text:
ኣሕዋት፡ ከመይ ቀኒኹም፧ ሎሚ ክንዛራረበሉ ‘ንደሊ ዓቢይ ኣርእስቲ፣ ብዛዕባ ኣጀማምራታት ዓናቕጻት ቋንቋና ብፊደላት ሳልስን ሓምስን እዩ። ብዘይካ ኣብ ኢኣደባውያን (Irregular) ዝዀኑ ዓናቕጻት ወይ ግስታት፣ ደርጋ ብፊደል ሓምስ ወይ ሳልስ ዝጅምር ዓንቐጽ ኣብ ቋንቋና የለን። ንመረድኢ፦ ኪድ። ኣብዛ መረድኢ፣ ኪድ ትብል ቃል፣ እታ ኪ ሳልስ እያ። ስለምንታይ ክይድ ዘይኰነ ኣብ ቀጻሊ ክንዛራረበሉ ኢና። ብዘይካ ኣብ ስማት ከም እኒ ኤርምያስ፡ ሜሮን፡ ሚካል፡ ቢታንያ. . .ወዘተ፣ ብሳልስን ሓምስን ዝጅምር ዓንቀጽ የለን እንተተባህለ ምግናን ኣይኰነን። ስለምንታይ ደኣ እዮም ጸሓፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ ትግርኛ፡ ገለገለ ጸሓፍቲ ስዋስው ትግርኛ ከም እኒ ኣቶ ኣማኑኤል ሳህለ፡ ኣቶ ኣዲ ገብረን ብዓልቲ እንድኡ ወ/ሮ ምንያ ጸጋይን፡ ምሁር ቋንቋ ትግርኛ ኣቶ ተኪኤ ተስፋይን፡ ኣቦታትና ከም እኒ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም፡ መምህር ይስሓቕ ተወልደ መድህንን ካልኦትን ኣብ ጽሑፋቶም ነቶም ዓናቕጻቶም ብሳልስን ሓምስን ዝድርጕስዎ። ወላ’ኳ ዘበናይ ትግርኛ ብሳልስን ሓምስን ዝጅምር ዓናቕጻት ‘ተዘይብሉ፣ ገገለ ኣባላት ህዝብና ግን ተሓለቕቲ ሳልስን ሓምስን እዮም። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ከምኡ ስለ እተጻሕፈ ኢሎም ዝጽሕፉ ውን ኣለው። ብዙሓት ካልኦት ውን ዝቓወምዎ ኣለዉ። ንሕና ብወገንና፣ ነቶም ኣዝዩ ብሉጽ ስራሕ ዝሰርሑ፣ ጸሓፍቲ መጽሓፍ ቅዱስና ክንወቅስ ዘይኰንናስ፣ ነዞም ብሓምስን ሳልስን ዝጅምሩ ዓናቕጻት ኣይንቅበሎምን ኢና። ብእኦም ምጅማር፣ ኣዕማዳት ዓናቕጻትና፣ ኣሉታዊ ዝዀነ መንፈስ ስለ ዝኽተሉ እዮም። ንመረድኢ እቲ ዚመጽእ ኪመጽእ እዩ ዝብል። ብመሰረት ኣቶ ተኪአ ተስፋይ፣ ስለምንታይ ከምኡ ከም ዝዀነ ከብርህ ከሎ፣ እዚ ዝስዕብ መረድኢ ይህብ፦
ኣነ ------- ዝ+እበልዕ= ዝበልዕ
ንሱ ------- ዝ+ይበልዕ= ዚበልዕ
ንሳቶም ----- ዝ+ይበልዑ= ዚበልዑ
ንሳተን ----- ዝ+ይበልዓ= ዚበልዓ
ኣነ ------- ዝ+ዘብልዕ= ዘብልዕ
ንሱ ------ ዝ+የብልዕ= ዜብልዕ
ከም ርድኢት ኣቶ ተኪአ ተስፋይ እንተዀይኑ፣ ኣብ ሳልሳይ ኣካል ድርብን ንጽልን እዩ እዚ ዚ ወይ ዜ ዝብል ዝመጽእ ዘሎ። እቲ ምኽንያት ከም ዝመስለኒ፣ ዝይ ዝብል ኣትርር ኣቢልና እንተኣድሚጽናዮ ዚ ዝብል ቃል ይፈጥር ስለ ዘሎ’ዩ። ጸሓፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ በዚ ሓሳብ’ዚ ተበጊሶም እዮም፣ ከምኡ ዓይነት ግስታት ዘእተዉ ዝብል ግምት ኣለኒ። ዘበናይ ትግርኛ ግን፡ ከምዚ ዓይነት ግስታት ከም ዘየድልዮ ክንዛራረበሉ ኢና። እቲ ምኽንያት ኣብ ዝመጽእ ክንዛራረበሉ ኢና።
እዞም ክልተ ፊደላት (ማለት 3ን 5ን) ድሕሪ ምእታው ሃይማኖት ምስልምና ኣብ ሃገርና እተመስረቱ እዮም። ኣብ ታሪኽ ህዝብና ድሒሮም ዝኣተዉ እዮም። ስለምንታይ ደኣ ኣብ 19ን 20ን ክፍለ ዘበን ከም እንደገና ተበራቢሮም፧ ከምዚ እናሃለወ፣ ገለገለ ኣባላት ህዝብና ኣብ ቴለ-ቭዥን ድዩ፣ ኣብ ጋዜጣ፣ ኣየናይ እዩ ቅኑዕ፣ እዩ ድዩ ኢዩ፣ እናበሉ ክካትዑ ኢኻ ትሰምዕ። ብዛዕባ ክተዓቶም፣ እተኻትዕዎ ነጥብታትን ዝመጽእ እዋን Attach ክንገብረልኩም ኢና። እስኪ ገለገለ ርእይቶታትኩም ክንሰምዕ እሞ፣ ክንቕጽል። እዚ ንብሎ ዘለና እንታይ ምዃኑ ክበርልኩም ገለገለ መረድኢታት ክዀነኩም ገለገለ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ክንህበኩም። ሓደ ነገር ልብ-ክንብለሉ ዘለና፣ መጽሓፍ ቅዱስ ትግርኛ ብልክዕ ኣይተተርጐመን ኣይኰንናን ንብል ዘለና፣ ምናልባት፡ ኣጀማምራ ዓናቕጻትና ብሳልስን ሓምስን፣ ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ እተተርጐመሉ ዘበን ጽቡቕ የገልግል ነይሩ ይዀውን፣ ንዘበናይ ትግርኛ ግን፡ ብዘይካ ሕንፍሽፍሽን ጮቕጮቕን ካልእ ነገር ዘምጽኣሉ የለን።
ነቲ ግዙእ ድማ፡ እቲ ኣብ መሮር ኪቕበለና ዚመጽእ ዘሎ እንታዋይ ሰብኣይ እዩ፧ በለቶ። እቲ ግዙእ ከኣ፡ ንሱ ጐይታይ እዩ፡ በለ። ሽዑ መጐልበቢኣ ወሲዳ ተጐልበበት። ዘፍ 24፡65
ወሲዶም ድማ ናብ ጕድጓድ ደርበይዎ። እቲ ጕድጓድ ከኣ ማይ ዜብሉ ጥራዩ ነበረ። ዘፍ 38፡24
ገሊኡ ኸኣ ብዙሕ ሐመድ ኣብ ዜብሉ ኸውሒ ወደቐ፡ ዓሚቝ ሐመድ ስለ ዜብሉ ድማ፡ ቀልጢፉ በቘለ። ማቴ 13፡5
ካልእ ብዙሕ ጥቕስታትን
ጐይትኦም ተስፋይን ሙዚት ግርማይን
ስቶክሆልም ሽወደን
Posted by:
Goitomuzit Asher Ashriel Ashley
Sep 17, 2014
0 Comments
690 Views
Other article


c: text/html

text:
- Details
- Category: ዜና/ሓበሬታ
-
ቤተክርስትያን ነቲ “ንኣምላኽ ዝበቅዕ ህዝቢ ምድላው” ዝብል ራኢኣ ንምፍጻም፡ ኣብ ትምህርትን ስልጠናን ኣትኲራ ትዓዪ ኣላ። ነቲ ብሞትን ትንሳኤን የሱስ ክርስቶስ ዝረኸብናዮ ብቕዓት፡ ከነግህዶ እንተደኣ ኾይንና፡ ንቓል ኣምላኽ ኣጸቢቕና ክንፈልጦን ክንምገቦን ክንመሃሮን ኣሎና። ፍረ ናይቲ ዝረኸብናዮ መንፈሳዊ መግቢ ድማ እዩ፡ ነቲ እተጸዋዕናሉ ጽውዓ ብቑዓት ኮይንና ክንመላለስ ዘኽእለና። ከምቲ ቃል ኣምላኽ “ህዝበይ ሰኣን ፍልጠት ይጠፍእ ኣሎ” ዝብል፡ እቲ ምጥፋእ ንዘይኣመንቲ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቶም ኣሚኖም ኣብ ድንቁርና ዝመላለሱ እንተላይ እዩ። ስለዚ ሰብ ናብ ክርስቶስ ምስ መጸ፡ ሚዛናውን ጥዑይን ምህሮ እንተደኣ ረኺቡ፡ ቅልጡፍ መንፈሳዊ ዕብየት የርኢ፡ ናብ ጽውዓኡ ድማ ይበጽሕ። ብኣንጻሩ እንተኾይኑ ድማ፡ ኣብ መንፈሳዊ ቁልዕነትን፡ ስጋውነትን ይነብር። በዚ ምኽንያት ብርሃን ወንጌል ሕብረት ቤተክርስትያን ኣብ ጁባ፡ ዝዓበየ ሓይላ ኣብ ትምህርትን ስልጠናን ጌራቶ ትርከብ።
ክም ውጽኢት ናይዚ ራኢኣ ድማ :-
- ካብ ዕለት 01 ጥሪ 2014 ክሳብ 15 ሰነ 2014፡ 27 ነፍሳት ትምህርቲ ድሕነት ተማሂሮም፡ ተጠሚቖም ኣባላት ማሕበር ኮይኖም።
- ካብ 03 የካቲት 2014 ክሳብ 01 ሰነ 2014፡ ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ትምህርቲ ኣገልግሎት ክመሃሩ ዝጸንሑ 13 ተመሃሮ ተመሪቖም።
- ዕለት 02 የካቲት 2014፡ 13 ተምሃሮ ትምህርቲ ወደመዝሙር ተማሂሮም ተመሪቖም፡ ከምኡውን 17 ዝኾኑ ተመሃሮ ትምህርቲ ወደመዝሙር ኣብ ምውሳድ ይርከቡ።
- ስልጠና መራሕቲ ዝምልከት ን 2 ወርሒ ዝተዋህበ ቀዳማይ ዙርያ ስልጠና ነቶም ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ መሪሕነት ዘገልግሉ ኣሕዋት ተዋሂቡ። ኣብዚ ስልጠና 10 ዝኾኑ የሕዋት ተሳቲፎም።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Start
- | ክንክንን ጥዕናን
- | ማእከል መራኸቢ ስድራ ቤት
ማእከል መራኸቢ ስድራ ቤት
ማእከል መራኸቢ ስድራ ቤት (Familjecentralen) ወለዲ ምስ ደቆም ካብ 0 ክሳብ 6 ዓመት ንዘለዉን ጡንሳትን ዝእከብሉ ናይ ኣኼባ ቦታ እዩ። ንጥፈታት ብነጻ ኮይኑ ምስጢር ናይ ምዕቃብ ከኣ ዉሑስ እዩ።
ማእከል መራኸቢ ስድራ ቤት ክፉት ናይ ቤት ትምህርቲ መዋእለ ህጻናት (Öppna förskolan)፡ ክፍሊ መወልዳን (barnmorskemottagning)፡ ማእከል ጥዕና ህጻናትን (barnhälsovården, BVC) ናይ ስነ ኣእምሮ ሓኪምን (kurator) ይርከቦ።
ናይ ቅድመ ትምህርቲ ከሙኡውን ስነ ኣእምሮ ሓኪምን ክፉት ኣለኩም ኣብ ዩስነ።
ክፉት ቤት ትምህርቲ መዋእለ ህጻናት (Öppna förskolan)
እብዚ መጺኦም ቖልዑን ዓበይትን ክጻወቱን ምስ ካልኦት ክራኸቡን ይዕድም። መጻወቲ ንቖልዑ 0-6 ዝዕድሚኦም ኣሎ ከምኡ ውን ኩሉ ግዜ ሓደ ሰብ ዝዛረብ ውን ኣሎ። ወለዲ ወይ ወኪል ቖልዓ ሒዝዎ ዝመጸ ምስ ቖልዓ ክጻወት ኣለዎ።
ናብ ክፉት ቤት ትምህርቲ መዋእለ ህጻናት ንምምጻእ ምምልካት ኣየድልን እዩ። መግብን መስተን ንዝተማልአ ፍርጅን መውዓይን ድልው ኣሎ። ንዓበይቲ ቡን ሻሂ ፓኒኖ ንሸይጥ ኢና ንቖልዑ ግን ብነጻ እዩ።
እዚ ዝኽፈተሉ ዝተፈላለየ መዓልቲ ንዝተፈላለዩ ዕድመ እዩ።
ኣብዚ ተመልከቱ ዝኽፈተሉ ሰዓታት ኣብ ሶደርሃመን።
ህጻናት ቕድሚ መዋእለ ህጻናት ምጅማሮም ክጻወቱ ይፍቐዶም እዩ ቕድምን ድሕርን ምቕራብ ናብ ማእከል ሕክምና ህጻናትን (BVC) መወለዳንን (barnmorskemottagning) እንድሕር ሓደ ወኪል ምስኦም ዝሪኦም ኣሎ ኮይኑ።
ኣብ ክፉት መዋእለ ህጻናት ሓገዝ ክትረኪብ ትኽእል ናይ ክንክን ቆልዑ።
ክፍሊ መወልዳን (Barnmorskemottagningen)
ክፍሊ መወለዳን ኣብ ግዜ ጥንሲ ይከታተልን ንናይ ወሊድ ጊዘ ይቐራረብን ምኽሪ ብከመይ ወለዲ ትኸውንን ይዕድም። ምርመራ ጥንስን ምኽሪ ብዛዕባ መከላኸልን መርመራ ጸታዊ ርክብ ተላገብቲ ሕማማትን ትራይ ውን ክትገብር ይከኣል እዩ። እዚ ድማ ብነጻ ኮይኑ ቖጸራ ክትገብር ግን የድልይ።
ሓኪም ስነ ኣእምሮ (Kurator)
ሓኪም ስነ ኣእምሮ ምኽሪ የዳሉን ነቶም ወለዲ ዝኮኑ ሓሳባዊ ትምህርቲ ይህብን ወለዲ ምስ ደቖም ካብ 0-6 ዝዕድሚኦም ኣብ ምምሕዳር ሰደርሃምን ይዕድም።
ትገብርዎ ርክብ ብነጻ ኮኢኑ ምስጢር ናይ ምዕቓብ ሓላፍነት ድማ ዘለዎ።
ማእከል ጥዕና ህጻናት (Barnavårdscentralen)
ሕክምናዊ ኣገልግሎት ንህጻናት ብድሌትን ብነጻ ኮይኑ ኣብ ሕክምና ኣብ ዝቐረበሉ ግዜ ጥዕናዊ ዝርርብን ምዕባለዊ ለውጢ ግምገማን ይግበረሉ።ማእከል ጥዕና ህጻናት ንስኻ ባዕልኻ ኣብትደሊዮ ክትመርጽ ትኽእል።
ካብ 0 ክሳብ 6 ዓመት ዝርከቡ ህጻናት ብሃገራዊ መደብ ብምግባር ምንክብኻብ ዝግበረሎም እዩ።
ርክብ ምስ: ነ = ነርስ; ዶ= ነርስ ምስ ዶክተር
1-3 ሳምንቲ: ነ, ቕዳማይ ርክብ ምስ ማእከል ጥዕና ሕጻናት (första kontakt BVC). ሓኪም ኣብ ገዛኻ ምብጻሕ (hembesök)
4 ሳምንቲ: ዶ, ሕክምናዊ መርመራ (läkarundersökning)
6-8 ሳምንቲ: ነ, ምኻድ ናብ ማእከል ጥዕና ሕጻናት (BVC-besök)
3 ኣዋርሕ: ነ, ክታበት (vaccination)
5 ኣዋርሕ: ነ, ክታበት (vaccination)
6 ኣዋርሕ: ዶ, ሕክምናዊ መርመራ (läkarundersökning)
8 ኣዋርሕ: ነ, ሓኪም ኣብ ገዛኻ ምብጻሕ (hembesök)
10 ኣዋርሕ: ነ, ምኻድ ናብ ማእከል ጥዕና ሕጻናት (BVC-besök)
12 ኣዋርሕ: ዶ, ሕክምናዊ መርመራ (läkarundersökning), ክታበት (vaccination)
18 ኣዋርሕ: ነ, ክታበት (vaccination)
2,5-3 ዓመት: ዶ, መርመራ ኣዘራርባ ህጻን (tal-och språkbedömning), ሕክምናዊ መርመራ (läkarundersökning)
4 ዓመት: ነ, መርመራ ናይ ዓይንን እዝንን (syn- och hörselundersökning)
5 ዓመት: ነ, ክታበት (vaccination) , ዝርርብ ባይ መወዳእታ ርክብ (avslutande samtal)
ተወሳኺ ሌንካር
ፋርማሲ/ቤትመድሃኒት
መድሃኒት ኣብ ፋርማሲ ኢኻ እትዕድጎ። ገለ መድሃኒታት ካብ ሓኪምካ ፕረስክሪፕሽን የድልዮ። እቶም ኣብ ፋርማሲ ዚሰርሑ ብዛዕባ ሕማምን ኣፋውስን ብዙሕ ይፈልጡ እዮም። ንሓያሎ ሕቶታትካ ኪምልሹ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ፋርማሲ ንእተፈላዩ ሕማማት ዚምልከቱ ብሮሹራትውን ይርከብ እዩ።


text:
ኣብ መንጐ ሊባኖስን ሱዕዲ ዓረብን ዘሎ ፖለቲካዊ ውጥረት ብፍላይ ድሕሪ ብገዛእ ፍቓዶም ካብ ስልጣኖም ከምዝወረዱ ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ወግዓዊ ምብጻሕ የካይድሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን ኢራን ኣብ ናይ ሃገሮም ውሽጣዊ ጉዳይ ፖለቲካ እደ ኣታውነት ተካይድ ኣላ ቢሎም ክሲ ኣቕሪቦም ዝሓበሩ ሓሪሪ ስዒቡ ኣብ መንጐ ሊባኖስን ሱዕዲ ዓረብን ዘሎ ፖለቲካዊ ውጥረት ናብ ዝገደደ ገጹ የድህብ ምህላዊ እንክንገር ነዚ ህልዉ ከነት ኣብ ግምት ብምእታው ናይ ሱዕዲ ዓረብ መንግስቲ ነቲ ኣብ ሊባኖስ ዘሎ ህልዉ ኩነታት ግምት ብምሃብ ኣብ ሊባኖስ ዝርከቡ ዜጋታቱ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ከምዘተሓሳሰበ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ፓውላ ሲሞነቲ ኣፍሊጠን።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፥ ነቲ ፖለቲካዊ ህልው ኩነታት ሊባኖስ ኣብ ግምት ብምእታው ምስ ራዲዮ ቫቲካን ቃለ መሕትት ዘካየዱ ናይ ስነ ሃገራት ሰሜንናዊ ኣትላንቲክ ቃል ኪዳን ወተሃደራውን ፖለቲካውን ጉዳይ ሊቅን ተንታንን ማተዮ ብረሳን፥ ነቲ ናይ ሊባኖስ ፖለቲካው ምዝባዕ ማቲ ኣብ ሶሪያን ከምኡ እውን ናይ እስራኤልን ፖለቲካ ከምኡ እውን ህላዌ ውድብ ሒዝቦላሕ መሰረት ገይሮም ብምንባብ እቲ ናይ ሊባኖስ መንስግስቲ ዝወሰዶ ስጉምቲ ዘለዎ ፖለቲካዊ ድኽመት ዝገልጽ እዩ ዝመስል ብፍላይ ከምቲ ብዙሓት ዝብልዎ ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ሽግር ንምፍታሕን ንናይ ኢራን ፖለቲካ ንምግጣም ዘለዎ ድኻምነት ይገልጽ እንክብሉ ዝህብዎ ትንታኔ ከምዘቓልሑ ሲሞነቲ ገሊጸን።


text:
ዝሓለፈ 23 ሰነ ንጸብጻብ ኮሚሽን መርመራ ጉዳይ መሰላት ደቅሰብ ኣብ ኤርትራ ንምድጋፍ ኣሽሓት ኤርትራውያን ካብ መላእ’ታ ሃገር ኣብ ጀነቫ ተኣኪቦም ቀንዮም። ምስቲ ቕድሚ ሕጂ ዝርአ ዝነበረ ተመሳሳሊ ሰልፍታት ኣረኣኢኻ፡ እዚ ናይ ለንቅነ ዝዓበየ ዝያዳ ድማ ብመንእሰያት እተመርሐን እተተግበረን ምትእኽኻብ’ዩ። ብተሌፎን ክግበር ዝቐነየ ኤርትራውያን ኣብቲ ሰልፊ ንኸይሳተፉ ዘፈራርሕ ትእዛዛት ዝሰምዖ ከምዘይረኸበ ካብቲ ዝተራእየ ኣዝዩ ልዑል ቁጽሪ’ዩ ዝምስከር። እኳ ደኣ ብዙሓት ነቲ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝተወስደ እገዳ ኽቃወሙ ዝወጹ ዝነበሩ ዜጋታት፡ ነቲ ኹነታት ብግቡእ ስለዘስተውዓልዎ ኣብቲ መንግስቲ ኤርትራ ዜጋታቱ ይዕምጽ ከምዘሎ ዘረጋግጽ ሰልፊ ብብዝሒ ይሳተፉ ኣለዉ። መንግስቲ ኤርትራ በተን ፋሉልነቱ ናብ ፈቐዶ ኤርትራውያን ዝርከቡሉ ሃገራት ዘበጻጽሓ ኤምባሲታቱ ኣቢሉ ኣብቲ ሰልፊ ንኸይሳተፉ ንኹሎም ኤርትራውያን ብኣልማማ ኽገብሮ ዝቐነየ ምፍርራሕውን ነቲ ሰልፊ ተሳተፍቲ ወሲኹሉ።
ክሳብ ቅድሚ ክልተ ሰለስተ ዓመታት ኣድህቦ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ናብ ኤርትራ ስለዘየቃለበ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ዘለዎ ፖሊሲ ብዘይስክፍታ ኸካይዶ ጸኒሑ። ዓመጽ እናበዝሐ፡ ኣውያት ህዝቢ እናበርትዐ ኣብ ዝኸደሉ ግና ኣቓልቦ ኩሉ ዅርንዓት ዓለም ስሒቡ፡ ብደረጃ ኣህጉራውያን ውድባት ፍታሕ ይድለየሉ ኣሎ። ገለ ኽፋል ናይቲ ኣብ ርሑቕ ተሰዲዱ ዝነብር ህዝቢ፡ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ዘቘሞ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ንህግደፍን ከምቲ ዝዀንዎ ፈላልዩ ክርኢ ግዜ ስለዝወሰደሉ ክሳዕ ቀረባ እዋናት ነቲ ኣብ ሃገር ዘሎ ዓመጽ ብምድንጋር ደጊፍዎ’ዩ። እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ናተይ ዝብሎ ወገን ስለዘይብሉ ግና፡ ግፍዕታቱ ናብ ኩሉ እንዳተባጽሐ ኣብዚ እዋን ኣዝዮም ውሑዳት ምስ ክዉንነት ዝተራጸሙ ውልቀሰባት ጥራይ ሒዙ ተሪፉ ኣሎ። ነዞም ሒደት ዝዓወሩ ደገፍቱ ዘራጕዱሉ ብብዙሕ መኽንያታት ፈሪሖም ዘሕፍሮም ጭርሖታት ተሰኪሞም ዝስለፉ ወሲኽካ ንብዙሓት ብማዕዶ ዝጥምቱ ብዙሓት ሓቀኛታት ደገፍቲ ኸምዘለውዎ ከምስል ጸኒሑ’ዩ።
እቲ ብትዕቢትን ዕብዳንን ዝምራሕ ጉጅለ ዘብቅዓሉ ግዜ ኸምዝህሉ ዘጠራጥር ኣይነበረን። ሎሚ እታ መዓልቲ ለውጢ ኣኺላ ምዃና ርኡይ እናዀነ ይመጽእ ኣሎ። ኣብ ርሑቕን ኣብ ቀረባን ዝነብሩ ኤርትራውያን፡ እቲ ኣብ ሃገር ስልጣን ሒዙ ዝመርሕ ዘሎ ጉጅለ፡ ንኤርትራ ከም ምንጪ ሓይልን ኣታውን ጥራይ ከምዝርእያ ይግህደሎም ኣሎ። ብዛዕባ ስደተኛታት ኣብዚ ዝሓለፈ 6 ዓመታት እቲ ስርዓት ክዛረቦ ዝጸንሐ ብሓጺሩ ምዝካር ንኣብነት ንኣተሓሳስባ ናይቲ ጉጅለ ብግቡእ የነጽሮ።
ቅድሚ 7 ዓመታት ፕረሲደንት ኢሳያስ ምስ ኣልጀዚራ ኣብ ባጽዕ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ሃገሮም ዝስደዱሉ መኽንያት ሲኣይኤን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን እናተሓባበሩ ይጉሕጉሕዎም ስለዘለዉ’ዩ ኢሉ ኔሩ። ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ጀነቫ ኣብ ዘስመዖ መደረ ውን ነቶም ካብ ግፍዒ ዝሃደሙ ዘለዉ ስደተኛታት፡ ሃገሮም ብርጉኡ፡ ዝሓሸ ቁጠባ ዘለዎ ኸባቢ ከናድዩ ህይወቶም መኒኖም ጠያይት ሓለውቲ ዶብ ኣስሒቶም፡ ምደረበዳን ባሕርን ሰጊሮም ናብ ኤውሮጳ ብእግርን ብጃልባን ይስደዱ ኸምዘለዉ ኽእዩ ገሊጹ።
ካብ ምዝማት ሃገርን ምቕታል ህዝባን ኣብኲሩ ዘይፈልጥ ስርዓት ፡ ኣብ ካልእ ሃገር፡ ብሰንኪ ዘውረድናሉ ስቓይ እዩ መንእሰይ ኤርትራ ዝበታተን ዘሎ ክብል ዝጽበ ዜጋ’ውን የለን።
ነዚ ስለዝተረድኡ’ዮም እምበኣር ኣሽሓት ኤርትራውያን ነቲ ብመርማሪት ኮሚተ ምግሃስ መሰላት ደቅሰብ ዝቐረበ ጸብጻብ ሓቂ ምዃኑ ኽምስክሩን ኩሉ ካብቲ ጸብጻብ ዝጥለብ ምዃኑን ከርእዩ ኣብ ጀነቫ ኣብ ጥቓ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተኣኪቦም ውዒሎም። እቲ ንመንግስቲ ኤርትራ ዝምልከት ክስታት፡ እንተጸዲቑ ብዙሓት ሓለፍቲ ህግደፍን መራሒኦምን ኣብ ኣህጉራዊ ቤትፍርዲ ብገበናት ምግሃስ መሰላት ደቅሰብን ሃጉራዊ ገበናትን ተኸሲሶም ንፍርዲ ክድለዩ ይኽእሉ’ዮም። ነዚ ንምድጋፍ’ዮም ኣሽሓት ኤርትራውያን ንመዓልታት ተጓዒዞም ኣብ ጀነቫ ተኣኣኪቦም ቀንዮም።
ኩሉ ደላይ ፍትሒ ተገንዚብዎ ከምዘሎን ግን ለውጢ ካብ ውሽጥን ብዜጋታትን ጥራይ እዩ ዝረጋገጽ። እዚ ናይ ትማሊ ፍጻመ ነቶም ምስቲ ዓማጺ ክልከሙ ዘይደልዩ ንፍትሒ ክቃለሱ ዘለዎም ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝርከቡ ንጹሃት ሓለፍትን ኣዘዝትን ጻውዒን መዘኻኸርን እዩ። ኣብ ቅድሚኦም ዝቕረብ ዘሎ ምርጫ ክልተ ጥራይ እዩ፥ ወይ ምስቲ ዝኽሰስ ዘሎ ገበኘኛ ተለኪምካ ምኻድ ወይ ድማ እቲ ካብ ውሽጢ ክመጽእ ዝግበኦ ፍትሕን ሓርነት መሪሕካ ታሪኽ ምስራሕ።


text:
ኣብ ትሮፒካዊ ጫካ ዚርከባ ኣየር ወለድ ኣታኽልተኛታት
ከምቲ ዝዀነ ይኹን ኣታኽልተኛ ዚፈልጦ፡ ካብ ዘርኢ ጽቡቕ ውጽኢት ኪርከብ ዚኽእል፡ ነቲ ዘርኢ ኣብ ግቡእ ቦታን ኣብ ግቡእ እዋንን ብምዝራእ እዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ኣዝዩ ዜገርም፡ ኣብ ትሮፒካዊ ጫካ፡ ዘርኢ ኣብ እዋን ለይቲ እዩ ዚዝራእ፣ ብዘይካዚ፡ ካብ ኣየር ኴንካ እዩ ዚዝራእ። እተን ነቲ ዘርኢ ዝዘርኣ ኣየር ወለድ ኣታኽልተኛታት ከኣ፡ እተን ኦልድ ዎርልድ ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ እየን፣ ገሊአን ድማ፡ “ዚነፍራ ወኻሩ” ብዚብል ስም እየን ዚፍለጣ። *
ዘርኢ ምብታን
መብዛሕትአን እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ፡ ምቁር ፍረታት ወይ ብዙሕ ጽገ ዘለዎ ዕምባባታት ንምርካብ፡ ለይቲ እየን ኣብቲ ጫካ ዚዝምብያ። ፍረታት ኣብ ዚምእርራሉ እዋን ድማ፡ ዝኣኽለን ምስ በልዓ፡ እቲ ዘይሓቐቐ ገፈልን ዘርእን ምስ ቀልቀለን ተሓዊሱ ይወጽእ። ብዘይካዚ፡ ነቲ ዚፈትዋኦ ዓይነት ጽገ ኺመጽያ ኸለዋ፡ ከም ኣታኽልተኛታት መጠን ንዕምባባታት የዋስባ እየን።
እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ ኣብ እዋን ለይቲ ነዊሕ ስለ ዝጓዓዛ፡ ኣብ ሰፊሕ ቦታ፡ ዘርኢ ኺብትና ይኽእላ እየን። ኣብ ርእሲኡ እውን፡ ገሊኡ ዘርኢ ብስርዓተ ምሕቃቕ ምግቢ እተን መንካዕ ስለ ዚሓልፍ፡ ንምዕባይ እቲ ዘርኢ ዜድሊ “ድዅዒ” እውን ዜጠቓልል እዩ ዚኸውን። ኣብቲ ጫካ ዚርከብ እተፈላለየ ዓይነት ኣትክልትን ዕምባባታትን፡ ንኺባዛሕ ኰነ ንኺዋሰብ ኣብተን መንካዕ ዚውከል ምዃኑ እምበኣር ኣየገርምን እዩ።
እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ፡ ኣብ ሰፊሕ ቦታ ስለ ዚንቀሳቐሳ፡ ኣንፈተን ናይ ምፍላጥ ክእለትን ትኩር ናይ ምርኣይ ክእለትን የድልየን እዩ። ኣብ ብዙሕ ብርሃን ዘይብሉ ቦታ፡ ካብ ሰባት ንላዕሊ ብንጹር ኪርእያ፡ ከምኡ እውን እተወሰነ ሕብሪ ኺፈልያ ይኽእላ እየን። ብዘይካዚ፡ ለይቲ ዀነ ቐትሪ ኺንቀሳቐሳ ይኽእላ እየን።
ናብራአን
እተን ሳሞኣን ፍላይንግ ፎክስ ዚብሃል ዓይነት መንካዕ፡ ኣብ ምሉእ ህይወተን ምስ ሓደ መጻምድቲ ጥራይ እየን ዚነብራ። ኣብ ገሊአን ዓይነት መንካዕ ከም እተራእየ ድማ፡ ንደቀን ብዚግባእ እየን ዚከናኸና፣ ንእተወሰነ ሰሙናት ሓዚለናኦም ይንቀሳቐሳን እኹላት ክሳዕ ዚዀኑ የጥብዋኦምን እየን። ክልተ ዓይነት እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ መንካዕ እሞ ኸኣ፡ ኣብ እዋን ሕርሲ ልክዕ ከም “መሕረስቲ” ዀይነን ዚሕግዛአን ብጾት ኣለዋ።
እቲ ዜሕዝን፡ እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ፡ መንበሪአን ይበርስ ስለ ዘሎ፡ ናይ ምጽናት ሓደጋ የጋጥመን ኣሎ። ኣብ ደሴታት ደቡብ ፓሲፊክ፡ እተን ፍሩት ባትስ ዚብሃላ ዓይነት መንካዕ እንተ ጠፊአን፡ ኣዝዩ ኸቢድ ሓደጋ ኼጋጥም ይኽእል እዩ፣ ከመይሲ፡ እቲ ኣብኡ ዚርከብ ኣትክልቲ ብዘይ እተን መንካዕ ኪዋሰብ ኣይክእልን እዩ። ብንጹር እምበኣር፡ እተን ኣየር ወለድ ዝዀና ኣታኽልተኛታት ዚዓያኦ ዕዮ፡ ኣቕሊልካ ዚርአ ኣይኰነን።
^ ሕ.ጽ. 2 እተን መንካዕ፡ ኣብ ኣፍሪቃን እስያን ኣውስትራልያን ኣብ እተወሰነ ኽፋል ደሴታት ፓሲፊክን ይርከባ እየን።
[ኣብ ገጽ 12 ዘሎ ስእሊ]
Bat eating fig: © Merlin D. Tuttle, Bat Conservation International, www.batcon.org; small bat: Flickr RF/Getty Images


text:
The Long Arm of Government of Eritrea: Refugees are forced to flee, then face extortion
MARLEEN VAN WESEL Eritrean human traffickers force their victims to donate organs, as Mirjam van Reisen discovered. The top of the Eritrean regime is heavily involved. “Extortion as part of human trafficking is becoming more and more extreme and even includes organ trade,” says Eritrea expert Mirjam van Reisen. “We always assumed that they were […]Read More →
ኣብ ካርኒቫልን ናይ ኣይሮቢክስ ሳዕሲዕትን ምስታፍ ንዝኣበዩ ተመሃሮ ስድራቤቶም ሞቕነን መግቢ (ኩፖን) ኪኽልከሉ ሙኻኖም ተሓቢሮም።
ኣብ ካርኒቫልን ናይ ኣይሮቢክስ ሳዕሲዕትን ምስታፍ ንዝኣበዩ ተመሃሮ ስድራቤቶም ሞቕነን መግቢ ኩፖን ኪኽልከሉ ሙኻኖም ተሓቢሮም። ባህላዊ ጉዳያት ሚኒስትሪ ትምህርቲን ህግደፍ ዞባ ማእከልን ልዕሊ 700 ተማህሮ ማእከላይን ካልኣይን ደረጃታት ዞባ ማእከል ኣብ ካርኒቫልን ናይ ኣይሮቢክስ ሳዕሲዕትን ክነጥፉ ክለኣኹ ብዝኣዘዝዎ መሰረት፤ ኣብ ቤት ትምህርቲ ባሕቲ መስከረምን ዳሉሉን ቤት ትምህርቲ ልምዓትን በዓል ናጽነት ‘ንምምዕራግ’ ታዕሊሞም ጀሚሮም ምህላዎም ተገሊጹ። ወከልቲ ተማህሮን ወለድን፤ ‘ብሰንኪ […]Read More →
ሓድነት፡ ንህዝቢ ኤርትራ ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ሕቶ’ዩ
ብዘመነ እንዱስትራውነት ዝፍለጥ መበል 19 ክፍለዘመን ፣ ሃገራት ኤውሮጳ ካብ ኣፍሪቃ ጥረ ሃብትን ሕሱር ሰብኣዊ ጉልበትን ንምምዝማዝ ኣብዝገበረኦ ምቅድዳም ንኣፍሪቃን ህዝባን በቲ ብ ‘’ምጭጫፍ ኣፍሪቃ’’ (Scramble For Africa) ዝፍለጥ ናይ 1885-1910 ውዕለን፣ ንኣህጉርኣፍሪቃ ጎዛዝየን ተማቐለኣ። መግዛእታዊ ዶባት ንዐአን ብዝጥዕመን ሰብ ሰርሖ ምምቕቓል ስለዝተሓንጸጸ ድማ፣ ናይ ኣፍሪቃ ኤትኒካዊ ፡ቋንቋኣዊ ፡ቅኑዕ ቦታ በቲ ንዕኡ ክብረት ብዘይሃበ ናይ […]Read More →
ገለ ክፋል ናይ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ ኣቤቶ ኣብ ክልተ እብረ ኮይኑ።
ኣብያተ ማእሰርታት ኤርትራ ብፍላይ ድማ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ ኣቤቶ እሱራት ስለዝበዝሑ ማእሰርቲ ኣብ ክልተ እብረ (ሺፍት) ኮይኑ ምህላዉ ተፈሊጡ። ገለ ክፋል ናይ ዓዲ ኣቤቶ ካብቲ ክሕዞ ዝኽእል ዓቕሚ እሱራት ዕጽፊ ስለዝሓዘ፤ እሱራት ገሊኦም 3 መዓልቲ ብዋሕስ ነጻ ወጺኦም ንምሕዳር ጥራይ ናብ ቤትማእሰርቲ ከምዝምለሱ፤ እቶም ካልእ ዕብረ ድማ ኣብቲ ካልእ ሰለስተ መዓልቲ ወጺኦም ኣብ ራብዓይ መዓልቶም […]Read More →
‘One day, I hope, I will go’: How Trump’s ban hit an Eritrean refugee camp in Ethiopia
I saw the impact of Trump’s travel ban from an Eritrean refugee camp in Ethiopia where some people have been waiting for resettlement for years Migration policies may seem abstract, and when combined with representing migrants and refugees as merely numbers, they blur the human dimension of displacement. When I saw him a few weeks […]Read More →
ኩባንያ ሓራትን ምኒስትሪ ሞጎዓዝያን መራኸቢታትን ኤርትራ ናብ መንግስቲ ሱዳን ዘቕረቦ ፍቓድ ናይ ህዝቢ ሞጓዓዝያ ከምእተነጸገ ተሓቢሩ።
ኩባንያ ሓራትን ምኒስትሪ ሞጎዓዝያን መራኸቢታትን ኤርትራ ብጥሪ 12 2017 ናብ መንግስቲ ሱዳን ዘቕረቦ ፍቓድ ናይ ህዝቢ ሞጓዓዝያ ከምእተነጸገ ተሓቢሩ። እቲ ብሚንስትሪ መጓዕዝያን መራኸቢታትን ኤርትራ ዝቐረበ ፍቓድ ናይ ሓባር ስራሕ ካብ ኤርትራ ናብ ካብ ውሽጢ ሱዳን ናይ ምጉዕዓዝ መስርሕ ኮይኑ፤ መንግስቲ ሱዳን መልሲ ምሃብ ኣብዩ ድሕሪ ምጽናሕ ብዕለት 5 መጋቢት ናይ ኣብያ መልሲ ከምዝሃበ ተገሊጹ። ብኣንጻር […]Read More →
ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ተኽእሎ ምስፍሕፋሕ ጥሩፋት ጉጅለታትን
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣስታት ፍርቂ ዘመን ዘቚጸሩ ጸጥታዊ ዘይምርግጋኣት ጠንቂ መመሊሶም ዝተሓላለዂ ማሕበረ-ቊጠባዊ ፡ ፖለቲካውን ልምዓታውን ድኻማት ኮይኖም ይቕጽሉ ኣለዉ። ክንድዚ ዝኣክል ዓመታት ኣብ ተሃዋሲ ኩነት ወዲቚ ዝርከብ ዞባ ድማ ኪንዮ’ቲ ብኹሉ መለኪዕታት ዝኸስሮም ኣገስገስቲ ዕድላት – ስቡሕ መሬት ንግዳማዊ ምትእትታውን መጫጭሒ ጥሩፋውያን ጉጅለታትን’ዉን ስለዝኸውን ጸገማት እዚ ዞባ ሰንሰላታዊ ስሩዕነት ከምዝፈጥር ጌሩ ኣሎ። ኣብ […]Read More →


text:
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/12/Zenan-bahlen-1-3.pdf"]
2ይ ክፋል፡ዝኽሪ ሓላው ስጡሕ። 25.12.15
ቅድሚ ናጽነት።
“ኣብ ዘለናዮ ሰልፊ ዓወት ወይ ሞት” እታ ኣብ ሰውራ ምስተጸንበርኩ ጎሮሮይ ዘላሕተተትኒ ጭርሖ ነበረት። ክምሓቂ ከ ምታ መዓልቲ ዕለተ-ምስላፈይ ገይረ ተሓጒሰ ኣይፈልጥን። ሽዑ ኣብቲ መደበር ስልጥና ፖለቲካዊ ወይ ወተሃደራዊ ታዕ ሊም ተማሂርና ምስ ወዳእና ማሕላና ኣንጐድጒድናያ ካብቲ ህሮሩማ
ኣቡን ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተክርስትያን ዓባይ ብሪጣንያ ኣንጋልዮስ ብምኽንያት ዕረፍቲ ናይቶም ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ዝዓረፉ ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ከም ፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ተሽይሞም ዝጸንሑ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ትማሊ ኣብ ዘውጽኡዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ እቶም ብዘይ ሕጊ ቤተክርስትያን ካብ ስልጣኖም ተወጊዞም ዝጸንሑ ልዑል ፓትርያርክ ኣቡነ እንጠንዮስ ናብ መንበረ
ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ብፍላይ ድማ ኣብ ጀዳን ርያድን ዝርከቡ ካብ 1991 ንደሓር ዝተሰደዱ ኤርትራውያን ናይ ቁጠባ ስደተኛታት እምበር ናይ ፖለቲካ ጸገም ከምዘይብሎም ብምግላጽ ኣብ ዘዳለዎ ቅጥዒ ክፍርሙ ዘስገድድ ኣኼባ ንሎሚ ሓሙስ ምሸት 24 ታሕሳስ ቆጺሩ ከምዘሎ ምንጭታትና ካብ`ቲ ቦታ ሓቢሮም።
እቲ ስርዓት ካብ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/12/Redsea.pdf"]
ህዝቢ ኤርትራ፡ ሰብኣዊ ክብሩን ልኡላውነቱን ንምርግጋጽ ዝኸፈሎ ከቢድ መስዋእቲ፡ ዝሕለፎ ሓሳረ-መከራ፡ ዝባኸነ ገንዘብን ዝዓነወ ንብረትን ብገንዘብ ዝትመን ኣይኮነን። ህዝብና ናጽነቱ ድሕሪ ምጉንጻፋ፡ ነቲ ብሰንኪ ኩናት ዝዓነወ ማሕበራውን ቁጠባውን ጽላታቱ ክሃንጽ፡ ዝተሰደን ዝተመዛበለን ህዝቢ ናብ መንበሪኡ ክምለስን ክጣየስን፡ ትካላውን ቅዋማውን ኣሰራርሓ ከማዕብልን ምስ ከባቢኡን ዓለምን ኣብ
እስኪ ንሓንቲ መዓልቲ ከም ሰብ ንሕሰብ። ባህርያት ደቂ ሰባት ግን ካብ ኤርትራውያን ዝረሓቐ ከይትብሎ፣ ኩሉ እቲ ናይ ተመሳሲልካን ናይ በለጽን፣ ናይ ቅርሕንታን ስስዐን ተሰኪምናዮ ወይ ተለማሚድናዮ ከይከውን እምበር ንሱስ ካባና ክርሕቅን ክጠፍእን ኣይከአለን። ወላ ንሕና ማራ እንተፈተናዮ ንምንታይ ንሱ ዘይጸልኣናን ዘርሕቀናን ንብል ሐደ ሐደ ጊዜ
ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ፣ ነቲ ካብ ቅድሚ ሓያለ ኣዋርሕ ኣትሒዙ ብምስጢር ምስ ስዑዲ ዓረብ ቀጠርን ብምስምማዕ ኣቐዲሙ ኣብ ውግእ ሕድሕድ የመን ዝኣተዎ ዕንደራዊ ጣልቃ ጋዜጣዊ መግለጺ ብምውጻእ ኣግሂዱዎ።
እቲ “መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ብዛዕባ’ቲ ግብረ-ሽበራ ንምቅላስ ብንግስነት ስዑዲ ዓረብ ዝተወስደ ተበግሶ” ብዝብል ኣርእስቲ ብ 21 ታሕሳስ ዝወጸ ኣርባዕተ
ኣይፋልኩምን መልስዎ ደኣ
ዋሽንግተን—
4ይ ፓትሪያሪክ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንኤርትራ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ብሕማም ምክንያት ሎሚመዓልቲ ከምዝዓረፉመንግስታዊ መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ኣፍሊጣ።ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ኣብ ቀረባኣዋርሕ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ክሕከሙ ከምዝጸንሑ እቲ ዜና ብተወሳኺይገልጽ።
ስነስርዓት ቀብሪ ኣብ ዝቕጽል ቀዳም 26 ታሕሳስ 2015 ከምዝፍጸም እቲ ዜና ብተወሳኺ ይሕብር።
ቅድሚ 8 ዓመት ፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊ ቤተክርስትያን ዝነበሩ ኣቡነ እንጠንዮስ ገና ብህይወት እናሃለውክቕመጡ ዝተገብሩ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ጉዳይ ሽመቶም ኣካታዒ ምንባሩ ይፍለጥ::
እዚ ኣብ ላዕሊ ሰፊሩ ዘሎ ዜና ብድምጺ ኣሜሪካ ካብ ዋሽንግተን ዝተዘርግሐ ኢዩ::
እቶም ብሞያ ጋዜጠኝነት ነዊሕ ዝሰርሑን ምስ ዘመናዊ ኣሰራርሓ ማዕከናት ዜና ሌላ ዘለዎምን ነዚ ዜና እዚ ከዳልው ከለው ክልተ ጊዜ ርእዮሞ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ዘጠራጥር ኣይኮነን:: ዜና ንሰማዒ ንጹር ስእሊ
ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ቅድሚ 8 ዓመት ንፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊ ቤተክርስትያን ኣቡነ እንጠንዮስ ብኢደወነኑ ብሓሊ ወጊዙ ኣብ ክንድኦም ኣብ መንበረ ጵጵስና ኣቐሚጡዎም ዝነበረ ኣቡነ ዲስቆሮስ ብሕማም ሎሚ 21 ታሕሳስ ከዝዓረፉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣቡነ ዲስቆሮስ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመት ብወቕዒ ፍርቂ ኣካላቶም ለሚሱ ኣብ ሱዳን ኣብ ሕክምና ተዓቝቦም ድሕሪ
ዓመታት ኣቑጺሩ ካብ ዝኽወል ገጽካ
ድምጽኻ ጠፊኡ እቲ ምቁር ቃልካ
ይሓይሽ ዶልካዮ ጽምዋ መሪጽካ
ጻዕጺዑ በርቲዑ ቃልሲ ብድሕሬኻ
ኣይመቀረን ቃልሲ ንስኻ ዘየለኻ
ምትግባሩ ከቢዱና ናይ ቃልሲ ትልምኻ
ኣይተረኸበን ዝትክእ ንዓኻ
ኤርትራ ኣይወለደትን ሓቦኛ ከማኻ
ተባላሓቲ ዘተግብር ራኢኻ
ንጽዕር ኣሎና ክንፍጽም ለበዋኻ
እታ ተካል መዓልቲ ሎሚ ትዝ ትብለኒ
ብተለፎን መስዋትኻ ከርድኡኒ
ስዩም ተሰዊኡ ምስበሉኒ
ልበይ ጠፊኡሊ ትንፋስ ሓጺሩኒ
ዓይነይ ጠሊሙኒ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/12/Invitation-to-new-year-2016.pdf"]
እርማት፡
ኣብ ትሕቲ ``ህጹጽ ጸዋዒት ንምቛም ሓይሊ ዕማም ደገፍ - ንመርማሪት ኮሚሽን`` ዘስፈርናዮ ጽሑፍ፡ ብገለ ምኽንያት፡ ከይተነጸረ ዝተረፈ መልእኽቲ ስለዝነበሮ፡ ንጹር መልእኽቱ እነሆ ነቕርብ።
ህጹጽ ጸዋዒት ንፖለቲካውያን ውድባትን በርጌሳውያን ማሕበራትን
ኤርትራውያን (ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ)፡
ዕላማ ናይ`ዚ ጸዋዒት`ዚ፡ ንደገፍ መርማሪት ኮሚሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንምቛም ኣብ ዝግበር ዘሎ ናይ ህዝቢ
ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሓዳር 2015 ብመድረኽ ተዓዲሙ ኣብ ኬንያ ዝተጋበአ ኣኼባ ሕላገቱ “ብርኹባት ኤርትራውያን ዝተመወለ ናይ መጀመርያ ኣኼባ” እናተባህለ ስለ ዝተወደሰሉ፡ ኣይፋሉን እዚ ብኤርትራውያን ዝተመወለ ናይ መጀመርያ ኣኼባ ከም ዘይኮነ ንምርዳእ እዩ። መድረኽ ኣብ መእተዊኦም ይኹን ኣብ መደምደምታኦም፣ ኣኼባታቶም ከምኡ እናበሉ እንተወዳደስዎ ዝገርም ኣይኮነን፡ ስለምንታይሲ ድሕሪ 15 ዓመታት፣ ንሳቶምን
ኣቱም ሰባት ድሓን ኣለና እናበልና
እምበር ሰብ ጌርና!
ስርናይ ዝዘርአ ስርናይ ከም ዝሓፍስ
ኢና ንፈልጥ ዝነበርና
ስለዚ ክርዳድ ካበይ ነጠበና!
ስርናይ ክንሓፍስ እናተጸበና
ቀናኣት ዶ ጸላእቲ ረኺብና
ኢልና ተጠማሚትና
ምትእምማን ስኢና።
ሎሚ ግን ፈሊጥናዮ ጸላኢና
ክንደይ ሰብና ምሰ’ጥፋእና
ውላድና እናበልናዮ ዝዓበየ ምሳና
ሓዚልና ዘዕበናዮ ኣብ ዝባና
ምሳና ዝውዕል ዝነበረ ኣብ ግራትና
ዝርእየና ዝነበረ ምሩጽ ስርናይ ክንዘርእ ከለና
ብክርዳድ ለዊጡዎ ንምሩጽ
ዝሓለፈ ሰኑይ፣ ኣብቲ “ህዝቢ ኤርትራ ናይ ስርዓት ለውጢ እምበር ናይ ምስሌነታት ለውጢ ኣይኮነን ዘደልዮ ዘሎ” ብዝብል ኣርእስቲ ዘቕረብናዮ ናይ መእተዊ ትሕዝቶ 1ይ ክፋል፣ መሰረትን ተሳታፍነትን ህዝቢ ዘለዎ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ጎሲኻ፡ ኣብቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር፡ ባህግን ተስፋን ህዝቢ ኤርትራ ንቅዋማዊ ሕጋዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዝጠለሙ፣ ኣብ ወጻኢ
ኣብ 60ታት ኣብ ኣስመራ ማይ ጋዝ: ኣራንቻታ: ፋንታ: ብኣድጊ ብዝስሓብ ሰረገላ ናብ ኣብያተ ሸቐጥ ይዘውር ነበረ:: እቲ ኣድጊ ዝናኸስ ግዲ ነይሩ ኣብ ርእሶም መዓመምያ ዝጠመጠሙ ኣቦይ ሓጂ እንብሎም ዝነበርና ነቲ ኣድጊ ኣፉ ብሰኪዐት ገመድ ኣሲሮም ኣብ ጥቓኡ ከይንቐርብ የጠንቅቑና ነበሩ:: ኣድጊ እንተተቖጢዑ ብእግሩ ዝራጋሕ እንስሳ
ኣማኑኤል ሳህለ
እስክንድር ዓብዪ ብዓሶ ተለኺፉ ኣብታ ዝሞተላ ዓራት በጥ ኢሉ ኸሎ፡ ዘመኖም ዝመጸሎም ሓከምቲ ኣብቲ ደቂሱሉ ዘሎ ቴንዳ እትው ውጽእ ብምባል ሕክምናኦም ከካይዱ ጀመሩ። ከምዚ ዘይግበር ከምዚ ዘይፍጠር፡ ከምዚ ዘይትህቡዎ ከምቲ ዘይተብልዑዎ እናበሉ ኣራግጽ ምስ ኣብዝሑሉ፡ እስክንድር ዓብዪ ቅድሚ ምምዋቱ "ረኣዩለይ….፡ ብብዝሒ ሓኻይም እመውት ኣለኹ"
ተጋዳላይ ግዳይ ድዩ ወይስ ጠንቂ
ናይቲ ጉዕዙይ ህግደፋዊ ፖሊሲ
ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም 19/12/2015
4ይ ክፋል
ኖኣም ቾምስኪ ዝተባህለ ኣይሁዳዊ ኣመሪካዊ፡ ኣብተን ‘IMPERIAL AMBITIONS’ (2005) ከምኡ`ውን ‘POWER SYSTEMS’ (2013) ዝብላ ብመልክዕ ቃለ-መጠይቅ ዘዳለወን ክልተ መጻሕፍቱ፡ ነዘን ዝስዕባ ምስ ኩነታትና ዝኸዳ ጥቕስታት ንረክብ።
“ነቲ ህዝቢ ብሓይሊ ክትቆጻጸሮ እንተ ኪኢልካ፡ ብዛዕባ ዝህልዎ ስምዒታትን
ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ዘይውሕሉል ቁጠባውን ፖለቲካውን ኣሰራርሓ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ታሪኹ ኣጋጢምዎ ዘይፈልጥ ድኽነት፡ ብሕጽረት ማሕበራዊ ኣግልግሎትን ቀረብ ሃለኽትን ይሳቀ ከምዘሎ መስካሪ ዘድልዮ ኣይኮነን። ነዚ ህዝቢ ኤርትራ ዘሕልፎ ዘሎ ጸልማት መዋእል መስተርሆት ክረክብ ማበረሰብ ዓለም ቆላሕታን ፍታሕን ክገብረሉ ድማ ሕጋውን ሞራላውን ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ኣብ
ሕብረት ኤውሮጳ ንህግደፍ 200 ሚልዮን ኤውሮ ክህብ መዲቡ:: እቲ ሕብረት ነዚ ካብ 2016-2020 ኣብ ሓሙሽተ ዓመት ዝህቦ ሓገዝ ኣብ ምምሕዳርን ጸዓትን ዝውዕል ከምዝኾነ ተገሊጹ:: ሕብረት ኤውሮጳ ምስ ዝኾነት ሃገር ቁጠባዊ:ፖለቲካውን ባህላውን ሽርክነት ንምግባር ቅድመ ኩነት ገይሩ ዘቐምጦ ነጥብታት ምስ እንምልከት ኣንጻር ዕላማታቱን መትከላቱን ይሰርሕ ከምዘሎ
14 ሕዳር 2015
ስርዓት ህግደፍ ብዘይተጸንዐን ብዘይ እኹል መሰናድኦን ከምኡ’ውን ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ከስዕቦ ዝኽእል ስነ-ኣእምሮኣውን ቁጠባውን ቅልውላው ዕሽሽ ብምባልን ዝኣወጆ መስርሕ ምቅያር ባጤራ ናቕፋ፡ እቲ ካብ ኢዱ ናብ ኣፉ ዝነብር ዝበዝሐ ህዝብና ብስእነት ባጤራን ሕጽረት ሃለኽትን ተወሳኺ ኣደራዕ ረኺቡ ከምዘሎ ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ተገሊጹ ነይሩ።
ይኹን
ንከተማ ኣዲስ ኣበባ ምስ ከባቢ ዓድታት ንምጽንባር ዝወጽአ መደብ ብምቅዋም ዝጀመረ ናዕቢ: ኣብ መንጎ ኣምሓራን ኦሮሞን ግጭት ከም ዝወልዐ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ገሊጹ:: ኣብ ወረዳ ኣመያ ክልል ኦሮምያ ብታሕሳስ 12 ብዝተኻየደ ግጭት ብዙሓት ከምዝሞቱን ከምዝቖሰሉን ኣባይቲ ከምተቓጸለን ተፈሊጡ::
ምክትል ሓላፊ ፈደራል ኮንግረስ ኦሮሞ በቀለ ገርባ
ሰላማዊ ሰልፊ ደለይቲ ፍትሒ ኣንጻር ዳንኬራ ህግደፍ
ብዕለት 13.12.15 ደለይቲ ፍትሒ ስታቫንገር ኣብ ልዕሊ እቲ ብህግደፍ ዝተገብረ ዳንኬራ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣካዪዶም። ኣብቲ ኖርወጃውያን መራሕቲ ሰልፍን ጋዜጠኛታትን ዝተሳተፉዎ ሰላማዊ ሰልፊ ተኽለ ፈዳይ ዝተባህለ ዕሱብ ህግደፍ ብመኪና ብናህሪ ብምምጻእ ነቶም ደለይቲ ፍትሕን ኖርወጃውያንን ክረግጾም ፈቲኑ። ድሕርዚ፡ ሓደ
መድረኽ ኣብቲ ባዕሉ ዘዳልዎ ውራይ ንዝደለዮ ውድብ ጽዊዑ ንዘይደለዮ ንከይጽውዕ መሰሉ’ዩ። ዘይተሳተፍና ኢልና ንሓምመሉ ጉዳይ’ውን የብልናን። እንተኾነ ግን ዝኾነ ኣካል እቲ ዝብሎን እቲ ዝገብሮን ሓደ እንተኾነ ወይ’ውን ኣጸቢቑ እንተዝቀራረብ ይሓይሽ ንብል። መድረኽ፡ ፖለቲካዊ ውድብ ኣይኮንኩን፡ ቀንዲ ዕማመይ ግን ንተረሓሒቖም ዘለዉ ፖለቲካዊ ውድባት ምቅርራብ’ዩ ዝብል። እንተኾነ
መምዘኒ ልቦናን ቅንዕናን ናይ ሓደ ውድብ ወይ ውልቀሰብ፡ ምስ ብመትከልን ስነሓሳብን ዘይቃዶወካን ዘይሰማምዓካን እናበዳህካን እናተዓጻጸፍካን ዝመደብካዮ ዕላማ ኣብ ተግባር ምውዓል’ዩ። ትረብሓሉ ዕድላት እንተሎ ድማ ማለት ንዋታውን ሰብኣውን ክሳራታትካ ዘውሕድን ግዜኻ ዝቁጥብን እንተኾይኑ፡ ዋላ’ውን ምስ ደመኛ ጸላኢኻ ኣብ መኣዲ ዘተ ቀሪብካ ንመሰረታዊ ድሌትካ ብዘይጻረር፡ ዋጋዕዳጋ ክትገብርን
ኤውሮጳዊ ሕብረት፣ ‘ንምምካት ድኽነት’ ብዝብል ምኽንያት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ካብ’ዚ እዋን’ዚ ክሳብ 2020 ኣብ ዘሎ ዓመታት ዝወሃብ ናይ 200 ሚልዮን ይሮ ሓገዝ ከምዝፈቐደሉ ‘ዲፕሎማት ኒውስ ኔት ዎርክ’ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ሓቢሩ።
እዚ ወትሩ ‘ሰሜን ኮርያ ናይ ኣፍሪቃ ተባሂሉ ዝውቀስ፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ብኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት
ህዝቢ ብገዛእቱ ምስ ዝጭቆን፥ ዝግፋዕ ፥ እምብለይ ብዓመጽቲ ኣይግዛእን ኢሉ ኩሉ መሰላቱ ንምውሓስ ልክዕ ቆፍኡ ከምዝተተንከፈ ንህቢ ብሓባር ከምዝለዓል ካብ ታሪኽ ዝርኤናዮን ዘንበብናዮን ሓቂ እዩ።ነዚ ናዕቢዚ ከኣ ሰውራ ወይ ህዝባዊ ናዕቢ ኢልና ንጽውዖ።
ኣብ ዓለምና ዝተኻየዱን ዝካየዱ ዘለዉ ሰውራታት ምስ እንርኢ ( እንዕዘብ ) ኣበገስቱ መብዛሕትኦም
ሎሚ ቅነ ስልጣን ብኣቃራጺ መገዲ ኣስመራ ዝኣተወት መሲሉዎ ዝተሓጎሱ ምናልባት ናይ ቀደም ናይ ሱሳታትን ሰብዓታትን ተጋደልቲ ክህልው ይኽእል ይኸውን። ቁሩብ ዝን ኢሎም ምስ ዝሓሰቡ ግና እቶም ብሰማንያታትን ተሰዓታትን ዝተወልዱ ደቆምን ደቂ ደቆም ግን ፈጺሙ ከምዘይ ስዕቡዎም ምስ ፈለጡ እንታይ ተሰሚዕዎም ይኾውን። ናበይ ኢዩ እቲ ጉያ
ሓጺር ታሪኽ ሂወት ሓውና ኣብረሃም ገብረየሱስ ምሕረትኣብ
ሎሚ ንንፈተዎ ሓውና፣ መሓዛናን ብጻይናን ኣብረሃም ገብረየሱስ ምሕረትኣብ ክንፉነዎ ከሎና ዝስመዓና ሓዘን ወሰን የብሉን። ኣብረሃም ሰኑይ ታሕሳስ 07, 2015 ኣብ ከተማ ኦፍንባኽ ድሕሪ ክግበረሉ ዝጸንሐ ዕቱብ ናይ ሕክምና ክንክን ዓሪፉ።
ኣብረሃም ኣብ የካቲት 09, 1971 ኣብ መበቆል ዓዱ እምባደርሆ
ተልእኾ ኣባላት ሕብእቲ ሰልፍታት። 11.12.15፡
ኣብ ዝሓለፈ ኣርእስተይ ንሎሚ “ጥራጥ ዝቐርቀረ ነይዘልል” ክብል ምዃነይ ተቛጺረኩም ምንባረይ ትዝክሩ ኢኹም። ግናስ በዛ መገዲ’ዚኣ ክሓልፍ መሪጸ ኣለኹ’ሞ ተጸመሙኒ።
እወ፡ ወዮ ግዜ ግዲ ረቒቑስ ወዲሰብ ንርእሱ ታሪኽ ኮይኑ ንዝተርፍ ብታሪኽ ዝግደስ ሰብ እናሰሓወ ምኻዱን ኣውራ ን ዝኾነ ትረኻ ሰብ ውዕሎ ጸለመን
ታሕሳስ 2. 2015 ናይ ሳንብአርናርዲኖ ካውንቲ ናይ ክባብያዊ ጥዕና ሰራሕተኛታት ሰሚናር ኣብ ዘካይድሉ ዝነበሩ ጊዜ ሓደ ካብቶም ሰራሕተኛታት ምስ ሰበይቱ ናይ ሽበራዊ ተዂሲ ብምኽፋት 14 ሰራሕተኛታት ክቐትሉ ከለዉ 21 ድማ ብከብኢድ ቆሲሎም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ሓውናን ወድናን ኢሳቕ ገብረስላሴ ኣማንዮስ ሓደ ካብቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰራሕተኛታት
ኣስማት
ፍሥሓየ መብራህቱ © Copyright 2003
ስም ይመርሕ ጥዋፍ የብርህ
ብዝብል ምስላ መተንብህ
ኣስማት ጀመርና ክንረቍሕ
ክንሓሪ ክንቈርሕ
ካብ ባህሊ ርሒቕና
ተስፋ ሓጎስ ነጋሽ ደስታ ባህታ
ድሑር ኣስማት ቆጺርና
ሓርነት ናጽነት ማሕታ ወጋሕታ
ዓወት ድፋዕ ፈንቅል
ብድሆ ዝብልውን ሓረና
መግለጽ ቅልጽም ጕብዝናና
ኣይሽዑንድዩ ዝሓከለ ልባትና
ዝረሓቐ ካብ ናይ ወለድና
ዝኾብለለ ካብ ባህልና
ቅሳነት ጸዊዑ ኣይቀሰነ
ልዋም ኣውጺኡ ኣይኖመ
ሓሊማሉ ድሙዕ ኣይኣለመ
ራህዋ ስኢኑ እነሆ
ተጋዳላይ ግዳይ ድዩ ወይስ ጠንቂ
ናይቲ ጉዕዙይ ህግደፋዊ ፖሊሲ
ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም
3ይ ክፋል 08/12/2015
ኣብ 2ይ ክፋል ከምዚ ክብል ኢየ ተፋንየኩም
“እዚ ክብ ኢለ ዝገለጽኩዎ፡ ገለ ካብ ኩነታት ተጋደልትን ሓለፍትን ህዝባዊ ግምባር ኣብ ድሕሪ ናጽነት ኢዩ። ብውሑዱ ድማ፡ ነቲ ንተጋደልቲ ከም ሓደ ቀጸላ ናይ ሕ/ሰብና ምስ ህዝቢ ከባእሶም ጥራይ
ወየ! ኣነ!!!!ወየኣነ!!!! ወየኣነ!!!!!!!
ኣይግድን!!!ኣይግድን ዝዘበነ!!!
ኣይነበረን ወርሓቱ ሎሚቕነ
ናይ ምምስጋን ግዜ! ሓጎስ እዋነ
ጉድ እምበር!!ተረኺቡ ንዓለም ዘሕዘነ
ዘይተጸበናዮ!!ጥፍኣት ሓወይ ክስእነ።
ዝተመርጸት ሮቡዕ ነይራ ታማዓልቲ
ዓመት ተወዲኡ ንመጻኢ ፈለምቲ
ብሓጎስ ክትፋኖ ዝተገብረ ትጽቢቲ
ተቐሪቦም ንስሓቕ ምስ ትዕግስቲ
ዘራጊቶ ኸሎዶ!! ጽሩይ ማይ! ነየስቲ
በርቂ ኣንጞደጎደ ቡምባን ጠያይቲ
ኣድራጋ ተተኮሰ ሕሱብ ብዓመጽቲ
ሓወይ ቀዚፎሞ! ምስቶም፡ መሳርሕቲ
ኮይኑ ኢሳቕ ጂግና መቓዝፍቲ።
ወየ!!!!!ወየ!!!!!!ወየ!!!!
ኢሳቕ ሓወይ ካብ
ኣብዚ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ኣብ ፍራንክፈርት ቀጺሉ ድማ ኣብ ናይሮቢ “ተቓወምቲ ውድባት ንምቅርራብ” ብዝብል ምኽንያት ብመድረኽ ዝተበገሱ ክልተ ምስጢራውያን ኣኼባታት ድሕሪ ምክያዶም፣ መድረኽ “ከምዚ ዝበሉዎ ዓወት የለን፣ ተዓዊትና!” ኢሎም፣ ስዋኣ ከምዝመቀረላ ብዓልቲ ውራይ በብዝረኸቡዎ ማይክሮፎን ክእንተቱ ቀንዮም ኣለዉ።
እቲ ምስሌኔ ንምስሌነ ተራኺቦም ዘካየዱዎ ድግስ፣ ንዓኣቶም ኮነ
ኣብ ሳንበርናንዲኖ ካሊፎርንያ ሰብኣይን ሰበይትን ብዝኸፈትዎ ግብረሽበራዊ ተኹሲ ሂወቶም ካብ ዝሓለፈ 14 ኣሜሪካውያን: ኢሳቕ ኣማንዮስ ገብረስላሰ ዝተባህለ 60 ዓመት ዝዕድሚኡ ኤርትራዊ ከምዝርከቦም ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን:: እቲ ብ2 ታሕሳስ ብዘጋጠመ መጥቃዕቲ ሂወቱ ዝሓለፈ ኤርትራዊ ኣብ ሃገሩ ካብ ዘሎ ሕሱም ናብራ ብምምላጥ ናብ ኣሜሪካ ብ2000
ኣብ ኣስመራ፣ ከባቢ እምባጋልያኖ፣ ብ 24 ሕዳር ናብ ሰሉስ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ፣ ሓደ ኣቶ ተኽለ በየነ ዝተበህለ ብዓል ሓዳር በቲ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ዘዕጠቖ ብረት ኤሳ ገብራይ ንዝተባህለት ብዓልቲ ቤቱ ለኪሙ ነብሰ ቅትለት ከምዝፈጸመ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ኣብቲ ‘ቲ ዕለት ‘ቲ ብኡንብኡ ነቶም ግዳያት
ክቡራት ኣሕዋት ሰላምታይ ብምቕዳም ካብ ዕድመ ዝጸገቡ ለባማት ዘዋህለልኩዎ ዕላል ከካፍለኩም።
ኣብ ሓደ ዓዲ ክልተ ሓያላት ኣጉባዝ ኔሮም። ካብ ደቂ ዓዲ ከኣ ክደፍሮም ዝፍትን ኣይነበረን። ግን ዋላ’ኳ ሓያላት እንተኾኑ ሓያላት ኢና ኢሎም ዝፈጸሙዎ በደል ኣይነበረን። ምስ ዓብን ንእሽቶን ብሰላም ይነብሩ ኔሮም። ባይቶ ዓዶም ልዕሊ ኩሉ
ብመሰረቱ ኣብ ሓደ ሃገር ዝካየድ ህዝባዊ ቃልሲ እንተ-ተኻኢሉ ኣብ ውሽጢ ሃገር ክኸውን ዝምረጽ ኢዩ። ከም ስርዓት-ህግደፍ ዝኣመሰለ ህልም ዝበለ ዲክታተር ኣብ ውሽጢ ቃልሲ ንኽካየድ ስለ ዘየፈቅድ ግን፡ ኣብ ሓደ ጎረቤት-ሃገር ክካየድ ናይ ግድን ይኸውን።ኣብቲ ዝሓለፈ ብረታዊ ቃልስና’ውን ብዘይካ ሓገዝ ጎረቤት ሱዳን ናጽነት “ኣይምተረኽበን” እኳ እንተ-ዘይበልና


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን
፩ ትርጕም
ትምህርቲ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዶግማ፣ ሥርዐት(ቀኖና)ን ትውፊትን ዝተመሥረተ እዩ። ‘ዶግማ’ ዝበሃል መሠረተ እምነት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ዝገልጽ፣ ዘይልወጥ ትምህርተ ሃይማኖት እዩ። ብዛዕባ ኃሙሽተ ኣዕማደ ምሥጢር፣ ነገረ ማርያም፣ ኣማልድነት ቅዱሳንን ካልእ ቤተ ክርስቲያን እትኣምኖን እትምህሮን ኵሉ ኣካል ዶግማ እዩ።
‘ትውፊት’ ዝበሃል ከኣ ካብ ቀዳሞት ኣበው ቤተ ክርስቲያን ጀሚሩ ንወለዶታት ዝመኃላለፍ መንፈሳዊ ውርሻ እዩ። ሕዝበ ክርስቲያን ኣብ መንፈሳዊ ጕዕዞኦም ብምርኣይን ብቃልን ብንብረትን ዝተረከብዎምን ዝወረስዎምን ቅዱሳት ናይ ናብራ ባህልታት፡ ቅርስታት፣ ቅዱሳት መጻሕፍት፣ ንዋያተ ቅዱሳትን ካልእን ዝመኃላለፉሉ መንፈሳዊ ቅብብል እዩ።
ሥርዐት፣ “ሠርዐ” ካብ ዝብል ግእዛዊ ግሢ ዚወፅአ ኮይኑ፣ ትርጕሙ ድማ ሕጊ፣ ኣሠራርሓ፣ መርሓ ግብር ማለት እዩ። ቀኖና ክበሃል ከሎ ኸኣ፣ “ካኖን” ካብ ዝብል ናይ ግሪኽ ቃል ዝተረኽበ ኾይኑ፣ ትርጕሙ ድማ መዐቀኒ፣ ሕጊ፣ ሥርዐት፣ ፍርዲ፣ መቕጻዕቲ ማለት እዩ። ስለዚ ሥርዐት (ቀኖና) ቤተ ክርስቲያን ክንብል ከሎና፣ ኣሠራርሓ፣ መርሓ ግብር ወይ ከኣ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ማለት እዩ።
በዚ ኸኣ፦
• “ቤተ ክርስቲያን ሕንፃ እዩ” (፪ ዜና. መዋ. ፯፥፲፪-፲፮/7፥12-16)፣ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ከኣ ነቲ ሕንፃን ኣብኡ ዝፍጸም ኵሉ ተግባራትን ኣሠራርሓ ዘመልክት እዩ። ነዚ ዝፍጽምን ዘፈጽምን ግና ሰብ እዩ።
• “ቤተ ክርስቲያን ናይ ሓደ ምእመን ሰብነት እዩ” (፩ይ ቆሮ. ፫፥፲፮/3፥16፣ ፮፥፲፱/6፥19)፣ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ከኣ ናይ’ቲ ምእመን ሥርዐት ዝሓለወ ሕይወት ማለት እዩ።
• “ቤተ ክርስቲያን ሓድነታዊ ጉባኤ ምእመናን እዩ” (ማቴ. ፲፰፥፳/18፥20)፣ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ከኣ ኣብ ምእመናን ጸኒዓ እትነብር ብዘይምፍልላይ ንዅሉ ተመዓራሪ ሓንቲ መንገዲ ሃይማኖት ማለት እዩ።
ኣብ ዘመነ ብሉይ ንእስራኤል ዘሥጋ ዝተፈላለዩ ሥርዐታት ተሠሪዖምሎም ነይሮም እዮም። ኣሠራርሓ ንዋያተ ቅዱሳት (ዘፀ. ፳፭-፳፰/25-28)፣ ሥርዐተ መሥዋዕት (ዘፀ.፳፱-፴/29-30)፤ ሥርዐተ ካህናት (ኦሪት ዘሌዋውያን)ን ካልኦትን። ሊቀ ነቢያት ሙሴ ንሕዝቡ ዝተፈላለየ ሥርዓታት ሠሪዑሎም ስለ ዝነበረ፣ ሥርዐት ሙሴ ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ። (ግብ. ሓዋ. ፲፭፥፩/15፥1)። ዳኅረዎት ነቢያት’ውን ሃይማኖትን ግብርን ሕዝቦም ዘጽንዑ ሥርዐታት ሠሪዖም እዮም። ነህምያ “በዚ ኸምዚ ካብ ኵሉ ጋሻ ነገር ኣጽረኽዎም። ነቲ ኣገልግሎት ካህናትን ሌዋውያንን ከኣ ነፍሲ ወከፍ ኣብ ሰሥራሑ ብምትኃዝ ኣቖምክዎ። ብዛዕባ እቲ ንመሥዋዕት ዝኸውን ዕንፀይትን ብዛዕባ በዅራትን በቲ ዝተመደበ ጊዜ ኪቐርብ ኣዘዝኩ። ኦ ኣምላኸይ፣ ንጽቡቕ ሕሰበለይ።”ይብል።(ነህ. ፲፫፥፴-፴፩/13፥30-31)።
ቅዱሳን ሓዋርያት’ውን ነቲ ኣብ መንጎ ካብ ኣይሁድ ዚኣመኑ ክርስቲያንን ካብ ኣሕዛብ ዚኣመኑ ክርስቲያንን ዝተፈጥረ ናይ ሥርዐት ፍልልይ ንምፍታሕ ኣብ ቀዳማይ ጉባኤኦም ሠለስተ ቀኖናታት ሠሪዖም እዮም። ንጣዖት ካብ ዝተሠውዐ ንኺርኅቁ፡ ኅሉቕ ከይበልዑን ካብ ዝሙት ኪርኅቁን ዝብሉ ቀኖናታት። (ግብ.ሓዋ. ፲፭፥፩-፳፱/15፥1-29)።
ቅዱሳን ሓዋርያት፣ “ኵሉ ብኣገባብን ሥርዐትን ይኹን” (፩ይቆሮ. ፲፬፥፵/14፥40) ብምባል፣ ሕዝበ ክርስቲያን ብሥርዐት ኪነብሩ ደጋጊሞም ምሂሮም እዮም። ኣይኮነን’ዶ ንሥርዐት ቤተ ክርስቲያንሲ ንሥርዐት ሰብ’ውን ክንእዘዝ ከም ዘሎና፣ “ስለ ጐይታ ኢልኩም ንዅሉ ሥርዐት ሰብ ተኣዘዙ” (፩ይ ጴጥ. ፪፡፲፫/2፡13) ኢሎም ምሂሮምና እዮም። ምኽንያቱ ንሥርዐት ሰባት ምእዛዝ ምልክት ትሕትና እዩ። ሰባት ድማ ነዚ ሠናይ ግብርና ርእዮም ንእግዚኣብሔር የመስግንዎ። (ማቴ. ፭፥፲፮/5፥16)። ድኅሪ ሓዋርያት ዝመጽኡ ቅዱሳን ኣበው’ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ጊዜያት ዝተፈለለዩ ሥርዐታት ሠሪዖም፣ ንቅድስት ቤተ ክርስቲያን መሪሖም እዮም። ነዚ ኸኣ ቅዱሳት መጻሕፍቲ መርሚሮም፡ ብጸሎት ምስ እግዚኣብሔር ተዘራሪቦምን ምስ ብጾቶም መኺሮምን እዮም ፈጺሞምዎን ዝፍጽምዎ ዘለዉን።
፪. ምንጭታት ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን
መጽሓፍ ቅዱስ ንዝኾነ ትምህርትን ሥርዐትን ቤተ ክርስቲያን ምንጪ ብምዃን ብቐዳማይ ደረጃ ይሥራዕ። ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተወስደ እዩ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዙኃት ሥርዐታት ተጠቒሶም ኣለዉ። ንምሳሌ ኣብ ብሉይ ኪዳን ፡-እግዚአብሔር ንእስራኤላውያን ናፃ ንኽወፅኡ ምስ ፈቐደ፡ ሥርዐት ገንሸል ፋሲካ ሓደ ካብ ዝተዋህቦም ሥርዐት እዩ። እስራኤላውያን ናብ ደብተራ ኦሪት ቅድሚ ምስግጋሮም ኣብ ደብረ ሲና ሥርዐት ከም ዝፈልጡ ገበረ።ኣዘዞ።(ዕብ ፰፡፭/ 8፡5፣ ዘፀ ፳፭፡፵/ 25፡40)።
ኣብ ሓዲስ ኪዳን’ውን ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ሥርዐት ኦሪት ፈጺሙ እዩ። ሓዲስ ኪዳን ምስ መሥረተ ድማ ብደሙ ኣንጺሑ ሓዲስ ሥርዐት ኣጽንዐ። ኣብ ቤት ኣልኣዛር ሥርዐተ ቍርባን፡ ኣብ ጌተሴማኒ ሥርዓተ ጸሎትን ስግደትን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ሥርዐትን ኣፈጻጽማን ጾም፡ጸሎት፡ምጽዋት ሠሪዑ እዩ። ቅድሚ ዕርገቱ ውን ንቅዱሳን ሓዋርያት ምሂርዎም እዩ። (ማቴ. ፭፡፲፯/ 5፡17፣ ዕብ ፱፡፲፰/ 9፡18)።
ስለዚ ብሉይ ኪዳንን ሓዲሽ ኪዳንን መሠረት ገይሩ ዝተሠርዐ ሥርዐተ (ቀኖና) ቤተ ክርስቲያን ሠለስተ ምንጭታት ኣለውዎ። ንሳቶም ድማ፦ ሲኖዶስ ሓዋርያት፣ ጉባኤያት ቤተ ክርስቲያንን ውሳኔታት ኣበው ቤተ ክርስቲያንን፣ ከምኡ’ውን ትውፊት እዮም።
፪.፩ ሲኖዶስ ሓዋርያት
ቅዱሳን ሓዋርያት ኣብ ዘመኖም ብዝገበርዎም ጉባኤታት ዝተፈላለያ ሥርዐታት (ቀኖናታት) ሠሪዖም ንቤተ ክርስቲያን ገዲፎሙላ እዮም። እዘን ቀኖናታት እዚኣተን ኣብ ሲኖዶስን ዲድስቅልያን ዝተባህሉ ክልተ መጻሕፍተ ቤተ ክርስቲያን ይርከባ። ‘ሲኖዶስ’ ናይ ግሪኽ ቃል እዩ፤ ትርጕሙ ድማ ቅዱስ ጉባኤ ማለት ኮይኑ፣ እዚ መጽሓፍ እዚ ሥርዓተ ጽዮን፣ ኣብጥሊስ፣ ትእዛዝን ግፅውን ዝተባህሉ ኣርባዕተ ክፍልታት ኣለውዎ። ትእዛዝ (ረስጠብ) 71/72፣ ግፅው (ረስጠጅ) 56/57፣ ኣብጥሊስ (ሊስጣ ወይ ረስጠኣ) 82/83 ፣ ሥርዓተ ጽዮን (ዓይን) ድማ 30 ቀኖናታት የጠቓልል።
፪.፪ ጉባኤያት ቤተ ክርስቲያንን ውሳኔታት ኣበውን
ካብ ዘመነ ሓዋርያት ጀሚሩ እምነት ቤተ ክርስቲያን ንምምስካር፣ ሓድነታ ንምጽናዕ መናፍቃን ንምኅፋር፣ ኣበው ጳጳሳት ኣብ ዝገበርዎም ጉባኤታት ሓደ ካብ’ቲ ዝገበርዎ ዓበይቲ ሥርሓት ምሕጋግ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን እዩ። ጉባኤያት ቤተ ክርስቲያን፡ ዓለም ለኻውያን ጉባኤያትን ሃገራውያን ወይ ድማ ኣከባብያውያን ጉባኤያትን ተባሂሎም ይኽፈሉ።
፪.፪.፩. ዓለም ለኻውያን ጉባኤያት ቤተ ክርስቲያን
• ጉባኤ ኒቅያ፦ ንኣርዮስ ከውግዙ ብ325 ዓ.ም. ኣብ ኒቅያ ዝተጋብኡ ኣበው ‘ወልድ ዋሕድ’ ኢሎም መስኪሮም ንኣርዮስ ድኅሪ ምውጋዞም፣ ዕሥራ ቀኖናታት ሠሪዖምልና እዮም።
• ጉባኤ ቍስጥንጥንያ፦ ብ381 ዓ.ም. ኣብ ቍስጥንጥንያ ዝተጋብኡ ኣበው ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ብዛዕባ መንፈስ ቅዱስ ቅኑዕ ትምህርቲ መስኪሮም ንመቅዶንዮስን ኣቡሊናርዮስን ድኅሪ ምውጋዝ፣ ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያን ሠሪዖም እዮም።
• ጉባኤ ኤፌሶን፦ ብ431 ዓ.ም. ኣብ ኤፌሶን ዝተጋብኡ አበው፡ ቅድስቲ ድንግል ማርያም ወላዲተ ኣምላኽ ምዃና መስኪሮም፤ ንንስጥሮስ ምስ ኣውገዙ፡ ሸሞንተ ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያን ሠሪዖም እዮም።
፪.፪.፪. ሃገራውያን ወይ ኣከባብያውያን ጉባኤያት
ብዘይካ እዞም ዓለም ሓቀፋውያን ጉባኤያት እዚኣቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ጊዜያት ብሓድነት ኣበው ቤተ ክርስቲያን ዝተኻየዱ ኣከባብያውያን ሲኖዶሳት ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ክትምርሓሎም እትኽእል ቀኖናታት ሠሪዖም እዮም። ንኣብነት፦
• ጉባኤ ዕንቆራ፦ ኣብ 314 ዓ.ም. ሎሚ ኣንካራ (ዕንቆራ) ኣብ እትበሃል ከተማ ዝተጋብኡ ዓሠርተው ክልተ ኤጲስ ቆጶሳት ዕሥራን ኃሙሽተን (25) ቀኖናታት ሠርዑ። ኣብ መጻሕፍተ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን፡ ቀኖና እዚ ጉባኤ “ዕንቆራ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
• ጉባኤ ቅርጣግና፦ ኣብ ጥንታዊት ቂሣርያ፣ ቅርጣግና ኣብ እትብሃል ከተማ ዝተጋብኡ 50 ኤጲስ ቆጶሳት ንመርዓን ካህናትን ዝምልከቱ 14 ቀኖናታት ሠርዑ። ኣብ መጻሕፍተ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን፡ ቀኖና እዚ ጉባኤ፣ “ቀጠግ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
• ጉባኤ ጋንግራ፦ ብ314 ዓ.ም. ኣብ ጋንግራ ዝተጋብኡ 15 ኤጲስ ቆጶሳት ነቶም ንምብላዕ ሥጋን መውስቦን ዝኽልክሉ ሰባት ድኅሪ ምውጋዞም፣ 20 ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያን ሠርዑ። ቀኖና እዚ ጉባኤ፣ “ግንር” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
• ጉባኤ ኣንጾኪያ፦ ኣብ ሣልሳይ ክፍለ ዘመን ኣብ ከተማ ኣንጾኪያ ክሕደት ጳውሎስ ሣምሳጢ ከውግዙ ዝተጋብኡ 13 ኤጲስ ቆጶሳት 25 ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያን ሠርዑ። ኣብ መጻሕፍተ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን፡ እዚ ቀኖና፣ “ጾክ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
• ጉባኤ ሎዶቅያ፦ ብ345 ዓ.ም. ናይ ማኒ ክሕደታዊ ትምህርቲ ንምውጋዝ ኣብ ሎዶቅያ ዝተጋብኡ 19 ኤጲስ ቆጶሳት 59 ቀኖናተ ቤተ ክርስቲያን ሠርዑ። ኣብ መጻሕፍተ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን፡ ቀኖና እዚ ጉባኤ፣ “ዶቅ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
• ጉባኤ ሰርድቅያ፦ ብ343 ዓ.ም. ኣብ ልዕሊ ኣትናቴዎስ ንዝተላዕሉ ኣርዮሳውያን ንምውጋዝ ኣብ ሰርድቅያ ዝተጋብኡ 140 ኤጲስ ቆጶሳት 21 ቀኖናተ ቤተ ክርስቲያን ሠርዑ። ኣብ መጻሕፍተ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን፡ ቀኖና እዚ ጉባኤ፣ “ሰድቅ” ተባሂሉ ይጽዋዕ።
ብዘይካ እዚ በብጊዜኡ ዝተንሥኡ ቅዱሳን አበው ኣገልግሎት ቤተ ክርስቲያን ንምስፋሕ፣ ትምህርተ ሃይማኖት ንምጽናዕ፣ ሥርዐት ንክሕሎ፣ ሕይወት ምእመናን ንክዓቢ ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያን ሠሪዖም እዮም። ንኣብነት ኣቡሊድስ ሊቀ ጳጳስ ዘሮሜ ዝሠርዖም 38 ቀኖናታት (በደስ)፣ ብዛዕባ ምንኵስናን መርዓን ዝምልከት ቅዱስ ባስልዮስ ዝሠርዖም 106 ቀኖናታት (በስ)፣ ብዛዕባ ናይ ካህናትን ምእመናንን ሥነ ምግባር ኤጲፋንዮስ ዝሠርዖም 45 ቀኖናታት፣ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ ዝሠርዖም ቀኖናታት (ግር)፣ ብዛዕባ ሥርዐተ ክህነት ቅዱስ ዮሓንስ ኣፈወርቅ ዝሠርዖም ቀኖናታት (ሓ) ዝጥቀሱ እዮም።
፪.፫. ትውፊት
ትውፊት ካብቶም ቅድሜኻ ዝነበሩ ወለዶታት ተቐቢልካ ንስኻ ተጠቒምካ ናብ’ቲ ድኅሬኻ ዚመጽእ ወለዶ “ዘአወፈየኒ አወፈይኩከ/ ነቲ ዝተወፈየለይ አወፍየልካ ኣሎኹ” ኢልካ እተኅልፎ ዝድኅሠሥን ዘይድኅሠሥን ከይተወሰኾን ከይጐደሎን እናተኃላለወ ዚነብር ቅኑዕ ውርሻ ኣበው እዩ። ነዚ ቤተ ክርስቲያንና ካብ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስን ቅዱሳን ሓዋርያትን ጻድቃን አበውን ብምስማዕን ብምርኣይን ዝወረሰቶ ምንጪ ዅሉ ነገር (ዋላ ውን ናይ መጽሓፍ ቅዱስ) ዝኾነ ቅዱስ ትውፊት፣ መሠረተ ትምህርታ ገይራ ትጥቀመሉ እያ። “ሃይማኖት ርትዕት እንተ ሐዋርያት ትውፊት፦ እታ ትውፊት ሓዋርያት ዝኾነት ቅንዕቲ ሃይማኖት” (ቅዱስ ቄርሎስ)።
ቅዱሳን ሓዋርያት ብትውፊትን ብመጽሓፍን ንዝነገሩና ትምህርቲ ኣጽኒዕና ክንኅዝ ከም ዝግብኣና፣ “ወይእዜኒ አኃዊነ ቁሙ ወዕቀቡ ትእዛዘ ዘመሀሩክሙ ወሠርዑክሙ ዘበቃልነ ወዘበመጽሐፍነ፦ ደጊም፣ ኣቱም ኣኅዋትና ጸኒዕኩም ቁሙ እሞ ነቲ ብቓልና ወይስ ብደብዳቤታትና ዝተመሃርክምዎ ትምህርታት ኃዝዎ።” (፪ይ ተሰ. ፪፥፲፭/2፥15) ኢሎም ምሂሮምና እዮም።
፫. ኣድላይነትን ጥቕምን ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን
ኣድላይነትን ጥቕምን ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ፍሉጥ እዩ። ንኣብነት ግና እዞም ዚስዕቡ ንጠቅስ።
• ንወዲ ሰብ ሃይማኖት ምፍላጥ ጥራይ ኣየድኅኖን እዩ፣ ኣፈጻጽማኡ ፈሊጡ ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ኣለዎ። መጽሓፍ ቅዱስ ሰብ ንኺድኅን ኪኣምን ፣ ኪጥመቕ፣ ቅዱስ ቍርባን ኪቕበል. . . ከም ዘለዎ ይነግር እምበር፣ ዝርዝራዊ ኣፈጻጽማኦም ግና ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን እዩ ዝምልሶ።
• ኣብ መንጎ ምእመናን ብጉዳይ ሃይማኖት ዝለዓል ብሥርዐት ቤተ ክርስቲያን እዩ ዚፍታሕ። ንኣብነት ኣብ ዘመነ ሓዋርያት ኣብ መንጎ ካብ ኣይሁድን ካብ ኣሕዛብን ናብ ክርስትና ዝኣተዉ ምእመናን ዘጋጠመ ፍልልይ፣ ቅዱሳን ሓዋርያት ብዝሠርዕዎ ሥርዐት እዩ ተፈቲሑ። (ግብ. ሓዋ. ፲፭/15)
• ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ነቶም ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ዘለዉ ምእመናን ብቦታን ጊዜን ከይተጸልዉ፣ ሓደ ዓይነት ናይ ሥርዐተ ኣምልኾ፣ ሥነ ምግባርን ኣነባብራን ኪህልዎም ይገብር። ንኣብነት ኣብ መላእ ዓለም ዘለዋ ኣብያተ ክርስቲያን ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ናይ ቅዳሴ፣ ንባባት፣ ኣጽዋማትን ጸሎታትን ትኅዝቶን ብሥርዐት ቤተ ክርስቲያነን ሓደ ኮይነን ይነብራ። በዚ ኸኣ ሓድነት ቤተ ክርስቲያን ይዕቀብ።
• ብሕገ እግዚኣብሔር ንዝመላለሱ ሰባት ካብቶም ብሕገ እግዚኣብሔር ዘይመላለሱ ፈልዩ፣ ቅድሚ ሰማያዊ መቕጻዕቲ ምምጻኡ ምድራዊ መቕጻዕቲ እናሃበ ኪእርምን ኪዓርቕን ዚኽእል ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን እዩ። ንኣብነት፡ ሓደ ሰብ ሕጊ እግዚኣብሔር እንተ ጥሒሱ፣ ኃጢኣቱ ተናዚዙ ብዝወሃቦ ቀኖና (መቕጻዕቲ) ብመንገዲ ካህን ምስ እግዚኣብሔር ይተዓረቕ፣ በዚ ድማ ካብ ዘለዓለማዊ መቕጻዕቲ ይድኅን።
፬. ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን ዚውስን መን እዩ፧ ዘመኃይሽ’ከ፧
ቀኖና (ሥርዐተ) ቤተ ክርስቲያን ክሕግግ ሥልጣን ዘለዎ፡ እቲ ኣብ እግሪ ቅዱሳን ሓዋርያት ዝተተክአ ጉባኤ ኣበው ጳጳሳት (ቅዱስ ሲኖዶስ) እዩ። ቅዱሳን ሓዋርያት ኣብ መጽሓፈ ሲኖዶስ፣ “ካባና ዝተረፈ ዝኾነ ነገር እንተሎ፣ ኤጲስ ቆጶስ የዘክር” (ትእዛዝ፣ ቀኖና ፴፭/35)። አበው ጳጳሳት ከም ሓዋርያት ጉባኤ ሠሪዖም ፣ “ንሕናን መንፈስ ቅዱስን ፈቒድና ኣሎና” ኢሎም ዚሕግግዎ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ኣካል ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ይኸውን። ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ብውልቆም ሥርዐት ዝሠርዑ ኣቦታት ነይሮም እኳ እንተ ኾኑ፣ ከም ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ቅቡል ዝኾነ ግና ቅዱስ ሲኖዶስ ብጉባኤ ምስ ኣጽደቖ እዩ።
ቅዱስ ሲኖዶስ ምስ ቅዱሳት መጻሕፍት፣ ዝቐደሙ ቀኖናታት ቤተ ክርስቲያንን ህልው ኵነታት ዘመንን ኣገናዚቡ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ኪሠርዕን ንዘሎ ከመኃይሽን ሥልጣን ተዋሂብዎ እዩ። “ንሕና ካብ’ዚ ዘጕደልናዮ እንተሎ፣ ንዅልና መንፈስ ቅዱስ ኣሎና እሞ፣ ንስኻትኩም መልእዎ” (ትእዛዝ፣ ቀኖና ፴/30)። “ኣብ መወዳእታ እዚ መጽሓፍ እዚ ንሊቃውንቲ ዝምልከት ተጻሒፉ ኣሎ። ኣብ ልዕሊኡ ኪውሰኹ ካብኡውን ከጕድሉ ኣብ ውሽጢ እዚ መጽሓፍ እዚ ዘይተፈቕደሎም ነገር የልቦን” (መቅድም ፍት.ነገሥ.)
ቅዱሳን ሓዋርያት ብሰንኪ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ክርክር ተላዒሉ፣ ቤተ ክርስቲያን ከይትርበሽ፣ “ኣቱም ኣኅዋትና፣ ካባና ዝተረፈ ነገር እንተሎ ፣ ቤተ ክርስቲያን ርግኣት ናብ ዘለዎ ወደብ ንኽትምራሕ፣ እግዚኣብሔር ንዚግብኦ ሰብ ይግለጸሉ።” (ትእዛዝ፣ ቀኖና ፵፰/48) ኢሎም መኺሮም እዮም።
፭. ሥርዐተ ቤተ ክርስቲያን ምኽባርን ዘይምኽባርን ናይ ጽድቅን ኵነኔን ሕቶ ድዩ፧
ብዙኃን ሰባት ሕቶ ድፍረት ብዝመልኦ ባዕላዊ ኣተሓሳስባ ተመሪሖም፣ “ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን ምኽባርን ዘይምኽባርን ናይ ጽድቅን ኵነኔን ጉዳይ ኣይኮነን” ኪብሉ ይስምዑ እዮም።
ቅዱሳን ሓዋርያት፣ሥርዐት ዘየኽብር ሰብ ካብ ቤተ ክርስቲያን ኪፍለ ከም ዝግባእ፣ “ካብ’ቲ በቲ ካባና ዝተቐበልክምዎ ትምህርቲ ምኻድ ገዲፉ፣ ብትህኪት ዚነብር ኃው ኵሉ ክትርኅቁ ብስም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንእዝዘኩም ኣሎና” (፪ይ ተሰ. ፫፥፮/3፥6) ኢሎም ኣዚዞምና እዮም። “እቲ ንኣኻትኩም ዚቕበል ንኣይ ይቕበል” (ማቴ ፲፥፵/10፥40) ንዝብል ቃል ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መሠረት ገይሮም እዞም ቅዱሳን ኣቦታት ንዝሓገግዎ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ዘፍርስ ሰብ ንእግዚኣብሔር ይቃወም ከምዘሎ ንኺገልጹውን ሠለስቱ ምእት፣ “ኣቐዲምና ካብ ዝተዛረብናዮ ሓደ ነገርውን ዘፍርስ ሰብ፣ ንእግዚኣብሔር እምበር ንኣና ኣይኮነን ዝቃወም ዘሎ። እዚ ሰብ እዚ መጻሕፍተ እግዚኣብሔር ይመርምር፣ መጻሕፍተ ቤተ ክርስቲያንውን ይርአ እሞ፣ ሽዑ ነዚ ዅሉ እግዚኣብሔር ከም ዝኣዘዘና ኪርዳእ እዩ” (መቅድም ፍትሐ ነገሥት) ኢሎም ምሂሮምና ኣለዉ።
ስለዚ ሓደ ሰብ ካብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እናተፈልየ፣ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽ እናተቓወመ ኸሎ፣ ‘ጉዳይ ጽድቅን ኵነኔን ኣይኮነን’ ዝብል እንተደኣ ኾይኑ፣ ኣእምሮኡ ብጸሊም ሰይጣናዊ መጋረጃ ተሸፊኑ ኣሎ ማለት እዩ። ወይ ድማ ካልእ ዕላማ ዘለዎ እዩ። እምበኣርከስ ነፍስ ወከፍ ሥርዐት ዘለዎ ሰብ፣ ነቲ ዝተሠርዐሉ ሥርዐት ቤተ ክርስቲያን እንተ ኣኽቢርዎ፣ ዚጸድቀሉ፤ እንተ ዘይኣኽቢርዎ ድማ ዚዅነነሉ ምዃኑ ኪፈልጥ፤ ፈሊጡ ድማ ብዝግባእ ኣሚኑን ኣተግቢሩን ወራሲ መንግሥተ ሰማያት ኪኸውን ኪጋደል ይግባእ። ምኽንያቱ እምነት ብዘይ ግብሪ(ሥርዐት) ምውቲ እያ። ያዕ. ፪፥፳፮/ 2፡26 ስለዚ ሥርዐት ዘይብሉ ሰብ ነፍሲ ዘይብሉ ሥጋ እዩ።
፮. መደምደምታ
ዶግማ መሠረት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ከም ዝኾነ፣ ሥርዐት (ቀኖና) ቤተ ክርስቲያን ድማ መንደቕ፣ ሓፁር፣ ቀጽሪ እዩ። ስለዚ ሕዝበ ክርስቲያን ብዝርዝር ተማሂሩ ብግቡእ ፈሊጡ ኪሕልዎ፣ ቅዱስ ሲኖዶስውን ቀኖና ኪሥርዐሎም ንዚግባእ ናይ ዘመንና ጉዳያት ግቡእ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ኪሠርዐሎም ይግባእ።
ልዑል እግዚኣብሔር ቅዱስ ሥርዐታቱ ሓሊና፡ ንኣና ኢሉ ዚሠርዖ ሰማያዊ መንግሥቱ ክንወርስ ቅዱስ ፍቓዱ ይኹነልና።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!
ምንጪ፦ መጽሔት ‘ማዕዶት ዘኦርቶዶክስ ተዋሕዶ’ 4ይ ዓመት ቍ.፩


text:
ማሕበር ልምዓት ትግራይ ፀገም ህዝቢ ብምፍታሕ ካብ ድኽነትን ድሕረትን ናፃ ዝኾነት ትግራይ ንምፍጣር ዓሊማ ኣብ ኩሎም ግንባራት ልምዓት ብፍላይ ክዓ ኣብ ትምህርትን ጥዕና ዓበይቲ ዕማማት ወጊና እያ።
ካብ ኣባላታ፣ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላት፣ ደገፍትን ካልኦት ፍልፍላት ሃፍትን ብምትእኽኻብ ንጡፍ ተሳትፎ ሕብረተሰብ ብምዕባይ ኣብ ድልየት ሓፋሽ ዝተመስረቱን መንግስቲ ክሽፍኖም ዘይኽእሉን ድልየታት መሰረት ልምዓት ህዝቢ ናይ ምሽፋን ልኡኽ ሒዛ እናሰርሐት ዘላ እዛ ማሕበር ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ዙርያ ምዕባይ ለውጢ ኣተሓሳስባ ተምሃሮ ዘድሃበ ፈተነ ፕሮጀክት ምፍጣር ̋̋ማዕብልቲ ኣብያተ ትምህርቲ (thinking schools) ̋ ዘሎ ከይዲ ኣፈፃፅማን ክሰፍሑ ዝግብኦም ብሉፃት ስራሕትን መሰረት ዝገበረ ዓውደ መፅናዕቲ ኣብ ሆቴል ኣክሱም ኣዳልዩ።
ኣብቲ ዘተ ኣካላት ኣመራርሓ ማሕበር ልምዓት ትግራይ፣ መተሓባበርቲ ፕሮጀክት መርኣያ ማዕበልቲ ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ፣ ቲንኪንግ ስኩል ኢንተርናሽናል፣ ኣብቲ ፕሮጀክት ካብ ዝተሓቖፉ ኣብያተ ትምህርቲ መርኣያ ዝኾኑ መምህራን ምሁራን ዩኒቨርስቲ መቐለን ዓዲግራትን ተሳተፍቲ ኮይኖም ‘ዮም።
ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ፈፃሚ ዳይሬክተር ማሕበር ልምዓት ትግራይ ዶ/ር ታደለ ሓጎስ ኣብ ዘስምዑዎ ዘረባ ማልት መንግስቲ ክሽፍኖም ኣብ ዘይኽእሉ ስራሕቲ ብምእታው መንግስቲ ኣብ ዘነፀሮም ዓውድታት ስራሕ ብምእታው ትንቀሳቐስ ዘላ ኮይና ብፍላይ ኣብ ምምሕያሽ ፅሬት ትምህርትን ጥዕናን ትኹረት ብምግባር ኣብ ልምዓት ሓይሊ ሰብ እዚ ክልል ትሰርሕ ምህላዋ ኣረዲኦም።
ኣብ ትምህርቲ ብክልተ መዳይ ማለት ‘ውን ኣብ ህምህናፅ ኣብያተ ትምህርቲ ኣቢሉ ኣብ ዝርገሐን ፍትሓውነትን ብፕሮጀክት ኣቢሉ ኣብሬምምሕያሽ ፅፈት ትምህር ዝለዓለ ትኹረት ሂባ ትንቀሳቐስ ኣላ ዝበሉ ዶ/ር ታደለ ካብዚኦም ሓደ ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ኩለን ዞባታት ክልልና ንፈተነ ኣብ ዝተመረፃ 12 ወረዳታትን 37 ኣብያተ ትምህረትን ቲንኪንግ ስኩል ካብ ውሽጢ ንደገ ብዝብል ዝፍፀም ዘሎ ፕሮጀክት ኣብ ምምሕያሽ ፅሬት ትምህርቲ ናይ ባሉ ግደ ኣብ ምፅዋት ከምዝርከብ ገሊፆም።
ምንቅስቓስ ምዕባይ ዓቅሚ ኣተሓሳስባ ኣብ ምምሕያሽ ፅሬት ትምህርቲ ዘምፅኦ ዘለ ረብሓ ብኣንፃር ተመኩሮ ሃገራት ዓለምን ሃገርናን ብዝብል ፅንዓታዊ ፅሑፍ ዘቅረቡ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ሓላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ምርግጋፅ ብቕዓት ትምህርትን መምህር ፔዳጎጂካል ሳይንስ ንጉስ ወ/ማርያም ብወገኖም፤ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ሓንፂፃ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ምትግባር ጀሚራቶ ዘላ ፕሮጀክት ቲንኪንግ ስኩል መንግስቲ ኣብ ምምሕያሽ ፅሬት ትምህርቲ ዝሓንፀፆ ፓኬጅ ብኣግባቡ ንምፍፃም ዝሕግዝን ንፖሊሲ ትምህርቲ ሃገርና ማእኸል ዝገበረን ብምዃኑ ኣጠናኺራ ክትቕፅለሉ ይግባእ ኢሎም።
ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣብ 20 ወረዳታት 337 ቀዳማይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርቲ ዝሓቖፈ ፕሮጀክት ክእለት ንባብ ብቁልዕነትን 122303 ተምሃሮ 2738 መምህራን ኣብ 10 ወረዳታትን 336 ኣብያተ ትምህርቲ ድማ ፕሮጀክት ማሕበረሰብ ተኮር ምምዕባል ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ድማ 199878 ተምሃሮ፣ 2538 መምህራንን ብሓፈሻ 324944 ተምሃሮን መምህራንን ተረባሕቲ ዝኾኑሉ ባይታ ምፍጣር ክኢላ እያ።


text:
ናይ ጾታዊ ርክብ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ እዮም ዝመሓላለፉ-ብብልዕቲ፡ብመዓኮር ብኣፍ፡ከምኡ ውን ብሓደ ግዜ ምትንኻፍ ይመሓላለፉ፡እቲ ናይ ምምሕልላፍ ደረጃታት ካብ ሕማም ናብ ሕማም ዝተፈላለየ እዩ።
ገለ ሕማማት ብምትንኻፍ ወይ ብናይ ኣፍ ዝግበሩ ጾታዊ ርክባት ብዝወሓደ ደረጃ ዝመሓላለፉ ዓይነት ሕማማት ኣሎዉ።
መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ድሕሪ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ ብምልክታት እዮም ዝፍለጡ(ብፍላይ ከኣ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ)፡ካብዞም ዝስዕቡ ምልክታት ሓደ ወይ ክልተ እንተደኣ ኣሎኩም ኮይኑ ተጠቂዕኩም ከይትኾኑ የስግእ እዩ።
- ዘይንቡር ፈሳሲ ካብ ብልዕቲ ወይ ከኣ መትሎ
- ምሕካኽ ወይ ከኣ መቑሰልቲ (ዋላ ብዘይ ቃንዛ )ኣብ ከባቢ መትሎ ወይ ከኣ ኣብ መዓኮር
- ምቅጻል ኣብ ግዜ ሽንቲ ንመንእሰያትን ጥዑያትን
እንተኾነ ግን እቲ ምልክታት ናይቲ ሕማም ኣሎካ ማለት በቲ ሕማም ተለኺፍካ ማለት ኣይኮነን፡ጥዕናዊ ምርመራ ክትገብር ግን ይግድደካን ይሕግዘካ በዚ መሰረት ከኣ ምሕማምካን ምጦዓይካን ከተረጋግጽ ትኽእል።ብኻልእ መዳይ ከእ እዚ ሕማም እዚ ኩሉ ግዜ ኣይኮነን ብምልክታት ዝልለ፡ ስለዚ ኩሉ ሰብ ምስ ናይ ኩሉ ግዜ መጻምዱ ዘይኮነ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም እንተኾይኑ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ምርመራ ክገብር ኣሎዎ፡ዋላ ምልክታት እንተዘይ ተራእዩ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ምርመራ ክገብር ይግበኦ እዚ ማለት ከኣ ብዝተኽኣለ መጠን ነቲ ረኽሲ ኣቐዲምና ከነለልዮን ከንውግዶን ምእንቲ ክንክእል እዩ።ስለዚ እቶም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንምምሕልላፍ ኣብ ኣስጋኢ ኩነታት ዝርከቡ ሰባት ብብዝሒ ክምርመሩ ይግባእ።
ንምምሕልላፍ ጾታዊ ሕማማት ኣብ ሓደጋ ዘሎ ሰብ መን እዩ?
- ወዲ/ጛል 20 ዓመት ወይ ካብኡ ንታሕቲ
- ደቂ ኣንስትዮ
- ምስ ብዙሓት መጻምዲ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም/እትፍጽም
- ምስ ሓድሽ/ሓዳሽ መጻምዲ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም
- ኣብ ዝሓለፈ ጾታዊ ሕማማት ዝነበሮ/ራ
- ኮንዶም ዘይጥቀሙ ወይ ዘየዘውትሩ ሰባት
- ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ኣወዳት
ጾታዊ ሕማማት ዘኸትልዎም ጉድኣታት እንታይ እዮም?
- ረኽሲ ኣብ ጾታዊ ኣካላትና
- ጥንሲ ካብ ማህጸን ወጻኢ
- ናይ ዘርኢ ወይ መፍረ ዘይስሩዕነት ወይ ምብልሻው
- ሕማም መገጣጥሞ ኣካልት ናይ ጎሎ ረኽስታትን
- ሕማም ልቢ
- ሕማም ናይ ማእከላይ መትንታት ሓንጎል
ድሕሪ ጾታዊ ርክብ ምግባርና ትኽክለኛ ዝኾነ ውጽኢት ምእንቲ ክንቅበል መዓስ ክንምርመር ይግበኣና ?እቲ ዝበለጸ ግዜ ክንምርመረሉ ዝግበኣና ኣብ ናይ”ትጽቢት ግዜ” ዝበሃል እዩ፡እዚ ናይ ትጽቢት ግዜ ካብ ጾታዊ ርክብ ዝገበርናሉ እሞ በቲ ሕማም ተጠቂዕና ከይንኸውን “እንጥርጠረሉ”ግዜን ኣብ መንጎ ምርመራ እንገብረሉ ግዜን ዘሎ ናይ ትጽቢት ግዜ እዩ፡እዚ ከኣ እቲ ምርመረ ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ።ንኹሉ ዓይነት ሕማም ዝተፈላለየ ናይ ትጽቢት ግዜ ኣሎዎ።
ኤች ኣይ ቪ ኤድስ -12 ሰሙናት ካብ ግዜ በቲ ሕማም ምጥቃዕ
ጅግል-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ክላመድያ-ወርሕን ፈረቓን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ፍንጣጣ-ሰለስተ ወርሒ ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ቢ+ሲ ፍርቂ ዓመት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም አ-ካብ ክልተ ሰሙን ክሳብ ሽዱሽተ ሰሙናት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ሄርፐስ-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ብሕማም ኤድስ ተለኺፍካ ከይትኸውን/ኒ ተሰግእ/ኢ ዶ ?ድሕሪ72 ሰዓታት በቲ ሕማም ምጥቃዕካ መድሓኒት ክትወስድ ይግባእ(ፐፕ/PEP)።
ንዝኾነ ዓይነት ሕቶታት ወይ ምኽርታት ብዛዕባ ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ናብዚ ዝስዕብ ናይ ሕክምና ተለፎን 03 7919704 ደልሉ።
ብሰዓታትን መዓልታትን፡
ሰንበት 13፡00 – 18፡00
ሰኑይ 13፡00 – 16፡00
ሰሉስ 13፡00 – 18፡00
ረቡዕ 13፡00 – 18፡00
ሓሙስ 09፡00 – 15፡00
ወይ ከኣ ጸሓፉልና ፡ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ክሕግዙኹም እዮም


text:
ዕለት 2 ሰነ በዓለ ረፓብሊክ ኢጣሊያ ዝበዓለሉ ዕለት ምዃኑ ክፍለጥ እንከሎ። ኣብ ሮማ ከምቲ ልሙድ በቢ ዓመቱ ዕለት 2 ሰነ ሮማ ኣብ ዝርከብ ፎሪ ኢምፐሪያሊ ናይ ረፓሊካዊት ኢጣሊያ ርእሰ ብሔርን ከምኡ እውን መራሄ መግስትን ሚንስትራትን ናይ ፓለቲካን ናይ ሃይማኖት ኣካላትን ኣብ ዝተረኽብሉ ስነ ስርዓት ዝፍጸም ኅብረ ወተሃደራዊ ምርኢት ከም እተፈጸመን እዚ በዓል’ዚ ኣብ መላእ ኢጣሊያ ደሚቑ ከምእተብዓለ ዝገለጹ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኣለሳንድሮ ጓራሺ ኣስዒቦም፥ ቅዱስ ኣቦና ኣብ ናይ ዕለቱ ብናይ ትዊተር ማሕበራዊ መርበብ ብዘሎ ኣት ፖንቲፊክስ እተሰምየ ኣድራሻኦም ኣቢሎም፥ ኢጣሊያ“ኣብ ዓለም ፍትሕን ሰላም ኣብ ምርግጋጽ ዝገበር ጻዕሪ ግዴኣ እናበርከተን ክትዓብይን ክትምዕብልን እምነ” ዝብል መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉ ገሊጾም፥
ርእሰ ብሔር ሰርጆ ማታረላ ብምኽንያት በዓለ ረፓብሊካዊት ኢጣሊያ ሮማ ኣብ ዝርከብ ሃገራዊ መንበረ ታቦት ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ ኣብቲ ኣብ ኣደባባይ ቨነዚያ ዝርከብ ስለ ሃገር ዘሎ ናይ ዝወደቑ ጀጋኑ ሰማዕታት ናይ ዝኽሪ ሓወልቲ ናብ ስፍራ ብምኻድ ቁኑን ዕንበባብ ኣንቢሮም ምስ ኣብቆዑ ቀጺሎም ናብቲ ኣብ ፎሪ ኢምፐሪያሊ ዝተሰናደወ ናይ ሰልፊ ምርኢት ሓይሊ ምክልኻ ንምክትታል ከምዝኸዱን ቅድሚ እቲ ወተሃደራዊ ሰልፊ 400 ናይ ኢጣሊያ ናይ ዝተፈላለያ ከተማታት ከንቲባ ናይ ሃገር ሰንደቕ ዕላማ ዝተዓጥቁ ናይ ስለፊ ምርኢት ከምዘቕረቡን ርእሰ ብሔር ማታረላ ናይ ዕለት 2 ሰነ 1946 ዓ.ም. ኢጣሊያ ረፓብሊካዊት ንኽትከውን ዘብቅዑ ክቡራት ዋጋታት ናይ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ክቡራት ዋጋታት እውን እያቶም ዝብል ሓሳብ ከምዘስመሩሉ ኣፍሊጦም።
ብዛዕባ እዚ ዓቢይ ናይ ኢጣሊያ ብሔራዊ በዓል ኣመልኪቶም ምስ ራዲዮ ቫቲካን ቃለ መሕትት ዘካየዱ ማሕበራዊ ናይ እተሰምየ መጽሔት ዋና ኣሰናዳኢ ክላውዲዮ ጀንቲሊ፥ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ንናይ ኵሉ ብሉጽ መጻኢ ዘተኩርን ንሕዳሴ ክፉትን እዩ። እዞም ክልተ ዋጢር ክዘልቁ እንከለዉ ናብ ሕዝባውነት ማለት ናብቲ ክፍተው በሃሊ ዓይነት ስርዓት ይቕየር። እዚ እዩ ድማ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዓለም ዝረአይ ዘሎ እዩ። ኣብ ኢጣሊያን ካልኦት ምዕራባውያን ሃገራት ክፍተው በሃልቲ መግስታት ክቐውሙ ዝድርኽ ዘሎ ናይ ዴሞክራሲ ስርዓት ክቡራት ዋጋታት ብዘይ ምኽባር ዝነብር ናይ ፖለቲካ ስርዓት ውጽኢት እዩ።
ኣብ ቀዳማይ ዓንቀጽ ቅዋም ሃገረ ኢጣሊያ ተመልኪቱ ከምዘሎ፥ ኢጣሊያ ኣብ ዕዩ ዝተሓንጸት ረፓብሊካዊት ሃገር ዝብል ሓሳን ንረክብ። ስለዚህ ኣብ ኢጣሊያ ክቐም ዘለዎ ማሕበራውን ኤኮኦሚያውን ሕይወት ንምንም ዘይንጽል ክኸውን ከምዘለዎ ዘመልክት እዩ። ኩሉ ከከም ብቕዓቱን ዓቅሙን ብዝተፈላለያ መዳይ ዝዋፈረላን ማዕርነት ዝረጋገጸላ ሃገር ምዃና የነጽር። ቤተ ክርስቲያን ብማሕበራዊ ጠመቅ ትምህርትታታ ኣቢላ እተነጽሮ ሓሳብ ብዝተፈላለየ መገዲ ኣብ ናይ ኢጣሊያ ማሕበራውን ኤኮኖሚያውን ፖከቲካውን ሕይወት ዝንጸባረቕ እዩ። እቲ ዘድሊ ግና ኣብ ግብሪ ምውዓል እዩ እንክብሉ ዘካይድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ቀዳሞት ኣቦታትና መጽሓፍዊ ዝኾነ ምስላ ክምስሉ ከለዉ “ፈራሕ ኣይጸድቕ፡ዕዉር ኣይነድቕ ” ይብሉ ነበሩ።ግና ነዚ ዕዉር ዝብል ቃል ከመይ ዝበለ ዑረት እዩ ናብ ዝብል ሕቶ ክንኣቱ ከሎና ዕዉር ዝበሃል ምንምኳ ዓይኑ ጠፊኡ ምርኣይ ስኢኑ ዝነብር ሰብ ጥራይ ዝመስሎም ይህልዉ ይኾኑ፡ግና ዕዉር ዝባሃል ውሽጣዊ ዓይነ ልቦንኡ ዝጠፍኤ፡ዝሓለፈን ዝመጽእን ዘይሓስብ ብትምህርቲ ዘይፍወስ ዑረት ልቢ ክነብሮ ከሎ እዩ እምበር ፡ኣፍኣዊ ዓይኒ ስኢኖም ውሽጣዊ ዓይኒ ዘለዎም ካብ ርእሶም ሓሊፎም ብትምህርቶምን ብፍልጠቶምን ነቶም ዓይኒ ኣሎና ዝብሉ ዝመርሑ ብዙሓት እዮም። ኮኾብ ዝመስል ኣፍኣዊ ዓይኒ ዘሎዎም ሰባት ብ ኣጻብዖም ክፍርሙ ከለዉ ኣፍኣዊ ዓይኒ ዘይብሎም ውሽጣዊ ዓይኒ ዘለዎም ግና ብኢዶም ጽሒፎም ብኢዶም ዘንብቡ ብሒደቱ ዝፍቀዱ ኣይኮኑን።በዚ ዝተዋህቦም ውሽጣዊ ዓይነ ልቦና እውን ተማሂሮም ክሳዕ ፕሮፌሰርነት ዝበጽሑ ከምዘለዉ ብዓይንና ንርኢ ኣሎና። እንተኾነ ግዳ ጥዑይ ይኹን ዓይነ ስዉር በቲ ዝተዋህቦ ጥበብ ዘይምምሃሩ እዩ።
ፈራሕ ኣይጸድቕ ፡ዕዉር ኣይነድቕ ተባሂሉ ክልተ ኣርእስቲ ሒዙ ኣሎ።እዚ ኣቶም ካኣ ፈራሕን ዓይነ ስዉርን ዝብሉ እዮም።ዓይነ ስዉር ከመይ ምዃኑ ተዛሪብና ኣሎና ፡ሕጂ ፈራሕከ ናብ ዝብል ንኸይድ።ፍርሃትን ትምህርትን ክልቲኦም ፈጺሞም ዝተራኸብሉ መገድን ዝቀራረብሉ ዝምድናን የብሎምን።ኣዝዮም ዝተረሓሓቑ እዮም፡ንምንታይ እንተ ተባህለ ዝተማህረን ብስነ ጥበብ ዝበሰለን ሰብ ምንም እኳ እንተ ተማህረን ብጥበብ እንተ ተራቐቐን እንተኾነ ግና ፍርሃት እንተድኣ ሃልይዎን ብፍርሃት ዝተዋሕጠ እንተ ድኣ ኮይኑን ነቲ ብሱል ብርሃን ትምህርቱ ናብ ሰብ እንተ ዘይተሓላሊፍዎ ኣብ ትሕቲ ስጉርፍኦ ከምዘሎ መብራህቲ እዩ ዝቑጸር እምበር ኣብ ልዕል ዝበለ ቦታ ተቐሚጡ ብብርሃኑ ከም ዘገልግል መብራህቲ ኣይኮነን።ንኣብነት ላምባ ነዳዲ እዩ ግና ማይ እንተ ድኣ ተሓዊስዎ ጭልምልምል ክብል እዩ ዝርኤ ።ፍጹም ብርሃን እና ሃበ ንሰብ ከገልግል ኣይክእልን’ዩ። መንፈስ ፍርሃት ዝሓደሮ ልቢ እውን ካብዚ ዝኸፍኤ እምበር ካብዚ ዝሓይሽ ኣይኮነን። ብፍርሃት ስለ ዝወሓጥ እቲ ብርሃን ትምህርቱ ተኸዲኑን ተዓጺፉን እዩ ዝነብር፡ ግና መጽሓፍ ሞያን ቁም ነገርን ክፍለጥ ዝኽእል ተገሊጹ ክንበብ ከሎ እዩ።ዘይተነበ እንታይ ምዃኑ ክፍለጥ ኣይከኣልን እዩ። ምሁር እውን ዝኣክል ትምህርቲ ተማሂሩ ከብቅዕ ብዝግባእ ናብ ህዝቢ እንተ ድኣ ዘይተሓላሊፍዎ ኣብ ልቢ ምእመናን ተዘሪኡ ክበቁልን ፍረ መንፈስ ቅዱስ ዝኾነ ትምህርቲ ሃይማኖትን ከፍሪ ኣይክእልን’ዩ።ብፍርሃት ቀምሲሉን ጸምልዩን እዩ ዝተርፍ። ሓደ ምሁር እየ ዝብል ሰብ ብዕላምኡ ጸኒዑ እንተ ዘይሰሪሑን በቲ ሕዚዎ ዘሎ ሞይኡ ዘይተ ኣማመን እንተድኣ ኮይኑን ብ ኣእምሮ ሰብ ተመሪሑ እንተድኣ ከይዱ ናዩቲ መራሒኡን መኻሪኡን ኣገልጋሊ እዩ ወይ ናቱ ግዙእ እምበር ርእሱ ብርእሱ ተኣማሚኑ ቤቱ ዘመሓድር ሰብ ከምዘይኮነ እዩ ዝእመን።ወንጌላዊ ዮሃንስ እውን “ዘይገብራ ለሓጢኣት ገበራ ውእቱ ለሓጢኣት ፡እቲ ሓጥያት ዝሰርሕ ናይ ሓጥያት ባርያ እዩ ዝኸው”(ዮሃን8፡34) ኢሉ ኣሎ።
ኣየ ሰብ! ኣየ ሰብ ኮንቱ ሰይጣን ዝኣክል ጸላኢ ፡ገሃነመ እሳት ዝኣክል በላዒ ፡ሲኦል ዝኣክል ጉድጓድ ፡ሓጥያት ዝኣክል እውን ጉድ ረሲዕካ ነቲ ሞትን ሂወትን ሓውን እሳትን ኣብ ኢዱ ዘሎ ኣምላኽ ሓዲግካ ንሰብ ክተቐይምን ንእግዚኣብሄር ክተሐዝን ምንባር ብሓቂ ተፈጥሮኻ ምዝንጋዕ እዩ።እወ ሕጂ እውን ነቲ መሰታን ተመጣጣንን ዘይርከቦ ጸበባ ሰብ ዘቃልል ሽግር እውን ዘወግድ ዝተዓጽወ ዘርሑ ልዑለ ባህርይ እግዚኣብሄር ረሲዕካ ልቡ ብዝሓሰቦ ኣፉ ብእተዛረቦ ዝኸይድ ሰብ ናይ ብሓቂ ህሉው እዩ ክበሃል ኣይክእልን እዩ።ምክኛይቱ ድም ህሉው ከሎ ዝሞተ እዩ፡ኣብ ልዕሊ መሬት ከሎ እውን ኣብ ትሕቲ መሬት ከም ዝተቐብረ እዩ።ስለዚ ነዚ ከምዚ ዝበለ ሕማም ዝተፈተነ መድሃኒቱን ዘይጠራጥር ፈውሱን እግዚኦ መሓረኒ ክርስቶስ ምባል ጥራሕ እዩ።እወ ዘሎና መልሲ ካልኣይን ሳልሳይን ዘይብሉ እግዚኦ መሓረና ክርስቶስ ዝብል ምሕጽንታ ጥራሕ እዩ።
ናይ ጎይትና ኢየሱስ ክርስቶስ ቃል እውን እዚኣ እያ ማሌት ናብ ፈተና ከይትወድቁስ ጸልዩ እግዚኦ መሓረና በሉ(ማቴ26፡41)።ኩሉሳዕ ካብዚ ብምቕጻል እውን ንሓደ ሰብ ተጸራሪ እንተ ድኣ ተላዒልዎ ብዘይካ ጾምን ጸሎትን ክወጽእ ወይ ድማ ክርሕቕ ከምዘይክእል ብምምልካት “ወይወጽእ ዝንቱ ዘመድ ዘእንበለ በጾም ወበጸሎት፡ናይዚ ዓይነት እዚ ዓሌት ብዘይ ጾምን ብዘይ ጸሎትን ክወጽእ ኣይክእልን እዩ።”ይብል።(ማቴ17፡21)።ስለዚ ኣብ ውሽጢ ዓለም ፍቱን መድሃኒት እዩ ተባሂሉ ዝእመነሉን ብመድሃኒትነቱ ድማ ዘጠራጥርን እግዚኦ መሓረኒ ክርስቶስ ዝብል እዩ።እግዚኣብሄር ብ ኣምላኻዊ ቃሉ “ረከብክዎ ለዳዊት ገብርየ ብእሴ ምእመነ ዘከመ ልብየ ” ኢሉ ዝመስከረሉ ቅዱስ ዳዊት እውን ነዚ እግዚኦ ዝብል ወርቃዊ ቃለ ተማህጽኖ ብምግንዛቡ እዩ።እንሆ ኣብዛ ብስሙ ዳዊት ተባሂላ እትጽዋዕ መጽሓፉ ጥራይ ካብ 197 ግዜ ንላዕሊ “እግዚኦ እግዚኦ ” እና በለ ጠቒስዋ ይርከብ።እዚ ካኣ እግዚኦ መሓረና ማሌት ካብ ክንደይ ፈተና ዝስውርን ካብ ዝኾነ ይኹን ሓደጋ ዝከላኸል ምኻኑ ብምግንዛቡን ብምርድኡን እዩ።ስለዚ ንሕና እውን ናይ በዓል ቅዱስ ዳዊት ኣሰር ብምስዓብ እግዚኦ መሓረና ክርስቶስ ካብ ማሌት ድሕር ኣይንበል።ነዚ ድማ መድሃኔኣለም ክርስቶስ ዘነቓቕሕ ቅዱስ መንፈስ ይልኣኸለና።ኣሜን።
ምንጪ- መርጌታ ክነፈርግብ ማርቆስ (ነሃሴ 2002) ኣስመራ
ወስብሃት ለእግዚኣብሄር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን።


text:
ምጉኑናጽ ጽምዳዊ መንነትን ሃገራዉነት፡ ከም ጻልጣ-ንዋት መሕኾሪ ፖሎቲካዊ ስልጣንን ምርግጋጽ-ዉልቓዊ ህቡቡነት እዩ።
ድሕረ ባይታ
ኣብ ታሪኽ ጸልሊም-ኣፍሪቃ ክልተ ዝተፈላለይ ባዕዳዉያን ወራራት ብኸፌል እኳ እንተተኻየዱ፡ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ መበል ክሳብ ሳልሳይ ናይ ምዕራብ-ኤዉሮጳ መግዛታዊ ምምቅራሕ ኣብ 1885 ኣብ በርሊን ተሓንጺጹ ዝተኻየደ፡ ከም ዘመናዉያን ሃገራት ይፍለጣ ኣይነበራን ጥራይ ዘይኮነስ ሃገር እትብሃል’ዉን ኣይነበረትን። ሙቛም ሃገረ-መንግስትን ዘመናዊት ሃገር ምስ መግዛእቲ ምዕራባዉያን ኤዉሮጳ ዝመጸን ዝተጋህደ ኣምር ዉዳቤ እዩ። መሬትን ህዝቢ-ኤርትራ ቅድሚ- ዘመናዊት ሃገር ሙኻና፡ ቅድሚ1000 ዓመት ቅድመ ልደተ ክርስቶስ ምድሪ ፑንት ተባሂሉ ዝፍለጥ ዝነበረ እዩ። ምድረን ህዝቢ ፑንት ቀንዲ ኣፍደገ-ስግረ ባሕራዊ ጽኣት ካልኦት ህዝብታትን ስልጣኔታት ኣብ ቀርኒ-ኣፍሪቃ ክኣ ነበረ። ኣብ ምድሪ ፑንት ኣብ ጥንታዊ ስልጣኔ እዚ ከባቢ እዚ ብንግስነት ንቡያን ይማሓደር ነበረ። ድሕሪ ምዉዳቕ ንግስነት ንቡያ ብንግስነት ኣክሱም ተተክኣ። ንግስነት ኣኽሱም ከም ኩሎም ኣብቲ እዋናት ዝነበሩ ንግስነታት ብንጉስ ዛግየ ናይ ኣገዉ፡ ኣብ ማዓሙቕ ጽልማት ኣትዩ ምስ ወደቀ፡ ንግስነት ቬጃ ንምዕራባዊ ቆላታት ኤርትራን ምብራቓዊ ሱዳን ተቆጽጸረ፡ እዚ ምቕይያራት ብዝፈጠሮ ጽልዋታት፡ እዚ ሕጂ ኤርትራ ዝባሃል ዘሎ፡ እቲ ከበሳዊ ሸነኽ ዝነበረ ህዝቢ ብራእስታትን ባሕሪ ነጋሽት ዝመሓደር ዝነበረ ኰይኑ፣ ሓሓሊፉ እቲ ከበሳዊ ወገን ብናይ ሓበሻዊ መሳፍንቲ ይዉረር ነበረ፡ ብ1879 ራእሲ ኣሉላ ብዘጻወዶ ሓደገኛ ተንኮል ተታሊሎም ራእሲ ወለንክኤል ድሕሪ ምምራኾምን ፡ ኣብ ትሕቲ ማእሰርቲ ሃጸይ ዮሓንስ ናይ ሓበሻ ምእታዎምን ፡ ንሓያሎ ዓመታት ራእሲ ኣሉላን ሰራዊቶምን ንሓማሴን ከምዘገበሩ’ዩ ዝፍለጥ፡ ከምኡ’ዉን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ራእሲ ኣሉላ ፡ ዘይፍትሓውነት ከምዝነገሰን ሰራዊት ራእሲ ኣሉላ ድማ ብዙሕ ግፍዕታት ኣብ ከበሳን መታሕትን ከም ዝፈጸሙ ይዝንቶ እዩ ። ኣብ ጽሑፋትን ብኣፍን ከምዝዉካእ መግዛቲ ቱርኪ መግዛቲ ግብጺ ይብሃል እዩ። እዚ ኣባህላታት እዚ ምስ ኣምራዊ ትሕዝቶ መግዛቲ ቁኑዕ ትርጉም ዝሓዘ ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ግብጻዉያን ይኹኑ ቱርካዉያን ንገለ ክፋላት እዚ ሕጂ ኣካል ዘመናዊት ሃገር ኤርትራ ዘሎ ቀጥታዉን ብዉክልናዉን የገብርዎ ነይሮም እምበር፡ ብሙሉኡ ተቃጻጺሮም ምሕደራዊ ስርርዓት ሰሪቶምን ዘማሓድርዎ ስለዘይነበሩ፡ መግዛእቲ ክትብሎ ኣይክኣልን እዩ። መላእ ከበሳ ብፍላይ፡ ብሓፈሻ ድማ ኤርትራ ፍጹም ኣብ ትሕቲ ሙሉእ ሙቁጽጻርን መግዛእቲ መሳፍንቲ ሓበሻ ወዲቁ ኣይፈልጥን እዩ። ወረራት ቱርኪ ይኹን ግብጺ ንከበሳታት ኤርትራ ክቛጻጸሩ እዉን ፈቲኖም እዮም፡ ሙኻን ምስ ኣበዮም ኣብ ገለ-ክፋላት ምዕራባዉን ምብራቃዊ ቆላታት ተወሺቦም ከም ዝተሪፉ ኣፋዊ፡ ጹሑፋዊን ቅርሳዊ ታሪኻት የራጋግጸልና። እቲ ብወገን ምዕራባዊ ቆላ ኤርትራ ዝነበረ፡ ካብ 1846-1885 ብግብጺ ተወሪሩ ጸኒሑ፡ ቀጺሉ ብዉሽጣዉያን ዜጋታት ብደግለላት፡ ሽማግሌታት፡ ነታባትን መሻይኽን ይመሓደር ነበረ። እቲ ብወገን ምብራቃዊ ቆላ ካብ 1557-1846 ብቱርኪ ድሕሪ ምዉራሩ ብዉክልና ናይባት-ቀይሕ ባሕሪ ክማሓደር ጸኒሑ፡ ቀጺሉ ብናይባትን ሱልጣናትን ይመሓደር ነበረ። እዘን ኩለን ከባቢታት ኤርትራ፡ ነናተን ውሽጣዊ ኣዝዩ ጸቢብ እንዳዊ-ምሕደራ ይንበረን ድኣ እንበር ምትእስሳራቶም ኣሕዋት ህዝቢ ሙኻኖም ዘረጋግጾ ታሪኻዊ ሓቂ ኣሎ። ብታሪኽ፣ ብደም፣ ብመዉስቦ ብቛንቛ ዝተሓናፈጹን (cross-ethnics and cross lingustic hybrid): ብሓባራዊ ሓርበኛዊ ክብርታት፣ ብናይ ሓባር ጸገማት፣ ብናይ ሓባር ቃልስታት…ወ.ዘ.ተ ንዘመናት ዝተኣሳሰሩ ኣህዛብ ሙኻኖም ታሪኽ የዉክኣልናን የራጋግጸልና እዩ።
ድሕሪ 1890 መንግስቲ ጣልያን ነዘን ናይ ባዕለን እንዳዊ-ምሕደራ ዝነበረን ዞባታትን ካልኦት ናኣሽቱ ዓድታትን ወሲኹ ብምሕባር፣ ኣብ ትሕቲ ሓደ ሙእኩል ግን ከኣ ልሕሉሕ ዝዀነ ጥርኑፍ ሃገራዊ-ምሕደራ ብምእታው፡ ኤርትራ ብዝብል ሓድሽ ስያሜ ብምሃብ ኣሕቢሩ ገዝኤን። ኣቀዲሙ ኣብ መንጎ እዘን ዝተፈላለያ ቦታታት ጽዑቕ ወይ ከኣ ስጡም ሃገራዊ ሓድነት ይኹን ሃገራዊ ስምዒት ኣይነበረን። ግን ጉዱቡናን፡ መዉስቦን እንዳዊ-መቦቀል ዘንቀሎ ምትእስሳራት ስለዝነበሮም፡ ኣብ ሓዘንን ሓጎስን ዘራኽቦም ክዉንነታት ዝነበረ እዩ። ድሒሩ ምስ ምትእትታዉ ጥርኑፍ መግዛእትን ርእሰማልነታዊ ጽልዋታት ሓይልታት ማእቶትን ዝምድናታት ማእቶት፡ እቲ ኤርትራዊ ሃገራውነትን ኤርትራዊ መንነትን በብቑሩብ እናማዕበለን ዕምቆት ዘለዎ ሱር እናሰደደን ከምዝመጸ ሩጉጽ እዩ። ብቀሊሉ ዘይራኸብ ዝነበረ ኣህዝብ ብንግዲ፡ ብዕስክርናን ብኣብ መሳንዕ ተቆጺርካ ምስራሕ ብጻዕቂ ክራኸብን ክትኣሳሰርን ስለዝጀመረ፡ ሃገራዊ ምትእስሳሩ እንዳተረረን እንዳተወልዔን ከደ። ኣብ ማሕረስን ጉስነትን ተዋፊሩ ዝነበረ ኣህዛብ ካብ ዉሽጦም ናይ ሸቃላይን ማእከላይ ማሕበራዊ ቀጸላታት እዉን ክፍጠሩ ከምዝተኻለ ይፍለጥ። ምስ ምፍጣር ሓደስቲ ማሕበራዉያን ቀጸላታት እቲ ሕብረተሰብ ካብ መስፍናዊ ማሕበራዊ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ኣቛዉማ ን መስፍናዊ-ርእሰማላዊ ማሕበራዊ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ኣቛዉማ ብቁልጡፍ ክቅየር ኽኣለ።
ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም መንግስቲ ጣልያን፡ ብሓይልታት ኪዳን ካብ ኤርትራ ተሳዒሩ ምስ ወጸ፣ ኣብ ቦታ ጣልያን ብሞግዚትነት እንግሊዝ ተተክኤ። ኤርትራ ከኣ ኣብ ትሕቲ ሞግዚታዊ ምሕደራ እንግሊዝ ኣተወት። እንግሊዝ ንረብሓታታ ክትብል፡ ንኤርትራ እንተተካኢሉ ኣብ ክልተ ወይ ከኣ ኣብ ሰለስተ ክመቓቕላ (partition plan) ሐደ ሰራም ዝዀነ መደብ ኣዉጺኣ ብንጥፈት ክትንቃሳቀስ ጀመረት።
ምዕራባዊ ቆላ ምስ ሱዳን ክጽምበር። እቲ ከበሳዊ ሸነኽ ገማግም ባሕሪ ሓዊስካ ምስ ትግራይ ክጽምበር። ኣብ ምዕባለ ከኣ እንግሊዝ እትቆጻጸሮ ናይ ትግራይ ረፓብሊክ ንምቛም ሐለነ። እምበኣርከስ ኣብዚ እዋን እዚ’ዩ፡ እቲ ናይ ትግራይ ትግርኝ ጽንሰ ሓሳብ (Cognition) ዝተጠንሰ። ስለዚ ጥንሰ ሓሳብ ትግራይ-ትግርኜ መቦቖሉ ናይ እንግሊዛዉያን ሓሳብ እዩ። ንደንካልያ ከአ ምስ ኢትዮጵያ ክጽንብራ መደበ።
አብቲ እዋን እቲ ንእንግሊዝ ወኪሉ ንኤርትራ ዘመሓድር ዝነበረ ስተፈን ሎንግሪግ፣ ሃገራውነት ትግራይ ( Tigray Nationalism ) ዝብል ኣብ ትግርኛ ተዛረብቲ ኤርትራውያን ንኽሰርጽ ኣበርቲዑ ሰርሓሉን ተንቀሳቐሰሉን፡ ይኹን’ምበር ኣይሰለጦን። ነዚ ሓሳብ’ዚ ቡዙሓት ኤርትራውያን ብፍላይ ከአ መራሕቲ ፖለቲካውያን ሰልፍታት ተቓውምኦም ኣስምዑ። እንግሊዝ ድሒሩ፡ ነቲ ብኣሜሪካ ዝቐረበ ሓሳብ፣ ኤርትራ ብፈደረሽን ምስ ኢትይጵያ ምጽምባር ዝብል እማመ ተቐበለ። እቶም ነጻነት ኤርትራ ንምርግጋጽ ዝቃለሱ ዝነበሩ ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ሰልፍታት ነቲ ናይ ፈደረሽን ሓሳብ ከይፈተዉ ካብ ምክፍፋል መታን ክድሕኑ ተቐበልዎ ይብሃል። እንተዘይቅበሉ ኸ እንታይ ክገብሩ ምስ ክኣሉ ዝብል ሕቶ ጎስየ፡ ብአተሐሳስባኦም ኤርትራ እንቋዕ ድአ በቲ ሰራም ናይ እንግሊዝ መቃቃሊ መደብ ኣይተኸፋፈለት ኣምበር፣ መጻኢ ዕድላስ ደሓን ብደቃ ይውሰን ዝብል ናይ ነዊሕ ብሩህ ተስፋን ዝጠመቱ ይመስሉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኰነ ምዕራባውያን ሃገራት፣ ፈደረሽን ናብ ምሉእ ውህደት ምስ ኢትዮጵያ ገጹ ንኸምርሕ ኣበርቲዖም ዝሰርሕሉ ለይትን መዓልቲ ዝጽዓርሉ ጉዳይ ከምዝነበረ የስማዓና፡ እቲ ምንታይስ እምባሮጦር ሃይለስላሴ ንፈደረሽን ኣፍሪሱ ኤርትራ ሓንቲ መበል 14 ክፍሊሃገር ኢትዮጵያ ሙኻና ኣብ 1962 ምስ ኣወጀ፡ ብሒም ዝበለ ሃገር፡ መንግስቲ፡ ባይቶ-ጸጥታን ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣይነበረን። ከም ውጽኢት ናቱ ከኣ ውዕል ፈደረሽን ፈሪሱ ኢትዮጵያ ብሓይላ ንኤርትራ ከም ሓንቲ ኣካላ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምቁጽጻራ ኣእተወታ። ውጽኢት ናይቲ ግህሰት’ቲ ከኣ ኣብ ወርሒ11/1958 ምፍጣር ሲቪክ ምንቅስቃስ ሓርነት ኤርትራ ኣስዓበ። ቀጺሉ ድማ፡ እቲ ብስዉእ ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ኣብ ክሳድ- ኣዳል ብባሕቲ መስከረም 1961 ዓ.ም ዝተጀመረ ብረታዊ ቃልሲ ንኽጅመር ዝደፋፍኤ ቀንዲ ሮቛሒ እዩ። ሙሉእ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ኣስላሙ – ክርስትያኑ፣ ወዲ ከበሳ ኮነ ቆላ ኩሉ ብሓባር ን30 ዓመት ተቓሊሱ ልዕሊ 65 ሽሕ መስዋእትን ፡ ልዕሊ 20 ሽሕ ስንኩላንን ማእለያ ዘይብሉ ንብረትን ከስኪሱ ብ1991 ሃገሩ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ሓራ አውጺኡ፡ ኤርትራዊ ሉዕላዉነት ከምዝራጋገጽ ገበረ። ንሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ነፍሲ ወከፍ ስድራ ቤት ሂወታን ንብረታን ከፊላ እያ። ኤርትራ ብሓባር ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ሃገር ክትከውን እንከላ፣ ናይ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ብጽሒት’ውን እያ። ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ኤርትራዊ መንነትን ብዓጽምን ደምን ዝተሃንጸ ኣዝዩ ልዕሊ ኹሉ ዝዓበየ ቁምነገር ስለዝኾነ፡ ኤርትራዊ ሃገርነትን ኤርትራዊ መንነት ልዕሊ ቀቢላ፡ ኣዉራጃ፡ ቆላ፡ ከበሳ…ወ.ዘ.ተ መንነት እዩ።
ከርሰ-ሙጉት፡-
ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ናይዚ ዘለናዮ ዓመት፡ ሓድሽ ዝመስል የግዳስ ብዝተፈላለየ መልክዕን ሕብሪን ኣብ ፖሎቲካዊ ሂወት ኤርትራዉያን ክንዕዓብ ዝጸንሔ ብስም “ተበግሶ ደቂ ቆላታት ኤርትራ” ዝስየም “ሲቪላዊ ጥርናፌ” ብመጋቢት 29, 2014,ቀዳማይ ዋዕልኡ ኣብ ከተማ ለንደን ብምክያድ፡ ንዋዕልኡ ብቛንቛ እንግሊዝን ዓረብን ኣብ ሚያዝያ 1, 2014 ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብ ኩሉ መርበባት ኢንቴርነት ምስተዘርግሔ፡ ኣብ ክሊ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ኣካታዒ ኮይኑ ከምዘሎ ኩሉ ዝፈልጦ ጉዳይ እዩ። ብመንጹሩ ድማ ደቂ ቆላታት ኤርትራ ከንሶም ብትሪ ነቲ ከምኡ ዓይነት ተበግሶ ዝነጸግዎ ኣለዉ።
ኣብ ዝኾነ ጊዝያት ታሪኽ ብኣዉንታን ኣሉታን መደያት ዝነቅልን ዝፍጸምን እዩ። ገሊኡ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ካብ ኣሉታዊ ስምዒታት ነቂሉ ንኣዉንታዊ ዕላማታት መዓላታት ክዉዕል ይኽእል እዩ። ብመንጸሩ ድማ ገሊኡ ታሪኻዊ ፍጻሜታት እዉን ብኣዉንታ ነቂሉ ንኣሉታዊ ዕላማታት ክዉዕል ከምዝኽእል ዓለማዊ ታሪኻት እኹል ግንዛቤታት ኣፍልጦን ከምዝማሃረና ዘይክሓድ ሓቂ እዩ። ኣብ መስርሕ ታሪኻዊ ፍጻሜታት፡ መዕየሪታት ታሪኽ ጽምዲ ካብ ምኻኖም ዝነቀለ፡ ኣዝዮም ተመዝመዝትን ተኣፈፍትን እዮም። ኣብ ምጽብጻብ ታሪኽ እንተ-ተኣትዩ ግን መወከሲታት ታሪኽ ብስነ-ፍልጠታዊ ብልሓት ማለት ኣብ ኣፈ-ነጊራዊ፡ ጽሑፉን ቅርሳዊ መርትዕታት ተሞርኪሱ ይትንተንን ይግለጽን። ከምኡ ስለዝኾነ ታሪኽ ሓንሳብ ምስተሰነደ ደዉ ዝብል ነገር ኣይኮነን። ዝያዳ መርትዕታት ምስተረኽቦ ዝምዕብልን ዝምጠጥን ዝጻረን ጉዳይ እዩ። ኣብ ዓለምና ገለ ገለ ጦቕሞ-ፈሊጣዉያን ንታሪኽ ኣዘንቢዖም ክገልጹን፡ ንረብሓታቶም ብዝጥዕሞም ከቕርብዎ ድማ ዘዉትር ዝስማዕን ዝርኤን ጉዳይ እዩ።
ታሪኻዊ መንቀሊ-ተበግሶታት፡-
ታሪኽ መታን ካይዝንብዕ፡ ብሕጽር ዝበለ ብርጓይደር ስቲፌን ሎንግሪግ (Stephen Hemsley Longrigg) ኣምሓዳሪ ወኪል ዓባይ-ብሪጣንያ ኣብ ኤርትራ ኮይኑ ምስተመደበ፡ ንኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ከበሳን ቆላን፡ ኣስላምን ክርስትያን ዝብል ስምዒታት ብምዝራእ ንትኹላዊ ምትፍናን ብምእታዉ፡ መጻኢ ዕድል ኤርትራ፡ ምዕራባዊ ቆላታት ብዘይ ምብራቃዊ ቆላታት ምስ ሱዳን፡ ከበሳን ምብራቃዊ ቆላታት ምስ ኢትዮጵያ ንምምቃል ሰራም ንጥፈታት ከሳላስል ጀመረ። ብርጓይደር ስቲፌን ሎንግሪግ ኣብ 3 ነሓሴ 1944 ኣብ ጋዜጣ እዋን ሕታም 3/101፡ ብ ገለ ርእይቶ ንመጻኢ ኤርትራ ዝብል ዛዕባ፡ ብ ሓደ ኤርትራዊ ዝብል ብርዒ-ሽም፡ ኤርትራ ፍርቃ ምስ ሱዳን ፍርቃ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ምስትምቀል ዝሓሸ መፍትሒ ኤርትራ ምኻኑ፡ ብቛንቛ ትግርና ተጻሒፉ ከምዝዝርጋሕ ገበረ። ድሕሪ እዛ ሓጻር ሕጥበተ-ጽሑፍ ሓደገኛ ፖሎቲካዊ ትሕዝቶ ዘለዋ ጽሑፍ ኣብ ጋዜጣ እዋን ምዝርጋሓ፡ ፖሎቲካ ኤርትራን ኤርትራዉያን ናይ ገዛእ-ርእሱ ፖሎቲካዊ ታሪኽን ዳይነሚክስ ሒዙ ንከይነቅል ባህርያዊ ዋሕዝታቱን ባህግታትን ብጸቅጢ ገዛእቲን ግዳማዊ ምትእትታዉ ተጋሪዱ፡ ኣብ ዕሸላዊ ንቅለታቱ ብሃይማኖት፡ ብኤትኒክ-ጉጂለ፡ ብኣዉራጃን ብቆላን ደጋን ዘካፋፍሎ ናይ ወጻኢ-ሓይልታት ምትእትታዉን ሽርሕታት ተጎልቢቡ፡ ኣብ መዋሳዋሲ ዘይብሉ ዕጹዉ-ህሞት ከምዝበጽሔ ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይነበረን።
እዚ ካይኣክል ምምሕዳር ዓባይ ብሪጣንያ፡ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ ሰራም መደባት ብርጓይደር ስቲፌን ሎንግሪግ ብግብሪ ኣብ ባይታ ንምትግባርን እያድ-ሓዊ ንምስንዳዉ ተባሂሉ፡ ሸፋቱ ብሙቁጻር ይሰርሓሉ ከምዝነበረ ይሕመ። ኣብ ዕለት 28 ነሓሴ 1946 ዒደል-ፈጥር መዓልቲ እዩ ዝነበረ፡ ገለ ቡዝሖም ብንጹር ዘይተፈልጠ ሱዳናዊ መቦቆል ዘለዎም ወትሃደራት እንግሊዝ ክዛናግዑ ኢሎም ንኣባሻዉል-ኣስመራ ይኸዱ እሞ፡ ኣብኡ ድማ ኣብ መንጎ ንሳቶሙን ነበርቲ ኣስመራ ዝኾኑ ዜጋታት እምባጋሮ ይፍጸም። ኣብቲ እምባጋሮ ሓደ ወትሃደር እንግሊዝ ሱዳናዊ ይመዉት፡ ካልኦት ድማ ይህረሙ እሞ፡ እቶም ዝተሃርሙ ሱዳናዉያን ወትሃደራት እንግሊዝ ንወትሃደራዊ መዓስከራቶም ብምኻድን ንኻልኦት ወትሃደራት ኣብቲ ማዓስከር ዝነበሩ ሒነ ክፈድዩ ኣላዒሎም ኣስታት 70 ዝቁጸሩ ወትሃደራት ሙሉእ ዕጥቆም ዓጢቆም ንኣባሻዉል ብምምላስ ዝረኸብዎ ክርስትያን ብፍላይ ድማ ደቂ-ኣንስትዮ ካብ ገዛዉተን ወጢጦም ኣንዳዉጹ ረሸንዎም። እዚ ናይ ሒነ ምፍዳይን ቅንጸላን ተግባራት ንሓደ ስዓት መመላእታ ተኻይዱ፡ ኣብዚ ፍጻሜ’ዚ 46 ሰባት ሞይቶም ኣስታት 70 ሰባት ዝቁጸሩ ድማ ቆሲሎም። እዚ ተረኽቦ እዚ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራዉያን ኣስላምን ክርስትያንን ዝተፈጥረ እምባጋሮ ከምዘይነበረ ፍሉጥ እዩ። መንግስቲ እንግሊዝ ነዚ ፍጻሜ እዚ ግቡእ መዕልቦ እዉን ኣይገበረሉን፡ እቲ ምንታይስ ኣብቲ ሕብረተሰብ ክልሕኽ ይደልዮ ስለዝነበረ እዩ።
ኣብቲ እዋንቲ፡ እቶም ነቲ ሓደገኛኔት እቲ ፖሎቲካዊ ኩነታት ኤርትራ ዝተገንዘቡ፡ ፖሎቲከኛታት ብላታ ዑመር ቃዲ፡ ኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያምን ኣቶ ገብረመስቀል ወልዱ፡ ሃገራዊ ፖሎቲካ ኤርትራ ካብ ኢድ ምቁጽጻር መሳፍንት፡ መራሕቲ ሃይማኖትን ሸማምንቲ ሓራ ክወጽእ ድሕሪ ምጽዋዕ፡ ንሓባራዊ ኣኼባ ንዘተ ክካየድ ክዉድቡ ጀመሩ። ብመሰረት እቲ ዝነጥፍሉን ዝወደብዎን፡ መጀመርታ ነቲ ዛዕባ ዝሓሰብዎ ኣኼባ ንምስራዕ ተባሂሉ ብ16 ሕዳር 1946 ቀጺሉ ድማ ብ24 ሕዳር 1946 ኣብ ቤት-ገርግሽ ከምተኻየደ ይፍለጥ። ኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያም፡ ጆርዳን ገብረመድህንን ትሬቫስኪስ ንኣኼባታት ቤት-ገርግሽ ኣመልኪቶም ዕላማታት እቲ ዝተኻየደ እኬባታት እንክገልጹ እንከለዉ “ድሕሪ ናይ ዓባይ-ብሪጣንያ ሞግዚታዊ ምሕደራ፡ ሙሉእ ናጽነት ኤርትራ ዝዕቆበሉ፡ ማእከላይ ስምምዕ ንምብጻሕ ዝዓለመ” ምንባሩ ይትርኹ።
ኣብ ኣኼባ ቤት-ገርግሽ ኣብ መንጎ ደለይቲ ሙሉእ ናጽነትን፡ ኣብ መንጎ ሓድነት ምስ ኢትዮጵያ ዝብሉ ዝነበሩ መራሕቲ ማለት ኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያምን ኣቶ ተድላ ባይርኡ ተፋጠጥ ኮነ። ብሰንኪ እዚ ምፍጣጥ እዚን ቀጺሉ ኣብ ታሕቲ ዝግለጽ ምኽንያታት፡ ብዘይ ገለ ኣድማዒ ስምምዕ ዋዕላ ቤት-ገርግሽ ክምተፈንጥሔ ይግለጽ። ስለዚ ኣብዚ ክንርድኦ ዝግባእ ነገር እንተሃልዩ፡ ዋዕላ ቤት-ገርግሽ ምስ ዝነበሮ ከቢድ ዕላማን ኩሉ ሕጽረታቱ፡ ምትፍናናቱ…ወ.ዘ.ተ ዘፍረዮ ነገር እንተነይሩ ዘይተደነ ኣሉታታት እዩ። እቲ ስዒቡ ዝተራእየ ኣሉታ ኣብ መንጎ ኣቶ ወልድኣብን ኣቶ ተድላን ብመንገዲ ጋዜጣ ምዉንጃላትን ምኽሳሳትን ነይሩ። ኣብዚ ዋዕላ ቤት-ገርግሽ ካብ ምእመናን እስልምና፡ ደግያት ሓሰን ዓሊ፡ ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን፡ ኣቶ ብርሃኑ ኣሕመዲን፡ ካቫሌሪ ዑመር ስፋፍን……ወ.ዘ.ተ ከምተሳተፉ ይፍለጥ።
ድሒሮም ሸኽ ኢብራሂም ሱሉጣን ንተዘክሮታቶም ንዋዕላ ቤት-ገርግሽ ኣመልኪቶም ክትርኹ እንከለዉ ከምዚ ዝስዕብ ቢሎም የዘንትዉ፡-
“ንዋዕላ ቤት-ገርግሽ ደንጊዮም ከም ዝመጹን ኣብቲ ምርቛቕ ዛዕባ’ዉን ከምዘይነበሩ ይገልጹ። ስለምንታይ ደንግዮም መጽዮም ስለምንታይ ኣብቲ ምርቛቕ ዛዕባ ከምዘይተሳተፉ ኣይገልጹን። ቀጺሎም ነቲ ኣብ መንጎ ኣቶ ወልድኣብን ኣቶ ተድላ ዝተኻየደ ቋይቂን ምንህሃርን ብሓሳባት ምፍልላይን፡ ብማዕዶ ትዕዝብቲ ከም ዝተኻታተልዎ ይገልጹ። ስለምንታይ ትም ኢሎም ከምተዓዘብዎ ኣይገልጹን። ቀጺሎም ኣብቲ ኣኼባ ከምዝነበሩ ዘመልክት ተዘክሮታቶም ክገልጹ እንከለዉ፡ ደኺምና ስለዝነበርና፡ ጥሜት እዉን ኣርኪብና ስለዝነበረ፡ ካብቲ መሬት ኮፍ ኢልናዮ ዝነበርና ብድድ ኢለ ክኸይድ ምስጀመርኩ፡ ብላታ ደምሳስን ደግያት ሓጎስን ኣርኪቦም ብምሓዝ ንሕና ሕማቕ ጌርና፡ ንኣስላም ኣሕዋትና እንታይ ርእይቶኹም ኣይበልንዮምን፡ ሕጂ ኢብራሂም ተዛረብ በሉኒ፡ ብወገነይ እዉን ሕጂ ዝዛረቦ የብለይን ድሕሪ ምባል፡ ንሕና ሕጂ ካብ መገሻ-መንገዲ ዝመጸና ኢና፡ ንእስላም እዉን ኣይንዉክልን ኢና በልክዎም። ቀጺለ ብሙሉኦም እስላም ኣይመጹን ዘለዉ። ከንቲባታት ናይ ቤት-ኣስገደ፡ ዓድ-ሹም ቢለን፡ መንሳዕ፡ ማርያ፡ ደግለላት ቢን-ዓምር፡ዓድ ሹም ናይ ናራን ኩናማን፡ ዓድ ናይብ ባጽዕን ሰምሃርን፡ ዓድ ሹም ናይ ሳሆ ዓሳዉርታን መነፈረን፡ ሸማሙንቲ ደንከልያን ጀበርትን ኣይመጹን ዘለዉ። ንሕና ንገዛእ ርእስና እምበር ንኻልኦት ኣይንዉክልን ኢና በልክዎም። ስለዚ ነዚ ሕጂ ተካይድዎ ዘለኹም ጉባኤ ዓጺኹም፡ ንኹሎም ዝተረፉ ዘሳትፍን ዘጣናቕቕ ሓድሽ ቆጸራ ይገበር በልክዎም ይብሉ”።
ቀጺሎም ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን፡ ኣብቲ ኣኼባ ቤት-ገርግሽ ዝገጠሞም ክትርኹ እንከለዉ ከምዚ ይብሉ።-“ሓደ ጎቦዝ ተሲኡ፡እቶም ዓበይቲ ሱቕ ኢሎም እንከለዉ “ወይ ወዲ ሱልጣን ፈሰርያ የትሕዘና ኣሎ፡ ክንደይ እስላም፡ ክንደይ ጓሳ ከብቲ፡ ክንደይ ጓሳ ገመል፡ ክንደይ በደው…ንሕና ነዚ ከነምጽእ፡ኣብዚ ንሕና እንገብሮ እስላም በፍንጫኹም ትቅበልዎ፡ ንሕና ዝበልናዮ ንዓና ይኽተል” ምስ በለ ይብሉ፡ ብወገነይ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣነ ዓቕምኹም የብለይን ብጸርፊ ካይምልሰልኩም፡ ንሕና ኣብዚ ኣኼባ እዚ ካብ 10-20 ንቁጸር ብዝሒ ኢና ንኸዉን፡ ንሱኹም ድማ ኣሽሓት፡ ስለዚ ረቢ ምሳኹም ይኹን፡ ንሱኹም ግበሩን ፈጹሙን፡ ንኣስላም ድማ መንቖርቖር ጌርኩም ብኣፍንጭኦም ቅድሕሎም፡ ድሓን ይሃብኩም፡ ጻዕዳ” ኢለ ተበገስኩ ቢሎም የዘንትዉ”።
ነዚ ብሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ብሓደ ሓደ ጎቦዝ ተባሂሉ ዝባሃል ፈላላይ ብሃይማኖትን ብሓይሊ ብድዔ-ቃላት ተባሂሉ ዝተባህለ፡ ብዘይካ ተዘክሮ ናይ ሸኽ ኢብራሂም ሱሉጣን እንበር፡ካልእ መደገፊ ወይ መራጋገጺ ብሰነድ ወይ ብኣፈ-ታሪኽ ካብቶም ኣብቲ ዋዕላ ዝነበሩ ሰባት ከም ብዓል ኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያም ክሳብ ዝሞቱ፡ እዚ ተባሂሉ ኢሎም ተዛሪቦሙሉ ኣይፈልጡን። ብመንጸሩ ኣብቲ ጊዝያት እቲ ኣባል መሪሕነት ሕብረት ዝነበሩ ደግያት ገብረዮዉሃንስ ተስፋማርያም ከምዚ ይብሉ፡- “እዚ ዘረባ እዚ ተዘሪቡ እንተኾይኑ፡ ካብ ሕጊ ወጻኢብዝነበሩ ገለ መንእሰያት እንበር፡ ብመራሕቲ ሕብረት ክኸዉን ወይ ክዝረብ ኮቶ ከምዘይኽእል ብትሪ ይዛረቡ። ንዘረብኦም ንሙርጋድን ብመርትዖ ንምርግጋጽ ኢሎም ድማ፡ ኣብቲ ጊዚያት ማሕበር ሕብረት ናይ ምእመናን እስላም ኣባልነት ይድለ ስለዝነበረን ድሮ እዉን መእምና እስላም ዝኾኑ ኣባላት ሕብረት ከም ብዓል ከንቲባይ ዑስማን ህዳድ፡ ሸኽ ሱሌማን ዓለዲን፡ ሳልሕ ኬኪያ ባሻን ፌተዉራሪ ዓሊ በኺት….ወ.ዘ.ተ ካልኦትን ስለዝነበሩና ከምኡ ክንብል ኣይንኽእልን ኢና እምበር። በዚ ምኽንያታት እቲ ንሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ተባሂሉ ዝባሃል ዘሎ ዘለፋን ሓይሊ-ቃላትን ንኣታሓሳስባ መራሕቲ ሕብረት ዝዉክል ኣይነበረን ይብሉ”።
ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ዘረብኦም ብምቅጻል “ብዝኾነ ከምዚ ምስ ኣጋጠመ፡ ነቲ ዋዕላ ቤት-ገርግሽ ረጊጾሞ ብቀጥታ ንቤት-ጽሕፈቶም (ናይ ኣስመራ ቤት ምኽሪ ነጋዶ) ብምኻድ፡ ኣብ ሰደቓ ቤት-ጽሕፈቶም ኮፍ ኢሎም ብኢሲም-ኣላህ ኣል ራሕማን ኣልሪሒም ብምባል፡ ፖሎቲካዊ ፕሮግራም ኣልራቢጣ ኣል ኢስላሚያ ኪነድፉ ከምዝጀመሩን፡ ንድፎም ምስ ወድኡ ድማ ምስ ሓጂ ሱለይማን ሙኹታር፡ ሸኽ ዓብዱልቓድር ከቢሬ፡ ከምተቃደስዎ ( ከምዘርኣይዎም) ይገልጹ። ሰለስቲኦም ኮይኖም ብሓባር ድማ ነቲ ንድፊ ሒዞም ናብ ሙፍቲ ኤርትራ ዝነበሩ፡ ሙፍቲ ኢብራሂም ሙኹታር ደጊያት ሓሰን ዓሊን ብሓባር ሓሙሽቲኦም ኮይኖም ከምዝዘተይሉን ኣብ ትሕዝትኡ ከምተሳማሙዑን ይገልጹ”።
ብ6 መጋቢት 1947 ደጊያት ሓሰን ዓሊ ብዛዕባ ኣል ራቢጣ ኣልኢስላሚያ ኣመልኪቶም ዝጻሓፍዎ ዓንቀጽ፡ ኣብ ዋዕላ ቤት-ገርግሽ ንመራሕቲ ኣስላም ዘጓነፎም ብድዓዊ ጸርፊ፡ ንበይኑ ቀጥታዊ መበገሲ ናይትሪ ዝሳዓበ ተግባራት ሸኽ ኢብራሂም ሱሉጣን ነይሩ ምባል ዝክኣል ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ እቲ ምጥርናፋትን ሓሳባትን ብካልኦት መንእሰያት እስላም ከባቢ ምጽዋዕን ኣስመራን ቅድሚ ዋዕላ ቤት-ጌርግሽ፡ ኣብ 1944 ዝጀመረ ፈኸም ዝብል ዝነበረን፡ ብደግያት ሓሰን ዓሊ፡ ዓብዱልቓድር ከቢረን ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ሞራላዊ ፋይናንሳዊ ደገፌታታት ይግበረሉ ከምዝነበረ ይትሩኹ። ኣብ መጨረሽትኡ እዉን ነቲ ንድፊ ፕሮግራም መጀመርታን ከም መቀጸልታን ዝተዛተይሉ ንሳቶምን ካልኦትን ብሙኻኖም እዮም።
ሙቛም ኣልራቢጣ ኣል ኢስላሚያ ከምዚ ኢሉ ዝዓንበበን ዝተተኽለን እኳ እንተነበረ፡ ኣብቲ ወቕቲ እቲ ሃይማኖታዊ ስም እንበር፡ሃይሞኖታዊ ትሕዝቶን ፖሎቲካዊ ንጥፈት ዝነበሮ ፖሎቲካዊ ማሕበር ብዘይምንባሩ፡ ኣካታዒን ኣዛራብን ከምዝነበረ ይትረኽ። ምስቲ ኣቀዲሙ ብርጓይደር ስቲፌን ሎንግሪግ ምምሕዳር ዓባይ-ቢሪጣንያ ዘዋደዶ ፖሎቲካዊ ዉጥንን ተንኮላትን ምስቲ ዝነበሮ ፖሎቲካዊ መደባት ኣብ 3 ነሓሴ 1944 ፡ንኤርትራ ናብ ክልተ ሃገራት ናይ ምምቃል መደባት ዝተጣዓዓመሉ ስለ ዝመሰሎን ንከምኡ መዓላታት መታን ክጥቀመሉ፡ ኣብ ምምስራቱ ኣታባባዒ ግደ ከምዝነበሮ ይሕመ። ብዝኾነ ማሕበር ኣል ራቢጣ ኣልኢስላሚያ ፖሎቲካዊ ፕሮራሙን ንጥፈታቱን ሓድነት ኤርትራ፡ ዝዕቅብን ንናጽነት ኤርተራ ዝጣበቕ ስለዝነበረ፡ ቀጺሉ እዉን ኣባል ናይቲ ንቡዙሓት ማሕበራት ኤርትራ ደለይቲ ሙሉእ ናጽነት ዝሓቖፈ ብ1950 ዝቖመ ቀጽሪ ናጽነት ኤርትራ ከምዝኾነ ይትረኽ። ኣልራቢጣ ኣል ኢስላሚያ ክሳብ ኤርትራ ብዉሳኔ ሕቡራት ሃገራት ብፈደረሽን ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ትቁረን ድማ ኣዝዩ ልዑል ቃልስታት ከምዘካየደ ታሪኽ ብመርትዖ የራጋግጾ እዩ።
ታሪኽ ንምዝንባዕ ተባሂሉ፡ ኣል ራቢጣ ኣል ኢስላሚያ ( ንደቂ ቆላታት ኤርትራ ዝዉክል)ጥራይ ንናጽነት ከምዝተቃለሰን፡ ኣንድነት ( ንደቂ-ከበሳ ዝዉክል)ድማ ምስ ኢትዮጵያ ንምሕዋስ ከምዝተቃለሰ ብምምሳል ጥራይ ብድምቀት ይትረኸሉ ። ነዚ ዓሎቕ እዚ ሚዛናዊ ታሪኻዊ ሓቕታት ንምስናዩ፡ እቲ ቀጽሪ ሰልፊ ናጽነት ኤርትራ ዝባሃል 1. ንራቢጣ ኣል ኢስላሚያ፡ 2. ኤርትራ ንኤርትራዉያን፡ 3. ማሕበር ሓዳስ ኤርትራ፡ 4. ማሕበር ጀጋኑ ወትሃደራት፡ 5. ማሕበር ኢታልዮ-ኤርትራዮ፡ 6. ማሕበር ሕዝበል ወጠንን፡ 7. ማሕበር ናጽነት ኤርትራ ዝጠመረ ሓባራዊ ጽላል እዩ ዝነበረ። ብሙሉኣቶም እዞም 7 ማሕበራት ንናጽነትን ሓንቲ ኤርትራ ደዉ ዝበሉን ዝተቃለሱን ሙኻኖም ታሪኽ የራጋግጸልና እዩ።
1. ማሕበር ራቢጣ ኣልኢስላሚያ፡ ዋና ጽሓፌኣ ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን።
2. ማሕበር ኤርትራ ንኤርትራዉያን፡ ዋና ጽሓፌኣ ኣቶ ኣስመሮም ወልደገይርጉስ።
3. ማሓበር ሓዳስ ኤርትራ፡ ዋና ጽሓፌኣ ኣቶ ገረንኬል በራኺ።
4. ማሕበር ጀጋኑ ወትሃደራት፡ ዋና ጽሓፌኣ ሸኽ ዓሊ ኢብራሂም።
5. ማሕበር ኢታልዮ-ኤርትሪዮ፡ ዋና ጽሓፌኣ ስኞረ ሚካኤለ ፓለራ።
6. ማሕበር ሕዝበል ወጠን፡ዋና ጽሓፌኣ ሸኽ ኣሕመድ ዓብድልቓድር በሺር።
7. ማሕበር ናጽነት ኤርትራ፡ ዋና ጽሓፌኣ ኣቶ ትስፋጽዮን ደረስ ነበሩ። ኣብ ምቅላስን ምጥርናፍን ወሳኒ ተራ ዝተጻወቱ ዓበይቲ መራሕቲ ቀጽሪ-ናጽነት ኤርትራ፡ ሉሉይ ግደ ዝነበሮም፡ 1. ሸኽ ኢብራሂም ሱሉጣን፡ 2. ራእሲ ተሰማ ኣስመሮም፡ 3. ሸኽ ዓብድልቃድር ከቢረን (ጽሓፊ ሊበራላዊ ማሕበር ኤርትራ)፡ ኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያም ከምዝነበሩ ይፍለጥ።
ብመንጽር እዚኣቶም ነቲ መደብ እንግሊዝ ንምዕዋት ማሕበር ተቅሲም (ምክፍፋል) ወይ ምዕራባዊ ቆላ ምስ ሱዳን ክንጽንበር ኣሎና ዝብሉ ዝነበሩ፡ ብሸኽ ሙሳ ዓሊ ረዳይ ዝምራሕ ብዉዲት መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተሓብለ፡ ኣብ ቆላታት ኤርትራ ይነጥፍ ከምዝነበረ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ሓቂታት እዩ። ብመንጸር ኣንድነትን ምፍልላይ (ተቅሲም)፡ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጥልያን (ብሮ-ኢታልያ) ክትቅጽል ኣለዋ ቢሎም ዝጽዕዱ ከምዝነበረ ድማ ሸለል ኢልካ ከምዝሕለፍ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ።
እዚ ሓቕታት እዚ ዘርእየና ቁምነገር እንተሃሊዩ ክልተ መሰረታዉያን ከርሰ-ትሕዝቶታት እየን፡-
1.ክልተ ዓበይቲ ማሕበራት፡ ማሕበር ኣንድነትን ማሕበር ራቢጣ ኣልኢስላምያ ከምዝነበራን ኣብ ከበሳታት ይኹን ቆላታት ኤርትራ ንዕላማታት ኣንድነትን ራቢጣን ዝጻረሩ ሓይልታት ወይ ጉጂለታት እዉን ከምዝነበራ።
2. ማሕበር ኣንድነትን ንመላእ ህዝቢ ከበሳ፡ ማሕበር ራቢጣ ኣልኢስላምያ ንመላእ ቆላታት ኤርትራ ይዉክል ከምዘይነበረ እዩ።
ብሰንኪ ምትእትታዉ ዓባይ ብሪጣንያን ረብሓታት ኣሜርካን ኢትዮጵያን መታን ክራጋገጽ፡ ኤርትራዉያን ኣብ ነንሕድሕዶም ክታሃላለኹን ክፋላለዩን ን10 ዓመታት ምስሓለፉ፡ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ንኤርትራ ብፈደራላዊ ብይን ምስ ኢትዮጵያ ክትጽመድ ወሲኑ። ነዚ ዉሳኔ እዚ ሰባት ብዝተፈላለየ ይገልጽዎ። ንሱ ድማ፡-
1ይ፡ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ንኤርትራ ብፈደራላዊ ብይን ምስ ኢትዮጵያ ክትጽመድ ምዉሳኑ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ራቢጣን ኣንድነትን ዝነበረ ዝተፈላለየ ጠለባት (ማለት ሓድነት ምስ ኢትዮጵያን ናጽነት ብዘይ ኢትዮጵያ) ንምትዕራቕ ከም ማእከላይ ፍታሕ ዝተወስደ እዩ ይብሉ።
2ይ፡ ኣሜርካ ረብሓታታ ኣብ ቀርኒ-ኣፍሪቓ ብመገዲ እምባሮጦራዊት ኢትዮጵያ ኣቢላ ከተራጋግጽ ትደሊ ስለዚነበረት፡ ብመንጸር እዚ ኩለን ኣብ ትሕቲ-መግዛቲ ኤዉሮጳ ዝነበራ ሃገራት ኣፍሪቓ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጥልያን ዝነበራ ኤርትራ፡ ሊብያን ሶማልን ናጽነተን ክዉሃበን ጉቡእን ዉሳኔ ባይቶ-ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ስለዝነበረ፡ ብቀጥታ ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ምሕዋሳ ኣብቲ እዋን እቲ ዓለምለኻዊ ሕጋዊ-ባይታታ ስለዘይነበረ፡ ንኤርትራ ብፈደራል ምስ ኢትዮጵያ ጸሚድካ፡ ቀስ ኢልካ ነቲ ፈደራላዊ ዉሳኔ ኣሕቂካ፡ ንኤርትራ ኣካል ናይ ኢትዮጵያ ከምትኸዉን ንምግባር ዝዓለመ እዩ ይብሉ።
3ይ፡ ኮምሽን ብባይቶ-ጸጥታ ተመዚዙ ብኤዲዋርድ ኣይዞን ማቴንሶን ዝምራሕ ንኤርትራ ኣትዩ፡ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ መርሚሩ ምስ ወድኤ ብዘቕረቦ ጸብጻብ ዝተወሰነ እዩ ይብሉ።
4ይ፡ ኤርትራ ፍርቃ ምስ ሱዳን ፍርቃ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ካይትምቀል፡ ጠለባት ማሕበር ኣንድነት ፍጹም ምጽንባር ምስ ኢትዮጵያ ጋህዲ ካይከዉን ዝገበረ ራቢጣ ኣል ኢስላሚያ እዩ ይብሉ…ወ.ዘ.ተ። ብወገነይ ምስ ርእይቶ ቅድመተከተል-2 ይሳማማዕ እየ።
እቲ ናይ ፈደራል ብይን ባይቶ-ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዘብጽሔ፡ ካብ 1942-1950 ዝተካየደ ቃልሲ ናይ ኤርትራዉያንን ናይ ግዳም ሓይልታት ምትእትታዉን ቃልስታት ስለ ዝኾነ፡ ነቲ ተበጺሑ ዝነበረ ፈደራላዊ ብይን መንፈሱ ዘንጸባርቕ መዛዘሚ ቃልስዊ መድረኽ ስለዝተደሊየ፡ ኣብ መንጎ ኣባላት ሕብረት ምስ ኢትዮጵያን ናጽነት ኤርትራ ዝብሉ ዝነበሩ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት (ፖሎቲከኛታት) ብዝነቀለ-ሓሳባትን ዘተታትን፡ ሓደ ናይ ሰላም ሃገራዊ ዋዕላ ክሳላሰል ወሰኑ። ነዚ ዉሳኔ እዚ ክዉስኑ እንከለዉ፡ ዝሓለፈ ኣዉንታን ኣሉታን ተሞክሮታቶም ገምጊሞም፡ ንተባኢሶም ተራጋጊጾም ዝሓልፉ ዝነበሩ ዓሪቖም፡ ንዝተበደሉ ይቕሬታ ሓቲቶም ንመጻእ ብሓድሽ መንፈስን ብሓድነትን ዝሙሩሹሉ ክዉንነትን ህሞትን ንምፍጣር ስለዝወሰኑ እዮም። ብመሰረት ስምሙዖም ድማ ኣብ 31 ታሕሳስ 1950 ኣብ ሲናማ ኢምፔሮ ኣስታት 4000 ህዝቢን ሰብ መዝታት ኢትዮጵያ፡ ኢጣልያ፡ ኣሜሪካን መራሕቲ ሃይማኖትን መራሕቲ ህዝቢ ዝተሳተፍዎ ተሳላሰለ።
ኣብቲ ዋዕላ ዕርቂን ሰላምን መደረ ካብዘቕረቡ፡-
1.ራእሲ ተሰማ ኣስሞሮም ተጣባቂ ንናጽነት ኤርትራ።
2.ራእሲ ኪዳነማርያም ተጣባቂ ንሕብረት ምስ ኢትዮጵያ።
3.ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ተጣባቂ ንናጽነት ኤርትራ ኮይኖም ዋና ጽሓፊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ኤርትራ ኣብቲ እዋንቲ ዝነበሩ።
ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ኣብ ዋዕላ ዕርቂን ሰላምን ዝሃብዎ መደረ፡-
“እቶም ብዛዕባ ፖሎቲካዊ ዕድል ኤርትራ፡ ብዝተፈላለየ ሓሳብ ተፋላልዮም ዝጸንሑ ኣሕዋት፡ ሎሚ ኣብ ሓደ ኮይኖም፡ ጥንታዊ ሕዉነቶም ተመሊስዎምሲ ናሻዕ ክትሓቛቀፉ ብምርኣየይ ከመይ ዝበለ ሓጎስ ንልብና ይመልኦ ኣሎ። የግዳስ ብሰንኪ ንሓድሕድና ዘይምቅብባልን ዘይምስምማዕ ንዓሰርተ ዓመታት በብወገና ብተናጸል ዘስቆርቆርናዮን ዝሓዘናዮ ሓዘንስ፡ ሎሚ ኣብ ሓንቲ ቤት ብምእካብና ጥራይ ከም ሰርቢ-ግመ ኣብ ቅድሚ ጽሓይ መኺኹን በኒኑን ዝስወር፡ ንሱ ክኣ ከምኡ በኒኑ ድሮ ተሰዊሩ እዩ እናበልና እንተ ንዛዘረብ፡ ከምዚ ዝበለ ቃልና ሓቐኛን ንጽሕን ኮይኑ ክርከብ ኣይምተኻእለን። ግናኸ በቲ ሓደ ወገን እንተተዓዘብናዮ ድማ፡ እዚ ነይሎሚ ዋዕላና ወይ ጉባኤና፡ ኤርትራዉያን ኩሎም ብሰላምን ብሓቕነትን ክነብሩሉ ዘለዎም፡ ናይ ኩላቶም ቤትን ሓዳርን ዚምስረተሉ ጉባኤ ከም ዝኾነ ክንእመኖ ዚግብኣናን ዚካኣለናን እዩ። ብይን ሕቡራት ሃገራት ድሌታት ኩሉ ሸነኻት ከምዘየማልኤ ፍሉጥ እዩ። ይኹን እንበር ብወገና ነቲ ብይን ብቕንዕናን ሓቕን ክነፈጽሞ ከም ዝመደብና ከነፍልጥ ንደሊ። ከምዚ ዝበለ ቅንዕናን ሓቕን ኣብቶም ካልኦት ዕድል ኤርትራ ዘገድሶም ወገናት’ውን ኪርከብ ዘድልን ዝግባእን እዩ። ማሕበርና ምስቲ ክመጽእ ዝባሃል ዘሎ ኮሚሽን ሕቡራት ሃገራትን ምምሕዳር ዓባይ-ብሪጣንያ እኹል ምትሕብባር ክንገብር ሙኻና ነፍልጥ። ንሕና ቀጽሪ ሰልፊ ናጽነት ኤርትራ እንባሃል ወገን፡ ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝተበየነ ብይን ንምዕዋት፡ ስም ማሕበርና ንዲሞክራስያዊ ሰልፊ ኤርትራ ዝብል ቀይርናዮ ኣሎና። ምስ ሓድሽ ጊዝየ ሓድሽ ሽምን ሓድሽ ስጉምትታት ከምዚሶጎምና ብተግባርና ከነርኢ ጀሚርና ኣሎና። እዚ ስጉምቲታት ናይቲ ብሓርነት ዚግለጽ ድምጺ ወይ ሃረርታ ህዝቢ ኤርትራ መግለጺ ከም ዝኸዉን ዝተራጋገጸ እዩ። ሰልፍና ከምቲ ብሕቡራት ሃገራት ተመዲቡ ዘሎ፡ ንኤርትራ ብፈደራል መንገዲ ምስ ኢትዮጵያ ንምስምማዕ፡ ብቀዋሚ-መርገጺን ሓቕን ኪቃለስ እዩ። ብዛዕባ’ዚ ፈደራል ምስምማዕ፡ እተን ካልኦት ማሕበራት ድማ፡ ከምዚ ንሕና ዝበለ ቀዋሚ-መርገጽን ሓቕን ክህልወንን ከርእያን ሃረርታናን እምነትናን ንገልጽ”።
ዝተፈላለዩ ሰባት ኣብቲ ዋዕላ ተሳተፍትን ኣዳመጽትን ዝነበሩ፡ ንመደረ ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን ኣብቲ መዓልቲ፡ ናይ ቀላዓለምን ተስፋ-ሙቑራጽን መደረን ትሕዝቶን ከምዘይነበረ ይትርኹ።
ድሕሪ እዚ ኩነታት እምቦራጦርያዊ ስርዓት ሃይለስላሴ ነቲ ዉዕል ፈደረሽንን ፈደራላዊ መንግስት ኤርትራ ብእብረ ክጥሕሶን ከዳኽሞ ምስ ጀመረ ዋላ መራሒ ኣንድነትን መራሒ ፈደራላዊ መንግስቲ ኤርትራ ዝነበሩ መምህር ተድላ ባይሩ እዉን እንተኾኑ ኣብ ከቢድ ጣዕሳ ብምእታዉ፡ ካብቲ መጻወድያ ንምፍንጻግ ጻዕርታት ከምዘካየዱ ዝትረኽ እዩ። እቲ ኮይኑ እዚ፡ ስራሕተኛታት ኤርትራ ነቶም ዝነበሩ ናይ ፖሎቲካ ጨላታት ብሙጉሳይ ተቃዉምኦም ከርእዩ በቕዑ። ኣብ መጨረስት ወርሒ 11/1958 ድማ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ሓራካ) ብምምስራት ንግህሰት ኢትዮጵያ ብምቅዋም፡ ሲቪክ መሰላት ዜጋታትን ዘራጋግጽ ናይ ዜጋታት (ሲቪክ) ዉዳቤ ኣታኣታተዉ። እዚ ናይ ዜጋታት (ሲቪክ) ወይ ናይ ዜጋታት-ሃገርነት ዉዳቤ ኣብ ሓጺር እዋናት ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ብስዉር ወዲቡ ክንቃሳቀስ ምስ ጀመረ፡ ብመንጽሩ ጽልዋ ኣብ ሃይሞኖታዉን ኤትኒካዊ ሃገርነት ዝተሞርኮሰ ምንቅስቓስ እዉን ክንዓዓብ ከምዝጀመረ ዝክሓድ ታሪኽ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብ ሓደ እዋናት ክልተ ዝትፈላለየ ፖሎቲካዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ንሓደ ዕላማ ንምዕዋት ዝቓለሱ ዉዳቤታት ተፈጢሮም ማለት እዩ። እዚ ኮይኑ እቲ ሰዉራ ኤርትራ ንሓሙሽተ ዓመታት (1964-1969) መመላእታ በት ሓደ ወገን ዓቢ ጂግንነት ዘርኣየሉ ህላዊኡ ዘራጋገጸሉ እዩ፡ በቲ ካልእ ወገን ኣብ ዉሽጣዊ ቅልዉላዋት ተሸሚሙ ነንሕድሕዱ ዝተራጸመሉ እዩ። ኩሉ ዝተራእየ ፖሎቲካዊ ክስተታት ድማ ሱሩ ካብ ዓባይ-ብሪጣንያ ኣብ ዉሽጥና ካብ 1945 ዓ.ም.ፈ ጀሚራ ዝጸመደቶ ፖሎቲካዊን ሕብረተሰብኣዊን ዉዲታት ነቂሉ ድሕሪኡ ኣምባሮጦርያዊ ሃይለስላሴን ደርጊ እንዳኮስኮሱ ንምፍልላይና ዝተጠቅሙሉ ከፋላሊሜላታት ከም ተሪካን መንነትካን ወሲድካ ክትቅጽሎ ፋይዳ ዘለዎ ጉዳይ ኣይኮነን። ኾይኑ ግን ሓድሽ ነገር ኣይኮነን።
ደርጊ እዉን እንተኾነ ካብ 1983 ዓ.ም.ፈ ጀሚሩ ነቲ ኣብ ራሳይ ዕልዋ ገይሩ ከም ተ.ሓ.ኤ (ዓባይ ጀብሃ) ዝንቃሳቀስ ዝነበረ ወትሃደራዊ ናይ ደባይ ኣሃዱታት (ሓርበል-ዕሳባት) ኣንጻር ህ.ግ.ሓ.ኤ ክቃለሱ ዝወሰነ ብሚስጢር ብምርኻብ፡ ኣብ ከባቢ ሓጋዝ ብረት የዕጥቅ ከምዝነበረን፡ መቀጸልታ እዚ ኣዕናዊ ሜላ ድማ ብድሕሪ’ዚ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝተኣለመ ካልእ ዘመተ ሰዓበ። እቲ ውጥን ካብ አዲስ አበባ ናብ ኣስመራ መጸ። ብሰፊሕ ፕሮፓጋንዳዊ ዘመተታት ጀመረ። ቴለቪዥን ኢትዮጵያ ቀጻሊ ናይቲ መደብ ቃለ-መጠይቓት ኣቃለሐት። ብራዲዮ አዲስ ኣበባን ኣስመራን ብዙሕ ሓተታ ተሰምዐ። እቲ ሽርሒ “ቆላማ” ብዝብል መፍለጢ ተላለየ። ንህዝቢ ኤርትራ ብቆላን ከበሳን፡ በኣስላማይን ክስታናይን፡ ከፋፊልካ ንምብታን ዝተወጢኑ እዮም። ሰፊሕ ምድላዋትን ወፍርታትን ድማ ተኻይድሉ። ነቲ መደብ ኣብ ኤርትራ ክመርሖ ዝተመዘዘ ግራዝማች ዕጀል ዓብደልራሕማን እዩ። ነዚ ኹሉ ክድዓትን መፈንጠርያን፡ ህዝቢ ኤርትራ ስዒሩ ግምጃ ሃገራዊ ናጽነትን ልዕላዉነቱ ኣራጋጊጹ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዓቕምታቱ፡ ንያቱ ተሸምቂቁ ኣብ ምብትታን ኣሎ ተባሂሉ ደረጃ ሙቆቱ ላዕሊ ኣብ ዝዓረገሉ እዋናት፡ ሕጂ ኢና ንረኽቦ ተባሂሉ ዝባጋገስ ዘሎ ዝማህመነን ዝተሳዕረን ፖሎቲካዊ ጥሙሓት ሙኻኑ ክፍለጥ ዘለዎ እዩ።
ናብ ዘንቀለኒ ከርሰ ነገር ክኣቱ፡ እስከ ብመሰረታዊ ዝኾነ ሕቶታት ክፍልሞ፡-
1.ኤርትራ ብኣቃማምጣ መሬት ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ኣብ ቆላን ከበሳን ጥራይ ድያ ትምቀል? ማእከላይ ከ የብላን ማለት ድዩ?
2.ብግምታትኩም ቆላታት ኤርትራ ሰንሒት፡ ሰምሃር፡ ደንካልያ: ባርካ፡ ጋሽ-ሰቲትን ሳሕልን ዝብል ዕግበታት እንተሃሊኩም መሬት ቆላታት ሰራየ ፡ ከበሳታት ሳሕል ኸ? ኣበይ ክስራዕ እዩ?
3.ብቆላታት ተሰምዩ ነቲ እስላማዊ ወገናት ንምንዕዓብ እንተኾይኑ ትልምኹም፡ ነቶም ኣብ ከበሳ ዝርስቶም ደቂ ጀበርት፡ ደቂ ሳሆ ነቶም ኣብ ሰንሒትን ጋሽ-ሰቲት ዝርስቶም ኣመንት ክርስትያን ኸ ብኸመይ ከተሳስዩዎም ኢኹም?
4.ብኣቃማምጣ መሬት ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ዝጽፈ ሃገራዉነት ወይ ፖሎቲካ ከ ኣሎ ድዩ?
5.ምንቅስቓስኩም መቀጸልታ ሓድግታት መግዛእቲ እዩ ቢሉ ሰብ ሚዛናት እንተዝገብረልኩም፡ ብኸመይ ምስ መከትክሞ?
6.ኣሬ እቲ ቆላታት ካብቲ ህዝቢ ከበሳ ዝዓበየ ፍልልያት ኣለዎ። ኣዝዩ ቡዙሓዊ ምኻኑ ኸ ፈሊጥኩም ዶ ኣለኾም?
7.ህዝቢ ናራ፡ ህዝቢ ኩናማ፡ ህዝቢ ቢሌን፡ ህዝቢ ቬጃ፡ ዝተፈላለዩ ኣህዛብ ትግረይት ቛንቛ ተዛረብቲ፡…ወ.ዘተ እንታይ እዩ ሓደ ዝገብሮም?
እቲ ሕቶታት እልፊ ክዉሕዝ ዝኽእል እዩ፡ የግዳስ ተፋሊጥና ስለዘሎና ኣብ’ዚ ከሕጽሮ መሪጸ ኣሎኹ። ኣብ ስነፍልጠታዊ ኣታዓቃቅና መፈላለይ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም ወትሩ ንጥቀመሉ ቛንቛ እዩ። ንኣህዛብ ኤርትራ ድማ ብዝዛረብዎ ቛንቛ ብሔራት ኢልና ከም ቁቡል ንፈላልዮም። ሓቀኛ ድዩ እቲ ኣታዓቃቕና፡ ዛዕባና ስለዘይኮነ ንሎሚ ጎስየዮ ክሓልፍ እየ።
ንመረዳእታ ኣብ ሳሕል ንዓድሸኽ፡ ዓድጻዉራ፡ዓድተክልየስ፡ ቤትማዕላ፡ ኣልመዳ፡ ዓድተማርያም፡ ቤትኣስገደ፡ ኣስፈዳ፡ ዓድማዓልም፡ ዓድሽማግሌ…ወ.ዘ.ተ እንተሪኢና ዘቃራርቦም ዝፈላልዮም ኣለዎም። እቲ ካልእ ወገናት ማለት ሰንሒት ባርካ፡ ጋሽ-ሰቲት፡ ሰምሃርን ደንካልያ እዉን ከምኡ እዩ። ስለዚ ንዝዓበየ ናይ ኩላትካ ሓይሊን ጥቕምን ንምርግጋጽ ተባሂሉ ኣህዝብ ብዘይካ እቲ ዘለዎም ኤትኒካዊ መንነት ኣብ ሓደ ዓቢ ሃገራዊ መንነት ዘጽሉሉ። ብኤትኒክ ብሃይማኖት ጽዕዶታትካን ሕልምታትካ ከምዘይራጋገጽ ኣብ ዝፈለጥካሉ እዋናት ብቆላን ከበሳን ምባል ንድየት ጥራይ እዩ።
መዛዘሚ-ዛዕባይ
ኣቀዲሙ ቡዙሕ ንድሕሪት ዝጎትት ኣጉል ፈተናታትን ተሞክሮታት ተራእዩ እንድዩ፡ ኩሉ ኣጉል ተሞክሮኣት ድማ ካብ 3 መሰረታዉያን ተረኽቦታት ዝነቕል እዩ፡-
1.ካብ ቂሚን ቅርሕንትን ሒነ ምፍዳይ ጥሙሓት ዝደረኾ ምንዕዓባት እዩ።
2.ካብ ሓድግታት ባዕዳዉያን ገዛእቲ ዝተወርሰን፡ ነቲ ዉዲታዊ መጻወድያታት ገዛእቲ፡ ከም ሓቂ ወሲድካ ንትኹላዊ ምትፍናን ንሕብረተሰብ ኣእቲኻ ዉልቓዊ ወይ ካብ ጉጂላዊ ኣታሓሳስባታት (Groupthink) ነቂሉ ጉጂላዊ ረብሓታት ንምርግጋጽ ዝናዓዓብ እዩ።
3.ኣብ ክንዲ ካብ መሰረታዊ ጠንቂ (root-couse) ጸገምና ነቂልካ ሽግራትና ምልላዩን ንኡ ክትፈትሕ ምህቃን፡ ካብ ሳዕቤን ነቂልካ ምህዉታት ዝንዓዓብ እዩ።
ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ኣሎ ዝብሃል ብኤትኒክ-ጉጂለ፡ ብሞሎኮታዊ-እምነት፡ ብቀቢላ፡ ብኣዉራጃ፡ ብዓዲ፡ ብቆላ-ከበሳ…ወ.ዘ.ተ ብኩሉ ተፈቲኑ ፈሺሉ እዩ። ኩሉ ከምዚፈሸለ እንዳፈለጥካ ከተዘዉትሮ ምህቓን ካብ ጭንቀት፡ ካብ ጥፍሽና፡ ካብ ኣጉል-ኣታሓሳስባ ዝነቅል ጥራይ እዩ። ኣብ ኤርትራ ኩሉ ዝላዓል ሕቶታት ሕቶ ዲሞክራሲ ሕቶ ናይ ዜጋታት መሰል (ሲቪክ) እዩ። ሕቶ ሲቪካዊ መሰል ድማ ሕቶ ግዝኣተ ሕጊ እዩ። ስለዚ ናይ ዜጋታት መሰል ክሕሎን ሕቶ ሲቪክ መሰላት ክምለሱ፡ ኣብ ኤርትራ ሕቶ ግዝኣተ ሕጊ ክራጋገጽ ኣለዎ። ዜጋታት ድማ ብጥምረት ሕቶ ግዝኣተ-ሕጊ ንምርግጋጽ ክቃለሱ ኣለዎም ማለት እዩ። ካሮሳ ቅድሚ ፈረስ ምእሳር ከብቕዕ ዘለዎ ነገር እዩ። ኣብ ኤርትራ ሕቶ ጊዝኣተ-ሕጊ ተመሊሱ ዝተጭቆነ ኤትኒክ-ጉጂለ፡ ሃይማኖት፡ ቆላ-ከበሳ….ወ.ዘ.ተ ምስ ዝርከብ፡ ብመሰረት ቅዋም እታ ሃገር ዘፍቕዶ ዜጋ ንመሰሉ ተወዲቡ ክቃለስ ዝኽልኽሎ ነገር ኣይክህሉን ሙኻኑ ዘታሓታትት ጉዳይ ኣይኮነን። ልዕሊ ኹሉ ንኡስ መንነታት ኤርትራዊ ሃገራዉነት፡ ልዕላዉነት ህዝቢን ልዕላዉነት ግዝኣተ-ሕጊ ሙኻኑ ክንግንዘቦ ዝግብኣና ጉዳይ እዩ።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
m.zerut@gmail.com
25/09/2014
ERITREAN MAN PLEADS GUILTY TO ALIEN SMUGGLING.
WASHINGTON — The following information was released by the U.S. Department of Justice:
Samuel Abrahaley Fessahazion, 23, an Eritrean national, has pleaded guilty to helping smuggle illegal aliens to the United States for private financial gain, announced Assistant Attorney General Lanny A. Breuer of the Criminal Division, U.S. Attorney Jose Angel Moreno of the Southern District of Texas and U.S. Immigration and Customs Enforcement (ICE) Assistant Secretary John Morton.
Fessahazion, aka “Sami,” aka “Sammy,” aka “Alex” and aka “Alex Williams” pleaded guilty yesterday in Houston before U.S. District Court Judge Nancy A. Atlas to one count of conspiracy, and two counts of encouraging and inducing aliens to come to, enter or reside in the United States in violation of law for the purpose of private financial gain.
“By bringing this smuggler to justice, we have broken a chain that runs from Africa to South and Central America, directly into the United States,” said Assistant Attorney General Lanny A. …
L’inferno eritreo continua a Genova: «Così ci mettono in pericolo»
Genova – L’inferno eritreo non finisce quando si sbarca sulle coste italiane. Ma arriva fino a Genova, alla Questura della nostra città. Qui inizia la seconda odissea per tanti eritrei che si scontrano con una burocrazia ottusa, direttive che equivalgono a sentenze di morte.
Agli eritrei, titolari di permesso per protezione sussidiaria, non si sta concedendo il rinnovo del titolo di viaggio. Per ottenerlo, aggiungono i funzionari interpellati, «bisogna chiederlo presso le rappresentanze diplomatiche e consolari». Peccato che da quel Paese, quegli eritrei siano fuggiti per scampare a persecuzioni, per evitare di finire, dimenticati, in carcere come oppositori del regime.
Racconta Kiros Menghistie, referente della comunità eritrea genovese: «Da una parte siamo accettati come rifugiati, dall’altra parte però ci viene “consigliato”, in pratica ordinato, di ritirare il passaporto in Eritrea o presso la nostra Ambasciata. Ma questo significa metterci nelle mani dei nostri oppressori, di una dittatura feroce contro cui abbiamo più volte manifestato pubblicamente. Se qualcuno porta il passaporto poi si pensa che lo possono avere tutti, ma non è così. Se c’è chi può entrare e uscire dal paese evidentemente sono filogovernativi. Quanto alla Questura di Genova, ci dicono – spiega ancora Menghistie – che loro possono rinnovare il permesso di soggiorno ma non il titolo di viaggio. Ma questo significa impedire i ricongiungimenti familiari, perché senza quel titolo di viaggio siamo condannati alla separazione». Separati da mogli e figli.
Sì, perché a questo si aggiunge un’altra questione. Senza passaporto c’è chi non può ricongiungersi con i parenti emigrati nel nord Europa. Come Amanuel, che vuole sposarsi ma non riesce ad avere il suo certificato di stato civile. Senza passaporto non può andare a trovare sua moglie in Svizzera. «Se non ci fosse una loro rappresentanza sul territorio italiano – spiegano dalla Questura – , allora spetterebbe a noi rilasciare il passaporto. Siccome però esiste, noi non siamo tenuti a farlo».
Per trovare una soluzione la Questura di Genova si è rivolta al ministero degli Interni per accertare se l’Ambasciata dell’Eritrea rilascia o meno il passaporto ai suoi cittadini. Qualora così non fosse, le Questure di tutta Italia rilascerebbero questo documento. Ma il problema è proprio questo.
«Quando la Commissione delle Nazioni Unite preposta ai rifugiati accoglie la domanda come richiedente asilo o per motivi umanitari – insiste il rappresentante della comunità eritrea a Genova – ti viene dato un passaporto la prima volta e poi può essere rinnovato. La competenza è della Questura, non si capisce perché si rifiuta di rinnovare quel documento. È un diritto acquisito».
© Riproduzione riservata
http://www.ilsecoloxix.it/p/genova/2014/09/18/ARQ4uNzB-pericolo_eritreo_continua.shtml
On Eritrea: Cross-Talk Without Dialogue
ጋዜጣዊ መግለጺ መርበብ ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት አብ ኤውሮጳ
ጋዜጣዊ መግለጺ መርበብ ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት አብ ኤውሮጳ
መርበብ ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት አብ ኤውሮጳ፡ መበል ዓሰርተው-ሓደ ስሩዕ ጉባኤኡ፡ ካብ 12-14 መስከረም 2014፡ ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ሃገረ ጀርመን፡ ኣቓኒዑ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ጽላል ሾሞንተ በርጌሳዊ ማሕበራት ዝኾነ፡ ፖለቲካዊ ጸግዒ ሒዙ ዘይዉግን፡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስን ፍትሕን ንምንጋስን፡ ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታት ንምኽባርን፡ እጃሙ ንኸወፊ፡ ኣብ 2002 ዝቖመ ፡ ናጻ መርበብ ከኣ ኢዩ።
መርበብ፡ ኣብዚ ጉባኤኡ፡ ሕሉፍ ተሞክሮታቱ ገምጊሙ፡ ሓያልን ድኹምን ጎድንታቱ ድሕሪ ምምዛን፡ ንመጻኢ ብዝሓየለ ኣገባብ ስርሓቱ ንምክያድ ወሲኑ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ዝምድናታቱ፡ ምስ ካልኦት መሓዙት ሲቪካዊ ማሕበራትን ሃገራውያን ዉድባትን፡ ሰፊሕን ክፉትን ዝኾነ ሓባራዊ ስርሓት ንምስላጥ፡ ኣሚሙ። ካብ ተልእኾኡ ብምብጋስ፡ መርበብ፡ ኣብ ንሃገራዊ ረብሓ ዘገልግል ዲሞክራሲያዊ ቓልሲ፡ ብዕቱብነት ንኽዓይይ ብምትላም፡ መደባት ስራሕ ዓመተ-2015 ሓንጺጹ።
መርበብ፡ ንመሰል ብሄራት ብማዕረ ይጥምት፡። ኣብ ብዙሕነት ሕብረተሰብ ኤርትራ ይኣምንን የኽብርን። ቕዋማዊ ስርዓት ኣብ ምህናጽ ፡ ኣበርክቶ ንምግባር ድልዉነቱ፡ ደጊሙ የረጋግጽ። ኣብ ሞንጎ ፖለቲካዊ ዉድባት፡ ሰፊሕ ፍልልያት ኣብ ዝኽሰተሉ ፡ ነቶም ፍልልያት ንምጽባብ ኣብ ምትሕግጋዝ፡ ከም ኣድላይነቱ እውን ናብ ዕርቒ ንምብጻሕ ፡ ናይ ምቕልጣፍ (catalyst) ሓላፍነት ንኽስከም ይጽዕት። ብጊሓቱ፡ መርበብና ፖለቲካዊ ስልጣን ንምጭባጥ፡ ዕላማ ኾነ ጥሙሕ ኣይነበሮን፡ ሕጂ እውን የብሉን።
እቲ መርበብ፡ ተራ በርጌሳዊ ማሕበር ንምጽዋት ኢሉ ብምሕላን፡ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ፡ መንበር ሒዙ ዘሰላሰሎ ንጥፈታት፡
ህርፋን ፖለቲካዊ ስልጣን ከም ዝነበሮን፡ ንዕኡ ንምርካብ ከኣ ፡ ኣብ ዉድድር ከም ዝኣተወ ገይሩ ዝወሰደ፡ ግጉይ ርድኢት ፖለቲካዊ ኣሃዱታት ምንባሩ ተገንዚቡ። በዚ ድማ፡ መርበብ ንሕሉፍ ተሞክሮኡ ኣብ ባይቶ፡ ብነቐፌታዊ ዓይኒ ይጥምቶ። ምስዚ ተኣሳሲሩ ክጥቀስ ዘለዎ ኣዝዩ ኣገዳሲ መትከልን እምንቶን መርበብ፡ መርበብ ኣብ ጸወታ ሰልፋዊ ፖለቲካ (game of party-politics) ኣይኮነን ዝርከብ። የግዳስ፡ ኣብ ጉዳያት ሃገራዊ ፖለቲካ (national politics)፡ እሞ ድማ፡ ኤርትራ ከም ሃገር ህላውነታ፡ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣብ ዝኣትወሉ ዘሎ እዋን፡ ዝተወደበ ኣሃዱ ይኹን ዘይተወደበ ዉልቐ-ሰብ፡ ከም ዜጋን ከም ሰብ-እጃም (Stakeholders)ኣካል ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ብዓቕሙ ክሳተፍን ከበርክትን ይግባእ።
ነዚ ዝተጠቕሰ ምኽኑይነት ንምብራህ፡ መርበብና ኣብቲ ዋዕላ ንኽዋሳእ ዝቐሰቦ፡ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ካብ ሕማቕ ናብ ዝገደደ የንቆልቁል ብምንባሩን ብምጽንሑን፡ ነቲ ኩነታት ናብ ንቡር ንምምላስ ከኣ፡ ኩላቶም ደለይቲ ፍትሕን ስርዓተ-ሕጊን፡ ብዘላቶም ዓቕሚ ብሓባር ኮይኖም ክዋስኡ፡ ኣማራጺ ዘይብሉ መገዲ ኢዩ ኢልና ስለ ዝኣመንናን ሕጂ’ውን ስለ እንኣምንን ኢዩ። ምስዚ ብዝዛመድ፡ ብዝከኣል መጠን ንኩላቶም ኣብ ግዳም ዘለዉ ዲሞክራሲያዊ ሃገራውያን ሓይልታት ብዘሳትፍ መልክዑ፡ ሃገራዊ ዋዕላ ንኽኻየድ ካብ ከባቢ 2004 ኣትሒዝና፡ ክንደፍኣሉን ክንቓለሰሉን ዝጸናሕና ጉዳይ እዩ። ነዚ ድማ፡ ከም ኣገባብ መጨበጢ ፖለቲካዊ ስልጣን ጌርና ጠሚትናዮ ኣይንፈልጥን። ኣይኮነን’ውን።
ኣብ 2010 ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ክንሳተፍ ዝወሰንናሉ፡ እቲ ዝነበረ ፖለቲካዊ መድረኽን ሃዉህውን ዝጠለቦ ፡ ብምንባሩ እዉን ኢዩ። እምበኣርከስ፡ መርበብ ሕጂውን ካብቲ ቓልሲ ከይተጎናደበ፡ እቲ ኣቐዲሙ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ብቐጥታዊ ሱታፌ፡ ንኸበርክቶ ኣሚትዎ ዝነበረ ዕማም ንኸሰላስል፡ እቲ ፖለቲካዊ ምዕባለታት ስለ ዘይሓገዞ፡ ኣገባብ ኣቐላልስኡ ኣብ ምምዕርራይ ይርከብ። ክንዲ ዝኾነ፡ መርበብና ፡ ነቲ ክብ ክብል ዝተነጸረ ዕላምኡ ንምጭባጥ፡ ኣብ መጻኢ ኣብ ክንዲ ከምቲ ዝሓለፈ፡ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ይኹን ኣብ ካልእ ነታ ሃገር ክጸልዉ ዝኽእሉ ፖለቲካዊ ትካላትን መድረኻትን፡ ወንበር ሒዙ ብቐጥታ ዝነጥፍ፡ ኣብኡ ቐዋሚ ቦታ ተዓዛቢ (Observer status) ረኺቡ ፡ ናብ ፖለቲካዊ ስልጣን ከሰጋግርን ከወጥሕን ዝኽእል መናብርን ቦታታትን ከይሓዘ ፡ ናይ ዓራቒ፡ ኣቐራራብን ሃናጽን መዝነት ንምስካም ኢዩ ወሲኑ።
ንምጥቕላል፡ መርበብና፡ ነዚ ተሃዋስን ዘተሓሳስብን ኩነታት ህዝብና ፡ ብግቡእ ድሕሪ ምግምጋምን ምምይያጥን ፡ ምስ
ኩላተን ሃገራዊያን ዲሞክራሲያዊያን ሓይልታት፡ ኢድን ጓንትን ብምዃን ፡ ብሓባር ጸሚድና ክንገጥሞ ፡ መጸዋዕታና
ነመሓላልፍ።
ኣባላት መርበብ ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት አብ ኤውሮጳ፡-
1) ኤርትራውያን ንፍትሕን ንዲሞክራሲን – በነሉክስ
2) ኤርትራዊ ማሕበር ተጣባቒ ንሰብኣዊ መሰላት – ጀርመን
3) ኤርትራዊ ማሕበር ንሰላም – ጀርመን
4) ኤርትራዊያን ንሰላምን ዲሞክራስን – ስዊዘርላንድ
5) ምንቕስቓስ ሕብረት ኤርትራውያን – ኖርወይ
6) መቓልሕ ኤርትራ – ጀርመን
7) ህዝባዊ ምንቕስቃስ ንዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ – ሽወደን
8) ማሕበር ስኒት ሰላም – ጀርመን
ዓወት ንዉጹዕ ህዝብና!!
መርበብ ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት አብ ኤውሮጳ
15 መስከረም 2014 ፍራንክፈርት – ጀርመን__
Radio halifax 2014 09 14 issues of democracy in eritrea
Naz Yemane from Radio Voice of Eritrea Halifax presents guest, Mr Merid Zeru; topic is generally about issues of Democracy in future Eritrea:


text:
ምድኻም ዓቕሚ ሰራዊቶም ዝተሓሳሰቦም ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ኤርትራ፡ መብዛሕቶም ትሕቲ ዕድመን ህጻናትን ዝኾኑ ካብ ዝተፈላለዩ ዓድታት እንዳገፈፉ ኣብ ከባቢ ዓላ ይዕልምዎም ከም ዘለዉ ምንጭታትና ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም። እቲ ግዱድ ግፋ ኣብ ኣብያተ- ትምህርቲ እውን ይዝውተር ከም ዘሎ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ይግልጹ። እቲ ቀንዲ ጠንቂ ምድኻም ሰራዊ ኤርትራ ህድማ ናብ ኩሉ ኩርነዓት ምዃኑ ዝተፈላለዩ ወገናት ዝሰማምዕሉ እዩ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ ኣብ ከባቢ ከረን ንመንበሪ ናይ ኲናት ውጉኣት ተብሂሉ ዝተንሃንጸ ኣባይቲ ንሓደ ኩባንያ ከም ዝተዋህበ ካለኦትት ምንጭታት ሰልፍና ካብ ከባቢ ከረን ገሊጾም። መንግስቲ ኤርትራ እቶም ኣብኡ ዝነብሩ ዝነበሩ ውጉእት ኲናት ነቲ ወረ ምስ ሰምዑ ክዕምጹ እዮም ዝብል ስግኣት ስለ ዝሓደሮ፡ “ነናብ ትደልይዎ ዞባታት ክትከዱ ትኽእሉ ኢኹም” ብዝብል ምስምስ ፋሕፋሕ የብሎም ከም ዘሎን ድሮ ሓያሎ ናበይ ክኸዱ ከም ዝደልዩ ዘፍለጡ ከም ዘለዉን ክፍለጥ ተኽኢሉ’ሎ። በቲ ዝበጸሓና ሓበሬታ መሰረት እዞም ውጉኣት ኩናት ተበቲኖም ኣብ ዝኸድዎ ቦታታት እቲ ዝኸድዎ ህዝቢ ኣባይቲ ክሃንጸሎምን ዘድሊ መሰረታዊ ነገራት ከቕርበሎምን ተኣዚዙ ኣሎ።
ብኻልእ ወገን ከኣ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ሱዳን ዘለዉ ማሕበረ-ኮማት ኤርትራ ነባራት ሓለፍቶም እንዳውረዱ ብሓደስቲ ይትክእዎም ከም ዘለዉ ካብ ሱዳን ዝበጸሓና ሓበሬታ የረድእ። በዚ ኩነታት ዝተቖጥዑ ነባራት ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ እግሮም ከርሕቑ ጀሚሮም ኣለዉ።


text:
Secretary Kerry on Eritrean National Day
Secretary Kerry on Eritrean National Day
27 May 2014
U.S. DEPARTMENT OF STATE
Office of the Spokesperson
May 27, 2014
STATEMENT BY SECRETARY KERRY
Eritrean National Day
On behalf of the American people, I welcome the opportunity to send my warmest wishes to the people of Eritrea on the 23rd anniversary of your independence which took place May 24. Know that the government and people of the United States stand beside you in your continued search for the promise of a free, prosperous, and democratic Eritrea.
Read more: http://iipdigital.usembassy.gov/st/english/texttrans/2014/05/20140527299753.html#ixzz32wS75vrr
ንቅዋም ኣመልኪቱ ዝተዘርበ እኩብ ዶኮሜንተርይ
“ኣብ መቓን ናይ ሃገራዊ ህንጸት ዕማማትና፡ ፖለቲካዊ ህንጸት ከም መብጽሒ (ወሲላ) ኣገዳሲ እጃም ስለዘለዎ፡ ምስናይ’ቲ ጉዕዞና ንምስንኻል ኪካየድ ዝጸንሐን ዘሎን
ተጻባኢ ግዳማዊ ሓንካሪ ህቀናታት፣ ብዙሕ ተማሂርናን ተመኲርናን ስለዘለና፣ ንመጻኢ መንግስታዊ ስርዓት መርሓ ፖለቲካዊ ጐደና ዝቕይስ ቅዋም ምንዳፍ ክጅምር
ምዃኑ፣ በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ከፍልጥ እፈቱ።”
ንዋዕላ ስዊዝ ምትእኽኻብ ኤርትራዊ ሓይሊታት ዝቀረበ ሌላ ምስ ምንቅስቓስናን ሓሳባትና፡
ንዋዕላ ስዊዝ ምትእኽኻብ ኤርትራዊ ሓይሊታት ዝቀረበ ሌላ ምስ ምንቅስቓስናን ሓሳባትና፡
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣስታት 150 ገጻት ዝሓዘ ሰነድ ትሕዝቶ መጽናዕትታት ዘለዎ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እኳ እንተኾነ፡ ብቁርጡዉ ኣጋባብ ጽማቕ ከምዚ ዝስዕብ ብልክዕ ዝመስል እዩ፡-
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንናይ ሃገረ ኤርትራ ጥንታዊ ውርሻታት፣ ዘመናዊ መለለይታት፣ ጅግንነታዊ ተጋድሎ ሙርኩስ ብምግባር ናይ ሃገረ ኤርትራ መሰረታዊ መለለይታት እዞም ዝስዕቡ ምኻኖም ይኣምን፣-
1. ብናይ መላእ ህዝባ፣ ብዘይ ኤትኒካዊን ዓሌታዊን ሃይማኖታውን ኣፈላላይ፣ ብሓባራዊ መስዋእቲን ኣበርክቶን ኣብ መሪርን ነዊሕን ተጋድሎ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ዝተወልደት፣ ንእናተባራረየ ዝመጸ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብምስዓር ህልውናኣ ጋህዲ ዝገበረት፣ ልዑላውነታን ነጻነታን ዘረጋገጸት ሲቪክ ሃገር እያ።
2. ብሓባራዊ ሓርበይናዊ ሃገራዊ ክብርታት ዝተኣሳሰረት ሲቪክ ሃገር እያ።
3. ንዘበናት ኣብ ትሕቲ ስርዓተ-ሕጊን ስልጡን ባህልን ዝተናበረ ህዝቢ ዘለዋ ሲቪክ ሃገር እያ።
4. ዝተፈላለዩ ኤትኒካዊን ሃይማኖታዊን ክፍልታተ ሕብረተሰብ ንዘመናት ኣብ ሓደ ቁሸት ብምክብባር ዝቕመጡላ ሲቪክ ሃገር እያ።
5. ኣብ ሓደ ጎሎጎል ሓሪሶም ኣብ ሓደ ሩብ ጥሪቶም ማይ ዘስትዩላን ብሰላምን ፍቕርን ምክብባርን ዝነብሩላ ሲቪክ ሃገር እያ።
6. ኣብ ሓባራዊ ክብርታት ፍትሒን ሰላምን ምክብባርን ዝኣምንን ዝነብርን ህዝቢ ዘለዋ ሲቪክ ሃገር እያ።
ስነሓሳባዊ ፖሎቲካዊ ፍልስፍናን ፖሎቲካዊ ራእይናን፣-
1. ኣብ ትሕቲ ብጹእ ሓራ ፖለቲካዊ መስመር፣ ሰላምን ብሓባር ምንባር፣ ነጻነትን ሰብኣዊ ሓርነት፣ ደሞክራስን ፍትሕን፣ ማዕርነትን ሓድነት፣ ተጻዉርነትን ጉሉጽነት፣ ማዕረ ዕድላትን ተሳተፍነት፣ ስኒትን ዕርቅን ካብቶም ቡዙሓት ቀንዲ መትከላት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኢዮም። ካብዚ መሰረታዊን ጹኑዕን መትከላት ብምንቃል፣-ናይ ብዙሓት ጠለብ ኣብ ግምት ዘእቱ ደሞክራሲ፣ ደሞክራስያዊትን ቅዋማዊት ሲቪክ ዘመናዊት ሃገር፣ ምርግጋጽ ግዝኣተ ሕጊን ጥዑይ ምሕደራ፣ ኣብ ኤርትራ ብናጻ ተሳትፎን ዕግበትን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝረግእ ሕብረተሰብ፣ ሃገር፣ መንግስትን ዜጋን ዝራጋገጸሉ ባይታታት ምምድማድ’ዩ። ህዝባዊ ልዑላዊ ፖሎቲካዊ ስልጣን፣ ብሕጊ፣ ህዝቢ ኤርትራ ዝላዓለ ወናኒ ፖሎቲካዊ ስልጣን ብግብሪ ምኻኑ። መሰሉ ንኣምን። ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዉን ማሕበራዉን ምሕደራን ዉሳኔታት ሂወቱን፣ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ንጡፍ ተራ ከምዝህልዎ ምቅላስን ምስሳይን’ዩ።
2. ሃገራዊ ስኒትን ሰላም ክራጋገጽ፣ ንሕሉፍ ብሓርጎጽጎጻት ዝሓለፍናዮ መድረኻት መዛዘሚ ክግበረሉ፣ ንመጻኢ ንኩላትና ኤርትራዉያን ብሓባር ዘርባሓና ብሰላም ከንብረና ዝኽእል ሃገራዊ ዋዕላን ዋላን ከም ቀንዲ ሕዋም ተሓድሶ ከምዘድልየና ንኣምን። ሃገራዊ ስኒት መሰረት ናይ ሰላም ስለዝኾነ። ካብ ፖሎቲካዊ ፍጹምነት ርሒቅና፣ ኣብ እንካን-ሃባን ዝተመርኮሰ፣ ሓድ-ሕድ ምስ ኩሎም ዜጋታት ኢሂን-ሚሂን ብምባል፣ ንሓድ-ሕድ ምቅብባልን፣ ንሓድ-ሕድ ምክብባርን፣ ምጽዉዋርን መሰል ኤርትራዊ ዜጋ፣ መሰል ሲቪክ ሕብረተ-ሰብ፣ ኣድማሳዊ ሰብኣዊ መሰልን ዝተነጸረ ግቡእን መሰል ዜጋ ተደንጊጉ ዝትግበረሉ፣ ብዘይ ገለ ኣፈላላይ ኣድልዎን ሓለፈታትን፣ ኤርትራዊ ብኤርትራዉነቱ ኩሩዕ ዜጋ ኮይኑ ዝነብረሉ ክዉንነት ንምርግጋጽ ንቃለስ።
3. ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ኣብ ኩሉ መዳያት፣ ማሕበራዉን ባህላዉን ዘየቋርጽ ዋሕዚ ቀጻልነት ዕብየት ዘለዎ፣ ምዕሩይ ኣገልግሎትን ማዕረ ብጽሒት ዝሰርዕ ኣታዓዳድላ ብሓደ ሚዛን ዝጥምት ዝያዳ ድማ ንኣዝዮም ህሱያትን ቡዱላት ቆላሕታ ዝልግስ ማሕበራዊ፣ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ፍትሒ፣ ሰላምን ምዕባለን ዝረጋገጸሉ ኩዉንነት ንምፍጣርን ንምስሳይን ንቃለስ። ብመሰረቱ ፖሎቲካዊ ፍልስፍና ሲቪክ ሃገርነት፣ ምርግጋጽ ናይ ዜጋ ሓርነት ስለዝኾነ፣ ሰብኣዊ ሓርነት ክራጋገጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ሓርነት ክራጋገጽ ስለዝግብኦ፣ ነዚ ንምርግጋጽ ዕዳጋ ዝዉስኖ ስርዓተ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብቲ ክራጋገጽ ስለዝግብኦ ኣብ ኤርትራ ናጻ-ዕዳጋ ምጣኔ-ሃብታዊ ስርዓት ክራጋገጽ ንቃለስ።
4. ከም’ቲ ኣብ መትከላት ራኢናን ዕላማታትናን ዝገለጽናዮ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብጹእን ካብ ጽግዕተኛነት ሓራ ዝኾነ ፖሎቲካዊ መስመር ስለ ዝኽተል፣ ዝምድናታትናን ምትእስስራትናን፣ ምስ ሃገራትን ኣህዛብ ዓለም ዝህልወና ዝምድና፣ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ንምዕዋት ዝዓለመ ኢዩ። ብፍላይ ድማ፣ ምስ ጐረባብትና ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ጅቡትን የመንን ዝህልወና ዝምድና፣ ንናይ ሓባር ዕብየትናን፣ ሓባራዊ ናይ ጸጥታ ምትካል-ዋልታና ኣገዳሲ ግደ ክጻወት ስለ ዝኽእል፣ ምስ ኩለን ሃገራት ካብ ሻርነት ነጻ ዝኾነ፣ ፖለቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ስርርዓተን፣ ወይ ዓይነት መንግስታተን ብዘየገድስ፣ ካብ’ዚ ዘይዕጸፍ መትከላት ዲፕሎማስያዊ ሜላታትና ብምንቃል፣ ምስ ጎረባብትና ሃገራት ኣብ ሓባራዊ ረብሓታትን ምትሕግጋዛትን ዝሙርኮስ፣ ውሑስን ቀጻልነት ዘለዎ፣ ንሰላምን ቅሳነትን ዝመርሕ ዝምድናታት ፍሉይነት ሂብና ንክንሰርሓሉን፣ ልዑላውነትና ሕድ-ሕድ ኣኽቢርና፣ ኣብ ናይ ሓድ-ሕድ ውሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ከይተኣታተና፣ ንቐጻሊ ሰላምን ምጣኔ-ሃብታዊ ምዕባሌን ብሓባር ክንስርሕ ንቃለስ።
1.ምንጭን ዋና ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ እዩ፡ ዝብል እምነት ስለዘሎና፣ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ዓትዒቱ ጭቢጥዎ ዘለ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምምንዝዑ፣ ብዋናን ምንጪ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝኾነ ህዝቢ፣ ህዝባዊ ተሳትፎ ዘራጋገጸ ቃልሲ ክኸዉን ኣለዎ ኢልና ስለንኣምን፣
1. ህዝባዊ ጽምዶን ተሳታፍነት ዝራጋገጸሉ፣ ሩጉጽ ባይታ ንምፍጣር ንቃለስ።
2. ህዝባዊ ማሕበራት (ቀንዲ ፈልስታት ሲቪላዊ ሕብረተሰብ) ንክፍጠራ ንጽዕት።
3. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት ኡግሚ ለዉጢ፣ ቀንዲ በዳህቲን ናይ ጸቕጢ ሓይሊ ንገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይነን ንክበቕዓ ብሓሳብን ተግባር ንምሕያለን ዝዓለመ ጻዕርታት ነካይድ።
4. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ብደረጃ ከባቢ፣ ክፍሊሃገር፣ ሃገር፣ ክፍሊዓለምን ዓለም ንክጋባኣን ንክጥርነፋ ንምግባር እዩ። በዚ ቅድመተከተላዊ ሕዋም ኣቢልካ ድማ ሓያል ዉዳቤ ህዝቢ ንምፍጣር ንቃለስ። ዝተወደበ ህዝቢ ተሰማዕነት፣ ሓይሊ፣ ኣኻሊነገራዊን መንፈሳዉ ምንጭታት…ወ.ዘ.ተ ስለዝዉንን፣ ኣንካይዶ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንማሕበረሰብ ዓለም እዉን እንተኾነ ከስምዕን ከድምዕ ስለዝኽእል፣ እቲ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ክትግበር እንደልዮ ራእይና ብዘይ ገለ ሓደጋ፣ ብዘይ ከቢድ ክሳራን፡ ሓጺር ጊዝየን ከነተግብሮ ብቕዓት ክህልወና እዩ።
2.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ዕላማን ራእዩን፣ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምሕኻር፣ ቅልጽም ዘለዎ ሓደ ሓያል ዓብላሊ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ንምፍጣር ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካዊ ክዉንነት ኤርትራ ናብ ንቡር ማኣዝን ንምትሓዝ ዝቃለስ እዩ፣-
1. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኽተል፣ ናይ ዝተወሰነ ኤትኒክ-ጉጂለ፣ ሃይማኖት፣ ጾታ፣ ዕድሜ፣ ዞባ፣ ዝተወሰነ ፖሎቲካዊ ዉድብ ማለት ጀብሃ/ሻዕብያ ዕላማን ተሞክሮ፣ ማሕበራዊ ቀጸላን/ጉጂለን፣ ተጣባቅትን ረብሓታት ኣራጋገጽትን ዘይኮና፣ ጽምዶ ስትራተጂ-ከባቢ ዝመለለይና፣ ብደረጃ መላእ ሃገርን ህዝቢ እንነጥፍ፣ ጉዳይ ሃገር ኤርትራ ብህዝቢ ኤርትራ፣ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ብናይ ገዛእ ርእሱ ዉሳኔን ዕግበት ንኽዉሰን መታን ክበቕዕ፣ እንቃለስ ምንቅስቓስ ኢና።
2. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ንኣሉታዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ኤርትራ ንኣዉንታዊን ርትዓዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ንምቅያር ዝነጥፍ ፖሎቲካዊ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እዩ።
3. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ካብ ሙሱይሉነት ዝተናገፈ፣ ብዝኣምነሉ መትከላትን ዕላማታት ዝቅየድ ምንቅስቓስ እዩ።
4. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነት ተዓጢቁ፣ ንህልው ኣዝዩ ጸቢብ ኣዋዳድባን ፖሎቲካዊ እምነታት ( ኣብ ቀቢላ፣ ኤትኒክን ሞሎኮታዊ-እምነት) ተሞርኪሱ ዝነጥፍ ዘሎ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት ንማእከል ህዝብናን ሃገርና ዘርብሕ ጽምዶታት ንክኣቱ ዘታባብዕን ዝድርኽ ምንቅስቓስ እዩ።
5. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብሓሳብን ተግባር ፖሎቲካዊ ስልጣን ክጭብጥን ክጫረት ዝተወደብ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካ ኤርትራ ኣብቁኑዕ ማኣዝን ንምስርዑ ዝተወደበ፣ ናይ መሰረታት (ህዝቢ) ምንቅስቓስ እዩ።
6. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ናይ ኩሎም ዜጋታት ምእንቲ ብሰላም ብሓባር ንምንባር፣ ማሕበራዊ ፍትሒን ምህናጽ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነትን ሃገርነት ሪዒሞም ዝቃለሱ፣ ዉልቃዊ ሓርነቶም ዝኣወጁ ዜጋታት መቃለሲን መራኸቢን ዋላ (ፕላት-ፎርም) እዩ።
7. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብባህርያቱ ናይ መሰረታት ቃልሲ ስለዝኾነ፣ ንጭቆናን ሕሰም ህዝብና ዘቓልሕ ልሳን ብኣፎም ዝተዓብሱ ህዝብና እዩ።
8. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ኣብ ህዝቢ ዝተሰረተን ብህዝቢ ዝግዛእ ልፍንታዊ ቀንዲ ናይ ቃልሲ ፈለግ ንክምስረት ይቃለስ።
9. ሲቪክ መሰላትን ሓላፍነታት ዜጋታ የስተምህር፡ ንህዝቢ ንምሕያል ይጽዕት።
3.ቀንዲ መለለይ ሕላገት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብሓጺሩ እንታይ እዩ?
1. ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነት ዝዓጠቀ ናይ መሰረታት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እዩ።
2. ሙሉእ ተሳትፎን ጽምዶ ህዝቢ ክዉን ንምግባር ዝነጥፍ ምንቅስቓስ እዩ።
3. ሃገራዊ-ዕርቂ፡ ቀንዲ መምለሲ ኣብ ንቡር ማኣዝን ህዝቢን ሃገርን ኢሉ ዝኣምንን፡ ነዚ ክዉን ንምግባር ከም ቀንዲ ዕላምኡ ዝነጥፍ እዩ።
4. ኣብ መጋባእያታት ህዝብን ዉሳኔ ህዝቢ ዝኣምን እዩ።
5. ጉዳይ ሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ቀዳምነታትና እዩ።
6. ቀንዲ መቃለሲ ስትራተጂና፣ ስትራተጂ ዉደባ ከባቢን ንነብሱ ዝዉክል ናጻ ዉልቀ-ዜጋ እዩ።
4.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንዝህልወና ዜቤታዉን ግዳማዉን ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ብዝምልከት፣-
1. ዘቤታዊ፣-ብሓፈሻ ምስ ኩሉ ደላይ ፍትሒ፣ ሰላም፣ ማዕርነት፣ ሓርነት፣ ዲሞክራስን ግዝኣተ-ሕጊ ብፍላይ ድማ ምስ ህዝባዊን ናጻ ዝኾና ናይ ህዝቢ ፈልስታት ማሕበራት ሓቢርና ክንቃለስ መትከላዊ እምነትናን ዉሳኔና እዩ።
2. ግዳማዊ፣-ምስ ኩሎም ኣብ ጎራባብትናን ስግረ-ጎሮባብትና ኣብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኣምኑ መንግስታትን ምንቅስቓሳት ኣብ ማዕርነት ዝተሞርኮሰ፣ፖሎቲካዊ ሽርክነት ክንፈጥር ንቃለስ፣ ኣብ ፖሎቲካዊ ዉሳኔናን ፖሎቲካዊ ምኣዝና ጸቕጢ ዝፈጥሩልናን ኣእዳዎም ዘታኣታትዉን መሳርሒ ናይ ኢድ-ኣዙር ኩናት ክጥቀሙልና ዝደልዩ ብትሪ ንነጽግ።
5.ኣብ መዛዘሚ መልእኽትና ዝኾነ ሰብ ከስተብህለሎም ዝግብኡ መሰረታዊ ሓሳባት ብዝምልከት፣-
1. ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ቀዳማይ ዋዕላ-ቤትገርጊሽ ኣብ 17-18 ሕዳር 1946 ዓ.ም.ፈ ዝተኻየደ ጀሚሩ፡ ንሓድነት ኤርትራዉያን ክራጋገጽ ምሰናደያ እዩ፡ ዛጊት ግን ክረኽባ ኣይክኣለን ዘሎ። እቲ ሚስጢር ዘይመርከቢኡ ድማ፡ ንሓድነት ቀንዲ መራጋገጺ ዓንዲ ዝኾነት፡ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ብዘይምርግጋጹ እዩ። ዜጋታት ሙሉእ ሓርነት ምስወነኑ፡ ብመን-ሕራይ ብሓባር ኣብ ሓደ ሃገራዊ መንነት፡ሰንደቕ፡ ቅዋም። ሓባራዊ ረብሓን ዕግበታት…ወ.ዘ.ተ ሓድነቶም ከራጋጉጹ ይኽእሉ። ብጸቕጢ፡ ብምግዳድ፡ ብምድንጋር፡ ብናይ-ሓባር ጨቓኒ ምህላዉ፡ ብምሕላም…ወ.ዘ.ተ ሓድነት ሃገርን ህዝቢ ክራጋገጽ ፍጹም ኣይክኣልን እዩ። ስለዚ ሕቶ ሓድነት ክልዓል እንኮሎ፡ ሕቶ ሲቪክ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋናት ብስምዒት ንዳናገር ኣይኮናን። ኣብዚ እዋናት እዚ ክግበር ዝክኣል ናይ ሓባር ግራንድ ቻርተር ናይ ሓባር መቃለሲ ፎርም ምፍጣር ጥራይ ዝክኣል ሙኻኑ ንኣምን። እዚ ድማ በቲ ኣብ ላዕሊ ብቅድመ-ተከተል ዝጣሕመስናዮ ሕዋምን ዕታር መትከላት ክራጋገጽ ይክኣል እዩ።
2. ንህሉዉ ኣታሓሳስባናን ህሉዉ ፖሎቲካዊ ባይታ ካይቀየርና፡ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓትን ክንቕይር ንሓስብ እንተሃሊና፡ ግዳይ ናይ ቃልስታትናን ሕልምታትና ዳግም ክንከዉን ሙኻና ፍሉጥ እዩ። ነዚ ሩጉጽ ሓደጋ ተኽእሎ እዚ ንምዉጋድ ነፍስ-ወከፍ ኤርትራዊ ንነብሱ ንምቕያር ክቃለስ ኣለዎ። ነብሱ ዘይቀየረን ሓራ ዘየዉጸ ዜጋ ንሕብረተሰብ ሓርነት ከልብስ ኣይክእልን እዩ። ኤርትራዉያን ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ዝነፈሰ ንፋስ ንነፍስ፡ ኣብ ዝዋሓጀ ዉሕጅ ድማ ንሳራሰር ከምዘሎና ኣራጋጊጽና ንፈልጦ ሓቂ እዩ። ፍላን መጽዩ ይብሃል ንጊዚኡ ዕጉግ ንብል ድሕሪ ድማ ኣብ ሳልስቲ ንጭበጥ ወይ ንፍንጣሕ። እዚ ድማ ወነንቲ ናይ ገዛእ ርእስና ብዘይሙኻና፡ ክንቃለስ ድሉዋት ስለዘየሎና፡ ተወፋይነትን ዕቱቡነት ብዘይምህላዉ እዩ።
3. ኤርትራ ናጻን ሉዕላዊት ሃገር ኮይና፡ ብገባቲ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ህ.ግ.,ደ.ፍ ትምራሕ ዘላ ሃገር እያ። ስለዚ እቲ ዝካየድ ቃልሳዊ-ጽምዶ፡ ብባህሪኡ ማሕበራዊ ሰዉራ ስለዝኾነ፡ ሲቪላዊን ሲቪክ ባህርያት ዘለዎ እዩ። እቲ ቅልስ ድማ ኣብ መንጎ ጨቓኒን ተጮቓኒ ስለዝኾነ፡ ኩሎም ጭቁናት ኣካል ናይዚ ቃልሲ እዮም። እዚ ቃልሲ’ዚ ክዕወት እንተተደልዩ፡ ኣብ ሕቕፎ ጨቓኒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዉ ዜጋታትና፡ ኣብ ጎኒ ጭቑናት ምስ ዝስለፉ ጥራይ እዩ። ነዚ ንምግባር ድማ ብቅዓት፡ ጉሉጽነት፡ ኣሳሰይነት፡ ንቕሓት፡ ኣድማዕነት፡ ሃገራዉነትን ዕልማዉነት፡ ዲሞክራስያዊነትን ፍትሓዉነት፡ ተዓጻጸፍነት፡ ድሉዉነትን ተወፋይነት ምስ ዝህልወና እዩ። ብዓዲ፡ ብእንዳ፡ ብቀቢላ፡ ብኣዉራጃ፡ብጉጂለን ጉጂላዊ ኣታሓሳስባ፡ ብሃይማኖት፡ ብዕስበት፡ ንዉደብን ንነጥፍ እንተኼና፡ ካብቲ ዘሎ ስርዓት ስለዘይንሓይሽ ክሳብ ሓንቲ ጥይት ሓደ ሰብ ዝተርፍ ምስቲ ገባቲ ስርዓት ደዉ ክብሉ እዮም። እዚ ድማ ኤርትራ ኣብ ሞንጎ ክልተ ጽንግሊላት ኣብ ኢድና ክትሓዉየና እያ።
4. ናይ ብሓቂ ንሕና እዞም ኣብ ዲያስፖራ እንነብር ብሓባር ክንሰርሕ ይድለ እንተሃልዩ፡ መጀመርታ ኣብታ ንነብረላ ከተማ ወይ ቁሸት ድልዱል ማሕበረ-ኮምን ምትእስሳራትን ንፍጠር። እዘን ኣብ እንነብረሉ ከተማ ወይ ቁሸት ዝተመስረታ ማሕበረ-ኮማት ብቀጥታ ብወከልተን ኣቢለን ናይ መላእ ዓለምለኻዊ መጋባእያ ወይ ዋዕላ ብምክያድ ብደረጃ ሃገርን ክፍለዓለምን ዓለም ንጥርነፍ እሞ፡ ጽኑዕ ኤርትራዊ ምትእስሳራት ብምፍጣር ብስጡም ክንቃለስ ይክኣል እዩ።
ሃገራዊ ሞቆምያታት ወይ ኣዕኑድ ምትእኽኻብ ሃገራዊ ሓይልታት ኤርትራዉያን ኣብ’ዚ ዝስዕብ ሓሳባት ክስረት ኣለዎ፡ ኢልና ንኣምን እኳ እንተኾና፡ ኣብ እንኳን ሃባን ክንኣቱ ድሉዋት ኢና።
1. ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ቀዳማይ ክፍታሕ ዘለዎ ግርጭት ምኻኑ ምቅባልን፡ ኣንጻሩ ክትቃለስ ምኻንካ ብሓሳብን ብግብሪ ምቅባል።
2. ፖሎቲካዊ ዉሳኔታትናን መስመርናን፡ ሓራ ካብ ካልኦት ናይ ግዳም ሓይልታትን ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ጽልዋታት ምኻኑ ብሓሳብን ግብሪን ምቅባል።
3. ኣብ ፖሎቲካዊ ቡዙሑነት ዝተሰረተ፡ ዲሞካራስያዊ ስርርዕ ንኤርትራ ዝሳማማዕ ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርዓት ምኻኑ ተቀቢልካ፡ ቅዋማዊት ዲሞክራስያዊት ኤርትራ ንክትፍጠር ብሓሳብን ግብሪን ምቕባል።
4. ኣብ ሓደ ኤርትራዊ መንነት ምርዓምን፡ ነዚ ሃገራዊ መንነት ንምድልዳልን ንምህናጽ ብሓሳብን ብግብሪ ምቅባል።
5. ኣብ እዋናት ሃገራዊ ተጋድሎና ዝሰረጸ ሃገራዊ ሓድነት፡ ልዕላዉነት ሓድነት መሬትን ህዝቢ ኤርትራ ምዕቃብን ምክልኻልን፡፡
6. ናይ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ መሰል፡ ማዕርነትን ፍትሕን ሙሉእ ብሙሉእ ምቕባል።
7. ኩሉ ቃልስታትና ኣብ ኤርትራ ናይ ነፍስወከፍ ዜጋ ሰብኣዊ ሓርነት ንምርግጋጽ ዝካየድ ቃልሲ ምኻኑ ምእማን።
8. ምስ ጎሮባብትናን ዓለምናን ኣብ ሓድሕድ ምክብባር፡ ኣብ ማዕርነታዊ ሽርክነት፡ ኣብ ናይ ሓባር ጥቕሚ…ወ.ዘ.ተ ዝተሞርኮሰ ጥዕና ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ምክያድን ከምዝፍጠር ምግባር።
9. ፖሎቲካዊ ስልጣን ናይ ህዝቢ ምኻኑ ብዘይ ተግላባነት ምርዓም። ልዕላዉነት ህዝቢን ሃገርን ቀዳምነታትና ምኻኖምብሓሳብን ብግብሪ ምቅባል።
10. ካልኣዊ ግርጭታት ማለት ኣብ ዉሽጥና ተቃዉሞ ዝፍጠሩ ግርጭታት ብዘተ፡ ነቀፌታን ነፍሰ-ነቀፌታ ምፍታሕ።
11. ኩሉ ሰብኣዊ፡ ነገራዊን ፋይናንሳዊን ዓቕምታትና ጠርኒፍና፡ ኣብ ዝኾነ ኩርንዓት ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከምዝዉዕል ምግባር።
12. ብዝተሰማማዕናሎም ዉሳኔታት ሕግታት ምቅያድን ጉሉጽነት፡ ተሓታትነት፡ ሓላፍነት፡ ዲስፕሊን ዲሞካራስያዉነትን ፍትሓዉነት ኣብ ባህልታትና ምኹስኻስ።
ንናይ ሓባር ጽላል ኣብ ስዊዝ፡ ስርዓተ ምርጫ፡ መራሕነትን ጉዳይ ተሳተፍነት ብዝምልከት፡ ኣብ’ዚ ዝስዕብ ሓሳብ ንኣምን እኳ እንተኾና፡ ኣብ እንኳን ሃባን ክንኣቱ ድሉዋት ኢና።
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፡ ክልተ ጹኑዓት ስርዓተ ምልክታት ከምዘለዉ ነለሊ። ንሳቶም ድማ፡-
1. ቡዙሓት ዝመልክዎ ምልኪ(tyranny of the majority)፡ መሰል ዉሑዳት ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዝኣትወሉ ስርዓት።
2. ዉሑዳት ዝመልክዎ ምልኪ(tyranny of the mainority)፡ መሰል ቡዙሓት ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዝኣትወሉ ስርዓት።
ካብዞም ክልተ ሕሉፋት ንምንጋፍን መሰልን ተሳትፎን ዉሑዳት ንምክልኻል፡ ካብ ሕጂ ጀሚሩ ክስርሓሉን ከም ባህሊ ክትኣታቶ ስለ እንቃለስ፡ ኣብ ልፍንታዊ ወይ ናይ ሓባር ጥርናፌታት በዚ ዝስዕብ ኣጋባብ እንተኸደ ዝሓሸ እዩ፡ ዝብል ሓሳብ ኣሎና፡-
መስራቲ ኮንፈረንስ – ብመንግዲ ውክልናን ምርጫን – ባይቶ ኮንፍረንስ (Parallel voting or mixed voting system) የቕውም። እዚ ማለት ኣብቲ ልፍንቲ ወይ ኣብዚ ናይ ሓባር ጽላል ስዊዝ፡ ዝኣትዋ ምንቅስቃሳት ሕቶ ተሳታፍነተን፣ ሕቶ ተወካልነትን ሕቶ ብቅዓት ማለት ቡቁዕ ሰብ ናብ ዝሞልኮ ስራሓት (action oriented) መልክዕን ትሕዝቶን ዘለዎ ባይቶ ንምምራጽ መታን ክኽእለና፣-
1.ነፍስወከፍ ምንቅስቃስ ብዲሞክራስያዊ ኣጋባብ ኣብ ዉሽጣ ዝተመርጸ፣ ብቀጥታ ኣባል ባይቶ ዋላ ዝኸዉን ሓደ ተወካሊ ኣባል ትሰድድ። እዚ ድማ ንሕቶ ተሳቶፍነትን ሕቶ ዉክልና ከራጋግጽ እዩ።
2.ምስ እዚ ኣቀዲምና ዝጣሕመስናዮ፣ ካልኦት ተወከልቲ ኣባላት ኣብቲ ዋዕላ ተሳቲፎም፣ ብኣባላት ዋዕላ ንኣባልት ባይቶ ብዉድድር ዝምረጹ ድማ ይስደዱ ማለት እዩ። እዚ ድማ ንሕቶ ተሳቶፍነት፣ ሕቶ ዉክልናን ሕቶ ብቕዓት ከራጋግጽ እዩ። ፈጻሚ ኣካል ክምረጽ እንኮሎ ቡቁዕ ሰብ ንዝበቕዖ ስራሓት (action oriented) መሰረት ብምግባር ይምረጽ።
3.እቲ ዝቀዉም ባይቶ ሓጋግን ፈጻም ኣካላቱ ዝተማጣጠነ ፖሎቲካዊ ስልጣን (Balance of power) ሃሊዎ፣ ብጥምረት እንዳሰርሔ ነንሕድሕዱ ዝታሓሳሰብን ዝማላላእ (check and balance) ክኸዉን ኣለዎ። ነዚ ንምርግጋጽ ድማ ፈጻሚ ኣካል ወይ ዋናጽሓፊ ፈጻሚ ኣካል ነቲ ባይቶ ዘይዕብልለሉ ወይ ብምልኣት ከምዘይጸልዎ ንምግባር ንባይቶ ዝእክብ ክትያን ሙሉእ ስልጣን ዘለዎ ኣካቢ ባይቶ ክህሉ ኣለዎ።
ኮንፍረንስ ንኣባላት ባይቶይመርጽ። ዝተመርጸ ባይቶ ኣቀዲሙ፣ ንዋና-ጽሓፊ-ልፍንቲ (ኣካያዲ ፈጻሚ አካል)፣ ኣካቢ-ባይቶን ጠቕላል ተቖጻጸርን ይመርጽ፣ ቀጺሉ ድማ ንፈጻሚ ኣካል ይመርጽ። ዋናጽሓፊ ልፍንቲ ንሓለፍቲ ክፍልታት ይሮቕሕ፣ ብቅዓቶም፣ ተወፋይነቶም፣ ድልዉነቶም…ወ.ዘ.ተ ብሓጋጊ ኣካል ልፍንቲ ተመዚኑ ይጸድቀሉ። ትሕቲ ምምቕራሕ ስራሕ ጽሓፍት ክፍሊታት ዘሎ ናይ ተሓጋገዝቲ-ጽሓፊቲ እዉን ብጽሓፍቲ ክፍሊታት ይሩቑሑ ንኣቦ ወንበር ይቀርበሉ፣ ኣቦ ወንበር ምስ ሓጋጊ ኣካል ብምርድዳእን ብምትዕግጋብን ይጽድቕ።
በዚ ዝስዕብ ኢመይል ክትራኸቡና ይክኣል እዩ፡- eritreancdm@gmail.com
http://nfthi.com/wp-content/uploads/2013/02/ECDM-DIALOGUE’S-PAPERS-FOR-OUR-COMMON-STRATEGY-AND-FUTURE.pdf
ዘላኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና!
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ
04/05/2014
መዛኻኸሪ፡ እንታይ ፖሎቲካዊ ሚስጢር ወይ ትሕዝቶ ስለዘለዎ እዩ? ሲቪክ ሃገራዉነት እንብል ዘሎና፡-
ሲቪክ ሃገርነት፣ መሰረታዊ መለለዪ ሲቪክ ሃገርነት በዞም ዝስዕቡ ቀንዲ ረቛሒታት ይፍለጥ፣-
1. ፖለቲካዊ ቅቡልነት (legitmacy) ናይ ደውላ ካብ ንጡፍ ተሰትፎ መላእ ዜጋታት ናይ እታ ሃገር ይምንጩ።
2. ሲቪክ ሃገር – ኤትኒካዊ ሃይማኖታዊ ወይ ዓሌታዊ መብቆሎም ብዘየገድስ ንኩሎም ዜጋታት ሃገር የጠቓልል።
3. ሲቪክ ሃገር – ብሓርበይናዊ ክብርታት ዝተጠምረ ማሕበረ-ሰብ ናይ ማዕረ ዜጋታት እዩ።
4. ሲቪክ ሃገር ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዘለዎ ሃገር ኮይኑ ንኩሎም ዜጋታቱ ልዑላውነት የልብስ።
5. ሲቪክ ሃገር ናይ ሕግን ፖለቲካዊ ተሳትፎን መስርሕ ምሕጋግን መሳርዕ-ስራሕ ብምፍጣር፣ ኣብ ሃገር ንዘጋጥሙ ፍልልይትን ጸገማትን ንምፍታሕ ዘኽእል መሓውራት ኣለዎ።
6. ሲቪክ ሃገር ንዉልቃዊ ዜጋ መሰል መሰረታዊ ሓርነት’ዩ፣ ንብነጻ ዝፍጠር ጉጅለታትን ኣካላትን መሰል ናይ ምስስይ ሕቶ ስለዝኾነ እዩ።


text:
ዕለት 12 ሰነ 2017 ዓ.ም. ኣብ ዓለም ሓቆፍ ማሕበር ዕዮ እቲ ኣብ መላእ ዓለም ሕጹጽ ዛዕባ ተባሂሉ ዝንገረሉ ስእነት ሥራሕ ኣብ ዘማእከለ መበል 106 ኣኼባ ዝተሳተፉ ኣብ ጀነቭ ኣብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ቤት ጽሕፈት ናይ ቅድስቲ መንበር ቀዋሚ ተዓዛቢ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ኢቫን ዩርኮቪች ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፥ ካብ ነዊሕ ዓመታት ንነጀው ዓለም ሓቆፍ ኤኮኖሚ ናይ ስራሕ ዕድል ኣብ ምፍጣር ብቕዓት ጐደል ከይኑን እዚ ድማ ኣብ ዝማዕበላ ሃገራት ጥራሕ ዘይኰነ ኣብተን ኣብ ዕዳጋ ዓለም ሓቆፍ ተፈላጥነት እናረኻባ ኣብ ዝኸዳ ዘለዋ ሃገራት እውን ከይተረፈ ዝረአይ ዘሎ ዓቢይ ጸገም እዩ። ዓለም ሓቆፍ ኤኮኖሚ ኣብ መላእ ዓለም ዝረአይ ዘሎ ሓፈሻዊ ጸገምን ማሕበራዊ ውጥረትን እናሰፍሔ ዝኸይድ ዘሎ ዘይማዕርነት ኩነት መነባብሮ ኣብ ምግጣም ይርከብ ኣሎ ከምዝበሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ብፁዕ ኣቡነ ዩርኮቪች ኣብቲ ኣብ ጀነቭ ኣብ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ኣዚዩ ንመእሰይ ክፍሊ ሕብረተሰብ ዝሃስይ ክኸውን እንከሎ ማዕረ ማዕረ ድማ ዕደ ጥበባዊ ምዕባለ ሓድሽ ናይ ስራሕ ዕድላት ዝፈጠር እውን እንተዀነ ኣብ ካልኦት ዝተፈላለዩ ዓይነት ሥራሕ ብቑዕ ናይ ስራሕ ዕድል ኣብ ምፍጣርን ተኸሲቱ ንዘሎ ስእነት ስራሕ ኣብ ምንካዩን ኣዕጋቢ ውጽኢት ከዕትር ኣይከኣለን ምስ በሉ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ጠቒሶም ስራሕ ሓደ ካቶም መሰረታውያን ክፍልታት ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ብምዃኑ ንሰብኣዊ ዕብየት ዘመቻችእን ንምሉእ ምዕባለ ደገፍን እዩ ከምዝበሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊማሕተን መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
Published: 18 December 2017
ከም-ዝፍለጥ ንህብን ሃመማን ተመሳሰልቲ’ዮም። ምውዓሎም ግና ሓደ ኣይኮነን። ከመይሲ ሃመማ ዝርከበሉ ኣድራሻ፥ ኣብ ጎዱፍ ክኸውን ከሎ። ንህቢ ግና ኣብ ቖፎ መዓር’ዩ ዝርከብ። ምርጫ ሰባት’ውን ከምኡ ይፈላለ እዩ። ገሊኦም መንገዲ ዴማስ መሪጾም፥ ናብቲ ባሕሪ-ዓለም ዘሊሎም ብምእታው ክሕምብሱ ከለዉ። ገሊኦም ድማ ብኣንጻሩ መንገዲ ቤት-ኣምላኽ መሪጾም፥ ኣብ ቤተ-ክርስቲያን ምውዓሎም ምሕዳሮም ዝገብሩ ኣለዉ።
ስለዚ ድማ’ዩ ኣርእስቲ-ጽሑፍና “-ትኩላን እሙንቱ ውስተ ቤተ-እግዚኣብሔር-” ክኸውን ዝተመርጸ። እዚ ማለት ድማ “-ንሳቶምሲ ኣብ ቤተ-ክርስቲያን’ዮም ቆይሞም ዝርከቡ-” ከም-ምባል ዘስምዕ እዩ። ብርግጽ ድማ እዚ ኣርእስቲ’ዚ፥ ነዞም በዚ ዕለት’ዚ ብደረጃ ዩኒቬርስቲ ዝምረቑ ዘለዉ፥ ዲያቆናት ደቅና ዝሰማማዕ እዩ።
ከመይሲ ንሕና’ኳ ከይተዛረብና ስቕ እንተበልና፥ እቲ ኣገልግሎቶም ቀዲሙና ባዕሉ ክዛረብ ስለ-ዝኽእል። ብዛዕባ’ቲ ንኣገልግሎት ቤተ-ክርስቲያን ዘለዎም መዘና ዘይብሉ ተወፋይነት፥ ክንምስክርሲ ንግደድ ኢና። ከምቲ ኣብ ኣርእስትና ተባሂሉ ዘሎ። ካብ መነባብሮኦም ንላዕሊ፥ ንኣገልግሎት ቤተ-ክርስቲያን ቀዳምነት ብምሃብ፥ ኣብ ቤት-ኣምላኽ ተተኺሎም ዝርከቡ ዘለዉ እዮም፥ ተባሂሎም እንተ-ተገልጹ ዝበዝሖም ኣይኮነን። ንሳቶም ድማ፥
ዲያቆን ዮሓንስ ገብረ-ሕይወት
ዲያቆን ኣማኑኤል ተክለ-ሃይማኖት
እዮም። እዞም ክልተ-ዲያቆናት ኣብ ማንችስተር-ዩኒቨርስቲ፥ ንሓሙሽተ-ዓመት ትምህርቶም ክከታተሉ ድሕሪ ምጽናሕ፥ ኣካዳሚካል-ቲኦሎጂ ድሕሪ ምውዳእ፥ (ፖስት-ግራዱወሽን) ብደረጃ-ማስትረይት ክምረቑ ክኢሎም ኣለዉ። እዚ ዓወት’ዚ ድማ ምንም’ኳ ናታቶም መሲሉ ዝርአ እንተኾነ። ብዓቢኡ ግና ዓወት እታ ውጽዕቲ ቤተ-ክርስቲያንና እዩ። ከመይሲ ብሰንኪ ምሁራን ዘይምህላው፥ እቲ ደምበ-ተዋሕዶና ንከቢድ ሓደጋ ተጋሊጹ ዝርከብ ዘሎ ስለዚ’ዩ።
በቲ ሓደ ሸነኹ እዚ ዓወት’ዚ ክርአ ከሎ። ናይ ማኅበረ-ምእመናን ቤተ-ክርስቲያን መድኃኔ-ዓለም ማንችስተር እዩ ክበሃል’ውን ይከኣል። ከመይሲ እቶም ኣብዚ ቤተ-ክርስቲያን’ዚ ዘለዉ ሕዝቢ። ነዞም ዲያቆናት ከም ወለዲ ኮይኖም፥ ካብ ጎኖም ከይተፈልዩ ሓቝፉሞምን ሓብሒቦሞምን እዮም። ስለዚ ከኣ’ዮም ነቲ ኩሉ ዝሓለፈ ጽንኩር ፈተና ተሳጊሮም፥ ኣብዚ ሕጂ እታ ቤተ-ክርስቲያን በጺሓቶ ትርከብ ዘላ፥ ናይ ዓወትን ሰላምን መድረኽ ክበጽሑ ዝኸኣሉ። እቶም ኣብዛ ቤተ-ክርስቲያን እዚኣ ዝርከቡ ዲያቆናትን ምእመናንን ብዝገበሩዎ ናይ ሓባር ጻዕሪ ከኣ’ዩ፥ እቲ ሕጂ ተበጺሑ ዘሎ ሰላምን ምርግጋእን ክርከብ ዝኸኣለ።
እምበኣር ማኅበረ-ምእመናን መድኃኔ-ዓለም ማንችስተር፥ ነቶም ዲያቆናት ደቆም ዘለዎም ፍቕርን ኣኽብሮትን ንምግላጽ’ዮም። ሰፊሕ ውራይ ብምግባር፥ ተቐበልቲ ኣጋይሽ ኮይኖም ተዓጢቖም ዝወዓሉ። እቲ ኣብ መንጎ’ቶም ማኅበረ-ምእመናንን፥ እቶም ዲያቆናትን ዘሎ ስጡም ፍቕሪ ከኣ’ዩ፥ ነታ ብኽንደይ ጽንኩር ፈተናታት ዝሓለፈት ቤተ-ክርስቲያን ማንችስተር ፥ ኣብ ዓወትን ሰላምን ከብጽሓ ክኢሉ ዘሎ።
ብዝተረፈ እዞም ክልተ በዚ መዓልቲ’ዚ፥ ብመዓርግ ዝምረቑ ዘለዉ ዲያቆናት ደቅና። እቲ ዝተቐበሉዎ መዓርግ፥ መዓርግ ቅድስናን ዓወትን ክኾነሎም፥ ናይ ኩሉ ኦርቶዶክሳዊ ጸሎትን ትምኒትን እዩ። እግዚኣብሔር ዝኸብረሉን ንሳቶም ዝባረኹሉን ክኸውን ድማ ጸሎት ቤተ-ክርስቲያን እዩ።
ካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን
ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ


text:
ካብ ዓድኻ ወጺእካ ጥዑም ዝበሃል ከምዘየለ ፍሉጥ’ዩ። ይትረፍ ግዜ ምልሶት ናብ ዓድኻ ኣብ ዘይፍለጠሉ ኩነታት፡ በዚ እዋን እዚ እየ ናብ ዓደይ ዝምለስ ኣብ ዝበሃለሉ ኩነታት’ውን፡ ጥዑም ዝበሃል ከየስተማቐርካ ማልሳ ናብ ዓዲ ከተቋምት ምድረ-ሰማይ እዩ ዝዓርበካ። ጥዑም ዝበሃል ነቲ ብዓይኒ ዝርአን ብኣካል ዝድህሰስን ከምዘይውክል መቸም ርዱእ’ዩ። ጣዕሚ፡ ኪኖ ዝብላዕን ዝስተን፡ ኪኖ ንዓይኒ ዘብለጭልጩ ነገራት ዝኸይድ፡ ካብ ምግባት ነገራውን ንዋታውን ሃብቲ፡ ዝያዳ ናብ መንፈሳውን ውሽጣውን ርግኣት ዝዘዙ ኣምር ምዃኑ’ዩ ዝንጽረልካ። ዘዝረኣኻዮን ዘዝተዓዘብካዮን ዘበለ ኩሉ ምስቲ ኣብ ዓድኻ ዝገደፍካዮ ኣነባብራ ኮነ ልምዲ እናነጻጸርና፡ ኣበራት እናውጻእካ ብመንጽር ዝዓበኻሉ ኩነታት ክትዕይሮ ምፍታንን ሓደ ምልክት’ዩ። ዝመጸ እንተመጸ ዝተቐረበ እንተተቐረበ’ውን ክንድ’ቲ ኣብ ዓዲ ዝገደፍናዮ ከምዘይመጽእን፡ ክንድ’ኡ ከምዘይምቅርን፡ ወላ ሓንቲ ጠላሕ ዝብል ነገር ከምዘይብሉን ኣፍና መሊእና ንድምድም። ምኽንያት ናይዚ ኩሉ ዘይምቅዳው ኣብ “ናትካ እዩ ጥዑም” ዝብል ኣበሃህላ ዝተመርኮሰ’ዩ ዝመስል፡ ኩሉ ፍጡር ናቱ ዘበለ ከድንቕ፡ ከፍቅር፡ ክናፍቕን ዝገብር ስምዒት ድማ ይውሕዝ።
እዚ ተርእዮ ወይ ስምዒት ከም ስርቒ፡ ዘረፋ፡ ክትራንን ምትላልን ዝኣመሰሉ ካልኦት ኣጸየፍቲ ተግባራት እንተተወሲኾሞ ድማ ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ዓሪጉ፡ ብዓይኒ ጽልኢ ከምእንጥምትን፡ ወላ’ውን ጽቡቕ ነገር እንተኣጋጠመ ክሳብ ምቕባል እንስእነሉ ደረጃ ንበጽሕ።
ምስ ስደት ተተሓሒዙ ዝመጽእ ብዙሕ ሃስያታትን በደላትን ከምዘሎ ርዱእ’ዩ። ክትራን፡ ስርቅን ዘረፋን ግኑን ምዃኑ፡ ጌና ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መዓስከር እግረይ ምስ ኣንበርኩ ዝተዋህበኒ ምፍርራሕ ዝመስል ሓበሬታ ምንባሩ’የ ዝዝክር። ካብ ተራ ምዝራፍ ገንዘብን ንብረትን ክሳብ ንምርኣዩ ዘስካሕክሕ ምጉዳል ኣካላት ከምዝበጽሕ፡ ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት ከም ተራ ዕላላት ክትሰምዖ ምግናን ዝተሓወሶ’ዩ ዝመስል። ኣብ ነብስኻ ምስ ዝወርድ ወይ’ውን ኣጋጢሙኒ ዝብል ምስክር ምስ እትረክብ ግን፡ ንእለቱ ነብስኻ ግፍፍ ክብለካ እዩ ዝርደኣካ። ብኡኡ ኣቢልካ እንታይ ዓይነት ጥንቃቐ ክትገብር ከምዘለካ ድማ ተስተውዕል።
ሓላፊ ዝነበርክዎ ብሎክ ምኪኤለ’ዩ ዝበሃል፡ ሓንቲ ዓይኑ በዚ ዝጠቐስኩዎ ዘረፋ ንበሎ ክትራን ብዘጋጠመ ባእስን ምድሓን ነብስን ከም ዝጠፍአት፡ ናይ ዕረፍቲ ወረቐት ክፍርመለይ ኣብ ዝቐረብኩዎ እዋን’ዩ ኣዕሊሉኒ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሕማቕ ኣጋጣሚታት ኣብ መዓስከር ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ክነብረሉ መዲበዮ ዝነበርኩ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ክገንን ከምዝኽእል ኣቐዲመ ገሚተ ነይረ። ወላ’ኳ እቲ ኣገባብ ንምእማን ብዘጸግም ርቐት ጥበብን ዝፍጸም እንተኾነ፡ ዝበዝሐ እዋን ብዘይ ዝኾነ ኣካላዊ መጉዳእቲ ዝከናወን ምኳኑ ጽውጽዋይ ብዝመስል መልክዕ እሰምዖ ብምንባረይ “እዝስ ስቕ አልካ ሓሶት’ዩ” ክሳብ ምባል እበጽሕ ነበርኩ። ድሕሪ ግዜ ከምዝነጸረለይ ግን፡ ኣነ ንባዕለይ’ውን ሓደ ካብቶም ሕጹያት ኮይነ ምንባረይ እዩ። ነቲ ተዳልዩለይ ዝነበረ መጻወድያ ከመይ ኣቢለ ከምዝሰገርክዎ ክሳብ ሕጂ ሕንቅል-ሕንቅሊተይ እዩ ዝኾነኒ።
ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣቢሉ ንዘጋጠመ ኣሰንባድን ኣደናቕን ተርእዮ ካብ ኣፍ ብቐረባ ዝፈልጣ መሓዛና ምስ ሰምዕኩ ግን፡ ክዉን ሓቂ ምዃኑ ዘረጋገጽኩ። ዝተጠቕሰት መሓዛና፡ ናይ ሓዋላ መልእኽቲ ከምዘለዋ ስለ ዝተነግራ፡ ብመሰረት ቆጸራኣ ኣብቲ ዝተባህለ ቦታን ግዜን በጽሐት። ገንዘባ ተረኪባ ሻሂ ንክትሰቲ ናብ ሓደ ካፈተሪያ ኣተወት፡ በቲ ጽቡቅ ኣምሓርኛ ዘይመልኽ መልሓሳ ካፑቺኖ ኣዚዛ ናብ ምጽባይ ኣተወት። ደንጉዩ ጥቓኣ ኣብ ዝነበረት ጠረጴዛ መጺኡ ኮፍ ከምዝበለ ጥራይ እትዝክሮ መንእሰይ፡ ንዓኣ ብዙሕ ብዘይርድኣ ኣምሓርኛ ከዛርባ ይፍትን ምንባሩ ትዝክር። ወላ’ኳ ይፋለጡ ምዃኖም ከእምና ብዙሕ እንተጸዓረ፡ ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ ከምዘይፋለጡ ኢዳ እንዳሓወሰት ከተረድኦ ፈተነት። እንታይ ይገብር ምንባሩ ኣጸቢቑ ዝፈለጠ መንእሰይ ናብኣ ቅርብ ኢሉ፡ ክዉንን ዘይክዉንን ኣጋጣሚታት እናጠቐሰ ከእምና እናፈተነ ናብቲ ንሳ ዝነበረቶ ጠረጴዛ ብምቕራብ፡ ሰላም ንምባል ኢዱ ሰዲዱ ንሰላምታ ዓደማ፡ ዝኣዘዘቶ ካፑቺኖ ድሮ ወዲኣቶ ብምንባራ ሰላም ኢላ ሕሳብ ክትከፍል ብድድ በለት። ኣትሪሩ ኢዳ ብምጭባጥ ቅሩብ ክትጸንሕ ተማሕጸና፡ ኩነታቱ ስለ ዘይተበርሃ፡ ኢዳ ጸግ ብምባል ገዲፋቶ ወጸት።
ካብ’ቲ ዝነበረቶ ካፈተሪያ፡ ከባቢ መብራት-ላፍቶ (ሲስተርስ ካፈ)፡ ሕሳባ ከፊላ ከምዝወጸት፡ እታ ናይ መወዳእታ ኣጸቢቃ እትዝክራ ህሞት ምዃና’ያ እትዛረብ። ብድሕሪኡ ዘጋጠመ ኩሉ ነገር ግን ቅንጣብ’ውን ትኹን፡ ትዝክሮ ከምዘይብላ ድንግርግር እናበላ እያ እተዕልል። ንኽትሰምዖ ፍጹም ዘይእመን ዝመስል ፍጻሜ፡ ብጉልባብ ጸላም ከይከውን ጨው-ቀትሪ (ከባቢ ሰዓት 3፡00) ዝተፈጸመ ምንባሩ’ዩ። ናብ’ቲ ደሓር ልባን ቀልባን ዝፈለጠትሉ፡ እንዳ-ማርያም ቤተ ክርስትያን ኣምስት ኪሎ ከባቢ፡ ብኸመይ ከምዝበጽሐት ትፈልጦ ነገር ኣይነበራን። ካብ ሓደ ጫፍ ናብ ካልእ ጫፍ ኣዲስ ኣበባ ብዘይዝኾነ ይኹን ምስትውዓል በጺሓቶ። ኣብ ቦርስኣ ዝነበረ ልዕሊ 6000 ብርን ተሌፎናን ከምዝተሰርቀት ደንጉዩ እዩ ተረዲእዋ፡ መስኪነይቲ ሓፍቲ። ካብ ሓለፍቲ መገዲ ተሌፎን ለሚና፡ ኩነታታን ዘላቶ ቦታን ምስነገረት ፈላጢኣ ዘበለ ኩሉ ብስንባደ ተዋሕጠ። ለካ እቲ “ንፋለጥ ኢና” ዝነብረ ክትዕ፡ እዚ’ዩ ነይሩ መወዳእትኡ።
ካልእ ተመሳሳሊ ፍጻሜ ናይ ወልደዝጊ ዝተባህለ ስደተኛ ዀይኑ፡ እቲ ኣብ ዝበዝሑ ስደተኛታት ኣጋጢሙ ዝበሃል ኣገባብ ኣዐንዚዝካ ምዝራፍ ስርቂ ተሌፎንን ገንዘብን እዩ። እዚ ተርእዮ ዋላ’ኳ ዘይእመን እንተመሰለ፡ ኣብ ጥራይ ጎልጎል፡ ኣብ ማእከል ህዝቢ፡ እሞ ከኣ ብቐትሪ ይፍጸምን ብዙሓት ሰባት ከምዘጋጥም ይዛረቡን።
ኣብ ኣገባብ ኣፈጻጽማኡ ሓደ ዓይነት ቅዲ ወይ ስልቲ ይጥቀሙ ምዃኖም ተኣማኒ ይገብሮ። ወልደዝጊ ተሌፎን ደዊሉ ኣበይ ከም ዘለኹ ድሕሪ ምሕታት፡ ኣብ ጥቓ እንነብረሉ ከባቢ ዝነበረት እንዳ-ጽሟቕ ከምዘለኹ ድሕሪ ምርዳእ፡ ኣብ ጥቓይ ከምዘሎን ይመጽኣኒ ከምዘሎ ተረዳዲእና ተሌፎናትና ዓጸና። ናብቲ ዝነበርኩዎ ክመጽእ እናተጸበኹ፡ ከም ቃሉ ድሕሪ 10 ደቒቕ ኣቢሉ’ኳ እንተመጸኒ፡ ገጹ ጓህን ሕርቃንን ተኸዲኑ ነበረ። ኩነታቱ ፍጹም ስለዘይተበርሃኒ፡ እንታይ ከምዝኾነ ምስ ሓተትክዎ፡ ኣርባዕተ ቀያሕ መኪና ዝሓዙ ሰባት፡ ኣብ ጅቡኡ ዝነበረ ገንዘብን ቴሌፎንን ከምዝወሰዱሉ ከረድኣኒ ፈተነ። ዝብሎ ዝነበረ ምርዳእ ኣብዩኒ፡ ቅድሚ 10 ደቒቕ ዝተባሃልናዮ እናዘከርኩ ናብ ምጥርጣር ኣተኹ። ናብቲ ኣጋጢሙኒ ዝበሎ ቦታ ብጉያ እንተኸድና፡ ወያ ዝተባህለት ቀያሕ መኪና ኣሰራ ከምዘየላ ኣቐዲሙ ዘረጋገጸ ወልደዝጊ “ኣይጸንሑን’ኮ፡ ሽዑ እዮም ናብ ገለ ሽርብ ኢሎም” በለኒ ቃላቱ ኩልፍ-ኩልፍ እንዳበሎ።


text:
፲/10 ሓምለ ዕረፍቱ ለናትናኤል ሓዋርያ/10th JULY THE DEATH OF THE APOSTLE NATNAEL
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!
፲/10 ሓምለ ዕረፍቱ ለናትናኤል ሓዋርያ
ናትናኤል ማለት ቀናኢ ለሕገ ኣምላኩ፡ ተንኮል ዘይብሉ ማለት እዩ። ነገዱ ካብ ነገደ ዳን፡ ሃገረ ስብከቱ ሰማርያ፡ ቁጽሩከኣካብ 12 ሓዋርያት እዩ።
ቅዱሳን ሓዋርያት ናብ ሃገረ ስብከቶም ክከዱ ዕጫ ምስገበሩ ንሓዋርያ ናትናኤል ናብ ሰማርያ በጽሖ። ሓዋርያ ናትናኤል ናብ ሃገረ ስብከቱ ቅድሚ ምኻዱ፡ ጎይታ “ድሕሪ ዕረፍቲ ይዕቆብ(ሓዊጎይታ ዝተሰምየ) ንኢየሩሳሌም ተመሊስካ ኤጲስ ቆጶስ ክትሽየም ኢኻ ። በቲ ንሱ ዘገልግሎ ድማ ከተገልግል ኢኻ” በሎ። ብድሕሪ እዚ ቅዱስ ሓዋርያ ናትናኤል ናብ ሰማርያ ኣትዩ ወንጌል ሰበኸ፡ እቶም ሰብ እታ ሃገር ድማ “እንታይ ዘይንፈልጦ ሓድሽ ትምህርቲ ኣምጺኡልና” ኢሎም ወቕዕዎ። ካብኣቶም ግና ውሑዳት ብትምህርቱ ኣመኑ። ንሱ በቲ ዝወቕዕዎ ከይሰንበደ ንሰለስተ መዓልቲ ዝኸውን ኣልጊቡ ወንጌል ሰበኸሎም፡ ከምዚ እናገበር እንከሎ ኣብ መንግኡ ወዲ እቲ ሊቀ ጉባኤ ሞተ እሞ ፡ “ወደይ ስለ ዝሞተ ኣተንስኣለይ” ክብል ናብ ሓዋርያ ናትናኤል መጽአ። ሓዋርያ ናትናኤል ድማ “ብዛዕባ ናይ ወድኻ ሞትሲ ነቲ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ክንልምነሉ ኢና ፡ እንተኮነ ግና ለሚንና ምስተንስአ በቲ ዘተንስኦ ኢየሱስ ክርስቶስ ዶ ትኣምን ኢኻ” በሎ፧ እቲ ልቀ ጉባኤ ድማ “ጥራይ ንወደይ ዘተንስእ ኣምላኽ ይርከብ እምበር ክኣምን እየ” በሎ። ቅዱስ ናትናኤል ድማ ኣብ ርእሲ እቲ ቆልዓ ኮይኒ ” እዞም ዘይኣምኑ መታን ብኣኻ ክኣምኑ ነዚ ቆልዓ እዚ እተንስኣዮ” ኢሉ ናብ ጎይታ ጸለየ እሞ እቲ ቆልዓ ህያው ኮይኑ ተንስአ። ነዚ ድንቂ ተኣምር ዝረኣዩ ኩሎም ከኣ ኣሚኖም ተጠምቁ። ብድሕሪ እዚ ኣብቲ ቦታ ቤተክርስቲያን ሰሪሑ ከኣ ካህናትን ዲያቆናትን ሸመሎም ብድሕሪኡ ከምቲ ጎይታ ኢልዎ ዝነበረ ያዕቆብ ስለዝሞተ ንሱ ኤጲስ ቆጶስ ኮይኑ ኣብ ኢየሩሳሌም ተሸመ። ብኤጲስ ቆጶስነት ንቡዝሕ ዓመታት ኣገልገለ ፡ ንብዙሓት ዘይኣመንቲ ከኣ ኣእመነን ኣጠመቐን፡ ብዙሓት ኣብያተ ክርስቲያናት’ውን ሰርሐ። በዚ ከኣ እምነት ክርስትና እናኣስፋሕፍሐ፡ እምነት ኣይሁድ ከኣ እናወደቐ ከደ። ነዚ ዝረኣዩ ከሓድያን ድማ ንሓዋርያ ናትናኤል ናብ እንድርያስ ዝተባሕለ ንጉስ ኣቕሪቦም ከሰስዎ። እቲ ንጉስ ድማ ንሓዋርያ ናትናኤል ምስ ርኣየ “ኣንታ ሰራዪ ነዛ ዓዲዶ ክትህውኻ መጺእኻ” ኢሉ ተቖጢዑኣዋረዶ። ሽዑ ቅዱስ ሓዋርያ ናትናኤል “ይእዜሰ እፈቅድ እክዓው ደምየ በእንተ ስሙ ለኢየሱስ”ኢሉ ነቲ ንጉስ “ኣንታ ኣብዲ ኣእምሮ ዘይብሉ፡ እንታይ እዩ በደሉ ከይበልካስ ናይ ሞት ፍርዲ ክትፈርድ ተዳሊኻ” ኢሉ ኣብ ቅድሚ እቲ እኩብ ህዝቢ ኣዋረዶ። እቲ ጨካን ንጉስ ድማ “ሕጂ ካብ ቅድመይ ወሲድኩም፡ ገሪፍኩም፡ ናብ መስቀል ስቐልዎ”ኢሉ ንወታሃደራቱ ኣዘዘ፡ ንሳቶም ድማ ገሪፎም ሰቐልዎ። በዚ ከኣ ኣብ 106 ዓ. ም ብዕለት 10 ሓምለ ኣብ መበል 120 ዓመቱ ሰማእትነት ተቐበለ።
በረኸቱን ኣማላድነቱን ምስኩልና ህዝበ ክርስቲያን ይኹን!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን !


text:
መለስ ኣንፃር ፎኮይዝም
መለስ ኣንፃር ፎኮይዝም
ስብሓት ገ/እግዚኣብሄር
መሰረታዊ ለውጢ ሕብረተሰብ ዝረጋገፅ ብንጡፍ ተሳትፎን ማዕበላዊ ሓይሊ ሓፋሽ ኣይኮነን። ብሱሉን ንፁርን ርእዮተ ዓለማውን ስነ-ሓሳባውን መስመራት ብኑን እዩ። ፖለቲካዊ፣ ማሕበራውን መንፈሳውን ትሕዝቶ ሕብረተሰብ ብዝግባእ ከይተ ንተኑ፣ ኣገዳስነት መሪሕፖለቲካዊ ሰልፊ ጐስዮም ብምሕ ላፍ ኣብ ውልቀ ተሳትፎ ይኣምኑ። ሓፋሽ ብሳይንሳዊ ኣገባብ ክውደብ ፣ ፖለቲካዊ ብስለቱ ክዓቢ ዘኽእልስራሕ ኣይሰ ርሑን። ማሕበ ረሰባዊ ለውጢ ምስ ፖለቲካን ኢኮኖ ሚን ዝተጠናነገ ባህርያት ዝወነነ፣ ነቲ ቃልሲ ድማ ብትንታግ ሓዊ ወያነዝዕወት ምዃኑ ዝኻሓዱ እዮም። እምበኣር ከስ ከምዚ ዝበለ ጉዳይ ማሕበ ራውን ፖለቲካውን ፍል ስፍና “ፎኮይዝም Focoism ተባሂሉይፅዋዕ።
እዚ ንምልዓል ቀንዲ ምኽንያት ዝኾነና ድማ እቲ ውሩይ ወያናይ ዴሞክራት ሶሻል ሳይንቲስ መለስ ዜናዊ ነዚ ኣምር ኣምሪሩ በቲ ዘይነፅፍብርዑ ተቓሊስዎ። ዝኾነ ዓይነት ማሕ በራዊ፣ ፖለቲካውን ቁጠባውን ለውጢ ዝረጋገፅ ናይ ሓፋሽ ሓቀኛን ርት ዓውን ክታም እንትዓርፎእዩ።
ሱታፌ ህዝቢ ዘይብሉ ወያነ ፍፁም ክዕወት ከምዘ ይኽእል ብግብራዊ እማኝ ተንቲኑ፣ ፅሒፉን ሞጒቱን እዩ። ንነብ ስኻ ኣብ ዘይግባእናሕሲ ኣቐሚጥካ ፣ ንፁር መስመራትን እም ነትን ከይሓዝካ ዝመፅእ ለውጢ የለን። ኩሎም ቃልስታት ሓፋሽ ከዕስሉ፣ ንሓቀኛ ማሕበራውንቁጠባውን ፍትሕን እንትቃለሱ ኩሉ ይሰምር። ዘጋጥሙ ፀገማትን ማእለ ማታትን ድማ ብቀላፅም ሓፋሽ ሓመድ ድበ ይኣቱ። ህዝቢ ሰረትዘለኣለማዊ ለውጥን ሓይልን እዩ።
ንፍትሕን ሓርነትን ምዕባለን ለውጥን ኣብ ዝግበር ቃልሲ ንቕድሚት ዝእንፍቱ ገስገስቲ ሓሳባት ብመሪሕ ውድብ እናተመርሑ ናብቲዘይተ ርፍ ናሕሲ ምዕባለ ይበፅሑ። እዚ ሓቂ ድማ ካብ ዜና መወእል ገድሊ ዝተመሃርናዮ፣ በዲያሌቲካል መስመርና ተነፍዩ፣ ነፂሩ ዝወፀ ኣስተምህሮታት ስሙይ መራሒናመለስ ዜናዊ እዩ።
ሕዚ እውን ብቐፃልነት power to the people ወናኒ ስልጣን ህዝቢ እዩ። ዝብል እምነት፣ ማሕበራ ውን ፖለቲካውን ፍልስፍናታት መለስዜናዊ ናብ ሓፋሽ ክሰርፁ ከቢድ ፃዕሪ የድሊ። ኣብ ዝተፈላለዩ ፀፍሒ ዝርከቡ ካድረታት በብእዋኑ ነዚ ዶክትሪን ክሰፍሑን ክዕቅቡን ድማዚያዳ ሓላፍነት ኣለዎም።


text:
፲፩/11 ሰነ ዕረፍቱ ለሰማእት ቅዱስ ገላውዴዎስ/ The Death Of St.Gelawdewos
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
፲፩/11 ሰነ ዕረፍቱ ለሰማእት ቅዱስ ገላውዴዎስ
ገላውዴዎስ ማለት ዕንቄ ጳዝዮን ማለት እዩ። ሃገሩ ኣንጾኪያ እዩ። ኣቡኡ ኣብጥልማዎስ ይበሃል ።
ገላውዴዎስ ሰማዕት ከም ዮሴፍ ወዲ ያዕቆብ ኣዝዩ መልክዐኛ፡ ከም ይፍታሔን ከም ጌዴዎንን ከኣ ኣዝዩ ብርቱዕን ሓያልን ነበረ። በዚ ኩሉ ከኣ ደቂ ሃገሩ ኣዝዮም ይፈትውዎ ነበሩ። ካብ ምፍታዎም ዝተላዕለ ከኣ ንስእሉ ስኢሎም ኣብ ኣደባባያት ናይታ ሃገር ዘርጊሖም ነቲ መወዳድርቲ ዘይነበሮ ብርታዔኡን ሓይሉን ኣብ ጸጽባሕ የድንቑ ነበሩ።
ንጉስ ዲዮቅልጥያኖስ ሃይማኖትኩም ክሓዱ ናብ ጣዖታት ስገዱ እናበለ ኣብ ዝመጽኣሉ ዝነበረ ግዜን ሰዓትን ገላውዴዎስ ሰማዕት ምስ ቅዱስ ፊቅጦር መጻሕፍቲ ኣብ ምንባብ ይተግህ ነበረ። ሰይጣን ክፍኣት ካብ ምሕሳብ ኣይዓርፍን እዩ። ስለዝኾነ ከኣ ሓደ ግዜ ከም ዓቢይን ኣረጊትን ሰብኣይ መሲሉ መጽኦ’ሞ ከምዚ ከኣ በሎ፡” ወደይ እዚ ንጉስ ምሕረት ዘይብሉ ጨካን ከም ዝኾነ ኣይትፈልጥን ኢኻ፡ እዚ ምስ ዝሰምዕ ክጸልኣኩም እዩ እሞ ሱቕ ኢልኩም ሕደሩ” በሎ። እንተኾነ መንነቱ ፈሊጦም “ኦ ኣቡሃ ለሐሰት ረሀቅ እምኔነ/ ኣንታ ኣቦ ሓሶት ርሓቕ ካባና ” በልዎ፡ ናብ ንጉስ ከይዱ ከኣ “ፊቅጦርን ገላውዴዎስን መንግስትኻ ዘይትጸንዕ መሲልዎም ኣለዉ” ክብል ተዛረቦ። በዚ ናይ ሰይጣን ሓሳብ ተመሊኡን ሰኒቑን ዝንቀሳቐስ ዝነበረ ዲዮቅልጥያኖስ ብስራሕን ኣካይዳን ፊቅጦርን ገላውዴዎስን ኣዝዩ ተቖጥዐ። “ሃይማኖትኩም ሓዲግኩም ንጣዖታተይ ስገዱ፡ እትገብርዎ ዘለኹም ስርዓተ ጸሎትን ምንባብ መጻሕፍትን ግደፍዎ” በሎም፡ እንተኾነ እቶም ብፍጹም እምነት ተበጊሶም ዝነበሩ ፊቅጦርን ገላውዴዎስን “ኣይከውንን እዩ፡ ንኣምላኽ ምኽሓድስ ካባና ይርሓቕ፡ ንስኻ ዝመስለካ ክትገብር ትኽእል ኢኻ፡ እንተ ንሕና ግን ሃይማኖትናን ስርዓት ኣቦታትናን ኣይንሓድግን ኢና” በልዎ። ነዚ ዝሰምዐ ንጉስ ክቐትሎም ደለየ። እንተ ኾነ ግን ንቤተሰቦምን ኣዝማዶምን ፈርሐ’ሞ ንፊቅጦር ናብ እስክንድርያ ንገላውዴዎስ ከኣ ናብ ኣንዲናው ከም ዝለኣኹ ገበረ።
ናይ ኣንዲናው መስፍን ዝነበረ ኣርያኖስ “እሂ ሓወይ ንጉስ ዝፈተዎ ፈቲኻ ዝጸልኦ ከኣ ጸሊእካ ኣብ ግዝኣትካን ኣብ ሹመትካን ብሓጎስን ብተድላን ዘይትነብር” ክብል ተዛረቦ። ነዚ ቃል እዚ ዝሰምዐ ገላውዴዎስ “ኣንሰ ኢመጻእኩ ሓቤከ ከመታስሕተኒ በቃልከ/ናባኻ ዝመጻእኩ ብቓልካ ንኸትስሕተኒ ድየ፧” በሎ። እዚ ኢሉ ምስ መለሰሉ ኣዝዩ ዝተቖጥዐ መስፍን ንኸፈራርሖ ኢሉ ኣብ ኢዱ ሒዝዎ ብዝነበረ ኲናት ገይሩ ኣብ ጎድኑ ሃረሞ እሞ ብሰማዕትነት ዓረፈ።ብሰማዕትነት ዝዓረፈሉ ኣብ ከባቢ 304 ዓመተ ምሕረት እዩ።ጸሎቱን በረኸቱን ምስ ኩላትና ይኹን።ኣሜን።
እወ! ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ሃይማኖትና ብኸምዚ ከቢድ ናይ ሞትን ሂወትን መድረኽ ሓሊፋ እያ ኣብዚ በጺሓ ዘላ።ኣቦታትና ንተድላ ናይ ዓለም፡ንሽመት ኮነ ንሃብቲ ክብሉ ንቤተ ክርስቲያን ኣብ ሓደጋ ኣየውደቕዋን።ስለ ዝኾነ ከኣ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን በጺሓ ኣላ።እንተ ኾነ ናይ ሎሚ ወለዶ ከመይ ዝዓይነቶም ሰባት ክንከውን ይግባኣና፧ ሎሚ ከም ቅዱስ ጊዮርግስ ስጋና ንመጥሓን፡ከም ቅዱስ ጳውሎስ ክሳድና ንመጋዝ፡ከም ቅድስ ጴጥሮስ ኣብ መስቀል ፡ከም ቅዱስ እስጢፋኖስ ብዳርባ እምኒ እንቕተለሉ፡ ከምቶም ዝሓለፉ ቅዱስ ብእኩብ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንኣትወሉ ግዜ ኣይኮነን።ዘሎናዮ መድረኽ ብስጋ ኮነ ብነፍሲ ከምቲ ናይ ዘመነ ሰማእታትን ቅድሚኡን ድሕሪኡን ዝነበረ ግዜ ኣይኮነን።
እንተ ኾነ ናይዚ ግዜ እዚ መስዋእቲ፡ ናይዚ ግዜ እዚ ቤት ማሰርቲ ኮይኑ ዘሎ፡ ካብቶም መልሓሶም እናጠዋወዩዝነብሩ፡ንግላዊ ረብሓክብሉ ሓለይትን ተጣበቕትን ናይ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብምምሳል፡ ንስርዓታ፡ እምነታን ትውፊታን ክልውጡ፡ዘየልዕልዎን ዘይፍንቕልዎን እምኒ ዘይብሎም ሰባት ርሒቕካ፡ኣብ እምነትካ ጸኒዕካ ንቁዱሳን ኣቦታትካ መሲልካ ምርካብ እዩ።
ምናልባት ኩላትና ክንፈልጦን ክንርድኦን ዘሎና ሓደ ነገር ኣሎ፡ ንሱከኣ ክርስቶስዝመሰረታን ርእሰ መኣዝናንዝኾነት ቅድስት፡ጥንታዊት፡ኣጽናፋዊት፡ሃዋርያዊት፡ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ትሕቲ ዝኾነይኹን ኩነታት ኣይትናወጽን እያ።ትናወጽን ትጠፍእን ነይራ እንተትኸውን ኣብዘመነ ሰማእታት፡ኣብ ግዜ ስደት ቤተ ክርስቲያን ምጠፍአት፡ ህልውናኣ እውን መቛረጸ። እንተኾነ ግን ኣይተኻእለን።እቶም ብጽንዓት ዝሓለፉ ታሪኾም ምዝጉብ እዩ። እቶም መከራ በርቲዕዎም ናብ ዓላውያን ዝሓበሩን ናይ ሰይጣን መሳርሒ ኮይኖም ንቤተክርስቲያን ዘሳደዱን ግና ኣብ መዝገባ ቦታ የብሎምን።ስለዚንሕና ንዓና ክሕሸና ኣብ መሰረታ ንሃሉ፡ ነቦታትና ንምሰል፡ኣብ ኣሰሮም ድማ ንከተል።ሓዲሽ መገድን ኣሰርን ካብ ምኽታል ኣዚና ንቆጠብ።ኣምላኽና እግዚኣብሔር ኣብቲ ስሩት መሰረት የቑመና።
ጸሎትን ረዲኤትን ናይ ቅዱስ ገላውዴዎስ ሰማእት ምስ ኩላትና ህዝበ ክርስቲያን ይኹን።ኣሜን!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!


text:
መበል 14 ዓመት ምምሥራት ቤት ትምህርተ ሰንበት ደብረ ሰላም አቡነ አረጋዊ ዒላበርዕድ ተኸቢሩ!
መበል 14 ዓመት ምምሥራት ቤት ትምህርተ ሰንበት ደብረ ሰላም አቡነ አረጋዊ ዒላበርዕድ “ኦ እግዚአብሔር ጐይታይ፡ ክሳዕ ክንድ’ዚ ዘብጻሕካንስ ኣነ መን’የ፧ ቤተይከ እንታይ እያ፧” (2ይ ሳሙ. 7፡18) ኣብ ዝብል መርሒ ቃል ፡ ሓላፊ ክፍሊ ትምህርተ ሰንበት መንበረ ፓትርያርክ ፡ ወኪል ቤት ጽሕፈት ሃገረ ስብከት ዓንሰባ (ከረን)፡ ሊቃውንት ፡ መማህራን ፡ ካህናት ደብረ ሰላም አቡነ አረጋዊ ዒላበርዕድ፡ ወለዲ ፡ ሠራሕተኛታት ፡ መንእሰያት ሕጻናትን ከተማ ዒላበርዕድ ኣብ ዝተረክብሉ ተኸቢሩ ውዒሉ።
መደብ ብጸሎት ምስ ተጀመረ ‘‘ኦ እግዚአብሔር ጐይታይ ፡ ክሳዕ ክንድዚ ዘብጻሕካንስ ኣነ መን’የ፧ ቤተይከ እንታይ እያ፧’’ (2ይ ሳሙ 7፡ 18) ብዝብል ኣርእስቲ ትምህርቲ፡ ‘ናብዚ ዘብጸሐ ኵሉ ንዝከኣሎ ፈጣሪ ምስጋና ምቕራብን ናብ ቤተ እግዚአብሔር ወትሩ ክንመጽእን ከምዝግባእ’ ኣስተምህሮ ተዋህበ።
ብድኅር እዚ ክብሪ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ዝገልጽ፡ ኣብዛ ቅድስትን ርትዕትን ተዋሕዶ ሃይማኖትና ክንጸንእ ከምዝግበኣናን፡ ኣብ ዘለናዮ ዘመን ከቢድ ሕማማ ደቂ ሰባት ኮይኑ ካብ ዘሎ ሕሜት ክንርሕቕ ከምዝግበኣና፡ ኣብ ዘመንና ካብ ዝረአ ምቕያር ሃይማኖትን ንሓደስትን እምነታት መፈተኒ ከይንኸውን ዝምህር፦ መዝሙር ብሕጻናት፡ መንፈሳዊ ግጥሚ ብቋንቋ ግእዝን ትግርኛን፡ ልሳን ሕጻናትን ቀረበ።
ብምቕጻል መዝሙር ብማእከሎትን ጸብጻብ ቤት ትምህርተ ሰንበት ደብረ ሰላም አቡነ አረጋዊ ቤተ ክርስቲያን ተዋሂቡ። ኣብ ጸብጻቦም ተራ ቤት ትምህርተ ሰንበት ኣብ ምፍራይ ውሉደ ክህነት ፡ ኣብ ምምሃርን ምዕቓብን ሃይማኖት ተዋሕዶ፡ ተሳተፎ ውሉደ ክህነት ኣቦታት ዓቢ ከምዝኾነን ኵሉ ብሃይማኖት ክጸንእ ኣተሓሳሲቦም።
መንፈሳዊ ተዋስኦ፦ ኣብ ግብረ ሓዋርያት ምዕ. ፯ /7 ታሪኽ ሰማዕትነት ሊቀ ዲያቆናትን ቀዳሜ ሰማዕት ቅዱስ እስጢፋኖስን ቅዱስ ጳውሎስን ዘተኾረን ብሃይማኖት ተዋሕዶና ክሳዕ መወዳእታ ክንጸንዕ ከምዝግብኣና፡ ብክርስቶስ ኣሚንና ናብቲ ኵሉ ዝኸኣሎ ሕያው ፈጣሪና ክንቐርብ ከምዝግብኣና ዘረድእ ነበረ።
ወረብ ድማ፡ ‘አረጋዊ ምሉአ ፍቅር ከመ ጽጌረዳ’ ዘርእስታ ብመንእሰያት ትምህርተ ሰንበት ምስ ቀረበ፡ ማዕዳ ብወኪል ሃገረ ስብከት ዓንሰባ ተዋሕበ።
ኣብ መወዳእታ ቃል ሓላፊ ትምህርተ ሰንበት፡ ተራ ወለዲ ኣብ ምዕላይ ሕጻናትን መንእሰያትን ክዓዝዝ፡ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያኖም ኣብ ምጽናዕን ምዕቓብን ሕጻናትን መንእሰያትን ዝጽበየና ዕዮ ብዙሕ ምዃኑ ምስ ኣዘኻኸሩ፡ ብጸሎት ተዛዚሙ።


text:
ኤርትራዊ መንእሰይ፣ ኣብ ኮሎምቦስ ኣመሪካ ኣብ መኪንኡ ተቐቲሉ ተረኺቡ
Radio Erena: 12 Januray 2018
ኣቤል በየነ ዝተባህለ ወዲ 30 ዓመት ኤርትራዊ መንእሰይ፣ ኣብ ኮሎምቦስ፣ ኦሃዮ፣ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ፣ ኣብ መኪንኡ ተቐቲሉ ከምዝተረኽበ ፖሊስ እታ ሃገር ሓቢሩ።
እቲ መንእሰይ፣ ብቀዳም 6 ጥሪ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ኣብ መኪንኡ ብጥይት ተቐቲሉ ከምዝጸንሐ ፖሊስ ኣረጋጊጹ።
ካብ ነበርቲ እቲ ከባቢ ብዝረኸቦ ሓበሬታ ናብቲ ቦታ ከምዝተረኽበ ዝሓበረ ፖሊስ፣ ካብ መንበሪ ገዝኡ ናብቲ ዝተቐትለሉ ከባቢ ዝመጸሉ ምኽንያት ኣብ ምጽራይ ይርከብ።
ጠንቂ ሞቱ ዝተተኮሰሉ ጥይት ምዃኑ ፖሊስ ኣብ መደምደምታ ክበጽሕ እኳ እንተኸኣለ፣ ብዛዕባ ቀተልቱ ግና ዝኾነ ሓበሬታ ኣይረኸበን።
ኣብ ዩኒቨርስቲ ኦሃዮ ትምህርቱ ዝዛዘመ ኣቤል፣ ኣብ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣመሪካ ብሞያ ምህንድስና ጽገና ንምስራሕ ውዕል ፈሪሙ ከምዝነበረ ጸብጻብ ማዕከን ዜና ዘ ኮሎምቦስ ዲስፓች የመልክት።
====================