text:
ትራምፕ ይቕረታ ይሕተቱ ኢሉ ሕብረት ኣፍሪካ….
መቐለ ጥሪ 05/2010(ድወት) ዶናልድ ትራምፕ ንዝተጠቐሙሉ ፀይፍ ቃል ይቕረታ ክሓቱ ፀዊዑ ሕብረት ኣፍሪካ።
ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንኣፍሪካውያን መግለፂ ዝተጠቐሙሉ ፀይፍ ቃል ካብ ሓደ መራሒ ይኹን ዝኾነ ፍጡር ትፅቢት ዘይግበረሉ ምዃኑ ገሊፁ ኣሎ እቲ ሕብረት።
ኣብ ዋሽንግተን ዝርከብ ቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካን ልኡዃቱን በቲ ጉዳይ ከምዝደንገፀን ብርግፅ’ውን ብምምሕዳር ትራምፕ ኣፍሪካ ተረሲዓ ምህላዋ ዘረጋግፅ እዩ ክብል ሓቢሩ ኣሎ።
ዶናልድ ትራምፕ ብዕለተ ሓሙስ ኣብ ዝተሳለጠ ጉዳይ ስደተኛታት ዝጥምት ኣኼባ ዘረባ እንተስምዑ ብተደጋጋሚ ንኣፍሪካውያን ዘዳኽም ዘረባ ይዛረቡ ከምዝነበሩ ድማ ኣብቲ ኣኼባ ዝተሳተፉ ሴናተር ውድብ ዲሞክራት ዱክ ደርቢን ሓቢሮም።
ንኣፍሪካውያን “ረስሓት” ክብሉ ፀይፍ ቃል ዝተዛረቡ ትራምፕ ካብዚ ወፃኢ’ውን ዘርኣውነት ዘጥቅዖ ሓሳባት ብተደጋጋሚ ይጥቀሙ ምንባሮም ተሓቢሩ ኣሎ።
ዶናልድ ትራምፕ ድሕሪ እቲ ኣኼባ ዝተዛረብዎ ዘረባ ጥንኩር ምንባሩ ዝገልፅ ሓሳብ ኣብ ትዊተር ገፆም ፅሒፎም እዮም።
ነዚ ስዒቡ ኣብ ዋሽንግተን ዝርከቡ ቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንዝተጠቐሙሉ ፀይፍ ዘረባ ዕላዊ ይቕረታ ክሓቱ ካብዚ ዝዘለለ ድማ ኣፍሪካን ኣሜሪካን ፊት ንፊት ተቐራሪበን ክዝትያ ከምዝግባእን ሓቢሩ ኣሎ።


c: text/html

text:
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ ዘይቅርዑይ ምምሕዳር ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ በደላት ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ኣይኮነንዶ ንዓና ኤርትራውያን ንዝኾነ ምእንቲ ፍትሕን መሰልን ዝግደስ ኣካል ብሩህ ስለ ዝኾነ ብዛዕብኡ ምዝንታው ኣድላይ ካብ ዘይከውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ነዚ ዓማጺ ጉጅለ ኣወጊድካ ህዝብን ሃገርን ዝማእከሉ ቅዋማዊ ስርዓት ምትካል መተካእታ ዘይብሉ ካብ ዝኸውን እውን ከምኡ ነባር ግንዛበ እዩ። መሰረታዊ ዕማም ናይዚ በብደረጃኡ ተወዲቡ ዝቃለስ ዘሎ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት ከኣ ንሱ እዩ። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣይተዓወተን።
ናይ ዘይምዕዋቱ ምኽንያትን ድኽመትን ምስጢር ኣይኮነን። ምናልባት’ውን ዝርዝሩ ብዙሕ ይኸውን። እቲ ኩልና ናይ ለውጢ ሓይልታትን ንራህዋ ህዝብና ዝግደሱ ወገናትን እንረዳደኣሉ በሪኽ ምኽንያት ግና ድሌትና፡ ትጽቢትናን ዕላማናን ሓደ ክነሱ ንናይ ሓባር ዓወት ብሓባር ክንሰርሕ ዘይምብቃዕና እዩ። ኮታ ብልቢ “እቲ ደርፊ ሓደ ክነሱ፡ ኣብ በበይኑ ጓይላ ምስዕሳዕ የብቅዕ” ኢልና ስለ ዘይወፈርና። ድሌትናን ዕላማናን ሓደ ክነሱ ብሓባር ክንሰርሕ ናይ ዘይምኽኣልና ምኽንያት ብሩህን ንካልእ ዘይነላግበሉ በዓል ቤታዊ ድኽመትና ምዃኑ ወትሩ እንብሎ ሓቂ እዩ። ድሌትናን ባህግናን ከምኡ ምዃኑ እውን ኩልና ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኽ ናይ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራት እንእውጆ እዩ። እንተኾነ እንብሎን እንትግብሮን ዝተረሓሓቐ ምዃኑ ብንጹር ይረአ ኣሎ’ሞ ካብዚ ክንወጽእ ናይ ግድን ከድልየና እዩ።
ናይ ሓባር ድሌትን ዕማምን ኣለና ማለት ፍልልይ የብልናን ማለት ከምዘይኮነ ንጹር እዩ። እንተኾነ ዝፈላሊ እንዳሃለወካ ኣብቲ ዘሰማመዓካ ብሓባር እንዳሰራሕካ ኣብ ዓወት ከም ዝብጻሕ ሕጂ ኣባና ዝጅመር ዘሎ ተመኩሮ ዘይኮነስ፡ ብዙሓት ብመስርሕ ብዙሕነታዊ ሓድነት ሓሊፎም ግብራውነቱ ዘረጋገጽዎ ኣገባብ እዩ። ሓደ ጉዳይ ኣብ ዝተወሰነ መድረኽ ዝያዳ ኣድላይነቱ ሰማይ ከም ዝዓርግ፡ ኣብዚ እዋንዚ ጉዳይ ብሓባር ምስራሕ ዝያዳ ደፊኡ ይመጽእ ከም ዘሎ እዚ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝድመጽ ዘሎ ናይ ርክብ ዜናታትን ናይ ህዝብና ተደጋጋሚ መጸዋዕታታትን ሓባሪ እዩ። ቅድሚ ኣዋርሕ ብሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ቀሪቡ ኣብ መስርሕ ዘሎ እማመ ዘተ ብዛዕባ ብሓባር ዘስርሕ ሰፊሕ ጽላል ምፍጣር እውን ምስዚ ደሚርካ ዝረአ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ናይ ተቓወምቱ ብሓባር ምስራሕ ዕድመኡ ከም ዘሕጽሮ ኣዳዕዲዑ ስለ ዝፈልጥ ኣንጻሩ ክወፍርን ክጣራዕን ናይ ግድነት እዩ። ምልክታት እውን የርኢ ኣሎ።
ብሓባር ምስራሕ ኣብዚ እዋንዚ ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ናይ ምዕዋትን ዘይምዕዋት ጥራይ ዘይኮነ ናይ ህዝብናን ሃገርናን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ጉዳይ እዩ። ንሕና ናይ ለውጢ ሓይልታት ከኣ ካብ ህዝብና ዝተፈልየ ህልውና የብልናን። ብሓባር ክትሰርሕ ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ክንድቲ ኣድላይነቱ ዕዙዝ ምዃኑ፡ ምርግጋጹ’ውን ዋጋ ዘኽፍል እዩ። ብሓንሳብ ብጣማጣማ ዝረጋገጽ ዘይኮነስ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝፈጠርካዮ ህዱእ መንፈስን ምድልላይን እንዳመላእካሉ ዝዓቢ መስርሕ እዩ። ናብዚ ክትበቅዕ ዝኽፈል ዋጋ፡ ብዙሕ መልክዕ ዘለዎ ኮይኑ፡ ብሓፈሻ ግና፡ ኣቐዲምካ ዝተሰማማዕካሉ ምዕቃብ፡ ናትካ ኣተሓሳስባ ጥራይ ኣግኒንካ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ክትጽዕን ካብ ምሕላን ምዕቃብ፡ ካብ ኣተሓሳስባ ናይቲ እትዋሰኣሉ ውዳበ ወጺእካ ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ምጥራይ፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ቀዳምነታት ኣብ ምስራዕ ወሓለ ምዃን ዘጠቓልል ዋጋ እዩ። “ዝበልኩኹም እንተዘይሰማዕኩም ወይለኹም” ብዝብል በትሪ ምልዓል ግና ኣብ ናይ ውልቂ ኮነ ናይ ሓባር ቃልሲ ዓዲ ዘእቱ ኣይኮነን።
ኣብዚ መዳይዚ ዘባኸናዮ ግዜ ከምዘሎ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ሕጂ’ውን ግዜና ኣብ ጣዕሳን ናይ ዝሓለፈ እሱር ብምዃንን ከነባኽን ኣይግበኣናን። ከምቲ “ኣይትድገመኒ ዝተረፈ፡ ይኣኽለኒ ዝሓለፈ” ዝበሃል፡ ነቲ ዘባኸናዮ ግዜ ክንጠዓሰሉ ጥራይ ዘይኮነ ክንመሃረሉ እዩ ዝግበና። ብመንጽርዚ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንጉዳይ ምፍጣር ብሓባር ዘስርሕ ሰፊሕ ጽላል እማመ ብምውጻእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ እማመ ሒዙ፡ ካብኡ ዝተፈልየ ሓሳብ ክቐርብ እንከሎ ክሰምዕ ቅሩብ ኮይኑ፡ ማዕረማዕረ ሰልፋዊ ዕማሙ ይሰርሓሉ ኣሎ። ብኣኡ ከኣ ክቕጽል እዩ። እዚ ዕማም ናይ ሓባር ስለ ዝኾነ ናይ ካለኦት ኣሓት ምጥርናፋት፡ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ቅሩብነት ማዕረዚ ክኸውን እሞ፡ ደጊም “ደርፍኻ ሓደ ክንሱ ኣብ በበይኑ ጓይላ ምስዕሳዕ ከብቅዕ” ሰልፍና በዓል ምሉእ ተስፋ እዩ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ካብቶም ሰለስተ ሃገራት ኣፍሪቃን የመንን ጥምየት ዘንጸላለዎም ሚልዮናት ሰባት ብዙሓት ብዘይ ገለ ህጹጽ ሓገዝ ዘይብሎም ንሓደጋ ሞት ዝተቓልዑ’ዮም ክብል ዓለኸለኸ ትካል ስደተኛታት (IOM) ገሊጹ።
ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ሶማል፡የመንን ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያን ልዕሊ 20 ሚልዮን ሰባት ብጽንኩር ህጽረት መግቢ ይሳቀዩ’ለው።ጸገም ሶማል ብዓብዩ ጽንኩር ደርቂ ክኸውን ኸሎ ኣብ ዝሓለፈ እዋናት’ኸአ ኹናት ግደ ኔርዎ’ዩ።
ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ የመንን ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያን ግን ሰብ ሰርሖ ምክንያታት ከም ጎነጽ፡ ስእነት ጸጥታ፡ ጥሩፍነት፡ ህውከትን ምንቁልቋል ኢኮኖሚን መበገሲ’ቲ ሕጽረት መግቢ’ዩ።
ካብ የካቲት 20,2017 ዓ.ም ንደሓር ኣብ ደቡብ ሱዳን ክፍለ ግዝኣት ዩኒቲ ጥምየት ከምዘሎ’ውን ተገሊጹ’ሎ።
ወሃቢ ቃል ትካል ዓለምለኸ ስደተኛታት ጆወል ሚልማን ክሳብ ሕጂ 100,000 ሰባት ኣብ ሓደጋ ምህላዎም ይገልጹ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሓይሊ ጽሑፍ ቃል by Daniel tesfai
እቶም ኣብ ዘመነ ኣኪላስን ሄክቶርን ኦዲሰይን ዝነበሩ ሰባት፡ ንትብዓትን ጥበባትን ጀጋኑኦም ብምድናቕ፡ እንቋዕ ኣብ ዘመነ’ዞም ጀጋኑ እዚኣቶም ነበርና! ቢሎም ከምዝኾዕርዑን፡ ንዕድሎም ከም ዘመስግኑን ይጽሕፍ ሆመር። እቲ ጀጋኑ ዘስተንፈዎ ኣየር ስለዘስተንፈሱ፣ እቲ ጅጋኑ ዝረገጹዎ መሬት ስለዝረገጹ ኣካል ናይቲ ጅግንነት ጀጋኑኦም ከም ዝኾኑ ኴይኑ ይስምዖም። ጅግንነት ኣዝዩ ተላጋቢ ስምዒት’ዩ። ንራእዪን ሞራርልን ሓደ ህዝቢ ዘለዓዕልን ዘልዕልን፣ ኣብ እዋን ሽግራቱ ከኣ ክምክትን ክጸንዕን ክዕወትን ዘኽእል ብርቱዕ ምንጪ መንፈሳዊ ሓይሊ እዩ። ኣነ’ውን ናብ’ቲ ዘመን’ቲ ከም ድላየይ እመላለስዬ።
ንሳቶም ዘስተንፍስዎ ኣየር የስተንፍስ። ንሳቶም ዝሰተዪዎ ወይኒ እሰቲ። ንሳቶም ዝበልዑዎ ኣምብሮዝያ እበልዕ። ኣብ ነፍሶምን ታሪኾምን ግድላቶምን ተግባራቶምን ከም ድላየይ እኣቱን እወጽእን። ብታሪኻቶም ድማ እዕንዘዝ። ኣዕሩኽ ኢና ነዕልል፡ ንቕልድ፡ ንስሕቕ። ብዛዕባ ጅግንነቶም ብዙሕ ስለዝዛረቡን ዘጋንኑን ከኣ እንሓንሳብ’ውን ንተሓራረቕ። ናብ ታሪኽ ተሰሪሖም እዮም እሞ ብዘይካ ምትራኽ ድኣ ካልእ እንታይ ኣሎዎም ቢለ ድማ ቀልጢፈ እጠዓስ። ኣፈይ ከፊተ ኣዕንተይ ኣንጎልሒጠ ስለዝሰምዕም ብዙሕ ይፈትዉኒ። ናይ ልቢ ኣደናቒ ጅግና እዬ ጀጋኑ ከኣ ንዝሰምዖምን ንዘደንቖምን ምሒር ይፈትዉ። እዚ ግድላት ጀጋኑ ድማ ይርድኣኒ።
እቲ ካብ ኵሎም ዘደንግጸኒ ኣኪላስ እዩ። ንሱ እቲ ዝዓበየ ጅግና ካብ ኵሎም። ንሱ’ቲ ኣብ ኩርኵሪት እግሩ ተሃሪሙ እንተዘይኮይኑ ዘይመውት ጅግና። ኣዲኡ ያኢ መታን ኣብ ውግእ ከይሞታ ኣብ ሩባ ዘለኣለማዊ ህይወት ሓጺባቶ። ነገር ሰበይቲ ከኣ ብእግሪ ኣንጠልጢላ ናብ’ቲ ሩባ ስለዘጥለቐቶ ክልተ ኩርኵሪኡ ካብ’ቲ ማይ ህይወት ኣይጠዓማን። ንኣኪላስ ዝኣመሰልር ብርቱዕን ኪኢላን ተዋጋኢ ከኣ ንኵርኹሪቱ ፈልዩ ክወግእ ዝኽእል ኣይነበረን። ኣኪላስ ከኣ ኣብ ማእለያ ዘይነበሮን ኵናታት ኣትዩ ቀተለ፡ ተዓወተ፣ ቀተለ፡ ተዓወተ፣ ቀተለ፡ ተዓወተ። ብዙሕ ደም ኣፍሲሱ፡ ኵልንትንኡ ብደም ጠልቕዩ ኣብ ቀላይ ደም ጠሓለ። እታ ሞት ድማ ኣበየቶ። ተጸለለ ከኣ። እዚ ኣብ ብዙሓት ሓርበኛዊ ጀጋኑ ዝወርድ ጽሕፍቶ እዩ። እቲ ዝፈሰሰት ደም ብዘይካ ሳዕቤን ኣይኮነትን። ንመጠረስትኡ ከኣ ፓሪስ ካብ መርገም ኣዲኡ ኣድሓኖ። “እዛ ቈልዓ’ኮ” ይብል ንፓሪስ ኣመልኪቱ፡ “ብክእለታ ጨሚታ ዝረኸበትኒ እዩ ዝመስላ። ኣነ ግን ፈሊጠ ኣጥዒመላ እዬ” ይብለኒ ካብቶም ካልኦት ፈንትዩ። ኣነ’ውን እኣምኖ። ጅግና ብካልእ ጅግና ይቕተል እምበር ነፍሱ ኣይቀትልን።
ንሄክቶር እውን ብዙሕ’የ ዘደንቖ። ጅግና ተዋጋኢ፡ ርትዓዊ፡ ፍትሓዊ፡ ፈታው ስድራ ቤቱን ህዝቡን እዩ ነቢሩ። እቲ ሰብኣይ ኣንጻር ሰብኣይ ምስ ኣኪላስ እንክጋጠም ንኣኪላስ ክስዕሮ ከም ዘይክእልን ከምዝመውትን ይፈልጥ ነቢሩ። ካብ’ታ ጽዋኡ ግን ኣይሃደመን። ኣኪላስ ባዕሉ እቲ ዝበርትዐ ተቓራኒኡ ምንባሩ ይምስክረሉ።
እቲ ኣነ ካብ ሰለስቲኦም ዘደንቖ ግን ኦሊሰይ እዩ። ኦሊሰይ ሮማንቲካዊ እዩ። ጃህራ ዘይፈቱ ጅግና፡ ዕጉስ፡ እሙን፡ መሃዚ ካብ ኵሉ ድማ ደፋር፡ ወጣም ገያሺ እዩ ዝነበረ። ኣካልን መንፈስን ዘመዓረየ ብኵሉ ዝተፈትወ ሓቐኛ ንጉስ እዩ ነቢሩ። መሃዚ ናይ’ቲ ሽዑ ናብ ሓንጎልና ቋንቋናን ምስ ኣተወ ዘይወጸ ፈረስ- ትሮያ እዩ። እዞም ሰለስተ ዓይነት ጀጋኑ ገና ሎሚ’ውን ኣብ ዝኾነ ኵናት ይርከቡ።
እምበኣር፡ ኣብ’ቲ ኵናት ትሮያ ከምዘይወዓልኩ ትፈልጡ ኢኹም። ነቲ ኵናት ከም ድልዬተይ ከምዝውዕለሉን ከምዝሓድረሉን ከኣ ቢለኩም። ናብ ዝደለኹዎ እዋንን ቦታን ዘመላልስ መኪና ኣሎኒ። መጻሕፍቲ። ንወድ-ሰብ ናብ ዝደለናዮ ጊዜን ቦታትን ዘመላልስኩ መኪናትት፡ ብዘይካ መጻሕፍቲ፡ ገና ኣይተሰርሑን። ጽሑፍ ቃላት፡ ካብ ክንከታተሎ ዘይከኣል ነዊሕ፡ ነዊሕ እዋን ኣትሒዞም፡ ንኣተሓሳስባናን፡ ስልጣኔናን እዚ ኢልካ ኪግመት ዘይክእል መስተንክራት ፈጢሮምሉ እዮም።
መጻሕፍቲ ብጣዕሚ ኣገረምቲ ነገራት’ዮም። ጭሕጋራት ዝተሓንጸጾም ወረቓቕቲ። ብሓንቲ ቆላሕታ ድማ ኣብ ኣእምሮ ናይ ምናልባት ቅድሚ ሽሕ ዓመታት ዝሞተ ሰብ የእትዉ። ካብ ቅድሚ ሽሕ ዓመት፡ ሓደ ደራሲ ብቐጥታ፡ ብንጹር፡ ብህድኣት ናብ ውሽጢ ሓንጎልና ኣትዩ ይዛረብ። ጽሕፈት፡ እቲ ንዘይፋለጡ፡ ኣብ ዝተፈላልዩ ጊዜን ቦታን ዝነበሩን ዝነብሩን ሰባት ሕድሕዶም ዝኣሳስር፡ እቲ ዝዓበየ ምህዞ ደቂ ሰብ እዩ። ጽሕፈት ነመቝሕ ጊዜን ቦታትን ዝሰብር መሳርሒ እዩ። ደቂ ሰባት ሸሓርቲ ምዃን’ና ካብ ዘረጋግጹ ጭብጥታት እቲ ቀዳማይ መጽሓፍ ምምሃዝና እዩ። ጽሕፈት እቲ ዝዓበየ ሽሕር ደቂ ሰባት’ዩ።
ኣብ ሮኬት ተሰቒለ ናብ ወርሒ ኣይተወንጨፍኩን። ናብ ዓሚቝ ባሕሪ ጥሒለ ምስ ዓሳታት ባሕሪ ኣይሓንበስኩን። ወይ’ውን ክሳብ መሬት ትወግሕ ምስ ፐነሎፐ ኣይሳዕሳዕኩን። እንተኾነ፡ ብዘንብቦም ቃላት ኣቢለ እዚኣቶማት ኵሎም ብልክዕ እንታይ ከምዝጥዕሙ ክምኮር ከም ዝኽእል ኣረጋግጸልኩም። እቲ ዘንብብ ሽሕ ህይወታት ይነብር። እቲ ዘየንብብ ግን ሓንቲ ህይወት ጥራሕ እዩ ዝነብር። ንሳ ብንሳ እኳ ከይተረድኣቶ።
መጽሓፍቲ ካብ ነፍስና ወጺእና ናብ ካልኦት ነፍሳት ንኽንኣቱ የኽእሉና። እዚ ድማ ንገዛእ ነፍስና ብዝበለጸን ብዝዓሞቐን ክንርድኣን ክንፈልጣን ይገብረና። እዚ ድማ ናብ ብሉጻት ሰባት ይሰርሓና። እንተኾነ፡ እቶም ዝበዝሑ ካብ ሰባት፡ ንነፍሶም ናብዚ ተኣምራታዊ ኣእምሮኣዊ መገሻ’ዚ ካብ ምእታው ይእግድዋ። መጻሕፍቲ ኣየንብቡን። እዚኣቶም ሕቡሳት ነፍሳት እያቶም። ሕዚ ድማ ቍጽሮም እንዳበዝሐ ይኸይድ ኣሎ።
• ኣሜሪካዊ ትካል ”Common Sense Media” ኣብ መጋቢት 2014 ኣብ ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ብ1984ዓም 8% ካብ ደቂ 13 ዓመት፣ 9% ካብ ደቂ 17 ዓመት ኣብ እዋን ዕረፍቶም መጻሕፍቲ ተንኪፎም ከምዘይፈልጡ የረጋግጽ። ብ2014 ቍጽሮም ብሰለስተ ዕጽፊ ካዕቢቱ። ከምኡውን እቶም ካብ ደቂ 2 ክሳብ ደቂ 7 ዓመት ንዝኾኑ ደቆም መጻሕፍቲ ዘንብቡ ወለዲ፡ ኣብ 1999 ብ45 ደቓይቕ፣ ኣብ 2013 ብሰላሳ ደቂቕ ኣጕዲሎም። ከም ናይ’ዚ ስንኩፍና ምኽንያት ከኣ ቴክኖሎጂካዊ ምዕባለ- ኮምፕዩተር፡ ተለቪስዮን … ይጥቀስ። እዚ ከኣ ካብ ብዙሓት ሕቶታት ነዞም ዝስዕቡ ኣዝዮም ኣገዳሲ ሕቶታት የልዕል።
• ሓንጎልና፡ ካብ ሒደት መጻሕፍቲ ምንባብ ወይ’ውን ፈጺምካ ዘይምንባብ ይህሰ’ዶ? እንዳጎደምና’ዶ ንኸይድ?
• ንነፍስና ናብ ውሽጢ ካልእ ሰብ ከነእትዋን፡ ነቲ ሰብ ክንርድኦን እንዳጸገመና ኪኸይድ ድዩ?
• ናይ ምፍጣርን ምስትብሃልን ክእለትና እንዳጎደለ ኪኸይድ ድዩ?
መፈለምታዊ መጽናዕትታት ነዞም ሕቶታት እዚኣቶም ብኣዎንታ ይምልሶም።
መጻሕፍቲ ንቋንቋ የማብሉ
ተረተ-ኣፍ ብጽሑፍ ኣብ ዝተተከኣሉ እዋን፡ ሶቕራጦስ፡ ተመሳሰልቲ ሕቶታት ኣልዒሉ ነቢሩ። ንሶቕራጦስ፡ ካብ’ቲ ምዉት ስምዒተኣልቦ ሓተታ-ጽሑፍ፡ ቃላተ-ኣፍ፡ ማለት ዘረባ፡ ኣብ ምድላይ ሓቒ፡ እቲ ዝጸበቐን፡ ዝተግሀን ዝያዳ ህይወታውን ኣድማዕን ነበረ። “ ንሓደ ጽሑፍ እንከተንብብ ዝተዛረበካ ይመስለካ። እንተሓቲትካዮ ነታ ዝተጻሕፈት ሓንቲ መልሲ ጥራሕ እዩ ዝምልሰልካ” ቢሉ ድማ የንጸርጽር ነበረ። ሕጂ ግን ንባብ ነዕይንቲ ኣብ ልዕሊ ዝሞቱ ቃላት ምውርሕራሕ ጥራሕ ከምዘይምዃኑ ንፈልጥ። እነብቦም ቃላት ንሓንጎልና ይቕስቅስዎ፡ ንሓስባትና የሀብትምዎ፡ ንሓሳባት ናይ ምግላጽ ክእለትና የልዕልዎ። ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ከኣ ከምቲ ጽሑፍ ዝዛረቦ ኣይንዛረብን። እዚ ግን ሓንቲ ጉድኣት’ኳ ኣይፈጥረልናን። ብኣንጻሩ ካብ ጽሑፋዊ ዘረባ ናብ ዘረባዊ ዘረባ ኣብ ንቐያይረሉ እዋን ምርዳኣዊ (Cognitive) ተዓጻጻፍነትና ይምዕብl። ጽሑፍ ንሲንታቲካውን ሰማንቲካውን ሞርፎሎጂካውን ፕራግማቲካውን ሸነኻት ምምዕባል ቋንቋ የሀብትም። ጽሑፍ ካብ ዘረባ ከምዝፍለ ሶቕራተስ ኣይተጋገየን። እቲ ዝዓበየ ፍርሓቱ፡ ሶቕራጠስ፡ እቶም ናብ ድላይካ ሒዝካዮም እትኸይድ መጻሕፍቲ፡ ነቲ ብዙሓት ኣብ ሓደ ቦታ ተኣኪቦም ዘካይድዎ ህይወታዊ ክትዓትን ምልውዋጥ ፍልልጠትን ከይብትኖ ነበረ።
ናይ ኦፍ ኮሉምብያ ኡኒቨርሲቲ (ካናዳ) መምህር ቪክቶርያ ፓርሰል ኣብ ዘካየደቶ መጽናዕቲ፡ ዝተነበሎምን ዘንብቡን ቀልዑት ንኵነታት መዓልቲ ልደቶም ብዝበለጸ ኪገልጹ ከምዝኽእሉ ትረጋግጽ። ነዋሕትን ተዛመድትን ምሉእ ሓሳባት ይጥቀሙ። ቃላውን ጽሑፋውን መብርሂታት ኣብ ምርዳእ ይበልጹ። መደምደምታ፡ ንዓለም ንክርድእዋ ዝበለጸ መሰረት የጥርዩ።
መጻሕፍቲ ክብርታት የመሓላልፉ። ሓደስቲ ክብርታት’ውን ይፈጥሩ
ምንባብ ይሃንጽ ዝበለ ክላሲካዊ ምስላ ሓቂ’ዩ። ብምንባብ ከይተፈለጠና ብዙሕ ፍልጠታት ንቐስም። ስለዘንበብና ጥራሕ። እቶም እነንብቦም ዛንታት ንባዕሎም ኣብ ስእለዓለምና ዓቢዪ ጽልዋ የንብሩ። ናብ ዝበለጹ ሰባት ድማ ይሰርሑና። ኣብ’ዚ ኣብ እዋን ኢንተርነት ግን፡ ዘሕዝን’ዩ፡ ምንባብ፡ ናብ ኣተኩሮን ሸቶን ዘይብሉ ቅልጡፍን ላዕላውን ዓይናዊ ምድህሳት ቃላት ተቐዪሩ። ኣልበርት ኣይንሽታይን – “ደቅኻ ብልሂ ኪኾኑ እንተደሊካ ጽውጽዋታት ኣንብበሎም። ዝያዳ ብልሂ ኪኾኑ እንተደሊኻ ከኣ ዝያዳ ጽውጽዋያት ኣንብበሎም።” ይብል።
ኣብ ምንባብ ዛንታዊ መጻሕፍቲ፡ ዋላ’ውን ሓደ ብልሂ ደራሲ ዝፈጠሮም ልበወለዳዊ ይኹኑ፣ ንእሽቶይ ዓቢዪን ነቶም ጠባያት’ቲ መጽሓፍ ከም ህያው፡ ክዉናት ሰባት ኢና እንግንዘቦም። ኣብ ውሽጦም ንኣቱ። ምስኣቶም ንደናገጽ። ንመጠረስትኡ ንዕኦም ንኸውን። ንክብርታቶም ከኣ ንወስዶን ክብርታትና ንገብሮን።
መጻሕፍቲ የብልሑ
ብ2006፡ ስፓኛውያን ተመራመርቲ ጃውመ ኢ ካስተሎ ኣብ ዘካየድዎ መጽናዕቲ- ስእላዊ ቃላት ዛንታታት ንባዕሎም ሓደ ግዙፍ ህዋሳዊ ተሞኵሮ ከም ዘበርክቱን፣ ክሳብ ንህዋሳት ኣካልና ንኣብነት ንናይ ምሽታትን ምስትምቃርን ምስማዕን ክእለታትና ከም ዘማዕብሉን ከም ዘብልሑን የረጋግጹ።
ጽሑፍ ሓሳባት ይዝርግሕ። ልምድን ዝካሬታትን ይዕቅብ። ንኣሻሓት ዓመታት፡ ጽሑፍ፡ ንሕግታትን ካልኦት ማሕበራዊ ክብርታትን ቀወምቲ ብምግባር ንማሕበራዊ ዝምድናታት ኣጣጢሕን መሪሑን እዩ። ብዘይካ ጽሑፍ ቃል፡ ናይ ጥንቲ ይኹኑ ዘመናዊ ማሕበረሰባት ብግቡእ ኣንበይሰርሑን።
ስነ ጽሑፍ ንኣተሓሳስባን ብኸመይ ይጸሉ?
ሰባት ንስነጽሑፍ ከም ምቕዳሕ፡ ንክውንነት ከም ዘሎዎ ምምሳል ጌርና ጥራሕ ክንርድኦ ንቡር ኴይኑና’ሎ። እንተኾነ፡ ስነ ጽሑፍ፡ ነታ ንብርቲ ዓለምናን ንቡር ኣተሓሳስባናን ዝዝርግን፣ ብዛዕባ ሓደስ ተኽእሎታት መጻኢ ክንሓስብን ዝገብር ክእለት ኣሎዎ። ሰራሕቲ ክውንነታትና ንሕና ባዕላትና ሰባት ኢና። ደረስቲ፡ ብልበወለዳዊ ፈንጣዝያኦም ሰባት ብተግባር ዝነብርዎ ሓዲስ ክውንነት ናይ ምፍጣር ክእለት ኣሎዎም። ስለዚ ድማ’ዩ ማክሲም ጎርኪ፡ ንሓደስቲ መንእሰያት ዴሳዊ ደረስቲ ኣብ ድርሰቶም ሓዲስ ዴሳዊ ክውንነት ንኽፈጥሩ ዝጉስጕስን ዘሰልጥንን ዝነበረ። እታ ‘ኣደ’ ዘርእስታ መጽሓፉ ድማ ዴሳውያን ተቓለስቲ ንምፍጣር ዝኣደነት ነበረት። ካብ ዝኾነ ካልእ ፕሮፓጋንዳዊ ጽሑፍ ነቶም ዝበዝሑ ዴሳውያን ተቓለስቲ ከም ዝሰርሐት ከኣ ይንገረላ። ንዓይ’ውን ናብ ዴስነት ንኽግደስ ዝጎስጎሰት ናይ መጀመርያ መጽሓፍ እያ። ነዚ ተራ ስነጽሑፍ ኣብ ምፍጣር ገዛእ ክውንነት ብሚካኤል ማክ ይድገፍ። ኣብ መእተዊ ናይ “ስነጽሑፍ ንኣተሓሳስባና ብኸመይ ይቕይሮ? ኣብ ዝብል መጽሓፉ፡ ሚካኤል ማክ ከምዚ ይብል። ስነጽሑፍ፡ ምምሳል ዓለም (ክውንነት) ጥራሕ ኣይኮነን። ንዓለምና፡ ማለት ንክውንነትናን ኣንጸባርቑኡን ናይ ምቕያርን፣ ምስ ከይተፈለጡና ዝኾኑ ለውጥታት ናይ ምውህሃድን መንገድታትን ናይ ምርኣይን ክእለት ኣሎዎ። እቲ ፍለጠታዊ ሸነኽ ስነጽሑፍ (Literature’s cognitive dimension) ብዛዕባ ነፍሳታናን፡ ማሕበረሰብናን ካልኦት ካባና ዝተገለሉ ማሕበረኮማትን እንታይን ከመይን ከም እንሓስብ ብምርኣይን ብምቕያርን ንህሉውን መጻእትን ብድሆታት ሰብ ክንምክት ክንክእል ይሕግዘና።* (*Michael Mack. Published: March 19, 2012. Reviewed by Anders Pettersson, Umeå University, Sweden)
ስነ ጽሑፍ፡ ብባህርያቱ መሳሊ ስለዝኾነ፡ ንሕብረተሰብን ክውንነቱን ከምዘሎዎ የቕርብ እዩ። እዚ ከኣ ህያው ታሪኽ (Live History) ይበሃል። ካብ 19 ክ.ዘ. ጀሚሩ ግን፡ ስነጽሑፍ፡ ከም መግለጺ ኵነት ሓንጎል ወይ ኣተሓሳስባ ደራሲ ማዕቢሉ እዩ። ንፍላይ ከኣ ኣብ ኦርቶዶክሳዊ ማርክሳዊ ልምዲ፡ ስነጽሑፍ፡ ንክውንነት ከም ዘሎዎ ምቕዳሕ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ኣብ ንመጻኢ ዘተኮረ ኣቅጣጫታት ከተኩር ተገቢሩ ኣዩ።”
እዚ ኣምር ስነጽሑፍ’ዚ ክምልሶም ክምልሶም ዘሎዎ ዓበይቲ ሕቶታት ግን ኣሎዉ። ከመይ ገቢሩ እዩ ስነ ጽሑፍ ንክውንነት ዝቕይር? ብመሰረቲ’ኸ ልበወለዳዊ ስነጽሑፍ ክሓትት፡ መልእኽታት ከመሓልፍ ይኽእል ድዩ?
ስነ ጽሑፍ ንሓሳባዊ ምዝንባዕ ክውንነት ነቒፉ ንጠቐምቲ ሞራላዊ ዋጋታት ብምድንፋዕ ንማሕበረሰባት ሓዲስ ህይወትን ሓይልን ናይ ምሃብ ክእለት ኣሎዎ። ሓድሓደ እዋናት እውን ማሕበራውን ሞራላውን ክብርታት ኣብ ስነ ጽሑፍ ዝበቈሉን ንሱ ዝመገቦምን እዮም። ንኣብነት፡ ሕማቕን ጽቡቕን የሎዉን። ኣተሓሳስባና እዩ ዝሰርሖም ዝበለ ልቦና ሸክስፒር ኣብ ጽሑፋ ዝፈጠሮ እዩ። ስለዚ፡ ስነጽሑፍ፡ ኣብ ህይወት ሓደ ሕብረተሰብ ዓቢዪ ጽልዋ ኣሎዎ። ከም’ቲ Boris Pasternak ዝበሎ፡ ስነጽሑፍ፡ ኣብ ንቡራት ሰባት ልዕለ ንቡር ናይ ምርካብን ብንቡር ቃላት ድማ ናይ ምግላጾምን ጥበብ እዩ’ሞ። ስለ’ዚ መጻሕፍቲ፡ ዓይነቶም ብዘየገድስ፡ምንባብ ከም ልምዲ ኣብ ሕብረተሰብና ከነዝቝቖ ይግብኣና። እንተኾነ፡ ከም’ቲ Ralph W. Emerson ዝበሎ፡ከም’ቲ ፈጣሪ ኣጸሓሕፋ ዘሎ፡ ፈጣሪ ኣናብባን እውን ኣሎ። ፈጠርቲ ኣንበብቲ ንኹን። ከም’ቲ Mark Twain ዝበሎ፡ እቲ መጽሓፍቲ ዘየንብብ፡ ካብ’ቲ መጻሕፍቲ ከንብብ ዘይክእል ሓንቲ’ኳ ፍልልይ ስለዘይብሉ።
ዳንኤል ሰ. ተስፋይ
Daniel Tesfai
18.06.2016
ጀርመን
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ጀ. ጻድቃን – እቲ ሕልምስ ኣሎኩም ዓቕሚ ግን ካበይ ይምጻእ?
ቀለታ ኪዳነ
ጀነራል ጻድቃን ንኤርትራ ወሪርና ንስርዓት ኢሳያስ ከነልግሶ ኣሎና ክብል ከሎ እንታይ ማለቱ ኢዩ? ብመሰረቱ ሃገር ንውረር ክብል ከሎኸ ንመን ዝኣመተ ኢዩ? ሃገር ናይ ህዝቢ እምበር ናይ መንግስቲ ጥራሕ ኣይኮነትን። ንህዝቢ ኤርትራ ከየበሳበስካን ከየጥፋእካን ንሰራዊት ኤርትራ ከይደምሰስካን ብውግእ ንመንግስቲ ክትኣልየሉ ትኽእል ቅድሚ ሎሚ ኣብ ዓለም ዘይተራእየ ተመክሮ የልቦን። ብዅናት ንኤርትራ ንውረራ ማለት እምበኣር ንህዝቢ ኤርትራ ንደምስሶ ነጥፍኣዮ ማለት ኢዩ። ብሓጺሩ ግን እቲ ዓቕሚ ተሳኢኑ እምበር እቲ ሕልሚ ናይ ኵሎም መራሕቲ ወያነ ምዃ ከም ንፈልጥ ከነረጋግጸሉ ንደሊ።
እሞ ወዮ ጡረተኛ ጀነራል ድኣ እንታይ ኢዩ ዝብል ዘሎ? እንታይከ ይደሊ ኣሎ። ኤርትራ ከምቲ ዝተጸበናያ ብቝጠባ ክትወድቕ ኣይከኣለትን ማለቱኸ እንታይ የረጋግጸልና?
ኢትዮጵያውያን መራሕቲ ንተጋሩ ወሲኽካ ፈጺሞም ካብ ተሪኽ ዘይመሃሩ ህዝቢ ምዃኖም ክትግንዘብ ከሎኻ ብጣዕሚ ዝገርም ኢዩ። ዝገርም ጥራሕ ዘይኮነ ዘሕዝን እውን ኢዩ። እዚ ትማሊ ንሃገረ ኤርትራ ንምድማሳስን ህላዌኣ ካብ ካርታ ዓለም ንምሕካኽን ንሰራዊት ኢትዮጵያ መሪሑ ንሃገርና ንምጥፋእ ዝዘመተ ጀነራል ጻድቃን ሎሚ ካብ ስልጣኑ ምስ ትኣልየን ምስ ተረስዔን ኣሎኹ ኣይትረስዑኒ ብማለት ብተደጋጋሚ ኣብ ልዕሊ ሃገርናን ህዝብናን ንምውራር ዝገበሮ ዘሎ ጭርሖ ድኣ እንታይ ንምባልን ኣበይ ንምብጻሕን ኢዩ?
ብሓጺሩ እዚ ናይ ጻድቃን ጐስጓስ ኣይኮነንዶ ንዓና ንኤርትራውያን ከሰንብድ ነቶም ትማሊ ኣብ ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ መራሕ ኵናትን ሰራዊትን ክነሱ ኣብ ልዕሊ ሰራዊቱ ብዝወረደ ህልቀት ትዓጢቑ ክበልን ከልቅስን ዝርኣዩዎን ዝሰምዑዎን ህዝቢ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ህዝቢ ትግራይ ከይተረፈ እውን ከየደንጸወ ዝተርፍ ኣይኮነን። ኣብ ዓለም ናይ ውግእ መራሒ ኮይኑ ትብዓቱ ወይ ሓቦኡ ኣጥፊኡ ሰራዊቱን ህዝቡን እናርኣዩዎ ዓው ኢሉ ዝበኪ መራሒ ግን ጀነራል ጻድቃን ጥራሕ ኢዩ። ብመሰረቱኸ እቲ ሎሚ ንምውራር ዘቕርቦ ምኽንያት እንታዩ?
ብቕልል ዝበለ ኣገላልጻ መንግስቲ ኢሳያስ ክሳብ ዘሎ ኢትዮጵያ ቀሲና ክትነብርር ወይ እውን ወያነ ኣዳዕዲዖም ንኢትዮጵያ ክገዝኡን ንብረታ ክዘርፉን ኣብ ሃገሮም ከግዕዙን ኣይክእሉን ኢዮም ዝብል ኢዩ። ብዛዕባ ስርዓት ወያነ ብዙሕ ጊዜ ዝተመራመርኩሉን ነቲ ዝፈልጦ ካብ ዓሰርተ ዓመት ንላዕሊ ዝጽሓፍኩሉን ኣብ ሶሻል ሜድያ ዝሓበርኩዎን ስለዝዀነ ሎሚ ብዘይካቶም ብገለ ገለ ረብሓን ጠቕምን ካብ ኣብ ሃገሮም ዘላ ቅጫ ኣብ ጐረቤቶም ዘላ ጣይታ ወይ ክትፎ ዝመረጹ ውሑዳት ኤርትራውያን ዕላማን ትጽቢትን ወያነ ንረብሓ ሃገርናን ህዝብናን ወይ ንረብሓ ክልቲኡ ህዝብታት ኢዩ ኢሎም ዝኣምኑ ኣዝዮም ውሑዳት ኢዮም። ስለዚ ከኣዮም እቶም ትማሊ ክጻረፉናን ክዘልፉናን ዝነበሩ ሎሚ ኣዳዕዲዖም ስርዓት ወያነ ፈታው ሃገርናን ህዝብናን ኣይኮነን ክብሉ ዝስምዑ ዘለዉ። እዚ ግን ነቶም መራሕቲ እምበር ህዝቢ ከም ህዝቢ መጠን ብኽልቲኡ ወገን ንዘሎ ወጽዓ ዝፈልጡ መራሕቲ ስለ ዘይረኸበ እንተዘይኰይኑ እቲ ጽልኢ ንህዝቢ ኤርትራ ወይ ንህዝቢ ትግራይ ዝምልከት ኣይኮነን።
ኣነ ከም ዝፈልጦ እዚ ጀነራል ጻድቃን እውን እንተዀነ ካብቶም ንህዝቢ ኤርትራ ዝቐረበን ኣብ ኤርትራ ቤተሰብን ኣዝማድን ዘለዉዎ ሰብ ኢዩ። ንኤርትራ ንውረራ ክብል ከሎ ከኣ በቶም ኣብ ዶብ ኤርትራ ዝነብሩ ዘለዉ ኣዝማዱን ቤተሰቡን ኤርትራውያን ክጅመር ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። እቲ ጽቡቕ ነገር ግን ነቲ ዝብሎ ዘሎ ኣይኮነንዶ ሎሚ ካብ ስልጣኑ ተባሪሩ ምስ ተረስዔ ትማሊ ኣብ ስልጣን ከሎ እውን ከተግብሮ ከም ዘይከኣለ እንታይ ድኣ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ ዝዛረብን ብህዝቡ ዝተናዕቀን ዓቕሚ ዘይብሉን ሰብ ምዃኑ ኢዩ።
ብዙሓት መራሕቲ ሃገራት ወይ መራሕቲ ኵናት ኣብ ዘይሓሰቡዎን ዘይገመቱዎን ኵናት ኣትዮም ዘይተጸበዩዎ ናይ ውድቀት ስዕረት የጋጥሞም ኢዩ። ይኹን እምበር ከምዚ ናይ ኢትዮጵያውያን ገሩ ብዝሓለፈ ተሪኽን ኵናትን ዝተረኽበ ጥፍኣትን ውድቀትን ዘይምሃሩ መራሕቲ ሃገር ኮነ ሰራዊት ግን ኣብ ታሪኽ ስሕት ኢልካ ጥራሕ ኢዮም ዝርከቡ።
እቶም ጥንታውያን ገዲፍና በዞም ናይ ቀረባ ኢትዮጵያውያን መራሕቲ ሃይለ ስላሰ፡ መንግስቱ፡ መለስ፡ ዝተገብረ ጌጋታት ጥራሕ ክንጠቅስ ንኽእል። ናይ ሎሚ መራሕቶም ከኣ ኣሰሮም ካብ ምኽታል ኣየቋረጹን።
ብሕጽር ዝበለ ጀነራል ጻድቃን ነቲ ናይ ትማሊ ሕማቕ ናይ ውድቀትን ስዕረትን ታሪኹ ንምድምሳስ ካብዞም ሎሚ ዘለዉ መራሕቲ ወያነ ኣነ ዝሕሽኹ’የ ኢሉ ገና ናይ ስልጣን ሽውሃቱ ከም ዘይጸንቀቐ እሞ እዚ ዘሎ ስርዓት ወያነ ምውዳቑ ስለዘይተርፍ ብምኽንያት ኤርትራ ኣብ መጻኢ እዋን ስዓብቲ እንተረኸበ ሃስስ ንምባል ኢዩ።
ኣነ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ደጋፊ ወይ ተደናጋጺ ኣይኮንኩን። ኮይነ እውን ኣይፈልጥን። ነቲ ኣብ መንግስቲ ኤርትራ ዝርእዮ ጌጋታትን በደላትን ንምግላጽን ብጋህዲ ንምንቃፍን እውን ድሕር ኢለ ኣይፈልጥን። ንሃገረይ ምውራርን ንህዝበይ ምብስባስን ግን ምስቲ መራሕቲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቦም ዝገብሩዎ ዘለዉ ጌጋታት ኣተኣሳሲረዮ ኣይፈልጥን። ምኽንያቱ ሀገር ሃገር ኢያ። ነባሪት ከኣያ። መንግስቲ ግን ብፍላይ ከምዚ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ድሌትን ምርጫን ህዝቡ ዘይተሰረተ ነዊሕ ዕድመ ክህልዎ ዝኽእል ኣይኮነን።
ስርዓት ወያነ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘለዎ ንዕቀት በብእዋኑ ይገልጾ ኢዩ። ሓደ ካብኡ እዚ ሎሚ ዘሎ ናይ ወያነ ምሉኽ ቀዳማይ ምኒስተር ዝጽዋዕ ሃይለማርያም ደሳለኝ ከይሓፈረ ንኤርትራ ድኣ እቶም ምልሻ ትግራይ ጥራሕ ይኣኽሉዋ ኢዮም ክብል ዝገለጾ ኢዩ። ከም ኣበሃህላኦም ንመንግስቲ ኤርትራ ንምድምሳስ ናይ ትግራይ ምልሻ ጥራሕ ዝኣኽሉ እንተዀይኖም እሞ ከኣ ድሌትን ዕላማን ከም ዘለዎም ፍሉጥ ክነሱ ስለምንታይ ድኣዮም ወያነ ንኤርትራ ክወሩዋን ክደፍሩዋን ዘይከኣሉ? ንዝብል ሕቶ ግን ባዕሎም ክብሉዎ ስለዘይደፍሩ ክንሕግዞምሲ እዚ ዝኽተል ኢዩ።
ኣብ ምድምሳስ ገዛእቲ ኢትዮጵያን ኣብ ሃገሩ ነጻ ምውጻእን ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ገዛ ኣስላማይ ይኹን ክርስትያን መታሕት ይኹን ከበሳ ተቓሊሱን መስዋእቲ ከፊሉን ኢዩ። ሎሚ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ዋላ ከምቲ ዝደልዮን ዝተቓለሰሉን ስርዓተ ምሕደራ እንተዘይረኸበ ህዝቢ ኤርትራ ባዕሉ ዘምጽኦ ለውጥን ዝተኽሎ መንግስትን እምበር ሃገር ወሪሩ ህዝቢ ኣጥፊኡ ንጅግንነትን ትብዓትን ታሪኽን ህዝቢ ኤርትራ ደምሲሱ ዝመጽእ ጐረቤት ይኹን ጓና ብፍላይ ከም ወያነ ዝኣመሰለ ጠላም ሓጋዚ ከም ዘይደሊ ወያነ ኣዳዕዲዑ ይፈልጥ ኢዩ።
ንሱ ጥራሕ ዘይኮነ ከኣ ወያነ ክወረካ ይመጽእ ኣሎ ምስ ተባህለ ህዝቢ ኤርትራ ሓንካስን ሕሙምን ከይተረፈ ሰብኣዩ ሰበይቱ ቆልዕኡ ብሓንቲ ፋጻ ከም ዝለዓልን ንወያነ ብኸመይ ከም ዝከላኸሎ ጥራሕ ዘይኮነ ብኸመይ ከም ዝስዕሮን ዘዋርዶን ኣብ ኤርትራ ጥራሕ ዘይኮ አብ ኢትዮጵያ እውን ከም ዘይህሉ ክገብሮ ከም ዝኽእል ኣዳዕዲዑ ይፈልጦ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንሃገሩን ህዝቡን ካብ ወራር ጸላኢ ንኽከላኸል ከኣ ንመንግስቲ ኤርትራ ክፈትዎ ናይ ግድን ኣይኮነ። ኣብ ውሽጡ ዘሎ ሽግር ንምፍታሕ ዘይከኣለ ዘሎ ከኣ እዚ ናታቶም ናይ ወያነ ምውራርን ምፍርራሕን ፈኸራታት ምዃኑ ኣዳዕዲዖም ይፈልጡ ኢዮም። ብሓጺሩ ንጀነራል ጻድቃን ነቕርበሉ ሕቶ ከኣ ወዮ ድኣ ሕማቕ ተዛረብ ኢሉካ እምበር እቲ ሕልምስ ኣሎኩም እቲ ዓቕሚ ግን ካበይ ይምጻእ? ዝብል ኢዩ።
ዘለዓለማዊ ክብርን ዝኽርን ነቶም በጃ ሃገሮምን ህዝቦምን ዝሓለፉ ጀጋኑ


text:
ትምህርቲ 25
ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ ዚህነጽ ስለምንታይን ብኸመይን እዩ፧
ከምቲ እቲ ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ ዚብል ስም ዚእምቶ፡ እቲ ኣብኡ ዚቐርብ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብታ የሱስ ኣብ ኣገልግሎቱ ዜተኵረላ ዝነበረት መንግስቲ ኣምላኽ ዘተኰረ እዩ።—ሉቃስ 8:1።
ኣብቲ ማሕበረሰብ፡ ማእከላት ናይ ሓቂ ኣምልኾ እዩ። ስብከት ብስራት መንግስቲ ኣምላኽ ካብቲ ቦታ እቲ ተላዒልካ እዩ ዚግበር። (ማቴዎስ 24:14) ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ እተፈላለየ ዕቤትን ንድፍን እኳ እንተ ኣለዎ፡ ኵሉ ግና ተራ ኣዳራሽ ኰይኑ፡ መብዛሕትኡ ንልዕሊ ሓንቲ ጉባኤ የገልግል። ኣብ ቀረባ ዓመታት፡ ምስ ወሰኽ ጉባኤታትና ንምስጓም፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዚቝጸር ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ (ብገምጋም ኣብ መዓልቲ ሓሙሽተ) ሃኒጽና ኢና። እዚ ኸመይ ኢሉ ኪኸውን ክኢሉ፧—ማቴዎስ 19:26።
ንማእከላዊ ማዕከን ብእተገብረ ወፈያታት ይህነጽ። እዚ ወፈያታት እዚ ናብ ቤት ጽሕፈት ጨንፈር ይለኣኽ እሞ፡ ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ ኪሃንጻ ወይ ኬጥርያ ንዚደልያ ጉባኤታት ይውሃበን።
እተፈላለየ ደረጃ ናብራ ብዘለዎም ዘይክፈሎም ወለንተኛታት ይህነጽ። ኣብ ሓያሎ ሃገራት፡ ጕጅለታት ህንጸት ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ ተወዲቡ ኣሎ። ጕጅለታት ኣገልገልትን ወለንተኛታትን ህንጸት፡ ኣብ ውሽጢ እታ ሃገር ካብ ሓንቲ ጉባኤ ናብ ካልእ ጉባኤ፡ አረ ናብ ግሉል ቦታታት እውን እናተንቀሳቐሱ፡ ኣብኡ ንዚነብሩ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ኣብ ምህናጽ ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ ይሕግዝዎም እዮም። ኣብ ካልኦት ሃገራት ድማ፡ ብቑዓት ዝዀኑ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ንህንጸትን ንሕደሳን ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ ኪቈጻጸሩ ተሸይሞም ኣለዉ። ብዙሓት ክኢላታት ሰብ ሞያ ብወለንታ ጕልበቶም ይውፍዩ እኳ እንተ ዀኑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ህንጸት ዚካየደሉ ቦታ፡ ኣባላት እታ ዚህነጸላ ጉባኤ ንመብዛሕትኡ እቲ ዜድሊ ጕልበት የበርክቱ እዮም። መንፈስ የሆዋን ህዝቡ ብምሉእ ነፍሶም ዚገብርዎ ጻዕርታትን፡ ነዚ ዅሉ ኸም ዚከኣል ይገብሮ ኣሎ።—መዝሙር 127:1፣ ቈሎሴ 3:23።
ቦታታት ኣምልኾና፡ ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ ተባሂሉ ዚጽዋዕ ስለምንታይ እዩ፧
ኣብ ብዘላ ዓለም ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ ኪህነጽ እተኻእለ ብኸመይ እዩ፧


text:
ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ
ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዘሎ በዝሒ ተገልጋላይ እንትትርአ መዓልቲ ምጅማር ምኽፋል ግብሪ ዝኾነት ባሕቲ ሓምለ እዩ ዘዘኻኽር።ኣብታ ቤት ፅሕፈት ካብ መጠን ንዓቐብ በዝሒ ተገልጋላይ ኣሎ።ኣይተ ፍሰሃ እውን ኣብ ውሽጢ 10 ደቂቓ ክግልገሉ እናተገብኦምን ሰዓታት ስለ ዝተፀበዩ “ፅባሕ ዶ ኾን ይሓይሽ” እናበሉ እንቶ መንቶ ዝሓዙ ተገልጋላይ ነበሩ።ኣይተ ፍሰሃ ኣብርሃ¿ ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ብሕፅረት ግልጋሎት ከንፀርፅሩ ዝረኸብናዮም ነጋዳይ እዮም።እዞም ወገን ግልጋሎት ስኢኖም ካብ ዝመላለሱ ሳልሳይ መዓልቶም ገይሮም ነይሮም፡፡
እቶም ከፋሊ ግብሪ “ኣነ ግልጋሎት እናሰኣንኹ ክመላለስ እንተለኹ ንዓርሰይ ተረቢሐ ንዓዲ ክረብሕ ዝኽእል ሰሪሐ ከምፅኦ ዝነበርኩ ገንዘብ ይስእን ኣለኹ።ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት እታ ክፍለ ከተማ ኣየገልገሉንን ከይብል ድማ ክንዲ ዝከኣሎም ተደፊኦም ክሰርሑ ይዕዘብ ኣለኹ።ብስሩ እውን እቶም ሰራሕተኛታት ፀገም ቅንዕና ስለ ዘይብሎም ዝውቀሱ ኣይኮኑን።እቲ ዘሎ ፀገም ተገልገላይን መገልጋላይን ዘይምምጥጣን እዩ።ብምዃኑ መንግስቲ ነዚ ተረዲኡ ሓደ ፍታሕ ክገብረሉ ይግባእ” ክብሉ ትዕዝብቶም ይገልፁ።
እቲ ዝተገለፀ ፀገም ኣብ ኩለን ክፍለ ከተማታት፣ ዓበይቲ ከተማታትን ወርቅን ሰሊጥን ዘለወን ገፀር ወረዳታትን ብስፍሓት ዝረአ ፈተና ሰራሕተኛታት በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና እዩ።እዚ ብምዃኑ እውን እዩ ኣብ ዝሓለፈ ሕታም ጋዜጣና ምንቅስቓስ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ሓድነት እንትንድህስስ፣ እቲ ዘይምምጥጣን ስራሕን ሰራሕተኛታትን ዝምልከቶ ኣካል ነቲ ፀገም ንምፍታሕ ዝገብሮ ቅድመ ምድላውን ንዝምልከቶም ሓቲትና ንክንመፅእ ቃል ብምእታው ዝተፈላለና።ስለ ዝኾነ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ፣ ወናኒ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ኣመራርሓ ሓይሊ ሰብ እቲ በዓል መዚ ኣይተ ፍሊሞና ዳዊትን ዳይሬክተር ዳይሬክቶሬት መፅናዕቲ ቀረፃ መሓውርን ብርኪ ምዘና ስራሕን ቢሮ ስቪል ሰርቪስ ክልል ትግራይ ኣይተ ዘርኣይ ኣማረ ዝሃቡና ምላሽ ከም ዝስዕብ ኣዋዲድናዮ ኣለና።ፈለማ ብርኢቶ ኣይተ ፍሊሞና ዳዊት ክንጅምር።
መሓውር ሰራሕተኛታት በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ፈለማ እንትቕረፅ ነቲ ሽዑ ዝነበረ ቁጠባዊ ምንቅስቓስ ክልልና ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ ነይሩ።ብብርኪ በዓል መዚ ኣብ 2003 ዓ/ም ዝነበረ በዝሒ ሰራሕተኛ 696 ኮይኑ እዚ ድማ ነቲ ሽዑ ዝነበረ 50 ሽሕ ከፋሊ ግብሪ ንምድጋፍ ተባሂሉ እዩ ተቖፂሩ።ሕዚ እቲ መጠን ምንቅስቓስ ገንዘብ ክልልና ኣብ ልዕሊ ምትዕፅፃፉ እቲ በዝሒ ከፋሊ ግብሪ እውን ብኡ መጠን ብሓሙሽተ ዕፅፊ ብምውሳኽ ናብ 254 ሽሕ ዓብዩ ኣሎ።ኣብዚ ሐዚ እዋን ንሓደ ሒሳብ መዝገብ ንምምርማር ክሳብ ሸውዓተ መዓልቲ ዝውሰድ ኣብ ርእሲ ምዃኑ ነቲ ዝቐረበ መረዳእታ ክትጠምር፣ ዝርካቡ መረዳእታ መሸጣ ምስ መለለዪ ቁፅሪ ከፈልቲ ግብሪ ክተናብብ፣ ነጋዳይ ክትድግፍን ክትከታተልን ተወሳኺ ግዜ ዝበልዕ ብምዃኑ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ክልልና ብ1,205 ሰራሕተኛታት እዩ ዝተኣናገድ ዘሎ።እዚ ድማ ብጣዕሚ ከቢድ ኮይኑ ምህላው ኣይተፍሊሞና ይገልፁ።
ኣይተ ፍሊሞና፣ ስራሕን ሰራሕተኛን በዓል መዚ ልምዓት እቶት ብዘይምምጥጣኖም ሓደ ሰራሕተኛ ኣብ መዓልቲ ክሳብ ን200 ከፈልቲ ግብሪ ግልጋሎት ዝህበሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ።ብፍላይ ድማ ኣብ ምምሕዳር ከተማታት ሓደ ሰራሕተኛ 10 ሰራሕተኛታት ክሰርሕዎ ዝነበረ ስራሕ ዝተሸከመ እንትኾን ኣብ ገፀር ወረዳታት ድማ ሓደ ሰራሕተኛ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ክውግንዎ ዝግባእ ስራሕ እናዓመመ ይርከብ።እዚ ስለ ዝኾነ እውን ብስቪል ሰርቪስ ዝተነፀረ “ሓደ ሰራሕተኛ ሸሞንተ ሰዓት ክሰርሕ ይግባእ” ዝብል መትከል ሓሊፉ ክሳብ 14 ሰዓታት ንምስራሕ ዝግደደሉ ኩነታት ይርአ ኣሎ።
እዚ ከምዚ ዝበለ ዘጨናንቕ ስራሕ ክፍጠር ዝኸኣለ እውን እቶም ብብርኪ ፌደራል ዓርሶም ክኢሎም ዝተጣየሹ ተመላሲ ገንዘብ ዝከታተል፣ ኦዲት፣ ኣወሳስና፣ ዕዳ ክትትል፣ ሰማዒ ጥርዓን፣ ሓንፃፅን ተኸታታልን ትልሚ ዝብሉ ከይዲ ስራሕቲ ኣብ ክልልና ብኣወሳስና ትበሃል ጉጅለ ዝተጠመረ እዩ።እታ ጉጅለ ኣብ ርእሲ እዚ ዕለታዊ ግልጋሎት እውን ተወሳኺ ስራሕ ከም ዘለዋ ዝፍለጥ እዩ።ካብዚ ሓሊፉ ሓይሊ ሰብ ልምዓት እቶት ክልልና ምስ ካልኦት ክልላት እንትነፃፀር ሰፊሕ ኣፈላላይ ኣለዎ። ኣብ ክልልና ብሸውዓተ ወይ ሸሞንተ ሓይሊሰብ ዝስራሕ ኣብ ካልኦት ክልላት ብ20 ወይ 30 ሓይሊሰብ ከም ዝስራሕ እዮም ኣይተ ፊሊሞና ዝገልፁ።ከምዚ ዝበለ ብስራሕ ዝተፀመደ ሓይሊ ሰብ ስለ ዘሎ እውን እዩ ኣብ ሰዓታት ክግልገል ዝግበኦ ከፋሊ ግብሪ ክሳብ ሰለስተ መዓልቲ ንክመላለስ ዝግደድ ዘሎ፡፡
እቲ ምኽንያት ከምቲ ዝተገለፀ ስለ ዝኾነ ኣወዳድባ መሓውር ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ልክዕ ከምቲ ናይ ፌደራል እዩ ክኸውን ከምዝነበሮ ኣይተ ፊሊሞና የረድኡ።እቲ ንምታይ ኣብ ክልላት ዘሎ ሰራሕተኛ ልምዓት እቶት ኣብቲ ዓውደ ግንባር ተሰሊፉ እዩ ዝረባረብ ዘሎ።እዚ እውን ናይ ፌደራል 20 ምኢታዊ ሒሳብ መዛግብቲ ነጋዶ ኦዲት እንትገብሩ ናይ ክልልና 100 ምኢታዊ እዮም ኦዲት ዝገብሩ።እዚ ምሉእ ኦዲት ሕድሕድ ነጋዳይ ናብ ስርዓት ንግዲ ንክኣቱ ኣብ ርእሲ ምሕጋዙ መንግስቲ ክእክቦ ዝግባእ እቶት ንክረክብ እውን ዝገብር እዩ።ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ክልልና ምሉእ ኦዲት ስለዝገብሩ እውን እዩ ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ኦዲት ዘይኮኑ ልዕሊ 2000 ሒሳብ መዛግብቲ ከም ዘለዉ እናጠቐስና ዝመፃእና።እዚ ኣብ ዋና ግምባር ዝተሰለፈ ሰራሕተኛ ከምቲ እናተገለፀ ዝመፀ ብጣዕሚ ዘጨናንቅ ስራሕ ዝውግን ብምዃኑ ካብ 2003 ዓ/ም ክሳብ ሕዚ 37 ነጥቢ 8 ምኢታዊ ስራሕ ለቒቑ ዘሎ።እቲ ዝለቐቐ ሰራሕተኛ ንሕድሕዱ ቃለ መሕትት ዝተገበሮ ኮይኑ ካብቲ ዳህሳስ ዝተረኸበ ውፅኢት፣ “እቲ ቤት ዕዮ ብጣዕሚ እንፈትዎ ኮይንና ግን ድማ ልዕሊ 14 ሰዓታት እንሰርሓሉ እዋን ስለ ዘሎ ዕረፍቲ ናብ ዝህበና ቤት ዕዮ ደሊና መሃያ ቀኒስና ንኸድ ኣለና” ዝብል ምዃኑ እዮም ኣይተ ፍሊሞና ዘረድኡ፡፡
ይኹን እምበር ነቲ ከምዚ ዝበለ ፀገም ንምቅራፍ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ንቢሮ ስቪል ሰርቪ መዋቅር ንከመሓይሽ ብተደጋጋሚ ክሓትት ፀኒሑ እዩ።እታ ትወሃብ መልሲ “በዝሒ ሰራሕተኛ ክልልና ንጠቕላላ በዝሒ ህዝቢ እንትካፈል ሓደ ን56 ስለ ዝበፅሖ በጀትና ኣብ መሃያ ሰራሕተኛ ኣውዒልና ልምዓትና ኣይተዓናቕፍን” እትብል እያ።ኣብዚ ግን ቢሮ ሲቪል ሰርቪስ ዘይበርሀሉ ነጥቢ ኣሎ።መዋቅር ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት እንተዝመሓየሽ ንመሃያ ውሑድ ገንዘብ ኣውፂኻ ብሚልዮናት ዝግመት እቶት እዩ ክኣቱ ነይሩ።ሓደ ኣብነት ምልዓል ይከኣል።ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ዘሎ በዝሒ ሰራሕተኛ 80 ብምዃኑ ለይቲ ምስ ቀትሪ ሰሪሑ 307 ሚልዮን ብር እቶት ኣኪቡ ኣሎ።እዚ በዝሒ ሰራሕተኛ መዋቅር ተመዓራርዩ እንተዝመውሰኽ ግን ሓደ እቲ ልዕሊ 2000 ዝኾን ሒሳብ መዛግብቲ ኦዲት ኮይኑ እቲ ነጋዳይ ናይ ክልተ ሰለስተ ዓመት ግብሪ እንተይተደራረቦ በቢ እዋኑ ብምኽፋል ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ምተወገደ ነይሩ።እቲ ካልኣይ መንግስቲ ነቲ ዝእከብ እቶት ብእዋኑ ረኺቡ ልምዓቱ ከቀላጥፍ ነይሩ።ካብዚ ሓሊፉ ሓይሊ ሰብ እንተዝማለአሎም ነቶም ኣከብቲ ክራይ ዝኾኑ ነጋዶ እናተኸታተሉ ናብ ስርዓት ግብሪ ከእትዉ እውን ምሓገዞም ነይሩ።እዚ ስለዝኾነ ሓይሊ ሰብ እታ ክፍለ ከተማ እንተዝማላእ ክሳብ 500 ሚልዮን ብር እቶት ክእከብ ከም ትዝኽእል ኣይተ ፍሊሞና ግምቶም የቐምጡ፡፡
ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ፣ ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ክልልና ከምዚ ዝበለ ፈታኒ ስራሕ እናሰርሑ እናሃለዉ ከመይ ገይሮም መርኣያ ኣብያተ ዕዮ ክኾኑ ክኢሎም ዝብል ሕቶ ክለዓል ይኽእል።እቲ ምሽጢር መርኣያነቶም 98 ምኢታዊ ሰራሕተኛታት እቲ በዓል መዚ ኣባል ውድብ ብምዃኖም ብቅኒት ሰራዊት እናተመርሑ ትርፊ ሰዓቶም እንተይተፀባፀቡ ተወፍዮም ስለ ዝሰርሑ እዩ።
እቲ ካሊእ ፀገም ኣብያተ ዕዮ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ኣብ ካልኦት ኣብያተ ዕዮ ምክትል ሓላፊ እናተመደበ ኣብቲ ሞተር መሰረተ ልምዓትና ዝኾነ ቤት ዕዮ ግን ምክትል ሓላፊ ዘይብሉ ምዃኑ እዩ።እዚ ድማ ሓላፊ ኣብ ዘይብሉ እቶም መተሓባበርቲ ሞያዊ ድጋፍ ደው እናበሉ ፖለቲካዊ ስራሕቲ ክውግኑ ዝግደዱ ምዃኖም እዩ።ስለ ዝኾነ ውድብ ይኹን መንግስቲ ነዚ ክሓስብሉ ዝግባእ እዋናዊ ዛዕባ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ። ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ሓደ ነገር ኣሎ።ሰራሕተኛ ከይበዝሕ እናበልካ መፍትሒ ምዕፃው ልክዕ ኣይኮነን በሃላይ እዮም ኣይተ ፊሊሞና።ኣብዚ ዛዕባ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ወ/ሮ ምሕረት በየነ ዝገልፃኦ ሓሳብ ክነስዕብ።
እተን ዋና ዳይሬክተር “ሸሞንተ ሰዓት ዘየስርሕ መዋቅር ሰራሕተኛታት ዘለወን ከይዲ ስራሕቲ ኣፅኒዕኻ እቲ ስራሕ ክጣመር ብምግባር ኣብቶም መፍረይቲ ዝኾኑ ትካላት ድማ ሰራሕተኛ ምውሳኽ ይከኣል እዩ” ክብላ እቲ ክኾን ዘለዎ መፍትሒ የቐምጣ።
ቢሮ ሲቪል ሰርቪስ እውን እዚ እዩ ክገብር ዘለዎ ዝመስለና።ብመሰረቱ ምስቲ በዝሕን መጠንን ምንቅስቓስ ንግዲ እናተጠናኸረ ዝኸድ ምህላው ንሕድሕድ ስራሕ ሰራሕተኛ እናመደብካ ዘይኮነስ ቴክኖሎጂ እናተጠቐምካ ምውጋን ወሳኒ ክኾን ይኽእል።ኮይኑ ግን ቴክኖሎጂ እውን እንተኾነ ስራሕ የቀላጥፍን ፍትሓዊ ተመን ግብሪ ክህሉ ይሕግዝን እምበር በይኑ ነቲ ፀገም ዝቀርፎ ኣይኮነን።ሓደ ንቴክኖሎጂ ንምውናን ካፒታል ስለ ዝሓትት ነዚ እውን በጀት የድሊ።በጀት ድማ ካብ ኣታዊ እዩ ዝርከብ።ካብዚ ሓሊፉ ዋላ እቲ ቴክኖሎጂ እንተተወነነ ንዕኡ ዘንቀሳቕስ ሓይሊ ሰብ የድሊ።ስለ ዝኾነ ነዚ ተረዲእኻ ኣብ መሓውር ሓይሊ ሰብ ኣብያተ ዕዮ ልምዓት እቶት ዘሎ ፀገም ምፍታሕ የድሊ።ነዚ ዝተረድኦ መንግስቲ ክልልና እቲ ኣብ ከተማታት ዘሎ ፀገም ንምቕራፍ እቲ መሓውር ክስተኻኸል ፈቒዱ ኣሎ።ኮይኑ ግና እቲ መሓውር ኣፅዲቑ ተግባራዊ ዝገብር ቢሮ ሲቪል ሰርቪ ዘለዎ ምድላው እንታይ ከም ዝምስል ምድህሳስ ወሳኒ ይኸውን፡፡
ኣብዚ ዛዕባ ዳይሬክተር ዳይሬክቶሬት መፅናዕቲ ቀረፃ መሓውርን ብርኪ መዘና ስራሕን ቢሮ ስቪል ሰርቪስ ክልል ትግራይ ኣይተ ዘርኣይ ኣማረ ዝሃቡና መብርሂ ክነስዕብ።“ሕቶ ሓይሊ ሰብ ናይ ሓደ ቤት ዕዮ ጥራሕ ዘይኮነስ ናይ ብዙሓት ኣብያተ ዕዮ ሕቶ እዩ።ብምዃኑ መንግስቲ በቢ ግዚኡ ንዝለዓል ሕቶ ዕዮ ሓይሊ ሰብ ዘላቒ ፍታሕ ንምቕማጥ ካብ ወርሒ ለካቲት 2008ዓ/ም ጀሚሩ ኮሚቴ ብምጥያሽ ንሸሞንተ ወርሒ ዓሚቕ መፅናዕቲ ኣካይዱ ኣሎ።እቲ ፅንዓት በቢ ብርኩ ርኢቶታት እናተውሃበሉ ተጠቓሊሉ ናብ ካቢኔ ክልልና ቀሪቡ ኣሎ።እቲ ፅንዓት ከም ዘመላኽቶ ኣብ ገሊአን ኣብያተ ዕዮ ሓይሊ ሰብ በዚሑ ስራሕ እንትውሕድ ኣብ ገሊአን ድማ ብናይዚ ተፃራሪ ብኣንፃሩ ኮይኑ ዝተረኸበሉ ኩነታት ኣሎ።ስለዚ ድሕሪ ውሳነ ካቢኔ ገሊአን ከይዲ ስራሕቲ ሓይሊ ሰብ ዝሰፍሐለን፣ ገሊአን ዝፀበለን ገሊአን ድማ ተመሳሳልነት ስራሕ ዝሓዛ ዝጣመራሉ ኩነታት ክፍጠር ይኽእል እዩ።ስለዚ ኩሉ ፅንዓት ተወዲኡ ስለ ዘሎ እቲ ናይ በዓል መዚ ፀገም ሓይሊ ሰብ እውን ዝምልከቶ ኣካል እንተወሲንዎ ብቅልጡፍ ክንትግብሮ ኢና” ኢሎም።
እወ¿ መደባት ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ክትግበሩ ዝኽእሉ በጀታዊ ዓቕሚ ሒዝካ እዩ።በጀት ዝርከብ ድማ ልቓሕ ተማህሊልካ ጥራሕ ዘይኮነስ ውሽጣዊ ፀጋታትካ ፀንቂቕካ ብምጥቃም እዩ።ውሽጣዊ ፀጋታትና ፀንቂቕና ክንጥቀም እንኽእል ዝግባእ ሓይሊ ሰብ እንትንሕዝ እዩ።ስለ ዝኾነ ሰራሕተኛታት እቶት ደጋውን ውሽጣውን ግልጋሎት እናሃቡ ነቲ እንምነዮ ጉዕዞ ህዳሰ ዘቀላጥፍ እቶት ክእክቡ እንተኾይኖም ክስርሕዎ ትፅቢት ዝግበር ስራሕ ብምሉእ ዓቕሞም ዝሰርሕሉ መሓውራዊ ኣወዳድባ ክፍጠር ይግባእ። ኣብ እቶት ሓይሊሰብ ምምላእ ማለት ንብኽነት በጀት ዝዕድም ዘይኮነስ ተዓፃፃፊ እቶት ዘምፅእ ብምዃኑ ቁንጣር ከይተውፅእ ሕፍኒ ክሰኣን የብሉን ንብል ዘለና።ልዕሊ ኹሉ ግና ነቲ ሰኣን መገልገላይ ዝማርር ዘሎ ሕብረተሰብ ክሕሰበሉ ዝግባእ ይኸውን፡፡


text:
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ናብ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኢጣልያ፡ ኣንቶኒዮ ኣልፋኖ ብ25 ነሃሰ 2017 መልእኽቲ ልኢኹ። ሰዲህኤ ኣብ’ዚ ዝለኣኾ መልእኽቲ፡ በቲ ኣብ ልዕሊ መዕቆቢ ዘይብሎም ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስድተኛታት ዝተወስደ ካብቲ ግዚያዊ መዕቆቢኦም ናይ ምስጓግ ስጉምቲ ስንባደን ሓዘንን ከም ዝተሰመዖ ገሊጹ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ከኣ መንግስቲ ኢጣልያ ነዚ ጉዳይ ከም ሓደ ህጹጽ ተረኽቡ ብግቡእ ከጽነዖን ቆላሕታ ክገብረሉን ጸዊዑ።
እዚ መልእኽቲ ሰዲህኤ ስጉምቲ መንግስቲ ኢጣልያ፡ ካብ ምስ ካለኦት ሃገራት ኤውሮጳ ዘሎ ዝምድና ዝይዳ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢጣልያን ብዘሎ ታሪኻዊ ምትእስሳር ብዙሓት ኤርትራውያን በዚ ስጉምቲ ኣዝዮም ከም ዝሓዘኑ ኣመልኪቱ። እቲ መልእኽቲ ኣብ ርእስ’ቲ ዓለም ለኻዊ ሕጊ፡ ኢጣልያ ብሓፈሻ ብዛዕባ ኤርትራውያን ብፍላይ ድማ ብጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝያዳ ክትግደስ ሞራላዊ ግደታ ከም ዘለዋ ጠቒሱ።
ኣደታትን ህጻናትን ዝርከብዎም 800 ሰባት ካብቲ ኣብ ጥቓ መንገዲ ባቡር ዝርከብ ካብ 2013 ጀሚሩ ስደተኛታት ክዕቆብሉ ዝጸንሑ ህንጻ ከም ዝተሰጐጉ ጸብጻባት ሓቢሮም እዮም።


text:
^ንላዕሊ ይመለሱ/ሳ
ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳቡን ማሕበራዊ መሰረቱን ኣነጺሩ ዘይቃለስ ፖለቲካዊ ውድብ ካብ ዘድመዖ ዘፍርሶ ከም ዝዓቢ ተገሊጹ።
ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበኣሰን እናተሓላለኸን ናይ ዝመጽእ ዘሎ ፖለቲካውን ጸጥታውን ኩነታት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብቕረባ ዝከታተሉ ኣስማቶም ክግለጽ ዘይደለዩ ምሁራት ፖለቲካዊ ሳይንስ፡ ፖለቲካዊ ደሞክራሲ ማለት ንከመይነት ምሕደራ ህዝቢ ዝምልከት ጉዳይ’ዩ፡ ሕቶ ህዝቢ ክምልስ ተወዲቡ ዝቃለስ ውድብ ድማ፡ ናይ ግድን ንሱ ዝኽተሎ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብን ማሕበራዊ መሰረቱን ንፈታውን ጸላእን ብግልጺ ሓቢሩ ክቃለስ ይግባእ ክብሉ ሓቢሮም።
ናይ’ዚ ዝተጠቕሰ ክልተ ዞባታት ቀንዲ ጸገም፡ ናይ’ቶም ፖለቲካዊ ውድባት ስነ-ሓሳብን ማሕበራዊ ወገንነት ዘይንጹርነትን ምግልባጥን ምዃኑ፡ እቲ ካብ ጭቆና ነጻ ክወጽእ ዘለዎ ህዝቢ ቀልጢፉ መንነቶም ኣለልዩ ክጽንበሮም ከም ዝጽገም፡ እዚ ከም’ዚ ዓይነት ኣካይዳ ድማ ነቶም ገዛእቲ መንግስታት እፎይታ ዝህብ ግጉይ ኣገባብ ብምዃኑን ቀልጢፉ ክእረም ከም ዝግባእን መኺሮም።
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኮነ፡ ኣብ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ኣንጸር ዘቤታውያን መለኽቲ ስርዓታት ካብ ዝቃለሱ ዘለው ፖለቲካዊ ውድባት፡ ኣንጻር መላኺ ስርዓት ኢሳያስ ዝቃለሱ ዘለው ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ናይ ግድምና ብልጫ ኣለዎም ዝበሉ እቶም ምሁራት፡ ይኹን ግን መብዛሕቲኦም ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ካብ’ቲ ተራ ህዝቢ ዝዛረቦ ዘይፍለ፡ ስርዓት ኢሳያስ ጸላኢ ኩሉ’ዩ፡ ፈታዊ የብሉን። ህዝቢ ኤርትራ ሓደ ህዝቢ’ዩ ፍልልይ የብሉን። ስለዚ ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን ድሕነት ህዝብን ሃገርን ኣብ ዝብል ጭርሖ ዓሲልና ምልኪ ንምልጋስ ንቃልስ ብዝብል ጥራሕ ስለዝጉስጉሱ፡ እንታይ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ከም ዝኽተሉ ካብ’ቶም ማሕበራዊ ሓይልታት ናብ መን ከም ዝውግኑ ብሩህ ስለ ዘይኮነ፡ ንገዛእ ርእሶም ኣብ ዕንኪሊል ኣትዮም ንህዝቢ ኣንፈቱ ክጠፍኦ ይገብሩ ኣለው ክብሉ ትዕዝብቶም ገሊጾም።
ክልተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ከሰላ ሱዳን ተቐቲሎም
መንግስቲ ሱዳን ካብ ሃገሩ ብመንገዲ ሊቢያን ግብጽን ናብ ምድሪ ኤውሮጳ ንዝፈልሱ ስደተኛታት ንምቁጽጻርን፡ ኣብ ንግዲ ደቂ-ሰባት ዝተዋፈሩ ገበነኛታት ሃዲኑ ኣብ ቀይዲ ንምእታውን ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ብዝገበሮ ስምምዕ መሰረት፡ ኣባላት ጸጥታ እታ ሃገር ስደተኛታት ብጅሆ ሒዞም ምስ ዝነበሩ ነጋዶ ሰብ ኣብ ዝገበርዎ ናይ ተኹሲ ምልውዋጥ ክልተ ኤርትራውያን ከም ዝተቐትሉ ሓላፊ ፖሊሲ ከሰላ ንዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ብምጥቃስ ምንጭታት ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ ካብ ሱዳን ሓቢሮም።
ብመሰረት’ቲ ኣዛዚ ፖሊስ ዝሃቦ ወግዓዊ ሓበሬታ፡ እቲ ስርሒት ብ11 ጥቕምቲ 2017 ኤል ሳዋቒ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ከም ዝተፈጸመ፡ በቲ ስርሒት 20 ሰባት ብዘይ ዝኾነ ጸገም ካብ ኢድ እቶም ሸፋቱ ነጻ ከም ዝወጽኡ፡ ሓደ ካብ’ቶም ገበነኛታት ድማ ቆጺሉ ከም ዝተታሕዘን ኣረዲኦም።
ብዛዕባ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝዘተየ ዋዕላ ኣብ ብራስለስ ተቓኒዑ
ኣብ ድሕነት ስደተኛታት ዝግደሱ ኤርትራውያን፣ ኣህጉራውያን ማሕበራት፣ ከምኡ’ውን ሓለፍቲ ባይቶ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ካልኦት መሻርኽቲ ኣካላትን ዝተሳተፍዎ ዓውደ ዘተ ብ19 ን 20 ጥቅምቲ 2017 ኣብ ብራስለስ ከም ዝተኻየደ፡ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ዝገጥሞም ዘሎ ብደሆታት፡ ኣብ’ታ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ መሰረታዊ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላትን ዝምልከት ኣብ ዝቐረበ መጽናዕታዊ ጽሑፋት መሰረት ገይሮም ከም ዝተመያየጡን ተፈሊጡ።
ኣብ’ቲ ኣስታት 100 ዝኾኑ ተሳተፍቲ ከም ዝነበርዎ ዝተገልጸ ዓውደ ዘተ፡ ፍልይቲ ልእኽቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ወ/ሮ ሺላ ቪ ኪታሩት መጽናዕታዊ ጽሑፍ ካብ ዘቕረቡ ሓንቲ ከም ዝነበረት፡ ኣብ ጸብጻባ ኣብ ኤርትራ ልጓሙ ዝበተኸ መሰረታዊ ጥሕሰት መሰላት ይቕጽል ከም ዘሎ ብመርተዖ ኣደጊፋ ከም ዘቕረበትን ኣብ ንሓርነት ኔት ዝተዘርገሐ ዜናዊ ሓበሬታ ሓቢሩ።
መራሕቲ ኣመሪካ ዝነበሩ ጆርጅ ደብልዩ ቡሽን ባራክ ኣባማን
ፖለቲካ ኣመሪካ ናብ ሕማቕ ኣንፈት የምርሕ ከም ዘሎ ገሊጾም።
ጆርጅ ዳብልዩ ቡሽ፡ ኣብ’ዚ መድረኽ’ዚ ኣመሪካውያን መንእሰያት ንደሞክራሲ ዘለዎም ደገፍን ተሓላቕነትን ይደክም ኣሎ፡ ኣብ ክንዲ ንሓድነት ንምፍልላይ ዝጉስጉሱ ሓይልታት ይበዝሑ ኣለው፡ ሃገራዊ ስምዒት ብጸቢብ ዓሌታዊ ስምዒት ይሽርሸር ኣሎ፡ ስደትን ስደተኛታትን ንኣመሪካ ዘለዎ ትርጉም ግቡእ ተረደኦ የለን ክብሉ ኣብ ፖለቲካ ሃገሮም ዝሓደሮም ስኽፍታ ከም ዝገለጹ ማዕከን ዜና ቢቢሲ ጸብጺቡ።
ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ብወገኖም፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ቅልጽምካ ምርኣይ፣ ኣብ መንጎ ሰባት ጽልኢ ንምንጋስ ዝግበር ጎስጓሳት ብምንቃፍ፡ ኣመሪካውያን ነዚ ከምዚ ዝበለ ከፋፋሊ ፖለቲካዊ ርእይቶ ክኹንንዎ፡ ቅድሚ ሎሚ ኣብ ኣመሪካ ዝነበረ ዓሌታዊ ፍልልያት ዳግም ቦታ ክረክብ ዕድል ከምዘየለ፡ ፖለቲካዊ ምፍልላይን ፍርሕን ከምዘይቅበሉ ንዓለም ንጹር መልእኽቲ ከሕልፉ ከም ዝጸውዑ ገሊጹ።
መንግስቲ ዚምባብዌ ሰብ ዝሓንቁ ክኢላታት ንምቑጻር ወግዓዊ ምልክታ ኣውጺኡ።
መንግስቲ ዚምባብዌ ከቢድ ከበን ፈጺሞም ንዝበሎም ሰባት ብማዕነቕቲ ከም ዝቐትል፡ ስለዚ ከኣ፡ ኣብ ምሕናቕ ንሞት ዝተፈርዱ እሱራት ዘገልግሉ ሰራሕተኛታት ንምቁጻር ወግዓዊ ምልክታ ከም ዘውጸአን 50 ሰባት ድማ ክውዳደሩ ከም ዝተመዝገቡን ንጋዜጣ ደይሊ ኒውስ ብምጥቃስ ረዲዮ ኤረና ብ19 ጥቕምቲ 2017 ጸብጺባ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ፕረዚደን ሙጋበ ኣብ ዝገበሮ ናይ ካቢነ ሚኒስትራት ምትዕርራይ ካብ ዝልጣኑ ዝወረደ ሚኒተር ፍትሒ እታ ሃገር ዝነበረ ኤመርሶን ምናንጋዋ ነቲ ናይ ሞት ፍርዲ ብሰንጠቕ ይቃወሞ ከም ዝነበረ ዝገለጸት ኤረና፡ ብኣንጻሩ ጸሓፊት ሚኒስትሪ ፍትሒ ዝኾነት ቨርጂንያ ማብሃዝያ፡ ድሮ ንሞት ዝተፈርዱ 92 ሰባት ከም ዘለው፡ ብሰንኪ ስእነት ናይ ማሕነቕቲ ክኢላታት እቲ ፍርዲ ግብራዊ ከምዘይኮነ ምግላጻን ሓቢራ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 23-10-2017


text:
ተስፋይ ገብረዮሃንስ ኣብ ቀረባ እዋን ምስ ስዋሂሊ ኣዋሲቡ ዘሰናደኣ ደርፊ ኣብ ሞዛምቢክ ማቡቱ ኣብ ዝተኻየደ ኣህጉራዊ ምርኢት ሙዚቃ ቀሪባ ፅቡቕ ናእዳን ተቐባልነትን ረኺባ’ላ።
እቲ መድረኽ ‘ኡሞጃ’ ዝብል መፀውዒ ዝተዋሃቦ እዩ ነይሩ። ብስዋህሊ ኡሞጃ ማለት ሕብረት ማለት’ዩ። ነዚ መድረኽ ምርኢት ሙዚቃ ድማ መንግስቲ ኖርወይ እዩ ኣሰናዲእዎ።
ኣብቲ መድረኽ ኣብ ኣፍሪካ ስሙያት ደረፍቲ፣ ሳዕሳዕትን ሰርከስን ተሳቲፎም።
“ኣነ ኣብቲ መድረኽ ክሳተፍ ዝኻኣልኩ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪካ ዝፍለጥ ስዋህሊን ትግርኛን ዝሓዘ ደርፊ ምስ ሰራሕኹ ነቲ ደርፈይ ዝሰምዕዎን ዝፈተዉዎን ኣሰናዳእቲ እቲ ብመሰረት ዘቕረቡለይ ዕድመ እዩ።” ይብል ተስፋይ።
ተስፋይ ሰርከስ ነታ ሙዚቃ ምስ ሓደ ማቶና ዝተብሃለ ታንዛንያዊ መምህር ሙዚቃ ብምዃን ብሓባር ከምዝሰረሑዋ ይገልፅ።
ኣብታ ደርፊ ጭራ፣ ቫዮሊንን ዑድን ዝተባሃሉ መሳርሕታት ሙዚቃ ሓዊሱ ብካልኦት ዓይነታት ሙዚቃ ተቓሚማ እያ ተሰሪሓ።
“ደርፊ ትግርኛ ባህላዊ መሰረቱ ከይሳሓተ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኻት ቀሪቡ ተቐባልነት ክረክብን ክዓብን ንምግባር እዩ ሕልመይ” ይብል ከያኒ ተስፋይ።
ተስፋይ ገብረዮሃንስ ሓደ ካብቶም ኣብ ትግራይ ባህልን ኪነትን ትግራይ ንምዕባይ ዝፅዕሩ ዘለዉ ከየንቲ ምዃኑ ይፍለጥ።


text:
Top
Book Reviews/ገምጋም መጽሓፍ(ኣሕተምቲ ሕድሪ)
ተመስጦይ ብዛዕባ መጽሓፍ ስነ-ጽሑፍ ኣመዓባብላኡን ተራኡ ኣብ ሰውራን
ኣማናቱላህ ዓብዱራሕማን
ብዙሕ እዋን፡ ነቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዝጸሓፍ (ወይ ዝትርጐም) ዘሎ መጻሕፍቲ ምስ ኣንበብኩ ወይ ከንብብ ኣብ ዝፍትነሉ ዕግበት ይስእነሉ’ሞ ስለምንታይ ከምዚ ዓይነት መጻሕፍቲ ይጻሓፍ፡ ነዚ ሕብረተሰብ’ከ ብኸመይ’ዩ ዘገድሶ ኢለ እሓስብ ።
መብዛሕትኦም ዝጸሓፉ ይዂኑ ተተርጒሞም ዝቐርቡ መጻሕፍቲ፡ ካብ ክውንነታዊ ዓለም ዝራሓቑን ኣብ ፈንጠዝያዊ ዓለም ጸምበለል ኣቢሎም ዘሀውትቱኻን ኰይኖም እረኽቦም፣ ገዛእ-ርእስኻ ኣብቲ መጻሕፍቲ ዘይትረኽበሉ ይዀነኒ። ሓደ-ሓደ እዋን ከኣ ‘እዚ’ስ ብሓቂ ስነ-ጽሑፍ ድዩ ክበሃል’፡ ኢለ እሓስብ። ምንጪ ናይ ዘይዕጋበተይ ዳህሲሰ ክፈልጥ ኣብ ዝጽዕረሉ ድማ ምላሽ እስእን።
ኣብዛ ሕጂ ዳግማይ ተሓቲማ ንኸነምርቓ ተጋቢእናላ ዘለና መጽሓፍ ግና መልሲ ናይ ከልዕሎም ዝጸናሕኩ ሕቶታት ዝረኸብኩ ይመስለኒ። እዛ መጽሓፍ እዚኣ ዝፈጠረትለይ ተመስጦን ዝቐሰምክዎ ምህሮን ድማ ንጥቕሚ ኩልና ንኸገልግል ከካፍለኩም።
ስነ-ጽሑፍ፡ ብኹሉ ኣጠማምታኡ ሰውራዊ ክኸውን እዩ ዝግባእ ኢለ ዝሓስበሉ እዋን ኣሎ። ኣብ ውሽጢ ኩሉ ናይ ዓለም ሕብረተሰብ፡ ሰውራ ዘየድልዮ ግዜያት ኣሎ ኢለ ኣይሓስብን። ካብዚ ኣተሓሳስባ’ዚ ብምብጋስ ከኣ ነቲ ሰውራዊ ፍላስፋ ዝዀነ ካርል ማርክስ፡ ብዛዕባ ስነ-ጽሑፍ እንታይ ከም ዝብል ክውከስ ፈቲነ። ጽሑፋት ብዓይኒ ማርክሳዊ ኣተሓሳስባ ክርኢ ኣብ ዝፈተንኩሉ ኸኣ፡ ነዚ ንስነ-ጽሑፋትና ሓሊኹ ሒዝዎ ዘሎ መንቀራቕሮ ከላቕቕ ዝኽእል ሓሳባት፡ ኣብዛ ሕጂ ድሕሪ 34 ዓመታት ዳግማይ ተሓቲማ ትምረቕ ዘላ መጽሓፍ፡ “ስነ-ጽሑፍ፡ ኣመዓባብላኡን ተራኡ ኣብ ሰውራን” ብኸምዚ ኣገባብ ተጻሕፉ ረኺበዮ “ናይ ወዲ ሰብ ስነ-ጥበባዊ ክእለትን ንዓለም ብ ስነጽባቐኣዊ መንገዲ ጠሚቱ ንጽባቐኣ ተረድኡ ፡ ኣብ ስነ-ጥበባዊ ስራሓት ናይ ምቕራብ ብቕዓትን ውጽኢት ናይ ነዊሕ ምዕባለ ሕብረተሰብን ፍረ ዕዮ ወዲ ሰብን እዩ” ካብዚ ጥቅሲ ከምቲ ንብዙሓት ዝመስሎም ስነ-ጥበብ ምልከት ዘብለጭልጩ ቃላትን ሓረጋትን ዘይኮነስ ፡ ወድዓዊ ኣፍልጦ ናይ እንነብሮ ኲነታትን ፡ ኣብ ናብራ ንዘጋጥሙና ብድሆታትን ብዝተራቐቐ መንገድ መፍትሕ ዘናዲ ምካኑ ክርዳእ ክእለ ።
ኣብዛ መጽሓፍ እዚኣ፡ ነቲ ብማርክሳዊ ስነ-ሓሳብ ተጸልዩ፡ ድሒሩ ኣብ ምጅማር 20 ክፍለ-ዘመን ዝመጸ ማሕበራዊ ክውንነት (Social Realism) ከም ሓደ ንሰውራ ክመርሕ ዝኽእል ኣተሓሳስባ ስነ-ጽሑፍ ተጠቒሱ ኣሎ። ማሕበራዊ ክውንነት መልሰ-ተግባር ናይቲ ብሮምንቲካውያን ጸሓፍቲ ዝምዕብል ዝነበረ ሓሳባውነትን ዝተጋነነ ትምክሕታዊ ኣንነትን ንምቅዋም ዝመጸ እዩ። እዚ ድማ፡ ብሰንኪ ኢንዱስትርያዊ ሰውራ ኣብ ማሕበረ-ቍጠባዊ ኲነታት ዝመጸ ለውጢ፡ ሓድሽ ማሕበራዊ ንቕሓት ስለ ዝተፈጥረ። እቶም ማሕበረ-ክውንነታውያን ነቲ “ዘብለጭልጭ ስነ-ጥበብ” (ንዓይኒን ስምዒትን ዝገዝእ ቅዲ ኣጸሓሕፋ) ክገጥምዎ ኣንቀዱ። ንሳቶም፡ ተደናገጽቲ ናይ ሰራሕተኛታትን ድኻታትን ኰኑ። እቲ ዝረኣዩዎ፡ ኣብ ግዜኡን ካብ ስምዒት ውጽእ ኢሎም ክምዝግብዎን ተራእዩ። እዚ ዓይነት ስነ-ጽሑፍ ንህያዎት ሰባትን ማሕበራዊ ኲነታቶምን ብወድዓዊ መንገድ ናብ ገጸ-ባህርያት ብምቕያር ኣብ ክውንነት ዝተምርኰሰ ልቢ-ወለዳዊ ፍርያት ዘበርክት’ዩ።
ኣቐዲመ ከም ዝጠቐስክዎ፡ እዚ ኣብዚ ግዜ’ዚ ዝጻሓፍን ዝትርጐምን ዘሎ ውጽኢት ስነ-ጽሑፍ ጣዕሚ ዝስእነሉ፡ እቲ ጽሑፋት ንዂነታትና ዘይውክልን ንዝገጥሙና ብድሆታት ኣብ ምስዓር ዘይሕግዝን፡ በንጻሩ’ኳ ደኣ ፋንጣዝያ ዝበዝሖን ዘሀውትት ኣተሓሳስባ ዝመልኦን ኰይኑ ስለ ዝረኽቦ እዩ። ካብዚ ቀደም ተጻሒፉ ሎሚ ነመርቖ ዘሎና መጽሓፍ ብዝለዓለ ዝተመሃርክዎ ወይ’ውን ዝመሰጠኒ እንተ’ልዩ እቲ ብኣተሓሳስባ ማሕበራዊ ክውንነት ተጸልዩ ዝተጻሕፈ ጽሑፋት ንሓቀኛ ናይ ህይወት ጸገማትን ንደቂ-ሰብ ህይወቶም ኣብ ምምራሕ ዘጋጥምዎም ብድሆታት፡ ተመሳሳሊ ናብራ ዝነብሩ፡ ተመሳሳል ሽግራት ዘለዎም፡ ንሽግራቶም ካብ ሓቀኛ ክውንነት ከይተኣልዩ ፍታሕ ክረኽብሉ ዝጽዕሩ፡ ከምኡ’ውን ንመዝመዝቲ፡ መታለልቲ፡ ብራሃጽ ሰብ ክነብሩ ዝጽዕሩ ዓመጽቲ፡ ዘቃልዕ ስነ-ጽሑፍ ንዓና’ውን ከስርሓና ዝኽእል ኰይኑ ረኺበዮ። ሕጂ’ውን እንተዀነ፡ ከምቲ ኣብ ሜዳ ሓደ ወለዶ ጸሓፍቲ ኣብ ምፍራይ ብተግባር ዝተራእየ፡ በዚ ኣተሓሳስባ’ዚ ተጸልዩ ዝተጻሕፈ መጻሕፍቲ ብምትርጓምን ብተመሳሳሊ መንገዲ በዚ ቕዲ ጽሕፈት’ዚ ተጸልዮም ን ህልው ኲነታትና ብወድዓዊ መንገዲ ፍታሕ ከናድይሉ፡ ንቕድሚት ክደፍእዎ ዝኽእሉ ጸሓፍቲ ፈርዮም ክርኢ ሃረርታ ኣለኒ።
ሓደ እዋን ለኒን ብዛዕባ ስነ-ጥበብ ኣብ ዝተዛረበሉ ከምዚ ኢሉ ነይሩ፡ “Art must combine the feelings, thoughts and will of the masses, and uplift them” “ስነ-ጥበብ ንናይ ሓፋሽ ስምዕታትን ሓሳባትን ድሌታትን ብምጥናፍ ናብ ክብ ዝበለ ደረጃ ከደይቦም ኣለዎ”፡ ሓቀኛ ኲነታት ሓፋሽ ዘይንጸባረቐሉ ስነ-ጽሑፍ/ስነ-ጥበብ ነቲ ሓፋሽ ቀረባኡ ብዘይ ምዃኑ፡ ካብ ኣትይዎ ዘሎ ታኼላ ከላቕቖ’ውን ስለ ዘይክእል ካብ ምብኻን ግዜ ሓሊፉ ዝምልኣሉ የብሉን። ከምኡ ብምዃኑ እዩ ድማ ንኲነታትና ብዝግባእ ዘንጸባርቕ ውጽኢት ስነ-ጥበብ ኣብ እንረኽበሉ እንምሰጥን ኣቓልቦና ዝሳሓብን። እዞም ናይ ብሓቂ ናይ ግዜ መልሲ ዘለዎም ናይ ስነ-ጥበብ ውጽኢት ድማ ንኲነታት ሓፋሽ ክምልሱ ስለ ዝኸኣሉ እዮም ህያውያን ኰይኖም እንረኽቦም። ነዚ መረዳእታ’ዚ ሒዛ ስለ ዝተጻሕፈት እያ ‘መስለኒ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣብ ተጋደልቲ ሰፊሕ ተቐባልነትን ጽልዋን ዝፈጠረት።
ከምቲ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ተሓቲማ ኣብ ሰውራ ልዑል ኣበርክቶ ገይራ ሓያላት ጸሓፍትን ስነ-ጥበባውያንን ዘፍረየት፡ ሕጂ’ውን ዳግማይ ተሓቲማ ኣብ ትቐርበሉ ዘላ እዋን፡ ከምቲ ደራስን ተመራማር ታርክን ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ኣብ መእተዊ እዛ መጽሓፍ ጠቅስዎ ዘሎ ዝግባእ ክትዓት ምስ ተኻየደላ ፡ ንስነ-ጽሑፍና ካብቲ ኣትይዎ ዘሎ ሓሸውየ ኣላቒቓ ናብ ሓደ ብሓሳባት ዝተማእከለ፡ ንዝህልውና ብድሆታት ክንፈትሓሉ፣ ንዕድላትና ከነለልዮም፣ ተስፋ ዝህበና፣ ናብ መጻኢ ከነማዕዱ ዝሕግዝ፡ ኲርናዕ ርእየትና ከነስፍሕ ዘኽእለና ኣተሓሳስባ ንኸነማዕብል፡ . . . እዛ መጽሓፍ’ዚኣ ሓጋዚት ስለ ዝዀነት ኩሉ ዜጋ፡ ብፍላይ ከኣ እቶም ኣብ ስነ-ጽሑፍ እንግደስ ብዝግባእ ኣንቢብና ኣብ ናይ ክትዕ መኣዲታትና ክንግልገለላን ንስነ-ጽሑፍ ዓድና ድማ ናብ ብርኽ ዝበለ ባይታ ከነደይቦን በዚ ኣጋጣሚ እምሕጸን። እዛ መጽሓፍ፡ ሕጂ’ውን እንተ ዀነ ንዘለናዮ ኲነታት ስነ-ጽሑፍ ኣበሪኻ ካብ ዘለናዮ ኲነታት ከገላግለና ዝኽእል ቅዲ ስነ-ጽሑፍ ብዝግባእ ኣለሊና ክንመርጽን ከነማዕብልን ስለ እትሕግዝ፡ ትሕዝቶኣ ዝግባእ ግንዛበ ተዋሂቡዎ ዘድሊ ክትዓት ምስ ተካየደላ፡ንዘለናዮ ኩነታት ኣብ ግምት የእትያ ተማሓይሻ ክትቀርብ ስነ-ጽሑፍና ድማ ካብ ዘለዎ ደረጃ ተላቒቑ ክርኢ ባህገይ ልዑል እዩ።


text:
ኣብዚ ዘለናዮ እዋን ናይ ቴክኖሎጂ ዘመን ፡ ዓለም ብመራኸቢ ቴክኖሎጂታት ኣቢሉ ናብ ሓንቲ ንእሸተ ቁሸት ኣብ ዝተቐየረትሉ ገለ ካብቶም ብጽሑፍ፣ ብድምጽን ቪዲዮን ንምርኻብ ዘገልግሉ ቴክኖሎጂታት ጎግል ቮይስ፣ ስካይፕ፣መሰንጀር ወዘተ ዝኣመሰሉ መራኸቢታት እዮም።
እዞም ኣገልግሎታት እዚኦም ካብቶም ስሩዓት ናይ ስልኪ ኣገልግሎታት/ተንቀሳቓስን ዘይተንቀሳቐስን/ ብኽፍሊት ብተዓጻጻፊ ኣዚዮም ዝተሓቱ ብውጽኢቶም ድማ ኣብ ሓደ ግዜ ንብዙሓት ዘራኽቡ ኣድማዕቲ እዮም ይብሉ እቶም ክኢላታት።
ብዛዕባ’ዚ ብድምጽን ብቪዲዮን ንምርኻብ ዘገልግሉ ቴክኖሎጂታት መብርሂ ክህቡና ኣቶ ጌታቸው ገብረጻዲቕ ኣብ ክፍለግዝኣት ቬርጂኒያ ቤተል ኣብ ዝተባህለ ናይ ቴክኖሎጂ ኩባንያ መሃንዲስ ሶፍትዌር፣ኣቶ ሰመረ ታእዛዝ ኣብ ኖርዝ ካርላይና ሜታ ኣብ ዝተባህለ ኩባኒያ መሃንስዲ ሶፍትዌር እዮም።
ምስዞም ክሊላታት ዝተኻየደ ቀዳማይ ክፋል ቃለ-መጠይቕ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ብገብረንጉስ መስመር
ተማሳሲልካ ምንባር ይሓይሽ። ምምስሳል ማለት እንታይ ማለት’ዩ? ስለምንታይ’ከ ትመሳሰል? ምስ መን’ከ ትመሳሰል? ብዛዕባ እንታይ’ከ ትመሳሰል? ኣነ’ኸ ስለምንታይ ነዚ ኣርእስቲ’ዚ መሪጸ? ነዘን ሕቶታት እዜን ብዓቕመይ ክምልሰን ክፍትን’የ። ምምስሳል ክልተ መልክዕ ወይ ትርጉም ዘለዎ ቃል’ዩ። እቲ ሓደ ኣወንታዊ ክኸውን ከሎ፣ በቲ ካልእ ከኣ ኣሉታዊ ትርጉም ይህልዎ። እቲ መዘና ዘይብሉ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከም መዝገበ ቃላት ተጠቒምና ነዛ ሓንቲ ቃል ግን ክልተ ትርጉም ዘለዋ እስከ ንክልቲኡ ተርጉማታ ንፈትሾ።
ኣወንታዊ ትርጉማ፤ ኣብ ጊዜ ገድሊ መነባብሮ ተጋዳልይ ብብዙሕ መንገዲ ዝተኸበን ዝተጸልወን ምንባሩ ኩሊና፣ ብፍላይ ከኣ እቲ ብረት ዓጢቑ ዝጋደል ዝነበረ ተጋዳላይ/ተጋዳሊት ኣዔርዮም ይፈልጥዎ። ካብ ገጠር ይኹን ካብ ከተማ፣ ካብ ሩኹባት በተሰብ ይኹን ካብ ስኡናት፤ ካብ ከበሳ ይኹን ቆላ፤ ካብ ወጻኢ ይኹን ካብ ውሽጢ፣ ተባዕታይ ይኹን ኣንስታይ፤ ጓሳ ይኹን ተማሃራይ፤ ሸቃላይ ይኹን ሓረስታይ። ወዘተ… ብሙሉኡ ናብ ሓንቲ መኣዲ፣ መኣዲ ቃልሲ (ገድሊ)ተሰሊፉ። እቲ ቋንቋ ጉራማይለ’ዩ ሓደ ዝተዛረቡ እቲ ካልእ ንምስምዑ ዘጸግሞ። ምኽንያቱ ካብ ዝተፈላለየ ብሄርን ቋንቋን ዝተኣኻኸቡ ስለ ዝነበሩ። ኣብዚ እቲ ምምስሳል ዝብል ቃል ኣወንታዊ ትርጉሙ መታን ክጻወት ኩሉ ተሰላፋይ ነንሕድሕዱ ክመሳሰል ግድነታዊ ነበረ። ሸቃላይ ንሓረስታይ ፤ ተማሃራይ ንጓሳ፡ ባዓል ከተም ንባዓል ገጠር ወዘተ… ንክመሳሰል ካልእ ኣማራጺ ዘይነበሮ ቅኑዕ መስርሕ ቃልሲ’ዩ ነይሩ። ኮምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ተጋዳላይ ዱልዱል ነብሰ ተኣማንነትን ሓቀኛ ብጻይነትን ከጥሪ ኪኢሉ። ስለምንታይ ነንሕድሕዱ ስለ ዝተማሳሰለ። ብኻልእ ኣወንታዊ ሸነኽ ከኣ፣ ተጋዳላይ ኣብ ዓውደ ኲናት ጸላኢኡ ኣበይ ከምዘሎ መታን ከይፈልጦ ምስቲ ዘለዎ ቦታ ክመሳሰል ክበላሓት ነይሩዎ። ኣብ ልሙዕ ዝኾነ ቦታታት ኣቕጽልትን ሳዕርን ተሸፊኑ ነቲ ቦታ ክመስል፣ ኣብ መላጣትን ገያጻት ኮሮቢትን ኣኻውሕን ከኣ ንዕኦም መታን ክመስል፤ ነታ ብለይቲ ከም ነጸላ፣ እንተተወግኤ ከም መጀነኒ (ፋቻ)፣ እንተተሰውኤ ከኣ መግነዚኡ ዝጥቀመላ ኣንሶላኡ (ነጸልኡ) ብተፋላለየ ብልሓትን መልክዓትን ሕብራ እናቐያየረ ከም እትውቕብ ምስቲ ዘለዎ ባይታ ከም እትመስልን ገሩ የማሳስላ ኔሩ። እዚ ጥራሕ ኣይኮነ።
ተጋዳላይ ነቲ ቕድሚ ናብ ሜዳ ምስላፉ (ካብይ ተሰሊፉ ብዘየገድስ) ዝነበሮ ባህርያት ምስቲ ናይ በረኻ ባህርያት ከመሳስሎ ስለ ዝነበሮ፡ ምስኩሎም እቶም ብድሆታት ተማሳሲሉ’ዩ ሓሊፉዎ።
ምስ ቁሪ፡ ሃሩር፡ ጥሜት፡ ጽምኢ፣ ድኻም ፡ዕርቃን፣ ሕማምን፣ ኩሎም ለመምትን እንስሳታት በረኻን እንተዘይማሳሰል እቲ ሰውራ’ውን ኣይምተዓወተን። ካልእውን ሰውራ ኤርትራ ምስ ገዛኣቲ ስለ ዘይተማሳሰለ፡ ኣብ ዕላማ ረጊጺ፡ ሓፋሽ ኣብ ጎኑ ኣሰሊፉ፡ ማዕርነት ተጋዳላይ ኣረጋጊጹ፡ ሽግርን መከራን ሓላፋይ ምኳኑ ገሊጹ ስለ ዝመከተ ነቲ ንነዊሕ ግዜ ነጻነት ተሓሪሙዎ ዝነበረ ህዝቢ ኤርትራ ጉልባብ መግእትነት ቀንጢጡ፡ ብርሃን ነጻነት ዘጨበጠ።
ስለዚ እዚ በቲ ቁኑዕ ትርጉሙን ኣብ ጊዜ ሰውራ ዝተሰርሓሉን ንዓወት ዘብጽሔ ክኸውን እንከሎ፣ እቲ ካልኣይ ትርጉሙ ንመልከት። ኣሉታዊ ትርጉሙ፤ ዋላኳ ቀዳሞት ኣቦታትና ተማሳሲልኩም ንበሩ ዝብል ቃል እጥቀሙ እንተነበሩ፡ ብማሕበራዊ ናብራ ኣጠቓቕማ ድኣምበር ብፖሎቲካዊ ኣባሃህላ ልሙድ ከምዘይነበረ ክንፈልጥ ንኽእል። ንእብነት ሓንቲ ጓል ተመርዕያ ናብ እንዳ ሓሙኣ ቅድሚ ምኻዳ ብወለዳ ዝወሓባ ማዕዳ ምስ እዳ ሓሙኣ ብፍላይ ከኣ ምስ ሓማታ ተማሳሲላ ንኽትነብር እዩ ዝንገራ። ብልክዕ ተርጉሙ እንተተመልኪትናዮ ዝበሉኺ ኮንኪ ኪድ ማለት’ዩ።
እብዚ ሕጂ ግዜ ግን ‘’ተማሳሲልና ምንባር ይሕሸና’’ ዝብል ኣበሃህላ ብወገነይ ቕድሚ ኲናት ምጅማሩ ኢድካ ምሃብ ኮይኑ ይስማኦኣኒ። ገለ ሰባት (ኤርትራውያን) መንግስትና ስቕ ኢሉዩ ስለምንታይ ምስ ኣመሪካ ተመሳሲሉ ዘየንብረና ዝብሉ ገና ማራኺ ከይማረከ ከሎ ናዓ እነኩ ተማሪኸ ዝብል ድምጺ ዘስምዕ ዘረባ ክዛረቡ ትሰምዕ። ተመሳሲልካ ምንባር ዝከኣል ነይሩ እንተዝኸውን ካብ ምስ ኣመሪካ መሰል ደቂ ሰባት ዝገፍፍ መንግስት ምስ ካልኦት ሃገራት ምሓሸ። ምስ መንግስቲ ኣመሪካ ተመሳሲልካ ምንባር ማለት ባርነት ምምራጽ ማለት ምኳኑ ክንግንዘብ ይግባእ።
ካብኡ ሓሊፎም’ውን መንግስትና ኣመሪካ ዝብልዎ ኣይሰምዕን’ዩ ዝብል ብሂላት’ውን ይዝረብ።
መንግስትና ኣመሪካ ዝብልዎ ኣይኮነን ዘይንሰምዕ። ኣመሪካ’ዩ መንግስትናን ህዝብናን ዝብሎ ዘይሰምዕ። ኣመሪካ ዝበለን ዝሰምዓ ዝነበራን ዘለዋን መንግስታ ህዝበን ነንሕድሕዱ ይቀዛዘፍ ኣሎ። ዓቢ ኣብነት መንግስቲ ግብጺ ኣብ ጊዜ ሙባረኽ ዝተጠንሰ ህውከት ሕጂ ኣብ ዘኣቶ ጋሃነብ እሳት ተሸሚማ ትርከብ። ዒራቕ ድሕሪ ሰዳም ሑሴን፤ ሊብያ ድሕሪ ሞዓመር ገዳዛፊ፡ ኣፍጋኒስታን፤ ኢድ CIA ኣብ ናይጀሪኣ፤ ከንያ፤ ኢትዮጵያ፤ ጉዳይ እስራኤልን ፍሊስጥየምን፤ ኩነታት ክልተ ኮርያ፤ ጉዳይ ሶርያ፤ ኩነታት የመን…ወዘተ። ሎሚ ንኣመሪካ ብዘለዋ ጸብለልትነት ተዳሂሉ ወይ ተማሪኹ ወይ’ውን ተታሊሉ ዘይውጻእ ዓቐበት ኮይኑ ዝስምዖ ኤርትራዊ፡ ነቲ ትማሊ ምእንቲ ነጻነትን ድሒሩ ልእላውነት ሃገር ከውሕስ ዝተሰውኤ/ት ሰማኣታትና በጃውነቶም ምኽሃድ’ዩ። ህዝቢ ኤርትራ ቃልሲ ካብ ዝጀመረሉ ዘመን ኣትሒዝና እንተተመልኪትናን ታሪኽ ሃገርናን ህዝብናን ዘጋጥም ዝነበረ ተጻብኦታን እንተንቢብና፣ እታ ቀንዲ ዓማጺትና ጓዕጻጺትና ዝነበረት ሃገር ( መንግስቲ ) ኣመሪካ ምዃና ክንርዳእ ንኽእል። እዚ ማለት ግን ምስ መንግስቲ ኣመሪካ ጽቡቕ ዝምድና ኣይሃልወና ማለት ኣይኮነን። ዝምድናና ኣብ ናይ ሓባር ጥቕሚ ዝተሞርኮሰ ድኣምበር ዓማጺን ዘይፍትሓውን ክኸውን መትከልናን ዓላማናን ኣይድግፎን። መርገጽ መራሕቲ ኣመሪካ ኣብ ሊዕሊ ሃገርናን መንግስትናን ንጹር’ዩ። መጽናዕቲ ወይ መወከሲ ዘየድልዮ ኣይኮነን። ንጥፍኣትና ዝዓለመ ምኳኑ እንትረፍስ ኤርትራዊ ሙሉእ ህዝቢ ዓለም ዝፈልጦ’ዩ። ኦባማ ዓው ኢሊ ዝተዛረበሉን ዝምድረሉ ዘሎን ምዃኒ ንማን ፍጡር ክዉል እይኮነን።
መንእሰያትና ተጓሕጉሖም ክወጹን ምክልኻል ሓይልና ከዳኽምን ከም ቀዳማይ ዕማም ተታሓሒዝዎ ኣሎ። ሓደ ብጣዕሚ ዘገርምን ዘሕዝንን ገለ ሰባት ኣብ ሜዳ ኤርትራ ተጋደልቲ ዝነበሩ፣ ኣመሪካ ቀዳመይቲ ጸላኢት ህዝቢ ኤርትራ ምኳና ዝምህሩን ዝኣምኑን ዝነበሩ፣ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ኩነታት እምነቶም ክቕዩሩ እዮም ኢልካ ዘይትሓስቦም ሰባት፤ ሎሚ ንመንግስቲ ኣመሪካ ከም ደላይ ሰላም ፍትሒ ለጋስን ኣሚኖም ዕድመ ንኣመሪካ እንዳበሎ ክመጻደቑ ትርኢ። ብወገን ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ዕድመን ጥዕናን ሰላምን ቕሳነት ንኹሉ ህዝቢ ዓለም ንምነ። እንተ እዞም ተመጻደቕቲ ግን ዕድመ ኤርትራ ብዕድሚኦም ስለ ዝጥምትዎ ጥራሕ ንዕኦም ኣይኽፋኣዮም እምበር ዝመጽእ ትውልድስ ኣይእታዮምን ገረም ስለ ዝቖጽሩዎ ብዛዕብኡን ቀጻልነት ሃገርን ዉሉዳን ካብ ኣእሙሮኦም ወጊዶሞ’ዮም። ኣብ ኤርትራ ሽግር ኣሎ እናተባህለ ይዝረብ’ዩ። ብሓቂ ከ ሽግር ኣሎ። ግን እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሽግር፡ በቶም ምስ ኣመሪካ ተማሳሲሎም ክነብሩ ዝደልዩ፤ ሃገሮም ኪሒዶም ሽግር ኣሎ እናበሉ ዘማርሩ ዝተፈጠረ ሽግር’ዩ።
ሃገር ኪሕድካ፡ ውዕሎ ጀጋኑ ረሲዕካ፡ ስድራ ሰማእታት፡ ዘንጊዕካ፡ ምስቶም ትማሊ ደም ስድራኻን ህዝብኻን ከም ደም ከልቢ ዘፍሰስዎ ተጸጊዕካ፡ ምስ መወልቶም ተማሳሲልካ ክትነብር ምሕሳብ ካብ መርገም ሓሊፉ ካልእ ክኸውን ኣይክእልን። ሎሚ ክድምና ባዕዳውያን ዝመርጽ ኤርትራዊ ዓገብ ትጋገ ኣሎኻ ትብሎ፤ ኣይፋለይን ጽቡቕ ኣሎኩ እንተበለካ ግን ሽፋ ይግበረልካ ኢልካ ኣፋንዎ።
ግዜ ባዕሉ ከጣዕሶ ምዃኑ ግን ኣምተሉ። ኣብ መደምደምታ ክብሎ ዝደሊ፡ ሳላ ተፈጥሮ ሃገርና ንእሽቶ፣ ህዝብና ውሑድ። ንሕና ግን ኣብ ምዕባይን ምንኣስን ወይ ኣብ ምውሓድን ምብዛሕን ኣይኮነን እምነትና። እምነትና ኣብ ሓድነትና፡ ኣብ ምትሕልላይና፡ ኣብ ፍቕርና፡ ኣብ ክብርታትና፡ ኣብ ሃይማኖታትና ኣብ ባህልና፣ ብዓብኡ ከኣ ኣብ ሃገርና’ዩ። ብዝሕን ግዝፍን ናይ ዓወት ወሳኒ ከምዘይኮነ ኣብ ብረታዊ ቃልስና ተመስኪሩ’ዩ።
ግደ የቡሉን ኣይበሃልን ግን ወሳኒ ኣይኮነን። እዚ ማለተይ እቲ ዋሕዲ ህዝብና ህያብ ጸጋ ኮይኑ፡ ንሕና እዞም ብደገ ዘሎና ብጥርኑፍ ዓቕምና ብዘፍቕዶ ተወዲብና መንእሰያትና ኣብ ሃገርና ክሰርሑሉ ዝኽእሉ ወፍሪ እንተንገብር ብዙሕ ረብሓ ምሃለዎ ኮይኑ ይስማኦኣኒ። ናኣብነት፡
1) መንእሰይ ኣብ ሃገሩ ስራሕ መረኸበ።
2) መንግስትና ካብቲ ተደራራቢ ጽዕቀት ተጻብኦታት ንምምካት ግዜ ምሃለዎ።
3) ንሕና ንባዕልና ሕልናውን ሞራላውን ጉቡኣትና ምተማልኤ።
4) ጸላእትና ዓቕሚ ናይ ምግባርና ክሳብ ክንደይ ሓያል ምዃኑ ደጊሞም ምተረድኡ።
5) ብዓይኒ ረብሓ እንተተመልኪትናዮ’ውን ንሕናን ህዝብናን ተጠቀምቲ ምኾና። እስራኤል ካብተን ብትሕዝቶ መሬት ዝነኣሳ ብቑጽሪ ህዝቢ ዝወሓዳ ሃገር እያ። ብዓቕምን ሃብትን ከኣ ምስተን ዝለዓላ እያ። ስለምንታይ ኮምኡ ኮይና ንዝብል ሕቶ ብዙ መልሲ ክወሃቦ ዝከኣል እኳ እንተኮነ ካብቲ ቀንዲ ንዓና ከም ኣብነት ክንጥቀመሎ እንኽል ግን፤
1) ኩሎም ህዝባ ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ምእንቲ ድሕነትን ልምዓትን ሃገሮም ይሰርሑ።
2) ኣብ ወጻኢ ሰሪሖም ገንዘቦ ኣብ ሃገሮም የዋፍሩ። 3) ሙሁራቶም ዝግባእ ኣበርትክቶ ኣብ ሃገሮም የገልግሉ።
4) ህዝቦም ኩሉ ግዜ ንድሕነት ሃገሩ ቀዳምነት ምስ ሃበ እዩ። ንሕና ኮምኡ ክንኮነሉ ዘይከኣለሉ ምኽንያት ዘሎ ኮይኑ ኣይስምዓንን። ተበግሶ ጥራሕ ይሓትት። ምስ መንግስትናን ህዝብናን በቲ ቁኑዕ ትርጉም ምምስሳል ተጠርኒፍና ክንሰርሕ ድሉዋት ንኹን።
ጉዳይና ደርቢና ጉዳይ ጓኖት እሞኽኣ ንህላወና ከጥፍኡ ንዝደልዩን ዝሰርሑን ክንመሳሰል መሰል’ውን የብልናን።
ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና።
ዕወት ንሓፋሽ።
ገብረንጉስ መስመር።


text:
ኣሃዱታት ሓለዋ ባሕሪ ዓዲ ጥልያን ካብ 28 ክሳዕ 30 ታሕሳስ ኣብ ማያት ማእከላይ ባሕሪ ብዘካየድዎ ስርሒት ምድሓን ሂወት ኣብ`ቲ ማያዊ ኣካል ኣብ ሓደጋ ዝወደቚ ልዕሊ 1,300 ስደተኛታት ብሂወት ከምዘዉጽኡ ተገሊጹ።
እቶም መብዛሕተኦም ዜጋታት ሶማል፣ ናይጀርያ፣ ኤርትራን ደቡብ-ሱዳንን ምዃኖም ዝተነግረሎም ስደተኛታት ፥ ካብ ዘጋጠሞም ሓደጋ ምስ ወጽኡ ናብ ላምፔዱሳ ከምዝተወስዱ ዘመልከቱ ሰብ መዚ ሓለዋ ባሕሪ ዓዲ ጥልያን ፥ ዋሕዚ ናይቶም ካብ ሊብያ ተበጊሶም ናብ ዓዲ ጥልያን ዘምርሑ ዘለዉ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ክውስኽ እምበር ክንኪ ይረኣ ከምዘሎ ኣተሓሳሲቦም።
ብ 27 ታሕሳስ እዉን ኣብ ማያዊ ገማግም ሊብያ ሬሳታት 11 ስደተኛታት ከምዝተረኽበ ጨንፈር ቀይሕ መስቀል ኣብታ ሃገር ሓቢሩ ኣሎ።
ቊጽሪ ናይቶም ኣብ`ዛ ዓመት ናብ ኤውሮጳ ክሰግሩ ኣብ ማያት ባእከላይ ባሕሪ ሂወቶም ዝሰኣኑ ስደተኛታት 5 ሽሕ ሓሊፉ ከምዘሎ ይፍለጥ።


text:
መንግስቲ ኣምላኽ እንታይ እያ፧
መንግስቲ ኣምላኽ እንታይ እያ፧
ገሊኦም ሰባት ነቲ ኣብ ልቢ ሰብ ዘሎ ግዝኣት ኣምላኽ ከም እተመልክት ይኣምኑ፣ ካልኦት ድማ ውጽኢት እቲ ደቂ ሰብ፡ ዓለምለኻዊ ሰላምን ሕውነትን ንምምጻእ ዚገብርዎ ጻዕሪ ኸም ዝዀነት ገይሮም ይሓስቡ። ንስኻኸ እንታይ ይመስለካ፧
መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧
“ኣምላኽ ሰማይ ንዘለኣለም ከቶ ዘይትጠፍእ መንግስቲ ኬቕውም እዩ። . . ንዅለን እዘን [ሰብኣውያን] መንግስትታት እዚአን ክትሕምሽሸንን ከተጥፍአንን እያ።” (ዳንኤል 2:44) መንግስቲ ኣምላኽ ናይ ሓቂ ምምሕዳር እያ።
ካብ መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ተወሳኺ ነገር ንምሃር፧
መንግስቲ ኣምላኽ ኣብ ሰማይ ኰይና እያ እትገዝእ። —ማቴዎስ 10:7፣ ሉቃስ 10:9።
ኣምላኽ፡ በዛ መንግስቲ እዚኣ ኣቢሉ ፍቓዱ ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ኪፍጽም እዩ።—ማቴዎስ 6:10።
መንግስቲ ኣምላኽ መዓስ እያ እትመጽእ፧
እንታይ ምበልካ፧
ሓደ እኳ ዚፈልጥ የልቦን
ድሕሪ ቐረባ ግዜ
ፍጹም ኣይክትመጽእን እያ
መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧
“እዚ ብስራት መንግስቲ፡ ንምስክር ኵሎም ኣህዛብ ኣብ ኵላ ዓለም ኪስበኽ እዩ፣ ሽዑ፡ መወዳእታ ኺመጽእ እዩ።” (ማቴዎስ 24:14) እዚ ብስራት ምሉእ ብምሉእ ምስ ተሰብከ፡ መንግስቲ ኣምላኽ ነዚ እኩይ ስርዓት ከተጥፍኦ እያ።
ካብ መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ተወሳኺ ነገር ንምሃር፧
መንግስቲ ኣምላኽ መዓስ ከም እትመጽእ ሓደ እኳ ዚፈልጥ የልቦን።—ማቴዎስ 24:36።
ትንቢት መጽሓፍ ቅዱስ፡ መንግስቲ ኣምላኽ ድሕሪ ቐረባ ግዜ ኸም እትመጽእ ይሕብር።—ማቴዎስ 24:3, 7, 12።


text:
ዉርዙይ ባህልን እሩም ወይ ነውራም ስነ-ምግባርን።
ባህልን ስነ-ምግባርን ኣዝዩ ሰፊሕ ኣርእስቲ ስለዝኾነ፣ ኣብቶም ኣገደስቲ ጥራይ ኣተኩረ ዓቕመይ ዝፈቕዶ ጆባእ ይብለኩም። ካልኦት ድማ ከምተስፍሕዎ ተስፋይ ወሰን የብሉን።
ኣብ ዝኾነ ሕብረተ-ሰብ ዘሎ ደረጃ ምዕባሌ ናይ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ኣቃውማ Socio-Economic Structure ንባህልን ስነ-ምግባርን ህዝቢ ይጸሉ ይውስን። ስለዚ ዝኾነ ህዝቢ ነናቱ ታሪኻዊ ኣመዓባብላ ናይ ባህሊ ልምድን ወኒኑ፣ ስነ-ምግባራዊ ክብርታቱ ሓልዩ ናብ ወሎዶታት እናተሰጋገረ ክኸይድ ግድነት’ዩ። ሓዲሽ ምዕባሌ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ለውጥን ሓዲሽ ወለዶ ናይ ባህሊ ልምዲ ስነ-ምግባር ምቅይያር ክገብር ግድነት’ዩ። እንተኾነ ኩሉ መሰረት ውርሻ ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባሩን ፈጺሙ ይፈርስ ማለት ኣይኮነን። ዝጸንሖ መሰረት ባህሊ መንነቱ ክብሪታቱ፣ ኣብ ምኽባር ሰብኣዊ መሰል ዝሙርኮስ ሕልናዊ ሞራላዊ ግዴታ ደረጅኡ ሓልዩ ይምዕብል ድኣ’ምበር ብመሰረቱ ዝፈርስ ዝቕየር ማለት ኣይኮነን።
ባህሊ፦ ባህሊ ልምድታት ስነ-ምግባርን ከከም መቦቆላዊ ከባቢታቱ ፍልልያትን ተመሳሳልነትን ክህልዎ ግድነት’ዩ። ባህሊ ናይ ኣመጋግባ ልምዲ ናይ ኣለባብሳ ወግዕታት ይገልጽ። ንሃይማኖታዊ እምነትን ስነ-ምግባሩን ይሓቁፍ። ናይ ኣደ ቓንቓን ክብሪታቱን ይውክል። ኣብ ግዜ ሓጎስ ወይ ኣብ ግዜ ሓዘን ክልተ ናይ ኣከባብራ ወግዕታትን ስነ-ምግባራዊ ባህርያትን ይጠምር። መለልዪ ህዝቢ ድማ ባህላዊ ክብሩን ስነ-ምግባሩን’ዩ። ምኽንያቱ ህዝቢ ኣብ ነንሕድሕዱ ዘሎ ናይ ማሕበራዊ ናብራ ንዝምድናታቱ ባህርያቱን ይገልጽ። ንዝተፈላለየ ባህልን ልምድን ዘለዎ ህዝቢ ዝጠምሮ ልዕሊ ኩሉ ምምሕዳርን ሕግን እዩ። ስለዚ ባህሊ ንማሕበራዊ ዝምድናታትካ ልምድታቱ፣ ንሕግታትካ ንምምሕዳራዊ ኣገባብካ፣ ንመንነትካን ክብሪታቱን ብኣጣቓላሊ ንስነ-ኣእምሮኣዊ ኣቃውማ ሕብረተሰብ የጠቓልል።
ስነ-ምግባር፦ ETHICS ኣብ ትሕቲ ባህሊ ዝሕቆፍ ሓደ ኣካል ኮይኑ፣ ኣብ መዓልታዊ ሂወት ንባህርያትን ስነ-ስርዓትን ደቂ ሰባትን ተግባሮምን ይጠምር። ምኽንያቱ ስነ-ምግባር ሕልናውን መንፈሳውን መዳያት ይሓቁፍ። ስለዚ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ንዝህሉ መዓልታዊ ርክብ፣ ምስ ከባቢኻ ተዘውትሮ ባህርያት፣ ኣኽብሮት ትሕትና ከም ጽቡቕ ስነ-ስርዓት መግለጺኻ’ዩ። ስለዚ እሩም ስነ-ምግባር፣ ወይ ነውራም ስነ-ምግባርካ ብእትስከሞ ሞራላዊ ሓላፍነት ከም መለክዒ ማሕበራዊ ክብሪ ይውሰድ። Social Value ምኽንያቱ ኣብ ዓለም እቲ ዝኸበረ ወድ ሰብ’ዩ፣ ብተፈጥሮ ከማኻ ማዕረ መሰል ናይ ትውልዲ ኣለዎ። ንሰብኣዊ መሰሉን ክብሩን ምሕላው ድማ ሕልናዊ ግዴታን ሞራላዊ ሓላፍነትን ኣለካ። ተኽብሮ’ዶ ወይ ትግህሶ?
ስነ-ምግባር ምስ ሞያዊ ብቕዓት ተዛሚዱ ይግለጽ’ዩ። ግቡእ ኣገልግሎት ምሃብ፣ ወይ ብሞያዊ ሸለልትነት ብሕጊ ዘሕትት ይግለጽ’ዩ። ከም ኣብነት ስነ-ምግባር ሕክምና፣ ስነ-ምግባር ጠበቓ፣ ስነ-ምግባር ጋዜጠኛ፣ ስነ-ምግባር ምምሕዳርን ካልእን ዓውድታትን የጠቓልል። ንሱ ንሰብ ሞያ ክገድፎ ኣብ ባህልን ስነ-ምግባር ሓደ ህዝቢ ዘተኮረ ከሰግር’የ።
ውርዙይ ባህልን፣ እሩም ስነ-ምግባርን ህዝቢ ኤርትራ።
ህዝቢ ኤርትራ ውርዙይ ባህልን እሩም ስነምግባርን ዝዓብለሎ ረዚን ማሕበራዊ ክብሪ ዝውንን ባህልን ስነ-ምግባርን ዝነብሮ ህዝቢ’ዩ። ብኣንጻሩ ገለ ዉሑዳት ሰባት ድማ ስነ-ስሮዓትን ኣኽብሮትን ዝጎድሎም፣ ፈኩስ ባህልን ነውራም ስነ-ምግባርን ዘለዎም ክህልዉ ግድነት’ዩ። መን ኣበይ ይስራዕ ዝምስክሩ መስትያትካ ህዝብኻ’ዩ። ምኽንያቱ ከባቢኽ ዘሎ ኣካል ህዝቢ ንቃላትካ ይሰምዕ ንተግባርካ ይዕዘብ ስለዝኾነ፣ ንባህልኻን ስነ-ምግባርካን ይመዝነካ ይፈርደካ። ሚዛንን ፍርድን ደቂ ሰባት ድማ ክልተ መለክዒ ኣለዎ። ቀዳማይ ቅኑዕ ሕልና ዘለዎ ሚዛኑ ብሱል ሓላፍነታዊ ይገብሮ። ጉድለት ሕልና ዘለዎ ወይ ፍሉይ ረብሓ ንምቕዳም ምስ ዝሰርሕ ሚዛን ፍርዱ ስምዒታዊ ይገብሮ ዘይሓላፍነታዊ ባህርያት ይህልዎ።
ህዝቢ ኤርትራ “ ውርዙይ ባህሊ፣ እሩም ስነ-ምግባር” ከምዝነበሮ ከም መለልዪ ሰለስተ ኣብነት ክጠቅስ፦
1. ዘይጸዓድ ሓያል ናይ ምብዳህ መንፈስ፦
ህዝቢ ኤርትራ ምስ ሰለስተ ገዛእቲ ሃገራት፣ ምስ ኩሉ ባህላዊ ወራራትን ካልእ ጸቕጥታት መኪቱ’ዩ ተዓዊቱ።
ምኽንያቱ ህዝብና ብዓብላሊ ቁጽሪ ንመግዛእቲ ኣሜን ኢሉ ኣይተቐበለን። ኤርትራዊ ስነ-ኣእምሮን ክብሪ መንነትን ንምርግጋጽ፣ ንመሰሉ ቅድም ብሰላማውን ሕጋውን ኣገባብ፣ ቀጺሉ ድማ ንብረታዊ ቃልሲ ተቐቢሉ ህዝባዊ ተሳታፍነት ኣረጋጊጹ። ሃይማኖታዊ ፍልልዩ ኣኽቢሩ፣ ብሔራዊ ብዙሕነቱ ኣሳቲፉ፣ ናይ ናጽነት ዕላማ ብሓድነት ኣስሚሩ፣ ዘይጸዓድ በዳሂ መንፈስ ሓያል ናይ ተጻዋርነት ባህሉ ኣመስኪሩ፣ ዓቕሙ ዝፈቕዶ ተቓሊሱ ክቡር ዋጋ ከፊሉ’ዩ ተዓዊቱ።
ስለዚ ንክብርኻ ምቅላስ ዋጋ ምኽፋል ሓደ ካብ መልለዪ ጭዋን ለባም ኣትሓሳስባን ስለዝኾነ፣ “ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባርን ህዝብና” ከም ምንጪ መሰረት ዓወትና’ዩ።
ኣብ መስርሕ ብረታዊ ቃልሲ፣ ብገለ ጉጅለ ደቂ ሰባት ዝተፈጸሙ ጉድለትን ገበናዊ ተግባርን ኣይዘንጋዕኩዎን። ምኽንያቱ ብውልቀሰባት ዝፍጸም ጉድለት ንህዝቢ ኣይውክልን’ዩ። ምስ ህዝባዊ ባህሊ ተነጻጺሩ ክግለጽ ድማ ውርዙይ ኣይገብሮን’ዩ።
ብመግዛእቲ ዝዓነወ ባህልን ስነ-ምግባርን ነይሩ ኢልኩም ከምትሓስቡ ድማ ኣይዘንጋዕኩዎን። እወ ባህልና ደረጅኡ ሓልዩ ከይምዕብል ብመግዛእታዊ ባህሊ ተዓጊቱ’ዩ። እወ ኣቦታትና ዋላ ዳሕረዎት መንእሰያትና ወሲኽካ፣ ዝተሰዉኡ ዝሰንከሉ ዜጋታትና ክብርን ሞጎስን ይሃቦም። ዘጋጠማ ስደት ክንደይ’ሞ ክንብሎ። ዝዓነወ ንብረት ኣዲኡ ትቑጸሮ። ብባህሊ መግዛእቲ ዝተበከለ ኣትሓሳስባ ዉሑድ ኣይኮነን። ንኩሉ ደሚርና ኣብ ሞራልን ስነ-ኣእምሮናን ዓቢ ጉድኣት ከምዝወረደና መን ዘይምስክሮ። ኩሉ ሽግር በጺሑና ጥዒምናዮ ንፈልጦ ኢና። ከም ጸበል ንኩልና ለኽዩና ዘይተተንከፈ ስድራ ትከስስ’ዩ ነገሩ። ምስ ኩሉ ሕልኽላኽ ኩነታት ኤርትራ ግና፣ “ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባርን ህዝብና ኣዓዊቱና’ዩ።
ምእዙዝነት ንልዕልና ሕግን ምምሕዳርን’ዩ፦
ካልእ መለልዪ ውርዙይ ባህልናን እሩም ስነ-ምግባርናን “ ምእዙዝነት ንልዕልና ሕግን ምምሕዳርን’ዩ ። ዝኾነ ህዝቢ ዝተፈላለየ ሃይማኖት፣ ዝተፈላልየ መቦቆልን ዝተፈላልየ ባህልታትን ዘለዎ፣ ብሓባር ክነብር ዝጠምሮ ስርዓተ-ሕግን ምምሕዳርን’ዩ። ህዝቢ ብሕጊ ምእዙዝ እንተኾይኑ ውርዙይ ባህሊ ይውንን፣ እሩም ስነ-ምግባር ስለዘለዎ ድማ ተኸባቢሩ ክነብር ኣየጽግሞን። በደላት ወይ ገበናት ክፍጸም ኮሎ ዓገብ ናይ ምባል ባህሊ ይህልዎ። ምኽንያቱ ብሕልና ይኹን ብሃይማኖታዊ ስነ-ምግባሩ ሕማቕ ስለዘይቅበል ንዝበደሉ ወይ ገበነኛታት ናብ ፍርዲ ምቕራብ ሕልናውን ሞራላውን ግዴትኡ ይስከም።
ህዝቢ ኤርትራ ዋላ’ኻ ባህሉ ስነ-ምግባሩ ደረጅኡ ሓልዩ Classical ክምዕብል ሙሉእ ዕድል እንተዘይነብሮ፣ ዝተፈላልየ መጸውዒ ይወሃቦ ብዘየገድስ፣ / ዓዲ ወረዳ ኣውራጃ ዝሰማማዕሉ ሕግታት ነይርዎ።/ ሕግታት እንዳባ ብህዝባዊ ውክልና’ዩ ጸዲቑ። ምኽንያቱ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ወረዳ ኣውራጃ፣ ለባማት ውርዙያት መሪጻ’ያ ወኪላ። ህዝቢ ቆጽሊ ከውድቐልካ ድማ ሓደ ካብ ቀንዲ መለልዪኻ ባህርያትካ ተግባርካ’ዩ። ብባህልኻ ውርዙይ፣ ብስነ-ምግባርካ እሩም ክትከውን ኣለካ። ምኽንያቱ ብህዝቢ ዝውከሉ ለባማትን ወራዙትን፣ ብእምነቶም ቅንዕንኦም ዝምስከረሎም እዮም። ሰላምን ዕርቅን ንምንጋስ ይጽዕሩ። ኣብ ግዜ ሽምግልና ጸግዒ ዘይወስዱ ዓገብ ዝብሉ፣ ብፍትሓዊ ባርያቶም ዝልለዩ እዮም። ንሳቶም ኣብ ዝነብርሉ ህዝቢ ሚዛኖም ረዚን፣ ብሓላፍነታዊ ባህርያቶም ተግባሮም ዝተመስከረሎም ተቐባልነቶም ማሕበራዊ ክብሪ ዘለዎም እዮም።
ብህዝቦም ምስተወከሉ ብጀካቲ ቅኑዕ ሕልንኦም፣ ውርዙይ ባህሎም፣ ብመንፈሳዊ እምነቶም እሩም ስነ-ምግባር ደሚርካ፣ ሕጊ እንዳባ ክነድፉ ኮሎዉ ነዊሕ ግዜ ጾይሞም ንኣምላኾም ጸሎቶም ኣዕሪጎም፣ ብምክብባርን ምርድዳእን እዮም ነዲፎሙዎ ኣጽዲቖሙዎ ሕጊ እንዳባ። ህዝቢ ድማ ንዝወከሎም ለባማትን ወራዙትን ኣቦታቱ ዘጽደቑዎ ሕጊ እንዳባ፣ ከም መቐየዲ ናብራ የናብረና’ዩ ኢሉ እምነት ኣሕዲሩ ተቐቢሉዎ። ስለዚ ህዝቢ ንልዕልና ሕግን ምምሕዳርን ተማእዚኡ ምኻድ ረዚንን ውርዙይ ባህሊ ወኒኑ እሩም ስነ-ምግባርን ሒዙ ተኸባቢሩ ማሕበራዊ ሂወቱ ይመርሕ ምንባሩ ርዱእ’ዩ።
ሕጊ እንዳባ ኣብ ኣፈጻጽምኡ ድማ ኣብ ባይቶ ብቕሉዕ ተዘትይሉ ባይቶ ዓዲ ዝውሰን ስርዓተ ምምሕዳር ተቐይዱ ይጎዓዝ ነይሩ። ንዝርኣዩ ሽግራት ብዕርቅን ሽምግልናን ባይቶ ዓዲ ይፈትሕ። ሓሓሊፉ ዘጋጥም ነብሰ ቕትለት ሕነ ምፍዳይ ከይቅጽል ንምዕጋት፣ ካብ ስድራ-ቤት መዋትን ቀታልን ናይ መውስቦ ዝምድና ይፈጥሩ። “ ጋልን ጋርን” ደንጊጎም ደም ምፍሳስ ብመውስቦ፣ ብይቕሬታን ሕድገትን ይፈትሕዎ ነይሮም። ስለዚ ህዝብና ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባርን ነይርዎ።
ካብ ባህልታትና ድማ ገለ-ገለ ክመሓየሽ ዝግብኦ ከምዝነበረ ዘካትዕ ኣይኮነን። ከም ኣብነት ሕቶ መሰል ደቂ-ኣንስትዮ። ብሞያዊ ስልጠና፣ ናይ ስራሕ ዕድልን ማዕረ ክፍሊትን፣ ካልእ ንጾታዊ ማዕርነት ዘረጋግጹ ረቓሒታት ካብቲ ዝነብሮ ንላዕሊ ምምሕያሽ፣ ግዜ ጻዕርን ዘድልዮ፣ ብትካላዊ ኣሰራርሓ ዝመሓደር ትምህርቲ፣ ፕሮጀክትን ፋይናንስን ከምዝሓትት ርግጽ’ዩ።
ካልኦት ውርዙይ ባህልን ስነ- ምግባርን ህዝብና፦
ቃልካ ምኽባር መብጽዓኻ ምፍጻም ባህሊ’ዩ። ዝኣተኻዮ ወይ ዝተዋህበካ ሕድሪ ምኽባር። ጽኑዕ እምነትካ ምርግጋጽ ዘይምጥላም። ቅንዕናን ትሕትናን ምዝውታር። ክብሪ ሰብ ምሕላው ዘይምድፋር፣ ምስ ጎረባብትኻ ህዝብኻ ብፍቕርን ሰላምን ምንባር። እሩም ባህርያት ስነ-ስርዓትን ኣኽብሮትን ምዝውታር። ብጽቡቕ ሕልና ንማንም ጽቡቕ ምግባር፣ ሕማቕ ከይትገብር ምጥንቃቕ። ንሕማቕ ተግባር ዓገብ ምባል ባህርያት ብሕልና ጥራይ ዘይኮነ፣ ብመንፈሳዊ ስነ-ምግባር ድማ ሓጥያት’ዩ ኢልካ ምእማን ካብ ሕማቕ ምቑታብ። ሃይማኖታዊ ፍልልያትን ስነ- ምግባሩን ብሓድሕዳዊ ምክብባር ይጎዓዙ ነይሮም።
2. ፈኩስ ባህልን ነውራም ስነ-ምግባርን ዝበሃሉ
ብታሪኻዊ ኣመዓባብላ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ምዕባሌ ዝጽሎ ባህሊ ወለድና፣ ውርሻ ኣትዓባብያና ቀዳማይ ቦታ ዝሕዝ ሰብኣዊ ሕልና’ዩ። ናይ ኣከባቢ ውርሻን ሃይማኖታዊ ስነ-ምግባሩን የጠቓልል። ስለዚ ዘይሓላፍነታዊ ባህርያት፣ ስነ-ስርዓት ዝጎደሎ ሕማቕ ተግባራት ከም መለክዒ ናይ ማሕበራዊ ክብሪ ስለዝውሰድ ወለድና ድማ ኣትሪሮም ስለዝቃወምዎ፣ ከም “ ፈኩስ ባህልን ነውራም ስነ-ምግባርን” ይገልጹዎ።
ሓደ ካብ መምዘኒ ድማ “ ክብረትን ስነ-ስርዓትን” ደቂ-ሰባት’ዩ። ስለዚ ብሕማቕ ቃላት ዝጻረፍ ክብሪ ሰብ ዝደፍር፣ ብጉድለት ስነ-ስርዓቱ ሚዛኑ ፈኩስ ይገብሮ። ናይ ሓሶትን ምትላልን ባህርያት ዘለዎ ሰብ እምነት ብምጉዳል ከም ነውራም ባህርያት ስለዝቑጸር ይገንሕዎ ዓገብ ይብሉዎ። ምኽንያቱ መልሓሱ ዘይእዱብ ደፋር፣ ባህርያቱ ስዲ ስለዝኾነ ኣትዓባብያ ዝበደሎ ነውራም ስነ-ምግባር ዘለዎ ሰብ’ዩ ተባሂሉ ይግለጽ። ብሕማቕ ሕልና ዝፍጸም ጉጉይ ተግባር ከም ሰይጣናዊ ተግባር ይገልጽዎ። ብድሑርን ጸቢብን ኣትሓሳስባ ዝፍጸሙ ፈላላዪ ባህርያት ይነጽጉዎ። ትሕትና ዘይብሉ ብኣጉል ትዕቢት ዝጀሃር፣ ንካልኦት ዘናሹ መን ከማይ ኢሉ ዝፍክር ሰብ ክምስሉ ኮለዉ፣ “ ትዕቢት ኣደ ውድቀት’ያ” ይብሉዋ። ነብስኻ ዘይምፍላጥ ካልእ መሲልካ ምቕራብ ንምስሉይ ባህርያት ሰባት ክገልጹ ኮለዉ፣ ርግእ በል ቅድም ነብስኻ ፍለጥ ይብሉ። ስምን ተግባርን ካልኦት ሰባት ብድሕሪት ዘጸልም ዝሓሚ ሰብ ክገልጽዎ ኮለዉ “ ጸላኢ ጸሎሎ ቀባኢ ” በትሪ ሃቂ ትቐጥን’ምበር ኣይስበርንያ። ንኩሉ ግዜ ኣለዎ …. ወዘተ ዝብሉ ዘይሃስስ ምስ ግዜ ዘይወድቕ ምሳሌታት ወለድና ክትሰምዕ ኮለኻ፣ ክሳብ ክንደይ ብሱላትን ለባማትን ከምዝነበሩ ተደንቖም። ምስ መግዛእቲ ብምትእስሳር ዕድል ናይ ትምህርቲ ዘይምርካቦም ኣገናዚብካ፣ ካብ ምህሮሲ ኣእምሮ ይብሉ። ብኻልእ ኣገላልጻ ናይ ሂወት ተሞኩሮ ባዕሉ ትምህርቲ’ዩ የስምዕ ኢለ ይግምት።
ኣብ ፖለቲካ ድማ ንዝቃወሙካ ስለዘይትጻወር፣ ፍልልይ ናይ ሓሳብ ብሃናጺ ሓሳብ ናይ ምቕያር ዓቕሚ ምስዝጎድለካ፣ ነብሰ-ተኣማንነት Self Confidence ተጥፍ’ሞ ኣብ ምውንጃል ተምርሕ። ንዝቃወሙኻ ንምጥቃዕ ተቐባልነቶም ንምህሳስ፣ ኮነ ኢልካ Intentional ንስሞም ታሪኾም ንምብልሻው ሰፊሕ ናይ ፕሮፖጋንዳ መጥቃዕቲ ተካይድ።
ስለዚ ብጉድለት ሕልና፣ ብድፍረትን ምግሃስ ሰብኣዊ ክብሪን ፣ ብድሑር ባህሊ ጉድለት ስነ- ምግባር ዝረኣዩ ባህርያትን ዝፍጸም ኣዕናዊ ተግባር ከም ፎኩስ ባህሊ፣ ነውራም ስነምግባር ይውሰዱ። ከምዝተጠቕሱ ባህርያት ዝውንኑ ሰባት ድማ ሕልናውን ሞራላዊ ሓላፍነት ኣይስከሙን። ስለዚ እምነት ስለዝጎድሎም ኣብ መዓልታዊ ሂወትን ዝምድናታት ከባቢኦም ተቐባልነቶም ይሃስስ። ፈኩስ ባህልን ነውራም ስነ-ምግባር ስለዘለዎም ሚዛኖም ይፈኩስ ማሕበራዊ ክብሪ ይስእኑ።
ባህሊ ህዝብናን ኣብ ግዜ ምልካዊ ስርዓት?
ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ድማ ብመግዛእቲ ዝዓነወ ባህሊ ኣብ ክንዲ ዝትክእ፣ ኤርትራዊ ባህልን መንነትን ዘማዕብል ዘስፍሕ፣ ንክቡር ውርዙይ ባህልና እሩም ስነ-ምግባር ህዝብና ኮነ ኢሉ ብመደብ የዕንዎ የፍርሶ ኣሎ። ብኣንጻሩ ንሓድሕዳዊ
እምነት ዝጠምር ጽቡቕ ስነ-ምግባር ኣፍሪሱ፣ ናይ ሓሶትን ምትላልን ባህርያት ኣማዕቢሉ። ሓድሕዳዊ እምነት ባህሊ ብምፍራስ፣ ምጽልላምን ምውንጃልን ባህርያት ዓብዩ። ንምስሊ ኤርትራዊ ክብሪ መንነት ዝድምስስ፣ ምስ ጎረባብታን ዓለምናን ዘባእስ፣ ኣዕናዊ ባህልን ነውራም ስነ-ምግባርን ከስፍሕ ይጽዕር ኣሎ። እንተ ምእዙዝነት ልዕልና ሕግን ፍትሓዊ ምምሕዳርን ውርዙይ ባህልና ክዕቅብ’ሞ ዘይሕሰብ’ዩ። ጉቦን ምጥፍፋእን’ዩ ነጊሱ ኣሎ። እቲ ዝኸበደ ዕንወት ህዝብና ድማ ኣፍራዪ ዜጋ መንእሰይን ቀጻሊ ወለዶታት ምብራስ ኩላትና ንዕዘቦ ጉዳይ’ዩ።
ናይ ሓደ ህዝቢ መምዘኒ ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባርን’ዩ። ወይ ድማ ገለ-ገለ ዉሑዳት ሰባት፣ ካብ ጉድለት ስነ- ምግባር ተበጊሶም ንክብሪ ሰብ ዝዝልፉ፣ ብትዕቢቶም ዝደፍሩ ዝጻረፉ ውልቀሰባት ድማ፣ ዘይእሩም ባህልን ነውራም ስነ- ምግባርን ኣለዎ ኢልካ ንጉጉይ ባህርያቱን ኣትሓሳሳብኡን ንምግላጽ ይከኣል።
ኣብ መደምደምታ፦ ውርዙይ ባህልን እሩም ስነ-ምግባር ህዝብና ፈሪሱ ብኻልእ ኣዕናዊ ነውራም ባህሊ ይትካእ ኣሎ ካብ በልና፣ ንሕና ከም ደለይቲ ለውጢ ድርብ ሓላፍነት ኣለና። መጀመርያ ነብስና ኣብ ደሞክራስያዊ መንግስታት ስለንቕመጥ ነብስይ ብጸጋ ዝነብረላ ሃገር ምቕያር ከምዘድልየኒ ፈሊጠ ክመሃር ዱሉው ዲየ ኢለ ነብሰይ ክሓትት ይግብኣኒ። እንታይ’ዩ ክብሪ ሰብኣዊ መሰል ከም ባህርያትን ኣትሓሳስባን እንተዘየማዕቢለዮ፣ ብፖለቲካ ጥራይ ለ…ለ….ለ.. ኢልካ ምዝማር ሃናጺ ኣይኮነን። ስለዚ ነብስና ንህነጽ ቅድሚ ንኻልኦት ምፍራድና ምዝራብና።
ካልኣይ ነዚ ምልካዊ ስርዓት ከነውድቕ ንብል። ነንሕድሕድና ድማ ክንወናጀል ንውዕል። ናጻ ናይ ምዝራብ መሰል እወ ደሞክራስያዊ ኣዩ። ካብ ናተይ ዝፍለ ናይ ካልእ ናጻ ሓሳብ መሰልከ ስለምንታይ ዘይከብር? ኣነ ብዝደልዮ ኣነ ብዝኣምነሉ ግድነት ተቐበል ወይ ኣንተዘይተቐበልካ ድማ ትቕንጸል ምባል’ከ ይጠቕመና ዲዩ ክፈላልየና እንተዘይኮይኑ። ኣነ ናይ ካልእ እምነት ክውስን ይኽእል ዲየ? ንፍልልይ ሓሳብ ኣኽቢረ ኣብ ዘተ ኣሚነ ንሃሳብ ብሓሳብ ክቕይር ከእምን’ዶ ኣይኮነን ደሞክራስያዊ ዘቑጽሮ። ስለዚ እቶም ንጋገ ዘለና ነብስና (ሕልናና) ንመርምር። እቶም ዘይእሩም ዘረባ ነውራም ባህርያት ንሰምዕ ንዕዘብ ዘለና ድማ ዓገብ ምብል ሕልናውን ሞራላውን ግዴታ ስለዝዘለና፣ ጸግዒ ምውሳድ ቲፎዞ ምኻን ገዲፍና ኣይፋልካን ዓገብ ንበል። ሓቢርና ንክንቃለስ ክሳብ ዘይበቓዕና ህዝቢ ይመውት ኣሎ መንእሰይ ኩሊቱ ይሕርድ ይሽየጥ ኣሎ ጥራይ ኢልና ካብ ምዝራብ፣ ከመይ ከነድሕኖ ከመይ ነዚ ጠንቂ ዝኾነ ምልካዊ ስርዓት ሓቢርና ንቃለሶ ብሓቅነት ክንምልስ የማዕርገልና።
ኣጆኩም ኣጆና ኢደይ ኢድና ንበል!
ንቃልስን ማዕበልን ህዝቢ ዝዓግት ሓይሊ ኣይተፈጥረን!
ዘልኣለማዊ ክብሪ ንሰማእታትና!
የቐንየለይ
ይቕጽል
የሴፍ መንግስተኣብ ስዊዘርላንድ
መድረኽ ምምኽኻር ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ
Last Updated on Friday, 20 September 2013 09:46 Written by ናይ ምምኽኻር መድረኽ ውድባት ኤርትራ Friday, 20 September 2013 09:44
ካብ ዕለት 23 – 27 ነሓሰ 2013 መራሕትን ወከልትን ኣብ ኢትዮጵያ ዕላዊ ቤት ጽሕፈት ዘለዎም ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ብዕድመ ናይቲ ኣብ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ተራኺቦም ዘትዮም። እቲ ዕላማ ናይቲ ርኽክብ ድማ ንደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ብርእይቶን ኣካልን ምቅርራብን ከምኡውን ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘራኽቦም ነጥብታት ምዝታይን እዩ ኔሩ። በዚ ኣቢሎም ድማ ኣብ ሓፈሻዊ ፖለቲካዊ ጉዳይ ሓባራዊ ገምጋም ንምሓዝ ከምኡ ድማ ኣብ መንጎ ክልተ ሕዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሓፈሽኡ ብፍላይ ድማ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ደንበ ተቓውሞ ኤርትራን ዘሎ ናይ ሓባር ጉዳያት ንምዝታይ እዩ ኔሩ።
እቲ ኣኼባ ናይ ምምኽኻርን ገምጋምን ባህርን ዝነበሮ ኮይኑ፡ ናይ ዘተ ባህሊ ዘማዕበለ ኣብ መንጎ ውድባት ኤርትራ ብዙሕነት ዘኽብርን ፍልልያት ዘጻብብን ኣገባብ ዝተኸተለ እዩ ኔሩ። እቲ ኣኼበኛ ስርዓት ህግደፍ ዝኽተሎ ዘሎ ናይ ኣስገዳድ ሰፈራ ንህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ንገለ ክፍልታት ሕብረተሰብና ድማ ባህርያዊ ክብርታቶም ንሓደጋ ዘሳጠሔ ኮይኑ ንማሕብራዊ ምትእስሳር ህዝቢ ኤርትራ ዝብትን ዘሎ ሓደገኛ ኣካይዳ ምዃኑ ርእዩ። ስለዝኾነ ድማ ወድዓዊ ሽግራት ተቓውሞ ኣብ ክሊ ሃገራዊ መቖሚታት ግቡእ መጽናዕቲ ክግበረሉን ዝጸንሔ ቅርሕንትን ኣሉታዊ መልሰ-ተግባርን ካብቲ ቀንዲ ክተሓዝ ዝግበኦ ቀዳምነታና ኣዘንቢዑ መንገዱ ዘስሕቶ ከይከውን፡ ንጸገማቱ ክሰግር ንድኽመታቱን ሓያል ጎድንታቱን ብህዱእ መንፈስ ገምጊሙ።
እቲ ናይ ምምኽኻር መድረኽ ብጉዳይ ዝምድናታት ክልቲኡ ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን እውን ድሕሪ ምዝታይ ዝምድናታት ክልቲኡ ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ መንጎ ክልተ ጎረባብትን ኣሕዋት ህዝብታትን ዘሎ ዝምድና ኣብ ርእሲ ምዃኑ ኣብ ታሪኻውን ጆግራፊካውን ከምኡውን ሓባራዊ ረብሓ ዝተሰረተ ዝምድና ምዃኑ ኣነጺሩ። ብሸነኽ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ደንበ ተቓውሞ ኤርትራን ዘሎ ዝምድና እቲ ኣብ ዝሓለፈ መድረኻት ዝነበረ ሕጽረታት ገዲፍካ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ልኡላውነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ካብ እዋን ሃገራዊ ቃልሲ ጀሚሩ ነቕ ዘይብል ቅኑዕ መርገጽ ከም ዝነበሮ ኣረጋጊጾም።
እቲ ናይ ምምኽኻር መድረኽ ብሸነኹ ኣብ መንጎ ክልተ ስትራተጂካውያን ልዑላውያን ሃገራት ዘሎ ዝምድና ከም ጎረባብትን ኣሕዋት ሃገራትን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዝተሰረተ ናይ ሰላም ናይ ምርግጋእ ከምኡውን ናይ ምዕባሌ ዝምድና ምኻኑ ኣስሚሩሉ። እዚ ኩሉ መታን ክረጋገጽ ድማ ዝኾነት ናይ ዞባና ሃገር በይና ክትኸዶ ትኽእል ርሕቀት ከምዘየለን ብፍላይ ከኣ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሔን ዘሎን ጥቡቕ ዝምድናታትን ማሕበራዊ ምትእትታውን ኣዝዩ ዝጸልዎ ምዃኑ ርእዩ።
ክጥቀስ ዝግበኦ እንተልዩ፡ እዚ ናይ ምምኽኻር መድረኽ ንሓድሽ ትካል ንምምስራት ይኹን ናይቶም ድሮ ቆይሞም ዘለዉ ፖለቲካዊ ትካላትን ጽላላትን ንምፍራስ ወይ ፖለቲካውን ምምሕዳራውን ውሳኔታቶም ንምግሃስ ዝዓለመ ኣይኮነን።
ኣብ መጨረሽታ ድማ ናይ ምምኽኻር መድረኽ፡
1.ተጀሚሩ ዘሎ ናይ ምምኽኻር መድረኽ ኣብ መንጎ ውድባት ኤርትራ ዘሎ ፍልልያት ካብ ናይ ሜድያ ኲናት ወጺእና ብህዱእን ቀጥታውን ዘተታት ቀጻልነቱ ምርግጋጽ፡
2.ብሓባራዊ ምንቅስቓስ ምቹእ ኩነታት ብምፍጣር ነቲ ንቓልስታትና ዝዕንቅፍ ነገራት ሰጊርና፡ ቀዳምነታትና ብግቡእ ሰሪዕና ኣብ ቐንዲ ዋኒንና ብምትኳር፡ ንስርዓት ህግደፍ ብምውዳቕ ሰላምን ቅሳነትን ፍትሕን ዘለዋ ሃገር ምህናጽ።
3.ኣቦ መንበራት ውድባት እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ቀጻልነት ረኺቡ ሸትኡ ክወቅዕ ክወቅዕ ክገብሩ ሓላፍነት ተሰኪሞም።
ናይ ምምኽኻር መድረኽ ውድባት ኤርትራ
31 / 08 / 2013
ኣዲስ ኣበባ – ኢትዮጵያ
ምንጪ እዚ ጽሑፍ፣ http://www.harnnet.org/articles-corner/tigrinia-articles/5600-2013-09-20-09-45-50
ጉጉይ ተረድኦ ደረት-መሰል ዘይምምዝዛንን፣ ኣጣቓቕማ ማሕበራዊ መራኸቢ ቡዙሓን ዝስዕቦ ሓደገኛ ሃስያታት
ኣብዚ ሰሙን’ዚ መፋርቕ መስከረም 2013 ኣብ መጋባእያታት ፓል-ቶክ፣ ካብ መሰረታዊ ንኩሉና ኤርትራዉያን ክጥርንፈናን ከካታዕናን ዝግብኦ ዛዕባ ወጺኡ፣ ነቲ ዓዉላማ ናይ መራኸቢትት ጸጋ ዝፈጠረልና ዕድላት ንጸለመ፣ ምክፋእ፣ ፍልልያትና መጋፊሒ፣ምንጻል ዉልቀ-ዜጋታትን ጉጂለታት ገለ ዉልቀ-ዜጋታት ክጥቀምሉ ከምዝጀመሩ ኩሉ ሰብ ተጠቃሚ ፓል-ቶክ ተኻታታሊ ኣገልግሎት ኢንቴርነት ዝግንዘቦ እዩ። ብሕጊ ጠቀነ፣ ጸለመ፣ ምፍርራሕ…,ወ.ዘ.ተ ገበን ምኻኑ እንዳተፈልጠ ከንሱ፣ ጸለመታት (defamation) ብቁልዕ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ዓዉ ኢልካ ምዝራብ ካብ ትብዓት፣ ቡቁዕ ኣፍሉጦ፣ ጽንዓት ፖሎቲካዊ መስመር፣ …ወ.ዘ.ተ ዝነቕል ድዩ ንምልላዩ፣ ኣብ ኣእሙሮና ክልተ መሰረታዉያን ሕቶታት ክንምልስ ይግብኣና፣-
1.ስነ-ኣእሙራዊ ሮቛሒታት (psychological factors) ንጡፋት ዜጋታትናን።
2.መሰረታዊ-ድርኺት (Motivation) እዩ።
ዝኾነ ወዲ ሰብ መሲሉኒ ወይ ይባሃል ኢሊ ኣይዛረብን እዩ። ንዘርቡኡን ስጉሙቱ ደራኺ ዝኾነ ስነ-ኣእሙራዊ መንዓዓቢ (Psychodynamic)ን ጸሊምን ጻዕዳን መርትዖታትክህልዎ ኣለዎ። እቲ ደራኺ ዝኾነ ስነ-ኣእሙራዊ መነዓዓቢ ካብ ሙሉእ ኣፍልጦ ወይ ዘይቡቑዕ ኣፍሉጦ ክነቕል ዝኽእል እኳ እንተኾነ፣ ብዘይ መሰረታዊ-ድርኺት ክነቅል ስለዘይክእል፣ ነቲ መሰረታዊ-ድርኺት ምዕዛብ ከድሊ እዩ። እቲ ድርኺት ዛጊት “ዘይተለለየ ኣጀንዳ” ወይ ድማ ብዝብልዎ “ሳሜት ቦሎኛ 2013” ክኸዉን ይኽእል። ስለምንታይ እዩ “ሳሜት ቦሎኛ” ማዕረ ክንድዚ ኣዛራቢን ኣናሃሃሪ ዝኸዉን? እንታይ ዝተፈልየ ሕቶ ስለዘልዓለ እዩ? “ሳሜት ቦሎኛ 2013” ሓድሽ ቴማ ወይ ፖሎቲካዊ ኣምር ኣልዒሉ ድዩ? ዝብል ሕቶታት ብልክዕ ክምለስ ኣለዎ፣ ብወገነይ ዋላሓንቲ ሓድሽ ነገር የሎን ባሃላይ እየ። “ሽግር ኤርትራ ፡ ፍታሕ ብኤርትራውያን” ሓድሽ መትከል፣ ፖሎቲካዊ ኣምርን ጭርሖን ሕጂ ኣብ 2013 ብ EYSC ዝተላዕለ ኣይኮነን። ኣቀዲሞም ኣብዚ ፖሎቲካዊ ኣምር’ዚ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈሉን፣ ዝኸፍሉ ዘለዉ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት፣ ምንቅስቓሳትን ዉልቀ-ጉዱሳት ዜጋታት ከምዝነበሩን ከምዘለዉ ክፍለጥ ኣለዎ። ኣብ ዝሓለፈ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፣ ን30 ዓመታት መመላእታ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈልናሉ፣ ህዝቢ ኤርትራ ዘካየዶ ኣዝዩ ከቢድን መሪር ፖሎቲካዉን ጎነጻዊ ቃልሲ ኣንጻር እምባሮጦርያዊት ኢትዮጵያ ሕቶ ልዕላዉነት ህዝብን ሃገርን እዩ። ከምዚ ከንሱ ስለምንታይ ድኣ ሕጂ ኣኳታዒ ኮይኑ ኣሎ? ብዘይ ገለ መርትዖታት መሲልኒ ኢልካ ስለዘይጽሓፍ ንጊዝየ ክምልሶ ንጊዚኡ ክሓድጎ እየ።
ብመሰረቱ “ሽግር ኤርትራ ፡ ፍታሕ ብኤርትራውያን” ዝብል ቴማ ጭርሖ ድዩ ፖሎቲካዊ ኣምር ? እዚ ቴማ’ዚ ፖሎቲካዊ ኣምር እዩ።“ሽግር ኤርትራ ፡ ፍታሕ ብኤርትራውያን” ብቀጥታ ንልዕላዉነት (Sovereignty) ዘመልከተን ዘናጻጸረ ኣምር እዩ። ልዕላዉነት፣ ምስ ብቕዓት፣ ዲሞክራስያዉነት፣ ህዝባዊ ተቐባልነት፣ ወትሃደራዊ ን ምጣኔሃብታዊ ብቕዓት፣ ዲሞግራፊን ዓይነት መንግስቲ ዝኾነ ይኹን ምትእስሳራትን ዕየራ የብሉን። ልዕላዉነት ዕዘቱ ውሽጣዊ ውሳኔ፣ ብዓለምለኻዊ ተፈላጥነት ዘራጋግጽ ዓለምለኻዊ ሓለፋዊ-መሰል ኩለን ልዕላዉያን ሃገራት ኣብ ዓለምና እዩ። እዚ ካብ ኮነ ትሕዞ ፖሎቲካዊ ኣምር ልዕላዉነት፣ ነዚ ዝቓወም ሰብ እንታይ ስለዝኾነ እዩ? እንታይ ዕላማ ስለዘለዎም እዩ? እዚ ካይኣክል ኣንፈት ክትዕ መታን ክስሓትን መሰረታዊ ስትራተጂካዊ ፍልልያት ከምዘሎ ንምርኣይ ተባሂሉ፣ ጎኒ ጎኒ ልዕላዉነት ዝኸይድ ጫሌዳ ክትዕ ኣሎ። ኣብ ፖሎቲካዊ ንጥፈታት ኤርትራ ብረት ዝዓጠቀን ብሰላም ዝብል ዘሎ ወገናት ዝበጽሖ ስጓሜ ዘየሎ ከንሱ፣ ኣጋባብ ቃልሲ ብጎነጽ ዶ ብሰላም ዝብል እዩ። እቲ ክትዕ ሰረገላ ኣብ ቅድሚ ፈረስ ኣሲርካ ክትጎትት ምፍታን እዩ። ኣብ መሰረታዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ልዕላዉነት ካይተሰማማዕካ ኣብ ኣጋባብ ቃልሲ ክትሳማማዕ ወይ ክትዝቲ ኣይክኣልን እዩ። ኣይፋሉን ዝብል ሰብ እንተሃሊዩ ድማ ከምዚ ስትራተጂ ብዘይ ራእይ (A Strategy without a Vision) እዩ።
ዳርጋ ንሓደ ዓመትን መንፈቕን ዝግመት ግዝያት ኣብ ዚ መጋባእያ ክትዕ ፖል-ቶክ ብኣካል ተሳቲፈ ኣለኹ፡ ኣሉታዉን ኣዉንታዉን ገጻት ዘለዎ ከርሲ ፍርያት እዉን ተሓፊሱ ከምዘሎ ግምታት ኣሎኒ። እቲ ዝኸይድ ዝነበረ ምይይጣት፣ ኣብ እንካን ሃባን ዝተሞርኮሰን ንፍልልያት ዘጽብብ ዘይኮነ፣ መሊሱ ንትኹላዊ ምትፍናን ዘእቱን፣ ፍልልያት ዘጋፍሕን እዩ ዝነበረ። ዝካየድ ዝነበረ ክትዓት 6 ዓይነት ዝተፈላለየ ገጻትን ባህርያት ዝነበሮ እዩ። ንሳተን ድማ፡-
1.ኣብ መዓልታዊ ፍጻሜታትን ዉጽኢት ፉቡሩኽ መራኼቢ ቡዙሓን ዝወጸ ዜናታት፡ እዚ እንታይ ይመስለኩም ? ከምዚ ተባሂሉ፣እንዳበልካ ምሕታትን ኣብ ልዕሊኡ ክዉንን ዘይክዉንን ግምታትካ ምስፋርን ብእኡ ምዝንጋዕን።
2.ንመንግስት ኤርትራ ዝድግፉ ወገናት፡ መንግስት ኤርትራ ዝኽተሎም ፖሊሲታት ዘካይዶም ስራሓት ምቕላሕን፡ ብኣንጻሩ ደዉ ኢሎም ዝርከቡ ናይ ተቃዉሞ ሓይልታት፣ ካብ ህዝቢ ከም ዝንጸሉ ምግባር። ብኣንጻር እዚ ድማ እቲ ተቃዋሚ ሓይሊ ልክዕ ከምቲ ደጋፊ ሓይሊ ከካይዶ ዝጸንሔ ንጥፈታት ከካይድ ጸኒሑ።
3.ነዞም ኣብ ኣብ ቁጽሪ ክልተ ተጠቂሶም ዘለዉ ክልተ ተራጸምቲ ሓይልታት፡ ክልቲኦም ፈታሕቲ ጸገም ኤርትራ ከምዘይኮኑ፡ እንታይ ድኣ ተደረብትን ጠንቂ ናይቲ ንኤርትራዉያን ዝብድሃና ዘሎ ጸገማት ምኻኖም ክገልጽ ዝጸንሓኤ መንፈስ ሳልሳይ ሓይሊ(third wave) እዉን ነይሩ።
4.ኮነ ተባሂሉ ሰባት ንንሕድሕዶም ከዋቁዑን ክታፈነኑን፣ ህዝቢ ዝንቡዕ ኣፍሉጦ ንክህልዎ ዝጽዕቱ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ንክፍጠር ዝጽዕቱ ሙሱሉያትን ኣረሰንትን ሰባት እዉን ነይሮም።
5.ንተሞክሮታቶም፣ ኣፍልጥኦም፣ ግንዛቤታቶም፣…ወ.ዘ.ተ ምስ ህዝቦም ዝካፈሉ፣ ኣስትረምህሮታት ዝህቡ ዜጋታት እዉን ነይሮም።
6.ኣብ ፍጹም ጠቀነ፡ ምንእኣስ፡ ምክፋእ፣ ሙሱልይነት፣ ኣንነት፣ዓሎቕ……….ወ.ዘ.ተ ዝተሞርከሰ ዉልቃዊ ዓቕምታቶምን ታሪኾም ብሉጻት ምኻኖም ንህዝቢ ንምሕባር (A cult of personality) ነብሶም ምስ ህዝቢ ንምልላይ፣ኣብ ልዕሊ ካልኦት ዜጋታት ጸብለል ኢልካ ናይ ክትርኤ ዘመተ ዘካይዱ እዉን ኣይተሳኑን…ወ.ዘ.ተ።
ልዕሊ ኹሉ ግን እቲ ናይ ክትዕ መጋባእያ ኣብ መዓልታዊ ፍጻሜታትን ዉጽኢት ፉቡሩኽ መራኼቢ ቡዙሓን ዝወጸ ዜናታት፡ እዚ እንታይ ይመስለኩም እንዳበልካ ምሕታትን ኣብ ልዕሊኡ ግምታትካ ምስፋርን ብእኡ ምዝንጋዕን ዝተጸምደ እዩ ዝነበረ። ኣብዚ ካብተጸምደ ኣእሙራዊ ዓቕሚ እቲ ናይ ክትዕ መጋባእያ፡ ማእከላይ ትሕዝቶ ሚዛን ሓንጎል ናይ ዘለዎም እኩባት ሰባት ነይሩ ክባሃል ይክኣል ። ምክንያቱ ላዕለዋይ ሓንጎል ኣብ ዝላዓለ ነገራት ምሕሳብን ምፍታሕን ዝተጸምደ እዩ። ማእከላይ ሓንጎል ኣብ ፍጻሜታትን መዓልታዊ በለካ ለኽዓካ ዝተጸምደ እዩ። ታሕተዋይ ሓንጎል ደቂ ሰባት ድማ ኣብ ዉልቀ ሰባት ምሕማይ ዝተጸምደ ብምኻኑ እዩ።
እቲ ዘሎ መድረኽ ወትሩ ሓሊፍና ከምዘሎ ፍሉጥ ኮይኑ፡ ነቲ ኣጋጢምና ዘሎ ብድሆታት እዉን ክንፈትሖ ዛጊት ተቦግሶታትን ድሉዉነታትን ከምዘየሎ ፍሉጥ እዩ።
ብጋህዲ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ሓቕታት፣ እቲ መንግስት ይኹን፣ እቶም ተቃወምት እዉን ነቲ ንኤርትራን ህዝባን ገጢምዎ ዘሎ ብድሆታት ክፈትሕ ብቕዓት ከምዘየለ መድረኽ ኣነጺርዎ ኣሎ። ኣብ ክንዲ ፈታሕቲ ሽግራትና፡ ክልቲኡ ወገናት ተወሳኺ ክፍታሕ ዘለዎ ጸገማትና ምኻኖም እዉን ርድኡ እዩ። ካብዚ ህሉዉ ሓቕታት ብምንቃል እዚ ናይ ክትዕ መጋባእያ ነቲ ሓኒቑ ሒዝዎ ዘሎ ማሕለኻ በቲኹ ንዝላዓለ ኣታሓሳስባን ክትዕን ክድይብን ኣብ ክንዲ ጸገም፡ ፈታሒ ጸገም ክኸዉን ብትሕትና ይጽዉዕ ኣለኩ። ኣብ ማሕበራዊ ሰዉራ፣ ምስ ዝወደቁ ሓይልታት ኣይትላዋወስን ኢኻ። ምስ መድረኽ ዝደርበዮም ሓይልታት ኣይትድርበን ኢኻ። ካብ ኩሉ ጊዝያት ተዛናግዓይን ጸገም ምኻን፡ ሓንቲ መዓልቲ ቁምነገረኛ ፈታሕ ጸገም ምኻን ናይ ሓደ ዜጋ ግቡኡ እዩ።
ካብዚ ናይዉድቀት ማሕለኻታት ከነምልጥ፣ ከነልዕሎም ዝግብኣና ኣግኣዝቲ ሕቶታት ኣለዉ፡-ንኣብነት
1.ኤርትራዉነትን ኤርትራዊ ሃገራዉነት።
2.ሕቶ ግዝኣተ ሕጊን ልዕላዉነት ሃገርን ህዝብን።
3.ሕቶ ሃገራዊ ዕርቕን ነባርን ማዕባልን ሰላም ኣብ ዉሽጥናን ጎሮባብትናን።
4.ሕቶ ዲሞክራሲን ትካላዊ ምሕደራን።
5.ሕቶ ተቃዉሞን ህዝብን፡ ሕቶ ህዝብን መንግስትን።
6.ሕቶ ናጻ ናይ ተጻይ መራኸቢ-ቡዙሓን።
7.ሕቶ ብከመይ ንኤርትራ ንባብ ኑቡር ማኣዝን መጽያዊ ጉዕዝኣ ነትሕዛ።
8.ሕቶ ናይ ሓባር ናይ ተቃዉሞ ዋላ (platform)
9.ሕቶ ሓድነት ሃገርን ህዝብን…………….ወ.ዘ.ተ ኣብ ዞም ዛዕባታ እዚኦም ክንዝቲ እንተበቂዕና ሓባራዊ ሃገራዉን ዲሞክራስያዉን ኣራኣእያታት ክጥረ ስለዝኽእል፡ መንፈስ ሓድነትን ቡሩህ መጽያዊ ሓባራዊ ቃልሲ ግብራዊ ክኸዉን ይኽእል እዩ ዝብል ግምታት ኣሎኒ።
ከም ህዝብን ሃገርን ወትሩ ሂወትናን ግዝየናን ኣብ ምዝንጓዕን ላግጽታትን ከነሕልፎ እንተወሲና፡ ንደቕናን ደቂ ደቕናን ጽኑዕ ናይ መጻኢ ኩሉእንትናዊ ባይታ ኣይክንፈጥርን ኢና። እዚ ፍጻሜ’ዚ ድማ ዘይሓላፍነታዊ፣ ሸለልትነትን ዘይቡቑዕነትን( Negligence and Incompetence)እዩ። ብዝወሓደ ነዚ 30 ዓመታት መመላእታ ተቃልሲና ከቢድ ዋጋ ከፊልና ዘራጋግጽናዮ ናይ መሬት ናጽነት፡ መሰረት ናይ ሰላምን ሓድነትን ፍትሕን ሃኒጽና ንሕለፎ። ነዚ ክንገብር ድማ ይኣክል ኣሽካዕላልን ግዝየኻን ንያትካን ኣብ ኮንቱ ምሕላፍ ዝብል ርእሰ ዉሳኔ ክንወስድ ክንበቕዕ ኣሎና።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
18/09/2013
https://www.eff.org/issues/bloggers/legal/liability/defamation
http://en.wikipedia.org/wiki/Defamation
A Knight fencing against backwardness and injustice
Dr. Tadios Tesfu: A Knight fencing against backwardness and injustice
Bad stories have been always told not to be repeated again. An author of a political science fiction or theoretical political ideas usually can be characterized as a highly intellectual personality or an idiot master of confusion. Nowadays in the Eritrean political arena and media outlets, we are the eyewitnesses of both cases. Unfortunately, there are many of the latter.
I heard the exceptionally gifted founder of the homepage of Awate.com Mr. Saleh Gadi Johar explaining to his audience the reason, why he publishes his articles and books in English, but not in Tigrinya. He said” because the problems come from the elite of our society”. Hmmm…. well, if this is the solely reason, although I am a German native speaker, but rather influent in English in comparison to the crème a la crème writers, we have around us, I will continue to write in English to reach out the pseudo intellectuals and the genuine with a beautiful mind outside there. To distinguish myself from both leagues mentioned above, my article figures out the natural and vital instrumental ideas, in order to yield a basic change in a political, cultural and socio-economical disoriented society, as ours. You are requested to consider my objectives rather as brainstorming and intellectual approach of guidelines, but not as an ultimate solution of the substantial devastating acute problems, we have. Therefore, please don’t regard the outlined objectives as the four J. C. Maxwell’s main equations of electrodynamics in physics. I am not a historian to summarize for you the state of art of the Eritrean political history of our struggle for independence and democracy, which might help to understand the core idea of my thesis. My intellectual approach has come up extempore. To get the best suggestions for improvement that have been made about the status quo of the Eritrean opposition parties and the analysis of the problems in the Eritrean society, you are recommended to hear and read the work of Mr. Amanuel Eyasu (Eritrea, no government & no opposition) at Assenna.com and the manifesto of the “Eritrean Civic Democratic Movement” by Mr. Merid Zeru, Kidane Hagos, Dawit Geberemesekel et al. Nevertheless, I made my choice to disclose my visions of goodwill, hope and deliverance for a better tomorrow of the Eritrean people. In addition, as the Germans use to say „Glueck ist, wenn Vorbereitung auf Gelegenheit trifft” (Luck is when preparation meets opportunity). Therefore, it is reasonable to draft a future roadmap, which depends on complimentary globally thinking and a conceptual locally acting philosophy, to transform the nation from the present state to a developed nation of peace and prosperity.
Here are my four main objectives:
1.Gender equity by occupying political key positions by women to end up the paternalistic and patriarchal orientation of our society.
2.Abrogation of the Military as at constitutional ratification in democratic Eritrea.
3.Creating sustainable national assets of Eritrea by cultivating its human resources.
4.The Eritrean National Council for Democratic Change (ENCDC) should be restructured and amended to an action oriented one. A parallel vote system should be launched to form its executive body too.
Objective No.1
Recently gender equity is worldwide subject of controversial discussion. In India a mass protest of women has come about due to repeatedly sexual harassment of underage girls in public places. The shocking and insupportable facet of the situation is the acceptance of the misdeeds by the majority of the India population and their casualness for the destiny of the victims. Additionally, there is the defensive attitude of the sexual offenders. They justify their evil deeds by assuming themselves as the victims of the young girls’ seduction. The police men watch deedless, when a female begs them to help her. Sometimes, they tried even to discredit and unmask the complainer to protect the honor of the accused man. Damn! What is next to come?
India is recognized by the western world as world’s biggest democratic nation. Surely gender equity is a topic in the Indian national constitution. Nevertheless, here we have observed disobeying of law by the tributaries as well as by the police. To find the reason of the contempt of law, we don’t need to dig deeper in general psycho of the Indian population or the structure of the Indian society. It is obvious in paternalistic and patriarchal orientated underdeveloped society; males are favored and protected in comparison to the weak sex by unwritten law.
Well in Eritrea, as a war torn country, we have to assume sexual harassment as a daily business. Although Eritrean women have fought bravely beside their brothers against the occupation of Ethiopian soldiers, the regime in Eritrea failed to realize gender equity in its real sense. We just observe some fistful female puppets shaped to serve the dictator at high official positions. If gender equity was ratified and verified during the revolution in Eritrea by ELF/EPLF and to my imagination at the wildest times and places of the nation, then I would like to ask, what is the reason, why Eritrean women are disrespected and their human rights have been violated by their male colleagues aftermath to our independence? I assume a profound domination of the unwritten law of a paternalistic and patriarchal orientated society in Eritrea, which still exists in our brains, is the answer. One of my suggestions to overthrow the paternalistic and patriarchal thoughts and practices from our society, in order to avoid their side effects, is by launching a 50% of Women’s quota at any of the upcoming national elections in the future. This percentage should not have to be compromised in ratifying it in our national constitution by carrying it immediately afterwards to the issue of human dignity. Disregarding the ambitions of men to own political power to satisfy their chauvinism, their genetically disposition towards aggression, matters. A sustainable peaceful coexistence with our neighbor countries could only be based on a diplomatic mutual support and respect. We have to create an environment to maintain this by involving many of the weak sex in every national decision to be conducted in the future. The last but not least, the first democratic Eritrean president should be a female. From practical point of view; we Eritreans admire beauty, eloquence, strength in taking decision. These are some of the properties that every Eritrean woman owns. After all Eritrean men appreciate the love, respect, security feeling and the devotion of our mothers. We are seeking for a political mother figure, which is able to bring the quarreled brothers together anticipating national reconciliation by creating a sense of equality and justice in the Eritrean population. Such personality with good sense for governance will make visible differences in comparison to the atrocity and ugliness of the tyrant. I am calling for more audacity and civil-courage for matriarchal and less paternalistic and patriarchal forms of policies in Eritrea. I am aware of the principles of western direct and indirect democracy of the political philosophers Jean-Jacques Rousseau and C. de S. Baron de Montesquieu are based on the nature of human beings but not on gender. They use to argument whether human beings are naturally good or evil that they have to be free or monitored, respectively. Thomas Hobbes had more radical attitude towards human beings in natural state (homo homini lupus). I like to remind you that these political philosophers did not consider the ability and capability of women when they have written their theoretical masterpiece. At that time women were not allowed to vote. I could give you a lot of examples to convince you. One short example should be enough not to overflow the scope of this topic. There is a female president of a civil war torn country Liberia, Mrs. Dr. Ellen Johnson Sirleaf. Look how this woman managed to bring the quarrelling parties, warlords, bandits and war veterans together at a round table. She is sometimes annoyed and roars of rage due to misdeeds of the warlords in her country. The men always try to calm her down and they bring their concerns respectfully by calling her with a mellow voice” Ma” for Mother.
Objective No. 2
The abrogation of the Eritrean military force as a constitutional ratification in democratic Eritrea will be a hazard. In this case audacity of hope is the slogan. I am aware of the achievement of our independence through a hard bitter prolonged armed struggle. We paid high dues of martyrdom with lives of thousands innocent young people. No question that was the right decision made by suppressed people longing for freedom against the archaic invaders. Few years after our independence we continued to solve emerged conflicts with our neighbors with guns. A disposition for peaceful conflict management using international laws or diplomatic tools has never existed. This comes to state due to our learned mechanism to solve conflicts with elbow and guns. The territorial sovereignty of our country is accredited since 1993 by the United Nations. The regime in Eritrea abused the idea of self-protection from pretending foes to launch a lifetime military service. We know that, first the regime wants to extend its lifetime by starting war against pretending foes. Second, the regime wants to keep the youth out of the cities to prevent agitations initiated by students. Third, the regime wanted to keep the education level of the country very low. Because high education level of population provides a fertile soil for implementation of democratization process. Thus, lifetime military service has resulted into a slavery of the conscripts, decomposition of the social interacts, decay of the education level, damage of the economic and health sectors of the country, et cetera. The consequences are mass refugees (displacement), degradation of our good reputation and loss of our national identity.
The cure-all for these problems:
•Reduction and limitation of quantity and time of military service to the lowest level.
•Ratification of abrogation of the military as at constitution in democratic Eritrea.
Well, I am sure, you are asking yourself, from where the hell and why after all this mad idea comes to state. In 2012 there was a scientific survey in many different parts of the world; about whether people are happy and satisfied with their lives in their countries? The answer depends on many factors, like health, freedom, social relationship, security and prosperity after all.
According to the survey, the people of Scandinavian countries were the happiest and most satisfied with their lives, followed by Costa Rica. What? Excuse me; Costa Rica the poorest country of the world has the second happiest and most satisfied population of the World: before Germany and Switzerland.
Now open the page of Wikipedia and inform yourself about Costa Rica.
To your information since 1949 Costa Rica has no military force. President José F. Ferrer of Costa Rica ratified the abrogation of the military as at constitution to joining the TIAR-treaty with USA. Since 2010 Costa Rica has a female President. Costa Rica has a population with a high education level compared to the most Latin American countries. Costa Rica has a peaceful and democratic presidential system, where the elections of the president take place once every four years without repetition.
Objective No. 3
Today education is the key to an adequate life as ever before. It is important to have a society with strong knowledge and volition of permanent learning to stay competitive in a world and time of globalization.
My suggestion: we have to create a sustainable society by cultivating and educating our human resources as the solely national asset of Eritrea. Do you think I am coming up with a bad idea at a time of bonanza of the natural resources in Eritrea? I think it is time to confront ourselves with reality, before things go wrong / bad. Natural resources can be used temporarily to generate hard currency to run a country. Disregarding thereof to provoke a devastating environmental pollution, corruption, exploitation of men power, civil wars and border strike due to jealousy, natural resources are simply limited and not forever. The populations of third world countries, who are dependent of their natural resources, are amongst the poorest and war torn in the world. Natural resources can be regarded as curse. For example the natural resources of Democratic Republic of Congo are estimated to ca. 24 Trillion USD. Yet Congo is the country where poverty of the population flourishes and civil wars rage. Hereby you can assume an international intervention due to the vital mineral Coltan (Columbit-Tantalit) in Congo provoked by mobile phones producer multinational companies. The estimated natural resources of democratic republic of Congo are much higher compared to that of our country. Since 2010 the Eritrean national income from Becha gold mines was more than one billion USD. If we regard the economic development index in Eritrea, life is becoming harsh and no improvement of life style and infrastructure or civil constructions can be depicted, despite gold production and sellout. This happens in Eritrea for the same reasons, I mentioned above. Second example is Ghana. It is the second largest gold producer in the world after South Africa. Ghana is to a certain degree democratic and peaceful, but not rich. You will assume for guaranteed other national assets in Eritrea like crude oil, fishery, tourism and seaports’ or marine’s business too. But such businesses and natural resources have also many African countries, e.g. Kenya, Angola Sierra-Leone, etc. Let us focus on the future sustainable energy technique, the sun technology or photovoltaic in Eritrea. About two decades ago western engineers found out the rate of yield of photovoltaic electric energy at the Denkalia regions in Eritrea was the highest of the world. This has to do with the period and quantity of sun radiation as well as the angle of incidence of sun radiation (Earth’s axis of rotation is tilted 23.4° away from the perpendicular of its orbital plane). This will enable us to produce more than enough electric energy for us and the region. To develop such sustainable energy technique requires a high level of interdisciplinary knowledge of mathematics, physics and chemistry, electro technology, geology, meteorology, metrology, mechanical engineering, Informatics and so on of our nationals. Do you understand now why we have to regard and take our human resources as the only national assets of our country? Here are some of the successful countries, which regard and developed their human resources as the only national assets: Japan, Germany, Switzerland, South Korea, Malaysia etc.
Do you have any knowledge, why the regime in Eritrea invests a lot of USD to cultivate and indoctrinate the Diaspora Young-PFDJ members, while wasting and abandoning the young people in Eritrea? Herewith I am requesting from you to persuade and to assist our young new refugees to get higher education, in case one day the country becomes free of the totalitarian regime and we do not have to start from the nil. It is a crime to dissipate such Eritrean future intellectual potential, by letting them work in hotel rooms and pedestrians of the western countries.
Objective No. 4
The Eritrean National Council for Democratic Change should be restructured amended to an action oriented one immediately. A parallel vote system should be launched to form its executive body too. I said these words on a Smerr-Paltalk presentation, when I came there to give a speech to address the Eritrean Diaspora (Deleyti-Fetihi) regarding the Hizbawi-Festival 2013 in Kassel/Germany on the 4th of January 2013. The ENCDC delegations have failed to manage the tasks and objectives, which have been given by the Eritrean People to them. I believe this comes to state beside, not confidential voting system, lack of checks and balances, lack of its judicative institution, mainly due to the personal incompetence of the leadership and generally the members of the assembly too. The ENCDC leadership is not exceptionally gifted by nature with soft skills to lead the nation and solve its problems with diplomatic tools of conflict management. Eritreans were not good head hunters during the formation of ENCDC in Awasa/Ethiopia, I’m afraid. We have to form an action oriented National Council, that means to bring the right man or woman in to the right position. It is very important in this case to ignore involving all kind of political parties, ethnical groups and civic societies in to the leadership for the sake of democratization. We have to make our choice to take the best of the best into the leadership position. What we need is a knight fencing against backwardness and injustice to save our souls from the totalitarian regime in Eritrea as soon as possible. I still believe in restructured and amended ENCDC will be able to get rid of the dictator and be an umbrella organization of all of the opposition camp as an alternative until the democratic transformation of the nation is done. Participation of the people should be guaranteed by making a parallel vote of the leadership of the executive body of the Council. By now I do not see any reason to dissolve the ENCDC to create another umbrella organization. As I have explained on the date above, you don’t destroy and rebuild your palace, when your palace’s leaser damaged it……You have to dismiss the leaser and amend the palace. And before given your palace to another leaser, you have to ensure the next leaser is the best of his category. In case the ENCDC leadership repeated the violation of law as we have observed twice in their legislation, the Eritrean People should be bold enough to impose resolution of no confidence against ENCDC leadership to dissolve them.
International Crisis Group : Syria Statement
Assuming the U.S. Congress authorises them, Washington together with some allies soon will launch military strikes against Syrian regime targets. If so, it will have taken such action for reasons largely divorced from the interests of the Syrian people. The administration has cited the need to punish, deter and prevent use of chemical weapons – a defensible goal, though Syrians have suffered from far deadlier mass atrocities during the course of the conflict without this prompting much collective action in their defence. The administration also refers to the need, given President Obama’s asserted “redline” against use of chemical weapons, to protect Washington’s credibility – again an understandable objective though unlikely to resonate much with Syrians. Quite apart from talk of outrage, deterrence and restoring U.S. credibility, the priority must be the welfare of the Syrian people. Whether or not military strikes are ordered, this only can be achieved through imposition of a sustained ceasefire and widely accepted political transition.
To precisely gauge in advance the impact of a U.S. military attack, regardless of its scope and of efforts to carefully
ኣብ ፌስቲቫል ቦሎኛ 31/08/2013 ዝቀረበ ቃል ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ
ኩቡራት ኣዳለዉቲ ፈስቲቫል ቦሎኛ!
ኩቡራት መላእ ተሳተፍቲ ፈስቲቫል!
ንሕና ኣብ ቅድሜኹም ኬና ክንምድር ተቀሪብና ዘሎና፣ ወከልትን ኣባላት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኢና፣ ብስም ኩሎም ኣባላትና ድማ ዮሃና እንቛዕ ከምዚ ዓይነት መድረኽ ክፍጠር ኣብቅዓኩሙን ኣብቃዓና ንብል። ሎሚ ኣብ ቅድሚ ህዝብና ቀሪብና ንምንቅስቓስና ከነላሊ ናይ ደስደስ ሕቶ ኣይኮነን፣ ናይ ሃንደበት ሕቶ እዉን ኣይኮነን፣ እንታይድ ካብቲ ወትሩ ነዘዉትሮ ግብራዊ ስራሓትና እዩ። ጊዝያት መታን ካይንበልዕ ኣብ ቀንዲ መትከላት ምንቅስቓስና ኣቲና ብሕጽር ዝበለ ከነላልየኩም ከታዳሙጹና ብትሕትና
ኣቃልበኹም ንሓትት።
ኩቡራት ኣሓትን ኣሕዋት!
ንፖሎቲካዊ ራኢናን ዕላማናን ኣመልኪቱ ኣብ መራኸቢ-ቡዙሓን ዝተዘርግሔ ማኒፍስቶን፣ ነዚ ማንፌስቶ መሰረት ዝኾነ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ዛዕባታት ኣመልኪቱ ዝተካየደ መጽናዕትታት ስለዘሎ፣ ህዝቢ ከንቡቦ ኣስታት 120 ዝገጽ ጹሑፍ ተዘርጊሑ ስለዘሎ፣ ኣብ ኢንተርኔት ኣናዲኩም ከተንቡብዎ ብትሕትና ንዕድመኩም፣ ሕጂ ጊን ኣብ ኣገዳስን ቀንዲ ዛዕባታት መትከላትና ኣትየ ክዝርዝር ስለዝኾንኩ ካይስልክየኩም ብትሕትና ይምሕጸነኩም ኣለኹ፣-
ኩቡራት ኣሓትን ኣሕዋት!
1.ምንጭን ዋና ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ እዩ ዝብል እምነት ስለዘሎና፣ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ዓትዒቱ ጭቢጥዎ ዘለ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምምንዝዑ፣ ብዋናን ምንጪ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝኾነ ህዝቢ፣ ህዝባዊ ተሳትፎ ዘራጋገጸ ቃልሲ ክኸዉን ኣለዎ ኢልና ስለንኣምን፣-
1.ህዝባዊ ጽምዶን ተሳታፍነት ዝራጋገጸሉ፣ ሩጉጽ ባይታ ንምፍጣር ንቃለስ።
2.ህዝባዊ ማሕበራት (ቀንዲ ፈልስታት ሲቪላዊ ሕብረተሰብ) ንክፍጠራ ንጽዕት።
3.ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት ኡግሚ ለዉጢ፣ ቀንዲ በዳህቲን ናይ ጸቕጢ ሓይሊ ንገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይነን ንክበቕዓ ብሓሳብን ተግባር ንምሕያለን ዝዓለመ ጻዕርታት ነካይድ።
4.ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት ብደረጃ ከባቢ፣ ክፍሊሃገር፣ ሃገር፣ ክፍሊዓለምን ዓለም ንክጋባኣን ንክጥርነፋ ንምግባር እዩ። በዚ ቅድመተከተላዊ ሕዋም ኣቢልካ ድማ ሓያል ዉዳቤ ህዝቢ ንምፍጣር ንቃለስ። ዝተወደበ ህዝቢ ተሰማዕነት፣ ሓይሊ፣ ኣኻሊነገራዊን መንፈሳዉ ምንጭታት…ወ.ዘ.ተ ስለዝዉንን፣ ኣንካይዶ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንማሕበረሰብ ዓለም እዉን እንተኾነ ከስምዕን ከድምዕ ስለዝኽእል፣ እቲ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ክትግበር እንደልዮ ራእይና ብዘይ ገለ ሓደጋ፣ ብዘይ ከቢድ ክሳራን ሓጺር ጊዝየን ከነተግብሮ ብቕዓት ክህልወና እዩ።
ኩቡራት ኣሓትን ኣሕዋት!
2.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ዕላማን ራእይ፣ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምሕኻር፣ ቅልጽም ዘለዎ ሓደ ሓያል ዓብላሊ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ንምፍጣር ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካዊ ክዉንነት ኤርትራ ናብ ንቡር ምምላስን ኣብ ልክዕ መስመርን ማኣዝን ንምትሓዝ ዝቃለስ እዩ፣-
1.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኽተል፣ ናይ ዝተወሰነ ኤትኒክ-ጉጂለ፣ ሃይማኖት፣ ጾታ፣ ዕድሜ፣ ዞባ፣ ዝተወሰነ ፖሎቲካዊ ዉድብ ማለት ጀብሃ/ሻዕብያ ዕላማን ተሞክሮ፣ ማሕበራዊ ቀጸላን/ጉጂለን፣ ተጣባቅትን ረብሓታት ኣራጋገጽትን ዘይኮና፣ ጽምዶ ስትራተጂ-ከባቢ ዝመለለይና፣ ብደረጃ መላእ ሃገርን ህዝቢ እንነጥፍ፣ ጉዳይ ሃገር ኤርትራ ብህዝቢ ኤርትራ፣ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ብናይ ገዛእ ርእሱ ዉሳኔን ዕግበት ንኽዉሰን መታን ክበቕዕ፣ እንቃለስ ምንቅስቓስ ኢና።
2.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ንኣሉታዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ኤርትራ ንኣዉንታዊን ርትዓዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ንምቅያር ዝነጥፍ ፖሎቲካዊ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እዩ።
3.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ካብ ሙሱይሉነት ዝተናገፈ፣ ብዝኣምነሉ መትከላትን ዕላማታት ዝቅየድ ምንቅስቓስ እዩ።
4.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነት ተዓጢቁ፣ ንህልው ኣዝዩ ጸቢብ ኣዋዳድባን ፖሎቲካዊ እምነታት ( ኣብ ቀቢላ፣ ኤትኒክን ሞሎኮታዊ-እምነት) ተሞርኪሱ ዝነጥፍ ዘሎ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት ንማእከል ህዝብናን ሃገርና ዘርብሕ ጽምዶታት ንክኣቱ ዘታባብዕን ዝድርኽ ምንቅስቓስ እዩ።
5.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብሓሳብን ተግባር ፖሎቲካዊ ስልጣን ክጭብጥን ክጫረት ዝተወደብ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካ ኤርትራ ኣብቁኑዕ ማኣዝን ንምስርዑ ዝተወደበ፣ ናይ መሰረታት (ህዝቢ) ምንቅስቓስ እዩ።
6.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ናይ ኩሎም ዜጋታት ምእንቲ ብሰላም ብሓባር ንምንባር፣ ማሕበራዊ ፍትሒን ምህናጽ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነትን ሃገርነት ሪዒሞም ዝቃለሱ፣ ዉልቃዊ ሓርነቶም ዝኣወጁ ዜጋታት መቃለሲን መራኸቢን ዋላ (ፕላት-ፎርም) እዩ።
7.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብባህርያቱ ናይ መሰረታት ቃልሲ ስለዝኾነ፣ ንጭቆናን ሕሰም ህዝብና ዘቓልሕ ልሳን ብኣፎም ዝተዓብሱ ህዝብና እዩ።
8.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ኣብ ህዝቢ ዝተሰረተን ብህዝቢ ዝግዛእ ልፍንታዊ ቀንዲ ናይ ቃልሲ ፈለግ ንክምስረት ይቃለስ።
ኩቡራት ኣሓትን ኣሕዋት!
3.ቀንዲ መለለይ ሕላገት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብሓጺሩ እንታይ እዩ?
1.ሲቪክ ሃገራዉነት ስነሓሳብ ዝዓጠቀ ናይ መሰረታት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እዩ።
2.ሙሉእ ተሳትፎን ጽምዶ ህዝቢ ክዉን ንምግባር ዝነጥፍ ምንቅስቓስ እዩ።
3.ሃገራዊ-ዕርቂ ቀንዲ መምለሲ ኣብ ንቡር ማኣዝን ህዝቢን ሃገርን ኢሉ ዝኣምንን ነዚ ክዉን ንምግባር ከም ቀንዲ ዕላምኡ ዝነጥፍ እዩ።
4.ኣብ መጋባእያታት ህዝብን ዉሳኔ ህዝቢ ዝኣምን እዩ።
5.ጉዳይ ሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ቀዳምነታትና እዩ።
6.ቀንዲ መቃለሲ ስትራተጂና፣ ስትራተጂ ዉደባ ከባቢ እዩ።
ኩቡራት ኣሓትን ኣሕዋት!
4.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንዝህልወና ዜቤታዉን ግዳማዉን ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ብዝምልከት፣-
1.ዘቤታዊ፣-ብሓፈሻ ምስ ኩሉ ደላይ ፍትሒ፣ ሰላም፣ ማዕርነት፣ ሓርነት፣ ዲሞክራስን ግዝኣተ-ሕጊ ብፍላይ ድማ ምስ ህዝባዊን ናጻ ዝኾና ናይ ህዝቢ ፈልስታት ማሕበራት ሓቢርና ክንቃለስ መትከላዊ እምነትናን ዉሳኔና እዩ።
2.ግዳማዊ፣-ምስ ኩሎም ኣብ ጎራባብትናን ስግረ-ጎሮባብትና ኣብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኣምኑ መንግስታትን ምንቅስቓሳት ኣብ ማዕርነት ዝተሞርኮሰ፣ፖሎቲካዊ ሽርክነት ክንፈጥር ንቃለስ፣ ኣብ ፖሎቲካዊ ዉሳኔናን ፖሎቲካዊ ምኣዝና ጸቕጢ ዝፈጥሩልናን ኣእዳዎም ዘታኣታትዉን መሳርሒ ናይ ኢድ-ኣዙር ኩናት ክጥቀሙልና ዝደልዩ ብትሪ ንነጽግ።
5.ኣብ መዛዘሚ መልእኽትና ዝኾነ ሰብ ከስተብህለሎም ዝግብኡ መሰረታዊ ሓሳባት ነዚ ሳሜት ብዝምልከት፣-
1. ኣብላጭላጪ ጭርሖ ስለዘልዓልካ፣ ህቡባት መደርቲ ስለዝቀረብካ፣ ነቲ ዝሓሰብካዮ መልክዕ-ቅልስ ተዕኹኾን ናይ መላእ ህዝቢ ተሳትፍ ተራጋግጽ ማለት ኣይኮነን፣ ንቃልሲ ህዝቢ ክጽንበሮ መሰረታዊ ኤርትራዊ ሕቶታት ክንደልን ክንጸር ኣለዎ፣ ገለ ካብቶም ኣገደስቲ ሕቶታት፣ ሀ. ሕቶ ኤርትራዊ ሃገራዉነት ለ. ሕቶ ስምረት ሓ. ሕቶ ሃገራዊ ዕርቂ መ. ሕቶ ኢትዮ-ኤርትራ ግርጭት ሰ. ሕቶ ኣጋባብ ቃልሲ…ወ.ዘ.ተ ቡሱል ርእይቶ እንተዘይሃልዩ፣ ኣብዝብጻሕ ነገር ወይ ዝትግበር ነገር የሎን ኢልና ንኣምን።
2. እዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ሳሜት መዋህለሊ ዝተፈላለየ ኣጀንዳ ክኸዉን ይኽእል ፣ ኩሎም ኣብዚ ሳሜት ዝቀርቡ ወረቓቕትን ሓሳባትን ተኣኪቦም ተሰኒዶም ክትሓዙን ንዝመጽእ ጊዝየ መሰረት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ዝብል እምነት ኣሎና።
3. ናይ ሃገራዊ ሓይልታት ምትእስሳር ብዘይ ዉዓል ሕደር እዚ ሳሜት ክጽዉዕ ኣለዎ።
4. ኩሉ ጊዝየ ኣብ ኣታሓሳስባናን ኣኼባታትና ሓባራዉነትን ኩሉእንትናዊነት; ኣካላዉን መንፈሳዉን ህላዌ ኩሎም ኤርትራዉያን ዜጋታት ክራጋገጽ ክጽዓት ኣለዎ።
ብጣዕሚ የቀኔልና!
ዘላኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና!
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!
Copyright 2013 Eritrean Civic Democratic Movement. All rights reserved. This material may be published, broadcast, or redistributed with proper citation of the Eritrean Civic Democratic Movement, eritreancdm@gmail.com https://eritreancdm.wordpress.com/


text:
ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ መንበረ-ጵጵስና ሰሜን ኣሜሪካ ን3 መዓልቲ ጾምን ምህልላን ክግበር ኣዋጅ ንህዝቢ (ህዝቢ ኤርትራ) ብመንፈሳዊ ኣኽብሮት ይሕብር። እዚ ብምኽንያት ጾመ ነነዌ ን3 መዓልቲ ዝግበር ጾምን ምህልላን: ካብ ሰኑይ 22 የካቲት ጀሚሩ ክሳብ 24 የካቲት 2016 (ሰኑይ፣ ሰሉስን ረቡዕን) ክኸውን እዩ።
1. ተጠንቀቑ! ንቕሑ። ሓቛቑኹም ዕጡቕ ሓቛቑኹም ዕጡቕ መባርህትኹም መባርህትኹም መባርህትኹም ብሩህ ይኹን።
2. ንቕሑ፡ ኣብ እምነት ጽንዑ፡ ሰብኡት ኩኑ፡ በርትዑ። ኲሉ ግብርኹም ብፍቕሪ ይገበር
3. እምብኣርሲ እታ ወዲ ሰብ ዚመጸላ መዓልትን ሰዓትን ኣይትፈልጡን ኢኹም እሞ፡ ንቕሑ
4. ኣብ ዝተፈላለየ ዘመን ንቤተክርስቲያን ዘጋጠማ ፈተናን ጽንዓት ኣመንቲ ወለድናን
5. ምዕቃብ ግእዛዊ ዜማ
6. ቃል ኪዳን
8. ዓመታዊ ጉባኤ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ተቓኒዑ Read more...
“ዝጸበቦ እንተሎ ይጸሊ” (ያዕ 5፡13) ተባሂሉ ከምዝተጻሕፈ ቤተ ክርስቲያንና ተዋህዶ ብግዜ ጸበባ ይኹን ብእዋን ራህዋ ምስ እግዚኣብሔር ትራኸበሉን ትጠርዓሉን ጎደና-እምነት
ብሩኽን ቅዱስን በዓል ጥምቀት ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ይግበረልና። ኣሜን።
ቅዱስ-ሲኖዶስ ቤተ-ክርስቲያን ናይ እስክንድርያ ዘመንበረ ማርቆስ ሓዋርያ፡ ብ30 ግንቦት 2012 ኣብ ዘሕለፎ ውሳኔ፡ እቲ ብብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ-እንጦንዮስ ቀዳማዊ ፓትርያርክ ወርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኤርትራ ዚምራሕ


text:
ብዕለት 07092017 ኣካያዲት ሽማገለ ሽወደናዊ ኤርትርራዊ ምሕዝነት ባህላዊ ማሕበር ኤርትራ ኣብ ልብና ! ምስ ከንቲባ ከተማ ዮተቦርግ ሓላፊ ስራሕን ህዝባዊ ምምሕዳርን ኣቶ ዮናስ ኣተንዩስን ክልተ መሳርሕቱ ተራኺቦም ብፍላይ ኩነታት ኤርትራውያን ኣገዳሲ ምምይይጥ ገይሮም።
ኣኼባ ብኣቦ ወንበር ኣካያዲት ሽማገለ ሽ.ኤ.ም.ባ.ማ. ኣቶ ቶማስ ማንግሶን ብዝተገብረሎም ዕድመ ኣመስጊኑ ዕላምን ንጥፈታትን ማሕበርን ሓበረ። ቀጺሎም ሓው ጸሃየ ቀለታን ሓው ኣምጀድ ያስንን ህልዊ ጽንኩር ሃለዋት ህዝብን ሃገረ ኤርትራን ብሰንኪ ጉግይ ምሕደራ ህግደፍ ስርዓት ኣብ ኣሰካፊ ከም ዘሎን ዋላ ኣብ ስደት እውን ኤምባስታት እቲ ስርዓት ዝፍጽሞ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ኣብሪሆም። ኣቶ ዮናስ ብዝተዋህቦ መግለጽታት ዝያዳ ንምፍላጥ ሃለዋት ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያት ብልክዕ ከመይ ከም ዘሎ ብፍላይ ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ብምድግጋም ኣገደስቲ መብርህታት ወሲዱ። ኣብ መደምደምታ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰዓታት ምይይጥ ኣካያዲት ሽማገለ ማሕበር ዘሎዋ ጠለባት ኣቅሪባ ኣኼባ ብዑደት ሓዲሽ ኣደራሽ ምምሕዳር ከተማ ዮተቦርግ ዑደት ብምክያድ ተዛዘሙ።


text:
ገበር
ሰባት ንኣምላኽ ኪሓትትዎ ዚደልዩ ሰለስተ ሕቶታት
ሱዛን ጓል ሸውዓተ ዓመት ከላ ብዛዕባ ኣምላኽ ክትሓትት ጀመረት። እቲ ወዲ ትሽዓተ ዓመት ዝነበረ ኣል ዚብሃል መተዓብይታ ብሕማም ፖልዮ ምስ ተጠቕዐ፡ ኣብ ሆስፒታል ኣተወ፣ ሰብ ዝሰርሖ ንምስትንፋስ ዚሕግዝ መሳርሒ ኸኣ ብቐጻሊ ኺጥቀም ኣድለዮ። ኣብ ናይ 6 ጥሪ 2013 ሕታም ዘ ኒው ዮርክ ታይምስ ድማ ተመክሮኣ ጽሒፋ ኣላ።
ሱዛን ንኣል ኣብ ሆስፒታል ከይዳ ምስ ረኣየቶ፡ ንኣዲኣ “ኣምላኽ ነዚ ንእሽቶ ወዲ ኸምዚ ዝገበሮ ስለምንታይ እዩ፧” ብምባል ሓተተታ።
ኣዲኣ ድማ፡ “ንቐሺ እንተ ንሓቶ፡ ኣምላኽ ከምኡ ዝገበረሉ ምኽንያት ከም ዘለዎ ምነገረና ነይሩ፡ ኣነ ግና እቲ ምኽንያት ኣይፈልጦን እየ” ብምባል መለሰትላ።
ድሕሪ ኽልተ ዓመት፡ ብ1954፡ ጆናስ ሳልክ ዝመሃዞ ኽታበት ፖልዮ ኣብ ጥቕሚ ኺውዕል ጀመረ፣ ኣደ ሱዛን ድማ ንጆናስ ኣብ ምርምሩ ኣምላኽ ሓጊዝዎ ኪኸውን ከም ዚኽእል ሓሳባት ሃበት።
ሱዛን ከኣ “ኣል ከይሓመመ ኸሎ፡ ኣምላኽ ነዞም ሓካይም ኣቐዲሙ ኺሕግዞም ነይርዎ” በለታ።
ሱዛን ብዛዕባ እቲ ኣብ ግዜ ቝልዕነታ ዘሕለፈቶ ተመክሮ ብምጥቕላል ከምዚ ኢላ ጸሓፈት፦ “[ኣል] ድሕሪ ሸሞንተ ዓመት ሞተ። ኣብቲ ግዜ እቲ ብህላወ ኣምላኽ ኣይኣምንን እየ ነይረ፣ ንኣተሓሳስባይ ኪቕይር ዚኽእል ዝዀነ ይኹን ነገር ከኣ ኣይነበረን።”
ከም ሱዛን ዝኣመሰሉ ዜሕዝን ፍጻመታት ዘጋጠሞም ወይ ንኻልኦት ኬጋጥሞም ዝረኣዩ ብዙሓት ሰባት፡ ነቲ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘለዎም ሕቶታት ዜዕግብ መልሲ ኺረኽቡሉ ኣይከኣሉን። ከም ውጽኢቱ፡ ገሊኦም ሰባት ብህላወ ኣምላኽ ዘይኣምኑ ይዀኑ፣ ካልኦት ከኣ ንህላወ ኣምላኽ ምሉእ ብምሉእ ዘይክሕድዎ እኳ እንተ ዀኑ፡ ተጠራጠርቲ እዮም ዚዀኑ።
እቶም ብህላወ ኣምላኽ ዘይኣምኑ ሰባትን ተጠራጠርትን፡ ብመሰረቱ ሃይማኖት ኣይነበሮምን ማለት ኣይኰነን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣስ፡ መብዛሕትኡ ግዜ እቲ ኣብ ሃይማኖት ዚርእይዎን ዜጋጥሞምን ነገራት እዩ ኣብ ኣምላኽ ዝነበሮም እምነት ከም ዜጥፍኡ ዚገብሮም። እተወደባ ሃይማኖታት ነቲ ንህይወት ዚምልከት ዓበይቲ ሕቶታት ኪምልሳ ዘይክእላ ዀይኑ እዩ ዚስምዖም። እዚ ሕቶታት እዚ እንታይ እዩ፧ እቲ ዜገርም፡ መብዛሕትኡ ግዜ እዚ ሕቶታት እዚ እቶም ኣብ ኣምላኽ እምነት ኣሎና ዚብሉ ሰባት እውን ዚሓትትዎ እዩ። ብዙሓት ሰባት ዕድል እንተ ዚውሃቦም ንኣምላኽ ኪሓትትዎ ዚደልዩ ሕቶታትን መጽሓፍ ቅዱስ ዚህቦ መልስታትን እስከ ንርአ።
1 “ስለምንታይ ኢኻ መከራ ኺህሉ ፈቒድካ፧”
እዚ ሕቶ እተላዕለሉ ምኽንያት፦
ብዙሓት ሰባት፡ ‘ሓደ ፈቃር ኣምላኽ፡ ዜሕዝን ፍጻመታት ኬጋጥም ኣይፈቅድን እዩ’ ብምባል ይድምድሙ።
ነዚ ዚስዕብ ሕሰበሉ፦ ልምድታትን ስርዓታትን እቶም ካባና እተፈልየ ባህሊ ዘለዎም ሰባት ስግንጢር ኰይኑ ኺስምዓና አረ ኼሰንብደና ይኽእል እዩ። ብቐሊሉ ድማ ንተግባራቶም ብጌጋ ኽንርድኦ ንኽእል ኢና። ንኣብነት፡ ኣብ ገሊኡ ባህልታት ንሓደ ሰብ ዓይኒ ዓይኑ ምጥማት ምልክት ቅንዕና ጌርካ ኺርአ ኸሎ፡ ኣብ ካልእ ባህሊ ግና ከምኡ ምግባር ከም ድርቅና እዩ ዚቝጸር። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጉዳያት፡ ጌጋ ኸም ዘለዉ ንኽንዛረብ ዜኽእለና ምኽንያት የብልናን። ኣብ ክንዳኡስ፡ ዝያዳ ኽንፈልጦም ጥራይ እዩ ዜድልየና።
ኣብቲ ብዛዕባ ኣምላኽ ዘሎና ምርዳእከ ተመሳሳሊ ነገር ኬጋጥመና ይኽእል ድዩ፧ ብዙሓት ሰባት፡ እዚ ዅሉ ዜጋጥም ዘሎ መከራ፡ ኣምላኽ ከም ዘየለ ዜረጋግጽ ምዃኑ እዮም ዚኣምኑ። እቶም ነቲ ኣምላኽ መከራ ኺህሉ ዝፈቐደሉ ምኽንያት ዚርድእዎ ሰባት ግና ኣምላኽ ከም ዘሎ ምንም ጥርጥር የብሎምን።
መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧ ሓሳባትን መገድታትን ኣምላኽ ካብ ናትና እተፈልየ እዩ። (ኢሳይያስ 55:8, 9) በዚ ምኽንያት እዚ፡ ተግባራት ኣምላኽን ስጕምቲ ቕድሚ ምውሳዱ ኺጽበ ዝመረጸሉ ምኽንያትን፡ ኣብ ፈለማ ኣይርድኣናን ይኸውን።
ይኹን እምበር፡ መጽሓፍ ቅዱስ ነቲ “ኣምላኽ ብምስጢራዊ መገዲ እዩ ዚዓዪ” ዚብል ሓቅነት ዘይብሉ ኣበሃህላ ኽንቅበሎ ኣይደልየናን እዩ። ኣብ ክንዳኡስ፡ ብዛዕባ ኣምላኽ ዝያዳ ኽንፈልጥ እዩ ዜተባብዓና። በዚ ኸምዚ ኸኣ ኣምላኽ መዓስን ስለምንታይን ስጕምቲ ኸም ዚወስድ ንርዳእ፣ * ክንቀርቦ እውን ንኽእል። —ያእቆብ 4:8።
2 “ስለምንታይ እዩ ሃይማኖት ብግብዝና መሊኡ፧”
እዚ ሕቶ እተላዕለሉ ምኽንያት፦
ገሊኦም ሰባት “ኣምላኽ ቅንዕና ዚፈቱ እንተ ደኣ ዀይኑ፡ ኣብ መንጎ እቶም ንኣምላኽ ነምልኽ ኢና ዚብሉ ሰባት ክንድዚ ዚኣክል ኣምሰሉነት ኣይምሃለወን ነይሩ” ይብሉ።
ነዚ ዚስዕብ ሕሰበሉ፦ ብዛዕባ ሓደ ጽቡቕ ገይሩ ንዘዕበዮ ኣቦኡ ሓዲጉ፡ ብልሹው ናብራ ንኺመርሕ ካብ ቤቱ ዝወጸ ውሉድ እሞ ሕሰብ። እቲ ኣቦ ንውሳነ ውሉዱ እኳ እንተ ዘይተቐበሎ፡ ምርጫኡ ንኺገብር ግና ይሓድጎ እዩ። እሞ ደኣ፡ እቶም ነዚ ውሉድ ጸኒሖም ዚፈልጥዎ ሰባት፡ ሕማቕ ኣቦ ኸም ዘለዎ ሕሉፍ ሓሊፎም እውን ኣቦ ኸም ዘይብሉ ገይሮም ኪድምድሙስ ቅኑዕ ድዩ፧ ቅኑዕ ኣይኰነን! ብተመሳሳሊ፡ እቲ ኣብ ሃይማኖት ዚርአ ግብዝና፡ ኣምላኽ ንሰባት ኣብ ህይወቶም ብዝመረጽዎ መገዲ ንኺነብሩ ኸም ዝፈቐደሎም ዜርኢ እዩ።
መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧ ኣምላኽ ነቲ ኣብ ሃይማኖት ዚርአ ግብዝና ይጸልኦ እዩ። (ኤርምያስ 7:29-31፣ 32:35) ይኹን እምበር፡ ንሰባት ናይ ምምራጽ ናጽነት እውን ሂብዎም እዩ። ብዙሓት ኣብ ኣምላኽ ከም ዚኣምኑ ዚዛረቡ ሰባት፡ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘይተመስረተ ሃይማኖታዊ ትምህርትታትን ናይ ገዛእ ርእሶም ስነ ምግባራዊ ስርዓታትን ኪስዕቡ እዮም ዚመርጹ።—ማቴዎስ 15:7-9።
ብኣንጻሩ ግና፡ እታ ኣምላኽ ዚሰምራ ሃይማኖት ግብዝና ዘይብላ እያ። * የሱስ “ንሓድሕድኩም ፍቕሪ እንተ ኣላትኩም፡ በዚ ደቀ መዛሙርተይ ምዃንኩም ኵሉ ኺፈልጥ እዩ” በለ። (ዮሃንስ 13:35) እዛ ፍቕሪ እዚኣ፡ “ብዘይ ግብዝና” ኽትከውን ኣለዋ። (ሮሜ 12:9) መብዛሕትአን ሃይማኖታት ግና ምስዚ መለክዒ እዚ ተሰማሚዐን ኣይከዳን እየን። ንኣብነት፡ ኣብቲ ብ1994 ኣብ ሩዋንዳ እተኻየደ ጃምላዊ ህልቂት፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዚቝጸሩ ሃይማኖታውያን ሰባት ነቶም ከም ናቶም እምነት ዘለዎም ሰባት፡ ደቂ ኻልእ ዓሌት ብምዃኖም ጥራይ ቀቲሎምዎም እዮም። ብኣንጻሩ ግና ናይ የሆዋ መሰኻኽር ኣብቲ ጃምላዊ ቕትለት ኣይተሳተፉን፣ ብዙሓት ካብኣቶም ከኣ ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ብምእታው ንኣመንቲ ዝዀኑ ብጾቶም ኰነ ንኻልኦት ኣዕቊቦምዎም እዮም። ከምዚ ዝኣመሰለ ጥቕሚ ርእስኻ ብምስዋእ ዚፍጸም ተግባር፡ ሃይማኖት ካብ ግብዝና ናጻ ኪኸውን ከም ዚኽእል ዜረጋግጽ እዩ።
3 “ስለምንታይ ኢና ተፈጢርና፧”
እዚ ሕቶ እተላዕለሉ ምኽንያት፦
ገሊኦም ሰባት ‘ደቂ ሰብ ን80 ወይ 90 ዓመት ጥራይ ብህይወት ዚነብሩ፡ ድሕሪኡ ኸኣ ዚሞቱ ስለምንታይ እዮም፧ ንኽንድዚ ዚኸውን ሓጺር እዋን ምንባር እንታይ እዩ ዕላማኡ፧’ ብምባል ይሓስቡ ይዀኑ።
ነዚ ዚስዕብ ሕሰበሉ፦ ኣብ ኣምላኽ ዘይኣምኑ ብዙሓት ሰባት እውን እንተዀኑ፡ እቲ ኣብ ዩኒቨርስ ዘሎ ሕልኽላኽን ስርዓትን ብሃውሪ ኸም ዘይመጸ ይእመኑ እዮም። እዛ እንነብረላ ፕላነትን ካልኦት ፕላነታትን ወርሕን ኣብ ምድሪ ህይወት ምእንቲ ኪቕጽል ብልክዕ ከም እተመዓራረያ የስተውዕሉ እዮም። እቲ ንዩኒቨርስ ዚቈጻጸር ተፈጥሮኣዊ ሕግታት፡ ብዚግባእ እተወሃሃደን እተዳለወን ከም ዝዀነ ገይሮም እዮም ዚገልጽዎ፣ ኣብዚ ስርዓት እዚ ንእሽቶ ለውጢ እውን ይኹን ምስ ዚህሉ፡ ኣብ ምድሪ ምንባር ከም ዘይከኣል ይእመኑ እዮም።
መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧ ብዙሓት ሰባት፡ እቲ ብተዛማዲ ሓጺር ዝዀነ ዕምርና፡ ኣምላኽ ከም ዘየለ ዜርኢ መርትዖ ኸም ዝዀነ ገይሮም ዚርእይዎ እኳ እንተ ዀኑ፡ ተፈጥሮ ግና ፈጣሪ ኸም ዘሎ ዜርኢ ብዙሕ መርትዖታት እዩ ዜቕርብ። (ሮሜ 1:20) ኣምላኽ ንዅሉ ነገራት ኪፈጥር ከሎ ዕላማ ነይርዎ እዩ፣ እተፈጠርናሉ ምኽንያት ከኣ ምስ ዕላማኡ ኣጸቢቑ እተተሓሓዘ እዩ። ኣምላኽ፡ ደቂ ሰብ ኣብ ምድሪ ንዘለኣለም ኪነብሩ እዩ ፈጢርዎም፣ ንዕላማኡ ድማ ኣይሓደጎን።—መዝሙር 37:11, 29፣ ኢሳይያስ 55:11።
ብተፈጥሮ ኣቢልና ንህላወ ኣምላኽን ንገለ ኻብቲ ባህርያቱን ከነስተውዕሎ ንኽእል እኳ እንተ ዀንና፡ ኣምላኽ ንዕላማኡ በዚ መገዲ እዚ ጥራይ ክንፈልጦ ኣይኰነን ሓሊኑ ነይሩ። ብዛዕባ ዕላማኡን እተፈጠርናሉ ምኽንያትን ንኽንፈልጥ፡ ኣምላኽ ባዕሉ እዩ ኺነግረና ዘለዎ። በቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዚርከብ ቀሊልን ቀጥታውን ዝዀነ ቓላት ገይሩ ኸኣ እዩ ዚነግረና። * ናይ የሆዋ መሰኻኽር ነቲ ኣብኡ ዚርከብ መልስታት ደጊምካ ኽትምርምሮ ይዕድሙኻ።
^ ሕ.ጽ. 17 ኣምላኽ መከራ ኺህሉ ዝፈቐደሉ ምኽንያት ክትፈልጥ እንተ ደሊኻ፡ ኣብታ ብናይ የሆዋ መሰኻኽር እተሓትመት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብሓቂ እንታይ እዩ ዚምህር፧ ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ኣብ ምዕራፍ 11 ርአ። ኣብ www.jw.org/ti እውን ትርከብ እያ።
^ ሕ.ጽ. 23 ዝያዳ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ፡ ኣብታ ብናይ የሆዋ መሰኻኽር እተሓትመት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብሓቂ እንታይ እዩ ዚምህር፧ ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ኣብ ምዕራፍ 15 ርአ። ኣብ www.jw.org/ti እውን ትርከብ እያ።
^ ሕ.ጽ. 29 ዝያዳ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ፡ ኣብታ ብናይ የሆዋ መሰኻኽር እተሓትመት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብሓቂ እንታይ እዩ ዚምህር፧ ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ኣብ ምዕራፍ 3 ርአ። ኣብ www.jw.org/ti እውን ትርከብ እያ።


text:
ዕላማ የሆዋ ኺፍጸም እዩ!
“ተዛሪበ እየ፡ ከምጽኦ ድማ እየ። ዓሊመ እየ፡ ክፍጽሞ እውን እየ።”—ኢሳ. 46:11።
1, 2. (ሀ) የሆዋ እንታይ እዩ ገሊጹልና፧ (ለ) ኣብ ኢሳይያስ 46:10, 11ን 55:11ን እንታይ መረጋገጺ እዩ ተዋሂቡና ዘሎ፧
እተን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እተጻሕፋ ናይ መጀመርታ ቓላት፡ “ኣምላኽ ብመጀመርታ ሰማያትን ምድርን ፈጠረ” ይብላ። (ዘፍ. 1:1) ብዛዕባ ጠፈርን ብርሃንን ስሕበትን ካልእ ኣምላኽ ዝፈጠሮ ነገራትን ዘሎና ምርዳእ ግና ሒደት እዩ። ብዛዕባ ዩኒቨርስ እውን ሒደት ጥራይ ኢና እንፈልጥ። (መክ. 3:11) ይኹን እምበር፡ የሆዋ ንምድርን ንደቂ ሰብን ብዛዕባ ዘለዎ ዕላማ ገሊጹልና እዩ። ምድሪ ብመልክዕ ኣምላኽ ንእተፈጥሩ ሰባት መንበሪት ክትከውን እያ ተዳልያ። (ዘፍ. 1:26) እዞም ሰባት እዚኦም፡ ደቂ ኣምላኽ ኪዀኑ፡ ኣምላኽ ከኣ ኣቦኦም ኪኸውን እዮም ተፈጢሮም።
2 ኣብ ዘፍጥረት ምዕራፍ ሰለስተ ኸም እተገልጸ፡ ንዕላማ የሆዋ ብድሆ ኣጋጠሞ። (ዘፍ. 3:1-7) እቲ ዘጋጠመ ብድሆ ግና ዘይስገር ኣይነበረን። ከመይሲ፡ ንዕላማ የሆዋ ኺዓናቕፎ ዚኽእል የልቦን። (ኢሳ. 46:10, 11፣ 55:11) ስለዚ፡ እቲ ናይ መጀመርታ ዕላማ የሆዋ በቲ ልክዕ ግዜኡ ኸም ዚፍጸም ርግጸኛታት ክንከውን ንኽእል ኢና።
3. (ሀ) መልእኽቲ መጽሓፍ ቅዱስ ክንርዳእ ዚሕግዘና ኣገዳሲ ሓቅታት እንታይ እዩ፧ (ለ) ነዚ ትምህርትታት እዚ ሕጂ ንምርምሮ ዘለና ስለምንታይ ኢና፧ (ሐ) እንታይ ሕቶታት ኢና ኽንመያየጥ፧
3 ኣምላኽ ንምድርን ንደቂ ሰብን ብዛዕባ ዘለዎ ዕላማን የሱስ ክርስቶስ ኣብ ዕላማ ኣምላኽ ብዛዕባ ዘለዎ ኣገዳሲ ግደን መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ከም ዚብል ንፈልጥ ኢና። እዚ ዅሉ፡ ገለ ኻብቲ ቓል ኣምላኽ ከነጽንዕ ምስ ጀመርና ኣብ ፈለማ እተምሃርናዮ ኣገዳሲ ሓቅታት እዩ። ንሕና እውን ብግዴና፡ ካልኦት ብዛዕባ እዚ ኣገዳሲ ትምህርትታት እዚ ኺፈልጡ ኽንሕግዞም ንደሊ ኢና። ኣብዚ ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ኣብ ጉባኤ እንወስደሉ ዘለና እዋን እዚ፡ ብዙሓት ሰባት ኣብ በዓል ዝኽሪ ሞት ክርስቶስ ኪእከቡ ኣብ ምዕዳም ዝከኣለና ንገብር ኢና ዘለና። (ሉቃ. 22:19, 20) እቶም ኣብቲ በዓል ዝኽሪ ዚእከቡ ሰባት ብዛዕባ ዕላማ ኣምላኽ ብዙሕ ኪምሃሩ እዮም። ስለዚ፡ ኣብዘን ቅድሚ በዓል ዝኽሪ ተሪፈን ዘለዋ ሒደት መዓልትታት፡ ንናይ መጽሓፍ ቅዱስ ተምሃሮናን ኣብቲ ኣገዳሲ ኣኼባ እቲ ንዚእከቡ ሰባትን ተገዳስነቶም ንምልዕዓል ክንጥቀመሉ ብዛዕባ እንኽእል ሕቶታት ምሕሳብና ጽቡቕ እዩ። ነዘን ዚስዕባ ሰለስተ ሕቶታት ክንምርምር ኢና፦ ኣምላኽ ንደቂ ንምድርን ንደቂ ሰብን ዝነበሮ ናይ መጀመርታ ዕላማ እንታይ እዩ ነይሩ፧ እቲ ዘጋጠመ ጸገም እንታይ እዩ፧ መስዋእታዊ በጃ የሱስ፡ ዕላማ ኣምላኽ ኪፍጸም መገዲ ዝኸፈተ ብኸመይ እዩ፧
ኣምላኽ ኣብ መጀመርታ ዝነበሮ ዕላማ እንታይ እዩ፧
4. ፍጥረት ክብሪ የሆዋ ዜዘንቱ ብኸመይ እዩ፧
4 የሆዋ ኺፍራህ ዚግብኦ ፈጣሪ እዩ። ኵሉ እቲ ዝፈጠሮ ነቲ ልዑል ስርዓታቱ ዜማልእ እዩ። (ዘፍ. 1:31፣ ኤር. 10:12) ካብቲ ኣብ ፍጥረት ዚርአ ጽባቐን ስርዓትን እንታይ ኢና እንምሃር፧ ፍጥረት ክንዕዘብ ከለና፡ ኵሎም ንኣሽቱን ዓበይትን ፍጥረታቱ እተፈጥሩሉ ጠቓሚ ዕላማ ኸም ዘለዎም ምፍላጥና የደንቐና እዩ። በቲ እተሓላለኸ ዋህዮታት ወዲ ሰብ፡ ብዕሸላት ቈልዑ፡ ወይ ከኣ ብፍሉይ ጽባቐ ዕራርቦ ጸሓይ ዘይግረም እሞ መን ኣሎ፧ ነዚ ፍጥረታት እዚ እነድንቕ ብተፈጥሮና ጽባቐ ኸነለሊ ዜኽእለና ስምዒት ስለ እተዋህበና እዩ።—መዝሙር 19:1፣ 104:24 ኣንብብ።
5. የሆዋ ዅሉ ፍጥረቱ ብሓደ ተዋዲዱ ኸም ዚዓዪ ዝገበረ ብኸመይ እዩ፧
5 የሆዋ ብፍቕሪ ተደሪኹ ንዅሉ ፍጥረት ዶብ ገይሩሉ እዩ። ኵሉ ብስኒት ምእንቲ ኺዓዪ፡ ሕግታት ተፈጥሮን ስነ ምግባርን ኣውጺኡ እዩ። (መዝ. 19:7-9) ስለዚ፡ ኣብ ዩኒቨርስ ዘሎ ዅሉ ነገራት ኣብ ዕላማ ኣምላኽ ነናቱ ቦታን እጃምን ኣለዎ። የሆዋ ዅሉ ፍጥረቱ ብሓደ ተዋዲዱ ብዛዕባ ዚዓይየሉ መገዲ ስርዓት ኣውጺኡ እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ሕጊ ስሕበት፡ ኣብ ከባቢ ምድሪ ንዘሎ ሃዋህው ኣየር ከይወጽእ ይሕዞ፡ ንማዕበላትን ውቅያኖሳትን ይቈጻጸር፡ ኣብቲ ኣብ ምድሪ ንዘሎ ህይወት ኣገዳሲ ዝዀነ ስርዓት ተፈጥሮ እውን እጃሙ የበርክት እዩ። ኵሉ ፍጥረት፡ እንተላይ ደቂ ሰብ፡ በዚ ዶብ እዚ ይቕየዱ እዮም። ብንጹር እምበኣር፡ ኣብ ፍጥረት ዚርአ ስርዓት፡ ኣምላኽ ንምድርን ንደቂ ሰብን ዕላማ ኸም ዘለዎ እዩ ዚምስክር። ኣብ ኣገልግሎትና፡ ሰባት ኣብቲ ነዚ ዜደንቕ ስርዓት እዚ ዝፈጠረ ኣምላኽ ከም ዜተኵሩ ኽንገብርዶ ኣይግብኣናን፧—ራእ. 4:11።
6, 7. ገለ ኻብቲ የሆዋ ንኣዳምን ሄዋንን ዝሃቦም ውህበታት እንታይ እዩ፧
6 ናይ መጀመርታ ዕላማ የሆዋ፡ ደቂ ሰብ ኣብ ምድሪ ንዘለኣለም ኪነብሩ እዩ። (ዘፍ. 1:28፣ መዝ. 37:29) ንኣዳምን ሄዋንን ድማ ባህ ኢልዎም ኪነብሩ ዜኽእሎም ክቡር ውህበታት ብልግሲ ሂብዎም ነይሩ። (ያእቆብ 1:17 ኣንብብ።) ናይ ምምራጽ ናጽነት፡ ናይ ምምዝዛን ክእለት፡ ከምኡ ድማ ኬፍቅሩን ዕርክነት ኪምስርቱን ዜኽእሎም ዓቕሚ እውን ሂብዎም ነይሩ እዩ። ድሕሪኡ፡ ፈጣሪ ንኣዳም ኣዘዞ፡ ብኸመይ ተኣዛዝነቱ ኸም ዜርኢ ድማ ነገሮ። ኣዳም ከኣ ዜድልዮ ነገራት ብኸመይ ከም ዜማልእን ንእንስሳታትን ንምድርን ብኸመይ ከም ዚከናኸንን ተማህረ። (ዘፍ. 2:15-17, 19, 20) ብዘይካዚ፡ የሆዋ ንኣዳምን ሄዋንን፡ ክእለት ምጥዓምን ምድህሳስን ምርኣይን ምስማዕን ምሽታትን ሂቡ እዩ ፈጢርዎም። ስለዚ፡ በቲ ኣብታ ገነት ዝነበረት መንበሪቶም ዝነበረ ዅሉ ጽቡቕ ነገራት ኪሕጐሱ ይኽእሉ ነይሮም እዮም። እዞም ቀዳሞት ሰብኣይን ሰበይትን፡ ባህ ዜብል ስራሕ ኪሰርሑ፡ ብስራሖም ዕግበት ኪረኽቡ፡ ሓድሽ ነገራት ከኣ ኪፈልጡ ዜኽእሎም መወዳእታ ዘይብሉ ኣጋጣሚታት ነይርዎም እዩ።
7 ካልእ ዕላማ ኣምላኽከ እንታይ እዩ ነይሩ፧ የሆዋ ንኣዳምን ሄዋንን፡ ፍጹማት ውሉዳት ኪወልዱ ዚኽእሉ ገይሩ እዩ ፈጢርዎም ነይሩ። ደቆም ውሉዳት ወሊዶም ንምድሪ ኺመልእዋ ኸኣ ዕላማ ኣምላኽ እዩ ነይሩ። ኣዳምን ሄዋንን ኰኑ ኻልኦት ወለዲ፡ ከምቲ የሆዋ ነቶም ናይ መጀመርታ ፍጹማት ሰብኣውያን ደቁ ዘፍቀሮም፡ ንሳቶም እውን ንደቆም ኬፍቅሩ እዩ ዚደሊ። ምድሪ ምስ ኵሉ ጸጋታታ መንበሪቶም ክትከውን እያ ተዳልያ።—መዝ. 115:16።
እቲ ዘጋጠመ ጸገም እንታይ እዩ፧
8. ዕላማ እቲ ኣብ ዘፍጥረት 2:16, 17 ዘሎ ሕጊ እንታይ እዩ፧
8 ኵሉ ነገራት ግና ብኡብኡ ኸምቲ ኣምላኽ ዝሓሰቦ ኣይኰነን። ስለምንታይ፧ የሆዋ ንኣዳምን ሄዋንን፡ እቲ እተዋህቦም ናጽነት ደረት ከም ዘለዎ ዚግንዘቡ እንተ ዀይኖም ዚፍትኖም ቀሊል ሕጊ ሃቦም። “ካብ ኵሉ ኦም ገነት ከም ምብላዕካ ብላዕ። ብዛዕባ እታ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ግና፡ ካብኣ ኣይትብላዕ፣ ከመይሲ፡ በታ ኻብኣ እትበልዓላ መዓልቲ ብርግጽ ክትመውት ኢኻ” ኢሉ ድማ ኣዘዘ። (ዘፍ. 2:16, 17) ኣዳምን ሄዋንን ነዚ ሕጊ እዚ ኺርድእዎ ዀነ ኺእዘዝዎ ዚኸብድ ኣይነበረን። ኪበልዕዎ ኻብ ዚኽእሉ ንላዕሊ ኣኺሉ ዚተርፍ ምግቢ ነይርዎም እዩ።
9, 10. (ሀ) ሰይጣን ንየሆዋ እንታይ ኢሉ እዩ ኸሲስዎ፧ (ለ) ኣዳምን ሄዋንን እንታይ ኪገብሩ እዮም ወሲኖም፧ (ኣብ መእተዊ ዘላ ስእሊ ርአ።)
9 ሰይጣን ድያብሎስ ብተመን ተጠቒሙ፡ ሄዋን ንኣቦኣ የሆዋ ምእንቲ ኸይትእዘዞ ኣስሓታ። (ዘፍጥረት 3:1-5 ኣንብብ፣ ራእ. 12:9) ሰይጣን፡ ኣምላኽ ንሰብኣውያን ውሉዳቱ፡ “ካብ ኵሉ ኦም ገነት” ከይበልዑ ኸም ዝኣዘዞም ገይሩ ተዛረበ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ‘ድሌትኩም ክትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም ማለት ድዩ፧’ እዩ ዚብሎም ነይሩ። ቀጺሉ ድማ፡ “ከቶ ኣይክትሞቱን ኢኹም” ኢሉ ውጹእ ሓሶት ተዛረበ። “ኣምላኽ በታ ኻብኣ እትበልዑላ መዓልቲ ኣዒንትኹም ከም ዚኽፈታ . . . ስለ ዝፈለጠ እዩ” ኢሉ ድማ ንኣምላኽ ከይትእዘዞ ኣስድዓ። ካብታ ፍረ ምስ ዚበልዑ ምስትውዓል ስለ ዚረኽቡ፡ የሆዋ ኻብታ ፍረ ኺበልዑ ኸም ዘይደልዮም እዩ ሰይጣን ዚእምት ነይሩ። ብዘይካዚ፡ ‘ከም ኣምላኽ ክትኰኑ፡ ጽቡቕን ክፉእን እውን ክትፈልጡ ኢኹም’ ኢሉ ናይ ሓሶት ተስፋ ኣተስፈዎም።
10 ኣዳምን ሄዋንን እንታይ ከም ዚገብሩ ኺውስኑ ነበሮም። ንየሆዋ ኺእዘዝዎ ድዮም ወይስ ነቲ እቲ ተመን ዝበሎም ኪሰምዑ፧ ንኣምላኽ ከይእዘዙ ወሰኑ። በዚ ኸምዚ ድማ፡ ኣብ ዕልወት ሰይጣን ሓበሩ። የሆዋ ኣቦኦም ከይከውን ነጸግዎ፡ ካብቲ ብኣገዛዝኣኡ ዚርከብ ዕቝባ ድማ ረሓቑ።—ዘፍ. 3:6-13።
11. የሆዋ ዕልወት ዘይጻወር ስለምንታይ እዩ፧
11 ኣዳምን ሄዋንን ካብ የሆዋ ምስ ዓለዉ፡ ፍጽምናኦም ኣጥፍኡ። ብዘይካዚ፡ ብሰንኪ ዕልወቶም ካብ የሆዋ ረሓቑ። ከመይሲ፡ ‘ኣዒንቲ የሆዋ ጽሩያት ካብ ምዃነን እተላዕለ፡ ክፍኣት ስቕ ኢለን ኣይርእያን እየን።’ ስለዚ፡ ‘ንእከይ ኣይጻወሮን እዩ።’ (ኣን. 1:13) ንእከይ እንተ ዚጻወሮ፡ ድሕንነት እቶም ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ዘለዉ ህያዋን ፍጥረታት ኣብ ሓደጋ ምኣተወ ነይሩ። ልዕሊ ዅሉ ድማ፡ ኣምላኽ ነቲ ኣብ ኤደን እተፈጸመ ሓጢኣት ስጕምቲ እንተ ዘይወስደሉ ነይሩ፡ እምንቶ ዚግበሮ ኣምላኽ እንተ ዀይኑ መጠራጠረ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ የሆዋ ንስርዓታቱ እሙን ስለ ዝዀነ፡ ፈጺሙ ኣይጥሕሶን እዩ። (መዝ. 119:142) ስለዚ፡ ኣዳምን ሄዋንን ዝነበሮም ናይ ምምራጽ ናጽነት፡ ሕጊ ኣምላኽ ኪጥሕሱ ዚፈቅድ ኣይነበረን። ካብ የሆዋ ስለ ዝዓለዉ ኸኣ፡ ሞይቶም ናብቲ እተፈጥሩሉ ሓመድ ተመሊሶም እዮም።—ዘፍ. 3:19።
12. ንዘርኢ ኣዳም እንታይ እዩ ኣጋጢምዎም፧
12 ኣዳምን ሄዋንን ካብታ ፍረ ምስ በልዑ፡ ዳግም ኣባል ስድራ ቤት ኣምላኽ ኪዀኑ ኣይከኣሉን። ኣምላኽ ካብ ኤደን ሰጐጎም፡ ናብኣ ኺምለሱ እውን ተስፋ ኣይነበሮምን። (ዘፍ. 3:23, 24) በዚ ኸምዚ ድማ፡ የሆዋ ፍትሓዊ ብዝዀነ መገዲ ዓስቢ ውሳነኦም ከም ዚዓጽዱ ገበረ። (ዘዳግም 32:4, 5 ኣንብብ።) ዘይፍጹማት ስለ ዝዀኑ ኸኣ፡ ባህርያት ኣምላኽ ፍጹም ብዝዀነ መገዲ ኼንጸባርቑ ኣይከኣሉን። ኣዳም ነቲ ዝነበሮ ዜደንቕ መጻኢ ኣጥፊኡ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንውሉዳቱ እውን ዘይፍጽምናን ሓጢኣትን ሞትን ኣውሪስዎም እዩ። (ሮሜ 5:12) ብሰንኪ እዚ፡ ዘርኢ ኣዳም፡ ተስፋ ናይ ዘለኣለም ህይወት ስኢኖም እዮም። ብዘይካዚ፡ ኣዳምን ሄዋንን ኰኑ ዘርኦም፡ ፍጹማት ውሉዳት ኪወልዱ ኣይከኣሉን። ካብቲ ኣዳምን ሄዋንን ካብ ኣምላኽ ዝረሓቑሉ ግዜ ኣትሒዙ ኽሳዕ እዚ ግዜና ኸኣ፡ ሰይጣን ድያብሎስ ንደቂ ሰብ የስሕቶም ኣሎ።—ዮሃ. 8:44።
እቲ በጃ ነቲ ነቓዕ ጸገኖ
13. የሆዋ፡ ደቂ ሰብ እንታይ ኪህልዎም እዩ ዚደሊ፧
13 ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ንደቂ ሰብ ጽኑዕ ፍቕሪ እዩ ዘለዎ። ኣዳምን ሄዋንን እኳ እንተ ዓለዉ፡ የሆዋ ደቂ ሰብ ምስኡ ጽቡቕ ርክብ ኪህልዎም ይደሊ እዩ። ሓደ እኳ ኺመውት ኣይደልን እዩ። (2 ጴጥ. 3:9) ስለዚ፡ ደድሕሪ እቲ ዕልወት፡ ኣምላኽ ነቲ ስርዓታት ጽድቁ ኸይጠሓሰ፡ ደቂ ሰብ ምስኡ ዕርክነት ኪምስርቱ ዚኽእልሉ መሰናድዎ ገበረ። የሆዋ ኸምኡ ዝገበረ ብኸመይ እዩ፧
14. (ሀ) ብመሰረት ዮሃንስ 3:16፡ ኣምላኽ ንደቂ ሰብ ምስኡ ዕርክነት ኪምስርቱ ንምግባር እንታይ መሰናድዎ እዩ ገይሩ፧ (ለ) ተገዳስነት ምስ ዘሕደሩ ሰባት ብዛዕባ ኣየናይ ሕቶ ኢና ኽንመያየጥ እንኽእል፧
14 ዮሃንስ 3:16 ኣንብብ። ሓያሎ ኻብቶም ናብ በዓል ዝኽሪ እንዕድሞም ሰባት ነዛ ጥቕሲ እዚኣ ብቓሎም ይፈልጥዋ እዮም። ግናኸ፡ የሱስ ዝኸፈሎ መስዋእቲ ናይ ዘለኣለም ህይወት ክንረክብ ዜኽእለና ብኸመይ እዩ፧ ኣብ ወቕቲ በዓል ዝኽሪ እንገብሮ ወፈራን በዓል ዝኽርን ድሕሪኡ ናብቶም ኣብቲ ፍጻመ ተኣኪቦም ዝነበሩ ሰባት እንገብሮ ምብጻሕን፡ ነቶም ሓቂ ኺፈልጡ ዚደልዩ ዘበሉ መልሲ እዛ ሕቶ እዚኣ ኺፈልጡ ኽንሕግዞም ኣጋጣሚ ኪኸፍተልና እዩ። እዞም ሰባት እዚኦም፡ ፍቕርን ጥበብን የሆዋ በቲ በጃ ኣቢሉ ብኸመይ ከም እተገልጸ ኣጸቢቖም ምስ ተረድኡ፡ ልቦም ኪትንከፍ ይኽእል እዩ። ገለ ኻብቲ ብዛዕባ እቲ በጃ ኸነጕልሖ እንኽእል ነጥብታት እንታይ እዩ፧
15. እቲ ሰብ ዝዀነ የሱስ ካብ ኣዳም ዚፍለ ብኸመይ እዩ፧
15 የሆዋ፡ ኪብጀወና ዚኽእል ፍጹም ሰብ ኣዳልዩ። እቲ ፍጹም ሰብ ንየሆዋ እሙን ኪኸውንን ኣብ ክንዲ ደቂ ሰብ ህይወቱ ኺህብን የድልዮ ነበረ። (ሮሜ 5:17-19) የሆዋ ንህይወት እቲ በዅሪ ፍጥረቱ ኻብ ሰማይ ናብ ምድሪ ኣመሓላለፎ። (ዮሃ. 1:14) በዚ ኸምዚ ድማ፡ የሱስ ከምቲ ኣዳም ኣብ ፈለማ ዝነበሮ ፍጹም ሰብ ኰነ። ኰይኑ ግና፡ የሱስ ዘይከም ኣዳም፡ ነቲ የሆዋ ሓደ ፍጹም ዝዀነ ሰብ ኪሕልዎ ዚደልዮ ስርዓታት ሓልዩ እዩ። ዋላ እኳ ኣዝዩ ኸቢድ ፈተናታት እንተ ኣጋጠሞ፡ የሱስ ኣይሓጥአን፡ ሕጊ ኣምላኽ እውን ኣይጠሓሰን።
16. በጃ ኽቡር ውህበት ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
16 የሱስ ከም ፍጹም ሰብ መጠን፡ ኣብ ክንዲ ደቂ ሰብ ብሙማት ንዓታቶም ኬድሕኖም ይኽእል እዩ። ፍጹምን እሙንን ንኣምላኽ ዚእዘዝን ሰብ ስለ ዝነበረ፡ ምስቲ ኣዳም ኪዀኖ ዝነበሮ ዚመዓራረ እዩ ነይሩ። (1 ጢሞ. 2:6) የሱስ መስዋእታዊ በጃ ብሙማቱ ድማ፡ “ብዙሓት” ሰብኡትን ኣንስትን ቈልዑን ናይ ዘለኣለም ህይወት ኪረኽቡ ኣጋጣሚ ተኸፊቱሎም እዩ። (ማቴ. 20:28) ብርግጽ እምበኣር፡ መስዋእታዊ በጃ የሱስ፡ ዕላማ የሆዋ ኺፍጸም ኣፍ ደገ ኸፊቱ እዩ። (2 ቈረ. 1:19, 20) ንዅሎም እሙናት ደቂ ሰብ ድማ ተስፋ ናይ ዘለኣለም ህይወት ሂብዎም እዩ።
የሆዋ ናብኡ ኽንምለስ ኣፍ ደገ ኸፊቱልና
17. እቲ በጃ እንታይ ኣጋጣሚ እዩ ኸፊቱልና፧
17 የሆዋ ዓብዪ ዋጋ ኸፊሉ እዩ በጃ ኣዳልዩልና። (1 ጴጥ. 1:19) ንደቂ ሰብ ኣዝዩ ስለ ዜኽብሮም፡ እቲ ሓደ ወዱ ኣብ ክንዳና ኺመውት ፈቒዱ እዩ። (1 ዮሃ. 4:9, 10) ብኻልእ ኣበሃህላ፡ የሱስ ነቲ ናይ መጀመርታ ኣቦና ዝዀነ ኣዳም እዩ ተኪኡ። (1 ቈረ. 15:45) የሱስ ከምኡ ብምግባሩ ኸኣ፡ ህይወት ክንረክብ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ናብ ስድራ ቤት ኣምላኽ ክንምለስ እውን ኣጋጣሚ ኸፊቱልና እዩ። እወ፡ ሳላ መስዋእቲ የሱስ፡ የሆዋ ስርዓታት ጽድቁ ኸይጠሓሰ ንደቂ ሰብ ናብ ስድራ ቤቱ ኪቕበሎም ይኽእል እዩ። ብዛዕባ እቲ ዅሎም እሙናት ሰባት ፍጹማት ዝዀኑሉ እዋን ምሕሳብሲ ኽሳዕ ክንደይ ኰን ባህ ዜብል እዩ፧ ኣብ መንጎ ሰማያውን ምድራውን ክፋል ስድራ ቤት ኣምላኽ ፍጹም ሓድነት ኪህሉ እዩ። ሽዑ፡ ምሉእ ብምሉእ ደቂ ኣምላኽ ክንከውን ኢና።—ሮሜ 8:21።
18. የሆዋ “ንዅሉ፡ ኵሉ” ዚኸውን መዓስ እዩ፧
18 ዕልወት ሰይጣን፡ የሆዋ ንደቂ ሰብ ፍቕሩ ኸየርእዮም ኣይዓገቶን፡ ዘይፍጹማት ሰባት ንየሆዋ እሙናት ከይኰኑ እውን ኪዓግቶም ኣይክእልን እዩ። የሆዋ በቲ በጃ ኣቢሉ፡ ንዅሎም ደቁ ምሉእ ብምሉእ ጻድቃን ኪዀኑ ኺሕግዞም እዩ። “ንወዲ ኣለልዩ ብእኡ ዚኣምን ዘበለ” ናይ ዘለኣለም ህይወት ምስ ረኸበ ዚህሉ ህይወት እሞ ሕስብ ኣብሎ። (ዮሃ. 6:40) የሆዋ ብፍቕሩን ብጥበቡን ንደቂ ሰብ ናብ ፍጽምና ኺበጽሑ ብምሕጋዝ፡ ነቲ ናይ መጀመርታ ዕላማኡ ኺፍጽሞ እዩ። ሽዑ፡ የሆዋ ኣምላኽና፡ “ንዅሉ፡ ኵሉ” ኪኸውን እዩ።—1 ቈረ. 15:28።
19. (ሀ) ነቲ በጃ ዘሎና ሞሳ እንታይ ክንገብር እዩ ኺድርኸና ዘለዎ፧ (“ ነቶም ዚግብኦም ንድለዮም” ዘርእስታ ሳጹን ርአ።) (ለ) ኣብታ እትቕጽል ዓንቀጽ ብዛዕባ እቲ በጃ እንታይ ኢና ኽንመያየጥ፧
19 ነቲ በጃ ዘሎና ሞሳ፡ ካልኦት ካብዚ ብዋጋ ዘይሽነን ውህበት እዚ ኺጥቀሙ ኸም ዚኽእሉ ኸነፍልጦም ኪድርኸና ኣለዎ። እቲ በጃ፡ የሆዋ ብፍቕሪ ተደሪኹ ንሰባት ተስፋ ናይ ዘለኣለም ህይወት ዝሃበሉ መገዲ ምዃኑ ሰባት ኪፈልጡ ኣለዎም። ኰይኑ ግና፡ እቲ በጃ ኻብዚ ንላዕሊ ጥቕሚ እውን ኣለዎ። ኣብታ እትቕጽል ዓንቀጽ፡ መስዋእቲ የሱስ ነቲ ሰይጣን ኣብ ገነት ኤደን ዘልዓሎ ንስነ ምግባር ዚምልከት ጕዳያት ብኸመይ ምላሽ ከም ዚህበሉ ኽንርኢ ኢና።


text:
MONDAY, APRIL 23, 2012
ዳግማይ ትንሣኤ
እንቋዕ ናብ ዳግማይ ትንሣኤ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብጽሓና!
ምስባክ
ወተንሥአ እግዚአብሔር ከምዘንቃህ እምንዋም ወከመ ኃይል ወኅዳገ ወይን ወቀተለ ጸሮ በድህሬሁ
ሽዑ እግዚአብሔር ከም ደቂሱ ዝነበረ ። ከምቲ ብወይኒ ሰኺሩ ዝጭድር ጅግና ኮይኑ ተንሥአ፣ ንጸላእቱ ድማ ኣብ ድሕሪኦም ወቅዖም።
መዝ. ፸፯፡፹፭-፹፮ (78፣85-86።)
ዮሓ.20፣1-19። ግ.ሓዋ.2፣22-26። 1ይቆሮ.15-1-20። 1ይጴጥ.1፣1-13።
ወንጌል ማቴ. 28፣1-ፍጻሜ ማር.16፣1-ፍጻሜ ሉቃ.24፣1-16
ቅዳሴ ፣ ዲዮስቆሮስ ( እምቅድመ ዓለም)
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
ዳግማይ ትንሣኤ
ኣብዚ ዕለት ሰንበት ትንሣኤ ከምዝተጠቅሰ ኣብቲ ዕለት ትንሣኤ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ንቅዱሳን ሓዋርያት ብዕጽው ማዕጾ ኣትዩ   ኢሉ ትንሣኤኡ ክገልጸሎም ከሎ ሓዋርያ ቶማስ ምስኦም ኣይነበረን። ድሕሪኡ ካብቲ ከይድዎ ዝነበረ ምስ ተመልሰ። ትንሣኤ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብደስታን ሓጐስን ምስ ነገርዎ።
> ብምባሉ። ናይ ኩሉ ሰብን ናይ ዝመረጾም ፈተውቱ ናይ ልቢ ሓሳብ ምስ ምኽንያቱ ፈልዩ ዝፈልጥ፣ ለውሃቱ ሙሉእ ዝኾነ ናይ ባህርይ ኣምላኽ መድኃኔ ዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ልክዕ ከም ናይ መጀመርታ ዕለተ ትንሣኤ አበው ሓዋርያት ብሓንሳብ ከለዉ ብዕጽው ማዕጾ በሩ ከይተኸፍተ ኣትዩ > ብምባል ኣብ ማእከሎም ቆመ። ንቶማስ’ውን ኣማኒ እምበር ተጠራጣሪ ኣይትኹን ብምባል እቲ ዝተሸንከሮ ኢዱን እግሩን፣ ዝተወግኦ ጎኑ ንዓ ርኣይ ኢሉ ኣርእይዎ። እሱ’ውን ምልክቱ ብምርኣይን ብኢዱ ዳህሲሱ’ውን ትንሣኤኡን ኣምላኽነቱን ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ከምቲ ዝደለየ ብዓይኑ ብምርኣይ ተረዲኡ > ኢሉ መስኪሩ።
ስለዚ እዚ ናይ ትንሣኤ ምሥጢር ካልኣይ ግዜ ንሓዋርያት ዝተገልጸሎም ዕለት ስለዝኾነ > ተባሂሉ እዚ ዕለት ሰንበት ይጽዋዕን ይኽበርን። ዮሓ.20፣24-30።
ኣብ ቅድስቲ ቤተክርስቲያና ከኣ ኣብዚ ዕለት ኩሉ መንፈሳዊ ሓዋርያዊ ኣገልግሎት ከም ዕለተ ትንሣኤ ኮይኑ እዩ ዝፍጸም።
ናይ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ሳህሉን ምሕረቱን ፣ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣማላድነት ። ናይ ቅዱሳን ጻድቃን ሰማእታት ተራዳኢነት ኣይፈለየና።
(For those who do not have Geez, please visit this link) DAGMAY TINSAE
ወስብሓት እግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር።
አዘክሪ ድንግል at 10:03 AM
Share
‹
›
Home
View web version
ERITREAN ORTHODOX TEWAHIDO CHURCH
Kana Zegelila
አዘክሪ ድንግል
Powered by Blogger.