text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ምሥጢረ ጥምቀት (1ይ ክፋል)
‘ጥምቀት’፦ ካብ ‘አጥመቀ’ ዝብል ግእዛዊ ልሳን ዝተረኽበ ኮይኑ መላእ ሰብነትካ ብማይ ምሕጻብ ማለት እዩ።
ጥምቀት፡ ባዕሉ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ተጠሚቑ ዝጀመሮ፡ ከምኡ’ውን “ዝኣመነ ዝተጠምቀ ይድኅን” (ማር. 16፡16) ክብል ዝመሃሮ፡ “ኪዱ ንዅሎም ኣሕዛብ ብስም አብን ወልድን መንፈስ ቅዱስ እናኣጥመቕኩምን ዝኣዘዝኩኹም ዅሉ ኺፍጽሙ እናመሃርኩምን ደቀ መዛሙርተይ ግበርዎም”(ማቴ. 28፡19) ኢሉ ኣዚዙ ዝመሥረቶ እዩ።
በቲ ብጸሎት ናብ ማየ ጐቦ ዝተለወጠ ማይ፡ ብስም ሥላሴ ሠለስተ ሳዕ ኣቲኻ ብምውፃእ ጸጋ ውልድነት ሥላሴ ዘውህብ ዳግማይ ልደት እዩ።
ጥቕሚ ጥምቀት
1. ድኅነት ብጥምቀት እዩ፦
ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ዝተጠምቀ ሰብ ከም ዝድኅን፡ “እቲ ዝኣመነን ዝተጠምቀን ኪድኅን እዩ” (ማር. 16፡16) ክብል ምሂሩ’ዩ። እቲ ዘይተጠምቀ ሰብ ግና ድኅነት የብሉን። ጐይታ፡ ኣብ ትምህርቱ እቲ ዝኣመነ ጥራይ እዩ ዝድኅን ዘይምባሉ፡ ጥምቀት ንድኅነት ከምዘድሊ ነስተውዕል።
2. ብጥምቀት ካብ ማይን ካብ መንፈስ ቅዱስን ዳግማይ ንውለድ፦
ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ነቲ ሓለቓን መምህርን ኣይሁድ ዝኾነ ኒቆዲሞስ ብዛዕባ ምሥጢረ ጥምቀት ክምህሮ ከሎ፦“ሓቂ ብሓቂ እብለካ ኣለኹ፡ ሰብ ዳግማይ ካብ ማይን ካብ መንፈስን እንተ ዘይተወሊዱ ናብ መንግሥቲ እግዚአብሔር ኣይኣቱን’ዩ” በሎ። (ዮሓ. 3፡3-6)። በዚ ዝረአ ሥርዓት ማለት ብማይ ዝፍጸም ጥምቀት ደቂ ሥላሴ ናይ ምዃን ጸጋ እንተዘይረኺብና መንግሥተ ሰማያት ክንኣቱ ኣይንኽእልን ኢና። ስለዚ “ካብ ማይን ካብ መንፈስን ምውላድ” ሃይማኖታዊ ግዴታ’ዩ።
3. ብጥምቀት ሥርየት ኃጢኣት ይርከብ፦
ቅዱስ ጳውሎስ ኃጢኣቱ ዝተደምሰሰሉ ኣብቲ ሓዋርያ ኪኸውን ዝተጸውዓሉ እዋን ዘይኮነስ ድኅሪ ብኢድ ሓናንያ ምጥማቑ እዩ። ባዕሉ’ውን ኣብ መልእኽቱ ድኅነት ዝርከብ ብጥምቀት ምዃኑ ኪገልጽ ከሎ፦ “ገሌኹም’ውን ከምኣቶም ኔርኩም ኢኹም፡ ግናኸ ብስም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስን ብመንፈስ ኣምላኽናን ተሓጺብኩምን ተቐዲስኩምን ጸዲቕኩምን ኢኹም” (1ይ ቆሮ. 6፡11)።
እምነት መሠረት’ዩ፣ ፍጹም ዝኸውን ግና ብጥምቀት እዩ። እምነት ጥራይ እኹል እንተዝኸውን ነይሩ “እመኑ ጥራይ ኃጢኣትኩም ክሥረየልኩም’ዩ” ምበሎም ነይሩ ክጥመቑ ኸኣ ኣይመገደዶምን ነይሩ። 318 ሊቃውንት’ውን ኣብ ዝደረስዎ ጸሎተ ሃይማኖት “ኃጢኣት ብዝሥረየላ ብሓንቲ ጥምቀት ንኣምን” ይብሉ።
4. ብጥምቀት ምስ ክርስቶስ ኃቢርና ንመውት ምስኡ ኸኣ ንትንሥእ፦
ኵሉ ክርስቲያን ንክርስቶስ ኪመስልን ኣርኣያነት ክስዕብን ይግብኦ’ዩ። ጐይታ ውን “ንኣይ ምሰሉ” ኢሉ እዩ። ስለዚ ንሞቱ ብዝመስል ሞት ምስኡ እንተ ኃቢርና ንትንሣኤኡ ብዝመስል ትንሣኤ ኸኣ ምስኡ ኅብረት ይህልወና። “ንሕና ምስ ክርስቶስ ካብ ሞትና ምስኡ ድማ ብሕይወት ከም ንነብር ንኣምን” ከምዝብል። (ሮሜ 6፡8)
5. ብጥምቀት ሓድሽ ሕይወት ይርከብ፦
ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ነዚ ኸረጋግጽ ከሎ “እምበኣርሲ ከምቲ ክርስቶስ ብኽብሪ ኣቦኡ ካብ ምዉታን ዝተንሥአ ኸምኡ ኸኣ ንሕና ብሓዳስ ሕይወት ምእንቲ ክንመላለስ ናብ ሞት ብጥምቀት ምስኡ ተቐበርና” ይብል። (ሮሜ 6፡4)። ሰብነትና ዝሕደስን ዝቕደስን፡ ሓድሽ ሕይወት’ውን እንረክብ ብጥምቀት እዩ።
6. ብጥምቀት ምስ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ሓደ ንኸውን፦
ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ንምእመናን ገላትያ ኪምህር ከሎ፦ “ኵላትኩም ብክርስቶስ ኢየሱስ ሓደ ክትኾኑ ምእንቲ እተጠመቕኩም ዘበልኩም ንክርስቶስ ለበስኩምዎ” ይብል። (ገላ. 3፡27-28)። እምበኣር ነቲ ሓድሽ ሰብነት ንላበስን ናይ ክርስቶስ ሰዓብቲ ንኸውንን ብጥምቀት እዩ።
7. ብጥምቀት ኣባል ቤተ ክርስቲያን ንኸውን፦
ከምቲ ኣብ ዘመነ ብሉይ፡ ኣባል ሕዝቢ እግዚአብሔር ንምዃን ግዝረት ሃይማኖታዊ ግዴታ ኮይኑ፡ ኵሎም ደቂ ኣብርሃም ካብ ዝውለዱ ኣብ ሻሙናይ መዓልቲ ኪግዘሩ ሕጊ ዝወፅአ፡ ኣብ ሓዲስ ኪዳን ድማ ብጥምቀት ኣባል ቤተ ክርስቲያን ኴንና ብክርስቶስ ‘ክርስቲያን’፡ ብወልድ ‘ውሉድ’ ንስመ። ግዝረት ናይቲ ዝመጽእ ጥምቀት ኣብነት ነበረ። (ቈላ. 2፡11-13)
ናይ ጥምቀት ኣብነት ኣብ ብሉይ ኪዳን
ኖኅን ቤተ ሰቡን ካብ ጥፍኣት ዝደኃኑላ መርከብ፡ ናይታ ኣማናዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብነት ምዃና ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተረጋገጸ እዩ። ኣብዛ ብመርከብ ዝተመሰለት ቤተ ክርስቲያን ዝግበር ጥምቀት ካብ ፍዳ የንጽሕ፡ ካብ ማእሰርቲ ዲያብሎስ የናግፍ። ቅዱስ ጴጥሮስ ድኅነት ብጥምቀት ምዃኑ ኪገልጽ ከሎ “እዚ ማይ ጥምቀት ድማ ብተምሳሉ የድኅነኩም ኣሎ” ኢሉ’ዩ። (1ይ ጴጥ. 3፡20-21)
ግዝረት ናይ እግዚአብሔር ሕዝቢ መፍለዪ ነበረ። ዘይተገዝረ ወዲ ኣብርሃም ኣይበሃልን ነበረ። ካብቲ ሕዝቢ ተፈልዩ ክጠፍእ እግዚአብሔር ኣዚዙ ነበረ። (ዘፍ. 17፡14) ስለዚ ግዝረት ንሕዝበ እግዚአብሔር ግዴታ ከም ዝነበረ፡ጥምቀት’ውን ንክርስቲያን ሃይማኖታዊ ግዴታ’ዩ። ግዝረት ነቲ ዝመጽእ ጥምቀት ኣብነት ምዃኑ ብርሃነ ዓለም ቅዱስ ጳውሎስ ከረድእ “ንስኻትኩም ድማ ብግዝረት ክርስቶስ ነቲ ናይ ሥጋ ሰብነት ቀንጢጥኩም ብኢድ ብዘይኮነት ግዝረት ብእኡ ተገዘርኩም፡ ብጥምቀት’ውን ምስኡ ተቐበርኩም፡ ብኃይቲ እቲ ካብ ምዉታን ዘተንሥኦ እግዚአብሔር ብምእማንኩም ድማ ምስኡ ተንሣእኩም” (ቈላ. 2፡11-12)
ምስጋር እስራኤላውያን ንባሕረ ኤርትራ’ውን ናይ ጥምቀት ምሳሌ’ዩ። ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ነዚ ኪገልጽ ከሎ፦ “ኣኅዋተይ ነዚ ክትፈልጡ እፈቱ ኣቦታትና ኵላቶም ትሕቲ ደመና ነበሩ፡ ኵላቶም’ውን ብማእከል ባሕሪ ተሳገሩ ኵላቶም ድማ ሰዓብቲ ሙሴ ምእንቲ ኪኾኑ ብደመናን ብባሕርን ተጠምቁ” ኢሉ’ዩ። (1ይ ቆሮ. 10፡1-2) እስራኤላውያን ሰዓብቲ ሙሴ ንምዃን ብደበናን ብባሕርን ከምዝተጠምቁ ንሕና’ውን ሓድነትና ምስ መድኃኔ ዓለም ክርስቶስ ዝኸውን ብጥምቀት እዩ ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!
. . . ይቕጽል።


c: text/html

text:
ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ኣዋርሕ ካብ መላእ ኩርናዕ ኤርትራ ተገፊፎም ኣብ ጋሽ-ባርካ ክዕለሙ ከም ዝጸንሑ እሞ መደብ ናይ ኣስገዳድ እዋን ዕስክርነኦም ኣብ ዓሰብ ስለ ዝኾነ….Full Article
ኣባላት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ ወርሓዊ ኣኼባ ይካየድ፣ ሓዳስ መሪሕነት ዓመታዊ ኣጀንዳኣ ኣጻፊፋ ናብ ኣባላት ትቐርብ……….Full Article
ፈጻሚ ኣካል ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ ካብ መጋቢት 26 / 2016 ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ጀሚሩ ኣጀንዳታቱ ሰሪዑ፡ ስሩዕ ኣኼቡኡ ከሰላስል ቀንዩ፡………..Full Article
ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ብግስ ክብል ኣትሒዙ ካብ ዘልዓሎም ጭርሖታት ሓደ “ቃልስና ቃልሲ ወለዶታት” እዩ ዝብል እዩ…..Full Article
ካብ ዕለት 6-11 መጋቢት 2016-3ይ ስሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለኡ ካብ ዕለት 15 18 መጋቢት 2016 ድማ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ሽማግለኡ ብዓወት ኣሰላሲሉ……Full Article
እቲ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ኩሉ መዳዩ ዝፈሽል ዘሎ ምሕደራ እና ተኸተለ፡ ግን ከኣ ሃገር ናይ ምግባት ባህጉ ዝቕጽል ዘሎ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ፡ መልሓሱን ግብራዊ ኣካይድኡን ዘይቃደዉ ምዃኖም ...Full Article

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዕድመ ንህዝቢ ።
ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ።
ከምዝፍለጥ ፣ ባሕቲ መስከረም ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ ዝትጀመረላ ዕለት እያ። እዛ ዕለት እዚኣ፡ ብዘይ ናጽነትን ሓርነትን ክብረት የለን ብምባል ንኹሎም እቶም ብሉጽ ህይወቶም ከይበቀቑ ንኤርትራን ህዝባን ዝወፈዩ እንዝክረላ ክብርቲ ዕለት እያ።
ስለዝኾነ ድማ እነሆ
ክቡራት ተኸታተልቲ ድምጺ ኣሰና፣
ከምቲ ድሮ ዝሰማዕኩሞ እቲ ን 16 ዓመታት ምእንቲ ናጽነት ሃገሩ ዝተጋደለ ጅግና ተጋዳላይ ሰለሙን ሃብቶም ን 14 ዓመታት ኣብ ትሕቲ ጨፍላቒ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ድሕሪ ምስቓዩ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ካርሼሊ ተሰዊኡ።
ንተጋዳላይ ሰለሙን ግን፣ ዝፈትዎም ስድራቤቱ ራሕሪሑ ብ 1975 ንሜዳ
ግደፋ እዛ ዓዲ ረስዓያ
ካብ ልብኻ ምሒቕካ ኣውጻኣያ
ስጐጓ፡ ኔው በላ፡ በላ ብያ
ብምንታይ ኢያ‘ሞ ሰሪሓ ክትብሃል ዓያ
ሃሊኻ፡ ደይባ፡ ጐያ
ሓሪሻ፡ ጐልጕላ፡ ጸጊኣ፡ ጻህዪያ
ቀውዓ ኣቖንጺባ ዓውዳ ኣጨቅያ
ደቃ በእላፋት ኣጥምያ
እንሃ ከም ገልዒ ትጕሓፍ ተደርብያ
ኣብ መዓሙቕ ልበይ ተሰዅዓ
ከም ብሮት ትነብር ምስ ስጋይ ጠቢቓ
ሕቖይ እንተሃብክዋ ትጥወ ብፊተይ መጺኣ
ጽላሎታ ትኸይድ ምሳይ ተጸጊዓ
ትምኒተይሲ ነይሩ
ወረደ
ኡኡኡኡይ ዶ ክብል ኣታ ወረደ ሓወይ ኣታ ወረደ ሓወይ ወረደ
ሓውኻ በሊዩ ኣብ ማእሰርቲ ከይተፈርደ
ደሃዩ እኳ ኣይነበረን ሽዑ ምስተወስደ
ሕጂ እንደሞ ወሪዱና ካብኡ ዝገደደ
ኣብኡ ተኻሪጁ ኢሎሞ ንፋስ ከይ ወሰደ
ትሰምዓኒ ዶ ትህሉ ወረደ ሃብቶም
በዓል ፋረ በዓል ታንኪ ዝነበርካ ናቶም
ሓውኻስ ከይዱ እዩ ሎሚ ካብኣቶም
ኣዴኻስ ኬይዳ ኢያ ትማሊ ካብኣቶም
መጼሙኻ ዶ
ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ብ 10 ሓምለ 2003 ካብ ዝእሰር ብዘይ ክስን ፍርድን ን 14 ዓመታት መመላእታ ኣብቲ ጽኑዕ ቤትማእሰርቲ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ፣ ካርሼሊ፣ ክሳቐ ዝጸንሐ ዳይረክተር ጀነራል ተለኮሙኒኬሽን ነበር ተጋዳላይ ሰለሙን ሃብቶም፣ ሎሚ ንጉሆ 18 ነሓሰ ኣብ ቤትማእሰርቲ ከምዝተሰውአ ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ዕድሚኡ መወዳእታ ሱሳታት ዝበጽሕ፣
ዝኾነ ፍጡር ብሰላም ክድቅስ ዘይደልን ዘይምነን የልቦን። ዘየደቅስ ኩነታት እናሃለወ ከሎ ግና፥ ክድቅስ ዝኽእል የልቦን። ናይታ ቅድስቲ ቤተ-ክርስቲያንና ኩነታት’ውን፥ ኣብዚ እዋን’ዚ ከደቅሰና ዝኽእል ኮይኑ ኣይርከብን ዘሎ። ንሳ እዛ ቅድስቲ ዝኾነት ቤት፥ ሰላምን ቅሳነትን ከይረኸበት ከኣ፥ ንሕና እቶም ብጸጋ-ጥምቀት ካብ ማህጸና ዝወጻእና ደቃ፥ ሰላም ረኺብና ድቃስ
,,ተመክሮይ ኣብ ህዝባዊ ግንባር“፡
ብሓው የማነ ተኽለገርግሽ፡ ኣብ ዝብል ኣርእስቲ
ፖለቲካዊ ዘተ ምስ ህዝቢ ኣብ ከተማ ኮለን (Köln)።
ዝኸበርኩምን/ክንን ኣሕዋትን ኣሓትን ደቂ ሃገር፡ ደለይቲ ለውጢ ንደሞክራሲያዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ …! እምባኣር‘ከስ፡ ሽማግለ ህዝባዊ ምንቅስቃስ NRW ንቀዳም ዕለት 16. 09. 2017. ዓ.ም.ፈ.፡ ሰፊሕ ፖለቲካዊ ሰሚናር ኣዳልዩ ኣሎ። ሽማግለ ህዝባዊ
ኣብዚ እዋን’ዚ መብዛሕቶኦም እቶም ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓዶም ገዲፎም ናብ ስደት ዘምርሑ ዘለዉ ሚልዮናት ኣህዛብ፡ ኣብ ሃገራቶም ሓድሕድ ኩናትን ናይ ካልኦት ሃገራት ግዳማዊ ጣልቃ ምእታውን ስለዘሎ’ዩ። ንኣብነት ሃገራት ሶርያ፡ ዒራቅ፡ የመን፡ ሶማል፡ ሊብያ፡ ኣፍጋኒስታን፡ ደቡብ ሱዳን እንተተመልኪትና፡ ቀንዲ ጠንቂ ሞት፡ መቁሰልቲ፡ ውሽጣዊ ምምዝባል፡ ስደት፡ ጥሜት፡
ትማሊ 08/11/2017 ነበርቲ ደለይቲ ፍትሂ ሲያትል ተቃውሞኦም ጀሚሮም። ኣብቲ ብርክት ዝበሉ ተሳተፈቲ ዝተረከብዎ ሰልፊ እዞም ዝስዕቡ ጭርሓታት ብምስማዕ ደለይቲ ፍትሂ ጠለባቶም ናብ መላዕ ዓለም ኣተሓላሊፎም፣
ጸብጻብ መርመሪት ኮሚሽን ንድግፍ
WE SUPPORT THE REPORT OF UN COMMISSION OF INQUIRE ON HUMAN RIGHTS IN ERITREA
Isayas must be tried for
ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ከተማ ከተማ ለንደን ዝርከቡ ኤርትራውያን ብ 5 ነሓሰ፣ ኣብ ለንደን ኣዳራሽ Initiatives for Change ብክብ ዝበለ ወግዒ መዓልቲ ሓርበኛታት ኤርትራ ኣኽቢሮም።
ኣብቲ ንቓልሲ ናጽነት ኤርትራ ብኣካል ዘርከቡሉን ዝወዓሉዎ ድሕሪ ናጽነት ዝተወልዱ ሓደሽቲ ወለዶን ከምኡ ‘ውን ወጻእተኛታት ፈተውትን ኣዕሩኽን ኤርትራ ዝተረኽቡሉ ኣጋጣሚ፣ ንታሪኽ ሓርበኝነት
ወናም ኤርትራዊ ስነጥበበኛ መምህር ኣልኣሚን ዓብደለጢፍ ኣብ መበል 75 ዓመቱ ትማሊ ቀዳም ዓሪፉ።
ብመሰረት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ፣ ስነጥበበኛ መምህር ኣልኣሚን ብ 1942 ኣብ ኣስመራ ኣባሻውል እዩ ተወሊዱ። ኣብ ጃልያ መምህር ኮይኑ እናሰርሐ ኸሎ ድማ፣ ፈለማ ምስ ማትኣ (ማሕበር ትያትር ኣስመራ) ቀጺሉ ድማ፣ ምስ ማምሃል (ማሕበር ምምዕባል ሃገራዊ
ግዕዙይ ስርዓትን ተበላጺ ዜጋን ናይ ሓንቲ ሳንቲም ክልተ ገጻት'ዮም ምኽንያቱ እቲ ሓደ ብዘይትሓደ ትንፋስ የብሉን። ግዕዙይ ስርዓት ዝልለየሎም ባህርያት ነዞም ዝስዕቡ የጣቃልሉ: ብቀንዱ፡ንስልጣን ንህዝቢ ከገልግለሉ ዘይኮነ፡ ውልቀ ረብሕኡን ስልጣኑን ንክዕቅብ ንህዝቢ ብአልማማ ከም ባርይኡ ጊላ ጌሩ ክረግጾሉ ሂርድግ ይብል። ርእይቶ ምኽርን ለበዋን ህዝቢ ምስማዕ አይናቱን፡
ኣቦይ ኣድሓኖም ገብረኪዳን(ላንጋኖ) !
15 መስከረም፡ 1925 30 ሓምለ፡ 2017
ዘለዓለማዊ ዕረፍቲ መንግስተ ሰማያት ይግበረልኩም!!!
ነሓሰ 3፡ 2017
ጸሓይ ኣብ ምዕራባ፡ ክትጸንሓልካ እናደለኻያ ከም ትኽወለካ መጠን፡ ወለዲ`ውን ጣዕሞም እናመቀረካ ስለ ዝኸይድ፡ ክጸንሑልካ፡ ወረ ኪነብሩልካ ትደልዮም፤ ግን ዘይከኣል ኮይኑ እነሆ ንሕያዋይ ኣቦና ተገዲድና ነፋንዎም።
እዛ ዘይተናሕሲ ቈጸራ ዘይትህብ ናይ መውዳእታ ጸዋዒትና
ሓደ ካብቲ ንስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ኣዋዲ ዘይብሉ ጥንቅላዕላዕ ክብል ዘኽእሎ ዘሎ ቀንዲ ረቋሒ፡ ህዝቢ ነቲ ኣብ ዝባኑ ተጻዒኑ ዘሎ ኣርዑት መግዛእቲ ንምድርባይ ንርሑቅ ዝጥምትን ፍልልያት ከጽብብ ብቅዓት ዘለዎ መሪሕ ክረክብ ስለዘይክኣለን ስርዓት ህግደፍ ንዝኾነ ህዝባዊ ምንቅስቃስ ምዕይ ከይበለ ንምጭፍላቅ ሓያል ትካላዊ ኣሰራርሓን
ወላዲና ኣቶ ኣድሓኖም፡ ኣቦ ነቶም ካብ ኣብራኹ ዝወጻእና ጥራይ ዘይኮነ ኣቦ ኩሉ'ዩ ነይሩ፡፡ ብፍቕሩ፡ብሓልዮቱ ብብልሑ ብትብዓቱ ብጻዕሩ ዝልለ ኣቦ'ዩ ነይሩ፡፡ ኣብ 70ታት ነቶም ኣዘውቲሮም ኣብ ስርሑ፡ዝመላለሱ ዝነበሩ መንእሰያት ካብ ኢድ ጸላእቲ ዝተኻላኸለ፡ ዝሓብኤ፡ ዘህደመ ተባዕ ወላዲ'ዩ ነይሩ፡፡ ወላዲና ምስ ዓቢ ዓቢ ምስ ንእሽቶ ንእሽቶ ምስኩሉ
ንሕና ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ እንርከብ ኤርትራውያን፡ ቀዳመይቲ ቀዳም ናይ ወርሒ ነሓሰ፡ ንኹሉ ተጋዳላይን ህዝቢን ኤርትራ ዘስመረት፡ ዓቢ ታሪኻዊ ፍጻሜ ዝተራእየላ ሰሙን ብምንባራ፡ ብግዝያውነት ከም “መዓልቲ ሓርበኛታት ኤርትራ” ጌርና ኣብ ስደት ክንዝክራ ኣሎና ዝብል ተበግሶ ምውሳድና ዝዝከር ኢዩ። በዚ መሰረት፡ ዓሚ (2016) እታ ፈላሚት “መዓልቲ ሓርበኛታት
ንኣቦይ ኣድሓኖም መንገስተ ሰማያት የዋርሶም - ንስድራቤት ጽንዓት ይሃብ!
እምነ፡ ጸጽብቁ እምነ
ሰላም ክረከብ ብፍትሒ ክዳነ
ብምሽቁራር ከይስጉም ደኒነ
ኣብ ገዛእ መሬተይ ክድቅስ ቀሲነ።
ብልቢ እምነ፡ ኣብ መሬተይ ብኽብረት ክነብር
ክወልድ ክዝምድ ከምቲ ንቡር
ምስ ሞዛኖይ ብንእስነተይ ክዕንድር
ንሰላም ክዝምር ወግዒ ሃገረይ ከስተማቅር።
እምነ፡ ዓዲ ዝወዓሉ ወለደይ ክጥውሮም
ዓስቦም ክኸፍሎም ፍረ ጻዕሮም
ኣለኹልኩም ክብሎም ኣብ ሕማም እርጋኖም
ብንጥፈት ክዋሳእ ኣብ ሓዘን ሓጎሶም።
እምነ፡ ብዙሕ’የ ዝምነ
ግዱዕ ክሕግዝ
መወከሲ ዝኸውን መዝግበ-ቃላት ደኣ፥ ኣብዚ ኣብ ቀረባ የብለይን እምበር፥ እቲ “-ዕርቂ-” ዝብል ቃል፥ ምስምማዕ, ምልዛብ, ምትዕራቕ, ምርድዳእ, ምቅርራብ ካብ ምባል ዝሓልፍ፥ ካልእ ትርጉም ክህልዎ ዝኽእል ኣይኮነን። ብዝኾነ ብዘይ ሕድገት ዝብጻሕ ዕርቂ ግና የልቦን። ስለዚ’ዮም ዓደቦና’ውን “-ዝወለደ እንተለሓሰ፥ ዝበደለ እንተኸሓሰ፥ ኣባጅጎስ ክንደይኮን ምተሓጎሰ-” ዝብሉ። ብዘይ ንስሓን
እታ ብቡዛሓት ሃጸያት ተፈቲና ዘይተሳዓረት ቤተ-ክርስቲያን፥ ሕጂ'ውን ብሃጸይ ኣሥመራ ኣብ ከቢድ ፈተና ትርከብ። "ንማሕበረይ ኣብዚ ኸውሒ እዚ ኽሃንጻ እየ፡ ደጌታት ሲኦል ድማ ኣይሕይልዋን እዮም" (ማቴ 16፤ 18)።
እቲ ድንጋጸ ዘይብሉ ስርዓት ኣሥመራ፥ ብጉዳይ ፓትርያሪክ እንጠንዮስ ዓቅሉ ጸቢብዎ ከምዘሎ ካብቲ ዝገብሮ ዘሎ፥ ነቲ ልቢ ዘልዎ ከስተውዕሎ ዘጸግም
ብመሰረቱ ደቂሰባት ውይ ውድባት ወይውን መንግስታት ኣብ ዓለም ካብ ሕሉፍ ታሪኾም ክመሃሩ ግቡእ ኢዩ። ነቲ ጽቡቚ ክዕቅብዎ ነቲ ሕማቕ ድማ ክመሃርሉ ናይ ግድን ይኸውን። ካብዚ ሓሊፉ፡ ወግሐ-ጸብሐ፡ “እዚ ዝፈጸምኩ፡ እዚ ዝፈጠርኩ ኢየ” እናበልካ ዘላ-ኣለም ምፍካር ግን ንቕድሚት ከይትስጉም ልሙስ ኢዩ ዝገብረካ።
ስርዓት ህግደፍ እውን ከም ግቡእ
ኣብ እዋን ገድሊ፡ ናይ ሎሚ ውልቀ መላኺ ስርዓት ህግደፍ፡ ንንጉስ ሃይለስላሴን ቀሺ ዲሞጥሮስ ገብረማርያምን፡ “ንሃይማኖት ተሃህዶ ንፖለቲካ መሳርሒ ይጥቀሙሉ ነይሮም” ብምባል ይኸሶምን ብተግባራቶም ይምካሕን ነይሩ። እቲ ንነብሱ ኣበር ኣልቦ ዝቆጽራ ስርዓት ህግደፍ፡ እቲ ቀደም ኣብ ልዕሊ ንጉስ ሃይለስላሴን ቀሺ ዲሞጥሮስን ኣብ ሃይማኖት ጣልቃ ምእታዎም ዘቅርቦ
ርእሰ ምትላል!
ምጽልማት ሓርነትን ምግሃስ ፍትሕን
ዘስዓበ ቀንዲ ጠንቂ ሃገራዊ መዓት ኤርትራ ኢዩ!!!
ዑቕባይ ገብረመድህን (ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰተስ፡ ሕ.መ.ኣ.)
ሓምለ 22፡ 2017
********
``ኣንጻር ሓድሕዳ ዝተመቓቐለት ቤት ደው ክትብል ኣይትኽእልን ኢያ።`` ፕረሲደንት ኣብርሃም ሊንኮልን
እታ ``ምእንቲ ናይ ጽባሕ ራህዋ ሎሚ ድኸም፡ ጥመ`` እትብል ነእምሮ ህዝቢ ዘደንዘዘት፡ ነእዛኑ ዝለዀዀት: ብዘይካ ጸልማትን ጥፍኣትን ካልእ
ኣፍንጫ እንድሕሪ ደኣ ተሃሪማ ዓይኒ ትነብዕ ዝብል ምስላ ቀዳሞት ኣሎ። ርእሲ እንድሕሪ ደኣ ተሃሪማ ኸ፧ ብገለ ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ከተማ ሮማ ዝተወስደ ናይ ግብረ መልሲ ስርሒት ከም መወከሲ ምስ እንጥቀመሉ፡ “ኣፍ ተእዊ” ዝብል መልሲ ከም እንረክብ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ከምይሲ፡ የማነ ማንኪ ርእሱ ተሃሪሙ ምስ ወደቐ
ብ8 ሓምለ 2017፡ ከተማ ኣስመራ ኣብ መዝገብ ዓለማዊ ቅርሲ ብምእታዋ፡ ኣብ ማዕከናት ዜና ስርዓት ህግደፍ ብዙሕ ተዋጥዩሉ። ኣብዚ እዋን’ዚ፡ እታ ተቀማጦኣ ብሕጽረታትን ስእነትን ዝስተ ማይ፡ ኣገልግሎት መብራህቲ፡ ጥዕና፡ ክብሪ ሃለኽቲ ኣቁሑት፡ ነዳዲ፡ መንበሪ ኣባይቲ፡ ሽቅለተ ኣልቦነትን ዝኣመሰለ መሰረታዊ ቀረብን ኣገልግሎትን ትልለ ከተማ ኣስመራ፡ ኣብ ናይ
ህግደፍ ኣብ ናይ ፍሽለቱ መወዳእታ ኣብ ዝበጽሓሉ ዘሎ እዋን ኣብ ኩሉ ኵርናዓት ዓለም ብደለቲ ፍትሒ ዘጋጥሞ ዘሎ መኸተ ኣብ ናይ ስዕረቱ ዋዜማ ይርከብ ኣሎ። ነዚ በጺሕዎ ዘሎ መጻብቦ መተንፈሲ ንምርካብ ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ገማግም ውቅያኖስ ኣብ እትርከብ ከተማ ስያትል ናይ ፈስቲቫል ሓሸውየ ክግበር ምዃኑ ተኣውጁ
ኣብቲ ስማዊ ዘይስሩዕ ኣኼባ ሚኒስተራት ህግደፍ፡ ኣስማትን ምስልን ናይቶም ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጠስጠሱ፡ ክከሓድ ዘይግብኦ፡ መብዛሕቶኦም ወይ’ውን ኩሎም፡ ካብዞም ሕጂ ብርእሰ ተኣማንነትን ምሉእ ናጽነትን ዘይሰርሕሉ ናይ ሚኒስተር ወይ ጀነራል መዓርግ ተሸሊሞም ስልጣን ኢሳያስ ዘማዕርጉ ዘለዉ፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንእስነቶምን ዘወፈዩ’ዮም። ይኹን
እቶም ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ መንፈሳዊ መዓርጎም ተቐንጦጦም ን 11 ዓመታት ተሓይሮም ዝጸንሑ 3ይ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኣቦና እንጠንዮስ ተለቒቖም ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
እቲ ንምፍትሖም ብዝምልከት ‘መግለጺ ቅዱስ ሲኖዶስ’ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝተጻሕፈ፣ ዓሰርተ ወከልቲ ዝፈረሙሉ ዝበጽሓና ሓጺር ሰነድ ቃል ንቓሉ
ዓምጻጺ ሓቂ የማነ ገብረመስቀል(ቻርሊ)
ኣብ ስርዓት ህግደፍ፡ ተራን ንጥፈታትን የማነ ገብረመስቀል(ቻርሊ)፡ ዕዙዝን ኣብ ምኽራር ሕሰም ህዝቢ ኤርትራ ሓደ ካብቶም ብገበን ዝሕተቱ ሰብ’ዩ። የማነ ቻርሊ ቅድሚ ሚኒስተር ዜና ምዃኑ ንስሙ’ኳ ኣማኻሪ ፕረሲደንት ኢሳያስ ዝብል መዓርግ እንተነበሮ፡ ብግብሪ ግን ኢዱ ዘየትወሉ ሚኒስትሪ ኣይነበረን። ሓደ ካብቲ ግዳይን ኣደራዕን የማነ
ክቡራት ተኸታተልቲ መድረኻዊ ኣርእስትታት ደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ነቲ ብምኽንያት ጽንብል በዓል ሃገራዊ ነጻነት ኤርትራ ግንቦት 24 2017 ኣብ መድረኽ ማሕበር ስኒት ኤርትራውያን ሳንድየጎ ዘመሓላለፍክዎ መልእኽቲ፣ ጉዳይና ምእንቲ ዘኽሙ (Momentum) ከየጥፍእ ክብል 2ይ ክፋል ኣተሓሒዘ ክሰደልኩም ግድን ኮይኑ ኣሎ። ኣብ መልእኽተይ ኣተኩሮ ዝገበርክሉ ጉዳይ ዘተ
09 ሓምለ 2017
ትማሊ ቀዳም 08.07.2017 ንናይ ህግደፍ ፈስቲቫል ንምቅዋም፣ ብህዝባዊ ምንቅስቓሳት አብ ሃገር ጀርመን ዚተጸውዐ ሰላማዊ ሰልፊ ጸብለልትነት ደለይቲ ፍትሒ አብ ልዕሊ ህግደፍ’ን ሰዓብቲ ህግደፍ’ን አመሰኪሩ።
[gview file="http://assenna.com/wp-content/uploads/2017/07/Gießen.pdf"]
ሎሚ ቀዳም 8 ሓምለ 2017 ኣጋ ሰዓት ክልተ ድሕሪ ቀትሪ ብርክት ዝበለ ቁጽሪ ዘለውዎም ኣብ ኤርትራ ዓስኪሮም ዝነበሩ ኣባላት ተቓወምቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ፡ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ናብ ሱዳን ከምዝኣተዉ ወኪል ዜና ስምረት ካብቲ ከባቢ ሓቢሩ። እቶም ስርዓት ህግደፍ ብፍሉይ ክከታተሎም ዝጸንሐ ኣባላት ደምበ ተቓውሞ ኢትዮጵያ፡ ስርዓት
“The hardest to learn in life is which bridge to cross and which to burn”
- David Russell
“Money can’t buy happiness, but it can buy the kind of misery you prefer” - Hobart Brown
“When we remember we are all mad, the mysteries disappear and
ካልኣይ ክፋል
ተንኮላትን ኣዕናዊ ሜላታትን የማነ ገብረኣብ
ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍን ኣማኻሪ ውልቀመላኺ ኢሳያስን የማነ ገብረኣብ (ማንኪ)፡ ብዘይካ’ቲ ስርዓት ህግደፍ ትልኽ እናበለ ክቅጽል ዝዋስኦ ወሳኒ ተራ፡ ኢሳያስ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ስልጣኑ እንተዘይቀጺሉን ወይ’ውን ህዝቢ ኤርትራ ንምትላልን ንኸምስልን፡ “ካብ ስልጣነይ ተኣልየ” ኢሉ ንየማነ ገብረኣብ ኣብ ቦታኡ ኣቀሚጡ ብድሕሪ መጋረጃ
ቀንዲ ዕላማ ናይ’ዚ ኣብ ሰለስተ ክፋል ዝቀርብ ጽሑፍ፡ ነቶም ጠንቂ ስቃይ፡ ስደትን ድኽነትን ኮይኖም ዘለዉ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ጠላማትን መጸይትን ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓቀኛ ባህርያቶም፡ መንነቶምን ሰንካም ንጥፈታቶምን ንምቅላዕ’ዩ። ብቀንዱ፡ እቲ ብስርዓት ህግደፍ ዝኾነ ሓበሬታ ከይፈልጥ ተዓፊኑን ተኣሲሩን ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓቂ ክሰንቅ፡ ዘሳቅይዎ ዘለዉ ኣረሜናት ኣለልዩ
ክቡራት ኣንበብቲ ቅድሚ ሎሚ “ተቐማጦ ዓዲ ጋዕቤን ሰማዒ ስኢና ንግፋዕ ኣሎና”ብዝብል ብሬድዮ ኣሰና ናብ ህዝቢ ተቓሊሑ ከም ዝነበረ ዝዝከር ኮይኑ፣ኣነ ሓደ ካብቶም ስቅያትን መግፋዕትን ደቂ ዓዲ ጋዕቤን ዝተሰማዓኒ “ኣድጊ ተማህሊላ በላዒዓ ኣውረደት” ዝብል ኣርእስቲ ብምምራጽ ደቂ ዓዲ ጋዕቤን ብግዜ ባዕዳዊ መንግስቲ ማለት ብግዜ ንጉስ ሃይለስላሴ
ህዝቢ ስያትልን ከባቢኣን ምስ ኣቶ ክብሮም ም ዳፍላ ንጉዳይ ህገር ዝምልከት ኣኼባ ብዕለት 26 ሰነ 2017 ኣካይዶም። ኣብቲ ልዕልነት ሕጊ ዝነገሰሉ ሃገር ምፍጣር ዝዕላምኡን ፣ ጎደና ራህዋን ፍትሕን ዝተዳህሰሰሉ መድረኽ ዘተ ፣ ሓሳባታት ብምውሓዝ ናይ ተግባር ውጥን ቀሪቦም ።
እዚ ግብራዊ እዩ ተባሂሉ ዝቀረበ ኣገባብ ቃልሲ


text:
ገላውዴዎስ ኣርኣያ ዶ/ር
ኣብ ቀረባ ጊዜ ኣነ ኣብ ዝሳተፈሉ ናይ ፈይስቡክ (Facebook) ሓፋሽ ርክባዊ መድረኽ ቁፅሮም ውሑድ ዘይበሃል ተጋሩ ብዛዕባ ቋንቋ ትግርኛ ምይይጥ ብምክያድ ገለገለ ሓሳባት ተቐያይሮም ኔሮም:: ካብ ዝቐረቡ ብዙሓት ሓሳባት ብወገነይ ኣገዳሲ ኮይኑ ዝረኸብክዎ “ንምንታይ ስነጽሑፍ ትግርኛ ከም ዝግባእ ኣብ ትግራይ ክምዕብል ዘይከኣለ?” ዝብል ሕቶ እዩ:: እዚ ሕቶ’ዚ ድማ ርትዓውነት ዘንጸባርቕ ጥራይ ዘይኮነስ ወቕታውን ብዕምቆት ተመርሚሩ ድማ ክምለስ ዘለዎ ሕቶ እዩ:: ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን ኣነ ብወገነይ ናይ’ዚ ጽሑፍ ርእሰ-ነገር ኣቐድም ኣቢለ ኣልዒለዮ ኔረ እዬ:: ንኣብነት ቅድሚ ዕስራ ዓመት ኣቢሉ ቋንቋ ትግርኛ ብዝምልከት ሲምፖዝየም (ናይ ጥሙር ጽሑፋት ኣኼባ) ኣብ መቐለ ተኻይዱ ስለዝነበረ ብኣካል ተረኺበ’ኳ ከበርክት እንተዘይከኣልኩ ሕጽር ዝበለ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ግን ብነፍስሄር ኣርኣያ ዘሪሁን ኣቢለ ልኢኸ ኔረ:: እቲ ሲምፖዝየም ኤርትራውያን ከይተረፉ ዘሳተፈ እዩ ኔሩ:: ቅድሚኡ ድማ ከሙኡ ዓይነት ኣኼባ ተኻይዱ ኣይፈልጥን:: ዝዀነ ዀይኑ ግን ኣብቲ ሲምፖዝየም ዝቐረቡ ብዛዕባ ቋንቋ ትግርኛ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ተጠቓሊሎም ንሕትመት ስለዘይበቕዑ እቲ ፈለማዊ ኣኼባ ዕዉት ኔሩ ክበሃል ኣይከኣልን:: ኣብ ቀረባ ጊዜ ካብ ሓደ ቪድዮ (ቃለ-መጠይቕ ናይ መምህር ገብረኪዳን ደስታ) ዝረኸብክዎ ሓበሬታ ግን መምህር ኣብቲ ሲምፖዝየም ተሳቲፎም ከምዝነበሩን እቶም ዝቐረቡ ጽሑፋት ድማ ኣብ ኢዶም ከምዘለዉ (ወይም ከምዝተሓትሙ) ዝተዛረቡ ይመስለኒ
(ብዙሕ ርግጸኛ አይኮንኩን):: ናይቲ ሲምፖዝየም ጽሑፋት ብመጽሓፍ መልክዕ ተሓቲሞም እንተዀይኖም ድማ ኣሰዬ ዘብል እዩ:;
ኢቲ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ሲምፖዝየም ኣብ ዝተኻየደሉ እዋን ከኣ ንቀዳማይ ብርኪ መምህራን ዘዳለኹዎ ናይ ሥርዓተ-ትምህርቲ መምርሒ ስለዝነበረ ኣጋጣሚ ድማ ካብ ኒው ዮርክ ንመቐለ ይኸይድ ዝነበረ ትግራዋይ ስለዝረኸብኩ ነቲ ጽሑፍ ንናይ ትግራይ ትምሀርቲ ቢሮ ንኽበለይ ተማሕጸንከዎ:: ንሱ ግን ከየብጸሖ ተረፈ:: እዚ ናይ ኖህ ኳኽ ንምንታይ ከብጽሖ ከምዘይደለየ ግን ከሳዕ ሎሚ ክፈትሖ ዘይከኣልኩ ስንክሳር ኮይኑ ረኸብኩዎ:: ዝኾነ ኾይኑ ዋላ’ኳ ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ መድሓርሓርቲ ኣሉታዊ ተራ እንተተጻወቱ: ገስገስቲ እውን ስለዝህልዉ ሓደ ኣጋጣሚ ተፈጥረ:: ኣብ ኒው ዮርክ ዝነብር ናይ ማ.ተ.ሰ.ኣ. ኣባል ብስልኪ ደዊሉ “በል ሓደ ናይ ሕወሓት ኣባል ካብ ዓዲ መጺኡ ኣሎ’ሞ ነቲ ጽሑፍ ሒዝካዮ ምጻእ፤ ንሱ ከብጸሓልካ እዩ” በለኒ:: ጽቡቕ’ባ ናይ ኖህ ርግቢት ካብተረኽበስ ጨለ ኢለ ናብ ቆጸራይ ከድኩ፤ ወዮ መልእክተኛ’ውን ረኸብክዎ፤ “እዚ ናይ መምሃሪ ዘዳለኻዮ ብዙሕ ክሕግዘና ስለዝኽል ንዝምልከቶም ሓለፍቲ ትምህርቲ ከብጽሓልካ
እየ” በለኒ: ቅዳሕ ናይቲ ጽሑፍ ሒዙ’ውን ከደ:: ጽንሕ ኢሉ ድማ ‘አረኪብዎ እዩ’ ዝብል ሓበሬታ ረኸብኩ፤ ካብ ትምህርቲ ቢሮ ትግራይ ዝረኸብኩዎ መልሲ ግን የለን:: እዚ ኹሉ ክጠቕሶ ዝደለኹ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ሽቶኡ ንኽወቅዕ ናይ ኩላትና ሓላፍነት ምዃኑ ንምሕባር ጥራይ እምበር ነቐፌታ ንምቕራብ ኣይኮነን::
ብ፩ ፱ ፱ወይ፯ ከአ ብ2005 ዓ.ም.ፈ. ‘ክንዕቅቦምን ቅንነጽጎምን ዘለና ባህልታት’ ዝብል አርእስቲ ዘለዋ መጽሓፍ ኣሕቲመ ናብ ህዝቢ ኣቕሪበያ ኔረ:; ኣብቲ ገበር ናይታ መጽሓፍ እዛ ትስዕብ ሓጻር ግጥሚ ትርከብ:-
ብሽፋነይ ኣይትፍረደኒ ቀሊዕካ ኣንብበኒ ሓሳብ ተለካ ግለጸለይ ሃናጺ ነቐፌታ ኣቕርበለይ
ቀንዲ ትሕዝቶን መልእኽትን ናይዛ ግጥሚ ብሩህን ርድኡን እኳ እንተኾነ ኣንበብቲ መልሰ-ርእይቶ (feedback) ስለዘይሃቡ (እንትርፊ ውሑዳት ሰባት) ናይ ምንባብ ባህሊ ኣብ ሕብረተሰብና ከምዘይማዕበለ ክርዳእ ኪኢለ:: ብኡ ንብኡ ድማ ሓደ ሕቶ ንገዛእ ርእሰይ ሓተትኩ:- ‘ንምንታይ እዩ ጥንታውያን ኣቦሓጎታትና/እነሓጎታትና ግእዝ ፊደል ዝኣመሰለ ዘደንቕ ስነጽሑፍ ፈጢሮም ከብቅዑ በዚ እዋን’ዚ ግን ኣብዝሓ ህዝብና መሃይም ኮይኑ ተሪፉ ዘሎ? ምንባብ ዘይክልን ናይ ምንባብ ባህሊ ዘይብሉን ሕብረተሰብ ከኣ ልምዓት: ለውጢ: ስልጣነ ከምጽእ ማለት ዘይሕሰብ እዩ:: ቅድመ ኩነት ናይ ስልጣነ ድማ ትምህርትን ስነጽሑፍን ስለዝኾኑ ህዝብና ብምልኡ ንመሃይምነት ኣጥፊኡ ምስዝሰጋገር ጥራይ እዩ ልምዓትን ምዕባሌን ብዘተኣማምን መገዲ ከነረጋግጽ እንኽእል::
ኣብ ዘይተባለሐ ኵናት ከይዲ ስነጽሑፍ ድማ ዘጋጥሙ ሽግራት ኣለዉ:: ዘጋጠመኒ ዝገርም ነገር ከዋግዓኩም:: ቅድሚ ቁሩብ ዓመታት ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣከባቢ ዝነብሩ ተጋሩ ብዝወሰድዎ ተበግሶ ናይ ተጋሩ ምሸት ተዳልዩ ኔሩ፤ ቅነ ልደት እዩ ዝነበረ፤ ትምህርታዊ መደረ ንኽህብ እውን ስለተዓደምኩ ናብቲ ዝተሰናደወሉ ቦታ ከድኩ:: ነቲ ኣጋጣሚ ተጠቂመ ድማ እታ ናይ ትግርኛ መጽሓፈይ ኣብቲ ዑደት ዝቐርበሉ ኣዳራሽ ከምትብተንን ትሽየጥን ገበርኩ፤ ብዙሓት ተጋሩ’ውን ነታ መጽሓፍ ገዝእዋ:: ኣጋጣሚ ኮይኑ ድማ ልኡል ራስ መንገሻ ሓደ ካብቶም መደረ ዘቕርቡ እዮም ኔሮም፤ ካብቲ ኣዳራሽ ወጺኦም ክኸዱ ከለዉ ድማ ኣነ ኣብቲ ኣፍደገ ኮይነ ንመጽሓፈይ ዝገዝኡ ሰባት ክታመይ ይፍርመሎም ነበርኩ’ሞ ንልኡል ዓጂብዎም ዝኸድ ዝነበረ ውልቀሰብ “እዚ መጽሓፍ ብኣምሓርኛ እንተዝኾን ኔሩ መንበብክዎ ኔረ፤ ብትግርኛ ስለዝኾነ ግን ከንብቦ ኣይኽልን” ምስ በለኒ
ዋላ’ን ኣበሃህልኡ ክርድኣኒ እንተዘይከኣለ “ብኣምሓርኛ ክወጽእ እዩ” በልክዎ:: ናይቲ ውልቀሰብ አባሃህላ በቲ እዋን’ቲ ከየስደምመኒ ኣይተረፈን፤ ትግራዋይ ኮይኑ እሞ ፊደል ዝቖጸረ ግን ትግርኛ ዘየንብብ ዝጋራጮ ኮይኑ ተሰመዓኒ:: ደሓር ግን ብዙሓት ተጋሩ ትግርኛ ንምንባብ ከምዝሽገሩ ሓበሬታ ረኸብኩ:: ነዚ እየ ከኣ ናይ ትግርኛ ቋንቋ ስነጽሑፍ ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ዝብል ዘለኹ::
እዚ ትግራዋይ ኮይንካ ትግርኛ ዘይምንባብ ሽግር ካበይ መጸ? ቁሩብ ንድሕሪት ተመሊስና ታሪኽና እንተመርሚርና መልሲ ክንረኽበሉ ንኽእል:: ካብ ሃፀይ ዮሃንስ ጀሚሩ ህዝቢ ትግራይ ብትግርኛ ይዛረብ እምበር ብትግርኛ ኣይጽሕፍን እዩ ኔሩ፤ምኽንያቱ ሃፀይ ዮሃንስ ባዕሎም ኣምሓርኛ ናይ ኢትዮጵያ መሳርሒ ቋንቋ ንኽኸውን ብዕሊ ስለዝኣወጁ እዩ:: ሃፀይ ዮሃንስ በሊሕን መስተውዓልን ስለዝነበሩ ህዝቢ ትግራይ ምስ ብሄራት ኢትዮጵያ ክራኸብ እንተደኣ ኾይኑ በቲ ኣብ ማእከል ኢትዮጵያ ዝዝረብ ማለት ብኣምሓኛ ጥራይ እዩ ክራኸብ ዝኽእል ኢሎም ስለዝሓሰቡ እዩ:: እዚ ብመሰረቱ ርትዓውን ቅንዑን እዩ፤ ተጋሩ ምስ ኦሮሞ: ሲዳማ: ሃድያ: ከምባታ: ጋምቤላ: አምሓራ ወዘተ ከራኸቡ እንተደኣ ኮይኖም ብኣምሓርኛ ጥራይ እዩ:: እቲ ሃፀይ ዮሃንስ ብቕንዕና (ወይ ብገርሂ ልቦም) ዘበገስዎ ሓሳብ ግን ብግዜ ሃፀይ ምነልክን ሃፀይ ኃይለሥላሴን መልክዑን ትሕዝትኡን ቀይሩ ኣምሓረኛ ዓብላሊ ቋንቋ ኮነ፤ ናይ ትግርኛ አድላይነትን አገዳስነትን ከኣ እናቐሃመ ከደ:: ስነጽሑፍ ትግርኛ ድማ ምሉእ ብምሉእ ሞይቱ ክበሃል ይከኣል::
ሓደ ዝገርም ነገር ግን ስነጽሑፍ ትግርኛ ኣብ መበቆሉን ዓዱን ኣብ ዝኾነ ኣብ ትግራይ ክምዕብል እኳ ኳእንተዘይከአለ ኣብ እንዳሓትንኡ ኣብ ኤርትራ ግን ክምዕብል ኪኢሉ ኔሩ እዩ:: ብሕልፊ ካብ 1940ዓታት ክሳብ 1950ታት መጨረሻ (ብኣወሮጳ ኣቆጻጽራ) ኣብ ኤርትራ ዝተፈላለዩ ናይ ትግርኛ ጋዜጣታትን መጻሕፍትን ይወጹ ኔሮም እዮም:: መጀመርያ ተበግሶ ወሲዶም ናይ ትግርኛ ስነጽሑፍ ኣብ ኣስመራ ክምዕብል ዝገበሩ ከም ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ዝኣመሰሉ ተጋሩ እዮም፤ ደሓር ድማ ከም እኒ ቀሺ ዲሜጥሮስ ገብረማርያም ኤርትራውያን ዝኣመሰሉ ብቤት ማሕተም ኮኸብ ጽባሕ ኣቢሎም ብዙሓት መጻሕፍትን ኣውደ ኣዋርህን ከምዝሕተም ጌሮም ኔሮም:: እዚ ስለዝኾነ ድማ ኣብ 1960ታት (ብኣውሮጳ) መጀመርያ ነቲ ዝጠጥሐ ባይታ ስነጽሑፍ ዕድል ተጠቂሞም ብዙሓት ኤርትራውያን ልብወለድ መጻሕፍቲ ክደርሱ ጀመሩ:: በዚ ምኽንያት’ዚ እዩ ኸኣ ስነጽሑፍ ትግርኛ ኣብ ክንዲ ኣብ ዓደንኡ ኣብ እንዳ ሓትንኡ ዝማዕበለ::
ሕጂኸ ስነጽሑፍ ትግርኛ ኣብ ዓደንኡ ይምዕብል ኣሎ ዶ? ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ኣቢሉ ግዱሳት ተጋሩ ካብ መቐለ ኤደብዳቤ (ኤለክትሮኒክ ደብዳቤ/email) ብምስዳድ ብዛዕባ “ዋኒነ-ትካልን ሓደሽቲ ናይ ዩኒቨርሲቲ ምሩቓትን” ብዝምልከት መጽናዕታዊ ጽሑፍ
ስደደልና ስለዝበሉኒ ሊኢኸሎም ኔረ:: እቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ናይቲ ጽሑፍ ሓደሽቲ ምሩቓት ከመይ ኢሎም ይጣየሱ፤ ርእሶም ይኽእሉ፤ ከም መጠን መራሕቲ-ዋኒን ከኣ እንታይ ዓይነት ተራ ይጻወቱ እዩ ኔሩ:: እቶም ግዱሳት ተጋሩ ግን መጽናዕታዊን ትምህርቲ-ሓዘል ጽሑፍ ጥራይ ኣይኮነን ዝደለዩ፤ ናይ ትግርኛ ሓድሽ መጽሄት’ውን ንምውጻእ ዕላማ ስለዝነበሮም እዩ:: ዘሐጉስ ዜና ስለዝነበረ ድማ ንመተባብዒ ኢለ እቲ ኣብ ላዕሊ ጠቒሰዮ ዘለኹ መጽሓፈይ ልኣኽኩሎም::
ድሕሪ’ዚ ኣብ ላዕሊ ኣስፊረዮም ዘለኹ መእተዊ ሓሳባት ናብቲ ቀንዲ ትሕዝቶ ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ከምርሕ ምእንቲ በዚ ዝስዕብ ሕቶ ክጅምር:- ናይ ቋንቋ ትግርኛ ስነጽሑፍ ጥቕሙ እንታይ እዩ? ጥቕሙ ብዙሕ እዩ፤ ከምቲ ኣብ መጽሓፈይ ኣመልኪተዮ ዘለኹ ድማ መልሱ ከምዚ ዝስዕብ እዩ:-
“ካብ ኩሉ ዝዓበየን ዝሓየለን ናይ ባህሊ መግለጺን መዐቀብን ቋንቋ እዩ:: ብዘይ ቋንቋ ባህሊ አንኳይዶ ክግለጽን ካብ ትውልዲ ናብ ትውልዲ ክመሓላለፍስ: ህላዌኡ’ኳ ዘጠራጥር እዩ ዝኸውን:: አብርእሲ’ዚ ቋንቋ ናይ ሓደ ብሄር ወይ ብሄረሰብ ሓደ ናይ መንነት ረቛሒ እዩ:: እምበኣርከስ ቋንቋ ካብ ሓሳብ ምግላጽን ርክብ ምፍጣርን ከምኡ’ውን መልእኽቲ ምትሕልላፍን ሓሊፉ ኣብ ባህሊ ዓብይን ወሳንን ተራ ስለዝጻወት ብዝርዝር ክንመያየጠሉ ኣድላዪ ኾይኑ ረኺብናዮ ኣሎና::”
ዝኾነ ቋንቋ ስነሂወታውን ማሕበረሰባውን መሠረት ኣለዎ:: ስነሂወታዊ ብተፈጥሮ ዝመጽእ ኮይኑ ባህርያዊ ድማ ስለዝኾነ ገና ንገና ወዲሰብ ኣብ ሓንጎሉ ናይ ዘረባ መትንታትን ንጥረነገራትን ሒዙ ይውለድ ማለት እዩ:: ስለዝኾነ ድማ ወዲሰብ ቅድሚ ምውላዱ ናይ ዘረባ ተሪር ጽሕጊ (hardwired with speech nerves) ሒዙ ስለዝፍጠር ዝኾነ ህጻን ሰዓቱ ምስበጽሐ ኣፉ ይኽፈት (ብገለ ምኽንያት ዓባስ እንተዘይኮይኑ)፤ ኣፍ ንምኽፋት ትምህርቲ አየድልዮን እዩ፤ ጽንሕ ኢሉ ግን ኢቲ ህጻን ናይ ሕብረተሰብ ኣባል ስለዝኸውን እቲ ኣብ ቤቱ: ጎጡ: ወይ ድማ ዓዱ ዝዝረብ ቋንቋ ኣብ ሓንጎሉ ይሰርፅ’ሞ ነቲ ቋንቋ ቀስ ብቐስ ይመልኮ፤ በዚ ምኽንያት እዩ ከኣ ቋንቋ ማሕበራዊ ትሕዝቶ ዝህልዎ:: ንኣብነት እቲ ህፃን ኣብ ከባቢ እንደርታ ተወሊዱ ኣብኡ ድማ እንተዓብዩ ቋንቋ ትግርኛ ጥራይ ዘይኮነስ ናይ እንደርታ ኣገባብ ኣዘራርባ (accent) ጌሩ እዩ ዝናገር (ዝዛረብ)፤ እታ ህፃን ኣብ ካርቱም ሱዳን እንተተወሊዳ ድማ ዓረብኛ ጥራይ ዘይኮነሰ ካብ ኣብ ካልእ ሃገራት ኣዕራብ ዝተፈልየ ዓረብኛ እያ ትዛረብ::
መጀመርያ እምበኣር ምእንቲ ብዕምቆት ክንርእዮን ትምህርታዊ ድማ ክኸውን ናይ ቋንቋ ስነሂወታዊ መሠረት ከቕርብ እየ:: ብኡ ኣቢለ ከኣ ናብ ማሕበራዊ መሠረትን ናይ ቋንቋ
ትግርኛ ስነጽሑፋዊ ትሕዝትኡን ክሓልፍ እየ:: ንመበገሲ ከኣ ሓደ ሕቶ ከቕርብ:: ወዲሰብ ጥራይ ድዩ ናይ ዘረባ ክእለትን ተውህቦ ዘለዎ ወይስ እንስሳ’ውን ናይ ነፍስ ወከፍ ቋንቋ ኣለዎም እዩ? ኩሎም እንስሳ ሓበሬታ ናይ ምትሕልላፍ ክእለት ኣለዎም:: እዚ ግን ቋንቋ አይኮነን:: ንኣብነት ጉዝዋ ርክብ ክገብሩ እንተደለዩ ንመጸዋዕታ ዘገልግል ከሚካላዊ ንጥረነገር (pheromones) ይነጽጉ፤ ኣዕዋፍ ብሕልኽልኽ ዝበሉ መዝሙራት ርክብ ይገብራ፤ ኣኽላብ ብምንባሕ: ብሒኒንታ: ከምኡ’ውን ብምጉርምራም መልእኽቲታት የሕልፉ፤ ንኸልቢ ካብ ካልእ እንስሳ ዝፈልዮ ምንባሕ ክኸውን ከሎ ሒኒንታ ግን ናይ ሕርቃን ምልክት እዩ፤ ጭርኡ ኣብ መንጎ ዳሕረዋይ ክልተ እግሩ እንተሰኮዖ ግን እቲ ኸልቢ ወይ ኣዝዩ ፈሪሑ ኣሎ ወይ ድማ ኣብ ድሕረ-ግጥሚ ምስ ካልእ ከልቢ ኢዱ ሂቡ ኣሎ ማለት እዩ:: ኣህባይ’ውን ንሓደ ሕርሻ ንምጥቃዕ ቅድሚ ምውፋረን ሓደ ዋርድያ ህበይ ኣብ ብርኽ ዝበለ ቦታ ይቕመጥ’ሞ ሃደንቲ ኣራዊት ምስ ዝርኢ ፍሉይ ናይ መጠንቀቕታ ድምጺ ይገብር፤ እተን ኣህባይ ከኣ ብቕጽበት ካብቲ ሕርሻ ወጺአን ናብ ኣእዋም ይስቀላ:: ሓርማዝ ምስ ካልእ ሓርማዝ ርክባት ክፈጥር ከሎ ሰብ ክሰምዖ ዘይክእል ድምጺ (infrasound) እዩ ዝጥቀም:: ቀላሚ ዓሳ ድማ ኣዝዩ ቅልጡፍ ብዝኾነ መገዲ ሕብሮም እናቐያየሩ መልእኽቲ የመሓላልፉ ወዘተ እዘን ኩለን ዝጠቐስኩወን ኣብነታት ግን ዘረባ ወይ ቋንቋ ኣየመልክታን:: ቋንቋ ካብ ርክብ ምግባርን ሓሳብ ምግላጽን ሓሊፉ ኮነ ኢልካ ዝግበር ነገርን ቅድም ቀዳድም ዝተወጠነ ንድፊ ንምትግባር ዝዓለመ እዩ:: እዚ እዩ ኸኣ እቲ መሠረታዊ ፍልልይ ናይ ሰብን እንስሳን:: ስለዚ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ሰብ ፍሉይ ናይ ዘረባ መትኒ ኣብ ሓንጎሉ ኣለዎ::
እዚ ብተፈጥሮ ዝተለገሰ ፍሉይ ናይ ዘረባ ክእለት ንኹሎም ደቂ ሰብ ሓደ ዝገብር ኮይኑ እቲ ማሕበራዊ ቋንቋ ግን ፍሉይ መንነት ኣብ ደቂሰብ ስለዝፈጥር ይፈላልየና ማለት እዩ:: ስለዚ ገሌና ኢትዮጵያውያን ገሌና ቻይናውያን መንነት ንሕዝ፤ ግን ኣብ ምሉእ ዓለም እንተዜርና 6500 ቋንቋታት ስለንረክብ ብኡ መጠን ከኣ ናይ መንነት ፍልልያት ንዕዘብ:: ኣብ ውሽጢ ሃገርና ኢትዮጵያ’ኳ ማዕረ ሰማንያ ቋንቋታት ስለዝዝረብ ብኡ መጠን ከኣ ናይ ብሄርን ብሄረሰባትን መንነት ይህልወና ማለት እዩ:: ስለዚ ገሌና ተጋሩ: ገሌና ኦሮሞ ወዘተ መንነት ይህልወና::
ትግርኛ ንኹሎም ተጋሩ ሓደ መንነት ዝፈጥር እንተኾይኑ ደኣ ከመይ ኢሉ እዩ እቶም ናይ ትግራይ ተጋሩ መጸዋዕትኦም (መንነቶም) “ትግራይ”: “ትግራዎት”: “ተጋሩ” ኮይኑ እቶም ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ትግርኛ ተዛረብቲ ግን መንነቶም “ትግርኛ” ኮይኑ? እዚ መንነታዊ ኣገላልጻ’ዚ ናይ ታሪኽ ከይድን ፖለቲካዊ ጽልዋታትን ዘምጽኦ እምበር ቋንቋ ዘምጽኦ ኣይኮነን:: ኤርትራውያን ንሓምሳ ዓመት ብጣልያን መግዛእቲ: ንዓሰርተ ዓመት ድማ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር እንግሊዝ እንተዘይወድቁ ኔሮም፤ በተወሳኺ ከኣ ድሕሪ ሓድነት ኤርትራን
ኢትዮጵያን ቃልሲ ኣካይዶም እንተዘይፍለዩ ኔሮም “ትግርኛ” ዝበሃል መንነት አይመሃለወን ኔሩ::
ካልእ ምስ ታሪኻዊ ከይድን ፖለቲካን ዝተተሓሓዙ እሞ ከም ኣብነት ክንጠቕሶም ንኽእል ኣብ ኣመሪካ: ካናዳ: ኣውስትራልያን ኒውዚላንድን ዝርከቡ ትውልደ-እንግሊዝ ይኹኑ እምበር ዋላ’ውን ናይ እንግሊዝ ታሪኽን ባህልን ውርሻ ይዓቅብዎ እምበር መንነቶም ግን ኣመሪካዊ: ካናዳዊ: ኣውስትራልያዊ: ኒውዚላንዳዊ እዩ:: ብተመሳሳሊ ኣብ ቤልጅየም ዝርከቡ ኣብዝሓ ህዝቢ ፈረንሳይኛ እዮም ዝዛረቡ ግን ፈረንሳዊ ኢና ኣይብሉን፤ ቤልጅየም ኢና እዮም ዝብሉ፤ ከምኡ’ውን ኣብ ስዊዝዘርላንድ ጣልያን: ፈረንሳይ: ጀርመን ዝዛረቡ ብሄራት ኣለዉ መንነቶም ግን እቲ ሓደ ዝገብሮም ናይ ስዊዝዘርላንድ መንነት እዩ:;
ካልእ ከነልዕሎምን ክንምልሶምን ዘለና ሕቶታት ኣሎዉ:: ከመይ ኢሉ እዩ ቋንቋ ትግርኛ ሓደ ክነሱ ኣብቲ ገፊሕ ናይ ትግርኛ ዞባ (ካብ ሓማሴን ከሳዕ አላማጣ: ካብ ወገራ/ወልቃይት-ፀገደ ክሳዕ ሽኸት/ዓፋር) ዝተፈላለየ ኣገባብ ኣዘራርባ እተፈጥሩ? ንሓደ ነገር ንምግላጽ ድማ እተፈላለዩ ቃላት ዝፈለቑ? ኣብቲ ናይ ትግርኛ መጽሓፈይ ገሊጸዮ ከምዘለኹን ናይ ስነቋንቋ ሊቃውንቲ (linguists) እተሰማመዕሉን ብሓፈሽኡ ቋንቋታት ብሕብረ-ቋንቋ ገምጋም (sociolinguistic approach) ዝግለጹ እኳ እንተኾነ ናይ ቋንቋ አፈላልቓን ምዕባሌን ብዕምቆት ክርድኣና ዝኽእል ግን ናይ ቋንቋ ስነ-ኣገባብ (linguistic methodology) ምስ ንጥቀም እዩ:: ንኣብነት ተመሳሳሊ ወይ ሓደ ዓይነት ቃላት ዝጥቀሙ ህዝቢ ቋንቋኦም ብሓደ-ልሳን (isogloss) እዩ ዝግለጽ፤ ኣብ ሓማሴን ዘሎ ህዝቢ “ሕጂ” እንተበለ ኣብ ከባቢ ዓድዋ “ሐዚ” እንተበለ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝርከብ ህዝቢ ማለት ኣብ ሰራዬ (ብሕልፊ ከባቢ ዓዲዃላ) ድማ “ሕይ” እንተበለ ናይ ሓደ-ልሳን ነጸብራቕ እዩ ዘረድኣና:: ካልእ ናይ ሓደ-ልሳን መረዳእታ ነቲ ዝበርር ጸሊም ዑፍ ዳርጋ ኣብ መብዝሕትኡ ትግራይን ኤርትራን ‘ኳኽ’ ክብልዎ ከለዉ ኣብ ከባቢ ኣኽሱም ግን ‘ቋቑራ’ ይብልዎ፤ ብተመሳሳሊ ኣብቲ ገፊሕ ዞባ ትግርኛ pigeon ‘ርግቢት’ ክትከውን ከላ ኣብ ከባቢ አኽሱም ግን ‘ርግቢ’ ትበሃል:: ኣብ መብዝሕትኡ ትግራይን ኤርትራን ‘ጽባሕ’ ክበሃል ከሎ ኣብ እንደርታ ግን ‘ናጋ’ እዩ:: እዘን ክልተ ቃላት ማለት ‘ቋቑራ’ን ‘ናጋ’ን እንተወሲድና ኣምሓርኛ ካብ ትግርኛ ቃላት ከምእተለቅሐ እዩ ዘረድአና፤ ምኽንያቱ ናይ ኣምሓርኛ ‘ቁራ’ን ‘ነገ’ን ካብቶም ናይ ትግርኛ ቃላት ከምዝፈለቑ ዘጠራጥር ኣይኮነን::
ብቋንቋ-ጆግራፍ (dialect-geography) እንተኸድና ግን ትግርኛ ተዛረብቲ ናይ ቋንቋኦም መሠረት ሓደ ስለዝኾነ ኣብቲ ዞባ ትግርኛ ዝበልኩዎ ዝዝውተሩ ቃላት ሓደ እዮም:- ንኣብነት “ፀሐይ”: “ማይ”: “ምዕራብ”: “ብርሃን”: “ጸልማት”: “በጊዕ”: “በዓል”: “ሰብኣይ”: “ሰበይቲ”
ዝኣመሰሉ ቃላት ብሓባር እዮም ዝጥቀምሎም:: ነዚ እየ ከኣ ንኣገላልጻ ክጥዕም ምእንቲ “ሓደ-ልሳን”: “ሓደ-ቋንቋ” ኢለ ዝፈላለኽዎም::
ብሓደ-ልሳን እንተኸድና ካብቲ ገፊሕ ዞባ ትግርኛ ናብ ኣውራጃን ጎጥን ስለንወርድ ናይ ቃላት ኣጠቓቕማ ፍልልይ ንርኢ ማለት እዩ:: ንኣብነት ኣብ ቀረባ ጊዜ ኣብ ፈይስቡክ ኃይሉ ሓድጉ “ቅርጫ ብትግርኛ እንታይ ይበሃል” ኢሉ ሓተተ’ሞ እዞም ዝስዕቡ ተጋሩ ከኣ ከምዚ ኢሎም መለሱ:- ሮምሃይ ተስፋይ “ኣብ ምዕራብ ኣከባቢ ቍስቍስ ይበሃል”፤ ትግራዋይ እየ (ናይ ብርዒ ስም) “ቀረመት ስጋ”፤ ናይዝየር ኢትዮጵያ (ናይ ብርዒ ስም) “ቁርቁስ ይበሃል”፤ መቕደስ ነጋሲ ከኣ “ኣብ ዓድዋ ናይ ኣሕዋት ይበሃል” በለ/ት:: ከይተይጠቕሰ ዝሓለፈ: እሞ ኣብ ብዙሕ ትግራይን ኤርትራን ድማ “ጉዚ” እዩ ዝበሃል:: እዚ ናይ ሓደ-ልሳን ጽቡቕ መረዳእታ እዩ:: ብተወሳኺ ሓደ-ልሳን ብቓላት ጥራይ ዘይኮነ ብምሉእ ሓሳባት’ውን ይንጸባረቕ እዩ:: ንኣብነት ካብዞም ኣብ ፈይስቡክ ዝሳተፉ ማርታ ታደሰ ከምዚ በለት:-“ማርታሲ ናቕርሺ ሃፍታም ኣቕኒኡኒ ኣይፈልጥ፤ ናይ ኣተሓሳስባ ሃፍታም እምበይ”:: ማርታ ካበየናይ ከባቢ ትግራይ ከምዝመጸት ብቐሊሉ ምግማት ዝከኣል ይመስለኒ፤ እቲ መልሲ ግን ንኣንበብቲ ክሓድጎ እየ::
ሓንሳእ ሓንሳእ (ሓንሳብ ሓንሳብ) ድማ ሓደ-ልሳን ብናይ ሰብ ኣስማት ይግለጽ እዩ:-ንኣብነት ኣብ ከባቢ ዓጋመ “ጽሩይ”: “ጽጋብ”: “ዕንቊ” ወዘተ ብብዝሒ ይርከቡ፤ ኣብ ከባቢ ዓድዋ “ጌታቸው”: “ታደሰ”: “ጥላሁን” ዝዝውተሩ ኣስማት እዮም:: እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ ከምቲ ኣቐድም ኣቢለ ዝገለጽክዎ ብታሪኻዊ ከይዲ ዝመጽእ ተጽዕኖ ግዳማዊ ቃላት: ኣስማት: ልምዲ ወዘተ ከምጽእ ስለዝኽእል እዩ:: ኣብ ታሪኽ እንተተወኪስና ድማ ኣብ ዓድዋ ናይ ኣምሓርኛ ኣስማት ዝበዝሓሉ ምኽንያት መስፍን ደጃዝማች ስባጋድስ ወልዱ ኣብ ዝገዝእሉ ጊዜ ዓድዋ ናይ ንግዲ ማእከል ንኽትከውን ስለዝገበሩ ካብ ምሉእ ኢትዮጵያ ዝመጹ ነጋዶ ኣብ ዓድዋ ስለተቐመጡ እዩ:: እዚ ኲነት’ዚ ብናይ ስነ-ቋንቋ ኣገላልጻ ፍልሰተ-ምትሕውዋስ (diffusion theory) ይበሃል፤ ብሓጺሩ ካብ ካልእ ዝመጹ ህዝቢ ምስ ደቂ ዓዲ ምስዝተሓዋወሱ ናይ ቃላትን ኣስማትን ምትሕውዋስ ይህሉ ማለት እዩ::
ሓንሳእ ሓንሳእ ግን ንስም ተወኪስና ጥራይ ናይ ሓደ-ልሳን እንታይነት ክንገልጾ ኣይንኽእልን:: ንኣብነት ‘ማርታ ታደሰ’ ብጽሑፋ ጥራይ ኣብ ሓደ-ልሳን መዲብናያ እምበር ስማስ ካብ ትግራይ ሓሊፉ ኣብ ምሉእ ኢትዮጵያ ከምኡ’ውን ኣብ ዓለም ዝርከብ ስም እዩ:: ብናይ መበቆል ቋንቋ (etymology) እንተኸድና ‘ማርታ’ ናይ ኣረማየክ ቋንቋ ኮይኑ ትርጉሙ ድማ ‘ወይዘሮ’ ማለት እዩ፤ ማርታ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ትጥቀስ: ሓብቲ በታኒ ማርያምን ላዛሩስን (ክርስቶስ ካብ ሞት ዘተሰኦ) እያ:: ‘ታደሰ’ እንተወሰድና ከኣ ናይ ትግራዋይ: ኣምሓራይ: ጉራጌ ወዘተ ስም ክኸውን ይኽእል:; ኦሮሞ እንተኾይኑ ድማ
ቁሩብ ይቕየር’ሞ ‘ታደሲ’ ይኸውን:: ነቲ ስም ብጥብቂ ናብ ትግርኛ እንተተርጉምናዮ ግን ‘ተሓደሰ’ እዩ ዝኸውን:; ስም ግን ልምዲ: ባህሊ: ተሪኦታት: ኃይማኖት-ሓዘል ወዘተ ነገራት ስለዘንጸባርቕ ኣብክንዲ ‘ተሓደሰ’ ወይድማ ‘ተሓደሰት’ ኣብ ዞባ ትግርኛ ‘ሓዲስ’ (ሓዱሽ) ወይ ‘ሓዳስ’ እና ንረክብ:: በዓል ሓዲስ/ሓዳስ ኣብ ኩሉ ዞባ ትግርኛ ስለዝርከቡ ኣገባብ ዘረባ እንተዘይተሓዊስዎ ካበየናይ ሓደ-ልሳን ምዃኖም ምፍላጥ ኣይከኣልን ::
ነዚ ጽሑፍ’ዚ አገዳሲ ዝኸውን ግን ቋንቋ ትግርኛ ከም ቋንቋ መጠን ሃብታም እኳ እንተዀነ ድኻ ኮይኑ ስለዝተረፈ እንታይ ክንገብር ኣለና ዝብል ሕቶ ምቕራብ ኣድላዪ እዩ ዝኸውን:: ርግጽ እዩ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ትግራይ እተጻሕፉ ጽሑፋት ኣለዉ፤ መጽሄታት ከም ‘ውራይና’ ዝኣመሰሉ’ውን ይወጹ እዮም፤ ናይ ትግርኛ ተለቪዥን ዜና ዓቢ ተራ ይህልዎ ኣብ ምዕባሌ ትግርኛ፤ ትግርኛ ድራማ ብመጠኑ ይስርሑ እዮም ብዙሕ ዘዐግቡ እኳ እንተዘይኮኑ:: ንቋንቋ ትግርኛ ስነጽሑፍ ንምድንፋዕን ንምስፋሕን ግን ብቑዕ እዩ ዝበሃል ተበግሶ ከምዘይተወስደ ናይ ትግራይ ወድዓዊ (ጭቡጥ/ነባራዊ) ኩነታት የረድኣና:: ትግርኛ ሃብታም ክነሱ ድኻ ኮይኑ ዝተረፈ ቋንቋ እዩ ዘበለኒ ድማ እዚ እዩ::
ትግርኛ ሃብታም ምዃኑ ዝፍለጥ ንቍሳቍሳዊን ስነሓሳባዊን፤ንተፈጥሮን ሕብረተሰባውን ነገራት ዝገልጹ ብዙሓት ቃላት ስለዘለውዎ እዩ:: ብዝሒ ቃላት ንሓደ ቋንቋ የደንፍዖ እዩ፤ እቲ ቀንዲ ረቛሒ ናይ ቋንቋ ብልጽግና ግን ናይቲ ቛንቛ ናይ ምግላጽ ሓይሉ እዩ:: ንኣብነት perseverance ንዝብል ናይ እንግሊዝኛ ቃል ትግርኛ “ሓቦ” ብዝብል ሓደ ቓል ክገልጾ ከሎ አምሓርኛ “የመጣጣር ብዛት” ኢሉ ብክልተ ቃላት ይገልጾ:: እቲ ናይ ትግርኛ “ሓቦ” ብተወሳኺ ኣካላውን ስነልቦናዊ ጽንዓትን ክገልጽ ከሎ እቲ ናይ ኣምሓርኛ ትርጉም ግን ኣካላዊ ጻዕሪ ጥራይ እዩ ዝገልጽ:: ኣብርእሲ’ዚ ትግርኛ ብጎሮሮን ብመልሓስን ስለዝድመጽ (ከም ዕብራይስጥን ዓረብኛን) ንቓላት ወይ ፊደላት ብዝተፈላለየ ኣገባብ እዩ ዘድምጾም (ዝብሎም/ዘንብቦም):: ንኣብነት እዞም ዝስዕቡ ፊደላትን ቃላትን ንርአ/ንተዓዘብ:-
ሀ እዚ ሀ ግእዝ Hä እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘በርሀ’ ‘ፈረሀ’ ‘ኣብርሀ’ ‘ኣብርሀት’ ሃ እዚ ሃ ራብእ Ha እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘ሃብቲ’ ‘ሃገር’ ‘ሃንደበት’ ‘ሃዋርያ’ ሐ እዚ ሐ ሃመር ግእዝ Ḧä እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘በፀሐ’ ‘ወገሐ’ ‘ነበሐ’ ‘ፈለሐ’
ሓ እዚ ሓ ሃመር ራብዕ Ḧa እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘መሓሪ’ ‘መልሓስ’ ‘ሓደ’ ‘ሓድነት’ አ እዚ አ ግእዝ Á እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘መጽአ’ ‘መጽአት’ ኣ እዚ ኣ ራብዕ Ȧ እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘ኣርኣያ’ ‘ኣርያም’ ‘ኣዋጅ’ ‘ኣወንታዊ’
ዐ እዚ ዐ ዓይኒ ግእዝ (ብጎሮሮ ዝድመጽ) ȯ እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘በልዐ’ ‘በልዐት’ ‘ዘዐግብ’ ዓእዚ ዓ ዓይኒ ራብዕ (ብጎሮሮ ዝድመጽ)ȫ እዩ ዝንበብ፤ ንኣብነት ‘ዓለም’ ‘መዓልቲ’ ‘መዓር’
እምበኣርከስ ቀንዲ ሓይሊ ናይ ትግርኛ ፅምዲ ድምጽታት እንዳገበረ እተፈላለየ ትርጉም እንዳሃበን ስለዝኸይድ ንኣብ ተፈጥሮ ዘለዉ ዝኾኑ ድምፅታት ከድምፆም ጥራይ ዘይኮነስ ብፊደል መልክዕ’ውን ክውክሎም ምኽኣሉ እዩ:: ትግርኛ ካልእ ሓይሊ እውን ኣለዎ:: ተመሳሳሊ ፊደላት ኮይኖም ግን እተፈለየ ትርጉም ዘለዎም’ውን ኣለዉ:- ንኣብነት ‘ንሶም’ (ንዓቢ ሰብኣይ/ንኽብሪ): ‘ንሰን’ (ንዓባይ ሰበይቲ/ንኽብሪ)፤ ‘ንስኹም’’/’ንስኻትኩም’ (ንብዙሓት ሰብኡት): ‘ንስኽን’/’ንስኻትክን’ (ንብዙሓት ኣንስቲ) :: እዚ ኣገላልጻ’ዚ ኣብ ትግራይ ጥራይ እዩ ተዓቂቡ ዝርከብ፤ ኣብ ኤርትራ መበቆላዊ ትርጉሙ ጠፊኡ እዩ፤ ኣብ ኣምሓርኛ ድማ ፍፁም የለን (ብኣምሓርኛ እናንተ ወይድማ እነሱ እንተበለ እንታይ ፆታ ምዃኑ ክፍለጥ ኣይከኣን):: ካልእ ትግርኛ ካብ ካልእ ቋንቋታት ዝፈልዮ ንዝምድናታት ብዘዐግብ ክገልጽ ምኽኣሉ እዩ:: ንኣብነት ‘ኣሞ’ (ሓት ኣቦ/ሓብቲ ኣቦ): ‘ሓትኖ’/ሓት እኖ/ሓትነ/ሓት እነ (ሓብቲ ኣደ)፤ ‘ኣኮ’ (ሓው እነ/ሓው ኣደ): ‘ሓዎቦ’ (ሓው ኣቦ)፤ ብኣምሓርኛ ግን ‘ኣክስት’ ‘ኣጎት’ ብደፈና ስለዝበሃል ብኣደ ወገን ይኹን ብኣቦ እቲ ዝምድና ተነጺሩ ክፍለጥ ኣይከኣልን::
ትግርኛን ኣምሓርኛን ካብ ግእዝ ዝወጹ ምዃኖም እኳ ዘጠራጥር እንተዘይኰነ ትግርኛ ብጎሮሮን ብልሳንን ከድምጽ ከሎ ኣምሓርኛ ግን ብልሳን ጥራይ እዩ ዘድምጽ:: ስለዚ ኣብ እቲ ነዊሕ ዘገምታዊ ምዕባሌ ናይዞም ክልተ ቋንቋታት ኢትዮጵያ ኣምሓርኛ ነቶም ብጎሮሮ ዝድመፁ ቃላትን ፊደላትን ገዲፉ ርእሱ ዝኸኣለ ቋንቋ ኰይኑ እምበር ኣብቲ ፍልማዊ ጉዕዞ ትግርኛ እዩ ኔሩ ክበሃል ይከኣል:: ነዚ ርትዓዊ ኣገላልጻ ዘረጋግጽ ካብዞም ዝስዕቡ ቃላት ክንርዳእ ንኽእል:-
ትግርኛ ኣምሓርኛ
በልዐ በላ
በጊዕ በግ
ዓይኒ አይን
ሰምዐ ሰማ
ሮቡዕ ሮብ/ሮቡእ
ደግዐ ደጋ
ብዙሕ ብዙ
ትግርኛ ከሳዕ ከንደይ ንኣምሓርኛ ጽልዋ ኣሕዲርሉ ከም ዝነበረ ክንርኢ እንተደለና ድማ ትሕት ኢለ ኣቐሚጠዮም ዘለኹ ቃላት ንተዓዘብ’ሞ ክሳዕ ክንደየናይ ናይ ጎንደር ኣምሓርኛ ናይ ትግርኛ ትሕዝቶ ከም ዘለዎ ክንርዳእ ንኽእል:: እኳደኣ ናይ ጎንደር አምሓርኛ ሓንፈጽ ትግርኛ እዩ ተበልናዮ ዝተጋነነ ኣይኮነን:: ኣብ ብዙሕ ገጠራት ናይ ጎንደር (ዳባት: ወገራ:
ደምብያ: አርማጭሆ: ጭልጋ ወዘተ) ተዘዋዊረ ኔረ’ሞ እቶም ደቂ ዓዲ ክዛረቡ ከለዉ ትግርኛ እናሓወሱ ዝዛረቡ እዩ ዝመስል፤ ንኣብነት ኣብ ሓደ ቦታ “ልጆች ኣቅል ኣርጉ” ክብሉ ሰማአዕክዎም እሞ ዓቕሊ ግበሩ ምዃኑ ተረደኣንን ገረመንን::
ቋንቋ ትግርኛ ከም ዓረብኛ’ኳ ሰፊሕ ናይ ቋንቋ-ጆግራፍ ኣይሃልዎ እምበር ብስነጽሑፍ ንክምዕብልን ክሰፍሕን ግን ዕቝር-ሓይሊ (potential) ኣለዎ እዩ:: እቲ ቀንዲ ረቛሒ ንምዕባሌ ሓደ ቋንቋ ፊደል ምህላው እዩ፤ ንሕና ድማ ቀዳሞት ሊቃውንቲ ወለድና ግእዝ ፊደል አውሪሶምና ስለዝሓለፉ ዕድለኛታት ኢና ክንብል ንኽእል:: እቶም ፊደላት ንስነጽሑፍ እንተዘይተጠቀምናሎም ግን ከም ገንዘብ ኣብክንዲ ኣብ ባንክ ኣቐሚጥና ወለድን ውሕስነትን እንረኽበሉ ኣብ ገዛ ንሓብኦ’ሞ ወይ ኣንጭዋ ወይ ፍልሖ ይበልዖ ማለት እዩ ዝኸውን:; ከመይ ኢልና ደኣ ሰነጽሑፍ ትግርኛ ነማዕብሎን ነስፍሖን? ናይዚ መልሲ ቀሊል እዩ::
ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ብሕልፊ ቀዳማይ ብርኪ ተመሃሮ ብትግርኛ ክመሃሩን ክጽሕፉን ኣለዎም፤ እንግልዝኛ ከም ቋንቋ መጠን እናተመሃሩ ካልእ ዓይነት ትምህርቲ ግን ብትግርኛ ክመሃርዎ ኣለዎም:: ነዚ ንምስላጥን ንምትግባርን ግን ምሁራት ክረባረቡ ኣለዎም፤ ናይ ዝተፈላለዩ ዓይነት ትምህርቲ መጻሕፍቲ ናብ ትግርኛ ተርጒሞም ከቕርቡ ይግባእ:: እቶም ተመሃሮ ብተወሳኺ ብደረጀኦም ተዋስኦ ክሰርሑን መደረ ከቕርቡን: ከምኡ’ውን እተፈላለዩ ርእሰ-ነገራት ብምምራጽ ክትዕ ከካይዱ ኣለዎም::
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ ስነጽሑፍ ትግርኛ ንምምዕባል ኣድላዪ ስጉምቲ ክወስድ ይግባእ:: ብመንግስቲ መሪሕነትን ትእዛዝን ናይ ጎደናታት: ሆቴላት: ፋብሪካታት: መንግስታዊ ትካላት: ኣብያተ ትምህርቲ: ታሪኻዊ ቦታታት ወዘተ ኣስማት ብትግርኛ ከጸሓፉ አለዎም:: ኣምሓርኛ ከም መስርሒ ቋንቋ ናይ ኢትዮጵያ: እንግልዝኛ ድማ ከም ዓለምለኻዊ
ቋንቋ ብተወሳኺ እንተኣተዉ ጸገም ኣይኸውንን፤ ግን ንትግርኛ ገዲፍካ ቀዳምነት ንኻልኦት ቋንቋታት ምሃብ ክኸውን የብሉን::
ኣብ ትግራይ ዝርከባ ዩኒቨርሲታት (መቐለ: ኣኽሱም: ዓዲግራት) ድማ ኣብ ምድንፋዕ ስነጽሑፍ ትግርኛ ዓቢ ተራ ክጻወታ ኣለወን:: እዘን ሰለስተ ዩኒቨርሲታት እዚአን ምስ ናይ ትግራይ ክልላዊ መንግሥትን ፈደራላዊ መንግሥቲ ኢትዮጵያን ብምትሕብባር መሃይምነት ንምጥፋእ ወፈራታት ብቐጻልነት እንተኣካይደን እሞ ኣብዝሓ ህዝቢ ትግራይ ብቋንቑኡ ከንብብን ክጽሕፍን እንተኺኢሉ ጥቕሙ ዓቢ እዩ ዝኸውን ብሕልፊ ኣብ ወፍሪ ልምዓት:: እቲ መሃይም-ነበር ህዝቢ ድማ ነተን ኣብ ትግራይ ዝወጻ ጋዜጣታት: መጽሄታትን: መጻሕፍትን ከንብበን ይጅምር ማለት እዩ:: ናይዚ ኣወንታዊ ውጺኢት ከኣ:- ፩) ለባም ህዝቢ ትግራይ ኣብ ርእሲ’ቲ ሃብታም ባህሉን ቅርስታቱን ፍልጠት ይውስኽ: ብርሃን ይለብስ፤ ፈላጥ ህዝቢ ድማ መሠረት ናይ ልምዓት እዩ፤ ፪) እቶም ፊደል ዝቖጸሩ ትግራዎት ድማ: ቅድሚ ሕጂ ጌርሞ ዘይፈልጡ: ጋዜጣታትን: መጽሔታትን: መጻሕፍትን ከንብቡ ይጅምሩ’ሞ እተን ናብ ህዝቢ ዘቕርባ ናይ ስነጽሑፍ ትካላት ድማ ሰፊሕ ዕዳጋ ይህልወን ማለት እዩ::
ኣብ ርእሲ’ዚ ኹሉ ዝጠቐስክዎ በዚ እዋን’ዚ ቀንዲ ዕማምና ክኸውን ዘለዎ ናይ ምንባብ ባህሊ ምድንፋዕ እዩ:: ናይ ምንባብ ባህሊ ብውልቂ መጻሕፍቲ ምንባብ፤ ኣብ ቤት ንባብ ብምኻድ’ውን ክምዕብል ይኽእል እዩ:: ግን ብዝቐልጠፈ ጊዜ ናይ ምንባብ ባህሊ ክሰፍሕ ዝኽእል ናይ ንባብ ማእከላት ምስ እንፈጥር እዩ:: እዘን ናይ ንባብ ማእከላት ወይ ክበባት ስርሐን ንባብ ጥራይ እዩ ዝኸውን፤ አባላት ናይ ነፍስወከፍ ንባብ ማእከል ድማ መጻሕፍቲ ምብርካትን እተነቡ መጻሕፍቲ ምቅይያርን ርእይቶታት ብዛዕባ ዝተነቡ ርእሰ-ነገራት ምክፋልን እዩ ክኸውን ዝግባእ::
ኣብ መጨረሻ ከም መዛዘሚ ዘቕርቦ ሓሳብ ተሎ ብናይ ገዛእ ርእስኻ ቋንቋ ምዝራብ: ምንባብ: ምጽሓፍ ጥቕሙ ቁሳቍሳዊ ወይድማ ንዋታው ጥራይ ኣይኮነን፥ ሰነልቦናዊ እውን ኮይኑ መንፈስካ ዘሐድስ: ሓንጎል ዘበልጽግ: ተኣማኒነት’ውን ዘማአዕብል እዩ:: በዚ ምኽንያት ይመስለኒ ናይ ቀደም ጀርመናዊ ፈላስፋ ጀሃን ጎትልብ ፍቼ (1762-1814) ዝበሃል “ንሓደ ህዝቢ ቋንቑኡ ነብሱ እዩ” ዝበለ:: ካልእ ክንፈልጦ ዘለና ስነጽሑፍ ብሓደ-ልሳን ከምዘይውሰን እዩ፥ ፈቲና ጸሊእና ብቋሚ-ስሩዕ ቋንቋ (standard language) እዩ ዝዝረብን ዝጸሓፍን:: ኣነውን ነዚ መጽናዕታዊ ጽሑፍ’ዚ ብቋሚ-ስሩዕ ቋንቋ እየ ጺሒፈዮ:: እዚ ኹሉ ዝተንተንኩዎ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ስነጽሑፍ ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ክትግበር እንተደኣ ኮይኑ ድማ እቶም ምሁራት እንበሃል ብዕማም ብዕማም ተኸፋፊልና አእጃምና እንተኣበርኪትና
ንቋንቋ ትግርኛ ስነጽሑፍ ተሓድሶ ምብርካት ጥራይ ዘይኮነስ ንመጻኢ ትውልዲ’ውን ታሪኻዊ ሓድጊ ገዲፍና ንሓልፍ ማለት እዩ::


text:
ሓደ ካብ ዓበይቲ ኩባንያታት ህንዲ ዝኾነ ኢሰል፣ ኣብ ባዳ ኣብ ኩዕታ ፖታሽ ክዋፈር'ዩ
Radio Erena: 11 October 2017
ኢሰል ዝተባህለ ሓደ ካብ ዓበይቲ ኩባንያታት ዕደና ህንዲ፣ ኣብ ኩዕታ ናይቲ ኣብ ኤርትራ፣ ዞባ ደቡባዊ ምብራቕ፣ ከባቢ ባዳ ኣብ ዝርከብ ፕሮጀክት ዕደና ፖታሽ ክዋፈር ምዃኑ ኣፍሊጡ።
እቲ ኩባንያ ኣብዚ ሳልስቲ'ዚ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፣ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝመደበሩ ኣካል ኢሰል፣ ነቲ ናይ ባዳ ናይ ፖታሽ ፕሮጀክት ኩዕታ ንምክያድ ነቲ ውዕል ከምዝኸተሞ ኣረጋጊጹ።
ነቲ ናይ ኩዕታ ፕሮጀክት ንምክያድ፣ ኮሎናድ ዝተባህለ ናይ ህንጻን ዳህሳስን መሳርሒታት ዘፍሪ ኩባንያ፣ ኣቑሑ ክቕርበሉ ምዃኑ ዝገለጸ ምክትል ሓላፊ ኢሰል፣ ፑንጋጅ ጉፕታ፣ ካብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ ኣትሒዙ ን30 መዓልታት ዝቕጽል ናይ ፈተነ ኩዕታ ክካየድ ምዃኑ ሓቢሩ።
ኢሰል፣ ነዚ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ቀረባትን ምሃብ ኣገልግሎታትን ዝተፈላለዩ ጽላታት ክነጥፍ ዝጸንሐ ሓደ ካብ ዓበይቲ ኩባንያታት ህንዲ'ዩ።
ኣብ ባዳ ዝካየድ ዘሎ ዕደና ፖታሽ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ፍርያቱ ንዕዳጋ ዓለም ከቕርብ ትጽቢት ይግበር።
ኣብ ኤርትራ፣ ብውሕዱ 16 ናይ ውጻኢ ኩባንያታት ኣብ ዳህሳስን ኩዕታን ዝተፈላለየ ማዕድናት ተዋፊረን ከምዘለዋ ዝፍለጥ እኳ እንተኾነ፣ ምስ መብዛሕተን እዘን ኩባንያታት 40 ሚእታዊት ብርኪ ወኒኑ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ወጻኢታት ይኹን ኣታዊታት ዕደና ግሉጽ ኣሰራርሓ ከምዘይብሉ ይንቐፍ።
==========================


text:
ንሰላምን ምርግጋእን መርኣያ ዝኾነ ስጉምቲ።
ኣብ ዘይማዕበላ ሃገራት ብሓፈሻ፡ ኣብ ውሑዳት ዘይኮና ሃገራት ኣፍሪቃ ከኣ ብፍላይ፡ ድሕሪ ካብ ባዕዳዊ ግሉጽ መግዛእቲ ተላቒቐን ተዛምዳዊ ናጽነት ረኺበን ሂወተን ምምራሕ ካብ ዝጀመራሉ ግዜ ኣትሒዙ፡ ብሰንኪ ስእነት ቅዋማዊ ብቑዓትን ቅኑዓትን ስርዓታት፡ መመሊሰን ናብ ስዉር ምግዛእታዊ ህይወት እናተቖርና፡ ህዝብታተን ብከቢድ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ጸገማትን ሓሳረ-መከራታትን እናተሳቐዩ ዝመጹን ገና ዝሳቐዩ ዘለዉን እዮም።
ናብ ከምዚ ዝኣመሰሉ ሽግራት ካብ ዘሳጥሑ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ድማ፡ እቶም ፖለቲካዊ ስልጣን ዝጭበጡ ጽግዕተኛ ስርዓታት ዝፈጥርዎ ኮይኑ፣ ነዚ ጠንቅታት’ዚ ተበሊጾም ካብ ዘጋድዱ ተርእዮታት ሓደ ዓቢ ተርእዮ ተገይሩ ክውሰድ ዝካኣል ድማ፡ ኣብተን ሃገራት ዝውደብ ሰራዊት /ላዕለዎት ጀነራላትን መኮነናትን/ ምስ ገለ ስቪል ፖሎቲከኛታት ብምምስጣር ወይ ንበይኖም ብምጉጃል፡ ነቲ ኣብቲ ሃገር ዝፍጠር ፖለቲካውን ቁጠባውን ቅልውላው ዝፈጥሮ ሕሰማት ናይ ህዝብታት ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ብምጥቃም፡ ቅዋምን ሕግን ናይተን ሃገራት እናጠሓሱ ወተሃደራዊ ዕልዋ ብምክያድ ፖለቲካዊ ስልጣን ብሓይሊ ምሓዝን ንሱ ዘስዕቦ ዝተፈላለየ ጸገማትን እዩ። እዚ ተርእዮ’ዚ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ልሙድን ቀጻልን ስለዝኾነ ድማ፡ ኣብተን ሃገራት ዘተኣማምን መንግስትን ሰላምን ምርግጋእን ደሞክራስን ልምዓትን እናተሳእነ፡ ህዝብታተን ናብ ድኽነትን ድሕረትን ድንቁርናን ተሳጢሖም፡ እናተሳቐዩ ዝምጹን ዝሳቕዩ ዘለዉን እዮም።
ስለ ዝኾነ ኣብ ውሑዳት ዘይኮና ሃገራት ኣፍሪቃ ህዝብታት፡ ናይ ሰራዊት ህዝብን ሃገርን ናይ ምሕላው ተልእኾ ትሑት እምነት ካብ ምሃብ ሓሊፉ፡ ክሳብ ከም ናይ ስግኣት ትካል ተገይሩ ዝረኣየሉ ኩነታት ህልዊ እዩ ክባሃል ዝካኣል እዩ። ይኹን ደኣምበር ከምቲ “ካብ ስርናይ ክርዳድ ኣይሳኣንን” ዝበሃል ምስላ ኣቦው፡ ኣብ ዘይማዕበላ ሃገራት ብሓፈሻ፡ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ከኣ ብፍላይ፡ ዝውደቡ ሰራዊት ካብ ዝተወሰኑ ሓሊፎም፡ ኩሎም ሕግን ሰርዓትን ዘየኽብሩ ዓመጽቲ እዮም ክባሃል ከም ዘይካኣል ኣብ ግምት ክኣቱ ዘለዎ እዩ።
ምኽንያቱ፡ እቶም ዝበዝሑ ሰራዊት ሃገራዊ ቅዋሞም ኣኽቢሮም ህዝቦምን ሃገሮምን ካብ ናይ ውሽጥን ግዳምን ጸላእትን ጸገማትን ዝሕልዉን ዝከላኸሉን ሃገራውያን ትካላት ኣለዉ እዮም። ንሎሚ ብዙሓት ኣብነታት ምጥቃስ ከይተደልየ፡ ሰራዊት ዚምባወ ኣብ ዝሓለፈ ቁሩብ ኣዋርሕ፡ ካብ ህዝባውን ሃገራውን ሓልዮትን ሓላፍነትን ብምብጋስ ዘርኣዮ ፖለቲካዊ ብስለትን ሓላፍነትን ዝመልኦ ታሪኻዊ ስጉምቲ ክንጠቕስ። ናይ ቀደም ሮዶዥያ ናይ ሎሚ ዚምባወ፡ ጸረ ባዕዳዊ መግዛእቲ መሪር ቃልሲ ብምክያድን ከቢድ መስዋእቲ ብምኽፋልን ኣብ 1980 ሃገራዊ ናጽነታ ብምጉንጻፍ፡ ኩሉ-መዳያዊ ናይ ግዳም ተጽዕኖን መሰናኽላትን እናተጻወረት፡ ምስ ኩሉ ጸገማታ ሃገራዊ ላዕላውነታ ኣኽቢራ ዝመጸትን ትቕጽል ዘላን ሃገር እያ።
እዚ ከምዚ’ኢሉ እንከሎ ኣብ ውሽጢ’ዚ ዝሓለፈ 37 ዓመታት፡ ስልጣን ሒዙ መንግስቲ እናመርሐ ዝመጸን ገና ኣብ ምምራሕ ዝርከብ ዘሎን ፒዲኤፍ ዛኑ ዝተባህለ ሰልፊ፡ ሕድሕድ ናይ ስልጣን ምሽዃት ዝፈጠሮ ምስሕሓብ፡ ዚምባወ ናብ ኣዝዩ ተኣፋፊ ዝኾነ ፖለቲካዊ ኩነታት፡ ኣብ ዘምራሓትሉ ግዜ፡ ሰራዊት ዝምባወ ካብ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ጸጊዕን ናይ ስልጣን ህርፋንን ነብሱ ሓራ ብምግባር፡ ነቲ ዝተፈጠረ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ኩነታት ዘተሃዳድእ ናይ ምርግጋእ ስጉምቲ ሓላፍነት ብምውሳድ፡ ንኩሎም ዝምልከቶም ተሰሓሓብቲ ኣካላትን፡ ፈተውቲ /ደገፍቲ/ ኣካላትን ብህድኣት ክራኸቡ ብምባር፡ ነቲ ዝተፈጠረ ፖለቲካዊ ጸገም ብሰላምን ምርድዳእን ንክፈትሕዎ ዝሕግዝ ሰላማዊ ሃዋህው ብምፍጣር፡ ንህዝቡን ሃገሩን ካብቲ ኣንጠልጢሉ ዝነበረ ሓደጋ ግጭትን ዕንወትን ብምድሓን፡ ደመና ሰላምን ዕርቅን ምትእምማንን ክነግስ ወሳኒ ተራ ተጻዊቱ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ ሰራዊት ዚምባወ ነቲ ኩነታት ምስ ኣራጋገአ፡ ናብ ወታሃደራዊ ካምቦታቱን ወተሃደራዊ ተልእኹኡን ምኻዱ፡ ታሪኽ እናዘከሮ ዝነብር ኣወንታዊ ናይ ሰላምን ምርግጋእን ተራ ተጻዊቱ እዩ። እዚ ተግባር’ዚ ድማ ንካለኦት ህዝብታት ይኹኑ ወተሃደራት ናይ ሰላምን ምርግጋእን ኣብነታዊ መርኣያ ስለ ዝኾነ ዝምስገንን ክድገፍ ዘለዎን ታሪኻዊ ተርእዮ እዩ።
ሓበን’የ ካብ ኣዲስ ኣበባ
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 18-04-2018


text:
ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ሓዋርያዊ መገሻ ዘካይዱ ዘለዉ ምስ ናይ ዓለም ሓቆፍ እስላማዊ ማሕበር ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ሸኽ ሙሓማድ ኣብዱል ካሪም ኣል ዒሳ ዝተራኸቡ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ካርዲናል ዣን ልዊስ ታውራን እቲ ናይ እዋንና ዓቢይ ስግኣት ግርጭት ስልጣነ ዘይኰነስ ድንቁርናን ኣኽራርነትን ዘንቅሎ ምስሕሓብ እዩ፡ ስለዚህ ሕድ ሕዳዊ ምቅርራብን ምፍልላጥን ኣብ መንጐ ባህልታትን ሃይማኖታትን የድሊ ከምዝበሉን ናይ ቅድስቲ መንበር ዕለታዊ ጋዜጣ ኣብ ናይ ዕለት 17 ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ሕትመቱ ኣመልኪቱ ከምዝነበረ ዝዝከር ኰይኑ፡ ብፁዕነቶም ብዋና ጸሓፊኦም ኮምቦናዊ ካህን የኔታ ሚገል ኣንገል አዩሶ ጉይክሶትን ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምክሪ ጉዳይ ርክብ ምስ ሃይማኖ ምስልምና ቤት ጽሕፈት ሓላፊ የኔታ ካለድ ኣካሸሕን ተሰንዮም ብልዑል ሞሓመድ ቢን አብዱራሕማን ቢን ኣብዱልዓዚዝ ኣቀባብላ ተገይሮም ኣብ ዘይድዎ ዘለዉ ምብጻሕ፡ ዕለት 15 ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ነታ ኣብ ርያድ እትርከብ ውሁዳን ማሕበረ ክርስቲያን መስዋዕተ ቅዳሴ ኣዕሪጎም ኣብ ዝለገስዎ ስብከት፥ ነቶም ብዝተፈላለየ ስራሕ ምኽንያት ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ዝርከብ ንኡሳን ማሕበረሰብ ክርስቲያን ኣብ እምነት ምጽንናዕ ቅዱስ ኣቦና ኣቕሪቦም፥ ሰብኣዊ ፍጡር፡ ኣንስት ይዅን ተባዕት መንእሰይ ይዅን ኣረጋዊ ናይ ምርኻብ ዘተ ኣብ ግብሪ ንኸውዕል ዝተጸውዐ እዩ ከምዝበሉ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣብ ናይ ዕለት 17 ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ሓቢሩ፡ ኣብ ርያድ ምስ መራሕቲ ሃይማኖት ምስልምና ንምርኻብን ምስቶም ኣብ ርያድ ዝርከቡ ስደተይናታትን ማሕበረ ክርስቲያን እውን ንምርኻብ ምዃኖም ገሊጾም፡ ኣብ ጸሎት ቅዱስ ኣቦና ህልዋት ምዃንኩም ከረጋግጸልኩም እፈቱ ከምዝበሉ ሎ ሶርቭግቶረ ሮማኖ ሓቢሩ።
ክርስቲያንን ኣላምን ብሓደ ክነብሩ ክኡል እዩ
ብፁዕ ካርዲናል ታውራን ብዋና ጸሓፊኦም ኮምቦናዊ ካህን የኔታ ሚገል ኣንገል ኣዩሶ ጉይክሶትን በቲ ብኣኦም ዝምራሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ጉዳይ ርክብ ምስ ሃይማኖት ምስልምና ቤት ጽሕፈት ሓላፊ የኔታ ካለድ ኣካሸህ ብሁባሬ ኣብ ዘዕረግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ፥ ኣብ ሱዑዲ ዓረብ ሃይማኖትን ዕዮን እምነትን ኣብ ኣገልግሎትን ምስክርነት ሓቅን ብምንባር ዝግለጽ እዩ፡ ማሕበረ ክርስቲያንን ማሕበረ ቤተ እስላምን ብሓባር ምንባር ዝከኣል ምዃኑ ይመስክሩ፡ ኣብ ክልቲኣተን ሃይማኖታት ዕሴታት ቅንዕናን ጽንታን እንገዳን ዝምስከሩ ምኻኖም እውን ኣዘኻኺሮም፥
ከም ኣመንቲ ኣብ እንበረሉን እንዓየሉን ሰላም ክንሀብትምን ክነስፍሕን ዝተጽዋዕና ኢና
ቤተ ክርስቲያን ንኣኻትኩም ስደተይናታት ውሁዳን ማሕበረ ክርስቲያን ኣብ ርያድ፡ ሞያውን ባህላውን ሕንጸት ንኽትረኽቡ ኣብ ምድጋፍኩም ስንድውቲ እያ፡ ምስጋና ነቲ ኣብ ዕለታዊ ሕይወትኩም እትነብርዎ ናይ ምርኻብን ዘተን ባህሊ ንእግዚኣብሔር ተኣዘዝቲ ብምዃን ዝንበር ንምዃኑ ኣብነት ኰይንኩም ኣለኹም፡ ስለዚህ ነዚ ተኣዝዞ እትምስክሩን ምስ ካልኦት ብእወንታዊ ተነጻጽሮ ምንባር እተነቓቕሑ ኢኻትኩም፡ ኣብ እንነብረሉ ዓለምን ከባብን ብሓባር ምንባር ክንደይ ሰናይ ምዃኑ እናመስከርኩም ብሉጽ ክኸውን እተበርክትዎ ኣስተዋጽኦ ኣብቲ ኩሉ ስልጣነ ዝቖመሉ ሰብኣዊ ክብሪ ምኽባር ብዝብል ባህሊ ዝጸንዔ እዩ፡ እዚ ከኣ እምነትኩም ብምንባር ተረጋግጽዎ ኣለኹም ከምዝበሉ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣፍሊጡ።
ናይ ሃይማኖት ነጻነት ወትሩ ጭቡጥ ይኹን
ነቶም ዝበለጸ ሕይወትን ዕዮን ንምንዳይ ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ዝርከቡ ስደተይናታት እቲ ካብ እግዚኣብሔር ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝተዓደሎ ዘለኩም ሰብኣዊ ክብሪ ክኽበር ኣለዎ፡ እዚ ከኣ እቲ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ዝግበር ናይ ሓባር ዘተ ዝሓቶ እውን እዩ፡ ቅዱስ ኣቦና ናይ ሃይማኖት ነጻነት ወትሩ ኣብ ኵሉ ስፍራ ህልው ክኸውን የተሓሳስቡ፡ ኣብቲ እትነብርሉ ዘለኹም ሃገር ኣብ ሕይወት ቀዳምነት ጸሎትን ምትሕብባርን ንዅሉ ዝዅላዕ ሕውነትን መስክሩ እንክብሉ ዝለገስዎ ስብከት ከምዘጠቓለሉ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣብ ናይ ትማሊ ሕትመቱ ሓቢሩ።


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
መርገጺ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ከምዘይቅየር ተገሊጹ
ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ሒዛቶ ዝጸንሐት ፖሊሲ ከምዘይትቕይሮ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣፍሊጡ።
ግጥማት ካፍ ብሰንኪ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት፣ ንኻልእ እዋን ተሰጋጊሩ
ግጥማት ኩዕሶ እግሪ ኮንፈደረሽን ኣፍሪቃ ማለት ካፍ ነቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘካይድኦ ናይ ጎባልል ምጽራይ ብሰንኪ ኤርትራ እትርከበን ሰለስተ ኣርባዕተ ሃገራት ንኻልእ እዋን ክሰጋገር ተሰማሚዑ።
ኣመሪካ ''ምስ ኤርትራ ዘዳውብ ምብራቓዊ ሱዳን ዘሎ ናዕቢ ኢድ የብለይን' ትብል
ኣብቲ ምስ ኤርትራ ዘዳውብ ምብራቓዊ ሱዳን፣ ሓድሽ ናዕቢ ንምውላዕ ኣመሪካ ትሰርሕ ኣላ ንዝብል ወቐሳ፣ ኣመሪካ ናይ ኣሉታ ምላሽ ሂባትሉ።
ኣብ ኤርትራ ዕለቱ ዝወደቐ ዘይቲ ይሽየጥ ኣሎ
ኣብ ኤርትራ፣ ዋሕዲ መሰረታውያን መግብታት ኣመና ጎሊሕሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ዕለቱ ዝወደቐን ብቕዓቱ ዘየተኣማምንን ዘይቲ ብብዝሒ ኣብ ዱኳናት ይሽየጥ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ዘይሕጋዊ ኮንትሮባንድ ኣቝሑ ዝጸዓና መካይን ተታሒዘን
ዘይሕጋዊ ኮንትሮባንዳ ኣቝሑ ዝጸዓና 80 ዓበይቲ መካይን ሎሪን ፒክ ኣፕ ዝዓይነተን መካይንን፣ ካብ ሱዳን ናብ ኤርትራ ኣብ ዝኣትዋሉ ዝነበራ ከምዝተታሕዛ ንሰበ ስልጣን ከሰላ ብምጥቃስ ኣልራኮባ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ሓቢሩ።
እተን ከም ናፍታ፣ ላምባ፣ ዘይቲ፣ ፊኖ፣ ስርናይን ካልእን ዝጸዓና 80 ሎሪ፣ ብምዕራባዊ ከሰላ ኣቢለን ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ ኤርትራ ንምእታው ኣብ ዝፈተናሉ፣ ሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ደው ንምባለን እኳ እንተፈተኑ፣ ሓያሎ ካብተን ዓበይቲ መካይን ግና ጥሒሰን ክሃድማ ብምፍታነን፣ ጠያይትቲ ተኵሶም ጎማታተን ብምብሳዕ ደው ከብልወን ከምዝኽኣሉ እቲ ሓበሬታ የመልክት።


text:
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ !
ኵል ጊዜ ዘክሪ!
* ድኽመትኪ ዘክሪ!። በዚ ድማ ጥንቁቕን ናይ ትዕቢት ሓሳብ ኮነ ውዳሴ ኸንቱ ዘየጥቅዓኪ ክትኮኒ ኢኺ፣
* ፍቕራዊ ርኅራኄ ጐይታ ዝገበረልኪ ዘክሪ!፣ በዚ ኸኣ “ተመስገን” ዝብል ናይ ምስጋና ሕይወት ክትመርሒ ኢኺ፣ እምነት ኣብ ልብኺ ከምኡውን እምንቶ ኣብ ናይ ጐይታ ፍቕርን ሥራሕን (ግብርን) ከተዕብዪ ኢኺ፣
* ዝኃለፈ ጊዜ ሰባት ፍቕሮም ዝለገሱልኪ ሠናይ ተግባራት ዝፈጸሙልኪ ዘክሪ!። እዚ ኸኣ እቶም ሰባት ዋላ ሕማቕ እንተገበሩኺ፣ እታ ናይ ቀደም ፍቕርን ሠናይ ተግባርን ምስኦም መተዓረቒትን ካብ ሕርቃን መዝሓሊትን ክትኮነኪ እያ፣
* ንሞት ዘክሪ!፣ በዚ ኸኣ ዅሉ ዓለማዊ ፈተናታት ክውገደልኪን “ኵሉ ከንቱ’ዩ! ምስ ንፋስ ምጕያይ’ዩ” ዝብል ስምዒት ክኃድረኪ እዩ; (መክ. 1፡14)
* ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ደው ኢልኪ ከምዘሎኺን ንሱ ይርእየኪ ምህላዉን ዘክሪ!፣ በዚ ኸኣ ኃጢኣት ኣይክትሠርሕን ኢኺ፣ ከመይ! ይርእየኒ ኣሎ ስለትብሊ፣
* ኣምላኽ ዝሃበኪ ተስፋታት ዘክሪ!፣ በዚ ድማ ኣብ ጊዜ ጸገም ኣይክትናወጽን ኢኺ፣ እንተረሳዕክዮ ግና ከም ነቢይ ዳዊት “ነቲ ንኣይ ንባርያኻ ዘተስፎኻዮ ቓል ዘክር፣ እቲ ቓልካ ዝሃብካኒ ተስፋ። ሕይወት ሂቡኒ እዩ’ሞ ኣብ ጊዜ መከራይ ተጸናናዕኩ፣ (መዝ.119፡49-50) በሊ፣
* ንኣኺ ንምድላይ(ንምድኃን) ዝፈሰሰ ደም ክርስቶስ ዘክሪ!፣ ካብኡ ብርግጽ ክብሪ ነፍስኺ ክትፈልጢ ኢኺ፣ ከምኡ ውን ርእስኺ ዘርክስን ዘሕስርን ኣይክትሠርሕን ኢኺ፣ ኸመይ!
> (1ይ ቆሮ.6፡20)
* ኣብ ጊዜ ጥምቀትኪ፣ ብተወካልነት ስድራቤትክን ኣባልገኽን ንኣምላኽ ዝተመባጻዕክዮ ዘክሪ !፣ ንሱ ኸኣ ንዅሉ ሕማቕ ተግባራት፣ ሓሳባትን ምትላልን ከምኡ’ውን ንዅሉ ኃይሉን ሥልጣኑን ናይ ሰይጣን ምኽሓድ እዩ፣
* ኵሉ ጊዜ ኣብ ዓለም ስደተኛ (ተኻራዪት) ምዃንኪ ከምኡ’ውን ናብ ሰማያዊ ቤትኪ ክትምለሲ ምዃንኪ ዘክሪ!፣ በዚ ኸኣ ኣብ ዓለምን ፍትወታን ተስፋ ኣይክትገብርን ኢኺ፣
* እታ ጸባብ መንገዲ ናብ ሰማያዊ መንግሥቲ ከምትወስድ ዘክሪ!፣ ነታ ገፋሕ መንገዲ ኣብ ቅድሜኺ ተኸፊታ ምስ ርኣኽያ ሃዲምኪ ካብኣ ተሓለዊ፣ ከመይ! ኵሎም እቶም ብእኣ ዝኸዱ ስለዝጠፍኡ፣
* ዘለዓለማዊት ምዃንኪ ዘክሪ!፣ ከመይ! ብዛዕብኡ ዅሉ ሳዕ ክትሠርሒ ኢኺ፣
* ውሉድ ኣምላኽ ምዃንክን ገጸ ባህርይ ናቱ ክትኅዚ ከምዝግብኣኪ ዘክሪ!፣ በዚ ኸኣ እቲ ውሉድ ኣምላኽ ኪሰጉሞ ዘለዎ ጐደና ክትከዲ ኢኺ፣
* ቤተ መቕደስ ኣምላኽ፣ መኅደሪ መንፈስ ቅዱስ ምዃንኪ ዘክሪ! በዚ ኸኣ ግብሪ ኃጢኣት ዘይኮነስ ፍረ መንፈስ ክትሠርሒ ኢኺ፣
* ንዅለን እዘን ጥቕስታት ዘክርየን! እንተረሳዕክየን ግና ደጊምኪ ኣንብብየን፣
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር!


text: ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝሓለፈ ሰንበት ዕለት 6 ግንቦት 2018 ዓ.ም. ፍርቂ መዓልቲ ጸሎት ንግስተ ሰማይ ኣዕርጊም ምስ ኣብቅዑ ነቲ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ተኣኪቡ ንዝነበረ በሸሓት ንዝቑጸሩ ነጋድያን ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ቅድሚ ምፍናዎም ናብታ ኣብ 2015 ዓ.ም. ወርሒ ሕዳር ሓዋርያዊ ዑደት ዘካየዱላን ኣብ ርእሰ ከተማ ባንጒይ ፍሉይ ቅዱስ ናይ ምሕረት ዓመት ብወግዒ ቅዱስ በሪ ብምኽፋት ኣብ ዘበገሱላ ሃገረ ማእከላዊት ረፓብሊክ ኣፍሪቃ ብዘይሕጋዊ ንግንድ ማዕድን ወርቅን ኣልማዝን ዝጓሃሃር ዘሎ ሰላማዊ ሕዝቢ ንሞት ዝዳርግ ዘሎ ውግእ ሕድሕድ ደው ክብል ጻውዒት ሰላም ከምዘቕረቡ ክዝከር እንከሎ፡ ኣብዛ ነበር ግዝኣት ፈረንሳ ኣብ ዝነበረት ሃገር ብዘይ ሕጋዊ ንግድ ዓለም ሓቖፍ ናይ ተፈጥሮ ጸጋታታ ዝጓሃሃር ብዘሎ ሕድሕዳውን ውግእ በቢ ዕለቱ ኣዚያ ኣብ ስቓይን ሞትን ትጥሕል ከምዘላ ጋዜጠይና መደብር ሕዝባዊ ረዲዮ ምስቲ ብልኡካነ ወንጌል ንኣፍሪቃ ማሕበር ልኡካን ዝመሓደር ኣፍሪቃ እተሰምየ መጽሔት ተሓባባሪ ጋዜጠይና ራፋኤለ ማስትሮ ሓቢሮም፡ እቲ ካብቲ ዘይሕጋዊ ንግድ ዓለም ሓቆፍ ማዕድን ማእከላዊት ረፓብሊክ ኣፍሪቃ ዝርከብ ዘይሕጋዊ እቶት እቲ ዘይሕጋዊ ንግድ ክቕጽል ምቹእ ኩነት ንዝፈጥሮ ሕድ ሕዳዊ ውግእ መሳለጢ ዝተፈላለዩ ናይ ውግእ ኣጽዋር መሸመቲ እዩ ዝጠቕም ከምዝበሉ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።


text:
"ድንጉይ ስጉምቲ ህወሓት": ሐዚኸ ናበይ የምርሕ?
ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ኣቦ መንበር፥ ወይዘሮ ፈትለወርቅ ገብረእግዚኣብሄር ድማ ምኽትል ኣደ መንበር እቲ ዉድብ ገይሩ መሪፁ።
ካብ ካልእ ግዘ ብዝተፈለየ፡ ንዉሕ ንዝበለ እዋን በሩ ዓጽዩ ክግምግም ዝጸንሐ ማእኸላይ ኮሚቴ እቲ ዉድብ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቅነ ኣብ ዘዉጸኦ መግለጺ፡ ኣብቲ ኣመራርሓ ጸረ-ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ ከምዝሰረጸ፡ ዝተምሃረ ሓይሊ ሰብ ከምዘየጸግዕን ኣብ ምጥቕቓዕ ተጸሚዱ ከምዝፀንሓን ኣሚኑ'ዩ።
እቲ ዉድብ ኣብ ዝመርሖ ክልል ትግራይ፡ ብደረጃ እቲ ትጽቢት ዝግበረሉ ህዝቢ ዘዕግብ ስግግር ልምዓት ምምጻእ ከምዘይኽኣለ'ዉን ኣልዒሉ'ዩ።
ቅድም ክብል'ዉን ዉድብ ህወሓት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ከምዚ ዓይነት ገምጋማት ከምዘካየደ ዘመላኽቱ መግለጽታት ከምዝሃበ ይዝከር። ስለዝኾነ፡ ኣብ ቀረባ ዘዉጸኦ መግለጺ፡ "ካብቲ ሕሉፍ ዝተፈለየ ኣይክኸውንን" ኢሎም ነይሮም ቢቢሲ ዘራረቦም ብዙሓት መንእሰያት።
ይኹን'ምበር፡ ድሕሪ ሃንደበታዊ ሕልፈት ቀዳማይ ሚኒሰቴር ነበር መለስ ዜናዊ፡ ነቲ ዉድብ ኣቦ መንበር ኮይኖም ክመርሑዎ ዝጸንሑ ኣቦ መንበር ኣባይ ወልዱን ኣይተ በየነ መክሩን ካብ ኣባልነት ፈጻሚት ስራሕ ናብ ማእኸላይ ኮሚቴ ትሕት ኢሎም ክሰርሑ ወሲኑ
ከምኡ ድማ ኣባል ፖሊት ቢሮ ዝነበራ ወይዘሮ ኣዜብ መስፍን፡ ካብኡ ተላዓለን ካብ ኣባልነት እቲ ኮሚቴ ድማ ተኣጊደን ንክፀንሓ ምውሳኑ ዘይተሓለየ (ዘይተገመተ) ብምንባሩ ኣዘራራቢ ኮይኑ ይርከብ።
ዝዘንግዐ ስጉምቲ
ካብዚ ብዝሰገረ፡ንክልተ ሽሞም ዘይተገለጹ ኣባላት ፈጻሚት ስራሕ መጠንቀቕታ ምሃቡ ድማ እቲ ኮሚቴ ገሊፁ።
እዚ ማለት ካብቶም 9 ኣባላት ፈፃሚት፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ሓሙሽተ ስጉምቲ ተወሲዱ'ሎ ማለት እዩ።
ኣብ ዝተረፉ ኣባላቱ ድማ፡ ከቢድ ነቐፌታን ዓርሰ ነቐፌታን ከምዝገበረ ብሰፊሑ ይዝረብ።
ኣባል ኣመራርሓ እቲ ዉድብን፡ ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያን ዝነበሩ፡ ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት፡ እቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ኢትዮጵያ ዝተላዕለ
ፖለቲካዊ ቅልውላው መዕለቢ ክረክብ፡ ህወሓትን ካልኦት መሓዙት ውድባት ገዛኢ ፓርቲ እታ ሃገርን ኢህወዴግን ጭቡጥ ፖለቲካዊ ለዉጥን ምምሕያሽ ፖሊሲን ክገብሩ ይመኽሩ።
"ኦህዴዉ ዘካየዶ ለዉጢ ኣመራርሓ ዝነኣድ ኮይኑ፡ ህወሓትን ብኣዴንን ግና ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ኣድላዪ ገምጋምን ፖለቲካዊ ምትዕርራይን ከይገበሩ ምጽንጾም ይሕመዩ እዮም"ይብሉ።
እቲ ሕዚ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ኣብቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት መበል 12 ዉድባዊ ጉባኤ ዝተገበረ ተመሳሳሊ ገምጋምን ዓርሰ ነቐፍታን ክኸዉን ዝነበሮ ብምዃኑ እቲ ስጉምቲ ዝዘንግዐ'ዩ ብምባል ድማ ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት ንቢቢሲ ይገልጹ።
እዚ ጥራሕ ኣይኾነን፡ ካብ ኣባልነት ፈጻሚት ስራሕ ዝተልዓሉ ሰባት መን'ዩ ዝትክኦም ዝብል ሕቶ ወሳኒ ከምዝኾነ ይዛረቡ። [ እቲ ቃለ ምልልስ ቅድሚ እቲ ውሳነ እዩ ተኻይዱ]
" ብፍላይ ድማ፡ ሓደሽቲ መናእሰይ ዝመጹ እንተኾይኖም፡ ዓብዩ ናይ ለዉጢ ኣፋፍኖት ክኸዉን'ዩ" ዝብል እምነት የጉልሁ። "እቲ ዉድብ ናበይ ከምዝኸይድ ዘመላኽት'ዩ" ብምባል። ካብዚ ወጻኢ ግና ጸረ ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ ኣብቲ ዉድብ ከምዝዓሰለን፡ ዝተምሃረ ሓይሊ ኣየጥብቕን ዝብል፡ ቅድም ክብል ባዕሎም ሓዊሱ ብብዙሓት ክበሃል ዝነበረ ጉዳይ ከምዝኾነ ይዛረቡ።
"ምእማኖም ሓደ ነገር ኾይኑ፡ ካብዚ ድሑር ኣተሓሳስባ ከመይ ከምዝወፁ መፍትሒ ኣቐሚጦም ድዮም?" ክብሉ ይሓቱ።
ኣብ 1993 ዓመተ ምሕረት ኣብቲ ውድብ ብዝተፈጠረ ምፍንጫል ዝተኣለዩ ኣባል ኣመራርሓ እቲ ዉድብ ዝነበሩ፡ኣባል ኣመራርሓ ፓርቲ ዓረናን፡ መድረክን ኣይተ ገብሩ ኣስራት፡ ሕዚ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣብ ሞንጎ ደገፍትን ተቓወምትን ኣይተ መለስ ዜናዊ ( ቐዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ነበር) ዝተፈጠረ ምብልላጽ ዝወለዶ እምበር፡ ምልክት ለዉጢ ከምዘይኾነን ሕቶ መናእሰይን ህዝብን መሰረት ዝገበረ ከምዘይኮነ'ዮም ዝገልጹ።
"ኣነ ከምዝመስለኒ፡ ን6ተ ዓመት ዝጸንሐ ጎንጺ እዞም ጉጅለታት ምጥቓቓዕ 'ዩ። ካብዚ ወጻእ ንምልክት ዝኸዉን ናይ ሓሳብ ኣፈላላይ ኣይተልዓለን" ይብሉ።
እቲ ገምጋም ንህዝብን ሃገርን ዝጠቕሙ ኣጀንዳታት ዘይኾነ መሰረት ዝገበረስ ንሕንሕ ዉልቃዊ ስልጣን ዝተሞርኮሰ'ዩ ነይሩ ዝብል መእሰሪ ዘረባ ኣይተ ገብሩ ኣስራት'ዩ።
ኣቦ መንበር ቲንክ ታንክ ፖሊስን መጽናዕትን ትግራይን (ብሓልዮት ውድብ ህወሓት ዝተጣየሸ) ምኽትል ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ ዓዲ-ግራትን ዶክተር ኣለም መብራህቱ፡ ብወገኖም፡ ክሳብ ሕዚ ዝተሰርሐ ብምንኣድ ሕዚ'ዉን እቲ ዉድብ ዘካይዶ ዘሎ ቃልሲ "ዝሓሸ ነገር ንምስራሕ'ዩ" ይብሉ። ምጥቕቓዕ ዘይኮነ መስመር ናይ ምጽራይ ስራሕ ይስራሕ ምህላው ይዛረቡ።
"ይኹን'ምበር" ኢሎም ዶክተር ኣለም "ሐዚ ዘሎ ኣመራርሓ፡ እዚ ዘበንን ኣብታ ሃገር ዘሎ ድሌት ለዉጥን ዘማልእ ክኸዉን ዝገብር ከይዲ'ዩ ኢለ'የ ዝወሰድ" ይብሉ።
ገምጋምምን ዓርሰ ነቐፌታን ናይቲ ዉድብ ባህሪ ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ ሕዚ ካብ ሓላፍነቶም ዝተልዓሉ ኣባላት ኣመራርሓ ኣብዚ ሐዚ ዘለናዮ ብርኪ ዘብጽሑና ስለዝኾኑ ክነኽብሮም ይግባእ ድማ ኢሎም።
እቲ ዉድብ ናበይ'ዩ የምርሕ ዘሎ?
ጀነራል ኣበበ ተኽለሃይማኖት፡ ካብ ኣይተ ገብሩን ዶ/ር ኣለምን ዝተፈለየ ሓሳብ'ዩ ዘለዎም። ዝዘንግዐ'ኳ እንተኾነ እቲ ዉድብ ዓርሱ እንተሪኡ፡ ብብርኪ ሃገር ዘለዉ ዝተሓላለኹ ፖለቲካዊ ቅልዉላዋት ምፍታሕ ይኽእል'ዩ ዝብል እምነት ኣለዎም። "እቲ ገምጋም ትኽክል እንተኾይኑ፡ ለዉጢ ከምጽኡ ዝኽእሉ ዓቕሚ ዘለዎም መናእሰይ ከምጽኡ ይኽእሉ'ዮም"ዝብል ተስፋ ከምዘለዎም ተዛሪቦም።
"ህወሓት ሐዚ ብዘለዎ ቑመና ግና ክቕጽል ኣይኽእልን። ኣብ ዉሽጢ እቲ ህዝቢ ዘሎ ዘይተጸንቐቐ ተስፋን ደገፍን ተጠቒሙ ብሓቂ ክልወጥ እንተደኣኾይኑ ግን ንፉዓትን ሙሁራትን መናእሰይ ናብቲ ኣመራርሓ ከምጽእ ኣለዎ" ድማ ይብሉ።
ሓደ ኣባል ንዝተፈላለየ ብርኪ መሪሕነት ክሕጸ፡ እንተዉሓደ ን6ተ ኣዋርሕ ብኣባልነት ክጸንሕ ከምዘለዎ ብምምልኻት ፡"እቲ ጉባኤ ከመሓይሾ ዝኽእል'ዩ" ዝብል ተወሳኺ ሓሳቦም'ዩ። በዚ መገዲ፡ ቅኑዓት ምሁራትን መናእሰይን ምምጻእ እንተተኻኢሉ፡ እሞ ድማ እንተዉሓደ 50 ሚኢታዊ ዝኾን እንተሒዞም: ኣብቲ ዉድብ መሰረታዊ ለዉጢ ኣመራርሓ ምምጻእ ከምዝከኣል ይዛረቡ።
"እዚ ማለት ሓዱሽ ኣመራርሓ ክርከብ ኣለዎ። ሙሁር ሙሁር'ዩ ዝጽዉዕ፡ ደንቆሮ ድማ ደንቆሮ፡ ሓደ ፕረዚደንት ደንቆሮ እንተኾይኑ፡ ደንቆሮ ምክትል ክህልዎ ይደሊ" ብምባል ይገልጹዎ።
"ኣብ ውሽጢ ጭቃ ተአዚኾም 'ዮም"
"ከም ናተይ እምነት ካብ ክልተን ሰለስተን ሰባት ወጻኢ ኣብቲ ፈጻሚ ስራሕ ንጹህ ኣባል የለን" ይብሉ ጀነራል ኣበበ።
"ኣብ ዉሽጢ ጭቃ ተኣዚኾም እዮም ዘለው:: ካብዚ ከምይ ክወፁ ይኽእሉ?" ይሓቱ።
"ርስሓት ጠሚዕኻ ሙሉእ ንሙሉእ ንፁህ ኮይንካ ምውፃእ ኣይከኣልን" ብምባል "ብርግፅ ሐዚ'ዉን መፍትሒ ክህብሉ ዘኽእል ዕድል ኣለዎም" ይብሉ።
ዶ/ር ኣለም ሐዚ'ዉን ኣብቲ ውድብ ብዙሕ ዓቕሚ ዘለዎ ኣመራርሓ ከምዘሎ ይኣምኑ። ጥንኩርን ቅኑዕን መንእሰይ ኣመራርሓ ካብቲ ዉድብ ርሒቑ'ዩ ዝብል ርእይቶ ኣይቕበሉዎን።
"ህወሓት ከም መሪሕ ዉድብ ዓርሱ ገምጊሙ'ዩ፡ እቲ ሙሁር'ዉን ስልጣን 'ናዓ እንካ ውሰድ' ተባሂሉ ክወሃቦ ክጽበ የብሉን" ብምባል ኣጥቢቑ ኣትዩ ክቃለስ ከምዘለዎ የመልክቱ። ኣብ ደገ ኾይንካ ምቑዛም ለውጢ ኣየምፅእን ብምባል።
ጀነራል ኣበበ ግና፡ ኣብ ውሽጢ ህወሓት ዝጸንሐ ምሁር እየ ዝብል ኣባል፡ መብዛሕትኡ ዘየንብብን ሓሳብ ዘየመንጩን ዝመኸነ ወለዶ ይብሉዎ።
ጥንኩርን ዝተምሃረን መንእሰይ ካብቲ ዉድብ ወጻኢ ከምዝኾነ ዝኣምኑ ጀነራል ኣበበ ኩለን ዉድባት እታ ሃገር፡ ሓደሽትን ጥንኩራት መናእሰይ እንተሓዊሰን፡ እታ ሃገር ኣጋጢሙዋ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ንምፍታሕ ሓዱሽ ሓሳብ ዘመንጩ ክኸዉን'ዩ ዝብል ተስፋ ኣለዎም።
ኣይተ ገብሩ ኣስራት ግና፡ እቲ ዕንክሊል ብሰዓራይነት ሓደ ወገን ከምዝተዛዘመን ዝፅበዩዎ ሓድሽ ኣተሓሳስባን ለውጥን ከመዘየለን ይዛረቡ።
ከምዚ ዓይነት ተስፋን ፍረን ዘይብሉን ከም ውፅኢቱ ድማ እታ ሃገር ናብ ዝኸፍአ ቅልውላው ሒዙዎ ዝኸይድን ኣንፈት ከምዝኾነ ይሕብሩ:: "እዚ ጎደሎ ምንቕቓፍ'ውን ናይቲ መንእሰይ ቃልሲ ውፅኢት እዩ: ሐዚ'ውን መንእሰይ ዝረአ ለውጢ ክሳብ ዝመፅእ ቃልሱ ጠጠው ከብል የብሉን" ይብሉ::


text:
Sacttism - ህግደፋዊ ናይ ጥፍኣት ስነ-ሓሳብ
ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸዉ ቢሊዮነራት
(ቁጠባዊ ኣምራት)
ክቡራት ተኸታተልቲ!
1ይ ክፋል
ከም መቐጸልታ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ክፍንወልኩም ዝሓሰብኩዎም ጽሑፋት፡ ካብ ሎሚ ጀሚረ ድማ፡ ንቑጠባ ሃገርን መዓላ ጸጋታትናን ዝምልከቱ፡ ብዝተፈላለዩ ሰነዳትን ኣምራትን ዝተሰነዩ ጽሑፋት፡ ከቕርበልኩም ኢየ፡፡ ብፍላይ ንጸጋታት ሃገርናን መዓልኦምን ዝምልከት፡ ንዓመታት ካብ ህዝቢ ተኸዊሉ ዝጸንሐ ሕቡእ መስርሕ ኢሳይያስ ብጭብጥታት ተሰኒዩ ናብ ቃልዕ ክወጽእ እዩ፡፡
ኣብ ናይ 1994 ቻርተር፡ ንቑጠባዊ ዉጥናት “መጻኢ መንግስቲ ኤርትራ” ኣመልኪቱ፡ ካብ ዝተልዓሉ ሓሳባት፡ እቲ ቀንዲ ሓሳብ፡ “ዕላማ ሰውራና ሃገራዊ ናጽነት ጥራይ ንምምጻእ ዘይኮነስ፡ ኣብ ናጻ ኤርትራ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝተመስረተ፡ ቁጠባዊ ምዕባሌ ምፍጣር ውን ኢዩ” ብምባል፡ እዚ ዕላማ ኣብ ግብሪ ምስ ዝውዕል፡ ኣብ ሃገርና “ድሌት ዝበዝሐ ህዝቢ ዘርውን፡ መነባብሮ ዘመሓይሽን፡ ኣብ መላእ ሃገር ምዕሩይ ዝርገሐ ዘለዎ፡ ብሕግታት ዕዳጋ ዝሰርሕ፡ ግላዊ ወፍርን ተበግሶን ውድድርን ዘተባብዕ፡ ዝተመዛዘነ ቁጠባዊ ዕብየት ዘረጋግጽ፡ ቁጠባዊ ስርዓት ክህነጽ ኢዩ” ዝብል ኢዩ፡፡ እዚ ማለት ድማ ብሰነ ቑጠባዊ ኣምር ክረአ እንከሎ “ማሕበራዊ ፍትሒ ዝሰፈኖ” ቁጠባዊ ስርዓት ማለት እዩ፡፡
ብዓይኒ ሓቂ ንልዕሊ 30 ዓመት ኣብ ኩናት ዝነበረት ሃገር፡ ናጻ ድሕሪ ምውጽኣ፡ ናጽነታ ዘውሕስ ቀንዲ ዕማም “ማሕበረ-ቁጠባዊ ዕንወታ ናይ ምሕዋይ” ኣጀንዳ፡ ካብ ቀዳምነታት ቀዳማይ ክስራዕ ዝግበኦ እዩ፡፡ ህዝብና እውን ንዘመናት ዝተቓለሰሉ ዕላማ ኪኖ ናጽነት ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ንምርግጋጽ እዩ፡፡ ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ማለት፡ ብሓጺሩ ምዕባለ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ንህዝቢ ምስፋን ማለት እዩ፡፡ ብመንጽር እዚ “ማሕበራዊ ፍትሒ ዝነገሶ፡ ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ምህናጽ” ዝብል ኣምራት፡ ቁጠባዊ ቻርተር 1994 ብግብሪ ምስ እንምርምሮ ከምቲ፡ ኣብ ፖለቲካ ዝወረደና ደልሃመት ኣብ ቁጠባና ውን ክሳብ ምንታይ ከም ዝሳዕረረ ይበርሃልና፡፡
ፈለማ፡ እቲ ኣብ ወረቓቕቲ ህግደፍ ጥራይ ዝተረፈ ኣብ ግብሪ ዘይወዓለ፡ “ምስፋን ቁጠባዊን ማሕበራዊን ፍትሒ”፡ ብሳይንሳዊ ጭብጥታት ብምድራኽ ምስ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጭቡጥ ቁጠባዊ ኩነታት ብምንጽጻር ንርኣዮ፡፡
“ቁጠባዊ ማሕበራዊ ፍትሒ” ማለት፡ ኣብ ሞንጎ ሃብታማትን ድኻታትን፤ ርኹባትን ስኡናትን፤ ዘሎ ጋግ ቁጠባዊ ዕድላትን ሃብትን ንምጽባብ፤ ንኹሎም ዜጋታት ምዕሩይ ቁጠባዊ ዕድላትን ርትዓዊ ኣከፋፍላ ሃገራዊ ሃብትን ምርግጋጽ ማለት ኢዩ፡፡ “ቁጠባዊ ማሕበራዊ ፍትሒ” ማለት ማእከላይ ዕላምኡ፡ ድሌት ህዝቢ ንምርዋይ፡ ዝኾነ ቁጠባዊ ኣምር ኮይኑ፡ ኣብ ሞንጎ ገጠርን ከተማን፡ ማእከልን ወሳናወሰን ዘሎ ጋግ፡ ምዕባለ ንምጽባብ፡ ምዕሩይን ርትዓዊን ዝርገሐ ቁጠባዊ ምዕባለ፡ ኣብ መላእ ሃግር ምርግጋጽ ማለት ኢዩ፡፡ እምበኣር ከስ ካድራት ህግደፍ፡ ኣብ ኤርትራ “ቑጠባዊ ማሕራበዊ ፍትሒ ክነረጋግጽ ኢና” ክብሉ እንከለው፡ ነዞም ኩሎም ክብ ኢሎም ዝተገልጹ ረብሓታት፡ ኣብ ኤርትራ ክነረጋግጽ ኢና ማለቶም ኢዩ፡፡ እንተኾነ ብሰንኪ ገባቲ ባህሪያት ኢሳይያስን ግስሩጥ ምሕደርኡን፡ ንዓና ንኤርትራውያን ግን እዞም ረብሓታት ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ኣይቀደውናን፡፡
ንሕና ከም ኤርትራውያን ብመንጽር ዘሕለፍናዮ፡ ናይ መግዛእትን ጭቆናን ታሪኽ፡ ዋላ ኣብ ኤርትራ ገነታዊ (utopian) ሕ/ሰብ ንምኻን እንተዘይተበገስና፡ ብውሑዱ ካብ ስእነት ሕማምን ድንቁርናን ዝተገላገለ፡ ንሰብ ዝበቅዕ ህይወት ዝመርሕ፡ መነባብርኡ ዘመሓይሽ፡ ጻማ ራሃጹ ዝረኽበሉ፡ ብዕዮኡ ዝኸብረሉ፡ ደቁን ደቂደቁን ከኣ ዝሓሸ መጻኢ ዘለዎም፡ ፍትሓዊ ሕ/ሰብ ዝፈጥር ፖሊሲን መሪሕነትን ክህልወና ይግባእ ኔሩ፡፡
እዚ ምስ ዘይከውን እዩ፡ እቲ ብነዊሕ ኩናት ዝዓነወ ቁጠባና ከይሓወየ፡ ብሰንኪ ኩናት መነባብርኦም ዝተመዛበሉ ዜጋታትና፡ ምስ በሰለኦም ካልእ ዘይርህው ዘመን ክቖጽሩ ዝኽእሉ፡፡ ስለዚ ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ንድሕሪት ዝተሃንጸ ቁጠባ ኤርትራ፡ ኣብ ሞንጎ ምንዮትን ክውንነትን ዘሎ ጋግ፡ ዚያዳ ገፊሑ ናብ ኣዚዩ ዘስክፍ ደረጃ ክጥሕል ዝበቓዓሉ ቀንዲ ምኽንያት ምግባትን ጎበጣን ዝመለለይኡ ቁጠባዊ ፖሊሲታት ጉጅለ ህግደፍ እዩ፡፡
ግደ መንግስቲ ኣብ ቁጠባ ሃገር
ናይ ዝኾነት ሃገር መንግስቲ፡ ኣብ ልዕሊ ቁጠባ ሃገር ርኡይ ለውጥታት ክፈጥርን፡ መነባብሮ ዜጋታት ከመሓይሽን ዘኽእል “ቅዱስ” ዕላማ እንተሃሊይዎ፡ ግዲኡ ከነጽርን ከፍልጥን ይግባእ፡፡ ግደ መንግስቲ ኣብ ቁጠባ፡ “ቁጠባዊ ምዕባለ ዝረጋግጸሉ ምቹእ ኩነታት ምፍጣር፡ ብቑዕ ስትራተጂን ፖሊሰን ብምቕራጽ፡ ሰብኣዊ ዓቕሚ ሃገር ክበራበር፡ ርትዓዊ ኣጠቓቕማ ባህሪያዊ ከባቢን ሃብትን ከረጋግጽ”፡ ምግባር እዩ፡፡
ግደ መንግስቲ ዕዙዝ ክኸወን ምቕባል ማለት፡ ብኹሉ መለኪዒታት ብመንግስቲ ዝተዓብለለ ቁጠባ ክህሉ ምቕባል ማለት ግን ኣይኮነን፡፡ እንተኾነ ኣብ ሃገርና፡ ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ዝተዓዘብናዮ መንግስታዊ ግደ ኣብ ቁጠባ ግን፡ “ሙሉእ ብሙሉእ ኣብ ዕብለላ” (Pure Monopoly) ዝተመስረተ ጥራይ ኢዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ “ቁጠባ ኤርትራ ብመንግስታዊን ግላዊን ክፋላት ዝቖመ ሕውስዋስ ቁጠባ (Mixed Economy)፡ ናይ ትእዛዝ ቁጠባ (Command Economy) ዘይኮነ፡ ናይ ዕዳጋ ቁጠባ (Market Economy) ክኸውን ኣለዎ” ኢሉ እዩ ተበጊሱ፡፡ እቲ ናይ ዕዳጋ ቁጠባ ዝበሃል ኣምር፡ ብቐንዱ ግላዊ ትካል ከሕይልን መሪሕ ተራ ክጻወትን ዝፈቅድ፡ ንመንግስቲ ውን ግቡእ ባይታ ከጣጥሐሉ ሓላፍነት ዘስክም እዩ፡፡ ህግደፍ ከም ህግደፍ ኮይኑ፡ ኣብ ዝወጸኣሉ ናይ 1990ታት መድረኽ ግን፡ ይትረፍ ዶ ምትብባዕ ግላዊ ክፋል፡ ኣብ መንጎ ሰልፍን መንግስትን ዘሎ ርክብን ኣፋላላይን እኳ ንኽትርድኦ ዘጸግም ኮይኑ፡ ኣዚዩ ጥቡቕን ምእኩልን ናይ እዚ ቑጠባ (Command Economy) እዩ ኣብ ኤርትራ ተተኺሉ፡፡
ነዚ ዘይፍትሓዊ ዕብለላ ምኽኑይ ንምግባር፡ ፈለማ “ንብረት ህዝባዊ ግንባር ኣብ ትሕቲ ሓደ ጽላል ተጠርኒፉ፡ ዳግማይ ክውደብን ክነጥፍን “ርትዓዊ መኽሰብ” ብምርካብ ኣብ ህንጻ ሃገር መሰረታዊ ኣበርክቶ ንምፍጣር” ብዝብል ምስምስ ናብ ዕዳጋ ዝኣተዋ ትካላት ህግደፍ፡ ቀስብቐስ ቁጠባ ሃገርና ብምብሓት ባህሪያዊ ጸጋታት ብምጉሕጓሕ፡ ሃገር ብሃገራ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዓብላሊ ሰልፊ ክትቅፈድ ተገይራ እያ፡፡ መብዛሕትአን ቁጠባዊ ትካላት ህግደፍ፡ ብምህዞ ዝተጠመቕኦ፡ “ናይ ሓባር ወፍሪ” ዝብል ኣስማት ዋላ እንተሃለወን፡ ብግብሪ ግን፡ ብፍቕዲ ብዝቑጸሩ እሙናት መዳኸርቲ ኢሳይያስ ዝውነና፡ ብሕታዊ ኩባንያታት እየን፡፡ እተን ፈቐዶ ኣንጎሎታት ዝተደኮና፡ ማእለያ ዘይብለን ናኣሽቱ ሓዲግና፡ ኣብ ዝሓለፈ 26 ዓመታት፡ ቁጠባ ሃገር ሙሉእ ብሙሉእ ዝበሓታ ትካላት ህግደፍን ምንጪ ኣታዊታትን ምስ እንፈቅድ፡ ህግደፍ ካብ መሸጣ ፈሓም ክሳብ ዓበይቲ ሃገራዊያን ትካላት ወኒኑ ዝርከብ፡ ኣብ ኩሎም ዓይነታት ሕጋዊን ዘይሕጋዊን ንግዲ ዝነጥፍ እንኮ “ሰልፊን መንግስትን” ምኻኑ ይበርሃልና፡፡
ብሓፈሻ ንርብዒ ዘመን ኣብ እንግዳዕ ሃገርና ዝተኾየጠ፡ “ግዝያዊ መንግስቲ” ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ እንኮ ሰልፊ ህግደፍ ዝውንኖም ትካላትን፡ ካብ ዝተሓተ ክሳብ ዝለዓለ ዓውድታት ቑጠባ ዝነጥፉ ኮይኖም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ግዳምን ውን መሓውራት ዝዘርግሑ እዮም፡፡ ንኣብነት
- ኩባንያታት ህንጻ፡ (ሰገን፡ ሮዳብ፡ ገደም፡ ሃንገር፡ ምኹዓት ማይ ማዕድን፡ ኣስቤኮ፡ ጀዴክ ) ኣብ ሃገርና ዳርጋ ኣብ ኩሉ ህንጻዊ ጽላታት ማለት ኣብ ምህናጽ መንበሪ ኣባይቲ፡ ካፊተርያ፡ ደርሚቶሪ፡ መኻዚኖታት፡ ኣብያተ ጽሕፈት፡ ወትሃደራዊ መዓስከራት፡ ኮለጃት፡ ሃንገራት፡ ጽርግያታት፡ ዲጋታት፡ ቀረብ ሕጡብን ጃያን፡ ቢንቶታትን ስርሓት ሕርሻን ክሳብ ምኹዓትን ምድልዳልን ድፋዓት ዝነጥፋ መብዛሕትአን ኩባንያታት ናይ ህግደፍ እየን፡፡
- ትካላት መጓዓዝያ፡ ናይ መጓዓዝያ ምድርን ባሕርን ትካላት ውን ብህግደፍ ዝተብሓታ እየን፡፡ ንኣብነት ኣብ ትሕቲ መስመር ንግዳዊ መራኽብ ኤርትራ ዝርከባ ኩለን መራኽብን ጀላቡን ከምኡ ውን ትራንስሆርን ዝተብሃለ ክሳብ 350 ዓበይቲ መካይን ዝውንን ትካል ትራንስፖርት ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት “ብጓይላን ደበላን” ተሰኒየን ብስም መንግስታዊ ጋራዣት ናብ ውሽጢ ሃገር ዝኣተዋ ዝተፈላለያ መካይንን ማሽነሪታትን ኩለን ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዝጥርነፋ እየን፡፡
- ትካላት ፋይናንስ፡ ንግድን ኣገልግሎትን፡ ዋላ ኣብ ርብዒ ዘመን መግዛእቲ ህግደፍ ዝረኸብናዮ ኣገልግሎት እንተዘይሃለወ፡ እተን ዝርካበን ፊናንሳዊ ትካላት እውን ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዝውነና እየን፡፡ ካብ ዓምበርበብ ጀሚርካ ክሳብ ጋራዥ ፈንቅል፡ ኤረ ኤኩብ፡ ኣከፋፋልቲ ድኳናት ሕድሪ፡ ትካል እዋን፡ ቀረብ መካይንን ማሽነሪታትን፡ ጽገና ማሽነሪታት፡ ኤረ ቴክ፡ ንግዳዊ ኮርፐረሽን ቀይሕ ባሕሪ (09)፡ ቀረጽ ናጻ ማእከል (Free Zone)፡ ኤሪሶክ፡ ማርጋረን፡ ማሕተም ሳቡር፡ ኖቫስ ሳስብረ፡ ባንኪ ኣባይትን ንግድን፡ ሂንቦል ፋይናንሳዊ ኣገልግሎት፡ ዘይሕጋዊ ምውህላል ወጻኢ ሸርፊ፡ ሕርሻታት ዒላበርዕድ፡ ጸባን ውጽኢት ጸባን፡ መፍረ ከብትን ሓሰማን፡ ኣግሮ ኢንዱስተሪታት ኣለቡ፡ ኣስመራ ፍላዎር፡ ሕርሻን መፍረን ዘይሕጋዊ ዕጻፋርስ (marijuana & cannabis)ከባቢታት ፍልፍል ሰሎሙና፡ ፎርኖ ባኒ፡ ሆቴላት ሮያልን ኣስማራ ፓላስን፡፡
- ካብ መሸጣ ወደብ ዓሰብን ልፍንቲ ሃገራት ከልጅን ዝርከብ ብኣማኢት ሚሊዮናት ዝቑጸር እቶት ናይ ወጻኢ ሽርፊ ውን ናብ ኣብ ወጻእ ኣብ ዝርከብ ናይ ህግደፍ ባንክ ኣካውንት ኣታዊ ዝግበር ኢዩ፡፡
- ካብ ሊዝ መሸጣ ዳህላክ (ንመንግስቲ ቀጠር) ዝተረኸበ ገንዘብ እውን መንግስቲ ቀጠር ናብ ህግደፍ ዝለኣኾ ኢዩ፡፡
- ካብ መሸጣ ጸጋታት ባሕሪ (ምግፋፍ ዓሳ፡ ሕርካ፡ ሕድራን ጽፍሪ ዓሳን) ብኮ/ል መልኣከ ተስፋማርያም (ወዲ ፊተውራሪ) ኣቢሉ ናብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ዝለኣኽ እዩ፡፡
- ካብ ማእለያ ዘይብለን ማሕዩራትን ቤት ማእሰርታትን ብዝተፈላለየ ምስምስ ማለት ብዋሕስ፡ ብምህጋር፡ ብምፍርራሕ፡ ብምምንጣል ዝርከብ እቶት ውን ብተዘዋዋሪ ናብ ህግደፍ ዝበጻሓሉ እዋናት ኣሎ፡፡
- ብስም “ብርኪ” ካብ ዝተፈላለዩ ብሕታዊ ትካላት ዝርከብ እቶትን ኣብ ኤምባሲታትን ቆንስሊያታትን ብስም “ማዕከን መሰሰኒ ሰማእታት”፡ ካብ ምሕዳስን መሸጣን ፓስፖርት፡ “ምድያፍ ቆልዑት”፡ ካብ መሸጣ መንነትን ወረቐታዊ መሳለጢያታትን፡ ካብ 2 ሚእታዊትን መሸጣ ኣጽዋራት ራሻይዳን ዝርከብ፡ ናይ ወጻኢ ሸርፊን ብዲፕሎማቲክ ፖች ዝካየዱ ዘይሕጋዊ ፋይናንሳዊ ኣገልግሎታት ውን መዓልኦም ናብ ህግደፍ እዩ፡፡ (ንኣብነት ካብ ስዑዲያ ጥራይ ብሰገን ገብረሃንስ ትበሃል ተቐባሊት ገንዘብ ቆንስል ጅዳ፡ ኣብ ዓመት ክሳብ 12 ሚሊዮን ሪያል ዝኸውን፡ ብስም ሓጎስ ኪሻ ናብ ዝተኸፍተ፡ ኣብ ጀርመን ናብ ዝርከብ ባንኪ፡ ንዓመታት ክስደድ ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ብተወሳኺ ድሕሪ እገዳ፡ ብሓሙሽተ ናይ ባንኪ ኣካውንት ቁጽርታት፡ ኣብ ስዑዲያ ናብ NCB ዝተብሃለ ባንኪ ክኣቱ ዝጸንሐ፡ ናይ ወጻእ ሸርፊ ስም ተለዊጡ ብሓንቲ ኣካውንት ናብ ናይ ሆላንድ ባንኪ ብስም የማነ ገብረኣብ ኣታዊ ይግበር ኣሎ፡፡
- ካብ ትካላት ዕደና (ኣብ መፍረ ናይ ዝርከቡ ዕደና ወርቂ ቢሻን ዛራን ከምኡ ውን ብባህላዊ ዕደና ካብ ሓረስቶት ዝህገር ወርቅታትን ካልኦትን ውን ብህግደፍ ዝውነን ኢዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ!!
ሙሉእ ብሙሉእ ሃገራዊ እቶትን ጸጋታትን ቢሒቱ ዝርከብ ጉጅለ ህግደፍ፡ ንነፍሰወከፍ ጸጋታትን መዓልኡን ድማ፡ ኣዚዩ ብዝተሓላለኸ ናይ ጸጥታን እሙናት ኣገልገልትን መሓውራት ብምዝርጋሕ፡ ክቆጻጸሮ ጸኒሑ ኣሎ፡፡ ንባህሪያዊ ጸጋታትና እንዳመዝመዙ፡ ንርብዒ ዘመን “ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸው እቶም ቀንዲ ቢሊዮናራት” ከኣ ባዕሉ ኢሳይያስ ዘሰወዶም፡ ሓጎስ ኪሻን፡ የማነ ገብረኣብን እዮም፡፡ ብዙሓት “ደቂ ገርሂ ልባ” ኢሳይያስ ሕሳር ካምቻ ለቢሱ ብሰንደል ጫማ ክንቀሳቐስ ክርእይዎ እንከለው፡ ብደሞዙ ዝመሓደር “ምስኪን ኣገልጋሊ ሃገር” ይመስሎም እዩ፡፡ እንተኾነ ካብ ሜዳ ጀሚሩ ሽርሕን ጉርሕን ኢሳይያስ ኣጸቢቑ ንዝፈልጥ ሰብ፡ ይትረፍ ዶ ብደገ ዝካየዱ መናውራታት፡ እቶም ብኸውሊ ዝካየዱ ኣነዋሪ ተግባራት ውን ኣይክስሕቶን፡፡
እቲ ንኣስመራ ጥራይ “ኣጸባቢቑ” ዝወጸ ዝመስለና መግዛእቲ ኢጣሊያ ውን፡ ክሳብ 1940 ብሓፈሻ ኣብ ሃገርና ዘቖሞም ትካላት ምስ እንዕዘብ፡ 642 ትካላት ህንጻ፡ 728 ፈኮስቲ እንዱስቱሪታትን፡ 2,198 ትካላት ንግድን ከምዝነበራ ታሪኽ ይሕብር፡፡ ኣብ እዋን መግዛእቲ ኢትዮጵያ (ሃይለስላሰን ደርግን) እውን፡ ቁጽሩ ዘይወሓደ፡ ትካላት ንግድን ኢንዱስትሪን ከምዘረከቡና ታሪኽ ዘይክሕዶ ሓቂ እዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት ፈለማ በቲ ዝተረኸበ ዓወታት ዝሰኸረን፡ ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃገራት ተሓንጊሩ፡ ዘይስሩዕ ቁጠባ ክሃንጽ ዝተመነየ ኢሳይያስ፡ ብወትሃደራዊን ኣምባገነናዊን ባህሪያቱ፡ ዘይተደለየ ተጻብኦን ኩናት ኣንጻር ጎረባብቲ ሃገራት የመን፡ ሱዳን፡ ጁቡቲን ኢትዮጵያን ከፊቱ ቁጠባ ሃገር ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ ክጥሕል ገይርዎ እዩ፡፡ ቁጠባ ሃገር ናብ ድቕድቕ ጸልማት ጢሒሉ ኣብዝቐጸለሉ ህሞት ኣታዊታት ህግደፍ ግን ይሃጥር ኣሎ፡፡
ኢሳይያስ ብኩናት ኣመሳሚሱ፡ ምስ ቁጠባና ዘይዳረግ ኣመና ገዚፍ ወትሃደራዊ ሓይልን፡ ጸጥታዊ ትካላትን ብምህናጽን፡ ኣፍራይ ሓይሊ ዝኾነ ምንእሰይ ብምዕስካሩ ሃገር ብሃገራ ናብ ወትሃደራዊ መዓስከር ለዊጡ፡ ብኣማኢት ሚሊዮናት ዝግመት ሃብቲ ሃገር ብምዕናው፡ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ከቢድ ስምብራት ገዲፉ እዩ፡፡ ሙሉእ ብሙሉእ ናብ “ምልክነት” ኣብ ዝተለወጠሉ ድሕሪ 2000 ኣብ ዝነበሩ ዓመታት ከኣ፡ ሃገራዊ ባጀት ዘይፍለጠሉ፡ ኣታዊታትን ወጻኢታትን መንግስቲ ዕላዊ ዘይግበረሉ፡ ኢዲትን ቁጽጽርን ዘይሕሰበሉ፡ ቁጣባዊ ፖሊሲ ዘይብላ ብፍቕዲ ኣዳኸርቲ እትምራሕ እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ክትምስረት ገይሩ እዩ፡፡
“ንዝኣመነ ብሴፍ ንዝኻሓደ ብሴፍ” ኣብ ዝኾነሉ ኢሳይያሳዊ መድረኽ፡ ንቑጠባዊ ምሕደራን ኣተኣላልኡን ዝምልከት ስክፍትኦም ዝገለጹ ዉሑዳት ዜጋታት ውን ኣይተሰኣኑን፡፡ ክሳብ 2014 ሚኒስተር ፋይናንስ ኮይኑ ዘገልገለ፡ ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ካብኣቶም ሓደ ኮይኑ፡ ሚኒስተር ፋይናንስ ክንሱ፡ ኣታዊታት ቢሻን መሸጣ ባሕርን ስለ ዘይተሓበሮ፡ ብኢደ ዋኒኑ መዝነቱ ብምሕዳግ ተባዕ ስጉምቲ ወሲዱ ኢዩ፡፡ ገለ ተባዓት ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣኼባታት ማዕረ “ንምንታይ ኣታዊታት ወርቂ፡ ባሕርን ክራይ ወደብን ንህዝቢ ዘይሕበር?” ብምባል በዳህቲ ሕቶታት ዋላ እንተልዓሉ፡ እቲ ልሙድ ህግደፋዊ መልሲ ግን፡ “ እዚ ናይ ግዳም ሓይልታት ብኮ ክረኽቡ ዘበጋግስዎ ሕቶን፡ ዝኾነ ዘይሰለጦ ወይ ውን ከም ድላዩ ክብሕት ዝደሊ፡ ዝዛረቦ ጭብጢ ዘይብሉ ዘረባ እዩ” ዝብል እዩ፡፡
ካልእ ይትረፍ ቀንዲ ምኽንያት፡ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ዳያእ ኣል-እስላሚያ ዝተበጋገሰ ተቓዉሞታት፡ ህግደፍ ብሚ/ሪ ትምህርቲ ተኸዊሉ ክትግብሮ ዝወጠኖ ብስም “ብርኪ” ዘተኣታተዎ ቁጠባዊ ዕብለላ ኮይኑ፡ ኣብ መወዳእታ ናብ ሃይማኖታዊ ትካላት ውን ኢዱ ብምትእትታው ኣታዊታት ክምእርር ብዘውጽኦ ሓዱሽ መምርሒ ዝተበገሰ ኢዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ፡ ኣብ ካልኣይ ክፋል ምስ ኣታዊታት ዕደና ወርቂ ዛራ ብምትእስሳር፡ ብጭብጥታትን መርትዖታትን ዝተሰነየ ሰነዳት ቁጽሪ ናይ ባንኪ ኣካውንት፡ ፊናንሳዊ ዑደት ኣታዊታት ዛራ፡ ምስ ህግደፍ ምትእስሳር ዘለዎም ወጻእተኛታት ብዝርዝር ዘቕርበልኩም ኮይኑ፡ ህግደፍ ኣብ ምዕናው ቁጠባ ሃገር ዘስዓቦ ኪሳራ ብምትንታን፡ ንዓና ንደለይቲ ፍትሕን፡ ንኣህጉራዊ ትካላትን ዝጠቅም፡ ተለቃቢታት ክዝርገሓልኩ ኢየ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ እዋናዊ ኩነታት፡ ንህልው ኩነታት ተምሃሮ 29 ዙርያ ዝምልከት ሓበሬታ ውን ክፍንወልኩም ኢየ፡፡
…….ይቕጽል


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ኃምስቱ ከለባት
ኣብ ኅብረተሰብና ከልቢ ምስቲ ኣብ ምሕላው ንብረት ቤት፡ ጥሪትን ካልእን ዘለዎ ዕዙዝ ተራ ምስ ሰብ ጽቡቕ ዝምድና እኳ እንተለዎ ኣብ መጽሐፍ ቅዱስ ግና ጽቡቕ ምሳሌ የብሉን። ኣብ እስራኤላውያንን ፍልስጥኤማውያንን ከም ርኹስን ፍንፉንን ፍጥረት ይረአ ነበረ።ንጉሥ ዳዊት ንርእሱ ብትሕትና “ዝሞተ ከልቢ” ኢሉ ምግላጹ ከልቢ ክሳዕ ክንደይ ንዑቕን ትሑትን ኮይኑ ከም ዝርአ ንርዳእ። (1ይ ሳሙ. 24፥14)። መስፍን ጌዴዎን ብእግዚአብሔር “ከም ከልቢ ብመልሓሱ ንዝሰቲ ዅሉ ንበይኑ ፍለ” ተባሂሉ ምስ ተኣዘዘ፡ ካብቶም ንውግእ ዝተዳለዉ 10 ሽሕ ሰባት ከም ከልቢ ዝሰተዩ 9,700 ሰባት ተሰጕጎም እዮም። (2ይ ሳሙ. 9፥8)። መናፍቃንን መስሓትን ውን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብኣኽላባት ተመሲሎም እዮም።
ወንጌላዊ ቅዱስ ዮሓንስ፡ “እቶም ኣኽላባትን ጠንቈልትን ኣመንዝራታትን ቀተልቲ ሰብን መምለኽቲ ጣዖትን፡ ኵሎም እቶም ንሓሶት ዚፈትውዎን ዚገብርዎን ዘበሉ ግና ኻብታ ኸተማ ወፃኢ እዮም።” (ራእ. 22፥15) ኢሉ ንዝገለጾም ሓደ ብሓደ ምስ ንርእዮም፦
1. ጠንቋሊ
ጠንቈልቲ፡ ብዝተፈላለየ መንገዲ ነቲ “ካልእ ኣማልኽቲ ኣብ ቅድመይ ኣይሃልኹም” ዝበለ እግዚአብሔር ክሒዶም፣ ንርእሶም ኣብ እግሪ ኣጋንንቲ ኣግዚኦም ምስኦም እናተራኸቡ ብምትሓትን ብናይ ሓሶት ተኣምራትን ብዘረባ ንሰባት ዘደናግሩ እዮም። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ መንፈስ ጥንቈላ ዝነበሮም ዝተፈላለዩ ሰባት ተገሊጾም ኣለዉ (1ይ ሳሙ. 28፡7-14፤ ግብ. 8፡9-25፤ ግብ. 16፡1-18)።
ጥንቈላ፡ ቅድም ኣብ ሥዉር ቦታ ካብ ሰባት ርኂቕካ ዝግበር ዝነበረ፡ ሎሚ ግና መልክዑ ለዊጡ፡ ስም እግዚአብሔርን ቅዱሳንን ብምልዓል፡ ቅዱሳን ኣሣእል ብምጥቃም፡ ማየ ጸሎት ብምእዛዝን ባህላዊ መድኃኒት ዝብል ስም ብምጥማቕን ንሰብ ብዘደናግር መንገዲ መጺኡን ይፍጸምን ኣሎ። ከይሓነኹ ውን እዚ ግብሪ እዚ ጸጋ ኣምላኽን ረድኤት ቅዱሳንን ከም ዝኾነ እናነገሩ ንልቢ ብዙኃን ምእመናንን ምእመናትን ይሰልቡ ምህላዎም እዩ። እዚ ግና ጸጋ እግዚአብሔር ዘይኮነ ሥዉር ሰይጣናዊ ምትላል ምዃኑ ኣብ ፍሬኦም ዝርአ ናይ ጐደና ምሥጢር እዩ።
“ናብታ እግዚአብሔር ኣምላኽካ ዚህበካ ምድሪ ምስ ኣቶኻ፡ ከም ጽያፍ እቶም ሕዝብታት እቲኦም ክትገብር ኣይትመሃር። ወዱ ወይ ጓሉ ብሓዊ ዜኅልፍ ወይ መውደቒ ዛዕጐል ወይ ብደመናን ብተመንን ዚፈልጥ ወይ ኣስማተኛ ወይ ተራጋሚ፡ መናፍስቲ ዚጥይቕ፡ ወይ ጠንቋሊ ወይ ንምዉታን ዚሓትት፡ ኣባኻ ኣይረኸብ. . .’’ ብምባል እግዚአብሔር ኣምላኽና ንጠንቈልቲ፣ መሠርያን . . . ከምዚጽየፎምን ከም ዚፍንፍኖምን ይገልጸልና። (ዘዳ. 18፡9-14)።
ስለዚ ዝጠንቈለ፡ ዘጠንቈለ፡ ሥራይ ዝገበረን ዘግበረን፥ ቤቱን ሰብነቱን ካብ ፍቕሪ እግዚአብሔር ዘርኃቐን ካብ ሓለዋ መላእኽቲ ዕንቅፋት ኣጋንንቲ ዝመረጸን ምዃኑ ንፍለጥ። ከምኡ ውን ኵሉ ሓደ ፍርዲ ከምዘለዎ ተረዲእና፥ ኣብ ቤትና ወይ ሰብነትና፥ ሡር፡ ቍጻርን ክታብን ካብ ምግባርን ናብ ጠንቈልትን ሠረይትን ካብ ምኻድን ክንቁጠብ ይግብኣና።
2. ኣመንዝራ
ምንዝርና ካብ ሕጋዊ መርዓ ወፃኢ ዚግበር ሥጋዊ ርክብ እዩ። ነቲ ኣቐዲሙ እግዚአብሔር ኣምላኽና ብሕገ ልቡና ከም ዚፍለጥ ዚገበሮ፡ ዳኅራይ ድማ ብሕገ ኦሪት “ኣይትዘሙ” ብምባል ዚኣዘዞ ብምጥሓስ ዚግበር ኃጢኣትን ነውርን እዩ። (ዘፍ. 39፥9፤ ዘፀ. 20፥14)።
ዝሙት ናብ ዝተፈላለዩ ናይ ኃጢኣት ደረጃታት ዘቃልዕ፣ ዝተፈላለዩ ሳዕቤናት ከም ክብረ ንጽሕና ምስኣን ዘይተደልየ ፅንሲ፡ ውርደት፡ ፍትሕ፡ ሓሶትን ቅትለትን ኣብ መወዳእታ ድማ ሃይማኖትካ ሸለል ኢልካ ንእግዚአብሔር ክሳዕ ምኽሓድ ዘብጽሕ እዩ። ዝሙት፡ ብሩካቤ፡ ብትምኒት፡ ብስምዒት ኣብ ልቡና ብምምልላስ፡ ብሕልሚ ... ወዘይመስሎ ዚፍጸም እዩ። ማቴ 5፥27-28።
ኣብ (ዘዳ 23፥18) ኣመንዝራታት ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ኣምላኽ ፍንፉናትን ኣኽላባትን ምዃኖም ተገሊጹ ኣሎ።
ስለዚ ሎሚ ካብዚ ኃጢኣት እዚ ምእንቲ ክንሃድም ብኣካይዳናን ኣተሓሳስባናን ክንጥንቀቕ፡ ናብኡ ካብ ዝደፋፍኡ ነገራት ክንሃድም፣ ጊዜና ኣብ ጸሎት፡ መንፈሳዊ ጉባኤ፡ ክርስቲያናዊ ምግባራትን ቅዱሳት መጻሕፍቲ ምንባብን ከነኅልፎ፣ ንነብረሉ፡ ንውዕለሉ ከባብን ኣዕሩኽን ብጥንቃቐ ክንመርጽን ፍቕሪ እግዚአብሔር ክንሓስብን ክንዝክርን ይግባእ።
3. ቀታሊ ሰብ
ሰብ ንኻልእ ዝበደሎ ኪኽሕስ፡ ንዝጸረፎ ይቕረታ ኪሓትት፡ ንዘኅደጎ ኪመልስ ይኽእል ይኸውን፡ ቅትለት እንተ ፈጺሙ ግና ነቲ ዚቐተሎ ሰብ ሕያው ኪገብሮ ኣይክእልን እዩ። ብተወሳኺ እቲ ዝሞተ ሰብ ዘይተነስሐ ምስ ዚኸውን እቲ ብንስሓ ዚርከብ ተስፋ ዘለዓለማዊ ሕይወት ፈጺሙ ስለዝጽልምት ኃጢኣት መዋትን ቀታልን ዝኸበደ ይኸውን። (ዘፍ. 4፡10፤ ዘፍ. 4፡14-15፤ ማቴ. 23፡35-37)።
ቅትለት ዓይነቱ ብዙኅ እዩ። ብግብሪ ጥራሕ ዘይኮነስ ብሓሳብን ትምኒትንውን ዚፍጸም እዩ፥ “እቲ ንኃዉ ዚጸልእ ዘበለ ዅሉ ቐታል ነፍሲ እዩ።” (1ይ ዮሓ. 3፡15) ከም ዝብል።
ብካልእ መንገዲ፡ ብዘጸይፍ ጠባይ ንሰብ ምጕሃይ፣ ንሰብ ምንዓቕን ምጽራፍን ብሓፈሻ ንሕሊና ሰብ ዘቝስሉ፡ ዕረፍትን ሰላምን ዚኸልኡ፡ ቀስ ብቐስ ውን ናብ ሞት ዚመርሑ ብምዃኖም ገለ ካብ ዓይነታት ቅትለት እዮም። ብኸምዚ ምኽንያት ናይ ዝሞተ ሰብ፡ ኣማውታኡ እግዚአብሔር እምበር ሰባት ኣይፈልጥዎን እዮም።
እምበአር ንሕና ውን፣ ፈሊጥና ብድፍረት፡ ከይፈለጥና ብስሕተት ኣብ ምኽንያት ሞት ሰብ፡ ኢድ ከይህልወና ንጠንቐቅ።
4. መምለኺ ጣዖት
ኣምልኾ ጣዖት ኪበሃል ከሎ “ካልኦት ኣማልኽቲ ኣብ ቅድመይ ኣይሃልዉኻ” (ዘፀ 20፡3) ንዝብል ኣምላኻዊ ትእዛዝ ጥሒስካ ንእግዚአብሔር ገዲፍካ ንሥራሕን ዝናን እዚ ዓለም’ዚ ምምላኽን ምስዓብን ማለት እዩ።
ጐይታ “ብዙኃት ኣኽላባት ከቢቦምኒ ኣለዉ” ንዝብል ናይ ነቢይ ዳዊት ቃል ብምጥቃስ ነቶም ንግብርታት ኃይሉ ዚኸሓድዎ ኣይሁድን ሮማውያንን ብኣኽላባት መሲልዎም እዩ (መዝ. 21፡6)። “ዝተቀደሰ ነኽላባት ኣይትሃቡ” ማለት ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ንመናፍቓን ኣይትግለጹ ኢሉ ውን ጐይታ ንመናፍቓን ብኣኽላባት መሲልዎም እዩ።(ማቴ. 7፡6) ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ውን “ካብ ኣኽላባት ተሓለዉ” ብምባል ካብ ትምህርቲ መናፍቓን ክንሕሎ ከም ዝግብኣና ምሂሩ እዩ። (ፊል. 3፡2) ኣሕዛብ ውን ብምኽንያት ጠባዮም ብኣኽላባት ይምሰሉ እዮም(ማቴ. 15፡26)።
ሎሚ፡ ብፍላይ ኣብ ሃገርና፡ ንፍጥረታት ከም እኒ ፀሓይ፣ ወርሒን ከዋኽብቲን ወይ ንዝተጸርበ ዕንፀይቲ ብግሉጽ ዘምልኽ የልቦን። ኣብዚ ጊዜ እዚ ዘሎ ዓይነት ጣዖት ግና፡ ካብቲ ብቕርጽን ምስልን ዝነበረ ቐዳማይ ዘመን ዚፍለን ጥበብ ሰይጣን ዚተሓወሶን ዓይነት እዩ። ንሱ ድማ ፍቕሪ ገንዘብ፡ፍቕሪ ንዋይ፡ ትውክልቲ ኣብ ስሙያት ሰባት(ሃብታማት፣ ሰበሥልጣን፣ ደረፍቲ፣ ገጠምቲ፣ ስፖርተኛታት ፣ ተዋሣእቲ፣ ኣዝማድካ. . . (ግብ. 5፡29)፤ ኣብ ርእስኻ ምውካል (ትዕቢት፣ ንዝና ምጽዓት፣ ፈላጥ ፡ ቅኑዕ እየ ምባል (ግብ. 12፡21-23)፤ ንኣጋንንትን ልኡኻቶም ንዝኾኑ ጠንቈልቲ፤ ኮኾብ ቈጸርቲ፤ ዕንቊ ዚብትኑ. . . ምስዓብ (መዝ. 95፡5) እዩ።
5. ሓሳዊ
ሓሶት ማለት ንኣሉታዊ እወታዊ፣ ንእወታዊ ድማ ኣሉታዊ ጌርካ ንኻልእ ሰብ ጊጉይ መረዳእታ ምሃብ ማለት እዩ። መጠኑ ዝኃለፈ ምስጋናን ኣድናቖትን ውን ሓቅነት ዘይብሉ ሓሶት እዩ። እዚ ብልሳን ዚፍጸም ኃጢኣት ኮይኑ፡ ኣቦ ሓሶት ድማ ዲያብሎስ እዩ። (ዮሓ. 8፡44) ዚሕሱ ዘበለ ዅሉ ውን ብግብሩ ይኃብሮ።
ሓሶት፡ ንጊዜኡ ዋላ’ኳ ሠናይ መሲሉ እንተቐረበ ናይ ሓሶት ናብራ ግና ክፉእ እዩ። ሓሶት፡ንድፍረት ከም ጅግንነት፣ ንዕሽነት ከም ጥበብ፣ ንደጋዊ ትሕትና ከም ጽድቂ ከም ዚቝጸር ዚገብር ብሠናይ ግብሪ ዝተሸፈነ ግና ኸኣ ክፉእ ግብርታት ዝመልአ እዩ። ነዚ ዚገብር ኵሉ ድማ ካብ ፍቕሪ እግዚአብሔር ዚረኃቐ እዩ።
ሓሶት ብእግዚአብሔር ዝተጸልአ ኃጢኣት እዩ (ምሳ. 12፡22)። ሓሶት ብርእስኻ ካብ ዘይምትእምማን፣ ፍርሂ፣ ኃላፍነትካ ብግቡእ ካብ ዘይምፍጻምን ካብ ድኹም ጠባይን ዚምንጩ እዩ። ዚሕሱ ሰብ ብሰባት ኣይእመንን፣ ሓቂ እንተተዛረበ ውን ዚቕበሎ ኣይረክብን እዩ።
ምእንቲ እዚ ቅዱሳት መጽሓፍቲ ካብ ሓሶት ክንርኅቕ ይምህሩና። (ዘሌ. 19፡11፤ ኤፌ. 4፡25) ኣቦታትና ውን ብሓሶት ንዝበደልናዮ ይቕሬታ ክንሓትት፣ ሓሶት ከይንዛረብ ስቕታ ክንመርጽ፣ ሓቂ ንምዝራብ ክንተግህን ካብ ብዙኅ ምዝራብን ወረን ክንርኅቕን እዮም ዚምህሩና።
* ስለዚ ምስ’ዞም ኣብ ላዕሊ ዝረአናዮም ኣብ መንግሥቲ ኣምላኽ ኅብረት ዘይብሎምን፣ ካብታ ቅድስቲ ኸተማ ወፃኢ ዘለዉን ኣኽላባት ኢሉ ቅዱስ መጽሓፍ ዚመሰሎም ከይንኃብር ንጠንቀቕ።
ነዚ ኸኣ ናይ እግዚአብሔር ምሕረት፣ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣማላድነት፣ ናይ ኵሎም ቅዱሳን ጸሎትን ረድኤትን ኣይፈለየና፣ ኣሜን።
ስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ዘመናዊ ህንፀት ስርዓት መረዳእታ ንምጥንኻር ንክኢላታት ሙያዊ ዓቕሚ መዕበይ ስልጠና ሂቡ።
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ንክኢላታት መሓውር ወረዳታትን ከተማታትን ኬዝቲም ማዕኸን መረዳእታን ኩለመዳያዊ ኣጠቃቕማ ዘመናዊ ህንፀት ስርዓት መረዳእታ፣ ኣብ ሓደሽቲ ኣዋጃት ኣታዊ ምምሕዳር ግብርን መሰረት ዝገበረ ስልጠና ተዋሂቡ።
ንሰልጠንቲ ኣብ ኣወሃህባ ግልጋሎት ዓማዊል፣ ኣተኣኻክባ፣ ኣወዳድባን ኣጠቓቕማን ስርዓት መረዳእታ ብኣሰር ኣፃብዕቲ ዝተደገፈ መለለይ ቑፅሪ ከፈልቲ ግብሪ ብኸመይ ከም ዝወሃብን ኣብ መዓልታዊ መፅናዕቲ ነጋዶን ገዛ መካረይትን መረዳእታ ኣብ ምእካብን ከም ቀንዲ ፀገማትን መፍትሒኦምን መሰረት ዝገበረ ብማንዋል ዝተደገፈን ኣብቲ ሰልጠና ክቐርብ ከምዘተገበረ መተሓባበሪት ኬዝቲም ማዕኸን መረዳእታ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ኣልጋይነሽ ኣሰፋ ገሊፀን።
ምስ እዚ ተተሓሒዙ ልዕልነት ሕጊ ንምርግጋፅ ሕጋውነት ብምስፋን ኣካብነት ክራይ ዘዳኽም ኣሰራርሓ ዘመናዊ ሓዱሽ ቴክኖሎጅ ዝተኣታተወ ስርዓት መረዳእታ ምውሳንን ምእካብን ግብሪ (TITCOS) ብምትእትታው ንተገልጋልቲ ቁልጡፍን ግዜ ቆጣብን ኣብ ሙሉእ ትግራይ ሓደ ዓይነት ውሳነ መጠን ግብሪ ብምትእትታው ዘስርሕ ዓቕሚ ከምዝፈጠረሎም ተሳተፍቲ ሰልጠንቲ ኣይተሃይላይ ሃይሉ ፣ወ/ሮ ሂወት ታደለ ፣ ኣይተሽሻይ ተኪኤተዛሪቦም።
ኣብ መወዳእታ ገምጋም ኣፈፃፅማ 2009 በጀት ዓመት ብምርኣይ ትልሚ 2010 በጀት ዓመት ተመያይጦም ከፅድቁ ተገይሩ።
ደጋፊ ከይዲ ስራሕ ርክብ ህዝቢ
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ኣብ ጉዳይ ቅብሊት ኣመልኪቱ መድረኽ ዘተ ነጋዶ ኣካይዱ።
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት 2010 በጀት ዓመት ኣብ ዙሪያ ቅብሊት ምቑራፅ ኣመልኪቱ ቅብሊት ኣብ ምቑራፅ ፀገም ኣለዎም ምስ ዝተብሃሉ ነጋዶ ከተማ መቐለ መድረኽ ዘተ ኣካይዱ።
ስርዓት ግብርን ንግድን ንምርግጋፅ መንግስትን ውድብን ዘካይድዎ ተሃድሶታት ህዝቢ ሓሳቡ ንኽገልፅ ከምዚኦም ዓይነት መድረኻት ኣገዳስቲ እዮም። ቅብሊት ዘይቆርፁ ነጋዶ ስርዓት ግብሪ ብምፍራስ ፀረ ልምዓትን ሰላምን እዮም ዝኾኑ ዘለው። ብምዃኑ ድማ ኣብዚ ዘይሕጋዊ ተግባራት ዝተዋፈርና ኣካላት ስርዓት ክንሕዝ ይግባእ። ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ብምትግባር ዘላቒ ሰላምን ልምዓትን ክነረጋግፅ ኣለና። ኩሉ ነጋዳይ ግብሪ ብምኽፋል ኣብ ልምዓት እጃሙ ንክዋፃእ መንግስቲ እውን የተባብዕን ይድግፍን ከም ዘሎ ምኽትል ሓላፊ ቢሮ ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዱስትርን ክልል ትግራይ ኣይተ ዳኒኤል መኮነን ገሊፆም።
ምስዚ ብተዛማዲ ግብሪ ናይ ሓንቲ ሃገር ናይ ህልውና መሰረት ስለዝኾነት ቅብሊት ብምቑራፅ ስርዓት ግብሪ ክነረጋግፅ ኣለና። ምኽፋል ግብሪ ኣብዚ ሕዚ እዋን ናይ ሞትን ሕየትን ገይርካ ብምውሳድ ተግባራዊ ክግበር ከ ዘለዎ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ወ/ሮ ብርኽቲ ዘሪሁን ሓቢረን።
ኣብ ቅብሊት ምቁራፅ ናይ ኩላትና ሓላፍነት እዩ። ካብዚ መድረኽ ድማ እኹል ዝኾነ ግንዛበ ወሲድና ኣለና። ኣብ ስራሕና እንፍፅሞም ጌጋታት ብሰራሕተኛታት እውን ይፍፀሙ ስለዘለው ንሰራሕተኛታት እውን ናይ ግንዛበ ኣስትምህሮ ብመንግስቲ ክወሃቦም ከም ዝግባእ ኣይተ ሓዱሽ ተኹሉ ገሊፆም።
ብተወሳኺ ድማ ኣብ መድረኽ ካብ ተሳተፍቲ ካብ ዝተልዓሉ ሓሳባት ኣብ መንጎ ነጋዶ ፍትሓዊ ውድድር ንክህሉ ቫት ዘይሓዙ ነጋዶ መንግስቲ ንክሕዙ ክገብር ኣለዎ፣ ኩሉ ሕብረተ-ሰብ ቅብሊት ሓታቲ ንክኸውን ግንዛበ ንክፍጠረሉን ናይ ንግዲ ሰራሕተኛታት ግንዛበ መዕበይ ኣስተምህሮ ክወሃቦም ክም ዝግባእን ዝብሉ ርኢቶታትን ሕቶታትን ምስ ተለዓሉ ካብ መድረኽ ብዝምልከቶም ኣካላት እቲ ኣብ 2004 ዓ/ም ዝተጀመረ ስርዓት ቅብሊት ምቑራፅ ብዝግባእ ተግባራዊ ክግበር ኣለዎ፣ ምክንያቱ ስርዓት ቫት ናይ ባዕሉ መሰረታዊ ረብሓታት ስለ ዘለዎ እዩ።
ካበዚኦም ድማ ሚዛን ዕዳጋ ንምሕላው፣ ፍትሓዊ ሃፍቲ ክፍፍል ዜጋታት ንምርግጋፅ፣ ፍትሓዊ ስርዓት ንግዲ ንክህሉን ፍርያት ውሽጢ ዓዲ ንምትብባዕን ስለዝጠቅም ተግባራዊ ክንገብሮ ይግባእ ዝብሉን ካልኦትን ሃነፅቲ ርኢቶታት ምስ ተወሃበ እቲ መድረኽ ዘተ ስርዓት ቅብሊት ተግባራዊ ንምግባር ቃል ብምእታው ተዛዚሙ።
ብሃይላይ ገ/ገርግስ
ክኢላ ጉዳያት ኮሙኒኬሽን
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
ሰራሕተኛታት ክልል ስታፍ ሊግ መናእሰይ ህወሓት ኣብ ዓብይ ግድብህዳሰ ኢ/ያ ዑደት ኣካይዶም።
- - መጋቢት 24/2003 ዓ/ም እምነ ኩርናዕ ብክቡር ቀዳማይ ሚንስተር ሃገርና መለስ ዜናዊ ድሕሪ ምንባሮም ህንፀቱ ብዕሊ ናብ ስራሕ ተኣቱ እዩ
- - ናይቲ ግድብ ህንፃ ቁመት ንላዕሊ 145 ሜትሮ
- - ናይቲ ግድብ ንውሓት ንጎኒ 1.8 ኪሎ ሜትሮ
- - ቁመት ናይቲ ባሕሪ 245 ኪሎ ሜትሮ
- - እቲግድብ 74 ቢሊዮን ኩዩቢክሜትርማይናይምሓዝዓቕሚኣለዎ
- - ስራሕተኛታት ኢቶያውያን 10.672 ሰባት
- - ወፃኢ ዜጋ ስራሕተኛታት 317 ሰባት
- - ልዕሊ 6 ሽሕ ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌትርክ ከፍልፍል እዩ
- - ኣቲ ግድብ ምስ ተዛዘመ ኣብ ዓመት 2 ቢሊዮን ዶላር ኣታዊ የርክብ
- - ኤሌክትሮመካኒካዊስራሕቱ ብኢፈድሪ ብ/ኢ/ኮርፕሬሽን ይሳለጥ ኣሎ
- - ጠቅላላ ስራሕቲ ዓብይ ግድብህዳሰ ኢ/ያ ክሳብ 23 /2009ዓ/ም 58% በፂሑ
- ህንፆቱ ብውዕይ መንፈስ ኣብ ምቅፃል ይርከብ ኣሎ
ምኽፋል ግብሪ ብርኪ ሐ ነጋዶን ክራይ ኣካራይን ክፍለ ከተማታት መቐለ ብድምቀት ተጀሚሩ
ምኽፋል ግብሪ ብርኪ ሐ ነጋዶን ክራይ ኣካራይን በጀት ዓመት 2009 ኣብ ኩለን ክፍለ ከተማታት መቐለ በቲ ዝተተለመሉ ዕለት ሓምለ ሓደ ብድምቀት ተጀሚሩ፡፡
ኣብ መኽፈቲ መድረኽ ምጅማር ምኽፋል ግብሪ ክፍለ ከተማ ሓድነት ዝተረኸባ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ እቲ ተረኺቡ ዘሎ ማሕበራውን ኢኮኖሚያውን ልምዓት ከቢድ ቃልስን መስዋእትን ዝተኸፈሎ ምኻኑ እናዘከርና 50 ምኢታዊ በጀት ክልልና ንምሽፋንን ልዕልነት ሕጊ ንምርግጋፅን ኣብቶም ተኣታትዮም ዘለው ሪፎርምታት ግብሪ ሕዚ እውን ብሓላፍነት ተሓተቲ ኮይንና በርቲዕና ክንሰርሕ ይግባእ ብምባል ምኽፋል ግብሪ ሓምለ ሓደ 2009 በጀት ዓመት ብዕሊ ከም ዝተጀመረ ኣበሲረን፡፡
ብተዛማዲ ኣብ ክፍለ ከተማ ዓዲ ሓቂ ዝተረኸቡ ሓላፊ ቴክኒክን ሞያን ትምህርትን ስልጠናን ክልል ትግራይ ደክተር ሙሉጌታ ሓዱሽ ኣብ ተሳትፎ ህዝቢ ዝተመስረተን ኣብ ምስፍሕፋሕ ልምዓት ፣ምርግጋፅ ሰላምን ዲሞክራስን ዝውዕል ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ኩሉ ከፋሊ ግብሪ ክኸፍልን ዜግነታዊ ግቡኡ ክዋፃእን ኣለዎ፡፡ ምኽንያቱ ዋኒን ግብሪ ዋኒን ኩሉ ዜጋ ስለ ዝኾነ ምስ በሉ ምኽፋል ግብሪ ከም ዝተጀመረ ሪቫን ብምቑራፅ ኣበሲሮም።
ብተወሳኺ ካብ ከፋልቲ ግብሪ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ዓይደር ሓንቲ ዝኾና ወ/ሮ ኣዝመራ ገለታ ነቲ ኣብዚ በጀት ዓመት ዝተወሰነሎም ፍትሓውን ተመጣጣንን ውሳነ ግብሪ ኩሉ ከፋሊ ግብሪ ኣሚንሉ ብጓይላን ስዕሲዒትን ክኸፍል ከም ዝመፀን እቲ ምጅማር ምኽፋል ግብሪ ብድምቀት ከም ዝተኸበረን ሓቢረን፡፡
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ንኣመራርሓን ኣባላትን ቀዋሚ ኮሚቴ በጀትን ኦዲትን ቤት ምኽሪ ወረዳታትን ከተማታትን ዓቕሚ መዕበዪ ስልጠና ከም ዝሃበ ኣፍሊጡ።
ሓደሽቲ ኣዋጃት ኣታዊ ግብርን ምምሕዳርን ግብርን፣ ኣዋጅ ኤክሳይዝን ቴምብር ቀረፅን፣ ስርዓት ኣወሳስና ግብርን ኣተኣላልያ ቅሬታን ይግበአንን፣ ሪፎርምታት ግብሪ መሰረት ብምግባር ንኣመራርሓን ንኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴ በጀትን ኦዲትን ቤት ምኽሪ ወረዳታትን ከተማታትን ዓቕሚ መዕበዪ ስልጠና ከም ዝተውሃበ ኣብ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወናኒ ከይዲ ስራሕ ትምህርትን ስልጠናን ግልጋሎት ዓማዊልን ኣይተ በላይ ገብረወልድ ኣገንዚቦም።
ቑጠባዊ ዓቕሚ ኣታዊና ንምዕባይ ነዚ ዝምጥንን ዝድግፍን ስርዓት ምምሕዳር ግብርን ምጥንኻርን ምምሕያሽን ወሳኒ ብምዃኑ ብብርኪ ሃገር ዝተመሓየሹ ኣዋጅ ኣታዊ ግብርን ምምሕዳር ግብርን ኣብ ወርሒ ሓምለ 2008 በጀት ዓመት ፀዲቑ ናብ ተግባር ተኣትዩ እዩ። እዞም ሓደሽቲ ኣዋጃት ንንውሕ ዝበሉ ዓመታት ተበታቲኖም ዝፀንሑ ኣዋጃትን ደንብታትን ናብ ሓደ ብምውዳብ ግልፅነትን ተሓታትነትን ብምስፋን ምስ ዝበፃሕናዮ ቁጠባዊ ዕብየት ብምጥዕዓም ግብሪ ዘይኽፈሎም ዝነበሩ ኣታዊታት ኣብ ግብሪ ስርዓት ንኽኣትዉ እዚ ስልጠና ክፍተታትና እንምልአሉን ዓቕምና እነጎልብተሉ ስሉጥን ቐፃልነት ዘለዎን ግልጋሎት ንምሃብ ዝሕግዝን ከፈልቲ ግብሪ ከከም ኣታዊኦም ክኸፍሉ ዝገብር ምዃኑ ኣይተ በላይ ገሊፆም።
ቐንዲ መበገሲ ዕላማታት ምምሕያሽ ኣታዊ ግብርን ምምሕዳር ግብርን ብተግባር ሪፎርምታት ግብሪ ኣብ ምፍፃም ዘፀግሙ ዝነበሩ ጥንካረታትን ሕፅረታትን ዝቐረቡ ኮይኖም ብዝተበታተነ መንገዲ ኣብ ስራሕ ዝፀንሑ ኣዋጃት ብምውህሃድ ብምምሕዳር ግብሪ ዝምርሑ ድንጋገታት ዓርሶም ክኢሎም ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ብምግባር ኣብ ከፈልቲ ግብሪ ዝበፅሕ ዝነበረ ምንግልታዕ ብምውጋድ ፍትሓዊ ስርዓት ኣከፋፍላ ግብሪ ንምዝርጋሕ ዝዓለመ ስልጠና ከም ዝኾነ ኣይተ በላይ ገ/ወልድ ብተወሳኺ ግልፂ ገይሮም።
ተሳተፍቲ እቲ ስልጠና ኣይተ ኣስረስ ኣረሩን ወ/ሮ ሙሉ ገ/መድህንን ብወገኖም ነባራትን ሓደሽትን ኣዋጃት ዘመሳስልዎምን ኣፈላላዮምን መሰረት ብምግባር ዝተውሃበ ስልጠና ዓቕምን ክእለትን ካብ ምዕባይ ብተወሳኺ ወረዳታትን ከተማታትን ተሞክሮታት ዝተለዋወጥናሉን ተሞክሮ ዝቐሰምናሉን ኣባላት ቀወምቲ ኮሚቴ በጀትን ኦዲትን ቤት ምኽሪ ግቡእና ክንዋፃእ ዝሕግዝ እዩ ክብሉ ገሊፆም።
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
More Articles...
- ኣብ ቅብሊት ምቁራፅ ዝርኣዩ ኣተሓሳስባን ተግባራትን ኣካብነት ክራይ ንምድኻም ኣበርቲዖም ከም ዝሰርሑ ሞዴላት ከፈልቲ ግብሪ ከተማ ዓድዋ ገሊፆም
- በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ኣብ ግብሪ ሰሙን ኣመልኪቱ መድረኽ ዘተ ኣካይዱ፡፡
- ኣብ ቅብሊት ዘይምቑራፅ ዝረኣዩ ኣተሓሳስባን ተግባራትን ኣካብነት ክራይ ንምውጋድ ኣበርቲዖም ከም ዝሰርሑ ኣመራርሓን ነጋዶን ክፍለ ከተማ ዓይደር ገሊፆም
- ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ዓዲ ሓቂ ግብሪ ሰሙን መሰረት ብምግባር መድረኽ ዘተ ኣካይዱ።
Subcategories
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 61 guests and no members online


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
- Details
- Hits: 2361
I. እንታይነት ግብሪ /ታክስ/
ግብሪ/ታክስ መንግስቲ ካብ ሕብረተሰብ፣ ውልቀ ትካላትን ከምኡ ‘ውን መንግስታዊ ናይ ልምዓት ትካላትን ሕጋዊ ሰብነት ዘለዎም ካልኦት ትካላት ዝእከብ ገንዘብ እዩ፣
- ግብሪ ንሕብረተሰብ ማሕበረ-ኢኮኖሚያዊ ግልጋሎታት መስፋሕፍሒ ዝውዕል ገንዘብ መአከቢ ከም ዋና ፍልፍል እቶት ኮይኑ ሕጋዊ መስርሕን ኣገባብን ተዘርጊሑሉ ዝእከብ ዋና ናይ መንግስቲ መኣዲ ኮይኑ የገልግል፣
- ግብሪ ናይ መንግስቲ እቶት ካብ ምድንፋዕ ንላዕሊ ነቲ ናይ ዓዲ ኢኮኖሚ ንምምዕባል ሓጋዚ ብምዃን ኢንቨስትመንት የበረታትዕ፣ ኣብ መንጎ ዜጋታት ዘሎ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል (ኣፈላላይ) ብምፅባብ ፍትሓዊ ንክኾን ይሕግዝ።
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
We have 25 guests and no members online


text:
ኢትዮ-ቴሌኮም ኤሌክትሮኒክስ መሸጣ ካርዲ ጀሚሩ እዩ…
መቐለ ሕዳር 08/2010(ድወት) ኢትዮ-ቴሌኮም ንደንበኛታቱ ብኣገባብ ኤሌክትሮኒክስ ካርዲ ሞባይል ዝምልኣሉ ኣሰራርሓ ኣብ 214 ማእኸላት ምሃብ ጀሚሩ።
እቲ ግልጋሎት ካብ 5ቅርሺ ጀሚሩ ክሳብ ዝደለይዎ መጠን ገንዘብ ዝሕዝ ኮይኑ ኣብ ካርዲ ሞባይል ዝረኣ ዝነበረ ፀገም ኣቕርቦትን ሕፅረትን ዘቃልል እዩ።
ሓላፊ ኮርፐሬት ኮሙኒኬሽን ኢትዮ-ቴሌኮም ኣይተ ዓብደራሂም ኣህመድ እቲ ሓድሽ ኣሰራርሓ ደንበኛታት ብዘመናዊ ኤሌክትሮኒክስ ካርዲ ሞባይል ንምምላእ ዘኽእሎም መሳርሒ ከምዝኾነን ዛጊድ ኣብ 214 ማእኸላት ዕዳጋ እቲ ኩባንያ ምሻጥ ከምዝተጀመረን ኣብሪሆም።
ክሳብ ሕዚ ብማንዋል ኣሰራርሓ በዓል 5፣ 10፣ 25፣ 50፣ 100ን ቅርሺ መጠን ካርዲ ብምፍሓቕ ይምላእ ከምዝነበረ ዝገለፁ ኣይት ዓብደራሂም ሕዚ’ውን እዚ ኣሰራርሓ ከምዝቕፅልን እቲ ሓድሽ ግልጋሎት ኤሌክትሮኒክስ ናይዚ ተወሳኺ ከምዝኾነን ተዛሪቦም።
ብሜላ ኤሌክተሮኒክስ ኣገልጋሎት ኣመላልኣ ሒሳብ ምጅማርን ደንበኛታት ዝለዓለ ረብሓ ኣለዎ ዝበሉ እቶም ሓላፊ እቲ ሓድሽ ኣገልግሎት ብኤሌክትሮኒክስ ካብ 5ቅርሺ ጀሚሩ ክሳብ 1ሽሕ ቅርሺ ዝበፅሕ ብዘይገደብ ምምላእ ዘኽእል እዩ ክብሉ ገሊፆም።
እቲ ሓድሽ ግልጋሎት ኣመላልኣ ካርዲ ካብ ዝቕፅሉ ኽልተ ኣዋርሕ ጀሚሩ 3ሽሕ ዝኣኽሉ መከፋፈልቲ እቲ ኣገልግሎት ክህቡ ንምግባር ምድላው ከምዝተጀመረን ብሓፈሻ ድማ ክሳብ 12ሽሕ ዝፅግዑ መከፋፈልቲ እቲ ኣገልግሎት ከምዝህቡ እቶም ሓላፊ ኣመልኪቶም።


text:
ህዝብና፡ ‘ጓልሲ! ሓላፊ መገዲ እዩ ዋሕሳ!!’ ዝብል ሕጊ ኔሩዎ። ሎሚኸ?
ህዝብና ተኸባቢሩን ተፋቒሩን ዝነባበሩ ሕጊ መስሪቱ ብሰላም ዝነብር ህዝቢ ኢዩ ኔሩ። ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ዝነበሮ ክብሪ ልዑል ክም ዝነበረን ኩሉ ዝፈልጦን ዝዝክሮን ኢዩ። ጣልያን ንሃገርና ድሕሪ ምእታዉን ግዝኣቱ ምዃና ካብ ዝኣወጀሉን ንመራሕቱ በብሓደ ኣጥፊኡ ህዝቢ
ህዝብና ተኸባቢሩን ተፋቒሩን ዝነባበሩ ሕጊ መስሪቱ ብሰላም ዝነብር ህዝቢ ኢዩ ኔሩ። ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ዝነበሮ ክብሪ ልዑል ክም ዝነበረን ኩሉ ዝፈልጦን ዝዝክሮን ኢዩ። ጣልያን ንሃገርና ድሕሪ ምእታዉን ግዝኣቱ ምዃና ካብ ዝኣወጀሉን ንመራሕቱ በብሓደ ኣጥፊኡ ህዝቢ ከም ዝበታተን ምስ ገበረ ኢዩ ባህሉን ልምዱን ክግሃስን ክብለልን ዝጀመረ። ካብ ሃገርና ሓሊፉ ንኢትዮጵያ፡ ሶማልያ ሊብያ ግዝኣቱ ንምግባርን ዝነበሮ ውጥን ንምስጻም ከኣ ንኤርትራውያን ብኣልምማ ገፊፉ ዓሳኽሩ ጌሩዎም። ሰብኡተን ዝተዘምታ ኣዴታትን ማርዑን ከኣ፡ ‘ባቡር መጸት ትኪ ተኸዲና፡ ጓል እነኻ ትበኪ ደኒና!’ እናበላ ይቑዝማን ይበኽያን ከም ዝነበራ ዝዝከር ኢዩ። ብዙሓት ኣብ ሰለስቲኤን ሃገራት ስለ ዝጠፍኡ ከኣ ዘኽታማት ደቀን ንበይነን ናይ ምዕባይን ምንባይን ሓላፍነት ተሸኪመን ዕድመአን ከሕልፋ ተገዲደን። ሰማዒ ስኢነን ዝገብርኦ ጠፊኡወን እምበር ብቐሊሉ ዝጸዓዳ ከም ዘይነበራ በብወገና ንዝክሮ ዛንታ ከም ዘለና ከኣ ርዱእ ኢዩ። ንሕጂ ግን ናተይ ክካፍለኩም። ንወለደይ ዝፈልጥ ብዕድመ ዝደፍአ ኣቦ ምስ ረኺብኩ ነቲ ብቖልዓይ ዘስተውዕሎ ዝነበርኩ ዘኪረ፡ ‘ኣቦይ ለባም ኔሮም’ እብል። ንሱ ከኣ ትቕብል ኣቢሉ፡ ‘ኣዴኻ ትልብም ኔራ። ንሳ ኢያ ቡንን ቁርስን እናቕረበት፡ ዘሎን ክኸውን ዝኽእልን ኩነታት ኣኪባ ተንቲና፡ ከምዝን ከምቲን’ዩ ዝኸውን፡ ከምቲ ወለድና ዝብሉዎ፡ በርበረ ምርር ክብል ሰብኣይ ከኣ ትርር ክብል ኢዩ ዘለዎ፡ እናበለት’ያ ሰብኣይ ትገብሮም ዝነበረት፡ ስለዚ ኢዮም ሞጒቶም ዘይርትዑን መራሕን መኻርን ዝነበሩ’ ብማለት ዝነገረንን ዝምሃረንን ክሳብ ዘለኹ ዘይርስዖ ጉዳይ ኢዩ። ድቃስ ዝኸልኣኒ ከኣ ብህትወታ ከላ ለባም ምዃና ፈሊጠ እንተዝኸውንስ፡ ኩሉ ብሳልኺ ክብላን ዝግብኣ ክብሪ ክህባን ዕድል ዘይምርካበይ ኢዩ። በብወገና ከኣ ብዙሓት ለባማት ኣዴታትን ኣሓትን ናጽነት ከምጽኣን መሰል ደቂ ኣንስትዮ ከኽብራ ህይወተን ዝኸፈላን ብሳላኽን! ከይበልናየን ዝሓለፋን ከም ዝነበራ ዘለዋ ርዱእ’ዩ። ጅግንነተንን ሞየአን መዝጊቡ ንዝመጽእ ትውልዲ ዘመሓላልፍ መንግስቲ ክንምስረት ስለ ዘይከኣልና ከኣ ንመን ሓቲትና ከም ንረኽቦ እንድዒ። ሕጂ’ውን ንደቂ ኣንስትዮ ካብ ድርብ ወጽዓ ከናግፋን ክቃለሳ መስዋእቲ ዝኾናን ዝኸፍላ ዘለዋን ‘ብሳላኽን፡ ኣብ ጎድኽን ኣለና! ኣጆኽን! ክንብል ከም ዘይከኣልና ዝክሓድ ኣይኮነን። ዝግብአን ምስጋና’ኳ ከይሃብናየን ከይዓርበና እንታይ ንግበር? ንሕልናና ዘዕግብ መልሲ ክንረብ ተስፋ ብምግባር ክሓልፎ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ናይ ሎሚ ገዲዱ’ምበር ክብረን ሞጎስን ደቂ ኣንስትዮ ሃገርና ክሸራረፍ ዝጀመረ ጸላእቲ ንሃገርና ክወሩ ካብ ዝጀመሩሉ ግዜ ኢዩ። ብግዜ ጣልያንን ኢትዮጵያ ኣሽንዃይ ካብ ድርብ ወጽዓ ንምንጋፍ ክቃለሳስ ይትረፍ ሃለዋተን’ውን ንሓደጋ ዝተሳጠሐ ኢዩ ዝነበረ። እዚ ከኣ ባእዳውያን ጸላእቲ ድእ እንታይከ ዘይገብሩ! ተባሂሉ። ሓሊፉ ከኣ። ግን ብዝኸፍአን ዝመረረን ትንፋስ ዝኸልእን ስቓይ ተተሊኡ። መሪቖም ዘፋነዉዎ ውላዶም ተሓዚሉ ዓዲ ዝኣተወ ጉጅለ ጠላማት ብሔቱዎ ሃገር መሬት። ህዝብና ናጽነት መጺኣ ኢሉ እናተሓጎሰ ከሎ፡ ብርሃን ክርኢ እናተተስፈወ ከሎ፡ መጻኢ ዕድሉ ጸልሚቱ። ናብ ደቂ ኣንስትዮ ዝወርድ ዘሎ ሓሳረ-መከራ ዝተዓጻጸፈ ኮይኑ። ብደቅኽን ኣሕዋትክን ኢና እናበሉ ጸላኢ’ኳ ዘይፈጸሞ ግፍዕን ስቓየን ይውስኽን ይዓብን ኣሎ። መኣስ ከም ዝውዳእ ከኣ ዝፈልጥ የለን። ህግደፋያን መሰል ደቂ ኣንስትዮ ረጊጾም የሳቕዩወን የዋርድወን የጥፍኡወን ከም ዘለዉ ክሓብኡዎን ከዓብጥዎን ንዓለም ከይተረፈ ገበን ከም ዘይፈጸሙ ከእምኑ ምፍታኖም ከኣ ዘሕዝዝን ዘሕፍርን ኢዩ። ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝውክላን ዝጣበቓን ከም ዘለዋ ኣምሲሎም፡ መጋሪ ክኾና ብማሕበር ዝወደቡወንን ብሽም ‘ሓማድአ’ ዘጠመቑወን ኣምሱሉታት፡ ኣብ ናይ ዓለም ኣደባባይ ተረኺበን፡ ብክብርቲ 8 መጋቢት መዓልቲ ብዓል ንዓለም ከይተረፈ ከደናግራ ምስግዳዶም ከኣ ይገድድ። ስለዚ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ካብ ድርብ ወጽዓ ምንጋፍ ጥራይ ዘይኮነ ነዚ ብሽመን ዝሽቅጥ ዘሎ ስርዓት ከቃልዓን ዕላምኡ ከፍሽላን ክቃለሳ ኢየን ተገዲደን ዘለዋ።
ስለዚ እዛ 8 መጋቢት 2017 ብዓለን ካብ ድርብ ወጽዓ ንምንጋፍ ጥራይ ዘይኮነ ነዚ ኩሉ ግፍዕታት ዘውርድ ዘሎ ኣረምኔ ስርዓት ናይ ምእላይ ዝተደራረበን ዝተሓላለኸን ቃልሲ ኢዩ ገጢሙወን ዘሎ። እዛ ብዓለን ከኣ ካብ ናይ ዓምስ ሎሚ ዘበን ዝሓሸትን ገለ ቁሩብ ናይ ዓወት ኣንፈት ዝረኣያ ኮይና! ክትሓልፍን ሕብረተሰብና ብተስፋ ኢዩ ዝጽበያ ዘሎ። ግን ከምቲ ‘ተመን ዝረአስ ብልሕጺ ተዳህለ’ ዝብሃል እዛ ክብርቲ ብዓለን ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝተራእየ መናውሒ ስልጣን ኢሳያስን መጸበቒ ዳስ ህግደፍን ኮይና ከይትሓልፍ ስግኣት ስለ ዘለዎ ከኣ ምዩቕ እናበለ ኢዩ ዝጽበያ ዘሎ። ዘካይዳኦ ቃልሲ ዕዉት ክኸውን ዝኽእል ከኣ ብቐዳምነት ክሳብ ሎሚ እንታይ ኣፍሪና፡ እንታይ ተማባጺዕና? ንቕድሚት ዲና ንድሕሪት ንጉዓዝ ዘለና? ዝነበረና ኣጥፊኣና ዶ ዓቂብና? ክሳብ መኣሲ ኢና በዚ ዝሓልየልና መሲሉ መሰልና ዝገፍፍን ህዝብና ዘጽንትን ዘሎ ኣረመኔ ስርዓት ክንታለልን ክንዕሾን ንነብር? ወዘተ… ንዝብሉ ሕቶታት ዘዕግብ መልሲ ምርካብ ኣድላዪ ኢዩ። ናይ ዓወት ኣንፈት ዝረኣየላ ብዓል ክትከውን ከኣ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ቃልሲ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ኩሉ ደላይ ፍትሒ ድጋፍ ዝሓትት’ዩ። ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምድንፋዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ዝሓንጸጾ ናይ ኤርትራውያን ምጥርናፍን መራሕቲ ምምራጽን ናብ ዝለዓለ ደረጃ ናይ ምስግጋር መዓልቲ ክትከውን ምምራጹን፡ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ጀርመን ከኣ “እዛ መዓልቲ እዚኣ ሰብኣዊ መሰልን ጾታዊ ማዕርነትን ብከመይ ይረጋገጽ ብዝብል ንናይ ሓባር ተርድኦ ከነጥሪ ትጽውዓና መዓልቲ ሰለ ዝኮነት ሎሚውን ኣብ ዛልባው ንክንራከብ ብኽብሪ ንጽውዕ፡” ብማለት ዝተገለጸን 8 መጋቢት 2017 ብዓል ደቂ ኣንስትዮ ናይ ዓወት ጩራ ዝርኣየላ ክትከውን ተኽእሎ ከም ዘሎ ዘመላኽት ኢዩ።
‘ጽቡቕ ግበር ንመን ንማንም፡’ ዝብል እምነትን ሰብኣውነትን ዝተላበሰ ህዝብና ንኹሉ ጽቡቕ ካብ ምግባር ሓሊፉ ብፍላይ ንጓል ኣንስተቲ ዝነበሮ ክብሪ ልዑል ምዃኑ ዘረጋግጽ በብወገና ካብ ቀዳሞት ዝሰማዕናዮን ዘዋህለናዮን መረዳእታታት ከም ዘሎ ዝስሓት ኣይኮነን። ዝጎደለ ብምምላእ ዝተጋገ ብምእራም ክትከታተሉዎ ተስፋ ብምግባር ብወገነይ ዘዋህለልኩዎን ዝዝክሮን ክጥቅስ። መሳፍንቲ ትግራይ ንሃገርና ዝወሩሉ ኣብ ዝነበረሉን እዋንን ወዲ ራእሲ ኣርኣያ ህዝብና ንወተሃደራቱ ዘገልግላ ኣዋልድ ከምጽኡ ምስ ኣዘዘ ብዝተፈጥረ ግጭት ንደጊያት ባህታ ደቂ ሓውቡኦም ዝርከቡዎም ሓሙሽተ ከም ዝሞቱን ክልተ ከም ዝቖሰሉን ይፍለጥ። ነዚ ምስ ሰምዑ ካብ ዝነበሩዎ መጺኦም፡ ንወዲ ራእሲ ክቐትሉዎ ምዃኖም ንህዝቦም ኣፍሊጦም፡ ተኸታቲሎም ይቐትሉዎ። ምስ ቐተሉዎ ከኣ፡ ‘እንተ ምቕጣን ባህታ ይቕጥን፡ ወዲ ንጉስ ክቐትል ዘይብል ዕጥንጥን፡… ጽባሕ ዝኸውን ኣይፈልጥን!’ ተባሂሉ ከም ዝተገጥመሎም ይንገር። ህዝቢ ከኣ ራእሲ ሕነ ወዶም ክፈድዩ ክወሩና ኢዮም ዝብል ስግኣት’ኳ እንተነበሮ ንሶም ግን ‘ወደይ ብጽጋቡ ኢዩ ዝመተ፡ ሞቱ ሞት ክልቢ ኢዩ፡ ስለዚ ሕነ ክፈዲ ዝብል ከይርከብ፡’ ዝብል ትእዛዝ ስለ ዘመሓላለፉ ዝሰዓበ ሓደጋ ኣይነበረን።
ደጊያት ባህታ ብግዜ ጣልያን ናይ ኣከለጉዛይ ሓላፊ ከለዉ ሓደ ላዕላዋይ ብዓል ስልጣን ካብ ዓዲ ጣልያን መጺኡ፡ ‘ካብ ብዓትን ቁርን ኣድሒና ኣብ ምዉቕ ገዛ ኣእቲናካ፡ ናብ ሹመት ኣብጺሕናካ፡ ስለዚ ካብ ህዝቢ ኣከለጉዛይ ካብ ሓደ ገዛ ሓንቲ ጓል ክተምጽኣልና ኣለካ። ህዝቢ ሓማሴንን ሰራየን ከኣ ከምጽኡ ተሰማሚዖም ኢዮም።’ ይብሎም። ንሶም ከኣ፡ ‘ንህዝበይ ደቅኻ ሃብ፡ ገብር ኣይብሎን ኢየ፡ ቃለይ ከኣ ሓንቲ ኢያ፡’ ዝብል ቃል ተዛሪቦም ንገዝኦም ይኸዱ። ብምሒር ሕርቃን ሎምስ ከኣ ብዘይ ምጻእ መጺኡኒ እናበሉ ንበይኖም እናተዛረቡ ግዛ ምስ ኣተዉ፡ ብዓልቲ እንድኦም ‘እንታይ ኮንኩም ሎሚ ክሳብ ክንድዚ ትጣርዑ! ይብልኦም።’ ይነግሩወን። ‘እሞ እንታይ ድኣ ክትገብሩ ሃቡዎም እምበር፡’ ይብላ። ንሶም ከኣ ትቕብል ኣቢሎም፡ ‘እሞ ብጓልኪ ክንጅምር!’ ይብሉ። ንሰን ከኣ፡ ‘እ-ታ ጓ-ለ-ይ!’ ኢለን ነዲረን ይዛረባ። ንሶም ከኣ፡ ‘እተን ካልኦት ከኣ ከማኺ፡ ‘እ-ታ ጓ-ለ-ይ! ዝብላ ኣዴታት ኣለወአን! ብማለት ይምልሱለን። ‘ኩለን ደቀይ ስለ ዝኾና ከኣ ንጣልያን ሎሚ ኣይህብ ጽባሕ ኣይህብ፡ ሓንቲ ኢያ ቃለይ ዝበልኩ፡’ ብማለት ከም ዝመለሱለን ይንገር። ጣልያን ሃገር ክወርስን ህዝቢ ከጥፍእን ከም ዝመጸ ስለ ዝተረድኡ ከኣ ክሳብ ዕለተ መቶም ኣንጻሩ ተቃልሶም። ካቲታኖ ሳንጎነቲ ንዝተባህለ ኣብ ሰገነይቲ ሓለቕኦም ዝነበረ ጣልያን ብኢዶም ከም ዝተሳህሉዎን ‘ባቤነ ባህታ ሓጎስ!’ እናበለ ክሳብ ዝጣራዕ ከም ዝገበሩዎን ይንገር። ድሕሪኡ ከኣ ኣብ ሓላይ ኣንጻር ጣልያን ተዋጊኦም ምስ ተሰውኡ ‘ባህታ ባህታ ሰገነይቲ፡ ኣንበሳ ዶ ትወልድ ሰበይቲ፡ ጎልጎል ሓላይ ይግበረልካ ሰቲ!’ ተባሂሉ ብህዝቦም ተደሪፈሎም።
እዚ ህዝቢ ኤርትራ ንጸላኢ ወገኑ ኣሕሊፉ ዘይህብን ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ዝለዓለ ክብሪ ዝነበሮን ዘለዎን ህይወቱ ዘሕልፈለን ከም ዝነበረ ኢዩ ታሪኽ ዘረጋግጽ። ነዚ ዘራጉድ ከኣ፡ ‘ህዝብና፣ ‘ጓልሲ ሓላፊ መገዲ ኢዩ ዋሕሳ! ዝብል ሕጊ ኔሩዎ፡’ ዝብል ዛንታ ካብ ስሞም ክዕቅቦ ዝመረጽኩ፡ ብዕድመ ዝደፍኡ ዝሰማዕኩዎ ከካፍለኩም። እዞም ኣቦ ካብቶም ብግዜ ጣልያን ቀሺ ካቶሊኽ ክኾኑ ብምስጢር ዝለዓለ ናይ ትምህርቲ ዕድል ዝረኸቡ ውሑዳት ኤርትራውያን ሓደ ኢዮም። ካብ ግዜ ጣልያን ጀሚሮም ብግዜ እንግሊዝን ኢትዮጵያን ብምምሕዳር ናይ ነዊሕ ዓመታት ኣገልግሎትን ልምድን ዝነበሮም ኮይኖም ጡረታ ድሕሪ ምውጽኦም ናብ እንዳ ቤት መጻሕፍቲ መሸጢ ዝነበሮ ፈታዊኦምን ፈታዊናን መጺኦም፡ ነቶም ኣብኡ ዝነበርናን ኣጸቢቖም ዝፈልጡናን ኣርባዕተ ሰባት ዘዕለሉና ኢዩ። ስለዚ ነዚ ሕጊ’ዚ መሰረት ብምግባር ክኸውን ኣለዎ ህዝብና ንጓል ኣንስተይቲ ከም ብሌን ዓይኑ ዝሕሉዋን ዘኽብራን ክብሃል’ውን ይከኣል’ዩ። ከምዚ ሎሚ ዘይኮነ ንጓለንስተይቲ ዝደፍር ኣዲኡ ዝረገመቶ እዩ ኔሩ። ኣብ ልቢ ነፍስ ወከፍ ‘ወይልኡ ዝደፍራ!’ ዝብል ኣዋጅ ዝተጻሕፈ’ዩ ዝመስል ኔሩ። ሙሉእ ሕብረተሰብ ከም ምድፋር ስለ ዝቑጸር ተንከስ ኢሉ ንጓል ኣንስተይቲ ጽንጽያ ዓይና ዘንፍረላ ኣይነበረን። ሰብኡት ብሓፍቶም እዮም ዝምሕሉ ዝነበሩ። ‘ኣነ ሓው እከሊት!’ ኢሉ ዝልዓል ጎበዝ መላሲ ኣይነበሮን። ህዝብና ንደቂ ኣንስትዮ ብዘይካኽን ዓዲ ኣይኹን! እናበለ ከም ዝምክሓለን ዘይፈልጥ’ውን የለን። ዕጣቐን ዘይፍታሕ፡ ጸኒዐን ዘጽንዓ፡ ሓቦ ዘስንቓ ምዃነን’ዩ ህዝብና ዝፈልጥ። ኣዴታትና ዋዕሮታት ኒሬን ዝኸምአን ዋዕሮታት ከኣ ይወልዳ ነረን። ብዙሓት ኣብነት ኮይነን ዝሓለፋ ኣዴታት ከም ዝነበራ ታሪኽ ዝምስክሮ ሓቂ’ዩ። ‘ኣነ ጓሉ!’ ኢለን እንተምሒለን ጥሒለን ከኣ፡ ኣኸለ። ኣብ ቅድመአን ዝጸንሕ ወይልኡ! ህዝብና ንጓል ኣንስተቲ፡ ኣደ ብዓል እከለ፡ ሓውቲ ብዓል እከለ፡ ብዝብል’ዩ ዘለልያን ዘኽብራን። ከምዚ ሎሚ ብጉብዝንኡ ተመኪሑ ወይ ሰብ ኣይረኣየንን ብማለት ምስክር ኣብ ዘይብሉ ንጓል ኣንስተይቲ ዝደፍር ብነብሱ ዝፈረደ እዩ። ንከባቢኡ ዘናውጽ ኣውያት እንተስምዐ’ውን ብጽጋቡ! እዚ’ኳ ክውሕዶ! እናበለ’ዩ ከም ኣርዮስ ዘውግዞ። ሕጊ እንዳባ ‘ጓል ቃላ’ዩ ምስክራ!’ ኢዩ ዝብል። ንጓል ዝዓመጸ ይግባይ ዘይብሉ ብዝሃበቶ ቃል’ዩ ፍርዱ ዝውዳእ። ሎሚኸ!?
ገለ ንቕሓተን ክብ ዘበላ፡ ኮርዐን ንህዝበን ዘኹርዓ፡ ‘ኣነ ጎበዝ ንስኻ ጎበዝ ንከባበር እንተዘየሎ መመገድና ኣለና!’ ብማለት ንመሰለን ደው ዝብላ ደቂ ኣንስትዮ’ውን ኣለዋ። ብኣንጻሩ ብህግደፍ ዝተሃመላ፡ ብጥቕሚ ዝዓወራን ዝተታሕዛን፡ ንደቂ ኣንስትዮ ዘግድዓን ኣለዋ። ደቀንን ኣሕዋተንን እናተሰዱ፡ ኣብ በረኻ ጠፊኦም! ኣብ ባሕሪ ጥሒሎም! እናሰምዓ ካብ ባሕሪ ተዘቑቑ ዝወጸ ሬሳ ደቀንን ኣሕዋተንን እናረኣያ፡ ነጸልአን ኣጻዕድይን ናብ ጓይላ ህግደፍ ዝጎያ መሕፈር ኣዴታት ከም ዘለዋ ብምርኣይን ምስማዕን ህዝቢ ይሓምም’ዩ ዘሎ። ስለዚ ንቕሓትክን ክብ ዝበለ፡ ኣእምሮኽን ብህግደፍ ዘይተሓጽበ፡ ሕልናኽን ዘይተሰልበ ኣብ ብዓል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ዝጥዕም ቦታታት ተረኺብክን ነተን ሓደራ ዝጠለማ ምስሊ ኣዴታት ዝተሰከማ ናብ ልበን ክምለሳ ምጽዓር ናባኽን ዝወደቕ ሓላፊነት ኢዩ። ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ክሒዶም ናብ ውሻጠኽን ተመለሳ፡ መኾስክን ሓዛ፡ ዝብሉ ብመቕርብክን ጀሚርክን ናብ ልቦም ክምለሱ ምዓድኦም። ነቶም ማዕረ ኣሕዋተን መስዋእቲ ከፊለን ናጽነት ዘምጽኣ ጀጋኑ ዝኽሕዱ፡ ባህልና ሂቡወን ዝነበረ ክብሪ’ኳ ዳርጋ ካብ ስሩ ምሕዮም ደርብዮም ብሽመንን ክብረንን ዝንግዱ ካብ ጽላለ ዝድሕኑሉ መዓልቲ ይሃቦም። ኣደ፡ ሓውቲ፡ ጓል ከም ዘይብሎም ናይ ካልኦት ኣዴታትን ኣዋልድን ምድፋር ስብእነት ዝመስሎምን ክፍክሩ ዝስምዑን ሰብ ክፉእ ግብሪ፡ ኣዴታቶም’ውን ብክልተ ኢደን መሬት እናጠፍጠፋ ይረግምኦም ከም ዘለዋ ከስቆርምን ግዜ ከለዎም ንህዝቦም ክኽሕሱን ምኸራ።
ብግዜ ገድሊ ደቂንስትዮ ኤርትራ ማዕረ ደቂ ተባእትዮ ኣብ ኩናት ተሰሊፈን ብዝኸፈለኦ መስዋእትን ብዘመዝገብኦ ዓወትን መሰረት መሰለን ንምኽባር ዓቢ ስጉምቲ ንቕድሚት’ዩ ተባሂሉ ይዝረበሉ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ። 30% ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት መንግስቲ ንደቂንስትዮ ዝተሓዝአ እዩ ተባሂሉ’ውን ኔሩ። ግን ጠላማት ቖጺዮሞ። ደቂንስትዮ ኤርትራን ማሕበረንን ንመናውሒ ስልጣን ኢሳያስን መጸበቒ ውራይ ህግደፍን ኮይነን። ዕላምአን ስሒተን ኣብ ነንሕድሕደን ምንቛት ክዓርበን ህግደፍ ዘይምሃዞ ተንኮል የለን። እዚ ኣረመኔ ስርዓት ማሕበር ደቂስትዮ ‘ሃመደአ’ ንመናውሒ ስልጣኑ ይጥቀመሉ ከም ዘሎ ተግባሩ’ዩ ምስክሩ። መጋብሪያኡ ዝኾና ከኣ ምሕረት የውርደለን።
ነቶም ንደቂ ኣንስትዮ ከም ዘየሕዋቶም ዝርእዩ ስምዕታ ዘመሓላልፍ ካልእ መለበሚ ዝኸውን’ውን ኣሎ። ‘ጓልሲ! ዝወለዳ ወሊዱዋ’ሎ ዘይወለዳ ከኣ ኣብ ዝባኑ ኣላ!’ ዝብል። ትርጉሙ ከኣ ዝወለደ ወሊዱዋ’ሎ። ዘይወለደ ከኣ ናይ መዓልቲ ጉዳይ እዩ’ምበር ክወልዳ እዩ። ስለዚ እቶም ጓለንስተይቲ፣ ኣደ፡ ውላድ ሓፍቲ፡ ምዃና ዘንጊዖም ንደቂ ኣንስትዮ ዘጋፍዑ ውይልኹም! ‘ኢድ ጸናሒት ሸናሒት! ምዃኑ ኣይትዘንግዑ! ዝብል። ናብተን ከም ብሌን ዓይኖም ዝርእዩወን፡ ኣሓንቂቖም ዘዕበዩወን ኣዋልዶም ጥራይ ዘይኮነ ናብ ኩሉ ክመሓላለፍ ዝኽእል ክፉእ ትምህርቲ ምዃኑ ዘገንዝብ። ነቶም ኣብ 21 ክፍለ ዘበን እናነበሩ፡ መሰለን ከኽብሩን ክሕሉዉን ዝግብኦም ከም ጓል በረኻ ዝሃድኑወን ጨካናት ካብ ክፉእ ግብሮም ክቑጠቡ ዘተሓሳስብ። ብግዚያዊ ስልጣን ወይ ሃብቲ ዝሓበጠ ልቦም ናብ ንቡር ዝምልስ።
ደቂ ኣንስትዮ ነዚ መሪር ቃንዛ ክሳብ ሎሚ ከቃልዕኦን ክዛረባሉን ዘይምኽኣለን ኢዩ ከኣ ንቃንዝአን ዘጋድዶ ዘሎ። ስለዚ ኩሉ በብወገኑ ዝፍጸም ገበን ንምቕላዕ ክጽዕር ይግባእ። ቁሩብ ፍኹስ እንተበለለይ ብግዜ ደርግ ተፈጺሙ ክብሃል ዝሰማዕኩዎን ክዝክሮ ከለኹ ዘቑስለንን ዛንታ ከካፍለኩም። ራባዓይተን ጎርዞ ጓል ዘላተን ኣንስቲ ምስይ ምስ በለ ካብ ዕዳጋ ክምለሳ ከለዋ ጦር ሰራዊት ደው የብሉወን። ጽንሕ ኢሎም ነታ ጎርዞ ይወስዱዋ። ዝተረፋ ሰለስተ ክቐትሉዋ ድዮም ክምሕሩዋ እናበላ ኣብታ ዝነበራኣ ፈዚዘን ይጽበያ። ንዝተወሰነ ስዓታት ኣጽኒሖም ይመልሱዋ። ብህይወት ተመሊሳ ምስ ተሓወሰተን ዝዛረብኦ ጠፊኡወን ንዓደን ይኸዳ። ንሳ ኣይተዛረበት ንሳተን ኣይሓተታ።
ካልእ ሓንቲ ዮርዳኖስ ሃይለሚካኤል ትብሃል ክብርቲ ጓልናን ሓፍትናን ምስ ራድዮ ኣሰና ዘካየደቶ ቃል-መሕተት ብኣሰና ራድዮ ቀሪቡ ዝነበረ እንደገና እንተ ዝቐርብ መምሃርን መለበምን ክኸውን ምከኣለ። ተመሳሳሊ ግፍዕታት ኣብ ብዙሓት ካልኦት ከም ዝበጽሐ’ውን ጥርጥር ከም ዘይብላን ንድሕሪ ሕጂ ከይድገም ብማለት ከም ዘቕረበቶ ኢያ ትገልጽ። ካብ ታሪኽ ህይወታ ክመሃራ ብማለት’ያ ዕድል ዝኸፈተትለን። ካብ ተመሳሳሊ ግፍዕን ቃንዛን ነብሰን ክፍውሳ ዝእኽላሉ ብልሓት ክፈጥራ’ያ ዝዓደመተን። ውሽጣዊ ቃንዛ ምዕባጥ ሕማም ዝውስኽ ምዃኑ’ያ ገሊጻ። ታሪኽ ህይወታ ከም ቀዋሚ ሓወልትን ክፉት መጽሓፍን ኮይኑ መምሃሪ ክኸውን’ያ ኣወፍያ። ዮርዳኖስ ትሕቲ ዕድመ ከላ ኣብ ገድሊ ምስ ኤልሳ ሞጎስ ትብሃል ትሕቲ ዓሰርተ ዓመት ቆልዑ ከለዋ ከም ዝተሰለፋ፡ በቶም ክከናኸንወን ዝግባኦም ነባራት ተጋደልቲ ክጽመምኦ ዘይከኣላ ምግሃስን ካልእን ግፍዕታት ይወረደን ከም ዝነበረ ገሊጻ። ልባ ክፉት መጽሓፍ ጌራ ብምውፋይን ንህዝባ ዓው ኢላ ብምዝራብን ክትምህርን ክትመክርን ምሕሳባ ልዑል ምስጋና ይግብኣ። ከምቲ ዝሓሰበቶ ክሰምረላ ከኣ ናይ ኩሉ ሕብረተሰብ ጽቡቕ ትምኒት እዩ። ጻዕራ ሰሚሩ ብህይወታ ከላ ፍረ ጻምኣ ክትሓፍስ ብተስፋ ዝጽበዮ እዩ።
ናይ ባህልና ተጽዕኖ ከቢድ ስለዝኾነ ጓል ኣንስተይቲ ደፊራ ተበደለ ተዓሚጸ ክትብል እይትደፍር’ያ። ሳዕቤኑ ስለ ዝኸፍኣ። ሕብረተሰብና ‘ንስኺ ገጽ እንተ ዘይተርእዪዮዶ ከምኡ ጌሩ!’ ብማለት’ዩ ዝመዓታ። ክትጻወሮ ዘይትኽእል ቆዮቓ’ዩ ዝወርዳ። ክንዲ ሓገዝን ሓልዮትን ተመሊሱ’ዩ ሕብረተሰብና ዝስልበጣ። እንተተዛሪባ ዝገደደ ተነጽሎን ወርደትን ስለ ዝስዕባ ዝወረዳ ጼራ ክትነብር’ያ ትመርጽ። ኣይትፍረድ ከይፍረደካ ከም ዝብሃል ከኣ ካብቲ ክእረም ዘለዎ ጎዳኢ ባህሊ ሓደ እዩ ብምባል ምሕላፉ ዝሓሸ እዩ። ስለዚ እዩ ከኣ ናይ ደቂኣንስትዮ ወጽዓን ቃልስን ድርብ’ዩ ዝብሃል። ሓደ ናይ 8 መጋቢት ብዓል ደቂ ኣንስትዮ ምኽባር ዕላማ ካብዚ ጎዳኢ ባህሊ ተጽዕኖ ንምንጋፍ ምቅላስ’ዩ። ዘደንጹን ዘጉህን ከኣ ምስ ሕልንኦም ዝተፋትሑ፡ ሕፍረታት ዘይብሎም፡ ፍጮ ሕብረተሰብ ዝኾኑ፡ ብስልጣኖም ዝምክሑ ህግደፋያን ምህላዎም ኢዩ። ክሳብ ዘዕግሶም ዝረኽቡ ከኣ ዘይጸረዩ ዝራብዓት ኮይኖም’ዮም ዝነብሩ። ሕብረተሰብና ነዚኦም ንምጽራይ ከቢድ ዕማም’ዩ ዝጽበዮ ዘሎ።
ህዝባዊ ግንባር ዓዲ ምስ ኣተውን ናብ ህግደፍ ምስተለወጠን ኣባላቱ ኣብ በረኻ ዝፍጽሙዎ ዝነበሩ ግፍዒ ምፍጻም ከም ከይዘየቋረጹ ብብመዓልቲ ዝስማዕ ጉድ ኢዩ። ብዙሓት ብስልጣኖም ተመኪሖም ናብ ደቂ ኣንስትዮ ዘውርድዎ ግፍዒ ማእለያ የብሉን። ኣብ ገዝአን ሓንቂቐን ዝዓበያ ኣዴታት ኣሓትን ደቅናን ኣብ ኢድ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ፡ ፍጥረቶም ዝኸሓዱ ጨካናት ወዲቐን መጻወቲ ገፋዕቲ ይኾና ኣለዋ ማለት’ዩ። ወዲሰብ ዝመሓደረሉ ሕጊ ከም ዘሎ ዝዘንግዑን ዝኽሕዱን ናይ ኣራዊት ባህሪ ዝተላበሱን ክኾኑ ኣለዎም ዘየብል’ውን ኣይኮነን። ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ከኣ ብኸመይ ኣብ ከምዚኦም ዝበሉ ዝበሓቱዎ ሃገር ኮይነን መሰለን ንምኽባርን ክቃለሳን ካብ ድርብ ወጽዓ ክናገፋን ከም ዝኽእላን እንድዒ። ግን እዞም ናብ ደቂ ኣንስትዮ ኣሓቶም ግፍዒ ፈጺሞም ዝጅሃሩን ዝምክሑን ከምቲ ‘ክምካሕ ክምካሕ ኣብዛ ርእሰይ ካሕ፡’ ዝብሃል ናይ ግዜ ጉዳይ ኢዩ’ምበር ተውጢጦም ናብ ሕጊ ዝቐርቡሉ መዓልቲ ርሑቕ ኣይኮነን። ህዝብና ክጥርነፍን ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ንምዕዋት ምስአን ሓቢሩ እንተተሰሊፉ ዘይዕወታሉ ምኽንያት የለን። ናይ ሎሚ ዘበት 8 መጋቢት 2017 ብዓል ደቂ ኣንስትዮ ከኣ ብናይ ደለይቲ ፍትሒ ዘይተሓለለ ጻዕርን ድኻምን ናይ ዓወት ጮራ ዝረኣየላ ኮይና ክትሓልፍ ተኽእሎ ከም ዘሎ ኩነታት ዘመላኽት ኢዩ። እዚ ቃልሲ’ዚ ግን ብቐዳምነት ነተን ንቕሓተን ክብ ከብላ ዝኸኣላ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን ዝምልከት ምዃኑ ተገንዚበን፡ ነተን መጋበሪ ህግደፍ ዝኾና ዘለዋ ኣሓተን ምዕደን፡ ጥዋፈን ኣብሪሀን ንቃልሰን ክመርሓ ኣለወን። ንቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕንቅፋ ዘለዋ ከኣ ናብ ልበን ተመሊሰን ምስ ኣሓተን ዝስለፋሉ መዓልቲ ይሃበን።
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ
ምስሉ ተኪኤ 2 መጋቢት 2017


text:
እቲ ብዙሕ ዘፍቅር ብዙሕ ኃጢኣት ይሕደገሉ
ሓደ ካብ ፈሪሳውያን ንኢየሱስ ምስኡ ኺበልዕ ሓተቶ። ናብ ገዝኡ አትዩ ድማ አብ መአዲ ተቐመጠ። አንሆ አብቲ ዓዲ ሓንቲ ኃጥእ ሰበይቲ ነበረት፤ አብ አንዳ አቲ ፈሪሳዊ አብ መአዲ ምቕማጡ ምስ ፈለጠት ድማ ቕዱይ ቕብኢ ዝመልኦ ብአልባስጥሮስ ዝተሰርሐ ብልቓጥ አብምጽአት። ብድኅሪኡ አብ ጥቓ አግሩ ኾይና አናበኸየት በቲ ንብዓታ አግሩ ክተጠልቅዮ ጀመረት፡ ብጸግሪ ራእሳ እናደረዘት እግሩ ትስዕም፤ ቅዱይ ቅብኢውን ትቐብኦ ነበረት።
እቲ ዝጸውዖ ፈሪሳዊ ድማ ነዚ ርአዩ፤ “አዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ አዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ኢሉ ብልቡ ሓሰበ። ኢየሱስ ከአ “ ስምዖን ዝብለካ አሎኒ” በሎ፤ ንሱ ኸአ “ መምህር ተዛረብ በሎ፤ ንሓደ መለቕሒ ኽልተ ሰብ ዕዳ ነበርዎ፡ አብቲ ሓደ ሓሙሽተ ሚእቲ፡ አብቲ ሓደ ድማ ሓምሳ ዲናር ነበሮ። ዚፈዲዩዎ ስለዝሰአኑ ግና ንኽሊቲኦም ሓደገሎም። ካብአቶም አቲ አዝዩ ዜፍቅሮም መኖም ኢዩ፧ ስምዖን ከአ “ ንአይሲ እቲ ብዙሕ ዝተኃድገሉ ይመስለኒ” ኢሉ መለሰ፡ ኢየሱስ ከአ “ ቅኑዕ ፈረድካ” በሎ።
ሽዑ ናብታ ሰበይቲ ግልጽ ኢሉ ንስምዖን ከምዚ በሎ፤ “ነዛ ሰበይቲ እዚአስ ትርእያዶ አሎኻ፧ ናብ ቤትካ አትየ ንእግረይ እካ ማይ አይሃብካንን፧ አዚአ ግና ብንብዓታ አእጋረይ አጠልቀየት፡ ብጸግሪ ርእሳውን ደረዘት። ንስኻ አይተሳለምካንን፡ አዚአ ግና ካብ ዝአቱ ጀሚራ አእጋረይ ካብ ምስዓም አየቃረጸትን። ንስኻ ርእሰይ ብዘይቲ አይቀባእካንን፤ አዚአ ግና አእጋረይ ብቕዱይ ቅብኢ ቐብአት። ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ።
እቲ ሒደት ዚሕደገሉ ግና ሒደት እዩ ዘፍቅር። ንእአ ድማ ፡ “ ኃጢአትኪ ተኃዲጉልኪ ኢዩ በላ። አቶም ምስኡ አብ መአዲ ተቀሚጦም ዝነበሩ ኸአ ብልቦም፡ “ እዚ ኃጢአት ኪኃድግ ዚኸእልስ መን ኮን ኮይኑ እዩ፧” ኢሎም ሓሰቡ። ንሱ ግና ነታ ሰበይቲ “ እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ። “ፈሪሳውያን መሲሕ ምስ መጸ፣ ንሓጥኣን ኣጥፊኡ፣ ንጻድቃንን ቅዱስንን ሓዲሽ መንግስቲ ኣምላኽ ከም ዘቅውም ይኣምኑን ይምህሩን ነይሮም። ኢየሱስ ግና “ንሓኪም ሕሙማት እምበር ጥዑያት ኣየድልይዎን ኢዮም” ይብል። ንኢየሱስ ዘድልይዎ ኣነን ንስኹምን ኢና። ግና ብእምነት ናብኡ ክንቀርብ የድሊ። አነ ንጥዑያት ኪጽወዕ አይመጻኹን አንታይ ደአ ንሕሙማት… ዝብል ተልእኾ አምላኽ አብዚ ብግሊጺ ንረኽቦ።
ኢየሱስ ብስምዖን ተዓዲሙ አብ ገዝኡ ንኽምገብ አይነጽግን ድልውነቱ ይገልጽ። ብፍላይ ነቶም ንቃላቱን ምሕረቱን ዝጸምኡ ፍጡራት። ካብ ኩሉ ፍርዲ ነጻ ኮይኑ ይቀርብርና፡፤ ናይዚ ምስክርነት:- ምስ ሓጢአተኛታት ይበልዕን ይሰትንአብ ገዛ ናይ ማቴዎስ ይአቱ: ገዛ ናይ ዘካሪያስ: ገዛ ማርታን ማሪያምን: ነታ አብ ዙሙት ዝተረኽበት ሰበይቲ ይምሕር . . . ተጋባራት ናይ ወዲሰብ ብዘየገዲስ ብዘይ ፍልልይ ምሕረት ይአዝዝ።
ነቲ ዝሰብኮ ብተግባር አብ መንጎ አሕዛብ ብተአምራት ይፍጽም። አብዚ ግዜ ኢዩ አምበአር ብዘይተጸበይዎ መገዲ አዛ ሰበይቲ አብ መንጎኦም ትርከብ። ብሓቂ ብትብዓት ከአ ሓደ ዘይተጸበይዎ ትገቢር፡ ብትሕትና አብ አግሪ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብምብርካክ ትበኪን ትነብዕን ብንብዓታ ድማ አግሪ መድኃኒና ተጠልቂ፥ ብጸግራ ረእሳ ድማ ትደርዝ። አዚ ብኽያትን ንብዓትን ግና ውሽጣዊ መለኽቲ ነበሮ።
ቅዱስ አምብሮዝዮስ ብዛዕባ አዚ ክዛረብ ከሎ፡ ከምዚ ይብል” አብ ቤተክርስቲያን ማይን ንብዓትን አሎ፤ ማለት ናይ ጥምቀት ማይን፡ ናይ ንስሓ፡ ጣዕሳ ንብዓትን። በዚ ቅዱስን – እምነትን ዝመልኦ ተግባር፤ ድኻምነታ ትግልጽት: ንስሓ ምሕረትን ዕርቅን ምስ አምላኻ ትሓትት::
ሓጥአትካ ምፍላጥን ምቅባልን ንምሕረት አምላኽ ንምቅባል ቁሩብ ምካን ማለት ኢዩ:: በዚ ድማ ንሕይወትካ ሓድሽ ምዕራፍ ምኽፋት ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ እዛ ሰብ እዚአ ብስጋ እካ ህልውቲ እንተነበረት ብመንፈስ ግና ምውቲ ነበረት። ናይቲ ጥፉእ ወዲውን ክንዝክር ንኽእል: ክምለስ ከሎ ገና ርሑቅ ከሎ ወዱ ከም ዝኾነ የለልዮ። ወንጌል “ረአዮ እሞ ራሕርሓሉ” ይብለና። ቀጺሉ “ስብሕቲ ላም ኣምጺእኹም ሕረዱ፡ ንብላዕ ንተሐጐስ። ምኽንያቱ እዚ ወደይ ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፡ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ ኢዩ” ይብል። ካብ እግዚአብሔር ሪሒቃ ነበረት። ሕይወት አይነበራን .. ሕይወት ክትረክብ ምስ አምላኻ ክትዕረቕ ነበራ፡ ናብ ንስሓ ክትምለስ ነበራ። “ ግናኸ እቲ ብምሕረት ሃብታም ዝኾነ አምላኽ ምእንቲ እታ ብአአ ገይሩ ዘፍቀረና ዓባይ ፍቕሩ፡ ንአና፤ ብበደልና ምውታት እካ እንተነበርና ምስ ክርስቶስ ሕያዋን ገበረና። ኤፌ. 2፡4-5 ንገዛእ ርእስኻ “ተጋግየ” ኢልካ ምውቃስ የዲሊ። በደሉ ዚፈልጥ ጥራይ’ዩ ንጌጋ መገዲ ሓዲጉ ናብ ቅኑዕ ዘምርሕ። አብቲ ምሕረት አምላኽ ዘስተማቀርናሉን ዝተቀብልናሉን ንኹላትና ሓደ ሓድሽ ሕይወት፤ መገዲ ይኽፈተልና።
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ በቲ ተግባር ናይታ ሰበይቲ ከይተገረመ ሱቅ ይብላ ኩሉ ንኽትፍጽም ይቅበላ። ካብዚ ጀሚራ ሕይወታ ይልወጥ፤ ነጻ ትኸውን፡ ሓድሽ ሕይወት ብሓጎስን ተስፋን ትጅምር:: ስምዖን ግና በዚ ይዕንቀፍ … ምስ ሰበይቲ ብምዝራቡ እሞ ኸአ ምስ ሓንቲ ኃጢአተኛ “አዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ አዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ስለዚ ነዛ ሰበይቲ ይፈርዳ፤ ይኹንና፡ አዚ እቲ አብ መዓልታዊ ህይወትና አንገብሮ እንፍጽሞን ተግባር ኢዩ።
– ክንደይ ኢና ነሕዋትና እንፈርድ፧
– ክንደይ ኢና ልባትና ነሕዋትና ካብ ኩሉ አራአእያናን አተሓሳስባናን ወጺና ብዓይኒ ፍቅሪ አንጥምት፧
መድኅኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ግና ልቢ ወዲ ሰብ ዝምርምርን፤ ነዚ ሓሳባት ናይ ስምዖን ይበጽሖ።
“ ስምዖን ዝብለካ አሎኒ” በሎ፤ ንሱ ኸአ “ መምህር ተዛረብ በሎ፤
ንሓደ መለቕሒ ኽልተ ሰብ ዕዳ ነበርዎ፡ አብቲ ሓደ ሓሙሽተ ሚእቲ፡ አብቲ ሓደ ድማ ሓምሳ ዲናር ነበሮ። ዚፈዲዩዎ ስለዝሰአኑ ግና ንኽሊቲኦም ሓደገሎም። ካብአቶም አቲ አዝዩ ዜፍቅሮም መኖም ኢዩ፧ ስምዖን ከአ “ ንአይሲ እቲ ብዙሕ ዝተኃድገሉ ይመስለኒ” ኢሉ መለሰ፡ ኢየሱስ ከአ “ ቅኑዕ ፈረድካ” በሎ።
አብዚ ነቲ ፈሪሳዊን ኢታ ሰበይትን ብሓደ ዓይኒ ይሪኦም፤ አብ ቅድሚ አምላክ ኩሎም ሓጢአተኛታት ምኻኖም ይገልጽ። ክሊቲኦም ብማዕረ ምሕረት አምላክ ከምዘድሊዮም ይገልጽ። አዛ ሰበይቲ ብልቢ አብ አግሪ አምላኽ ትወድቅ ምሕረት አምላኽ ንምሕታትን ምቅባልን፤ ብዙሕ ድማ ተፍቅር። ብዙሕ ኃጢአት ድማ ይሕደገላ።
ስለዚ ከምቲ አቀዲምና ዝበልናዮ ንሕናውን ከምዛ ሰበይቲ እዚ ብኃጢአትናን ድኻምነትናን ምስ እንቕበልን እንአምንን: አብ ሕይወትና ክርስቶስ ንኽአቱ ነፍቅድ። ካብቲ ልዑል ጎይታ ምሕረት ንኽንቅበል መገዲ ንኸፍት።
አብዚ ከአ እቲ ናትና ስራሕ ይፍጸም:: ብሰላም ኪድ/ዲ – እምነትካ/ኪ አድሒናትካ/ኪ ዝብል ቃል ከአ ንሰምዕ፡ ምኽንያቱ ሓያል ደፋር በዓል እምነት ኮይንካ ወይ ኮይንኪ ስለዝተረከብኪ: ልብኪ ወይ ልብኻ ንክርስቶስ ስለዝኸፈትካ . . ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ። እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ።
ስለዚ ኣምላኽ ክሳብ ክንደይ ርሕሩሕ: ፈቃር: መሓሪ-ኣቦ ምኻኑ፤ ንሓጥአን ዝምሕርን ዘፍቅርን እምበር: ንሓጥአን ዝጸልእን ዝቀጽዕን ከም ዘይኮነ ንተዓዘብቱን ሰማዕቱን የረድእ።
እታ ደም ዝፈሳ ዝነበረት ሰብይቲ ፡ ናብ ኩሎም ሓኻይም ከይዳ ገንዘባ ወዲአ፣ ነዛ ሰብ እዚኣ ብሰብኣዊ መገዲ፣ ሞት እንተ ዘይኮኑ ዝኾነ ተስፋ ኣብዘይነበረሉ ግዜ፥ ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እናነበረት፣ ንሓጥአንን ተቀበልቲ ቀረጽን ዝቅበልን፣ ምስኦም ሕውነትን ዕርክነትን ዝፈጥር .. ኢየሱስ ምስ ረኣየት፣ ከምቲ ወንጌል ዝብለና ኸኣ ብውሽጣ ጫፍ ክዳኑ ጥራይ እንተ ተንኪየ ክሓዊ ኢየ ትብል። “ኣጆኺ ጓለይ መዓረይ እምነትኪ ኣሕውያትኪ” ብኻልእ ኣዘራርባ ኢየሱስ ሎሚውን ንሕና ምስ ኩሉ ቁስልናን ሓጢአትናን ብእምነት ናብኡ ክንቀርብ የተባብዓና።
ንኢየሱስ ብእምነት ክንትንክፎ ከሎና፣ ናይ ኢየሱስ ንጽሕናን ፈዋሲን ሓይልን ናባና ይሓልፍ፣ ዘንጽሕን ዝፍውሰን ሕይሊ። ንኣምላኽ ምቅባልን ናብ ኣምላኽ ምቅራብን ኢዩ ካብ ሓጢኣትና ዘንጽሓናን ካብ ሕማምና ዘሕውየናን። ምኽንያቱ ንኢየሱስ ዘድልይዎ ሓጥኣን ደኣምበር ጻድቃን ኣይኮኑን። ንኢየሱስ ዘድልይዎ ኣነን ንስኹምን ኢና።
ስለዚ አብቲ ሓጢአት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ። ምኽንያቱ ናብ ምሕረትን ንስሓን ንኽመልሰና: አብቲ ሕማም ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ክፍውሰና: አብቲ ውድቀት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ከተሰአና።
እዚ ማለት ንክርስቶስ አብቲ ንደኽመሉ ብፍሉይ መገዲ ንረክቦ፤ ቁዱስ ጳውሎስ ናብ ሰብ ቆሮንጦስ አብቲ ካልአይ መለኽቱ ምዕራፍ 12፡9 ከምዚ ይብል “ ንሱ ከአ ኃይለይ አብ ድኻም ኢዩ ዝግለጽ አሞ፡ ጸጋይ ይአኽለካ” በለኒ። ስለዚ ኃይሊ ክርስቶስ አብ ልዕለይ ምእንቲ ኺኃድር ፡ ብብዙኅ ታሕጋስ ብድኻመይ ክምካሕ እየ። ‘ እምበአር እቲ ንጎይታ ዘሕጉሶ እንታይ ከም ዝኾነ መርምሩ” ኤፌ. 5:10
ስለዚ ከምቲ መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ነቲ ኩሉ ዚነበሮ ክብሪ ገዲፉ ገዛእ ርእሱ ኣሕሊፉ ዚሃበ ንሕናውን ነቲ ኩሉ ኣባና ዘሎ ክፍኣት፡ ሕመቕ ጉድልነት ክንቀትሎ ክንመውት ኣለና ምእንቲ ዳሕራይ ክነብር። እግዚብሔር ነዚ ይሃግዘና! አሜን።
እግዚኣብሔር ስለ ኩሉ ነገር ዝተባረኸ ይኹን! ኣሜን::
አባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
I am bringing this matter to the attention of readers because I want people to give freely their opinion whether this issue is of any interest to the public other than to those self-appointed human right campaigners actively involved in power struggle and corrupt practices- such as in accusing and blackmailing each other.
Mdre Bahri!
ንወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ተገፍዑልና!
ቅሉዕ መልእኽቲ ንኹሎም ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ
ንሕና ዳንኤል ረዘነ፣ ሜሮን እስቲፋኖስን ሰላም ኪዳነን ዝተበሃልና ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፡ ነዚ ቅሉዕ መልእኽቲ’ዚ ብመልክዕ ሓባራዊ መግለጺ፡ “ንወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ተገፍዑልና!” ብዝብል ተሪር ጻውዒትን ምሕጽንታን፡ ናብ ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ነቕርብ ኣለና።
ነዚ መግለጺ እዚ በዚ ሕጂ ቀሪብዎ ዘሎ ኣቀራርባ ነውጽኦ ምህላውና፡ ንዓና ንባዕልና ዝስመዓና ዘሎ መሪር ሓዘን ወሰን የብሉን። እንተኾነ ግን፡ ካብዚ ዝሓሸ ፍታሕ ስለ ዝሰኣና ጥራይ ነዚ ተፊሩና ዘሎ እንኮ ኣማራጺ ክንወስድ ከም እተገደድና፡ ኩሎም ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ክርድኡልና ንምሕጸን።
ብርግጽ፡ ኣብ ጽባሕ ናይቲ ብዕለት 26 ሰነ 2015 ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ጀኔቫ ዝጨበጥናዮ ናይ ሓባር ኣንጻባራቒ ዓወት፡ ነዚ መግለጺ እዚ ነውጽእ ምህላውና፡ ኣዝዩ መሪር ተሞክሮ ምዃኑ ክንሓብእ ኣይንኽእልን። እንተኾነ ግን፡ ልቢ ምዕባይ ዝመንቀሊኡ ናይ ነዊሕ እዋን ስቕታና ናብዚ ሕጂ በጺሕናዮ ዘለና መሪር ተሞክሮ ኣብጺሑና ምህላዉ ብዕምቆት ድሕሪ ምምዛን፡ ነዚ ዝስዕብ ጉዳይ ናብ መጋባኣያ ህዝባዊ ርእይቶ (court of public opinion) ከነቕርብ ተገዲድና ኣለና።
ቀንዲ መንቀሊ ጉዳይና፡ ኣብ ልዕሊ ነፍሲ ወከፍና ብወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ኣብ ዝተፈለላየ እዋንን ብዝተፈላለየ መልክዕን፡ ብግሁድን ዘይግሁድን ኣገባባት፡ ክካየድ ዝጸነሐ ኣዝዩ ተመሳሳሊ መጥቃዕትታትን ተጻብኦታትን፡ ካብ ዝግብኦ ንላዕሊ ስለ ዝኸደ፡ ድሕሪ ደጊም ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝገበርናዮ “ልቢ ምዕባይ” ብዝብል ዘየዐወትና ኣካይዳ ሸፋፊንናዮ ክንሰግርን ክንቅጽልን ኣብ ዘይንኽእለሉ ደረጃ ስለ ዝበጻሕና ኢና። ተገዲድና ኣብ ቃልዕ ወጺና ንዛረብ ኣለና። “ናይ ቃልሲ ብጸይትና’ያ’ሞ፡ ምስ ግዜስ ልቢ ትገብር ትኸውን ግዲ፡ እተዘይገበረት ድማ እቲ ጉዳይ ግዜ በሊዑ ይዓርፍ ይኸውን” ኢልና ዘርኣናዮ ናይ ነዊሕ እዋን ዓቕልን ትዕግስትን ተጸንቂቑና። ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣምታት፡ ከስምዑዋ ይኽእሉ እዮም ኢልና ዝተዛረብናዮም ሰባት፡ ብዝተፈላለየ መገዲ ተዛሪቦማ ከብቅዑ፡ ኣዝዩ ፍሉይ ተጻባኢ ባህርያታ ክንዲ ዝግታእ መመሊሱ ስለ ዝገደደ፡ እነሆ ነዚ ቅሉዕ መልእኽቲ እዚ ንጽሕፍ ኣለና።
ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣምታት፡ ብዝተፈላለየ ኣገባባት፡ ከከም ውልቃዊ ተሞሮክናን ጉዳያትናን ስምናን ጽቡቕ ስነ-ምግባርናን ከተነውርን ከተጸየፍን ብግሁድን ዘይግሁድን ኣገባባት፡ ኣብ ሞንጎ ፈትውትናን መሳርሕትናን፡ ብሁልን ዘይብሁልን ወረታት ከም ዝላኻዕ ብምግባር ወይ ባዕላ ብምልኻዕ፡ ብዝተፈላለየ ኣገባባት፡ ብዙሕ ኣጥቂዓትናን ኣሰኪሓትናን ኢያ። እቲ ኣብ ልዕሊ ነፍሲ ወከፍና ብዝተፈላለየ መገዲ ዝፈጸመቶ በደላት ኣዝዩ ተመሳሳልን ሓደ ዓይነት መንቀልን ስለ ዘለዎ ኢና ድማ ብሓባር ኮይንና ዓገብ በሉልና ክንብል ዝወሰንና።
ክሳብ ሕጂ ኣብ ኢድና ኣትዩ ብዘሎ መርትዖታት መሰረት፡ ኣብ ሕጋዊ መጋባኣያ ከይተረፈ ቀሪብና ክንምጉተሉን ክንረትዓሉን ዘኽእለና ሰረት ከም ዘለና ዘይንዝንግዖ’ኳ እንተኾነ፡ እዚ ኣማራጺ እዚ ብሕጂ ምስ እተርእዮ ጠባያት ተዛሚዱ ዝኸይድ፡ ከመይነቱ ድማ ከከም ኣድላይነት ምስ ግዜን ኩነታትን እንዳመዘናዮ ንኸይድ ጉዳይ እዩ። ንግዚኡ ግን፡ ግቡእ ፍርዳዊ መስርሕ ናይ ምጥቃም መሰልና ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ በቲ ሕጂ ይጥዕመና ዝበልናዮ ኣገባብ፡ ጉዳይ ኤልሳ ጭሩም ናብ መጋባኣያ ህዝባዊ ርእይቶ (court of public opinion) ከንቕርቦ ወሲንና።
ክስና ጭቡጥን ጥሉልን ዘረባ መታን ክኸውን፡ ዕለትን ቦታን ትሕዝቶ ዘረባታትን እንዳጠቐስና፡ ብጭቡጥ ኢድ ኤልሳ ጭሩም ኣለዎ ኢልና ዝኣመንናሉን ዘረገጋጸናዮን ናይ ተጻብኦ ኣብነታት ጥራይ ክንጠቅስ ኢና። እቲ እልቢ ዘይብሉ ካልእ ናይ ተጻብኦ ኣብነታት፡ ንኸመይነት ኣጠቓቕማ ምንጭታት ሓበሬታና ኣብ ግምት ብምእታው፡ ብፍላይ ድማ ገለ-ገለ ሓበርትና ንግዚኡ ኣስማቶም ብጽኑዕ ክዕቀበሎም ብዝሓተቱና መሰረት፡ ዓቂብናዮ ክንጸንሕ ንመርጽ። ዘድሊ ሕጋዊ መስርሕ ዝጠልቦ ኩነታት ምስ ዝፍጠር ድማ ኩሉ ዝርዝር ክሕበር ምዃኑ ነረጋግጽ።
ኤልሳ ጭሩም ኣብ ዝተፈላለየ እዋንን ብዝተፈላለየ መገድን ኣብ ልዕሌና ዝፈጸመቶ በደላት፡ እንተወሓደ ክሳብ 2009 ናብ ዝነበረ ግዜ ዝምለስ ዝተፈላለየ ፍጻመታት ዘጣቓለለ ኮይኑ፡ ኣብዚ መግለጺ እዚ ንጠቕሶ ዘለና ኣብነታት ግን ገለ ውሱን ካብቲ ብዙሕ በደላት እዩ። ብናይ ቀረባ እዋን ተሞክሮ ክንጅምር ኢና።
ንዳንኤል ረዘነ ዝምልከት ተጻብኦታት
1ይ ኣብነት፡- ብዕለት 1 ሓምለ 2015፡ ኤልሳ ጭሩምን ዳንኤል ረዘነን ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዝርከብ ቀጽሪ ውድብ ሕቡራት ተራኺቦም፡ ንገለ ደቓይቕ ተዘራሪቦም። ቀንዲ መዛረቢ ነጥቢ፡ ኤልሳ ጭሩም ኣብ ልዕሊ ዳንኤል ዘቕረበቶ፡ እዱብ ኣቀራርባን ቃናን ዘይነበሮ ክሲ’ዩ ዝነበረ። ምስ ምዝርጋሕ ጸብጻብ መርማሪት ኮምሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተተሓሒዙ፡ ካብ ዕለት 8 ሰነ 2015 ጀሚሩ ዳንኤል ኣብ ዘካየዶ ዝተፈላለየ ናይ ሜድያ ቃለ-መጠይቓት ዘተኮረ ዘረባ’ዩ ዝነበረ። ኣብቲ ዝርርብ ምርድዳእ ስለ ዘይነበረ፡ ዳንኤል ረዘነ ነቲ ኤልሳ ጭሩም ትብሎ ዝነበረት ክስን ምስኡ ኣተኣሳሲራ ዘቕረበቶ ዘይምኽኑይ መሲሉ ዝተራእዮ ጠለብን ኣይቅበሎን’የ ምስ በላ፡ “ … ከምኡ እምበኣር ኢልካ! ንስኻ’ኮ ብቐደሙ ውን ኤርትራዊ ኣይኮንካን። ጉዳይና ከተበላሹ ዝተለኣኽካ ኢትዮጵያዊ ምዃንካ ድማ ከቃልዓካ’የ” ብምባል ፈኪራትሉ ከይዳ።
ሰሙናት ድሕሪ እዚ ፍጻመ እዚ፡ መስከረም.ኔት ዝመርሖ፡ ከቢድ ናይ ጠቐነ ወፍሪ ኣንጻር ዳንኤል ረዘነ ካብ ዕለት 22 ሓምለ 2015 ጀሚሩ ይካየድ ኣሎ። ሕመረት ናይቲ ተጻብኦ ድማ “ዳንኤል ረዘነ ኢትዮጵያዊ ስለ ዝኾነ ካብ ቃልሲ ይተኣለ” ዝብል’ዩ። ዳንኤል ረዘነ ካብ ኤርትራዊ መበቆልን ኢትዮጵያዊ መበቆልን ዘለዎም ወለዲ ዝውለድ ምዃኑ ምስጢር ኣይኮነን። እዚ ግን ንኤርትራውነቱ ኣብ ምልክት ሕቶ ዘእቱ ነገር ከም ዘይኮነ ፍሉጥ ክነሱ፡ እቲ ናይ ዘለፋ ወፍሪ ሒደት ሳምንታት ድሕሪ እቲ ኤልሳ ጭሩም ንዳንኤል ዝተዛረበቶ ዘረባ ምምጽኡ ብዙሕ ሕቶታት ዘለዓዕል ኮይኑ ተረኺቡ ኣሎ።
2ይ ኣብነት፡- ብዕለት 4 ሰነ 2015፡ ኤልሳ ጭሩምን ዳንኤል ረዘነን ኣብ ጀኔቫ ተራኺቦምሉ ኣብ ዝነበሩ ካልእ ኣጋጣሚ፡ ብጉዳይ ሰላማዊ ሰልፊ ጀኔቫ (ናይ ዕለት 26 ሰነ 2015) ከምኡ ውን ንዕማማት መርማሪት ኮምሽን ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝምልከት ጉዳያት ድሕሪ ዘካየድዎ ዝዝርብ፡ ኣብ ገለ-ገለ ነጥብታት ምርዳዳእ ከም ዘይነበሮም ግሁድ ኮነ። ድሕሪ እቲ ዝርርብ ብሰላም ተፈላላዮም ከብቅዑ፡ ትሕዝቶ ናይቲ ዘየሰማማዖም ነጥብታት ከም ዘለዎ (ምስ ገለ ተወሳኺ ሓሳባት)፡ ድሕሪ ገለ መዓልታት፡ ማለት ብዕለት 13 ሰነ 2015፡ ኣብ ፈይስቡክ “ጎደፍ ቤሎ” ብዝብል ናይ ብርዒ ስም ተለጢፉ። ብዛዕባ እቲ ጎደፍ ቤሎ ኣብ ጽሑፉ ዝዘርዘሮ ኣብ ጀኔቫ ድማ ዳንኤልን ኤልሳን ዝተዘራረብሉ ነጥብታት፡ ብዘይካ ምስ ኤልሳ ጭሩም ዳንኤል ረዘነ ምስ ዝኾነ ይኹን ሰብ ኣይተዘራረበን። ስለ ዝኾነ ድማ፡ እቲ ሓበሬታ ከም ዘለዎ ምስ ገለ ተወሳኺ ሓሳባት ብናይ ብርዒ ስም ምውጽኡ ብዙሕ ሕቶታት ዘለዓዕል ኮይኑ ተረኺቡ። ብስም ኣልማዝ ቢትወደድን ካልእ ናይ ብርዒ ኣስማትን ዝጸሓፍ ዝነበረን ዘሎን ዘረባታት ንግዚኡ ክንሰግሮ ኢና።
3ይ ኣብነት፡- ምስቲ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ ክልተ ፍጻመታት (ብፍላይ ምስቲ ናይቲ ዕለት 1 ሓምለ 2015) ቀጥታዊ ምትእስሳር ብዘለዎ ናይ ፍጻመታት ምዕብልና (development of events)፡ ብዕለት 3 ነሓሰ 2015 ኤልሳ ጭሩም ኣብ ልዕሊ ዳንኤል ረዘነ ዝቐንዐ ወግዓዊ ግን ከኣ ዘየድሊ ክሲ ናብ መርማሪት ኮምሽን ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣቕሪባ። ካብ መርማሪት ኮምሽን ገና ምላሽ ዘይተወሃበሉ ክሲ ስለ ዝኾነ፡ ትሕዝትኡ ንግዚኡ ክንገልጾ ኣይንኽእልን። ነቲ ዝካየድ ዘሎ ተጻብኦ ናብ ዝበረኸ ጥርዚ ንምብጻሕ ዝቐጸለ ዘይቅዱስ ተግባር ምዃኑ ግን ኣይከሓድን።
ምስዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ነጥብታት ቀጥታዊ ምትእስሳር ዘለዎ’ኳ እንተዘይኮነ፡ መርማሪት ኮምሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብዕለት 23 ሰነ 2015 ብዘጸሓፈቶ ደብዳቤ መሰረት፡ ንጸጥታዊ ውሕስነት ዳንኤል ረዘነን ሓዳሩን ብዝምልከት ዘይተደላዪ ምዕባለታት ስለ እተኸስተ፡ ዝምልከቶም መንግስታውያን ኣካላት ናይ ስዊዘርላንድ፡ ነቲ ጉዳይ መርሚሮም፡ ዘድሊ ዘበለ ሕጋዊ ስጉምታት ክወስዱ (ከከም ኣድላይነቱ ውን ሓለዋ ክህቡ) ዝጠልብ ወግዓዊ ምሕጽንታ ቀሪቡ ኣሎ። እቲ ዘድሊ ሕጋዊ ስጉምታት ውን ይወሰድ ኣሎ። ነዚ ጉዳይ እዚ ዝምልከት ብዕለት 25 ሰነ 2015 ብቤት ጽሕፈት ፖሊስ ጀኔቫ ዝተጻሕፈ ሰነድ ውን ኣሎ። እዚ ወግዓዊ ሰነዳት’ዚ ኣድላይነቱ ተመዚኑ ናብ ህዝቢ ዝዝርግሓሉ መገድታት ኣብ ምፍታሽ ከም እንርከብ ክንገልጽ ንፈቱ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ተኣፋፊ ሃዋሁ፡ ብዝኾነ ኣካል ዝግበር ተወሳኺ ሸርሕታት፡ እንሓንሳብ ክበጽሖ ዝደሊ ጥርዚ ምግማቱ ዘጸግምን ብሕልና ወዲ ሰብ ክትሓስቦ ዝኸብድን ተጻብኦታት፡ ካብ ዝመጸ ይምጻእ ከቢድ ሕጋዊ ሳዕቤን ከኸትል ዝኽእል መዘዝ ከም ዘለዎ ምፍላጥ ኣገዳሲ’ዩ።
4ይ ኣብነት፡- ነዚ መግለጺ እዚ ኣብ ነውጸሉ ዘለና ህሞት ከይተረፈ፡ ኣንጻር ዳንኤል ረዘነ ውሽጢ-ውሽጢ ዝዘውርን ዝላኻዕን ኢመይላትን መልእኽታትን ከም ዘሎ ውን በጺሕናዮ ኣለና። እቲ ዘሕዝን፡ ገለ ካብዚ ኢመይላት እዚ፡ ኣብ ንቡር እዋን ኣብ ሞንጎ ዳንኤል ረዘነን ኤልሳ ጭሩምን ጥራይ ዝተገብረ ርኽክብ ክነሱ፡ ሕጂ ነገራት ስለ ዝተቐየረ ኣንጻር ዳንኤል ረዘነ ንዝእለም ውዲት ይሕግዝ’ዩ ተባሂሉ ዝብተን ዘሎ ምዃኑ’ዩ።
ንሜሮን እስቲፋኖስ ዝምልከት ተጻብኦታት
1ይ ኣብነት፡- ኤልሳ ጭሩም ብዕለት 12 ጥሪ 2012፡ ናብ ሓደ ንግዚኡ ስሙ ምጥቃስ ዘየድሊ፡ ኣብቲ ንሶማልያን ኤርትራን ዝምልከት መስርሕ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እገዳ ዝሰርሕ ዝነበረ ሰብ፡ ኣብ ዝጸሓፈቶ ኢመይል፡ ኮነ ኢላ ንቕንዕናን ሰናይ ስነ-ምግባርን ሜሮን እስቲፋኖስ ኣብ ከቢድ ምልክት ሕቶ ዘእቱ ጽሑፍ ጽሒፋ። ቃል ብቓሉ ክትርጎም እንከሎ፡ ኣብቲ መልኽእቲ ከምዚ ዝስዕብ ኢላ፡- “ብዛዕባ ንስኻ ትሰርሖ ብዙሕ ሓበሬታ ከይትህባ ተጠንቀቕ [ንሜሮን ማለታ’ያ]። ካብኣ ብዝከኣል ብዙሕ ኣክብ … ክትረከበሉ እትኽእል ሓበሬታ (contact details) ኣነ ከም ዝሓበርኩኻ ንገራ” ኢላ ጽሒፋ። ተቓልዒ ክብላ፡ እቲ መልእኽቲ ናብቲ ዝተባህለ ሰብ ክትጽሕፎ እንከላ፡ ብጌጋ ናብ ሜሮን እስቲፋኖስ እንኮላይ ስለ ዝቐድሓቶ፡ እቲ ሰነድ ብጭቡጥ ኣብ ኢድና ዘሎ መርትዖ እዩ።
2ይ ኣብነት፡- ብዕለት 28 ነሓሰ 2011፡ ኤልሳ ጭሩም ናብ ሓደ ኤርትራዊ ኣብ ዝጸሓፈቶ ናይ ኢመይል መልእኽቲ፡ ሜሮን እስቲፋኖስ ንግዳያት ሲናይ ንምሕጋዝ ትገብሮ ዝነበረት ኣበርክቶ ኣመልኪቱ እቲ ሰብ ንዝጸሓፎ እወታዊ ርእይቶ ብምቅዋም፡ ኣዝዩ ተጻባኢ ብዝኾነ ኣጸሓሕፋ፡ “ከምኡ ዓይነት ርእይቶ ክትህብ የብልካን” ዘስምዕ ዘይምኽኑይ ምጉብዕባዕ ጌራትሉ። እቲ ሰብ፡ ንሜሮንን ንሓምዲ ኣል ዓዚዚን ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ ንግዳያት ሲናይ ኣብ ዝርኢ ስርሓት ካብዞም ክልተ ሰብ ንላዕሊ ኣፍልጦ ዘለዎ ሰብ ኣይረኣኹን ክብል ንዝሃቦ ርእይቶ፡ ኣዝዩ ተጻራሪ፣ ዘይምኽኑይ፣ ንዘይተደልየ ምፍጣጥ መገዲ ዝኸፈተ ዘይሓላፍነታዊ ግብረ-መልሲ ሂባ። እቲ ብዛዕባ ሜሮን እስቲፋኖስ ዝተውሃበ ርእይቶ ስለ ዘይተበርሃ ድማ፡ “Not all activists have the opportunity to broadcast their work on satellite radio” ዝብል ርኡይ ንተጻብኦ ዝዕድም ርእይቶ ሂባ። እዚ ማለት፡ ኩሉ ተቓላሳይ ስርሑ ከም ናይ ሜሮን እስቲፋኖስ ብናይ ሳተላይት ራድዮ ክቃለሓሉ ዕድል ይረከብ’ዩ ማለት ኣይኮነን ዝብል ዘይተደላዪ ኣሽሙር ዝሓዘለ ዘረባ’ዩ።
3ይ ኣብነት፡- ንግዚኡ ምስጢራውነቶም ክዕቀበሎም ዝሓተቱና ምንጪ ሓበሬታና፡ ጠለቦም ከነማልእ ክንብል ዕለቱን ቦትኡን ክንጠቕሶ ዘይንደሊ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ንዝተፈላለዩ ሰባት ዝተነግረ ጽዑቕ ናይ ጸለመ ጎስጓሳት ኣንጻር ሜሮን እስቲፋኖስ ከም ዝነበረ ንጠቅስ። ገሊኡ ክስታትን ጠቐነታትን ኣብዚ ምድጋሙ ውን ኣዝዩ ኣጸያፊ’ዩ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ራድዮ ኤረና ዘለዉ ዳርጋ ኩሎም መሳርሕቲ ሜሮን እስቲፋኖስ ዝሰማምዕሉ፡ እንተስ ንሜሮን ካብ ራድዮ ኤረና ንምብርቋቕ፡ እንተስ ንኻልእ ዕላማታት ብቴሌፎን ከይተረፈ ዝግበር ተጻብኦታትን ጹዑቕ ናይ ጸለመ ጎስጓስን ውን ማእለያ ዘይብሉ ምዃኑ ጥራይ ምጥቃስ እኹል’ዩ። ሕመረት ትሕዝትኡ ሜሮን ሓሳዊት’ያ’ሞ ኣይትእመንዋ ዝብል’ዩ።
ንሰላም ኪዳነ ዝምልከት ተጻብኦታት
1ይ ኣብነት፡- ብዕለት 25 ሰነ 2015፡ ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዝርከብ ቀጽሪ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተዳልዩ ኣብ ዝነበረ ጎናዊ መደብ (side event)፡ ብዘጋጠመ ቴክኒካዊ ጸገም፡ ናይ ትካለይ ሎጎ ወይ ኣርማ ኮነ ኢልኪ ከም ዘይሕተም ጌርኪ ብዝብል ሰበብ፡ ኤልሳ ጭሩም ንሰላም ኪዳነ “ኣብ ቅድሚ ሓሰን ሽረ ከዛርበኪ እደሊ’የ” ብምባል፡ ብሁልን ዘይብሁልን ተዛሪባ። ሓሰን ሽረ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ተገዳስነት ዘለዎ ሶማልያዊ’ዩ። ንኤልሳ ጭሩም ዘዛርባ ዝነበረ ጸገም ምስቲ ዝነበረ ጻዕቂ ስራሕን ሕጽረት ግዜን ዝተኸስተ ጉድለት ምዃኑ ርዱእ’ዩ ኔሩ። ሰላም ኪዳነ ነዚ ከተረድእን ይቕረታ ክሓትትን ንዘርኣየቶ ሰናይ ተበግሶ ብምጽራር፡ ቅድሚ ሕጂ ንዘነበረና ናይ ነዊሕ እዋን ዘይምርድዳእ ምርኩስ ብምግባር ክትጎድእኒ ኢልኪ ትገብርዮ ዘለኺ ተንኮል’ዩ ብዝብል ኣጉል ጥርጠራ ብምኽሳስ፡ ብኣንጻሩ ሰላም ኪዳነ ንዝነበረን ናይ ነዊሕ ግዜ ዘይምርድዳእ ንምፍዋሱ ብዝተፈላለየ መልክዕ ክትወስዶ ዝጸንሐት ሰናይ ተበግሶታት ዝርምስ ዘይሓላፍነታዊ ዘለፋን ጸርፍን ኣብ ቅድሚ ሓሰን ሽረ ኣዝኒባትላ።
2ይ ኣብነት፡- ኣብ ግንቦት 2012፡ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ናይ ስምረት ኤርትራውያን መንእሰያት ንለውጢ (EYSC)፡ ሰላም ኪዳነ መደረ ትገብር ኣብ ዝነበርትሉ እዋን፡ ኤልሳ ጭሩም ካብ ስነ-ምግባር ወጻኢ ብዝኾነ ኣገባብ ንሰላም ዘረባኣ ኮሊፋ ከም ዘይትቕጽል ጌራታ። ናይ ሕቶን ርእይቶን ግዜ ክህሉ’ዩ’ሞ በጃኺ ተጸመምኒ ኢላ ሰላም ንዘቕረበቶ ምሕጽንታ ኤልሳ ክትሰምዖ ስለ ዘይከኣለት፡ ወደብቲ ናይቲ ዋዕላ ውን ውራዮም ክውግኑ ይግባእ ስለ ዝነበረ፡ ሰላም ከተቋርጽ ተገዲዳ ካብ መድረኽ ወሪዳ። ብድሕር’ዚ ፍጻመ’ዚ ብስዉር ብዛዕባ ሰላም ተካይዶ ናይ ጸለመን ስም ምኽፋእን ጎስጎስ ብዝገደደ ተዓጢቓትሉ። ኣብ ሎንደን ዓዲ እንግሊዝ ዝርከቡ ነባራትን ለባማትን ተቓለስቲ ነቲ ጉዳይ ክኣትውዎን ክዓርቅወንን ብዝብል ሓሳብ ሰላም ዘካየደቶ ጻዕሪ ኣይተዓወተን። ሰላም ኪዳነ ጌጋኣ ብንጹር እንተተንጊራ ክሳብ ይቕረታ ምሕታት ክትበጽሕ ምዃና ሓቢራ ከተብቅዕ፡ ክትሰምዓና ስለ ዘይከኣለት በጃኺ ንስኺ ተዓገሲ፡ ኣብ ስራሕኪ ጥራይ ድማ ኣድህቢ ተባሂላ።
3ይ ኣብነት፡- ኣብ 2013 ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዝነበረ ካልእ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ቅድሚ ነባራት ተቓለስቲ፡ ኤልሳ ጭሩም ምስ ሰላም ኪዳነ ዘለዋ ጸገም እንታይ ምዃኑ ክትነግር ብሰላም ምስ ተሓተት፡ ን20 ደቓይቕ ዝኸውን፡ እንኮላይ ንውልቃዊ ክብሪ ሰላም ኪዳነ ዝደፍር ጸርፍን ዘለፋን ኣውሪዳትላ። ካብዚ ዝሓልፍ ጥሉል ክሲ ኣይነበራን። ለባማት ብዝመዓድዋ መሰረት፡ ሰላም ኪዳነ ንነገራት ሸለል ክትብል’ኳ እንተፈተነት ኣይሰለጠን። ብኮር ተገልበጥ፡ ኣንጻር ሰላም ኪዳነ ብኤልሳ ጭሩም ዝካየድ ናይ ጸለመ ጎስጓስ ፈጺሙ ኣየቋረጸን። ኣብ ቅድሚ በዓል ዶ/ር ብርሃነ ኣስመላሽን ኣቶ ፍቓዱ ኣብራሃን ንውልቃዊ ባህርያት ሰላም ኪዳነ ኣመልኪታ ዝተዛረበቶ ነውራም ዘረባታት፡ እንተ ተተድልዩ ውን ኣብ ሕጋዊ መጋባኣያ ዝድገም ጸለመ፡ ህያው ምስክር እዩ።
4ይ ኣብነት፡- ካብ 2009 ክሳብ 2013 ኣብ ዝነበረ ዝተፈላለየ እዋናት፡ ኣብ ሞንጎ ኤልሳ ጭሩምን ሰላም ኪዳነን፡ ከምኡ ውን ምስ ካልኦት ኤርትራውያን ኣብ ዝተገብረ ናይ ኢመይል ርክባት፡ ብዝተፈላለየ ትሕዝቶን ቃናን ዝተጻሕፈ ኣዝዩ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ካብ ምብዝሑ ዝተላዕለ ኣብዚ ምዝርዛሩ ኣይከኣለን። መብዛሕትኡ እዚ ኢመይላት እዚ ካብቲ ካብ 2009 ኣትሒዙ ዝካየድ ዝነበረ ዋዕላ ሰላም ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ከምኡ ውን ንገለ ጉዳያት ፕሮጀክት ዓርቢ ሓርነትን EYSCን ዝምልከት ዝርዝራት ኮይኑ፡ ንተጻብኦታት ኤልሳ ጭሩም ብዝምልከት ብዙሕ ጭቡጥ ኣብነታት ዘጠቓለለ ምዃኑ ጠቒስካ ምሕላፍ ጥራይ እኹል’ዩ ንሕጂ። ገለ ካብዚ ዝተጠቕሰ ናይ ኢመይል ምልውዋጣት፡ ከም በዓል ፕሮፌሰር ጋይም ክብርኣብ፣ ልኡል ስዩምን ኖኤል መድሃኔን ዝፈልጥዎ ጉዳያት’ዩ። ብተመሳሳሊ ኣገባብ፡ ንሓደስቲ ኣብ ቃልሲ ዝጽንበሩ ዘለዉ መንእሰያት ታርጌት ዝገበረ፡ ምስ ሰላም ኪዳነ ኣይትተሓባበሩ እንዳበለት ትዘርዎ ናይ ተጻብኦ ወረ ውን ካልእ ኣብነት’ዩ። ነዚ ብዝርኢ ተሞክሮ ፌሩዝ ቀይሲ እቲ ዝበለጸ መወከሲ’ኳ እንተኾነ ካልኦት መንእሰያት ውን ከም ዘለዉ ኣይዝንጋዕን።
መደምደምታ
ኣብ መደምደምታ፡ ኣብ ዝስዕብ መሰረታዊ ትዕዝብታት ኣስሚርና መልእኽትና ክንዛዝም። ኤልሳ ጭሩም፡ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ኣንጻር ምልኪ ከም ኩሉ ካልእ ተቓላሲ እጃማ ዘበርከተት ምዃና ዝከሓድ ኣይኮነን። እቲ ጸገም ግን ንኹሉ እቲ ዝሰርሐቶ ስራሓት ዘማራስሕ፡ ንዓኣ ንውልቃ መዓርግ ዘይብሉ፡ ልዕሊ ኹሉ ድማ ነቲ ኣብ ኤርትራ ፍትሒ ንምንጋስ ዝካየድ ዘሎ መሪር ቃልሲ ንድሕሪት ዝጎትትን ዝርስምን መሰረታዊ ጸገም ኣለዋ። መዛሕትኡ እዋን፡ ብወገን ኤልሳ ጭሩም ከም መዛረቢ ተሓሲቡ ኣንጻርና ዝለዓል ጉዳያት፡ ካብ ቆሎ-ጥጥቖ ዝሓልፍ መግለጺ ከም ዘይወሃቦ ከነስምረሉ ንደሊ።
ባህርያት ኤልሳ ጭሩም ኣዳዲቑ ንዝፈልጥ ሰብ፡ ሓደ ቀንዲ እትልለየሉ ፍሉጥ ናይ ኣሰራርሓን ኣካይዳን ባህርይ (pattern) ኣለዋ። እዚ ትዕዝብቲ እዚ ጥር ኢልና ብሓደ ረፍዲ ዝበጻሕናዮ መደምደምታ ዘይኮነ፡ ኣብ ናይ ነዊሕ እዋን ውህሉል ናይ ቃልሲ መስርሕ ብሓባር ዝተመሃርናዮን ዝሰካሕናሉን መሪር ተሞክሮ እዩ። ብገለ መዳያቱ ምስቲ ህግደፍ ንደለይቲ ፍትሒ ንምምቕቓል ዝጥቀመሉ ሜላታት ብዙሕ ተመሳሳልነት ኣለዎ። ኤልሳ ጭሩም፡ ኣብቲ ንሳ ናተይ ዓውዲ ትብሎ ወይ ድማ እንተስ ብስምዒት እንተስ ብርድኢት (perception or reality) ናታ ዓውዲ መሲሉ ዝራኣያ ናይ ቃልሲ መዳያት፡ ብዘይካኣ ካልእ ሰብ ፍርዝን ኢሉ ክርአ ኣይትደልን ጥራይ ዘይኮነ፡ ከምኡ ዝመስል ተርእዮ እንተተኸሲቱ ብሕቡእን ብግሁድን ግን ከኣ ብኣዝዩ ረቂቕን ዘሰንድብን ውዲት ክትኮልፎ ትፍትን። እዚ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብዝተፈላለየ መለክዕ ኣብ ርእሴና ክትፍጽሞ ዝጸንሐት በደላት፡ ተመሳሳሊ ዝገብሮ እዚ ንገልጾ ዘለና ናይ ሓባር ረቛሒ’ዩ።
ኣብ ካልእ ተሞክሮታት፡ ንኻልኦት ንምጥቃዕ ዝተጠቕመትሉ በታኒ ሜላታት፡ ተቓልዒ ክብላ ብድምጺ ዝተቐድሐ መርትዖታት ከም ዘሎ ውን ኣይዝንግዖን። እዚ ከም ኣብነት ንጠቕሶ ዘለና ጉዳይ ኮይኑ፡ ምሳና ቀጥታዊ ምትእስሳር ስለ ዘይብሉ ግን ናብ ዝርዝር ክንኣቱ ኣይንደልን። ብዘይካ እቲ ድሮ ናብ ህዝቢ ተዘርጊሑ ዘሎ ናይ ድምጺ ፋይላት፡ ካልእ ተወሳኺ ገና ዘይተዘርግሐ ፋይላት ከም ዘሎ ግን ሓበሬታ በጺሑና ኣሎ።
ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተባህለ፡ ኣብዚ መግለጺ እዚ ተጠቒሱ ዘሎ ኣብነታት ካብ ባሕሪ ብጭልፋ’ዩ። ኩሉ ብስዉርን ግሁድን መገድታት ኣንጻርና ብኤልሳ ጭሩም ይካየድ ናይ ዝነበረን ዘሎን ተጻብኦታት ጸብጻብ ዘርዚርካ ዝወዳእ ኣይኮነን። እቲ ንሕና ንደልዮ ፍታሕ ግን ከምዚ ዝስዕብ’ዩ። ንሕና ብዝጥዕም መገድን ኣብ ዝመረጽናዮ እዋንን (እንተብሓባር እንተብውልቂ) ክንወስዶ ንእንግደድ ሕጋዊ ስጉምታት ናይ ምውሳድ መሰልና ከም ዘለዎ ኮይኑ (ከምዚ ንምግባር ድማ ኣኽል-ታርፍ ሓበሬታ ኣለና)፡ እዚ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ክፍኣትን ተንኮልን መስርሕ ነቲ ንሕናን ብዙሓት ከማናን ከነዕውቶ ንጽዕረሉ ዘለና ናይ ፍትሒ ቃልሲ ዝደቁስ ሰራም ውዲት ስለ ዝኾነ፡ ኩሉ ኤርትራዊ ደላይ ፍትሒ ዓገብ ከባህለና ንጽውዕ ኣለና።
ቃልሲ ኣንጻር ምልኪ ኣብ ዘዝሰሰነሉ ወሳኒ ብርክታት ንነዊሕ እዋን ዝተፈላለየ ማሕለኻታት ክዕንቅፎ ጸኒሑ’ዩ። ነዚ ሕጂ ንዛረበሉ ዘለና ውዲት ክንከሽሕ ነጥፍኦ ዘለና ግዜን ሃልክን ብዙሕ የጉህየና። ከምቲ ዝበልናዮ ግን ኣማራጺ ስለ ዝሰኣና ጥራይ’ዩ ብኸምዚ መልክዕ ነቕርቦ ዘለና። ኣብቲ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ እጃምና ብኣማድዕነት ከይነበርክት ይዕንቀጸና ንዘሎ ማሕለኻ ምእላይ እንተዘይኮኑ፡ ኪኖ’ዚ ዝኸይድ ንኻልኦት ናይ ምጽላምን ምጥቃንን ከምኡ ውን ኣብ ሸንኮለል ግዜ ናይ ምጥፋእን መደብ ከም ዘይብልና ድማ ክፍለጠልና ንደሊ።
ብድሕሪ ሕጂ ንዝጸበየና ናይ ቃልሲ ኣበርክቶ ብዝምልከት፡ ምስ ዝኾነ ደላይ ፍትሒ ዓቕምን ኩነታትን ብዝፈቕዶ ብናይ ሓባር ናይ ምትሕግጋዝ መንፈስ ከስርሐና ዝኽእል መገድታት ካብ ምንዳይ ዓዲ ኣንክንውዕልን ኢና። እዚ ንነዊሕ እዋን ኣንጻርና ክካየድ ዘጸንሐ፡ ዘዕርፍ ዘይመስል ዘሎ ናይ ጸለመን ተጻብኦን ጎስጓስ ዘየቋርጽ እንተድኣ ኮይኑ፡ ኣድላይ ዘበለ ሕጋዊ ስጉምታት ናይ ምውሳድ መሰልና ኣብ ቦትኡ ከም ዘሎ ከነዘኻኽር ንፈቱ። ነዚ ጉዳይ እዚ መፍትሒ ኣብ ምርካብ ዓቕምን ክእለትን ኣለና ንዝብሉ ወገናት ድማ ኣበርክቶኦም ከይፍለየና ንላቦ።
መዘኻኽሪ፡ እዚ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ ንነብሲ ወከፍና ዝምልከት ኣብነታት፡ ንኣጸሓሕፋ ክጥዕም ተባሂሉ ብቀዳማይ ኣካል ድርብ ውክልና (first person plural form) ዝቐረበ’ኳ እንተኾነ፡ ዝርዝር ሓበሬታ ናይ ውልቀ-ተሞክሮን ምንጭታቱን ግን ንነብሲ ወከፍና ጥራይ ዝምልከት ምዃኑ ንሕብር።
ዳንኤል ረዘነ
ሜሮን እስቲፋኖስ
ሰላም ኪዳነ
17 ነሓሰ 2015