text:
ትግራይ ካብ ሃፍቲ ማዕድን ክትረኽቦ ዝግባእ ሃፍቲ ንምርካብ ብትኹረት ይስራሕ ምህላዉ ተገሊፁ።
ኣብ ትግራይ ተረኺቡ ዝበሃል ሓዱሽ መዓድን ሓቂ ድዩ? ኢልኩም ንዘልዐልክምዎ ሕቶ መሰረት ብምግባር ንሓላፊ ኤጀንሲ ማዓድንን ኢነርጅን ክልል ትግራይ ኣይተ መዓርግ ሓዱሽ ሕቶ ኣቕሪብናሎም ነይርና። ካብቲ ንሕና ዘቕረብናሎም ሕቶታት ብተወሳኺ፣ ንስኻትኩም ተኸታተልቲ ድሕረ-ገፅና ዘልዐልክምዎም ሕቶታት እውን ክካተቱ ብምግባር ዝስዕብ ምላሽ ሂቦሙና ኣለዉ።
ወይን:- ኩነታት መዓድን ክልልና እንታይ ይመስል
ሓላፊ ኤጀንሲ ማዓድንን ኢነርጅን ክልል ትግራይ ኣይተ ማዓርግ ሓዱሽ እንትገልፁ፣ ትግራይ ብብርኪ ሃገር ዞባ መዓድን ተባሂሎም ካብ ዝተኸለሉ ሰለስተ ከባብታት ሓንቲ እያ፡፡ ካብተን ሰለስተ ሓንቲ ምዃና ጥራሕ እንተይኮነስ እቲ ናይ ትግራይ መዓድን ኣብ ልዕሊ ከርሰ ምድሪ ዝርከብን ንኢንቨስተራት ብዙሕ ወፃኢ ዘይሓትትን ስለ ዝኾነ ካብ ካልእ ብዝበለፀ ተመራፂ ይገብሮ።
ብተወሳኺ ኣይተ መዓርግ፣ ኣብ ትግራይ ብርክት ዝበሉ ንስራሕቲ “ኮንስትራሽን” ዘገልግሉ ከም ግራናይትን እምነ በረድን ዝበሉ ነቲ ናይ ኮንስትራክሽን ኢንዳስትሪ ክምግቡ ዝኽእሉ ብስፍሓትን ብፅሬትን ከም ዝርከቡ ገሊፆም፡፡ መፅናዕቲ መዓድን ንምክያድ ሰፊሕ ናይ ሞያ ዓቕምን ካፒታልን ከም ዘድሊ ግልፂ እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኤጀንሲና ብዘለዎ ውሱን ዓቕሚ ከይተደረተ ኣብ ዉሱናት ከባቢታት ትግራይ ብዝተገበረ መፅናዕቲ ን30 ፋብሪካታት ንዝቕፅሉ 50 ዓመታት ዘገልግል ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ሓደ ቢልዮን ሜትር ክዩቢክ ግራናይት ምህላዉ ተረጋጊፁ ኣሎ ኢሎም፡፡ እዚ ክበሃል እንተሎ ግን እቲ ዝተፀነዐ ጥራሕ እምበር ኩሉ ከባቢ ዝሽፍን ኣይኮነን። ኣብዚ ግን ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገለፀ ኣለሻ መዓድን ዝደልዮ ናይ ትምህርቲ ዓቕምን ካፒታልን ልዑል ስለ ዝኾነ ዓበይቲ ሰብ ሃፍቲ እውን ናብዚ ክኣትዉን ኣብቶም ዘይተፀንዑ ከባብታት ትግራይ እውን ተወሳኺ መፅናዕቲ ንከካይዱ ዓብይ ድልየት ስለ ዘሎ መንግስቲ ድማ ብቑርፀኝነት ወሲኑ ነዞም ሰብ ሃፍቲ ኣድላይ ዝበሃል ምትሕብባር እናገበረ ናይ ኣለሻ መዓድን ፍቓድ እናሃቦም ከም ዝርከብ ሓቢሮም።
እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ኣብ ውሱናት ከባብታት ብዝተገበረ መፅናዕቲ ካብ 30 ክሳብ 40 ዓመታት ንኣስታት 30 ፋብሪካታት ከስርሕ ዝኽእል ናይ እምነ በረድ ውህሉል ሃፍቲ ከም ዘሎ እውን ኣይተ መዓርግ ሓቢሮም። ካብዚ ብምብጋስ ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ናይ ኮንስትራሽን ማዕድናት ዝተዋፈራ ሸውዓተ ፋብሪካታት ዘለዋ እንትኾና ፋብሪካታት ሳባ እምነ በረድን ሰማያታን ናብ ተግባር ኣትየን ውፅኢት እናመዝገባ ዝርከባ ፋብሪካታት እየን፡፡ እቲ ሓደ ኣፍሮ-ፅዮን ዝተብሃለ ኩባንያ ኩሎም ዘድልይዎ ነገራት
ወዲኡ ናብ ኢንዳስትሪ ተኸላ በፂሑ ይርከብ። መንግስቲ እውን ኣድላይ ዝበሃል ኩሉ ናይ መሬትን ካልእን ብዝግባእ
ኣጠናቒቑ እቲ በዓል ሃፍቲ ኩባንያ ናብ ኢንዳስትሪ ተኸላ ክኣቱ ኣብ ምግባር ፅቡቕ ክያዶ ተኸይዱ እዩ። እቲ ኩባንያ ኣብ ከባቢ እንደርታ ዝትከል ኢንዳስትሪ እንትኸውን ኣብ ዓመት ልዕሊ 400 ሽሕ ሜትር ኩዩቢክ ፍርያት ግራናይት ዘፍሪ እዩ። ብተመሳሳሊ ኣብ ከባቢ ተምቤን ዝትከል ኣብ ግራናይትን ማርብልን ትኹረት ዝገብር ኢንዳስትሪ እውን ካልእ ናብ ስራሕ ዝኣቱ ዘሎ ኩባንያ እዩ። እተን ዝተረፋ ኣብ ከተማ መቐለ ዝስራሕ ዘሎ ኢንዳስትሪ ፓርክ ክኣትው ፍቓድ ዝረኸቡ ክልተ ፋብሪካታት ድማ ኣብ ተኸላ ኢንዳስትሪ በፂሐን ከም ዘለዋ እዩ እቲ ዝሃቡና መብርሂ ዘርድእ። እተን ዝተረፋ ድማ መፅናዕተን ወዲኤን ናብ ተግባር ንምእታው ኣብ ምንቅስቓስ ከም ዝርከባ ኣይተ ማዓርግ ካብ ዝሃቡና መብርሂ ንምርዳእ ክኢልና ኢና። ካብዚ ሓሊፉ ልዕሊ 500 ሰብ ውልቀ ሃፍቲ ኣብ ምፍራይ ፀፀር ተዋፊሮም ተረባሕቲ ይኾኑ ምህላዎም እቶም ሓለፊ ዝሃብዎ መብርሂ የረድእ፡፡ ሐዚ ግና እዞም ኣብዚ ተዋፊሮም ዝነበሩ ዓበይቲ ሰብ ሃፍቲ ናብ ካልእ ዓበይቲ ኢንዳስትሪታት ትኹረት ክገብሩ ብምሕጋዝ እዚ ምምራት ፀፀር፣ ሑፃን ካልኦት ናይ ኮንስትራክሽን ግብኣትን ድማ ንመናእሰይ ንምርካብ ተሓሲቡ ይስራሕ ኣሎ። ከባቢ 160 ማሕበራት ክኣትዋ ድማ ይሕሰብ። ስለዚ ኣድላይ ዝበሃል ልቓሕ ይዳለወሎም ኣሎ። ከምኡ ድማ ነዚ ዘድሊ ማሽነሪ እውን መስፍን ከፍርዮ ኣብ ምንቅስቓስ ይርከብ።
በዚ እውን ኣብ ትግራይ ዘሎ መዓድን ሃፍቲ ኮንስትራክሽን ሃገርና ንእተርእዮ ዘላ ቅልጡፍ ኢኮኖሚያዊ ዕብየት ዝምጥን ጠለብ መዓድን ኮንስትራክሽን ብፍላይ ካብ ወፃኢ ዓዲ ዝኣትዉ ዝነበሩ ንምትካእ ዘኽእል ሰፊሕ ዕድል ኣለዋ። ስለዝኾነ ብርክት ዝበለ ዕድል ስራሕ ክፈጥር እዩ። መንግስቲ ክልልና ድማ ነዚ ተረዲኡ ሃገርና እትጠልቦ ናይ ኮንስትራክሽን መዓድን ወይ ከዓ ግብኣት ዝምልስ ስራሕቲ እናሰርሐ እዩ ኢሎም ኣይተ መዓርግ። ብተወሳኺ ኣብ 21 ወረዳታት ትግራይ ማዕድን ወርቂ ከም ዘሎ ተረጋጊፁ እዩ፡፡ በዚ ድማ ልዕሊ 130 ሽሕ ዜጋታት ተጠቀምቲ ዝኾንሉ ዕድል ዝተፈጠረ እንትኸውን፤ ኣብቲ ወርቂ ዝርከበሉ ከባቢ ዝርከባ ዕሸል ከተማታት ቅልጡፍ ዕብየት ከመዝግባ ልዑል ኣበርክቶ እናገበረ ይርከብ፡፡
ይኹን እምበር እቲ ወርቂ ዝርከበሉ ከባቢ በረኻ ብምዃኑ ዝግባእ ቁፅፅር ንምግባር ፀገም ከም ዘሎን ኣብዚ ሐዚ እዋን እዚ ንምቁፅፃር ምስ ክልልን መዳርግቲ ኣካላትን ሰፋሕቲ ስራሕቲ እናተሰርሑ ምዃኖም ኣይተ ማዓርግ ኣገንዚቦም እዮም፡፡ ኣብ መፅናዕትን ምፍራይ መዓድን ወርቅን ዝተዋፈራ 11 ኩባንያታት እንትህልዋ ካብዚኣተን እተን ኣርባዕተ ናይ ውሽጢ ዓድን ሸውዓተ ድማ ኩባንያታት ወፃእን እየን፡፡
ወይን:- ንምታይ እየን ኩባንያታት ወፃኢ በዚሐን?እቲ ዕድል ብበዝሒ ንናይ ውሽጢ ዓዲ ዘይተወሃበሉ ምኽንያት እንታይ እዩ? ዝብል ሕቶ ኣቕሪብና፡፡
ኣይተ ማዓርግ ዝሃቡና ምላሽ፣ ምፍራይ ማዓድን ፍልጠት፣ ክእለትን ልዑል ካፒታልን ዝሓትት እዩ፡፡ ስለዝኾነ እዚ ብቐሊሉ ክደፍር ዝኽእል በዓል ሃፍቲ ይደሊ፡፡ ነዚ ዝደፍር በዓል ሃፍቲ ድማ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ብበዝሒ ዘይርከብ ምኻኑ ገሊፆም፡፡
ቀፂሎም ኣይተ መዓርግ ኣብ ክልልና በብዓመቱ 22 ኩንታል ወርቂ ናብ ባንኪ ኣታዊ ንምግባር ትልሚ ተታሒዙ ምንቅስቓስ እናተገበረ መፂኡ እዩ፡፡ ካብ 2004 ክሳብ 2006 ዓ/ም ልዕሊ እቲ ዝተትሓዘ ሸቶ ክርከብ ክኢሉ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ካብ 2007 ክሳብ ታሕሳስ 2009 ዓ/ም ዘይሕጋውያን ኣፍረይቲ እናተበራኸቱ ብምምፅኦም፣ እተን ሕጋዊ መፍረይቲ እውን ዘፍርይኦ ምህርቲ ሓቢእኻ ንዘይሕጋውያን ኣዘዋወርቲ ወርቂ ናይ ምሻጥ ዝንባለታት ብምህላዎም እቲ ክርከብ ዝግበኦ እቶት ክርከብ ኣይከኣለን፡፡ ነዚ ፀገም ንምፍታሕ እውን ከም ኤጀንሲ ኣብ ዘይሕጋውያን መፍረይቲ ወርቂ ጥቡቅ ሕጋዊ ስጉምቲ እናወሰደ እዩ ዝርከብ፡፡ በዚ እውን ካብ ወርሒ ጥሪ 2009 ዓ/ም ጀሚሩ እቲ ክርከብ ዝግበኦ ፍርያት ወርቂ ናብ ንቡር እናተመለሰ እዩ፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ዘላቒ ዝኾነ ፍታሕ ንምሃብ እቶም ብዘይሕጋዊ መንገዲ ኣብ ምፍራይ ወርቂ ተዋፊሮም ዘለዉ ዜጋታት ናብ ስርዓት ክኣትዉ ንምግባርን ኣብ ዘይሕጋዊ ኣዘዋወርቲ ወርቂ ድማ ዘየላጢ ስጉምቲ ንምውሳድን ብብርኪ ክልል ኮሚቴ ተጣይሹ ናይ ምፅፋፍ ስራሕቲ ይስርሑ ምህላዎም እቶም ሓላፊ ሓቢሮም፡፡
ወይን:- ኩነታት እቲ ኣብ ክልልና ተረኺቡ ዝበሃል ዘሎ ሓዱሽ መዓድን (ሳልፋየር) እንታይ መብርሂ ይህልዎም?
ኣይተ ማዓርግ ነዚ ዝሃብዎ ምላሽ ድማ፣ ኣብ ትግራይ ገና ካልእ ማዕድን እውን ክርከብ እዩ፡፡ ምኽንያቱ ክልልና ዘይተፈለጠ ሃፍቲ ማዓድን ዝርከበላ ክልል ስለ ዝኾነት፡፡ ስለዚ ማዕድናት ኮረንደም፣ ኦፓል፣ ሳልፋየርን ሩቢን ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ዞባ ደቡብ ምብራቕ ትግራይ ከባቢ ሰሓርቲ ሳምረ፣ ዞባ ማእኸል፣ ውሱን ክፋል ምብራቓዊ ዞባ ትግራይ ከምኡ እውን ዞባታት ሰሜን ምዕራብን ምዕራባዊ ክፋልን ክልልና ምህላዎም መፅናዕቲ ክገብሩ ፍቓድ ብዝተወሃቡ ልምዲ ዘለዎም 72 ሰብ ውልቀ ሃፍቲ ውሽጢ ዓዲ ተረኺቦም ኣለዉ፡፡
እዞም መዓድናት ኣብ ትግራይ ብስፍሓት ዝርከብሉ ኩነታት ከምዘሎ እቲ ክሳብ ሐዚ ዝተገበረ መፅናዕቲ የመላኽት፡፡ ኮይኑ ግና ሐዚ እውን ክንደይ ዝኣክል መጠን ከም ዘለዉ ተወሳኺ መፅናዕቲ ዝሓትት እዩ፡፡ ድምር ኣቢልካ እንትርአ ሃፍቲ ማዕድን ትግራይ ብዝግባእ እንተተመሪሑን እንተተጠቒምናሉን ኣብ ኢኮኖምያዊ ዕብየት ክልልናን ሃገርናን ልዑል ግደ ኣለዎ ዝበሉ ኣይተ መዓርግ፣ ኣብ ክሊ እዚኦም ሕብረተሰብና ክርድኦ ኣለዎ ዝብለዎ ሓሳብ እውን ሓቢሮም፡፡
እቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ኮነ ካልኦት ኣብ ክልልና ዝርከቡ ሃፍቲ ማዓድናት ዝርከብሉ ቦታ ብመፅናዕቲ ተደጊፍካ ዝግበር ዳህሳስ ዝቕፅል ክኸውን እዩ፡፡ ይኹን እምበር ሕብረተሰብ “ወርቂ ኮነ ካልእ መዓድን ይርከብ ኣሎ” እናበለ ስርሑ ገዲፉ ፍቐዶ ጎቦታት ሓመድ እናኾዓተ ይርከብ፡፡ እዚ ትኽክል ስለዘይኮነ ካብዚ ተግባር ክቑጠቡ ኣለዎም፡፡ ብተወሳኺ መፅናዕቲ ማዓድን ክገብሩ ፍቓድ ዝወሰዱ ኣካላት ማዓድን ምስ ረኸቡ ቀልጢፍካ ናብቲ ኤጀንሲ ሓበሬታ ከይሃብካ ኣፍሪኻ ምሻጥ እውን ካልእ ትኹረት ክግበረሉ ዝግባእ ፀገም እዩ፡፡ ከምኡ እውን “መዓድን ኣሎ” ተባሂሉ ኩሉ ገንዘብ ዘለዎ ናብ ምፍራይ ማዓድን ክኣትው ናይ ምድላይ ዝንባለ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ ትኽክል ከም ዘይኮነ ብዝለዓለ ኣፅንኦት ኣስሚሮምሉ።
ካልእ ትኹረት ዝግበረሉ ጉዳይ፣ ልምዓት ትግራይ ኮነ ሃገርና ዘይወሓጠሎም ፀረ ሰላም ሓይልታት ምስ ናይ ደገ ሓይልታት ብምዃን ማዓድን ትግራይ ውፅኢት ከይህልዎ ዝገብርዎም ምንቅስቓሳት ኣለዉ፡፡
እቲ ሓደ ካብ ወፃኢ ፍርያት ሃገረ ታንዛንያ ዝኾነ ኣርተፍሻል ፕላስቲክ ሳልፋየር ብኬንያ ኣቢልካ ናብ ትግራይ ብምእታው ናብ ሓረስታይ ብምሻጥን ብኢድ እቲ ሓረስታይ ኣቢሉ ድማ ናብቶም ነጋዶ ክበፅሖም ብምግባር ናብ ኪሳራ ክኣትዉ ምግባር እዩ፡፡ እዚ እውን ናብ ታሕቲ ወሪድካ ብምድህሳስ ብተግባር ፕላስቲክ ሳልፋየር ከም ዝተረኸበ ኣይተ መዓርግ ገሊፆም፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ማዓድን ትግራይ ብሕጋዊ መንገዲ ደሰደድ (ኤክስፖርት) ንከይግበር ዘተዓናቕፍ ምንቅስቓስ ኣሎ፡፡ ኣብዚ እውን ሳልፋየር ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብምዕዳግ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናይ ማዳጋስካር ሳልፋየር ተባሂሉ ሰደድ ንክኾን እናተንቀሳቐሱ እዮም፡፡
ኣይተ ማዓርግ፣ እቲ ካልእ ክእረም ዝግበኦ ተግባር ዝበልዎ ድማ፣ ተወለድቲ ትግራይ ዝኾኑ ሰብ ሃፍቲ ከምኡ እውን ሓረስቶት ትግራይ ዝረኸብዎ ማዕድን ብዘይሕጋዊ መንገዲ እናሸጥዎ ይርከቡ፡፡ ንኣብነት ኣብ ቀረባ እዋን ልዕሊ 300 ግራም ሳልፋየር ብሑመራ ኣቢሉ ንሓደ ሱዳናዊ ዜጋ ክሽየጥ ተገይሩ እዩ፡፡ ከምኡ እውን ሓደ ኪሎን ፈረቓን ዝኸውን ሳልፋየር ካብ ከተማ ኣኽሱም ሓደ ናይ ወፃኢ ዜጋ ዓዲጉ ክወስድ ሓበሬታ ተረኺቡ ኣብ መቐለ ተታሒዙ እቲ ማዓድን “ብእግዚቪት” ኣብ ኮምሽን ፖሊስ ትግራይ ተታሒዙ ይርከብ፡፡ እዚ ብሕጊ ተኸሲሱ ናብ ቤት ፍርዲ ሓሊፉ ውሳነ ክወሃቦ ኣብ ከይዲ ከም ዝርከብ ኣይተ ማዓርግ ወሲኾም ገሊፆም፡፡
ኣብ መወዳእታ ኣይተ ማዓርግ፤ ሃፍቲ ክልልናን ሃገርናን ዝኾነ ማዓድን ብሕጋዊ መንገዲ ክንጥቀመሉ ኣለና፡፡ እዚ ንዘይሕጋውያን ነጋዶ ብምሃብ ብናይ ካልኦት ሃገራት ሽም ናብ ዕዳጋ ዓለም ምቕራብ ከም ሃገር ምሻጥ ተሓሲቡ ልዑል ቅፅዓት ዘስዕብ ስለዝኾነ ኩሉ ሕ/ሰብ ነዚ ክቃለስን ዘይሕጋዊ ተግባር ዝፍፅሙ ኣካላት ካብዚ ኢዶም ክእክቡን ኣተሓሳሲቦም እዮም፡፡
Source: Woyen
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.


c: text/html

text:
ምዕራፍ ዓሰርተ ሸቡዓተ
ስኒት ጸሎት ምስ ባህሪ ኣምላኽ
“ኣቦ ስለ ዝሰማዕካኒ ኤመስግነካ ኣሎኹ። ኣነስ ኩሉ ሳዕ ከምእትሰምዓኒ እፈልጥ ኣሎኹ።” (ዮሃንስ 6፣41-42)
“ንስኻ ወደይ ኢኻ፣ ኣነ ሎሚ ወለድኩኻ። ክህበካስ፣ ለምነኒ” (መዝ 2፣7-8)
ኣብ ሓድሽ ኪዳን፣ ኣብ መንጐ እምነትን ፍልጠትን ፍልልይ ከምዘሎ ተገሊጹ ንርኢ። “ንሓደስ ቃል ጥበብ ብመንፈስ ይወሃቦ ኢዩ፣ ነቲ ሓደ ከኣ ቃል ፍልጠት በቲ ሓደ መንፈስ፣ ንሓደ ግና እምነት በቲ ሓደ መንፈስ።”
ኣብ ቈልዓ፣ ወይ ኣብ ሓደ ገና ዘይበሰለ ክርስቲያን፣ ብዙሕ እምነት ግና ሒደት ፍልጠት ይህልው ይኸውን። እቲ ከምቈልዓ ዚዀነ፣ ነቲ ሓቂ ብዘይ ጸገም ኢዩ ዝቕበል። ብዛዕባ እምነቱ ኣብ ዝሕተተሉ እውን፣ እግዚኣብሄር ስለ ዝበለ፣ ብምባል ኣሕጺሩ ይምልስ። ግና ብዅሉ ልብና ጥራይ ዘይኰነ፣ ብዅሉ ኣእምሮናውን ክነፍቕሮን ክነገልግሎን፣ ከምኡውን ብዅሉ መገዲን ቃልን ግብርን፣ ጥበብን ግርማን ኣምላኽ ፈሊጥና ክንዓቢ፣ ፍቓድ ኣምላኽ ኢዩ።
እቲ ኣማኒ ከምኡ ምዚገብር ኢዩ፣ ናብ ክብሪ ጸጋ ኣምላኽ ብምልኣት ዝቐርብን ብግቡእ ከምልኽ ዝኽእልን። ከምኡ ምስ እንገብር ጥራይ ኢዩ፣ ልብና ኣብ ድሕነት ዘሎ ጥበብን ፍልጠትን፣ ብርድኢት ክጭብጥ ዝኽእል። ኣብ ቅድሚ ዝፋን ዝዓርግ መዝሙርውን፣ ብልዑል ድምጺ ክነዳልው እንኽእል፣ “ወዳጄ፣ ሃብቲ ጥበብን ፍልጠትን ኣምላኽ መዓሙቝ ኢዩ!”
እዚ ሓቂ፣ ኣብ ናይ ጸሎት ህይወትና፣ ምሉእ ብምሉእ ተግባራዊ ይኸውን። ዋላውን ጸሎትን እምነትን ቀሊል ብምዃኖም፣ እቲ ሓድሽ ክርስቲያን እኳ ብሓይሊ ክጽሊ እንተ ኸኣለ፣ ቀንዲ ጸገም ክርስቲያናዊ ፍልጠት፣ ኣብ ጸሎት ኰይኑ ንረኽቦ። ሓይሊ ጸሎት ክንድ ምንታይ ሓቂ ኢዩ?
እሞ ደኣ፣ ኣምላኽ ከመይ ገይሩ ኢዩ፣ ንጸሎት ዓቢይ ሓይሊ ክህቦ ዝኽእል? ብኸመይ ግብሪ ጸሎት ምስ ፍቓድን ሕጊን ኣምላኽ ተሳኒዩ ይኸይድ? ብኸመይ ልኡላውነት ኣምላኽን ናትና ፍቓድን፣ ናጽነት ኣምላኽን ናትና ናጽነትን፣ ክዕረቕ ይኽእል? እዚአንን ተመሳሰልተንን ሕቶታት፣ ኣብ ኣስተንትኖን ሕቶን ክርስትና ኣገደስቲ ኢየን? ነዞም ምስጢራት ብቕንዕናን ብኣኽብሮትን ምስ እንቐርቦም፣ ነቲ ንሰብ ብመገዲ ጸሎት ከምዚ ዚበለ ሓይሊ ዝሃበ፣ ብዘገርም ኣድናቖት ሰጊድና ክነምልኾ ኢና።
ካብቶም ምስጢራዊያን ጸገማት ጸሎት ሓደ፣ ብዙሕ ድማ ዘይዝረበሉ፣ ግና ንጸሎት ብሓቂ ዝዕንቅፍ፣ ካብ ፍጹምነት ኣምላኽ ዝብገስ ኰይኑ፣ ካብኡ ወጻኢ ኣብ ዝዀነ ኣካል ፈጺሙ ኣይጽጋዕን ኢዩ፣ ዚብል ኢዩ። ንሱ፣ እቲ ዘልኣለማዊ ኣምላኽ ዶ ኣይኰነን? ብጀካ ንገዛእ ርእሱ ካልእ ኣዋዲ ዘይብሉ፣ ባዕሉ ዝውስን፣ በቲ ጥበበኛን ቅዱስን ፍቓዱ ንዅሉ ዝውስን ዶ ኣይኰነን? ከመይ ገይሩ ብጸሎት ይጽለው፣ ወይ ብኻልእ መገዲ ክግበር ዘይኽእል ነገር ንምንታይ ብጸሎት ይገብሮ? ጸሎትና መልሲ ክረክብ ምዃኑ ዝተወሃበና ተስፋ፣ መግለጺ ድኽመትና ጥራይ ዶ ኣይኰነን? ብዛዕባ እቲ ሓይሊ ዝተዘርበ - እቲ ብዙሕ ዘስልጥ ሓይሊ - ብሰንኪ ኣምላኽ ካብኡ ወጻኢ ብዝተፈጸመ ግብሪ ስለ ዘይውከል፣ ኣእምሮና ክነደዓዕስ ጥራይ ዝተወሃበና ዶ ኣይኰነን? በረኸት ጸሎት ስምዒታዊ ነገር ጥራይ ዶ ኣይኰነን?
ከምዚኣተን ዝኣመሰላ ሕቶታት መልሲ ኣብ እነናድየሉ፣ እቲ መፍትሕ ኣብ መንነት ኣምላኽ፣ ማለት ኣብ ምስጢረ ስላሴ ከምዝርከብ ንርዳእ። እግዚኣብሄር፣ ገዛእ ርእሱ ዝዓጸወ፣ ሓደ ሰብነት ጥራይ እንተ ዝኸውን፣ ናብኡ ምቕራብ፣ ወይ ንዕኡ ምጽላው ዚብል ሓሳብ እውን ኣይምሃለወን። ግና ኣብ እግዚኣብሄር ሰለስተ ሰብነት ኣለዉ። ኣብ እግዚኣብሄር፣ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተጠመሩን ዝሓበሩን፣ ኣቦን ወዲን ኣለዉ።
እቲ ዘልኣለማዊ ፍቕሪ ንወዲ ምስ ወለደ፣ ኣቦ ንወዲ ከምካልኣይ ሰብነት፣ ከምማዕረን ከምኣማኻሪን፣ ኣብ ጐድኑ ቦታ ሃቦ። ስለዚ፣ ጸሎት፣ ኣብ ውሽጣዊ ህይወት ኣምላኽ ባዕሉ፣ ስፍራን ጽልዋን ክህልዎ መገዲ ተኸፊቱሉ ኢዩ። ከምቲ ኣብ ምድሪ፣ ኣብ ሰማይ እውን፣ ርክብ ኣቦን ወዲን፣ ኣብ ምሃብን ምቕባልን ዝተመርኰሰ ኢዩ። እቲ ምውሳድ ከምቲ ምሃብ፣ ብወለንታን ብርእሰ ውሳነን እንተ ዀይኑ፣ ብወገን እቲ ወዲ ምልማንን ምቕባልን ክህልው ኣለዎ።
ኣብ ቅዱስ ሕብረት ሰብነታት ኣምላኽ፣ ልማኖ ወዲ፣ ኣብቲ ስላሴኣዊ ብሩኽ ህይወት ኣምላኽ፣ ካብቶም ልዑል ዕዮታት ሓደ ኢዩ። ነዚ ኣብ መዝሙር ዳዊት ምዕራፍ ክልተ ተጠቒሱ ንረኽቦ፣ “ንስኻ ወደይ ኢኻ፣ ኣነ ሎሚ ወለድኩኻ። ክህበካስ፣ ለምነኒ” ኣቦ ምእንቲ ብመገዲ ወዲ ክዓዪይ፣ ንወዲ ስልጣንን ሓይሊን ሂቡዎ ኢዩ። ልማኖ ወዲ፣ ሱቕ ኢልካ መርኣዪ፣ ወይ ጽላሎት ኣይኰነን። እኳ ደኣ ፍቕሪ ኣቦን ወዲን ዝራኸበሉን ምልኣት ዝረኽበሉን፣ ህያው ነገር ኢዩ። ኣቦ ኣብ ምኽርታቱ በይኑ ከይኸውን ወሲኑ ኢዩ። ፍጻሜ ምኽርታቱ ኣብ ልማኖን ኣብ ምቕባልን እቲ ወዲ ይምርኰስ። ስለዚ፣ ኣብ ምድሪ እንገብሮ ጸሎት፣ ነጸብራቕን ግንፋለን መንነትን ህይወትን ኣምላኽ ኢዩ። የሱስ፣ ነዚ ከይዘከረ ኣይኰነን፣ “ኣነስ ኩሉ ሳዕ ከምእትሰምዓኒ እፈልጥ ኣሎኹ።” ዚበለ። ከምቲ የሱስ ኣብ ምድሪ ወዲ ምዃኑ፣ ካብ የሱስ ኣብ ሰማይ ወዲ ምዃኑ ዘይፍለ፣ ኣብ ምድሪ ዝገበሮ ጸሎቱውን፣ ኣብ ሰማይ ናይ ዝፍጽሞ ልማኖ መማሰልቲ ኢዩ። የሱስ ክርስቶስ እቲ ሰብ ዝገብሮ ጸሎት፣ እቲ ኣብ ትሕቲ ሕቝፎ ኣቦ ዘሎ ሓደ ወዲ ዝገብሮ ዘልኣለማዊ ልማኖን እቲ ኣብ ምድሪ ሰባት ዝገብሩዎ ጸሎትን፣ መራኸቢ ኢዩ። ጸሎት ቁመቱን ዕሙቈቱን ካብ መንነት ኣምላኽ ይብገስ። ኣብ ሕቝፊ ኣምላኽ፣ ብዘይ ጸሎት ዝግበር ነገር የልቦን። ወዲ ይልምን ኣቦ ድማ ይህብ።1
እዚ፣ ብኸመይ ሓደ ሰብ ብመገዲ ወዲ ዝገብሮ ጸሎት፣ ኣብ ልዕሊ እግዚኣብሄር ጽልዋ ከምዘሕድር ክንርዳእ ይሕግዘና። ንሱ፣ ንወዲ፣ ወይ ልማኖኡ፣ ወይ ብመገዱ ዝቐርብ ልማኖ ከይጠቐሰ ኣይኰነን፣ ንሕግታት ኣምላኽ ወሲኑዎ። ብጭራሽ። የሱስ ክርስቶስ፣ እቲ ቀዳማይ ዝተወልደ፣ እቲ ርእሲን እቲ ወራሲ ኵሉን ኢዩ። ኵሉ ብዕኡ ተፈጢሩ ኣሎ እሞ፣ ኵሉ ብዕኡን ንዕኡን ኢዩ እተፈጥረ። ኣብ ምኽርታት ኣቦ፣ ወዲ፣ ከምወኪል ኵሉ ፍጡር፣ ኵሉ ግዜ ድምጹ የስምዕ ኢዩ። ኣብ ሕግታት ዘልኣለማዊ መደባት፣ ምእንቲ እቶም ብወዲ ኣቢሎም ናብ ኣቦ ዝቐርቡ፣ ወዲ ብናጽነት ከምመንጐኛን ከምኣማላዲን ክልምን ቦታ ኣለዎ።
ወዲ ብናጽነት ነቦኡ ክሓትት ስልጣን ኣለዎ፣ ዚብል፣ ምስቲ ዘይቅየር ሕጊ ኣምላኽ ኣይጋጮን ዶ? ብምባል እንተ ሓሰበና፣ ኣምላኽ ከምሰብ ብሕሉፍ ነገራት ፈጺሙ ከምዘይእሰር ምዝካር የድሊ። ኣምላኽ ሕሉፍን መጻኢን ኣብ ዚብላ መለክዒ ግዜታት ኣይነብርን ኢዩ። ነቲ ኣብ ዘልኣለማዊነት ዚነብር፣ ፍልልይ ግዜ ቦታ የብሉን። ዘልኣለማዊነት ኵሉ ሳዕ ሕጂ ኢዩ። ሕሉፍ፣ ሕሉፍ ኣይኰነን። መጻኢ ድማ፣ ኵሉ ሳዕ ሕጂ ኢዩ።
ቃል ኣምላኽ፣ ምእንቲ ሰብኣዊ ድኽመትና ክምልእ ክብል፣ ብዛዕባ ሕሉፍ ሕግታትን መጻኢ ነገራት ጠቒሱ ክዛረብ ግድን ኢዩ። እቲ ሓቂ፣ እቲ ዘይቅየር ምኽሪ ኣምላኽ፣ ምስቲ ፍቓዱ ብሓርነት ክፍጽም ምኽኣሉ፣ ፍጹም ዚዀነ ስኒት ኣለዎ። ጸሎት ወዲን እቲ ህዝቡን፣ ናብቶም ዘልኣለማዊ ሕግታት ኣብ ዝኸዱሉ፣ ጽልዋኦም ንጹር ጥራይ ዘይኰነ፣ እኳ ደኣ ልቢ ኣቦ፣ ነፍሲ ወከፍ ብመገዲ ወዲ ዝደየበ ጸሎት ክሰምዕ ክፉትን ናጻን ኢዩ። ከምኡውን ኣምላኽ ብኻልእ መገዲ ዘይገብሮ ነገር፣ ብመገዲ ጸሎት ክፍጽሞ ምዃኑ፣ ገዛእ ፍቓዱ ሂቡ ኢዩ።
ብምኽንያት ኣምላኽ ከምዘልኣለማዊ፣ ልዕሊ ኵሉ ሓሳባት ዝዀነ፣ ኣብ መንጐ ልኡላውነት ኣምላኽን ናጽነት ሰብን፣ ዘሎ ስኒትን ሕብረትን፣ ንዓና ክንጭብጦ ዘይንኽእል ምስጢር ኢዩ። ግና መበቈልን ርግጸኛነትን ሓይሊ ጸሎት፣ ኣብ መንጐ ኣቦን ወዲን ካብ ዘሎ ዘልኣለማዊ ውህደት ከምዝብገስ ፈሊጥና፣ ጸሎትናውን ደይቡ ኣብ ውሽጣዊ ህይወት ብሩኽ ስላሴ ጽልዋ ከምዘሕድር ተረዲእና፣ ክንሕይልን ክንጸናናዕን ይግባእ።
ሕግታት ኣምላኽ ብሓጺን ዝተሰርሑ እሞ፣ ናጽነት ሰብ ብኸንቱ ዝጽግኦም ነገራት ኣይኰነን። ኣይፋል። ኣምላኽ ባዕሉ ህያው ፍቕሪ ኢዩ። ንሱ፣ ብመገዲ ወዱ ምስ ሰባት ለዋህ ርክብ ዝፈጸመ፣ ብመገዲ መንፈስ ቅዱስ ኵሉ ሰብኣዊ ናብ ኣምላኻዊ ፍቕሪ ዘደየበ፣ ሰብ ዝገብሮ ጸሎት ኣብ ምምሕዳር ዓለም ቦታ ክህልዎ፣ ብናጽነት ዘፍቐደ ኢዩ።
ብኸምዚ ዚበለ ብሩህ ኣተሓሳስባ ድማ፣ መንነት ብሩኽ ስላሴ ኣመልኪትና እንመሃሮ ትምህርቲ፣ ሓሳባዊ ግምት ዘይምዃኑ ይንጽረልና። እኳ ደኣ ሰብ ምስ ኣምላኽ ክሓብር ከምዝኽእል፣ ከምኡውን ጸሎት ሰብ፣ እግዚኣብሄር ንምድሪ ዘመሓድረሉ ክውን ረቓሒ ምዃኑ፣ ህያው መርኣያ ኢዩ። ካብ ርሑቕ ገለ ነጸብራቕ እዞም ዘልኣለማዊያን ቃላት ክንዕዘብ ንኽእል፦ “ብዕኡ ብሓደ መንፈስ ናብ ኣቦ መእተዊ ኣሎና።”
“ጐይታ፣ ምጽላይ ምሃረና።”
ዘልኣለማዊ ኣምላኽ! ሰለስተ ብሓደን ቅዱስ ስላሴን! ብልዑል ኣኽብሮት ገጸይ ከዊለ፣ ነቲ ቅዱስ ምስጢር መንነት ኣምላኽነትካ የምልኽ። ከምኡውን ነቲ ምስጢር ክተግህዶ ሓጐስካ እንተ ዀይኑ፣ ብዛዕባ ክብርኻ ኣብ ዘስተንትነሉ፣ ምእንቲ ኣብ ልዕሌኻ ሓጢአት ከይፍጽም፣ ብፍርሂን ብምንቅጥቃጥን ይሰግድ።
ኣቦ! ነዚ ስም ምእንቲ ኣብ ምድሪ ዘለዉ ደቅኻ ጥራይ ዘይኰነ፣ እኳ ደኣ ካብ ዘልኣለም ከምኣቦ ሓደ ወድኻ እውን ስለ ዝተሰየምካሉ የመስግነካ። ብመሰረት ካብ ዘልኣለም ኣብ ምኽርኻ ንልማኖ ወዲ ቦታ ዝሃብካዮን ከምኣቦ ጸሎትና ስለ እትሰምዓናን የመስግነካ። ኣብ ሰማይ ምሳኻ ዘለዎ ርክብ ክንድ ምንታይ ብሩኽ ምዃኑ ኣብ ምድሪ ስለ ዝርኣናዮ፣ ከምኡውን ካብ ዘልኣለም ጸሎቱን መልስ ጸሎቱን ኣብ ምኽርኻን ሕግታትካን ቦታ ስለ ዝነበሮም የመስግነካ። ልዕሊ ኵሉ ኣብ ላዕሊ ኣብ ዝፋንካ፣ ብመገዲ ሓቀይና ሰብኣዊ ባህሪኡ፣ ከምኡውን ኣብ ታሕቲ ብመገዲ መንፈስ ቅዱስ ብሰብኣዊ ባህሪና፣ ነፍሲ ወከፍ ልማኖ ሰብ ናብ ላዕሊ ክድይብን ህይወትን ፍቕሪን ኣምላኽ ክትንክፍን፣ ከምኡውን ዝለመኖ ኵሉ ክወሃቦ፣ መገዲ ስለ ዝተኸፈተ የመስግነካ።
ብሩኽ የሱስ! ከምወዲ መገዲ ጸሎት ዝተኸፍተሉ፣ ብዕኡውን መልሲ ከምእንረክብ ዘረጋገጽና፣ ንህዝብኻ ምጽላይ ክትምህር ንልምነካ ኣሎና። እዚ፣ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ፣ ከምቲ ኣቦ ኵሉ ግዜ ንዓኻ ዝሰምዕ፣ ንዓናውን ከምዝሰምዓና እንፈልጠሉ፣ ምልክት ውልድነትና ይኹን። ኣሜን።
መዘኻኸሪ
“‘እግዚኣብሄር ጸሎት ይሰምዕ ኢዩ።’ እዚ ቀሊል ኣገላልጻ ጸሎት፣ ኣብ ቃል ኣምላኽ ብተደጋጋሚ ተገሊጹ ንረኽቦ። እዚ ዋላውን፣ ጸሎት ከምግብሪን ጸሎት ከምኩነትን፣ ዘለዎም ርክብ ኣነጺሩ እንተ ርኣየ፣ ጸሎት ኣብ ህይወትናን ኣብ ልብና ዘሕድሮ ጽልዋ ኣይኰነን ዘርኢ። እኳ ደኣ ዕላማ ጸሎት፣ ካብ ኣምላኽ፦ በረኸት፣ ውህበት፣ ድሕነት ምርካብ ምዃኑ ኢዩ፣ ኣነጺሩ ዝገልጽ። የሱስ፣ “ለምኑ ክወሃበኩም ኢዩ።” በለ።
“ኣምላኽ ኵሉ ነገራት ኣቐዲሙ ይርኢን ኣቐዲሙ ይብይንን፣ ዚብል መግለጺ፣ ዋላውን ሓቅን ክቡርን እንተ ዀነ፣ ብተመሳሳሊ ንጸሎትና እውን ከምመራኸቢ ፍጻመታት፣ ከምምኽኒትን ሳዕቤንን፣ ከምርጉጽ ሓይሊ፣ ኣቐዲሙ ርእዩዎን ኣቐዲሙ በይኑዎን ኢዩ። ይኹንምበር እዚ ዝተወሃበ መግለጺ፣ ነእምሮና ሰላም ሂቡ ኣየዕግቦን ኢዩ፣ ኢልና ንሓስብ። ከምኡውን እዚ ናብ ጸሎት ዝስሕበና ሓይሊ ኢዩ፣ ኢልና ኣይንሓስብን ኢና። በንጻሩ እዚ መግለጺ ካብ ርድኢት፣ ህይወትን ሓይሊን ጸሎት፣ ንሓሳባትና የርሕቖ ኢዩ፣ ኢልና ንሓስብ። እቲ ዘልኣለማዊ ጥራይ ዘይኰነ፣ እኳ ደኣ እዋናዊ እውን ዚዀነ ህያው ኣምላኽ፣1 እቲ ህያው፣ መሓሪ፣ ቅዱስ፣ እቲ ንገዛእ ርእሱ ንነፍሲ ዝገልጸላ ኣምላኽ፣ “ገጸይ ድለዩ፣” በለ። እዚ ናብኡ ዝስሕበና ማግነት ኢዩ። እዚ ጥራይ ልቢን ከናፍርን ክኸፍት ይኽእል ኢዩ…
“ነዚ ጸገም፣ ኣብ የሱስ ክርስቶስ፣ ወዲ ኣምላኽ፣ ምሉእ ፍታሕ ንረኽበሉ ኢና። ኣብ ምድሪ ከምሰብ ጥራይ ዘይኰነ፣ ከምወዲ ኣምላኽውን ኢዩ፣ ጸሎት ገይሩ። ኣብ ምድሪ ዝገበሮ ጸሎት፣ መግለጺ ናይቲ ካብ ዘልኣለም ኣትሒዙ ዝገብሮ ጸሎት ኢዩ። ወዲ፣ ኣብ ምኽሪ ኣምላኽ ከምክርስቶስ ተቐሚጡ… ወራሲ ኵሉ ነገር ኰይኑ ተሸይሙ ኢዩ። ወዲ ካብ ዘልኣለም ኣትሒዙ፣ እቲ መገዲ፣ እቲ መንጐኛ ኢዩ። ካብ ዘልኣለም ነቲ ናትና ዘይፍጹም ቋንቋ ተጠቒሙ፣ ምእንቲ ዓለም ምስ ኣቦ ተዘራሪቡ ኢዩ።”
--ሳፊር፣ እቲ ሕቡእ ህይወት፣ ምዕራፍ 6 ከምኡውን ኣብ ገጽ 12 ጸሎት ጐይታና ርአ።
1ብመሰረት እቲ ዳሕራዋይ ቃል፣ እቲ ትኽክለኛ ትርጉም፣ ህልው ጥራይ ዘይኰነ ዘልኣለማዊ እውን ኢዩ፣ ዶ ኣይምዀነን?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ሽወደን ጋሻ ንዝዀንካ
ኣብ ሃገር ሽወደን ሓድሽ ዝመጻእካ ዲኻ? ሓንሳእ ቁጽሪ-መንነት ምስ ረኸብካ፤ ከም ሸማታይ መጠን፤ ብዙሕ ነገር ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ንኣብነት፡ ውዕል ናይ ሞባይል ቴሌፎን ንኽትገብር፤ ብመገዲ ኢንተርነት ጌርካ ኣቝሑት ክትእዝዝን ስምምዓት ክትኣቱን ትኽእል ኢኻ። ከም ሸማታይ መጠን፤ መሰላትን ግዴታትን ስለ ዘሎካ፤ ንስኻ ድማ ንዕኡ ክትፈልጦ ጽቡቕ እዩ። እዚ ገጽ’ዚ ናብ ብዙሓት ካልኦት ቋንቋታት ውን ተተርጕሙ ኣሎ።
ክተስተውዕለሎም ዘድልዩ ነገራት
- ንሓደ ዘይተረደኣካ ስምምዕ ወይ ውዕል፤ ብፍጹም ክትፍርመሉ ኣይግባእን።
- ኣብ ክንዲ ካልእ ሰብ ኴንካ ብፍጹም ንዝዀነ ስምምዕ ኣይትፈርም - ዋላኳ ስድራኻ ወይ ፈተውትኻ ውን እንተዀኑ።
- ንቑጽሪ-መንነትካን ንኻልእ ዘሎካ ናይ ባንክ ምስጢራዊ ኮዳትን፤ መታን ንስኻ ንበይንኻ ጥራይ ክትጥቀመሎም፤ ተጠንቂቕካ ክትሕልዎም ይግባእ።
- ዕዳታትካ ኣብቲ ግዚኡ ከም ዚኽፈል ግበር። ንሓደ ክትከፍሎ ዝነበረካ ዕዳ ደጋጊምካ ከይከፈልካዮ ምስ ትተርፍ፤ እቲ ዕዳኻ ናብ “መንግስታዊ መኽፈልቲ-ዕዳ” (Kronofogden) ክሓልፍ እዩ። እዚ ዕዳ’ዚ ድማ፤ ዜግነት ሽወደን ካብ ምርካብ ውን ክንዕንቅጸካ ይኽእል እዩ።
- ንምእማኑ ዘስደምም ጽቡቕ ናይ ዕዳጋ ሬክላም ምስ ዘጋጥመካ፤ ሽዑ’ዩ ብዝበለጸ ክትጥንቀቕ ዘድልየካ - ንኣብነት፡ ሞባይል ቴሌፎን ወይ ከኒና ብ1 ክሮና ጥራይ ግዛእ እንተበሉኻ።
- ሓደ ሸያጣይ ብቴሌፎን ደዊሉ ንዘቕረበልካ ናይ መሸጣ ዕድመ፤ ናይቲ ትዕድጎ ነገር ምሉእ ብምሉእ ርግጸኛ እንተ ዘይኴንካ፤ ብፍጹም ኣይትቀበሎ።
- ህጹጽ-ልቓሕ (snabblån) ወይ ናይ ኤስ.ኤም.ኤስ-ልቓሕ (SMS-lån) ፤ ክንደይ ወለድ ከኽፍሉኻ ከምዝዀኑ ከይፈለጥካ፤ ነቲ ልቓሕ ኣይትወሰዶ። እዚ ዓይነት ልቕሓት ገንዘብ፤ እቲ ኣዝዩ ዝኸበረ ዓይነት ልቓሕ ምዃኑ ፍለጥ። ሓደ ብግቡእ ክሰርሕ ዘይክኣለ ኣቕሓዶ ገዚእካ ትህሉ? ከምኡ እንተ ኣጋጢሙካ፤ ናብቲ ዝገዛእካሉ ዱንኳን ኬድካ ክትጠርዕን (reklamera) ሓገዝ ክትረክብን ትኽእል ኢኻ።
- ሓደ ኣቕሓ ብኢንተርነት ጌርካ ገዚእካ፤ ብድሕሪኡ ግን ሓሳብካ ዝቐይርካሉ ጊዜ ኣሎዶ? ንመጠዓሲ-ግዜ (ångerrätt) ዝኸውን፤ 14 መዓልታት ኣሎካ እዩ። ነቲ ኣቕሓ ናብቲ ሸያጢ መሊስካ፤ ገንዘብካ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
እቶም ኣብ ሽወደን ሓደስቲ ዝዀኑ ሰባት፤ ኣብዚ ካልእ ተወሳኺ ምኽሪ ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም።
- ክትፍርም ከሎኻ ተጠንቀቕ
- ኣብ ኣቝሑን ኣብ ኣገልግሎትን ምግዛእካ ዘሎካ መሰላት
- ብኣገባብ ኢንተርነት ጌርካ ምሽማት
- ብቴሌፎን ንዝግበር መሸጣታት ተጠንቀቐሉ
- ዕዳታትካ ኣብ ጊዜኡ ከም ዚኽፈል ግበር
- ብዛዕባ ቁጠባኻ መደብ ኣውጽእ
ንሕና ንዓኻ ክንሕግዘካ ኢና ኣብዚ ዘሎና
ኣብ ሽወደን ከም ሓድሽ ሸማቲ መጠን፤ ብዙሕ ክትሓስበሉ ዘድልየካ ነገራት ኣሎ። ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ኮሙን፤ ብዛዕባ ቁጠባኻ ክሕግዙኻ ዝተመደቡ ሰባት፤ ናይ ባጀትን ናይ ዕዳን ኣማኸርቲ (budget- och skuldrådgivare) ኣሎዉ እዮም። ኣብ ብዙሓት ኮሙናት ውን፤ ብዛዕባ ክትገዝኦ ናይ ዝደሌኻ ኣቝሓ ወይ ብዛዕባ ክትኣትዎ ናይ ዝደሌኻ ውዕል ሕቶታት ምስ ዚህልወካ፤ ክሕግዙኻ ዚኽእሉ ናይ ሸማቶ ኣማኸርቲ (konsumentvägledare) ኣሎዉ። ኣብዚ “Hallå konsument” ዚብል ናይ ኢንተርነት ኣድራሻ፤ መልሲ ናይ ብዙሓት ልሙዳት ዝዀኑ ሕቶታት፤ ናይ ገንዘብ፤ ናይ ውዕላት፤ ናይ ሸመታታትን ክተንብብ ትኽእል ኢኻ።
እዚ ገጻት’ዚ ብብዙሓት ቋንቋታት ተዳልዩ ኣሎ።
Tigrinyan letters may not be displayed properly on your iOS device
- ምንጪታት
- ዝተመርመረ 13 መስከረም 2016


text:
መንግስቲ ሱዳን ብኤውሮጳዊ ሕብረት ንዝተዋህቦ ዋሕዚ ስደት ንምግታ ዝዓለመ ዕዮ ንምምላእ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ልዕሊ ካልእ እዋን ግዳይ ይገብር ከምዘሎ ኣብ ዝግለጸሉ ዘሎ እዋን፡ ላዕለዋይ ወኪል ንጉዳይ ስደተኛታት በቲ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝወስዶ ዘሎ ግዱድ መስጎጒቲ ስክፍታኡ ይገልጽ ኣሎ።
በዚ ተደገጋሚ ምምላስ ኤርትራውያን ዘተሓሳሰቦ UNHCR ብመንገዲ ኣብ ካርቱም ትርከብ ሓላፊት ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ኤሊዛበት ታን ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ምንግስቲ ሱዳን ኣብ ዝገበረቶ ርክብ እቲ ጉዳይ ዝያዳ ከም ዘተሓሳሰባን ስደተኛታት ናይ ዕቁባ መሰሎም ክሕለወሎም ምንግስቲ ሱዳን ግደትኡ ምኻኑ ውን ኣስሚራቱሉ ፡ ቀጺላ ምንግስቲ ሱዳን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ምስ UNHCR ክተሓባበር ከምዝግባእ ኣብሪሃ ።
ምንግስቲ ሱዳን ናብ ሃገሩን ናብ ከም ግብጺን ሊብያን ዝኣመሰላ ጎረባብቲ ከምርሑ ንዝሕዞም ዘሎ ኤርትራውያን ኣብ ከም ካርቱም ዓረቢ ፡ ሁዳ ፡ ድንጉላ ፡ ከሰላ ኣልሙባሕስ ዝኣመሰላ ኣብያተ-ማእሰርቲ እንዳዳጎነ በበእዋኑ ናብ ኤርትራ ክመልሶም ጸኒሑ እዩ ፡፡
እቲ ላዕለዋይ ወኪል ነዚ እዋናዊ ስክፍታ ዝገልጽ ዘሎ ቀረባ መዓልታት ድሕሪ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ከተማ ከሰላ ዳጒንዎም ዝጸንሐ 66 ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ መንግስቲ ኤርትራ ክርከቡ ምውሳን ፡ድሮ ፍርቂ ካብቶም ስደተኛታት ሻቡ ናብ ክፍሊ ሓለዋ ዶባት መንግስቲ ኤርትራ ምርካቦምን እዩ።
ቤት-ፍርዲ ዞባ ከሰላ እቶም ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ናይ’ዚ ዓመት ኣብ ደቡባዊ ክፋል እታ ዞባ ኣብ ልዕሊ ዝነጥፍ መርበብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቅ-ሰብ ብዝተኻየደ ስርሒት ዝተታሕዙ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘይሕጋውያን እዮም ብዝብል ናብ ዝሃደሙኩ ሃገር ክምለሱ ኣብ ምዝዛም ወርሒ ነሓሰ ምውሳኑ ጸብጻባት ይሕብሩ።
ልዕሊ ሳላሳ ካብቶም እዚ ደረቕ ፍርዲ ተበይኑሎም ዘሎ 66 ስደተኛታት ካብ 15 ክሳዕ 17 ዓመት ኣብ ዘሎ ክሊ ዕድመ ዝርከቡ ኮይኖም ፣ እቶም ድሮ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ብከባቢ ላፋ ተረኪቦም ዘለው 30 ሰባት ዳርጋ መብዛሕትኦም ትሕቲ ዕድመ ምዃኖም እዩ ዝንገር። እቶም ተሪፎም ዘለዉ 36 ካልኦት እውን ክሳዕ 16 መስከረም ተሪፉዎም ንዘሎ ናይ ማእሰርቲ ግዜ ዛዚሞም ናብ ሃገሮም ክስጎጉ ከምዝኾኑ ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ካብ ከተማ ከሰላ ይገልጽ።
ግዱድ መስጎግቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብከም ማሕበር ቀይሕ መስቀል ቀይሕ ወርሒ ፡ ሚታዕዊናት ኣል ላጂኢን ካልኦትን ዝኣመስላ ሰብኣውያን ማሕበራት እዉን ከቢድ ተቃውሞ ገጢሙዎ ምህላዉ እዩ ዝሕበር።


text:
ፖሊስ ኣሜሪካ ስቴፈን ፓዶክ ኣብ ላስ ቬጋስ ስለ ምንታይ ጠያይቲ ብምዝናብ ን59 ሰባት ከምዝቐተለን ንኣስታት 600 ሰባት ከምዘቑሰለን ዝኾነ ይኹን ኣፋፍኖት ኣይረኸቡን።ሓው ናይቲ ተጠርጣሪ ስድራቤት ከም ሃገሩ በቲ ተግባር ከምዝሰንበደ ይገልፅ።ናይ ኣሜሪካ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ዝተፈፀመ መቕተልቲ ንፁር ሰይጣናዊ ተግባር ክብሉ ፀዊዖምዎ።ፅባሕ ረቡዕ ናብ ላስ ቬጋስ ንምኻድ’ውን መደብ ኣለዎም።
እቲ ቶኳሲ ኣብ መበል 32 ደብሪ ናይ ሆቴል ክፍሉ መስኮት ቀዲዱ ናይ ሙዚቃ ምርኢት ይከታተሉ ኣብ ልዕሊ ዝነበሩ ኣሽሓት ሰባት ቶኺስ ከፊቱ።መሰኻኽር ከምዝገለፅዎ መጀመሪያ ቶኽሲ ምስ ሰምዑ ሪቺት ከምዝመሰሎምን ጥይት ምዃኑ ምስፈለጡ ግን ሰባት ብራዕዲ ኣልባቦም ከምዝጠፍአ ይገልፁ።ክርስቲን፣ቨኔሳን ኮርኒን ሰለስቲአን ብሓባር ከምዚ ክብላ ነቲ ኩነታት ይገልጻ።
“ገሊኦም ይወድቁ ነይሮም፣ገለ የእውዩ ገሊኦም ድማ ድምፆም ዓው ኣቢሎም ይሃድሙ ነይሮም።እግረይ ኣውፅእኒ ንሃድም ኔርና።ጥይት ምዃኑ እውን ርግፀኛ ኣይነበርኩን።ሰባት ኣብ ጥቓና ክወድቑ ጀሚሮም።”
ኣብ ላስ ቬጋስ ዝተፈፀመ መቕተልቲ ኣብ ቀረባ ታሪኽ ኣሜሪካ ብሓደ ዕጡቕ ዝተፈፅመ እቲ ዝኸፍአ ጃምላዊ መቕተልቲ እዩ።
ፕረዝደንት ትራምፕን ቀዳመይቲ እመቤት መላንያ ትራምፕ ከምኡ’ውን ምኽትል ፕረዝዳንት ማይክ ፔንስ ምስ በዓልቲ ቤቶም ብምዃን ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዋይት ሃውስ ንግዳያት ብሓባር ዝኽሪ ኣካይዶም።ፕረዝደንት ትራምፕ ባንዴራ ትሒታ ንክትንብልበል ኣዚዞም።
ሓደ ኣብ ዕረፍቲ ዝነበረ ፖሊስ ኻልኦት ሰባት ከምልጡ ወይ ንኻልኦት ከውሊ ይህብ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ተቐቲሉ።
ድሕሪ እቲ ቅትለት ሰባት ንዝቖሰሉ ደም ንምልጋስ ነዊሕ ሪጋ ሒዞም ተራእዮም።ናይ ዋይት ሃውስ ሓላፊት ፕረስ ሳራ ሃካቢ ኣሜሪካዊያን ንናይ ላስ ቬጋስ መጥቓዕቲ ዝሃብዎ ግበረ መልሲ ንኢደን።
“እዚ ክትሓስቦ’ዃ ዘፀግም ተግባር ኣብ ዝተፈፀመሉ እዋን ሰባት ዘርኣይዎ ፍቕሪ ካብ ኣእምሮኻ ፈፂሙ ዝጠፍእ ኣይኮነን።ኣብነታዊ ተግባሮም ኣሜሪካዊ መንፈስ ፈፂሙ ዘይስበር ምዃኑ ነባሪ መዘኻኸሪ እዩ።”
ዳዒሽ እቲ ቀታሊ ኣብ ቀረባ ናብ እስልምና ዝተቐየረ እዩ ክብል ነቲ መጥቓዕቲ ሓላፍነት ከምዝወስድ ብኣገልግሎት ዜንኡ ኣዊጁ’ሎ።መርመርቲ ግን ኣብ መንጎ ተጠርጣሪን ዝኾነ ይኹን ጉጅለን ርክብ እንተነይሩ ክረኽቡ ኣይክኣሉን።
ነዚ ብዝምልከት ፖሊስ ጆሴፍ ሎምባርዶ ከምዚ ይብሉ።
“እዚ ውልቀ ሰብ በይኑ ዝተንቀሳቐሰ ብምዃኑ ዝተፈፀመ ነገር ብከመይ ምክልኻል ከምዝክኣል ኣይፈልጥን እየ።”
ምፅዋት ቁማር ካብ መጠን ንላዕሊ ዝፈቱን ክቡራት ብሽኩቲ ኣብ ፍሎሪዳ ናብ ዝርከባ ወላዲት ኣዲኡ ምልኣኽ ዘዘውትርን ሃብታም ሰብ ከምዝነበረ ስድርኡ ይገልፁ።
ሓዉ ነቲ ቀታሊ ኤሪክ ፓዶክ “ሓወይ ከምዚ ዝበለ ተግባር ፈፂሙ? ማለተይ ስቕ ኢሉ ከምዝነጠበ ነገርኮ እዩ፤ትፈልጥ ዲኻ? ከምቲ ቶኲሱ ዝቐተለና ዓይነት ኮይኑ እዩ ዝስምዓኒ ዘሎ።ማለተይ ንደቀይ እንተቐቲሉዎም እውን ዝገርም ኣይኮነን።”
እዚ ዳሕረዋይ ሓደጋ ልዕሊ ፖለቲካዊ መኽሰብ ጃምላዊ መቕተልቲ ንምክልኻል እንታይ ክግበር ኣለዎ ዝብል ሓድሽ መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ’ሎ።ናብ ናይ ሙዚቃ ምርኢት ዝኣትው ቦርሳታትን ሻንጣታትን ምፍታሽ ብረት ንከይኣትው ክትከላኸል ይኽእል እዩ፤ናይ ላስ ቬጋስ ተጠርጣሪ ግን ነቶም እኩባት ሰባት ኣፀቢቑ ካብ ዘርኢ ናይ ሆቴል ክፍሊ እዩ ጠያይቲ ኣዝኒቡ ይብሉ ተንተንቲ።ዴቪድ ካትዝ ግሎባል ሰኩሪቲ ግሩብ ተባሂሉ ናይ ዝፅዋዕ ትካል ፈፃሚ ስራሕ እዩ።
“እዚ ዝተፈለየ እዩ።ኣዳለውቲ ናይቲ ሙዚቃ ምርኢት ከምዚ ዝበለ ናብ ሓደ ሆቴል ኣቲዩ ክፍሊ ንዝሓዘ ሰብ ደው ከብሉዎ ዘኽእሎም ተኣምር የለን።”
እቲ ቶኳሲ ስቲፌን ክራይግ ፓዶክ ዝተብሃለ 64 ዓመት ዝዕድሚኡ ጡረተኛን ነባሪ መስኲት ኔቫዳን እዩ።ዓብየቲ ብረት ሓዊሱ ኣስታት 20 ጠበናጁ ኣብ መንበሪ ገዝኡን ናይ ሆቴል ክፍሉ ከምዝተረኽበ’ውን ይፍለጥ።


text:
Posted by : MALACHIAN
መርማሪት ኮሚሽን ሎሚ 8 ሰነ ኣብ ዝዘርግሓቶ ጸብጻብ፣ ኣብ ኤርትራ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጸም ምህላው ኣረጋጊጻ።
እታ ኮሚሽን ኣብ ዘቕረበቶ 26 ገጻት ዝሓዘ ጸብጻብ፣ ኣብ ኤርትራ ፍርሒ ምፍጣር፣ ንዜጋታት ብዘይፍርዲ ምእሳር፣ ሃለያቶም ከምዝጠፍእ ምግባር፣ ባርነት፣ ጾታዎ ዓመጽን ካልእ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነትን ይፍጽም ምህላዉ ምስ መርትዖታት ኣሰንያ ኣቕሪባ ኣላ።
ሃገራዊ ባይቶ ይኹን ፍርዳዊ ኣካል ኣብ ዘይብላ ኤርትራ፣ ሕሉፍ ምልኪ ነጊሱ ምህላዉ ዝሓበረ እቲ ጸብጻብ፣ እዚ ድማ ንዜጋታት እታ ሃገር ግዳያት ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ክኾኑ ከምዘቃልዖም ኣስሚርሉ።
ኣቦ መንበር መርማሪት ኮሚሽን ማይክ ስሚዝ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣ መግለጺ’ውን፣ ገበን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ንዝፍጽሙ ኣካላት ዝሓተት ፍርዳዊ ኣካል ኣብ ኤርትራ ብዘይምህላዉ ኣህጉራዊ ማሕበር ሰብ ሓላፍነት ብምውሳድ፣ ነቲ ጉዳይ ናብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ከቕርቦ ይጠልብ።
ዜጋታት ኤርትራ ብሰንኪ ዘለዎም ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ይኹን ዝተፈልየ ሃይማኖት ግዳያት ማእሰርቲ፣ ስቃይን ሞትን ይኹኑ ምህላዉ ብምጥቃስ፣ ከም ውጽኢቱ ኤርትራውያን ብብዝሒ ከምዝስደዱ ኣመልኪቱ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ፣ 47, 025 ኤርትራውያን ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ዑቕባ ከምዝሓተቱ ዘረጋገጸ መግለጺ እቲ ኣቦ መንበር፣ ሓደ ካብ ኣውራ ጠንቕታቱ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ወትሃደራዊ ዕስክርና ምዃኑ ኣገንዚቡ።
ኣብ ኤርትራ ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ይፍጸም ከምዘሎ ኣብ ሰነ 2015 ኣብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ብወግዒ ካብ ዝተሓበረሉ ንደሓር’ውን ዝኾነ ምምሕያሽ ሰብኣዊ መሰላት ከምዘይተራእየ እቲ ጸብጻብ ኣተሓሳሲቡ።
እታ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘት መርማሪት ኮሚሽን ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ ኣብ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ዝፍጽሙ ዘለዉ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ዝርከብዎም ሓለፍቲ መንግስቲ፣ ህግደፍን ትካል ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ምዃኖም ብጽኑር ኣስፊራ ኣላ።
እታ ኮሚሽን መዝገብ ናይቶም ኣብዚ ገበን እዚ ኢድ ዘለዎም ሰበ ስልጣን መንግስቲ’ውን ኣዳልያ ምህላዋ ኣፍሊጣ።
እንተኾነ ዝርዝር ኣስማቶም ብምስጢር ተታሒዙ ንዝምልከቶም ኣካላት ሕቡራት ሃገራት ጥራይ ክርእይዎ ዝፍቐድ ምዃኑ ገሊጻ።
እዚ ጸብጻብ ኣብ 21 ሰነ ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዝጋባእ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ናብ ዘተ ድሕሪ ምቕራቡ፣ ውሳኔ ክወሃበሉ’ዩ።
መርማሪት ኮሚሽን ኣብ 13 ሃገራት ብምዝውዋር ካብ 833 ሰባት ቃለ መጠይቕን ናይ ጽሑፍ ሰነዳትን ብምእካብ ንጸብጻባ ከምዘዳለት ትጠቕስ።
ንጸብጻብ እታ ኮሚሽን ዝቓወም 45, 000 ናይ ጥርዓን ደብዳቤታት ከምዝበጽሓ’ውን ሓቢራ።
ምንጪ፥- http://www.erena.org


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ታሪክ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ
ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ፡ ብክቡር ደም ክርስቶስ ዝተመሥረተት ኣብ ትንቢት ነቢያትን ስብከት ሓዋርያትን ትምህርቲ ሊቃውንትን ዝተሓንፀት ጥንታዊት ቤተ ክርስቲያን እያ። ቅድሚ እምነተ ክርስቶስ ምቕባላ ብሕገ ኦሪት ትምራሕ ብኣምልኮተ እግዚአብሔር ትኣምን ነበረት። (ግብ. 8፡26-28) ኣብ ዘመነ ሓዲስ ድማ ድኅሪ ልደተ ክርስቶስ ኣብቲ ቀዳማይ ክፍለ ዘመን፡ እቲ ስሉብ በዓል ሥልጣን ብሰሜናዊ ጫፍ ኣቢሉ ናብ ሃገርና እምነተ ክርስትና ኂዙ ኣተወ። (ግብ. 8፡26)
ኣብዚ ኤርትራ እትርከበሉ ሰፊሕ ምድረ ኣግዓዚ ቅዱሳን ሓዋርያት በብጊዜኡን በብቦታኡን ወንጌል ኣስተምሂሮም ከምዝኸዱ ይንገር’ዩ። ሰፊሕ ምንቅስቃስ ንግዲ ዓለም ዝካየደላ ዝነበረት ጥንታዊት ወደብ ሃገርና ኣዱሊስ’ውን፡ ኣብተን ቀዳሞት ዘመነ ክርስትና መካናተ ጸሎት ዝነበሮ ኣፍ ደገ ክርስትና ምንባራ’ውን ይፍለጥ።ተውሳክ፡ . . .ታሪክ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ


text:
ሎሚ ረቡዕ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸፍተ Origin Africa 2015 ብዝብል ዝፅዋዕ ናይ ጡጥ፣ዓለባን ኣልባሳትን ኢንዱትሪ ሲምፖዚየም ንናይ ውሽጥን ወፃእን ሰብ ሃብቲ ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ክፈጥር እዩ ተባሂሉ።ኣብ ዝቕፅል የካቲት ስርሑ ክጅምር እዩ ዝተባሃለ መንገዲ ባቡር ኣዲስ ኣበባ-ጅቡቲ ንናይታ ሃገር ኢንዱትሪታት ዓለምለኸ ተዋዳዳሪይነት ዝለዓለ ኣስተዋፅኦ ከምዘበርክት ተሓቢሩ’ሎ።
እቲ ስምፓዚየም አብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝተኸፍተሉ እዋን መደረ ዘስምዑ ሚንስትር ኢንዱስትሪ ኢትዮጵያ ኣቶ ኣሕመደ ኣብተው እቲ ስፖዚየም ኢትዮጵያ ንዝጀመረቶ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን ፅቡቕ ኣጋጣሚ እዩ ኢሎም።
ኣብዚ ኤግዚብሽን ካብ 27 ዝተፈላለያ ሃገራት ኣውሮፓ፣ኣሜሪካ፣ኢሲያን ኣፍሪካን ዝመፃ ልዕሊ 185 ኩባንያታት ይሳተፋ ኣለዋ።
ጎኒ ንጎኒ እቲ ምርኢት ኣብ ዝቕፅሉ ሰለስተ መዓልታት ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት እቲ ኢንዱስትሪ ትኹረት ዝገበሩ ሰሚናራት ከምዝካየዱ ተፈሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዝነበሩ ኣምባሳደራቱ ምቅይያር ክገብር'ዩ
Radio Erena: February 6, 2014
ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣቶ ግርማ ኣስመሮም ኣምባሳደር ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኮይኑ ከምዝተቐየረ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝመደበሩ ቤት ጽሕፈት ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ድማ፣ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝነበረ ኣቶ ኣርያኣ ደስታ ክትክኦ’ዩ።
ኣምባሳደር ኣርኣያ ደስታ፣ ኤርትራ ክልተ እዋን እገዳ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝተነብረላ እዋን፣ ከምቲ ዝድለ ጽዑቕ ዲፕሎማስያዊ ዘመተ ኣየካየደን ዝተባሂሉ’ዩ ብመንግስቲ ኤርትራ ክሕመ ጸኒሑ።
እስራኤል፣ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ልዕሊ 2500 ኣፍሪቃውያን ሓቲቲ ዑቕባ ናብ መዳጎኒ መዓስከር ክኣትዉ ኣዚዛ
Radio Erena: February 6, 2014
መንግስቲ እስራኤል፣ ኤርራውያን ዝርከብዎም 2500 ኣፍሪቃውያን ሓተቲ ዑቕባ ናብ ሓድሽ ቤት ማእሰርቲ ሖሎት ክኣትዉ ጻውዒት ኣቕሪቡ።
እዚ መንግስቲ እስራኤል ኣቕሪብዎ ዘሎ ጻውዒት፣ ነቶም ኣብ 2012 ሓድሽ ሕጊ ድሕሪ ምጽዳቑ ናብ እስራኤል ዝኣተዉ ዝምልከት ኮይኑ፣ ብወለንትኦም ናብ ዓዶም ክምለሱ ወይ ድማ ኣብቲ ኣብ በረካ ነገቭ ዝተደኮነ መዓስከር ሖሎት ክዳጎኑ ዘገድድ’ዩ።
እቲ ጻውዒት ድሕሪ ምቕራቡ፣ ፖሊስ እስራኤል ኣብ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ብገምጋም ኣስታት 50 ሰባት እናገፈፉ ናብቲ መዳጎኒ መዓስከር ከግዕውዞም ጀሚሮም ምህላዎም’ውን ይፍለጥ።
"ኣብ ኤርትራ፣ ዋጋ ጸባን ካልኦት መሰረታውያን መግብታትን ብዝተዓጻጸፈ ምንሃሩ ተሓታቲ መንግስቲ እምበር ነጋዶ ኣይኮኑን"
Radio Erena: February 5, 2014
ኣብ ኤርትራ ዋጋታት መሰረታዊ ነገራት ብዝተዓጻጸፈ ንሂርሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ዋጋ ሓደ ሊትሮ ጸባ ክሳብ 50 ናቕፋ ዝሽየጠሉ ኩነታት በጺሑ ምህላዉ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ጠንቒ እዚ ድማ ነጋዶ ዘይኮኑ ብመሰረቱ ኣብ ኤርትራ ዋሕዲ እኹል ጸባ ስለዘሎ ምዃኑ’ዩ እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረዲኦም ።
ዋጋ ናይ ሓደ ሊትሮ ጸባ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት 25 ናቕፋ እኳ እንተነበረ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ዋግኡ ብዕጽፊ ብምዝያድ ናብ ኣስታት 50 ናቕፋ በጺሑ ይርከብ።
ኤርትራ፣ ካብ ዒራቕ ነዳዲ ንምሽማት ትጠልብ
Radio Erena: February 5, 2014
ዋሕዲ ነዳዲ ሓደ ካብ ዓበይቲ ብድሆታት ኮይንዎ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ካብ ዒራቕ ነዳዲ ንምሽማት ጠለብ ኣቕሪቡ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ነዚ ዘረጋገጸ ሚኒስተር ነዳዲ ዒራቕ ዓብዱል ከሪም ሉዋቢ፣ ብዘይካ ካብ ኤርትራ፣ ካብ ሱዳን’ውን ተመሳሳሊ ጠለብ ቀሪብሎም ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኤርትራ ካብ ሊብያ፣ ኢራንን ብመጠኑ ድማ ካብ ሱዳን ነዳዲ ክሽመት ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ ካብ ዒራቕ ንምሽማት ጠለብ ምቕራቡ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ይፍጽም ምህላዉ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ደጊሙ ኣረጋጊጹ
Radio Erena: February 4, 2014
ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ኤርትራ ናይ እትርከበን 42 ሃገራት ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ንምግምጋም፣ ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ፣ መንግስቲ ኤርትራ ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ይፍጽም ምህላዉ ደጊሙ ኣረጋጊጹ።
እቲ ካብ 27 ጥሪ ኣትሒዙ ክሳብ 7 ለካቲት ዝካየድ ዘሎ ኣኼባ፣ ትማሊ ኣብ ናይ ኤርትራ ብምትኳር ኣብ ዘካየዶ ገምጋም ሰብኣዊ መሰላት፣ መንግስቲ ኤርትራ ሃንደታውን ኣልማማን ምእሳር ዜጋታት፣ እሱራት ምግፋዕን ምስቓይን፣ እሱራት ናብ ፍርዲ ከይቀርቡ ምኽልካልን፣ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ግዱድ ወትሃደራዊ ዕስክርና፣ መሰል እምነታት ውልቀሰባት ምግሃስ፣ ብሰንኪ እምነቶም ድማ ዜጋታት ብዘይፍርዲ ምእሳርን ምስቓይን ዝኣመሰሉ ኣዝዮም ብዙሓት መሰላት ደቂ ኣዳም ይግህስ ምህላዉ ብመርትዖ ተሰንዩ ቀሪቡ።


text:
ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ብቕድሚ ትምሊ ሰኒ ረብሻ ዝፈጠሩ ብዝተወሰኑ ፖለቲካዊ ውድባትን ብሓሻክር ሻዕብያ ዝግንሑን እዮም ክብሉ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ናይ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ገሊፆም።
ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣቶ ግርማ ብሩ ምስ ብሮድካስቲንግ ኮርፐሬት ፋና ኣብዘካየድዎ ቃለ ምልልስ ነቲ ብቕድሚ ትማሊ ሰኒ ብዛዕባ ዝኾነ ፍፃመ እንትገልፁ ከባቢ ፍርቂ ማዕልቲ ካብ 10 ክሳብ 15 ዝኾኑ ሰባት ናብቲ ናይ ኤምባሲ ቆንስላ ክፍሊ ብምእታው ፀያፍ ቛንቛ ብምጥቃም ንኣምባዳር ክነዘራርብ ንደሊ ኢና ምባሎምን ሰራሕተኛታት እቲ ኤምባሲ ንቶም ኣምባሳደ ምዝርራብ ዝክኣል ብፕሮግራም እዩ ከምዝበሉዎምን ይገልፁ።
ሽዑ ንሽዑ እናተፃረፉ ምስወፁ ንሕጋዊ ባንዴራ ኢትዮጵያ ንምውራድ ከምዝፈተኑን ሓላዊ ፀጥታን ካልኦት ሰራሕተኛታትን እቲ እምባሲ ነዚ ዘይሕጋዊ ተግባር ከምዝተኸላኸሉን ኣብሪሆም ኣምባሳደር ግርማ።
እቲ ኣጋጣሚ ኣብዝተፈጠረሉ እዋን ካብ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ ደቓይቕ ሰራሕተኛታት ፀጥታ ዩናይትድ ስቴትስ ተፀዊዖም ከምዝመፁን ነዚ ተግባር ንዝፈፀሙ ሰባት ንሓደ ስዓት ዝኣክል ሒዞም፣መንነቶም ኣፃሪዮም፣ኣድራሽኦም ተቐቢሎም ከምዝሰደድዎም ገሊፆም።
‘’እቶም ዝመፁ ሰባት ኣብዝተፈላለዩ ቦታታት ኣብ ዝዳለው ሰልፍታት እናኸዱ ክሉሻዕ ኣብ ህውከት ዝሳተፉ፣ንስራሕ ናብ ኣሜሪካ ንዝመፁ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ብተራን ዝወረደን ቃላት ዝፃረፉ ብዝተወሰኑ ፖለቲካዊ ውድባትን ሓሻኽር ሻዕብያን ዝግንሑ እዮም’’ኢሎም።
ቀንዲ ምኽንያት ናይዚ ፍፃመ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ዩናይትድ ስቴትስን ኣብ ቐረባ ብደረጃ መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ዝተኻየደ ልዝብ ኣዚዩ ውፅኢታዊ ስለዝነበረ፣እዚ ድማ ብኣፍ ተራ ሰብ ከይኮነስ ብመራሕቲ ደረጃ ዝተገለፀን ብዝተፈላለዩ ሚዲያታት ስለ ዝተቓልሐን ተስፋ ስለዝቐበፁ እዩ ኢሎም።
ሃፍቲ ኩሉ ኢትዮጵያዊያን ንዝኾነ ኤምባሲ ደፊሮምን ንውዕል ቪየና ጥሒሶምን ከምዚ ዝበለ ፅዩፍ ስራሕ ምፍፃሞም ትርጉም ዘይብሉ እዩ ኢሎም ኣምባሳደር ግርማ ብሩ።
እቲ ኤምባሲ ስሩዕ ስርሑ ይሰርሕ ከምዘሎ እውን ሓቢሮም ኣምባሳደር ግርማ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ጥይት ተኲሱ ብዛዕባ ዝተብሃለ ሰራሕተኛ ፀጥታ እቲ ኤምባሲ ወሃቢ ቃል ቤት ፅሕፈት ደሕንነት ዩናይትድ ስቴትስ /US Secret Service/ ብሪያን ሊሪ ብዝለኣኹዎ ኢሜይል ‘’ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሉ’’ን ‘’ካብቲ ኤምባሲ ኣይወፅእን’’ ኣብ ዝብል ናይ ቃላት ኣጠቓቕማ ኣፈላላይ ስለዝኾነ ኣብ ውሽጢ ሓደ ቤት ፅሕፈት ብእንሰርሕ ዝተውሃበ ዝተቓረነ ኣገላልፃ ካብ ቅንዕና ዝተፈጥረ ጌጋ ኣተረጓጕማ ስለዝኾነ ሓላፈነት ባዕለይ ክወስድ እየ’’ ኢሎም ሊሪ።ሰራሕተኛ ፀጥታ እቲ ኤምባሲ ብግዚያዊነት ኣብ ውሽጢ እቲ ኤምባሲ ተታሒዙ እምበር ኣይተኣሰረን።
እቲ ጉዳይ ኣብዚ ሕዚ እዋን ምሉእ ብምሉእ ብናይ ዋሽንግተን ዲሲ ጠቕላሊ ዓቃቢ ሕጊ ዩናይትድ ስቴትስ ከምዝተትሓዘ ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ኣብ ትሕቲ'ታ ሓንካስ ወንበር ጀነቫ ፍትሒ ፈሊሳ
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዕጹው ማዕጾ ኣብ ሰብን ዓለምን ክርእዮ ኣይክእልን'ዩ ኣብ ዝበሃል ሸላታትን ጎዳጉድን መሰል ዜጋታት ንርብዒ ዘመን ክገሃስ ጸኒሑስ ሎሚ ጸሓይ ሃሪምዎ ኣብ አደባባይ ምስ ወጸ፣ ህግደፍ ዕበጦ ዕበጦ ነቲ ንሱ ዝፈጸሞ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ተገልቢጡ ንዓለም ከላግበላ ኣብ ከቢድ ዕዮ ተጸሚዱ ከም ዝቐነየ ተዓዚብናዮ።
ብኣገላልጻ ህግደፍ ኣብ ኤርትራ ከበድ'ቲ ግህሰት ኣንጻር ሰብኣውነት ብጨካን ምሕደርኡ ዘይኮነ ብሕስድና ሕቡራት ሃገራት ከምዝተፈጸመ እዩ ዘመላኽት።
ነዚ ሓሶት'ዚ ሓቂ ከምዝኾነ ንዓለም ከርኢ ኸኣ ነቶም ግዳይ ዝኾኑ ህዝቡ እቲ ዓማጺኦም ንጹህ ከም ጲላጦስ ሙዃኑ መስክሩለይ ክብል ጎስጓስ አካይዱ።
ኮይኑ ግን እንትርፎ ብፎኪስ ምኽንያታት ወጽዓ ህዝቦም ረሲዖም ምስኡ ሕግብግብ ዝብሉ ውሑዳት ኤርትራውያን እቶም ሰብ ሕልና ኤርትራውያን ገጽ ስለዝኸልእዎ ናብቶም ቀደም "ኣብዮት ወይ ሞት!! ናይ ምብራቕ ዓወት አብ ሰሜን'ውን ክድገም'ዩ!!" እናበሉ ብምፍካር ንህዝቢ ኤርትራ ብሓይሊ ኢትዮጵያዊ ዜግነት ከሰክሙ ዝሰርሑ ዝነበሩ። ህላውነት ኤርትራ ብፍጹም ዘይቅበሉ ወደብ ዓሰብ ክጎብጡ ሃህ ኢሎም ዝምቧህቑ ተረፍመረፍ ደርግ ኢሰፓ ንኸም በዓል ግንቦት ሸውዓተን አርበኞችን ኣኻኺቡ አብ ቅርዓት ጀነቫ ብምውጻእ ከይሓፈረ ረኣይዎም እቶም ናይ ብሓቂ ኤርትራውያን እናበለ በታ ድምጺ ምልኪ እትፍኑ መደበር ተለቭዥኑ አቢሉ ፕሮፓጋንዳ ክሰርሕ ቀንዩ ኔሩ።
ወዮ ውዕሎ ጀነቫ ህግደፍ ግን ከምቲ ኤሪ ቲቪ ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ ህዝቢ ዓሲሉ ዝበለቶ ዘይኮነ ፖሊስ ስዊዝ ከምዘፍለጥዎ ካብ ሰለስተ ክሳብ ኣርባዕተ ሽሕ ጥራሕ ከምዝነበሩ ንኽፍለጥ ካልኢ ኣይወሰደን እቲ ዘሕፍር ከኣ እቲ ቁጽሪ ኩሉ ቁጽሪ ኤርትራውያን ዘይኮነ ተደመሮ ግንቦት ሸውዓተን ኣርቦኞችን ሙዃኑ እዩ። ከቢድ ክሳራ ሙዃኑ እዩ።
እንሆ ኸኣ ሎሚ ካብቶም ነቲ ዝነበረ ከምዘይነበረ ክጽብጽቡ ዝተላእኩ አባላት ሚኒስትሪ ዜና ሓደ ንህግደፍ ራሕሪሑ ዑቕባ ሓቲቱ'ሎ። እቲ ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ ዝተባህለ ቁጽሪ ግን ካብቲ ህግደፍ ዝወዓለሉ ቅርዓት ጀነቫ ድሕሪ ክልተ መዓልታት እዩ ተራእዩ።
ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ መንእሰይ ጥራሕ! እቲ ግዳይ ዝኾነ እቲ ምድረበዳን ባሕርን ዝሰገረ አብ ኤርትራ ግፍዕታት ህግደፍ ዝረኣየ መንእሰይ። እዚ መንእሰይ'ዚ እቲ ንህግደፍ ብቐረባ ዝፈልጦ እዩ ንጎደናታት ጀነቫ ኸኣ ፍስስ ኢሉ ከ ማይ ንሓሰ ፈሲሱዎ።
እዚ ጥራሕ መዓስ ኮይኑ ኣሽሓት'ውን ብእስራኤል ንህግደፍ ከቃልዑ ንግዳም ወጽዮም። ብተመሳሳሊ አብ ኢትዮጵያ እቶም ካብ ህግደፍ አምሊጦም ብሰናይ ፍቓድ ኢትዮጵያ ተዓቒቦም ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ምስክርነቶም ዓው ኢሎም ኣጋዊሖም። ህጣም ህግደፍ ንእለቱ ማይ ኮይኑ ተሪፉ።
ህግደፍ ከቢድ ስዕረት ኣጋጢምዎ። እተን ንገበናት ህግደፍ ዝሰምዓ ሃገራት'ውን እተን ዝበዝሓ ነቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ተሰማሚዔናሉ። ህግደፍ ዝጭብጦን ዝሕዞን ጠፊእዎ ይርከብ። እሞ ኣብ ደገ ዝነበሮ ደገፍ ካብ ጠፈአ በብሓደ ሰብ ካብ ወሓደ ደኣ እንታይ እንተመሃዘ እዩ ዝሕሾ ህግደፍ? እወ ነቲ ኣብ ትሕቲኡ ዓፊኑ ሒዝዎ ዘሎ አማራጺ ዘይብሉ ህዝቢ ሎሚ ብሓሶት ተዘይመስኪርካለይ ብጥምየት ከጥፍኣካ እየ ክፖን ኣይክትረክብን ኢኻ ከም ከዳዕ ኢኻ ኪትሕሰብ ኢሉ ብኣስገዳድ ንመርማሪት ኮምሽን ንምቅዋም አብ ኤርትራ ሰላማዊ ሰልፊ ምድላው እዩ።
ዝተጨነቐ እንታይ ዘይምህዝ ከም ገለ ዓለም እንተተታለለት ክፍትኖ ዝኽእል እንኮ ምርጫ እዩ ኮይኑ ግን ከም ቀደም ይመስለክን ውሕጅ ይመስለክን ከምዝበሃል ደለይቲ ፍትሕን ዓለም ነዚ ድሮ ዝነቕሕሉን ዝጽበይዎን ስለዝኾነ ከይተፈተነ ዝመኸነ ጉዳይ እዩ። ሎሚ ህግደፍ ነታ ሓንካስ ወንበር ጀነቫ ካልኣይቲ እግራ ቆሪጹ ፍትሒ ክቐብር እኳ እንተሓለነ ዓለምን ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያንን ግን ንወንበር ጀነቫ ብኣርባዕተ ኣእጋራ ደው ኢላ ንግዳያት ግህሰት ሰብኣውነት ህግደፍ ክትጸውር ምእንቲ ከቕንዕዋ እዮም።


text:
ኣገዳስነት ገንዘብ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት ተዘትዩሉ
ክፍለ በላይ
ኣዳራሽ “ዳዕሮ” ከም መቐጸልታ ክልተ ሰሙናዊ መደባ “ ተራ ገንዘብ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት” ብዝብል ኣርእስቲ ብዶ/ር ኣርኣያ ጸጋይ ዝተመርሐ ዘተ ኣእንጊዳ። እዚ ብዕለት 12 ጥቅምቲ 2017 ዝተኻየደ መደብ ንገለ ክፋል ናይ’ቲ ገንዘብን ባንክን ( Money and Bank) ዝባሃል ፊናንሳዊ ጽላት ዛዕባ ዝገበረ’ዩ። ገንዘብን ባንክን ዝብል ቁጠባዊ ዛዕባ ሰፊሕ ዓውዲ ብምዃኑ ንንግዲ፣ ዝቕባበ (Inflation)፣ ልቓሕ፣ ሽቕለት፣ መጠን ወለድ፣ መጠን ሸርፊ ወዘተ ዝኣመሰሉ ዛዕባታት ዝሓቁፍ ዛዕባ’ዩ። ስለ’ዚ ዶ/ር ኣርኣያ ጸጋይ ኣብ’ቲ ናይ ዘተ ምሸት ኣብ’ዘን ዝስዕባ ነጥብታት ምትኳር’ዩ መሪጹ።
- ገንዘብ እንታይ’ዩ?
- ባንክታት ምስ ገንዘብ ተላፊነን ብኸመይ ይሰርሓ?
- ገንዘብ ንቑጠባዊ ምዕባለ ብኸመይ ይጸልዎ?
ገንዘብ ክዝውተር ቅድሚ ምጅማሩ ኣቑሑ ንምቅይያር በደላ ( Barter trade) ዝበሃል ኣገባብ ይዝውተር ነይሩ። በደላ ማለት ኣቕሓ ብኣቕሓ ወይ እንስሳ ብእንስሳ ብምቅይያር ንግዲ ምክያድ ማለት’ዩ። ምስ ግዜ ካብ’ዚ ናይ ሕጂ ፍልይ ዝበለ መልክዕ ናይ ገንዘብን ፋይናንሳዊ ኣሰራርሓን ማዕቢሉ። ኣብ ኣውሮጳ ንግዲ ምስ ኣስፋሕፍሐ ብፍላይ ኣብ ኣምስተርዳም ካብ 13-16 ክ/ዘ ዝነበሩ ነጋዶ ኣብ ክንዲ ንብረት ወይ ጥሪት ብምቅይያር ንግዲ ዘካይዱ ወርቂ ከም መተመኒ ዋጋ ከዘውትርዎ ጀሚሮም። ክሳብ ሕጂ ውን “ ጎልድ ስታንዳርድ” እንዳ ተባህለ ዝኾነት ሃገር ንውሕስነት ሃገራዊ ባጤራ ከም ትሕጃ ትሕዞ ኣላ። ኣብ እዋና ዓቕሚ ሃገራዊ ባጤራ ንምሕላው ብመልክዕ ወርቂ ወይ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ምሓዝ ውሕስነት ሃገራዊ ባጤራ’ዩ። እዚ ኸኣ ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብ (IMF) ይኹን ናይ ኣሜሪካ ናይ ሪዘርቫ ባንክታት ዝባሃላ ከይተረፈ ዘዝውትርኦ ኣገባብ’ዩ። እዚ ማለት ሃገራዊ ባንክ 30% መጠን ናይ ኣብ ዑደት ዘሎ ገንዘብ ክፉእ እንተ ኣጋጠመ መዋጽኦ ( back up) ዝኸውን ብዝዋሓደ መልክዕ ዝዳለዋሉ (Minimum coverage) ምሓዝ ኣመና ዝውቱር ‘ዩ። ንኣብነት ኣብ ኣሜርካ ‘ፎርት ኔክስ’ ዝባሃል ቦታ ባጤራ ዶላር ሕማቕ እንተ ኣጋጠሞ ብመልክዕ ወርቂ ትሕጃ ኣቐሚጠሙሉ ዘለዉ መደበር’ዩ። ፕረዝደንት ፈረንሳ ዝነበረ ዲጎል ንቛንቋ ፈረንሳ ትዛረብ ኩቤክ ትባህል ዞባ ካብ ካናዳ ነጺሉ ናጻነታ ክህባ ምስ ወሰነ ኣሜሪካን ፈረንሳን ኣብ ፖለቲካዊ ግርጭት ኣትየን። በዚ መሰረት ፕረዝደንት ዲጎል ናይ ፈረንሳ ንኣሜሪካ ኣብ ፈረንሳ ዝነበረ ናይ እሜሪካ ዶላር ውሰድዎ ኢልዎም። ጥረ ገንዘብ ኣሜሪካ (ዶላር) ካብ ባንክታት ፈረንሳ ተኣኪቡ ንኣሜሪካ ምስ ተዋህቦም መባድልቱ ብዙሕ ኣዋርቕ ብነፈርቲ እና ተጻዓኑ ንፈርንሳ ሂቦማ። ብዘይካ’ዚ ሃገራዊ ባጤራ ናይ ምዕዳግ ዓቕሚ ንኽህልዎ ወርቂ ከም ዑቑር ሃብቲ ምኽዛን ልሙድ ኣገባብ’ዩ። ርያል ናይ ስዑዲ፣ ናይ ዖማን፣ ናይ ኩየት ሃገራዊ ባጤራታት ክቡር ሸርፊ ዝሽረፈሉ ምኽንያት’ውን እቲ ንገንዘብ ዝድግፍ (back up) ዓቕሚ ትሕጅአን ዓቢ ስለዝኾነ’ዩ።
ስለ’ዚ ይብል ዶ/ር ኣርኣያ ጸጋይ “ገንዘብ ፍሉይ ኣቕሓ‘ዩ” ምኽንያቱ ገንዘብ ሰለስተ ጥቕምታት ኣለዎ። ቀዳማይ ገንዘብ ስርዓተ መቀያየሪ ንግዲ’ዩ። እዚ ማለት ገንዘብ ትውጊት ዝካየደሉ መቀያያሪ ኣቑሑን ኣገልግሎትን ስለ ዝኾነ መንግስትን ሃገርን ሓላፍነት ይስከምሉ። ንኣብነት ኻኣ ኣብ ሃገራዊ ባጤራና ናቕፋ Legal Tender of Eritrea ዝብል ጽሑፍ ኣለዎ። እዚ ማለት መንግስቲ ኤርትራ ኩሉ መዳያዊ ጥዕና ናቕፋ ንምሕላው ወርቂ ከይተረፈ ብትሕጃ ሒዙ ዝከላኸለሉ ኣቕሓ ይኸውን ኣሎ ማለት’ዩ። ካልኣይ መዐቀኒ ሃብቲ ውልቀሰብ ከይተረፈ ገንዘብ ኮይኑ ኣሎ፣፣ እቲ ካብ ነዊሕ እዋን ከም መዐቀኒ ሃብቲ ዝውሰድ ዝነበረ ወርቂ እንተኾነ ውን ኣብ መወዳእታ መተመኒ ዋግኡ ገንዘብ ኮይኑ ኣሎ። ሳልሳይ ገንዘብ መተመኒ ዝካየድ ቁጠባዊ ንጥፈት ኮይኑ ኣህጉራዊ ንግዲ ንምክያድ ናይ ወጻኢ ባጤራታት ንምዕዳግን ምሻጥን ትውጊት ይገብር’ዩ። ኣብ’ዚ ግን ሃገራት ኣብ ፖሊሲ ወጻኢ ሸርፊ ዝተፈላለየ ኣተሓሕዛ ክህልወን ይኽእል’ዩ። ንኣብነት ኤርትራ ፖሊሲ ውሱን መጠን ሸርፊ (Fixed exchange rate) ትጥቀም። ካልኦት ሃገራት ኻኣ ብመጠኑ ንዕዳጋ ኩፉት ዝኾነ፣ መንግስቲ ብመገዲ ሃገራዊ ባንክ ምስ ነጋዶን እና ተዋስአ ዘካይዶ (Managed floating) ይጥቀማ። ኣሜሪካ ዘተኣማምን ቁጠባ ስለ ዘለዋ ግን ተቐያያሪ (floating) ስርዓተ ሸርፊ ወጻኢ ትጥቀም። ስለ’ዚ ቁጠባ ኣሜሪካ ዘተኣማምን ቁጠባ ስለ ዝኾነ ኣብ ምሉእ ዓለም ናይ ወጻኢ ሸርፊ ብመንጽር ዶላር’ዩ ዝረአ። ‘ዝሑል ኩናት’ እናተባህለ ከሎ ከይተረፈ ሶቬት ሕብረት ዝበዝሐ ትሕጅኣ ብናይ ዶላር ሸርፊ ትሕዞ ምንባራ ሓደ መርኣያኡ’ዩ።
ዶ/ር ኣርኣያ ነቲ ገንዘብ እንታይ’ዩ ዝብል ኣምር መብርሂ ምስ ሃበ ባንክታት ምስ ገንዘብ ተላፊነን ብኸመይ ይሰርሓ’ዩ ተንቲኑ። ዝኾነት ሃገር ናይ ገንዘብ መምርሒታትን ፖልሲታትን ዘውጽእን ዝቆጻጸርን ኣካል ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ እዚ ሓላፍነትን ስልጣንን ዘለዎ ሃገራዊ ባንክ ኤርትራ ‘ዩ። ንኣብነት ዝኾነት ሃገር ኣህጉራዊ ንግዲ ንምክያድ ምስ ካልኦት ዓበይቲ ባንክታት ሕሳብ ብምኽፋት ፍቱው ዓሚል ኮይና ትቕጽለሉ ባይታ የድልያ’ዩ። እዚ ማለት ሃገራት ኣብ ዘካይድኦ ኣህጉራዊ ንግዲ ንኣፈጻጽማ ክፍሊት ዝሕግዝ “ ኮረስፖንደንት ኣካውንት” ዝባሃል ሕሳብ ትኸፍተለን ባንክታት ክህልውኣ ኣለወን። ጥቕሙ ድማ ምስ ካልኦት ሃገራት ንግዲ ምስ ኣካየደት እቲ ዝተዓደገ ንብረት ወይ ኣገልጉሎት ኣብ ኢዳ ምስ በጽሐ ንዓማዊላ ገንዘብ ዝህበላ ባንክ ማለት’ዩ። ነዚ ናይ ‘ ኮርስፖንደንት ኣካውንት’ ዝሕዛ ባንክታት ወጻኢ ዘነጽር ሃገራዊ ባንክ ’ዩ።
“ ጥዕና ሃገራዊ ባጤራ ምሕላው ቀንዲ ሓላፍነት ሃገራዊ ባንክ’ዩ” ዝበለ ዶ/ር ኣርኣያ ዕማምን ኣሰራርሓ ባንክታትን ዝምልከት መብርሂታት ቀጺሉ። ኣብ እዋንና ዝኾነት ሃገር ናታ ባጢራ ኣለዋ። ሃገራዊ ባንክ ሓይሊ ናይ ሃገራዊ ባጤራ ክከላኸልን ክሕሉን ኸኣ ቀንዲ ተልእኽኡ እዩ። ብቐንዱ ውን ገንዘብ ብሕጊ ምንቅስቓስን ምጥቃምን ዜጋታት ኣተኩሮ ክገብርሉ ከም ዝግባእ ዶ/ር ኣርኣያ ኣብ መጀመርያ ዓመታት ናጻነት ዝተራእየ ተመኩሮ ከም ኣብነት ኣልዒልዎ። “ ናቕፋ ቅድሚ ምሕታሙ ኤርትራን ኢትዮጵያን “ብር” ከም ናይ ሓባር ባጤራ ይጥቀማሉ ነይረን። ኣብ’ቲ ኣዋን መጠን ወለድ ባንክታት ናይ ኤርትራ ዝለዓለ 8.5% ነይሩ። ኣብ ኢትዮጵያ ግን መጠን ወለድ 10% በጺሑ ነይሩ። በዚ መጠን ወለድ ተተባቢዖም ካብ ባንክታት ኤርትራ ገንዘቦም ናብ ባንክታት ኢትዮጵያ ዘግዓዝዎ ነይሮም። ይኹን እምበር ኣብ 1998 ኩናት ምስ ኢትዮጵያ ምስ ተኸፍተ ገንዘቦም ብምልኡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሃጊርዎ ” ስለ’ዚ ገንዘብ ብጥንቃቐ ክማሓደርን መንግስቲ ብመገዲ ሃገራዊ ባንክ ቁጽጽር ክገብረሉን ግድን’ዩ።
“ ዘይንቀሳቐስ ገንዘብ ዘየፍሪ ገንዘብ’ዩ” ዝበለ ደ/ር ኣርኣያ ዝኾነ ሰብ ኣበየናይ ባንክ ከቐምጥ ክመርጽ ይኽእል’ዩ። ገንዘብ ኣብ ገዝኡ ከቕምጥ ግን ብሕጊ ኩልኩል’ዩ። በቲ ኻልእ ሸነኹ ባንክ ገንዘብ ህዝቢ ክርከብ ከሎ ብሕጊ ጥራይ ዘይኮነ እንኮላይ ብዝንበረሉ እምንቶ ሓያል ክኸውን ከምዘለዎ ብምዝካር “ ኣብ ሃገርና ውሑዳት ባንክታት ስለዘለዋና እምበር ገንዘቡ ኣብ ባንክ ዘቐምጥ ሰብ ብናቱ ረቛሒታት፣ ማለት ባንክታት ዝኸፍልኦ መጠን ወለድ፣ ሳዓታት ስራሕ ናይ ባንክ፣ ናብ መንበሪ ገዛ ወይ ስራሕ ዘለዎ ቅርበት፣ ስልጡነት ባንክ ወዘተ ዝኣመሰሉ ረቓሒታት ‘ዩ ኣብ ግምት ዘእቱ። ይኹን ‘ምበር ባንክ ተፈጢሩ ኸሎ ገንዘብካ ባንክ ኣብ ዘይቆጻጸሮ ምቕማጥን ምንቅስቓስን ኸኣ ሕጋዊ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቁጠባ ሃገር’ውን ሃስያ ምፍጣር’ዩ” ብምባል ዜጋታት ገንዘብ ኣብ ባንክ ምቕማጥ ከዘውትሩ ኣዘኻኺሩ። ኣብ ምቕያር ናቕፋ ኩስቶ ቐይረለይ እና ተባህለ ዝተራእየ ሸገርግርን ሳዕቤኑን በብወገና ንፈልጦ ናይ ቀረባ ኣብነት’ዩ። ኣብ ኤርትራ ኣዝዩ ውሑድ ባንክታት ስለዘሎ ኣገልጉሎት ባንክ ንምዕባዩ ምስራሕ ኣገዳሲ ምዃኑ ድማ ኣስሚርሉ።
ኣብ ኤርትራ ሰለስተ ባንክታት’የን ዘለዋ። ንሳተን ኸኣ ንግዳዊ ባንክ፣ ባንክ ኣባይትን ንግድን፣ ባንክ ወፍርን ልምዓትን ይባሃላ። ሃገራዊ ባንክ ግን ከም ካዝና ሃገር’ዩ። እዘን ሰለስተ ባንክታት ኣብ ኤርትራ ምሉእ ሳላሳ ዝኾና ጨናፍር ጥራይ እዩ ዘለወን። ስለ’ዚ ይብል ደ/ር ኣርኣያ “ባንክታት ምብዛሕ ንጥዕና ባጤራ ሓጋዚ ‘ዩ” ። ምኽንያቱ ክገልጽ ከሎ ድማ ብሽቕለትን ንግድን ዝተረኽበ ገንዘብ ዜጋታት ኣብ ባንክታት ክቕመጥ ስለዘለዎ ባንክታት ዝርግሔኣን ክዕብያ ኣለወን። ዜጋታት ኣብ ባንክ ዘቐምጡ’ውን ንረብሓ ባንካታት ኢሎም ጥራይ ዘይኮኑ ካልእ ብዙሕ ጥቕምታት ስለዘለዎ ‘ዩ። ገለ ካብ’ቲ ገንዘብካ ኣብ ባንክ ምቕማጥ ዝህበካ ረብሓታት
ቀዳማይ፣ ረብሓ ገንዘብካ ኣብ ባንክ ምቕማጥ ኣቐመጥቲ ውሕስነት ናይ ገንዘቦም ይረኽቡ። ኣብ ገዛኻ እንተኾይኑ ንስርቂ፣ ንሓደጋ ሓዊ ወዘተ ዝተቓልዐ’ዩ ዝኸውን። ካልኣይ፣ ባንክታት ንቖጠብቲ ምስ ተለቃሕቲ ስለዘራኽባ ኣቐማጢ ካብ ወለድ ናይ ገንዘቡ ዝረኽቦ መኽሰብ ውሑድ ኣይኮነን። ዋላ ሕጂ መጠን ወለድ መኽሰቡ ውሑድ እንተኾነ ኣብ ባንክታትና ክሳብ 8.5% መጠን ወለድ ዝበጽሓሉ እዋናት ምንባሩ ኣዘኻኺሩ። ሳልሳይ፣ ቆጣቢ እንተኾንካ ‘ፍቱው ዓሚል’ ናይ ባንክ ትኸውን። እዚ ማለት ንገለ ጉዳይ ብሁጹጽ ገንዘብ እንተእድልዩካ ዝወጽእ ዘሎ ገንዘብ ናይ ምምላሱ ተኽእሎ ተገምጊሙ (Risk Assesment)፡ ብግዝያዊ ልቓሕ እቲ ‘ፍቱው ዓሚል’ ገንዘብ ክረክብ ይሕግዞ ።
ዜጋታት ካብ ባንክ ክልቁሑ ከልዉ ኣብ ግምት ዝኣትዉ ክልተ መትከላት ኣለዉ። ንሳቶም ኸኣ ተለቃሓይ ዝተለቅሖ ናይ ምምላስ ዓቕሙ። ካላኣይ ድማ ዝልቃሕ ዘሎ ሰብ ዘተኣማምን ፕሮጀክት ከም ዘለዎ ብምጽናዕ ብዘይ ዋሕስ ልቓሕ ምፍቃድ’ዩ። ንኣብነት እንዳ ኮርያ 20% ናይ’ቲ ጠቕላላ ዋጋ (80,000) ዝኸፈለ ገዛ ተረኪቡ እዩ። እቲ ገዛ ስለዘይንቀሳቐስ ዘሰክፍ ኣይነበሮን። እቲ ዜጋ ኣብ ውሽጢ ዕስራ ዓመት ዝኽፈል ዕዳ ጌሩ ገዛ ከጥሪ ክኢሉ ማለት’ዩ። ነቲ ፕሮጀክት ዘካየደ ባንክ ኣባይትን ንግድን ኻኣ ነቶም ወነቲ ገዛ ዕድኦም ክሳብ ዝኸፍሉ ሰንዳት እቲ ገዛ ምስ ባንክ ይሕዞ ነይሩ ማለት’ዩ።
ስለ’ዚ ምዕባለ ብገንዘብ ክድረኽ እንተኾይኑ “ ገንዘብ ብምገዲ ባንክታት ክንቀሳቀስ” ኣለዎ ዝበለ ዶ/ር ኣርኣያ “ኣብ ገዛ ዝቕመጥ ገንዘብ መኻን ገንዘብ’ዩ። ኣይወልድን‘ዩ። ብኡ መንጽር ኣበርክቶኡ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት ኣይህልዎን። ንገለ ሰባት ገንዘብካ ንማዓስ ትጽበየሉ ኣለኻ ምስ በልካዮም ክንዲ ወፍሪ ጌሮም ኣፍረይቲ ክኾኑ ዝፍትኑ ፍቓድ ጥራይ ሃቡኒ ምበር ኣቑሑ ከምጽእ ዝብሉ ዜጋታት ኣለዉ። ኣብ መጀመርያ ዓመታት ናጻነት ኣሰራርሓ ፍራንኮ ቫሉታ ንጥቀም ነይርና። ዶላር ካብ ዘምጻእካ ኣምጽኣዮ ንብረት ጥራይ የእቱ ማለት’ዩ። ሕጂ ካብ ዘምጻእኻ ኣምጺእኻ ንብረት ምምጻእ ሃስያ ከምዘለዎ ርዱእ ኮይኑ። ክም ሓቂ ኣብ ፈለማ ነጻነት ከምኡ ዘግብረና ሓደ ግርህና’ዩ። ካልኣይ ኸኣ የድልየና ነይሩ። ሕጂ ግን ስርዓት ብዝሓዘ ኣገባብ ክንከይድ ዘኽእል ኣገባብ ኢና ደሊና” ብምባል ሃገራዊ ባጤራ ናቕፋ ይኹን ናይ ወጻኢ ሸርፊ ካብ ባንክ ወጻኢ ምንቕስቓስ ሃስያ ከምዘለዎ ኣስሚርሉ። ብሓጺሩ ምዕባለ ክመጽእ እንተኾይኑ ዘለና ገንዘብ ብመገዲ ባንክታት ብምንቅስቓስ ኣብ ዕብየት ቁጠባ ክንዋሳእ ኣዘኻኺሩ። ድሕሪ’ዚ ኣዳራሽ ዳዕሮ ናብ ሕቶን ርእይቶን ተስተፍቲ ሰጊራ።
- ኣብ ሞንጎ ገንዘብን ሓይሊ ስልጣን መንግስትን እንታይ ምትእሳስር’ዩ ዘሎ። ሓደ ባዓል ዱካን ገንዘብ ሒዝካ ምስ ከድካዮ ዝደለኻዮ ዝህበካ እቲ ‘ ሌጋል ተንደር’ ዝብል ስለ ዘለዎ’ዩ። ስለዚ ቁጠባዊ ክብሪ ናይ ባጤራ መንግስቲ ዘይውስኖ ስለምንታይ? ወይ ገንዘብ ምስ ኣፍራይነት ዘለዎ ምትእስሳር እንታይ’ዩ።
ገንዘብ ውልቀሰብ ሒዝዎ እንተዘይስርሒሉ ሃስያ’ዩ። ባንክ ንገንዘብ ኣንተዘይኣስርሒዎ ውን ከምኡ። ገንዘብ ልዕሊ ዓቐን ኣብ ዕዳጋ እንተተዘርጊሑ ብመምርሒ ሃገራዊ ባንክ ገንዘብ ካብ ዕዳጋ ክሳሓብ ይኽእል። ኣብ’ዚ እዋና’ዩ ኸኣ ናይ ምርግጋእ ፖሊሲ (satabilization policy) ዘድሊ። ንገንዘብ ዝምልከት መምርሒ ካብ ሃገራዊ ባንክ ጥራይ እዩ ዝዋሃብ። ዘይምርግጋእ ናይ ባንክ ናብ ካልእ ሳዕቤን ከየምርሕ ብዙሕ ጥንቃቐ የድልዮ። ገንዘብ ዘሕትም ሃገራዊ ባንክ’ዩ። ንንግዳዊ ባንክ ይኹን ካልኦት ባንክታት መምርሒታት ዝህብ’ውን ሃገራዊ ባንክ’ዩ። መንግስቲ ብመገዲ ሃገራዊ ባንክ ንድሕነት ሃገራዊ ባጤራ ክሰርሕ እንተዘይክኢሉ ሳዕቤኑ ከቢድ’ዩ። ግዝያዊ ጸገማት ንምፍታሕ ዝውሰድ ስጉምቲ ብዋጋ ጥዕና ሃገራዊ ባጤራ እንተኾይኑ ሳዕቤኑ ቀሊል ኣይኮነን። ናይ ዛየር ተመኩሮ ሓደ ኣብነት’ዩ። መንግስቲ ዛየር ጠለብ ደሞዝ ወተሃደራቱ ንምምላእ ብዙሕ ገንዘብ ኣሕቲሙ ንሰራዊቱ ደሞዝ ከፊሉ። እቲ ገንዘብ ነቲ መነባብሮ ስለዘየቃለለን ህዝቢ ስለዘይተቐበሎን እቲ ገንዘብ ኣብ ዕዳጋ ተቐባልነት ስኢኑ። ከም ውጽኢቱ ወተሃደራት ኣንጻር እቲ መንግስቲ ምንቅስቓስ ኣካይዶም። ውድቀት ናይ ፕረስደንት ዛየር ዝነበረ ስሲሰኮ ድማ ኣኸቲሉ። ኣሜሪካ ኣብ 2003 ኣብ ዒራቕ ፕረስደንት ሳዳም ሑሴን ንምዕላው ዝገበርዎ’ውን ካልእ ኣብነት’ዩ። መንግስቲ ኣሜሪካ ነቲ ናይ ዒራቕ ሓቀኛ ባጤራ (ዘይተተምየነ) ኣብዚሖም ብምሕታም ቅድሚ ውግእ ምጅማሮም ብጀላቡ፣ ብናይ ኮንትረባንድ ነጋዶ፣ ኣቢሎም ብዙሕ ገንዘብ ዘርጊሖም። ከም ሳዕቤኑ ብዝቕባበ ንኽብሪ ባጤራ ዒራቕ ኣዳኺሞሞ። እዚ ኸኣ ሃገራዊ ባንክ ጥራይ ዘይኮነ መንግስቲ ብኻልእ ማሓውራቱ ጌሩ ንጥዕና ሃገራዊ ባጤራ ክከታተሎ ከምዘለዎ ዘነጽር ተመኩሮ’ዩ። ምኽንያቱ ካብ ባንክ ወጻኢ ዝንቀሳቐስ ገንዘብ እንተበዚሑ ነቲ ቁጠባ ዓፊንካ ንምሓዝ ተደልዩ ኣሎ ማለት’ዩ። መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምቕያር ናቕፋ ዝወሰዶ ስጉምቲ ኸኣ በዚ ዓይኒ ክርኣ ኣለዎ። እዚ ማለት ካብ ባንክታት ወጻኢ ዝንቀሳቐስ ናቕፋ በዚሑ። ብዘይካ’ዚ ብቑጠባዊ ዓቕሙ ይኹን ብመምርሒ ሃገራዊ ባንክ ናቕፋ ኣብ ኤርትራን ንኤርትራን ጥራይ’ዩ ዘገልግል። ይኹን’ምበር ናቕፋ ዶብ ሃገር ሰጊሩ ክትሓዝ ጀሚሩ። ስለ’ዚ እቲ ሕቶ፣ ናቕፋ ብዉሱን መጠን ሸርፊ ( Fixed exchange rate) ዝስርሕ እናኾነ ስለምንታይ ካብ ሃገር ወጺኡ? ስለ’ዚ መንግስቲ ንድሕነት ባጤራ ክሰርሕ ግድን እዩ።
- ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት መንግስታት ኣብ ኣሜሪካ ከይተረፈ ንንግዳዊ ትካላት ገንዘባዊ ውሕስነት ክፈጥሩለን ( Bail out) ተራእዮም። ተርኡ ኣብ ቁጠባ እንታይ’ዩ? E-bank, E-commorce, stock market ንዓና ከመይ ይጸልወና
መንግስቲ ንንግዳውያን ትካላት ውሕስነት ክህብ ቁጠባዊ ዓቕሚ’ዩ ዝውስኖ። መንግስቲ ነቲ መትኒ ቁጠባ ዝኾነ ጽላታትን ትካላትን ሓገዝ ክገብር ግድን’ዩ። መንግስቲ ኣሜሪካ ነተን ኣብ ሰንከልከል ኣትየን ዝነበራ መካይን ዘፍርያ ዓበይቲ ኩባንያታት ካብ ጥፍሽና ስለ ዘድሓነን ናብ ንቡር ተመሊሰን ቁጠባ ኣሜሪካ ካብ ምድኻም ኣድሒነንኦ። ስለ’ዚ ዓቕምን እገዳስነትን ጥራይ እዩ ዝውስኖ። እዚ E-Banking, E-commorce ኣባና እቲ ብድሆ ናይ ዓቕሚ ሰብ ጸገም ኣይኮነን። እቲ ዝዓበየ ብድሆ ኣብ ትሕተ ቕርጺ ናይ መራኸቢታት ብፍላይ ኢንተርነት’ዪ። እዚ ብድሆታት ምፍታሕ ቅድመ ኩነት ምስግጋር ባንክታትና ናብ ስሉጥ እሰራርሓ ምዃኑ ኣሚቱ። E-banking, E-commerce ኣብ ፍይናኒሳዊ ኣሰራርሓ ናቱ ጽልዋ ኣለዎ። ካብ ብኢድ ዝተሓዝ ገንዘብ ዝያዳ ኣብ ኮምፑተር ክንበብ ዝኽእል ከም ክረዲት ካርድ ዝኣመስለ መቃያየሪ ትውጊታት እና ኣስፋሕፍሐ ይኸይድ ኣሎ። በዚ ኣገባብ ዝሰርሓ ባንክታት እና በዝሓ ምኻደን ብዙሕ ጥቕምታት ኣለዎ። ብዙሕ ጸገማት’ውን ኣለዎ። ካብ ኮምፑተራት ሓበሬታ ሰርሲርካ ብምውሳድ ዘጋጥም ዝምታ ገንዘብ ሓደ ብድሆ’ዩ። ብቐሊሉ ልቓሕ ብምሃብ ኣህላኽነት ከም ዝዓቢ ጌረን ካብ ዜጋታት ከቢድ ወለድ ይረኽባ ኣለዋ። ኤርትራ ከም ሃገር ኣብ ስርዓተ ባንክ ብዙሕ ዕዮ እዩ ዝጽብያ ዘሎ። ሓደ ዋሕዲ ናይ ባንክታት። ኻልኣይ ድማ ተጠቃምነትን ተዘማድነትን ህዝቢ ምስ ባንክታት ትሑት ምዃኑ’ዩ። ኣብ ስቶክ ማርከት ዝበሃል’ውን ጌና ኢና ዘለና። ምኽንያቱ ዘለዋና ናይ ብርኪ ማሕበራት ውሕዳት እየን። ምስ ናይ ዓለም ፍይናኒሳዊ ትካላት ዘለና ርክብ ብፍላይ ትሕተ ቕርጺ ከይተፈትሐ ክንበጽሖ ንኽእል ኣይመስለንን። ግን ጻዕርታት ነካይድ ኣለና። ሓደ እዋን ከምንበጽሖ ኸኣ ርግጸኛታት ኢና።
- ካብ ባንክታት ወጽዩ ኣብ ቁጠባዊ ዑደት ዝኣተወ ገንዘብ ብኸመይ ትቆጻጸሮ? እቲ መዋጽኦ (Back up) ዝባሃል ብኸመይ መልክዕ ‘ዩ ንባጤራ ሓደ ሃገር ሓይሊ ዝህቦ?
ሃገራዊ ባንክ ገንዘብ ምስ ኣሓተመ ከቢድ ቁጽጽር’ዩ ዝገበረሉ። ዝትሓትመ ባጤራ ኣበይ ኣሎ ንምፍላጥ ዝተቐደ፣ ዝነደደ፣ ዝተቖርጸ ናይ ምንጻር ሓላፍነት ኣለዎ። ንኣብነት ሃገራዊ ባንክ ንዝተጨርመ ቁጽሪ ዋጋ ሂቡ ንሓንቲ ቑጽሪ ፍርቂ ዋጋ ንኽልትኤን ቁጽሪ ዘለዎ ዝተቐደ ናቕፋ ዘምጽአ ድማ ምሉእ ሕሳብ ይህብ። ሃገራዊ ባንክ ንዝተቐደ ቁጽሪ ወይ ዝኣረገ ገንዘብ ዝቕይር ዝዘርግሖ ገንዘብ ክፈልጥ ስለዝሕግዞ እዩ። ሎሚ ካብ ኮምፑተር ናብ ኮምፑተር ብዝግበር ምስግጋር ናይ ኣሃዛት ብዙሕ ናይ ገንዘብ ስርቂ ከጋጥም ይኽእል እዩ። ናይ ኮምፑተር ቅርሰና ከየጋጥም እዚ ናይ ወረቐት ኣሳራርሓታት ዝምረጸሉ እዋናት ኣሎ። መቆጻጸሪ ናይ ባጤራ ምስ ግዜ እዩ ዝምዕብል። መቆጻጸሪ ኣገባብ ግን ክትኣታቶ ኣለዎ። ሕጂ ብቸክ ንስራሕ ንብል ኣለና። ዝርግሐ ባንክታትና ግን ትሑት’ዩ ዘሎ። ባንካዊ ኣሰራርሓ ምሕያል ኣገዳሲ’ዩ። ኣብ ኤርፖርትን ካልእን ዝግበር ቁጽጽር ውን ሓደ ኣገባብ’ዩ። እቲ ሃገራዊ ባጤራ ናይ ምዕዳግ ሓይሉ ንምጉልባት ዝሕግዝ ኣገባብ (Back up) ከም ዶላር፣ ኤይሮ፣ ርያል፣ ድርሃም ዝኣመሰሉ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ሓደ ኣገባብ’ዩ። እዚ ኸኣ 30% ናይ’ቲ ኣብ ዑደት ዘሎ መጠን ሃገራዊ ባጤራ ዝሽፍን ባንክታት ክሕዛ ኣለወን ማለት’ዩ። ብመልክዕ ወርቂ ዝቕመጥ ሃብቲ ሃገር ውን ዝውቱር ኣገባብ ናይ ‘ባክ ኣፕ’ ዩ። ስለ’ዚ እዩ ውን ሃገራት ከም ዲናር ናይ ዖማን፣ ናይ ኩየት ኣብ ዓለም ገዚፍ ቁጠባዊ እጃም ዘይብለን ክንሰን ባጤርአን ብመንጽር ዶላር ልዑል ካብ ዝሽረፈለን ሓገራት ዝኾና። ቦንድ ካብ ካልኦት ዓበይቲ ኩባንያታት ዓለም ምግዛእ ካልእ መልኽዕ ውሕስነት ናይ ሃገራዊ ባጤራ’ዩ። ኣብ ካልኦት ባንክታት ንንግዲ ኢለን ሃገራት ዘቐምጣኦ ገንዘብ ወን ሓደ ኣገባብ’ዩ። በዚ ኸኣ ናይ’ቲ ምሸት ዘተ ተዛዚሙ።
- ዶ/ር ኣርኣያ ጸጋይ ምሁር ስነ-ቁጠባ ኮይኑ ንነዊሕ ዓመታት ዋና ኣካያዲ ስራሕ ባንክ ኣባይትን ንግድን፣ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ድማ ዋና ኣካያዲ ስራሕ ባዓል መዚ ናጻ ናይ ንግዲ ዞባ (Free Zone) ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክሊ ኦሮምያ መጋቢት ካብ ዝኣቱ ንነዘ ኦነግ ኣብ ኤርትራን ኬንያን ዝዓለሞም እዮም ተባሂሎም ዝተጠርጥሩ 121 ሰባት ብትእዛዝ ቤት ፍርዲ ከምዝተኣሰሩ መንነቶም ክጥቀስ ዘይመረፁ መንግስታዊ ባዓል ስልጣን ኣፍሊጦም።
እቶም ንቪኦኤ ቃለ-ምልልስ ዝሃቡ ባዓል ስልጣን፣ፖሊስ ፈደራል ነቶም ዝተኣስሩ ውልቀ-ሰባት ካብ መጋቢት ጀሚሩ ይከታተሎም ከምዝፀንሐን፣ትእዛዝ ቤት-ፍርዲ ድሕሪ ምርካቡ ነቲ ስጉምቲ ምውሳዱን ሓቢሮም።
ንሶም ወሲኾም፣እቶም እሱራት ኣብ ኤርትራን ኬንያን ብኦነግ ታዕሊም ከምዝረኸቡን፣ኣብ ውሽጢ ኢትዮዽያ ናይ ኦነግ ጉጅለታት ጥፍኣት ንምፍጣር ይሰርሑ ነይሮም ይብሉ።
ባዓል ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ወሲኾም ሃገራዊ ኮንግረስ ኦሮሞ፣ዝተኣሰሩ ኣባላቱ ምኻኖም ንክገልፅ ተሓቲቱ፣ናይ 12 ሰባት ዝርዝር ኣቅሪቡ‘ሎ።እንተኾነ እቶም ክልተ ዱር ምስ ምጭፍጫፍ ብዝተታሓሓዘ ተኸሲሶም ገበነኛ ተባሂሎም ዝተኣሰሩ፣እቶም 10 ድማ ምልምላት ኦነግ ኮይኖም ከምዝተረኽቡ ሓቢሮም።
መንግስቲ ኢትዮዽያ ንመርበብ ኦነግ ንምብታኽ ብመሰረት ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣባላት ኦነግን ኦብኮን ኮይኖም ዝተረኽቡ 121 ሰባት ከምዝተኣሰሩን፣መስርሕ ምርመራ ምስ ተዛዘመ ናብ ቤት-ፍርዲ ከምዝቀርቡን እቶም ባዓል ስልጣን ኣፍሊጦም።
ብካልእ ወገን፣64 ኣባላት ፌደራላዊ ዴሞክራስያዊ ምንቅስቃስ ኦሮሞን ህዝባዊ ኮንግረስ ኦሮሞን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከምዝተኣሰሩ ኣቦ መንበር ኦፍዴን ኣቶ በቀለ ገርባ ገሊፆም።ተኣሰርቲ ቁፅሪ ሰሌዳ ብዘይብለን ማካይን ካብ ጂማ፣ነቀምቴ፣ቡራዩ፣ሆለታን ሰበታን ከምዝተወሰዱ እቲ ዜና ይሕብር።
እቶም ኣብ ማእከላዊ ዝተኣሰሩ ተማሃሮ፣መማህራንን ሕፁያት ፓርላማ ዝነበሩን ምኻኖምን ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ መሰል ጠበቃ ከይረኽቡን ምስ ካልእ ሰብ ክራኸቡ ከምዘይተፈቀደሎምን ጋዜጣ ብሉምበርግ ሓቢራ።


text:
ኤርትራ፣ ሓያሎ ወነንቲ ንኣሽቱ ትካላት ብዝተሰልዓሎም ግምታዊ ግብሪ ትካሎም ይዓጽዉ
Radio Erena: 13 March 2018
ኣብ ኤርትራ፣ ሓያሎ ወነንቲ ንኣሽቱ ትካላት ዝተሰልዓሎም ግምታዊ ግብሪ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ብምዃኑ ትካላቶም ጠቕሊሎም ክዓጽዉ ከምዝወሰኑ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
መንግስቲ ኤርትራ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ኣትሒዙ ድሕሪ ዘተኣታተዎ ናይ ወነንቲ ትካላት ሰነድ ናይ ምጽራይ፣ መስርሕ፣ ጎኒ ጎኑ ድማ፣ ነቶም ኣታዊታቶም ብንጹር ክፈልጥ ዘይክኣል ከም ንኣሽቱ ድኳናት፣ ኣብያተ ሻሂን መሸጣ መጻሕፍትን ዝኣመሰሉ ትካላት ዝሰልዖ ግምታዊ ግብሪ፣ ካብ ኣታዊታቶም ንላዕሊ ምዃኑ ከማርሩ ጸኒሖም'ዮም።
ብሰንኪ እዚ ዝተሰልዐ ግምታዊ ግብሪ፣ ሓያሎ ካብዘን ትካላት ጠቕሊለን ክዓጽዋ ዝወሰና ኣለዋ።
እቲ መንግስቲ ኣቐዲሙ፣ ከም ሆቴላትን ኣብያተ መግብን ንዝኣመሰላ ናይ ዓበይቲ ትካላት ወሃብቲ ኣገልግሎታት፣ ዘዋህለልኩሞ ባጤራ ናቕፋ ናብ ባንክ ኣየእተኹምን ከምኡ ድማ ዘይሕጋዊ ሸርፍን ሓዋላን ተካይዱ ኣለኹም ክብል ካብ ወርሒ ክሳብ 8 ኣዋርሕ ዝግመት ናይ ምዕሻግ ስጉምቲ ከምዝወሰነሎም ይፍለጥ።
ሓያሎ ካብዘን ትካላት፣ ድሕሪ'ቲ ክዕጸዋሉ ዝተወሰነለን ግዜ፣ ግምታዊ መቕጻዕቲ ድሕሪ ምኽፋለን ተኸፊተን ኣገልግሎት ኣብ ምሃብ ይርከባ።
ስርዓትን ውዳበ ጠፊእዎ ዘሎ ምሕደራ መንግስቲ ኤርትራ፣ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኣክል ክፍሊት ሃልኪ ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ ከይኣከበ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ምምቕራሕ ውህሉል ክፍሊት ብዝብል ናብ ህዝቢ ኣቕሪብዎ ዘሎ ዕዳ፣ ንህዝቢ ከማርር ጌርዎ ምህላዉ ምቅልሑ ይዝከር።
====================


text:
የውሃንስ ወዲ ዞሞ
By Vivana Amanuel June 10, 2012
ዛንታ የውሃንስ ወዲ ዞሞ ካብ ምጥፋእን ረስዓን ንስክላ ዝወጸ መሳጢ ዛንታ እዩ። ንዛንታ የውሃንስ ህይወት ንኽዘርእ ዝሓገዞ እቲ ብመሰንቆ ተሰንዩ ዝድረፍ ኣስቆንቛኒ ዜማ እዩ። ነዚ ዜማ እናክትሰምዕ መንነት የውሃንስን ዝፈጸሞ ድፍዕን ንምፍላጥ ትቕሰብ። ካብዚ ኣሕዛኒ ዜማ ተበጊስካ ኸኣ የውሃንስ መን ምዃኑ ንምፍላጥ ዛንታ ህይወቱ ትቛቑል።
ኣባ ይስሓቕ ገብረ የሱስ፣ ኣብቲ “ ስነ ተረትን መግለጺታቱን” ብዝብል ኣርእስቲ ዘዳለዉዎ መጽሓፎም፣ ንዛንታ የውሃንስ ወዲ ዘሞ ግሩም ጌሮም ገሊጾሞ ኣለው። ኣብ መጽሓፍ ዝሰፈረ ኮነ፣ ወለዲ ኣብ ዘዘንትውዎም ኣፈ ታሪኽ፣ የውሃንስ ንፉዕ ሃዳናይ ከም ዝነበረ’ዩ ዝትረኽ።
እዚ ጨሚቱ ዘይስሕት እንተልዒሉ ዘይምጎት ንፉዕ ሃዳናይ፣ ኣብ ዱርን ገሓሕርንን ዓዱ መዓልቱ ዝሃቦ፣ እንተስ ዓጋዜን እንተስ ጤለ በዱ ሒዙ፣ ዓውል ጣሕሲሱ ተመን ጓሲሱ ቤቱ ዝኣቱ ዘናግር ዓርጣም በጽሒ’ዩ ዝነበረ። ከምዚ ሎሚ ኾይኾነ ኣብ ህልም ዝበለ ሃውሽቶ በረኻ፣ ወረ ገለ ገለ እዋን’ወን ኣብ ከብዲ ዕእድን ወሰናስኑን ፣” ደቂ ሕድርትና ወይ ስርኤል በረኻ” ዝብሃላ ሕቡኣን ፍጥረት ይነብራ ነበራ። እዘን መልክዐን ከም ማርያም ፣ ስርሐን ከም መናፍስቲ ዝቑጸራ ደቒ ሕድርትና፣ ስሕት ኢለን ንውሑዳት ሰባት ደኣ’ምበር ዝበዝሐ ግዜ’ስ ይርኣያ ኣይነበራን። ንበይኑ በረኻ ዝወፈረ፣ ወጋሕታ ወይ ምሸት ማይ ከምጽእ ሩባ ዝወረደ፣ ማይ ክቐድሓ፣ ክሕጸባ ወይ’ወን ጓይላ ተኺለን ሂር ክብላ ይጸንሕኦ፣ እንተዘይተበሪህወን ድማ ይለኽዕኦ። ( ማሪታዊ እምነት’ዩ) ህዝቢ ደቒ ሕድርትና ኣብ ትሕቲ ጽላል ዓበይቲ ኣእዋም፣ ኣብ ደንደስ ሩባ ኣብ ሰውሕን ሸኻን ኣብ ጸምጸም በረኻን እየን ዝጸንሓ ኢሉ’ዩ ዘኣምን። ኣብ ፈቐዶ ሩባን ኩርባን በቲ ሕልሚ ዝጥዕም ድሃየን እናሓደማ( እናደረፋ) ልቢ ደቒ ሰብ ይሰልባ። ንደቒ ሕድርትና ኩሉ ኣብ በረኻ ዝበቑል ገረብ ፣ ገረበን፣ ኩሉ ኣብ በረኻ ዝነብራ እንስሳታት ጥሪተን እየን። ልክዕ ከም ሰብ ከኣ ከም ሰስሓ፣ ጤለበዱ፣ ዘኣመሰለ እንስሳ ዘገዳም እናጓሰያ ስጋኤን እናበልዓ ጸብአን እናሓንፈፋ ይነብራ። በዘን ጥሪት እዚኤን ድማ እዩ ዛንታ የውሃንስ ወዲ ዞሞ ምስ ደቒ ሕድርትና ዝተኣሳሰር።
ከምቲ ኣቐድም ኣቢልና ዝጠቐስናዮ፣ የውሃንስ ወዲ ዞሞ ከም ልማዱ ዝናሩ ተኣንጊቡ፣ ብረቱ ወላዊሉ ክሃድን ናብ በረኻ ዓዱ ወፈረ።
ግልጽ ምልጽ እናበለ ከሎ፣ ኣብቲ ብሳዕሪ ዝተኸድነ ጸምጸም በረኻ ሓደ ኣብ ክሳዱ ደወል ዝተኣሰረሉ ኣርሓ ዓጋዜን ኣስተብሃለ። እቲ ፈጣን የውሃንስ ብኡንብኡ ብርኩ ዓጺፉ ኣብሮኸ። ጠበንጃኡ ኣቀባቢሉ፣ ዓይኑ ዓሚቱ ልጓም ስሒቡ ክትኩስ እናተቀራረበ እንከሎ፣” ግደፍ ግደፍ” ዝብል ሕልሚ ዝጥዕም ድምጺ ኣብ እዝኑ ህሩግ በሎ። የውሃንስ ክኣምን ኣይከኣለን። ድጊሙ ንወዮ ዓጋዜን ንምቕታል ቦታኡ ኣጠዓዓመ። እንደገና፣ “ግደፍ ግደፍ” ዝብል ድምጺ ተደግመ። የውሃንስ ደንጺዎ። ግልጽ ግልጽ ኢሉ ነቲ ቀጢን ድምጺ ጓል ኣነስተይቲ ክረኽብ ሃቀነ። እንተኾነ ግን ዋላ ሓደ ሰብ’ኳ ክርኢ ኣይከኣለን። ውራይ ሃድኑ ብምግባር ዓይኑ ጸቒጡ፣ ብርኩ ዓጺፉ፣ ሕጂ’ወን ንወዮ ዓጋዜን ንምቕታል ተዳለወ። ሽዑ ወያ ጓል ሕድርትና ከምዚ ብምባል ገንሓቶን ኣጠንቐቐቶን።
“ግደፍ በልዎ ኣሕዋቱ
ግደፍ በልዎ ኣሕዋቱ
ከይትምእምን ሰበይቱ
ከይስበር ዓራቱ
ከይዝኽትሙ ደቓቱ
ከይትዓኑ እታ ቤቱ
ከይትጠፍእ እታ ርስቱ
ከይትቓድር ግራቱ
ከይደፍእዎ ደረቱ”
ወዮ ዓርጣም በጽሒ የውሃንስ ወዲ ዞሞ ካብ ዘንቀዶ ክምለስ ኣይደለየን። ሓቦ ስብእነት ከም ሓረግ ጠምጢሙ ዝደለዮ ክገብር ኣስድዖ። ነታ ብድምጺ እምበር ብዓይኑ ዘይረኣያ ጓል ሕድርትና ኸኣ፣ ከምዚ ክብል መለሰላ።
“ጠበንጃይ ለጉመያ
ዓይነይ’ወን ጸቒጠያ
ብርከይ ዓጺፈያ
ንመሬት ሓቑፈያ
ሳዕሪ ተጎልቢበያ
ሕጂ’ዶ ገፈያ
እታ ዕድለይ ክርእያ”
ወያ ጓል ሕድርትና ብመልሲ የውሃንስ ብሕርቓን ጣዕ በለት፣ ብቑጥዐን ነድርን ኸኣ “እንተቐቲልካዮ ክትቕተል ኢኻ” በለቶ። ካልእ ነዚ ትምልከት ዝነበረት ጓል ሕድርትና፣ ንየውሃንስ “ ኣይትጃጁ ቕተሎ” ብምባል ኣተባብዓቶ። እታ ዋና ዓጋዜን “ግደፍ” በለት። እታ መጻርርታ ፈታዊት የውሃንስ ድማ ደጊማ “ቅተሎ” በለት።
‘ቀቲሉ’ሞ ኣበይ ከይኣቱ” በለት እታ ዋና ዓጋዜን፣ “ ኣብ ከርመድ’ዶ ዘይእቶ ኾይኑ” በለት እታ ፈታዊት የውሃንስ። ኮይኑ” ደገመት እታ ንየውሃንስ ዘጠንቀቐት ‘ስርኤል። እታ ደጋፊቱ ከኣ “ ዕንጸይቲ ከርመድ
ሰሊዕካ’ዶ ዘይውሰድ ኾይኑ” ብምባል ንየውሃንስ ኣጉርሓቶ’ሞ የውሃንስ ብኡንብኡ ንወዮ ኣርሓ ዓጋዜን ግንባሩ ዘበጦ። ቀተሎ። ከምቲ እታ ፈታዊቱ ጓል ሕድርትና ዘጉርሓቶ ከኣ ፣ ኣብ ገረብ ከርመድ ብጉያ ተዓቑበ። እዘን ሎሚ ደሃየን ጠፊኡ ዘሎ ደቒ ሕድርትና ወልዲ ክሳብ’ዚ ቀረባ እዋን መዋዕልትና እየን ነይረን
እናበሉ እዮም ዘዕልሉለን። ደቂ ሕድርትና ናይ ምጽባእ ባህሪ ኣለወን ተባሂሉ ስለ ዝእመነለን።
ንሰን ዘይፈትውኦ ኣይግበርን’ዩ። ሕሉፍ ሓሊፉ ኣዴታት ኣብ መኣዲ ቁራስ እንጌራ ንደቂ ሕድርትና ኢለን ይገድፋ ነይረን። መቸም ኩሉ ፍጡር ዝፈትዎን ዝጸልኦን ወረ ክሳዕ ናብ ሞት ዘብጽሐን ነገራት ከም ዘሎ ወለዲ ብ ኣፈ ታሪኽ የዘንትው እዮም። ከምቲ ኣባ ይስሓቕ ገብረኢዮሱስ’ወን ኣብ መጽሓፎም ግሩም ጌሮም ዝገለጽዎ፣ ደቒ ሕድርትና ንገረብ ከርመድ ኣይፈትወኦን እየን። ካብ እንስሳታት እወን ን ኣድጊ ከምዘይፈትዋ ይንገረለን። ካብዚ ብምንቃል እያ እምበኣር እታ ፈታዊቱ ንየውሃንስ ወዲ ዞሞ ናብ ዕንጸይቲ ከርመድ ተዓቖብ ኢላ ዘጉርሓቶ። የውሃንስ እወን ምኽራ ተቐቢሉ ኣብ ገረብ ከርመድ ተዓቑቡ ደሓነ። ካብ ዕንጸይቲ ከርመድ ሰሊዑ ናብ ቤቱ ስለ ዝተማልአ ድማ ንነዊሕ እዋን ብ ኣማን ይነብር ነበረ።
ካብ ዕለታት ሃደ መዓልቲ ኣብ ሃድን ውዒሉ ከዕርፍ ነታ ካብ ነብሱ ፈልይዋ ዘይፈልት ዕንጸይቲ ከርመድ ሓቑፍዋ ደቂሱ እንከሎ፣ ቐሸም መንደዲ ሓዊ ሃሰው ትብል ዝነበረት ቦኣልቲ ቤቱ፣ ማንም ቀሸም ዕንጸይቲ መሲልዋ ንወያ ዕንጸይቲ ከርመድ መእጎዲ ሓዊ ገበረታ።
የውሃንስ ድሓን ዘሎ መሲልዎ በረኻ ምስ ወፈረ፣ ወያ ጽላኢቱ ስርኤል ቀተለቶ። ሬሳኡ ከኣ ጉማ በልዕዎ፣ እታ ፈታዊቱ ጓል ሕድርትና ብሞት የውሃንስ ኣዝያ ስለ ዝጎሃየት።
“ኣታ ጉማ ካሕዳየ
ጉማ በረኻ
የውሃንስ’ዶ ርኢኻ” ኢላ እናልቀሰት ኣብ ኩሉ ሕሉም ተናድዮ ነበረት ይብሃል። ብኻልእ ወገን እወን እታ ዕንጸይቲ ከርመድ የውሃንስ ኣብ ገዛ ሒዝዋ ዘይኾነ ክሕጸብ ምስ ከደ ኣብ ደንደስ ሩባ ምስ ገደፋ እያ ኣታ ተጻባኢቱ ጓል ሕድርትና ዝቐተለቶ ዝብል ብሂል ኣሎ።
ገለ ሰብ ብ ኣፈ ታሪኽ ዝገልጽዎ ድማ፣
የውሃንስ ወዲ ዞሞ ኣብ ከባቢ ተኹሎ፣ እገላ ሃጺን፣ መንብሮ ፣ ቀላይ ብዓልቴት፣ ኣብ ዝብሃላ ዓድታት ይነብር ከም ዝነበረ እዮም ዝትርኹ። ከም ኣበሃህላ ፣ እዞም ዓበይቲ እዚ ዛንታ ዝተፈጸመሉ ኣብ ከባቢ ተኹሎ እዩ። መርዓ የውሃንስ ቀሪቡ ኣብ ሳልስቱ ኣንስቲ ንውራይ ዝኸውን ጣይታ ይስንክታን ስዋ ይጸምቛን ነበራ። ቤት እንዳ ዓለቡኡ ከኣ ብጓይላን ሳዕስዒትን ማሚቓ ብመቕርብን ፈተውትን ተጎቢኣ ነበረት። ሻቡ የውሃንስ ንውራይ ዝኸውን ዕንጸይቲ ንምእራይ ናብ በረኻ ዓዱ ምስ ወፈረ ክትወልድ ዝቐረበት ዓጋዜን ረኺቡ ክትኩስ ምስ ተዳለው፣ ከምቲ ኣቐዲምና ዝተመልከትናዮ ጓል ሕድርትና “ግደፍ ከይትትኩስ” ብምባል ገንሓቶን ኣጠንቐቐቶን። የውሃንስ ግን ንዘረብኣ ግዲ ከይሃበ ነታ ዓጋዜን ተኩሱ ቀተላ። ብኡንብኡ የውሃንስ ወቕዒ ረኺብዎ ሓሚሙ ዓረፈ። ወዩ ንመርዑኡ ዝጠፍአ ሽሻይ መተዝከሪኡ ኾነ፣ ቤቱ ከኣ ካብ ሓጎስን ዕልልታን ሓዘንን ዋይዋይታን ተጎበአት። ክሳዕ ለይቲ ሎሚ የውሃንስ ወዲ ዞሞ “ወዝኖ” ኾይኑ ይብልዎ።
‘ወዝኖ” ዝብል ቃል ምስ ሞት የውሃንስ ወዲ ዞሞ ተኣሳሲሩ ዝመጸ ቃል ከም ዝኾነ ወለዲ ይትርኹ። “ወዝኖ” ማለት ከም ገንኢ ዕትሮ ጻሕሊ ሓፈሻዊ ስርሓት መሬት፣ ኣብ ሓዊ ኣቶ ዘይበሰለ ሓድጋ ዘይጻወር ማለት’ዩ።
ወለዲ ካብዚ ተበጊሶም መርዕኡ ንዝቐረበ መንእሰያ ፣ ወዝኖ’ዩ ፣ በይኑ ኣይትስደድዎ ዘይረኻቢኡ ከይረኽቦ፣ ወቕዒ ከይወቕዖ፣ ጋኔን ከይለኽዖ፣ ብምባል መርዓዊ ይኹን መርዓት ዋላ ንክሸኑ ብዘይ መሰነይታ ኣይሰድዎምን እዮም።
ዛንታ የውሃንስ ናይ ኣፈ ታሪኽ ዛንታ ብምዃኑ ዝተፈለለየ ኣገላልጻ ክውሃቦ ናይ ግድን’ዩ። ኣብ ጽሑፍ እናሰፈረ ምስ ዝኸይድ ግን ናይ ሓባር መረዳእታ ክጥረን ብዛዕባ እዚ መሳጢ ዛንታ ዓሚቕ ኣፍልጦ ክርከብን ይከኣል’ዩ።
ዛንታ የውሃንስ ብገለ ሸነኹ ምስ ዛንታ ራእሲ ወልደ ሚካኤል፣ ንጉስ እልፋን ይመሳሰል’ዩ። ህዝቢ ከምቲ ንራእሲ ወልደሚካኤልን ንጉስ ወዲ እልፋን ብደርፊ ጌሩ ዝገንሖምን ዝመዓዶምን ዝጎሃየሎምን፣ ንየውሃንስ ወዲ ዞሞ’ወን በቲ ኣሕዛኒ ዜማን ሓያል ግጥምን ኣቢሉ ፣ ንዝወድዮ ሳእኒ ነቲ ተተቲዑ ዘው ዝበለ ዛብያ ወላምኡ ንዝነበሮ ከባቢ እናልዓለ ኣልቒስሉን ዓሚቕ ፍቕሩ ገሊጹሉን’ዩ ። ገለ ካብቲ ንየውሃንስ ብህዝቢ ዝተገጠመሉ ፣
“ የውሃንስ ወዲ ዞሞ
ብዓል ዛብያ ወላሞ
ብዓል ሳእኒ ኩቱሞ
ብዓል ጎልጎል ሃዞሞ
እንታይ’ሞ እንታይ’ሞ
ኣዛ ኦኣለም እዚኣ’ሞ
የውሃንስ ፋኑሰይ ሕደግ ኣይትተኩስ
ከይትከውን ብላሸ።
ንስምዒት መዋቲ የውሃንስ ወዲ ዞሞ ዝገልጽ፣ ድሕሪ ሞቱ የውሃንስ ከም ዝበሎ ኣምሲሎም ዝደርፍዎ ግጥሚ እወን ፣
“ሓማተይ ብቑንንታ
መርዓተይ ብቑንንታ
ድራረይ ብግዕታ
ሓሞይ ዝኣዘዙኒ
ጎይታይ ዝኣዘዙኒ
ምክተይ በሪሩኒ
ዓርከይ ግን ጠሊሙኒ
ዓርኪ ጠላም ኩኒ።”
በዚ ድማ የውሃንስ ህዝቢ ዝገደሰሉ ናይቲ እዋን’ቲ ህቡብ ሰብ ከም ዝነበረ ከነስተውዕልን ክንግምትን ንኽእል። የውሃንስ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ካልእ ዝፈጸሞ ቅያን ተፈላጥነቱ ንክዓዝዝ ዝገበሮ ሞያ ክህሉ ስለ ዝኽእል ካብዚ ዛንታ’ዚ ነቒልና ነባሪ ዝኾነ ዓሚቕ ምርምር ክንገብር ዝግብኣና እመስለኒ


text:
ብዶ/ር ሪያክ ማቻር ዝምራሕ ናይ ደቡብ ሱዳን ተቓዋሚ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ንሓደ ናይ ኢትዮጵያ ደባይ ተዋጋኢ ይሕግዝ ኣሎ ክብል ኸሲሱ።መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ይኹን መራሒ ደባይ ተዋጋኢ ኢትዮጵያ ነቲ ኽሲ ነፂጎምዎ ኣለው።
ወሃቢ ቃል ምንቅስቓስ ተቓዋሚ ሓርነት ህዝቢ ደቡብ ሱዳን SPLM-IO ኮለኔል ጄምስ ሎኒ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ’’ግንባር ሕብረት ሓረበኛታት ኢትዮጵያ’’ ብዝብል ሽም ንዝፅዋዕ ናይ ኢትዮጵያ ተቓዋሚ ጉጅለ ይሕግዝ ኣሎ ክብሉ ድሕሪ ምግላፅ ኣስዒቦም ‘’ናይቲ ውድብ መራሒ ትዋት ቻል ኣብ ከባቢ ፓሻላህ መደብር ኣለዎ።ንኦሮሞ፣ኣኙዋክን ኑዌርን የሰልጥኑ ኣለው’’ኢሎም።ንኣስታት 2,000 ዕጡቓት ወዲቦም ኣብ ማቲያንግን ኣጓክን ኣብ ልዕሌና መጥቓዕቲ ፈፂሞም ሓይልታትና ግን ነቲ መጥቓዕቲ መሊሶምዎ እውን ኢሎም ብምውሳኽ።
ሓይልታቶም ንገሊኦም ከምዝቐተሉዎምን ሬስኦም ከምዝሓዙን እዚ ድማ መርትዖ ምዃኑን ገሊፆም ኮሎኔል ሎኒ።
መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ንመራሒ ደባይ ተዋጋእቲ ኢትዮጵያ ሓደ ሚሊዮን ዶላር ምሃቡ ዘረጋግፅ ሰነድ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዘረከቡን ወሲኾም ገሊፆም እቶም ወሃቢ ቃል።
ወሃቢ ቃል ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ኮሎኔል ፊሊፕ ኣጉዌር ግን መንግስቶም ንዓመፅቲ ጉጅለ ኢትዮጵያ የዕቁብን ይሕግዝን ዝብሉ ክስታት ሓሶት ኢሎምዎ ኣለው።
‘’ፃዕዳ ሕሶት እዩ’’ ዝበሉ ኮሎኔል ፍሊፕ ኣስዒቦም ‘’ታሪኻዊ ርክብ ኢትዮጵያን ደቡብ ሱዳን ዝርድኡ ደቡብ ሱዳናዊያን ነዚ ኣይቕበሉዎን’’ኢሎም።
ሓይልታት ፀጥታ ደቡብ ሱዳን ኣብ ፀጥታ ዶብ ክልቲአን ሃገራት ምስ ሓይልታት ፀጥታ ኢትዮጵያ ክሰርሑ ናይ ፀጥታ ምርድዳእ ኣለና እውን ኢሎም እቶም ወሃቢ ቃል።
ብዛዕባ ዝተጠቕሰ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ዝተሓተቱ ኮሎኔል ፊልፕ ሃገሮም ናይ ገንዘብ ሽግር እንሃለዋ ነዚ ተስፋ ዘይብሎ ክብሉ ንዝፀውዖዎም ደባይ ተዋጋኢ ኢትዮጵያ ክሕግዝ ኣይክእልን፤መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዝተብሃለ ኽሲ ከፀሪዮ ድልዋት ኢና ኢሎም።
SPLM/SPLA ኣብ 1983 ኣ/ፈ ኣብ ኢትዮጵያ ምንቅስቓስ ክጅምር ናይ መንግስቱ ሃይለማሪያ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክውድቡዎም ዝተመደቡ፣ ምስ ሱዳን ናይ ዘዳቡ ከባቢ ሓላፊ ደሕንነት ምንባሮም ዝገለፁ መራሒ ’’ግንባር ሕብረት ሓረበኛታት ኢትዮጵያ’’ ቱዋት ፓል ቻይ ሓሶት እዩ ክብሉ ነቲ ኽሲ ነፂጎምዎ ኣለው።
ብሪያክ ማቻር ዝምራሕ ደባይ ተዋጋእቲ ነዚ ናይ ሓሶት ወረ ዝዝርግሕ ዘሎ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወታደራውን ፖለቲካውን ድጋፍ ንምርካብ እዩ ኢሎም ቱዋት።
ወሃቢ ቃል ዓመፅቲ ደቡብ ሱዳን መራሒ ተቓዋሚ ጉጅለ ኣብ ዋና ከተማ ደቡብ ሱዳን ጁባ እዩ ዝርከብ ንዝበልዎ እውን ኣብ ውሽጢ ደቡብ ሱዳን ከምዘይንቀሳቐሱ የግዳስ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከምዝሰርሑ ተዛሪቦም።ካብ መንግስቲ ሳልቫ ኪር ዝኾነ ይኹን ሓገዝ ኣይረኸብናን፣ካብ 2011 ኣ/ፈ ጀሚሩ ምስ ሰበስልጣን ደቡብ ሱዳን ተራኺብና ኣይንፈልጥን እውን ኢሎም።
ክልቲኦም ተነሓናሕቲ ወገናት ደቡብ ሱዳን ኢትዮጵያ ኣብ መስርሕ ሰላም ትፃወቶ ዘላ ጊድ ብምንኣድ ከም ማእኸላይ ሽማገለ ኮይና ሃናፂ ጊደ ምፅዋታ ክትቕፅለሉ እምነትና እዩ ኢሎም።ሪኢቶ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምርካብ ዝገበርኩዎ ፈተነ ኣይሰለጠን።


text:
ታሪኻዊት ሰነድ ”ፍኖተ-ገድሊ” ብኣቶ ብስራት ኣማረ ዝተሰነደት ታሪኻዊት መፅሓፍ‘ያ።ኣብ ውሽጣ ኣካታዒን ኣሳሓሓቢን ነጥብታት ሓቊፋ‘ላ እታ መፅሓፍ።
ኲናት ዓድዋ ብመንፅር ክብርን ጥቅሚን ኢትዮዽያ ምርኣይ እንተተካኢሉ፣ ንኣፍሪቃውያን ዝህቦ ትርጉም ዓብዪ‘ዩ፣ኣውሮዻዊት ሃገር ኣብ ኣፍሪቃ ምስዓራ ንኣፍሪቃውያን ዘሕብን‘ዩ፣ብመንፅር ዘላቂ ረብሓ ኢትዮዽያ ግና፣ ኣይጎድአን ኢልካ ንምዝራብ ኣፀጋሚ‘ዩ።ሃገር ኣብ ክልተ ተመቂላ‘ያ ይብሉ ኣቶ ብስራት ኣማረ።
ኣብ 17 ዓመት ቃልሲ ህወሓት ኣቶ ኣረጋዊ በርሀ (በሪሁ) ኣቶ ስብሓት ነጋ፣ኣቶ ግደይ ዘርኣፅዮን፣ ኣቶ ኣባይ ፀሃዬን ኣቶ ስዩም መስፍንን ኣምልኾተ-ሰብ ተቖፃፂሮም ንረብሓ'ቲ ውድብ ሰሪሖም ኢላ'ውን ትንእድ ፍኖተ-ገድሊ።
ነቐፍቲ ግና ኣምልኾተ-ስብ ብኣምልኾተ-ውድብ ተኪኦም ናፃ ማሕበረ-ሰብ ኣብ ትግራይ ንከይፍጥር ዕንቅፋት ኮይኖም ኢሎም ይወቅሱ።


text:
ኣብዚ ናይ ሎሚ መበል 12 መድረኽ ዙር ፈረንሳ ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ ክለብ ዳይመንሽን ዳታ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት ብሉጽ ጸወታ ብምርኣይ ናይ 7ይ ደረጃ ሒዙ ነቲ ውድ ድር ፈጺምዎ ኣሎ። ኢትዮጵያዊ ጽጋቡ ገብረማርያም ኣብ መበል 51 ኤርትራዊ ናትናኤል ብርሃነ ኣብ መበል 166 ኮይኖም መዛዘሚ መስመር ረጊጾም።
ብሪጣን ያዊ ተቐዳዳማይ ክለብ ስካይ ክሪስ ፍሩም ዝርከብዎም ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ቱር ዲ ፍራንስ ምስ ናይቲ ውድ ድር ሞተር ሳይክል ሓደጋ ግጭት ኣጋጢምዎም።
ፍሩም በቲ ሓደጋ: ዝወዳደረላ ብሽክለታ ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ብምዃና ንዝተወሰነ ጉዕዞ እምባ ሞንት ቨንቱክስ ብጉያ እግሪ ክሓኹሮዩ ተገዲዱ። ንሱ በቲ ሓደጋ ሓደ ደቒቕ ኣብ ግዜ ብምኽሳሩ ንናይ መድረኽ ዓወት ኣይቀንዖን።
ኣብ ሓፈሻዊ ነጥቢ ግን መሪሕነቱ ብምዕቃቡ ብጫ ማልያ ገና ካብ ዝባኑ ኣየረከባን። ደያኑ ነቲ ዝተፈጥረ ሓደጋ ሞተር ሳይክል ኣብ ግምት ብምእታው ምስኡ ምስ ዝነበሩን ግን ካብቲ ሓደጋ ዝተረፉ ተቐዳደምቲ ዘመዝገብዎ ግዜ ክህብዎ ከምዝኽእሉ ተገሚቱሎ።
ብሓፈሻ ኣብ ናይ ሎሚ ናይ መበል 12 ናይ መድረኽ ቅድ ድም ቱር ዲ ፍራንስ በልጅማውያን ተቐዳደምቲ ደ ግነት ቶማስን ጳውሎስ ሰርገን ናይ ቀዳማይን ካልኣይን ደረጃ ሒዞም ነቲ ውድ ድር ፈጺሞሞ። ስጳኛዊ ዳንኤል ናቫሮ ድማ ናይ ሳልሳይ ደረጃ ሒዙ።
ኣብ ሓፈሻዊ ውህሉል ነጥቢ ድማ ብሪጣን ያውያን ክሪስ ፍሩም ኣባል ክለብ ስካይን ኣዳም ያተስን ኣባል ክለብ ኦሪካ ባይክ ኤክስቸንጅ ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ደረጃ ዝርከቡ ዘለው ክኾኑ ከለው ኣባል ክለብ ሞቪ ስታር ኲንታና ናይሮ ድማ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ይርከብ።


text:
ዝሓለፈ ቐዳመ ሰንበት ኣብ ክልታት ኣምሓራን ኦሮሚያን ኣብ ዝተኻየደ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ፡ 10`ታት ሞይቶም ኣማኢት ቆሲሎም ኣለዉ፡ ብጸብጻብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ድማ ከባቢ 100 ሞይቶም። ተቓአውምቲ ሰልፍታትን ጉጅለታት ተሓለቕቲ መሰላትን፡ እቶም ተሰለፍቲ ሰለማውያን ከምዝነበሩ እንተኾነ ሓይልታት ጸጥታ ተኹሲ ከምዝኸፈትሎም ይገልጹ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ገለ ካብ`ቶም ሰልፈኛታት፡ ተተኮስቲ ከይተረፈ ዝርከቦ ኣጽዋራት ዝሓዙ`ዮም ኔሮም ይብል።
ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል መጽናዕቲ ዘካይድ ፍስሃ ተኽለ፡ እቲ ሰልፍታት ኦሮሚያን ክሊ ኣምሓራን ጎኒ ንጎኒ ዝተኻየደ`ኳ እንተኾነ፡ ሓደ ዓይነት ምረት ኣይኮነን ዘለዎም ይብል፡
“ኣብ ክልል ኦሮሚያ፡ መበገሲ`ቲ ተቓውሞ ንኣዲስ ኣበባ ንምስፋሕ ዝተገብረ ማስተር ፕላን`ዩ። ኣብ ክልል ኣምሓራ እቲ መበገሲ ማእሰቲ 5ተ ኣባላት ኮሚቴ መንነትን ርእሰ-ውሳነን ወልቃይት`ዩ። ነቲ ተቓውሞን ሰልፍን ቀልጢፉ ዝወልዕ እዚ`ዩ”
ፍረድ ንያበራ፡ ኣብ ኣሪጋቶ ኢንተርናሽናል ዝተባህለ ጸረ-ድኽነት ቖልዑት ዝሰርሕ`ዩ። ነቲ ናይ ኣምሓራን ኦሮሞን ተቓውሞታት ሓደ ዝገብሮ ምኽንያት፡ መረረቶም ናብ መንግስቲ ክገልጹ ዘይምኽኣሎም`ዩ ይብል።
“ንዓይ ከምዝርድኣኒ፡ ብሓፈሽኡ ኣብ ኢትዮጵያ ንሲቪላዊ ማሕበረሰብን ንውድባትን ዝኸውን ዕድላት ከምኡ`ውን መማራጺ ርእይቶታት እናተሸምረረ ይኸይድ ስለዘሎ`ዩ። ሰባት ዝተፈለየ መረረት ክህልዎም ይኽእል`ዩ፡ ግን ዝገልጽሉ ዕድል የብሎምን”
ኣብ ለንዶን ኣብ ዝርከብ ትካል ትምህርቲ ኤኮኖሚክስ ሰብኣዊ መሰላት ዘጽንዕ ኣዎል ኣሎ ብወገኑ፡ ብታሪኾም ነንሕድሕዶም ዝጠማመቱ ዝነበሩ ወገናት ናብ ሓደ ይመጹ ኣለዉ ይብል።
“ ኣብ`ዚ ሓደ ዓመት ንርእዮ ዘለና ጉዳይ፡ ብኽልተ ወገን ዝነበሩ ህዝብታት ናብ ሓደ ይመጹ ከምዘለዉ`ዩ። ነቲ ተቐራሪቦም ካብ ምስራሕ ክፈላልዮም ዝጸንሐ ነገራት ኣብ ምውጋዱ ይሰርሑ`ለዉ። ስለዚ ኣብ መንጎ ኣምሓራን ኦሮሞን ኣገዳሲ ዝኾነ ናይ ሓድነት መግለጽታት ይስማዕ ኣሎ “
መጻኢ እንታይ ከምዝወልድ ግን ዝፍለጥ ነገር የለን ዝብል ኣቶ ፍስሃ ተኽለ ድማ ኣብ ተግባራት መንግስቲ ከምዝምርኮስ ይገልጽ። ኣተሓሒዙ፡ መንግስቲ ነቶም ሰልፈኛታት ሓሳቦም ክገልጹ ዘፍቅደሎም እንተኾይኑ፡ እቲ ኩነታት ክመሓየሽ`ዩ። መንግስቲ መጠኑ ዝሓለፈ ናይ ሓይሊ ምውሳድ እንተቐጺሉ ግን፡ እቲ ኩነታት ክቕጽል`ዩ ምናልባት`ውን ክገድድ ይኽእል ይብል።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣንጻር- ሃገር ዝህውኹ ዝበሎም ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ምጥንቃቑ ቐጺሉ`ሎ።


text:
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ ምምሕዳር’ታ ሃገር ንመጀመርያ ጊዜ ኣብ ከምዚ ዓይነት መጥቓዕቲ ቁጽሪ ዝሞቱ ወግዓዊ ክገብር ይዳለው ኣሎ። እቲ ንነዊሕ እዋን ብምስጥራዊነት ክስራሕ ዝጸንሐ ፕሮግራም ግልጹነት ክህልዎ ብዙሕ ትጽቢት ተነቢሩ’ሎ።
ጉጅለታት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ካብ ነዊሕ ጀሚሮም ኣብዚ ኣንጻር ግብረ-ሽበራ ዝዓለመ መጥቓዕትታት ቁጽሪ ዝሞቱ ብወግዒ ክግለጽ ክጽውዑ እንተጸንሑ’ካ ምምሕዳር ኣሜሪካ ግን ቁጽሪ ምውታት ንምግላጽ ኮነ ንምርግጋጽ ፍቃደኛ አይነበረን ።
ካብ ትካል ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሂማን ራይትስ ፈርስት ሪታ ሲሞን ብዛዕባ’ቲ ኩነታት ከምዚ ይብላ።
‘ኣብዚ ጉዳይ ልዑል ዝኾነ መዓቀኒታት’ዩ ዘለና ስለዚ እመኑና። ዝኸአለና ኩሉ ንገብር ኣለና ማለት ጥራይ እኩል ኣይኮነን ። ስለዚ ዝሓሸ ሓበሬታ ብወግዒ ምግላጽ ይግብኦም’ዩ።’
ምምሕዳር ፕረዝደንት ኦባማ ብወገኑ ኣብ ቀረባ እዋን ወግዓዊ ኣብ ዝኸውን ሪፖርት ካብ 2009 ዓ.ም ጀሚሩ ብዘይካ ከም ኣብ ዒራቕ፡ ኣፍጋኒስታንን ሶርያን ዝበለ ተጻባኢ ከባቢታት ወጻኢ ብመጥቓዕትታት ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ኣሜሪካ ቁጽሪ ዝሞቱ ተዋጋእትን ሰላማዊ ሰባት ከምዝገልጽ ሓቢሩ’ሎ።
ወሃቢ ቃል ዋይት ሃውስ ጆን ኤርነስት ብወገኖም ብዛዕባ’ቲ ወግዓዊ ዝኸውን ሪፖርት ከምዚ ይብሉ።
‘ይፍጸም ከምዝነበረ’ኳ ብወግዒ ኣፍልጦ ንህብ ኣይነበርናን። ሕጂ እቲ ዝኸናወን ነገራት ብስሩዕ ወግዓዊ ምግባርናን ቁጽሪን ንጽልዋ’ዞም ስርሒታትን ውጺኢቶምን ምግላጽና ብጭቡጥ ናብ ግሉጽነት ንስጉም ምህላውና ዝርኢ’ዩ። ’
ካብ ትካል ሁማን ራይስትስ ፈርስት ዝኾና ሚስ ሲሞኒ ግን ቁጽሪ ጉዱኣት ጥራይ ምግላጽ እኹል ከምዘይኾነ እቲ ምምሕዳር ክንደይ ተዋጋእቲ ፡ ክውን ስግኣት፡ ተክእሎ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ክኣትው ዝክእሉን ፖሊሲ ዝቅጽል መጥቃዕትታት ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ዘሎ ምስጥራውነት ዝኣመስሉ’ውን ኣብቲ ሪፖርት ክጠቓለሉ ኣለዎም ይብላ።
ብተወሳኺ ‘ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኩሉ’ቲ ምምሕዳር ዝቐመጦ መዓቀኒ ፡ ገደብ ኣብ ጽሑፍ ክሰፍር አለዎ ምኽንያቱ ፕረዝደንት ኦባማ ካብ መዝነቶም ኣብ ዝሓድግሉ እዋን መወዳእታ ዘይብሉ ኩናት ሓዲጎም ንከይኸዱ’ዩ’ ኢለን።
ተንተንቲ ብወገኖም ኣብ መጻኢ ብድሆታት ክህልዉ’ዮም እዚ መጥቓዕትታት ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ኣሜሪካ’ውን ኣካል ፖሊሲ ጸረ-ሽብራ ኣሜሪካ ኮይኑ ክቅጽል’ዩ ይብሉ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ጉጅለ ራዕዲ ኢሉ ምሰ ዝሰየሞ ኦብነግ ልዝብ ጀሚሩ
መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ብሄራዊ ሓርነት ኦጋዴን (ኦብነግ) ምስ ዝተገምዐ ሓደ ክፋል ኣመራርሓ ድርድር ምጅማሩ ንመንግስቲ ቀረባ ዝኾነ ሰብ ንቢቢሲ ኣረጋጊፁ።
ኦብነግ፥ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ቅድም ክብል ብግብረ ራዕዲ ካብ መንጎ ዘስፈሮም ሓሙሽተ ጉጅለታት ሓደ እዩ።
እዚ ፈላጢ ውሽጢ ከምዝብሎ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ኬንያ፡ ናይሮቢ ዝተጀመረ ልዝብ፡ ካብቲ ጉጅለ ተፈንጪሉ ምስ መንግስቲ ዝዘራረብ ዘሎ አካል ዕርቂ ንክፍፅም፣ ሒዙዎ ዝኣቱ ወታደራዊ ሓይሊ ዕጥቁ ፈቲሑ ምሕረት ተገይሩሉ ዳግም ዝጣየሸሉ ዝብል ካብ ሞንጎ እቶም አጀንዳታት ድርድር ክልቲኦም ወገናት ሓደ እዩ።
እንተኾነ ግና እቲ ስሩዕ ልዝብ ብዕሊ ኣይተጀመርን ይብል ሓደ ምንጪ እዚ ሓበሬታ።
ኣብቲ ልዝብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወኪሉ ዝርከብ ጉጅለ፡ ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ሶማሌ አብዲ መሓመድ ዑመርን ኮነሬል ገብረ እግዚኣብሄር አለምሰገድን ከምዝርከቡዎም እቶም ምንጭታት ወሲኾም ሓቢሮም።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ሓደ ክፋል እቲ ደባይ ተዋጋኢ ጉጅለ፡ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዝገበሮ ዝርርብ ዕርቂ ፈጢሩ ዝተወሰነ ወተሃደራዊ ሓይሉ ሒዙ ናብ መንግስቲ ብምእታው ዕጥቁ ፈቲሑ'ዩ።
ከምኡ ድማ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ መንግስቲ ሪፓብሊክ ሶማልያ ሓደ ላዕለዋይ ኣመራርሓ እቲ ጉጅለ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሕሊፉ ክወሃብ ምግባሩን እቲ ጉዳይ መዘራራቢ ዛዕባ ኮይኑ ከምዝነበረን ዝዝከር እዩ።


text:
ዜና ኤርትራ
ኣብ ከሰላ ዝላባዕ ዘሎ ሕማም፣ ንሓያሎ ኤርትራውያን የጥቅዕ ኣሎ
Radio Erena: 04 October 2018
ኣብ ሱዳን፣ ዞባ ከሰላ ዝላባዕ ዘሎ ሕማም ንሓያሎ ኤርትራውያን ግዳያት ይገብር ከምዘሎ ተሓቢሩ።
ወከልቲ ሬድዮ ኤረና ኣብቲ ከባቢ ምስ ዝነብሩ ኤርትራውያን ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ፣ እቲ ሕማም ኣብ መላእ እቲ ዞባ ኣስፋሕፊሑ ከምዘሎ ብምርግጋጽ፣ ሓያሎ ካብቶም ግዳያት ኣብቲ ዞባ ዝነበሩ ኤርትራውያን ምዃኖም ገሊጾም።
ኣብቲ ዞባ ዘስፋሕፍህ ዘሎ ሕማም "ቺኩንጉንያ" ንምግታእን ንግዳያት ህጹጽ ረዲኤት ንምብጻሕን፣ መንግስቲ ሱዳን ተበግሶታት ከምዝወሰደ ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ከምቲ ዝድለ ኣኻሊ ከምዘይኮነ ምምሕዳር ዞባ ከሰላ የመልክት።
ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ሃገራት ኢጋድ፣ ኣብ ካርቱም ከካይድዎ ዝወጠኑ ኣኼባ ተሰሪዙ
Radio Erena: 04 October 2018
ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኣባላት ሃገራት ኢጋድ፣ ንሮቡዕ 3 ጥቅምቲ ኣብ ካርቱም ከካይድዎ ዝወጠኑ ኣኼባ ከምዝተሰረዘ ኣል ሳርቕ ኣል ኣውሳጥ ሓቢሩ።
መስርሕ ሰላም ደቡብ ሱዳን ናብ ትግብራ ኣብ ዝሰጋገረሉ፣ ጸጥታውን ወትሃደራውን ኩነታት እታ ሃገር ንምክትታል ኣብ ዝብል ነጥቢ ብምትኳር ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ ኣኼባ ዝተሰረዘሉ ምኽንያት ኣይተገልጸን።
ኣብ ካልእ እዋን ክካይድ ብዛዕባ ምዃኑ'ውን ዝተሓበረ ነገረ የለን።
ኣቐዲሞ፣ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ኣብ ካርቱም ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፣ ብዘይካ'ቲ ዶባቶም ካብ ህላዌ ሰራዊት ክልትኤን ሃገራት ናጻ ንምግባሩ ዝኣትዎ ስምምዕ፣ ኣብ ጸጥታዉ ኩነታት ብሓባር ዝነጥፍ ሓባራዊ ሰራዊት ንምቛም'ውን ተረዳዲኦም።
ኤርትራውያን ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቕሉ 3 ጥቅምቲ ይዝከር
Radio Erena: 03 October 2018
ካብ ሊብያ ናብ ኢጣልያ ንምስጋር፣ ልዕሊ 350 ኤርትራውያን ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቕሉ መበል ሓሙሻይ ዓመት ይዝከር።
ኣብ 3 ጥቅምቲ 2013፣ ዝበዝሑ ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ኣስታት 400 ስደተኛታት ጽዒና ዝነበረት ጃልባ፣ ኣብ ላምፔዱሳ ድሕሪ ዘጋጠማ ባርዕ ሓዊ፣ ድሕሪ ምጥሓላ፣ ህጻናትን ነፍሰ ጾር ኣዴታትን ዝርከብዎም ልዕሊ 350 ካብኣቶም ከምዝሞቱ ኣይርሳዕን።
እቲ ንመላእ ዓለም ዘሕዘነ ትራጄዲ፣ ኢጣልያ እትርከበን ሃገራት ናይ ሓዘን መዓልቲ ክእውጃሉ እንከለዋ፣ ዝበዝሑ ግዳያት እቲ ሕእደጋ ዜጋታቱ ዝኾኑ መንግስቲ ኤርትራ ክሳብ እዚ እዋን'ዚ ዝኾነ ኣፍልጦ ኣይሃቦን።
ሑቲ፣ ቀይድዎም ዝጸንሐ ክልተ ደቂ ፕረዚደንት የመን ነበር ብምሕረት ፈቲሑ
Radio Erena: 04 October 2018
ብኣመንቲ ሺዓ ዝምራሕ ሑቲ፣ ቀይድዎ ዝጸንሐ ክልተ ደቂ ፕረዚደንት የመን ነበር ብምሕረት ከምዝፈትሐ ኣፍሊጡ።
ሑቲ ንደቂ ፕረዚደንት ነበር ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ዝፈትሓሉ ምኽንያት ዝርዝራዊ ሓበሬታ ኣይሃበን።
ንየመን ን32 ዓመታት ዝመርሐ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ፣ ኣንጻሩ ድሕሪ ዝተኻየደ ናዕቢ ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዩ፣ ምስ ሑቲ ብምዃን ኣንጻር እቶም ብስዑዲን ሕቡራት ኢማራትን ዝድገፉ ዕጡቓት'ዩ ክቃለስ ጸኒሑ።
እንተኾነ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፣ ነቲ ምስ ሑቲ ዝኣተዎ ኪዳን ብምርሕራሕ፣ ምስቲ ናይ ኢማራትን ስዑድድድዲን ወገን ድሕሪ ምጽንባሩ፣ ሑቲ ብዘካየደሉ መጥቃዕቲ ከምዝተቐትለ ይዝከር።
ቻይና፣ ንኣስታት 100 ሽሕ ተማሃሮ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ናይ ማህደረ ትምህርትን ሞያዊ ስልጠናን ዕድላት ክትህብ'ያ
Radio Erena: 02 October 2018
ቻይና፣ ንልዕሊ 50 ሽሕ ተማሃሮ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ማህደረ ትምህርቲ ዕድል ክትህብ ምዃና ኣፍሊጣ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃን ቻይናን፣ ነዚ ዘረጋገጸ ፕረዚደንት እታ ሃገር፣ ንካልኦት 50 ሽሕ ዝኸውን ናይ ሓጺር ሞያዊ ስልጠናታት ተመዲቡ ከምዘሎ’ውን ኣረጋጊጹ።
ቻይና፣ ብድምር፣ ኣስታት 100 ሽሕ ንዝኾኑ ተማሃሮ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ማህደረ ትምህርትን ሞያዊ ስልጠናታትን ዕድላት ትኸፍት ዘላ፣ ኣብዛ ኣህጉር፣ ኣብ ዕደና፣ ህንጻን ንግድን ዘተኮረ ናይ ኣማኢት ቢልዮናት ዶላር ወፍሪታት ኣብ እተካይደሉ ዘላ ወቕቲ'ዩ።


text:
ኣይተ ቢታ በየነ ኣብ ስዊድን ን30 ዓማውቲ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ወዲ 20 ወዶም ሰናይ ቢታ ብጠንቂ ዘውድቕ ሕማም ስኢኖም።
ብድሕሪኡ ምስ መሓዙቶም ብምዃን ብስም ሰናይ ወዶም ማሕበር ብምጥያሽ ሕብረተሰብ ኣብ ዘውድቕ ሕማም ዘለዎ ግንዛበ ክዓብን ንግዳያት ክሕብሕብን ይፅዕሩ ምህላዎም ይገልፁ።
ሰንበት ኣብ ከተማ መቐለ ኣብቲ ሕማም ተደሪኹ ዘተ እንትካየድ ላዕለዎት ክኢላታት ሕክምና ኣእምሮ፣ ግዳያትን ስድርኦምን ተረኺቦም ተላዚቦም እዮም።
ላዕለዋይ ክኢላ ሕክምና ኣእምሮ ዶክተር ማሙዬ ሙሴ ዘውድቕ ሕማም ብሰንኪ ኣብ ኣእምሮ ሰብ ዝፍጠር ሃንደበታዊ ነውፂ ዝረአን ሕክምና ዘለዎ ሕማም ምዃኑን ተዛሪቦም።
ኣብቲ ዋዕላ ዘውድቕ ሕማም ንዘለዎም ሰባት ክግበር ብዛዕባ ዝግበኦ ቀዳማይ ረድኤት ኣመልኪቱ ምስላዉ ምርኢት ቀሪቡ ተዘትይሉ።
ዘውድቕ ሕማም ከምቲ ሕብረተሰብ ዝብሎ ብግጉይ ልማዳዊ እምነት ዘይብገስን ድማስ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ፈጺሙ ዘይመሓላለፍን ምዃኑ እውን ክፍለጥ ይግበኦ ኢሎም ዶክተር ማሙዬ።
ሕብረተሰብ ዘውድቕ ሕማም ዘለዎ ሰብ ምስ ወደቐ ብልሙድ ዝግበር ከም ናብ ኣፉ ፒሮን ዕንፀይትን ምእታውን ክርቢት ምጭናውን ዘየድልን ዘይሰርሕን ምዃኑ ፈሊጡ ካብዚ ተግባር እዚ ክቑጠብ ይግባእ እንትብሉ ምዒዶም።


text:
ለባም ወይ ፈላጥ ዝብሃል ሰብ፣ ቅድም ቀዳድም ፈሪሃ-እግዚኣብሄር ዘሎዎ እዩ። ካብኡ ቀጺሉ ድማ ዝተፋላለዩ ሓበሬታት እናኣከብ፣ፍልጠቱ ዘማዕብል ሰብ ፈላጥ እዩ። ብተወሳኺ’ውን ኣብ መጽናዕቲ ዝተመርኮሰን፣ብጭቡጥ መርትዖ ድማ ዝተሰነየ ዘዋህለሎ ፍልጠት፣ ነቶም ዘይፈልጡ ከፍልጥ ከሎ እዩ።
እምብኣር ቃልሲ/ሰውራ ኤርትራ ብ1961 ዓ.ም.ፈ. ኣይኮነን ተጀሚሩ። ቅድሚ መግዛእቲ ቱርኪ ማለት ቅድሚ 15 ክፍለ ዘመን እዩ ተጀሚሩ። ጅግናን ሓርብኛን ህዝቢ ምድረባሕሪ ወይ ህዝቢ ኣገኣዝያን፣ ካብቲ ብቱርክን ግብጽን ተመዊሉ ካብ ሶማል ተላዒሉ ነቲ ብኦሪታዊ ሃይማኖቱ ዝኾርዐ ህዝቢ ኣገኣዝያንን ኣምሓራን ክወር ዝተበገሰ፣መሓመድ ግራኝ ተኻላኺሉ ግንከኣ ንኻልኣይ ግዜ ከምዘይምለስ ደሲሱ ሃይማናቱን መንነቱን ዓቂቡ እዩ። ብድሕሪ ግራኝ ድማ እፎይ ኢሉ ናብርኡ ከጣጥሕ ክጽዕር ምስ ጀመረ ድማ፣ ኣብ ክንዲ ሓናትስ ጽግዕ ከምዝብሃል፣ ግዝኣት ቱርኪ ክወሮ ጀመረ ፣ ንሰራዊት ኣትራኽ ድማ ከም ኣመሎም ደቂ ኣጋዝያን መኪቶም ስዓሩዎ። ወራር ዖስማን ሞናርኪ ቱርኪ ተሳዒሩ ሃጽ ምስበለ ከኣ፣ ወራር ግብጺ ስዒቡ። ንወራር ግብጺ ድማ ብፍላይ ደቂ-ምድረ-ባሕሪ ወይ ደቂ-ኣጋኣዝያን እዮም ኣብ ጎዳጉድን፣ ኵuiናት ኮዓቲትን፣ጉራዕን መኪቶም መላስ ኣውያት ዘይብሉ ምስገበሩዎ፣ እቲ ተረፍመረፍ ሃዲሙ ንሃገሩ እዩ ዝተዓዝረ።
ድሕሪ ወራር ግብጺ ምስንባቱ ድማ፣ ብምዕዶን ምኽርን ስለላ መርበብ ዓባይ-ብሪጣንያ ወራር ደርቡሽ፣ገላቦ ዝብሃሉ ኣኽረርi ኣስላማዊ ሽዒት ብመተማን ጎንደርን ተቐልቀሉ። ንሶም’ውን ብፍላይ ብደቂ ኣገኣዝያን (ትግራዎትን ደቂ ምድረባሕርን) ተላፊኖም መኪቶም ድምጹን ድምጽማጹን ኣጥፍኡዎ።
እወ! ህዝቢ ምድረባሕሪ ሕጂስ ካብ ኣኽረርቲ ኣስላም ተጋላጊለ እየ ኢሉ ናብርኡ ክገብር ምስ ጀመረ ድማ፣ኣያንግልዝ እቲ ነዃል ሰልዱ፣ ካብ ድኻን ሃብታምን ዝበልዕ ኣዋሊዱ፣ንተልሜደን ኮሎንያል ጣልያን ብስለላን ኮለላን ኣሰንዩ ንምድረባሕሪ ንኽወር ር ፈተነ፣ ንግዜኡ ድማ ንግብጺ ተኪኡ ኣብ ምጽዋዕ ኮፍ ኢሉ ንቀጻሊ ወራር ኣጽዋር እናኣጓረተ ይቀራረብ ነበረ። ነስመራ ንምእታዉ ካብ ምጽዋዕ ተበጊሱ ኣብ ዶግዓሊ ምስ በጽሐ ድማ፣ ጀጋኑ ደቂ-ምድረ-ባሕሪ ብፍላይ ደቂ ማይጓይላ፣ ኣብ ኩናት ዶጓሊ መላስ ኣውያት ዘይብሉ ብጅግንነት ስዓሩዎ። ኣብቲ ዓውዲ ኩናት እቲ ድማ ደቂ ሓማሴን ብብዝሒ ከምዝነበሩ ታሪኽ ይምስክሮ። ብፍላይ እኳድኣ ደቂ ለጎጭዋን 7 ደቀተሽምን 8ናዮም ሙሳን፣ደቂ ድንበዛንን ላዕላይ ዓንሰባን፣ ካብ 80% ዝበዝሑ እዮም.ንወራር ኮሎንያል ጣልያንን ብ5 ጀነራላት ዝእዘዝ 500 ሚእቲ ሰራዊት ኣብ ዶጓሊ መላስ ኣውያት ዘይብሉ ተሳዕረ። በዅሪ ኮለንያል ወራር ጣልያን እምብኣር ኣብ ደጓሊ ምስ ኣብቅዔ፣ ብውዲት መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ እንደገና ሓይሊ ጣልያን ተዳልዩ ንምድረ ባሕሪ ንኽወራ መደብ ኣውጽኤ። ነዚ ድማ ብድሎ ከይትዕሎ ምስ ደቂ ምድረ ባሕሪ ደቂ ኣጋእዝያን ምውግእ ከምዘየዋጽኣ ስለዝፈለጠ፣ማለት ከምቲ ብ27 ጥሪ 1887 ዓ.ም.ፈ. ኣብ ደጓሊ ዝተደምሰስዎ ከይድምሰሱ ስለዝሰግኡ፣ብውዲት ጸላእቲ ሃይማኖት ክርስትና ብማህዲ ወይ ገላባት ደርቡሽ ዝብሃሉ ኣኽረርቲ ሃይማኖት ምስልምና ንመተማ ልኣኹ። ኩሎም ደቂ ምድረ ባሕሪ ድማ ምስ ኣሕዋቶም ትግራዎት ከተቱ። ወኻርያ ማህዲ ግና ተደምሰሰ ድኣ። እቲ ተረፍመረፍ ወይ ቁሩብ ቁራቦ ካብ ኩናት መተማ ዝተረፈ ድማ፣እግረይ ኣውጽእኒ ኢሉ ንገዳርፍን ካርቱምን ተዓዝረ። ኣብዚ ኩነታት እዚ ንጉስ የውሃን ብውዲት ስለያ መርበብ ዓባይ-ብሪጣንያን መሳፍቲ ሽዋን ተቐንጸሉ። ወተሃደራት ንጉስ የውሃንስ ድማ ፋሕብትን በሉ። ኤርትዋያን’ውን ድሕሪቲ ውግኣ ነንዓዶም ኣብ ናብርኦም ተመልሱ። ካብኡ ኮሎንያል ጣልያን ብስለላን ኮለላን ዓባይ ብሪጣንያ ሓይሊ ደቂ ኣጋእዝያን ተሃስዩ ከምዘሎ ስለዘጽንዐ፣ በቲ ስለላ መርበብ ዓባይ ብሪጣንያ ዘውጻኣሉ መደብ ተመሪሑ፣ ሓንቲ ጥይት ከይተኮሰ፣ ብከተማ ከረን ተዃሊሉ ንኣስመራ ተቖጻጸረ።
ብኸምዚ ውዲት ድማ ኮሎንያል ጣልያን ንአርትራ ተቖጻጸረ።ነቲ ምድረ ሓማሴን ምድረ ባሕሪ ምድረ ባሕሪ ነጋሽ ዝብሃል ዝነበረ መሬት ኣጋእዝያን “ኤርትራ” ኢሉ ከኣ ኣጠመቖ። ንኣስታት 70 ዓመታት ድማ ንኤርትራ ሰጥ ለበጥ እቢሉ ገዝአ። መደቡን ራእዩኡን ግና ንመንእሰይ ደቂ-ምደረ-ባሕሪ ዓሳኽር ዓስኪሩ ንሶማልን ንግብጽን ንኢትዮጵያን ኣብ ቅድመ-ግንባር ህጁም እናጠበሶም መሳለጢ ኮሎንያል ግዝኣቱ ተጠቕመሎም። ብድሕሪኡ ንህዝቢ ከበሳ፣ ንዶብ ሱዳን ከግዕዞ እሞ ኣብኡ ድማ ከም ባርያ ኮይኑ ንኸገልግሎ እዩ ነይሩ።
ኣስተብህል፣ ሎሚ ኣብታ ጥንታዊት መሬት ምድረባሕሪ (ሎሚ ኤርትራ) ታርኽ ይድገም ኣሎ። ኩሎም እቶም ካብ ማህዲ ይኹን ካብቲ ገጂፍ ኮሎንያል ጣልያን መዘና ዘይብሎም ተደጋገምቲ ወራራት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኣገኣዝያን ዝተኻየዱ፣ ብሓገዝ ስለላ መርበብ ዓባይ ብሪጣንያ (ኤምእይ6) ቫቲካንን እዩ ዝነበረ። ስለዚ ከነስተብህለሉ ዘሎና ሓደ ምስጢር ኣሎ። እወ! ልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈውርቂ ዕሱብ ሲኣይኤን ሞሳድን ጥራይ ዘይኮነ፣ብዓቢኡ ዕሱብ እቲ ዝሓየለ ስለላ መርበብ ዓባይ ብሪጣንያ ኤምእይ6 ኮዝኑ፣ ብሓፈሻ ነቲ መደብ ዕዮ ኮሎንያል ጣልያን፣ ብፍላይ ድማ መደብን ዓላማን ጽዮናውያን ንኸተግብር ምስ መላፍንቱ ወያኔ ኮይኑ ንህዝቢ ኣገኣዝያን ይምንቁሶ ኣሎ። ስለዚ ነፋጥ ኢሰያስ ንስልጣኑ ኢሉ ዘይኮነስ፣ ሓላው ሕዛእቲ ጽዮናውያን ኮይኑ እዩ፣ ንህዝቢ ኣገኣዝያን ግዳይ ጆግራፊካዊ ኣቀማምጣኡ ዝገብሮ ዘሎ።
እስተብህል፣ ኮሎንያል ጣልያን ንኤርትራ ክወርር ክብገስ ከሎ፣ ብመደብ ቫቲካንን ስለላ መርበብ ዓባይ ብሪጣንያን እዩ ዝነበረ። እወ ኮሎንያል ጣልያን ንህዝቢ ምድረባሕር ድሓር ኤርትራ እብ ባርነት ንኽእቱ፣ ነቲ መኣዛ ዘለዎ ኣየራን ፍርያም መሬቱን፣ኮታ ባህርያዊ ጸጋኡንኅ ስትራተጂካዊ ባሕሩን ንኽዘምት፣ ክብገስ ከሎ፣ብስለላ መርበብ ዓባይብሪጣንያ ኤም.ኣይ6 ተሰንዩን፣ ብጳጳስ ቫቲካን ማይድጋመት ተድጊሙልን ቅዳሴ ተገሩሉን፣ ብንጉስ ጣልያን ተመሪቑን እዩ ተፋንዩ። እቲ ክንርስዖ ዘይብላ ግና ሓደ ታሪኻዊ ሓቂ ኣሎ።ንሱ ድማ መሳፍንቲ ትግራይን ኢትዮጵያን ብፍላይ ንጉስ ዳግማዊ ሚነሊ ኣብ ወራር ኮሎንያል ጣልያን ንህዝቢ ምድረባሕሪ ዘርዮሞ እዮም። ንሶም እንተዝልብሙ ነይሮም ወራር ኮሎንያል ጣልያን ካብ ደጓሊ ኣይምሓለፈን ነይሩ። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ድማ፣ ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ዝብሃል መራሒ ኮሎንያል ጣልያን ኮይኑ ንስመራ ዝኣተወ፣ ህዝብን ሰራዊትን ኣኪቡ፣ከምዚ ክብል መደረ ኣስመዐ፣”ንሕና መንግስቲ ጣልያን ነዛ ካብ ንግስነት ኣኽሱም ጀሚራ ክሳብ ሎሚ ባዓዳውያን ግብሪ ኣኽፊሎማ ዘይፈልጡ ሃገር ምድረባሕሪ፣ ብሳላ መሳፍንቲ ትግራይን ኢትዮጵያን ኢና ሎሚ ክቆጻጸራ ክኢልና”።ሩፊሎ ፐርኒ መረብ ምላሽ ገጽ 196 ተወከሱ።
ሎሚ ልኡኽ-መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ፣ ነቲ ኮሎንያል ጣልያን ዘውጽኦ ፕሮጀክት እዩ ዘተግብር ዘሎ። ስለዚ ኣብ ክንዲ ነዚ ብደም ጀጋኑን ንጹሃት ደቂ ሃገር ዝጠስጠሰ ኢሰያስ፣ ከም ብዓል ዓቢ-ሃይለ-ስልጣን ገርና ምርኣይ ድንቁርና ዘይኮነስ ዕሽነት እዩ። እዚ ሰብዚ፣መስኪን ህዝቢ ኤርትራ ብገርሁ ከሎ፣ንፍርቂ ዘመን ዝኣክል፣ብስለላን ኮለላን ዝሰልጠነ ልኡኽ ባዕዳውያን ወይ ንብረት ባዕዳውያን እዩ። እወ ብምሃንድሳት ስለላ መርበባት ተመሪሑ ፕሮጀክትን ወይ መደብ ዕዮ ጽዮናውያን ዘተግብር ዘሎ ዑስብ ጽዮናውያን ወይ ጽሩይ ንዋት (The Asset of Zionism and NWO) ስለላ መርበብ ዓባይ ብሪጣንያን ኣሜሪካን እስርኤልን ከም ዝኾነ ክንዝንግዕ የብልናን። ንሱ ከም ሪሞት ኮንትሮል ኮይኑ እዩ ዘገልግል ዘሎ። ብምኽርን ምዕዶን ስለላ መርበባት እዩ ንወለዶ ህዝቢ ምድረባሕሪ ዘጽንቶ ዘሎ።
ኣብ ዝቕጽል ብዛዕባ ተልእኾ መራኽቲ ወያነ ክቐርብ ኡዩ፣
ኣካየዲ መርበብ ሓበሬታ 16 መስከረም 2016 ዓ.ም.ፈ.


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዝነበሩ ኣምባሳደር ደቪድ ሺን ብወገኖም፡ ኤርትራ ንኣሸባሪ ጉጅለ ኣልሸባብ ምሕጋዛ ምቕጻላ ዘረጋግጽ መረዳእታ የለን ይብሉ። እቲ ምስ ዩ.ኤስ ምሕዝነት ዝዓግት ዝነበረ ስለዝተኣልየ፡ ምሕዝነታ ምስ ኤርትራ ክተመሓይሽ ክትፍትን ኣለዋ ይብሉ ደቪድ ሺን።
“ኢትዮጵያ ምስ ኣመሪካ ዘለዋ ምሕዝነት ከይጎዳእካ፡ ምስ ኤርትራ ጽቡቕ ምሕዝነት ምግባር ይክኣል`ዩ” `ውን ኢሎም። ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ንቡር ምሕዝነት ክምለሳ ግን ረብሓ መንግስታተንን ህዝበንን`ዩ ኢሎም ኣተሓሒዞም።
ሳልሳይ ዲፕሎማት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ናይጀርያን ኣምባሳደር ዝነበሩን፡ ዝሓለፈ ቀረባ ዓመታት ንተብግሶ ሰላም ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ዘምርሑን ፕሪስተን ላይማን`ዮም። ንሶም ምሕዝነት ኤርትራን ኣመሪካን ንምምሕያሽ ብፍላይ ብወገን ኤርትራ ኸቢድ`ኳ እንተኾነ፡ ሕጂ`ውን ክፍተን ኣለዎ ኢሎም።
ምስ ሰለስቲኦም ነባራት ዲፕሎማት ኣመሪካ ዝተገብረ ቃለ-መጠይቕ ዝሓዘ መደብ ኣብ`ዚ ዝቕጽል ምልክት ብምጥዋቕ ምስማዕ ይክኣል


text:
ርእይቶ መጽሓፍ ~ “መንገዲ ጊልያነት” ብኤፍ.አ. ሃይክ
እዚ ዓምዲ እዚ ንልሙድ ርእይቶ ብዛዕባ መጽሓፍ ብፍልይ ዝበለ መልክዕ ኢዩ ዘቕርቦ። ደቅ ሰብ ስለምንታይ ኣብ ትሕቲ ፋሽስትን ግፍዐኛታትን ይወድቁ ንዝብል ሕቶ ምምላስ ካብ ዝፍትኑ ፍሉጣት ኣብነታት “መንገዲ ጊልያነት” ትብል ናይ ሃይክ መጽሓፍ እያ። እዚኣ መጽሓፍ እዚኣ ናይ 50 ሕታማ ብ1994 ወጺኡ። ስለዚ ሎሚ ኣብ 2010 ናብ 66 ዓመታት ተገማጊማን ትሕዝቶኣ ድማ ኣገዳስነቱ ቐጻሊ ኣሎ። ሃይክ ነዚኣ መጽሓፍ ብ1944 ክጽሕፍ እንከሎ “ናብ ኩሎም ኣብ ስልፍታት ዝርከቡ ማሕበርነታውያን” ብዝብል ኢዩ ተበጊሱ። ሎሚ ክትንበብ እንከላ ግን ንኹሎም ብስም "ሕዝቢን" "ኩልናን" "ሃገራውነት"ን ንዝብሉ ኩሎም ከምዝተጻሕፈት ትመስል። ኣብዚ ትሕዝቶ ብመሰረቱ ናይ “ሓባር” (collectivist) መደባት ናይ ማሕበርነታውያንን ሕሉፋውያን ናይ የማን ሓይልታትን ከም ቀንዲ ኣብነት ናዚን ፋሽስት ኢጣልያን ናይ ሶቭየት ሕብረትን ክሳብ ክንደይ ሓቅነት ከምዘይነበሮ ብዝርዝር የረድእ።
ኣብዚ እዋን እዚ ናይ “ሓባር” ዝብል ኣተሓሳስባ ዝጠፍአን ናይ ነጻ ውልቀ ሰባዊን ኣብ ርእሰ ማልነት ዝምርኲስን ኣሰራርሓ ዝሰዓረ እኳ እንተመሰለስ፡ ጌና እቲ ክፉኣት ሰባት እንተዝለግሱ እሞ ብጥዑያት ሰባት እንተዝትክኡ ነገራት ይመሓየሽ ኢዩ ዝብል ኣተሓሳስባስ ኣሎ። እዚ ድማ ሓደ ስልጣን ዘይብሉ ውልቀ ሰብ ያኢ ብድልየቱ ምስ ጎረባብቱ ይኹን ኣብ ጉዳዩ ጽቡቕ ነገር ከፍሪ ይኽእል ኢዩ ዝብል ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ኣሎ። እዚ ንግፍዕን ጭቆናን ዝፈጠረ ናይ “ሓባራዊ” ኣተሓሳስባ ነቲ ኣብ ትሕቲ ነጻ ውልቀ ሰብ ዝፈረየ ነጻነትን ሃብትን ኣብ ግምት ኣየእቱን።
ዝተጎነየ መንገዲ ዝበሃል ኣብ ሓደ መስርሕ ጉዕዞ ታሪኽ ንድሕሪት ተመሊስና ምስእንዕዘብ ምስ ሕሉፍ ዝሰብርን ናይ ምዕራብን ናይ ኣፍሪቃን ናይ ዓለም ብሓፈሻ ንዝነበረ ዝሰብር ተርኣዮታት ኣጋጢሙ ኢዩ። ናይ ናዚነት ምንቅስቓስ ኣብ ጀርመን ንሙሉእ ናይ ምዕራብ ስልጣነ ከጥፍእ እዩ ተላዒሉ። እዚ ንሙሉእ ዓለም ዘንቀጥቀጠን ብግዳይነት ሚልዮናትን ብርሰት ንብረትን ዝዝከር ታሪኻዊ ፍጻመ ግን ኣይተዓወተን። ምኽንያቱ ነቲ ውልቃዊ ነጻነትን ናይ ደቂ ሰብ መሃዚ ክእለትን ዝፍኑ ኣገባብ ዘዐወቶ መስርሕ ከውድቕ ኣይከኣለን። ኣብዚ ብደሞክራሲ ዝፍለጥ ናይ ነጻ ውድድር ስርዓት፣ ዋላ’ኳ ኣብዚ መንገዲ እዚ ዝጽላእን ሕብረተ ሰብ ክጻወሮ ዘይክእል ነገራት እንተኣጋጠሞ፣ ብዓቢኡ ነቲ መትከልስ ኣይቀየሮን። ንዘጋጥምዎ ብድሆታትን ሽግራትን ብሕግን ታሪኽን ኣግባብን እውን ከዕርዮ ይርአ። ነጻነት ናይ ውድድር፣ ንኹሉ ኣባል ሕብረተሰብ ከምዝጠቕሞን ትካላት ኣብ ምእማንን ተቐቢሉ ይኸይድ። ብዓቢኡ ዓለምለኻዊ ቁጠባዊ ጉዳያትን መንግስታውያንን ኣህጉራያውያን ትካላት ተጠቒምና ንክፉእን ጽቡቕን ንኽንጥቀመሎም ስልጣንን ተስፋን ኣሎ ይብል ሃይክ።
ነቲ ሕብረተሰብ ነጻ ብምግዳፍ ዝመጽእ ምዕባለ ክቆጻጽር ዝፍትን ዝምባለ፣ ካብ 18 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ ሕጅ’ውን ይቕጽል ኣሎ። ገለ ገለ ካብዚኣቶም ጀርመናውያን - ሓሳባቶምን ምህዞታቶም ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ኣሜሪካን ተቐባለነት እናረኸበ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፤ ነጻ ዕዳጋ ንጥቕሚ ዓዲ እንግሊዝ ዝውዕል ኣተሓሳስባ እዩን፣ ከምኡ እውን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ኣሜሪካን እንግሊዝን ግዜኡ ዝሓለፎን ኣዝዩ ዘሕፍርን እዩ፤ ዝብሉ ኣተሓሳስባታት ኣብ ቅድሚ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ ግዜ ኣናበዝሐ ከደ።
እዚኣቶም ኣብ ዓለም መንግስተ ሰማይ ክፈጥሩ ዝፍትኑን፣ ዩቶፕያ ማለት ከም ኣብነት “ሓዳስ ኤርትራ”፣ ብነጻ ጉልበት ዜጋታታ እትስራሕ ዘላ “ምዕብልትን” ከምቲ ናይ ዜና ማዕከናታ ዝብልኦ፣ ብኹለንትናኣ ኣብ ሰማይ ትንሳፈፍ ዘላ ሃገር ከምዘላ ንምምሳል ዝግበር ፈተነ ክጥቀስ ይከኣል።
ማሕበርነታውያን ሰልፍታት ን”ዝያዳ ነጻነት” እዩ እቲ ዓቢ ፕሮፓጋንደአን። ልክዕ ከም ፋሽስታትውያን፣ ማሕበርነታውያን ድማ ሓደ ሓቀኛን ርትዓዊ ዝኾነ ኣገባብ ከምዘምጽእ ይኣምኑ። እዚ ንዝያዳ ነጻነት ዝተባህለ መንገዲ ግን እንድሕር ናብ መንገዲ ጊልያነት ዘምርሕ ኮይኑ እቲ ዝዓበየ ውድቀት ኢዩ። ምኽንያቱ ንብዙሓት ናብ ማሕበርነት ከምዝዝምብሉ ዝገበረ መስርሕ ዝያዳ ነጻነት ይርከቦ እዩ ብዝብል እምነት ኢዩ ኔሩ። ኣብ ምዕራብ ዝነበሩ ናይዚ ኣተሓሳስባ ዝነበሮም ምሁራት፣ ናብዚ ዓይነት ዝኣተዉ፣ ካብቲ ነጻነታዊ ኣመተ ዝያዳ ከድምዕ ኢሎም ስለዝኣመኑሉ ኢዩ። ስለዚ ኸኣ ኢዩ ማሕበርነት ናብቲ ሓደ ኣንጻሩ ዝኾነ ገጹ ምስኣምርሐ ንምርዳኡ ዘጸግሞም።
እቲ ን12 ዓመታት ከም ጋዜጠኛ ኣብ ሶቭየት ሕብረት ዝነበረ ው.ኤች. ቸምበርለን፣ ኩሉ እምነቱ ብዛዕባ እቲ ስርዓት ምስተሓምሸሸ፣ ከምዚ በለ። “ማሕበርነት ኣብቲ መጀመርታ እንተወሓደ መንገዲ ነጻነት ዘይኮነስ መንገዲ ንዲክተተርነትን ዳግመ ዲክተተርነትን፣ ዘስካሕክሕ ውግእ ሕድሕድን የምርሕ። ብደሞክራሲያዊ ኣገባብ ዝካየድ ማሕበርነት ኣብ ዩቶፕያ (ሕልማዊ ዓለም) ጥራሕ እዩ ዝርከብ።”
ብተመሳሳሊ ኤፍ.አ.ቮይት ዝተባህለ ብሪጣንያዊ ጸሓፋይ፣ ንሱ እውን ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ሰብ፣ “ማርክስነት ናብ ፋሺዝምን ናዚዝምን ኣምሪሑ፤ ምኽንያቱ ንባዕሉ (ማሕበርነት) ፋሺዝምን ናዚዝምን ስለዝኾነ” ኣብ ዝብል መደምደምታ በጹሑ። ዋልት ሊፕማን እውን ብተመሳሳሊ “እዚ ናህና ትውልዲ እዚ (ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ ማለት እዩ) ሰባት ካብ ነጻነት ኣዝሊቖም ናብ ሓደ ንጉድያዮም ብሓይሊ ዝውድብ መስርሕ እንተኣትዮም ሳዕቤኑ እንታይ ምዃኑ ተመኲሮም እዮም። ንዝያዳ ብሩህ መጻኢ ኢሎም እኳ እንተገብርዎ፣ ኣብ መወዳእታኡ ናይ ዩኒፎርሚቲን የምርሕ” በለ። ከምዚ ዝኣመሰለ ካብቲ ኣብኡ ዝነበሩ ዝገልጽ ብዙሕ ምስክርነት ኣሎ።
ናዚዝም (ሃገራዊ ማሕበርነት) ዝመርሕ ዝነበረ ሂትለር፣ ንርእሱ ከም ናይ ብሓቂ ደሞክራሲያውን ሓቀኛ ማሕበረነታውን ጌሩ እዩ ዘቕርብ ኔሩ። ሕሉፍ ሓሊፉ ከም ናይ “ክርስትና” ተሓላቒ ጌሩ እውን ነብሱ የቕርባ ኔሩ። ኣብነት ንተራ ደቂ ኣንስትዮ ክገልጽ እንከሎ "ህጻናት፣ ክሽነን ቤተ ክርስትያንን" (kinder, kuchen und kirche) ጥራሕ እዩ ተረአን ይብል ኔሩ። ካብዚ ኣዝዩ ሕሉፍ ዝኾነ ስእሊ ዝመጽእ ነገር እንታይ እዩ፤ ሂትለር ሓቀኛ ሊበራልነት ማለት ነጻነት ዝብሃል ከምዘይኣምን ዝነበረ ባዕሉ ይምስክር እዩ። እኳ ድኣ ሓደ ካብቲ ንሱ ዝጸልኦ ዝነበረ ኣተሓሳስባ እዩ ኔሩ። ሂትለር ኣብ ስልጣን ምስመጸ ሊበራልነት ፈጺሙ ተደሚሲሱ እዩ፤ እቲ ቀታሊኡ ድማ ሃገራዊ ማሕበረንት (ናዚዝም) ኔሩ። ። (ይቕጽል..)


text:
ፕረዚዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንሚንስተር ትምህርቲ ኣቶ ሰመረ ርእሶም ከም ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ፌደራላዊት ዴሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ኮይኑ ከገልግል ብ20 ሓምለ 2018 መዚዝዎ።ኣምባሳደር ሰመረ ርእሶም ብደረጃ ሚንስተር’ዩ ነዚ ሹመት ተመዚዙ።
ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብ16 ሓምለ ብወግዒ ምኽፋቱ ዝዝከር’ዩ።ብተመሳሳሊ መንግስቲ ኢትዮጵያ’ውን ብ18 ሓምለ ንኣቶ ረድዋን ሑሴን ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ገይራ ምሻሙ ይፍለጥ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ “ክልቲኤን ሃገራት ዲፕሎማስያዊ ህላወን ንጥፈታትን ከሕድሳ”ዝብል ዝርከቦ ሓሙሽተ ነጥብታት ዘጠቓለለ “ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን” ብ 9ሓምለ 2018 ኣብ ኣስመራ ምኽታመን ይፍለጥ።
ምምዛዝ ናይ ክልቲኤን ሃገራት ኣምባሳደራት፡ነቲ ተጀሚሩ ዘሎ መስርሕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምድንፋዕ ዓቢ ኣበርኽቶ ከምዝህልዎ ተገሊጹ’ሎ።


text:
ብሰንኪ ሓልሓሊፉ ዝኽሰት ሕማም ቆርበት ዝተጠቕዐ ሰብ ምሉእ ቆርበቱ ብሕክምና ተቐይርሉ።
መቐለ ጥቅምቲ 30/2010(ድወት) ዶክተራት ነቲ ዳርጋ መላእ ቆርበቱ በቲ ሓልሓሉፉ ዝኽሰት ሕማም ቆርበት ዝተጠቕዐ ሰብ ሂወቱ ንምድሓን ክብሉ ብምርምር ዘማዕበልዎ ቆርበት ክቕይርሉ ኪኢሎም ኣለው። እዚ መንእሰይ ብሰንኪ እቲ ሕማም ክመውት ዝተዳለወ እዩ ነይሩ ስለዚ ሓደ ነገር ክንገብር ከም ዘለና እቲ ኩነታት ኣገዲዱና ዝብሉ ኣብ ጣልያን ዩኒቨርስቲ ሞዴና ዝሰርሑ ዶክተር ሚቸለ ደሉካ እዮም።
እዚ ወዲ ሸውዓተ ዓመት ሰገን ኣብ ሰነ 2015 ዓመተ ፈረንጂ በቲ ሕማም ክጥቃዕ ዝጀመረ እንትኾን ኣብቲ እዋን ኣብ ሆስፒታል ህፃናት ኣትዩ ክከታተል ጀሚሩ ነይሩ።
እዚ ብቆርበት ኣእጋሩ ዝጀመሮ ሕማም ድማ ዳርጋ 60 ሚኢታዊ ቆርበት ሰብነቱ ከጥቀዖ ኪኢሉ እዩ። ኣብቲ እዋን ተመራመርቲ ጥዕና ዩኒቨርስቲ ቦቹም ካብ ኣብኡ ብልግሲ ዝተረኸበ ቆርበት ንምቕያር ፈተነ ተገይርሉ ነየሩ እዩ። ይኹን እምበር ክዕወት ኣይከኣለን ብድሕሪ እዚ እዞም ጀርመናውያን ተመራመርቲ ንዝሓሸ ሕክምና ናብ ጣልያናውያን ተመራመርቲ እዮም ነቲ ሰገን ክልእኽዎ ተገዲዶም።
እዚ ሰገን ሓያል ቃንዛ ዝነበሮ እንትኾን ብርክት ዝበሉ መጨነቕቲ ሕቶታት ንወለዱን ንሓካይምን ይሓትት ነይሩ ዝብል ኣቡኡ እዩ።
እዚ ሕክምና ኣብኡ እዩ ክፍተን ምስተብሃሉ ንምውሳን ይኸብድ ከም ዝነበረ ውን ወሲኹ ይገልፅ ኣቦ እቲ ሰገን።
እዞም ዶክተራት ነዚ ኣብ ቤት ፈተነ ዘማዕበልዎ ቆርበት ምስቲ ቆርበቱ ዝወሃሃድ ንክኸውን ተባሂሉ ካብቲ ጥዑይ ክፋል ቆርበቱ ተወሲዱ እዩ ነቲ ሓዱሽ ቆርበት ኣብ ቤት ፈተነ ተሰሪሕሉ ዘሎ።
እዚ ሰገን ብሰለስተ ብርኪ ዝተገበረሉ መጥባሕቲ ድማ 80 ሚኢታዊ ቆርበት ኣካላቱ በቲ ብሕክምና ዝተሰርሐ ቆርበት ክቕየረሉ ኪኢሉ ኣሎ። እቲ ሰገን ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ናብ ሙሉእ ጥዕንኡ ተመሉሱ ኣሎ።
ፍልፍል ሓበሬታ Associated Press


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ቀዳሞት ሰባት - ኣዳምን ሔዋንን
እግዚአብሔር ኣምላኽ፡ ንዅሉ ኣብ ሰማያትን ምድርን ዘሎ ዝርአን ዘይርአን ፍጥረት ምስ ፈጠረ ኣብ መወዳእታ፡ “ንግበር ሰብአ በአርአያነ ወበአምሳሊነ/ ብመልክዕናን ከም ምስልናንን ሰብ ንግበር” ኢሉ ንሰብ ፈጠሮ።
ሰብ ብዘይ ሥራሕ ክቕመጥ ፍቓድ እግዚአብሔር ስለ ዘይነበረ’ውን ክሕልዋን ኽዓያን ኢሉ ኣብ ገነት ኣቐመጦ። “እንሆ ኣብ ገነት ዘሎ ዘርኢ ዘለዎ ዅሉ ሣዕርን ኣብ ውሽጡ ዚዝራእ ዘርኢ ዘለዎ ፍረ ናይ ኵሉ ኣእዋምን ሂበኩም ኣሎኹ እሞ መግቢ ይኹንኩም። ካብ ፍረ እታ ጽቡቕን ክፉእን እተፍልጥ ኦም ግና ከይትበልዕ ካብኣ ዝበላዕካላ መዓልቲ ግና ክትመውት ኢኻ እሞ ካብኣ ኣይትብላዕ” ኢሉ ንሰብ ትእዛዝ ሃቦ። ሰብ ኸኣ ንሕይወት ዘለዎ ኵሉ ፍጡር እንስሳን ኣዕዋፍን ኣታክልቲን ዕፀዋትን ስም ኣውፅኣሎም። ንእኡ እትበቅዕ ደጋፊት ግና ኣይተረኽበትን። እዚ ቀዳማይ ሰብ ኣዳም ይበሃል።
እግዚአብሔር፡ ኣዳም በይኑ ክኸውን ፍቓዱ ኣይነበረን፡ ስለዚ ሓጋዚት ትኾኖ ካልኣይቲ ኽገብረሉ ፍቓዱ ኮነ። በዚ መሠረት ድማ ንኣዳም ከቢድ ድቃስ ኣደቂሱ፡ ሓንቲ ዓጽሚ ካብ ጐድኑ ወሲዱ ናይ ጓል ኣካል ዘለዋ ገይሩ ንሔዋን ፈጠራ። ኣዳም ኸኣ ንሔዋን ምስ ረኣያ “እዚኣ ዓጺሚ ኻብ ዓጽመይ፡ ሥጋ ኸኣ ካብ ሥጋይ እያ እሞ ሰበይተይ ትኹነኒ” በለ።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ከኣ “ፍረዩን ተባዝኁን ንምድሪ ኸኣ ምልእዋን ምለኽዋን” እናበለ ባረኾም። ኣዳምን ሔዋንን ብርሃን ስለዝተኸድኑ ኣይሓንኩን ኅፍረት’ውን ኣይነበሮምን።
ጸላኤ ሠናያት ሰይጣን ምስ እግዚአብሔር ኣምላኽ ከጻልኦም መደበ። ኣብ ተመን ተሠዊሩ ንከስሕቶም ኢሉ ናብ ሔዋን ኸይዱ “ንግሥተ ሰማይን ምድርን ሔዋን ከመይ ኣለኺ” በላ። ሔዋን’ውን በዚ ውዳሴ ከንቱ ዝመልኦ ሰላምታኡ ተሓጕሳ ምስ ተቐበለቶ፡ “ኣምላኽ ካብ ኵሉ ኦም ገነት ኣይትብልዑ ኢሉዶ ኣዚዙኩም’ዩ፧” ብምባል ሓተታ። ሔዋን ኸኣ “ኣብ ገነት ካብ ዘሎ ፍረ ኦም ንበልዕ ኢና፡ ካብታ ኣብ ማእከል ገነት ዘላ ጽቡቕን ክፉእን እተፍልጥ ኦም ግና ከይንበልዕ ኣዚዙና እዩ” ኢላ መለሰትሉ። ተመን ድማ ንሔዋን “ኣምላክ ካብኣ ኣይትብልዑ ዝበለኹም፡ ካብኣ ምስ ትበልዑ ዅሉ ትፈልጡ ከም ኣምላኽ ድማ ስለ እትኾኑ፡ ጽቡቕን ክፉእን ከአ ከም እትፈልጡ ስለ ዝፈለጠ እዩ እምበር ከቶ ኣይትሞቱን ኢኹም” በላ።
ሔዋን ኸኣ በቲ ዘረባኡ ተማሪኻ ነታ ኦም ምስ ረኣየታ፡ እታ ኦም ንምርኣያ ጽብቕቲ እቲ ፍሬኣ’ውን ንምብልዑ ጥዑም ጥበብ ዝህብ ዘብህግ ምዃኑ ርእያ ካብ ፍረ እታ ኦም ወሲዳ በልዐት። ንኣዳም ድማ ወሲዳ ሃበቶ’ሞ ብሓንሳእ በልዑ። ብኡ ንብኡ ድማ ጸጋኦም ተገፊፉ፡ ዓይነ ልቦናኦም ተኸፊቱ ጥራዮም ምዃኖም ፈሊጦም ቈጽሊ በለስ ሰፍዮም ተከድኑ።
በዚ ምኽንያት ድማ ድምፂ እግዚአብሔር ምስ ሰምዑ ካብ ገጽ እግዚአብሔር ኣብ ማእከል ኣእዋም ገነት ተሓብኡ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ግና “ ኣዳም ኣበይ ኣሎኻ፧” ኢሉ ጸውዖ። ኣዳም ኸኣ “ድምፅኻ ኣብ ገነት ሰማዕኩ ጥራየይ ስለ ዝኾንኩ ድማ ፈሪሀ ተኃባእኩ” ኢሉ መለሰሉ። እግዚአብሔር ድማ “ዕራቕኻ ምዃንካ ደኣ መን ነገረካ፧ ካብቲ ኣይትብላዕ ዝበልኹኻ ኦም በሊዕካ ዲኻ፧” በሎ። ኣዳም ድማ ‘እታ ሓጋዚት ኽትኮነኒ ዝሃብካኒ ሰበይቲ ኣስሒታትኒ በሊዐ’ በለ። ሔዋን ምስ ተሓተተት ድማ ‘ተመን ኣሲሒታትኒ’ በለት።
ትእዛዝ እግዚአብሔር ብምፍራሶም ድማ ኵሎም ተቐጽዑ። ካብታ ብሰላምን ሓጐስን ዝነብሩላ ገነት ተሰጕጎም ወፅኡ። ብሰንኪ እዚ ድማ እታ ዝነብሩላ ምድሪ “እሾዅን ተዀርባን ተቡቍል” ተባሂላ ተረግመት። በዚ ኸኣ 5500 ዘመን ናይ መከራን ፍዳን ኵነኔን ኮነ። እንተኾነ ግና ኣዳምን ሔዋንን በደሎም ኣሚኖም ምስ ተነስሑ፡ ተወካፌ ንስሓ እግዚአብሔር ተስፋ ድኅነት ሃቦም እሞ ድኅሪ 5500 ዓመት ፍጹም ሰብ ኮይኑ ተወሊዱ ተጠሚቑ ተሰቒሉ ሞይቱ ተንሢኡ ናብ ዝቐደመ ክብሮም ቦታኦም መለሶም።
እምበኣር ካብ ታሪኽ ኣዳምን ሔዋንን እንታይ ኢና ንመሃር፧
1. እግዚአብሔር ኣምላኽ ንሰብ ካብ ፍጥረታት ኣኽቢሩ ብመልክዑን ብኣምሳሉን ከም ዝፈጠሮ።
2. ኣዳምን ሔዋንን ንሕይወቶም ሰላምን ቅሳነትን ዝህቦም ምስ እግዚአብሔር ዘንብሮም ሕጊ ከም ዝተዋህቡ።
3. ኣዳምን ሔዋንን ብምኽሪ ሰይጣን ተጋጊዮም ሕጊ እግዚአብሔር ጥሒሶም ምስ እግዚአብሔር ከም ዝተጻልኡ።
4. ሕጊ እግዚአብሔር ምጥሓስ መቕጻዕቲ ስለዘስዕብ፡ ፍዳን ኵነኔን ተፈርዶም።
5. በደሎም ኣሚኖም ምስ ተነስሑ ግና እግዚአብሔር ብዓይነ ምሕረት ጠሚቱ ብዝሃቦም ተስፋ ድኅነት ድኅሪ 5500 ዓመት ናብ ዝቐደመ ክብሮም ቦታኦም መለሶም።
6. . . . ዘይመስሎ።
ስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ኣዴፓ፡ ንኣይተ መላኩ ፈንታን ጀነራል ኣሳምነውን ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ገይሩ
ቅድሚ ኣዋርሕ ካብ ማእሰርቲ ዝተፈትሑ ኣይተ መላኩ ፈንታን ጀነራል ኣሳምነዉ ፅጌን ኣባላት ማእኸላይ ኮሜቴ ኣማራ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኣዴፓ) ኮይኖም።
ካልኦት ትፅቢት ዘይተገበረሎም ሰባት'ውን ኣብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ተመሪፆም ኣለዉ።
ብድልየቶም ክለቁ ሕቶ ኣቕሪቦም ዝነበሩ ምክትል ቀዳማይ ሚንስትር ኣይተ ደመቀ መኮነን ከምኡ'ውን ኣይተ ገዱ ኣንዳርጋቸው ኣብቲ ዝተመረፀ ኮሚቴ ይርከብዎ።
ምክትል ከንቲባ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይዘሮ ዳግማዊትን ሓላፊ ቢሮ ኮሚዩኒኬሽን ኣይተ ንጉሰ ጥላሁንን ኣባላት እቲ ማእከላይ ኮሚቴ ኮይኖም።
- ህወሓት፡ ንትሽዓተ ነባራት ፈፀምቲ ስራሕ ደጊሙ መሪፁ
- "ንረብሓን ህዝቢ ኦሮሞ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣዉሪደዮ ኣይፈልጥን"
- ብኣዴን ንኣቶ በረኸት ስምኦን ካብ ኣባልነት ማእኸላይ ኮሚቴ ኣጊዱ
65 ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ንምምራፅ 75 ሕፁያት ቀሪቦም ነይሮም።
ካብ ነበራት መሪሕነት ሰልፊ (ፖለቲካዊ ውድብ) ኣዴፓ ኣይተ ከበደ ጫኔ፣ ወይዘሮ ፍረህይወት ኣያሌው፣ ወይዘሮ ብስራት ጋሻውጠና፣ ኣይተ ጌታቸው ኣምባዬ፣ ወይዘሮ ዘነቡ ታደሰ፣ ኣምባሳደር ካሳ ተክለብርሃን ክሰናበቱ ተወሲኑ እዩ።
ብኻልእ ሸነኽ፡ ዴሞክርሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝብታት ደቡብ (ደኢህዴን) ንቀዳማይ ሚንሰትር ኣይተ ሃይለማርያም ሓዊሱ 23 ኣባላት ማእከላይ ኮሚቴ ኣሰናቢቱ።


text:
አቦ - መንበር ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ(ዴምህት) አቶ ሞላ አስገዶም ውድቦም ራሕሪሖም ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝአተው መንግስቲ ኢትዮጵያን ዴምህትን አረጋጊጾም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቶ ሞላ ልዕሊ 800 ሰራዊት ሒዞም መጺኦም ክብል ከሎ ምክትል አቦ-መንበር ዴምህት አቶ መኮንን ተስፋይ ግን “እቲ ቁጽሪ ኣዚዩ ዝተጋነነ’ዩ አቶ ሞላ ሒደት አባላት ሒዙ‘ዩ ሓዲሙ” ይብል።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣቶ ሞላ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምስጢር ይሰርሕ ምንባሩ ይገልጽ። ም/ኣ ደምህት ድማ " ከምኡ ክገብር ዝኽእል ዓቕሚ ኣይነበሮን፡ ካብ ስልጣን ከምዝወርድ በቲ ዝካየድ ዝነበረ ግምገማ ስለዝፈለጠ`ዩ ሃዲሙ" ይብል።
ኣቶ ሞላ ኣብ ሓደ ናይ ዩ-ቲዩብ ድምጹ "ንሰራዊት ሻዕቢያ እናጸራረግና መጺና" ይብል። ኣቶ መኮነን ድማ፡ ኣብ`ቲ ቦታ ሰራዊት ኤርትራ ኣይነበረን፡ መሬት ሱዳን`ዩ፡ ሰራዊት ደምህት ምስተኸታተሎ ግና ኣባላቱ ምስ ሰራዊት ደምሕቲ ተኹሲ ከፊቶም ኔሮም፡ ዝተታሕዙ`ውን ኣለዉ" ይብል።
ንክልቲኡ ወገናት ዝሓዘ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ኩቡራት ኣንበብቲ! ንተሰፋዬ ገብራኣብመቸም ትፈልጥዎ ትኾኑ ኢኹም ዝብል፡ ግምት ኣሎኒ! ደራሲ ናይታ ”የ ጋዜጠኛዉ ማስተወሻ ” ዝተበህለት፡ ናብ ትግርኛ ብ”መዘክር’ቲ ጋዜጠኛ” ተባሂላ ብኣሉላን ፍጹምን ዝተተርጎሞት መጽሓፍ’ዩ። ፕሮፈስር ኣስሞሮም ለገሰ፡ንተሰፋዬ ገብራኣብ፡ ”ብዘይ ጥርጥር እቲ ዝበለጸ ኣፍሪቃዊ ዲያሪስት ናይ ዘመና ”ክብሉ ከም ዝገለጸዉ ኣብ ገብር ናይታ ዝጠቀስናያ ትርጉምቲ መጽሓፉ ሰፊሩ ኣሎ። ምስ ሪኢቶ ናይቶም ኩቡር ፕሮፈሰርና ክርክር የብለይን!
ቅድሚ ገለ ግዜያት እዛ ቀጺላ ትርከብ ዓንቀጽ ብሓደ ፈታዊየይ ተላኢኻትኒ! ነቢበያ..ነቢበያ..ኣንቢበ ምምናዉ ሲኢነያ!ማእለያ ዘይብሉ ሕቶታት እዩ ዝጥይቀካ።
እዚ ወዲ ቢሸፍቱሲ ክንደይ ምጥያቅ ክፈቱ’ዩ በጃኹም! ንፍሉይ ላዛ ኣጸሓሕፉኡ፡ ከምዛ ጥመት ከርሶም ዝፈልጥዎ ተርጎሙቲ ብምርካቡ ድማ ንሱ ተዓዊቱ ፡ ንሕና ኸኣ…..ረቢሕና! ግ..ርም!
በሉ ኤርትራ እታ ዘይተነበበት መጽሓፍ’ያ ይብለና ኣሎ፡ተሰፋዬ ገብራኣብ። ንሕቶታቱ መልሲ ኣሎኒ ዝብል ሓየት እንተ’ሎ ኮይኑ፡ ሃየ ዝመስሎ ድዩ ዝተረድኦ መልሱ ኣብ እግሪ እዚ ጽሑፍ ይግደፍ’ሞ፡ ንዛተየሉ።
እምበኣር 1ይ ክፋል ናይቲ ጽሑፍ ይስዕብ፡ ሰናይ ንባብ!!
***************************
ኤርትራ እታ ዘይተነበበት መጽሓፍ
ብተሰፋዬ ገብራኣብ
ከምዚ ከማይ ንኤርትራ ከምቲ ዝድለ ዘይፈልጣ ሰብ፡ ኣብ ኤርትራ፡ ናይ ምንባብ ባህሊ ከመይ ከምዝመስል ዝምልከት ጽሑፍ ከዳሉዉ ኣዝዩ ከም ዝኸብዶ፡ ፍሉጥ’ዩ። እንተኾነ ግና ብኣዝዩ ንእሽቶይ ፍልጠት’ዉን ይኹን ርእይቶይ ከቅርብ ክፍትን’የ።
‘’ኣብ ኤርትራ መኣስ መጽሓፍ ምናባብ ተጀሚሩ?’’ ዝብል ሕቶ እንተኣልዒልና፡ መልሲ ንረኽበሉ ኣይመስለንን። ምናልባሽ ኣብ ቆሓይቶ ካብ ዝርከብ ሓወልትታት ክንጅምር ንግደድ ንኸዉን። ተኾንዳዕ፡ ከስከሰ፡ መጠራ… ዝኣመሰላ ጥንታዉያን ናይ ስልጣነ ከባቢታት፡ ኣብ እኣማን ተወቒረን ዝተጻሕፈ ኮይኑ ግና ብዛዕባአን ከምቲ ዝድለ ዘይተጻሕፈለንን ዘይተነበባን መጽሓፍት’የን።
ኣብ ኣስመራ፡ ጎደና ከስከሰን ናይ ሓደ ሆተል ስምን ርእየ ኣሎኹ። ከስከሰ ዘርእስታ መጽሓፍ ግና ክሳዕ ሕጂ ኣይረኣኹን። ከስከሰ ዝምስጥ ታሪኽ ኣለዋ። ኣብ ከባቢ ሰንዓፈ፡ ከስከሰ ትብሃል ሓንቲ ዝጠፈት ዓባይ ከተማ ኔራ። ኣሰር ሓዉልትታት ክሳዕ ሕጂ ኣሎ። ኣብቲ ሓወልቲ ዝተወቀረ ጽሑፍ ከም ዝሕብሮ፡ ንጉስ ከስከሰ ወዲ ወዱ ንሳሊም ‘’ወዓራን ህይወት’’ ይባሃል ኔሩ። እዚ ንጉስ’ዚ ኣብ ታሪኽ ብዙሕ ስለ ዘይፍለጥ፡ ታሪኽ ህይወቱ ብዝግባእ ክጽናዕ ኣሎዎ። ኣብዚ ጥንታዊ ታሪኽ’ዚ፡ ሓደ ገዚፍ ታሪኻዊ ልቢ ወለድ እንተ ትረኽቡ እንታይ ምተሰማዓኩም? ነዚ ንምርካብ ደረስቲ ተጊሆም ክጽሕፉ ኣሎዎም። ደረስቲ ኣበርቲዖም ብምዕያይ፡ ኣንበብቲ ከፍርዩን ናይ ንባብ ባህሊ ክኹስኩሱን ከቢድ ሓለፍነት ኣሎዎም።
ኣብ ኣስመራ፡ ገጀረት ዝብሃል ገዛዉቲ ኣሎ። ገጀረት ማለት እንታይ ማለት’ዩ?፡ (መራኽብን ጀላቡን ዝነበራኦ ገደረት ዝብሃል ንጉስ ኣብ ኤርትራ ኔሩዶ ይኸዉን?)
ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ሓወልቲ ኣእማን ዳህሳስ ብምክያድ ሓበሬታ ክርከብ ይክኣል’ዩ። ሓደ ሰብ፡ ‘’መበቆል ዓድኻ ኣበይ’ዩ? ተባሂሉ እንተ ተሓቲቱ። ‘’ማዕረባ’’ ኢሉ ክምልስ ይኽእል’ዩ። ማዕረባ እንታይ ማለት’ዩ? ስለምናታይ ማዕረባ ተባሂሉ?( መእሪብ፡ ናይቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ጥንታዉያን ተቐማጦ ከተማ ኔራዶ ትኸዉን?) ነዚ ንምርግጋጽ፡ ኣእማን መጽሓፍቲ ምድህሳስ ከድሊ’ዩ። ምጽዋዕ፡ ካላኣይ ስማ ባጽዕ’ዩ። እዛ ወደባዊት ከተማ ስለምንታይ ክልተ ኣስማት ተዋሂብዋ? ሩባ መረብ ስለምንታይ መረብ ተባሂሉ? ናይ ኩሉ ኣከባቢ ስም፡ እንተ ብቐጥታ እንተ ብተዘዋዋሪ መበገሲ ታሪኽ ስለ ዘሎዎ ምስዚ ወለዶ’ዚ ምትእስሳር ኣሎዎ። ኤርትራ፡ ብጥንታዊ ቅርስታት ዝተኸበት ሃገር ምኻና ንምፍላጥ ብዙሕ መጽናዕቲ ምግባር ዘድሊ ኣይኮነን። እንተኾነ ግና፡ መጻኢ ወለዶ ብዝርዝር ከይፈለጦም እኹላት መጽሓፍቲ ኣይተዳለዉልን። ብዘይካ’ዚ፡ ሓላፍነት ተሰሚዕዎም ንመጻኢ ወለዶ ታሪኽ ክስንዱ ዝኽእሉ ጸሓፍቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎዉ ኣይመስለንን። እቲ ምኽንያት ብዝግባእ ክጽናዕ ኣሎዎ።
ኤርትራዉያን ኣንበብቲ ድዮም?
ቀልጢፍካ መልሲ ክትህበሉ ምሒር ኣጸጋሚ’ዩ። ምናልባሽ፡ ‘’ኣይኮኑን’’ ወይ ድማ ‘’እዮም’’ ክባሃል ይካኣል ይኸዉን። ካብ ክልቲኡ ሓዲኡ እንተ ኾይኑ እቲ መልሲ፡ መልሲ ክኸዉን ኣይክእልን’ዩ። ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ክሳዕ ሕጂ ብመንግቲ’ካ እንተ ዘይተገልጸ፡ ልዕሊ ኣርባዕተ ሚልዮን ምኻኑ ግና ይግመት። መርበብ ሓበሬታ ሲ.ኣይ.አ፡ 5.7 ሚልዮን ይበጽሕ ኢሉ ኣስፊሩዎ’ሎ። ካብዚ ኣሃዝ’ዚ፡ እቲ ክጽሕፍን ከንብብን ዝኽእል ልዕሊ 70% ምኻኑ ይእመን። ኮይኑ ግና፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ እታ ብልጽቲ እትባሃል መጽሓፍ ልዕሊ ዕስራ ሽሕ ቅዳሕ ክትሽየጥ ኣይከኣለትን።
ኣብ ኤርትራ፡ ዋጋ መጽሓፍቲ ክቡር ስለ ዝኾነ ልዕሊ ዓቅሚ ምግዛእ ናይ ኣንበብቲ’ዩ። ኮይኑ ግና ነዚ ከም ምኽንያት ከይትቅበሎ ዝሕብሩ ነጥብታት ኣለዉ።
ኮይኑ ግን ነዚ ከም ምኽንያት ከይትቅበሎ ዝሕብሩ ነጥብታት ኣለዉ። ክብሪ ዋጋታት ኣብ መጽሓፍቲ ጥራይ ኣይኮነን። ዋጋ ሓደ መጽሓፍ ምስ ቢራ ምስ ዝነጻጸር፡ ናይ ድለት ጉዳይ ደኣ’ምበር ክቡር ከም ዘይኮነ ክትግንዘቦ ይካኣል። 32 ዝገጻ መጽሔት ‘’ ሕዝብን ፖሊስን’’፡ ዋጋኣ ዓሰርተ ናቅፋ’ዩ። ኣብ ክልተ መዓልቲ ድማ ዕስራ ሽሕ ቅዳሕ ተሸይጡ ይወዳእ። ኣብ ሓምሳታት ትሕተም ዝነበረት ሰሙናዊት ጋዜጣ ‘’ዘመን’’፡ ህዝቢ ፖሎቲካዊ ኣፍልጥኡ ኣብ ምዕባይ ትሕግዞ ስለ ዝነበረት ብርክት ዝበሉ ዓማዊል ኔሮማ። ናይ ዶክተር ክብርኣብ ፍረን መስፍን ገብረህይወት መጽሓፍቲ፡ ኣብ ዕዳጋ ሃሰዉ ኢልካ ክትረኽቦም ኣይትኽእልን ኢኻ። (ሓቂ’ዩ፡ ኣጸሓሕፋኦም ከም ናይ ስድኒ ሼልደን ነቲ ናይ ንባብ ልምዲ ዘይብሉ ሕብረተሰብ ዝምስጡ’ዮም። እዚ ቅዲ፡ ናይ ንባብ ባህሊ ስለ ዘስርጽ ኣመና ሓጋዚ’ዩ።)
ብተመሳሳሊ ቅድሚ ኩናት ኢትዮ-ኤርትራ ምዉላዕ፡ ‘’ቆንጆዉቹ’’( ቀጥታዊ ትርጉሙ- እቶም ጽቡቃት) ዘርእስታ ልቢ-ወለድ ኣምሓርኛ፡ ኣብ ኣስመራ ጥራይ ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ መዓልቲ ልዕሊ 5000 ቅዳሕ ተሸይጣ ከም እተወደአት እፈልጥ። ብኣለምሰገድ ተስፋይ እተጻሕፈት ‘’ኣይንፋላለ’’ ዘርእስታ ናይ ታሪኽ መጽሓፍ፡ ዕስራ ሽሕ ቅዳሕ ተሸይጣ ተወዲኣ። ሳልሳይ ሕታም ኣብ ምዉጻእ ከምእትርከብ’ዉን ሰሚዐ። ብኤርምያስ ሰለሞን ዝብሃል ዘይቕዩድ ጋዜጣኛ(Freelancer) እተጻሕፈት ‘’እሰይ’’ ዘርእስታ ናይ ቆልዑ መጽሓፍ፡ ኣብ ዉሽጢ ሒደት መዓልታት ካብ ዕዳጋ ከም እተሰወረት ሓበሬታ ኣሎኒ። ‘’ባህላዊ ጉዳያት’’ ዘሕተማ 12 ሓጸርቲ ዛንታታት ዝሓዘት መጽሓፍ፡ ልዕሊ ዓሰርተ ሽሕ ቅዳሕ ተሸይጡ ከምዝተወደአ’ዉን ሓቤረታ ኣሎኒ። ብኣንጻሩ፡ ሰለስተ ሽሕ ቅዳሕ ኣብ ዉሽጢ ሓሙሽተ ዓመት ሸይጦም ክዉድእዎ ዘይከኣሉ ብብዝሒ ኣሎዉ። እዚ ነቶም ብትግርኛን ዓረበኛን ዘንብቡ ንጠቅስ ስለ ዘለና’ዩ። ብኻልኦት ቃንቃታት ኤርትራ ዝተጻሕፋ መጽሓፍቲ ክሕተሙ ዝጀመሩ ድሕሪ 1991’ዩ። ንሱ’ኸ ከመይ ይመስል? ምርኣዩ ኣገዳሲ’ዩ?
ሓደ ቓንቓ፡ ማዕርነቱ ተሓልዩሉ ከም ዝሰፍሕን ዝዓብን ክትገብር ግዜ ዝወስድ ነዊሕ መስርሕ’ዩ። ዕድመ ሓደ ወለዶ’ዉን ክወስድ ይኽእል’ዩ። ሓደ መዝገበ-ቃላት ንምስዳእ ነዊሕ ዓመታት ዝወስድ እንተ ኾይኑ፡ ንሓንቲ ሓዳስ ሃገር’ዉን ኣብታ ሃገር ብዛዕባ ዝፈረዩ ናይ ስነ-ጽሑፍ ስራሓት ንምግምጋም ዕስራ ዓመት እምብዛ ሓጺር ግዜ ክኸዉን ይኽእል’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ናይ ፍልጠት ጽምኢ ከም ዘለዎ ይፍለጥ። ጽምኡ ዘርዉየሉ መጽሓፍቲ ግና የድልዮ’ዩ። ጸሓፍቲ፡ ህዝቢ እንታይ ዓይነት መጽሓፍ ከንብብ ይደልዩ ጥራይ እናበልካ ኩሉ ግዜ ክትጽሕፍ ተመራጺ ኣይኮነን። ጸሓፍቲ፡ ኣመቲ ወይ ድማ ሓበርቲ ክኾኑ ይግባእ። መጽሓፍ ዝላዓለ ምንጪ ንቅሓት ስለዝኾነ ዝበለጸ ብልጫ ኣልዎ። መብዛሕትኡ ተለቪዥን ስለ ዝካታተል፡ ኣብ ተለቪዥን ዝግበሩ መዋዕዋዓትር ምስ ምዝርጋሕ መጽሓፍቲ ናይ ቀረባ ርክብ ክህልዎ ሓጋዚ’ዩ። ነዚ ንምርግጋጽ ብርግጽ ሓደ ንእሽቶ መጽናዕቲ ምግባር ከድልዩ’ዩ።
ሆላንዳውያን፡ ብምንባብ ካብ ዝፍለጡ ህዝብታት ሓደ’ዮም። ኣብ ሆላንድ፡ ዓመታዊ ልዕሊ 34 ሽሕ ሓደስቲ መጽሓፍቲ ይሕተሙ። ግብጺ ብገምጋም ልዕሊ 2000 ሓደስቲ መጽሓፍቲ ከተሕትም ከላ፡ እታ 4.9 ሚልዮን ህዝቢ ዘሎዋ ነርወይ ድማ ን800 ሰብ፡ ሓደ ላይብረሪ ሃኒጻ ትርከብ። ኣብ ኤርትራ፡ ቤት መጽሓፍቲ ዳርጋ የለን ክባሃል ይከኣል። ብዝኾነ ናይ ንባብ ባህሊን ሕትመት መጽሓፍትን ንምንጽጻር ክሳዕ ሆላንድን ግብጽን ምኻድ ኣይድልይን’ዩ። ኢትዮጲያ ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ትርከብ። ኣብታ ሃገር፡ ብገምጋም ዓመታዊ 240 ሓደስቲ መጽሓፍቲ ይሕተሙ። ኣብ ኤርትራ ድማ 106 ሓደስቲ መጽሓፍቲ ከም ዝሕተሙ መጽናዕትታት ይሕብሩ።
ብዘለኒ ሓፈሻዊ ገምጋም፡ ኣብ ኤርትራ ካብ ምንባብ መጽሓፍ ንላዕሊ፡ ሰብ ዝያዳ ናብ ደርፊ ምስማዕ ዘድህብ ይመስለኒ። ንሓደ መንእሰይ ጸዊዕኩም፡ ‘’እስቲፋኖስ ገብረሚካኤል መን’ዩ?’’ ኢልኩም እንተ ትሓትዎ፡ ክምልሰልኩም ግዜ ምወሰደሉ። ‘’ቆርጫጭ መን’።ዩ?’’ እንተ ትብሉዎ ግና፡ እናደረፈ ምተወዛወዘልኩም። ንቆርጫጭ ወይ ድማ ጣኒቆ ምፍላጥ ሓጥያት ኣይኮነን። ‘’ሮዛን ሴሌን ዘርእስታ ክልተ ክፋላት ልቢ-ወለድ ንዝደረሰ ደራሲ ዘይምፍላጥ ግና ናይ ሚዛን ጸገም ከምዘሎ ዝሕብር’ዩ።
ናብ ቆሓይቶ ከይደ ሓንቲ ተደቢና ዘይተፋሓረት ከተማ ከም ዘላ ክርዳእ ክኢለ። እዛ ተቀቢራ ዘላ ከተማ ምስ ተፋሕረት ኣብ ከርሳ እንታይ ክርከብ ከም ዝከኣል ኣቀዲምካ ኣይከኣልን’ዩ። ምናልባሽ ካብቲ ዝርከብ ጥንታዊ ቅርስታት ንላዕሊ ናይ ታሪኽ ጭብጥታት ይርከቡ ይኾኑ። ካብዚ ድማ ግዝፍ ዝበሉ መጽሓፍቲ ክንረክብ ንኽእል ንኸዉን። ቆሓይቶ ኣብ ዝበጻሕኩሉ እዋን፡ እቲ ምሳይ ዝተጋዓዘ ክኢላ ስነ-ጥንቲ( ኣርኪኢሎጂስት)፡ ነቲ ባይታ ብእግሩ እናደግደገ ከም ከበሮ ዝሃምም ድምጺ ኣስሚዑኒ። እቲ ድምጺ፡ ኣብቲ ትሕተ ባይታ ዝተደፍነ ኣባይቲ ከም ዘሎ ዝሕብር ምልክት’ዩ። ኣብቲ እዋን’ቲ ንኸተማ ቆሓይቶ ዝደኮኑ ጥንታዉያን ሰባት፡ ትኽ ዝበለ መስመር ክስእሉ ክኢሎም ኔሮም’ዮም። ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረ ጥበብ ብዝፈቀደሎም መሰረት ድማ፡ ታሪኽ ጽሒፎም ክሓልፉ ፈቲኖም’ዮም። ሓቂ’ዩ፡ ዘልኣለም ተካ፡ ፒተር ማቲዉ ኩርቲስን ተሓባቢሮም ንጥንታዊት ኤርትራ ዝደህሰሰ ኣርኪዮሎጂያዊ ስራሕ ተሰሪሖም’ዮም። እታ መጽሓፍ ግና ኣብ ኢድ ኤርትራዉያን ኣንበብቲ ኣይበጽሐትን። ከም እትሓትመት’ካ እንተ ተሰምዐ፡ ዝበዘሐ ኣንባቢ ግና ንሓንቲ መጽሓፍ 50 ዶላር ኣመሪካ ሂቡ ክገዝእ ዓቅሚ የብሉን። ብሰሪ ጽባቀ ቓንቓኡ፡ ኣቀራርባኡን ዋጋኡን ኣብ ኢድ ዝበዘሐ ኣንባቢ ዘይከኣለ መጽሓፍ፡ ንግዜኡ’ዉን እንተኾነ ከም ዝባኸነ’ዩ ዝቁጸር። መጻኢ ወለዶ ክጥቀመሉ ይኽእል’ዩ ኢልካ ግና ተስፋ ትገብር።
ኤርትራዉያን ብባሕርን ታሪኽን ዝተኸቡ’ዮም። ኮይኑ ግና ንኽልቲኡ ገና ኣይተጠቀመሉን!’’ ዝብል ጽሑፍ ከም ዘንበብኩ ትዝ ይብለኒ። ከምቲ ዓሳታት ቀይሕ ባሕሪ ብሓርነት ዝነብሩ ዘለዉ፡ ከምኡ ድማ ታሪኽ ኤርትራ ኣብ ዉሽጢ ኣገልግል ምግባር የድሊ። እቲ ምንታይ፡ ናብቲ ኮፍ ኢልካሉ ዘለኻ ኩርሲ ዝመጽእ ታሪኽ የለን። ሕሉፍ ታሪኽ፡ ከም ምፍሓር ወርቂ ብከቢድ ዕዮ ዝርከብ ክቡርን ብርቅን ነገር’ዩ። መስዋእቲ’ዉን ክሓትት ይኽእል’ዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ፡ ከቢድ ጻዕሪ ሓሊፍዎም ዝተሰርሑ ስርሓት ናይቶም ኣንበብቲ ናይ ምፍጣር ዓቅሚ ኣሎዎም።
ኣብ ኣስመራ ብሸነኽ ሰመናዊ ምብራቅን፡ ፍልፍል ሰሎሙናን ፍሸይ ምራራን ዝባሃል ሕዙእ ከባቢ ኣሎ። ኣብቲ ከባቢ ዝጽወርድ ግመ ክሳብ ኣማዞን’ዩ ዝዝራጋሕ። ኣብ ወርሒ የካቲት ዕፍን ኣብ ዝብለሉ እዋን በቲ መገዲ ተጋዒዘ ኔረ። ለመም እናበልና ወረድና። ሰዓት ምሉእካ እንተ ወሰደልና፡ መሬት ዕፍን ኢሉ ስለ ዝነበረ ግና ዋላ ሓንቲ ክንርእይ ኣይከኣልናን። ሕልፍ-ሕልፍ ኢልካ ግና፡ ነዊሕ ኣቅርንተን ዓጋዘን፡ ካብቲ ዱር ናብ መገዲ እናወጻ ተመሊሰን ናብቲ ጫካ፡ ይኣትዋ ነበራ።
ነቲ ምሳይ ዝነበረ ሰብ፡
‘’ፍሸይ ምራራ ማለት እንታይ ማለት’ዩ?’’ ኢለ ሓተትኩዎ።
እናሳሓቂ፡
‘’ሽም ከባቢ!’’ ኢሉ መለሸለይ።
‘’ማለተይ ስለምንታይ ፍሸይ ምራራ ተባሂሉ?’’ ሕቶይ እናዋሕኩ።
‘’ኣነ ንባዕለይ ስለምንታይ ቴዎድሮስ ተባሂለ ኣይፈልጥን’የ፡’’ ኢሉ ተዋዘየ።
ሓቁ’ዩ፡ ኣብ ጥቅኡ ዝንበብ መጽሓፍቲ የለን።
‘’ምራራ’’ ተባሂሉ ዝፍለጥ ቀቢላ ኣብቲ ዉሽጢ’ቲ ዱር ሰፊሩ ከም ዝነበረ ንምፍላጥ ብርክት ዝበሉ መጽሓፍቲ ክትገናጽል ናይ ግድን’ዩ። ደቂ ደቆም ነዞም ሕጂ ብህይወት ይህሉውዶ ይኾኑ? ከምዚ ዓይነት ገል ክፋል ሓበሬታት፡ ንደረስቲ ግሩም መበገሲ ሓሳባት’ዮም። ነዚ ከባቢ፡ ወተሃደራት ደርግ’ ‘’ኮቦርታ ሻዕብያ’’ ይብሉዎ ከም ዝነበሩ ጀነረላት ደርግ ካብ ዝጸሓፍዎ መጽሓፍ ኣንቢበዮ ኣሎኹ። ‘’ተጋደልቲ ሻዕብያ፡ ኣብቲ ዉሽጢ’ቲ ግመ ተመሳሲሎም ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ይኸፍቱልና ኔሮም፡’’ ኢሎም ኣስፊሮሞ ይርከቡ።
ታሪኽ ንምፍላጥ፡ ምንባብን ምምርማርን እምብዛ ዘሐጉስ ንጥፈት ይመስለኒ። ኣብ ኤርትራ፡ ብኣሻሓት ዝግመት ዘደንጹ ታሪኽ ኣብ ፈቀዶ ስንጭሮታት ተቀቢሩ’ሎ። ፍሒርካዮም’ዉን ዝዉድኡ ኣይኮኑን። ናብ ጎቦታት ናቅፋ ከይደ ኔረ። በአሉ ግርማ ኣብታ ‘’ኦሮማይ’’ዘርእስታ መጽሓፉ ዝገለጾ ቦታታት ኩሉ ብእግረይ በጺሐዮ። በአሉ ግርማ ነቢይ’ዩ ኔሩ። ጉዳይ ኤርትራ ከም ዘብቀዐ ዝተረደኦ፡ ሻዕብያ ገና ኣብ ታባታት ናቅፋ ዓሪዳ ከላ’ዩ። እዚ ደራሲ፡ ነቲ ዝኣመነሉ ብምጽሓፉ ኩቡር ህይወቱ ከፊሉ። ኣብዚ ከቢድ ኩናትን ምትሕንናቅ ዝተኻየደሉ ዕርድታት ናቅፋ ክኸይድ ከለኹ፡ ጢጥ ዝመስል ጻዕዳ ዓጽሚ ወዲቁ ስለ ዝረኣኹ ኢደይ ሰዲደ ኣልዓልኩዎ። ዓጽሚ እግሪ ናይ ሓደ ሰብ’ዩ። ‘’እዚ ብኢደይ ሒዘዮ ዘለኹ ዓጽሚ፡ ዘይተጻሕፈ ታሪኽ ኣፍሪቃዉያን’ዩ’’ ድማ በልኩ ንብሕተይ። ሰብ ኣብ ዕርድታት ናቅፋ ክበጽሕ ዕድል እንተ ዘይረኸበ፡ ናይ ናቅፋ ስእላዊ ትረኻ ካብ መጽሓፍትሪ ክረኽቦ ግና ምተገበአ። እናሳዕ፡
‘’ብዛዕባ ኤርትራ ዋላ ሓንቲ ኣይተጻሓፈን፡’’ እብል ስለ ዘለኹ ገሪሙኩም ይህሉ።
ግደ ሓቂ ሒደት ዘይባሃል መጽሓፍቲ፡ ብብዓል ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ Dann Connel፡ ሰሎምን ድራር፡ James Firebrace and Stuart Holland: ሩት ኢዮብ፡ ሚሼል ሮንግ፡ ተኸስተ ፍቃዱ፡ በረኸት ሃብተስላሰ፡ ዘወደ ረታ፡ Roy Pateman ዝኣመሰሉ ጸሓፍቲ ክጽሓፍ ተፈቲኑ’ዩ። ልዕሊ ሚእቲ መጽሓፍቲ’ዉን ክንጠቅስ ንኽእል ኢና። ‘’Jorney from Nacfa to Nacfa’’ ከምኡ’ዉን ‘’ክልተ ‘’ክልተ ቅነ ኣብ ድፋዓት’’(Two weeks in the trenches) ዝብላ ክልተ መጽሓፍቲ ካብተን ክንበባ ዘለወን’የን። ‘’ልዕሊ ሚእቲ መጽሓፍቲ’’ ክንብል ከለና። ንኸም ‘’Ciao Asmara’’ ዛኣመሰላ ትሕዝቶ ኣልቦ መጽሓፍቲ ሓዊስካ ማለት’ዩ። እተን ክንበባ ኣለወን ዝባሃላ መጽሓፍቲ፡ መብዛሕትአን ኣብ ኢድ’ቲ ብዓል ታሪኽ ኣይበጽሓን። ካልእ እዋን ይበጽሓ ዶ ይኾና? ‘’Even the Stones are Burning’’(ቀጥታዊ ትርጉሙ- ኣኻዉሕ ከይተረፉ ተቃጺሎም) ዘርእስታ ብጋዜጠኛ Roy Pateman ዝተጻሕፈት መጽሓፍ፡ ካብታ ተሓቲማ ዝወጻኣትላ ዕለት ንጽባሒቱ ብትግርኛ ተተርጉማ ክትዝርጋሕ ምተገበአ። ብዛዕባ’ዚ፡ ንሓደ ኣብ ትርፊ ግዜኡ ናይ ትርጉም ስራሕ ዝሰርሕ ፈታዊየይ ምስ ኣካፈልኩዎ፡
‘’መን ዘንብብ ኣሎ’ሞ?’’ ኢሉ ግዲ ከይገበረ መንኮቡ ሰብሲቡ መሊሱለይ።
ንትንሳኤ ስነ-ጽሑፍ፡ ናይ ትርጉም ስራሕ ንላዕሊ በሊጹ ክቀርብ ይኽእል’ዩ። ህዝቢ ብዝተፈላለየ ቃንቃታት እተጻሕፉ፡ መጽሓፍቲ ከንብብ ስለ ዘይክእል፡ ተርጎምቲ ድልድል ኮይኖም የገልግሉዎ።
ህዝቢ ብሓፈሻ ናይ ንባብ ባህሊ ኣሎዎ ኢልካ ክትግምት ኣይክኣልን’ዩ። ’’የኤርትራ ጉዳይ’’(ጉይይ ኤርትራ)ዘርእስታ ብዘዉዴ ረታ እተጻሕፈት መጽሓፍ፡ ክሳዕ ሕጂ ብትግርኛ ዘይምትርጋማ ግሉሕ ሓደ ኣብነት ናይዚ ድኻም’ዩ። ታሪኽ ኤርትራ ንምፍላጥ፡ ብዘይካ ብኣለምሰገድ ተስፋይ ዝተጻሕፋ መጽሓፍቲ፡ እዛ ብዘዉዴ ረታ እተጻሕፈት መጽሓፍ’ዉን ገዚፍ ኣበርክቶ ዘለዋ ይመስለኒ። ኣንበብቲ እንተ ዓንቢቦም፡ ተርጎምቲ ይታባብዑ’ዮም። ደረስቲ’ዉን ንፈጠራዊ ስራሕ ይተግሁ’ዮም። ክንደይ ሰባት ኢኹም ‘’ወዲ ሓደራ’’ ዘርእስታ መጽሓፍ ዘንበብኩም? ብተኪአ ተስፋይ እተሰናድአ መዝገበ ቃላት ትግርኛ ገዚእኩም ንመንእሰያት ህያብ ዝሃብኩም ክንደይ ትኾኑ? ንኣዝማድኩምን ፈተዉትኹም፡ ክዳንን ጫማን ጥራይ ዘይኮነ መጽሓፍ ገዚእኩም ሰዲድኩምሎምዶ ትፈልጡ?
ናብ ኤርትራ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ብርክት ዝበሉ ኣዕርኹተይ ኣብ ገዝኦም ዕድመ ጌሮሙለይ ኔሮም። ሒደት ገዲፍካ፡ ዝበዝሑ ከብሒ መጽሓፍቲ የብሎምን። ከብሒ መጽሓፍቲ ኣብ ሳሎን ምግባር፡ ኣብ ኤርትራ ባህሊ ኣይኮነን። እዚ ክብል ከለኹ፡ ካብ ዉልቃዊ ትዕዝብተይ ተበጊሰ ደኣ’ምበር፡ ብሓፈሻ ንኹሉ ማለተይ ኣይኮነን። ዝዓበየ ምልክት ስልጣነ ኮይኑ ዘሎ ግና፡ ምትካል ዲሽ ምኻኑ ኣይካሓድን። ኣብ ኣስመራ፡ ናሕሶም ብዲሽ ዘጽለለ ኣባይቲ ቁጽሪ የብሎምን። ብዙሕ ስበ፡ ቃንቃኡ ዘይርድኦ ተኸታታሊ ፊልም ብጽሞና ይከታተል። ናይቲ ፊልም ድያሎግ’ዉን ብግምት’ዮም ዝርድእዎ። ኣብ ኣስመራ፡ ካብቲ ብድሽ ዝመሓላለፍ ናይ ቱርኪ ፊሊም፡ ‘’ማህነድ’’ ናይ ዝባሃል ተዋሳኣይ ስም ዘይፈልጥ ሰብ ኣናዲኻ ክትረክብ ኣይከኣልን’ዩ።
ብዘይካ’ዚ፡ ጸወታ ኩዕሶ እግርን ሙዚቃን ልቢ መንእሰያት ተቃጻጺሮም ከም ዘለዉ ክትዕዘቦ ይካኣል’ዩ። ግጥም ኩዕሶ እግሪ ምዕዛብን ምስማዕን ጽቡቅ’ዩ። ኣርሰናልን ማንቸስተርን እናበልካ ካብ ምጥቃዕ ግና፡ ድባርዋን ከረንን ዝብሃላ ጋንታታት መስሪትካ ንሳተን ክገጥማ ከለዋ ብኣካል ምዕዛበን ምሓሸ። ፍቅሪ ስፖርትን ሙዚቃን፡ ኪኖ ናይ ንባብ ባህሊ ክኸዱ የብሎምን’የ ዝብል ዘለኹ። ሓደ ዘይንብብ ሙዚቃ ዝፈቱ ሰብ፡ ዘየንብብ ተዓዛቢ ግጥም ኩዕሶ እግሪ ብሉጽ ክብሪ ዘለዎ ዜጋ ክኸዉን ኣይክእልን’ዩ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ዕስራ ዓመታት ጥራይ፡ ኣብ ኢትዮጲያ ንጉዳይ ኤርትራ ዝምልከት 15 ብኣምሓርኛ ዕብይ ዝበላ መጽሓፍቲ ተሓቲመን። እዘን መጽሓፍቲ መብዛሕትአን ብላዕለዎት መኮነናትን ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ’የን ተጻሒፈን። እታ ብሻለቃ ማሞ ለማ እተጻሕፈት ‘’የወገን ጦር ትዝታዮ’’ ( ናይ ወገን ሰራዊት ተዘክሮይ) ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ብዝርዝር እተጻሕፈት ኮይና ሚዛናዊ ትሕዝቶ ኣለዋ። ተስፋዮ ሃብተማርያም፡ ካሳዮ ጨመዳን ሆሴን ዓሊን ዝበሃሉ ጀነራላት ዝጸሓፍወን መጽሓፍቲ ትሕዝቶአን ብቀጥታ ንጉዳይ ኤርትራ ዝምልከት’ዩ። ጀነራል ተስፋዮ ሃብተማርያም ሓቀኛ ታሪኽ ጺሒፉ ይርከብ። ካሳዮ ጨመዳ ብዛዕባ ተሳትፎኡ ምግናን ዝፈቱ’ካ እንተ ኾነ፡ ኣብታ መጽሓፍ ግና ብርክት ዝበሉ ሓቅታት ኣስፊሩ ይርከብ። ብወገን ደርግ ዝነበር ኩነታት ከከም ኣጠማምታኦም ይስንድዎ’ለዉ። ብንወገን ኤርትራ እቶም ሰብ ታሪኽ ትም ምባል መሪጾም ኣልዉ። መጻኢ ወለዶ ዘይተበከለ ክዉን ታሪኽ ክፈልጥ ዝኽእል፡ ካብዝን ካብትን ንዝተጻሕፉ ኣንቢቡ ክመዛዝን ምስ ዝኽእል’ዩ።
ንወዲ ትኹል ትፈልጥዎ ዶ?
ይቅጽል…..
Like this:
Like Loading...


text:
ናይ ላይበሪያ ፕሬዝዳንት ኤለን ጆንሰን ሰርሊፍ ኣብ ላይበሪያን ምዕራብ ኣፍሪካን ለበዳ ኢቦላ ንምምካት ተወሳኺ ሓገዝ ምሃቦም ንፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማን ህዝቢ ኣሜሪካን ኣመስጊነን።ትካል ጥዕና ዓለም ኣብ ጊኒ፣ላይበሪያን፣ሲየራሊዮንን ናይጀሪያን ኣስታት 5,000 ናይ ኪንታሮት ረስኒ ብዝምለስል ከምዝሓመሙ ኣፍሊጡ።ቤት ምኽሪ ፀጥታ ብዛዕባ ቅልውላው ኢቦላ ንምዝታይ ህፁፅ ኣኼባ ፀዊዑ።
ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ኣብ ከተማ ኣትላንታ ጆርጂያ ኣብ ዝርከብ ማእኸል ምቁፅፃር ሕማም ብቕድሚ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ 3,000 ወታደራት ንኢቦላ ንምምካት ኣብዝግበር ፃዕሪ ንምሕጋዝ ናብ ላይበሪያ የምርሑ ኣለው ኢሎም።
ናይ ላይበሪያ ፕሬዝዳንት ሰርሊፍ ትማሊ ምሸት ረቡዕ ንህዝበን ብቐጥታ ኣብዘስምዕኦ መደረ ካልኦት መራሕቲ ዓለም እውን ኢቦላ ኣብ ላይበሪያን ምዕራብ ኣፍሪካን ንኸብቅዕ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ንኽወስዱ ፀዊዐን።
‘’ብሽም ህብዚ ላይበሪያን ብሽመይን ንፕሬዝዳንት ኦባን ህዝቢ ኣሜሪካን ከመስግኖም እደሊ’’ ምስ በላ ‘’ተመሳሳሊ ስጉምትትታ ንኽወስዱ ምስ ካልኦት መራሕቲ መንግስታትን መራሕቲ ሕቡራት መንግስታትን እውን እናተዘራረብና ኢና’’ ኢለን።
ፕሬዝዳንት ሰርሊፍ እቲ ቫይረስ ጠጠው ንምባል መንግስተንን ማሕበረሰብ ዓለምን ይፅዕሩ ኣብዘለውሉ እዋን ላይበሪያዊያን እውን ግቡኦም ክፍፅሙ ፀዊዐን።
ካብቲ ለበዳ ክሃድሙ ይኽእሉ ዝነበሩ ብፍላይ ነርስታትን ዶክተራትን ንሕሙማት ኢቦላ ንምሕካም ኣብ ከባቢኦም ክፀንሑ ንዝወሰንዎ ፅንዓት ኣመስጊነ።
ብኻሊእ ዜና ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት እቲ ቫይረስ ጠጠው ዝብለሉ ኣገባብ ንምዝርራብ ሎማዕንቲ ሓሙስ ህፁፅ ኣኼባ ፀዊዑ።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪሙንን ሓላፊት ትካል ጥዕና ዓለም ዶ/ር ማርጋሪት ቻንን እቲ ስግኣት ንምቁፅፃር ዝሓንፀፅዎ መደብ ከቐርቡ እዮም።
ኣባላት ሕቡራት መንግስታት ዘድሊዩ ሓገዛት ብህፁፅ ንኽልእኹን ኣብ ልዕሊ እተን ዝተጠቕዓ ሃገራት ዝተነብረ ናይ በረራ እገዳታት ንኽልዓሉን ንዝፅውዕ ውሳነ እቲ ቤት ምኽሪ ድምፂ ክህበሉ እዩ።
ትካል ጥዕና ዓለም ሎማዕንቲ ኣብ ዘውፅኦ ሓዱሽ ኣሃዝ ኣብ ጊኒ፣ላይበሪያን ሲየራ ሊዮንን ልዕሊ 5,300 ሕሙማት ኣለው።ኣብ ናይጀሪያ እውን 21 ሕሙማት ተረኺቦም ኣለው።


text:
ኣብ ከሰላ ዝላባዕ ዘሎ ሕማም፣ ንሓያሎ ኤርትራውያን የጥቅዕ ኣሎ
Radio Erena: 04 October 2018
ኣብ ሱዳን፣ ዞባ ከሰላ ዝላባዕ ዘሎ ሕማም ንሓያሎ ኤርትራውያን ግዳያት ይገብር ከምዘሎ ተሓቢሩ።
ወከልቲ ሬድዮ ኤረና ኣብቲ ከባቢ ምስ ዝነብሩ ኤርትራውያን ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ፣ እቲ ሕማም ኣብ መላእ እቲ ዞባ ኣስፋሕፊሑ ከምዘሎ ብምርግጋጽ፣ ሓያሎ ካብቶም ግዳያት ኣብቲ ዞባ ዝነበሩ ኤርትራውያን ምዃኖም ገሊጾም።
ኣብቲ ዞባ ዘስፋሕፍህ ዘሎ ሕማም "ቺኩንጉንያ" ንምግታእን ንግዳያት ህጹጽ ረዲኤት ንምብጻሕን፣ መንግስቲ ሱዳን ተበግሶታት ከምዝወሰደ ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ከምቲ ዝድለ ኣኻሊ ከምዘይኮነ ምምሕዳር ዞባ ከሰላ የመልክት።
እቲ ምምሕዳር ብዘቕረቦ ኣሃዝ መሰረት ልዕሊ 11 ሽሕ ነበርቲ ዞባ ከሰላ በቲ ሕማም ተጠቒዕም ኣለዉ።
ዝተፈላለዩ ወገናት ብዝህብዎ ዘለዎ ሓበሬታ፣ በቲ ሕማም ናይ ዝተጠቕዑ ቁጽሪ ካብዚ ዘለዎ ክዛየድ ከምዝኽእል ብምእንፋት፣ ብውሕዱ 25 ሰባት ከምዝሞቱ ይጠቕሱ።
ኣብ ዞባ ምብራቕ ሱዳን፣ ልዕሊ 90 ሽሕ ኤርትራውያን ከምዝነብሩ'ዩ ዝግለጽ።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፣ ነቶም ኣብ ዞባ ከሰላ ብዝላባዕ ዘሎ ሕማም፣ ግዳያት ንዝኾኑ ሰባት ንምሕጋዝ፣ ካብ ኤርትራን ሱዳን ዝተዋጽኡ ስነጥበባውያን፣ ኣብ ኣውስትራልያን ፈረንሳን ምርኢታት ከምዝወደቡ ወከልቲ ሬድዮ ኤረና ገሊጾም።
ብጣንጡ ዝላባዕ ሕማም 'ቺኩንጉንያ" ምስ ዓሰ ዝመሳሰል ምልክታት ዘለዎ ኮይኑ፣ ቅልጡፍ ሕክምና እንተዘይረኺቡ ካብ ከቢድ ስንክልና ክሳብ ሞት ከምዘብጽሕ ክኢላታት ዓውዲ ሕክምና የጠንቕቑ።
=====================


text:
ስቃይ ኤርትራውያን ኣብ በረኻ ሲና ኣብ ኢድ በደዊን አይነከየን እካደአስ ኣብዚ እዋን'ዚ ኸአ ልዕሊ ክልተ ሽሕ ኤርትራውያን ኣብ ኢድ'ቶም በደዊን ኣብ በረኻ ሲና ይሳቀዩ'ለው ይብሉ ንጉዳዮም ዝከታተሉ ዘለው ተሓለቅቲ መስል ስደተኛታት።
ኣብ ሮማ ጣልያን ናይ ዝመደብሩ ንመኽሰብ ዘይቆመ ትካል ኤጀንስያ ሓበሻ መስራትን መራሕን ኣባ ሙሴ ዘርአይ ኣብዚ እዋን ካብ ዘለውሉ ሲዘርላንድ፡ ሜሮን እስቲፋኖስ ኸአ ካብ ሽወደን ካብ ዓለም-ለኸ ማሕበር ስደተኛታት ኤርትራውያን እቲ በቶም በደዊን ዝሕተት ዘሎ ገንዘብ'ውን ከዝወሰኸ ገሊፆም።
ናይ ዩናይትድ ሴተይትስ ቤት ዕዮ ጉዳያት ወፃኢን ትካል ምርመራ ገበናትን ኣብ ልዕሊ'ቲ ጉዳይ ተገዳስነት ከም ዘርአዩን ነቲ ጉዳይ ሒዞሞ ከምዘለው ዘለዎም ሓበሬታውን ገሊፆም።
ብተወሳኺ'ውን እቶም በደዊን ኾነ ደለልቶምን ምስአቶም ሓቢሮሞም ዝሰርሑን ኤርትራውያን ዝምልከትን ዝጥቀምሎም ሜላታትን ሓደሽቲ መንገድታትን ካልኦት ነጥብታትን ብዝምልከት'ውን መብርሂ ሂቦም'ለው።
ሙሉእ ፀብፃቡ ንምስማዕ ናብ ምልክት ድምፂ ብምኻድ ጠውቁ


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
እንቋዕ ናብ በዓለ ጥምቀት ኣብጽሓና!
“ ወያሠጥሞን ውስተ ቀላየ ባሕር ለአበሳነ /
ንኣበሳና ናብ ማዕሙቝ ቀላይ ከሥጥሞ እዩ። ” ሚክ. 7፡19
ካብ ሠለስተ ኣካል ሓደ ኣካል፡ እግዚአብሔር ወልድ ካብ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ካብ ሥጋኣ ሥጋ ካብ ነፍሳ ነፍስ ወሲዱ ብተዋሕዶ ካብ ክልተ ኣካል ሓደ ኣካል፡ ካብ ክልተ ባህርይ ሓደ ባህርይ ኮይኑ ተወልደ። ኣካላዊ ቃል ምስ ሥጋ ተዋሓደ፤ ቅድምና ዘይነበሮ ሥጋ ቀዳማዊ ኣምላኽ ተባህለ፤ ብጐይትነት ዘይፍለጥ ሥጋ ብጐይትነት ተፈልጠ፡ እቲ ዘይርአ መለኮት ብሥጋ ተጋህደ። ኣምላኽ’የ ኢሉ ንዕለቱ ኣይዓበየን፡ እንታይ ደኣ ሕጊ ጠባያውን ሕጊ መጽሓፋውን እናፈጸመ በብንእሽቶ ዓበየ። እቲ ዘመን ዘይቍጸረሉ ኣምላኽ በቲ ዝለበሶ ሥጋ ዘመን ተቘጺርሉ 30 ዓመት ምስ መልኦ ብኢድ ዮሓንስ ንኽጥመቕ ናብ ማየ ዮርዳኖስ ወረደ፡፡ ነዚ ኽገልጹ ከለዉ ሊቃውንት ‘ወረደ ወልድ እምሰማያት ውስተ ምጥማቃት/ ወልድ ካብ ሰማያት ናብ ቦታ መጥመቂ ወረደ ’ እናበሉ የዝይሙ። (ዋዜማ ዘጥምቀት)ተውሳክ፡ . . . “ወያሠጥሞን ውስተ ቀላየ ባሕር ለአበሳነ / ንኣበሳና ናብ ማዕሙቝ ቀላይ ከሥጥሞ እዩ።” ሚክ. 7፡19


text:
ኬንያ ኣብ ዝቕፅል ሰሙን ፕረዝዳንታዊ ምርጫ ንምክያድ ኣብ እትዳለወሉ እዋን ሓደ ላዕለዋይ በዓልስልጣን ምርጫ ምቕታሎም ስዒቡ ዝገንፈለ ተቓውሞ ክሃድእ ናይ ኬንያ ፕረደንት ኡሁሩ ኬንያታ ምሕፅንታ ኣቕሪቦም።ተሓለቕቲ ሰብአዊ መሰላት ግን እቲ ቕትለት ኣጋጣሚ ኣይኮነን ይብሉ።
ሰልፈኛታት ናብ ቤት ፅሕፈት ኮሚሽን ምርጫ ብምኻድ ንክሪስቶፈር ሳንዶ ፍትሒ ሓቲቶም ኣለው።እቲ ቕትለት ኣጋጣሚ ኣይኮነን ይብሉ ተሓለቕቲ መሰላት፤ጆን ጊተንጎ ሓደ ካብኦም እዩ።
“ኣብ ኬንያ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ ክሞቱ፣ክስወሩ ወይ ክቕተሉ ልሙድ እዩ።ነቲ መስርሕ ምርጫ ንምዝራግ እዩ፤ኣብ ጥቓ እዋን ምርጫ ክኸውን ከሎ ኸአ ኣሰካፊ እዩ።ንስድራ ሚስተር ሳንዶ ንምፅንናዕ ኢና ኣብዚ ንርከብ፤ከቢድ ኪሳራ እዩ።ምስ ኮሚሽን ምርጫ ዘለና ሓድነት ንምጋልፅ እውን ኢና ኣብዚ ንርከብ።”
ኣቦ መንበር ኮሚሽን ምርጫ ኬንያ ድሕሪ እቲ መቕተልቲ ንሰራሕተኛታት ምርጫ ተወሳኺ ሓለዋ ክግበረሎም ሓቲቶም ኣለው።በቲ መቕተልቲ ንዝተቖጥዑ ንምርግጋፅ ኣብ ምፍታን ይርከቡ።ንክሪስ ክንዝክሮ ንኽእል ሚዛናዊ፣ርትዓውን ተኣማንን ምርጫ ብምክያድ ስለዝኾነ ሰላማዊ ምርጫ ክካየድ ፀዊዖም።
ፕረዝደንት ኬንያታ ነቲ ዝቕፅል ምርጫ ንምጭብርባር ድልየት ኣለዎም ክብል ቀንዲ ተቓዋሚ ጉጅለ ይኸስስ፤እቶም ፕረዝደንት ግን ነዚ ይነፅጉ።
ናይ ኬንያ ምርጫ ኩሉሻዕ ብክስታት ምጭብርባር ተዓጂቡ ይካየድ።ኣብ 2007 ዓ.ም ዝተኻየደ ምርጫ ስዒቡ ንኽልተ ኣዋርሕ ኣብ ዝተኻየደ ህውከትን ናዕብን ልዕሊ 1,100 ሰባት ምሟቶም ይዝከር።


text:
ሓቀኛ ቍጠባዊ ዕቤት፡ ኣብ ደረጃ መነባብሮን...
ሓቀኛ ቍጠባዊ ዕቤት፡ ኣብ ደረጃ መነባብሮን ዓይነት
ህይወትን ዝበዝሐ ህዝቢ ዝመጽእ ምዕባለ ከምዝኾነ፡
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ገሊጹ
Read the full PDF here
ኤርትራውያን ተቐማጦ ሎስኣንጀለስን ከባቢኣን፣ ...
ኤርትራውያን ተቐማጦ ሎስኣንጀለስን ከባቢኣን፣
ኣኼባ ህዝባዊ መኸተ ኣቃኒዖም።
ኤርትራውያን ተቐማጦ ሎስኣንጀለስን ከባቢኣን – ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፣ ብውህደት ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራን መንግስቱን ንዝሰላሰል ዘሎ ንጥፈታት ልምዓትን ጥሙር መኸተን ዘለዎም ኣድናቖት ብምግላጽ፣ እጃሞም ብዝለዓለ ከበርክቱ ድልዋት ምህላዎም፣ ኣብ ዘቃንዕዎ ኣኼባ ህዝባዊ መኸተ ኣረጋጊጾም።
ኣቦ-መንበር ሽማግለ ህዝባዊ መኸተ ኣቶ የማነ ገብረኣብ፣ “መኸተና – ካባና ብኣና ንዓና” ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዘቕረቦ ሰፊሕ መግለጺ፣ ብደሙን ረሃጹን ናጽነቱ ዘረጋገጸን ዘውሓሰን ህዝቢ ኤርትራ፣ ኣብ ልምዓት’ውን ምሉእ ምትእምማን ኣብ ነብሱ ጌሩ ዘሳልጦ ዘሎ ንጥፈታት መርኣያ ተዓዋትነት መትከል ርእሰ-ምርኰሳ ከምዝኾነ ብምምልካት፣ ኤርትራውያን ተቐማጦ ሎስኣንጀለስን ከባቢኣን፣ ኣብ ጎኒ ህዝቦምን መንግስቶምን ኮይኖም ኣብ ልምዓትን መኸተን ዝገብርዎ ዘለዉ ኣበርክቶ ቀጻሊ ምዃኑ ኣረጋጊጹ። Read more
ሚኒስትሪ መሬት፣ ማይን ኣከባብን፣ ኣብ 26...
ሚኒስትሪ መሬት፣ ማይን ኣከባብን፣
ኣብ 26 ዓድታት ፕሮጀክትታት ቀረብ
ጽሩይ ዝስተ ማይ ከምዘዋደደ ሓቢሩ።
ሚኒስትሪ መሬት፣ ማይን ኣከባብን፣ ኣብ ዓመተ 2012 ኣብ 42 ዓድታት ፕሮጀክትታት ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ ንምስልሳል ብዘካየዶ ጻዕሪ፣ ኣብ 26 ዓድታት መደባቱ ከሳልጥ እንከሎ፣ ኣብ 16 ዓድታት ዝተጀመረ ዕዮ ድማ ኣብ መስርሕ ከምዘሎ ገሊጹ።
እዚ ብምውህሃድ ህዝቢ፣ መንግስትን መሻርኽትን ዝተዋደደ ፕሮጀክትታት ማይ፣ ብማሽን፣ ድሪልን ኢድን ዝተዃዕታ ዒላታት፤ ባስካታት፤ መዐደሊ ንቑጣታትን ምዝርጋሕ ሻምብቆታት ማይን ከምዘጠቓልል ዘመልከተ’ቲ ሓበሬታ፣ ካብ’ቲ ፕሮጀክትታት ኣብ 20 ናውቲ ጸሓያዊ ጸዓት ክትከል እንከሎ፣ 6 ብጀነረይተ ከምዝሰርሓ ኣነጺሩ። Read more
መንግስቲ ወፍሪ ንምትብባዕ ዝወስዶ ዘሎ...
መንግስቲ ወፍሪ ንምትብባዕ ዝወስዶ ዘሎ ተበግሶታት፣
ናብ ግብራዊ መድረኽ ዘሰጋገር ምዃኑ ኣውፈርቲ ገሊጾም።
መንግስቲ ኤርትራ ቍጠባዊ ወፍሪ ንምትብባዕ ኣብ 2ይ ዋዕላ ዝገለጾ ኣብ 2013 ዝትግበር ምትዕርራይ ናይ ፖሊሲ፣ ብቐንዱ ድማ ዘለዎ ድልውነት፣ ናብ ትስፉው ግብራዊ መድረኽ ዘሰጋገር ምዃኑ፣ ክብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ሓቢሮም።
እቶም ካብ 17 ክሳብ 18 ታሕሳስ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝተቓንዐ 2ይ ዋዕላ ቊጠባዊ ወፍሪ ዝተሳተፉ ዜጋታት፣ እዚ ሕጂ ብመንግስቲ ዝውሰድ ዘሎ – ንወፍሪ ዘተባብዕ፣ ዓይነትን ተኽእሎታትን ወፍሪ ብንጹር ዘረድእ ኣተባባዒ ተበግሶታት፣ ኣብ ምፍጣር ሽቕለት፣ ኣብ ምርግጋእ ዋጋታት፣ ብዓቢኡ ድማ ኣብ ምርሻድ ሃገራዊ ቊጠባ ዝህልዎ ኣበርክቶ ቀሊል ከምዘይከውን ገሊጾም። Read more
ካልኣይ ዋዕላ ቍጠባዊ ወፍሪ ኣብ ኤርትራ...
ካልኣይ ዋዕላ ቍጠባዊ ወፍሪ
ኣብ ኤርትራ ተኸፊቱ።
ካልኣይ ዋዕላ ቍጠባዊ ወፍሪ ኣብ ኤርትራ፣ “ልምዓት ህዝቢ፣ ብህዝቢ ንህዝቢ” ብዝብል ቴማ ሎሚ 17 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ቅድሚ-ቀትሪ ተጀሚሩ።
ኣብ መኽፈቲ ናይ’ዚ ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ ልዕሊ 700 ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ዝሳተፍዎ ዘለዉ ዋዕላ፣ ዳይረክተር ማእከል ወፍሪ ኤርትራ ዶክተር ወልዳይ ፍጡር ኣብ ዘስመዖ መደረ፣ ኤርትራውያ ኣውፈርቲ – መንግስቲ ንዘቕረቦ ናይ ወፍሪ ጻውዒት ተቐቢሎም ብኸምዚ ድሙቕ አገባብ ክሳተፉ ምርኣይ፣ መግለጺ ናይቲ ኣብ ሃገሮም ዘለዎም እምነትን ፍቕርን ምዃኑ ብምሕባር፣ ንተሳተፍቲ ኣብ ፖለሲታት ወፍሪን ዘሎ ተኽእሎታትን ዘተኰረ ዝርዝራዊ መብርሂ ሂቡ። Read more


text:
ናይ ምንባር ዋሕስነት ኣብ ሃገርካ ምስ ዝህሉወካ እዚ ሎሚ ዘሎ ናይ ኤውሮጳ ብእዝንኻ ክትሰምዖ ምስ ጸናሕካ፥ ድሓር ዝኸፈልካ ከፊልካ ምስ በጻሕካዮ፥ ዘብለጭልጭ ኮይኑ ካብ ብዓይንኻ ምርኣይ ሓሊፍካ ብኢድካ ክትጭብጦ ዘይትኽእል ናይ ካልኦት እምበር ንዓኻ ዘይምልከተካ ከምዝኾነ ኣብ ምእማን በጺሕካ፥ ድሕሪኡ ኣብ ቅንኢን ጣዕሳን ትበጽሕ።
እቲ ዝኸፍኤ ድማ ኣብ ሃገርካ ከለኻ ንስድራኻ እተበርክቶ ዝነበርካ ሓገዝ ብኣካል ይኹን ብትሕዝቶ ስለ ዝተረፈ፥ ድሕረኻ ዝገደፍካዮም ወለድኻን ብዓልቲ ቤትካን ደቅኻን፥ ከምቲ ምስኦም ከለኻ ዝሓሰብካዮ ንስደት እንተኸይደስ ናብራ ስድራይ ከመሓይሽ’የ ዝበልካዮ ዘይኮነስ በንጻሩ ንገለ ኣብ ሰሃራ ሞት ንገለ ድማ ኣብ ሊብያ ዝተፈላለዩ ናይ ነብሰ ግህሰትን ሕስረትን ክሳብ ንስድራኻ ኣብ ዕዳን ዕንዲዳን ካብኡ መሰምለጥካ ድማ ኣብ ቀላይ ጢፊእካ መግቢ ዓሳታት ምዃን ስለ ዝኸውን ዘሎ። ዕድል ረኺቦም ምስ ኣካላዊን ስነ-ኣእምራዊን ቁስሊ ሒዞም ንኤውሮጳ ዝበጽሑ ድማ እቲ ዝነበረ ትጽቢትን ተስፋን ካልእ (ሓሶት) ኮይኑ ስለ ዝጸንሕ፥ ኣብ ብስጭት ብምእታው ገለ ብጾቶም ብጸይቶም ክሳብ ነብሶም ኣብ ምቕታል ምብጻሕ ኮይኑ’ሎ።
ነዚ ጸገም’ዚ ንምፍታሕ መንግስቲና ኣብዛ ትመጽእ ዘላ ዓመት 2018 ምስተን humanright እንዳበላ ንምልእቲ ኣፍሪቃ ዝርምሳ ዘለዋ ምዕራባውያን ገዲፍና ምስ ዓባይ ቻይና ብምትሕብባር ነዚ ዘሎ ጸጋታት ባሕርናን መሬትናን ብልክዕ ብምምዝማዝ ደቂሰን ንዝነበራ ፋብሪካታት ኣባራቢርካ፥ መንበሪ ኣባይቲ ብምህናጽ ንዜጋታትና ንደገ ገጾም ጽን ምእንቲ ከይብሉ፥ ኣብ ሃገሮም ከለዉ ናይ ምንባር ዋሕስነት ምሃብ፣ ነሱ ድማ ኣብ ምክልኻል ኣብ ልምዓት ኣብ ምሕደራ ኩሉ ኣብ ህንጸት ሃገር ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ይኹን ኣብ ትሕቲ ናይ ግሊ ኣስራሕቲ ዘርብሕ ደሞዝ እንዳሃብካን ንዋጋ ክራይ ገዛውቲ እንዳተቖጻጸርካ ከምኡ ውን ንዋጋታት ሃለኽቲ ነገራት እንዳተቖጻጸርካን ኩሉ ዜጋ ኣብ ሃገሩ ብዘይ ጸገም ከምዝነብር እንተተገይሩ ነቶም ልኡኻት ኦባማ ኣብ ደገ መንግስተ ሰማያት ኣሎ’ሞ ናብኡ ክንወስደኩም ዝብሉ ሕራይ ኣይምበልዎምን።
ኣብዚ ትሕት ኢሉ ብናተይ ርእይቶ ብዛዕባ ደሞዝን ካልእ ዋሕስነትን ብዓቕመይ ክጽሕፍን እየ። ግን ከምዚ ክኸውን ኣለዎ ማለተይ ኣይኮንኩን፣ እንታይ ድኣ ከምዚ እንተዝኸውን በሃላይ እየ።
ግሮስ ወርሓዊ ደሞዝ 5000 ናቕፋ ኮይኑ፥ ኣይንሰምብድ ሓንሳብ!
2000 ግብሪ ንኣታዊ ውሽጢ ሃገር (ግብሪ ንመንግስቲ TAX)
700 ብለቓሕ ዝተዓደገ ገዛ ወርሒ ወርሒ ዝቑረጽ።
300 ናይ ጥሮታ
250 ናይ ሕክምና ኢንሹራንስ
100 ንማሕበር ስንኩላን
100 ንስድራ ስዉኣት
50 ንቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ኮኾብን ማሕበር
1500 netto ወርሓዊ ደሞዝ ኣብ ሕሳብ ባንኩ። ስለዚ ዋላ’ኳ ደሞዝካ ሓሙሽተ ሽሕ’ዩ ህበሃል እምበር፥ ድሓርስ ብተዘዋወሪ መንገዲ ኣብ ካሳ መንግስቲ’ዩ ክምለስ። ኩሉ ግዜ ናይ መንግስቲ ሰራዊት ይኹኑ ኣብ ምምሕዳር ዝሰርሑ ከምኡ ውን ናይ ግሊ ሰራሕተኛታት ኣብ ግዜ ደሞዞም ብጹሑፍ ኣብ ባንኪ ተመሓላሊፉሎም ከምዘሎ ምሕባር ድኣምበር፥ ኣብ ኢዶም ካሽ እንተዘይክፈሉ። መኽንያቱ እቶም ሓሸሽቲ ኣብ መዓልቲ ደሞዝ ከም ቀደሞም ትኽ ኢሎም ገዝኦም ኣይክኣትዉን’ዮም።
ጻዕዳ ወረቐት ክወሃቡ ከለዉ ግን ነታ ጻዕዳ ወረቐት ሒዞም ናብ እንዳመስተ ምልጋስ ኣይክጥዕሞምን’ዩ። እተን/ቶም ኣብ ግዜ ደሞዝ ክኸውን ከሎ ኣጋይሽ ዝቕበላ/ሉ ቀጠልያ ንቕፋ ድኣም’በር ጻዕዳ ውረቐት ሒዙ ንዝመጽእ ጋሻ ክቕበላ ስለ ዘይመርጻ፥ በዚ መኽንያት ጻዕዳ ወረቐቶም ሒዞም ትኽ ኢሎም ናብ ብዓልቲ ቤቶምን ደቆምን እዮም ክኣትዉ።
ኣብዚ ናይ ባንክታት ሓላፍነት ድማ ነቲ ካብቲ ዝኣተወ ደሞዞም ሞርገጅ ዝኽፈል እንተኾይኑ ኣውቶማቲክ ወርሓዊ ናብቲ ዝምልከቶ ዘለቀሐ ባንኪ ሕሳብ ትራንስፈር ይገብራ። ከምኡ ውን ክራይ እንተኾይኑ ዝኸፍል ነቲ ኣካራይ (ማሕበር ክራዩ ኣባይቲ ክኾኑ ተስፋ ንገብር) ትርንስፈር ይገብራ’ ኩል’ቲ ወርሓዊ ዝቆራረጽ’ሲ ካብ ባንኪ’ዩ ኣኣብ ዝምልከቶ ትራንስፈር ክኸውን። ድሕሪኡ’ታ ባንክ statement ትሰደሉ ክንድዚ ኣትዩ ደሞዝካ ክንድዚ ድማ ከፊልናልካ ክንድዚ ድማ ተሪፉካ ዝብል ጽሑፍ ይሰዱሉ ከምዚ ምግባር ውን ኣብ ሃገርና እንተዝልመድ። ኣብዚ ግን ዝረሳዕኩዋ’ላ፥ ግብረ መንግስቲ ካብቲ ወሃብ ስራሕ ቀጥታ ናብ ካሳ መንግስቲ’ዩ ዝኣቱ። ኣብ ናይ ደሞዝተኛ ባንክ ኣይስደድን’ዩን።
ደሞዝ ሰራዊትን ሰራሕተኛታትን ወርሓዊ ሓሙሽተ ሽሕ ናቕፋ እንተዝኸውን እንተበልኩስ ናይ ምግራም መልሲ ከይህሉ ኣቐዲመ እላቦ። እቲ ሰራሕተኛ ድዩ ወተሃደር ደሞዝካ 5000 ናቕፋ ኮይኑ ክትብሎ ከለኻ ዝስምዖ ደስታ ካልእ’ዩ። ኣብ ባንኩ ድማ 1500 ጥራሕ ኣትዩ ክጸንሖ ከሎ ድማ ኢሂ ድኣ ክንድዚ’ዩ ደሞዝካ ዶ ኣይተባሃል፡ኩን ክብል ክካታዕ እንተመጺኡ ድማ፥ መንግስቲ`ኸ እንታይ ዝብል መልሲ ይህቦ? ነስኻን ሰበይትኻን ትሕተ ዕድመ ዝኾኑ ደቅኻን ብነጻ ሕክምና ክትረኽቡ ዋሕስነት ዝህብን፥ ኣብ 67 ዕድመኻ ጥሮታ ምስ ኣቶኻ ክሳብ ዘለኻ ከይጽዓርካ ዋሕስነት ዘለዎ ናብራ ምስ ሰበይትኻ ከተሕልፍ ኢኻ ክብሃል ከሎ ዕግበትን ቅሳነትን ምተሰምዖ’ሞ፥ ድሕሪኡ ድማ መንግስተይ ደው በለለይ ምበለ።
ድሕሪኡ መልሲ ነቶም ዉዱባት ኦባማ ዝኾኑ ሰባት፥ ንዑናይ ኣብ ኤውሮጳ መንግስተ-ሰማያት ዘለዎ ቦታ ክንወስደኩም ክብልዎም ከለዉ፥ እቲ ገሃነብ ካብ ሱዳን ጀሚሩ ክሳብ ሊብያን ዘሎ ቅጅል ምበሎም’ሞ፥ እምቢ ኣብዚ’ለና መንግስተ-ሰማያት ዝብል መልሲ ምሃብዎም። ቅድሚ ሎሚ ግን እቲ ማሕበራዊ ዋሕስነት ስለ ዘይጸንሐ እቲ ገሃነብ ዘይኮነስ እቲ ዘይጭበጥ መንግሰተ ሰማያት ጥራሕ ስለ ዝርኣዮም ዝነበረ፥ ናብኡ ክበጽሑ ክብሉ ኣብ ገሃነብ ክኣትዉ ጸኒሖም ደቅናን መንእስያት ኣፍሪቃውያንን።
ማሕበራዊን ናይ ምንባርን ዋሕስነት ኣብ ሃገርና።
ዓወት ንሓፋሽ!!


text:
ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገርና፡ ንተመሃሮ ከምኡ’ውን ንወነንትን ሰራሕተኛታትን ትካላት ወሃብቲ ኣገልግሎት፡ ኣብ ጠንቅታት፡ ሳዕቤናትን ኣገባባት ምክልኻልን ተመሓላለፍቲ ሕማማት ኣስተምህሮታት ተዋሂቡ።
ኣብ ኣስመራ – ቤት-ትምህርቲ 2ይ ደረጃ ኢሳቕ ተወልደመድህን ኣብ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ፡ ንድሕረ-ባይታ ሕማማት ኤች.ኣይ.ቪን ዓባይ ሰዓልን ዘስዕቦ ማሕበረ- ቊጠባዊ ጸገማትን፡ ከምኡ’ውን ኣገባባት ምክልኻሉ ዝምልከት ሰፊሕ መብርሂ ተዋሂቡ።
ኣብ ዞባ ዓንሰባ ንተመሃሮ ኣሕዳሪት ቤት-ትምህርቲ ኣስማጥ ኣብ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ ድማ፡ ብዝተኻየደ ጻዕሪ ሓያሎ ሕማማት ኣብ ትሕቲ ምቊጽጻር ክኣትዉ ከምዝኸኣሉ፡ ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ ተርእዮ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ብሓፈሻ ሕማም ዓሶ ከኣ ብፍላይ ኣብ 2016 ብ25 ሚእታዊት ከምዝጐደለ ተሓቢሩ።
ኣብ ዓሰብ፡ ን120 ደቂ-ኣንስትዮ ተመሃሮ ኣብ ጥዕና ቈርበትን ጽልዋታት ሜክ-ኣፕን ኣተኲሩ ኣብ ዝተኻየደ ኣስተምህሮ፡ ኣብ ቈርበትና ብዛዕባ ዘጋጥሙ ጥዕናዊ ጸገማት ንሓኪም ቈርበት ምውካስ ከምዝግባእ ምኽሪ ተዋሂቡ።
ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ዓዲ-ዃላ፡ ብሚኒስትሪ ቱሪዝም ዝተወደበ ጥዕናዊ ኣስተምህሮ፡ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንምክልኻል፡ ሕብረተ-ሰብ ብሓፈሻ ኣብ ትካላት ወሃብቲ ኣገልግሎት ዝሰርሑ ድማ ብፍላይ ክገብርዎ ኣብ ዝግባእ ጥንቃቐ ዘተ ተኻዪዱ።


text:
ስጋዊ ርክብ ውልቃዊ ኣርእስቲ እዩ።
ስለዚ እዮም ከኣ ብዙሓት ሰባት ብዛዕባ እዚ ክዛረቡ ዘይደልዮ።
ብዙሓት መናእሰያት ግና ሕቶታት ብዛዕባ እዚ ኣርእስቲ ኣለዎም።
ርግጸኛታት ኣይኮኑን ወይ ዘይፈልጥዎ ነገራት ኣሎ።
እቲ ኣገዳሲ ነገር ነዓኻ ግና:
ሕቶታትካ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ።
ምስ ዝኾነ ሰብ ግና ናይ ግድን ኣይኮንክን ብዛዕባ ስጋዊ ርክብ ክትዛረብ።
ሓደ ሓደ እዋን ምዝርራብ ብዛዕባ እዚ ጽቡቕ እዩ።
ብዛዕባ ስጋዊ ርክብ ምዝራብ ዝተፈላለየ ምኽንያት ኣለዎ።
መናእሰያት ብዙሕ ሓደስቲ ተመኩሮ ይገብሩ እዮም።
ምናልባሽ ምስ ካልኦት መናእሰያት ብዛዕባ እዚ ምምይያጥ የድሊ ይኸውን።
ኣዝዩ መሳጢ እውን ክኸውን ይኽእል እዩ!
ብዙሓት ዓበይቲ ሰባት ናይ መናእሰያት ሕቶታት ክምልሱ ይኽእሉ እዮም።
ሓበሬታታት ክህብኹም ይኽእሉ እዮም።
ክሕግዝኹም መታን።
መናእሰያት ኣብዚ ኩሉ ግዜ ክፈልጥዎ ዘለዎም:
ብዛዕባ ጽቡቕን ሕማቕን ተመክሮታት ምስ ዓበይቲ ክመያየጥ ይኽእል እየ።
ብዛዕባ ኩሉ ኣርእስቲ ናይ ኣካላተይን ስጋዊ ርክብ ክሓትት ይኽእል እየ።
ሓገዝ ምስ ዘድልየኒ ሓገዝ ክረክብ ይኽእል እየ።


text:
የመናዊያን ዓሊ ዓብደላ ሳሊሕ ካብ ስልጣኖም ንኽወርዱ ዘገደደ ህዝባዊ ዓመፅ ድሕሪ ምክያዶም ሓዱሽ ፕሬዝዳንቶም ንምምራፅ ብበዝሒ ወፂኦም።
ውፅኢቱ ፍሉጥ እዩ።እንተኾነ ሰባት ኣብቶም ዝሓለፉ 34 ዓመታት ፈላማይ ሓዱሽ ፕሬዝዳንት ንምምራፅ ናብ መድመፂ ጣብያታት ካብ ምውሓዝ ኣይኸልከሎምን።
ንውፅኢት ዓመፆም ብዘለዎም ኩርዓት ይመስል ምኽትል ፕሬዝዳን ኣበድ ራቡ ማንሱር ሓዲ በይኖም ንምርጫ ምቕራቦም ተቓውሞ ዘይተርኣየ።ሓደ ሰራሕተኛ ነባሪ ሰንዓ እቲ ህዝቢ ድሮ ዓብይ ዓወት ኣመዝጊሙ እዩ ይብል።
ሳዲቅ ከምዝበሎ የመናዊያን ቅድሚ እቲ ምርጫ እንተኾነ’ውን ዓሊ ዓብደላ ሳሊሕ ካብስልጣኖም ንኽወርዱ ብምሕታት ትብዓቶም ኣመስኪሮም እዮም ይብል።
ኣብ ሰንዓ ዝርከቡ ቦታታት መውሃቢ ድምፂ ነቲ ዘድምፅ ብዝግባእ እናተኣናገዱ ውዒሎም ኣለው።
ከባቢያዊ ተዓዛቢ ምርጫ ዓሊ ኣል-ኸይናይ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ዝካየድ ምሃብ ድምፂ ዝቆፃፀር እዩ።ንሱ እቲ ከይዲ ብፅቡቕ ይኽይድ ከምዘሎ ይገልፅ።
ከምዚ ብምባል’’ብዙሓት ሰባት እዮም ወፂኦም።ሰባት ክሕጎሱ ይርኢ ኣለኹ።ኣብዚ ምርጫ ክሳተፉ ድልየት ኣለዎም።ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ።ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ንኽመርፃ ምውፅአን ፅቡቕ እዩ።’’
ደቂ ኣንስትዮ ኣብቲ ዓመፅ ዓብዪ ታራ ተፃዊተን እየን።እንተኾነ ናይታ ሃገር ናይ ለውጢ ቓልሲ ሕዚ’ውን ኣይተዛዘመን።ሓዲ ንዝቕፅሉ ክልተ ናይ መሰጋገሪ ዓመታት ነታ ሃገር ክመርሑ እዮም።እቲ መሰገጋሪ መንግስቲ ፖለቲካዊ፡ዓሌታውን ወታደራውን ምስንጥጣቕ ጥራሕ ከይኮነስ ዝበርዐነ ኢኮኖሚያዊን ፀጥታውን ኩነታት እታ ሃገር ክፈትሕ ኣለዎ።
ንምንፃል ዝሓቱ ደቡባዊያንን ኣብ ርሑቕ ሰሜን ዝርከቡ ዓመፅትን ብዝኾነ ይኹን መልክዑ ንናይቲ ዝነበረ መንግስቲ ቐፃልነት ይቃወሙዎ።ኣብ ልዕሊ ሰበስልጣን ምርጫ ክሳብ እታ ናይ ምርጫ ማዕልቲ መጥቓዕቲ ክፍፀም ፀኒሑ እዩ።እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ናይ ዓረብ ፔኒንሱላ ኣል-ቃይዳ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዘይምርግጋእ ብምጥቃም ትሕዝቶታቱ እናስፍሐ ይርከብ።


text:
ኣብ ኤውሮጳ፡ ሕ.መ.ኣን ደቡብ ሱዳንን ዝነብሩ ዜጋታት፡ ዝተፈላለየ ንጥፈታት ኣሰላሲሎም። ብመሰረት’ዚ፡ ሃገራዊ ማሕበር ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ዞባ ኤውሮጳ፡ ካብ 10 ክሳብ 12 ሕዳር፡ ኣብ ፍራንክፈርት – ናይ ቦርድን ኣካየድቲ ኣካልን ኣኼባ ኣቃኒዑ።
ኣኼበኛታት፡ ኣብ ምውዳብ ተካእቲ ወለዶታትን፡ ምንጽብራቕ ሓቀኛ ምስሊ ሃገርን ብዝሓየለ ከምዝሰርሓ ኣረጋጊጸን።
ብተመሳሳሊ፡ ውዳበ መንእሰያት ህግደፍ ዞባ ኤውሮጳ፡ ካብ 10 ክሳብ 12 ሕዳር፡ “ሃገራዊ መደባትን ቀዳምነታትን ብመንጽር ተራ መንእሰያት ህግደፍ” ብዝብል ቴማ፡ ኣብ ከተማ ዎርምስ – ጀርመን፡ ናይ ኣሰልጠንቲ ስልጠና ኣካዪዱ። እቲ ስልጠና፡ ምስኣል ናይ ሜድያ ስትራተጂ፡ ምሕያል ህዝባዊ ዲፕሎማሲ. . .ኣብ ዝብሉ ኣርእስታት ዘተኰረ እዩ።
ብተመሳሳሊ፡ ውዳበ ህግደፍ ንኡስ ጨንፈር ደቡብ ጀርመን፡ ብ18ን 19ን ሕዳር፡ ኣብ ከተማ ሽቱትጋርት ዓመታዊ ኣኼባኡ ኣቃኒዑ።
ኤርትራውያን ነበርቲ ሚላኖ ድማ ብዶክተር በርሀ ሃብተጊዮርጊስ ኣብ ዝተዳለወ፡ ተመኲሮኡ ኣብ ምክፋልን ኣብ ኤርትራ ዝተዓዘቦ መደባት ልምዓትን ዘተኰረ መደብ ተሳቲፎም። ምስሊ ኤርትራ ንምድዋን ቀጻሊ ፈተነታት ከምዝካየድ፡ እንተኾነ – ህዝቢ ኤርትራ ውሽጣዊ ጥምረቱ ብምሕያል፡ ንቑሕ ግብረ-መልሲ ይህበሉ ከምዘሎ ድማ ዘርዚሩሎም።
ማሕበረ-ኮም ኤርትራውያን ነበርቲ ኒው-ኦርሊያንስ – ሕ.መ.ኣ፡ ኣብ’ታ ከተማ ኣብ ዝተኻየደ፡ ‘ኤክስፖ ኣፍሪቃዊ ውርሻ’ ብምስታፍ – ባህላዊ መግቢ፡ ስእላዊ ምርኢት፡ ባህላዊ ሙዚቃን ትልሂትን ኣቕሪቡ።
መንእሰያት ህግደፍ ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ ብ19 ሕዳር፡ “ዓውለማን ኣህጉራዊ ዝምድናታትን” ብዝብል ቴማ፡ ዓውደ-ዘተ ኣካዪዶም። እቲ ዓውደ-ዘተ፡ ብጉልባብ ዓውለማ ዝፍጸም ፖለቲካዊ ጸቕጥታት፡ ጽልዋ ዓውለማ ኣብ ኤርትራ ዝብልን ካልእን ኣርእስታት ዘጠቓለለ ነይሩ።


text:
ብርክት ዝበሉ ጥቕሉላት ሙት ባሕሪ (Dead Sea Scrolls) ንፈለማ ጊዜ ናብ ምርኢት ቀሪቦም።
እቶም ኣብ ቤተ መዘክር ዴንቨር ብህዝቢ ንክራኣዩ ቀሪቦም ዘለው ክልተ ክፋላት’ቲ ጥቕሉላት፣ ህይወት ኣብ እዋነ መጽሓፍ ቅዱስ ዘጉልሁ’ዮም። ካልእ ክፋል’ቲ ጥቕሉላት ድማ ኣብ ቤተ መዘክር የሩሳሌም ኣብ ምርኢት ይርከብ።
እዞም ጥቕሉላት ሙት ባሕሪ፣ ካብ ሞንጎ’ቶም ቅዱሳት ጽሑፋት ኣይሁዳዊያን ኮይኖም ኣብ ኣርባዓታትን ሓምሳታትን ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ዝተረኸቡ’ዮም። እቶም ብሓደ በደው ኣብ ባዓቲ ዝተረኸቡ ጥቕሉላት፣ እምነት ሓደ ክፋል ኣይሁዳዊያን ዝጠቕሱ’ውን እዮም።
ኣብ’ቲ ጥቕሉላት ዘሎ ጽሑፍ ክፋል ንታሪኽ መርከብ ኖህ’ዩ ዘዘንትወልና። ብመሰረት መጽሓፈ ዘፍጥረት ‘ፈጣሪ መርከብ ንክሰርሕ ንኖህ ኣዘዞ። ካብ ሕድ ሕድ ዓይነት እንስሳታት ጽምዲ ጽምዲ ገይሩ ናብ’ታ መርከብ ንከእቱ ተነገሮ። ድሕሪኡ አምላክ ንመላእ ምድሪ ብማይ ምስ ደፈና፣ በታ መርከብ ኣቢሉ ንቤተ ሰብ ኖህን ናብ’ታ መርከብ ንዝኣተው እንስሳታትን ኣድሐኖም’ ይብል።
እዞም ተኣፋፊ ጽሑፋት ጳጲረስ ኣብ ብመስትያት ዝተሸፈነ ስፍራ’ዮም ዝቕመጡ። ጸሓያዊ ወይ ኤለክትሪካዊ ብርሃን ኣብ ልዕሊኦም ክዓርፍ ኣይፍቀድን። በጻሕቲ ነቲ ጥቕሉላት ክሪኡ እንተመሪጾም ኣብ ልዕሊ’ቲ መስትያታዊ ሳንዱቕ ዘሎ መብርሂን መጥፍእን ይጥውቑዎ፣ ሰላሳ ሰኮንዳት ጥራሕ ዝዘልቕ ብርሃን ይውላዕ’ሞ ነቲ ጥንታዊ ቅርሲ ንሓጺር ጊዜ ንክሪኡ የኽእሎም።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
‘ቢዘን’፦ ሚዛን፡ ማዕረ ማለት’ዩ። ከምቲ ወርቅን ብሩርን ብሚዛን ዝምዘን፡ ከምኡ ኸኣ ኣብ ደብረ ቢዘን ጻድቃንን ኃጥኣንን፡ ድኹማትን ፍጹማንን ዝምዘንሉ ገዳም እዩ። ገዳም ደብረ ቢዘን፥ ኣብ ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ፡ ብመንገዲ ባጽዕ ካብ ኣሥመራ ኣስታት 25 ኪሎ ሜትር ንሸነኽ ምሥራቅ ርኂቑ ይርከብ።
ካብ ከተማ ነፋሲት፡ መንገዲ ሓደ ሰዓትን ፈረቓን ነዊኅ ዓቐብ ምስ ደየብካ ኣብ 2410 ሜተር ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ተገዲሙ ይርከብ። ነዚ ገዳም’ዚ፡ ኣብ 1361 ዓ.ም. ዝመሥረቶ ኣቡነ ፊልጶስ እዩ።
ወለዲ ኣቡነ ፊልጶስ ኣቦኡ ይርድኣነ እግዚእን ኣደኡ መግደላዊት፡ ቅድሚ ንእኡ ምውላዶም፡ ውላድ ስኢኖም ንብዙኅ ዓመታት ብጸሎትን ጾምን ምስ ጸንሑ፡ ዝለመንካዮ ዘይከልእ ልዑል እግዚአብሔር፡ ንቅዱስ ገብርኤል ልኢኹ ከምዝወልዱ ኣበሠሮም። በዚ ኸኣ ኣብ 9ተ ጥቅምቲ 1319 ዓ.ም. ኣብ ኣንከረ ባርኳ ፍሉይ ስሙ ዓዲ ጐላጉል ከባቢ ኣክሱም ተወልደ። ድኅሪ 40 መዓልቲ ማለት 18 ኅዳር ኸኣ ክብረ ውልድነት ጸጋ ጥምቀት ንኽረክብ ናብ ቤተ ክርስቲያን ወሰድዎ። እቶም ካህናት ብጸጋ ዓበይቲ ስለዝነበሩ ከጥምቕዎ ከለዉ፡ እቲ ዕለት’ቲ በዓል ሓዋርያ ፊልጶስ ብምንባሩ ብስሙ ‘ፊልጶስ’ ኢሎም ሰመይዎ፣ ከምኡ’ውን “ጸጋ እግዚአብሔር ዝኃደሮ እዩ፡ ንብዙኃት ሰባት ከኣ ኣቦ ኪኸውን እዩ፡ ዝናኡ ኣብ ኵሉ ኪስማዕ እዩ” ብምባል ተነበይሉ።
ኣደኡ መግደላዊት “ከምቲ ሃና ንወዳ ሳሙኤል ከም መብጽዓኣ ንእግዚአብሔር ዝወፈየቶ፡ ኣነ ድማ ከምኡ ከም መብጽዓይ ንእግዚአብሔር ሂበዮ ኣለኹ” ኢላ ናብ ደብረ ጸራቢ ወሰደቶ እሞ ካብ ኣቡነ በኪሞስ ወዲ ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ኣብ 12ተ ዓመት ዕድሚኡ መንኮሰ። ነቶም ኣብዚ ደብሪ ዝነበሩ መነኮሳት ብትግሃት እናኣገልገለ ብጾምን ጸሎትን ተጸሚዱ ይነብር ነበረ። ዓስቢ ትግሃቱን ጻዕሩን ድማ 81 መጻሕፍቲ (መጽሓፍ ቅዱስ) ካብ መምህር ፊደል ቈጺሩ ከይተማህረ ብምልኡ ተገልጸሉ። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ ‘ፋድል’ ዝብል ቅጽል ስም ተዋህቦ። ክሳዕ ሎሚ ድማ ኵሎም ደቂ ማኅበር ገዳም ደብረ ቢዘን ካብ ዝዓበየ ክሳዕ ዝነኣሰ “ወዲ ፋድል” እናተባህሉ ይጽውዑ ኣለዉ።
ብድኅር’ዚ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ምድረ ኣግዓዚ እናተዘዋወረ ንኣስታት 30 ዓመታት ኣስተምሃረ። ኣብ ዞባ ደቡብ፡ ዛይደኮሎም ኣብ ትኹል ዝተባህለ ዓዲ ብጽኑዕ ብሕትውና ድኅሪ ምቕማጡ፡ ምስ ኣቡነ መርቆሬዎስን ኣቡነ ኣብሳዲን ተራኸበ። ከምቲ ልቢ ኣምላኽ ቅዱስ ዳዊት “እንሆ ኣኅዋት ብሓደ ኪነብሩስ ክንደይ ሠናይን ጥዑምን እዩ” መዝ. 133፡1 ዝበሎ ብፍቕርን ጸሎትን ከም ሓደ ስድራ ነበሩ። ሓደ ጊዜ ኣብ ሮራ ዝተባህለ ቦታ ሠለስቲኦም ኣብ ጸሎት ተጸሚዶም፡ ትንቢታዊ ትምኒት ተመነዩ። ኣቡነ ፊልጶስ ድማ ብደቀ ኣንስትዮ ዘይገሃስ ገዳም ገዲሙ፡ ሥርዓተ ማኅበር ኣጽኒዑ ደቁ ግብሪ ጽድቂ ዝሠርሑሉ ገዳም ክወሃቦ ተመነየ። ከም ትምኒቱ ድማ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተጸውዑ 16 ኣርድእቱ ኣኸቲሉ ናብ ደብረ ቢዘን ኣተወ። ኣስማት ናይ’ዞም ኣርድእቱ መነኮሳት ድማ፦
1. ኣባ ይባርከነ ክርስቶስ 2. ኣባ ገብረ ኄር 3. ኣባ እንድርያስ 4. ኣብ ታዴዎስ 5. ኣባ ዜና ጴጥሮስ 6. ኣባ ዮሓንስ ከማ 7. ኣባ ኤርምያስ 8. ኣባ ዮሓንስ 9. ኣባ ይስማዕ ጸሎተነ 10. ኣባ ይስሓቅ
11. ኣባ እንጦንስ 12. ኣባ ጳውሎስ 13. ኣባ ተንሥአ ክርስቶስ 14. ኣባ በርተሎሜዎስ 15. ኣባ ኢሳይያስ 16. ኣባ ማትያስ እዮም።
ኣቡነ ፊልጶስ ፋድል ናብዚ ገዳም ኣትዩ፡ ብመስቀል ገይሩ ብኣርባዕተ መኣዝን ምስ ባረኻ፡ ኣጋንንቲ ብልሳን ሰብ “ወይለና፡ ወይለና” በሉ። ብፍላይ እኳ ኣብ ኣራዊት ኃዲሩ ዝነበረ ርኹስ መንፈስ ብልዑል ድምፂ እናእወየ ተመታተረ። “እታ ህደርዋ” እትብሃል ከውሒ ክሳዕ ሎሚ ብምስሊ ዓቢይ ኣራዊት ገበል ዝመስል ዕጣቅ ዘለዋ “እምኒ ቅኑት” እናተባሃለት ትጽዋዕ ኣላ።
ቅዱስ ኣቦና ኣቡነ ፊልጶስ፡ ኣብ 42 ዓመት ዕድመኡ ኣብ ከባቢ 1361 ዓ.ም. ከም ገዳም ተኺሉ ማኅበር ሓድነት መሥረተ። ከምቲ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ዘመነ ክርስትና ብዙኃት ክርስቲያናት፡ ብሓድነት ንኺነብሩ ንብረቶምን ሃብቲ ጥሪቶምን ኂዞም ናብ ማኅበር ሓድነት ሓዋርያት ዝጽንበሩ ዝነበሩ (ግብ. 5፡1)፣ ብተመሳሳሊ ድማ ብዙኃት ድኅነት ነፍሲ ዝደለዩ ናብዚ ኣቦና ዘቖሞ ማኅበር ሓድነት እናተጸንበሩ ይምንኵሱ ነበሩ። ኣቡነ ፊልጶስ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ክሳዕ 900 ዝበጽሑ ናብዚ ማኅበር ተጸንቢሮም መንኵሶም እዮም። ኣቦና ኣቡነ ፊልጶስ ናይ መንፈስ ደቆም እናበዝኁ ምስ ከዱ ካብዚ ገዳም ወፃኢ ብዙኃት ኣብያተ ክርስቲያን ኣብ ደብሪ፡ ደሴት፡ ደንጐሎ . . . ተኺሉ እዩ። ‘ጸሎትን ሥራሕን’ ብዝብል መምርሒኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ሥርሓት ሕርሻ ተቓኒዑ እዩ። ንኣብነት ከም በዓል ዴዳ፡ ዛላ ዓቢይ፡ ዛላ ኣዋልድ፡ ደሴት፡ ጎቦላሚን፡ ጸላም፡ ብኣብእ፡ ጊንዳዕ፡ . . . ወዘይመስሎ ዘለዉ ንጥፈታት ክሳዕ ሕጂ በዚ ገዳም እዚ ዝግልገሉ ዘለዉ እዮም።
ወትሩ ድማ ንደቁ፡ ምሉእ ዕድሚኦም ኣብ ጾምን ጸሎትን ክተግሁ፡ ብመሠረት ሕጊ ቀኖና ሲኖዶስ ንበዓላት ከኽብሩ ብፍላይ ኣብ በዓላተ እግዝእትነ ማርያም ስማ እናጸውዑን ውዳሴኣ እናደገሙን ክዝክርዋን ከምኡ’ውን ንቀዳመ ሰንበት በቲ መንፈሳዊ መንገዲ ከብዕልወንን ከኽብረውንን ይምዕዶም ነበረ።
ቅዱስ ኣቦና ኣቡነ ፊልጶስ ኣብዚ ገዳም ኮይኑ “ደቀይ ብምኽንያት ጥሜት ኮነ ጽምኢ ወይ’ውን ንኵናት ኣረማውያን ፈሪሖም ኮነ ብዝኾነ ሽግር ካብዚ ደብሪ ከይስደዱ፡ ንምርኮ ኸኣ ኣኅሊፍኻ ኸይትህቦም እልምነካ ኣሎኹ” ኢሉ ምስ ጸለየ፡ ንዝለመንካዮ ዘይከልእ እግዚአብሔር ኣምላኽ “ ዝለመንካዮን ዘይለመንካዮን ይኹነልኻ” ዝብል ቃል ኪዳን ተቐቢሉ እዩ። ከምኡ’ውን በቲ “ዝመሃርን ዝምህርን ኣይትኽልኣኒ” ዝበሎ መሠረት ከም ኣባ ይስሓቅ ዝመርሕዎ ጉባኤ ትምህርቲ ፈለገ ሕይወት ተመሥሪቱ ከም በዓል ኣቡነ ዮሓንስ ለጓሜ ደመና ከምኡ’ውን ኣቡነ ብፁዕ ኣምላክ ዝርከብዎም እናተማሃሩ ብዙኃት ፈርዮም እዮም።
ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ድኅሪ 9ተ ወርኂ ተሓኒፁ ምስ ተፈጸመ ብስም ቅድስት ድንግል ማርያም ታቦት ተቐሪጽሉ፡ ኣቡነ ፊልጶስ 21 ሰኔ ቅዳሴ ቤታ ባሪኹ ቀደሰ። ቤት መጻሕፍቲ ተተኺሉ’ውን ብዙኃት መጻሕፍተ ብራና ከም 81 (ሰማንያ ወአሐዱ)፡ መጽሓፈ ጸዳል፡ መዝሙረ ዳዊት ከምኡ’ውን ኣብ ካልእ ዘይርከብ ኣብቲ ጊዜ’ቲ ዝሥርሓሉ ዝነበረ መጽሓፍ ሕርግርግ ባሕረ ሓሳብ፡ ኣብዚ ገዳም ክሳዕ ሕጂ ተዓቂቦም ይርከቡ። ኣብዚ ገዳም ዘሎ ከም ፍሉይ ዝጥቀስ መጽሓፍ፡ መጽሓፈ ዝኽሪ እዩ። ‘መጽሓፈ ዝኽሪ’፦ እዚ ገዳም’ዚ ካብ ዝምሥረት ጀሚሩ ክሳዕ ሕጂ ዓሪፎም ኣብዚ ገዳም ዝተቐብሩ መነኮሳትን ኣርድእትን ኣስማቶምን ዕለተ ዕረፍቶምን ዝምዝገበሉ መጽሓፍ እዩ። በብዕለቱ ኣብ ጸሎተ ዕጣንን ፡ ስብሓታትን ጸሎተ ሰዓታትን ይዝከሩ።
ኣቦና ኣቡነ ፊልጶስ፡ ንክብሪ ቀዳሚት ሰንበት ብዙኅ ተቓሊሱ እዩ። ነቲ ጳጳስን ንጉሥን ‘ቀዳም ክትከበር የብላን’ ኢሎም ዝኣዘዝዎ፡ ተቓዊሙ ‘ቀዳም ከም ሰንበት ክትከብር ይግባእ’ ኢሉ ከም ኣቦሓጐኦም ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ስለዝመስከረ፡ ብትእዛዝ ጳጳስን ንጉሥን ብቈርበት ተገኒዙ ኣብ ቀላይ ጠሓለ። ኣቡነ ፊልጶስ ግና ነቲ ባሕሪ ከም ሣዕሪ ኣቃጸሎ። ጳጳስን ንጉሥን በቲ ዝረኣይዎ ተኣምራት ተረቲዖም ቀዳም ከም ሰንበት ክትክበር ኣወጁ። ብድኅር’ዚ ዓወት’ዚ፡ ኣቡነ ፊልጶስ ወንጌል እናሰበኸ ናብ ገዳሙ ተመልሰ።
ኣብ 84 ዓመት ዕድመኡ (ቅድሚ ደብረ ቢዘን ምእታዉ 42 ዓመት፡ ምስ ኣተወ ድማ 42 ዓመት) ገዳሙ ኣነባቢሩ፡ ንወዱ ኣቡነ ዮሓንስ ኣብ መንበሩ ተኪኡ፡ ካብ እግዚአብሔር ኣምላኽ ቃል ኪዳን ተቐቢሉ ኣብ 5 ነሓሴ ዓረፈ። ዓጽሙ ድማ ኣብዚ ሕጂ እንዳ ኣቡነ ፊልጶስ ቤተ ክርስቲያን ዓሪፉ ይርከብ።
ብድኅሪ ኣቡነ ፊልጶስ ገዳም ደብረ ቢዘን ምሕረትን በረኸትን እግዚአብሔር ኣይተፈለዮን። ቍጽሪ መነኮሳት ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናወሰኸ ከደ። እቲ ታሪኻዊ ቅርስን ርስትን ጕልትን ገዳም’ውን በቶም ድኂሮም ዝተንሥኡ ኣበምኔታት ብተኣምራታዊ መንገዲ ዝገጥሞም ዝነበረ ተጻብኦታት እናሰዓሩ ተዓቂቡ እዩ።
ገዳም ደብረ ቢዘን፡ ትእምርቲ ጽንዓት ሃይማኖት ኮይኑ መራሕቲ ሃይማኖት ጳጳሳት ኣብ ምፍራይን መጻሕፍተ ትምህርተ ሃይማኖት ኣብ ምኅታምን ብዙኅ ኣበርኪቱ እዩ።
ኣብ ገዳም ደብረ ቢዘን በብእዋኑ ዝተሓንፁ ሠለስተ ኣብያተ ክርስቲያን፦ ቅድስት ሥላሴ ቤተ ክርስቲያን፡ ኣቡነ ፊልጶስ ቤተ ክርስቲያንን ኣቡነ ዮሓንስ ቤተ ክርስቲያንን እዮም።
ብድኅሪ ኣቡነ ፊልጶስ ካብዚ ገዳም እናተበገሱ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ዝመርሖም ቦታታት ገዳማት ዝመሥርቱ መነኮሳት ብዙኃት እዮም። ገለ ካብኣቶም ንምጥቃስ፦
1. ካብቶም 16 ኣርድእቱ ዝነበረ ኣባ ይባርከነ ክርስቶስ፦ ኣብታ ኣቡነ ፊልጶስ ዝጽልየላ ዝነበረ ዓቢይ ወግሪ (ዓቢይ እግሪ) ኣድያቦ ገዳም መሥሪቱ እዩ። ክሳዕ ሕጂ’ውን ብስሙ ቤተ ክርስቲያን ተሓኒፁ ይርከብ።
2. ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ፦ ንደብረ ምዕዋንን ደብረ ኮዳዱን ዝመሥረተ እዩ።
3. ኣቡነ ዓምደ ሥላሴ፦ ኣብ ጐንደር ገዳም ማኅበር ሥላሴ ዝመሥረተ እዩ።
4. ኣቡነ በትረ ሓዋርያት፦ ኣብ ዋልደቢ ቆላ ወገራ፡ በረኻታት ወልቃይት ገዳም ዝመሥረተ እዩ።
5. ኣቡነ ክፍለ ሥላሴ፦ ኣብ ባምቡቆ ‘ታቦተ ሥላሴ ቤተ ክርስቲያን’ ዝመሥረተ እዩ።
“ንጻድቅ ብስም ጻድቅ ዝቕበል ዓስቢ ጻድቕ ይረክብ” ማቴ. 10፡41 ከምዝበለና፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ ከምቲ ቃሉ ዓስቢ (በረከት) ኣቦና ኣቡነ ፊልጶስን ኵሎም ቅዱሳንን ክኸፍለና ቅዱስ ፍቓዱ ይኹነልና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!