text:
እዋናዊ ዛዕባ ቴሌቭዥን ኤሪሳት
ቁጠባዊ ሓይሊ ሓንቲ ሃገር ብ ሰባዊ ዓቕምታታን ብትሕዞ ባህርያዊ ሃብታን ዝስፈር ኮይኑ ፣ ነቲ ሰባዊ ዓቕሚ ብምዕሩይ ዕድላት ዘአንግድ፥ ንባህርያዊ ሃብታ ድማ ብዝተወደነ ኣገባብ ናብ ረብሓ ዝበዝሐ ሓፋሽ ዝመልስ ውርጹጽን ተሓታትነት ከየፍረሖ ትካላውነት ዘቐድምን ምሕደራ የድሊ። ሓንቲ ሃገር እትምርሓሉ ቁጠባዊ ስነ-ሓሳብ ኣብ ኣመጻጽኣን ባህላዊ እልሞን’ቶም ዝነብሩዋ ሕብረተሰባት ክምርኮስ ወድዓዊ ጥራይ ዘይኮነ ግድን’ዉን እዩ። እቲ ምንታይ ንናይ ምንብባር ባህሊ፣ ባህሪን ዝምድናን ሕብረተሰባት ረሲዑ ዝሕንጸጽ ሃገራዊ ቁጠባዊ ስነ-ሓሳብ ካብ መሰረቱ ኣዕናዊ ስለዝኸዉን።
ንኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ናይ ሽማግለታት ጸቢብ ጉጅለ ፣ ካብ ፈለማኡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን ሃገርን ዝኣወጆም ወራራት ኣብ ልዕሊ ፖለቲካዊ፣ ባህላዊ፣ ከምኡ’ውን ቁጠባዊ ግንባራት ሃገርና እዩ ከፊትዎም። ብፍላይ
ዱልዱል ቁጠባ ከምዘይህሉ ገይርካ ህዝቢ መነባብሮኡ ሓሲሙ ናብ ዓበይቲ ሃገራዉያን ኣርእስታት ከየስተብህል ዝብል ሓሳብ፣ ካብቶም እዚ ጉጅለ ካብ እዋን ናጽነት ናብ ተግባር ክቕይሮ ግዜ ዘይወሰደሉ ናይ ከይሲ ሓሳባት እዮም።
ህግደፍ ብመንገዲ’ቲ ክሳዕ ዝደልዎ ዝጉልበቦ ዝነበረ ግዝያዊ መሰጋገሪ መንግስቲ “ሕዉስ-ቁጠባ” ከም መርሓ ሃገራዊ-ቁጠባ ኽኸዉን ኣዊጁ። እዚ ዝተገብረሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ መንግስቲ ኣብ ቁጠባ ሃገር ኢዱ ከእቱ ክኽእል እሞ፣ ነዊሕ ኣብ ዘይኮነ ግዜ ካብ ዝነኣሰ ክሳዕ ዝዓበየ ቁጠባዊ ንጥፈታት ኣብ ቊጽጽሩ ንምእታዉ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ መንግስትነት ተጎልቢቡ ኢዱ ዘእተወሉ ሃገራዊ ቁጠባ ድማ እነሃለ ሕጂ ንሃገርን ህዝብን ኣጸምሊዉ መኣዲ ውሑዳት ኮይኑ። “ነጻ-ዕዳጋ ፉቁድ’ዩ”፣ “ብሕታዊ ጽላት ቀንዲ ጸዓት ንድልዱል ሃገራዊ ቁጠባ’ዩ”፣ “መንግስቲ ኣብ ቁጠባ ኢዱ ከስሉዂ ሞራላዊ ይዂን ሕጋዊ ግዴታ የብሉን”፣ “ወፍሪ ብንኡስ ይዂን ብግዝፊ ፉቁድ’ዩ”ን ካልእን ዝብሉ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ናጽነት ዝደጋገሙ ዝነበሩ ዘርባታት ሕጂ ኣብ መበል 28 ዓመታት ‘ዘቤታዊ መግዛእቲ’ ንገምግሞም።
ኣብ ውሽጢ’ዘን ህዝቢ ኤርትራ ሓርነት ስኢኑ ኽንሱ ሃገሩ ግና ልዕልናኣ ኸይትስእን ዝቃለሰልን ዘሎ ዓመታት ናጽነት ብዘይካ ብመሓውራት ጉጅለ ህግደፍ ህዝቢ ዝዉንነን ንቁጠባን ኣብ ቁጠባን ሃገር መሪሕ እጃም ዘለወን ኣካላት ኣለዋ’ዶ፧ ምስ ዓቕምን ደረጃ መነባብሮን ዜጋታት ዝላፈና ብሕታውያንን ማሕበራውያንን ባንክታት ከምኡውን ባንካዊ ስርዓት ወኒንና’ዶ፧ ንማያዉን መሬታዉን ጸጋታትና ብዝግባእን ንመጻእቲ ወለዶታት ብዘየ-ዕዲን ኣገባብ ዝብርብር ሞያውነት ዝገዝኦ ቁጠባዊ ትሕተ-ርጺ ተሰሪቱ’ዶ፧ ትካላውነት ዝመርሖ ባጀታዊ ስርዓት ተንጺፉ’ዶ፧ ፈለማ ተሓንጺጹ ሃገራዊ ባይቶ መኺሩሉ ተግባራዉነቱ ዝስራዕሞ ጉድለቱ ፈራዲ ኣካል ብዝምርመሮም ማክሮን ማይክሮን-ፖሊሲታት ዲና ንምራሕ ዘሎና፧ ብልሽዉናን ብከላን ዝቕይድ ምእኩል ናይ ኦዲት መርበብ ተዋሒሱ’ዶ፧ እቲ ዝሕተት መልሱ ግዳ ኣሉታ ዝኸዉን ዕማማት ኣዚዩ ብዙሕ
ዩ። ብመሰረቱ፡ ጉጅለ ህግደፍ ንፖለቲካዉን ማሕበረ-ቊጠባዉን ህይወት ሃገር ንዕኡ ብዝጥዕሞ ትሕተ-ቅርጺ ጸቒጡ ጥር ዝበለት ጸጋ ሃገርን ካብኣ ዝርከብ ኣታዊን ናብ ማሕፉዳኡ ንምእታው ይሰርሕ ስለዘሎ ፥ ኤርትራ ኣንኳይ ዘደላድላ ቊጠባ ክዉን ክትገብር ህዝባ ካብ ኢዱ ናብ ኣፉ ዘብሎ ቊራቦ ዘይትቕርብ ሃገር ኮይና ትርከብ ኣላ።
ምድሪን ባሕሪን እዛ ሃገር ሓቚፍዎም ዘሎ መዓድናዉን ጸዓታዉን ጸጋታት ብባዕዳውያን ገዛእቲ ተጸኒዑን ተቐሚሱን ክንሱ ጉጅለ ህግደፍ ናይ ምልኪ መሓዉሩ ክሳዕ ዘኑዉሕ ንኣስታት 20 ዓመታት ኣስቂጡ ጸኒሑ፥ ሕጂ ቊዋማውነትን ትካላውነትን ዘይተስተንፍስ ሃገር ክዉንቲ ምስ ገበረ መዓድናታ ከምዝደለዮ ይምሕዎ ኣሎ። መዓድናዊ ትሕዝቶ ኤርትራ ኣብ ምውሓስ ስሩት ቊጠባዊ ድኻማት ህዝባ ክንደይ ምሓገዘ ነይሩ። እዚ እንተኾይኑ ግና ብዛዕባ ቁራቦ-ንኸስዐ ጥራይ ዘቕልብ ዘይኮነ ብዛዕባ ገዘፍቲ ሃገራዉያን ሕቶታት ዝግድል ህዝቢ፤ ብ ቀረብ ቆሎ በርበረን ቁራጽ-ጨርቅን ዝሻቐል ዘይኮነ ኣብ ዞባዉን ኣህጉራዉን ዉድድር ዝኣምን ዕዳጋ ምፍጣር ስለዝኸዉን ፣ እዚ ኩነት እዚ መሊዂ ንኽነብር ዝህቅን ጉጅለ ዘዋጽኦ ኣይኮነን።
ካልእ ፣ ኣቀማምጣ ኤርትራ ኣብቲ ዝጸዓቐ ንግዳዊ ምትሕልላፋት ዘአንግድ ማያት ቀይሕ ባሕሪ ብምህላዉ ፣ እዛ ሃገር ሓለፋ ረብሓታት ዝተጸገዓ ሃገር እያ። ጉጅለ ህግደፍ ግና ነቲ ነጻ
ዩ ኢሉ ኣብ ፈለማ ዝመደረሉ ዕዳጋ ሻቡ ቆሊፉ ፥ ነጻ ናይ ንግዲ ዞባ ንምምስራት ዝተዛዘመ ንድፊ ንከባቢ 20 ዓመታት ኣደስኪሉ፣ ከምኡውን ጸጋታት ባሕሪ ብደቂ ሃገርን ብዕዳጋ ወጻኢን ከምዘይቅረብ ገይሩ ወደባትና ሓዪሩ ይርከብ ኣሎ። ኣብ
ዚ ሕጂ እዋን ከኣሞ ወደባትናን ማርሳታትናን መቚሹሽ ንዝቕርቡሉ ሰብ-ማዕዶ ከፊቱ “ካብኡ ኣይትሕለፉ ድላለይ ኪገብር
የ!!” ይብለና ኣሎ።
ህግደፍ ነቲ ልዕሊ 60 ሚእታዊት ካብ ህዝብና ቀጻልነቱ ዘዉሕሰሉ ጽላት ሕርሻ ክሳዕ ክንደይ ቀቲሉዎ ኣሎኸ ንፈልጥ ዲና፧ ብንጹህ ዕላማ ዘይነቐለ መደብ ጥሙር ማሕረስ ኣብ
ዚ እዋን እዚ ንዝበዝሐ ብ ሕርሻ ዝናበር ህዝብና ኣበይ ኣዉዲቚዎ ኣሎ፧ ብዝምዕብል ደረጃ እቶት ካብ ባህላዊ ናብ ዘመናዊ ክብርኽ ዝነበሮ ሓረስታይ ሃገርና በዚ መስርሕ እዚ ከይሓልፍ ተገይሩ ኣብዚ እዋን እዚ ኣይ ዝነበሮ ሒዙ ኣይ ናብ ካልእ ሰጒሙ መጻወቲ ሕርሻዊ ፖሊሲታት ህግደፍ ይኸዉን የለን ዲዩ፧ ኣብ
ዚ እዋን እዚ መሬትካ ብትራክተርና ክንሓርሶ እቶትካ ንሕና ብዝሰራዕናዮ ዋጋ ናባና ትሸጦ ዘይበሃል ሓረስታ ኣሎ ዲዩ፧
ጉጅለ ህግደፍ ብመንገዲቲ ንግዳዊ ኮርፖሬሽን ቀይሕ-ባሕሪ (09) ኢሉ ዝጽወዖ ናይ ገበነኛታት ሰብ-ንዋት ኣካይዳታት ዝኽተል ነጋዲ ኣካሉ፡ ካብ ዝነኣሰ ክሳዕ ዝዓበየ ቊጠባዊ ንጥፈታት ሃገር ተቖጻጺሩዎ ኣሎ። እዞም ክብ ኢሉ ክዝረበሎምን ክስትንተነሎምን ዝጸንሑ ውድቀታት ኣብ ሃገራዊ ቊጠባ እምበኣር ንኩሉ ዓይነታዊ ኣካይዳታት እዚ ነጋዲ ኣካል ኣብ ውሽጢ
ዘን 28 ዓመታት ናጽነት ምስ እተጽንዕ ክጎልሑልካ ዝድንጉዩ ኣይኮኑን።
“ድጎማ” ዝብል ኣስዳዒ ቅጽል መሪጹ ንኡስ ኣካል ናይቲ ካብ ሃገራዊ ግምጃ ብከዉሊ ዝምጸዎ ዘሎ ኣታዊታት ብምውጻእ ዘይቲን ሽኮርን ስለዝቐረበ መንግስቲየ ዝብል ጉጅለ ህግደፍ እምበኣር ፥ ዕድመ ሓደን ፈረቓን ወለዶ ናብ ሕሰም ኣውሪዱ ካብ መጻእቲ ክሳዕ ሰዓብቲ ወለዶታት ኣብ ዕዳን ድኽነትን ኽሸምም እዩ ዝሰርሕ ዘሎ እሞ ፣ እቲ ንሕና ከም ህዝብን ሃገርን ክንሓስቦን ክንገብሮን ዝግባእ ሕጂ ይዂን።


c: text/html

text:
ኤርትራ ኣብ ዓለምለኻውን ዞባውን መድረኻት ዳግም ትትስእ ዘላ ሃገር`ያ ክብሉ ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ሚንስትሪ ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ገሊጾም።
ቲቦር ናጅ ኣብ መግለጺኡ፡ ኤርትራ ዝተፈላለዩ ማሕበረሰባት ካብ ፅንፋዊ ህውከት ነፃ ኮይኖም ክነብሩ ከምዝኽእሉ ንኻልኦት ኣብነት ክኸውን ብዝኽእል ደረጃ ንስግኣት ሽበራ መኪታ እያ ኢሉ።
ኤርትራ ከምቲ ኣብ ሶማል፣ኣብ ደቡብ ሱዳን ከምኡ እውን ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ዝተጻወተቶ ናይ ሽምግልና ተራ፡ ንዞባዊ ሰላምን ምርግጋእን ኣበርኽቶ ክትገብር ትኽእል እያ ዝበለ ኣብ ሚንስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ቲቦር ናጅ፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት እታ ሃገር ግን ስኽፍትኡ ገሊጹ`ሎ። ንሱ ነዚ ዝበለ ቅድሚ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ኮንግረስ ኣሜሪካንኡስ ኮሚቴ ጉዳያት ኣፍሪካ ቀሪቡ ኣብ ዝሃቦ ቃለ ምስክርነት’ ዩ።
ኣቦ ወንበር እቲ ንኡሱ ኮሚቴ ኮንግረስማን ክርስቶፈር ክሪስ ብወገኑ ኣብ ኢትዮጵያ ዝመፀ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ንኽመፅእ ዘተባብዕ `ዩ ኢሉ`ሎ።
ኣብ ሚንስትሪ ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ብደረጃ ምኽትል ሚንስተር ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪካ ቲቦም ናዢ ኣብ ዋሽንግተን ንዝተኣከበ ምስማዕ ቃል ምስክርነት ንኡስ ኮሚቴ ጉዳያት ኣፍሪካ ኮንግረስ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ን20 ዓመታት ዝፀንሐ ግጭት ብሰላም ንኸብቅዕ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዝወሰዱዎ ተበግሶ ብዝለዓለ ተመስጦ ከምዝተቐበሉዎ ገሊፆም።እቲ ሰላም ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ዳግም ክትስእ ዕድል ዝሃበ እዩ ኢሎም።
“ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተፈጥረ ሰላም ናብ ካልእ ዘደንቕ ክስተት መሪሑና’ሎ።ዳግመ ምትሳእ ኤርትራ ናብ ዓለምለኻውን ዞባውን መድረኻት ብመንፅር ዞባዊ ሰላም ንኣሜሪካሓያሎ ዕድላት ሒዙ ይመፅእ ኣሎ።”
ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪካ ናዢ ኤርትራ ንካልኦት ትምህርቲ ዝኸውን ዝበሉዎ ምምካት ሽበራዊ ስግኣት ከምዚ ኢሎም።
“ኤርትራ ዝተፈላለዩ ማሕበረሰባት ካብ ፅንፋዊ ህውከት ነፃ ኮይኖም ክነብሩ ከምዝኽእሉ ንኻልኦት ኣብነት ክኸውን ብዝኽእል ንስግኣት ሽበራ መኪታ እያ።ኤርትራ ከምቲ ኣብ ሶማል፣ኣብ ደቡብ ሱዳን ከምኡ እውን ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ዝነበራ ናይ ሽምግልና ተራ ንዞባዊ ሰላምን ምርግጋእን ኣስተዋፅኦ ክተበርክት ትኽእል እያ።”
ኣብ ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪካ ቲቦር ናዢ ኣብ ኤርትራ ዘለዎም ስኽፍታታት እውን ዘርዚሮም ኣለው።
‘’ኤርትራ ብፖለቲካዊ ተበግሶ ንብርክት ዝበሉ ሰራሕተኛታት ኤምባሲና ኣሲራ ትርከብ’’ዝበሉ ንሶም ብዛዕባ ብተመሳሳሊ ምኽንያት ዝተኣሰሩ ኣሜሪካዊያን እውን ስኽፍታቶም ከምዝገለፁ ሓቢሮም።
ኤርትራ ምስ ሰሜን ኮሪያ ጣቋ ዘለዎ ርክብ ከምዘይብላ ብተደጋጋሚ እንተገለፀት እውን ኣብ መንጎ ኤርትራ ሰሜን ኮሪያን መሸጣ ኣፅዋር ነይሩ ንዝብል ፀብፃብ ክኢላታት ሕቡራት መንግስታት ኤርትራ ምሉእ መብርሂ ኣይሃበትን ክብሉ ኸሲሶም።
“ሰፊሕ ስክፍታት ሰብኣዊ መሰላት፣ገደብ ኣልቦ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ብሃበ ተረኸብ ማእሰርቲ ሃይማኖታውን ፖለቲካዊ መራሕቲ፣ጥቡቕ ቁፅፅር መንግስታዊ ስርዓት፣ንናይ ምትሕብባር ኣድማስና ዕንቅፋት ኮይኑ ኣሜሪካ ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ኮነ ኢላ ምስ ኤርትራ ፅምዶ ኣካይዳ’ላ።ዕድልን ስግኣትን እናርኣና ፅምዶና ክንቕፅለሉ ኢና።ካብ ሰላም ብዙሕት ዝተረኸብ’ዃ እንተኾነ ፕሬዝዳንትናን ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢን ብዕሊ ከምዝበሉዎ ተወሳኺ ስጉምቲ የድሊ እዩ።”
ኤርትራን ኢትዮጵያን ሰላም ምስ ምፍጣረን ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ናይ ግዱድ ወታደራዊ ኣገልግሎት ክቕፅል እንተኾይኑን ምስ ኣሜሪካ ዘሎ ርክብ ተመሓይሹ እንተኾይኑን ኣባል ኮንግረስ ኬረን ባስ ሕቶ ኣቕሪበናሎም ነይረን።
‘’ኤርትራ ምስ በዝሒ ህዝባ ዘይመጣጠን ኣብ ኣፍሪካ ድልዊ ዝኾኑ ዝለዓለ በዝሒ ወታደራ ካብ ዘለወን ሃገራት ሓንቲ ብምዃን ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ንኢትዮጵያ ከም ምኽንያት ገይራ ተጠቒማትሉ እያ’’ ድሕሪ ሕዚ ምኽንያት ኣይኸውንን ንምዕባለታት ብቐረባ ክንከታተሎ ኢና ኢሎም።
ኣብቲ ዞባ ዝተፈጥረ ኣውንታዊ ምዕባለ ንኣፍሪካ ምክትታል ካብ ዝጅምር 40 ዓመታት ከምዚ ዝበለ ስግግር ኣይራኹን ዝበሉ ንሶም ርክባት ዩናይትድ ስቴትስን ኤርትራን ብዘደንቕ ተመሓይሾም ኣለው፤ሕዚ ናብ ጭቡጥ ስጉምትታት ንስገር ኢሎም።
“ኤርትራ ፅቡቕ ብምዝራብን ምስ ጎረባብታ ርክባት ብምምሕያሽን ሽዑ ንሽዑ እገዳ ክልዓል እዩ ኢላ ኽትፅበ ኣይትኽእልን።ጭቡጥ ስጉምትታት ክውሰዱ ኣለዎም።ብርግፅ ክብሃሉ ዝግብኦም ግን ኸኣ ብካልኦት ዘይደፈሩን ሪኢቶታት እናሃብና ፅምዶና ብዝለዓለ ክቕፅልን እዩ።”
ሪፓብሊካዊ ኣቦ ወንበር ንኡስ ኮምቴ ጉዳያት ኣፍሪካ ክሪስቶፈር ስሚዝ መንግስቲ ኤርትራ ከም ኣብ ኢትዮጵያ ውሽጣዊ ለውጢ ክትገብር ኣለዎ ከምቲ ገሊኦም ዝግምትዎ ልዕሊ 10 ሽሕ እሱራት ንዘለዋ ኤርትራ ለውጢ ንምግባር ፅቡቕ ኣጋጣሚ እዩ ኢሎም።
“እታ ሃገር እዚ እንተድኣ ገይራ ናይ ኣሜሪካ ስትራተጂያዊት ምሓዛ ክትኸውን፣ኣብ ተልእኾ ምዕቃብ ሰላም ኣበርኽቶ ክትገብር ብዘኽእላ ወታደራታ ፕሮፈሽናል ክኾኑ ይኽእሉ እዮም’’ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኩለን ሲቪካውያን ማሕበራት ሓደ ዓቢን ኣድማዕን ሰላማዊ ሰልፊ ንዕለት 18.04.2011 ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ሄሰን ክግበር መዲበን ኣለዋ።
ብዕለት 11.10.2009 ኣብ ከተማ ካርልስሩሀ ኣኼባ ኣካየድቲ ሽማግለታት ናይተን ኣባላት መርበብ በርገሳውያን ማሕበራት ኣብ ኤውሮጳ ዝዀና ኤርትራዊያን በርገሳውያን ማሕበራት ኣብ ሃገር ጀርመን ተኻይዱ።
መጀመርያ ነዚ ሎሚ መዓልቲ ብስም ኤደኪን ብስም ሲቪካውያን ማሕበራት ዝተጸውዔ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ንምስታፍ ካብ ርሑቕን ቀረባን ብምምጻእ፡ ንኣብ ሕቖን ማእገርን ናይ ህዝብኹም ተጻዒኑ ዘሎ ጨካን ግፍዕን ጭቆናን ናይ ስርዓት ህግደፍን ውልቀ መላኺ ኢሰያስን ካብ ስሩ ንምምሓው እዩ። ስለቲ ተባዕን ቆራጽን ዝኾነ ህዝባዊ ሓላፍነትኩምን ተወፋይነትኩምን ድማ እንዳ ኣመስገና እንኳዕ ብደሓን መጻእኩም ንብል።
ኣብ ኣስመራ ዘሎ ምምሕዳር ህግደፍ ድኻምን ዘይሜላዊ ኣተሓሕዛን ኣሰራርሓ ተቓወምትን መሰረታትን ገምጊሙን ተታባቢዑን እንሆ ሸርሓዊ መስምር፡ ዕንወትን ንምስፋሕፋሕ ኣጽፋሩ ስሒሉ በቲ ቀንዲ ናይ ስለላ መርበቡ ክቕጽሎ ይህንደድ ኣሎ። ኣብ ከርሲ ሃገር ዘሎ ህዝብና ኣብ መንጎ ሕማምን ዓጸቦን ብዓቢኡ ድማ ፍትሐ-ኣልቦ ዝዓብለሎ ዕለታዊ መነባብሮ ኮነ ክጻወሮ ዘይክእል፣ ወስ ዘየብል ሓለዋን ዘይንቡር ምቁጽጻርን ከይኣኽሎ፤ ምስቶም ኣብ ግዳም ተሰዲዶም ዝርከቡ ደቁ፣ ብሰላም ከይነብር በቶም ንኤርትራዊ ዝተሰደለን ሃገራት ክስልዩ ዘዋፈሮም ናይ መርበቡ ኣቢሉ ናይ ዓመጽ ዓንኬላት ይዝርግሕ።
ኣብ ወጻኢ ብዝያዳ ኸኣ ኣብ ኤውሮጳን ኣመሪካን ዝመደበረን ኤርትራውያን ሲቪካውያንን ናይ ምትሕግጋዝን ማሕበራት፡ ናይ ሕጊ ክኢላታትን ግዱሳት ወልቀሰባትን ተሓባቢሮም፡ ነተን ዲፕሎማስያዊ ውሕስነት ተጠቐመን፡ ብግብሪ ግን መሓውር ብልሽውናን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ሓርነትን ኤርትዊ መበቆል ዘለዎም ዜግታት ኮይነን፡ እኩይ ተልእኾ ኣብ ምትግባር ተዋፊረን ዘለዋ ኣበየ ሃገሩ ዝርከባ ኤምባሲታት ስርዓት ህግደፍ ክስታት መስሪቶም ኣብ ቅድም ሕጊ ከቕርቡወን ኣሰና ሚድያ ፋውንዴሽን ጸዊዑ።
ስርዓት ኢሳያስ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፍጽሞ ዘሎ ደረት ዘይብሉ ሕሱም ግፍዒ ምስቲ ኣብ ሃገርና ጽተፈጸመ ተኸታታሊ መግዛእታዊ ገበን ክወዳደር ከሎ ፍጹም መዘና የብሉን። ነዚ ምልካዊ ምሕደራ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰል ዝበሃል ኣምር ትርጉም የብሉን።
ዕለት 16.11.2008 ኣብ ከተማ ካርልስሩሀ ናይተን ኣባላት መርበብ ኤርትራውያን በርገሳውያን ማሕበራት ኣብ ኤዉሮጳ ዝዀና ኣብ ሃገር ጀርመን ዝንቀሳቐሳ ማሕበራት ኣኼባ ተኻይዱ።
ዲሞክራውያዊ ውድብ ዓፋር ቀይሕ ባሕሪ’ (RSADO) ኣካል ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን እዩ። ስለዚ ድማ ንሕና፡ ንኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳንን ነተን ሓቝፉወን ዘሎ ኣባላት ውድባትን ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ፡ ኣብቲ ድሮ ተሃዊኹ ዘሎ ዞባ ብቐሊሉ ካብ ምቍጽጻር ወጻኢ ክኸውን ዝኽእል ጎነጽ ክቝጠቡ ንጽውዕ።
ዕድመ ጽምብል መበል 17 ዓመት ዕለተ ናጽነት ብኣባላት ፖለቲካዉያን ዉድባት ሲቪካዉያን ማሕበራት ጉዱሳት ዉልቀሰባት ኤርትራያንን ኣብ ከተማ ስቱትጋርድ
ሻድሻይ ጉባኤ መርበብ ሲቪካውያን ማሕበራት ኣብ ኤውሮጳ ካብ ዕለት 18 ክሳብ 20 04/ 2008 ኣብ
ዝነበረ ኣዋን እብ ከተማ ቱቢንገን ሃገር ጀርመን ተኻይዱ። ኣብቲ ጉባኤ ወከልቲ ናይተን ኣብ ሸሞንተ ሃገራት
ኤውሮጳ ዝመደበረን ኣባላት መርበብ ዝዀና 10 በርገሳውያን ማሕበራት ተሳቲፎም።


text:
ናብ ዲሞክራሲ ምብጻሕWritten by ቶርኋሚ ሰመረ ተስፋሚካኤል ሃብተማርያም
ትምህርቲታት ካብ ዑዉት ምስግጋራት
ብ
ኣብረሃም ኤፍ. ሎዌንዛልን
ሰርጅዮ ቢታርን
ቶርኋሚ
ሰመረ ተስፋሚካኤል ሃብተማርያም
ኣብረሃም ኤፍ. ሎዌንዛልን: ዘይተቐማጢ ዝለዓለ ኣባል ማሕበር ምሁራን ትካል ብሩኪንግስን፡ መስራቲ ኣመሓዳሪ ናይ ዝርርብ ኣብ ነንሕድሕድ ኣሜርካውያንን ‘ዩ።
ሰርጅዮ ቢታርን: ኣቦ-መንበር ናይ ቺለ መስረተ ዴሞክራሲን፡ ዘይተቐማጢ ዝለዓለ ኣባል ማሕበር ምሁራን ዝርርብ ኣብ ነንሕድሕድ ኣሜርካውያንን ‘ዩ። ካብ 1994 ክሳብ 2002 ድማ ኣባል ላዕለዋይ ባይቶ ናይ ቺለ ነበረ።
ክልቲኦም ከኣ ኣሳናዳእቲ ናይታ ዴሞክራሳዊ ምስግጋራት: ዝርርብ ምስ መራሕቲ ዓለም (ማሕተም መክበብ ጃን ሃብኪንስን፥ ኣህጉራዊት ሓሳብ 2015ን፡) እዚኣ ጽሕፍቲ ‘ውን ካብኣ ዝተወሰደት ‘ያ።
ሰመረ ተስፋሚካኤላ ሃብተማርያም: ቶርኋሚ ናይዛ ጽሕፍቲ እዚኣን: ዋና ፈጻሚ መድረኽ ሃገራዊ ዘተን: ደራሲ ናይ ክልተ ብእንግሊዝ ዝተሓተማ መጽሓፍቲ: “ልብታት ከም ረጋቢት” (ታሪኻዊት ልቢ-ወልድን): “መንጸብረቕታት ኣብ ታሪኽ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ሓበሻ (ኢትዮጲያን ኤረትራን)” (መጽሓፍ ታሪኽ) ‘ዩ።
ዳርጋ ሓሙሽተ ዓመት ኣቢሉ ይገብር፡ ማዕበል ተቓውሞ ሓፋሽ ንግብጻዊ ውልቀመላኺ ሑስኒ ሙባረክ ካብ ስልጣኑ ቦርቂቑ ባሕጎጎ። መብዛሕቲኦም ናይ ውሽጥን ናይ ወጻእን ተዓዘብቲ፡ ግብጺ ኣብ ጎደና ዴሞክራሳዊ መጻኢ ከም ዘላ ኣመኑ፡ ገሊኦም ‘ውን ካብኡ ሓሊፎም ዴሞክራሲ ኣብ ዝብጻሕ በጺሓ’ያ ኢሎም ኣወጁ። እንትኾነ እቲ መሓመድ ሙርሲን ሰልፊ እስላማዊ ሕውነታዊ ማሕበር ንናጽነትን ፍትሕን ዝተዓወተሉ ውድድር ምርጫ ጎንጽን ምግምማዕን ኣኸተለ፡ ኣብ 2013 ድማ፡ ድሕሪ ቡዙሕ ናይ ሓፋሽ ተቓውሞታት፡ ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ንስልጣን ብወተሃደራዊ ዕልዋ ኣቢሉ ተባሕቶ። ካብዛ እዋን ንደሓር ስርዓት ሲሲ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ገባራት ቐተለ፡ ልዕሊ ዓሰርተታት ኣሽሓት ኣሰረ፡ ንመራኸቢ ቡዙሓንን በርጌሳዊ ሕብረተሰባትን ስረሓቶም ንኸየካይዱ ብዙሕ ጸቕጢ ገበረ።
ኣብ ጥቓ ግብጺ እትርከብ ቱንስ ግዳ ድሓን ከደት። እቲ ማዕበል ዓረባዊ ምልዕዓል ኣብ 2010 እዩ ጀሚሩ፡ እቲ በቲ ሰውራ ቱንስ ተመሪሑ ዝኣተወ ዲሞክራሳዊ መንግስቲ ከኣ ክሳብ ሕጂ ብሂወቱ ኣሎ። ኣብ ሓንቲ ካብተን ቀንዲ ኣገደስቲ ዝኾና ዕማማት ተዓዊቱ፦ ስምምዕ ኣብ ሓድሽ ቅዋም፡ ነዚ ጻማ ኣቓሊባ’ያ ‘ውን እታ ሽማግለ ኖቤል ነተን ኣብቲ ምስግጋር ንጡፋ ተራ ዝነበረን ኣርባዕታውያን በርጌሳውያን ሕብረሰባውያን ማሕበራት ናይ ሰላም ብልጨኣ ዝሰለመተን። ናይ ቱንስ ደሞክራሲ ግን ከይተረረ ለይለይ እናለ፡ ብስግኣት ፖለቲካዊ ጎንጺን፡ ጸቕጢ ኣብ ተቓወምቲ ዝወርድን፡ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን እንዳተጠቐዐ ይርከብ። ኣብ ኲባ እውን ድሕሪ ክንደይ እቶም ዝኣርጉ ዘለዉ መላኽቶት ገዛእቲ ጽጋነታት ንምትእትታው ይጅምሩ ስለ ዘለዉ፡ እቲ ዲሞክራሳዊ መጻኢ ተስፋታት ይግበረሉ ኣሎ። ኣብ ምያንማር (ከምኡ እውን ብበርማ ትፍለጥ)፡ ዋላ’ኳ ብቡዙሓት ጸገማት ዝተሰነየ ይኹን እምበር፡ ሓደ ዘይምዕሩይ ምስግጋር ቀስ እናለ፡ ምናልባት፡ ካብ ወተሃደራዊ ግዝኣት ናብ መላእ-ኣሳታፊ መንግስትነት የብጽሕ ይህሉ እዩ።
እንታይ እዩ ዝውስን እቲ ፈተነታት ዲሞክራሳዊ ምስግጋር ዑዉትን ዘይዑዉትን ክኸውን። ሑሉፍ ተሞክሮታት ገለ ኣስተብህሎታት ይህብ። ስፍሕ ዝበለ ቃለመጠይቓት ምስ 12 ፕረሲደንት ነበራትን ሓደ ቀዳማይ ሚንስተርን፡ ኣገዳሲ ዝኾነ ተራታት ዝተጻወቱ ኣብ ዑዉት ዲሞክራሳዊ ምስግጋር ኣብ ብራዚልን፡ ቺለን፡ ጋናን፡ ኢንዶኒዝያን፡ ሜክሲኮን፡ ፊሊጲንስን፡ ፖላንዳን፡ ደቡብ ኣፍሪቃን፡ ኢስፓኛን ኣካይድና። ዋላ’ኳ ገሊኦም ኣብ መላኺ ስርዓት መራሕቲ ዝነበሩ እንተኾኑ፡ ንሃገራቶም ናብ ኣድማዒ ዲሞክራሲ መሪሖም ዝሓገዙ ኢዮም። ኤፍ. ዳብሊው. ዲ. ክላርክ፣ ከም ፕረሲደንቲ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ምስ ኔልሰን ማንዴላን ሃገራዊ ጉባኤ ኣፍሪቃን (ሃ.ጉ.ኣ.) ተደራዲሩ ነቲ ዓሌታዊ-ፍልያ (ኣፓርታይድ) ኣብ መወዳእታ ከም ዝበርስ ጌርዎ። እቲ ምኽትል ፕረሲደንት፡ ኣብ ጥሕቲ ነዊሕ ግዝኣት መላኺ ኢንዶኒስያ ዝነበረ፡ ዳሕራይ በቲ ዘጋጠሞ ዓቢ ተቓውሞ ካብ ስልጣኑ ባዕሉ ዝተሳናበተ ሱሓርቶ፡ ቢ. ጀይ. ሓቢቢ ፕረሲደንት ኮነ፡። ሽዑኡ ሓቢቢ ነቶም ኩሎም ናይ ፖለቲካ ኡሱራት ፈተሖም፡ ዕዮ ማሕበራት ብዕሊ ኣፍቀደ፡ ፕሬስ ምምያ ጠጠው ኣበለ፡ ሓደሽቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታት ክምስረታ ኣፍቀደ፡ ከምኡ ‘ውን እቲ ሕግታት ፖለቲካ ናይ ኢንዶኒስያ ቀይሮ፡ ንቅዋማዊ ዲሞክራሲ መንገዲ ጸረገ።
ካልኦት መራሕቲ ‘ውን ጉሉሓት ነበሩ ኣብቲ ንምብራስ ምልካዊ ስርዓት ዘብቀዐ ምንቅስቓሳት ተቓውሞን፡ ኣስዒቡ ‘ውን ርጉኣት ዲሞክራሲታትን ንምህናጽ ዝሓገዘ። ኣብ 1990፡ ድሕሪ ምምላስ ዲሞክራሲ፡ ፓትሪሽዮ ኣየልዊን፡ መራሒ ተቓውሞ ኣንጽር እቲ ንነዊሕ ዝገዘአ መላኺ ቺለ፡ ጀነራይ ኣውጎስቶ ፒኖሸ፡ ናይ ሃገሩ ቦኽሪ ዝተመርጸ ፕረሲደንት ኮነ። ድሕሪ ዴሳዊ ስርዓት ኣብ ፖላንዳ፡ ታድዮሲዝ ማዞዊኪ፡ ካቶሊካዊ ሊቕን መራሒ ምሕዝነት ማሕበር ዕዮን፡ ቦኽሪ ቀዳማይ ምኒስተር ኮነ።
ከምኡ’ውን ምስ ናይ ድልድላት መራሕቲ፡ ክልተ ኣእጋሮም፡ ሓደ ኣብ ውልቀ-ምልኪ እቲ ካልእ ኣብ ዴሞክራሲ ዝረገጸ፡ ቃለመጠየቓት ኣካየድና፦ ከም ኣብ ደሳዊት መንግስቲ ፖላንዳ ካቢነ ምኒስተር ዝነበረን ከምኡውን ኣብታ ንፖላንዳ ዲሞክራሳዊት ማዕጾ ከተርሑ ዘምረሐት ከባብ ጠረፔዛ ዘተ ዝተሳተፈን ኣለክሳንደር ክዋስኒዊስኪ። ኣስዒቡ ‘ውን ከም ፕረሲደንት፡ ዲሞክራሳዊ ትካላት ፖላንዳ ክህነጽ ሓገዘ። ኣብ 1986 ፊዴል ራሞስ፡ ኣብ ትሕቲ ውልቀምልካዊ ስርዓት ናይ ፈርዲናንዶ ማርኮስ ዝለዓለ ማዕርግ ዝነበሮ ናይ ውትድርና በዓል መዚ፡ ነቲ ኣዝዩ ሰፊሕ ሰልፍታት ህዝባዊ ሓይሊ ተሓወሶ። ኣስዒቡ ድማ ከም ሚንስተር ምክልኻልን፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ድሕሪ ማርኮስ ዝመጸ ደሞክራሲ ካልኣይ ፕረሲደንት ኮነ።
ዋላእ’ኳ ዝሰፈሑ ማሕበራውያንን በርጌሳውያንን ፖለቲካውያንን ሓይልታት ኣገደስቲ ተራታት እንተተጻወቱ፡ እዞም መራሕቲ እዚኣቶም ግን ኣብ ነፍስወከፍ ሃገሮም ኣብቲ ዑዉት ምስግጋር ቀንዲ (መፍትሕ) እዮም ኔሮም። እዞም መራሕቲ እዚኣቶም ኣብ ምብራስ ምልካዊ ስርዓታት ዘብቅዑን፡ ኣብ ቦትኦም ብዝተሃንጹ ቅዋማውያን ዲሞክራስታት፡ ብስሩዕን ኣብ ገግዚኡ ዝግበር ብመጠኑ ፍትሓዊ ዝኾነ ምርጫታት ዝተኸሉን፡ ኣድማዒ ዝኾነ ልጓማት ኣብ ፈጻሚ ሓይልን ተግባራዊ ዝኾኑ ዋሕሳት ናይ መሰረታውያን ፖለቲካውያን መሰላት ክትከኡ ሓጊዞምን፦ ካብዞም ለውጥታት እዚኣቶም ‘ውን ንድሕሪት ዝተገልበጡ የለውን። ዲሞክራሲ ኣብ ገሊአን ሃገራት ክሳብ ሕጂ ኣብ ምግስጋስ መሳርሕ ይርከብ፡ እዚ ምስግጋር ግን ነቲ ምቅርራሕ (ዝርጋሐ) ስልጣን ኣተግባርነት ፖለትካን ብመስረቱ ለዊጥዎ። ናይ ብሓቂ፡ ሓንቲ እኳ የላን ንኹሉ ዓቐናት ማዕሪኡ ክትከውን ትኽእል ኣርኣያ ዲሞክራሳዊ ለውጢ። እንተኾነ ዝሓለፉ ምስግጋራት፡ ገለ ብሓፈሽኡ ክትግበሩ ዝኽእሉ ትምህርትታት ይውከፉልና። እቶም ዴሞክራሳውያን ጸገንቲ እንካን-ሃባን ኢሎም ክጋደፉን፡ ነቲ ቀስ ኢሉ ዝስስን ግስጋሰ ካብ’ቲ መላእ-ኣጠቓላሊ ፍታሕ ብቐዳምነት ክሰርዑን ድልዋት ክኾኑን ኣለዎም። ልፍንትታት ክሃንጹ፡ ኢዶም ክዝርግሑ ንገለ ምስቲ ክግልብጥዎ ዝደልዩ ስርዓት ዘገልግሉ ዘለው፡ ከምኡ’ውን ምስ ሕቶታት ፍትሕን ፍዳን ክጠማጠሙ ይግብኦም። ከምኡ’ውን እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ገባር ከእትውዎ ኣለዎም። እቶም ካብ ዑና ምልካዊ ስርዓታት ዴሞክራስታት ክሃንጹ ዝግደሱ፡ እዘን ዝስዕባ ዝበለጻ ተግባራት እናተኸተሉ ዕጫታት ዓወተም ከመሓይሹ ይኽእሉ።
ምምድማድ ‘ቲ ባይታ
ቅድሚ እቶም ዝተመርጹ ፖለቲከኛታት ኣብ ሰልጣን ምዕራጎም ኣቐዲሙ ግዜ ሓይኹ ኢዩ ሓደ ዕዉት ዲሞክራሳዊ ምስግጋር ዝጅምር። ብመጀመርያ እቲ ተቓውሞ እኹል ህዝባዊ ደገፍ ክረክብ ኣለዎ፡ እንድሕር ናይቲ ስርዓት ናይ ምግዛእ ዓቕሚ ክምክትን ንነብሱ ከኣ ከም ተኣማኒ ተዋዳደራይ ስልጣን ከቕርባን እንተኾይኑ። መራሕቲ ተቓውሞ ሰልፍታት (ሸብሮታት) ክሕብሕቡን፡ ምእሳርን ምስቓይን ምስጓግን ን ናይ ተቓወምቲ ክኹንኑን፡ ከምኡ’ውን ናይ’ቲ ስርዓት ሃገራውን ኣህጉራውን ወግዓውነት ክብሕግጉን ኣለዎም። እዚ መብዛሕቲኡ ግዜ ነቲ ኣብ መንጎ ተቕውሞ ዘሎ ዓሚቕ ፍልልያት ናይ ሽቶታትን፡ መሪሕነትን፡ ዕርድታትን፡ ሜላታትን ድልድላት ሰሪሕካ ምጽባቡ ይሓትት። እቶም መብዛሕቲኦም ቃለመጥይቓት ዝገበርናሎም መራሕቲ ምስግጋር፡ ንነዊሕ ግዜ ብትግሃት ነቲ ፍልልያት ንምፍታሕን፡ ሰፊሕ ልፍንትታን ናይ ተቓወምቲ ሓይልታት ምህናጽን፡ ኣብ ሓበራዊ መደብ ንፖለቲካዊ ሰልፍታትን፡ ማሕበራዊ ምንቅስቓሳትን፡ ሰራሕተኛን፡ ተምሃሮን፡ ሃይማነታዊ ትካላትን፡ ቀንዲ ናይ ውኒን ረብሓታትን ንምጥማሮም ዝሰርሑ እዮም። እቲ ምሕዝነት ማሕበር ዕዮ፡ ኣብ ፖላንዳ፡ ብቐረባ ምስ ናይ ተምሃሮ ማሕበራትን፡ ሊቃውንትን፡ ባእታታት ናይ ካተሊካዊት ቤተክርስትያንን ሰሪሑ። ተቓውሞ ብራዚል ነቶም ናይ ኢንዳስትርታት መራሕቲ ነቲ ጉዳይ ከምዝድግፍዎ ጌሮም። ኣብ ኢስባንያ እቶም ተቓወምቲ ጉጅለታት ነቲ ዝነበሮም ፍልልያት ናብቲ ናይ 1977 ዋዕላ ሞንክልዋ ዘብጸሐ ልዝባት ፈቲሖም፡ ኣብ’ቲ እዋን ምስግጋር ከመይ ጌሮም ነቲ ቁጠባ ከም ዘመሓድርዎ ተሰማመዑ።
እቶም ተቓውሞ ንክሓብሩ እንድሕር ዝፈሽሉ ኮይኖም እቲ ትጽቢት ደሞክራሲ ኣብ ዝኾነ ቦታ ብኣንጻሩ ይህሰ። ኣብ ቨንዚወላ፡ ነቲ መንግስቲ ማዕረ ክንደይ ተፈጣጢ ኰንካ ትገጥሞ ኣለካ ዝብል ዑቱብ ፍልልያት፡ ክሳብ ሕጂ ነቲ ተቓውሞ ዓንቂፍዎ ኣሎ፡ ነቲ ብልሹው ቁጠባዊ ምሕደራ ናይ’ቲ ስርዓት በዝቢዙ ከኣ ኣብ ራብሕኡ ከውዕሎ ኣይከኣለን። ኣብ ሰርብያ፡ ኢስሎቦዳን ሚሎሰቪክ፡ ድሕሪ ስልጥን ምሓዙ፡ በቲ እንዳነሃረ ዝኸይድ ዝነበረ ክገዝእ ዘብቅዖ ምልካዊ ባህሪ ገለ ከመስግኖ ዘለዎ፡ እቲ ብሓንሳብ ሓቢሩ ስሙር ግንባር ከቕርብ ዘይከኣለ ሰርብያዊ ተቓውሞ እዩ። ኣብ ዩክረይን፡ እቲ ናይ 2004-5 ሰውራ ቡርቱካን፡ ነቲ ውጽኢት ምርጫ ሰፊሕ ምድንጋር ኔርዎ ኢሉ ዝግመት ከም ዝክልበጥ ገበሮ። ዴሞክራስያውያን ትካላትን ግዝኣት-ሕግን ዝያዳ ከይምዕብሉ ግን እቲ ዝነበረ ፍልልያት ኣብ መንጎ ጸገንቲ ንቕድሚት ነቕ ከምዘይብል ጌሩ ቐፈዶ፡ ንዳግማይ ዓሰርት ዓመት እውን ናብ ምልከ ውሕዳንን ፖለቲካዊ ብልሽውናን ኣስዓበ። ከምኡ’ውን ምንቅስቓስ ዲሞክራሳዊ ተቓውሞ፡ ምስቶም ኣብ ዝሓለፈ እዋን ምስ’ቲ ስርዓት ዝተሓጋገዙ ዝነበሩ ሕጂ ግን ድልዋት ዝኾኑ ንመደብ ዲሞክራስነት ክሕግዙ ድልድላት ክሰርሕ የድልዮ። እምበኣር ደመክራሳውያን ጸገንቲ ብኣንጻሩን ብቐጻሊን ከመሓላልፍዎ ዘለዎም ራኢ ንቕድሚት ዝቕነዐን ኣወንታውን ኮይኑ፡ ነቲ ብምልካውያን ስርዓታት ዝንዛሕ ፍርሒ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ከይሓድር ክግጠምን፡ ኣብ ሑሉፍ ቅሬታታት ምትኳር ፋይዳ ዘይብሉ ዝገብርን ክኸውን ኣለዎ። ምስኡ ምስኡ ከኣ፡ ነቶም ጎንጺ ምኹናን ዝኣበዩን ወይ ድማ እንካን-ሃባን ዘየፍቅድ ኣውራጃውን ብሄራውን ጉጅላውን ርእሰ ምምሕዳር ጠለባት ዘቕርቡን፡ ኣብ ደረት ከም ዝውሰኑ ምግባሮም።
ንተቓውሞ ምሕባር ግን ኡኹል ኣይኮነን፡ ደሞክራስያውያን ሓይልታት ነቲ ፍልልያት ኣብቲ ውሽጢ፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት፡ ክርድእዎን ክብዝብዝዎን ይግባእ። ነቶም ኣብቲ ውሽጢ ስርዓት ዘለው ባእታታት ንለውጢ ርሕዋት ክኸኑ ምዕጋብን፡ ጸገንቲ ዝእመን ዝኾነ መብጽዓታት ክገብሩን፡ ሕነ ከይፈድዩን ንብረት ናይቶም ኣብቲ ስርዓት ሰብውሻጠ ዝኾኑ ከይግብቱን። ምንቅስቓሳት ተቓውሞ ኣትሪሮም ክሰርሑ ይግባእ ቁቡላት ተማጕቲ ናይቶም ኣብቲ ውሽጢ ምልካዊ ስርዓት ኮይኖም መዋጽኢ ዕርዲ ዝድልዩን፡ ከምኡ ምስኡ-ምስኡ ‘ውን ነቶም ፈጺሞም ነቲ መልእኽቲ ለውጢ ዝነጸግዎ ክነጽልዎምን። ንኣብነት፡ እቲ ቀንዲ ዕርዲ ናይቲ ብራዚላዊ ጸጋኒ፡ ፈርዲናንዶ ሄንሪከ ካርዶሳ፡ ንባእታታት ናይቲ ውትህድርና ኢዶም ሰዲዶም መዋጽኦ ዝድህስሱሉ ዝስሕብ ነበረ።
እቶም ኣብ ስልጣን ዘለው ግን ኣድላይነት ምርሓቕ ካብቲ ምልካዊ ግዝኣት ዘስተብሃሉ፡ ነቲ ናተይ ዝብልዎ ደጋፊ ብግዴኦም ኣለይመለይ እናበሉ፡ ምስኡ-ምስኡ ከኣ ምስቲ ተቓዋሚ ጊጅለታት ዝላዘቡ መገድታት ምርካብ የድይዮም። እቲ ደ. ክላርክ ብ1989ን 1990ን ምስ ኣባላት ካቢንኡ ዝገበሮ ናይ ቆጥቋት መናፈሻ (ቡሽ ርትሪት) ከም መርኣያ ናይዚ ክውሰድ ይከኣል። ኣብዚ ዝርርብ እዚ፡ ቅድሚ እቲ ድራማዊ ዝኾነ ስጉምትታት ምእዛዙ፡ ኣብ ውሽጢ ካቢንኡ ምስጢራዊ ሓበራዊ ስምምዕ ከጥሪ ክኢሉ፥ ንሃ.ጉ.ኣ. ሕጋዊ ምግባርን፡ ኔልሰን ማንዴላን ካልኦት ፖለቲካውያን ኡስራትን ምፍታሕን፡ ዘተ ብዕሊ ምኽፋትን። ኣብ መጀመርያ፡ ከም ኣድላይነቱ፡ እቲ ቀታዊ ርክብ ኣብ መንጎ ተቓውሞን ስርዓትን ብስቱር ክግበር ይከኣል፡ ልክዕ ‘ውን እቲ ፈለማዊ ርኽክባት ኣብ መንጎ ሰበ-ስልጣን መንግስትን ወከልቲ ሃ.ጉ.ኣ.ን ከምኡ ‘ዩ ኔሩ፡ ኣብ መፋርቕ 1980ታት ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ወጽኢ ኮይኑ ‘ዩ ዝተኻየደ። ዘይዕላዊ ዝርርባት፡ ከም ናይ ፖላንዳ ከቢብ ጠረቬዛ ምይይጥ፡ ንኣባላት ስርዓትን ዲሞክራሳዊ ተቓውሞን ንክራዳድኡን፡ ንክልሻት ምስዓሩን፡ ብሓንሳብ ኴንካ እትሰርሓሉ ዝምድናታት ምጥራይን ይሕግዝ። ከም ደ. ክላርክ ዘቕለበሉ “ዝኾነ ግርጭት ክትፈትሖ ኣይትኽእልን እንድሕር እቶም ሰብ ነገር ነንሕድሕዶም ክዘራረቡ ዘይከኣሉ…ኣብ ዝኾነ ንግግር ከትዕወት እንተደኣ ኮንካ ነብስኻ ኣብ ቦታ ናይቲ ካልእ ኣቐሚጥካ ክጥምታ ኣለካ፡ ሓደ ብዓይኒ ጉዳይ ናይቶም ካልኦት ጠሚቱ እተን ብመጠኑ ዝወሓዳ ጠለባት ክውስን ኣለዎ (ናይቲ ካልእ ሸነኽ) እንድሕር ናታቶም ምትሕግጋዝን ኣወንታዊ ተሳታፍነትን ኣብቲ መሳርሕ ንግግር ከረጋግጽ ኮይኑ።”
ኣብዚ መላእ መሳርሕ፡ እቶም ጸገንቲ ኣብ ልዕሊ ‘ቲ ስርዓት ጸቕጢ ክገብሩ፡ ቀጻሊ ዓወት ንምጭባት ከኣ ስግኣት ዘለዎም ስጉምትታት ክወስዱ ኣለዎም፡ ዋላ’ኳ ዘገም እናለ በብቑሩብ ዘተግብሩ ስጉምትታት ይኾኑ። እንካን ሃባን ኢሎም ማእከላይ ፍታሕ ንምርካብ ድልዋት ክኾኑ ኣለዎም፡ ዋላ’ኳ ‘ዚ ንገለ ኣገደስቲ ዝኾኑ ዒላማታት ፍርቂ ዓወት ጥራሕ ዘጨብጥን ንገለ ኣገደስቲ ደገፍቲ ዘባሳጩን እንተኾነ። መብዛሕቲኡ ግዜ፡ እቲ ዝያዳ ትብዓት ዘድልዮ፡ ነቲ ዝለዓለ መርገጻት ምንጻግ እምበር፡ ነቲ ሰሓቢ ክንሱ ግን ዘይተግባራዊ መትከላት ኣጥቢቕካ ምሓዝ ኣይኮነን። ምስግጋርራዊ-ምትግባር ዕማም ናይ ሃሜናዊ ኣይኮነን።
ንኣብነት፡ ኣብ ጋና፡ መራሒ ናይታ ሓዳሽ ሓርበኛዊት ሰልፈ፡ ጃን ኩፈኦር፡ ነቲ ኣብ 1992 ምርጫ ዝነበረ ናይ ሰልፉ ኣብያ ነጺጉ፡ ነቲ ናይ 1996 ምርጫ፡ ሰልፉ፡ ዋላ ትሰዓር፡ ክትሳተፎ ከም ዘለዋ መጎተ። ኣብቲ ናይ 2000 ምርጫ ኣስዒቡ ዝመጸ ናይ ኩፉኦር ዓወት፡ ስልጣን ብምርጫ-ሳጹን ኣቢሉ ናብ ሰላማዊ ምስግጋር ንኸምርሕ ኣብቀዐ፡ እዚ ን15 ዓመት ዝቐጸለ ኣገባብ ‘ዩ።ከምኡ ‘ውን ኣብ መክሲኮ፡ ኤርኔስቶ ዘዲሎ፡ ዋላ’ኳ ጉሉሕ ኣባል ናይታ ንነዊሕ ዝገዘአት ትካላዊት ሰውራዊት ሰልፊ (ት.ሰ.ሰ.) ይኹን እምበር፡ ነቲ ምስ ተቓውሞ ተላዚቡ ዝተሰማምዓሉ፡ በብቑሩብ ዝመጽእ ጽገና መሳርሕ ምርጫ፡ ድሕሪ ናይ 70 ዓመት ኣብ ስልጣን ምህላው፡ ቅጽጽር ከስተልሙ ኢልካ ዘይትጽበየሉ ዝነበረ እዋን፡ ደገፉ ሃበ። ኣስዒቡ ‘ውን ከም ፕረሲደንት ዝያዳ ለውጥታት ክገብር ተሰማመዐ ብዛዕብ ኣማውላ መኸተ-ምርጫን፡ ከምኡውን ንምሕያል ናይ ምርጫ ሰበ-ስልጣናት ዝተለመ ጽገና ደገፈ፡ እዚዩ ከኣ ነቲ መንገዲ ዘርሓዎ፡ እቲ ቅድሚ ሕጂ ዘይተረኣየ ምስግጋር ስልጣን ካብ ት.ሰ.ሰ. ናብ ተቓውሞ ኣብቀዐ።
እቲ ኣብ ምንጻግ እንካን-ሃባን ኢልካ ዝርከብ ማእከላይ-ፍታሕ ተጠጅኡ ዝጸንሕ ሓደጋ ብንጹር ኣብ ናይ ግብጺ ጉዳይ ተራእየ። ኣብቲ ሓጺር ዝእዋኑ ግዝኣት ሕውነት ኣስላም፡ እታ ጉጅለ ኣብ ኣስላማዊ መደብ ኣጥቢቓ ጸቒጣ ሓድሽ ቅዋም ነደፈት፡ እዚ ከኣ ዓቢ ክፋል ናይቲ ሕብረተሰብ ኣነጸለ። ኣብ ቺለ፡ እቶም ሑሉፋት ጸጋማውያን ዝኾኑ ኣባላት ተቓውሞ “ኩሉ ዓይነት ቃልሲ” ዝብል እምነት፡ እንኮላይ ጎንጺ ዘጠቓለለ፡ ኣንጻር ስርዓት ፒኖሸ ደገፉ። ኣብ 1996 ኣቢሉ መብዛሕቲኡ ምንቅስቓስ ተቓውሞ ነቲ ውልቀምልክነት ካብ መንበር ስልጣኑ ብሓይሊ ከውርድዎ ከምዘይከኣል ተሰቆሮ፡ እቲ ዝነበረ ዝምድና ምስ ሑሉፋት ጸጋማውያን ግን ነቲ ምስሊ ተቓውሞ ኣባላሸዎ። ብኣንጻሩ ናብ ሰላማዊ ውድድራት ኣቕነዑ፡ ንኩሉ ትኸውን ሃገር ንክሃንጹ ከኣ ተመጻብዑ። እዚ ኣቀራርባ ነቲ ኣብ 1988 ዝተኻየደ ምርጫ፡ ተቓውሞ ኣብ ልዕሊ ኦጎስቶ ፒኖሸ ንክዕወቱ ሓገዘ፡ ነዚ ምርጫ ቡዙሓት ኣብ ተቓውሞ ክኣብይዎ ይደልዩ ኔሮም።
ገባራትን ጸታን
ምግልባጥ ምልካዊ ስርዓት ሓደ ነገር ‘ዩ፡ ምምሕዳር ግን ኣዝዩ ካልእ። መብዛሕቲኡ ግዜ፡ መራሕቲ ምስግጋር፡ ቅድም ቤቶም ከጽርዩን ከም ብሓድሽ ክጅምሩን፡ ጸቕጢ ይገጥሞም፡ ነዚ ግን ክነጽግዎ ይግባእ፦ ምኽንያቱ ምምሕዳር ትርኢታትን፡ ሰራሕተኛን፡ ከምኡ’ውን ካብቲ ኣብ ተቓውሞ ዘድልዩ ፍልይ ዝበሉ ክእለታትን ስለ ዝጠልብ ። ተቓውሞ ሓንሳብ ስልጣን ምስ ጨበጠ፡ እታ ልዕሊ ኩሉ ኣገዳሲት ዝኾነት ተቓዳዲምካ ክትውሰድ ዘለዋ ስጉምቲ፡ ጎንጽታት ምቕሃምን ጸታዊ ስርዓት ምምላስን ክንሳ፡ ምስኣ ከኣ ጎኒጎና ኩሎም ሓይልታት ጸታ ካብ ሕጊ ወጻኢ ዝኾነ ንጥፈታት ከይገብሩ ምርግጋጽ እያ። እቶም ቃለመጠይቓት ዝገበርናሎም ብጣዕመ መሳጢ ዝኾነ ዝርዝራት ኢዮም ኣዘንትዮም ብዛዕባ ‘ቲ ንነዊሕ ዝጸንሕ ብድሆታት እቲ ኣብ ሞንጎ ገባርን ወተሃደራትን ዘጣጥሕ ዘሎ ዝምድናታት። ቀልጢፎም ጸገንቲ ብዝከኣል መጠን፡ ንኩሎም ኣገልግሎት ጸታ ኣብ ትሕቲ ዲሞክራሳዊ ገባራዊ ቁጽጽር ከእትውዎም ኣለዎም፡ ምስኡ-ምስኡ ከኣ ነቲ ዕላዊ ተራ ናይዚ ኣገልግሎት ክፈልጥዎን ከኽብርዎንን፡ እኹል ንዋታት ክህብዎምን፡ ነቶም መራሕቶም ከኣ፡ በቲ ኣብ ሑሉፍ ዝገበርዎ ምድቋሳት፡ ካብ ኩሉ ኣልማሚ ዝኾነ ሕነ ክከላኸልሎም ይግባእ። ነዚ ንምዕዋት እቲ ፖሊስን ውሽጣዊ ስለላ ኣገልግሎትን ካብቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ጠሪሹ ክፍለ ኣለዎ። መራሕቲ ኣብ ‘ቶም ፖሊስ ሓድሽ ኣረኣእያ ከስርጹ ኣለዎም ብዛዕባ ‘ቲ ሓፋሽ ህዝቢ፡ ሓላፍነት ሓይሊ ጸታ ንምክልኻል እምበር ንምድቋስ ገባራት ኣይኮነን፡ ንተራጸምቲ ጉጅለታት ፈሕ ከተብል ዓቕሚ ናይዚ ሓይለ ከተዋሕዶ ኣይግባእን ኢሎም ከተኩርሉ ይግባእ። ጸገንቲ ነቶም ኣብ ሃስያንን ጨካን መጸቀጥቲን ዝወዓሉ ላዕለዎት ሰብመዚ ካብ ስልጣን ከርሕቕዎኦም፡ ነቶም ዓበይቲ ኣዘዝቲ ወተሃደራት ኣብ ትሕቲ ቀጣ ትእዛዝ ገባራዊ ምኒስተራት ምክልኻል ክኾኑ፡ እቶም ንጡፍ ግቡኣት ዘለዎም ወተሃደራዊ ሓለፍቲ ካብ ፖለቲካዊ ተሳተፍነት ክቕጠቡ ከም ዘልዎም ኣጥቢቕካ ምርግግጽ ይግባእ።
ከምዚ ዓይነት ስጉምትታት ክትብሎም ይቐልል ካብ ከተተግብሮም፡ ኣብ ግብሪ ምውዓሎም ከኣ በሊሕ ፖለቲካዊ ፍርድን ትብዓትን ይሓትት። ኣብ ገለ ኩነታት እዚኦም ስጉምትታት ኣቐድምካ፡ ኣብ እግረ ተኽሊ፡ ክትዛረበሎም ትኽእል፡ ኣብ ገሊኡ ግን ፡ ንውሕ ዝበለ ግዜ ክወስዱ ኢዮም። ካብ መጀመርታ ግን ቀዳምነትን ከምኡ ‘ውን ቀጻልነቱን ዘረጋግጽ ሓለዋ ክወሃቦም ይግባእ። ከምቲ ሓቢቢ ዝገለጾ ብዛዕባ ዝምድና ገባርን ወተሃደራትን ኣብ ኢንዶኒስያ ክትንትን ከሎ፡ “እቶም ምስግጋር ዝመርሑ…ከርእዩ ኣለዎም፡ ብዘረባ ወይ ጽሑፍ ዘኮነስ፡ የግዳስ ብተግባር፡ ኣገዳስነት ገባራዊ ቁጽጽር።”
እቶም ዓበይቲ ገባራውያን ሰብመዚ፡ ሓላፍነት ምቁጽጻር ሓይልታት ጸታ ዝሓዙ፡ ፈላጣት ክኾኑን ብዛዕባ ጉዳያት ጸታን፡ ከምኡ ‘ውን ኣኽብሮ ክህልዎም ይግባእ ኣብቶም ማዕሪኦም ዝኾኑ፡ ኣብ ወተሃደርነትን ፖሊስን ስለላዊ ኣገልግሎትን ዘለው መራሕቲ። እዚ ከቢድ ክኸውን ይኽእል ኣብተን ዲሞክራሳውያን ምንቅስቓሳት ብጎንጺ ምስ ኣገልግሎት ጸታ ዝተራጸማ፡ ኣብ ህላወ ሕድሕደ ዘይምትእምማን ዝቕጽል፡ ኣብ ልዕሊ ገባራዊ ክእለት ብወተሃደራዊ ጉዳያት ቁንጣሮ ኣኽብሮ ምስ ዝህሉ።
መራሕቲ ምስግጋር፡ ነቲ ዝሓለፈ ስርዓት ተሓተቲ ንምግባርን፡ ነቲ ናይ ሓይሊ ጸታ ፍናኑን ስነስርዓቱን ንምዕቃብ ዘሎ ድልየትን፡ ሚዛኑ ክሕልው ኣለዎም። ኣብ መንጎ ናይ ቀደም ርጉማት ተጻላእቲ ዝነበሩ ሰላማዊ ሕድሕደ ምቅብባል ክሕብሕቡ ኣለዎም--ቀሊል ጉዳይ ኣይኮነን። ሽዑ ጥራይ እዮም ዜጋታት ነቲ ተጻባኢን ኢወግዓውን ኢሎም ብዙሓት ብጠገለ ነጺገሞ ዝነበሩ መንግስቲ ክቕበልዎ ዝጅምሩን፡ ሽዑ ጥራይ ‘ዮም ‘ውን እቶም ሓይልታት ጸታ ምስ ዜጋታት፡ ምስቶም መነዓዓብቲ ኢሎም ዝሓስብዎም ዝነበሩ፡ ምሉእ-ብምሉእ ዝተሓጋገዙ።
እቲ ሓደ ካብቲ ንሓደሽቲ ዴሞክራስታት ዘጋጥመን ኣዝዩ ግዜ ዝወስድ ብድሆታት ነቲ ጸታዊ ኣገልግሎት ኣብ ትሕቲ ገባራዊ ቁጽጽር ምእታው እዩ። እቲ ናይ ግብጺ ዲሞክራሳዊ ምስግጋር ዘፍሸለ፡ ከርሰ ነገሩ እቲ ዝቐጸለ ልዕልነት፡ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ዝተመርጸ ትካላት ሓለፋ ዘለዎ፡ ናይ ግብጽዊ ወተሃደራዊነት እዩ። ኣብ ብዙሕ ዝተፈላለያ ሃገራት፡ ከም በዓል ጋምብያን ማይነማርን ታይላንድን፡ እቲ ዝያዳ ኩሉ፡ ኣብ ዕዉት ዲሞክራሳዊ ምስግጋር ኣገዳሲ ዝኾነ ዕንቅፋት፡ እቲ ገባራዊ ስልጣን ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸታ ዘይምህላው እዩ።
እቲ ቅዋማዊ ብድሆ
ነቲ ወተሃደራዊ ኣብ ትሕቲ ገባራዊ ቁጽጽር ምእታው፡ ነቶም መራሕቲ ምስግጋር ንሃገራዊ እምነትን ኣህግራዊ ወግዓውነት ንኽረኽቡ ከተባብዕ ይሕግዝ። ከምኡውን፡ እቲ ምዕባለ ምርጫዊ መሳሪሕታት ድሌት ናይ ቡዙሓን ዘንጸባርቕን፡ ነቶም ኣብ ምርጫ ዝተሰነፉ፡ እቲ ቀንዲ ሻቕለቶም ኣብ ትሕቲ ሕጊ ከም ዝኽበር ክረጋገጽ ከሎ ‘ዩ። ኣብ መብዛሕቲአን ሃገራት ምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም ግድነታዊ ‘ዩ፡ ኢንዶኒስያ ግዳ፡ ነቲ ናይ 1945 ቅዋም ገለ ዓንቀጽት ጥራሕ ለዊጣ ዓቀበቶ፡ ፖላንዳ ‘ውን፡ ንምሉእ ሓድሽ ቅዋም ክሳብ ሓያሎ ዓመታት፡ ድሕሪ ምውዳቕ ዴስነት ዝሓልፍ ኣየጽደቐቶን።
ሰፊሕ ቡዙሕነት ዘለዎም ተሳተፍቲ፡ ኣብ ምንዳፍ ቅዋም ክሳተፉ ይግባእ፡ እቲ ቅዋም ነቲ ዋና ዝኾነ ሻቕሎት፡ ናይ ቀንዲ ኣገደስቲ ዝኾኑ ክፋላት ሕብረተስብ፡ ምእታን ክፈትሕ፡ ዋላ‘ኳ ‘ዚ ንግዜያዊ፡ ንዲሞክራሲ ዝገትእ መሳሪሕታት ምቕባል እንተኾነ። ኣብ ግምት ክእቱ፡ እቲ ን25 ዓመት፡ ድሕሪ ምዕናው ስርዓት ፒኖሸ፡ ዘቐጸልዎ ኣድልዎ ዝነበሮ ምርጫዊ ኣገባብ፡ ነቶም ወተሃደራዊን ዓቃባውያን ጉጅለታትን ኣፎም ንምዕባስን ኢዶም ንምጥማርን ኢዩ ኔሩ፡ ከምኡ’ውን ምሃብ ቦታ ምኽትል ፕረሲደንት ንመራሒ ተቓውሞ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ። ሓድሽ ቅዋም ሰፊሕ ደገፍ ክረክብ እንተኾይኑ፡ ምናልባት ምስኡ ልኡላት ባህግታት ምሕባርን፡ ኣድሒሩ ከኣ ምስሓብን፡ ወይ ‘ውን ዘገም እናለ ክትግበር ምግባሩ የድሊ ይኸውን፡ ከም’ቲ ኣብ ናይ 1988 ቅዋም ብራዚል ሁንጡይ ማሕበራውን ቁጠባውን ስንዳአታት፡ ሰፊሕ ናይ ዕዮ መሰላትን ሕርሻዊ ጽገናን ኣድማሳዊ ኣገልግሎት ጥዕናን ዝጸወዐ።
ዋላ ‘ኳ ኣብ ሓደ ቅዋም እቲ ትኽክልኛ ኣጣቕማ ቃላት ኣገዳሲ ይኹን ፡ እቲ ቀንዲ ኣገዳሲስ፡ ብከመይን መዓስን ብመንን ክጽድቕ ከሎ ‘ዩ። እቶም ተለምቲ እቲ ቅዋም ሰፊሕ ተቐባልነት ክረክብን፡ ከምኡ ‘ውን፡ ኣብ ኩነታት ብዘፍቅዶ፡ ንምጽጋኑ ኣጸቢቑ ቀሊልን ወይ ‘ውን ተግባራዊ ዘይኮነን ንኸይኸውን ክዕወቱ ኣለዎም። ቡዙሓት ‘ዮም ንናይ ኣይልዊን ቅዋም ዝነቐፉ፦ እታ ናይ ሓቂ ሽማግለ ኣብ ቺለ “ክሳብ ዝከኣል” ጥራሕ ‘ያ ፍትሒ ከተውህብ ዝሃቀነት፦ የግዳስ እቲ ሽዑ ዝተኻአለ፡ ዓመታት ምስ ሓለፈ ከኣ ዝያዳ ገፈሐ። እቲ ቀንዲ ሽቶ ክኸውን ዘለዎ ከመይ ጌርካ ሰፊሕ ተቐባልነት ብዛዕባ መሰረታውያን ሕግታት ዲሞክራሳዊ ምውሳእ ትምስርት ‘ዩ። ከምቲ ድሕሪ ዓሌታዊ ግዝኣት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ካልኣይ ፕረሲደንት ዝኾነ ታቦ እምበከ ዝተገንዘቦ፡ “ኣገዳሲ ‘ዩ ኔሩ እቲ ቅዋም ብመላእ ህዝቢ ደቡብ ኣፍሪቃ ክውነን፡ ከምኡ ስለዝኾነ ድማ እቲ ናብ ምትላም ቅዋም ዘብጸሐ መሳርሕ ንኩሉ ዘሳትፍ ክኸውን።”
እቲ መሳርሕ ንደገፍቲ ናይቲ ሑልፍ ስርዓት ዘሳትፍ ከኸውን ኣልዎ፡ ውሕስነት ከኣ የድልዮም፡ መሰላቶም ኣብ ትሕቲ ሕጊ ከም ዝኽበር። ንኹሎም ሰበስልጣናት ነበር ብኣልማማ ምኽሳስ ለባም ኣይይኮነን። እቶም ሓደሽቲ መራሕቲ ክምስርትዎ ዘለዎም እምበኣር ግሁድ ሕጋዊ ኣገባባት ንምድህሳስ ሓቂ ብዛዕባ ሑሉፍ ዓመጻትን፡ ንግዳይ ኣደዳ ዝኾኑ ምፍላጥን፡ ምናልባት ‘ውን ካሕሳ ምሃብን፡ ኣብ ዝከኣለሉ ‘ውን ነቶም ዓቢ ገበን ዝፈጸሙ ኣብ ሕጊ ምቕራብ። ዋላ‘ኳ ሙሉእ ዕርቂ ዘይኸውን እንተኾነ፡ ሕድሕደ ምጽውዋር ግን ግድነታዊ ሽቶ ‘ዩ። እንካን-ሃባን ዘለዎ ማእከላይ ኣፈታትሓ፡ ደጊም-ደጋጊም ኣድላዪ ‘ዩ።
ሚዛን ዘሕልዉ ግብረታት
ዴሞክራሳዊ ምስግጋር እግሪ እናተኸለ ከሎ፡ እቲ ህዝቢ ነቶም ዴሞክራሳውያን መራሕቲ ‘ዩ--ሓንሳብ-ሓንሳብ ‘ውን ንዴሞክራሲ ባዕላ—ንቁጠባውን ፖለቲካውን ትጽቢታት ከማልኡ ብዘይምኽኣሎም መብዛሕቲኡ እዋን ዝወቕሶም። ንውልቀመላኺ ስርዓት ክቃወማ ዝሓበራ ምንቅስቓሳት ክበታተና ይኽእላ። እቶም ሓደሽቲ ሰበስልጣናት ነቲ ዘይተርፍ ዓሚቕ-ዝስሩ ኣመላት ብልሽውናን ዘይምስላጥነትን ይወርሱ። እተን በርጌስ ሕብረተሰብ ውድባት፡ ንኣንጻር ምልኪ ዝተኻየደ ተቓውሞ ምንቅስቓስ፡ ዘበርከታ ሓንሳብ-ሓንሳብ ይቁንቁና ወይ ‘ውን ኣዕናዊ ዝኾነ መርገጻት ይኽተላ፡ ብፍላይ ድሕሪ ‘ቶም መብዛሕቲኦም ወሓላሉ መራሕተን ኣብ መንግስቲ ወይ ኣብ ሰልፊ ፖለቲካ ክኣትው ከለው።
ምህናጽ ኣወንታዊ ዝምድናታት ኣብ መንጎ ‘ቲ ሓድሽ መንግስትን ‘ቲ ሓድሽ ተቓውሞን ቀጻሊ ብድሆ ‘ዩ። ውድድር ኣብ መንጎ መንግስትን ተቓውሞን ንዴሞክራሲ ጥዕና ይህቦ፡ ሙሉእ ዕግተት ብተቓውሞን ወይ ምድቋስ ነቐፌታ ብመንግስቲን ከኣ ብቕጽበት ንዴሞክራሲ የዕንዎ። ሓደ ነጻ ፈራዲ ኣካል፡ ብዘይ ምዕጋት ቡዙሓት ሓደሽቲ ተበግሶታት፡ ንፈጻሚ ተሓታቲ ክገብሮን፡ ከምኡ’ውን ሓደ ነጻን ሓላፍነታውን መራኸቢ ሚድያ ንሓዳሪ ዴሞክራሲ ክስረት ይሕግዝ።
ፖለቲካውያን ሰልፍታት ውን ኣገዳሲ ተራ ይጻወታ፡ እንድሕር መጎዓዝያ ናይ ፍሉያት ውልቀሰባትን ኣዕሩኽቶምን ካብ ምዃን ተቖጢበን። ብኣገባብ ዝተወደባን በዓል መደባትን ዝኾና ዴሞክራስያውያን ሰልፍታት እቲ ዝሓሸ ካብ ኩሉ ደርቢ ዝመንጩ ህዝቢ ዝዋሰኣሉ ባይታ ዝህብ፡ ኣድማዒ ጸቕጢ ዝሕብሕብን፡ ንሕንጻጻት ዕንጋላዊ ሓግዝ ከውህብ ዝወዳድብን፡ ህዝባዊ ጠለባት ዝኣሊን፡ ክኢላታት መራሕቲ ዘለልን ዘማዕርግንን። ኣመዓባብላ ሓያላት ሰልፍታት ጡንቁቕ ጠመተ ኣብ መሳርሕታትን ተዋሕስነት ኣመራርጻ ተወዳደርቲን፡ ምምዋል መኸተ ምርጫን፡ ኣክሰስ ናብ መራኸቢ ብዙሕን። እቲ ንዲሞክራሳዊ ምሕደራ ኣብ ጋናን ኢንዶኒስያን ፊሊፒንስን ቀጻሊ ብድሆታት ኮይኑ ዘሎ ብሓደ ሸነኽ ህላውነት ድኹማት ፖለቲካውያን ሰልፍታት ‘ዩ።
ዋላ‘ኳ ‘ቲ ንምስግጋር ዝውልዕ፡ ኣብ ክንዲ ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊ ጠንጥታት ይኹን እምበር፡ ነቲ ሓድሽ መንግስቲ፡ ከይ ወዓሉ ከይ ሓደሩ፡ ቀዳምነት ዝኾንዎስ ቁጠባዊ ብድሆታት እዮም። ድኽነትን ስራሕ-ኣልቦነትን ምቕናስ ምስ ዘድልዩ ቁጠባዊ ጽገናታትን፡ ንናይ ርሑቕ-ጠማቲ ዕቤትታን ማላእ-ቁጠባዊ ርግኣትን ዘጠንክሩ ክጋራጮ ይኽእል። ቅድሚ ‘ቲ ሓያል ህዝባዊ ደግፍ ምጽንፋፉ፡ እቲ መንግስቲ ከተግብሮም ዘለዎም ማሓበራዊ ስጉምትታት፡ እቲ በቶም ብቐረባ ዝጥቅዑ ክፋል ሕብረተሰብ ተጸሩ ዘሎ መከራታት ከቃልልን፡ ከምኡ’ውን ፈናንሳዊ ሓላፍነት ከተግብርን ‘ዩ። እቶም ብምልኦም ዘጽናዕናዮም መራሕቲ ምስግጋር ዕዳጋ ዝኣንፈቱ ኣቀራርባን ጥንቑቕ ማላእ-ቁጠባውን ገንዘባውን ፈናንሳዊ መምሪሒታትን እዮም ተኸቲሎም፡ ነዚ ብጥንቃቐ ዝገበሩ ከኣ ካብ ምንብድባድ ህዝባዊ ፍርሒታት ንምድሓን፡ እቲ ህዝባዊ ረብሓታት ከኣ፡ ነቶም ፉሉይ መሰል ዘለዎም ዝተሸጠ ከይኸውንን። ዋላ’ውን እቶም ኣብ መጀመርያ ንነጻ ዕዳግ ተጻባእቲ ዝነበሩ፡ ኣብዛ ብቐጻሊ ዓለምለኸ እንዳኾነት ትኸይድ ዘላ ቁጠባ፡ ዕዳጋታትን ከምኡ’ውን ምስኡ ጎኒጎኑ ኮይኑ ፍትሓዊ ቁጠባዊ ምዕባሌ ከምጽኣ ዝኽእላ ሓየልቲ ማሕበራዊ መምሪሒታት፡ ኣድለይቲ ምኻነን ተቐበሉ።
ዴሞክራሲ ከም‘ዚ ብምልኡ ናይ ቀረባ ታሪኽ ምዕራባዊ ምትእትታው ኣብ ምእከላይ ምብራቕ ዘርእዮ፡ ዝስደድ ኣቕሓ ኣይኮነን። ናይ ደገ ተዋሳእቲ ግን ፡ መንግስታዎን ዘይመንግስታውን፡ ንዴሞክራሳዊ ምስግጋር ብኣድማዕነት ክሕግዝዎ ይኽእሉ እንድሕር ነቶም ናይ ውሽጢ ሓይልታ ኣኽቢሮምን፡ ኣብቲ ንሶም ዝዓደምዎም እንተተዋሲኦምን። እቶም ነቲ ስቕታዊያን ዲብሎማሲታት፡ ኣብ መንጎ መራሕቲ ተቓውሞንን ኣብ መንጎ ተቓውሞን ወከልቲ ‘ቲ ስርዓትን፡ ሓንሳብ-ሓንሳብ ኣድላዪ ዝኾነ ኩነታት ክቕርቡ ይኽእሉ። ማዕዳ ክህቡ ይኽእሉ ኣብ ቡዙሓት ተግባራውያን ዛዕባታት፡ ካብ ከመይ ጌርካ መኸተ ተካይድን፡ ክሳብ ከመይ ጌርካ ንመራኸቢ (ሚድያ) ኣድማዒ ጥቕሚ ትገብረሉን፡ ኣብ መውዳእታ ‘ውን ከመይ ጌርካ ንምርጫታት ትጓስዮን። ከም ኣብ ፖላንዳን ደቡብ ኣፍሪቃን፡ ቁጠባዊ እንገዳታት ንመጽቀጥቲ ክግታእ ክሕግዙ ይኽእሉ ይኾኑ። ንዴሞክራሳዊ ምስግጋር ንምሕጋዝ፡ ሓገዛትን ወፍሪታትን ክህባ ይኽእላ ወጻኢ ሃገራት፡ ከም’ቲ ኣብ ጋናን ፊሊፒንን ፖላንዳን ዝገበረኦ። ኣብ ምስግጋር ግዜ፡ ኣህጉራዊ ቁጠባዊ ሓገዝ ርሑብ ባይታ ንፖለቲካዊ ጽገና ክፈጥር ይኽእል፡ እንድሕር ንምምላስ ቀዳምነታት ውሽጢን፡ ብምምትሕግጋዝ ምስ ናይ ውሽጢ ተዋሳእቲን ዝቐርብ ኮይኑ።
ዝኾነ እንተኾነ ግን ፡ ኣህጉራዊ ምትእትታው ቦታ ናይ ውሽጣዊ ተበግሶታት ክወስድ ኣይክእልን። ንተዋሳእቲ ደገ ዝያዳ ውጽኢታውያን ዝገብሮም ምስ ዝሰምዑን፡ ሕቶታት ካብ ተመሳሳሊ ብድሆታት ተሞክሮታቶም ዝመንጨወ ምስ ዘልዕሉን፡ ከምኡ’ውን ንውሽጣውያን ተሳተፍቲ ንዛዕባታት ብዝተፈላለየ ማእዝናት ክግምትዎ ከም ዘለዎም ምስ ዘተባብዑ ‘ዩ።
እትልወጥ ዘላ ዓለም
እቲ ናይ ሎሚዘመን ንዴሞክራሳዊ ምስግጋር ብሓደሽቲ ተዋሳእቲን፡ ስነኪነትን፡ ቁጠባዊ ጸቕጥታትን፡ ጅዮፖለቲካዊ ምንቅስቓሳትን ዘኽእል ኩነት ተለዊጡ እዩ። ሕጂ፡ ዝኾነ ሰብ፡ ዓመጽ ናይ ፖሊስ ብኢድ ቴሌፎን ብምምዝጋብ፡ ህዝባዊ ተቓውሞታት ከለዓዕል ይኽእል። ማሕበራዊ መራኸብታት ንህዝባዊ ርኢቶታት ብቕጽበት ክጠዊኦን፡ ንወደብቲ ‘ውን ቡዙሓት ሰዓብቲ ንኽእክቡን የኽእላ። እዚ ሓድሽ ስነኪነት ግን ነቲ ከቢድ ስራሕ ንምህናጽ ትካላት ዝግበር ዝትክእ ኣይኮነን። ከም እቲ ጸጋኒ ዳሕራይ ፕረሲደንት ናይ ብራዚል ዝኾነ፡ ካርዶሶ ዘስተብሃለሉ፡ “እቲ ሽግር ‘ኳ ሓብሒብካ ከተፍርስ ቀሊል፡ ንኽትሃንጽ ግን ብጣዕመ ከቢድ ስለ ዝኾነ ‘ዩ። እቲ ሓድሽ ስነ-ኪነታት ባዕሉ እኹል ኣይኮነን ነታ ትመጽእ ስጉሚት ንቕድሚት ክወስዳ።” ከም ኩፉኦር ዘቐመጦ፡ “እቶም ሓፋሻት ትካላት ክሃንጹ ኣይኽእሉን። ከምኡ ስለ ዝኾነ ‘ዩ መሪሕነት ዘድሊ።”
ኣብ ዝመጽእ ዓመታት፡ ማሕበራዊ ምንቅስቓሳትን በርጌሳዊ ሕብረተስብኣዊ ውድባትን፡ ብኣህዛዊ ምምርባብትን (ድጂታል ኔትወርኪን) ዝተመሓየሸ፡ ምናልባት ኣብ ልዕሊ ውልቀመለኽቲ ስርዓታት ጸቕጢ ጌሩ ብዝያዳ ዝዝውተርን ዝያዳ ኣድማዒን ክኸውን ‘ዩ ካብ ዝሓለፈ እዋን። እንተኾነ ግን እዘን ምንቅስቓሳት እዚኣተን ንፖለቲካውያን ሰልፍታትን መራሕትን ክትከአአን ኣይኽእላን። እዚኦም ተዋሳእቲ እዮም ኣብ መውዳእታ ትካላት ዝሃንጹን፡ ምርጫውን ምምሕዳራውን ልፍንቲታት ዝነድቁን፡ ህዝባዊ ደገፍ ዝኸስቡን፡ መምርሒ ሕንጻጻት ዘዳልዉን ዘተግብሩን፡ ምእንቲ ሓበራዊ ሰናይ መስዋእትታት ዝሓቱ፡ ዲሞክራሲ ክኸውን ከም ዝኽእል ኢሎም ንህዝቢ ኣተባቢዖም ዘእምኑን ብኣድማዒ ከኣ የማሓሓድሩ። ትካላት የድልዩ ‘ዮም፡ ምስኡ’ውን ዓቕሚ ናይ ምርዳእን፡ መሳሪሒታትን፡ ከምኡ’ውን ዝፈታትን መሪሕነትን ንነዊሕ ክኸይድ ዝኽእልን።
ኣብ ናይ ቀረባ፡ ተሞክሮ ግዛኣተ-ነብሲ ዘይብለን ሃገራት፡ ዝሰርሕን ዕንጋሊታውን ዴሞክራሲታት ምህናጽ ከቢድ ‘ዩ፡ ለይለይ ዝብላ ማሕበራውያንን በርጌሳውያንን ውድባትን፡ ከምኡ’ውን ቡቑዕ ኣገልግሎትን ጸታን ክረጋግጻ ዝኽይላ ዱኹማት መንግስታዊ ትካላት እንዳኾና። ኣብ ተሪር በሄራውን ጉጅላውን ኣውራጃውን ፍልልያት ዘለውን ሃገራት፡ ከቢድ ‘ዩ ንክትምስርት ዴሞክራሲ። ዝኾነ ኮይኑ፡ እተን ብዴሞክራሲ ዝተመርጻ መንግስትታት ብውልቀመለኻዊ ክገዝኣ ይኽእላ፡ ነቲ ዴሞክራሳዊ ግዝኣት ዝጠልቦ ሓጋጋውን ፈራዳውን ልጓማት እንዳኸተታን እንዳኣዳኸማን ብቀለዓለም ኣገባብ እንዳሓዛ። ንምዃኑ እዝኤን ሃገራት እየን ብልክዕ ሁጹጽ ዝኾነ ዴሞክራሳዊ ለውጢ ዘድልየን። ኣብ ዝተፈላለየ ኩነታት፡ ዋላ ‘ውን ኣብቲ ኣዝዩ ዝተመቓቐለ ሃገራት፡ እዘን ብድሆታት ክትጋጠመን ከም ዝከኣል ኣብነታት ናይ ጋናን ኢንዶኒስያን ፊሊፒንስን ደቡብ ኣፍሪቃን ኤስፓኛን ኣርኢዩ ‘ዩ።
ሎሚ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ፡ ንዝያዳ ዝተመሃሩ መንእሰያት ሓብሒብካ ኣብ ህዝባዊ ሜዳታት ሰልፍታት ክገብሩ ይከኣል፡ ብፍላይ ዋሕዲ ስራሓት ምስ ዝህሉ። እቲ ብድሆ ግን ከመይ ጌርካ ብቐጻሊ መሰረት ንነበርቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታትን ትካላትን ክሃንጹ እተዋስኦም ‘ዩ። ዴሞክራሲ ካብቲ ኣብ መገድታትይ ዝወጸ እኩብ ህዝቢ ኣይኮነን፡ ብቐታ ወይ ግድነታዊ ኮይኑ ዝወጽእ። ንዴሞክራሲታት ምህናጽ ራኢን ምድርዳር ምስ እንካን ሃባን ከቢድ ስራሓትን ስኒ ዝነኸሰ ቀጻልነትን ክእለትን መሪሕነትን ከምኡ ‘ውን ገለ ዕድልትን የድሊ። ምስ ዝኹሉ ዕንቅፋታት ግን ዴሞክራሳዊ ምስግጋራት ተዓዊቱ ‘ዩ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ። እዚ ካብ ዕዉት ተሞክሮታት ዝተረኽበ ትምህርትታ ክቕሰምን ክትግበርን ከሎ ነቲ ውልቀመላኺታት ኣውዲቑ ኣብ ቦትአን ዕንጋሊታውን ዴሞክራሲታት የምጽእ።
ሰላማዊ ሰልፊ ኒው ዮርክ ብዓወት ተሰላሲሉWritten by EPDP Information Office
ሎሚ 27 ጥቅምቲ 2016 ኣብ ከተማ ኒው ዮርክ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ: ጸረ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ብዓወት ከም እተዛዘመ ተሓቤሩ።
እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ካብ ከተማታት ኣመሪካን ካናዳን ከምኡ'ውን ካብ ኤውሮጳ ዝመጹ ደለይቲ ፍትሒ ተሳቲፎምዎ።
ጨናፍር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቤ ኤርትራ ኣብ ሰሜን አመሪካ (EPDP NA) ብወከልተን ክሳተፋ እንከለዋ፡ ኣባል ፈጻሚ ሽማግለ ሓው ኣለም ዮውሃንስን፡ ካልኦት ኣባላት ማእከላይ ባይቶ ሰልፍን፡ ኣባላት መሪሕነት ሽማግለ ዞባ ሰሜን ኣመሪካን ኣብቲ ሰላማዊ ስለፊ ተሳቲፎም።
ስላማዊ ሰልፊ ኣብ ምዝዛሙ ድማ፡ ብህያው ቲቪ ዝተመሓላለፈ ህዝባዊ ሰሚናር ተኻይዱ። እዚ ሰላማዊ ሰልፊ’ዚ ከምቲ ናይ ጀነብ ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ዳግማይ ጽፍዒት ዝሃበ ተረኽቦ ምንባሩን፡ ህዝብና መሰላቱ ንምምንዛዕ ዘኽእሎ ባይታ ዝመድመደ ምዃኑን ዝምስከረሉ እዩ።
ኣተሓሒዝና ኣብ ጥብቆ ዘሎ ስእላዊ መግለጺ ነቕርብ።
Non Violence Means of Resistance - an EPDP PrincipleWritten by Desbele Kahsay
ህዝባዊ መጸዋዕታ ኣውያት ህልቀት ባሕሪ ንምስማዕን ሽበራዊ ማሕረዲ ንምኹናንን ዝዓለመ ዓቢ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲWritten by ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ - ሰሜን ኣሜሪካ
እታ ብኣእላፍ መስዋእቲ ጀጋኑ ደቃ ነጻ ዝኾነትን፣ ምእንቲ ሓርነትን ፍትሕን ሰላምን መዘና ዘይብሉ ዋጋ ዝኸፈለት ሃገርና ኤርትራን ህዝባን፣ ኣብ ትሕቲ ሕድሪ ሰማእታት ዝጠለመ ኣረሜናዊ ምልካዊ ጉጅለ፣ ኣብ ምልካዊ ባርነትን ጭቆናን ጸልማት ቤት ማእሰርቲን ተቖሪና። መንእስያትን ኣቦታትን ኣዴታትን ቆልዑትን ንቡር ሂወት ንምርካብ እግሮም ናብ ዝመርሖም ሃጽ ኢሎም ብኣሽሓት ናብ ስደት ክውሕዙ ካብ ዝጅምሩ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ዶባት ካብ ናይ መቕተልቲ ሃድን ድሕሪ ምስጋር፣ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት መፍቶ ነጋዶ ደቂ ሰባት ኮይኖም ሂወቶምን ኣካላቶምን ኣብ ዕድጋ ከም ኣቕሓ ይሽየጥን ይልወጥን ኣሎ። ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ናብ ህራርሞ ምደረበዳ ሰሃራ ናብ ሊብያ ክጓዓዙ ብዙሓት ይሞቱን፣ ቀለብ ኣሞራን ኣራዊትን ይኾኑ ኣለው።
ድሕሪ እቲ ንዓለም ዘሰምበደ ናይ 360 ኤርትራውያን ጃምላዊ ህልቀት ላምፓዱሳ ፣ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ብሓያል ነድሪ ክድገም የብሉን፣ እምቢ ንስቕታ፣ እምቢ ንምልኪ ኢሎም ፣ ህዝቢን ሃገርን ንምድሓን ሰፊሕ ምልዕዓል ከም ዝጀመሩ ዝዝከር እዩ። ይኹን ኣምበር፣ ስደትን ህልቀትን ክጎድልስ ይትረፍ ካብቲ ዝነበሮ ናብ ዝኸፈአ ደረጃ ተሰጋጊሩ። ቅድሚን ድሕሪን ላምፓዱሳ ተደጋጋሚ ዓበይቲ ህልቀታት ተራእዮም። ኤርትራውያን ኣብ ዝኸድዎ ቦታታት ኣብ ሕስረትን ውርደትን ተሓላቒ ዘይብሎም ሰባት ኮይኖም ብኣማኢት ይጠፍኡ ኣለዉ። ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2015 ልዕሊ 350 ኤርትራውያን ካብ ሓንቲ ጃልባ ጥሒሎም። ዜጋታትና ብኻራ ሽበራዊ ጉጅለታት ከም እንስሳ ይሕረዱን ይርሸኑን ኣለው።
ኣብዚ እዋን እዚ፣ ኤርትራውያን ንሓደጋታት ህልቀት ባሕርን፣ ንሓደጋታት ሽበራዊ ማሕረዲን ምርሻንን፣ ንሕሱም ምልካዊ ጭኮናን ኢሰብኣዊ ማእሰርትን መቕተልትን ተሳጢሖም ይርከቡ። ኣሽሓት ኤርትራውያን ኣብ ሊብያን እስራኤልን የመንን ካልእ ቦታታትን፣ ኣብ ቅድሚ ዓይኒ ኤውሮጳን ዓለምን፣ ብዘይ ዑቕባን ሕጋዊ ቅቡል ተሓላቒን ኣብ ኣስካሕካሒ ኩነታት ኣለው።
ኤውሮጳዊ ሕብረትን፣መንግስቲ እስራኤልን ኣህጉራዊ ትካላትን ኣብ ኣፍደጊኦምን ኣብ ሃገሮምን ናይ ዘለዉ ደቂ ሰባት ሂወት ናይ ምድሓን ሓላፍነት ኣለዎም። ይኹን እምበር፣ ኣብ ክንዲ ንጠንቂ ስደትን ህልቀትን ካብ ሱሩ ምፍታሕ፣ ነቲ ምንጪ ናይቲ ሽግር ዝኾነ ምልካዊ ስርዓት ደገፋት ክገብሩን ምልካዊ ስርዓት ኣጉል መብጽዓታት ክገብር ክጠባብሩ ይፍትኑ ኣለው። እቲ ዘገርም፣ እቲ ቀንዲ ተሓታቲ ናይ ባርነትን ስደትን ህልቀትን ዝኾነ ምልካዊ ጉጅለ ህግደፍ፣ ኣብ ክንዲ ብገበናቱ ዝሕተትን ኣብ ፍርዲ ዝቐርብን፣ ወኪልን ተጸዋዕን ኮይኑ ብስቓይ ግዳያት ክነግድ፣ ኣዝዩ ዘስደምም ስጊንጢር እዩ።
ስለዚ ከኣ፣ መላእ ደለይቲ ፍትሒ ፣ ብዝለዓለ ነድሪ፣ እምቢ ንምልኪ፣ እምቢ ንህልቀት ዜጋታት፣ እምቢ ንማሕረድን ምርሻንን ንጹሃት ኢሎም፣ ድምጺ ናይ እቶም ድምጺ ዘይብሎም ኣሕዋቶምን ደቆምን ብምዃን መልእኽቶም ዘመሓላልፉሉ - ዓቢን ኣድማዒን ሰላማዊ ሰልፊ - ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ተዳልዩ ኣሎ።
እዚ ሰላማዊ ሰልፊ ንድሕነት ህዝቢን ሃገርን ዝዓለመ ኮይኑ፣ ኣብ ድሮ ዕስራ ሰነ መዓልቲ ጀጋኑ ሰማእታት ኤርትራ ፣ ብ19 ሰነ 2015፣ ኣብ ሕምብርቲ ዋሽንግተን ዲሲ - ካብ ቤት ጽሕፈት ኤውሮጳዊ ሕብረት ተበጊሱ ናብ ዋይት ሃውስ፣ ቀጺሉ ናብ ቦታ ኮንግረስ አሜርካ ካፒቶል ሂል ክምርሽ እዩ። ንሰብኣዊ ክብሪን መሰልን ኤርትራውያን፣ ኩሎም ኣህጉራዊ ትካላትን መንግስታትን ህጹጽ ጻዕርታት ክግበሩ ክጠልብ እዩ።
ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ንምድሓን፣ መላእ ደለይቲ ፍትሒ ዜጋታት ኤርትራን ፈተውቲ ኤርትራን፣ ኣብያተ-ክርስትያናትን፣ መሳጊድን፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን፣ ህዝባዊ ትካላትን ውድባትን ኣብዚ ዓቢን ኣድማዕን ሰላማዊ ሰልፊ ክሳተፉን፣ ብስሙር ድሙቕ ድምጺ ናብ ኩሎም ወሰንቲ ኣህጉራዊ ትካላትን መንግስታትን መልእኽቶም ከመሓላልፉ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ይጽውዓና ኣሎ።
ዓቢ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ፣
ዓርቢ 19 ሰነ 2015
ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ - ሰሜን ኣሜሪካ
Big Rally in Washington DC on June 19, 2015 To Condemn the beheading of Innocent Victims and To Voice the Cry of Victims of Mass Drowning at High SeasWritten by People’s Solidarity of Eritreans for Justice
Despite immense sacrifices of Eritreans for freedom, justice and peaceful life, the Eritrean people are subjected to a worst tyrannical rule. The regime has turned Eritrea into a nation of extreme oppression and servitude. As a result, the people are forced to flee their country in droves in search of normal life, risking death by crossing heavily guarded borders. Soon they are subjected to kidnapping, rape; and they are forced to pay tens of thousands of ransom money or risk death and organ harvesting. After paying big sums of money they are crammed into small fishing boats to cross the high seas. Consequently, thousands of Eritreans are drowning in the Mediterranean Sea.
Many tragedies of drowning of thousands of Eritreans occurred in the high seas and at the shores of Libya with no or little media and world attention. Then, the catastrophic drowning of 365 Eritreans at the gates of the Italian island of Lampedusa in October 2013 stunned the world and shook Eritreans. Despite repeated efforts, the tragedies of mass exodus and mass drowning continued. In April 2015, more than 350 Eritreans and many others were drowned and perished in the middle of the Mediterranean Sea. To add insult to injury, Eritreans and many other innocent refugees are being kidnapped and beheaded or executed by firing squad.
Hundreds of thousands of Eritreans are living under the shadow of terror and death with no legal protection and legitimate representation scattered in many countries. All these sufferings and hardships are happening in neighboring countries, in Libya and at the gates of Europe and inside Israel.
European Union and the state of Israel have legal and moral obligation to protect and honor their human rights. However, instead of protecting the victims, they are attempting to appease the regime in Eritrea by providing financial assistance. The unimaginable irony is - that the root cause of the mass exodus and Eritrean misery - to be partner and beneficiary of the mass suffering - is a stunning paradox that can only worsen the situation. The extreme condition of our brothers and sisters is sending a clarion call for action to end their suffering.
In order to heed their call for action for meaningful and urgent solution - a big rally of all justice and peace loving Eritreans and friends of Eritrea will take place in Washington D.C. on June 19 2015. The rally will deliver its messages at the gate of the White House and March to the Capitol grounds and call upon the United States, the European Union and the United Nations and other international institutions to protect victims of oppression.
All freedom and justice loving Eritreans and friends of Eritrea are urged to join hands and march in Washington D.C. All Eritrean churches, mosques, human right organizations, communities, civic entities and organizations are urged to heed the call for action for meaningful solution.
People’s Solidarity of Eritreans for Justice
Eritrea Liberty Magazine Issue No. 30Written by EPDP Information Office
Nonviolent Struggle- News and Updates From Albert Einstein InstutionWritten by Albert Einstein Institution
What Lessons Can We Learn from the Arab Spring?Written by EPDP Editorial Board
EPDP Editorial
Over the last two decades and emboldened by the collapse of USSR in the early 90s, we have witnessed a sweeping civil disobedience and grassroots movements branded as orange revolution (Ukraine in 2004), yellow revolution (Philippines in 1986), rose revolution (Georgia in 2003), Jasmine revolution (Tunisia 2011) and many others. Yet, with the exception of few and despite that dictator after dictator was swept away from power across the globe, most grassroots movements and popular uprisings waged under those many revolutionary names (colors) failed to register a marked change in the lives of those citizens who spilled their blood to oust their dictators.
For example, the recent history of the Arab spring that brought down Dictator Hosni Mubarak of Egypt, Gaddafi of Libya, Ben Ali of Tunisia, and Ali Abdullah Saleh of Yemen turned out to be unfulfilled revolution, and the social, economic, and political transformation that the people of those three countries had hoped and set out to achieve through the revolution is not happening. The fact is three years after the burst of the Arab spring, with the exception of Tunisia, which is barely taking off with the hope to establish a viable political system, Egypt, Yemen, and Libya have lost the revolution.
For example, consider Libya: since the revolution that ousted Gaddafi, Libya finds itself teetering on the brink of instability. The revolution that was meant to transform the country into democracy and freedom has instead bred groups who see the country along tribal, ethnic, sectarian, and religious fault lines. There is no strong central government; the country is being run by a system based on chiefdoms/fiefdoms and Islamic extremists, all competing to assert their aristocratic rule in the country. This multifaceted problem deeply rooted in kinships and tribal political divisions, and which rejects democratic principles and institutions is what stole the Libyan revolution. Now, Libya is edging to a full scale civil war, which can potentially break the country into mini chiefdoms.
Similarly, in Egypt the Muslim Brotherhood under Mohammed Morsi came to power following the removal of Hosni Mubarak. But one year into power, it was ousted by the Egyptian military on the account that the Muslim Brotherhood was sabotaging the Tahrir square revolution and diverting the political system of the country into an Islamic one by marginalizing the vast majority of secular Egyptians. Not only that, but almost immediately, the military designated the Muslim Brotherhood as a terrorist organization, arresting its senior leaders and forcing some to go into hiding. Such a designation became a pretext for the Egyptian army to arrest anyone “who belongs to Muslim Brotherhood or anyone who involves in anti government protests in support of Muslim Brotherhood.” The army also seized “assets and properties” of the Muslim Brotherhood in a move aimed at weakening the group’s financial stronghold, which the group had for so long depended on to mobilize its members as well as to expand its base of influence. The takeover of power by the army coupled with the absent of an organized force to transform the victory of the Tahrir square revolution into a concrete secular political system left Egyptians to face unending turmoil and violence.
What is the one lesson we Eritreans can learn from last two decades of various movements/revolutions in general (that took place in Eastern Europe and Latin America) and from the recent Arab spring in particular that toppled longtime Middle East dictators from power, but in the process the revolution became stifled from reaching its potential – establishing socio-economic and political change.
Certainly, the Arab spring unleashed unprecedented passion for revolution and drive for change among Eritreans; it can be said that it is bearing heavily on the majority of Eritreans to take a new look on and to openly voice their opposition against the corrupt and repressive regime of Issais in a manner that never seen over the last two decades of our struggle for democracy and freedom. It seems that we may have learned a lesson or two from the Arab spring that the political power of dictators can be short-lived when they face a powerful popular/grassroots movement, and yet the Arab spring experience also shows us how complex it is to institute a viable alternative in the absence of an organized and inclusive political and democratic process.
In addition, the Arab spring or even other revolutions in history show that removing dictatorship is easier than replacing them, which means that there is always a potential for revolutions to be stolen as quickly as they occur. There are few, but important lessons why revolutions fail? One, is the absence of an inclusive, democratic, and organized movement that skillfully stirs the revolution towards the aspiration of the people that is focused on democratic political system, revolutions/uprisings could be hijacked either by groups associated with the old political order or by new forces who would swear by and hide behind the people’s movement. We have seen this in history. Two, well organized extremist forces taking advantage of the social and economic frustration of the public may attempt to establish their own system of governance that overtime marginalizes the vast majority of citizens, like that of Muslim Brotherhood in Egypt or the tribal and Islamic militia groups in Libya, or like that of the Yemeni’s Houthi Shiite insurgents who would not accept anything short of controlling the political power either through violence and mayhem or through other destabilizing means, which is all a serious challenge to democratization process - nation building, and establishment of a constitutional form of governance that the whole society could benefit from.
Eritrea is at a crossroad, meaning the dictator is shaking and his fall is imminent either through popular uprising or through a military coup. The question in front of us is whether either means will achieve the vital democratization process that anchors on the diversity and interests of Eritrean society as a whole; or will it undermine the prospect of democracy to take root and lead the country to turmoil and far-reaching destabilization instead?
In the wake of the Arab spring, we have seen how the transition to democracy could be derailed by the emergence of Islamic extremist groups (as in Egypt), rising societal divisions along tribal and ethnic fault lines (as in Libya and Yemen), and by external forces who looks after their own interest.
Having seen the unfulfilled Arab revolutions, it is crucial for Eritreans to learn and avoid those same mistakes from occurring in our country. We must recognize that any revolution is by no means the birth of democracy and peace. For a revolution to be successful, it must be strategically guided by the ideals and principles of democracy that aims at democratizing and establishing pluralistic system of representative government in our country, which must achieve free and fair election, protects fundamental individual rights, exercises rule of law, promotes equitable social and economic justice and other elements of democratic governance…etc.
Finally, what can be done in our country to ensure a smooth transition to democracy? How can we avoid a revolution that can easily falter and become a recipe for violence?
First, we must cement a strong cooperation between the inside and outside opposition, making sure that the primary role and function of these two oppositions is to remove Issais regime and to transition Eritrea to democracy and representative system of governance.
Two, dealing with the inevitable that is, with the religious, ethnic, and regional groups in the opposition and bringing them to the process to avoid undermining democracy, democracy that benefits the whole society and transcends ethnic and religious divisions in our country.
Three, Eritrean experts must play their historical role in mapping the transition to democracy and showing the advantage of democracy to the entire Eritrean society.
Four, Eritrean civil society organizations must remain independent of political organizations and be the voice of democracy and participation by providing solidarity and education among Eritreans in their struggle against dictatorship that can cut across regional, ethnic, and religious fault lines.
All, the lesson from the Arab spring is this: sometimes, the explosion of popular uprising against tyranny does not translate to change. As the ill-fated revolution of Egypt, Libya, and Yemen shows, mass protests are not enough to bring democratic change unless they are grounded on collective, inclusive, and representative leadership that engages the population in the very political processes of the change. It means that we Eritreans must learn from the wealth of experience of the recent Arab and other revolutions, and avoid being another statistics.
PRESS ALERT: ERITREA: A PEOPLE UNDER SIEGE IN NEED OF AFRICAN SOLIDARITY AGAINST TYRANYWritten by SADC Council of NGOs (SADC-CNGO)
SADC Council of NGOs (SADC-CNGO) cordially invites members of media to the media briefing on the political and human rights situation in Eritrea.
In May 1991 the Eritrean people gained their independence after a thirty-year war of liberation. The independence brought heightened the possibility of realizing the people’s aspiration for freedom, human dignity, democracy and social justice. Nascent processes of laying democratic foundation and socioeconomic reconstruction has shown promising results in the early stage of independence and gave indication of a better future.
However, under the pretext of the eruption of the border war with Ethiopia in 1998, President Issaias Afwerki refused to implement the constitution and declared a state of emergency under which the democratization and reconstruction processes were put on hold. In 2001, the government security arrested top reformist military and government officials; and clumped down on the fledgling national independent media and arrested journalists. In the last thirteen years the government never instituted any officially charges against these individuals in a court of justice. The human rights atrocities by the security agencies are widespread. It is believed that there are more than ten thousand political prisoners held for years, if not decades, under inhuman circumstances in secret prisons cross the country.
The government closed the only university in the country committing students and the youth to an open-ended military service robbing them of their future. Consequently, the Eritrean youth are leaving the country in their numbers crossing the borders to the neighbouring countries. In their search for safe places the youth have become victims of human trafficking, organ harvesting, rape and torcher as well as drowning in high seas.
The government is under United Nations sanction that was initiated by the African Union for its destabilizing policies in the region, especially in Somalia and Djibouti. The UN Human Rights Commission has also established a Commission of Enquiry on Eritrea to investigate the gross human rights violation perpetrated by the government.

Due to restrictive policies, Eritreans inside the country have not been able to openly organize themselves to air out their opposition, lest they risk their lives. However, the mobilization among Eritreans in diaspora has been growing. The main objective has been to effect a peaceful political transition to a democratic dispensation.
On the basis of its fundamental principles the 10th Southern African Civil Society Forum held between 27th and 31st of July 2014 in Harare, Zimbabwe, declared its solidarity with the struggle of the Eritrean people for human dignity and democracy. The Forum said “We remain guided by the necessity today to revitalise the pan-African and international peoples solidarity movement to advance and protect social-economic, political and human rights, democracy and justice.” Under no circumstances shall it be people are denied of their rights and dignity. Indeed, the political situation in Eritrea created by the act of the government is a looming threat to the peace and security of the Horn of Africa.
Therefore, SADC-CNGO is hosting the media briefing.
Speakers:
1. Amb. Andebrhan Weldegiorgis, Coordinator of the Eritrean Forum for National Dialogues; former Eritrean Ambassador to the EU; former Governor of the Central Bank of Eritrea; former member of the Central Committee of the Eritrean People’s Liberation Front and author of the book “Eritrea at a Crossroad: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope”.
2. Ms Salwa Nour – Women and Human Rights Activist.
3. Mr. Woldesus Amar – Head of Foreign Relations – Eritrean People’s Democratic Party; Former Chairman of the EPDP; Veteran Freedom Fighter, Former Member of the Revolutionary Council of ELF.
VENUE: RANDLORDS, 22nd Floor South Point Towers, 41 De Korte Street, Braamfontein, 2017, Johannesburg.
TIME: 09h00 to 11h00 DATE: 05th December 2014
For more information please contact
Mr Glenn Farred on email This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. or tel. 0836160009
‘’ህንጸት ዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ’’ ጽማቝ ናይቲ ብሓው ተስፋኣለም ኣርኣያ ዝቐረበ ፖለቲካዊ ኣስተምህሮWritten by ምምሕዳር ፓል ሓርነት
ብዕለት 15-11-2015 ሓው ተስፋኣለም ኣርኣያ ኣባል ኤምዲሰመ ኣብ መስኮት ሓርነት ብዛዕባ ‘’ህንጸት ዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ’’ ዝብል ኣርእስቲ ሕዙ፣ ነቲ ብዛዕባ እዚ እነልዕሎ ዘሎና ኣርእስቲ በዘን ውሑዳት ሰዓታት ኣብዚ መስኮት እዚ ተረኺበ ክገልጽን ኣብ ምሉእ ምርድዳእ ክንበጽሕን ዘድሃበ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ መባእታዊ ፍልጠት ክንውንን ዕለት ብዕለት ክንዛተየሉ ስለዘሎና ነታ ብውልቀ መላኺ ትግዛእ ዘላ ሃገርና ጽባሕ እንኽተሎ ናይ ህዝባዊ ስርዓት ክንቅርበሉ ዝኣመተ እዩ።
ዲሞክራሲ እትብል ቃል ካብ ቋንቋ ግርኽ ዝመንጨወ ኮይኑ ትሩሙ ድማ ስልጣን ናይ ህዝቢ ክኸውን ከሎ ደቂ-ሰባት ብሓባር ክነብሩ ካብ ዝጀመሩ ክጥቀሙላ ዝፈተኑን ጌና እውን ዝፍትኑ ዘለዉ፡ ማለት ኣብ መስርሕ ናይ ምትርጓሙ ዝርከቡን ዝተፈኣለየ መግለጽን ብሽም ዲሞክራሲ ከኣ ዝተፈላለዩ ኣገጋባብ ምምሕዳር ወይ ስልጣን ምጭባጥ ርኢናን ንሕና ኣውን ከም ህዝቢ ናብኡ ንምብጻሕ እንቃለስ ዘሎና እና።
ስለዚ ብዙሓት ፍላስፋታት ብዛዕባ ዲሞክራሲ ጽሒፎም ጌና ይጽሕፉን ይማጎቱን ይዛተዩን ሓሳብ ንሓሳብ የነጽጽሩን ኣለዉ። ክቕጽሉ እውን እዮም። ንሕና እውን ደምበ ፍትሕን ዲሞክራስን ኩሉ ግዜ ብዛዕባ ዲሞክራሲ ዘለና ፍልጠት ዝተመዓራረየዶ እዩ? ንዝብል ሕቶ መልሱ እሱ ነይሩ እንተዝኸውን ከምዚ ዘለናዮ መልክዕ ኣይምሃሎናን ዝብል እዩ ዝስዕብ። ምስክርነቱ ከኣ ሓቢርካ ዘይምስራሕን ኣብ ናይ ሰፊሕ ሃገራዊ ጽላል ንምብጻሕ ዘይምብቃዕና ዝሕብር ምልክት እዩ። እምበኣርከስ እስከ ብዛዕባ ዲሞክራስን የዕንዱን ክንዛተ ንፈትን። ከም ኣርእስቲ ኣብ ክልተ ክመቕሎ ክፍትን እየ። ይብል ሓው ተስፋኣለም።
1) ዲሞክራሲ እንታይ እዩ ዝብል ሎሚ ከቕርቦ እየ።
2) እቲ ካልኣይ ድማ ኣየኖት እዮም የዕኑድ ዲሞክራሲ ዝብል ከኣ ኣብ ዝመጽእ ከቕርቦ ክፍትን እየ።
እምበኣርከስ ሎሚ እቲ መሰረታዊ ዲሞክራሲ እንታይ እዩ? ዝብል ብሕጽር ዝበለ ንምምላስ ከም ኣርእስቲ ሰፊሕን ካብ ጥንቲ ዝመጸን ጌና እውን ዓለምና በቢወገኑ እትጥቀመሉ ዘላ ስለዝኾነ ከምቲ ኣቕዲመ ዝጠቐስክዎ በብዓይነቱ መጻሕፍቲ ዝተጻሕፈን ጌና እውን ዝጸሓፍ ስለዘሎ ካብ ዘተ ናብ ዘተ ዝሰጋገር ዘይነጽፍ ስነሓሳብ ዝውሕዝ ስለዝኾነ ንሕና ሎሚ ምሸት ክንትንክፎ ድኣምበር መዕለቢ ክንገብረሉ ዘይከኣል እዩ። ይኹን እምበር ብወገነይ ብሕጽር ዝበለ ኣብቲ ንዓና ዘሪኢ ወይ ዘድህብ ምእንቲ ክንኣቱ ‘’ዲሞክራሲዊ ለውጢ’’ ንብል። ትሕዝትኡ እንታይ እዩ? ዲሞክራሲ ማለት ከምቲ ዝብልናዮ ስልጣን ናይ ህዝቢ ካብ ኮነ መንስግስቲ ብህዝቢ ዝቖመ ማለትና እዩ። መንግስቲ ክበሃል ከሎ ግን ኣብ ዓለምና ብዙሕ ዓይነት መንግስታት ነይሮምን ኣለዉን ንምጥቃስ፡ ንግስነት፡ ኣውቶክራሲ ስልጣን ብሓደ ሰብ ዝውነን ውልቀ መላኺ፣ ፕሉቶክራሲያዊ (Plutocracy) ሃብታማት ዝጸልውዎ ዝትከል ስርዓት (Theocracy)ካብ ሰብ ንላዕሊ ዝመጽእ ተባሂሉ ሃይማኖታዊ መንግስቲ ንኣብነት ኣብ ኢራን ዘሎ መንግስቲ ከም ንጉሳን ብእግዚኣኣብሄር ዝተመርጽኩ ዝብሉ ዝነብሩ ከም ንጉስ ሃይለስላሴ …ወዘተ። ኣሪስቶክራክሲ -መኳንንቲ ካብ ወለዶ ንወለዶ ዘውርስዎ መንግስቲ ።
ኦሊጋርኪ ብሒደት ወይ ነኣሽቱ ጉጅለ ስልጣን ዝሕዙሉ ዓይነት መንግስቲ፣ ወይ ከኣ ውሑዳት ምሁራት ኢና ዝብሉ ናይ ፈሊጥ መንግስቲ እዝኦምን ከምኡ ውን ኣልኦት ዓይነት ስልጣን ንምሓዝ ዝመሃዝ በብዓይነቱ ክንሰሚ ምኸኣልና፡ ግንከ እቲ ንዓና ዘድልየና ዘሎ ወይ ኣትኵርና ክንዛተየሉ እንደሊ ኣንጻር እዞም ዝጠቕስክዎም ስርዓታት ዲሞክራሲያዊ ስልጣን ወይ ከኣ ስልጣን ናይ ህዝቢ ኮይኑ፣ ካብኡ ተቐቢልካ ናብ ዋንኡ ምምላስ ዝብል እዩ።
ዓይነት መንግስቲ ብብዝሒ ዝዝረበሉ ኣብ ግሪኽ ዝተጀመረ እዩ ዝበሃል፣ ግን ኣብኡ እዃ ብንጹር ይጀመር እምበር ብቕድሚኡ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍሊ ዓለማት እውን ይፍተን ምንባሩ ይሕበር እዩ። ንኣብነት ኣብ ሜዞፖታምያ ዝነቐለ ተባሂሉ ይዝረብ እዩ። ይኹን እምበር ከም መወከሲ ኣብ ግሪኻዊት ከተማ ኣተነ ከተማዊ ምምሕዳር ኣብ ኣደባባይ፣ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ተኣኪቦም ይዛተዩን ይማጉቱን ደሓር ኣብ ውሳኔ ይበጽሑን፣ ነዚ ውሳኔ ዘመሓድሩ ይመረጹ። እዚ እውን ቀጥታዊ ዲሞክራሲ ይበሃል እምበር ዘይምሉእ እዩ ነይሩ።
ካልእ ቀጥታዊ ዝበሃል ብረፈረንዱም ህዝባዊ ውከሳ ኣብ ኣገደስቲ መሰረታውያን እርእስቲ ዝኾኑሉ ኩሉ ዜጋ ዝሳተፈሉ ማለት ህዝባዊ ወኸሳ ዝሓልፉ ኣለዉ። ንኣብነት ከም ቅዋም ክተጽድቕ ከለኻ ወይ ኣብ ቅዋም ዘሎ ሕጊ ደምሲስካ ካልእ ክተስፍር ምስ ዝድለ ንዝቢ ተወኪስካ ተቐባልነቱ ተረጋግጽ። ኣብዚ ዘለናዮ መበል 21 ክፍለ ዘመን ዘይቀጥታዊ ሓደ ዲሞክራሲኣዊ መንግስቲ ዝቐውም ብዘይቀጥታዊ ወይ ብውክልና እኻ ባይቶ ተቕውም። ካብኡ ከኣ ፈጻሚ ኣካል ይመጽእ። ናይ ፈራዲ ኣካል ግን ናቱ ኣገባብ ኣመራርጻ ኣለዎ።ርእሰ ምምሕዳር ስለዘለዎ እዚ ኮይኑ ዲሞክራሲ ወይ መንግስቲ ኣብ ዲሞክራሲ 1.ብሓጋጊ 2. ፈጻሚ ኣካል (መንግስቲ) 3. ፈራዲ ኣካላት ዝቐውም እዩ።
እዚ ዓይነት ኣጋባብ ኣሰራርሓ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ካብ ክፍለ ዘመናት እናማዕበለ ኣብዚ ዘለናዮ እዋን ክንካፈሎ ህርድግ እንብለሉ ዘሎና ምዃኑ እዩ።
ኣብዚ ክዝክሮ ዝደሊ እቶም ዓይነት መንግስቲ ኣቐዲመ ዝጠቅስክዎም እናወደቑን እናጠፍኡን ክኸዱ ከለዉ (ስርዓት ኢሳያስ እውን ካብ ሱሩ ተበንቍሩ ከም ዝጠፍእ እናዘከርና) ዲሞክራሲያዊ መንግስታት ግን እናበዝሓን እናጠጠዓን እየን ዝመጻ ዘለዋ። ኣብ ዲሞክራሲያዊ መንግስታት ዝተፈላለዩ ዓይነት ኣቋውማ ዘለዎም ኣለዉ። ንምጥቃስ ዝኣክል ፡ ረፑብሊካዊ መንግስቲ ህዝባዊ ብሓጺሩ ህዝቢ ዝማእክሉ ማለት እዩ።
ከምኡ እውን ንማለቱ ንጉሳዊ መንግስቲ ተባሂሉ ግን ስልጣን ካብ ህዝቢ ዝቕበልን ናብ ህዝቢ ዝመልስን ብቅዋም ዝመሓደሩ መንግስታት እውን ኣለዉ። ከም ሃገር እንግሊዝ ፣በልጁም፣ ሉክስምበርግ፣ ስፐይን ወዘተ…፤ካልኦት ጨናፍር ወይ መልክዓት እውን ኣለዉ ክኾኑ ይኽእሉ ተባሂሉ ዝጸሓፍ ከምኡ ዝትንተን ዓይነት ዲሞክራሲያዊ መንግስታትን ውን ኣለዉ። ንምጥቃሱ ዝኣክል፣ ሊበራል ዲሞክራሲ፣ ስሾል ዲሞክራሲ፣ ኣናርኪ ዲሞክራሲ፣ ስርዓተ ኣልቦ ወይ እትገብሮ ስለ ትፈልጥ ኣዛዝን ተኣዛዝን ዘይብሉ ኩሉ ብዘይ ጎደል ግቡእካ ምፍጻም ኢሎም ዝትርጉምዎ ኣለዉ፤ ክምኡ እውን ሕንፍሽ ፍሽ ሓላፍ ዘላፍ ዘተኣታቱ ጎዳኢ ዓይነት እውን ዝብልዎ ኣለዉ። እዚ ግን ዘካትዓና ዘይኮነስ ብዛዕባ ዲሞክራሲያዊ መንስቲ ብዙሕ ከምዝዝተየሉን ዝጸሓፍን ንምትንባህን ንምፍላጡን እለ ዘልዕሎ እዩ። ሓንቲ ብዝሐ ውድባት መንግስቲ ተባሂሉ ዝቐውም ከም ኮንሰንሰስ ዲሞክራሲ ሓብራዊ ስምምዕ ዝጥቀማሉ ኣገባብ መስርሕ ኮይኑ ሓደ እንተ ደኣ ተጻሪሩ ውሳኔ ከምዘይሓልፍ ወይ ዕድል ናይ ቨቶ ተቓውሞ እተቑመሉ እዩ። እዚ ኩሉ ጫለዳታት ዝምጽኡ ከብ ምምናው ስርዓተ ዲሞክራሲ ወይ ድኽመት ኣሰራርሓ እሎም ዝገልጽዎ ኣለዉ።
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ኣብዚ ምዕቡል ሃገራት ዝዛተዩሉን ዝንየቱሉን ንምጥቃስ ካብ ኮነ ንሕና ወይ ንዓና እቲ ናይ ሓቂ ዘድልየና ክንጥቀም እንተደኣ ኮይና ክንፈልጥን ባዕልና ክንውስንን ምእንቲ ድልየትና ክነማልእን፡ ምሉእ ሓላፍነትን እኹል ፍልጠትን ምዕሩይን ብቕዓት ኣብ ምህናጽ ዲሞክራሲ ክህልወና ይግባእ።
ረብሓ ዲሞክራሲ ተቐባልነትን ኣብ ዘየድሊ ነጻግነትን ዝጠቅም ጥራይ ዘይኮነስ ነቲ ንሱ ዝውክሎ ተኣማንነትን፡ ተቖጻጻርነት ተወክሳነትን ኮታ ዲሞክራሲያዊ ሚዚናት ዘለዎ እሩም ኣሰራርሓ ካብ ዕለት ናብ ዕለት ዝምዕብል እወንታዊ ኣሰራርሓ ክንመሃሮን ክንዛተየሉ ዝግበኣና ሰፊሕን ዓብን እዩ።
ነዚ ዓይነት ኣሰራርሓ ዝቃወሙ ወይ ንዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ዘነኣሱ ዘይቅርጥው ዝሑል ስርሑ ነዊሕ ግዜ ዘቃጽልን ንምዕባሌ ዝገትእ ቅልጡፍ ውሳኔ ዘይወስድ ከም ናይ ንግስነት ወይ ውልቀ መላኽነት ዝብሉን ኣብ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት እቲ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ምልኪ ክጥቀምን ተረርቲ ውሳኔታት ኣብ ርእሲ ህዝቢ ክወስድ ዝደፋፍኡ ውሑዳት ኣይኮኑን። እዚ ክመጽእ ስለዝኽእል ህዝብታት ቁሩባትን ትኩራትን ፍልጠቶም ላዕሊ ክኸውን እዩ ዝጥለብ። ሕጂ ተመሊስና ኣብ ደምበ ፍትሒ እንተርእና ብዙሓት ውድባት ናይ መንእሰያት ምንቅስቓስ፣ ሲቪላዊ ማሕበራት፣ ምንቅስቓስ ደቂ ኣንስትዮ፣ መራኸቢ ብዙሃን፣ ምህላወን ቂር ዘብል እዩ። በዚ ፍልልያት እዚ ናይ ኣወዳድባና እውን ብዙሕ ስኽፍታት ስለነሕድር እዚ እንታይ ኣድለየ ኣብ ዘብል ብዙሕ ክትዓት ነቐፈታታት ክወርድ ትሰምዕ እኻ።
እዚ ስክፍታትት ከምዘለዎ ሃልዩ እቲ ምብዛሕ ዘይኮነስ ዲሞክራስን ዲሞክራሲያውነትን ተረዲእና ናይ ሓባር ስራሕ ከንተኣታቱ ምስ እንጅምር ኣብ ስራሕ ዝነቐለ ምትእምማን ተፈላሊኻ ዝነበርካ ኣብ ሓደ ምምጻእን ቅድም ብልፍንቲን፣ናይ ሓባር ስራሕን ናብ ሓደ ውድብ ምብጻሕ ፣ዝተረፈ ኣብ ሓደ ጽላል ኮንካ ካብ ሒጂ ጀሚርካ ዲሞክራሲያዊ ኣሰራርሓ ምስ ተጀመረ። ንሱ ጥራይ ዘይኮነስ ነታ ክንሃንጻ እንደሊ ዲሞክራሲያዊት ሃገር ስጡም ምቅርራብ ነተኣታቱ። ስለዚ ትርጉም ዲሞክራሲ ምፍላጥ ዓንድታቱ ኣነጺርካ ምርኣይን ብሓቂ ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ እቲ ምብዛሕ ዘይኮነስ እቲ ሽግር ተወዲብካ እንታይ ትገብር ምስ ከማኻ ተወዲቦም ዝለዉ ብኸመይ ተዛቲኻ ብእንካን ሃባን ናይ ሓባር ስርሓን ሓደ ንኽሉ ዘጽልል ጽላል ኣብ ምህናጽ ትዋሳእ ካብ ኮነ እቲ ድሌት ብዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ክትከይድ ስለዘለካ ንዲሞክራሲ ምፍላጡን ህንጸት ዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ልዑል ተሳታፍነት ይህልወካ ማለት እዩ።
ካብዚ እቲ ትሕዝቶ ሰሚናር ሰፊሕ ብምንባሩ ግዜ ስለ ዝበልዐ ኣድሚናት ንዝለዓል ሕቶታት ኣብ ዝመጽእ ግዜ ምስቲ ካልኣይ ክፋል ተተሓሒዙ ክሕተት ብዝብል ንካልእ መዓልቲ ተሰጋጊሩ። ኣብ ክንዲ ሕታቶት ድማ ተወሳኽን ርእይቶታትን ተኣትወ፣ እሞ ዕድል ንገዛ ተዋህበ። ካብቲ ገዛ ዝወርድ ዝነበረ ድማ እዚ ብሓቂ መሃርን ትምህርቲ ሓዘል ምንባሩ እናመስከሩ ከምዚ ዝዓይነቱ ዓውደ መጽናዕቲ ክቕጽል ተላብዮም። ምስናይዚ ኣገዳስን ጠቃምን ርእይቶታት ነቲ ኣብ ኤርትራ ክህነጽ ዘለዎ ዲሞክራሲ ኣብ ባህልና ዝተመርኮሰ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ክንሃንጽ ምእንቲ ባህልታትና ናይ ኣቦታት ተመኩሮ ሃገርናን ብዘይካ እዚ ገባቲ ስርዓት ዘተኣታተዎ ውልቀ መላኽነት ዋላ ብግዜ ገዛእቲ ሕግታት እንዳ ኣባ ከም ዝነበረና ሕጋዊ ቅዋም ኣብ ፈደረሽን በቲ ሽዑ ዝነበረ ባይቶ ዝጸደቐ ይስርሓሉ ከም ዝነበረ ብምዝርዛር እንተ ደኣ ሓቢርና፣ ነዚ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ሱሩ ቦንቍርና ኣውጺእናዮ ብምቅርራብና፡ ባህልታትና ብምምርኳስን ንዓና ዝኸውን ቅዋም ክንሃንጽ ከም እንኽእል ዝብል ርእይቶታት ይፈስስ ነበረ።
በዚ መልክዕ ወይ ኣጋባብ ኣብ ሰዓቱን መደቡን፣ፓል ሓርነት፣ንዝመጽእ ቆጸራ ብምሃብን ንኹሉ ተሳታፋይ ብፍላይ ከኣ ንኹቡር ጋሻ ብምምስጋን ደምደመ።
ምምሕዳር ፓል ሓርነት
More...
ወተሃደራዊ ኣተሓሳስባ ንስልጣን ህዝቢ ዝጻረር እዩWritten by ድራር መንታይ
ኣብ ዝኾነት ትኹን ሃገር ሰላምን ምርግጋእን ዘውሕስ እቲ ስልጣን ዋንኡ ዝኾነ ህዝቢ ምስ ዝጭብጦ ጥራሕ እዩ። ስልጣን ናይ ህዝቢ ክበሃል ከሎ ድማ ንሱ ዝውንኖ ሓላፍነት ማለት እዩ። ንሱ ድማ ነቲ ንሱ ዝመረጾ መንግስቲ ዝከታተልን ንረብሓ መላእ ህዝብን ሃገርን ዘየገልግል መንግስቲ ምዃኑ ምስ ኣረጋገጸ ድማ ዘውርዶን ዝመርጽን እዩ። ኮታ መንግስቲ ናይ ህዝቢ እምበር ህዝቢ ናይ መንግስቲ ዘይኮነሉ ስርዓት ማለት እዩ ብሓጺሩ።
እቲ መንግስቲ ናይ ህዝቢ ከበሃል ከሎ በቲ ንሱ ዝሓንጸጾ ዝመሓደረሉ ቅዋም ክትከል ከሎ እቲ ቅዋም ዝከላኽልሉ ክልተ ሓይልታት እዮም። ንሱ ድማ እቲ ቀዳማይ እቲ መላእ ህዝቢ እታ ሃገር ክኸውን ከሎ እቲ ካልኣይ ከኣ በቲ ቅዋም ዝእዝዞ መሰረት ዝቖመ ሰርዊት እዩ። ኮይኑ ግን ሰራዊት ብግቡእ ፖለቲካውዊ ኣስተምህሮ እንተዘይ ተዀስኵሱ ከይዱ ከይዱ ንሱ እውን ናብቲ ስልጣን ክመጣጥር ወይ እውን ስልጣን ክጭብጥ እዩ ዝጽዕር። በዚ ምኽንያት መስቲ ዘሎ ወይ ብህዝቢ ንዝትመርጸ መንግስቲ ተመሓዝዩ ይኹን ወይ እውን ነቲ ስልጣን ህዝቢ ረጊጹ ናብ ስልጣን ዝመጸሉ መሳልል እዩ ዝሃንጽ። ኣብ ክምዚ ኩነት እቲ ህዝቢ ነዚ ጉዳይ እዚ ኣጽቂጡ እንተሰጊርዎ እታ ሃገርን ህዝብን ኣብ ኣደዳ ጭቆናን ግፍዕን ይሳጣሕ። ስለዚ ወተሃደራዊ ኣተሓሳስባ ምስ ዝምዕብል ድማ ኩሉ እቲ ቁጠባ ይኹን ፖለቲካ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ እዩ ዘእቱ። ምኽንያቱ ንሱ እንተዘይሕዙ ነቲ ህዝቢ ጨፍሊቑ ኣፈራሪሑ ወይ ኣርዒዱ ክገዝእ ኣይክእልን። እዚ ስለ ዝኾነ እታ ዲሞክራሲያ ትብል ኣምር ትፈሓቝ እሞ እቲ መሰልን ፍትሕን ይድምሰስ። ብዚ ምኽንያት እዩ እምብኣር ኣብ ዝኾነት ትኹን ሃገር ብወተሃደራዊ ወይ ዕጥቃዊ ኣገባብ ስልጣን ዝጨበጠ ውሕስነት ዲሞክራሲ ዘይብሉ። ውሕስነት ዲሞክራሲ እንተዘየልዩ ድማ ፍትሕን ማዕርነትን መሰልን ድማ ይገሃስ።
ኣብዚ ቀረባ መዓልቲ ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ቦርኪና ፋሶ ዝተባህለት ሃገር ብበላስ ኮምፓውረ ኣብ 1987 ስልጣን ብወተሃደራዊ ዕልዋ ጨቢጡ ክሳብ ትማሊ ዓርቢ ዕለት 31-10-2014 ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ዘልግስ ን27 ዓመታት ንህዝቢ ቦርኪናፋሶ ጨፍሊቑ ክገዝእ ጸኒሑ። ቁጠዐ ህዝቢ ምስ ዝለዓል ግና መዳፍዕ ይኹን ዝተረረ ስልጣን ይኹን ቅጭጭ ከይበሎ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ መዓልቲ ዝተኻየደ ሰላማዊ ኣገባብ ነቲ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ከውርዶ በቒዑ። ኣብዚ ዝተኻየደ ኣገባብ ሰላማዊ ህዝባዊ ናዕቢ ድማ ሰለስተ ሰባት ጥራሕ መይቶም። እዚ ዘመልክቶ እንተልዩ ካብቲ ብዕጥቂ ገርካ ንሓደ ስርዓት ምልጋስን፣ ብሰላማዊ ኣገባብ ኣብልካ ምልጋስን ዘሎ ፍልልይ ከብረሃልና ይኽእል እዩ። ማለት እቲ ዕጥቃዊ ኣገባብ ካብቲ ሰላማዊ ህዝባዊ ናዕቢ ዝያዳ ሰባዊ ህልቂትን ግዜን ዝወስድ ምዃኑ እዩ።
ኮፓውሪ ካብ 1991 ንነጀው ኣከታቲሉ ብምርጫ ስዒሩ እዩ ስልጣን ዝጭብጥ ዝነበረ። ሓደ መራሒ ካብ ክልተ ግዜ ንላዕሊ ኣብ ስልጣን ምጽናሕ ማለት ኣብ ምልኪ ምቕያር ማለት ምዃኑ ዝተኻየደ ጉዕዞ መራሕቲ ኣጸቢቑ የብርሆ እዩ። ንኣብነት ስርዓት እሳያስ፡ ስርዓት መለስ፡ ስርዓት ዑመር ኣልበሺር ስርዓት ቀዛፊ….. ወዘተ። ኣብ ግዜ ኮምፓውረ ማለት ኣብ 1991 ዝቖመ ቅዋም ከምዚ ይብል። ‘’ እንተ ደኣ ሓደ መራሕ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ወሪዱ፡ እቲ ኣቦ መበር ባይቶ ክሳብ ሕጋዊ ምርጫ ዝካየድ ን90 መዓልቲ ሓላፍነት ይስከም’’ ዝብል ሰፊሩ ይርከብ። እዚ ናይ ሎሚ ወተሃደራዊ ዕልዋ ገይሩ ዘሎ ዚዳ ድማ ነቲ ኣብቲ ቅዋም ዘሎ ጥሒሱ ነቲ ሓጋጊ ኣካል ደምሲሱ ነቲ ቅዋም ድማ ኣደስኪሉ ብቃሕ ዝበሎ ሕጊ ክመሓደር እዩ ዝሸባሸብ ዘሎ። እዚ ከኣ እቲ ስልጣን ካብ ኢድ ዋንኡ ዝኾነ ህዝቢ መንዚዑ ኣብ መተርስታ ኣብ ትሕቲ ወተሃደራዊ ስልጣን ኮይኑ ኸመሓድር እዩ። ብርግጽ ድማ እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ትካላዊ ቅርጻን ድልዱል ምትእስሳርን ካብቲ ናይ ማሕበራዊ ትካላት ኣዝዩ ስለዝድልድል ቀልጢፉ ነቲ ስልጣን ክጭብጦ ከም ዝኽእል እቲ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ላቲን ኣመሪካ፡ ማእከላይ ምብራቕ ከምኡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝተፈጸመ ዕልዋታት ናብ ውተሃደራዊ ምልኪ ዘምርሐ ህያው ምስክር እዩ። ኣብዚ ክንመሃረሉ ወይ ክንጥቀመሉ እንኽእል እቲ ወትሃደራዊ ሓይሊ ኩሉ ግዜ ከም ሃገራዊ መሲሉ ንድሕነት ሃገርን ህዝብን እናበለ ዝወጽኦ ትካላት ኣቢሉ ነቲ ህዝቢ ንግዝኡ ከዘንግዖ ይኽእል እዩ። ወተሃደር ነቲ ስምዒት ህዝቢ እዩ ዝያዳ ክምዝምዝ ዝጽዕር። ንኣብነት ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ስርዓት ዝፈጸሞ ተግባራት ወይ እውን ዝኽተሎ ዝንበረ ስነሓሳብ እናተጻረረ እዩ ዝጎዓዝ። እሞ እዚ ኣብ ቦርኪና ፋሶ ዝተኻይደ ህዝባዊ ናዕቢ ንሱ እቲ ህዝቢ ዋንኡ ክንዲ ዝኸውን እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ናብ ጥቕሙ ክዛዝዎ እነሆ ድሮ ተተሓሕዝዎ ኣሎ። እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ እውን ነጋዛእ ርእሱ ኣብ ነንሓድሕዱ ከወዳደር ምዃኑ ድማ ዝይከሓድ ሓቂ እዩ። ስለዚ እታ ሃገር ካብ ዕልዋ ናብ ዕልዋ ገጻ ከትከይድ ከላ ጸጥታን ሰላምን ናይቲ ህዝብን፡ ቁጠባ እታ ሃገርን ስለዘንቆልቁል ምዕብልናን ዲሞክራስን ኣሰረን ይጠፍእ።
እዚ ናይ ቦርኪና ፋሶ ምስ ናይ ኤርትራዊ ተቓውሞ ምስ እነወዳድሮ እቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝብል እምበኣር ካብዚ ናይ ወተሃደራዊ ኣተሓሳስባ ናጻ ክኸውን ስለዘይክእል ነቲ ስልጣን ናይ ህዝቢ ክምንዝዕ ምዃኑ በቲ ዝጉጉሶን ዝህቦ መናፍሓትን ታህዲዳትን ምቁንጻባትን ህያው ምስክር ናይቲ ክበጽሖ ሓሲብዎ ዘሎ መወዳእታ ማዕርፎኡ እዩ። እዚ ናይ ቦርኪና ፋሶ ብህዝባዊ ናዕቢ ዝተኻየደ ኣገባብ ንደምበ ተቓውሞ ንኸይፈላለን ንኽሰምርን ዝደፋፍእ ናይ ሓሳብ ሓይሊ ምዃኑ ክርዳእ ከምዘለዎ እዩ ዝእምት። እቲ ኤርትራዊ ተቓውሞ ነታ ስልጣን ናይ ምብሓት ኣምር እንተዘይብሉ ኣብ ነንሓድሕዱ ዝቈራቘሰሉ ምንም ምኽንያት የብሉን። እቲ ዕጥቃዊ እባ ኩሉ ኣገባብ እባ እናበለ ክኸዶ ዝደሊ ዘሎ ጉዕዞ ህዝቢ ንምድንጋር እምበር እታ መወዳእታ ማዕርፎኡስ ንስልጣ ህዝቢ ምምንዛዕ እዩ ትርጉሙ።ምኽንያቱ ኣነ ንብሄረይ፡ ኣነ ንኣውራጃይ ኣነ ንሃይማኖተይ ወጽዓ እየ እሉ ዝብገስ ሓይሊ ነቲ ከምኡ ዘለዎ ስምዒት መዝሚዙ ንሓበራዊ ረብሓ ድምሲሱ ኣብ ስልጣን ዝመጸሉ ባይታ እዩ ዝምድምድ። ስለዚ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ዘሎ መላኺ ስርዓት ዝኾነ ይኹን ስያሜ ንሃቦ ብዘየገድስ ዕትቃዊ ቃልሲ ናብ ወትሃደራዊ ኣተሓሳስባ ስለዘምርሕ ንህዝቢ ኤርትራ ኣየዋጽኦን እዩ።
ድራር መንታይ
ኤርትራ ንመልእኽቲ ዕለተ ምውላድ ዳዊት ኢሳቕ ነጺጋWritten by ረዘነ ተስፋጽዮን ሽወደን
ኣብ ከተማ ሽወደን ስቶኮሆልም ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኤርትራ ብ 1200 ሽወደናውያን ዝተጻሕፈ መልእኽቲ ንጋዘጠኛን ገጣምን ዳዊት ኢሳቕ ክውሃበሎም ናብ ማዕጾ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኤርትራ ኳሕክሖም ምስተኽፍተሎም፡ ውሃብቲ መልእኽቲ ወከልቲ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምዃኖም ምስ ኣለለዩ፡ ኤምባሲ ኤርትራ ማዕጾ ዓጽዮም ነቲ መልእኽቲውን ኣይተቐበልዎን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት ሓደ ካብቶም ዘግነት ሽወደን ዘይብሉ ዝነበረ ልኡኽ ምልካውነት ብመንግስቲ ሽወደን ከም ተሰጐ ዝዝከርዩ። ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ምሉእ ስካንዲናቭያን ኣምባስደር ከምዘይብሉውን ዝፍለጥዩ። እዞም ኣብ ኣፍንጫ ወከልቲ ህዝብን ትካል ኣምነስትን ማዕጾ ዝዓጸው ኸኣ መብዛሕትኦም ዜግነት ሽወደን ዘለዎም ኣገልገልቲ ምልካዊ ስርዓት ኣስመራዮም። እዚ ጸገም መንግስቲ ሽወደንን ሕብረተሰብ ሽወደንንዩ። ገረብ ብሓኽላ ኮይኑ ስለ አሎ።
ዳዊት እሳቕ ወዲ 37 ዓመት ከሎዩ ብ 2001 ዓ.ም ብመንግስቲ ምልካውነት ኣስመራ ተኣሲሩ። ሎሚ ዕለት 26 ሕዳር ከኣ 50 ዓመት መሊኡ ኣሎ። ዳዊት ካብ 1992 ዜጋ ሽወደንዩ። ብዝነበሮ ፍቕሪ ሃገሩ ኤርትራን ህዝባን ኣብ ስነ ጽሑፍ ዝነበሮ እምነትን ብዝደፍኦ ወኒ ኸኣዩ ካብ ሽወደን ንኤርትራ ዝኸደ። ኣብቲ መጀመርያ ዓመታት ነጻነት ኣብ ሕዳስ ኤርትራ ዓምድታት ጽሑፋት ብስሙ ክጽሕፍ ድሕሪ ምጅማሩ፡ ክትዕ ኣብ ባህላዊ ጉዳያት ኣብታ ጋዜጣ ኣብ ተሳተፈሉ፡ ዋና ኣስነዳኢ ሓዳስ ኤርትራ ናብ ቤት ጽሕፈቱ ጸውዑ፡ ናብ ዓምዲ ክርክር ባህሊ ክወጸሉ ንዝለኣኾ ጽሑፍ ናብ ኢድ ዳዊት ኣረኪቡ፡ ከምዚ ዝኣምሰለ ጽሑፍ ካብ ምጽሓፍ እንተዘይተቖጢብካ ወይልኻ ኢሉን ኣፈራሪሁን ስዲድዎ ነይሩ። እዚ ድሮ ኣብ 1992ዩ። ዳዊት ይመሓየሹ ደኾን ካብ ዝብል እምነት ድኣምበር ዘይደምክሪያስውንውቶምሲ ብግቡእ ይርድኦ ነይሩዩ። ምጽባእ ደሞክራስን ህዝባዊ ሕቶን ብወከልቲ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሽወደን ካብ 1990 ብግቡእ ኣስተብሂሉሉን ተኻራኺሩሉንዩ። ዳዊት ኣስናዳኢ መጽሔት ኤርትራዊ ማሕበረሰብ ኣብ ሽወደን ድምጺ ኤርትራውያን ኣብ ዝነብረሉ ንመናውራ ወኪል ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሽወደን ብግቡእን ሓቅን ዝተማጎተዩ።
ድሕሪ ምውጻእ ሕጊ ፕረስ መስጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ንዕኡ ብምውካስ ከኣ ምስ ገለ ብጾቱ ነጻ ጋዜጣ ብስም ሰቲት እትሕተም ሰሙናዊት ጋዜጣ ኣውጺኡ፡ ብፍላይ ኣብቲ ነጻ ጽሑፋት ኣብ ኤርትራ ብመጠኑ ተኸሲትሉ ዝነበረ፡ ሰቲትውን ተረኣ ትጻወት ነይራ። ኣብ 2001 ከኣ ሰቲትን ኩለን ጀሚረን ዝነበራ ነጻ ርእይቶ ዘአንግዳ ዝነበራ ግዜጣታት ተወጊደን ኣስነዳእተንውን ዝእሰር ተኣሲሩ ዕድል ዝገበሩ ኸኣ ህይወቶም ንምድሓን ተሰዲዶም። ዳዊት ካብቶም ብዘይ ክስን መርትዖን ንዓሰርተ ሰለስተ ዓመት ቤተሰቡን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ከም ዘግኡ መንግስቲ ሽወደንን ክበጽሑዎ ሓቲቶም እዝኒ ምልካውነት ዛጊት ኣይፈቐደን ዘሎ።
ኣብዚ ሕጂ ዳዊት 50 ዓመት ዝገበረሉ ዕለት ማዕከናት ዜና ሽወደንን ኣገደስቲ ተራ ዘለዎም ሽወደናውያንን ሰልፍታትን ወጻኢ ጉዳይ ምኒስተርን ዳዊት ዝፍተሓሉ ሓድሽ መንገዲ ንምፍጣር ክስራሕ ለባዋኦም ከቕርቡ ከለው፡ ብፍላይ ድማ ላርሽ ኣዳክትሶን ዝተባህለ ሽወደናውን ኣባል ባይቶ ኤውርጳን፡ ናብ ወጻኢ ጉዳይ ሚንስተር ሽወደን ማርጎት ቫልስትሮም ኣብ ዝጸሓፎ፡ ንዳዊት ኣሲሩ ዘሎ ምልካውነት ብምኽፋል ግብሪ 2% ዜጋታት ሽወደን ክዛነ ቅኑዕ ስለዘይኮነ፡ እዚ ምእካብ ግብሪዚ ጠጠው ክብል ተማሕጺኑ ኣሎ። ዳዊት ኢሳቕ እቲ እንኮ ዜጋ ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሩ ዘሎ ምዃኑ ብምርዳእ ሕብረተ ሰብ ሽወደን ኣብ ስነ ኣእምሮኡ ዝሰረጸ ሕጋውን ሞራላውን ግደታ ዝስምዖ ኮይኑሎ። ነቲ መንግስቲ ሽወደን ንምፍታሕ ዳዊት ብስቕታ ዲፕሎማሲ እሰርሕ ኣለኹ ዝብሎ መግለጺኡውን ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእቱዎ ይርከብ።
ረዘነ ተስፋጽዮን
ሽወደን።
اعتقال 5 ارتريين ينتمون الي عصابات الاتجار بالبشرWritten by mirro.co.uk | dailymail.co.uk
أبانت السلطات الايطالية أن5 ارتريين ينتمون الي عصابات الاتجار بالأعضاء البشرية قد أصبحوا قيد الاعتقال. وأوضح دون ماكي من موقع mirro.co.uk | dailymail.co.uk الالكتروني أن أوراق التهمة الموجهة لهؤلاء تقول إنهم أعضاء في عصابات تهريب البشر التي تعمل علي تهريبهم الي اوربا عبر المراكب البحرية وتقتل من لا يستطيعون منهم دفع المبالغ المطلوبة ثمناً للتهريب لتستخلص منهم الكلى وأعضاء بشرية أخرى، أو تتعاهد معهم علي دفع الأجرة بعد العمل بأوربا وتهدد من لا يقومون بالدفع بالقتل وغيره من وسائل الإيذاء المختلفة.
أوضح التقرير أن 150,000 مهاجراً عبروا جزيرة لامبيدوزا الايطالية الي أوربا مات منهم غرقاً 3,000 مهاجراً.
المعتقلون هم: ميكائيل برهاني، الأمين المالي للمجموعة، والمتعاونين معه الآتية أسماؤهم:
هيلي سيفو، رئسوم قبرميكائيل، مكئيل هينوك وتسفاي بهتا.
العام الماضي (2013م) شهدت إيطاليا أيضاً اعتقال تاجر الأعضاء البشرية الشهير والخطير الاسرائيلي إغداليا توبر، وأضافت المصادر أن توبر كان يشتري تلك الأعضاء بأثمان زهيدة من البرازيل ويبيعها بأسعار عالية في دولة اسرائيل وتتم عمليات الذبح والسلخ والاستئصال في دولة جنوب افريقيا.
لمزيد من المعلومات يمكن الرجوع الي الرابط أدناه:
http://eastafro.com/Post/2014/10/14/5-eritrean-gang-members-arrested-for-human-trafficking/


text:
Kil
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 30 7 2020
ኣብ ከተማ ሺል፡ ኩሉ ንመዓልታዊ መነባብሮኹም ዘድልየኩም ነገራት፡ ኣብ ጥቕኹም’ዩ ክበሃል ይከኣል። እዚ ቅርበት’ዚ ከኣ’ዩ ቅሳነት ዝፈጥር ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ንምትሕግጋዝ ውን ዝተባብዕ እዩ። ነዚ መንፈሲ’ዚ ኸኣ፡ ኣብተን ኣብቲ ከተማ ብንጥፈት ዝዋስኣ ማሕበራት ክትርእይዎ ዘጸግም ኣይኮነን። ኣብዚ ከተማ’ዚ፡ መጻወቲ ሜዳ ጎልፍ፡ ዓቐበት መንሸራተቲ ጸወታ ብረድ፡ ማእከል ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ መጻወቲ ሜዳ ቴንስ ዝሓዘ ህንጻ፡ ስፖታዊ ህንጻታት፡ ክለብ-ፈረሰኛታን ሜዳ ኩዕሶን ይርከብ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ12,069
ስፍሓት መሬት407 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Karlstad 23 ኪሜ
- Örebro 130 ኪሜ
- Oslo 216 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ከተማ ሺል ኣብ ቪላታት፡ ክትገዝእዎ እትኽሉ ገዛውቲ ወይ ውን ኣብ ዝካረ-ኣባይቲ ክትነብሩ ትኽእሉ። ኣብ ኣብ ጥቓ ባሕሪ-ፍሪከን ዝርከብ ሎቫስትራንድ፡ ሓደስቲ መንበሪ-ኣባይቲ ንምስራሕ ተጸሚድና ንርከብ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብዚ ከተማ'ዚ ብብዝሒ ካብ ዝዝረቡ ካልኦት ቋንቋታት፡ ዓረበኛ፡ ዳሪ፡ ኢራነኛን ሶማልን፡ ካልእ ውሑዳት ሰባት ጥራይ ዝዛረብዎ ቋንቋታትን፡ ይርከቦም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ከተማ ሺል ኣስታት 1300 ኣባላት ዘለወን 100 ማሕበራት ኣለዋ። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው፡ ዝርዝራተን ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ማእከል ከተማ ሺል፡ ቤት-ንባብ፡ ድኳናት፡ ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን)፡ ድኳናት ዘገልገለ-ንብረትን ይርከብ። ናብታ 20 ማይል ርሒቓ እትርከብ ከተማ ካርልስታድ ብምኻድ ውን ዘድልየኩም ንብረት ወይ ኣቍሑ ካብ ድኳን ኢክያ ኬድዩም ክትዕድጉ ትኽእሉ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ሺል፡ 11 መንግስታዊ ከምኡ ውን ክልተ ናይ ግሊ ኣብያተ-ትምህርቲ፡ መውዓሊ-ህጻናት፡ክፉት መውዓሊ-ህጻናት ከምኡ ውን ማእከል-ስድራቤታት ይርከብ። ከባቢ ወርሒ ጥቕምቲ 2015፡ ኣብ ሞንስ-ባከ ሓዳስ መውዓሊ ህጻናት ክትክፈት ትጽቢት ይግበር። እቶም ናብ ከተማ ሺል ዝመጹ፡ መብዛሕትኦም ቆልዑ ዘለዎም ብዙሓት ስድራ-ቤታት ይርከብዎም።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
እታ ኣብ ሺል እትርከብ፡ ናይ ማእከላይ-ደርጃ ዝኾነት ቤት-ትምህርቲ ሳነርኡድስ፡ ኣብዚ ቐረባ እዋን ዝተመስረተት ኮይና፡ ኣብ ሽወደን ዝበለጸት ቤት-ትምርህቲ ናይ ምዃን መደብ ኣለዋ። ኣብ ማእከል ከተማ ሺል 4 ናይ መባእታን ማእከላይ ደረጃን ኣብያተ-ትምህርታት ይርከባ። ኣብ ዓዲታት ፋገርኦስ፡ ሆግቡዳን ቱሊታን ከኣ ተመሳሳሊ ኣብያተ-ትምህርታት ኣለዋ። ኣብ ከተማ ሺል፡ ናይ ላዕለዋይ-ደርጃ ቤት-ትምህርቲ የለን። መብዛሕትኦም ኣብዚ ከተማ ዝቕመጡ ተመሃሮ እምበኣር ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቶም ኣብ ከተማ ካርልስታድ ብምኻድ ይመሃሩ።
ዕድላት ትምህርቲ
ብቐረባ ዝርከብ ዩኒቨርስቲ፡ እቲ ኣብታ 20 ደቓይቕ ርሒቓ እትርከብ ዝርከብ ብስምታ ከተማ ዝጽዋዕ ካርልስታድ ዩኒቨርስቲ እዩ። እቶም ብርሕቐት ክትመሃሩ እትደልዩ ሰባት፡ ቁሩብ ገንዘብ ብምኽፋል፡ ነቲ ኣብ ቤት-ንባብ ሺል ዝርከብ ላርስቱድዮን ዝበሃል መምሃሪ ክፍሊ፡ ክትጥቀሙ ትኽእሉ። ኣብቲ ኣብ ከተማ ሺል ዝርከብ፡ ክፍሊ ትምህርቲ ንዓበይቲ፡ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ (ኤስ-ኤፍ.ኢ)፡ ክትመሃሩ ትኽእሉ። ብመንገዲ ናይታ ኣብ ክሪስቲነሃምን እትርከብ ህዝባዊ-ዮኒቨርስቲ ውን ንሕብረተ-ሰብ ሽወደን ዝምልከት ትምህርቲ፡ ብቋንቋኹም ይወሃበኩም።
ንከተማ ሺል ዝምልከት ኣፍልጦኹም ንምዕባይ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ነቲ ኣብኡ ዘሎ ፎልምታት ክትርእዩ ትኽእሉ። ገለ ካብዚ ፍልምታት'ዚ፡ ውለዶም ምስኦም ዘየለዉ ትሕቲ-ዕIድመ ስደተኛታት ጸወታ-ብረድ (ስላሎም) ክላመዱ እንከለዉ ክትርእዩ ትኽእሉ። እዚ ፊልምታት'ዚ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ትረኽብዎም።
ብዛዕባ ትምህርቲ ኣባጽሕ ኣብዚ ዝስዕብ ኣንብብ፡
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ከተማ ሺል ማእከል-ጥዕና ኣሎ። ኣብቲ እዚ ሕክምና ዝርከበሉ ህንጻ ውን ማእከል-ስድራቤታት፡ ኣሎ። እዚ ማእከል-ስድራቤታት'ዚ፡ መራኽቢ ወለዲ ክኾኑ ዝጽበዩን ወለዲ ዝኾኑን ቆልዑን እዩ። ኣብ ከተማ ሺል ክልተ ክሊኒካት-ስኒ ይርከባ። ህጹጽ ሕክማናዊ ኣገልግሎት ምስ እትደልዩ፡ ናብ ከተማ ካርልስታድ ክትከዱ ኣለኩም።
ሓልዮት፡ ክንክን ጥዕናን ክንክን ሕማምን ኣብዚ ኮሙን
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምምሕዳር ከተማ ሺል፡ ተርጎምቲ ካብ ማእከል-ተርጎምቲ ከተማ ካርልስታድ ይቆጽር። ከም ኣካል መስርሕ ምውህሃድ ከኣ፡ ምስ መንግስታዊ ትካላት ኣብ እትገብርዎ ርኽክባት፡ ኣድላዪ ምስ ዝኸውን፡ ተርጓሚ ክግበረልኩም ይኽእል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ጅኦግራፊካዊ ኣቐማምጣ ሺል፡ ናብ ዝኾነ ኣንፈት ንምጋሽ ስሉጥ ይገብሮ። ብባቡር ወይ ኣውቶቡስ ናብ ካርልስታድ 15 ደቓይቕ ኡወስድ። ናብ ስቶክሆልም፡ ዮቶቦሪ ወይ ውን ኦስሎ 3 ሰዓታት ይወስድ። እቲ 8 ኪሎ-ሜተር ርሒቁ ዝርከብ መዕርፎ-ነፈርቲ ካርልስታድ፡ ናብ ዝኾነ ክፋላት ዓለም ንምጋሽ ኣዝዩ ስሉጥ ይገብሮ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ከተማ ሺል፡ ብርክት ዝበላ ነኣሽቱ ትካላትን ዓበይቲ ኣብ ምስናዕ ዘተኮራ እንዱስትሪታት ኣለዋ። ወነንቲ ትካላት ወይ ውን ሓደስቲ ትካላት ክገብሩ ዝሓስቡ ሰባት ሓሳባት ንምልውዋጥን ምኽሪ ንምውሳድን ምስ ክፍሊ ትካላዊ ንጥፈታት ምምሕዳር ከተማ ክዘራረቡ ይኽእሉ። እቶም 10 ዝኾኑ ኮሚተ ትካላዊ ንጥፈታት ናይ ዝተፈላለየ ጽላታት ድሕረ-ባይታ ዘለዎም እዮም። ተወሳኺ ሓበሬታ ኣድራሻ ናይዞም ሰባትን ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ: ትረኽብዎ።


text:
Radio Erena: 31 January 2021
ፈረንሳ፣ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣዝዩ ከምዘተሓሳሰባ ገሊጻ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ፈረንሳ ብ29 ጥሪ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ዋሕዲ መግቢ፣ ኣብ መዓስከራት ሕጻጽን ሽመልባን ንዝርከቡ ስደተኛታት እውን ብከቢድ ጸልዩዎም ብምህላዉ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ቅልጡፍ ፍታሕ ክገብረሉ ጸዊዑ።
ፈረንሳ፣ እቲ ብውድብ መግቢ ዓለምን፣ ተጸዋዒ ስደተኛታትን ዝካየድ ዘሎ ጻዕርታት ድሕሪ ምምጓስ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ እዘን ኣህጉራውያን ትካላት ብናጽነት ክንቀሳቐሳ፣ ባይታ ከጣጥሕ ጸዊዑ።
ብፍላይ እቲ ኣብ ትግራይ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝቐርብ ዘሎ ክስታት ገበን ኣንጻር ሰብኣውነትን ምግሃስ መሰላትን፣ ብናጻ ኣካል መርመራ ክካየደሉ፣ ገበነኛታት ከኣ ግቡእ ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰደሎም፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዘይወዓል ሕደር ከተግብሮ ከምዘለዎ ፈረንሳ ጸዊዓ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ፈረንሳ፣ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ፊንላንድ ዝተመርሐ ወኪል ሕብረት ኤውሮጳ በጺሑዎ ዘሎ ደረጃ ኣመጒሱ።
ኢትዮጵያን ሱዳንን ብዶብ ዝተላዕለ ግርጭት ሓድሽ ወተሃደራዊ ወጥሪ ምስፋኑ፣ ናብ ምሉእ ወተሃደራዊ ግጭት ከይዓርግ፣ ክልቲኦም ወገናት ብሰላማዊ መንገዲ ፍታሕ ክረኽቡሉ፣ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ፈረንሳ ብተወሳኺ ይጽውዕ።
========================


text:
ትካል ገንዘብ ዓለም “አይኤምኤፍ” ካብ ዝቕፅል 2022 ክሳብ 2026 ዓ/ም/ፈ ኢትዮጵያ ዝህልዋ ድምር ምህርቲ ዕብየት “ጂዲፒ” ክእምት ከምዘይከኣለ ገሊፁ።
እቲ ትካል ነዚ ዝበለ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት እታ ሃገር ብዘይተለመደ ምኽንያት ምንቁልቋል ብምህላው ንምግማት ከምዘፀግም ሓቢሩ።
ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ሃገራዊ ምህርቲ ኢትዮጵያ ክልተ ሚእታዊ ዝተመዝገበ እንትኸውን እዚ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ዝነበረ ብኣርባዕተ ዕፅፊ ዝተሓተ ምዃኑ ኣቃሊዑ።
ኢትዮጵያ ኣብ ግዜ መሪሕነት ህወሓት/ኢህወዴግ ንተኸታታሊ 10 ዓመታት 11 ሚእታዊት ዕብየት ቁጠባ ተመዝግብ ከምዝነበረት ዝፍለጥ ኮይኑ ኣብ ኣፍሪቃ ቅልጡፍ ዕብየት ካብ መንጎ ዝነበራ ሃገራት ሓንቲ ከምዝነበረት ይዝከር።
ኢትዮጵያ፡ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ኵናት ምውላዓ ኣብ ከቢድ ቁጠባዊ ቅልውላው ወዲቓ፡ ናህሪ ዋጋ ሸቐጣ ሸጥን ሃለቕቲ ንብረትን ሰማይ ከምዝተቖለለ ይፍለጥ።


text:
Radio Erena: 11 February 2020
ኣብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣጋጢሙ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ፣ ካብ ሃገር ናብ ሃገር እናስፋሕፈሐ ናብ ኡጋንዳ በጺሑ።
እቲ ካብ ኬንያ ሰጊሩ ናብ ኡጋንዳ ኣትዩ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ፣ ኣሙዳት ናብ ዝተባህለ ዞባ ኣጥቂዑ ከምዘሎ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
እቲ ዕስለ ኣንበጣ ከውርዶ ዝኽእል ሓደጋ ንምክልኻል፣ ናይ ኣስታት 4.5 ሚልዮን ዶላር ህጹጽ ባጀት ተዳልዩ ከምዘሎ እቲ ቤት ጽሕፈት ገሊጹ።
መንግስቲ ድሮ ኣብ ምንጻግ ጸረ ኣንበጣ ዝዋፈሩ ሰብ ሞያ ናብቲ ዞባ ልኢኹ ከምዘሎ ዝሓበረ እቲ ቤት ጽሕፈት፣ ምስ ኬንያ ብሓባር ብነፈርቲ ጸረ ኣንበጣ ናይ ምንጻግ መስርሕ ንምውዳድ ዘተ ተጀሚሩ ከምዘሎ ኣረጋጊጹ።
ወራር ዕስለ ኣንበጣ፣ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ኣብ ሓያሎ ከባቢታት ኤርትራን ኢትይጵያን’ውን ደጊሙ ክርአ ከምዝኽእል ውድብ መግብ ሕርሻን ሰሙናዊ ዝዝርግሖ ዘሎ መዘኻኸሪ የጠንቅቕ።
እቲ ውድብ፣ በዚ ኣስታት ሰለስተ ወርሑ ኣቝጺሩ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ተወሳኺ ዕንወት ከየብጽሕን ንዝተሃስዩ ሓረስቶት ንምሕጋዝ ዝውዕልን ኣስታት 70 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ካብ ለገስቲ ሓቲቱ ኣሎ።
ሶማልን ፓኪስታንን ብሰንኪ ወራር ዕስለ ኣንበጣ፣ ህጹጽ ሃገራዊ ሓደጋ ምእዋጀን ይፍለጥ።
==============


text:
ጻውዒት ንምስረታ ፈነወ ሳተላይት ቴለቪዥን ኣሰና ናብ ኤርትራ
እታ ንዓሰርተ ዓመት መመላእታ፡ ወለንታዊ ገንዘባዊ ወፈያ ብምግባር ዝደገፍኩማ ራድዮ ኣሰና፡ ብሕልፊ ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ተዓፊኑ ዝርከብ፡ ብቑዕ ኣገልግሎት ኢንተርነት ዘይብሉ፡ ብሓደ መንግስታዊ ማዕከን ዜና ዝጸመመ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ዓፈና
እታ ንዓሰርተ ዓመት መመላእታ፡ ወለንታዊ ገንዘባዊ ወፈያ ብምግባር ዝደገፍኩማ ራድዮ ኣሰና፡ ብሕልፊ ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ተዓፊኑ ዝርከብ፡ ብቑዕ ኣገልግሎት ኢንተርነት ዘይብሉ፡ ብሓደ መንግስታዊ ማዕከን ዜና ዝጸመመ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ዓፈና ምልኪ ተርቢዑ ዝበጽሖ ዘሎ ሳላ ደገፍኩም እነቃልሖ ድምጺ ሓቅን ፍትሕን ነቒሑ፡ ንምልኪ `ፎእ` ኢሉ ካብ ምጽያን ሓሊፉ ንምጽራጉ ፍኒሕኒሕ ኣብ ዝብለሉ ደረጃ ምብጽሑ፡ ወፈያኹምን ጻዕርናን ተደሚሩ ዘመጽገቦ ዓወት እዩ `ሞ፡ ብስም ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ምስጋና ይብጻሕኩም!
እዚ እዋን`ዚ፡ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ፡ መሰረታዊ መሰል ምግላጽ ሓሳባት ህዝቢ ኤርትራ ኣጊዱ፡ ኣእምሮኡ ብነጻ ከይሓስብ ኣደንቊሩ ንዓመታት ዝፈጸሞ ገበን ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት፡ ውልቀመላኽነት፡ ሕገ-ኣልቦነትን ዕንደራን ከይኣክል፡ ግልጽናን ተሓታትነትን ብዘይብሉ መንገዲ፡ ነቲ ኣብ ክልተ ዙርያ ደማዊ ኲናት ምስ ኢትዮጵያ፡ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ መስዋእቲ ከፊሉ ዘረጋገጾ ናጽነትን ዝዓቀቦ ልኡላውነትን ብውዲት ኣብ ሓደጋ ኣእትዩዎ ከምዘሎ ዝተጋህደሉ ጂኦ-ፖለቲካዊ ጣልቃታት ዝሓላለኾ በዳሂ እዋን ብምዃኑ፡ ንዓኹምን ንኣሰናን ተወሳኺ ድርብ ቃልስን ሓላፍነትን ዝሓትት እዋን እዩ።
እዚ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ንህዝቢ ኤርትራ የዐሚቱ፡ ብኢደወነኑ ብስም መስርሕ ሰላም ዘካይዶ ዘሎ ንናጽነት ኤርትራ ዝጻባእ ግልጽናን ተሓታትነትን ዘይብሉ ስጉምቲ፡ ነቲ ናይ መሰል፡ ናይ ሕጋዊ ስርዓትን ደሞክራስን ሕቶ ዝነበረ ብድሆ ህዝቢ ኤርትራ ብራኸ ወሲኹሉ ኣብ ዘለወሉ ህሞት፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብውዲት ውልቀመላኺ ኢሳይያስን መሻርኽቱን ከይተንበርከኸ ቃልሱ ብዝለዓለ ኒሕን ሓቦን ንምቕጻል፡ ኣሰና፡ ዓቕሚ ኤርትራውያን ኣተሓባቢራ ብዝለዓለ ሞያዊ ርቀትን ተዓጻጻፍነትን ንምምካቱ ድልውቲ ምህላዋ ደጊማ ተረጋግጸልኩም።
በዚ መሰረት፡ ኣብዚ ኣብ ሃገርና ዓሞቚቲ መራሕቲ ሓሳባት ናይ ምፍልፋል ጽምኢ ኣጋጢሙሉ ዘሎ ጽንኩር እዋን፡ ኣሰና፡ ኪኖ `ቲ ንነዊሕ እዋን ከተካይዶ ዝጸንሐት ምንጽብራቕን ምቅላዕን ፖለቲካዊ ቅልውላው ኤርትራ፡ ብሰፊሕ ተሳታፍነት ህዝቢ ኣብ ሃገርና ቅልጡፍ ፖለቲካዊ ለውጢ ብምምጻእ፡ ነቲ ዘቤታዊ ውድቀት፡ ዞባዊ ምዝመዛን ኣህጉራዊ ውዲትን ብዝፈጠሩዎ ሽርክነት ንሃገርና ኤርትራ ኣንጸላልዩዋ ዘሎ ሓደጋ ብምቕልባስ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ትንሳኤኡ ኣረጋጊጹ፡ ሕጋዊ ስርዓት ብምትካል ብፍትሒ ዝመሓደረሉ ሃዋህው ንምፍጣር ዘኽእል ንኹሎም ኤርትራውያን መስሕብ ኮይኑ ዘገልግል ፈነወ ሳትላይት ቴለቭዥን ናብ ኤርትራ ንምትእትታው ወጢና ኣላ።
ፈነወ ሳተላይት ቴለቪዥን፡ በቲ ኣብ ልዕሊ ራድዮ ዘለዎ ርኡይ ብልጫ፡ እቲ ናጽነቱን ልኡላውነቱን ኮነ ሃገራዊ መንነቱ ንምብራዝ ሓያል ፈተነ ገጢሙዎ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ምትእስሳሩ ኣሐይሉ ተጻባእቱ ንምስዓር፡ ዛዕባ ምእላይ ውልቀመላኽነት ቀዳማይ ኣጀንዳ ንምግባር፡ ከምኡ `ውን ኣብ ዑና ውልቀመልኪ ክትከል ብዛዕባ ዝብህጎ ሓድሽ ስርዓት ኤርትራ ሓሳባት ንኽለዋወጥን ሓባራዊ ራእይ ከማዕምብልን ዘኽእሎ ሃገራዊ መራኸቢ መድረኽ እዩ።
ብዙሓት ኤርትራውያን እዚ መደብ`ዚ ብቐዳምነት ክስራዕ ዘለዎ እዋናዊ ጉዳይ ምዃኑ ብምዝኽኻር፡ ተበግሶ ክንወስድ ዘቕረብኩምልና መዘኻኸሪ ዘተባብዕ እዩ። በዚ መሰረት፡ ኣሰና ፋውንዴሽን፡ ኣብ ርእሲ ናብ ኤርትራ እትፍንዎ ዘላ መዓልታዊ ሳተላይት ራድዮ፡ ፈነወ ሳተላይት ቴለቪዥን ንምምስራት ኩሉኹም ኤርትራውያን ኢደይ ኢድካ ብምባል ክትተሓባበሩ ጻውዒቱ የቕርብ።
ነዚ ሃገራዊ ፕሮጀክት ሳተላይት ቴለቪዥን `ዚ ንምዕዋት ግን 1 ዶላር ንመዓልቲ፡ 30 ዶላር ንወርሒ ወይ ድማ 365 ዶላር ንዓመት ዘበርክቱ ሓደ ሽሕ (1000) ውፉያት የድልዩ። እዚ ኣበርክቶ`ዚ ካብ ዕለታዊ መነባብሮ ስድራቤት ክቃወስ ከሎ ቀሊል `ኳ እንተዘይኮነ፡ ምስቲ ኣብዚ እዋን ንሃገርና ገጢሙዋ ዘሎ ብድሆ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዝወርዶ ዘሎ ዓመጽን ጥልመትን፡ ከምኡ `ውን እቶም ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝርከቡ ኣሓትናን ኣሕዋትን ከርእዩዎ እንጽበዮም ተወፋይነት ክወዳደር ከሎ ወጻዒ ኣይኮነን። ስለዚ ኩሉ ኤርትራዊ ነዚ እዋናዊ ዕማም`ዚ ከም ሃገራዊ ወፈራ ርእዩ ብተወፋይነት ክተሓባበር ኣሰና ትጽውዕ።
እቲ ናይ ምዝገባ ወፍሪ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ማለት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ ክጠቓለል ከሎ፡ ኣብቲ ካልኣይን ሳልሳይን ወርሒ፡ ካብ ሕዳር ክሳብ ታሕሳስ 2018፡ ፈነወ ቴለቪዥን ናብ ኤርትራ ክጅምር እዩ።
ግዱሳት ኣበርከቲ ኣብ ገጻት መርበብ ሓበሬታ ኣሰና archive.assenna.com ኣብ ዝርከብ ናይ PayPal ከምኡ `ውን HSBC Bank ወርሓዊ ወፈያ ወይ ዓመታዊ ወፈያ ብምግባር፡ ከምኡ `ውን ሎሚ ቕነ ኣብ ዘውጻእናዮ ናይ ኣሰና ሓድሽ ገጽ Patrons (https://www.patreon.com/ASSENNA) በጺሖም ብምምዝጋብ ወርሓዊ ኣበርክቶ ክትገብሩ ትኽእሉ።
በብኸተማኡ ጉጅለታት ኣዕሩኽ ኣሰና ብምምስራት ወይ ብማሕበራት ከወፍዩ ዝደልዩ `ውን ብተመሳሳሊ መንገዲ ወርሓዊ ወይ ዓመታዊ ኣበርክቶ ክገብሩ ትኽእሉ።
ብ ባንክ፡ PayPal ይኹን Patrons ወርሓዊ ወይ ድማ ዓመታዊ ወፈያ ድሕሪ ምብርካትኩም፡ ኣብዚ ዝስዕብ ን ፕሮጀክት ሳተላይት ቴለቪዥን ኣሰና ዝትሓዝአ ኢመይል መልእኽቲ ክትሰዱልና ድማ ነዘኻኽረኩም – assennatv@gmail.com
ሕጂ `ውን መርፍእ ኣለና ፈትሊ ኩኑና!
ፕሮጀክት ሳተላይት ቴለቪዥን ኣሰና
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ!
25 መስከረም 2018


text:
Radio Erena: 18 August 2019
ንሓያሎ ሳምንታት ኣብ ወጥሪን ክትዕን ዝጸንሐ ዘተ ሰላም ሱዳን ብምፍራሙ ዝተጸወዐ ናይ ጽምብል መዓልቲ፣ ኣብ ህዝቢ ሱዳን ዝተሓዋወሰ ስምዒት ፈጢሩ።
እቲ ቀዳም 17 ነሓሰ ክኸውን ዝተመርጸ ጽምብል፣ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሱዳናውያን እኳ እንተተጸምበርዎ፣ ዝበዝሑ ካብኣቶም፣ ውግእ ሓድሕድን ምቅታል ደው ምባሉ ደኣምበር፣ ነቲ ስምምዕ ሰላም ምሉእ ብምሉእ ተኣማሚኖምሉ ከምዘይኮኑ ንማዕከናት ዜና ዓለም ገሊጾም።
ከምዝፍለጥ ሓያሎ ዕጡቓት ተቓወምቲ ውድባት፣ ነቲ ስምምዕ ሰላም ስለዘይደገፋኦ፣ ኣብቲ ጽምብል ከምዘይሳተፋ ኣቐዲመን ኣፍሊጠን እየን።
ፖለቲከኛታት ሱዳን ብወገኖም ኣብ ዝህብዎ ዘለዉ ትንታነ፣ እቲ ወተሃደራዊ ቆንስል ንዝመጽእ ዓመትን መንፈቕን ስልጣን ኣብ ዝሕዘሉ፣ ንኩሉ ክገጥሞ ዝኽእል ዕንቅፋት ዝበሎ ሓይሊ ብስቱር ከጥፍእ ዕድል ክረክብ እዩ ክብሉ፣ እቲ ቆንስል ስልጣኑ ክገድፍ መደብ ከምዘይብሉ ይገልጹ።
እዚ ብሓያሎ ፖለቲከኛታት ሱዳን ተቐባልነት ዘይረኸበ ስምምዕ ሰላም፣ ንጠለብ ህዝቢ ሱዳን ዝምልስ ኣይኮነን ክብል ሰውራዊ ግንባር ሱዳን ብወገኑ ነቲ ጽምብል ተሓሲሙዎ ኣሎ።
መራሕቲ ሃገራት ደቡብ ሱዳን፣ ኬንያ፣ ጫድን ኢትዮጵያን፣ ኣብቲ ጽምብል ናይ ክብሪ ዕዱማት ክኾኑ እንከለዉ፣ ወከልቲ ኩወይት፣ ስዑዲ ዓረብን፣ ባሕረይንን ከኣ ክርከቡ ምዃኖም ማዕከናት ዜና’ታ ሃገር ገሊጸን።


text:
Radio Erena: 26 July 2018
ብሰንኪ ኣብ ኢትዮጵያ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ኩነታት ኣብ ክልተ ተገሚዓ ዝጸንሐት ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ከምዝሓበረት ፋና ዝተባህለ ማዕከን ዜና እታ ሃገር ሓቢሩ።
እታ ን27 ዓመታት ተኸፋፊላ ዝጸንሐት ቤተክርስትያን ከምዝሓበረት ዝግለጽ ዘሎ፣ ኣብ መንጎ’ቶም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻኢን ዝርከቡ ሲኖዶስ ድሕሪ ዝተኻየደ ናይ ዕርቅን ሰላምን መስርሕ’ዩ።
እታ ቤተ ክርስትያን፣ ናይ ስደትን ናይ ውሽጢ ሃገርን ዝብሃል ሲኖዶስ ተሪፉ ብሓደ ክቐውም ኣብ ስምምዕ ድሕሪ ምብጽሓ፣ ብሰንኪ ምክፍፋላ ተመቓቒሉ ዝጸንሐ ምእመናን’ውን ናብ ሓደ ንምስማሩ ክትሰርሕ ምዃና ቃል ኣትያ።
እዚ ናይ ዕርቅን ሰላምን መስርሕ ዝተጀመረ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ምስ መራሕቲ ሃይማኖት ድሕሪ ዘካየዶ ሰፊሕ ምምይጥ’ዩ።
ኣቐዲሙ’ውን ብተመሳሳሊ ጉዳያት ተኸፋፊሉ ዝጸንሐ መጅልስ ናይ እምነት ምስልምና ብሓባር ክሰርሕ ከምዝወሰነ ምንጭታት ዜና ካብታ ሃገር ኣረጋጊጾም’ዮም።
ኣብ ኤርትራ’ውን ከምዚ ናይ ኢትዮጵያ፣ ብሰንኪ ምትእትታው መንግስትን ፖለቲካን፣ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኣብ ክልተ ተገሚዓ ከምዘላ ይፍለጥ።
ፓትርያርክ እታ ቤተ ክርስትያን ብጹእ ዎ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮንስ’ውን ነዚ ዝሓለፈ 15 ዓመታት ኣብ ማሕዩር ክርከቡ እንከለዉ፣ እታ ቤተ ክርስትያን ድሕሪ ሞት እቶም ብህግደፍ ዝተሓርዩ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ፣ ብዘይኣላዩ ተሪፋ ብፖለቲካውያን መራሕቲ ትመሓደር ከምዘላ ይፍለጥ።
ብሰንኪ ተመሳሳሊ ጸገማት፣ ኣውቓፍ ናይ ኤርትራ’ውን ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ሕጋዊ ሙፍቲ ክትክእ ከምዘይክኣለ ይግለጽ።
===================


text:
ምእንቲ ቅኑዕ ናይ ምዝገባ ኣድራሻ ኪህልወካ፡ ክትግዕዝ ከሎኻ ንስካተቨርከት/ቤትጽሕፈት ቀረጽ ኣመልክት። ነዚ ንምግባር ገንዘብ ኣይክፈሎን እዩ፡ ብ e-tjänsten ኢኻ እትገብሮ።
ምግዓዝካ ኣቐዲምካ ወይ ምስ ገዓዝካ ድሕሪ ሰሙን ሓብር። ሽዑ እቲ ኣድራሻኻ ካብታ ዝገዓዝካላ መዓልቲ ይጅምር። ድሕሪ ምግዓዝካ ካብ ሰሙን ንላዕሊ ደንጕኻ ምስ እትሕብር፡ እቲ ሓድሽ ኣድራሻኻ ካብቲ ሓበሬታኻ ናብ ስካተቨርከት ዝበጽሓሉ እዋን እዩ ዚጅምር።
ኣብ ውሽጢ ሽወደን ኮይነ ክግዕዝ ከሎኹ እንታይ ክሓስብ ይግበኣኒ?
ኣብ መንጎ ናይ ምግዓዝ ሓበሬታን ንፖስታ ተቐቢልካ ምልኣኽን ፍልልይ ኣሎ
ዘይተፈቕደሎም ሰባት ኣድራሻኻ ከይልውጥዎ ተጠንቀቕ
ኣብቲ እትመሃረሉ ቦታ ኢኻ እትምዝገብ
እቶም ንወግዓዊ ደብዳበታቶም ዲጂታላዊ ሳጹን ፖስታ/ዲጂታላ ብረቭሎዳን ዘለዎም ሰባት እቲ ናይ ምዝገባ ኣድራሻኦም ኣብ ደብተርና ምስ ተለወጠ ብቕልጡፍ ሓበሬታ ኪረኽቡ እዮም። እቲ ኣገልግሎት ብናጻ እዩ፡ ኣድራሻ ንምክትታል ድማ ቅልጡፍን ውሑስን እዩ።
ካብ ስካተቨርከት ወይ ካልእ መንግስታዊ ትካል ወግዓዊ ደብዳበ ኪመጸካ ከሎ ብኤስኤምኤስ ወይ ብኢመይል ክኾነልካ ምስ እትደሊ ኣብቲ ዲጂታላዊ ሳጹን ፖስታ/ዲጂታላ ብረቭሎዳን ግለጽ
ኣብቲ minameddelanden.se ከመይ ጌርካ ውሑስ ዲጂታላዊ ሳጹን ፖስታ ከም እትረክብን፡ ካብ ስካተቨርከትን ካልእ መንግስታዊ ትካላትን እንታይ ዓይነት ፖስታ ብዲጂታላዊ መገዲ ከም እትረክብን ሓበሬታ ኣሎ።


text:
ዎ ኩቡር ህዝቢ ኤርትራ ሃገር እናዳጠፍኣት ሰብ እንዳ ተቐዝፈ ጸልማት እንዳዓዘዘ ጓይላ ዳንኬራ ሳዕስዒት ኣይድልን እዩ። ኡይ እዩ ዘድሊ ከም ሰብ ነነዌ ከሊ ተኸዲንካ ንኣምላኽ ሰማይ ርድኣና እዩ ዘድሊ። ኣሕዋትና ኣብ ምድረበዳ ሊብያን ባሕሪ ሜድትርንያን ዝተቐዝፉ ቖጻሪኦም ይቕጸሮ። ኣብ በረኻ ሲናይ ኩሊቶም እናተሸጠ ካልእ ኣኣነዋሪ ዓመጽ ዝወርዶም ዘሎ ኣሕዋትና ማእለያ የብሎምን። መንእሰያትና ኣብ በረኻን ስደትን ከርተት ይብሉ ኣለዉ፣ ብዘይመጻኢ ኣብ ፈቐዶ ማዓስከር ስደተኛታት ተዓቒቦም ኣለዉ።
ኤርትራውያን ግዜ ሳዕስዒት ግዜ ጓይላ ግዜ ፊስቲቫል ኣይኮነን። ሰዓት ንስሓ ግዜ ዋያትና ንብዓትን እዩ። ኤርትራ ምድሓን ትደሊ ኣላ። ካብ ጎቢጡ ሒዝዋ ዘሎ ሓይሊ ጸልማትን ኣጋንንትን። ናጽነት እንታይ ድዩ ትርጉሙ? ሳዕሲዒት? ጓይላ? ዳንኬራ? መደረ? ኣይኰነን። ኣንቱም ኤርትራውያን ዘይንእዊ ንኣምላኽ ምሕረት ክገብረልና ዘይንሓቶ። ንዘልኣለም ንገዛእ ርእስና ኣብ ስቓይ ክትነብር ምርጫና ድዩ? ኣምላኽ ጸዊዒካዮ ዝምልስ የእዊኻ ዝረድእ እኰ እዩ። ልዕሊ እዚ ዘሎና ጸልማት እንታይ ክመጸና? ልዕሊ እዚ ንሓልፎ ዘሎና መከራ እንታይ ክወርደና? ልዕሊ እዚ ንስደዶ ዘሎና ፍልሰት እንታይ ክመጸና? ልዕሊ ሞት መንእሰያትና እንታይ ክመጸና? ኣምላኽ ሰማይ ክንምለሶ ይደሊ ኣሎ።
ኣብዚ ሰዓት እዚ ሃገርና ኤርትራ ብኹሉ ሸነኻታ ኣብ ስቓይን ምረትን እያ ዘላ። ነዚ ኩነት እዚ ክኽሕዶ ዝደሊ ሰብ ከኣ እንትርፎ ኣእምርኡ ዝሰሓተን ሓልዮትን ፍቕርን ዘይብሉ እንተ ዀይኑ እቲ ኩነታት ንኹሉ ቁሉዕ እዩ። ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ፖሎቲካዊ ኢኮኖሚያዊ ውድቀት ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ ደረጃ በጺሑ ይርከብ።
ኣብ ሃገርና ኤርትራ ዝግበር ዘሎ ኢሰብኣዊ ግፍዕን ምሕደራን ብኣእምሮ ክትግምቶ ብልብኻ እውን ክትሓስቦ ኣዚዩ ከቢድ ልዕሊ ኣእምሮ እዩ። ሰብ ከም እንስሳ ናብ ቤት ማሕረድን ማእሰርትን ዝውሰደሉ ሰዓት እዩ። ኣቦታትን ኣዴታትን ኣብ ከቢድ ጭንቂ መንእሰያት ኣብ ፈቐዶ ስደትን በረኻን ከርተትን ህጻውንቲ ኣብ ከቢድ ዓዘቕቲ ጥሜት ኣለዉ።
ሎሚ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎን ካብ ሃገር ተሰዲዱ ኣብ ሰደት ዘሎን ዝዀነ ኤርትራዊ በዚ ሓለንጊ ስቓይ ዘይተገርፈ የሎን። ኣብ ታሪኽ ኩሉ ከምዚ ሕጂ እውን ንሃገርና ጸልማት ከቢብዎ ኣይፈልጥን። ሰብ ካብ ኣዚዩ ሕሰም መነባብሮ ጉልባቡ ቐሊዑ ኣብ ምልማን ተዋፊሩ ይርከብ። ሰብ ፍትሒ ተደፊንዎ ኣብ ገዛ ከም ከልቢ ተሓይሩ ይውዕል ኣሎ። እቲ ስቓይ ብዙሕ እቲ መከራ መዘና ኣልቦ እቲ ኢሰብኣዊ ተግባር ልዕሊ ዝጸሓፍ ቃላት እዩ።
እዚ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣጎልቢቡ ዘሎ ድነ ጸልማት ካብ ሰብን ሰብኣዊ ሓይልን መፍትሒ የብሉን። ቃል ኣምላኽ ክዛረብ ከሎ ከምዚ እዩ ዝብል የዒነተይ ናብ ኣኽራን የልዕል ኣለኹ ረድእየተይ ካበይ እዩ ዝመጸኒ ረድኤተይሲ ካብቲ ሰማይን ምድርን ዝፈጠረ እግዚኣብሄር እዩ ዝመጸኒ ይብል። እወ ሕጂ እውን ነዛ ሃገር ተስፍኣ እቲ ከም ሃገር ክንቀውም ዘኽኣለና እግዚኣብሄር ኣምላኽ ጥራይ እዩ። ሎሚ ኣብዚ እዋን እዚ ካብ ማንም ሰዓት ንላዕሊ ድምጽና ናብ ኣምላኽ እንእውየሉ ሕጂ እዩ። ቃል ኣምላኽ ወሲኹ እዚ ብስመይ ዝተሰምየ ህዝቢ ትሕት እንተ በለ ካብ ኩፉእ መንገዱ ኸኣ እንተ ተመሊሱ ገጸይ ከኣ እንተ ደለየ ኣነ ኣምላኽ ሰማይ ክሰምዖ ምድሩ ክፍውስ ክምለሶ እየ እዩ ዝብል ስለዚ ዎ ኤርትራውያን ናብ ኣምላኽ ንመለስ። ገጹ ንድለ ኣይንዓሹ ልዕሊ እዚ ዘሎና መከራ ከይመጸ ኸሎ ናብ ኣምላኽ ንማህለል።
እዚ ድነ ክቕንጠጥ ጽዋእ መከራ ክድፋእ ኣኽሊል ጽድቂ ክነግስ ፍትሒ ክገዝእ ኩላትና ናብ ፈጣሪ ነእዊ። እዚ ግዜ እንበኽየሉ ንኣምላኽ ብንስሓ ምሕረት ክገብረልና እንሓተሉ ሰዓት እምበር እንስዕስዓሉ እንጀሃረሉ እዋን ኣይኮነን። ኣብዚ እውና እዚ ክንየትሉ እንኽእል ዘነይተናን ዘሕብነና ነገር የሎን። ብኣንጻሩ ብዘሎ ኩነታት ክንሓፍር በዚ መንገዲ ኸኣ ናብ ኣምላኽ ክንመጽእ እዩ ዝድለይና። ኣምላኽ ዝረድእ ኣምላኽ እዩ ረድእየቱ ኣሚና ደኣ ብኡ ንመካሕ።
ኩቡራት ኤርትራውያን እወ ኡይ ንበል ናብ ፈጣሪ ስለ ፍትሒ ንጨድር ዓመጽ ክገዝኣና ስቕ ኢልና ኣይንርኣ። ስለ እቶም ኣብ መከራን ስቓይን ማሰርትን ሕሰምን ጥሜትን ዘለዉ ወገና ናብ ኣምላኽ ኣፍና ንኽፈት። ንኣምላኽ ክረድኣና ንጸሊ። ንሱ ንረድእየትና ክትንስእ ቐልጢፉ ክረድኣና ነገርና ኸኣ ክልውጥ እዩ። ሰለዚ ሓቢርና ብዘይኣፈላላይ ኡዩ ንበል።
ንስሓ እምበር ሳዕስዒት ኣይድልን
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ኣል በሽር ሎሚ ሶኑይ ምስ ናይ ግብጺ ፕረዚደንት ዓብዱልፈታሕ ኣልሲሲ ተራኺቦም፡ተዘራሪቦም።
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ኣል በሽር ብሰንኪ ምህናጽ ግድብ ፈለግ ኒል ሓርፊፉ ዝጸንሓ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት ንምትዕርራይ ሎሚ ሶኑይ ምስ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብዱልፈታሕ ኣልሲሲ ኣብ ካይሮ ተራኺቦም፡ተዘራሪቦም።
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ዝሃብዎ ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለጺ ንውጽኢት ምህናጽ እቲ ግድብ ብሓባር ንምስራሕ ቃል ኣትዮም ኣለው።
“ ፈለግ ኒል ንህዝቢ እቲ ከባቢ መሰረታዊ መስመር ህይወት እዩ፡ ምስ ኢትዮጵያዊያን ኣሕዋትና ብሓባር ንምስራሕ ተሰማሚዕና ኣለና፡ ንኹሉ ዝጠቕም ሸሪክነትን ዘለዎ ስምምዕን ክንበጽሕን ድማ ብሓባር ንሰርሕ ኣለና፡ብዛዕባ እቲ ዝህነጽ ዘሎ ግድብን ውጺኢቱን ድማ ኣብ ሱሉሳዊ ዋዕላ ንሰርሕ ኣለና” ዝበሉ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ እዮም።
ፈለግ ኒል ንኣስታት 100 ሚልዮን ዝግመት ህዝቢ ግብጺ ምንጪ ማይ ምኳኑ ይፍለጥ።
ሱዳን ኣብ ምህናጽ እቲ ግድብ ንኢትዮጵያ ብምድጋፋ ኣብ መንጎ ሱዳንን ግብጺን ዝጸንሓ ናይ ዶብ ምስሕሓብ ብተወሳኺ ውጥረት ምስፋኑን ኢትዮጵያ ድማ ነቲ ህንጸት እቲ ግድብ ንሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ አገዳሲ ምኳኑ ብምዝክካር ነቲ ህንጸት ምቕጻላ ይፍለጥ።
ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር ብወገኖም “ ግብጺ ኣብ ቀረባ ጊዜ ሃገራዊ ምርጫ ከተኻይድ እያ ኣብ ከምዚ እዋን ድማ ዘይውሕስነት ዕድል ይረኽብ እዩ ይኹም ደአ እምበር ግብጺ ርግእትን ውሕስትን ኮይና ክትቕጽል ንጽልይ። ኣብዚ እዋን’ዚ ንግብጺ ክበጽሕን ንምርግጋእ ግብጺ ከምንድግፍ ንምርግጋጽን ከምኡ'ውን ንፕረዚደንት ኣል ሲስ ዘለና ደገፍ ንምግላጽ እዩ እዚ ምብጻሕ ምክንያቱ ኣነ ይፈልጦ እየ ምስኡ ብዙሕ ሰሪሓ እየ ቕኑዕ እዩ ብተወሳኺ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት ንምሕያል ከምዝሰርሕ ርእየዮ እየ” ኢሎም።


text:
እቲ ብቕድሚ ትማሊ ኣብ ዕደና ወርቂ ብሻ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ መን ፈጺምዎ ኣይኮነን እቲ ቀንዲ መዛረቢ ክኸውን ዝግበኦ፡
እቲ ብቕድሚ ትማሊ ኣብ ዕደና ወርቂ ብሻ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ መን ፈጺምዎ ኣይኮነን እቲ ቀንዲ መዛረቢ ክኸውን ዝግበኦ፡
እቲ ብቕድሚ ትማሊ ኣብ ዕደና ወርቂ ብሻ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ንሕና ከም ደለይቲ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ተኣሊዩ ሕጋዊ ስርዓት ክትከል ኢና ንደሊ፡ እዚ ካብ ኮነ ድሊአትና ነቲ ስርዓት ዘጥፍእ ብዝኾነ ማእዝን ኢምጻእ ንሕና ነቲ ዘገድሰና ለውጢ ጥራሕ ኢና ክንሕዝ ዘለና፡ ካብዚ ሓሊፍና ግን ኢትዮጲያ ባዕሎም ደብዲብና ክሳብ ዘይበሉ ኩስቶ ገራቶ ኢልካ ካብ ምዝራብ ነቲ ስርዓትን ንደገፍቱን ኣጀንዳ ካብ ምኽፋት ሓሊፉ ንሕና ደለይቲ ንለውጢ ንረኽበሉ ረብሓ የለን።
ልክዕ’ዩ ብ 20 መጋቢት 2015 ሰዓት 04፡30 ወጋሕታ ወርቂ ብሻ ከም ዝነደደን ካብ ስራሕ ወጻኢ ከምዝኾነን ተራጋጊጹ ኣሎ። ኣብ ሃደ እዋን ግዜን ሳዕትን ንጽባሒቱ ኣብ ማይ ዕዳዳጋ ዲፖ መዕደሊ ነዳድን፡ ኤምዳድ መዕቃበ ብረትን፡ ዕለት፡ 21 መጋቢት ሰዓት 04፡30 ወዳሕታ ሓደስቲ ሚሳይላትን ብረትን ዘጣቓለለ ሰፍ ዘይብል ንብረት እውን ተቓጺሉ ኣሎ።


text:
ዶ/ር በየነ ኪዳነ ኣቦ-መንበር ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ምስ ድምጺ ኤርትራዊ ደሞክራሲያዊ ኪዳን መደብ ቋንቋ ትግርኛ ዘካየዶ ቃለ-መሓትት፡፡
ቤት ጽሕፈት ዜና
ኤርትራዊ ዲሞክራስይዊ ኪዳን (ቀዳማይ ወገን)
09.07.2007
ሕቶ – ዶ/ በየነ ኪዳነ ኣብዚ እዋን’ዚ እዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓፈሻዊ ኩነታት ከመይ ክግለጽ ይከኣል?
መልሲ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ብዙሕ ጊዜ ደጋጊምና ንርእዮ ጉዳይ ስለ ዝኾነ፡ ካብ’ቲ ዝነበሮ እንዳኸፍአን እንዳብኣሶን ምኻዱ፡ ምጥቃስ እንተዘይኮይኑ እዚኣ ኣላ ዝተመሓየሸት ኢልካ ትርእዮን ትዛረበሉን ኣርእስቲ ኣይህልውን’ዩ። ብኹሉ መዳያቱ እታ ሃገር ናብ ምንቁልቋል ገጻ ካብ እተምርሕ ነዊሕ እዋን ኮይኑ ኣሎ። ኩላትና ከም እንፈልጦ፡ ብፖለቲካዊ ዓይኒ እቲ ስልጣን ጨቢጡ ዘሎ ጉጅለ፡ ኩሉ ኣሎ ዝበሃል ኣገባብ ተጠቒሙ፣ ነታ ሃገር ትንፋስ ከም ዘይትረክብ፡ ህዝቢ ኸዓ ርእይትኡ ከምዘይገልጽ፣ ብዘይካ’ዚ ሕቶ ከልዕል ንዝርአ ወይ ዝጥርጠር’ውን ሰፈሩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ምዃኑ፡ እዚ ብዙሕ መብርሂ ዘድልዮ ወይ ዘካትዕ ኮይኑ ኣይረኽቦን። እቲ ካብ ኩሉ ዘሰክፍ ተመልሲና ክንርእዮ እንከለና፡ እቲ ናይ መንእሰት ጉዳይ’ዩ። ናይ ትምህርትን ናይ ስራሕን ዕድላቶም ተበላሽዩ መንእሰይ ኤርትራ ካብ ናይ ሓርነት እዋን ኣትሒዙ ኣብ’ቲ እስገዳድ ዕስክርናን ባርነታዊ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ተጸሚዱ ካብ ዝነብር ብዘይ ድሌቱ፣ ብዘይ ካሕሳን ብዘይ ዓስብን ካብ ዝነብር ነዊሕ እዋን ኮይኑዎ ኣሎ። ኣብ ትሕቲ እዚ ስርዓት’ዚ እታ መጻኢት ዕድሉ ዝኾነ ሽግራት ፈጢርካ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ኣብ ዝካየድ ውግእ ምንቋቱ እዩ። ቅድሚ ሕጂ ዝጠፍአ ሂወት ኩላትና ንፈልጦ’ዩ። ድሕሪ ሕጂ’ውን እቲ ከቢብዎ ዘሎ ኩነታት ናብ’ዚ ገጹ ዘምርሕ ስለ ዝኾነ፡ እቲ ናይ መጻኢት ኤርትራ ተቐባሊ ሕድሪ መንእሰይ ኣብ ሽግር ይርከብ ኣሎ።
ብቑጠባዊ ዓይኒ ክንርእዮ እንተኾይና እታ ሃገር፡ እቲ ስርዓት ጨቢጡ ዘሎ ጉጅለ እዚ ኩሉ ምንጭታት ማእቶት፡ ባህርያዊ ሃብቲ ሃገር ኣብ ትሕቲኡ ገቢቱ፡ ኤርትራዊ ብልሒ ኪኢላነትን ተዓጻጻፍነትን ኣልሚሱ ነታ ሃገር ናብ ዕንወትን ድቀትን ካብ ዘምርሓ ነዊሕ ኮይኑ ኣሎ። ስለ’ዚ እታ ሃገር እተፍርዮን ንደገ እትልእኮን ሃላኺ-ኣቑሑ የለን። ስለ ዝኾነ’ውን ካብ ወጻኢ ትረኽቦ ሸርፊ የለን። ስራሕ ኣልቦነት መግለጺ ብዘይ ብሉ መልክዑ ሰማይ ካብ ዘሃርም ነዊሕ እዋን’ዩ። መብዛሕትኡ ህዝቢ ካብ ደገ ብዝረኽቦ ሓገዝ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርንዓት ዓለም ፋሓ ኢሎም ዘለው ኤርትራውያን ቤተ-ሰቡ ኣብ ተጸባይነት ዝነብር ዘሎ’ዩ። ስለ’ዚ ብሓጺሩ ሰብ ዝሰርሖ ጥምየት ኣስፋሕፊሑ ይርከብ። ምስ’ዚ’ውን ግቡእ ሕክምና ስለ ዘይረክብ ዝተፈላለዩ ሕማማት ከሳቕይዎ ይርከብ። ስለ’ዚ እቲ ኩነታት ብሓጺሩ እዚ’ዩ ኢልካ ክትገልጾ ኣብ ዘይከኣል መዋዳድርቲ ዘይብሉ ሕማቅ ኩነታት’ያ ትርከብ።
ሕቶ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ብመንጽር’ቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝወርድ ዘሎ ጭቆናን ወጽዓን ነዚ ኩነታት’ዚ ንምቕያር እቲ ኤርትራዊ መንእሰይ ይቃለስ ኣሎ’ዶ ክንብል ንኽእል? ዘይቃለስ እንተ ሃልዩኸ እንታይ ክገብር ኣለዎ ትብል?
መልሲ፡ ንሕና ካብ’ዚ ቀረባ እዋን ብፍላይ እዚ ዋሕዚ ናይ መንእሰያት ካብ ሃገር እናወሰኸን እናስፋሕፈሐን ካብ ዝኸይድ እዋን ጀሚርና ክንዲ ዝተኻእለ መጠን ምስ መንእሰያት እናተራኸብና ካልእስ ይትረፍ ጉዳይ ሃገሮም ክርስዑ ከም ዘይብሎም፤ ተመሊሶም ኤርትራውያን ምኳኖም’ውን ክዝንግዑ ከም ዘይብሎም፤ ኣብ ምስትምሃርን ምንጋርን ብጽሒትና ከነበርክት ጸኒሕና ኢና። ኮይኑ ግን እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ትሕቲ’ዚ ስርዓት’ዚ ከጋጥሞም ዝጸንሐ ሕሉፍ ዝሓለፎ ጭቆናን ግፍዕታትን ኣስካሕኪሕዎም ስለ ዝጸንሐ ነዚ ከም ኤርትራውያን ሃገራዊ ስምዒቶም ከይተረፈ ሃስዩ ስለ ዝርከብ መጀመርያ ቃልስና ነዚ ንደገ ገጹ ዝውሕዝ ዘሎ መንእሰይ ሃገሩ ክዝክር፡ ተመልሹ ሕድሪ ተቐባላይ ምዃኑ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ መጻኢ ኣብ ዝካየድ ፖለቲካዊ ቃልስታት ዝለዓለ ግድኡ ከበርክት ኣብ ምኽኣል ክንቃለስ ኣለና። እዚ ተሃስዩ ዘሎ ሃገራዊ ስሚዒት ከኣ፡ እቶም መንእሰያት ንባዕሎም ነንሕድሕዶም ብምርኻብ ክመኻኸርሉን ነቲ ብሰንኪ ኣስካሓካሒ ጭቆና ርሒቕዎም ዝጸንሐ ሃገራዊ ስሚዒት መሊሱ ሂወት ክሰኩዕ ኣብ ምግባር ግዲኦም ክጻወቱ ክንመኸሮም ጸኒሕና ኢና። እዚ ዘገድደና ዘሎ ምኽንያት ከኣ፡ ጽባሕ እዚ መንእሰይ’ዚ ብትምህርቲ ኮነ ብዓቕሚ ብኒሕ ሃገራውነቱ ክመልሶ እነተዘይክኢሉ ኣብ ጽባሕ ትመጽእ ኤርትራ ዝትካእ መንግስቲ’ውን ሓያል ባይታ ሓያል መሰረት ክህልዎ ስለ ዘይኽእል እዚ መሰረት’ዚ ኣብ ምትካል ንሕና ይኹን ወላ መንእሰይ ብወገኑ ክስለፈሉን ክዕጠቐሉን ከም ዘለዎ ኢና ንርእይ። ነዚ ድማ ኢና ንቃለስ ዘለና።
ሕቶ፡ ከም’ቲ ኣቐዲምካ ዝጠቐስካዮ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ኣብ ኩሉ መዳያቱ ክንርእዮ ከለና ሕማቕ’ዩ። እንድሕሪ እቲ ኩነታት ከም’ዚ ኢሉ ቀጺሉ ከስዕቦ ዝኽእል ሓደጋ’ውን ንኹላትና ብሩህ’ዩ። ስለዚ ነዚ ኩነታት’ዚ ንምኹላፍ ወይ ከኣ ነዚ ኩነታት’ዚ ንምቕያር ቅድሚ ኹሉ ብመንጽር ደንበ ተቓውሞ ክንርእዮ እንከለና፡ እንታይ ይድለ? ካብ’ቲ ዝድለ ኸ እንታይ ይግበር ኣሎ ክንብል ንኽእል?
መልሲ፡ እዚ ሕጂ ንዕርበት ገጹ ዘምርሕ ዘሎ መንእሰይ እሞ ከኣ በዚ ደረጃ ዝውሕዞ ዘሎ እንተቐጺሉ እቲ ኣሰካፊ ኮይኑ ኣብ ቅድሜና ዝረኣየና ዘሎ ጉዳይ ጽባሓ እታ ሃገር ተካኢ ኣብ ዘይብላ ባዲማ ከይትተርፍ’ዩ። ስለ’ዚ ነዚ ጠጠው ከነብሎ እንተዳኣ ኮይና፡ ብቐዳምነት ኩሉ’ቲ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ዘሎ ሓይልታት፣ ጉጅለታት፣ ውልቀ-ሰባት ኮታ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ንምልጋስ ይምልከተኒ ዝብል ኣካል ተሰማሚዑ ዝፈላልዮ ጉዳያት እንተ ሃልዩ’ውን ጽባሓ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ቀሪብና ክንወዳደረሉን ክንጻረየሉን ስለ ዝኾና ብሰላማውን ደሞክራስያውን ኣገባብ እዚ ሕጂ ዝፈለልየና ጉዳይ ንጎኒ ገዲፍና ብሓባር ኢድን ጓንትን ኮይና ነዚ ስርዓት’ዚ ምግጣምን ዕድሚኡ ምሕጻርን’ዩ።
እታ ቀዳመይቲ ክትግበር ዘለዋ ነዚ ስርዓት’ዚ ከመይ ገይርካ ግዜ ከይወሰደ፡ ብመንጽር ኣብ’ዚ ሕጂ ዘሎ ኩነታት ነታ ሃገርን ህዝብን ከየብረሰን ከየጽነተን ተልግሶ? እትብል ነጥቢ’ያ። እዚ ኣልጊሱ ንሕና ከም’ቲ ንደልዮን ንጽበዮን ሓደ ንኹሉ ዝወከለን ንኹሉ ዘሳትፍን ደሞክራስያዊ ስርዓት ምስተተኽለ፡ ባዕሉ’ቲ ጉዳይ መንእሰይ ተመሊሱ ዳግመ ርእይቶ ክገብረሉ ምዃኑ፡ ኩነታት ናይ ሃገር’ውን ምስ’ዚ ተተሓሒዙ እናተመሓየሸ ክኸይድ ስለ ዝኽእል እቲ ዋሕዚ ናይ’ቲ መንእሰይ ምስ’ዚ ምውዳቕ ናይ’ዚ ስርዓት’ዚ ኣተኣሳሲርና ኢና ንርእዮ። ስለ’ዚ ግዜ ከይወሰደ እንከሎ እዚ ስርዓት’ዚ ክወድቕ ኢና ንርእይ። ድሒሩ እቲ መንእሰይ በጺሕዎ ዘሎ ጉድኣት ኣብ ምፍዋስ እቲ ዝማሃር ክምሃር፡ እቲ ናይ ስራሓ ብቕዓት ዘለዎ’ውን ክሰርሕ፡ እቲ በዂሩ ዘሎ ሰራሕተኛ ኣብ ሃገር’ውን መሊሱ እንዳደንፍዐን እንዳደልደለን ክኸይድ ምእንቲ ናብ’ዚ ገጽና ኢና ከነምርሕ ዘለና ማለት’ዩ ኣብ መጻኢት ኤርትራ። ስለ’ዚ ብሓጺሩ እዚ ዋሕዚ ናይ መንእሰይ ጠጠው ኣቢልና ናብ ተሸካሚ ሕድሪ ሃገር ክንቅይሮ እንድሕር ኮይና ብዝቐልጠፈ እዋን እዚ ስርዓት’ዚ ከልግስ ከም ዘለዎ ምግባር’ዩ። እቲ መንእሰይ’ውን ስደት መፍትሒ ጸገም ከም ዘይኮነ ተገንዚቡ፡ ነቲ ስርዓት ንምውዳቕ ኣብ ዝካየድ ቃልሲ እጃሙ ከበርክት ከም ዘለዎ ናይ ምግባር ሓላፍነትና ክንዋጻኣ ኣለና።
ሕቶ፡ እቲ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ዘሎ ሓይልታት ኣንጻር’ቲ ስርዓት ንከድምዕ ተቓራሪቡ ክሰርሓሉ፡ ዝኽእል ኩነታት ክፍጠር ኣለዎ። ዝብል ተረድኦ ካብ ዝፍጠር ነዊሕ ጊዜ ገይሩ’ዩ። ምኽንያቱ ናይ ኪዳን ምፍጣር ናይ’ዚ ውጽኢት ይመስለኒ። ናይ ቅድም ናይ ምሕዝነት ምፍጣር’ውን ከምኡ። ስለ’ዚ እቲ ቅድም ኣብ ምሕዝነት ሕጂ ድማ ኣብ ኪዳን ዘሎ ሓይልታት ኣብ ደንበ ተቃውሞ እቲ ዝበዝሐን ዝያዳ ጽልዋ ዘለዋን’ዩ’ውን ክንብል ንኽእል። ከም’ዚ ኢሉ እንዳሃለወ ቅድሚ 4 ወርሒ ኣብ ደንበ ተቓውሞ፡ ዝተፈጥረ ምፍልላያት ነይሩ። ምናልባት ተመሊስና ናብ ዝርዝሩ ክንኣትው ኣድላይ ኣይመስለንን። ግን ሕጂ ኸ እንታይ ክገብር ኣለዎ? ኣኺልዎ ድዩ ድሕሪ ሕጂ ናብ ሓደ ከምጽኦ ዝኽእል ዕድል የለን?
መልሲ፡ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ጉባኤ ናይ ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳን ተመልሽና ክንርእዮ እንተዳኣ ኮይና፡ እዚ ጉባኤ’ዚ ኣብ’ቶም ኣገደስትን ኣድለይትን ዝኾኑ ጉዳያት ሃገር ተዓዊቱ ነይሩ ክንብል ንኽእል ኢና። ግን ከኣ ኣብ’ዚ መዳይ’ዚ ይተዓወት ደኣ እንበር፡ ባይቶ ናይ ኪዳን ሓንቲ ፈጻሚት ኣካል ተሰማሚዑ ክመርጽ ብዘይምኽኣሉ፡ ኣበ’ዚ መዳይ’ዚ ምፍሻሉ ንብዙሓት ካብ ርሑቕን ቀረባን ክከታተልዎ ዝጸንሑ ወገናት ከሰንብድ ኪኢሉ’ዩ። እዚ ንዝኾነሉ ምኽንያት ሓላፍነት ዝሽከም’ኳ እንተሃለወ ብሓፈሻ ክረአ እንከሎ ብፍላይ’ቲ ካብ ጭቆና ስርዓት ህግደፍ ክናገፍ ሃንቀው ኢሉ ዝጽበ ዝነበረ ዝሰፍሐ ክፋል ህዝብና ከም ዝሰንበደ ንርዳኣ ኢና።
ንሕና ብዝገበርናዮ ዳህሳስ’ውን ነዚ ትዕዝብትታት’ዚ ኣንቢርና ኢና። ካብ መጀመርታኡ’ውን ከም ናይ ሓጐስ ዜና ኣይዘርጋሕናዮን። ኮይኑ ግና ብፍላይ ኣብ ንጹር ርእይቶታት ምፍልላይ ንባዕሉ መሰረት ምዕባለ’ውን ክኸውን ስለ ዝኽእል እቲ ምፍልላይ ከም ሓደጋ ኣይንርእዮን ኢና። እቲ ዝሓሸ ክውንነት’ዩ። ካብ’ዚ ሓሊፉ ግን ፍልልያት ክረከብ እንከሎ’ውን ንርእሱ እቲ ፍልልያት ብሰላማውን ደሞክራስያውን ስለ ዝእለ ፍልልያት ስለ ዝተረኸበ ከሰንብድና የብሉን። ዋላ’ቲ ደንበ ተቓውሞ ኣብ ሓደ ጽላል ምጥርናፍ ከም ኣወንታ ይረአ እንተ ነበረ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት እዚ ክትብሎ ትኽእል ዝሰርሖ ፖለቲካዊ ጉዳያት ወይ ኣንጻር’ዚ ስርዓት’ዚ ዝፈጠሮ ስንብራት ብዘድምዕ መንገዲ ኣሎ ክንብል ኣይንኽእልን ኢና። እዚ ክህልው እንተኾይኑ ብድሕሪ ሕጂ ብዝግበር ቃልሲ’ዩ። እዚ ናይ ባዕሉ በዓል በይታውን ወድዓውን ምኽንያታት ጸንሒዎ’ዩ። ስለ’ዚ ኣነ ብወገነይ ክርእዮ እንከለኹ “ካብ ሕጂ ዝነቐወ ዝብእስ ኣየሕደረንን” ከም ዝበሃል ምስላ ወለዲ ሎሚ ንቅዋም ኪዳን ሃሪሙ ዘይሕጋዊ ስጉምቲ ዝወስድ ኣካል ክንርኢ እንከለና ኢድናን እግርናን ኣጣሚርና ከንዕዘብ እንተዳኣ ኮይና ጽባሕ’ውን ድሞክራስያዊ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ እንምስርተሉ እዋን ቅዋም ወይ ስርዓት መንግስቲ ሃሪሙ ዲክታተርያዊ ኣንፈታት ክሕዝ ይኽእል። ስለ’ዚ ካብ ሎሚ ኣትሒዝና ነዚ ኣብ ምርጫ ዝተኻየደ ዘይሕጋዊ ስጉምቲ ክንቃወም እንከለና ብመትከል’ዩ። ብሓጺሩ ዘይኢሰያስስ ደኣ ቅዋም ኣየተግብርን፡ ብቕዋም ተቐይደ ሃገር ኣየማሓድርን’ ስለ ዝበለ ኢና ንቃውም ዘለና። ስለ’ዚ ኣብ ቃልሲ ከለና ከም’ዚ ዓይነት ሰባት ከንዕዘብ ከለና፡ ብዘይ ተቓውሞ ክንሰግሮም እንተኮይና ንጽባሕ’ውን ኣይተዳለናሉን አለና ዘስምዕ ስለ ዝኾነ ቁቡል ኣይኮነን። ግን እዚ ደኣ ይኹን’በር ኣብ መንጎ’ዚ ሕጂ ተፈላልዩ ዘሎ ክንፍታት ኤርትራዊ ደሞክራሲያዊ ኪዳን ናይ ርኽክብ መስኖ ክህልው ኣለዎ። እንታይ’ዩ እቲ ርኽክብ ክኸውን ዝኽእል፡ ኩሉ ነናቱ እምንቶ ሒዙ እቲ ዝካየድ ቃልሲ፡ ኣብቶም ቅድሚ ሕጂ ክንቃለሰሎም ዝጸናሕና ጉዳያት ደሞክራሲ፡ ንኣብነት ኣብ መንጎ ውድባት ክካየድ ዘለዎ ውድድር ሰላማውን ደሞክራስያውን ክኸውን፡ ኣብ ጽባሕ ትመጽእ ኤርትራ ሰለማዊ ናይ ስልጣን ምቅብባል ክህልው፡ ተቓወምቲ ውድባት ኣብ ስልጣን ንምድያብ፡ ኣብ ዝገብርዎ ቃልሲ ወሳንነት ህዝቢ ክቕበሉ፡ ወዘተ ዝብሉ ጉዳያት’ መሰረት ክኾኑ ኣለዎም። ካብ ሕጂ ኣትሒዝና በዚ ዝተጠቐሰ መሰረታዊ ነጥብታት ክንጅምር ይግበኣና። ነዚ ዓቂብና ብዝዋሓደ ሰለማዊ ዝምድና ክህልው ካብኡ ሰጊሩ’ውን እቲ ምቅርራብ፡ ካብ ዝተሓተ ጀሚሩ ናብ ዝሓሸ ክድይበሉ ዝኽእል ኣንፈታት እንተተራእዩ ኣብ መጻኢ ብቓልሲ ክንርእዮ ንኽእል ጉዳይ’ዩ። ንሕጂ ግን ክልቲኡ ክንፍታት በብዘለዎ ክሰርሕ፡ እሞ ኣብ ስራሓ እንድሕሪ ኣትኩሩ እቲ ዝድለ ፍረ’ውን ክርከብ ይኽእል’ዩ። ብሓጺሩ ክብሎ ዝደሊ እቲ ክንፍታት ኣብ መንጉኡ ሰለማዊ ዝምድና ክህልው ንሕና ብእምነትና ክንቃለሰሉ ኢና። ናብ’ቲ ቅድሚ ጉባኤ ዝነበሮ ኩነታት ክምለስ ግን ምስ’ዚ ዝሓለፍናዮ ምረታት ብኡ ንብኡ ኣይንኽእልን ኢና። እዚ ንባዕሉ ጊዜ ዝወስድ’ዩ።
ሕቶ፡ ገለ ገለ ሰባት ግን፡ ኪዳን ናብ’ቲ ዝነበሮ ባህሪያዊ ቦታኡ ክምለስ ኣለዎ ይብሉ። ስለ’ዚ ንኪዳን ናብ’ቲ ቅድሚ ጉባኤ ዝነበሮ ኩነታት ሕጂ ክትመልሶ ተኽእሎ ኣለ ድዩ? እዚ ኩነታት’ዚ ከመይ ትርእዮ?
መልሲ፡ በቲ ኣብ መወዳእታ ክፋል ናይቲ ጉባኤ ዝሓለፍናዮ ኩነታት ክንመዝኖ እንከለና፡ ኪዳን ናብ’ቲ ቅድሚ ጉባኤ ዝነበሮ ኩነታት ክትመልሶ ዝብል ኣረኣእያ ብናተይ ግምት ወይ ሚዛን ዘይ ክውንነታ’ውን ዘይ ተግባራውን ኮይኑ እየ ዝርኽቦ። ግን ከኣ ኩላትና ናይ ሓባር ጸላኢ ከም ዘለና፡ መጠን ጽባሓ’ውን ኣብ’ታ ሃገር በብዘለና ርእይቶታት ተወዳዲርና ደሞክራሲያዊ ስርዓት ኣብ ምምስራት ብሓባር ክንቃለስ ስለ ዝኾና ኣብ መንጎና ናይ ርኽክብ መስኖ ክህልው ኣለዎ ባሃልቲ ኢና። እዚ እንታይ ማለት’ዩ ከም’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጉንበት ኣብ ናይ ሰለስተ ውድባትና ርኽክባት ወይ ሰሚናር ዝመዘናዮ፡ ኣብ መንጎ’ዚ ክልቲኡ ክንፍታት ኪዳን ናይ ርኽክብ መስኖ ክፉት ክኸውን ኣለዎ። ብመሰረቱ ንሕና ክንፊ ሓደ ዘኽስሰና ሕጋዊ ጥሕሰታት ስለ ዘይፈጸምና ድርድር ክንገብር ኣለና፡ ወይ ድማ ሕድገት ክንገብር ኣለና ኣይኮናን ንብል ዘለና። ግን ኣብ መንጎ’ዚ ክልተ ክንፍታት’ዚ ናይ ርኽክብ መስኖ ክኽፈት። ኮፍ ኣብ ንብለሉ እዋን’ውን ካበየናይ ደረጃ ጀሚርና ኢና፡ ክንራኸብ ንኽእል ብሓባር ክንርእዮ ንኽእል ጉዳይ’ዩ። ሕጂ ብሕጂ በዚ ደረጃ’ዚ ርኽክብ ክንፈጥር ንክኽል ኢና ወይ እዚ ዓቐን’ዚ ዝሓዘ ዝምድና ክንፈጥር ኢና ክንብል ኣይንኽእልን ኢና። እቲ ዝራእየና ዘሎ ግን ኣብ መንጎ’ዚ ክልቲኡ ክንፍታት ይኹን ካብ’ኡ ወጻኢ ዘለዉ ሓይልታት ርኽክብና እናዓሞቐን እንዳሰፈሐን ክኸይድ ከም ዘለዎ ብመትከል ከም ንኣምነሉ ጥራይ’ዩ።
ሕቶ፡ ኪኖ’ቲ በዚ ጉዳይ ምስካፍ፣ ኪኖ’ቲ ንምንታይ ከም’ዚ ተፈጢሩ ኢልካ ምሕዛን፣ ነቲ ነገር ብንቕሓት ኣብ ምዛንን ነቶም ተዋሳእቲ’ውን ዘዝግበኦም ሚዛን ተሓታትነት ኣብ ምሃብን ናይ ህዝቢ ተሳትፎ ከመይ ኣሎ? ወይስ ንኹሉ ወግናትዩ ብኣልማማ ዝኹንኖ?
መልሲ- ድሕሪ እዚ ኩነታት ምርኣዩ ናይቲ ህዝቢ ርኢቶ፡ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ይፈላለ እዩ። ብሓፈሻ ክርኤ እንከሎ ግን ኪዳን እዝን እዝን ከድምዕ ጸኒሑ ስለ ዝኾነ ምምቃሉ ወይ ምፍንጫሉ ኣወንታዊ ኣይኮነን፡ ዝብል ዘይኮነስ፡ ነታ ጽላል ተቓውሞ ጥራሓ ጠርኒፍዋ ብምጽንሑ ከም ሓደ ኣወንታዊ ስጉምቲ ክወሰድ ስለ ዝጸንሐ በዛ ኣብ ክልተ ምግምዓ ብዙሕ ኣይተሓጎሰን። ንሕና’ውን እቲ ኪዳን ተዓዊቱ ወይ ሞራል ህዝቢ ኣሓዲሱ ክንብል ኣይንኽእልን። ግን ካብ’ዚ ወጺእኻ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝፈላለ ርእይቶታት ኣሎ። ኣብ ኣሜሪካ እንተኾይኑ ኩሉ’ቲ ብሓፈሻ፡ ዝበልክዎ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ እዚ ከም ክውን ነገር ንቕበሎ ኢና። ካብ ኮነ ግን እዚ ክንፊ ሓደ እንታይ ብልጫታት ከም ዘርእይ ክንጽበዮ ኢና። ከም ክውን ነገር ነዚ ናይ ስለስተ ውድባት ምሕዝነት እሞ ንሱ ዝውክሎ ዘሎ ክንፊ ናይ ኪዳን እንታይ ይሰርሕ እንታይ የድምዕ ኣብ ኩሉ ሸነኻት ናይ ቃልሲ ከኣ እንታይ ዓይነት ንጥፈታት የካይድ በዚ’ዩ ክምዘን ዘለዎ ዝብል’ዩ። ኣብ ኣውሮጳ ካብ’ዚ ፍልይ ብዝበለ ርእይቶታት ኣሎ። ንሱ ከኣ እቲ ዓኣቐዲመ ክንገልጾ ዝጸናሕኩ ኪዳን ናብ ክውንነት ናብ’ቲ ዝነበሮ ኩውንነት ክምለስ ኣለዎ ዝብል ርእይቶ ኣሎ። እዚ ርእይቶ ግን ከም’ቲ ዝበልኩዎ ተግባራዊ ከም ዘይከውን፡ ኣብ’ዚ ሓጺር እዋን’ዚ ክዕወት ከም ዘይኮነ ብምብራህ መኪትናዮ ኢና። እዚ ድሌት’ዚ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ንሓደ ሽግር እቶም ኣካላት ናይ’ቲ ሽግር ብሓባር ክሰርሕሉ እንተ ዘይክኢሎም ክፍታሕ ከም ዘይክእል ከነብርሆ ኪኢልና ኢና።
ኣብ’ዚ ከባቢ ሃገራት ንዝርከብ መሰረታት ሰለስቲኡ ውድባት ብሓፈሻ ክንርእዮ እንከለና፡ ነቲ ሰለስተ ውድባት ዘካየድኦ ጻዕሪ ብፍላይ ኣብ ኢትዮጵያ ይድግፍዎ’ዮም። በዚ መዳይ’ዚ’ውን ነቲ ዘሎ ጽፍሕታት ንቕድሚት ክደፍኣሉ ምዃኑ ዓጊቡ ብሓባር ክሰርሕ ጀሚሩ ኣሎ። ኣብ ሱዳን’ውን እቲ ኣኼባታት ናይ መሰረታትን ካድራትን ናይ ሰለስቲኡ ውድባት ብሓባር ከካይድ ተራእዩ ኣሎ። ብፍላይ ከኣ እቲ ዘደንቕ ኣብ መደበር ስደተኛታት ምስ ዝርከቡ መሰረታትን ኤርትራውያንን ዝተኻየደ ኣኼባ፡ ነቲ ክንፍና ዘካየዶ ጻዕርታት ማለት ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳን ጥርናፊኡ ሓሊዩ ንኽወጽእ ክሳብ መወዳእታ ዘካየዶ ሕድገታትን በብደረጅኡ ዘቕረቦም መዋጽኦታትን ኣሞጊስምዎ’ዮም። እዚ ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ካብ ሓልዮት ዝነቅል መሰረት፡ እቲ ክነፍስ ዝወረሐ መሰረት ዘይብሉ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ዝሃሲ ወፈራታት ምእንቲ ከየድምዕ ብተናጽል ድዩ ወይ ብእኩብ እዚ ክንፊ’ዚ ምስቶም ካልኦት ውድባት ብቐጻሊ ርኽክባት ከካይድ ከም ዘለዎ ተማሕጺኑ ኣሎ። ስለ’ዚ ብሓጺሩ፡ ብፍላይ ኣብ መሰረታት መደበር ስደተኛታት ዝርከቡሉ ኣባላት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ርእይቶ ሒዞም ምቕራቦም፡ ብሓቂ ብሱልን ዘሐጉስን ኮይኑ ኢና ረኺብና’ዮ።
ሕቶ፡ ሓደሓደ ሰባት ኣብ ውሽጢ ኪዳን ሽግርን ምክፍፋልን ንክመጽእ ጠንቂ ዝኾነ፡ ሸነኻት ወይ ብሎካት ምፍጣር’ዩ ይብሉ። እቲ ብሎካት’ውን በዚ ሕጂ ብሎክ ሓደ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዘሎ ብሰለስተ ውድባት’ዩ ጀሚሩ’ዩ ይብሉ። ስለ’ዚ ኣብ ከም’ዚ ንሕና እንነብረሉ ዘለና ፖለቲካዊ ሃለዋት ብሎካት ምፍጣር ጸገም ከምጽእ ይክእል ድዩ? እንታይ ማለቶም’ዩ?
መልሲ፡ መጀመርያ ኣብ’ዚ ክንጠቕሶ ዘለና ጉዳይ እንተልዩ፡ እቲ ፍልልያት ኣብ ዝሓለፈ ጉባኤ ናይ ኪዳን ዝተፈጥረ ዘይኮነስ፡ ኣብ ምምስራት ኤርትራዊ ሃገራዊ ምሕዝነት ጀሚሩ ዝነበረ ፍልልያት’ዩ።
ቀዳማይ፡ ቅዋም ናይ ኪዳን ወይ እቲ ምሕዝነት ዝቕየደሉ ቅርጻ ስርዓት ንኹሉ ሕቶታትን ምናልባታትን ብዝምልሽ መንገዲ ክምዕብል ኣለዎ ኣብ ዝብሉን፡ የለን እዚ ክቕየር የብሉን ኣብ
ዝብሉን ክልተ ኣካላት ፍልልያት ጸኒሑ’ዩ።
ካልኣይ፡ ቻርተር ናይ ኪዳን ምእንታን ኣብ ኩሉ ከድምዕን ክጥርንፍን ኩሉ ብዝቕበሎ መልክዕ ክመሓየሽ ኣለዎ። ኣብ ዝተሓተ ነጥበ ስምምዕ ዝተሞርኮሰ ቻርተር’ዩ ክኸውን ዘለዎ። ኣብ ዝብሉን፡ የለን፡ ቻርተር ናይ ኪዳን በቲ ዘለዎ ክቕጽል’ዩ ዘለዎ ዝብሉን ፍልልይ ጸኒሑ።
ሳልሳይ፡ ኩለን ውድባት ኤርትራ ማዕረ ስፍሓትን ክብደትን ዘለወን ኣይኮናን። ገለ ገልኤን ዓበይቲ ኣለዋ፣ ገልኤን ማእከሎት፣ ገልኤን ድማ ናኣሽቱ ኣለዋ። ካብ’ዚ ሓሊፉ’ውን ውሑዳት ኣባላት ዘለዎM ነብሶም ከም ውድባት ፈሊጦም ዝንቀሳቐሱ ኣለዉ። ስለ’ዚ ኣብ’ቲ ናይ ኪዳን ኣመራርሓ ዝካየድ ተሳትፎ ብደረጃ ክበደትን ስፍሓትን ናይ’ተን ውድባት ክኸውን ኣለዎ ኣብ ዝብሉ ብሸነኽና ማለት’ዩ፡ የለን እዚ ብማዕረ ክኸውን ኣለዎ። ሓደ ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም መሰረታቱ ዘርጊሑ ዘሎ ውድብን ውሑዳት ኣባላት ኣብ ውሱን ቦታ ዝውንን ውድብን ብማዕረ ክሳተፉ ኣለዎም ዝብልን፡ ፍልልይ ጸኒሑ’ዩ። ስለ’ዚ እቲ ፍልልይ ሓድሽ ኣይኮነን።
እዚ ጉባኤ ድሕሪ ምክያድና’ውን ነዞም ኣርእስትታት እዚኣቶም ኣልዒልና ኣብ እንካታዓሎም ዝነበርና እዋን፡ እዚ ፍልልያት’ዚ ተንጸባሪቑ’ዩ። ፍሉጥ’ዩ ቻርተርን ቅዋምን ኩሉ ዝዓግበሉ ዘይኮነስ ኩሉ ብዝቕበሎ መልክዕ ምምሕያሹ ሓደ ዓወት ኣመዚጊብና’ና፡ ክንብል ንኽእል ኢና። ነቲ መጠናዊ ውክልና ዝብል ኣርእስቲ ዝምልከት ከም’ቲ ዝተደለየ መጽናዕቲ ተኻይዱ ንክትዕ ዝቐረበ ኣይነበረን። ስለ’ዚ መጠናዊ ተሳትፎ ናይ ውድባት ዝብል ከይተዓወትናሉ ኢና ወጺእና። ከምኦም ዝኣመሰሉ ጉዳያት’ውን ኣድቒቕና ክትዕ ብምክያድ ተዓዊትናሎም ክንወጽእ ዝግበኣና ከም ሓደ ሰራዊት ምምስራት ዝብል ነይሩ። እዚ’ውን ኣይተዓወትናሉን። ብሓፈሻ ክምዘን እንከሎ ግን፡ ብዘይካ’ቲ ኣብ መወዳእታ ኣብ ኣመራርጻ ፈጻሚት ኣካል ዝተራእየ ፍልልይ እቲ ጉባኤ ናይ ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳን፡ ነዛ እዋን’ዚኣ ከስርሓና ብዝኽእል መንገዲ ዳርጋ ተዓዊትናሉ ወጺእናሉ ክንብል ንኽእል ማለት’ዩ።
ሕቶ- ሎሚ ኣብ ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳን ክልተ ክንፍታት ወይ ከኣ ክልተ ወገናት ኣሎ። ገለ-ገለ ሰባት ግን ነዚ ክውንነት’ዚ ናይ ምኽሓድ ምልክታት’ውን ትርኤሎም ኢኻ። ኪዳን ከም ቀደሙ ከምዘሎ ኣምሲልካ ናይ ምቕራብ ፈተነታት’ውን ይረኤ’ዩ። እዚ ከምዘለዎ ኮይኑ እቲ ውድባትና ዝርከባሎ ቀዳማይ ወገን ኪዳን ከመይ ኣሎ? ብኸመይ ኣገባብ’ዩ ሕጂ ብልጫታቱ ከርኢ? ምኽኒያቱ ከም’ቲ ኣቐዲምካ ዝባልካዮ፡ ክፍተን ኣለዎ።
መልሲ፡ እቲ ኪዳን ኣይተመቐለን ኣይተፈንጨለን ዝብል ኣበሃህላ’ኳ ኣብ ነናቱ ኣብያተ ጽሕፈት፣ ነናቱ ትከላት መስሪቱ ክንቀሳቐስ ካብ ዝጅምር ድሮ ገለ ወርሓት ሓሊፉ ስለ ዘሎ፡ ነዚ የለን ዝብል ንክውንነትን ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቅታትን ምኽሓድ ስለ ዝኾነ፡ ብዙሕ ከዛርበና ዝግብኦ ጉዳይ ኣይኮነን። ማለት ክውን ዘሎ ነገር’ዩ። ንሰርሓሉ ዘለና መንገዲ ኮይኑ ተረኺቡ ኣሎ። ብዛዕባ’ቲ ሃለዋት ናይ ኪዳን ቀዳማይ ወገን እንድሕር ኮይኑ፡ ንሕና ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ናይ ሰለስተ ውድባት ሰሚናር፡ ከም ዝርኣናዮ ብደረጃ ኪዳን ከመይ ክንቅጽል ኢና? ክንድ’ቲ ንሕና ኣብ ክሊ ኪዳን እንዳተቓለስና ዝመጽኣናሉ እዋን፡ ዝፈጠርናዮ ዝምድና ኣብ ባይታ’ውን ሓባራዊ ስርሓት እንዳካየድና ክንቅጽል ከም ዝግበኣና ዝሕብረና እዩ። ኣብ’ዚ ሰለስቴና ውድባት ብዘይ ነግ ፈርግ ኣቲኪልና ክንጽቅል ኢና። ካለኦት ውድባት ተተወሲኸሞ ድማ ዝያዳ ከድምዕ እዩ። ውጽኢቱ ድማ ሽዑ ዝሕብረና ክኸውን’ዩ። ስለ’ዚ መጀመርያ ንርእዮ ዘለና ጉዳይ፡ ሓባራዊ ስራሓት ናይ’ዚ ክንፊ-ሓደ ምድልዳል‘ዩ፣ ክምዕብልን ክሰፍሕን ከምዘለዎ ምግባር’ዩ። ነዚ ከኣ ተበጊስናሉስ ኣብ ብዙሕ ቦታታት ውጺኢታቱን ፍሬታቱን ከርኣይ ጀሚሩ’ሎ። ካብ’ዚ ተበጊስና ኣብ’ዚ ናይ ሓበራዊ ስራሓ ምስ ኣትከልና ኸዓ፡ ካብኡ ናብ ዝማዕበለ ስርርዕ ክንድይብ ምእንቲ ካብኡ ናብ ዝዓመቖ ሓድነት ገጽና ከነምርሕ ምእንቲ እዚ መጀመርያ ሓባራዊ ስራሓት ከነደልድልን ካልኦት ሓይልታት’ውን ኣብ ዙርያና ከም ዝጥርነፉ ናይ ምግባር ቃልስታት ከነካይድ’ዩ እቲ ዘሎ ቀጻሊ ዕላማና።ነዚ መንገዲ ከኣ ጽቡቕ ተታሓሒዝናዮ ኣለና። ንቕድሚት ኸዓ ንስጉም ኣለና።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1108


text:
ቅድሚ ሕጂ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ዝነበረ ሕጂ ድማ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት/ሰመጉ/ መበል 25 ዓመት ምስረታ በዓል ምኽንያት ብምግባር ሎሚመዓልቲ ዓርቢ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለፂ ኣብ ኢትዮጵያ ዘይመንግስታዊ ዝኾነ ፈላማይ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት እዩ ይብል።
እዚ ትካል ምስ ዝኾነ ፖለቲካ፣ብሄርን ሃይማኖትን ከምዘይውግን ዝገለፀ ምኻኑ ብምግላጽ ሰመጉ ቀንዲ ዕላምኡ ኣብ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ንክኽበሩ፣ዴሞክራሲ ንክሰፍሕን ልዕልነት ሕጊ ንክኽበርን ምስራሕ እዩ ይብል።
ኣብቶም ዝሓለፉ 25 ዓመታት ሰብኣዊ መሰላት ክጥሓሱ ከለው ኣፃሪዩን ብመርትዖታት ኣደጊፉን ብርክት ዝበሉ መግለፅታት ከምዘውፅአ ይገልፅ።
ኣብ ዘውፅኦም ኩሎም መግለፂታት ግዳያት መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ፍትሕን ካሕሳን ክረኽቡ፣መግሃስቲ ዝፍፅሙ ድማ ብሕጊ ንክሕተቱን ክፅውዕ ከምዝፀንሐ፣ሕጂ’ውን ይሓትት ከምዘሎን ንመጻኢ እውን ከምዝቕፅለሉን ዳይረክተር ሰመጉ ኣቶ ብፃተ ሓቢሮም።
ኣብታ ሃገር ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናትን ከባቢታትን ከበድቲ መግሃስትታት ሰብኣዊ መሰላት ምፍፃሞም ብመርትዖታት እንተቐረበ እውን ብመንግስቲ ዝኾነ ይኹን ስጉምቲ ከምዘይተወሰደ ናይ ሰመጉ ምኽትል ኣቦ መንበር ኣቶ ቁምላቸው ብተወሳኺ ገሊጾም።
ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ነቲ ውድብ ይመርሑ ዝነበሩን ብርክት ዝበሉ ኣባላትን ሰራሕተኛታትን ኣብ ዝተፈላለዩ እዋን ተኣሲሮም ከምዝተፈትሑ፣ ሎሚ እውን ተኣሲሮም ከምዝርከቡን ገሊኦም ድማ ካብ ሃገር ከምዝሃደሙን ገሊፆም ኣለው።
ሰመጉ መበል 25 ዓመት በዓሉ ካብ ድሕሪ ፅባሕ ሰንበት ጀሚሩ ብዝተፈላለዩ ፍፃመታት ከምዘኽብር ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለፂ ተሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ቅብኣ ሜሮን ካብ ብዙኅ ዘይቲ ኣትክልቲ ተሓዋዊሱ ሓደ ምዃኑ መንፈስ ቅዱስ ሓደ ኪኸውን ከሎ ሃብትታቱ ግና ብዙኅ ምዃኑ ዘረድእ’ዩ።
• ቅብኣ ሜሮን ኣቐዲሙ ኣብ ብሉይ ኪዳን ንመንፈሳዊ ኣገልግሎት ይውዕል ነይሩ እዩ።
ያዕቆብ፦ ካብ ኣዳም ጀሚሮም ክሳዕ ሙሴ ዝነበሩ ኣበው ካብ እግዚአብሔር እናተሸሙ፡ ሃብተ ትንቢትን ክህነትን መንግሥትን እናተቐበሉ የገልግሉ ነበሩ። ኣቦና ያዕቆብ ውን ናይ’ዚ በረኸት እዚ ተኻፋሊ ኾይኑ ነታ ራእይ ሰማያት ዝረኣየላ ቦታ ዘይቲ ኣፍሲሱላ እዩ። (ዘፍ. 26፡10-ፍጻሜ) እዚ ንካህናት ሓዲስ ኪዳን ኣብነት እዩ።
እቲ ዘይቲ፡ ናይ ምሥጢረ ሜሮን፣ ኣቦና ያዕቆብ ናይ ካህናት ምሳሌ ኾይኑ ኣቦና ያዕቆብ ነቲ ቦታ ዘይቲ ኣፍሲሱ ከምዘኽበሮ ካህናት ድማ ብቅብአ ሜሮን ጸጋ እግዚአብሔር የውህቡ። ንጸጋ ጥምቀት’ውን የኽብሩሉ።
ኣሠራርሓን ኣገልግሎትን ቅዱስ ቅብኢ ንሊቀ ነቢያት ሙሴ ዝመሃሮ ልዑል እግዚአብሔር እዩ። ንሙሴ ኪዛረቦ ኸሎ “ንእኡ ከምቲ ኽኢላ ገባር ቅብኢ ዝገብሮ ጌርካ ጥዑም ዝጨናኡ ቅዱስ ዘይቲ ቅብኣት ግበሮ። ንሱ ቅዱስ ዘይቲ ቅብኣት ይኹን። ሽዑ ብእኡ ጌርካ ነቲ ኣነ ዝርከበሉ ድንኳን ምርኻብን ንታቦት ኪዳን፡ ንሰደቓን ነቲ ኣብ ሰደቓ ዘሎ ኣቕሑን፡ ንቐዋሚ ቐንዴል ምስ ናውቱ፡ ንመሠውዒ ዕጣን፡ ንመሠውዒ ናይቲ ዚሓርር መሥዋዕቲ ምስ ኣቕሑኡ፡ ነቲ ሸሓንን ኣጋሮኡን ቅባእ። ነዚ ዅሉ ቐድሶ እሞ ዅሉ ፍጹም ቅዱስ ኪኸውን እዩ። ዝተንከዮ ዘበለ ዅሉ ኸኣ ኺቕደስ እዩ’ በሎ። (ዘፀ. 30፡25-29) እቶም ብክህነት ኬገልግሉ ዝተመደቡ ኣሮንን ደቁን ክህነቶም በዚ ቅዱስ ቅብኢ ጸንዐ። “ንኣሮንን ንደቁን ብክህነት ምእንቲ ኬገልግሉኒ ቅብኣዮምን ቀድሶምን” በሎ። (ዘፀ. 30፡30) እዚ ሥርዓት’ዚ ቐጻልነት ዘለዎን ንወለዶታት ዚመኃላለፍ ምዃኑን ኪገልጽ ከሎ’ውን “እዚ ንውሉድ ወለዶኹም ቅዱስ ዘይቲ ቅብኣት ይኹነለይ” ይብል። (ዘፀ. 30፡31) እዚ ቅዱስ ቅብኢ’ዚ ከም ተራ ቅብኣት ዝኾነ ሰብ ኪሠርሖን ኪጥቀመሉን ከም ዘይግባእ ከረድእ ከሎ፡- “ኣብ ኣካላት ማንም ሰብ ኣይኵዖ፡ በቲ ናቱ ኣቃምማ ዝተዳለወ ኻልእ ዘይቲ ኣይትግበሩ። ንሱ ቅዱስ’ዩ እሞ ንኣኻትኩም ከኣ ቅዱስ (ፍሉይ) ይኹን። እቲ ኸምኡ ዝበለ ቅብኢ ዝገበረን እቲ ካህን ንዘይኮነ ኻልእ ሰብ ካብኡ ዝለኸየን፡ ካብ ሕዝቡ ይወገዝ” ይብሎ። (ዘፀ. 30፡32-33) በዚ መሠረት ካብ ቤተ ኣሮን (ነገደ ሌዊ) ዝተወልደ ብኽህነት ከገልግል፣ ካብ ቤተ ዳዊት(ነገደ ይሁዳ) ዝተወልደ ድማ ብንጉሥነት ኪመርሕ በዚ ቅዱስ ቅብኣት ይቕባእ ነበረ።
• ኣብ ዘመነ ብሉይ ኪዳን ከም ኣብነት ተገሊጾም ዘለዉ ኣብ ሓዲስ ኪዳን ተፈጸምቲ ኾይኖም ንረኽቦም።
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንደቀ መዛሙርቱ ብመሠረት ዝሃቦም ተስፋ ኣብ በዓለ ኃምሳ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልዕሊኦም ወሪዱ’ዩ። ንሳቶም ድማ ነቶም ብጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝኣመኑ፡ ኣጥሚቖም ብኣንብሮተ እድ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ የኅድሩሎም ነበሩ። “እቶም ኣብ ኢየሩሳሌም ዘለዉ ሓዋርያት ከኣ ሰብ ሰማርያ ቃል እግዚአብሔር ከምዝተቐበሉ ምስ ሰምዑ፡ ንጴጥሮስን ዮሓንስን ለኣኹሎም። ንሳቶም ከኣ ወሪዶም መንፈስ ቅዱስ (ሃብተ ጸጋ) ምእንቲ ኪቕበሉ ጸለዩሎም። ምኽንያቱ ብስም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ጥራይ ደኣ ተጠሚቖም ነበሩ እምበር መንፈስ ቅዱስ (ውህበት መንፈስ ቅዱስ) ገና ኣብ ሓደ ካባታቶም እኳ ኣይወረደን (ኣይተዋህበን) ነበረ። ሽዑ ኣእዳዎም ኣንበሩሎም’ሞ መንፈስ ቅዱስ (ንውህበቱ፣ ንጸጋኡ) ተቐበሉ” ይብል። (ግብ.ሓዋ. 8:14-17) ከምኡ’ውን “ነዚ ምስ ሰምዑ ብስም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ተጠምቁ ጳውሎስ ውን ኢዱ ምስ ኣንበረሎም ከኣ መንፈስ ቅዱስ (ሃብቲ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ) ወረደሎም (ተዋህቦም)” ይብል። (ግብ. ሓዋ. 19፡5-6)።
ቅዱሳን ሓዋርያት፡ ኣብ መልእኽታቶም ንጸጋ መንፈስ ቅዱስ ቅብኣት ይብልዎ ነበሩ። ሓዋርያ ቅዱስ ዮሓንስ “ንስኻትኩም ድማ ቅብኣት ካብቲ ቅዱስ ኣለኩም ንዅሉ ውን ትፈልጡ ኢኹም” ብምባል ነቲ ዝወሃብ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ብቅዱስ ቅብኣት ገሊጽዎ ኣሎ። (1ይ ዮሓ. 2፡20)። መንፈስ ቅዱስ ንፍልጠት ዝገልጽ መንፈስ እዩ። ስለዚ ኢድ ብምንባር ናይ መንፈስ ቅዱስ ጸጋ ምኅዳር ብዝተቐደሰ ቅብኣት (ሜሮን) ተተኪኡ ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ካብ ዘመን ሓዋርያት ጀሚሩ ኪሥርሓሉ ዝጸንሐ ሥርዓት እዩ። ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ’ውን፦ “እቲ ብክርስቶስ ገይሩ ምሳኻትኩም ዘጽንዓናን ዝቐብኣናን ዝኃተመናን ኣብ ልብና’ውን ዕርቡን መንፈስ ዝሃበናን ኣምላኽ ንሱ’ዩ” (2ይ ቆሮ. 1፡21፣ ኤፌ. 1፡13 ፣ 4፡30) ብምባል ንቅዱስ ቅብኢ “ማኅተመ መንፈስ ቅዱስ” በሎ።
በዚ መሠረት ኣብ ዘመነ ሓዋርያት ሓደስቲ ኣመንትን ሕፃናትን ምስ ተጠምቁ ብኣንብሮተ እድ መንፈስ ቅዱስ ይኃድሮም ነበረ። ኣብ ዳኅራይ ዘመን ግና ምስ ምብዛኅ ምእመናንን ንኣሳልጦ ተልእኾን ኣብ ክንዲ ኣንብሮተ እድ ብቅብኣ ሜሮን ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ምኅዳር ብቤተ ክርስቲያን ተወሰነ።
ሥርዓተ ሜሮን ንኢድ ምንባር ዝተክአ ብምዃኑ ሎሚ ውን ካህናት ምስ ኣጥመቑ ሥርዓተ ተቀብኦ ሜሮን ይፍጽሙ።
እቲ ካህን ነቲ ዝተጠምቀ “እቀብአከ በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ” እናበለ ብኣምሳለ ትእምርተ መስቀል ኣመሳቒሉ፡ መጀመርታ ኣብ የማናይን ጸጋማይን ግንባሩ ይቀብኦ፣ ኣብ ገጹ’ውን ኡፍ ይብለሉ። ቀጺሉ ክልተ ቀዳዳት ኣፍንጫኡ፣ ክልተ ከናፍሩ፣ ክልተ ኣእዛኑ፣ ክልተ ኣዕይንቱ፣ ኣፍ ልቡን፣ ማእከላይ ርእሱ፡ ሕቈኡ፣ ኅንብርቱ፣ የማናይን ጸጋማይን ኣእዳዉ፣ ጸጋማይን የማናይን መንኩቡ፣ ክሳዱ፣ ምሕኵልቱ፣ የማናይን ጸጋማይን ኣእጋሩ፣ ኣብ 36 ኣባላት ኣካላቱ መኅደሪ እግዚአብሔር ኪኸውን ይቀብኦ።
ስለዚ ‘ሜሮን’ ንመንፈሳዊ ዕብየትን ጽንዓትን ኮነ ዘለዓለማዊ ድኅነት ኣገዳሲ እዩ። ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ናይ ምርካብናን፡ ካብ መንፈስ ቅዱስ ናይ ምውላድናን መረጋገጺ ማኅተመ መንፈስ ቅዱስ እዩ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር፡ አሜን!


text:
አስተንትኖ ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ብምኽኒያት ዓመተ ቅዱስ ዮሴፍ
ካልአይ ክፋል
“ብዛዕባ ቅዱስ ዮሴፍ፡ ካብ ቀዳምይ ክፋል ዝቕጸለ”
19 መጋቢት 2021- በዓለ ቅዱስ ዮሴፍ “ ቅዱስ ዮሴፍ ፍቃርን ሕያዋይን አቦ”
1. ፍቃር አቦ
እቲ ዕብየት ናይ ቅዱስ ዮሴፍ መጀመርታ ሕጹይ ወይ ሰብአይ ቅድስቲ ድንግል ማሪያምን አቦ ኢየሱስን ምኻኑን ኢዩ። በዚ መንገዲ እዚ ገዛእ ርእሱ ከምቲ አብ ቃላት ቅዱስ ዮሓንስ (Chrysostom) እንረኽቦ፡ ቅዱስ ዮሴፍ ንገዛእ ርእሱ አብቲ ምሉእ አገልግሎት ናይ ድኅነት መደብ ተወፈየ አቐመጠ።
ቅዱስ ጳውሎስ ሻድሻይ ከምዚ እንዳበሉ ትዕዝብቶም ይገልጹ፦ ‘እቲ አባትነቱ አብቲ ንአገልግሎት ዝተወፈየ ሕይወቱ፡ መስዋዕቱ፡ አብቲ ንሱ ዝተሓወሶ ስራሕ ተልእኾ ድኅነት፡ አብቲ ሕጋዊ ሓላፍነቱ አብ ልዕሊ እታ ቅድስቲ ስድራ ቤት፡ ገዛእ ርእሱ ነዚ ከም ሓደ ሕያብ ሕይወቱ፡ ስርሑ ምግባሩ፡ እቲ ሰብአዊ ጸዋዕታኡ ናብ ቤታዊ – ውሽጣዊ ፍቕሪ፡ ብምልዋጥ፡ ገዛእ ርእሱ እቲ ዝለዓለ መስዋዕቲ ብምኽፋል፡ ልቡን ክእለቱን፡ አብ ፍቕሪ መሰረት ብምግባር ሕይወቱ አብ አገልግሎት እቲ አብ ቤቱ ዝበቖለ ወይ ዝተወልደ መሲሕ ገበረ’ ይብሉ፡፤፡
ብምኽኒያት እቲ አብ ድኅነት ዝነበሮ ሓልፍነት ወይ ጊደ፡ ቅዱስ ዮሴፍ ብአመንቲ ክርስቲያን ዝተፈቕረ አቦ ኢዩ። ናይዚ ምስክርነት ከአ ብዙሓት ቤተክርስቲያናት አብ ሙሉዕ ዓለም ንዕኡ ዝተወፈያ ንረክብ።
ብዙሓት ገደማውያን ማሕበራትን፡ ማሕበር ካህናትን በቲ ናቱ መንፈሳውነት ተነቓቒሖም እቲ ናቱ ሽም ክሽከሙ ክኢሎም እዮም፡ ብዙሓት ንቅዱሳት ዝውክሉ ብምውካል ምእንቲ ኽብሩ ንብዙሕ ዓመታት ቆይሞም እዮም።ብዙሓት ቅዱሳት ብተመስጦ አፍቂሮሞ። ንአብነት ከም ተሬዛ ጋል አቪላ ዝተባህለት ቅድስቲ ከም ሓደ ጠበቓአ መማለዲአን ገበረቶ። ገዛእ ርእሳ ብዙሕ አብኡ ብምምሕጻን፡ ኩሉ እቲ ብመንገዱ ዝሓተተቶ ጸጋ ተቀበለት። በቲ ናታ ተመክሮ ብምትብባዕ ድማ ንብዙሓት አብ ቅዱስ ዮሴፍ ክምሕጸኑ ተተባብዕን ትመክርን። አብ ኩሉ ናይ ጸሎታት ጽሑፋት ገለ ጸሎታ ናብ ቅዱስ ዮሴፍ ዝቐርቡ ንረክብ። ብፍላይ አብቲ ናይ ረቡዕ ጸሎት ልመናታት ንዑኡ ዝተወፈዩ ልመናታት ንረክብ። ከምኡዊን ብፍላይ አብቲ ንዕኡ ዝተወፈዩ ምሉእ ወርሒ መጋቢት።
ሰባት አብ ቅዱስ ዮሴፍ ዘለዎም እምነት አብቲ “ናብ ዮሴፍ ኪዱ እሞ ንሱ ዚብለኩም ግበሩ” ዝብል ናይ ብሉይ ኪዳን ቃል ተጠቕሊሉ ክንረኽቦ ንኽእል። እዚ ነቲ አብ ግብጺ ዝነበረ ጥምየት፡ እቶም አሕዛብ ንፈርዖን ዝብላዕ ምስ ሓተትዎ “ ናብ ዮሴፍ ኪዱ” ንሱ ዝበለኩም ከአ ግበሩ” ዝብል መልሲ ዘመልክት ኢዩ። “ኩላ ሃገር ግብጺ ምስ ጠመየት ድማ፡ እቲ ሕዝቢ እንጌራ ሃበና እናበለ ናብ ፈርዖን ጠርዐ። ንሱ ኸአ ንኹሎም ግብጻውያን “ናብ ዮሴፍ ኪዱ እሞ ንሱ ዚብለኩም ግበሩ” በሎም። ዘፍ. 41፡55 እዚ ዮሴፍ እዚ ወዲ ያዕቆብ እቲ አብቲ መንገዲ አብ ጉዑዝኡ በሕዋቱ ዝተሸጠ ኢዩ። 37:11-28 ከምቲ አብ ዘፍጥረት 41:41-44 ንረኽቦ ዮሴፍ ወዲ ያዕቆብ ቀጺሉ ብፍርዖን ንግሥነት ተቐበለ።
ቅዱስ ዮሴፍ ዘርኢ ናይ ዳዊት ከምኻኑ (ማቴ.1:16.20) በቲ ንዳዊት ብነቢይ ናታን ዝተገብረሉ፡ ዝተዋህቦ ተስፋ ካብቲ መሠረት ወይ ካብቲ ትውልዲ እቲ ኢየሱስ ክመጽእ፡ ክውለድ ነይሩዎ። “አረ አነስ ንአኻ ዘርኢ ኸም ዝህበካ እነግረካ አሎኹ። መዓልቲታትካ ምስ አኸላ፥ ምስ አቦታትካ ኸአ ምስ ተቐበርካ፥ ደድኅሬኻ ንሓደ ኻብ ደቕኻ ልዕል ከብሎ እየ፥ ነታ መንግሥቱውን ከጽንዓ እየ። ንሱ ንስመይ ቤት ኪሠርሓለይ እዩ፥ አነ ኸአ ዝፋን መንግሥቱ ንዘለዓለም ከጽንዓሉ እየ። አነ አቦ ክኾኖ፥ ንሱ ድማ ወዲ ኺኾነኒ እዩ። 2 ሳሙ. 7:11-14 ብተወሳኺ ቅዱስ ዮሴፍ ከም ሕጹይ ማሪያም እታ ጋል ናዝሬት፡ አብቲ መስቀላዊ መንገዲ ናይ ብሉዩን ሓድሽን ኪዳን ቦታ ሒዙ ይርከብ።
2. ሕያዋይን ፈቃርን አቦ
ቅዱስ ዮሴፍ ንኽርስቶስ አብ ቅድሚ አምላኽን ሰብን ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ብጥበብ፡ ብቑመትን፡ ብጸጋን ክዓቢ ረአዮ። ሉቃ.2:52 ከምቲ እግዚአብሔር ምስ እስራኤል ዝገበሮ ቅዱስ ዮሴፍ ንኽርስቶስ ሕፃን ብአእዳዉ ሒዙ አታተዮ፡ ምኻድ መሃሮ፡ ቅዱስ ዮሴፍ ከምቲ አቦ ንውላዱ አብ ክሳዱ ዝሰቕሎ፡ ደኒኑ ድማ ዝምግቦ ቅዱስ ዮሴፍውን እዚ ክገቢር ተረኽበ። ንእስራኤል ዘታቴኹዎም አነ እየ። ሓቐፍኩዎም፥ ግናኸ አነ ኸም ዝተኸናኸንክዎም አይፈለጡን። አነ ብርኅራኅን ብፍቕርን ናባይ ሰሓብክዎም። ሆሴ. 11: 3 -4
መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ አብ ቅዱስ ዮሴፍ “ከምቲ ወላዲ፥ ንውሉዱ ዚርኅርኃሉ፥ ”መዝ.103.13. ናይ እግዚአብሔር ጉስነትን ሓልዮትን ርሕራሔር ረአየ። ቅዱስ ዮሴፍ ምናልባት አብቲ ቤተ ጸሎት አይሁድ እግዚአብሔር ንኹሉ ሰናይ ምኻኑ፡ እቲ ሰናዩን ርኅራኄኡን ኸአ ንኹሉ ምኻኑ ሰሚዑ ይኸዊን እዩ። “እግዚአብሔር ንኹሉ ሠናይ እዩ፥ ንኹሉ ፍጥረቱ ከአ ይርኅርኃሉ” መዝ.145: 9
ታሪኽ ድኅነት ብድኽመታትና አብ ተስፋ፡ አንጻር ካሊእ ኩሉ ተስፋታት ተፈጸመ። ከምቲ “ዘርእኻ ኸምኡ ኺኸውን እዩ” ዚብል ዝተነግሮ፥ አብርሃም አብቲ ተስፋ ዘይብሉ፥ ተስፋ ብምግባር፥ አቦ ብዙኃት ከም ዚኸውን አመነ። ሮሜ. 4:18 ብዙሕ ግዜ እግዚአብሔር አብቲ ጽቡቕን ዕውትን ዝኾነ ገጻት ሕይወትና ጥራይ ዝውሰን ይመስለና፡ እንተኾነ እቲ ሓቂ፡ ድኽመታትና ብዘየገድስ አብ ድኽመታትና እቲ ዝበዝሐ መደባቱ ይፍጸም።
በዚ ምኽኒያት እዚ ኢዩ ቅዱስ ጳውሎስ ከምዚ እንዳበለ ዝጽሕፍ፦ “ብምኽኒያት እቲ አዝዩ ብሉጽ ራእይ እምብዛ ምእንቲ ኸይዕበ ኸአ ንሥጋይ ዚውግእ ግራጭ ተዋህበኒ። እምብዛ ኸይዕበ መልአኽ ሰይጣን ኪሳቕየኒ ተዋህበኒ። “ነዚ ሥቓይዚ ካበይ አርሕቆ” ኢለ ንጎይታ ሠለስተ ሳዕ ለመንክዎ። ንሱ ኸአ “ኃይለይ አብ ድኻመይ እዩ ዚግለጽ እሞ፥ ጸጋይ ይአኽለካ” በለኒ። ስለዚ ኃይሊ ክርስቶስ አብ ልዕለይ ምእንቲ ኺኃድር፥ ብብዙኅ ታሕጋስ ብድኻመይ ክምካሕ እየ። (2 ቆሮ. 12 : 7-9)
እዚ እንተ ኮይኑ እቲ ምስጢረ ድኅነት ብዓሚቕ ትሕትና ንድኻምነትና ክንቅበል ይግበአና። ኃጢአት አብ ድኻምነትና አሉታዊ ፍርዲ ከም እንርኢ ይገብረና። በንጻሩ መንፈስ ግና ብፍቕሪ ድኻምነትና ናብ ብርሃን የምጽኦ። ፍቕሪ እቲ ዝበለጸ መገዲ ነቲ አባና ዘሎ ድኻምነት ንኽንቅበል ዝሕግዘና ወይ ዝገብረና እዩ። እቲ ናብ ካልኦት አኅዋትናን አኃትናን እነመልክቶ አእዳውን፡ እንህቦ ፍርድን ሓደ ምልክት ናይቲ አባና ዘሎ ድኻምነትን ኃጢአትን ዘይምቕባል ዘመልክት እዩ።
ፍቕሪ ጥራይ እዩ ካብ ኩሉ ስራሕ ወይ ተግባራት ክሲ ከድሕነና ዝኽእል። “ሕጂ ምድኃንን ኃይልን መንግሥትን ናይ አምላኽና ኾይኑ እዩ፡ ሥልጣን ከአ ናይቲ መሲሑ ኾይኑ እዩ። ከመይ እቲ ለይትን መዓልትን አብ ቅድሚ አምላኽና ዚኸሶም ዝነበረ ክሳስ አኅዋትና ተደርቢዩ እዩ። ራእይ ዮሓ..12.10 ስለዚ እዩ አብ ሕይወትና ምሕረት አምላኽ ዘድሊየና። ብፍላይ አብ ምስጢረ ዕርቂን፡ ንስሓን፡ ተመክሮ ናይ ሓቅን ፍቅርን ሕያውነትን ክህልወና የድሊ። ማዕረ ማዕርኡ ወላ እቲ ኃጢአት ነቲ ሓቂ ክነግረና ይኽእል እዩ። እዚ ግና ንኽኩንነና እዩ። እንተኾነ ግና ርዱእ እዩ፡ እቲ ካብ እግዚአብሔር ዝመጽእ ሓቂ አይኩንነናን እዩ። እንታይ ደአ ብፍቕሪ ይቕበለና፡ ይሓቕፈና፡ ይሕግዘና፡ የተሰአና፡ ይምሕረና። እቲ ሓቂ ኩሉ ግዜ ገዛእ ርእሱ ንዓና ይግለጸልና እዩ። ከምቲ አብ ወንጌል ሉቃስ (15:11-32) እንረኽቦ መሓሪ አቦ። እግዚአብሔር ክረኽበና ይመጽእ፡ እቲ ናትና ክብሪ ተመሊሱ ይህበልና፡ ብእግርና ጠጠው ከም እንብል ይገብረና፡ “እዚ ወደይ ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፡ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ እዩ” (ሉቃ.15፡ 24) እናበለ ይሕጎስ።
ናይ እግዚአብሔር ድልየት፡ ታሪኹን መደቡን ብተወሳኺ ብመንገዲ ሽግርን ጭንቅን ቅዱስ ዮሴፍ ይሓልፍ። አብዚ ቅዱስ ዮሴፍ አብ እግዚአብሔር እምነት ምህላው፡ ብተወሳኺ ብመንገዲ ፍርሕናን ድኻምነትናን ውድቀትናን ክሰርሕ ከምዝኽእል ምእማን ከምዘጠቃልል ይምህረና። ከምኡውን አብ መንጎ ዘጨንቕ ናይ ሕይወት ማዕበል፡ ነቲ መራሒ መርከብና፡ ሕይወትና ዝኾነ አምላኽ ክመርሓና ክንገድፎ ክንፈርሕ ከምዘይብልና ይምህረና። ብዙሕ ግዜ ኩሉ ክንቆጻጸሮ ንደሊ እንተኾነ ግና ኩሉ ግዜ አስፍ ሕና ክንርኢ ክንሓስብ የድሊየና።
ናብ ሳልሳይ ክፋል አብ ዝመጽእ ሕታም/ጽሑፍ ክቐርብ ኢዩ።
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
This language is currently in review and will be available soon!
ናይ’ዚ ፕሮጀክት ፅንሰ ሓሳብ ድልድል ብዝብል ቃል ይግለፅ፡፡ ድልድል ዝብል ቃል ናይ ፕሮጀክትና ዕላማ ብሙሉእነት ጠቕሊሉ ክገልፆ ይኽእል እዩ። እዚ ማለት ድማ ዝተፈላለዩ ሞያታት ዘርፍታትን መዳረግቲ ኣላትን ብምርኻብ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃይማኖትን ባህልን ዝርከቡ ብዝበለፀ ብምትሕብባር ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀሙ ዓመፃት ትኹረት ብምግባር ይሰርሕ።
ድልድል ኣብ ፅኑዕ መሰረት ከምዝህነፅ ኩሉ እዚ ፕሮጀክት ድማ ኣብ ባይታ ዘሎ ሃፍትን ተበግሶን ብምውሳድ ኣብ ፕሮጀክት ሃገራት ዝርከቡ ዝተጎድኡ ውልቀ ሰባት ይኹኑ ማሕበረ ሰብ ብቐጥታ ብምግልጋል ትርጉም ዘለዎ ለውጢ ምምፃእ እዩ።
እዙይ ፍሉይ ምልክት/ኣርማ/ ዝተቐረፀ ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀም ዓመፅ ንምርዳእ ጥራሕ ተሓሲቡ ዝተገበረን ኣብዚ ጉዳይ ዝኣተዉ ጉዳያት ናይ ዕላማና ራእይ ንምትሕልላፍ ምስ ሃይማኖታዊን ዓለማዊን መዳርግቲ ኣካላት ብቕንዕና ንምስራሕ እዩ። እቲ ፃዕዳ ዓምዲ ዘርእዮ/ዝውክሎ/ ነቶም ናይ’ቲ ፕሮጀክት ዕላማ ንምስኻዕ ብሓባር ዝሰርሑ መዳርግቲ ኣካላት እዩ። እቲ ቀይሕ ቀለም ድማ ናይ ደም ምልክት ኾይኑ ብምኽንያት ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀም ዓመፅ ዝበፅሐ ሓደጋን ስቓይን ዘመላኽት እዩ። እቲ ፀሊም ቆፅሊ ዝውክሎ ድማ ንብዓት(ብኽያት) እዩ። ካብቲ ድልድል ድማ ጠንካራ ጨናፍር ይዓብዩ። እዚኦም ድማ ናይ ተስፋን ናይ ዕብየት ምንቅስቓሳትን ምልክት እዮም። እቶም ዘፈራት /ጨናፍር/ ድማ ነንባዕሎም ዝተኣሳሰሩ እዮም። እዚ ድማ እቲ ኣብዚ ፕሮጀክት ክንፈጥሮ እንደሊ ዝተፈላለዩ መዳርግቲ ኣካላት ብምትእስሳር ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀም ዓመፅ ንምቕናስ ኣብ እንገብሮ ምንቅስቓስ ምልክት እዩ።
ነዚ ኣርማ ዝሰርሐ ኣቶ ዳንኤል ደስታ ሕሉፍ ክነመስግኖ ንፎቱ። ንሱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፣ ኢትዮዽያ እዩ ዝነብር ምስ ዶ/ር ሮሚና ኢስትራቲ ድማ ቐረባ መሳርሕታ እዩ። ብፍሉይ መልክዕ ዝቐረፆ ኣርማ ድማ ነቲ ፕሮጀክት ዓቢይ ትርጉም ኣለዎ።


text:
ደቂ ቤት ትምህርቲ ልደታ-ማሪያም ዓሊተናን ፈተውቱን ኣብ ዘሎኹም ሃሊኹም
እዙ ሓፅር መልእኽቲ ብዛዕባ ህልው ኩነታት እቱ ብመንፈስን ብስጋን ኮስኲሱ ዘዕበየና ቤት-ትምህርቲ ልደታ-ማሪያም ዓሊተና ክፅሕፍ ከሎኹ ኩልኻትኩም ፍረ-ልደታን ፈተውታን ዝኮንኩም ትሕዝቶኡ ብህድኣት ኣንብብኩምን ተረድእኩምን ምላሽ ከምእትህቡሉ ብልቢ ብምትእምማን እየ ። ኩልኻትኩም ከምእትፈልጡዎ ቤት-ትምህርቲ ልደታ-ማሪያም ዓሊተና ኣብ እትዮጵያ ንፈለማ ግዘ ዘመናዊ ትምህርቲ ዝተጀመረሉን ናይ ባዕሉ ነዊሕን ፍሉይን ታሪክ ዘለዎ ቤት-ትምህርቲ እንትኸውን ብዙሓት ብደረጃ ዓለም ዝፍለጡ ልቃውንቲ ዘፍረየ ቤት-ትምህርቲ እዩ።
እዙይ ከምዙይ እሉ እናሃለወ ግን ሎሚ ምልስ እልና እንተርእናዮ ብሓቂ ኣብ ዘሐዝን ደረጃ ንረኽቦ ። ብሓፅሩ ብዕድመን ብታሪክን ቀዳማይ ብደቁ ከዓ ሃብታም እናሃለወ እንካብ ኩለን ኣቢያተ-ትምህርቲ ንድሕሪት ዝተረፈን ድኻን ኮይኑ ንረኽቦ ።
ዝኸበራትኩም ኣሕዋተይን ኣሓተይን ንዙይ ምክንያቱ እንታይኮን ይኸውን እለ እንተሓሰብኩ መልሲ ክረክበሉ ኣይከኣልኩን። የግዳ ባዕለይ መልሲ ክደልየሉ ኣለኒ እለ ሓሰሲበ።
ምናልባት መብዛሕትኹም ከምእትፈልጡዎ ኣነ ኣብቲ ቤት-ትምህርቲ 8 ዓመት ተማህረሉ መዓረ 12 ዓመት ከዓ ከም መምህርን ኣመሓዳሪን ኮይነ ስለዝሰራሕኩሉ ምናልባት ዚያዳ ዝክሪን ኣፍልጦ ኩነታቱን ከምዘለኒ ኮይኑ ይስማዓኒ።
ኣነ ሐዚ ንሰለስተ ዓመት ዝኣክል ብቤተክርስቲያን ተላእኸ ኣብ ዓዲ ሆላንድ(Netherlands) ቆሞስ ናይ ሓንቲ ቁምስና ኮይነ እናገልገልኩ እርከብ ብጎናጎኒ ከዓ ንምእመናን ካቶሊካዊያን ካብ እትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ሆላንድ እሕግዝ።
እምበኣርከስ ኣብዚ ዘሎኩሉ ዓዲ ንዙ ብመንፈስን ብስጋን ኮስኲሱ ዘዕበየኒ ቤት-ትምህርቲ ልደታ ማሪይም እንታኮን ክገብር ምከኣልኩ እለ ሓሰብኩ። ሓደ መዓልቲ ኣብዛ ዝሰርሐላ ቁምስና ንዝተወሰኑ ሰባት ብዛዕባ ኩነታት ቤት-ትምህርቲ ልደታ ማሪያም ኣፃወትኩዎም ብኡ ብኡ ከዓ ሓደ ግዘ ምሳይ ከይዶም እቲ ቤት-ትምህርቲ ብዓይኖም ክርእዩ ሓተትኩዎም። ንሳቶም ከዓ ፍቓዶም ኮይኑ ዓሚ (2016) ኣብ ጥቅምቲ ዝተወሰኑ ሰባት ምሳይ ናብ ዓሊተና ከዱ። ኩነታት እቲ ቤት ትምህርቲ ምስረኣዩ ከዓ ብጣዕሚ ሓዝኖም። 2ይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ እናሃለወ እኩል ቤተ-መፃሕፍቲ፣ ቤተ-ፈተነ የብሉን፣ ኣብ ሽንቲ-ቤት ማይ የለን፣ ቤት-ትምህርቲ ሓፁር የብሉን። ብኩላኩሉ ደረጃኡ ብሓቂ ትሑት ምኲኑ ተዓዝብና።
ምስተመለስና ካልኦት ጎረባብቲ ቁምስናታትን ሰብ ፅቡቕ ድላይን ኣተሓባብርና ቁሩብ ገንዘብ እተኣካክብና። ኣብዙይ ብፍላይ ከይኣመስገንኩወን ክሓልፍ ዘይደሊ ግዱሳት ደቂ-ኣንስትዮ ከባቢ ዓሊተናን ኣዕሩክተንን ኣብ ሆላንድ ባዕለን ብገንዘበን ናይ ሃገርና ምግቢ ብምድላው ገንዘብ ኣብ ምትእክካብ ዓብዪ ኣበርክቶ ገይረን እየን። ኩላኩሉ ሓደ 50.000.00 ዩሮ ዝኸውን ኣተኣኻኽብና ።እቲ ገንዘብ ብህፁፅ ልእኽና ሓደ ሓደ ኣገደስቲ ነገራት ከምዝመዓራረዩ ንገብር ኣለና። ንኣብነት ሽንቲ ቤት ተመዓራሪዩ ማይ ከምዝኣትዎ፣ ንቤተ-ፈተነን ንመፃሕፍቲ-ቤት ዝኾና ክልተ ዕብይ ዝበላ ክፍልታት፣ ከምኡውን ሓፁር ቤት ትምህርቲ።
ቀንዲ መልእክተይ እምበእር እዙይ ኣነ ብዓቅመይ ዝከኣልኩዎን ብጣዕሚ ውሱን ዝኾነ ነገር ግን መራኸብን መተኣካከቢ ይኮነልና እል ዝሓሰብኩዎ ስለዝኾነ እዙ ዘዕበየናን እንፈትዎ ቤት ትምህርቲ ልደታ ማሪያም ዓሊተና ደረጃ ዝሓለወን ንዝቅፅሉ ደቅናን ኣሕዋትናን ግቡእ ግልጋሎት ዝህብ ንምግባር ዝከኣልናዮ ፤ መፅሐፍ ዝከኣለ፣ ኮምፒውተር ዝከኣለ፣ ወንበር ዝከኣለ ገንዘብ ዝከኣለ ኮታስ ንቤት-ትምህርቲ ይጠቅም እልና እንሓስቦ ዝኾነ ይኩን ነገር ክነበርክተሉን ክነጠናክሮን ሓደራ ንምባል እዩ ። ኣነ ኩሉ ግዜ ዝዝክሮን ፈፂመ ዘይርስዖን ሓደ ነገር ኣለኒ።
ኣብ ቤት-ትምህርቲ ልደታ ማሪያም መምህር ኮይነ ዝሰራሕኩለን ዓመታት ከምኡውን ቅድመይ ብልማድ ኣብ ዓመት 2 ግዜ ናይ ቤት ትምህርቲ በዓል ይክበር ነይሩ.። እቲ 1ይን ቀንዲ ዓመታዊ በዓል ቤት ትምህርቲ ታሕሳስ ሰለስተ ተባህሉ ዝፅዋዕን በብዓመቱ ተምሃሮ ብዓብዪ ሃንቀውታ ዝፅበዩዎ ዝነበሩ በዓል እዩ። እቲ 2ይ ከዓ ኣብ መወዳእታ ዓመት ከም መዛዘሚ ዓመት ዝበዓል በዓል እዩ ነይሩ ። ኣብዘን በዓላት ተምሃሮ ገንዘብ ኣዋፅኦም ኣብዑር ከይተረፈ ብምሕራድ ዓብዪ በዓል ኣዳልዮም ወለዲ፣ መራሕቲ ሃይማኖት፣ ምምሕዳር መንግስቲ ናይቱ ከባቢ ብምዕዳም ብጣዕሚ መምሃሪን ሃናፃይን ዝኾነ ፕሮግራም (ብድራማ፣ ብግጥሚ፣ ብሙዝቃ ወዘተ) የዳልዉ ነይሮም ።
በብዓመት ትምህርቶም ኣብኡ ወድኦም ናብ ካልእ ዓዲን ቤት ትምህርቲን ዝኸዱ ተምሃሮ ከዓ ኣብ ዝኾነ ኮይኖም ናይ ሰላምታ መልእኽቲን ዝኾነ ህያባትን ይልእኩሞ ኣብቲ በዓል ተገልፁ ይውፈ ነይሩ ።
እምበእር ሽዑ ተምሃሮ ኮይንኩም ትዝክሩዎ ዝነበርኩም ቤት-ትምህርትኹም ሎሚ ዓቢኹም ምናልባት ከዓ ስራሕ ሕዝኩም ኣብ እተፈላለየ ደረጃ ዝበፃሕኩሙሉ ግዘ ዚያዳ ከምእትዝክሩዎ ከምእትሕግዙዎን ምንም ጥርጥር የብለይን።
ካልኦት ቅድም እልኩም ብቱ ቤት ትምህርቲ ዝሓለፍኩም ወለድናን ኣሕዋትናን ከምኡውን ፈተውቲ ልደታ ኩልካትኩም ንኣና ንዳሕረዎት ወለዶ ብምምካርን ብምትሕብባርን እዙ ቤት ትምህርቲ ንምጥንካር ዝለዓለ ግደ ከምእትፃወቱ እምነተይ ምሉእ እዩ።
ኣብዙ ዝሓለፈ መስከረም ዕረፍቲ ከይደ ከሎኹ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዙ ሓሳብ ዘካፈልኩዎም ዝተወሰኑ መንእሰያት ድሮ ካልኦት ብፆቶም ኣተሓባብሮም መዓረ 13 ኮምፒውተር ፣ 1 መባዘሒት ማሺን(photocopier) ከምኡውን 1 printer ገዝኦም ከወፊዩ ተዳሊዮም ኣለዉ። ኣብ መላእ እትዮጵያ ከዓ ኩሉ እእጃሙ ከውፊ ንምትሕብባር ምንቅስቃስ ጀሚሮም ኣለዉ። ንስኻትኩምውን ኣብ ዘሎኹም ሃሊኹም ብምትሕብባር እጃምኩም ክተወፊዩ ሓደራ እብል።
ምናልባት ብዛዕባ እዙ ምንቅስቃስ ንፁር ወይ ከዓ ተወሳኪ ሓበሬታ ዝደሊ እንተሃሊዩ ብዙ ዝስዕብ ኣድራሻን ስልክን ክረኽበኒ ይኽእል እዩ።
ኣባ ተስፋይ ዝግታ
ቁ.ስልኪ 0031 685340570
Viber, messenger, watsapp, imo እጥቀም እየ።
e-mail address: atezigta@gmail.com
Home address፡
Voorhaven 126
1135 BV Edam
Netherlands
ልደታና ንምጥንካ ኩልና ንረባረብ!
እግዚአብሔር ኣብ ዘዘለናዮ ይሓልወና እንገብሮ ምንቅስቃስ ኩሉ ከዓ ይባርከልና።
ሓውኩም ኣባ ተስፋይ ዝግታ