text:
ገብረ ገብረማሪያም (ዶር.)
ሀ) — እቶም ብሰንኪ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ብብጊዝኡ ነብሶም ኣግሊሎም ዝነበሩ ኣባላት ሰዲህኤ፡ ኣካል ናይቲ ናይ ምእራም ቃልሲ ከካይድ ዝጸንሐ መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን ዝለዝኾኑ፡ ብመንፈስ ይኩን ብኣካል ቦቶኦም ኣብ ሰዲህኤ ኩሉ ጊዜ ሕሉው ኢዩ። ስለዝኾነ፡ እዚ ሕጂ “እግሌ እኮ ካብ ሰልፊ የለኹን ኢሉ ኢዩ ከይዱ ነይሩ፡ ሕጂ ከመይ ገይሩ ሰዲህኤ ኢየ ይብል” ዝዓይነቱ ናይ ዓቕሊ ጽበት ዘረባ ዝዝረብ ዘሎ፡ እቶም ተዛረብቱ፡ ባህርን ዲናሚካዊ ጉዕዞን ናይቲ ክካየድ ዝጸንሐን ዘሎን ቃልሲ ከምዘይተገንዘብዎ ዝሕብር ኢዩ። —
ለ) — እዛ ጉጅለ እዚኣ (እዛ ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ህጹጽ ጉባኤ ገይረ ትብል ዘላ) ግን፡ ካብ ሕጊ ሰልፊ ወጻኢ፡ ብባርኾት ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ብውሽጢ-ውሽጢ ዝተወደበትን መሪሕነታ ዘቖመትን፡ ዘይሕጋዊት ተደራቢ ስርርዕ ኮይና፡ ሰልፊ ናይ ምፍራስ ተልእኮ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ከተተግብር ዝጸንሐት ምዃና፡ ህዝቢ ከፈልጦ ኣገዳሲ ኢዩ። —
መቸስ፡ ከምቲ መርዓት ኢላቶ ዝባሃል፡ “ጣይታ ዘየብላና ኮይና’ምበር፡ ድቁስ-በርበረ እንተዝህልወናስ፡ ንስንስ ኣብልና ንበላዕና ነርና” ከይኮነና’ምበር፡ ሰዲህኤ፡ ‘ምክፍፋል ዘይኮነስ፡ ሓድነት ዝፈጥር፣ ንኣባላት ዘናቑት ዘይኮነስ፡ ኣብ መንጎ ኣባላት ስኒትን ፍቅርን ከስፍን ዝጽዕት፣ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ጥዑይ ዝምድናታት ከምዝህሉ ዝገብር፣ ንኣባላቱ ዘተባብዕን ዘገልግልን፣ ብዛዕባ ኣባልቱ ዝግደስን ብኣባላት ታኣማኒ ዝኾነን’ “ብቑዕ መሪሕነታዊ ትካል” ብዘድልዮ ዝነበረ ናይ 7 ዓመታት ጽንኩር መድረክ ኢዩ ሓሊፉ። ከምዝፍለጥ፡ ሰዲህኤ ናይ “ሓድነት ኣጀንዳ” ሒዙ፡ ንሕቶ “ፍትሒ፣ ዲሞክራሲ፣ ሓድነት ህዝቢ፣ ምኽባር ልዕልና-ሕጊ፣ ማዕርነት መስል ኣብ ቅድሚ ሕጊ፣ ወ.ዘ.ተ.” ኣብ ኤርትራ ንምፋታሕ ንኽቃለስ፡ ድሕሪ ናይ 5 ዓመታት ጽዑቕን ቀጻልን ምይይጥታት ኣብ መንጎ ሰህኤ/ሰባን (EPP/ELF-RC) ሰዲኤን(EDP) ምክያድ፡ ኣብ ጥሪ 2010 ዝተመስረተ ሰልፊ ኢዩ። ሰዲህኤ ሒዝዎም ዝተላዕለ ዓላማታትን ተለኾታትን፡ ኣዚዮም ኣገደስትን እዋናውያንን ምዃኖም ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ዲናሚካዊ ኩለንተና ጉዕዞ ሃገረ-ኤርትራ መሪሕ ተራ ክጻወቱ ዝኽእሉ ኢዮም’ውን። ብገና ካብ ባዓትታት 1970ታትን 1980ታትን ዘይወጹ መራሕቲ ብዝዓብለሉዎ መሪሕነታዊ ትካል ገርካ ክዕወቱ ዝኽእሉ ዓላማታትን ተልእኾታትን ግን ኣይኮኑን። ስለዝኾነ፡ ነቲ ኣብ ባይታ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ሂወት ሰዲህኤ ኣብ ግምት የእቲካ፡ እቶም ዓላማታትን ተልእኾታትን ክሳብ ሕጂ ዘይምዕዋቶምሲ ከገርምና ዝግቦኦ ኣይኮነን። እቲ ዘገርምን ዘሕዝንን፡ እቲ ከዕውቶም ዝግቦኦ ዝነበረ መሪሕነት ሰልፊ ነበር፡ ሽንፈቱ/ፍሽለቱ ንምሽፋን፡ ሕጂ ንሰዲህኤ ዘይምስሉን ዘይትርጉሙን ከልብሶ ምፍታኑ ኢዩ። ካብቶም ንሰዲህኤ ዘቖሙ ሓይልታት ናይ ሓድ ሸነክ ኣባላት (ሰህኤ (EPP)) ዝነበሩ ጥራሕ ሒዙ ካብ ሰዲህኤ ተጎሊሉ ከምዘይከደ፡ ሕጂ ኣነ ኢየ “ሰዲህኤ” ዝባሃል ኢሉ ንህዝቢ ከታልል ዝፍትኖ ዘሎ ፈተነ፡ ሓደ መርኣያ ንሰዲህኤ ናይ ምድዋን መደባቱ ኢዩ።
ስለዝኾነ፡ “ንዓመጽ ፍትሒ፣ ንሸፈጥ ርትዒ፣ ንሓሶት ሓቂ” እንዳበሉ፡ ከምዚ ኣብ መስኹቲ ወብ-ሳይታት ትሪእዎ ዘለኹም፡ ንሰዲህኤ ዘይትርጉሙ ክህብዎ ይፍትኑ ስለዘለዉ፡ “ሰዲህኤ መን ኢዩ?” ዝብል ሕቶ ሕጽር ዝበለ መግለጺ ንህዝቢ ደጋጊምካ ምሃብ ኣገዳሲ ኢዩ እብል። ከምቲ ብዙሕ ጊዜ ዝተባህለ፡ ሰዲህኤ እተሰገደ ኣተሓሳስባ ኢዩ። ብብቱን/ብንጽል ከረአ ከሎ ካኣ ሓቂ፣ ፍትሒ፣ ሰላም፣ ቅሳነት፣ ፍቕሪ፣ ሕድሕዳዊ ክብሪ፣ ስኒትን ሓድነትን ንዝብላ ኣምራት ይውክል። ሰዲህኤ ዝልበስ ስነ-ኣእምራኣዊ መንፈስ እምበር ዝጭበጥን ዝድህሰስን ባእታ ኣይኮነን። እቲ ዓንደ-ሕቐን ቐንዲ መለለዪ ሕላገት ሰዲህኤ.፡ እቲ ብናይ ክልተ ድሕረ-ባይታ ዝነበሮም ሓይልታት (ህ.ግ.ን ተ.ሓ.ኤ.ን) ድሕሪ ናይ 5 ዓመታት (2003-2009) ልዝብ ኣብ ምጀመሪያ 2010 ብዝተገበረ ሓድነታዊ ኪዳን ዝተፈጠረ ናይ ሓድነት፣ ሰላም፣ ስኒት፣ ብሩህ መጻኢን ተስፋን መንፈስ ኢዩ። ሓድነት ሰዲህኤ ዓዂኹን ደልዲሉን፡ ናይ ዝሓለፈ ብሰንኪ ጉድለት ሓድነት ንዝተፈጸሙ ገይጋታት ዝእረምሉ ባይታ ዘንጽፍን፡ ንሕጅን ንመጻእን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሓድነት ንምርግጋጽ ኣብ ዝግበሩ ቃልስታት ከምመንጠሪ ዘንጊ ኮይኑ ንኸገልግል ዝተፈጥረ ኣገዳሲ እምነ-ኩርናዕ ታሪኽና ኢዩ። ነዚ ናይ ሓድነት ኪዳን ዘቖሙ ሓይልታት፡ ከም ተራ ሰባት ወይ’ውን ከም እኩባት ሰባት ወይ’ውን ከም ተራ ሰልፍታት ዝጥመቱ ዘይኮኑስ እንታይ ዳኣ ከም ናይ ህዝቢ ኤርትራ ተጻራሪ ናይ ሓርነታዊ ቃልሲ ታሪክን ድሕረ-ባይታን ዝውኩሉ ባእታት ኮይኖም፡ ነቲ ዝሓለፈ ናይ ምብትታንን ፋሕን ታሪኽ ዓጽዮም፡ ንህዝቢ ኤርትራ ንዝሓለፈ ናይ ቃልሲ ታሪኹ ብምቕርራብን መጻኢ ሓድነቱ ብምርግጋጽን፡ ኣብ ኤርትራ ፍጹም ነባሪ ሓድነት፣ ፍትሒ፣ ልዕልና ሕጊ፣ ዲሞክራሲ፣ ሰላምን ዕብየትን ንኽረጋገጽ ንኽጽዕቱ ኪዳን ዝኣተዉ ኢዮም ነይሮም። እዚ ሓቂ እዚ ካኣ፡ ብኸምዚ ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ ጥቕሲ፡ ኣብቲ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ናይ ሰዲህኤ ተንጸባሪቑ ይርኸብ።
“—ነዚ መሰረት ብምግባር ሰሌፊ ዲሞክራሲ ህዜቢ ኤርትራ (“ሰዲህኤ”) ነቲ ልዕሊ ኣርብዓ ዓመታት ዝወሰደ ሽዓብያባ ጀብሃ ዚብል ፖለቲካዊ ቍርቍስን፡ ብውግእ ሕድሕድ ዝሰንበረ መጋረጃ ፍልልይን፡ ኣብ ፈለማ 2010 ዓ.ም.ፈ. ቀንጢጡ ትጽቢት ህዝብና ዝገሃደሉን፡ ሕድሪ ስዉኣትና ዝረጋገጸሉን፡ ንሕጅን ንመጻእን ዘማዕደወ ፖለቲካዊ መርሖ (ፕሮግራም) ኣብዚ ቦኽሪ ጕባኤኡ ሓንጺጹ እንሆ ምስ ህዝቢ የላልዮ።” (ፖለቲካዊ ፕሮግራም ሰዲህኤ፡ ገጽ 4፡ ቀዳማይ ሕጥቦ ጽሑፍ ተወከስ)
ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ፡ ነቲ ምምስራት ሰዲህኤ ዝፈጠሮ ኩነታት ብብቕዓት ክትመርሖን ከተማሓድሮን ስለዘይካኣላካ፡ ሕጂ ንሰዲህኤ “ብቕርጺ መሪሕነት ሰልፊ” ክትምትሮ ምፍታን፡ መንነት ሰዲህኤ ምድዋን ኢዩ። “ንሱ ንሕና፡ንሕና ንሱ” ዝዓይነቱ፡ “መሪሕነት ማለት ሰልፍ፡ ሰልፊ ማለት መሪሕነት” ኢዩ እዮም ክብሉና ዝፍትኑ ዘለዉ። መንነትን እንታይነትን ሰዲህኤ ውዱዕ ኩውንነት (objective reality) ዘይኮነስ፡ ኣብ ኣተሓስሳባ መሪሕነት ሰልፊ ዝነብር ባዓልቤታዊ ኩውንነት (subjective reality) ከምዝኾነ ገይሮም ኢዮም ክነግሩና ዝደልዩ ዘለዉ። ከምኡ ኢሎም ስለዝሓስቡ ኢዮም ካኣ፡ “ንሕና ኢና ሰዲህኤ ንባሃል” ክብሉ ዝፍትኑ ዘለዉ። ብትሕዝቶ ይኹን ብቕርጺ፡ ነዚ ልዕል ኢሉ ተገሊጹ ዘሎ መንነት ሰዲህኤ ስለዘይትበቕዕዎ፡ ሰዲህኤ ክትኾኑ ኣይትኽእሉን ኢኹም። ዘይኮንካዮ ክትከውን ምፍታን ጉድለት ሙሉእነት (Integrity) ከምዘሎ ኢዩ ዘርኢ። ዳሓር ካኣ እቲ ሰዲህኤ ዋና ኣለዎ – እቶም ተጎሊልኩም ገዲፍኹሞም ዝኸድኩም መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን ዝሓዘ ኣካል – ብትሕዝትኡ ይኹን ብቕርጹ ንሰዲህኤ ዝመስል።
ዓንዲ-ማእከል “ብቑዕ መሪሕነታዊ ትካል” ሙሉእነት (Integrity) ኢዩ:: ልክዕ ከምታ ናይ ማእከል የዕኑዳ ዝተሰብራ ህድሞ ንውሽጢ ትሃምም፡ ሙሉእነት ዝጎድሎ መሪሕነታዊ ትካል ካኣ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ኢዩ ዕንይንይ ዝብልን ዕግርግር ዝፈጥርን። ኣብዚ ዝሓለፈ ዕድመ ሰዲህኤ፡ መሪሕነት ነበር ዝፈጠሮም ንውሽጣዊ ሂወት ሰልፊ ቅሳነት ዝኸልኡ ወስታታት (ዕግርግራት) ብዙሓት ኢዮም። ንሎሚ፡ ብዛዕባ ክልተ ዓይነታት ወስታት ጥራሕ እስከ ገለ ክንብል ክፍትን።
ሀ) ዓመጽትን ኣግለልትን ባህርያት መሪሕነታዊ ትካል፦
ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ከስረሖም ስለዘይካኣለ ወይ’ውን ብሰንኪ ዓመጽትን ኣግለልትን ባህርያት ኣባላት ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር፡ በብጊዝኡ “ካብ ሰዲህኤ ዘልገሱ” ተቃለስቲ ውሑዳት ኣይነበሩን (ኣብ ታሕቲ ዘላ ቻርት ተመልከት)። “ካብ ሰዲህኤ ዘልገሱ” ዝብል ሓረግ ከም ኣባሃህላ እኳ ቁኑዕ ኣይኮነን። እቱይምንታይሲ፡ ሰባት ንሰባት’ምበር ንሰልፊ/ውዱብ ኣይኮኑን ዝገድፉ (People quit people, not organizations)። እዞም ዝተጠቕሱ ተቃልስቲ ካኣ፡ ንመትከላትን ዓላማታትን ሰዲህኤ ስለዝቃዎሙ ወይ’ውን ስለዝጸልኡ ዘይኮነስ፡ ብሰንኪ ባህርያትን ኣካይዳን ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ዝተፈጥሩ ግርጭታትን ዘይቅርዕው ናይ ቃልሲ ባይታን፡ ምዞም መራሕቲ እዚኦም ክስራሕ ኣይካኣልን ኢዩ ኢሎም ኢዮም ነብሶም ኣግሊሎም ጸኒሖም። ናይ ድሑሩን ቅዱምን ፍልልይ እንተዘይኮይኑ፡ ኩሎም ብሓደ ዓይነት ምኽንያታትን ኩነታትን ኢዮም ኣልጊሶም – “ናይ ሓሳባት ፍልልያት ዘይጻወር፣ ነብሰ-ታኣማምነት ዘጥፈአ፣ መሪሕነታዊ ብቕዓቱ ዝለመሸ፣ ታኣማምነቱ ዘጥፈአን ንናይ ካልኦት ኣበርክቶን ተወፋንይነትን ኣኽብሮት ዘይህብን መሪሕነት ስለዝገጠሞም”። ፍልልያትን ውሽጣዊ ግርጭታትን ኣብ ክንዲ ብልዝብ ምፍታሕ፡ ንፍልልያት ዘጋፍሑን ንግርጭታት ዘጓሃህሩን፡ ናይ ታህዲድ (blackmailing)፣ ጸለመ (maligning)፣ ጠቐነን (denigrating)፣ ምንጻልን (marginalizing) ዘመተ፡ ኣንጻር እቶም ንሓሳቡ ዘይድግፉ፡ ምክያድ ከምመሳርሒ ዝጥቐም መሪሕነት ስለዝገጠሞም ኢዮም ምልጋስ ከምኣማራጺ ወሲደሞ ጸኒሖም። እዚ ካኣ ዓይኑ-ዘፍጠጠ ናይ መሪሕነት ፍሽለት ኢዩ ነይሩ። ዝባኣሰ ካኣ፡ መሪሕነት ኣብ ክንዲ ዝሓለፈ ታሪኹ መዚኑ፡ ካብ ተሞኩሮታቱ ተማሂሩ ገይጋታቱ ዝእርም፡ ይዕወት ኢየ ዘለኹ እንዳበለ ነብሱ ከዕሹ ምምራጹ ኢዩ።
ሰዲህኤ ናብዚ ሎሚ ዘለዎ ኩነታት ኣብ መጨረሻ ንክበጽሕ ዝገብሩ ምኽንያታት’ውን እዞም ከምዚኦም ዓይነት ባህርያትን ኣካይዳን ላዕለዋይ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር ኢዮም። ላዕለዋይ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር ማእከል ዝገብረ፡ ብንጽል ይኹን ብእኩብ፡ ቀጻሊ ናይ ተጻይ ዘመተታት (ታህዲድ ፣ ጸለመ፣ ጠቐነን ፣ ምንጻልን) ኣንጻር እቶም ንባህርያትን ኣካይዳን ላዕለዋይ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር ብምቅዋም፡ ላዕለዋይ መሪሕነት ገይግኡ ክእርም ቃልሲ ዝገብሩ ዝነበሩ መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን ተኻይዶም ኢዮም። ነቶም ብደገፍቶም ኢና ዝብሉ ኣባላት ኣብ ታሕቲ ዝስንደዉ ዘይተገርዙ ዘረባታት (ኣብዚ ንምድጋሞም ስለዘጸይፍ፡ ምዝራቡ ይትረፈና) ገድፍና፡ ነቶም ብኣባላት ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ዝውርወሩ ዝነበሩ ወስታት (ዝሃውተቱ፡ ሁውቱታት፣ ዝተጀነዱ፡ ጁኑዳት እንዳበልካ ኣብ ህዝቢ ዘመተ ምክያድ፣ ክሳድና ክንህበሉ ኢና፡ ሕቖና ክንህበሉ ኢና፡ ናታትኩም ኣይዓጠናን ኢዩ እንዳበልካ ፈኸራን ምፍርራሕን ምግባር፣ ዘይከዱ፡ ይኺዱ እንድበልካ ናይ ምንጻል ዘመተ ምክያድ፣ ወ.ዘ.ተ.) ጥራሕ እኳ እንተራኣና፡ ዓላመኦም፡ ንኣባላት፡ ከምቶም ዝቐደሙ፡ በብሓደ ከምዘልግሱ ንምግባር ኢዩ ነይሩ። ይኹን’ምበር፡ ከምቲ ኣብ ዝሓለፉ ጽሑፋት ዝተገልጸ፡ ብሳላ ቃልሲ መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን፡ ከምቲ ዝሓሰብዎ ስለዘይሰለጦም፡ ኣብ መጨረሻ፡ ንባዕሎም ዝሓዙ ሒዞም ካብ ሰዲህኤ ተፈልዮም ኢዮም ከይዶም። እቲ ገዲፎሞ ዝኸዱ፡ ንመሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን ዝሓዘ ኣካል፡ ተልእኾታትን ዓላማታትን ስዲህኤ ንምትግባር ኣብ ቃልሱ ቀጺሉ ኣሎ። እቶም ብሰንኪ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ብብጊዝኡ ነብሶም ኣግሊሎም ዝነበሩ ኣባላት ሰዲህኤ፡ ኣካል ናይቲ ናይ ምእራም ቃልሲ ከካይድ ዝጸንሐ መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን ዝለዝኾኑ፡ ብመንፈስ ይኩን ብኣካል ቦቶኦም ኣብ ሰዲህኤ ኩሉ ጊዜ ሕሉው ኢዩ። ስለዝኾነ፡ እዚ ሕጂ “እግሌ እኮ ካብ ሰልፊ የለኹን ኢሉ ኢዩ ከይዱ ነይሩ፡ ሕጂ ከመይ ገይሩ ሰዲህኤ ኢየ ይብል” ዝዓይነቱ ናይ ዓቕሊ ጽበት ዘረባ ዝዝረብ ዘሎ፡ እቶም ተዛረብቱ፡ ባህርን ዲናሚካዊ ጉዕዞን ናይቲ ክካየድ ዝጸንሐን ዘሎን ቃልሲ ከምዘይተገንዘብዎ ዝሕብር ኢዩ። ሰዲህኤ ኣንጻር “ዓማጺ፣ ኣግላሊ፣ ከፋፋሊ፣ ነጻጊ፣ ሸፋጢ፣ ኣታላሊ፣ ወ.ዘ.ተ.” ባህሪያት መራሕትን መሪሕነታዊ ትካልን ዝቃለስ ሰልፊ ስለዝኾነ፡ ኣንቱም ተዛረብት’ውን ነዚ ምስበቓዕኩም፡ ኣብ ሰዲህኤ ቦታኹም ሕሉው ኢዩ ክኸውን።
ለ) ኣብ ርእሲ ሕጋዊ ስርርዕ ተደራቢ ዘይሕጋዊ ስርርዕ ምፍጣር
ነቶም ብሕጋዊ ጥርናፈ (ዞባ፣ ጨንፈር፣ ወ.ዘ.ተ) ዝነበሮም ኣባላት ሰልፊ ዝቐርቡ ዝነበሩ፡ ንባህርያትን ኣካይዳን ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ብምቅዋም፡ ኣብ ሰልፊ “ልዕልና-ሕጊ ይከበር፣ ፍትሕን ርትዕን ይንገስ፣ ዲሞክራሲ ይሰስን፣ ሓድነት ይትዓቐብን ይታሓሎን፣ ወ.ዘ.ተ.” ዝብሉ ሕጋዊ ሕቶታት፡ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ዘይሕጋዊ ተደራቢ ስርርዕ ብምግባር ነቲ ሕጋዊ ስርርዕ ብምፍራስ ኢዩ ምላሽ ክህበሎም ፈቲኑ። እቲ ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ኣብ 2017 ዘጋጠመ ተረክቦ ኣካል ናይዚ ኣገባብ እዚ ኢዩ ነይሩ። ከምቲ ተደጋጊሙ ዝተገልጸ፡ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ፡ ብዞባዊ መሪሕነቱ ኣብሉ፡ ነቶም ላዕለዋይ መሪሕነት ሰዲህኤ ዝፍጸሞም ዝነበሩ ገይጋታት (ምጥሓስ ቅዋም ሰልፊ፣ ምግሃስ ልዕልና-ሕጊ፣ ወ.ዘ.ተ.) ብምእራም፡ ኣብ ሰልፊ ንቡር ናይ እሂን-ሚሂን ሃዋሁ ንኽፈጥር ዘይተሓለለ ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። ይኹን’ምበር፡ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር፡ ኣብ ክንዲ ገይግኡ ዝእርም፡ ነቲ ክእርም ዝቃልስ ዝነበረ ሕጋዊ ኣካል ብዘይ ሕጊ ንኸፍርሶ ኢዩ መሪጹ። ነዚ ንምግባር ካኣ፡ ሓንቲ ጉጅለ ውሽጢ-ውሽጢ ብምስራዕ፡ ኣብታ ርእሲ ሕጋዊት ናይ ዞባ መሪሕነት፡ ዘይሕጋዊ ተደራቢ ስርርዕ ክፈጥር ወሲኑ። በዚ መደብ እዚ መሰረት፡ ኣቦ መንበር ሰልፊ ነበር፡ ስርዒት ሰልፊ ብምጥሓስን ብዘይ ናይ ዞባ መሪሕነት መደባትን ምስዞም ካብ ሕጊ ሰልፊ ወጻኢ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ዘይሕጋዊ ጉጅለ ንኽረከብ ናብ ኣመሪካ ኣብ 2017 መጺኡ ቅዋም ሰልፊ ብምጥሓስ ካኣ ኣፍልጦ ሂቡዎም ነይሩ ኢዩ። ብተወሳኪ፡ ኣብ 09 ሓምለ 2017 ዘይሕጋዊ ናይ ተለኮንፈረንስ ኣኬባ ምስታ ጉጅለ ከምዝገበረ’ውን ዝፍለጥ ኢዩ። እዚ ቅዋማዊ ጥሕሰታት እዚ ናይቲ ብቐጻሊ ብመሪሕነት ሰልፊ ክካይድ ዝጸንሐ ንመሪሕነት ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ኣዳኺምካ ብመሪሕነት ሰልፊ ዝደልይዎም ሰባት ናይ ምትካኣ ዘመተ መቐጸልታ ኮይኑ፡ መሪሕነት ሰልፊ ማእከል ዝገበረ ሰልፊ ናይ ምብታን ሓደገኛ ወስታ ኢዩ’ውን ነይሩ። ኣብ ዞባዊ ጉባኤ ዝተመርጸት ሕጋዊ ዞባዊ መሪሕነት እንዳሃለወት፡ ንዞባ ብወኪል ኣቦ መንበር (ብኣብ ጉባኤ ዘይተመርጸ ኣባል) ኣብልካ ከተማሕድር ምፍታን: ዘይቅዋማውን ንልዕልና-ሕጊ ዝጋሃሰን ኢዩ ነይሩ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ካብ መጽሓፍ መለኽቲ (the playbook of dictators) ዝተወስደ ጥበብ ኢዩ’ውን ነይሩ። እዞም ከምዚኣቶም ዝኣመሰሉ ወስታታት፡ ብሳላ ቃልሲ መሰረታትን ታሕተዎት ኣካላት ሰልፍን፡ ከይተዓወቱ ምስተረፉ ኢዩ ናብ ዘይሕጋዊት ጉጂለ ውሽጢ-ውሽጢ ምስራዕ ተኣትዩ።
እሞ እንታይ ዳኣ ኢዩ፡ እታ ኣቦ መንበር ሰልፊ ነበር ንሕጋዊ ስርዒት ዞባ ኣመሪካ ብዘይ ሕጊ ንኸፍርስ ከም መሳርሒ ዝተጠቕመላ ዘይሕጋዊት ጉጅለ፡ ኣብ 2017 መራሕተይ መሪጸ ኢላ ከምዘይገለጸት፡ ሕጂ ህጹጽ ጉባኤ ገብረኩ እባ ኢላ ከምሓዳስ ኮይና ናብ ህዝቢ ክትቀርብ ትደሊ ዘላ? “ንሓሶት ትበጽሓ/ተዋጋዓ ቅጥፈት” ዝባሃል ከምዚ ኢዩ ንብለኩም። ካብኡ ሓሊፉ ግን፡ ከምዝፍለጥ፡ ብዓንቀጽ 5.10.2 ቅዋም ሰልፊ መሰረት፡ ዞባዊ ጉባኤ ሰሜን ኣመሪካ እቲ ዝላዓለ ስልጣን ሰልፍ ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ኢዩ። መሪሕነት ዞባ ካኣ ብዓንቀጽ 5.9.1 ቅዋም ሰልፊ መሰረት፡ ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ኩሉ መዳያዊ ዕማማት ሰልፊ ይመርሕን፡ ዕዮታት ንኡስ ዞባታት የዋሃህድን የማእክልን። እዛ ጉጅለ እዚኣ ግን፡ ካብ ሕጊ ሰልፊ ወጻኢ፡ ብባርኾት ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ነበር ብውሽጢ-ውሽጢ ዝተወደበትን መሪሕነታ ዘቖመትን፡ ዘይሕጋዊት ተደራቢ ስርርዕ ኮይና፡ ሰልፊ ናይ ምፍራስ ተልእኮ ላዕለዋይ መሪሕነት ሰልፊ ከተተግብር ዝጸንሐት ምዃና፡ ህዝቢ ከፈልጦ ኣገዳሲ ኢዩ።


c: text/html

text:
ብሰንበት 6.11.2011 ቀዳሞት ሰበኽቲ ወንጌል ደቂ ቅዱስ ፍራንቸስኮስ ካፑቺናውያንን ደናግል ደቂ ቅድስቲ ሓናን ኣብ ምድሪ ደንከል ካብ ዚኣትዉ መበል 125 ዓመት ኪዝክሩ በዓል ተገብረ። ኣስላምን ክርስቲያንን ኣብ ሓደ መኣዲ ኅውነትን ጸሎትን ኪሳተፉ መደብ ወጺኡ ነበረ። እንተኾነ፡ ዒድ ስለዝነበረ፡ ኵላቶም ኣኅዋትና ኣስላም ኣብቲ ጽንብል ክሳተፉ ኣይምኸኣሉን ነይሮም እሞ፤ ኣብ ዓሰብ ዚነብሩ ፈለስቲ ብሮቡዕ 9.11.2011 ንመራሕቲ ሃይማኖት፡ዓበይቲ ዓዲ፡ መራሕቲ መሳጊድ መሻይኽ፡ ደርደራት፡ ካብ ራሓይታ፡ ካብ ኣቦ፡ ካብ ኩሌማ፡ ካብ ደባይሲማ፡ ካብ ኢላለ፡ ካብ በርዓሶለ፡ ካብ ዒዲ፡ ጢዖ፡ በይሉል፡ ኣፋምቦ፡ ዓሰብ፥ ካብ ነፍስወከፍ ዓዲ 5 ሰባት ወከልቲ፡ ኣመሓዳሪ ዓሰቦይ፡ ኣመሓዳሪ ሸኻይቶ፡ ኣመሓዳሪ ብሌንሠላማ፡ ሓላፊ ሃይማኖታዊ ጕዳያት ኣቶ መሓመድ እሽማዒል፡ ሓላፊ ባይቶ ተቅባ ደ/ቀ/ባሕሪ ኣቶ ዓሊ ኑር፡ ቀዳሞት ተመሃሮን፡ ደናግል ቅድስቲ ሓናን ዝርከብዎም፡ ኣስታት 80 ዓበይቲ ወከልቲ ዞባ ብምዕዳም፡ ናይ ምሳሕ ግብጃ ገበሩሎም። ቅድሚ ምሳሕ ሓለቓ ገዳም ዓሰብ ኃው ኣስገዶም ጊላይ ንዕዱማት ኣጋይሽ፡ "እንቋዕ ዕድሜና ኣኽቢርኩም ኣብዚ ጥንታዊ ገዳምና ብደሓን መጻእኩም" ድሕሪ ምባል፡ "ሃረርታናን ባህግናን ኣብቲ ዕለቱ ብሓባር ከነብዕል ኢዩ ነይሩ።ዒድ ስለዝነበረ ግን ኣይጠዓመን። ብዝኾነ፥ ዕላማ እዚ ሎሚ ንገብሮ ዘሎና ግብጃ፡ ኣብዚ መበል 125 ዓመት ምእታው ቀዳሞት ምስዮናውያን እንዝክረሉ ዕለት፡ ብቐዳምነት ነቲ ብኅውነትን ምትሕግጋዝን ብሓባር ምሳኻትኩም ኣመንቲ እስልምና ን125 ዓመት ዝተናበርናሉ፡ ንኣምላኽ ንምምስጋን ኢዩ። ...[......]
(መዝ 118፡24)
1. ክርስቶስ ተንሥኣ እሙታን
2. በዓቢይ ኃይል ወሥልጣን
3. ኣሰሮ ለሰይጣን
4. ኣግኣዞ ለኣዳም
5. ሰላም
6. እምይእዜሰ ይኩን ፍሥሓ ወሰላም።
Easter Sunday Abba Awte Woldu, O.Cist.
ትንሣኤ መ.ኢ.ክ. ኣብ ልዕሊ ኃጢኣት ሞትን መሠረት ኃጢኣትን ሞትን ዝኾነ ሰይጣንን ንዝተዓወቶ ዓወት ብዓቢይ ታሕጓስን ኣድንቆትን ምስጋናን ነብዕለሉ ዝዓበየ ናይ ክርስትና በዓል ኢዩ።
ትንሣኤ፡- ብክርስቶስን ምስ ክርስቶስን ኣብ ክርስቶስን “ኦሞት ኣበይ ኣሎ ኃይልኺ” እናበልና ብምሥሩት እምነትን፡ ብጭቡጥ ተስፋን፡ ኣብ ልዕሊ ሞትን ምኽንያት ሞትን፡ ንምክሐሉ ዕለትን ተፍጻሜትን ኢዩ።
መሠረት ጽልእን ፍልልይን ዝኾነ ኃጢኣት ተሳዒሩ፡ ሰላምን ዕርቅን ራህዋን ዝተኣወጀልና፡ ካብ ባርነት ኃጢኣት ናብ ናጽነት ውሉድ ኣምላኽ ዝተሳገርናሉ፤ ከምቲ ሕዝበ እስራኤል ንባሕሪ ኤርትራ ተሳጊሮም ናጽነትን ራህዋን ቅሳነትን ዝረኸቡ፡ ብትንሣኤ ክርስቶስ ብዝረከብናዮ ዓወት፡ ካብ ሞት ናብ ሕይወት ተሰጊርና፡ ዓቢይ ሰላምን ዕርቅን፡ መንፈሳዊ ቅሳነትን ዝረኸብናሉ ኩነት ኢዩ። ...[......]
መባእታ
ዓቢይ ጾም ካብቲ ኣብ ሃገርና ዚዝውተር 7 ኣጽዋማት፤ ማለት፦
1. ጾመ ነቢያት
2. ጾመ ገሃድ
3. ጾመ ነነዌ
4. ዓቢይ ጾም (ኅርቃል፤ ጾመ ዓርብዓ፤ ሕማማት)
5. ጾመ ሓዋርያት
6. ጾመ ፍልሰታ
7. ጾመ ዓርበ-ሮቡዕ
ሓደ ኰይኑ፤ ቅድስት ቤተክርስትያን ንኣሠር እቲ ምእንቲ ድሕነትና ጾምን ጸሎትን፡ ሥቃይን መከራን፤ ስቅለትን ሞትን፡ ኣሕሊፉ ኣብ ዓወት ትንሣአን፡ ምሕረትን ድሕነትን ዘብጸሐና መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ተኸቲላ ፤ ነቲ ንሱ ብክንገር ዘይካኣል ጻዕሪ ዝረኸበልና መሰል ናጽነት ደቂ ኣምላኽ፡ ናትና ክንገብሮን ናቱ ኪገብረና ንዝመጸ ኣምላኽ ናቱ ኰና ክንርከብን ስጋና፡ ታቦት ኣምላኽ ኮይኑ ንኽርከብ፤ ብጾምን ብጸሎትን ከነሰናድዎ፡ ንነፍስና ከዓ ካብ ኣምላኽናን መድኃኒናን ካብ ዝፈልየና ዘበለ ርሒቅና ምስ ኣምላኽና፡ ምስ ሓውና፡ ምስ ብጻይና ዕርቅን ሰላምን ገርና ሕይወትና ኣብ ቀጻሊ ሰላምን ድሕነትን ጽድቅን ኣሰጋጊርና ክነብር ቢላ ንደቃ እትሰርዖ ሕሩይ ግዜ ተሓድሶ መንፈስ ኢዩ። ዓቢይ ጾም ሾመንተ ሰናብቲ ዘጠቃልል 55 መዓልታት ጾምን ጸሎትን ስግደትን ኣሰተንትኖን ሠናይ ተግባራትን ብፍሉይ ኣገባብ እነዘውትረሉ ጊዜ ንሥሓን ጊዜ ኣብ ፈቃርን መሓርን ዕጉስን ኣምላኽና ንምለሰሉ እዋንን ኢዩ። ሰንበት ዘዘውረደ
መዝሙር፡- ተቀነዩ ለእጊኣብሔር በፍርሃት ወተሐሰዩ ሎቱ በረዐድ:
ተደጋጋሚ፡- እስመ ለዐለም ምሕረቱ ለትውልደ ትውልድ ጽድቁ ንሕነሰ ሕዝቡ።
ባኡ ቅድሜሁ በተጋንዮ ወውስተ አዕፃዲሁ በስብሐት እመንዎ። እስመ ለዐለም ....።
ንጹም ፆመ ወናፈቅር ቢጸነ ወንትፋቀር በበይናቲነ፡ እስመ... ።
አክብሩ ሰንበተ ተፈበሩ ጽድቀ እስመ ሰንበትሰ በእተ ሰብእ ተፈጥረት፡ እስመ ...። ...[......]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኤርትራውያን ኣብ ድቕድቕ ባርነታዊ ጸልማት ኣቲና ክንጻወሮ ዘይንኽእል ባርባራዊ መግዛእቲ ካብ ዝወርደና 26 ዓመታት ኣሕሊፍና ኣሎና፡፡ ብኢሳይያስ ዝምራሕ ጉጅለ ጥፍኣት ኣብ ታሪኹ ብዝፈጸሞ ገበን ንጻት’ዉን ትኹን ተጣዒሱ ይቕሬታ ሓቲቱ ኣይፈልጥን፡፡ ግርምቢጥ ህዝቢ ከም ጌገኛ፡ በደለኛ ጌሩ ዘቕርብ ንሕሰያ ዘይብሉ ጨካን ጉጅለ’ዩ ህግደፍ፡፡
ጉጅለ ህግደፍ ብሓደ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ጥራሕ ዝግዛእ ሓድሽ ሓሳባት ዘየምጽእ ኢሳይያስ ብዝበሎ ዝምቡዕ ኣማራጺ ጥራሕ ዝምራሕ ኣብ ህግደፍ ሓሳብ ምቕራብ ምንቃፍ፡ ዓገብ ምባል ከም ነውሪ ተጌሩ ዝውሰድ ንኢሳይያስ ዓገብ ምባል ንኣምላኽ ከምምክሓድ ተመሲሉ ዝቐርብ ኣብ ሓደ ውልቀሰብ ምልክነት ንኸንሳዕርር ዕድል ብምሃብ ኤርትራ ኣብ ኢድ ሓደ ውልቀሰብ ክወድቕን መጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ብኢሳይያስ ጥራሕ ንክውሰን ባይታ ተፈጢሩ፡፡
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መዋእሉ ርእይዎ ዘይፈልጥ ሕሰመ መከራ፡ ኣደራዕ፡ ቁጠባዊ ውድቀት፡ ማሕበራዊ ቅልውላው፡ ንዘይርጉእ ፖለቲካን ስዒቡ ሞትን ህልቂትን ሕላገት ኤርትራ ንክኸውን ጌርዎ፡፡ ካብ ሎሚ ጽባሕ ክመሓየሽ ይኸውን፡፡ ትዕግስቲ ራህዋ ከምጽእ ይኽእል’ዩ ዝብል ኣርሒቕካ ምሕሳብ ህዝቢ ኤርትራ ንንዕቀት ሞትን ስቅያትን ኣሳጢሕዎ፡፡
ኣብዚ ምዕቡል ዘመን ኤርትራዊ ውሽጣዊ ናውቱ እናተጠበሐ ንዕዳጋ ወሪዱ፡ ኣብ ኣጻምእ በረኻታት ግዳይ ሞት ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ቀለብ ዓሳ ይኸውን’ሎ፡፡ እዚ ዘስካሕክሕ ግፍዒ ከይሃስስ ሕጂ ድማ ኤርትራዊ ከም ጥሪት ንባርነት ብህይወቱ ብመቑሕ ተኣሲሩ ንጨረታ ክቐርብ ብዓይንና ንርእይ ኣሎና፡፡
ኤርትራውያን እቲ ዝሽየጥ ዘሎ ሓውና እታ ትሽየጥ ዘላ ሓብትና ምዃና ክነስተብህል ይግባእ፡፡ ኣብዚ መከራ’ዚ የሕዋትና ዝወድቁ ዘለዉ ባርነታዊ መግዛእቲ ኢሳይያስ ክጻወሩ ስለዘይክኣሉ ንዝሓሸ ህይወት ናፊቖም ሃገር ራሕሪሖም ምስ መጹ ዘጋጥሞም ዘሎ ኣደራዕ’ዩ፡፡
ወለድና ክምስሉ ከለዉ ’’ንስኻ እንተዘይትደፍኣኒ መን መጽደፈኒ’’ ይብሉ ኢሳይያስ ሃገር ራሕሪሕና ንኽንወጽእ እንተዘይደፋፍኣና እዚ ሕጂ ኣብ ሰሃራ፡ ሲናይ ሊብያ፡ ማእከላይ ባሕሪ ዝወርደና ዘሎ ግፍዕን ህልቂትን ኣይመጋጠመናን፡፡ እዚ ጉጅለ’ዚ ይቕረ ዘይብሃሎ ገበን’ዩ ኣብ ልዕሌና ዝፍጽም ዘሎ ይቕሬታ ንዘይፈልጥ ይቕረ ክብሃል ኣይግባእን፡፡ ነዚ ኣደራዕ’ዚ ምጽዋር ንክንጸንት ማዕጾ ዘርሑ’ምበር መፍትሒ ዘምጽእ ኣይኮነን፡፡ ስለዝኾነ ኤርትራውያን እቲ መፍትሒ ኣብ ኢድና’ዩ ዘሎ፡፡ ኢሳይያስን ጉጅልኡን ምጉሓፍ ጥራሕ’ዩ ካብ ባርነት ንኽንናገፍ ዘኽእና ካብዚ ወጻኢ ካልእ ኣማራጺ የብልናን፡፡


text:
ውክልና ህዝቢ ኣለና ዝበሉ ኣቶ እንድሪያስ ሃፒሳን ኣቶ ሃይለ ኣይሳን ንድምጺ ኣሜሪካ ከምዝበገለጽዎ እቲ ህዝቢ ኣብ 2005 ዓ.ም.ፈ ቤት ምኽሪ ብሄር፣ ብሄርሰባትን ህዝብታትን ደቡብ ሕቶ መንነት እንተቕረበ እውን መልሲ ኣይተውሃቦን ኢሎም።
ቁጫ ካብ ካልኦት ዝፈልዮ ኣቀማምጣ መሬት፣ባህሊ፣ቋንቋ፣ህልውናን ስነልቦና ዘለዎ ህዝቢ ስለዝኾነ ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ መሰላቱ ይትሓለወሉ ይብል ናብቲ ክልል ዝኣተወ ጥርዓን።
ስሞም ክግለጸሎም ዘይደለዩ ካልኦት ክልተ ሰባት ሕቶ ስለዘቕረቡ ጥራሕ ካብ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ጀሚሩ ኣስታት 40 ሰባት ሎሚ እውን ተኣሲሮም ከምዝርከቡን ሕጂ’ውን መውቃዕትን ዓፈናን ቀጺሉ’ሎ ይብሉ።
እቶም ወኪላት ህዝቢ ኢና ዝበሉ ከምዝብሉዎ ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ናብ ኣብያተ ምኽሪ ክልልን ፌደረሽንን ን32 ግዜ ከምዝተመላለሱን ግን መልሲ ከምዘይረኸቡን ይገልጹ።
ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ንድምጺ ኣሜሪካ መግለጺ ኣይህብን ኢሉ’ሎ።


text:
ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦
ውራይና፦ እቲ ሐዚ ኣብዛ ሃገር ዘሎ ፀገም ምንጩን እንታይነቱን ብኣኻ ከመይ ትገልፆ?
ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦ ንቐደም እቲ ፀገም ንብሎ ዘለና እንታይ እዩ፣ ናይ ሓባር ምርድዳእ ኣለና ዶ ዝብል ምርኣይ ከድልየና እዩ ቅድሚ ናብ ምንጩ ምኻድ። ስለዚ ዘጋጥሙና ዘለው ፀገማት እንታይ ይመስሉ? እንታይ ከ እዩ ባህሪኦም፣ ኣሰላልፈኦም? ኢልካ ምርኣይ እዩ ፅቡቕ ዝመስለኒ። ኣብ ሃገርና ኩላትና ከምንሪኦ ዘለና ህንፀት ፖለቲካዊ ስርዓት እዩ ዝካየድ ዘሎ። እዚ ድማ ብመሰረቱ ብፅቡቕ እናኸደ እዩ፤ ይዓቢ ኣሎ፣ ይምዕብል ኣሎ ዋላ እቲ ፖለቲካዊ ጉዕዞ። ፌደረራላዊን ዴሞክራስያዊን ናይ ስርዓት ጉዕዞ ኢልና ኣለና። ህወሓት/ኢህወደግ ሒዝዎ ዝተበገሰ ዕላማ ኣሎ። ምስ ደርጊ 17 ዓመት ዝተቓለሰሉ ምኽንያት እቲ ስርዓት እቱይ ከይኣፍረስካ ኣንፃር ድኽነት ዝካይድ ቃልሲ ምግባር ስለ ዘይከኣል እዩ። ናይ ህዝብታት ሓድነት ኣብ ምፍቕቓድ ዝተመስረተ ሓድነት ብዘለዎ ምቕፃል ዘይከኣል ስለ ዝነበረ እዩ። ንዙይ ብሓይሊ ኣወጊድካ ንቲ ንኸዶ ዘለና ስርዓት ንምህናፅ እዝኹሉ ዝተኸፈለ። እቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ እዙይ እዩ ነይሩ ብዓወት እውን ተዋፂእናዮ።
ስለዚ ምስተዓወትና ክንገብሮ ዝነበረና ኣብ ሃገርና ናይ ብሄራትን ብሄረሰባትን ማዕርነትን ሓድነትን ክነረጋግፅ ነይሩና። እዙይ ብናይቲ ህዝቢ ድሌት መሰረት እዩ። ሓደ ልዑል ሓደ ትሑት፣ ካልኣይ ዜጋ ሳልሳይ ዜጋ ዘይብሉ ኩሎም ብሄራት ብሄረሰባት ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ሓባር ድሌቶምን ረብሐኦምን፣ ኣብ ምክብባርን ምድግጋፍን ዝተመስረተት
ሃገር ክትከውን ኣለዎ። ንኹሎም ብማዕረ ፅላል እትኾኖም ሃገር ሒዞም ክኸዱ ኣለዎም ኢልና፤ እዚኣ ድማ ብቲ ህዝቢ ባዕሉ ብዝደለያ ኣረጋጊፅናያ ኢና። ብዘይ ማንም ደፋኢ ኩሎም ህዝብታት በቢቑሸቱ ተማይጦም፤ ብወከልቶም ኣብዚኣ ንኣዋርሕ ዝኣክል ተኸቲዖም እቲ ሕገመንግስቲ ብናይ ህዝቢ ድሌት ፀዲቑ። እታ ሕገመንግስቲ ክትፀድቕ ከላ ዓበይቲ ሰባት ከም ህፃን ዝዘሉ ነይሮም፣ ከም ቢተይ ዝዕንድሩ ነይሮም፣ ዝዕልል ብምሒር ተሓጓስ ዝነብዕ ነይሩ እቲ ስሚዒት ፈንቂሉ ስለ ዝወፀ። ብኸምዙይ ዝበለ መንገዲ እቲ መንፀፍ ተነፂፉ እዩ። ድሕሩ ዝመፀ ናይ ትግራዋይ ልዕልነት፣ ናይ ህወሓት ዓብላልነት ዝበሃል ዘረባ ኣሎ። እዙይ መሰረት ዘይብሉ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ሓደ ህዝቢ ልዕልነት ከም ዘይህሉ ገይርዎ እዩ።
ኣብቲን ኣብቲን ዝተረፉ ንጎንፂ ከለዓዕሉ ዝኽእሉ ነዃላት ኣለው ዶ እንተይልካ እወ እዩ። ሓንቲ ወረዳ ምስ ካሊእ ወረዳ ዶ ኣብ ምጥራር፣ ኣብ ምምሕዳር ዘጓንፁ ነገራት ኣለው? እወ። ኣብ መጎራበቲ ወሰናት ናይ ክልልላት ዶ ብእዋኑ ክፍትሑ ዝግበኦም ፀገማት ይፍጠሩ ኣለው? እወ። እዚኣቶማት እቲ ስርዓት ክፈትሖም ኣለዎ፣ ድኽመቱ እዮም። ሕገመንግስታዊ መሰረት ገይሩ ክፍትሖም ኣለዎ፤ ግን ይድንጉ ኣሎ ቶሎ መልሲ ኣይህብን ዘሎ እዩ እቲ ሓደ ፀገም። እዞም ናይ ባዕልትና ምምሕዳር ይሃልወና፣ ናይ በዓልትና ፍሉይ ዞባ ይሃልውና ወዘተ ዝብሉ ብእዋኑ እንተዘይተፈቲሖም ናይቲ ስርዓት ፈተና እናኾኑ ክኸዱ እዮም። እዚኦም ፀገማት ብምልዓሎም ግን ውድቀት ገይርካ ክውሰዱ ኣይኽእሉን።
ፖለቲካ ኣባና ብናይ ኢህወደግ (መስረቲ እቲ ቓልሲ ብፍላይ) ኣርኣእያ ናይ ልህይቃን ወይ ናይ ፖለቲካዊ ውድባት ፀወታ ኣይኮነን። ምህናፅ ሓደ ፖለቲካዊ ስርዓት ማለት… ንቲ ኤሊት ክዋሰአሉ፣ ክጣፈአሉ፣ ክሻየመሉ፣ ክረአየሉ፣ ክወድቀሉ ወዘተ ንዕኡ እንተተገዲፉ እዚ ስርዓት እዙይ ኣይስርዓትን ብውሕዱ ነዓይ ኣይስርዓተይን፤ ጠጠው ዝብለሉ ስርዓት ኣይኮነን። ህዝቢ ተዓዛባይ ኮይኑ፣ ህዝቢ ተመልካታይ ኮይኑ፣ ማለተይ ባዕሉ ዘይዋሰአሉ ኮይኑ፤ ኣብ ሞንጎ ኢህወደግ ኣብ ሞንጎ ካልኦት ፖለቲካዊ ፓርቲታት ወይ ከዓ ፖለቲካዊ ፓርቲ ዘይብሎም ኤሊት…. ናትና ናይ ምምጓት ሕቶ ገይርካ እንተተወሲዱ፣ ንስርዓት ብዚ ንልክዖ እንተኾይና እዚ ሃገር እዙይ ቀፃሊ ጉዕዝኡ ክዕፀፍ እዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣለና። እዚ ስርዓት እዙይ መሰረቱ እቲ ህዝቢ እዩ። ይረብሐኒ እዩ ኢሉ በዓልቤት ኮይኑ ቀንዲ ተዋሳኢ ባዕሉ ኮይኑ ንቕድሚት ዘሰግሞ ተዘይኮይኑ፤ ተመልካታይን መጣቐዓይን እዩ እንተይልካ ኣብዙይ ኣሎ ፀገም።
ንዓና ዴሞክራሲ ትርጉም ዝህበና ንዚ ህዝቢ እዙይ የሳትፍ ዶ ኣየሳትፍን እዩ። ብዝደልዮ ይመርሖ ዶ ኣይመርሖን? ይጠቕመኒ እዩ ኢሉ ይሳተፈሉ ዶ ኣይሳተፈሉን? እዩ እቲ ሕቶ። መሳተፋይ ስርዓት ክኸውን ኣለዎ። ፖለቲካዊ ውድባትን ልህቃንን ጥራሕ ዝዋስእሉ፣ ኣብ ላዕሊ ተንሳፊፉ ዝተርፍ ነንሕድሕዱ መበላለፂ ዝገብረሉ፣ ንቲ ህዝቢ ድምፅኻ ሃበኒ ክርኣየሉ ዝብለሉ መድረኽ ተዋስኦ ኣይኮነን ኣይኮነን ናትና ናይ ፖለቲካ ስርዓት። ብዘየማትእ እዚ ህዝቢ እዙይ እናተሳተፈ መፂኡ እዩ። ነገር ግን እዚ ጉዕዞ እዙይ ከይኹለፎ ምእንቲ ንቲ ላዕላዋይ ኣካል ንቲ መራሒ ዘይምቹ ናብ ካሊእ ሓይሊ ከይልወጥ ኩርኳሕ ዝኾን፣ ሓዊ ባርዕ ዝኾን ህዝቢ ክኾን ኣለዎ ብቐፃልነት። እቲ ናይቲ ህዝቢ ምንቅስቓስ መቑሎ ክኸውን ኣለዎ ኩሉ ግዘ፣ እምብለይ በሃላይ ክኸውን ኣለዎ። ስቕ ኢሉ ተኣዛዛይ ክኸውን የብሉን። ካብ ላዕሊ ዝውርደሉ ብትእዛዝ ዝፍፅም እንተኾይኑ ጌጋ እዩ፤ እቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ነሃቱ ፈፃማይ መገልገላይ እዩ ከምኡ ገይሩ እዩ ኩሉ ግዘ ክሪኦ ዘለዎ።
ሐዚ ኣብዚ ስርዓት እዙይ ከመይ ንኸይድ ኣለና? እንተይልና። ከቢድ ፀገማት የጓንፈና ኣሎ። ከቢድ ፈተና የጋጥሞ ኣሎ እዩ እምበር መሰረታዊ ባህሪኡ ኣይለወጠን እዚ ስርዓት እዙይ። ብመሰረቱ ንህዝቢ ረብሓ ኢሉ ዝተሰለፈ እዩ። ኣብ ውሽጡ ናይ ውልቅኡ ረብሓ ዘቕድም ኣሎ፣ ንቲ ሀዝቢ ከም መገልገሊኡ ዝርኢ አሎ፣ ዝሰርቕ ኣሎ፣ ዝጎጃጀል ኣሎ…. ንዙይ ግን መንገዲ እናስአናዮ ክንከይድ ኣለና። ከምዙይ ዝበሉ ግን ይፈታተንዎ ኣለው። አዞም ፈተና እዚኦም ዘይብሉ ስርዓት ኣሎ ዶ ኣብዚ ዓለም? ካሊእ እሞ ንግደፎ ሙስና እንተወሲድና እኮ ኣባና ክህሉ ዝኽእል ስቕ ኢልካ ጠልቆምቆም እዩ፤ ኣብ ካሊእ ግን ብቢልዮናት እዩ ዝርከቦም። ስለዚ ዝጋነነን እውን ኣይኮነን። ጌጋ ዘይረኣየሉ ስርዓት ክንሃንፅ ኣይንኽእልን። ፍፁም ዝበሃል ስርዓት የለን። ክንሪኢ ዘለና ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት ከጋጥምዎ እንተለዉ እንዳተቓለስና፣ እንዳኾርኮምና፣ እንዳፈተሽና… ኣፍቱ ነዊሕ ጎዕዞ እንዳሰኮንያዮም ክንከይድ ኣለና በቢእዋኑ። ስለዚ ብመሰረቱ እዚ ዴሞክራስያዊ ጉዕዞና ፅቡቕ እዩ ዝጓዓዝ ዘሎ። ኣብ ልምዓት እውን ይኸይድ ኣሎ። እቶም ዝረኣዩ ፀገማት ግን ኣብቲ ልምዓት እውን ይረኣዩ ኣብቲ ዴሞክራሲ እውን ይርኣዩ።
አቲ ሐዚ ንርኦ ዘለና ኢትዮጵያ ብዚ ትለዓል ኣላ፣ በዚ ትጎዪ ኣላ እንብሎ ንኾርዐሉ ኢና፤ ህዝብና ይኾርዐሉ እዩ፣ ባዕሉ እዩ ኣምፂእዎ። ግን ኣይንዓግበሉን፤ ክንዓግብ የብልናን፤ እንተዓጊብና ደንዚዝና ኣለና ማለት እዩ። ዕግበት ሕማቕ እዩ፣ መስከሪ እዩ፣ ካብ ኣልኮል ዝገደደ፣ ኣልኮልስ እኳ ንፅባሒቱ ይገድፈካ። ብዕግበት እንደተደንዚዝካ ግን ንዓመታት ካብቲ ዘለኻዮ ኣይትወፅእን። ክንዓግብ የብልናን፣ ናይ ህዝብና ናብራ እቲ ንሪኦ ዘለና እዩ፤ ይልወጥ ዶ ኣሎ? እወ ይልወጥ ኣሎ፤ ግን ካብኡ ንላዕሊ እዩ ዝፅበየና። ኢትዮጵያ ሐዚ ኩሉ ዝሃርፋ ኣብ ሓደ ክልተ ወለዶ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ምዕባለ ክትበፅሕ ዝትስፈወላ ዓዲ እያ ኮይና ዘላ፤ እዙይ ብቓልስና ብናይ ህዝብና ፃዕሪ ኢና ረኺብናዮ። በዙይ ግን ክንሰክር የብልናን ብዙሕ ኣብ ድኽነት ዘሎ ሕብረሰተሰብ ኣለና። ናይ ኣማኢት ዝተደራረበ ፀገም እኒሀና እዙይ ብሓፂሩ ዝፍታሕ ኣይኮነን፤ ብዙሕ ክንፅዕር ክንደክም ኣለና። ንዞም ኣብዚ ከይዲ እዙይ ከዐንቅፍና ዝኽእሉ ነገራት ከለሊ ኣለዎ እዚ ኣመራርሓ፤ ንዚ ዝዓግብ ዘሎ ኣይፋልካን ገና ኢኻ ክንብሎ ኣለና፤ ክንቃለስ ኣለና… ንቃለስ ከኣ ኣለና፣ ክንዕወተሉ ኢና ድማ ኣይንጠራጠርን። ብምንም መንገዲ ሸብረኽ ኣይብልን።
ኣብ ማሕበራዊ ግልጋሎቱ ብጥዕና፣ ብትምህርቲ፣ ብመሰረተ ልምዓት ወዘተ ዝኸድናዮ ርሕቐት ብጣዕሚ ነዊሕ እዩ። ሎሚ ቤት ትምህርቲ ዘይብላ ቁሸት ዳርጋ የብልናን። ኣብ 1-2 ኪሜ ቀዳማይ ብርኪ፣ ካብ 3-4 ካልኣይ ብርኪ ከረክብ ገይርና። ሽቶ ሚሊንየም ኣዕዊታ ተባሂላ ኢትዮጵያ። ገና ሐዚ እውን ግን ፅሬት ትምህርቲ ክነመሓይሽ፤ ትምህርቲ መምፅኢ ረብሓን መፍትሒ ፀገማትን ክኸውን ክነኽእል ምስዚ ክነተኣሳስሮ ኣለና። ዝተመሃረ መንእሰይ ስራሕ ዝስእነሉ፣ ሸኽሚ ወለዱ ዝኾነሉ ከኸውን የብሉን፤ ስራሕ ክንፈጥረሉ ኣለና። እቲ መንእሰይ እንተጨኒቕዎ ታይ ከምዝገብር የርእየና ኣሎ፤ ስራሕ ስኢኑ ስራሕ ክረኽበሉ ዝኽእል ፋብሪካ የቃፅል ኣሎ፤ እዙይ ብምንም መለክዒ ልክዕ ክኾን ኣይኽእልን። ግን መንግስቲ ንዙይ ሪኡ ኣቐዲሙ እናጠመተ መፍትሒ ከዳሉ ኣለዎ።
እቶም ዘጋጥሙና ዘለዉ (ኣብ ፖለቲካ፣ ኢኮኖሚ፣ ማሕበራዊ) ፀገማት መበገሲኦም ኣብቲ መንግስትን ንቲ መንግስቲ ዝመርሕ ዘሎ ፓርቲን ዘጋጥም ዘሎ ጉድለታት እዩ። እዚኦም ድማ ክፈትሖም ክቃለስ ኣለዎ። ገሊኦም እቶም ፀገማት ክተርፉ ዝነበሮም እዮም፤ ገሊኦም ድማ ክመፁ ግድን ኮይኑ ማለት ኣቐዲምካ ዘይግመቱ ኮይኖም ግን ኩሎም ክፍትሑ ዝኽእሉ እዮም። ስለዚ ሐዚ ክንግምግም ከለና እዞም ፀገማት ናብ ግጭታት ከምርሑና ድዮም? ብቐሊሉ ንኣልዮም ድዮም? ጉዕዞና ናበይ ይመስል? ክፍትሑ እንተኾይኖም እንታይ እንታይ ንግበር ዝብል ምርኣይ እዋናዊን ግቡእን ስለዝኾነ እንተዘይተፈቲሖም ከኣ መጥቀሚ እቶም ንቲ ስርዓትና ከፍርሱ ዝደልዩ ኮይኖም ንድሕሪት ጥራይ ዘይኮነስ ንቑልቁል ከፅድፉና ዝኽእሉ እዮም እዩ።
ውራይና፦ ንዓይ ዝርደአኒ ግን እቲ ሕቶ ካብቲ ትብሎ ዘለኻ ንላዕሊ እዩ። ናይ ስርዓት ሕቶ እዩ። ኣብ ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ሕቶ፣ ኣብ ናይ ፌደራሊዝም ሕቶ፣ ኣብ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል ሕቶ፣ ኣብ ናይ ዴሞክራስያዊ ከይዲ ሕቶ ወዘተ ዝለዓል ዘሎ ናይ ስርዓት ሕቶ እዩ። ብፍላይ ኣብ ኣምሓራን ኦሮሚያን ብዙይ እዮም ክግለፁ ዝኽእሉ ዝብል እምነት ኣለኒ። ስቕ ኢልካ ኣብ ማሕበራዊ፣ ኣብ ኣፈፃፀማን ምምሕዳራዊ ፀገማትን ዝውሰን ናይ ፈፀምቲ ጉድለታት ዝበሃል ኣይመስለኒን። ምናልባት ግን እቲ ናይ ስርዓት ሕቶ ዘልዕል ዘሎ ኣካል ከም መለዓዓሊ ንቶም ዝበልካዮም ፀገማት ክጥቀም ተኾነ እምበር እቲ ሕቶ ካብኡ ንላዕሊ እዩ ዝመስለኒ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ፅቡቕ እሺ ንርኣዮ! ኣብ ኣምሓራ፣ ኣብ ኦሮምያ ኣብዞም ክልላት እዚኦም ዝለዓሉ ኣጀንዳታት ኣለው፤ ንቲ ስርዓት ዝፈታተኑ፣ ዝነፅጉ ማለት ክዕረ ኣለዎ ዝብሉ ዘይኮኑስ ጠቕሊሎም ዝነፅግዎ እዮም ዝብል ዘልዕልካዮ ኣሎ፤ አዚኦም ኣካል ፈተና ናይቲ ስርዓት ገይርካ ዝውሰዱ እዮም። ብስሩ እውን ሐዚ ዝበቖሉ ሐዚ ዳባደባ ኢልና ነጥፈኦም ኣተሓሳስባታት ኣይኮኑን ዝብል ምርኣይ ፅቡቕ ይመስለኒ። ሓደ በዓልቤት ናይዞም ናይ ትምክሕቲ ከምዚኦም ዝበሉ መን እዩ ዝብል ንርኣይ፤ በዓልቤቶም አቲ ተቓሊስና ዝሰዓርናዮ ስርዓት እዩ ነሃቱ ተረፍመረፍ እዮም። ኣብ ዓዲ ውሽጢስ ይሃልዉ፣ ኣብ ደገስ ይሃልዉ…. እዛ ሃገር እዚኣ ከም ዝተለወጠት ፈፂማ ንድሕሪት ከም ዘይትምለስ ዘይተረደኦም፣ ዘይበርሀሎም፤ እቲ ስርዓቶም ፈፂሙ ክምለስ ከም ዘይኽእል ዘይኣመኑ እዮም። ተንሳፊፎም ዝነብሩ፣ እዚ ስርዓት እዙይ ግዚያዊ እዩ ክፈርስ እዩ ኢሎም ዝሓልሙ ዘልዕልዎ እዩ። ድሕሪ ሐዚስ ኣብ ኢትዮጵያ ንቶም ብሄራትን ብሄረሰባትን ጨቁንካን ፀቒጥካን ስርዓት ምትካል ክክኣል? ኣይሕሰብን።
ውራይና፦ ከምኡ ዝበለ ስርዓት ሒዙ ክገዝእ ዋላ ተዘይከኣለ የፍርሳ ወይ ይበታትና…
ተጋዳላይ ስዩም፦…. ብምንም ብምንም ኣይኸውንን። ደርጊ እንድዩ ነይሩ ፍርቂ ሚልዮን ወታደር ዝሓዘ…. ንዚ ህዝቢ እዚ ንግዚኡ ጨቆኖ እምበር ኣየሰኮኖን፣ ተቓሊሱ ሲዒርዎ። ካብ ደርጊ ንላዕሊ ሓይሊ ሒዙ መፂኡ እንደገና እናቐጥቀጠ ካሊእ ስርዓት ክተክል ኣይሕሰብን ኣይከኣልን።
ውራይና፦ እሞ…. እቲ ስግኣት እኮ ስርዓት ተኺሎም ክጭቁኑ እዮም ዘይኮነስ እቶም ዘልዕልዎም ዘለው ናይ ስርዓት ሕቶታት ተቐባልነት ከይርኽቡ ብዘግብር ኣድሬስ ተዘይተገይሮም ክትብተን ዶ ኣይትኽእልን? እየ ዝብል ዘለኹ!
ተጋዳላይ ስዩም፦ ንርኣዮ እንደሞ ከመይ ከም ዘይኸውን፤ ስቕ ኢሉ ብፈትሊ ዝተሸቀጠ እኮ ገይርካዮ…. ካብ መጀመርታ ጀሚሮም እኮአዮም ከፍርስዎ ዝደልዩን ዝተግሁን ነይሮም ንዚ ስርዓት። ሐዚ’ን ክቕፅሉ እዮም። ምናልባት ብወለዶታት እዩ ክበሊ ዝኽእል፤ እቲ ሓቂ ተረዲኦም እዙይ ኣይመንገድናን ድሕሪ ሐዚ አየኽይድን ኢሉ ንቲ ዘሎ ሓቂ ተረዲኡ ምኻዱ ዘይትርፍ እዩ። ክሳብ እዙይ ዝመፀእ ግን ምቅላሶም ኣይተርፍን። ሐዚ እታ ይፈታተነና ኣሎ ንቲ ስርዓት ዝበልካዮ ንኣብነት ኣብ ኣምሓራ እንተወሲድና ኩሉ ንቲ ስርዓት ዝቃወም እንተዝኾን ድኣ መን ደው ኣቢልዎ? ኣብ ውሽጢ ንቲ ኣራእያ ዝቃለሱ ስለ ዘለው፣ እቲ ህዝቢ እዚ ስርዓት እዙይ ይጠቕመና እዩ ስለ ዝበለ እኮ እዩ። ህወሓት ወይ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ትግራይ ኮይኑ ስለ ዝተቓለሶ እኮ ኣይኮነን። እዞም ተርእዮታት ኣብ ኦሮምያ ይኹን ኣብ ኣምሓራ ክርኣዩ ከለው ክግልብጦን ከፍርሶን ዘይኽእል ዘሎ ህዝቢ ኦሮሞ አባልን ኣመራርሓን ኦህዴድ፤ ህዝቢ ኣማሓራ ኣብ ውሽጢ ብኣዴን ዘሎ ይቃለሶ ስለ ዘሎ እዩ። በዓልቤት ናይቲ ፀቢብነት ይኹን ትምክሕቲ ይኹን ናይ ሃይማኖት ፅንፈኝነት ይኹን ኣብ ፖለቲካ ሓይሊ ዝለዓሉ ጉልባብ እዮም። እዚኦም ኢና ኸዓ ብኢህወደግ ደረጃ ክንቃለሶም ዘለና። ኣብ ውሽጢ እቲ ህዝቢ ብዚኦም ዝተኣኻኸብ ከይህሉ ምቅላስ እዩ። አቱ ህዝቢ ባዕሉ እውን ይቃለሶ ኣሎ እዩ፤ ከምኡ ተዘይኮኑ ደው ክብል ኣይምኸኣለን አቲ ስርዓት፤ ንቲ ስርዓት ክሕሉ ዝቃለስ ህዝቢ እዩ ዝበዝሕ። ኣይትኽድዑና ዓርዩ እዩ ዝብል ዘሎ። እዚኣቶም ብምርኣዮም እንተደንጊፅና ክንፅገም ኢና። ግን ከጋጥሙ ዘይግበኦም እውን ብስንፍናና የጋጥሙ ኣለው እዮም፤ ግን ክንመሃረሎም ኣለና።
ውራይና፦ እቶም ንቲ ኣይጠቅምን እንብሎ ዘለና ኣተሓሳስባ ዝሓዙ ሓይልታት ግን ኣብዙይ ኣብ ግልፂ መድረኽ ቀሪቦም፣ ሓሳባቶም ብግልፂ እንዳቕረቡ፣ እቲ ህዝቢ እናፈለጦም ከይኸድ እሞ ፈሊጡ ከይነፅጎም ወይ እውን ዝጠቅሞ ተኾይኑ ይጠቕመኒ እዩ ከይብል፤ እቲ መድረኽ ኢህወደግ በይኑ ሒዘዎ ፤ንሳቶም ተበታቲኖም ኣብ ወፃእን ካሊእን ኮይኖም ንቲ ዘጋጥም ፀገማት እንዳንበልበሉ ዓዲ ኣብ ቅልውላው የእትውዋ ኣለው። ኢህወደግ ድማ ነዚ ተረደኡ ክንዲ ዝኣልዮ በይነይ እየ ዝፈትሖ እንዳበለ ሐዚ እውን ንሱ ጥራይ ፈታሒ ናይ ኩሉ ኮይኑ ንምንታይ ይቐርብ ኣሎ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ኣብዚኣ ንቲ ሕቶኻ…. ምስ አራእያ እውን ስለ ዝብገስ… ይቅርታ ግበረለይ እንበር ትኽክል ኣይኮነን።
ውራይና፦ እሺ ከመይ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ኢህወደግ በይኑ ደው ኢሉ ኣይፈልጥን፤ በይነይ እውን ክፈትሖ እየ ኢሉ ኣይፈልጥን። ካብ ህዝቢ ተነፂልና ክንከይድ ኢና ዝብል ኣረኣእያ ፍፁም የለን።
ውራይና፦ ኢህወደግ ምስ ህዝቢ ዘለዎ ርክብ እኮ ኢኻ ትነግረኒ ዘለኻ፤ ምስ ህዝቢ እኮ ኣይብለካን ዘለኹ። ኢህወደግ ንሱ ጥራይ ምስቲ ህዝቢ ክራኸብ ይደሊ፣ ንቶም ካልኦት ኣተሓሳስባታት ገና ናብ ህዝቢ ከይቀረቡ ንሱ ባዕሉ ኣይጠቕሙን ኢሉ ይኽልክሎም። ክኾን ዝነበሮ ግን ናብ ህዝቢ ይቕረቡ እሞ ህዝቢ ባዕሉ እናለለየ ይንፀጎም ዘይጠቕሙ ተኾይኖም እየ ዝብል ዘለኹ እምበር ኢህወደግ በይነይ ካብ ህዝቢ ተነፂለ ክኸይድ እየ ኢሉ ኣይብልን ዘለኹ እኮ….
ተጋዳላይ ስዩም፦ እሞ እቲ ኻሊእ ድኣ ናህና ፖለቲካዊ ስርዓት ናይቲ ኤሊት ናይ ፖለቲካ ፀወታ ኣይኮነን እኮ ኢልካ እየ ዓንተዎ። እቲ ኤሊት ክሳተፍ ኣለዎ ሰላመዊን ሕጋዊን መንገዲ ሒዙ። እዙይ ፀቢብዎ፣ ከልኪልዎ፣ ኣዕንቂፍዎ፣ ወቒዕዎ ዝበሃል ክንዘራረበሉ ንኽእል ኢና። ኣብዚ ሃገር እዙይ ከምዚኦም ዝበሉ ሓይሊታት እንተዘይሃለው ተጠያቓይ ኢህወደግ እዩ ዝበሃል ነገር ግን ኣይህሉን። ከምታ ትፈልጣ እያ። ስዒሮም እውን ዝሓዝዎ ኣይንደልን ኢህወደግ ተዘይኣፍሪስና ይብሉ። እዚኦም ናይ ዜሮ ድምር ፖለቲካ ዝደልዮ ሓይልታት ምስ ኢህወደግ ተሰሊፎም ክሰርሑ ኣይካኣሉን ኣይደለዩን። ናትና ኣይኮነን እቲ ፀገም። ኢህወደግ ኣይሰጎጎምን፤ ባዕሎም እዮም ኢህወደግ እንደሃለወ ኣይንህሉን ኢሎም። ወይ ኢህወደግ ወይ ንሕና ዝብል ኣይሰርሕን፤ እቲ ፀገም ነሃቶም እዩ። ናይቲ ስርዓትና ህንፀት ሓደ ዘጋጥሞ ዘሎ ፀገም እውን እዙይ እዩ። እዚ ሃገር አዙይ ክለምዕ የብሉን፣ ካብ ብኢህወደግ ለሚዓ ዝበሃል ክትፈርስ ኣለዋ ኢሎም ምስ ዝተሰለፉ ክሳድ ንኽሳድ ትተሓናነቕ እምበር ታይ ናይ ሓባር ኣጀንዳ ሒዝና ክንከይድ ትደልየና? ክግበር ዘለዎ እዚኦም ብቐፃሊ ክቃልዑ፣ ክፍለጡ፣ ንሳቶም ዘለዕልዎም ዘንበልብልዎም ጉዳያት እውን ብግልፂ ክፍተሹ ህዝቢ ክፍልጦም ህዝቢ እቲ ሓቂ ክርዳእ ግን ክስርሓሉ ኣለዎ።
ውራይና፦ ግርም እሞ ናብቲ ሐዚ ተኣዊጁ ዘሎ ኣዋጅ እቶ እቶ ወይ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ክንብሎ ንኽእል ንምፃእ እሞ፤ ኣብኡ ዝለዓሉ ስግኣታት ኣለዉ። ምናልባት ንምስሊ እታ ሃገር ክጎድእ ዶ ይኾን? ካሊእ እንታይ ሳዕቤናት ይህልዎ? ዝብል ይለዓል እዩ እሞ እንታይነቱን ኣድላይነቱን ገሊፅካ እቶም ስግኣታት ዝበሃሉ ዘለው እውን እንተተብረሀልና?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ሓደ ነገር ዘይከሓድ፤ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ መሰላት በቲይን በቲይን ይሸራርፍ እዩ። ባህሪኡ መሰላት ከምዝግድብ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ከምኡ እውን ስለ ዝኾነ ስቕኢልካ ብሃበ ተረኸበ እትእውጆ፤ በርደግ ኢልካ ክጥቀመሉ ዝግባእ ኣይኮነን። ብፍላይ ከዓ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብኣዊን ዴሞክራስያዊን መሰላት ኣጉሊሁ ዘውፀአ ሕገ መንግስቲ እዩ። ስለዚ ከምዙይ ዝበለ ሕገ መንግስቲ ብቐሊሉ ከምዙይ ዝበለ ክእውጀሉ ዝኽእል ኩነታት ኣይመርፆን፤ ክምረፅ የብሉን። ብባህሪኡ ዝግድቦም መሰላት ናይ ህዝቢ እውን ስለ ዝህልዉ መሪፅካ ወይ ደሊኻ ትኣትዎ፣ እሰየ ኢልካ እትጭረሐሉ ኣይኮነን። ብዚ ምኽንያት ዝለዓሉ እንተሃልዮም ከምቲ ዝበልካዮ ኸዓ ግቡእ እዩ።
ንምንታይ ድኣ ኣድልዩ ሐዚ? ንርአ! ኣብ ኢሬቻ ታይ ተገይሩ? ንዕኡ ተኸቲሉ ኣብ ክልተ ሰለስተ መዓልቲ ታይ ተገይሩ? ኣብ ከባቢ ኣዲስ ኣበባ ጥራይ እንታይ ከም ዝተገበረ ንርአ። መንግስቲ፣ ህዝቢ እውን ብኣውርኡ እንታይ ይኸውን ከምዘሎ ሪኡ። እዚ ከምዙይ ዝበለ እናረአኻ ይቐፅሉ ዶ ትብል እዩ። እናገፍሐ እንተኸደ ታይ ትገብሮ። ፈረንሳይ እንታይ ኣገጢምዎም ኣዊጆም? ኣብ ፓሪሲን ካልአይቲ ኣብ ደቡብ ከተማን ከንደይ ሰብ እዩ መይትዎም ታይ ንብረት እዩ ዓንይዎም፤ ናይ ትርኩስ ፅቡቕ ዕልዋ መንግስቲ እዩ ግን ካብ ፈረንሳይ ንላዕሊ ዶ ድልዱል መንግስቲ ኣሎ፤ ግን ቀልጢፎም ክከላኸልዎ ስለ ዝደለዩ ኣዊጆም። ስለዚ ዲተረንስ እዩ፣ መከለኻሊ እዩ። እንተነኣሰ ሓሲቡ ዝመፀ ሓሲቡ ይምፃእ ህዝቢ እውን ግን ክለዓለሉ ኣለዎ።
ናትና ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ካብቲ ካሊእ ዝፈልዮ ህዝቢ ማእኸል ገይሩ ዝወፀ ኣዋጅ ምዃኑ እዩ። ሓላፍነት ናይ ፀጥታ ሓይልታት ጥራይ ኣይኮነን። ብዓብዪ ጥንቃቐ ብደንቢ ተዘትይሉ ዝወፀ እዩ። ስለዚ ዝጠፍእ ህይወት ዝጠፍእ ንብረት እንተኺኢልና ምትራፍ እንተዘየለ ብጣዕሚ ክንእስ ኣለዎ። እዞም መንግስቲ የለን ኢሎም ሕልሚ ዝሕዙ ዝነበሩ እውን ዕፀው እዩ አዚ መንገዲ እዙይ ንዓኹም በዙይ ኣይትኸድዎን፤ ነዳዲን ክርቢትን ሒዝካ ዝልወጥ ስርዓት ኣይኮነን አዙይ ዝብል መልእኽቲ ክወሃቦም ኣለዎ።
እዛ ነገር እዝኣ ብምፍጣራ እቲ ብቲ ኣብዛ ሃገር ዝንሀ ልምዓታዊ ምንቅስቓስ ዝሰሓብ ዝነበረ ኢንቨስተር ሰገጥ ከብሎ ከምዝኽእል ዘጠራጥር የብሉን። ግን ካብዚ ናይ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ንላዕሊ ሰገጥ ዘብሎ እተን ዝተኸለን ትካላት እንትነዳ እየን። ድሒነን እንትርኢ መንግስቲ ምስኡ ኮይኑ ክሕልወሉን ንቲ ሓደጋ ዘጋጠሞ ድማ እንተጣይሸን እንትርኢ እዩ ክምለስ ዝኽእል፤ ክመፅእ ዝኽእል። ስለዚ እቲ እንረኽቦ ረብሓ ይዓቢ ካብቲ ዝህልዎ ሳዕቤን። እቲ መሪሕነት ድማ ብደንቢ ተማጉቱ ረብሕኡን ሳዕቤኑን ሪኡ እምበኣር ተጠንቂቕና ከምዚኣ ገይርና ንኺዳ፤ ሳዕቤኑ ነውሕዶ እቲ ዝዓቢ ረብሕኡ ኣብ ተግባር ኣውዒልና ስርዓትና ንሓሉ፣ ህይወት ህዝብናን ልምዓትናን ከኣ ንከላኸል ብዝብል ዝመፀ እዩ። እቲ ህዝብና በዚኣ ክርድኣ ኣለዎ።
ሽድሽተ ወርሒ ኣይነውሐን ዶ ዝብል ኣሎ። እዙይ ግድን ኣይኮነን ኣብታ ብዝግባእ ዝተረጋገአትላ ተቋርፅ እያ፤ ኮንትራት ኣይኮነን። መንግስቲ ኣብ ዝመስሎ መዓልቲ ከልዕሎ ይኽእል፤ ዝፈታተን ኩነታት ኣሎ እንተይሉ ኸዓ ከፅንሖ ይኽእል።
ውራይና፦ እሞ እቲ ኩነታት ተሎ ዝልወጥ ዶ ይመስለካ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ እቲ ህዝቢ ብምሉእ ሓይሉ እንትኣትይዎን ንረብሕኡ ሪኡ ቐልጢፉ ዝልወጥ እዩ ዝመስለኒ። ህዝብና ኸዓ ክነምህሮን ክነሳትፎን ኣለና። ጉዳእታ ይርኣ ስለዘሎ ከዓ ቀልጢፉ ከም ዝስለፍ ኣይጠራጠርን፤ ታይ ይብል ከም ዘሎ ብኣንደበቱ ይሰምዖ ስለ ዘለኹ። ኣበይ ነይርኩም ታይ ኮይንኩም ዘንጊዕኹም እዩ ዝብል ዘሎ። ቅድም ኢልኩም ክትመፁ ነይርኩም እዩ። ቅድም ኢሉ መፂኡ እንተዝኸውን ከዓ ከምዙይ ኢሉ ዶ ኣገዳሲ እዩ ኢሉ ምተቐበሎ ዘዘራርብ እዩ።
ውራይና፦ ካሊእ ናይቲ ህዝቢና ቀልቢ ስሒቡ ዝነበረ ጉዳይ ኣብ ኢህወደግ ብፍላይ ድማ ኣብ ህወሓት ዝነበረ ገምጋም ዝምልከት እዩ። ብዓልትኹም እውን ፀገምና ኣብ ኣመራረሓ እዩ፣ ኣመራርሓና ብዝግባእ ገምጊምና ምምዕርራይ ክንገብር ኢና ስለ ዝበልኩም ናብቲ ናይ ህወሓት ገምጋም ክትኣትዉ ከለኹም፤ እቲ ሰብ ብውነ ይከታተሎ ነይሩ፤ ብዙሕ ለወጢ እውን ይፅበ ነይሩ፤ ግን ምንም ዝረኣናዮ የለን። ዝኹሉ መዓልቲ ፀኒሖም እንታይ ገይሮም ተበተኑ ዝብል ኣዕርዩ ዝዝረበሉ ዘሎ እዩ እሞ ከመይ ኢኻ ክትገልፆ ትኽእል?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ኣነ ሓደ ነገር እንተረኣኻ ፅቡቕ ይመስለኒ ጌታቸው፤ ከማኻ ዝበሉ መንኣሰይ እውን ክርእይዎ ዝግበኦም ዝብሎ፤ ህወሓት/ኢህወደግ ብዙሕ ክብርታት/እሴታት ዘለውዎ ውድብ እዩ። ኣብ ማንም ናይ ፖለቲካ ወድብ ኣብ ኢትዮጵያ ንግደፎ ‘ሞ ኣብቶም ልዕሊ ሚኢቲ ዓመት ኣብ ዴሞክራሲ ፀኒሕና ዝብሉ ውድባት እውን ዘይርከቡ values እሴታት ኣለውዎ። ብቓልሱ ዘማዕበሎም፣ ዝረኸቦም ፀጋታት እዮም። ምግምጋም ህወሓት ኣይኮነን ፈጢርዎ፤ ኢንድስትሪታት ትካላት እውን ይጥቀምሉ እዮም። ግን ሃናፂ ነቐፌይታ ምሃብን ምቕባልን ባህሉ ገይሩ ኣማዕቢልዎ እዩ ብኸይዲ። ቅድሚ ኹሉ ውሽጥኻ ፈቲሽ ድሕሪኡ ኢኻ ናብ ካሊእ ትወፅእ ዝብል መርአይኡ ገይርዎ እዩ። ንዚ ስርዓት ከፍርስ ዝደሊ ሓይሊ ኩሉሻዕ ስርሑ ስለ ዝኾነ ንሱ እዩ እቲ ፀገም ኣይንበል፤ ኣባና ዘሎ ፀገም ንርአ ንፈትሽ ንሱ ኣይኮነን ከፍርሰና ዝኽእል ካብ ውሽጥና እዩ። ኣብ ውሽጥና ዘለዉ ፀገማት ከምቲ ዓንተወይ ዝበልካዮ እንደዓበዩ እንደዓበዩ ከይዶም ገዛእቲ ባህሪና እንተኾይኖም እዩ ዘፍርስና ስለዚ ንዚኣ ክንኩርኩም ኣለና እዩ።
ስለዚ ሓደ ነገር ዘዐሸወና ኣብዚ ከይዲ እዙይ (15 ዓመት እንዲና ገምጊምና) እቲ እናምፀኣናዮ ዝኸድና ዓወታት ዓብዪ እዩ። ኣብዚ ሓፂር ግዜ ብናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ ክንዲዙይ ክስራሕ እዩ ኢሉ ዝሓስብ ስለ ዘይነበረ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዘጋጠመና ድርቂ ቅድሚ ሐዚ ካብ ዘጋጠሙ ድርቅታት ዝዓበየ እዩ ነይሩ ግን ብናይብዓልትና ዓቕሚ ሰብናስ ይትረፍ እንስሳና እውን ማይን ሓሰርን ኣይቕሪብና ብዘይ ፀገም ዘሊቕና ኢና። ግን እዙይ እናዕገበና ከይዱ ፀገማትና ብግዚኡ ክንፍትሽ ኣይከኣልናን። ስለዚ ሐዚ ንቐደም ንባዕልና ብውነ ንፈትሽ ኢልና ኢና ኸይድና ብኢህወደግ ደረጃ እውን። እቲ ነባር ዝተተከአ እውን እቲ ዝተከአ እውን ብሓባር ኮይና ንርኣዮ ኢና ኢልና ሪኢናዮ። ንምንታይ ናይ 15 በዓመት እውን ንርኢ ስለ ዘለና ገሊኡ ንሕና ዘረከብናዮም ዕዳ እውን ዘለ ዝኾነ። ናተይ ናትካ ከይበልና ናይኩላትና ገይርና ንርኣዮ እሞ ኣተሓሳስባና ዓቕምና ብሓደ ኣምፂእና ድሕነት ናይዚ ስርዓት እዙይ ነረጋገፅ ኢልና። ፅቡቕ ድማ ነይሩ፣ ብጣዕሚ ብሱል ነይሩ ገምጋምና።
እንታይ ንርአ፣ ኣበይ ንርአ ኢልና ድማ ፈሊና። ኣብ ዴሞክራስያዊ ኣራእያና/ኣካይዳና፣ ኣብ መንግስታዊ ስልጣን ንህዝቢ ምግልጋል ወይስ ንውልቀ ረብሓ መሐለዊ ርስቲ እዩ ንርኣዮ፣ ኣብ ፀቢብነትን ትምክሕትን ዘለና ኩነታት ከመይ ይመፅእ ኣሎ ናይ መን ኣጀንዳ እዩ፣ ምስ ህዝብና ዘተኣሳስሩና ገመዳት ይልሕልሑ ዶ ኣለው ወይስ እንዳሰጠሙ…… ኣብዚታት እንታይ ንመስል እንታይ እዮም ዝፈታተኑና ዘለው ፀገማት ኢልና በዙይ ንርኣዮ ኢልና። ነዚኦም ብደንቢ ፈቲሽና ተረዳዲእናሎም ከዓ ኣብ ኩሎም ዘለውና ፀገማት። ኣንኳይዶ ሎሚ ኣብ እዋን ኩናት እውን ኣዋርሕ ኮፍ ኢልና ኢና ንግምግምን ኣብ ምርድዳእ ንበፅሕን ነይርና። ኢህወደግ ናይ ምርድዳእ ሓይሊ እዩ። ከምቲ ዝበሃል ናይ ሓደ ውልቀ ሰብ የ ታይ ዶየ ዝበሃል እውን ኣኮነን ካብ ብቐደሙ። ናይ ሓደ ክልተ ሰለስተ ተዋስኦ ኣይኮነን። ኣብዚኣ ገለ ሰባት ዘሰጉምዎ ኣራእያ ክእርም፤ መለስ ዓቕሚ ስለ ዝነበሮ ፅልዋ ስለ ዝነበሮ መለስ እናኣዘዘ ዘስርሕ ዝነበረ ገይሮም ዝሪኡ ኣለው፤ ከምኡ ኣይኮነን። ኢህወደግ ናይ ኮንሰንሰስ ሓይሊ እዩ፤ ተረዳዲእኻ እዩ ዝስራሕ።
ሐዚ እዚታት ይሽርሸር ዶ ኣሎ እወ ኢልና ሪኢና። ናይ ባዕሉ መሰል ዘየኽብር ተሓሽካሪ ንባዕሉ እናተሸቑረረ ዝከይድ ኣመራርሓ ንኻሊእ መሰል ከኽብር ኣይኽእልን ኢልና ሪኢና። ናተይ መሰል እናተገሃሰ ስቕ ኢለ ዝርኢ እንተኾይነ ኣብዙ ውድብ እዙይ ናይ መን መሰል እየ ክጣበቕ ኣነ? ዘይኸውን እዩ። ንምንታይ ይሽርሸር ኣሎ? መገልገላይ ይኸውን ኣሎ ንሓላፊኡ ኣብ ከክንዲ ንህዝቢ ዘገልግል፤ ሓሳብ ኣልዒልካ፣ ተቓዊምካ ተባሂሉ ዝጉዳእ እንተሃልዩ… ዎው ደቀይ ከዕቢ እንዳበለ ስቕ ይብል። እዞም ከምዙይ ዝበሉ ኢና ኣንቲዕና ክንዛረቦም ዘለና፣ ክንምሕዎም ዘለና። ዝገደፍናዮ ነገር የለን ኩሉ ፈቲሽና ኢና።
እዚ ሐዚ ዝኒሀ ኣመራርሓ ብቑዕ ድዩ ዝብል ኣሎ፤… ካብታ ተተካእኹላ መዓልቲ ጀሚረ ዝዛረባ ኣላ፤ ንቲ መድረኽ ዝምጥን ኣመራርሓ ዘይፈጠርና እንተኾይና ተሓተቲ ንሕና ኢና። እቲ ህዝቢ ካብቲ ዘሎ ንላዕሊ ብቑዕ ኣመራርሓ ዶ ይፅበ ነይሩ እወ፤ ግን ንሕና ኢና ንሕተት ንሱ ኣይኮነን። እሞ ብቑዕ ክሳብ ንፈጥር ክንዱንጉ ዶ ነይሩና ኣብ ውሽጢ ዶ ክንፀንሕ ነይሩና ብናተይ ኣይነበረናን። ካባና ክንድንጊ ነይሩና ዝብል ኣሎ ኣነ ግን የዋይ እኳስ ደንጉና በሃሊ እየ። ምኽንያቱ ብቑዕ መራሒ ባዕሉ ኣብቲ መድረኽ እዩ ዝህነፅ፤ ዋላ እኳ ኮነ ተባሂሉ ኣቐዲሙ ክህነፅ ዝግበኦን ዝኽእልን እንተኾነ። እዙይ ብግዜና ስለ ዘይገበርናዮ ግን ክሳብ እንመዉት ኣብኡ ክንፀንሕ ኣይግባእን። ኣትዩ ባዕሉ እናተሰርሐ፣ እናጠንከረ፣ እናተመሃረ ይኺድ እዩ። ከምኡ እንዳበለ እዩ ወለዶታት ከኣ እናተቐያየረ ዝከይድ ኢልና ኢና ገይርናዮ።
ብርግፅ ካብቲ ዝርኣናዮ ሓደ ምፍንታት ነይሩና። እቲ ነባርን እቲ ሓዱሽን ተቐራሪቡ ክሰርሕ እናተገበኦ ከምቲ ዝድለ ኣይነበረን ኢልና። ከምቲ ሐዚ ኩነታት እናገንፈለ ምስ ከደ ተቐራሪብና ንሰርሖ ዘለና ከምኡ ክንከዶ ነይርና ካብ መጀመርታ። ኣብታ ምውሳን እቲ ሐዚ ዘሎ እዩ ዝውስን ሓሳብ ተሓጋጊዝካ ምኻድ ግን ኩሉ ግዘ ክህሉ ኣለዎ። በዚኣ ተኣማሚና ከይድና።
ክሳብ ሐዚ ታይ ሰሪሕኹም ተዓቢጥኩም ኢኹም ዘለኹም ዝበልካዮ፤ ኣይወዳእናን እኮ ገና ኢና ዘለና። ገና ኣብቲ ላዕሊ እኮ ኢና ዝኒሀና ክንወርድ ኢና ንታሕቲ በቢደረጅኡ። ኣብ ኣመራርሓ ዓቢጥናዮ ኣይንተርፍን ክሪኦ እዩ ህዝቢ፤ ዕድል ይሃበና ጥራይ። ኣብ ሓንቲ ኣኼባ ኩሉ ወዲእና ወፂእና ኣለና ክንብሎ? ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ጥራይ እኮ ኢና ወዲእና ዘለና። አዚኣ ኸዓ ብዓወት ወዲእናያ ኢና። ተፈታቲሽና ኢና ብዘይምሕረት።
ውራይና፦ ብኸመይ ክግለፅ ይኽእል ምፍትታሽኩም፤ ዝርአ ውሳነታት እንተዘይሃልዩ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ንኣብነት ሐዚ ብግዕዝይና ዝጥርጠር ዋላ ብሕመይታ ዝለዓል እንተሊዩ ይቕረብ ተባሂሉ ዝውረ ይኹን ዝግመት ይኹን እንዳቐረበ ይፈተሽ ተባሂሉ። ብዙሕ አኮ አዩ ዝሕመ፤ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ስዩም ዝበሃል ከንደይ ፎቕ ቆፂርካ፣ ክንደይ ኣርእዩካ ሰብ ወይ ኣብ ፌስቡክ ተለጢፉ ዝረኣኻዮ፤ ከምዚታት ዝበለ ወረታትን ፀለመታትን እውን ኣሊዕልና ንርአ። ሓቅነት ዘለዎ ተሊዩ ንመርምሮ ወረ ተኾይኑ ድማ ወረ ንበሎ ኢልና ፈቲሽና። ዋእ! ዝገርመካ ኣነ እኮ መደቀሲተይ እትኣክል ናይ ውልቀይ ገዛ እኮ የብለይን። ዝውረ ግን መዓት እዩ ኣነ እውን ይሰምዕ እየ። ስለዚ ታይ ንምባል እየ ዝውረ ነገር እውን እንተኾይኑ ይቕረብ እሞ መረዳእታ ዝርከበሉ ዝመሰል ተኾይኑ ካብ ስልጣንካ ውረድ ክንብሎ፤ መፀለምታ ተኾይኑ ድማ ክንኩንኖ ብኣ ኢና ጀሚርና ኣብ ኩለን እተን መገምገሚ ነጥብታት ብዕምቆት ሪኢና ኣብ ምርድዳእ በፂሕና። ናይ ኩዕሶ ፀወታ ኮይኑስ ሰዓርን ተሰዓርን ክህልዎ እሞ ኣብ መወዳእታ እገለ ሲዒሩ እገለ ተሳዒሩ ክንበሃሃል እንተኾይኑ ከምኡ ዝበሃል የለን። ካብዙይ ወፃእ ተሳዒሮም ከይዶም ከምዙይ ኮይኑ ኢሉ ዘውሪ እንተሃልዩ፤ ዝኾኑ ትንክታንክ ዶ ገለ ዶ ዝበሃሉ ከምኡ ኢሎም የውርዩ ነይሮም ሰሚዐ ኣለኹ፤ እዚኦም ተሓሽከርቲ ጥራይ ዘይኮኑስ ምስቶም ንስርዓትና ንምፍራስ ዝደልዩ እውን ዝፅንበሩ እዮም። ሕሽክርና ዝለመዱ እዮም አዚኦም፤ ቲንክ ታንክ ዝተበሃሉ ንህዝቢ ከገልግሉ እምበር ክሓምዩ ኣይኮነን። ንስኹም ተሓሽከርቲ ኢኹም ቦታ ድማ የብልኩምን ክበሃሉ ኣለዎም፤ ከምኣ ኢልካ ፅሓፋ፤ ዘየለ ዘውርዩ እዮም፤ ካብ ብፆት ከምኡ ስለ ዝሰማዕኹ እየ። ናይ ሊቨርፑልን ቸልስን ፀወታ ኣይኮነን። ህወሓት ስርዓቱ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ጠጠው ዝበለ ድዩ ኣይኮነን፤ መሪሕነቱ ንዙይ ጠጠው ዝብል ድዩ ኣይኮነን እየ ዝርኢ ኣነ።
ውራይና፦ ግርም እዩ። ንስኻትኩም ብኽብሪ ዝተተካእኹም መራሕቲ ምሰቲ ሐዚ ዘሎ መሪሕነት ብፅቡቕ ተረዳዲእኹም ምኻድ ንትግራይ ሓደ ስጉሚ እዩ እየ ዝብል ሓይልና ክንብትን ስለ ዘይብልና። ነገር ግን ካብቲ ውድብ ወፃእ ዘሎ ብዙሕ ዓቕሚ ዘለዎ ትግረዋይ ተበቲኑ እዩ ዘሎ እሞ ንዚ…..
ተጋዳላይ ስዩም፦ ከዕንቅፈካ ጌታቸው! ሓደ ዝረኣናዮ ጉዳይ ንሱ እዩ። ሓይልና ንኣክብ፤ እቲ ሙሁር ነሳትፎ። ነሳትፎ ማለት ፀዊዕና ኣተሓሳስባና ንንገሮ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ዘለና ንንግሮ ዝህበና ድማ ንቀበሎ። ካብኡ ብዝዘለለ እውን ክውስን ንግበር ዕድል ንሃቦ ኢልና። ተጋዳላይና ይኹን አቲ ሐዚ ዝፍጠረ ዘሎ ሙሁር ኣይጠርነፍናዮን። ብዙሕ ሰብ ሓይሊ ምብታን እንትብል ተሎ ንታ ናይ 93 ምክፍፋል እዩ ዝርኢ፤ ንሱ እማ ብዕሊ ኣሚኑሉ ኣብ መድረኽ ዝተፈለየ እዩ። ብስሩ ግን ንቲ ብኸምኡታት ዝተፈለየ ክሕግዝ ዝደሊ ይኹን ብፍላይ ንቲ ሓዱሽ ዝፍጠር ዘሎ ዘይሓቖፍናዮ ብደንቢ ክንሰርሐሉ ኣለና ኢልና ተማይጥናሉ ወሲና እውን ኢና።
ማሕበራት ኣለዋ፤ አዚኦን መቐፀልታ ናይቲ ውድባዊ መሓዉር ወይ መቐፀልታ ናይቲ መንግስታዊ መሓውር ገይርናየን ኢና ብተግባር። እዙይ ንለውጦ ከምኡ ኣይጠቕመናን ኢልና ኢና። ነፃነት ናይተን ማሕበራት ክነረጋግፅ ኣለና። ክቆፃፀረና ክንገብር ኣለና። እዚኣ ክንገብር እንተዘይኪኢልና ክንቅኒ እውን ኣይንኽእልን። እዙይ ጥራሕ እኮ ኣይኮነን። ቤት ምኽርታት እኮ ይጠሓሳ ኣለዋ። እቲ ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ቤት ምኽር በቢወረድኡ ይጠሓስ ኣሎ እዙይ ጠጠው ይበል እዩ።
ስለዚ አቲ ሓይልና ንኣክብ ዝብል ቀሊል ነገር ኣይኮነን ብጣዕሚ ኣገዳሲ ነገር እዩ። ሓደ ናይ ወፃእተኛ ዘዋገዐኒ ሓደ ግዜ ክነግረካ፤ ኢህወደግ ከይጎልመሰ ዝኣርግ ዘሎ ውድብ እዩ ኢሉኒ። ንምንታይ ኢለዮ። እዚ ኩሉ ተቓሊሱ እዚ ኩሉ ሰሪሑስ ዝትከኦ ዘይብሉ ይበሊ ኣሎ ኢሉኒ። ኣበይ ኣሎ ዝሃነፅክሞ ኢሉኒ። ንቲ ሓዱሽ ሓይሊ ሓቑፍና ክትከኣና እንተዘይገይርና ሓቂ እዩ ከምኣ እያ። ክርቢትን ላምባን ሒዙ ዓዲ ዘባርዕ ዘይኮነስ፤ ሓላፍነት ወሲዱ ዓዲ ዝሃንፅ ሓይሊ ዶ ነፍሪ ኣለና ብኡ ዶ ንሃንፆ ኣለና ክፍተሽ ኣለዎ። እቲ ብናይ ባዕሉ መንግዲ ንባዕሉ ዘብቀዐ ኣይንእክቦን ዘለና እዩ። አዙይ ድማ ንኣርሞ ኢልና ኢና። እቲ ሙሁር ክነቕርቦ ኣለና ክቐርበና ኣለዎ፤ ክንትሃናነፅ ኣለና፤ ብሓባር ድማ ዓዲ ክንሃንፅ ኣለና።
ውራይና፦ ኣበይ እሞ ኢኹም ክትራኸቡ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ መድረኻት እኮ ክኽፈት እዩ።
ውራይና፦ እቲ ኣብ ትግራይ ዝኒሀ መሪሕነትስ ነፃ ዝኾኑ ናይ ምሁር መድረኻት ክፈጥር እዩ ዲኻ ትብለኒ ዘለኻ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ እወ መሰልካ እኮ እዩ። ዝመሰለካ ኪሪቲካል ኮይንካ ሓሳብካ ተቕርብ ትነቅፍ ትንቀፍ። ሐዚ ንስኻ እትፅሕፎ ኣብ ውራይና እዙይ ትኽክል ኣይኮነን እዙይ ትኽክል እዩ ክብል ኣለኒ፤ ደስ ዝበለካ ምፅሓፍ ግን መሰለክ እዩ ማንም ዝህበካን ዝኸልአካን ክኾን የብሉን። ኣብቲ መድረኻት እውን ኣብ ትግራይ ዘሎ ክሳብ ሐዚ ዘይተማለአ ዝበሃል ኣብ ባህሊን ቋንቋን ኣብ ኢንቨስትመንት ኣብ ዴሞክራስያዊ መሰላት ወዘተ ዓንተወይ ተልዕሎም ነበርካ ዘሎ ክፍተት ብድፍረት ክተቕርቡ ኣለኩም።
ውራይና፦ እሞ ንሕናስ መቕረብና ነፃ መድረኽ ሃልዩ ንማንም ሙሁር ዝምልከት፣ ማንም ኣትዩ ንዓዱ ዝጠቅም ዝበሎ ክዛረብ ዕድል ዝረኽበሉ፣ ማይክ ዝጭብጠሉ መድረኽስ ከመይ ኢሉ ይህሉ? ብዙሕ ግዘ ፈቲና ኣይተሳኸዐን እኮ እየ ዝብለካ ዘለኹ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ክንከዶ ኢና እየ ዝብለካ ዘለኹ። ሎሚ ግበርዋ ኣይትበል ግን ክንከዶ ኢና። ካብዚ ውሳነ ወፃኢ እዙይ ካሊእ ውሳነ የብልናን፤ ክፍቲ ኮይና ነፃ ኮይና ትኺድ ኢና ኢልና እምበር ክንድዚኣ ንኽፈታ ክንዲዝኣ ዕፅውቲ ንግበራ ትብል የብላን። ቅድሚ ሐዚ ዝንበረ ኣይትርአ ካብ ሐዚ ንኸዶ ምርኣይ። ሓንቲ ግን ኣብዚኣ ክትሕዛ ዘለካ፤ እስቲ እዚኣ ተገይርኩም ንርኢ ዓይነት ክኾን የብሉን። ኩሉ እቲ ክኾን ዝግብኦ ክኾን ኢዱ ክሓውስ ኣለዎ፤ ተመልካቲ ክኾን የብሉን።
ውራይና፦ ህወሓት ትግራይ ትግራይ ኣይትጨኑን ድሕሪ ዓውት፤ ብፍላይ ብባህሊን ቋንቋን እንትንሪኣ ከለና ዝብል ኣለኒ፤ ከም መጠን ጀማሪን መበገሲን ናይቲ ቃልሲ ኣብዙይ ሪኢቶኻ ይደሊ እየ?
ተጋዳላይ ስዩም፦ ጨካን ኢኻ ብጣዕሚ። ጨካን መደምደምታ እዩ። ከምቲ ኣብ ኩሉ ስራሕትና ዝረኣዩ ሕፅረታት ሕፅረት ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ምንም ኣይሰራሕኽሙን ምባል ግን ጭካነ እዩ። ዝተበገስናሉ ዕላማ ኣብ ትግራይ ዘይፈፀምና እንተኾይና ህወሓት ዘይሰርሐ እንተኾይኑ እንታይ ኢልና ንሽከሞ። እንድሕር ንዝተበገሰሉ ዕላማ ዘየተግበር፣ እንድሕር ዘይእክበና ኮይኑ ህወሓት እንታይ ድኣ ኢልናዮ? እናምለኸናዮ ክነብር ከም ጣኦት? እዙይ ክመፅእ ኣይኽእልን ይሰርሕ ስለ ዘሎ እዩ። ጌጋታት ግን ክህልዉ እዮም ጌጋታቱ እንደኣረመ ክኸይድ ኣለዎ። ኣብ ባህሉ፣ ኣብ ቋንቁኡ፣ ኣብ ፀጋታቱ አዚኦም ኣብ ምዕቃብን ምምዕባልን፣ ኣብ ዴሞክራስያዊ፣ ኣብ ምክእኣል፣ ኣብ ሓቋፊ ምዃን ይጎድሎ ዝብል ክመፅእ ይኽእል እዩ አዙይ ድማ እናተኣረመ ክኸድ ክንቃለስ ኣለና። ንተዓረይ ኢልና ምሕረት ዘይብሉ ብዕምቆት ምፅራይ ገይርና እንተኾይና ኣብዚ መድረኽ እዙይ እዩ።
ውራይና፦ እሞ ነዊሕ ግዜ ሒዘካ ኣብዚ ክንውድእ፤ ንዝሃብካኒ ቃለ መጠይቕ ብሽም መንበብቲ ውራይና ብጣዕሚ የመስግን። ንስኻን መሰላትካን ንዝገበርክምዎን እትገብርዎ ዘለኹምን ናይ ዕድመ ምሉእ ቃልሲ ዘለኒ ኽብርን ኣድናቖትን እውን ብውልቀይ ክገልፀልካ ይደሊ፤ የመስግን።
ተጋዳላይ ስዩም፦ እሺ ሰላም።


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ሎሚ ንግሆ ሚያዝያ ዕለት 24 2018 ዓም ኣብ ቤትጸሎት ቅድስት ማርታ ኣብ ዘዕረግዎ መሥዋዕተ ቅዳሴ ኣብ ናይ ዕለቱ ቃል ኣምላኽ ተመርኲሶም ደቂሰባት ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ጀሚሮም ወትሩ ንመንፈስ ቅዱስ ልቦም ኣደንዚዞም ንዝኾነ ሕዳሴን ለውጥን ምቍዋሞም ድሕሪ ምምልካት ነቲ ወትሩ ምስ ሓደ ዘደንቅን ሓዲስን ነገር ንክረኽበና ዝመጽእ ጐይታ ክንቅበሎ ግድን እዩ ኮይኑ ግን ደቂ ሰባት ዝንባሌታትና ኣይግድን እዩ ስለዝኽዕነ ‘ንቃላት እናኣኰማሳዕና ከም ርእዮተ ዓለም እናወሰድናዮም ናይ ገዛእ ቃላትና ቅዩዳት ስለእንኸውን ነዚ ሰጊርና ንመንፈስ ቅዱስ ልብና ብምኽፋት ነቲ ጐይታ ዘቅርበልና ሓደስትን ኣደነቅትን ነገራት ሃንጐፋይ ኢልና ንቀበል’ እንክብሉ ሰቢኾም፣
ብላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ግጽው ንሎሚ ዝቀረበ ወንጌል ካብ ናይ ዮሓንስ ኮይኑ 10.22-30 ነበረ፣ ኣይሁድ ንኢየሱስ ኣብ ኢየሩሳሌም ኣብ ቤተመቅደስ ኣብ ገበላ ሰለሙን ምስ ረኸብዎ ‘ክሳብ መኣስ ኢኻ ሰንፈላል እትገብረና! ክርስቶስ እንተደኣ ኰንካ ኣግሂድካ ንገረና!’ በልዎ፣ ኢየሱስ ድማ ‘ነጊረኩም ግዳስ ኣይአመንኩምን፣ እቲ ብስም ኣቦ ዝፍጽሞ ዘሎኹ ግብሪ ንሱ ብዛዕባይ ይምስክር ኣሎ፣ ንስኻትኩም ከምቲ ዝበልኩኹም ካብተን ኣባጊዔይ ስለዘይኮንኩም ኣይትኣምኑን ኢኹም፣ እተን ኣባጊዔይ ንድምጸይ ይሰምዓ፣ ኣነ ድማ እፈልጠን፣ ንሳተን እውን ይኽተላኒ፣ ኣነ ሕይወት ዘለዓለም እበን፣ ንወትሩ ኸኣ ኣይኪጠፍኣን እየን፣ ካብ ኢደይ ድማ ሓደ እኳ ዚምንዝዐን የልቦን፣ እቲ ዝሃበኒ ኣቦይ ኣንካብ ኲሉ ዚዓቢ እዩ፣ እንካብ ኣቦይ ኪዝርፈን ዚኽእል ድማ ሓደ እኳ የልቦን፣ ኣነን ኣቦይን ሓደ ኢና’ እናበለ መለሰሎም ዝብል ነበረ፣
ኣብዚ ቃለ ወንጌል ዝግሃድ እቶም ሊቃውንቲ ሕግን መማህራንን ክሳብ ክንደይ ልቦምን ዓይኖምን ተዓጺው ከምዝነበረ ክሳብ ክንደይ ደረቅ ምዃኖም ዘመልከቱ ቅዱስነቶም ናይዚ ምኽንያት ከኣ ንሕዳሴ መንፈስ ቅዱስ ልብኻ እንተደኣ ተዓጽዩ እንረኣኻን እናሰማዕካን ከምቲ ኣብ ምስላና ወላ ትንፈር ጠል እያ ዚዓይነቱ ኣቋም ዝሓዙ ምዃኖም ኣመልኪቶም፣ እቲ ቀንዲ ጸገሞም እንከመልክቱ ከኣ `ናይ ግዜኦም ምልክታት ክርእዩን ከንብቡን ካብኡ ነቲ መልእኽቲ ከለልዩን ዘይምኽኣሎም እዩ፣ እዚ ከኣ ኣብቲ ንሶም ዝመላልስዎ ቃላትን ሓሳባትን ደሪቆም ንክተርፉን ነቲ ዝብልዎን ዝሓስብዎን ከኣ ከም ርእዮተ ዓለም ስለዝሓዝዎ እሱራት ናይ ቃላቶምን ሓሳባቶምን ኮይኖም ንዝኾነ ካብ መንፈስ ቅዱስን ካብ እግዚብሔርን ዝመጽእ ሓዲስ ነገር ይትረፍ ክቅበልዎን ነቲ ግሁድ ነገር ክርእይዎን ክግንዘብዎን ኣይክእሉን` ኢሎም፣
‘ኣብታ ዝሓተትዋ ቃል ወይ ሕቶ ዕንኪልል ክብሉ ይነብሩ፣ ካብዚ ዕንክሊላሎ ከወጹ ኣይክእሉን ከመይ ቅዩዳት ናይ ሓሳባቶም እዮም፣ ካብ ሙሴ ነቲ ሕይወት ዝህብን ሕይወት ብዓንዱ ርእሱ ዝኾነን ሕጊ እግዚብሔር ተቀቢሎም ግን ናቶም ትርጓሜን ፍትሓትን እናሃቡ ጀሊሖም ጀላሊሖም እንታይነቱ ከምዘጥፍእ ገሮሞ፣ ናብ ሓደ ርእዮተ ዓለም ቀዪሮሞ በዚ ከኣ ኣብታ ባዕሎም ዝሰርሕዋ ዓንኬል ዕንክሊል ክብሉ ይነብሩ ካብኣ ክወጹ ኣይክእሉን፣ ዝኾነ ካብዛ ዕንኪላሎ ዝወጸን ብደገ ዝመጸ ሓዲስ ነገርን ሰግኣት ስለዝፈጥረሎም ክሰምዕዎ ኣይደዩ ክርእይዎ ኣይምነዩ። ስለዚ ኣብ ባርነት ወይ ቀይዲ ባዕሎም ናይ ዝፈጠርዎ ሓሳብ ኮይኖም ምውጻእ ስኢኖም ይነብሩ፣ ደቂ እግዚብሔር ደቂ ብርሃን ግን ከምኡ ኣይኮነን ሓራ እዮም፣ ስለዝኾኑ ከኣ ወላ ስደትን መከራን ማእሰርትን ተቋውሞን የጋጥሞም ንመንፈስ ቅዱስ ልቦም ከፊቶም ማእከል ሕይወቶም ንኣኡ ገሮም ሓራ ኮይኖም ይመላለሱ። ንኣብነት እቶም ቀዳሞት ኣርድእቲ ኢየሱስ ከመይ ከምዝነበሩ ናይ ሎሚ ቀዳማይ ንባብ ምምልካት ይከኣል፣’ ኢሎም።
ብላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ግጽው ናይ ሎሚ ቀዳማይ ንባብ ካብ ግብረ ሓዋርያት ዝተወስደ ኮይኑ 11.19-26 ነበረ። እዚ ከኣ ስፍሓት ወንጌል ኣብ ኣንጾክያ ይገልጽ። ንመጀመርያ ግዜ ካብ ኣይሁድ ወጻኢ ወንጌል ክስበኽ ይጅምር፣ እዚ ከኣ ድሕሪ ሰማዕትነት እስጢፋኖስ ነታ ቀዳመይቲ ቤተክርስትያን ምርቃ ዝመስል መርገም የጋጥማ፣ ማለት ኣብ ኢየሩሳሌም ብርቱዕ ስደት ይለዕል፣ ብዙሓት ብደሞም ይምስክሩ፣ መብዛሕትኦም ግን ብሰንኪ እቲ ስደት ይብተኑ ኮይኑ ግን በብዝጠዓሞም ኣብ ስብከተወንጌል ይዋፈሩ፣ ክሳብ ፈኒቅያን ቆጵሮስን ኣንጾክያን ኣብጽሕዎ ካብዚኦም ገሊኦም ሰብ ቆጵሮስን ቄረኔን ንግሪኻውያን ኣብ ኣንጾክያ ወንጌል ክሰብኩ ጀመሩ፣ ኢድ ጐይታ ኸኣ ምስኣቶም ነበረት ብዙሓት ሰባት ከኣ ኣሚኖም ናብ ጐይታ ተመልሱ፣ እታ ኣብ ኢየሩሳሌም ተሓቢኣ ተገልግል ዝነበረት ቤተክርስትያን ነዚ ምስ ሰምዔ ንበርናባስ ናብ ኣንጾክያ ለኣኸት። በርናባስ ሳውልን ኣብ ኣንጾክያ ንዓመት ከምዝሰበኹን ኣርድእቲ ኤየሱስ ከኣ ንመጀመርያ ኣብ ኣንጾክያ ክርስትያን ከምዝተባህሉን እቲ ቀዳማይ ንባብ ይገልጽ፣
ቅዱስነቶም ሥራሕ መንፈስ ቅዱስን ተቀባልነት ደቂ ሰባትን እንከመልክቱ ሥራሕ መንፈስ ቅዱስ ወትሩ ሓደ እዩ ሕዳሴ ለውጢ ጸጋ እንክኸውን ደቂ ሰባት ግን ክልተ ዓይነት ኣቀባብላ ኣለዎም፣ ገሊኦም ዕጽዋት ኮይኖም ንዝኾነ ሕዳሴ ወይ ለውጢ ተዓሚቶም ኣይፋል ክብሉ ኣይጽግሞምን ከምዚ ይግበር ነሩ ብዝብል ደረቅ ሓሳብ ንቡር ከይሓድጉ ናይ ንቡር ቅድዩዳት እንክኾኑ ገሊኦም ግን መንፈስ ቅዱስ ዓዲልዎም ዘይነበረ ሓዲስ ነገር ዳርጋ ሰውራዊ ለውጢ ክትብሎ ዚከኣል ነገር ንኽገብሩ ንመንፈስ ቅዱስ ይእዘዙ፣ ነዚ ለውጢ እዚ ግን ዓንዲ ማእከሉ መንፈስ ቅዱስ እምበር ሕጊ ኣይኮነን፣
‘እታ ቤተክርስትያን ናይ ሽዑ ኣብ ምንቅስቃስ ዝንበረት ቤተክርስትያን ኮይና ክንዮ ገዛእ ርእሳ ትጐዓዝ ነራ፣ ናይ ገለ ምሩጻት ደቂ ቤተክርስትያን ዕጽው ጉጅለ ኣይነበረትን፣ ንስብከተወንጌል ዝተላዕለት ቤተክርስትያን እያ ነራ፣ ንቤተክርስትያን ሚዛና ኣተኻኺሉ ዝሕዛኸስ እዚ ምንቅስቃስ እዚ እዩ ማለት ንመንፈስ ቅዱስ ተኣማኒት ኮይኑ ንሱ ብዝመርሓ እትጐዓዝ እያ፣ ሓደ ሰብ ምትኽኻል ሚዛን ቤተክርስትያን ከም ናይ ብሽክለታ እዩ ይብል እዚ ከኣ እታ ብችክለታ ኣብ ምንቅስቃስ ክሳብ ዘላ ደው ኢላ ሚዛና ሓልያ ትጐዓዝ ጠጠው ምስ እትብል ግን ትወድቅ ይብል፣ እዚ ድንቂ ምሳሌ እዩ፣ ስለዚኸስ ክፉታት ዶ ዕጽዋት ዝብል ሓሳብ ንቅድሚት ምግስጋስዶ ዓቃባዊ ኰንካ ደሪቅካ ጠጠው ምባል ዝብላ ሓሳባት ፊት ንፊት ይፋጠጣ፣ እዚ ከኣ ወዲሰብ ኣስተፍንሶ መንፈስ ቅዱስ ምስ ተቀበለ ብከመይ ይመልስ ዚዓይነቱ ሕቶ የቅርብ፣ እዚ ጸገም እዚ ካብ መጀመርያ ነቶም ኣርድእትን ሓዋርያትን ዘጋጠመ እዩ፣ ቅድሚ ዚኣገረ እምበርዶ ናይ መንፈስ ቅዱስ ምርሒት እዩ! ንዝብል ምጥርጣር ንምውጋድ ተኣኪቦም ይጽልዩ ሱባኤ ይኣትው ኣብ መወዳእታ ከኣ መንገዶም ይረኽቡ የለልዩ ነሮም፣ ምሉእ ግብረ ሓዋርያት ካብ ምምራጽ ናይቲ መታካእታ ይሁዳ ዝኾነ ማትያስ ጀሚርካ በዚ መንገዲ እዚ እዩ ዝጐዓዝ ዝነበረ ማለት ብርሃን መንፈስ ቅዱስ ምሕታትን ሱባኤታትን ጸሎታትን ምክያድን ኣስተንትኖን ነበረ፣
‘ልብኻ ኣትሪርካ ተጻይ መንፈስ ቅዱስ ደው ምባል ወትሩ ክህልው እዮም፣ እዚ ከኣ ክሳብ መወዳእታ ዓለም እዩ፣ ጐይታ ነቲ ክንቃወሞ ዘሎና ንምቋም ጸጋኡ ይሃበና፣ ክንቃወሞ ዘሎና ናይቲ ጸላኢ ሠናያት ምርሒት ከምቲ ቅዱስ ጳውሎስ ዝብሎ ሓንሳብ ሓንሳብ ንከደናግር ከም መልኣኽ ብርሃን ኮይኑ ዝመጸሉ ግዝያት እውን ስለዘሎ ነዚ ኣለሊና ንክንቃወሞ ጸጋኡ ይሃበና፣ ከመይ እዚ ዓይነት መንፈስ እዚ ሰላሕ ኢሉ ኣትዩ ንሓርነትና ዓፊኑ ኣብ ባርነትን ቀይድን እዩ ዘእትወና፣ በንጻር ናይዚ ነቲ ካብ እግዚብሔር ብሃይሊ መንፈስ ቅዱስ ንዝመጹ ሓዲስ ነገራትን ለውጥን ልብና ክንከፍት ጸጋኡ ይሃበና፣ ናይ ግዜና ምልክታት ርኢና ብመንፈስ ቅዱስ ተመሪሕና ኩነታት ክነለልን ነቲ ኣብቲ ግዜኡ ክንወስዶ ዘሎና ቅኑዕ ውሳኔን ስጉምትን የብርሃልና’ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ፣


text:
ኣብ ወረዳ ደጉዓ ተምቤን 487 ኣዴታት ኣብ ገዛ ወሊደን…
መቐለ ግንቦት 09/2010(ድወት) ብሰንኪ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት 487 ኣዴታት ኣብ ገዛ ወሊደን ካብዚኤን እተን ሾሞንተ ኣዴታት ህይወተን ከምዝስኣናን ጠመተ ተዋሂቡ ድማ ክስራሕ ከምዘለዎን ኣባላት ቤት ምኽሪ ወረዳ ደጉዓ ተምቤን ኣተሓሳሲቦም።
እቶም ኣባላት ቤት ምኽሪ ነዚ ዘተሓሳሰቡ ራብዓይ ዘበን መበል 21 ስሩዕ ጉባኤኦም ኣብዘሳለጥሉ እዋን እዩ።
ኣብቲ ጉባኤ ፀብፃብ ኣፈፃፅማ ስራሕቲ መደባት ትሽዓተ ኣዋርሕ ብዋና ኣማሓዳሪ እታ ወረዳ ኣይተ ተኽላይ ገብረማርያም ዝቐረበ ኮይኑ ካብዚ ብምብጋስ ድማ ብኣባላት ቤት ምኽሪ እቲ ወረዳ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ቐሪቦም እዮም።
ካብቶም ብኣባላት ቤት ምኽሪ ዝተልዓሉ ሕቶታት ሓደ ጉዳይ ጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ዝምልከት ኮይኑ ኣብቲ ወረዳ ብሰንኪ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት 487 ኣዴታት ብዘይሓገዝ ሰብ ሞያ ሕክምና ኣብ ገዛ ከምዝወለዳን ካብዚኤን ድማ እተን ሾሞንተ ኣዴታት ህይወተን ከምዝስኣናን እዚ ድማ ንጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ዝውሃብ ዘሎ ጠመተ ትሑት ምዃኑን ዘመላኽትን እዩ ክብሉ ገሊፆም። ቖላሕታ ተዋሂብዎ ክስረሐሉ ድማ ኣተሓሳሲቦም።


text:
እንታይ መሰላት ከም ዘሎካ ትፈልጥዶ?
ኩሉ ሰብ ማዕረ ክብሪ ኣለዎ። ንስኻን ካልኦት ቆልዑን መንእሰያትን ኣብ ውሑስ ኣከባቢ ክትዓብዩ መሰል ኣለኩም።
ንስኻ ነዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ብዚልምከት መሰል ኣሎካ፣
- ንምንታይ ኣብ HVB ወይ ኣብ ገዛ ቤተሰብ ክትነብር ከም ዘሎካ
- ሰባት መደባት ከውጽኡልካ ኸለዉ ምሳታቶም ንምዃን፡ ንኣብነት ክሳዕ መኣስ ኣብቲ ዘለኻዮ ቦታ ከም እትጸንሕ ከምኡውን ጸኒሕካ ናበይ ክትግዕዝ ከም ዘሎካን ኪውሰነልካ ኸሎ።
- ማሕበራዊ ኣገልጋሊኻ መን ምዃኑ ንምፍላጥን ከመይ ጌርካ ክትረኽቦ ወይ ክትረኽባ ከም እትኽእልን።
- ማሕበራዊ ኣገልጋሊ ክረኽበካን ክበጽሓካን ተኸታቲሉ ኩነታትካ ኪፈልጥን ግዴታ ከም ዘለዎ።
- ምስቲ ማሕበራዊ ኣገልጋሊ ብብሕቲ ምዝራብ።
- ርእይቶኻ ክትገልጽን ክትስማዕን ከም ዘሎካ።
- ንኸይትቕጻዕ።
- ብዛዕባኻ ዚጸሓፍ ንምፍላጥ። ሓደ ነገር ምስ ዘይርደኣካ ወይ ዝያዳ ክትፈልጥ ምስ እትደሊ ደጋጊምካ ክትሓትት ከም እትኽእል።
- ሓደ ነገር ጌጋ እዩ ኢልካ ምስ እትሓስብ ርእይቶኻ ኣብ ናትካ መዓልታዊ መዝገብ ክትምዝግቦ መሰል ከም ዘሎካ።
ዕድመኻ ልዕሊ 15 ዓመት ምስ ዚህልወካ እዚ ዚስዕብ መሰላት ኣሎካ፣
- ነቲ ማሕብራዊ ኣገልግሎት ዘድልየካ ነገራት ንምሕታት።
- ነቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዚውስነልካ ውሳነ ይግባይ ምባል።
- ነቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዚህቦ ርእይቶ ምቕባልን ዘይምቕባልን። ንኣብነት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ናብ HVB ወይ ናብ ናይ ቤትሰብ ገዛ ምስ ዚምድቡኻ ካባኻ ኣወንታዊ መልሲ ኪጽበዩ ኣለዎም። ይኹንምበር እቲ ውሳነ ን LVU-vård ክንክን ዚምልከት ምስ ዚኸውን ይግባይ ኣይሰርሕን እዩ።
ቤትትምህርትን ካልእ ንጥፈታትን
እዚ ዚስዕብ መሰል ኣሎካ፤
- ኣብ ናይ ቤትትምህርቲ ስራሓት ዘድልየካ ደገፍ ምርካብ
- ንትምህርት ወይ ካልእ ንጥፈታት ሓገዝ ምርካብ
መንበሪ
እዚ ዚስዕብ መሰል ኣሎካ፤
- ኣብ ውሑስን ድሕነት ዘለዎም ኣከባቢ ምንባር
- ኣብቲ እትነብረሉ ቦታ እንታይ ሕግታትን መምርሕታትን ከም ዘሎ ምፍላጥ
- ከም ሰብ መጠን ክብረት ምርካብ
- ምስ እትደሊ ምስቶም ሰራሕተኛታት ወይ ወለዲ ገዛ ስድራቤት (familjehemsförälder) ክትዘራረብ ምኽኣል
- ኩሉ ንብረትካ ውሑስ ንምዃን
ጥዕናን መግብን
እዚ ዚስዕብ መሰል ኣሎካ፤
- ዘድልየካ ናይ ጥዕናን ክንክንን ከምኡውን ሕክምና ስንን ምርካብ
- መኣዛታት ዘለዎን ዝሰማመዓካን መግቢ ንምርካብ፡ ማለት ኣሕምልቲ ጥራይ ትበልዕ ምስ እትኸውን፡ ከምኡውን ብሓድሓደ ምኽንያት ገለ መግብታት ዘይትበልዕ ምስ እትኸውን
ምስ ወለድን ኣዕሩኽን ዚህሉ ርክባት
እዚ ዚስዕብ መሰል ኣሎካ፤
- ምስ ወለድኻን ኣሕዋትካን ኣሓትካን ወይ ካልኦት ኣገደስቲ እዮም እትብሎም ሰባት ርክብ ምግባር። ቅድም ድልየትካ እዩ ኣብ ግምት ዚኣቱ። ወላኳ ኩሉ ግዜ ከምቲ እትደልዮ እንተ ዘይኮነ። እቲ ማሕበራዊ ኣገልጋሊኻ ብተወሳኺ ኣየናይ መምርሒ ከም ዚሰርሕ ኪነግረካ እዩ።
- ንኣኻ LVU-vård ምስ ዚውሰነልካ፡ እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ነቲ ምስ ወለድኻ ዚህልወካ ርክብ ከመይ ከም ዚመስል ይውስን። 15 ዓመት እንተ መሊእካ ንኸምዚ ዝበለ ውሳነ ይግባይ ክትብለሉ ትኽእል ኢኻ።
ገለ ነገር ጽቡቕ ምስ ዘይከይድ ወይ ምስራሕ ምስ ዝኣቢ ምስ መን እየ ዝዛረብ?
- ብመጀመርታ፡ ምስ ገዛ ቤተሰብካ፡ ናይ HVB-ገዛ ሰራሕተኛታት ወይ ከኣ ምስ እትኣምኖ ዕብይ ዝበለ ሰብ ክትዛረብ ይግባእ።
- ብዛዕባ ኩነታትካ ወይ ብዛዕባኻ እንታይ ይውጠን ከም ዘሎ ርእይቶ ምስ ዚህልወካ ወይ ምስ ወለድኻን ምስ ካልኦትን ብምርኻብካ ዕጉብ እንተ ደኣ ዘይኮንካ፡ ምስቲ ማሕበራዊ ኣገልጋሊኻ ክትዛረብ ይግባእ።
- ንማሕበራዊ ኣገልጋሊኻ ክትረኽቦ እንተ ዘይክኢልካ ወይ ድማ ብዛዕባቲ እትዛረቦ ዘይግደስ ምዃኑ ምስ እትግምት፡ ነቲ ናይ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ሓላፊ ክትውከሶ ትኽእል።
ምስ IVO ርክብ ግበር
- ብዛዕባ መሰላትካ ክትሓትት ወይ ድማ እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ወይ እቲ ክፍሊ ክንክን ጥዕና ጽቡቕ ከም ዘይሰርሕ ክትዛረብ ምስ እትደሊ ምስ IVO ተራኸብ።
- IVO ንህጻናትን ንመንእሰያትን ዝኾነ ፍሉይ ቍጽሪ ተለፎን፡ ኢመይልን ቻትን፡ ናይ ቆልዑን መንእሰያትን መስመራት IVO:s Barn- och ungdomslinje ኣለዎ። ኣብ ታሕቲ ንተለፎንን ኢመይልን ዚልምከት ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል።
- ን IVO ክትረኽቦ ከሎኻ ስምካ ምጥቃስ ኣየድልን። ይኹንምበር (IVO:s Barn- och ungdomslinje) ነቲ ሕቶ ብዝያዳ ከብራህርሆ ወይ ኪምርምሮ እንተ ደሊኻ፡ ዝያዳ ክንፈልጥ ወይ ኪበርሃልና የድሊ። ንኣብነት እቲ ሕቶ ነየናይ HVB-ገዛ ወይ ነየናይ ገዛ ስድራቤት ከም ዚምልከት።
IVO ንማሕበራዊ ኣገልግሎት ይቆጻጸሮ እዩ፡ እዚ ኸኣ…፣
- IVO ቆልዑን መንእሰያትን ብመገዲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ግሩምን ዘዕግብን ክንክን ጥዕና ንኺረኽቡ ይቆጻጸር።
- IVO ማሕበራዊ ኣገልግሎት ነቲ ጉዳይካ ብመሰረት ሕግም መምርሕን ኪሕዙዎ ብማለት ይቆጻጻር።
- ንወላ ሓደ ፍቓድ ከይሓተትካ ምስ IVO ክትዘራረብ መሰል ኣሎካ።
- IVO ዓመት ዓመት ኣብ HVB-ገዛ ብምብጻሕ ቍጽጽር ከካይድ ፍሉይ ሓላፍነት ኣለዎ።


text:
ከም ሰራዊት ዝተወደበ ከይዲ ተኸላ ፈልሲ
በብዓመቱ ክረምቲ ብዝኣተወ ቑፅሪ ብሚልዮናት ዝቑፀሩ ፈልስታት እናተተኸሉ መፂኦም እዮም። እንተኾነ ግና እቶም ዝትከሉ ፈልስታት ኣብ ምፅዳቕ ሰፊሕ ፀገም ይርአ። ናይዚ ምኽንያት ድማ እቲ ተኸላ ንፁር ተሓታትነት ዘይምህላዉ፣ መስርሕ ኣወዳድባ ዘይተኸተለን ብወፍሪ ዝግበርን ብምንባሩ እዩ። ፈልስታት ምስተተኸሉ ዝግበረሎም ክትትል እውን ዝነኣሰ እዩ። መጠኑ ዘይነዓቕ በጀት ፈሲሱዎ፣ ብዙሕ ጉልበትን ግዘን ወፂእዎ ዝተተኸለ ብሚልዮናት ዝቑፀር ፈልሲ በቲ ዝድለ ዘይምፅዳቑ ድማ ኣብ ሽፋን ደን ዘሎ ለውጢ ዘይቅልጡፍ ክኸውን ይገብሮ። ኣብ ርእሲ እዚ ጉልበትን ግዘን ህዝቢ በብዓመቱ ክባኽን ምኽንያት ኮይኑ ፀኒሑ።
ኣብ 2008 ዓ/ም፣ ከም መንግስቲ ተኸላ ፈልሲ ንምግባር እንትሕሰብ ግና እዞም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ሰፋሕቲ ክፍተታት ከይድገሙ ጥንቃቐ ንምግባር ፃዕሪ ተገይሩ እዩ። ማረት እውን ኣብ ተኸላ ፈልስን ዳግመ ግረባን ብሰፊሑ እናሰርሐት ዝመፅአት እያ እሞ ለምዘመን ንተኸላ ምድላው እንትትገብር ተመሳሳሊ ጥንቃቐ ከም ዝገበረት፣ ኣብ መምርሒ ልምዓት ሕርሻን ሃፍቲ ተፈጥሮን ማረት ኣተሓባበሪ ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝኾኑ ኣይተ ሓለፎም ገብረኪዳን ይገልፁ። ከም መብርሂ ኣይተ ሓለፎም፣ ኣብ ክረምቲ 2008 ዓ/ም 15 ነጥቢ 49 ሚልዮን ፈልሲ ንምትካል ብማረት ዝተትሓዘ ትልሚ እንትነብር 100 ምኢታዊ ተፈፂሙ እዩ። እዞም ፈልስታት ማረት ብብርኪ ትግራይ ኣብ 16 ወረዳታት ኣብ ዘለዉዋ 94 ጣብያታት ፈልሲ ዝተዳለዉ እዮም።
“ማረት ቅድሚ ሕዚ እውን ኣብ ስራሕቲ ተኸላ ፈልሲ እናነጠፈት ዝመፅአት ኮይና ድሕሪ ተኸላ ኣብ ዝግበሩ ዝነበሩ ክትትላት ግና ክፍተታት ይረኣዩ ነይሮም እዮም። ሎምዘመን ግና ካብ ቅድሚ ተኸላ ጀሚሩ፣ ኣብ እዋን ተኸላን ድሕሪ ተኸላን ንፁር መስርሕ ወፂእዎ ዝፍፀም ዘሎ እዩ” ይብሉ ኣይተ ሓለፎም። ቅድሚ ሕዚ ብወፍሪ ኣብ ዝኾነ ከባቢ እዩ ዝትከል ነይሩ። ሎምዘመን ግና ኣብ ውሽጢ ሓንቲ ወረዳ ብምዕቃብ ጠልን ብማሕበረሰባዊ ምርድዳእን ሞዴላት ዝኾና ሓሙሽተ ናቑጣታት እየን ንተኸላ ተመሪፀን። ምስ ጠቕላላ ኣመራርሓ፣ ክኢላታትን ህዝብን ምርድዳእ ተገይሩ ስለ ዝተኣተወ ድማ እቲ ተግባር ፅቡቕ ኮይኑ።
ንጥፈታት ተኸላ ፈልሲ ማረት 2008 ዓ/ም ብተግባር ንምፍታሽ ኣብ ገሊኤን ወረዳታት ዑደት ገይርና። ካብተን ዝረኣናየን ወረዳታት ሓንቲ ድማ ወረዳ ጋንታ ኣፈሹም እያ። ወረዳ ጋንታ ኣፈሹም ኣብ ዞባ ምብራቕ ትግራይ ትርከብ ኮይና 19 ጣብያታት ዝሓቖፈት እያ። ክኢላ ልምዓት ደኒ ማረት እቲ ወረዳ መንእሰይ ተወልደ ገብረመስቀል ኣብታ ወረዳ ሸሞንተ ጣብያታት ፈልሲ ማረት ከም ዘለዋ ይገልፅ። ኩለን ጣብያታት ፈልሲ ነታ ወረዳ ዘገልግላ እየን። “እታ ዝዓበየት ጣብያ ፈልሲ 575 ሽሕ ፈልሲ ዝዳለወላ ኮይና እታ ዝተሓተት ድማ 104 ሽሕ ፈልሲ ይዳለወላ። ሸሞንቲአን ጣብያታት ፈልሲ ኣብዚ ዓመት፣ ሓደ ሚልዮንን፣ 671 ሽሕን 879 ፈልስታት ኣዳሊየን እየን” ይብል መንእሰይ ተወልደ። ነቲ ዝተዳለወ ፈልሲ ንምትካል ካብ ሓሙሽተ ሓምለ 2008 ዓ/ም ብምጅማር ሸሞንተ ሓምለ 2008 ዓ/ም ድማ ወፍሪ መሰረት ዝገበረ ተኸላ ክጅመር ተገይሩ እዩ።
እቲ ኸይዲ ንፁር መስርሕ ዝተኸተለን ተሓታትነት ዝነበሮን እዩ። ፈለማ ጠቕላላ ዘሎ ፈልሲ ተፈሊጡ። ካብኡ ንነብሲ ወከፍ ጣብያ ክንደይ ከም ዝበፅሕን እቲ ፈልሲ ኣበይ ከምዝራገፈለን ተነፂሩ። ብምቕፃል ኣብተን ጣብያታት ንዘለዉ ሰብ ሞያ ልምዓት ሕርሻን ገፀርን ከምኡ እውን ካድረታት ሕርሻ ንሓሙሽተ መዓልትታት ዝወሰደ ስልጠና ተዋሂብዎም። እቲ ስልጠና ምስ ኣተኻኽላን ኣወዳድባ ህዝብን ዝተዛመደ እዩ። እዚ ኹሉ መተሓባበሪ ማረት እታ ወረዳ ምስ ምምሕዳር ወረዳ እናተረዳድኡ ዝፈፀሙዎ እዩ።
ኣይተ ሓለፎም ገ/ኪዳን
እቲ ፈልሲ ነናብ ጣብይኡ ብናይ ማረት ተሽከርከርቲ እዩ ተወሲዱ። እዞም ንጥፈታት ብብርኪ ወረዳ ምስተፈፀሙ ጣብያታት ድማ ብመሰረት ንኣመራርሐአንን ሰብ ሞያአን ዝተውሃበ ስልጠናን መምርሕን ናይ ባዕለን ንፁር ምድላው ገይረን። እቲ ተኸላ ብጉጅለታት ልምዓት ክሳለጥ ተነፂሩ። ነብሲ ወከፍ ጉጅለ ልምዓት እትተኸለሉ ቦታ ተፈልዩ። እቲ ንተኸላ ዝዳሎ ጉድጓድ ድኹዒ ክግበረሉ ከም ዘለዎን ኣብ እዋን ተኸላ ነቲ ተኽሊ ሓቚፉ ዝነበረ ላስቲክ ፈቐድኡ ከይድርበን ንኣተሓባበርቲ ጉጅለታት ልምዓት ግንዛበን መምርሒን ተዋሂቡ። ኣተሓባበርቲ ጉጅለታት ልምዓት ድማ ንኔትዎርክታተን ኣለዓዒለን ነጊረን። ብመልክዕ እዚ ጣብያታት ክሳብ ኔትዎርክታት ምድላወን ዛዚመን።
ጐድና ጐድኒ እዚ ድማ ሰለስተ ኮሚቴታት ተጣይሸን። እታ ሓንቲ ተኽሊ ቖፂራ ንተኸልቲ እተረክብ ኮሚቴ፣ እታ ካልኣይቲ ህዝቢ ቆፂሩ ዝተቐበሎ ተኽሊ (ፈልሲ) ኣብ መንገዲ ምንጥብጣብን ጉድኣትን ከየጋጥም እትከታተል እንትትኾን እታ ሳልሰይቲ ኮሚቴ ድማ ኣብ እዋን ተኸላ በቲ ዝድለ መልክዑ ዝትከል ከም ዘሎ እትከታተል እያ።
እዞም ኩሎም ዝርዝር ምድላዋት ምስተገበሩ ናብ ተኸላ ተኣትዩ። ጉጅለታት ልምዓት ኣብ ዘዝተነፀረለን ቦታ ምትካል ቀፂለን። እቲ ዝተኸልኦ ተኽሊ ሕውስዋስ ኣይኮነን። ሓንቲ ጉጅለ ልምዓት ሓደ ዓይነት ተኽሊ ትተክል። ክልተ ጉጅለታት ልምዓት እውን ሓደ ዓይነት ተኽሊ ክተኽላ ይኽእላ። እቲ ቀንዲ ጉዳይ ፈልስታት ተሓዋዊሶም ክትከሉ ዘይምግባር እዩ። ዝተፈላለዩ ዓይነት ቀላሚጦሳት እውን ክተሓዋወሱ ኣይግበርን። ፃዕዳ ቀላሚጦስ ኣብ ሓደ ከባቢ ቀይሕ ቀላሚጦስ ድማ ኣብ ካሊእ ከባቢ እዩ ክትከል ተገይሩ። ካልኦት ፈልስታት እውን ከምኡ። ብመልክዕ እዚ ተኸላ እንትካየድ በብመዓልቱ ድሕሪ ተኸላ ውዳበታት ይግምግማ። ምኽንያቱ ዝተፈጠረ ክፍተት እንተሃልዩ ንዝቕፅል መዓልቲ ክሰግር የብሉን። እቲ ኹሉ መዓልታዊ ንጥፈታት ዘይምቁራፅ በብ መዓልቱ ናብ ወረዳ ይፅብፀብ። መተሓባበሪ ማረት እታ ወረዳ ምስ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገፀርን መዓልታዊ ሓበሬታ ይለዋወጡ። ተኸላ ተጀሚሩ ክሳብ ዝዛዘም ብመልክዕ እዚ እዩ ተሳሊጡ።
ኣብ እዋን ተኸላ ኣብ ጣብያታት ወረዳ ጋንታ ኣፈሹም ሓንቲ ናብ ዝኾነት ጣብያ ጐልዓ ገናሕቲ ከይድና ተኸታቲልና ነይርና። ኣተሓባበሪ ክኢላታት ልምዓት ሕርሻን ገፀርን እታ ጣብያ ዝኾኑ ኣይተ ብርሃነ ወለገብሪኤል፣ ብብርኪ ጣብያ ክትትል ኣብ ትልሚ ተታሒዙ ዝነበረ በዝሒ ፈልሲ 86 ሽሕን 736 ከም ዝነበረን 100 ምኢታዊ ከም ዝተፈፀመን ገሊፀሙልና። “እቶም ካብ ወረዳ ዝተውሃቡና ስልጠናታትን መምርሕታትን መሰረት ገይርና ኢና ኣሳሊጥናዮ። ካብቶም ዝተኸልናሎም ጎዳጉዲ ኣቐዲምና ብፍርቂ ዝኾዓትናዮም ኣለዉ። ተኸላ ምስ ዛዘምና ድማ ቀስ ብቐስ ናብ “ፍርቂ ወርሒ” ነእትዎ ኣለና። እዚ ዝዘነበ ማይ ኣፀቢቑ ስለ ዝሕዝ ነቲ ምፅዳቕ ሓጋዚ እዩ” ብምባል ዝተኻየዱ ተወሰኽቲ ንጥፈታት ገሊፆምልና። ገና ዝናብ ጥብ ምባል እንትጅምር ኣትሒዞም ዝተፈፀሙ ስራሕቲ ምዕቃብ ጠሊ እውን እቶም ጎዳጉዲ ምችዋት ክኾኑ ከም ዝሓገዘ የረድኡ።
ኣቦ ወንበር እታ ጣብያ ዝኾኑ ኣይተ ደስታ ግርማይ እውን ነዚ ዘጠናኽር ሓሳብ ሂቦሙና እዮም። “ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝነበሩ ፀገማት ተኸላ ዝካየደሎም ቦታታት ኣቐዲምካ ዘይምንፃር፣ ጉጅለታት ልምዓት ዝተኽላሉ ቦታ ዘይምፍላይን ዝበሉ ሓፈሻዊ ዝኾኑ ኣካይዳታት ብኣብነት ይጥቀሱ። ኣብ ደገፍን ኽትትልን እውን ገፊሕ ክፍተት እዩ ነይሩ። ናይ ሕዚ ኣካይዳና ነዚኦምን ካልኦትን ፀገማት ዝቐረፈ ስለ ዝኾነ ዝተተኸሉ ፈልስታት ብዝሓሸ ክፀድቁ እዮም” ኢሎምና። ኣባላት መሰረታዊ ውዳበ ጣብያ ኣብ ነብሲ ወከፍ ከይዲ ተኸላ ነንዝተመደብወን ጉጅለታት ልምዓት እናተኸታተሉን እናደገፉን እዮም ፈፂመሙዎ። ብድምር እቲ ከይዲ ተኸላ ፖለቲካውን ሞያውን መሪሕነት ዝተውሃበሉ እዩ።
እናተኸሉ ንዝረኸብናዮም ነበርቲ እታ ጣብያ እውን ኣዘራሪብና ኢና። ወ/ሮ ኣለምነሽ ሃይሉ ይበሃላ። ሙሉእ ቐልበን ኣብቲ ተኸላ እናሃለዋ ዝርዝር ከይዲ ተኸላ ከዋግዓና ሓቲትናየን። ንሰን ኣብ ዘለዋላ ጉጅለ ልምዓት 30 ኣባላት ከምዝርከባን ነብሲ ወከፍ 200 ፈልሲ ንምትካል ትልሚ ሒዘን ከም ዝተበገሳን ገሊፀናልና። “ካብተን ክተኽለን ብትልሚ ዝሓዝኩወን 200 ፈልሲ ክሳብ ሕዚ 150 ፈልሲ ብኣግባቡ ተኺለ ኣለኹ። እተን ዝተረፋ 50 እውን ክፍፅመን እየ” ዝበላ ወ/ሮ ኣለምነሽ ኣባላት ጉጅለአን ኮይነን ሃንደበት ናይ ዝሓመማ ከምኡ እውን ዝወለዳ ተሓጋጊዘን ከም ዝተኸልኦ ሓቢረናልና። “ናይተን ዝሓመማ ወይ ዝወለዳ ኣባላትን ተሓጋጊዝና እንተኽለሉ ምኽንያት እቲ ንዕኣተን እውን ኣብ ግምት ኣእትዩ ዝተዳለወ ፈልሲ ክባኽን ስለ ዘይብሉ እዩ።” ብምባል ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝተፈጠረ ፅቡቕ ግንዛበ ገሊፀናልና።
ፈልሲ እናተኸሉ እንተለዉ ዘዘራረብናዮም ኣይተ ንጉሰ ስዩም ድማ፣ “ድኹዒ ገይረ ኣለሳሊሰዮ ፀኒሐ እየ። በቲ ዝተውሃበና መምርሒ ብዝግባእ ይተኽሎ ኣለኹ። ቅድሚ ሕዚ ካብ ኣተኻኽላና ጀሚሩ ጥንቃቐ ይውሕዶ ነይሩ። ሕዚ ግና ብጥንቃቐ ተኺለ እውን ስቕ ኣየብልን። ክከታተሎ እየ፤ ክሳብ መሊኡ ዝፀድቕ” ኢሎሙና። ስለዚ ካብ ወረዳ ኣትሒዙ ክሳብ ውልቀ ሰባት ዝተኻየደ ክያዶ ተኸላ ፈልሲ ዝነኣድ ምዃኑ ብተግባር ዝረኣናዮ ስራሕ ምስክር እዩ። እዚ እወንታዊ ዕማም ተጠናኺሩ ክቕፅል ይግባእ እንትንብል ንኻልኦት ከባቢታት እውን ፅቡቕ ተመኩሮ ምዃኑ ብምሕባር እዩ።
ኣተሓባበሪ ክኢላታት ልምዓት ሕርሻን ገፀርን እታ ጣብያ ኣይተ ብርሃነ ወልደገብርኤል፣ ዝተተኸሉ ፈልስታት መሊኦም ክሳብ ዝፀድቁ ክትትል ዝግበር ምዃኑ የረድኡ። ኣመራርሓን ሰብ ሞያ ሕርሻን ጣብያ ተዋዲዶም ክከታተልዎ ትልሚ ኣዳልዮም እዮም። ዝተዓዘብዎ ጎደሎ ንኣተሓባበርቲ ጉጅለታት ልምዓት ክሕብሩ እውን ነፂሮም እናሰርሑ ይርከቡ። ኣተሓባበርቲ ጉጅለታት ልምዓት እውን ንጠቕላላ ኣባላቶም ዝተኸልዎ ፈልሲ እናዘወሩ ብምርኣይ ዝተዓዘብዎም ክፍተታት ንኣተሓባበርቲ ኔትዎርክታቶምን ንጠቕላላ ኣባላቶምን እናኣከቡ መፍትሕታት ከቐምጡ እዮም። ብኸምዚ ኣገባብ ክሳብ ሰለስተ ሰሙን ምስተኻየደ፣ ድሕሪ ሰለስተ ሰሙን ነብሲ ወከፍ ተኽልታት ክፍተሹ እዮም። ዝሓረሩ ወይ ዝተምሓዉ እንተሃልዮም ተቖፂሮም ይፍለጡ እሞ ብዝተዳለወ ተጠባባቒ ፈልሲ ይትክኡ። ኣይተ ብርሃነ ከም ዝሓበሩልና፣ ድሕሪ መስከረም 2009 ዓ/ም ብብርኪ ማረት ክልላዊ ዋዕላ ክካየድ እዩ፤ ዝነበሩ ጥንካረታትን ድኽመታትን ዝፍትሽ ምዃኑ እዩ።
ብድምር ተጀሚሩ ዘሎ ዝተዋደደ ክትትል ምትካልን ክንክንን ኣግራብ ተጠናኺሩ ክቕፅል ኣለዎ። ኣብ ካልኦት ወረዳታት እውን ከምቲ ኣብ ወረዳ ጋንታ ኣፈሹም ዘሎ ስጡምን ዝተዋደደን ኣካይዳ ክህልወን ይግባእ። ብዙሕ ገንዘብ፣ ግዘን ጉልበትን ዝፈሰሶ ተኽሊ ክሳብ መሊኡ ዝፀድቕ ጥቡቕ ክትትል ንኽግበረሉ ከምቲ ማረት ምስ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገፀርን ወረዳ ጋንታ ኣፈሹም ዝሰርሐቶን ንቐፃሊ ክትትል ዝጥዕም ንፁር መሓውር ተቐሚጥሉ ዘሎን ኣብ መላእ ትግራይ እውን ብመልክዕ እዚ ክፍፀም ኣለዎ ንብል።


text:
ዓዲ እምኒ ዓዲ ሃፍቲ ምዃኑ ዘይቐሪ እዩ
ዓዲ ኩዕንቲ ተባሂልኪ
ዓዲ በለስ ተባሂልኪ
ዓዲ እምኒ ተባሂልኪ
እንተ ንዓኺ የኹረዐኪ
ዓዲ ድኻ ተባሂልኪ
ግፍዒ ስቓይ በፂሑኪ
ዓዲ ወርቂ ሎሚ ኮይንኪ
ትግራይ ዓደይ ኮሪዐልኪ
እዚ ግጥሚ ከያኒ ድምፃዊ ኪሮስ ኣለማዮህ ትግራይ ተፈጥሮኣውን ታሪኻውን ፀጋታት እትውንን ዓዲ ምዃና ቁልጭ ኣቢሉ ብዘርኢ ጥበባዊ ብልሑ ካብ ዝገለፀሉ መንገዲ ሓደ እዩ። ብርግፅ እውን ትግራይ ዋላ እኳ ወናኒት ተፈጥሮኣውን ታሪኻውን ፀጋታት እንተኾነት ብሰንኪ ዝሓለፉ መስፍናውን ወታደራውን ስርዓታት ነቶም ፀጋታታ ብዝግባእ ኣብ ረብሓ ህዝቢ ክውዕሉ ዘግብር ፖሊስን ስትራቴጅን ኣይነበረን። እዚ ዝወለዶ ንዘመናት ድሕረትን ድኽነትን እዚኣቶም ዘስዓብዎ ውርደትን መግለፂኣ ኮይኑ ፀንሓ እያ። ከምቲ “ስራሕቲ ጥበብ ንሕሉፍ፣ ህልውን መፃእን ኩነታት ዝገልፅ እዩ” ዝብል ኣብዝሓ ጥበባውያን ዝስማዕምዕሉ ከያኒ ኪሮስ ኣለማዮ እውን እዚ ዜማ ዝገለፀሉ መንገዲ መፃኢ ብሩህ ተስፋ ትግራይ ዘርእይ ሓቂ ኮይኑ ኢና ረኺብናዮ።
ብሳላ መስዋእትን መጉዳእቲ ኣካልን ደቂ ህዝቢ ከምቲ ከያኒ ኪሮስ ብብልሒ ጥበቡ ዝገለፆ እታ ትማሊ ዓዲ እምንን ዓዲ ድኻን እትበሃል ዝነበረት ትግራይ ሎሚ ነቲ እምኒ ኮነ ካልኦት ሃፍቲ ናብ ቁጠባዊ ረብሓ ዜጋታት ዝልውጥ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ተግባራዊ ብምዃኑ እምኒ ትግራይ ብዙሓት ዜጋታት ዝዕንገልሉ መኣዲ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ውፅኢት ድማ ካብ ሰማይ ዝነጠበ እንተይኮነስ ኩሉ መዳይ ዕብየት ሃገርናን ክልልናን ንምርግጋፅ ዘኽእል ፖሊስን ስትራቴጅን ተሓንፂፁ በብብርኩ ዘሎ መሓውር መንግስቲ ምስ ህዝቢ ኮይኑ ክረባረብ ብምኽኣሉ እዩ። ነዚ ዛዕባ ዝሓረናዮ እውን ብዘይገለ ነገር ኣይኮነን። ኣብ ወረዳ እንደርታ ፅሩብ እምኒ ናብ ከተማታት ብምቕራብ መናእሰይ መበገሲ ካፒታል ረኺቦም ናብ ዘፈር ደኣንት ክሰጋገሩ ኣብ ምግባር ዘሎ ተመክሮ መበገሲ ገይርና ሓፈሻዊ ኣፈፃፅማ መደብ ደኣንት እታ ወረዳ ክንድህስስ ስለዝደለና እዩ።
ስራሕቲ ፅርበት እምኒ መናእሰይ ናብ ዘፈራት ደኣንት ንምስግጋር ብጉጅለ ልምዓት ተወዲቦም መበገሲ ካፒታል ዝረኽብሉን ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ዝፍጠረሉን ዘሎ ዓውዲ እዩ። በዚ ኣቢሎም 20 ሽሕ ብር ኣብ ማይክሮ ፋይናንስ ደደቢት ድሕሪ ምዕቛር ብቐፃልነት ንተጠቃምነት መናእሰይ ዝተቐመጠ ልቓሕ 20 ብ 80 ብምውሳድ ናብ ዘፈራት ማኑፋክቸሪንግ፣ ግልጋሎት፣ ንግዲ፣ ኮንስትራክሽንን ሕርሻ ከተማን ዝሰጋገርሉ ድልድል እዩ። ወረዳ እንደርታ እውን ነዚ ዓውዲ ብዝግባእ ብምምሕዳር ብፍላይ መሬትን ስራሕን ኣብ ዘይብሎም መናእሰይን ደቂ ኣንስትዮን ትኹረት ሂቡ ብምስራሕ ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ካብ ምፍጣር ብተወሳኺ ኣብ ዕብየት ዘፈር ስራሕቲ ህንፃ ዓብዪ ብፅሒት እናበርከተ ይርከብ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት መናእሰይን ደቂ ኣንስትዮን ዓበይቲ ለውጥታት ተመዝጊቦም እዮም፡፡ ንኣብነት ኣብ 2009 ዓ/ም ኣብታ ወረዳ ኣብ 77 ጉጅለ ልምዓት ዝተወደቡ 1,663 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም 3,325 መናእሰይ ኣብቲ ዓውዲ ብምውፋር 97 ሚልዮን ብር ዕዳጋ ተኣሳሲሮም ተረባሕቲ ከም ዝኾኑ መተሓባባሪ ሓደ ማእኸል ደኣንት ወረዳ እንደርታ ኣይተ ነጋሲ ታመነ ይገልፁ።
እዚ ብምጥንኻር ኣብ 2009 ዓ/ም ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ናብ ተግባር ዘይሰገሩ 56 ከምኡ እውን ኣብ 2010 ዓ/ም ብትልሚ ዝተትሓዙ 64 ጉጅለ ልምዓት ብድምር 110 ጉጅለ ልምዓት ብምውዳብ 800 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም 1,600 መናእሰይ ተረባሕቲ ንምግባር ተተሊሙ ነይሩ እዩ፡፡ ነቲ ትልሚ ንምዕዋት ከም ወረዳ ምስ መዳርግቲ ኣካላት ብፍላይ ድማ ምስ ኣብያተ ፅሕፈት ጉዳይ መናእሰይን ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮን ዝተዋደዱ ስራሕቲ ተሰሪሖም እዮም፡፡ እዚ ብመንፅር ኣፈፃፅምኡ እንትርአ ኣብ 163 ጉጀለታት ልምዓት ዝተወደቡ 1,702 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከቦም 3,440 መናእሰይ በዚ ተረባሕቲ ክኾኑ ክኢሎም እዮም፡፡ ኣብዚ ምስታ ወረዳ ዕዳጋ ዝተኣሳሰራ ከተማታት ሽረ፣ ዓድዋ፣ ኣክሱም፣ ኮረምን ማይጨውን እንትኾና ክተኣሳሰር ክልላዊ መደብ መሰረት ገይሩ ብትልሚ ካብ ዝተትሓዘ 25 ሚልዮን ብር መጠን ገንዘብ 14 ሚልዮንን 580 ብር ክፍፀም ከም ዝኸኣለ እውን ኣይተ ነጋሲ ሓቢሮምልና።
ኣብዚ ኣፈፃፅማ ከም ጥንካረ ዝተወሰደ እቲ ዓውዲ ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ዝፈጥር ብምዃኑ ከም ክልል ይኹን ወረዳ ዝተዋደዱ ስራሕቲ ዝስርሕሉ ምዃኑ እዩ። ናይዚ መርኣዪ ነቲ መደብ በብእዋኑ እናገምገመ ዝመርሕ ደኣንት “ካውንስል” ተጣይሽሉ እዩ። እዚ እውን ብዘይሕጋውያን ደለልቲ ዝግበር ዝነበረ ዘይሕጋዊ መሸጣ ፅሩብ እምኒ ደው ንምባል ዘኽእል ስራሕ ተሰሪሑ እዩ። ካብዚ እቲ ሓደ፣ እተን ውዕሊ ዝኣሰራ ከተማታት ምስ ማይክሮ ፋይናንስ ደደቢት ብምትእስሳር ዕድጊት ዝፍፅማሉ ገንዘብ ቅድመ ክፍሊት ናብታ እምኒ እተቕርብ ጉጅለ ልምዓት ዕቋር ሒሳብ ዘእትዋሉ መረዳእታ ቅብሊት እንተቕርባ ክወስዳ ዝገብር ኣሰራርሓ ተኣታትዩ እዩ። እዚ እውን እቶም መናእሰይ ዝግባእ መጠን ገንዘብ ብምዕቛር ናብ ደኣንት ክሰጋገሩ ዝለዓለ ብፅሒት እናበርከተ ከም ዝርከብ በዚ ኣቢሉ እውን በሪ ዘይሕጋውያን ደለልቲ ዝዕፀወሉ ዕድል ምፍጣሩ መብርሂ ኣይተ ነጋሲ የረድእ።
ኣብ ክሊ እዞም ጥንካረታት ሐዚ እውን ግን ትኹረት ዘድልዮም ጉድለታት ኣለዉ። ንኣብነት ከተማታት ዝጠልበኦ መጠን ፅሩብ እምኒ ብዙሕ እናሃለወ ብዘይሕጋዊ ካብ ደለልቲ ንምዕዳግ ቀኒስካ ምምዝጋብ ኣሎ። ብተወሳኺ ብመሰረት ዝኣሰርኦ ውዕል ንዝደልይኦ መጠን እምኒ ክኽፈል ዝግበኦ ቅድመ ክፍሊት ቀልጢፍካ ዘይምእትውን ካብ ክልል፣ ዞባን ወረዳን ተናቢብካ ኣብ ምስራሕ ኣብዚ ሽዱሽተ ወርሒ ዝተርኣዩ ጉድለታት ኣለዉ። ስለዝኾነ እዞም ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት ንምፍታሕ ምስ በብብርኩ ዝርከቡ መሓውር ምርድዳእ ንምፍጣር ትልሚ ተዳልዩ ኣብ ምንቅስቓስ ከም ዝርከብ ኣይተ ነጋሲ ገሊፆምልና እዮም።
ኣብ ወረዳ እንደርታ ማእኸሎም ዕሸል ከተማ መረብ ምኢቲ ኮይኑ ኣብ ዘፈራት ማኑፋክቸሪንግ (ኣፍረይቲ)፣ ኮንስትራክሽን፣ ሕርሻ ከተማ፣ ግልጋሎትን ንግድን ዝተዋፈሩ 175 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ከም ዘለዉ ዝገለፃልና ድማ ምክትል ሓላፊት ቤት ፅሕፈት ደኣንት እታ ወረዳ ወ/ሮ ኪዳን ኣብርሃ እየን፡፡ እዚኣቶም እውን ኣብ ኣርባዕተ መሰረታዊ ውዳበ፣ 53 ዋህዮታትን 53 ጉጅለታት ልምዓትን ተወዲቦም ነቶም ብውድብን መንግስትን ዝተነፀሩ ኣንፈታት ልምዓት ሒዞም መሪሕነቶም ብተግባር እናረጋገፁ ይርከቡ። እቲ ወረዳ እውን ዓቕሚ እቶም ነባራት ደኣንት ንምጥንኻርን ሓደሽቲ ንምጥያሽን ምስ ክኢላታትን መዳርግቲ ኣካላትን ብምውዳድ ደገፍን ክትትልን እናገበረ ከም ዝርከብ ወ/ሮ ኪዳን ይገልፃ፡፡
ብብርኪ ወረዳ ንደኣንት ዝግበሩ ደገፋት ኣብ ኣርባዕተ መቒልካ ዝርኣዩ እዮም፡፡ ንኣብነት ንጀመርቲ ዝወሃብ ደገፍ ኣብ ደኣንት ተሓቚፎም ተጠቀምቲ ንምዃን ዝሕግዞም ኣረኣእያ ክልውጥ ዝኽእል ሞያን ስልጠናን እዩ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ናብ ተግባር ንዝኣተዉ ማሕበራት ድማ ደገፍ ፋይናንስን ምትእስሳር ዕዳጋን መሰረት ገይርካ ዝወሃቡ ደገፋት ኣለዉ፡፡ ብመሰረት እዚ ከም ቤት ፅሕፈት ኣብ 2010 ዓ/ም 110 ሓደሽቲ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ንምጥያሽ ተተሊሙ 95 መንቀሳቐስቲ ክጣየሹ ክኢሎም እዮም። ብተወሳኺ ብመዳይ ልቓሕ 100 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ሓደ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ብር ንምሃብ ተተሊሙ ዛጊድ ን74 ኣካላት ሓደ ሚልዮንን 30 ሽሕን 397 ብር ልቓሕ ከም ዝወሰዱ መብርሂ ወ/ሮ ኪዳን የረድእ።
ካልእ ምስ ምትእስሳር ዕዳጋ ዘሎ ጉዳይ እዩ። ኣብዚ መዳይ ኣብ 2010 ዓ/ም ን210 ትካላትን 450 ተጠቀምትን ናይ ዓሰርተ ሚልዮንን 610 ሽሕን 749 ብር ዕዳጋ ንምትእስሳር ዝተተለመ ኮይኑ ኣፈፃፅምኡ ድማ ን121 ትካላትን 246 ተጠቀምትን ናይ ሸሞንተ ሚልዮንን 785 ሽሕን 132 ብር ተኣሳሲሮም ኣለዉ። ኣብዚ ኣብ ኣፈፃፅማ ዘሎ ጉድለት ኣብ ከተማታት ዓለባን ብእዋኑ ብዘይምእታዎም ዝተፈጠረ ስለዝኾነነ ብቀፃልነት ክስተኻኸል ፃዕሪ እናተገበረ እዩ፡፡ ኣብዚ ክዝንጋዕ ዘይግበኦ ጉዳይ ዕቋር እዩ። ኣብዚ መዳይ እውን ቤት ፅሕፈት ደኣንት ወረዳ እንደርታ ዝሐሸ ኣፈፃፅማ ኣለዎ። ናይዚ መርኣዪ ኣብዚ ዓመት 334 ኣካላት ሓደ ሚልዮንን 756 ሽሕን 626 ብር ክዓቑሩ ትልሚ ተታሒዙ ምስ ክልል ብዝተሰርሑ ዝተዋደዱ ስራሕቲ 246 ኣካላት ክልተ ሚልዮንን 600 ሽሕን ብር ከም ዝዓቖሩ እተን ምክትል ሓላፊት ሓቢረናልና።
እቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ መረዳእታ መሰረት ገይርካ እንትርአ ከም ወረዳ ብመንፅር ዝተትሓዘ ትልምን ኣፈፃፅምኡን ፅቡቓት ጀማሮታት ኣለዉ። ብፍላይ ድሕሪ ገምጋም ብዕምቆት ምህዳስ ኣብቲ ቤት ፅሕፈት ዝርኣዩ ፀገማት ብምንፃር ምስ መዳርግቲ ኣካላት ብምውዳድ መፍትሒ ንምቕማጥ ዝግበር ዘሎ ፃዕርን ኣብ ፅርበት እምኒ ዘሎ መስርሕ ክትትልን ቁፅፅርን ተጠናኺሮም ክቕፅሉ ዝግበኦም ተግባራት እዮም። ይኹን እምበር ሐዚ እውን ኣብ ኣጠቓላሊ ንደኣንት ዝግበሩ ደገፋት ኣብ ሓንቲ ዕሸል ከተማ መረብ ምኢቲ ዘድሃቡ እዮም። ብተወሳኺ መስርሕን መሽጥን ቦታ ከምኡ እውን ዝተማለአ መሰረተ ልምዓት ዘይምህላው ኣብቶም መንቀሳቐስቲ ዝፈጥርዎ ፀገማት ኣለዉ። እዚ ንምፍታሕ እቲ ቤት ፅሕፈት ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ትኹረት ሂቡ እናሰርሐ ዝርከብ እኳ እንተኾነ እቶም ፀገማት መሰረታዊ ስለዝኾኑ ቕልጡፍ ምላሽ ዘድልዮ ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን፡፡
ዘፈር ደቀቕትን ኣናእሽተይን ትካላት ኣብ ዕብየት ቁጠባ ሓንቲ ሃገር ብመንፅር ኣጠቓላሊ ሃገራዊ ፍርያትን ፈጠራ ዕድል ስራሕን እንትዕቀን ወሳኒ ብፅሒት ኣለዎ፡፡ ንኣብነት ኣብ ሃገረ ህንዲ እዚ ዘፈር 45 ምኢታዊ ኣብ “ማኑፋክቸሪንግ”፣ 40 ምኢታዊ ድማ ኣብ “ኤክስፖርት” ብፅሒት ዘለዎ እንትኾን ከባቢ 60 ሚልዮን ንዝኾኑ ዜጋታታ ድማ ዕድል ስራሕ ፈጢሩ እዩ፡፡ ብተመሳሳሊ ኣብ ሃገረ ጃፓን ኣብ ስራሕቲ “ማኑፋክቸሪንግ” 53 ነጥቢ ሰለስተ ምኢታዊ ብፅሒት ኣለዎ፡፡ ንልዕሊ 40 ሚልዮን ዜጋታት እታ ሃገር ድማ ዕድል ስራሕ ከም ዝፈጠረ ኣብ ስትራተጂ ልምዓት ደቀቕትን ኣናእሽተይን ሃገርና ዝሰፈረ መረዳእታ ይሕብር። ኣብ ሃገርና ኮነ ክልልና እውን እንተኾነ ድሕሪ ምጅማር ካልኣይ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ብደኣንት ኣቢልካ ዱልዱል ልምዓት ንምርግጋፅ ዓበይቲ መደባት ተሓንፂፆም ኣብ ምትግባር ይርከቡ፡፡ ብፍላይ መናእሰይ እናወደብካ ነቶም ተፈጥሮኣውን ታሪኻውን ፀጋታት ሃገርናን ክልልናን ናብ ረብሓ ዜጋታት ንምውዓል ዝግበር ምንቅስቓስ ተጠናኺሮም ይቕፅሉ ኣለዉ።
ከምቲ ከያኒ ኪሮስ ኣለማዮህ ብልሒ ጥበቡ ተጠቒሙ “ዓዲ እምኒ ተባሂልኪ ትግራይ ዓደይ ኮሪዐልኪ” ክብል ዝገለፆ መናእሰይ ተወዲቦም ነቲ ጓጓ ትግራይ ዝሓቖፎ እምኒ ናብ ረብሐኦም ኣብ ምቕያር ተፀሚዶም ይረባረቡ ኣለዉ። ኣብ ወረዳ እንደርታ እውን በዚ መዳይ መናእሰይ መበገሲ ካፒታል ወኒኖም ናብ ዝሐሸ ብርኪ ደኣንት ክሰጋገር ብዝግበር ዘሎ ውፅኢታዊ ስራሕ ዘተባብዑ ጅማሮታት ይመፁ ኣለዉ። ኮይኑ ግና ኣብ ምምላእ መሰረተ ልምዓት ብፍላይ ኣብ ማይን መብራህትን ዘሎ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት ቅልጡፍ መፍትሒ ክገብርሉ ኣለዎም። ብተወሳኺ ፅርበት እምኒ ዋላ እኳ ፅቡቕ ረብሓ እናሃበ እንተኾነ በዚ ክባር ሃፍቲ ብኣቋራጭ ንምህፍታም ዝደልዩ ዘይሕጋውያን ኣካላት እናተበራኸቱ እዮም፡፡ ስለዚ እዚ ሃፍቲ ብኣግባቡ እንድሕር ዘይተጠቒምናሉን ዘየመሓዲርናዮን ክባኽን ዝኽእልን ፀገም ሰናይ ምምሕዳር ዝፈጥርን ምዃኑ ተፈሊጡ ኩሉ ዜጋ ብፍላይ ድማ መናእሰይ ነቲ ሃፍቲ ኣብ ምሕላው ግቡኦም ከበርክቱ ይግባእ፡፡


text:
ኢንቨስትመንት ማለት ብዓይኒ ስነ ቑጠባ እንትርአ ”ዕቑር ካፒታል፣ ንዋትን ፍልጠትን ተጠቒምካ ፈሰስ ዝግበር ዓቕሚ እንትኸውን መዋፀኣይነቱን ነቲ ሰፊሕ ሕብረተሰብ ዘለዎ ረብሓን ኣብ ግምት ኣእቲኻ ክጅመር ዝግባእ ዓውዲ ልምዓት እዩ። ሓደ ኢንቨስትመንት ቅድሚ ዕላዊ ተግባር ምጅማሩ መዓዝ፣ እንታይ፣ ንምንታይ፣ ኣበይን ብኸመይን ከምዘድለየ ምሉእ መልሲ ረኺቡ ክጅመር ኣለዎ። እዚ ማለት ብመንፅር ትርፊ፣ ሕጊ፣ ህላወን፣ ቀፃልነት፣ ረብሓን ዘለዎ መዓልቦ ተፈሊጡ ክጅመር ይግባእ። ከምዚ ዝግበረሉ ምኽንያት፣ ኢንቨስትመንት ካብ ፈለምኡ ተሓሲቡሉ እንተዘይተጀሚሩ ኣብ ከይዲ ብዘጋጥሞ ማሕለኻ እንተተዓናቒፉ ዓቕሚ ህዝብን ሰብ ሃፍትን ናይ ምዕናው ተኽእልኡ ዝዓበየ ስለዝኾነ እዩ። ብኡ ልክዕ ተሓሲቡሉ፣ ዕላምኡን ናይ መወዳእታ ሸቶኡን (Exit strategy) ተፈሊጡ እንተተኣትዩ ከዓ ንሃገር ካብ ፀገም ዘውፅእ ዓይነ ብርኪ ልምዓት ተገይሩ ዝውሰድ እዩ፡፡
እዚ ስለዝኾነ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኩለን ሃገራት ንቁጠባውን ዘይቁጠባውን ኢንቨስትመንት ገዚፍ ትኹረት ሂበን እናሰርሓ ይርከባ። ሃገርና እውን ንዘለዋ ሰፊሕ ሓይሊሰብን ምችው ሃፍቲ ተፈጥሮን ብምቕራብ ተወለድቲ ውሽጢ ዓድን ወፃእን መዋእለ ንዋዮም ከዋፍሩ “ብደሓን ምፁ” እናለት ፃውዒታ ኣብ ምቕራብ ትርከብ። ክልልና ትግራይ ዋላ እኳ ክንድእቲ ትፅቢት ዝግበረሉ ኣይኹን እንበር ካብዞም ቀረባ ዓማውቲ ናብዚ ኣብ ኢንቨስትመንት ፅዑቕ ምንቅስቓስ እናገበረት እያ። ሓፈሻዊ ኣፈፃፅማ መደባት ኢንቨስትመንት ክልል ትግራይ 2009 ዓ/ም ጥራሕ እኳ እንትርኢና ዘተባብዕ ውፅኢት እዩ ዘለዎ። ንኣብነት 521 ፕሮጀክትታት ካብ ቅድመ ህንፀት ናብ ህንፀት ክሰጋገሩ ተተሊሙ 369 (70 ምኢታዊ) ፕሮጀክትታት ክሰጋገሩ ክኢሎም እዮም። 238 ፕሮጀክት ድማ ካብ ህንፀት ናብ ፍርያት (ግልጋሎት) ክሰጋገሩ ትልሚ ተታሒዙ እቶም 172 (72 ነጥቢ 27 ምኢታዊ) ክፍፀሙ ክኢሎም ኣለዉ።
ኣብዚ መደብ ዝተትሓዘ ትልምን ፍፃመን ክርአ እንተሎ ደሓን እኳ እንተኾነ ትኹረት ዘድልዮ ከም ዝኾነ ግና ግልፂ እዩ። እዚ ወፍሪ ብምሉእነት ክፍፀም ዘይከኣለሉ ምኽንያት ከምቲ ኣብ መእተዊና ዝበልናዮ ኣብ ብቑዕ መፅናዕቲ ዝተደረኸ ፕሮጀክት ዘይምቕራፁ፣ ቀረብ ዝተማልአ መሰረተ ልምዓት ዘይምህላው፣ ጥንኩር ደገፍን ክትትልን ዘይምግባሩን ከምዝኾነ ሰነድ ፀብፃብ ቢሮ ልምዓት ከተማን ንግድን ኢንዳስትርን ክልል ትግራይ የመላኽት። እዚ ከም መበገሲ ተገይሩ እንበኣር ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ዝሓሸ ስራሕ ንምስራሕ ሕሉፍ ዝፈተሸ ትልሚ ተዳልዩ ኣሎ፡፡
ንኣብነት ኣብዚ ዓመት ኣብ ኢንቨስትመንት ክስርሑ ብትልሚ ካብ ዝተትሓዙ መደባት እንትንርኢ ልዕሊ 27 ቢልዮን ብር ካፒታል ንዘዋህለሉ 2,223 ሰብ ሃፍቲ ፍቃድ ኢንቨስትመንት ክህብ ተዳልዩ ከምዘሎ ንዕዘብ። ዛጊድ ድማ ኣብዚ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት ሰለስተ ነጥቢ ክልተ ቢልዮን ብር ንዘዋህለሉ ንልዕሊ 382 ሰብ ሃፍቲ ፍቓድ ኢንቨስትመንት ክወሃቦም ክኢሉ ኣሎ። እዚኣቶምን እቶም ዝተረፉን ተደሚሮም ድማ ን17 ሽሕ ወገናት ዕድል ስራሕ ክፈጥሩ ትፅቢት ይግበር፡፡ ይኹን እምበር ብመሰረት እቲ ትልሚ ኣብዚ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት ንልዕሊ 500 ሰብ ሃፍቲ እኳ ፍቓድ ክህብ እንተነበሮ እቲ ተፈፂሙ ዘሎ ስራሕ ን382 ጥራሕ ምዃኑ ግን ሕዚ እውን እቲ ስራሕ ይጓተት ከምዘሎ እዩ ዘመላኽት።
ኣብ ዝሓለፉ ሽዱሽተ ዓመታት፣ ብድምር ን6 ሽሕን 117 ሰብ ሃፍቲ ፍቓድ ኢንቨስትመንት ተዋሂብዎም መሬት እውን ወሲዶም እዮም። ይኹን እምበር እዚኣቶም ክንድቲ ዝድለ ዘየልምዑ ምህላዎም ጥራሕ ዘይኮነስ ብዝኣተዉዎ ቃል መሰረት ጠቕሊሎም ናብ ተግባር ዘይኣተዉ 12 ሰብ ሃፍቲ እውን ተረኺቦም እዮም። እዚኣቶም እቲ ዝተውሃቦም ፍቓዶም ክሕደጉ እውን ተገይሩ እዩ። ከምኡ እውን 19 ሰብ ሃፍቲ ዝተረፎም ስራሕ ብዝግባእ ንክፍፅሙ መጠንቀቕታ ከም ዝተውሃቦም ዳይሬክተር ርክብ ህዝቢ ቢሮ ልምዓት ከተማን ንግድን ኢንዱስትሪን ኣይተ ሰለሞን ታደሰ የረድኡ። እዚ ከምዚ ዝበለ ስጉምቲ ቅድሚ ምውሳዱ ግን ፍቓድ ኢንቨስትመንት ዝሃበ ኣካል መዕበዪ ግንዛበ ዝኸውን ስልጠናን ኣድላዪ ዘበለ ምርድዳእን እናገበረ ፀኒሑ እዩ። ናይዚ መርኣዪ ሓደ በዓል ሃፍቲ ኣዘራሪብና ኣለና።
ኣይተ ገብረእግዚኣብሄር ገብረሊባኖስ ኣብ ከተማ መቐለ ክፍለ ከተማ ሓወልቲ ጣብያ ዳዕሮ በዓል ክልተ ኮኾብ ሆቴል ንምስራሕ ኣብ 2007 ዓ/ም ፍቃድ ዝወሰዱ በዓልቲ ሃፍቲ እዮም። እቶም ወገን ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ብዝረኸብዎ ፍቓድ ኢንቨስትመንት መሬት ወሲዶም እዮም። ይኹን እምበር ብምኽንያት ምስኣን ትኹረትን ካፒታልን ናብ ተግባር ስራሕ ክኣትዉ ስለ ዘይከኣሉ ፍቓዶም ከምዝተሰረዘ እዮም ዝገልፁ። ቕድሚ እዚ ስጉምቲ ምውሳዱ እውን ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ምርድዳእን መጠንቐቕታን እናተውሃበ ከም ዝፀንሐ እዮም ዘረድኡ።
ብሓፈሻ ኢንቨስትመንት ቁልፊ ልምዓት እዩ። ስለ ዝኾነ ኢንቨስትመንት እንትተባባዕ ኢንዳስትርያላዊ ምህርቲ ብውሽጢ ዓዲ ብምትካእ ናብተን ሃገራት ዝኸድ ዝነበረ ሃፍቲ ሃገር ኣብ ዓዲ ክተርፍ ብምግባር ተወሳኺ ኢንቨስትመንት ዝፈጥር እዩ። እዚ ዘይግበር እንተኾይኑ ግን ከምቲ ኣብ መእተዊ ፅሑፍና ዝገለፅናዮ ተሓሲቡሉ ዝተኣተወ ስለዘይኸውን መዕነዊ እዩ። ስለ ዝኾነ እውን ነዚ መደብ ልዑል ትኹረት ብምሃብ ሰብ ሃፍቲ ዝወስድዎ ፍቓድ ኢንቨስትመንት ብተግባር ከሽርፍዎ ብምድጋፍን ምክትታልን ጉዕዞ ዕብየትና ግሁድ ክኾን ዝከኣለና ነበርክት።


text:
ታሪኽን ኣገዳስነትን ሰነድ ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት!
ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ፡ ብሰሪ ኲናት ዝተፈጸሙ ግፍዒታት እንደገና ከይድገሙ መብጽዓ ብምእታው፡ ኣብቲ ናይ ሕቡራት ሃገራት ቻርተር ዝተመስረተ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ንናይ ነፍስወከፍ ውልቀሰብ መሰላት ዘውሕስ መመላእታ ኪገብረሉ ወሰነ። ከም ውጽኢቱ ኸኣ፡ ነዚ ከም ሞራላውን፡ ሃይማኖታውን፡ ፖለቲካውን ፍልስፍና ጥንታዊ ታሪኻዊ መሰረት ዘሎዎ፡ ናይ መበል ዕስራ ዘመን ዝዓበየ ኣህጉራዊ ሰነድ ኪበሃል ዝከኣል፡ ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት፡ ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ኣብ 10 ታሕሳስ፡ 1948 ከጽድቕ ክኣለ።
ኣብ ጕዕዞ ፍጻሜታት ታሪኽ ሓደ ህዝቢ፡ ንሰብኣዊ መሰሉ ዚግህስ፡ ዘይባህሪያውን : ዘይፍትሓውን ዘይሕጋውን ጨቋኒ ስርዓት ምስ ዘጋጥሞ፣ ንዕኡ የዕኒዩ ናይ ምቕያሩን፣ ንድሕነቱን ንሓጐሱን የገልግል ብዝብሎ ብሓዲስ መንግስቲ ናይ ምትካኡን መሰልን ሓላፍነትን ኣሎዎ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ንኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ናይ ዕለታዊ ህይወቱ መሰነይታ ገይሩ ብሓርነት ንምንባር፡ ዓለም ዝኣመነሉ ክቡር መስዋእቲ ከፊሉ ናጽነቱ ጨቢጡ ከብቅዕ፡ ኣብ ትሕቲ ፋሺስታዊ ውልቀምልካዊ መግዛእቲ ወዲቑ ይሳቐ ምህላዉ፡ ዛጊት ዓለም ኣቓልቦ ዝህበሉ ዘሎ መዘና ዘይብሉ መሪር ኢሰብኣዊ ሓቂ ኢዩ። መርማሪ ኮሚሽን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንዓመታት ሰፊሕ መጽናዕቲ ድሕሪ ምክያድ፡ ሎሚ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ከም ዝተፈጸመን ይፍጸም ከም ዘሎን ብምርግጋጽ፡ ብወግዒ ኣዊጁሉ ዘሎ እዋን ኢዩ።
እምበኣር፡ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ናብ ትግርኛ ተተርጒሙ ዘሎ፡ ንምሉእነት ትርጉም ህይወት ዘረጋግጽ፡ ኣድማሳዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሃገርና ንምውሓሱ፡ ጸቢብ ኣረኣእያ ዝፈጠሮ ማሕለኻታት ጫሌዳዊ ፍልልያት ብንቕሓት ብምፍዋስ፣ ታሪኽ ዝሓተና ዘሎ ዝለዓለ ቅዱስ ሓላፍነት ሰላማዊ ሰውራ ብስምረት ኣብ ፍጻሜ ብምብጻሕ፣ ብቑዓት ዋናታት ባህሪያዊ ምዕባለና ክንከውን ምሉእ ተስፋን እምነትን ኣለኒ።
ዑቕባይ ገብረመድህን ( ካብ ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰትስ፡ ሰ.ኣ.)
20 ጥቕምቲ፡ 2016


text:
ጥዑም ለይቲ ሕደር
ዘይበሎ ህዝቢ ኣለና፡
ዓድና ዓዲ ስቓይ ዓዲ ለቕሶ፡እሱራትና ባኣሽሓት ብሕፍሶ፣እምበኣር ካብ ደለይቲ ለውጢ ፍታሕ ዝጽበ ህዝቢ ኣለና፣እዚ ኣጸቢቕና እንፈልጦ ሓቂ እዩ።
ኣብ ሃገርና ኣሰርትን ቀተልትን ከለዉ ድቃስ የለን። እቲ በበይኑ ኩዳን ጣቕዒትን ደለይቲ ፍትሒ ክሰምር ካብ ምሕሳብ ዓዲ ኣይወዓልናን፣ለውጢ ደኣ ንደሊ ኰንና እምበር ፡በየናይ መንግድስ ሓርቢቱና እዩ፣ ብኢትዮጵያ ዘለዉ ካልእ ይብሉ፡ብሱዳን ማእከላይ ምብራቕ ዘልዉ፡ኤውሮጳን ኣሜሪካን ኣውስትራልያን ዘለዉ ካልእ ይብሉ፣ነዚ ምብህሃል ኣብ ሓደ ምምጻእ፡ፍርቂ መንገዲ ምውዳቕ ስርዓት ህግደፍ እዩ፣እንተኾነ ኣይጻሓፎን ኣምላኽ ዶኾን ይኸውን፣እንታይ ደኣ ብኸመይ ኣብ ዓወት ከም ንበጽሕ ብክልሰ ሓሳብ ጨቢጥናዮ ኣለና፡ ግብሪ ግን ነሲሕካ እንተዘይኣቲኻያ ኣዝያ ርሕቕቲ እያ። ነቲ ማእለያ ዘይብሉ ናይ ሂወትን ንብረትን ስደትን ክሳራ ኣሰኪሙና ዘሎ ስርዓት ፖለቲካዊ ድንዕታ እሞ ኣብ ዲያስፖራ ሓንቲ እኳ ኣይገብሮን እዩ። ንገበነኛታት ቀተልቲ ብሓይሊ ብረት ጥራይ ኢኻ ከተምበርክኾም ትኽእል፣ እንተዘየሎ ከም ወትሩ ክቐምደካ እዩ።
እቲ በበይኑ ጣቕዒትን ኩዳን ከሎ እሞ እንታይ ይገበር፣ ኩናማ ዓጢቓ፡ሳሆ ዓጢቓ፡ ዓፋር ዓጢቓ፡ ድሕነት ዓጢቓ ወዘተ ትርጉም ዝተሳእኖ ኣገባብ ቃልሲ፣ ክምክታ ኣይክእላ፡ ሰሚረን ክሰርሓ ኣይክእላ፣ ዋናታተን ወያኔ ብምዃኖም ኣብሩኻ እንተተባሂለን የብሩኻ፡ ተስኣ ተባሂለን ይትስኣ፡ ስለዚ ብናተን ሃገራዊ መደብ ሓቢረን ክገብራ ዘይክእላ መጋበርያ ወያኔ እየን፣ ሰሙን መሳሪፍ እንተተኸሊአን ዝብትና እውን እየን። ኤርትራዊ ብናቱ ኤርትራዊ ኣጀንዳ ምስ ዝብገስ ህዝቢ እውን ይስዕቦ፣ ጎረባብቲ ተጸቢኻ ዝሰልጥ ሃገራዊ ዕማም የለን፣ ንሰን ከም መፈራርሒ ንስርዓት ኤርትራ ጅሆ ዝተታሕዛ፡ ብከፋፊልካ ግዛእ ዝተወደባ መብዝሕተአን ኣሳተፍቲ ዘይኮና ቀተልቲ ግዜን መናዋሕቲ ዕምሪ ስርዓት ህግደፍ ኢልካ ምሕላፈን ይሓይሽ።
ስለዚ ክመጽእ ዘለዎ ካልእ ካብ ብሄረይ ብሄርካ ናጻ ዝኾነ ንሕብረ ብሄራዊ ኣቃውማ ዝውክል ዕጥቃዊ ቃልሲ እዩ። ኣብ ገምገም ዘሎ ስርዓት ኤርትራ ደፊኡ ዘጽድፍ ሓይሊ ብመእንእሰያትን ብምኩራት ዝምራሕ ሰርሲሩ ክወጽእ ኣለዎ፣ ኢሰያስ ኣብ መንጎ ኲናትን ሰላምን ተቐርቂሩ ስልጣኑ ዘናውሕ ዘሎ መራሒ እዩ፣ ብዘይ ስምረትና ወትሩ ምስ ሰሓቐ እዩ። እሞ ኣሕዋት ደቂ ሃገር እቲ ኣብ ማእሰርቲ ዘሎ ወገንና፡ ካብዚ በበይኑ ዕላማን ኣካይዳን፡ ወይ ካብ በበይኑ ጣቕዒትን ኩዳን ወጺእና ከነናግፎ ይግባኣና እዩ፣ ተበጊስና ዝብሉ ሓይልታት እንተልዮም እውን ብእውጅ ሰዓቡና ይበሉ፣ ሎሚ ወይ ንዑፋ ወይ ንወንጭፋ ክትከውን ኣለዋ እምበር፡ መግመግ እናበልካ ቃልሲ ኣይካየድን እዩ። ቃልሲ መሪሕን ተወፋይነት ዜጋታት ጥራይ እዩ ዝሓትት። እሞ ኣይንሕመቕ ካባና ዝጽበ ህዝቢ ከም ዘሎ ኣይንረስዕ ሓደራ።
ደለይቲ ፍትሒ ናብ ዓዲ
ገፋዕቲ ህዝቢ ናብ ፍርዲ
እዚክፍጸም’ዩ ብግዲ !!


text:
ርእሰ ብሔር ዶናልድ ትራምፕ ሃይቲን ኤል ሳልቫዶር ኣፍሪቃን ዘቕንዔ ካብ ብዙሓት ካብ ሽጥን ወጻእን ዓበይቲ ናይ መንግስትን ናይ ፖለቲካ ኣካላት ናይ ዝተፈላለያ ዓለም ሓቆፍ ማሕበራት ክንቀፉን ዓለተይናን ኣነዋርን ዝብል ወቐሳ ንኽቀርበሎም ዝገብር ዘሎ ኣብ ልዕሊ ናብ ሃገረ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝደተይናታት ዝብገሱለን ሃይቲን ኣፍሪቃን ዝፈነውዎ ኣነዋሪ ጸርፊ ምኽንያት ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ ብናይ ጉብኤኡ ናይ ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ሓላፊ ብፁዕ ኣቡነ ጀምስ ሮገር ኣቢሉ ንሃገራት ሃይቲን ንመላእ ኣፍሪቃን ይቕረታ ክሓቱ ብወግዒ ጻውዒት ከምዘቕረበ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ብፁዓን ጳጳሳት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፥ ሰብኣዊ ፍጥረት ብዘይ ኣፋላላይ ብኣርኣያን ኣምሳልን እግዚኣብሔር ዝተፈጥረ እዩ፡ ስለዚህ እቲ ናይ ትራምፕ ዘረባ ንመላእ ዘርኢ ሰብ ዘሕስር ብሓቂ ነዚ መሰረታዊ ፍጥረት ሰብ ዘንውርን እዩ ክብል እንከሎ፡ ናይ ቦስቶን ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ካርዲናል ሲን ኦማለይ ብወገኖም ብዛዕባ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ዝግበር ዘተ ካብ ምኽባር ፍጥረት ሰብን ዝነቕልን ኣብቲ መሰረተ ሓቂ ዘፍጥረት ዝቖመ ክኸውንን ሰብ ዘሕስርን ዘንውርን ቃላት ካብ ምጥቃም እውን ምጥንቃቕ የድሊ ካብ ዝበሉ ካብ ቦስተን ሰበኻ ዝወጸ መግለጺ ኣመልኪቱ።
እቲ 55 ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሓቁፍ ሕብረት ኣፍሪቃ እውን ብወገኑ ርእሰ ብሔር ዶናልድ ትራምፕ ብወግዒ ንሃይቲን ኤልሳልዳቮርን ሃገራት ኣፍሪቃን ይቕረታ ክሓቱ እንክብል ብወግዒ ክጽውዕ እንከሎ፥ ናይ ሕቡራት መንግስታት ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝሃልዮ ቤት ጽሕፈት ወሃቢ ቃል ሩፐርት ኮልቪለ እውን ብወገኖም፥ ናይ ትራምፕ ቃል፥ ጽልኢ ሰብኣውን ኣድክዊ ብዘርኢ ዘስፍሕን ነቲ ዓለም ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለምን መዳጐን ሰፈር ኣውሽዊዝ ዘጽደቖን ዘነቓቕሖን ውሳኔ ኵላዊ ዕሴታት ዝጻረር እዩ እንክብል ንቃል ትራምፕ ከምዝዀነነ ናይቲ ዓለም ሓቆፍ ማሕበር መግለጺ የመልክት።


text:
ፈስቲቫል ኤርትራውያን ተቐማጦ
ሃገረ ቐጠር ተዛዚሙ።
ብ15 ሕዳር ብውዕውዕ ሃገራዊ መንፈስ ዝጀመረ 4ይ ፈስቲቫል ኤርትራውያን ተቐማጦ ሃገረ ቐጠር፣ ብ17 ሕዳር ብዝተኻየዱ ንጥፈታትን ኣኼባ ህዝባዊ መኸተን ተዛዚሙ።
እቶም ዜጋታት፣ ህዝቢ ተጠቃሚ ጸጋታት ሃገር ዝኾነሉ ባይታ ንምፍጣርን ማሕበረ-ቊጠባዊ መነባብሮኡ ንምምሕያሽን ብመንግስቲ ንዝካየድ ዘሎ ጻዕሪ ዘለዎም ኣድናቖት ብምግላጽ፣ ልምዓታዊ መደባት ንምዕዋትን መኸተኦም ንምሕያልን ካብኦም ዝሕተት ከም ዘማልኡ፣ ኣብ ዝተቓንዐ ንህልው ኩነታት ሃገርን ሃገራዊ መደባት መኸተን ዝምልከት ሰሚናር ኣረጋጊጾም።
በብእዋኑ ዝሰላሰሉ ዘለው ዓበይቲ ልምዓታዊ መደባት፣ ንሓያል ኤርትራዊ ናይ መኸተ መንፈስን ናይ ምግባር ዓቕሚን ዘነጽሩ ምዃኖም ዝጠቐሱ እቶም ዜጋታት፣ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ወፍሪ ንምዕዋትን መደባት ህዝባዊ መኸተ ንምሕያልን መሳርዖም ኣስጢሞም ከምዝሰርሑ ገሊጾም።
ነቲ ሰሚናር ዘካየደ ሓላፊ ውድባዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቶ ዓብደላ ጃብር፣ ህዝብን መግስትን ኤርትራ ኣንጻር ዝተፈላለዩ ናይ ደገ ተጻብኦታት ደው ኢሎም ሃገራዊ ቊጠባዊ ዕቤት ንምርግጋጽ ኣብ ዝቃለሱሉ ዘለዉ እዋን፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት ዓለም ዘለዉ ኤርትራውያን ንዘርእይዎ ዘለዉ ዕዙዝ ሱታፌ ብምምስጋን፣ “ሃገርና፣ ልኡላውነትና፣ ክብረትናን ህላዌናን ዕላማ ጸላእትን ተጻባእትን ክሳብ ዝኾነ፣ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ ከም ወትሩ መኸትኡ ከሐይል ይግባእ” ክብል ኣዘኻኺሩ።
ኣቶ ዓብደላ ኣስዒቡ፣ ናጽነት ዘረጋገጸ፤ ልኡላውነት ዘውሓሰ፤ ኣብ ጐደና ልምዓት ድማ ቅያ ዝሰርሕ ዘሎ መኸተ ህዝቢ ኤርትራ፣ ንጸላእቲ ናብ ናይ ቅብጸት መድረኽ ከምዘብጽሖም ብዝርዝር ሓቢሩ።
ኣብ መወዳእታ ድማ፣ ተጻብኦታት ጸላእቲ ብኣንጻር ዕላማ ሓለምቶም ንሓይልን ሓድነትን ህዝብ መሊሱ ከምዘትርሮ ብምምልካት፣ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ናብ ዝተረጋግአ ማሕበራዊ፣ ቊጠባውን ፖለቲካውን መድረኽ ክሰጋገር በቒዑ ከምዘሎ ኣስሚሩሉ።
ኣብ ሃገረ ቐጠር ዝነብሩ ኤርትራውያን ንልኡኻት ሚኒስትሪ ዜና ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ፣ ካብ 2009 ጀሚሮም ዓመታዊ ዘካይድዎ ዘለዉ ፈስቲቫል፣ ባህሎምን መንነቶምን ዓቂቦም ንክኸዱን ደቆም ብክብርታት ሕብረተሰቦም ንክዅስኰሱን፣ ልዕሊ ኩሉ ድማ ሓድነቶም ኣትሪሮም ኣበርክቶኦም ኣብ ሃገራዊ መደባት ንኸዕዝዙ ልዑል ኣበርክቶ ከምዘለዎ ብምግላጽ፣ ኣብ መጻኢ ብዝለዓለ ማዕርግን ተሳትፎ ከምዘካይድዎ ኣረጋጊጾም።
******** ኣ.ዜ.ኤ ********


text:
ፈፃሚት ስራሕ ኢህወዴግ ኣብዚ ቐረባ ዘካየዶ ናይ 17 ማዕልታት ዕፅው ገምጋም ስዒቡ ዘውፅኦ መግለፂ ካብዝተለመደ ኣገባብ ፍልይን ትርርን ዝበለ ከምኡ እውን ንባዕሎም ብዘይንሕስያ ዝነቐፈ እዩ ይብሉ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ናይ ሕጊ መምህር ዝኾኑ ዶ/ር መሓሪ ረዳኢ።
ቀንዲ ምኽንያት ናይቶም ሽግራት ናይቲ ገዛኢ ፓርቲ ኣብ ውሽጡ ዘሎ ሽግር እዩ ዝመስል ዝበሉ ዶ/ር መሓሪ ኣብቲ መግለፂኦም እውን ዝኣመኑ ይመስሉ ኢሎም። ‘’ኣብ ገዛኢ ፓርቲ ዘሎ ናይ ዓቕሚ፣ናይ ቕንዕናን ናይ ውፍይነት ጉዳያት እናተሸርሸ ምኻዱ እዩ ዝመልስ’’ኢሎም።
እታ ሃገር ካብዝኣተወቶ ዕንክሊል ክትወፅእ ህዝቢ ክስማዕ ኣለዎ ጥራሕ ከይኮነስ ነቲ ዝሓቶ ዘሎ እውን ግቡእ መልሲ ብእዋኑ ክውሃብ ኣለዎ ኢሎም።ናይታ ዓዲ ናይ ሓሳብ ብዝሑነት ኣብ ምትእንጋድ፣ኩሉ ብሰላምን ብሕን ዝንቀሳቐስ ሓይሊ ምችው ሃውህው ዝፍጥረሉ ኩነታት፣ሰብ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ከም ካልኣይ ዜጋ እናተርኣየ ኣብ ድልየት ናይ ወረዳ ኣማሓደርቲ ተመስሪቱ ዝነብረሉ ኩነታት ከብቅዕ፣ዝኾነ ይኹን ዜጋ እታ ሃገር ኣብ ዝኾነ ይኹን ከባቢ ተንቀሳቒሱ ክሰርሕ ኣለዎ ኢሎም ዶ/ር መሓሪ ረዳኢ።
ዝምዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ቤንጂን ሓዱሽ መሳለጢ መንገዲ ክፉት ገይሩ
መቐለ ሓምለ 08/2009(ድወት) ቻይና ሓዱሽ መሳለጢ መንገዲ ንትራፊክ ክፉት ገይራ።
እዚ መሳለጢ መንገዲ ቤጂንግ-ዢንጃንግ ቤጂንግ ምስ ኡሩምኪ ዝተብሃለት ዞባ እታ ሃገር ዘራኽባ ኾይኑ ቅድም ክብል ዝነበረ ጉዕዞ ብ1ሽሕን 300ኪሎ ሜትሮ ክሓፅር ዝገብር ምዃኑ ተገሊፁ።
እቲ መሳለጢ መንገዲ ኣዝዩ ዘመናውን ቅልጡፍን ምዃኑ ዝተገለፀ ኾይኑ ሰሜን ምዕራባዊ ክፋል እታ ሃገር ብመንገዲ ዘራኽብን ሓዱሽ መንገዲ ኤዥያ አውሮፓ ክኸውን ከምዝኽእልን ይግለፅ።
እዚ 2ሽሕን 582ኪሎ ሜትሮ ንውሐት ዘለዎ መንገዲ በረኻ ኸባብታት ከይተረፈ ዘራኽብን ኣብ ቻይና ዘሎ ካብ ዓለም ደረጃ 5ተ ዝተቐመጠ በረኻ ቻይና ጎቢ ኣቋሪፁ ዝሓልፍን ምዃኑ ተሓቢሩ።
እዚ መሳለጢ መንገዲ ቤጂንግ-ዢንጃንግ 3ተ ዓበይቲ ኩባኒያታት ኮንስትራክሽን ቻይና’ዮም ሃኒፀሞ።
ቻይና መሳለጢ መንገዲ ብምህናፅ ካብ ዓለም ቐዳመይቲ ኾይና ኣብ መወዳአታ 2016ዓ.ም.ፈረንጂ ዝርግሐ መሳለጢ መንገዲ 131ሽሕ ኪሎ ሜትሮ ኣብፂሓቶ እያ።
ኣብ 2020 ድማ ቻይና 30ሽሕ ኪሎ ሜትሮ ንውሓት ዘለዎም ሓደሽቲ መሳለጢ መንገድታት ብምህናፅ ሙሉእ ምርኻብ ክትፈጥር ትልሚ ሒዛ ትሰርሕ ኣላ። (ሲ.ጂ.ቲ.ኤን)


text:
እቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ጥምረት ብዝነበሮ ምዕጻው ብሚልዮናት ዝቑጸሩ የመናዊያን ብጥምየት ክሞቱ ይኽእሉ’ዮም ክብሉ ዓለምለኸ ሰብኣዊ ሓገዝ ወሃብቲ ትካላት የጠንቕቁ።
እቲ ንደባይ ተዋጋእቲ ሑቲ ዝዋጋእ ዘሎ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ጥምረት ንየመን ብኹሉ መዳያት ኣየር፡ባሕርን ምድርን ዝኾነ ነገር ከይአትው ዓጽዩ ከምዘሎን እዚ ድማ ሞት ሚልዮናት ሰባት ከስዕብ ከምዝኽእል ተገሊጹ።
ወሃቢት ቤት ዕዮ ጉዳያት ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ብዛዕባ’ዚ ዘባህር ኩነታት ብፍላይ ቆልዑ ብዝምልከት ትሰርሓሉ’ላ ኢለን።
“ምስ መንግስቲ ስዑዲ ዓረብ ብቀረባ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ንሰርሓሉ ከምዘለና ክነግረኩም እኽእል’የ። ምስ መንግስቲ ስዑዲ ዓረብ ጽቡቕ ርክብ አለና’ዩ ስለዚ ዝሓሸ ሰብኣዊ ሓገዝ ምግባር ኣብ ዝብል ነተባብዖም አለና ኢለን።”
ቆልዑ ሰነ ጥበባዊያን ኹሉ ወደባት ተኸፊቱ ሰብኣዊ ረድኤት የመን ንኽኣትው ሶኑይ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ምክያዶም ይፍለጥ።


text:
እታ እንኮ ሓላፍነታ ኣብ ማእከል ባንዴራና ምህላው ዝኾነ ቆጽሊ ኣውሊዐይ፡ ቅንያቱ ንስራሕ ከም ዘይተቐልቀለት ተፈሊጡ። ሃገራዊ ግቡኣ ጠንጢና ብስግረዶብ ተሸሪባ ከይትኸውን ይጥርጠር።
ኣውሊዐይ ንኹላቶም ባእታታት ባንዴራ ኤርትራ ትቕድሞም እያ፣ ብግድምና ። እቶም ካብ ፈለማ 1950ታት ጀሚሮም ዝፈልጥዋ ከምዚ ናይ ሎሚ ብጫ ካይኮነት’ዮም ዝዝክርዋ።
ወግዓዊ መዝገባት መንግስቲ ኤርትራ ንጉዳይ ምቅይያር ሕብሪ ኣውሊዐይ ኣመልኪቶም ዝህብዎ መብርሂ የልቦን፡ ይኹን ምበር ገለገለ ሰባት ሕብራ ዝቐየረት ኣንጻር ውልቀመላኽነት ተቓውሞ’ዩ ዝብሉ ኣለው (ኣነ)። ብምረት’ያ ቐምሲላ እምበር ሕብራ ኣይቀየረትን ዝብሉ ውን ኣለዉ። እዚ ኾይኑ እቲ፡ ኣውሊዐይ ነዚ ሎሚ ዝቐምሰለ ተስፋ ኤርትራውያን ብግቡእ ትለብሶ።
ሓንሳብ ሓንሳብ ባንዴራና ትንቢታዊ መልእኽቲ ዝሓዘለት ኮይኑ ይስመዓኒ። ከምቲ ኣብ እዋን ስትራተጂካዊ ምዝላቕ፡ ኣብ 70ታት ኮይኖም ንናጽነት ዝተነበይዎ፡ ከምኡ ደኣ ኣብ 90ታት ኮይኖም ንሎሚ ተነብዮምልና ከይኮኑ? ሓደ ርብዒ ቆጽለዋይ (ሕርሻዊ መርየት)፡ ሓደ ርብዒ ሰመያዊ (ባሕሪና)፡ ክንዲ ክልቲኡ ዝኸውን ድማ ቀይሕ ፍሳስ ደም ኤርትራውያን።
ወረ እቲ ቆጽለዋይ ሕብራሲ፡ እቲ ኩሉ ኤርትራዊ ዝምነዮ ልሙዕ መርየት ኤውሮጳ ደኣ ኸይከውን? እቲ ሰመያዊ ከኣ ነቲ ናብ ልሙዕ መርየት ክንበጽሕ ክንሰግሮ ዘሎና ባሕሪ መመልከተ። ኣብ ፈተነ ስግረዶብ ዝፈሰሰ ደም ውን ኣይወሓደን። ተነብዮምልና ብሓቂ።


text:
ስብከት፡ “እስመ ሰበረ ኆኅት ብርት፥ ወቀጥቀጠ መናሥግተ ዘኃፂን፥ ወተወክፎሙ እምፍኖተ ጌጋዮሙ”። “ካብ ጸበባኦም አናገፎም፥ ካብ ጸልማትን ጓህን አውፅኦም መቓቅሖም ከአ ሰባበሮ” (መዝ. 107፡13-14) ንባባት፡ ፩ቆሮ 15፡50-ፍ፥ 1ዮሓ 3:18-24፥ ግ.ሓ. 9:26-31፥ ዮሓ 15፡1-8
አብዚ ፭ይ ሰንበት ዘትንሣኤ ቤተ ክርስትያን እተዘኻኽረና አብ ክርስቶስ አሚና ምስኡ ክነብር እንከሎና እቲ ሓቀኛ ተኸሊ ወይኒና ዝኾነ አምላኽ ምሳና ይነብር ንሕና ኸአ ምስኡ ከም እንነብር ትነግረና። ሎሚ ምስቲ ሓቀኛ ተኽሊ ወይንና ዝኾነ ክርስቶስ ዘሎና ርክብ ክነስተንትን ከምኡ አብ ሕይወትናን አብ ሕይወት ካልኦት አሕዋትና ዘምጽኦ ጸጋ በረኸትን ርኢና ክንክእል እሞ ሽዑ ምስኡ ድልዱል ርክብ ክንፈጥር ዘዘኻር ሰንበት እዩ።
ካብ ግ.ሓ. ዝተነበና ሓደ አገዳሲ ነገር እንርኢ ጳውሎስ ቅጽበታዊ ለውጢ ምስ ገበረ ሕይወቱ ብምሉእ ቀይሩ። ብስም ኢየሱስ አሚኑ ዓቢ ሰባኻይ ኮይኑ። አብ ተልእኮኡ ከየፍረየ ክሓልፍ ስለ ዘይደለ ለይትን መዓልትን ከየዕረፈ አብ ኩሉ ሰቢኹ። ቀሊጢፉ ካብ ሳውል እቲ አሳዳዲ ዝነበረ አብ ጳውሎስ ሰባኺ፥ አበሳራይ ሰናይ ዜና ወንጌል ክርስቶስ ኮይኑ። ፍረ ናይ ኢቲ ጽኑዕ እምነቱን ዘይሕለል ስብከቱን ትምህርቱን ጽሑፋቱን ክሳብ ሎሚ አብ ምሕዳስ ሕይወትን ስብከተ ወንጌልን ዓቢ አበርክቶ ይገብር እሎ። ንሱ ዕዉት ዝኾነ “ድልዱል ጨንፈር” አብ ክርስቶስ ኮይኑ ስለ ዝሰርሓ እዩ። ንሱ ምስ ክርስቶስ ጥራሕ አይኮነን ነሩ ብኹሉ ስርሑን ግብሩን ጽቡቕን ብዙሕን ፍረ አፍርዩ።
እቶም ቀዳሞት ክርስትያን አብ መጀመርያ ንጳውሎስ አይአመንዎን ምናልባት ከታልሎም ከይከውን ፈሪሖም ክቕበልዎ አይደልዩን እንተ ኾነ አብ ክርስቶስ ዘለዎ ፍቕርን እምነትን አብ ግብሪ ከርእዮም ምስ ጀመረ ብፍላይ አብታ ማሕበር ዘርአዮ ፍቕርን አገልግሎትን ቀልጢፎም ክአምኑ ክኢሎም። ብዘይ ፍርሒ ክሳብ ሕይወቱ አብ ሞት ዘስግእ ክሰብኽ ምስ ረአዩ፥ ፍረ እምነቱን ከምኡ ፍቕሩ አብ ግብሪ ምስ ረአዩ፥ ካብኡ ንድሓር ኢየሱስ ጎይትኡ ከም ዝኾነ አሚኖም። ጳውሎስ ብስብከቱን ብኹሉ ተልእኮኡን ንብዙሓት አብ እምነት ክርስቶስ አምጺኡ እዚ ኹሉ ሕይወቱ ሓቀኛ ምስክርን ዘፍረየን ምዃኑ ይገልጽ። ንሱ ድልዱል ጨንፈር እሞ እቲ ካብኡ ዝድለ ዘፍረየ እዩ። አብነት ነፍስወከፍና ኸአ እዩ።
አብ ካልአይቲ ንባብ ካብ ፩ዮሓንስ አብ ሕይወትና ከም ክርስትያን አፍረይቲ ክንከውን እንተ ኾና ከመይ ዝበልና ክንከውን ከምዝግብአና ክንርኢ ይሕግዘና። “ደቀይ ብግብርን ብሓቅን እምበር ብቓልን ብልሳንን አይንፋቐር፥ ካብ ሓቂ ምዃና ኸአ በዚ ኽንፍለጥ ኢና” (1ዮሓ 3፡19)። ብኻልእ አገላልጻ ዮሓንስ “ግብሪ ካብ ቃላት ንላዕሊ ይዛረብ” እዩ ዝብለና ዘሎ። ንቃል አምላኽ አብ ግብሪ ክሳብ ዘየርአናዮ ነኽብሮ ነፍቅሮ ክንብል አይ ክአልን እዩ። አፍሪና ክንብል ምስ አምላኽ ቀጻሊ ርክብ ክህልወና እሞ ዝርአ ፍረ እንፍሪ ክንከውን አሎና። እዚ እዩ ንልቢ ሰባት ዝትንክፍን ንሰባት ዝቕይርን፥ ስለዚ ሓቅን ግብርዊ ዝኾነ ነገር ክርአ አለዎ። ዮሓንስ ነዚ አሕጺሩ ክነግረና እንከሎ “ትእዛዛቱ ከምቲ ንሱ ዝአዘዘና ገርና ብስም ወዱ ኢየሱስ ክርስቶስ ክንአምንን ንሓድሕድናውን ክንፋቐርን እዩ፥ እቲ ትእዛዛት እግዚአብሔር ዝሕሉ እግዚአብሔር አብኡ ይነብር፥ ንሱውን አብ እግዚአብሔር ይነብር” (1ዮሓ 3፡23)። ብኻልእ አዘራርባ አብ ቅድሚ ክርስቶስ መን ምዃና ክነረጋግጽ እንተ ኾና አብ ልዕሊ ካልኦት ሰባት ጭቡጥን ሓቅን ዝኾነ ፍቕርን ልግስን ከነርኢ አሎና። እዚ ንገብር እንተ ኾና ብሓቂ አብ ክርስቶስን ከም ዘሎና መረጋገጺ እዩ።
አብ ናይ ሎሚ ወንጌል ኢየሱስ ብምሳሌ ወይንን ጨንፈርን ገሩ ምስኡ ሓቢርና ክነብር እንከሎና ሕይወት ዝህብ ጸግኡ አባና ከምዝመሓላለፍ ምስኡ ርክብ እንተ ዘይብልና ግን ደርቂ መንፈስ አጥቂዑና ከም እንመውት እዩ ዝነግረና።
አብ ብሉይ ኪዳን አብ ብዙሕ እስራኤል ከም ተኽሊ ወይኒ አምሲሉ ዝገልጽ ንረክብ። አብ ኢሳያስ 5፡1-7 ዘሎ እንተ አንበብና እስራኤል ብተኽሊ ወይኒ ተመሲላ ንርኢ።አብ ኤርምያስ 2፡21 “ካብ ጥዑም ዝዓይነቱ ወይኒ ወሲደ ከም ኅሩይ ሓረግ ወይኒ ገረ ተኸልኩኺ ከመይ ኢልኪ ድአ አብ መጺጽ ወይኒ ተለወጥኪ” ይብል። ሆሴዕ ነቢ ኸአ “ህዝቢ እስራኤል ከም ብዙኅ ዝጨናፍሩን ብዙኅ ፍረ ዚፈርን ተኽሊ ወይኒ እዩ” (ሆሴዕ 10፡1)። ተኽሊ ወይኒ አርማ መንግስቲ እስራኤል ኮይና። አብ ናይ መቃባውያን ገንዘብ ከም ምልክት ተሳኢላ ንረኽባ። ሓደ ካብቲ ንቤተ መቕደስ ዘገርም ዝገብሮ አብ ልዕሊ እቲ ቅዱስ ቦታ ብቕድሚት ወርቃዊ ስእሊ ወይኒ ይርከቦ። ስለዚ ወይኒ ቀንዲ ናይ አይሁድ ምልክት አብ ኩሉ ታሪኾም እዩ። አብ ምሉእ ምድረ እስራኤል ወይኒ ይበቁል፥ ስለዚ ኸአ ኢየሱስ ብዛዕባ ተኽሊ ወይኒ ክዛረቦም እንከሎ ብቐሊል ይርድእዎ ነሮም። ጠባያት ናይ ወይኒ ምአስ ከም ዝቕምቀም ነቲ ሕማቕ ጨንፈር ክምቅዝዎ ከምዘለዎም ነቲ ፍረ ዝህብ ከአ ክሓድግዎ ኩሎም ዝፈልጥዎ እዩ። አብ ተኽሊ ወይኒ ሓደ ፍረ ዝህብ ጨንፈር ካልእ ከአ ፍረ ዘይህብ ጨንፈር አልኦ ስለዚ አለሊኻ ምኽአል የድሊ። እቲ ፍረ ዘይህብ ጨንፈር ተቖሪጹ ይድርበ ድሕሪ ዘይተአለ እቲ ተኽሊ ፍረ ክህብ አይክእልን እዩ።
ኢየሱስ ንኹሎም ዝሰምዕዎ ዝነበሩ ንኹሎም ዝኸተልዎ ከምዚ ጉዕዞ ክጉዓዙ ነጊርዎም። ገለ ካብ ተኸተልቱ ጽቡቕ ፍረ ዝፈርዩ እዮም ገለ ኸአ ጽቡቕ ዘይፈርዩ ከምዘለዉ ክፈልጡ ነዚ ብግሁድ ሓቢርዎም። ጽቡቕ ፍረ ክንፈሪ ቀጻሊ ምጽልጻል የድልየና። አብ ሕይወትና ክአ አፍረይቲ ከይንኸውን ዝዓግተና ብዙሕ ነገር አሎ በዚ ኸአ ካብ ምንጭና ዝኾነ ክርስቶስ ተፈሊናን ንነብር ሎሚ ነቲ ዘይፈሪ ነገራትና ክንአልዮ እዋኑ እዩ። አፍራዪ ከይከውን ዝዓግተኒ እንታይ አሎ?
ወንጌል ብቐጻሊ ጸኒዕና ድልዱሉ ርክብ ምስቲ ጉንዲ ሕይወትና ዝኾነ ክርስቶስ ክንገብር ዝጽውዕ እዩ። አብ መንጎናን አብ መንጎ ክርስቶስን ክህሉ ዝግብኦ ርክብ አብ መዓልታዊ ሕይወትናን ተግባራትና እዩ ዝግለጽ። እዚ ኸአ ከምቲ አብ መንጎ ኦምን ጨንፈርን ዘሎ ርክብ እዩ። ዝኾነ ጨንፈር ፍረ ከፍሪ ምስ ኦም ርክብ ክህልዎ አለዎ ካብ ኦሙ ዝተፈንጨለ ጨንፈር ሓንቲ ፍረ አይፈሪን እዩ እኳ ድአ አብ ሓዊ እዩ ዝድርበ። ልክዕ ከምኡ አብ መንፈሳዊ ሕይወትና ከም ክርስትያን ምስ ክርስቶስ እቲ ኦምና ዝኾነ ብስሙ ዝተጠመቕና ምስኡ ቀጻልን ሕያውን ርክብ እንተ ዘይብልና ከነፍሪ አይክአልን እዩ። አብዚ ሓደ አገዳሲ ነገር አሎ ምስ ክርስቶስ ምዃን ክንብል እንከሎና ዓላማ አለዎ ፍረ ክነፍሪ ምእንቲ እዩ እምበር ብስም ናይ ክርስቶስ ኮና ዘይነፍሪ ክንከውን ንኽእል ኢና። ፍረ ክነፍሪ ማለት ከአ አብ ኩሉ ሰናይ ግብሪ ምሕዋስ ንኹሉ እቲ ፍቕሪ ሰላም ቅድስና፥ ንጹሕ ክብረት፥ ንአምላኽን ሓውናን ምፍቃር፥ ከምኡ ብዙሕ ካልእ ነገራት ንልቢ ካልኦት ዝትንክፍ እሞ አብ አምላኽ ዝመልስ ምግባር ማለት እዩ።
ፍቕሪ አብ ተግባር፡
ቅዱስ ዮሓንስ ፍቅሪ አብ ግብሪ ጥራሕ እያ እትግለጽ ይብለና። ኢየሱስ ምሳና ከምዘሎ ዘረጋግጸልና ፍቕሪ አብ ግብሪ እነርእ እንተ ኾና ጥራሕ እዩ። ብዙሕ ጊዜ ብቀለዓለም ሰብ ከይብለኒ ኢልና ልብና ርሒቝን ጸሊኡን እንከሎ ዘፍቅርና ክንመስል ንደሊ ኢና እዚ ግን ርእስኻ ምጥፍፋእ እዩ። ፍቕሪ ብቓል ብግብሪ ክትግለጽ አልአ። እዚ አብ ባህሪ ኤለርቲክ ከም መርድኢ ክንጥቀመሉ ንኽእል። ሓደ ሰብ ድልዱል ናይ ጎማ ሳእኒ ገሩ እንከሎ ንሓይሊ ኤለትሪክ እንተ ሓዘ እቲ ኤለትሪክ ብሰውነቱ ስለ ዘይሓልፍ ሓንቲ አይገብሮን እዩ። እንተ ኾነ ጥራሕ እግሩ አብ ጥቕኡ ማይ እንከሎ ንኤለትሪክ እንተ ሓዘ ወላ ክሳብ ሞት ዘብጽሕ ድንገት ከስዕበሉ ይኽእል።
ኤለትሪክ ብአይ አቢሉ እንተ ዘይሓለፈ አባይ የለን ማለት እዩ። ፍቕሪ አምላኽ ከአ ልክዕ ከምኡ እዩ። ነቲ አምላኽ ናባይ ዘመሓላልፎ ፍቕሪ ብአይ አቢሉ ናብ ካልኦት ክሓልፍ እንተ ዘይከአለ ናባይ እውን ክመጽእ አይክእልን እዩ። አነ ፍቕሪ አምላኽ ከስተማቕር ክምከረሉ እንተ ኾይነ ካልኦት ልክዕ ከማይ ክምከሩሉን ከስተማቕርዎን አለዎም። አብዚ ወላ ንሓደ ሰብ ክፈሊ የብለይን ምኽንያቱ እግዚአብሔር ንሓደ ሰብ ዝፈሊ ስለ ዘይኮነ።
ከምዚ ክንገብር ከሎና ጥራሕ ኢና ሕያዎትን ጥዑያትን እንኸውን። ጥዑያት ሕያዎት እንኸውን ፍቕሪ አምላኽ ብአናን አባናን ገሩ ስለ ዝዓዪ እዩ። ንሕና ብዙሕ ጊዜ ብአንጻሩ ኢና እንርእዮ “መጀመርያ ጥዑይን ሕያዋይን እንተ ኾንይነ ድሕሪኡ አምላኽ የፍቕረኒ ንብል”፥ አብ አምላኽ ግን ከምኡ አይኮነን ንሱ ዘፍቅረኒ አብ ግብረይ ተመርኲሱ አይኮነን፥ዘፍቅረኒ ንሱ ብርእሱ ፍቕሪ ስለ ዝኾነ እዩ። አምላኽ ብግብርና አይጽሎን እዩ። አነ ጽቡቕ ዝገብር ፍቕሩ አባይ ክዓዪ ስለ ዘፍቀድኩ እዩ። ሕማቕ ክገብር ከሎኹ ንፍቕሪ አምላኽ እዓጽዎ ልበይ አይከፍትን ሽዑ ብናተይ መገዲ እምራሕ እዚ ኸአ መንፈሳዊ ሞት የስዕበለይ።
ብግብረይ ንፍቕሪ አምላኽ ክረኽቦ እኽእል እየ ዝብል ክንሓድጎ አሎና። አምላኽ ሕያዋይ ስለ ዝኾንኩ አይኮነን ዘፍቅረኒ። አነ ሕያዋይ ዝኸውን ዘሎኹ ፍቕሪ አምላኽ ብአይን አባይን ክዓዪ ስለ ዘፍቀድኩ እዩ። አብ ገለ እዋን አብ ግብሪ ቃላት እውን ይሕውስ እዩ። አብ ገለ እዋን ንሰባት ፍቕርና ብግብሪ ዝያዳ ክንገልጸሎም ንኽእል አብ ብቃላትና እውን ክንገልጾ አሎና። ወለዲ ንደቆም በቲ ዝገብሩሎም ሓልዮትን ምእንትኦም ብዘውጽእዎ ብዙሕ ወጻኢታት ፍቕሮም ክገልጹሎም ይኽእሉ እዮም ግን አብ ገለ እዋን ከአ ብኸምዚ ዝሓለፉ ብዙሕ ጊዜ ነቲ ዝግበረሎም ከም ግቡእን ብዙሕ ዋጋ ከይሃብዎ ዝዓብዩ አለዉ ስለዚ ቃላት የድሊ እዩ። ክትነግሮም ዝበለጸ እዩ።
አብ መወዳእታ ናይ ሎሚ ሰንበት ንርእስና ነዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ክንሓትት ዕድል ይኸፍተልና። ምስ ኢየሱስ መድኅነይ ከመይ ዝበለ ርክብ አሎኒ? ምስኡ ርክብ አሎኒዶ ወይስ አብ ገለ ዝፈላልየኒ ነገር ገረ አሎኹ? ምስ ኢየሱስ ዘሎኒ ርክብ ምስ አብ ከባቢአይ ዘለዉ ሰባት ይሕግዝድዩ? እዚ ሕቶታት አገዳሲ እዩ ምኽንያቱ አብ ኢየሱስ እኣምንን ምስኡ አሎኹ እናበልና ምስ አብ ከባቢና ወይ እውን ምሳና ዘለዉ አብ ጽልኢ ክንህሉ ይክአል ወይ እውን አብ ከባብና ከቢድ ጸገም ወይ ስእነት ወይ እውን ሓገዝ ዘድልዮም እንከሎ ሱቕ ኢለ እነብር ክህሉ ዝክአል እዩ። ስለዚ ብሓቂ ምስ ክርስቶስ እንተሎና ምስ ካልኦት ዘሎና ርክብ ጽቡቕ ፍረ ክፈሪ አለዎ። እዚ ኸአ ጽቡቕ ግብሪ ብምግባርና ንኻልኦት ምስ ክርስቶስ እቲ ሓቀኛ ተኽልና ክሓብሩ ምኽንያት ክንኮኖም አሎና።
ሕያው ዘሎኹ ወይስ ምዉት፡
ነፍስወከፍና ንርእስና ሓቲትና ክንክእል አሎና ብሓቂ ሕይወት ዘለዎ ጨንፈርድየ ዘሎኹ ወይስ መይተ አሎኹ ሕያው እንተ ኾንኩ ከፍሪ አሎኒ። ከም ክርስትያን ክነፍሪ ሕሩያት ኢና እዚ ናይ ሓደ ወይ ክልተ ዘይኮነ በብዓቕምና ክነፍሪ ትሑዛት ኢና። ሰባት ንአይ ምስ ረአዩ ክንደይ እዮም አብ አምላኽ ዝቐረቡ ዘለዉ? ክንደይ ሰባት እዮም ብሳላይ አብ መንበር ንስሓ አትዮም ዝተነስሑ/ ዝተዓርቁ. . . . ሰባት በቲ እንነብሮ ጥራሕ እዮም ልቦም ተተንኪፉ አብ ጽቡቕ ክምለሱ ዝኽእሉ።
እምብአር ጨናፍር ክርስቶስ ካብ ኮና ብጽቡቕ ግብርና አብ ግራት አምላኽ ከከም ዓቕምና ገለና ሰላሳ ስሳ ሚእቲ ክነፍሪ አሎና። ከም ብዓል ሓንቲ ቅርሺ ከይንኸውን ሎሚ ብምሉእ ልብና ሰላም ፍቕሪ ምሕረት ክንሰብኽ አብ ግብሪ አብ ሕይወትና ክነርእዮ አሎና።
ኦ ክርስቶስ አምላኸይ ጽቡቕ ፍረ ንአኻ ዘሓጉስ ከፍሪ ካባኻ አይትፍለየኒ ኵሉ ጊዜ ፍቕርኻን ፍቕሪ አሕዋተይን አባይ ዝዓብየሉን ዘፍርየሉን ጸጋ ዓድለኒ ንበሎ ነዚኸአ የብቅዓና።
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ከምቲ ልሙድ ሎሚ ንግሆ እውን ኣብ ቤተጸሎት ቅድስት ማርታ ኣብ ዘዕረግዎ መሥዋዕተ ቅዳሴ ‘ካብ ጐይታ ከይትርሕቁ ወትሩ ተሓለው፣ ከመይ ልብና ክደክም ወይ ክስልችዎ ይከኣል እዩ’ እንክብሉ ብዛዕባ እቲ ንንጉሥ ሰሎሞን ዘጋጠመ ማለት ደድሕሪ ኣማልኽቲ ሓሶት ናይ ኣንስቱ ብምኻድን መስውዒታት ብምህናጽን ነንስቱ ዕጣንን መሥዋዕትን ነዞም ኣማልኽቲ ሓሶት ከቅርባ ብምፍቃዱ ካብ እግዚአብሔር ርሒቁ ብዘሕዝን ኩነት መንግሥቱ ንካልኦት ከምዝወሃብ ተረዲኡ፣
ቅዱስነቶም ኣብቲ ናይ ዕለቱ ቀዳማይ ንባብ 1ነገ 11.4 መሰረት ብምግባር ናብ ቅዱስ ዳዊት ኣቦኡ ንንጉሥ ሰሎሞን ምልስ ይብሉ እሞ ‘ዳዊት ሽሕኳ ሓጢኣተኛ እንተነበረ ቅዱስ እዩ፣ እቲ ዓቢይን ጥበበኛን ዝተባህለ ሰሎሞን ግን ብዘጋጠሞ ብልሽውና ካብ ቅድሚ ኣምላኽ ተነጺጉ፣ ክንበብ ዝሰማዕናዮ ጽንክር ዝነበለ ነገር ልቢ ንጉስ ሰለሞን ኣብ ኣምላኽ ኣይጸንዔን፣ ኣቦኡ ዳዊት ግን ክሳብ መወዳእታ ጸኒዑ ኣብ ቅድስና በጺሑ፣ እዚ ጸገም እዚ ምድካም ናይ ልቢ ክንብሎ ንኽእል፣ ንጉሥ ሰሎሞን ሕሩይ ኣምላኽ ኮይኑ ጥበብ ክልምንን ክሳብ ንግሥቲ ሳባን ካልኦትን ልቡናኡ ንምዕዛብን ጥበቡ ንምስማዕን ክበጽሕዎ እንተዘይኮይኑ ዓበይቲ ሓጢኣት እዝን እዝን ፈጺሙ ዝብል ኣይንረክብን፣ እንተ ንጉሥ ዳዊት ከክንዲ ገለ ዝኸውን ሓቲኣት ከምዝፈጸምን ከምዝተነሰሔን ተዝርዚሩ ኣሎ፣ ኮይኑ ግን ዳዊት ናብ ቅድስና እንክበጽሕ ሰሎሞን ኣይተዓወተን፣ ክንበብ ከምዝሰማዕናዮ ከኣ ልቡ ካብ ኣምላኽ ናብ ካልእ ዘንቢሉ። ኣዚ ብጐይታ ዝተናእደ ጥበበኛ ንጉሥ ሰሎምን ክንዲ ሃብትን ሹመትን ጥበብ ዝለመና እንታይ ወሪድዎ ክንብል ናይ ግድን እዩ፣ እቲ ቀንዲ ፍልልይ ዳዊት እናክሓጥእ ኦ ጐይታይ መሓረኒ እናበለ ይንሳሕ ነሩ፣ ሰሎሞን ግን ምስ እዚ ኩሉ ጥበቡ ደድሕሪ ካልኦት ኣማልኽቲ ልቡ ሸፊቱ እቲ ዚዓበየ ጸገም ከኣ ኩነታቱ ክስቆሮ ኣይከለን፣
‘ኣብዚ እዩ እቲ ጸገም ናይ ድኽመት ልቢ ዝኸውን፣ ልቢ ክደክብ ምስ ጀመረ ከም ናይ ሓጢኣት ኩነት ኣይኮነን፣ ሓጢኣት እንክትፍጽም ብኡ ንብኡ ይስቈረካ እሞ `ኣነ እዚ ሓጢኣት እዚ ፈጺመ ትብል፣ ንጹር እዩ፣ ናይ ልቢ ድኻም ግን ቀስ ብቀስ ዝቀትለካ ሰላሕታዊ ጉዕዞ ኮይኑ ቀስ ብቀስ ሸተት እናበልካ ህልም ትብል፣ ንሰሎሞን ዘጋጠማ ኸኣ እዚ እዩ፣ ኣብ ክብሩን ህቡብነቱን ክድቅስ ምስ ጀመረ እዛ መንገዲ እዚኣ ክኽተላ ጀሚሩ ሸታሕታሕ ኢሉ ክትንሰኣሉ ኣብ ዘይክእል ደረጃ ወሪዱ፣’ ብካልእ ኣዘራርባ ንጉሥ ሰሎሞን ከይተረድኦ ኣብ ብልሽውና ተቈማጢዑ ዝገደደ ከኣ መንፈሳዊ ብልሽውና፣ ብሓቂ ክብለኩም ከኣ ስግንጢራዊ ኣዘራርባ ደኣ ይመስል እምበር ልቢ ብኸምዚ ዓይነት ካብ ዚደክምን ዝወድቅንሲ ንጹር ሓጢኣት ይሓይሽ።
‘ድኹም ልቢ እትውንን ሰበይትስ ይኹን ሰብኣይ ዝተሳዕሩ እዮም፣ እዚ ከኣ ናይ ብዙሓት ክርስትያን ጉዕዞ እዩ፣ ናትና ናይ ኩልና ጉዕዞ እዩ፣ ምናልባት ኣነ ዓበይቲ ሓጢኣት ኣይገብርን እየ፣ ደሓን እየ ዘሎኹ ክንብል ንኽእል፣ ኮይኑ ልብኻ ከመይ ኣሎ! ሓዪሉ ዶ ኣሎ! ወይስ ዝሒሉ! ንጐይታ እሙንዶ ኣሎ ወይስ ሸታሕታሕ ጀሚርዎ የንዳልህጽ ኣሎ! ኢልና ክንሓትትን ጽጹይ መርመራ ሕልና ክንገብርን እዋኑ እዩ፣ ስለዚኸስ ዕለት ዕለት ልብና ንጓሲ ከመይ እዚ ሓደጋ እዚ ንኩልና ዘጋጥም እዩ፣ እዚ ዳርጋ ከም ናይ ወተሃደራዊ ቀጻሊ ሓለዋ ወይ ሓለዋ ቀጽል ዚዓይነት ወግሔ ጸብሔ ሓለዋ ዘድልዮ እዩ፣
‘ዳዊት ቅዱስ እዩ፣ ሓጢኣተኛ ነሩ! ሓደ ሓጢኣተኛ ቅዱስ ክኸውን ተኽእሎ ኣሎ፣ ሰሎሞን ግን ኣብ ብልሽውና ስለዝወደቀ ተነጺጉ፣ ኣብ ብልሽውና ብከመይ ይብጻሕ እንተኢልና ከኣ ብድኻምነት ልቢ እዩ፣ ስለዚ ሓለዋ የድሊ! ዕለት ዕለት ልብና ንሓሉ! በዚ ከኣ ናይ ተኣማንነት ጽባቀን ታሕጓስን ክነስተማቅር ኢና፣ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ፣
ክቡራትን ክቡራንን ሰማዕትና ኣብ ዝሓለፈ መደባትና ብተኸታታሊ እነቅርበልኩም ናይ ዘሎና ‘ናይ ሓቂ ፍሥሓ` ብዝብል ኣርእስቲ ቅ.ኣ.ር.ጳ.ፍራንቸስኮስ ብዛዕባ ‘ሕዳሴ ካቶሊካውያን መናብርተ ጥበብ (ዪኒቨርሲታት) ትእምርቲ ናይታ ካብ ገዛእ ርእሳ ውጽእ ኢላ እተስተምህር ቤተክርስቲያን’ ምዃና ዝገልጽ ሓዋርያዊ ቅዋም ቀዳማይን ካልኣይን ክፋል ኣቅሪብናልኩም ነርና ሎሚ ከኣ ሳልሳይ ክፋል ነቅርበልኩም፣ ኣብ መዛዘሚ ካልኣይ ክፋል ‘‘ነታ እግዚአብሔር ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሕዝብን ባህልን ዝዘርኣ ሥልጣኔ ፍቅሪ እናኰስኰስካን ነቲ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ ዝግለጽ ፍልጠት ደቂ ሰባት ማለት ተሎግያውን ፍልስፍናውን ማሕበረሰባውን ሳይንሳውን ፍልጠት እናእወሃሃድካን’ ክግበር ከምዝከኣል ይእምቱ፣’ ብእትብል ሓረግ ዛዚምናያ ነርና፣ ካብዚ ቀጺሉ እቲ ቍዋም ኣብ ቊጽሪ ስለስተ፣ እዚ ናይ ትንተናን ኣተና መአንፍትን ሃብታም ውርሻ እዚ በቲ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍለ ዓለማት ዝነብር ሕዝበ እግዚአብሔር ብመንጎኝነት ማሕበራውን ባህላውን ዘዘውተሮ ሓለዋ ምስ ዝተፋላለየ ባህልታት ብምውሳእ ተፈቲኑን ሃብቲሙን እዩ፣ ኣብ ጭቡጥ ነገር በጺሑ ውሳኔ ንክ ወሃቦ ከኣ ግዜኡ ስለዝበጽሔ በታ ኪዲ መሃሪ ዝብል ተልእኮ ዝተቀበለት ቤተክርስትያን ዝተሓተ ጥበብን ትብዓትን ዝመልኦ ሕዳሴ መጽናዕትታት ቤተክርስትያን ግብሪ ኵውዕል ይእወጅ ኣሎ፣
ሎሚ ከም ሎሚ ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዘድሊ ቀዳማይ ነገር ከኣ ከምቲ ኣብ ኢቫንጀልዩም ጋውድዩም ሓሴት ወንጌል ቊ.5 ተመልኪቱ ዘሎ መላእ ሕዝበ እግዚብሔር ናብዚ መንፈስ ዝመልኦ ሓዲሽ ደረጃ ስብከተወንጌል ንምስላፍ ስንድው ምዃን እዩ፣ እዚ ከኣ ወሳኒ ናይ ምልላይን ምንጻሕን ምሕዳስን ጉዕዞ ይሓትት፣ ኣብዚ ጉዕዞዚ ምስቲ ናይ ቤተክርስትያን መጽናዕትታት ዝሰማማዕ ተሓድሶ ሥርዓተ ትምህርቲ ወሳኒ እስትራተጂካዊ ግደ ኣለዎ፣ እዚ መጽናዕትታት እዚ ንካህናትስ ይኹን ንሰብ ውፉይ ሕይወት ደቂ ተባዕትዮን ደቂኣንስትዮን ከምኡ እውን ንህርኩታት ምእመናን ብቚዕ ኲስኰሳ ንምቅራብ ዕድል ዝኸፍት ክኸውን ኣለዎ፣ ማዕረ ማዕረኡ እዞም ሰባትዚኦም ነቲ ቤተክርስትያን ዝተላእከትሉ ብክርስቶስ ዝመጸና ግልጸት ብተግባር ዝትርጉሙን፣ በቲ ንሕዝበ እግዚብሔር ብብዙሕ መንገዲ ዘሀብትምን ንሓባራዊ እምነት ምእመናን ናብ ሥልጣናዊ ትምህርቲ ጳጳሳት ዘሰጋግርን ንውህበት ነቢያት ናብ ሊቃውንትን መማህራን ንባበ መለኮትን ዘሰጋግርን መንፈስ ቅዱስ ዝዕድሎ ጥበብ ዝቅለቡን ስለዝኾነ ናይዚ ኩሉ ባህላዊ ቤተሙከራ ክኾኑ ዝተጸውዑ እዮም፣
እዚ ነታ ካብ ገዛእ ርእሳ ውጽእ ኢላ ንእትምህር ቤተክርስትያን መሰረታዊ እዩ፣ እዚ ከኣ ሎሚ ናይ ለውጢ ግዜ ጥራይ ኣይኮናን ንምልከትን ንነብር ዘሎና እንታይ ደኣ ሱር በተኽ ዝኾኑ ናይ ዘመና ኣተና ምቅያር ንዕዘብ ኣሎና፣ እዚ ከኣ ሰፊሕ ስነሰብኣውን ኣከባብያውን ቅልውላው እዩ፣ ስለዝኾነ ከኣ ዕለት ዕለት ኣብ ናይ መጨረሻ ጥርዞም ዝበጽሑ ነገራ ንዕዘብ ኣሎና፣ እዚ ከኣ በቲ ቅልጡፍ ለውጥን ባዕልና እንፈጥሮ ውርደትን እዩ፣ እዚኦም ከኣ ሰፋሕቲ ባህርያውያን ሓደጋታት ምስቲ ማሕበራውን ቁጠባውን ቅልውላው ይድመር፣ ሕጽር ብዝበለ ኣገላልጻ ናይ ዓውለማዊ ምዕብልና ሞደላትና ክንቅይርን ናይ ምዕብልና ትርጉም ብሓዲሽ ሃሰስ ክንብልን ንግደድ ኣሎና፣ ነዚ ቅልውላው እዚ ንክንገጥሞ ገና ኣድላዩ ዝኾነ ባህሊ ኣይረኸብናን ኣሎና፣ ሓደስቲ ጐደናታት ከይንፈጥርን ከይንምርሽን ክኢላዊ መሪሕነት ይጐድለና፣ እዚ ሰፊሕን ኣጨናቅን እጃም ዕዮ እዚ ኣብ መሰረታዊ ባህላዊ ደረጃ ኣካዳምያውን ሳይንሳውን መጽናዕቲ የድልዮ፣ ሰፊሕን ለገስን ዝኾነ ጻዕሪ ኣብቲ ሃጓፍ ኣጋጢምዎ ዘሎ ኩነትና የድልዮ፣ ሕጽር ብዝበለ ተባዕ ባህላዊ ሰውራ የድልየና ኣሎ፣ ኣብዚ ሥራሕ እዚ ኣብ መላእ ዓለም ተዘርጊሑ ዘሎ ዪኒቨርሲታትን ፋክልቲትታን ናይ ቤተክርስትያን መባዅዕትን ጨውን ብርሃን ናይ ወግኔል ክርስቶስን ኣብ ቤተክርስትያኑ ዝነብር ሕያው ባህልን ብምዃን ንሓደስቲ ኩነታትን ሓሳባትን ክፉታት ኮይኖም ወሳኒ ግደ ከበርክቱ ዝተጸውዑ እዮም፣
ሎሚ ንሕይወትን ንዓለምን ሰብኣውነትን ብዝበለጸ ንምርዳእ ሓቀኛ ወንጌላዊ ትርጓሜ የድሊ እሎ፣ እዚ ከኣ ጽማቊ መጽናዕቲ ዘይኮነ ብመንፈሳዊ ሃዋሁ ዝዓሰሎ ሃሰሳን ኣብ ሓቅታት እምነትን ኣመክንዮን ዝተመስርተ ርግጽነት የድልዮ፣ ፍልስፍናን ተሎግያን ሓደ ሰብ ኣእምሮኡ ክሰርዓሉን ከሐይለሉን ድላዩ ከብርሃሉን ዘድሊ ስርርዕ ንክረክብ ይሕግዙ ኮይኑ እዚ ፍረ ዝርከበሉ ብክፉት ኣእምሮን ብርክኻ ዓጺፍካ ተንበርኪኽካን እንተተገሩ እዩ፣ ብናይ ገዛእ ርእሱ ክእለትን ሓሳባቱን ዚዓግብ ተሎግያዊ ኣምሰሉ እዩ፣ ሓቀኛ ተሎግያውን ፍላስፋን ሓሳባቱ ድሩትን ዘይፍጹምን ምዃኑ ኣሚኑ ልቡን ኣእምሮኡን ንዕብየት እግዚብሔርን ሓቁን ከፊቱ ከምቲ ሕጊ ቅዱስ ቪንሰንት ዘለሪን ዝገልጾ ‘ዶግማ ቤተክርስትያን እውን እንተኾነ ነዚ ሕጊ እዚ እዩ ክኽተል ዘሎ’ ዝበሎ ወትሩ በዚ ክምዕብል ኣለዎ፣


text:
ነፍሰፆር ኣደታት ፀረ ኣውዲቁ ዘንቀጥቅጥ ሕማም ዝወስዳ ዝተሰንጠቀ ከንፈር…
20/04/2010 ነፍሰፆር ኣደታት ብበዝሒ መድሓኒት ፀረ ኣውዲቁ ዘንቀጥቅጥ ሕማም ዝወስዳ እንተኾይነን ህፃናት ዝተሰንጠቀ ከንፈር ሒዞም ናይ ምውላድ ዕድሎም ዝሰፍሐ እዩ መፅናዕቲ።
እዚ መፅናዕቲ ከም ዘረድኦ ኣብቶም ናይ መጀመርያ ሰለስተ ኣዋርሕ ናይ ጥንሲ እዋናት ብበዝሒ ንዘውድቕ ሕማም ማለት ውን ሲዠር ዝቆፃፀር ኣፋውስ ዝወስዳ ጥኑሳት ኣደታት እቶም ዝወልደኦም ህፃናት ከንፈሮም ዝተሰንጠቐ ማለት ውን ዝተበላሸወ ከንፈር ሒዞም ናይ ምውላድ ዕድሎም ዝሰፍሐ ከም ዝኸውን American Academy of Neurology ዝተብሃለ ትካል ሕዝዎ ዝወፀ መፅናዕታዊ መረዳእታ የመላኽት።
እዞም ፀረ ሲዠር ዝበሃሉ መድሓኒታት ምውሳድ ጥራሕ ዘይኮነስ ክብደት ሰውነት ንምንካይ ዘውሰዱ መደሓኒታት ኢሉ ውን ባይፖላር ዲስኦርደር ንዘለዎም ሰባት ዝወሃቡ ኣፋውስ ውን ተመሳሰዳሊ ፀገም ኣብ ዝውለዱ ዕሸላት ከስዕቡ ከም ዝኽእሉ እዮም ተመራመርቲ ጥዕና ዩኒቨርስቲ ሃርቫርድ ገሊፆም ዘለው።
እዞም ተመራመርቲ ነዚ መፅናዕቲ ንምክያድ ናይ 1 ነጥቢ 4 ሚልዮን ኣዴታት ሕክምናዊ መረዳእተአን ብምትእኽኻብ ዝተኻየደ እንትኾን እዚ መረዳእታ ናይ ዓሰርተ ዓመታት ሕክምናዊ መረዳእታ እዩ።
ካብዘን ነፍፆር ኣደታት እተን 2 ሽሕን 425 ብበዝሒ እቶም መድሓኒታት ዝወስዳ ዝነበራ ኮይነን እተን 2 ሽሕን 796 ድማ ብውሕዱ ዝወስዳ ዝነበራ እየን።
እተን 1 ነጥቢ 3 ሚልዮን ነፍሰፆር ኣደታት ድማ ፈፂመን እቶም ኣፋውስ ዘይጥቀማ ከም ዝኾና ተገሊፁ እዩ። ኩለን እዘን ኣዴታት ግዳያት ሕማም ኣውዲቑ ዘንቀጥቅጥ እየን።
እዚ መፅናዕቲ ኣብ ናይ መጀመርያ ሰለስተ ኣዋርሕ ግዘ ጥንሰን ብበዝሒ ፀረ እቲ ሕማም ማለት ውን ንቕድመ ምክልኻል ሕማም ኣውዲቁ ዘንቀጥቅጥ ተባሂሎም ዝውሰዱ ኣፋውስ ዝወሰዳ ነፍሰፆር ኣዴታት ዝወለደኦም ዕሸላት ከንፈሮም ዝተበላሸወን ዝተሰንጠቐን ኮይኖም ከም ዝተረኸቡ እቶም ተመራመርቲ ገሊፆም ኣለው።
እዞም ተመራመርቲ ግዳያት እዚ ሕማም ንዝኾና ነፍሰፆር ኣዴታት ኣብ ናይ መጀመርያ ሰለስተ ኣዋርሕ ብመጠኑ እቶም መድሓኒታት ክወስዳ ከም ዝግብአን ኣጠንቂቖም ኣለው።
ፍልፍል medical.net


text:
ነቲ ኣብ ሃገርና ድሕሪ ናጽነት ዝነበረ ኵነታት በብዓመቱ ምስ እንዕዘብ፡ እዚ ሕጂ ዘሎ ኣሰቃቒ ፍጻሜታት ከመይ ኢሉ ከም ዝተፈጥረ ክንግምግም ኢና ንፍትን። ሽዑ ንድሕሪት ንምለስ’ሞ እዚ ሕጂ ኢሰያስ ዝገብሮ ዘሎ ኢሰብኣውን ጸረ ሃገርን ዝኾነ ነገራት ኣብ 1993 ወይ 1995 ክገብሮ እንተ ዝፍትን እንታይ ምተፈጥረ? ኢልና ንሓትት። ኢሰያስ ወላ’ኳ ናብ ሃዚልነት ዝጽጋዕ ትዕቢት እንተ’ለዎ፡ ክስዕቦ ዝኽእል ጸገም ስለ ዝፈልጥ ነዚ ሕጂ ንርእዮ ዘለና እከይ ተግባራት ሽዑ ክገብሮ ፈጺሙ ኣይምፈተነን ነይሩ። ምኽንያቱ ይትረፍ ህዝቢ ዝኣክል ዝኾነ ፍጡር ወይ ውልቀሰብ ዘይለመዶን ዘይፈልጦን ነገር ብሃንደበት ከጋጥሞ ከሎ ክቝጣዕን ክግንፍልን፡ ከም ሳዕቤን ድማ ጐነጽ ክፍጽም ከም ዝኽእል ርዱእ ይመስለኒ። ስለዝኾነ፡ እዚ ጋሕታን ኢሰያስ ነቲ ክገብሮ ዝደሊ እከይ ነገራት ብሰላሕታን ብቐስታን ክገብሮ መሪጹ። ኣብ ክንዲ ሓደ ኢሉ ዕስራ ወይ ሰላሳ ዝብል፡ ሓደ ኢሉ ክልተ ወይ ሓሙሽተ እናበለ፡ ክበጽሖ ኣብ ዘይንሓስቦ ደረጃ በጺሑ። ነቲ ጕዳይ በብተራስኪ ንተዓዘቦ።
- ኣብ 1993 ተጋደልቲ ደሞዝ ይገበረልና ኢሎም ኣድማ ኣብ ዝገበሩሉ ግዜ፡ ሕራይ ንመያየጥ ኢሉ ክሳብ ስታድዩም ኣስመራ ከምስል መኪና ደይብ እናበሉዎ ጋሕተን ጋሕተን እናበለ ብእግሩ ከይዱ። ኣብኡ ዝወዓሉ ከም ዝብሉዎ ድማ ሓቅኻ ዋርድያ ኣይትወጽእ፡ ቍሪ ኣይትህረም ጸገምና ከመይ ኢልካ ክትፈልጦ ምስ በሉዎ፡ “ኣነ ቍሪ ኣይተወቓዕኩን?” ክብል ብነድሪ መሊሱሎም። ብዝኾነ፡ ኣብ ሳልስቱ ምስሉይነት ኣመሉ ስለ ዝኾነ ኣብታ መደበር ሃሶት ዝኾነት ቲቢ ኤረ ቀሪቡ፡ “እዚ ብተጋደልቲ ዝተገብረ ኣድማ ንቡር ናይ ወላድን ውሉድን ተርእዮ እዩ። ኣነ ኣብ ቦታኦም እንተ ዝነበርውን ከምኡ ምገበርኩ፡” ኢሉ መዲሩ ከብቅዕ፡ ድሕሪ ክልተ ወርሒ ነቶም ኣብቲ ኣድማ ተሳቲፎም ዝበሎም ግድም ዝበሉ ተጋደልቲ ጥራይ ፈልዩ ሰብዓ ዝኣኽሉ ኣሲሩ። እቲ ጕዳይ ብሰላሕታ ስለ ዝተገብረ ዝበዝሕ ህዝቢ ክፈልጥ ኣይክእልን’ዩ። እቲ ዝፈለጠውን ማዕረ 15 ዓመት ከም ዝተፈርዱ ክፈልጥ ከቶ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ኣነ ንገዛእ ርእሰይ ወላ’ኳ ከም ዝተኣስሩ እንተ ሰማዕኩ፡ ኣብ ቤትፍርዲ ከይቀረቡ ማዕረ 15ዓመት ከም ምስ ተኣሰርኩ ጥራይ’የ ፈሊጠ።
- ኣብ 1996 ብብልሽውና ኣሳቢቡ ልዕሊ 100 ተጋደልትን ሲቪልን ብዘይ ፍርዲ ኣሲሩ። ህዝቢ ድማ ገለ እንተ ዘይገብሩ ኣይምኣሰሮምን ዝብል መርገጺ ብምውሳድ፡ ካልእ እንተ ተረፈ፡ “ስለምንታይ ኣብ ፍርዲ ዘይቀርቡ ዝብል ሕቶ ከቕርብ ኣይከኣለን። ይትረፍ ህዝቢ እቶም ንፍትሕን ንሱርበተኻዊ ለውጢ ተቓሊስና ዝብሉ ኣብ መራሕቲ ዝነበሩ ተጋደልቲ ከይተረፉ ነቲ ብዘይ ክስን ብዘይ ፍርድን ምእሳር ከም ኣርእስቲ ኣየልዓሉዎን ጥራይ ዘይኮነ ኣይዘከሩዎን’ውን።
- ኣብ ሓምለ 1994 ኣካለ ስንኵላን ጸገማቶም ዝሰምዕ ኣካል ምስ ሰኣኑ ናብ ኣስመራ ምስ መረሹ፡ ብሪጋዴር ጀነራል ፍጹም (ወዲመምህር) ዝመርሖም ወተሃደራት ብተመልከተለይ ፍርቂ ደርዘን ዝኾኑ ስንኵላን ሞይቶምን ቈሲሎምን። ህዝቢ ይኹን መራሕቲ ብጭቝ ኣይበሉን። ምኽንያቱ ፍርቂ ደርዘን ተጋደልቲ ጥራይ እዮም ሞይቶም። እዚ ድማ ከም ቀሊል’ዩ ዝሕሰብ።
- ኣብ መጀመርያ 1998 ዓመተ ምህረት ነቲ ምስ ክልል ትግራይ ዝነበረ ውጡር ናይ ዶብ ኵነታት መዝሚዙ፡ ንባይቶ ከይሓበረ ንብሪጋዴር ጀነራል ዓንደማርያም (ውጩ) ብከቢድ ኣጽዋር ዝተደገፈ መጥቃዕቲ ከካይድ ኣዚዙ ናብ ስዑድያ ገይሹ። ሕጂ’ውን ህዝቢ ይኹን ሚኒስተራት ወይ ኣባላት ባይቶ፡ ስለምንታይ ባይቶ ዘይተዛረበሉ ኢሎም ኣይሓተቱን። ኢሰያስ’ውን ብሃገራዊ ትምክሕቲ ሰኺሮም ከም ዘይቃወሙዎ ወይ ነቲ ሕጊ ባይቶ ሸለል ከም ዝብሉዎ ይፈልጥ ነይሩ። ህዝቢ’ውን ከም ዝረኣናዮ ደድሕሪኡ ጨሪሑን ጨዲሩን።
- ኣብ ወርሒ መስከረም 2001 ድሕሪ ሳልሳይ ወራር ሃገር ናብ ዘየድሊ ኣንፈት ተምርሕ ኣላ ኢሎም ዝሓሰቡ መራሕቲ ናይ ባይቶ ኣኼባ ክግበር ጠሊቦም። ከም ጸረ ሃገር፡ (ሸየጥቲ ሃገር) ተሓሲቦም ብዘይፍርዲ ክእሰሩ ከለዉ፡ ብዘይካ ኣብ ውሱን ኣኼባታት ዝተቓወመ ህዝቢ ዝተቓወመ ህዝቢ ነይሩ ክብሃል ኣይከኣልን። በዝን ወድዝን ዝተተባብዐ ኢሰያስ ካልእ ክገብር ከም ዝኽእል ስለ ዝፈለጠ፡ ንዝኾነ ደስ ዘይበሎ ወይ ጽልዋ ናይ ጕጅለ 15 ኣለዎ ኢሉ ዝሓሰቦ ምእሳር ተተሓሒዙዎ። ህዝቢ ድማ ብውሽጢ ውሽጢ ክሓምን ትሒምሒም ክብል ጀሚሩ። ትርጕም ግን ኣይነበሮን።
- ኣብ 2005 እቲ ዝዓበየ ጽፍዒት መጺኡ። ንሱ ድማ ኢምፖርት ኤክስፖርት፡ ስራሓት ህንጻእ፡ ናጻ ሸርፊ ባጤራ ተኣጊዱ ዝብል ኣዋጅ ተዘርጊሑ። ምስዚ ተተሓሒዙ ነዳዲ ቅድም ኢሉ ጠሪሹ ክኽልከል ከሎ ድሒሩ ግን ብኮንትሮባንድ ክኣቱ ምስ ጀመረ ዋጋኡ ሰማይ ብምስቃል ከም ዝፍቀድ ተገይሩ። ከም ሳዕቤን ናይዚ ኣዋጅ እዚ፡ ዋጋ ኣቕሑ ከም ሮኬት ሰማይ ክዓርግ ከሎ፡ መካይን ይኹና ምስ ህንጻ ዝተኣሳሰር ስራሓት ደው ስለ ዝበለ ብርክት ዝበለ ናይ ዕለት እንጌራ ስኢኑ ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኵነታት ወዲቑ። ብፍላይ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ግዜ ዕረፍቶም ከም ሚነዋለ እናሰርሑ ናይ ስድራኦም ነዃል ይዓጽዉ ነይሮም። ድሕርቲ ኣዋጅ ግን ስርሖም ናብ ስደት ምምራሕ ኮይኑ። ቍጽሪ ዝዅብልሉ ኣባላት ሰራዊት ድማ ብኣማኢት ተዓጻጺፉ። ህዝቢ ብዘይካ ምምራር ሓሲሙኒ ወይ ስለምንታይ ከምዚ ይግበር ኣሎ ክብል ኣይተሰምዐን። ምኽንያቱ፡ ድሮ ኣካይዳ ናይቲ ኢሰያስ ተረዲኡዎስ፡ ንመታለሊ መብጾኣታቱ እናሰምዐ ክሓልፍ’ዩ ኣብ ምባል ኣትዩ ነይሩ።
- ምስ ምጅማር ፍርያት ወርቂ ኣብ ተዋስኦታት ኣፍ ህዝቢ ማይ ዝመልእ ተስፋታት’ኳ እንተ ነበረ፡ ፍርያት ወርቂ ሕልሚ ደርሆ ኮይኑ ደኣ ተረፈ። ካብ ወርቂ ዝኣቱ ግብሪ ብልክዕ ናብ መንግስቲ ኣታዊ ይግበር እዩ። እንተኾነ ሃገር ብባጀት ስለ ዘይትመሓደር ኢሰያስ ጥራይ እዩ ነቲ ገንዘብ ናብ ደምሒት እንተ ደለየ ናብ ኣልሸባብ ዘውዕሎ። ስለዚ፡ ህዝቢ ይትረፍ ገንዘብ ሃገር ኣበይ ከም ዝውዕል ክፈልጥ፡ እታ ሃገር ክንደይ ኣታዊ ወይ ወጻኢ ኣለዋ ኣይፈልጥን እዩ።
- ኢምፖርት ብኣዋጅ ስለ ዝተኸለከለ ንመእተዊ ዶላር ተባሂሉ ናይ ትራንዚት ንግድ (ንግዳዊ ኣቕሑ ካብ ወጻኢ ብባጽዕ ኣትዩ ትኽ ኢሉ ናብ ሱዳን ዝኸይድ) ጥራይ እዩ ዝፍቀድ ተባሂሉ። እዚ ግን ሓሶት’ዩ። እቲ ሊቸንሳ ወይ ንግዳዊ ፍቓድ ናይ ኤርትራውያን ክነሱ ብስም ሱዳናውያን ኮይኑ፡ ዋና ከም ወኪል ብምዃን ይሰርሓሉ። እቲ ንብረት ድማ ወይ ኣብ ኣስመራ ይራገፍ ወይ ድማ ኣብ ባርካ በጺሑ ሱዳን ኣትዩ ተባሂሉ ኣብ ኣስመራ ይሽየጥ። ሽኮር ከይተረፈ ካብ ባጽዕ ናብ ከሰላ ኣትዩስ ዳግማይ ናብ ኣስመራ ተመሊሱ ብኽቡር ዋጋ ይሽየጥ። ነዚ ስራሕ’ዚ መን ይገብሮ እንተ ተባህለ፡ እቲ ዳርጋ ናብ ሚኒስተር ንግድ ተቕዪሩ ዘሎ ነስረዲን (ወዲበኺት) ምዃኑ ይፍለጥ። እዚ ኣሰራርሓ’ዚ ግን ድሒሩ ዓቢ ነውጺ ክፈጥር ከም ዝኾነ ምስ ዝቕጽል ሕቶ ደሪብና ክንርእዮ ኢና። ኣብ 2007 ገለ ሚኒስተራት ንሓጐስ ክሻ፡ “ትራንዚት ንግድ ተባሂሉ እቲ ንብረት ብክቡር ዋጋ ኣብ ኤርትራ ይሽየጥ ስለ ዘሎ፡ እቲ ኣዋጅ ፈሪሱ ኢምፖርት ምግባር ዘይፍቀድ” ክብሉ ተዛሪቦሞ። ንሱ ድማ ከይሓነኸ ከይሓፈረ፡ “ንሕና ዘገድሰና ዶላር እዩ። ምኽንያቱ ካብ ሓደ ኮንተይነር ናይ ትራንዚት 4000 ዶላር ኢና ንረክብ፡” ክብል መሊሱሎም። ከም ሕጊ ንሓደ ናብ ሃገር ዝኣቱ ኣቕሓ ብናይ ሃገር ባጤራ ኢኻ ተኽፍለሉ፡ ትራንዚት እንተኾይኑ ግን ናብ ካልእ ሃገር ስለ ዝኸይድ ክትእክፍሎ ብዶላር ክተኽፍሎ መሰል ኣሎካ። ህግደፍ ድማ ዶላር መታን ክረክብ ትራንዚት ኢሉ ንህዝቢ ሃሳዪ ዝኾነ ዘይሕጋዊ ቍጠባዊ ሜላ ይጥቀም ኣሎ። ድሕሪ ውሱን እዋን ግን ብትራንዚት ዝኣተወ ንብረት ኣብ ሃገር ሼጥኩሞ ኢሉ ንገለ ነጋዶ ከም ዝኣስር ክፍለጥ ኣለዎ። ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዘይገበረ ኣይኮነን። ነዚ ድማ ገንዘብ ኣብ ዝጽግሞ ግዜ እዩ ዝትግብሮ።
ህዝቢ መሬት ጤሳ ተዓዲሉ ከብቅዕ ዓቕሚ ዘለዎ ሰሪሑዎ፡ ዘይብሉ ድማ ንፍርቂ ከም ዝስራሕ ክገብር ከሎ፡ ገለ ውሑዳት ድማ መሬት ክሽየጥ ስለ ዘይክእል ገዛ ሰሪሖም ሸይጦሞ። ግንከ፡ ኢሰያስ ትም ኢሉ ኣዝጊቡ ጸኒሑ ኣብ 2006 ኣብ ዞባ ማእከል ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ መሬት ጤሳ ምሻጥ ክልኩል ከም ዝኾነ፡ እቶም ዝዓደጉን ዝሸጡን ድማ ተሓትትቲ እዮም ክብል መደረ ኣስሚዑ። ንሱ ጥራይ ዘይኮነ መታን ትካላት መንግስቲ ጥራይ ኣብ ስራሓት ህንጻ ክነጥፋ ኣብ መጀምርያ 2006 ስራሓት ህንጻ ደው ኢሉ ዝብል ኣዋጅ ተዘርጊሑ። ህዝቢ ግን ብቐትርን ብጸልማትን ይሰርሕ ነይሩ። ኣበይ ነይሩ ደኣ’ሞ ድሕሪ ሸሞንተ ዓመት ከምኡ ኢሉ ዝጭድር? ነቲ ገዛውቲ መስርሒ ፍቓድ ዝህብን፡ ስሚንቶ ዝዕድልን መንግስቲዶ ኣይኮነን ነይሩ? ብትራንዚት ዝኣቱ ዝነበረ ማእለያ ዘይብሉ ቴንዲኖታት ኣብ እንዳ ክርቢት ክራገፍ ከሎ ካበይ መጺኡ? ናበይ እዩኸ? ዝብል ኣካል የሎን ድዩ? ዝብል ሕቶታት ክምለስ ኣለዎ። ስለዚ፡ ኣብ ዝጸናሕካ ጸኒሕካ ገዛ ክተፍርስ ምጅማር ኮነ ኢልካ ትዕግስትን ዓቕልን ህዝቢ ምፍትታን ጥራይ እዩ። ህዝቢ ሓሲሙኒ ኢሉ ናዕቢ ምግባር ስለ ዝኣበየ፡ ኣብ ፈተነ ንምእታዉ ዝግበር ዘሎ ይመስል። እምበር ዝኾነ ስርዓት፡ ወላ’ቲ ሕጊ ዝይክተልን’ዩ፡ ሽፍታ ዓይነት መንግስቲ’ዩ ዝብሃል’ውን ንብረት ሃገር ኣየዕኑን’ዩ። እንተ ገደደ ወላ ሕጋዊ ኣይኹን፡ ዘይተኣደነ ገንዘብ ክፈሉ ወይ ድማ ተሃጊሩ እዩ ክብል ይኽእል ይኸውን። ቅድሚ ሕጂ ኣብ 2000ዓመተ ምህረት ንብዙሓት ነጋዶ ብዶላር ክትከፍሉዎ ዝግብኣኩም ናይ ወደብ ክፍሊት ብዶላር ዘይከፈልኩም ኢሉ ዘይተኣደነ ዕዳ ከምጽኣሎም ፈቲኑ ኣብ ርእሲ ምንባሩ፡ ሓላፊ ኦፐረሽን ወደብ ነበር ነፍስሄር ወልደገርግሽን ሓላፊ ማሪታይም ነበር ንፍስሄር ብርሃነ ወልደሃይማኖትን ዝርከቡዎም ልዕሊ ፍርቂ ደርዘን ሓለፍቲ ማሪታይምን ወደብን ድማ ብወግዓዊ ሸርፊ ሰሪሖም ከለዉ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ኣብ ገደም ሓይሊ ባሕሪ ሓዪሩዎም ነይሩ።
ኢሰያስ ዘይሓስቦ ተንኰልን፡ ዘይኣልሞ ውዲትን ስለ ዘየሎ ገና ብሕጂ ብዙሕ ክንርኢ ኢና። እዚ ዅሉ ካበይ እዩ መንቀሊኡ ኢልና ምስ እንሓትት፡ ኢሰያስ ዝፍጽሞ ገበናት ብሃንደበት ዘይኮነ፡ ብዘገምታ ይፍጽሞ ስለ ዝነበረ ጥራይ’ዩ። ቀሊል ኣብነት ንምርኣይ ኣብ 2ይ ዓመት ቍጽሪ ሓደ ረቡዕ 2 መስከረም 1993 ምስ ጋዜጠኛታት ወጻኢ ኣብ ዝገበሮ ቃለመሕትት፡ “ህግሓኤ ከም ውድብ ክድምሰስ እዩ፡ ደሞክራሲ ክትከል እዩ፡ ከምኡ እንተ ዘይጌርና ዝኣተናዮ ማሕላ ጠሊምና ማለት’ዩ” ኢሉ ተዛሪቡ ነይሩ። ኣብ2012 ግን ደሞክራሲ እንታይ ማለትዩ፡ ደሞክራሲ ዝደሊ ናብ ካልእ ፕላኔት ይኺድ፡ ደሞክራሲ ምናልባት ድሕሪ 30-40 ዓመት ይትግበር ይኸውን ክብል ብብድዐ ተዛሪቡ። ነዚ ዘረባዚ ግን ኣብ 1993 ክዛረቦ ከም ዘይክእል ይፈልጥ ነይሩ። ከታልል ስለ ዝነበሮ ምቍር ቃላት ተዛሪቡ እዩ ሓሊፉዎ። ሽሕጣን ዝብሉኹም ከምዚ እዩ። ሕጂ ድማ ወዮ ዘይቀብጹዎ ሰባት ስለ ዘለዉ እዩ’ምበር፡ ኢሰያስ ገና ብሕጂ’ውን ካብዚ ቅድሚ ሕጂ ንፈልጦ ዘገደደ፡ ክትኣምኖ ዘደንጹ ገበናት ክፍጽም ከም ዝኾነ ክንግንዘብ ኣለና።
እቶም ቅኑዓት መራሕቲ ህዝቢ ብመንበሪ ገዛ ከይሽገር ከይደወሱ እዮም ዝሓድሩ። ከም ኢሰያስ ዝኣመሰሉ ኢሰብኣውያን ፍጥረታት ግን ህዝቢ መዕቀሊ ክኾኖ ኢሉ ጨቐቕ ኢሉ ዝሰርሖ መንበሪ ኣባይቲ ብዶዘራት ኣብ ምፍራስ ይዋፈሩ። ካብዚ ዝኸፍእ ገበንን ግፍዕን፡ እሞ ነዚ ቀያሕቲ ደቁ ዝሃበ ሕቡን ህዝቢ ክህሉ ኣይክእልን። ንልዕሊ ሰላሳ ዓመታት ካብ መግዛእቲ ሓራ ክነውጽኣካ ኢና እናተባህለ ተቓሊሱ። እቶም ገዛእቲ ዝተባህሉ ንህዝቢ ኤርትራ መሬት ዓዲሎሞምበር ገዛኡ ኣየፍረሱሉን፡ ማይን ኤለትሪክን ኣይከልኡዎን፡ ነዳዲ ኣይዓቀኑሉን፡ ባንን ጸባን ክትረክብ ሪጋ ተሰራዕ ኣይበሉዎን። ምርኡይ ጭፍራ ህግደፍ ግን ብጕልበቱን ረሃጹን ዘስርሖ፡ ገንዘብ ጫሕ ኣቢሉ ብሕጋዊ መንገዲ ዝገዝኦን ብፕላን ከተማ ዝተሰርሐን ቤቱ፡ ባይቶ ብዘይበሎ መምርሒ፡ ሕጋዊ ዝበይኮነ ማለት’ዩ ትእዛዝ ውልቀመላኺ ኢሰያስ ስለ ዝጠሓሰ ጥራይ ንብረት ሃገር ይዓኑ ኣሎ። ከምቲ ኣብ ካልኦት ሃገራት ዝተራእየ፡ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ምስ ኢሰያስ ዝፋረደሉ ግዜ ክመጽእ እዩ። እዚ ንክኸውን ግን እቲ እንኮ መፍትሒ፡ ኣብ መንጎና ኣንቺ ምንቺ ምብህሃል ገዲፍና ብሓባር ምቅላስ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ኣብ ጓል መንገዲ ኣቲና መኘኽ ንብል እንተዄንና ብፍላጥ ይኹን ብዘይ ፍላጥ መሳርሒ ኢሰያስ ንኸውን ስለ ዘለና ድሲፕሊን ናይ ቃልሲ ተዓጢቕና ሓቢርና ሓወይ ሓውተይ እናተባሃሃልና ክንቃለስ ይግብኣና። ብወጽዓ ህዝቢ ምጽዋት ይኣክል! ክንብል ይግብኣና።
ውድቀት ህግደፍ ግድንዩ!!
እስቲፋኖስ ተመልሶ


text:
ኣብ ከተማ ሽወደን ስቶኮሆልም ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኤርትራ ብ 1200 ሽወደናውያን ዝተጻሕፈ መልእኽቲ ንጋዘጠኛን ገጣምን ዳዊት ኢሳቕ ክውሃበሎም ናብ ማዕጾ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኤርትራ ኳሕክሖም ምስተኽፍተሎም፡ ውሃብቲ መልእኽቲ ወከልቲ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምዃኖም ምስ ኣለለዩ፡ ኤምባሲ ኤርትራ ማዕጾ ዓጽዮም ነቲ መልእኽቲውን ኣይተቐበልዎን። ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት ሓደ ካብቶም ዘግነት ሽወደን ዘይብሉ ዝነበረ ልኡኽ ምልካውነት ብመንግስቲ ሽወደን ከም ተሰጐ ዝዝከርዩ። ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ምሉእ ስካንዲናቭያን ኣምባስደር ከምዘይብሉውን ዝፍለጥዩ። እዞም ኣብ ኣፍንጫ ወከልቲ ህዝብን ትካል ኣምነስትን ማዕጾ ዝዓጸው ኸኣ መብዛሕትኦም ዜግነት ሽወደን ዘለዎም ኣገልገልቲ ምልካዊ ስርዓት ኣስመራዮም። እዚ ጸገም መንግስቲ ሽወደንን ሕብረተሰብ ሽወደንንዩ። ገረብ ብሓኽላ ኮይኑ ስለ አሎ።
ዳዊት እሳቕ ወዲ 37 ዓመት ከሎዩ ብ 2001 ዓ.ም ብመንግስቲ ምልካውነት ኣስመራ ተኣሲሩ። ሎሚ ዕለት 26 ሕዳር ከኣ 50 ዓመት መሊኡ ኣሎ። ዳዊት ካብ 1992 ዜጋ ሽወደንዩ። ብዝነበሮ ፍቕሪ ሃገሩ ኤርትራን ህዝባን ኣብ ስነ ጽሑፍ ዝነበሮ እምነትን ብዝደፍኦ ወኒ ኸኣዩ ካብ ሽወደን ንኤርትራ ዝኸደ። ኣብቲ መጀመርያ ዓመታት ነጻነት ኣብ ሕዳስ ኤርትራ ዓምድታት ጽሑፋት ብስሙ ክጽሕፍ ድሕሪ ምጅማሩ፡ ክትዕ ኣብ ባህላዊ ጉዳያት ኣብታ ጋዜጣ ኣብ ተሳተፈሉ፡ ዋና ኣስነዳኢ ሓዳስ ኤርትራ ናብ ቤት ጽሕፈቱ ጸውዑ፡ ናብ ዓምዲ ክርክር ባህሊ ክወጸሉ ንዝለኣኾ ጽሑፍ ናብ ኢድ ዳዊት ኣረኪቡ፡ ከምዚ ዝኣምሰለ ጽሑፍ ካብ ምጽሓፍ እንተዘይተቖጢብካ ወይልኻ ኢሉን ኣፈራሪሁን ስዲድዎ ነይሩ። እዚ ድሮ ኣብ 1992ዩ። ዳዊት ይመሓየሹ ደኾን ካብ ዝብል እምነት ድኣምበር ዘይደምክሪያስውንውቶምሲ ብግቡእ ይርድኦ ነይሩዩ። ምጽባእ ደሞክራስን ህዝባዊ ሕቶን ብወከልቲ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሽወደን ካብ 1990 ብግቡእ ኣስተብሂሉሉን ተኻራኺሩሉንዩ። ዳዊት ኣስናዳኢ መጽሔት ኤርትራዊ ማሕበረሰብ ኣብ ሽወደን ድምጺ ኤርትራውያን ኣብ ዝነብረሉ ንመናውራ ወኪል ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሽወደን ብግቡእን ሓቅን ዝተማጎተዩ።
ድሕሪ ምውጻእ ሕጊ ፕረስ መስጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ንዕኡ ብምውካስ ከኣ ምስ ገለ ብጾቱ ነጻ ጋዜጣ ብስም ሰቲት እትሕተም ሰሙናዊት ጋዜጣ ኣውጺኡ፡ ብፍላይ ኣብቲ ነጻ ጽሑፋት ኣብ ኤርትራ ብመጠኑ ተኸሲትሉ ዝነበረ፡ ሰቲትውን ተረኣ ትጻወት ነይራ። ኣብ 2001 ከኣ ሰቲትን ኩለን ጀሚረን ዝነበራ ነጻ ርእይቶ ዘአንግዳ ዝነበራ ግዜጣታት ተወጊደን ኣስነዳእተንውን ዝእሰር ተኣሲሩ ዕድል ዝገበሩ ኸኣ ህይወቶም ንምድሓን ተሰዲዶም። ዳዊት ካብቶም ብዘይ ክስን መርትዖን ንዓሰርተ ሰለስተ ዓመት ቤተሰቡን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ከም ዘግኡ መንግስቲ ሽወደንን ክበጽሑዎ ሓቲቶም እዝኒ ምልካውነት ዛጊት ኣይፈቐደን ዘሎ።
ኣብዚ ሕጂ ዳዊት 50 ዓመት ዝገበረሉ ዕለት ማዕከናት ዜና ሽወደንን ኣገደስቲ ተራ ዘለዎም ሽወደናውያንን ሰልፍታትን ወጻኢ ጉዳይ ምኒስተርን ዳዊት ዝፍተሓሉ ሓድሽ መንገዲ ንምፍጣር ክስራሕ ለባዋኦም ከቕርቡ ከለው፡ ብፍላይ ድማ ላርሽ ኣዳክትሶን ዝተባህለ ሽወደናውን ኣባል ባይቶ ኤውርጳን፡ ናብ ወጻኢ ጉዳይ ሚንስተር ሽወደን ማርጎት ቫልስትሮም ኣብ ዝጸሓፎ፡ ንዳዊት ኣሲሩ ዘሎ ምልካውነት ብምኽፋል ግብሪ 2% ዜጋታት ሽወደን ክዛነ ቅኑዕ ስለዘይኮነ፡ እዚ ምእካብ ግብሪዚ ጠጠው ክብል ተማሕጺኑ ኣሎ። ዳዊት ኢሳቕ እቲ እንኮ ዜጋ ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሩ ዘሎ ምዃኑ ብምርዳእ ሕብረተ ሰብ ሽወደን ኣብ ስነ ኣእምሮኡ ዝሰረጸ ሕጋውን ሞራላውን ግደታ ዝስምዖ ኮይኑሎ። ነቲ መንግስቲ ሽወደን ንምፍታሕ ዳዊት ብስቕታ ዲፕሎማሲ እሰርሕ ኣለኹ ዝብሎ መግለጺኡውን ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእቱዎ ይርከብ።
ረዘነ ተስፋጽዮን
ሽወደን።


text:
Top
Book Reviews/ገምጋም መጽሓፍ(ኣሕተምቲ ሕድሪ)
ጦብላሕታዊ ገምጋም መጽሓፍ ድራማ
ጦብላሕታዊ ገምጋም መጽሓፍ ድራማ 13/10/2017
ኣዳልዊ፣ ክፍሊ ፖለቲካዊ ምንቕቓሕ፡ ጨንፈር ባህሊ
ቀዳማይ ሕታም፣ ሜዳ 1982 ካልኣይ ሕታም፣ 2017 ኣሕተምቲ ሕድሪ ኣስመራ ኣቕራቢ ሳሙኤል መንግስትኣብ
መእተዊ
መጽሓፍ ድራማ ነቲ ኣብ ሜዳ ዝስራሕ ዝነበረ ዕዮታት ድራማ ኣንፈት ከተትሕዝ እተጻሕፈት ምዃና ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታትን ኣብዛ መጽሓፍ ኣብ ዘለዉ መእተዊታትን ተገሊጹ ኣሎ። ኣብዛ መጽሓፍ እዚኣ ተኻቲቶም ዘለዉ ሓሳባት፣ መጽሓፍ “ድራማ” ንሓደ ጀማሪ ይኹን ዓያዪ ድራማ ጽቡቕ መበገሲን መሕሰቢን ነጥብታት ከምዘለዋ ንጹር እዩ። እዚ ንጻረ እዚ ኣብ ነብስኻ ምስትረኽቦ ድማ ዝያዳ ብሩህን ኣገዳሲት መጽሓፍ ምዃናን ትግንዘብ። ኣብ ውሽጢ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ብዙሓት ኣርእስትታት ተተንቲኖም ኣንፈት ስነጥበብ ድራማ ኣብ ዓለም፣ ኣብ ኣፍሪቃን ኣብ ሜዳን ከመይ ኔሩን ኣሎን ብንጹር ተንጸባርቕ። ስለዚ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ካብ ጀመርቲ ክሳብ ማእከላይ ኣፍልጦ ድራማ ዘለዎም ዓየይቲ ድራማ (Dramaturges) ከንብቡዋን ክፈልጡዋን ዘለዎም መጽሓፍ ኢያ።
ጦብላሕታዊ ትዕዝብቲ ኣብዛ መጽሓፍ
ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ዘዳለዉ ክኢልታት ብዝሒ ዘንበቡዎን ዝተወከሱዎን መጻሕፍቲ ኣዝዩ ብዙሕ እኳ እንተኾነ ነተን ኣገደስቲ ነጥብታት ከውጽኡ ግን ክንደይ ጻዕሪን ኣድህቦን ከምዝሓተቶም ንጹር ስለኾነ ምስጋና ይግብኦም እዩ። ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ከንብብ ከለኹ ዝረኸብኩዎም ፍልጠታት ዕዮ ድራማ ኣዝዮም ብዙሓትን ቅርጡዋትን እዮም።
ኣብ 1991 ኣብ ኣስመራ ብዙሓት ጉጅለታት ድራማ ፈርየን ስለዝነበራ ኣብተን ጉጅለታት ተጠርኒፍና ንሰርሕ መንእሰያት ኔርና። ኣብ ውሽጢ እዘን ጉጅለታት ዝነጥፉ ዝነበሩ ክኢልታት እቲ ዓውዲ፣ ኣዝዮም ውሑዳትን ብኣፍልጦ ዘይመጹን ስለዝኾኑ እቲ ዝቐርብ ዝነበረ ተዋስኦታት ኣዝዩ ድሩት ዝኾነ ሰረታት (Elements) ድራማ ዝሓዘ እዩ ኔሩ። ንኣብነት ድራማ ማለት ኣብ መድረኽ ወጺእካ ዝርርብ ምግባር ክሳብ ዝመስል ድሩት ዝኾነ ኣፍልጦ ኔሩ። ስነጽሑፋዊን ምርኢታዊን ሸነኽ ድራማ ክትርድኦ ኣዝዩ ከቢድን ዘይንጹርን ስለዝኾነ፣ ኣብቲ እዋን እቲ መጻሕፍቲ ናይ ድራማ ምውካስ ነቲ ተበጊስካሉ ዘለኻ ጥበብ ክትበጽሖን ክትርድኦን ይሕግዝ ኔሩ።
ኣብ “British library” ኣዝዩ ዓበይቲን ንኽትርድኦ ዘጸግም ብቛንቋ እንግሊዝ እተጻሕፈ መጻሕፍቲን ኔሩ። ካብዚ መጻሕፍቲ እዚ ሓንቲ The Theatre ዘርእስታ መጽሓፍ ረኺበ ከንብብ ጀሚረ። ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣንቢበ ክርዳእ ግን ብዙሕ ጻዕሪን መወከሲታትን የድልየኒ ኔሩ። ንሓንቲ ገጽ ክውከስ ኣዝዩ ብዙሕ ሳዕ ዲክሽነሪ ክጥቀምን ክውከስን ኔሩኒ። ኣዝዩ ኣህላኺ ስለዝነበረ ብትግርኛ መጽሓፍ ድራማ ኣድላዪ ኮይኑ ይረኣየኒ ኔሩ ግን ክረክብ ኣይከኣልኩን። ኣጋጣሚ ኮይኑ ኣብ መጀመርታ ኣዋርሕ ናጽነት ምስ “ማሕበር ፍቕሪ ስነጥበብ” እተባህለት ካብ ተጋደልቲ፣ ካብ ኣለምበቃኝ ዝነበሩ እሱራት ኤርትራውያንን ኣብ ኣስመራ ካብ ዝነበርና ስነጥበባውያንን እተመስረተት ጉጅለ ስለዝተጸብርኩ ንኣንገሶም ኢሳቕ፣ ንግርማይ የውሃንስ ሳንድያጎን ንምኪኤል በርሀን እተባህሉ ተጋደልቲ ስነጥበባውያን ክላለዮም ክኢለ።
ኣብቲ እዋን እቲ እንበኣር’የ ህላወ እዛ “ድራማ” እተሰምየት መጽሓፍ ዝፈለጥኩ። “ድራማ እንታይ እዩ?” ንዝብል ሕቶ ብቛንቋይ እትምልሰለይ መጽሓፍ ምስረኸብኩ ኣዝየ ተሓጒሰ። ኣብ ዝኾነ ቦታ ክረኽባ ስለዘይከኣልኩ ግን እሽገር ኔረ። ነታ መጽሓፍ እቲኣ መን ናብቲ ማሕበር ኣምጺኡዋ ወይ ካብ መን ተለቂሐ ከምዘንበብኩዋ ኣይዝክርን እየ፥ ግን ካብታ ምጽሓፍ እቲኣ ዝረኸብኩዎ ጽባቐ፣ ክሳብ ሕጂ ክሃስስ ኣይከኣለን። ድራማ እንታይ እዩ ኢላ ስለትጅምር ድማ ኣዝያ መሲጣትኒ። ኣብዚ እዋን እዚ ድራማ ማለት ከምዚ እዩ። ድራማ ኣብ ኩሉ ዓይነት ጽሑፋት ኣሎ ኣቀራርባ ግን ይፈላለ። ነቲ ኣብ ሓንጎለይ ዝነበረ ድራማ ማለት ኣብ መድረኽ ዝቐርብ ተዋስኦ እዩ ዝብል ሓሳባት ክሓስበሉ ተሓጊዘ። “ድራማ ማለት ሓደ ነገር ምግባር ወይ ሓደ ተግባር ምፍጻም ማለት’ዩ” ኣብ ገጽ 12 ዘሎ ሓሳባት፣ “ድራማ ኣብ ምንታይ ይቐርብ?” ዝብል ሕቶ ከጽንዖ ከምዘለኒ ተረዲአ። እዚ ሕጂ ድራማ ማለት ብዝተፈላለየ ሜድያ (መራኸቢ) ክትግበር ዝከኣል ተግባራት እዩ ዝብል ኣተሓሳስባይ ካብዛ መጽሓፍ ዝነቐለ’ዩ። ናይ ጽሑፍ ድራማ፣ ናይ መድረኽ ድራማ፣ ናይ ራድዮ ድራማ፣ ናይ ፊልም ድራማ ተባሂሉ ድማ በብመራኸቢኡ ናብ ተዓዘብቲ ክቐርብ ይከኣል።
ኣብ ኣመዓባብላ ድራማ ዝብል ኣርእስቲ ድማ እቲ ካብ ገለ መጻሕፍቲ በጣቚለ ዝርድኦ ዝነበርኩ ድራማ ኣብ ግሪኽ ተጀሚሩ። ድራማ ማለት ከምዚ ከምዚ እዩ ምባል፣ ኣብ ክንዲ ብመበገሲኡ ብኣምር ናይቲ ሓሳባቱ ክርድኦ ክኢለ። ድራማ ከም ኣብ ግሪኽ ኣብ ኤርትራውያን እውን መበቆል ኣለዎ። ድራማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣብ ዓለም ዘላ ብሄር፣ ዓሌትን ስድራቤትን እዩ ዝምስረት። ድራማ ኣብ ነብሲ ወከፍ እዋን ዝፍጠርን ዝምዕብልን እዩ። ንሕና ኤርትራውያን ናትና ዝኾነ መበቈል ድራማ ኣለና። ኩሉ ኣብ ነብሲወከፍ ሓቀኛ ባህላዊ ንጥፈታት ዝትግበር ፍጻመታት ድራማ ኣሎ። ንኣብነት ሓዘን፣ መርዓ፣ ዓሮን ግራሮን፣ ተሓምበለ ወዘተ ዝተጸንዐ ድራማዊ ዝርርብ፣ ኣልባሳት፣ ናውቲን ምንቅስቓሳትን ስለዘለዎ፣ ድራማ ኣብ ኤርትራ ካብ ጥንቲ እዩ ኔሩ ምባል ክኢለ።
ኣብ መንጎ ትያትር፣ ድራማን ፕለይን ዝብል ቃላት እንግሊዝ ዘሎ ናይ ኣምር ፍልልይ ንኽርዳእ እዛ መጽሓፍ እዚኣ እያ ሓጊዛትኒ። ስለዝኾነ ድማ ትያትር ማለት ኣዳራሽ ተዋስኦ፣ ድራማ ማለት ዕዮ ተዋስኦ፣ ፕለይ ማለት ድማ ድርሰት ተዋስኦ ምዃኑ ክግንዘብ ክኢለ። ኦፔራ እንታይ እዩ? ኣብ ገጽ 12 ኣሎ። መበቆል ድራማ ኣብ ገጽ 17 ኣሎ። ድራማ ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ገጽ 42 ኣሎ። ዓይነታት ድራማ ኣብ ገጽ ኣብ ገጽ 52 ኣሎ። ተዋስኦ ኣቀራርብኡን ኣቕረብቱን ኣብ ገጽ 73 ኣሎ። ድራማ ኣብ ኤርትራ ኣብ ገጽ 93 ኣሎ። ኣብዛ ንእሽቶ ትመስል ግን ኣገዳሲት መጽሓፍ እንበኣር ንጀማሪ ቀልጢፎም ናብ ጽቡቕ ደረጃ ዘሳግሩ ኣገደስቲ ኣርእስቲታት ተገሊጾም ኣለዉ።
ሓንሳእ ምስኣንበብኩዋ ከምቲ ዕላማ ናይዛ መጽሓፍ ስነጥበባውያን ኣብ ክንዲ ብሃውሪ ገለ ኣፍልጦ ሒዞም ክጽሕፉ ኣለዎም ዝብል ጽልዋ ኣባይውን ሰሪሑ። እዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣብ ሜዳ ስሩዕን ብክኢላ እተሰርሑ ድራማታትን ኣፍርያ እያ። “እቲ ካልእ ኲናት”፣ “ቅጣውን” ካልኦት ምሩጻት ድራማታት ፈርየን። ነተን ኣብ ሜዳ ዝፈረያ ድራማታት ተኸቲሎም ብዙሓት ክኢላታት ፈርዮም። ዋላኩኳ ድሕሪ ናጽነት ከምዝቲ ዝድለ ኣይኺድ ደኣንበር ነዛ መጽሓፍ ኣንቢቦም ብዙሓት ክኢላታት ድራማ በብመስርዕ፣ ጋንታ፣ ሓይሊ፣ በጦሎኒን በራጊድን ክኢላታት ድራማ ፈርዮም እዮም። ጽልዋ እዛ መጽሓፍ እዚኣ፣ ካብ ሜዳ ሓሊፉ ነቶም ኣብ ኣስመራ ዝነበርና ፈተንቲ ግን ግዱሳት ስነጥበውያን ኣርኪቡልና፣ ክሳብ ሕጂ’ውን ይቕጽል ኣሎ። ኣገዳስነትን ኣድላይነትን ናይዛ መጽሓፍ እናተፈለጠኒ ምስከደ ክውንና ብሂገ ክረኽባ ግን ኣይከኣልኩን። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ግን ረኺበያ። ኣዝየ ተሓጒሰ። ናተይ ኮይና። በቲ ዝመልኮ ቋንቋ መወከሲ እትኾነኒ መጽሓፍ ረኺበ።
ኣብ እዋን ሳልሳይ ወራር ጋዜጠኛ ግንባር መረብ ሰቲት ኮይነ ንባረንቱ ምስተመለስና፣ ኣብ ሓደ ዓቢ መኻዚኖ ኣብ መሸማዓት እተኣስረ ኣዝዩ ብዙሕ መጻሕፍቲን መጽሄታትን ሜዳ ረኺበ። ኣብቲ መሸማዓት በብእዋኑ እተሓትመ መጻሕፍቲ፣ መጽሄታትን ዓንቀጻትን በብናቱ ተተኽቲኹ ምስረኣኹ “እዚ ነዚአን ብዓይኒ ቑጠባ ርእዩ ናብ ኣንበብቲ ዘይበተነን ቶሚን እንታይ ክረክብ’ዩ ነዚ ኹሉ ፍልጠት ኣሲሩ ሒዙዎ” እናበልኩ በብሓደ ክፍትሾ ጀሚረ። ማሕታ፣ ነጸብራቕ፣ ፊተውራሪ እተሰምያን ካልኦት መጽሄታትን መጻሕፍቲን ሓሊፈ ሓንቲ እርግ ዝበለት መጸማዕ ምስከፈትኩ እታ ዝብህጋ መጽሓፍ “ድራማ” ጥራይ እተተክተኸት መሸማዕ ኮይና ረኺበያ። ካብቲ ኩሉ ጽሑፋት መወከሲ ዝኾኒ ሓሓንቲ ወሲደ ናተይ ዝብላ ቅዳሕ መጽሓፍ “ድራማ” ወኒነ። ክሳብ ሎሚ ድማ ምስቲ ካልኦት መጻሕፍቲ እናኣገናዘብኩ እሰርሓላ ኣለኹ።
ብድሕሪ እዚ ኣብ 2012 ኣብ እተበገሰ ናይ ድሕረ ምረቓ ትምህርቲ ምዕቡል ስነጽሑፍ ኣብ ዓዲ ቐይሕ ምስተሳተፍኩ። ድሕሪ ናይ 13 ወርሒ ጽዑቕ መጽናዕታዊ ትምህርቲ፣ ሓንቲ ናይ መዕጸዊ እቲ ምህሮ ወ ይስልጠና እትኾነኒ መጽናዕታዊ ወረቐት ከቕርብ ኔሩኒ። “ምዕንባብ ድራማ ኣብ ኤርትራ ካብ 1991- 1998” ዝብል ኣርእስቲ ጽሒፈ። እዛ መጽሓፍ እዚኣ ድማ መወከሲ ኮይናትኒ። ነቲ ድራማ ካብ ግሪኽ ጀሚሩ ዝብል ኣምር ድራማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድራና ብሄርን እዛ ዓለም ዘሎ እዩ ዝብል ኣምር ክጠቅስ ትቡዕ ሓሳባት ኣቐቢላትኒ።
ከም መብዛሕትአን ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ኤርትራ ናይ ገዛእ ርእሰን ባህልን ልምድን ብዘለወን ብዙሓት ብሄራት ዝቖመት ሃገር ስለዝኾነት፣ ኣብ ያታታት ናይ ነብሲወከፍ ብሄር፣ ብርክት ዝበለ ዋዛን ጸወታታትን ይርከብ። ብዙሕ ካብዚ ድማ ብመልክዕ ድራማ ይግለጽ። መብዛሕትኡ’ዚ ምስ ሃይማኖታዊ በዓላትን ፍሉይ ናይ ኣውደኣመት ወይ ሓዘን ወይ መርዓ... ወግዕታትን ስለዝተሓሓዝ፣ እቲ ምስ ድራማ ዘለዎ ዝምድና በሪሁ ክርአ ኣይከኣልን ኢዩ። ግን፣ ብግቡእ ተተሊሙ ፍሉጥ መጀመሪን መደምደምታን ሃልዩዎ ተጸኒዑ ዚቐርብ ስለዝኾነ፣ ንሓደ እምነት ወይ ኩነት ዘንጸባርቕ ከኣ ብምዃኑ ናይ ድራማ ጠባይ ኣለዎ። (57) (ኣብዛ ካልኣይ ሕታም ኣብ ገጽ 93 ኣሎ)
ኢለ ጠቒሰ።
ኣብ 1997 ኣብ ዝተገብረ ስልጠና ድራማ፣ ኦዲፐስ ንጉስ እተባህለት ግሪኻዊት ተዋስኦ ጎይትኦም ብስራት ተርጒሙ ምስኣቕረባ ንመምሃሪ ክትስራሕ ተመዲቡ። ነታ ድራማ እናሰልጠንና እናሰራሕናያ ከለና ኣብቲ ትሕዝቶ ሓንቲ ሕንቅል ሕንቅሊተይ ብሲፊኒክስ ንንጉስ ኦዲፐስ ትሕተት መስመር ኣንቢበ ተገሪመ። ስፊኒክስ ንግሆ ብኣርባዕተ እግሩ፣ ቀትሪ ብኽልተ እግሩ፣ ምሸት ብሰለስተ እግሩ ዝከይድ ፍለጠለይ ኢላቶ። እዛ ሕንቅል ሕንቅሊተይ እዚኣ እንበኣር ካብ ቁልዕነተይ እናሰማዕኩዋ ዝዓበኹ እያ። ሳላ መጽሓፍ “ድራማ”፣ “ዋላ ንሕና እንተኾንና’ውን’ስባ እቲ ናይ ግሪኽ ድራማታት ምሳና ኔሩ እዩ” ዝብል ሓሳባት ከምዝሓስብ ኮይነ።
ክጠቕስ ኣብ ኦዲፐስ ንጉስ ዘላ ቀዳመይቲ መስመር ንጉስ ኦዲፐስ “ኦ ህዝበይ ህዝቢ ቴበስ ትውልዲ ዘመነይ ዓሌት ናይ ቃዲሞስ ኣብዚ መንበረ ታቦት መአከቢኹም እንታይ’ዩ ክትምህለሉ? ክትጽልዩ? ቴበስ ብዘይካቲ ሃገግ ዝብል ዘሎ ሽታ ዕጣን ክፋእን መከራን ኣንጸላልዩዋ ትርከብ። ኣነ ንጉስኩም ንጉስ ኦዲፐስ ዓቢ ድማ ካብዚ ሽግርን መከራን ከናግፈኩም’የ” ይብል። ቋንቋና ንድራማ ይኸውን እዩ። ድራማ ኣብ ኣፍሪቃ ከምቲ ኣብ ግሪኽ ይኹን ብኻልእ ቋንቋታት ዝግለጾ ንሕና ውን ብቛንቋና ንዓለም ድራማ ክንጽሕፈላ ንኽእል ኢና። ዝብል ሓሳባት ኣብ ኣእምሮይ ክሰርጽን ጽባቐ ቋንቋን ከድንቕን ክኢለ።
ኣብ መጽሓፍ ድራማ ንዓይነታት ተዋስኦ ዝገልጽ ዓንቀጻት ኣሎ። ትራጀዲን ካልኦት ዓይነታት ድራማ ድማ ብርዱእ ኣገባብ ተገሊጾም ኣለዉ። መጽሓፍ ድራማ ምስኣንበብኩ’የ እንበኣር መንጠሪ ዝኾነኒ ሓሳባት ዝረከብኩ። “ትራጀዲ ማለት ሓደ ብመብዛሕትኡ ጠባያቱን ተግባራቱን ዝድነቕ ወይ ቅቡል ሰብ ክነሱ፣ ገለ ድኽመት ዝህልዎ እዩ። እዛ ድኽመቱ ድማ ምኽንያ ትውድቀቱ ወይ ሞቱ ትኸውን” (ገጽ 52) ብሰንኪ ንእሽቶ ዘላቶ ኣበር ናብ ሕማቕ መደምደምታ ዝወድቕ ጠባይ” ማለት ምዃኑ ፈሊጠ። ንዓይ ግን ትራጀዲ ማለት ሞት ዘለዎ ተዋስኦ እዩ ዝመስለኒ ኔሩ። ሳላ መጽሓፍ ድራማ ዝኸተትለይ በሪ ፍልጠት ግን ድሒረ “ትራጀዲ ማለት ሓደ ጅግና ዝኾነ ይኹን ኣበር ዘይብሉ ጅግና ብሰንኪ ሓንቲ ዘላቶ ድኽመት ናብ ሞት ይበጽሕ ከም ኦዲፐስ። ኦዲፐስ በታ ዘላቶ ትዕቢት ይወድቕ፣ ኦቴሎ በታ ዘላቶ ቅንኢ ይወድቕ፣ ሮመዮን ጁልየትን ብሰንኪ ናይ ወለዲ ጽልኢ ይሞቱ እናበልኩ ክትንትን ጀሚረ። ፍልልያት ኮመዲ፣ ትራጀዲ፣ ትራጃይኮመዲ፣ ሮማንስ፣ ሳታየር እናበልኩ ክሓስብን ክትንትንን ክኢለ። እዚ ድማ በቲ ካብዛ መጽሓፍ እዚኣ ዝረኸብኩዎ ቁልዒ ፍልጠት ኮይኑ ረኺበዮ። እቶም ክርድኡኒ ብዙሕ መወከሲታት መዝገበ ቃላት ዝጥቀም ዝነበርኩ መጻሕፍቲ ኣንቢበ ክርድኦን ሓሳባቶም ክትንትኖን ክኢለ። ነቲ ኣብ ገጻ 17 ዘሎ ኣመዓባብላ ድራማ ዝብል ኣርእስቲ፣ ነቲ ኣብ ገጽ 73 ዘሎ ተዋስኦ እቕረብቱ ንቀራርብኡን፣ ኣብ ገጽ 78 ዘሎ ተዋስኦ ብመን ይቐርብ ዝብል ሓሳባት ኣንቢበ ምስተረዳእኩ ነቲ ካብዚ ሓሳባት እዚ ብኣንጻሩ ወይ ብዕምቈት ዝገልጾ መጻሕፍቲ ኣንቢበ ነቲ ሒዙዎ ዘሎ መጎት፣ ካብዛ መጽሓፍ እዚኣ ተበጊሰ፣ ድራማ ኣብ ብኣጠማምታ ኣሪስቶትል፣ ድራማ ብኣጠማምታ ዘበነ ተሃድሶ ወይ ሸክስፒር፣ ድራማ ብኣጠማምታ ስታኒስላቪስኪ፣ ድራማ ብኣጠማምታ በርቶል ብረክት፣ ድራማ ብኣጠማምታ ኣጉስቶ ቦል እናበልኩ ክትንትኖ በቒዐ።
ኣብ መደምደምታ፣ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ክንድቲ ትረኣዮ ንእሽቶ ኣይኮነትን። ኣብ እእምሮ ኣንበብታ ዓበይቲ መጻሕፍቲ ጽሒፋ እያ። ነዛ መጽሓፍ እዚኣ እናተወከስኩ ነቲ ኣነ በብእዋኑ ዝገብሮ መጽናዕትታት እናኣጎልበተት ትመርሓኒ ዘላ መጽሓፍ ኢያ። ፍልልያቱ ንኽፈልጥ መሰረታዊ ኣንፈት ዘትሓዘትኒ ስለዝኾነት ኣገናዕ ነዛ ሓሳብ እዚኣ ብ1982 ዝሓሰብኩም ስነጥበባውያን እብል።
ኣብ 1991 ነታ ሓንቲ ቅዳሕ ክውንን ኣይከኣልኩን። ኣብ ክልተ ሽሕ ሓንቲ መሸማዕ ሕታም መጽሓፍ ድራማ ረኺበ ተሓጒሰ ኔረ። ሕጂ ድማ ንኹሉ ግዱስ ኣንባቢ መታን ክትባጻሕ ዳግማይ ንኽትሕተም ዝገበርኩም ኣካላት ኣሕተምቲ ሕድሪ አመስግን። እዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣብ ኢድ ኩሎም ስነጥበባውያን ክትበጽሕን ክትንበበን ዘለዋ መጽሓፍ እያ። ካልኦት ግዱሳት ድራማ ድማ ካብዚ ስፍሕ ብዝበለ በዚ ሕጂ ዓለም ትኸዶ ዘላ ኣመት ዝማዕበለ መጽሓፍ ብዛዕባ ድራማ ክሕተም ንጽበ። ክሳብ ሽዑ ግን እዛ ጊዜ ዘየህስሳ ውቅብቲ መጽሓፍ ኣላትና።
እዛ ድራማ እተሰምየት መጽሓፍ በይና ስለዝኾነትን ንውሱን ዕላማ ቅድሚ 30 ዓመት እተጻሕፈት ስለዝኾነትን ንብራኸ ብቕዓት ቋንቋ እንግሊዝ ዘይመልኩ ክኢላታት ምስ ናይ ዓለም ጉዕዞ ከተኺዶም ኣይትኽእልን እያ።
የቐንየለይ


text:
ደቡብ ኮርያ ንኢትዮዽያ ሚእቲ ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ከምትህባ ገሊፃ።መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ዝተረኸቡሉ መድረኽ ምልልውዋጥ ተመክሮ‘ውን ተሳሊጡ።
ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ስሉጥ ቁጠባዊ ዕብየት ምምዝጋብ ይካኣል‘ዩ ኢሎም ከምኣብነት ካብ ዝጠቅሱወን ሃገራት ሓንቲ ደቡብ ኮርያ’ያ።ንሶም ምስ ደቡብ ኮርያዊ መዘነኦም ኣብ ቤተ-መንግስቲ ዝሃብዎ ሪኢቶ‘ውን ነዚ ሓቂ‘ዚ ዘንፀባርቅ‘ዩ።
”ንፕረዚደንትን ጉጅለታት ልኡኽን ሎሚ ድሕሪ ምሳሕ ከምዝገለፅኩሎም፣
እቲ ብሉፅ ህያብ ደቡብ ኮርያ ንኢትዮዽያ፣ተመክሮኣ‘ዩ።ደቡብ ኮርያ ድማ ኩለን ተመክሮታት ንክትልግሰና ተሰማሚዓ‘ላ” ኢሎም ኣቶ መለስ ዜናዊ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ምልውዋጥ ተመክሮ ክልቲኤን ሃገራት፤መራሕቲን ላዕለዎት መራሕቲን ኮርያን ኢትዮዽያን ኣብ ዝተረኸብሉ ትማሊ ተሳሊጡ‘ሎ።ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ንትሕዝቶ መደብ ምዕባለን ትራንፎርሜሽንን ኢትዮዽያ ንጉጅለ ኮርያ መግለፂ ሂቦም‘ዮም።
ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ሊ ምዩንግ ባክ ብወገኖም፣ኢትዮዽያውያን ቅድሚ ስሳ ዓመት ኣብ ኲናት ኮርያ ዝኸፈልዎ መስዋእትነት ዝዝከረሉ ወቅቲ ንርክብ ክልቲኤን ሃገራት ናብ ዝበለፀ ደረጃ ንምብፃሕ መሰረት‘ዩ ኢሎም።
ፕረዚደንት ሊ ሙዩንግ ባክ ”ስሳ ዓመት ኣቁፂሩ‘ሎ።እንተኾነ ንሃገርናን ንህዝብናን ዝኸፈልክምዎ ትብዓትን መስዋእትን ኣይንርሰዖን ኢና።ኣቀዲመ ከምዝጠቀስክዎ፣ ኢትዮዽያ ንኮርያ ንዝኸፈለቶ መስዋእትነት ኣዚና ኢና ነመስግን።ርክብና ናብ ልዑል ፅፍሒ ክብ ንምባል እዋኑ ከምዝኣኸለ‘ውን ይርደአኒ‘ዩ” ኢሎም።
ብዝተኣሳሰረ ምዕባለ፣ደቡብ ኮርያ ምስ ኢትዮዽያ ናይ ሚእቲ ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ስምምዕነት ተፈራሪማ‘ላ።እቶም ፕረዚደንት ናይ ኢትዮዽያ መገሸኦም ዛዚሞም ትማሊ ናብ ሃገሮም ተመሊሶም።


text:
ኣብ ዋና ከተማ ኡጋንዳ ካምፓላ ኣብ 2010 ዓ.ም ብዘጋጠመ መጥቓዕቲ ግብረ-ሽበራ ብዝተሓሓዝ ኣብ ማእሰርቲ ዝጸንሑ 13 ሰባት ሎሚ ኣብ ትሕቲ ልዑል ናይ ጸጥታ ቁጽጽር ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም።
ካብኣቶም ሽዱሽተ ሰባት ክፍትሑ ከለው እቶም ሸውዓተ ሰባት ነቲ መጥቓዕቲ ኣወሃሂዱ ዝተባህለ ወልቀ-ሰብ ወሲኻ ከምዝተፈረደሎም ተፈሊጡ።
እቲ መጋባእያ ሽዱሽተ ሰዓታት ዝወሰደ ክኸውን ከሎ ዳኛ ኣልፔዝ ኦውኒ ዶሎ ብዛዕባ መስርሕ’ቲ ፈርዲ ከምዚ ኢሎም።
‘ዓቃቢ ሕጊ ንሸከም ናይቲ መዓልቲ ብዘይ ዝኾነ ምክንያታዊ ምጥርጣር ኣብ ልዕሊ ኢሳ ኣሕመድ ሉያማ ኣብዚ ኣብ መጋባእያ ደው ኢሉ ዘሎ ነቲ ኣብ ሶማልያ ብኣልሸባብ ዝተወሃሃደ መጥቓዕቲ ኡጋንዳ ሃንዳሲ ምኻኑ ምቕራቡ ብጣዕሚ ዕጉብ’የ። እቲ መጥቓዕቲ ኡጋንዳ ሰራዊታ ኣብ ናይ ሕብረት ኣፍሪቃ ሰራዊቲ ኣሚሶም ( AMISOM) ብምስታፋ ጥራይ ዝተወሰደ’ዩ። ኢሳ ኣሕመስ ሉያማ ክሱስ ቁጽሪ ሰለስተ ድማ ብክሲ ግብረ-ሽበራ ገበነኛ ኮይኑ ተረኺቡ’ሎ።’
ብጠቅላላ ምስቲ መጥቓዕቲ ብዝተሓሓዝ ኣብ ኡጋንዳ ኬንያን ታንዛንያን 60 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝአተዉ እንተነበሩ 13 ጥራይ’ዮም ተከሲሶም ናብ ቤት ፍርዲ ዝቀረቡ።እቶም ክሱሳት ብሰለስተ ክስታት ግብረ-ሽበራ ብቕትለት 76 ሰባትን ብፈተነ ቕትለት 10 ሰባት ብክልተ ክስታት ምትሕብባርን ሓደ ክሲ ምሕጋዝን ምትሕብባርን’ዮም ተኸሲሶም።
መጥቃዕትታት ኡጋንዳ 2010 ዓ.ም ሰባት ዋንጫ ዓለም ንምዕዛብ ኣብ ዝተአኸብሉ ስታድዮምን ቤት መግቢ ኢትዮጵያዊያን ዘጋጠመ’ዩ ኔሩ።
ኣብዚ ሎሚ ሓሙስ ዝተጋብኣ መስርሕ ፍርዲ ዳኛ ብዓቃቢ ሕጊ ዝቀረበ እቲ መጥቓዕቲ ብኸመይ ከምዝተዋሃደን ዝተካየደን ዝገልጽ መብርሂ ኣንቢቡ።
‘ ነቲ መጥቓዕቲ ኡጋንዳ ንምፍጻም ኣብ ሶማልያ ዝተሓንጸጸ ኮይኑ ኣብቲ መጥቓዕቲ ዝተጠቕሙ ነታጉ ድማ ካብ ሶማል ናብ ኬንያ ብምጉዕዓዝ ገለ ካብኡ ኣብ ስታድዮም ዝተቐብረ ክከውን ከሎ ገለ ድማ ብጻውዒት ቴሌፎን ከምዝነቱግ ዝተዳለወ’ዩ ኔሩ።’
ኣብቲ ሎሚ ዝወዓለ መጋባእያ ተከሰስቲ ብዙሕ ስቃይ ከምዝበጽሖም እንተገለጹ’ኳ ቤት ፍርዲ ግን ንኩሉ’ቲ ዝቀረበ ቃል እምነት ቅቡል ጌርዎ።
ገለ ካብቶም ሎሚ ፍርዲ ዝተዋህቦም ናይ ሞት ፍርዲ ከምዝብየነሎም’ውን ተሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ፕሮጀክት ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ልዕሊ 9 ሽሕ ሰብ-ሞያ ኣለው። እቶም 400 ወፃእተኛታት።ፈለማ 5,020 ሜጋዋት ዳሓር ግና 6000 ሜጋዋት ሓይሊ ኤለክትሪክ ዘምንጭው ገዚፍ ስራሕ ግድብ ከምዝተጀመረ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣብ ምዕዋት ህንፀት ገዚፍ ፕሮጀክት ኢትዮጵያ ዝኾነ ግድብ ህዳሴ ኣማኸርቲ ኮይኖም የገልግሉ ዘለው ክልተ ተላፈንቲ ኩባንያታት ፈረንሳዊ ትካልን ጣልያዊ ኩባንያን’ውን ኣለው ይብሉ ኢንጂነር ስመኘው በቀለ።
ህንፀት ግድብ ተሰሪሑ ምስዝዛዘም መመንጨዊ ሓይሊ ኤለክትሪክ ብየማነ ፀጋም ሩባ ኣባይ 175 ሜጋዋት ናይ ምምንጫው ዓቅሚ ዘለዎም ተርባይናት/ጀነረተራት፣ካብ’ቲ ሩባ ብኢድ የማን 10 ዩኒት (ክፍልታት) ብኢድ ፀጋም እቲ ሩባ ድማ 6 ዩኒታት (ክፍልታት) ክስርሑ’ዮም።
ኢትዮጵያ ሓይሊ ኤለክትሪክ ንርእሳ ኪኢላ ክሳብ ኣውሮጳን ማእከላይ ምብራቅን ብመልክዕ መሸጣ ንምቅራብ ውጥን ከምዘለዋ፣ሓላፊት ኮርፖረሽን ሓይሊ ኤለክትሪክ ኢትዮጵያ ከምዝገለፃ ዝዝከር’ዩ።


text:
ተጋዳላይን ነባር ኣመራርሓን 'ወርቃዊ ታሪኸይ ብፀለሎ ከይዝዘም' ኢሉ ክልዓል ኣለዎ!
ተጋዳላይን ነባር ኣመራርሓን 'ወርቃዊ ታሪኸይ ብፀለሎ ከይዝዘም' ኢሉ ክልዓል ኣለዎ!
---------------------------------------------------------------------------
እዛ እዋን እዚኣ ዓብዪ ሕቶ ህላወ ዝተልዓለላ እዋን እያ። ዝተሰዓሩ ሓይልታት ን27 ዓመታት ዝሰርሕዎ ሰላሕታዊ ህዝባዊ ስርዓት ናይ ምውዳቅ ጉዕዞ ክሰምረሎም ኣብ ጫፍ ዝበፅሓሉ እዋን እያ። ካብቲ ሰላሕታዊ ናይ ጥፍኣት ጉዕዞ ንላዕሊ ድማ ኣብ ውሽጢ ውድብ ዘጋጠመ ዓብዪ ፖለቲካዊ ሕመቅ ነቲ ኩነታት ከበኣእሶ ምክንያት ኮይኑ እዩ። ወዮ ከምቲ ሃመማ ናብ ዝረስሐ እዩ ዝኸይድ ዝብሃል ናይቲ ሃመማ ሃመማነትን ናይቲ ፖለቲካዊ መሪሕነት ርስሓትን ተደማሚሩ ወርቃዊ ቃልስን ዓወትን ህዝቢ ብፀለሎ ክልከ ብፀሊም እውን ክዝዘም ኣብ ዘክእል ዝኸፍአ ኩነታት ኣለና።
ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ግደ ተጋዳላይ እንታይ ክኸውን ኣለዎ? እቲ ነባር መሪሕነት ከ ግዲኡ እንታይ እዩ ዝብል ዓብዪ ዛዕባ ከልዕል ዝክእል ሕቶ እዩ።
እቲ ተጋዳላይን ነባር ኣመራርሓን ከም ሓደ ኣካል ለውጢ ክሰርሖ ዝግባእ ስራሕ ካብቲ ናይቲ ካልእ ዝበለፀ ክኸውን ኣለዎ እኳ እንተዘይተብሃለ ክርኣየሉ ዝግበእ መኣዝን ግን ይፍለ እዩ። እቲ ተጋዳላይ ክመውት ዝወፈረ ተገዳላይ እዩ።ኣብ ነብሲ ወከፍ ናይ ገድሉ ሰዓትን ዕለትን ዝፈትዎ ብፃዩ እትፈትዋ ብፂታ እናቐበረ ዝመፀ ትራፍ መዓት እዩ። ሓደ ተጋዳላይ እኳ ወፊረ ምስተመለስኩ ስልጣን ሒዘ እዚኣ ክገብር እየ ዝብል ኣይነበረን። ተሰዊአ ስርዓት ክተክል እዩ ዝብል ኩሉ ተጋዳላይ። ነዚኣ እውን እዩ ዕድመ ልክዑ ሓፀል ዝበለ።ምእንቲ እዛእምነት እዚኣ እዩ ካብታ ቃልሲ ዝተጀመረትላ ዕለት ክሳብ እታ ኣራት ኪሎ ንምቁፅፃር ዝትገበረት ናይ 1983 ዓ.ም ንጉሆ ቀለብ ጠያይቲ ኮይኑ ኣብ ኣፋፌት ሞት ደርግ ኮይኑ እውን ዝተሰወአ።
እዚ ተጋዳላይን ነባር ኣመራርሓን እዚ ሎሚ ድሕሪ ርብዒ ፍርቂ ክፍለዘበን ዘይለምዐት ትግራይ፣ ዝደኸየ ህዝቢ፣ ዝኸፍኦ ማሕበረሰብ፣ ንስደት ዘምርሐ መንእሰይ፣ ተፃብኦታት ዝሓየልዋ ሃገር፣ እቲ ሃመማ ኣብ ዝባን እቲ ርስሓት ዝዓሰለሉን ሚዛን ክወስድ ኣብ ዝተቓረበሉን ኩነታት ወዘተ ኮይኑ እንትሓስብ ካብ ማንም ሰብ ንላዕሊ ከሕምሞን ከቐንዝዎን ይግባእ። ንምንታይ እንተተባሂሉ እቲ ዝወፈረሉ፣ ዝቆሰለሉ፣ ዝሃብካ ሂብካ ዘይርከብ ተፀበየኒ ኢልካዮ ዘይሰምዕ ንእስነቶም ዝሃቡሉ ወርቃዊ ገድሊ ፀለሎ ክልከን ብፀሊም ታሪክ ክዝዘምን ምፍቃድ እዩ ዝኸውን።
ስለዝኾነ ኣብታ ዘላ እዋን ነታ ኣጋጢማ ዘላ ዝኸፍአት ኩነት ንምስጋር ተጋዳላይነት ነባር ኣመራርሓነትን ዘለዎ ፀጋን ናይ ተመኩሮ ሃፍትን ብምጥቃም እቲ ወርቃዊ ታሪክ ብወርቅነቱ ናብ ውልድ ወለዶ ክሰጋገር ግቡኦም ክፍፅሙ ትፅቢት ይግበር። ኣብ ተጋዳላይን ነባር ኣመራርሓን ዘሎ ዓቕሚ ሕዚ እውን ነዊሕ ዘኽይድ እዩ።
ድምፂ ወያነ ትግራይ
ምንጪ ፅፁይ ሓበሬታ!


text:
ኣብ ሆንግ ኮንግ ዝርከቡ ኣፍሪቃዉያን ብኹዕሶ እግሪ ኣቢሎም ንዓሌታዊ ኣድልዎ ይቃለሱ
ኣብ ሆንግ ኮንግ፤ ደቂ ዓዲ ምስ ስደተኛታት ኩዕሶ እግሪ ክጻወቱ ምርኣይ ሳሕቲ ዘጋጥም ፍጻመ ኢዩ።
ኣብታ ሓደ ሲሶ ካብ ዜጋታታ ካብ ካልእ ዓሌት ምስ ዝኾነ ሰብ፤ ኮፍ ክብሉ፤ ጎረባብቲ ክኾኑ ኮነ ደቆም ኣብ ሓደ ክፍሊ ክመሃሩ ዘየፍቅዱ ቻይናዉያን ደቂ ሆንግ ኮንግ፤ እዚ ዘገርም ኣይኮነን።
ግና ኩዕሶ ነዚ ናይ ምስዓር ሓይሊ ዶ ክህልዎ ይኽእል?
ካብ 2016 ጀሚራ ብ"ስደተኛታት" ዝቖመት ናይ ኩዕሶ እግሪ ጋንታ - ኦል ብላክ ኤፍሲ- ነዚ ክልሰ ሓሳብ ኣብ ባይታ ክትፍትኖ ጸኒሓ ኣላ።
ካብ ማእከላይ ሪፓብሊክ ኣፍሪካ ዝመጸ መዳርድ ፐሪቫት ኮያ ፕሮፈሽናል ተጻዋቲ ዝነበረ ኮይኑ መስራቲ እታ ጋንታ ኢዩ። እታ ናይ ፈለማ ጋንትኡ ብኣፍሪቃዉያን ሓተትቲ ዑቕባ ጥራሕ ዝቖመት ክትኸዉን ከላ ድሒሩ ግን ቻይናዉያንን ካልኦት ብሄራት ተጸምበርዋ።
ንሱ "ስፖርት ከቀራርበና፤ ሓሳባትን ተሞክረሮን ክንለዋወጥን ንሓድሕና ክንተሓጋገዝን የኽእለና ኢዩ።" ይብል።
ኣብ ሆንግ ኮንግ ስደተኛታት ክሰርሑ ስለዘይፍቀደሎም፤ ስፖርት ሓደ ብዝበለጸ ግዜኻ ክተሕልፈሉን ክትረብሓሉን እትኽእል ዓዉዲ ኢዩ።
ዳርየስ፤ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ካብ ቶጎ ናብ ሆንግ ኮንግ ዝመጸ ዝመጸ ስደተኛ ኮይኑ፤ ሓለቓ ናይታ ጋንታ ኢዩ። ንሱ ክሰርሕ ስለዘይፍቀዶ ኩዕሶ ትርጉም ናይ ምንባሩ ከም ዝኾነ ይነግር።
"ኣብዚ ህይወት ከቢድ ኢዩ። ሓሙሽተ፤ ሸዉዓተ ዓመታት ናይ ንእስነትካ ኣብ ትጽቢት ምስ ሓለፈ ብኹሉ ተስፋ ናብ ምቑራጽ ኢኻ ትኸይድ። ንመጻኢ እንታይ ከም ትኸዉን ክትሓስብ ትጅምር።"
"እዚ ኩሉ ዓመታት ብዘይ ስራሕን ስልጠናን ድሕሪ ምጽናሕ መን ኢዩ ክቖጽረካ? እነታይ ኢኻ'ከ ክትሰርሕ?" ይብል ዳርየስ።
ናብዛ ጋንታ ምስ ተጸምበረ ግና ተስፋ ረኺቡ።
"ሕጂ ሓቢርና ንሓደ ዕላማ እንቃለስ ጉጅለ ኣለዉኒ። ብኽእለትና ሰባት የኽብሩና ኢዮም።"
እቶም ኣዝዮም ብሉጻት ዝኾኑ ተጻወትቲ እታ ጋንታ ሕጋዊ ብዝኸነ መገዲ ናይ ስራሕ ፍቓድ ብምሕታት ምስተን ኣብኡ ዝመበቆለን ጋንታታት ክጻወቱ ክኢሎም ኢዮም።
'ገለ ሰባት ንስእሊ ክሓቱ ከለዉ ገለ ድማ ኣፍንጭኦም ይሽፍኑ'
ካብቶም ደቂ ዓድን ካልኦት ኣፍሪቃዉያን ዘይኾኑን ተጻወትቲ ናብታ ጋንታ ክጽምበሩ ምርኣዩ ኣዝዩ ከም ዘተባብኦን እዚ መርኣያ እቲ ረኺበምዎ ዘለዉ ተቐባልነት ምዃኑን መዳርድ ይገልጽ።
ንወጻእተኛታት ኣትሒትካ ምርኣይ ንቡር ኣብ ዝኾነሉ ከተማ ስደተኛታት ዝካረ መንበሪ ኣባይቲ ንምርካብ'ውን ብዙሕ ኢዮም ዝጽገሙ ይብል ዳርየስ።
ኣብ ሆንግ ኮንግ ኣብ ዝኣተወሉ ኣብ ቀዳማይ መዓልቱ፤ ሰባት ብጎኑ ክሓልፉ ከለዉ፤ ኣፍንጭኦም ብኣእዳዎም ክሽፍኑ ከም ዝረኣየ፤ ወዲ 26ዓመት ጋምብያዊ፤ ሰለሞን ንያሲ ንቢቢሲ ቻይና ኣዕሊሉ።
ንሱ፤ ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ጽርጊያ ብእግሪ ኣብ ዝጓዓዘሉ፤ ቻይናዉያን ቱሪስት ከም ዝዓስልዎን ምስኡ ስእሊ ክወስዱ ከም ዝሓትቱዎን፤ እዚ ድማ ከም ዘሕፍሮ ገሊጹ።


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ልምዓታውያን ብርኪ ሀንለን ደቂ ኣነስትዮ ነጋዶ ሰልጠና ሂቡ!
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ኣብ ሪፎርምታት ግብሪ፣ ኣዋጅ ኣታዊ ግብርን ምምሕዳርን ቅብሊት ምቑራፅን ኣመልኪቱ ንልምዓታውያን ብርኪ ሀንለን ነጋዶን ጥምረትን ደቂ ኣነስትዮ ከተማ መቐለ ስልጠና ሂቡ።
ኣብቲ ስልጠና ዝተረኸባ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ ዕላማ እቲ ስልጠና ደቂ ኣነስትዮ ሪፎርምታት ግብሪ ብምትግባር ኣብ ስራሕቲ ንግዲ ተሳቲፈን ሃፍቲ ብምፍራይ ካብ ዝረኸቦኦ ኣታዊ ግብሪ ብምኽፋል ኣብ ልምዓት፣ ህንፀት ዲሞክራስን ሰላምን ንምስታፍ ግንዛበ ምዕባይ ́ እዩ። ብተወሳኺ እውን ካብ ቀንጠብጠብን ዘይሕጋዊ ስራሕቲ ንግድን ኣብ ምቅላስ ዝለዓለ ግደ ንክፃወታ ሓጋዚ ከም ዝኾነ ሓቢረን።
እቲ ስልጠና በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ልምዓታውያን ከፈልቲ ግብርን ጥምረትን ደቂ ኣነስትዮን ከተማ መቐለ ዝተወሃበ ስልጠና ኮይኑ ኣብ ህንፀት ሓይሊ ሰብ፣ ስርዓት መረዳእታ፣ ግንዛበ ምዕበይ ፣ ምርግጋፅ ልዕልነት ሕግን ምዕባይ እቶትን ዝኣመሰሉ ሪፎርምታት ግብሪ ቀሪቡ እዩ። ከምኡ እውን ኣብ ሓዱሽ መምርሒ ተወሳኺ እሴት ታክስን ቲኦትን ዝምልከት ኣብቲ ስልጠና ዝቐረበ ኮይኑ ልዕሊ 1,000,000 ምንቅስቓስ ንግዲ ዘለዎም ከፈልቲ ግብሪ ተወሳኺ እሴት ታክስ ክምዝገቡን ካብ 500,000 -1,000,000 ብር ምንቅስቃስ ንግዲ ዘለዎም ድማ ቲኦቲ ክሕዙ ኣለዎም። ብተወሳኺ ኣብ ቅብሊት ዘይምቑራፅ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባር ዝተዋፈሩ ነጋዶ ዘቕረብዎ ሒሳብ መዝገብ ብዝግባእ ኦዲት ብምግባር ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰድ ከም ዘለዎ ኣብቲ ስልጠና ተሓቢሩ።
ኣብቲ ስልጠና ተሳተፍቲ ኣብ ተቐናሲ እርጋን ዘሎ ኣሰራርሓ ከመይ ́ከም ዝኾነ? ኣብ ሒሳብ መዝገብ ዘሎ ፀገም ክንፀር ከም ዘሎ፣ እቶም ብናይ ቀረፅ ዕዳጋ ዘዘርጉ ዘለው ነጋዶ ብሚድያ ክቃልዑ ኣለዎም፣ ተኸታታሊ ስልጠና ክወሃበና ኣለዎ ዝብሉን ካልኦትን ሕቶታትን ርኢቶታትን ካብ ተሳተፍቲ ቀሪቦም ካብ መሰልጠንቲ መልሲ ምስ ተወሃበ እቲ ስልጠና ተዛዚሙ።
ከ/ ስራሕ ር/ህዝቢ
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 5 guests and no members online