text:
ሓፈሻዊ መእተዊ
ፊልም “ትማሊ” ንከባቢ ዓሰርተ-ሓደ ኣዋርሕ (2009-2010) ወትሩ ሰንበት ብመገዲ ኤሪ-ቲቪ እትፍኖ ዝነበረት ተኸታታሊት ፊልም እያ፣ እዚኣ ፊልም’ዚኣ። ንገለ ክፋል ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከባቢ ዕስራ ሰዓታት — ማለት 45 ክፋላት — ከተርኢ ዝፈተነት’ያ ነይራ፣ ጸሓፊን ኣላዪን’ታ ፊልም ኣቶ ኢሳያስ ጸጋይ ኰይኑ። ቅድሚ ሕጂ’ውን “ሰሚራ”። “ጕያ”ን “ንእሽቶ ሓወይ ክንዲ ሓሙተይ” (“ሚለኑ”)ን ዝብላ ተኸታተልቲ ፊልምታት ጽሒፉን ኣልዩን ንምርኢት ዘቕረበ ፍሉጥ ኤርትራዊ ደራሲ እዩ፣ ኣብዚ ከይተሓጽረ። ብርክት ዝበሉ ናይ መድረኽ ተዋስኦታት። ሙዚቃውያን ድራማታት። ኣዘንተውቲ ፊልምታትን ግጥምታት ደርፊን ዝጸሓፈ ምዃኑ’ውን ይፍለጥ፣
ፊልም “ትማሊ”። ኣብ ፖለቲካዊን ብረታዊን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ስለ እተተኵር። ትሕዝቶኣ ታሪኽ ጠቀስ’ውን እዩ፣ ንታሪኽ ዝምልከት ትሕዝቶ ስለ ዘሎዋ። ታሪኻዊ ትሕዝቶ ዘሎዎም ፊልምታት ብከመይ ይስርሑ? እንታይ ብድሆታት የጋጥሙዎም? ነቲ ዘልዓሉዎ ታሪኽ ብዝግባእ ይዓሙዎ’ዶ? ከምኡ’ውን ብህዝቢ ዘሎዎም ተቐባልነት ከመይ ይመስል? ዝብሉ ሕቶታት ክለዓሉ ግድን ይኸውን፣
ታሪኽን ልብ-ወለድን ኣብ ፊልም
ዲ.ዳብሊው. ግሪፍስ ዝተባህለ ሰራሕ-ፊልም። ብ1915 “ዘ በርዝ ኦፍ ኤ ኔሽን” እትብል ታሪኻዊት ፊልም ምስ ሰረሐ። ብዙሓት ዝገራጨ’ ርእይቶታት ተላዒሎም፣ ብፍላይ ግሪፍስ። ንነብሱ ልዕሊ ጸሓፍቲ ታሪኽ ብምስራዕ። ስራሕ ታሪኻዊ ፊልም ንልሙድ ስራሕ ምጽሓፍ ታሪኽ ክትክእ ምዃኑ ተነብዩ፣ እዚ ከብሎ ዝኸኣለ። ጸሓፍቲ ታሪኽ። ብዙሕ እዋን ብድርኺት ባህሪ ጽሕፈት። ውዱዕነቶም (objectivity) ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ብምዃኑን ብኣንጻሩ ድማ ካመራ ካብ ጽሑፍ ንላዕሊ ውዱዕ ስራሕ ከተቕርብ ትኽእል’ያ ካብ ዝብል እምነት ብምብጋስን ነበረ፣ ኣብ ዓመቱ ግን። ግሪፍስ ሓሳቡ ብምቕያር። ስራሕ ታሪኻዊ ፊልምን ምጽሓፍ ታሪኽን ጐድኒ-ንጐድኒ ክኸዱ ምዃኖም ኣመነ፣
ብቀንዱ። ሓንቲ ታሪኻዊት ፊልም። ታሪኻዊ ዝብል ቅጽል ትተሓንገጥ እምበር። ስራሓት ፈጠራ ምዃና ኣይተርፍን እዩ፣ ቀዲሙ ንዝሓለፈ ፍጻሜ ደጊምካ ምውሳኡ እቲ ቀንዲ ዕማም ኰይኑ ንረኽቦ፣ ታሪኻዊ ጭብጥታት ምስ ብፈጠራ ኣካል ዝለብሱ ጠባያት። ወይ ድማ ብህይወት ንዝነብሩ ዝነበሩ ሰባት ምስ ፈጠራውያን ፍጻሜታት ተወሃሂዶም ይቐርቡ፣ ከም’ዚኦም ዝበሉ ስራሓት። ሰነዳውያን (documentary) ፊልምታት ብዘይ ምዃኖም። ትሕዝቶኦም ሽሕ ግዜ ታሪኻዊ ይበሃል እምበር ልብ-ወለዳውያን ምዃኖም ኣይተርፍን፣
ሰራሕቲ ፊልም። ሰነዳዊ ፊልም ይሰርሑ ክሳብ ዘይሃለ’ ንሓቂታት’ቲ ዝድህስሱዎ ታሪኽ ብዝምስጥ ከቕርቡዎ ይግባእ፣ ነዚ ንምግባር። ናይ ፈጠራ ጠባያት። ትልሚ። ቦታን ፍጻሜታትን ክሕውሱ ይግደዱ፣ ከም ዘሎዎ ጻልጣ ሓቂ ከቕርቡ እንተ ኰይኖም ግን። ስራሖም ሰነዳዊ ኰይኑ ክተርፍ ይኽእል፣
ምስዚ ክረአ ዝግባኦ ድማ። ሓቅታት ታሪኽ ብዝተፈላለዩ ኵርናዓት ኣጠማምታ ክረኣዩ ስለ ዝኽእሉ። ትርጕሞምን ኣቀራርባኦምን ንኵሉ ዝወሓጠሉ ከይከውን ይኽእል፣ ገለ-ገለ እዋን’ውን ጸግዒ ምሓዝ ወይ ምቅጣን ውዱዕነት ክስዕብ ይኽእል፣ ብእኡ ምኽንያት ድማ። ታሪኻውያን ተባሂሎም ዝቐርቡ ፊልምታት። ወትሩ ተቓውሞ ህዝቢን ተመራመርቲ ታሪኽ ኰይኖም ንረኽቦም፣ ካብ ብዙሓት ሒደት ንምጥቃስ። ናይቲ ውሩይ ኣፍሪቃዊ ሰራሒ ፊልም ዑስማን ሰምቤነ “ሰዶ”። ከምኡ’ውን ብመገዲ ስቱድዮታት ሆሊ’ድ ዝተሰርሓ “ትሮይ”ን “ዲፍያንስ”ን ኣሎዋና፣
ፊልም “ትማሊ” ድማ። በዚ ኣጠማምታ ምስ እንዕዘባ። ተቓውሞ ክገጥማ ግድን ኰይኑ ንረኽቦ፣ ጸሓፊ’ታ ፊልም። ዝፈጠሮ ትልሚ ዳርጋ የሎን፤ ነቶም ኣብ ውሽቲ ትረኻ ርእየተ-ሕሉፍ (retrospective narration) ቀጥታዊ መስመር ተኸቲሎም ዝኸዱ ፍጻሜታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ። ናይ ፈጠራ ጠባያት ኣንቢሩሎም፣ ብርግጽ እዛ ስራሕ እዚኣ። ታሪኻዊ ትሕዝቶ ዘሎዋ’ኳ እንተዀነት። ብቀንዱ ናይ ፈጠራ ስራሕ ድማ ክንብላ ንኽእል ኢና፣ ከምኡ ብምዃና። ንፈጠራዊ ስራሕ ክንምርምረሎም ዘኽእሉና ነጥቢታት እናልዓልና ምስ ታሪኻዊ ትሕዝቶኣ ብከመይ ከም ዝተዋሰቡ ምድህሳሳ ኣገዳሲ ከይኰነ ኣይተርፍን፣
ቀዲሙ ከም ዝተጠቕሰ። ፊልም “ትማሊ”። ትረኻ ርእየተ-ሕሉፍ ተጠቒማ ፍጻመታት ብቀጥታዊ መስመር ዝውሕዙሉ ትልሚ ኣሎዋ፥ ማለት ካብ 1998 ብምጅማር ናብ 1977 ብምምላስ ክሳብ 1991 ተዘንቱ፣ መንቀሊ ዛንታ ትማሊ። ኣስማይት — ሓውቱ ንቀንዲ ጠባይ’ታ ፊልም ዝዀነ ክብርኣብ — ናይ 1998 ኲናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክብገስ እንከሎ ኣይከትትን ስለ ዝበለት ይብገስ፣ ኣብቲ ‘ክተቲ–ኣይከትትን’ ዝብል ምልልስ ክልተ ኣሕዋት። ኣስማይት። “ኣብ ግዜኻ ክነብር ኣይትጸበየኒ።” ትብሎ፣ ክብርኣብ። ግዜኡ ከመይ ከም ዝነበረ ከዘንቱ ናብ ድሕሪት ብምምላስ ዛንታ’ታ ፊልም ይዝርዘር፣ 1991 ኰይኑ እቲ ዛንታ ገድሊ ምስ ኣብቀዐ። እታ ፊልም “ዛንታ ገዛና ቀጻሊ’ዩ” ብምባል ትዛዝም፣
ኣብ ኣገባብ ምህናጽ ዛንታ ተኸታታሊ ፊልም ኣገደስቲ ዝዀኑ ኣብ “ፕሮድዩሲን ፎር ቲቪ ኤንድ ቪድዮ፥ ኤ ሪል-ዎርልድ ኣፕሮች” እትብል ብካትሪን ኬሊሰን ብ2006 ኣብ ዝተሓትመት መጽሓፋ ዝሰፈሩ ነጥብታት ብምውካስ ንትሕዝቶ ዛንታ ፊልም “ትማሊ” ምስ እንርኢ ከምዚ ዝስዕብ ይመስል፥
1. ኣገራሚ መስሕብ — ገለ ፍሉይ ትሕዝቶ ፊልም። ማለት ጠባይ። ምከና ወይ ድማ መሰረታዊ ዓይነት’ቲ ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ምስ ዝህሉ ተዓዛቢ ዘይትስእን ተኸታታሊት ፊልም ክፍጠር ይከኣል፣ ፊልም “ትማሊ”። ብዙሓት ፍሉያት ዝዀኑ ጠባያት ዝቐረበት ፊልም’ያ ነይራ፤ ገለ ካብኦም ንምጥቃስ ጽርሃ። ሰርጌንቲ ተኪኤ። ትልንቲ ያሲን። ግርማይ። ኣብሾን ፍሬታን ጐሊሖም ዝተራእዩ ነይሮም ክበሃል ይከኣል፣ ምከና ግዜን ቦታን ድማ። ኣስመራን ሜዳን ካብ 1970ታትን ክሳብ ናጽነት ብምንባሩ። ተዓዛቢ ተሃንጥዩ ንክዕዘብ ዝድርኽ’ዩ ነይሩ፤ ብዙሕ ግን ዝተርሰርሓሉ ኣይነበረን፣ ብኣንጻሩ። ነቲ እዋን ዝገልጹ ኣልባስ ጠባያት ኣብ ኣስመራ ሰሓብቲ ካብ ዝነበሩ ትሕዝቶ’ታ ፊልም’ዮም ነይሮም፣ መሰረታዊ ዓይነት ትሕዝቶ’ታ ፊልም። ኣብ ወተሃደራዊ ፍጻሜታት ጥራይ ዘይኰነ ነቲ ኣብ ከተማ ዝግበር ዝነበረ ቃልሲ ከምኡ’ውን ፍቕሪ ተጋዳልቲን በደላት ጸላኢን እናተበራረዩ ይቐርቡ ብምንባሮም ንተዓዘብቲ ከይሰሓበ ኣይተረፈን፣
2. ቀንዲ ጠባይ — እቲ ንቡር ቀንዲ ጠባይ ዝውንኖም ባህርያት። ፍሉይነት ዘሎዎ ኰይኑ ግን ወቓሕ ዝብለና። ተነቃፊ ግን ተባዕ። ከምኡ’ውን ኣብ ተዓዛቢ ምድንጋጽ ዝፈጥር ክዀኑ ይኽእሉ፣ቀንዲ ጠባይ ፊልም ክብርኣብ ምዃኑ ርጉጽ’ኳ እንተዀነ። እዞም ዝተጠቕሱ ባህርያት ግን ኣይረኣዩዎን’ዮም፣ ፍሉይነት የብሉን። ትብዓቱ’ውን ይንገር እምበር ኣይረኣይን። ቍሩብ ኣብ ውሳኔ ዝምድና ክማታእ እንከሎ ተዓዘብቲ ምስኡ ተደናጊጾም ተዀይኖም እምበር። ከም ቀንዲ ጠባይ ብዘእምን ዝቐረበ ነይሩ ኣይበሃልን፣ ፍሬታ ብኣንጻሩ። ንሱ ክህሉዎ ዝነበሮ ባህርያት ዝሓዘት ትመስል፤ ልዕሊ’ቲ ቀንዲ ጠባይ’ውን ጐሊሓ ተራእያ’ያ ክበሃል ይከኣል፣
3. ተጻይ ጠባይ — ንቀንዲ ጠባይ ብድሆታት። ግርጭትን ወጥሪን ዝፈጥር ጠባይ እዩ፣ ኣብዛ ፊልም ፍትዊ ሓደ ተጻይ ጠባይ ኰይኑ። ብቀንዱ ጸላኢ’ውን ከም ተጻይ ጠባይ ክንወስዶ ይከኣል፣ ፍትዊ ጨካን። ስሱዕን ዓመጸኛን ጠባይ ምዃኑ ኣዝዩ ንጹር ነይሩ፣ ከም ጠባይ ግን። ብዙሕ እዋን ዝቐረበ እዩ፤ ኣብ ዝተፈላለያ ፊልምታት ወዶ-ገባ ኣንጻር ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝዕጠቑ ጠባይያ ተራእዮም ብምዃኖም መለሳ ትስእነሉ፣
4. ዓርኪ ቀንዲ ጠባይ — እዚ ጠባይ’ዚ ኣገዳሲ ተራ ኣብ ተግባራት ቀንዲ ጠባይ ዘሎዎ እዩ፣ ንቀንዲ ጠባይ ድማ ከም ሕልናኡ። ሓጋዚኡ። ፈታሒ ሽግሩን ኣደዓዓሲኡን ኰይኑ ክቐርብ ይኽእል፣ ጀላኒ። ኣብ ፊልም “ትማሊ”። ነዚ ተራ’ዚ ዝተሰከመ ጠባይ ምንባሩ ብቀሊሉ ክንግንዘብ ይከኣል፣ ኣብ ምምዓድን ምሕጋዝን ክብርኣብ’ውን ልዑል ዝዀነ ተራ ይጻወት እዩ፣
5. ብድሆ። ግርጭትን ተጻራርነትን — እቲ ቀንዲ ጠባይ ብድሆ ገጢሙዎ ኣብ መስርሕ ተዓዊቱ ይወጽእ ወይ ድማ በቲ ብድሆ ይስነፍ፣ ኣብቲ መስርሕ። እቲ ጠባይ ክወስዶም ዘሎዎ ምርጫታት ሃልዮም። ነፍሲ-ወከፍ ምርጫ ድማ ሳዕቤን ምስ ዝህልዎ ግርጭት ይስዕብ፣ እቲ ግርጭት ብዘእምንን ዘዕግብን ክፍታሕ ድማ ኣሎዎ፣ ተጻራርነት ምስዚ ተኣሳሲሩ ክመጽእ ዝኽእል ኰይኑ። ሓደ ጽቡቕ ዝመስል ኩነታት ሕማቕ ኰይኑ ክርከብ እንከሎ ወይ ድማ ብኣንጻሩ ሕማቕ እናመሰለ ጽቡቕ ምስ ዝኸውን ድማ ይፍጠር፣ ኣብ ፊልም “ትማሊ”። ክብርኣብ ከም ብድሆ ብውልቁ ዝገጥሙዎ ጥንሲ ዮርዳኖስ። ከም ሓፋሽ ውዱብ ኣብ ከተማ ክሰርሕ ዘይምኽኣልን ኣብ ሜዳ ድማ ምስ ፍሬታ ዝምድና ክምስርት ምጥርጣርን ኰይኖም። ኣብ ቃልሲ ዝነበሩ ብድሆታት ግን ከም ሰቡ ምስ ዋሕዚ’ቲ ኩነታት ይረኣዩ’ዮም፣ እቶም ከም ግርጭት ክመርጽ ዝግደደሎም ጉዳያት። ሓደ ምስ ፍሬታ ንክዛመድ ኣብ ምውሳን ዝሽገሮ። ከምኡ’ውን ተመርዕዩ ካብ ሜዳ ምምጻኡ ንዮርዳኖስ ምንጋራን ዘይምንጋራን ዝነበሮ ምርጫ እዮም፣
6. ኣእምሮ ዝዅሕዅሕ ነባሪ ነገር — ቅድሚ’ቲ ዛንታ ምጅማሩ። ነቲ ቀንዲ ጠባይ ዘጋጠሞ ወትሩ ኣእምሮኡ ዝዅሕኵሖን ንናይ ሕጂ ተግባራቱ ዝጸልዎን ነገር፣ ክብርኣብ ንዮርዳኖስ ብጥንስታ ሓዲጉዋ ንሜዳ ምኻዱ። ኣብ ዳሕረዋይ ናይ ሜዳ ህይወቱ ብዙሕ ይጸልዎ ምንባሩ ርዱእ ነይሩ፣
7. ፍቕሪ— ባእታ ፍቕሪ። ተዓዘብቲ ምስ ጠባያትን ህይወቶምን ምትእስሳር ከም ዝፈጥሩ ይገብሮም፣ ፊልም “ትማሊ”። ነዚ ትሕዝቶ’ዚ ብብዙሕ ምቕራባ ንካልኦት ጉዳያት ዘህሰሰቶም መሲላ፣
8. ኣዕጋቢ ኣወዳድኣ — ብሓጐስ እሞ ድማ እቲ ጠባይ ካብ ሽግር ክናገፍ ወይ ገለ ለውጢ ኣብ ህይወቱ ኣርእዩ ዝውድእ ትሕዝቶ ብዙሕ እዋን ንተዓዛቢ ዘዕግብ እዩ፣ እንተዀነ። ኵሉ ዛንታ ብሓጐስ ክውድእ ኣሎዎ ማለት ኣይኰነን፤ ዘሕዝን ኣወዳድኣ ዘዕግብ ክሳብ ዝዀነ ቅቡል ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን፣ ኣወዳድኣ ፊልም “ትማሊ”። ንብዙሓት ተዓዘብቲ ዘይምዕጋቡ ክዝረብ ይስማዕ እዩ፣ ትረኻ ዛንታ’ታ ፊልም። ክብርኣብ ንኣስማይት ዘዘንቱወላ ዘሎ ክመስል ድሕሪ ግርጭቶም’ዩ ዝጅምር፣ መንቀሊ ግርጭቶም ድማ ንሳ ምጥናሳ። ከምኡ’ውን ግዜኣን ግዜ ክብርኣብን በበይኑ ምዃኑ ምዝራባን ብምንባሩ። እዚ ኵሉ ትረኻ ኣብ ውሳኔን ህይወትን ኣስማይት ገለ ተራ ክህልዎ ክትጽበ ንቡር ብምዃኑ። “ዛንታ ገዛና ቀጻሊ’ዩ” ዝብል መዛዘሚ ምስ ትጽቢት ከይተሳነየ ዝተረፈ እዩ፣ ክብርኣብ። ንዮርዳኖስ ክምለሳ ዘይምኽኣሉ። ንተዓዛቢ ከጕህዮ ይኽእል ይኸውን፤ እቲ ሓቂ ድማ። ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምዓርን ዕረን ሓቚፉ’ዩ ተዛዚሙ፣ ናጽነት ጋህዲ ክኸውን ዝኸኣለ። ብዙሓት እነፍቅሮም ተኸፊሎም፤ ተጋደልቲ ዕድመ ንእስነቶም ኣብ በረኻ ኣሕሊፎም፤ ብዙሓት ውልቃውያን ዕድላት ህይወት ንህይወት ህዝቢ ተወፍዮምን እዮም፣ ስለዚ። ውሳነ ክብርኣብ ምስ ኩነታቱ ተቐባልነት ኣሎዎ፣ እንተዀነ። ንኣስማይት ትፈልጦን ዘይትፈልጦን ዛንታ ድሕሪ ምዝንታ’ ዘምጸኦ ፋይዳ ከየርኣየ እቲ ዛንታ ተቘጽዩ ብምትራፉ። ዘዕግብ ኣይነበረን፣
ንጉዳይ ደቀንስትዮ ብዝምልከት
ብዛዕባ ኵለን ደቀንስትዮ ጠባያት ፊልም “ትማሊ” ምዝራብ ኣብ ኣዝዩ ነዊሕን ካብ ኣተኵሮ’ዚ ዓንቀጽ ወጻኢን ክኸውን ስለ ዝኽእል። ኣብ ውሱናት ምድሃብ ከድሊ እዩ፣ ጽርሃ። እታ ብውሕልነት ዝተነድቀት ጠባይ ኰይና። ንዓኣ ኰይና ዝተዋስአት ጽገ ተኽለሰንበት’ውን እታ ጠባይ ኣዝያ ንክትጐልሕ ብቕዓታ ኣርእያ’ያ ወጺኣ፣ ዮርዳኖስ። ንግስቲ። ጕዖይ። ርቕያን ሰይቲ ሰርጌንቲን’ውን ክትስዕበን ዘየጸግማ ጠባያት ነይረን፣
እተን ኣባላት ሓፋሽ ወዱባት ዝነበረ ደቀንስትዮ ጠባያት ግን። ተራአን ዝተፈራረቐ ነይሩ፣ ሊሊን ኣኽበረትን ከም ኣብ ባር ዝሰርሓ ጠባያት ጽቡቕ ዝተሃንጻ’ኳ እንተ ነበራ። ኣብ ስራሓት ሓፋሽ ውዱባት ግን ኣይግድን፣ ልዑል ተራ ዘሎወን ንምምሳል ብዙሕ ይዝረብን ላዕሊን ታሕቲን ተባሂሉ፤ እንተዀነ። ብመገደን ይዅን በቶም ደቂ ተባዕትዮ መሳርሕተን። ሓንቲ’ውን ትዅን ዕ’ቲ ስራሕ ኣይተራእየን፣
ተራ ገለ ደቀንስትዮ ጠባያት እንታይ ነይሩ እንተ ተባሂሉ መልሲ ኣይርከቦን፣ ከም ውዱባት ተራ ኣለም። ስተል። ኣኽበረት። ደሃብ እንታይ ነይሩ ምስ ዝበሃል። ዝጭበት መልሲ ዝርከቦ ኣይመስልን፣ ብዘይካ ንግስቲ ኣብ መወዳእታ ሓበሬታ ኣብ ምቕባል። ከምኡ’ውን ሊሊ ኣብ ጁባ ፍትዊ መጠንቀቕታ ወረቐት ኣብ ምእታው ዝተጻወታኦ ተራ። ንብቕዓት ደቀንስትዮ ዘርኢ ተራ ዳርጋ ኣይተዋህባን፣
እተን ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ጠባያት። ብዘይካ ፍሬታን ዛህራ (ጥንቁልሓስን) ካልኦት ሃሳሳት’የን ነይረን፣ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን። ከም ፍሬታ ዓይነት ደቀንስትዮ ተጋዳልቲ ኣይነበራን ዘስምዕ ነቐፌታታት ተሰሚዖም ነይሮም፣ ብፈጠራዊ ስራሕ ስነ-ጽሑፍ ክረአ እንከሎ። ቅቡል ኣይኰነን፣ ጸሓፊ። ፍሉያት ጠባያት እንተ ዘይቀሪቡ። ወይ ድማ ከምቲ ወትሩ ኣብ ህይወት ዘጋጥሙና ፍሉይነት ዘይብሎም ዓይነት ሰባት እንተ ቀሪቡ። መቐረት ዘይብሉ ዛንታ’ዩ ክሃንጽ ማለት እዩ፣ ስለዚ። ብፍሉይነታ — ምስ ኵሎም ደቂ ኣሃዱኣ እትጫረቕ። ናይ ምውጋእ መንፈስ ዘሎዋ። ብፖለቲካ ንቕሕቲ። ደፋርን ካብ ትኣምነሉ ድሕር ዘይትብልን። ሰሓቢ ፍረ-ገጽ ዘሎዋ ወዘተ. — ብልጫ ኣተሃናንጻ ጠባይ ነይሩዋ፣ ኣብ ቀጻልነት ጠባያ ግን። ገለ-ገለ ጸገማት ይንጸባረቓ ነይሩ፣ ንኣብነት። ንመትከል ምዕቃብ ምስጢራዊነት ክትምድረሉ ከም ዘይጸነሐት። ድሕሪ ቍሩብ እዋን ንክብርኣብ ምስጢር ክተምልቘሉ ትረአ፣
ጥንቁልሓስ’ውን ብኣዘራርባኣ ፍሉይ ጦብላሕታ እትገድፍ ጠባይ’ያ ነይራ፣ ርህርህቲ ምዃና ኣብ ገለ-ገለ ኣጋጣሚታት ንርኢ፤ ካብኡ ሓሊፉ ግን ዋላ ሓደ ብዛዕባኣ ክትፈልጥ ዘኽእል የሎን፣ ከም ገዲም ተጋዳሊት’ውን ኣብ ኣሃዱኣ ጕሉሕ ተራ ክትጻወት ኣይትረአን፣
ካልኦት ዝተረፋ ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ጠባያት። ብዙሕ ዝጭበጥ ኣተሃናንጻ ኣይነበረንን፣ ለቱን ጓል ዓንደለን። ከመይ ዓይነት ሰባት’የን ኣይነጸራን፣ ብዛዕባ ዝምድናአን ከምኡ’ውን ደቂ ገጠር ምዃነን ንርዳእ፤ ውልቃዊ ባህሪአን ግን ኣይበረሀን፣ ብዛዕባአን ሃሳስ ስእሊ ሒዝካ ጥራይ ኢኻ ምስዋአን ዝንገረካ፣ እዚ ብመንጽር ካልኦት ደቂ ተባዕትዮ ጠባያት ክረአ እንከሎ። ዳርጋ ናይ ሰማይን ምድሪን ፍልልይ ኣሎዎ፣ ንኣብነት ንወዲ ባሻይ ከተድንቕ እንከሎኻ። ንመሓሪ ትጸልኦ። ንዳእላ ኣብሾ ድማ ብሃንቀውታ ትጽበዮ፤ እዚ። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ልዕሊ’ተን ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ብጽቡቕ ዝተሰርሓሎም ጠባያት ምንባሮም የገንዝብ፣
ብዙሓት ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ብዘይ ምንባረን ጐሊሐን ኣይተራእያን፣ ኣብ’ተን ዝተራእያለን ምርኢታት። ብዘይካ ኣብ መበል 35 ክፋል ዝነበረት ብዙሓት ደቂ ተባዕትዮ ዝሳተፉዋ ናይ ምግብና ስራሕ። ካልእ እዋን ንደቀንስትዮ ጥራይ ከም ዝምልከት ንሰን ክሰርሓኦ’የን ዝረኣያ፣ ንኣብነት። ኣብ መበል 26 ክፋል። ሓንቲ ጓለንስተይቲ ኣብ ስራሕ ምግብና ተጸሚዳ እንከላ። ሓደ ወዲ ተብዓታይ ሬድዮ እናሰምዐ ቀሸም ዕንጨይቲ የቐብላ፣ እዚ። ነቲ “ማዕረነት ብማዕረ ተሳታፍነት” ዝብል ጭርሖ ገድሊ ዘየንጸባርቕ’ዩ ነይሩ፣
ፊልም “ትማሊ”። ብደቂቕ ክትረአ እንከላ ተብዓታዊ ጸግዒ ዝሰረቶም ብዙሓት ነጥብታት ይርከቡዋ፣ ገለ ካብኦም ንምጥቃስ፥
* ኣብዛ ፊልም ሓሙሽተ ፍጻሜታት ጥንሲ ኣሎ’፣ እቲ ቀዳማይ። ጥንሲ ኣስማይት ኰይኑ። ዳርጋ መበገሲ ትረኻ ዝሓለፈ ዛንታ ክብረኣብ’ውን እዩ፣ ስዒበን ዮርዳኖስ። ኣደኣ። ጽርሃን ፍሬታን’ውን ይጠንሳ፤ ርጉጽ’ዩ ናይ ጽርሃን ፍሬታን ጥንሲ ተነጺሉ ከም ዝኸደን ንፈልጥ፣ ካብ ጥንሲ ዝፍጠር ባህታን ሓጐስን ኣብዛ ፊልም ኣይተራእየን፣ ብኣንጻሩ። እተን ደቀንስትዮ ብሰንኪ ጥንሲ ክሰናኸላን ከይሰናኸላ ክሰግኣን ጥራይ ይረኣያ፣ እቲ ንደቀንስትዮ ጥራይ ዝተዓደለን ተፈጥሮኣዊ ጸጋ ብከምዚ ጥራይ ከተርእዮ ምፍታን። ደቀንስትዮ ድኹማት’የን ዝብል ኣመት ምሃብ እዩ፣
ብፍላይ ክብርኣብ ኣብ 8ይ ደቒቕ ጻንሖት ቀዳማይ ክፋል’ታ ፊልም። ኣስማይት ሓውቱ ከይተመርዓወት ብምጥናሳ ሰንቢዱ ዘርእዮ መልሰ-ተግባር። ምስቲ ስዒቡ ዝግለጽ ሕሉፍ ተግባሩ ኣይቃዶን፣ ንሱ ቅድሚ 20 ዓመት — ብተዛማዲ ዓቃባዊ ኣብ ዝዀነ ሕብረተሰብ እናነበረ እንከሎ — ንዝፈጸሞ ጌጋ። ኣስማይት — ከምኡ ዓይነት ተርእዩ ብዙሕ ዘየገርም ኣብ ዝዀነሉ እዋን — ምስ ደገመቶ ጓል ምዃና ጥራይ ቆጭቆጭ የብሎ፣
ብተወሳኺ። ሰርጌንቲ ተኪኤ ኣብቲ ክብርኣብ ዝወዓሎ ጥንሲ ዮርዳኖስን ናይ ኣስማይት ጓሎምን ዘርእዩዎ መለሰ-ተግባራት። ካብቲ ልዒሉ ዝተጠቕሰ መርገጺ ክብርኣብ ኣይፍለን፤ ኣዝዩ ከማን ይብእስ፣
* ካብ ብዙሓት ንጉዳይ ጾታ ግዲ ዘይነበሮም ዝርርባትን ፍጻሜታትን ገለ ንምጥቃስ፥
– ኣብ 2ይክፋል’ታ ፊልም። ኣስማይትን ፊልሞንን እናተጻወቱ። ፊልሞን ወዲ
እንተ ዘይኰይኑ ጓል ስራሕ ከም ዘይትኸይድ ይነግራ፣ እዛ ዘረባ’ዚኣ ንክልተኦም ብምብኣስ። ፍትዊ ኣብ ሞንጎ ኣትዩ ነቲ ወዲ ክገንሖ’ሞ። ተመሊሳ ኣስማይት ንሓዋ ክትሕለቐሉ’ዩ እቲ ሓሳብ ዝመስል፣ እቲ ዝድለ ባእሲ ክልተ ኣሕዋት ግን። ብካልእ ጉዳይ’ውን ክፍጠር ምተኻእለ ነይሩ፣
– እንደገና ኣብ 2ይ ክፋል። ክብርኣብ ስተል ዕንጨይቲ ክትፍልጽ ምስ ጸንሓቶ። “ጀላኒ የሎን ድዩ ሰብኣይ ተቐይርኪ?” ኢሉዋ ይኣቱ፣ ስራሕ ሰብኣይ ትሰርሕ ኣላ ኢሉ ግን ክሕግዛ ኣይረአን፤ እቲ ዘረባ ግን ንዓቕሚ ደቀንስትዮ የነኣእስ፣
– ኣብ መበል 27 ክፋል። ሱሌማን ንሰመረ ብዛዕባ ዮርዳኖስ ከምዚ ዝስዕብ ይብሎ፥ “ናይ ጥንሲ ምሽክላ ኣጋጢሙዋ እምበር ንፍዕቲ’ያ፣” ሰመረ ድማ። “እምበር መልክዓ ምተጠቐምናሉ ነይርና።” ኢሉ ይምልሰሉ፣ እዚ ኣዘራርባ’ዚ ደቀንስትዮ ካብ ኣካለን ሓሊፉ ዝሰርሕ ኣእምሮ የብለንን ዝብል እምነት የንጸባርቕ፣
– ኣብ መበል 40 ክፋል። ኣብሾ ንቁንጪ። “ዛህራ ንመስርዕ ብሬን እንታይ’ያ ክትብላ።” ይብል፣ ተወሳኺ ኣብ ዓቕሚ ደቀንስትዮ እምነት ዘይብሎም ተጋደልቲ ድዮም ዘብል ዘረባ ኰይኑ ንረኽቦ፣
* ብተደጋጋሚ ካብ መራሕቲ መሳርዕ ክሳብ ሓይሊ። ንሽጋራ ዝትክኹ ደቂ-ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ብማዕረ ክርእዩዎም ዘይምኽኣሎም። እሞ ድማ ሓደ ጥራይ ኣብ ልዕሊ ፍሬታ ኣዎንታዊ ኣረኣእያ ዘሎዎ መራሒ ምንባሩ። እንታይ ዓይነት መራሕቲ’ዮም ዘብል እዩ፣
ፊልም “ትማሊ” ዝቐረበቶ ትሕዝቶ
“ኣፍሪካን ኤክስፒሪየንስ ኦፍ ሲነማ” ኣብ ዝብል መጽሓፍ። ፍራንሷ ፋፍ ዘስፈሮ “ኣፍሪካ ፍሮም ዊዝኢን፥ ዘ ፊልምስ ኦፍ ጋስቶን ካቦሬ ኤንድ ኢድሪሳ ኦውድሮጎ ኣዝ ኣንትሮፖሎጂካል ሶርስስ” ዝብል ዓንቀጹ። ጆን ኤች. ዊክላንድ ንዝጸሓፎ “ፊቸር ፊልምስ ኣዝ ካልቹራል ዶክዩመንትስ” ዝብል ዓንቀጽ ብምጥቃስ እዚ ዝስዕብ ትንተና ብዛዕባ ትሕዝቶ ፊልም የቕርብ፣
ዊክላንድ። ኣገዳስነት ልብ-ወለዳውያን ፊልምታት ሓደ ዛንታ ዝነግሩ ምዃኖም’ዩ ይብል፣ ቀጺሉ። ገለ ክፋል ህይወት ቆንጪሎም ብምምራጽ። ቅርጺ ብምትሓዝን ምስልታት ብምስራዕን ትንተናኦም ይቕርቡ ክብል ይድምድም፣
ነዚ ሓሳብ’ዚ ኣብ ጥቕሚ ብምውዓል። ፍራንሷ ፋፍ ናብ ካልእ ደረጃ ንምብጻሕ ከምዚ ይብል፥ “እዚ ‘ትንተና ገለ ክፋል ህይወት’ ዝብል ሓሳብ። ኣብ ንንግዲ ዝዓለመ ምዕራባዊ ፊልም ንሓደ ሰብ ክትገድፎ ኣዝዩ ኣጸጋሚ’ዩ። ምኽንያቱ ፊልም ምስራሕ ናይ ከም ጸሓፊ ጽሑፍ-ፊልም (screenplay)። ኣላዪን ኣፍራዪን ዝኣመሰሉ ሰባት ዝሓቍፍ ጕጅለ እዩ፣ ኣብ ኣፍሪቃዊ ሲነማ ግን። ፊልምታት ፍርያት ደረስቲ እዮም፣ እቲ እንኮን ኣገዳሲን ፈጠራዊ ሓይሊ። ሽሕ ግዜ ምስ ሓገዝቲ ጕጅለ ይስራሕ ወይ’ውን ብዊንታ’ቶም ብገንዘብ ዝድግፉዎ ትካላት ይቀየድ…። እቲ ሰራሕ-ፊልም ብዙሕ ዕማማት ይዓምም — ማለት ናይ ኣፍራዪ። ጸሓፊ ጽሑፍ-ፊልምን ኣላዪን ዕማማት…፣ ስለዚ። ውልቃዊ ባህሪን ትምህርቲን ሰራሕቲ-ፊልም ኣፍሪቃ ንቅዲን ባህላዊ ትሕዝቶን ፍርያት ሲነማ ልዑል ጽልዋ ከም ዘሎዎም ብቀሊል ክግመት ይከኣል፣” ኣሰራርሓ ፊልም “ትማሊ” ድማ ካብዚ ዝፍለ ኣይነበረን፣ ብዙሕ እዋን። ምስራሕ ተኸታተልቲ ፊልም ብዙሓት ጸሓፍቲ ዝዋስኡዎ ስራሕ ክነሱ። ፊልም “ትማሊ” ግን ሓደ ጸሓፊን ኣላዪን’ዩ ሰሪሑዋ፣ ስለዚ። ጸሓፊኣን ኣላዪኣን ክሳብ ክንደይ ጽልዋ ከም ዝነበሮ ንምርዳእ ዘጸግም ኣይኰነን፣
ፊልም “ትማሊ” ዝቐረበቶ ትሕዝቶ። ፍሉይ ምስሊ ተጋዳላይ ዘርኢ ነይሩ ክበሃል ይከኣል፣ ቅድሚ ሕጂ ዝቐረባ ፊልምታት። ንተጋዳላይ ድኻም ዘይስመዖ። ዳርጋ ሓጺን ለበስ። ወትሩ ኣብ ትንፋስ ዘይህብ ተዅሲን ላዕሊን ታሕቲን ገይረን ዘርእያ ነይረን ምስ እንብል ምግናን ኣይኰነን፣ ብኣንጻሩ። ፊልም “ትማሊ”። ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ ከተርኢ ክኢላ ክበሃል ይከኣል፣ ዝፈርሑ። ዘፍቅሩ። ዝጠራጠሩ። ዋዛ ዘይምነዎም። ዝቐንኡ። ሰብ ዝቕይሩ . . . ተጋደልቲ ኣርእያ፣
ኣብዛ ፊልም ዝቐረበ ንፍቕሪ — ጾታዊ ፍቕሪ — ዝምልከት ኣርእስቲ ከካትዕ ይኽእል ይኸውን፣ ብዙሓት ተዓዘብቲ። ምቅርራብ ክብርኣብን ፍሬታን ካብቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ምቅርራብ ተጋደልቲ ክልተኡ ጾታታት ዝተፈልየ ነይሩ ኢሎም፣ ፍቕሪ ዝበሃል ኣምር ኣብ ገድሊ ኣይነበረን ክበሃል ኣይከኣል፣ ተጋደልቲ ሰባት ስለ ዝዀኑ። እቲ ሓደ ባህሪ ሰብኣውነት ዝዀነ ስምዒት ፍቕሪ ክስመዖም ግድን እዩ፣ መርኣያ እዚ ድማ። ብዙሓት ተጋደልቲ ኣብ ሜዳ ዝምድና ሰሪቶም። ሓደር መስሪቶምን ቈልዑ ወሊዶምን ናጽነት ምስ ኰነ ድማ ናብ ቤቶም ተመሊሶም፣
ኣንጻር ዝዀኑ ጽምዲ ነገራት — ከም ሕማቕን ጽቡቕን። ለይትን ቀትሪን። ፍቕርን ጽልኢን… — ወትሩ ብሓደ ቅቐርቡ እንከሎ’ ዝፈጥሩዎ ስምዒት ሓያልን ዓሚቝን ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኰነን፣ ጽንኩራት እዋናት ኲናት። ዕርቃን። ጥሜት። ባህርያውያን ሽግራትን ካልኦትን ኣብ ገድሊ ኤርትራ ብዙሕ እዋን ዝዝንተወሎም ነገራት እዮም፣ ኣብዛ ፊልም ግን። ኣይተንጸባረቑን ክበሃል ይከኣል፣ እቲ ፍቕሪ ኣብ ዓንኬል’ቲ ጸገማት እንተ ዝድኰን ነይሩ። ትርጕሙ ሓያልን ንኣእምሮ ኵሉ ተዓዛቢ ዝትንክፍን ናይ ምዃን ተኽእሎን ነይሩዎ፣
ኣብ መበል 26 ክፋል’ታ ፊልም። መራሕቲ ኣሃዱ ፍሬታ። ኲናት ሻዱሻይ ወራር ኣብ ቅድሚኦም እናተጸበዮም ብዛዕባ ምትካኽ ሽጋር ፍሬታ ይዝትዩ (እቲ ከምኡ ዓይነት ዘተ ንልዕሊ 5 ዓመት ዝኸደ ምዃኑ ድማ ክዝከር ይግባእ)፣ እዚ ዓይነት ምርኢት ንክብደት እቲ ወራር ሚዛን ዘይህብ ኣብ ርእሲ ምዃኑ መጐታዊ’ውን ኣይኰነን፣
መነባብሮ ገድሊ ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ማዕርነታዊ (egalitarian) ምንባሩ ብዙሓት ዝጸሓፉሉን ዝመስከሩሉን እዩ፣ ኣብዛ ፊልም። ገለ ዝሰርሑ ገለ ድማ ዘይሰርሑ ተጋደልቲ’ዮም ቀሪቦም፣ ማእቶታዊ ስራሕ ዳርጋ ኣይተራእየን ኣብዛ ፊልም፣ እቲ ናይ ምግብና ስራሕ’ውን ንገለ እንተ ዘይኰይኑ። ንገለስ ዘይምልከቶም ዝነበረ ይመስል፣ ንኣብነት ፍሬታን ክብርኣብን ኣብ ስራሕ ምግብና ኣይተራእዩን ክበሃል ይከኣል፣
ስራሕ ሓፋሽ ውዱባት ኣዝዩ ድኹም ኰይኑ’ዩ ቀሪቡ፣ ዋላ ሓደ ብልሓት’ቶም ኣባላት ኣይተንጸባረቐን፣ ዝንገር ሓደ-ሓደ ነገራት ነይሩ። እንተዀነ ካብ ኣብ ሓደ ገዛ ተሸጒጥካ ሕቱኽቱኽ ዋላ ሓደ ኣይተሰርሐን፣ ነቲ ሓደ ከዳዕ ከማን። ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ዝኣክል ኣብ ርእሲኡ ክውሰድ ዝወጠኑዎ ስጕምቲ ከተግብሩ ኣይከኣሉን፣ ብድብዱቡ እዛ ፊልም ልሙስ ስራሕ ሓፋሽ ውዱባት’ያ ቀሪባ፣
ገለ ቴክኒካዊ ጉዳያት’ታ ፊልም
ኣብ ከተማ ዝነበሩ ምርኢታት። ብልብሲ ተዋሳእቲን ምከናን ናብቲ ኣዋን ዝወስዱ ነይሮም፣ ጃንጎ ስረ ምስ ኣፍሮ ምሻጦ። ጀልብያ። ከምኡ’ውን ጎና ክዳን ደቀንስትዮ። ነቲ እዋን ዘይፈልጥ’ውን ነቲ እዋን ካብቲ ምርኢት ብኣእምሮኡ ክስእሎ ዘኽእል ብምንባሩ። ብሉጽ ስራሕ መረጻ ኣልባስ ነይሩ፣
ምከና ኣብ ከተማ ዝተመርጹ ቦታታት’ውን ብጽቡቕ ክጥቀሱ ይከኣል፣ መንበሪ ኣባይቲን ባራትን ዝነበረን ንብረት። ናይ ቀደም ኣብ ርእሲ ምንባሩ ግዜን ቦታን ኣብ ምንጽብራቕ ልዑል ተራ ተጻዊቶም፣
ንጻረ ስእሊን ድምጺን ከማኡ’ውን መይክ-ኣፕ ናይዛ ፊልም ብጽቡቕ ክጥቀሱ ይግባእ፣ ኣብ መበል 29 ክፋል ዝቐረበት ምርኢት ኣሰቃቒ መስዋእቲ ተጋዳላይ። ኣዝዩ ንኡድ ስራሕ መይክ-ኣፕ ዝተሰርሓላ ብምንባራ ኣእማኒት ነይራ፣
ብኣንጻሩ። ትሕዝቶ ፊልም “ትማሊ”። ብዝርርብ ዝተሃንጸን ሲነማዊ ቋንቋ ዝውሕዶን ኣብ ርእሲ ምዃኑ። ኣብ ኣምር ግዜ። ኣገባብ ትረኻ። ቍጽጽር ሓሳብ ጸገም ተንጸባሪቑዋ፣ ፊልም። ብትርኢት ዘዘንቱ ዓይነት ስነ-ጥበብ እዩ፤ ዘሕልፎም መልእኽታት ምርኢታውያን ምስ ዝዀኑ። ሓይሊ’ቲ ስራሕ የርኢ፣ ዘረባ ዝዓብለሎ ስራሕ ግን። ካብ ከም ፊልም ከም ተዋስኦ ኣብ መድረኽ ክቐርብ ይምረጽ፣ ዓበይቲ ፍጻመታት ብዘረባ ተሓሊፎም፤ ዳርጋ ሻዱሻይ ወራር ከም ምሕላፉ ሓሊፉ። ወይ ናደው ተደምሲሱ። ባጽዕ ተታሒዛ ዝዓይነቱ’ዩ ነይሩ፣ ከም ሰነዳዊ ፊልም። ኣብ ድፋዖም ንዝሞቱ ወተሃደራት። ተጋደልቲ ነጢሮም እናሓለፉዎም ይረኣዩ፣ ተጋደልቲ ክትኵሱ ትርኢ፤ እንተዀነ። ዝትኵስ ወተሃደር ኣይተራእየን፣ እዚ ፍጹም ነቶም ፍጻሜታት ዝምልከት ምርኢታት ኣይነበረን ማለት ኣይኰነን፣ ብኣብነት ከምቲ ዝዝንተወሉ ምረት ውግኣት 6ይወራርን ካልኦት መነባብሮ ገድሊን ኣይተራእየን፣
ናይዚ ቀንዲ ምኽንያት። ትረኻ ንውሓት ፊልም ንምንካይ እንተ ዘይኰይኑ መሳጢን ንስእላዊ ምርኢት ዘሐይልን ኰይኑ ብዘይ ምቕራቡን እዩ፣ ከም ኣገባብ። ኣብ ፊልም ዝውቱርን ቅቡልን’ኳ እንተዀነ። በቶም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ምኽንያታት ነታ ፊልም ሃስዩዋ ኣምበር ኣይጠቐማን፣ ኣብ ክንዲኡ። ሞንታጅ ኤዲቲን ተጠቒምካ። ብስሉጥ እቲ ክበሃል ዝድለ ብስእሊ (እንተ ተደልዩ ድማ ትረኻ ተወሲኹዎ) ክመሓላለፍ ምኸኣለ ነይሩ፣
ኣምር ግዜ ብኣላዪ’ታ ፊልም ዕሽሽ ተባሂሉ ዕቱብ ትዅረት ዘይተገብረሉ ጉዳይ’ዩ ነይሩ፣ እታ ፊልም። ማዕረ-ማዕረ ዝኸዱ ክልተ ዛንታታት — ኣብ ኣስመራን ሜዳን — ብጽምዶ ቀሪባ፣ እቲ ኣገባብ ጽቡቕ ኰይኑ። ውህደት ግን የብሉን፣ ብ1977 ክብርኣብ ንሜዳ ክወጽእ እንከሎ ዝተጠንሰ ቈልዓ። ብዛዕባ ሻዱሻይ ወራር ኣብ ዝረኣየሉ መርኢት። ወዲ 5 ኰይኑ ክረአ እናተገበኦ ሕቋፍ ቈልዓ እንከሎ ይረአ፣ ጽርሃ። ወዲ ዮርዳኖስ ሕቋፍ ቈልዓ እንከሎ (1979) ዝጠነሰቶ ዕሸል። ብዛዕባ ካልኣይ ውዱባዊ ጉባኤ ኣብ ዝረኣየሉ ምርኢት (1987) ይንጸል፣ ካብ 1977 ኣትሒዛ ክሳብ 1991። ምቅይያር ኣባላት (ተኽሊጥ) ዘይምልከታ ኣሃዱ ትርኢ፣ ንከባቢ ዓሰርተ ዓመታት ብዛዕባ ምምእካል ዝምድና ክብርኣብን ፍሬታን ምኒን ምባልን ወዘተ.፣
ብተወሳኺ። ፊልም “ትማሊ” ቍጽጽር ሓሳብ ኣይነበራን፣ ቍጽጽር ሓሳብ ማለት። ኵሉ ኣብ ድርሰት ዝቐርብ ምዕባለታት ንሓንቲ ሓሳብ ዘብስል። ዝምልእ። ዘሀብትም… ካብ ምህውታት የድሕነካ፣ ቍጽጽር ሓሳብ ምስ ዝህሉ። ደራሲ ዘተኵሮሎም ኩርናዓት ኣሎ’ ማለት እዮም፣ ልዒሉ ከም ዝተጠቕሰ። ኣብቲ ሰብኣዊ ክፋል ተጋደልቲ ብዝበለጸ ተተዅሩ እንተ ዝስረሓላ። እዛ ፊልም ሓይላ ምበርተዐ፣ ከም ዘላቶ ግን። ንታሪኽ ኤርትራ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ብመልክዕ ኣስተምህሮ ዝመስል ዝርርብ ሰርጌንቲ ተኪኤን ትልንቲ ያሲንን ትምድር፤ ንብዙሓት ፍጻሜታት ገድሊ ኤርትራ ብመገዲ ትረኻ ክብርኣብ ጥቕስ ኣቢላ ትሓልፎ፤ ከምኡ’ውን ውጽኢት ስራሖም ዘይረአ ጕያ-ጕያ ሓፋሽ ውዱባት ኣብ ኣስመራ ተርኢ፣ ንኵሉ እናብሰለት ካብ ዝወሰደቶ ግዜ ክልተ ወይ ሰለስተ ዕጽፊ እንተ ትኸይድ። ተዓዛቢ ብዕምቈት ዝርድኦ ታሪኽ ትማሊ ኤርትራ መጨበጠት፣
መደምደምታ
ፊልም “ትማሊ”። ከም ስራሕ ፈጠራ መጠን። ብዙሓት ሓቅታት ጐስያን ዘይነበሩ ነገራት ኣማእኪላን ክትከውን ትኽእል እያ፣ ንታሪኽ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ብዝግባእ ዕምቈት ኣይቀረበትን እንተ ተባህለ’ውን። ካብ ሓቂ ዘይረሓቐ ምጕት ከይኰነ ኣይተርፍን፣ ብኣንጻሩ ልብ-ወለዳዊት ስራሕ ብምዃና። ናይ ፈጠራ ጠባያት ኣብ ታሪኻውያን ፍጻሜታት ኣሊማ’ያ ቀሪባ፣ ልክዕ ቅዳሕ’ቶም ዝተጠቕሱ ፍጻሜታት ናይ ምቕራብ ዝከኣል ኣይኰነን፣ ብዘእምን ምቕራብ ግን ዘይከኣል ኣይኰነን፣
ካብ’ቶም እዛ ፊልም እተብርሆምን ክስትብሃለሎም ዝግበኦምን ትሕዝቶታት። ነቲ ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ እዩ፣ ተጋዳላይ ሰብ ብምዃኑ። ዝተፈላለዩ ሰብኣውያን ስምዒታት ዝስመዖ ምንባሩ ኣርእያትና፣ ክሃድሙ ድንዕ ዝብሉ። ክውስኑ ዝጠራጠሩ። ዘፍቅሩ… ተጋደልቲ ምቕራባ። እቲ ዝዓበየ ብልጫኣ እዩ፤ ምኽንያቱ ብዙሓት ቅድሚ ሕጂ ዝተሰርሑ ንእዋን ገድሊ ዘርእያ ፊልምታት። ነቲ ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ ክንድቲ ትዅረት ዝገበራ ነይረን ክበሃላ ኣይከኣልን፣
ኣብ ውክልና ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ዘዕግብ ስራሕ ኣሎዋ ኣይበሃልን፣ ደቀንስትዮ ብዝግባእ ኣይተወከላን፣ እቲ ማዕርነታዊ ኣናብራ ተጋደልቲን ካብ ደቂ ተባዕትዮ ዘይሰንፍ ተሳታፍነት ደቀንስትዮን ውዱን ብዝዀነ ኣገባብ ኣይቀረበን፣
ፊልም “ትማሊ”። ብዙሓት ኣገባባት ምህናጽ ዛንታን ሲነማዊ ኣቀራርባን ድማ ይጐድላ፣ ፍሉይነት ዘይብሉ ቀንዲ ጠባይ ኣብ ርእሲ ምቕራባ። ዝተኸተለቶ ኣገባብ ትራኻ ንምርኢት ዘሐይል ዘይምንባሩ። ነቲ ፈጠራዊ ጐድኒ’ታ ፊልም ኣዝዩ ካብ ዝሃሰዩ ነይሩ ክብሃል ይከኣል፣ እቲ ዝዓበይ ሃጓፍ’ዛ ፊልም። ብዓማሚ-ኵሉ ዝዀነ ሰራሕ-ፊልም ምምእዛና እዩ፣ ንደራሲን ኣላዪን’ዛ ፊልም ዝሕግዙ ተቘጻጸርቲ ጽሑፍ-ፊልምን ቀጻልነት (script supervisor and continuity supervisor) እንተ ዝነብሩዋ። እቲ ኣብ ዝበራረ ውህደት ፊልም (cross editing) ዘጋጠሙ ዓበይቲ ጸገማት ኣምር ግዜ ምጐደሉ ነይሮም፣


c: text/html

text:
ኣብ ሞሮኮ ዝተረኽበ አሰር ህይወት ንመሰረት ደቂ ሰባት ዝቅይር'ዩ ተባሂሉ
ኣሰር ህይወት ቅድሚ 66 ሚልዮን ዓመታት ኣብ ኣፍሪቃ ዝነብሩ ዝነበሩ ዳይናሶር ኣብ ሰሜናዊ ሞሮኮ ምርኻቡ ተገሊጹ። ብመሰረት ኣብ ዓጽሚ ኮራርምቲ እቲ ዝተረኽበ አሰር ህይወት ዝተኻየደ መጽናዕቲ ብዩኒቨርሲቲ ባዝ ብሪጣንያ ቅድሚ ምጽናት ዳይናሶርስ ፍሉያት ዓሌት ዳይናሶር ኣብ ኣፍሪቃ ይነብሩ ከምዝነበሩ ተፈሊጡ‘ሎ። ዶ/ር ኒክ ሎንግሪክ መምህር ኣብ ዪኒቨርሲቲቲ ባዝ ብሪጣንያ “ ካብ ብጣዕሚ አገዳሲ ዝኾነ ጊዜ ቅድሚ 66 ክሳብ 67 ሚልዮን ዓመታት እዩ። እዚ ድማ ቅድሚ ምጽናት ዘርኢ ናይናሶራት’ዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝነበሩ ዝነበሩ ዳይናሶራት ጽቡቕ ዝኾነ ምስሊ ኣለና። እንተኾነ ብዛዕባ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ከም ኣፍሪቃ ዝአመሰሉ ካልኦት ክፋላት ዓለም ዝነበሩ ዳይናሶር ግን ኣፍልጦ የብልናን። እዚ ናይ መጀመርያ አሰር ህይወት ዳይናሶር ካብ ኣፍሪቃ’ዩ።”
መውሃቢ ርእይቶ ኣብ ፈይስቡክ
ኢፒሶዳት
-
-
ጥቅምቲ 03, 2022
'መስመር ጽዕነት ዓበይቲ መካይን ኣመሪካ ይበራበር'ሎ' መስራቲ ሊሎ ትራንስፖርት
-
መስከረም 30, 2022
ሕ/ሃ ካብ ሊብያ ብምብጋስ ዝካየዱ ዘይሕጋዊ ስደት ዝምልከት መርመራ ንሓደ ዓመት ክናዋሕ ወሲኑ
-
መስከረም 29, 2022
ኤርትራውያን ስደተኛታት መዓስከር ዳባት ጉዳዮም ኣቓልቦ ክወሃቦ ይጽውዑ
-
መስከረም 29, 2022
መበገሲ ሕማም ዓበቕን ሜላ መከላኸሊታቱን
-
መስከረም 28, 2022
ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ብኸመይ ይዝከራ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዝኽሪ 10ይ ዓመት መጭወይቲ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም2022-02-13 20:58:24 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in ጽሑፋት ትግርኛ Read 450 times
- font size decrease font size increase font size
ሓርበኛ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም
ኣባል ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ዝነበረ ሓርበኛ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፡ ቀትሪ ምድሪ ብመጋበርያታት ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍ ካብ ከተማ ከሰላ ተጨውዩ ድሃዩ ካብ ዘጥፍእ ሎሚ 14 ለካቲት 2022 ዓሰርተ ዓመቱ ኮይኑ። እዛ ዕለት እዚኣ ከኣ፡ ሓንቲ ካብተን ናይ ሕሰምን መከራን ኮይና፡ ከምተን ከምኡ ዝኣመሰሉ ብጾት ዝጠፍኡለን ዕለታት እንዝክረላ ዕለት እያ። ከምዛ ንዕኡ ዘጋጠመቶ ሓደጋ መጭወይቲ ዘጋጠሞም፡ ናይ ቃልሲ ብጾትና፡ ተጋደልቲ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገ/ጻድቕን እውን ኣይንርሰዖምን ኢና። እዞም ክልተ ሓርበኛታት እውን ካብ ሱዳን ከተማ ከሰላ ካብ ዝጭወዩ ድሕሪ 2ተ ኣዋርሕ 30 ዓመት ክመልኦም እዩ። እነሆ ከኣ ዕድመ ማእሰርቶም ንዕድመ ማእሰርቲ ናይቲ ናይ መሰል ተቓላሲ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ኔልሰን ማንደላ ሓሊፍዎ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ሓደ ካብቶም ጣዕሚ ንእስነትን መተዓብይትን ከየስተማቐሩ፣ በጃ ህዝቦምን ሃገሮምን ንኽውፈዩ ኣብ ዕሸል ዕድሚኦም ናብ ቃልሲ ካብ ዝወፈሩ ሓርበኛታት ሓደ ኢዩ። ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ንእስነቱ ኣብ ቃልሲ ዘሕለፈ፡ ራህዋን፡ ሰላምን፡ ቅሳነትን ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝብህጉን ምእንታኡ ኩሉ ዝካኣሎም ዘበለ ካብ ዘበርከቱን ኤርትራውያን ሓደ ኢዩ። ወዲ 17 ዓመት ኣቢሉ ምስ በጽሐ’ዩ ሰራዊት መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽምዎ ዝነበሩ ኣስካሕካሒ ግፍዕታት ከይተወገደ ሰላምን ቅሳነትን ክርከብ ከምዘይካኣል ተገንዚቡ ኣብ ዕሸል ዕድሚኡ ኣብ ወርሒ መጋቢት 1968 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፉ። ወተሃደራዊ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሳዱ ሰውራ ኤርትራ ኣብ ስሳታት ዝነበሮ ጸገማትን ሕልኽልኻትን ተጻዊሩ መባእታዊ ሕክምናዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ኣብ 1970 ኣብ ሓይሊ 501 ሓኪም ጋንታ ኮይኑ።
ኣብ 1971 ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ)፡ ብዛዕባቲ ብስም ሰልፊ ናጽነት ካብ ተሓኤ ዝተፈንጨለ ኢሳያስ ዝመርሖ ጉጅለ፡ ብመንጽር ሃገራዊ ስምረት ሓድነት ህዝቢ ኤርትራን መዚኑ ብዛዕባኡ እዚ ዝስዕብ ከም ዝወሰነ ዝዝከር እዩ።
ሀ. ንኢሳያስን ብጾቱን ነዚ ናብ ሃገራዊ ስምረት ዝመርሕ መደብ ዕዮን ውሳኔታትን ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተሓኤ ተቐቢሎም ክምለሱ ይጽውዕ።
ለ. መሪሕነት ተሓኤ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራን ገድልን ምእንቲ ክሕሎ፡ ከምኡ ድማ እዚ ጸገም እዚ ንኽፍታሕን ካብቲ ዝነበሮ ከይገድድን ዘድሊ ስጉምትታት ትወስድ፡ ብዝብል ዝወሰኖ ውሳነታት መስረት፡ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ሓደ ካብ ኣባላት ናይታ ሸውዓተ ዝኣባላታ ኣብ ወርሒ ለካቲት 1972 ምስ ጉጅለ ኢሳያስ ንኽትራኸብ ብመሪሕነት ተሓኤ ዝቆመት ሽማግለ ነይሩ። ሰውራ ኤርትራ ግን ብሰንኪቲ « ንሕናን ዕላማናን » ዝብል ኢሳያስ ዘበገሶ ጸቢብን ዘይግሉጽን መደባት ካብ ምብትታን ኣይዳሓነን። እቲ ዝገደደ ምብትታንን ብርሰትን ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ሎሚ ኣብ ትሕቲ ጭቆና ኢሳያስ ዝመርሖ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ ንዕዘቦ ዘለና በጺሑ እነሆ። መሪሕነት ተሐኤ ምስቲ ዝነበሮ ጉድለታት፡ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራን ሰውርኡን ንምርግጋጽን ኣብዚ ሕጂ ሃገርና በጺሓቶ ዘላ ኲነታት ንኸይትወድቕ፣ ከቢድ ጻዕርታት ገይራ እያ። ኢሰያስ ታሪኻዊ ምስክርነት ቃልሲ ህዝቢ ንምቕባርን ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕን ከምእኒ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ዝኣመሰሉ ንጹሃት፡ ተቓለስቲ ብዘይካ ንፍትሕን ሓርነትን ህዝቢ ካልእ ንዘይባሃጉ ተጋደልቲ ጨውዩ ከጥፍእ እዩ መርሆኡ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም፣ ክሳብ 1976 ቅድም መራሒ ሓይሊ ደሓር ከኣ ኮምሽነር ሓይሊ ኮይኑ ተቓሊሱ። ድሕርዚ ኣብቲ ብሓልዮት ፈለስጢናዊ ውድብ ፈትሕ/Fatih-PLO: ዝካየድ ዝነበረ ትምህርቲ ናይ ምስታፍ ዕድል ስለዝረኸበ፡ ኣብ ሶርያ ደማስቆ ናይ ሓደ ዓመት ወተሃደራዊ ትምህርቲ ተኸታቲሉ ብደረጃ መዓርግ ትሊንቲ (ሓለቓ100) ተመሪቑ ናብ ሜዳ ተመሊሱ ብዝዓበየ ዓቕሙ ቃልሲ ቀጸሉ። ብዙሕ ከይጸነሐ ከኣ፡ ኣብታ ኣብ ከበሳ ንሓይልታት ደባይ ተዋጋእቲ ደገፍን ደጀንን ኰይና ዝነበረት በጠሎኒ 107 ክሳብ 1978 መራሒ ሓይሊ ነይሩ። ቀጺሉውን ክሳብ 1980 : ኣብ ትሕቲ መራሕ ብሪገድ 61 ስዉእ ወልደዳዊት ተመስገን፡ ቀዳመይቲ በጠሎኒ መሪሑ። ብ1981 ከኣ መራሒ ቀዳመይቲ በጠሎኒ ብሪጌድ 72 ኰይኑ ተቓሊሱ።
ድሕሪ ውግእ ሕድሕድ፣ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ዶባት ሱዳን ምእታዉ ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ናይ ቃልሲ ፍናኑ ከየውደቐን ተስፋ ከይቆረጸን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ንምሕዳስን ንምቕጻልን ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ፡ ብሚያዝያ 1982 ኣባል ናይታ ሰራዊት ንምምራሕ ዝቆመት ግዚያዊት ሽማግለ ኮይኑ ተመሪጹ። ኣብ መወዳእታ 1982 ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ሸነኽ ዑስማን ሳልሕ ሳበ ብዝተገብረ ሓድነታዊ ስምምዕ መሰረት፡ ኣባል ናይታ ብኣርባዕተ ተጋደልቲ ዝቆመት ወተሃደራዊ ሽማግለ ኰይኑ ንዝሰመረ ሰራዊት መሪሑ። ይኹን እምበር መሪሕነት ህሓሓኤ ነቲ ስምምዕ ብትሕዝትኡን መንፈሱን ክፍሑቊን ከፍርስን ምስ ዝጀመረ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብመስከረም 1983 ብጸጥታ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ ተኣሲሩ። ህሓሓኤ ኣብ መፋርቕ 1984 ሓደ ውድብ ኮይኑ ክቕጽል ስለዘይካኣለ ድማ፣ ክንፊ ዑስማን ሳልሕ ሳበን ኣሕመድ ጃስርን ተባሂሉ ኣብ ዝተፋናጨለሉ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ዝርከቦም ልዕሊ 73 ኣባላት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ - ሰውራዊ ባይቶ ብፖለቲካዊ ርእይትኦም ጥራይ፣ በብእዋኑ ተኣሲሮም ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብወታሃደራዊ ክንፊ ጉጅለ ጃስር ካብ ዝተሓተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመታት ብማእሰርቲ ተሳቐዩ።
ተጋዳላይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብሓሙሽተ ዓመታት ማእሰርቲ ኣይሓለፈሉን። ሓይሊ ጃስር ኣብ ኣጋ መወዳእታ 1988 ብሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ምስተጠቕዐ፡ መደበራትን ቤት ማእሰርትን ጉጅለ ጃስር ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ህግሓኤ ስለዝኣተወን፡ ካብቲ ማእሰርቲ ናይ ምምላጥ ዕድል ስለዘይተረኽበን እንደገና ኣብ ቀይዲ ህዝባዊ ግንባር ኣተወ። ካብ ጸልማት ናብ ዝኸፍኤ ጸልማት ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ክሳብ ድሮ ናጽነት ኤርትራ ተኣሲሩ።
እዚ ኩሉ ኣብ ልዕሊ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ዝወረደን ገና ዝወርድ ዘሎን ሕሰምን ኣደራዕን ኣብ ምንቲ ምንታይ ኮን ይኸውን ? ንዝብል ሓታቲ፡ እቲ መልሲ፣ ኣብ መንጎ ፈራሓት መለኽትን ኣብ መንጎ ተባዓት ህዝባዊ ዕላማታት ንምርግጋጽ ዝብጀዉ ተቓለስትን ዘሎ ፍልልይ ጥራሕ እተዘይኮይኑ ካልእ ብውልቁ ዝሓተቶ ጠቕሚ ኮነ ዝፈጸሞ ገበን የለን። ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ፡ ምርጫኡ ንኽወስድ ንዝተዋቦ ዕድል ተጠቂሙ ምስ ምስኡ ተኣሲሮም ዝነበሩ ናይ ቃልሲ ብጾት ናብ ሱዳን ተመሊሱ ኣብታ ዋሕስ ህዝብና ክትከውን ዝጽበያ ውድብ ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ተመሊሱ ኣንጻር ምልኪ ቃልሱ ቀጺሉ። ገለ ካብቶም ተመሳሳሊ ጸገማት ማእሰርትን ናብ ሱዳን ናይ ምእታው ዕድል ረኺቦም ናብ ውድቦም ተጸንቢሮም ቃልሶም ዝቐጸሉ ተጋደልቲ ኣሰፋው በርሀ፡ ብርሃነ ተስፋጋብርን፡ ዑስማን መሓመድን ዝርከብዎም ነይሮም። ከምኡ ውን ብጻይ ተስፋይ ርእሶምን ካልኦትን ድሕሪ ነጻነት ካብ ኣስመራ ናብ ሱዳን ናይ ምእታውን ዕድል ካብዝረኸቡን ኣብ ውድቦም ብምጽንባር ቃልሶም ዝቐጸሉን ብጾት እዮም።
ብጻይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ብዘጋጠሞ ማእሰርትን ስቅያትን ኣይተዳህለን ኣይሰኮነን ዝያዳኳ ዳኣ መሊሱ ሓሪኑ ካብ ናይ 1995 ራብዓይ ጉባኤ ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ክሳብ 2010 ዝነበረ እዋን ኣብ ዝተገብረ ጉባኤታት ኣባል ባይቶ ተመሪጹ፡ ብደረጃ ኣባል ፈጻሚ ሽማግለን ሓላፊ ዝተፈላለያ ኣብያተ-ጽሕፈታትን ኮይኑ ተቓሊሱ። ኣብ 2011 ኣብ ዝተኻየደ ቀዳማይን መስመርን ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ምምራጹ እውን ኣባል ፈጻሚ ሽማግለ ኮይኑ ኣብ ቃልሲ እንከሎ ብዕለት 14 ለካቲት 2012 ብጸጥታዊ መሓውር ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ ካብ ከተማ ከሰላ ምስ ተጨውዩ፡ ክሳብ ሎሚ ኣሰሩ ኣብዘይርከበሉ፡ ድምጹ ኣብዘይስማዓሉ ካብ ጎዳጉዲ ምልኪ ተሰዊሩ ዘሎ።
ብጻይ መሓመድ ዓሊ ኢብራሂም ባዓል ሓዳርን ኣቦ ክልተ ኣወዳትን እዩ። በዂሪ ወዱ ናስር ኣብኡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ህሓሓኤ ምስ ኣተወ ስለ ዝተወልደ፡ ንሸሞንተ ዓመታት ዝኣክል ኣብኡ ከይሓቆፎ ዓብዩ። ዋላኳ ንይምሰል እንተነበረ፡ ጉጅለ ጃስር ብምኽንያት ሓደ መስከረም ኣብ ዝገበሮ በዓል ናይ 1986 ወይዘሮ ሓሊማ በዓልቲ ቤቱ ናብቲ በዓል ናይ ምስታፍ ዕድል ስለዝረኸበት፡ ኣብ በረኻ ንሓጺር ግዜ ምስ ስድርኡ ክራኸብን ዓይኒ ንዓይኒ ክራኣኣዩን ዕድል ረኪቡ ከም ዝነበረ ይዝከር። ማጂድ ወዲ 19 ዓመት ምስበጽሐ፡ ኣብታ ኣቦ ዝደልየላ ናይ ንእስነቱ እዋን፡ ኣቡኡ ወፊሩ ክምለስ እንዳተጸበየ እንከሎ፣ ስለ ዘይመጾ ዘኽቲሙ ዓብዩ።
በዚ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ኤርትራ ብሰሪ ምልኪ ዘይዘኽተመትን ዘይተበታተነትን ስድራ ከምዘየላ ኩልና ንፈልጦ ካብ ኮነ፡ እታ ብደምን መስዋእትን ህዝባ ናጽነታ ዘረጋገጸት ሃገርና ዝያዳ ኣብ ሓደጋ ዝኣተወትሉ እዋን ንርከብ ካብ ሃለና፡ ኩልና ኤርትራውያን ናይ ቃልሲ መሳርዕና ኣዋሃሂድና፡ ልኡላውነት ሃገርና ንምዕቃብና መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽ ናይ ሓባር ቃልሲ ይጽበየና ከምዘሎ ተገንዚብና ክንላዓል ይግባእ።
ዓወት ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ!!
ምልኪ ይፍረስ፣ ስርዓተ ሕጊ ይንገስ


text:
“ዓድዋ ማሕተም ሰብነት፣ እምነኹርናዕ ሓድነትና” ብዝብል መሪሕ ሓሳብ መድረኽ ዘተ ይሳለጥ ኣሎ
ኣዲስ ኣበባ፣ 20 ለካቲት 20፣ 2012 (ኤፍ ቢ ሲ)“ዓድዋ ማሕተም ሰብነት፣ እምነኹርናዕ ሓድነትና” ብዝብል መሪሕ ሓሳብ መድረኽ ዘተ ይሳለጥ ኣሎ።
እቲ መድረኽ ዘተ ኤጀንሲ ኣቢያተ መፃሕፍቲን ኣቢያተ መዛግብቲን ኢትዮጵያ ምስ ሰውኛ ፕሮዳክሽንን ኤጀንሲ ዩኒቨርሲቲ ኣርባን ብምትሕብባር ዝተዳለወ ኢዩ።
ነቲ መሪሕ ሓሳብ መሰረት ብምግባር ድማ ክሳብ 23 ለካቲት ዝፀንሕ ፌስቲቫል ፊልሚ፣ ምርኢት መዛግብቲን መርሃ-ግብሪ ጉባኤ ሊቃውንቲን ዝተሰናድአ እንትኸውን፥ እቲ ናይ ሎሚ መዓልቲ መድረኽ ዘተ እውን ሓደ ኣካል ኢዩ ተባሂሉ።
ዓድዋ ንምንታይን ብኸመይን ተላዒሉ፣ ዘለዎ ረብሓን ዓድዋ መርኣያ ዓቢዪ ብራኸ ምትሕብባርን ሓድነትን ኢትዮጵያውያን ብዝብል ርእሲ ዝተፈላለዩ መፅናዕታዊ ፅሑፋት ቀሪቦም ዘተ እናተገበረሎም ይርከቡ።
እቶም መፅናዕታዊ ፅሑፋት፥ ብሙሁራት ዩኒቨርስቲ ሜትሮፖሊታን ኮተቤን ዩኒቨርሲቲ ኣርባ ምንጭን ዝቐረቡ ኢዮም።
ብፍሬህይወት ሰፊው


text:
ናይ ኮቪድ-19 መርመራ ግደፍLämna prov för covid-19 - tigrinska
መብዛሕትኦም ሰባት ናይ ኮቪድ-19 ምልክት ሕማም እንተ ገይርሎም መርመራ ምግዳፍ ኣየድልዮምን እዩ። ሓደ ሓደ ሰባት ግን ክገብርዎ የድልዮም እዩ። እዚ ኣብ ኣገልግሎት ሕክምና ወይ ሓልዮት ኣረጋውያን ትሰርሕ እንተ ዄንካ፡ ኣብ መንበሪ ኣረጋውያን ትነብር ወይ ዘቤታዊ ኣገልግሎት እንተ ኣሎካ ዀይኑ ይምልከተካ እዩ።
ኣብቲ ዘለኻሉ ቦታ እንታይ ከም ዘገልግል ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ ላዕሊ ኣብዚ ገጽ ዞባ ምረጽ።
Du kan läsa texten på svenska här.
ምዓስ እየ መርመራ ክገድፍ ዘለኒ?
ጠንቁ ኮቪድ-19 ክኸውን ዝኽእል ምልክት እንተ ኣለካ ኮይኑ መርመራ ክትገድፍ ከድልየካ ይኽእል እዩ። እዚ ዋለ ተኸቲብካ ከለኻ እውን ይምልከተካ እዩ።
ገለ ካብዚ ዝስዕብ ኣባኻ ዝሰማማዕ እንተ ዀይኑ መርመራ ምግዳፍ ከድልየካ እዩ።
- ኣብ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና፡ ኣገልግሎት ክንክን ሕማም ወይ ኣብ ሓልዮት ኣረጋውያን ትሰርሕ ዄንካ።
- ኣብ ሓደ መንበሪ ኣረጋውያን ትነብር ወይ ዘቤታዊ ኣገልግሎት ኣሎካ ዀይኑ።
- ሓደ ሓኪም ወይ ነርስ መርመራ ክትገድፍ ተማሕጺኖሙኻ ኾይኖም።
ኮቪድ-19 ተመሊሱ ክሕዘካ ይኽእል እዩ። ይኹን’ምበር ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ገለ እዋን ኮቪድ-19 ሒዙካ እንተ ነይሩ ኾይኑ መብዛሕትኡ ግዜ መርመራ ምግዳፍ ኣየድልየካን እዩ።
መርመራ ምግዳፍ
እቲ ዝውቱር መርመራ፡ ፒሲኣር-መርመራ እዩ ዝብሃል።
እዚ መርመራ ብሓደ ኣብ ክንክን ሕክምና ዝሰርሕ ሰብ ክውሰድ ይኽእል እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ እዚ መርመራ ባዕልኻ ንነብስኻ ክትገብረላ ትኽእል ኢኻ። ሽዑ ከመይ ከም ትገብር ዝያዳ ሓበሬታ ክወሃበካ እዩ።
ክሳብ መልሲ ዝመጸካ ኣብ ገዛኻ ጽናሕ
ክሳብ መልሲ ናይቲ መርመራ ዝመጸካ ኣብ ገዛኻ ክትጸንሕ ኣገዳሲ እዩ።
ጸረ-ጂን መርመራ - ቅልጡፍ መርመራ
ንኣብነት ከም መርመራ ጸረ-ጂን ዝኣመሰሉ ካልኦት መርመራታት ኣሎዉ። ቅልጡፍ መርመራ ተባሂሎም እውን ይጽውዑ እዮም። ካብ ቤት መድሃኒት ድማ ክግዝኡ ይኽእሉ እዮም።
እንተ ዘይደሊኻ ጸረ-ጂን መርመራ ምግዛእ ኣየድልየካን እዩ።
እቲ መርመራ ብኸምዚ ኣገባብ ይግበር
እቲ ቅምሶ ብፍሉይ ዘንጊ ካብ ኣፍንጫ ወይ ጐረሮ ይውሰድ ወይ ካብ ኣፍንጫን ጐረሮን ክልቲኡ ይውሰድ።
ጽቡቕ ከይስምዓካ ይኽእል እዩ ግን ኣየቘንዙን እዩ።
ንኽንደይ ግዜ እየ ኣብ ገዛ ክጸንሕ
ከም ዝሓመምካ ኾይኑ እንተ ተሰሚዑካ ኣብ ገዛኻ ኮፍ በል። ዋላ ኮቪድ-19 ከም ዘይብልካ መልሲ ናይ መርመራ ይምጽኣካ ይምልከተካ እዩ። ክሳብ ከም ዝሓወኻ ኾይኑ ዝስምዓካ ኣብ ገዛኻ ጽናሕ።
ኮቪድ-19 ንዘለካ
እቲ ናይ ፒሲኣር-መርመራ ኮቪድ-19 ከም ዘለካ እንተ ኣርእዩ፡ ክሳብ ነቲ ሕማም ኣመሓላላፊ ዘይትኾነሉ ግዜ ኣብ ገዛኻ ኮፍ ክትብል ኣለካ። እዚ ዝስዕብ ኵሉ ትኽኽል ምስ ዝኸውን ኣመሓላላፊ ሕማም ኣይኮንካን፡
- ብንጹር ሒሹካ ኣሎ።
- ንኽልተ መዓልታት ረስኒ ኣይነበረካን።
- ካብ ትሓምም እንተ ወሓደ ሓሙሽተ መዓልታት ሓሊፉ ኣሎ።
ገና ኣመሓላላፊ ሕማም እንተ ኣለኻ ዄንካ ንምርግጋጽ ሓደ ሓድሽ መርመራ ምግዳፍ ኣየድልየካን እዩ።
ኣብቲ ምኽሪ ኮቪድ-19 ንዘሎካ ዝብል ጽሑፍ ብዝያዳ ኣንብብ።


text:
Radio Erena: January 23, 2014
ኣብ እስራኤል ዝርከቡ መብዛሕቶም ኤርትራውያን ዝኾኑ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ከም መቐጸልታ ናይቲ ብዕለት 21 ታሕሳስ ዝጀመርዎ መሰል ስደተኛ ንምርግጋጽ ዝዓለመ ሰለማዊ ሰልፊታት ትማሊ 22 ጥሪ’ውን ብዝሰፍሐን ብዝሓየለን መልክዕ ከምዝቐጸልዎ ወኪል ሬድዮ ኤረና ካብ ተልኣቪቭ ሺሻይ ገብረሃንስ ሓቢሩ።
እቲ ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ መንግስቲን ህዝቢን እስራኤል ሰፊሕ መዛረቢ ኣርእስቲ ኮይኑ ከምዝቐነየ ዝፍለ ኮይኑ፣ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና እስራኤል ኮነ ማዕከናት ዜና ዓለም ኣብ እስራኤል ካብ ዝተኻየዱ ሰለማዊ ሰልፊታት ኣቲ ዝሓየለን ስነምግባር ዝሓለወን ኪብላ ገሊጸንኦ ።
ስደተኛታት ብዛዕባ’ቲ ዘካይድዎ ዘለዉ ሰለማዊ ሰልፊታትን ናብ መንግስቲ እስራኤል ዘቕርብዎ ዘለዉ ሕቶታትን ካብ ሰበስልጣን መንግስቲ’ታ ሃገር ዝተዋህበ መልሲ’ኳ እንተዘይሃለወ፣ ተስፋ ብዘይምቑራጽ ክሳብ መወዳእታ ንመሰልና ኪንቃለስ ኢና’ ክብሉ ብትሪ ከምዝገለጹ’ውን ወኪልሬድዮ ኤረና ኣገንዚቡ።
እቶም ስደተኛታት ብተወሳኺ፣ ፖለቲካዊ ሕቶ እንተዘይኮይኑ ቁጠባዊ ጉዳይ ናብ ስደት ከምዘየምርሖም ንምርግጋጽ፣ ነቲ ሰለማዊ ሰልፍታት ስራሕ ድው ብምባል ከምዘካየድዎ ይጥቐስ።
ብ15 ጥሪ’ውን ቆልዑን ህጻናትን ዝሓዛ ኣሽሓት ደቂንስትዮን ተመሳሳሊ ሰልፊ ከምዘካየዳ ይዝከር።
እዚ ትማሊ 22 ጥሪ ዝተኻየደ ሰለማዊ ሰልፊ፣ ፍሉይ ዝገብሮ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን ኣብ ጎኒ ወገናቶም ደው ብምባል፣ ኣብ ኤምባሲታት እስራኤል ተመሳሳሊ ሰልፊ ምክያዶም’ዩ።
ካብ ዝተፈላለያ ትካላት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ማሕበራትን ውድባትን ዝተወከሉ ሓያሎ ሰባት’ውን ኣብ’ዚ ናይ ትማሊ ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ ጎኒ’ቶም ስደተኛታት ተሰሊፎም ውዒሎም።
ኣብቲ ናይ ትማሊ ሰለማዊ ሰልፊ ኣባል ፓርላማ እስራኤል ዝኾነ ኢትዮጵያዊ ዝመበቆሉ ኣይሁዳዊ ሽሎሞ ሞላ “ነዚ ተካይድዎ ዘለኹም ሰለማዊ ሰልፊታት ብዕቱብ ንከታተሎን ንካትዓሉን ኣለና” ድሕሪ ምባል ኩሉ እስራኤላዊ መሰል ስደተኛታት ናይ ምኽባር ግዴታ ስለዘለዎ እተካይድዎ ዘለኹም ሰልፊ ብዘይምሕላልን ብዝሓየለ መልክዑን ክትቕጽልዎ ይላቡ ክብል ኣተባቢዑ።
ኣብ ጎድንኹም ንኽስለፍ ዝቐሰበኒ ኣውራ ምኽንያት ጥምረትኩም ሓድነትኩም’ዩ ዝበለ እቲ ኢትዮጵያ ዝመበቖሉ ኣይሁዳዊ ኣባል ፓርላማ እስራኤል፣ ናብታ ሃገር ካብ ዝገኦኣዘላ ዕለት ከምዚ ዓይነት ውህዱን ርግኣት ዘለዎን ሰለማዊ ሰልፊ ርእዩ ከምዘይፈልጥ’ውን መስኪሩ።
ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ እንዳሳዕሪ ዝጀመረ ሰለማዊ ሰልፊታት ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ’ውን ናብ ዝተፈላለያ ኤምባሲታት ብጥርኑፍ ብምኻድ፣ መንግስቲ ኣስራኤል መሰል ስደተኛ ንከኽብር ከዘኻኽሩን ጸቕጢ ኪፈጥሩን ተማሕጺኖም።
ነቲ ኣስታት 10 ሽሕ ስደተኛታት ዝተሳተፍዎ ሰለማዊ ስልፊ ንምውዳብ፣ ዝተፈላለዩ ውልቀሰባትን ኣባላት ደልይቲ ፍትሒን ለይቲን ቀትሪን ከይተሓለሉ ይሰርሑ ከም ዘለዉ ይፍለጥ።
================================================


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ምስ ኣሚር ቐጠር ሓማድ ቢን ከሊፋ ኣልታኒ ኣብ ዶሓ ተራኺቡ ተዘራሪቡ።
ካብ ቀንዲ መወልቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነት ቐጠር፣ ብጉዳይ እቲ ገና ማዕልቦ ዘይረኸበ ምስሕሓብ ኤርትራን ጅቡትን፣ ጉዳይ ክራይ ወደብ ዓሰብ ከምኡ’ውን ጉዳይ ሶማልን ሱዳንን ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ቀጻሊ ዝርርባት ከምእተካይድ ይፍለጥ።
እዚ ሕጂ ኣብ ዶሓ ዝተኻየደ ርክብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ሸኽ ሓማድ ቢን ከሊፋ ኣልታንን’ውን ካብዚ ዝፍለ ከምዘይኮነ ነቲ ብጉልፍ ኒውስ ዝተፈነወ ዜና ዝተዓዘቡ ተንተንቲ ይጠቕሱ።
ካብ ዞባውን ኣህጉራውን ርክባት ተነጺሉ ዘሎ ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ መንግስቲ ኤርትራ፣ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ንዘለዎ ጸገም ብመንገዲ ቐጠር ክፍትሖ ጥራይ ከምዝደሊ’ዩ ዝግለጽ።
ኣብቲ ኣብ 2008 ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡትን ዝተኻየደ ኵናት ምምላስ ብኽልቲኦም ወገናት ናይ ዝተማረኹ ወትሃደራት ብዝምልከት’ውን ብመንጎኝነት ቐጠር ጻዕርታት ይቕጽል ምህላዉ’ዩ ዝግለጽ።
ኣብ ዳህላክ ንመዘናግዒ ዘገልግል ውቁብ ቪላታት እትሃንጽ ዘላ ቐጠር፣ ንወደብ ዓሰብ ብኽራይ ክትግልገለሉ ከምእትደሊ’ውን ሓያሎ ማዕከናት ዜና ብተደጋጋሚ ዝጠቕስኦ ዘለዋ’ዩ።


text:
ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ዝካየድ ዘሎ ሰለማዊ ሰልፊ ኣውስትራልያ
ፈረጀት : መልበርን
07/01/07
በጋጣሚ’ቲ ስርዓት ህግደፍ ብስም ፈስቲቫል ዘካይዶ ዓመታዊ ፕሮፓጋንዳ፡ ኣብ ኣውስትራልያ ዝርከቡ ታቓወምቲ ስርዓት ህግደፍ፡ ንመበል ሓሙሻይ ዓመት ብዝላዓለ ምድላውን ፍናን ኣብ ክፉት ጎደና ኣድራሽ መልበርን ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም። ቦታ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ማእከል ከተማ መልበርን ብሙዚቀኛታት ዝተሰነየ፡ ንሰልፈኛታት ፍናን ዝሃበ፡ ንተዓዘብቲ ዝሰሓበ ብምንባሩ፡ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ብዓይነት ይኹን ብዓቀን ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ሰርዓት ህግደፍ ዓቢ ስጉምቲ ዝተራኣየሉ ሰልፊ ምንባሩ ክጥቀስ ይከኣል። ብምኽንያት ሰለማዊ ሰልፊ ንህዝቢ ዝተዓደለ ጽሑፋት፡ ዝተራእየ ናይ ቪድዮ ደኩሜንታት፡ ዝተለጠፈ ጭሮሖታትን ነቲ ሰለማዊ ሰልፊ ደምቀት ዝሃበ ተውሳኺ ሓይሊ ናይቲ መደብ እዩ። ካብ ዘተፈላለየ ከተማታት እውስትራልያ ኣብቲ ሰልፊ ንኽስተፉ ዝመጹ ኤርትራውያን ኣጋይሽ፡ ካብ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከም ኣመኒስት ኢንተርናሽናል፡ ትካላት መራኸቢ ብዙሓን ስልፍታት ክኢላታት ሙዚቀኛታት ተሳቲፎም ነሮም። እዚ ኣብ ዕለት 5ን 6ን 2007 ንኽልተ መዓልቲ፡ ካብ ሰዓት 4፡00 ድ፡ቀ ክሳብ ሰዓት 11፡00 ድ፡ቀ ብዘይ ዕርፍቲ ዝተኻየደ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ፡ ንስርዓት ህግደፍ ብምኹናን፡ ተቓወምቲ ኣብ ኤርትራ ፍትሒ ክነግስ ህዝቢ ካብ ኣርዑት ጭፍለቓ ህግደፍ ክላቐቅ፡ ኣብዝግበር ዘሎ ቃልሲ ብዘይቶግላባ ቃልሶም ከሐይሉ ምዃኖም ደጊሞም ቃሎም ዘሐድስሎ መድርኽ እዩ ነይሩ።
እቲ ንሃልኪ ቲቪ ኤረ ንፖለቲካዊ ጎስጓስ ተባሂሎ ዝተዳለወ መደብ ህግደፍ ክፈርስ ጀሚሩ ኣሎ። ካብ 2001 ብተኻታታሊ ክካይድዎ ዝጸንሑ ብስም ፈስቲቫል ዝፍለጥ ምትእኽኻብ ንሰብሰልጣናት ህግደፍ በዳሂ ስለዝነበረ፡ ክጸልዉ ይኽእሉ እዮም ዝተባህሉ ሓለፍቲ ህግደፍ፡ ዕብዳላ ጃብርን ኣልኣሚን መሓመድ ስዕድን ተበራርዮም እውስትራልያ ክመላለሱ ጸኒሖም እዮም። ናይ 2007 መገሽኦም ግን ስርዓት ህግደፍ ኣጋጢምዎ ብዘሎ ዲፕሎማስያዊ ክሳራ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳይ ሶማል ብዝገበርዎ ምትእትታው፡ ዝሓተትዎ ቪዛ ክሰልጦም ከምዘይከኣለ ሓበሬታት ኽልሑኽ ጀሚሩ ኣሎ። ደንጒና ዝረኸብናዮ ሓበሬታት ከምዘረጋግጾ ድማ እቶም ክብገሱ ዝሓሰቡ ሰበስልጣናት ህግደፍ ብሕማም ምኽንያት ግብገሱ ሰለዘይተኻኣለ፡ ነዚ ንምፍዋስ ተባሂሉ ብፓስፖርት ኣመሪካ ዝንቀሳቐስ ኣቶ ሳልሕ መኪ ነቲ መደብ ክሽፍን ብተብተብ ተብጊሱ ኣብ ፍርቂ’ቲ መደብ ስለዘርከበ ነቲ ዘጋጠሞም ናይ ቪዛ ክሳራ ክጎላብብዎ ይፍትኑ ኣለዉ። ቅድሚ’ዚ ሳልሕ መኪ’ውን ከርክብ እይካልን እዩ ዝብል ስኽፍታ ስለዝነበሮም፡ ብሞግዚትነት ዕብደላ ጃበር ዝሰርሕ ሸኽስያ ኣልቦ ኣምበሳደር ኣስመሮም ዝመርሖም እኽብካብ ግጅለ ህግደፍ፡ ሓምዳን ናይ’ዚ ዓመት’ዚ ዝላዓለ ጋሻ እዩ ብዘስምዕ ቃና ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ መልበርን ናይ ምቕባል ስነስርዓት ገይርሉ ነይሩ። ብዛዕባ መንነት ሓምዳን ምዝራብ ሚዛንካ ምዝንጋዕ ኣብራሲ ምዃኑ ንተቐማጦ ጀርመን ንገድፈሎም።
ሞራል ሰዓብቲ ህግደፍ ነዚ ስነስርዓት ዝጎደሎን ንወልቃዊ ዝነኦም ተባሂሉ ንስእሊ ዝተዳለወ ቀብዘርዘርን፡ መውዳእታ ዘይብሉ መደረ ሃለውለው ኣስመሮም ነቲ ናይ ቀዳማይ መዓልቲ ናይ ጓይላ መደብ ሰለዘህሰሶ፡ ተለኣኣኽቲ ናቲ ስርዓት ከይተረፉ ክጻወርዎ ኣይከኣሉን። እቶም ክሳብ ሰዓት ሰለስተ ክትጻወቱ እኹም ተባሂሎም ገንዘቦም ዝኸፈሉ ፈተውቲ ጓይላ መደረን ፖለቲካን ህግደፍ ክንሰምዕ ኣይመጽእናን ኢሎም ብዝፈጠርዎ ነውጽን ባእስን፡ ድሕሪ 3 ወይ 4 ደርፊ፡ ወዲ ትኹል እንዳደረፈ እንከሎ ሓለፍቲ እዳራሽ መብራህቲ ብምጥፋእ ሰዓት 12፡30 ካብቲ ኣድራሽ ኣውጺኦሞም። ዝኾነ ኮይኑ ውራይ ህግደፍ ኣብ”ዞም ክልተ ተመሳሳሊ ባህሪ ዘለዎም ሰባት ብምውዳቑ፡ ነቲ ብዝተፈለለየ መንገዲ ኣብ ፈስቲቫል ከይተረፍ ጎስጓስን ምፍርራህን ክግበርሉ ዝቐነየ ህዝቢ ዝዕግብ ኮይኑ ሰለዝይተረኽበ፡ እቲ ፈስቲቫል ዝብል ስም’ሲ ይተረፍ እቲ ጓይላ ‘ውን ኣይደመቐን።
ተቓወምቲ ኣብ መስመር ዲሞክራስን ፍትሕን ረጊጾም፡ መስል ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ዝረጋገጽ፡ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዝኣተዎ ቦታን ዝሕንጸጾ ናይ ምትላል መደብን ብምስዓብ፡ ብግልባብ ማሕበረሰብ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘይሕጋውን ኣነዋርን ተግባራት ንምቅላዕን ጉዱ ንምውጻእን ዝተኻየደ ቃልሲ ናህሪ ክውስኽ መደባት ሓንጺጾም ኣለዉ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=3538


text:
June 9, 2018
ብኣልኣሚን መሓመድ ሰዒድ
መቅድም
ብዛዕባ ሕሉፍ ታሪኽና ዕሙቕ ዝበለ መረዳእታ ምስ ዝህልወና፣ ህሉው ኩነታትና ንምርዳእን ምግንዛብን ኣይክጽግመናን’ዩ። መንፈስና’ውን ብእኡ መንጽር ይሕደስን ይበራበርን’ዩ። ምኽንያቱ፣ ብጽሑፍ ዝተሰነየ ታሪኽ ዘለዎ ህዝቢ፣ ምሉእነትን ንሕናነትን ኣብ ውሽጡ፣ ማዕርነትን መን ካብ መን ዝብል ቅዱስ ውድድርን ድማ፣ ምስ ካልኦት ስለዘሕድረሉ፣ እዛ “ህርፋን” ብዝብል ስም ዝተደርሰት መጽሓፍ ሰሪታትሉ ዘላ ባይታ ድማ እዚ ዝተጠቕሰ’ዩ።ሓደ ጽሑፍ፣ ታሪኽን ልቢ ወለድን ዘወሃሃደ ምስ ዝኸውን፣ ንሂወት እናስተማቐርና ብዘይሰልኪ መገዲ ንኸነንብባ ይሕግዘና’ዩ። ኣብቲ ቀዳሞት ዝሓለፍዎ ታሪኻዊ ህይወት እናሓንበስና ድማ፣ ኣብ ስግኣቶምን ተስፍኦምን፣ ጭንቀታቶምን ራህወኦምን ኣቲና ምስኣቶም ንጎዓዝ። ካብ ዝሓለፍዎ ተመኩሮ፣ ነቲ ኣወንታ ክንዕቅቦን ከነወቕቦን ሓላፍነት የሰክመና። እቲ ጌጋታት ድማ፣ ንኽንመሃረሉን ንኸይድገም ንኽንቃለሰሉን መወከሲ ይኾነና። እዛ ብኣቶ ኣልኣሚን መሓመድ ሰዒድ ዝተደርሰት መጽሓፍ ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ብዝልካዕን ዝምዘንን ኣገባብ ዝሓቆፈት…


text:
Radio Erena: 23 February 2020
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ኪር ማያርዲት፣ ንመራሒ ተቓዋሚ ሓይሊ ሪክ ማቻር ናይ ምኽትል ፕረዚደንት መዓርግ ከምዝሃቦ፣ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
ሳልቫ ኪር ብዓርቢ 21 ለካቲት ኣብ ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ፣ ንሰላም ዘለዎ ቅሩብነት ንምርኣይን፣ ቀዳማይ ደረጃ ናይቲ ዝምስረት ናይ ልፍንቲ መንግስቲ ንምጅማርን፣ ንተቓዋሚኡ ናይ ቀዳማይ ምኽትል ፕረዚደንት መዓርግ ከምዝሃበ ሓቢሩ።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ረቤካ ንያንደንግ እውን ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ናይ መጀመሪያ ጓለንስተይቲ ምኽትል ፕረዚደንት ከምዝተሸመት ተገሊጹ።
ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር፣ ናይ ጸጥታ ሓላፊ ከምኡ’ውን ሓላፊ ፕረዚደንታዊ ጉዳያት ዝነበሩ ሰበስልጣናት ዝርከብዎም፣ ካብ መዝነቶም ብምፍናው ሓደስቲ ለውጥታት የተኣታትው ኣሎ።
ዘተ ሰላም ደቡብ ሱዳን ኣብ መዕረፊኡ ክበጽሕን ንኩሎም ወገናት ዘሳተፈ ሓድሽ መንግስቲ ንኽቐውምን ዝተዋህቦ ናይ ግዜ ገደብ ብምድንጓዩ፣ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ብሃገራት ምዕራብ ክኽሰስ እዩ ጸኒሑ።


text:
ኢጋድ ኣብ 2015 ዓ.ም. ዝተብፅሐ ውዕል ሰላም ግብራዊ ክኸውን ዘለዎ ድልየት’ውን ኣብቲ ሎሚ ኣብ አዲስ አበባ ዝተኻየደ ዋዕላ ሓቢሩ።ተንተንቲ ግን ናይ ደቡብ ሱዳን ፕረዝደንት ሳላቫ ኪር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝተጋብአ ጉባኤ ዘይምስታፎም ከም ፅቡቕ ምልክት ኣይርኣዩዎን።
መራሕቲ ኢትዮጵያ፣ኡጋንዳ፣ሶማልን ሱዳንን፣ሚኒስትራት ወፃኢ ጉዳያት ኬንያን ጂቡትን ከምኡ እውን ዞባዊ ወኪላትን ዓለምለኸ ኣካላትን ኣብቲ ጉባኤ ተሳቲፎም ኣለው።ምኽትል ፕረዝደንት ደቡብ ሱዳን ታባን ደንግ ጋዪ ኣብቲ ኣኼባ ብምርካብ ኣብ ደቡብ ሱዳን እናንቆልቆለ ይኸድይ ብዛዕባ ዘሎ ኩነታት ምስ ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ተዘራሪቦም ኣለው።
ፕረዝደንት ሳልቫ ኪር ኣብቲ ኣኼባ ዘይምርካቦም ግን ጎሊሁ ዝተርኣየ ነይሩ።ኣብ ዋሽንግተን ዝመደብሩ ኣትላንቲክ ካውንስል ናይ ዝተባህለ ትካል ምርምር ዳይረክተር ኣብ ጉዳይ ማእኸል ኣፍሪቃ ብሮንዋይን ብሩቶን ብዛዕባ እዚ ከምዚ ይብል።
“ደቡብ ሱዳን እናተበታተነት፣ንዜጋታቶም ክከላኸሉ ዘይክኣሉ፣ቅልውላው ስደተኛታት ኣብ ምሉእ እቲ ከባቢ እናዕለቕለቖ ኣብዝርከበሉ እዋን ፕረዝደንት ሳልቫ ኪር ምስ ናይ ኢጋድ መሳርሕቶም ክዛረቡ ዘይምኽኣሎም ብዛዕባ ምንጪ ሽግራት ደቡብ ሱዳን ዓው ኢሉ ዝዛረቦ መልእኽቲ ኣለዎ።”
ኢጋድ ብወገኑ ፕረዝደንት ኪር ኣብ ቀረባ ዝተኣወጀ ውዕል ቶኽሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ኣብ ግብሪ ከውዕልን ኣብ ልዕሊ ነቲ ስምምዕ ዝጥሕሱ ድማ ዘየማትእ ስጉምቲ ክወስዱን ፀዊዑ’ሎ።


text:
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ናይ ስልጣን መልቀቒ ሕቶ ዘቕረቡ ኣብ ሓደ ለይቲ ዝመፀ ኣይኮነን ብደረጃ ኢህወዴግን ሓድ ሕድ ኣባል ፖለቲካዊ ውድባትን ውሽጦም ዝፈተሽሉ ኣኼባ ብምክያድ ኣብታ ሃገር ንሓዋሩ ዝሓሸ ኩነታት ንምፍጣር ብዘቐመጦ ኣንፈት ምዃኑ ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ቃለ መጠይቕ ዝገበሩ ሚንስትር ኮሚኒኬሽን እታ ሃገር ዶ/ር ነገሪ ሌንጮ ገሊፆም።
እዚ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ታሪክ ዓብዪ ትርጉም ኣለዎ እውን ኢሎም።
“ክቡር ቀዳማይ ሚንስትርና ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ታሪኽ ፈላማይ ብዝብሃል ስልጣኖም ብድልየት ንምልቃቕ ምሕታቶም እዚ ብናይታ ሃገር ታሪኽ ዓብዪ ነገር እዩ ክበሃል ይክኣል።”
ምኽንያቱ ናይ ዴሞክራሲ መግለፂኡ ተግባር ስለዝኾነ መራሕቲ ንሃገር ዘለዎም ፍቕርን ንህዝቢ ዘለዎም ክብሪን ዘርኢ እዩ ኢሎም።
እቲ ምልቃቕ ስልጣን ንኣባላት ካብነ ከምዘይምልከት እውን ገሊፆም ኣለው።ቤት ምኽሪ ገዛኢ ፓርቲ ኣቦ መንበር ክምረፅን ቀዳማይ ሚንስትር ድማ ብመሰረት ሕጊ ዝመርፀሉ ኩነታት ክህልው እዩ፤ኣብ ግዚኡ ዝግለፅ እዩ ኢሎም።


text:
ኣብ ግብጺ ተኣሲሮም ዝጸንሑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዋሕስ ተፈቲሖም
ኣብ ግብጺ ተኣሲሮም ዝነበሩ 5 ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዋሕስ ከም ዝተፈትሑ ተጣበቕቲ መሰላት ስደተኛታት ሓቢሮም።
ንሳቶም፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ ብኣስታት 500 ዝኾኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ካይሮ፡ ኣብ ፊት ቤት ጽሕፈት ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተኻየደ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ወዲብኩም፡ ብዝብል ክሲ'ዮም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ጸኒሖም።
ኣስታት 1000 ዶላር ዋሕስ ብምኽፋል ከም ዝወጽኡ፡ ኣቦ መንበር ኤርትራዊ ምንቅስቓስ ንደሞክራስን ሰባዊ መሰላትን (ኤምዲሰ) ኣቶ ኢያሱ ዓንደማርያም ንቢቢሲ ገሊጹ። እዚ ማለት፡ ንዝቕጽል መስርሕ ጉዳዮም፡ ካብ ሓጹር ቤት ማእሰርቲ ወጻኢ ኮይኖም ክከታተሉ'ዮም።
ኣቶ ኢያሱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ "ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ተሳቲፍኩም፡ ወዲብኩም ተባሂሎም'ዮም ተኣሲሮም ጸኒሐም። ጠበቓ ጌሮም ንቤት ፍርዲ እናተመላለሱ ጸኒሖም፡ ቆጸራኦም እናተመሓላለፈ ግን ክሳብ ሕጂ ጉዳዮም ከይተራእየ ጸኒሑ" ኢሉ።
ዋላ'ኳ ካብ ማእሰርቲ እንተወጽኡ፡ እቲ ዝሓለፍዎ ናይ ማእሰርቲ ተመክሮን "ምፍርራሕን" ኣብ ልዕሊኦም ቀሊል ዘይኮነ ስክፍታን ስግኣትን ከም ዝፈጠረሎም'ውን ኣቶ ኢያሱ ጠቒሱ።
ማእሰርቲ ናይቶም "ጥርዓን ከስምዑ ዝፈተኑ" ስደተኛታት ቅኑዕ ከም ዘይኮነ ዝገልጽ ኣቶ ኢያሱ፡ ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንኩነታት እዞም ኣብ "ከቢድ ሻቕሎትን ጸገምን ዝርከቡ" ኤርትራውያን ብዕቱብ ክሕዞ ጸዊዑ።
"እቲ ዝዓበየ ነገር ከኣ ነባሪ ፍታሕ [ናብ ሳልሳይ ሃገር ዝሰጋገሩሉ] ምርካብ'ዩ" ብምባል ንነዊሕ እዋን ምጽባዮም፡ ብስጭት ፈጢሩሎም ምህላዉ ይዛረብ።
"እቲ ኤርትራዊ ኣብ ዝሃለወ ሃልዩ፡ ዝኾነ ጉጀለ ኮነ መንግስቲ ምስ ዘጥቅዖ ዝጣበቐሉ ስለዘይብሉ'ዩ፡ ኣብ ከምዚ ሽግር ዝወድቕ ዘሎ" ድማ ኢሉ።
ምኽንያት እቲ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ጉዳይ ኤርትራውያን ብፍላይ ጉዳይ ድሕነት፡ ጉዳይ ናብ ሳልሳይ ሃገር ምስግጋር፡ ጉዳይ ዑቕባ ምርካብ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናከፍአ ብምምጽኡ ምዃኑ ገለ ካብቶም ወደብቲ ንቢቢሲ ገሊጾም ነይሮም።
ነቲ መስርሕ ምስቶም ካብ ሶርያውያን፡ ዒራቕ፡ ሶማልን የመንን ዝመጽኡ ስደተኛታት ብምንጽጻር ናይቶም ኤርትራውያን ኣዝዩ ዝነውሐ ምዃኑ ኤርትራውያን ዘማርርሉ ጉዳይ ምዃኑ ይጠቕሱ።
ብዘይካ'ዚ ካልእ ነቲ ሰላማዊ ሰልፊ ከካይዱ ዘገደዶም ጉዳይ ትሕቲ ዕድመ ምዃኑ እቶም ስደተኛታት ይዛረቡ። ንኤርትራውን ትሕቲ ዕድመ መረጋገጺ ሰነድ ስለ ዘይብሎም ብዘይ ዝኾነ ሓገዝ፡ ንኽልተ ሰለስተ ዓመት ጉዳዮም ተመጢጡ "ኣደዳ ግዳም ሓደርነት፡ ዘየድሊ ወልፍታትን፡ ከምኡ'ውን ኣብ'ተን ደቂ ኣንስትዮ ዘየድሊ ጥንሲ" ከም ዘጋጥሞም ብምረት ይዛረቡ።
ብሰንኪ እዚኦምን ካልእን ጸቕጥታት ናይ ቀቢጸ ተስፋ ስጉምትታት ክወስዱ ዝግደዱ ከም ዘለዉ ብምግላጽ፡ ናብ ሱዳን ዝምለሱን ሰሃራ ቆሪጾም ናብ ሊብያ ክኸዱ ዝተገደዱ'ውን ከም ዘለው ሓቢሮም።


text:
ቅድሚ ሰላሳን ሽዱሽተን ዓመት ዝተመስረተ ማሕበር ተጋሩ ሰሜን ኣሜሪካ፣ዓመታዊ ፌስቲቫሉን ዋዕላታቱን ቅድሚ ትማሊ ቀዳም ኣብ ዝተሳለጠ ምሸታዊ ትልሂት ዛዚሙ።እቲ ማሕበር ንተኸታተልቲ መዓልታት ገምጋማዊን ንህዝቢ ዘሳተፈ ኣኼባን ኣብ ዩኒቨርስቲ ሃዋርድ ኣሰላሲሉ‘ዩ።
ናይ‘ቲ ማሕበር ብሕታዊት ኣባል ላዕለዋይ መሪሕነት ወ/ሮ ኣብሪሃ እያሱ፣ ተሳትፎ ደቂ-ኣነስትዮ ኣዝዩ ትሑት ኮይኑ ከምዝረኸበቶን ንክማሓየሽ ዝያዳ ክስራሓሉ ከምዘለዎ ገሊፃ።
ካብ ትግራይ ተወኪሉ ዝመፀ ኣምባሳደር ተወልደ ገብሩ፣ዳያስፖራ ትግራዋይ ዓቅሙ ወዲቡ፣ኣብ ኢንቨስትመንት ክዋፈር፣ብዘለዎ ክእለት ካኣ ኣብ ትምህርቲ፣ጥዕና፣ቴክኖሎጂን ምህንድስናን ኣስተዋፅኦ ክገብር፣ንትግባረ መደብ ምዕባለን ትራንስፎርሜሽንን ኣበርክቶ ክገብር ፀዊዖም።
ሓዱሽ ኣቦ-መንበር ማተሳኣ ኣቶ ኪሮስ ኣርኣያ ብወገኑ፣ናይ‘ቲ ማሕበር ራኢ፣ኣብ ወፃኢ ዘሎ መንእሰይ ወለዶ ንነባር መሪሕነት ተኪኡ ነቲ ቃልሲ ናብ ዝላዓለ ብርኩ ንከብፀሖን ኣብ ምዕባለ ሃገሩ ተሳትፎ ንክገብር ምብቃዕ ምኻኑ ሓቢሩ።
ናይ ሎም-ዘበን ፈስቲቫል ማተሰኣ ቀዳም ምሸት ተዛዚሙ
ዳያስፖራ ትግራዋይ ዓቅሙ ወዲቡ፣ኣብ ኢንቨስትመንት ክዋፈር፣ብዘለዎ ክእለት ካኣ ኣብ ትምህርቲ፣ጥዕና፣ቴክኖሎጂን ምህንድስናን ኣስተዋፅኦ ክገብር መፀዋዕታ ቀሪቡ
ቅድሚ ሰላሳን ሽዱሽተን ዓመት ዝተመስረተ ማሕበር ተጋሩ ሰሜን ኣሜሪካ፣ዓመታዊ ፌስቲቫሉን ዋዕላታቱን ቅድሚ ትማሊ ቀዳም ኣብ ዝተሳለጠ ምሸታዊ ትልሂት ዛዚሙ።እቲ ማሕበር ንተኸታተልቲ መዓልታት ገምጋማዊን ንህዝቢ ዘሳተፈ ኣኼባን ኣብ ዩኒቨርስቲ ሃዋርድ ኣሰላሲሉ‘ዩ።
ዕለታዊ ፈነወ ድምጺ ኣመሪካ
-
05/10/2022
ፈነወ ድምጺ ኣመሪካ ቋንቋ ትግርኛ ጥቅምቲ 5,2022
ፈነወ ድምጺ ኣመሪካ ቋንቋ ትግርኛ ጥቅምቲ 5,2022 ዜና ( ሕብረት ኣፍሪቃ ቀጥታዊ ዘተ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን መራሕቲ ክልል ትግራይን ክካየድ ጸዊዑ: ተወላዶ ትግራይ ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ንህወሓት ዝቓወም ሰልፊ አካይዶም: ሰሜን ኮርያ ንጃፓን ዝሓልፍ ሚሳይል ተኹሳን ካልኦትን) ቃለ መጠይቕ ምስ መስራቲትን ቋንቋ ትግርኛ ንኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝተወልዱን ዝዓበዩን ብርሕቐት ዝምህር ትካል 'ሰማይኪድስ' ሩት ተወልደ የጠቓልል


text:
June 12, 2015
ጋዜጣዊ መግለጺ
ህዝቢን መንግስቲን ኤርትራ፡ ብ“መርማሪ ኮምሽን” ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊኦም ተመስሪቱ ዘሎ ን“ጃማላዊ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት” ዝምልከት ስምዒታዊ ክሲታት፡ ትሕዝቶኡ ብኹሉ መለክዒታት ባዶን መሰረት ዘይብሉን ኮይኑ ረኺቦሞ ኣለው። እዚ ክሲታት’ዚ፡ መቐጸልታን መዕረጊን ናይቲ፡ ኤርትራ ኣብ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ምዕባለ፡ እንተላይ ኣብ መዳይ ሰብኣዊ መሰላት እተመዝግቦ ዘላ ገስጋስ ንምዕናው ኪካየድ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ድርኺት ዘለዎ ዘመተ እዩ። ካብ ጠቐነ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ንላዕሊ ድማ፡ ጠቐነ ኣብ ልዕሊ ሓደ ሰብኣዊ ክብሪን ክብርታትን ዝሕብሕብ ስልጡን ህዝቢን ሕብረተሰብን እዩ።
እዚ ክስታት’ዚን ብዛዕባ ኤርትራ ገለ እወታዊ ነገር ክብሉ ንዝደልዩ ወገናት ኣፎም ንምዕባስ ዝካየዱ ካልኦት ፈተነታትን፡ ምስ ኤርትራ ብቐጻሊ እናዓበየ ዝመጽእ ዘሎ ጥዑይ ኣህጉራዊ ጽምዶ ንምኹላፍ ምስ ግዜ ዝጓየዩ ዘለው ሃቐነታት ምዃኖም ንጹር እዩ። ብግልጺ፡ እዞም ብዘይ ብቑዕ መወከሲታት ን“ተኽእሎ ገበን ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊነት” ኣመልኪቶም ዝቐርቡ ዘለው ክሲታትን ሚዛን ዘይብሎም ናይ ኣጋንኖ መግለጺታትን፡ ነቶም ሓቀኛ ክውንነት ኤርትራ ዘንጸባርቑ ህዱኣት መግለጺታት ዓብሊሎም፡ ፍትሒን ርትዒን ቅድሚ ምግሃዶም ጉዳያት ንምቅልጣፍን ንምስግዳድን ዝዓለሙ እዮም። ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ብዙሕ ግህሰታት ዝፈጸሙን ጠንቂ ዘይምርግጋእ ዝኾኑን ወገናት፡ ነዚ ክስታት’ዚ ከም ከውሊ ተጠቒሞም ካብ ገበኖም ክሕብኡን መመኽነዪ ዝሕልንዎ እከይ ዕላማታት ክገብርዎን ይደልዩ ከምዘለው ድማ ርዱእ እዩ።
ብተደጋጋሚ ከምእተገልጸ፡ ኤርትራ፡ ኣብ ቃልሲ ንሰብኣዊ መሰላት ከምእተወልደት ሃገር መጠን፡ ሰብኣዊ መሰል ዜጋታታ ንምርግጋጽን ንምጥንኻርን ኮነ ዓይነት ህይወት ዜጋታታ ንምምሕያሽ እተወፈየት ሃገር እያ። ኣብዚ ብዙሕ ገበናት ዝፍጸመሉ፡ ጎነጽ፡ ጃምላዊ በደላት፡ ጥሩፍነትን ሽበራን ዝሃወጾ ከባቢ፡ መወልቲ ናይዚ ኮምሽን፡ ነዛ እንኮ ሰላምን ርግኣትን ዝዓሰላ፡ ኣብ ልምዓት ዘድሃበት ኤርትራ ከጥቅዑ ምምራጾም ስግንጢር እዩ። ክንዲ ዝኾነ፡ ሞያውነት ዝጎደሎ፡ ንሰብኣዊ መሰላት ዘቋሽሽ፡ ንተኣማንነት ትካላት ሰብኣዊ መሰላትን ዞባዊ ሰላምን ርግኣትን ዘዕኑ ተግባራቶም ኣትሪርካ ኪብዳህ ይግባእ። በዚ ኣጋጣሚ ኤርትራ፡ ንኹሎም ፍትሒ፡ ርትዓውነትን ሰብኣዊ መሰላትን ዘኽብሩ ሃገራትን ህዝቢታትን፡ እዚ ብ”መርማሪ ኮሚሽን” ዝካየድ ዘሎ ውዲታዊ ጸወታ ኬቋርጽ ኪጠልቡ ትጽውዕ።
ንዓና ኤርትራውያን፡ እዚ ሕጂ ልኡላውነትናን ግስጋሰናን ንምዕናው ዝካየድ ዘሎ ዘመተ፡ ደግሲ ታሪኽ ጥራይ እዩ። ኤርትራውያን ን“ስትራተጂያዊ ረብሓታት” ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ተባሂሉ፡ ከም ግዙኣት ህዝብታት ናጽነት ከይንረክብ ተኸልኪልና ኢና። ንናጽነት ሕጋዊ ቃልሲ ኣብ እነካይደሉ ዝነበርና እዋን ድማ ዝደገፉና ኣዝዮም ውሑዳት እዮም። እቶም ሓያላት፡ ጉዳይና ብምንዋር፡ ብቦምባ ንምንብርካኽና እዮም ተረባሪቦም። ብቐጻሊ እኳ እንተተገፋዕና፡ ብሳላ ቆራጽ ውሳነናን ሓያል ሰብኣውነትናን ግን ዕውታት ኮይንና ወጺእና።
ሎሚ እውን እንተኾነ፡ ብኣንጻር’ዞም ጠቀንቲ ናይ ሓሶት ክሲታት፡ ብኣንጻር’ቲ ኣህጉራዊ ሕጊ ብምጥሓስ መሬትና ተጎቢጡ እንከሎ ማሕበረሰብ ዓለም ዝሃበና ጸማም እዝኒ፡ ብኣንጻር’ቲ ዝግበረልና ዘሎ ቁጠባዊ ጸቕጢን ምትብባዕ ዘይሕጋዊ ፍልሰትን፡ ብጻዕርና ክብርቲን ብልጽግቲን ሃገር ክንሃንጽ ምዃንና ዘይንቕነቕ ርእሰ ምትእምማን ኣለና። ኤርትራ ካብዚ ብጹእን በሪኽን ዕላማታታ ከይተገዝዐት፡ ንምርግጋጹ ዝወሰደቶ ውሳነን ዝኣተወቶ መብጽዓን ብዓጸፋ ከተሐይሎ እያ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ
ኣስመራ
09 ሰነ 2015


text:
Radio Erena: 08 December 2014
ብድሆ ብዝብል መሪሕ ጭርሖ ኣብ ብዙሓት ከተማታት ኤውሮጳ ካብ መፋርቕ ወርሒ ሕዳር ጀሚራ ዑደት ተካይድ ዘላ ጉጅለ ባህሊ ህግደፍ ብዓርቢ ሓሙሽተ ታሕሳስ ኣብ ከተማ ስታቫንገር ነርወይ ከተቕርቦ ዝሓሰበት ምርኢታ ብሃንደበት ተሰሪዙ።
እዛ ንኣስታት ሹዱሽተ ስነ ጥበበኛታት ሙዚቃን ኮሜድያንን ሓቑፋ ዑደት ተካይድ ዘላ ጉጅለ ባህሊ ትማሊ ኣብ ስታቫንገር ኣብ ዝርከብ ሆቴል ፓርክ ኢን ምርኢት ንምቕራብ ኣብ ምሽብሻብ እኳ እንብተነበረተ፣ ኣብ ኤርትራ ደሞክራሲያዊ ለውጢ ክመጽእ ጻዕሪ ዘካይዱ ዘለዉ ኤርትራውያን ምስ ኣካየድቲ እቲ ሆቴል ብዝገበርዎ ምርድዳእ ግና እቲ ምርኢት ክስረዝ ከም ዝኸኣለ ጋዜጣ ስታቫንገር ኣፍቶንብላደት ኣብ ናይ 5 ታሕሳስ ሕታማ ሓቢራ።
ሽሕ እኳ እዛ ጉጅለ ካብዚ ቀዳማይ ቦታ ምርኢት እንተ ተሰጎት፣ ኣወሃሃድቲ ናይቲ መደብ ተቐላጢፎም ናብቲ ኣስታት 15 ኪሎ ሜተር ካብ ስታቫንገር ርሒቑ ዝርከብ ብኳሊቲ ረሲደንስ ዝፍለጥ ሆቴል ብምግዓዝን ዋጋ ብምጉዳልን ምርኢቶም ከቕርቡ ዝወሰንዎ ሕእሳብ’ውን ብተመሳሳሊ ምኽንያት ክሰምር ኣይከኣለን።
እታ ጉጅለ ባህሊ ህግደፍ ንጽብሒቱ ኣብ ከተማ ኦስሎ ዘቕረበቶ ምርኢት ግና ብዘይዝኾነ ጸገም ከም ዝተሰላሰ ካብቲ ቦታ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ።
ባህላዊ ዑደት ብድሆ ቀንዲ ደገፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ብዝኾኑ መብዛሕቶም ኣብ ስደት ዝተወልዱ ብስም መንእሰያት ህግደፍ ዝፍለጡ ኤርትራውያን ዝኣባላቱ ዝተወደበ ክኸውን ከሎ፡ ንመበል ሻብዓይ ግዜ እዩ ዝካየድ ዘሎ ።
መንግስቲ ኤርትራ ካብ ዑደት ብድሆ ዘይንዓቕ ቁጠባውን ፖለቲካውን መኽሰብ ከም ዝረክብ’ዩ ዝንገረሉ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ካብ ማሕበር መንእሰያትን ተማሃሮን ኤርትራ ሃማማትኤ ንላዕሊ መንእሰያት ህግደፍ ዝልዓለ ቆላሕታ መንግስቲ ኤርትራ ከምዘለዎ ዝፍለጥ’ዩ።
=======================================


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኦሮምያ ዞባ ሆሮ ጉድሩ ወለጋ ከተማ ሻምቡ ሎሚ ንግሆ ብዝተላዕለ ህወከት ተኩሲ ምትዃሱን ህይወት ሓደ ሰብ ምጥፍኡ ካልኦት ኣርባዕተ ሰባት ድማ ምቁሳሎም ነበርቲ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም።
መበገሲ'ቲ ጎንጺ ህዝቢ'ቲ ከባቢ ዘይረኸቦ ሽኮር ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብሰለስተ መካይን ጽዕነት ተጻዒኑ በቲ ከባቢ ክሓልፍ ኣይግባእን ብዝብሉ ተቓውሞ ነበርቲ'ቲ ከባቢ ዝጀመረ ምዃኑ ተገሊጹ።
ነቲ ተቓውሞ ንምብታን ብዝተተኮሰ ጥይት ዝሞተ ሰብ ወዲ 15 ዓመት ጫማ ብምጽራግ ስራሕ ዝናበር መንእሰይ ምንባሩ'ውን ተፈሊጡ'ሎ።
ብኻልእ ወገን ኣብ ከተማታት ክልል ኦሮምያ ምብራቅ ወለጋ ወረዳ ኑኑ ቁምባ: ምብራቕ ሸዋ ከተማ ባኮ ወረዳ ቄአምን ሃዋ ገላን ናይተቓውሞ ሰልፍታት ምኽያዱ ተሓቢሩ።
ብፖለቲካዊ ኣረኣእዮኦምን ሕቶ መሰል ብምልዓሎምን ዝተአስሩ ይፈትሑ: ሰራዊት ምኽልኻል ካብ ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ይውጻእ ዝብሉ ጭርሖታት ኣብቲ ተቓውሞ ምስምዖምን እቲ ተቓውሞ ብሰላም ምዝዛሙ ተገሊጹ።
ብዛዕባ እቲ ዝነብረ ተቓውሞ ምላሽ መንግስቲ ምርኻብ ኣይተኻእለን።


text:
ኣብ ክፍለ ግዝኣት ካሊፎንያ ብሰንኪ ዝቕጽል ዘሎ ባርዕ ሓዊ 44 ሰባት ምሟቶም ተገሊጹ። እቲ ባርዕ ሓዊ ኣብ ኣሜሪካ ካብ ዘጋጠሙ እቲ ዝኸፍአ ምኳኑ ሰበ ስልጣን ይገልጹ።
ኣብ ሰሜናዊ ካሊፎንያ ዘጋጠመ ባርዕ ሓዊ ንኣስታት 50,000 ሄክታር መሬት ዝሸፈነ ምዃኑን ክሳብ ሕጂ 7,600 ኣባይቲ ምዕናዎም መብዛሕትኦም ኣብ ምጥፋእ’ቲ ሓዊ ተዋፊሮም ዘለው እውን ኣብዚ ቦታ ዝነብሩ ምኳኖምን ተሓቢሩ’ሎ።
ብተመሳሳሊ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ካሊፎንያ ዝቕጽል ዘሎ ባርዕ ሓዊ 435 ህንጻታት ምዕናው እዚ ድማ ዝኸበረ ህንጻታት’ቲ ከባቢ ዝርከብበሉ ማሊቡ ዝተባህለ ከባቢ ሓዊሱ ምዃኑ ተፈሊጡ’ሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ በቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ዝተሰመዖም ሓዘን ድሕሪ ምግላጽ ንኣተሓሕዛን ምሕደራን ዱራት እቲ ክፍለ ግዝኣት ነቒፎም ።
ነቲ ባርዕ ሓዊ ንምጥፋእ 8,000 አባላት መጥፋእቲ ሓዊ እቲ ክፍለ ግዝኣት ተዋፊሮም ኣለው።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ሃለዋቶም ዘይተፈልጠ ኣስታት 2000 ነበርቲ’ቲ ክፍለ ግዝኣት ከምዘለው ይግለጽ ኣሎ።


text:
ብዶ/ር ሪያክ ማቻር ዝምራሕ ናይ ደቡብ ሱዳን ተቓዋሚ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ንሓደ ናይ ኢትዮጵያ ደባይ ተዋጋኢ ይሕግዝ ኣሎ ክብል ኸሲሱ።መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ይኹን መራሒ ደባይ ተዋጋኢ ኢትዮጵያ ነቲ ኽሲ ነፂጎምዎ ኣለው።
ወሃቢ ቃል ምንቅስቓስ ተቓዋሚ ሓርነት ህዝቢ ደቡብ ሱዳን SPLM-IO ኮለኔል ጄምስ ሎኒ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ’’ግንባር ሕብረት ሓረበኛታት ኢትዮጵያ’’ ብዝብል ሽም ንዝፅዋዕ ናይ ኢትዮጵያ ተቓዋሚ ጉጅለ ይሕግዝ ኣሎ ክብሉ ድሕሪ ምግላፅ ኣስዒቦም ‘’ናይቲ ውድብ መራሒ ትዋት ቻል ኣብ ከባቢ ፓሻላህ መደብር ኣለዎ።ንኦሮሞ፣ኣኙዋክን ኑዌርን የሰልጥኑ ኣለው’’ኢሎም።ንኣስታት 2,000 ዕጡቓት ወዲቦም ኣብ ማቲያንግን ኣጓክን ኣብ ልዕሌና መጥቓዕቲ ፈፂሞም ሓይልታትና ግን ነቲ መጥቓዕቲ መሊሶምዎ እውን ኢሎም ብምውሳኽ።
ሓይልታቶም ንገሊኦም ከምዝቐተሉዎምን ሬስኦም ከምዝሓዙን እዚ ድማ መርትዖ ምዃኑን ገሊፆም ኮሎኔል ሎኒ።
መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ንመራሒ ደባይ ተዋጋእቲ ኢትዮጵያ ሓደ ሚሊዮን ዶላር ምሃቡ ዘረጋግፅ ሰነድ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዘረከቡን ወሲኾም ገሊፆም እቶም ወሃቢ ቃል።
ወሃቢ ቃል ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ኮሎኔል ፊሊፕ ኣጉዌር ግን መንግስቶም ንዓመፅቲ ጉጅለ ኢትዮጵያ የዕቁብን ይሕግዝን ዝብሉ ክስታት ሓሶት ኢሎምዎ ኣለው።
‘’ፃዕዳ ሕሶት እዩ’’ ዝበሉ ኮሎኔል ፍሊፕ ኣስዒቦም ‘’ታሪኻዊ ርክብ ኢትዮጵያን ደቡብ ሱዳን ዝርድኡ ደቡብ ሱዳናዊያን ነዚ ኣይቕበሉዎን’’ኢሎም።
ሓይልታት ፀጥታ ደቡብ ሱዳን ኣብ ፀጥታ ዶብ ክልቲአን ሃገራት ምስ ሓይልታት ፀጥታ ኢትዮጵያ ክሰርሑ ናይ ፀጥታ ምርድዳእ ኣለና እውን ኢሎም እቶም ወሃቢ ቃል።
ብዛዕባ ዝተጠቕሰ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ዝተሓተቱ ኮሎኔል ፊልፕ ሃገሮም ናይ ገንዘብ ሽግር እንሃለዋ ነዚ ተስፋ ዘይብሎ ክብሉ ንዝፀውዖዎም ደባይ ተዋጋኢ ኢትዮጵያ ክሕግዝ ኣይክእልን፤መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ዝተብሃለ ኽሲ ከፀሪዮ ድልዋት ኢና ኢሎም።
SPLM/SPLA ኣብ 1983 ኣ/ፈ ኣብ ኢትዮጵያ ምንቅስቓስ ክጅምር ናይ መንግስቱ ሃይለማሪያ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክውድቡዎም ዝተመደቡ፣ ምስ ሱዳን ናይ ዘዳቡ ከባቢ ሓላፊ ደሕንነት ምንባሮም ዝገለፁ መራሒ ’’ግንባር ሕብረት ሓረበኛታት ኢትዮጵያ’’ ቱዋት ፓል ቻይ ሓሶት እዩ ክብሉ ነቲ ኽሲ ነፂጎምዎ ኣለው።
ብሪያክ ማቻር ዝምራሕ ደባይ ተዋጋእቲ ነዚ ናይ ሓሶት ወረ ዝዝርግሕ ዘሎ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወታደራውን ፖለቲካውን ድጋፍ ንምርካብ እዩ ኢሎም ቱዋት።
ወሃቢ ቃል ዓመፅቲ ደቡብ ሱዳን መራሒ ተቓዋሚ ጉጅለ ኣብ ዋና ከተማ ደቡብ ሱዳን ጁባ እዩ ዝርከብ ንዝበልዎ እውን ኣብ ውሽጢ ደቡብ ሱዳን ከምዘይንቀሳቐሱ የግዳስ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከምዝሰርሑ ተዛሪቦም።ካብ መንግስቲ ሳልቫ ኪር ዝኾነ ይኹን ሓገዝ ኣይረኸብናን፣ካብ 2011 ኣ/ፈ ጀሚሩ ምስ ሰበስልጣን ደቡብ ሱዳን ተራኺብና ኣይንፈልጥን እውን ኢሎም።
ክልቲኦም ተነሓናሕቲ ወገናት ደቡብ ሱዳን ኢትዮጵያ ኣብ መስርሕ ሰላም ትፃወቶ ዘላ ጊድ ብምንኣድ ከም ማእኸላይ ሽማገለ ኮይና ሃናፂ ጊደ ምፅዋታ ክትቕፅለሉ እምነትና እዩ ኢሎም።ሪኢቶ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምርካብ ዝገበርኩዎ ፈተነ ኣይሰለጠን።


text:
ቋንቋ ፈረንሳ ምንባብን ምዝራብን ምክኣል፣
ምስ (La formation socio-linguistique Bop 104 ) ዝተባህለ ናይ ቋንቋ ስልጠና ምምሃር፣
እንታይ ኢዩ?
ሓደ ስልጠና ሞያውን ማሕበራውን ብቐሊሉ ምውህሃድ ዘኽእል ክንህብን፣ ከምኡ እውን ስራሕ ንኽትረኽቡ ከነሰንየኩም ንኽእል ኢና።
· ንስራሕ ዝጠቕሙ ቃላትን ሓረጋትን ፈረንሳ ኣብ ምምላኽ
· ንሕብረተ-ሰብ ፈረንሳ ኣብ ምፍላጥ
· ስራሕ ንምርካብ ሓገዝ
ንመን ኢዩ ፧
ፌርማ ብዛዕባ ሲር(CIR ) ዝበሃል መደብ ካብ 5 ዓመታት ኣትሒዙ ዝካየድ እዮ፣
6 ክሳብ 12 ኣዋርሕ፣
ዞባ\ ዴባርትሞ
49 - Maine-et-Loire
ፌርማ ብዛዕባ ሲር(CIR ) ዝበሃል መደብ ካብ 5 ዓመታት ኣትሒዙ ዝካየድ እዮ፣
6 ክሳብ 12 ኣዋርሕ፣
ዞባ\ ዴባርትሞ
49 - Maine-et-Loire
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ቋንቋ ፈረንሳ ምምሃር፣
- ምዝራብ
- ምስማዕ
- ምርዳእ
- ምንባብ
ሰርትፍኬት ንኽህልወኩም ነሰልጥን፣
- ደልፍ ኣ ክልተ ዶ DELF A2
- ብቕዓት ቋንቋ ፈረንሳ ንስራሕ ዝሕብር ዲፕሎም DCL Pro) ነዳሉ፣
- ብቕዓት ምውህሃድ ኣብ ቋንቋ ፈረንሳ ዝሕብር ዲፕሎም ደሰ ኤል ኤፍ ኤል(DCL FLE) ነዳሉ፣
ምስ ክብርታት ሕብረተሰብ ፈረንሳ ኣገባብ ኣጠቓቕማኡን
ነወሃህደኩም፣
· ዑደትናብ ኣመሓደርቲ ብምድላው
· ኣብ ቤተ-ንባብ ብምውሳድ
· ኣብ ባህላዊ መደባት ብምስታፍ
· ንኸታማኹም ወይ ንኸባቢኹም ዝያዳ ከም ትፈልጥጡ ብምግባር ወዘተ
ንስራሕ ምድላይ ነዳልወኩም ንኽእል፣
· ብዛዕባ ኩነታት ስራሕ ኣብ ፈረንሳ ምግላጽ፣
· ንስራሕ ዝጠቕሙ ናይ ፈረንሳ ቓላት ብምጽናዕ፣
· ሰነድ ወይ ሲቪ (CV) ተባሂሉ ኣብ ምድላው ንተሓባበረኩም።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ምስ ናይዚ ፎርማ ክለ ዝበሃል Forma.Clé ስልጠና ሓለፍቲ ቆጸራ ንምውሳድ ሓበሬታ ብምጥዋቕ ተወከሱ፣
ኣድራሻ ማለት ኢመይል መእኽቲ እልእኽ፤ contact@formacle.com
ናብዚ ዝስዕብ ቁጽሪ ስልኪ እድውል፤ 02.41.56.19.70
ሰዓታት ስራሕ ፣ ሰኑይ : ሰሉስ : ሓሙስ :
ናይ ንግሆ ካብ ሰዓት 8-12 ናይ ምሸትካብ ሰዓት 14- 17
ዓርቢ: ካብ ሰዓት 8h -12 ናይ ምሸት ሰዓት14-16:30
ረቡዕ : ዕጹው እዩ ::


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኦሮምያ ዞባ ቦረና ከባቢ ከተማ ሞያሌ ዝሓለፈ ቀዳም ወታሃደራት መንግስቲ መጥቓዕቲ ከፊቶም 10 ሰባት ከምዝቐተሉን ካልኦት 11 ሰባት ከምዘቑሰሉን ነበርቲን ምምሕዳር’ታ ከተማን ኮማንድ ፖስትን አረጋጊጾም።
አባላት ምኽልኻል ሰራዊት ነቲ ቅትለት ዝፈጸምዎ ሓደ አዛዚ ሻለቃ ሰራዊት ዝርከቦ አባላት’ቲ ሰራዊት ብዝሓዝዎ ዝተጋገየ ናይ ስለያ ሓበሬታ’ዩ ክብል ናይ ህጹጽ እዋን ኣዋጅ ፈጻሚ ኮማንድ ፖስት ገሊጹ’ሎ።
ነበርቲን ኣመሓዳሪን’ታ ከተማ መንግስቲ ሓደ ሃገር ብወታሃደሩ ጌሩ ኣብ ልዕሊ ናይ ገዛእ ርእሱ ሰላማዊያን ዜጋታት ብጭካነ ቅትለት ፈጺሙ ኢሎም ኣለው።
እቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ሰባት ዝተፈጸመ ቕትለት ኣዝዩ ዘሕዝን ምኳኑ ዝገለጹ አባገዳ ኩራ ጋርች ነቲ ቕትለት ተሓተቲ ዝኾኑ አባላት ሰራዊት ምኽልኻል ኢትዮጵያ ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ከምዝሓተቱ ኣፍሊጦም ኣለው።
“ቕድሚ ሎሚ’ውን ኣብ ሞያሌ ቕትለት ዝፈጸሙ አባላት ሰራዊት ምክልኻል ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ሓቲትና መንግስቲ ኣየቕረቦምን” ኢሎም።
ድሕሪ’ቲ ቕትለት ሞያሌ ናብ 50 ሽሕ ዝጽግዑ ሰላማዊያን ሰባት መንበሪኦም ሓዲጎም ናብ ኬንያ ከምዝተሰዱ ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ካብ ኬንያ ሓቢሩ’ሎ።


text:
ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑትን ርኡይ ተበግሶ ድሕሪ ምውሳዶም፣ ሩስያ ኣብ ዩክሬን ዝኸፈተቶ ውግእ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ሓፈሻዊ ዋዕላ ሕቡራት ሃገራት ሓድሽ መንፈስ ጊዜ የለን ፈጢሩ ኣሎ። ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ሩስያ ንኩሎም ኣጽዋረይ ክጥቀም ይኽእል’የ ምባላ ነቂፎም።
ፕረዚደንት ሩስያ ቭላድሚር ፑትን ትማሊ ረቡዕ ብቴለቭዥን ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ "ግዝኣታዊ ሓድነት ሩስያ ኣብ ሓደጋ እንተወዲቁ፣ ብዘይጥርጥር፣ ንሩስያን ህዝባን ንምክልኻል ክንብል፣ ኩሉ ዓይነት ኣማራጺ ክንጥቀም ኢና፣ እዚ ጃህራ ኣይኮነን" ኢሎም ።
ኣብ ኒውዮርክ መደረ ዘስምዑ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብወገኖም ክዉል ምፍርራሕ ብኑክሌር ዝሕብሮ ሞስኮ ንስምምዕነት ቁጽጽር ኣጽዋር ተገዳስነት ዘይብላ ምኳና ዝሕብር ሃንደፍደፍ እዩ ክብሉ ነቀፉ።
ባይደን ወሲኾም፣ ፑትን ን300 ሽሕ ዕቑር ሓይሊ ናብ ሰራዊት ምኽታቶምን፣ ኣብ ኣርባዕተ ሰራዊት ሩስያ ሒዙወን ዘሎ ከባቢታት ዩክሬን ህዝበ ውሳነ ክነካይድ ኢና ምባሉ ነቂፎም።
ሓላፊ ርክባት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ጆሴፍ ቦረል’ውን ንፑቲን ዝነቅፍ መደረ ኣስሚዖም ኣለው። ‘ነቲ ፑትን ኣናሃሂርዎ’ ዝብልዎ ኩነታት ንምዝርራብ ሚንስትራት ጉዳያት ወጻኢ ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ኣኼባ ንክገብሩ ጸዊዖም።
ጆሴፍ ቦረል ወሲኾም ኣብ ኒውዮርክ ምስ ኣተኹ ምስ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርገይ ላቭሮቭ ናይ ምርኻብ ሸውሃት የብለይን ከምዝበሉ’ውን እቲ ዜና ይሕብር።
መራሒ ዩክሬን ፕረዚደንት ቮልድመየር ዘለንስኪ፣ ብዝተቀረጸ ቪድዮ አቢሎም ናብ ሓፈሻዊ ዋዕላ ሕቡራት ሃገራት መደረ ከስምዑ ተፈቂዱሎም ነይሩ። ንሶም ኣብ ዘረበኦም "ኣብ ልዕሊ ሃገሮም ገበን ተፈጺሙ እዩ፣ ስለዝኾነ ሩስያ ክትቅጻዕ ኣለዋ" ኢሎም።
ሰላም ክወርድ እንተኾይኑ ክፍጸሙ ኣለዎም ዝበልዎም ሓሙሽተ ቅድመ ኩነታት’ውን ዘርዚሮም። "ንዝፈጸመቶ ጎበጣ ሩስያ ክትቅጻዕ፣ ህይወት ሰብ ሓለዋ ክግብረሉ፣ ጸጥታን ግዝኣታዊ ሓድነት ዩክሬን ክረጋገጽ፣ ውሕስነት ጸጥታን ባዕልኻ ምክልኻልን ክሕሎን" ዝብሉ እዮም።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ፣ ሩስያን ዩክሬንን ናይ ልዕሊ 250 ምሩኻት ልውውጥ ምግባረን፣ ዋና ጸሓፊ ሕ/ሃ ኣንቶንዮ ጉተረዝ ንኢዶም።


text:
Radio Erena: 18 September 2020
መንግስቲ ኤርትራ፣ ንናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ብምዕጻው ንኣዳለውተንን ጋዜጠኛታትን ከምኡ ድማ ጽገናዊ ለውጢ ንዝጠለቡ ላዕለዎት ሰበ ስልጣናቱ ነበር ብኣልማማ ብምቕያድ፣ ሃለዋቶም ዘጥፍኣሉ ፍጻሜ ጸሊም ታሪኽ ኣብ ኤርትራ፣ መበል 19 ዓመቱ ይዝከር ኣሎ።
እቲ መንግስቲ፣ ቅድሚ 19 ዓመታት፣ ልክዕ ከምዛ ዕለት ኣብ 18 መስከረም ብመንገዲ ማዕከን ዜንኡ ኣብ ዘመሓላለፎ መግለጺ፣ ካብ 18 መስከረም 2001 ኣትሒዘን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ንግዚኡ ደው ከምዝበላ ብምሕባር፣ ንኣዳላውተንን ጋዜጠኛታትን ከካብ ዝነበርዎ እናሃደነ ናብ ቤት ማእሰርቲ ከምዘእተዎም ኣይርሳዕን።
ኣደለውቲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን ጋዜጠኛታትን፣ ከምኡ ድማ ሰበ ስልጣን እቲ መንግስቲ ነበርን ናብ ቤት ማእሰርቲ ካብ ዝኣተወሉ ኣብ ወርሒ መስከረም 2001 ናብ ቤት ፍርዲ ከምዘይቀረቡን፣ መንግስቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝወሰዶ ስጉምቲ ዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ከምዘይተኸተልን ይፍለጥ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ፣ እቲ መንግስቲ፣ ነዞም ዜጋታት፣ ስድራቤታቶም ኣብ ዘይበጽሕዎምን ደሃዮም ኣብ ዘይፍለጥን፣ ደሃዮም ኣጥፊእዎም ኣሎ።
ሓያሎ ካብዞም ጋዜጠኛታትን ሰበ ስልጣን ነበረን፣ ብሰንኪ ኣረሜናዊ ኣተሓሕዛ እቲ ስርዓት ህይወቶም ከምዝሓለፈ’ዩ ዝግለጽ።
ጋዜጠኛታትን ሰበ ስልጣን ነበረን ን18 ዓመታት ደሃዮም ከምዝጠፍኡ ዝገበረ መንግስቲ ኤርትራ፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ዝፈጸሞን ዝፍጽሞ ዘሎን ኣረሜናዊ ተግባራት፣ ቅድሚኡ ዝነበሩ ናይ መግዛእቲ ስርዓታት ዘይፈጸምዎ ምዃኑ ዘተሓሳሰቡ ሓያሎ ኤርትራውያን፣ 18 መስከረም ዝኽሪ ፍጻሜ ጸሊም ታሪኽ ስርዓት ህግደፍ ኮይና ብወለዶታት ክትዝከር ለበዋታት ኣመሓላሊፎም።
ድሕሪ’ዚ ተስፋ ደሞክራሲ ዘጸልመተን፣ ምግሃስ መሰል ዜጋታት ዘግሃደን ናይ 18 መስከረም፣ ፍጻሜ ጸሊም ታሪኽ ኣብ ኤርትራ፣ ቅድም’ዚ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋን፣ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ስርዓታት ሃይለስላሴን ደርግን’ውን እንተኾነ ተራእዩ ዘይፈልጥ፣ ዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስደት፣ ግኑን ተርእዮን ምስልን ኤርትራ ኮይኑ ይርከብ።
ኣብዘን ዝሓለፋ 19 ዓመታት ኣብ ኤርትራ፣ ብጉዳይ ሃይማኖት፣ ስግረ ዶብ፣ ፖለቲካን ካልእን ኣሽሓት ዜጋታት በብእዋኑ ከምዝተኣስሩ ይፍለጥ።
=============


text:
ሕግታት ምምራሕ መኪና ማለት( ኮድ ደ ላ ሩት) ምምሃር፣
ምስ ኦን ሩት ቨር ሌ ኤክሪት ምስ ዝተባህለ ትካል
እንታይ ኢዩ?
ኣብ ሰሙን ናይ ክልተ ወይ ሰለስተ መዓልታት ብዛዕባ ኣፍልጦ፣ መምርሒ ፍቓድ ምዝዋር መኪና፣ ኣወጻጽእኡ፣መደብ ስልጠና ምሃብ።
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
ዞባ\ ዴባርትሞ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ኣብ ዝጥዕመኩም እዋን እንዳመጻኹም ክጻተፉ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣብ ድልየትኩም ሰዓታት መጺኹም እትመሃሩሉ ክፍሊ ስልጠና ብቐጻሊ ንኣገልግሎትኩም ተባሂሉ ተመዲቡ ክፉት ኮይኑ ስለዝጸንሓኩም ኣብ ዝጥዕመኩም እዋን ክትመጹ ትኽእሉ ኢኹም።
ሕግታት ምምራሕ መኪና ማለት ኮድ ደ ላ ሩት ንምምሃር ግቡእ ምድላዋት ምግባር፣
እዚ መደብና እምበኣር ብሓፈሻ ሕግታት ምምራሕ መኪና ማለት ኮድ ደ ላ ሩት ንምምሃር ብግቡእ ንኽትርድእዎን ሓደ ኤግዛማ ብሎ(examen blanc) ማለት ጻዕዳ ፈተና ዝተባህለ ብቕዓትኩም እትፍትኑሉ ኣዳልዩልኩም ኣሎ፣
ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ናይ ኢድ ጽሕፈትኩም ንምምዕባል ምዕያይ፣
ብመሰረት ናትኩም ደረጃ፣ ኣብ መስርሕ ናይ ግዜ ዝምዕብል፣ ምጽሓፍ ቋንቋ ፈሰንሳ፣ እውን ከነሰንየኩም ኢና።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ናይ እቲ ዘአኹሞ ከባቢ ሰ ኤል ፐ ኤስ (CLPS) ዝበሃል ትካል ተወከሱ።
እዚ ሓበሬታን ስልጠናን፣ ኣብ ከተማታት ቫን (Vannes)፣ ሎርዮን(Lorient )፣ ካምፐር(Quimper)፣ ብረስት(Brest )፣ ላንዋ (Lannion)፣ ሳን ብሪዮ (Saint-Brieuc)፣ ከምኡ እውን ኣብ ዲናንን (Dinan)፣
ፉጄር(Fougères)፣ ይርከቡ
ኣብዚ ዝስዕብ ናይ መርበብ ሓበሬታ ዝርዝራት ሓበሬታታትና ዝሕብር ብምውካስ ዝያዳ መብርሂታት ክትወስዱ ትኽእሉ ኢኹም። le site du CLPS


text:
ናይ ስራሕ ዕድል ንነደቕቲ
ምስ ማሕበር፣ ሰንቲክ SENTIERS
እንታይ ኢዩ?
ማሕበር SENTIERS እዕድመኩም ኣብ ናይ ህንጻ ስራሕ ኣብ ዲጆን ክትሰርሑ ምእንቲ።
ከምኡ እውን ዝተፈላለዩ ናይ ህንጻ ስርሓት ንምስታፍ ፣ ንኽትሕገዙ ፣ ንኽትስነዩን፣ ናይ ኣብ ናይ ውልቂ ፕሮጀክትኹም ከተተግብሩን ትኽእሉ ኢኹም።
ንመን ኢዩ ፧
ክሳብ 24 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
21 - Côte-d'Or
ክሳብ 24 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
21 - Côte-d'Or
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ስራሕ ንምርካብ
እቲ ዕላማ፣ ን ስራሕ ንምርካብ ዝተጸገሙ ሰባት ፣ ኣብ እቲ ዓውዲ ህንጻ ብቐሊሉ ስራሕ ን ምርካብ እዩ ።
ስልጠና ነደቕቲ ንምዃን
ኣብቲ ቦታ ስራሕ ዝተፈላለዩ፣ ናይ ቴክኒክ ስርሓት ክትላላዩ ኢኹም። ን ኣነት ንኸመይ ናይ ቀደም ባህላዊ ማንደቕ ይስራሕ ኔይሩ ከምኡ እውን ኣብ ጽርበት ሓወልቲ ምስራሕን ወዘተ ክትሳተፉ ትኽእሉ።
ከምኡ ኣውን እባ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ናይ ዓውደ ስርሓት ንኣብነት ( : ምሕዳስ , ንህጻታት፣ ምልካይሕብሪ፣ ምስርጋሕ ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት መስመራት ናይ ውሽቲን ደገን) ,ስርሓት ኣኣታኽልቲን ካልእ፣ …
ኣሰናይነትን ሓገዝ ኣብ ምውህሃድ ስራሕን ንምርካብ
ናይ ውልቃዊ ህይወትካ ፣ ንምስልሳል ምስናይ
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ን ምውድዳር
ተወዳደርቲ ኴንኩም ንምቕራብ ን ናይ ፖለምልዋን ወይ እውን ን conseiller Pôle Emploi ወይ ን ሚስዮን ሎካል Mission Locale. ተወከሱ።
ኣብዚ ናይ ኢንተሬት ሳይትና እውን ብቐጥታ ክትምዝገቡ ትኻሉ ኢኹም


text:
ዋና ዳይሬክተር ትካል ህጻናት ኣድሕን ሕቡራት ሃገራት(UNICEF) ካትሪን ራሰልስ ብደርቂ ናብ ዝተጠቕዐ ክልል ሶማሌ ኢትዮጵያ ብምብፃሕ ህይወት ሚሊዮናት ቆልዑ ንምድሓን ብዘይ ውዓል ሕደር ቕልጡፍ ናይ ሓገዝ ግብረ መልሲ ክወሃብ ፀዊዐን።
ንሰን ናይ ኣርባዕተ መዓልታት ዑደት ኣብ ኢትዮጵያን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ድሕሪ ምክያደን ብሰንኪ ዘጋጠመ ደርቂ ሰብኣዊ ህልቂት ንምውጋድ ማሕበረሰብ ዓለም ሓገዙ ከሐይል ኣተሓሳሲበን።
"ፅልዋ ኣብ ኢትዮጵያ ኣጋጢሙ ዘሎ ደርቂ ኣዕናዊ እዩ’’ ዝበላ ሚስ ራሰል "ኣብታ ሃገር ብደርቂ ኣዚዮም ካብ ዝተጠቕዑ ሓደ ክልል ሶማሌ ዝነበሮም ኩሉ ዝሰኣኑ ቆልዑትን ስድራቤትን ረኺበ።እንሰሳታቶም ሞይተን ኣታዊ እውን የብሎምን።ንቆልዑ ዘብልዑዎም ስለዘይብሎም መግብን ማይን ንምርካብ ይጉዓዙ ኣለው።ከይደንጎና ነዞም ስድራቤታት እዚኦም ክንበፅሐሎም ኣለና’’ኢለን።
እተን ዋና ዳይረክተር ምስ ፕረዚደንት ሳህለወርቅ ዘውዴን ምኽትል ቀዳማን ሚንስትርን ሚንስትርን ጉዳያት ወፃኢን ደመቀ መኮነን ሓዊሱ ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ምርኻበን ተፈሊጡ ኣሎ።


text:
ወጊድ ንኣሸባሪ ጐነጽ!
እቲ ኣብ ከተማ ጊሰን፡ ጀርመን፡ ኣብ 20 ነሓሰ 2022 ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ተሳተፍቲ ባህላዊ ምርኢት ዚተፈጸመ ውጡን መጥቃዕቲ፡ ሕግን ስርዓትን ዚገሃሰ፡ ብዅሉ በዓል ሰናይ ድሌትን ሓቀኛ ደላይ ፍትሕን ኤርትራዊ ኪዅነን ዚግብኦ ኣሸባሪ ጐነጽ ኢዩ። ብዛዕባ’ቲ ዚተፈጸመ ጐነጽ ግቡእ ምርምር ተኻይዱ፡ እቶም ነቲ ኣሸባሪ ጐነጽ ዚወጠኑ፡ ዘጐሳጐሱ፡ ዚደገፉ፡ ዘሳለጡ ኰነ ዚፈጸሙ ሰባት፡ ብመሰረት ገበናውን ሲቪላውን ሕጊ ጀርመን ኪሕተቱ፡ በብመጠን ክብደት ተግባራቶም፡ ሓላፍነት ናይቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ተሳተፍቲ ዚተፈጸመ ጐነጻዊ መጥቃዕቲ ኪስከሙ ይግባእ።
እቲ ብስም ‘ተቓውሞ’ ን‘ተቓውሞ’ ዘነውር ጐነጻዊ መጥቃዕቲ፣ ምስቲ ኣብ ኤርትራ ሃገርና ብኤርትራዊ ተግባራዊ ዓቕሚ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ብምእላይ ደሞክራስያዊ ኣከያይዳን ቅዋማዊ ምሕደራን ንምትካል ዚካየድ ፍትሓዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ ዘይቃዶ፡ ንስኒት ኤርትራውያን ኣብ ዳያስፖራ ዚዘርግ፡ ንዕላማ ተጻባእቲ ጓኖት ዘገልግል፡ ፋሉላዊ ዓመጽ ኢዩ። ነዞም ኣብ ዳያስፖራ እንነብር ኤርትራውያን፡ ተቓውሞ ይዅን ደገፍ ነቲ ዓመጸኛ ስርዓት፡ ኣብ ብሕታዊ ሕልናን ማሕበራዊ ንቕሓትን ዚምርኰስ ውልቃዊ መሰል ኢዩ። ኰይኑ ግን፡ ሕግን መሰል ካልኦትን ብዘኽብር ሰላማዊ ኣገባብ ኪግለጽ ይግባእ።
ምእላይ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ብኤርትራዊ ሓይሊ ድሕነት ሃገርን ህዝብን ዘረጋግጽ፡ ንዓቢ ኣብዝሓ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ዘርብሕ ምዕባለ ስለ ዚዀነ፣ ቀንዲ ፖለቲካዊ ስራሕ ቀጽሪ ደሞክራስያዊ ተቓውሞ ተግባራዊ ዓቕሚ ህዝቢ ኤርትራ ምሕያል ኪኸውን ይግባእ። እዚ ፖለቲካዊ ስራሕ’ዚ፡ ምእንቲ ዚለዓለ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራን ሃገረ ኤርትራን፡ (1) ነቶም ጸግዒ ተጻባእቲ ግዳማዊ ሓይልታት ዚሓዙ፡ ነቲ ሓደገኛ ሳዕቤን ጸግዖም ኪነቕሑሉ፤ (2) ነቶም ነቲ ህሉው ሓሳረ-መከራ ህዝቢ እናፈለጡ፡ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ዚድግፉ፣ መርገጺኦም ብምቕያር ምእንቲ ናይ ሓባር ረብሓ ኣብ ጐድኒ ህዝቦም ደው ኪብሉ፤ (3) ነቶም ኣብቲ ‘ስቕተኛ ኣብዝሓ’ ዚተደጐሉ፡ ኣብቲ ምእንቲ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ዚካየድ ቃልሲ ንፍትሕን ቅዋማዊ ምሕደራን ኪጽንበሩ፣ ብብልሓት ከጐሳጕስ ይግባእ።
ኤርትራ ሃገርና ንዅሉ ኤርትራዊ ማዕረ እትብጻሕ፣ ቅዋማዊ ምሕደራ ኣብ ዚትከለሉ ድማ፡ ኵሉ ኤርትራዊ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ብማዕርነት ዚነብረላ ናይ ሓባር ዓደቦ ኢያ። እቶም ከም ባሕቲ መስከረም፡ መዓልቲ ናጽነት፡ መዓልቲ ሰማእታት፡ ልደት፡ ፋሲካ፡ ዒድ ኣል ፈጥር፡ ዒድ ኣል ኣድሓ፡ ወዘተ.፡ ዚኣመሰሉ ሃገራዊ በዓላት ንዅሉ ኤርትራዊ፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን፡ ፖለቲካዊ መርገጺኡ ይዅን ፖለቲካዊ ምትእስሳሩ ብዘየገድስ፡ ብማዕረ ዚብጽሑን ብሓባራዊ ስኒት ኪኽበሩ ዚግብኦምን ዓበይቲ ህዝባዊ በዓላት ኢዮም። ኵሎም ድማ ጸጋታትን ሕላገት ሓድነትን ህዝቢ ኤርትራ ኢዮም።
ብተወሳኺ፡ ፈስቲቫላት ኰነ ባህላዊ ምርኢታት ኣብ ዳያስፖራ፡ እቲ ካብታ ዘፍቅራ ሃገሩ ርሒቑ፡ ካብ ዘፍቅሮም ወለዱ፡ ቤተሰቡን ፈተውቱን ተፈልዩ ብናፍቖት፡ ጽምዋን ተነጽሎን ዚሳቐ ዘሎ ዓቢ ክፋል ህዝብና፡ ነንሓድሕዱ ዚራኸበሉ፣ እቶም ኣብ ንእስነቶም ዚተሰደዱ ኰነ ኣብ ወጻኢ ተወሊዶም ዚዓብዩ መንእሰያት ተራኺቦም ዚላለዩሉ፣ ማሕበራዊ ዝምድናታትን ምትእስሳራትን ዚፈጥሩሉ ኣዝዩ ኣገዳሲ ባህላዊ ጽንብላት ኢዩ። እቲ መድረኻት በቲ ዓመጸኛ ስርዓትን ደገፍቱን ኪውደብ፡ ንፕሮፓጋንዳዊ ሃልኪ ናይቲ ስርዓት ኪምዝመዝ፡ ድኻም ናይቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ ዓንኬል ሓድሕዳዊ ቍርቍስ ዕንክሊል ኪብል ዚጸንሐ “ደምበ ተቓውሞ” ዘመልክት ተርእዮ ኢዩ። እቲ ኣብቲ ፈስቲቫላትን ባህላዊ ምርኢታትን ዚሳተፍ ኤርትራዊ ደጋፊ ናይቲ ምልካዊ ስርዓት ጥራይ ከም ዘይኰነ ዚሕብሩ መርትዖታት ኣለዉ። ክንዲ ዚዀነ፡ ቀጽሪ ልዑላውነት ኤርትራ፡ ንዅሉ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ኤርትራውያን ዚፍጸም ጐነጻዊ ተግባራት ብትሪ ብምቅዋምን ብምዅናንን፣ ነቲ ግጉይ ኣረኣእያ ዘለዎ ዜጋ ብምእራም፡ ነቲ ቅኑዕ ዘሎ ተቓላሳይ ብምትብባዕ፣ ንዅሉ ደሞክራስያዊ ኤርትራዊ ናብ መሳርዕ ኣድማዒ ተቓውሞ ንምስላፍ ብዚተወደበ ኣገባብ ንምጕስጓስ ብብልሓት ኪጥቀመሉ ይግባእ።


text:
ዓለምለኻዊ ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ህዩማን ራይትስ ዎች፡ሎሚ 30 መስከረም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ክገብሮ ንዝጸንሐን ዘካይዶ ዘሎን መጽናዕቲ፡ ብመንገዲ ማንዛ(ብርሕቐት) ኣቢሉ፡ ጋዜጣዊ መግለጺ ሂቡ።
ተኸታታሊት ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብቲ ትካል ዝዀነት ላቲሻ ባደር፡ ኢትዮጵያ ካብቲ ዝነበረቶ ኣሰካፊ ደረጃ ሰብኣዊ ጥሕሰት፡ ድሕሪ ለውጢ 2018 ዝሓሸ ደኣ ይምሰል እምበር፡ ድሕሪ ምንዋሕ ምርጫን ካልእ ዘበታዊ ፍጻመታትን ግን ኣመና ከም ዘንቈልቈለ ገሊጻ።
ላቲሻ ባደር ኣብ መግለጺኣ ቀንዲ ጠንቂ ቅልጡፍ ምንቍልቋል ሰብኣዊ መሰላት ዝዀነ ፍጻመ ድሕሪ ሞት ህቡብ ድምጻዊ ሓጫሉ ሁንዴሳን ምእሳር ላዕለዎት ፖለቲከኛታትን ምዃኑ ዘርዚራ።
ምስ ምውላዕ ኲናት ኣብ ክልል ትግራይ ድማ እቲ ኵነታት ኣዝዩ ከም ዝኸፍአ፡ ትካሎም ኣብ ዝገበሮ መጽናዕቲ በብእዋኑ ዝፈነዎ መግለጺን’ውን ጠቒሳ። ኣብ ትግራይ ብፍላጥን ንሲቪላዊ ዒላማ ዝገበረ ከቢድ ጥሕሰታት ምፍጻሙ ዝገለጸት ላቲሻ፡ ብሰንኪ’ቲ ዝወረደ ሰፊሕ መግሃስታትን ምዕናው ትሕተ-ቅርጽታትን ንቡር ናብራ ንምጅማር ኣዝዩ ከም ዝኸበድ ሓቢራ።
ኣብ ክልል ትግራይ ዘሎ ኵነታት በብእዋኑ እናኸፍአ ይመጽእ ከም ዘሎ ዘመልከተ መግለጺ ህዩማን ራይትስ ዎች፡ እቶም ዝኸፍኡ ተጠቃዕቲ ናይዚ ግጭት ሲቪላውያን ዜጋታት ምዃኖም ይሕብር። ናብ ክልል ትግራይ ዝኣቱ ዘሎ ሓገዝ ኣዝዩ ውሱንን ፈደራላዊ መንግስቲ’ውን ኰነ ኢሉ ከም ዝሓላልኾን ድማ ኣብቲ ኣጋጣሚ ተጠቒሱ።
ኲናት ኢትዮጵያ ናብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን እውን ብምልሓሙ፡ እቲ በብእዋኑ ዝፍጸም ዘሎ ሰብኣዊ ጥሕሰታት ቤት ጽሕፈቶም ቅልጡፍ ግብረ-መልሲ ክህበሉ ከም ዘይክኣለ ድማ እታ ተወካሊት ህዩማን ራይትስ ዎች ጠቒሳ። ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝለሓመ ኲናት፡ ብተመሳሳሊ ንሲቪላውያን ዜጋታት ኣመና ኣጸጊሙ ከም ዘሎን ብሕልፊ ድማ ኣብ ክልል ዓፋር ዝተፈጸመ ቅትለት ቤት ጽሕፈቶም ከም ዝበጽሖ ጠቒሳ።
ህዩማን ራይትስ ዎች ኣብ ጋዜጣዊ መግለጺኡ ንጉዳያት ኤርትራዊያውን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያ ኣመልኪቱ’ውን ጠቒሱ ነይሩ። ኣብ እዋን ኲናት ክልል ትግራይ፡ ኣደራዕ በብይኖም ሓይልታት ምንባሮም ዝተጠቕሱ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ዳሕራይ ካብቲ መዓስከራት ድሕሪ ምህዳሞምን ካልእ ውሑስ ዝበሉዎ ከተማታት ድሕሪ ምእታዎምን ምስ ዘሎ ሓፈሻዊ ካልእ ጸገማት ኢትዮጵያ ኣብ ዝኸፍአ ኵነት ከም ዘለዉ ጠቒሳ።


text:
ብጠንቂ ዘይፅፉፍ ሰነዳት ተባሂሉ ተታሒዛ ዝቀነየትን ሞት ዝተፈረዳን ሱዳናዊት ክርስትያን ሰበይቲ፣ሎሚ ሓሙስ እንደገና ከምዝተፈትሐት ዝረኸብናዮ ዜና ሓቢሩ።
ጠበቃ 27 ዓመት ዝዕድሚኣ መርየም ኢብራሂም ኣብ ዝሃቦ ሪኢቶ፣ ወፃእተኛታት ዲፕሎማታት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ካርቱም ድሕሪ ዘሕደርዎ ፀቅጢ፣ሎሚ ሓሙስ ተፈቲሓ‘ላ ክብል ኣረጋጊፁ።መርየም፣ባዓል ቤታን ክልተ ደቆምን ተታሒዞም ከምዝቀነዮ ዝዝከር‘ዩ።
መርየም ኣቦኣ ሙስሊም ዘዕበየታ ወላዲታ ግና ክርስትያን ክትከውን ከላ፣ ሃይማኖታ ቀይራ ተባሂላ ብክሕደት ከምኡውን ኣብ ቤተ-ክርስትያን ደቡብ ሱዳን ንክርስትያን ሰብኣይ ተመርዕያ ተባሂላ‘ያ ተኸሲሳ ኣብ ሱዳን።
ኣብ ሱዳን ሙስሊም ደቂ-ኣነስትዮ ንክርስትያን ክምርዐዋ ኣይፍቀደለንን፣ ሰብኡት ግና ካብ ምስልምና ወፃኢ‘ውን ንክምርዐው ይኽእሉ‘ዮም።ውልዶም እውን ኣሰሮም ክስዕቡ ይግደዱ።
ኣብ ሱዳን ሃይማኖት ምቅያር‘ውን ክልኩል‘ዩ።መቅፃዕቲ ሞት የስዕብ።


text:
ኢትዮጵያ ካብ ሰውራዊ ዴሞክራሲ ትወፅእ ከምዘላ ዝገልፅ ብቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝተጻሕፈ ‘ምድማር’ ዘርእስቱ መጽሓፍ ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ኢትዮጵያ ተመሪቑ’ሎ።
እቲ መፅሓፍ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ክግለፅ ዝጸንሐ ናይ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድን ናይ መንግስቶምን ቀፃሊ ኣንፈት ወግዓዊ ጌሩ’ሎ። ‘ምድማር’ ብዝብል ኣርእስቲ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ኣብ ከተማታት ኣዲስ ኣበባ፣ሃረር፣ኣዳማ፣ሃዋሳ፣ባህርዳርን ካልኦትን ከተማታት ተመሪቑ’ሎ ።
ኢትዮጵያ ኣብ መጻኢ ንትኽተሎ ናይ ቁጠባ፣ፖለቲካ፣ናይ ወፃኢ ርክባትን ኣንፈት ዝትንትን መንገዲ ዝሕብርን እዩ።ኣብ እዋን ስልጣን ዘመን ኢህወዴግ ኢትዮጵያ ትኽተሎ ዝነበረ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ መስመር ከምዝተርፍ ተሓቢሩ’ሎ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሚሊኒየን ኣዳራሽ ኣብ ዝተዳለወ ስነርስዓት ምረቓ ናይቲ መፅሓፍ መደረ ዘስምዑ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ሰውራዊ ዴሞክራሲ እዋኑ ዝሓለፎን ነዚ ዘመን ዘይምጥን እዩ ኢሎምዎ።
“ሎሚ ንሰሓሐበሉ ዘለና ሰውራዊ ዴሞክራሲ ሌኒን ቅድሚ ሓደ ሚእትን ሓደን ዓመት ኣብ 1917 ዝፈጥሮ እዩ።ሌኒን ሰውራዊ ዴሞክራሲ ክፈጥር ከሎ፣ማርክስ ሶሻሊዝም ክምህዝ ዝኽእል ካፒታሊዝም ምስወደቐ እዩ ዝበሎ ኣረዳድኣ ስለዝነበረ፣ ሽዑ ድማ ኣብ ሩሲያ ስርዓት ካፒታሊዝም ስለዘይነበረ፣ካፒታሊስዝም ከይረኣና ብኣቋረጭ ሶሻሊዝም ዝህነፀሉ መንገዲ ሰውራዊ ዴሞክራሲ እዩ ኢሉ።ንሕና ድማ ስርዓት ካፒታሊዝም ዝህነፀሉ መንገዲ ሰውራዊ ዴሞክራሲ እዩ ኢልና።”
ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድ መደርኦም ብምቕፃል ክልቲኦም ሓሳባት ነንባዕሎም ዝራፀሙ ጥራሕ ዘይኮነስ ሌኒን ሽዑ ኮምፒተር ኣይፈልጥን፣ሌኒን ዘይፈልጦም ሎሚ ዓለም ዝፈጠሮ ብዙሕ ነገር ኣሎ ኢሎም።እዚ ህልው ኩነታት ኣብ ግምት ዘእተወ ሓዱሽ ሓሳብ ምፍጣር ንኩሎም ወለዶታት ዝውሃብ እምበር ኣብ ሓደ እዋን ዝተፈጠረ ሓሳብ ንዘለኣለም ክትስዕቦ ግቡእ ኣይኮነን “ምድማር’’ ድማ ነዚ ይኣምን ኢሎም።”
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ “ምድማር’’ ሃገር በቀል ኣተሓሳስባ እዩ እውን ኢሎም።
“ብዙሓት ኣብ ውሽጢ እቲ መፅሓፍ ዘለው ሓሳባት ብምርኣይ ‘ምድማር’ ከመይ ገይሩ እዩ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝቦቐለ ክብሃል ዝኽእል ዝብል ሕቶ ከልዕሉ ይኽእሉ።ምድማር ሃገር ቦቀል እዩ።እዚ ክብሃል ከሎ ኣብ ዝኾነ ይኹን ሃገር፣ናይ ዝኾነ ይኹን ውልቀ ሰብ፣ሓንቲ ሃገር ካብ ዝኣተወቶ ላዕልን ታሕትን ብፖለቲካን ኢኮኖሚን መሰጋገሪ ክኸውን እዩ ዝብል ክሳብ ሎሚ ዝቐረበ ምሉእ ሓሳብ የለን።”
መደረ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ህውሓት ኣብ ቀረባ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ንዝበሎም እውን ዝመለሱ ይመስል።ህውሓት ውህደት ፓርቲ ንምፍፃም እናተኻየደ ዝርከብ ናይ ምህፃፅ ምንቅስቓስ እዩ፤እዚ ነቲ ግንባር ዘፍርስን ንሃገር ዝብትንን እዩ ንዝበሎ መግለፂ ህውሓት መልሲ ዝመስል መደረ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ትርር ዝበለን ካብቲ ልሙድ ዝተፈለየን ነይሩ።
“እቲ ዘሕዝን ‘ምድማር’ ፍልስፍና እንተኾይኑን እቲ ፓርቲ እንተድኣ ተዋሂዱን ናብ ህልቂት ክንኣትው ኢና ዝብል ምህላው እዩ።ህልቂት ኣብዚ እንታይ ኣምፅኦ?ሓደ ፓርቲ ምዃንን ምድማርን ዘየዋፅእ እንተድኣ ኮይኑ ጅግና ዝኾነ ሰብ ነቲ ይሰትዮ ዘሎ ውስኪ ኣቐሚጡ ምርባሕ ዝብል ሓሳብ ሒዙ ይመፅእ።ሽዑ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንኽልቲኦም አማረፂታት ርእዮም ዝደልዩዎ ይሓሪዩ!! እንታይ ዘቃትል ኣለና!! ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን?ኣነ ዝበልኩዋ እንተዘይኮይና እቲ መማረፂ ምቅትታል እዩ ዝብል ናይ መበል 19 ክፍለዘመን ናይ ማርክን ሌኒን እምነት እዩ።ምድማር በዚ ኣይኣምንን።”
ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ኣብ መደረኦም ይስምዑ ዘለው ናይ ተቓውሞ ድምፅታት ንህዝቢ ካብ ምሕላይ ዝልዓሉ ኣይኮኑ እውን ኢሎም ።
“ምድማር ስርቂ ቀይሕ መስመር እዩ ዝበለሉ ምኽንያት ብሽምካ፣ብኣኮ፣ብሓትኖ፣ብገለ መለ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ህንጻ እናሃነፅካ ኣብ ዱባይ፣፣ኣውሮጳ፣ኣብ ኣሜሪካ ህንጻታት እናሃነፅካ፣50 ሚሊዮን መፅለሊ ቤት ኣልቦ ህዝቢ ኣብ ዘለዎ ሃገር፣ንስኻ ብሽም 10 ሰባት ህንጻታት ደርዲርካ ብዛዕባኻ እየ ዝሓስብ ክትብል ላግጺ እዩ።ብሓሙሽተ ሽሕ ደመወዝ ሙሉእ ዓመት ኣብ ሆቴል እናነበርካን እናተቐለብካን እቲ ምንጪ ኣምላኽ ይፍለጦ፣ ባኒ ንዝስኣነ ህዝቢ ንዓኻ እየ ደው ኢለ ክትብል ፅውፅዋይ እዩ።”
መፅሓፍ ምድማር ኣብ ከተማታት ድሬዳዋ፣ሃረርን ጂግጂጋን እውን ተመሪቑ’ሎ።ብፍላይ ኣብ ከተማ ሃረር ሓላፊ ፕረስ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ዝኾኑ ኣቶ ንጉሱ ጥላሁንን ናይቲ ክልል ፕሬዝዳንት ኣቶ ሙስጠፌ መሓመድን ኣብዝተረኸብሉ እቲ መፅሓፍ ተመሪቑ’ሎ።
ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዋና ከተማ ሃዋሳ ኣብ ዝተኻየደ ስነስርዓት ሚንስትር ሰላም ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል ተዓዋቲ ሽልማት ሰላም ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ናይ መፅሓፎም ምምራቕ ድርብ ዓወቱ እዩ ኢለን።
ኣብ ከተማ ባህርዳር ኣብዝተኻየደ ስነስርዓት ምረቓ መደረ ዘስምዑ ዋና ኣማሓዳሪ ክልል ኣምሓራ ኣቶ ተመስገን ጥሩነህ ኣብ ውሽጥና ዘለው ኣፈላላያት ብምፅባብ ህዝቢ ዝደልዮ ንምምፃእ ናይ ምድማር ፍልስፍና ካብ ክልልና ክንጅምር ኣለና ኢሎም።
“ንኻልኦት ኢትዮጵያዊያን ኣብነት ክንኸውን እንተድኣ ኮይንና ኣብ ውሽጥና ዘለው ፖለቲካዊ ፍሕፍሓት ብምፅባብን ሓደ ኮይንና ብምስራሕን ህዝቢ ኣምሓራ ዝደልዮ ንምምፃእ ኩሉ ፃዕሪ ክንገብር ኢና።ናይ ምድማር ፍልስፍና ካብ ክልልና ክንጅምር ኣለና።”
ኣቶ ተመስገን ጥሩነህ ወሲኾም እዚ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ክነዕውቶ ኢና ዝብል ተስፋ ኣለኒ ኢሎም።
እቲ መፅሓፍ ብቋንቋታት ኣምሓርኛ፣ኦሮምኛን ብኢንግሊዝኛን እዩ ተሓቲሙ።


text:
ናይ ቀደም ምኽትል ፕሬዝዳንት ናይ ሎሚ ድማ መራሒ ሓይልታት ዓማፂያንን ሪያክ ማቻር ኣዲስ ኣበባ ይካየድ ኣብዘሎ ልዝብ ካልኦት ወገናት ምእታዎም ነቲ ግጭት ጠጠው ንምባል ንዝካየዱ ፃዕርታት ዕንቅፋት ይኸውን ኣሎ ኢሎም።ናይ ደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ኣብ ዝምጣየሽ ናይ ሓድነት መሰጋገሪ መንግስቲ ካልኣይ ምኽትል ፕሬዝዳንት ንክኾኑ ንዘቕረብሎም ሓሳብ ከም ዘይቕበሉ እውን ማቻር ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ ቃለ ምልልስ ገሊፆም።
ካልኦት ተሓዊሶምሉ ካብ ዝካየድ ልዝብ ኣብ መንጎናን መንግስትን ዝካየድ ቀጥታዊ ዝርርብ ስሉጥ ውፅእታት ከምፅእን ኣብ ስምምዕ ሰላም ክብፃሕን ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ ኢሎም።
ክልቲኦን ወገናት ዝሓለፈ 10 ነሓሰ 2014 ኣ/ፈ ክራኸቡ ብዘይምኽኣሎም ኢጋድ እቲ ልዝብ ን28 ነሓሰ ኣናዊሕዎ’ሎ።ሪክ ማቻር ነቲ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን ፍሽለት ንኣተዓረቕቲ ኢጋድ ወቒሶም።
‘’ብውልቀይ ንቶም ሸምገልቲ እየ ዝነቅፍ’’ ዝበሉ ንሶም ኣስዒቦም ‘’ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ነቲ ልዝብ ሰላም ኣብዝተፈላለዩ እዋናት ኣቛሪፆምዎ፤ቀንዲ ሸምጋሊ ናብ ኒው ዮርክ ኣብዝተጉዓዝሉ እዋን ነቲ ልዝብ ክንቕፅለሉ ንኽእል ነይርና ኢና’’ኢሎም።
ምስ መንግስቲ ቀጥታዊ ልዝብ ንምክያድ ድልየት እንተሃለዎም እውን እቶም ኣታዓረቕቲ ወገናት ንትካላት ስቪል ማሕበረሰብ፣ተኣሲሮም ንዝነበሩ ናይ ቀደም ሰበልጣንን ሓዊሱ ካልኦት ሓሙሽተ ኣካላት ኣብቲ ናይ ጠረጴዛ ዙሪያ ዝርርብ ክካከፉ ሸምገልቲ ይደፍእሉ ኣለው ኢሎም።
ጉጅልኦም ሱር ጠንቂ እቲ ግጭት ክፍታሕ ከምዝደልን ሃገራዊ ሰራዊት፣ስርዓተ ሕግን ስቪላውን ህዝባውን ኣገልግሎታትን ክመሓየሹ ፀዊዖም ኣለው ሪያክ ማቻር።


text:
(ማቴ26፣ ማሪ14፣ ሉቃ22፣ ዮሃ13)
የሱስ ግዚኡ ከም ዝበጽሐ ምስ ፈለጠ፣ ንክልተ ደቀ መዛሙርቱ ፋሲጋ ከዳልዉ ለኣዀም። ከምቲ ዝተባህልዎ ድማ ከይዶም ኣዳለዉ። የሱስ ኣብ ቅድሚኡ ዝነበረ መከራ ይረኣዮ ስለ ዝነበረ፣ ክብድ ዝበለ ይመስል ነበረ። እቲ ሃዋህው ድማ ከቢድ ነበረ። ዋላ እኳ ኽሓትዎ እንተደለዩ፣ ትብዓት ግን ኣይረኸቡን። ምስ ተቀመጡ ድማ ዓይኒ ዓይኒ የሱስ ክጥምቱ ጀመሩ። የሱስ ካብ መቐመጢኡ ምስ ተስአ ኩሎም ንሓድሕዶም ሕሽክሹኽ በሉ። የሱስ ስለ ዝተመልሰ ግና እንደገና ጸጥ በሉ። ንምእማኑ ክሳብ ዝጽግሞም ድማ ኣብ የሱስ ሓደ ነገር ተመልከቱ። ዓለባ ተዓጢቑ፣ ኣብ ገበታ ማይ የዕሪቑ ኣእጋሮም ክሓጽብ ድንን በለ። ኩሉም ብውሽጦም እዛ ለይቲ ፍልይቲ እያ በሉ። ጐይታን መምህርን ክነሱ ኣእጋሮም ምሕጻቡ ኣይበርሃሎምን። ገሊኦም የሱስ ዝገብሮ ኩሉ ብዕላማ ከም ዝገብሮ ስለ ዝፈለጡ፣ ምስ ሕቱኦም ከለዉ እግሮም ሃብዎ። ካልኦት ድማ ዝለበሙ ክመስሉ፣ ምስ የሱስ ተታሪዀም። የሱስ ግና ሕጂ ዝገብሮ ኣይትፈልጡን ኢኹም፣ ደሓር ግና ክርድኣኩም እዩ በሎም። ኣእጋሮም ድሕሪ ምሕጻቡ ድማ ፋሲጋ ቆሪሶም ወድኡ። ስለቲ "እዚ ምእንቲ ብዙሓት ዝፈስስ ደመይ እዩ፣ እዚ ንሓጢኣት ዓለም በጃ ዝወሃብ ስጋይ እዩ" ዝበሎም ብኸቢድ ሕቶ ተዋጢሮም ነበሩ። እዚ ከይኣክል፣ ብዕምቆት ምስ ኣተንፈሰ፣ ብሃንደበት፣ "ሓደ ካባኻኣትኩም ድያብሎስ ስለ ዝጥቀመሉ ከትሕዘኒ እዩ በሎም"።
ደቀ መዛምርቱ ሃንደበት ስለ ዝዀኖም ንሓድሕዶም እናተጠማመቱ ዝብልዎ ስኣኑ። እቲ ዘገርም ኣብ ንሓድሕዶም ኣእዳዎም ዘይምውጥዋጦም እዩ። ጴጥሮስ ውዑይ ስለ ዝነበረ፣ ንዕኡ እዩ ዝኸውን ኣይበሉን። ሓደ እዋን'ውን ንጴጥሮስ "ድያብሎስ ካባይ ርሓቅ" ኢልዎ ስለ ዝነበረ፣ ይደግሞ ይህሉ ይኸውን ኣይበሉን። ዮሃንስን ሓዉ ያእቆብን፣ ደቂ ነጎዳ ተባሂሎም ተሰምዮም ዘለዉ፣ ኣዲኦም ንየሱስ ዝበለቶ ዘኪሮም፣ ናብኦም ገጾም ኣይጠመቱን። የሱስ'ውን ባዕሉ፣ "ትልምንዎ ኣትፈልጡን ኢኹም" ኢሉ ተዛሪቡ ስለ ዝነበረ፣ ብልቦም ክብረት ስለ ዝደልዮ ምስ ድያብሎስ ክጸግዕዎም ኣይፈተኑን። የሱስ ኣብ ኩሉ ሒዝዎም ዝኸይድ ዝነበረ ሰለስተ መቅርቡ፣ ማለት ጴጥሮስ ዮሃንስ ያእቆብ፣ ገዛእ ርእሶም ሓራ ከውጽኡ ኣይፈተኑን። ካብቶም ካልኦት ሕልፍ ዝበለ ስለ ዝረኣዩን ስለ ዝፈለጡን፣ ነቶም ካልኦት ደኒኖም ክርእይዎም ኣይፈተኑን። ማቴዎስ'ውን ተጋዊ ስለ ዝነበረ እሞ ምስ ሮማውያን ኰይኑ ንህዝቢ ኣምላኽ ስለ ዘጥቅዐ፣ ስለቲ ዝዓመጾ ይኸውን ኢሎም ከላግብሉን ከወጣውጥሉን ኣይደለዩን። ነፍሲ ወከፍ ገዛእ ርእሱ ምስ ረኣየ፣ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ርግጸኛ ኣይነበረን። ንሓድሕዶም ድማ ተጠማመቱ። ሓደ ካብቲ ካልእ ከም ዘይሓይሽ ብውሽጦም ስለ ዝፈለጡ፣ ንሓድሕዶም "ኣነ'ዶ ይኸውን?" በሉ።
የሱስ ንዓሰርተ ክልተ ደቀ መዛምርቱ፣ ካብ መንጎ ብዙሓት'ዩ ሓርይዎም። ንዓቢ ዕዮ ስለ ዝነበረ ድማ፣ ክጽሊ ድሕሪ ምሕዳሩ ብገዛእ ኣእዳዉ፣ በብስሞም እናጸውዐ ስለ ዝመረጾም ብሓቂ ፍሉያት ይገብሮም። ነታ የሱስ ብሞቱን ትንሳኤኡን ዝጅምራ ናቱ ማሕበር ወከልቲ ኰይኖም ኣብዛ ምድሪ ክዓዩ፣ ነዚ ጽውዓ ጸዊዑ፣ 3 ዓመትን ፈረቃን ድማ መሃሮም። ብግብርን ብቃልን ድማ ነቲ ዝጸውዖም ዕዩ ድልዋት ክገብሮም ጸኑሑ እዩ። ስለዚ ፍረ ዝርእየሉ ግዜ ቀረባ እዩ ነይሩ። ደቀ መዛምርቱ'ውን እንተዀኑ፣ ካብቲ የሱስ ዝነገሮምን ዝመሃሮምን ዝተላዕለ ትብዓት ይስምዖም ነበረ። ብፍላይ እኳ ካብታ በብኽልተ ጌሩ ዝልእዀም እሞ ኣጋንንቲ ምውጻእ ካብ ዝጅምሩ ንኹሉ ኣብ ትሕቲ ኣእጋሮም ዝረገጽዎ ኰይኑ ይስምዖም ነበረ። ግን ከኣ ሓሓሊፉ ጌጋ ይርከቦም ስለ ዝነበረ የሱስ ይእርሞም ነበረ። ገና ዝተርፎም ከም ዘሎ ድማ ኣብ ገግዚኡ ይነግሮም ነበረ። ስለ ዝዀነ ብገለ ሸነኽ ድኻሞም ይርድኦም ነበረ።
ብፍላይ ኣብ ፈርሳውያን ዝዀነ ሰሚዖምን ርእዮምን ስለ ዝነበሩ፣ ሓደ ተቢዑ ንርእሱ ሓራ ከውጽእ ኣይደፈረን። ነታ ኣብ ኣመንዝራ ዝተረኽበት ሰበይቲ (ዮሃ9) ፈርሳውያን ክቀትልዋ ሕጊ ሙሴ የፍቅደሎም ኔሩ እዩ። ንየሱስ ክፍትንዎ ግና ናብ የስሱ ኣምጽእዋ። እንተ ብሓቂ ወይስ ብሻራ እንቋዕ ናብ የሱስ መጸት። ፈርሳውያን ስልጣኖም ዝተጋገየ ንምቅጻዕን ንምፍራድን እንተዘይኰይኑ፣ ንምህናጽን ንምዕራይን ይጥቀምሉ ኣይነበሩን። ንዕኦም ዝተጋገየ ክፍረድ ኣብ ቅድሚ ካልኦት ድማ ክዋረድ ጥራይ ከም ዘለዎ ይመስሎም ነበረ። ስለዚ ድማ ኣብ ኣእዳዎም ደንጎላ ሒዞም ናብ የሱስ መጹ። ንየሱስ ድማ እንታይ ከም ዝብል ሓተትዎ። የሱስ ኣፉ ከይክፈተ ደቃይቅ ገበረ። ፈርሳውን ንምፍራድ ህውኻት ስለ ዝነበሩ፣ ደጋጊሞም ሓተትዎ። ናይ የሱስ ስቅ ምባል ምልስ ኢሎም ህይወቶም ክጥምቱ ኣይገበሮምን። የሱስ ርእሱ ኣቅንዒኡ ናባታቶም ጠመተ። ምጥማት የዒንቱ ውሽጦም ስለ ዝወግኦም፣ ባዶነት ክስምዕም ጀመረ። ብፍላይ እኳ፣ "ሓደ ካባኻትኩም ሓጢኣት የብለይን ዝብል መጀመርያ እምኒ የውድቀላ" ምስ በሎም፣ ኣብ ጸልማት ከም ዘብርህ ብርሃን፣ ውሽጦም ተገልሃሎም። ድኻሞምን ዕርቃኖምን ኩሉ ሰብ ዝርእዮ ዘሎ ስለ ዝመሰሎም፣ ስሉኽ ኢሎም ሃደሙ። ኩሉ ሰብ ስንፍናን ድኻምን ካልእ ቅድሚ ምጥማቱ፣ ገዛእ ርእሱ ክጥምትን፣ ምስ ገዛእ ርእሱ ድማ ሓቂ እንተዝኸውን፣ ነቲ ኣብ ብጻዩ ዘሎ ሓጢኣት ክድንግጸሉ ዓቅሚ ምረኸበ። እዚ ድማ ንደቀ መዛምርቱ ዓቢ ትምህርቲ ስለ ዝነበረ፣ "እነ'ዶ ይኸውን?" ኢሎም።
ሓደ እዋን የሱስ ብዛዕባ እቲ ፈርሳውን ተጋውን ዝበሎም'ውን ዘኪሮም ይዀኑ መን ይፈልጥ (ሉቃ18)። ክልቲኣቶም ክጽልዩ ምስ ቀረቡ፣ እቲ ፈርሳዊ ዘቅርቦ ሞባእን ምጽዋትን፣ ዝጽልዮ ጸሎትን፣ ንዝተጸገሙ ዝህቦ ሓገዝን ጸብጺቡ፣ ገዛእ ርእሱ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ እናኣጽደቐ፣ ከምዚ ተጋዊ ስለ ዘይገበርካኒ ብምባል ኣእዳዉ ኣወጣዊጡ እዩ። ጽድቁ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ከም ጽዩቅ ጨርቂ ምኻኑ ኣይፈለጠን። እቲ ተጓዊ ግና ናይ ኣምላኽ ቅድስና ከም ዘይብጻሕ ፈሊጡ፣ ገጹ ቅንዕ ከብል ከማን ድፍረት ኣይረኸበን። ኣፍ ልቡ እናሃረመ ድማ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብንስሓ ደኣ ቀረበ። እቲ ኣብ ዘይቅረብ ብርሃን ዝነብር፣ ብቅድስና ዝኸበረ ምስ ጠመቶም ድማ፣ እቲ ተጓዊ ከም ዝጸደቀ ነገሮም። ድኻም ደቂ ሰብ ክነግርዎ ማንም ዘየድልዮ ክነሱ፣ እቲ ኣብ ቅድሚኡ ልቡ ዘትሕት ግና ኣብ ኣምላኽ ተቀባልነት ኣለዎ። እቲ ዝፈርህ እምበር ብልቡ ዘይዕበ ዝያዳ ንጽድቂ ከም ዝቁጸረሉ ዝተማህሩ ክመስሉ፣ ካብ ሃዋርያት ወላሓደ ገዛእ ርእሱ ሓራ ከውጽእ ኣይደፈረን። "ኣነ'ዶ ይኸውን?" ድማ በሉ።
የሱስ ነቶም ዓበይቲ ዝብሃሉ ጸሓፍትን ፈርሳውያን ክገንሖም ከሎ፣ ስለ ግብዝና ርእሶም ድማ ክዝልፎም ከሎ ሰሚዖምዎ እዮም። ብፍላይ እኳ፣ "ኣቱም ልቁልቃት መቃብር፣ ብደጊኡ ጽቡቅ ብውሽጡ ግና ዝሞተ ዓጻጽምትን ርኽሰትን ዝመልአ" "ውሽጥኹም ስስዐን ከትርን ዝመልአ"፣ ዝበሎም ቃል (ማቴ23)፣ ደቀ መዛምርቱ ንኣምላኽ ዘገድሶ ብደገ ዝግበር ዘይኰነ፣ ናይ ውሽጢ ልቢ ምኻኑ ክርድኦም ጀሚሩ ነበረ። ኣምልኽ ንሓቂ ካብ ውሽጢ ከም ዝደልያ ፈሊጦም፣ ገዛእ ርእሶም ሓራ ክገብሩ ጸገሞም። ብፍላይ እግዚኣብሄር ቅዱስ ምኻኑ፣ ኣብ ቅድስናኡ ድማ ደው ክብልን ክቀርብን ዝኽእል ከም ዘየለ ካብ የሱስ ዝተማህርዎ ሓቂ እዩ ነይሩ። ናይ የሱስ ህይወት'ውን ምስክር እዩ ነይሩ። ካብ ዝፈልጥዎ ኣትሒዞም ዝረኣይሉ ነውርን ዝሰምዕሉ ሕማቅ ቃላትን ኣይነብረን። ስለዚ ህይወቱን ኣካይድኡን ትምህርቱን ከም ዘይሕበኑ ይገብሮም ነበረ። ብሓቂ ድማ መንቅብ ስለ ዘይነበሮ ኣዝዮም ይፈርህዎ ነብሩ። ኣብ ቅድሚኡ ኣጋንንቲ ክርዕዱን ክወድቁን፣ ካብኡ ሓሊፎም ድማ ክልምንዎን፣ ፍቃድ ክሓትዎን ርእዮም እዮም። "ሓጢኣትካ ተሓዲግልካ እዩ ስለዚ ተንሲእካ ኪድ" ምስ በሎ ብዘይ ወለሓደ ሓገዝ ዓራቱ ኣልዒሉ ክኸይዱ ከሎ ርእዮም እዮም። ስለዚ "ኣነ'ዶ ይኸውን" ክብሉ፣ ንኻልእ ከይጥምቱ እኹል ምኽንያት ነይርዎም እዩ።
ብፍላይ ከኣ ንሳቶም ባዕሎም ዝፈልጥዎ ድኻምን ናይ ህይወት ሰልፊ ነይርዎም እዩ። ንየሱስ ክነግርዎ ኣየድለዮምን። ንሱ ኩሉ ዝፈልጥ ምኻኑ፣ ሓደ'ውን ክነግሮ ከም ዘየድልዮ ብዙሕ ግዜ በዒንቶም ርእዮም እዮም። ብፍላይ ነታ ሳምራዊት ሰበይቲ ኣብ ዔላ ያእቆብ ምስ ረኸባ ዝዀነ እኹል እዩ (ዮሃ.4)። እታ ሰበይቱ ንየሱስ ክትታረዀ ካብኣ ከተርሕቆ ፈቲና እያ። ከም ኣብ ግሉጽ ሰሌዳ ዝተጻሕፈ ናይ ልባ ምስ ነገራ ግና ዘምጽኣ ረሲዓ፣ ሕሱር ዝዀነ ድሕረ ባይትኣ ገዲፋ፣ ንብዙሓት "ናይ ውሽጠይ ዘበለ ዝነገረኒ" ክትብል ከላ ካብ ምስክርነታ ይፈልጡ ነበሩ። ንገሊኦም ጥዑይ ዘይኰነ ናይ ውሽጢ ልቦም ሃቀና ፈሊጡ ንዓይ ካብ ምስዓብ ተመለሱ ክብሎም ከሎ የዒንቶም ርእየን እየን። ኣጋንቲ ክወጹን ክለፋለፉን ከልዉ ስለ ዝረኣዩን ዝሰምዑን፣ ኣብ ውሽጦም ዘሎ ድማ ክሕባእ ከም ዘይክእል ኣዝዩም ተረዲኦም ነበሩ። ስለ ዝዀነ፣ የሱስ ሓደ ካባኻትኩም ምስ በሎም፣ ኣብ ውሽጦም ዝተሓብአ ከይግለጽ ፈሪሆም፣ ንምእማን ኣዝዮም ቅሩባት ነበሩ። ምንም ዝዀኑ እንተመሰሎም፣ በቲ ንኻልእ ዝፈርድዎን ኣእዳዎም ዘወጣውጥሉን፣ ንሳቶም'ውን ዝገብርዎ ስለ ዝዀኑ፣ በቲ ዝፈርድዎ ንገዛእ ርእሶም'ውን ስለ ዝዂነኑ መምለጢ ከም ዘይብሎም ዝተረድኡ ይመስሉ። ምስ ዓለም ከይኹነኑ ኣብ ገዛእ ርእሶም ክፈርዱ መሪጾም። "ኣነ'ዶ ይኸውን?" ድማ ኢሎም።
ሓደ ንሓደ ከይፈርዶስ ኩሉ ሰብ ጉድለት ኣለዎ። ብፍላይ ናይ ኣምላኽ ጽድቅን ቅድስናና ከም መዐቀኒ እንተወሲድና፣ ሰብ ብሓቂ ንኽዛረብ ኣይፍቀዶን እዩ። እዚ ስለ ዝዀነ ጠቢብ ብጥበቡ፣ ሓያል ድማ ብሓይሉ ክምካሕ የብሉን። እቲ ዝምካሕ በቲ ፍርድን ጽድቅን ኣብ ምድሪ ዝገበረ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ክምካሕ ዘለዎ። ፈጣሪ'ውን እንተዀነ እዚ ስለ ዝፈለጠ፣ ስብ ብዓቅሙ ናብኡ ክበጽሕ ኣይሓተቶን። ብደሙ ደኣ ሓድሽን ህያውን መገዲ ኣቊመሉ። ስለዚ ናብኡ ንምቅራብ፣ ናብ ህላውነቱ ንምእታው ትብዓት ረኺብና። ዝኹንን መን እዩ፣ እቲ ዘጽድቅ የሱስ ጥራይ እዩ። ሰብ ገዛእ ርእሱ ብትኽክል እንተዝፈልጥ፣ ኣብ ድኻም ካልእ ምጉይታት ገዲፉ፣ ክልተ ኣእዳዉ ንኣምላኽ ምሃበ። ኣብ ሓው ዘሎ በሰር ምርኣይ ገዲፉ፣ ካብ ገዛእ ርእስ ዘሎ ጉንዲ መታን ክወጽእ ንኣምላኽ ሓገዝ ምሓተተ። ኣእዳውካ ኣብ ካልኦት ምውጥዋት፣ ከምቲ ኣዳም ንሄዋን ዘላገበላ፣ ናይቲ ዝወደቀ ኣዳም ባህርይ እዩ። ካብ መንፈስ ቅዱስ ዝተማህረ ግና፣ ከም ዳዊት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ወዲቁ፣ "ጽሩይ ልቢ ፍጠረይ፣ ጽኑዕ መንፈስ ከኣ ኣብ ውሽጠይ ሓድስ" ኢሉ ደኣ ይጽሊ። ናብ ካልእ ዝጥምት ኣብ ጽድቂ ገዛእ ርእሱ ዝጥምት፣ ብጽድቂ ድማ ፍቱን ዘይኰነ እዩ። ጽድቂ ኣምላኽ ብእምነት ዝተረድአ ግና ትውክልቱ ኣብ ኣምላኽ ዝገበረ፣ ብኣካይድኡ ድማ ዘይሕበን እዩ።


text:
ገበኑ ዚኽውል ኣይሰልጦን፡ እቲ ዚናዘዘሉ እሞ ዚሐድጎ ግና ምሕረት ይረክብ። (ምሳ.28:13)
ሓያሎ ጊዜ ንገበንና ወይ ሓጢኣትና እንኽውለሉ መገዲ ነቲ ዝገበርናዮ ሓጢኣት ካልእ ስም ክንህቦ ስለ እንፍትን እዩ። ከምዚ ዚብል ዛንታ ኣሎ: ሓደ እዋን ናይ ቻይና ገዛኢ ዝነበረ ንድሙኡ ስም ከውጽኣላ ደለየ። እቶም ኣማኸርቱ ድማ “ንስኻ ዓቢ ንጉስ ስለ ዝኾንካ እዛ ድሙኻ ድማ ዓቢ ስም ክወሃባ ኣለዎ” በልዎ። ስለዚ ድማ ጸሓይ ትበሃል በሉ። “ጽቡቕ ኔሩ እንተኾነ ግና ንጸሓይ ደመና ይጋርዳ እዩ’ሞ ካብ ጽሓይሲ ደመና ይሕይል” በሎም። ደመና ከይብልዋ ድማ ንደመና ንፋስ ይብትኖ እዩ ተባህለ። ንንፋስ መንደቕ ይጋርዶ እዩ እሞ መንደቕ ይኹን ስማ በሉ። ንሱ ድማ ትቕብል ኣቢሉ “ንመንደቕ ድማ ኣንጭዋ ትፍሕሮ እያ በሎም።” ኣብ መወዳእታ እሞኸደኣ ነዛ ዱሙ ኣንጭዋዶ ክንብላ ኮይኑ? ቅኑዕ ስማ ደኣ ንሃባ ኢሉ “ዱሙ” በላ ይበሃል።
ስለዚ ድማ ንሕና ንሓጢኣት ሓጢኣት ኢልና ክንጽውዖ እንተ ዘይኪኢልና ክንናዘዝ ኣይኮነልናን እዩ። ንሓጢኣትና እንተ ዘይተናዚዝና ድማ ምሕረት ኣይንረክብን ኢና: ነገርና ድማ ኣይሰልጥን።
ሓጢኣት-
ንኣምላኽ የሕዝን:
ንምሕረት ይዕምጽ:
ንጸጋ ይንዕቕ:
ብይቕሬታ የላገጽ:
ንኣምልኾ የርስሕ:
ንኣገልግሎት የድክም:
ንሕብረት ድማ ይዕንቅጽ።
ስለዚ ንሓጢኣትሲ ሓጢኣት ደኣ ንበሎ እሞ ንነስሓሉ።
ጸሎት: ዎ’ኣምላኽ ንዓኻ ዘሕዝን ነገር ኩሉ ሓጢኣት እዩ። ብዘይ ኣሸላሻል ሓጢኣት ኢለ ክሰምዮ ድማ ርዳኒ። ንኹሉ ገበነይን ኣበሳይን ካብ ቅድሜኻ ኣይክሓብኦን እየ'ሞ ምሕረትካ ኣብዝሓለይ። ብስም የሱስ ኣሜን!


text:
Date: Saturday, 06 August 2022
ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ሰውራ ገና ብዕሸሉ፡ መሰረት ኣንጺፉ፡ ድሕሪ ናጽነት ኣካል ባህሊ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎ ዓመታዊ ሃገራዊ ፈስቲቫል ኤርትራውያን፡ ወቕቱ ኣኺሉ ድሮ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ማለት ኣብ ኢጣልያ፡ ጀርመን፡ ነዘርላንድስ፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ዞባ ስካንዲናቭያን፡ ስዊዘርላንድ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ካናዳን ብውዕውዕ መንፈስ ምክያዱ፡ ብማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገርን ማሕበራዊ ሚድያን ብስፍሓት ክቃላሕ ቀንዩ ኣሎ።
ኣቐድም ኣቢሎም ኤርትራውያን ኣብ ወጻኢ፡ ንመበል 31 ዓመት ጽምብል ናጽነትን መዓልቲ ሰማእታትን ብሕልፍ ዝበለ ድምቀት ምብዓሎም ይዝከር። ከምዝፍለጥ ዘለናዮ መድረኽ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብቲ ነዊሕ ቃልሱ፡ ሓድነቱ ኣስጢሙ፡ ድርዒ መኸተኡ ብምትራር፡ ኩሉ ንምንብርካኹ ዝተኣልመ ፖለቲካዊን ቁጠባዊን ጸጥታዊን ሽርሒታት በዲሁ እናፍሸለ፡ ነቶም ዋላ ኣብዚ ናይ 11 ሰዓት ወይ ኣጋግዜ እዋን’ውን፡ ነዚ ዕዉት ምርሻ’ዚን፡ ንናይ ታሪኽ መንኮርኮርን ንድሕሪት ክመልሱ ዝህቅኑ ዘለዎ ናይ ግዳም ተጻባእቲ፡ ዝምከተሉ ዘሎ መድረኽ’ዩ። ኣብ ወጻኢ ዝነበሩ ኤርትራውያን ከኣ፡ መድረኽ ዝጠልቦ ተልእኾኦም ብምግንዛብ፡ ንቅንያት ናጽነትን ፈስቲቫላትን ዝያዳ ብምድማቕ፡ ከም ወትሩ ኣብ ጎድኒ ህዝቦምን ሃገሮምን ምዃኖም ብምግላጽ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን መንግስቲን ኤርትራ ክውሰድ ዝጸንሐ ዘይፍትሓዊ ናይ እገዳ ውሳነታትን ናይ ምስይጣን ዘመተን፡ ተስፋ ዘቚርጽ ግብረ መልሲ እናሃቡ፡ ንታሪኻውያን ተጻባእቲ ሓያል መልእኽቲ ኣብ ምትሕልላፍ ይርከቡ።
ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ቅርዓት ምትእኽኻብ ሃገራውያን ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ ፈስቲቫል ኤርትራውያን ኣብ ወጻኢ፡ ገና ሰውራ ኣብ እግሪ ተኽሉ ማለት ኣብ መፋርቕ ሰብዓታት ዝጀመረ ኣስታት ፍርቂ ዘመን ዕድመ ዘለዎ’ዩ። ኣብቲ እዋን’ቲ፡ ኤርትራውያን ኣብ ወጻኢ፡ በበኸባቢኦም ሓያል ውዳበታት ፈጢሮም፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር፡ ህይወቱ በጃ እናኸፈለ መግዛእቲ ንምጽራግ ኣብ ብርቱዕ ኲናት ተጸሚዱ ዝነበረ ህዝቦም፡ ድምጹ ኣብ ዓለም እናቃልሑ፡ ዘድልዮ ንዋትን ሞራልን እናስነቑ፡ ጽኑዕ ብርኪ ኮይኖሞ እዮም። ዝተፈላለየ ማሕበራዊ ጥርናፈ (ናይ ተማሃሮ፡ ሰራሕተኛታት፡ ደቀንስትዮ) ኣቚሞም፡ ሰራሕተኛታት ብወለንታኦም 20% ካብ ደሞዞም፡ ተማሃሮ ድማ ካብ ዝርካቡ መቚነኖም 10% ንምሕያል ቃልሲ የወፍዩ ምንባሮም ምስ እንዝክር፡ ነቲ ኣብ ሜዳ ኤርትራን ኣብ ወጻኢን ክፍጠር ዝኸኣለ ስጡም ናይ ቃልሲ ርክብ ዘጉልሕ እዩ። ኤርትራውያን ኣብ ወጻኢ፡ ካብ ገንዘባዊን ንዋታዊን ኣበርክቶ ሓሊፎም፡ ብኣካል ናብ ሜዳ ዝስለፉ ዝነበሩ እውን ውሑዳት ኣይኮኑን። ኣብ ሩስያ ዝነበሩ ተማሃሮ ንኣብነት፡ ነፍሲ ወከፍ ተማሃራይ ትምህርቱ ምስ ውድአ፡ ንሜዳ ክስለፍ ብምውሳን ናብ ቃልሲ እናተጸንበሩ፡ ብሞያኦም ዝገብርዎ ኣበርክቶ ኣብ ታሪኽ ደሚቑ ዝዝከር እዩ።
ኣብ እዋን ቃልሲ፡ ዓመት መጸ፡ ኣብ ኤውሮጳ፡ ሰሜን ኣመሪካን ማእከላይ ምብራቕን ዝውደብ ዝነበረ ፈስቲቫላት፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ኣብ ምድማቕ፡ ሓድነትን ጥምረትን ተቓለስቲ ኣብ ምድልዳል፡ ቃልሲ ንናጽነት ኣብ ምሕያል ጥራይ ዘይኮነ፡ ባህልን ክብርታትን ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምዕቃብ፡ ናብ ንኣሽቱ ወለዶ ኣብ ምስግጋር ዝተጻወቶ ግደ ዓቢ እዩ። መሪሕ ውድብ ህ.ግ.፡ ግደን ኣበርክቶን ውዳበታት ኣብ ወጻኢ ዝነበሩ ዜጋታት ከሎ ገና ብምግንዛብ፡ ካብ ፈለማ መድረኽ ናይ ቃልሱ ጀሚሩ፡ ልዑል ኣተኩሮ ሂቡ ሰሪሑሉ’ዩ። ከም መርኣያ ናይዚ፡ ኣብቲ ሽዑ ዝካየድ ዝነበረ ፈስቲቫላት፡ ብደረጃ ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ልኡኻት ካብ ሜዳ እናሰደደ፡ ንምዕባለታት ቃልሲን ሓላፍነት ዜጋታትን ዘዘኻኽር ሰሚናራት የካይድ ምንባሩ ይዝከር።
እዚ ውርሻ ሓርነታዊ ቃልስና ዝኾነ ፈስቲቫላት፡ ድሕሪ ናጽነት ኣካል ሃገራዊ ባህልናን በዓላትናን ኮይኑ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻኢን፡ ብስፍሓት ይቕጽል ኣሎ። ከም እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ኣብዚ ናይ ድሕሪ ናጽነት ፈስቲቫላት እውን፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሚኒስተራትን ላዕለዎት ሓለፍቲ ግንባራትን እናለኣኸ፡ ንህልዊ ኩነታት ሃገር ዝገልጽ ሰሚናራት ከካይድ ምጽንሑ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት ፈስቲቫላት ከኣ፡ ኣመሓደርቲ ዞባታትን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን፡ ንህዝቢን መንግስቲን ኤርትራ ወኪሎም ኣብዚ ዕዙዝ ኣጋጣሚ’ዚ ይሳተፉ ኣለዉ።
ፈስቲቫል ኤርትራውያን፡ ጽባቐ ባህላዊ ብዙሕነትና እናጉልሐ፡ ረብሓ ሓድሕዳዊ ምክብባርን ጣዕሚ ሃገራዊ ስኒትን ዝምህር፡ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታትን ብድሆታትን ብመንጽሩ ዝጥለብ ዜግነታዊ ሓላፍነትን ዘዘኻኽር፡ ንዜጋታት ምስ ባህልን ኣነባብራን መላእ ሕብረተሰብ ምስ ባህላውን ታሪኻውን ቅርስታት ሃገር ዘላሊ፡ ምህዞን ተበላሓትነትን ዜጋታት ዘበራብር፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ዝሰላሰሉ ዘለው ልምዓታዊ ንጥፈታት ዘንጸባርቕ፡ ኮታ ምስሊ ህርኩትን ስሙርን ህዝቢ ዝዂልዕ ዕዙዝን ተባሃጊን ኣውድኣመት እዩ። ዝያዳ ኹሉ ከኣ፡ ንሕሉፍን ህልዊን መጻእቲን ወለዶታት ኣብ ሓደ ቅርዓት ኣራኺቡ ታሪኽን ክብርታትን ዘሰጋግር ምዃኑ፡ ኣብ ባህላዊ ውርሻታት ዝሰረተ ስልጡን ሃገራዊ ባህሊን ስኒትን ኣብ ምዕንባብ ዘለዎ ግደ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን።
ከምዝፍለጥ መሰረት ሃገርን ሃገራዊ መንነትን፡ ባህልን ክብርታትን’ዩ። ብዘይ ባህሊን ክብርታትን፡ ዝፍጠርን ዝቐውምን ሰብኣዊ ጥርናፈ የለን። ህዝቢ ኤርትራ፡ ብባህላዊ ዕብለላ ዝተፈላለዩ ገዛእቲ ከይተሰነፈ፡ ብልዕሊ ፍቕሪ መበቆልን መንነትን፡ ባህላዊ ውርሻታቱ፡ ክብርታቱን ቋንቋታቱን ክዕቅብ ብምኽኣሉ’ዩ፡ ንኹሉ ማሕለኻታት ሰጊሩ፡ ናጻን ልኡላዊን ህዝቢን ሃገርን ክኽውን ዝበቕዐ። ካብ ባህላዊ ብዙሕነቱ በብሉጹ እናሓረየ፡ ንኹሉ ትሕተ-ሃገራዊ ኣመለኻኽታ ዝሰገረ ውሁድን ስሙርን ሃገራዊ ባህሊ ኣማዕቢሉ፡ ሃገራዊ መንነቱ እንተዘየድምቕ፡ ብርግጽ ልኡላዊ ሃገር ክኸውን ኣይምበቕዐን።


text:
Radio Erena: March 28, 2014
ገዲም ተጋዳላይን ሓደ ቀዳሞት ኣባላት ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራን ኣሕመድ ናስር ብዘጋጠሞ ሃንደበታዊ ወቕዒ ብ ሮቡዕ 26 መጋቢት ኣብ ስቶኮልም ከምዝዓረፈ ድሮ ተኸታቲልናዮ ኣሎና።
ኣሕመድ ናስር፣ ኣብ መፋርቕ 1960ታት ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ድሕሪ ምጽናብሩ፣ እቲ ውድብ ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ኣብ ዝተኻየደ ኵናት ሓድሕድ ኣብ 1983 ተበታቲኑ ዝበዝሐ ክፋሉ ናብ ስደት ክሳብ ዘምርሕ ከም ኣቦ መንበር ኮይኑ ዘገልገለ ገዲም ተጋዳላይ’ዩ።
ኣቦ መንበር ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ጨንፈር ጅዳ ኣቶ ሮሞዳን ዳራንካ ንታሪኽ ህይወት ገዲም ተጋዳላይ ኣሕመድ ናስር ኣምልኪቱ ኣብ ዝልኣኸልና ጽሑፍ፣ ኣሕ መድ ናስር ኣብ 1944 ኣብ ከባቢ ሓድሽ ኣይሮማለ ኣብ ዝተባህለት ኣብ ቀደም ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ናይ ሎሚ ዞባ ደቡብ እትርከብ ዓዲ’ዩ ተወሊዱ።
ናይ መባእታ ትምህርቱ ኣብ ጽላል ኣባሓጉኡ ናስር ባሻ ብምዃን ኣብ ዓዲ ቀይሕ ድሕሪ ምክትታል ድማ ናይ ማእከላይ ደረጃ ንምክትታል ናብ ኣቝርደት ኣምሪሑ። ብድሕሪ መንእሰይ ኣሕመድ ናስር ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝርከብ ናይቲ እዋን እቲ ቀሃስ ናይ ሎሚ ቤት ትምህርቲ ቀይሕ ባሕሪ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ዛዚሙ።
ኣብ መፈለምታ 60ታት ኣብ ተማህሮ ብዝተላዕለ ርሱህ ሃገራዊ ምንቕስቓሳት ዝተጸንበረ ኣሕመድ ናስር፣ ኣብ መፋርቕ 60ታት ድማ ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተጸንቢሩ። ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ድሕሪ ምጽንባሩ ድሕሪ ዓመት ማለት ኣብ 1967 ናይ ከቢድ ብረት ስልጠና ንክረክብ ናብ ዒራቕ ተላኢኹ።
ኣሕመድ ናስር፣ ካብ ዒራቕ ድሕሪ ምምላሱ ኣብ 1970 ኣባል ባይቶ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኮይኑ። ኣብ 1975 ድማ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለን ኣቦ መንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ብምዃን ቃልሱ ብዝልዓለ ወኒ ኣብ ምቕጻል ኔሩ።
ህዝባዊ ሓይልታት ኣብ ዝተኻየደ ኵናት ሓድሕድ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኣብ 1983 ተበታቲኑ ዝበዝሐ ክፋሉ ናብ ስደት ክሳብ ዘምርሕ’ውን ከም ኣቦ መንበር ኮይኑ ዘገልገለ ገዲም ተጋዳላይ’ዩ።
ተ.ሓ.ኤ ኣብ 1983 ተበታቲኑ ናብ ስደት ድሕሪ ምምርሑ’ውን ኣሕመድ ናስር ምስ ብጾቱ ኣብ ስደት ኮይኖም ንተጋድሎ ሃርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ ዝተሰምየ ውድብ ኣብ ምክያድ ከምዝነበሩን፣ ድሕሪ ናጽነት መላእ ኤርትራ ድማ ምስ ህዝባዊ ግንባር ሃገራዊ ዕርቂ ንምክያድ ከምዝሓተተን’ዩ ዝንገረሉ።
እንተኾነ ኣሕመድ ናስርን ካልኦት ሓያሎ ኣባላት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ንሃገራዊ ዕርቒ ዘቕረብዎ ጻውዒት ብዋና ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባርን ናይቲ እዋን እቲ ፕረዚደነት መሰጋገሪ መንግስትን ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከምዝተነጽገ መዛግብቲ ታሪኽ የዘንቱ።
ኣሕመድ ናስር፣ ኦለቲካዊ መድረኽ ኤርትራ ብመንእሰያት ክትካእ ኣለዎ ካብ ዝብል እምነት ካብ 2012 ንደሓር ካብ ዝነበሮ ናይ ተቓውሞ ፖለኢካዊ ጽፍሕታት ብወለንትኡ ከምዝተኣልዩ’ዩ ዝንገር።
ዝኸበርኩም ሰማዕትና፣ ንስድራቤትን ፈተውትን ተጋዳላይ ኣሕመድ ናስር ደጊምና ጽንዓት ይሃብኩም እናበልና፣ ኣሕመድ ናስር መን’ዩ ንዝብል’ውን ብቐረባ ዝፈልጥዎ ብጾቱ፣ ምስ ሬድዮ ኤረና ዘካየድዎ ዕላል ኣብ ናይ ጽባሕ ቀዳም ፈነወ ሬድዮ ኤረና ክቐርብ’ዩ። ኣቐዲምና ምክትታልኩም ንዕድም።
========================


text:
ወ/ሮ ገነት በኹረጺዮን ዝተባሃለት ሓረስታይ ካብ ዕረ፡ ኒምን ጉዕ-በርበረን ባህርያዊ ጸረ-ባልዕ መድሃኒት ኣማዕቢላ።ነቲ ባህርያዊ ጸረ-ባልዕ መድሃኒት ካብ ሓደ መጽሔት ንዝረኸበቶ ሓበሬታ ምርኩዝ ብምግባር ከም ዘዳለወቶ ዝሓበረት ወ/ሮ ገነት እቲ ጸረ ባልዕ መድሃኒት ንኹሎም ኣብ ኣትኽልቲ ዝረኣዩ ባልዓት ከምዘጥፍእ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጻ።
እቲ ጸረ-ባልዕ ካብ ኬሚካል ነጻ ብምዃኑ ዘይተበከለ ምህርቲ ኣብ ምርካብ ሓጋዚ ከምዝኾነ ዝተዛረበት ወ/ሮ ገነት ናይ ወጻኢ ሸርፊ ኣብ ምጉዳል’ውን ዘይነዓቕ ኣበርክቶ ከምዝህልዎ ገሊጻ። ተጠቃሚት ናይ’ቲ ጸረ-ባልዕ ከምዝኾነት ዝገለጸት ወናኒት ቤት መሽጣ ዕምባባን መደበር ፈልስን ሻም ፡ወ/ሮ ሰናይት ብኹሉ መዳያቱ ውጽኢታዊ ኮይኑ ከምዝረኸበቶ ንድምጺ ኣሜሪካ ተዛሪባ።
እዚ ጸረ-ባልዕ መድሃኒት ብሚኒስትሪ ሕርሻ ተቐባልነት ከምዝረኸበ ዘመልከተት ወ/ሮ ገነት ኣብ ቀጻሊ ብሓርጭን ካልእን መልክዕ ንምድላዉ መጽናዕትን ፈተነን ይካየደሉ ከምዘሎ ሓቢራ።


text:
ወታሃደራዊ መንግስቲ ማሊ፡ ኣብቲ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቢሉ ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዘቕረቦ ጥርዓን፡ ፈረንሳ ንኣሸበርቲ ጥሩፋት እስላም ተዕጥቕ ኣላ ክብል ከሲሱ። እቲ ደብዳብ “ፈረንሳ ልዕሊ 50 ጊዜ ሰማያት ማሊ ብምጥሓስ ነቶም ኣብታ ሃገር ዝነጥፉ ሓበሬታን ስንቂን ተቐብሎም” ኣሎ ክብል የመልክት።
ኣብ ማሊ ዝርከብ ኤምባሲ ፈረንሳ ነቲ ክሲ መሰረት-ኣልቦ ክብል ነጺጉ። ከም መግለጺ ኤምባሲ ፈረንሳ፡ እታ ሃገር ናብ ማሊ ዝኣተወት ብዕድመን ጻውዒትን መንግስቲ ማሊን ነቶም ጥሩፋት ንምቅላስ ስለ ዝዀነ እቲ ዝተባህለ ክሲ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ’ዩ ክብል ገሊጹዎ።
ፈረንሳ ካብ 2013 ኣትሒዛ ወታሃደራታ ኣብ ማሊ ከተሳትፍ ዝጸንሐት ኰይና፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ግን ካብታ ሃገር ክትስሕብ ከም ዝወሰነት ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑል ማክሮን ሓቢሩ ኔሩ።
ከም መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ፈረንሳ’ውን ሰራዊት እታ ሃገር ካብ ሰኑይ ኣትሒዙ ብምሉኡ ወጺኡ’ዩ። ማሊ ብተወሳኺ ነቶም እስላማዊ ጥሩፋት ጉጅለ ንምልቃቕ ካብ ሩስያ ሓገዝ ክትቅበል ከም ዝጀመረት ይግለጽውን እቲ ሓገዝ ኣብ ቀረባ እዋን ናብታ ሃገር ዝኣተዋ ወታሃደራዊ ነፈርቲ'ውን የጠቓልል።


text:
Radio Erena: 11 December 2019
ኢትዮጵያን ጅቡቲን ኣብ ወትሃደራዊ ምትሕግጋጽ ዘተኮረ ሓያሎ ስምምዓት ከምዝኸተማ ወትሃደራውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
እዚ ዝተሓበረ፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፣ ብጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ኢትዮጵያ ጀነራል ኣደም መሓመድ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ኢትዮጵያ ኣብ ጅቡቲ ድሕሪ ዘካየዶ ምብጻሕ’ዩ።
ጀነራል ኣደም ምስ ጅቡታዊ መዘንኡ ጀነራል ዘካርያ ሸኽ ኢብራም፣ ብ21 ሕዳር ኣብ ከተማ ጅቡቲ ኣብ ዘካየዶ ርክብ፣ ክልትኤን ሃገራት፣ ክተሓባበራሉ ኣብ ዝኽእላ ወትሃደራዊ መደባት ብዕምቆት ዘትዩ።
እንተኾነ፣ ክልኤትን ሃገራት ብዛዕባ ምቛም ሓይሊ ባሕሪ ብዝምልከት ዛጊት ዝበጽሐኦ ስምምዕ ከምዘለየ ምንጭታት ዜና ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣረጋጊጸን።
ብመሰረት እተን ምንጭታት፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ጅቡቲ እስማዒል ዑመር ገለን፣ ብዛዕባ ተኽእሎ ምምስራት ሓይሊ ባሕሪ ብምትኳር እኳ እንተተመያየጡ፣ ግና ዝተበጽሐ ውዱእ ስምምዕ ከምዘየለ ኣፍሊጠን።
ምቛም ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ፣ ብፈረንሳ ስለዝካየድ’ውን፣ ፈረንሳ ዘይብሉ ክልትኣዊ ውዕል ጎረባብቲ ሃገራት ጥራይ ግብራዊ ከምዘይከውን ዲፕሎማሰኛታት የረድኡ።
ኢትዮጵያ፣ ብሓገዝ ፈረንሳ እተቝሞ ዘላ ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ጅቡቲ ክድኮን ምዃኑ ዘ ካፒታል ዝተባህለት ጋዜጣ እታ ሃገር ምሕባራ ይዝከር።
ብኣንጻሩ፣ ፕረዚደንት እስማዒል ዑመር ገለ፣ ምስ ሓንቲ ካብ ዓበይቲ መጽሔታት ፈረንሳ- ዤን ኣፍሪክ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፣ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ኣብ ወደብ ባጽዕ ከምዝድኮን ጠቒሱ ምንባሩ’ውን ኣይርሳዕን።
==================


text:
ፌደራል መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ዘፅደቖ ፈላማይ መጠን ክታበት ኣብ ቅድሚት መስመር ይሰርሑ ንዘለው ሰራሕተኛታት ጥዕና ምሃብ ተጀሚሩ።ኣብ ኣሜሪካ ጥራሕ ንልዕሊ 300,000 ሰባት ሞት ምኽኒያት ዝኾነ ኮረናቫይረስ ንምዕጋት ኣብ ዝካየደ ግጥም ሰበስልጣን ጥዕና ኣገዳሲ ምዕባለ ክብሉ ፀዊዖምዎ ኣለው።
ፈላማይ ዙር ክታበት ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ምጅማሩ ኣንፃር ኮቪድ 19 ኣብ ዝካየድ ግጥም ወሳኒ ምዕራፍ እዩ።ነቲ ክታበት ዝወሰደት ነርስ ሳንድራ ሊንድሰይ ድሕሪ ስቅያትን ሞትን ሕሙማት ኮቪድ 19 ምዕዛባ ፈላመይቲ ተኸታቢት ንምዃን ኣይተጠራጠረትን።
‘’ኣብ ታሪኽና ዘጋጠመና ናይ ስቂያት ግዜ ናብ መወዳእታ መጀመሪያ ምዕራፍ ክኸውን ተስፋ እገብር’’ በለት።
ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ምስ ኮቪድ 19 ብዝተኣሳሰረ ዝሞቱ ሰባት ልዕሊ 300,000 ኣብ ዝኣተውሉ እዩ እዚ ክታበት ተጀሚሩ ዘሎ።እቲ ለበዳ ንሆስፒታላት ብምጭንናቕ ኣብ ልዕሊ ቁጠባ ከቢድ ጉድኣት ምውራዱ ቀፂሉ ኣሎ።
ኣብ ፈላማይ ምግዓዝ ናይቲ ክታበት ኩባኒያ መድሓኒ ፋይዘር ኣብ መላእ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ 636 ቦታታት ኣብፂሑ ኣሎ።ምንስቴር ጥዕናን ሰብኣዊ ኣገልግሎትን ኣሌክስ ኣዛር ተስፋ ኣብ መንገዲ ኣሎ ኢሎም።
‘’ኣብዛ ንዘራረበላ ዘለና ስዓት ህይወት ኣድሕን ፍሪያት ክታበት ዝፅዓና መካይንን ነፈርትን ይመፃ እየን ዘለዋ።ኣሜሪካዊያን ክታበት ክረኽቡ እዮም።ኣብ መወዳእታ እዚ ሰሙን ን2.9 ሚሊዮን ሰባት ዝኸውን ክታበት 2.9 ሚሊዮን /Dose/ መጠን ዘለዎ ክታበት ክግዕዝ እዩ’’ ኢሎም።
ፈላሞት ክታበት ዝረኽቡ ንሓደጋ ዝተቓልዑ ተባሂሎም ዝውሰዱ ሰራሕተኛታት ጥዕና፣ነበርቲ ማእኸላት መሐብሐቢ ዓበይቲ ዝኣመሰሉ እዮም።ኣብ መወዳእታ ፅዲያ 2121 ኣ\ፈ ንኩሉ ህዝቢ ክቐርብ ትፅቢት ይግበር።ኣብ ቫንደርቢልት ዩኒቨርስቲ ፕሮፌሰር ቲኤስ ሃርቪ ሃለዋት ናይቲ ክታበት እቲ ለበዳ ከብቅዕ ኣይገብርን ይብል።እቲ ዘድሊ ነገር ነቲ ክታበት ክወስድ ቅሩብ ዝኾነ ህዝቢ ክህሊ ከሎ እዩ ይብል።
ናይቲ ለበዳ ጥፍኣት ካብ ህዝቢ ዩናይትድ ስቴትስ ዝዘለለ ስለዝኾነ እቲ ሓደጋ ከብቅዕ ሓባራዊ ፃዕሪ የድሊ ይብሉ ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዶክተር ቢል ፔትሪ።
‘’ኣብ ኩለን ሃገራት ዓለም እቲ ክታበት እንተድኣ ዘይተፈፂሙ ክንቆፃፀሮ ኣይንኽእልን።ተዘይኮይኑ ቀፃሊ ለበዳ፣ቀፃሊ ፀገማት እዩ ክህልወና’’ ኢሎም።
ብሪታኒያን ካናዳን ሓዊሱ ብርክት ዝበላ ሃገራት ምጥቃም ናይ ፋይዘር ክታበት ፈቒደን ኣለዋ።ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዙሪያ ዓለም ልዕሊ ሓምሳ ክታበታት ኮቪድ 19 ኣብ ሰባት ይፍተኑ ከምዘለው ገሊፁ ኣሎ።


text:
Home Authors Posts by Editorial Team
Editorial Team
ኣብ ምርግጋፅ ሃለዋትን ድሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ግደ ስቪክ ማሕበራት ትግራይ
ጥምረት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰል ስቪል ማሕበራት ትግራይ ምጥያሹ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ይበፅሕ ዘሎ ግፍዕን ፅንተትን ብዝተማእኸለ መንገዲ ተፀኒዑን ተሰኒዱን ገበነኛታት ናብ ሕጊ ቀሪቦም...
ሓደጋ ዘንፀላለዎ ተስፋ ሰላም
ተስፋ ሰላም ኢትዮጵያ ኣብ ፅልግልግ ከም ዝኣተወ ዘ-ጋርዲያን ፀብፂቡ፡፡ብስርዓት ኢትዮጵያን መንግስቲ ትግራይን ተቐባልነት ረኺቡ ዝነበረ ተስፋ ሰላም ግዚያዊ ተኹሲ ደው ምባል፤ ፋሽስታውያን ሰብኣዊ ሓገዝ...
ምጅማር ስራሕ ጥምረት ተሓለቅቲ ሰብኣዊ መስል ሲቪክ ማሕበራት ትግራይ
ጥምረት ተሓለቅቲ ሰብኣዊ መስል ሲቪክ ማሕበራት ትግራይ ብዕሊ ስርሑ ከም ዝጀመረ ኣፍሊጡ።እቲ ጥምረት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝበፅሑ ዘለው ግፍዕታት ፅንተትን ኣፅኒዑ ብምስናድ ገበነኛታት...
“ናብ ትግራይ ብመካይን ሰብኣዊ ሓገዝ ከእትው ኣይከኣልኩን።” ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዓለም
ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዓለም ናብ ትግራይ ብመካይን ሰብኣዊ ሓገዝ ከእትው ከምዘይከኣለ ዕላዊ ገይሩ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኣወጀ ግዚያዊ ተፃብኦ ደው ምባል ኣጋጢሙ ዘሎ ሰብኣዊ...
ግፍዒ ውለቀ መላኪ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ነበርቲ ጉለምኸዳ
ኣቦይ ተስፍኡ ዘውደ ነባራይ ወረዳ ጉሎ መኸዳ ጣብያ ፍረ ዳሽም እዮም፡፡ እዞም ወላዲ ወሊዶም ዝኸበዱ ዝዘመዱ በዓል ፀጋ ዕድመ እዮም፡፡ኣብ ጉዕዞ ህይወቶም ወግሐ ፀብሐ...


text:
Radio Erena: 19 December 2019
ምምሕዳር ትራምፕ፣ ኣብ ደቡብ ሱዳን ንዘሎ ሓድሕዳዊ ግጭት ኣብ ምጉህሃርን መስርሕ ሰላም ኣብ ምትዕንቓፍን ዓቢ ግደ ኔርዎም ንዝበሎም ላዕለዎት ሰበስልጣን ደቡብ ሱዳን ኣጊዱ።
እቶም እገዳ ዝተገብረሎም ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ደቡብ ሱዳን፣ ሚኒስተር ምክልኻል ኳል ማንያንግ ጁክን ሚኒስተር ጉዳያት ካቢነ ማርቲን ኤልያሎሙሮን ‘ዮም።
ምክትል ጸሓፊ ጉዳያት ሃብቲ ሃገር ኣመሪካ ጃስቲን ሙዚኒች ኣብ ዝሃቦ በርሂ፣ እቶም ሚኒስተራት ንዓመታት ብዝቐጸለ ውግእ ሓድሕድን ካልእ ግጭታት ብምስዋርን ከምዝኽሰሱ ጠቒሱ።
እቲ እገዳ፣ እቶም ሚኒስተራት ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝውንንዎ ሃብቲ ክድስክልን፣ ዜጋታት ኣመሪካ ምስኣቶም ዝኾነት ዓይነት ዋኒን ከይገብሩን ዘጠቓለለ’ዩ።
ኣመሪካ፣ ኣቐድማ’ውን ኣብ ልዕሊ ካልኦት 6 ላዕለዎት ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ተመሳሳሊ ስጉምቲ ወሲዳ’ያ።
እታ ሃገር፣ ምቛም ናይ ልፍንቲ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ምንውሑ ዝምድናኣ ምስታ ሃገር ዳግመ-ግምት ክትገብረሉ ምዃናን ድሕሪ ምግላጻ፣ እገዳ ከተተግብር ተኽእሎ ከምዘሎ’ውን ኣጠንቂቓ’ያ።
ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ሰበ-ስልጣን ደቡብ ሱዳን ወሲድዎ ዘሎ ስጉምቲ ንመስርሕ ሰላም እታ ሃገር ብኣሉታ ከይጸልዎ ሓያሎ ወገናት ስግኣታቶም ይገልጹ።


text:
ሓይልታት ድልውነት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝሓለፈ ሰሙን ሓባራዊ ወታሃደራዊ ልምምድ ኣብ ሱዳን ምጅማሮም ተገሊጹ።
ኣብቲ ልምምድ ዝሳተፋ ዘለዋ አባል ሓይልታት ድልውነት ዝኾና ኢትዮጵያ፡ኬንያ፡ሩዋንዳ፡ሶማል፡ ሱዳንን ኡጋንዳ ምኳነን ተሓቢሩ’ሎ።
እቲ ወታሃደራዊ ልምምድ በዓይነቱ ናይ መጀመርያን ዝዓበየን ምኳኑ’ውን ተገሊጹ’ሎ።
መራሕቲ እተን አባል ሃገራት እቲ ወታሃደራዊ ምትሕብባር ንቅልጡፍ ምውፋር ሰራዊት ንምርግጋጽ ሰላም ዝዓለመ ምኳኑ ሓቢሮም ኣለው።
እቲ ወታሃደራዊ ልምምድ ኣብ ጊበት ዝተባህለ ብዙሕ ህዝቢ ዘይነብረሉ ሰሜናዊ ምብራቕ ሱዳን ዝርኸብ ቦታ ዝኻየድ ዘሎ ኮይኑ ኣብ ጥቃ’ቲ ኣብ መንጎ ሱዳንን ግብጺ ዘሎ አሰሓሓቢ ቦታ ዝርከብ ምኳኑ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ላዕለዋይ ሓላፊ ሓይልታት ድልውነት ምብራቕ ኣፍሪቃ ሜጀር ጀነራል ኢዘዲን ጣሃ ኡትማን “ እዚ ወታሃደራዊ ልምምድ ዜጋታት ብዙሓት ሃገር ዝሳተፉሉን ብዙሕ መዓዝናዊ ኮይኑ ኣብቲ ብብዙሕ ዕግርግርን ዘይምርግጋእን ክለዓሉ ዝኽእሉ ኩሎም ኩነታት ዘጠቓለለን እዩ” ኢሎም።
ኣቐዲሙ ብምህናጽ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ብዝምልከት ኣብ መንጎ ግብጺን ሃገራት ፈለግ ኒል ዝኾነ ሱዳንን ኢትዮጵያ ውጥረት ተላዒሉ ምንባሩ ይዝከር።


text:
ኣብ ዞባ ደቡብ – ንኡስ ዞባ ዓዲ- ቐይሕን ኣብ ዞባ ማእከል – ምምሕዳር ከባቢ እምባደርሆን፡ ዝሓለፈ ዓመታት ዝተኻየደ ወፈራታት ምዕቃብ ማይን ሓመድን ከምኡ’ውን ምግራብ፡ ዝምስገን ውጽኢት ተረኺብዎ።
በቲ ውጽኢት ዝተተባብዑ ነበርቲ ምምሕዳራት ከባቢ ሓይነባን ሃዳሙን፡ ብውሕጅ ተባሕጒጉ ንተሽከርከርትን ካልእ ምንቅስቓሳትን ኣጸጋሚ ኮይኑ ንዝጸንሐ ሩባ ብጋብዮን ናይ ምፍዋሱ ስራሓት ከካይዱ ከለዉ፡ ኣብ ምድረገዳ ዝተባህለ ቦታ ድማ ከትሪታት ከምዝሰርሑ ወኪል ኤሪና ሓቢራ።
ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ሰፊሕ ከባቢታት ንኡስ ዞባ ዓዲ-ቐይሕ፡ ምፍዋስ ማይ-ክዖታት፡ ምጽጋን ዝተባሕጎጐ መሬትን ምስራሕ ከትርታትን ዘጠቓልል ንጥፈታት ይካየድ ከምዘሎ ተፈሊጡ።
ብኻልእ ወገን፡ ኣባላት ሚኒስትሪ መሬት፡ ማይን ኣከባቢን፡ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ከባቢ እምባደርሆ ኣብ ኣስታት 3 ሽሕ ትርብዒት ሜተር ኣብ ዝተኸልዎ ፈልሲታት ወፈራ ኣካዪዶም።
እቲ ዝተተኽለ ልዕሊ 400 ፈልሲታት፡ ቀላሚጦስ፡ ጽሕዲ፡ ኣውሊዕን ካልእ መበቈላዊ ኣግራብን ዘጠቓልል ኮይኑ፡ መብዛሕትኡ ጸዲቑ እዩ።


text:
Radio Erena: 14 November 2018
ብምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሚኻይል ቦጋድኖቭ ዝተመርሐ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሩስያ፣ ከም መቀጸልታ ናይ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ርክባቱ፣ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ኣካይዱ።
ምክትል ሚኒስተር ቦጋድኖቭ ብ10 ሕዳር ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው፣ ምስ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ብምርካብ፣ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ተጀሚሩ ዘሎ ኣብ ጸዓት፣ ንግዲንን ወትሃደራዊ ምትሕግጋዝን ዘተኮረ ርክባት ተዘራሪቦም።
ንሱ ብተወሳኺ፣ ኣብቲ ናይ ካርቱም ዑደቱ፣ ምስ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫኪር ሚያርዲትን ጁባ ኣትዩ ዘሎ ተቓዋሚ ሬክ ማቻርን ብምርኻብ፣ ብዛዕባ’ቲ ብመንጎኝኘት ፕረዚደንት ኣልበሽር ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ሰላምን፣ ሩስያ ክትገብሮ እትኽእል ምድግጋፍን፣ ሓሳብ ንሓሳብ ከምዝተለዋወጡ መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ኣፍሊጡ።
እቲ ምክትል ሚኒስተር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ኣብ ኤርትራ ተመሳሳሊ ምብጻሕ ብምክያድ፣ ብዛዕባ’ቲ ምስ ኢትዮጵያ ተጀሚሩ ዘሎ ሰላምን፣ ምልዓል ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብረ እገዳን ብምዝልከት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ተዘራሪቡ’ዩ።
ምክትል ሚኒስተር ቦጋድኖቭ ብዘይካ’ዚ፣ ኣብ ሩስያ ምስ ዝመደበሩ ኣምባሳደር ጂቡቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብምርኻብ፣ ምምስራት ዝምድና ምስ ኤርትራን ምልዓል እገዳን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ምዝታዩ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
ሩስያ፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንጡፍ ኣበርክቶ ክህልዋ ጽዑቕ ዲፕሎማስያዊ ርክባት ተካይድ ከምዘላ’ዩ ዝግለጽ።
=================


text:
ስድራቤታዊ ዳግመ-ምትእኽኻብ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 1 10 2021
ስድራካ ምሳካ ኣብ ሽወደን ክተኣኻከቡ ንኽፍቀዶም ከመይ ጌይሮም ከመልክቱ ከም ዝኽእሉ ኣብዚ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።
ዳግመ ምትእኽኻብ ስድራ እንታይ እዩ?
ምጥርናፍ ስድራ ቤት ማለት፡ ሓንቲ ተፋላልያ ዝነበረት ስድራ ቤት ምስቲ ናይ መንበሪ ፍቓድ እተዋህቦ ኣባል ስድራ ቤታ ኣብ ሽወደን ብሓባር ንኽትነብር ከተመልክት ትኽእል እያ ማለት እዩ።
ንናይ ስድራቤታዊ ምትእኽኻብ መን እዩ መሰል ዘለዎ?
እቶም ኣዚዮም መቕርብካ (ብዓልቲ ቤት፡ ብዓል ቤት፡ ብሓደ መናብርቲ፡ ብጻይ/ብጸይቲን ቈልዑ ትሕቲ 18 ዓመትን) ናባኻ ክግዕዙ መሰል ኣለዎም።
ስድራኻ ናባኻ ናብ ሽወደን ንኽግዕዙ ናይ መንበሪ ፍቓድ ከመልክቱ ተኽእሎ ዘለዎም፡ ንስኻ፡
- ቀዋሚ መንበሪ ፍቓድ ዝተዋህበካ ክትከውን፡
- ከም ስደተኛ ወይ ከም ኣማራጺ ዕቑባ ዘድልዮ ሰብ ናይ ግዜ ገደብ ዘለዎ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ ኣሎ፣ ከምኡ’ውን ናይ ነዊሕ ግዜ መንበሪ ፍቓድ ንኽፍቀደካ መርትዖ ዘለዎ ዓቢ ትጽቢት ኣሎ።
- ብምኽንያት ዕንቅፋት ኣስፈጻምነት ናይ ግዜ ገደብ ዘለዎ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ ኣሎ፣ ማለት ናይ ምንጻግ ወይ ምጥራዝ ውሳነ ኣብ ግብሪ ንኸይውዕል ዕንቅፋት ኣሎ፡ ከምኡ’ውን ናይ ነዊሕ ግዜ መንበሪ ፍቓድ ንኽፍቀደካ መርትዖ ዘለዎ ዓቢ ትጽቢት ኣሎ።
- ብምኽንያት ፍሉይ ወይ ኣዚዩ ተኣፋፊ ኲነታት ናይ ግዜ ገደብ ዘለዎ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ ኣሎ፡ ከምኡ’ውን ናይ ነዊሕ ግዜ መንበሪ ፍቓድ ንኽፍቀደካ መርትዖ ዘለዎ ዓቢ ትጽቢት ኣሎ።
ናይ ግድን ክልቴኹም ንስኻ፡ ብዓልቲ ቤትካ፡ ብዓልቲ ቤትኪ፡ ብሓደ መናብርትኻ/ኺ ወይ ብጻይኪ/ብጸይትኻ ልዕሊ 18 ዓመት ክትኰኑ ኣሎኩም። ሓደ ናይ ግዜ ገደብ ዘለዎ መንበሪ ፍቓድ እንተ ኾይኑ ዘለካ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ንነዊሕ ግዜ ተመርዒኹም ዝጸናሕኩም ወይ ብሓባር ትነብሩ ዝነበርኩም ክትኮኑ ኣለኩም። ቀዋሚ ናይ መንበሪ ፍቓድ እንተ ኾይኑ ዘለካ፡ ኣብ ሽወደን ብሓባር ክትነብሩ ወይ ክትምርዓዉ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣየኖት ሕግታት እዮም ዘገልግሉ?
ስድራኻ ናብዚ ከተምጽኦም ንኽፍቀደካ፡ ክትናብዮም ከም ትኽእል (ናይ ምንባይ ጠለብ) ከተርኢ ከድልየካ ይኽእል እዩ። ከምኡ'ውን ንምሉእ ስድራ ዝሰማማዕ ሓደ መንበርን ክህልወካ የድሊ።
ስድራኻ ካብታ መንበሪ ፍቓድ ዝረኸብካላ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ንመንበሪ ፍቓድ እንተ ኣመልኪቶም፡ እቲ ናይ ምንባይ ጠለብ ንዓኻ ኣይምልከተካን እዩ።
ስድራ ቤትካ ናብ ሽወደን ካብ እትመጽእ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ መንበሪ ፍቓድ ንምርካብ እንተ ኣመልኪቶም እሞ ንስኻ ናይ ብጽሒት ስደተኛ (kvotflykting) እንተ ዄንካ፡ እቲ ናይ ምንባይ ጠለብ ኣይምልከተካን እዩ።
ንስድራቤታዊ ዳግም ምትእኽኻብ ንኸተመልክት ከመይ ትገብር?
ስድራኻ ካብታ ዝነብሩላ ሃገር ነቲ ምልክታ የእትዉዎ። ኣብ ናይ ሽወደን ኤምባሲ ወይ ኣብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መርበብ ሓበሬታ ከመልክቱ ይኽእሉ እዮም።
ስድራኻ ንስድራቤታዊ ምትእኽኻብ ከመልክቱ ከለዉ ናይ ግድን መን ምዃኖም ከርእዩ ኣሎዎም።


text:
ተስፉ ዘውደ
ከምቲ ኣብ ራብዓይ ክፋል ዝገልጽክዎ እተን መካይን ዕላምአን ንፖርት-ሱዳን ኣትየን ኣብቲ ናይ ምብራቓዊ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ረድኤት ክህባ ኢዩ ተመዲቡ ዝነበረ። ካብ ወደብ ላስፐዝያ ንኣለክሳንድርያ ኣተና። እቲ ኩሉ ዝጽዕነት ናይተን መካይን ንስደተኛታት ስለ ዝኾነ ብስምምዕ ግብጽን ሱዳን ንኩላህና በዚ ጉዳይ ዝትዋፈርና ናይ ዲፕሎማሲ ቪዛ ተወሃበና። ንዓይ ዓቢ ናይ ህላወ ዋሕስ ነበረ። እዚ እውን ኣብቲ ዘካይዶ ምንቅስቓሳት መጥቃዕቲ ክወርደኒ ስለ ዝኽእል ብወገን ጀርመናውያን ተሪር ስጉምቲ ክወስዱ ዝድርኽ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ ማለት ኢዩ።
(ካብ ውሽጥን ግዳምን)
ነፍስ-ወከፍ ላህጃ ወይ ቋንቋ ናይ ባዕላ መግለጺ ኣለዋ። ናይ ምዝራብን ምጽሓፍን ፊደላትን’ውን ከይተረፉ ካብቲ ናይ ጽሑፍ ቅርጺ ዝመሃዙ ስነ-ጥበባውያን ረቂቕ ስምዒቶምን ንሓደ ወይ ሓንቲ መግለጺቶም ዝደረኸት ጦብላሕታን ኣምርን ዝተቐርጸ ጥራይ ኢያ ናብ ምምሃዝ ኣብጽሓቶም ክትከውን ትኽእል። ካብ ቅርጻ-መሬትን፣ ወይ ናይ ክሊማ ጠባይን ናይ መነባብሮ ልምድን ባህልን ዝተጸልወን ዝተበገስ’ውን ክኸውን ይኽእል። እቲ ብህዋሳት ዝቐርብ ምልክታታት ብርግጽ ንዘረባ ዝቕድም ኣካላዊ ምንቅስቓስ ኢዩ። ገጽ ኣእዳው ከምኡ እውን ኣዒንቲ ከናፍር ከይተረፋ ናይ ቋነቋ መበገሲ ክኾና ይኽእላ።
ዝኸበርኩም ተኻታተልቲ መርበብ ሓበሬታ ናይ ሎሚ ኣርእስትና ነቲ እኩይ ኣወዳድባ ኢና ክንምልከት። ሰብ ኣብ ማሕበርዊ ህይወቱ ምስ ከምኡ ፍጡር ዝነብረሉ ናይ ሓባር ውዕል ክኽትም ባህሪ ትድርኾ። ኣብ ኣማዓባብላ መነባብሮ ሰባት ንኹሉ ጎድናውን በይናውን ወይ ውልቃዊ ውንትኦም ብተናጸል ከማልእዎ ክግንዘብዎ ዘኽእል ግዴታ ኢዩ ዝድርኾም። ካልእስ ይትረፍ ኣብ ምህላውን ዘይምህላውን ዝተኸፍለት ዓለምና ኩሉ ፍጡር ብሰሪ ድኻሙ ክወርዶ ዝኽእል ካብ ባህርያዊ ክሳብ ግዳማዊ ሓይሊ ንምክልኻል ክምክት ከም ዘለዎ ይርዳእ። ክምክት ድማ ሓይሊ ከድልዮ ናይ ግድን ይኸውን።
ኣብታ ቀዳመይቲ ዘመሓላለፍክዋ ጽሕፍተይ ገለ ናይ ፊድላት ጌጋታት ምንባሮም ደጊመ ኣብ ዘንበብኩሉ ግዜ ረኺበ። እቲ ዘገርም ድማ ኣብ ኩሉ ዝሰዶ ጽሑፋተይ’ውን ከምኡ ምንባሩ በሪሁለይ። እዚ ጉድለታት’ዚ ንብዙሓት ዘጋጥም ዘሎ ኢዩ። እቲ ናይ ግእዝ ፊደላት፣ ንሓንቲ ፊድል ምስ ኣድመጽታ ተወቂጣ ድምጺ ክትህብ ዘጋጥም ተደጋጋሚ ምውቃጣ ዘምጽኦ ተክኒካዊ ሽግር ከም ዝኾነ ርዱእ ኢዩ። ኮይኑ ግን ግዜ ወዲድካን ሃሰስ ኢልካን ክዕረ ይከኣል።


text:
November 24, 2018
ደራሲ – ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ
እድሪስ ብ1956 ከሰላ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን፡ እታ ከተማ ብሰንኪ ምውድዳር ፖለቲካዊ ሓይልታት ሱዳንን ዘውጽኡዎ ዝነበሩ ተገራጫውን ነንበይኖም ኣዋጃትን መግለጺታትን፡ ኣብ መንጎ’ቶም ለውጢ ዝደልዩን ዘይደልዩን ኣባላትን ወገናትን ሰልፊ ሃገራዊ ሕብረት(1) ብሓደ ሸነኽ፡ ኣብ መንጎ ሰልፊ ሃገራዊ ሕብረትን ብመሰረት ሳልሳይ ጉባኤኡ ብምክያድ ንኣቶ ዓብዱልኻልቅ ማሕጁብ፡ ዋና ጸሓፊኡ ዝመረጸ ኮሚኒስታዊ ሰልፊ በቲ ኻልእ ሸነኽ፡ ኣብ ዓሚቚ ፖለቲካዊ ወጥሪ ክትሕመስ ረኸባ።እድሪስ፡ ከም’ቲ ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ፡ ፖለቲካውያን ሓይልታት ሱዳን’ውን ፖለቲካዊ ዒላማታቶም ንምጭባጥን ጽልዋታቶም ንምስፋሕ ቀቢላውን ሃይማኖታውን ዓቕምታቶምን ጽልዋታቶምን ተጠቒሞም፡ ንሰዓብቲ ቀቢላታቶምን ሃይማኖታቶምን ከንቀሳቕሱ ከለዉ፡ ገሊኦም ድማ ብዝተፈላለዩ ድሑራት ኣገባባት ንሰራሕተኛታትን ሓረስቶትን ሱዳን ክኸስቡ ክንቀሳቐሱ ብምዕዛቡ፡ እቲ ኣብ መንጎ ፖለቲካውያን ሓይልታት ሱዳን ዘሎ ፖለቲካዊ ምስሕሓባትን ቀርቍሳትን ካብ’ቲ ኣብ ሃገሩ ዝካየድ ዝነበረ ከምዘይፍለ ኣረጋገጸ።


text:
ዓሻ እናተበሃልካ ካብ ምዕሻው ንላዕሊ ውርደትን የለን !
ዓሻ እናተበሃልካ ካብ ምዕሻው ንላዕሊ ውርደትን የለን
1ይ ምኒስተር ኢትዮጽያ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ኣትሒዙ ብግልጺ ንሉኡላውነት ኤርትራ ከም ሃገር ግሂሱ ኣካል ኢትዮጽያ ንክትከውን ዘኽእሎ መደባቱ እናገለጸ ክመጽእ ዘኒሑ። ገለ ካብቲ ዝበሎም ከምቲ ኩሉ ዝፈልጦ “ኣነን ኢሱን ተደሚርና ኢና። ንዓሰብ ብሓደ ክንካፈል ኢና። ኢትዮጽያ ካብ ጫፍ ራስ-ቀሳር ክሳብ ራስ-ዱመራ ምስ ኩሉ ዓለም ዘራኽብ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ዝኾነ ዓቢ ጸጋ ኣለዋ በለ”። ማዕረማዕሪኡ መራሕ መንግስቲ ህግደፍ ካብ ብርክት ዝበሉ እዋን ምስ ህዝቢ ኢትዮጽያ “ሓደ ህዝቢ ኢና።ሎሚ ክልተ ህዝቢ ኢና ዝብል እንታይ ይኸይድ ከምዘሎ ዘይፈልጥ ዓሻ ኢዩ። ሓላፍነተይ ንዓኻ ኣብይ ኣሕመድ ኣረኪበ ኣሎኹ። ንስኻ ኢኻ ትመርሓና። ነዚ ዘረባ ክጥዕመለይ ኢለ ዝብሎ ዘለኹ ዘይኮነስ ናይ ብልበይ ኢየ ክብል ብንጹር ገለጹ። እዚ ርኹስ መግለጺታት ኮለነል ኣብይ ኣሕመድን ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ኢሰያስን ካብ ዝተሰንዘሩሉ ንነጀው ልኡላውነት ኤርትራ ብርኡይ ተጋሂሱ ኢዩ። ንኩሉ ኤርትራዊ ኢየ ዝብል ድማ ካብዚ ንልኡላውነት ኤርትራ ዝግህስ ተረኽቦ ንላዕሊ ብሓደነት ከስሮሖ ዝኽእል ኣይነበረን የለንውን። ይኹን እምበር ኣብ ዚ ተሃዋስን ሓደገኛን ሃለዋት ኣብ ኣገባብ ኣቀላልሳ ፍልልይ ዘመዝገባ ተቃወምቲ ውድባት ክትሰምዕ ከለኻ ኣዚዩ ዘሕዝን ኢዩ። ዕድሚኦም ምሉእ ኣብ ብረታዊ ገድሊ ዘሕለፉ ገዳይም ተጋደልቲ ብሰንኪ ፖሊቲካዊ እምነቶም እታ ዝተቃልሱላ ሃገር ከይረገጹ ክሳብ ዚ እዋን ኣብ ስደት ክንሶም ካብ ውድባት ተስፋ ቆሪጾም በበይኖም ኣብ ምንቅስቃሳት ይኣክል ተደሪቶም ክትርኢውን ኤርትራውያን ሃለዋትና ኣይግድን ዘየብል ኣይኮነን።ብዙሓት ተቃለቲ ህዝብና ዝኸፈሎ ከቢድ ዋጋ እናፈለጡ ኣብ ሲቪክ ማሕበራት ጥራይ ተደሪቶም ንዓመታት ነማሕጽን ንኹንን ንጠልብ ነገንዝብ………ወዘተ እናበሉ ጸላኢ ኢሰያስ ብሃገር ክጣላዕ ክትርኢ ከለኻ ዝስመዓካ ጓሂ ዓቢ ይኸውን። ካብብፖሊቲካውያን ውድባት ምንቅስቃሳት ይኣክል ሲቪክ ማሕበራት ወነንቲ ማዕናት መራኸቢ ብዙሓን ምሁራት ሰብ ዝተፈላለዩ ሰብ ሞያ ወልቀ-ዜጋታት ነዚ ከም ህዝብን ሃገርን ኣጓኒፍና ዘሎ ሓደጋ ንምግጣም ዘብቕዕ ሓደ ሓባራዊ ኣካል (Machinism) ክቀውም ኣይተኻእለን። እማመ ዘቅርብ ዝኾነ ሸነኽ ዛጊት ኣይተራእየን። ኣብዚ ቀረባ እዋን ምንቅስቃሳት ይኣክል ሓደ ኣካል ኣቚሙ ተሰሚዑ ኣሎ። ጽቡቅ ጅማሮ ዩ ናብ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ሓይሊ ክምዕብል ድማ ተስፋ ይገበር። ደምበ ተቃውሞ ድሒሩ ደምበ ደለይቲ ፍትሒ ዝብል ስያመ ዝተዋህቦ ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ዝኾነ ፖሊቲካዊ ሓይሊ ካብ ነዊሕ እዋን ሓድነቱ ኣረጋጊጹ ሃገሩን ህቡን ዘድሕነሉ ብዙሕ ወርቃዊ ዕድላት ኣሕሊፉ ዩ። መራሒ ህግደፍ ሕሉፍ ሓሊፍዎን ብደዐኡ ኣመና ገንፊልዎን መንነት ኤርትራን ህዝባን ኣጽኒቱ ሎሚ ኤርትራ ርእሳ ዝኸኣለት ነጻ ሃገር ያ ዝብል እንታይ ይኸይድ ከም ዘሎ ዘይፈልጥ ዓሻ ኢዩ እናበለ ከሎ ገለ ኣካላት ደምበ ፍትሕን ተቃውሞን ኢና ዝብሉ ኣብ መንፈስን ሕልናን ጸላኢ ኢሰያስ እንተወሓደ ክብሪ ኤርትራን ህዝባን ኣሎ ክርከብውን ይኽእል ኢዩ ካብ ዝብል ሕልና ኣብዚ ተላዒሉ ዘሎ ውግእ ሕድሕድ ኢትዮጽያ ስርዓት ህግደፍ ኢድ ከም ዘእተወ ጭብጢ የለን ዝብሉ ክትሰምዕ ከለኻ ትግረም። ምኽንያቱ ኢሰያስ ንነብሱ ካብ ማንም ንላዕሊ መን ምዃኑ ጽቡቅ ጌሩ ንነብሱ ሰለዝፈልጥ ካብ ባዕሉ ንላዕሊ ጸጸባብቆ ዝኾነ ይኹን ሸነኽ ክህሉ ኣይክእልን ኢዩ። እንተተራእየውን ዓሻ እናተባህለ ዝዕሹ ጥራይ ኢዩ። ክንዮ ዚ ዝኸፈአ ውርደት ድማ የለን።
ብኣንጻር እዞም ንወራሪ ባህሪ ሃጸይ ሃይለስላሴ ዝደግም ናይ ኮለነል ኣብይ ኣሕመድ ዓማጺ መግዛእታዊ መርሆን ንክሕደት ማሕበር ኣንድነት ዝትግብር ሰላዪ ኢትዮጽያ ኢሰያስ ኣፈወቅን መራሕ መንግስቲ ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረጽዮንገብረሚካኤል ምእንቲ ነጻነት ኤርትራ መስዋእቲ ከፊልና ኢና ሕጅውን ንፋስ ብዝመጸ ይምጻእ ዘዘው ዘዘው ዘይብል ህያው መርገጺና ኢዩ ክብል ንልኡላውነት ኤርትራ ዘኽብርን ኤርትራ ከምሃገር ክትነብር ዘብርህን መርገጽ ህዝቢ ትግራይ ኣንጊሁ እናገለጸ መጺኡ። እዚ ናይ መንግስቲ ክልል ትግራይ መርገጽ ንህዝቢ ኤርትራ ብምሕላይ ጥራይ ካብ ዝተጋነነ ልዕለ ልዕላዊ መንቀሊ ዝብገስ ኣይነበረን። የግዳስ ብቀንዱ ንኤርትራ ብሓይሊ ዓሚጹ ኣካል ኢትዮጽያ ብምግባር ብሓውን ሓጺንን ዝገዝእ ስርዓት ንትግራይ ይኹን ንኢትዮጽያ ብፍትሒ ከመሓድር ኣይክእልን ኢዩ ካብ ዝብል እስትራተጂካዊ ራኢ ዝነቅልውን ኢዩ። ብሓቂ ድማ ኣብ ሕሉፍ ተመኩሮ ወራር ኢትዮጽያን ነብሰ ምክልኻል ገድሊ ህዝቢ ኤርትራን ዝተኻየደ ናይ 30 ዓመት ኲናት ሓደ ሚልዮን ዝኸውን መንእሰይ ኢትዮጽያ ሃሊቁ። ጸጋታት ኢትዮጽያ ኣብ ክንዲ ኣብ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ህዝባ ዝውዕል ናይ ውግእ መሳርሒታት ኣብ ምግዛእ ባኺኑ። ከም ውጽኢቱ ህዝቢ ኢትዮጽያ ኣደዳ ድኽነትን ሕማማትን ኮይኑ። ብፍላይ ድማ ህዝቢ ትግራይ ናይ ኲናት መዋስኢ መድረኽ ኮይኑ ኣብርእሲ ቲ ብውግእ ዝሃልቀሉ ዝነበረ ኩነት ግዳይ ንምጥቃሶም ዘሰክፉ ብቀሊሉ ክፍወሱ ዝኽእሉ ሕማማት ብምዃን ተጋሩ ኣብ ዝነብሩሉን ዘዝኸድዎን ቦታ ከምቆጽሊ ክረግፉ ተራእዮም። ተጋሩ ኣብቲ መድረኽቲ ልክዕ ከም ማንም ፍጡር ሰብ ክንሶም ከም 2ይ 3ይ 4ይ …… ወዘተ ዜጋ ዘይኮኑስ ከም ፍንፉናት ንዑቃት ፍጥረት ተቆጺሮም ብኹሉ መዳያት ክብሪ ዘይብሉ ቅጽላት እናተዋህቦም ንምዝካሩ ዘስካሕክሕ ሂወት ኣሕሊፎም ኢዮም። እታ እንኮ ዝነበረቶም ምርጫ ድማ ኣንጻር ንግስነት ሃጸይ ሃይለስላሴን ስርዓት መንግስቱ ሃይለማርያምን ተቃሊሶም መሰሎምን ክብሮምን ምምላስ ጥራይ እምበር ካልእ ኣይነበረን። ኣብ እዋን ብረታዊ ገድሊ ምእንቲ ብሄራዊ ክብሮም ምቅላሶም ማንም ዘይነፍጎም መሰሎም ኢዩ። ኣብቲ መድረኽ ቲ ግን ናብዚ ናይ ሕጂ አዋን ዘውደቆም እስትራተጂካዊ ጌጋ ፈጺሞም ኢዮም። ንሱ ድማ ኣብ ኤርትራ ሓደ ውድብ ጥራይ ንክህሉ ምስ ህግ ኣንጻር ተሓኤ ኣብ ኲናት ምእታዎም ኢዩ። ምስ ህግ ምምሕዛዎም ኣንጻር ደርጊ ዝዓለመ ኢዩ ምባሎም ምኽንያታዊ ኣይነበረን። እቲ ምንታይሲ ተሓኤ ትኹን ካልኦት ውድባት ውን ኣንጻር ገርጊ ዝዋጋእ ዝነበረ ሓይሊ ደኣ እምበር ንቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ንሓደጋ ዘሳጥሕ ወይ ዘስግእ ሓይሊ ኣይነበረን። ድሕሪ ምውዳቅ ስርዓት ደርግ ውን ኣብ ህዝቦም ብመጠኑ ቁሩብ ኣንፈት ዲሞክራሲ ኣተኣታቲዮም ጉዳያቶም ምስ ህዝቦም ክግምግሙ ከብቅዑ ብኣንጻሩ ኣብ ኤርትራ ህልም ዝበለ ምልኪ እናሃለወ ምስኡ ተማሓዚዮም ኣብ ስልጣን ክቅጽሉ ምፍታኖም ግዝኣቶም ውዒሉ ሓዲሩ ምስ ክልክሞም ዝኽእል ሓዊ ተጸጊዑ ምህላዉ ብእዋኑ ክጥንቀቁ ኣይከኣሉን። እኳ ደኣ ንኢሰያስን ስርዓቱን ከም ድሕረግምባር ኣሚኖም ኣብ ልዕሊ ካልኦት ብሄራት ኢትዮጽያ ጸብለልትነቶም ብሓይሊ ብዘረጋግጽ መልክዕ ኣብ ምሕደራ ኢትዮጽያ ንወትሩ ክቅጽሉ ንስልጣን ተጠምጠምኒ ኢሎማ። ብውሽጢ ሃገሮም ብካልኦት ትምክሕተኛታት ብሸነኽ ኤርትራ ድማ ብህግደፍ ተቀርቂሮም ግዜ ይንዋሕ ይሕጸር እዚ ናይ ሎሚ ሓደጋ ክመጾም ከምዝኽእል ኣይፈለጡን ስልጣን ኩሉ ነገር መሲልዎም ተታሊሎም ክጎዓዙ ጸኒሖም። ብስርዓት ህገደፍ ክምዝመዙ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ምስ መረሮም ብ1998 ኢሰያስ ኣብ ዘዋደደሎም ክኣትውዎ ዘይግቦኦም ኲናት ኣቲዮም። እቲ ምንታይሲ ናይ ዶብ ሽግር ብውግእ ከም ዘይፍታሕ እናፈለጡ ኣብ መደብ ኢሰያስ ጥሒሎም። እዚ ጥራይውን ኣይኮነንን ጉዳይ ዶብ ብዓለም ልኻዊ ቤት ፍርዲ ብይን ምስ ተዋህቦ ውን ኢሰያስ ኣብ ከመይነት ኣፈጻጽምኡ ምዝታይ ምስ ኣበዮም ዝኽፈሉ ከፊሎም ካብቲ ብይን ዝተዋህበሉ በይናዊ ናይ ምስሓብ ስጉምቲ ክወስዱ ነርዎም። በቲ ሓደ ሸነኽ ብተረፍ መረፍ ትምክሕተኛታት ሓይሊ ኣብ ፓርላማ ብድምጺ ተሳዒርና ተገዲድና ናብ ኲናት ኣቲና ክብሉ በቲ ካልኣይ ሸነኽ ድማ ኢሰያስ ኣብ ከመይነት ትግባረ ብይን ቤት ፍርዲ ኣቢዩና ምባሎም ናይ ሓደ ኣብ ስልጣን ዝርከብ ሓይሊ ምኽንያት ኣይኮነን። ንጉዳይ ዶብ ዝተዋህበ ብይን ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ብዝምልከት ብቁዕ ንፈተውቲ ዘደስት ንጸላእቲ ድማ ዕድል ዘይህብ ፍታሕ ከቅርቡ ነርዎም። ነዚ ዘይምግባሮም ን20 ዓመት ኣብ ናይ ኣይውግእ ኣይኲናት ተጠንቀቅ ኩነታት ከለዉ ኣህጉራውን ዞባውን ውሽጣዊ ናይ ትምክሕተኛታት ሓይልን ውዲታት ኣርኪብዎም ሽግሮም ዝያዳ ከፊኡን ጸንኪሩን ካብቲ እንኮ ከም ውሕስነት ዝምርኮሱሉ ስልጣን ተኣሊዮም።
ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ ን2 ዓመት ዝኣክል ንመከላከልያ ሰራዊት ኢትዮጽያ ናቱ ምእዙዝ ክገብር ክሰርሕ ጸኒሑ። ብዙሓት መኮንናት ተጋሩ ካብ ሰራዊት ንገለ ብጥሮታ ንገለ ብብልሽውና ንገለ ኸኣ ካብ ሓደ ብሄር ጥራይ ኮይኖም ንካልኦት ከኣ ብቅትለት ኣሊይዎም ኢዩ።እቲ ዘገርም ድማ ነቶም ናይ ደርጊ ዝነበሩ መኮንናት ሰራዊት መሊስዎም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ይረአ ከምዘሎ ድማ ኣብ ክንዲ ብንሕገ መንግስቲ ዝምእዘዝን ንዶብ ሃገር ዝሕልሉን ሰራዊት ምዃኑ በዂሩ ኣብ ፖሊቲካዊ ቁርቁስ ሻርነት ገሩ እቲ ዝኾነ ሞያዊ ሰራዊት ዝውንኖ ብሕጊ ሃገር ንዝተወሰነ ዕላማ ናይ ምውጋእ እምነቱ ኣጥፊኡ ብትእዛዝ ኣሃዳዊ መላኺ ኣብ ኲናት ንባዕሉ ነዲዱ ንህዝቡን ሃገሩ ከንድድ ይርከብ። ኣብዚ ክካየድ ዝርከብ ኲናት ኣብይ ኣሕመድን ኢሰያስን ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ ከም ኩላሶ ገዓት ኣብ ሓደ እዋን ዝድምሰሱ መሲልዎም ሰራዊቶም ብኹሉ መኣዝን ወሪሮም ይርከቡ። ይኹን እምበር ውግእ ወይ ኲናት ብባህሪ ናይቲ ክካየደሉ ዝርከብ ባይታን ህዝብን ተዋሳእቱን ናይ ባዕሉ ዝግዛኣሉ ባህርያዊ ሕግታት ስለዘለዎ ከምቲ ብኣብይ እሕመድን ኢሰያስን ዝተመደበ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ። ትግራይ ኣፍደገ ባሕሪ ወይ ምስ ካልኦት ሃገራት ዘራኽብ ዶብ ስለዘይብላ እዚ ውግእ ብስዕረቶም ክድምደም ኢዩ ዝብሉውን ኣለዉ። ህዝቢ ትግራይ ግን ክሳብ ሕጂ ከም ሓደ ኣካል ኮይኑ ኣብ ጎኒ መንግስቲ ክልል ትግራይ ደው ዝበለ እናመሰለ ይቅጽል ኣሎ። ብርግጽ ከምኡ እንተኾይኑ ድማ ህዝቢ ትግራይ ንባዕሉ ባሕሪ ኢዩ። እዚ ጥራይውን ኣይኮነን ነቲ ካብ ንትግራይ እተዳውብ ሃገር ዘድሊ ኩሉ ነገር ከማልእ ዝኽእል ውን ኢዩ። ሰራዊት ትግራይ ንከተማታት ገዲፉ ምስሓቡውን ነዚ ህዝቢ ትግራይ ንባዕሉ ባሕሪ ምዃኑ ዝተረደአ ዕዮ ይመስል። እቲ ምንታይሲ መንግስቲ ክልል ትግራይ መንግስቲ ኢየ እናበለ ብሓደ ሸነኽ ህዝቢ ከመሓድር በቲ ካልሽ ሸነኽ ድማ ኣንጻር እዞም ወረርቲ ክዋጋእ ተደራራቢ ከቢድ ሓላፍነት ኢዩ ዝኾኖ። ብፍላይ ህዝቢ ምምሕዳርን ምቅላብን ካብ ውግእ ምክያድ ንላዕሊ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነት ኢዩ። እቲ መንግስቲ የ ንህዝቢ ይሓሊ የ ሕጊ ከኽብር ኢየ ክብል ዝርከብ ኣብይ ኣሕመድ ክሽከሞ ደጊፎምሉ ኣለዉ። ነዚ እንተዘይ ገሩ ብኹሉ ዝምልከቶም ሸነኻት ክሕተት ኢዩ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግን ናይ ምውጋእ ውራዩ ጥራይ ኢዩ ክገብር። ስለዚ ኣብይ ኣሕመድ ንህዝቢ ትግራይ ክቅልብ ኢዩ። ህዝቢ ትግራይ ድማ ካብ ኣብይ ኣሕመድ ተቀቢሉ ነቶም ተዋጋእቲ ደቁ ክቅልብ ኢዩ። ኣብዚ መርስርሕ ዚ ዘሎ ገልታዕታዕ ከኣ ንኣብይ ኣሕመድ ብውሽጣውን ዞናውን ኣህጉራውን መዳያት ዘይተኣደነ ዋጢጥ ኢዩ። ሰለዚ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ብዙሕ ግንባራት ተሸሚሙብዩ ከዋጋእ እምበር ከምቲ ንሱ ውግእ ተደምዲሙ ዩ ዝበሎ ኣይኮነን። ስለዚ እምበኣር
እዚ ተፈጢሩ ዝርከብ ናይ ውግእ ኩነታት ንዓና ንኤርትራውያን ብሓደገኛነት ስለዝጸልወና ብዘይውርዓል ሕደር ናይ ኩሉ ተቃዋሚ ደላይ ፍትሒ ምንቅስቃሳት ይኣክል ሲቪክ ማሕበራት ወነንቲ ትካላት ሚድያ ግዝያዊ ህጹጽ ነዚ ኩነታት ዝገጥም ሓባራዊ ኣካል (mechanisim) ብምቛም ንድሕነት ሃገርናን ህዝብናን ምስራሕ የድሊ ኣሎ። ክንዮ ዚ ነዚ ብሰንኪ ዕብዳን ኢሰያስ ሃገር ብኹላ ኣብቲ ውግእ ጥሒላ ከላ ኣይምልከተናን ኢዩ ምባል ዓሻ እናተበሃልካ ምዕሻው ኢዩ። ካብኡ ዝኸፍእ ውርደት ድማ የለን።
ኣቡ ያረድ


text:
ኣሎይስ ኢንደምባቲ ኣብ ሪፓብሊክ ሩዋንዳ ሓላፊ ምምሕዳር ከተማ ዝነበረን ኣብ1994 ብዝተኻየደ ዘርኢ ናይ ምጥፋእ ኩናት ሕድሕድ ብዝነበሮ እጃም ተሓታታይ ብምኻኑ ናብ ሕጊ ክቀ፟ርብ ይድለ ኣሎ ክብል እቲ ርእሰ ዓንቀጽ ሓተታኡ ይጅምር።
ኢንደምባቲ ነቲ መድለይኡ ቀንዲ መበገሲ ኣብ ምምሕዳር ኩብየ ከንቲባ ጊስቩ ኣብዝነበረሉ እዋን ነቲ ናዕቢ ፈሪሖም ናብ ጎቦ ቤሴሴርሆ ይሃድሙ ዝነበሩ ሰላማውያን ሰባት ብሃገራውን ከባቢያውን ፖሊሳት ክህደኑ ትእዛዝ ብምትሕልላፉን ኣብቲ ንኸባቢ 100 መዓልታት ዝተኻየደ ጨፍጫፍ ብዓሰርተ ኣሻሓት ዝቁ፟ጸሩ ንሞትን ብዙሓት ድማ ንምጉዳእቲ ኣካል ኣሳጢሑ እዩ ዝብል እዩ።
ነዚኦምን ከምዚኦምን ዝበሉ ገባናት ዝምርምር ኣብዓለም ለኸ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ንናይ ሩዋንዳ ዝከታተል ወይ ድማ ብናይ ሎሚ ሽሙ ዓለም ለኸ ቤት ፍርዲ ፍታሕ ወሃቢ ፍጻመታት ገበን ኢንደምባቲ ብዘርኢ ምጥፋእን ገበናት ውግእን ተሓታታይ ብምኻኑ ተኣሲሩ ናብ ሕጊ ክቀ፟ርብ ኣዚዙ ይብል።
እቲ ርእሰዓንቀጽ ኣስዒቡ ዩናይትድ ስቴትስ ምስ ዝተፈላለዩ ኣመሓደርቲ፣ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዐለም ለኸ ቤት ፍርዲ ገበነኛታትን ብምትሕብባር ኢንደምበቲን ዝኣምሰሉን ገበነኛታት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ብምውዐል ፍርዶም ንምሃብ ይሰርሕ ከምዘሎ ይሕብር ።
እዚ ንምስኻዕ ድማ ዩናይትድ ስቴትስ ኢንደምባቲ ንዝረኣየ ሓበሬታ ንዝሃበን ስጋብ ሓሙሽተ ሚልዮን ዶላር ካሕሳ ከምእትኸፍል እቲ ርእሰ ዐንቀጽ ይሕትት ።
ባዕልኹም ወይውን እትፈልጥዎ ሰብ ንምንቅስቃ፟ስ ኣሎይ ኢንደምበቲ ወይውን ንዝነብረሉ ኸባቢ ዝፈልጥ በዞምዝስዕቡ መንገዲታት ሓበሬታ ክህብ ይላቦ።
ኣብጥቃ፟ኹን ናብ ዝርከብ ኤምባሲ ወይ ውን ቆንስላ ዩናይትድ ስቴትስ መርበብ ሓበሬታ ተጠቂምኩም ንዞባዊ ፀጥታ እቲ ኸባቢምርካብ ከም እትኽሉ። ከማኡ'ውን U.S war crimes rewards program at WCRP@stat.gov
ወይድማ ብ whatsAPP ቁፅሪ +1 202—975-5468፤ ኣብ ገፅ face book face book www.facebook .com war crime Rward program]
Aab twitter .com war criems rewards }
ምስልታት ፎዮግራፍ እቲ ተደላይይ ገበነኛ ምርኣይ ትኽእሉ ።ኣብኩሎም ዝተረኽቡ ሓበሬታታት ምርመራ ዝካየድ እንትኾን መንነት ውሓብቲ ሓበሬታ ብጥንቃቅ ከምዝተሓዝ ይሕብር።


text:
- Arabiska - اللغةالعربية
- Dari - دری,
- Engelska - English
- Finska - Suomeksi
- Nordsamiska - Davvisámegiella
- Ryska - Pycckий
- Somaliska - Soomaali
- Spanska - Español
- Tigrinja - ትግርኛ
- Tornedalsfinska - Meänkieli
- Turkiska - Türkçe
- Ukrainska - ykpaïHcbka
- Other languages
- Tigrinja - ትግርኛ
- Befintlig sida: እቲ ክትረኽቦ ትኽእል ሓገዝ እዚ’ዩ (Det här kan du f...
እቲ ክትረኽቦ ትኽእል ሓገዝ እዚ’ዩ
Svensk version av sidan
ኣብዚ ብዛዕባ ”ተሃድሶን ጥዕናን” (Habilitering & Hälsa) እንታይ ክንሕግዘካ ከም ንኽእል ክተንብብ ኢኻ። ንስኻ ምናልባት ብዙሕ ዓይነት ሓገዛት ዘድልዩኻ ወይ ውን ሓደ ዓይነት ሓገዝ ጥራይ ዘድልየካ ክትከውን ትኽእል ኢኻ። እቶም ዘሎዉኻ ናይ ሓገዝ ኣድላይነታት ውን፡ ምስ ጕዕዞ ህይወትካ ክለዋወጡ ይኽእሉ እዮም። እዚ ጽሑፍ’ዚ ብቕልል ዝበለ ቋንቋ (ብቐሊሉ ዚንበብ) ዝተጻሕፈ እዩ።
(Det här kan du få hjälp med - tigrinja)
እዚ “ተሃድሶ’ዚ”፡ ንዓኻ ስንክልና ዘሎካ ሰብ፡ ንመዓልታዊ መነባብሮኻን ንሓፈሻዊ ህይወትካን፥ ብዝሓሸ ንኽትመርሕ ኪሕግዘካ ይኽእል’ዩ። ነቶም ስድራቤትካ ውን ደገፍ ንገብር ኢና።
ካብ ማሕበረሰብ ዚርከብ ደገፋት
ንዓኻ ስንክልና ኣካላት ዘሎካ ሰብ፥ ካብቲ “ብተሃድሶ” ትረኽቦ ዝበዝሐ ዓይነት ካልእ ሓገዛት ኪህባ ዚኽእላ ኣሎዋ። እቲ ደገፍ ንኣብነት ካብቲ ኮሙንካ፡ ካብ ”ቤትስልጣን ውሕስነት-ካሳ”፡ ካብ ቤትትምህርኻ ወይ ካብ ዩኒቨርሲቲ ዚመጽእ ኪኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ”ተሃድሶ’ዚ” እንታይ ዓይነት ሓገዛት ኪርከብ ከም ዚኽእልን ንዕኡ ብኸመይ ክተመልክት ከም ትኽእልን ይፈልጥ’ዩ።
ቤትትምህርቲ፡ ስራሕን ካልእ ዋኒንን
መታን ንስኻ ጽቡቕ ኪስምዓካ ኪኽእል፥ ቤትትምህርትኻ ወይ እቲ ትሰርሖ ስራሕ፡ ጽቡቕ ኪኸደልካ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ብዙሓት ሰባት፡ ኣብ ቤትትምህርቲ ወይ ኣብ ስራሕ ኣብ ዘሎዉሉ ጊዜ፥ ፍሉይ ደገፍ ዘድልዮም እዮም። ንኣብነት፡ ኣብ ሓደ ጽምው ዝበለ ክፍሊ ወይ ከባቢ ኮፍ ክትብል ዕድል ምርካብ ኪኸውን ይኽእል። ገለ እዋናት ውን፡ እቶም ካልኦት ብዛዕባ’ቲ ዘሎካ ስንክልና ዝበለጸ ፍልጠት ኪህልዎም የድልዮም ይኸውን። ንኣብነት፡ እቲ መምህርካ ወይ ሓለቓ-ስራሕካ ኪኸውን ይኽእል። እዚ ”ተሃድሶ’ዚ” እንታይ ኪግበር ከም ዚኽእል ምኽሪ ኪህበካ ይኽእል’ዩ።
ኣካላዊ-ተንቀሳቓስነት - ካብ ቦታ ናብ ቦታ ክትንቀሳቐስ ምኽኣልን
ብዛዕባ ኣካላዊ-ተንቀሳቓስነት ክንዛረብ ከሎና፥ ኵሎም ናይ ኣካላትካ ዓይነት ምንቅስቓሳት ማለትና’ዩ። ገለ ዓይነት ምንቅስቓሳት ክተማልኦም ምስ ዘይትኽእል፥ “ሓገዝ-መሳርሒ” (hjälpmedel) ዘድልየካ ኪኸውን ይኽእል’ዩ። እዚ ድማ ንኣብነት፥ ዓረብያ-ስንኩላን ወይ “ደገፍ ጉምቦ-ኢድ” ኪኸውን ይኽእል’ዩ።
እዚ ”ተሃድሶ’ዚ”፡ ኣጣጢሕካ ናይ ምኻድን፡ ዓቕሚ-ምንቅስቓስካ ናይ ምምሕያሽን ልምምድ ንኽትገብር ኪሕግዘካ’ዩ። ንሕና ብጽቡቕ፡ ትድቅሰሉ፡ ኮፍ ትብለሉ ወይ ውን ደው ትብለሉ ኣገባብ ንምምጻእ ክንሰርሕ ንኽእል ኢና።
ምትንፋስን ምውሓጥን
ገለ ዓይነት ንምትንፋስ ዘሸግሩ ስንክልናታት ኣሎዉ’ዮም። ከምኡ’ንተ ኾይኑ፡ እዚ ”ተሃድሶ’ዚ” ኣተናፍሳኻ ዝሓሸ ንኪኸውን ኪሕግዘካ ይኽእል’ዩ።
ንምሕያኽን ንምውሓጥን ትጻገም ምስ ትኸውን፥ እዚ ”ተሃድሶ’ዚ” ነዚ ሽግራት’ዚ ዘቃልለካ ኣገባባት ኪረኽበልካ እዩ።
ቃንዛን ስምዒታዊ-ሃለዋትን
ገለ ዓይነት ስንክልናታት ቃንዛ ከም ዚስምዕካ ኪገብሩ ይኽእል’ዮም። ኣካላትካ ድርቕ ክብልን ከም ዝእሰርን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። እዚ “ተሃድሶ’ዚ” ነቲ ብምኽንያት ስንክልናኻ ዚፍጠር ቃንዛ ንምእላይ ኪሰርሕ ይኽእል’ዩ።
ንሕና፡ ንዓኻ ኣዝዩ ተነቃፊ ስምዒታዊ-ሃለዋት ንዘሎካ ሰብ ውን ክንሕግዘካ ንኽእል ኢና። እዚ ድማ፡ ንኣብነት ናይ ድምጺ፡ ብርሃን፡ ተነቃፍነት-ቆርበት ወይ ተነቃፍነት-መግቢ ዘሎካ ውን ክትከውን ትኽእል ኢኻ።
መዓልታዊ ህይወትካ ብግቡእ ንኺሰርሓልካ
እቲ ናይ ገዛኻ መዓልታዊ ህይወት ብግቡእ ንምስራሕ ዚጽግመካ ምስ ዚኸውን፥ ብዝተፈላለየ መገዲ ክንሕግዘካ ንኽእል ኢና። እዚ ድማ፡ ሓደ “ሓገዝ-መሳራሒ” (hjälpmedel) ምርካብን - ካልእ ንህይወትካ ከቃልል ዚኽእል ነገርን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። ንቤትካን ንናይ ገዛእ ርእስኻ ጽሬትን ከቃልሉ ዚኽእሉ ጽቡቓት ልምዲታት ምትእትታው ውን ኪኸውን ይኽእል’ዩ።
ብተወሳኺ ውን፡ ብዝሓሸ ኣገባብ ሰዓታት ንምክትታል ክትክእልን፥ ኣብ መዓልታዊ ህይወትካ ክትገብሮም ትኽእል ነገራትን ውን ክንሕግዘካ ኢና።
ቋንቋን ምውሳእን
ካልኦት ሰባት ንዝብሉኻ ነገራት ክትርድኦም የድልየካ’ዩ። እቲ ንስኻ ትደልዮ ነገራት ውን እቶም ካልኦት ሰባት ኪርድኡኻ የድሊ’ዩ። እዚ “ተሃድሶ’ዚ”፡ ንስኻ ምስ ካልኦት ብቛንቋን ብኻልእን ከመይ ጌርካ ከም ትዋሳእ፥ ጽቡቕ ኣገባባት ኪረኽበልካ እዩ። እዚ ድማ፡ ኣብ ክንዲ ብምዝራብን ብምጽሓፍን፥ ብናይ ምልክት-ቋንቋን ብስእሊን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። ካልእ ዓይነት ኣገባባት ኣጠቓቕማ ቋንቋ ውን ኣሎዉ’ዮም። ንኣብነት ሓደ ተዛራቢ “መሳርሒ-ሓገዝ” ምጥቃም ኪኸውን ይኽእል’ዩ። ንስኻ ክትዛረብ ትኽእል፡ ግን ድማ ንኻልኦት ሰባት ክትረድኦምን ክተረድኦምን ዘይትኽእል ምስ ትኸውን፥ ነዚ ዚኸውን ሓገዝ-መሳርሒ ክትረክብ ትኽእል’ኻ።
ዝምድናታትን - ምስ ካልኦት ሰባት ክትራኸብ ምኽኣልን
እቲ ዘሎካ ስንክልና ነቲ ምስ ካልኦት ሰባት ክትራኸብ ምኽኣልካ ጽልዋ ይገብረሉ’ዩ። ምናልባት ካልኦት ሰባት ከመይ ከም ዝሓስቡን ከመይ ከም ዝሰርሑን ንምርዳእ ሓገዝ የድልየካ ይኸውን። ወይ ውን ንዓኻ ብኸመይ ከም ዝርድኡኻ ትሓስበሉ ትኸውን ኢኻ። ምናልባት ንሕና ንዓኻ ብዚሰማማዕ ኣገባብ - ብኸመይ ርክብ ክትገብር ከም ትኽእል ክንሕግዘካ ንኽእል ኢና።
ምናልባት እቲ ወላዲ ናይ ምዃን ሕቶ ውን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። ህይወት ምስ ደቅኻ ብኸመይ ኪሰርሕ ከም ዚኽእል፥ ምሳና ዝርርብ ክተካይድ ትኽእል ኢኻ።
ጥዕናን ናይ ህይወት ልምዲታትን
እቲ ዘሎካ ስንክልና፡ ኣብ ጥዕናኻ ውን ጽልዋ ኪህልዎ ይኽእል’ዩ። ንሕና፡ ንስኻ ንሕጂ ይኹን ንመጻኢ ጽቡቕ ከም ዚስምዓካ ዚገብሩ ልምድታት ንኽትረክብ ክንሕግዘካ ኢና። ንኣብነት ናይ ኣመጋግባ ልምዲ ወይ ኣካልዊ ምንቅስቓስ ኪኸውን ይኽእል’ዩ።
ብዛዕባ ድቃስካን፡ ዘሎካ ጸቕጢን፡ ምጭናቕን፡ ጽምዋን ከምኡ ብዛዕባ ሕቶታት ጾታዊ ርክባትን ውን ክንሕግዘካ ንኽእል ኢና።
ሽግራት-ጠባያት
ገለ እዋናት፡ ንዓኻ ይኹን ንኻልእ ሰብ ጐዳኢ ዝዀነ ነገራት ትገብር ኢኻ። ንኣብነት፡ ንገዛእ ርእስኻ ምጕዳእ፥ ንኻልእ ሰብ ምስንባድ፡ ናይ ዓመጽ ተግባር ምፍጻምን ኣቝሑት ምስባርን ኪኸውን ይኽእል’ዩ። እዚ ”ተሃድሶ’ዚ”፡ ነቶም ከምኡ ዓይነት ጠባያት ንዘርእዩ ቆልዑ ይኹኑ ዓበይቲ ኪሕግዝን፥ ነቲ ከምኡ ዘግብሮም ዘሎ ነገራት ውን እንታይ ምዃኑ ኣብ ምጽናዕን ኪሕግዝ ይኽእል’ዩ። ኣብ ርእሲኡ ውን፡ ነቲ ባህርያት’ቲ ኣብ ምቕያር ሓቢርና ክንሰርሕ ንኽእል ኢና።
ፍልጠት ብዛዕባ ዘሎካ ስንክልና
ብዛዕባ’ቲ ዘሎካ ስንክልና ርድኢትን ፍልጠትን ኪህልወካ ጽቡቕ እዩ። ኣብዚ ”ተሃድሶ’ዚ”፡ ንስኻን ስድራቤትካን ብዛዕባ’ቲ ዘሎካ ስንክልናን፥ ከምኡ ውን ኣባኻ እንታይ ዓይነት ናይ ህይወት ጽልዋ ከም ዘሎዎን ክትመሃሩ ኢኹም። ብድሕሪኡ ውን፡ ንዓኻን ንዓናን፡ ንስኻ እንታይ ዓይነት ሓገዝ ዘድልየካ ከም ዝኾነ ንምፍላጥ ኪቐለልና እዩ።
ሓደ ዓይነት ናይ ኣካላት ስንክልና ዘሎካ ምስ ትኸውን፥ ንርእስኻ ካብ ካልኦት ሰባት ዝተፈሌኻ ከም ዝኾንካ ኣምሲሉ’ዩ ዚስምዓካ። ካብ ካልኦት ሰባት ሓገዝ ንኽትሓትት ውን ከም ዚኸብደካ ኪገብሮ ይኽእል እዩ። ንስኻ፡ ኣብቲ ዘሎኻዮ ህይወት ከመይ ይስምዓካ ምህላዉ ምሳና ክትዛረብ ትኽእል ኢኻ።
ንስድራ ቤትካ ዚግበር ደገፍ
ንስኻ ኣባል ስድራቤት ናይቲ ስንክልና ዘሎዎ ቆልዓ ወይ ዓቢይ ሰብ ምስ ትኸውን፥ ንስኻ ንባዕልኻ ውን ጽቡቕ ንኺስመዓካ፥ ካብቲ ”ተሃድሶ” ደገፍ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ፡ ንዓኻ ንወላዲ፡ ኣሓው/ሓፍቲ፡ ንብጸይቲ-ሓዳር፡ ወይ ንውላድ ናይቲ ስንክልና ዘሎዎ ሰብ ኪኸውን ይኽእል’ዩ።
ንስኻ ኣብ “ናይ ሓባር መንበሪ-ቤት” ትቕመጥ ሰብ
ንስኻ ኣብ ሓደ “ናይ ሓባር መንበሪ-ቤት” ትቕመጥ ወይ መዓልታዊ ዚካየድ ንጥፈት ዘሎካ ሰብ፥ ገለ ካብቲ ትረኽቦ ናይ ”ተሃድሶ” ደገፍ፥ ብኮሙንካ ኣቢልካ ክትረኽቦ መሰል ኣሎካ። ምስ ሰራሕትኛታትካ ወይ ምስቲ ናትካ ”ብዓል-ሕድሪ” (gode man) ተዘራረብ። ንሳቶም፡ ነቲ ክትረኽቦ ዘድልየካ ሓገዝ ንምርካብ፥ መን ኪሕግዘካ ከም ዚኽእል ኣናድዮም ኪረኽቡልካ ይኽእሉ እዮም።


text:
Radio Erena: 11 June 2018
ካብ ኣመሪካ፣ ተሰጕጉ ናብ ኤርትራ ዘምርሕ ዝነበረ ኤርትራዊ መንእሰያት፣ ኣብ ግብጺ መዓርፎ ነፈቲ ካይሮ ድሕሪ ምብጽሑ ርእሰ ቅትለት ከምዝፈጸመ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ ሓቢሩ።
እቲ ዘርእሰናይ ኤርሚያስ ተስፋጽዮን ዝተባሀለ ወዲ 34 ዓመት ኤርትራዊ መንእሰይ፣ ካብ ኣመሪካ ናብ ኤርትራ ንምስግጋር ናብ መዓርፎ ነፈርቲ ካይሮ ድሕሪ ምርካቡ፣ ኣብ መሕጸቢ ሰብነት ናይቲ ተታሒዝሉ ዝነበረ ቦታ’ ብቀዳም 9 ሰነ’ዩ ሞይቱ ተረኺቡ።
ሬስኡ ናብ ሆስፒታል ድሕሪ ምውሳዱ፣ ነቶም ኣሰንዮሞ ዝመጹ ኣባላት ክፍሊ ኢምግሬሽን ኣመሪካ ከምዝተረከበ’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
እቲ ኤርትራ መንእሰያት፣ ብሜክሲኮ ኣቢሉ ናብ ኣመሪካ ድሕሪ ምእታው፣ ካብ ለካቲት 2017 ኣትሒዙ ቴክሳስ ኣብ ዝርከብ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝጸንሐ ጸብጻባ ናይቲ ኣገልግሎት ዜና የመልክት።
ፕረዚድነት ትራምፕ ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ ኣብ ልዕሊ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ዘይብሎም ስደተኛታት ድሕሪ ዘሕለፎ ናይ ማእሰርትን ምጥራዝን ውሳኔ፣ ብውሕዱ 700 ኤርትራውያን ናይ ምጥራዝ መስርሕ ይጽበዩ ከምዘለው ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
እንተኾንነ፣ መንግስቲ ኤርትራ፣ ብዘይድሌቶም ተጠሪዞም ንዝመጹ ኤርትራውያን ክቕበል ፍቓደኛ ብዘይምዃኑ፣ ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ናይ ቪዛ እገዳ ክትግበር ምውሳኑ ኣይርሳዕን።
ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሓላፊ ክፍሊ ኣፍሪቃ፣ ኣምባሳደር ዶናልድ ያማማቶ ናብ ኤርትራ ዑደት ብምክያድ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝተራኸበሉ እዋን፣ ጎኒ ጎኒ’ቲ ካልእ ጉዳያት፣ ኣብዚ ነጥቢ’ዚ ብምትኳር ከምዝተዘራረቡ ዲፕሎማስያውን ምንጭታት የመልክቱ።
=======================


text:
ናይ መጓዓዝያን ካርጎን ነፈርቲ ኤርትራ ናብ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ከኣይኣትዋ ተኸልኪለን። ኮሚሽን ኤውሮጳ፣ ዝርዝር ናይተን ውሕስነት ዘየብለን መንገዲ ኣየር ናይ ዝተፈላለየ ሃገራት ኣብ ዘሐደሰሉ እዋን፣ ኣቐዲመን ተኣጊደን ዝነበራ መንገዲ ኣየር ሞሪታንያን ዮርዳኖስን ናብ ኤውሮጳ ክበራ ክፍቀደለን እንከሎ፣ ኣብዚ እዋን’ዝ ናብ ኤውሮጳ በረራ ከየካይድ ዝተኣገደ ናይ ኤርትራ ጥራይ’ዩ።
ብቀዳምነት ድሕነት’ዩ ዘገድሰና ዝበለ ኮሚሽነር መጓዓዝያ ሕብረት ኤውሮጳ፣ ሲም ካላስ፣ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ዋጋ ዕዳጋ ከምዘይገብሩ ብምጥቃስ ንኤርትራ ከምዝጸንበርዋ ኣረዲኡ። እቲ ሕብረት ቴክኒካውን ምምሕዳራውን ብቕዓት ንዘየብለን ሃገራት ንምሕጋዝ’ውን ድሉው ምዃኑ ሓቢሩ። መንገዲ ኣየረ ኤርትራ፣ ቅድሚ 10 ኣዋርሕ ኣቢሉ ናብ ፍራንክፈርት ጀርመን ዝጀመሮ ናይ መጓዓዝያ በረራታት ሽዱሽተ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ከምዝተቛረጸ ኣብቲ እዋን’ቲ ብሬድዮ ኤረና ተሓቢሩ’ዩ። መንገዲ ኣየር ኤርትራ፣ ምምሕዳራዊ ብቕዓቱ ከየመሓየሸን ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ዝካየድ ቀጥታዊ ጣልቃ ምእታው ከየቛረጸን ክበራበር ከምዘይክእል ኣካያዲ እቲ መንገዲ ኣየር ነበረ ኣቶ ክብሮም ዳፍላ ምስ ሬድዮ ኤረና ኣብ ዘካየዶ ሰፊሕ ቃለ መጠይቕ ምንጻሩ ኣይርሳዕን።


text:
"ብቕትለት ሓላፊ ኢትዮ ቴሌኮም ተጠርጢሩ ዝተትሓዘ ሰብ የለን" ኣዛዚ ፖሊስ ነቀምቴ
ሓላፊ ኢትዮ ቴሌኮም ዞባ ምዕራብ ዝነበረ ኣቶ ገመቺስ ታደሰ ሰንበት ምሸት ከባቢ ሰዓት 1፡ መንነቶም ብዘይተፈለጡ ውልቀሰባት ከም ዝተቐትለ ፖሊስ ኣፍሊጡ።
ኣዛዚ ፖሊስ ከተማ ነቀምቴ፡ ኮማንደር ግርማ ኣብዲሳ፡ ዛጊት ብቕትለት ተጠርጢሩ ኣብ ቀይዲ ዝኣተወ ሰብ የለን ኢሉ።
ኣብ ከተማ ነቀምቴ ናይ ውሕስነት ጸገም ከም ዘየሎ ዝዛረብ ኮማንደር ግርማ፡ ንቀተልቲ ኣቶ ገመቺስ ኣብ ቀይዲ ንምእታው ናይ መርመራ ስራሓት ቀጺሉ ከም ዘሎ ሓቢሩ።
ኣቶ ገመቺስ ህይወቱ ቅድሚ ምሕላፉ ናብ ሆስፒታል ከም ዝተወሰደ እንተኾነ ግና ብዙሕ ከይጸንሐ ህይወቱ ምሕላፉ ሜዲካል ዳይሬክተር ሪፈራል ሆስፒታል ነቀምቴ ዶክተር ዳምጠው ጋረደው ንቢቢሲ ተዛሪቡ።
ኣቶ ገመቺስ እንተወሓደ ኣርባዕተ ጊዜ ብጥይት ሓንሳብ ከኣ ብበሊሕ ነገር ምህራሙ ዶክተር ዳምጠው ኣረጋጊጹ።
"ጸጋማይ ኢዱ፡ ክልተሳዕ ብጥይት ተሃሪሙ፤ ኣብ መንኩቡ'ውን ብጥይት ተሃሪሙ ብትሽትሹ (መንኮራርዕቱ) ወጽዩ" ድሕሪ ምባል፤ ኣብ እግሩ'ውን ኣብ ክልተ ቦታታት ብጥይት ምህራሙን እቲ ጠያይቲ በየን ኣትዩ በየን ከም ዝወጸ ከም ዘይረኣይ ገሊጹ።
ዶክተር ዳምጠው ከም ዝብሎ እንተኾይኑ፡ ናይ ኣቶ ገመቺስ ህይወት ብቕልጡፍ ክሓልፍ ዝገበረ፡ ኣብ ኣፍልቡ ብበሊሕ ነገር ምውግኡ እዩ።
"ኣፍልቡ ብበሊሕ ነገር ተወጊኡ'ዩ፤ ህይወቱ ክሓልፍ ዝገበረ'ውን እዚ እዩ። ኣነ ኣብ ሆስፒታል እየ ነይረ። ክመጽእ ከሎ ብህይወት እዩ ነይሩ፤ ግና ብዙሕ ደም ፈሲስዎ ብምንባሩ ክጸንሕ ኣይከኣለን" ብምባል ነቲ ኩነታት የብርህ።
አቶ ገመቺስ ኣብ ዩኒቨርስቲ ወለጋ ብማኔጅመንት ናይ ዶክትሬት ተማሃራይ እዩ ነይሩ።
ዩኒቨርሲቲ ወለጋ ብሞት አቶ ገመቺስ ዝተሰምዖ ዓሚቕ ሓዘን ገሊጹ ኣሎ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ጅማ ንዓመታት ኣብ ሓደ ክፍሊ ይድቅሱ ምንባሮምን ቅድሚ ኣዋርሕ ብዛዕባ ዝተኻየደሉ፡ ፈተነ ቅትለት ኣዘራሪብዎ ምንባሩን ሄኖክ ዝተብሃለ መሓዛ ኣቶ ገመቺስ ብትዊተር ጽሒፉ።
ሄኖክ ከም ዝብሎ፡ ገመቺስ ሓደ ካብቶም ጽቡቕ ውጽኢት ዝነበሮም ተማሃሮ እዩ ነይሩ። ኣብ ዩኒቨርስቲ ጅማ ትምህርቱ ክዛዝም ከሎ፡ ድልየት ገመቺስ ከም መብዛሕትኦም ካልኦት ናብ ወጻኢ ምኻድ ወይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ፍሉጣት ኩባንያታት ምስራሕ ኣይነበረን። ናብ ነቀምቴ እዩ ተመሊሱ።
ቅድሚ ኣዋርሕ ፈተነ ቅትለት ተኻይድሉ ዝብል ወረ ሰሚዑ፡ ንገመቺስ ተወኪስዎ ከም ዝነበረ ዝገለጸ ሄኖክ፡ ኣብቲ እዋን ምስ ገመቺስ ገይርናዮ ዝበሎ ናይ ጽሑፍ ምልልስ ብስእሊ ኣብ ትዊተር ዘርጊሕዎ ኣሎ።


text:
Ockelbo
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 29 9 2020
ኦከልቡ ብብዝሒ ህዝብን ብስፍሓትን ንእሽቶ ኮሙን እዩ። ኩሉ ሰብ ስለ ዚፋለጥ እቲ ኣብቲ ማሕበረሰብ ዝካየድ ኣገልግሎታት ምቕሉልነት ዘለዎ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ5,928
ስፍሓት መሬት1,129 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Gävle 49 ኪሜ
- Hudiksvall 118 ኪሜ
- Uppsala 149 ኪሜ
ንተፈጥሮን ንኣከባቢን ንሓልየሉ፡ ምትሕብባርን ብሓደ ኴንካ ውሑስ ማሕበረሰብ ምህናጽን ንፈቱ። ኣብዚ ምንባር ደስ ይብለና ግን ንግዜኡ ካብ ኦከልቡ ከነልግስ ምስ እንደሊ ናብ ካልእ ከተማታት ዚወስዳ ኣውቶቡስን ባቡርን ወይ ማኪናን ምውሳድ ቀሊል እዩ።
ኦከልቡ ነቶም መንበሪ ፍቓድ ዘለዎም ስደተኛታት ንኽትቅበል ምስ ሚግረሽን ስምምዕ ኣለዋ። እቲ ናይ ውህደት ኣሃዱ ዕማም፡ ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ፡ ምኽርን ደገፍን ሓበሬታን ምሃብ እዩ። ንሕና ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ነቲ ኩነታት ብግቡእ ንኺሕዙዎ ንሕግዞም። ዕላማና፡ ሞያውነትን ምቕሉልነትን ንምርኣይ እዩ። ንሕና ንነፍስወከፍ ሰብ ብገዛእ ርእሱ ኪነብርን ኪሰርሕን ኪምሃርን ምቹእ ኩነታት ክንፈጥረሉ ኢና።
እቲ ናይ ስደተኛታትን ካልኦት ተቐማጦ ኦከልቡን መኣከቢ ቦታ፡ ግለንታን ይብሃል። ኣብኡ ድማ ካፈን መጻወቲ ቢልያርዶን ንንጥፈታት ዚምልከት ናይ ሰባት ግሩም ሓሳባት ዚቕበሉን ሰራሕተኛታትን ኣለዉ።
ነቶም ሓደስቲ ተቐማጦ ግሩም ኣቀባብላ ንገብረሎም ኣብ ኦከልቡ ድማ ብጽቡቕ ኪጅምሩ ንደሊ። እቶም ናብዚ ዝመጹ ኣብቲ ማሕበረሰብ ብምሉእ ልቢ ኪሳተፉን ሰሪሖም ነብሶም ኪኽእሉን ንጽበዮም። ናብቲ ኮሙን ንምምጻእ፡ ጥርሑ ገዛን ኣብቲ ናይ ልልይ ፕሮግራም ድማ ቦታ ምህላው የድሊ።
መንበሪ-ገዛ
እቲ ኣብ ኦከልቡ ኣባይቲ ዘካሪ ወኪል ኣባይቲ Ockelbogårdar. ይብሃል። በቶም መራኸብቲ ኣባይቲ ጌርካ እውን ብዙሕ ኣባይቲ ኪርከብ ይከኣል።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ሽሕኳ ኦከልቡ ንእሽቶ እንተ ኾነት፡ ካብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ዝመጹ ሰባት ኣብኡ ይቕመጡ፣ ካብ ፊንላንድ፡ ኦስትረልያ፡ ታይላንድ፡ ሆላንድ፡ ኤርትራ፡ ኣፍጋኒስታን፡ ኢራቅ፡ ኢራን፡ ሶማልያ ወዘተ.። ኣብቲ ናይ ውህደት ኣሃዱ ናይዘን ዚስዕባ ቋንቋታት ኣስተርጎምቲ ኣለዉ፡ ዓረብ፡ ዳሪ፡ ፋርስ፡ ትግርኛ፡ ዓፋርን ኩርድን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብዚ ንባህልን ተፈጥሮን ጃርዲንን ስፖርትን ተያትርን ካልእ ብዙሕ ንጥፈታትን ዝጠርነፈ ሃብታም ማሕበራዊ ህይወት ኣሎ
እታ ናይ ኦከልቡ ሽወደናዊት ቤትክርስትያን ብናይ ኦከልቡ ማሕበር ትውከል። ኣብዚ፡ ናይ ኦከልቡ ሚስዮናዊት ቤትክርስትያንን ተምፐልሸላን ሚስዮንን ኣለዋ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮሙን ኩሉ ዓይነት ኣገልግሎት ኣሎ። ኣብኡ ሓያሎ ካፈታትን ኣብያተመግብን ናይ መግብን ክዳንን ሳእንን ዕምባባታትን ሽቶን መሳርሕን ሕብርታትን ናይ ህንጻ መሳርሕን ሰከንድሃንድ ኣቕሑትን ዚሸጣ ቡቲካትን ኣለዋ። ከምኡውን ሓያሎ እንዳ ቀምቃማይ፡ መነጽር ዓይኒ፡ ጋራጃትን ከምኡውን ናይ ኢደጥበብ ሓገዝን ካልእ ኣገልግሎትን ዚህባ ብዙሓት ዋኒናት ኣለዋ። እቲ ናይ ገዛ ኣቕሑ ዚሸይጥ ኢከያ ካብ ኦከልቡ ብባቡር ወይ ብኣውቶቡስ መገዲ 45 ደቓይቕ እዩ። ኣብቲ ከባቢ ድማ ናይ ሚስዮን ቤትክርስትያንን ናይ ክሽነ ኣቕሑን ኣቕሑ ገዛን ዚሸይጥ ሰከንድሃንድ ድኳን ኣሎ።
ኣብዚ፡ ስባት ትርፊ ግዜኦም ኣብ ባህላውን ስፖርታውን ንጥፈታት የሕልፉዎ። እቲ ዝዓበየ ስፖርት፡ ኵዕሶ እግርን ባስከትን፡ ናይ ገዛ ኵዕሶን ምንሽርታትን ናይ በረኻ ዙረትን እዩ። ኣብዚ፡ ናይ መሐምበሲ ኣደራሽ ኣሎ። ኣብ ሰሙን ብዙሕ ፊልምታትን ዘርእይ ሲነማን ንኹሉ ዕድመ ዘስትናግድ ቤትንባብን ኣሎና። ኣብኡ ጋዜጣ ምንባብን ብናጻ ኮምፑተር ምጥቃምን ይከኣል።
እቲ ማእከል መንእሰያት፡ ኣንደርግራውንድ ይብሃል፡ ኣብቲ ማእከል ከኣ ገለ መሳርሒ ሙዚቃ ኪወቕዑ ንዚደልዩ ህጻናት ናይ ባህሊ ቤትትምህርቲ ኣሎ። እቲ ቤትትምህርቲ ባህሊ ኣብ መላእ ሽወደን ዝለዓለ ደረጃ ረኺቡ ኣሎ።
መብዛሕቶም እቶም ኣብዚ ዚነብሩ፡ ሃድንን ምግፋፍ ዓሳን ይፈትዉ። ኣብኡ ብዙሕ ዱራትን ቀላያትን ኣሎ። ኣብ ክረምቲ ብዙሕ ውርጪ ይወድቕ፡ ሰባት ከኣ ናይ እግርን ማኪና ምንሽርታት ይጻወቱ።
ንበጻሕቲ ሃገር ድማ ዊጅ ዚብሃል ጃርዲን፡ ዓጋዜን ዘለዎ መናፈሻ፡ ብሃፋ ዝኸዳ ባቡራት ዘለዎ ናይ መገዲ ባቡር ቤተመዝክርን ካልእ ናይ መዛወሪ ቦታታትን ኣሎ። ኣብ ኦከልቡ ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ሰፊሕ ዕዳጋ ወይ ባዛር ይካየድ፡ ብዙሓት ሰባት ድማ ይስሕብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ኦከልቡ ህጻን ንምክንኻን ቀሊል እዩ። እቲ ትምህርቲ ኣስታት ክልተ ሰሙናት ይወስድ ኣብኡ ድማ ተርጓማይ ኣሎ። ቅድመ-ኣብያተትምህርቲ ካብ 1-6 ዝዕድመኦም ህጻናት ይቕበላ፡ ብቐዳምነት ከኣ ነቶም ወለዶም ዝሰርሑ ወይ ዝመሃሩ እየን። እቶም ወለዶም ዘይሰርሑ ህጻናት ኣብቲ ቅድመ-ቤትትምህርቲ ኣብ ሰሙን ን15 ሰዓታት እዩ ዚፍቀደሎም።
ኦከልቡ ኣብ ሰላም ዝመልኦን ውሑስን ከባቢ ኣብ ማእከላይ ኦከልቡ ከምኡውን ኣብ ቁሸታት የድራኦስ፡ ኦሙትን ሊንግቡን ነኣሽቱ ቅድመ-ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። ን ካብ 1-6 ዝዕድመኦም ህጻናት ኣብ ገዛውቶም ዘውዕሉ ተከናኸንቲ ህጻናት እውን ኣለዉ።
ንሕና ኣብቲ ማእከል መራኸቢ ስድራቤት፡ ክፉት ኣጸደ ህጻናት ኣሎና፡ ንሱ ድማ ነቶም ናብ ኣጸደ ህጻናት ዘይከዱ ህጻናትን ንወለዶምን መራኸቢ ቦታ እዩ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ኦከልቡ ንደቂ 6-12 ዝቕበላ ክልተ ኣብያተትምሀቲ ህጻናት ኣለዋ፡ ከምኡውን ንደቂ 13-16 ዝቕበላ። ኣብዚ እዋንዚ ሓድሽን ዘመናውን ላዕለዋይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ንሰርሕ ኣሎና፡ ንሱ ድማ ኣብ ጽድያ 2015 ኪውዳእ እዩ።
ናይ ኦከልቡ ዝቐረበ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣብ የቭለን ኣብ ሳንድቪከንን ይርከብ። እቶም ናይ ኦከልቡ ናይ መደበኛ ትምህርትን ናይ ሞያዊ ትምህርትን ኣማኸርቲ ብዛዕባ ናይቲ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እተፈላለየ ስልጠናታት ሓበሬታ ኪህቡ ይኽእሉ እዮም።
ዕድላት ትምህርቲ
ነፍስወከፍ ሓድሽ መጻኢ ስደተኛ ስራሕ ቅድሚ ምርካቡ ብዛዕባ ብቕዓቱን ድሌቱን ኪዛረብ ይኽእል እዩ። ብድሕርዚ ናብቲ ሽወደናዊ ማሕበረሰብ ንኺጽምበር ትልሚ ነውጽእ። ትምህርቲ ሽወደን ንኣባጽሕ (sfi) ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ መተኣታተዊ መደብ እዩ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ኦከልቡ ምስ ሓመምካ እትኸዶ ማእከል ጥዕና ኣሎ። ኣብዚ ድማ ሓኪም ስንን ኣምቡላንስን ናይ ረድኤት ኣገልግሎትን ኣሎ። ኣብ የቭለ ዓቢ ሆስፒታል ኣሎ፡ ኣብኡ ድማ ናይ ህጹጽ ረድኤት፡ ፍሉይ ክፍሊ ክኢላታት ከምኡውን ናይ ሕርሲ ክፍሊ ኣሎ።
ኣብቲ ኮሙን ናብቶም በይኖም ኣብ ቤቶም ኪመሓደሩ ዘይክእሉ ኣረጋውያን ዚኸውን ሓድሽ እተሰርሐ ናብ ባሕሪ ዚጥምት፡ ቢሾስትራንድ መንበሪ ኣባይቲ ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ቋንቋ ሽወደን ዘይትዛረብ ወይ ዘይርድኣካ ምስ እትኸውን ኣብ ኩሉ ምስ ሰበስልጣንን ኮሙንን ሕክምናን ንእትገብሮ ርክብ ተርጓማይ ኪህልወካ መሰል ኣሎካ። እቲ ቆጸራ በቶም ዚምልከቶም ሰባት ኣቐዲሙ ይተሓዝ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብ ኦከልቡ ክሳብ እተፈላለየ ቦታታትን ከተማታትን ብባቡር ወይ ብኣውቶቡስ ምኻድ ቀሊል እዩ። እታ ባቡር ናብ የቭለ 25 ደቓይቕ ይወስደላ፡ ናብ ቦልነስ ድማ 35 ደቓይቕ። ናብ ሳንድቪከን ብኣውቶቡስ 40 ደቓይቕ ይወስድ።
መዓርፎ ነፈርቲ ኡፕሳላን ኣርላንዳን ኣስታት 1.5 ሰዓታት ርሒቐን ይርከባ፡ ስቶክሆልም ድማ 2 ሰዓታት
ኣብቲ ብባቡርን ኣውቶቡስን ኣስታት ሓደ ሰዓት ዚወስድ ኣብ መንጎ የቭለን ሳንድቪክን ዘሎ ቦታ ቫልቦ እተባህለ ማእከል ዕዳጋ ኣሎ፡ ኣብኡ ኸኣ ናይ ኢከያ ሞል ወይ ዓቢ ድኳን ኣሎ።
ኣብ መንጎ ገጠራት ኦከልቡ ዘሎ ናይ ኣውቶቡስ መጎዓዝያ ኣይክፈሎን እዩ፡ እቲ ጕዕዞታት ድማ ምስ ባቡራትን ኣውቶቡሳትን ንምርኻብ ምቹእ እዩ። ኣብ ማእከል ኦከልቡ ዘሎ ርሕቀታት ሓጺር እዩ ስለዚ ብእግሪ ወይ ብብሺክለታ ናብዝን ናብትን ምባል ቀሊል እዩ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
እቲ ኣብ ኦከልቡ ዚርከብ ናይ ውህደት ኣሃዱ ምስ ቤትጽሕፈት መራኸቢ ስራሕ ጥቡቕን ዕዉትን ምትሕብባር ይገብር። በቲ ናትና ዎክ ኦን "Walk on" ዚብሃል ፕሮጀክትና ነቶም ስደተኛታት ብእተኻእለ መጠን ናብቲ ስራሕ ዚለማመዱሉ ዋኒናት ንሰዶም። ናይቲ ከባቢ ዝዓበዩ ወሃብቲ ስራሕ ናይ ኦከልቡ ኮሙን፡ Opass AB ፡ Atlas Copco፡ Berendsen ከምኡውን Atlings እዮም። ኣብ ኦከልቡ ሓያሎ ዋኒናትውን ኣለዋ። ብዙሓት ንስራሕ ናብ የቭለን ሳንድቪከንን ይመላለሱ።