text:
ኣያ ዳዊት ብ1986 ወርሒ ግንቦት ላብ ኮፐን ሃገን (ናዲኒማርክ ዋና ከተማ) ከይደ እየ ልመጀመርያ ግዘ ኣግንየዮ። ኣሹዑ ንመጀመርያ ጊዜ እየ ዝኸድ ኔይረ እሞ ድንገት ዝፈልጦ ኣፍቲ ዓዲ ልነብር ሰብ ስለለይነበረኒ ኣብ ስዊድን ኾይኑ ንቱ ዓዲ ዝሽፍን ዝነበረ ተጋዳላይ ተወልደ ዓጋመ ስልኪ ደዊለ ዓዲ ለርእየኒ ሰብ እንተልዩ ከፋልጠኒ ነጊረዮ እዩ ፕሮፌሰር ዳዊት ልበሃል ወድ ዓድና ሽማግለ ጸውየዮስ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ክጽበየካ እዩ
ዝበለኒ። ንተወልደ ዓጋመ ብታክሲ ጌይረ ናብ መዕረፊ ሆቴል ክኸድ ከምዝኽእለ ነጊረ ከይሽገር ምእንቲ ናፍቲ ዝዓረፍኹሉ ሆቴል እንተመጸኒ ይሓይሽ ኢለ ናሆቴል ኣድራሻ ንገሮ ኢለዮ ኔይረ። እንተኾነ ግና ተወልደ ተመሊሱ ደዊሉ “ኣይተሸግረኒይያ” ኢሉካ እሞ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ክጽበየካ እዩ ኢሉኒ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ናኮፐንሃገን ኢና ተጋኒና።
ላብ ዴንማርክ መዕርፎ ነፈርቲ ኣትየ ኣብ ፓስፖርተይ ናይ ይእቶ ማህተም ኣውቂዐ ሻንጣይ ላጎተትኹ ኣፍቶም ልጋሻ ልቅበሉ ሰባት ሓበሻ ልመስል ሰብ እላማዓዶኹ ተለኹ እየ ሓደሰብኣይ ብኽልተ ኢዱ ልላዕሊ ዘርጊሕዎ ልነበረ ወረቀት ላደርበየ ላባይ ትመጸእ ልረአኹዎ። ኣብ ጥቃይ ብልበጽሐ ድማ “ህስነት እኮ እዩ ወድ ዓደይ ከይትጠፍአኒስ” ኢሉ ልሓዞ ወረቀት ብኢዱ ጭምድድ ኣቢሉ ደርብዩ ኽልተ ኣእዳው ዘርጊሑ እላሓቆፈኒ
“እንኳዕ ዳሕና መጻእኻ ሙሉጌታ ደኾንኻይ ኢሉ“ መልሰይ ተይተጸበየ ዳዊት ይበሃል በለኒ። ኣካታቲሉ ድማ ኣያዋኻ ይኾን እየ’ሞ ኣያ ዳዊት በለኒ ኣቱም ግን ከይትብለኒ ኢሉ ሓቊፉ ስዓመኒ ማእኸላይ ቁመት ለለዎ ጉድን ኢሉ ጨጉሩ ጡጥ ልመስልሽማግለ።
እንኳዕ ዳሕና ጸናሕኻ ኣያ ዳዊት! ኢለ ብሓደ ገጽ ሽማግለ ሰብኣ’ዶ ኣሸጊረ ኢለ ተሰኪፈ ብኻሊእ ገጽ ድማ ንቡር ኾይኑኒ “ኣሸጊረካዶ! ኣያ ዳዊት?” ኽብረት ይሃበለይ በልኹዎ እሞ ብመከራ ጋሻ ኢኻ ኢሉ ሳንጣይ ኣሕዲጉ እናጎተተን እሱ ላመርሐይ ኣብ ማኪንኡ ኣቲና ሒዙኒ ላፍቱ ልዓርፈሉ ሆቴል ኸድና። ኣፍቱ ሆቴል በጺሕና ተመዝጊበ ቁጽሪ ክፍለይን ቁልፊን ብልሃቡኒ በል እቲ ቁልፊ ልኣቶም ሃቦም ኢሉ ሻንጣይ ላብ ክፍለይ ከእትዉለይ
ሂብዎም ደኺምኻ ኢኻ ናዓ ተደረር እሞ ብጊዜ ክትህርስ ኢሉ ኢደይ እናጎተተ ናብ ናይቲ ሆቴል ቤት ብልዒ ወሲዱኒ ከፍ ኢልና ድራር ኣዚዝና ክሻብ ለምጽኡልና ቢራ ኣዚዙ ‘እንደገና እንኳዕ ዳሕና መጻእኻ እንኳዕ ተጋነና’ ኢሉ ብርጭቁኡ ኣልዒሉ ‘ኣሜን እንኳዕ ብሰላም ተጋነና’ ኢለ ኣነ እውን ብርጭቆይ ኣልዒለ ኣጋጪና ወግዒ ጀመርና።
ህንዳኹም ህንዲ ተጋደልቲ ትግራይ ልኾን በዓል ውዕለታ እኮ የብለይን።ሳላኻትኩም እየ ዳርጋ ዕድመ ልክዕ ምሳይ ልነበረ መጽብዓ ኣጋ እርጋነይ ለብጻሕኹ ኢሉ ጽዋ ጀመረ እሞ ‘ሃመይ?’ በልኹዎ ጽውኡ ከየቋርጽ ልፈራሕኹ ብለምስል ኣነጋግራ። ኣያ ዳዊት ኣንዊሑ ወግዑ ጀመረ።
ሳላኻቱም መጽብዓይ ኣብጺሐ
ኣብ ጨለቆት እየ ተወሊደ ዓብየ።ጃንሆይ ድሕሪ ወራር ጥልያን ዘመናዊ መንግስቲ ምምስራት ብልጀመሩ ብሓደ ገጽ ልዘመናዊ መንግስቲ ዘድሊ ልተምሃረ ሰብ ንምፍራይ ብኻሊእ ገጽ ድማ እቶም ኣፍታ ሃገር ልነበሩ ባላባታት ከብጽሑሎም ንዝኽእሉ ተቃውሞ ‘ንደቅኹም እኮ እየ ኣምሂረ መንግስቲ ክመርሑ ክገብሮም’ ኢሎም ልምልስላስ ምእንቲ ክጠቅሞም ናባላባት ትምህርቲ ቤት ብልብል ኣቊሞም ካብ ሙሉእ ሃገር ደቂ ባላባት ልተብሃሉ ላተመልመሉ ልመሃሩሉ ቤት ትምህርቲ መስሪቶም ኔይሮም። እቲ ቤት ትምህርቲ ኣብዚ ደሓር ኮተቤ መምህራን ኮሌጅ ልኾነ ቦታ እዩ ተመስሪቱ ኔይሩ። ንእሽተይ ቖልዓ ላሃለኹ እዩ ኣቦይ ወላዲየይ ጃንሆይ ከምህሩኻ እዮም ኢሎም ካብ ናይ ክህነት ትምህርቲ ኣውጺኦም ላብ ባላባት ቤት ትምህርቲ ሰዲዶምኒ ሙህሮ ጀሚረ። ትምህርቲ ቤት ሓዳሪ እዩ። ኽዳንና ኽዳን ደቂ መኳንንቲ፣ ቀለብና ቀለብ ደቂ መኳንንት፣መሀረሲና ምችው እዩ ኔይሩ።
ኮተቤ ክሻብ ሻምናይ ክፍሊ እዩ ለምህር ኔይሩ። ብሓጋይ 1950 ዓም ሻብዓይ ተምሃሪ እላሃለኹ ጃንሆይ ክሪኡና ናብ ቤት ትምህርትና መጺኦም ተሰሊፍና ተጸበናዮም። ጃንሆይ ካብኦም ደሪቦም ብጫፍ ጀሚሮም ንሕድሕድ ተምሃሪ ሰላም ኢሎም ኢዱ ጨቢጦም ‘ንስኻ ካበይ ጠቅላይ ግዛት መጺእኻ?’ እላበሉ ይጥይቁና ነበሩ። መብዛሕትና ተምሃሮ ካብ ኤርትራይ ትግራይን ልመጻእና ስለልነበርና ሓሙሽተ ተምሃሮ ካብ ኤርትራ ካብ ትግራይ ብልበልና እዩ ኣብ መንጎ ሓደ ካብ ጎምጎፋ ካብ ሃረር ልብል ልግነ ኔይሩ እሞ ጃንሆይ በቲ ዝሰምዕዎን ዝረኣይዎን ኾርዮም ቆልዑ እዮም ሰሚዖም ከይቅየሙ እኳ ተይበሉ ኣብ ቅድሜና ብኹራ ካብኦም ጠሊፎም ‘እንዴ የትግሬ መማርያ ነው እንዴ የሰራነው?’ ኢሎም ነቲ ዑደት ኣቋሪጾምዎ ኸዱ። ብድሕሪኡ ጃንሆይ ከካብ ዘለውዎ ኣቋሪጾም ልስራሕ መንግስቲ መድብዎም ኢሎም ኣዚዞም ሻብዓይ ክፍሊ ብልወዳእኹ ብኽረምቱ ብመምህርነት ላብ ኣስመራ ተመዲበ ብትግራይ ብመቀለ ጌይረ ላብ ኣስመራ ክሓልፍ ልነቀልኹ።
ኣሻዒትኡ ኣብ ዝባን ትሬንታ ኳትሮ ተጻዒንኻ ካብ ኣዲስ ኣበባ ልመቀለ ሓደ ሰሙን እዩ ልወስድ ኔይሩ። ኻሊእ ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ልበሃል የነበረይ።
ድሕሪ ናሰሙን ጉዕዞ መቐለ ኣትየ ላብ ቤተሰብ ልጨለቆት እንትወርድ ኣምበጣ ኣትዩ እኽሊ የለ ቆጽሊ የለ ብሙሉኡ በሊዕዎ ቆጻል ኦም እንተይተረፈ ልሒጹ በሊዕዎ ወዮ ዱር ኾይኑ ልፈልጦ ኣጸድ ስላሴ ጨለቆት እኳ ኣቁጹልቱ ተወዲኡ ኣእዋሙ ዝባኑ ተላሒጹ ጭራሮ መሲሉ ደው ኢሉ ጥራሕ ዝባኑ ቃርዩ መሕዘኒ ነበረ።
ቤተሰበይ ኣዝማደይ ኣግንየ ኹሉ ሰብ በቲ ልኣተወ ሽግር ደንጊጹይ ተጎዲኡይ ኣግንየዮ ልበይ ተሰይሩ እላሃለወ ‘እንታይ ደኣ ኾይንኻ ኣብ ሕማቅ ግዘ መጺእኻ?’ ኢሎም ጠየቁኒ። ኣጠያይቀኦም ድንገት ካብ ቃል ጃንሆይ ወጺአ ተባኢሰ ወይ ኣቀይመ ከይኸውን ብምጥርጣር እዩ ልመስል ኔይሩ። ኣነ ድማ ሙህሮ ተምሂረሰ ጃንሆይ ኣስተምሃሪ ኾይነ ክሰርሕ ንኣስመራ መዲቦምኒ ይኸድ ከምዘለኹ ነገርኹዎም እሞ ‘እስኻ ወድናስ ልሓማሴን ምጽሓፍ ክተምህሮም ጃንሆይ ለአስመራ መዲቦምኻ’ ኢሎም ብምድናቅ ዓበይቲ ተኣኪቦም ‘ወድ ላሕምና ኣኹሪዕኻና’ ኢሎም ብኹርዓት ረኣዩኒ። ዘረባይ ደኣ ላብ ኻሊእ ከይወስደካ እምበይ ኣሻዒትኡ ምጽሓፍ ልኽእል ሓማሴናይ እዩ ልበሃል ልነበረ።
ሓዎም ለአበበ ረታ ሓደ ግዘ ናመቀለ ከንቲባ ኾይኖም ኔይሮም። ኣንሽቲ ልፈተወኦ ሹመኛ ብዙሕ ግዘ ኣብ ስልጣን ይጸንሕ ስለልነበረ ኣንሽቲ መቐለ ምእንቲ ክፈትወኦም ልቱ ልነበሮም ኣሱሊ ልበሃል ወዲ ወለጋ መሃንዲስ ላፍቲ ኣንሽቲ ማይ ልቃድሓሉ ልነበራ ማይ ዓረብ ላተብሃለ ልጽዋዕ ልነበረ ማይ ዓይኒ ክለምጸለን ምእንቲ ጽርግያ ጽረገለን ኢሎምዎ ብግሬደር ኣልመጽዎ። እንተኾነ ግና ዋልካ ስለልነበረ ማይ ጥብ ብልበሎ እዘን ኣንሽቲ ምስ
ዕትሮኣን ዱጭ እላበለ ዓታሩኣን ስለልወደኣለን ‘መሃንዲስ ወለጋ ከንቲባ ሓረቆየ- ጽርግያ ሰራሕኹ ኢሉ ብዋልካ ለቅለቆየ’ ኢለን ደሪፈናሎም ብድሕሪኡ ነዊሕ እንተይጸንሑ እዮም ተሰናቢቶም። እዞም ሰብኣይ እንተይተሾሙ እንተለው ልሓዎም ልኣቶ ኣበበ ኸይዶም ከንቲባ ናመቐለ ኣሹመኒ ኢሎምዎምስ ኣቶ ኣበበ ድማ ‘ምጽሓፍ እኳ ለይትኽእል’ ኢሎምዎም ይበሃል። እዞም ስብኣይ ይኽእል እየ ከይብሉ ኣብ ቅድሚ ወዮም ሃም ኻብዲ ኢዶም ኣጋላቢጦም ልፈልጥዎም ሓዎም ኾይኖም ምጽሓፍ እንታይ ዋጋ ኣለዎ ሞያ ብልቢ እዩ እምበይ ከይብሉ ድማ ወዮ ኣብ ቅድሚ ልተምሃሩ ሓዎም ኾይንዎም ኣንታ ኣበበ ሓደ ሓማሴናይዶሞ ኣይቆጽርይ ኢሎምዎም ኔይሮም ይበሃል። ጣልያን ልኤርትራ እንትገዝእ ደቂ ዓዲ ኽሻብ ራብዓይ ክፍሊ ክመሃሩ ፈቂዱ ኔይሩ እዩ። በዙይ ምኽንያት እዮም ዓዲ ኣቦይ ልኣስመራ መምህር ተመዲበ ምስበልኹዎም ‘ኣኹሪዕኻና ልቶም ምጽሓፍ ዝኽእሉ ምጽሓፍ ኽተምህሮም’ ኢሎም ልተሓጎሱ።
ሽዑ እቶም ዓበይቲ ወለዲ ንበይኖም ገሊሎም ዓሰርተ ሓሙሽተ ቅርሺ ኣዋጺኦም ኣኹሪዕኻና ኢኻ ኢሎም ሽልማት ሂቦምኒ እኒሀኒ እኮ እዩ ኢለ እቲ ልመንገዲን ናኽልተ ወርሒ ደመወዝ ልተውሃበኒን ኣርእየ የፋል ተበልኹዎም ‘እምበኣይ ውሒደናኻ ንዒቕኻየን’ ብልበሉኒ ይቕረይታ ጠይቐ ተቐቢልኩቆም። ልስላሴ ጨለቆት ድማ ዕድመይ ጥዕናይ ድኣ ሃበኒ እምበር ልዘን ዓሰርተ ሓሙሽተ ቕርሺ ዓሰርተ ሓሙሽተ ሽሕ ቕርሺ ጌይረ ክመልሰሉይ ንታ መንጠልጠሊኣ ተበጢሱ ኣብ መሬት ወዲቃ ልነበረት ራእሲ ወልደስላሴ ካብ ኣለክሳንደርያ ለምጽእዋ ደወል ድማ ከስቅለሉ መጽብዓ ኣትየ እየ ላብ ስረሐይ ላብ ኣስመራ ሕውስውስ ብልበለ ስምዒት ኸይደ።
ኣስመራ ኸይደ መምህር ኾይነ ድሕሪ ቁሩብ ግዘ ናይትምህርቲ ዕድል ኣግንየ ናብ ዴንማርክ ኸይደ ሕክምና እንስሳት ኣጽኒዔ ኣብኡ እንተለኹ ድሕረ ምረቃን ናይ ዶክትሬትን ትምህርተይ እውን ኣከታቲለ ተማሂረ መማህርተይ ልነበረት ጓል እቲ ዓዲ ልኾነት ናኸዚ ሰበይተይን እነ ደቀይን እውን ኣግንየ ዴኒማርክ ኻልኣይቲ ዓዲ ኾነትኒ። ድሕሪኡ ሰበይተይ ልዓደይ ልነበረኒ ፍቅሪን መጽባዓይን ትፈልጥ ስለልነበረት ብ1965 ዓም ልዓዲ ተመሊስና
ናደብረዘይት ናእንስሳ ሕክምና ኮሌጅ ዲን ኾይነ ስራሕ ጀሚረ። ኣብ ደብረዘይት ከፍቲ ጻባ ምርባሕ ጀሚርና ልመጽብዓይ ልኾን ቅርሺ ምእካብ ጀመርና። ገንዘብስ ምእካብ ጀሚርና እንተኾነ ግና ነዊሕ እንተይጸናሕና ናይ 66 ዓመጽ ተላዒሉ ሰብ ምሟት ምስጀመረ ‘ጓል ሰብ ሒዘ ከመይ ጌይረ ኣብ ሓዊ ክነብር ኢለ ብ1967 ዓም ሒዘያ ተመሊሰ።
ዴንማርክ ተመሊስና ኣነይ ሰበይተይን ሙህሮ ቀጺልና ሙሉኣት ፕሮፌሰራት ኾይንና ቆልዑ ወሊድና እቲ ልመጽብዓ ልኾን ገንዘብ እውን ኣጥሪና እንተኾነ ግና በላዒ ነብሲ ልኾነ መንግስቲ ደርጊ እላሃለወን ትግራይ ኹላ ዓውዲ ውግእ ኾይናን በበይ ጌይረ መጽብዓይ ክብጽሕ? ኸዚ እስኻቱም ምስሰዓርኩም እዩ ትግራይ ኸይደ መጽብዓይ ኣብጺሐ ኣእምሮይ ሰላም ኣግንዩ ልሓድር ለሎ ኢሉ ሃመይ ተጋደልቲ በዓል ውዕለትኡ ከምዝኾንና
ልገለጸለይ። ሽዑ ድራር በሊዕና ተፋላሊና ብድሕሪኡ ግን ኣብ መንጎ ኣኼባን ድሕሪ ኣኼባን ላተጋነና ልዓሰርተ መዓልቲ ልታ ከተማ ብእግሪ እላዘረ ኣርኣየኒ።
ዓዲ ሓውልትታት ልኾነት ከተማ
ከተማ ኮፐን ሃገን ብዙሕ ሓውልትታት እዩ ለለዋ። ኣያ ዳዊት ኻልኣይቲ ዓዱይ ዓዲ ደቁይ ስለልኾነትይ ኣብታ ከተማ ብዙሕ ግዘ ስለልተቀምጠን ንኹሉ እቲ ሓውልትታትይ ብድሕሪ እቶም ሓውልትታት ለሎ ታሪክይ እዩ ልፈልጦ። ብድሕሪኡ ብስራሕ ምኽንያት ላብ ኮተን ሃገን ኽልተ ሰለስተ ግዘ ኸይደ እየ። እቱ ብዛዕባ እታ ከተማ ልፈልጦ ግን እቱ ኣያ ዳዊት ለርኣየኒ እዩ። ብድሕሪኡ ክነርእየካ ኢሎም ልወሰዱኒ ቦታ ኹሉ ኣያ ዳዊት ለርኣየኒ እዩ ተበልኹ ብዙሕ ልተጋገኹ ኣይመስለኒይ። ካብ ኹሉ እቲ ሓወልትታት ኣብ ኣእሙሮይ ተቀሪጸን ልቃረያ ግን ሓውልቲ መርመይድይ ሓውልቲ እኖ ኮፐንሃገንይ እየን።
ላብ ሓወልቲ መርመይድ እላኸድና ንእሽተይ ቅርብ ኢልና ልታ ሓወልቲ ብማዕዶ ምርኣይ ብልጀመርና ኣያ ዳዊት ናመርመይድ ታሪክ ኣንቢብኻዶ ኔይርኻ? ኢሉ ጠይቁኒ ብኣሉታ ምስመለስኹሉ-ይገርመካ እዩ ናብ ኮፐን ሃገን ልመጽእ ልበዝሕ ቱሪስት ልኣ ክርኢ እዩ።ምኽንያቱ ድማ ታሪኽ ናመርመይድ ዳርጋ ኣብ ዓለም ሙሉእ (ብፍላይ ኣፍቲ ምዕራባዊ ዓለም) ኣብ ናይ ቆልዑ መጻሕፍቲ ኣትዩ ልንበብ ታሪክ እዩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሎሚ ኸይድ እኳ ታሪካ ኣብ ናይ ኼጂ ተምሃሮ መጽሓፍ ኣትዩ ኣንቢበዮ ኣለኹ። እዙይ ስለዝኾነን ንቁልዕነቱን ናይ ቁልዕነት ታሪኩን ከስታውስ ለይደሊ ስለለየለ እዩ ብዙሕ ቱሪስት ክሪኣ ልመጽእ ኢሉ እናነገረኒ ላፍታ ሓወልቲ በጻሕና። ሓውልቲ መርመይድ ኣብ ባሕሪ ካብ መሬት ዓሰርተ ሜትሮ ልኾን እትው ኢልኻ ኣብ ልግነ ሓደ ዓውዪ እምኒ ገጻ ልመሬት ገጽ ጌይራ ከፍ ልበለት ካብ መዓንጣኣ ልላዕሊ ሰብ ካብ መዓብጣኣ ልታሕቲ ዓሳ ልኾነት ቆንጆ መንእሰይ ሰበይቲ እያ።ታሪካ ድማ ከምዝስዕብ ጌይሩ ተረኸለይ።
ቀደም ቅድሚ መቁጸሪ ለይብሉ ዘመን ኣብቲ ባሕሪ ንሱ ከም ዓሳ ኣብ ውሽጢ ባሕሪ ገዛ ጌይሮም ናብራ ጌይሮም ዝቕመጡ ሰባት ኔይሮም።ሓደ መዓልቲ ወዶም ልንጉስ ዴንማርክ ብጀልባ ብቲ ባሕሪ እናተጉዓዘ ማዕበል ባሕሪ ተልዒሉ እታ ጀልባ ብትንትና ወጺኡ ወዲ ንጉስ ቁሩብ ብልሓመሰ ደኺሙ ምጥላቕ ጀሚሩ ኣብ ነብሲ ውጺ ነብሱ እተዊ እናሃለወ እዛ መርመይድ እትበሃል ጓል እቶም ናይቶም ኣብ ባሕሪ ልነብሩ ሰባት ሪኣቶ ልህይወቱ ኣትሪፋ ላፍቱ ኣብ ትሕቲ ባሕሪ ለሎ ዓዳቶም ወሲዳ ከዕርፍ ገበረቶ እሞ ድሕሪ ዕረፍቲ እዝጊሃር ይሃበለይ ገዲም ንጉስለ ከይሻቀሉስ ክኸድ በላቶም።
መርመይድ ነቲ ወድ ንጉስ መንእሰይን መልከዔኛን ስለዝነበረ ፎትያቶ ‘ፎትየዮ እየ ምስዙይ ሓዳር ክገብር ምስኡ ላብ መሬት ክኸድ እየ በለት’። እቶም ወለዳ እንተረኣይዎ ህይወቱ ስለለትረፈቶ ድኣ የመስግናን የኽብራን እምበር ከም ሰበይቲ ንዓኣ ልኾን ስምዒት ከምዘይብሉ ሪኦም “ንስኺ ስለዝፈተኽዮ ጥራይ ኣይኸውንን ፍቅሪ ፍቅሪ ልኾን ብክልቲኡ ወገን እነተመጺኡ እዩ። እዚ ወዲ ንዓኺ ካብምምስጋን ሓሊፉ ንዓኺ ከም ሰበይቲ ዝርኢ ፍቅሪ የብሉን እሞ ኣይፋልኪን’ እንተበልዋ ዕድለይ ክርኢ እየ ኣብ መንገዲ እንተፈተወኒኸ እንታይ ይፍልጥ ኢላ ምስኡ ክትኸድ ከምዝወሰነት ነጊራ ኣቅበጸቶም።እቶም ቤተሰባ ምኽሮም ምስማዕ ኣብያ ምስ ኣቅበጸቶም- በሊ ምኻድ ኪዲ ፈትንዮ እሞ ዘይኸውን ምዃኑ ምስረኣኺ ተመለሲ። እንትምለሲ እንተለኺ ግን እግርኺ ላፍቱ ባሕሪ ብልኣተወ ሱቕ ኢልኺ ጠሊቅኺ ናብ ገዛኺ ምጺ እግርኺ ላፍቱ ባሕሪ ብልኣተወ ገጽኺ ልመሬት እንተመሊስኺ ኣብ ዘለኽያ ከም እምኒ ነቂጽኪ ክትቀርዪ ኢኺ እሎም መኺሮም ሰዲዶምዋ።
መርመይድ ምስቱ ወዲ ንጉስ ላብ መሬት ላብ ቤተመንግስቲ ብልኣተወት ንጉስ እንተይቀረየ ንወደይ ኣድሒንክለይ ኢሎም ኢድ ነሲኦም ኣመስጊኖምዋ ኹሉ እቲ ሰብ እውን ነቶም ንጉስ ተኸቲሉ ኣብ እግራ እላወደቀ ኣመስጊንዋ። እቲ ወዲ ንጉስ ንዓኣ ዘለዎ ስምዒት ግን ካፍቲ ናመጀመርያ ልፍለ ኣይነበረን። ኣብ ዙፋን ልመስል መንበሩ ከፍ እንትብል እንተሎ ኣብ እግሩ ከፍ የብላ እሞ ልክዕ ከምዝፈትዎ እንስሳ ርእሳ ይደራርዛ ሃመይ ሃምለድሐነቶ ልልመጸ ሰብ ይነግር የመስግና እምበር ካብዙይ ልተፈለየ ናወድይ ሰበይቲይ ፍቅሪ ልመስል ነገር ሰኢናትሉ። ካብ ግዘ ላብ ግዘ ድማ እቲ እቶም ወለዳ ልመኸርዋ ፍቅሪ ካብ ኽልተ ወገን እዩ ልብል ምኽሪ ትዝ ኢልዋ በል ደሓን ወዓል ኢላቶ እናመጸት ክትጥይቖ ነጊርዋ መንገዲ ልባሕሪ ጀመረት። እግራ ላብ ባሕሪ ብልኣተወ ግን ልተውሃባ ምኽሪ ረሲዓ በል ዳሕና ወዓል ክትብል ኣብ እምኒ ተሰቂላ ላብ መሬት ገጻ ምልስ ክትብል ኣብታ ዝነበረታ ነቒጻ ቓርያ። ይሀው በቲ ዘበን ንሱ ዝነቐጸት ክሻብ ሎሚ ምስነቐጸት ኣላ እዩ ዝብል እቲ ታሪካ።
እታ ኻልኣይቲ ክሻብ ኸዚ ካብ ኣእምሮይ ለይትወጽእ ሽዑ ለርኣየኒ ሓወልቲ ድማ ኣብ ማእኸል ከተማ ኣብ ዘሎ መስቀለኛ መንገዲ እትግነ ሓውልቲ እኖ ኮፐንሃገን እያ። ሓወልቲ እኖ ኮፐንሃገን ሓንቲ ሓረስታይ ሰበይቲ ንኣርባዕተ ኣብዑር ብሓደ ጸሚዳ ንባሕሪ እንትትሓርስ እዩ ዘርኢ። እቲ ኣቀራርጻ ናይቲ ሓወልቲ ግርም እዩ። እታ ሰበይቲ ናማን ኣብዑር ጸሚዳ ናትሓርስ ለላ ሰበይቲ እምበር ሓወልቲ ኣይትመስልይ። እቶም ኣርባዕተ ኣብዑር ድማ ግዝፎም ክንዲ ጽጋበኛ ብዕራይ ኾይኑ ተጸሚዶም ንቲ ባሕሪ እናሓረሱ ብኣፍንጭኦም ማይ ንጣር እናወጸ ናማን ኣብ ማህረስ ለለው እዮም ልመስሉ። ታሪክ ናይቲ ሓወልቲ ድማ ከምዝስዕብ ጌይሩ ኣያ ዳዊት ነጊሩኒ።
እዛ ሰበይቲ ኣርባዕተ ደቃ ሒዛ ዝብላዕ ስኢና ንኣምላኻ ልብላዕ ክህባ ብተደጋጋሚ ትልምኖ ኔይራ እሞ ኣምላኽ ከም ሰብ መሲሉ ስቅ ኢልኪ ኣይትለምኒ ነቲ ባሕሪ ሕረስዮ እሞ እቲ ዝሓረስኽዮ ብሙሉኡ መሬት ክኾነልኪን እቲ ዝተሓረሰ ድማ ጽቡቅ ቡቅሊ ክኾነልኪን ክገብር እየ ኢልዋ። እታ ሰበይቲ መሕረሲ ዝኾኑ ኣብዑር ስለዘይነበርዋ ነቶም ኣርባዕተ ደቃ ከም ኣብዑር ጸሚዳ ነቲ ባሕሪ ሓሪሳቶ እቲ ይኣኽለኒ እዩ ኢላ ዝሓረሰቶ ድማ
ኣምላኽ መሬት ጌርሩላ እታ ሕዚ ኮፐን ሃገን እላተብሃለት እትጽዋዕ ደሴት ከተማ ተፈጢራ እዩ ልብል እቲ ታሪክ። ዴኒማርክ ዓዲ ሓረስቶት ዓዲ ከፍቲ እያ። በዚ ምኽንያት እውን ዩኒቨርሲታታ ብቨትሪነሪ ሳይንስ ፍሉጣት እዮም ይብል ኣያ ዳዊት። መቸም ነዙይ ዝረኣየ ቆልዓ ንስራሕን ማሕረስን ዝህልዎ ኣኽብሮትን ኣብ መንጎ እምነት ኣምላኽን ፍትወት ስራሕን ንዘሎ ለይላቀቅ ምትእስሳር እንተይሓሰበ ከምዘይኸድ ኣይጠፍኣካን በለኒ ኣያ ዳዊት።
ኣብ ኮፐን ሃገን ልነበረኒ ስራሕ መበል ታሽዓይ መዓልቲ ወዲኣ ምሽት ምሰኣቶም ናመዛዘሚይ ናዳሕና እተውይ ድራር ተደሪረ ብናግኡ ምሸት ላብ ስቶክሆልም መኸድየት ስለልነበረ ኣያ ዳዊት ብንጉሆኡ ናብ ሆቴለይ መጺኡ ኣቑሑተይ ሒዘ ክወጽእ እሞ ገዝኡለ ከርእየኒ ሰበይቱለ ከፋልጠኒ ተጋኒና ካብ ሆቴል ወጺኤ ተታሓሒዝና ላብ ገዝኡ ኸይድና ምስ ሰበይቱ ተፋሊጠ ግርም ልኾነ እንግዶት ገበረትለይ። ንስቶክሆልም ልኸድ ለለኹ ኣደዋይ
ሓሚማ ክትሕከም ምስ ኣሕዋተይ ኣብኡ ከምዘላን ሓኪም ኦፕሬሽን ክገብረኪ እየ ስለልበላ ልገብረላ ሃምለለኒ ልኣሕዋተይ ኣነ እንተይመጻእኹ ኦፕሬሽን ከይትግበር ኢለዮም ናብኣ ኸይደ ኦፕሬሽን ተጌይራ ብልወጸት ዳሕና ምዃና ኣረጋጊጸ ልዓዲ ከምዝምለስ ነጊረዮም ስብኣይን ሰበይቲን ነደይ ዘለኒ ፍቅሪ ተረዲኦም ጽቡቕ ዕድል ከጋጥማ ተመንዮም ምሳሕ በሊዕና ናብ ናይ ኣያ ዳዊት ናመጨረሻ ወግዒ ክንኣቱ ላብ ናንባብይ መጽናዕትይ ክፍሉ ሒዙኒ ኣተወ። ኣብ ናኣያ ዳዊት መጽንዒ ክፍሊ ምሰኣተኹን ፍርቁ እቲ ሸልፍ ናብራና መጻሕፍቲ መሊኡ ርእየዮ ሓተትኩዎሞ ካብ ዓዲ ዳዊት ደጊሙ ከምዝወጸን ግእዝ ከምዘንብብን ኣረደኣኒሞ ናብ ወግዑ ኣተወ።
ሙህሮ ትግራይን ምኽሪ ኣያ ዳዊትን
ርኢኻ ሙሉጌታ መጽብዓይ ምስ ኣብጻሕኹ ብድሕሪኡ ስላሴ ጨለቆት ነዊሕ ታሪክ ዘለዎ ብውሑዱ ብዘበን ራእሲ ወልደስላሴ ናይ ግዝኣቶም ማእኸል ስለልነበረት ካብ ኣለክሳንደርያ ልመጹ ጳጳስ ልነብሩላ ልነበረትን ብዙሕ ታሪክ ዘለዋን ስለዝኾነት ናትግራይ ባህሊይ ቱሪዝምይ ኣብ መዝገብ ናይ ታሪካዊ ቦታታት መዝገቡ ከእትዋ ልምግባር መቐለ ጨለቆት እናበልኩ ንቑሩብ ግዘ ጸኒሐ ኔይረ እሞ ኣጋጣሚ ኣግንየ ናብታ ኣብ ጨለቆት ዘላ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ኸይደ ነቲ እቶም ቆልዑ ዝመሃሩሉ መጻሕፍቲ ርእየዮ ኔይረ። ኣፍቲ መጻሕፍቲ ብዙሕ ናይ ፖለቲካ ትምህርቲ ኣሎ። ብዛዕባ ውድብ ህወሓት ምስ ጸላእቲ ውድባት ዝገበረቶ ቓልሲን ኲናትን፤ ኣብቲ ዕጥቂ ቓልሲ ኣብ ትግራይ ብደርጊ ብዛዕባ ዝተፈጸሙ ወራራት፤ ብሓፈሻ ታሪክ ዕጥቂ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ እቲ ኣብቲ መጻሕፍቲ ብስፍሓት እትሪኦ ኣስተምህሮ እዩ። ናይ ትግራይ ንቡርን ነውሪን ዘምህር እንተስ ነበረያ ነበረታት ናይ ትግራይ እንተስ ምስላታት ናይ ትግራይ ዝመሳሰሉ ነገራት ዳርጋ የለውን እንተበልኩ ዝተሰሓሓትኩ ኣይመስለንን። እዙይ ብጣዕሚ ስሕተት እዩ ልመስለኒ።
ራሺያ ለኣክል ዓዲ ሎሚ ትውልዳ ንቡር ኣይፈልጥ ነውሪ ዘይብሉ ትውልዲ ኾይኒ እትጠፍእ ለሎ ዓዲ ልኾነት እቶም ድሕሪ ዓመጽ ጥቅምቲ ልነበሩ ናይ ራሽያ መራሕቲ ነቲ ምስ ነዊሕ ታሪክ ናይ ራሺያ ልተኣሳሰረ ጽሑፋትን ታሪካዊን ባህላዊን ቅርስታትን ንጎድኒ ገዲፎም ንቖልዑ ራሺያ ኣብ ከክንዲ ነቲ ብነዊሕ ግዘ ዝማዕበለ ናይ ራሺያ ነውሪን ንቡርን (values) ፖለቲካን ምስ ኡ ዝተኣሳሰረ ጉዳይን ከምህርዎም ምስሃቀኑን በዚ መንገዲ
ነውሪን ንቡርን ናይ ወለዱ ዘይፈልጥ ትውልዲ ምስኾነን እዩ። ርኢኻ ፖለቲካ ተቐያያሪ እዩ እቲ ብተነጻጻሪ ንነዊሕ ግዘ ልጸንሕይ ልቕጽልይ ሕብረተሰብ ምስ ንቡሩን ነውሩን እዩ። ንዝዓቢ ቖልዓ ድማ ዝነብር ሙህሮ ኢኻ እተምህሮ። ንስኻትኩም ናይ ዳግማይ ወያነ ትግራይ መራሕቲ ፖለቲካ ላተምሃርኩም የኾንኩምይ ዓቢኹም። ኣብ ገዛኹም ወለድኹም ብነበረያ ነበረይ ካልኦት ተመሳሰልቲ መንገድታትን፤ ኣብ ቤት ትምህርቲ ምስከድኩም እውን ‘ተረቶቻቹህ’ ‘ተረትና ምሣሌ’ ብዝመሳሰሉ መንገድታት ንቡርን ነውሪን ናይ ትግራይ ኢኹም ተማሂርኩም።
Mythology (ጽውጽዋይ ኢለ ተርጒመዮ ኣለኹ) ልህንጸት ሓደ ዓዲ ብጣዕሚ ኣገዳሲ እዩ። ሚትዮሎጂ ለይብሉ ዓዲ እኳ የለይ ግን እንተውሒድዎ ክፈጥር እዩ ዘለዎ። ትግራይ ናይ ሚትዮሎጂ ሃፍታም እያ። ነቲ ሚትዮሎሎጂ እንተደሊኹም ኣይትእመኑሉ ግን ድማ ንትውልዲ መህነጺ ተጠቀሙሉ። ኣብ ዓድና ብዙሕ ታሪክናን ንንቡርን ነውሪን ዘምህሩ ብሂላትናን ልምድታትናን እንተይተረፈ ኣብ ናይ ሃይማኖት ጽሑፋትና ሰፊሮም
እዮም ዝርከቡ። ስለዚ ድማ እቶም ናይ ትግራይ ክፍሊ ትምህርቲ ሓለፍቲ ስራሕና ኢሎም ንዕኦም እናኣረዩ መምሃሪ ቖልዑ ክገብርዎም ኣለዎ። ነኣብነት እስቲ ካብዚኣ (ገድሊ ጅውርግስ ልብለ መጽሓፍ እናልዓለ) ሓንቲ ከንብበልካ ኢሉ ኣልዒሉ ኣንበበለይ።እቲ ታሪክ ናይ ሓደ ናይ ጅወርግስ ኣማኒ ዝነበረ ድኻ ሰብኣይን ከመይ ከምዝሓለፈሉን ዝዝንትው እዩ።
ኣብ ሓደ ዓዲ ሓደ ጅወርግስ ኣማኒ ዝኾነ ድኻ ሰብኣይ ኔይሩ። እዚ ሰብኣይ ጅወርግስ ምዝካር ጥራይ እንተይኮነስ ጅወርግስ መዓልቲ እንተኾይና ማይ እኳ ቀዲሑ ኣይሰቲን። ዝኾነ ነገር ብጅወርግስ ምሒሉ ኣይገብርን እንተይሉ ሰማይን መሬትን እንተተጣበቀ እውን ኣይገብርን። ብተመሳሳሊ መንገዲ ብጅወርግስ ምሒሉ ክገብር እየ እንተይሉ ድማ ዝሓተተ እንተሓተቶ ካብ ምግባር ንድሕሪት ኣይብልን። ጽጉም ስለዝኾነ ጅወርግስ ሓደ ነገር እንተገበረለይ ኢሉ ምስለመነ እዩ። እንተኾነ ግና ካብ ድኽነት ኣይወጸን ጅወርግስ ልገበረሉ ነገር እውን ኣይነበረን።
ሓደ መዓልቲ ምርር ኢልዎ ናብ ጅወርግስ ቤተክርስትያን ኸይዱ ኣንቃዕሪሩ ልሰማይ እናረኣየ “ጅወርግስ ኢሉ ኢዱ ንሰማይ ኣመልኪቱ ኣንታ ጨካን ፤ እዚ ኹሉ ዘበን ለሚነካስ ልኣይ ልሓደ ድኻ ኣማኒኻ ምዃን ስኢንካ? ገዲም ኣይዝክረካ! ኣይሰምየካ! ኪሒድካኒ ኢኻ ኣነ እውን ክሒደካ እየ! ኢሉ ንብዓቱ ሓቢሱ ክኸድ ክብል ጅወርግስ ባዕሉ ብርሃን መሲሉ ወሪዱ እንታይ ግበር ኢኻ እትብለኒ ዘለኻ? ወይ ኣይሓረስካሞ ይለምልመሉ
ኢለ ኣይመረቅኹልኻ? ወይ ኣይነገድኻ እሞ ይሰስነልካ ኢለ ኣይመረቅኹልካ? ኢድካን እግርኻን ኣጣሚርካ ጅወርግስ ጅወርግስ እንተበልካኒ እንታይ ክገብረካ? ኢልዎ ተጸለለ። እዚ ድኻ ሰብኣይ ኹሉ ነገር ተገለጸሉ እሞ ናብ ሓደ ጅወርግስ ኣማኒ መሳትይቲ ማሕበሩ ልኾኑ ሃፍታም ሰበኣይ ኸይዱ እቲ ጅወርግስ ወሪዱ ባዕሉ ዝበሎ ነገር ነጊሩ ልዓመታ በዛ ጅወርግስ መዓልቲ ክመልሰሎም መናገዲ ልኾን ገንዘብ ከለቅሕዎ ብጅወርጊስ ሒዙ ለመኖም እሞ መናገዲ ልኾን ገንዘብ ኣለቅሕዎ።
እዚ ድኻ ሰብ ኣይ ርሑቅ ዓዲ ኸይዱ ምንጋድ ጀሚሩ ጅወርግስ እውን ይሰስነልካ ኢልዎ ሃፍቲሙ እንተኾነ ግና እታ ልቅሑ ልመልሰላ መዓልቲ ረሲዕዋ ጸኒሑ በታ መምለሲት መዓልቲ ጅወርግስ ው’ን በለቶ። ሽዑ ከይኸይድ ርሑቅ ዓዲ እዩ ዘሎ ሱቅ ከይብል ድማ ብጅወርግስ ምሒሉ ልወስዶ ልቃሕ እንተዘይመሊሱ ዳርጋ ልሞተ ኾይኑ ተሰምዖ እሞ ልገብሮ ምስጨነቆ ነተን ገንዘብ ቁጽር ቑጽር ኣቡሉ ኣብ ሓጭን ሳብዱቕ ኣእትዩ ላፍቱ ዓዲ ገጽ ልፈስስ ገረብ ኸይዱ ጅወርጊስ ባዕልኻ ኣብጸሐሎም ኣነ ካብ ቃለይ ኣይዘንበልኩን ንሹምካ እውን ኣየርሳሕኹን ኢሉ ነታ ሳንዱቕ ናብቲ ገረብ ደርበያ።
እዞም መለቅሒ ሰብኣይ ነታ መዓልቲ መምለሲ ናይቲ ልቓሕ ዘኪሮምን እቲ ሰብኣይ ኣሽንኳይ ልቕሑ ክመልስ ኣብ ዓዲ እውን ዘየለ ምዃኑ ፈሊጦም ‘ኣማኒ ጅወርግስ እኳ እዩ ኔይሩ፤ ብጅወርግስ ምሒሉ ወሲዱ፤ሓደ ነገር ድኣ ኾይኑ እምበይ ኣይጠልምይ’ እናበሉ እንተለው ደቆም ካብቲ ገረብ ለይተለመደ ዓብዪ ዓሳ ሒዞም ተሸኪሞም መጹ እሞ እቶም ሰብኣይ በዓል ልቓሕ እኳ ተረፉዋ እስቲ ፈልትዎ ኢሎም እንተተፈለተ ኣብ ውሽጢ ኸብዱ ናሓጭን ሳንዱቕ እቲ ሳንዱቕ እንተተኸፈቲ ቕርሺን እቲ ሰብኣይ ልሰደዶ ደብዳበን ተገንዩ። ልጅወርግስ እንታይ ይሰኣኖ! ተኣምረ ጅወርግስ ይብል።
ዕዳ ኣያ ዳዊት
ኣያ ዳዊት ነቲ ገድሊ ኣንቢቡ ብልወድኣ ርኢኻዶ እቶም ወለድና ዓያሹ ኣይነበሩን ንደቆም ብዛዕባ እምነት እንተምህሩ ልክዑ ክርድኦን ዋጋይ ክብርይ ናይ ሰሪሕኻ ምንባር ክርዳእን ኢሎም እዮም ብኸምዙይ ጌይሮም ምስ እምነቱ ኣተኣሳሲሮም መምሃሪ ልገብርዎ። ነዚ ገድሊ እዙይስ ኣይትእመኑሉ መምሃሪ ቖልዑ እንተተጠቐምኩምሉ ንታይ ትኾኑ። ነዙይ ዘመልክት ኣብ ሓደ ጅወርጊስ ቤተክርስትያን ወይ ተመሳሳሊ ናይ እምነት ቦታ ንእሽተይ
ሓወልቲ መሳሊ ነገር እንተዝህሉ እሞ ዝመጸ ኹሉ ነቲ ታሪክ እንተፈለጦ ይውስኽ ይመሃር እምበር ኣየጉድልን። እዚ ኣብ ኮፐንሃገን ክንሪኦ ልቓነና ሓውልትታት ንታሪኩ እንተኾይኑ ካብዚ ኸዚ ዘንበብኹልካ ገድሊ ዝበለጸ ታሪካውነት የብሉን። መህነጺ ዓዲ ስለዘድልዮም እዮም ኣኽቢሮም ሒዞምዎ። ኢሉ ክርስዖ ዘይኽእል ዓብዪ ትምህርቲ ሃበኒ።
በቲ ዘለዎ ፍልጠትን ርዝነት ሓሳብን ድማ ብጥዒና ቐናእኹሉ ንባዕለይ እውን ‘ንፈልጦ ለይብልናስ በጣዕጣዕ’ ኢለ ነዓቕክዎ። ወግዒ ኣያ ዳዊት ብዙሕ እዩ። ካብ ባሕሪ ብማንካ ድዩ ልበሃል። ካብቲ ባሕሪ ናይ ወግዑ ብማንካ ዓቂነ እየ ኣጫዊተኩም። ድሕሪ እዚ ወግዒ ኣያ ዳዊት ሰንዩኒ ላብ ኣደዋይ ልስቶክሆልም ኸድኩ።
ኣያ ዳዊት ብድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ ኣደዋይ ዓሪፋ ኣብ ሓዘን እላሃለኹ ምስ ሰበይቱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ላብ ገዛይ መጺኡ በጺሑኒ። ኣደይ እትሞት ኣይመስለንን ኔይሩ እሞ ብሞት ኣደይ ኣዕርየ ተጎዲኣ ኔይረ። ኣያ ዳዊት ደርዘን መሃረም ሒዙለይ መጺኡ ብኸ ዝሓወይ! ይውጸኣልካ! ኣዴኻ ኽንደይ ከም እትፎቱ ኣብዛ ኣብ ኮፐንሃገን ለግነኹኻ ሓጻር ግዘ ተዓዚበካ እየ ኢሉ ኣባራቲቱዕኒ ኸደ። ሞት ኣደይ ሕዚውን እንትዝከረኒ ትማሊ ልኾነ እዩ
ዝመስለኒሞ ነብሰይ ይልወጥ።
ምኽሪ ኣያ ዳዊት ዕዳ ኾይኑኒ ካብ ኣእምሮይ ተፈልዩ ኣይፈልጥይ ኔይሩ። ደሓር ካብ ህወሓት ቅድሚ ምስንባተይ ኣብልነበራ ኽልተ ዓመታት ምስ ልሳናት ናይ ውድብ ልተተሓሓዘ ስራሕ ስለልነበረኒ ብርሃኑ ኣባዲ ኣደውኡ ልነገርኦ ብቑጽሪ ሰላሳይ ሽዱሽተይ (36) ነበረያ ነበረታት ስለልነበሮ መሐተሚን ልሓደ ሓደ ወጪ መሸፈኒን ስፖንሰር ልገብር ደልየ ነተን ሰላሳን ሽዱስተን ኣብ ሰለስተ መቒልና ምስ ሕድሕድ ነበረያ ነበረ ልኸድ
ናእርሳስ ስእሊ ወሲኽና ‘ጽውጽዋይ ትግርኛ ቑጽሪ 1,2,3 ተባሂለን ሕድሕድ ብሸሞንተ ሽሕ ኮፒ ከምዝባዝሓ ጌይርና ብሽም ጋዜጣ ወይን ናብ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርትታት ክብተና ጌይርና።
እዘን ናይ ትግርኛ ነበረያ ነበረ መጻሕፍቲ ተሓቲመን ናብ ሙሉእ ትግራይ ምስተበተና ብሓደ ኣውስትራልያዊ ናይ መሪሕነት ሳይንስ ፕሮፌሰር ነቶም ዓበይቲ ዝበሃሉ ናይ ለውጢን ኣብ እዋን ለውጢ ዘጋጥሙ ጸገማትን ኣናጹ ብዝመስሉ ኣናእሽቱ ፍጥረታት ጌይሩ እናዋዘየ ዘምህር Who moved my Cheese (ዶክተር ሃይለሚካኤል ኣጅቦይ መን ወሲዱለይ ኢሉ ዝተርጎሞ) ብዝብል ርእሲ ዝተጽሓፈ መጽሓፍ ረኺበ ብተመስጦ ኣንቢበዮ። እቲ ነቲ መጽሓፍ ዘምጸኣለይ ዓርከይ ኣሻዒትኡ ብሽም ናይ መስመር ቃልሲ መሪሕነት ውድብ ህወሓት ኣብ ኽልተ ተገሚዑ መሳደድን ተሳዳዲን ዝነበረሉ ግዘ ስለዝነበረ እዩ ምስቲ ኩነታት ኣተኣሳሲሩ ደስ ኢልዎ ከንብቦ እዩ ብዝብል ግምት ሂቡኒ። እታ መጽሓፍ ናብ ትግርኛ ተትትርጒማ ምስተን ናይ ትግርኛ ናይ ጽውጽዋይ መጻሕፍቲ እንተኣትያ ቖልዑ ትግራይ ክርድእዎን ከንብብዎን ከምዝኸእሉ ገሚተ ግን ድማ ብበዓል ሙያ ተርጓሚ ክትርጎም ከምዘለዎ ሓሲበ ንተርጓሚ ዝኽፈል ፤ ነቶም ኣብቲ መጽሓፍ ዝኣትው ስእልታት ንዝስእሉ ሰኣልቲ ዝኽፈል ፤ መሐተሚን ዝመሳሰለ ወጻኢ ንምሽፋን ዘኽእል ስፓንሰር ምድላይ ጀሚረ። እቲ ነታ መጽሓፍ ዘምጸኣለይ ሰብ ባዕሉ ብሽም ኩባንይኡ ስፖንሰር ክገብር ተሰማመዔ። ብድሕሪኡ ዶክተር ገብረኣብ ዶክተር ሃይለሚካኤል ናይ ቋንቋ ሙሁር ስለዝኾነ ዝበለጸ ክትርጉሞ ክምዝኽእል ሓቢሩና ንዶክተር ሃይለሚካኤል እቲ መጽሓፍ ከንብቦ ጌይርና ክትርጉሞ ምስተሰማመዔ ዝግበኣና ከፊልና ኮንትራት ኣሲርና ንሱ እውን ግርም ጌይሩ ተርጒምዎ ብሸሞንተ ሽሕ ቕዳሕ ኣሐቲምና እንደገና ናብ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርትታት ትግራይ በቲንናዮ። ድሕሪኡ ድኣ ተቛሪጹ ቓርዩ እምበይ ኣሽዒትኡስ ብብትምህርት ቤቱ ናይ ወይን ላይብረሪ ልበሃል ክምስረትሞ ኣንሕና ብዝተመረጹ ናይ ትግርኛ ጽሑፋት ይኹኑ ትርጉማት ክንመልኦ እዩ ኔይሩ እቲ ምርድዳእና።
ነቲ መጽሓፍ ክትርጎምን ክሕተምን ወሲንና ናብ ተግባራዊ ስራሕ ቅድሚ ምእታውና ነቲ ደራሲ ናይቲ መጽሓፍ ክነፍቅዶን ንንግዲ ከምዘይነውዕሎን ከምዘይሽወጥን ገሊጸ ተደጋጋሚ ኢሜይል ሰዲድ መልሲ ምስ ሰኣንኩ እየ ንንግዲ ኣይነውዕሎ ኢልና ንባዕልና ኣጽናዕኒዕና ናብ ምሕታሙ ልኣተና። እቲ መጽሓፍ ብልተሃተመ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ተምሃራይ ኾይነ ቤት ትምህርቲ ኬኔዲ እናሃለኹ እዚ ሰብኣይ ጋሻ ናይቲ ዝመሃረሉ ዝነበርኩ ዩኒቨርሲቲ ኾይኑ መጺኡ ብኣካል ረኺበዮ እቲ ዝኾነ ኩነታት ኩሉ ገሊጸ ኣጥፊእና እንተኾይንና ይቅርታ ኢለዮ። ወዮ ሰብኣይ በቲ ናይ መልእኽቲ ኣድራሽኡ ዝመጾ መልእኽቲ ብዙሕ ስለዝኾነ ከምዘይዝክሮ ገሊጹ በቲ ስራሕና ብጣዕሚ ከምዝተሓጎሰን መጽሓፉ ናብ ካሊእ ቋንቋ እንትትግርጎም ትግርኛ መበል ዓስራን ሸውዓተን ቋንቋ ከምዝኾነን ገሊጹ ናይ ኹሉ ትርጉም ቅዳሓት ስለዘለዎ እንተኺኢለ ሓሙሽተ ቅዳሕ ትግርኛ ትርጉም ክሰደሉ ኣድራሽኡ ሂቡኒ ተፈላሊና። ንናይ ልደት ዕረፍቲ ምስ መጻእኹ እዝግሄር ይሃቦ ብርሃኑ ኣባዲ ካብተን ኣብ ኣርካይቭ ልነበራ ቅዳሓት
ቀኒሱ ሓሙሽተ ቅዳሕ ሂቡኒ ነቲ ጸሓፊ ናይታ መጽሓፍ በታ ዝሃበኒ ኣድራሻ ጌይረ ሰዲደሉ። ብድሕሪኡ ኣጅቦይ መን ኣልዒሉለይ መጀመርታ ላብ ኣምሓርኛ ደሓር ድማ ላብ ኦሮምኛ ሃምልተተርጎመት ፈሊጠ።
ወግዒን ምኽሪን ኣያ ዳዊት መወዳእታ የብሉን። ንሎሚ እዚኤን እንተካፊለኩም ዕድመይ ጥዕናይ ይሃበኒ እምበይ እንደገና ብቑጽሪ ኽልተ ወግዒ ኣያ ዳዊት ይምለሰኩም ይኸውን። ኣያ ዳዊት ኣብ ቀረባ ግዜ ዓሪፉ ትዝታ ኣያ ዳዊት ግን ምሳይ ይነብር ኣሎ። ሓመድካ ይቕለልካ ኣያ ዳዊት! እናበልኹ እዛ ንእሽተይ ወግዒ ዝሓዘት ጽሕፍተይ መዘከርታኣ ነቲ በዓል ዋናኣ ኣያ ዳዊት ትኹነለይ።
መጻኢ ቐውዒ ናይ ዓወትን ኣዝመራን ቐውዒ ይግበረልና! ስለለንበብኹምለይ እዝጊሃር ይሃበለይ!
ሙሉጌታ ገብረህይወት
መስከረም ኣርባዕተ ክልተሽሕን ዓሰርተ ኣርባዕተን ዓመተ ምህረት


c: text/html

text:
ነዚ ፊደላት ትግሪኛ ካብ ዓለም ዝተፈልየ ምስጢር ዝሓቖፈ ምኻኑን፣ መለለዪ መንነትን፣ ሃይማኖትን፣ ባህልን፣ ክብርታትን፣ እምነትን፣ ጅግንነትን፣ ተዛረብቲ ትግሪኛን ግእዝን ኣምሓሪኛን ከምዝኾነ ዝሕብር ብቪድዮ ዝተሰነየ ሓበሬታ፣ ኩሎም ግዱስ ኤርትራውያንን ትግራዎትን ክከታተሉዎ እንሆ ብኸምዚ ዝስዕብ ነቕርቦ ኣሎና። ግድነት ክንበብን ክስማዕን ዘለዎ፣ ንመንነትናን ንትግሪኛ ልሳናን ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ሓበሬታ። ስለምንታይ...
ክሳብ መዓስዮም መሃንድሳት ጽዮናውያን፣ ንኢሰያስ ከም ባምቡላ ኣንዳተጠቕሙ፣ ኣብ ልዕሊ ደላይ ሓርነትን ሰላምን ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ፣ ብስነኣእምራዊ ወፍሪ እንዳገበሩ፣ ክረባረቡ? “ጽንዓት ንጽንዓት ንልምዓት”! “ንወሽለኽ-ለኽን ቆልመጽ-መጽን ክብረይን ክብሪታተይን ኣይሸይጥን”! ክብል ከሎስ ኣንታይ ማለቱ እዩ?? ክሳብ መዓስዩ ኣሰያስ ብህዝቢ ኤርትራ ክላገጽ! እንታይ እዩ ረብሓኡ...
መበል 28 ዓመት ነፃነት ኤርትራ ካበይ ናበይ? እስከ ኣብቲ ብዓል መበል 28 ዓመት ነጻነት፣ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተገቲሮም ኣቶ ኢሰያስ ዝጸወዩወን ሓደስት ቃላት እስከ ብኣድህቦን ብንቕሓትን ነስተብህለሉ፣– በይኑ ዝጎዪ ዝቕድሞ የብሉ፣ በይኑ ዝደርፍ ዝሰምዖ የብሉ። ወይከኣ ንሓደ ህዝቢ ውሑድ ግዜ ክተታልሎ ትኽእል፣ ብዙሕ ግዜውን ከተታልሎ ትኽእል፣ ንዘልኣለም ከተታልሎ ግና ኣይከኣልንዩ። ኢሰያስ ግና ን50 ዓመታት...
ብ2 መስከረም 1950 ዓ.ም.ፈ. ሓፈሻዊ ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ዓለም፣ ብመሰረት ሕጊ ዓንቀጽ 390-A(V) ሕቡራት ሀገራት ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ወሲኑ። ብድሕሪዚ ብ10 ሓምለ 1952 ሕገ-መንግስቲ ኤርትራ ወይ ቅዋም ፈደራላዊ መንግስቲ ኤርትራ ተሓንጸጸ። ብ11 ነሓሰ 1952 ድማ እቲ ቅዋም ብንጉስ ሃይለስላሰ ብወግዒ ጸደቐ። ኣብዚ ኵሉ ኤርትራዊ ከስተብህለሉን ብግቡእ ክፈልጦን ዘሎዎ ጕዳይ፣ እቲ ወኪል ባይቶ...
Admin May 22, 2019 32 Comments KYLE HUNT Renegade Tribune Poland Refuses to Meet with Israel About $300 billion Holocaust Reparations, Jew in Tel Aviv Spits on Polish Ambassador POLES SAY ‘NO!’ TO HOLOCAUST BLACKMAIL This past Sunday the Polish Foreign Ministry...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ናይ ኣይቮሪኮስት ፕረዚደንት ላውረት ባግቦ፣ንፖሊቲካዊ ምስሕሓብ እታ ሃገር ብሰላማዊ መንገዲ ንክፍታሕ ቃል ምእታዎም፣ብሓይሊ ተገዲዶም ክወርዱ ከምዝኽእሉ ካብ ዝተዋሃቦም መጠንቀቅታ ናፃ ከምዘየውፀኦም ተሓቢሩ።
ኣባል ሃገራት ቁጠባዊ ምትሕጋግዝ ምዕራብ ኣፍሪቃ - ኢኮዋስ - ፕረዚደንት ለውረት ባግቦ ነቶም ብማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣፍልጦ ዝረኸቡ ተዓዋታይ ምርጫ ስልጣን ንከረክቡ ተዘየለ ብስሙር ሓይሊ’ተን ሃገራት ተደፊኦም ክወርዱ ምኻኖም ኣጠንቂቅዎም‘ዩ።
ሚስተር ባግቦ ብዘይቅድመ ኩነታት ክላዘብ‘የ ኢሎም‘ዮም።እንተኾነ ነቶም ብሰራዊት ሕ/ሃ ኣብ ዝሕሎ ሆቴል ኣፅሊሎም ዝርከቡ ኣላሳኔ ኦታራ ስልጣን ከረክቡ እንተኾይኖም ገና ኣይገለፁን ዘለው።ስለዚ ብሓይሊ ናይ ምውጋድ መፈራርሒ ኣብ ቦትኡ‘ዩ ዘሎ።
ጀምስ ጌሆ - ፕረዚደንት ስምረት ኢኮዋስ - ኣብ ዝሃቦ ሪኢቶ "ብዘየማትእ መንገዲ - ወትሃደራዊ ኣማራፂ ኣብ ቦትኡ እዩ ዘሎ።ኢኮዋስን ሕብረት ኣፍሪቃን፣እቲ ፀገም ብሰላማዊ ኣገባብ ንክፍታሕ ዘለዎም ዕድል ፍርቂ ንፍርቂ‘ዩ፣ነታ ዘላ ዕድል‘ውን ክንጥቀመላ ኢና" ይብል።
ሚስተር ባግቦ ንሰራዊት‘ታ ሃገር ስለዝቆፃፀሩ፣ንኣቢጃን ንምሓዝ ምፍታን ክቡር ዋጋ ዝሓትት‘ዩ።ብዘይካ‘ዚ ጎረባብቲ ሃገራት ናብ ሰራዊት ኢኮዋስ ዜጋታተን ከስልፋ እንተኾይነን፣ብምልሻታት ባግቦ መጥቃዕቲ ክፍፀመን ይኽእል‘ዩ።
ሚስተር ባግቦ እንተኾኑ፣መራሕቲ‘ቲ ዞባ ሰራዊት ኢኮዋስ እንተቊሞም ሳዕቤኑ ይርደኦም‘ዩ ይብሉ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ኣብ ኣይቮሪኮስት መቀሎ ስልጣን ኣይሰርሕን ዝብል ገምጋም ኣለዎም ኣፍሪቃውያን ሸምገልቲ።ሚስተር ኦታራ ኣብ‘ቲ ምርጫ ስለዝተዓወተ ባግቦ ስልጣን የርክቦ‘ዮም ዝብሉ።
ስለዚ ቀፃሊ ምይይጥ ሚስተር ባግቦ ካብ ስልጣን ዝወርዱሉ መስርሕ ምጥጣሕ‘ዩ ዝኸውን መደቡ።ሰበ-ስልጣን ኣሜሪካ ኣዝማዶም ናብ ዝርከቡላ ክፍለ-ግዝኣት ጂኦርጅያ ከምፅእዎም ዝካኣለሉ ኣንፈት ተዘራሪቦምሉ‘ዮም።
ሚስተር ባግቦ ግና ናብ ዝኸዶ ሃገርን ስፍራን የለን‘ዮም ዝብሉ።ንሶም ብመንግስታዊ ሬድዮ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፣ዓለም ምስ ሚስተር ኦታራ ምውጋና፣ንመንግስቶም ንምግልባጥ ዘለዎ ውዲት ዘርኢ‘ዩ ኢሎም ባግቦ።
መራሒ ኣይቮሪኮስት ብሓይሊ ንምውጋድ ዝቐረበ መጠንቀቂ ኣብ ቦትኡ ኣሎ ተባሂሉ
- ስካት ስተርንስ
ልውረት ባግቦ ግና ዓለም ኣንፃረይ ተላዒሉ ኣሎ ባሃላይ ኮይኖም ኣለው
ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ናይ ኣይቮሪኮስት ፕረዚደንት ላውረት ባግቦ፣ንፖሊቲካዊ ምስሕሓብ እታ ሃገር ብሰላማዊ መንገዲ ንክፍታሕ ቃል ምእታዎም፣ብሓይሊ ተገዲዶም ክወርዱ ከምዝኽእሉ ካብ ዝተዋሃቦም መጠንቀቅታ ናፃ ከምዘየውፀኦም ተሓቢሩ።


text:
ጃንዳ ብኹሉ ዝወጠነቶ ክፍኣት ፈሽላ። ምኽንያቱ መንግስትና ድሕሪ 10 ዓመት ዝመጽእ ክፈልጥ ከሎ፤ ጁንታ ግን ጽባሕ እንታይ ሒዛ ከምትመጽእ እንዶ የብላን (ኣይነበራን)። ከምኡ ስለ ዝኾነት ከኣያ ምስ ኩሉ ዘበናዊ ኣጽዋራን ብዝሒ ሰራዊታን ከም ዓፍራ ሃፊፋ፤ ከም ትኪ በኒና ዕምራ ዕምሪ ሃመማ ዝኾነት። ወይ ጌግኣ ኣሪማ ብሕጊ ተማእዚዛ ትነብር፤ ወይ ድማ ዓቕሚ ኣሎኒ ኢላ ትገጥም፤ ትግራይ መቓብር ጸላእቲ ክትኮውን እያ ዝበለቶ ንባዕላ እንኮ ቀዳመይቲ ጸላኢት ህ/ትግራይ ምኹዋና ዘንጊዓቶ እንበር ሓቃያ ሜረት ትግራ ናይ ጸላእታ መቓብር ጁንታ ኾይና ኣላ። ካብቶም ንጥፍኣታካብ ዘቃላጠፋ ፕሮፖጋንዳ፤ 1) ኣምሓሩ ንተጋሩ ከጽንቱ ይብገሱ ኣሉው። 2) ሻዕብያ ትግራይ ክወርር ተዘጋጅዩ ኣሎ ተልዓል መንእሰይ ትግራይ ከይቀደመና ንቐድሞ። 3) ዶ/ኣቢይ ተጋሩ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ክቕቱሉ ከለዉ ስቕ ኢሉ። 4) ፕ/ኢሰያስ ምስ ዶ/ኣቢይ ከንበርኩና ይሰርሑ ኣለው ዝብሉ ኔይሮም። ካልኦት መሰነይታ ክስታት፤ ኢሰያስ ኒዒቑና፤ ሰጊሩና ኣዲስ ኣበባ ከይዱ። ካልእ ቅንኢ ዝተሓወሶ ወቐሳታት ምስ ንብዓቱ፤ ምብጻ ፕ/ኢሰያስ እንጠጦ መናፈሻ፤ ኣባይ ግድብ ዝኣመሰሉ ንጉጉይ ኣተሓሳስብኣ ሰማይ ኣዕሪጉ ነበረት ክትከውን ገሩዋ።
ነባሪ ዝኽሪ ንሰማእታትና
ዓወት ንሓፋሽ


text:
ሎሚ ረቡዕ ኣብ መላእ ሱዳን ዝተኻየደ ተቓውሞ ባንክታት'ታ ሃገር ስራሕ ደው ምባለን ተገሊጹ።
ኣባላት ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ዝበጽሕወን ባንክታት ከተማ ካርቱም ተዓጽየን ከምዝነበራን ገንዘብ መወጽኢ ሜሽን ንመዓልታት ብዘይ ገንዘብ ምቕናየን'ውን ሓቢሮም። ሰራሕተኛታት ባንክታት እውን ወታሃደራዊ መሪሕነት ሱዳን ካብ መዝነቱ ክወርድ ዝጠልብ ንካልኣይ መዓልቲ ዝተኻየደ ተቓውሞ ምሕዋሶም ተፈሊጡ'ሎ።
ሓይልታት ኣዋጅ ንናጽነትን ለውጢን ዝተባህለ ተቓዋሚ ሕብረት ሱዳን ንኩሎም ሰራሕተኛታት ብሕቲን ህዝባዊ ኣገልግሎት ወሃብቲ ትካላት ናይ ክልቲ መዓልታት ተቓውሞ ከካይዱ ምጽውዖም ይዝከር።
ይኹን ደአ እምበር መጉዓዝያ ምድሪን መዓርፎ ነፈርቲ'ታ ሃገርን ግን ኣገልግሎት ከምዘየቋረጻን ኣብያተ ንግዲ'ውን ተኸፊቶም ምንባሮም ተፈሊጡ'ሎ።
ሓይልታት ኣዋጅ ንናጽነትን ለውጢ ምስ ቤት ምኽሪ ወታሃደራዊ ቤት ምክሪ ዝካየድ ልዝብ ኣብ ስምምዕ እንተዘይበጺሑ መዝነት ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር እንተዘይተመሓላሊፉ ተቓውሞ ኣብታ ሃገር ክቕጽል ጸዊዑ'ሎ።


text:
Radio Erena: 23 February 2017
ኣብ ታሪኽ ግብጺ ናይ መጀመርያ መራሒ ናብ ኬንያ ዝበጽሐ ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ፣ ኣብ ከተማ ናይሮቢ ኣብ ዝኣወሉ ድሙቕ ወትሃደራዊ ኣቐባብላ ከምዝተኻየደሉ ጋዜጣ ዘ ኔሽን ሓቢራ።
ኣብታ ሃገር ኣብ ዝጸንሓለን ክልተ መዓልታት ድማ ምስ ፕረዚንት ኬንያ ኡሁሪ ኬንያታን ካልኦት ሰበ ስልጣን ኬንያ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ዞባዊ ጉዳይት፣ ኣውራ ድማ ኣብ ጉዳያት ኢትዮጵያን ደቡብ ሱዳንን ብምትኳር ዘትዮም።
እቲ ፕረዚደንት፣ ካብ 18 ክሳብ 20 ለካቲት ኣብ ኬንያ ዘካየዶ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ፣ ከም መቐጸልታ ናይቲ ጎረባብቲ ኢትዮጵያ ምስ ዝኾና ሃገራት ጀሚርዎ ዘሎ ስልታዊ ርክባት ምዃኑ ተንተንቲ ፖለቲካ የረድኡ።
ፕረዚደንት ኣል ሲሲ ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራይ፣ ምስ ኢትዮጵያ ምትእስሳር ምስ ዘለዎም ሓሙሽተ መራሕቲ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ማለት ኤርትራ፣ ኡጋንዳ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጅቡትን ኬንያ ርክብ ኣካይዱ ኣሎ።
=====================


text:
ፖሊስ ጥልያን ኣብ ሓደጋ ንዝወደቑ ስደተኛታት ብምሕጋዝ ዝፍለጡን ኣብ 2015 ሕፁይ ሽልማት ኖቤል ሰላምን ዝነበሩን ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ይምርመር ኣሎ።
ኣባ ሙሴ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ብማእኸላይ ባሕሪ ምስ ዝካየድ ምስግጋር ሰባት ብዝተሳሰረ ካብ ዝሓለፈ ታሕሳስ 2016 ዓ.ም. ጀሚሩ ኣብ ልዕሊኦም ምርመራ ይካየድ ከምፀንሐን እቲ ናይ ምርመራ እዋን ክወድቕ ምስቐረበ ግን ዓቃቢ ሕጊ ንቤት ፍርዲ ሓቲቱ ስለዘሕደሶ ክፍርሙ ከምዝተሓተቱን ገሊፆም።
"ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ንዘለው ዝተፀገሙ ሰባት ንምሕጋዝ ካብቶም ስደተኛታት ናይ ቴሌፎን ፃውዒት እናተቐበልኩ ክሕግዙዎም ንሓይሊ ባሕሪ ጥልያን ካብ ምፍላጥ ወፃኢ ዝሰራሕኹዎ ገበን የለን’’ ይብሉ ኣባ ሙሴ።
መስራቲ ማሕበር ኤጀንሲ ሓበሻ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ዝወደቑ ስደተኛታት ንምድሓን ዝገብሩዎ ምንቅስቃስ መናእሰይ ካብ ሃገሮም ንክወፁ የተባብዖም እንተኾይኑ ተሓቲቶም "ንኣባ ሙሴ ኣሚነ እየ ካብ ገዛይ ወፂአ ዝብል ሰብ ኣይረኸብኩን’’ ክብሉ መሊሶም።
ምሉእ ትሕዝቶ ቃለ ምልልስ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 13 November 2017
ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ተቓውሞ፣ ኣብ ሒደት ደቓይቕ’ዩ ኣብ ቁጽጽር ኣትዩ ክብል ጸሓፊ ህግደፍ ኣቶ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ ምግላጹ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ሪያድ ሓቢሮም።
ኣቶ ኣልኣሚን፣ ኣብ ሪያድ ኣብ ዝተኻየደ ፌስቲቫል ኣብ ናይ መዛዘሚ መደብ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ እቲ ናይ ተማሃሮ ተቓውሞ ብድፍኢት ካልኦት ሰባት ከምዝተበገሰ ብምሕባር፣ መንግስቲ ኣብ ቁጽጽር ንኸእትዎ ደቓይቕ ከምዘይወሰደሉ’ዩ ጠቒሱ።
ኤርትራ፣ ካብ ሃይማኖት ናጻ ዝኾነ ስርዓተ መንግስቲ’ያ እትኽተል ዝበለ ጸሓፊ ህግደፍ፣ ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ናይ ሃይማኖት ምልክታት ምልባስ ክልኩል ምዃኑ ገሊጹ።
ብዛዕባ ዝምድና ምስ ቀጠር ኣመልኪቱ ድማ፣ ቀጠር ንምንቅስቓስ ሕውነት ኣስላም ከምእትድግፍ ብምሕባር፣ ኤርትራ ምስታ ሃገር ዘለዋ ሕማቕ ከምዘሎ ኣነጺሩ።
እንተኾነ ምእንቲ’ቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ኤርትራውያን ሰራሕተኛታት ምስ ቀጠር ዘሎ ዲፕሎማሲ ጠቕሊሉ ክብተኽ ከምዘይተደልየ ኣረዲኡ።
ኣቶ ኣልኣማኒን ብዘይካ’ዚ፣ መንግስቲ ኤርትራ ጸጥታ ሶማል ንምርግጋእ ምስ ዝሰርሕ ዘሎ መንግስቲ ሶማልን ኩሉኦም ንዕኡ ዝድግፉ ወገናት እታ ሃገርን ክተሓባበር ድሉው ከምዘሎ ድሕሪ ምፍላጡ፣ ኣልሸባብ ግና ሽበራዊ ጉጅለ ስለዝኾነ ከምዝነጽጎ ኣመልኪቱ።
ኣብ መወዳእታ ድማ፣ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ተጀሚሩ ዘሎ ዝምድና ስትራቴጅያዊ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ንኢራንን ቱርኪን ግና ኣብ ኤርትራ ዝኾነ ባይታ ከምዘይህልወን ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ካብ 9 ክሳብ 11 ሕዳር ኣብ ሪያድ ዝተኻየደ ፌስቲቫል ኤርትራውያን ነበርቲ ስዑዲ ዓረብ፣ ኤርትራውያን ብዛዕባ’ቲ ንመሓደስቲ ፓስፖርትን ካልእን ብመንግስቲ ዝሕተትዎ ብዝሒ ገንዘብ ምስቲ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዘሎ ሓዽ ናይ ናብራን ስራሕን ኩነታት ዘይቃዶ ምዃኑን ካልእን ዝብሉ ኣጀንዳታት ብዝልዓለ ክዝረበሉ ድልየት እኳ እንተነበሮም፣ ኣብቲ ፌስቲቫል ዝተረኽበ ጸሓፊ ጉዳያት ህግደፍ ግና ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረዜንት ተጻሒፍዎ ንዝመጸ ኣርእስታት ጥራይ’ዩ ኣድሂቡ።
ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዝነብሩ ኤርትራውያን፣ ብሰንኪ ዘሎ ኩነታት ስራሕን ሓድሽ ሕግታቱን ስድራቤታቶም ናብ ሱዳን፣ ግብጺን ካልኦት ሃገራትን ከሰጋግሩ ይጽዕሩ ምህላዎም ይፍለጥ።
በንጻር እዚ ድማ መንግስት ኤርትራ፣ ብዘይካቲ ኣብ ነፍሲ ወከል ክልተ ዓመት ዝኽፈል መሓደሲ ፓስፖርት ዝሕተትዎ ብዝሒ ገንዘብ፣ ክልተ ካብ ሚእቲ፣ ደበስ ስውኣት፣ ምሳሕ ጀጋኑን ካልእን ብዝሒ ዘለዎ ገንዘብ ክኸፍሉ ይግደዱ ምህላዎም ብተደጋጋሚ ከማርሩ’ዮም ዝስምዑ።
============================


text:
Pajala
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 14 1 2021
ኣብዚ፡ ሂወትካ ኣብ ጥቓ ተፈጥሮ ክትነብሮ ዕድል፡ ብዙሕ ቀረብ ናይ ናጻ ግዜ ንጥፈታት ኣብ ባህልን ስፖርት ኣሎ። ብዙሓት ብቁዓት መማህራንን ሒደት ተመሃሮ ዘለውዎ ክፍልታትን ዘለዎ ኣዚዩ ጽቡቕ ቤት ትምህርትን መውዓሊ ህጻናትን ኣለና።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ6,082
ስፍሓት መሬት8,051 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Gällivare 146 ኪሜ
- Rovaniemi 157 ኪሜ
- Luleå 215 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ፓያላ ኣብ ኩሉ ዙርያ ናይዚ ኮሙን ክግዛእ ዝኽእል መሬት ኣሎ። ካብ ኮሙንን ካብ ውልቃውያን ወነንቲ መሬትን። ኣብ መብዛሕትኣን ገጠራትና ድማ ኣብ ጥቓ ገማግም ፈለግ ናይ ምህናጽ ተኽእሎ ኣሎ።
ኣብዚ ኮሙን ክልተ ዓበይቲ ትካላይ ኣካረይቲ ኣባይቲ ኣለዉ። እቲ ኮሙናላዊ ፓያላቡስቴደርን ብብሕቲ ዝውነን ቶርነሄምን ከምኡ'ውን ብዙሓት ብሕታውያን ኣካረይቲ ኣባይቲ ኣለዉ። ከምኡ'ውን ኣብ ኣብቲ ቀንዲ ከተማ ኮንደሚንዩም ናይ ምግዛእ ተኽእሎ ኣሎ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ፓያላ ኮሙን ንቋንቋታት ፊንላንድኛን መኤንክየሊን ዝዛረቡ ነበርታ እቲ ቋንቋ ኣብ ህዝባውን መንግስታውን ጕዳያት ወዘተክጥቀምሉ መሰል ትህብ ኮሙን እያ (förvaltningskommun)። ይኹን'ምበር እዛ ኮሙን መድብለ-ባህላዊት እያ። እንተ ኣድልዩ ድማ ቀረብ ናይ ኣስተርጐምቲ ብዝተፈላለየ ቋንቋታት ኣሎ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ማእከል ከተማ ኣብያተ መግቢ፡ ግሮሰሪን ዱኳናትን ኣሎ። ኣብዚ ሓንቲ ቤት ንባብ ከምኡ'ውን ሓደ ቤት ጽሕፈት ናይ ቤት ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ ኣሎ።
ኣብ መብዛሕትኣን ገጠራት ቤት ንባብ፡ ናይ ምግቢ ዱኳናት፡ ዕድላት ናይ ነዳዲ ምምላእን ወኪል ቤት መድሃኒትን ስይስተምቡላገትን (መሸጣ ኣልኮላዊ መስተ) ኣሎ።
ዱኳን ካልኣይ ኢድ ዝጥዓመ ኩፓን ብቀይሕ መስቀል እዩ ዝካየድ። ኣብኡ ክትገዝኦ ትኽእል ክዳውንቲ፡ ኣቁሑት ገዛን ናውቲ ክሽነን ኣሎ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብዚ ኮሙን ኣብ ኵለን ገጠራትና ብዙሓት ኮሙናላውያን መውዓሊ ህጻናት ኣለዋ። ውሑዳት ናይ ቈልዑ ጕጅለታት ኣለዉና፡ ብዙሕ ድማ ናብ ተፈጥሮ ንወጽእ ኢና። እቶም ቈልዑ ሓሙሽተ ዓመት ምስ መልኡ ምሕንባስ ይምሃሩ እዮም።
ብጀክኡ ቤተ ክርስትያን ክልተ ግዜ ኣብ ሰሙን ንጥፈታት ክፉት መውዓሊ ህጻናት የዳልዉ እዮም።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ኵለን እተን ገጠራትና መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ኣለና፡ ኣብተን ዝዓበያ ሹዱሽተ ገጠራትና ድማ ክሳብ ታሻዓይ ክፍሊ ኣለና። ከምኡ'ውን ኣብቲ ቀንዲ ከተማ ናይ ካልኣይ ደረጃ ብዙሕ ዝተፈላለየ ክልሰ-ሓሳባውን ተግባራውን ትምህርትታት ናይ ምምሃር ዕድል ኣሎ። እዚ ኮሙን ቀረብ ናይ መደባት ትምህርቲ ንምስፍሑምስ ዬሊቫረን ዮክሞክን ይተሓባበር እዩ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብቲ ቀንዲ ከተማ ኣብ ኩንስካፕስስመድያን ናይ ቋንቋ ሽወደንኛ ንወጻእተኛታት (SFI)ቀረብ ኣሎ። ኣብኡ ብመንገዲ ናይ ላፕላንድ ሌርሰንተር ኣብ ዩኒቨርሲቲ ብርሑቕ ክትምሃር እውን ትኽእል ኢኻ። ኣብ ብዙሕ ዝተፈላለየ ናይ ሞያ ዓውዲን ብመንገዲ ናይ ላኦላንድ ሌርሰንተር ኣብ ዩኒቨርሲቲን ብርሑቕ ክትምሃር ትኽእል ኢኻ።
ከምኡ'ውን ሌርሰንተር ንዕዳጋ ስራሕ ድልተይ ዝሰማማዕ ዘድህቡ ትምህርትታት ንምድላው ብቐረባ ይሰርሕ እዩ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብቲ ቀንዲ ከተማ ሓደ ማእከል ክንክን ጥዕናን ሓደ ክሊኒክ መንእሰያትን ኣሎ። ከምኡ'ውን ሓደ ናይ ህጹጽ ኵነት ክሊኒክን ህዝባዊ ክንክን ስኒን ኣሎ። ኣብ መብዛሕትኣን እተን ገጠራት ናይ ኣከባቢ ኣለይቲ ሕሙማት ኣለዋ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣስተርጓሚ ኣብ ዘድልየሉ ብቝጽሪ ተለፎን 0978-120 00 ምስ ኮሙን ርክብ ግበር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ ፓያላ፡ መዓልታዊ መስመር ናብ ሉለዮ ከምኡ'ውን ኣብ ከክልተ ሰሙን ናብ ታሊን ንምብራር ዕድል ዝህብ መዕርፎ ነፈርቲ ፓያላ ኣሎ። ብዝተረፈ ጽቡቕ መራኸቢ ብኣውቶቡስ ኣሎ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ናይ ፓያላ ኮሙን እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ ኣብዚ ኮሙን እዩ። ድሕሪኡ ዞባ ኖርቦተን ይስራዕ። ኣድላይነት ናይ ጉልበት ሰብ ኣብ ኣገልግሎት ጥዕና ብዙሕ እዩ ዘሎ፡ እንዳ በዝሓ ድማ ክኸይድ እዩ። ትካል ከተካይድ ትደሊ ዲኻ? ፓያላ ኡትቨክሊንግ ኣበ (PUAB) (Pajala utveckling AB (PUAB)) ንኽትጅምር ነቲ ትካል ከተካይድን ከለኻ፡ ክሕገዛ ተባሂሉ ኣብዚ ኣሎ።


text:
ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ዝካየድ ሻድሻይ ናይ ሃገራት ኤውሮጳን ኣፍሪቃን መራሕቲ ናይ ሓባር ዓውደ ኣኼባ ምኽንያት ናይ ኤውሮጳን ኣፍሪቃን ብጹዓን ጳጳሳት፥ ኣብ መንጐ ክልቴኣተን ክፍለ ዓለም ኣብ ሕዝቢ ዘማእከለ ቅኑዕን ሓላፍነታውን ሽርክና ይሓትቱ፥
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ክልተ ክፍለ ዓለም ኣብ ናይ ሓባር ኣናስርን መልክኣ ምድርዊ ኣቐማምጣን ዝተኣሳሰራ ከምዝኾናን ሎሚ እውን በቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ኮቪድ - 19 ኣብ ልዕሊ ኣባይቲ ስድራን ማሕበርሰብን ብፍላይ ከኣ ኣብ ክልቲኣተን ክፍለ ዓለም “ኣብ ጽንኩር መነባብሮ ዝርከቡን ድኻታትን ተኣፋፍያንን” ዘስዕቦ ዘሎ ከቢድ ማህሰይትን ከቢድ ስክፍታን ቀረባኦም ኣብ ምዃን ይቀረረባ” ነዚ መሰረት ብምግባር ናይ መላእ ሃገራት ኤውሮጳ ናይ ብጹዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረትን ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ብጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ናይ ሓባር ጉባኤ እቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ዝካየድ ናይ ኤውሮ-ኣፍሪቃ ሻድሻይ ናይ ሓባር ዓውደ ኣኼባ መራሕቲ ንናይ ክልቴኣተን ክፍለ ዓለም ሽርክና መጻኢ ናይ ሓባር ኣብርክቶ ከምዘቕረቡ ልእኽቲ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ፍራንቸስካ ሳባቲነሊ ሓቢረን።
ሽርክነት ኤውሮጳን ኣፍሪቃን ዳግም ምንቕቓሕ
ናይ መላእ ሃገራት ኤወሮጳ ብጹዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ኣቦ መንበር ብጹዕ ክርዲናል ዣን ክላውደ ሆለሪኽን ናይ መላእ ሃገራት ኣፍሪቃን ማዳጋስካርን ናይ ብጹዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ጉባኤ ኣቦ መንበር ብጹዕ ካርዲናል ፊሊፐ ናከለንቱባ ኦዌድራጐ ካብ መናብርቶም ብራስለስን ኣክራን እቲ ናይ ክልቲኣተን ክፍለ ዓለም መራሕቲ ነቲ ናይ ኤውሮ-ኣፍሪቃ ዓውደ ጉባኤ ዘካይድዎ ዘለዉ ምቅርራባት ኣድኒቖም “ንናይ ሰብኣዊ ክብርን ሓላፍነትን ምትሕብባርን ብፍላይ ከኣ ንድኻታትን ፍጥረትን ተፈጥሮን ንምክንኻንን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ኣተኩሮን ኣብ ዝብል መትከል ዘመስረቐ ክኸውን” ተላብዮም፡ “ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ናይ መድብለ ጎድናዊ ምትሕብባርን ሽርክነትን ዳግም ኣንቀሳቐስቲ ክኾና ከምዝኽእላ ጽኑዕ ኣምነት ኣሎና” ከምዝበሉን ብጹዕ ካርዲናል ሆለሪኽ፥ “ኤውሮጳ ሰላምን ብልጽግናን ምስታ ቀረባኣ ዝኾነት ክፍለ ዓለም ኣፍሪቃ ናይ ምክፋል ሓላፍነተ ኣለዋ” ዝብል ሓሳብብ ብኣጽንዖት ከምዘመላኸቱ ልእኽቲ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ፍራንቸስካ ሳባቲነሊ ኣፍሊጠን።


text:
ሓበሪታ ብዛዕባ ኮሮና ቫይረስ
ኣብዚ ብቋንቋ ትግርኛ ብቴለፎን ዝቐርብ ሓበሬታ ብዛዓብ ክሮና ቫይረስ እነሆ። ንብዙሓት ሰባት፣ ጥብቂ ዝኾኑ መምርሕታት ምክልኻል ረኽሲ ምትግባር ናብ ስምዒታት ጽምዋን ተነጽሎን የእትዎም እዩ። ከምቲ ልሙድ ምስ ኣዕሩኽትናን ኣባላት ቤተ-ሰብናን ክንራኸብ ኣይንኽእልን። እንተኾነ ግን ንሕብረተ-ሰብ ብግቡእ ዳግማይ ክ
ነዞም ይስዕቡ መቆጻጸሪ ረኽሲ ሕግታት ተኸተሎምን ኣብ ግብሪ ኣውዕሎምን፣
-ኣእዳውካ ብቐጻሊ ተሓጸብ፣
-ርሕቀትካ ሓሉ፣
-ብዝሒ ሰባት ዘለዎም ቦታታት ኣወግድ ወይ ረሓቕ፣
-እንተድኣ ሓሚምካ፣ ኣብ ገዛ ኮፍ በል፣
-ምልክታት ኮሮና እንተድኣ ተርኢ ሃሊኻ፣ መርመራ ግበር፣
-መርመራ ኮሮና ብዘይ ገንዘብ ብናጻ እዩ ዝግበር፣ ኣብ ዝስዕብ መርበብ ኢንተነት ኣቲኻ ድማ ክትእዝዝ ወይ ክትሓትት ትኽእል፣ oslo.kommune.no
-ኣብቶም ካብ ሰባት ርሕቀትካ ክትሕልወሎም ዘይትኽእል ቦታታት፣ (ንኣብነት ከም ህዝባዊ ቦታ፣ ድኳን፣ ህዝባዊ መጎዓዝያ፣ ወዘተ) ናይ ገጽ መሸፈኒ -ማስኬራ- ተጠቐም፣
ክታበት
ኣብ ዝተፈላለየ ሃገር ክንገይሽ ከለና፡ ንኽተብ ነይርና ህጻናት ከለና። ረጃእ ያሲን ኣበራ ሓላፊት ፕርጀክት ናይ ፈይስ ቱ ፈይስ ፕሩቢገር ፡
ኣብዚ ግዜዚ ንህዝቢ ዝወሃብ ክታበት ጀሚሩ ኣሎ። እቲ ክታበት ብናጻን -ብዘይ ክፍሊት ገንዘብ- ብወለንታን ኢዩ ዝወሃብ። ኩሉሰብ ክታብት ክኽተብ ምትብባዕ ይግበረሉ ወይ ይግብኦ።
ኣብ ክታበት ቀዳምነት ዝወሃቦም እቶም ብዕድመ ዝሸምገሉን፣ ኣብ ሞያ ሕክምና ዝሰርሑን ሕዱር ሕማም ዘለዎምን እዮም። ብድሕሪኡ፣ እቲ ዝተረፈ ህዝቢ፣ ብመስርዕ ቀዳምነት ይወሃቦ። ክታበት ንምርካብ ናብ ክሊኒክ ጥዕና ወይ ሓኪም ምኻድ ኣየድልየካን’ዩ። ነፍስ-ወከፍ ሰብ መዓስ ክታበት ከም ዝወሃብ ወይ ዝኽተብ ክሕበሮ እዩ።
ክታበት ንበይኑ ፍታሕ ናይቲ ለበዳ ኣይኮነን። ማዕረ ማዕሪ ክታበት፣ ነቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ናይ ረኽሲ መቆጻጸሪ ኣገባባት ጽቡቕ ጌርና ክንዕቅቦም ኣለና።
-ብዛዕባ ኮሮና ቫይረስ ዝያዳ ክትመሃር ወይ ክትፈልጥ ክትረክብ እንተደሊኻ፣
-ኣብዚ ብዛዕባ ኮሮና ብቋንቋ ትግርኛ ዝያዳ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ፣
ርሕቀት፣ ኢድ ምሕጻብ፣ ናይ ገጽ ማስኬራ፣ ርክብ Karantenehus_Tigrinja (fhi.no)
መርመራ - ርክብ Tigrinja_Informasjon til deg som har tatt koronatest_TI.docx (fhi.no)
ውሸባ - ርክብ tigrinja-tigrinya_hjemme-i-isolasjon-karantene-eller-ventekarantene.pdf (fhi.no)
ክታበት - ርክብ tigrinja_koronavaksine-pa-123.pdf (fhi.no)
ናይ ውሸባ ሆቴል፣ ርክብ
ሓበሬታ ብዛዕባ ቀይሕ መስቀል ኦስሎ።
ንሕና ንቖልዑ መንእሰያትን ዓብይትን ዝምልከቱ ንጥፈታትን ወፈያታትን ኣለዉና።
ንዝያዳ ሓበሬታ ናብ ማእከል ሓበሬታና ክትድውል ትኽእል፣
ማእከል ሓበሬታ ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ` ካብ ሰዓት 11፣30 – 14፣00
ኣገልግሎት ቴለፎን ድማ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ካብ ሰዓት 10፣00 – 15፣00
መራኸቢ ኣድራሻና
ቴለፎን: +47 22 05 44 03
ኢ-መይል -Email: kontakt.oslo@redcross.no
ክትድውሉ ትኽእሉ ኢኹም፡
Face2face Brobygger senter
ቴለፎን +47 93 94 70 33
ካብ ሶኒ - ሰሉስ 09:00 – 15:00
ሮቡዕ - ሓሙስ 16:00 – 20:00


text:
ናይ ኢትዮጵያ ፈደራል ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ሓዊሱ ሓሙሽተ ሰበስልጣን መንግስቲ ናይ መከላኸሊ ምስክርነት ክህቡ ዝሃቦ ትእዛዝ ሎማዕንቲ ረቡዕ ደጊሙ ኣዚዙ።።
ቀዳማይ ምንስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ፣ኣቶ ኣባዱላ ገመዳ፣ኣቶ ለማ መገርሳ፣ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ፣ከምኡ እውን ወ/ሮ ጫልቱ ሳኔ ካብ 27 ጥቅምቲ ክሳብ 29 ጥቅምቲ 2010 ዓ.ም ቀሪቦም ክምስክሩ ነይሩዎም።ይኹን እምበር ቅድም ክብል ናይ መፀውዒ ትእዛዝ ካብቲ ቤት ፍርዲ ስለዘይተፅሓፈ እዚ ድማ ናይቲ ቤት ፍርዲ ጉድለት እዩ ኢሉ’ሎ።
ስለዝኾነ ድማ እቶም ሰበስልጣንን ካብ 17 ክሳብ 19 ታሕሳስ 2010 ዓ.ም ኣብዘሎ እዋን ቀሪቦም ክምስክሩ ወሲኑ’ሎ።
ዓቃቢ ሕጊ ብኽስታት ግብረ-ሽበራ ምስ ከሰሶም ክከራኸሩ ካብ ዝፀንሑ ሓሙሽተ ብነፃ ክሰዶም ከሎ እቶም 17 ንርእሶም ክከላኸሉ ተወሲኑ። ካብኦም ሓደ ኣቶ በቀለ ገርባ ጉዳዮም ብስሩዕ ቤት ፍርዲ ገበን ክሲ ክርአ ምውሳኑ ይዝከር ።


text:
ወዲ-ሰብ ንዘለዎ ኩነታት ምቕባል እንተተጸጊሙ ፡ ኣብ ሞንጎ ክልተ ምርጫታት እዩ ዝቕርቐር ፡ ንዘለኻዮ ኩነታት ክትቕይር ምፍታን እቲ ሓደ ክኸውን ከሎ ፡ እቲ ካልኣይ ኣማራጺ ከኣ ፡ ካብ ዘለኻዮ ኩነታት ምህዳም ወይ ምልጋስ’ዩ ። ኩነታት ኤርትራዊ ነዚ ካልኣይ ኣማራጺ ከም ሓደን ዘየወላውልን ምርጫ ተወሲዱ : መዓልታዊ እልቢ ዘይብሉ መንእሰይ ፡ ዓዱ ገዲፉ ፡ ዶብ ክሰግር ምርኣይ ዳርጋ ንቡር እናኾነ ይመጽእ ኣሎ ። ምስ ስደት ተተሓሒዙ ዝኸይድ ብዙሕ ነገራት እዃ እንተሃለወ ፡ እዚ’ዩ እቲ ናይ መጨረሽታ ክበጽሖ ዝደልን ፡ ዝኽእልን ክሳብ ዘይተባህለ ክኣ ፡ ዓቐን ንውሓት ግዜ ብዘየገድስ ”ዓቢ-ሰንፈላል” ክርአ ባህርያውን ንቡርን ኮይኑ ንረኽቦ ።
ከም ኩሉ ካልእ ኤርትራዊ ስደተኛ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስደተኛ ፡ እዚ ዝተጠቕሰ ኩነተ-ሰንፈላልነት ፡ ንዝበዝሐ ኩነታቱ ዓብሊሉ ምዩቕ እናኣበለ ሰላም ካብ ዝኸልኦ ቐንዲ ምኽንያት ኮይኑ ንረኽቦ ። ኣምሳያ ናይዚ ከኣ ንዘለዎ ኩነታት ንምቕያር ብዙሕ ላዕልን ታሕትን ክብል ንዕዘብ ። ዋላ’ዃ እቲ ዝውሰድ ስጉምትታት ካብ ‘ተባህለን ኢሎሞን’ ዝብገስ እንተኾነ ፡ ዓቕሊ-ጽበታዊ ፈተነታት ፕሮሰስ (process) ዘይክፈል ዋጋ ክሕተቱን ፡ ዝኾነ ይኹን ፍረ ከይተረኽቦ ኣደዳ ደላሎ (speculators) ኮይኖም ዝተረፉ ብቑጽሪ ውሑዳት ኣይኮኑን።
ከም ኣብነት ንምጥቓስ ፡ ዝኾነ ስደተኛ ከም ሃገር ይመርጸን’ዩ ንዝተባህላ ሃገራት ከም ኣመሪካ ፡ካናዳ ፡ኣውስትራሊያ ፡ኒው-ዚላንድ ካልኦትን እናጠቐስካን ፡ እናወናወንካን ፡ ከነሳልጠልካ እናተባህለ ክንደይ ገርሂ ተለኪሙ እዩ ። ዋላ’ዃ እቲ ዝሕተት መጠን ገንዘብ ዝፈላለ እንተኾነ ካብ 20-35 ሽሕ ዶላር ይበጽሕ ።ቕድሚ ዝኾነ ይኹን መስርሕ ምጅማሩ ፡ ንይምሰል ዓቐን ፓስፖርት ስእልታት ፡ ካልእ ፎቶ-ኮፒ ዝኾነ ዶኩመንታት ፡ ከተምጽእ ብምሕታት ፡ እቲ ዝበሃል ዘሎ መስርሕ ከም ዝጀመረ ኣምሲልካ ፡ ‘ ንመሳለጢ ዝኸውን ገንዘብ ሃበና ‘ እናተባህለ ፡ብዙሕ ሰብ ይድህለልን ፡ ኣብ ዘይትሓሰበ ካልእ ሽግር ክኣቱ ይርአ ። ካልእ ነዚ ዝመስል ምስዚ ተትሓሒዙ ዝኸይድ ጉዳይ ፡ ኣድላዩ ንዝበሃል ዶኩመንታት ፡ ከም ምስክር-ወርቐት ቓል -ኪዳን ፡ ልደት ፡ ከምኡ’ውን መንቐሳቐሲ ወረቐት ንምሓዝ ዝኽፈል መጠን ገንዘብ ጠገለ ዘይብሉ እናኾነ ይመጽእ ምህላዉ ፡ እዚ ከኣ ነቲ ” መርዓ ኣብ ኣብያተ – ምምሕዳራት ንግዚኡ ደው ኢሉ ኣሎ ” ዝብል ዘይተረጋገጸ ሓውሲ መምርሒ ዝመስል ሓበሬታ ብምምዝማዝ ዝግበር ዘሎ ጸደፍደፍ ኣሰካፊ ኮይኑ ትርኽቦ ።ዋላ’ዃ ርጉጽ ዝኾነ መረዳእታ ኣይሃሉ ፡ እዚ ዝተባህለ መምርሒ ዳርጋ ሓቒ ይመስል ። ካብ ኩሉ እቲ ዘሕዝን ፡ ኣብዚ ዝተባህለ ተርእዮታት ውሑድ ድኣ ይኹን’ምበር ኤርትራዊ ስደተኛ ኢዱ ሓዊሱ ክትርኢ ባህ ዘየብል ነገር ኮይኑ ኣሎ ።
ብዘይካ’ዚ ኣብ ኣስልጦ ፕሮሰስ(process) ፡ ዝሓሸ ዕድላት ኣለወን ዝበሃላ ጎረባብቲ ሃገራት እናጠቐስካን ወረ እናነዛሕካን ፡ ከም ኬንያ ፡ ኡጋንዳ ፡ ሱዳንን ካልኦትን ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስደተኛ ፡ ናብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ኣብ ምኻድ ዘይተኣደነ መጠን ገንዘብ ይሕተት ምህላዉን ርኡይ እዩ ።ከመ መርኣያ ናይዚ ዝበሃል ዘሎ ተርእዮታት ከኣ ፡ ብዙሕ ቑጽሪ ክኸውን ዝኽእል ስደተኛ መዓልታዊ ናብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ከምዝውሕዝ ግሁድ ሓቒ ኮይኑ ኣሎ ።
ንኣተሓሕዛ ስደተኛታት ብፋልይ ንኣብ ከተማ ዝቕመጡ ፡ ብይብጽሓና ዝብሃላ ትካላት መንግስቲ ኮነ ግብረ-ሰናይ ማሕበራት ድሓን’ዃ እንተኾነ ፡ ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ግን ፡ ‘እንታይ’ዩ ዝግበር ዘሎ ? ‘ ዘብል ኩነታት ትዕዘብ ። ንኣብነት ዝኾነ ጉዳይ ሃልዩካ ናብ ቤት-ጽሕፈት ስደተኛታት (ARRA) ወይ UNHCR ምስ እትኸይድ ፡ ብዙሕ ባህ ዘየብል ተርእዮታት ትዕዘብ ፡ ዜርካ ዜርካ ‘ ኣበይ ከይበጽሑ ?’ ዝዓይነቱ ኣተሓሕዛ የምስል ። ብዙሕ እዋን ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት እዚ ዝተጠቕሰ ሽግር ፡ ከም ቕሬታ ክልዓል’ዃ እንተተራእየ ፡ ኣዕጋቢ ዝኾነ ለውጢ ግን ኣይተራእየን ። ካልእ ኣብ ቤት- ጽሕፈት UNHCR ዝርአ ንንውሕ ዝበለ እዋን’ውን ከም ንቡር ተወሲዱ ፡ ንብዙሕ ስደተኛ ስክፍታ ዝፈጥር ዝነበረ ፡ verification letter ክውሃበካ ኣብ እትሓተሉ እዋን ናብ መዓስከራት ኬድካ ክውጻእ ከምዘለዎ ክግበር ተጸኒሑ ። እዚ ከኣ ነዛ ብጣሽ- ወረቐት ፡ ግን ከኣ ኣዝያ ኣገዳሲት ምስ ምዃና ፡ ብዙሕ ስደተኛ ይሽገር ምህላዉ ይስትውዓል ። ብውሑድ ዓቐንን ድሩት ዓቕምን ይኹን ድኣምበር ፡ ገለ ገበርቲ ሰናይ ማሕበራት ከም CRS ፡ ካልኦትን፡ በተኻት ዝኾኑ፡ ዝኾነ ይኹን ሓገዝ ዘይብሎም ስድራ-ቤታት ይኩኑ ውልቐ ሰባት ኣለሊኻ ዝግበር ናይ ሓገዝ ተበግሶታት ክምስገን ዝግብኦ’ዩ ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝጀመረ ዘይርጉእ ኩነታት እዛ ሃገር ፡ ንኣብ ከተማታት ዝነብር ስደተኛ ዝያዳ ካልእ ዜጋ ኣሰካፊን ፡ ጎቦ-ልቡ ካብ ዝገብሮ ካልእ ተርእዮ እዩ ። ዋላ እቲ ኩነታት ብሩኡይ እንተተመሓየሸ ፡ ነቲ ኔሩ- ኔሩ ዝርአ ደቐቕቲ ፍጻሜታት ፡ ካልእ መልክዕ ንከይሕዝ መዓልታዊ በጨቕ ዝብል ዕላል ጠረጴዛ ኮይኑ ንረኽቦ ።ኣብ ካልእ ጉዳይ ማሕበራዊ ሸነኽ ፡ ዋላ’ዃ እቲ 90% ዝኸውን ስደተኛ ብዘይስራሕ ዘወን ክብል ዝውዕል እንተኾነ ፡ ካብቲ ኣቐድም ኣቢሉ ዝተጠቕሰ ሰንፈላል ንምህዳም ብዝብል ምኽኒት ፡ ኣብ ኣብያተ-መስተ ፡ ሳሕቲ ንዘጋጥም ባእስን ዕግርግርን ፡ ሓደ ካብቲ ኣሰካፊ ተርእዮታት እዩ ። ብቐንዱ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታትን ስራሕ- ምንዳይ ንዘሎ ኣተሓሕዛ ንጹር ዝኾነ መምርሒ’ዃ እንተዘይሃለወ ፡ ክሰርሕ ኢሉ ንዝወፍርን ዝፍትንን፡ ኣተባባዒ ከምዘይኮነ ተዓዚበ ኣሎኹ ። ካልእ ይትረፍ ፡ መምርሒ- ፍቓድ መኪና ይኹን ፡ ፍቓድ ዋኒን እታ ዝነኣሰት ትካል’ውን ትኹን ክትውንን ከምዘይፍቐድ እዩ ዝውረ ።ዝበዝሐ ስደተኛ ኣብ ፈቐዶ ኣብያተ- ሻሂ ፡ ኢንተርነት ካፈታትን ፡ ካልእ መዘናግዒ ቦታታን ከምዘሕልፎ ርኡይ ኮይኑ ፡ ገለ ውሑዳት ግን ኣብ ንዓይ ትኾነኒ እያ ዝበሉዋ ዓይነት ስራሕ ተጸሚዶም ከትርኢ ፡ ባህ ዘብል ኣጋጣሚ ኮይኑ ትረኽቦ ።
ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ መዓስከራት ኣሰካፊ ብዝኾነ መልክዑ ይቕጽል ምህላዉ ፡ እቶም ካብ መዓስከራት ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት ዝኣትዉ ስደተኛታት ኣፎም መሊኦም ዝዛረብሉ ጉዳይ እዩ ። ዋላ’ዃ ኩነታት መነባብሮ ኣብ መዓስከራት ደሓን ምዃኑ እንተተዘርበ ፡ ኣብ ቐረብ መሰረታዊ ነገራት ከም ማይ ፡ መዕቐሊን ምስቲ ቕድም ኣቢሉ ዝነበረ ግዜያት እናኣነጻጸሩ ፡ ብርኡይ ከም ዝጎደለ ፡ ብፍላይ ኣብ ቐረብ ዝስተ-ማይ ኣብ ገለ መዓስከራት ፡ ስክፍቶም ክገልጹ ሰሜዐ ኣለኹ ። ካልእ ምስ ኩነታት መዓስከር ዝተኣሳሰር ፡ ወላ’ዃ ብዙሕ ዝጋነን ኣይኹን’ምበር ጉዳይ ወገነይ-ወገንካ ፡ ምስኡ ተትሓሒዙ ዝመጽእ ዘየድሊ ተርእዮታት ፡ ከም’ኡ ውን ናብ ዝነብሩሉ ከተማታት ብሓውሲ ለመምታ ሒዞሞ ከምዝመጹ ይስትብሃል ።
ካልእ ንኣብ መዓስከራት ዝርከቡ ስደተኛታት ኣብ ህዝባዊን ሃይማኖታውን በዓላት ዝግበር ናይ ምጥርናፍን፡ ምውህሃድን መደባት ሓደ ካብቲ ደስ ዘብል ኣጋጣሚታት እዩ ። ኣብ ምፍጣር ዕድላት ትምህርቲ ዘሎ ኣተሓሕዛ ኣዝዩ ዝምስገን ኮይኑ ካብ መባአእታ ክሳብ ካልኣይ ደረጃ ካብኡ ሓሊፉ’ውን ክሳብ ቐዳማይ ደግሪ ፡ ዝኾነ ስደተኛ ክመሃር ዝፍቐደሉ ኮይኑ ፡ ንኣብ ካልኣይ ደግሪ ንምቕጻል ግን ፡ ዘይፍቐድ ምዃኑ ገለ ውሑዳት ቕሬትኦም ክገልጹ ሰሚዔ ኣለኹ ። ዝኾነ ይኹን ስደተኛ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ፡ ኩነታት’ታ ገዲፉዋ ዝመጸ ስድራ-ቤቱን ፡ ዓዱን ካብ ምጥያቕ ዓዲ ዝውዕል ኣይኮነን ፡ስለዚ እዩ ከኣ ነቲ ከም ጸጋ ዝቑጸር ፡ ኣብ አዱ ንዘሎ ኣገልግሎት ኢንተርነት ፡ ደሃይ ዓዱን ስድራ-ቤቱን ኣብ ምሕታት ዘውዕሎ ። ብዝተጋነነ መልክዑ ኣይኹን’ድኣ እምበር ፡ሳሕቲ ዘጋጥም ፖለቲካውን፡ ህሉው ኩነታት ሃገርን ፡ ዝግበር ክትዓት ይርአ እዩ ።ዋላ’ዃ ዕምቖት ዘይብሉን ላዕላይ-ላዕላይ ዝበዝሖን እንተኾነ ፡ ሓሳብ ንሓስብ ምልውውጥ ፡ እሂን-ምሂን ምብህሃል ክሳብ ዝኾነ ፡ ውጽኢቱ ብዘየገድስ ኣይጽላእን እዩ።
ብኣጠቃላሊ ክርአ ከሎ ህሉው ኩነታት ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ አትዮጵያ ፡ ኣብ ደሓን ዝኾነ ሃዋሁው ኣሎ ክበሃል ይከኣል ። እዚ ነቲ ኣቐድም ኣቢሉ ንዝተጠቕሰ ደቐቕትን ዓቐናዊ ናይ ኣሰራርሓ ጸገማት ኣብ ግምት ብምእታው ክኸውን ከሎ ፡ ከም ንቡርን ቕቡልን ተወሲዱ ማለት ግን ከምዘይኮነ ርዱእ ይኸውን።


text:
Radio Erena: 15 October 2017
ስዊዘርላንድ ንኤርትራ እትህቦ ተክኒካዊ ሓገዝ ንዓሰርተ ዓመታት ኣቋሪጻቶ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ዳግማይ ክትቅጽሎ ምዃና ኣፍሊጣ።
ኣብ ከተማ ዙሪክ እትሕተም ጋዜጣ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ ካብ መጀመርያ ወርሒ ጥቅምቲ ጀሚራ ስዊዘርላንድ ኣብ ኤርትራ ሞያዊ ስልጠናታት ክትህብ ጀሚራ ከምዘላ ኣፍሊጣ።
ቅድሚ ኣስታት ሓደ ዓመት፣ ፈደራላዊ ቆንስል ስዊዘርላንድ፣ ምስ ኤርትራ ኣብ ልምዓታዊ ምዕባለ ዘተኮረ ምትሕግጋዝ ክግበር ውሳኔ ድሕሪ ምሕላፉ’ዩ፣ እዚ ሞያዊ ስልጠና ክወሃብ ጀሚሩ ዘሎ።
ኣብ ጋዜጣታት ስዊዘርላንድ ዝተዘርገሐ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፣ እቲ ስልጠና ኣብ ባጽዕን ካልእ ዝተፈላለየ ዞባታት ኤርትራን ዝካየድ ኮይኑ፣ ንዓመት ከባቢ ሓደ ሚልዮን ዶላር ባጀት ተሰሊዑሉ ኣሎ።
ዕላማ’ዚ ስዊዘርላንድ ኣብ ኤርትራ ተካዪዶ ዘላ ናይ ሞያዊ ስልጠና ወፍሪ፣ መንእሰያት ኣብ ሃገሮም ናይ ስራሕ ዕድል ንክረኽቡ ብምሕጋዝ ንዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ምግታእ ዝብል ምዃኑ፣ ፈደራላዊ ቆንስል ስዊዘርላንድ ይገልጽ።
ከም ሓያሎ ሃገራት ኤውሮጳ፣ ሰበስልጣን ስዊዘርላንድ’ውን ዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ካብ ፖለቲካ ብምንጻል ቁጠባዊ መልክዕ ከትሕዝዎ እዮም ዝረኣዩ።


text:
ንኤርትራ ኣብ መስርዕ ግብረ-ሽበራ ዘእቱ ተወሳኺ ጭብጢ
ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን
ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ
10.08.2007
እቲ ኣብ መጀመርያ ተስዓታት ንሱዳንን ካልኦት ሃገራት ብግብረ-ሽበራ ዝኸስስን ምስ መንግስቲ ኣመሪካ ተመሓዝዩ ከጥቅዖም ውዲታት ክፍሕስ ዝሓድርን ዝውዕልን ዝነበረ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣስመራ፡ ሎሚ በቶም ናይ ሽዑ መሓዝቱ ብግብረ ሽበራ ክኽሰስ ይስማዕ ኣሎ። እታ ንኻልኦት ኢሉ ዝፈሓራ ጕድጓድ ባዕሉ ክኣትዋ ይርአ ኣሎ።
ጀናዲ ፍረይዘር ተሓጋጋዚት ሚኒስተር ወጻኢ ጕዳያት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ብ8 መስከረም 2007 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝገበረቶ ጋዜጣዊ ዋዕላ፡ ሓሰን ዱሀር ዓዌስ፡ ኣቦ መንበር ናይ’ቲ ብግብረ ሽበራ ዝኽሰስ ሕብረት እስላማዊ ኣብያተ-ፍርዲ ሶማል፡ ዝተሳተፎ ጕባኤ ኣብ ኣስመራ ምክያዱ፡ ኤርትራ ንኣሸበርቲ እትሕብሕብን እትዕንግልን ሃገር ምዃናን፤ ንኤርትራ ኣብ መስርዕ ግብረ-ሽበራ ንምስፋራ ኣብ እንገብሮ ዘሎና መጽናዕቲ ተወሳኺ ጭብጥን ምዃኑ ዘረጋግጽ ኢዩ ኢላ።
ቅድም ክብል ስርዓት ኢሳያስ፡ ናይ ውግእ መሳርያታትን ተዋጋእትን ናብ ሶማል ብምልኣኽ ክኽሰስ ከምዝጸንሐ ዝዝከር ኢዩ። ከምኡ ውን፡ ብጻይ ሙሴ ኤፍረም ብዘቕረቦ ክሲ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት መሰረት ብምግባር፡ ሓደ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብ ዘካየዶ መጋባእያ፡ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ገበነኛ ኰይኑ ምርካቡ ገሊጹ ምንባሩ ዝፍለጥ ኢዩ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1077


text:
ዩናይትድ ስቴትስ 4 ሓምለ 2021 መበል 245 መዓልቲ ልደታ ኣኽቢራ ። ተወከልቲ 13 አብ ትሕቲ ቀይዳዊ ኣገዛዝኣ ብሪጣንያ ዝነበራ ግዝኣታት ኣብ 1776 ካብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝገንፀለን ናፅነተን ዘረጋገፀ ሰነድ ዝፈረሙላ መዓልቲ እያ ።
ካብ ንጉሳዊ ስርዓት እንግሊዝ ንምፍልላይ ዝተበፅሐ ውሳነ ነዊሕ ዓመታት ዝወሰደ ነይሩ ። ኣብ መወዳእታ ኣብ ክልተ ነንሕድሕዶምዘይራኸቡ ዝመስሉ ግን ድማ ዝተኣሳሰሩ ምኽንያታት ዝመንጨወ ነይሩ እቲ መበገሲ ።እቲ ሓደ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ቀይዲ ዝነበራ ሃገራት ብዝበለፀ ስጡም ክትትል ንምግባር ተባሂሉ ብመንግስቲ እንግሊዝ ዝተትሓዘ ናይ ነዊሕ እዋን ትልሚ'ዩ ። እቲ ካልኣይ ኣብ ልዕሊ ስልጣን ንጉሳዊያን ዝተዋህለለ ዕደኦም ንምቅ፟ናስ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ቀይዲ ንዝነበራ ሃገራት መጠን ክፍሊት ግብረን ክውስኽ ይገብሩ ነበሩ ።
መብዛሕትኦም ዕዳታት እንግሊዝ ኣብ 1754 ምስ ህንድን ፈረንሳን ኣብ ዝገበረቶም ውግኣት ዝተዋህለሉ እዮም ።
ካብ 1764 ጀሚሩ ፓርላም እንግሊዝ ካብ ኣብትሕቲ ቀይዲ መግዛእቲ ዝወዓላ ሃገራት ንመንግስቲ ንጉሳውያን ግብሪ ከእክብ ጀመረ ። ፈለማ ኣብ ሹከር ብዘውዓሎ ክፍሊት ግብሪ ነይሩ ዝጀመሮ ፤ደሓር ግን ካብ እዋን ናብ እዋን እናወሰኸ ኣብ ጋዜጣታት ፣ ብርጭቆታት ፣ሰነዳት ሕጊ ፣ቀለምን ሻሂን ዝርከብዎም ወሲኹ ሕድሕድ ወሰኽ ግብሪ ኣብዝግበረሉ እዋን ተቃውሞ ይገጥሞ ነበረ ።
ኣብ መወዳእታ እቲ ዝኸፍልዎ ግብሪ ከም ቅፅዓት ዝኾኖም ፤ዝገብሩዎም ሰልፍታት ተቃ፟ውሞ ዝያዳ ሓይሊ ዝተሓውሶም ከምኡ'ውን ማላሽ መንግስቲ ዝያዳ ዝጠበቀ፟እናኾነ ኸደ ። ብፍላይ ኣብ ቦስተን ኩነታት እናኸፍኡ ከይዶም ።እታ ናይ መወዳእታ ጨንገር ኣብ 1775 ወርሒ ለካቲት ካብ ፓርላማ እንግሊዝ ዝተሰንደወት ውሳነ ንምዕፃው ወደብ ቦስተን ዝምልከት ነበረት ። ቦስተን ድማ ንዂናት ክትዳሎ ጀመረት ።
እቲ ምእንተ ለውጢ ተባሂሉ ዝተኻየደ ኲናት ኣሜሪካውያን ተባሂሉ ዝፍለጥ ስጋብ 4 ሓምለ 1776 ብዕሊ እንተዘይተጀመረ'ኳ ኣብ መራብ ቦስተን ኣብ ሚያዝያ 19/1775 ዝተኻየደ ፈላማይ ኲናት ግን ነበረ ።
ኣብ ፅባሕ እቲ ለውጢ ዝተጣየሸ ሓዱሽ ኣመራርሓ ዩናይትድ ስቴትስ በደላት እንግሊዛውያን ኣስተብሓለ ። ብሊብራላዊ ኣተሓሳስባ እናተመርሐ ድማ ነቶም ዝተለምዱ ኣብ ሞንጎ ኣመሓዳርን ተማሕዳርን ዝነበሩ ርክባት ክቅ፟ይር ጀመረ ።ብዘርኣዊ ወለዶ ዝመሓላለፍ ፣ ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ዝወርድ መንግስታዊ ስልጣን ብህዝቢ ብዝተመርፀ ሃገራውን ክልላውን ኣፈፀምቲ ስራሕ ክትካእ ተገብረ ። ኣብ ከባብያውን ክልላውን ምምሕዳራት ተራ ሰባት ምርኣይ ካብ ግዘ ናብ ግዘ እናወሰኸ ከደ። ከይዲ መረፃ ክካየድ ከሎ ተሳትፎ ሰባት ክውስኸ ጀመረ ። እዚ ሓሳብ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመት ኣብ ዓለም ምንቅስቃ፟ሳት ናፅነትን ዴሞክራስን ኣለዓዒሉ ።
ዳሓር ሳልሳይ ፕሪዝደንት ዩናይትድ ስቴትስ ዝነበረ ቶማስ ጀፈርሰን ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ እንግሊዝ ዝነበራ ግዝኣታት ኣሜሪካ ካብቲ መግዛእቲ ንርእሰን ዘናገፋሉ ውሳነታት ናፅነት ንምርዳእ ኣብ ዝተንተኖ ትፅሑፍ ከምዝበሎ “ ተመሳሳሊ ሜላ ጥቅ፟ዓትን መዝመዛን ዝተሰከመ ሓደ ነዊሕ ባቡር ኩልግዘ ብተመሳሳሊ ዕላማ ዝክተል ፣ዘይለዋወጥ ቅርፂ ብምትብባዕ ኣብ ፍፁም ተስፋ ዘይነበሮ ክትነብሩ ዘገድድ ምሕደራ ንመእላይ ተቃሊሶ ምእላይ መሰሎምን ግዴተኦምን ነበረ።” ኢሉ።


text:
ኣብ ኣፍደገ ገዛና ክንዲ መሸማዕ ናይ ሓደ ዂንታል ዘይትበጽሕ ናይ ጭራም ቦታ ነበረታ ነደይ፣ “ናይ ኣደይ” ዝብላ ዘለኹ ዋላ ሓደ ክትንክፈላ ስለ ዘይትፈቱ ዝነበረት (እያ ነብሳ ይምሓር)።ሓያሎ እዋን ጨና ኣዳም ከተጽድቐላ ተሓሊላ እያ፣ ካብኡ ዝተረፈ ድማ፣ ኣብ እዋን ክረምቲን ዕፉን ምዝራእን ነታ “ከይትትንክፍዋ” እትብለና ጨዂታር ናይ ጉዕ ገረብን ድማ ጎድኒ-ጎና ቀልቀል ናይታ እተሐንቕቓ ድሙና ስለ ዘይጠፍእ: “ኣይንትንክፈልኪን ኢና እንታይ ከይተርፈና ዘይ ጨጉሪ ድሙና !” ምስ ተበህለት፣
እሞ ኣደይ መልሲ ዶ መልሲ ትስእን እያ እናሰሓቐት፣ “ኦይ ናይ ማይ በላ ሸርዒ ዘብቆሎ ሓምሊ እናተመንደከስ፣ እምበኣር ብጽሩይ ማይ ዝቦቆለ ሓምሊ እዚ ካልቸሎ ዓመት ምሉእ ኣሳልዩና እዩ? ትብል እሞ ጽንሕ ኢላ ድማ፣ ሓቂ ዘረባ ምክንኻኑ ሓያል ኮይኑ እምበር፣ ከም ሓምሊ ካንቸሎና ዝጥዕም እኳ የሎን!” ትብል ሓቃ ድማ እያ፣ ሓምሊና መብዛሕታኡ ኣብ ትሕቲ ፍኒስትራታት ዘሎ ቀጢንን ሸሊሕን ቦታ ከም ዘይዓኾኸ፣ ኣብቲ ከቢብ መኣዲ ብዓጀባ ጸቢሕና ኣካልና ንገብሮ።
እባ
ኣብ ጎድኒ ቡንባ ናይ ማይ፣ ኣብ ጥቓ እቲ ዓቢ ማዕጾ ናይ እቲ ቀጽሪ ዝበቖለት ጎራሕ ተኽሊ ነበረት፣ እዛ ኣብዛ ስእሊ ትርእይዋ ዘለኩም እያ። ንሳ መዓልታዊ ካብቲ ላሕኲ ናይቲ ማይ ትከስብ። እንተዘሎ እቲ ተወሳሳቢ ሱራ፣ “ክሳብ እቲ እንዳጎረቤትና ዝነበረ ዒላ ዶ ደኣ ይፈግር ኮይኑ?” ኢሉ ዘጠራጥረካ ቀጠልያነት ነበራ ዳርጋ ዓመት ምሉእ! ወይሲ ነቲ ብሻንኬሎ ጌርና ናብ ፊስቶ እነግባኦ ዝነበርና ማይ ከነዕርቖ እንጎዓዞ ብውሑድ ካብ 20 ክሳብ 26 ዝክውን ስጉምቲ በጺሕና ክሳብ እንምለስ መሊኡ ዝፈስስ ማይ መፍቶኣ እዩ ጌራ ኣብ ትሕቲ መሬት ፊስቶ ገዚኣ ኣቐሚጣ ዝየብል ኣይኮነን ትርኢታ።
ሽዑ ስዋኣ ከም ዝጠዓመላ ወይዘሮ፣ ሰይሰይ ትብል እታ ሓውሲ ሓረጋዊት ገረብ፣ ዕንበባታታ ድማ ልክዕ ከም ኣብ ኣፍ መለሊኽ ዓፍዓፍ ዝበለ ጉዕሽ: ኣብ ከርከስ ናይቲ መንደቅ ዕንበባታታ ዓፍዓፍ ይብሉ ነበሩ፣ ሕብሮም ድማ ካብ ስዋ ዝረሓቀ ኣይነበረን። ስለዚ እተን ጻዕዳ ጽንብላሊዓት ብቐሊል ክልለያ እንከለዋ: እተን ቡናዊ ዝዓብለሎ ጸሊም ንቑጣ-ነቑጣ ዝነበረን ጽንባላሊዓት ድማ ተመሳሲለን ጸኒሐን የሰንብዳና ነበራ።
ሕንዚዝ ብብዝሒ ዝነበርዋ ገረብ እውን ንሳ እያ ዝነበረት፣ ቆጽላ ካብ ካልኦት ቆጽልታት ዝሓርፈፈ እዩ ዝነበረ። እቶም ክንሕዞም ንተሃላለኽ ዝነበርና ሕንዚዛት ድማ ኣብኣ ጥብቅ! ኢሎም ይቃለሱና ነበሩ፣ እታ ገረብ እተፍርዮ ጥዑም ጸሊም ፍረ ነበራ፣ ብኣጸዋውዓ ቆልዑ ኣስመራ ድማ፣ “ጸሊማይ” ወይ ድማ “ቡን ጥልያን” ንብሎ ነበርና። እዚኣ ኣባ ግርም ዕንበባኣ ጉዕሽ፣ ፍሬኣ ቡን! ቁርሲ ቡን እውን ካብኣ እዩ፣ እቲ ከመይ-ሲ ነቲ ዕንበባኣ ንመጽዮ ኢና፣ ነቲ ንህቢ ኣብ ኣፉ መጽዩ መዓር ክሰርሖ ዝነበሮ ጽጌኣ መጺና ንጫረቶ፣ ንግዚኡ ሓውሲ ንህቢ ዶ ክንከውን ከለና ዶ ተራኣኢናኩም? መዓስ ንሱ ጥራይ ርግቢትነት እውን ሽዑ እዩ ተሰቢልና ዝኸውን፣ ዕንበባ እናመጸየ ዝዓኾከ ከንፈር፣ ምጽምጸ መጻምዱ ንምቁዳስ፣ ዓይንኻ ምዕጻው እንታይ ዓይኒ ክሓስየሉ!
ነገረ ቡን ግዲ ኮይኑኒ ድማ፣ ሳሕቲ እነዘይኮይኑ:ንበይንኺ ቀንጥብያ ኣይመጻኒ እዩ ዝነበረ፣ ምስ ደቂ ገዛውትና እንተዘይተማቒለያ *ምናባቱ ምሽ!።
እቲ ክሳብ ሕጂ ዝገርመኒ ድማ፣ ምስቶም መብዛሕታኦም ኣብ ካንቸሎኦም እታ ገረብ ዘይነበረቶም ደቂ ገዛውትና ኮይነ፣ ነቲ ኣብ ጎደና ዝነበረት ተመሳሳሊት ገረብ ሓረግ እንዳ ኣቦይ ኣብርሃን ካላኦን ። ተሓናጊርካ ምውራድን፣ ኣርጊፍካ ምህዳምንን ደስ ይብለኒ ምንባረይ እዩ። እንዳኣቦይ ኣብርሃ እቲ መውዓሊኦም ርሑቕ ስለ ዝነበረ፣ ክሳብ ቀንጢብካ ክሳብ እትውድእ ኣይሰምዑኻን እዮም፣ እንተሰሚዖምና ድማ መህደሚን መሕብኢን ቦታታት ምቹእ ስለ ዝነበራ ህብብቲ እያ ዝነበረት።
ካልእ እውን:ኣብ ጥቓ እቲ ብ “ወክማ” ዝፍለጥ ዝነበረ ዕሙር ናይ ኣግራብ ቦታ፣ ኣብ ደንደሱ ናይቲ ሓጺር ሓጹር በናጅር ዝመስል ናይ ሓጺን ከለላ ዝነበሮ ሓምላይ ቦታ ኣሎ፣ ንትምህርቲ እናኸድና ኣብታ ገረብ ከም ኣጣል እናጠጠምና ምሕላፍ፣ ክነደይ ጥዑም ግዜ የሕሊፍናሉ መስለኩም፣ ንዓኡ ክንኣሪ ድማ ሓያሎ ካባናሓደው ንትምህርቲ ምእታው ሓደው ንገዛ ምምላስ ደንጒና ከም ዝተቐጻዕና ማኣሙና። ግና ምንም ኣይመስለናን። ንጽባሒቱ ድማ ንህቢን ርግቢትን ምዃን ንለማመድ።ከይተረደኣና!
ይ ቕ ጽ ል
ሳባ ኪዳነ
27/07/2019 ፓሪስ


text:
Assenna Donation Update: New Orleans Friends of Assenna donated $730.00 – Yohannes Ogbu from Netherlands €500.00- Total so far, $7,440.00, £1049.03, €1,500.00, 7500 NK, 2000 Kr. Thank you ! – KEEP DONATING!
ኣብ መላእ ዓለም እትርከቡ ክቡራት ኤርትራውያን፡ ብሰንኪ ሕጽረት ገንዘብ ክፍሊት ሳተላይት ፈነወኣ ናብ ኤርትራ ኣቋሪጻ ዝጸንሐት ራድዮ ኣሰና፡ ፍትሕን ሰላምን ህዝቢ ኤርትራ ዘገድሶም ውፉያት ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፡ `ንሕና ከለና እታ ድምጺ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነት ራድዮ
ኣብ መላእ ዓለም እትርከቡ ክቡራት ኤርትራውያን፡
ብሰንኪ ሕጽረት ገንዘብ ክፍሊት ሳተላይት ፈነወኣ ናብ ኤርትራ ኣቋሪጻ ዝጸንሐት ራድዮ ኣሰና፡ ፍትሕን ሰላምን ህዝቢ ኤርትራ ዘገድሶም ውፉያት ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፡ `ንሕና ከለና እታ ድምጺ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነት ራድዮ ኣሰና ደው ክትብል የብላን` ኢሎም፡ ናይ ሳተላይት ወጻኢታታ ክሽፍኑ ብዝኣተዉዎ መብጽዓ መሰረት፡ ብኣጋጣሚ መበል 27 ዓመት ናጽነት ኤርትራ፡ ኣብዚ ሒደት መዓልታት ተሪፉዎ ዘሎ ወርሒ ግንቦት፡ ፈነወኣ ናብ ኤርትራ ዳግማይ ክትጅምሮ ተዳልያ ከምዘላ ብሓጎስ ተበስረኩም።
ነዞም ሻቕሎት ህዝብን ሃገርን ሕልናዊ ድርኺት ፈጢሩሎም እዋናዊ ሃገራዊ ኣበርክቶ ብምግባር፡ ከም ቀደማ ድምጺ ናይቲ ድምጹ ብሓይሊ ምልካዊ ስርዓት ተዓፊኑ ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ኮይና መቓልሕ ሓርነት ምንጒድጓድ ክትቅጽል ኣኻእሎ ንዝሃቡዋ ውፉያት ኤርትራውያን ከኣ፡ ብስም`ቲ ዓስቢ መስዋእቲ ጀጋኑ ደቁ ተነፊጉ፡ ኣብ ክንዲ ሓርነትን ራህዋን፡ ዓመጽን ውርደትን ዝተፈድየ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ኣዝያ ተመስግኖም።
ድምጺ ኣሰና፡ ቅድሚ ኣስታት 10 ዓመት ፈነወኣ ናብ ኤርትራ ብደገፍ ህዝቢ ካብ ዝጀመረትሉ እዋን `መርፍእ ኣለና ፈትሊ ኩኑና` ኢላ ንዘቕረበትልኩም ሃገራዊ ጻውዒት ኣውንታዊ ምላሽ ብምሃብ ካብ ወርሒ ናብ ወርሒ ብምስግጋር ንዓመታት ዘሳለኹማ ውሑዳትን ርቡሓትን ኤርትራውያን `ውን፡ ታሪኻዊ ኣበርክቶኹም ኣብ ልቢ ህዝቢ ኤርትራ ስኑድ እዩ።
ሳላ ኣበርክቶኹም፡ ኣብ ጉዕዞ ስደት ዝተሳቐየ ኤርትራዊ መንእሰይ ቃንዝኡ ኣብ እዝኒ ዓለም በጺሑ፡ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራውያን፡ ነቲ ስርዓት ምግልጋል ንህዝብኻ ምብዳል ምዃኑ ነቒሖምሉ `ፎእ` ስለዝበሉዎ፡ እቲ ብደረጃ ከተማ ሆጭ ኢሉ ኣዳራሽ ዝጸቦ ዝነበረ መጋብኣያታቱ ብደረጃ ክፍሊ ዓለም `ኳ ጸምዩ፡ ንጣር ሰብ ዝተቐመጦ ናይ ሰድያታት ኣኼባ ኮይኑ ተሪፉ፡ ብዓቢኡ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነበር ህዝቢ ኤርትራ፡ ምስጢርን ውዲትን ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ በሪሁሉ፡ ብልቡ `ይኣክል` ኢሉ፡ ምልካዊ ምሕደራ ብተግባር ንሓዋሩ ካብ ገጽ ኤርትራ ንምሕካኽ መደምሰስ ሃስስ ክብል ይርአ `ሎ። ከም ውጽኢት ናይዚ ካብ መድረኽ ናብ መድረኽ ተዋህሊሉ ዘሎ ንቕሓት ከኣ፡ እቲ ንነዊሕ ዓመታት ተሓቢኡሉ ዝጸንሐ ብዓቲ ባውዛ ብርሃን ዝቐደዶ መታለሊ ስርዓት፡ እዋን ዕርበቱ ኣኺላ መሬት ከምዝወግሖ ዝብኢ ዓወንወን ይብል ኣሎ።
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ህጹጽ ኩነታት፡ እታ ንክዉንነት ህዝቢ ኤርትራ ብዘይቃልዓለም ብምንጽብራቕ፡ ለውጢ ብቕጽበት ክረጋገጽ ብዘይነግፈረግ እትጽውዕ ራድዮ ኣሰና፡ መደባታ ንግዚኡ ምትዕንቓፉ ቀሊል ኣይነበረን። ይኹን`ምበር፡ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ብዓመጽን ማእሰርትን ጥራይ ዘይኮነ እንተላይ ብጥምየትን ድኽነትን ከንበርክኽ ድቃስ ዘይብሉ ስርዓት፡ ምእንቲ `ዚ ዕላማ `ዚ ዘተኣታተዎ ምቕያር ባጤራን ዘይርትዓዊ ምጒዳል ሸርፍን፡ ንዓቕሚ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ንዝንበር ህዝቢ ዝጥውር ኣብ ስደት ዘሎ ኤርትራዊ ኣዝዩ ስለዝጸለዎ፡ ከምቲ ንሓያለ ዓመታት ዝገበርናዮ ካብ ወርሒ ናብ ወርሒ ዘሰጋገር ደገፍ ምሕታት ኣማቲኡና፡ ካልእ ቀጻልነት ዘለዎ ብልሓት ከነናዲ ንግዚኡ ከነወንዝፎ ተገዲድና ጸኒሕና።
እንተኾነ፡ እታ ትርግታ ልቢ ህዝቢ ሰሚዓ ኣብ ኤርትራ ህጹጽን ሓቀኛን ለውጢ ክረጋገጽ ብእትገብሮ ተወፋነትን ጻዕርን ኣብ ልቢ ህዝቢ ኤርትራ ተስፋ ዘሕደረት ራድዮ ኣሰና ኣብዚ ተኣፋፊ እዋን ምብኳራ ዘይተዋሕጠሎም ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብሩ ኤርትራውያን ባእታታት መደብና ዳግማይ ክንጅምር ክገብሩልና ዝጸንሑ ቀጻሊ ጻውዒትንን ምትብባዕን ሕልናዊ ቅሳነት ስለዝኸልኣና፡ እቲ ቀጻልነት ብዘለዎ ውዱን መንገዲ ንምክያዱ ነሰላስሎ ዘለና ናይ ነዊሕ ውጥን ኣብ ቦትኡ ኸሎ ዝተወከስናዮም ግዱሳት ኤርትራውያን ኣውንታዊ ግብረመልሲ ስለዝሃቡና፡ እንሆ እቲ ዕድል ፈነወ ናብ ኤርትራ ዳግም ተሳሊጡ፡ ንምጅማሩ ተዳሊና ኣለና።
ብኣንጻር `ቲ እኩይ ውዲቱ ንምስልሳል ጸላም ዝብርሆ ስርዓት ህግደፍ፡ እቲ ወጋሕታ ሓርነት ሃረር ዝብል ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ኣዋህሊሉዎ ዘሎ ንቕሓት ናብ ተግባር ተቐይሩ፡ ጸሓዩ ናብ ሰማይ ኤርትራ ተሰቒላ ሓርነት ከስተማቕር ከኣ፡ ድምጺ ኣሰና፡ ሕጂ `ውን ከም ቀደም ዝለዓለ ሃገራዊ ወንን ኒሕን ዓጢቓ ተዳልያ ኣላ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዝርከብ ሓርነትን ራህዋን ህዝቡ ዘገድሶ ኤርትራዊ ክተሓባበራ ብልዑል ኣኽብሮት ትጽውዕ።
እቲ ሳላ `ዞም ግዱሳት ሃገራውያን ዝገበሩዎ መብጽዓ ውሕስነት ተረኺቡሉ ዘሎ ገንዘባዊ ደገፍ ንኽፍሊት ሳተላይት ዝዓምም ክኸውን ከሎ፡ እቲ መዓልታዊ ዝካየድ ትሕዝቶ ፈነወ ራድዮ ኣሰና ኣድማዒ ክኸውን ምእንቲ፡ ነቲ ካብ ምእካብ ሓበሬታ ክሳብ ምፍናው ትሕዝቶ መደባት ዘሎ ሓያል መስርሕ ዘሳልጥ ተወሳኺ ወጻኢታት ንምሽፋን ህዝባዊ ኣበርክቶ ስለዘድሊ፡ ካብ ሎሚ 20 ሚያዝያ – ክሳብ 20 ግንቦት ዝጸንሕ ንጡፍ ወፍሪ ምድላብ ሓገዝን ወፈያታትን ኣበጊስና ከምዘለና ንሕብረኩም። እቲ ነዚ ናይ ሓደ ዓመት ዕማም ንምስላጥ ክንበጽሖ ዘለና ታርጌት 30 ሽሕ ዶላር ምዃኑ እናኣዘኻኸርና ድማ፡ ከም ቀደም ወፈያኹምን ደገፍኩምን ከይፍለየና ንጽውዕ።
እወ፡ ሕጂ `ውን ከም ቀደም `መርፍእ ኣለና ፈትሊ ኩኑና!`፡ ንመላኺ ስርዓት ህግደፍ ወጮ ሕፍረት፡ ነቲ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ካባ ክብረት ከነልብሶ፡ ብሓባር ስለ ፍትሕን ሓርነትን `ኢደይ ኢድካ` ንበል!
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ!!
Assenna Foundation Ltd
20 ሚያዝያ 2018
ወፈያ ንምግባር ዘድልየኩም ዝርዝራዊ ሓበሬታ ባንክ ይኹን ፐይፓል ንምርካብ፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና archive.assenna.com ተወከሱ፡
ክቡራት ተኸታተልትን ደገፍትን ኣሰና፡ ከምቲ ኣብ ጻውዒትና ብሰፊሑ ዝገለጽናዮ፡ ነዚ ብምኽንያት ጽምብል ናጽነት ኤርትራ እንደገና ኣብ ወርሒ ግንቦት እንጅምሮ ዘለና መዓልታዊ ዝካየድ ፈነወ ሳተላይት ራድዮ ናብ ኤርትራ ኣድማዒ ንምግባር ጀሚርናዮ ዘለና ንሓደ ወርሒ ክሳብ 22 ግንቦት ዝጸንሕ ጎስጓስ ንምዕዋት ኢደይ ኢድካ ክትብሉ ደጊምና ነዘኻኽረኩም።
ብቐጥታ ወፈያን ኣበርክቶን ክትገብሩሉ እትኽእሉ መሳለጥያታት ባንክን ፐይፓልን ኣብ መርበብ ሓበሬታን ፈይስቡክን ኳ እንተሎ፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ቀጥታዊ ኣበርክቶ ንምግባር ዘጻግመኩም እንተደኣኾይኑ፡ ጻዕርኹም ንምቅላልን ግዜኹም ንምቕቚጣብን ካልእ ኣማራጺ መታን ክትረኽቡ፡ ብቐሊሉ ተራኺብኩም ወፈያ ከተመሓላልፉሎም ወይ ሓበሬታ ክትውከሱዎም እትኽእሉ ወከልቲ ኣዕሩኽ ኣሰና ኣብ ብዙሓት ሃገራት ተዳልዮም ከምዘለዉ `ውን በዚ ኣጋጣሚ ነዘኻኽረኩም።
ንሳቶም ከኣ፡
እዮም።
ኣስማተን ኣብዚ ኣብ ዘይተረቚሓ ሃገራት እትነብሩ ከም ኣዕሩኽ ኣሰና ኣበርክቶ ክትገብሩ ግዱሳት ወለንተኛታት እንተሊኹም ውን ከም ወከልቲ ናይቲ እትነሩሉ ሃገር ክትተሓባበሩና ንጽውዕ።
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ
ኣሰና ፋውንዴሽን


text:
ተርእዮ ሕሉፍ ምንቅስቓስ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራን እስጋእነቱን (ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋል)
ተርእዮ ሕሉፍ ምንቅስቓስ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራን እስጋእነቱን (ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋል) መብራህቱ ኣተወብርሃን ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ፡ ብዛዕባ ኣብ ፖለቲካ ሃገርና ዝቀላቐል ዘሎ ሕሉፍ ናይ የማን ጥሩፍነት ዝያዳ ኣብ መንእሰያት ጐሊሑ ከምዝረኣን ክህልዎ ዝኸእል ኣሉታዊ ሳዕቤንን ሓፈሻዊ
ተርእዮ ሕሉፍ ምንቅስቓስ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራን እስጋእነቱን
(ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋል)
መብራህቱ ኣተወብርሃን
ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ፡ ብዛዕባ ኣብ ፖለቲካ ሃገርና ዝቀላቐል ዘሎ ሕሉፍ ናይ የማን ጥሩፍነት ዝያዳ ኣብ መንእሰያት ጐሊሑ ከምዝረኣን ክህልዎ ዝኸእል ኣሉታዊ ሳዕቤንን ሓፈሻዊ ስእሊ ክህብ ፈቲነ ነይረ። ኣብዚ ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋል፡ ቀንዲ መበገሲ ናይቲ ተርእዮ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣሳታፊ ዘይኮነ ፖለቲካን ነጻሊ ፖሊሲን ምዃኑ ድሕሪ ምትንታን፡ እቲ ሓደን እንኮን ፍታሕ ኣሳታፊ ባይታ ምፍጣር ጥራይ ምዃኑ ሓቢረ ጽሑፈይ ክድምድም ኢየ።
ነዚ ኣርእስትዚ ኣመልኪቱ ምስ ገለ ሰባት ኣብ ዝገብርኩዎ ዕላል፡ እቲ ተርእዮ ግዝያውን እቲ ዝበሃል ዘሎ ኣስጋእነትውን እተጋነነን ምዃኑ ዝሓበሩኒ ኣለዉ። ታሪኽ ዘረጋግጾ ሓቂ ግን ከምዚ ዝዓይነቱ ኣተሓሳስባ፡ ብተግባር ክፍጸም ኵሉ ጊዜ ዕድል ኣሎ፡ እቲ ዕብየትን ደረጃን ናይቲ ሳዕቤን ጥራይ`ዩ ኣካታዒ ዝኸውን። ተፈጻምነቱ ብዘየገድስ `እንተኾነኸ` ብምባል መፍትሒ ከተናድየሉ ምሕሳብ`ውን ዝጽላእ ኣይመስለንን፡ ምኽንያቱ ብኣግኡ መፍትሒ እንተዘይተረኺብዎ ናይ ተፈጻምነቱ ዕድል እናዓበየ ስለዝኸይድን ጕድኣቱ ዝዓበየ ክኸውን ስለዝኽእልን። ንኣብነት፡ ህልቂት ርዋንዳ ኣብ ሓደ ለይቲ ዝተኸስተ ተርእዮ ዘይኮነ፡ ቀንዲ መሰረቱ እቲ መግዛእቲ በልጁም ብ1916 ዘተኣታተዎ ብሄር ዝመሰረቱ፡ ንልዕልና እቶም ውሑዳት ተወላዶ
bhiere
ቱሲ ዘረጋግጽን፡ ንዜጋታት ኣብ ወረቐት መንነቶም ካበየናይ ብሄር ምዃኖም ክገልጹ ዘገድድን፡ ናይ ከፋፊልካ ግዛእ ፖሊሲ እዩ። ንልዕሊ ሰብዓ ዓመታት ፈኸም ክብል ዝጸንሐ ናይ ብሄራት ሁቱን ቱሲን ጽልኢ ድማ ኣብ መጀመርታ 1994 ኣብ ጥርዙ በጺሑ ህይወት ናይ ሓደ ሚልዮን ዝኣክል ህዝቢ ቀዘፈ።
ንልዕሊ 25 ዓመታት ዝኸደ ብሄር ዝመሰረቱ ፖለቲካ ኢትዮጵያ`ውን ኣብ መንጎ እተፈላለዩ ብሄራትን ክልላትን እታ ሃገር ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ወጥሪ ፈጢሩ፡ ናብ ኣዕናዊ ግጭትን ቅትለትን ኣምሪሑ ይርከብ ኣሎ። ኣብ ሓጺር እዋን ክሃድእ`ዩ ኢልካ ድማ ዝሕሰብ ኣይኮነን። እቲ ገለ መንእሰያት ድሬዳዋ፡ ከምቲ ኣብ እዋን ህልቂት ርዋንዳ እተገብረ፡ `ኣይፍለጥን፡ ሕማቕ መዓልቲ እንተመጽአ`ሞ ጸላኢና ኣለሊና ክንጸንሕ` ብምባል፡ ንልዳት እቲ ካብ ካልኦት ብሄራት ዝውለዱ ሰባት ዝነብርዎ ኣባይቲ ፍሉይ ሕብሪ ምልካዮም፡ እቲ ደረጃ ዘይምትእምማን ክሳብ ክንደይ ዓሪጉን ናብ ሓደገኛ ደረጃ በጺሑ ምህላዉን ብንጹር ይገልጽ። ነዚኦም ዝመስሉ ኣሉታውያን ተመክሮታትን ኣዕናዊ ሳዕቤናቶምን ኣብ ታሪኽ ዓለምና ብዙሓት`ዮም። በዚ ምኽንያትዚ ድማ እየን ብዙሓት ብዝሐ-ብሄር ዘለወን ሃገራት፡ ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ናይ ብሄር ሃይማኖትን ኣውራጃን ምውድዳብ ብኣዋጅ ሕገ-መንግስቲ ዝእግዳ ዘለዋ። ኣብ ኤርትራ`ውን ዋላ`ኳ ናብ ከምዚ ዝበለ ዝለዓለ ጥርዚ ናይ ዘይምርድዳእ ክብጻሕ`ዩ እንተዘይተባህለ፡ ዝኾነ ይኹን ዘይምርግጋእን ምጕዳል ጸጥታን ዘስዕቦ ኣሉታዊ ማሕበረ-ቍጠባዊ ሳዕቤን ኣነኣኢስካ ክረአ የብሉን።
እቲ ኣብ ኤርትራ ከምዚ ዝበለ ስግኣት የልቦን ዝብል ኣረኣእያ ካብቲ ንሃገርና ከም ቅስንትን ርግኣት ዝዓሰላን ሃገር ገይሩ ክስእል ዝደሊ ኣቀራርባ ዚብገስ ይመስለኒ። ብሓይሊ ዝገዝእን ዝፍራህን ስርዓት ምህላዉ ግን ኵሉ ጊዜ መግለጺ ሰላምን ርግኣትን ኣይኮነን። ሕሉፍ ናይ ሃይማኖት ዓሌትን ኣውራጃን ውደባ ዝበዝሕ ጊዜ ናብ ሕጊ ኣብ ኢድካ ከተእቱ ምፍታን`ዩ (ብልሙድ ኣበሃህላ ቪጂላንቲዝም ተባሂሉ ዝፍለጥ) ዘምርሕ፡ እዚ ድማ ሓደ ካብ ቀንዲ መርኣያታት ስርዓት-ኣልቦነት ኢዩ። እቲ ሓያል ዝበሃል ወይ ዘፍራህ ሰብ ወይ ስርዓት ምስ ዝደክም ድማ ናብ ናይ ዕስለ ፍትሒ (mob justice) ክሰጋገር ጊዜ ኣይወስደሉን። ብርግጽ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ዝበዝሑ ሰዓብቲ ናይዚ ኣኽራሪ ኣረኣእያ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ዝርከቡ ኢዮም፡ እቲ ተርእዮ`ውን ዛጊት ብደረጃ ኣተሓሳስባ ጥራይ እምበር ኣብ ባይታስ ብጋህዲ ኣይረአን ዘሎ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት (ሶሻል መድያ) ግን ውጹእ ኲናት ይካየድ ኣሎ። እቲ ዋና ኣገዳሲ ድማ እቲ ኣተሓሳስባን ንሱ ዘስዓቦ ፍልልይን ካብቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ክውንነት ዝብገስ ምዃኑ`ዩ፡ እቲ ኤርትራ `ርግእቲ ወይ ቅስንቲ ሃገር` ኢያ ዝብል ጭርሖ ድማ ውሽጡ ባዶ ምዃኑ ይረድእ።
ኣብቲ ነቲ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ ኣመልኪቶም እተጻሕፉ ርእይቶታት፡ እቶም ዝበዝሑ ወሃብቲ ርእይቶ ዝተሰማምዑሉ ሓደ ነጥቢ፡ እቲ ኣኽራሪ ኣተሓሳስባ ካብ ፍሽለት መንግስቲ ኤርትራ ዘስዓቦ ተስፋ ምቝራጽን ተነጽሎን መንእሰያት ዝብገስ ምዃኑ`ዩ። ምስቲ ዝቐረበ ኣረኣእያ ኵሉ እሰማማዕ ግን ክውኸሉ ምደለኹ። ፍሽለት መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምእላይን ምሕብሓብን መንእሰያት ንርእሱ ውጽኢት ናይቲ ንዜጋታት ኣብ ጕዳይ ሃገሮም ክዝትዩ ዘይፈቅድ ፖሊሲ መንግስትን ንሱ ዘስዓቦ ናይ ሓሳብ ድኽነትን ይመስለኒ። እቲ ዝርዝሩ ነዊሕ`ኳ እንተኾነ፡ ዘይምህላው መራሕን ቀያድን ሕገ መንግስቲ፡ ዘይምህላው ብናጻ ዝማጐት ሓጋግን ተቘጻጻርን ባይቶ፡ ዘይምህላው ሲቪካውያን ማሕበራት፡ ዝረአ ተሳትፎ ዜጋታት ኣብ ንግድን ሳይንስን ምርምርን ካልእ ኣገደስቲ ማሕበረ-ቍጠባዊ ንጥፈታትን ዘይምህላዉ ካብቶም ገለ ውሑዳት መግለጺታት ናይቲ ዓፋንን ነጻልን ፖሊሲ እዮም። ኣሉታዊ ሳዕቤን ናይ ኣሳታፊ ዘይኮነ ፖለቲካ ድማ ነዊሕ ዝኸይድን ንወለዶታት ዝሰጋገርን`ዩ፡ ብፍላይ ምድኻም ልምዳውያንን ዘይወግዓውያን ናይ ፍትሒ ትካላትናን፡ ምብሕጓጕ ማሕበራዊ ጸጋታትናን ባህላዊ ክብርታትናን ገለ ካብ ቀንዲ ምልክታት`ዮም። ወጽዓ መንእሰያትን ካልኦት ጽጉማት ኣባላት ሕብረተሰብን ክንርዳእን ክንሕግዞምን ይትረፍ፡ ነቶም ሃገር ገዲፎም እተሰዱ ኣብ ክንዲ ሞሳ ናይ ዝገበሩዎ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ከም ጠለምቲ ሕድርን ካብ ሓላፍነት ዝሃደሙን ገይርካ ዝርኣዩሉ ኣጋጣሚታት`ውን ውሑድ ኣይኮነን። በዚ ምኽንይትዚ ድማ ብዙሓት ካብኦም ካብ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ይርሕቁን ይንጸሉን፡ ክንዲ ነብሶም ዝኽእሉን ኣፍረይትን ዝኾኑ ድማ ናብ ሕማቕ መንገዲ ይወድቁን ክሳብ ነብሰ-ቅትለት ምፍጻም ይበጽሑን ኣለዉ።
ኣብ ከምዚ ዝበለ ኵነታት፡ መንእሰያት ናብ ንኣሽቱ ምጥርናፋት ከዘንብሉ ወይ ድማ ናቶም ሓደስቲ ምጥርናፋት ክፈጥሩ ዘሎ ኣድላይነት እናዓበየ ይኸይድ። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ትንክፍ ዘበልኩዎ፡ ዕድመ ንማሕበራዊ መራኸቢታት (ሶሻል መድያ)፡ መንእሰያት ንኤርትራዊ መንነትን ሃገራውነትን ምስኡ ዚተሓሓዝ ብድሆታትን ንኣኦም ብዝመስሎም መንገዲ ይትንትንንዎ ኣለዉ። ኵሎም እቶም ነጸብራቕ ናይ ሕሉፍ ኣረኣእያታት ዝበሃሉ፡ ከም ኣብቲ ናተይ እትብሎ ወገን ክትሕባእ ምፍታን፡ ወይ ድማ ነቲ ክትበጽሖ እትደልዮ ፖለቲካዊ ዕላማ ብስሙ ምፍጻም፡ ንልዕልና ሕጊ ክንዲ ምጥባቕን ንጸገም ብግቡእ ክትትንትን ምፍታንን ናተይ ብሄር ተጠቒዑ ወይ ተበዲሉ እናበልካ ናትካ ወጽዓ ካብ ናይ ካልኦት ወጽዓ ዓብዩ ከምዝረአ ክትገብር ምፍታን ድማ ኣብ ሶሻል መድያ ጐሊሖም ይርኣዩ ኣለዉ። ንኣብነት ነዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኵነታት እቶም ክልተ ተጻረርቲ ናይ የማን ወገናት ንኣኦም ባብዝጥዕሞም መንገዲ ኢዮም ዝገልጹዎ። እቶም ብስም ሃይማኖት ምስልምና ወይ ደቂ መታሕት ብዝብል ስም ዝተጠርነፉ፡ ንመንግስቲ ኤርትራ ከም ናይ ክርስትያን ወይ ናይ ትግርኛ መንግስቲ ጥራይ ገይሮም የቕርብዎ፡ ነቲ ንተወላዶ ብሄረ ትግርኛ ዝወርዶም ውርደትን ስቓይን ድማ ከምዘይናቶም ይርእይዎ፡ ብፍላጥ ወይ ብዘይፍላጥ`ውን ኣነኣኢሶም የቕርብዎ። ብኣንጻሩ እቲ ንመሰል ትግርኛ እቃለስ ኣለኹ ዝብል ወገን፡ ኵሉ ወፍሪ ኣብ ምምዕባል እቶም ንሱ `እንዳን ቀቢላን` እናበለ ዝጽውዖም ወገናት ከምዝውዕልን ዕብየቶም ንደቂ ትግርኛ መስዋእቲ ገይሩ ከምዝፍጸም ይሰብኽ። እቲ ሓቂ ግን ካብ ክልቲኡ ወጻኢ`ዩ ዘሎ። ብዘይካ ውሑዳት ብኣጻብዕ ዝቝጸሩ ምስቲ ስርዓት ዝደናገጹ፡ ኵሉ ይዋረድን ይሳቐን ይስደድን`ዩ ዘሎ፡ እቲ ሓደ ወገን ጥራይ`ዩ ዝጥቀም ዘሎ ዝብል ክሲ ድማ ነቲ ስርዓት ርትዓዊ የምስሎ። ምኽንያቱ ዝበዝሐ ሃብትን ኣታዊታትን ዘለዎ ወገን ዝያዳ ግብርን ቀረጽን ከምዝኸፍል ምግባር ሓደ ካብቲ ርትዓዊ መንግስቲ ዝጥቀመሉ ቅኑዕን ኣገባብ ምክፍፋል ሃብትን ኣገልግሎትን እዩ። ኣብ ኤርትራ ግን ሃብቲ ክትድልብ ዘኽእል ኵነታት ፍጹም የለን። ካብ ኣርእስቲ ሶሻል መድያ ከይወጻእኩ ሓደ ዝገርም ተርእዮ ክጠቅስ። እዚ ድማ እቶም ወነንቲ ኣባይቲ ሶሻል መድያ ነቲ ምስኦም ዘይሰማማዕ ኣረኣእያ ዘለዎ ወገን `እዚ እንዛረበሉ ኣርእስቲ ንኣና ጥራይ`ዩ ዝምልከት፡ ትም ኢልካ ስማዕ ወይ ክንሰጐካ ኢና` ዝብል ምጕቡዕባዕ ዝመልኦ ኣካይዳ ልሙድ ምዃኑ`ዩ። እሞ ንደቂ ሃገር `እዚ ሃገርኩም ኣይኮነን ወይ ድማ ናይ ሸሪዓ ሕጊ ከትኣታቱ`የ` እናበልካኦምስ ከመይሉ`ዩ ዘይምልከቶም።
መደምደምታ
ሃገር ከም ሰብ ይውለድ፡ ይዓብን ይኣርግን፡ ይመውት`ውን ዝብል ሓደ ሓቀኛ ኣባሃህላ ኣሎ። ስልጡንን ንኵሉ ዘሳትፍ ፖለቲካ ድማ ንሃገር ብኣወንታዊ መንገዲ ይቕይራን ቀጻልነታ ከምእተረጋግጽ ይገብራን። ምኽንያቱ ቅኑዕ መዛተዪ ባይታ ምስዚህሉ፡ ሰባት ምሉእ ብምሉእ`ኳ ክሰማምዑ እንተዘይከኣሉ፡ ፍልልያቶም ከጽብቡ ዘለዎም ተኽእሎ ዝዓበየ ይኸውን። ምርድዳእ ድማ ፍልልያትካ ፈሊጥካ፡ ኣብ ዘሰማምዑኻ ነገራት ብሓደ ምስራሕን ተኻባቢርካ ምንባርን ማለት`ዩ። ፍልልይካ ኵሉ ከተጥፍእ ግን ፍጹም ዝከኣል ኣይኮነን። ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ናጽነት ዓመታት፡ ንብዙሕነት ህዝቢ ኤርትራን ምስኡ ዝኸዱ እተፈላለዩ ድልየታትን ኣመልኪቱ፡ እተገብረ ዋዕላ የልቦን። ናጽነት ሃገርና ድሕሪ ምርግጋጹ፡ እንታይ ዓይነት ሃገር ክንምስርትን ክንሃንጽን ከምእንደሊ ከም ህዝቢ ኣይዘተናን፡ ኵሉ ወገን ነናይ በይኑ ኤርትራ ኣብ ልቡ ሒዙ`ዩ ዝጐዓዝ ዘሎ`ዩ ዝመስል። ንቅዋም ሃገረ ኤርትራ ወሲኽካ፡ ኵሉ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ዝወርድ ወይ ብሓኪም ከም ዝእዘዝ መድሃኒት ክትውሕጦ ዘሎካ ድኣምበር ብዘይካ እቲ ናይ 1993 ረፈረንደም ህዝቢ ብቐጥታ እተሳተፎ ሃገራዊ ጕዳይ ክሳብ ሕጂ ኣይተራእየን።


text:
ጻውዒት ንተቓወምቲ ማዕከናት ዜና ኤርትራ ንምምሕልላፍ ዝተዋሃሃደ መልእኽቲ
ብዘይ ጥርጥር ተራ ማዕከናት ዜና ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ቃልሲ መድረኻት ዓብይ እዩ።ኣብዚ ግዜ ተቓውምቲ ሓይልታት ኤርትራ ናብ ሓድነታዊ መስርሕን ንስርዓት ኢሰያስ ንምግጣምን ጻዕረታተን ኣብ ዘሐይላሉ ዘለዋ እዋን፡ ሓደ ዝተዋሃሃደ ዜናዊ መልእኽቲ ንምምሕልላፍ ቐንዲ መሳርሒ ንገለ ዌብ ሳይታት ሓበሬታ ምሃብ፡ እቲ ቐንዲ ዕላማ ካብ ዕጹው ማዕጾ ሃዋህው ናብ ክፉት ንምስጋር፡ ውሱን ዝኾነ ጽልዋታት ናብ ዝበዘሐ ንምስግጋር ጀሚርናሉ ዘለው ግዜ ነዚ ጻውዒት ይቐርብ።ነዚ መንገዲ ንኽንሕዝ ንዓና ዘተባባዕና፡ ተገዳስነት ናይ ተቓወምቲ ሓይልታት፤ ልዑል ድሌቶም፤ ዝተፈላላዩ ጻዕርታቶም ንምሕባር ዝግበር ዘሎ መደብ፤ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ዓለማዊ ህዝባዊ ርእይቶ ንምግላጽ እዩ።እቲ ቐንዲ ዕላማ ካብዚ ስራሕ ምውህሃድ ወይ ሕብረት ናይ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና እዩ ክኸውን ዘለዎ።ነቲ ዘሎ ፍልልያት ካብ ውልቃዊ ንምግባር ብምርሓቕ ነቲ ዜናዊ ስርሓት ኣብ ፕሮፈሽናል ስራሕ ዝተሞርከሰ ኮይኑ፡ እቲ መድረኽ ነቶም ክኢላታት ዝባሃሉ ካድረታት ምሃብ።እዚ ድማ ዜናዊ መልእኽቲ ብርግጽ ናይ ፕሪፈሽናል ዝኾነ ሙሉእ ፍልጠት ብዛዕባ መምርሒታት ዜናዊ ስራሓት ዘለዎ ሰብ የድልይ።
ካብቲ ቐንዲ ጉዳያት ከነተኩረሉ ዝግባኣና ወይ ኣተኩሮ ካባና ዘድልዮ ጻውዒት ንውህደት ጻዕርታት ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ፡ ኣብዚ መዳይ ድማ ኩልና ሓደ ናይ ሓብር ጸላኢ ንገጥም ከምዘለና ክንርዳእ ይግባእ።ንሱ ድማ ኣብ ልዕሊ ስልጣንን መሳርሒትታንን ሙሉእ ዓብለላ ዘለዎ ብኡ ኣቢሉ ምግሃስ መሰላትን ጭቖናን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝግበር ዘሎ ጸላኢ ምዃኑ ክፍልጥ ይግባእ።በንጻሩ ግን ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ንፍትሓዊ ዕላማ ዝቓለሳ ዘለዋ ማለት ንጉዳይ ናጽነትን ዲሞክራስን፤ ምክባር መሰላት፤ ንግሉጽን ቕንዑን ምሕደራ ንምምስራት እዩ።እዚ ቃልሲ ዞባውን ዓለማውን ብፍላይ ካብ ህዝብትታን መንግስታትን በቲ እቲ ስርዓት ዝፈጥረሎም ዘሎ ጸገማትንን ስቕያትን ዘለዋ ደገፍ ኣልዎ።ስለዚ ህዝባዊ ዲፕሎማሲ ተጠቒምካ ሓበራዊ ዘተ ምስ ስቪል ሕብረተስብ፤ ምስ ካልኦት ተቓወምቲ ሓይልታት ናይዚ ዞባ ክንገብር ይግባእ።ሓቂ እዩ እዚ ቐሊል ጉዳይ ኣኮነን ብፍላይ ኩነታት ናይተን ኣብ ስደት ዘልዋ ተቓወምቲ ሓይልታት እቲ ከጋጥመን ዝግባእ ናይ ምግያሽ ዕንቕፋትን ብገለ ዓቐን ድማ ቐይድታት ምስተን ዘጋይሽአን ሃገራት ብስንኪ ፖሊስታተን ክህልው ስለዝኽእል።እዚ ግን ተኽእሎ ዘተ መድረኽ ንምኽፋት ክዕንቕፍ ኣይግባእን። ምስ ተቓወምቲ ውድባት ኣብ ዞባና ብፍላይ ምስ ተቓወምቲ ሱዳን ሕጂ ናብ ውሽጢ ሃገር ኣትየን ንምምስራት ሓዳስ ሱዳን ብዝሑነት ስልፍታትን መሰልን ናጽነትን ዝሕልው ኣብ ስልጣን እታ ሃገር ክሳተፋ ዝዳለዋ ዘለዋ ከምእውን ምስ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ድሕሪ እቲ ፍትሓውን ዲሞክራሲያውን ምርጫ ብመንግስቲ መለስ ዜናዊ ኣብ መሪሕነት እታ ሃገር ንምስታፍ ዝዳለዋ ዘለዋ ርክብ ምግባር።ከምእውን ኣድላይነት ናይ ዘተ ምድረኻት ዳግማይ ምብርባር ምስ ፍሉጣት ጸሓፍቲ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ ጎኒ ሰውራ ኤርትራ ደው ኢሎም ንናጽነት ኤርትራ ዝጣበቑ ዝነበሩን።ንሳቶም ድማ ቐንዴል ፍልጠት ኣብ ሃገሮም ስለዝኾኑ ቀጥታዊ ጽልዋ ኣብ ልዕሊ ህዝቦም ስለዘለዎም።ገለ ካብ ኣቶም ንምጥቓስ ፍሉጣት የሕዋት ሱዳናዊያን ጋዜጠኛታት ዶክተር ኢብራሂም ደገሽ ግዜጠኛን ጸሓፍን፡ ዳይርክተር ክፍል ዜናን ውሃቢ ቃል ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ነበር፡ ሎሚ ኣብ ሱዳንን ፍሉጣት ጋዜጣታት ዓረብን ዝጽሕፍ ዘሎ፤ ባብክር ዒሳ ኢዲተር ናይታ ኣብ ቐጠር እትሕታም ግዜጣ ኣራያ፤ ሲድኣሕመድ ከሊፋ፤ ማሕጁብ መሓመድ ሳልሕ፤ ዶክተር ኣልባቕር ኣሕመድ፤ መሓመድ ዓብደላ መስራት ጋዜጣ ካርቱም፤ስታዝ ፋብላላ መሓመድ፤ ስታዝ ፈይሰል መሓመድ ሳልሕ ኢዲተር ግዜጣ ኣድዋዕ፤ ስታዝ መሓመድ ኣልሓሰን ኣሕመድ፤ መዓውያ ሓሰን ያሲን ካልኦትን ብዙሓት።
ምርኻብን ምትሕግጋዝን ምስ እዞም ፍሉጣት ሰባት ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ንህዝቢ ኤርትራ ንምግልጋል ካብቲ ዲክታቶርዊ ስርዓት፡ ነቲ ፍትሓዊ ዝኾነ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ንምቅላሕ ዘኽእል እዩ። እዚ ድማ ኣብ ብዙሕነት ዝተሞርከሰ ኣብ ክሊ ዲሞክራሲን፤ ናይ ዓለም ጻውዒት ንናጽነትን ዲሞክራስን ምዝርጋሕ እናሓየለ ዝመጸሉ ዘሎ፤ ኣብ ውሽጢ ሓድሽ ሓበራዊ ሽርክነት ኣፍሪቃ “ኒባድ”ን ፕሮግራም ው.ሕ.ሃ ኣብ ዝመጽእ ርብዒ ዘመን ከምእውን ምስቲ ኣመሪካ ደገፋ ንድሌታት ህዝብታት ንምስፋን ዲሞክራሲ ምንጻግ ዲክታቶራውነት እዩ።
እዚ ኩሉ ቐንዲ ነጥባታት ናብ ኣሕዋት ኣብ ጉዳይ ኤርትራዊያን ዌብ ሳይታት ዝኾኑ እነቕርቦ ጉዳይ እዩ።ጻውዒትና ንህዝቢ ኤርትራ ከገልግል ዝኽእል ክፉት ኣእምሮ ረኺቡ ተቐባልነት ክረክብ ዓብይ ተስፋ ንገብር።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2723


text:
Radio Erena: 11 January 2016
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ኪር ሚያርዲት፣ ኣብ ግብጺ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ብሰኑይ 9 ጥሪ ናብ ካይሮ ከምዝኣተወ ማዕከናት ዜና ግብጺ ሓቢረን።
ግብጺ ከም መቀጸልታ ናይቲ ምስ ጉዳይ ናይል ዝተኣሳሰራ ሃገራት እተካይዶ ዘላ ጽዑቕ ዲፕሎማስያዊ ዘተ፣ ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፣ ንፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ኪር ሚያርዲት ናብ ካይሮ ከምዝዓደሞ ተንተንቲ ይገልጹ።
ክልቲኦም መራሕቲ ዘካየድዎ ዘተ፣ ኣብ ጉዳይ ናይሊ ዘተኮረ ኮይኑ፣ ኣብ መንጎ ክልትኤን ሃገራት ክህሉ ብዛዕባ ዝክእል ምትሕግጋዝን ንግዳዊ ልውውጥን’ውን ተዘራሪቦም።
ፕረዚደንት ኣልሲሲ፣ ኣብ 18 ታሕሳስ 2016 ናብ ኡጋንዳ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ብምፍጻም ምስ ፕረዚደንት ዩዌሪ ሙሴቬኒ ኣብ ተመሳሳሊ ጉዳያት ከምእተዘራረበ ይዝከር።
ልኡኽ ንጉስ ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ 17 ታሕሳስ 2016 ናብቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዲጋ ድሕሪ ምብጽሑ፣ ግብጺ ከም ግብረ መልሲ ምስ ኩለን’ተን ተን ምስ ኢትዮጵያ ምትእስሳር ዘለወን ሃገራት ጽዑቕ ርክብ ተካይድ ኣላ።
ፕረዚደንት ጅቡቲ እስማዒል ዑመር ጉለ’ውን ብ26 ታሕሳስ 2016 ኣብ ካይሮ ምብጻሕ ከምዝፈጸመ ኣይርሳዕን።
ኣብ መንጎ ግብጽን ስዑዲ ዓረብን ብጉዳይ ሶርያ ድሕሪ ዝተኸስተ ምስሕሓብ፣ ስዑዲ ዓረብ ናብ ግብጺ እትልኮ ዝነበረት ነዳዲ ደው ኣቢላቶ ጥራይ ዘይኮነ፣ ናብታ ምስ ግብጺ ብጉዳይ ኣጠቓቕማ ናይል እትሰሓሓብ ዘላ ኢትዮጵያ ኣተኩራ ትርከብ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ ንጉስ ሳልማን ብዝገበረሉ ዕድመ መሰረት፣ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር ናይ 2016 ናብ ሪያድ ድሕሪ ምብጽሑ፣ ፕረዚደንት ኣልሲሲ ድማ ከም ግብ መልሲ ኣብ ሰሙኑ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ናብ ካይሮ ከምዝዓደሞ’ውን ይዝከር።
ፕረዚደንት ግብጺ፣ ድሕሪ’ዚ ናይ ስዑዲን ኢትዮጵያን ሓድሽ ርክብ፣ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ምስ ኢትዮጵያ ምትእስሳር ዘለዎም ኣርባዕተ መራሕቲ ሃገራት ተራኺቡ ኣሎ።
=================


text:
ናይ ሃገረ ሞዛምቢክ ርእሰ ብሔር ፊሊፐ ንዩሲ ኣብታ ኣብ ሃገረ ሞዛምቢክ ሰላም ክውን ክኸውንን ንህሙማን ኤይድስ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ዘቕርብን ተኸሲቱ ብዝነበረ ብርቱዕ ኢዳይ ዝብል መጸውዕ ሽም ዝፍለጥ ህቦብላ ብዘስዓቦ ንዋታውን ሰብኣውን ማህሰይቲ ብዝተፈላለየ መዳይ ድጋፍን ምትሕብባርን ንዘቕረበ ዋና መቐመጢኡ ሮማ ናብ ዝርከብ ካቶሊካዊ ምንቅስቓስ ቅዱስ ኤጂዲዮ ማሕበረሰብ ምብጻሕ ኣካይዶም ከምዘመስገኑን፡ ሃገሮም ምብጻሕ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብሃረርታ ትጽበይ ከምዘላ እውን በዚ ኣጋጣሚዚ ይሕብሩ፡
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ዕለት 8 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ንወግዓዊ ምብጻሕ ሮማ ዝኣተዉ ርእሰ ብሔር ንዩሲ ይብሉ፡ ሕዝቢ ሞዛምቢክ ንቕዱስ ኣቦን ብዓቢይ ሃንቀውታ ይጽበልይ ከምዘሎን፡ ቅዱስነቶ እቲ ናይ ሰላምን ናይ ወንጌል ልኡኽን ብዝብል መርሕ ቃል ተሰንዮም ኣብ ሞዛምቢክ ንዘካይድዎ ዓለም ለኻዊ ሓዋርያዊ መገሻ ንሶምን ሕዝቦምን ሃገሮምን ንኸእንግዱ ዝስምዖም ዓቢይ ሓጐስ ገሊጾም፡ ቅድም ክብል እውን ከምእተገልጸ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ካብ ዕለት 4 ክሳብ ዕለት 10 መስከረም 2019 ዓ.ም. ኣብ ሞዛምቢክን ማዳጋስካርን ማውሪታንያን ዓለም ለኻዊ ሓዋርያዊ መገሻ ካካይዱ ምዃኖም ክፍለጥ እንከሎ፡ እዚ ዝካይድዎ ሓዋርያዊ መገሻ ዕለት 4 መስከረም 2019 ዓ.ም. ማፑቲ ብምእታው ዝጅምርዎ እዩ።
ስምምዕ ሰላም 1992 ዓ.ም.
ርእሰ ብሔር ንዩሲ ንካቶሊካዊ ምንቅስቓስ ቅዱስ ኤጂዲዮ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል ሰላምታ፡ ኣብ ሃገረ ሞዛምቢክ ሰላም ንክረጋገጽን ሃገራዊ ዕርቂ ክወርድን ብዘካየድዎ ሽምግልና ዕለት 4 ጥቅምቲ 1992 ዓ.ም. ኣብ መንጐ እቶም ክልተ ተቓወምቲ ዕጡቓት ሓይሊ ዘካይድዎ ዝነበረ ሕድ ሕዳዊ ግጭትን ውግእን ደው ንኽብል በቶም ናይቲ ጉጅለ ዕጡቓት ሓይሊ መራሕቲ ክፍረም ንዘብቅዖ እቲ ኣብ 1990 ዓ.ም. ዘበገሶ ናይ ሰላም ስምምዕ እናሓሰቡ ነቲ ምንቅስቓስ ቤተ ሰላምን ቤተ ሞዛምቢክን እንክብሉ ገሊጾም፡ እቲ ሕድ ሕዳዊ ውግእ ኣስታት ሚሊዮን ዝግመቱ ዜጋታት ንሞት ከምዝዳረገን ኣብቲ እዋን ርእሰ ብሔር ዝነበሩ ዦኣኪም ኪሳኖን ናይ ረናሞ ዕጡቓት ሓይሊ መራሒ ኣልፎንሶ ድህላካማ ናብ ሰላም ስምምዕ ክበጽሑ ዝገበረ ምንቅስቓስ ምዃኑ ዘኪሮም ምስጋናኦም የቕርቡ።
ሕልሚ እተሰምየ መደብ
ርእሰ ብሔር ንዩሲ ኣብዚ ዘካየድዎ ምብጻሕ ምስ ናይ ቅዱስ ኤጂዲዮ ካቶሊካዊ ምንቅስቓስ መስራቲ ምስ ፕሮፈሰር ኣንድረያ ሪካርዲን ናይቲ ምንቅስቓስ ኣቦ መንበር ማርኮ ኢምፓሊያዞን ምስ ካልኦት ናይቲ ምንቅስቓስ ላዕለዎት ኣካላት ተራኺቦም፡ በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ነቶም ኣብቲ ርክብ ንዝተረኽቡ ናይ ውሽጥን ወጻእን ጋዜጠይናታት፡ ማሕበር ቅዱስ ኤጂዲዮ ኣብ ሞዛምቢክ ንዘሳለጦን ንዘካይዶን ዘሎ ብጠቕላላ እቲ ቅዱስ ኤድጂዲዮ ማሕበር ንሞዛምቢ እንታይ ዝውክል ምዃኑ ዝነግር፡ ኣብታ ሃገር ማሕበራውን ፖለቲካውን ዕርቂ ንኽረጋገጽ ዝገበሮ ጻዕሪ ጥራሕ ዘይኰነ እቲ ማሕበር ንሞዛምቢካውያን ህሙማን ኤይድስ ሕልሚ ብእተሰምየ መራሓ ግብሪ ዘቕርቦ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕናን ካልኦት ናይ ምዕባለን ሕንጸትን ዘቕርቦ ድጋፍ ዘዘንትው ሰነዳዊ ናይ ምስማዐ ርእየት ፊልም ክቐርጹ ዓዲሞም።


text:
ናይ ኢትዮጵያ ኤጀንሲ መርበብ ድሕነት ሓበሬታ(ኢንሳ) ካብ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝቐረበ ናይ ሰብ ኣልቦ ነፋሪት(ድሮን) ፍቓድ የለን ኢሉ ።ናይቲ ኤጀንሲ ዳይሬክተር ዶክተር ሹመቴ ግዛው እቲ ሕቶ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ካብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ቀሪቡ እንተነበረ እውን ካብ ወፃኢ ዝኣትው ድሮን ክማላእ ዝግባእ መዐቀኒታት ፍቓድ ኣየማልአን ኢሎም።
ናይ ክልል ትግራይ ኣማሓዳሪ ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ወራር ኣንበጣ ናይ ምክልኻል ስራሕ ካብ ፌደራል መንግስቲ ዕንቅፋት የጋጥሞ ከምዘሎ ገሊፆም እዮም።ናይቲ ክልል ቢሮ ሕርሻ እውን ወራር ኣንበጣ ንምክልኻል ኣብ እስራኤል ብዝርከቡ ተወለድቲ ትግራይ ዝተዓደገት ድሮን ብፌደራል መንግስቲ ንኣዋርሕ ተታሒዛ ኣላ ክብል ከሲሱ ኣሎ።
ናይቲ ኤጀንሲ ዋና ዳይሬክተር ዶክተር ሸመቴ ግዛው ሕቶ ፍቓድ ዘቕረበ ክልል ትግራይ ዘይኮነስ ዩኒቨርስቲ መቐለ እዩ፤ምስቲ ክልል ዘራኽብ እውን የብሉን ኢሎም።ዩኒቨርቲ መቐለ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ድሮን ክኣትው ሓቲቱ ብስልኪ ይኹን ብኣካል ናይ መልእኽቲ ምልውዋጥ ኣካይድና ኢና ኢሎም።
"ሕጂ ንምንታይ ምስቲ ክልል ንምርኻብ ከምዝተደለየ እንተዘይፈለጥኩ እውን ምስ ሰብ ሞያን ሓለፍቲ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኢና ንራኸብ ዝነበርና።ኣብ እስራኤል ካብ ዝርከቡ ተወለድቲ ትግራይ ከምዝተረኸበ እውን ፀኒሖም እዮም ነጊሮምና። ሎሚ ካብ ዘሎ ነባራዊ ኩነታት ካብቲ ዝተፈቐደ ክሊ ወፃኢ ኮይኑ ወልቀሰባትን ትካላትን ካብ ዝሕዝዎ ንላዕሊ ኮይኑ ስለዝተረኸበ ምውዳእ ኣይተኽኣለን እዮም’’ ኢሎም።
ብመጠንን ኣገልግሎታትን ዝተፈላለዩ ናይ ድሮን ደረጃታት ከምዘለው ብምግላፅ ክሳብ ሎሚ ክሳብ 25 ኪሎ ግራም ዝምዘኑ ድሮናት ከምዝፈቐዱ ሓቢሮም።እዚ ናይ ዩኒቨርስቲ መቐለ ግን 60 ኪሎግራም ኮይኑ እዚ ግን ካብቲ ዝተጠቐሰ ኣዚዩ ዝዓበየ እዩ።ናይ 35 ኪሎ ግራም ብልጫ ኣለዎ ኢሎም።
ንሶም ብምውሳኽ እቲ ድሮን ናይ መንነት ይኹን ናይ ኣጠቓቕማ ማንዋል ከምዘይብሉን ንምፍታሽ ኣብዝፍትንሉ እዋን እቲ ድሮን ክፈቕደልና ኣይክኣለን ኢሎም ።
ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣእትየዮ ዝበሎ ሰብ ኣልቦ ነፋሪ ዝመፀሉ ዕላማ ቅድም ኢሉ ምዝርራብ ይክኣል ነይሩ፤ዩኒቨርስቲ መቐለ ግን ከምኡ ኣይገበረን ኢሎም።
ብኻልእ ወገን ሚንስትሪ ሕርሻ ትማሊ ወግዓዊ ብዝገበሮ ሓበሬታ ዕስለ ኣንበጣ ኣብ ዝተራእየሎም ከባቢታት ደቡባዊ ትግራይን ምብራቕ ኣምሓራን ብኣውሮፕላን ዝተደገፈ ምንፃግ ኬሚካል ስራሕ ምጅማሩ ኣፍሊጡ።
ኣብ ደቡባዊ ዞባ ክልል ትግራይ ንምክልኻል ዕስለ ኣንበጣ በነፈርቲ ዝተሓገዘ ምንፃግ ኬሚካል ተኻይዱ እንተኾይኑ ንምምሕዳር ዞባ ደቡባዊ ትግራይ ሓቲትና ኣለና::
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል ::


text:
እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ወግዓዊ ዝዀነ ናይቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ካብ ዕለት 6 ክሳብ ዕለት 27, 2019 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ብዛዕባ ኣማዞን ዝመክር ቅዱስ ኣቦና ዝጸውዕዎ ሲኖዶስ ናይ መዛተዪ ሰነድ ማእከል ዝገበረ ዓውደ መጽናዕቲ ኣብ ብራዚል ከምእተኻየደ ብዛዕባ እቲ ዕለት 18 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ዝተዛዘመ ዓውደ መጽናዕቲ ኣማእኪሎም ብፁዕ ኣቡነ ኣድሪያን ኮካ ምስ ቫቲካን ረዲዮ ኣግልግሎት ክፍሊ ዜና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ሓቢሮም፡ እቲ ሲኖዶስ ኣዚያ ናብ እትስገው ቤተ ክርስቲያን ዝመርሕ ሓድሽ ፍኖት ዘመላኽት እዩ ኢሎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ጭቡጥ ኩነታት ከባቢ ኣማዞን ንምልላይን ኣብ ኣማዞናዊ ከባቢ ዘሎን ምስቲ ከባቢ ዝተተሓሓዘ ዝተሓላለኸ ብድሆታትን መሳቕላትን ንምግጣም ዘይትፈርሕ ኣብ ትስብእታውነት እትዓቢይ ቤተ ክርስቲያን ንምስትውዓል ሓቒኑ ዝተኻየደን ብናይ ከባቢ ኣማዞናዊ መርበባዊ ርክብ ቤተ ክርስቲያንን ናይ ኣስፍሆተ ወንጌልን ሕንጻት ኣሕዛብን ኣገልግሎት ማእከላትን ብምትሕብባር ዝተሰናደው ዓውደ መጽናዕቲ
ናይ ድኻታት ገዓር
ሰለስተ ዓበይቲ ሕቶታት ብቐረባ ብምምልካት፡ ንናይ ኣማዞን መሬትን ድኻታትን ገዓር ኣብ ማዕቅፍ እቲ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ልዕሊ ኣማዞን ዝፍጸም ዘሎ በደል ከመይ ገርካ ምስትውዓልን እቲ ናይቲ ከባቢ ደቀባት ሕዝቢ ሚዛኑ ዝሓለወ ምስቲ ከባቢ ዝተሳነየ ዓይነት ኣነብብራ ብውልቃዊ ናይ ዓበይቲ ህብረ ትካላትን ኤኮኖሚይውን ናይቲ ከባቢ ህዝቢ ግምት ዘይህብን ዘይጽምብርን ረብሓታትንን መኽሰብን ጥራሕ ብዝብል ምርጫ ንሓደጋ ዝተቓልዔን ምዃኑ ነዚ ኣማእኪሉ ዝተመያየጠን፡ ካልኣይ መስቀላዊ ሕቶ፥
ብዙሕነት ተልእዀ
ብዙሕነት ናይ ኣገግሎት ጸዋዕታን ግደ ደቀንስትዮን ዝምልከት ኰይኑ፡ ከባቢ ኣማዞን ብዋሕዲ ካህናት ዝተጠቕዔ ብምዃኑ፡ ነዚ ጸገም’ዚ ንምፍታሕ እቲ ከባቢ ብዘይ ቅዳሴን ብዘይ ሰራዔ ቅዱሳት ምስጢታን ንኸይተርፍ፡ ብስልጣን ቤተ ክርስትያን ብናይ ቤተ ክርስቲያን መምዘንታት ዝሕረዩን ፍሉይን ግቡእን ምቅርራባት ዝገብሩን እዚ ማሕበረሰብ ክርስቲያን ኣማዞን ብዘይ ቅዱስ ቁርባን ከይተርፍ ዝብል ኣብቲ ናይ መዛተዪ ሰነድ ዝተነብረ ሓሳብ ብሰፊሕ ዝዳህሰሰ ዓውደ መጽናዕቲ ከምዝነበረ ብፁዕነቶም ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ገሊጾም።
እቲ ሳልሳይ መስቀላዊ ሕቶ፥ ይብሉ ብፁዕ ኣቡነ ኣድሪያን ኮካ፥
ከተማዊ ዓለምን ንጡፍ ማሕበረሰብን
እቲ ሰማንያ ሚእታዊ ዝግመት ሕዝቢ ኣማዞን ካብ ከባቢኡ ተሰኢዱ ኣብ ከተማታት ፋሕ ዝበለ እዩ፡ ነዚ ኣማዞናዊ ስደተይና ከይንጸልን ኣብ ድኽነትን ምዝመዛን ከይወድቕን ነቶም ድሮ ኣብ ሕሱም ድኽነት ንዝርከብ ቀረባ ብምዃን፡ ነቲ ግብረ ገብ ዝንጽልን ኣህላኽነት ዘስፍሕ እዋናዊ ባህሊ ንኽገጥምን ኣብዚ መዳይ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ብዝሃነ ሃይማኖታዊ መግለጽን ከመይ ምንባርን ዝብል ሕቶ መሰረት ገይሩ ዝመኸረ እውን ምዃኑ ሓቢሮም፡
ንድምጺ እግዚኣብሔር ምክልኻል
እቲ ኣብ ብራዚሊያ ናይ ቅድመ ሲኖዶስ ሓሙሽተ ኣባላት መማክርት ብፁዓን ጳጳሳት ዝርከብዎም ብጠቕላላ 23 ብፁዓን ጳጳሳት ኣሳቲፉ ዝተኻየደ ዓውደ መጽናዕቲ፡ እቲ ዛዕባ ኣማዞን ዝዝትይ ሲኖዶስ ናይ እግዚኣብሔር ድምጺ ጽን ንምባል ዝሓቀነ ምዃኑ ከምዘስመረሉን፡ ስለዚህ ካብ ቲዮሎጊያ ደቀባት ናብ ኢንዶስ ቲዮሎጊያ ዘሰንይን እቲ እግዚኣብሔር ብናይቲ ከባቢ ሕዝቢ ኣቢሉ ዘቕርቦ ጻውዒት ዘማእከለ ቲዮሎጊያ በቲ ናይ መዛተዪ ሰነድ መሰረት ንምንባብ ዝመኸረ ዓውደ መጽናዕቲ ከምዝነበረ ኣፍሊጦም።


text:
ክልተ ካብ ቅዱሳን ነቢያት ሙሴን ኤልያስን ተገሊጾም ምስኡ ተዘራረቡ። ነቢይ ሙሴ፡ ‘ንኣኻ ኣምላከ ሙሴ ይብሉኻ እምበር ከመይ ኢሎም ሙሴ ኢኻ ይብሉኻ’ በሎ። ነቢይ ኤልያስ’ውን ‘ንኣኻ ኣምላከ ኤልያስ ይብሉኻ እምበር ከመይ ኢሎም ኤልያስ ወይ ድማ ሓደ ካብ ነቢያት ይብሉኻ’ ብምባል መስከረ። ነቢይ ሙሴ ብሕጊ መውስቦ እናነበረ ዝኃለፈ ነቢይ’ዩ። ነቢይ ኤልያስ ግና ብድንግልናን ብምናኔን እናነበረ ዝዓረገ ኣቦ እዩ። ስለምንታይ ክልቲኦም ተገልጹ፡ ካልኦት ዘይኮኑ፧ እንተበልና ቤተ ክርስቲያን ብመርዓ ኮነ ብድንግልና ናይ ዝነብሩ ሕዝበ ክርስቲያን ቤት ምዃና ንምግላጽ እዩ።
ቅዱስ ጴጥሮስ ተንሢኡ “ኦ ጐይታ ንኣና ኣብዚ ምንባር ጽቡቕ እዩ። ትፈቱ እንተኴንካስ ኣብዚ ሠለስተ ዳስ ክንሠርሕ። ሓደ ንኣኻ፡ ሓደ ንሙሴ፡ ሓደ’ውን ንኤልያስ” እናበሎ ከሎ ብሩህ ደመና ጐልበቦም። ካብቲ ደመና ድማ እግዚአብሔር አብ፦ “ዘፍቅሮ ብእኡ ዝሠመርኩ ወደይ እዚ እዩ፡ ንእኡ ስማዕዎ” ኢሉ መስከረ። ቅዱሳን ሓዋርያት ነዚ ሰሚዖምን መለኮታዊ ክብሩ ርእዮምን ብግንባሮም ተደፊኦም እናፈርሁ ሰገዱ፡ ብኣምላኽነቱ ኣመኑ፡ ምሥጢር’ውን ተረድኡ።
ኣብዚ እምባ’ዚ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ግርማ መንግሥቱን ምሥጢረ መለኮቱን ዝገለጸሉ ዕለት፡ ዓመት መጽአ ‘በዓለ ደብረ ታቦር’ እናተባህለ ይኽበር ኣሎ።
ደብረ ታቦር ብቤተ ክርስቲያን ይምሰል እዩ። ኣብ ዝባን ደብረ ታቦር ኴንካ፡ ብላዕለዋይ ወገን ዓበይትን ገዘፍትን እምባታት ይርኣዩ። ናብ ታሕታዋይ ወገን ከኣ ጐልጐልን ስንጭሮን ይርኣዩ። ብተመሳሳሊ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ጸኒዑ ዝነብር ሰብ፡ ኣብኡ ኾይኑ ንኽብሪ መንግሥተ ሰማያት ይርኢ፡ ከምኡ’ውን ንታሕቲ ገጹ፡ ምረት ገሃነመ እሳት ይዕዘብ። እቶም ሃይማኖትን ምግባርን ናብ ቤተ ክርስቲያን ዝደየቡ ቅዱሳን፡ ምእንቲ መንግሥተ ሰማያት ኢሎም ጸብኢ ኣጋንንቲ ተዓጊሦም ደሞም ዘፍስሱ ክብራ ስለዝረኣዩ እዮም።
ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ “ስቓይ እዚ ዘመን’ዚ ነቲ ኣባና ክግለጽ ዘሎ ክብሪ ከምዘይመዓራረዮ እኣምን እየ” ይብል። ሮማ 8፥18። ቅዱስ ኤፍሬም’ውን ‘’ሰማዕታት ከዐው ደሞሙ በእንተ እግዚኣብሔር ወተዓገሡ ሞተ መሪር በእንተ መንግሥተ ሰማያት/ ሰማዕታት ምእንቲ እግዚኣብሔር ደሞም ኣፍሰሱ፡ ምእንቲ መንግሥተ ሰማያት ኢሎም’ውን መሪር ሞት ተዓገሡ።” ይብል። (ውዳሴ ማርያም ዘኃሙስ)። ስለ’ዚ ጣዕሚ መንግሥተ ሰማያትን ምረት ገሃነመ እሳትን ኺንርኢ፡ ናብታ ካብ ዓለም ልዕል ዝበለት ቤተ ክርስቲያን ንደይብ። ምስትውዓል ሂባ ንኸተበርትዓና ወትሩ ደወላ ምስ ኣስመዐትን ኣፍ ደገኣ ምስ ኣርሓወትን እያ።
ባርቅን ዲቦራን ንሲሳራ ዝሰዓርሉ፡ ዝተዓወትሉ እምባ ደብረ ታቦር እዩ። (መሳ. 4፡4) ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ድማ ናይ ደብረ ታቦር ምሳሌ ብምዃና ናይ ዓወት መድረክ እያ። ናብአ ዝመጸ፡ መንፈሳዊ ኃይሊ ረኺቡ ብጾምን ጸሎትን ንሰይጣን ይስዕር። ኤፌ. 6፥12
ደብረ ታቦር፡ ጽንዓት ዝሓትት ተሪር ዓቀብ ኣለዎ፡ ነዚ ዓቐብ ምስ ደየብካ ግና ጐልጐል እዩ። ናብዚ እምባ’ዚ ብብዙኅ ጻዕርን ድኻምን ዝደየበ ሰብ ፡ ኣብዚ ሜዳ’ዚ ምስ በጽሐ ደስታን ሩፍታን ይስምዖ። ድኻሙ’ውን ይርስዖ። ብተመሳሳሊ ቤተ ክርስቲያንና’ውን ጹሙን ጸልዩን ስለ እትብል ንጊዜኡ ንብዙኃት ሰባት ንኺቀርብዋን በረከታ ኺሳተፉን ዓቀበት ትኾኖም። ኣጸቢቆም ምስ ቀረብዋ ግና ናይ ፍርሒ መንፈስን ኣወጊዳ ክፍኣት ዘይብሉ ህዱእ መንገድን ሰላምን ትህቦም። ንመንግሥተ ሰማያት ክንኣትዋ ዝግብኣና ብብዙኅ ጸበባ ምዃኑ’ውን ሓዋርያት ኣስተምሂሮም እዮም። ግብ. ሓዋ. 14፡22
ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ኣብ ደብረ ታቦር መለኮታዊ ክብሩ ክገልጽ ከሎ ክልተ ካብ ነቢያት፣ ሠለስተ ድማ ካብ ሓዋርያት ተረኺቦም ነበሩ። ደብረ ታቦር ብሓድነት ኣቦታት ብሉይን ሓዲስን ኪዳን ኣአንጊዳ። ቤተ ክርስቲያንና’ውን ብሉይን ሓዲስን ይስበኸላ። ትንቢት ነቢያት ምስ ስብከተ ሓዋርያት ይንገረላ። ንሓዲስ ኪዳን ካብ ብሉይ ኪዳን ኣይትፈልን። ከመይ! ጐይታ “ኣነ ንሕጊን ነቢያትን ክፍጽሞም ደኣ እምበር ክስዕሮም ኣይመጻእኩን” ከምዝበለ። (ማቴ. 5፥17)
ኣብ ደብረ ታቦር ናይ እግዚኣብሔር ሓድነትን ሠለስትነትን ተገሊጹ እዩ። ቤተ ክርስቲያንና’ውን ንደቂ ሰባት ከም መጠን ኣእምሮኦም ምሥጢረ ሥላሴ ትምህር።
ስለዚ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና በዝን ብኻልእን ምሳሌን ደብረ ታቦር ብምዃና ቅዱስ ጴጥሮስ “ንኣና ኣብዚ ምንባር ጽቡቕ እዩ" ከምዝበለ፡ ንሕና ድማ ነዚ ቃል ወትሩ ንድገሞ፡ ካብኣ ከይንርሕቕ ድማ ቃል ንእቶ። ናይ’ዚ ዕለት በረኸት ተኻፈልቲ ኺንከውን፡ ምሥጢር ደብረ ታቦር ኺግለጸልናን ብርሃኑ ንምርኣይ ኺንበቅዕን ሎሚ ሕጂ ናብ ደብረ ታቦር ቤተ ክርስቲያን ብጐደና ሃይማኖትን ሥነ ምግባርን ንደይብ።
እግዚኣብሔር ኣምላኽና ቅዱስ በዓል ይግበረልና!
ስብሐት ለእግዚአብሔር፡ወለወላዲቱ ድንግል፡ ወለመስቀሉ ክቡር፡ አሜን!


text:
እንተኾነ እቲ ረመፅ ንተኸላኸልቲ ኮይኑ ዘሎ ሮቢን ኣብ መበል 19 ደቂቃ ንቀዳመይቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ።እንተኾነ ቁፅሪ ኣርባዕተ ናይ ኣውስትራልያ ኬሂል ንኣዝያ ትናኣድ ሸቶ ኣብ ውሽጢ ሰኮንዳት ኣመዝጊቡ።ሆላንዳውያን ታሕጓሶም ከየስተማቅሩ መንጢልዎም።እቲ ፀወታ ብማዕረ ሸቶ ሓደ ንሓደ ብልዑል ረስኒን ንሒን ቀፂሉ።
ድሕሪ ዕረፍቲ ኣውስትራልያ ኣብ መበል 52 ደቃይቅ ኣካታዒት ፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ረኺባ፣ቁፅሪ 15 ተጠቂሙላ።ኣውስትራልያ ክልተ ሆላንድ ክልተ።
ሆላንድ ድሕሪ ሓሙሽተ ደቂቃ ብቫን ፐርሲ ኣቢላ ካልኣይ ሸቶ ኣመዝጊባ እንደገና እቲ ፀወታ ማዕረ ክልተ ንክልተ ቀፂሉ።ኣብ መበል 67 ደቂቃ ሆላንድ ብቁፅሪ 21 ዲፔይ ሳልሳይ ሸቶ ኣመዝጊባ ነቲ ፀወታ ክትመርሖ ጀሚራ።ብኡ‘ውን ተዛዚሙ።ሆላንድ ሰለስተ፣ኣውስትራልያ ክልተ።ካብ ናይ ሎም-ዘበን ፅዋዕ ዓለም፣ሓደ ፀወታ እናተረፋ ከሎ ፈላመይቲ ዝተሰጎጎት ሃገር ኣውስትራልያ ኮይና‘ላ።
ካልኣይ ግጥም ዘካየዳ ስዻኝን ቺሌን‘የን።ካብ ትኻሳ ገና ዘይተሰአት ጋንታ ስዻኝ ኣዝዩ ዝተሓተ ተሳትፎ ኣርእያ ብቺሌ ተሳዒራ።ክልተ ንዜሮ።ስዻኝ ደጊም ተስፋ የብላን።ናብ ቀፃላይ ዙር ኣይክትሓልፍን።ካልአይቲ ዝተሰጎጎት ሃገር።ቺሌ ሽዱሽተ ነጥቢ ሒዛ ምሕላፋ ኣረጋጊፃ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ወይ ትዕወት ወይ ካብ‘ቲ ግጥማት ትባረር-ቁርፅ ዝበለ መማረፂ ዝቀረበለን ጋንታታት ካሜሩንን ክሮኤሽያን-ንኣዝዩ ወሳኒ ካልኣይ ግጥም ተቀሪበን‘ለዋ።


text:
ነቢያታት ኣብ ተቃውሞ ኤርትራ
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
ቀዳማይ ክፋል
ኣብ ቀዳምይ ክፍሊ ብሕጽር ዝበለ ብዛዕባ’ቲ ጻሕታሪ ዝዀነ፡ ኣብ ምፍልልያን ምንጻል ሓሳብ ዘድሃበ ወገን ተቃዋሚ’የ በሃሊ ዝቐረበ መግለጺ ኣቅሪበ ነይረ። ኣብ’ዚ ቀጺሉ ዝቐርብ መግለጺ’ውን ካብ’ቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋሊ ዝተገልጸ ዘይውሕድ፡ ኣብ ደምበ ተቃውሞ ዘካይዶ ዘሎ ዘይሓላፍነታዊ ጸለም ንዝምልከት እዩ።
እዞምክልቲኦም ናይ ጸለመ ኣካላት፡ ፖለቲካዊ ኣድራሽኦም ብዘየገድስ፡ ኣብ ሓደ ናይ ዕንወት ስርሓት ተዋፊሮም፡ ኣንጻር ሓድነታዊ መስርሕ፡ ኣንጻር መስርሕ ሃገራዊ ድሕነት ዘካይድዎ ዘለዉ ዘመተ ንኩሉ ብሩህ እመስለኒ።
እዚ ጸለመ እዚ ካብ ትማሊ ናይ ዕለት 9 ሕዳር ዝጀመረ’ውን ኣይኮነን። ናይ ዕለት 9 ሕዳር መቀጸልታ ናይ’ቲ ካብ ነዊሕ ዓመታት ኣትሒዙ ኣብ ደምበ ተቃውሞ ክኸይድ ዝጸንሐ ምትንዃላትን ምሕንኳልን ኣብ ቃልሲ’ዩ።
ናይ’ዚ ድሕሪ ወርሒ ዝውለድ ናይ ኣርባዕተ ውድባት ሓድነት ዘንቐሎ ተጻብኦ’ውን ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ተጻብኦ ናይ ውድባት እንተዀይኑ ቅድሚ ሕጂ’ውን ኣብ ደንበ ተቃውሞ ብተምሳል ናይ’ዚ ሓድነት መስርሕ ተኻይዱ ነይሩ’ዩ። እንተዀነ ከም’ዚ ናይ ሕጂ ዝመስል፡ ከም’ዚ ናይ ሕጂ ገምጋም ዝገበረ ጸለመን ነቐፈታን ኣይነበረን።
እቲ ሕቶ ንጹር ይመስለኒ፡ ሓደ ካብ’ቲ መሰረት ትሕዝቶ ናይ’ቲ ሓድነትን፡ ግሉጽነት፡ ህዝባዊ ተሳትፎን ኣብ ዘሎ ፍልልይ ዝተመርኮሰ ኮይኑ እስማዓኒ። ምኽንያቱ ኣብ ሓድነት ናይ ዝቀርቡ ኣካላት ፍልልይ ብዘይምህላዉ፡ ናይ’ቲ ነቐፈታ ጉዳይ ኣብ ትሕዝቶ ናይ’ቲ ሓድነትን፡ ቀጻልነቱ ዝምልከት ኮይኑ እስማዓኒ።
ለ/ ካልኣይ ጫፍ
እዚ ካልኣይ ጫፍ ቁሩብ ውርዝይነት ዘለዎ ተመሲሉ፡ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ሕቶታት ዘልዓለ፡ ነቲ ጉዳይ ብፍልይ ዝበለ ሜላ ክቐርቦ ዝደሊ፡ ኣብ ክብደት ሓላፍነቱ፡ ናይ ጸለም ዘመታቱ ብዘይውሕድ ምስ’ቲ ምስ’ቲ ቀዳማይ ጫፍ ካብ ዘቀርቦ ሓደጋ ብዘይውሕድ ሓላፍነት፡ ኣብ ገገለ ሸነኽ’ውን ናይ ሓባር ክስን ዘመተ ጸለም ዘካይድ’ውንዩ።
ናይ’ዚ ካልኣይ ጫፍ ክስታት ብዝለዓለ ምስ ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ካብ 1982 ኣትሒዙ ዝነኸሰ፡ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ክቕየር ዘይደልን፡ ኣብ ኣጉል ክስታት ዝነብር’ዩ። ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ካብ 1982 ክሳብ 2009 ኣብ ዘካየዶም ቃልስታት ብንጹር፡ ብእውጅ ክንደይ ሰጉምቲ፡ ክንደይ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ፡ ናይ ግርጭታት ኣፈታትሓ ምስ ህዝቡን፡ ተቃወምቲ ውድባት ኣብ ባይታ ኣቐሚጡ፡ ገገለ ንነባር ጽልእን ቒምን ክፈትሕ፡ ፈቲኑ’ዩ። ክፈትሕ ጥራሕ ኣይኮነን፡ ነቲ ጉዳይ ኣብ ደረጃ ፍታሕ ኣብጺሑ ኩሉ ናይ’ቲ ሓሳብ ደጋፊ ዝዀነ ሓይልታት ኣብ ጉዳዩ ብሓብር ቀጻልነቱ ከረጋገጽ ጽዒሩ’ዩ።
ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ሎሚ ታሪኽ ደኣ ይኹን’ምበር፡ እቲ ከም ግንባር ናብ ሰልፊ ንምስግጋር ዘጋጠሞ ታሪኽ ዝሰገሮ ማሕለኻታትን፡ ዘቐመጦም ሃገራዊ ጉዳያት፡ ተደላይነት ምስ ዝህልዎ ከም’ዚ ሕጂ ከልዕሎ ግድነት’ዩ።
ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ከም ግንባር ኣባላት ደምበ ተቃውሞ፡ ክዓብይን ክሰፍሕን እንተዀይኑ፡ ብቀዳምነት እቲ ውድብ ክልወጥ ኣለዎ፡ እቲ ውድብ ክልወጥ ከኣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣባል’ቲ ውድብ ናይ ኣተሓሳባን፡ ናይ ውሳኔ ምትግባር ሞራል፡ ናይ ውሳኔታት ናይ ምትግባር ዲሲፕሊን፡ ምስ ከባቢኡ ብምዝማድ ክሰርሕ ከም ዘለዎን፡ ንውሳኔታቱ ንምትግባር ከኣ ጽንዓንት ተወፋይነት ከርኢ ከም ዘለዎ ጽዒሩ፡ ዘት’ዩ፡ ኣብ ምወዳእታ ከኣ ተዓዊትሉ። ነዚ ጉዳይ ብቁጠባን ብውድባዊ ዕብየት ጥራሕ ዝራኣዮ ኣይነበረን፡ ናይ መጻኢ መስርሕ ቃልሲ፡ ሓድነታዊ ቃልሲ፡ ትጽቢት ህዝብናን፡ ኩነታት ሃገርን እውን ኣብ ግምት ዝኣተወ ብምንባሩ፡ ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ካብ ግንባር ናብ ሰልፊ ዝሰጋገረሉን ዝነበረ እዋን፡ ንኩሉ ነዚ ጉዳይ ዝምልከቶ ብኣዋጅ፡ ብዘይ ሕለል ናይ ኩሉ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት፡ ካብ ውድባት ክሳብ ውልቐ ሰባት ክባጻሕ ገበረ።
እቲ ሰፊሕ ህዝባዊ ተተሳትፎ ዝብል ጭርሖ፡ ተሰማዕነት ረኺቡ፡ ኣብ ክሊ ምትእኽካብ ናይ ዝተፈላያየ ፖለቲካዊ ተምክሮታት ተበጽሐ። ነዚ ክውን ዝገበረ ከኣ ዘይለል ጻዕርን ጽንዓትን ኣባልት ውድብ ተ.ሓ.ኤ ሰዋርዊ ባይቶ ከም ዝነበረ ኣይክሓድን። ይኹን’ምበር ኣብ’ዚ ናይ ሰፊሕ ህዝባዊ ተሳትፎ ንዝነጸጎ ሓይሊ፡ ወይ ተራ ዜጋ ኣይነበሮን።
ብኣንጻሩ እቶም ነዚ ኣገዳሲ ውድባዊ መስርሕ ለውጢ፡ በቲ ሓደ ወገን ዘይከን’ዩ ዝብሉ ዝነብሩ፡ በቲ ሓደ ወገን ከኣ ክኸውን ይከኣል’ዩ ግን ብናቱ ዓቕምን ክእለትን ክረጋገጽ ዝኽእል ኣይኮነን ዝብሉ ኣተሓሳስባ፡ ኣፎም ዝሓቦም ዘመተ ጸለመታት ከካይዱ ጀመሩ።
ኣብ ድሮ ምምስራት ሰልፊ ብፍላይ ድሕሪ ሓምለ 2006 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻይደ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ብሓባርዊ ጡርንፉን ውሳኔ ምምስራት ሰልፊ ምስ ተደምደመ፡ ናይ’ዞም ካልኣይ ጫፍ ውርዙያት ብርዒ ክጽረብ፡ ብራና ክቅረብ ጸለመ ክጻሓ ተዋደደ።
እቲ ጉባኤ ግን ንባዕሉ ወሲኑ ደኣ’ምበር ተሳታፍነት ህዝቢ ክፉት ብምግባር፡ ብእውጅ መንገዲ ስርሑ ጀመረ። ማዕረ እቲ መባእታዊ ስርሓት መስርሕ ሰልፊ ከኣ …. እዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ኣድላይነት ዘይብሎም ሕቶታት ክቕለቐሉ ጀመሩ
1 ኣድላይነት ሰልፊ ቅድሚ ምውዳቕ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ስለምንታይ
2 ንኪዳን ንምብትታን ዝግበር ምስረታ ሰልፊ
3 ናብ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንምእታው ዝግበር ምቕርራብ ምስረታ ሰልፊ ዝብሉ ነበሩ።
ካልእ ምስ’ዚ ሕቶ ዝመስል፡ ግን ናይ ጸለምን ክስታትን ሕቶ፡ ኣብ ገገለ መጋባእያ ኣባላት ተቃውምቲ ውድባት ምስ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝሰርሑ ኣለዉ ክግለጹ ከኣ ኣለዎም ብማለት፡ ብፍላይ ነዚ ብዓወት ምስረታ ሰልፊ ዝወጸ ጉባኤ ክኸሱ ተራእዩ።
ብሓቂ ግን እቲ ካብ’ቶም ኣብ ደምበ ተቃውሞ ንስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ብዝተፈላየ መንገዲ ንምቅላዕ ዝበደሀ እንተነበረ ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ጸኒሑ ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራን’ዩ ክበሃል። ይከኣል። እቲ መርትዖ በዚ ዝስዕብ ጸብጻብ ክቀርብ ይኽእል።
1 ናይ ሬድዮ ማዕከን
2 መርበብ ሓበሬታ ትግርኛን ዓረብኛን
3 ወርሓዊ ጋዜጣ ትግርኛ ዓረብኛ፡ እንግሊዝኛ
4 ዓመታዊ ዞባውን ኣህጉራውን ፈስቲቫልታ
እዚ ናይ ቃልሲ መድረኽ ካብ ካልኦት ውድባት ንበልጸሉን ንሕሸሉን ተባሂሉ ዘይኮነ፡ ብጭብጢ ንምቕራብ ኣብ ደምበ ተቃውም ናይ ዝካየድ ዘሎ ሃገራዊ ዕማታት ጭብጢ ንምቕራብ’ዩ። ካብ’ዚ ንደሓር ናይ’ቲ ዝቃለስ ዘሎ ይዕበ ይንኣስ፡ ይሕመቕ ይዕበ፡ ይበርትዕ ይድከም ነፍሱ ከወዳድር እንተዀይኑ፡ ናይ ባዕሉ ዓቕምን ክእለትን ብምዝማድ ዘካይዶ ገምጋም ናቱ ጉዳይ’ዩ። ንሕና ግን ንቃልስና መነጸርን መሕበርን’ምበር ንዕቤትናን ሓይልናን መነጸሪ ንጥቀመሉ ጉዳይ ኣይኮነን። ብመሰረቱ ዕብየትናን እንርእዮ ኣብ ጥርናፈ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ጥራሕ ምዃኑ ናይ’ቲ ዝካየድ ዘሎ ምስርሕ ቃልሲ ዝሕብሮ ኣንፈት’ዩ።
ሎሚ ድማ፡ ብተመሳሳሊ በዚ ናይ ወርሒ ታሕሳስ ዝካየድ ሓድነታዊ ኮንፈረንስ ዕግበትን ምልኣትን ናይ’ቶም ኣባላት ሓድነት’ምበር፡ ምልኣት ሰፊሕ ደምበ ተቃውም፡ ወይ’ወን ናይ ሰፊሕ ህዝቢ ተባሂሉ ኣይኮነን፡ ግን እቲ መነግዱን ኣንፈቱን ናብ ሰፊሕ ደምበ ተቃውሞን ሰፊሕ ህዝቢ ኤርትራን ዘቕንዔ ምዃኑ ዘይሰሓት’ዩ። ኣብ’ዚ መዳይ ከኣ ፍሽለት ናይ ጸለም ዘመተ ከም ዝመክን ዘትኣማምን ፍረ ቃልሲ ኣሎ።
እቶ ነዚ ኣውራ መስርሕ ሓድነት ክሕንኩሉ ዝፍትኑ፡ ዘጸልሙን ዘናሽውን፡ ኣብ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ናይ ዝካየድ ቃልሲ ዝፍጽምዎ ናይ ምድኻም ስርሓት ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ይፍትወ ይጽልኡ፡ ንስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ናይ ሞራል ደገፍ ዘብርክት’ውን እዮም።
ሰልፊ ህዝቢ ይኹኑ እቶም ንሓድነት፡ ንሙሉእ ውድባዊ ሓድነት፡ ሓድነት ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ፡ ሓድነት መሪሕነታዊ ኣካልን መሰረታትን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ክሳብ ንዝቀርበሎም ሃገራዊ ጉዳይ ብግሉጽን ብቅንዕናን፡ ብሰነድ ዝተጨበጠ መልሲ ከቅርቡ ኣኽሎ ከም ዘሎ ብርጉጽ ክፍለጥ ይግባእ።
ናይ’ዚ ዝሓለፈ ሓባራዊ ሽማግለ፡ ካብ’ቲ ሓሓሊፉ ከካይዶ ዝጸንሐ ዞባዊ ህዝባዊ ኣኼባታት፡ ህዝባዊ ኣኼባታት ውጽኢትና ናይ’ቲ ካብ ህዝቢ ክቀርበሉ ዝክእል ሕቶታት ንምምላስ’ዩ።
ሓደ ነብሱ ኣብ ሓድነትስ ክጸምድ ይትረፍ፡ ንመስርሕ ሓድነት ሓንቲ ተግብራዊት ስጉምቲ ዘይወሰደ፡ ብዛዕባ ናይ ሓድነት ዝካየድ እኹል ሓድነታዊ መስርሕ። ብቅዑ ሓድነታዊ መስርሕ፡ እውጅ ሓድነታዊ መስርሕ ኣብ ናይ ጸለመ ዘመተ ክሰጋገር ግቡእ ኣይኮነን።
እዚ ማለት ሓደ ዝግባእ ሕቶ ክሓትት የብሉን ማለት ኣይኮነን፡ ግን ቅድሚ ሕቶ ምልዓሉ ደርጃ እጃሙ ኣብ ቃልሲ ክፈልጥ ይግባእ ኣለዎ ብማለት፡ ሓሳበይ ኣብ’ዚ ይድምድም።
17 ሕዳር 2009
Short URL: https://english.farajat.net/?p=54


text:
Radio Erena: 22 January 2019
ኣብ ግብጺ፣ ልዕሊ 14, 500 ኤርትራውያን ስደተኛታት ከምዘለዉ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ( UNHCR) ኣፍሊጡ።
ኣብታ ሃገር፣ ብጠቕላላ ልዕሊ 242 ሽሕ ስደተኛታት ከምዘለዉ ዝሓበረ UNHCR፣ ካብዚኣቶም እቶም ፍርቂ ዜጋታት ሶርያ ምዃኖም ኣስሚርሉ።
ብብዝሖም ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝተሰርዑ፣ ኣስታት 40 ሽሕ ዝግመቱ ዜጋታት ሱዳን ክኾኑ እንከለዉ፣ ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ድማ ብተመሳሳሊ ቁጽሪ ሳልሳይን ራብዓይን ደረጃ ሒዞም ኣለዉ።
ብዘይካ’ዚ ካብ ደቡን ሱዳንን ካልኦት ሃገራትን ዝፈለሱ፣ ኣሽሓት ሰባት፣ ኣብ ግብጺ ኣብ ትሕቲ UNHCR ተመዝጊቦም ምህላዎም ይግለጽ።
UNHCR ነዚ ዝርዝር ዘቕረበ፣ ላዕለዋይ ሓላፊ ናይቲ ትካል ፍሊፖ ግራንዲ፣ ኣብ 13ን 14 ጥሪ ኣብታ ሃገር ዑደት ብምክያድ፣ ኣብ ኩነታት ስደተኛታት ብምትኳር ምስ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ ድሕሪ ምዝርራቡ’ዩ።


text:
Radio Erena: 26 February 2021
ዘተ ምስ ኣቶ ክብሮም ዳፍላ
COMMENTS
ሰላም ኣዳለውቲ መደብ ሬድዮ ኤረና
ንሕዝቢ እዋናዊ ሓበሬታ ኣብ ምሃብን ኣብ ምጉስጋስን ትገብርዎ ንዘለኹም ኣበርክቶ ኣድናቖተይን ምስጋናይን ክገልጸልኩም እፈቱ።
ኣብዚ ኣብ ከባቢና ተፈጢሩ ዘሎ ዘይርጉእ ኩነታት ኤርትራውያን ኣብ ዝተፈላለዩ መራኸቢ ብዙሓን ንህቦን ንሰምዖን ዘሎና ርእይቶታትን ሓሳባትን ብጸይካ’ቲ ቲፎዞ ናይ ሓደ ወገን ኮይንካ ዝግበር ምጽርራፍን ምውንጃልን፥ ዝነኣድ እዩ ክብሃል ይከኣል። እንተኾነ ግን ካብዚ ኩሉ ዝብሃልን ዝንገርን፥ ናይ ሬድዮ ኤረና ጸብጻብን ዝቐርቡ ኣጋይሽ ንኣብነት ንምጥቃስ ከም ይርጋኣለም ፍስሃን ኣቶ ክብሮም ዳፍላን ዝኣመሰሉ ናይ ሕጂን ናይ ርሑቕን ዝጥምቱ ኣጋይሽ ዘድንቖም ኮይኖም ረኺብዮም ክብል እኽእል።
ኣብዚ ጊዜ’ዚ ካብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ጉዳይ ውግእ ወጺኦም፥ ናብ ናይ ሃገርና ጉዳይ ዘተኩሩ ሰባት ውሑዳት ኢዮም። ኣነ ከኣ ምስ እዚኣቶም እሰማማዕ። ከመይ? እዚ ኩነታት ናይ ጎረቤትና ኣይጸልወናን ዘይኮነስ ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ኣብ ረብሓ ሃገርና ከንውዕሎ ዝከኣለሉ መንገዲ ክንፈጥርን ባይታ ከነንጽፍን ስለዝግባእ። ካብዚ ጊዜ’ዚ ዝበልጽ ኣጋጣሚ ከኣ ኣይንረክብን ዝብል ሓሳብ ኣሎኒ። ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ’ውን (ካብ መደባት ሬድዮ ኤረና ወጻኢ) መሰጋገሪ መንግስቲ ክምስረት ሓሳብ ቀሪቡ ኣሎ። ከምዚ ዝኣመሰለ ክትግበር ዝኽእልን ከድምዕ ተስፋ ዝግበረሉን ሓሳባት ኣብ ዘተ ክወጽእን ክትግበርን ዝግባእ ከኣ ይመስለኒ።
ኣብ ሓደ እዋን እተን ኣለዋ ዝብሃላ ብዙሓት ውድባት ኣብ ሓሙሽተ ሰሚረን ክቃለሳ ብዕሊ ኣብ ዝኣወጃሉ ጊዜ ብዙሕ ተስፋ ተገይሩ ነይሩ። እንተኾነ ግን ኤርትራውያን ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኣድህቦና ወሲዱ ኣብ ምድጋፉን ምንቃፉን ተወሲንና ስራሕ ገዛና ገዲፍና ኣብ እዋናዊ ፍጻሜታት ጥራይ ተወሲንና ኣሎና እንተበልኩ ምግናን ኣይኮነን።
ዝተፈላለያ ናይ ዩቱብ ቻነላትን ናይ ፈይስቡክ ጽሑፋትን ቪድዮታትን ፓልቶክን ክንሰምዕ ካብ ንጅምር ኣይወሓድን። ግን ካብቲ ንሰምዖ እንታይ ተማሂርና ወይ እንታይ ከሲብና ኢልና ገምጋም እንተወሰድና ካብ ብሕታዊ ርውየት ሓሊፉ ኣብ ተግባር ዝውዕል ስነ ሓሳብ ኣየፍረናን።
ኣብ ሃገርናን ከባቢኡን ዝግበር እዋናዊ ዜናታት ወይ ፍጻሜታት ምስማዕ ኣገዳሲ እዩ። ግን ኣብ ክንዲ ኣብ ዜናታት ጥራይ ንውሰን፥ ኣብ ጉዳያትና ክንመያየጥ፥ ኣብ ክንዲ ናይ ዩቱብን ፈይስቡክን ናይ ሳተላይት ቲቪ መስመራትን ኣብ ምብዛሕን መን እንታይ በለ ክንብል ጽን ክንብል ኣብ ክንዲ ምውዓልን፥ ኣብ ጭቡጥን ህልውን ኩነታት ሃገርና ብዕትበት ክንዋሳእን ነዚ ዘሎ ስርዓት ክንቅይረሉ ንኽእል መንገዲ ክንምህዝን ይግባእ። ነዚ ክንገብር ከኣ ሓደ ምእኩል መሪሕነት የድልየና ኣሎ። ሕዝቢ ዝመርሖን ዝኣልዮን ውድብ ክሓልም ካብ ዝጅምር መዋእል ኣቑጺሩ ኣሎ።
እተን ዘለዋ “ውድባት” ዝብሃላ ፖለቲካዊ መሳርዓት እንተኾና’ውን ኣብ ክንዲ መደባተን ኣወሃሂደን ንሕዝቢ ዘረብሕን ነዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ስርዓት ኣብ ምእላይን ዘተኮረ መደባት ዝሰርዓ፥ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሰን መደባት ጥራይ ተወሲነን ይርከባ። እተን ሕዝቢ ክመህራን ከንቅሓን ዝግብአን መራኸቢ ብዙሓንን፥ መስመራት ሳተላይን ቴለቪዥንን እንተኾና’ውን ነቲ ዘውጽእኦ ጸጋታት ኣወሃሂደን ብውዱብ ኣካይዳ ሕዝብን ሰራዊትን ኣብ ምንቃሕ ክነጥፋ ይግባእ ዝብል ሓሳብ ካባይ ጥራይ ዘይኮነ ካብ ብዙሓት ሰባት ዝቐርብ ዘሎ እዋናዊ ሓሳባት እዩ።
ኤርትራውያን ኣቦታትናን ኣሕዋትናን ዝፈጸምዎ ጀግንነት ክንዝክርን ብዘሕለፍናዮ ኮሪዕና ክንጽንብልን ግቡእ እካ እንተኾነ፥ ካብ ኣነነት ወጺእና ታሪኽና ክንዕቅብ እንተድኣ ኮይንና ኣብ ተግባር ክንነጥፍ ግዜ ዝጠልቦ እዋናዊ ጉዳይ ምኻኑ ፈሊጥና ኣእምሮና ከነስፍሕን ካብ ድቃስና ክንበራበርን ሕውነታዊ ለበዋይ የቕርብ።
የቐንየለይ።
ተኸታታሊ መደብኩም
ትስፎም ኪዳነ
ካብ ካናዳ።


text:
ብመሰረት ኣቐዲሙ እተሓገገ ናይ ተጻማድነት ሕጊ፡ እቶም ኣብ ሽወደን ምዝጉባት ተጻመድቲ ዝኾኑ ሰባት ነቲ ተጻማድነት ናብ ቃልኪዳን ኪልውጡዎ ይኽእሉ እዮም። ነዚ ንምግባር ናብ ስካተቨርከት ሓባራዊ ደብዳበ ብምጽሓፍ ወይ ድማ ኣብ ቅድሚ ቃልኪዳን ዘእሰር ሰብ ብምምርዓው ኪኸውን ይኽእል።
እቶም ብናይ ወጻኢ ሃገር ሕጊ ተጻማድነቶም ዘመዝገቡ ግን ነዚ ኣብ ላዕሊ እትጠቕሰ ኪግብሩ ኣይክእሉን።
ካብ ግንቦት 1-2009 ጀሚሩ ኣብ ሃገር ሽወደን ናይ ተጻማድነት/መናብርትነት (partnerskap) ምዝገባ ኪግበር ኣይከኣልን። እቲ ናይ ቅድም ናይ ተጻማድነት ሕጊ ደው ኢሉ እዩ፡ እቲ ናይ ቃልኪዳን ደምቢ ድማ ኢጾታዊ ኾይኑ እዩ። በዚ መገድዚ ክልተ ተመሳሳሊ ጾታ ዘለዎም ሰባት ኪማራዓዉ ይኽእሉ እዮም።
ነቲ ምዝጉብ ተጻማድነት (registrerat partnerskap) ናብ ቃልኪዳን ምልዋጥ ነቲ መሰልካን ግዴታኻን ኣይጸልዎን እዩ። ቃልኪዳን ልክዕ ከም ተጻማድነት ወይ መናብርትነት ተመሳሳሊ ሕጋውነት ኣለዎ። ነቲ ተጻማድነትኩም ክትልውጡዎ ምስ ዘይትደልዩ፡ ከም ምዝጉባት ተጻመድቲ ወይ መናብርቲ ዄንኩም ክትቅጽሉ ትኽእሉ ኢኹም።
ነቲ መናብርትነት (partnerskap) ብሓባራዊ መጠየቕታ ክትልውጡዎ እንተ ደሊኹም ናብ ስካተቨርከት ደብዳበ ጸሓፉ። ፍሉይ ፎርም ኣየድልን። ካብቲ ስካተቨርከት ነቲ ደብዳበ እተቐበለሉ ዕለት ጀሚሩ ምርዑዋት ኢኹም።
ኣብ ክንድኡ ክትምርዓዉ ምስ እትደልዩ፡ ኣብ ሽወደን ምዝጉባት መናብርቲ ምዃንኩም ዚገልጽ ምስክር ነቲ ቃልኪዳን ዘእሰር ሰብ ስደዱሉ። ንኽትምርዓዉ ናይ ቃልኪዳን መጻረዪ ምስክር ኣየድልየኩምን። ቃልኪዳን ምስ ኣሰርኩም፡ እቲ ቃልኪዳን ዘእሰረ ሰብ ንስካተቨርከት ከም እተመርዓኹም ይሕብሮ። ካብቲ ቃልኪዳን ዝኣሰርኩሙሉ ዕለት ጀሚርኩም ምርዑዋት ኢኹም።
ገለ ሕቶ ምስ ዚህልወኩም ነቲ ናይ ስካተቨርከት ናይ ሓበሬታ ክፍሊ ብ 0771-567 567 ደዊልኩም ተወከሱዎ።


text:
Radio Erena: 25 January 2021
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ክልል ትግራይ ንጥሜት ከም መሳርሒ ይጥቀመሉ ከምዘሎ ዘ ኢኮኖሚስት ወቒሳ።
እቲ ሓንቲ ካብ ዓበይቲ መጽሔታት ዓለምና ዝኾነት ዘ ኢኮነሚስት፣ ብ23 ጥሪ ዘቕረበቶ ትንታነ ሓዘል ጽሑፍ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ንክልል ትግራት ንምንብርካኽ፣ ንጥሜት ከም መሳርሑ ይጥቀመሉ ምህላዉ፣ ዝተፈላለየ መሰነይታታት ብምቕራብ ነቒፋ።
ስርዓት ደርግ ኣብ 1985፣ ብዝተኸተሎ ተመሳሳሊ ፖሊሲ፣ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ ብዓጸቦን ጥሜትን ዝረገፈሉ፣ መዛረቢ መላእ ዓለም ዝኾነ ዘሕዝን ከም መዘኻኸሪ ዘቕረበት እታ መጽሔት፣ ኣብዚ እዋን፣ ብተሸላሚ ናይ ሰላም ኖቤል ብዝኾነ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ እትምራሕ ዘላ ኢትዮጵያ፣ ብዘሕዝን መልክዑ ታሪኽ ትደግም ከምዘላ ኣረዲኣ።
ኣብ ትግራይ፣ ኣስታት 2 ሚልዮን ህዝቢ ንኸቢድ ሓደጋ ጥሜት ተቓሊዑ ከምዘሎ ብምትሕስሳብ ድማ፣ ኣህጉራዊ ትካላት ህጹጽ ስጉምታት ክወስዳ ለበዋታት ኣቕሪባ።
ሕብረት ኤውሮጳ ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ኣካላት ማሕበረ ሰብ ዓለም፣ እቲ መንግስቲ ናብ ትግራይ ህጹጽ ረዲኤት ክኣቱ ንዘቕርብዎ ዘለዉ ጻውዒታት ይነጽግ ከምዘሎ’ዩ ዝንቀፍ።
ነዚ ብመጽሔት ዘ ኢኮኖሚስት ዝቐረበ ጸብጻብ ዝነጸገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ፣ ናብ ትግራይ ህጹጽ ረድኤት ንምእታው ከምዘይዓንቀፈ ይጠቕስ።
ኢትዮጵያ፣ ኣብ እዋን ስርዓት ደርግ ጥራይ ዘይኮነል ኣብ ስርዓት ሃይለስላሴ’ውን ንጥሜት ከም መሳርሒ ፖለቲካ ይጥቀመሉ ምንባሩ’ዩ ዝንቀፍ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ 10 ዓመታት፣ ቁጠባዊ ዕብየት ተመዝግብ ከምዘላ ክትግለጽ ዝጸንሐት ኢትዮጵያ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ሃንደበት ንድሕሪ ተመሊሳ፣ ሚልዮናት ህዝባ ብዓጸቦ ከይረግፍ ኣብ ኣፈፌት ሞት ከምዘሎ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ዓለም ኣውያቱ የስምዕ ኣሎ።
ኣብ ካልእ ዜና፣ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት፣ ከምቲ ዝተወጠኖ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክዛዘም ከምዘይክእል ኣብ ዝገሃደሉ ዘሎ እዋን፣ ኣብ ሓያሎ ከባቢታት እታ ሃገር ጸጥታ ክሰፍን ብዘይምኽኣሉ ጾታዊ ዓመጽ እናዛየደ ይመጽእ ከምዘሎ ተመልኪቱ።
መብዛሕቱ እቲ ጾታዊ ዓመጽ፣ ብወትሃደራት መንግስቲ ኢትዮጵያን ሚሊሻታት ኣምሓራን ይፍጸም ከምዘሎ ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ብናጻ ኣካል ክጻረ ግና ኣይከኣለን።
ሕቡራት ሃገራት፣ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ኢትዮጵያ፣ ክልል ትግራይ፣ ኣብ ልዕሊ ደቂንስትዮ ዝፍጸም ዘሎ ጾታዊ ዓመጽ፣ ከምዘሻቐሎ ኣፍሊጡ ኣሎ።
============


text:
ፓርላማ ሱዳን፣ ብዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ገበነኛታት ኮይኖም ንዝተረኽቡ ክሳብ 20 ዓመት ማእሰርቲ ንኽቕጽዑ ዘፍቅድ ብካቢነ ሚኒስተራት እታ ሃገር ንዝተነድፈ ሓድሽ እማመ ሕጊ ከጽድቕ ትጽቢት ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ በንጻሩ፣ ኣብ ኤርትራ ኮይኖም ካብ ደቆም ካብ ዝተጨወይዎም ገንዘብ ንዝቕበሉን ኣብ ምስግጋርን መሸጣ ደቂ ሰብ ንዝተዋፈሩ ኤርትራውያን ዝወስዶ ሕጋዊ ስጉምቲ ብወግዒ ኣየፍለጠን።
ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ፣ ብዝያዳ ንኤርትራውያን ግዳያት ይገብር እኳ እንተሎ፣ መንግስቲ ኤርትራ ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝልኣኾ ደብዳቤ፣ ነቲ ጉዳይ ፖለቲካዊ መልክዕ ከትሕዞ ምፍታኑ ጥራይ እንተዘይኮይኑ፣ ነዚ ንህዝቢ ኤርትራን ዓለም ኣሰንቢዱ ዘሎ መሸጣ ኤርትራውያን ደው ንምባሉ ብወገኑ ዝወስዶ ተሪር ስጉምቲ ከምዘሎ ዝኾነ ሓበሬታ ኣይሃበን።
መንግስቲ ኤርትራ ምስ መንግስቲ ሱዳን ብፍላይ ድማ ምስ ኣመሓደርቲ ናይቲ መበገሲ ምጭዋይን መሸጣን ኤርትራውያን ኮይኑ ዘሎ ንተሰነይን ከባቢኡን ዘዳውብ ዞባ ምብራቓዊ ሱዳንን ከሰላን ኣብ ቀጻሊ ምዝርራብ ከምዘሎ ዝፍለጥ እኳ እንተኾነ፣ ብወግዒ ዝሓበሮ ነገር ግና ዛጊት የለን።
በንጻሩ፣ ኣመሓደርትን መኮንናት ጸጥታን ዞባ ከሰላ ገዳርፍን ፖርት ሱዳን ቀይሕ ባሕርን ኣቐዲሞም ኣብ ዘካየድዎ ንጸጥታዊ ኩነታት እቲ ዞባን ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ብዝምልከት ኣኼባ፣ ነቲ ዘሕጋዊ ተግባር ደው ንምባሉ ተሪር ስጉምቲ ክወስዱ ምዃኖም ኣረጋጊጾም’ዮም።
ካቢነ ሚኒስተራት ሱዳን ድማ ነዚ ኣብዚ ዘመን ዘስካሕክሕ ፍጻሜ ምዃኑ ዝንገረሉ ዘሎ ምጭዋይን መሸጣን ደቂ ሰብ ብፍላይ ድማ ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራዉያን ደው ንምባሉ፣ ኣብቲ ተግባር ኢድ ንዘለዎም ክሳብ 20 ዓመት ብጽኑዕ ንኽእሰሩ ሓድሽ እማመ ሕጊ ነዲፉ ንምጽዳቑ ናብ ፓርላማ እታ ሃገር ከቕርቦ ዝወሰነ።
ሓንቲ ካብ ኣባላት ሓጋጊ ኣካል መንግስቲ ሱዳን ዝኾነት ጣሃኒ ቱር ኣል ዲባ ብዛዕባ’ዚ ኣመልኪታ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፣ እቲ ብካቢነ ሚኒስተራት ዝተነድፈ እማመ ሕጊ ኣብ ዝቕጽል ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ክቕርብ ምዃኑ ኣስሚራትሉ።
ንሳ እቲ ሕጊ እንተጸዲቑ፣ ዶብ ሰጊሩ ንዝፍጸም ገበናት’ውን ከምዘጠቓልል ኣረዲኣ።
ብመሰረት ሓበሬታ ሱዳን ትሪቡን፣ ጣሃኒ ቱር ኣል ዲባ ነዚ ሓበሬታ ዝሃበት፣ ምስ ዲፕሎማሰኛታት ኢምባሲ ኣመሪካ ኣብ ካርቱም ድሕሪ ምዝርራባ’ዩ።
ኣብ ሱዳን ዝርከብ ኤምባሲ ኣመሪካ ብዛዕባ’ቲ ካብ ሱዳን ዝብገስ ዘሎ ምጭዋይን መሸጣን ደቂ ሰብ ብዝምልከት ምስታ ኣባል ፓርላማ ዝኾነት ሱዳናዊት ከምእተዘራረበን፣ ሱዳን እታ ምንጪ እዚ ኹሉ ገበን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ብምዃና መንግስቲ እታ ሃገር ነቲ ገበን ንምግትኡ ጻዕርታት ክገብር ኣቐዲሙ ጸዊዑ’ዩ።
እታ ሱዳናዊት ፖለቲከኛ ድማ፣ ፕረዚደንት፣ ሃገራዊ ባይቶን ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያትን ነቲ ጉዳይ ብዕቱብ ይከታተልዎ ከምዘለዉን ንምግትኡ ዝከኣሎም ክጽዕሩ ምዃኖም ኣብ ኣብ ካርቱም ንዝርከብ ኤምባሲ ኣመሪካ መብርሂ ከምዝሃበት ይግለጽ።
እዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታታት ዝፍጸም ዘሎ ምጭዋይ፣ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ሓደ ካብቲ ናይዚ እዋን’ዚ ኣብ ልዕሊ ሰብ ዝፍጸም ዘሎ ዝኸበደ ገበናት ሰብኣውነት ብምዃኑ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብን ዓበይቲ ማዕከናት ዜና ዓለምናን ልዑል ቆላሕታ ይግበራሉ ኣለዋ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ብበዳዌን ራሻይዳን ኤርትራውያንን ዜጋታት ካልኦት ሃገራት ተሓባበርቶምን ዝጠጨውዩ፣ ትሕቲ ዕድመ ቆልዑን ኣረጋውያንን ዝርከብዎም ኣስታት 1500 ዝኾኑ ኤርትራውያን ኣብ ሲናይ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዘለዉ ነቲ ኩነታት ብዕቱብ ዝከታተልዎ ዘለዉ ጸብጻባት የመልክቱ።
ኣዝዮም ብዙሓት ካብቶም ብራሻይዳ በዳዌን ተጨውዮም ዘለዉ ኤርትራውያን ከኣ ካብ ከባቢ ገርገፍን ተሰነይን ናይ ኤርትራ፣ መዓስከር ሸገራብ ናይ ሱዳን ከምኡ’ውን ከሰላን ካልእ ክፋላትን ኤርራን ሱዳንን ዝተወስዱ ምዃኖም ዝፍለጥ’ዩ።
በዚ ጉዳይ እዚ ቀንዲ ዝጥቀስ ዶባት ኤርትራን ሱዳንን ዘይውሑስ ዞባ ዓለምና ኮይኑ ምህላዉ ብተደጋጋሚ ይግለጽ።


text:
Radio Erena: 18 May 2018
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ህንዳዊ ኣካያዲ ስራሕ ዳንጎት ዝተባህለ ብኩባንያ ናይጀርያ እትውነን ፋብሪካ ሰሜንቶ መንነቶም ብዘይተፈልጡ ዕጡቓት ከምዝተቐትለ ምንጭታት ዜና ኣረጋጊጾም።
እቲ ዲፕ ካራማ ዝተባህለ ህንዳዊ ማናጀር ምስ ክልተ ኢትዮጵያውን መሳርሕቱ ከምዝተቐትለ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ጠንቂ እቲ ቅትለት ተራ ናይ ስርቂ ገበን ዶ ወይስ ፖለቲካዊ ዕላማ ዘለዎ’ዩ ገና ከምዘይተነጸረ ኣመልኪቶም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ቕትለት ንዝፈጸሙ ሰባት ይሃድን ከምዘሎ ኣፍሊጡ ኣሎ።
ዳንጎት ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝተተኽለት ሓንቲ ካብ ዓበይቲ ናይ ወጻኢ ሃገራት ወፍርታት ኮይና፣ ህዝቢ ኦሮሞ ተቓውሞ ኣብ ዘካይደሉ ዝነበረ ግዜ፣ ተቓጺላ ምንባራ’ዩ ዝግለጽ።
እዚ ትማሊ 17 ግንቦት ተቐቲሉ ዘሎ ህንዳዊ ኣመሓዳሪኣ፣ ካብ ክልል ኦሮሞ ናብ ኣዲስ ኣበባ እናተመልሰ’ዩ እቲ መጥቃዕቲ ወሪድዎ።
እቶም ምስኡ ዝተቐትሉ ክልተ ኢትዮጵያውያን ከኣ እቲ ሓደ ኣውቲስትኡ ክኸውን እንከሎ እቲ ካልኣዩ ድማ ጸሓፊኡ ምዃኑ ተሓቢሩ።
==============


text:
ኣብ ግጥማት ሴካፋ እትሳተፍ ዘላ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕኦ እግሪ ኤርትራ ትማሊ ቀዳም ልምምድ ድሕሪ ምክያዳ፣ ክልተ ካብ ተጻወታ ከምዝተሰወሩ ኣወሃሃድቲ ናይቲ ግጥም ገሊጾም።
እቶም ዛጊት መንነቶም ዘይተነጸረ ተጻወቲ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ፣ ካብቲ ኣብ ኬንያ ከተማ ናይሮቢ ተዓጽዮምሉ ዝርከቡ ሆቴል ከምዝጠፍኡ፣ ሎሚ ሰንበት ንግሆ ሓበሬታ ከምዝበጽሖም ኮሚቴ ሴካፋ ኣረጋጊጾም።
ብሱዳን 3 ብ 0 ዝተሳዕረት ሃገራዊት ጋንታ ጽባሕ ሰኑይ ምስ ኡጋንዳ ግጥም ኣለዋ።
ብ Red Camels እትፍለጥ ሃ.ጋ.ኤርትራ ተጻወታ ካብ ዑቕባ ንምሕታት ንላዕሊ ዋንጫ ንምዕታር ከምዘቛምቱ ኣሰልጣኒኣ ገሊጹ እኳ እንተነበረ፣ እታ ጋንታ ካብ ህድማ ተጻወቲ ክትድሕን ድያ ኣይፋላን፣ ግጥማታ ዛዚማ ናብ ኤርትራ ኣብ እትምለሰሉ ግዜ’ዩ ዝርአ ክብሉ ተዓዘብቲ ስፖርት ክገልጹ ጸኒሖም’ዮም።
ብዛዕባ ህድማን ኩነታት ሃገራኢውት ጋንታን ብዝምልከት ተወሳኺን ዝርዝርን ሓበሬታ ኣብ ናይ ጽባሕ ሰኑይ ቀጥታዊ ፈነወ ሬድዮ ኤረና ተኸታተሉ።
===========


text:
አስትንትኖ ቃል አምላኽ መስከረም – 8.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ማቴ.1:18-23
ልደተ ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ኸምዚ እዩ፦ ኣዲኡ ማሪያም ንዮሴፍ ተሓጽያ ኸላ፥ ከይተቃረቡ ብመንፈስ ቅዱስ ጠኒሳ ተረኽበት። ዮሴፍ ሕጹያ ጻድቕ ስለ ዝነበረ፥ ብኅቡእ ኪኃድጋ ድአ ሓሰበ እምበር ኬጋልጻ አይደለየን። ንሱ እዚ ኪሓስብ ከሎ፥ እንሆ መልአኽ እግዚአብሔር ብሕልሚ ተራእዮ፥ ከምዚ ድማ በሎ፦ “ ዮሴፍ ወዲ ዳዊት፥ እቲ ኻብአ ዚውለድ ብመንፈስ ቅዱስ ስለ ዝኾነ ንሕጽይትኻ ማሪያም ምውሳድ አይትፍራህ። ወዲ ኽትወልድ እያ ንሱ ኸአ ንሕዝቡ ኻብ ኃጢአቶም ኬድኅኖም እዩ እሞ ስሙ ኢየሱስ ክትብሎ ኢኻ።” እዚ ኹሉ ድማ እቲ እግዚአብሔር ብነቢይ “ እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወዲውን ክትወልድ እያ፥ ስሙ ኸአ አማኑኤል ኪብልዎ እዮም፥ ትርጉሙ ኸአ ‘ አምላኽ ምሳና’ ማለት እዩ” እናበለ ዝተዛረቦ ምእንቲ ኪፍጽም ኮነ።
- አስተንትኖ
ሎሚ ቤተክርስቲያን ዕለተ ልደት እኖና ቅድስቲ ማሪያም ትዝክርን ተብዕልን። ምላድ ናይ ቅድስቲ ድንግል ማሪያም እግዚአብሔር ንደቂ ሰባት ዘደለዎ ድኅነት ዘመልክት ኢዩ ነይሩ። ነዚ ድድኅነት ንምፍጻም ሰብነት ናይ ቅድስቲ ድንግል ማሪያም አድለዮ። “ እዚአ ንሓዋሩ መ ዕረፊተይ ክትከውን ብሂገያ እየሞ አብዚአ ክነብር እየ” እናበለ ከአ አብአ ዘለዎ ፍቕሪ ይገልጽ። እግዚአብሔር ምስጢረ ድኅነቱ ንምፍጻም ንማሪያም መረጸ – አብአ ሓደረ። ልደተ ንወዲ ሰብ ብስራት ሓጎስ ደስታ ብርሃን ኢዩ ነሩ።
ድንግል ማሪያም ብናይ ምድሪ ነገር ድኻ ኮይና እኻ እንተ ተወልደት ብመንፈስ ግና ካብ ኩሉ ፍጥረት ንላዕሊ ምልእተ ጸጋ ኮይና ተወልደት። አብ ቅዳሴ ማሪያም “ኦ ማሪያም ድንግል! ብፍትወት ሥጋ አይኮንክን ዝተፀነስኪ እንታይ ደአ ካብ ኢያቄምን ሓናን ብንጹሕ ሩካቤ ኢኺ ዝተወለድኪ” እናበለ ዕብየት ልደታ ይገልጸልና፡፤
እግዚአብሔር ኣደ ቤተክርስቲያን፡ ክትከዊን አቐዲሙ ካብ ኵሉ ርኽሰት ኃጢኣት ነጻ ገሩ ኢዩ ፈጠሩዋ። ስለዚ ኸኣ ብዘይ ኃጢኣት ኣዳም ተጸንሰት። ነዚ ዕላማ’ዚ ብቅዕቲ ኮይና ምእንቲ ክትርከብ ከአ ማርያም መንቅብን ጕድለትን ዘይብላ ብጸጋ ሃብታም ኮይና ተፈጥረት። በዚ ምኽንያት ኸኣ እግዚኣብሔር ንኢየሱስ ክትወልድ እንከላ ድንግልናኣ ብተኣምር ኪሕሎ ዝመረጸ። ከምኡውን ድኅሪ ሞታ ሥጋኣ ከይበስበሰ ንሰማይ ኪፈልስ ዓቀቦ። በዚ መንገዲ እግዝእትነ ማርያም ኣብ መደብ ደኅነት ፍሉይ ግደ ከምዝተዋህባ እዩ ዜርኢ።
እግዝእትነ ማርያም፡ ንኢየሱስ ብሥጋ ከምዝወለደቶን፡ ኢየሱስ ከኣ ፍጹም ሰብ ፍጹም ኣምላኽ ከምዝኾነን፡ ስለዚውን ንሳ ኣደ ኣምላኽ ከምዝኾነትን ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ት አምን። ቀዳሞት ኣበው ቤተክርስቲያን እግዝእትነ ማርያም ሓዳስ ሔዋን ከምዝኾነት የስተምህሩ። እዞም ኣበው፡ ሔዋን ብሕጊ ተፈጥሮ ናይ ኵሉ ዓሌት ሰብ ኣደ ከም ዝኾነት፥ እግዝእትነ ማርያም ከኣ ብሕጊ ጸጋ ናይ ኵሉ ዓሌት ሰብ ኣደ ምዃና ይርእዩ።
ገብሬል መል አኽ “ሰላም ንዓኺ ኦ ምልእተ ጸጋ፥ እግዚ ኣብሔር ምሳኺ እዩ፥ ንስኺ ካብ ኣንስቲ ዝተባረኽኪ ኢኺ”። አብ ቅድሚ አምላኽ ጸጋ ረኺብኪ ኢኺ እሞ አይትፍርሂ። እንሆ ክትጸንሲ፥ ወዲውን ክትወልዲ፥ ስሙ ኸአ ኢየሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ” ማሪያም በቲ ብስራት ወይ በቲ ቓል ገብሪኤል መልአኽ ኣዝያ እካ እንተ ሰንበደት፣ “ “እዚ ከምዚ ዝበለ ሰላምታስ እንታይ ኮን ይኸውን?” ኢላውን አንተ ሓሰበት፤ ትሕትናን እምነትን ብዝመልኦ መንፈስ ንናይ ጸዋዕታኣ ብሥራት መልሲ ክትረኽብ ግና ግድን ነበረ። እቲ መልኣኽ ቀጺሉ “እግዚሔብሔር ምሳኺ ኢዩ “ ይብላ። እዚ ቃል እዚ ኣብ መጻሓፍ ቁዱስ ብዙሕ ግዜ ተደጋጊሙ ንረኽቦ። ነብርሃም “ ኣነ ኣምላኽ ኣቦኻ ኣብርሃም እየ፥ ኣነ ምሳካ እየ እሞ፥ ኣይትፍራህ” ይብሎ። ዘፍ. 26, 24 ንሙሴ “ናብ ንጉስ ዝኸይድን ንደቂ እስራኤል ካብ ግብጺ ዘውጽእንከ፥ ኣነ መን እየ?” በሎ። ኣምላክ ከኣ “ኣነ ምሳኻ ክኸውን እየ” በሎ። ዘጸ.3:11-12 በዘን ቃላት እዚኣተን ከኣ እግዚኣብሔር ነቶም ሕሩያት ኣገልገልቱ አብቲ ተልእኾኦምን ጽዋዕታኦምን ሓገዙ ከምዘይፍለዮም የረጋግጸሎም።
ማሪያም ነዚ ብርሃን ዓለም ንኽትወልድ መልአኽ ምስ አበሠራ ብስራሕ አምላኽ ተገሪማ ነቲ ብባሕርያዊ መንገዲ ዘይከአል አብአ ክፍጸም ምስ ረአየቶ፡ ብመንፈስ ተለዓዒላ፡ “ ነፍሰይ ንግዚአብሔር ተዕብዮ፤ መንፈሰይ ከዓ ብአምላኸይ በቲ መድኃንየይ ባህ ይብሎ፡ ውርደት ብርያኡ ርአዩ እዩ’ሞ እንሆ ካብ ሕጂ ኹሎም ወለዶ ብጸዕቲ ኪብሉኒ አዮም፤ እቲ ኹሉ ዝኽእል ዓቢ ነገራት ገይሩለይ ኢዩ’ሞ ስሙ ቅዱስ እዩ..” እንዳበለት ክትንበ ጀመረት። ሉቃ. 1:46 “ኣነ ባርያ ወይ ኣገልጋሊት እግዚኣብሔር ኢየ ከምቲ ዝበልካዮ ይኹነለይ ብማለት ኩሉ ኣንነታ ንመደብ ድሕነት ኣወፈየት። ከምቲ “ እቲ ካብ እግዚአብሔር ዝተነግረኪ ቃል ከምዝፍጸም ስለ ዝአመንኪ ብጸእቲ ኢኺ” ዝብል ምስክርነት ናይ ናይ ኤልሳቤጥ፤ ብሓቂ ብምእዛዛ ናይ ብጽዕና መዓርግ ተሸለመት። እቲ እግዚአብሔር ብነቢይ “ እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወዲውን ክትወልድ እያ፥ ስሙ ኸአ አማኑኤል ኪብልዎ እዮም፥ ትርጉሙ ኸአ ‘ አምላኽ ምሳና’ ማለት እዩ” እናበለ ዝተዛረቦ ዝተነበዮ አብዛ ትሕቲ አደ ተፈጸመ።
ማርያም ብትሕትና ንቃል ኣምላኽ ስለ ዝተቐበለቶ ኣደ ኢየሱስ፤ አደ ኢቲ መድኅን ዓለም ኮነት። ብምሉእ ልባ ድላይ ኣምላኽ ብምቕባል ነቲ ናይ ወዱ ኣካልነትን ሥራሕን ብምሉእ ተወፈየት፡ ብትሕቲኡን ምስኡን ኮይና ብጸጋ እግዚኣብሔር ተደጊፋ ነቲ ናይ ምስጢር ድሕነት ኣገልግሎት ተወፈየት።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ኣብ ኣስመራ ንዘሎ ስርዓት ብሰላማዊ መንገዲ ንምቅያር ህዝቢ ኤርትራ ዓቅሚን ኽእለትን ኣለዎ' ዩ ስለዚ ኻልኦት ክንቅይረልካ ኢሎም ከይጋገዩ ክብሉ ኣቶ ወልደየሱስ ዓማር ኣቦ-መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ተዛሪቦም።
እዚ ማለት ግን ሓገዝ አይንደልን ኢና ማለት አይኮነን ግን ስክፍታና ጎረባብቲ ብሌላን ጉሌላን ብብሄርን ብሃይማኖትን ምፍልላይ ከይሕግዛ'ዩ ክብሉ'ውን ወሲኾም።
ኣቶ ወልደየሱስ ዓማር ነዚ ዝበሉ ብዛዕባ'ቲ ኣብ ቀረባ ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚንስተር ኣቶ መለስ ዜናዊ ኤርትራ ብዝምልከት ሓዲሽ ስትራቴጂ ኣውፂና ዝበልዎ ምስ ኣቦ-መንበር ጥምረት ገለ ውድባት ኤርትራ ዝኾነ ኪዳን አቶ ተወልደ ገብረስላሰ ኣብ ሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ቀሪቦም ኣብ ዘካየድዎ ክትዕ'ዩ።
ኣቦ-መንበር ጥምረት ገለ ውድባት ኤርትራ ዝኾነ ኪዳን አቶ ተወልደ ገብረስላሰ ዝጊድ ውድብና ብዛዕባ'ቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ አቶ መለስ ዜናዊ ዝተገልፀ ኤርትራ ዝምልከት ሓዲሽ ስትራቴጂ ብቀጥታ ብወታሃደራዊ ሓትሊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንመንግስቲ ኤርትራ ክቅይር'ዩ ዝብል ኣረዳድአ የብልናን ኢሎም።
ኣቶ ተወልደ ኣብዚ ዘረበኦም ግን መንግስቲ ኢትዮጵያ ርእሱ ንምክልኻል ብዝዓዘዘ ክሰርሕዩ ደንበ ተቃውሞ ነቲ ስርዓት ንምቅያር ንዝገብሮ'ውን ምድግጋፍ ከዕዝዞ'ዩ ዝብል ምርዳእ'ዩ ዘለና፡ ግን ብቀጥታ ብሓይሊ ንመንግስቲ ኤርትራ ምቅያር ዝብል ኣይንድግፎን ኢሎም።
አቶ ወልደየሱስ ዓማር ኣቦ-መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ብወገኖም ኸአ እቲ ዝተባህለ ነቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ ስርዓት ንምቅያር ዘድሊ ኹሉ ክንጥቀም ኢና ዝብል ወታሃደራዊ ሓይሊ ዝሕውስ ምኻኑ ንፁር'ዩ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት'ውን ዘሰክፍ'ዩ ኢሎም።
ኣስዒቦም እዚ' ኸአ ንኽልቲኡ ኣህዛብ ኣይጠቅምን ዘላቂ ሰላም ከምዘየምፅእ'ውን ቅድሚ ሎሚ ተራእዩ ድሕሪ ምባል መንግስቲ ኤርትራ ናይ ምቅያር መስል ናይ ህዝቢ ኤርትራ'ዩ ኢሎም።
ቀዳማይ ክፋል
ካልኣይ ክፋል


text:
ስዑድ ዓረብ: ሕቡራት ኢማራት: ባሕረይንን ግብጽን ኣብ ልዕሊ ቐጠር ምስ ደገፍ ንግብረሽበራውያን ብዝተተሓሓዘ ዘንበርኦ እገዳ ብፍላይ ኣብዚ ቕንያት ዒድን ጾመ ሮመዳን ምሉእ ከምዝኸውን ዝፍለጥ ዝነበረ ሆቴላት ዶሓ ኣብዚ ግዜ’ዚ ምንቁልቋል ከምዘርኣየ ተገሊጹ።
ብመሰረት ስታቲስቲካዊ ጸብጻብ ሮይተርስ ኣብ ቅንያት በዓል ዒድን ሮመዳንን ካብ ዝሓለፈ ሰንበት ጀሚሩ ምዃኑ’ዩ ኣስታት 57 ሚእታዊት ጥራይ ኣብ ሆቴላት ምንቅስቓስ ከምዝተራእየ ገሊጹ። ዒድን ሮመዳንን ቤተሰብ ምእመናን ምስልምና ብሓባር ኮይኖም ዝጽልዩሉን ጾም ዝፈትሕሉን ዝዘናግዕሉን ጊዜ እዩ።
ሮይተር ንሓደ ኣባል በዓል ሓሙሽተ ኮኾብ ሆቴል ጠቒሱ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ: እቶም ነቲ ሆቴላት ዝመልእዎ ዝነበሩ በጻሕቲ ዝበዝሑ ካብ ስዑድ ዓረብን ባሕረይንን ምንባሮምን: ኣብዚ ግዜ’ዚ ከምዘየለ’ውን ሓቢሩ። መንግስታዊ ማዕከን ዜና ቐጠር ማለት ኣገልግሎት ዜና ቐጠር QNA ግን እቲ ኣሃዝ በጻሕቲ ኣብ ሆቴላት ዶሓ ልዕሊ 97 ሚእታዊት ከምዝነበረ ብምግላጽ: ነቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ነጺግዎ ኣሎ። ብመሰረት መግለጺ መንግስታዊ ማዕከን ዜና ቐጠር QNA ናይ ሎም ዘበን በጻሕቲ ካብ ዖማንን ኩወይትን ምንባሮም’ዩ ተሓቢሩ ዘሎ።
ኣብ መጎዓዝያ ነፈርቲ ዝበዝሑ በጻሕቲ ካብ ሃገራት ወሽመጥ ብምንባሮም እቲ መጠን በዚ እገዳ ክጎድል ምዃኑ’ዩ ተኣሚቱ። ብመሰረት እቲ ጸብጻብ እቲ መጠን ምጉዳል 27 ሽሕ ተጎዓዝቲ ኣብ መዓልቲ ምዃኑ’ዩ ተሓቢሩ። ይኹን’ምበር ካብ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ሓማድ ዝተዋህበ ኣሃዝ ካብ ሰነ 19 ክሳብ ሰነ 25 ቁጽሪ በቲ መዓርፎ ነፈርቲ ዝተጠቕሙ ተጎዓዝቲ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ምንባሮም ተገሊጹ ኣሎ። ኣብ ቕንያት ዒድ ሮመዳን’ውን ብተመሳሳሊ “ኣዝዩ ብዙሕ” ምንባሩ ተሓቢሩ።
ምስ ቱሪዝም ተተሓሒዙ ዝኸይድ ቐጠር ኣብ 2022 ዓ.ም እተንግዶ ዋንጫ ኩዕሶ እግሪ ዓለም’ዩ። ይኹንምበር ኣዳላዊት ኮሚቴ ዛጊት እቲ እገዳ ንመስርሕ ምዳላዋት ናይቲ ቐጠር እተአንግዶ ዋንጫ ኩዕሶ እግሪ ዓለም 2022 ዓ.ም ከምዘይጸለወ ብተወሳኺ ተጠቒሱ።


text:
ብፍላይ ኣዲስ ኣበባ ንዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ዘመሓድራ ፓርቲ መንነት ዝወሰን ድሕሪ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ብእተካይዶ ምርጫ እዩ።
ኣብ ምሉእ እታ ሃገር ኣብዝርከቡ ኣብያተ ምኽሪ ዞባታታ፣ወረዳታትን ጣቢያታትን ሓሙሽተ ሚሊዮን መናብር ንውድድር ክቐርቡ እዮም።ነቲ ምርጫ ዘድልዩ ምድላዋት እውን እናተሰላሰሉ ይርከቡ።
ሃገራዊ ኮምሽን ምርጫ ኢትዮጵያ ኣብ ከተማ ኣዳማ ኣዳሊዩዎ ኣብዝነበረ ናይ ምይይጥ መድረኽ ዝተሳተፉ 34 ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ፓርትታት ግን ናይ ውድድር ባይታ ንኽስተኻኸል ሓቲቶም ኣለው።
ሸውዓተ ኣባላት ዝሓቖፈ ኮሚቴ ብምምራፅ ብቕድሚ ትማሊ ኣብ ቤት ፅሕፈት መላእ ኢትዮጵያ ሓድነት ፓርቲ/መኢኣድ/ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ውሳነ ኣሕሊፎም ኣለው።ቦርድ ምርጫ ብዘቐመጦ መሰረት ናይ መወዳደሪ ምልክቶም 17 ሕዳር ንዘይምውሳድ ወሲኖም ኣለው።
ቅድሚ ኩሉ ክምለሱ ዘለዎም ሕቶታት ኣለው ዝበሉ ምኽትል ኣቦመንበር መኢኣድ ኣቶ ወንድማገኝ ደነቀ ሕቱኦም ካብ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ምንስቴር ጀሚሩ ንቢሮታት ፍትሕን ንኻልኦት ዓለምለኸ ትካላትን ከምዘቕረቡን ዛጊድ ውፅኢት ከምዘይረኽበን ገሊፆም።ቦርድ ምርጫ ንምዝርራብ ፃዊዒት ከምዘቕረበሎም’ውን ገሊፆም።
ገሊኦም ዘቕረቡዎም ሕቶታት ምርጫ ቦርድ በይኑ ዝፈትሖም ኣይኮኑን ዝበሉ ገሊኦም ምስ ፖሊስ፣ሕጊ፣ኣዋጅ፣ምስ ናይ መንግስቲ ምምሕዳራዊ መሓውር ዝተኣሳሰሩ ስለዝኾኑ ብቐጥታ ንመንግስትን ኢህወደግን ዝምልከቶም ሕቶታት ኣለውና ኢሎም።
ኣብ ናይ ምርጫ መሓውር ዘለው ውልቀሰባት ደገፍቲ ፓርቲ ኢህወደግ ብምዃኖምን ብቐጥታ ኢህወደግ ንኽምረፅ ስለዘለዓዕሉ እዞም ኣባላት ብኻልኦት ነፃ ዝኾኑ ሰባት ይተክኡ ዝብል ከምዝርከቦ ይገልፁ።ፖሊስ ጣልቃ ስለዝኣታ እዚ ንኽፍታሕን እቲ ቀንድን ሳላስይን ግን እኹል ዝኾነ ናይ ዜና ሽፋን ይወሃበና ዝብል እዩ።
ወ/ሮ የሺ ፈቃደ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ሓላፊት መተሓባበሪ ርክብ ህዝቢ ጉዳዮም እናተርኣየሎም ምዃኑን መድረኽ ተዳሊዩሎም ከምዘሎ ከምዝተገለፀሎምን ሓቢረን።
ኣስዒበን ‘’መድረኽ ከምእነዳልወሎም ተሰማሚዕና ኣለና።እቲ ምርጫ ደው ዘብል ነገር ግን የለን።ጎኒ ንጎኒ ዝፍታሕ እዩ።ፀገም ኣለና ኣብዝብልሉ ሰዓት እናተመያየጥና ክንኸይድ ንኽእል ኢና።’’
ስራሕቲ እቲ ምርጫ ዕላዊ ከምዝኾነን ፀገማት ኣብዘጋጥመሉ እዋን ክፍትሑ ከምዘለዎምን ብምግላፅ ኣይንሳተፍ ዝብል ናይ ተቓወምቲ ኣገላልፃ ግን ናይ ባዕሎም ምርጫ እዩ ኢለን ወ/ሮ የሺ።


text:
ነቲ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚ ስሙ ክልዓል ዝሰምዖ ጅግና ብዓይነይ ስለዘይርኣኽዎ ዳርጋ ስሙ ከም ተራ ስም የ ዝሓስቦ ኔረ። ኣብ ሂወት ብዕድል ብጽቡቕ ይኹን ሕማቕ ዘጋጥሙ ኣጋጣሚታት ኩሉ ግዜ ኣገረምቲ ዮም። ሓንቲ ኮቦርታን ሓንቲ ተንኮበትን ኣብ እትወሃበላ ካርሸሊ መን ኣሎ ኣብ ዘይፈልጠሉ ዝነበርኩ ኣጋጣሚ የ ናብቲ ቦታ ከይደ፡ተቐይደ ንበሎ ተኣሲረ ኩሉ ሓደ፡ተጨውየ ውን እንተበልኩ።
ኣብ ካሜራ 4 ብቐዳምነት ዝሰማዕክዋ ስም ” ቢተወደድ ኣብርሃ” ያ ትብል ኔራ። ቀስ ብቐስ ንታሪኽ ዚ ሰ
ብኣይ ከም ፊደል ዝቖጽር ህጻን ክመሃሮ ጀሚረ። ብኡ መጠን ድማ ንክርእዮ ህንጡይነተይ ሰማይ እናዓረገ ከይዱ። ወይከ ፊት ንፊት ክንጋጠም። ኣብ ካሜራ 2 ከምዘሎን ንበይኑ ምዃኑን ድማ ድሒረ የ ፈሊጠ። እተን ክልተ ካሜራታት ናይ ገዛእ ርእሰን ቀጽሪ ወይ ካንቸሎ ስለዝነበረን ጸሓይ ኣብ ንጽለወሉ ዋርድያ ኣብ መንደቕ ስለዝድይብ መን ኣሎ ክትርኢ ኢልካ ክትቅልቀል ዝክኣል ኣይኮነን። ሓደ ዕለት ግን እቲ ዝተረረ ዋርድያ እናሃለወ፡ገለ ክብል ንኽሽነ ገጹ ምስ ተኸወለለይ፡ብጉያ መን ኣሎ ድሕሪ ዚ ሓጹር ኢለ ተሃንዲደ ከድኩ ሞ፡ሓደ ሕቖኡ ዝሃበኒ ኣብ ሰድያ ኮፍ ኢሉ ቀያሕ ፓናሶኒክ ቴፕ ሒዙ ሬድዮ ዝሰምዕ በራሕ ሰብኣይ ርኣኹ። ገጹ ኣይርኣኽዎን፡መተኣስርተይ ግን ንሱ ምዃኑ ነጊሮምኒ። ድሒረ ገጹ ንምርኣይ ዕድል ኣብ ዝረኸብኩሉ ድማ ነቲ ኣብ የእሙሮይ ዝነበረ ጅግና ፈጺመ ኣይረኸብክዎን። ኣብ የእሙሮይ ዝቐረጽክዎ ተጋ ቢተው ብሓቂ ንሱ ኣይነበረን። ምባልባት ጋምባለ ምስ ሽዳ፡ቁምጣ ምስ ክሹፍ፡ቡምባ ቻይና ዝዓጠቐ ጀብጀብ ዝጾግሩ ዶ ተጸብየ ኔረ ድኣ ኮይነ!?
ቢተው ቀይሕ፡በራሕ፡ጾግሩ ብምሉኡ ዝጻዕደወ፡ጨሓም ጎፍጓፍ ኮታስ ዋላ ውን ንኸምኡ እሱራት ክርኢ ውንዘይህንጠ ኮይኑ የ ረኺበዮ። ዝደበነት ረቃቕ ማልያን ዝተጨማደደ ስረን ዝወደየ ሰብኣይ፡ዋርድያታት ካርሸሊ” ኣታ” ክብልዎ ክትርኢ እንከሎኻ ዘየገርም ኣይኮነን። ንምዃኑ መን ምዃኑ ይፈልጡ ዶ ይኾኑ ክሳብ ምባል ዘብጽሑኒ እዋናት ብዙሕ ዩ። ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ቶም ተራ እሱራት ዘለዎም ኣጠማምታ ዘገርም ኣይኮነን፡ከም ቢተውን መሰልቱን ዘለዎም ኣጠማምታ ግን ንገሊኦም ሰላምታ ክንነፍጎም ይዝከረኒ ሎሚ። ምሳይ ተኣሲሩ ንዝነበረ ዓይነ ስዉር መሪሐ ንጸሓይ ክወጽእ ባ ሓደ መዓልቲ ረኺብየን ኣዘራሪበዮን። “ኣነ ቢተወደድ የ፡እንሆልኩም ንልዕሊ 20 ዓመት ብዘይ ሕጊ ኣብዚ ዓጽዮምኒ” ኢሉና፡ንምልሶ፡ነገር ኣይነበረናን። ንሕና ውን ግዳያት ዘይሕጋውነት ስለዝነበርና። እታ መዓልቲ ነተን ቃላቱ ክደጋግምን ከስተንትንን ዝወዓልክዎ ሎሚ ክዝክሮ ኣዝዩ ዩ ዝገርመኒ። ቢተወደድ ቦኽሪ ግዳይ ኣብ ነጻ ኤርትራ ዩ፡ነቲ ምእንትኡ ዝተወፈየሉ ሃገር እዚ ክፈድዮን ንሕና ድማ እዚ ጥራሕ ኮይንና ክንተርፍን ኣዝዩ ዘሕዝን ዩ። ሕነ ቢተወደድን ኣሽሓት ኤርትራውያንን እንፈድየሉ ግዜ የምጽኣልና።
ሓደ ኣዝዩ ዝገርመኒ ናይ ኤርትራውያን ነገር ኣሎ። ቢተው መራሒ መጻኢት ኤርትራ ዩ ይብሉኻ ሞ፡እምበር ዶ ኩነታቱ ይፈልጡ ዮም? ምናልባት ዶ እታ ሓላፍነት ዘይምውሳድ ንመዋእል ምሳና ያ ክትነብር ተብለካ። ፍትሒ ኢልካ ክትዛረብ እንከሎኻ ተራ ናትካ ውን ኣገዳሲ ምዃኑ ክትኣምን ኣሎካ። ንቢተውን ብጾቱን ድማ ጥራሕ ብሂወቶምን ብጥዕንኦምን ንርከቦም እምበር፡ ዝኾንዎን ዝነብርዎንሲ መርከብናሉ ዝብል መልእኽቲ ድማ ከሕልፍ። ገለ ንግበር ኣቱም ሰባት!


text:
እንታይ እዩ ግን ንስራሕ ንህቢ ውጽኢታዊ ዚገብሮ? መልሱ ቀሊል እዩ። ንሱ ነቲ እተወደበን እተወጠነን ስራሕ ጥራይ እዩ ከተግብር ዚብገስ። ንህቢ ኣብ ውሽጢ ሰዓት ዘፍርዮ ምህርቲ፡ እቲ መብዛሕትኡ ግዜ ብዘይተወደበን ብዘይተወጠነን ኣገባብ ዚሰርሕ ጻጸ ብዓመት ከፍርዮ ኣይክእልን። ኣብ ሕብረተሰብና እከለ ጻዕረኛ እዩ ምዃን ደኣ ኣብዩዎ እምበር ኪበሃል ንሰምዕ። ምዃን ዝኣበዮ ግን …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ጻጸን ንህብን ስራሕን (Organized Force) …. (ክፋል 1 Part 1) . . .
ኣብዚ ጽሑፍ’ዚ፡ ጻጸ ኪብሃል ከሎ ነቲ ኣብ በረኻ ወይ ኣብ ቤት ዚቕመጥ እኽሊ ዚእክብ ጻጸ እዩ ዘመልክት። ጻጸን ንህብን ክልቲኦም ከም ለባማትን ጻዕረኛታትን ፍጡራት እዮም ዚቝጸሩ። ኣብ ቅድሚኦም፡ ኣንበጣ ከም ህኩይን በሊዐ-እሙትን በሃሊ ኾይኑ ይቐርብ። ካብኡ ዝገደደት ግን ዕንጭራር እያ። ንሳ ካብ ስራሕ ብዝያዳ ኣብ ደርፊ እተተኩር ህክይቲ ፍጥረት …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ደስታ ዝመልኦ መሃይምነት (Blissful Ignorance) . . .
ገለ ሰብ ኣሎ ነቲ ሓንጎሉ ኪገርሖ ወይ ኪእዝዞ ወይ ኪዅስኩሶ ዘይደሊ። ከምቲ ዘይተዀስኮሰ መሬት ቃዲሩ ዚተርፍ፡ ዘይተዀስኮሰ ኣእምሮ ድማ ይቓድር ኢዩ። መብዛሕትኡ ሰብ፡ ኣብ ድንቁርና እውን ቅሳነት ይረክብ ኢዩ። እንታይ ገደሰካ ትመራመር፡ እንታይ ገደሰካ ንሓንጎልካ ሞኽ ተብሎ። ባዕሉ ድላዩ ይግበርን ይእመንን። ወይ ድማ ሓንሳእ ነቲ እትኣምኖ ነገራት ዳውንሎድ ግበረሉ'ሞ ብድሕሪኡ …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ብዘመን ገበል ዝሃቡኻ ተቐበል (Might is Right) . . .
ቀደም ዘመን፡ ኣብ ምድረ-ሓበሻ ገበል ይገዝእ ነይሩ ይብሃል። ጎራዙት ኢዩ ዚምገብ ነይሩ። ህዝቢ ድማ ዓመት ዓመት ሓንቲ ጎርዞ ይህቦ ነይሩ፡ ንኺውሕጣ። ከምኡ ምስ ዘይገብሩ ግን ንኹላቶም ኪዅስትሮም መደብ ዝነበሮ ይመስል። ከይፈተዉ ትእዛዙ ከየዕብሩ ደቆም ይውፍዩሉ ነይሮም ማለት ኢዩ። መን'ዩ'ሞ ኪቃወሞ። ስለዚ ከኣዩ ብዘመን ገበል ዝሃቡኻ ተቐበል እተባህለ። ሓደ ውልቀመላኺ፡ ክልተ …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ክልተ ሜትሮ መትኒ ዝጎደሎ ሓንጎል (The Limits of Absurdity) . . .
ቀደም ዘመን ወድሰብ ብኮላሊቱ ይሓስብ ከም ዝነበረ ኢዩ ዚግመት ዝነበረ። ጸኒሑ ገለ ናይቲ ግዜ’ዚ ፈላስፋታት፡ ኣይፋልን፡ ወድሰብ ብኸብዱ ኢዩ ዚሓስብ ኪብሉ ጀመሩ። ብድሕሪኡ ድማ ገለ ናይቲ ግዜ’ቲ ምሁራን፡ ኣይፋልን፡ ወድሰብ ብልቡ ኢዩ ዚሓስብ ምባል ጀመሩ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ባዮሎጂ ዘጽንዑ ሰባት፡ ወድሰብ ብሓንጎሉ ከም ዚሓስብ ኣረጋገጹ። ይኹንምበር፡ ናይ ገሊኡ …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ትካል ልመና (MultiAngolo Share Company). . .
ልመና ባዕሉ ነብሱ ዝኸኣለ ስነ-ቁጠባ ኢዩ። ብቐረብን ጠለብን ከኣ’ዩ ዚምራሕ። ወሃብቲ ኪበዝሑ ከለዉ፡ ለመንቲ ይበዝሑ። ወሃብቲ ኪቝጥቡ ከለዉ ድማ፡ ለመንቲ ይውሕዱ። ሓድሓደ ግዜ ዝቕበባ ናይ ወሃብቲ ወይ ናይ ለመንቲ ከጋጥም ይኽእል ኢዩ፡ ማለት ወሃብቲ ዘየለዉ ኸለዉ ለመንቲ ግን ይበዝሑ፡ ከምኡውን ሓድሓደ ግዜ ወሃብቲ ይበዝሑ፡ ግን ለመንቲ ይውሕዱ። እዚ ብናይ ልመና …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. በዓልቲ-ሓዳር’ዶ ወይስ በዓልቲ-ቓንዛ?. . .
ገንዘብ ሓድሓደ ግዜ ቅድሚ ኣምላኽ፡ ሓድሓደ ግዜ ድማ ድሕሪ ኣምላኽ (ካልኣይ ደረጃ ብምሓዝ) ዚስራዕ መሳለጢ ኢዩ እንተ ተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ገለ ሰባት እናሞቱ ከለዉ እውን ንሓንቲ ህሞት ናይታ ተሪፋቶም ዘላ ህይወት እኳ ትኹን ገንዘብ እናቖጸሩ ኪሰናበቱ ዚደልዩ ኣለዉ። ገለ ድማ ገንዘብ ደኣ ይደልቡ እምበር፡ ኣብ ቅድሚኦም ኣሽሓት እንተ …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ሳየንሳዊ ሓበሬታ ካብ ደፋር መምህር (Ig Nobel Prize Winner?). . .
ኣብ ሰሜናዊ ክፍሊ ሃገር ኤውሮጳ ኢዩ። እቲ መምህር ኣብ 3ይ ክፍሊ ሳየንስ ኪምህር እተመደበሉ ምኽንያት ሕጽረት መምህራን ስለ ዝነበረ ኢዩ ምበር ፍልጠቱስ ክሳዕ ክንድዚ ኣይነበረን። ግን ከኣ ደፋር ኢዩ። ንሳየንስ ዘይስሙ ሂቡ ምሕላፉ ግን ብቐሊሉ ዚርሳዕ ኣይኮነን። ኣብ 3ይ ክፍሊ ሳየንስ ኪምርህ ምስ ኣተወ፡ ድሕሪ ገለ ደቓይቕ ምሂሩ ወደአ፡ ነቶም …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ኣብ ስርቂ እተመርኮሰ ፍትሒ ………..
ዳኛ ኪብሃል ከሎ መቸም ጥዑይ ስም ኪህሉዎ ኣይክእልን። ኣብ ዓለምና ምስ እንርኢ፡ ጉቦ ዚብሃል ቃል ኪፍጠር ዝኸኣለ፡ ነገራት ብፍትሒ ኪረኣዩ ኣለዎም ዚብል ሓሳባት ምስ ሰፈነ ኢዩ። ኩሉ ብሚዛናዊ መገዲ ኪፍታሕ፡ ኪከሓስ፡ ኪቕጻዕ ይግባእ ዚብል ኣካዪዳ ግን ኣፍኣዊ ደኣዩ ነይሩ ምበር፡ ቤትፍርዲ ጌና ኪፍጠር ከሎ፡ ምስኡ ድማ ጉቦን ብልሽውናን ከም እተፈጥረ …Läs mer »
ሓንቲ ዓለም…. ብ ኣማኑኤል ሳህለ…. ፍልስፍናዊ ዋዛ (Philosophical Humor) …. ኣገዳሲ ሃገራዊ ምኽሪ ካብ ሰራቒ ………..
ስርቂ እቲ ፈላሚ ናይ ወድሰብ ሞያ እዩ እንተ በልና ምግናን ኣይኮነን። ግን ጎነጽን ቅትለትን ማእሰርትን ስለ ዘበዝሖ፡ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ድማ ደው ኪብል ስለ ዘይከኣለ፡ ሞያ ምዃኑ ኣቋሪጹ ብኻልእ መገዲ ኪነጥፍ ጀሚሩ። ገለ ሰባት ንንግዲ ከም ብተዘዋዋሪ መገዲ ዚካየድ ስርቂ ኢዩ ይብሉዎ። ብገለ ወገናቱ ሓቃቶም ኢዮም። ግን ጎነጽን ማህረምትን ቅትለትን …Läs mer »


text:
By John Pilger February 22, 2019 Information Clearing House In this analysis, John Pilger looks back over the Chavez years in Venezuela, including his own travels with Hugo Chavez, and the current US and European campaign to overthrow Nicolas Maduro in a ‘coup by...
ምትፍናናት ሩስያን ኣሜሪካን፣ ብሓቂ ድዩ ወይስ ንህዝቢ ዓለም ንምርዕድን ምሽማርን? እቲ ብፕረሲደንት ቭላድሚር ፑቲን ዝምራሕ መንግስቲ ሩስያን፣ ብፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ዝምራሕ መንግስቲ ኣሜሪካን ውድድር ኣጽዋሮም ከወዳድሩ ይስማዕ ኣሎ። እዚ ግን ብሓቂ ድዩ ወይስ ንህዝቢ ዓለም ንምፍርራሕን ምርዓድን። እቶም ቋንቋ እንግሊዝኛ ዝርድኣኩም ግዱሳት፣ እስከ ነዚ ብቋንቋ እንግሊዝ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ዘሎ ዓንቀጽ ተኻታተሉዎ። By...
ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምቲ ህዝቢ ዝብህጎ ዘይኮነስ፣ ኣቦኹም ኣብ ዘደቀሱና እዩ። መጀር ዳዊት ወልደግዮርጊስ ቅድሚ ፈደረሽን ምፍራሱ ጀሚሩ ክሳብ ስዕረት ደርጊ ብዓል ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝነበረ፣ ትግራዋይ ኢትዮጵያዊ ዝነበረ እዩ። ንአርትራ ንኣስታት 3 ወርሓት ገዚኡ። ንሱ ከ፣.. “ኤርትራ ክልል አይኮነትን፣ ልኡላዊት ሃገር ስለዝኾነት፣ ግሉጽነት ውዕል ክህሉ ይግባእ እምበር፣ ምጭብባጥ ኢድ ዶር አብይን ኢሳያስን...
ቃልሲ አርትራ ህ.ግ.ሓ.ኤ.ን፣ ቃልሲ ትግራይ ህ.ው.ሓ.ት፤ን፣ ብፍላይ ትካል መንግስቲ እንግሊዝ፣ ብሓፈሻ ከኣ ትካል ምዕራባውያን እዩ። ታሪኽዕዊ እከይ ግብሪ ትግራዎት ትፈልጡዎዶ? ዋርሳይ እከኣሎ ንጉስ የውሃንስ፣ ጭፍራ ወያኔን ህግደፍ እዮም! ንጉስ ትግራይ የውሃንስ ሰላዪ ኮሎንያል መንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ እዩ ነይሩ። ታሪኻዊ መረጋገጺ ከኣ፣ እቲ ብጀነራል ናምፒር ተመሪሑ ንንጉስ ቴድሮስ ካብ ስልጣኑ ዘውረደ ሰራዊት...
እቲ ዝተመቐሉ ቀንዲ ስም ተፈሪ እዩ ነይሩ። ኣብ ሥልጣን ምስ መጸ ግና፣ ንደብተራታት ጸዊዑ ዝበለጸ ስም እንታይ ይሓይሽ ኢሉ ሓቲቱ እዮም ደብተራታት እዚ ይሕሸካ ምስ በሉዎ ኃይለ-ስላሴ ተባሂሉ። እታ ጃንሆይ እትብል ሽመት ድማ፣ “ዝበለጸ ሽመት እስኪ ኣብ መጻሕፍቲ ታሪኽ ገnaጺልኩም ርኸቡለይ”፣ ምስ በሎም፣ “ቀደም ነገስታት ሓማሴንን ነገደ ዛጒየን፣ “ጃ ን” ዝብል ልዑል...


text:
Radio Erena: 12 March 2020
ስዑዲ ዓረብ፣ ብሰንኪ ስግኣት ኮረና ቫይረስ፣ ኤርትራ ናብ እትርከበን ኣስታት 50 ሃገራት፣ መገሻታት ደው ክብል ኣዊጃ።
እታ ሃገር፣ ኣባላት ሕብረት ኤውሮጳ ናብ ዝርከብአን ሓያሎ ምልክታት እቲ ሕማም ዝተራእየለን ሃገራት፣ ኣብ ዝርዝር ከተእቱ እንከላ፣ ዛጊት ምልክትታት እቲ ሕማም ናብ ዘይተራእየን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ጅቡቲ፣ ሱዳን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ሶማልያን ኬንያን መገሻታት ደው ከተብል ዝወሰነትሉ ምኽንያት ኣየነጸረትን።
ገያሾ ናብ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዝኣትውሉ እዋን፣ ብዛዕባ ዝገሹለን ሃገራት ይኹን ኩነታት ጥዕንኦም ቅኑዕ ሓበሬታ እንተዘይህቦም ድማ ኣስታት 133 ሽሕ ዶላር መቕጻዕቲ ክትብይን ምዃና እታ ሃገር ኣጠንቂቓ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ዛጊት 45 ሰባት ምልክታት እቲ ሕማም ከምዝተራእዮም ጸብጻባት ሕክምና የመልክቱ።
ሓያሎ ሃገራት ዓለም፣ ብሰንኪ ስግኣት እዚ ብደረጃ ዓለም ዝላባዕ ዘሎ ሕማም፣ ምንቅስቓሳት ዜጋታት ክድርታ’የን ዝርኣያ ዘለዋ።
ኤርትራ፣ ካብ ቻይና፣ ደቡብ ኮርያ፣ ኢጣልያን ኢራንን ንዝመጹ ገያሾ ክትውሽብ ምዃና እኳ እንተገለጸት፣ ብዛዕባ ካብን ናብ ሃገራት ዝግበር መገሻታት ደው ምባል ግና ኣየፍለጠትን።
===============


text:
Radio Erena: 18 August 2019
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ካብ ንግዳዊ ባንክ ሃገሩ ተለቂሑዎ ዘሎ ገንዘብ ነቲ ባንክ ዓቢ ስግኣት ኮይኑዎ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ንግዳዊ ባንክ ኢትዮጵያ ንክልተ መዓልታት ድሕሪ ዘካየዶ ኣኼባ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ንመንግስቲ’ታ ሃገር 412.5 ቢልዮን ብር ኣለቂሑዎ ከምዘሎ ሓቢሩ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ሓሙሽተ ዓመታት፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዓመታዊ 25 ቢልዮን ብር ጥራይ ክኸፍል ምጽንሑ፣ እዚ ከኣ ወለድ ናይቲ ልቓሕ ጥራይ ምዃኑ ተገሊጹ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ 386 ቢልዮን ብር ካብቲ ዝወሰዶ ለቓሕ ንመንግስታውያን ትካላት ከምዝዓደሎ ዝገለጸ እቲ ንግዳዊ ባንክ፣ ከም ዲጋ፣ ፋብሪካታት ሽኮር፣ መንገዲ ባቡር፣ በዓል መዚ ኤለክትሪክ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ፕሮጀክታት ንምምዋል ከምዝተጠቕመሉ ሓቢሩ።
እንተኾነ ዝበዝሐ ካብቲ ዝተመወለ ፕሮጀክታት ኣብ መፈጸምታ ብዘይምብጽሑ፣ ፋይናንስያዊ ኣታዊ ከኻዕብት ስለዘይከኣለ ነቲ ንግዳዊ ባንክ ስግኣት ፈጢሩሉ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ።
ምምሕዳር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ፣ ንንጥፈታት ንግዳዊ ባንክን፣ ባንክ ልምዓትን’ታ ሃገር እተጻርይ ፍልይቲ ኮሚቴ ከምዘቖመ ዝዝከር እዩ።


text:
ኣብ የመን ዘጋጠመ ሰብኣዊ ቅልውላው ንምግጣም፥ ሎሚ ሰሉስ ኣብ ስዑዲ-ዓረብ ናይ ገንዘብ ምትእኽኻብ መደብ ይቃናዕ ኣሎ። ሰራሕተኛታት ረድኤት ሕቡራት ሃገራት ልዕሊ 2.4 ቢልየን ዶላር ይሓቱ`ለዉ።
የመን- ብቐደሙ`ውን ኣብ ሕማቕ ድኽነትን ግጭትን ዝጸንሐት ሃገር`ያ -ሕጂ ድማ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ተደሪብዋ። ኣብ መንጎ ብስዑድያ ዝምርሑ ሓይልታትን ብኢራን ዝድገፉ ዕጡቓት ሑቲን ተቐርቂራ ትሳቐ ዘላ የመን- ተወሳኺ ለበዳ ሕማም ክትጻወር ኣይትኽእልን። ብመሰረት ሓበረታ ኣሶሼትድ ፕረስ ኣብታ ሃገር ዝነበሩ ትካላት ረድኤት- -ብሰንኪ ግጭት 75 % ፕሮግራሞም ክዓጽዉ ተገዲዶም ዝህብዎ ራሽን’ውን ነኪዮም-።
ኣብ የመን ኣተሓባባሪት ሰብኣዊ ረድኤት ሊሳ ግራንደ፥ ንሓደ ስድራ ገጹ እናረኣኻ- ይቕረታ እቲ ንኽትነብር ዘድልየካ መግቢ ብፍርቂ ክቑረጸካ`ዩ ክትብሎ ማዕረ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ትገልጽ።
ብዘይካ’ዚ ካብ ሆስፒታል ዝተመለሱ ሕሙማት ቫይረስኮሮና ከምዘለዉ ይንገር- ምኽንያቱ-ዝኣክል ስርዓት ሕክምና የለን። ከም ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት፥ ኣብ የመን ካብቶም ብኮቪድ-19 ዝሓመሙ እቶም 20 % ይሞቱ፥ ብደረጃ ዓለም ግን እቲ ቁጽሪ- 7 %`ዩ።
ሕቡራት ሃገራት ድማ ነቶም ንርእሰ-ከተማ ሰንዓ ዝቆጻጸሩ ሑቲ፥ ንቁጽሪ ብቫይረስኮሮና ዝተታሕዙ ኣትሒትኩም ትሕብሩ ኣለኹም ኢሉ-ይኸሶም- ሑቲ ግን ነቲ ክሲ ይነጽግዎ።
እቲ ንዕጡቓት ሑቲ ንምስዓር ዝዋጋእ ብስዑድያ ዝምራሕ ጥምረት ድማ፥ ደብዳብ ነፈርቲ ኣብ ዘካይደሉ እዋን፥ ሓደ ሓደ ግዜ ንሆስፒታላትን ኣብያተ-ትምህርትን ከምዝሃርም`ዩ ዝግለጽ።
ሕጂ 80 % ሲቪላት የመን ረድኤት መግቢ እንተዘይረኺቦም- ጥምየት ከምዝጽበዮም`ዩ ዝግለጽ። ነዚ`ዩ ድማ ኣብ`ቲ ሎሚ ሰሉስ ኣብ ስዑዲ-ዓረብ ዝግበር ዘሎ ናይ ገንዘብ ምትእኽኻብ መደብ፥ ሰራሕተኛታት ረድኤት ሕቡራት ሃገራት ልዕሊ 2.4 ቢልየን ዶላር ይሓቱ ኣለው።


text:
ሕጽረት ዝስተ ማይ ካብ ዘጥቕዖም ከባቢታት ኣዲስ ኣበባ ሓደ ኣስኮ ዝተባህለ ከባቢ እዩ።ኣካል ክፍለ ከተማ ኮልፌ ቀራኒዮ ኣብ ዝኾን ኣስኮ ብሽም ሰኔተር ምክሊ ላንድ ኣብ ዝጽዋዕ ሓባራዊ መንበሪ ነባሪ ዝኾኑ ኣቶ ባየ ዓብዪ ሕጽረት ዝስተ ማይ ከምዘሎ ይገልጹ። እቲ ዝርገሐ ማይ ክሳብ ራብዓይ ደርቢ’ቲ ህንጻ ስለዘይበጽሕ ማይ ብሪጋ ከምዝረኽቡ ይገልጹ።
ብዙየ ተስፋየ ዝተብሃላ ካልእ ነባሪት ድማ ኣብቲ ከባቢ እቲ ጸገም ዓብዪ ከምዝኾነ ብምሕባር ጸገም ዝስተ ማይ ምስ ሕጽረት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝተኣሳሰረ እዩ ይብላ።
በዓል ስልጣን ማይን ፈሳሲን ኣዲስ ኣበባ ነዚ ንምቅላል ካብ ዝሓለፈ ጥሪ 2008 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ዋና መንገድ ኣስኮ ሓደ መከፋፈሊ ማይ ከፊቱ ንሓደ ጀሪካን ማይ ብ20 ሳንቲም ምሻጥ ከምዝጀመረ ሰራሕተኛ እቲ መከፋፈሊ ወ/ሮ ኣለም ተሰማ ይገልጻ።ተጠቃሚ ካብ ብዙሕ ከባቢ እናመጸ ማይ ከምዝዕድግ ወሲኸን ገሊጸን።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተፈጥረ ጸገም ዝስተ ማይ ኣብ ዝሓለፈ ኽረምቲ እኹል ዝናብ ብዘይምውቅዑ ናይ ማይ ዲጋታት እኹል ማይ ስለዘይዓቖራ ምዃኑ ሰበስልጣን መንግስቲ በተደጋጋሚ ይገልጹ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ክረምቲ 1976 ዓ/ም ኣብ ትግራይን ወሎን ክራማት ፅቡቕ ብዘይምንባሩ እታ ናይ ሽዑ ኢትዮጱያ ኣተኣለልያ ሓደጋ (Disaster management) እተተግብረሉ እዋን እውን ስለዘይነበረ 1977 ዓ/ም ኣብ ትግራይ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ዝኸፍአ ድርቂ ኣጋጠሙ።
ኣዴታት ጡበን ደሪቑ ህፃውንቲ ኣዕፅምቶምን ቆርበቶምን ተላጊቡ ክንደይ ህዝቢ ብ ጥምየት ረጊፉ።
ተጋደልቲ እቲ እዋን ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ዘሕዝነና ዝብልዎ እዋን ዝቃለሱሉ ዝነበሩ ህዝቢ ዓወት እንተይረአዬ ብጥምዬት ክረግፍ ከሎ እዩ።
ፀላኢ ነዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዘጋጠመ ሓደጋ ጥምየት ነቲ ቃልሲ ንምውቃዕን ንምድኻምን ምችው ኩነታት ከምዝፈጠረሉ ገሚቱ፣ ዝጠመየ ህዝቢ ብቐሊሉ ከም ዝምብርከኽ ኣሚኑ ኣብ ልዕሊ ጥምዬት ወራር ከፊቱ፡፡ ካብ ደብዳብ ነፈርቲ ዘምለጠ ህዝቢ ብጥምዬት ይረግፍ፤ ዝገበረ ገይሩ ትንፋሱ ዘሕደረ ድማ ኣብ ጠላዕ ቀትሪ ብ ነፈርቲ ተደብዲቡ ተጨፍጪፉ።
ብዙሓት ሰባት ኣብዚ ሎሚ እዋን ታሪኽ 77 ከይድገም እናበሉ ስግኣቶም ይገልፁ። እንተኾነ ካብ ታሪኽ እንርድኦ ነገር ንድርቂን ጨፍጫፍን ህዝቢ ትግራይ ምኽንያት ዝኾነ ጉዳይ ተዓቢጡ እምበር ካብ ሱሩ ስለ ዘይተፈትሐ እቲ ታሪኽ ይድገም ምህላዉ እዩ።
ኣብቲ እዋን ብጥምየት ዝረገፈ ህዝቢ ብቑፅሪ ንምግማት ዝኸብድ እኳ እንተኾነ ልዕሊ150,000 ህዝቢ ግዳይ ግና ሰፈራ ኮይኑ፡፡
ልዕሊ 600,000 ዝኸውን ህዝቢ ካብ መረበቱ ተፈናቒሉ፣ ተሰዲዱን ሞይቱን እዩ፡፡ ህዝብና ንሱዳን ሓሊፉ ሓገዝን ርዳእታን ከይረክብ መንገዲ ብዕፃውን ግልጋሎት መጓዓዝያ ብምኽልካልን ኮነ ተባሂሉ ብጥምየት ንክመውትን ንክንብርከኽን ተወሲኑሉ።
ኣብ ልዕሊኡ ድማ ስርዓት ደርጊ ብነፈርቲ ሰርሓት ሶቭየት ተጠቒሙ ደድሕሪ እቲ ዝስደድ ህዝቢ ብኣውሮፕላን መርዛም ጋዝ እናዝነበ ህዝቢ ጨፍጪፉ።
ሽዑ ዝነብሩ መራሕቲ ኢትዮጵያ ሚድያታት ዓለም ነቲ ዝነበረ ግሁድ ሓቂ ከይፈልጡ ኣብቲ ዓዲ ዘይነበረ ምስሊ ንምፍጣር ላዕልን ታሕትን ኢሎም ህዝቢ ብጥምየት ክረግፍ ሓሊኖም።
እቲ ታሪኽ ትማሊን ሐዚ ኣጓኒፉ ዘሎ ፀገምን ምስ ታሪኽ ኣነፃፂርና እንተሪእናዮ ካብ ምምስሳል እውን ንላዕሊ እዩ። እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ከይተፈትሐ ስለ ዝፀንሐ ንተመሳሳሊ ዕላማን ምኽንያትን ተመሳሳሊ ስልቲ ይጥቀሙ ኣለው።
እቲ ኣፈላላይ ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ጨፍጫፍ ዘካየዱ ሰባት ሽዑ ዘየዐውትዎ ዕላማ ንምዕዋት ካብ ሕሉፍ ጌጋታትና ንመሃር ብምባል፤ እቶም “ልሂቓን” ዝበሃሉ ተወለድቲ ኣምሓራ ብ ግልፂ “1977 ብሽም ረድኤት ሓገዝ ስለዝረኸቡ እዮም ስዒሮምና እምበር መጥፋእናዮም እንዶ ነይርና” ዝብል ተረኽ ብምፍጣር ሎሚ ረድኤት ዝበሃል ነገር ከይኣቱ ዝከኣሎም ኩሉ ይገብሩ ኣለዉ።
ፈለማ ህዝቢ ትግራይ ዝነበሮ ሃብትን፤ ሰራዊት ካሊእ ሃገር ብምዕዳም ብዘይንሕስያ ክውረር ተገይሩ። ዝነበሮ ተዘሚቱ፣ ሓሪሱ ክይበልዕ ተኸልኪሉ ምስ ጠመዬ ድማ ረድኤት ከይረክብ ይኽልከል ኣሎ። እዚ ትማሊ እውን ዝተገበረ ታሪኽ እዩ።
ታሪኽ 1977 ን ከይድገም እንታይ ምግባር ይከኣል?
*****
ኣብቲ እዋን ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ዝነበረ ዝኸፍአ ድርቂ ካብ ዝረአዩ ምስልታት፣ ሰነዳዊ ፊልምታትን ፅሑፋትን እንርድኦ ህዝቢ ትግራይ ምስ እንስሳታቱ ይመውት ከምዝነበረ እዩ። እቶም እንስሳታት ዝብላዕ ስኢኖም ንሶም እውን ብጥምዬት ክሳብ ዝሞቱ እዩ ህዝቢ ዝፅበይ ነይሩ። እቶም እንሳታት ቅድሚ ምሟቶም ሓሪድካ ምብላዕን ንሰሙናት እውን እንተኾነ ትንፋስካ ምቕናይን ከም መማረፂ ኣይተወሰደን። ካብቶም ዝፈልጦምን ዝለመዶምን ምግብታት ወፃኢ ካልኦት ትንፋስ ከቐንዩ ዝኽእሉ ምግብታትን ኣማራፅታትን ኣይረኸበን።
ብርግፅ ሃይማኖታዊ ዝኾነን ብ ጥንኩር ማሕበረሰባዊ ሕግታት ዝምእዘን ማሕበረሰብ ብ ቐሊሉ እቶም ዝነበርዎ እምነታት ገዲፉ ሓደሽቲ ንምግብነት ዝውዕሉ ነገራት ክለምድ ይፅገም እዩ። “ሃይማኖተይ ኣይፈቕዶን፣ ባህለይ ኣይፈቕዶን” ብዝብል ዘይፈልጦ ነገር ካብ ዝበልዕ ክመውት ይመርፅ። እንተኾነ መላምል ደቁ ሓንቲ ህይወቶም ዝግብሩ ኣካሎም ዝጎድሉ ዘለዉ ምእንትኡ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ።
ሎሚ እውን ብምኽንያት ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዝተኣወጀ ዓሌት ናይ ምፅናት ኲናትን ብምኽንያት ሰብ ስራሕ ጥምዬትን ኣብ ወርሒ ነሓሰ ጥራይ 150 ሰባት ብጥምየት ከምዝሞቱ ቤት ጽሕፈት ዝምድናታት ትግራይ ኣረጋጊፁ እዩ። ሓደ ሚልዮን ህዝቢ ድማ ንከቢድ ጥምየት ተቓሊዑ ከምዝርከብ ሓቢሩ። እዚ ህዝቢ ኣብ ዝቕፅሉ ውሑዳት ማዓልታት ሂወት ኣድሕን ሓገዝ እንተዘይረኺቡ ኣብ ከቢድ ሓደጋ ክወድቕ ምዃኑ ድማ ግልፂ ኮይኑ ኣሎ። ብሓፈሻ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘድልዮ ህዝቢ ልዕሊ 5.3 ሚልዮን ኣብ ዝበፅሐሉን ህዝቢ ረድኤት ከይረክብ ኣብ ዝተኸልከለሉን እዋን ዝብላዕን ዘይብላዕን ዝበሃል ነገር ከይህሉ ምጉስጓስ የድሊ።
ካብ ተሞክሮ ካልኦት ዓድታት ብምብጋስ ድማ ቀልጢፉ ክበቁል ዝኽእል፣ ሰፊሕ መሬትን ማሕረስን ዘየድልዮ፣ ብጥቕሚ እውን ጥምዬት ንምፅዋርን ብህይወት ንምቕናይን ዝሕግዝ ፍረ ወይ ተኽሊ ምትካል ሓደ ኣማራፂ እዩ።
ኣብ 18 ክ/ዘመን መራሒ ፐርሽያ(ናይ ሎሚ ጀርመን, ቤልጅየም፣ኦስትርያ፣ ፊንላንድ…) ዝነበረ ፍሬድሪክ ኣብቲ ሽዑ እዋን ብዘጋጠመ ፀገም ኣብ ከቢድ ጭንቂ ነይሩ:: ድርቂ ይመፅእ ምህላዉ ስርናይ ከም ዘይህሉን ብዙሕ ሰብ ብጥምዬት ክሃልቕ ምዃኑን ንጉስ ፍሬድሪክ ብደንቢ ኣስተብሂሉ።
ቅድሚ ዓመታት ወተሃደራት ፍሬድሪክ ድንሽ ዝብሃል ምግቢ ካብ ርሑቅ ዓዲ ሒዞም መፂኦም እንተነበሩ እኳ ሓዱሽን ዘይተለመደን ብምንባሩ ዝበልዖ ሰብ ኣይረኸበን። ረሳሕ እዩ፣ ካብ ትሕቲ መሬት ዝወፅእ ምግቢ ስለዝኾነ ናይ ሸይጣን ምግቢ እዩ፣ ሓጥያት እዩ ብምባል ሰባት ፈፂሞም ከም ምግቢ ኣይሓሰብዎን።
ንጉስ ፍሬደሪክ ግና ነቲ ህዝቢ ንምድሓን ዝነበረቶ ብሕታዊት መማረፂት ነቲ ህዝቢ ድንሽ ምስ ዝብሃል ምግቢ ምፍላጥ ከም ዝኮነ ተረዲእዎ ነቲ ህዝቢ ድንሽ ብነፃ ምዕዳል ጀሚሩ። ዋላ ብነፃ እንተተዓደለ ግና ነቲ ድንሽ ከም ምግቢ ተቐቢሉ ዝበልዕ ሰብ ኣይነበረን።
ጥቕምታት ድንሽ ዘረድኡ ሓበሬታታት፣ ድርቂ ይኣትው ምህላዉ ዘጠንቅቑ መረዳእታታት፣ ድንሽ ሓፂብካን ምስ በሰለ ከም ዝብላዕን ናይ ሸይጣን ምግቢ ዘይምዃኑን ዝሕብሩ ዝተፈላለዩ ፖስተራት ኣብ ሙሉእ እቲ ዓዲ ዋላ እንተጠቅዑ ዝሰምዕ ሰብ ኣይነበረን። ን ሕና ዘይንፈልጦን ዘይለመድናዮን ምግቢ ኣይንበልዕን ክብል ህዝቢ ዓሚፁ።
ኣብቲ እዋን ከም መማረፂ ዝተወሰደን ውፅኢታዊ እውን ዝኾነን መፍትሒ ንጉሳውያን እቲ እዋን ድንሽ ክተኽሉን ክበልዑን ብምጅማር መርኣያታት ምዃኖም እዩ።
ኩሎም ምግብታት በቢ ግዚይኡ ወዲ ሰብ እናፈተነ ዝፈለጦም ስለዝኾነ ሓዱሽ ነገር ንምልማድ መርኣያ ዝኾንን ነቲ ወያነ ምግቢ ዝመርሕን ኣካል የድሊ። እቶም ኣብ እዋን ጥምዬት ኣብ ካልኦት ዓድታት እውን ተፈቲኖም ውፅኢት ዘምፅኡ ኣቑፅልቲ፣ ኣሕምልትን እንስሳታትን ዕለታዊ ትንፋስ ካብ ምቕናይ ሓሊፎም ብትሕዝቶ እውን ዝተፈላለዩ ቫይታሚናት ዝሓዙ ብምዃኖም ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ እውን ከምዘጎልብቱ ምሁራን እቲ ዓውዲ ይሕብሩ።
ቕድም ኢሉ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብዘዓባ ወያነ ምግቢ ብምጉስጓስ ዝፍለጥ ፀጋዝኣብ ሽሻይ ብዘዓባ ሓዱሽ ኣመጋግባ ምትእትታው ከምዚ ይብል።
“እኽሊ እንክይበልዐ ብማእኸላይ ሓደ ዓብይ ሰብ ካብ 30 ክሳብ 40 መዓልቲ ክፀንሕ ይኽእል። ሓደ ህፃን ከኣ ሓደ ሰሙን። ስለዚ እቶም ብጥምየት ብኣብዝሓ ዝጥቅዑ ህፃናት ምዃኖም ርዱእ እዩ። ጥምየት ኣብ ታሪኽና ኰነ ኣብ ታሪኽ ካልኦት ብዙሓት ህዝብታት በቢግዚኡ ዘጋጥም ክስተት እዩ (መንቀሊኡ መብዛሕቲኡ ብናይ ወዲሰብ ፀገም እንትዀን ሓደ ሓድ ግዜ ከኣ ብተፈጥሮ እዩ)ሕሱም ጥምየት ኣብ ኣየርላንድ፣ ቻይና፣ ቬትናም፣ ኢትዮጵያን ካል ኦት ሃገራት ኣፍሪካን ኣጋጢሙን ህይወት ብዙሓት ኣርጊፉን እዩ።
ዋና መፍትሒ ብመንግስቲ እቲ ዓዲ ብውዱብ መልክዑ ክትግበር ዘለዎ ኰይኑ ዜጋታት ግን በይናዊ ዝዀነ መፍትሕታት ክወስዱ ይኽእሉ እዮም።ኣብ እዋን ጥምየት ነፍስኻ ንምቕናይ ብዙሓት ኣብ ዳሕና ገዜ ብሃይማኖታዊ ኰነ ባህላዊ ምኽያት ዘይብልዑ ነገራት ክብልዑ ምርኣይ ንቡርን ምኽንያታዊን መንገዲ እዩ። ብፍላይ ከኣ ዓበይቲ ናይ ምፅያፍን ብሃይማኖትን ባህልን ዓርሶም ናይ ምሕፃርን ባህርያት እንተጋጥም ንህፃናት ግን ነፍሶም ንምቕናይ ዝተረኽበ ምግቢ ክምገቡ ምግባር ዝግባእ እዩ። ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዝኒሄ ጥምየት ሓደግኡ ንምቕናስ ምስቲ ክረምቲ ምዃኑ ቀልጢፎም ክቦቕሉን ክባፅሑን ዝኽእሉ ኣሕምልቲን ኣትክልቲ ገደናን ብ ኣግባቡ ምጥቃም ይከኣል (ማለት እውን ከም እኒ ሓምሊ ኣድሪ፤ ድንሽ፣ ኮሚደረ፣ ዱባ ወዘተ ) ናይ ሽኮር ጣዕሚ ዘለዎም ቃንጫታት፣ ኣብ በረኻ ዝቦቕሉ ግን ድማ መርዛም ዘይኰኑ ዓይነታት ቅንጥሻራን(ከም እኒ ኣጉለ) ቆፅላመፅሊን ምጥቃም ይከኣል።
ብፕሮቲን ትሕዝቶኦም ዝለዓለ ዝዀኑ ግን ከኣ ኣብ ዳሕና ገዜ ንምግብነት ዘይውዕሉ ከም እኒ ዓጐራ ምድሪ፣ ሕንዚዝ፣ ኣንበጣ፣ ኣዕዋፍን ካልኦት ተሰሓብቲን ሰጐምቲን ብምብሳል ንምግብነት ክውዕሉን ብፍላይ ኣብ ህፃናት ዘጋጥም ሞት፣ ድኽዳኸን ሕፅረት ፕሮቲንን ብመጠኑ ምክልኻል ይከኣል። ብተወሳኺ ከኣ ኣብ በረኻ ዝቦቕሉ ዓይነት ሳዕሪታት ከም እኒ ማሽኮ፣ ኵዕንቲ፣ ማፅግቢት፣…… ቅረፍቲ ሱራሱርን ፍራምረን ናይ በረኻ ኣእዋም እውን ምምጋብ ይከኣል። ኣብ ማያትን ሩባታትን ዝርከቡ እንስሳት እውን ብጥንቃቐ ኣብሲልካ ምምጋብ ይከኣል። ጥንቃቐ ክግበረሉ ዘለዎ ነገር ግን ብፍላይ ኣብ ህፃናት ናይ ምሕቓቕ ፀገም ከየጋጥሞም ብመልክዕ ፈሳሲ ወይ መረቕ ወይ ስብቆ ክወስዱ ይምከር።” ይብል።
እቲ ካሊእ ብብዙሓት ንምግብነት ክውዕል ኣለዎ ዝበሃል ድማ ገልዒ በለስ እዩ። በለስ ኣብ በረኻ ክበቁል ዝኽእልን ድርቂ ዝፃወርን ዓይነት ፍረ እዩ። ንዘበናት ኣብ እዋን ኽራማት እቲ ፍረ ካብ ምብላዕ ሓሊፉ እቲ ገልዒ ንእንስሳ እዩ ዝወሃብ ነይሩ። እንተኾነ ገልዒ በለስ ብዙሓት ጥቕምታት ዘለውዎን ብ ቐሊሉ ንምግብነት ክውዕል ዝኽእልን እዩ።
ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት በለስ ትግራይ ብ ኮቸኔል ተጠቒዑ ምስ ምንባሩ እኹልን ካብቲ ሕማም ነፃ ዝኾነን በለስ እንተተረኺቡ ትግራይ እቲ ወሪድዋ ዘሎ ጥምዬት ክትፃወር ዝሕግዝ ዋና መማረፂ እዩ ክብሉ ብዙሓት ይገልፁ።
እንተኾነ ህዝቢ ትግራይ ካብቶም ዝፈልጦምን ዝለመዶምን ነገራት ወፃኢ እዛ እዋን ጥምዬት ንክሰግር ክበልዖም ዝግባእ ነገራት ተጠቒሙ ትንፋሱ ንኸቕኒ ከም መማረፂ ዝጠቕሙ ዘይተለመዱ ነገራት ንምትእትታው ምሁራት፣ መራሕቲ ሃይማኖትን ሚድያታትን ተዋዲዶም ክሰርሑ ይግባእ። ከም ታሪኽ 77 ሰብን እንስሳን ተደራሪቡ ዝሞተሉ እዋን ክድገም ኣይግባኣን ዝብል ማዕዳ ኣለዎ።