text:
ህጹጽ ጻውዒት ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር፡ ነበርቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ንምእላይ ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ - ካብ ስልጣን 10/10/2018%PM, %19 %792 %2018 %20:%Oct Written by Snitna.com
ምንጪ ሓበሬታ፡ snitna.com
http://www.snitna.com/articles/Urgent-call-by-Ex-EPLF-Members-to-depose-President-Isaias.php
11/10/2018 02:42 AM
ህጹጽ ጻውዒት
ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር፡ ነበርቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡
ንምእላይ ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ - ካብ ስልጣን
10/10/2018
ህጹጽ ጻውዒት ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር፡ ነበርቲ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ንምእላይ ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ - ካብ ስልጣን - 10/10/2018
ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ብሰላማዊ መንገዲ ሃገራዊ ልኡላውነቱ ንምርግጋጽ ዘካየዶ ቃልሲ ስለ ዘይተዓወተን ካልእ መንገዲ ስለ ዘይነበሮን ኢዩ ናብ ጎነጻዊ ቃልሲ ዝሰገረ። እቲ ኣብ 1961 ዓ.ም ዝጀመሮ ብረታዊ ቃልሲ’ውን ብዙሕ ሓጎጽጎጽ ኢዩ ሓሊፉ። እቲ ቃልሲ ናይ ብምሉኡ’ቲ ህዝብን፡ ድምር ዓወታት ኩሎም ተጋደልትን እኳ እንተነበረ፡ ኣብ 1991 ዓ.ም ነቲ ብረታዊ ቃልሲ መሪሑ መንግስታዊ ስርዓት ዝተኸለ ግን ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራ ኢዩ። ናይ ሎሚ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ከኣ ነቲ ድሕሪ ናጽነት ዝተተኽለ ሓድሽ መንግስቲ ክመርሕ ዝበቕዐ፡ መራሒ ናይቲ ሽዑ ብዓወት ዝኣተወ ህዝባዊ ግምባር፡ ስለ ዝነበረ ጥራይ ኢዩ።
ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባርን ኩሉቲ ዓንዲሕቖ ኮይኑ ነቲ ኲናት ዘዐወተ ህዝብን ከኣ፡ ናይ ሎሚ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኮነ፡ ምስኡ ዝነበሩ ሓለፍቲ፡ ፍረ ጻማ ናይቲ ን30 ዓመታት ዝጠፍአ ህይወትን ዝሃለኸ ጉልበትን ንብረትን ከዕትሩና ትጽቢት ነይሩና ኢዩ። ኣብቲ ዝሰዓበ ዓመታት ግን ተስፋን ትጽቢትን ናይ ህዝብን ተጋደልትን እናተባሕጎጐ ክኸይድ ጸኒሑ። ሎሚ ድሕሪ 27 ዓመታት፡ ተስፋ ህዝቢ ኤርትራ ተጸንቂቑ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ብመስዋእቲ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዝተረጋገጸ ልኡላውነት ሃገር’ውን ኣብ ሓደጋ ኣትዩ ኣሎ። እነሆ ከኣ ሎሚ ብዘይ ኣፈላላይ ‘ይኣክል’ እንብለሉ እዋን ኣኺሉ ኣሎ። ኣብ ውሽጢ’ዚ ዝሓለፈ 27 ናይ ናጽነት ዓመታት ዝተፈጸሙ ዓበይቲ ገበናት ብዙሓት ኢዮም። ገለ ኣብነታት ንምጥቃስ ፡-
1. ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ናይ ናጽነት፡ ኤርትራዊ ክብሩን ኩርዓቱን ተሓዲጉ ኣብ ሕስረትን ሕፍረትን ጸኒሑ። ፍትሒ ጠፊኡ፡ ህዝብና - ኣብ ፍጹም ምሕረት ውልቀ-ሰባት ኣትዩ። ህግደፍ ሕጊ እንዳ’ባ ኣጥፊኡ፡ ነቲ ኣብ ዘመነ መግዛእቲ ዝተኣታተወ ሕግታት ኣልዩ፡ መተካእትኡ ዝኸውን ሕግታት ኣየምጽአን። ከም ሳዕቤኑ እነሆ ኤርትራና፡ ዜጋታታ ንኽብሮምን መሰሎምን ዝከላኸልሉ መባእታዊ ሕጊ ዘይብላ ሃገር ኮይና ተሪፋ።
2. ህዝቢ ብዛዕባ መሰልን ፍትሕን ንኸይሓስብ፡ ብመደብ ጥሜትን ድኽነትን ኣተኣታትዩ። እዚ ከኣ ቅድም ኣብ ገዛእ ተጋደልቱ ፈቲኑዎ። ቀስ ኢሉ ከኣ ኣብ ምሉእ’ቲ ህዝቢ፡ ዕዮን ዓያዪ ጉልበትን ከም ዝጠፍእ ብምግባር፡ ኣብ ኤርትራ ብዝተጸንዐ መንገዲ ነዚ ናይ ጥሜትን ድኽነትን መደቡ ኣተግቢሩዎ።
3. ናይ ህዝቢ - ብፍላይ ከኣ ናይ ተጋደልቲ ተቓውሞ ንምዕጋትን “ኣብ ኲናት ኣለና” ንምባልን፡ ምስ የመንን ሱዳንን ባይቶ ዘይፈልጦ፡ ዘይእዉጅን ዘይወግዓውን ግጭት ፈጢሩ። ነቲ ዝጸንሐ ወታደራዊ ኣሰራርዓ ንምብታንን፡ እሙናት ኣገልገልቱ ናብ እዝታት ንምምጻእን ከኣ ተጠቒሙሉ።
4. ኣብ መንጎ ሃይማኖታት ግጭት ብምስዋር፡ መባእታዊ መሰል ናይ እምነት ኣጊዱ፡ ዓበይቲ መራሕቲ ሃይማኖትን፡ ‘ክትጽልዩ ተረኺብኩም’ ንዝበሎም ኣሽሓት ምእመናንን ኣሲሩ።
5. ህዝቢ ኤርትራ ንሰለስተ ዓመታት ተኻቲዑ ዘዳለዎ ቅዋም (constitution) ከይትግበር ሓንጊዱ። ብሰንኩ ኣብ ሃገርና ግቡእ ኣሰራርሓ መንግስቲ ጠፊኡ፡ ውልቀ-ሰብ ፊን ብዝበሎ መንገዲ፡ ንጉሆ ንጉሆ ብዝቀያየር መምርሒታት ኣትመሓደር ሃገር ኮይና ኣላ። ኢሳያስ ባዕሉ ቅዋም ክሰርሓልና ምዃኑ’ውን ብንዕቀት ነጊሩና።
6. እቲ ዝነበረ ስማዊ ባይቶ ኮነ፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ምክልኻል ዘይፈልጡዎን ዘይዘተይሉን፡ ንኹሉ ዓቕምታት ኤርትራ ዝጸንቀቐ መጠነ ሰፊሕ ዶባዊ ኲናት ምስ ኢትዮጵያ ከፊቱ። ኲናት ምስ ጀመረ’ውን ንምኽርን ማዕዳን ላዕለዎት ሓለፍቲ ምክልኻልን፡ ላዕለዎት ኣባላት ሃገራዊ ባይቶን ነጺጉ። ከም ሳዕቤኑ ኣስታት 20 ሽሕ ህይወት መንእሰያትና ኣብ ኲናት ጠፊኡ፡ ሓደ ሲሶ (1/3) ናይ ህዝብና ተዘናቢሉ፡ እዚ ዘይበሃል ሃብቲ ሃገር ከኣ በሪሱ።
7. ኣብ 1994 ዓ.ም ዝተኻየደ 3ይ ውድባዊ ጉባኤ ህዝባዊ ግምባር፡ ዕድመ ስልጣን ናይቶም ሽዑ ዝተመርጹ ሓለፍቲ ንሰለስተ ዓመት ኮይኑ፡ ኣብ 1997 ዓ.ም ካልእ ጉባኤ ተኻይዱ፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ክትከል ኢዩ ወሲኑ። ኢሳያስ ስለ ዘይደለዮ ግን ኣይተተግበረን። እዚ ኢሰያስ ዝመርሖ ስርዓት እምበኣር፡ ካብቲ ናይ ግዜ ገደብ ወጻኢ ዝተቐመጠ፡ ሕጋውነት (legitimacy) ዘይብሉ ኢዩ።
8. ኣብቲ ንሃገራዊ ናጽነት ዝተኻየደ ቃልሲ ዝጠፍአ ህይወት ብዙሕ’ኳ ኣንተኾነ፡ ሽዑ ግን ውልቀ ሰባት ኢዮም ይሞቱ ነይሮም። ኣብዚ ዝሓለፈ 27 ናይ ናጽነት ዓመታት ግን እታ መሰረታዊት ባእታ ናይ ሕ/ሰብ ዝኾነት ስድራ ቤት ኢያ ሞይታ። ብሰንኩ ምሉእ ሕ/ሰብ እንተላይ ባህላዊ፡ ቁጠባዊ ኮነ ፖለቲካዊ ውርሻኡ ኣብ ብርሰት በጺሑ ኣሎ።
9. ቀይዲ በተኻዊ ኣካይዳ “ፕረዚደንት” ገደብ ክግበረሉ ድምጾም ንዘስምዑ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስትን ፍሩያት ዝበሃሉ ኣባላት ሃገርዊ ባይቶን፡ ኣብ እግሪ ተኽለን ንዝነበራ ልዑል ናይ ህዝቢ ተቐባልነት ዝነበረን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን ኣባላተንን ቀይዱ፡ ኤርትራ ናብ ፍጹም ስርዓተ-ራዕዲ ቀይሩዋ።
10. ምሉእ ሃብቲ ሃገር ናቱ፡ ንኹሉ’ቲ ህዝብን ሰራዊትን ከኣ፡ ኣብ ውሽጡ ሰፊሕን ዝተራቐቐን ሰላያዊ መርበብ ብምትእትታው፡ ልኡም ኣገልጋሊኡ ከም ዝኸውን ገይሩዎ። ካብቲ ብዘይ እዉጅ መንገዲ ካብ ዝተጻዕኖ ባርነት ክሃድም ዝፈተነ ዓቢ ይኹን ንእሽቶ (ኣንስትን ቆልዑን ከይተረፉ) ብናይ “ተኲስካ ቅተል” ትእዛዝ ከም ዝሃልቁ ገይሩ።
11. ነቲ ንልኡላውነት ሃገር ዝከላኸል ሓይልታት ምክልኻል (ሓይሊ ባሕሪ፡ ኣየርን ምድርን) ከም ትካል ኣምኪኑ፡ መንእሰያት ናብ ዝሳቐይሉ ዓቢ ቤት ማእሰርቲ ቀይሩዎ። ብሰንኩ፡ ሃገር ዝከላኸለላ ዘይብላ፡ ብዘይ ዋሕስ ተሪፉ።
12. ኣብ ቀንዲ ብሎኮታት ናይ ተፍትሽ ንቑጣታት ብምቛም፡ ምንቅስቓስ መግብን ሃለኽቲ ነገራትን ዓጊቱ። ልሙዕ መሬት ካብ ዋናታቱ ኣሕዲጉ ፍርያምነቱ ከም ዘጥፍእ ብምግባር፡ ሰብ ሰርሖ ጥሜት ኣተኣታትዩ። ንኤርትራዊ ሰብ፡ ካብ ድኻ ናብ በተኽ ቀይሩዎ። ትጽቢት ህዝብና፡ ካብ ኣብ ደገ ዝነብሩ ቤተ ሰቡን መቕርቡን ኮይኑ። ብኣንጻሩ ሃብትን ማዕድናትን ሃገርና ተተጻዒሩ ንወጻኢ ይኸይድ ኣሎ።
13. ክልቲኡ ቀንዲ ወደባትናን ሃብቲ ባሕርና፡ ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ካብ ኣገልግሎት ቦዂሩ፡ መኺኑ ተሪፉ።
14. ኩሉ’ዚ ክብ ኢሉ ዝተገልጸ ምእካል ስኢኑ፡ ብስምናን ብስም ሃገርናን - ኤርትራውያን ዘይንፈልጦም ሕጊ ዘይተኸተሉ በይናዊ ውዕላት ይፈራረም ኣሎ።
15. ምስ ኢትዮጵያ ዝተገብረ ናይ ሰላም ስምምዕ፡ ሃንደበትን ቅድመ- ምድላዋት ስለ ዘይተገብረሉን፡ ህዝቢ መረበቱ ገዲፉ ብእኩብ ይጠፍእ ኣሎ። ደቅና ካብ ገዛኦምን ካብ ገዛእ ሃገሮምን ይጠፍኡ ኣለዉ።
16. ብኣጠቓላሊ ኢሰያስ ካብ ዝኸሓነ ጽልኢ ህዝብና ዝነቅል፡ ንኹሎም ሰበ-ስልጣንን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ዝውግን፡ ዕንወት ሃገርን ብርሰት ህዝብናን ዘረጋግጽ፡ ብኣንጻሩ ንስሱዕ ባህርያቱ ዘርዊ ኣካይዳ ሒዙ ኣሎ።
. . . እቲ ዝርዝራት ኣዝዩ ብዙሕ ኢዩ
ካብዚ ተበጊስስና ከኣ ኢና፡ እዞም ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ እንነብር 50 ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር ነበር፡ ከምቲ ምኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ዝበሎ፡ ህዝቢ ኣብ ዓዱ ክነብር፡ ኢሰያስ ብህጹጽ ካብ ስልጣን ከእለ ንጽውዕ ዘሎና።
ኣብ መእተዊ ከም ዝተገልጸ፡ ኢሰያስ ኮነ መሳርሕቱ፡ ኣብ እንግድዓ ውድብ ህዝባዊ ግምባር ተወጢሖም ዝኣተዉ ኢዮም። ተጋደልትን ኣባላትን ህዝባዊ ግምባር ከኣ ንጥፍኣትን ብርሰትን ሃገር ኣይተቓለስናን። ልክዕ ከምቲ ኣብ ቃልሲ ብሓደ ቃል ብሓባር ንሃገርን ህዝብን ዝሞትና፡ ሕጂ’ውን እዞም ኣብ ዓዲ እንግሊዝ እንነብር ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር፡ ኢሰያስን ኣመራርሕኡን ንሃገር ስለ ዘየርብሐ፡ ብዘይ ወዓል-ሕደር ብህጹጽ ስልጣኑ ከረክብ፡ ኣብ ቦትኡ ንብዙሕነትና ዘንጸባርቕ፡ ህዝብን ሃገርን ዘረጋግእ መሰጋገሪ መንግስቲ ክቐውም ደጊምና ንጽውዕ።
ኢሰያስን ንሱ ዝመርሖ ስርዓት ህግደፍን፡ ሃገርን ህዝብን ኣብሪሱ እምበር ኣይጠቐመን። ሎሚ ኢሰያስ ከቢድ ጾር (liability) ናይ ህዝቢ ኤርትራ እምበር ጸጋ (asset) ኣይኮነን። ብዘይ ዝኾነ ይኹን ምስምስ ክእለ ጥራይ ከኣ ኢዩ ዘለዎ።
ብኣጋጣሚ ናይዚ ድማ፡
• ኣብ ምሉእ ዓለም ዘለኹም ኣባላት ህዝባዊ ግምባር ነበር፡ ዝተቓለስናሉ ዕላማ ንኸንቱ ከይጠፍአ፡ እቶም ዝረሓቕና ብድምጺ - ብሞራልን ንዋትን፡ እቶም ኣብ ውሽጢ ዘለኹም ከኣ ዝከኣል ክትገብሩ ንጽውዕ።
• ኣባላት ሰራዊትን ንዓና ዝተካእኩም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን፡ ንስለ ህዝብኹም፡ ኣብ ምእላይ ኢሰያስን ስርዓቱን ሓላፍነትኩም ክትስከሙ ንጽውዕ።
• መላእ ህዝቢ ኤርትራ - ብሓባር “ይኣክል” ክብልን ኣብ ምእላይ ኢሰያስ ክዓስልን ንሓትት።
• ጎረባብቲ ሃገራት፡ ኣብ ድሕነት ህዝቢ ኤርትራ ብሞራልን ንዋትን ክተሓጋገዛ ንምሕጸን።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ንሰማእታትና !!!
Signatories ዝርዝር ኣስማት ፈረምቲ
ብ PDF ንምንባብ ኣብዚ ጠውቑ። Read in PDF.
Source=http://www.snitna.com/articles/Urgent-call-by-Ex-EPLF-Members-to-depose-President-Isaias.php
ጉዳይ ኣቶ ኢሳይያስ፣ “ሕኑቕ እንታይ የውጽእ ዓፍራ እዩ”%PM, %18 %745 %2018 %18:%Oct Written by ኣሮን ናኦድ
ካብ ቀደም ጀሚሩ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ እዋንዚ ብዙሓት ወገናት “ስለምንታይ እዩ ኣቶ ኢሳይያስ ብዛዕባ ዝኽሰት ቅልጡፍ ምዕባለታት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ቀሪቡ መብርሂ ዘይህብ?” ዝብል ግሉጽነት ዝጠልብ ሕቶታት ከቕርቡ ምስማዕ ልሙድ ነይሩን ኣሎን። ናይዚ መሰረታውን እዋናውን ሕቶዚ መልሲ በቲ ዝምልከቶ ብንጹር ስለ ዘይወሃብ ከኣ፣ ዝተፈላለዩ ወገናት ነናቶም ግምታት እዮም ዝህቡ። ብግዜ ምስኣን፣ ብስራሕ ምብዛሕ፣ ብስእነት ጥዕና ... ወዘተ ዘመኽንይሉ ወገናት ኣለዉ። እንተኾነ ከምቲ “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይንስ ኣይትሓብእን” ዝበሃል እዚ ኩሉ ምኽንያታት ንስቕታ ኣቶ ኢሳይያስ ሎሚ ኮነ ቅድም ምኽኑይ ዝገብሮ ኣይኮነን።
ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ከምዚ ንርከበሉ ዘለና ኩነታት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ቀሪቡ መብርሂ ዘይህበሉ፣ “ሃገር ናተይ፣ መንግስቲ ናተይ ስለዚ ኣብቲ ናተይ ድላየይ እንተገበርኩ ንህዝቢ ይገለጸሉ ኣይገለጸሉ ለውጢ የብሉን” ዝብል ትዕቢትን ንዕቀትን ሓደ ምኽንያት እዩ። ካብቲ “ኣካይዳና ኣካይዳ ጓብየ እዩ፣ ስቕ ዝበልና ስቕ ስለ ዝመረጽና ኢና” ዝብል ዘይግሉጽ ባህርያቱ ዘይሓወየ ምዃኑ ከኣ ካልእ ናይ ስቕታኡ ምኽንያት እዩ። እቲ ቀንዲ ኣብዚ እዋንዚ ከይዛረብ ቆሊፉ ሒዝዎ ዘሎ ምኽንያት ግና ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝተፈልየ ዝዛረቦ ስለ ዝሰኣነ እዩ። እቲ ክዝረበሉ ዝግባእ ዛዕባታት እንተኮይኑ ካብ ቀደም ሎሚ’ኳ ይበዝሕን ይውዕን። ብኣንጻሩ ኢሳይያስ ከዛርብ ዝኽእለሉ ሞራል ኣብ ዝጸንቀቐሉ ወጣሪ ደረጃ እዩ ዘሎ። “ሕኑቕ እንታይ የውጽእ ዓፍራ” ከም ዝበሃል።
ንዝሓለፈ ልዕሊ 20 ዓመታት “ዶብና ተመልኪቱ ኣብ ልኡላዊ መሬትና ሰፊሩ ዘሎ ወራሪ ሰራዊት ከይወጸ፣ ወይከ ልዝብን ዝምድና ናብ ንቡር ቦታኡ ምምላስን” ክብል ጸኒሑ፣ ነቲ ንዓኡ ኣሚኑ ኣብዚ መርገጽዚ ጸኒዑ ዝጸንሐ ህዝብን ንመብዛሕትኦም ኣብ ከባቢኡ ዘለዉ መራሕቲ ኢና በሃልትን ኣብ ማእከል ጐልጐል ራሕሪሑ፣ ብእዝዩ ዘገርም ሃዳሚ ሓረጋት ተሰንዩ ንመገሻኡ ናብ ኢትዮጵያ ዞኽዞኽን ሸንዳህዳሕን ወሲኽሉ። ድሕሪ እዚ ተግባሩ ንዝቐርቡ ሕቶታት ምስቲ ክብሎ ዝጸነሐ መልሲ ከምዘይህልዎ ፍሉጥ እዩ። ካብቲ ሓቂ እንዳሃደመ ኣጉባዕብዕን መህደምን መግለጺ ይስእን ማለት ግን ኣይኮነን። እንተኾነ ደጊም ህዝቢ ኤርትራ ብዘይጭበጥ ናይ ኮለል መግለጺ ክግንፍል እንተዘይኮይኑ፣ ከምዘይዕገስ ዝተረደአ እዩ ዝመልስ። እዚ ተረድእኡ እዩ ከኣ ድምጹ ክሓብእ ዘገድዶ።
ከምቲ “ኣብ ርእሲ ዘላታስ ተወሰኸታ” ዝበህል፣ ህዝቢ ኤርትራ ብዛዕባቲ ቀዳማይ ስጉምቲ “ስለምንታይ መብርሂ ዘይተዋህበኒ?” ኢሉ ርእሱ እንዳነቕነቐ፣ እቲ ብጽኑዕ ክሕሎ ዝጸንሐ ዶብ ኤርትራን ትግራይን ሃንደበት ንኢሳይያስ እውን ብዘባህረረ ኣገባብ ፈሪሱ። ነዚ ተኸቲሉ እቲ ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ንዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ሰባት፣ ኣማኢት ኣሸሓት ናቕፋ እንዳኸፈለን ኣብ ዶብ እንዳሞተን ብለይቲ ዝሰግር ዝነበረ ህዝቢ ብቐትሪ እሞ ድማ ብማካይን ብዘስደምም ብዝሒ ወተሃደራዊ ክዳኖም ዘይቀየሩ መንእሰያት ከይተረፉ፣ ናብ ኢትዮጵያ ይውሕዝ ኣሎ። እዚ ከኣ ካልእ ኢሳይያስ ዝዛረቦ ንክጠፍኦ ጠንቂ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ርእሲ እዚ ኣቶ ኢሳይያስ ብምንታይ ምዃኑ እንድዒ ሰኺሩ ምስ ዓወነ፣ “ንህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ እዚ ህዝቢ እዚ ክልተ ህዝቢ እዩ ዝብሉ ነቲ ሓቂ ዘይፈልጡ ወገናት እዮም፣ ዶ/ር ኣብይ ንኩልና ክመርሓና እዩ” ዝበሎን፣ ዶ/ር ኣብይ “ጉዳይ ዶብ ንኡስ ስለ ዝኾነን ብፍቕሪ ስለ ዝሰገርናዮ ኣየልዓልናዮን፣ ወጻኢ ጉዳይ ኤርትራ ኮይነ ተመዚዘ ስለ ዘለኹ ሃንደበት ከይኮነኩም” ክብል ዝወሰኾም ሓረጋት እውን ኢሳይያስ እንታይ ማለት ምዃኖም ምብራህ ከም ዝጽግምዎን ከጽቅጥ ከም ዝጸቕጥዎን ፍሉጥ እዩ።
ብዙሓት ዲክታቶር ኢሳይያስ ከምቲ ቀደሙ ዘሎ ግዲ መሲልዎም፣ ንሓንሳብ ባሕቲ መስከረም ንሓንሳብ ድማ ካልእ ኣጋጣሚ እንዳጸብጸቡ ከም ዝዛረብ ክጽበዩ ጸኒሖም። ንሱ ግና ግብሩ ፈሊጡ ኣብ ኩሉ ናይ ግምት ቆጸራታት ኣይተረኽበን። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ከኣ ኣብዚ ኣዝዩ ብዙሕ ዘዛርብ ኤርትራዊ ጉዳያት ዝሃለወሉ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣረጊት ብዝመስል ደረቕ ስእሊ ተሰንዩ፣ ናይ ሚኒስተራት ኣኼባ ኣካይዱስ፣ ኣኼባኡ ኣብ ፍርቂ መዓልቲ ከም ዝወደአ ዝገልጽ ዜና ምዝርጋሑ እዩ። ንሕና ነዚ ኩነታት ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ክዛረበሉ ዝኽእል ሞራልን ሕልናን ከም ዝተወደኦ ዘረድእ፣ ዘይግሉጽነት ዘይገልጾ ህድማ ካብ ህልዊ ኩነታት እዩ ኢና እንብሎ። ክሳብ ሕጂ ዘይቀበጽዎ ተጸበይቱ እንታይ ከም ዝብልዎ እንድዒ።
እቲ ዘገርም፣ ገለ ነዚ ኩነታት ብኸመይ ከም ዝገልጽዎ ዝሓርበቶም “ግዜ ስኢኑ ከይከውን” ኢሎም ዘዕዘምዝሙ ምህላዎም እዩ። እዞም ወገናት እዚኦም፣ ምስቶም ነናቶም ዕዮ ገዛ ዓሚሞም ዝገሹ መራሕቲ ሃገራት ክገይሽን እንታይ ስለ ዝገበረ ምዃኑ ዘይፍለጥ መዳልያታት ክትኮብን፣ ካብ ኣብ ሓጽቢ ዓዲ ሃሎ ተዓምጺጽካ ምውዓል ወጺኡ፣ ቀዳምነቱ ኣብ ዘይኮነ ናይ እንዳማቱ ፋብሪካታትን መናፈሻታትን ክምርቕን ናይ ቡን ኣፈላልሓ ስነ-ስርዓት ከይተረፈ ቀንጠመንጢ ተግባራት ክዕዘብን ዝውዕል ሰብኣይስ፣ ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ዝዛረበሉ ግዜ ስኢኑ ምባል ምስ ምንታይ ክቑጸር። እምበርከ ናይ ብሓቂ መራሒ ነይሩ እንተዝኸውን ካብ ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርን ህዝብን መግለጺ ምሃብ ዝዓቢ እንታይ ጉዳይ ኣለዎ።
እምበኣር ይፈቶ ይጸላእ፣ እዚ ዘረደኣና ኣቶ ኢሳይያስ ድሕሪ ሕጂ ብዛዕባ ኤርትራ ምዝራብ ከም ዝተወደኦን ምሕባእ ከም ዝመረጸን ዘረድእ እዩ። ብዛዕባቲ ንሱ ክዛረበሉ ንጽበዮ ሃገራዊ ጉዳያት ከኣ ንሕና ናይ ለውጢ ሓይልታት ባዕልና ክንዛረበሉ ይጽበየና ከምዘሎ ሓላፍነት ንውሰድ። እቲ ኩነታት ክንመዝኖ እንከሎና፣ ደጊም ንሱ ዓይኑ ተዓሚቱ እንተዝዛረብ እውን ንሃለዋት ሃገርና ዝምጥን ከምዘይከውን ርዱእ ስለ ዝኾነ፣ ካብ ሕኑቕ ኪኖ ዓፍራ ኣይንጸበ።
ቅልዕቲ መልእኽቲ ንክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶር. ኣብይ ኣሕመድ%AM, %18 %355 %2018 %09:%Oct Written by ዓንደጽዮን ግርማይ
ዝኸበርኩም ዶር. ኣብይ ኣሕመድ
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ
ኣቐዲመ በቲ ኣብ ኣዋሳ ዝተኻየደ መበል 11 ጉባአ ኢ.ህ.ኣ.ደ.ግ ብምሉእ ድምጺ ጉባኤኛታት ክትምረጹ ምብቃዕኩም እንቋዕ ደስ በለኩም ክብል ኣፍቅዱለይ።
እዚ ዝረኸብኩሞ ልዑል እምነት መረጽቲ፡ ውጽኢት ናይቲ ኣብ ስልጣን ካብ እትመጹ 4 ወርሒ ኣብ ዘይመልእ እዋን ዝወሰድኩሙዎ ፍትሓውን ሰላማውን ተበግሶ፣ ንህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብፍላይ፡ ንህዝቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ድማ ብሓፈሻ፡ ናይ ሰላምን ራህዋን ተስፋ ዝህብ ስራሕ ምዃኑ ኩሉ ዝርድኦ ሓቂ'ዩ።
ስለ ዝኾነ፡ ነቶም ነዚ ተረዲኦም ብከምዚ ዝኣመሰለ ዘደንቕ እምነት ዝመረጹኹም ወከልቲ ህዝቢ ጉባአኛታት፡ ነቲ ተበጊስኩሙሉ ዘለኹም ቅኑዕ ህዝባውን ሃገራውን ዞናውንዕላማ፡ ዝለዓለን ነባርን ዘይዕጸፍ ሰላምን ራህዋን፡ ኣብ ምዕራፍ ከተብጽሑዎ ብምእማን ስለ ዝኾነ፡ ንዓኹም ፍጹም ዓወትን ኣሳልጦን ንመረጽትኹም ድማ ክብርን መጎስን ከቕርብ ሓጐስ እስምዓኒ።
ዝኸበርኩም ዶክ. ኣብይ
ኣብ ስልጣን ምስ መጻእኩም ብኡንብኡ ግዜ ከይወሰድኩም፡ ነቲ ክልቲኦም ቅርሕንተኛታት መራሕቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘካየድዎ ትርጉም ኣልቦን ክቡር ህይወት ዓሰርተታት ኣሽሓት ዜጋታት ክልቲኡ ኣህዛብ ዝበልዐን ኲናት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ድሕሪ ውዕል ኣልጀርስ'ውን ንከየብቅዕ ስልጣኖም ንምንዋሕን ስቓይን መከራን ክልቲኡ ህዝብታት ክነውሕ ተሓቢኦሙሉ ዝነበሩ ዕርዲ ብምስባርኩም ዓብዪ ታሪኻዊ ሓላፍነት እዩ። እዚ ኣብ ልዕሊ ክልቲኡ ኣህዛብ ተንጠልጢሉ ዝነበረ ሓደጋ ሰርቢ ዝቐንጠጠን፡ ሓድሽ ናይ ተስፋ ህይወት ዝሰዅዐን ስለ ዝኾነ፡ ምሉእ ደላይ ሰላምን ራህዋን ህዝብታት ክልቲኡ ሃገራት ብፍላይ፡ ህዝቢ ዓለም ድማ ብሓፈሻ ዝተቐበሎን ዘድነቖን ስለ ዝኾነ፡ ክብርን መጐስን ንዓኹም ይኹን።
ዝኸበርኩም ዶር. ኣብይ
መስርሕ ሰላም ንዓና ንግዳያት ሕሰም ህዝብታት ክልቲኡ ሃገራት፡ መተካእታ ዘየብሉ መድሃኒት'ዩ ምባል ንኣድላይነቱ ዝገልጽ እመስለኒ። ምኽንያቱ ኣብ ሃገርና ኣኺሉ ዝተርፍ ጸጋን፡ ነዚ ኣብ ምፍራይ ክሰርሕን ክሃንጽን ዝኽእል ዓቕሚ እናሃለወና፡ ሰላም ስለ ዘይተረኽበ፡ ኣብ ዘይምኽኑይ ዶባት ምሕላው 20 ዓመታትን ኣሽሓት ኣፍረይቲ መንእሰያትን ከሲርና። ሎሚ እዚ ዝነፍስ ዘሎ ድምጺ ሰላም ብግቡእ እንተተተግቢሩ፡ ነቲ ዝሓለፈ ክንጸባጸብን ክንከሓሓስን ስለ ዘኽእለና፡ ንዓመታት ዝተጸበናዮ ውጽኢት ተጻዋርነት ክልቲኡ ህዝብታት ስለ ዝኾነ፡ ንዓና ሕልፍን ትርፍን'ዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ'ዩ ከኣ ክልቲኡ ህዝብታት ድምጺ ሰላም ምስ ሰምዐን ዶባት ምስ ተኸፍተን ወሰን ዘየብሉ ሓጎስን ዕልልታን ከስምዕ ዝቐነየን ዘሎን። ይኹን'ምበር ሰላም ክትነግስን ደላይ ሰላም ክሳፍሓላን ነባሪት ክትከውን፡ ጠንቂ ዘይሰላም ነቒስካ ምውጻእ እጽንሓለይ ዘይብሃሎ ጉዳይ ስለ ዝኾነ፡ ብክልቲኡ ወገናት ዝግበር መስርሕ ሰላም፡ ሕጋዊ ውክልና ህዝብን ተሳትፍኡን፡ ተሓታትነት ዘለዎም ስርዓታትን፡ ዝተጸንዐን ግሉጽነት ዘለዎን ኣካይዳ ክኸውን ምስ ዝኽእል ጥራሕ'ዩ። እዚ ገደብ ዘይብሉ፡ መጽናዕቲ ዝጐደሎ፡ ተቐባልነት ዘይብሉን ዘይግሉጽን፡ ምስ ገበነኛ ኢሳያስ ኣፈወቂ ዝግበር ዘሎ በይናዊ ውዕላትን ፌርማታትን ክልተ መራሕቲ ግን፡ ነዊሕ ከይከደ ዝዅርመሽ እምበር፡ ነባሪ ሰላም ዘረጋግጽ ኣይኮነን።
ዝኸበርኩም ዶክ. ኣብይ
ህዝቢ ኤርትራ ብከመይ ዝኣመሰለ ጨቋኒ ስርዓት ይደሃኽን ሰብኣዊ መሰሉ ተገፊፉ ይሳቐ ምህላዉን ከም እትፈልጡ ኣይጠራጠርን'የ። ኣብ ትሕቲ ቅዋም ዘየብላን ውልቀ-መላኺ ከም ድላዩ ዝጠላዓላን ዝነብር ህዝቢ፡ ንሱ ብዘይወከሎን ብገበን ዝኽሰስን ኣካል፡ ንህዝብን ሃገርን ቀጻሊ ሰላም ዘውሕስ ምእንቲ ክኸውን፡-
- ከምቲ ንስኹም ኣብ ኢትዮጵያ ዝገበርኩሙዎ ምፍታሕእሱራት፤
- ሰላማውን ዲሞክራስያውን ፖለቲካዊ ዝጻወር ዲሞክራስያዊ ጥጡሕ ባይታ ምፍጣር፤
- ከምቲ ብሰንኪ ናይ ፖለቲካ ኢድ ኣእታውነት ኣብ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ሃገርኩም ተፈጢሩ ዝነበረ ፍልልይ ፈቲሕኩም ሰላምን መንፈሳዊ ሓድነትን ክረጋገጽ ዝገበርኩሙዎ፤
- ከምቲ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ምስ ዝነብሩ ተቓወምቲ ውድባት ሃገርኩም ዘቲኹምን መኺርኩምን፡ ኣብ ሃገሮም ኣትዮም ብሰላማውን ዲሞክራስያውን መገዲ ክወዳደሩ ዝገበርኩምዎ፤
መስርሕ ሰላም ኣብ ጥጡሕ ባይታ ምእንቲ ክስረት፡ ኣብ ኤርትራ'ውን ፡-
- ህዝቢ ኤርትራ ቅዋም ክህልዎን ብሕጊ ክመሓደርን፤
- ኩሎም ዓይነት እሱራት እንተላይ መራሕቲ ሃይማኖት ክፍትሑ፤
- ዲሞክራስያዊ ናይ ፖለቲካ ውድድር ክህሉ፤
- ብሰንኪ ስርዓት ህግደፍ ዝተኣሰሩ ፓትርያርክ ሃገርና ክፍትሑን
- ብሰንኪ ስርዓት ህግደፍ ዝወሰዶ ወፍሪ ባርነት ተስፋ ቆሪጾም ዝዓርቡ ዘለዉ መንእሰያት ኤርትራ ከይጠፍኡ ፖሊሲኡ ክቕይር፤ ኣብ ዝብሉ ቅኑዕን ንጹርን ሓጋዚ ተበግሶ ክትወስዱ ይግባእ እዩ።
ነዚ ግቡእ ኣቓልቦ ከይሃብኩምን፡ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሃገሩን ዕድሉን ናይ ምውሳን ዕድል ኣብ ዘይረኽበሉ እዋን፡ በዚ ክሳብ ሕጂ ዝኸይድ ዘሎ ንህዝቢ ኤርትራ ዘይሓወሰ ልጓም ኣልቦ ዕንደራ፡ ምስ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ዝህሉ ስምምዓት ዝፈርስ እምበር ንረብሓ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይኮነ ክገልጸልኩም እፈቱ። ኣብዚ ክንጸር ዘድልዮ ሓቂ እንተሎ ኣብ ልዕሊ ስርዓታት እምበር ኣብ መንጎ ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ቂምን ጽልእን ዝበሃል ከምዘየሎ ትርድእዎ እዩ። ባዕልኹም ኣብ ኣስመራ ዝራኣኹሞ ህያው ምስክር ምዃኑ'ዩ። ክንዲ ዝኾነ ድማ ነቲ ዝተኸስረ ናይ ርብዒ ዘመን መዋእል ንምምላስ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን መበቈላውን ሃይማኖታውን ቋንቋውን ባህላውን ሕውነቱ ዓቂቡ፡ ከም ሃገራት ልዑላውነተን ዘረጋገጻ ክልተ ጐረባብቲ ህዝቢ ኮይኖም፡ ወደባት ኤርትራ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ብንጹርን ሕጋውን ስምምዕ ውዕል መሰረት ንህዝቢ ኤርትራውን ዝያዳ ተጠቃማይ ስለዝገብሮ እምቢ ዝብል ኣይመስለንን። እዚ ዝረጋገጽ ግን ህዝቢ ኤርትራ ዋናን በዓልቤትን ልዑላዊት ሃገሩን ቅዋማውን ዲሞክራስያውን ምሕደራ ኣውሒሱ ባዕሉ ብዝመረጾም ወከልቱ ምስ ዘጽድቖን ጥራሕ ድኣምበር፡ በዚ መንቀሊኡን መዕረፊኡን ዘይፍለጥ ፖለቲካዊ ዕጥራን ውልቀ ምልኪ ዝውዳእን ዝፍጸምን ኣይኮነን።
ዝኸበርኩም ዶ. ኣብይ
ነቲ ብውዕል ኣልጀርስ ዝተኸተመ ቀያድን እግባይ ዘይበሃሎን ብይን ምቕባልኩም ንፍትሓውነትኩም ዘመልክት ኮይኑ፤ እቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ባድመ ከይወጸ ንዘተ ኮፍ ኣይብልን ብማለት ኣቕቢጹን ን16 ዓመታት ሓንጊዱን ዝነበረ ዲክታቶር ንዝገበርኩሙሉ መጸዋዕታ ብምቕባል፡ ነቲ ዘልዕሎ ዝነበረ ሕንግድ ምኽንያቱ ጠንጢኑ፡ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ሕምብርቲ ኤርትራ ዓስኪሮም እንከለዉ፡ ንኣዲስ ኣበባ ዘብዘብ ዘብል ከመይ ዝበለ መድሃኒት ከም ዝሃብኩሙዎ፡ ብፍላይ ንህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ድማ ንደለይቲ ፍትሕን ሰላምን ዘገረመ ፍጻሜ'ዩ። እዚ ዘመልክቶ እምበኣር ኢሳያስ ስልጣኑን ቀጻልነቱን እምበር፡ ኤርትራን ህዝባን ከም ዘየገድሶ በተን ባዕሉ ዝበለን ቃላት " ኣብዘን 25 ዓመታት ዝሓለፈ ህውከት ኣይከሰርናን ገንዘብና ተመሊሱና'ዩ " ብምባል፥ ኣብ ባድመ ዘሎ ሰራዊት ከይለቐቐ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ ክሳብ መኣዝኑ ዝሰሓተ ውቃበ መራሕ ሃገርን ፕሮቶኮልን ኣጥፊኡ ሸብዳዕዳዕ ምባሉን ጥራሕ እኹል መግለጺ እንታይነቱ'ዩ። ብከምዚ ዝኣመሰለ ከም ሰብውን ክብሩ ዘጥፍኤ፡ ሃገራውን ህዝባውን ተሓታትነቱ ዘይብሉ ገበነኛ ስርዓት፡ ተሓታትን ተኸሳስን እምበር ወካልን ከታም ውዕልን ህዝቢ ጌርኩም ክትርድኡዎ ፍትሓዊ ባህሪኹም ክቕበሎ ኣይግድን። እዚ ስለ ዝኾነ፡ ምስ ከምዚ ዝበለ ገበነኛ ስርዓት እትገብሩዎ ስምምዕ፡ ብደለይቲ ፍትሕን ደላይ ሰላም ህዝቢ ኤርትራን ኣባላትደምበ ተቓውሞን ህዝባዊ ሰላማዊ ሰልፊ እንተጋጠመኩም፡ ግቡእ መልሲ ምሃብ እምበር ምግራም ኣይግባእን።
ነባሪ ሰላምን ራህዋን ብፍላይ ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ንመላእ ዓለምና ድማ ብሓፈሻ!
ዓንደጽዮን ግርማይ
ጀርመን
መሰረት ነጻነት እፎይታ ህዝቢ ምስ ዝረጋገጽ ጥራሕ'ዩ%AM, %15 %359 %2018 %09:%Oct Written by ክፍላይ ተኪአ
ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ መሰረት ነጻነት እፎይታ ህዝቢ ምስ ዘረጋግጽ ጥራሕ'ዩ ዝብል ኣርእስቲ ተሞርኲሰ ሓሳባተይ ብጽሑፍ ክገልጽ እንከለኹ፡ ሓደ ድርኺት ኣብ ውሽጢ ኣእምሮይ ንሕዋሳተይ ዘየደቅስ ኩነታት ህዝበይን ሃገረይን ይድርኸኒ።
ኣነ ወይ ንሕና ደቂ ሰባት ኣእምሮ ዝተዓደልና ክንስና፡ ሰብ ከማኻ ሰብኣዊ መሰልካን ነጻነትካን ረጊጹ፡ ከርፋሕ መነባብሮ እናሃለወካ፡ ከመይ ገይሩ ሕዋሳትካ ክቕበሎም ይኽእል። ልክዕ'ዩ ንሕና ኤርትራውያን ካብ ወለዶ ንወለዶ መግዛእቲ ይበራረየልና ኣብ ዝነበረሉ፡ ወዲ ሰብ ብባህሪኡ ንመግዛእቲ ይኹን ንርግጸት ናይ ማዕርነት መሰል፡ ክጻወሮ ስለ ዘይክእል፡ ብካልእ ኣበሃህላ ድማ፡ ወዲ-ሰብ ብዝኾነ ሰብኣዊ ግህሰት ተረጊጹ ክኸይድ ስለ ዘይነብር፡ ምእንቲ እታ "ኣነ – ኣነ እየ" ዝብላ ሰብኣዊ መሰሉን ክብሪ መንነቱን ብነድሪ ክለዓል ናይ ግድን ይኸውን። እዚ ከኣ ወዲ-ሰብ እቲ ዝኸበረ ፍጡር ብኣምላኽ ውልድ ምስ በለዝተዋህቦ ነጻነትኣብዛ እንነብረላ ዓለም ብሰላም ክነብር'ዩ፡፡ ኮይኑ ግን፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብታ ዝፈትዋ ሃገሩ ክነብር ኣይከኣለን። እዚ ስለ ዝኾነ ከኣ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መወዳእታ ምእንቲ መሰሉን ክብሪ መንነቱን፡ ንናይ ንሓዋሩ እፎይታ ነጻነቱ ዝረኸበሉ ንርብዒ ዘመን ብሓባር መስዋእቲ ከፈለ። ኣብ መወዳእታ ጩራ ናይ ብርሃን ነጻነት ኣመስከረ። ህዝቢ ኤርትራ፡ "ሕጅስ ድሕሪ ደጊም እፎይታ ረኺበ ህርመት ልበይ ሰሚሩለይ" እናበለ ብደስታን ሓጐስን ብእፎይታ ዝመልአ ሂወቱ ክመርሕ ተበገሰ።
ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈትዎም ደቁ ከፊሉ እፎይታ ነጻነት ረኸበ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ለባምን መስተውዓልን ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ነንሓድሕዱ ንኩነታቱ እናተጸናንዐ፡ በዚ ጥራሕ ይወድኣልና እናበለ ብልቦና ክሓልፎን ክጽመሞን ከሎ፡ ሓደ ዝዘንግዖ ወይ ዝተሃመለሉ ቀንዲ ነገር ነይሩ። ንሱ ከኣ ነቲ እፎይታ ነጻነት ብማዕረ ዝኣልን ዘማእክልን ዘረጋግጽን ቅዋም/ሕጊ ክተክል ግዜ ከይወሰደ ብዓንተቦኡ ከረጋግጽ ነይሩዎ። ኣብዚ እቲ ዘገርም፡ ንክብሪ መሰልካን ንቕዋም ሕግታትካን መሕድሮኻን ብእምነት ምጽባይ፡ ንስኻ ህዝቢ ንባዕልኻ ወሳኒ ክንስኻ፡ ንስኻ ህዝቢ ብመስዋእቲ እታ ሃገር ዘምጻእካ፡ እቲ ብኣግኡ ደቅና እንድዮም ዝብል ኣዘራርባ ናይ የውሃት ኣበሃህላ ተሪፉ፡ ሃገር ብቕዋም/ሕጊ ትመሓደር ሕ/ሰብ ይኹን ውልቀ-ሰብ ብሕጊ ይምእዘዝን ኣብ ነንሓድሕዱ ብሕጊ ይፍረድን ይማሻገልን ምኽንያቱ ሕጊ ልዕሊ ኩሉ ስለ ዝኾነክበሃል ኔሩዎ። እዚ ክኸውን ዝነበሮ፡ ኣብ መወዳእታ ግን ህዝቢ ኤርትራ ቅልጡፍ ግብረ-መልሲ ብዘይምውሳዱ፡ ኣደዳ መሕድሮ ሕጊ-ኣልቦ፡ ህዝብን ሃገርን ተሓታቲ ዘየብሉ ሽግርን፡ መከራን፡ ዕንወት፡ ጥፍኣት ኮይኑ። ብዓቢኡ ድማ መንእሰይ ወለዶ ራኢ መጻኢኡ ስለ ዝጸልመቶ ንስደት ክውሕዝ ተገደደ። ናይዚ ኩሉ ጠንቂ ከኣ ተሓታቲ ዘየብሉ፡ ስርዓት ኣልቦ፡ መሕድሮ ኣልቦ፡ ቅዋማዊት ዲሞክራስያዊት ሃገር ብዘይምህላው ንሱ ከኣ ሓጋግን ፈጻምን ፈራድን ዘይምህላው እዩ።
ዝኸበርካ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብዚ እቲ ዘገርም፡ እንስሳታት ካብ ሓደ ቦታ ወይ ጫካታት ክልውጡ ከለዉ ናይ ባዕሎም ሕግታት ኣለዎም። ንሕና ደቂ-ሰባት ግዳ ምሉእ ኣእምሮ ዝተዓደለናን ዘሎናን ክንስና፡ ክሳብ ሕጂ ብቕዋም/ሕጊ ክንመሓደር ብዘይምኽኣልና ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዓለም ዘሕፍርን ዘድንንን እዩ።
ዝኸበርካ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብመስዋእቲ ነጻነት ዘምጻእካ ዓለም ዘዛረብካ ተባዕ ህዝቢ ክንስኻ፡ እሞ ከኣ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ን27 ዓመት ብዘይቅዋም/ሕጊ ተሓታቲ ዘየብሉ መሰልካን ነጻነትካን ሓርነትካን ተረጊጽካን ትርገጽ ዘሎኻን፡ ኣብ መወዳእታ ከኣ እቲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተኻትዓሉ ብፈላጣት ናይ ሕጊ መወዳእታ ዝተገብረሉ፡ ህዝቢ ሎሚ ጽባሕ ቅዋም ክእወጅ እናተጸበየ እከሎ ቅዋም ሞይቱ'ዩ ተባሂልካ። ዘስደምም! ወረ ከመይ ጌርካ ሂወትካ ትመርሕ ኣሎኻ ነዚ ሰሚዕካ፡ ከም ሰብ ከም ህዝብን ሃገርን እንታይ ይስምዓካ። እቲ ካብ ሃገርካ ሃጽ ዘብለካ ዘሎን ናብ ሃገርካ ዘይመልሰካ ዘሎን መሕድሮ ኣልቦ ስለ ዝኾነን ቅዋማዊት ሃገር ስለ ዘይብልካንዶ ኣይኮንካን። በል ስማዕ ኤርትራዊ! ህዝቢ ብዘይሕጊ ምሉእነት ኣለዎ ክበሃል ኣይክእልን። ሃገር ብዘይሕጊ ሃገር ክትከውን ኣይትኽእልን። ምኽንያቱ ኣምር ናይ ሂወትካ ፍትሒ/ሕጊ ስለ ዝኾነ። እዚ ስለ ዝኾነ ሓደ ሕ/ሰብ ብሕጊ ክሳብ ዘይተመሓደረ፡ ምዕቡል ሕ/ሰብ ተወዳዳሪ ምስ ዓለም ክኸውን ኣይክእልን'ዩ፡ ኣብ ቅድሚ መጋባእያ ባይቶ ዓለም'ውን ብርእሰ-ተኣማንነት ክምድር ኣይክእልን። ምኽንያቱ ኣብ ገዝኡ ልዕልነት ሕጊ ስለ ዘየብሉ። ኣንታ ክቡር ህዝቢ ብሕጊ እንዳባ እንዀርዕ ዝነበርና ህዝብን ሕ/ሰብን እኮ ኢና።
ዝኸበርካ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዓቢ ምስ ንእሽቶ፡ ከም ደቂ-ሰባት ኣእምሮ ዝተዓደልካ ክብሪ ዘሎካ ክብሪ መሰልካ ተረጊጹ ከሎ ከመይ ጌሩ ድቃስ ይወስደካ። አረ ከመይ ገይሩ መግቢ ይወርደልካ። ከመይ ገይሮም ኣሕዋትካ ይቕበሉዎ። በል ስማዕ ኤርትራዊ! ወዲ-ሰብ ነባሪ ኣይኮነን። ወዲ-ሰብ ሓላፊ'ዩ። ህዝብን ሃገርን ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ነበርቲ'ዮም። ስርዓት ከኣ ከምቶም ስርዓታት ዝሓለፉ ሓላፊ'ዩ። ኣብዚ ክብሎ ዝደሊ ደጋጊመ፡ ወዲ-ሰብ ሓላፊ ስለ ዝኾነ፡ ጽቡቕ ታሪኽ ንወለዶታት ክገድፍ ኣለዎ። ምኽንያቱ ታሪኽ ንባዕሉ ጽቡቕን ሕማቕን ባህርያት ስለ ዘለዎ። ስለ'ዚ ወዲ-ሰብ ተራኽን ጸሓፍን ደራስን ስለ ዝኾነ፡ ኣብዛ ንግዜኡ እንነብረላ ዓለም ብርእሰ-ተኣማንነት ንቅኑዕ ቅኑዕ ንጌጋ ጌጋ በብሕብሮም ወዲ-ሰብ ክብሎምን ክዛረበሎምን ክኽእል ኣለዎ። ስለ'ዚ ወዲ-ሰብ ክብሪ ናቱ ኣብ ቅድሚ ሕ/ሰቡን ሃገሩን ሓቀኛ፡ እሙን፡ ሕልናዊ፡ ኣብ ቅድሚ ውጹዕ ደው ዝብል ምስ ዝኸውን፡ ወትሩ ሕፉርን ክቡርን'ዩ።
ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ መስዋእቲ ከፊልካ ድሕሪ ርብዒ ዘመን ነጻነት ኣምጺእካ፡ ብተስፋ እተን ውሑዳት ዓመታት ንነጻነት ከተተንፍስ ዝጸናሕካ፡ ደም ስዉኣት ኣሕዋትካ ከይነቐጸ፡ ዳግማይ ኲናት ናይ ዶብ ጠንቁን ኣመጻጽእኡን ከይፈለጥካ፡ ኣብ ኲናት ተሸሚምካ። ኣብ ክልቲኡ ከኣ ዘስካሕክሕ ህልቂት ኮይኑ። ኣብ'ዚ ተንተንቲ ፖለቲካ ከም ዝብሉዎ፡ እቲ ዝዓበየ ናይ ዶብ ኲናት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከኣ ተባህለ።
ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ ኣብ ኲናት ሰዓርን ተሰዓርን ዝበሃል የለን። ምኽንያቱ ኲናት ንሕስያ ዘየብሉ ሰብ ምብላዕን፡ ቓንዛን፡ ስንክልናን፡ ዕንወትን፡ ብርሰትን ጥራሕ'ዩ ውጽኢቱ። ኣብ መወዳእታ ኣሽሓት መንእሰያት ምስ በልዐን ህዝቢ ካብ ዓዱ ምስ ተመዛበለን፡ ጉያ ናብ ዓለምለኻዊ ፍርዲ ዶብ ኮነ። ኣብ መወዳእታ ከኣ፡ ክልቲአን ሃገራት ብውዕል ኮሚሽን ዶብ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብመንጎኝነት ውዕል ኣልጀርስ ንብይን ፍርደን ፌርማአን ኣንበራ። ኣብዚ እቲ ትግባረ ብይን ኣብ ግብሪ ብዘይምውዓሉ፡ ን17 ዓመታት ዝኣክል ደንጐየን ' ኣይሰላም ኣይውግእ' ተባሂሉ ድማ ጸንሐ።
ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ ሕጂ ከኣ ሰላም ይበሃል ኣሎ፡ ጽቡቕ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ብሃንቀውታ ክንጽበዮ ዝጸናሕና፡ ይንዋሕ-ይሕጸር ሓንቲ መዓልቲ እቲ ብይን ኮሚሽን ዶብ ክትግበር ምኻኑ ዘጠራጥር ኣይነበረን። ምኽንያቱ ሕጊ ንኹሉ ወሳኒ ስለ ዝኾነ። እዚ ከኣ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ፡ ዶብና ተሓንጺጹ ልዑላውነትና ከቢሩን ተሓልዩን፡ ከምቶም ካልኦት ሃገራት ዓለም፡ ምስ ጐረባብትና ብፍቕርን ሰላምን ምርድዳእን፡ ናይ ጸጋታትና ንግዳዊ ምልውዋጥ ክህሉ ዘዘራርብ ኣይኮነን። ኣብዚ ብርግጽ ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ንሰላም ወትሩ ንምነያን ንሃርፋን ኢና። ካብ ሰላም ዝጥዕም ዋላ ሓደ የለን። ኣብ'ዛ እንነብረላ ዓለም፡ እታ እንኮ መቐረት ኣህዛብ ዓለም ወይ መቐረት ወዲ-ሰብ ሰላም ጥራሕ'ያ።
ዝኸበርካ ኤርትራዊ፡ ኣብዚ መዝሙር ሰላም ዝበሃለሉ ዘሎ፡ ዝኾነ ወዲ-ሰብ ወይ ዝኾነ ኤርትራዊ ሰላም ዘይደሊ ኣሎ ክብል ኣይክእልን እየ። ንዓና ንህዝቢ ኤርትራ ገሪሙና ዘሎ ግን፡ ኣብዚ ጉያ-ጉያ ዝበሃለሉ ዘሎ ኩነታት፡ ንዓና ንህዝቢ ኤርትራ ኩሉ ሽፉንን ግሉጽነት ዘየብሉን ህዝቢ ዘይዋሳኣሉን ስለ ዝኾነ፡ ህዝቢ ኤርትራ እንታይ'ዩ ዝግበር ዘሎ እናበለ ይዛረብ ኣሎ። ኣንታ ክቡር ህዝቢ፡ ሎምስ እንታይ ዲና ኴንና። ኣንታ ክቡር ህዝቢ፡ ህዝቢ እኳ'ዩ ንኩሉ ወሳኒ። ስለዚ ንሕና ኤርትራውያን፡ ንልዑላውነትና ብዝተፈላለየ ምኽንያት ክትንክፍ ዝመጽእ ሓይሊ፡ እቲ ግልጺ መልሲ ህዝቢ ኤርትራ ' ወይልኡ' እዩ ዝብል። ስለዚ ንሕና ኤርትራውያን ወትሩ እንቃለሰሉን ለይትን መዓልትን እንሰርሓሉን ቀንዲ ዕዮ-ገዛና ብልጽግትን፡ ክብርትን፡ ሰላም ዝሰፈና ዲሞክራስያዊት ኤርትራ፡ ብቕዋም/ሕጊ እትመሓደር፡ ባይቶ ዝውስኑላ እንኮ ምርጫና'ዩ። እዚ ስለ ዝኾነ ከኣ፡ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ፍትሒ ስለ ዝኾነ፡ ከይወዓለ ከይሓደረ፡-
- ደረት ኣልቦ ዝኾነ ወተሃደራዊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብቕጽበት ደው ክብል፤
- ቅዋም/ሕጊ ከይወዓለ ከይሓደረ ኣብ ግብሪ ክውዕል፤
- ናይ ፖለቲካ እሱራት ብቕጽበት ክፍትሑ፤
- ናይ ዝኾነ ሃይማኖት ኣመንቲ እሱራት ብቕጽበት ክፍትሑ፤
- ኩሉ ሰብኣዊ ግህሰትቅዋማዊ/ሕጋዊ ተሓታትነት ክህልዎ፤
- ኩሉ ሰብኣዊ መሰል እንተላይ ብተሓታትነት ኣብ ትሕቲ ዓለምለኻዊ ሕጊ ክኸብር፤
- ኩሉ ምርጫታት ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ክካየድ፤ … ወዘተ።
ኣብ መወዳእታ ክብሎ ዝደሊ፡ ኣቦታትና ከም ዝምስሉዎ ' ከም ቀደም ይመስለክን ውሕጅ ይወስደክን ' ዝብል ኣበሃህላ ናይ ለባማት ኣቦታትና ኣብ ላዕሊ ጠቒሰዮ ኣለኹ። ሕጂ'ውን እዚ ጉያ-ጉያ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ጉያ ስለ ዘይኮነ፡ ኣብ መወዳእታ ውዱቕን ፍሹልን'ዩ። ሓደ ክብሩ ዝደርበየ ሰብ ዝኾነ ክገብር ኣየሕንኾን'ዩ። እቲ ካልኣይ ጐያያይ ዶ. ኣቢ፡ እንተኮይኑሉ ንዓዱ'ዩ ዝሰርሕ ዘሎ። ኣብ መወዳእታ ፍሽለት ከም ዘጋጥሞ'ውን ኣጸቢቑ ይፈልጥ'ዩ። ምኽንያቱ እቲ ውዕላትን ፌርማታትን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ውዕላትን ፌርማታትን ስለ ዘይኮነ።
ብክፍላይ ተኪአ
ጀርመን
ደጊም ህግዲፍ መሕብኢ የብሉን%AM, %11 %257 %2018 %07:%Oct Written by ኣሮን ናኦድ
ጉጅለ ህግዲፍ በብእዋኑ ካብ ሓቅን ክውንነትን ዝረሓቐ ምስምሳት ብምቕራብ፣ ንህዝቢ ኤርትራ ክሽሕጦ ከም ዝጸንሐ ሕጂ ተቓሊዑ እዩ። ህግዲፍ ህዝቢ ዘዳህልለሉ ምኽንያት ክስእን እንከሎ፣ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ፍቕሪ ሃገር ስለ ዝርዳእ ነዚ መዝሚዙ ድራማታት ይፈጥር። ምስ ሱዳን፣ የመን፣ ጅቡቲ ዝፈጥሮም ዝነበረ፣ ኣብ ክንዲ ህድኣትን ሕግን ትዕቢትን ታህዋኽን ዘቐድሙ ውግኣት ዕላመኦም ምድህላልን ኣቕጣጫ ምቕያርን እዩ ነይሩ። እዚ መምሃሪ ተመኩሮ ኣብ ዘይኮነሉ ምስ ኢትዮጵያ ዝጻሕተሮ ውግእ ኣዝዩ ብዙሕን ብዝተፈላለዩ መዳያት ዝግለጽን ማህሰይቲ ኣስዒቡ ሓሊፉ።
እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ውግኣት ከምቲ ምስ ካለኦት ሃገራት ዝተኻየደ ጐንጺ ውሑድ ዋጋ ዝሓትትን ብቐሊሉ ዝድቅስን ኣይነበረን። ብሰንክዚ ንክልተ ዓመታት ዝተኻየደ ውግእ ብዙሓት ኣብ ኢትዮጵያ ንነዊሕ ዓመታት ከከም ዓቕሞም ንብረት ዘጥረዩ ኤርትራውያን ዛሕዛሕ ኢሎም። ናይዚ ዛሕዛሕ ስንብራት ክሳብ ሎሚ ከምዘይሃሰሰ ኣብዚ እዋንዚ ዝጠፈአ ንብረቶም ንምምላስ ኣብ ከተማታት ኢትዮጵያ ፈቐዶ ቀበለታት፣ ወረዳታትን ክፍለ ከተማታትን ቀንፈዘው ዝብሉ ዘለዉ ኤርትራውያን ምስክር እዮም። ጉጅለ ህግደፍ ዝገብሮን ብሰንክቲ ተግባሩ ክስዕብ ዝኽእል ጉድኣትን ዝርዳእ እንተዝነብር፣ ኩነታት ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ኤርትራውያን ኣብ ግምት ከየእተወ ውግእ ከፊቱ ነቲ ክሳብ ሕጂ ዘይሃሰሰ ቅልውላው ኣይመፈጠረን። እንተኾነ ነቲ ዘይሓላፍነታዊ መንገዲ ኮነ ኢሉ መሪጽዎስ፣ እቲ ክወርድ ዘይነበሮ ጉድኣትን ክሳራን ወሪዱ። ኣብዚ እዋንዚ ብዙሓት ኤርትራውያን ህግደፍ ሓልዮት ህዝቢ ከምዘየብሉ ተረዲኦም እዮም። ገለ ውሑዳት ግና ሓንሳብ በቲ ናይ ህግደፍ ኣምሱልነት ምስተሰልቡ ናብ ልቦም ዘይተመልሱ ኩነታት ረጊጽዎም ዝሓለፈ ይህልዉ ይኾኑ።
መራሒ ህግደፍ ካብ ባድመ ወጻእና ማለት ጸሓይ ዳግማይ ኣይክትበርቕን እያ ከም ማለት እዩ ብዝብል ተመጢጡ ክምካሕ ምስ ጸንሐ ኩሉ ትምክሕቱ በኒኑ፣ ባደመ ጥራይ ዘይኮነ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ሕንብርቲ ኤርትራ’ውን ናይ ምብጻሕ ዕድል ረኺቡ። ነቲ ናይ ሽዑ ናይ ስዕረት ኩነታት፣ ካብተን ናይ ዓለምና ዓበይቲ ማዕከናት ዜና ሓደ፣ ቢቢሲ ኣብቲ እዋንቲ “ሰራዊት ኤርትራ ተሳዒሩ” ( Eritrean army is deffited) ዝበሎ ክሳብ ሕጂ ኣይርሰዖን። እንተኾነ ዓለም ተጓይያ ነቲ ውግእ ኣህዲኣቶ። ከም ውጺት ናይቲ ህድኣት ከኣ ስምምዕ ኣልጀርስ ተፈሪሙ። ጉዳይ ዶብ ናብ ቤት ፍርዲ ዘሄግ ተወሲዱ። ንዶብ ዝምልከት ፍርዲ ከኣ ተዋሂቡ። በቲ ፍርዲ መሰረት እታ ናይቲ ውግእ መጸዊዒት ዝኾነት ባድመ ናብ ኤርትራ ተፈሪዳ። እዚ ማለት ግና ሰፊሕ ናይ ኤርትራ ዝበሃል ዝነበረ መሬት ናብ ኢትዮጵያ ኣይከደን ማለት ኣይኮነን። ብዓይኒ ቁጠባዊ ልምዓትን ህዝባዊ ምምዝባልን እንተተወሲዱ ኣብቲ ፍርዲ ኢትዮጵያ እምበር ኤርትራ ኣይኮነትን ረቲዓ ዝብሉ፣ ነቲ ኩነታት ብስምዒት ዘይኮነ ብህድኣት ዝመዝኑ ብዙሓት እዮም።
ዋላ’ኳ እቲ ፍርዲ ቀያድን ናይ መወዳእታን እንተኾነ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ምትግባር ቅሩብነት ኣይተራእየን። ጉጅለ ህግደፍ ብወገኑ ናይቲ ንኻለኦት ዘቤታዊ ጉዳያት ጅሆ ሒዝሉ ዝነበረ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምውዳእ ብውሽጡ ዘይድግፎ’ኳ እንተነበረ፣ ከም ደጋፊ ግብራውነት ናይቲ ብይን መሲሉ ቀሪቡ ክፍክርን ናይ ልኡላውነት ተሓላቒ መሲሉ ክቐርብን ጸኒሑ። ዋላ’ኳ ገለ ንባህርያት እቲ ጉጅለ ዝፈልጡ፣ ናይ ህግደፍ ናይ “ቅድሚ ኩሉ ዶብ ይመልከት” ፈኸራ፣ ካብ ልቢ ከምዘይነበረ የተብሁ እንተነበሩ፣ ብዙሓት ውገናት ግና ምጉብዕባዕ ህግደፍ ሓቂ መሲልዎም “መን ከማኻ” ክብልዎ ጸኒሖም። ኣብ መወዳእታ ዞናዊ ረብሓኦም ንምውሓስ፣ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክውዳእ ዝደለዩ ናይ ርሑቕ ጎብለላት ንመራሒ ህግደፍ ምስ ሸረጥዎ፣ ኣይኮነንዶ ዶብ ከጥርር ነታ “ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን” እትብል ሓረግ ናይ ምጥቃስ ልሳኑ ከም ዝተዓጽፈ ንዕዘቦ ኣለና። ብኣንጻሩ ነቲ ኩነታት ንምድውዋስ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣዋሳን ኣብ ዝተተኽሉ ጓይላታት ኣህተፍቲፉ። ኣይኮነንዶ ደገፍቱስ ንሕና ተቓወምቱ እውን እቲ ኤርትራውነት ግዲ ቀንጥዩና ከክንዱ እምብዛ ሓፊርና።
ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ’ዚ ወደኽደኹ ግዜ ከይወሰደ፣ ወዮ ብጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተዓብዒቡ ዝጸንሐ፣ ሕገመንግስታዊ ስርዓት፣ ዲሞክራስያዊ ምምሕዳር፣ ኩሉ መሰላት ምኽባር፣ ልዕልና ሕጊ ምስፋን ወዘተ ዝብል ሕቶታት ኣጉሊሑ፣ “እሞኸደኣ ሕጂ” ክብሎ ጀሚሩ። ህግደፍ ስለ ዝደለዮ ዘይኮነስ፣ ብዘይተጸበዮ ኩነታት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምስተኸፍተ፣ ተዓጊቱሉ ዝነበረ መንደቕ ከም ዝተሰብረ ማይ፣ ኤርትራዊ ናብ ትግራይን ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያን ብምውሓዝ ንህግደፍ “ምሳኻ የለኹን” ኢልዎ። ኣብዚ ህሞትዚ ወዮ ከም ቁርን ኣስሓይታን ዝፍራሕ ዝነበረ ህግደፍ ውቃበኡ ተገፊፉ ካብ ሱቕ ኢልካ ምርኣይ “ከምዚ ይኹን፣ ከምዚ’ባ ይገበር” ዝብል ዓቕሙ ጠሊምዎ ኣንጐልሒጡ ይዕዘብ ኣሎ። ኮታ ዓይኑ እንዳረአየ እዝኑ እንዳሰምዐ ተሳዒሩ። ወዮ ብጉዳይ ህዝቢ ዘሽካዕልልን ዝምካሕን ዝነበረ ሓጫጪ ልሳን ኣቶ ኢሳይያስ ተዓጺፉ። ክሳብ ሎሚ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዉ ዝመስሎም ዝነሩ፣ ኣብ ስእሊ ተሰሪዕም እንርእዮም ግና ድምጾም ዘይንሰምዖም ኣባላት ካቢነ ሚኒስተራት’ኳ ሎምስ “ሓሚመ ጸሚመ” ክብሉ ምጅማሮም ይውረ ኣሎ። ንምንታይ ከምኡ ክብሉ ጀሚሮም ዘዛርብ ኣይኮነን። ህዝቢ ኣግሂዱ “ኣይናትናን ኢኹም” ኢሉ ክሳብ ዝነድሖም ምጽንሖም ግና ዘተዓዛዝብ እዩ።
ጨንፈር ሰዲህኤ ፍራንክፎርትን ከባቢኣን ኣኼባኡ ኣካይዱ%PM, %09 %834 %2018 %21:%Oct Written by ሽማግለ ጨንፈር
ብዕለት 07.09.2018 ጨንፈር ሰዲህኤ ፍራንክፎርን ከባቢኣን ሰዓት 2፡00 ድ.ቀ. ዝጀመረ ኣኼባኡ ብኣቦ መንበሩ ብሰናይ ምንዮት ምስ ተኸፈተ፡ ኣብ ውሽጣዊ ምዕባሌታት ሰልፍን፡ ዞባን፡ ደምበ ተቓውሞን፡ ጀኦ-ፖለቲካዊ ኩነታት ቀርኒ ኣፍሪቃን ዝምልከቱ ጉዳያት ስፍሕ ዝበሉ ምርድዳኣት ኣካይዱ።
ኣኼበኛ፡ ነቲ ብሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ውሽጣዊ ይኹን ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታትን ምዕባሌታትን ኮነ፡ ነቲ ብብዙሕ ሸነኻት ዝርአ ዘሎ ተቓውሞታት ደለይቲ ፍትሒ‘ውን ኣሞጒሱ። ነቲ ብዶ. ኣቢይ ቀዳማይ ሚኒስተር ምስ ውልቀ መላኺ ሰርዓት ኤርትራ ዝግበር ዘሎ ህዝብና ዘይፈልጦ ውዕላትን ምፍርራማትን ድማ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ከኸትል ስለ ዝኽእል፡ ዘይቅቡል ምዃኑ ኣኼበኛ ኣስሚሩሉ።
እቲ ዝርአ ዘሎ ምዕባሌታትን ለውጥታትን ድማ ንህዝቢ ኤርትራ ግሉጽነት ዘይብሉን ንልዑላውነቱ ዝደናደንን ንህዝብና ድማ ኣብ ዝኸፍአ ናይ ስደት ዋሕዚ ሸሚሙዎ ዘሎን ስለ ዝኾነ፡ ኣዝዩ ኣሰንባዲ ከም ዝኾነ ኣኼበኛ ብሰፊሑ ተዘራሪብሉ። ኣብዚ ኩነታት እዚ እቲ ክግበር ዝግብኦ ኣዝዩ ህጹጽ ዝኾነ ጉዳይ እምበኣር፡ ከምቲ ሰዲህኤ ጀሚሩዎን ዝቃለሰሉ ዘሎን ጉዳይ ሓቢርካ ምስራሕ ናይ ሓይልታት ተቓውሞ፡ ናህሪ ብዝወሰኸ ክቀላጠፍ ከም ዘለዎ ኣኼበኛ ርእዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዝያት፡ ማለት ኣብ ፍርቂ ወርሒ መስከረም ኣብ ፍራንክፎርትን ኣብ‘ዚ ዝሓለፈ ቀረባ ማዓልታት ድማ ኣብ በርሊን ዝተራእዩ ናይ ምጥርናፍን ሓቢርካ ምስራሕን ንጥፈታት ተስፋ ዝህቡ ምዃኖም ኣኼበኛ ኣሞጒሱ። ሓባራዊ ስራሕ ንምዕዋት፡ ብዘይምቍራጽ ክድፍኣሉ ከም ዘለዎ ኣኼበኛ ኣብ ውሽጢ ስልፊ ዝካኣል ጻዕርታት ክገብርን፡ ምሕጽንታኡ ናብ ደምበ ተቓውሞ ኣመሓላሊፉን።
ኣኼባ ድማ ልክዕ ኣብ ሰዓቱ ተዛዚሙ።
ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዳግማይ ኣቦ-መንበር ኢህወደግ ኮይኖም%PM, %06 %460 %2018 %12:%Oct Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ናይ ኢትዮጵያዊ ህዝብታት ወያናይ ዲሞክራስያዊ ግንባር (ኢህወደግ) ኣብ መበል 11 ጉባአኡ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ኣቦ-መንበር ኦሮሞ ዲሞክራስያዊ ፓርቲ: እንደገና ኣቦ-መንበር ናይቲ ግንባር ገይሩ መሪጹ። ኣብዚ ካብ 3 ክሳብ 5 ጥቅምቲ 2018 ኣብ ከተማ ኣዋሳ ዝተኻየደ ጉባአ ኣቶ ደመቀ መኮነን ኣቦመንበር ኣምሓራ ዲሞክራስያዊ ፓርቲ ከኣ ምክትል ኣቦ-መንበር ናይቲ ግንባር ኮይኖም ተመሪጾም። ብመሰረት ቅዋም ኢህወደግ ኣቦመንበርን ምክትሉን ዝመርጽ እቲ ካብ ኣርባዕቲአን ውድባት ብማዕረ ቁጽሪ ዝቐውም 180 ዝኣባላቱ ማእከላይ ቤት ምኽሪ እዩ። እዚ ማእከላይ ቤት ምኽሪ ኣቦመንበርን ምክትሉን ሓዊስካ ካብ ኣርባዕቲኣን ውድባት ብማዕረ ዝቐውም 36 ዝኣባላቱ ፈጻሚ ስርሕ እውን ይመዝዝ እዩ፡
እዚ ጉባአ ኢህወደግ ስረሓቱ ክዛዝም እንከሎ፣ ሸውዓተ ነጥብታት ዝሓቖፈ ደምዳሚ መግለጺ ኣውጺኡ። ብመሰረቲ መግለጺኡ፣ ዋላኳ ብዙሓት ወገናት እዚ ጉባአ ኣብ ሓያሎ ነጥብታት፣ ብፍላይ ከኣ እቲ ግንባር ክምርሓሉ ዝጸንሐ ርእዮተ-ዓለምን ኣብ ኢትዮጵያ ተዘርጊሑ ዘሎ ስርዓት ፈደራሊዝምን ለውጢ ክገብርዩ ዝብል ግምት እንተነበሮም፣ ዝኾነ ይኹን ለውጢ ኣይገበረን። ጉባአ ኢህወደግ ዝተኻየደሉ ኩነታት ኣብተን ኣባል ውድባት ኣብ ሓያሎ ዛዕባታት ፍልልያት ኣብ ዝተንጸባረቐሉ፣ ኣብ ብዙሕ ኩርነዓት እታ ሃገር ዓሌት ዝመሰረቱ ጐንጽታት ኣብ ዝሓየለሉን ኣብ መንጎ እተን ክልላዊ ምምሕዳራት ሓሓሊፉ ናይ ዶብ ምስሕሓባት ኣብ ዝረኣየሉ ዝተኻየደ ብምዃኑ፣ ብሓድነት ኣይክወጽእን እዩ ዝብል ስግኣታት ሓዲርዎም ነይሩ። እንተኾነ እቲ ጉባአ ጉዳያቱ ኣከኣኢሉን ሓድነቱ ሓልዩን ብምዝዛሙ ኣብ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ተስፋን ሓጐስን ኣሕዲሩ ኣሎ።
ናይቲ ነባር ብልሃትን፣ ናይቲ መንእሰይ ውዑይ ዓቕምን%AM, %05 %392 %2018 %10:%Oct Written by ኣሮን ናኦድ
ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና መዋእል ኣብ ቅድሚ ፖለቲካዊ መሪሕነታት ካብ ዘለዉ ብደሆታት ሓደ መስርሕ ምትኽኻእ ወይ ምውርራስ ሓላፍነት እዩ። እዚ ዛዕባ ብፍላይ ኣብቶም ብጐነጻዊ ኣገባ መግዛእትን ወጽዓን ስዒሮም ስልጣን ዝሓዙ ሓይልታት ጐሊሁ ዝረአ ዘሎ እዩ። ርሑቕ ከይከድና እዚ ኣብቶም ንናይ ሓባር ጸላኢኦም ስርዓት ደርግ ኣወጊዶም ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ቅድሚ 27 ዓመታት ስልጣን ዝጨበጡ ሓይልታት ጐሊሁ ዝረአ ዘሎ እዩ። ንሕና ተቓወ’ቲ እውን ዋላ’ኳ መንግስታዊ ስልጣን እንተዘይሓዝና ቃልስና ንምቕጻል እዚ በዳሂ ዛዕባ ዝጓስየና ኣይኮነን። ካብ’ዚ ከባቢና ርሒቕና እንተደህሰስና እውን እዚ ዛዕባ ጐሊሁ ዝረአ ናይ ምስሕሓብ ጠንቂ እዩ።
ኣብቲ ሓቀኛ ትሕዝቶኡ እንተመጺእና ምትኽኻእ እናተቐባበልካ ሓላፍነት ምቕጻል እምበር ምጥፍፋእ ማለት ኣይኮነን። ሓደ ኣካል ነዚ ክርዕም ግና ዓቕሙ ዝፈልጥን ሓላፍነታውን ክኸውን የድሊ። ከምዚ ናይ በዓል ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝኣመሰለ ብናይ “ኣነ እንተሞይተላ ዳንዴር ኣይትብቆላ” ኣምር ዝምርሑ ኣካላት ግና ንምትኽኻእ ከም ቁርን ኣስሓይታን ስለ ፈርሕዎ ኣይቅበልዎን ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣንጻሩ እዮም ዝሰርሑ። ብመሰረት እቲ “ተካኢኡ ዘይፈጥር መሪሕነት ብቑዕ መሪሕነት ክበሃል ኣይክእልን” ዝብል ዘረባ ለባማት፣ በዓል ኣቶ ኢሳይያስ መራሕቲ ንክበሃሉ ዘኽእሎም መዕቀኒ ኣየማልኡን።
ኣብ ጐረቤትና ኢትዮጵያ እዚ ዛዕባዚ ከም ሓደ ኣገዳሲ ጉዳይ ካብ ዝለዓል ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ብብዙሕ ዕንቅፋታት እንዳሓለፈ ሕጂ እውን ቀጻሊ ኣሎ። ንኣብነት ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ጉባአአን ዘካየዳ ነቲ ንኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ ግንባር ኢህወደግ ዝቖማ ውድባት ንኣገዳስነት ምትኽኻእ ግቡእ ቆላሕታ ብምሃብ ብሓርፋፍ ገምጋም ካብ ሓደስቲ መሪሕነታተን ክልተ ሲሶ ሓደስቲ መዚዘን ኣለዋ። ብርግጽ እቲ ናይ ሓድሽነት መምዘኒ ጉዳይ ዕድመ ጥራይ እንተኾይኑ ፋይዳ የብሉን። ነቲ ዕድመ ዝምጥን ሓዲሽ ኣተሓሳስባ ዘሰነዮ እንተኮይኑ ግና ሃናጺ እዩ። ኣብዚ ኣብቲ ንኡስ ዕድመ ኣረጊት ኣተሓሳስባ ኣብቲ ነባር ዕድመ ድማ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ክህሉ ከም ዝኽእል ምግንዛብ የድሊ። ስለዚ ሓድሽ መሪሕነት ክንብል እንከለና ኣብ ናይ ዕድመ መምዘኒ ጥራይ ከይንድረት ጥንቃቐ ከድልየና እዩ።
ገለ ውድባት ኢትዮጵያ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ዘካየደኦ ጉባአታት፣ ኣብ ሜዳ ቅድሚ ውድቀት ደርጊ ኣብ መሪሕነት ዝነበሩ ባእታታተን ምሉእ ብምሉእ ብኽብሪ ኣፋንየን፣ ብሓድሽ ክትከኣ በቒዐን ኣለዋ። ኩነታት መራሕቲ ኤርትራ ብመንጽርዚ ንምርዳእ ከኣ ኣብዚ ቀረባ ግዜ፣ ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ክዝረበሉ ዝግበኦ ዛዕባታት እንዳሃለወ፣ ብፍርቂ መዓልቲ ኣኼባኡ ናይ ዝዛዘመ ካቢነ ሚኒኢስትራት ስእሊ ምዕዛብ ጥራይ እኹል እዩ። እዚ እንተዘይኣኺሉ ከኣ ንዕድመ ዲክታቶር ኢሳይያስን ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድን ምውድዳር ይከኣል።
ምትኽኻእ ስሙ ከም ዝሕብሮ ናይ ስልጣን ዘይኮነ ናይ ሓላፍነትን ተሓታትነትን ምውርራርስ መስርሕ እዩ። ኣብዚ ምውርራስ ክልተ ማዕረ ሓላፍነት ዘለዎም ተዋሳእቲ ኣለዉ። እቲ ሓደ ኣረካቢ እቲ ካልእ ከኣ ተረካቢ። ናይዚኣቶም ማዕረ ቅሩብነትን ምክብባርን ኣብ ዘይሃለወሉ እቲ ምርኽኻብ ኣድማዒ ኣይከውንን እዩ። ካብ ናትና ተመኩሮ ጥራይ እንተነቒልና ኣብ መንጎ ኣረከብትን ተረከብትን ክንድቲ ክኽዕኖ ዝግበኦ ምንባብ ኣይረአን። እዚ ምርኽኻብ ሓላፍነት ግብራዊ ኣብ ዘይኮነሉ፣ ክልቲኦም ወገናት ተሓተቲ እዮም። እቲ ነባር ተካኢ ናይ ምፍጣር ሓላፍነቱ ብዘይምፍጻሙ። እቲ ተረካቢ ድማ ንኡስ ትውልዳዊ ሓላፍነት ክፍጽም ድልውነት ብዘይምርኣዩ። እቲ ኣረካቢ እቲ ዝርከቦ ካብ ናቱ ዓቕሚ ዝሓሸ ምስ ኩነታት ዝኸይድ ዓቕሚ ከም ዘለዎ ክኣምን ይግበኦ። እቲ ተረካቢ ድማ ንተመኩሮ ናይቲ ዘረክቦ እንዳ እነኣኣሰን እንዳነጸገን ዘይኮነ ከም መንጸፍን መንቀልን ንቐጻሊ ጉዕዞ እንዳኽበረ ክርከብ ከም ዝግበኦ ብሓላፍነት ክግንዘብ ይግበኦ። እዚ እንተዘይኮይኑ ናይቲ ነባር ተመኩሮን ናይቲ ተቐባሊ ሕድሪ መንእሰይ ውዑይ ዓቕምን ኣብ መዓላ ክውዕል ኣይክእልን እዩ።
እዚ መስርሕ ምትኽኻእ ኩርኳሕ ዘየብሉ ልሙጽ መንገዲ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ቃልሲ ዝሓትት እዩ። ዕምቆት ናይቲ ቃልሲ ከኣ ብናይቶም ኣረከብትን ተረክብቲ ሕድርን ቅሩብነትን ሓላፍነታውነትን ዝውሰን እዩ። ብፍላይ እቶም ኣብ መንግስቲ ኮነ ኣብ ደንበ ተቓውሞና፣ ነቲ ቃልሲ ተረኪብካን ብሓድሽ ኣተሓሳስባ ቀሊስካ ናይ ምቕጻል ዜግነታውን ትውልዳውን ሓላፍነት ዘለኩም መንእሰያት፣ ኣረካቢ ማዕጾ እንተተዓጽዩኩም፣ ኣጸቢቕኩም ብቐጻሊ ኳሕኩሕዎ እምበር ተንኪፍኩምዎ ምኽፋት ምስ ኣበየኩም በጨው ኣይትበሉ። “ነባራት ምቅላስ ከሊኦምና” ዝብል ምስምስ ብፍጹም ተቐባልነት የብሉን። እቲ መቃለሲ ባይታ ሰቲ ተነስኒስዎ ዝጽበየካ ዘይኮነ፣ ብቓልሲ ዝፍጠር ምዃኑ ሓደራ ከይትርስዑ። ብውሽጥኻ ንቃልሲ ከይተዳለኻ ትንክፍ ኣቢልካ ምርሓቕን ምምራርን ፈጺሙ መፍትሒ ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ እቲ ተወዲብካ ዝካየድ ቃልሲ በቲ ዝተጸበኻዮ ፍጥነት ምኻድ ምስ ኣበየካ፣ ኣቋራጭን ዘይውዱብን ናይ እንጽርጽሮት ዝመስል መንገዲ ንምንዳይ ዓቕለጽበታዊ ምርጫ ናይ ምውሳድ ምልክታት ሓሓሊፍና ንዕዘብ ኣለና። እዚ ነቲ “ውዳበ ሓይሊ እዩ” ዝብል ክስገር ዘይግበኦ ፍቱን ኣምር ዝጓሲ ስለ ዝኾነ፣ መፍምቶ ህግደፍ ዝገብር እምበር ዘዕውት ከምዘይኮነ ብምርዳእ ናይዚ ዘይቅርዑይ ንቕሎ ኣሳሰይቲ ናብ ልቦም ተመሊሶም ኣብ ውዱብ ኣገባብ ቃልሲ ክጸዓዱ ነዘኻኽሮም። ናይቲ መንእሰይ ተመኩሮን ናይቲ መንእሰይ ዓቕምን ከነወሃህድ እንተበቒዕና ኢና ከኣ ከም እንዕወት ዘይንጠራጠር።
ቀዳማይ ስሩዕ ኣኬባ ጨንፈር ቁ.2 ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ሽወደን ተካይዱ።%PM, %03 %881 %2018 %22:%Oct Written by ሽማግለ ጨንፈር
ብዕለት 30 መስከረም 2108 ቀዳማይ ስሩዕ ኣኼባ ናይ ምሉኣት ኣባላት ብኤለትሮኒካዊ መራከቢ ብዙሓን ኣኼባ ኣካይዶም። ብሓዳስ ጨንፈር ሽማገለ ዝቀረበ 3ተ ኣጀንዳ ተኸቲሎም ኣብ ስሪዒታውን ሰልፋዊ ሃለዋትን ምዉቅን ዓሚቅን ክትዕን ምይይጥን ኣካይዶም። ብፍላይ ኣብ ጉዕዞ ዘሎ ምድላው 3ይ ሰልፋዊ ጉባኤ ጽጹይ ሓበረታ ብምስማዕ ንምዕዋቱ ከኣ ዕጥቆም ከም ዝድርቡ ኣስሚረምሉ። ኣብ ህልዊ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ዝርኤ ዘሎ ተሃዋስን ኣሰካፍን ኩነታት ብዝርዝር ተማያይጦም። ብጉዳይ ኤርትራዊ ደምበ ተቋውሞ ፡ ናይ ሰልፊ እማመ ብሓባር ንስራሕ ዝብል ምስ ሎሚ ዝረኣዩ ዘሎዉ ንልዕላውነትን ህዝባዊ ምጽናትን ዝተንክፍ ስለ ዝኮኑ ንምድሓኑ ጊዜ ዘይህብ ኮይኑ ብቅልጡፍ ናብ ግብሪ ክትርጎም ከም ዘሎዎ ብትሪ ተላብዮም። ንጉዳይ ሰላም ዉልቀ መላኺ ስርዓት ህግደፍን መንግስቲ ኢትዮጵያን ብዝምልከት ኣዝዩ ኣሰካፍን ሓደገኛን ኣንፍታት እና ተደራረበ ይኸይድ ስለ ዘሎ ካብ ምዝንባል ሓሊፉ ናብ ብርሰትን ምጽናት ከይሰግር ብምህላዉ ኩልና ኣባላት ተኻታተሊ ኣኼባታት ብምክያድ ብዕቱብ ክንዛረበሉን ክንዛየተሉን ከም ዘሎና ድሕሪኡ ከኣ ብመደብ ንህዝብና ምሕባር መደባት ክዳሎ ተሳማሚዖም። ኣብ መደምደምታ ብመስዋእቲ ሓውና ማሕሙድ ኣሕመድ ናይ ሓዘን ተኻፈልቲ ምዃኖም ገሊጾም ኣኼባ ብዝኽሪ ስዉኣት ተዛዚሙ።


c: text/html

text:
ኣንፃር ሞኣመር ጋዳፊ ንዝሓለፉ ሸሞንተ ኣዋርሕ ውግእ ይካየደሉ ኣብዝነበረሉ እዋን ኣብ መብዛሕቲኡ ከባቢ ናይ ኣፍሪካ ሳሕል ናይ ጋዳፊ ተቐባልነት ዝለዓለ ኮይኑ’ዩ ቐፂሉ።
ናይ ሞኣመር ጋዳፊ ኣብ ከባቢ ሳሕል ዝነበሮም ተቐባልነት ነዊሕ ዝፀንሐ ኣብ ህዝባውን ውልቃውን ፕሮጀክትታት ብዝመወልዎ ኢንቨስትመንትን ከምኡ’ውን ንኣፍሪካ ጠጠው ዝበሉ እዮም ዝብል ስምዒትን ብምንባሩ እዩ።
ኣብ ዋና ከተማ ቡርኪናፋሶ ኡጋዱጉ ነጋዳይ ማሪየስ ናቫሮ ኣፍሪካ ብዘይካ ጋዳፊ ዝደኽየት ክትኸውን እያ ይብል።
ናቫሮ ከምዝበሎ ናይ ጋዳፊ ሞት ንኣፍሪካ ዓብይ ኺሳራ እዩ፡ንኣፍሪካ የበርክትዎ ዝነበሩ ወፈያ እታ ኣህጉር ከምዝጎድላ ኣየጠራጥርን ይብል።
ኣዳማ ባዳሜ ዝተብሃለ ነጋዳይ ግን ጋዳፊ ኣፍሪካዊያን ነኒ ባዕሎም ንኽቀታተልሉ ኣፅዋር ይሸጡ ስለዝነበሩ እቶም ናይ ሊብያ መራሒ ዝነበሩ ምማቶም ሕጉስ ከምዝኾነ ይዛረብ።
ሰኔጋላዊ ሃይማኖታዊ መራሒ ኣሕመድ ኸሊፋ ኒያሰ ናይ ነዊሕ እዋን ናይ ጋዳፊ ፖለቲካዊ ኣማኻሪ እዮም ነይሮም።ንሶም ብዛዕብኦም ከምዚ ይብሉ። ‘’ጋዳፊ ብኽብሪ እዮም ሓሊፎም።ኣብ ሃገሮም፡ኣብዝተወለዱላ ዓዲ እናተዋግኡ፡ወፃእይተኛታት ድማ ብሰማይ እናጥቕዑዎም እዮም ሞይቶም።’’
ናይጀሪያዊ ተቓላሳይ ሰብኣዊ መሰላት ሸሁ ሳኒ ኣማውታ ጋዳፊ ስውእ ከምዘብሎም፡ናብ ፍርዲ እንተዝቐርቡ ግን ንሶም ዝፈፅምዎ ግፍዒታት ምተቓልዑ ነይሮም ይብሉ።
እቶም ሃይማኖታዊ መራሒ ብወገኖም ሓድሽ መንግስቲ ሊብያ ነታ ሃገር ንምምራሕ ከፀግመሎም እዩ፡ስለ ምንታይ ስልጣን ካብ ህዝቢ ሊብያ ከይኮነስ ካብ ናይ ጋዳፊ ፀላእቲ ዝኾኑ ካብ ኣውሮፓዊያን እዩ ተዋሂቡዎም ይብሉ።
ኣብ ሊብያ ህዝባዊ ዓመፅ ነይሩ እዩ።ናይ ኔቶ ምትእትታው ግን ናይ ወፃኢ ሓገዝ ካብ ዘይነበሮ ካብ ናይ ቱኒዝያን ግብፅን ዝተፈለየ ይገብሮ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መንግስቲ ኣሜሪካ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ብዳይቨርስቲ ቪሳ ወይ ዲቪ ሎተሪ ናብ ሃገሩ ንክኣትው ብዝህቦ ዕድል ካብ ኢትዮጵያ በብዓመቱ ካብ ኣርባዕተ ክሳብ ሽዱሽተ ሽሕ ሰባት ከምዘመልክቱ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ሓላፊ ምክልኻል ተግባር ምጭብርባር ቶማስ ቢልስ ንድምጺ ኣሜሪካ ይገልፁ።
ናብ ኣሜሪካ ንምፍላስ ዘሎ ዝለዓለ ድልየት ብዙሓት ሰባት ኣብ ግምት ብምእታው ተግባራት ምጭብርባር ከምዝፍፀሙ ይገልፁ።
“ልሙድ መንገዲታት ምጭብርባር ቀዳማይ ሰባት ናይ ድቪ ሎቶሪ ንክትረኽቡ ክንሕግዘኩም ዝብሉ ኣለው።እዞም ሰባት እዚኦም ግን ካብ መንግስቲ ኣሜሪካ ዝተወሃቦም ስልጣን ይኹን ውክልና የለን።ተዓዊትካ ኣለኻ እናበሉ እውን ብኢሜይል መልእኽቲ ይሰዱ፤ስልኪ ይድውሉ ወይ ድማ ደብዳቤ ይፅሕፉ።”
ንሶም ብተወሳኺ 2 ክፍሊ ዝወድአን ብሓሙሽተ ዓይነት ትምህርቲ ናይ መሕለፊ ውፅኢት ዝረኸበን ከምኡ እውን ናይ ዩኒቨርስቲ ዲግሪ ዝረኸበን ግቡኡ ስራሕ ልምዲ ዘለዎን ተጠቃሚ ዕድል ዲቪ ሎቶሪ ክኸውን ከምዝኽእልን ብዘይዝኾነ ይኹን ክፍሊት ብኦንላይን ጥራሕ ብምምምልካት እዩ ካብዚ ወፃኢ ግን ምጭብርባር እዩ ኢሎም ።
ውፅኢቶም ብኦንላይን ምርግጋፅ ከምዝኽእሉ እውን ወሲኾም ገሊፆም።


text:
'ዛጊድ ናብ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝቀረበ ሕቶ መንነት ወልቃይት ዝቀረበ የለን። ብዛዕባ ወልቃይት ክንዛረብ እንተኾይና ዝቀረበ ሕቶ የለን' ኢሎም ኣቶ ገብረሚካኤል። ኢህወዴግ ብዛዕባ'ዚ ጉዳይ'ዚ ኣብ ዘሕለፎ ውሳነ 'ሕቶ መንነት ወልቃይት ኣብ ትግራይ ክፍጸም፣ ምስ ክልል ኣምሓራ ዘሎ ምስሕሓብ'ውን ክልቲኦም ተሓተቲ'ዮም ዝበሎም ላዕለዎት መሪሕነት ክፈትሕዎ ኣለዎም' ከምዝበለ' ዝዝከር'ዩ።
'መራሕቲ ትግራይ ንኩነታት 'ግጨው' ኣብ እዋኑ ክንፈትሖ ስለዘይካኣልና የንቅፈና'ዩ፣ ምስ ክልል ኣምሓራ ቀልጢፍና ክንፈትሖ ኢና' እውን ይብሉ ሓላፊ ቢሮ ርክብ ህዝቢን መንግስቲን ትግራይ ኣቶ ገብረሚካኤል።
ኮሎኔል ደመቀ ግና ኣብ ሓደ እዋን ንቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ 'ናይ ኣሻሓት ፊርማ ዝሓዘ ሰነድ ናብ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣቅሪብና ሰማዒ ስኢና' ከምዝበሉ ዝዝከር'ዩ።
'ዝኾነ ባዓል ስልጣን፣ ምስኡ ስለዝተለማመጸ ጭቡጥ መረጋገጺ ተረኺብዎ እናሃለወ ብሕጊ ንከይሕተት ዝገብረሉ ባይታ የለን። እቲ መርየት ረመጽ'ዩ' ኢሎም እቶም ክልላዊ ወሃቢ ቃል።
'ህዝቢ ኣይንቅበሎን፣ ኣይንመርጾን ንዝበሎ ኣባል ውድብ፣ ኣብ ካልእ ከባቢ ወሲድካ ንክምረጽ ትገብሩ ኢኹም ንዝብል ሕቶ ድማ ገዛኢ ፓርቲ ከምኡ ኣይገበረን' ዝብል መልሲ ክምዝበሉ ዝዝከር'ዩ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ከተማ ባህር ዳር ዝተኻየደ ልዝብ ሰላም ደቡብ ሱዳናዊያን ዓብዪ ምምሕያሽ ዝተርኣየሉ ነይሩ ኢሉ ኢጋድ።እቲ ድርድር ን10 ማዕልታት ተቛሪፁ’ሎ ዝበለ መግለፂ ኢጋድ ተደራደርቲ ፖለቲካዊ ቅሩብነት ኣርኢዮም ኣለው።
ኣብ ከተማ ባህር ዳር ክካየድ ዝቐነየ ልዝብ ሰላም ተነሓናሕቲ ደቡብ ሱዳን ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝነበሩ ድርድራት ብዝበለፀ ኣብ ቀንዲ ጉዳያት ዘተኮረ ነይሩ።
ነቲ ልዝብ ይመርሕ ዘሎ ናይ ምብራቕ ኣፍሪካ ናይ ልምዓት በይነ መንግስታት/ኢጋድ/ ዝለዓለ ምምሕያሽ ዘርኣየ ድርድር እዩ፤እዚ ናይ ሎሚ ዙር ኢሉ’ሎ።
ኢጋድ እቲ ልዝብ ን10 ማዕልታት ከምዝቋረፅ ንምግላፅ ትማሊ ኣብዘውፅኦ መገለፂ ተደራደርቲ ወገናት ዝለዓለ ግምት ዝውሃቦ ፖለቲካዊ ቅሩቡነት ኣርእዮም ኣለው ይብል።
መንግስትን ተቓወምትን ደቡብ ሱዳን ኣብ ዙሪታ ምስረታ መሰጋገሪ መንግስቲ ዘለዎም ዝለዓለ ኣፈላላይ ከንፀባርቑ ፀኒሖም ኣለው።ተደራደርቲ መንግስቲ ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ንሽግግር መንግስቲ ክመርሑ ኣለዎም እንትብሉ፣ነዚ ዝነፅጉ ተቓወምቲ ብወገኖም እቶም ፕሬዝዳንት ናይታ ሃገር፣ቀዳማይ ምንስቴር ድማ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ መራሕቲ ክኾኑ ኣለዎም ይብሉ።
እዞም ኣፈላላያት እዚኦም ብቐጥታ ዘይጠቐሰ መግለፂ ኢጋድ ኣብቲ ልዝብ ኣብዝተልዓሉ ጉዳያት ዘለዎም ኣፈላላያት ንምፅባብ እናሰርሑ ምዃኖም ሓቢሩ።
ኢጋድ ዓብዪ ምምሕያሽ ኣርእዩ’ሎ ዝበሎ ልዝብ እንታይ ከምዝኾነ ግን ኣይሓበረን።
እቲ ልዝብ ኣብዝቛረፀሉ 10 ማዕልታት ኣደራደርቲ ምስ ዝምልከቶም ወገናት ከምዝመኻኸርሉ ኢጋድ ኣብቲ መግለፂ ሓቢሩ’ሎ።እቲ ዝልብ ድሕሪ 10 ማዕልታት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክቕፅል እዩ።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ደቡብ ሱዳን ባርናባ ማሪያል ቤንጃሚን እዚ ናይ 10 ማዕልታት ዕረፍቲ ተደራደርቲ ኣብዙሪያ የሰሓሕቡ ዘለው ጉዳያት ነናብ ዝመፅሉ ተመሊሶም ምስ ዝምልከቶም ሰበስልጣን ክመኻኸርሉ እዮም ኢሎም።
ናይ ስግግር መንግስቲ ንምጥያሽ ቅድሚ ኩሉ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክህሊ ኣለዎ ኢሎም እቶም ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ደቡብ ሱዳን።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣብ ደቡብ ሱዳን ህውከት ኣብ ዝወሰኸ ቁፅሪ እታ ሃገር ኣብቶም ዝቕፅሉ ኣዋርሕ ናብ ዓፀቦ ክትኣቲ ትኽእል እያ ክብል ዓለምለኸ ትካላት ረዲኤት ዝሓቖፈ ሓደ ጉጅለ ኣጠንቂቑ።
ኣብታ ሃገር ዘሎ ቅልውላው ምግቢ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ቅድሚ ምብፅሑ ረድኤት ብዘይ ወዓል ሕደር ክቐርብ ኣገዳሲ እዩ ክብል ሎማዕንቲ ሰኒ ኣብ ዝወፀ መግለፂ ሓቢሩ።
‘’ካብ ቅልውላው ናብ ህልቂት’’ ኣብ ትሕቲ ብዝብል እርእስቲ እቶም ትካላት ረድኤት ኣብዘውፅእዎ ናይ ሓባር መግለፂ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ሰባት ኣብ መጀመሪያ ሰለስተ ኣዋርሕ 2015 ኣ/ፈ ሕሱም ጥምየት ከጋጥሞም ይኽእል እዩ ይብል።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ዝሓለፈ ሶሙን ብቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ መራኸቢ ብዙኃን ንእትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ሓላፊ ክኾኑ ዝተሾሙ ፓውሎ ሩፊኒ ‘ሽሕ’ኳ ሓዲስ ተሰያሚ እንተኾንኩ ንመራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ንመልእኽቲ ወንጌልን ድምጺ ር.ሊ.ጳጳሳትን ኣብ ምዝርጋሕ ጥራይ ዘይኮነ ናይታ ሕያው ዝኾነት ቤተክርስትያን ኣፍሪቃ ዜናታትን ዓወታትኩምን ከምኡ እውን ንዘሎኩም ብደሆን ቃንዛን ክነቃልሕ ስንድዋት ምዃና እገልጸልኩም` እንክብሉ ናብቶም ተጋባእቲ ኣብ ዝጸሓፍዎ መልእኽቲ ቅርበትን ምትሕብባርን መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ንአበው ጉባኤ ገሊጾም፣
ሰላም ኢትዮጵያን ኤርትራን ተመሰሊሎም!
ዝሓለፈ ዓመት ካብ መጨረሽታ ወርሒ ጥቅምቲ ክሳብ ዕለት 5 ሕዳር 2017 ዓምፈ ብ7 ኣቦታት ዝቆመት ጉጅለ ማለት ልዑል ካርዲናል ዮሓንስ እንጁወ - ሊቀ ጳጳስ ናይሮቢ - ኬንያ ብፁዕ ሊቀ ጳጳስ አቡነ ቶማስ ሉቃስ ምሱሳ - ሊቀ ጳጳስ ብላንቲረ - ማላዊ ብፁዕ ሊቀ ጳጳስ አቡነ ሚካኤል ዲዲ - ሊቀ ጳጳስ ካርቱም - ሱዳን ብፁዕ ሊቀ ጳጳስ አቡነ ዮሓንስ ኦዳማ - ሊቀ ጳጳስ ጉሉ - ኡጋንዳ ብፁዕ አቡነ ዮሴፍ አንቶንይ ዚዚዋ - ጳጳስ ኪዪንዳ ሚትያና - ኡጋንዳ ጥቀ ክቡር አባ ፈርዲናድ ሉጎንዞ - ዋና ጸሓፊ ቤ/ጽሕፈት አመሰያ - ኬንያ ስለ ዕርቐ ሰላም ኣብ ኤርትራ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ከምዝገበሩን ኣብ ኣርባዕቲኤን ኤጳርቅናታት ብምኻድ ብጸሎትን ብዘተን ሕብረቶም ከምዝገለጹ እንክምልከት ናይቲ ተልእኮ ቀንዲ ዕላማ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንዘሎ ወጥሪ ናብ ንቡር ናብ ሰላም ንክምለሱ መንገዲ ንምእላሽ ነሩ፣ በዚ ከኣ ምስ ዝተፈላለዩ ሓለፍትን መራሕትን መንግሥቲ ኤርትራ ተራኺቦም ከምዝተዘራረቡን ምሉእ ተስፋ ከምዝነበሮምን ብዓቢ ሓጐስ ገሊጾም ተስፋ ሰኒቆምን ተስፋ ኣስኒቆምን ቡራኬኦም ሂቦም ተፋንዮም ነሮም፣
ዝሓለፈ ቅንያት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኢትዮጵያ ንመበል 19 ጉባኤ ማሕበር ኣባላት ረኪበ ጳጳሳት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብዝድመቀ ኣገባብ ንምጽንባል ኣብ ትሸባሸበሉ ዝነበረትሉ እዋን ነቲ ንነዊሕ እዋን ክትሓዝኦ እሞ ኣብኡ ክትጽምብሎ ብማለት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንኣደራሽ ሚለንዩም ክትጥቀም ኣቅሪባቶ ዝነበረት ጠለብ ከምዝተሰረዘን ንካልእ ዓቢ ጉዳይ ከምዘድልዮምን ምስ ተሓበሩ መጀመርያ እንታይ ኮን ይኸውን ክበሃል ቀንዩ ድሒሩ ግን ፕረሲደንት ሃገረ ኤርትራ ምስ መሳርሕቶም ናይ ዕርቀ ሰላም ዑደት ክገብሩ ኣብታ ንስኹም ሱባኤ እትጅምራሉ ኣዲስ ኣበባ ኪኣትው እዮም ምስ ተባህሉ እሞ ነቶም ኣጋይሽ ምስ ተሓበረ ገሊኦም ጸሎትና ሰሚሩ ክብሉ ገሊኦም ከመይ ኮይኑ ብሓደ መዓልቲ ይኸውን ወይ ናይ ኣምላኽ ሥራሕ ክብሉ ጳጳሳት ኣብ ሱባኤ ስለዝነበሩ ሊቀ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኢትዮጵያን ናይቲ ማሕበር ኣቦመንበርን ዝኾኑ ብፁዕ ካርዲናል ብርሃነኢየሱስ ኣብቲ ጽንምብል ክርከቡ ብዘይምኽኣሎም ኣብቲ ዝተገብረ መኽፈቲ ጸሎት ንኣኦም ወኪሎም ዋና ጸሓፊ ካቶሊካዊ ቤትጽሕፈት ኢትዮጵያ ጥቀ ክቡር ኣባ ሓጐስ ሓይሽ እዮም ጸሎት ዝመርሑ፣ እዚ ኣጋጣሚ እዚ ንብዙሓት ኣድናቆትን ኣግራሞትን ዘትረፈ ኮይኑ ኩሎም ኣበው ማሕበር ኣባላት ረኪበ ጳጳሳት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብሓባርን ብተናጸልን ነዚ ተጀሚሩ ዘሎ ጉዕዞ ሰላም ኢትዮጵያን ኤርትራን ደገፎም ገሊጾም፣
ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ሁመት እዩ እምበር ዋና ሓላፊ መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ፓውሎ ሩፊኖ ናብ ኣበው ጉባኤ ተሓድሶ ንኣገልግሎት ወንጌል እንክብሉ መልእኽቲ ዝጸሓፉ፣
ተሓድሶ ንኣገልግሎት ወንጌል!
ዋና ሓላፊ መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ኣብ መልእኽቶም ኣብቲ ኣብ ከተማ ቫቲካን ብ1994 ዓምፈ ዝተኻየደ ንኣፍሪቃ ዝምልከት ፍሉይ ጉባኤ ሲኖዶስ ጳጳሳትን ስዒቡ ዝወጸ ኤክለስያ ኢን ኣፍሪቃ ቤተክርስትያን ኣብ ኣፍሪቃ ዝብል ሓዋርያዊ ምሕጽንታ ር.ሊ.ጳ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ካልኣይን ምልስ ብምባል ብዛዕባ ናይ ሰበኻ ረድዮታት ዘድሊ ወፍሪ ክግበር ብዝተማሕጸኖ እዚ ውሳኔ እዚ ከኣ ትንቢታውን ትብዓት ዝመልኦን ብምንባሩ ምስታ ድምጺ ር.ሊ.ጳ ዝኾነት ረድዮ ቫቲካን ጥቡቅ ምትሕብባር ብምግባር ኣብ ዓወት በጺሑ ኢሎም፣ እዚ ውህደትን ምትሕብባርን እዚ ሎሚ ከም ሎሚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ናይ ቅድስት መንበር ዓቢ ናይ ተሓድሶ ጉዕዞ ረድዮ ቫቲካን እውን ነቲ ኣብ ዓለምና ዝረኤ ዘሎ ናይ መራኸቢ ብዙሓን ለውጥን ምዕባሌን ብምኽታል ኣካል ናይዚ ሓዲስ ዝቆመ መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ኮይኑ ንኣገልግሎት ወንጌል ዘድሊ ተሓድሶ ንምግባር ትሸባሸብ ኣላ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ምልስ ምስ እንብል ሎሚ እውን እንተኾነ ንዘመናዊ መራኸቢ ብዙሓን ቀንዲ ዓንዲ ሕቈ ዝኾነ ዲጂታል ዝበሃል ተክሎጂ ብብቅዓት ዘይበጽሐን ስለዘሎ ፍሉይ ቈላሕታ ክግበር ኣዘኻኺሮም፣
ፍሉይ ቈላሕታ ነታ ብቚዕ ኣገልግሎት ዲጂታል ተክኖሎጂ ዘይብለን ሃገራት!
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር እንከቊሙ መጀመርያ ብቤትጽሕፈት መራኸቢ ብዙሓን ብዝብል ዝጀመረ እንክኸውን ንኩለን ናይ ቅድስት መንበር መጋበሪ መራኸቢ ብዙሓን ብሓደ ጠሚርካ ንዝለዓለ ውጽኢት ተሓድሶ ንምትእትታው እንክኸውን ብፍሉይ መንገዲ ዘሥመሩሉ ግን ‘ፍሉይ ቈላሕታ ነታ ብቚዕ ኣገልግሎት ዲጂታል ተክኖሎጂ ዘይብለን ሃገራት` ዝብል ሓሳብ ኮይኑ እዚ ተሓድሶ መራኸቢ ብዙሓን ናይ ቅድስት መንበር እውን ከም የማናይ ኢድ ቅዱስነቶም ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ንዝርከብወን ገና ኣብ ምዕብልና ዘለዋ ብቊዕ ኣገልግሎት ዲጂታል ተክኖሎጂ ንዘይብለን ሃገራት ክዝንግዕ ወይውን ገዲፍወን በይኑ ክውንጨፍ ዘይሕሰብ እዩ፣ ረድዮ ቫቲካን ከም ቀደማ ብናይ ዘመንና ሓደስትን ምዕቡላትን ዲጂታል መጋበርን በቲ ናይ ቀደም ልሙድ ናይ ሓጸርቲ ማዕበላትን ምናዳ ኣብተን ገና እዚ ኣገልግሎት እዚ ዘድልየን ሃገራት ክትቅጽል እያ፣ ድሕሪ ቢሎም ነቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስናዮ ጉዕዞ ሰላም ኢትዮጵያን ኤርትራን ምስ እዚ ፍጻሜ ምግጣሙ ከኣ ንምሉእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ናይ ተስፋን ሰላምን ብርሃን ክብሉ ገሊጾሞ፣
ንምሉእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ናይ ተስፋን ሰላምን ብርሃን!
ዘደንቅ ኣጋጣሚ ብማለት ኣግራሞቶም ዝገለጹ ዋና ሓላፊ መራኸቢ ብዙኃን እትሓሊ ማሕበር ቅድስት መንበር ኣብ ምዝዛም መልእኽቶም ‘መበል 19 መደበኛ ጉባኤ ማሕበር ኣባላት ረኪበ ጳጳሳት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ መንጎኤን ብዝተሓደሰ ድሌት ሰላም ዳግም ንክሃንጹ ዘርኣይዎ ድሌትን ብሓንሳብ ምግጣሙ ብሓቂ ዘደንቅ እዩ፣ ከምቲ ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ብዕለት ሓደ ሓምለ 2018ዓምፈ ኣብ ጉባኤ ኣስተምህሮ ጸሎተ መልአከ እግዚብሔር ዝገልጽዎ እዘን ክልተ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ መንጎ ብዙሓት ግጭታት ክዛተዩ ምድላዮም ንመላእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ብርሃን ተስፋ እዩ` ዝበልዎ ንምሉእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ናይ ተስፋን ሰላምን ብርሃን እዩ፣ እንክብሉ መልእኽቶም ዛዚሞም።


text:
ኣብ ዞባታት ደቡብ፣ደቡብ ምብራቕን ኣብ ምብራቕን ዝርከባ ዝተወሰና ወረዳታት ዝኸፈአ ፀገም ዝስተ ማይ ከምዘጓነፈን ነዚ ፀገም እዚ ንምፍታሕ ድማ ይሰራሕ ምህላዉን ቢሮ ሃብቲ ማይ ትግራይ ገሊፁ'ሎ።
ኣብቲ ቢሮ ምክትል ሓላፊ ቢሮን መተሓባበሪ ቀረብ ዝስተ ማይን ኣይተ ተስፋኣለም ሓድጉ ኣብ ዞባ ደቡብ ወረዳታት ራያ ዓዘቦን ራያ ኣላማጣን፣ ኣብ ዞባ ደቡብ ምብራቕ ወረዳታት ሰሓርቲ ሳምረን እንደርታን ከምኡ'ውን ኣብ ዞባ ምብራቕ ወረዳታት ክልተ ኣውላዕሎን ኣፅቢ ወምበርታን ዝኸፈአ ሕፅረት ዝስተ ማይ ኣጓኒፉወን'ሎ ኢሎም።
መንግስቲ ነዚ ፀገም ንምፍታሕ 11 ሚልዮን መዲቡ ጐዳጉዲ ማይ ይኹዕትን ማይ ብቦጥ የባፅሕን ምህላዉ ኣይተ ተስፋኣለም ተዛሪቦም።
ሰብ ውልቀ ሃብቲ'ውን ነቲ ኣጓኒፉ ዘሎ ፀገም ንምፍታሕ ምስታፍ ጀሚሮም ኣለዉ። ብመሰረት እዚ ጊልስ ትካል ኳዕቲ ማይ ኣብ ወረዳታት ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባን ክልተ ኣውላዕሎን ብሰናይ ተበግሶ ማይ ይኹዕት'ሎ። ኣብ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ዝዃዓቶ ጉድጓድ ማይ ዝሓለፈ ሰሙን ኣረኪቡ'ሎ።
ኣይተ ተስፋኣለም ሓድጉ ኣብ ትግራይ ፅሩይ ዝስተ ማይ 87 ሚእታዊት በፂሑ'ሎ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ንምስማዕ አብዚ ምስማዕ ይኽአል።


text:
ኣብ ኣንጐላ ናይ ሰበኻ ሉባንጐ ሊቀ ጳጳስን ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ጋብሪኤል ምቢሊንጂ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ምትሕብባርን ምድግጋፍን ሕውነትን ንምስፋሕ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ እቲ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ምስ ካልኦት ሃገራት ኣውን ብኩላውነት ዝነብሮ ሕብረት ኣብነት እዩ ይብሉ።
ኣብ ደሴት ማዳጋስካር ርእሰ ከተማ ኣንታናንሪቮ ኣብ መንጐ ናይ ጀርመን ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽርን ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ድሕሪ ዝተኻየደ ርክብ ናይ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረተ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ምቢሊንጂ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኣፍሪቃ ንናይ ሰብኣዊ ምሉእ ክለንተናዊ ዕብየት ዝሓልይ ተልእዀ ቤተ ክርስቲያን ሱታፌ እትነብርን ምዃና ሓቢሮም፡ እቲ ናይ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ሕብረት ብጠቕላላ ናይ 37 ሃገራት ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ዝሓቁፍ ክኸውን እንከሎ ኣብ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን መንእሰይ ብዝነበሩ ብፁዓን ጳጳሳት ኣፍሪቃ ካብ 1962 ክሳብ 1965 ዓ.ም. ኣብ ዝነበረ እዋን ዝተመሰረተን ናይ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ሓደ ድምጺ ኰይኖም ብሓደ ድምጺ ብዛዕባ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኣፍሪቃ ንቤተ ክርስቲያንን ንዓለምን ክዛረቡን፡ ብሓደ ድምጺ ኣፍሪቃዊ ቤተ ክርስቲያን ምዃን ኣብ ኣገባብ ኵላውነት ቤተ ክርስቲያን ክዛረቡን ብዛዕባ ምዃን ኣፍሪቃዊት ቤተ ክርስቲያን ክዛረቡ ብዝብል ድላይ ዘቖምዎ ምዃኑ የዘኻኽሩ።
እዚ ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ኣባይቲ ምኽሪ ብፁዓን ጳጳሳት ሕብረት ንፈለማ ግዜ ካብ ኡጋንዳ ብፍቓድ ር.ሊ.ጳ. ብፁዕ ጳውሎስ ሻድሻይ ዝተበገሰ ምዃኑ ዘዘካኸሩ ብፁዕ ኣቡነ ምቢልንጂ ኣስዒቦም፥
ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኣፍሪቃ ከም ናይ እግዚኣብሔር ስድራ
እቲ ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብፁዓን ጳጳሳት ሕብረት ዘለዎ ናይ ኣፍሪቃ ቤተ ክርስቲያን ራእይ፡ ስድራ ቤት እግዚኣብሔር ዝብል እዩ፡ እዚ ኸኣ ቅዱስነቶም ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16 ኣብ 2009 ዓ.ም. ካልኣይ ሲኖዶስ ንኣፍሪቃ ኣብ ዝተኻየደሉ እዋን ዝበልዎ ክኸውን እንከሎ፡ ናይ ኣፍሪቃ ቤተ ክርስቲያን መለለዪ መንነት ናይ እግዚኣብሔር ስድራ ቤታውነት እዩ እንክብሉ ዝገለጽዎን ተልእኾኣ ድማ ዕርቅን ፍትሕን ሰላምን ዝብል ምዃኑ ዘስመሩሉ ሓሳብ ምንባሩ ብፁዕነቶም ብምምልካት፡ ኣስዒቦም ኣፍሪቃ ናይ ተስፋ ክፍሊ ዓለም እያ፡ ምኽንያቱ ካብ መላእ ህዝባ እቲ ኣብላጺ ብመንእሰይ ዝሽፈን ብምዃኑ እዩ ይብሉ።
መንእሰያት ቤተ ክርስቲያን ኣፍሪቃ ናይ ቤተ ክርስቲያንን ናይ መላእ ሰብኣዊ ተስፋ እያቶም፡ ነዚ ሓሳብ’ዚ ብጥልቅን ብትኽክል ድማ ባዕሎም ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16፥ ንመላእ ዘርኢ ሰብ ዓቢይ መንፈሳዊ ሳንቡእ እዩ እንክብሉ ኣብ ዝገለጽዎ ሓሳን ዝስትውዓል እዩ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ሙሴ ዮሃንስ /ወዱ ጣባ/ ምስ ሓቂ እናተሊተመ ክጋሇጽ ከሎ
- Details
- Created: Tuesday, 07 November 2017 00:59
- Last Updated: Tuesday, 07 November 2017 00:59
ኣብዚ ንነብረሊ ሇና ዓሇም ግዜያዊ ረብሓታቶም ንምምሊእ ወይ’ውን ቁራስ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምርካብ፡ ኩለ ሰብኣዊ ክብሮምን ሕልንኦም ሸይጦም ንመሇኽቲ ስርዓታት ዜውድሱን ገልግለን ምዕዚብ ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን። ንኩለ’ቲ መሇኽቲ ስርዓታት ኣብ ልዕሉ ህዜቦም ዜፍጽምዎ ዜተፈሊሇየ ጨካን ገበናትን በዯሊትን ነብሶም ኣሕሲሮም ከጸባብቑ፡ ፍጹም ሓሶትን ፈጠራን ምምሃዜ፡ ከም ዓቢ ሕልናዊ ዕረፍትን ዕሇታዊ መግብን ዜወስደ ብዘሓት’ዮም። ኣብ ሓዯ ክስተት
ወይ’ውን ዓቢ ጅግንነት ዜተፈጸመለ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ከምዜወዓለ ውርዩ፡ ኣብ ይፈልጥዎን ይወዓልዎን ታሪኽ ዜቆማጥዑ’ውን ውሑዲት ኣይኮኑን።


text:
ሃገራዊ ኮንፈደሬሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ (ሃኮሰኤ)፡ ሞያዊ ዓቕሚ ሰራሕተኛታት ንምዕባይ ኣብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ዝሃነጾ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ሰራሕተኛታት፡ ብ20 ሕዳር ብወግዒ ስራሑ ጀሚሩ።
ዋና ጸሓፊ ሃኮሰኤ ኣቶ ተኸስተ ባይረ፡ ሞያዊ ስልጠና ንዘላቒን ዘተኣማምንን ምዕባለ ደራኺ ብምዃኑ፡ ኣብ ኩሉ ጽላታት ብዕቱብ ይስራሓሉ ምህላዉ፡ ውጽኢቱ ድማ ኣብ ሞያዊ ዓቕሚ ዜጋታትና ይርአ ከምዘሎ ብምጥቃስ፡ ስልጠና ሰራሕተኛታት – ሓደ ካብ’ቶም ንርሑቕ ዝጠመቱ ስትራተጂታት ምምዕባል ዓቕሚ-ሰብ ከምዝኾነ ኣረዲኡ።
እቲ መሰልጠኒ ማእከል፡ ቀዳማይ ገጽ ህንጻኡ ኣብ 2015 ከም እተዛዘመ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ከኣ ዘበናዊ መሳርሒታት ዓጢቑ ብሰለስተ ዓውድታት ትምህርቲ ጀሚሩ ከምዘሎ ገሊጹ። ኣብ መጻኢ – ናይ ስራሓት ዕንጸይትን ሓጺንን፡ ምትእንጋድ ኣጋይሽ፡ ከምኡ’ውን ምስ ባሕሪ ዝተሓሓዝ ንጥፈታት ከስፍሕ ትልሚ ሒዙ ከምዘሎ እውን ሓቢሩ።
ኣካያዲ ስራሕ ምምሕዳር ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ ኣቶ ክብሮም ዓንደሚካኤልን፡ ጸሓፊ ህግደፍ ናይ’ቲ ዞባ ኣቶ ሃይለ ተወልደብርሃንን፡ እቲ ማእከል ዝህቦ ኣገልግሎት ውሑስ ክኸውን፡ ምዕባለታቱ እትከታተልን እትግምግምን ኮሚቴ ክትህሉ ኣገዳሲ ምዃኑ ኣገንዚቦም።
እቲ መሰልጠኒ ማእከል፡ ብ90 ሰልጠንቲ – ብዓውድታት ኤለክትሮኒክስ፡ ኤለክትሪሲቲን ኮምፕዩተርን’ዩ ስርሑ ጀሚሩ ዘሎ።


text:
ኣዋጅ ቊጽሪ 173/2013 ብቕጽበት ኣብ ባይታ ክትግበር
ብምርኣዮም ኣዝዮም ከምእተሓጐሱ፣ ካብን ናብን ዝገሹ ዜጋታት ገሊጾም።
ብባጤራ ወጻኢ ሕሳባት ንምኽፋት፣ ንኣከፋፍላ ኣብ ውሽጢ ሃገር ናይ ዝካየዱ ንግዳዊ ትውጊታትን ዝእተዉ ውዕላትን፣ ንምሕዋልን ንምሽራፍን ባጤራ፣ ከምኡ’ውን ንምምዝጋብ ትሕዝቶ ገንዘብ ናብ ኤርትራ ናይ ዝኣትዉን ካብ ኤርትራ ዝወጹን ገያሾ ንዝምልከቱ ጉዳያት ዘጠቓልል ኣዋጅ ቊጽሪ 173/2013፣ ርሒብ ባይታ ንስራሕን ስሉጥነት ኣገልግሎትን ይፈጥር ከምዘሎ፣ ካብን ናብን ኤርትራ ዝንቀሳቐሱ ገያሾ ዜጋታት ገሊጾም።
እቶም ካብ ኣመሪካ፣ ካናዳን ኤውሮጳን ብመገዲ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ናብ ሃገሮም ዝኣተውን ብስራሕን ካልእ ጉዳያትን ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝገሹን ዜጋታት፣ እቲ ኣዋጅ እዋናዊ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ እቲ ከየመዝገብካ ሒዝካዮ ክትኣቱን ክትወጽእን ተፈቒዱ ዘሎ 10 ሽሕ ዶላር እኹልን ዘገላብጥን ከምዝኾነ ኣረዲኦም።
ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝመጹ ወይዘሮ ገነት ገብረመድህንን ኣቶ ሃይለ ኣብርሃን፣ እቲ ኣዋጅ ብቕጽበት ኣብ ባይታ ክስራሓሉ ምርኣዮም ከምዘሐጐሶም ጠቒሶም፣ እዚ ንዝነበረ ስክፍታታት ኣብ ምቕንጣጥ ዓቢ ተራ ከምዝጻወት ጽኑዕ እምነቶም ገሊጾም።
ካብ ፍራንክፈርት – ጀርመን ዝመጸት ወይዘሮ መብራት ጋይምን ካብ ሎስኣንጀለስ – ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝመጸ ኣቶ ስዒድ በሺርን ድማ፣ መንግስቲ ከፊትዎ ዘሎ ዕድላት ኣብ ረብሓ ሃገርን ህዝብን እወታዊ ውጽኢት ከርኢ ምእንቲ፣ ህዝቢ ብሕጋዊ መገዲ ክጥቀመሉን ንትግባረኡ ብቕንዕና ክሰርሕን ኣዘኻኺሮም።
ምውጻእ ኣዋጅ ቊጽሪ 173/2013 ባህታ ከምዝወረሶም ዝሓበሩ ኣቶ መኮነን ባህታ ካብ ካናዳን ወይዘሮ ወሓዚት ወልደሚካኤል ካብ ለንደንን ብወገኖም፣ እቲ ኣዋጅ ኪኖ’ቲ ኣብ ምድንፋዕ ወፍሪን ምጕልባት ቊጠባ ሃገርን ዝህልዎ ጽልዋ፣ ንዋሕዚ ዜጋታት ናብ ሃገር መሊሱ ናህሪ ኣብ ምፍጣር ዘይንዓቕ ኣበርክቶ ከምዝጻወት ሓቢሮም።
ኣዋጅ ቊጽሪ 173/2013 ካብ 20 ለካቲት ተግባራዊ ከምዝኾነ ይፍለጥ።
**** ኣ.ዜ.ኤ. ****


text:
ብብልሒን ስልጡንን ሙጒት ንግበር
ስነ-ሙጒት (logic) ማለት ወይ ትርጉሙ ብስነ-ፍልጠታዊ መገድን ብልሓትን ዝኸይድ ርትዓዊ ሞጎተ’ዩ። እዚ ብጥበባዊን ብስሩዕን ዝተቐመጠ ኣታሓሳስባ’ዚ ካብ ጥንቲ እተን ናይ ዓለምና ጥንታውያን ስልጣኔታት ዝበሃላ ከም በዓል ቻይና፡ ህንዲ፡ ኢራንን፡ ግሪኽን ዘጽንዕዎ ዝነበሩ ዓውዲ ፍልጠት ኮይኑ ኣብ መጨረሽትኡ ግን ግሪኻዊ ሊቅ ኣሪስቶትል ጥሙርን ውድብን መልክዕን ኣትሒዙ ሓደ ኣካል ናይ ስነ-ልቦና (philosophy) ጌሩዎ። ብድሕሪኡ እቲ ፍሉጥ ናይ ማእከላይ ምብራቕ (ደማስቆ) ሊቅን ፈላስፋን ኣቡ ናስር መሓመድ ቢን መሓመድ ፈራቢ (ብ ኣል-ፈራቢ ዝፍለጥ) ናብ ክልተ ምድባት መቐሎ፥- ሓሳባትን መርትዖን (idea and proof)። ብድሕሪዚ ብምቕጻል ኣቡ-ዓሊ ሲና (እቲ ውሩይ ብ ኢብን-ሲና ዝፍለጥን ናይ ኩሉ ዓውደ-ፍልጠታት ዝትንኪ 450 መጻሕፍቲ ዝጸሓፈን ናይ ዓስራይ ክፍለ-ዘመና ሊቅ) ነቲ ተዳኺሙ ዝነበረ መጽናዕቲ ስነ-ሙጒት እንደገና ዳግማይ ብምብርባርን ብምትሳእን ነቲ ኣብ ሞንጎ ስነ-ልቦናዊ ኣምራት ማለት ጊዝያዊ ዓለማውነትን (ምድራውነትን) ኣመቱን (temporals and the implications) ዘሎ ዝምድና ኣማዕበለ። ኣብዚ ኢብን-ሲና “ጊዝያውነት” ክብል እንከሎ ብጥልቕን ርቕቕን ዝበለ ብዛዕባ ‘ክኔው-ነገራውነት’ ወይ ብዛዕባ ሜታፊዚካዊ ዝምድና ዝድህስስ ኮይኑ ብዛዕባ ‘ፍልጠት’ ወይ “ዒልም” ጊዝያውነቱን ወይ ኣብ ግዝያውያንን ምድራውያንን ብ 5 ህዋሳት ናይ ሰብ ዝምዝገብን ወይውን ካብኡ ተመስሪቱ ዝብገስ ግዝያዊ ፍልጠትን በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ ካብ ‘ኣላህ’ ዝምንጩ መለኮታውን ኣድማሳውን ፍልጠትን ብናይ ጊዜ ሓጹራት ዘይቅየድ ዘልኣለማዊ ፍልጠትን እዩ። እዚ ሓደ ሸነኹ ኮይኑ ኣብ ምኽኑይ ሙጒት ብጥበብ እትሃንጸሉ እዋን እቲ ናቱ ተዛማዲ ሓቅታት ግዝያውነት ዘመልክት ሙጒት ክህልዎ ይኽእል ወይ ድማ በንጻሩ ዘልኣለማዊ ኣድማሳዊ ዝኾነ ርትዓዊ ሙጒት ክኸውን ይኽእል። ብዝኾነ ብሓፈሻ ኣብዚ ናይ ስነ-ሙጒት ዝተገብረ ቀጻሊ ምዕባሌታት ካብ ምብራቕ እውን ብናይ ቡዲስትን ጄይንስን እምነታት ሳዓብቲ ተወሳኺ ምዕባለታት ተነበረሉ።
ብሓፈሻ ስነ-ሙጒት ኣስፍሕ ኣቢልና እንተገሊጽናዮ ብርትዓዊ መገዲ ምርኩስ ዝኾኑኻ ኣምራት ወይ ብህለታት ኣዋዲድካ ኣብ ጽኑዕ መርገጺ ወይ መደምደምታ ምብጻሕ እዩ። እዚ ብስእላዊ ምሳሌ እንተገሊጽናዮ ከም ንላዕሊ ዘደየቡኻ ደረጃታት መሳልል ማለት እዩ ምኽንያቱ ደረጃታት መሳልል እንተደልዲሉ ኣብ ጽኑዕ ጫፍ ወይ መደብ ክትረግጽ ትኽእል በንጻሩ ግን ደረጃታትካ ድኹም ወይ ሰንኮፍ እንተኾይኑ ዋላ ላዕሊ እንተወጻእካ ድልዱል መደብ ኣይህልወካን። ስለዚ ተሪር ምኽኑያዊ ነጥብታት ምቕራብ ናብ ተሪርን ርጡብን መደምደምታ ከብጻሓካ ይኽእል። ብዝኾነ ናብ ኣርእስትና ንምምላስ መሰረት ስነ-ሙጒት ምርታዕነት (reasoning) ስለዝኾነ ኣብ ሰለስተ ይኽፈል፥- ልቀታዊ ምርታዕነት፡ ግምታዊ ምርታዕነትን፡ ጽምቆታዊ ምርታዕነትን (inductive reasoning, abductive reasoning and deductive reasoning)።
ልቀታዊ ምርታዕነት ወይ ሙጒት ክበሃል እንከሎ ሙጒት ኣብ እትገብረሉ ነጥብታትካ ተንብር እሞ ብኡኡ መሰረት ንዕኡ ምርኩስ ጌርካ እቲ ክኸውን ዝኽእል ሰፊሕ ወይ ርሒብ መደምደምታ ትገልጽ። ኣብዚ ቀንዲ ኣምር ኣቲ መደምደምታ ስጡም ወይ ርጡብ ዘይኮነ “ተኽእሎነት” የመልክት። ብናይ ቀደም ልማዳዊ ኣበሃህላ እዚ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ይድይብ – ማለት ካብ ጽቡብ ኣምር ናብ ብኣልማማ ኩሉ ዝጠምር ርሒብ መደምደምታ ይዓርግ። ንኣብነት ናይዚ ክንህብ እንተዄንና፥-
መሓሪ መምህር እዩ።
ኩሎም መማሃራን ሕያዎት እዮም።
ስለዚ መሓሪ ሕያዋይ ምዃኑ ክንግምት ንኽእል።
ኣብዚ መሓሪ ናይ በሓቂ ሕያዋይ ክኸውንን ከይከውንን ኣይንፈልጥን ኢና። ግን ብመሰረት ዘንጸፍናዮ ክልተ ቀዳሞት ነጥብታት ምርኩስ ጌርና ናብ ግምታዊ መደምደምታ ንበጽሕ ኣሎና። ስለዚ ልቀታዊ ሙጒት ናይ ምናልባት ወይ ክኸውን ዝኽእል ተኽእሎ የመልክትን ናብ ዝሰፍሔ ኩሉ ዚሓቁፍ መደምደምታ ይበጽሕ። ደረጃ ሓቅነቱ ምሉእ ብሙሉእ ዋሕስ የብሉን ክሳብ እቲ ሰብ ብግብሪ ብኣካል ረኺብና ናይ ብሓቂ ሕያውነቱ ነረጋግጽ።
ናብ ግምታዊ ምርታዕነት ወይ ሙጒት እንተመጺና ኻኣ እዚ ካብ ዝተዋህበካ መደምደምታ ወይ ኩነት ተበጊስካ ናቱ ጠንቂ ወይ ምኽንያት ክትነግር እንኮለኻ እዩ። ስለዚ ኣብ መስመር ወይ ኣሳጉማ ሙጒት እንተሪኢና ኣዚ ናብ ኣንጻር ገጹ እዩ ዝኸይድ (ወይ ነንጻር ገጽና ንምርሽ)፣ ክንዲ ካብ ጠንቂ ናብ መደምደምታ ዝኸይድ፡ ካብ ዘሎ ህሉው ተጨባጢታት ተሞርኲስካ ናብ ናቱ ጠንቂ ብሓሳብ ትወርድ። ንኣብነት፥-
ግራጫ ዝሕብሮም ሓራምዝ ጥራይ ትርኢ። (ተጨባጢ)
‘ኩሎም ግራጫ እምበር ካልእ ሕብሮም ሓራምዝ ስለዘየለዉ ማለት ኢዩ’ ትብል። (ምኽንያት ወይ ጠንቂ ኣብ ኣእምሮኻ ግምት ወሲድካ ትገልጾ)
እዚ ብዝያዳ ኣብ መዓልታዊ ሂወትና እንጥቀመሉ ናይ ኣተሓሳስባ ምድያብ-ምውራድ (inference) እዩ። ንሓደ ነገር ወይ ተርእዮ ትዕዘብ እሞ ኣኻሊ ሓበሬታ ኣብ ዘይብልካ ብግምት ጠንቁ ትውስን። ብዝያዳ ግን እዚ እቲ ቀንዲ እምነ-ኩርናዕ ናይ ሳይንስ ምዃኑ ይንገረሉ ምኽንያቱ ተጨባጢ ተዓዚብካ ንዕዑ ክገልጽን ምኽንያት ክኸውንን ዝኽእል ጽንሰ-ሓሳብ (hypothesis) ምፍላቕ ናይ ሳይንስ መሰረታዊ ስራሕ ስለዝኾነ። ሳይንስ ነዚ ጽንሰ-ሓሳብ ኣፍሊቑ ደሓር ብስሩዕን ክዕቀን ብዝኽእልን ኣገባብ ፈተነ (experimentation) ጌሩ የረጋግጾ። ብተማሳሳሊ ካልኦት ከም ኣርኪኦሎጂስትስ፡ ስነ-ቑጠባውያን፡ ሃይማኖታውያን፡ ወዘተ ግምታዊ ሙጒት ምንጪ ወይ መበቆል ህሉው ተጨባጥታት፡ ቅርስታትን ናይ ዓለምናን ተርእዮ ገሚቶም ንምግላጽ ይጥቀሙሉ
እቲ ሳልሳይ ጽምቆታዊ ምርታዕነት (Deductive Reasoning) – ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ዝወርድ ሙጒት ኮይኑ ዝያዳ ሓቅን ዝያዳ ርጡብነትን ዝጠልብ ኮይኑ ካብ ገፊሕ ኣምር ናብ ቅርጡው ጸቢብ መደምደምታ ዝዓልብ ናይ ሓሳብ ውርርድ እዩ። ኣብዚ መስርሕ’ዚ ነቲ ምርኩስ ብህለታት ወይ ዘዋደድካዮ ናይ መርትዖ ኣምራት ኣካቲቱን ኣሳሲሩን ናብ ሓደ ርጡብ መደምደምታ ይበጽሕ። ጽምቆታዊ ሙጒት ምስቲ ልቀታዊ ሙግቲ ብኣምር ይጻረር። ጽምቆታዊ ሙጒት ሓደ ካብቲ ምርኩስ ብህለታቱ ሓሶት እንተኾይኑ መደምደምታኡ እውን ሓሶት ይኸውን። ሙሉእ ርጡብን ስጡምን ሙጒት ክኸውን እቲ ደገፍቲ ብህለታት ሓቂ ኮይኑ እቲ ካብኡ ዝወርድ መደምደምታ እውን ሓቂ ክኸውን ኣለዎ። ኣቦ ናይዚ ስነ-ሙጒት እዚ ግሪኻዊ ፈላስፋ ኣሪስቶትል ስለዝኾነ ንመረዳእቲ ኢሉ ባዕሉ ኣሪስቶትል ዝሃቦ ኣብነት ንጥቀስ፥-
ኩሎም ሰብኡት መወቲ እዮም።
ሶክራትስ ሰብኣይ እዩ።
ስለዚ ሶክራትስ መዋቲ እዩ።
ኣብዚ ከም እንሪኦ ካብ ገፊሕ ኣርእስቲ ማለት “ኩሎም ሰብኡት” ዝብል ናብ ሓደ “ሶክራትስ” ዝበሃል ሰብኣይ ጸቢብ ኣርእስቲ ብመደምደምታ ወሪድና። እሱ ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ ቀዳማይን ካልኣይን ደጋፊ ብህለታት ክልቲኡ ሓቅነቱ ሓልዩ ነቲ ዝስዕብ መደምደምታ ጽኑዕን ርጡብን መርትዖ ኮይኑ ድልዱልን ሓቅነት ዝሓዘን መደምደምታ ከምዝኸውን ጌሩዎ። ኣብ ቀዳማይ ሓፈሻዊ ሙሉእ-ሓሳባት ብዛዕባ ሞት መፋጥርቲ ሰብኡት ኩሎም ምዃኑ ይገልጽ – ሓቂ። ኣብ ካልኣይ ሙሉእ-ሓሳባት ሶክራትስ ኣባል ናይ’ዞም ጉጅለ ሰብኡት ምዃኑ ይገልጽ – ሓቂ። ኣብ መደምደምታ ድማ ኣባሎም ብምኹኑ እቲ መፋጥርቶም ዝኾነ ሞት ንዕኡ’ውን መፋጥርቱ (ወይ ተኻፋሊ እቲ ዕጫ) ምዃኑ ይገልጽ – ሓቂ።
ብዝኾነ ኩሉ ኣርእስትታት ናይ ስነ-ሙጒት ኣዕሚቕካን ኣስፊሕካን ምግላጽ ብዙሕ ቴክኒካዊ ኣምራትን ትርጉሙን ዝሓትት ስለዝኾነን ንዝያዳ ዕምቆት ብዝገፍሔ ኣብ መጽሓፍ ጥራይ ክግለጽ ስለዝካኣልን፡ ነዚ ሓፈሻዊ ድሕረ-ባይታ ናይ ስነ-ሙጒት ኣብዚ ኣኽቲምና ናብቲ ፍዂስ ዝበለ ንዓና ኣብ መዓልታዊ ሂወትና ዘገድሰናን ዘድልየናን ተግባራዊ ኣምራት ነተኲር።
ሰንኮፋት ስነ-ሙጒት (Logical Fallacies)
1) “ናብ ሰብ ዘቕነዐ ሙጒት” (Argumentum Ad Hominem) – እዚ ማለት ምስ ሰብ ኣብ እትማጎተሉ ጊዜ ኣክንዲ ነቲ እቲ ሰብ ዝማጎተሉ ዘሎ “ነጥቢ”፡ ዓንደ ኣርእስቲ፡ ሓሳብ (ወይ ድኹም ጎድኒታት ናይቲ ሓሳብ) እተጥቅዕ ነቲ ሰብ ብውልቂ ኣብ እተጥቀዓሉ ጊዜ ኣትጥቀሞ ሰንኮፍ ሙጒት እዩ። እቲ ሙጒት ድኹምን ሕማቕን ሙጒት ዝገብሮ ነቲ ሰብ ምጥቃዕካ ጥራይ ዘይኮነ ካብቲ ኣርእስቲ ወጺእካ ኣብ ኣርእስቲ ናይቲ “ሰብ” ምእታውካ እዩ። ናይቲ ሰብ ድሕረ-ባይታ ብዘየገድስ ነቲ ኣርእስቲ ነጺልካ ብስልጡን መገዲ ሓሳብ ብሓሳብ ዘይምክታዕን ዘይምግጣምን እዩ። እዚ ናብ ሰብ ዘቕነነ ሰንኮፍ ሙጒት ኣብ ሰልስተ ይኽፈል
ሀ) ጸርፊ-ሓዘል ወይ ኣጸያፊ ኮይኑ እዚ ብደረጃኡ ዝተሓተ ማለት መታን ነጥቡ ከተስንፍ ነቲ ሰብ ባህርያቱ፥ ኣመሉ፡ መልክዑን ኣተሕሳስብኡን ኣብ እትዘልፈሉ እዩ። ንኣብነት ሓደ ሰብ – “እዛ ንኣረጋውያን መሃይምነት ምጥፋእ ትብል ፈጺመ ኣይኣምነላን እየ።” እንተኢሉካ “እንታይ ኣፍሊጡካ ኣታ ደንቆሮ።” ክትብሎ እንከለኻ እዩ። ኣክንዲ ብዛዕባ ኣድላይነትን ጽቡቕ ጎድኒታት ናይ ምጥፋእ መሃይምነት እትዛረብን እተቕልብን ናብ ካልእ ነገር (ሰብ ምጥቃዕ) ኬድካ።
ለ) ኩነታዊ ማለት ናይቲ ሰብ ህሉው ኩነታት (ዘይተባህለካ) ተምጽእ – ንኣብነት ሓደ ሰብ “ንድኻታት ምርዳእ ጽቡቕ እዩ።” እንተ ኢሉ “ኣይ በዓል’ዚ ኣብ ሓላነት ስለዘለዉ ገለ ሓገዝ እንተመጾም ኢሎም እዮም።” ክትብል እንኮለኻ እዩ። ኣክንዲ ብርትዓዊ መገዲ ድኻ ምርዳእ ከምዘይድሊ ትሟጎት፡ ናይቲ ሰብ ኩነታት ድሕረ-ባይታ ብምጽዋዕ ናብ ዘይማእዝንካ ተምርሕ።
ሐ) “ንስኻ እውን” (tu quoque) ዝብል (“ናቱ ገዲፉስ ናይ ካልኦት” ዘስምዕ ዘረባ) – ንኣብነት ሓደ ሰብ “ሽጋራ ምትካኽ ንጥዕና ጎዳኢን ክንደይ ሽግራትን ኢዩ ዜምጻኣልካ። ስለዚ ማዕዳይ ስምዓኒ ሽጋራ ከይትጅምራ።” እንተኢሉካ ብዛዕባ ኣርእስቲ ሽጋራን ጥዕናን (ወይ ሕማቕን ጽቡቕን ጎድኒታቱ) ኣክንዲ ትዛረብ “እንታይ እዩ እዚ’ኸ ንነብሱ ሽጋራ እንዳሰተየስ ንኻልኦት ከምኡ ዝብል!” ክትብል እንኮለኻ እዩ። ናይቲ ሰብ ኣመል፡ ጠባይ፡ ባህሪ እምነታት ወዘተ እንታይነቱን ትሕዝቱኡን ብዘየገድስ ምስቲ ዝዝረብ ዘሎ ኣርእስቲ ዘተኣሳስር የብሉን – ንሱ ናይ ነብሱ ዝሓዘ ካልእ ዓንደ-ኣርእስቲ ወይ ጉዳይ ኢዩ።
2) ‘ጓል መገዲ’ ምሓዝ ወይ ካብ ኣርእስቲ ምውጻእ (Red Herring) – ኣብዚ ካብቲ እትዛረበሉ ዘለኻ ኣርእስቲ ወይ ዛዕባ ወጺኻ ናብ ካልእ ኣርእስቲ ክትኣቱ እንኮለኻ ኢዩ። ስለዚ ኣንፈትካ ቐዪርካ – ወይ ጎደናኻ ሲሒትካ – ብፍላጥ ድዩ ዋላ ብዘይፍላጥ ናብ ካልእ ዘይምልከቶ ዓንደ-ኣርእስቲ ክትኣቱ እንኮለኻ እዩ። ምናልባት ብፍላጥ ካብቲ ንክትከላኸለሉ ብዙሕ ኬጸግመካ ዝኽእል ኣርእስቲ ኮነ ኢልካ ዘሊልካ ናብ ካልእ ናብቲ ብቐሊሉ ከተስንፎ እትኽእል ኣርእስቲ ኣቲኻ ክትከውን ትኽእል። ወይ ድማ ብዘይምስትውዓል ኮብሊልካ ናብ ካልእ ኣርእስቲ ክትኣቱ ትኽእል። ብዝኾነ እቲ ኾይኑ እቲ – እቲ አተቕርቦ ሙጒት ሰንኮፍ ወይ ስሕተት ኮይኑ ኣሎ ምኽንያዱ ናብ ካልእ ጉዳይ ስለዜእተወካ።
ንኣብነት 1) ሓደ ተማሃራይ ኣብ ፈተና እንዳተፈተነ እንኮሎ መምህሩ ክቐድሕ ይረኽቦ’ሞ ንምንታይ ከምዝቐድሕ ዘሎ እንተሓተቶ። እቲ ተማሃራይ ድማ “እወ ተጋግየ መምህር። ግን ወለደይ እንተሰሚዖም ክቐትሉኒ እዮም! በጃኹም መምህር!” ይብል። ኣብዚ እቲ ተማሃራይ ካብቲ ናይ ምትላል ኣርእስቲ ወጺኡ ናብ ካልእ ናይ ድንጋጸ (መምህር ክድንግጸሉ) ኣርእስቲ ኣትዩ። ኣብነት
2) ኣደ ንጓላ “እዋን ድቃስ’ዩ ሕጂ ትዕግስቲ ጓለይ።” ጓላ ትዕግስቲ “ኣደ – ጻጸ ንውሉዶም ከመይ ጌሮም ይምግብዎም?” ኣደ “እንድዒ ኣይፈለጥኩን እዛ ጓለይ። ሕጂ ያላ ዓይንኺ ሰለም ኣቢልኪ ደቅሲ እዛ ጓለይ።” ጓላ “ግን ኣደ – እቶም ዝተወልዱ ጻጸታት ምስ ጠመዩ ይበኽዩ’ዶኒ?” ኣብዚ እታ ቆልዓ ነዲኣ ካብ ኣርእስቲ ድቃስ ናብ ኣርእስቲ ጻጸታት ኣእትያታ። ኣብነት
3) ኣብ ሓደ ኩባንያ ደሞዝ ክውሰኽ ሙጒት ኣብ ዝግበረሉ ጊዜ እቲ ሓላፊ ንኸይውስኽ ኢሉ “ሓቂ’ዩ 5 ዓመት ሓሊፉ ደሞዝ ኣይወሰኽናን ንሰራሕተኛታትና። ግን ትፈልጥ ብሉጽ ኣቕሓ ከነፍሪ ኣበርቲዕና ኢና ንሰርሕ። ናብ ዓማዊልና ድማ ዝበለጸ ምግልጋል ኣብ ዓማዊል ነበርክት።” ኣብዚ እቲ ሓላፊ ሕቶ ምውሳኽ ናይ ደሞዝ ኮነ ኢሉ ጠውዩ ናብ ካልእ ኣርእስቲ ባዕባ ፍርያትን ዓማዊልን ጠምዚዙ ወሲዱ እቲ ነገር ናብ ካልእ ጎደና ወይ ዛዕባ ኣእትዩዎ። እዚ ድማ ብናይ ሎጂክ ሳይንስ (science of logic) ወይ ስነ-ሙጒት ጉጉይ ስነ-ሙጒት ወይ ሰንኮፋዊ ሙጒት ኮይኑ ኣሎ።
3) ሞያውያን ወይ ፈላጣት መተርኣስ ጌርካ ዝግበር ሰንኮፍ ሙጒት (Appeal to Authority) – እዚ ብዛዕባ ሓደ ኣርእስቲ ክትሙጒት እንከለኻ እከለ ኢሉዎ እከለ ድማ ብዛዕባኡ ዝተማህረ ፈሊጥ ሞያዊ እዩ ስለዚ እቲ ነገር ሓቂ ክኸውን ኣለዎ ኢልካ ከም መርትዖ ኣቕሪብካ ኣብ መደምደምታ ክትበጽሕ እንኮለኻ ኢዩ። ሰንኮፍ ወይ ዘይሓቂ ክኾነሉ ዝኽእል ምኽንያት ንኣብነት እቲ ፈላጥ ዝበሃል ሰብ ግጉይ ውሳነ ወይ ፍርዲ ከሕልፍ ይኽእል፥ ናይ ብሓቂ ፈላጥ ዘይኮነ ክኸውን ይኽእል፡ ብኣድልዎ ወይ ብረብሓ ዝተጸልወ ክኸውን ይኽእል፡ ዘይቅኑዕ ክኸውን ይኽእል፡ ብናይ ጉጅላዊ ስምዒት ወይ ኣተሓሳስባ ዝተጸልወ ክኸውን ይኽእል፡ ወይ እውን እቲ መካትዒ ነጥቢ ንርእሲኡ ንባዕሎም እቶም ፈላጣት ኣብ ሞንጎኦም ገና ዝካትዕሉ ዘለዉ ኣከራኻሪ ነጥቢ ክኸውን ይኽእል ። ይኹን እምበር እዚ ማለት ግን ዝተረጋገጸን ዝተኣመነሉን ፈላጥ ሰብ እንተኾይኑ እቲ ዝብሎ ነጥቢ ከም ርጡብ መርትዒ እትቕበለሉ ጊዜ ኣሎ – እንታ’ዩ ንኹሉ ምስ ኩነታቱ ትኸዶ ማለት እዩ። ሰንኮፋውነት እዚ ሙጒት ኣብዚ ብኣብነት ንርአ፥-
ቢል፥- ኣነ ከምዝመስለኒ ጥንሲ-ምስዳድ ብስነ-ምግባር ቅቡል እዩ። ምኽንያቱ ብዓይኒ ሓቂ እንተሪኢኻዮ እታ ሰበይቲ ኣብ ጉዳይ ሰውነታ ብዝምልከት ውሳኔ ናይ ምውሳድ መሰል ኣለዋ።
ጄይን፥- ኣይሰማማዓካን ኣብዚ ጭራሽ። ኣብዚ ጉዳይ ዶክተር ጆን ስካም ከም’ዝብሎ ኩነታቱ ብዘየገድስ ጥንሲ ምስዳድ ኩሉ ጊዜ ብስነ-ምግባር ግጉይ እዩ። ዶ/ር ስካም ዝበሎ ትኽክል ክኸውን ኣለዎ ምኽንያቱ ንሱ ብሞያኡ ዝተኣምነሉ ኪኢላ ስለዝኾነ።
ቢል፥- ዶክተር ስካም ዝባሃል ሰሚዔ ኣይፈልጥን። እንታዋይ እዩ?
ጄይን፥- እሱ ዳኣ ብናይ ስራሓቱ ኣብ ፊዚክስ ኖበል ሽልማት ዝተዓወተ እዩ።
ቢል፥- ኣሃ! ብናይ ስነ-ምግባርን ስነ-ጥቅውናን (ethics) ከኒ ትምህርቲ ወሲዱ ድዩ?
ጄይን፥- እንድዒ ኣይፈለጥኩን። ግና ናይ ዓለምና ውሩይ ኪኢላ እዩ። ስለዚ ንሱ ዝበሎ እኣምኖ እየ።
4) አብ ዘይምፍላጥ ወይ ዘይህላዌነት ተጨባጢ መርትዖታት ምጕዝጓዝ (Appeal to Ignorance – argumentum ex silentio) – ኣዚ ኣንታይ ማለት ኣዩ ብዛዕባ ሓደ ነገር ወይ ኣርእስቲ ዘይምፍላጥካ ወይ ድማ መርትዖን ጭብጢን ስለዘየለን ዝኾነ ኣጥሊልካ ዘይምፍላጥካን ከም መሳርሒ ንምጉት ተወሲዱ ጭብጢ ስለዘየለ ኣቲ ሓቂ አንጻር ኣዩ ወይ ኣውን ጭብጢ ስለዝይብልካ ሓሶት ኣዩ ኣቲ ብህለትካ ዝብል ሙጒት ኣዩ። ንኣብነት ንሓደ ሰብ “ደቅ-ሕድርትና ዘይምህላወን ዝነግር ተጨባጢ መርትዖ (ናይ ዘይምህላወን) ስለዘይቕረብካ በንጻሩ አለዋ ማለት እየን።” ኣብ ትብለሉ ወይ ካልእ አብነት – ባዕዳውያን ፍጡራት ካብ አብ ካልኣ ካብ መሬት ዓለምና ሪሒቝ ዘሎ ፕላነት (አብ ጠፈር) ናብ ዓለምና ከምዘይበጽሑና መርትዖ ስለዘይብልካ በንጻሩ ይበጽሑና ማለት ኣዩ። ኢልካ ክትሙጒት ኣንኮለኻ ኣትገብሮ ሰንኮፋዊ ሙግጒት ኣዩ። ነቲ ናቱ መርትዖ ዘይምህላው ነቲ ናትካ ሓቂ ከምዝኾነ ዘስምዕ ጉጉይ ሙጒት ኣዩ። ንስኻውን ናትካ ኣተቕርቦ መርትዖ ክሳብ ዘይሃለወ ናትካ ኣውን ከም ናቱ ዝኾነ ዝፍለጥ ነገር ከምዘየለ ስሒትካዮ ኣለኻ።
5) ስነ-ሞጎት ሓይሊ (Appeal to Force – Argumentum Ad Baculum or the “Might-Makes-Right” Fallacy): አብዚ ንሓደ ሰብ ብሓይሊ ወይ ብታህዲድ ሓባቢልካ ናትካ ውሳነ ወይ መደምደምታ ንኽቕበል ከተገድዶ ኣንከለኻ ኣዩ። ኣቲ ምፍርራሕ ቀጥታዊ ምፍርራሕ ማለት ብዘይብሱል ኣገባብ ዝኸይድ ምፍርራሕ ክኸውን ይኽአል ወይ በቲ ካልኣይ መዳዩ ድማ በንጻሩ ርቕቕ ዝበለ ምፍርራሕን ታህዲድን ክኸውን ይኽአል። ንኣብነት ምስ ሓደ ሰብ ክትዕካ ብዛዕባ 2+2=4 እንተኾይኑ ኣሞ “ናተይ ዝበልክዎ ሓሳብ እንተዘይተቐቢልካ አፍንጫኻ ክሰብረካ ኣየ።” እንተኢልካ አብዚ ቀጥታዊ ምፍርራሕ ትጥቀም አለኻ። እቲ ሽግር ግን ምፍርራሕ ምጥቃምካ መገዱ ዝሰሓተን ምስቲ ዘሎ ሓቅነት ናይቲ ነጥቢ ብዓይኒ ስነ-ሙጒት ዘይተኣሳሰር ምኻኑ ኣዩ (ብዓይኒ ስነ-ሙጒት አብ ወጻኢ ነጥቢ ወይ ምፍርራሕ ዝሓዘለ አርኣስቲ አቲኻ ማለት ኣዩ)። እቲ ካልኣይ ገጹ ማለት ብርቕቕ ዝበለ መገዲ ተፈራርሖ ክበሃል እንከሎ ነቲ እተፈራርሖ ሰብ ብገንዘብ፣ ብንዋት፣ ብሞያን ካልእን መገዲ ጌርካ ከተፈራርሖ ኣንኮለኻ ኢዩ። ንኣብነት ንሓደ ናይ ኩባንያ ኣካያዲ “ባጀት ናይዚ ኩባንያ ብ 10,00 ከም ዝንኪ ግበሮ።” ኢልካ ትነግሮ እሞ ከይኣቢ ኢልካ ኣልግብ ኣቢልካ “ንምዝኽኻር ቅድሚ ሕጂ ምሳና ዝሰርሑ ዝነበሩ ኣካየድትና ባጀት ከውርድዎ ስለዘይካኣሉ ኣባሪርናዮም ኢና።” ክትብል እንኮለኻ እዩ። ነቲ ሰብ ተገድዶ ኣለኻ ግን ንሱ ዘይኣንምነሉ ኩነታት ክኸውን ይኽእል – ባጀት ናይቲ ኩባንያ ምዕባይ ምናልባት ጊዝያዊ ወጻኢታት የዛይዶ እምበር ንዝተናውሐ ወይ ዘላቒ እዋን ግን ጠቓሚን መዕበይኡን ክኸውን ይኽእል። ነዚ ስልቲ ሙጒት እቶም ናይ ጸቕጢ (ተሓለቕቲ) ጉጅለታት lobbyists ንፖለቲከኛታት ኣባላት ባይቶ ሕጊ ሃገር ኣብ ዘርቅቕሉ እዋን፡ (እቶም ተሓለቕቲ) ነቲ ዝውክልዎ ጉጅለ ዝጠቅም ሕጊ ንኸርቅቑ ንምግዳድ ይጥቀሙሉ – ማለት ዝበልናካ እንተይ ጌርካ ናትና አንውክሎ ህዝቢ ኣባል ድምጺ (ንኽትምረጽ ዘውዱቝልካ ቆጽሊ ድምጺ) ወይ ድማ ገንዘብና ኣይትረክብን ኢኻ ኢሎም ከፈራርሕዎም እንከለዉ እዩ። እቲ ዝሓትዎ ጉዳይ በስገዳድን ጸቕጥን ንኽትግበር ናይ ገንዘባዊ፡ ምርጫ ድምጺ፡ ሽመት፡ ማዕርግ ምሃብ ወዘተ ብምጥቃም ዘካይድዎ ቅልጽምካ እትነፍሓሉ ሰንኮፋዊ ሙጕት አዩ።
6) ናይ ብሓቂ ኤርትራዊ ኣይኮነን (No True Scotsman) – ኣብዚ ሙጒት መርገጽ ኣረኣእያኽ ኣብ ኤርትራውያን ከም ብጹኣንን ንጹሃትን ሰባት ኮይኑ ነቲ መርገጽ ናትካ ዘፍርስ ዘረባ እንተመጸካ በቲ ናትካ ባዕላዊ ዝኾነ ጸቢብ ትርጉም ሂብካ ትነጽጎ። ንኣብነት ንስኻ “ካብ ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ኣብ ገበን ዝተዋፈረ ዋላ ሓደ የልቦን።” እንተ ኢልካ ካልኣይ መሟጒትኻ “እንታይ ኮይኖም ዘይህልዉ! ተስፋይ ነጋሲ ኣብ ኤድመንተን (ካናዳ) ብሓምለ 5, 2009 ንሰበይቱ ንሰላማዊት ነጋሲ ቀቲሉ ናብ 10 ዝቖራረጸ ኣሎ፡ ተኽሉ ተስፋሚካኤል መብራህቱ ንሰበይቱ ኣልቻ ፍስሃየ ኪዳነ ኣብ ዊኒፐግ (ካናዳ) ብጥሪ 2012 ቀቲሉ፡ ያሲን መንደር ንሰበይቱ ኣለም ሃይለ ዳሓር’ውን ንነብሱ ኣብ ኣታዋ (ካናዳ) ብታሕሳስ 2014 ቀቲሉ፡ ሙሉጌታ ትርፈ ብሕዳር 25, 2013 ንጓሉ ዳናይት ኪዳነ ብካራ ቀቲሉ ደሓር ንነብሱ ኣብ መኪና ውሽጢ ሓዊ ኣንዲዱ፡ ኣዶናይ ዘካርያስ ኣብ ቶሮንቶ ብ2012 ዓ/ም ንናይ ጽሬት ሰራሕተኛ ንንግስቲ ስምረት ብካራ ቐቲሉ ኣብ ዳሕራይ ስዒቡ ድማ ንብጸይቲ ዓርኩ ርግኣት ኢሳቕ ግርማይ ቀቲሉ ቆራሪጹ ኣብ ፌስታላት ጌሩ ዝደርበየ ኣሎ፡ ኣብራሃም ዑግባጋብር ኣብ ኣኪያ ስቶር ኣብ ሃገረ ስዊድን ብነሃሰ 10, 2015 ንጓል 55 ዝዕድሜኣ ሰበይቲ ምስ ወዳ ብኻራ ዝቐተለ ኣሎ; ኡሳማ ዓብድልዓዚዝ ፍሊ ኣብ ቶሮንቶ ብመስከረም 27, 2014 ንናሆም ብርሃነ ብካራ ዝቐተ ኣሎ ወዘተረፈ…” ኢሉ ዘረባኻ ውድዓውነትን ሚዛንን ከምዘይብሉ ብመርትዖ ኣሰንዩ እንተቕረበልካ፡ ንስኻ ግን “ኦይ ንበዓል እዚኣቶም ዲኻ! በዓል እዚኣቶም ዳኣ መዓስ ሓቀኛ ኤርትራውያን ኮይኖም።” ኢልካ ትርጉም ሓቀኛ ኤርትራዊ ብናትካ ባዕላዊ (subjective) ኣተሓሳስባ ጸቢብ ትርጉሙ ከምዝኸውንን ናይቶም ዘሕፍሩን ሕማቖም ክትሰምዕ ዘይትደልዮን ዘየካተተ ትገብሮ ባዕልኻ – ኩሉ ኤርትራዊ ማለት ንጹህ ከም ፊላጦስ ጌርካ ትቕይሮ። ብሓጺሩ ነቶም እትደልዮም ጸጽብቑ ክኾነልካ ጥራይ ኣእቲካ ትርጉም ናይ ሓቀኛ ኤርትራዊነት ናትካ ሂብካ ተዘንብዖ ኣለኻ። ኤርትራዊ ኣብ ገበንን ክፉእ ነገርን ይዋፈር ኣይዋፈር ኤርትራዊ ምዃኑ ኣይቅይሮን። በዚ መሰረት እተቕርቦ ሙጒት ተጨባጢ ዘይብሉ ሰንኮፋዊ ናይ ስሕተት ሙጒት ይኸውን።
7) ህዉኽ መደምደምታ (Hasty Generalization) – አዚ ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ቅድሚ ዝኣክል ውህሉል መርትዖን ሓበሬታን ቅድሚ ምርካብካ ናብ መደምደምታ ብታህዋኽ ክትበጽሕ ወይ ክትነጥር አንኮለኻ ኢዩ። ንኣብነት “ይርዳአኒ አሎ አዛ አንወስዳ ‘ኮርስ’ ዋላ አኳ ፋልማይ መዓልትና አብ ክፍልና አንተኾነ፡ ኣሰልቻዊት ክትክውን ኢያ።” ኢልካ ናትካ ባዕላዊ ግምገማ ክትወስድ አንኮለኻ ኢዩ። አዚ ግን ጉጉይ አዩ ምኽንያቱ ናይቲ እትወስዶ ኮርስ ወይ ዓውዲ-ትምህርቲ አብ ክንዲ አብታ ፋልመይቲ መዓልቲ ጥራይ አትግምግም ብውድዓዊ (objective) መገዲ ክትግምግም አንተዄንካ ናይ መጀመርያ መዓልቲ ሃለኽለኽ ምዃኑ ተረዲአካ ንብዙሕ መዓልታት አብ ክፍሊ ክትመጽአ አለካ፡ አትማሃረሉ መጽሓፍ ክትምርምርን ከተንብብን አለካ፡ ምስ መምህርካ (ፕሮፈሰር) ክትዘራረብን ክትማኸርን አለካ፡ ምስ ካልኦት ነቲ ትምህርቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተማሃርዎ ተማሃሮ አውን ክትመያየጥ አለካ መታን ናብ ርትዓዊ ዝኮነ መደምደምታ ንኽትበጽሕ።
8) ሸታሕታሖ ቍልቍለት (ኣፍንጫ ግመል) ሙጒት (Slippery Slope) – አብዚ አተሓሳስባኻ ካብ ‘ሀ’ ክሳብ ‘ፐ’ ሰንሰለት ሒዙ ዝኸይድ ቅደም-ተኸተላዊ ዓይነት ግጕይ አተሓሕስባ ኮይኑ ናብ ዘየድሊ ዘይውድዓዊ መደምደምታ ዘብጸሓካ ናይ ሓሳብ ሸታሕታ ኢዩ።
ንኣብነት 1) ንዓርክኻ “ትም ኢልካ ንሰበይትኻ ንዕቍብን ንኽዳናን ኢልካ ገንዘብ አንተሂባያ፡ ጽባሕ ንግሆ ዋላ ክሻ ገንዘብ’ውን ኣይኣኽለካን አዩ።” ክንብል አንኮለና ኣብዚ ካብ ሓደ ደቂቕ ወይ ፈኵስ ነገር ብሰንሰለታዊ ዝኸይድ ናይ ሳዕቤን መገዲ ናብ ሓደ ዓቢ ሚዛኑ ዘይሓለወ ዝተጋነነ ውጽኢት ብጸድፊ ንበጽሕ ኣለና። ስለዚ ኣብዚ ተራ ናይ ሙጉት ተርትኡ ሓልዩ ደረጃ ብደረጃ ናብ ምኽኑይ መደምደምታ ክንዲ ዝዓልብ ኣብኡ እንከሎ ክንደይ ኣብ ሞንጎ ዘለዉ ነጥቢታት ወይ ደረጃታት ብጉያ ረጋጊጹ ሰጊሩ ናብ መወዳእታ ውሳነ ይኣቱ። በዚ ድማ ዝተጋነነ ወይ ካብ ክውንነት ዝራሓቐ ምውራድ ሓሳባት ወዲ ሰብ ይኸውን። እዚ ከምዚ ዓይነት ሙጒት ብሓጺሩ ንሓደ ሰብ ሓደ ነገር ንከይገብር ንምፍርራሑ እንግልገለሉ ዓይነት ኢዩ። እቲ ሙጒት ካብ ሓደ ደረጃ ናብ ካልእ ዘየድሊ ደረጃ ነጥቢ ሒዙ እንዳንከራረወ ጻሕ ኣቢሉ ዝወድቕ ዓይነት ሙጒት ኢዩ።
ኣብነት 2) ሓደ ሰብ ሽጋራ እንተጀሚሩ፡ ወልፊ ይተሓዝ። ወልፊ እንተ ተታሒዙ ድማ ፡ ነዊሕ ከይጸንሔ ናብ ዕጸ-ፋርስ ይሰግር። ናብ ዕጸ-ፋርስ እንተሰጊሩ ድማ፡ ተወሊፉ ገንዘብ መግዝኢኡ ክረክብ ላዕሊ ታሕትን ይብል። ገንዘብ ክውሕዶ እንተጀመረ ድማ፡ ነዊሕ ከይጸንሔ ክሰርቕ ይጅምር። ምስራቕ እንተጀሚሩ ድማ፡ ከይወዓለ ከይሓደረ ንገንዘብ ክብል ሰብ ምቕታል ይጅምር። ኣብዚ ከም እንዕዘቦ ከም ናይ ሙጒት ሰንሰለት መስመር ሒዝና መትሓዚ ዘይብልና እንዳንከራረና እንዳንከራረና ናብ ዘይድለ ነገር በጺሕና።
9) ‘ድሕሪ አዚ፡ ስለዚ ብሰንኪ አዚ’ ሙጉት (Post hoc ergo propter hoc) – ኣብዚ ኣተሓሳስባ አዚ ሓደ ፍጻሜ ‘ለ’ ካብ ኣቐዲሙ ዝተኸሰተ ፍጻሜ ‘ሀ’ ስዒቡ ስለዝመጸ፡ ፍጻሜ ‘ለ’ ንኽኽሰት ጠንቂኡ ፍጽሜ ‘ሀ’ ኢዩ ዝብል ግጒይ ኣተሓሳስባ ኢዩ። ብኻልአ አበሃህላ ኣቲ ቀዳማይ ዝመጸ ነገር ነቲ ስዒቡ ዝመጸ ጉዳይ ጠንቂ መበገሲኡ ኢዩ ዝብል አተሓሳስባ ኢዩ። ስለዚ:-
‘ሀ’ ተኸሲቱ፡ ብድሕሪኡ ‘ለ’ ተኸሲቱ።
ስለዚ ‘ሀ’ ጠንቂ ናይ ‘ለ’ አዩ።
ንኣብነት፡- 1) ኣርሓ ደርሆ ወጋሕታ ቀቅድሚ ጸሓይ ምውጻኣ ይንቍ። ስለዚ ጸሓይ ንኽትወጽአ ጠንቂ (ምኽንያት) ኣርሓ ደርሆ አዩ።
2) “ናይ ጎማ (ዕሹግ) ማይ ሰትየ ኔረ። ከብደይ የሕመኒ’ሎ ሕጂ።” አብዚ ኣቲ ተዛራባይ ጠንቂ ሕማሙ ብናይ ጊዜ ቅደም-ተኸተል ተሞርኪሱ ማይ ከምዝኾነ ይገልጽ አሎ። ኣቲ ጠንቂ ግን ኣብ ዝሓለፈ ምሸት ዝበልዖ ዝቐነየ ዝተበከለ/ዘይበሰለ መግቢ፡ ካብ ሕዱር ሰዓል/ረስኒ፡ ብሰንኪ ወጥሪ ወይ ጭንቀት፡ ብሳዕቤን ናይ ንኻልአ ሕማም ኢልካ ዝወስድካዮ ከኒና ወይ አውን ብሰንኪ ከሚካላዊ ብከላ አየርን ከባቢን ክኸውን ይኽአል። ብሓጺሩ ብዘይጭቡጥ መርትዖ ኣቲ ጠንቂ ማይ ድዩ ዋላ ካልአ ክፍለጥ ስለዘይካአል ግጉይ ዝኾነ ሙጒት የቕርብ አሎ።
10) ‘ወይ ጻዕዳ ወይ ጸሊም’ – ‘ሓዲኡ ወይ አዚ ወይ አቲ’ ሙጕት (False Dilemma) – አብዚ ነቲ ጉዳይ አዚኻ ብምቕላል ንብዙሕ አማራጺታት ወይ ጎድንታት ክህልዎ ዝኽአል ነገር አቕሊልካ ናብ ክልተኣዊ አማራጺታት ወይ ጎድንታት ጥራይ አብ አተውርደሉ ጊዜ አዩ።
ንኣብነት 1) ንሓደ ሰብ ወይ ‘ምሳይ ኢኻ ወይ አንጻረይ ክትከውን አለካ’ ብምባል ነቲ ጉዳይ አብ ዝንቡዕ ግምገማ ተውርዶ አለኻ።
ኣብነት 2) ‘ንመንግስቲ ኤርትራ ትቃወም ዘለኻ ወይ ናይ ወያነ ልኡኽ ኢኻ ወይ ድማ ናይ ሲ-ኣይ-ኤ መሳርሒ ስለዝኾንካ ኢኻ።’
ኣብነት 3) ‘ሓደ ሰብ ወይ ሕያዋይ ኢዩ ወይ ድማ በዓል አከይ አዩ።’
ኣብነት 4) ‘ወይ ሰሪቕካዮ ኣለኻ ወይ ኣጥፊኣካዮ አለኻ ሓዲኡ’ ወዘተረፈ…..
ኣናበልካ ብርቕቕ ዝበለ ካልኣ ጎድንታቱ ክንዲ ትርኢ ነቲ ነገር ከም ክንቲት ከተፍኵሶ አንኮለኻን ‘ወይ ብርሃን ቀትሪ ወይ ጸላም ለይቲ’ ጥራይ ዝዓይነቱ ጎዶሎ ክልተኣዊ አረኣእያ ጥራይ ዘለዎ ሙጒት አዩ።
11) ኣብ መበቆላውነት ዝተጎዝጎዘ ሙጕት (Genetic Fallacy) – አዚ ንሓደ ነገር አክንዲ ብናይ ገዛአ ርአሱ ወይ ናይ ነብሱ ብቕዓት አብቲ መበቆላውነቱ ወይ ምንጪ መበቆሉ ጥራይ ተሞርኪስካ ክትቅበሎ ወይ ድማ በንጻሩ ክትነጽጎ አንከለኻ ኢዩ። አብዚ አቲ ሙጕት መስመር ስሒቱ ናብ ካልአ ናይ መበቆል ዓንደ ኣርአስቲ ስለዝኸደ ሰንኮፍ ሙጕት ኮይኑ ወይ ኣብ ዘይተባህሎ ጉዳይ ወይ ዛዕባ አትዩ ኣሎ ማለት አዩ።
ንአብነት 1) “አዚ ሕጂ ናይ ጀርመን መራሒ ዘሎ ቀደም ወዲ 3 ዓመት አንከሎ አብ ናይ ሂትለር ዝመስረቶ ‘ማሕበር መንአሰያት’ አባል ኔሩ። ስለዚ አዚ ናይ ‘ምምሕያሽ መደብ’ ኢሉ ዘቕርቦ ዘሎ ገለ ዝተጠጅአ ፋሽሽታዊ ኣጀንዳ ክህልዎ ኣለዎ።” ዝብል።
2) “ተወልደ ባካሮ ቀደም ዕዋላን ሰኽራንን ኢዩ ኔሩ። ስለዚ ሕጂ ንዲሞክራስያዊ መሪሕነት ዝበቅዕ አይኮነን።”
3) “ኢሰያስ ኣፎርቂ ወለዶኡ ካብ ትግራይ (ዓጋመ) ስለዝኾነ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ መጀምርያኡ ንኸጥፍእ ዝተዓጥቀ ኣርዮስ መራሒ ኢዩ።”
ብኻልኣ አበሃህላ ሓደ ሰብ ወይ ነገር መበቆሉ ሕማቕ ኮይኑ ሕጂ ግን ናይ ጽቡቕን ሰናይን ክኸውን ይኽኣል። በንጻሩ ድማ ሓደ ነገር ወይ ሰብ ቀደም መበቆሉ ጽቡቕ ኮይኑ ሕጂ ግን ሕማቕ ክኸውን ይኽኣል። ሓደ ውልቀ-መላኺ ናይ ስልጣን ህርፋንን (ምስ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ምድያብን ድሕሪኡ ተኸቲሉ ምስ ዜምጽኦ ሕማማትን – እዚ ተርእዮ ክሳብ ብእንግሊዛዊ ታሪኸኛ ሎርድ ኣክተን ከም ምስ ምእጓል ወይ ምምሽማሽ ዝተመሰለ ነገር ኢዩ) ካብ ምምላኽ ነብሱ እምበር ዓሌቱን መበቆሉን ዘይግድሶ ክኸውን ይኽእል – ውልቀ-መላኽያን ታሪኽ ከምዝምስክሮ ናይ ቀረባ ኣዝማዶም ከይተረፈ ንስልጣን ክብሉ ዝቐትሉ ሰባት ኢዮም (ሰዳም ሑሴን ንኽልቲኦም ኣሕዋት ኣዝማዱ ኮይኖም ከምኡውን ሰብኡተን ነተን ክልተ ኣዋልድ ደቁ ረቓድ ሰዳም ሑሴንን ራና ሰዳም ሑሴንን ሰብኡተን – ሑሴን ካምል ኣልመጅድን ሰዳም ካምል ኣልመጅድን ከይተርፈ ወሊዶሙለን ክንሶም ብ1996 ሰዳም ካብ ደቁ ኣፋቲሑ ብኢድ-ኣዙር ከምዝቕተሉ ጌሩ ኢዩ)። ብዝኾነ አቲ ኮይኑ እቲ፡ መበቆላውነት ምስቲ ናይ ሕጂ አትዘራረበሉ ጉዳይ ዘተኣሳስር ጉዳይ የብሉን። ከም ነጥቢ እቲ መበቆላውነት ካልእ ኣርእስቲ ኢዩ፡ እቲ ሕጂ እትዛረቦ ዘለኻ ድማ ካልእ ዝተፈልየ ኣርእስቲ ኢዩ።
12) ምስማም ዒላ (Poisoning the Well) – ኣብዚ ኣቐዲምካ ብዛዕባ ኣቲ መማጕትኻ ሕንዛም ጸለሎ ዝቐብእ ዘረባ ትዛረብ መታን ኣቲ ናቱ ዘረባ ወይ ብህለት ዋጉኡ ክጎድል ምእንቲ ወይ ድማ ሰማዒ እቲ ሰብ ናትካ ብህለት ዝያዳ ክቕበል። ኣዚ ብሓሳብ ምስ እቲ አክንዲ ነቲ ኣርእስቲ ነቲ ሰብ ምጥቃዕ እንብሎ ኣምር (ኣብ ቊ. 1 ዘሎ) ዝመሳሰል ኮይኑ እቲ ዝፍለየሉ ነገር ግን ቅድመ መጥቃዕቲ ብምፍናዉ ነቲ ኩነታት ኣቐዲምካ ክትብውዞ ስለእትፍትን እዩ።
ንኣብነት፦ 1) ‘ኣቶ ካሕሳይ ገንዘብ አጠፋፊኡ ኔሩ። ስለዚ ዝእመን ሰብ አይኮነን።’
2) ‘ኣቶ ብርሃነ አንጻር ብረታዊ ገድሊ ስለዝተዛረበ፡ ዝበለ እንተበለ እሱ ኣንጻር ሃገር ኢዩ።’
3) ‘ወይዘሪት ኣስቴር ካብ ሃገር ሃዲማ ስለዝወጸት፡ ንሃገር ዘርብሕ ፕሮግራም ክተትገብር አይትኽኣልን ኢያ።’ ወዘተረፈ….
እንዳበልካ ነቲ ሰማዒ ህዝቢ ኣቀዲምካ ኣብ አንጻርካ ስሚ ዝኾነ ረሳሕ ማይ ብምድፋእ አሉታዊ ጦብላሕታ ኣብቲ ተዓዛቢ/ሰማዒ ህዝቢ ተሕድረሉ እሞ ሰብ ከይተረድኦ ብቔናን ፍርዲ ተገዚኡ ኣተሓሳስብኡ ከም ዝጥምዘዝ ትገብሮ።
13) ‘ናብ ህዝበይ ዘይጉዝጎዞ’ ሙጕት (Ad Populum – bandwagon fallacy)– አብዚ ንሓደ ብህለት ወይ ሓሳብ ናይ ግድን ሓቂ ክኸውን አለዎ ምኽንያቱ ዝበዝሔ ህዝቢ ስለዝኣምነሉ ክትብል እንኮለኻ ኢዩ። ብሓጺሩ እንታይ እዩ ሓደ ነገር ህዝቢ ስለዝፈተዎ ናይ ግድን ሓቂ ኢዩ ዘስምዕ ዘረባ ኢዩ። እዚ ግን ጉጉይ ዓይነት ሙጕት እዩ ምኽንያቱ ንሓደ ነገር ህዝቢ ስለዝፈተዎ ወይ ስለዝኣመነሉ ሓቂ ኢዩ ማለት ስለዘይኮነ። ንሓደ ነገር ሓቅነቱ ውድዓዊ መርትዖ እምበር ሰብ ድምጺ ብድምጺ ፍትወቱ ወይ ልባዊ ስምዒቱ ናይ ዝገለጸሉ አይኮነን። ዋላ’ኳ ህዝባዊ ድጋፍ ሃልይዎ እሞ ህዝቢ ባሪኹዎ እንተኾነ ኩነታቱ ብዘየገድስ ሓቅነት ክህልዎ ይኽእል ወይ እውን ግጕይ እምነት ክኸውን ይኽእል።
ንኣብነት፦ 1) ቀደም ዘበን ወዲ ሰብ እዛ ዓለምና መሬት ከባብ ድቡልቡል ዘይኮነት ሰጣሕ ጽፍሒ መሬት ይመስሎ ኔሩ፡። (ጌጋ – መሬት ከባብ ከም ኩዑሶ ምዃና ኮፐርኒከስ ብሳይንሳዊ መርትዖ ይነግር።)
ኣብነት 2) ሰብ ዝሓምም መናፍስቲ ጋኔን ስለዝወርድዎን ዝወርስዎን ናብ ነብሱ ኢዩ ኢሉ ሰብ ይኣምን ኔሩ። (ጌጋ)
ኣብነት 3) መሬት ከም ማእከልነት ናይ ጠፈርን ጸሓይን ካልእ ባእታን ድማ ኣብ ዙርያ መሬት ዝዞሩ (geocentric) ይመስሎ ኔሩ ሰብ (ካብ ጥንቲ ዝነበረ ጌጋ ናይ ህዝቢ እምነት ኮይኑ ደሓር ግን ናይ ማእከላይ ክፍለ-ዘመን ሊቃውንቲ ከም ኮፐርኒከስ፡ ጋሊለዮን ኬፕለርን ብሳይንሳዊ መርትዖ ይኸሽሕዎ — ብፍላይ ኮፐርኒከስ ዓይኑ ብምጥቃም ጥራይ – ብዘይ ቴለስኮውፕ – ማእከልነት ጸሓይ ወይ ኩሉ ባእታ ኣብ ዙርያ ጸሓይ ከም ዝዘውር – heliocentric ምዃኑ- ኣረድአ። (መሬት ኣብ ናይ ገዛእ ርእሳ ዙረት – 360 ዲግሪ ሸረር ክትብል – 24 ሰዓት ወይ ሓደ መዓልቲ ይወስደላ። ኣብ ዙርያ ጸሓይ ኣብ ጠፈር እንዳንሳፈፈት ዑደት ከተካይድ – ከም ኩዳ ምዂድድ – ግን ዓመት – 365 መዓልታት – ይወስደላ። ኣብ’ዚ ናይ ዑደት መስርሕ ኣብ እተካይደሉ እዋን እቲ ማእዝን ወይ ኣንፈት ናይ መሬትና ኣቃውማ ብሰሜን ገጹ ስያፍ ወይ ብ23.5 ዲግሪ ዘዛዪ (ጎባይ) ስለዝኾነ ኣርባዕቲኡ ወቕታት ይፈራረቑ – ብምኽንያት ናይቲ ሰሜንን ደቡብን ክፋላት ካብ ጸሓይ ምቕራብን ምርሓቕን ብዜጋጥም ተርእዮ ኣብ ጠፈር እንዳተጓዕዘት ዝያዳ ናብ ጸሓይ ምቅላዕን ዘይምቅላዕን ይኽሰት እሞ ወቕትታት ጽድያ፡ ክረምቲ፡ ቀውዒን ሓጋይን ተበራርዮም ይመጹ።)
ስለዚ ኣህዛባት ዓለም ብዙሕ ጉጉይ ልማዳት፡ ኣጉል ባህሊታት፡ እምነታት ወዘተ ክኽተሉ ይኽእሉ ንማለት ኢዩ። ሓደ ሓሳብ ህዝቢ ብብዝሒ ደጊፉዎ ኣይደጊፉዎ ትርጉም የብሉን። እዚ ዓይነት ሰንኮፋዊ ሙጕት’ዚ ምስ ናይ ቻይናውያን ብሂል “ሰለስተ ሰባት ነብሪ ይፈጥሩ።” ዝብል ምስላ ይተኣሳሰር። ከመይሲ ሰለስተ ሰባት ነብሪ ሪኢና ኢሎም እንተውርዮም ሰብ ኩሉ ከም ሓቂ ስለዝቕበሎ።
14) ዓንኬላዊ ሙጒት – ኮለል በል ኮለል በል ሞጎተ (Circular Reasoning) – ኣብዚ ከምቲ ሕጊ ስነ-ሙጕት ዝጠልቦ ማለት መደምደምታኻ ብርጡብ መገዲ ሕቖ ኮይኖም ብዝድግፍዎ እተፈላለዩ መርትዖ-ሓዘል ብህለታት (ነጥብታት) አዋዲድካ ክንዲ ኣብ ተሪር ውሳነት/መደምደምታ ትበጽሕ፡ እቲ እተቕርቦ ደጋፊ ነጥብኻ ነቲ አብ መደምደምታ ዘሎ ሓሳብ መሊሱ ዝደግም ይኸውን። ብኻልእ ኣበሃህላ ሓደ ሓድሽ ንምኽኑይ መደምደምታኻ ዝድግፍ ተሪር ነጥቢ ዘይብሉ ግን በንጻሩ ብሕቡእ ወይ ብግልጺ ነቲ ኣብቲ መደምደምታ ዘሎ ሓሳብ ዝደግም ጥራይ ወይ ድማ ነቲ መድምደምታ ጥራይ ሓቂ ምኹኑ ዘውክእ ወይ ዘምልክት ኮይኑ ንረኽቦ።
ንኣብነት 1) ማርቲን ሉተር ኪንግ ኪኢላ ተዛራባይ ኢዩ ምኽንያቱ ኣድማዒ ተዛራባይ ስለዝኾነ። አብዚ ‘ኣድማዒ ተዛራባይ ስለዝኾነ’ ምባልካ ነቲ አምር ናይ ዘረባ መንፈዓት ትደግም ኢኻ ዘለኻ እምበር ንዕዑ ሓቅነቱ ዘምስክር ምዅኑይ መርትዖ ኣየቕረብካን። አክንዲ ከምኡ ምባል ‘ንኣብነት ንሱ ፍኹስ ዝበለ ማንም ሰብ ዝርድኦ ቋንቋ ይጥቀም’፡ ‘ክገልጽ እንከሎ መስሓቕ ዛንታታት እንዳሓወሰ ይዛረብ’፡ ‘ከበድቲ ሰብ ዘይርድኦ አምራት መቓቒሉ ብፍኹስ ዝበለ መገዲ የቕርቦም’፡ ‘ጽቡቕ ክብ-ለጠቕታ ናይ ድምጺ ይጥቀም’፡ ‘ዓሚቕ ፍልጠት አብቲ ኣርእስቲ ኣለዎ’፡ ‘ኣብቲ ዘረባ ብስምዒት ብልቡ አትዩ ይዛረብ’፡ ‘ካብ ነጥቡ ከይወጸ ወይ ከይሃውተተ ቀጥ አሲሩ ይዛረብ’ ወዘተረፈ ኢልካ ነቲ ሙጉትካ ዝያዳ ክተትርር ምተገብኤ።
ኣብነት 2) ሽፍትነት ናይ ባሕሪ ጌጋ እዩ ምኽንያቱ ኣንጻር ሕጊ ስለዝኾነ። ኣንጻር ሕጊ ኢዩ ምኽንያቱ ጌጋ ስለዝኾነ። ኣብዚ ኣዕጋቢ መራጎዲ ሓሳብ ከይቀረበ ትም ኢልና ሸንኮለል ንብል ኣለና።
15) ‘ኣባ-ጉምባሕ ቆሊብካስ ዛግራ’ ኣምሰሉ (Straw Man Argument) – ኣብዚ ናይ ካልኣይካ ዝማጎተሉ ዘሎ መርገጺ (ዛዕባ) ቀዪርካን ዘይመልክዑ ሂብካን ወይ ኣጋኒካ ነቲ ዝተጋነነ መልክዕ (ዝለወጥካዮ ነጥቢ) ብቐሊሉ ተጥቅዕ እሞ ነቲ ናይ ሓቂ ኣርእስቲ ከምዘበርዓንካዮ ጌርካ ተቕርብ።
እንታይ ማለት ኢዩ፡ ናይቲ መማጒትኻ ነጥቢ ኣሎ (ዛግራ) ንስኻ ድማ ነቲ ናቱ ነጥቢ ዝመስል ዝተጋነነን ዝንቡዑን ኣርእስቲ ፈጢርካ (ኣባ-ጉምባሕ) ንዕዑ ስለ ወንጭፍ ጌርካ ሃሪምካ ስለዘውደቕካ ነቱ ናቱ ናይ ሓቂ ሃሪምካ ከምዘውደቕካ ጌርካ ተቕርብ መታን እቲ ናትካ መርገጺ ክዕወት።
ንኣብነት 1) ብርሃነ ይብል “ብብሽግለታ ምጉዓዝ ኣዝዩ ጠቓሚ ስለዝኾነ ንብሽክለታ ዝኾኑ መሳለጥያታት ከነማዕብል ይግባኣና።” ኢብራሂም ይምልስ “እውይ! ንብሽክለታ ጥራይ ዝተመደበ መስመር ጽርግያ እንተሰሪሕና ዳኣ፡ እዞም ሳይክሊስት ቀዪሕ ሲማፎሮ እንዳጠሓሱን እግረኛታት እንዳወቕዑን ሰብ ኣብ ሓደጋ ከእትዉ እንድዩም። ስለዚ መስመራት ጽርግያ ዘይምስርሑ ይበልጽ።” ኣብዚ ሙጒት ኢብራሂም ነቲ ነገር ኣጋኒኑ ማለት ሒደት ሰባት ሕጊ ከይተኸተሉ ሲማፎሮ ዝጥሕሱ እንከለዉ ከም ኩሎም ኣምሲሉ ነቶም ዝበዝሑ ብሕጊ ዝጓዓዙ ምስቶም ዘይጥዑያት ሰባት ኣብ ሓደ ጀምቢል ኣእትዩዎም። ነቲ ኣርእስቲ ወይ ሓሳብ ድማ ጠማዚዙ ከም ዝተበላሸወ ከምስሎ ፈቲኑ።
ኣብነት 2) ሰሚራን መርየምን ኣብ ክትዕ – ሰሚራ ትብል፦ “ዳሕረዋይ ቀጽሪ ገዛናስ ነጽርዮ። ምኽንያቱ ጎሓፍ መሊኡ” መርየም ብሕርቃን “እምቧዕ! ሙሽ ዝሓለፈ ወርሒ ኣጽሪናዮ! እንታይ ኢኺ መዓልቲ መዓልቲ ነጽርዮ ትብሊ?” ሰሚራ ትምልስ “መዓልቲ መዓልቲ ነጽርዮ ዝብል ቃል ኣይወጸንን። ጎሓፍ ኣብ ርእሲ ርእሲ ዶ ዳ’ኣ ፈቖዱኡ ዛሕ እንተበለ ይሕሸና ኣንቲ መርየም?” ስለዚ ዋላ እኳ መርየም ነቲ ነገር ብዘየድሊ ኣሽሪፋ ወይ ኣጋኒና ‘መዓልቲ መዓልቲ’ ኢላ እንተ ኣጋነነቶ፡ ሰሚራ ዘረባኣ ብምብራህ ነቲ ሙጒት ጉቡእ መስመር ከም ዚሕዝ ጌራቶ።
ኣብነት 3)ውሉድ ነቡኡ“ምስ አዕሩኽተይ ሎሚ ምሸት ሲነማ ክኣቱ ይፍቀድ ድዩ?” ኣቦ “ሎሚስ ኣይትኸይድን ኢኻ ምኽንያቱ ዕዮታትካ ኣይወዳእካዮን ኢኻ ዘለኻ።” ውሉድ “መቸም ምስ ኣዕሩኽተይ ዋላሓንቲ ክሕጎስ ኣይትደልየንን ኢኻ።” ኣቦ “ኣነ እኮ ምስ ኣዕሩኽትኻ በፍጹም ናብ ዝኾነ ቦታ ኣይትኸይድን ኢኻ ዘይበልኩን።” አብዚ’ውን እቲ ውሉድ ዘረባ አቡኡ ጠውዩ ጠዋውዩ ዘይበሎ ብምባል ቀሊል ዒላማ ተረኺቡ ነገር ከኽፍኣ ይፍትን።
16) ብቱኽ ሙጉት (Non Sequitur) – ኣብዚ ንመደምደምታኻ ክድጉፉ ኢልካ እተቕርቦም ብህለታት ወይ ነጥብታት ምስቲ መደምደምታኻ ዘይተኣሳሰርን ዘይራኸቡን ይኾኑ። መደምደምታ ብህለትካ ካብቲ ዓንዲታት ክኾንዎ ኢልካ ዘዋደድካዮም ነጥብታት ተኸቲሉ ዘይቀውም ይኸውን። ብኻልእ ኣበሃህላ እቲ መደምደምታ ካብቲ ክድግፍዎ ኢልካ እተቕርቦም ናይ መርትዖ ሓሳባት ብቱኽ (ዝተበትከ) ይኸውን። በዚ ምኽንያት ወዮም እተቕርቦም ምኽኒታት ከይኣሰረዎ ይተርፉ እሞ ሙጉትካ መትሓዚ ዘይብሉ ፍሹል ኮይኑ ይተርፍ።
ንኣንብነት 1) ‘ደቂ-ሰባት ኣብ ገምገም ባሕሪ ብእግሮም ክኸዱ ደስ ይብሎም። ገማግም ባሕሪታት ሑጻ ኣለዎ። ስለዚ ኣብ ገዛኻ ናይ’ቲ ቤትካ ባይታ ሑጻ እንተኾነ ጽቡቕ ሓሳብ ኢዩ።’ ኣብዚ ነቲ መደምደምታ ክድግፎ ኢልካ ዘቕረብካዮ ነጥቢ ብዛዕባ ሰባት ኣብ ሑጻ ብእግሮም ምኻዶምን ደስ ይብሎም ምዃኑን ምስቲ ናይ ኣብቲ ናይ ቤትካ ባይታ ዘተኣሳስር የብሉን። ብኸምዚ መስስመሩ ዝሰሓተ ሙጉት እንተቐጺልካ ሰባት እውን ኣብ ባሕሪ ምሕምባስ ይፈትዉ ኢዮም ስለዚ ቤትካ ማይ መሊእካ ቀላይ መሐምበሲ ግበሮ ኢዩ ዘስምዕ።
ኣብነት 2) ‘ኣቶ ረዘነ ኣብዚ ከተማና እታ ዝበለጸት ናይ ባህሊ ቤት መግቢ – ቤት መግቢ ሰናይ – ይውንን። ኣብ ጋዜጣ ከይተረፈ ቤት መግቢ ሰናይ ድምጺ ብድምጺ ብምርጫ ብነበብቲ ተዓዋቲት ኮይና ቀዳመይቲ ተባሂላ ኢያ። ስለዚ ዋና ቤት መግቢ ሰናይ ኣቶ ረዘነ ንመራሒ ሃገር ንኽኸውን ጎስጋስ ክገብር ይግባእ።’ ኣብዚ ኣቶ ረዘነ ዋላ’ኳ ባህላዊ ምግቢ ኣብ ምስራሕ ኣዝዩ ንፉዕ እንተኾነ፡ ምስ ንፉዕ መራሒ ሃገር ናይ ምዃን ዘተኣሳስር የብሉን።
17) ተረካብ ኣደራዕ (Scapegoating) – ኣብዚ ንሓደ ጉድለት፡ ጌጋ ወይ ጸገም ነቲ ህሉው ኩነታት ናይ’ቲ ዘሎ ሓቂ ከይራኣኻ ንኻልእ ዘይድለ ሰብ ብሓላፍነት ተሓታቲ ክትገብሮ እንከለኻ ኢዩ። ስለዚ ብዘይግባእ መገዲ ነቲ ሰብ ናይቲ ዜጋጠመ ሽግር ተሰካሚ ኣደራዕ ወይ መነጨሪ ዒላማኻ ክትገብሮ እንከለኻ እዩ – ተረካብ ኣደራዕ ኮይኑ።
ንኣብነት 1) ‘እታ ዓዲ ብህቦብላ ንፋስ ድምጽማጻ ዝጠፍኤት ሓጥያተኛታት ስለዝበዝሑ ኢዮም ኣብታ ከተማ።’ ትብል። ኣብዚ ንናይ ተፈጥሮ ድንገት ነቶም ዋላ ሓደ ኢድ ዘይብሎም ነበርቲ ናይታ ከተማ ከም ተወቀስቲ ወይ ተሓተትቲ ጌርካ ተቐርቦም ኣለኻ።
ኣብነት 2) ‘ልክዕ እዩ እወ ሰትየ ሰኺረ ነታ ኣሳሳዪት ኣብ መዓኮራ ሃሪመያን ኣብ’ቲ መንደቕ ናይ ቤት-መስተ እውን ሽይነ። ግን እንድዒ ሸይጣን ኢዩ ሒዙ ከምኡ ጌሩኒ።’ ኣብዚ ዝወረዶ ሸይጣን ነቲ ባዕልኻ ሰኺርካ ንዝገበርካዮ ጌጋ ኣደራዕ ኣሰኪምካዮ ወይ ንዕዑ ኣላጊብካሉ።
ኣብነት 3) ክልተ ወርሒ ሕማም ዝሓመምኩ እኮ ብሰንኪ እታ ሓሳድ ሰናይት እኮ’ዩ። ቡዳ እያ ኢሎማ።
ኣብዚ ኩሉ ላዕሊ ዘሎ ብዓይኒ ስነ-ሙጉት ቅቡል ዘይኮነ ኣክንዲ ኣብ ተጨባጥን ቀጥታ ምትእስሳር ዘለዎ መርትዖታት እተቕርብ፡ ናትካ ሕርቃንን ጉድለትን ከተውጽእ ኣብ ዘይተኣሳስር ሰብ ተተሓሕዞ ኣለኻ። እዚ ነቲ ሙጒትካ ሰንኮፍ ይገብሮ። ንሱ ጥራይ ከይኣክል ምስ ምትሃታዊን ማሪታውን እምነትን እንዳተሓሓዝካ (ግኡዝ ዘይድህሰስ ነገር) ካብ ዘይተጨባጥነቱ ዝያዳ ኣርሒቕካዮን ነቲ ሙጒት ዘይርትዓውን ዘይሚዛናዊን ጌርካ ተቚርቦ ኣለኻ።
18) ሓሓሪኻ ኣብ ትዕዝብትኻ (Observation Selection – confirmation bias) – ኣብዚ ናትካ ርኢቶ፡ ጽንሰ-ሓሳብ ወይ እምነት ኣቐዲሙ ይጸንሓካ እሞ ነቲ ካብቲ ኣብ ቅድሜኻ ዝኽሰት መዓልታዊ ሓበሬታትን ጭብጥታትን ኣኣሪኻን ነቲ ናትካ ሓሳብ ጥራይ ዝድግፍ ወሲድካ ነቲ ካልእ ንሓሳብካ ዝጻረር ዘሎ መርትዖታት ትግልፎ። እዚ ግን ዘይሳይንሳዊን (— ኣብ ሳይንስ እንተኾይኑ ዋላ ነቲ ናይቲ እተቕርቦ ጽንሰ-ሓሳብ ኣንጻሩ ጭብጢታት እንተልዩ ከም ርጡብ ውድዓዊ ሓበሬታ ክትቕበሎምን ንኹሉ ኣወቓቒዕካን ኣናፊኻን ናብቲ ዝወስዱኻ ሓቂ ስለእትኸይድ) መስመሩ ዘይሓለወን እዩ።
ንኣብነት 1) ደጋፊ መንግስቲ ህግደፍ እንተኾይኑ ነቲ ጽጽቡቑ ናይ ህግደፍ መልክዕ (ንፕሮፖጋንዳ ተባሂሉ ዝዝረብ – ጽርግያ ምስራሕ፡ ሓድሽ ቤት ትምህርቲ ምህናጽ ወዘተ) እንዳምጽኤ ምስቲ ናቱ እምነት ዝኸይድ ሓበሬታ ጥራይ ኣርዩን ለቒሙን የቕርብ። እንተኾነ – እቲ ውድዓዊ ኩነታት ከም ኤለክትሪክ ዘይምህላው፡ ስእነት ናይ ማይን ዜስዕቦ ሪጋን፡ ፍኑውን ዘይውዳእን ወታደራዊ ኣገልግሎት (ንሱ እውን ሃገር ቅዋም ኣብ ዘይብላ ምእዋጁን)፡ 25 ዓመት ኮይኑ ሃገር እዚ ዘይበሃል ደም ምእንቲ ንሉዑላውነታ ዝፈሰሰላ ክንሳ ቅዋምን ወግዓዊ ስሩዕ ሕጊን ዘይምህላዋ፡ ፍትሒ ዘይምህላውን እሱራት ብዘይ መርትዖን ፍርድን ትም ኢልካ ብሃውሪን ምስጢርን ዝዳጎኑላ ሃገር መጻወቲ ሓደ ዲክቴይተር ሰብኣይ ምዃና፡ ወዘተረፈ ነዚ ኩሉ ገሊፎሞ ይሓልፉ። ዋላ እቲ ዚህነጽ ትሕተ-ቕርጺ ከም ጽርግያ፡ መራኸቢ መስመር (telecommunication) ወዘተ መለኽቲ ንኹሉ ክቆጻጽጸሩ ክጥዕሞምን ንኹሉ ክመልክዎን – ንዝያዳ ጸጥታን ውሕስነት ቀጻልነቶምን – ኢሎም ከም ዝሰርሕዎ ኣይግንዘቡን።
ኣብነት 2) ጋዜጠኛታት፡ ፖለቲካዊያን ሃይማኖታውያን ጉጅለታት ነቲ ናቶም ኣርእስቲ ጥራይ ዝምልከትን ዝድግፍን ነገራት እንዳምጽኡ ነቲ ንሓሳቦም ዝጻረር ጎስዮሞ ይሓልፉ።
ኣብነት 3) ሓደ ሓላፊ ስራሕ ንሓደ ኣብ ስርሑ ሰነፍ ዝኾነ ሰራሕተኛ ይቖጽር። ካብ ስንፍንኡ ዝተበገሰ እቶም መሳርሕቱ ዋላ ኣብ ቅድሚ’ቲ ሓላፊ እቲ ክሰርሖ ዝግብኦ ስራሕ ባዕሎም ይሰርሑሉ። እንተኾነ እቲ ሓላፊ ነዚ ኩሉ ኣይርእን ምኽንያቱ እቲ ሰራሕተኛ ኩሉ ጊዜ ብሰዓቱ ስለዝኣቱ።
ኣብነት 4) ቲፎዞ ናይ ሓንቲ ጋንታ ነታ ዝፈትዋ ጋንታ ጥራይ ዝበለጸት ጌሩ ይወስዳ። እንተኾነ ብውድዓዊ ዓይኒ እቲ ኩነታት ካልእ መልክዕ ክህልዎ ይኽእል ምኽንያቱ ኣብ ዓይኑ እቲ ዝሳዓሩዎ ህሞታት ጥራይ ኢዩ ዝራኣዮ። እቲ በቶም ድኹማት ዝበሃሉ ጋንታታት ዝተሳዓሩዎ ኣይረኣዮን።
ስለዚ ብሓፈሻ ኣብቲ ልብና ዘሎ ጥራይ እንዳረኣና ከይተረዳኣና ንኹሉ’ቲ ክጋሃድ ዝኽእል ተቓራኒ ሓቅታት ስለዘይንፈትዎ ወይ ስለዘይንደልዮ ጎጎሲና ከይራኣናዮ ንሓልፍ።
{—–ካብ ኣርእስትና ዝሃውተተ ጭራም ሓበሬታ፥- ናይ ጀርመን ናዚ ውልቀ-መላኺ ነበር ሂትለር ‘ኣውቶባን’ (Autobahn) ዝበሃል ናይ ጊዜኡ ዝማዕበለ ንዓድታት ዘራኽብ ጽርግያታት ሰሪሑ – ዳሕራይ ኣሜሪካውያን ከይተረፉ ድሕሪ ካልአይ ኵናት ዓለም ንጀርመን ምስ ሓዙ ነዚ ቀዲሖም ሃይወያት Interstate highways ዝሰርሑሉ ኣሎ። ናይ ኣሜሪካ ስርዓት ሃይወያት ወይ ዓድታት ዘለጋግብ ጽርግያታት ብ’ድዋይት ዲ አይዘንሃወር ሃገራዊ ሃይወያት ንመራኻቢ ዓድታትን ንምክልኻል ሃገርን’ ብዝብል ዝስመ ኮይኑ ነዚ መርበብ ሃይወያት ወይ ጽርግያታት ከምዝስራሕ ዝገበሮ እቲ መበል 34 ፕረዚደንት ናይ አሜሪካ ድዋይት ዲ አይዘንሃወር ኢዩ። ምንም’ኳ ሃገራዊ ሃይወያት አቐዲሙ አብ አሜሪካ ብመጠኑ ይስራሕ ኣንተነበረ፡ ፕረዚደንት አይዘንሃወር ነዚ ብዝያዳ ዕቱብነትን ብሓርበኝነትን ዝደፋአሉ ካብ 1956 ንንየው ዘሎ ጊዜ ኢዩ።
ኣይዘንሃወር ገና ብንእስነቱ ወታደራዊ መኮንን እንኮሎ ኣብ ናይ ወታደራዊ ቃፍላይ ኮይኑ ኣብ ሃገሩ ኣሜሪካ ብ1919 እንዳተጓዕዘ አብቲ ነዊሕ ሃገር ዘቋርጽ ጽርግያ ‘ሊንከን’ ኣብ ዝኸዶሉ እዋን ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ምዕቡል መራኸቢ መገድታት አብ ሓንጎሉ ጦብላሕታ ኣሕዲሩሉ ነበረ። ብፍላይ ብዛዕባ ወሳንነትን ኣገዳስነትን ጽርግያታት አብ ወታደራዊ ምክልኻል ሃገር (ኣንጻር ዝኾነ ክመጽኣ ዝኽእል ወራር ጸላኢ) ተረዲኡዎ ነበረ። ይኹን እምበር ብዝያዳ ኣይዘንሃወር ዝተመሰጠ ግን በቲ አብ ካልኣይ ኵናት ዓለም አብ ጀርመን ‘ራይሳውቶባን’ (ኣውቶባን ናይ ጀርመን) ዝበሃል ምዕቡል ናይ መጀመርያ መርበብ መላግቦ ሃይወያት ናይ ጀርመን ነበረ። ኣዚ ከም ጠቕላሊ አዛዚ ናይ ሓይልታት ኪዳን ኮይኑ ኣብ ዘገልግለሉ ዝነበረ ጊዜ ዝራኣዮ ጀርመናዊ ሃገራዊ መትንታት ጽርግያ አገዳስነቱ አብ ህጹጽ ወታደራዎ ምጕዕዓዝ ሰራዊት፡ ቀረብ ስንቂ፡ ሎጂስቲክን ብዕቱብን ብዘየወላውልን ተረድኦ። በዚ ዝተላዕለ ኣብ ዳሕራይ ፕረዚደንት ናይ ኣሜሪካ (ካብ 1953 ክሳብ 1961) ምስ ኮነ ብ1956 ነዚ መደብ ኣብ መላእ ሃገረ ኣሜሪካ አበጊሱ ደፋኣሉን ኣብ መጨረሻ ድማ ኣዐወቶን። እዚ ምዕቡል ጽርግያታት ኣብቲ ስዒቡ ድሕሪ ካልኣይ ኩናት ዓለም ዝመጽኤ ‘ዝሑል ኲናት ዓለም’ – ካብ 1947 ክሳብ 1991 ዓ/ም ዝኸደ – ንኣሜሪካ ምስ ናይቲ ሽዑዑ ሕብረት ሶቬት ብወታደራዊ መዳይ ሓያልን ጎብለል ናይ ዓለምናን ከምትኸውን በራ።
ብተመሳሳሊ ኣብቲ ጊዜቲ ከምቲ ሂትለር ዝገበሮ – ናይ ሩስያ ውልቀ-መላኺ ዮሴፍ ስታሊኒ (ናይ 20 ሚልየን ሰባት ሂወት ከምዘህለቐ ዝእመነሉ) ብዘውጽኦ መደባት ንናይ ሽዑ ሕብረት ሶቬት ካብቲ ዝነበረቶ ገባራዊ (ጢሰኛ) ሕብረተ-ሰብ ለዊጡ ናብ ኢንዱስትርያዊን ሓያል ኣብ ወታደራዊትን ከም ትኸውን ጌሩዋ ኢዩ። እሱ ጥራይ ከይኣክል ስታሊኒ ‘ኮሊማ ሃይወይ’ ዝበሃል – ካልኣይ ሳጓ ስም መጸዊዒዑ ‘መገዲ ናይ ኣዕጽምቲ’ ምኽንያቱ ንዑዑ በስገዳድ ክሰርሑ ካብ 1932 ክሳብ 1954 ዓ/ም ዘሎ ጊዜ ብቑሪን ሕማምን ዓሰርተታት ኣሽሓት ዝሞቱ ናይ ‘ጉላግ’ እስረኝታት ሬሶኦም/ኣዕጽምቶም ኣብቲ ትሕቲ ዝስራሕ ዝነበረ ጽርግያ ምስቲ መሰረት ብሓንሳብ ተጸንቢሩ ይቕበር ስለዝነበረ – 1900 ኪሜ ዝንውሓቱ መገዲ ሰሪሑ ኢዩ። ብከምዚ ተመሳሳሊ ዘይተወድኤ 600 ኪሜ ዝንውሓቱ መገዲ ባቡር ኣብ ሳይበርያ ሳጓ ስሙ ‘ዝኸዶ ዘይፍሉጥ መገዲ ባቡር’ ዝበሃል ሰሪሑ በቶም ውጹዓት ናይ ጉላግ እስረኛታት – እንደገና ብተመሳሳሊ መገዲ ንዕዑ ንኽሰርሕዎ ክንደይ ብቑሪ ሃሊቖም። ስለዚ መለኽቲ ጽርግያ ይስርሑ ኣይስርሑ ኣየገድስን። ዘገድስ ነቲ እታ ሃገር ዘላቶ ኩነታት ብኹሉ ዝሓቊፍ ስእሊ ምርኣይን ሓቀኛ ሚዛን (perspective) ግንዛቤ አብቲ ጉዳይ ምህላውን እዩ። —–}
19) ጌጋ እንተ ተድግመ ትኽክል ኣይከውንን Two wrongs make a right. – ኣብዚ እቲ ኣምር እንታይ ኢዩ ኣነ ጌጋ እጋገ እሞ እቲ ኣነ ዝተጋገኽዎ ካልእ ሰብ (ምሳይ ዝማጎት) ፈጺሙዎ ወይ ክፍጽሞ ዝኽእል ዓይነት ጌጋ ዋላ እንተኾነ እቲ ጌጋ ሓቂ ወይ ልክዕ ኢዩ ማለት ኣይኮነን። ብጻየይ ከማይ ስለእተጋገየ ወይ ከማይ እቲ ጌጋ ንኽፍጽሞ ተኽእሎ ስለዘለዎ’ሞ ኣነ ሰለዝደገምኩዎ ልክዕ እየ ማለት ኣይኮነን። እቲ ምንታይ ጌጋ ብኻልእ ጌጋ ስለዘይሕጸብ (ርስሓት ማይበላ ማይ ብኻልእ ርስሓት ማይበላ ማይ ኣይትሓጽቦን)። እቲ ጌጋ በብድዓዊ ዓይኒ ጌጋ ኢዩ መን ይግበሮ ወይ ክንደይ ዝብዝሖም (ፈጺሞሞ) ብዘየገድስ።
ንኣብነት 1) ዳኒኤል ብርዒ (ፒሮ) ንክጽሕፈላ ካብ ፍጹም ተለቂሑ። ግን ኣብ ገዛ ምስ ኣተወ ፒሮ ንፍጹም ከምዘይመለሰሉ ይግንዘብ እሞ “ደሓን ፍጹም እውን ናተይ ፒሮ ከምኡ እንተዝወስድ ኣይምመለሰለይን ኔሩ። ስለዚ ኣይመልሰሉን ኢየ።” ይብል።
ኣብነት 2) ኣስቴር ኣስቤዛ ካብ ዱካን ገዚኣ ምስ ወጸት ኣብ መገዲ እንዳኸደት እንኮላ 10 ቅርሺ ጎዶሎ ከም ዝኸፈለቶም ነቶም ሰብ ዱካን ይርዳኣ። ግን ብሓሳባ ገንዘቦም ንኸይትመልሰሎም ትውስን ምኽንያቱ ‘ኣነ’ውን ዝያዳ እንተዝኽፍሎም እኮ ንሶም’ውን ኣይምመለሱለይን ኔሮም።’ ቢላ ስለ እትሓስብ።
ኣብዚ ላዕሊ ዘሎ ኣብነታት እቲ ዝፍጸም ዘሎ ኩሉ ጌጋ ኢዩ ምኽንያቱ ጌጋ ስለእተደግመ ወይ ንኽድገም ብኻልእ ሰብ ተኽእሎ ስለዘሎ ነቲ ጌጋ አየተኻኽሎን ወይ ኣየዐርዮን። ኮይኑ ግን ኣብ ገሊኡ እዋናት ኣሎ ኣቐዲምካ እትወስዶ ስጉምቲ ኣድላይን ቅቡልን ክኸውን ዝኽእል።
ንኣብነት 1) ሳራ ኣብ በረኻ መናፈሻ በይና እንዳጎየየት እንኮላ ኣብራሃም ንኸጥቃዓን ክዕምጻን ናብኣ ገጹ እንተመጸ ነብሳ ክትከላኸል እንተውቓዓቶ ቅቡል ይኸውን። ኣብነት 2) ሓንቲ ሃገር ንሓንቲ ካልእ ሃገርን ክትወርርን ክትጎብጥን ትቀራረብ እንተላ፡ እታ ንኽትውረር ኣብ ሓደጋ ተንጸላልው ዘላ ሃገር ኣቐዲማ ንነብሳ ክትከላኸል ቅድመ-መጥቃዕቲ እንተገበረት ቅቡልን ምኽኑይን ይኸውን።
20) መላጸ ናይ ኦካም (Occam’s Razor) – እዚ ስነ-ሓሳብ እዚ ዋላ’ኳ ካብ ቀደም እንተነበረ ከም ሳይንሳዊ መምርሒ ወይ ሕጊ ኮይኑ ንኽስፍሕፋሕ ምኽንያት ዝኾነ ሓደ ውልቀ-ሰብ ዊልያም በዓል ኦካም (ዊልያም ወዲ ዓዲ ‘ኦካም’ – ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዚርከብ ዓዲ) ዝበሃል ምሁሩን ፈላስፋን ዝነበረ አንግሊዛዊ ሰብ ኮይኑ ካብ 1287 ክሳብ 1347 ዓ/ም ዝነብር ዝነበረ ካቶሊካዊ ፈላሲ እዩ። ስለዚ ‘ኦካም’ ዝብል ስም ካብኡ ዝመጸ ወጸውዒ ኮይኑ ብሓፈሻ ‘መላጸ ናይ ኦካም’ ዝብል ስም ናይ ኣብ ሳይንስ እንኽተሎ ኣገባብ መምርሒ ኮይኑ ካልኣይ ስሙ ‘ሕጊ ምጡኑነት’ ተባሂሉ ‘ኣድላይነት ብቂ’ ዝብል ኣምር ዝሓዘለ እዩ። እዚ ከም እምነ-ኩርናዕ ናይ ብፍላይ ኣብ ሳይንስ መጽናዕቲ ንዝዋፈር ሰብ ዚዋሃብ ምኽሪ ኮይኑ ትርጉሙ፦ ኣብ ንሳይንስ ኢልካ እትስንዝሮ ጽንሰ-ሓሳብ ካብ ኩሉ ካልኦት ጽንሰ-ሓሳባት እቲ ዝወሓደ እንተን፡ ግምትን ሕልኽላኻትን ዘለዎ ጽንሰ-ሓሳብ ምረጽ ምኽንያቱ መብዛሕቱ ጊዜ ንሱ ትኽክል ስለዝኾነ። ብሓጺሩ ንምግላጽ ናብ ህውተታን ሃለውለውን ካብ እትኣቱ እቲ ዝቐለለ ሓሳብ ወይ መግለጺ ምረጽ ምኽንያቱ መብዛሕቱ ጊዘ ንሱ እቲ ትኽክልኛን ዘዋጻኣካን መገዲ ስለዝኾነ ማለት እዩ። ስለዚ እቲ ናይ ‘መላጸ’ ኣምር እንታይ ማለት ኢዩ ንሓደ ብዙሕ ሓንጀ-መንጂ ዘምጽእ ሓሳብ ወይ ኣርእስቲ እቲ ኣርእስትን ጉዳይን ክቐለልካ ምእንቲ መላጸ እናገበርካ እቲ ገፈጥ-መፈጥ ለጻጺኻ ካብቲ ዘድለየካ ኣርእስቲ ወይ ሙጒት ኣወግዶ መታን ተሪር ሓሳብ ክወጻልካ ማለት ኢዩ። ስለዚ ሙጒትካ ቀሊልን ስጡምን ክኾነልካ ሕጊ ኦካም ተኸተል።
ኣብነት 1) ሓሙሽተ ቢራኻ ጨሪምካ መኪና ናይ ኣቦኻ ክትዝውር ትስቀል። እንተኾነ እንዳዘወርካ ስለዝነሃርካ መኪና ሸተት ኢላ ካብ መገዲ ወጽያ ትግልበጠካ። በዚ ዝተላዕለ ነቦኻ ጎባይን ሓንቲ ጎማኣ ዝለመጸ መኪና ሂቡኒ ኢልካ ነቦኻ ትወቅስ ምኽንያቱ ብሓሳብካ “ኣየናይ ቢራታት ዘይሰተና ኢና! ኩሉ ዓለም ዝፈልጠልና!” ትብል። ኣብዚ ሃውቲትካ ኣለኻ ምኽንያቱ ብሕጊ መላጸ ኦካም ‘ሰኺርካ ስለዝነበርካ’ ኢኻ። ኣብነት
ኣብነት 2) ናይ ትምህርቲ ዝወሃበካ ዕዮ-ገዛ ብቐጻሊ ኣይትከታተልን ኣይትሰርሕን። ናይ ፈተና ዝጸሓፍ ወረቐት ምስ ተዋህበካ ድማ ሓደ ለይቲ ቅድሚ ምእካሉ ወዲእካ ንመምህርካ ተረክቦ። ፈተና ውጽኢት እንተራኣኻ ‘C-grade’ ኮይኑ ትረኽቦ። በዚ ኣማሪርካ ዝተዋህበካ ደረጃ ዘይናትካ ከምዝኾነን እቲ መምህርካ ደንቆሮን ዘይፈልጥን ከምዝኾነ ወይ እውን ናባኻ ውልቃዊ ጽልኢ ከምዘለዎ ጌርካ ትግምት። ኣይፋሉን! መላጸ ኦካም ከምዝብሎ ዝጸሓፍካዮ ወረቐት ስራሕ ‘ቦሶሮ ጌርካዮ’ ኣለኻ።
ኣብነት 3) ኮፍ ኢልካ እንኮለኻ ብዛዕባ እትፈትዎ ሃብቶም ዓርክኻ ትሓስብ እሞ ቴለፎን ትድወል። እንተልዓልካያስ ሃብቶም ኮይኑ ይጸንሕ። “ኣርሚሙኒ! እዚ ተኣምራታዊ ናይ ሰማያት ሓይሊ ኢዩ ክልቴና ብናይ መለኮታዊ ወይ ብሓደ ማሪታዊ ሓይሊ ተቛሪንና ኣለና ማለት ኢዩ።” ኢልካ ትሓስብ። ሕራይ ዲንቂ! እሞ እቲ ጉዳይ ናብ መላጸ ኦካም ነቕርቦ። ውሳኔ፦ ወዝቢ ዚኽሰት ኣጋጣሚ’ዩ። ስለምንታይ ትፈትዎ ዓርክኻ ብምዃኑ ቀዳማይ ኣብ መዓልቲ ዓሰርተታት ወይ’ውን መን ይፈልጥ ክሳብ ሚእቲ ጊዜ ብዛዕብኡ ትሓስብ ትኸውን። ካልኣይ ብገምጋም ክልተ ጊዜ ኣብ መዓልቲ ንሱ ይድውለልካ ይኸውን። ሳልሳይ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ዓርክኻ ኣብ ናይ ናቱ ሓሳብ ጢሕልካ እንኮለኻ ናይ ምድዋሉ ዓቢ ተኽእሎ ወይ ዕድል ኣሎ።
21) ስምዒት መመዝሚዝካ ሙጒት (Appeal to Emotions – argumentum ad passions) – እዚ ንብዙሕ ንኡሳን-ኣርአስቲ (ከም ፍርሒ፡ ከምጽኦ ዝኽእል ሳዕቤን – ሳዕቤኑ እንተሓሚቑ ከይትቕበሎ – ሳዕቤኑ እንተጸቢቑ ግን ክትቅበሎ፡ ጽልኢ፡ ምንሻው፡ ቅንኢ፡ ሓበን፡ ትምኒትን ውዳሴን) ዝሓቊፍ ግፍሕ ዝበለ ኣምር ኮይኑ ንምሳኻ ዝማጎት ሰብ ኣክንዲ ብመርትዖን ተጨባጢ ሓቂ ሒዝካ እትሙጒት፡ ርጡብ መርትዖ ክትረከብ ስለዘይካኣልካ ስምዒቱ ብምምዝማዝ ጠዋዊኻ ስምዒቱ ከምዝናኸስ ጌርካ ንረብሓኻ ከምዝኸውን ክትገብሮ እንከለኻ ኢዩ። ስለዚ እቲ ኩነታት ኣብ ብውዳዓዊ ዝተመስረተ ተጨባጢታት ሒዙ ናብ ሓቂ ዚበጽሕ ክንዲ ዝኸውን ናብ ንኽትዕወት ኢልካ ጥራይ ስምዒት ሰብ መዝሚዝካ ነገር ምሽውርዋር ይኸውን። ነዚ ብዝምልከት ኣሪስቶትል ኣብ ጽሑፉ Rhetorica ንዝኾነ መደረ ብጥበብ ከቕርብ ንዝደሊ ሰብ ስምዒት ናይ ሰብ ምስርሳርን ምልዕዓልን ኣገዳሲ ምዃኑ እዩ ዝዛረብ። ሓደ መደረኛ ንሰማዕቱ ብስምዒት እንተ ኣላዒልዎምን ሸርሺሩዎምን ንናብቲ ዝደልዮ ነገር ሓባቢሉ ከእትዎም ወይ ውሳነ ከም ዝውስኑ ክገብሮም ኣየሽግሮን ኢዩ ምኽንያቱ ብናይ ኣሪስቶትል ዘረባ ኣብ ህሞት ስምዒታት ናይ ሓጎስ፡ ሓዘን፡ ፍቕሪን ጽልኢን ዘሎ ሰብ ሓንጎሉ ብውዕውዕ ስምዒት ስለእተገዝአ ፍርዲ ኣብቲ ጉዳይ ክህብ እንከሎ ብህዉኽ ክውስን ኣብ ቀረባ ስለዝኾነ ኢዩ (ወይ ዝግን ርግእን ኢልካ ምሕሳብ ስለዘየለ ኢዩ)። ናብ ነጥብና ክንምለስ፡ ብዝኾነ ንመማጒትና ናብ ስምዒት ከነእትዎ እንኮለና እቲ ኣርእስቲ መስመሩ ስሒቱ ስለዝቕየር እቲ ሙጒት ሰንኮፋዊ ሙጒት ኮይኑ ኣሎ። እዚ ስምዒት መዝሚዝካ ሰብ ምጥባር ኣብ ሬክላም ብብዝሒ ክጥቀሙሉ ንርኢ።
ንኣብነት 1) ማኪንቶሽ ኮምፕዩተር እንተገዚእካ ዝያዳ ዓንተር ክትከውን ኢኻ። ሰብ ክቐንኣልካ ኢዩ ብእተጥርዮ ሓይሊ። “አየወ ከመይ ጽቡቕ ኔሩ ከምኡ እንተንኽወን ንሕና!” እናበሉ ዓይኒ ዓይኒኻ ክርእዩኻ ኢዮም።
አብነት 2) ካብ ሩግዲ ዘቕጥነካ ሓድሽ መድሃኒት ‘አልትራ-ስኪኒ’ ኣንተወሲድካ ጽቡቕ ከምዝስመዓካ ክገብረካ ኢዩ። ብሩግዲኻ አይክትሽገርን ኢኻ። በቶም መጻምድትኻ ክኾኑ ዝኽእሉ ተቓራኒ ጾታ ብዝወርደካ ናይ አድናቖት ዘሽክለ ዓይኒ ተሓጎስ። ተደሰት ኣብቲ ዝሰፍነካ ናይ ካብ ሩግዲ ነጻነት ዝዓሰሎ ሂወት። ነዚ ኩሉ ሕጉስ ዓለም ከምዘሎ ክትፈልጥ እምበኣር ዳየትና (መድሃኒትና) ፈትን።
አብ ካልእ መዳይ እውን ንኣብነት ኣብ ፖለቲካ ብስምዒት ኣነሃሂርካ ሰብ ናብ ረብሓኻ ከምዝውስኑ ትገብሮም። ንኣብነት 1) ንዝቃወመካ ወገን አብ ፖለቲካ ከዳዕ፡ መሳርሒ ናይ ባዕዳውያን ሃገራት እናበልካ አብኡ እንከለኻ ብዘረባ ጥራይ (ብዘይጭቡጥ መርትዖ) ስምዒት ህዝቢ ተንኪፍካን ኣጎሃሂርካን ብጽልኢ እቲ ህዝቢ አንጻር ሓቂን ኣንጻር መሰሉን ኣንጻር ረብሕኡን ከምዝሰርሕ ትገብሮ እሞ ህዝቢ ብጽልኢ ትዓብሊኾም ንሓደ ምእንተኦም በጅኦምን ኢሉ ዝቃለስ ከም ደማዊ ጸላኢ ከምዝሪኢዎ ይኾኑ።
ይኹን እምበር እዚ ኹሉ ኣብ ቦቱኡ ሃልዩ ስምዒት ምምዝማዝ ሙሉእ ብሙሉእ ኣብ ኩሉ ኩነታት ኣየድልን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ሓቅነት ዘለዎ ንሓፋሽ ዘለዓዕል ርትዓዊ ሙጒት ብሚዛን ዘለዎ መገዲ ስምዒት ሰብ እንተመዝመዝካ ነውሪ የብሉን ምኽንያቱ ናይ ሙጉት ፈላጣት (ሙጉታውያን) ከምዝብልዎ ፈቲና ኣይፈተና ዝኾነ ተራ ህዝቢ ከተነቓንቖ እንተዄንካ ብስምዒቱ ቶኽቲኽካ ጥራይ ኢኻ ከተበራብሮ ትኽእል። ስለዚ ነዚ ሓይሊ ስምዒት ከም ስልትኻ ወስዲካ ምጥቃም ኪኢላ ተዛርባይ ኢዩ ዘውጽኣልካ ብግቡእ እንተጠቂምካሉ። ብተወሳኺ ወድ ሰብ ካብ ብውድዓዊ መገዲ ወይ ዝግ ኢልካ ጥሉል ብዝኾነ መገዲ ንጭቡጥ መርትዖታት ኣሪኻ ሰሪዕካን/ኣዛሚድካ ብኩርካሕ ንኹሉ እንዳጸጸኻን እንዳነፊኻን እንካብ ክሓስብ ብስምዒት ክሓስብ ይቐለሉ ምኽንያቱ ርግእ ኢልካ ብሙጉታዊ መገዲ ምሕሳብ ኣዝዩ ከቢድ ስለዝኾነ።
22) ገበነኛነት ብሰሪ ምሕዋስ ምስ ሰብ (Guilt by Association) – ኣብዚ ሓደ መርገጽ ወይ ብህለት ይነብረካ እሞ ከም አጋጣሚ እቲ ትኣምነሉ ሓሳብ ሓደ ዘይትፈትዎ ወይ ክፉእ ሰብ’ውን ይኣምነሉ እንተኾይኑ ነቲ ሓሳብ ከም ተበረዘ ሪኢኻ ሓሶት ክኸውን ኣለዎ አብ ዝብል መደምደምታ ክትበጽሕ እንኮለኻ ኢዩ። ስለዚ አትድግፎ ሓሳብ ምስ ካልእ ከም ተጻይ እትሪኦ ሰብ ስለእተሓዋወሰ ወይ በቲ ሰብ ስለ እተኣምነሉ ክፍኣት ናይቲ ሰብ ምስቲ ሓሳብ ሓዋዊስካ ትብርዞ አለኻ። እዚ ግን ግጉይ መረዳእታ ወይ ሙጕት ኢዩ። ሓደ ሰብ ባህርያት ክፍኣቱን ጭካኔኡን ብዘየገድስ ኣቲ ዝኣምነሉ ዘሎ ሓሳብ ብውድዓዊ ዓይኒ እንተተራእዩ ልክዕ ወይ ሓቂ ሓሳብ ክኸውን ይኽእል። ((ናይዚ ብግልባጡ እንተሪኢና ድማ ሓደ ሓቂ ዘይብሉ ሙጕት ይህልወካ ግን ከም ኣጋጣሚ ሓደ እትፈትዎ ወይ ዉሩይ ወይ ፈላጥ ሰብ ዝኣምነሉን ዝፈትዎን ይጽንሕ እሞ ከም ሓቀኛ ምጕት ትወስዶን ትቕበሎን — ናይዚ ኣምር ናይ ኣብ ሞያውያን ወይ ፈሊጣን ምጉዝጓዝ ዝብል ኣብ ቊ. 2 ዘሎ ረኤ። አብ ክልቲኡ ሸነኽ ነቲ ጉዳይ ካብቶም ሰባት ፈሊኻ ትሪኦ የለኻን።)) ስለዚ ሰንኮፍነት ወይ ስሕተት ኣብ ሙጕታዊ አተሓሳስባኻ ኣእቲኻ ኣለኻ። (-እግረ መገድና ክንጠቅስ እዚ ዝንቡዕ ሓሳባት ኣብ ሰብ እውን ክፍጸም ንሪኦ ኢና። ሓደ ሰብ ብጻዩ ወይ ቤተሰቡ ስለዘይትፈትዎም ዝኾንካ ወይ ገበነኛ ስለዝኾኑ፡ ነቲ ሰብ እውን ሓዊስካ ምስኦም ከም ገበነኛ ትሪኦ። በዚ ዓይነት አተሓሳስባ’ዚ አብ ሃገርና ከይተረፈ ክንደይ ንጹሃት ከም እተኣስሩ ንፈልጥ ኢና።)
ንኣብነት 1) ጸሊም ተቕላሳይ ማርቲን ሉተር ኪንግ ንናይ ሰብኣዊ መሰልን ማዕርነትን እምነቱ እቶም ዴሳውያን ሰልፊ (communist party) ዝበሃሉ’ውን ነቲ ሓሳብ ከም ሓደ እምነ-ኩርናዕ ፍልስፍንኦም ስለዝድግፍዎን ስለዝኣምኑሉን፡ እቶም የማናውያን ዓቃብውያን ሰባት ንናይ ማርቲን ሉተር ኪንግ ጠለብ ከም ናይ ኮምዩኒስት ሓሳብ ይርኢዎን ይነጽግዎን ነበሩ።
ኣብነት 2) ኣቶ ጠዓመ ኣብ ጉጒይ ስጒመ-ሙጒት (syllogism) ተቖሪኑ ይብል፦ ‘ናይ ጀርመን ሰልፊ ናዚ ንሰፊሕ ሃገራዊ ስርዓተ ሃይወያት ንኽስራሕ ብዙሕ ደፊኡሉ ኢዩ። ፕረዚደንት ኣይዘንሃወር እውን ንሰፊሕ ሃገራዊ ስርዓተ ሃይወያት ንኽስራሕ ብዙሕ ደፊኡሉ ኢዩ። ስለዚ ፕረዚደንት ኣይዘንሃወር ‘ናዚ’ ኢዩ ኔሩ።’ ኣብዚ ኣቶ ጠዓመ ንኣይዘንሃወር ብዝንቡዕ ኣተሓሳስባ ምስ ናዚ ይሕውሶ ኣሎ።
ኣብነት 3) ‘ምንቅስቓስ ኣንጻር ሽጋራ ምትካኽ ኣብ ኩሉ ከስፋሕፍሕ ኣለዎ’ ዝብል እምነት ይነብረካ። እንተኾነ ግን ከም ኣጋጣሚ ብታሪኽ ነዚ ምንቅስቓስ ንመጀመርያ ኣብ ዓለምና ኣበጊሱ ዝተዓወተሉ ናይ ናዚ መራሒ ሂትለር ኣብ 30ታትን 40ታትን ከምዝኾነ ትፈልጥ። ዕላማ ናይ ጀርመን ድማ ከም ልሙድ ዝተማልኤ ጥዕና ናይ ሓንጎልን ኣካልን ዘለዎ ብሉጽ ዓሌት ጀርመናውያን ንምፍጣርን ከምኡ ድማ ደቅ-ኣንስትዮ ሽጋራ እንተትኪኸን ቀልጢፈን ብዕድመ ስለዝኣርጋ ሰብኡት ዝምርዓዉወን ከይስእናን ጥኑሳት እንተትኪኸን እውን ሓደጋ ሙማት ናይ ዝውለድ ህጻን ስለዘኸትል እሞ ናዚ ጀርመን ኣንስቶም ክፋረያን ክባዛሓን ክብሉ ዘውጽዎ ዕላማ ከም ዝነበረ ትርዳእ። በዚ ኩሉ ዝተጠቕሰ ምኽንያት እቲ ምንቅስቓስ ምጥፋእ ሽጋራ ምትካኽ ዝብል ስነ-ሓሳብ ከም ጉጉይ ትወስዶን ትነጽጎን። እዚ ግን ጌጋ ኢዩ ምኽንያቱ ሂትለር ኮነ ካልእ ኩፉእ ሰብ ን2+3=5 ዝብል ናይ ሕሳብ ቀመር ክም ሓቂ ይኣምነሉ። ከምኡ ኣሚኑ’ዩ ኢልካ ግን ነቲ ሓሳብ ኣይትነጽጎን።
ብተመሳሳሊ መልክዕ ከምኡ ሰብ-እከይ ዝኣምንዎ ካልኦት ሓቅታት ክህሉ ናይግድንን ባህርያውን ኢዩ። ናትካ ተራ ኣብ ኣመዛዝንኡን ኣፈራርድኡን ነቲ ነገር ግን ብውድዓዊ ተጨባጥነት ሪኢኻ’ዩ ክኽውን ዘለዎ።
ስለዚ ንምጥቕላል እዚ ኩሉ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ 22 ኣምራት ስነ-ሙጒትን ኣበራቶምን እቶም ቀንዲ ኣገደስቲ ስነ-ሓሳባዊ ባእታት ኮይኖም ናብ ኩሉ መዳያት ናይ ሂወትና ዝኣትዉ ዓንድታትን ሕቖን ናይ ኣታሓሳስባ ወዲ ሰብ ኢዮም። ኣብዚ ኣምራት ናይ ዱልዱል ሙጒት ክብል እንኮለኹ ኣብ ክትዕን ባእስን ወይ ኣብ ህልኻን ምጭቕጫቕን ዝኣትዉ ምልውዋጥ ናይ ሓሳባት ወይ ብጉስጢን ቴስታን ምጒዳእን ምዝንጥጣልን ማለተይ ኣይኮነን። በንጻሩ ብስልጡን መገዲ ርግእ ኢልካ ብሓሳባት ተማጒትካን ተኸራኺርካን እትበጽሖ ጉዕዞ ናብ ሓቂ ኢዩ። ስለዚ እቲ ዓላማኻ መን ተዓዊቱ ወይ መን ተሳዒሩ ኣይኮነን። የግዳስ ኣብ ሓቂ ብርትዓዊ መገዲ ተበጺሑ’ዶ ዋላ ኣይተበጽሔን? ብተወሳኺ ሙጒት ክንብል እንኮለና ሰፊሕ ኣምር ዝሓዘለ ሓሳብ እዩ ምኽንያቱ ሙጒት ምስ ሰብ ምሙጋት ወይ ምክታዕ ማለት ጥራይ ኣይኮነን። ብሓሳብ ካ እውን ንርኢቶኻ፡ እምነትካ፡ ስምዒትካ፡ ውርርድ ሕልናኻን ውሳኔኻን ኩሎም ብህለት ኣዋዲድካ እትበጽሖ መደምደምታ ዝሓዘሉ ምስ ነብስኻ እተካይዶም ሙጒታት ኢዮም – ጌጋ ይሃልዎም ኣይሃልዎም ብዘየገድስ። ኣስቤዛ ክትገዝእ፡ ትምህርቲ ክትማሃር፡ ወጻኢ ክትገይሽ፡ ዓርኽኻ ክትበጽሕ፡ ስራሕ ክትደሊ፡ መጽሓፍ ከተንብብ፡ መጽሓፍ ክትጽሕፍ፡ ቲቪ ክትርኢ፡ ሃገር ክትበጽሕ፡ ኢንተርነት ክትኣቱ፡ ሞባይል ስልኪ ክትከፍት፡ ነብስኻ ክትሕጸብ ወዘተረፈ ኣብ ርእስኻ ሓሲብካ ናብ ምዂኑይ መደምደታ እተብጽሓሎም መስርሓት ኢዮም። እትጽሕፎም ጽሑፋት እውን እዚታት ዝሓዘሉ ኢዮም። እንተኾነ ግቡእን ስሩዕን ሙጒት ክትገብሮ እንተዄንካ እቶም ኣብ ቅድሜኻ ተቐጂሎም መታሓናዂልቲ ኮይኖም ዘሰናኹሉኻ ነገራት ክተለልዮምን ክትኣልዮምን ኢዩ ዘለካ። በዚ ድማ’ዩ ኣገዳስነት ኣፍልጦ ባዛዕባ መሰረታውያን ኣምራት ስነ-ሙጒትን ምምሃርሮሞን ኣድላዪ ዝኸውን። እዚ ብሳይንሳዊ መገዲ ዝግበር ርጡብ ሰንሰለታዊ ሙጒት ምስቲ ኣብ ሳይንስ ክትመራመር እንኮለኻ እውን እተከተካይዶ ዓይነት ኣገባብ ምርምር ሳይንስ ማለት 1) ሕቶ ምሕታት 2) መጽናዕቲ ድሕረ ባይታ ናይቲ ሕቶ ምክያድ 3) ጽንሰ-ሓሳብ ምፍላቕ 4) ዘርቀቕካዮ ጽንሰ-ሓሳብ ኣብ ተግባር ደጋጊምካ ምፍታን መታን ሓቅነቱ ንኸተረጋግጽ 5) ውጽኢትካ ንዓለም ምንጋር – ብኸፊል ተመሳስልነት ይህልዎ። ሳይንስ ተሞክሮኣዊ ማለት ኣብ ብ5 ህዋሳትካ (ምርኣይ፡ ምስማዕ፡ ምሽታት፡ ምቕማስን ምትንካፍን) ተሞርኪሱ ቐጥታዊ መጽናዕቲ ዜካይድ ዓውደ-ፍልጠት ኮይኑ ብፈተነታት ንዝረኸብካዮ ተጨበጥቲ ሓቅታትን ዓቐናቶምን ድማ ኣብ ብመዘና-ዝግምገሙ ጆርናላት ኣሕቲምካ ተቕርብ – እንደገና ተመሊሶም ክንፈዩ መታን። ብተመሳሳሊ ኣገባብን ካይዳን ንዝያዳ ሓቂ ኣብ ስነ-ሞጎት ንክትበጽሕ ብሓንጎልካ ተረርቲ ተጨባጢ መርትዕታት ምርኩስ ብምግባር ናይ ሙጉት ውርርድ ትገብርን ኣብ ጥሉል ውሳነ ትበጽሕን። በዚ መሰረት እዚ ድማ ኢዩ እቶም ኣገዳስቲ ዝበሃሉ ናይ ስነ-ሙጒት ኣምራትን ስሕተቶምን ከም ስልቲ ኣጽኒዕና ክንፈልጦምን ከነለልዮምን ዘለለና። ነዚ ምስ እንገብር ኢና ኻኣ ንኹሉ ተርእዮ ብነቐፌታዊ ዓይኒ እንዳረኣናን እናነፈናን ነብሰ-ፍተሻ’ውን ምስኡ ወሲኽና ናብ ሓቂ ወይ ተዛማዲ ሓቂ ክንበጽሕ ንኽእል።
Sources
Hurley, Patrick J., A Concise Introduction to Logic, Boston: Clark Baxter, 2012
http://www.iep.utm.edu/ded-ind/
(Internet Encyclopedia of Philosophy – A Peer-Reviewed Academic Resource)
http://plato.stanford.edu/entries/abduction/
http://en.wikipedia.org/wiki/Logic
https://explorable.com/abductive-reasoning
http://examples.yourdictionary.com/examples-of-inductive-reasoning.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Formal_fallacy
http://en.wikipedia.org/wiki/Deductive_reasoning
http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Abductive_reasoning
http://www.nizkor.org/features/fallacies/
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_fallacies
http://www.torontosun.com/2011/06/07/man-guilty-of-killing-his-wife
http://www.enkivillage.com/straw-man-argument.html
http://study.com/academy/lesson/the-straw-man-fallacy-definition-examples.html
http://www.webpages.uidaho.edu/eng207-td/Logic%20and%20Analysis/most_common_logical_fallacies.htm
http://www.logicallyfallacious.com/index.php/logical-fallacies/159-scapegoating
http://www.psychologyandsociety.com/confirmationbias.html
https://explorable.com/who-invented-the-scientific-method
http://www.bbc.com/news/magazine-18116112
http://www.spring.org.uk/2013/06/the-confirmation-bias-why-its-hard-to-change-your-mind.php
Thinking from A to Z – 2nd Edition: London and New York, Routledge, Warburton, Nigel, 2000
https://en.wikipedia.org/wiki/Anti-tobacco_movement_in_Nazi_Germany


text:
ንጉስ ጸወታ ቸዝ ምዃኑ ዝእመነሉ ጋሪ ካስፓሮቭ ን12 ዓመታት ተፈልዩዎ ንዝነበረ ጸወታ ቸዝ ተመሊስዎ ኣሎ።
ንሱ: ትማሊ ሰኑይ ኣብ ሚዙሪ ሰይንት ለዊስ ኣብ ዝተኸፍተ ዓለምለኸ ውድድር ጸወታ ቸዝ ዝምለስ ዘሎ: ኣብ ፖለቲካ ክነጥፍ ድሕሪ ምጽናሕ እዩ።
ኣብ መኽፈቲ ናይ’ዚ ዓለምለኸ ውድድር ቸዝ: 54 ዝዕድመኡ ጋሪ ካስፖኣሮቭ ምስ ኣብ ንኡስ ዕድመ ዝርከብ ሩስያዊ ሰርገይ ካርጃኪን’ዩ ገጢሙ።
ኣብቲ ግጥም ብማዕረ ክፈላለዩ እንከለው: ኪኖ’ቲ ውጽኢት ግን: ሰርገይ ካርጃኪን ንታሪኽ ጋሪ ካስፓሮቭ ክደግሞ ድዩ ብዝብል እቲ ግጥም ኣቓልቦ ሓያሎ ማዕከናት ዜና ዓለም’ዩ ስሒቡ።
ከምዝፍለጥ ጋሪ ካስፓሮቭ ንፈለማ ግዜ ኣብ ግጥም ጸወታ ቸዝ ህቡብነት ከጥሪ ዝኸኣለ: ኣብ 1985 ኣብ ንኡስ ዕድመኡ ማለት ወዲ 22 ዓመት ኣብ ዝነበረሉ: ኣብ ዝተኻየደ ዓለምለኸ ውድድር ጸወታ ቸዝ: ንናይቲ ግዜ ሻምፕዮን ዝነበረ ኣናቶሊ ካርፖቭ ድሕሪ ምስዓሩ’ዩ።
እቲ ብሳጓ ኣራዊት ባኩ ማለት Beast of Baku ዝፍለጥ ጋሪ ካስፓሮቭ ኣብ ሊናርድ ስጳኛ ኣብ 2005 ይካየድ ኣብ ዝነበረ ዓለምለኸ ውድድር ቸዝ ካብ ጸወታ ተኣልዩ። ብድሕሪኡ እቶም ዓለምለኸ ኣፍቀርቱውን ብጊደኦም ነቲ ጸወታ ምዕዛብ ብምርሕራሖም ዳርጋ እቲ ውድድራት ቸዝ እናሃሰሰ ክመጽእ’ዩ ጸኒሑ።
ይኹን’ምበር ኣብዚ ኣብ ሚዙሪ ሰይንት ለዊስ ንሓሙሽተ መዓልታት ዝቕጽል ዘሎ ዓለምለኸ ግጥማት ቸዝ: ዳግማይ ምቕልቃል ካስፓሮቭ ነቲ ጸወታ ከበራብሮ ከምዝኽእል ብተወሳኺ ተገሊጹ።


text:
ዋሽንግተን —
ናይ ኤርትራ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂን ናይ ግብፂ መዘንኦም ዓብድልፈታህ ኤል-ሲሲስን ሎሚ ሶሉስ ኣብ ካይሮ ተራኺቦም፡ ተዘራሪቦም።
እቶም መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት እናዓበየ ይኸይድ ዘሎን ዝበሉዎ ርክባት ንግድን ኢንቨስትመንት ከምኡ እ’ውን ዞባውን ዓለምለኻውን ጉዳያት ክዘራረቡ እዮም ክብሉ ናይ ኤርትራ ሚንስትር ሓበሬታ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ሎሚ ኣብ ዘውፅኡዎ ናይ ቲዊተር መልእኽቲ ገሊፆም ኣለው።
ኣብ ፕረዚደንታዊ ቤትመንግስቲ ኢትሓዲያ ምርኻቦም ዝገለፀት ጋዜጣ ኣል-ኣሕራም ብወገና ክልቲኣዊ ርክባት ንምዕዛዝ ከምኡ እውን ኣብ ሃገራት ወሓይዝ ናይልን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዘሎ ምዕባለታትን ብዝምልከት ከም ዝዘተዩ ፀብፂባ’ላ።ፕረዚዳንት ኢሳያስ ናይ ክልተ መዓልታት ወግዓዊ ዑደት ከም ዘካይዱ ተሓቢሩ’ሎ።
ብተመሳሳሊ ዜና ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ምስ ሓለቓ ስታፍ ሱዳን ሌቴናል ጀነራል ኤማድ ኣል-ዲን ሙስጣፋ ኣዳዊ ትማሊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምዝርራቦም ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖረሽን ፀብፂባ።
እቶም ጀነራል ካብ ፕረዚዳንት ዑማር ኣል-በሽር ዝተለኣኸ ደብዳበ ከም ዘረከቡ ተሓቢሩ’ሎ።
ጠመተ ናይቲ ዝርርብ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ርክባት ንምሕያል ምዃኑን ፕሮጀክት ዓብዪ ግድብ ህዳሴ ካብ ዝጅምር እቲ ርክብ እናሓየለ ከም ዝመፀን ኣብ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ሓላፊ ሚዲያን ርክባት ህዝብን ዛዲግ ኣብርሃ ዝጠቐሰ ፋና ፀብፂቡ።
ብኻልእ ዜና ናይ ኢትዮጵያ ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ ኣብ ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ዑደት ይፍፅሙ ከም ዘለው ተፈሊጡ’ሎ።
Source=https://tigrigna.voanews.com/a/eritrean-president-meets-egypt-president/4200086.html


text:
ኣብዚ ጉዳይ እዚ፣ ኣብ ኣንዋር መስጊድ ዝተደረበየ ቦምብ፣ኣብ ቤት ማእሰርቲ ጎንደር ብዛዕባ ዝጠፍአ ህይወትን ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ንምሕንጻጽ ምንቅስቓስ ይግበር ኣሎ ንዝብሉ ጉዳያት ኣቶ ጌታቸው ረዳ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ኢትዮጵያ መብርሂ ሂቦም ኣለው።
መብዛሕቲኡ ደላዪ ሰላም ህዝቢ ዝተወሰኑ ዞባታት ክልል ኦሮሚያ ብዛዕባ ማስተር ፕላን ኣዲስ ኣበባ ቅሬታ እንተነበሮ እውን ዝካየዱ ዘለው ሰልፍታትን ይሕዝዎ ዘለው ኣንፈትን ኣዚዩ ኣስጋኢ ኣብ ዝኾነሉ ደረጃ ብምብጽሑ፤ ኣብ ገለ ከባቢታት ዝተለምደ ናይ ፖሊስ ኣድማ ናይ ምብታን ምንቅስቓስ ናብ ዝፈለየሉ ብዕጥቒ ዝተደገፈ ሕንፍሽፍሽ ስለዝኣተው ስርዓት ንምኽባርን ሰላምን ጸጥታን ህዝቢ ንምርግጋጽን ስጉምቲ ምውሳድ ከምዝተጀመረ ኣቶ ጌታቸው ሓቢሮም።
እቲ ተቓውሞ ንዝሓለፉ ሰለስተ ሰሙናት ብዝተወሰነ ደረጃ ቀጺሉ እንተነበረ ሕጂ ግን ናብ ህውከት ከምዝተቐየረን ይገልጹ።
‘ሕጂ እቲ ኩነታት ናብ ህውከት’ዩ ተቐይሩ፣ብፍላይ ኣብ ከባቢታት ሰለስተ ከተማታት ብብረታዊ ዕጥቒ ዝተሓገዘ’ዩ። ንብረት መንግስትን ህዝብን ዝወደመሉ፣ዝተፈለየ ኣመላኻኽታ ዘለዎም ወገናት ብሓይሊ ብረት ዝተቐትልሉን ኣካሎም ዝጎደለሉን ኩነታት ስለዘሎ መንግስቲ ብዘለዎም ነቲ ህውከት ደው ናይ ምባል ሓላፍነት እዩ እዚ ዝተገብረ ’ይብሉ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ።
ዶብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ክሕንጸጽ እዩ ብዛዕባ ዝብል ጉዳይ ዝተሓተቱ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ተቓወምቲ ኣብቶም ዝሓለፉ ሸውዓተ ዓመታት ኣብ ዝቕጽል ወርሒ ክሕንጸጽ እዩ እናበለ በተደጋጋሚ ምዝራቦም ልሙድ ስለዝኾነን ግን ዋላ ሓደ ነገር ዝተፈጸመ ስለዘየለን እዚ ናይ ሎሚ እውን ዝተፈለየ ነገር የብሉን ኢሎም።ከምዚ ዝበለ ሓሶት ክሕሰው ከሎ እቲ ዝተብሃለሉ ከይኮነ ክተርፍ ከሎ እዩ ዝርአ፣ዝኾነ ይኹን ቆጸሮ ይኹን ምንቅስቓስ ኣይተኻየደን ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ዛጊድ 4000 ውዳበታት መናእሰይ ብገዛ ፍቓዶም ኣብቲ ንኣምቡላንስ ኣጸጋሚ ዝኾነ ታባታት ትግራይ ኣዴታቶምን ኣሓቶምን ካብ ሞት ክኽውሉ ኣብ ጻዕሪ ይርከቡ ይብል ኣካያዲ ስራሕ እታ ማሕበር ኣብርሃ ገብረዋህድ፡፡ ብተወሳኺ ኣዴታት ኣብ እዋን ሕርሲ ብዙሕ ደም ፈሲሱወን ኣብ ሓደጋ ከይወድቃ መናእሰይ ደም ይልግሱ ኣለዉ፤ ብኡ ኣቢሎም ባንኪ ደም ኣብ ከከባቢኦም ንኽህሉ ኣኽኢሎም ኣለዉ፡፡ ክሳብ ሐዚ 500 መናእሰይ ደም ክልግሱ ቁሩባት ምዃኖም ተመዝጊቦም ኣለዉ፤ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋን ደም ንምሃብ ድልዋት እዮም፡፡
ባህላዊ ኣምቡላንስ ንምስራሕ ብዙሕ ኣእዋም ስለዝቑረጹ እዚ ድማ ኣብ ብርሰት ኣግራባት መጋደዲ ጸገም ስለዝፈጥር ገንዘብ ኣዋጺኦም ኣብ ቁሸት ሓንቲ ቃሬዛ ክትህሉ ይግባእ ዝብል ምልዕዓል ድማ ብወገን ዞባ ደቡብ ትግራይ ተጀሚሩ ምህላዉ ኣብርሃ ገሊጹ፡፡ ወላ እኳ ኣብዚ ሐዚ እዋን ዝተባባዕ ምምሕያሽ ይረአ ኢትዮጵያ ሓንቲ ካብቶም ብሞት ኣዴታት ዝህሰያ ሃገራት ምዃና ይፍለጥ፡፡


text:
ኣውራምባ ብኣንፈት ሰሜናዊ ኢትይጵያ ከባቢ 500 ኪሎ ሜትር ሪሒቓ እትርከብ ንእሽተይ ዓዲ እያ።እቲ ማሕበረሰብ ኣብ 1970ታት ዙምራ ኑሩ ብዝተብሃሉ ሰብ ተጣይሻ።
ድሕሪ ኣርብዓ ዓመታት እቲ ማሕበረሰብ ብመንግስታዊ ትካላትን ናይ ልምዓት ትካላትን መፅናዕቲ ይገበረላ’ሎ።ኣገባብ መነባብሮ ኣብ ማዕርነትን ነቲ ማሕበረሰብ ኣብ ዝጠቅም ስራሕን ዝተመስረተ እዩ።
መስራቲ ኣውራምባ ዝኾኑ ዙምራ ኑሩ ኩሉ ሰብ እናተደጋገፈ ስለዝሰርሕ እታ ናይ ገጠር ዓዲ ኣብ ፅቡቕ ኩነታት ትርከብ ይብሉ።ኣስዒቦም ‘’ኩሎም ኣባላት እቲ ሕብረት ስራሕ ማሕበር ንሓደ ዕላማ ኢና ንሰርሕ ዘለና ኢሎም እዮም ዝኣምኑ።ነዚ እውን እዩ ዝዕወቱ ዘለው ’’ኢሎም።
ናይታ ገጠር ዓዲ ሕብረት ስራሕ ማሕበር ኣብ መጀመሪያ 1990ታት ኣ/ፈ እዩ ተጣይሹ።ሕድ ሕድ ኣባል እቲ ማሕበረሰብ ማዕረ ዓመታዊ ደመወዝ ይረክብ።ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሕደ ሕድ ኣባል 6,200 ብር እዩ ረኺቡ።
እቲ ገንዘብ ንእሽተይ ይመስል።እንተኾነ ቅድሚ 10 ዓመታት ሕድ ሕድ ኣባል ኣብ ዓመት 50 ብር ጥራሕ ይርከብ ነይሩ።ምንጪ እቶት መብዛሕቲኡ ግዜ ካብ ሕርሻ፣ስራሕቲ ዓለባ፣ቱሪዝምን ኣብቲ ከባቢ ንዝርከባ ጎረባብቲ ናይ ገጠር ዓድታትን ከተማታትን ኣቑሑት ብምሓሽጥን እዩ።
ኣባላት እቲ ማሕበረሰብ ንሽዱሽተ ማዕልታት ይሰርሕ።ሓሙሽተ ማዕልታት ነቲ ሕብረት ስራሕ፣ሓንቲ ማዕልቲ ድማ ንዓበይቲ፣ወለዲ ንዘይብሎም ህፃውንትን ንድኹማትን ንምሕጋዝ ናይ ጉልበት ስራሕ ይሰርሑ።እታ ናይ መወዳእታ ማዕልቲ ሰብ ከምድልየቱ የሕልፋ።
ስሜነሽ ኣለሙ ኣብቲ ሕብረት ስራሕ ማሕበር ኣናቢት ክዳን እያ።ንሳ ንኣባላት እቲ ማሕበር ዝከፋፈል ገንዘብ እኹል ኣይኮነን ትብል።እንተኾነ ግን ኢላ ኣስዒባ ‘’እኹል’ዃ ዋላ እንተዘይኮነ ቅድሚ ሕዚ ንረኽቦ ምስ ዝነበርና እንትነፃፀር እቲ ገንዘብ ዝሓሸ እዩ ኢልና ኢና ንኣምን’’ ትብል።ነቲ ማሕበር ብዘይትንክፍ ኣገባብ ንጉሆን ምሸትን ኣብ ትርፊ ስዓት ብምስራሕ እውን ንቤተሰብካ ኣታዊ ዘርክብ ስራሕ ምስራሕ ይክኣል እዩ ትብል ስሜነሽ።
ካብ ዩኒቨርስቲ ንዝምረቑ መናእሰይ ወለዶ ስራሕ ብምፍጣር እውን ንኣውራምባ ንምምዕባል ዝፍተን ዘሎ ካሊእ መንገዲ እዩ።
ገበየሁ ደሳሎ ኣብ ዩኒቨርስቲ ናይ ሕርሻ ቁጠባ ድሕሪ ምፅናዕ ኣብ ናይ ኣውራምባ ቤት ፅሕፈት ገንዘብ ንኽሰርሕ ናብታ ገጠር ተመሊሱ።ማሕበረሰበይ ይነብሮ ካብዘሎ ዓይነት መነባብሮ ዝተፈለየ ክነብር ኣይደልን ዝበሉ ንሱ ብምስዓብ ‘’ኣብዚ እየ ዓብየ።ምሉእ ህይወተይ ኣምሂሮምኒ።ምስኦም እውን እሰርሕ ኣለኹ።ከም ሓደ ኣባል ድማ ማዕረ እቶት ይማቐል ኣለኹ ’’ይብል።
ገበየሁ ኣብቲ ናይ ገጠር ዓዲ ብምስራሕ መኪና ወይ ናይ ውልቂ ላፕቶብ ኮምፒተር ናይ ምግዛእ ዕድሉ ዝተሓተ እዩ።ነቲ ማሕበረሰብ እተገልግል ሓንቲ ላፕቶፕ ጥራሕ ዘላቶም።ሓደ ማዕልቲ ግን ተወሳኺ ኮፒተራት ንክህልዋ ኣውራምባ ተስፋ ትገብር።
ኢትዮጵያ ብሰብኣዊ ልምዓት መዐቀኒ ካብ 187 ሃገራት ኣብ መበል 173 ደረጃ ትስራዕ።ኣብ ኣውራምባ ዘሎ ደረጃ መነባብሮ ካብ ካልኦት ናይ ገጠር ከባቢታት ዝሓሸ ስለዝኾነ ናይ ኣውራምባ ኣብነት ኣብ ምሉእ ኢትዮጵያ ብዝዓበየ ደረጃ ኣብ ግብሪ ብምውዓል ክሰርሕ እንተኾይኑ ንምርኣይ ፃዕርታት እናተገበሩ እዮም።
ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትዮጵያ ተመሳሳሊ ናይ ሕብረት ስራሕ ማሕበራት ምፍጣር ዝክኣል እንተኾይኑ እናተርኣዩ እዮም።እንተኾነ እቲ ዝካየድ ዘሎ ፃዕሪ ንመስራቲ ኣውራምባ ዙምራ ኑሩ ከየማኸሩ እዮም ዝሰርሕዎ ዘለው።ድሕሪ 40 ዓመት እንታይ ዓነት ውፅኢት ክህልዎ እውን ንፁር ኣይኮነን።
ድልየታት ማሕበረሰባትን ናይ ወፃኢ ሓገዝትን ኩልሻዕ ስለዘይሰማማዕ ኣብ ገጠራት ብትካላት ልምዓት ወፃኢ ዝተሳለጡ መብዛሕቲኦም ስራሕቲ ፈሺሎም እዮም።


text:
ሎንደን፡ ርዋንዳ ስደተኛታት ካብ እስራኤል ከይትቕበል ዝጠልብ ሰለማዊ ሰልፊ ተኻይዱ
ርዋንዳ፡ ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት ካብ እስራኤል ከይትቕበል ዝጽውዕ ሰልማዊ ሰልፊ ትማሊ ሮቡዕ ኣብ ኣፍደገ ናይቲ ኣብ ለንዶን ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ ኤምባሲ'ታ ሃገር ተኻይዱ።
መንግስቲ እስራኤል፡ ኣብ ዝመጺእ ሒደት ኣዋርሕ ጥራይ ልዕሊ 10 ሽሕ ዝኾኑ ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን በስገዳድ ናብ ርዋንዳ ከግዕዞም ምስ መንግስቲ ሩዋንዳ ብምስጢር ተሰማሚዑ ከምዘሎ ሁማን ራይትስ ዋች ዝተባህለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ዝኾነ ጉጅለ ይሕብር።
መንግስቲ እስራኤል፡ ነቶም ስደተኛታት ከም ሓተትቲ ዑቕባ ዘይኮነ፡ "ሰሎኽቲ" ብምውሳድ ዑቕባ ከይሃቦም ምጽንሑን፡ ንሓያሎ ካብታቶም ድማ ኣብ መዳጎኒ መዓስከር ሒዝዎም ጸኒሑ'ሎ።
እዚ ብኣይሁዳውያን መቦቆል ዘሎዎም እስራኤላውያን መራሕቲ ሃይማኖትን ግዱሳት ኤርትራውያንን ካልኦት ተጣበቕቲ መሰላትን ዝተወደበ ሰልማዊ ሰልፊ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ርዋንዳ ጸቕቲ ንምግባር ዝዓለመን፡ መንግስቲ እስራኤል ድማ ኣህጉራዊ መሰል ደቂ ሰባት ረጊጹ ነዚ ወጢንዎ ዘሎ ስደተኛታት ብዘይወለንተኦም ናይ ምስጓግ ስጉምቲ ደው ከብል ዝጠልብን'ዩ።
"ብእስራኤል ተዋሂቡ ዘሎ ምርጫ ነዞም ስደተኛታት ኣዝዩ ዓቕሊ ዘጽብብ እዩ፡ ወይ ዓድና ገዲፍኩም ትወጹ ወይ ድማ ዘመን ሂወትኩም ኣብ ማእሰርቲ ኪትበልዩ ኢኹም ዝብልዩ" ይብል ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተረኽበ መንእሰይ ሻም።
ጋዜጠኛ ቢቢሲ ነበር ማርቲን ፕላውት ብዛዕባ ኤርትራን ኩነታት ስደተኛታትን ብዙሕ ዝጸሓፈን ዝከታተልን ሰብዩ፡ ብዛዕባ ዕላማ እቲ ሰልፊ ኪገልጽ እንከሎ "በዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ እስራኤል ዝገጥሞም ዘሎ ጸበባ ኣዝየ ተሻቂለ ኣለኹ። ክልተ ምርጫዩ ተዋሂብዎም ዘሎ፡ ማእሰርቲ ወይ ብሓይሊ ክጥረዙ። ነዚ ንምቅዋም ድማ'የ ኣብዚ ሰልፊ መጺኤ" ኢሉ።
ነቲ ሰላማዊ ሰልፊ ተወሃህድ ዝነበረት ወይዘሮ ላውረን ትኩእ ብወገና ዕላማ ናይዚ ሰልፊ ክትገልጽ እንከላ፡ "ንመንግስቲ ርዋንዳ ሓደ ሰብ እኳ እንተኾነ ካብ እስራኤል ከይትቕበሉ ኢልና ጸቕጢ ንምግባር'ዩ" ትብል።
እቶም ሰልፈኛታት ናይ ተቓውሞ ደብዳቤ ንላዕለዋይ ኮሚሽነር ሃገረ ርዋንዳ ድሕሪ ምርካቦም ብሓባር ተኣኪቦም ቅዳሕ ናይቲ ዘረከብዎ ደብዳቤ ንሰልፈኛታት ብምንባብ ካብቲ ኣፍድገ ኤምባሲ ተሰናቢቶም።
ተመሳሳሊ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ እስራኤል፡ ከተማ ተልኣቪቭ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ተኻይዱ ነይሩ። ብተወሳኺ፡ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ኣብ ከተማታት በርሊን፡ ዋሺንግቶን ዲሲን ፓሪስን፡ ከምኡ'ውን ኣብ ሃገረ ሆላንድ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲታት ርዋንዳ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ክካየድ ምዃኑ ኣወሃህድቲ ሓቢሮም።
ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ፡ መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ዝኾኑ ስደተኛታት ኣብታ ሃገር ከም ዘለዉ ጸብጻባት ይሕብሩ።


text:
ተኽሊታት ዘድሊዮም መጠን ማይ ዝልክዕ ቴክኖሎጂ ኣብ ኢትዮጵያ ተማሂዙ
አዲስ አበባ፣ ጳጉሜን 01፣ 2010 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ተኽሊታት ዘድሊዮም መጠን ማይ ዝልክዕ ቴክኖሎጂ ኣብ ኢትዮጵያ ተማሂዙ።
እቲ ብሓደ ኢትዮጵያዊ መንእሰይ ዝተምሃዘ ቴክኖሎጂ፥ ነቶም ተኽልታት ዘድሊ ሓቃዊ መጠን ማይ ዘረጋግፅ ከምዝኾነ እውን ተገሊፁ።
ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ዘዳለዎ ውድድር ቴክኖሎጂ ተዓዋቲ ብዝኾነ መንእሰይ ሄኖክ ኣዲሱ ዝተምሃዘ እቲ ቴክኖሎጂ፥ ፅዕንቶ ስራሕ ሓረስቶትን ብኽነት ማይን ኣብ ምቕናስ ይኹን ዘፈር ሕርሻ ኣብ ምዝማን ልዑል ሓገዝ ከምዝህልዎ ተሓቢሩ።
ስለዝኾነ እቲ ምህዞ ፀገም ሕብረተሰብ ኣብ ምቅላል ካብ ዝህልለዎ ረብሓ ብተወሳኺ ኢትዮጵያ ኣብ ምህዞታት ቴክኖሎጂ ዘለዋ ብራኸ ዘርእይ ኢዩ ተባሂሉ።
መንእሰይ ሄኖክ ኣዲሱ ኣብ ዩንቨርሲቲ ሃዋሳ መበል ራብዓይ ዓመት ተምሃሪ ኤሌክትሮመካኒካል ኢንጂነሪንግ ከምዝኾነ እውን እቲ ኤምባሲ ኣብ ዘውፅኦ ሓበሬታ ገሊፁ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ገዳም ደብረ ሣህል አቡነ ዮናስ
ኣብ ሃገርና ኤርትራ ሰፈር ቅዱሳን፡ ጽንዓት ሃይማኖትን ምንጪ ቃለ እግዚአብሔርን ዝኾኑ ገዳማት ብብዝኂ ኣለዉ። እንተኾነ ካብዞም ገዳማት ግና መዘከርታ ቅርሳ ቅርሲ እናገደፉ ታሪኽ ጥራሕ ዝኾኑ ዘለዉ፡ ብሥርዓተ ማኅበር ሓድነት ዘይመኃደሩ፡ ገዳማውያን ዘይብሎም በብጊዜኡ እናበዝኁ ይኸዱ ኣለዉ። ሓደ ካብዚኦም ድማ ገዳም ደብረ ሣህል ኣቡነ ዮናስ እዩ።
ገዳም ደብረ ሣህል ኣቡነ ዮናስ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዓረዛ፡ ካብ ማይድማ ኣስታት 15 ኪሎ ሜትር ኣቢሉ ኣብ ዝርከብ በሪኽ ጎቦ ይርከብ።
መሥራቲ ናይዚ ገዳም ኣቡነ ዮናስ እዩ። ኣቡነ ዮናስ ገና ሕፃን ኮይኑ ኣብ ጒስነት ኣባጊዕ ከሎ፡ መንፈስ ቅዱስ ኣነቓቒሕዎ ንዅሉ ግብረ ዓለም ንድኅሪት ገዲፉ ካብቲ ዝተወልደሉ ሃገር ርኂቑ ናብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዓረዛ ምድሪ ወዲ ሠበራ ኣብ እትርከብ ደብረ ሲና እትበሃል ገዳም ኣተወ። ኣብዛ ገዳም ብሥጋ ኣኮኡ ዝብጽሖ ኣቡነ ድምያኖስ ዝተባህለ ዓቢይ ባሕታዊ ስለዝነበረ፡ ምስ ካልኦት ተመሃሮ ብጊዜ መዓልቲ ይመሃር፡ ለይተ ለይቲ ድማ ‘ጠላቒት’ ኣብ ዝተባህለት ቀላይ እናኸደ ኪጽሊ ይኃድር ነበረ።ተውሳክ፡ . . .ሌላ ምስ ገዳም ደብረ ሣህል አቡነ ዮናስ


text:
1,ንመሰለይ ንኽብረተይ ንሓርነተይ ክጣበቐለን እየ ክሳብ ዝወግሓለይ፡
2፡ ሰኣን ሓቂ ትበአስ ምስ የሕዋት
ሃገር ትመስለካ ናይ በይንኻ ቕርዓት ፡
ከጣዕሰካ እዩ ምስ ሓለፈ መዓት ፡
ውዒሊ ሓዲሩ ክቕንጠጥ እዩ ጸልማት
ናይ እዝጊ ውን ኣሎ ዘይነግረካ ዕለት፡
አብ ምድሪ ምፍጣርካ ውን ኣለዎ ኮ ገደብ ፡፡
3,ሕጊ እንድያ ትወልዳ ንፍትሒ፡አንታ ትብል ደላይ ፍትሒ ፡
ምክብባር እንድያ ትወልዳ ንፍቕሪ፡አንታ ትብል ሰላም አሎ ህዝቢ፡ብሕጊ ተሰራዕ ክትረኽባ ንፍርዲ፡ንመሰልካ ሕተት ክትረኽበሉ መልሲ፡ሰላም ኢልካ ኣይትኺድ ከም ሓላፍ መንገዲ፡
ዓቢ እጃም ኣሎ ናይ ሓርነት ቃልሲ፡፡
4, ሰአን ፍቕሪ ሰኣን ኣላዝቦ ህዝቢ ይጠፍእ ኣሎ ዓቕሉ ምስ ጸበቦ፡
ሰኣን ሕጊ ሰኣን ዝሕብሕቦ መንእሰይ ይጠፋእ ኣሎ ዓቕሉ ምስ ጸበቦ፡፡
5,መንገዲ ዝሰሓተ ኩሉ እንዳ ጠፍኤ ፡
ቁስሉ ዝሓበኤ ፈውሲ እንዳ ስኣነ፡መራሕቲ ስኢኑ ፋሕ ብትን እንዳ በለ፡
ከምዚ ኢሉ ከይቅጽል ዝዝተወለደ ፡ገደብ ንግበረሉ ንፍትሒ ዝነጸገ፡ገደብ ንግበረሉ ንህዝቢ ዝበተነ፡፡
6, ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝቓለስ ህዝቢ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡
ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝቃለስ ዜጋ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡፡
Back to # 2,3,4
7,ካብ ቀደም ካብ ጥንቲ ናብ ስደት ዘምረሐ፡
ፍታሕ ከናዲ እንድዩ ፋሕ ብትን ዝበለ፡
ክሳብ ለይቲ ሎሚ ፍጹም ዘየዕረፈ፡ከምዚ ኢሉ ከይቅጽል ዘዝተወልደ ፡ገደብ ንግበረሉ ንፍትሒ ዝነጸገ፡ገደብ ንግበረሉ ጠንቂ ስደት ዝኾነ፡፡
8፡ ነመሰሉ ንኽብረቱ ዝጣበቕ ህዝቢ እዩ ፈታው ሃገሩ፡
ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝቃለስ ዜጋ እዩ ፈታዊ ዓዱ።
9,ንመሰለይ ንኽብረተይ ንሓርነተይ ክቃለሰለን እየ ክሳብ ዝወግሓለይ፡
10,ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝጣበቕ ህዝቢ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡
11,ንመሰለይ ንሓርነተይ ንኽብረተይ ክቃለሰለን እየ ክሳብ ዝወግሓለይ፡
12,ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝጣበቕ ህዝቢ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡፡
13,ወርቂ ተፋሒሩ ብርቕሪቕ እንተበለ፡
እንታይ ዋጋ ኣለዎ ህዝቢ እንተ ዘይረብሐ፡
ሰብ ንኸምስል ክዳን እንተቐየረ ፡ እንታይ ዋጋ ኣለዎ ክብረት እንተ ዘየለ፡
ምን እዩ ተሓማዪ መን እዩ ኸ ሓማዪ አስተውዒልና ንሕሰብ ናይ ህዝብና ጥቕሚ፡
ዓማጺ ምስ ኣልገሰ ሕጊ ምስ ተተኽለ፡
ማዕረ እያ ትብጸሖ ንኹሉ ኣብኣ ዝተወልደ፡
ሪሙ ውን ይረክብ ዜግኣ ዘበለ፡መሊኡ ይረግጽ ዓደየ እንዳበለ፡፡
14,ንሓርነቱን ናጽነቱን ዝጣበቕ ህዝቢ እዩ ፍረ ናይ ጀጋኑ፡
15,ንናጽነትን ንሓርነትን ንመንነትን ከምጽኡ እንድዮም ከርተት ሓሊፎም ጀጋኑ፡
16,ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝቓለስ ዜጋ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡
17,ንመሰለይ ንኽብረተይ ንሓርነተይ ክጣበቐለን እየ ክሳብ ዝወግሓለይ፡
18,ንመሰሉ ንኽብረቱ ዝቃለስ ዜጋ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡
19,ንመሰለይ ንኽብረተይ ንሓርነተይ ክጣበቐለን እየ ክሳብ ዝወግሓለይ፡
20,ንሓርነቱን ናጽነቱን ዝጣበቕ ህዝቢ እዩ ፍረ ናይ ጀጋኑ፡
21,ንናጽነትን ንሓርነትን ንመንነትን ከምጽኡ እንድዮም ከርተት ሓሊፎም ጀጋኑ፡
22,ንመሰሉን ንሕብረቱን ዝቃለስ ዜጋ እዩ ፈታዊ ዓዱ፡


text:
ቀንዲ ጭብጢ ኣኼባ ዋዕላ መራሕቲ ኣፍሪቃ ”ሕርሻ ኣፍሪቃ ንሓባራዊ ምዕባለ፣ምሕዩሽ መነባብሮን ዘየቋርፅ ዕብየትን” ዝብል‘ዩ ኢሎም ዋና ፀሓፊ ሕብረት ኣፍሪቃ ዥየን እንፋሶኒ።
እንተኾነ ሎም‘ውን ቀዲሙ ተሰሪዑ ዘሎ ኣጀንዳ እቶም ዝእከቡ መራሕቲ ጉዳይ ፀጥታን ሰላምን‘ታ ኣህጉር‘ዩ ይብሉ እቶም ዋና ፀሓፊ።
”ብዘይጥርጥር ሰላምን ፀጥታን ቀዲሙ ዝተሰርዐ ኮይኑ‘ሎ።ካብ ሞንጎኦም ቅልውላው ማእከላይ ሪፐብሊክ ኣፍሪቃ፣ደቡብ ሱዳንን ካልኦት ሃገራትን ክኾኑ‘ዮም” ኢሎም ዥየን እንፋሶኒ።
ድሕሪ‘ቲ ዓመታዊ ኣኼባ ነተን ካብ ቅልውላውን ጎንፅን ዝገላገላ ዘለዋ ሃገራት ኣፍሪቃ ንምሕጋዝ ናይ ገንዘብ መተኣኻኸቢ ስነ-ስርዓት ከምዝህሉ‘ውን እቶም ዋና ፀሓፊ ገሊፆም።
ኣኼባ መራሕቲ ኣፍሪቃ ካልእ ዝዘራረብሉ ኣጀንዳ ኣብ‘ዘን ዝቅፅላ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ‘ታ ኣህጉር ዝትግበር ቁጠባዊ ስትራተጂ‘ዩ።
ኣብ ናይ ሎም-ዘበን ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ክብሪ ጋሻ ዝኾና ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ፓርክ ጉዌን ሃይስ’የን።ከምኡውን ፕረዚድንት ፍልስጤማውያንን፣ዋና ፀሓፊ ሊግ ዓረብን‘ውን ኣብ‘ቲ ኣኼባ ክርከቡ‘ዮም ይብል መለሳካቸው ኣምሃ ዝላኣኾ ሪፖርት።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ኣብ‘ቲ ኣሻሓት ሰባት ዝተቀትልሉ ግጭት ደቡብ ሱዳን ምናልባሽ ገበን ኲናትን ሰብኣዊነትን ተፈፂሙ ክኸውን ይኽእል‘ዩ ኢሎም ባዓል-ስልጣን ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ።
ኢቫን ሲሞኖቭች፣ምክትል ሓላፊ ቢሮ ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ’ዮም፣ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ደቡብ ሱዳን ዑደት ድሕሪ ምፍፃሞም ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ፣ ዝተዓዘብዎ ኩነታት ኣዝዩ ዘሻቅልን፣ከምቅትለት፣ከየፃረኻ ምርሻን፣ፆታዊ መግሰስቲ፣ምብራዕ ኣባይቲ፣ስርቂን ምጥቃም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑን ዝብሉ መግሃስቲ ከምዝመዝገቡ ጠቂሶም።
”ኣብ‘ዘን ዝመፃ ሒደት ሰሙናት፣ንውፅኢት ምርምረና ዝምልከት መባእታዊ ሪፖርት ብወግዒ ክነፍልጥ ኢና ዝብል ተስፋ ኣለኒ።ብሓደ ወገን እኹል መርተዖ ኣለና፣ብካል ወገን ገና ዘይተረጋገፁ መግሃስቲ ኣብ ኢድና ኣሎ። ዛጊድ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ምግሃስ መሰላት ኢድ ኣለዎም ዝብል ገምጋም ኣሎና” ይብሉ ባዓል ስልጣን ሕ/ሃ።
እቲ መባእታዊ ሪፖርት፣መን ኣብ‘ቲ ገበን ተሳቲፉ ንዝብል ሕቶ ዝምልስ ሪፖርት ኣይኸውን ይብሉ ሚስተር ሲሞኖቪች።ብዘይካ‘ዚ ሕብረት ኣፍሪቃ ቅድም ኮምሽን ኣናዳዪ ሓቂ ክቀውም ኣለዎ ዝብል ሓሳብ ከምዘቅረበ‘ውን ጠቂሶም።


text:
ስዊዘርላንድ፣ ናብ ኤርትራ ክመላለሱ ንዝጸንሑ ሸውዓተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናይ ዑቕባ መሰሎም ኣሕዲጋ
Radio Erena: 15 June 2016
ስዊዘርላንድ፣ ኣብታ ሃገር ዑቕባ ሓቲቶም ክነሶም ናብ ኤርትራ ክመላለሱ ንዝጸንሑ ሸውዓተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናይ ዑቕባ መሰሎም ኣሕዳጋቶም።
መንግስቲ እታ ሃገር፣ ኣብ ስዊዘርላንድ ዑቕባ ዝተዋህቦም ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ ይመላለሱ ምህላዎም ዘረጋግጽ መርትዖ ከምዘሎ ብምጥቃስ፣ ናይ ዑቕባ መሰሎም ከሕድግ ምዃኑ ደጋጊሙ ከጠንቅቕ ጸኒሑ'ዩ።
'20 ደቓይቕ ዝተባህለት' ጋዜጣ ኣብ ዘቕረብቶ ጸብጻብ ከኣ፣ መንግስቲ ስዊዘርላንድ፣ ካብ 2015 ኣትሒዞም ናብ ኤርትራ ክመላለሱ ከምዝጸንሑ ብመርትዖ ንዝሓዞም ሸውዓተ ኤርትራውያን፣ ናይ ዑቕባ መሰሎም ከምዘሕደጎም ኣረጋጊጻ።
እዚ መንግስቲ ስዊዘርላንድ ወሲድዎ ዘሎ ስጉምቲ፣ ኣብታ ሃገር ዑቕባ ሓቲቶም ንዝነብሩ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዓቢ መጠንቐቕታ ምዃኑ'ውን እታ ጋዜጣ ኣስሚራትሉ።
ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ዑቕባ ዝሓተቱ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ክልተ ካብ ሚእቲን ካልእ ዝሕተት ክፍሊትን ብምኽፋል ካብ ኤምባሲ ኤርትራ መንነት ወረቐትን ፓስፖርትን ብምውጻእ፣ ብመንገዲ ሱዳንን ካልኦት ሃገራትን ናብ ኤርትራ ከምዝመላለሱ ዝፍለጥ'ዩ።
ናይ ክብሪ ቆንስል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ስዊዘርላንድ ዶክተር ቶኒ ሎሸ'ውን ነዚ ሓቂ'ዚ ንጋዜጣ 20 ደቓይቕ ኣረጋጊጹላ ኣሎ።
ስዊዘርላንድ ካብተን ዜግነት ዘይህባ ሃገራት ኤውሮጳ ምስ ምዃና፣ መብዛሕቶም ናብ ኤርትራ ዝመላለሱ ኣብታ ሃገር ዝነብሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ምዃኖም ይፍለጥ።
ስለዚ'ውን ዋላ'ኳ ገሊኦም ኤርትራውያን ንልዕሊ 15 ዓመታት ኣብታ ሃገር ዝተቐመጡ እንተኾኑ፣ ብመሰረት ኣህጉራዊ ሕጊ ስደተኛታት ናብ ኤርትራ ክመላለሱ ኣይፍቐድን።
ብመሰረት ኣህጉራዊ ውዕል ስደተኛታት፣ ዝኾነ ስደተኛታ ናብታ መበቆል ዓዱ ክምለስ እንተኽኢሉ ናይ ዑቕባ መሰሉ'ዩ ዝሕደግ።
እዚ ስዊዘርላንድ ወሲዳቶ ዘላ ስጉምቲ ኣብ ከም በዓል ነርወይን ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳን'ውን ክትግበር ከምዝኽእል'ዩ ዝግለጽ።
==============================


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ኣቃውማ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
* ኣቃውማ ቀወምቲ ኣካላት ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
ሀ. ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
1. ብኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ ዝመኃደር ላዕለዋይ ኣካል ትምህርቲ ሰንበት እዩ።
2. ኣብ ኵሉ መደባት ሥራሕ ንኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ ዝተሓጋገዝ ዋና ጸሓፊ ይህልዎ።
3. እዚ ክፍሊ እዚ ብጉባኤ ኣዋሓድቲ ኣካላትን ኣተግበርቲ ክፍልታትን ዝቖመ እዩ።
ለ. ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና (ሃገረ ስብከት) ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
1. ብኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ሃገረ ስብከት ዝመኃደር ብደረጃ ሃገረ ስብከት ላዕለዋይ ኣካል ትምህርቲ ሰንበት እዩ።
2. ኣብ ኵሉ መደባት ሥራሕ ንኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ሃገረ ስብከት ዝተኃጋገዝ ሓደ ዋና ጸሓፊ ይህልዎ።
3. እዚ ክፍሊ እዚ ብጉባኤ ኣዋሓድቲ ኣካላትን ኣተግበርቲ ክፍልታትን ዝቖመ እዩ።
ሐ. ኣብ ቤት ጽሕፈት ንኡስ ሃገረ ስብከት ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
1. ብኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ንኡስ ሃገረ ስብከት ዝመኃድር ላዕለዋይ ኣካል ትምህርቲ ሰንበት እዩ።
2. እዚ ክፍሊ እዚ ብኣተኃባበርቲ ክፍልታት ሥራሕ ዝቖመ እዩ።
መ. ኣብ ክልል ሰበካ ቤተ ክርስቲያን ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት
1. ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ክልል ቤተ ክርስቲያን ኣብ ትሕቲ ክልል ሰበካ ጉባኤ ካብ ዝርከቡን ዝእለዩን ክፍልታት ሓደ እዩ።
2. እዚ ክፍሊ እዚ ብኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ክልል ቤተ ክርስቲያንን ካብቲ ክልል ትምህርቲ ሰንበት በቶም ኣባላት ብዝምረጹ ብሾብዓተ ወይ’ውን ኃሙሽተ ጠርነፍቲ ክፍልታት ትምህርቲ ሰንበት ዝቖመ ክፍሊ እዩ።
3. ኣብ ኵሉ መደባት ሥራሕ ንኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ክልል ቤተ ክርስቲያን ብቐረባ ዚተሓጋገዞን ኃላፊ ኣብ ዘይርከበሉ እዋን ተኪኡ ዚሠርሕ ካብቶም ጠርነፍቲ ክፍሊ ትምህርቲ ክልል ትምህርቲ ሰንበት ሓደ ጸሓፊ ይህልዎ።
4. ኃላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ነቲ ክልል ትምህርቲ ሰንበት ብኃላፍነት ዘመኃድር ላዕለዋይ ኣካል ክልል ትምህርቲ ሰንበት ኮይኑ ነቲ ትምህርቲ ሰንበት ምስቶም ኣባላት ክፍሊ ኮይኑ ይመርሖ።
5. እዚ ክፍሊ እዚ ኣብ ትሕቲኡ ዚካየዱ ከከም መጠን ዕብየትን ደረጃን ከምኡውን መደባት ትምህርቲ ሰንበት ሾብዓተ ወይ’ውን ኃሙሽተ ናይ ሥራሕ ክፍልታትን ካልኦት ብዙኃን ንኡሳን ክፍልታትን ይህልዎ።
6. ብመሠረት ሕጊ ቃለ ዐዋዲ ከኣ ሓደ ኣባል እዚ ክፍሊ እዚ ኸኣ ትምህርቲ ሰንበት ወኪሉ ኣባል ሰበካ ጉባኤ ኮይኑ ብተወሳኺ የገልግል። በዚ ኣገባብ እዚ ድማ ትምህርቲ ሰንበት ኣብ ምሉእ ንጥፈታትን ውሳነታትን ክልል ቤተ ክርስቲያን ተሳታፊ ይኸውን። ጕዳያት ትምህርቲ ሰንበት’ውን ኣብ ሰበካ ጉባኤ ከምዚቐርቡ ይግበር።
7. ክፍሊ ትምህርቲ ሰንበት ክልል ቤተ ክርቲያን ምሉእ ንምሉእ ዘካይዶን ዚቈጻጸሮን ዝተፈላለየ መንፈሳዊ መደባት ዚሠርዓሉን መንፈሳዊ ጉባኤ ክልል ትምህርቲ ሰንበት ይህልዎ።
ሠ. ኣብ ክልል ሰበካ ቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ ጉባኤ ቤት ትምህርቲ ሰንበት
* ናይ ሥራሕ ኣካላትን ክፍልታትን ትምህርቲ ሰንበት
ሀ. ኣዋሓድቲ ኣካላት
ለ. ኣተግበርቲ ክፍልታት
ሐ. ኣተኃባበርቲ ክፍልታት (ንኡስ ሃገረ ስብከት)
መ. ክፍልታትን ንኡሳን ክፍልታትን ክልል ትምህርቲ ሰንበት
ተወከልቲ (ተመረጽቲ) ኣካላት
ሀ. ሓፈሻዊ ሃገራዊ ጉባኤ ትምህርቲ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ
ለ. ሃገራዊ ጉባኤ ትምህርቲ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ
ሐ. ሓፈሻዊ ጉባኤ ትምህርቲ ሰንበት ሃገረ ስብከት
መ. ጉባኤ ትምህርቲ ሰንበት ሃገረ ስብከት
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል፡ ወለመስቀሉ ክቡር!
ምንጪ፦ መምርሒ ትምህርቲ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ።


text:
ኣብ ትግራይ ጉዕዞ ዘይሕጋዊ ስደት መናእሰይ ብብዝሒ ይረአ አሎ፡፡ ብፍላይ ኣብ ዝተወሰና ወረዳታት ማዓልታዊ ዋኒን መናእሰይ አዩ ጉዕዞ ዘይሕጋዊ ስደት ፡፡ ብመሰረት ካብ ዝምልከቶ ቢሮ ዝረኸብክዎ ሓበሬታ ኣብ ዞባ ምብራቕ ትርከብ ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ በዚ ትልለ ወረዳ እያ፡፡
ካብ ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ድማ ጣብያ ጉላ ኣበናዓ ድማ ወፍሪ ዝካየደላ ትመስል ካብ ሕድሕድ ገዛ ካብ 1 ክሳብ 4 መናእሰይ ከምዝስደዱ ይሕበር፡፡ ኣብዚ ጣብያ ኣብ 2006 ዓ.ም ልዕሊ 4000 ኣብ 2009 ዓ.ም ድማ ልዕሊ 3000 መናእሰይ ካብ ስደት ምምላሶም ይፍለጥ፡፡ ቁጽሪ ዘይተመልሱ’ውን ካብዚ ዝጎድል ኣይኾነን፡፡ ብመሰረት እዚ ካብቲ ከባቢ ካብ ስደት ዝተመለሱ ክልተ መናእሰይ ረኪበ ኣለኩ፡፡
መንእሰይ ኣለም ካሕሳይ ካብ ከተማ ፍረወይኒ መንእሰይ ገረዝግሄር ገብረገርግስ ንክልትኦም ጉዕዝኦነ ዘጋጥሞም ፀገማትን ኣዛራሪበዮም ኣለኩም፡፡ ኣለም “ኣነ ማለት ትምህርተይ ወዲአ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ አየ ዝመሃር ነይረ፡፡ ኣብ ዩኒቨርስቲ 6 ወርሒ ተማሂረ ካብኡ ዝኾነት ማሓዛይ ነይራ፡፡ ንሳ ንክቅየር ገይራትኒ ኣነ ደማ 6 ወርሒ ተማሂረ ዊዝድረው ገይረ ንኽከይድ ፈቲነ ፡፡ ካብኡ ተሳኺዑለይ ክይደ ባዕለይ ተቀይረ ስድራይ ክቅይር ከይደ፡፡ ኣብ ማሓዙተይ አየ አእሚነዮ ሓንጎላይ ኣብኡ ከይድካ ቅርሺ ቡዙሕ ከምዝርከብ ኣሚነ ከይደ፡፡ ማዓት መከራ ርኤ ተመሊሰ፡፡ ኣብ መንገዲ ህይወት ማይ ፅምኢ ክትሓልፍ ርአ ሓዚነ”ትብል፡፡
መንእሰይ ገረዝጊሄር ድማ ደላላይ ቀረባ እዩ፡፡ ሰራሕ ኣሎ፡፡ ክሓልፈልካ እዩ ኢሉ ወሲዱኒ፡፡ ኣነ ግን መከራ ረኪበ፡፡ ኣብ የመን ንሓደ ወርሒ ዝኣክል ዓፅዮም ቀጥቂጦሙኒ፡፡ ገንዘብ ስደድ እናበሉ ንሓወይ፡፡ ሓወይ ደማ 50 ሽሕ ዝከውን ሰዲዱሎም፡፡ ንዓይ ግን ኣካለይ ኣጉዲሎም ኣብ ጫፍ ስዑዲ ደርብዮሙኒ፡፡ ፖሊስ ስዑዲ ደማ ሓደ ወርሒ ኣሲሮም ዓደይ ሰዲዶሙኒ፡፡” ክብል ኣብ ጉዕዞ ካብ ዘጓነፎ ኣዋጊዑኒ ኣሎ፡፡


text:
ንመላእ ሕብረተ-ሰብ’ዶ ኣፍካ ዕጾ ኢልካ ትመዓቶ ኢኻ?
ካብ ዘኢኮኖሚስት መጽሒት፡ ኣሃዱ ማሕበራዊ ጉዳይ ዝተወሰደ፡
ትርጉም ዓ/ኢ
ንሕና ናይ ተፈጥሮ ሰባት ኮይና፡ ካብ እንስሳታት ዝፈልየና ብተፈጥሮ ዝተዓደለና ዘይሕከክ ዘይብረዝ ባህሪያት ኣለና። እዚ ባህሪያት’ዚ፡ ዕዳጋ ወሪድና ብገንዘብ ንገዝኦ፡ ወይ ብወርቅን ጨርቅን ለዊጥና ንረኽቦ ኣቕሓ ኣይኮነን። ትዕድልቲ’ዩ። ህያብ ተፈጥሮ’ዩ። እዚ ባህሪያዊ ትዕድልቲ ድማ እቲ ህውሳት ኢልና እንጽወዖ’ዩ። ብርግጽ ደረጃኡ ይፈላለ ምበር እንስሳታት’ውን ናቶም ህዋሳት ዘይብሎም ኣይኮኑን ይህልወም’ዩ። ናይ ሰብ ዝተፈልየን ዝበለጸን ምዃኑ ግን ብዙሓት ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ዘረጋገጽዎ’ዩ።
እንተኾነ ሰብ ኮይንካ ብዛዕብ ትርጉምን ኣጠቓቕማን ተፈጥሮኣዊ ትዕድልትኻ ኣኹል ኣፍልጦ ክህልወካ ይግባእ። ነፍስ ወከፍና ሓሙሽተ ብባህሪ ዝተዓደልናዮም ህዋሳት ከም ዘለውና ዘይፈልጥ ክህሉ ኣይኽእልን። ሓሙሽተ ህዋሳት ማለት ምርኣይ፣ ምስማዕ፣ ምሽታት፣ ምስትምቓር፣ ምድህሳስ ዘመልክት’ዩ። እዞም ህዋሳት ክንግልገለሎም ኣብ ረብሓና ከነውዕሎም’ዮም ብተፈጥሮ ተዓዲለሙና። ብዝኾነ ሓይሊ ኣለኒ ዝብል ንጉስ ወይ መላኺ ኸኣ ክንስእኖም የብልናን። ኣይግባእን ድማ። ሓደ ካብ’ዞም ህዋሳት እዚኣቶም ምስኣን ማለት ኣካለ ጎደሎ ምዃን ማለት’ዩ። እዚኦም ህዋሳት እዚኣቶም ናይ ሰብ ህያብ ኣይኮኑን። ብዓመጽ ወይ ጽላኣት ሰብ ድማ ካብ ንቡር ስራሖም ክድስክሉ የብሎምን። ግን ብእዛዝ ካብ ባህሪያዊ ዕዮኦም ክድስክሉ ንርኢ ኣለና።
ሓሙሽተ ህዋሳትና ብፍላይ ኣብ’ዚ ሓድሽ መዋእል ብግቡእ ክነስረሖምን ክጥቀመሎምን’ዩ ዝግበኣና። ስለምታይ ከምኡ እንተዘይገይርና ክነብር ስለዘይንኽእል። እወ እዚ መዋእል’ዚ፡ መዋእል ዝተጻረየ ቴክኖሎጂ ዝኾነ ሞባይል ፎናት፣ ኢ-ሜይላት፣ ፌይስ ቡካት፣ ትዊተራት፣ ዩ ቱባት ወዘተ ብምዃኑ። ግን ከኣ ኢደ እግርኹም ኣክቡ፡ ኣፍኩም ዕጸው፡ ኣዒንትኹም ዓምቱ፡ ኣይትሕሰቡ፡ ክበሃል ብተደጋጋሚ ንሰምዕ ኣለና። ስቕ ትብሉ ካን ስቕ!
ሎሚ ኣብ’ዚ ብግሎቫላዜሽን ዝልለ ሓድሽ ስርዓተ ዓለምና ኤርትራዊ፣ ቤርማዊ፣ ኢራናዊ ኣይግበርካ። ኣለካ ዕዳ። ዘይውዓልካዮ ዘይኣበስካዮ ዕዳ። ኣብዘን ሃገራት ቴክኖሎጂን ውጽኢት ቴክኖሎጂን ጥራሕ ኣይኮንካን ትኽላእ ትንፈግ፡ እንኮላይ ባህሪያዊ ትዕድልትካ’ምበር። ንስኻ ትብል ስርዓታት ኣስመራ፡ ራንጒን ጣህራንን ከም ቃሕታኦም ሓንሳብ ወሃብቲ ወይ ዓደልቲ ካልእ ግዜ ከልከልቲ ወይ ኣገድቲ ህዋሳት ምኻኖም’ዩ። ዝገርም’ዩ እዞም ስርዓታት እንተደልዮምን ፈቒዶምን እቶም ዜጋታት ንህዋሳቶም ይጥቀምሎም። ኣይደለየዎን ኣይፈቐዱን ከኣ፡ ኣይግልገልሎምን። ኣብ ቅድሚኦም ሰብ ምዃን ዘኤጋ ምኻን ኣይሰርሕን። ብኣረኣእያ ናይ’ዞም ጨፍለቕቲ ስርዓታት እቲ ሰብ በዓላቶም ዝጠፍጠፍዎ ጒላ ወይ ዘገጣጠምዎ ሜካኒካዊ ነገር’ዩ።
ስርዓታት ኣስመራ፡ ራንጒን ጣህራን ከም’ዚ ግበር ካብ’ዚ ምስ እትሓልፍ ግን ወይልኻ ብምባል ጥራሕ ኣይድረቱን’ዮም። ንትእዛዞም ብበትሪ ከሰኒይዎ ኣለዎም። ኣዝዩ ጨካን በትሪ። ስለምታይ ህላወ ቀጻልነቶም ኣብ ሰላም ኣብ ሕጊ ኣብ ፍቶት ህዝቢ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓመጽ ስለዝምርኮስ።ኣብ ከባቢና ኮነ አብ ርሒቑ ዘጋጥም ፍጻሜታት እንታይ ነቶም በቶም ካብ ተፈጥሮ ዝተዓደልናዮም ህዋሳትና ኣቢልና ኢና ነለልይዎም። ህዋሳትና ሓበሬታ ክንእክብ የኽእሉና’ዮም። ብኦም ኣቢልና ኢና ከመይነት ጥዕናናን ሃለዋትናን ንፈልጥ። ብህዋሳትኩም ኣይትገልገሉ እንተተባሂልና ግን እንታይ ንገብር?
ስርዓት ራንጉን ንኣብነት፡ ሮሒንጊያ ንዝተባህለ ብሄር ንብርሰት ክፈርዶ እንከሎ፡ መጀመርያ ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ፍጻሜታት ዝጽብጽቡ ንማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝሕብሩ ጋዜጠኛታትን ካልኦትን ተዓዘብቲ ወጻእተኛታትን ካብ’ቲ ከባቢ ክርሕቑ ገይሩ። ንደቂ ዓዲ ከኣ ቀይድዎም። ኩሉ ንመራኸቢ የገልግል’ዩ ዝበሃል ሳተላይታት ዓጽይዎ። ቀጺሉ ንደቂ’ታ ብሄር ምእሰር ምቕታል ንብረቶም ምቅጻል ስራሐይ ኢሉ ተታሓሒዝዎ። በዚ ድማ ብዓሰርተታት ዝቑጸራ ዓድታት ከምዘይነበራ ኮይነን ባዲመን። ዝተረፈ ህዝቢ ከኣ ብፍርሒ ተዋሒጡ ስቕ።
ኣብ ኤርትራ፡ ስርዓት ኣስመራ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፍጽሞ ዘሎ ዕለታዊ ግፍዕታት ከኣ መግለጺ ቃላት ኢኻ ትስእነሉ። ኣይትዛረብ ዘይኮነ ኣይትሕሰብ ክብል’ዩ ዝደናደን። እቲ ምልካዊ ስርዓት ሃብቲ ሃገር ጥራሕ ኣይኮነን ዝዘምት። ዜጋታት ብኣካሎም ጥራሕ ኣይኮነን ዝኣስር፡ ዝስውር፡ ዝርሽን እንታይ ደኣ፡ ኣእምሮኦም ኣደንዚዙ’ዩ ሃሞምን ቀልቦምን ዝቆጻጸር። ኣብ’ዛ ኤርትራ እትበሃል ሃገር ነጻ ፕሬስ ዝበሃል ነገር የለን። ንሓጺር ግዜ ኣብ 2001 ቅልቅል ኢሉ ነይሩ። ግን ብዓፈና ብኡ ንብኡ ህጣሙ ክጠፍእ ተፈሪዱ። ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት ካብ ዝቕየዱ እነሆ ልዕሊ 16 ዓመት ኮይኑ። ኣብ ኤርትራ ዝሰርሕ ህዋስ ኣሎ እንተተባሂሉ እቲ ኣብ ነፍስ ወከፍ ሰብ ዘሎ ንቡር ህዋስ ኣይኮነን። እቲ ስርዓት’ዩ ህዋስ ማለት። መንፈስ እንተተባህለ’ውን ንሱ’ዩ። መን ኣሎ ካልእ? ምኽንያቱ’ሲ እቶም ዜጋታት ብህዋሳቶም ተጠቒሞም ኣብ ክንዲ ስምዒቶም ዝገልጹ፡ እቲ ስርዓት ኣብ ክንደኦም ኣብ ክንዲ ህውሳቶም ኮይኑ ይውስነሎም። ንህውሳት ዜጋታት ዝቖጻጸረሉ መሳርሒ ኸኣ፡ መደበር ረድዮ፣ ቴሌቪዥን፣ ጋዜጣ፣ ስነ-ጥበብ፣ ትካላት ጸጥታን ስለያን’ዩ።
ናይ ስርዓት ጣህራን ናይ ሓበሬታ ስግኣት ግን ካብ ናይ ራንጉን ኣስመራን ፍልይ ዝበለ’ዩ። ብምንጽጻር ዝሓሸ’ዩ። ግን ርኡይ ዓፈና ኣሎ። ምእሳር ኣሎ። ምህዳድር ኣሎ። እዚ ስርዓት ኣብ መዳይ ዲፕሎማሲ ምስ ገለ ሃገራት ደሓን ዝኾነ ዝምድና ስለ ዘለዎ መሊኡ ዝተነጸለ’ውን ኣይኮነን። እንተኾነ ሕማም ጽላት ናይ’ዚ ስርዓት ኩሉ ምዕራባዊ ዓለም ዝበሃል’ዩ። ካብኡ ናብኡ ድማ እቶም ቀንዲ ኣመሪካን እስራኤልን ምዃኖም’ዩ። ብዝኾነ እዞም ዝተጠቕሱ መለኽቲ ስርዓታትን ካልኦት መሰልቶምን ክግንዘብዎ ዘለዎም ነገር ኣሎ። ኩሉ መዓልቲ ድሓን’ሞ ሓንቲ መዓልቲ ዘይደሓን ከምዘሎ። ትዕግስቲ ኮነ ፍርሒ ናይ ህዝቢ ደረት ኣለዎ። ህዝቢ ብቅልጽሙ ዝጥቀመሉ ብህውሳቱ ዝሰርሓሉ ግዜ ክመጽእ’ዩ። ሽዑ እቲ ፍርዲ እንታይ ክኸውን ይኽእል ኢልካ ካብ ምጽባይ ምትንባይ፡ ሕጂ ኢድካ ካብ ገበን ምእካብ እቲ ዝበለጸን ዘዋጽእን ምርጫ’ዩ።
ትርጉም ብዓ-ኢ
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰልማን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 28-05-2018


text:
ኣብዚ እዋን'ዚ ንለበዳ ኤድስ ዝምክት ፀረ'ቲ ለበዳ መድሃኒታት ብምርካቡ ሰባት ብብዝሒ አይሞቱን ዘለው።
እንተኾነ ነቶም ምስቲ ቫይረስ ዝነብሩ ሰባት ንሕክምንኦምን ንመድሃኒቶምን ዝወፅእ ገንዘብ ኣዝዩ ይበዝሕ ብምህላው የዘራርብ'ሎ።ኤድስ ኣብ ዓለም ካብ ዝፍለጥ ዝመፅእ ሰንበት 30-ዓመታት ክኾኖ'ዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ለበዳ ተፈሊጡ ክስርሓሉ ካብ ዝጅምር 20-ዓመታት ከምዝኾኖ ዝገለፁ አቶ ይርጋ ገብረእግዚአብሄር ሓላፊ ኦሳ ፡ዘይመንግስታዊ ትካል ኤድስ ምክልኻልን ማሕበራዊ ግልጋሎታትን 'ዮም።
አቶ ይርጋ ኣብ መዳይ ምብርባርን ምክልኻልን ኤድስ ብዙሕ ዓወት ከምዝተረኽበ ገሊፆም፡ ብፍላይ ቁፅሪ ብፍቃዶም ዝምርመሩ ሰባት ካብቲ ቅድሚ 3-4 ዓመታት ዝነበሮ 20-ሽሕ ንዓመት ናብ 100-ሽሕ ከምዝበፅሐ ተዛሪቦም።
ኣብ ኤርትራ እቲ ለበዳ ከምዝነከየ ዝተዛረበ ካብ ማሕበር ብድሆ ኣቶ ሰሎሞን ገብረኺዳን ብወገኑ እዚ ውፂኢት ፃዕሪ መንግስቲን ሕብረተሰብን 'ዩ ኢሉ።


text:
ሚኒስተር ዑስማን፡ ኣብ ዋዕላ ሓፈሻዊ ባይቶ ሕ.ሃ. መደረ ኣስሚዑ
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኸተመ፡ 20 ዓመታት ንዝቐጸለ ጸሊም ምዕራፍ ኲናትን ምትፍናንን መኸተምታ ዝገበረ – ስምምዕ ሰላም፡ ኣብ ህዝብታተን ዓቢ ተስፋ ኣሕዲሩ ከምዘሎ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ገሊጹ።
ሚኒስተር ዑስማን ብ29 መስከረም ኣብ ዋዕላ ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ እዚ ታሪኻዊ ዓወት ዋላ’ኳ ንኣስታት 16 ዓመታት ደንጒዩ ዝመጸ እንተዀነ፡ ክልቲአን ሃገራት ኩሉ ጸዓተንን ዓቕሚታተንን ናብ ልምዓት ከቕንዓ ርሒብ ባብ ኣርሕዩ ከምዘሎ፡ እወታዊ ምቅሊቱ ንዞባዊ ሰላምን ጸጥታን እውን ብቐሊል ዝጥመት ከምዘይኰነ ብምሕባር፡ ነተን ብዝተፈላለየ መንገዲ ኣብ ዓወት ናይ’ዚ ታሪኻዊ መስርሕ ኣበርክቶ ዝገበራን ፖለቲካዊ ሰናይ-ድሌት ዘርኣያን ሃገራት ኣመስጊኑ።
ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዝተበየነ ዘይምኽኑይን ዘይሕጋውን እገዳ ብዝምልከት፡ ሚኒስተር ዑስማን፡ ጠንቂን ሰበብን ናይ’ቲ እገዳ፡ ሓደ – ሕጊ ሓይሊን ሸፈጥን ከም መርሓ ዝወሰደ ዝሓለፈ ምምሕዳራት ዋሺንግተን ዝተኸተሎ ዝምቡዕ ፖሊሲታትን ዝፈብረኾ ጥቀናን፡ ካልኣይ – ድኻማት ሕቡራት ሃገራትን ሰንኮፍ ኣሰራርሓ ባይቶ ጸጥታን፡ ሳልሳይ ድማ – ብዘራይነት ሓያላን ዝረብሕ መጋበርያ ስርዓታት ከምዝኾነ ገሊጹ።
ትሽዓተ ዓመታት መመላእታ፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝወረደ ክሳራ ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ፡ እቲ ዝዓበየ ክሳራ ግን ኣብ’ቲ ዞባ ዝሰዓበ ቅልውላዋትን ዝተኸስረ ዕድላትን ከምዝኾነ ድሕሪ ምሕባር፡ ሰናይ ድሌት ዘለዎም እገዳ ኪለዓል ኣብ ዝጽውዕሉ፡ ዝነደዩኸኣ-ከምናይጸቕጢወረቐት ምእንቲ ኪምዝምዝዎ፡ ምስምሳት እናኣቕረቡ ከናወሕዎ ኣብ ዝህቅኑሉ፡ እቲ ዝድለ ፍትሒ ምርግጋጽ እምበር፡ ምሕረት ምሕታት ከምዘይኰነ ብምንጻር፡ “ምሕረት ዝሓትት፡ ዝበደለ ወይ ዝኣበሰ ስለዝዀነ፡ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ፡ ኩሉ ንምምጣጥ እገዳ ዝህቀን ሕሱር ጸወታታት እናኣውገዙ፡ ምሕረት ዘይኰነ ፍትሒ ኪረጋገጽ ይምሕጸኑ።” ክብል ኣገንዚቡ።
ሚኒስተር ዑስማን ሳልሕ፡ ቃልስን ውርሻን ህዝቢ ኤርትራ ንፍትሒ፡ ንሓባራዊ ድሕነትን ርግኣትን ምስክር ዘድልዮ ከምዘይኰነ፡ ዘይሕጋዊ እገዳን በሰላታቱን ተጻዊሩ፡ ዓመጽ ብጽንዓት ምምካቱ ድማ መርኣያ ናቱ ከምዝኾነ ብምምልካት፡ “ህዝቢ ኤርትራ ምሕረት ዘሕትት ጌጋ ወይ በደል ኣይፈጸመን። ስለ’ዚ ድማ፡ ኪኖ ምልዓል እገዳ፡ ብዓለቚ እገዳ ናይ ዝተኸስረ ዕድልን ዝወረደ ክሳራን ካሕሳ ይሓትት” ኢሉ።
ሚኒስተር ዑስማን ሳልሕ፡ ጐድኒ- ጐድኒ’ቲ ዋዕላ – ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጅቡቲ ማሕሙድ ዓሊ ዩሱፍ፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሶማልያ ኣሕመድ ዒሰ ዓወድ፡ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻእን ሃገረ ኩወይት ሼኽ ሳባሕ ኣልኻልድ ኣልኣሕመድ፡ ኮሚሽነር ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ ኣምባሳደር እስማዒል ቸርጉይ፡ ከምኡ’ውን ሚኒስተራትን ኣምባሳደራትን ምስ ዝርከብዎም ወከልቲ ካልኦት ሃገራትን ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ትካላትን ተራኺቡ፡ ኣብ ምድንፋዕ ክልተኣዊ ዝምድናን ሽርክነታዊ ምትሕግጋዝን ከምዝዘተየ ተፈሊጡ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዕዳጋ ሕፅረት ምግቢ ዘኸተለ ናይ ዋጋ ተመን ድሕሪ ምግባሩ ገለ መሰረታዊ ዝኾኑ ምግብታት ባዕሉ ንሸመቲ ብቕጥታ ምሻጥ ጀሚሩ።ሽኮርን ናይ ብልዒ ዘይትን ካብ መሸጢ መደብራት መንግስቲ ንምግዛእ ሰባት ነዊሕ ሪጋ ሒዞም እናተፀበዩ ምርኣይ ዝውቱር ኮይኑ’ሎ።
ተስፋነሽ ዘውዴ ኣብ ሙቐት ማዕልቲ ሓደ ሊትሮ ናይ ብልዒ ዘይትን ክልተ ኪሎ ሽኮርን ንቤተሰባ ንምዕዳግ ንሓደ ሰዓት ሪጋ ሒዛ ትርከብ።ንሳ ክሳብ ቀረባ እዋን ኣብቲ ከባቢ ብቐሊሉ ይርከቡ ዝነበሩ ናይ ሸቐጥ ኣቑሑት ብመንግስቲ ካብዝውነኑ መደብራት ንምግዛእ ኣብ እዋን ስዓት ስራሕ ካብ ስርሓ ወፂኣ ሪጋ ንምሓዝ ከምዝተገደደት ትገልፅ።
ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ 18 መሰረታዊ ኣቑሑት ናይ ዋጋ ተመን ተግባራዊ ንክኸውን ካብእትእዝዝ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ሽኮር ናይ ብልዒ ዘይትን ካልኦት ኣቑሑትን ካብ ዕዳጋ ጠፊኦም ኣለው።እቲ ናይ ዋጋ ተመን ኣብ ሰሜን ኣፍሪካን ማእኸላይ ምብራቕን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ ዘስዐበ ኣብ ቱንዝያ ዝተልዓለ ናይ ምግቢ ዓመፅ ክጅመር እንተሎ ነይሩ ተግባራዊ ዝኾነ።
ከባቢያዊያን መራኸቢ ብዙሃን መንግስቲ ኣብ ዕዳጋ ኢዱ ምእታው ንሸመቲ ዝሕግዝ ስጉምቲ እዩ ክብላ ንኢደንኦ ኣለዋ።
እቶም ናይ ዋጋ ተመን ዝተገበረሎም ኣቑሑት ኣብ ዕዳጋ ምስተስኣኑ ኮነ ኢሎም ሕፅረት ይፈጥሩ ኣለው ክብል መንግስቲ ንነጋዶ ይኸሶም።ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ እቲ ዕዳጋ ከምዝፈሸለ ኣብዝሓለፈ ወርሒ ኣፍሊጦም ነይሮም።ንሶም ማሕበረሰብ ንግዲ ነቲ ዝቐረበ ዝትሓተ ዋጋ ክሳብ ዝቕበሉ መንግስቲ ንቶም ነጋዶ ሓሊፉ ናይ ብልዒ ዘይትን ሽኮርን ካብ ደገ ብምእታው ምርግጋእ ንኽረጋገፅ ንተጠቀምቲ ብቐጥታ ብምሻጥ ነቲ ዕዳጋ ከምዘዕልቕልቖ ተዛሪቦም ነይሮም።
ኣብ ምንስትሪ ንግድን ኢንዱስትሪን ሓላፊ ክፍሊ ቁፅፅር ኣቶ ኤፍሬም ወልደስላሰ ቁፅፅር ዋጋን መንግስቲ ባዕሉ ኣቑሑት ክሸይጥ ምግባርን እቲ ዕዳጋ ክሳብ ዝረጋጋእ ዝተወሰዱ ግዚያዊ ስጉምትታት እዮም ይብሉ።
ኪኢላታት ስነቁጠባ ዕዳጋን ነጋዶን ግን መንግስቲ ኣብ ዕዳጋ ኢዱ ምእታው ኣብ ሸመትን ሸየጥትን ዝህሊ ርክብ ዝጎድእ እዩ ይብሉ።
ፕሬዝዳንት ቤት ምኽሪ ንግዲ ኢትዮጵያ ኣቶ እየሱስ ወርቅ ዛፉ እቲ ናይ ዋጋ ተመን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ነዊሕ ግዜ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ኢኮኖሚ ዓብይ ቁፅፅር ከምዝገብር ምልክት ዘርኢ ካሊእ ስጉምቲ እዩ ይብሉ።
ኣቶ እየሱስ ወርቅ ብምቕፃል ‘’መንግስቲ ካብ ቀረባ ዓመታት ጀሚሩ ልዕሊ 10 ዓመታት እውን ክኸውን እዩ ኣብ ልዕሊ እቲ ኢኮኖሚ ብቐፃልነት ልዕልነቱ እናረጋገፀ እዩ ዝኸይድ ዘሎ።መንግስቲ በይኑ ሚዛናዊን ዘላቕን ምዕባለ ቁጠባን ልምዓትን ከምፅእ እዩ ዝብል ኣረዳድኣ ናይ ነዊሕ ግዜ ፍታሕ ዘምፅእ ኣይኮነን።ንነዊሕ ዓመታት ተፈቲኑ ዝፈሸለ ኣካይዳ እዩ።’’ይብሉ።
ክኢላታት ስነ ቁጠባ እቲ ናይ ዋጋ ተመን ነቲ ዝንህር ዘሎ ዋጋ ክትሕት ይገሕግዞ እንተኾይኑ ኣብ ሕቶ የእትውዎ።ቤት ፅሕፈት ስታስቲክስ መንግስቲ መጠን ዝቕባበ ወርሒ ለካቲ 14 ሚእታዊ ከምዝነበረ ይሕብር።ወርሒ ለካቲት ተመን ዋጋ ምሉእ ብምሉእ ተግባራዊ ዝኾነላ ፈላመይቲ ወርሒ እያ።
እቲ ቁፅፅር እንድሕር ድኣ ተላዒሉ እቲ ዋጋ ናብቲ ክኸውን ይግብኦ ዝነበረ ከም ዝምለስ ኪላታት ይዛረቡ።
ኣብ ዓለም ይርአ ዘሎ ህፁፅ ናህሪ ዋጋ ኣብ ግምት ብምእታው ኢትዮጵያ ኣብ እዋን ኮሚንስት ከምዝነበረ መንግስቲ ምግቢ ናብዘከፋፍለሉ እዋን ትምለስዶ ትኸውን ኢሎም ሰባት ይግረሙ።