text:
“ኣብ መንጎ መሓዙት ውድባት ኢህወዴግ ኣካይዳና ንሕድሕዴአና ብብልሒ ዝነቅፍ ምቅልላስ እዩ ነይሩ”
ዶ/ር ደብረፅዮን፡-
እቲ ሽግር ኣብ ዝተወሰኑ ከባብታት ጥራሕ ዝተሓፅረ ኣይነበረን። ደረጅኡ ክፈላለ ዝኽእል እንተኾነ እውን እቲ ፀገም ኣባና እውን ነይሩ እዩ። ብመሰረቱ እቶም ኣብ ፅላል ኢህወዴግ ዝርከቡ ብሄራዊ ውድባት ኣብ ትሕቲ ሓደ ዕላማን ፕሮግራምን ዝተሰለፉ ውድባት እዮም። ናይ ቋንቋ ኣፈላላይ እንተዘይኮይኑ ፕሮግራምና ሓደ እዩ። ስለዝኾነ ናይ ዕላማ ኣፈላላይ የብልናን። ኣፈላላይ ክህሉ እንተኾይኑ ኣብ ኣፈፃፅማ እዩ። ኣፈፃፅማ ድማ ከከም ከባቢኻ ይፈላለ እዩ። ንኣብነት እቲ ሕዚ ዘልዓልካዮ ትምክሕቲ ከም ዓብይ ሽግር ዝረኣየሉ ከባብታት ኣሎ። እዚ ሕዚ ብቐጥታ ናባና ናብ ትግራይ እንተመፂእኻ ንዓና ኣይገልፅን። ንሱ ኣይኮነን እቲ ሽግርና ኢልና ኢና።
ፀቢብነት እንተኾነ እውን ከም ትግራይ ቀንዲ ፀገምና እዩ ኣይበልናን። ብፀቢብነት ዝግለፁ ሕፅረታት ግን ኣለውና። ክሳብ ከባብያውነት ዝወረደ ዝተፈለየ ሽግራት ኣለና። እዚ ድማ ነቲ ናይ ውሽጢ ዓቕምና ከምዘድክም ኣቐሚጥና ኢና። ኣብ ገሊኡ እውን ፀቢብነት ቁልፊ ሽግር ከምዝኾነ ብሃገር ደረጃ ርኢናዮ ኢና። ስለዚ እቲ ፀገም በብኸባቢኡ ይፈላለ እዩ። እቶም ሽግራት ዝተገለፁሉ ዕምቆትን መልከዓትን ኣፈላላይ ኣለዎ። ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ እቲ ወፍሪ ኩነታት እዩ መሰረት ዝገብር። ህወሓት ኣብ ትግራይ ዝገብሮ፣ ብኣዴን ኣብ ኣምሓራ ዘካይዶ ኦህዴድ ኣብ ኦሮምያ ዝገብሮ ወፍሪ ሓደ ክኸውን ኣይኽእልን። ኣብ ኦሮምያ ፀቢብነት ከቢድ ፈተና እዩ። ኣብ ትግራይ ፈተና ዋላ እንተኾነ ከቢድ እዩ ኢልና ክንወስዶ ኣይንኽእልን። ምኽንያቱ ከከም እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ሽግር ምንቅስቓስና ሓደ ክኸውን ኣይኽእልን። እቲ ፈተናታት ነንበይኑ እዩ። ኣብ ኦህዴድ ዘሎ ፀቢብነትን ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀቢብነትን ብደረጅኡ ይፈላለ እዩ። እቲ ዝግበር ግጥምን ቃልስን እውን ከምኡ ዝተፈለየ መልክዕ ዘለዎ እዩ። ብኣንፃር ፀቢብነት ወሲድካ ኣብ ኦሮምያ ዕሙቕ ዝበለ ቃልሲ እዩ ዘድሊ። ኣባና ኣብ ኣተሓሳስባታት ዝርአ ሓላፍ ዘላፍ ንምምዕርራይ ብዝተወሰነ እንተሰሪሕና ይኣክል እዩ። ምኽንያቱ ካብ ቀደሙ ብዙሕ ተሰሪሑሉ እዩ። ስለዚ ካብቶም ካልኦት ከባብታት ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀቢብነት ብዘለዎ ብርኪ ሓደጋ ዝሐሸ ክበሃል ይኽእል። ብኣንፃሩ ኣብ ኣምሓራ ዘሎ ኩነታት እንተወሲድና ግን ምስ ትምክሕቲ ዝግበር ቃልሲ ከቢድ እዩ። ካብቶም ምንጋዓት ክፈጥሩ ዝኽእሉ ምንቅስቓሳት ዝተርኣየሉ ከባብታት ሓደ ከዓ ኣብ ከምኒ ጐንደር ዝነበረ ህውከት ምርኣይ ይካኣል እዩ። ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ ምስ ትምክሕቲ ዝግበር ቃልሲ ንብኣዴን ፈተና እዩ። ብኣንፃር እዚ ዘለዎ ክብደት ክርአ እንተሎ ድማ ፖለቲካዊ ባይታና ሓደ ኣይኮነን። ኣፈላላይ ኣለዎ። ኣባና ኣብ ውሽጢ ውድብ ይኹን ካብ ውሽጢ ውድብ ወፃኢ ኣብ ኣረኣእያታት ዝተመስረተ ቃልሲ እዩ ዝሓትት። ዋላ ብናይ ተቓውሞ ሓይሊ እንተይልካ እውን ትርጉም ዘለዎ ነቲ ኣብ ከባቢና ዘሎ ምንቅስቓሳት ወዲቡ ዝገጥመና ሓይሊ ኣይኮነን። ኣብቲ ግን ትምክሕቲ ተወዲቡ እዩ ዝንቀሳቐስ።
ብውሽጢ ይኹን ብደገ ተወዲቡ ስርዓትና ከፍርስ እዩ ዝሰርሕ። ስለዚ መልከዓት ቃልስና ሓደ ዓይነት ዘይኮነ ክንብል ኣይንኽእልን። ኣብ ልዕሊ ትምክሕትን ፀቢብነትን ዝግበር ቃልሲ ዝሃለወ ኣፈላላይ እንተሃለዎ እውን ግን መስመርካ ሒዝካ ክትቃለስ ዝዓግት ነገር የብሉን። ሓደ እቲ ፈተና ይፍለ እዩ ንዕኡ ዝግበር ቃልሲ እውን ከቢድ እዩ። ይኹን እምበርእቲ ዕላማ ስለዘሎ ኣብ ጐኒ እቲ ዕላማ ዝተሰለፈ ህዝቢ ሒዝካ ትምክሕታዊ ኣረኣእያ ኮነ ፀቢብነት ዝቕህምሉ ኩነታት ምፍጣር ይካኣል እዩ። ብኣንፃር እዚ ኸ ዝተገበረ ቃልሲ ዶ ኣሎ እወ። ድሕሪ እቶም ዝበልናዮም መድረኻት ዝተመሓየሸ ነገር ዶ ኣሎ? እወ። ግን ገና እዩ ዝጐድሎ ብዙሕ ነገር ኣለዎ። ንኣብነት እቲ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ዝበፅሐ በደል ክበፅሕ ነይርዎ ክበሃል ኣይከኣልን። ከምዚ ዓይነት ፀገም ኣብ ኣምሓራ ክንርኢ ነይሩና ኢልና ክንፅበ ኣይንኽእልን ኩልና። ብኡ ደረጃ ድዩ ክርአ ነይርዎ ኣብ ኣምሓራ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ብኣዴን በቲ ዝፀንሐ ታሪኻዊ ምትእስሳርን ርክብን ኣብ ልዕሊ ተጋሩ በደል ክበፅሕ ክንፅበ ኣይንኽእልን። በዚ ምኽንያት እቲ ሕመቕ ክብድ ዝበለ እዩ ነይሩ። ክብድ ስለዝበለ ከዓ ጉድኣታት በፂሑ።
እዚ ከዓ ብዝኾነ መለክዒ ክንቅበሎ ኣይንኽእልን። ይኹን እምበር ኣብቲ ሕመቕ ናይ ደረጃታት ኣፈላላይ ዶ ኣሎ? እወ ኣሎ እንተይልና ብመሰረቱ ኣብቲ ፖለቲካዊ ሕመቕ ግን ሓደ ኢና። ከምኡ ገይርና ኢና ንባዕልና ገምጊምና።ኣብ ኩሎም ብሄራዊ ውድባት ፖለቲካዊ ሕመቕ ስለዘሎ እዩ ሽግራት መፂኡ። ኣባና ብኸምቲ ኣብ ገለ ገለ ከባብታት ኣምሓራን ኦሮምያን ዝተርኣየ ዕግርግር ዋላ ኣይገለፅ ክመፅእ ዝነበሮ ለውጥታት ኣብ ትግራይ ብምርግጋፅ ኣንፃር እንትረአ ኣባና እውን ከቢድ እዩ። ህወሓት ምስ ዘለዎ ናይ ቃልሲ ታሪኽ ወሲድካ ዝበለፀ ስራሕ ክሰርሕ ትፅቢት ይግበር እዩ። ብኣንፃር እዚ እንትረአ ድማ ብደረጃ እቲ ዝገበርናዮ ትፅቢት ኣይሰራሕናን።
ኣብ ትግራይ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ኣምሓራ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ኦሮምያ እውን ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ደቡብ እውን ሰናይ ምምሕዳር ድዩ ክበሃል ነይርዎ? እንተይልና ክፈላለ እዩ ነይርዎ። ብርግፅ ኣፈላላይ የብሉን ኣይንብልን፣ ሕዚ እውን ግና በዚ ደረጃ እዚ ትግራይ እውን ክግለፅ ኣይነበሮን። ስለዚ ንዓና ዝገልፅ ሕመቕ እውን እኒሀና። ንዓኣቶም እትገልፅ ዝተፈለየት ሕመቕ እውን ኣላ። እታ ዝበልናያ ምስ ትምክሕቲ እትግበር ቃልሲ ከምታ ክትኮና ዝግባኣ ጠንካራ ኣይኮነትን። ስለዝኾነ እቲ ሕመቕ ስለዝነበረ ትምክሕቲ ዝዕንድረሉ ኩነታት ተፈጢሩ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ መቓልስቱ ኣብ ዝኾነ ህዝቢ ኣብ ክልል ኣምሓራ በደል በፂሑ እዩ። ኣብ ካሊእ እውን ኣይኮነን ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ሓይሊ ኣብ ዘማሓድሮ ከባቢ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝበፅሐ በደል ክትሓስቦን ክትሓልሞን ዘፀግም እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ሓይሊ ትምክሕቲ ስርዓት ከፍርስ እውን ተንቀሳቒሱ። ተንቀሳቒሱ ጥራሕ እንተይኮነ ናይ ኢትዮጵያ ብሄር ብሄረሰባት ባንዴራ ኣውሪዱ ናይ ባዕሉ ባንዴራ ዝሰቐለሉ ኩነታት ተራእዩ። እታ ባንዴራ ናይ ትግራይ ጥራሕ ኣይኮነትን። ናይ መላእ ብሄር ብሄረሰባት ባንዴራ እያ። ምልክት ኢትዮጵያውነቶም፣ ሓድነቶም እያ።
ይኹን እምበር ትምክሕቲ ካብ ናይ ባዕሉ ዕላማን ድሌትን ተበጊሱ ኣውሪዱ ብናይ ባዕሉ ባንዴራ እዩ ተኪእዋ። ክትከኣ እንተሎ ከዓ ናይ ኩሉ ባንዴራ እያ ተረጊፃ። ስለዚ ምንቅስቓስ ትምክሕቲ ኣብ ኣምሓራ፣ ትግራዋይ ካብ ምብስባስ ሓሊፉ ስርዓትና ንምፍራስ እውን ዝሃቀነ እዩ። እዚ ኣብ ኣምሓራ ክርአ ኣይነበሮን ግን ድማ ኣብ ካሊእ እውን ክንፅበዮ ኢና ማለት ኣይኮነን። ብኣንፃር እዚ እቲ ዝበፅሐ በደል ኣብ ብኣዴን ጥራሕ እንተይኮነስ ካብ ካሊእ እውን ኣይንፅበይን። ምኽንያቱ ናይቲ ዘጋጠመ ሕመቕ መግለፂ እዩ። እቲ ዘጋጠመ ሕመቕ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ፖለቲካዊ ሕመቕ ምዃኑ ከዓ ብተግባር ተራእዩ። ብኣንፃር ዕምቆት ናይቲ ሕመቕ ኣብ ሓደጋ ነይርና ዘብለና ምኽንያት እውን ንሱ እዩ።
ናብዚ ደረጃ እዚ ክበፅሕ ዘይነበሮ እዩ። እቶም ልዕል ክንብል ዝገለፅናዮም ፀረ ህዝቢ ሓይልታት ዓቕሚ ስለዝረኸቡ ኣብ ህዝቢ ዓብይ ስምብራት በፂሑ። እቲ ኩነታት ምትሕውዋስ ነይርዎ ክትብል ኣይትኽእልን። ብቐንዱ ኣብቲ ህውከት ኮነ ኣብቲ ጥፍኣት ዝተንቀሳቐሰ ሓይሊ እቲ ናይ ትምክሕቲ ሓይሊ እዩ። ምኽንያቱ ናተይ ዓቕሚ ዝብሎ ተጠቒሙ እዩ በደል ኣብፂሑ። ኣብታ ህውከት ህዝቢ ኣይነበረን። ከም ህዝቢ ተሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ትግራዋይ እምኒ ዝደርበየ ናይ ኣምሓራ ህዝቢ የለን። ኣብቲ ተግባር ዝተወሰነ ሓይሊ እዩ ተንቀሳቒሱ። ዝተጋገየ ተወላዲ ብሄረ ኣምሓራ ክህሉ ይኽእል እዩ፣ ግን ድማ ከም ህዝቢ ኣይኮነን እምኒ ናብ ምድርባይ ኣትዩ። ብኻሊእ ኣበሃህላ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ በደል ከይበፅሕ ህዝቢ እቲ ከባቢ ይከላኸል እዩ ነይሩ። ካብቲ ገለ ገሊኡ ኣመራርሓ ብዝሐሸ ኣብ ልዕሊ ንፁሃት ጥፍኣት ከይስዕብ ደቁን ንብረቱን ክሕሉ እንትጓየ እዩ ተራእዩ። ስለዚ ህዝቢ ኣምሓራ ኣሰላልፍኡ ግልፂ እዩ ነይሩ። ብኣንፃሩ እቲ በብኸባቢኡ ዝነበረ ናይ ብኣዴን ኣመራርሓ ግን ወይ እንታይ ኣእተወኒ ኢሉ ሱቕ ዝበለ እዩ ወይ ብዝተፈላለየ መንገዲ ኢዱ ኣእትዩሉ እዩ። በዚ ምኽንያት ደረጃ ናይቲ ሕመቕ ብኡ ልክዕ ክርአ ክኢሉ እዩ።
እዚ ሱቕ ኢሉ ዝተፈጥረ ፀገም እዩ ማለት ግን ኣይኮነን። ኣብ ክሊ ወያናይነት ሽግራት ስለዝተፈጠረ ኣብ መንጐና እውን ፀገም ነይሩ ማለት እዩ። እቲ ናይ ወሰን ሕቶን ዘይምርድዳእን እውን ናቱ ኣካል እዩ። ሽዑ ዝተፈጥረ ፀገም ኣይኮነን። ናብ ካሊእ ግጭት ዝኣተወ ፀገም እንተዘይኮነ እውን ፀኒሑ እዩ።
ይኹን እምበር እዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ናይ ኣምሓራ ከባቢ ዓብይ ኣጀንዳ ከምዝነበረ ዝፍለጥ እዩ። ከይዳ፣ ከይዳ ምስ ኣመራርሓ ትተኣሳሰር እያ፣ ካብቲ ኣመራርሓ ወፂኣ እውን እቲ ናይ ትምክሕቲ ሓይሊ ተጠቒሙላ። ብኡ ኣቢልካ ንምልዕዓል ከም ሓደ መደናገሪ ዛዕባ ከምዘውዓልዎ ርኢናዮ ኢና። ትግራዋይ ብጉልበቱ ቦታ ወሲዱ፣ ወልቃይት ካብ ኣምሓራ ናብ ትግራይ ክውሰድ ገይሩ፣ ግጮ ናብ ትግራይ ተኸሊሉ እናበሉ ኣብ ውሽጢ ዓድን ኣብ ደገን ዝነብር ህዝቢ ተደናጊሩ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ፅልኣት ከሕድርን እቲ ካሊእ ብሄር ኣብ ልዕሊ ሓውን ወገኑን ክዘምትን ትምክሕቲ ብዝተዋደደ መንገዲ ሰሪሑ እዩ። ብመሰረቱ እዚአን ከዓ ብትርጉመን ናብቲ ትምክሕቲ ክሰልኮሉ ዝሓስብ በርታት መእተዊ እየን።
ብኣንፃሩ ከዓ ዋላ ከምዚ ዝበሉ ምድንጋራት እንተነበሩን ሓይልታት ትምክሕቲ ክሰርሑሉ እንተፃዓሩን ብኣዴን ከም ውድብ ብፍላይ ነቲ ናይ ወልቃይት ናይ መንነት ሕቶ ንህዝቢ ትግራይን ንመንግስቲ ትግራይን ዝምልከት እምበር ንህዝቢ ኣምራሓን ንብኣዴንን ከምዘይምልከት ግልፂ ዝኾነ መርገፂ ወሲዱ እዩ። ዋላ ኣብቲ ብኣዴን ዘመሓድሮ ዘሎ ከባቢ ይለዓል እቲ ጉዳይ ዋላ ውልቀ ሰባትን ውልቀ ኣመራርሓን የልዕልዎ እቲ ሕቶ ከም ውድብ ቅዋምና ኣይኮነን ኢሉ ብኣዴን እምነቱ ገሊፁ እዩ። ኣብ ጉዳይ ወሰን እውን ከምኡ ተመሳሰልቲ ዝኾኑ ግን ድማ ዘይተፈትሑ ፀገማት ተቐራሪብካ ብምልዛብ መዕለቢ እናረኸቡ ይመፁ ኣለው።
ፍልፍል፣ፍሉይ ሕታም መፅሄት ወይን


c: text/html

text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 18 ሓምለ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ማንደላ ምኽንያት፥ ኵሉ ፍጥረት ሰብ ኣብ ኩሉ ናይ ሕይወት መዳይ ሓናጺ ሰላም ክኸውን ዝላበው መልእኽቲ ከምቲ ልሙድ ትዊተር ብእተሰምየ ማሕበራዊ መረብት ብዘሎ @Pontifex - ኣት ፖንቲፈክስ ብዝብል ኣድራሻኦም ኣቢሎም፥ ኢየሱስ ኣብቲ ዘጋጥመና ዕለታዊ ሕይወት ኩሉ ብሓባር ናይ ፍቕሪ ስልጣነ ክንሓንጽ ይዕድመና ዝብል መዓልታዊ መልእኽቲ ከምዝፈነዉ ክፍለጥ እንከሎ፡ ብትኽክል እቲ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ማንደላ ቅዱስ ኣቦና ማንደላ ኣብ ሕንጸት ናይ ፍቕሪ ስልጣነ መላእ ሕይወቶም መስዋዕት ዝገበሩ ምዃኑ የመልክቱ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ናይ ቅዱስ ኣቦና ናይ ዕለት 18 ሓምለ መልእኽቲ ትዊተር ማሕበራዊ መረብት ንማንደላ ዝተወከፈ ምዃኑ ክፍለጥ እንከሎ፡ ማንደላ ናይ ሰላም ኖበል ተሰላሚ ናይ ሕውነትን ፍቕርን ሰላምን ስልጣነ ዘተባብዑን ምእንቲ’ዚ ልዑል ዕላማ’ዚ ገዛእ ርእሶም ዘወፈዩ እዮም፡
ዕርቅን ምሕረትን
ዝሓለፈ 2017 ዓ.ም. ሓምለ 18 ቅዱስ ኣቦና ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ማንደላ ምኽንያት ኣብቲ እዋን ኣብ ትዊተር ብዘሎ ኣት ፖንቲፈክስ ብዝብል ኣድራሻኦም ኣቢሎም፡ ኵሉ ዓይነት ዘርኣነት (ኣድልዎ ብዘርኢ) ዘይምቅብባልን ሰብኣዊ ፍጡር ከም መጋበርያ ምጥቃምን ዝብልን ኵሉን ዝዀነ ይኹን ዓይነት ጸቕጢ ዘተኣታትው ኩነት ምስናፍን የድሊ ዝብል መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም ከምዝነበሩ እንክዝከር፡ ዕለት 5 ታህሳስ 2013 ዓ.ም. ማዲምባ (ነልሰን ማንደላ) ካብዚ ዓለም ብሞት ምስ ተፈለየ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. በርጐሊዮ ኣብቲ እዋን ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ ርእሰ ብሔር ንዝነበሩ ንጃኮብ ዙማ ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ መግለጺ ሓዘን፡ ካብዚ ዓለም ብሞት ምፍላይ ማንደላ ዘሕደረሎም ሓዘን ገሊጾን ይዅን ደኣ እምበር እቲ ማንደላ ብዘይ ምቍራጽ ብርቱዕ ጻዕሪ ዝገበረሉ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ናይ ምንቕቓሕ ዕላማ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ሕዳሴ ብዘይጐነጻዊ ባህሊ ክተኣታተው ዕርቅን ምሕረትን ሓቅን ተመሪሑ ክረጋገጽ ብቐዳምነት ባዕሎም ማንደላ ኣብነት ብምዃን ዘበገሱ እዮም እንክብሉ በዚ ዓይነት ቃላት ንማንደላ ከምዝገለጽዎም ኣስዒቦም እውን ማንደላ ብቃልን ሕይወትን ንሓድሽ ትውልዲ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ድልያ ፍትሕን ሰላምን ናይ ሓባር ጥቕምን ክተግህ ዘመላኸቱ እዮም ስለዚህ ማንደላ ኣብነቶምን ንሓዳስ ሃገር ደቡብ ኣፍሪቃ ኣስተንፍሶ እዮም እንክብሉ ከምዝገለጽዎም ይዝከር።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሰብ ሃብቲ ኣብ ዘፈር ቱሪዝም መዋእለ ንዋዮም ከውዕሉ ግንዛበ ንምፍጣርን ንምዕዳምን ዝሕግዝ ዋዕላ እዩ ተኻይዱ ይብሉ ሓላፊ ቢሮ ባህልን ቱሪዝምን ክልል ትግራይ ኣይተ ዳዊት ሃይሉ።
እቶም ካብ ህዝቢ ዝተላዕሉ ሓሳባት ብቐንዱ ኣብ ክልተ መቒልካ ምርኣይ ይኸኣል። ኣገልግሎት ንምምሕያሽን ኣጋይሽ ንምዕጋብን ዝሰልጠነ ሓይሊ ሰብ ስለ ዘድልይ ኣብዚ መንግስቲ እጃሙ ክፍፅም ይግባእ። ብኻልኣይ ብኣግባቡን ብዝለዓለ ደረጃ ፅርየትን ንኽንሰርሕ ከም ኣገልግሎታት ማይ፣መብራህትን ኢንተርኔትን ዝኣመሰሉ መሰረተ ልምዓት ክማልኡልና ኣለዎም ዝብል ቀሪቡ። ኣይተ ዳዊት ሃይሉ ነዚ ኣመልኪቶም ዝርዝር ዝበለ መልሲን መብርህን ሂቦም።
ላዕለዋይ መራሒ ቤት ምኽሪ ንግዲን ዘፈር ማሕበራትን ትግራይ ኣይተ ኣሰፋ ገብረስላሴ ብወገኖም ዋላ እኳ ጅማሮ እንተሃለወ ኣብ ልምዓት ቱሪዝም ትግራይ ክንድቲ ዝድለ ሰሪሕና ኢና ኢልና ኣይንኣምንን ይብሉ።
ነዚ ፀገም እዚ ንምፍታሕ ድማ ግደ መንግስትን ሰብ ሃብትን እንታይ ክኸውን ይግባእ ኣብ ዝብል ሰፊሕ ዘተ ብምክያድ በብፅሒትና ክንፍፅም ተረዳዲእና ኣለና፤ ፅቡቕ ተመክሮ ዝረኸብናሉ መድረኽ ዘተ እዩ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
መበል 23 ስሩዕ ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ሎማዕንቲ ሓሙስ ኣብ ሪፓብሊክ ኢኳተሪያል ግኒ ተጀሚሩ።መሪሕ ቃል እቲ ጉባኤ ናይ ሕርሻን ምግብን ዓመት ዝብል እዩ።ኣብቲ ጉባኤ ንምስታፍ ብናይጀሪያ ኣቢሎም ዝገሹ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣንፃር ሽበራ ይካየድ ዘሎ ኵናት ይዕወት’ዃ እንተሃለወ መወልቲ ግብረ ሽበራ ካብታ ኣህጉር ወፃኢ ስለዝኾኑ መወልቱ ባንኪ ሒሳቦም ንከይንቀሳቐ ሓባራዊ ስጉምቲ ክወስዱ ኣለዎም ኢሎም።
ኣብቲ ጉባኤ ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪሙንን ናይቲ ጉባኤ ናይ ኽብሪ ጋሻ ዝኾኑ ናይ ስፔይን ፕሬዝዳንት ማሪያኖ ራሃዊ ብሬይምን መደረ ከስምዑ እዮም።
እቶም መራሕቲ ካብ መንጎ ዝመኽሩሎም ኣጀንዳታት ሓደ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ ነሓሰ ክካየድ ትፅቢት ዝግበረሉ ሓባራዊ ጉባኤ መራሕቲ ኣፍሪካን ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማን እዩ።
ኣብቲ ጉባኤ ዝሳተፉ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣብ ናይጀሪያ ናይ ክልተ ማዕልታት ዑደት ፈፂሞም።ትማሊ ረቡዕ ምስ ናይ ናይጀሪያ ፕሬዝዳንት ጉድላክ ጆናታን ብሓባር ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ሃገራት ኣፍሪካ ግዳይ መጥቓዕታት ሽብር ዝኾና ዘለዋ ካብታ ኣህጉር ወፃኢ ብዝውሕዝ ገንዘብ ስለዝኾነ ኣብዙሪያ ዓለም ዝርከቡ መራሕቲ ንሓደጋ ዝተቓልዓ ሃገራት ሒሳብ ባንኪ እቶም ፈፀመቲ ከይንቀሳቐስ ሓባራዊ ስጉምቲ ክወስዱ ኣለዎም ኢሎም።
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ርክባት ክልቲአን ሃገራት፣ስግኣት ሽበራን ካልኦትን ዝምልከቱ ዛዕባትታ ኣብዝሃብዎ ናይ ሓባር ጋዜጣዊ መግለፂ እናዓበየ ይኸድ ዘሎ መጥቓዕቲ ቦምብ ዓርሰ ቕትለታዊያን ኣብ ቅድሚኦም ካብ ዘሎ ናይ ምጥፋእ ሓቂ ንምህዳም ኣሸበርቲ ጉጅለታት ዘካይድዎ ተስፋ ናይ ምቑራፅ ስጉምቲ እዩ ኢሎም ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም።
ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዋና ከተማ ናይጀሪያ ኣብ ዝርከብ ዓብዪ ናይ ዕዳጋ ማእኸል ቦምብ ተተኵሱ እንተውሓደ 21 ሰባት ተቐቲሎም ካልኦት 52 ድማ ምቑሳሎም ፖሊስ ናይጀሪያ ገሊፁ እዩ።
ሽብር ዝኸሰረ ኣይዲዮሎጂ እዩ ዝበሉ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣንፃር ግብረ ሽበራ ይካየድ ዘሎ ኵናት ብዝበለፅ እናተሰርሐ ስለዝኾነ ዓርሰቕተለታዊን ብቐቢፀ ተስፋ ናይ ቦምብ መጥቓዕቲ ይፍፅሙ ኣለው ኢሎም።
ናይጀሪያን ኢትዮጵያን ኣንፃር ሽበራን ኣኽራርነት ብቐረባ ሓቢረን ክሰርሓ ኣለወን እውን ኢሎም።
‘’ብሽብር ኣዚና ንጥቃዕ ዘለና ኣብታ ኣህጉር ንነብር ዘለና ስለዝኾንና ንመስርሕ ፍታሕ እውን መራሕቲ ክንኸውን ኣለና’’ኢሎም።
ናይ ናይጀሪያ ፕሬዝዳንት ጉድላክ ጆናታን ብወገኖም ናይጀሪያ ኣንፃር ግብረ ሽበራ ኣብ እተካይዶ ውግእ ካብ ኢትዮጵያ ብዙሕ ትምሃሮ ኣሎ ኢሎም።ኣፍሪካዊያን ኢንቨስተራት ንመናእሰይ ዕድል ስራሕ ንምፍጣር ኣብታ ኣህጉር መዋእሎም ከፍሱ እውን ፀዊዖም።
መጠን ርክብ ንግዲ ክልቲአን ሃገራት ዝተሓተ እዩ ዝበሉ ፕሬዝዳንት ጆናታን ኣብ ሕርሻን ሓይሊ ኤልክትሪክብ ምትሕብባር የድሊ እዩ ኢሎም።
ናይጀሪያዊያን ነጋዶ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ሕርሻን ማዕድንን ኢንቨስት ይገብሩ ምህላዎም ዘተባብዕ እዩ ዝበሉ ፕሬዝዳንት ጆናታን ኢትዮጵያዊያን ሰብ ሃፍቲ እውን ናብ ናይጀሪያ መፂኦም ኣብ ሕርሻን ነዳዲን ክሳተፉ ፀዊዖም ኣለው።
ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ብኣል-ሸባብ ፣ኣብ ማሊን ሳሕልን ብናይ ማግረብ ኣል-ቃይዳ ኣብ ናይጀሪያ ድማ ብቦኮ ሓራም ሓዊሱ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪካ ይፍፀሙ ንዘለው መጥቓዕትታት ሽበራ ክልቲኦም መራሕቲ ኮኒኖምዎ።
ብኻሊእ ዜና ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንስግታት ባን ኪሙን ትማሊ ኣብ ናይጀሪያ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲ ቦምብ ብምኹናን ንስድራ ግዳያት ምፅንዕናዕ ተመኒዮም።ኣብታ ሃገር ብኢስይዎ ዘሎ ህውከት እውን ብዓሚቕ ከምዝተሓሳሰቦም ገሊፆም ኣለው።


text:
ማሕበረ-ሰብ ዓለም ንኣፍሪቃ ዝህቦ ኣገላልጻ ክልወጥ ዋና-ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ትማሊ ረቡዕ ጻውዒት ኣቕሪቡ። ኣንቶንዮ ጉተረዝ፡ ሃገራት ምስ ኣፍሪቃ ብሓባር ክሰርሓን፡ ግጭታት ቅድሚ ምምዕባሉ ክከላኸላን ይጽውዕ። “ምሕያል ኣፍሪቃዊ ዓቕሚ፡ ንዓለማዊ ሰላም ኣብ እንህቦ ምላሽን ንርእሰ-ምርኮሳ ኣህጉረ-ኣፍሪቃን ኣገዳሲ`ዩ” ኢሎም።
ኣብ`ቲ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ዝተገብረ ዘተ፡ ኣምባሳደር ኣመሪካ ኒኪ ሃለይ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝርአ ዘሎ ዓጸቦ ምልክት ሓባራዊ ፍሽለት`ዩ ብምባል ናብ ግጭታት ንዘምርሕ ዘሎ ቕልውላው ተሓተቲ ባዕላተን እተን ተዋሳእቲ ሃገራት`የን ኢለን።
ሰላምን ፀጥታን ኣብ ኣፍሪቃ ብዝብል ብቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ኣብዝተኻየደ ክትዕ “ዓፀቦ ኣብ 2017 ዓ.ም ክርአ አይነበሮን’’ ክብላ ገሊፀን።
“ሎሚ ልዕሊ 14 ሚሊዮን ሰባት ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀሪያ፣ሶማልን ደቡብ ሱዳንን ኣብ ሓደጋ ዓፀቦ ወዲቖም ኣለው።ሰባት ብዘምፅእዎ ኣበሳ፣ብሰንኪ ጥምየት እምበር ብናይ እግዚኣብሄር ግብሪ ኣይኮኑን ዝሞቱ ዘለው ’’ኢለን።
ኣምባሳደር ሃሊ ኣብ ናይጀሪያ፣ሶማልን ደቡብ ሱዳንን ኲናት፣ህውከትን ግብረሽበራን ዝፈጠሩ፣ሰብኣዊ ረድኤት ናብዝደልዩ ከይብፅሕ ዝገበሩ ተሓተቲ እዮም ኢለን።
ንሰን ብተወሳኺ ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ ድማ “ምላሸን ከሐይላን’’፡ መንቀሊ ኲናት ኣብ ምፍላይ፣ሰላምን ፀጥታን ኣብ ምስፋንን ምስ ሕቡራት ክሰርሓ’ውን ጸዊዓን።


text:
ብዕለት 30 መስከረም 2108 ቀዳማይ ስሩዕ ኣኼባ ናይ ምሉኣት ኣባላት ብኤለትሮኒካዊ መራከቢ ብዙሓን ኣኼባ ኣካይዶም። ብሓዳስ ጨንፈር ሽማገለ ዝቀረበ 3ተ ኣጀንዳ ተኸቲሎም ኣብ ስሪዒታውን ሰልፋዊ ሃለዋትን ምዉቅን ዓሚቅን ክትዕን ምይይጥን ኣካይዶም። ብፍላይ ኣብ ጉዕዞ ዘሎ ምድላው 3ይ ሰልፋዊ ጉባኤ ጽጹይ ሓበረታ ብምስማዕ ንምዕዋቱ ከኣ ዕጥቆም ከም ዝድርቡ ኣስሚረምሉ። ኣብ ህልዊ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ዝርኤ ዘሎ ተሃዋስን ኣሰካፍን ኩነታት ብዝርዝር ተማያይጦም። ብጉዳይ ኤርትራዊ ደምበ ተቋውሞ ፡ ናይ ሰልፊ እማመ ብሓባር ንስራሕ ዝብል ምስ ሎሚ ዝረኣዩ ዘሎዉ ንልዕላውነትን ህዝባዊ ምጽናትን ዝተንክፍ ስለ ዝኮኑ ንምድሓኑ ጊዜ ዘይህብ ኮይኑ ብቅልጡፍ ናብ ግብሪ ክትርጎም ከም ዘሎዎ ብትሪ ተላብዮም። ንጉዳይ ሰላም ዉልቀ መላኺ ስርዓት ህግደፍን መንግስቲ ኢትዮጵያን ብዝምልከት ኣዝዩ ኣሰካፍን ሓደገኛን ኣንፍታት እና ተደራረበ ይኸይድ ስለ ዘሎ ካብ ምዝንባል ሓሊፉ ናብ ብርሰትን ምጽናት ከይሰግር ብምህላዉ ኩልና ኣባላት ተኻታተሊ ኣኼባታት ብምክያድ ብዕቱብ ክንዛረበሉን ክንዛየተሉን ከም ዘሎና ድሕሪኡ ከኣ ብመደብ ንህዝብና ምሕባር መደባት ክዳሎ ተሳማሚዖም። ኣብ መደምደምታ ብመስዋእቲ ሓውና ማሕሙድ ኣሕመድ ናይ ሓዘን ተኻፈልቲ ምዃኖም ገሊጾም ኣኼባ ብዝኽሪ ስዉኣት ተዛዚሙ።
ቀዳማይ ስሩዕ ኣኬባ ጨንፈር ቁ.2 ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ሽወደን ተካይዱ።2018-10-03 20:09:25 Written by ሽማግለ ጨንፈር Published in ጽሑፋት ትግርኛ Read 150 times
- font size decrease font size increase font size


text:
እዚ ብጁልየርሞ ካኖን ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሽልማት ዘዳለዎ ትካል-ዩኔስኮ- ዳይሬክተር ጀነራል ኢሪና ቦኮቫ ዳዊት ይስሓቕ ነዚ ዝበቕዓሉ ብዘርኣዮ ትብዓትን ጽኑዕ መርገጺ ኣብ ሓሳባትካ ብሓርነት ምግላጽን ኣብ ዝብል መምዘኒ ብምምልኡ ምኻኑ ትገልጽ።
ኤርትራዊ ሽወደናዊ ዳዊት ይስሓቕ ሓደ ካብ ጸሓፍቲ ዓምዲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ሰቲት ዝነበረ’ዩ።
ነዚ ሽልማት ስድራ ቤት ዳዊት ኣብቲ ስነ ስርዓት ተረኺቦም ክቕበልዎ ዕድመ ከምተገብረሎም ጓሉ ቤትልሄም ኢሳቕን ሓው ኢሰያስ ኢሳቕ ይሕብሩ።
ሽልማት ጁልየርሞ ካኖን ኣብ ግንቦት 3,2017 ዓ.ም ኣብ ዋና ከተማ ኢንዶኖዥያ ጃካርታ ዝወሃብ ምኻኑን ነቲ ሽልማት ዘዳለወ ትካል ዩኔስክ ዳይሬክተር ጀነራል ኢሪና ቦኮቫን ፕረዝደንት ኢንዶኖዥያ ጆኮ ዊዶዶ ኣብ ዝተረኽብሉ እቲ ናይ 25,000 ዶላር ሽልማት ከምዝወሃብ እቲ ትካል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ይሕብር።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣቶ ኣንዳርጋቸ ፅጌ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ተመሓላሊፎም ከምዝተውሃቡ ተቓዋሚ ውድብ 7 ግንቦት ኣፍሊጡ።ብመንገዲ ኣየር የመኒያ ኣቢሎም ናብ ኤርትራ ንምኻድ ንትራንዚት ኣብ ሰንዓ ኣብ ዝኣተው እዋን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሓይልታት ፀጥታ የመን ዝወዓሉ ዋና ፀሓፊ 7 ግንቦት ኣቶ እንዳርጋቸው ፅጌ የመን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሕሊፋ ሂባቶ ክብል እቲ ውድብ ገሊፁ።
ወሃቢ ቃል 7 ግንቦት ኣቶ ኤፍሬም ማዴቦ መንግስቲ ኢንግሊዝ ኣብ ሃገሩ ንዝርከብ ኣምባሳደር የመን ትማሊ ፀዊዑ ኣብዝተሓተትሉ እዋን መንግስቲ የመን ንኣቶ ኣንዳርጋቸው ፅጌ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሕሊፉ ሂቡዎ’ሎ ዝብል ምልሻ ኢሎም።
ብምስዓብ ከምዚ ኢሎም ‘’ምንስቴር ወፃኢ ኢንግሊዝ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ናብ ኢትዮጵያ ምውሳዶም ኣምባሳደር የመን ኣረጋጊፆምለይ ክብሉ ንስድርኦም መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ’’።
እቲ መልእኽቲ ኣብ ብሪታኒያ ንዝብሩ ብዓልቲ ቤት ኣቶ ኣንዳርጋቸውን ንሓዎምን ከምዝተዘረቦም ወሲኾም ሓቢሮም ኣቶ ኤፍሬም።
7 ግንቦት ሎማዕንቲ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ መንግስቲ የመን ካብ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ንስርዓት ወያነ ብምምራፅ መራሒና ንማሕረዲ ኣረኪቡዎም ይብል።መንግስቲ የመን ይቕሬታ ዘይሕትትን ዘመን ዘይስዕሮን ታሪካዊ ጌጋ ፈፂሙ ይብል።
እቲ መግለፂ ኣብ ልዕሊ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ፅጌ ንዝበፅሕ መጥቓዕቲ ሕድ ሕድ ናይ ወያነ ብዓል ስልጣን ዋጋ ክኸፍለሉ እዩ ይብል።
ፍሉይ ኣማኻሪ ቀዳማይ ምንስቴር ኣቶ ጌታቸው ረዳ ግን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ተመሓላሊፎም ንኽህውሃቦ ከምዘይሓተተን ኣቶ እንዳርጋቸው ኣብ ቁፅፅር ሓይልታት ፀጥታ የመን ምውዓሎም እውን ካብ መራኸቢ ብዙሃን ካብ ዝሰምዕዎ ዜና ሓሊፉ መንግስቲ የመን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝሃቦ ዝርዝር ሓበሬታ የለን ኢሎም።እንተኾን ምሕታት ኣብ ግምት ዝኣቲእዩ ኢሎም።ብምስዓብ ኣንዳርጋቸው ገበኛ መራሒ ጉጅለ ሽብር ስለዝኾነ ኣብ ቤት ፍርዲ ኢትዮጵያ ተኸሲሱ ዝተፈረዶ እዩ ኢሎም።
ንኣንዳርጋቸው ፍትሕዎ ዝብል ምንቅስቓ ኣብ ወፃኢ ብዝርከቡ ኢትዮጵያዊያን ተቓወምቲ ውድባት ዝተፈላለዩ መግለፂታት ወፂኦም ኣለው።


text:
መብዛሕትኦም ካብ ናይጀርያ ዝኾኑ ኣስታት ሓደ ሽሕ ስደተኛታት ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ጥልያን ኣትዮም ክብል ዓለም-ለኸ ትካል ስደተኛታት ገሊጹ።
ካብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ፡ ኤርትራን ሓዊሱ ኣብ ዝቕጽል ኣዋርሕ ቁጽሪ’ቶም ነዚ ጉዕዞ ፈጺሞም ኣውሮጳ ዝበጽሑ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ክውስኽ’ዩ ዝብል ትጽቢት ከምዘሎ’ዩ ተገሊጹ።
‘ ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኤርትራ፡ሱዳን፡ኢትዮጵያ፡ሶማልን ዝኾኑ ፍልሰተኛታትን ስደተኛታትን ብሊብያ ኣቢሎም ኣብ እዋን ጽድያ ከምዝመጹ ንፈልጥ ኢና። ኣብ መወዳእታ ኣዋርሕ ኣይመጹን ስለዚ እዚ ናይ ሕጂ ቁጽሪ ክውስኽ ንጽበዮ ኢና’ ይብሉ ወሃቢ ቃል ትካል ስደተኛታት ዓለም ጆወል ማለሚን።
ንሶም ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ግሪክ ብመሰረት ምስ ሕብረት ኣውሮጳ ዝፈጸመቶ ውዕል ስደተኛታት ናብ ቱርኪ ክትመልስ ጀሚራ’ላ እንተኾነ ግን ካልኦት ፍልሰተኛታት ስደተኛታትን ብሊብያ ኣቢሎም ማእከላይ ባሕሪ ምስጋር ጥልያን ይኣትዉ’ለው ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኤርትራ፣ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ቦምብ መጥቃዕቲ ንክፍፀምን እታ ከተማ ከም ባግዳድ ንምግባርን ሰሪሓ‘ያ፣ምስ ናይ ሶማልያ ጉጅለ ፈጠራ ራዕዲ ኣል-ሸባብ ቀጥታዊ ርክብ ኣለዋ፣ኣብ‘ቲ ዞባ ድማ ስግኣት ኮይና‘ላ ዝብል ሰፊሕ ሪፖርት ኣውፂኡ‘ሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ግና ዕላማ‘ቲ ሪፖርት፣ኣቃልቦ ካብ ቀንዲ ጉዳይ ንምእላይ፣እንተተኻኢሉ ድማ ብፅዑቅ ዘመተ፣ስምዒታት ኣረሳሲንካ፣እገዳ ኣኽሪርካ ሓድሽ ናይ ቅልውላው ባይታ ንምፍጣር’ዩ ብምባል ነቲ ሪፖርት ነፂግዎ‘ሎ።
ኣብ ሓደ እዋን ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮዽያ ዝነበሩ ዴቪድ ሽን ብወገኖም፣ሕቡራት ሃገራት ዘውፀኦ ሪፖርት ዝነፅጎ ወይ ዘረጋግፆ ሪፖርት ኣይኮነን፣እቲ ሪፖርት ነብሱ ኪኢሉ ዝተሰነደ‘ዩ፣ግን እቲ ብዛዕባ መንግስቲ ኤርትራ ዝጠቅሶ፣እቲ ውዲት መጥቃዕቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ተወጢኑ እንተኾይኑ፣እቲ መጥቃዕቲ ንዝፍፀመላ ኢትዮዽያ ጥራሕ ዘይኮነስ ንካልኦት ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ‘ውን ዘተሓሳስብ‘ዩ ኢሎም።


text:
አቶ የማነ ገብረአብ ምስ ብንጹር ናብ ሓደ ወገን ዘዳለዋ ፍልይቲ ራፖርተር ናብ ብርቱዕ ቛይቋ ምእታው ዋጋ የብሉን ክብሉ አብ ዝሓለፈ ሓሙስ 27 ጥቅምቲ ኣብ ዋዕላ ሕቡራት ሃገራት ምዝራቦምን እቲ ጸብጻብ ፖለቲካዊ ትበግሶ ዘለዎ ድርብ መዓቀኒታት ዘሓዘ ብፍሉጥ ዝተገብረን እዩ ክብሉ ገሊጾም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንባይቶ ሕቡራት ሃገራት መደረ ዘስምዓ ፍልይቲ ራፖርተር ኣብ ጉዳይ ንሰብአዊ መሰላት ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሚስ ሸይላ ኪትሩት ብመራሕቲ ኤርትራ ተፈጺሙ ንዝተባህለ ገበናት ዝሰምዕ ሓደ ስርዓት ወይ መጋባእያ ወይ ቤት ፍርዲ ክምስረት ጸዊዔን።
እቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘ መርማሪ ኮሚሽን ጉዳይ ሰብአዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ኤርትራ ንልዕሊ 20 ዓመታት ገበናት አንጻር ሰብአዊነት ፈጺሞም ክብል ኣብ ዝሓለፈ ሶኑይ ዘውጽኦ ጸብጻብ ገሊጹ’ዩ።
ኤርትራዊያን ብዛዕባ’ዚ ጸብጻብ ዘለዎም ርእይቶ ዝተኸፋፈለ እዩ። ደገፍቲ መንግስቲ አቶ ሲራክ ባህልቢ ንቤት ዕዮ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ሓዊሱ ንምዕራባዊያን ንምሕጋዝ ሚስ ሼላ ኪቱሩት ንኤርትራ ግዳይ ዝገበረ ክብሉ ኸለው ሓደ ካብ አሰናዳእቲ’ቲ ነቲ ሪፖርት ብምድጋፍ አብ ኔው ዮርክ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ዝኾኑ ኣቶ ጀማል አማን ድማ እቲ ጸብጻብ ሓቂ እዩ ክብሉ ምግላጾም ይዝከር።


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ላዕለዋይ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰላት ዘይድ ራኢድ ኣል-ሑሴን ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ትሕቲ ፕረዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ነፃነት ፕረስ ይጥቃዕ ኣሎ፤ሳዕቤኑ ሃገራውን ዓለምለኸን እዩ ክብሉ ኣጠንቂቖም።
ንሶም ቃላት ሳዕቤናት ስለዘለዎም ኣብ ኣጠቓቕማ ብልሓት የድሊ እዩ፤ ፕረዝዳንት ትራምፕ ፍሉጣት ጋዜጣታትን ማዕኸናት ዜናንን ከም ሓሰውትን ቅንዕና ዘይብሎምን ገይሮም ምግላፆም ኣዕናዊ እዩ ኢሎም።
ጋዜጠኛታት ከም ዘይእመኑ፣ሕማቓትን ዘርጋሕቲ ናይ ሓሶት ዜናን ዝብል ሽም ምሃብ ሓደገኛ እዩ ይብሉ።
“ካልኦት ሰባት ንጋዜጠኛታት ከጥቅዑዎም ምልዕዓልዶ ኣይኮነን እዩ እዚ?ሓደ ጋዜጠኛ ናይዘን ማዕኸናት ዜና ግዳይ መጥቓዕቲ እንተኾይኑ እቶም ፕረዝደንት ነዚ ብምልዕዓል ሓላፍነት ካብ ምሽካም ክድሕኑ እዮም ማለት ድዩ?”
ነፃነት ፕረስ እምነ ኩርናዕ ሕገመንግስቲ ኣሜሪካ እዩ ዝበሉ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ ሓለዋ ዘድልዮ ነፃነት ፕሬስ ኣብ ትሕቲ ቀፃሊ መጥቓዕቲ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ወዲቑ’ሎ ኢሎም።ሳዕቤኑ ድማ ፍርሒ፣ርእሰ ምመያ፣እገዳን ህውከትን ሓዊሱ ሓደገኛ ሳዕቤን ኣለዎ ኢሎም።
ትራምፕ ከም ሲኤንኤን፣ ዘ ኒውዮርክ ታይምስ፣ ዋሽንግተን ፖስት ዝኣመሰላ ቀንዲ ማዕኸናት ዜና ብተኸታታሊ ይንቕፉወን።


text:
መንበሪ-ገዛ
እቲ ብኮምዩን ዚውነን ትካል ኣባይቲ
AB Bostäder ኣብ ማእከል ከተማ ሊድሾፒንግ፡ ሳለቢ፡ የርፖስ፡ ቪኒንጋ፡ ዪልስታድ፡ ቱንን ኦሽሎሳን ዚካረ ኣፓርትማ ኣለዎ።
ብሕታውያን ኣካረይቲ
ደልዳሊ መንበሪ ኣባይቲ
ኣብ ሊድሾፒንግ ኮምዩን ናይ መንበሪ ኣባይቲ ደልዳሊ የልቦን።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብቶም ናይ ስካንዲናቭያ ቋንቋታት ዘይዛረቡ ሰባት እቲ ልሙድ ቋንቋ፡ ዓረብ፡ ሶማሊ፡እንግሊዝ፡ ትግርኛ፡ ዳሪ፡ ትግረ፡ ፓሽቶ፡ ሩስያ፡ ኩርማንጂ፡ ታይላንድ እዩ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ሊድሾፒንግ ምዝጉባት ማሕበራት ዘለዎ ንጡፍ ማሕበራዊ ህይወት ኣሎ። ንሳተን ኣብ ስፖርት፡ ባህሊ፡ ደጋዊ ህይወት፡ ምንቅስቓስ ወዘተ ይነጥፋ። ኣብኡ ብዙሓት ኣብያተክርስትያንን ሃይማኖታውያን ጉብኤታትን ኣለዋ። ኣብቲ
ናይ ማሕበር ደብተር ንኣኻ ዘገድሳ ማሕበራት ክትረክብ ትኽእል።
ኣብ ሊድሾፒንግ ኮምዩን ናይ ሙዚቃ ቤትትምህርቲውን ኣሎ። ንሱ ብሊድሾፒንግ ኮምዩን እዩ ዚካየድ፡ ኣብኡ ድማ ህጻናትን መንእሰያትን ኪለማመዱን ሙዚቃ መሳርያ ኪጻወቱን ዕድል ይረኽቡ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮምዩንና ቤትንባብ፡ ቤት ጽሕፈት ዕዮ፡ ማሕበራዊ ቤትጽሕፈት፡ ቤትጽሕፈት መድህን፡ ቤትጽሕፈት ቀረጽ፡ ባንክ፡ ፋርማሲ፡ ይርከብ። ከምኡውን ብዙሕ ዝዓይነቱ ግሮሰሪታት፡ ናይ ገዛ ኣቕሑ ዚሽየጦን ሰከንድሃንድ ድኳንን ይርከብ። ገለ ድኳናት ካብቲ ሰንትሩም ውጽእ ኢልካ ይርከባ። ምሳታተን ድማ ግሩም ሓፈሻዊ መራኸቢታት ኣሎ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብቲ ኮምዩን እቲ ናይ ህጻናት መእለዪ ኣብ ጥቓቲ መንበሪ ኣባይቲ እዩ ዚርከብ። ኣብ ሊድሾፒንግ ንናይ 1-5 ዓመት ዝዕድመኦም ህጻናት
ቤትትምህርትን መውዓል ስድራቤትን ኣሎ። ነቶም ጥዑም ዘይኮነ ናይ ስራሕ ግዜ ዘለዎም ወለዲ ንደቆም ዚኸውን መእለዪ ህጻናት ኣሎ፡ ንኣኻን ንውሉድካን ዚኸውን ክፉት መራኸቢ ቦታ ድማ ኣሎ። ኣብቲ ኮምዩን ናይ ብሕታዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ድማ ኣሎ።
ኣብቲ
ክፉት ቤትትምህርቲ ንህጻናት ናይ ጉጅለ ንጥፈታት ኣሎ። ንስኻ ከም ወላዲ መጠን ድማ ደገፍካ ክትህብ ትኽእል። ክፉት ቤትትምርህቲ ንኣኻ ካብ 0-6 ዓመት ዝዕድመኡ ውላድ ዘሎካ እዩ። ኣብኡ ህጻናትን ዓበይትን ብሓደ ይራኸቡን ይጻወቱን። እቲ ንጥፈት ናጻ እዩ፡ ምምዝጋብውን ኣየድልን።
ናይ ዕረፍቲ ቤት ነቶም ወለዶም ዚሰርሑ ወይ ዚመሃሩ ዕድመኦም ካብ 6-12 ዝኾነ ህጻናት ይምልከት። ናይ ዕረፍቲ ቤት ነቲ ትምህርቲ ከም ዚማላእ ይገብሮ ነቲ ህጻን ድማ ትርጉም ዘለዎ ናይ ዕረፍቲ ግዜን ኣብ ምዕባለኡ ድማ ደገፍ ይህቦን። እቲ ህጻን ብእዋን ዕረፍቲ ኣብቲ ናይ ዕረፍቲ ቤት ምዃን ደስ ይብሎ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ናይ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክላስ፡ ንደቂ 6 ዓመት ህጻናት ዝዓለመ ወለንታዊ ትምህርቲ እዩ፡ ኣብ መንጎ ቤትትምህርቲ ህጻንን ግዴታዊ ትምህርትን ድማ ከም መሰጋገሪ እዩ። ዝበዝሑ ደቂ 6 ዓመት ሽወደናውያን ኣብቲ ናይ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክላስ እዮም ዚምዝገቡ። ኩለን ንደቂ 6 ዓመት ዘገልግላ መባእታዊ ኣብያተትምህርቲ ኣብ ሊድሾፒንግ፡ ናይ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክላስ የቕርባ እየን።
መባእታዊ ቤትትምህርቲ ነቶም ደቂ7-16 ዝኾኑ ህጻናት ግዴታ እዩ። መብዛሕትኦም ህጻናት ሽወደን 7 ዓመት ምስ መልኡ ኣብ ትምህርታዊ ዓመት 1 ኣብ ግዜ ቀውዒ እዮም ዚጅምሩ።
ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ዝኾኑ ዕድመኦም ድማ 1-7 ዝኾነ ተመሃሮ፡ እቲ ኢንተርናሽናል ክላስ ከም መዳለዊ እዩ።
ኣብ ሊድሾፒንግ ኣብ ማእከል ከተማ ዚርከብ ደ ላ ጋርዲየዪምናሴት ዚብሃል ንጡፍን ብዙሕ ዕድላት ዘለዎን ቤትትምህርቲ ኣሎ። እዚ 2000 ተምሃሮን 300 ሰራሕተኛታትን ዘለዎ ቤትትምህርቲ ኣብ ስካራቦሪ እቲ ዝዓበየ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እዩ። ኣብቲ ኮምዩን
ቶረን ኢኖቨሽን ስኩል ዚብሃል ቤትትምህርቲውን ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ነቶም ኣብ ሊድሾፒንግ ዚመሃሩ ሰፊሕ ናይ ምርጫ ተኽእሎን ዓቢ ዕድላትን ኣሎ።
ኣብቲናይሊድሾፒንግካምፓስኣብእተፈላለየጽፍሕታትክትመህርተኽእሎታትኣሎ፣ መባእታዊ፡ ካልኣይደረጃዊ፡ ሞያዊኮለጅወይኮለጅ። እቲካምፓስመሰረታዊፍልጠትቋንቋሽወደንዚህብሽወደንንወጻእተኛታትዚብልኮርሳትውንይህብእዩ። ንሱነቶምመሰረትቋንቋሽወደንዘይብሎምይምልከት። ኣብኡመባእታውንካልኣይደረጃውንትምህርቲንኽትወስድተኽእሎኣሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
እቲናይሊድሾፒንግስካራቦሪሆስፒታልከምቲናይኾቭደስካራቦሪሆስፒታልእዩ። ኣብኡኢንተርመዲሲን፡ መጥባሕቲ፡ ናይሽንቲሕክምና፡ ናይዓጽሚሕክምና፡ ናይደቀንስትዮክሊኒክ፡ ኣነስተሲ፡ ናይውጹዓትክፍሊ፡ ኤክስረይ፡ ናይስራሕንምውስዋስንሕክምናኣሎ።
ኣብቲሆስፒታልናይክንክንህጻናትንናይዓይንንእዝኒ-ኣፍንጫ-ጎረሮን፡ ናይምስማዕንምጽማምን፡ ናይዓበይቲስነኣእምሮሕክምና፡ ናይህጻናንመንእሰያትንስነኣእምሮኣዊሕክምና፡ ናይህጻናትንመንእሰያትንምሕዳስጥዕናንናይደምምርመራላቦራቶርንኣገልግሎትዚህብክፉትናይሕሙማትመቐበሊኣሎ።
ኣብቲናይህጻናትማእከልጥዕናብዛዕባውላድካንብዛዕባኻከምወላዲመጠንንሕቶታትከተቕርብዕዱምኢኻ። ኣብኡብዛዕባምጥባው፡ መግቢ፡ ድቃስ፡ ወላድነትንብዛዕባናይውላድካሕማምንምኽሪይወሃበካ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስትካላትኣብዚግበርርክባትናይትርጉምኣገልግሎትክትረክብተኽእሎኣሎ። ነዚኣገልግሎትዚንምርካብኩሉግዜነቲናይምውህሃድኣሃዱተወከሶ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ብዘይካሊድሾፒንግኮምዩንብዙሓትወሃብቲስራሕኣለዋ፡ ከምSåtenäs Flygflottilj, Västra Götalandsregionen, Dafgård, Jula, Electrolux, Volvo, Arla, Promens, Fazer. ብዛዕባዋኒናትኣብናይሊድሾፒንግናይዋኒናትደብተርföretagsregistret i Lidköping. ድለ።ሳላእቲናይመራኸቢታትተኽእሎዮተቦሪንትሮልሃታንበጺሕካእትምለሰለንከተማታትእየን።


text:
ጠንቂ ምህሳስ ሃገራዉነትን ፣ምዕባይ ቅድመ-ሱሩት ደማዉን (perennialism)ሞሎኮታዊ ዝምድናታት ዝኾነ ዳይኔሚክስ፣
መቕድም፣-
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክኸዉን ካብቲ ቀንዲ ዘወሰነና ምኽንያት፣ ዓዉላማ ቀንዲ ዓለምለኻዊ መሪሕ-ምሕደራ ንምህላዉ ስለተገንዘብና እዩ። ኣብ ዓዉላማዊ ዘመን ከምቲ ኣብ 1970ታት፣ 80ታት፣ 90ታት…ወ.ዘ.ተ ዓይነት ኣዋዳድባ ተወዲብካ ክትቃለስን ከተቃልስን ስለዘይክኣልን ህዝባዊ ተሳትፎ ህዝቢ ንምርግጋጽ፣ ምስ ዘለናዮ ዘመን ዝጥዓዓም ኣዋዳድባን ስነሓሳብን ክህሉ ስለ ዝግባእ እዩ። ንዓዉላማ ኣዉንትኡን ኣሉቱኡን ብግቡእ ስለዝመዘና ድማ ብመገዲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ኣቢሉ ከመይ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዓቂብና ሓራ ዜጋን ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ግዝኣት-ሕጊ ዝቅየድ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህልወና ከምዚኽእል ንምኽኣል ንቃለስ ኣሎና።
ሲቪክ ዲምክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ማእከል ፖሎቲካ መስመራትኤርትራ ከምዝግተር ኢና ጌርና ዘሎና። ነቲ ኣመና-ሩሑቕ ጸጋማዊ፣ ነቲ ኣመና ሩሑቕ የማናዊ፣ ወይ ድማ ነቲ ኣመና ጹሉል ዓይነት ሃገራዉነትን፣ ነቲ ኣመና ንኡሱን ጸቢብን ሃገራዉነት፣ ንማእከል ሓደ ሲቪካዊ መንነትን ሃገርነትን ንምስሓቡን ንምሽምራሩን ዘናጻጸረ ፖሎቲካዊ ጽምዶ እዩ። እዚ ጽምዶ’ዚ ነቲ ምድቓቕ ሃግውራዉነትን መንነትን ኣብ ምድሓን ዓቢ ጊደ ክጻወት ይኽእል እዩ ዝብል ግምታትን እምነታትን ኣሎና። ኤርትራ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ (hetroginiouse) እኳ እንተኾነ፣ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ናብ ቅድመሱሩት ዝምድናታት ብምዉዳቕ ብኢትኒክ፣ ብሃይማኖት፣ ብቀቢላ…ወ.ዘ.ተ ንክንቃሳቀሱን ክዉደቡን ዝጎቶም ዘሎ ቀንዲ ጎታቲ ሮቛሒ ዓዉለማዊ ኩዉንነት እዩ። ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብ መታን ክትህሉ ብግቡእ ዓለማዊ ፖሎቲካ ዓዉላማ ተረዲና መስመርና ከነነጽርን ቃልስና ክንስሕልን ስለዘሎና እዩ።
ነዚ ግምታትን እምነታትን ንምርድኡ ድማ ዓዉለማ ብግቡኡ ምርድኡ ስለዘድሊ፣ ነዚ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ምርድኡ ከድሊ እዩ። ዲሞክራሲ ዲሞክራሲ ስለዝተባህለ ዲሞክራሲ ይትከል ማለት ኣይኮነን። ሃገር ሃገር ስለዝተባህለ፣ ሃገርን ሃገራዉነትን ከምዘለዎ ወይ ከምዝነበሮ ይቕጽል ማለት ስለዘይኮነ፣ ነቲ ክዉንነት ብልክዕ ክንርድኦ ስለዝግብኣና እዩ።
ጠንቂ ምህሳስ ሃገራዉነት ደፋእን ጎታት ሮቓሒታት ኣለዎ፣-
1. እቲ ዉሽጣዊ ደፋኢ ዳይኔምክስ ሮቓሒ፣ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ ን ዘይፍትሓዊ ፖሎቲካዊ ስርዓታትብምህላዉ እዩ።
2. እቲ ጎታቲ ዳይኔሚክስ ሮቓሒ፣ ዓዉላማ (globalization) ምጣኔ ሃብታዉን ፖሎቲካዊን ምሕደራ( world order) ዝፈጥሮ እዩ።
3. ዓለምና ብዉሑዳትን ኣዝዮም ሕቡራት ዝኾኑ ሕቡኣን-ማሕበራት ብዘዉጽእዎን ዝወሰንዎን ቅድን ዕላማ ፖሎቲካዊን ምጣኔ ሃብታዊ ስለትማሓደር እዩ።
ካብዞም ሰለስተ ዳይኔሚካዊያን ሮቓሒታት እቲ ዝሓየለ፣ ኣብ ክንዲ እቲ ዉሽጣዊ ሮቓሒ ዝኸዉን፣ እቲ ግዳማዉን ጎታቲ ሮቓሒ እዩ። ዝሓየለ ዝገብሮ ድማ ሰፍ ዘይብል ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዊ ሓይሊ ስለዝዉንን እዩ። ነዚ ኣቀዲመ ዝጣሕመስክዎ ብመርትዖ ንምስናዩ እስከ ነዚ ዝስዕብ ክዉንነት ንጣሕሙሶ፣-
ኣዝየ ብዓሚቅ ካይኣተኹ መዛኻኸሪ ክተንብህ፣ ካብ 1648 ዓመት ንዳሓር ዘሎ ጊዝያት ኣትሒዙ፣ ኣብ ዓለምና ኣህዛብ ብደረጃ ሪፓፕሊካት ክጥርነፋን ልዕላዉነተን ከራጋግጻ እኳ እንተጀመራ፣ እቲ ዝላዓለ ጥርናፌ ብደረጃ ስነሓሳብን ኣካል ሃገራዉነትን ሃገር ግን ታሪኻዊ ተረኽቦ እዩ። እዚ ንታሪኻዊ ተረኽቦ ብክልተ መልክዓት ዝማዕበለ እዩ። እቲ ቀዳማይት ኣብ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት (primordialist) ተመስሪቱ ብዘገምታዊ ምዕባሌኡ (evolutionary) ናብ ዝላዓለ ጥርዝ ሃገር ዝተወደበ ኮይኑ፣ እቲ ካልኣይ ድማ ዘመናዊ መልክዕ ን ዘመናዉነት (modernist) ዝሓዘ ናይ ዘመና ተርእዮ ዝላዓለ ጥርናፌ እዩ። ኣብዚ ካልኣይ መልክዕ ጥርናፌ ዘመናዉነታዊ ተርእዮ ሃገርነት ክልተ ዝተፈላለየ ጉጂለታት ዝጠመረ እዩ። እቲ ቀዳማይ ኣብ 19 ን 20 ክፍሊ ዘመን ዝላዓለ ጥርዚ ምዕባሌ ኢንዱስትሪያላዊ ሰዉራ ኣዕዊተን ኣብ ዝላዓለ ጥርዝ ዝበጽሓ ክኾነ እንከሎዋ፣ እተን ካልኣይ ጉጂለ ድማ ኣብ ትሕቲ እዘን ሃገራት ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ነይረን፣ ናጻ ዝኾና ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ሃገረ መንግስቲ (nation state) ዝመስረታ እየን።
ኤርትራዉያን ራኢና ማሕበራዊ ፍትሒን ብሓባር ብሰላም ንምንባር ክራጋገጽ ካብ ኮነ፣ ብዲሞክራስያዊ ቃልሲ ኣቢልና ዲሞክራስያዊ ዝኾነ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓት ንምጥያስ ፣ ነዚ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ጋህዲ ክንገብሮ እንደሊ ንምትግባሩ ዝቡዱሁና ዉሽጣዉን ግዳማዊ ብዶሆታት ብልክዕ ከነለሊ ኣሎና። ኣብ መእተዉየይ ከምዝጠቀስክዎ ካብ ዉሽጣዊ ብድሆታት ግዳማዊ ብድሆታት ስለዓቢ ብዕምቆት ምርድኡ ከድሊ እዩ።
ኣብ ማሕበረሰብ ዓለም ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ኣብ ሓደጋን ቅልዉላዉን ይርከብ ኣሎ። ኣብ ግምታትናን ብግብሪን ንህላዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ዓንዲ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ክጽፈን ክዓቢ ከምዝኽእል ክንርኢ ዝጸናሕና፣ ድሕሪ ዓለማዊ ዝሑል ኩናት ምብቕዑ፣ ዓለምለካዊ ዓዉላማዊ ምሕደራ (world order) ምስተቀየረ ግን ሕቶ ሃገራዉነት፣ ሃገራዊ መንነትን፣ ልዕላዉነትን ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ሓደጋ ተሳጢሑ ኣሎ።
ዓዉላማዊ ምሕደራ ንማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ሓንቲ ሃገር ኣብ ክንዲ ከም ሕብረተሰብ ወይ ህዝቢ ዝወስዶም፣ ከም ሓደ ኣህላኺ (consumer) ስለዝቆጽሮም ንሕቶ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ንሓደጋ ኣቓሊዑ፣ ንኣህዛብ ንትኹላዊ ምትፍናን (ploarization) ይድቕድቆም። እቶም ብሓደ ሃገራዊ መንነት ዝጽዕዱ ዝነበሩ ህዝብታት ድማ ናብ ዝደቀቀ መንነት ተመሊሶም ክጽዕዱ ይድርኾም።
ኣብ ዓዉላማዊ ምሕደራ ፣ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ንመራኸቢታትን ሓቤሬታ ንዓለምና ንኑእሽቶ ቁሸት እኳ እንተቀየራ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታዊ ምዕብልና ድማ፣ ደቂ ሰባት ብሳጹን ናይ ኢንተርኔት መራኸቢታት (internet modems) ተጨዉዮም፣ ኣካላዊ ማሕበራዊ ርክክብ እንዳማእደደ ስለዝኸይድ ማሕበራዊን ኣካላዊ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣሎ። ኩሉ ሕብረተሰብኣዊን ፖሎቲካዊ ሽግራት ንምፍትሑ፣ ሕቶ እንካን ሃባን ስለዝኾነ፣ ደቂ ሰባት ኣብ ክንዲ ብኣካል ተራኺቦም ሽግራቶም ብእንካን ሃባን ዝፈትሑ ድማ፣ ሽዉሃት ድሌታቶም ንምዕጋብን ኣትሓሳስባታት ደቂ ሰባት ንምሙቛሑን ንምቁጽጻሩ ናይ ብማዕዶ ብጽሕፍ ኪናት ዘካይድሉ ኮይኑ ኣሎ። ዉጽኢት ናይ ከምዚ ንጥፈታት ድማ ንሕብረተሰብ ነንሕድሕዱ ከምዝናጻጸል ገይርዎ ኣሎ።
እዚ ሕብረተሰብኣዊ ምንጽጻል ፣ ነቶም ስግረዶባት ምጣኔ- ሃብታዊ ወፍሪታት ኣካይዶም ሕሱር ጉልበት፣ ሰፊሕ- ዕዳጋን ጥረ-ነገራት ንምምዝማዝ ዝነጥፉ ኣዝዮም ሃብታማት ዉልቀሰባት፣ ሃገራትን ዓለምለኻዊ ኩባንያታት (multinational corporation (MNC) ዕዱን ባይታ ፈጢሩ፣ እቲ ሃብታም ዝነበረ ኣዝዩ ሃብታም፣ እቲ ድኻ ዝነበረ ኣዝዩ ድኻ፣ እቲ ሓደ ሕብረተሰብ ዝነበረ ንቡዙሓዊ፣ እቲ ሓደ መነት ዝነበረ ንቡዙሕ ንኡሳን መንነት፣ እቲ ሓደ ሃገር ህዝቢ ዝነበረ ናብ ክልተ ወይ ሰለስተ…ወ.,ዘ.ተ ብምድቃቕ የዳቕቆምን ንሕቶ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእትዩ የህዉትቶ። ሓደ ተቃላሳይ ኣብ ዉሽጢ ህዝቢ፣ ሓደ ዓሳ ኣብ ዉሽጥ ባሕሪ፣ ሓንቲ እስትንፋስ ኣብ ዉሽጥ ብደም ዓጽሚ ጭዋዳታት ጅማታት ዝተሃንጸ ፍጡር እዮም ዝነብሩ፣ ሓቐኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጥራይ እያ ክትምስረት፣ ክትዕንብብን ክትዓብ እትኽእል።
ካብ 17 ክፍሊዘመን ምህናጽ ሃገርነትን ዲሞክራሲ ኣትሒዙ፣ ደቂ ሰባት ንስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ክም ሓደ ፈጺሙ ክጉሰ ዘይክኣል መሰረት ዲሞክራሲያዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ወሲዶም ክሰርሕሉ ጸኒሖም እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብዚ መሰረት እዚ ዝተነጽፋ ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት ንርኢ ከምዞሎና ርጉጽ እዩ። እዘን ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት፣ ጸጋታተን ንምኽዕባት ንሳተን ዝቃጻጸርኦ ምሕደራ ዓዉለማ ብምፍጣር ድማ ንዓለም ብሱዉር ወይ ብጋህዲ ይመርሓ ኣለዋ። ምሕያል ዓዉላማ ንሕቶ ሃገራዉነት፣ ልዕላዉነት፣ ስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብምፉኻስ ዕድላት ኣህዛብን ሃገራት ንሓደጋ ከምዝቃላዕ ገይርወን ኣሎ።
ብቀዳምነት ክንጸር ዘለዎ ሓቂ ኣሎ፣ ንሱ ድማ ዓዉላማዊ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ቅዲን ምሕደራን ጥራይ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ? ብጫፍ ብልሒ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ንጥፈታት እንዳቶጎተ ማሕበራዊ፣ ባህላዊን ፖሎቲካዊ ምቅይያራት (transformation) ዝፈጥር ስርዓት እዩ፣ ካብ ረብሓ ቡዙሓት ማሕበረሰባት ድማ ናይ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ሰባት ኣብ ንነብረላ ዓለም ዘራጋግጽ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ምዕራብ ዓለም ዝተወደበ ተጻይ ናይ ዓዉላማ ምንቅስቓስ (counter-globalisation movement) ዘሎ። ዓዉላማ ሙዕቡል ናይ ሓቤሬታ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ቅዲ-ቅድመ ሓሳብ ለዉጢ (paradigm shift) ስለዘራጋገጸ፣ ኣብዚ መዳይ እዚ ዘይካሓድ ኣዉንታ ግደ ከምዘበርከተ ዘይንፈላለየሉ ጉዳይ እዩ። ብመንጽሩ ዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ስለዘራጋግጽ ግን ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ዓብዩ ኣሎ። ዓዉላማዊ ምሕደራ ከመይ ገይሩ እዩ ንዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጋህዲ ዝገብሮ?
1. ንኣምር ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ልዕላዉነት ጥሒሱ፣ ዞናዊ፣ ስግረ-ዞናዊ፣ ዓለምለኻዊ ምጣኔ-ሃብታዊን ፖሎቲካዊን ወትሃደራዊ ምትእስሳር ዝፈጥሮ መዘና ዘይብሉ ጸቕጥታት እዩ። ንመረዳእታ፣ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (World Trade Organization) እንዳሃለወ ከንሱ ፣ኣብ ዉሽጢ እዚ ዉድብ እዚ ዝነጥፋ ካልእ ዝሓየለ ዉድባ ብምፍጣር ንከባቢኤን ስግረ-ከባቤኤ ብዓቢኡ ድማ ንዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ ዝቃጻጸራን ምጣኔ ሃብታዊ ዉዲት ዘካይዳ ካብ ቡዙሓት ገለ ንምጥቃስ፣ ከም ዞባ ነጻ ንግዲ ሰሜን ኣመሪካ (North American Free Trade Agreement)፣ ምትእኽኻብ ኤዉሮጳዊ ምጣኔሃብታዊ ማሕበረሰብ (European Economic Community) ኣለዋ። ናይዘን ክልተ ዓበይቲ ዉድባት ዕላማን ንጥፈታት ኣብ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታት ፣ ምብሓትን ምቁጽጻር ድሪኺታት ዝመንጨወን ዝተጸምደን እኳ እንተኾነ፣ ንስግረ ደባዊን ዓለምለኻዊ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታተን ዘዉሕስን ጥጡሕ ባይታ ዝፈጥር፣ ጎኒ ንጎኑ ፖሎቲካዉን ማሕበራዊ ዘይሩጉኡነት ብምፍጣር ዝዝዉተር ጸቕጢ እዩ።
2. ድሕሪ ምዉዳእ ዓለምለኻዊ ዙሑል-ኪናት ኣብ ሞንጎ ምዕራብን ምብራቕ ክፍልታት ዓለምን፣ እቲ እናኣንቆልቆለ ዝኸይድ ዘሎ ኣድማዕነትን ተዛማድነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ቀንዲ መለለይ-ሕላገት ሃገራዊ መንነት፣ ብቛንቛ፣ ብኤትኒክ-ጉጂለ፣ ብቀቢላ፣ ብሃይማኖትን ብመሰል-ርእሰ ዉሳኔ ተሳቢቡ ዝራኣናዮ ምብትታን ኣህዛብን ሃገራት ዩጉዝላቪያ፣ ሶቪየት-ሕብረት፣ ሶርያ፣ሱዳንን ሶማሊያ…ወ.ዘ.ተ እዩ። ናይዚ ምብትታን’ዚ ጠንቂ ዉሽጣዊ ግርጭታት እተን ዝተበተና ሃገራትን ንምብትታን ዝጽዕሩ ዘለዉ ኣህዛብ ን ሃገራት ዘይኮነ፣ ካብ ስግረ-ዶባት ዝነቅል ስግረ-ደባዊ ምትእኽኻብ ዘታባብዖን ዝፈጠሮ ጸቕጥታት እዩ። ነቲ ዉሽጣዊ ቡዙሕነት ኣብ ክንዲ ንሓደ መንነት ክዓኩኽ ዝሕግዞ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ክኣቱ ዝያዳ ሓሸዋ ይዉስኸሉ ኣሎ።
ዲሞክራስ ብዝበለጸ፣ ኣብ ክሊ ሃገራዊ፣ ፖሎቲካዊ ዉደባን ስልጣ ዝጋሃድ፣ ዝሰርሕን ዝዓቢ መስርሕ እዩ። ዓዉለማ ንኣገዳስነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ብምፍጋር ከምዘንቆልቁልን ከምዝዳኸም ስለዝገብሮ፣ ዲሞክራሲ ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንሓፋዊ ዲሞክራሲ (liberal democracy) ኣብ ዓለምና እንዳተዋሰነን እንዳተዳኸመ ይኸይድ። ስለምንታይ? ዓዉላማዊ ምሕደራ ነቲ ንነዊሕ ዘመናት ኣብ ግምታት ኣእምንሮናን ተግባር ከም ዉሁብ ዘይተርፍን ፈጺሙ ዘይጉሰ መሰረታዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ናይ ደቂ ሰባት ወሲድና፣ ብኡ መሰረት ተጥርኒፍናሉ ዝጸናሕና መንነት ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተሃንጸ ራሕሪሒና፣ ኣብ ክንዲ ብምርዓም ብጸቅጢ ፣ ሓድሽ ዓለምለኻዊ ቬርገሳዊ መንነት ክልብሰና ስለዝማጣጠር፣ ኣህዛብ መንነቶም ኣጥፊኦም ኣብ መንነታዊ ቅልዉላዋት ይድቕደቑ እሞ፣ ኣብ ዉሽጢ ዝተፈላለዩ ሕብረተሰባት ማሕበራዊ ወጥርታት፣ ዘይምትእምማን፣ ፍርሕታትን ምሕንጋድን ፈጢሩ፣ ናይ መንነት ፍሉይነታት ግን ኩሉእንትናዊ ምልኣት ዘለዎም ቅድመ-ሱሩት መንነታት ከምዝባርዑ ይገብሮም። ኣብ ኮንጎ፣ ዩጉዝላቪያ፣ ሶማል፣ ሱዳን…ወ.ዘ.ተ ዝራኣናዮ ተሞክሮታት ናይ መንነት ሃንደበታዊ ምቕይያራት ምስ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት ነዉጺታት ናይ ምትእስሳር ጸባያት ዘለዎ እዩ።
ንፖሎቲካዊን ኣምር ዲሞክራሲ ከም ሓሳብን ተግባር፣ ካብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ነጺልና፣ ክንጥቀመሉን ከነተግብሮ ኣብ ንህቕን እዋናት ሙስሉይ እንበር ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣይከዉንን። ንመረዳእታ ኣብ ገለ ሃገራትን ኣህዛብ ዲሞክራሲ ከምዘሎን ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተነጽፈን ዝተነድቀን ከምስሉ ፣ ካብተን መሰረታዉያን ኣዕኑድ ዲሞክራሲ ዝኾና ሓንቲ ፣ ሰብ ክዋዳደርን ክመርጽን ክምረጽ መሰሉ ብምርግጋጽ ፣ ናይ ዉድድር ምርጫታት የፍቕዱን የካይዱን እዮም። ኣብዚ ምርጫታትን ዉድድራትን ድማ ብዘይካ እቲ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ዘሎ፣ ሓድሽ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ሰብ የሎን። ከም ገለ ህዝቢ ነቲ ዘዳሉዉሉ ማሕለኻታትን ዉዲታትን ጥሒሱ ካልእ በደላ ሰብ እንተመሪጹ ብሻንብቆ-ብረት ይስሃሉዎ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣእትዮም ህዝቢ ነንሕድሕዱ የቃትልዎ ወይ ድማ ነቲ ናይ ምርጫ ወረቓቕቲ ብምንዳድ ንሳቶም ከምዝተዓወቱ ይእዉጁ፣ እዚ ድማ ወትሩ ኣብ ሳልሳይ ዓለም ሃገራት ዝተራእየ ተርእዮታት ኣብ ኮንጎ፣ ኬንያ፣ኢትዮጵያ…ወ.ዘ,ተ ከም መርትዖ ዘለዎ ተሞክሮ ተራእዩ እዩ።
ፖሎቲካዊ ኣምር ዲሞክራሲ ብንጹር፣ ኣብ ፍጹምነት ጽኑዕ ኣዋዳድባ ህዝቢ፣ ሃገርን ፖሎቲካዊ ስልጣ ተሞርኪሱ ድሌት ቡዙሓት ዘራጋግጽን፣ መሰል ዉሑዳት ድማ ዝግብኦም መሰላት ካይንፈጎም ጽኑዕ ዕርድን ዋልታ እዩ። ብወሰንቲ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት (dominant group or elite) ስዉራትን ጉሁዳት ጉጂለታት ዝዝወር፣ ዝቅለስን ዓቢ ህዝባዊ፣ ሃገራዊን ዓለምለኻዊ ዉሳኔታት ዝዉሰን እንተኾይኑ፣ እቲ ቆይሙ ዘሎ ትካላዊ-ጉጂለ (Establishment) ናይ ስልጣን ፍጹሙነት ስለዝጎድሎ፣ ኣዝዩ ቱሑት ዲሞክራስያዊ ባህርያት ዘለዎም፣ ሙስሉያት ዲሞክራስያዊ ትካላት እዩም። እዞም ሙስልያት ዲሞክራስያዊ ትካላት ድማ ብካልኦት ናይ ወጻኢ ሃገራት ብስም ዘይመንግስታዉያን ትካላት ወይ ዉድባት (NGO) ተተኪኡ ሃገራዊን ህዝባዊን ትካላት እንዳጸነተን እንዳተተክኤን ይኸይድ፣ ኣብ ክንዲ ንዝበዝሔ ኣህዛብ ዓለም ረብሓታት ዘራጋግጹ ድማ፣ ረብሓ ናይቶም ዉሑዳት ዝቋጽጸርዎ የገልግሉ። ንመረዳእታ፣- ዉድብ ሕቡራት ሃገራት (UN)፣ ዓለምለኻዊ መንግስታዊ ዉድባት (IGOs)፣ ምጣኔሃብታዊን ምዕብልና ምትሕብባር ዉድብ (OECD) ፣ዓለምለኻዊ ናይ ሰራሕተኛታት ማሕበር (ILO); ኤዉሮጳዊ ጸጥታዊ ምትሕብባር ዉድብ (OSCE)፣ ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (WTO) ዓለምለኻዊ ናይ ገበነኛ ቤትፍርዲ (ICC or ICCt)…ወ.ዘ.ተ እየን።
ሓደገኛ መስርሕ ዓዉላማ ንሓቀኛ ዲሞክራሲን ዲሞክራስያዊ መስርሕ ኣስጋኢ ዝኾነሉ ዘሎ ሓደ ጭቡጥ መርትዖ ኣሎ። ንሱ ድማ ዓዉላማ ንስልጣን ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ማለት ነቲ ቀንዲን ወሳኒን ምንጪ ሰረተ-ህልዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብዘይ ገለ ንሕስያ የዳቕቆ፣ የዋስኖን ይጎስዮን ምህላዉ እዩ። እቲ ምንታይስ ምስ ስግረዶባዉነት (transnationalisation) ናይ ምጣኔሃብታዊ ንጥፈታት ተኣሳሲሩ ኣብ ፖሎቲካዊ፣ ማሕበራዊን ባህላዊ ሂወት ኣህዛብ ብቀጥታ ስለዝጸሉ እዩ። እተን ሃገራት ወይ ኣህዛብ ኣብ ክንዲ ኣብ ማሕበራዊ-ጸጋታተንን ስነሓሳብ ህዝቢን ሃገርን ዝተሞርኮሰ ፖሊሲታት ዝሕንጽጻ፣ ብስግረዶባዉነት ፖሊሲታትን ኣንፈተን ስለዝስሕታ፣ ካይተረድኤንን ተገዲደን ግሊያ ናይ ስግረዶባዉነት ፖሊሲታት ይኾና። ሓንሳብ ኣንፈተን መሰጥፍኣ ድማ ኣብ ቡሩሱል፣ ሎንደን፣ ዋሺንግቶን…ወ.ዘ.ተ ኮይኖም እንታይነቶም ብዘይፍለጡ ሕቡኣን ወይ ናይ ፍሉይ ረብሓ ጉጂለታት (secret societies &special interest groups) ይዉሰን። ካብቲ ዝወሶኑልካ ፍሕት ክትብል እንተፈቲንካ ድማ ዝተፈላለየ ሽርሕታት፣ ጸቕጥታትን ዉዲታት ኣብ ልዕሌኻ ብምትግባር ኣዳኺሞም ካብ ስልጣን ይኣልዩኻ ወይ ድማ ነቲ ሕብረተሰብ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣትዮም ኣብ ኩናት-ሕድሕድ ትደቅዲቓ ነንሕድሕድካ ከምዝዋዳእ ይገብሩዎ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፣ መብዛሕትኡ ጊዝያት ዝርኤ ተሪዮታት፣ ኣህዛብ ኣብ እዋን ሃገራዊ ምርጫታት ንመን ይመርጹ ከምዘለዉ ንምርድኡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ንሃገራዊን ህዝባዉን ልዕላዉነት (Sovereignty)፣ ምልኣተ ናጽነትን ሓርነት፣ ሲቪካዊ ሃገርነትን መንነት ዝጣበቁን ዝጽዕዱ ሓይልታት እንዳተዋሶኑን እንዳተዳኸሙን ይኸዱ እሞ እቲ መልክዕ ኣልቦ ዶብ ሰገር ፖሊሲታት እንዳሳዓረ ይኸይድ። እዚ ስዕረት እዚ ብሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ዘይምእዘዙ ሓይልታት ዉዳቤኤሙን ሓይሎም ከምዝወጹ ይገብሮም፣ ምትፍናን ናይ ክልተ ሓይልታ ማለት ሓይሊ ስልጣንን ሓይሊ ዲሞክራሲዉነት ዘይብሉ ሓይሊ ብመንጸሩ ንሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ስልጣን ዝጻረር ሓይሊ ስለዝፈጥር፣ እቲ ወናኒ ሓደ ሃገር ዝኾነ ህዝቢ ናብ ክልተ ክራኸብ ዘይክእል ዋልታታት ብምስላፍ ንትኹላዊ ምትፍናን ከምዝኣቱዉ ይገብሮም።
እዚ ክዉንነት እዚ ማሕበራዊ ዉድቀት እዩ ዝፈጥር። እቲ ምንታይስ መስርሕ ዓዉላማ ንተሳትፎ ዲሞክራሲ ስለዝጾሉ እዩ። ዓዉላማ ብግብሪ ንማሕበራዊ-ባዶነት (Social Vacuum) ብዝላዓለ ጥርዚ-ሕና ኣብ ምፍጣር ስለዝርከብ፣ ኣብ ኩሉ ሃገራትን ኣህዛብን ዓለም ማሕበራዊ-ባዶነት ሩጉጽ ኮይኑ ኣሎ። ንማሕበራዊ-ባዶነት ቀንዲ ሩጉጽ ዝገብሮ፣ ነቲ ሕብረተሰብ ኣብ ክንዲ ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ሓደ ተፈጥሮ ናይ ገዛእ ርእሱ ዉሽጣዊ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ ዝጥምቶ፣ ከም ኣህላኽን ናይ ዕዳጋ-ሕብረተሰብ ስለዝጥምቶ እዩ። ማሕበረሰብ ንዕዳጋ ኣብ ዝቅየረሉ እዋናት፣ ኣብ ክንዲ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ፣ ሕግታት ዕዳጋ ቀንዲ ገዛኢ ሕብረተሰብ ይኸዉን። መንነት እቲ ንሕብረተሰብ ድማ ብምህላኹ ይዉሰን። ከም ኣህለኽቲ ዞሎና ምጣኒሃብታዊ መንነት፣ ነቲ ሲቪካዊ ወይ ተፈጥራዊ ሰብኣዊ መንነትና ብእስትንፋስ ዘይህብ ቅልጣፌ ይድምስሶን የዳቕቆን እዩ። እዚ ክዉንነት’ዚ ብተነጽሎ ናይቲ ገዚፍ ዘይህልኽ ህዝቢ ዝንጻባረቕ ኮይኑ፣ ኣብ መንጎ ናይ ምህላኽ ሓይልን ማሕበራዊ ኣቓዉማ ኣታሓሕዛ ናይቶም ቁሩብ ዘህሉኹ ወይ ድማ ናይ ምህላኽ ዓቕሚ ዘይብሎም ከም ጸገም ካብኡ ዝገደዱን ጌርካ ብምቁንጻብ ዝገልጽ ዘሎ ተርእዮ እዩ። ንመረዳእታ መብዛሕትኡ እዋናት ዝግለጽን ዝሩቁሑ 1,032,532,974 ዝብዙሑ ህዝቢ ኣፍሪቃ ብባህርያዊ ሃብቱ ካብ ካልኦት ክፍለ ዓለማት ዝሃብተመት ክፍሊ ዓለም፣ ብሃንደበት እንተዝጸንቱ፣ ብምጽናቱ ዝድነቕ ወይ ዝስንብድ ዓለም የሎን። ምኽንያቱ ብመግዛትን ሓድሽ መግዛትን ተመጽዩ ናብ ብትከት ወይ ፍጹም ድኽነት ዝወደቀ ኣህዛብ ስለዝኾነ፣ ብሕጊ ዕዳጋ ዓዉላማ ከም ዘየህልኽ ሕብረተሰብኣዊ መንነት ስለዘጠሙቆዎ ካብ ክህሉ ክጸንት ይምነየሉ። ከርሲ ናይቲ ቁምነገር፣ እቶም ብኣድማዕነት ከም ኣህለኽቲ መንነቶም ከራጋግጹ ዘይክኣሉ፣ ንነብሶም ይኹን ንኻልኦት ኣህዛብ ዓለም ከምዘይጠቅሙን ከምዘይህልዋት ናይ ምጽብጻብ ባህርያት ስለዝዉንን እዩ።
ዕዳጋ ንሕብረተሰብ እንዳዋሓጠን ብኣህላኽነትካ መንነት እንዳዓደለ ስለዝኸይድ፣ ብምህላኽ ዝፍለጥ መንነት ልዕሊ ኹሉ ይስራዕ። ልዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ዲሞክራስያዉነት ይኹን ካልኦት ዓይነት ፖሎቲካ ንምክያድ ዘይክኣል ይመስእል፣ እዚ ድማ ቡዙሕ ዘገርም ጉዳይ ኣይኮነን። እቲምንታይስ ዕዳጋ ብፉሉይነት ርእሰ-ሙኡኩሉነት ጭዉ ዝበለ ዉልክቃዉነት ዝልለ ክኸዉን እንኮሎ፣ ዲሞክራሲ ግን ብኣድማሳዉነት እዩ ዝልለ። ብርግጽ ብዘይ ሓባራዊ ዕላማ፣ ነቲ ሓባራዊ ዕላማ ዝብል መበገሲ ብቀዳምነት ክዉን ዝገብሮ ተዛማዲ ናይ ህዝቢ ዝብል ቅድመ ግምታዊ መወከሲ፣ መሰረታት ዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ከራጋግጽ ኣይክእልን እዩ። ኣቃዉማ ፖሎቲካዊ ሕብረተሰብ ከም ህዝቢ ናይ ብሓባር ዘቋድሶም ባህርያትን፣ ሓባራዊ ረብሓታት፣ ሓባራዊ ስክፍታታት፣ ሓባራዊ ምትሕልላያት፣ ሓባራዊ ዕላማታትን ምትካል ዋልታ ኣብ ዝብል ቅድመ-ግምታት ዝተሰረተ ብሙኻኑ እዩ።
ርሒብ-ገቢል (masses) ዝብል ቃል-ፖሎቲካዊ ኣምር ብዝዓሞቀን ዝሰፍሔ ትሕዝትኡ ንምርድኡ ኣታናትና ናይ ሄግል ማሕበራዊ-ክልሰሓሳብ (Hegel’s social theory) ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብዝምልከት ክንግንዘብ ይክኣል እዩ። ሄግል ኣብ ዘቕረቦ ፍልስፍና ንሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብሰለስተ ጥርዝዊ-ሰንጠረጅ ወይ ባእታታት ማለት ስድራቤት፣ ሲቪላዊ-ሕብረተሰብን መንግስት ዝቆመን ፈጺምካ ክትፍላልዮም ዘይትኽእል ምትእስሳራት ከምዘለዎም ይድምድም። እዚ መደምደምታ እዚ ዝገልጸልና ነገር እንተሃሊዩ፣ ቀዳማይ፣ ርሒብ-ገቢል ዝብል ኣምር ንኡኩብ ዲሞግራፊካዊ ብዝሒ ጥራይ ዘናጻጸረ ዘይኮነ፣ ንማሕበራዉን ሞሎኮታዊን ትካላት፣ ማሕበራዊ ቀጸላታቱን ጸዋታኣዊ ትሕዝትኡ፣ ምክፍፋል ማእቶቱን ሞያታቱን፣ ወለዳታቱ፣ ሓባራዊ ሞራሉን ስነ-ምግባር፣ ዜግነት፣ መንነት፣ ፖሎቲካዊን ማሕበራዊ መሰላትን ጉቡኣት፣ ድሌታት መላእ ርሒብ-ገቢልን ኣራእእያቱ ዘጣቓለለ ኮይኑ፣ነዚ ዘማሓድር ንብረት ወይ መሳርሒ ርሒብ-ገቢል ዝኾነ መንግስቲ ከምዝህልዎ እዩ። ካልኣይ፣ ሓንቲ ስድራቤት ብደምን ብተንካፊ ስምዒታዊ ሸነኻታ ጽንዑ ምትእስሳር ዘለዋ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ ሙኻና እዩ። እዛ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ እዚኣ ቀንዲ መሰረት ሕብረተሰብ ምኻናን፣ በቲ ንሳ ብመዉስቦን ተሳትፎ ኣብ ምፍራይን ምሻጥን ምልዋጥ ትጻወቶ ግደ ድማ ኣብ ዉሽጥ ሕብረተሰብ ናይ ዉልቃዉነት ሽዉሃት፣ ምቅርራብን ምጉናይ፣ ዉድድር፣ ምትሕግጋዛት…ወ.ዘ.ተ ዘምርሕ ጋድማዉን ቱኹላዉን ዝምድናታት ከምዝጋሃድ ኩዉን ትገብር። ኣብ ገለ እዋናት ንዉልቀን ዉልቃዉነት ምስ ማሕበራዊ ሂወት ብምዝማድ ብኣሉታ ዝምባሌ ወይ ዉልክቀ እዩ ወይ ሕሉፍ ስስዔ ተባሂሉ ይግለጽ እዩ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታ ከምዘለዎ ምርዳእ ኣድላይ እዩ። እቲምንታይስ ዝምድናታት ሕብረተሰብ ካብ ዉልቀ ጀሚሩ ንስድራቤት፣ ካብ ስድራቤት ምስ ሕብረተሰብ ናይ ሓድነት ምትእስሳራት ስለዘለዎ እዩ። ብዓቢኡ ግን ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ሕጋዊ ማዕርነትን ሓርነት ንዝዓለመ ሓባራዊ ረብሓታት ንምርግጋጽ ዘስዕብ ብዉልቃዊ ተቦግሶታት ዝልለን ዝዕየር ብምኻኑ፣ ቀንዲ ኣግእዞ ዉህደትን ጥምረትን እዩ። ሓራ ዝኾነ ዉልክቀሰብን ዉልቃዉነትን እንተዘየሎ ሓራ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ክፍጠር ስለዘይክእል እዩ። ኣብ ሕቶ ዲሞክራሲ ንዉልቀ ሰብ ዘማእከለ ካብ ኮነ፣ ናይ ስድራቤትን ጉጂለን ጉዳይ ድማ ናይ ምስሳይ (accommodation) ሕቶ ስለዝኾነ እዩ። ከምቲ ሄግል ዝገልጾ ኣብ ስርዓተ ድሌታት (The System ofNeeds) ምብትታን ስድራቤታትን ምድቃቅ ሕብረተሰብ ናብ መባእታዊ ባእታታት ንልዕል ዝበለ ድሌታት የምርሕ። ሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብመስርሕ ናይ ዝጎደለ ምምልላእን እንካን ሃባን ተኣሳሲሩ ዝህነጽ ባህርያዊ ሓድነት ከንሱ፣ ዓዉላማ ንድንፋዔ ፖሎቲካዊ ግንዛቤን ንቕሓት፣ ፖሎቲካ ሪሒብ-ገቢል ክዉን ዝገብሮም ሮቛሒታት ብምፍጋርን ብምቡርቓቕን፣ ነቲ ኣብ ዕዳጋ ዝተሞርኮሰ ሕብረተሰብ ናብ ምድቓቕ ገጹ ይመርሖ ከምዘሎ እዩ።
ብዓለማዊ ዕዳጋ ዝተደረኸ መዋዳድርቲ ዘይብሎም ናይ መራኸቤታት ስነ-ኪነት ምዕባሌታት፣ እቲ ዕዳጋ ዝፈጠሮ ናይ ሓቤሬታን መራኸቢታት ሰዉራን፣ ንቅሓት ወይ ግንዛቤ ብዘይዕገት ናህሪን ምልኣትን ዝፍኖ ሓቤሬታ ከምዝኾነ ጌርና ከም እንርዳእ ይገብረና። ሓቤሬታ ከም ግንዛቤን ንቅሓት ይዉሰድ እኳ እንተኾነ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ባህርያትን ገጽ የብሉን። ምኽንያቱ፣-
1. ዉጽኢት ናይ ስነኪነት እዩ።
2. ንገዛእ ርእሱ ጥበብ-ስነኪነት እዩ።
3. ቅርጺ፣ትሕዝቶን መልእኽትን ዝዉሕዝሉ ኣጋባብ ዝተሓላለኹ ኮይኖም ዉህደቶም ሓቤሬታ ስነኪነት ካብ ስነኪነት ዝተፈጥረ ብምኻኑ እዩ።
4. ብስነኪነታዊ ነገርነቱ፣ ሓቤሬታ መራኸቢ ዘይኮነ ጸረ ርክክብ እዩ። ብሓፈሻ እንካን ሃባ ዝጠልብ ርክብ፣ ብፍላይ ድማ ዕዘት ኣገዳስነቶምን ዳይነሚክነቶምን ብዘየገድስ ክዉሕዙ ኣየፍቅድን እዩ። እቲ ምንታይስ እቲ ዝዉሕዝ ሓቤሬታ ከምዘለዎ ክትጎስሞ ስለዝድርኸካ ንዓይ ጥራይ ስምዓኒ ወይ ድማፈቲኻ ጸሊካ ንሱ እዩ እቲ ሓቂ ዝብል ድንዕታ ስለዘለዎ እዩ።
5. ሓቤሬታ ኣብ ስነኪነት ዝተወቀተ ብምኻኑ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ገጻት ዘይብሉ ብምኻኑ፣ ንሓደ ሕብረተሰብ ከም ሓደ ሂወት ዘለዎ እኩብ ኣይርዕመሉን። ነቲ እኩብ ክጎጃጅሎን ክጀዳቕቆ ይጽዕት።
6. ስነኪነት ንዓና ከም ኣብ ነናይበይንና ደሴት ወሽቡ፣ ንኣካላዊ ርክብ ደቂ ሰባት መንዚዑ፣ ብመገዲ ኤለክትሮኒክ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ (virtual) ብምርኻብ ኣካላዊ ማሕበራዊ ተነጽሎ ይፈጥር። እዚ ክዉንነት እዚ ድማ ደቂ ሰባት ወይ ሕብረተሰብ ካብ ማሕበራዊ ተምክሮን ኣካላዊ ርኽክብ ይንጸል።
7. ዓዉላማ ብስንጊንጢሪነት ናይ ሓድሽ መራኸቢታት ስነኪነት ሓቤሬታን ህዝባዊ ዓንኬል ይፈጥር። ምልክታት ተነጽሎን፣ ማሕበራው ምድቓቕን ድማ ይቀርጽ። ስነኪነት ንህዝቢታት ዓለም ንጹል ብዝኾነ ማሕበራዊ ተሞክሮ ብዝሕርም ብልሓታት ሓቤሬታ የባጽሓልና ኣሎ። እቲ ሓቤሬታ ኣብ ክንዲ ሓቤሬታ ኮይኑ ፍልጠት ዘስንቀካ ይንጽለካ እሞ ተገልቢጡ ድማ ነቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ ማሕበራዊ ዓንኬል የዳቕቆ። እቲ ምንታይስ ኣካላዊ ክልተኣዊ ርክክብ ዝፈጠሮ ናይ እንካን ሃባን ሓቤሬታታት ስለዘይኮነ ከምዚ ንህዋ ክንፅብጦ ዘይንኽእል ዘይጭበጥን እዚን እቲን ክትብሎ ዘይክኣል ጉዳይ ስለዝኸዉን፣ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣብ ስነኣእሙራዊ ጸቕጥን ልምሰት ኣእሙሮ የእትወና። ናይ ማሃዝነትን ናይ ምሕሳብን ዓቕምታትና እዉን እንዳተዳኸመ ይኸይድ።
8. ሓቤሬታ ኣዝዩ ተዋራራሲን ተዛማዲን ዘይርግኡን ስለዝኾነ፣ ኣብ ሕብረተሰብ ናይ ምክፍፋል ወይ ድማ ናይ ምምሕባር ባህርያት ስለዘይብሉ፣ ንሓደ ማሕበራዊ ኣቓዉማ ከንቕል ወይ ድማ ለዉጢ ከምጽእ ብጻልጥኡ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ከምዚ ክዉንነት ሓይልኻ ወይ ድማ ስልጣንካ ናይ ምሕራም ፖሎቲካ ክህሉ ዝክኣል። እቲ ምንታይስ ኣቲ ወሳኒ ተራ ናይ ፖሎቲካዊ ምልዓል ከምዘይዕተር ኮይኑ ብመራኸቢ ቡዙሓን ተገቢቱን ፖሎቲካዊ ድሌትን ፖሎቲካዊ መረጻታት ኣብ ናይ መረጻታት ሳንዱቕ ጥራይ ተጨባጥነቱ ዘራጋግጸሉ ክዉንነት ስለዘጣጥሕ እዩ። ሓቤሬታ ሓይሊ ኣኳ እንተኾነ፣ ሓቤሬታ ካብ ማሕበራዊ ርክክብን ተሞክሮን ዝንጽል ካብ ኮነ፣ ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ይዓዝዝ። ገለ ማሕበረሰብ ዓለምና ወይ ደቂ ሰባት፣ንዓብላልነት መራኸቢ ቡዙሓን ከም ቀንዲ መራጋገጺ ሓርነት ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ንተሳታፍነት ህዝቢ ኣብ መራጋገጺ ብልሓት ገይሮም ስለዝወስድዎ፣ ብመራኸቢ ቡዙሓን ኣቢሎም ሓርነት ወዲ ሰብ ከራጋግጹ ይህቕኑ። እንተኾነ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነት፣ ኣባላት ህዝቢ ኣብቲ መስርሕ ዝሳተፉ ከም ደረኽቲ ተሳተፍቲ ዘይኮነስ፣ ከም ትንፋስን ቁምነገርን ዘይብሎም ነገራት ወይ ጸላጽል እዮም ዝራኣዩ። ቀንዲ ሕመረትን ኣገዳስነትን ፖሎቲካዊ ድሌታትን ፖሎቲካዊ ምርጫን እምብኣርከስ ዳይናሚክነት ናይቲ መስርሕን፣ ምግላጽ ናይቲ ዘይስበር ፖሎቲካዊ ቆራጽነት፣ ናይ ኣማራጺታት ህልዉ ተሞክሮን፣ ምግላጽ ናይቶም ድሌታት፣ ኣብ ንሓባር ዘገዱሱ ጉዳያት ብንጥፈት ምዝታይን ዘጠቓልሉ እዮም።
መዛዘሚ፣-
ዓዉላማን ፖሎቲካ ንነብረላ ዘሎና ዓለም እዚ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ዝተጣሕመሰ ካብ ኮነ፣ ቀዳማይ ካብዚ ማሕለኻታት እዚ ከነምልጥ ዶ ንኽእል? ካብዚ ዓዉላማዊ ማሕለኻ ከነምልጥ ኣይንኽእልን ኢና፣ ነቲ ማሕለኻታት ብግቡኡ እንተፈሊጥናዮ ግን ኣብ ክንዲ ንረብሕኡ፣ ንረብሓና ክንቅይሮ ተኽእሎታት ኩሉ ጊዝያት ሩጉጻት እዮም። ዕላማናን መሰረት ዕላማና እንተሲሕትና ግን ኣንፈትና ኣጥፊኡ ክገዝኣና ምኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ኣብ መብዛሕትኡ ኤርትራዊ ኩነታት ዓዉላማን ኣሉታቱ ግቡእ ኣፍልጦን ተገንዝቦን ስለዘይብሉ፣ ግንዛቤታት ከጥሪ ጻዕርታት ከድሊ እዩ።
ኤርትራዉያን ብዘይ ገለ ዞናዉን ዓለምለኻዉን ተጻብኦታት ዕላማና ከነዕዉት ዶ ንኽእል? ኣይንኽእልን ኢና። እቲ ተጻብኦታት ናይ ረብሓ ተጻብኦታት ብደረጃ ዓለም ዝንጠፈሉ ስለዝኾነ፣ ከምዚ ዓሳ ካብ ባሕሪ ቦሎኽ ኢሉ ዝወጽእ ግን ክነብር ድማ መሊሹ ንባሕሪ ዝምለስ መታን ካይከዉን፣ ዝተነጸረ ፖሊሲታት ኣብ ሓባራዊ ረብሓ እንካን ሃባን ፈሊጡ፣ ንሕና እንዕወተሉ እቶም ካባና ዝደልዩ ድማ ዝዕወትሉ ናይ ዓወት ዓወት (win win) ዘሳስን ፖሊሲ ክህልወና ይግባእ። ብመንጸር እዚ ኣብ ዉሽጥና ሓድሕዳዊ ኣፍልጦ (recognition) ዝመለልይኡ፣ ሓድነት ኣብዉሽጢ ቡዙሑነት ተቀቢልና ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት ዘእትወና ፖሎቲካዊ መስርሕ ሓድነት (melting pot) ብዘይዉዓልሕደርከነንቕሎክንክእልኣሎና።
እሞ ዓዉለማ ከምዚ እንተኾይኑ ከመይ ጌርና ዉሑድ ህዝቢን ድኻን ንኡሽቶ ሃገር በይንና ክንሰርር ኢና? ዝብል ተስፋ-ቀቢጻዊ ሕቶ እዉን ክልዓል ይኽእል እዩ። ዓዉላማ ብፍላይ ንሳልሳይ ዓለም ህዝብታትን ሃገራት፣ ብሓፈሻ ድማ ን99% ንህዝብታት ቀዳማይ ዓለም ወይ ሙዕቡላት ሃገራትን ኣህዛብን ዓምጢሩን ገቢቱ ሒዝዎ ስለዘሎ፣ እቲ ቃልስታት ኣብ መላእ ዓለምና ብመላእ ኣህዛብ ዓለም ስለዝካየድን ኣብ ማሕበራዊን ምጣኔሃብታዊ ፍትሒ ምንዳይ መትከላት ስለዝሙርኮስ ቁኑዕ ቃልሲ እዩ። ቁኑዕ ቃልሲ ድማ ዉዒሉ ሓዲሩ ከምዝዕወት ንኣምን እንተኼና ኣብ ዓለማዊ ቃልሲ፣ ቃልስና ኣበርክቶ መታን ክህልዉ ክንቃለስ ምርጫ ዘይኮነ ናይ ግድን እዩ። ሰዉራ ኤርትራ ናጽነት ኤርትራ ንምርግጋጽ ክቃለስ እንኮሎ፣ ኣንጻር እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ፣ እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ብሓያላት ሃገራት ኣሜሪካ፣እንግሊዝ፣ ሩስያን ኢስራኤል እንዳተሓገዘት እያ ን30 ዓመታት ተቃሊስና ናጽነትና ዘራጋገጽና። ሕጂ እዉን ኣንጻር ዉሽጣዊ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን፣ ግዳማዊ ገበቲ ኣካላት ዓዉላማ ክንቃለስ ናይ ግድን ስለዝኾነ ክንቃለስ ኢና። ነዚ ቃልሲ እዚ ዝጸሮ ወሳኒ ግደ ወዲሰብ ስለዝኾነ፣ ወሳንነት ተራ ዜጋ ከነራጋግጽ ክንበቕዕ ኣሎና። ኣብ እነካይዶ ቃልሳዊ ስትራተጂ ወትሩ ሰብ ማእከላይ ቦታ ስለዝሕዝ ብዓይነቱን ዓቀኑን ንቁሕ ዜጋ ኣብ ምፍጣር ሚስጢር ዓወት ማሕበራዊ ሰዉራና ምኻኑ ክፍለጥ ይግባእ።
እዚ ብጂግንነትን ሓርበኛነትን ዝመለልይኡ ህዝቢ ኤርትራ፣ ስድራቤታቱ ክባታተን፣ ኩሊቱ ከም መቓያየሪ ኣቁሑ መኪና ክሽየጥን ክልወጥን እንኮሎና፣ እንታይ እዩ ወሪድና? እዚ ኹሉ ጅግንነት ብምንታይ መኺኹ ተሪፉ? ዝብል ሕትኢታት ዘላዕል እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፣ ገሌና ደገፍት ጋባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፣ ገሌና ደገፍት ማሓዉራት ዘይብለን ፖሎቲካዊ ዉድባት ካብ ኮና፣ ሓደ ሩኡይ ጸገም ኣሎ ማለት እዩ። እቲ ጸገም ጉድለት ማሕበራዊ ንቅሓትን፣ ዉልቓዊ ሓርነትካ ዘይምእዋጅን ኮይኑ፣ ሳዕቤናቱ ክዛረብ ዝኽእል ናይ ኣእምሮ-ጊልያ ናዉቲ ማእቶት ኣርካናት ኪናት ስለዝኾና እዩ። ስለዚ እቲ ብድሆ፣ ናይ ኣእሙሮና ናይ ምቅያር ብድሆ ስለዝኾነ፣ መጀመርታ ነብስና ሓራ ከነዉጽእን ንኣእሙሮና ክንቃለሶ ይግባኣና። ንኣእምሮና ክንቃለሶ ድማ ፍልጠት ክንድልብ ስለዝግብኣና ተማሃር፣ ስራሕን ተቃለስን ቀዳማይ ጭርሖና ክከዉን ይግባእ። ምስተማሃርናን ዉልቃዊ ሓርነትና ምስ ኣወጅና፣ ንካልኦት ሓራ ከነዉጽእን ወሳኒ ጊደ ሰብ ክንጻወት ንኽእል ኢና።
መርእድ ዘርኡ
03/02/2013


text:
ኣብ ትግራይ ኣብቶም ዝሓለፉ 20 ዓማውቲ ዝካየድ ዘሎ ዕቀባ ሓመድ፣ማይን ዳግመ ግረባን ኣብ ዕቑር ሃፍቲ ማይ ከርሰ ምድሪ ርኡይ ለውጢ ከምዝተመዝገበ ኣብዚ ዓውዲ ትምህርቲ መፅናዕትን ምርምርን ዘካየዱ ሊቃውንቲ የረድኡ።
እቲ መፅናዕቲ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምስ ኣብ ቤልጅየም ዝርከባ ዩኒቨርሲታት ኣብቶም ዝሓለፉ 10 ዓማውቲ ዝተኻየደ እዩ። ብፍላይ ነቲ ኣብ መንጎ ዩኒቨርሲቲ መቐለን ቤልጅየማዊ ዩኒቨርሲቲ ሉቨን ብምትሕብባር ዝግበር መፅናዕቲ ዝመርሕዎ ፕሮፌሰር ሰፔ ዴከርስ ይባሃሉ።
ፕሮፌሰር ሰፔ ምስ ኢትዮዽያ ዘለዎም ሌላ ካብ ብኣቆፃጽራ ፈረንጂ1985 ዓ/ም ይጅምር። ቀንዲ ጠመተኦም ኣብ ምዕቃብ ማይን ምግዳብ ሓመድን ኮይኑ ምስ ሓረስቶት ብተግባር ዝካየድ መፅናዕትን እዩ።
“ብ1985 ዓ/ም ናብ ትግራይ እንትመፅእ ዓመት ምሉእ ዝፀንሑ ዋሓዝቲ ሩባታት ጎዳጉዲታት ማይ ኣብ ሓጋይ ይነፅፉ ነይሮም። ሎሚ ኣብ እዋን ክራማት ኮነ ሓጋይ ከይነፀፉ ዝዘልቁ ሩባታት ቁፅሮም ይውስኽ’ሎ።ኣብ ትግራይ ዝተመዝገበ ውፅኢታዊ ወፍሪ ዕቀባ ሓመድን ማይን ንዓለምና ብኣብነት ክጥቀስ ዝኽእል’ዩ” ይብሉ።
እቲ ዝካየድ ዘሎ መፅናዕቲ ዓለምለኻዊ ዋዕላ ሊቃውንቲ ማይ ቀሪቡ ይግምገም ምህላው እውን ተፈሊጡ እዩ።


text:
ብኻልእ ወገን፡ ኣብ ሶማል ሃገራዊ ምርጫ ንምክያድ ምድላው ኣብ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን፡ ዕጡቓት ኣል-ሸባብ ዘካየድዎ መጥቓዕትታት ሐይሉ`ሎ።
ሰራዊት’ታ ሃገር ሕጂ’ውን ድሕሪ 25 ዓመታት ንሶማል ከረጋግእ ብዘይምኽኣሉ ኣብተን ንሶማል ዝድግፋ ምዕራባውያን ሃገራት ተስፋ ምቁራጽ ይስተውዓል ኣሎ።
ሰበ-ስልጣን ሶማል ድሕሪ ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ኣል-ሸባብ ዘመዝግብዎ ዓወት ኣብዚ እዋን’ዚ ገለ መጥቓዕትታት ካብቲ ጉጅለ ይረአ ከምዘሎ ይገልጹ። ክሳብ 2014 ዓ.ም.ፈ ሚኒስትር ምክልካል ሶማል ዝነበሩ ዓብደልሃኪም መሃሙድ ሓጂ-ፋቂ ብዛዕባ’ዚ እዋናዊ ኩነታት’ታ ሃገር ከምዚ ይብሉ።
‘ኣቀዲሙ ዝጸንሓ ስትራቴጂ ኣል-ሸባብ ተቀይሩ’ዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ወታደራዊ መዓስከራት፡ ሰላማዊያን ሰባት ብብዝሒ ዝንቀሳቀስሉ ከም ሆቴላት ዝዓመሰሉ ቦታታትን ዒላማ ብምግባር’ዮም ዘጥቕዑ ዘለው በዚ ድማ ሰላማዊያን ሰባት ከፈራርሑ ይክእሉ።’
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ንወታሃደራዊ ሰበ-ስልጣን ዒላማ ዝገበረ ርእሰ-ቅትለታዊ መጥቓዕትታት ተኻይዱ`ዩ፡ ብዙሕ ካብኡ ኣብ ዋና ከተማ ሞቃዲሾ ዝተፈጸመ`ዩ ።
ኣብ ናይ ብሪጣንያ ሮያል ዩናይትድ ኢንስትዩት ተመራማሪት ዝኾና ካቲ ሃነሊን ኣል-ሸባብ ኣብ ሶማል ዘለዎ ምቁጽጻር ይስእን ኣሎ ግን ኸአ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ የስፋሕፍሕ ኣሎ ይብላ። ብተወሳኺ ንሰን ሰራዊት ሕብረት ኣፍሪቃ (AMISOM) ዋላ’ዃ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ኣል-ሸባብ ዝነበረ ብዙሕ ክፍለ- ግዝኣታት እንተኣምለሱ ኣብ ከባቢ ወታሃደራዊ መዓስከሮም ጥራይ ዝተሓጽሩ’ዮም ይብላ።
መሻርኽቲ ሶማል ዝኾና ሃገራት ምዕራብ ኣሜሪካ ሓዊስካ፡ ንደሞዝ ሰራዊት ሶማል ኣብ ምክፋል ከይተረፈ ምስታፈን ይፍለጥ። ሕብረት ኣውሮጳ ብኣንጻሩ ወርሓዊ ንሰራዊት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝኸፍሎ ዝነበረ ክፍሊት ኣቋሪጽዎ’ሎ። ሚኒስተር ምክልካል ሶማል ነበር እቲ ሓገዝ ሃገራት ምዕራብ ክቕጽል ይጽውዑ።
ኣሜሪካ ብወገና ተደጋጋሚ መጥቃዕትታት ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ኣብ ሶማል ምክያዳ ይፍለጥ። መንግስቲ ሶማል'ውን ነዚ ምትእትታው ዝተቐበሎ ኮይኑ ምስ ምቅራብ ሃገራዊ ምርጫ እቲ ስግኣት ከምዝዓብይ ክገለጽ ምጽንሑ ይፍለጥ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ቀዳማይ ምንስቴር ኢትዮጵያ ሃይለማሪያም ደሳለኝን ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ዓብድል ፈታሕ ኤል-ሲሲን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺቦም ተዘራሪቦም።
ክልቲኦም መራሕቲ ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ሃገራዊ ቤተ መንግስቲ ኣብዝሃብዎ ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለፂ ብዛዕባ ርክብ ክልቲአን ሃገራት፣ከባቢያውን ኣሁግራውን ጉዳያት ፀጥታ ከምኡ እውን ብዛዕባ ዓብዪ ግድብ ህዳሴ ምዝርራቦም ሓቢሮም ኣለው።
ፕሬዝዳንት ኤል-ሲሲ ኣብ ኢትዮጵያ ዑደት ዘካይዱ ዘለው ኢትዮጵያ፣ግብፅን ሱዳንን ንመትከላት ኣጠቓቕማ ማይ ኣባይን ህንፀት ዓብዪ ግድብ ህዳሴን ትማሊ ሰኒ ኣብ ካርቱም ድሕሪ ምፍርራሞም እዩ።
ክልቲኦም መራሕቲ ርክቦም ኣጠናኺሮም ንምቕፃል ከምዝተሰማምዑ እውን ገሊፆም ኣለው።ፕሬዝዳንት ኤል-ሲሲ ፅባሕ ረቡዕ ንክልቲኡ ኣብያተ ምኽሪ መደረ ከስምዑ እዮም።
ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለፂ ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ኤል-ሲሲ ስዊስ ካናል ኣብ ዝቕፅል ነሓስ ኣብዝምረቐሉ እዋን ኣብ ግብፂ ዑደት ከካይዱ ንቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ዕድመ ኣቕሪቦምሎም ኣለው።


text:
ቅዱስነትኩም፥ ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ክቡር ሰላምታይ አቕርበልኩም
ቅዱስ ኣቦና
ብስም እታ ብመስዋዕትነትን ብተስፋን ህላዌኣ ዘረጋገጸት ሃገር ቅኑዕ ሰላታ አቕርበልኩም
ብቐዳምነት ናብቶም ኣብ መልክኣ ምድረ ዓለም እዚዮም ትሑታትን ናብ ዝዀነ እትብሉ ብምዃንኩም፡ እብዚ ምሳና ምህላውኩም የቐንየለይ ኢለን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እቲ ካብ ነዊሕ እዋን ኣብ ዝኽሪ መበል 100 ቅዋሜ ሃገር ምኽንያት ሃረር እንብሎ ዝነበርና ምብጻሕኩም ስለ ዝተዓደልና ንዓና ደስ ዘብል ዓቢይ ህያብ እዩ።
ካብ ዝክረ በዓላት ኣዚዩ ዘገድስኵም ህዝቢ ምዃኑ ንፈልጥ ኢና፡ ይዅን ደኣ እምበር እዚ ንዓና ንህዝቢ ሊትዋንያ ክቡር ዝኾነ ዝኽሪ መበል 100 ዓመት ናጽነት ቅድስቲ መንበር ካብ ጥንቲ ጀሚራ እትድግፎ ዝነበረት ጉዳይ ብምዃኑ ምሳኡ ምስቲ ነጻነት ሊትዋንያ ዘይብተኽ ምትእስሳር ስለ ዘለዎ ንገዛእ ርእሱ ኣገዳሲ እዩ።
ሊትዋንያ ዝኽሪ በዓል ናጽነት ክተብዕል ሓደ ዓመት ኣቢሉ ይኸውን ኣብቲ እዋን በነዲክቶስ መበል 16 መዓልቲ ልትዋንያ እንክብሉ ኣዋጅ ኣመሓላሊፎም መላእ ካቶሊክ ምእመናን ዓለም ብጸሎት ምስ ሊትዋኒያ ክሓብሩ ከምዝገበሩ እውን ዘኪረን፡ ቅድስቲ መንበር ካብቶም ናጽነት ሊትዋንያን ኣፍልጦ ብምሃብን ዝተባብዓን ብዙሓት ሃገራት ቀዳመይቲ እያ፡ … ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ናይ ሩሲያ ሓይሊ ምክልኻል ካብ ሊትዋኒያ ድሕሪ ዝወጻሉ ንሽዑ ኣብ ሃገረ ሊትዋንያ ምብጻሕ ኣካይዶም ናይታ ሃገር ኣስተንፍሶ ናጽነት ኣብ ኵሉ ሃገር ክቃላሕ ገይሮም እዮም …
ሊትዋንያ ኣብቲ ጽንኩር በዳሂ እዋን ብዙሓት ዜጋታታ ንስደትን ንምንጻልን ንቤት ማሕቡስን ብዙሓት ኣብ ገድሊ ዕርድታትን ጐዳጉድን ፋሕ ኢሎም ብዝኸፈልዎ መስዋዕትነት እምነቶም ከድሕኑ በቒዖም እዮም። ልዕሊ ን 17 ዓመት ህዝቢ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዜና መዋዕን ብሕቡእ ከሕተምን ክዝርጋሕን ገይሩ እዩ። ሊትዋንያ ስቓያታ ኣብ ምትራኽ ጥራሕ ከይተሓጽረት መጻኢ ብዓቢይ ተስፋ ዘማዕደወት ሃገር እያ፡ ኣብዚ ሕርኩት ትስፍው ጻዕር’ዚ ብፍላይ ንመንእሰያት ኣብ ጮራ ናጽነት ንዝተወልዱን ንዝዓበዩን ዝጠመተ እዩ ነሩ።
ብሓባር ምስቲ ብሩህ ሰብኣውነት ዝዓሰሎ ዓለም ንምርግጋጽ ዝብል ቃለ ምዕዳንኩም ምስ እነበርክቶ ኣስተዋጽዖ ኣጣሚርና ክሳብ እቲ ናይ ምሕረት በሪ ጋህ ኢሉ ዝኽፈት ከነእንግድ ቅሩባት ኢና።
ዕለት 23 መስከረም ዝኽሪ ሕልቂት ሊትዋናውያን ሰዓብቲ ሃይማኖቶ ኣይሁድ ዝበዓለሉ ዕለት እዩ፡ ስለዚህ እቲ ካብዞም ኣሕዋትና ዝተመሃርናዮ ጐዳና ምሕረት ክንዝክር ኢና። ግፍዒ ስርዓት ናዚን ስታሊናውን እንዝክረሉን ብዙሓት ከኣ ንብዙሓት ደቂ ሃገሮም ኣይሁዳውያን ንሰብኣውነት ዓቢይ ክብሪ ብምሃብ ካብ ሕልቂት ዘድሓኑሉ ሰናይ ተግባሮም እንዝክረሉ ዕለት እውን እዩ።
ስለዚህ እዚ ዅሉ ኣብ እንዝክረሉ እዋን ናትኩም ኣብዚ ምርኻብ ዓቢይ ትእምሪ እዩ። እምነትና ዘሕይልን ሓድሽ ውሽጣዊ ሓይሊ ዘበራብርን እዩ፡ ኣብ ውዕዉዕ ልብን ሞሳን ሊትዋናውያን ህልው ኢኹም።
ዓበይቲ ብድሆታት ንኽስገሩን ንቤተ ክርስቲያንን ንነፈሲ ወከፍ ሰብኣዊ ፍጡር ቀረባ ንኽንከው ንዘበገስኩምዎ ሰውራ ነመስግነኩም።
ቃልኩም ኣብ ዝዀነ ይኹም ዓይነት መሬት ተስፋ ዘፍርይ ክኸው እምነይ።
ቅዱስነትኩም ኣብ ጉዕዞኹም ጽንዓትን ጥዕናን ብርታዔን እብል!


text:
ኣገዳስነትን ኣሰራርሓን ካዳስተራዊ ምዝገባ ተዘትይሉ
ክፍለ በላይ
ኣዳራሽ ‘ዳዕሮ’ ከም መቐጸልታ ብሃማመተኤ ዝውደብ ክልተ ሰሙናዊ ናይ ዘተን ሰሚናርን መደብ “ካዳስትራዊ ምዝገባን ኣገዳስነቱን” ብዝብል ኣርእስቲ ብ 26 ጥቅምቲ 2017 ሰሚናር ኣኣንጊዳ። ነቲ ሰሚናር ዝሃበ ዳይረክተር ጀነራል ቤ/ጽ-ካዳስተር ኣቶ ሃብተሚካኤል ወልደጊዮርጊስ እዩ፣፣
ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣብ መእተዊ ኣስተምህርኡ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ኣምር “ካዳስተር” እዩ ገሊጹ። ንሱ ኣብ መግለጺኡ “ካዳስተር” ኣብ ፈረንሳ ኣብ ግዜ ሃጸይ ናፖልዮን ግብሪ ንምእካብ ከም ዝተኣታተወ ኣብሪሁ። “ካዳስተር” ዝብል ቃል መበቆሉ ናይ ላቲን ቋንቋ ኮይኑ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ቋንቋታት ፈረንሳ፣ እንግሊዝ፣ ኣብ ትግርኛ’ውን ከይተረፈ ተራዒሙ ዝዝውተር ዘሎ ቃል እዩ። ካዳስተር ማለት ይብል ኣቶ ሃብተሚካኤል “ኣብ ቃጽዖ ዝተመርኮሰ ናይ መሬት ስርዓተ ሓበሬታ ኮይኑ ንስእላውን ጽሕፋውን ሓበሬታ የጠቓልል፣፣ ኣስዒቡ ካዳስተር ኣብ ዋንነት ወይ ተጠቃምነት፣ ክብሪ፣ ኣጠቓቕማ፣ ክራይ ወይ ግብሪ መሬት ወዘተ ዘተኵር ኮይኑ እቲ ቃጽዖ ፍሉጥ ስፍሓት፣ ፍሉጥ መዓላ መሬት፣ ፍሉጥ መዳውብቲ ከም ዘለዎ ገሊጹ፣፣ ኣብ ፈለማ እዋን ዕላማ ካዳስተር ግብሪ ንምእካብ ዝተበገሰ ክኸውን እንከሎ ምስ ግዜ ግን ንዋንነት ቀዋሚ ንብረትን መሰል ተጠቃምነት መሬት ንምውሓስ፣ ግቡእ ምሕደራ መሬትን ሃብታን ንምሕጋዝ፣ ብዝተመዝገበ ቀዋሚ ንብረት ልቓሕ ካብ ባንክ ንምርካብ፣ ውጥን ከተማታት ንምንጻር ወዘተ ከም ዘገልግል ኮይኑ ከም ዝማዕበለ ኣብሪሁ።
ቀጺሉ ካዳትስራዊ ምዝገባ ኣብ ኤርትራ ምስ ምምጻእ መግዛእቲ ጣልያን ኣብ 1888 ኣብ ከተማ ባጽዕ ከም ዝጀመረ ብምግላጽ “ቀንዲ ዕላማኡ ውሕስነት ንብረት ኢጣልያውያን ሰፋሮ ንምርግጋጽ ነይሩ” ዝበለ ኣቶ ሃብተሚካኤል ምስ ግዜ ኤርትራውያን’ውን ከዘውትርዎ ከምዝጀመሩ ኣገንዚቡ። ምስቲ ዝነበረ ኣገባብ ስርዓተ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ግን ሓደ ንብረት ብምትሕልላፍ (መሸጣ፣ ውርሻ፣ ህያብ፣ ካልእ ኣገባብ) ኣብ ዝምዝገበሉ ብተደጋጋሚ ፍሉይ መለለዪ ቍጽሪ እናተዋህቦ ይምዝገብ ስለ ዝነበረ ምግናን ኣብ ብዝሒ ዝምዝገብ ንብረት ተራእዩ። ንኣብነት ሓደ ንብረት ብሓደ ካብዞም ዝተጠቕሱ ኣገባብት ምስ ዝተሓላለፍ በበይኑ መለለዪ ቍጽሪ ንብረት ይወሃቦ ስለ ዝነበረ ሓደ ንብረት ክሳብ 13 ግዜ በበይኑ መለለዪ ቍጽሪ ብምሃብ ዝተመዝገበ ከም ዘጋጠመ ገሊጹ።
ኣብ ርእሲ’ኡ እቲ ስርዓተ ምዝገባ ኣብ ውሱን ዝማዕበለ ከባቢታት ከም ኣስመራ፣ ባጽዕ፣ መንደፈራ፣ ደቀምሓረ፣ ከረን፣ ኣቝርደት፣ ሰንዓፈን ኣብ ገለ ናይ ኮንችስዮነ መሬት ኣብ ከባቢታት ሰሜናዊ ባሕሪ፣ ኣቝርደት፣ ተሰነይ ዝኣመሰለ ጥራይ ዝተደረተ ምንባሩ ጠቒሱ፣፣ ካብ 1902 ጀሚሩ ቤ/ጽ ካዳስተር ኣብ ኣስመራ ጥራይ ብምዃን ካብ ኩሉ ኩርንዓት ኤርትራ ከመዝግብ ዝመጸ መሬትን ኣባይትን ከተማታትን መሬት ኮንችስዮነን ይምዝግብ ነይሩ፣፣ እቲ ስርዓተ ምዝገባ ወለንታዊ ብምንባሩ’ውን ኣገልግሎቱ ንምሕደራ መሬትን ጸጋታቱን ኣድማዒ ከም ዘይነበረ ኣቶ ሃብተሚካኤል ገሊጹ፣፣ ይዅን’ምበር፣ እቲ ስርዓተ ምዝገባ ናይ ልዕሊ ሓደ ዘበን መዛግብቲ ብጽፈት ዓቂቡ ብምጽናሕ፣ ብኮሚሽን ኣባይቲ ኣብ ዝተገብረ ምጽራይ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረት፣ እቲ ቀንዲ ምንጪ ዘተኣማምን ሓበሬታ ኮይኑ ኣብ ርእሲ ምግልጋል፣ ያታ ካዳስትራዊ ምዝገባ ምጽንሑ’ውን ቀሊል ተመኵሮ ከም ዘይኮነ ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣብሪሁ፣፣
ምስ ምቛም ካዳስትራዊ ምዝገባ፣ ኣድላይነት ውሑስ ምትሕልላፍ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ንምርግጋጽ ትካል “ ፓብሊክ ኖታሪ” ቆይሙ። ብቀሊል ኣገላልጻ ፓብሊክ ኖታሪ ማለት ኣዋዓዓሊ ማለት’ዩ። ይኹን’ ምበር ከም ዝኾነ ናይ ህዝቢ ጉዳያት ዝጽሕፍ ዘይኮነ ብፍሉይ ንዘይንቀሳቐስ ንብረት ዘወዓዕል ሕጋዊ ኣካል ማለት’ዩ። ‘ፓብሊክ ኖታሪ’ ይብል ኣቶ ሃብተሚካኤል“ ብመንግስታዊ ሕጊ ከምሕልን ተኣማንነት ሰነዳት ከረጋግጽን ዝተመዘዘ በዓል ስልጣን’ዩ”፣፣ ንኣገዳስነት ፓብሊክ ኖታሪ ኣመልኪቱ ድማ “ሕጋዊ ምትሕልላፍ ንብረት ክካየድን ዓዳጋይ ውሑስ ንብረት ክውንን እንተኾይኑ ብፓብሊክ ኖታሪ ክወዓዓል ኣለዎ”፣፣ እቲ ዝዕደግ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ሕጋውን ዘተኣማምንን ክኸውን ‘ፓብሊክ ኖታሪ’ ሕጋውን ሞራላውን ግዴታ ከምዘለዎ ኣገንዚቡ።
ኣብ እዋን ፈደረሽን (1956) ዝተማሓየሸ ሕጊ ‘ፓብሊክ ኖታሪ’ ማለት ንመምዘኒ ብቕዓት፣ ንብዝሒ፣ ምስራዝ ፍቓድ ዝምልከት ሕጊ ወጺኡ ነይሩ። ኣብ ኤርትራ ካብ ሰለስተ ንላዕሊ ዘይበዝሓ ኣብያተ-ጽሕፈት ፓብሊክ ኖታሪታት ኣብ ኣስመራ ብምዃን ናይ ምሉእ ኤርትራ ምትሕልላፍ ዘይንቀሳቐስ ንብረት የወዓዕሉ ነይሮም፣፣ ኣብያተ ጽሕፈት ፓብሊክ ኖታሪን ካዳስተርን ኣብ ግዜ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ግዜ ስርዓት ደርግ ምስ ምህጋር ‘ትርፊ ኣባይቲ’ ናይ ምስራዝ ሓደጋ ኣንጸላሊይዎም ነይሩ’ዩ። ንሱ ድማ ኣብያተ-ጽሕፈት ፓብሊክ ኖታርን ካዳስታርን ከም ዘየድልያ ተቖጺረን ሰነዳተን ክቃጸል ተወጢኑ ነይሩ እዩ፣፣ እንተኾነ፣ ሳላ ጻዕሪ ግዱሳት ኤርትራውያን ነዚ ናይ ምዕናው ሓደጋ ክሰግርዎ ክኢሎም እዮም፣፣
ድሕሪ ናጽነት ኣብያተ-ጽሕፈት ካዳስተርን ፓብሊክ ኖታርን ዳግም ተወዲቦም ተበራቢሮም፣፣ ኣብያተ-ጽሕፈት ፓብሊክ ኖታሪ ክሳብ ኣብ ታሕሳስ 1995 ንጥፈታተን ዝድስክል ኣብ ኣስመራ ኮይነን ካብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ሃገር ዝመጽእ ዝተሓላለፍ ንብረት እናወዓዓላ ክነጥፋ ዝጸንሓ ኮይነን፣ ካብ 1996 ጀሚሩ ኣብ ዞባ ማእከል ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ዞባ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ኣብ ካልኦት ዞባታት ግን ክሳብ ሕጂ ከም ዘይቆመ፣ እንተኾነ ንምቛሙ ይጽዓረሉ ከም ዘሎ ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣብሪሁ፣፣ ኣዚ ድማ ውሑስ ምትሕልላፍ ንብረት ንምርግጋጽን መንግስቲ ካብ ዝግበር ምትሕልላፍ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ዝርከብ ኣታዊ ኣብ ግዜኡ ንምእካብን የኽእል፣፣
ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣስተምህሮኡ ብምቕጻል ኣብ 1997 ብቁ. 95/1997 ዝፍለጥ ኣዋጅ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ከም ዝተኣወጀን ንቅድሚኡ ዝነበሩ ሕግታትን መምርሒታትን ምዝገባ ብምትካእ ንምዝገባ ግድነታዊ ከም ዝገበሮን ገሊጹ፣፣ እቲ ኣብ ሚኒስትሪ ፍትሒ ምስ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝነበረ ቤ/ጽ ካዳስተር ድማ ምስ’ዚ ኣዋጅ ተኣሳሲሩ ኣብ ወርሒ መስከረም 1999 ናብ ሚኒስትሪ መሬት፣ ማይን ኣከባብን ተወዲቡ፣፣ ኣዋጅ ምዝገባ መሬትን ካልእ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን ቁ.95/1997 ሹዱሽተ ዓበይቲ ዓንቀጻትን ዕስራን ሸሞንተን ንኡሳን ዓናቅጽን ከም ዘለዎ ብምግላጽ ንቀንዲ ትሕዝቶ ኣዋጅ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ብከም’ዚ ዝስዕብ ጸሚቝ ኣቕሪብዎ፣-
እቲ ቤ/ጽሕፈት፣ ንኩሉ መሬትን ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተደኮነ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን ኣብ ልዕሊኡ ዝህሉ መሰላትን ግቡኣትን፣ ከምኡ’ውን ብመሸጣ፣ ብውርሻ፣ ብህያብ፣ ወይ ብካልእ ኣገባብ ንዝግበር ምትሕልላፍ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን፣ ንኩሉ መሰላት ጤሳ፣ ተጠቃምነት መሬት ሕርሻን ብክራይ ዝዕደልን መሬት፣ ከምኡ’ውን ኣብ ኣገልግሎት መንግስቲ ዝርከብን ኣብ ኣገልግሎት ዘይወዓለ መሬት መንግስትን ንዝተፈጸመ ሕጋዊ እገዳ፣ ለውጢ ወይ ምትሕልላፍ ቀዋሚ ንብረት ኣብ እዋኑ ይምዝግብ። ስርዓተ-ምዝገባ መሬት ድማ ከከም ደረጃ ከባብን ምዕባለኡን ንኣቃውማን ዶባትን ቃጽዖታት ኣነጺሩ ዘርኢ ካርታ ወይ ንድፊ ካርታ ከምዝቐርብን ዝስነድን ይገብር። እቲ ስርዓተ ምዝገባ’ውን ሓደ ዝዓይነቱ፣ ብቀሊል ዝምስራሕ፣ ኣብ ሕጋዊ ምልክታ ቁጽሪ 31/1997 ኣገባብ ምርሒትን ኣመሓድራን መሬት ዝወጹ ቅጥዒታት መሰረት ብምግባር፣ ንመንነት በዓል መሰል፣ ንመግለጺ መሬትን ኣብ ልዕሊኡ ዝተደኮነ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን ዓይነት መሰልን ቀይድታቱን ደገፍቲ ሰነዳትን ከም ዘጠቓልል ገሊጹ፣፣ እቲ ቤት ጽሕፈት ከም ሃገራዊ መወከስን ውሕስነት መሰልን ዋንነትን ዘገልግል መጠን፣ መሰል ኣብ ልዕሊ መሬት ናይ ዝተደኮነ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ናብ ስሞም ክመሓላለፈሎም ንዝደልዩ ሰባት ግቡእ ናይ ኣገልግሎት ክፍሊት ኣኽፊሉ፣ እቲ ንብረት ቀይዲ ወይ እገዳ ምህላው፣ ወይ’ውን ናጻ ምዃን መረጋገጺ ሓበሬታ ይህብ። ዝኾነ መሬት ከኣ ብሕጊ ከይተመዝገበን ሕጋዊ መለለይ ቁጽሪ ከይተገብረሉን ከምዘይምራሕ፣ ድሕሪ ምርሒት ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተሃነጸ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ከኣ ናይ ህንጻ ምስክር ብቕዓት ምስ ረኸበ ከም ዝምዝገብን ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተደኮነን ዝተመዝገበን ቀዋሚ ንብረት ጥራይ ከም ትሕጃ ንልቓሕ ካብ ባንክ ከም ዘገልግል ገሊጹ።
ቀጺሉ፣ ኣቶ ሃብተሚካኤል ካዳስትራዊ ምዝገባ ዘለዎ ረብሓታት ዘርዚሩ፣፣ ንሳቶም ድማ ካዳስትራዊ ምዝገባ ርጉጽ ዋንነት ወይ ተጠቃምነት ንብረት ከም ዘውሕስ፣ ንቅልጡፍን ውሑስን ምስግጋር ንብረት ከም ዝሕግዝ፣ ግርጭት መሬት ከም ዘውሕድ (ፍሉጥ መዳውብቲ፣ ስፍሓት መሬት ወዘተ ስለዝገልጽ)፣ እዋናዊ ሓበሬታ ኩነታት ከም ዝሕብር (ንክዕድጉ ዝደልዩ ዓማዊል ዕዳ ባንክ፣ እገዳ ቤት-ፍርዲ ወዘተ ምህላው ወይ ናጻ ምዃን ይሕብር)፣ ንጹር ስታቲስቲካዊ ሓበሬታ ንምሕደራ መሬትን ሃብታን ዝሕግዝ ከም ዝህብ፣ዝተመዝገብ ዘይቀሳቐስ ንብረት’ውን ካብ ባንክ ልቓሕ ክትረክብ ኮነ ክትዋሓስ ከም ዘኽእል ገሊጹ። ብሓጺሩ ካዳስትራዊ ስርዓት መሰረት ውሑስ ምዕባለ ምዃኑ ኣብሪሁ፣፣ ኩሉ ከም ዝርድኦ መሬት ድሩት ስፍሓት እዩ ዘለዎ፣ ከምኡ ብምዃኑ ድማ መሬትን ሃብታን ብግቡእ ክመሓደር ክኽእል ኣለዎ፣፣ ምኽንያቱ፣ መሬት ብግቡእ ምስ ዝመሓደር ጥራይ እዩ መሰረት ውሑስ ናይ ማሕበረ-ቁጠባውን ኣከባብያውን ምዕባለ ዝኸውን’ ኢሉ፣፣ ‘ዘይመዝገብካዮ መሬት ብግቡእ ከተመሓድሮ ስለዘይትኽእል’ ብግቡእ ንክመሓደር ክምዝገብ ከም ዘለዎ፣ ስለ’ዚ ከኣ ኩሉ መሬት ብመሰል ተጠቃምነት ሕርሻ፣ ክራይ፣ መሰል ጢሳ ዝዕደልን፣ ካልእ ከም ሃገራዊ ፓርክ (ሕዛእቲ)፣ ታሪኻዊ ቦታትን ቅርስታትን፣ ሓጽቢታት ወዘተ ብግቡእ ክምዝገብ ከም ዘድሊ ገሊጹ፣፣ ብምቕጻል “ንሕና ካዳስትራዊ ስርዓት ንምህናጽ ኢና ንሰርሕ ዘለና ‘ምበር ንኩሉ ዘማልአ ፍጹም ካዳስትራዊ ስርዓት ከም ዘይቆመ ሓቢሩ። ኣስዒቡ ኣቶ ሃብተሚካኤል ሃገር-ለኸ ሸፈነ ካዳስትራዊ ስርዓት ንምምዕባል ይስርሓሉ ከም ዘሎ ኣገንዚቡ፣፣ ቤ/ጽ- ካዳስተር ትጽቢት ዝግበረሉ ዕማም ንኽፍጽም ራእይን ተልእኾን ኣነጺሩ ስርሑ የሰላስል ከም ዘሎ፣ ራእይኡ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ንኹሎም ዓማዊል ስሉጥን ቀሊልን ከም ዝኸውን ምግባር ክኸውን እንከሎ፣ ተልእኾኡ ድማ ምውሓስ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረትን መሰል ተጠቃምነት መሬትን ከም ዝኾነ ገሊጹ፣፣ ቀጺሉ እቲ ቤት ጽሕፈት ውሕስነት ዋንነት ዘይቀሳቐስ ንብረትን መሰል ተጠቃምነት መሬት ዘረጋግጽ ብምኻኑ ኣብ መንጎ’ቲ ቤ/ጽሕፈትን ዓማዊል ተገልገልትን ምትእምማንን ዉሁድ ዝምድናን ምፍጣር ኣድላዪ ከም ዝኾነ ኣስሚርሉ፣፣ ከምኡ ስለ ዝኾነ ድማ ብቀጻሊ ክስዓቡን ክዅስኮሱን ዘለዎም ክብሪታትን ባህርያትን፣ ከም ኣብ ስራሕ ብውድዓውነት ምምራሕ፣ እሙንን ስነ-ምግባራዊን ምዃን፣ ንዓማዊል ኣብ ምቕባል ትሕትና ምዝውታር፣ ባህሊ ምትሕብባር ምምዕባል (team- work)፣ ቅንዕናን ግሉጽነትን ምዝውታርን ኣድልዎ ዘይምግባርን ሞያዊ ዓቕሚ ንምዕባይ ምጽዓርን ናይ ስራሕ ዲሲፕሊን ምኽባርን ዝኣመሰሉ ምዃኖም ኣብሪሁ፣፣
ንስራተጂ’ቲ ቤት ጽሕፈት ኣመልኪቱ ፖሊሲ ካዳስትራዊ ምዝገባ ንምትግባር ውድዓዊ ኩነታት ኣብ ግምት እናኣእተወ ደረጃ ብደረጃ ስትራተጂ ብምሕንጻጽን መምርሒ ስራሕ ብምንጻር ከም ዝሰርሕን ኣብ ናይ ቀረባን ርሑቕን ስትራተጂ ድማ ነዚ ዝስዕብ ከም ዝኽተል ገሊጹ፣፣ ካዳስትራዊ ምዝገባ ዝተበገሰሉ ዕላማ ክዉን ክገብር ምዕቡል ዘመናዊ ካዳስተራዊ ስርዓት ንምህናጽ ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ። ናይ ቀደም ሰነዳት (records) ናብ ዘመናዊ ኣተዓቓቕባ ንምቕያር ‘ብሶፍት ኮፒ’ ምስ ዲጂታል ዳታ በይዝ ከም ዝተኣሳሰር ምግባር፣ ኣወሃህባ መለለዪ ቍጽሪ ምዝገባ ንብረት ደረጃ ንምትሓዙ ኣብ ኣሰያይማ ዚፕ ኮድ ጆግራፍያዊ ኣከፋፍላ ብምምርኳስ ቀዋሚ መለለይ ንብረት ከም ዝህልዎ ምግባር፣ ቅጥዕታት ምዝገባ ኣብ መላእ ሃገር ደረጃ ዝሓለው ምዃኖም ምርግጋጽ፣ ናብ ዓማዊ ተገልገልቲ ቀሪብካ ንምምዝጋብ ኣብ ማእከላት ምምሕዳር ዞባታትን ዓበይቲ ከተማታትን ኣብያተ-ጽሕፈት ምኽፋት፣ ምሕያል ሞያዊ ሰብኣዊ ዓቕሚ፣ መረዳእታ ህዝቢ ብዛዕባ ረብሓታት ካዳስትራዊ ምዝገባ ምዕባይ፣ መስርሕ ምዝገባ ስሉጥን ቀሊልን ከም ዝኸውን ምግባር፣ ምትእትታውን ምጥቃምን ዘበናዊ ናይ ምዝገባ ተክኖሎጂ፣ ውሑስ ምዕባለ ካዳስትራዊ ስርዓት ንምርግጋጽ ድማ ምስ መድረኽ ዝኸይድ ርትዓዊ ክፍሊት ኣገልግሎት ምዝገባ ምትስላዕ ከም ዘድሊ ሓቢሩ፣፣
ኣብ መስርሕ ካዳስትራዊ ምዝገባ፣ ብመሰረት ኣዋጅ ንኩሉ መሬትን ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተደኮነ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን ንምምዝጋብ ዓቕሚ ኣብ ዘይህልወሉ ግዜ፣ ሕቶ ቀዳምነታት ስለ ዝመጽእ ኣብዚ መሰጋገሪ እዋን እዞም ዝስዕቡ ቦታታት፣ ማለት ምዝገባ መሬትን ህንጻታትን ኣብ ከተማታት፣ ምዝገባ መሬትን ህንጻታትን ኣብ ሓውሲ ከተማታትን ኣብ ከባቢ ከተማታት ዝተደኮና ዓዲታታን፣ ምዝገባ ንትካላትን ንግዳዊ ሕርሻን ዝተዓደለን ዝዕደልን መሬት፣ ቀዳምነት ተዋሂብዎ ይስርሓሉ ከም ዘሎ ኣነጺሩ፣፣
“ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ሕጋዊ ተፈላጥነት’ዩ ዝህብ። ስለ’ዚ መሬት ብሕጊ ከይተመዝገብን ሕጋዊ መለልይ ቁጽሪ ከይተገብረሉን ኸኣ ኣይምራሕን” ዝበለ ኣቶ ሃብተሚካኤል ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ዝድለ ዕላምኡ ክሃርም ኣብ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ዘድልዩ ሰነዳት’ዩ ኣብሪሁ። ንሳቶም ኸኣ መጀመርያ ህንጻ ተሰሪሑ ምስ ተወድአ ክፍሊ ተክኒክ ምስክር ብቕዓት ህንጻ ሂብዎ ኣብ ዝምዝገበሉ እዋን ዘድልዩ ሰነዳት ከም “መሬት ምርሒት መሬት ወይ ውዕል ኣጠቓቕማ ክራይ መሬት፣ መስርሒ ፍቓድ፣ ህንጻ ድሕሪ ምስርሑ ብክፍሊ ተክኒክ ብፕላን ከም ዝተሰርሐ ዝተዋህቦ ሰነድ ብቕዓት ህንጻ ምስተረጋገጸ ጥራይ ከም ዝምዝገብን ምስክር ምዝገባ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረት ከም ዝወሃቦን፣፣ እቲ ህንጻ ወይ ገዛ ቅድሚ ናጻነት ዝተሰርሐ ምስ ዝኸውን ድማ ሊብሬቶ ኮምሽን ኣባይቲ ምህላው ኣድላዪ ምዃኑ ሓቢሩ፣፣ ከም መዘኻኸሪ’ውን ናይ ኮምሽን ኣባይቲ ሊብሬቶ ምህላው እኹል ከም ዘይኮነ፣ ኣብ ቤ/ጽ ካዳስተር ዘይተመዝገበ እንትኾይኑ ክምዝገብ ከም ዘለዎ ጠቒሱ፣፣ ምኽንያቱ ኮምሽን ኣባይቲ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ኣብ ዘጻርየሉ ዝነበረ እዋን እቲ ሰብ ሕጋውነት ኣለዎዶ የብሉን ንምርግጋጽ እምበር ብፕላን ምስርሑን ዘይምስርሑን ንምጽራይ ኣይነበረን፣፣ ስለ’ዚ ሊብረቶ ሒዙ ማለት ኣብ ቤ/ጽ- ካዳስተር ተመዝጊቡ ማለት ስለ ዘይኮነ፣ ዘይተመዝገበ ምስዝኸውን ናይ ህንጻ ቲክኒካዊ ብቕዓት ኣብ ክፍሊ ተክኒክ ኣረጋጊጹ ኣብ ቤ/ጽ ካዳስተር ከመዝግብን ምስክር ምዝገባ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረት ክሕዝን ከም ዘድሊ ኣብሪሁ፣፣
ምዝገባ ግን ጠጠው ዘይብል መስርሕ ምዃኑ፣ ምኽንያቱ ዘይቀሳቐስ ንብረት ብዝተፈለለየ ኣገባብ ከም ብመሸጣ፣ ህያብ፣ ውርሻ፣ ካልእ ኣገባብ ከም ዝተሓላለፍ ኣረዲኡ፣፣ ካብ ቤት ጽሕፈት ፓብሊክ ኖታሪ ንምዝገባ ኣብ ዝመጸሉ እዋን ዝሕተቱ መረጋገጺ ሰነዳት ድማ ከም ሰነድ ውዕል መሸጣ፣ ሰነድ ውርሻ ናይ ቤት ፍርዲ፣ ብህያብ እንተኾይኑ ሰነድ ህያብ ቤት ፍርዲ፣ ብምቅሊት እንተኾይኑ ሰነድ ሕጋዊ ምቅሊት፣ ትሕጃ ናይ ባንክ ወይ እገዳ ናይ ቤት ፍርዲ ምህላው ወይ ናጻ ምዃኑ፣ ናጻ ካብ ዕዳ ወይ እገዳ እንተተባሂሉ፣ ዝተሓደሰ ፕላን ክፍሊ ቴክኒክ ብምግባርን ክፍሊት መተሓላላፊ ንብረት (9%) ከም ዝተኸፍሎ ብምርግጋጽን ከም ዝምዝገብ ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣብሪሁ፣፣ ብተወሳኺ፣ ዋና ንብረት ባዕሉ ምስ ዘይቀርብ ሕጋዊ ውክልና ስልጣን ከም ዘድሊ፣ ፍቓድ መጻምዲ/ቲ ከም ዝሕተት፣ ቅድሚ ናጽነት ዝተሰርሐ ምስ ዝኸውን ድማ ናይ ኮምሽን ኣባይቲ ሊብሬቶ ከም ዘድሊ ጠቒሱ፣፣ ኣብ እዋን ምድላው ምስክር ምዝገባ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረት ኣብ ሰነድ ስሙ ከይተመዝገበ ዝጸንሐ መጻምዲ ስሙ ወይ ስማ ኣብ ምስክር ምዝገባ ዋንነት ንብረት ንኽኣቱ መረጋገጺ ካብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ወይ ኣካል ምቕራብ ከም ዝሓትት ኣዘኻኺሩ፣፣
ቤ/ጽ ካዳስተር ዘሰላሰሎ ስርሓት ብዝምልከት ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ርብዒ ዘበን ብድምር 44,488 ንብረት ክምዝግብ እንከሎ ካብኡ 29,295 ቀዋሚ ንብረት፣ 6,366 ትሕጃን እገዳን፣ 8,827 ድማ ምስራዝ ትሕጃ የጠቓልል፣፣ ኣተሓሕዛ መዛግብቲ ምዝገባ ንብረት ናብ ዘበናዊ ዲጂታል ኣገባብ ኣተዓቃቕባ ይቕይር ኣሎ፣፣ ኣወሃህባ መለለዪ ቍጽሪ ንብረት ኣብ ኣሰያይማ ዚፕ ኮድን ጀኦግራፍያዊ ኣከፋፍላን ሃገር ብምምርኳስ ቀዋሚ መለለዪ ንብረት ከም ዝህልዎ ገይሩ፣፣ ምስ ዝምልከቶም መሻርኽቲ ብምምይያጥ ደረጃ ዝሓዙ ዝተፈላለዩ ቅጥዒታት/ፎርምታት ኣዳልዩ፣፣ ኣብ መጀመርታ ቀሊል ዳታ-በይዝ ኣተኣታትዩ፣ ቀጺሉ ዘበናዊ ዳታ በይዝ መስሪቱ ኣብ ምምዕባሉ ይርከብ፣፣ መምርሒ መደብ ስራሕን ዝርዝር መግለጺ መደብ ስራሕ ሰራሕተኛታትን በብእዋኑ ከመሓይሾ ጸኒሑ፣ ኣብ 2017 ‘ውን ኣሓዲሱ ኣቕሪቡ፣ ንመሬት፣ ካዳስትራዊ ስርዓትን ፓብሊክ ኖታሪን ዝምልከት ዝተፈላለዩ መጽናዕታዊ ጹሑፋት/ወረቓቕቲ ኣቕሪቡ፣ መወከሲ መምሃሪ ስልጠና ዝኸውን ጽሑፍ ኣዳልዩ፣፣ እቲ ዝጸንሐ ስማዊ ክፍሊት ኣገልግሎት ዳግማይ ንምምሕያሹ’ውን እማመ ኣቕሪቡ፣፣ ካዳስትራዊ ንቕሓት ናይ ኣባላትን ተገልገልትን ክብ ንምባል ክነጥፍ ጸኒሑ፣፣ ብደረጃ ሃገር ዘሎ ብዝሒ ኣባይቲ ንምፍላጥ’ውን መጽናዕቲ ብዝሒ ኣባይቲ ኣብ ምክያድ ከም ዝርከብ ኣብሪሁ፣፣
ኣብ መወዳእታ ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣገዳስነት ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ብመራኸቢ ብዙሃን ዝተዋህበ መግለጺ ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ኣብሪሁ። ኣብ ኣዋጅ ምዝገባ ዘሎን ኩሉ በዓል ንብረት ንብረቱ ከመዝግብ ንምዝኽኻር ዝቐረበ ድኣ’ምበር ሓዱሽ ነገር ከም ዘይኮነ ኣነጺሩ፣፣ ነዚ ከብርህ ከሎ ድማ “መንግስታዊ ትካላት ከይተረፈ ንብረተን ከመዝግባ ከምዘለወን’ ኣዘኻኺሩ፣፣ እቲ ዝያዳ ኣተኵሮ ዝወሃቦን ገደብ ግዜ ናይ ሰለስተ ወርሒ ተገይርሉ ዝነበረን (ሕጂ’ውን ክሳብ ታሕሳስ 2017 ተናዊሑ ዘሎ) ኣብቲ ብውርሻ ወይ ብካልእ ኣገባብ ዝጥረ ምትሕልላፍ ቀዋሚ ንብረት ኣብ ቤት ጽሕፈት ካዳስተር ብስም ህልዋት ወነንቲ ዘይኮነስ ብስም መወትቲ፣ ማለት ብስም ነፍሲ-ሄራት ዝጽዋዕ ዘሎ ንብረት ናብ ህሉዋት ወነንቲ ክመሓላለፍ ከም ዘለዎ እዩ። ‘ኣብ ዝኾነ ሃገር ብመዋቲ እናተጸወዐ ዝቕጽል ንብረት የልቦን፣ ሕጋዊ መዕልቦ ይግበረሉ እዩ’ ብምባል ኣብሪሁ፣፣ ንኣብነት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ‘ራንድ’ ዘውጽእ ገዛ፣ ዘከራኽር ጉዳይ እንተዘይጋጢሙ፣ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ናብ ሕጋውያን ወረስቲ ክሰጋገር ኣለዎ። ኣብ ኣሜሪካን እውሮጳን ካልእ ዓለማትን’ውን ተመሳሳሊ እዩ። ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ኣብ ዝኾነ ሃገር ሕጋዊ ወራሲ ዘይተረኽቦ ንብረት ኣብ መወዳእታ ንብረት መንግስቲ እዩ ዝኸውን፣፣
ኣብ ኣዋጅ ምዝገባ ቍ/95/1997 እውን እንተኾነ “ኣብ እዋኑ ናብ ስሙ ከየተሓላልፈ ዝጸንሐ ናይ ክልተ ወርሒ ዕድል’ ከም ዝወሃቦ፣ ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ገደብ ግዜ ምስ ዝሓልፍ በብወርሑ 20% ናይ ክፍሊት ኣገልግሎት ምዝገባ እናተወሰኾ ከም ዝኸይድ’ ኣቶ ሃብተሚካኤል ኣብሪሁ፣፣ ብሓፈሽኡ እቲ ዝኾነ ሰብ ንብረቱ ከመዝግብ ከም ዘለዎ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዝተሓበረ መግለጺ ዝጸንሐ ኣዋጅ ምዃኑን ግድነታዊ ምዝገባ ንምትግባር ዝዓለመን ምዃኑ ኣነጺሩ። ኣብ መወዳእታ ኩሉ በዓል ንብረት ምዝገባ ንረብሓ ምዃኑ ተገንዚቡ ንብረቱ ከመዝግብ ከም ዘለዎ ጸዊዑ፣፣
ብድሕሪ’ዚ ተሳተፍቲ ኣዳራሽ ዳዕሮ ናብ ሕቶን መልስን ሰጊሮም።
- መንግስታት ኣብ ካደስትራዊ ስራሕ ነናተን ድርኺት ኣለወን። ክፍሊት ስማዊ ምዃኑ ኣብ ግምት የእቲኻ ምዝገባ ንብረት ንረብሓ ዋና ጥራይ የምስሎ ግድነታዊ ምዝገባ እና ተባህለ ከምቲ ዝድለ ዘይምስጓምና እንታይ ትብል?
ኣቶ ሃብተሚካኤል፣ ምዝገባ ንብረት እንዳወሰኸ ይኸይድ ከም ዘሎ፣ ኣብ ምምዕባል ዳታ በይዝ፣ ስርዓተ-ምዝገባን ኣተዓቓቕባ ንብረትን ጽቡቕ ስጉሚ ይርአ ከም ዘሎ፣ ዓቕሚ ኣባላት’ውን ካብቲ ኣብ 1999 ብሰለስተ ዝጀመረ ሎሚ ኣብ ማእከላይ ቤ/ጽ ካዳስተር (ኣስመራ) ጥራይ ከባቢ ሓምሳ ኣባላት ከም ዘለው፣ ብሓጺሩ ትካልዊ ሰረት ኣንጺፉ ከም ዘሎ ሓቢሩ። ቀጺሉ፣ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ካዳስትራዊ ስርዓትና ምስ ናይ ዝማዕበላ ሃገራት ኤውሮጳ ምዕቡል ካዳስትራዊ ስርዓት ዝውንና ከም ጀርመን፣ ፊንላንድ፣ ሽወደን (ብፍላይ ናይ ሽወደን ካዳስትራዊ ስርዓት ኣብ መስመር ኢንተርነት ‘ኦን ላይን’ ዝርከብ) ዝኣመሰላ ከተወዳድሮ ዝሕሰብ ኣይኮነን፣፣ ቀስ ኢልካ ክብጻሕ ምዃኑ ግን ኣየጠራጥርን፣፣
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኣስመራ ከይተረፈ ብዙሕ ዘይተመዝገበ ንብረት ከም ዘሎ፣ ኣብ ሓደ ከባቢ ዝርከብ ንብረት ብምልኡ እንተዘይተመዝጊቡ ድማ ንምሕደራ ዘገልግል ስታቲስቲካዊ ሓበሬታ ንብረት ምሃብ ከም ዘይክኣል፣ ኣቐዲሙ’ውን ተገሊጹ ከም ዝነበረ ኣብዚ እዋን’ዚ ህልዊ ዓቕሚ ናይቲ ቤት ጽሕፈት ዝደረቶ ምዃኑ፣ ንምስጋሩ ግን ጻዕሪ ይካየደሉ ከም ዘሎ ኣብሪሁ፣፣ ካዳስትራዊ ምዝገባ ንረብሓ ወነቲ ንብረትን መንግስትን ምዃኑ ኣቐዲሙ ከም ዝተገልጸ ንምሕደራ መሬትን ውሑስ ምዕባለን ሓጋዚ ምዃኑ ጠቒሱ፣፣ ክፍሊት ኣገልግሎት ምዝገባ ንምምሕያሽ’ውን እማመ ቀሪቡ ከም ዘሎ’ውን ሓቢሩ፣፣
- ሃገር ለኸ ካዳስተር ክምዕብል እንታይ ክግበር ኣለዎ? ኣብ ምምዕባሉ ዘጋጠምኹም ጸገማት ኣለዉዶ? ዝኾነ ሰብ ልዕሊ ሓደ ንብረት ከመዝግብ ይኽእልዶ? ኣብ ዞባ ደቡብ ንዝርከብ ንብረትካ ኣብ ካልእ ዞባ ኮንካ ከተመዝግብ ይካኣልዶ?
ኣቶ ሃብተሚካኤል፣ ሃገር-ለኸ ሸፈነ ዘለዎ ካዳስትራዊ ስርዓት ንምምዕባል ዓቕሚ ቤት ጽሕፈት ካዳስተር ብሞያዊ ዓቕምን ንዋትን ክሕይል፣ ዓቕሚ ስርሓት ካርታን ካልኦት ምስቲ ቤት ጽሕፈት ተመላላኢ ስርሓት ዝፍጽማ ትካላትን ክዓቢ ከም ዘለዎ ኣብሪሁ፣፣ ኣስዒቡ ኣብ ዞባ ደቡብ ይኹን ካልእ ዞባ ዝርከብ ንብረት፣ ምዝገባ ሕጋዊ ተፈላጥነት ስለ ዝህብ ዋና ንብረት ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪሉ ኣቢሉ ከመዝግብ ጥራይ ከም ዝኽእል ኣብሪሁ፣፣ ብምቕጻል፣ እቲ ልዕሊ ሓደ ንብረት ምምዝጋብ ይክኣል’ዶ ንዝብል ሕቶ ዝኾነ ሰብ ዘለዎ ብዝሒ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ከመዝግብ ጸገም የልቦን የመዝግብ’ውን ኣሎ፣፣ ‘ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ መንበሪ ጸገም ኣብ ዘለወሉ ግዜ፣ ምርሒት መሬት ቀዳምነት ዝወሃቦ ነቶም መንበሪ ገዛ ዘየብሎም ምዃኑ ክፍለጥ ኣለዎ’ ኢሉ፣፣ ኣቐዲሞም ዝተገልጹ ብድሆታት ንምቅላል እቲ ኣብ ምዝገባ ምትሕልላፍ ዘይቀሳቐስ ንብረት ዝነበረ ምድግጋም ናይ መለለዪ ቍጽሪ ንብረት ምሃብ ከም ዝተወገደ፣ ኣብ ስርዓተ ምዝገባን ኣተዓቓቕባ ሰነዳትን ይኹን ምምዕባል ዳታ በይዝ ብዙሕ ተሰጕሙ ኣሎ፣፣ ንምሕያል’ቲ ቤት ጽሕፈትን ዞባዊ ጨናፍሩን ‘ውን ብዘይ ምሕላል ይስርሓሉ ከም ዘሎ ኣብሪሁ፣፣
- ካብ መሬት ጤሳ ይኹን ካብ መሬት ከተማ ብዕድጊ ዝተጥርየ ኣባይቲ ምስ ኣዋጅ መሬት ዝገራጮ ኮይኑ ስለዝጸንሐ ምርመራ ተጌርሉ ብሓይሊ ዕማም ውሳኔ ተዋሂብሉ። መቕጻዕቲ ተቕጺዖም ዝዓደግዎ መሬት ብስም ዓዳጋይ ክምዝገበሉ ሓይሊ ዕማም ዝትወሰነሎም ዜጋታት እዚ ቤጽሕፈት ምዝገባ ንብረት ከመይ ይርእዮ?
ኣቶ ሃብተሚካኤል፣ እቲ ብውሳነ ሓይሊ ዕማም ጉዳይ መሬት መዕለቢ ረኺቡ ዘሎ ዘይሕጋዊ መሸጣ መሬት ንኽምዝገብ ብከመይ ይትሓዝ ዝብል ምምላሽ ኣድላዪ እዩ። ምዝገባና ምስ ኣዋጅ ምዝገባ ከም ዝቃዶን ንመጻኢ ንምምሕያሽ ምዝገባ ዘይዕንቅጽን ንካልእ ዘየድሊ ተግባራት ዝገትእን ወዘተ ምእንቲ ክኸውን፣ ውሳነ ሓይሊ ዕማም ዝረኸበ ቀዋሚ ንብረት ኣብ ቤ/ጽ – ካዳስተር ንኽምዝገብ ገለ ምትዕጽጻፍ ክግበር ኣድላዪ ስለ ዝኾነ፣ ነዚ መንግስቲ ሕድገታት ብምግባር ዝተወሰነሉ መቕጻዕቲ ከፊሉ ብስም ዓዳጊ ክምዝገብ ዝወሰኖ፣ ንዝቐረቡ ዘይምሉኣት ሰነዳት ኣብ ግምት ብምእታው ‘ግዝያዊ ምስክር ወረቐት’ ይወሃብ ከም ዘሎ፣ ኣብ ቀጻሊ ዝጎደሉ ሰነዳት ከም ብፕላን ምስርሑ ዘረጋግጽ (ብቕዓት ህንጻ) ናይ ክፍሊ ተክኒክ ሰነድ ምስ ተማልኡ ድማ ቀዋሚ ምስክር ምዝገባ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ክወሃቦ ምዃኑ መሊሱ፣፣ ኣብ’ዚ ብሩህ ክኸውን ዘለዎ ዝተሰርሐ ናይ ጢሳ ገዛ ምስ ዝዕደግ ግን ብመሰረት ኣዋጃት ሚኒስትሪ ፋይናንስን ምዝገባ ንብረትን ኣብ ርእሲ’ቲ ብጥሕሰት ኣዋጅ ዝኽፈል መቕጻዕቲ ናይ መተሓላለፊ ንብረት 9% ክኸፍል ከም ዘለዎ እዩ፣፣
- ሰነድ ቀዋሚ ንብረት ዝህብ ኣብ ካልኦት ዞባታት ሃገርና ኣይጸንሐን። ምኽንያቱ ኸኣ ፓብሊክ ኖታሪ የለን። ኣብ’ዚ ሎሚ እዋን ንገለ መንግስታዊ ስራሕ ምስ ደለናዮ ኣማሓዳሪ ንኡስ ዞባ ዝህበና ምስክርን፣ ምርሒት መሬትን ጌርና ንሰርሕ ኣለና’ሞ ከመይ ይርአ?
ቤት ጽሕፈት ካዳስተር ይኹን ፓብሊክ ኖታሪ ካብ ዞባ ማእከል ወጻኢ ኣይጸንሑን። ህላወ ኣብያተ-ጽሕፈት ካዳስተር ኣብ ዞባታት ድሕሪ 2006 ዝመጸ እዩ፣፣ ሰነድ ትኽክል ቅዳሕ ቀዋሚ ንብረት ዝህብ ቤ/ጽ ካዳስተር እዩ፣ ኣብዚ ኣዋን’ዚ ብዓብዩ ኣብ ማእከላይ ቦታ ብከፊል ድማ ኣብ ገለ ዞባታት ይህብ ከም ዘሎ፣ ካብ ዞባ ማእከል ወጻኢ ፓብሊክ ኖታሪ ስለ ዘየለ ግን ኣብያት ፍርዲ ዞባታት ውዕል መሸጣ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ከምዘጽድቓ ይግበር ከም ዘሎ፣ ውርሻን ህያብን ግን ብቐንዱ ዕማም ቤትፍርዲ ስለዝኾነ ጸገም ከም ዘይብሉ፣ ፓብሊክ ኖታሪ ኣብ ዞባታት ንምቛም ዝጽዓረሉ ዘሎ ጉዳይ ምዃኑ፣ እቲ ንምዝገባ ንግዳዊ ሕርሻ ብኣማሓዳሪ ንኡስ ዞባ ዝውሃብ ዝበሃል ሰነዳት ውዕል ክራይ ኣጠቓቕማ መሬትን ብግቡእ ምቕያሱ ዝሕብር ካርታን እንተኣማሊኡ ንምዝገባ ብቑዕ እዩ፣ ብምባል ካብ ተሳተፍቲ ንዝቐረበ ሕቶታት መልሲ ሂቡ፣ በዚ ድማ እቲ ናይ ዘተን ሰሚናርን ምሸት ተዛዚሙ።


text:
Part 4 Interview with President Isaias Afwerki ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ መርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፡ ኣብ ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል’ቲ ቓለ-መጠይቕ፡ ኣፍሪቃ ኣብ ፓለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ ወዘተ … መዳያት ንኸይትምዕብል ዝዓንቀፍዋ ረቛሒታት ኣብሪሁ። ብመርበብ ሓበሬታ ዊኪሊክስ ዝተዘርገሐ ሓበሬታ፡ እቲ ሰነዳት ሓድሽ እኳ እንተ ዘይኮነ፡ ንብስም ዲፕሎማሲ ዝካየድ ጥበብ ሓሶትን ምድንጋርን ኣብ ምቅላዕ ግደ ከም ዘሎዎ ኣገንዚቡ። ከምኡ’ውን ዓለምና ምውዳቕ ሕብረት ሶቭየትን ምድያብ ኣመሪካ ከም እንኮ ልዕለ-ሓያላንን ምንቍልቋልን ከም እተዓዘበት ገሊጹ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ መድረኽ ኵናትን ዕብለላ ሓደ ልዕለ-ሓያላን ዘብቅዓሉ ግዜ ይኽሰት ምህላዉን፡ ዓለምና ብፍሉይ ዳይናሚካዊ ረቛሒታት ዝመሓደር ኣብ ሓድሽ መድረኽ ንምእታው ትቀራረብ ከም ዘላን ኣብሪሁ።
ፕረዚንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ ግጭት ስነ-ሓሳብ ከም ዘብቀዐ፡ ታሪኽ ኣብ መወዳእታ መድረኽ ከም ዝኣተወ ከምኡ’ውን ግጭት ናይ ስልጣነታትን ሃይማኖታትን ከም ዝተጀመረ ዝገልጽ ስነ ሓሳባት ርእይቶኡ ተሓቲቱ ብዛዕባኡ ትንታነኡ ኣቕሪቡ። ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ርእይቶታት ንምልውዋጥን ሓሳባት ንምዝርጋሕን ብቑዕ መድረኽ ንክኸውን ከኣ ምንየቱ ገሊጹ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት፡ ክፍለ ዓለም ኣፍሪቃ ካብ መጀመርያ ሱሳታት ጀሚራ ኣብ ኣህጉራዊ ጕዳያት ልዑል ግደ ዝጻወት ሓይሊ ንኽትምስርትን መንገዲ ልምዓትን ሓድነትን ንኸተደንፍዕን ክትጽዕር ጸኒሓ፣ እንተኾነ ክሳዕ’ዚ እዋን’ዚ ኣይቀንዓን። ስለምንታይ’ያ ክትዕወት ዘይከኣለት?
መልሲ፡- እቲ ሽግር ናቱ ምልክታትን ሳዕቤናትን ብዘየገድስ፡ ካብ ፍሉይ ኵነታት ኣፍሪቃ ዝተበገሰ’ዩ። ኣፍሪቃ ኣብ ዓለም ዝደሓረት ክፍለ ዓለም’ያ። ኣፍሪቃ ኣብ ዓውለማ ኣይትጥቀስን፣ ኣብ ቍጠባውን ማሕበራውን መዳያትን ትካላዊ ምዕባለን ንድሕሪት ተሪፋ’ላ። ኣፍሪቃ ከም ጥረ ነገራት ዘሎዋ መሬት ጥራይ’ያ እትፍለጥ። ህዝባ ኣገዳሲ ወይ ተሰማዕነት ዘሎዎ ባእታ ክኸውን ኣይከኣለን። እዚ ሓቅ’ዚ ፍሉጥን ኵሉ ዘስተብህለሉን ጕዳይ’ዩ። ስለምንታይ’ዩ ከም’ዚ ክኸውን ዝኸኣለ? ጠንቁ ዝተፈላለዩ ናይ ውሽጥን ናይ ደገን ምኽንያታትን፡ ቍጠባውን ማሕበራውን ለውጥታት ኣብቲ ዝድለ ደረጃ ብዘይምብጽሖምን’ዩ። ኣብ ሱሳታት እቲ ዝሓለፈ ኽፍለ ዘመን፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራውን ባህላውን መዳያት ቅልጡፍ ምዕባለ ንኽምዝገብ ዝብህጉ መራሕትን ህዝብን ነይሮም’ዮም። እንተኾነ ዅሉ ዝተሃቀነ ፈተነታት ክዕወት ኣይከኣለን። ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ሰላሳን ሸውዓተን ዓመታት እኳ እንተ ጸንሐ፡ ዕዉት ስራሕ ንምስራሕ ኣይበቕዐን። ባህግታት ኣፍሪቃውያን ኣብ ግብሪ ዘይወዓለ፡ ድልየትን ስምዒትን ጥራይ ኮይኑ ተሪፋ። እተን ንዓቕምታት ኣፍሪቃ ዝቈጻጸራ ዝነበራ ገበትን ዓብለልትን ኣህጉራውያን ሓይልታት፡ ኣፍሪቃ ንኸይትምዕብል ኣሉታዊ ተራ ነይርወን’ዩ። እዘን ሓይልታት እዚኣተን ዕላማአን ኣፍሪቃ ኣካል ናይቲ ዓለማዊ ቝጠባ ከይኮነት፡ ንጥረ ነገራታን ዓቕምታታን ኣብ ረብሓአን ከም ዝውዕል ንምግባር’ዩ ነይሩ።
ከምኡ’ውን ኣብ ስልጣን ዝነበራን ዘለዋን ኣፍሪቃውያን ስርዓታት ለውጢ ዘየምጽእ ሓደ ዝዓይነቱ ኣገባብ ኣሰራርሓ ስለ ዘዘውትራን መቐጸልታ መግዛእትን ሓድሽ መግዛእትን ብምዃነንን ጠንቂ ድሕረት ኣፍሪቃ ኮይነን’የን። ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት ግስጋሰን ምሉእ ናጽነትን ንምስፋን ዘገልግሉ ስነ ሓሳባት ይቕልቀሉ ነይሮም’ዮም። ዝሑል ኵናት ምስ ተወደአ ግን እናቐሃሙ ከይዶም። ኣፍሪቃ ዝሑል ኵናት ምስ ተዛዘመ ነቲ ዕድል’ቲ ክትጥቀመሉ ምተገብአ ነይሩ። በቲ ዝነበረ ፓለቲካውን ጸጥታውን ኵነታት፡ ዓለም ክትጥቀመሉ ኣይከኣለትን። ልዕሊ ሰላሳ ዓመታት ሓሊፉ፣ ኣፍሪቃ ዝረአ ቝጠባዊ ምዕባለ ዘይምምዝጋባ ዘገርም’ዩ። እዚ ዅነት’ዚ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ብሓቂ ቝጠባ ኣሎዶ? ዝብል ሕቶ ከነልዕል ይድርኸና። ብኣረኣእያይ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ቍጠባ ዝበሃል የልቦን። ኣብ ምዕራብ ኮነ ኣብ ምብራቕ፡ ኣብ ሰሜን ኮነ ኣብ ደቡባዊ ኣፍሪቃ፡ ብቝጠባዊ መዳይ ክረኣ እንከሎ፡ ኣሎ ክበሃል ኣይከኣልን። ስለዚ ብዛዕባ ልምዓትን ቍጠባዊ ምዕባለን ምዝራብ ትርጕም ዘሎዎ ኣይኮነን። ኣብ ስልጣን ዘለዋ ስርዓታት ኣፍሪቃ’ውን ባዕላተን ዝምስክራኦ’የን። ኣፍሪቃ ሎሚ ኣብ መወዳእታ ዘይብሉ ዕንክሊል ኣትያ ኣላ። ኣብ ገለ ሃገራት ምርጫ ተኻዪዱ፣ ኣብ ካልእ ሃገር ዕልዋ መንግስቲ ተገይሩ ወዘተ … ዝብል ዜና ብቐጻሊ ይስማዕ።
ብሓቂ ንምዝራብ፡ ኣፍሪቃ ገና ናጽነት ኣይጨበጠትን ኣላ። ናጽነት ከም ስያመ መጺኡ’ምበር ኣብ ግብሪ ኣይወዓለን። ስለ’ዚ ኣፍሪቃ ገና ኣብ መግዛእቲ’ያ ዘላ። ናይ ሓድነትን ምምልላእን ኣልያ ወይ መካኒዝም ክትፈጥር ኣይከኣለትን። ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ኣይጠቐመን። ሓንቲ’ኳ ኣየፍረየን ብምባል እቲ ውድብ ከም ዝቕየር ተገይሩ። ኣፍሪቃዊ ሕብረት ተቐልቂሉ፣ ሕብረት ኣፍሪቃ’ውን ኣብ መበል ዓስራይ ዓመቱ ይኣቱ’ሎ፣ብዘይካ ስም ብዙሕ ኣየድመዐን። ኣብ ቍጠባውን ንግዳውን መዳያት ምትሕግጋዝ የልቦን። ወፍሪ ኾነ ትሕተ ቕርጺ ኣይሰጐመን። ኣብ ቅልውላው ኢና ንነብር ዘለና። ዋዕላታትን ርክባትን ኣብ ዝግበረሉ እዋን፡ ቀንዲ ዛዕባ ቕልውላው፡ ኣፈታትሓን ምክልኻልን ቅልውላውን’ዩ። እዚ ድማ ኣብ ዘለኻዮ ምቛም እምበር ንቕድሚት ወይ ንድሕሪት ምስጓም የልቦን። ብኣጠቓላሊ ኣፍሪቃ ኣካል ናይቲ ኣብ ዓለም ዝረአ ዘሎ ፓለቲካዊ፡ ቍጠባውን ባህላውን ለውጢ ኣይኮነትን። ሓድሽ ወለዶ መጺኡ ነዚ ዝድለ ዘሎ ለውጢ የምጽእ ይኸውን። ኣብ ነፍስ ወከፍ ከባቢ እንተ ተዓዘብና፡ ነቲ ዅነታት መን ይቈጻጸሮ፡ መን’ዩኸ ተጠቃሚ እቲ ሃብቲ ዘሎ? እቲ ህዝቢ ካብቲ ዘሎ ጸጋታት ይጥቀምዶ? እቲ መልሲ ኣይፋሉን እዩ። እቲ ጕዳይ ዕቱብ መጽናዕቲ ዘድልዮ’ዩ። ኣብ ልዕሊ ሕብረት ኣፍሪቃ ዕቃበታትን ርእይቶታትን እኳ እንተ’ሎና፡ ኣብኡ ንዋሳእ ኣለና። ተስፋ ዝህብ ኣንፈት ክሳዕ ሕጂ ተሳኢኑ’ሎ። እንተኾነ ወድ ሰብ ተስፋ ቘሪጹ ክድቅስ ኣይግባእን።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት፡ ኣብዚ መወዳእታ እዋን ብመረበብ ሓበሬታ ዊኪሊክስ ዝወጸ ሰነዳት ኣብ ዲፕሎማሲ ዝጥቀሙሉ ጥበብ ድርብ መለክዒታት ኣቃሊዑ ኣሎ። እዚ ድማ ብዕሊ ሓደ ነገር ምባል፡ ብሕቡእ ድማ ካልእ ኣንጻሩ ምግባር፡ ከም ዲፕሎማሲ ተባሂሉ ይግለጽ። ነዚ ተርእዮ’ዚ ብኸመይ ትትንትኖ?
መልሲ፡- ዊኪሊክስ እንታይ ሓዲሽ ነገር ኣምጺኣ? ዊኪሊክስ ሓዲሽ ነገር ኣይፈጠረትን፣ ንሕና ድማ ካብ ዊኪሊክስ ሓዲሽ ነገር ኣይፈለጥናን። ዊኪሊክስ ዝረጋገጸቶ፡ ዲፕሎማሰኛ ምዃን፡ ኣብ ሓሶትን ምድንጋርን ልዑል ጥበብን ክእለትን ክህልወካ ከም ዘሎዎ’ዩ።
ንሰባት ኣደናጊርካ ጕዳያት እንተ ኣሳሊጥካ ዲፕሎማሰኛ ኢኻ ማለት`ዩ። ስለዚ ዊኪሊክስ ሓዲሽ ነገር ምሂዛ ዘይኮነስ፡ ዲፕሎማሲ ናይ ብሓቂ እንታይ ምዃኑ ኣቃሊዓ። ዲፕሎማሲ ዝበሃል ምድንጋር ማለት`ዩ። እቶም ንዲፕሎማሲ ከም ሓደ ረቂቕ ጥበብ ወይ ሽግራት ንምፍታሕ ፍቱን ኣገባብ ዝወስዱዋ ዝነበሩ፡ ዊኪሊክስ ኣተሓሳስባኦም ቀዪራቶ። ዲፕሎማሲ ብልሙድ መረዳእታ እንታይ ምዃኑ ክርደኦም ጀሚሩ። ስለዚ ዲፕሎማሲ በቲ ዝግባእ ሓቀኛ ትርጕም ክግለጽ ይግባእ። ቅድሚ ሕጂ ሰብ ይገርሞ ነይሩ፣ ስለምንታይ ከምዚ ተገይሩ? ስለምንታይ ከምዚ ዝኣመሰለ ስጕምቲ ተወሲዱ? ሕቡእ ኣጀንዳ ኣሎ እናበሉ ሕቶታት የቕርቡ ነይሮም። እዚ ድማ ከም ትንቢት ወይ ምትንታን ዘይኮነስ፡ ካብቲ ዝረአ ዝነበረ ፍጻመታትን ምዕባለታትን ትምህርቲ ምቕሳም’ዩ ነይሩ። ዓለም ኣብ ግጉይ መንገዲ ትኸይድ ከም ዘላ ኣብ መደምደምታ ምብጻሕ ባህርያዊ ነይሩ። በተን ንሕና ዲሞክራስያውያን ሓይልታት ኢና በሃልቲ ዝግለጽ ዝነበረ ምድንጋር ምስ ግብረን ዘይቃዶ ተግባራት ኮይኑ ኽቃላዕ ጀሚሩ። እቲ ሓቂ ዲፕሎማሲ ይኹን እቲ ምእንቲ ተግባራቶም ንምምኽናይ ወይ ገበናቶም ንምሽፋን ዝወሃብ መግለጺታት ሓሶት ከም ዝነበረ ተቓሊዑ ኣሎ። ብዙሓት ሰባት ጥርጣረታትና ቅኑዕ’ዩ ነይሩ፣ ጕዳያት በቲ ዝበሃልን ዝደጋገምን ሓሶት ዘይኮነስ፡ በቲ ናይ ብሓቂ ስእሎም ከነንብቦ ይግባእ ክብሉ ጀሚሮም። ንህዝብታት ሰፊሕ መረዳእታ ፈጢሩሎም። ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ህዝብታት ዝተፈጸሙ ማእለያ ዘይብሎም ገበናትን ነውራም ተግባራትን ብሰነዳት ናይቶም ገበነኛታት ታቓሊዑ ኣሎ። ስለዚ እቲ ዝበሃል ዝነበረ ሓሶትን ምድንጋራትን ምስቲ ኣብ ግብሪ ዝረአ ዝነበረ ተግባራት ዘይስማማዕ’ዩ።
ኣብ መበል 20 ክፍለ ዘመን ዝተለምደ ምድንጋራትን ሽጣራታትን ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ከገልግል ኣይክእልን’ዩ። ዲፕሎማሲ በቲ ቕድሚ ሕጂ ዝለመድናዮ መረዳእታ ዘይኮነስ፡ ሓድሽ መረዳእታ ከም ዘሎዎ ኣበየ ከባቢኡ ዝነብር ህዝቢ ከስተውዕል ጀሚሩ። በቲ ኻልእ ወገን ንሕና ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ስለ ዘለናን፡ ዘመነ ተክኖሎጂ ስለ ዝኾነን ብዙሕ ነገራት ብልምዲ ዝተቐበልናዮም ሎሚ ተቐዪሮም ኣለዉ። እቲ ዅናት ናይ መን ሚሳይላት ይውንን? መንከ ቢልዮናት ዶላራት ይውንን? ዘይኮነስ መን ሓበሬታ ይውንን? እቲ ሓበሬታኸ ብኸመይ ይትርጐምን ብኸመይ ይትንተን እዩ። ናይ ምውድዳር ዕድላት ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝሓሸ’ዩ ዘሎ፣ ምኽንያቱ ሕጂ ዘሎ ዅናት ናይ ሓንጎል ኵናት ስለ ዝኾነ። ድኹማት ዝተባህሉ ነቶም ሓያላት ክወዳደሩ ይኽእሉ’ዮም። ሓደ ሰብ ጥሙይ ክኸውን ይኽእል፣ ግን ከኣ ኣብ ካልእ ዘይርከብ በሊሕ ሓንጎል ክህልዎ ይኽእል’ዩ። ስለዚ ናይ ሓንጎል ኵናት ስለ ዝኾነ፡ ነታ ዅናት ከኣትዋ ይኽእል። በዚ ድማ እቲ ዕድል ናይ ርኹባትን ሰብ ገንዘብን ቅልጽምን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኵሉ ብማዕረ ዕድል ይረክብ። ሎሚ እቶም ዝያዳ ዝማሃሩ ምስ ኢሌክትሮኒካዊ ዅናት (ሳይበር ዎር) ዝላለዩ እቶም ሓንጎል ዘለዎም ጥራይ’ዮም። ሕሳብ ዝተማህረ ኸመይ ገይሩ ፕሮግራሚንግ ከም ዝገብር ዝፈለጠ፡ ናብ ሚስጢራዊ ሰነዳት ክሰሉኽ ይኽእል። እቲ ዕድል ክፉት’ዩ ኣብ ቅድሚኡ። ኵሉ ሰብ’ውን ከስተውዕል ጀሚሩ። ሚስጢራት ኣብ ሳጹን ወይ ኣብ ዝኾነ ካልእ ቦታ ክሕባእ ኣይከኣልን’ዩ። ብኣፍካ ገለ ተዛሪብካ ብግብሪ ግን ካልእ ኣንጻር ነገር ምግባር ዝከኣል ኣይኮነን። ዓለም ከምቲ ዝለመድናዮ ስእሊ ኣይኮነትን ዘላ። ደቅ ሰብ ንጕዳያት ኣጸቢቖም ክርድእዎ ጀሚሮም፣ ብሓድሽ ኣገባብን ሓድሽ ሓንጎልን ድማ ክሓስቡ ጀሚሮም። ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ብዝተፈልየ መንገዲ ክሓስቡን ተስፋታት ክገብሩን ይረኣዩ። ወድሰብ ሓድሽ ነገር ክፈልጥ ዝኽልክሎ ሓይሊ ወይ ሰራዊት የልቦን። ንፍልጠት ዝኾነ መከላኸሊ ወይ ሚሳይላት ኣይዓግቶን’ዩ።
መርበብ ሓበሬታ ዊኪሊክስ ኵሉ ብዛዕባ ፋይናንስያዊ ቅልውላውን ባንክታትን ዘሎዋ ሓበሬታ እንተ ዘርጊሓ እንታይ ክመጽእ ይኽእል? ምስጢራት ናይተን ዓበይትን ገበትን ኣህጉራውያን ኩባንያታት ክቃላዕ ይኽእል። ንናይ ካልኦት ሃብቲ ብኸመይ ከም ዝቈጻጸራ ዘቃልዕ ሰነዳት እንተ ወጸኸ? እዚ ብዙሕ ቁም ነገር ኣሎዎ። ብዙሓት ሃገራትን ህዝብታትን ብድሕሪ ሕጂ ግዳይ ንኸይኮኑ ትምህርቲ ምተቐስመ ነይሩ። ክሳዕ ሕጂ ከም በዓል በርናርድ ማዶቭ ዝኣመሰሉ ውልቀ ሰባት፡ ከመይ ገይሮም ብምድንጋርን ሓሶትን ብገንዘብ ሰብ ይጻወቱ ከም ዝነበሩ ተቓሊዑ ኣሎ። ካልእ ከይመጽእ ተቐላጢፎም ንዊኪሊክስ ይኹን ንጁልያን ኣሳንጅን ካልኦት ከምኡ ዝኣመሰሉን ከጥፍኡ ፈተነታት ክገብሩ እዮም። እቲ ጸገም ግን ብዙሓት ጁልያን ኣሳንጅ ኣለዉ፣ ኣሽሓት ጥራይ ዘይኮኑ፡ ዓሰርተታት ኣሽሓት ጁልያን ኣሳንጅ ሓንጎሎም ኣስሪሖም ንደቂ ኣዳም ዘገልግሉ ሰባት ክመጽኡ ይኽእሉ። ምናልባት ክሳዕ ሕጂ ንፍልጠትን ንሳይንስን ንግዚኡ ሓሰውትን ኣደናገርትን ክጥቀሙሉ ጸኒሖም ይኾኑ፡ ሕጂ ግን እቲ ዅነታት ተቐዪሩ’ዩ። ናብታ ቀዳመይቲ ነጥቢ ክምለስ፡ ዊኪሊክስ ሓድሽ ዝተማህዘ ነገር ኣይኮነን ኣምጺኣ፣ ንዓና ዘገረመና ነገር’ውን ኣይነበረን። ምናልባት ኣብዚ ክጥቀስ ዝከኣል ብኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ ዝለኣኽ ዝነበረ ደብዳበታትን ትሕዝቶኡን ዝምልከት ሰነዳት’ዩ። ገለ ወገናት ነዚ ዘይንፈልጦ ዝነበርና ይመስሎም ይኸውን። ኣነ እንተ ተሓቲተ ግን ንዓይ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። እቲ ብሕቡእን ስቱርን ዝበሃል ዝነበረ ንዓና ኣይተሰወረናን። እዚ ሰነዳት’ዚ ንውዲታትን ኣብ ጸቢብ ኩርናዕ ንኸእትዉና ዝረኣ ዝነበረ ፍጻመታትን ናይ ኣመሪካ ኣጀንዳን ዘቃልዕ’ዩ። ዊኪሊክስ ንዘንብብ ሰብ፡ ኵሉ ዝርዝራት ብንጹር ሰፊሩ ኣሎ። ንምጥቅላል ኣብዚ ግዜ ዲፕሎማስን ፖለቲካን ካልእ ቅጽላትን ብግብሪ ትርጕም ዘለወን ዝመስሎ ሰብ እንተ’ሎ ተጋጊዩ ኣሎ። ኣነ ብውልቀይ ነዛ ፖለቲካ እትበሃል ቃል ከይጥቀም ኣብ ምጥርጣር ኣትየ፣ ምኽንያቱ ፖለቲካን ዲፕሎማስን ከም ናይ ሓሶትን ምድናጋርን ጥበብ’የ ዝወስደን። ስለዚ’ዩ ድማ ብግልጺ ርእይቶና ክንገልጽ እንከለና፡ ንስኻትኩም ዓሻታት ኢኹም ዝብሉና። ንሓደ ሰብ ኮፍ ኣቢልካ፡ እዚ እቲ ሓቂ’ዩ፣ እዚ ድማ ግጉይ’ዩ ። እዚ ይከኣል’ዩ፣ እዚ ከኣ ዘይከኣል’ዩ፡ እናበልካ ክግለጸሉ ይግባእ። ንስኹም ጌና ኣብ ግዜ ሰውራ፡ ብሓንጎል ናይ ገድሊ ኢኹም ትሓሰቡ ዘለኹም ይብሉኻ፣ ኣነ ግን ዝያዳ ብጋህዲ ክዛረብ፡ ሓደ ሓደ መትከላትን ክብርታትን ዘይቕየር’ዩ።
ጸሊም ሕብሪ ዅሉ ግዜ ጸሊም’ዩ፣ ጸዕዳ ድማ ጻዕዳ ኮይኑ ኽተርፍ’ዩ፣ ብስም ፖለቲካን ዲፕሎማስን ነዚ ሕብርታት ምቕያር ኣይከኣልን’ዩ። እዚ ብዊኪሊክስ ዝተቓለዐ ሰነዳት ከኣ ነቶም ክብሪ ዘሎዎም ከም ህዝቢ ኤርትራ ዝኣመሰሉ ንቑሓት ህዝብታት ብዙሕ ጥቕምታት ኣሎዎ። ብዊኪሊክስ ዝወጽእ ሓበሬታ ጽቡቕ ጌርና ከነንብቦን ክንርድኦን የድሊ፣ ኣብ ብዙሕ ጕዳያት ከአ ክጠቕመና’ዩ። እዚ ምዕባለ`ዚ ንረብሓናን ረብሓ ዝተዓመጹ ህዝቢታት’ዩ መጺኡ። ኣዎንታዊ ተርእዮ’ዩ። ስለዚ’ዩ ድማ ሰብ ፍሉይ ረብሓን ገበትቲ ሓይልታትን ሰንቢዶም ኣብ ሻቕሎት ዝኣተዉ። ዊኪሊክስ ምስ ኣንበብካ ብዘይምግናን እዚ ምዕባለ’ዚ ቅድሚ ዓሰርተ ወይ ዕስራ ዓመት ክመጽእ ይግባእ ነይሩ ትብል። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ተክኖሎጂ ሽዑ ግዜ ነዚ ናይ ሕጂ ደረጃ ምዕባለ ኣይበጸሕን ነይሩ፣ ሎሚ እዚ ምዕባለ’ዚ ንህዝብታትን ሃገራትን ናብ መጻኢ ንኽጥምቱ ሓዲሽ መስኮት ከፊቱ’ሎ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመታት ድሕሪ ምውዳቕ ሕብረት ሶቬትን ናይ ኣመሪካ ምድያብን ምንቁልቃልን፣ ኣብ እስያን ላቲን ኣመሪካን ሓደስቲ ሓይልታት ክቕልቀሉን ጀሚሮም ኣለዉ። እዚ ተርእዮ’ዚ ንዓለም ከም ብብርቱዕ ማዕበል እትጽፋዕ ዘላ መርከብ ኣምሲልዋ’ሎ፣ እዛ ከም’ዛ ዝተገልጸት መርከብ ዝተመሰለት ዓለም ኣበየነይቲ ወደብ’ያ ክትጽጋዕ?
መልሲ፡- ግዜ ንድሕሪት ክምለስ ኣይክእልን`ዩ። በዛዕባ’ዚ ኣርእስት’ዚ ትንታነታት ክህሉ ይኽእል። ኣነ ኣብ ትንታነታትን ትንቢታትን ክኣቱ ኣይደልን’የ። ብሓጺሩ ክብሎ ዝደሊ ግን ንሕና ኣብ መጀመርታ ውድቀት ኢምበራጦርያ ኣመሪካ ኢና ዘለና። እዚ ናይ ዲማጎጂን ናይ ስምዒትን ዘረባ ዘይኮነስ ነቲ ኣብ ዓለም ዝረአ ዘሎ ቝጠባዊ፡ ልምዓታውን ተክኖሎጅያውን ለውጢታት ብግቡእ ምንባብን ምትንታንን’ዩ። ኣመሪካ በቲ ዘርኣየቶ ኢንዳስትርያዊ ምዕባለ፡ ተክኖሎጅያዊ ግስጋሰን ምህዞታትን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፋላለየ ዓውድታት ዝገብረቶ ስነ-ፍልጠታዊ ምርምን ከም ርእሰ-ሓያላን ተቐልቂላ። ሕብረት ሶቬት ድማ ብሰንኪ ሓደ ሓደ ታሪኻዊ ፍጻመታትን ከምኡ’ውን ካልኦት ሕጂ ኣብ ዝርዝራቶም ክኣቱ ዘይደለኹ ረቛሒታትን ወዲቓ። ብዙሓት ሰባት ምውዳቕ ሕብረት ሶቬት ንረብሓ ኣመሪካ’ዩ ብምባል ኣብ መደምደምታ በጺሖም። እቲ ሓቂ ግን በንጻሩ`ዩ። ምውዳቕ ሕብረት ሶቬት ንድኻማት ርእሰ-ሓያል ኣመሪካ ከቃልዕ መጺኡ። ግዜ ምስ ከደ ከኣ እቲ ታሪኻዊ ለውጢ መጺኡ። ኢንዳስትሪ ናብ ካልእ ቦታት ክሰግር ጀሚሩ፣ ዓለም ከም ልሙድ ዘይኮነ እና ተቐየረት መጺኣ። ቻይና ኢንዳስትርያዊት ሃገር ኮይና፣ ብዕቤት ኣብ ዓለም ካልኣይ ደረጃ ዝሕዝ ቍጠባ ክትውንን በቒዓ። ህንዲ’ውን ብዝሒ ህዝባ ብዘየገድስ፡ ቅልጡፍ ልምዓታዊ ምዕባለ ተርኢ ስለ ዘላ፡ ከም ሓንቲ ካብተን ብቝጠባ ዝሓየላ ሃገራት ኮይና ክትቅልቀል ጀሚራ። ኣብ ውሽጢ ፍርቂ ዘመን፡ ማለት ድሕሪ ኻልኣይ ኵናት ዓለም ብፍሉጥ ምኽንያታት ጃፓን ከም ቍጠባዊ ሓይሊ ተቐልቂላ፣ ኣብ ቍጠባ ዓለም ዘሎዋ ተራ ግን ከም ቀደሙ ኣይክቕጽልን’ዩ። ኤውሮጳ ከምዚ ሕጂ ዘላቶ ኣብ ቍጠባ ዓለም ኣይክትህሉን’ያ። እዚ ማለት ኤውሮጳ ክትወድቕ’ያ ዘይኮነስ ካብቲ ኣብዘን ዝሓለፋ 20 ዓመታት ዝረኣናዮ ዝተፈልየ ዳይናሚካዊ ለውጥታት ክመጽእ’ዩ። ኣብ ግዜ ዝሑል ኵናት ኣብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ዝነበረ ድኻማት ተሸፊኑን ተኸዊሉን ጸኒሑ። ሕጂ ግን ኵሉ ነገራት ተጋሂዱ። ኣመሪካ ከም እንኮ ርእሰ-ሓያላን ኮይና ክትቅጽል ንቻይናን ህንድን ካልኦት ሃገራትን ቍጠባአን ከየማዕብላ ብምኽልካል ኵሉ’ቲ ትውንኖ ዝጸንሐት ኢንዳስትርያዊ ክእለት እንደገና ክትመልሶ ትኽእል ድያ? ምስቲ ሕጂ ዝረአ ቝጠባዊ ለውጢታት ናይ ፖላሪዝም ስነ ሓሳብ ክህሉ ድዩ? ኣነ ናይ መጻኢት ዓለም ዝረኣየኒ ስእልን ምልክታትን ንጹር ኮይኑ ኣሎ።
ታሪኽ ድማ ብድልየት ኣመሪካ ይኹን ብድልየት ኤውሮጳ ንድሕሪት ክምለስ ኣይክእልን’ዩ። ሓደስቲ ሕግታትን ሓደስቲ ተዋሳእቲ ሓይልታት ይቕልቀሉ ኣለዉ። እዘን ሕጂ ዝቕልቀላ ዘለዋ ሓይልታት ናተን ተራን ጽልዋን ድሕሪ ሓሙሽተ ወይ ዓሰርተ ዓመታት ኣጸቢቑ ክረአ’ዩ። እዚ’ዩ እቲ ክመጽእ ዝኽእል ምዕባለ ይመስለኒ። ምኽንያቱ ቝጠባ ክንብል እንከለና፡ ኣብ መወዳእታ ናይ ፍርያምነት፡ ምክፍፋልን ምህላኽን ቍጠባ’ዩ። እዘን ዝሓለፋ 100 ዓመታት ወይ ድሕሪ መበል 19 ክፍለ ዘመን ዝማዕበላ ሃገራት ምዕራብ ቍጠባአን ኣብ ናይ ምጽንጻን ወይ ስፐክዩለሽን ዝተሃንጸ እዩ። ኣነ ናይ ካዚኖ ቝጠባ ወይ ናይ ዓፍራ ቝጠባ’የ ዝብሎ። እዘን ዘየፍርያ ትካላት፡ ብፋይናንስያዊ ወረቃቕቲ እናተጻወታ ክኸዳ ጸኒሐን። እቲ ዝነበረ ዓለማዊ ስርዓትን ዝሑል ኵናትን ነቲ ዝነበረ ድኻማት ስለ ዝሸፈነለን ንቝጠባ ዓለም ክቈጻጸራ ዕድል ረኺበን። ኣብ መወዳእታ ግን እቲ ዓፍራ ዓፍራ ምዃኑ ስለ ዘይተርፍ እቲ ሓቂ ተጋሂዱ። እዘን ትካላት እዚአን ኣፍረይቲ ስለ ዘይኮና ክቕጽላ ኣይክእላን’የን። ከም በዓል ፎርድ ወይ ክራይስለር ወይ ጂ ኤም ዘኣመሰላ ኣይክህልዋ’የን። ምኽንያቱ ምስናዕ ስለ ዘየልቦ። ምናልባት ጀርመና ኣብ ናይ ምስናዕ ንጥፈታት ትቕጽል ትኸውን፡ ኣመሪካ’ውን ካብዚ ሕጂ ሒዛቶ ዘላ ኣካይዳ ተማሂራ ኣብ ቍጠባኣ ምምሕዳራዊ ለውጥታት ብምግባር፡ ናብቲ ቐንዲ መትከላት ናይ ምህናጽ ቍጠባ ትምለስ ትኸውን። ኣመሪካ ግን ንቻይና ይኹን ንህንዲ ከይምዕብላ ክትዓግተን ኣይትኽእልን’ያ። ኤውሮጳ’ውን ኣካይዳኣ ክትቕይር ምስቲ ኣብ ዓለም ዝረአ ዘሎ ለውጥታት ክትወሃሃድ እንተ ደልያ ኣመሪካ ክትዕንቅፋ ኣይትኽእልን’ያ። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ እዚ መጀመርታ መስርሕ ምውዳቕ ናይተን ኣብ ግዜ ዝሑል ኵናት ዓብሊለን ዝነበራ ኢምበራጦርያታት እዩ።
ሓደ ፖላር ወይ ሓደ ርእሰ-ሓያላን ጥራይ ክህሉ’ዩ ዝብል ዝነበረ ኣተሓሳስባ፡ ከም በዓል ፎኮያማን ሃንቶንግ ቶንግንን ካልኦት ዝጕስጕሱሉ ዝነበረ ሰነ-ሓሳብ ኣብቂዑ እዩ። ንሳቶም ዝብልዎ ዝነበርሩ፡ ድሕሪ ምውዳቕ ሕብረት ሶቬት ኣመሪካ ንበይና ዓለም ክትቈጻጸር’ያ፡ ኣብ መበል 21 ከፍለ ዘመን ንሓምሳ ዓመት ዝኸውን ንኣመሪካ ዝወዳደር ሓይሊ ኣይክህሉ`ዩ ይብሉ ነይሮም። እዚ ዘረባ እዚ ትማሊ ትማሊ ንሰምዖ ዝነበርና ንዕኡ ብዝምልከት መጻሕፍቲ ተሓቲሙ፡ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ፖሊሲታን ውጥናትን ተሓንጺጹ ክስረሓሉ ጀሚሩ። ኣብ ባይታ ዘሎ ዅነታት ግን ካልእ’ዩ። እዚ ኣተሓስሳባ እዚ ግብራዊ ዘይኮነስ ከም ሕልሚ ኣብ ሓንጎል ናይቶም ዓለም ዝወነኑ ዝመስሎም ውልቀሰባት ዘናውጽ ዝነበረ ሓሳባት እዩ። ሎሚ ንሕና ኣብ ሓድሽ ታሪኻዊ መድረኽ ኢና ንኣቱ ዘለና። ንጕዳያት ብውድዓውነት ከነንብቦ ይግባእ። እቲ ንዕዘቦ ዘለና ምልክታት፡ ዓለም ከምቲ ዝለመድናዮ ናይ ዝሓለፈ 20 ዓመት ኵነታት ዘይኮነስ ናብ ሓድሽ መድረኽ ዝሰግር ናይ ሕርሲ ምልክታት ተርኢ ኣላ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዜደንት ኣብ መወዳእታ ካብዚ ክንርደኦ እንኽእል ከም ርእሰማልነትን ማሕበርነትን ዘኣመሰላ ስነ-ሓሳባት መደረኽን ተወዲኡ ኣብ ናይ ሃማኖታትን ስልጣነታትን ግጭት ኣቲና ዲና ዘለና? ወይስ ከመይ`ዩ?
መልሲ፡- እንሓንሳእ ኣብ ውሽጢ ስነ-ሓሳብ ኣቲኻ ክትዛረብ እንከሎኻ ንጕዳያት ብኽፉት ሓንጎል ክትምርምሮ ኣይትኽእልን ኢኻ። ስለዚ ብዛዕባ ርእሰማልነት ወይ ማሕበርነት ምዝራብ ኣድላዪ ኮይኑ ኣይስመዓንን። በዘን ፍሉጣት ስነ-ሓሳባት ዘረባ እንተ ጀሚርና ሓንጎልና ምሉእ ብምሉእ ክፉት ኣይከውንን`ዩ። እዚ ማሕበርነት ወይ ገስጋሲ ስነ- ሓሳብ ዝበሃል እንተ ረአና፡ ካብ ጥንቲ ጀሚርካ ኣብ ባህርያዊ ሕግታት ዝተጠቓለለ’ዩ። ንድሕሪት ተመሊስና እንተ ኣስተውዒልና፡ ሕብረተ ሰባት ካብ ጫካታት ወጺኦም፡ ኣብ ዝተወሰነ ቦታታት ክነብሩ ምስ ጀመሩ፡ ነዞም ሕብረተ ሰባት ዝቈጻጸር ቍጠባዊ፡ ማሕበራውን ባህላውን ሕግታት ክቕልቀል ጀሚሩ። ኣብዚ ሕግታት’ዚ ምርኵስ ብምግባር፡ ውሑዳን ንብዙሃን ክቈጻጸሩ ኣይክእሉን’ዮም፣ እዚ ባህርያዊ ሕጊ እዩ። ቍጠባ ከኣ ኣብ ፍርያምነት፡ ምክፍፋልን ምህላኽን እዩ ዝምስረት። እዚ ዘይቅየር ባህርያዊ ሕጊ እዩ። ካልእ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝበሃል ነገር ኣሎ።
ሓደ ስነ-ሓሳብ ወይ ገስጋሲ ሓሳብ ነዚ ናይ ማሕበራዊ ፍትሒ
ክብር’ዚ ኣብ ግብሪ ከውዕሎ እንተ ዘይከኣለ ኣብቲ ዘሎ ሕብረተ ሰብ ንእሽቶ ይኹን ዓቢ ከምኡ’ውን ኣብ ሃገር ወይ ኣብ ከባቢ ወይ’ውን ኣብ ዓለም ርግኣትን ሰላምን ኣይህሉን’ዩ። እቲ ዅሉ ዝለዓል ግጭት፡ ሓደ ንኡስ ጕጅለ ኣብ ልዕሊ’ቶም ብዙሃን ኮይኑ ንዝኾነ ነገር ክቈጻጸር እንከሎ’ዩ ዝመጽእ። ምኽንያቱ ባህርያዊ ሕጊ ኣይፈቕደሉን`ዩ። ነዚ ማሕበርነት በሎ ወይ ካልእ ስም ሃቦ። ምናልባት ኣብ ቅዱስ ቁርኣን ወይ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ነዚ ዝምልከት ጥቕሲ ክህሉ ይኽእል’ዩ፣ ናተይ ፍልጠት ውሱን ስለ ዝኾነ ግን ኣይዝክሮን`የ። እቲ ኣገዳሲ ነገር፡ ማሕበራዊ ፍትሒ መሰረታዊ ሕጊ እዩ። ምናልባት ሓደ ንማሕበራዊ ፍትሒ ዘየኸብር ስነ-ሓሳብ ወይ ፖለቲካዊ ስርዓት ከመጽእ ይኽእል’ዩ፣ ንውሱን ግዜ ክዕብልል ይኽእል`ዩ። ብዝኾነ ይኹን ምኽንያት ክቕጽልን ተቐባልነት ክረክብን ግን ዓቕሚ የብሉን። ብሓጺሩ ባህሪ ናቱ ሕግታት ኣሎዎ። ናይ ወድ ሰብ ባህሪ ከኣ ናቱ ኽብርታት ኣሎዎ። ካብዚ ሕግታትን ክብርታትን ወጺኡ ኣብ ክንድኦም ናቱ ሕግታት ዘምጸአ ንውሱን ግዜ’ምበር ቀጻልነት የብሉን። ካብዚ ብምብጋስ፡ ርእሰ-ማልነት ውሱን ዕድመ’ዩ ዘሎዎ። በዚ ሕጂ እንርእዮ ዘለና ከኣ፡ ርእሰ-ማልነት ናይ ካዚኖን ግምታትን ቁማርን ቍጠባ ማለት`ዩ። እቲ ናይ ብሓቂ ርእሰ-ማልነት ኣብ ውሱን ግዜ ምናልባት ናቱ ሕግታት፡ ክብርን ፍሉይነትን ነይሩዎ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ መወዳእታ ክብሎ ዝደሊ ማሕበራዊ ፍትሒ መሰረት ስለ ዝኾነ ንማሕበራዊ ፍትሒ ዘረጋግግጽ ፖለቲካዊ ስርዓት ምህላው ካልእ ኣማራጺ የብሉን።
ክቡር ፕረዜደንት፡ ኣብ መደምደማታ ናይዚ ኣብ መመረቕታ መርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ ፣ ነዚ ቃለ መጠየቕ ክነካይድ ፋቃደኛ ምዃንካ ንምስግነካ ።
መልሲ፡- ብወገነይ ድማ ንመርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ ከመስግን እፈቱ። እቲ ዝቐረበ ሕቶታትን ዝተላዕለ ኣርእስታትን ኣገዳስን እዋናውን’ዩ። ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት፡ ሓሳባት ንምልውዋጥን ምዝርጋሕን መድረኽን መሳለጥን ንክኸውን ተስፋ እገብር፣ ዓወትን ኣሳልጦን ድማ እምነየሉ።
-
Video | Eritrea Ethiopia: Peace and Partnership | President Isaias Afwerki’s Trip to Ethiopia
9-
-
Eritrean Ethiopian Foreign Ministers Arrive In Mogadishu
11-
-
Eritrea Ethiopia Peace and Partnership | ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ሓባራዊ ጒዕዞ ንሓባራዊ ረብሓ
50-
-
Video: Eritrea ERi-TV News (October 17, 2018)
10-
-
Eritrea Solar Powers 40,000 People and Businesses in Off-Grid Areas
56-
-
Ethiopia’s Dr. Abiy Gives Half of Ministerial Posts to Women
21-
-
Video: Eritrea ERi-TV News (October 16, 2018)
21-
-
Video: President Isaias Afwerki’s Trip to Ethiopia (Oct 15, 2018)
37-
- See all


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ንሃገራዊ ዋዕላ መንእሰያት ከፊቱ።
ካብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዝተወከሉ ልዕሊ 650 ኤርትራውያን መንእሰያት ዝሳተፍዎ ዘለዉ ሃገራዊ ዋዕላ መንእሰያት፣ “ኣብ እትቕየር ዘላ ዓለም መጻኢኣ ዘውሓሰት ሓያል ኤርትራ ንምህናጽ፣ መንእሰይ ይንቃሕ፣ ይወደብ ይዕጠቕ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ብ25 ታሕሳስ ኣብ ከተማ ናቕፋ ተኸፊቱ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዘስምዖ መኽፈቲ ቃል፣ እዚ ዋዕላ ህልው ዘቤታዊ ኩነታት ኣብ ርኡይ ዕብየት ኣብ ዝግስግሰሉን ዞባውን ዓለማውን ሃዋሁ ኣብ ኣገዳሲ መስርሕ ንቕሓት ኣትዩ ኣብ ዘለወሉን እዋን ይጋባእ ምህላዉ ኣገዳስነቱ ልዑል ምዃኑ ጠቒሱ፣ ንኹሎም ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝርከቡ መንእሰያት ስለ’ቲ ዘርኣይዎን ዘርእይዎ ዘለዉን መዘና ዘይብሉ ሃገራዊ መኸተ መጒሱ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣስዒቡ፣ ዕላማ’ቲ ዋዕላ፣ ሃገርና ኣብ ሓድሽ መድረኽ ንሁር ልምዓትን ትስፉው ዕድላትን ኣብ እትኣትወሉ ዘላ ታሪኻዊ እዋን፤ ዝተደልዩ ሸቶታት ብልዑል ምውህሃድን ምምልላእን ምእንቲ ክጭበጡ፣ ህዝቢ ኤርትራ ብሰፊሑን ሃገራውያን ማሕበራትን ህግደፍን ድማ ብፍላይ በብመደባቶምን ዓውድታቶምን ንመኸተ ልምዓትን ሃገራዊ ህንጸትን ብዝበረኸ ንቕሓትን ልዑል ውዳበን ሰፊሕ ናይ ምይይጥ መኣዲ ዝኸውን ናይ ምስግጋር ምዕራፍ ንምውዳድ ምዃኑ ኣገንዚቡ።
“መኸተ ኣገባብ’ዩ፤ እቲ ዕላማ ግን ልኡላውነትን ዘየቋርጽ ምዕሩይ ዕብየትን ራህዋን ህዝቢ ኤርትራ’ዩ” ዝበለ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣስዒቡ፣ “ኣብ ውሽጢ ናይ መላእ ህዝብናን ኣብ ውሽጢ’ታ ቤትና እንብላ ሃገርናን ጥራይ ዝማላእ ወትሩ ሙቐትና፣ ቅሳነትናን ራህዋናን፣ ኣብ ውሽጢ ሙቐትን ቅሳነትን ራህዋን ህዝቢ’ዩ ትርጉምን ተጨባጥነትን ዝህልዎ።” ድሕሪ ምባል፣ ንቕሓትናን ቅኒት ኣእምሮናን ከይተዛነየ፣ ትኵር ክኸውን ከምዝግባእ ኣስሚሩሉ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ መወዳእታ፣ ናይዚ ዝጋባእ ዘሎ ዋዕላ ይኹን ካልኦት ተመሳሰልቲ ዝስዕቡ ዋዕላታት ቀዳምነት፣ ንሃገራዊ ክብርታትናን ሓባራዊ ህዝባዊ ረብሓታትን መሰረት ዝገበረ ናይ ህልውን ተማዕዳውን ዕድላትን ብድሆታትን ኩነት ብዕምቈት ብምግምጋም፣ ስትራተጂ ንዝበረኸ መኸተ ምቕማጥ ምዃኑ ገሊጹ።
ሃገራዊ ዋዕላ መንእሰያት፣ ንሽድሽተ መዓልታት ክቕጽል ምዃኑ ተፈሊጡ።
****** ኣ.ዜ.ኤ ******


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 35 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 15 December 2017
እዚ መላኺ ጉጅለ፡ ነቲ ዕጡቕ ክፍልታት ከም መልሕቑ ተጠቒሙ’ዩ ኣለኹ ዝብል ዘሎ።
ግደ ዕጡቕ ሓይሊ ወይ ሰራዊት ኣብ ሓንቲ ሃገር ብከመይ ክቐውም ከም ዘለዎ፡ እንታይ ክመስል ከም ዝግባእ፡ ደረጃ ፖለቲካዊ ንቕሓቱን ህዝባውነቱን ንባህሪያት ናይ’ቲ ዘቑሞ ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይሊ’ዩ ዝመስል። ተልእኾኡ’ውን ንውሳኔታት ናይ’ቲ ስርዓት ምሕላውን ምትግባርን’ዩ። ብርግጽ ፖለቲካዊ ንቕሓቱ ዝማዕበለ፡ ብመሰረት ሃገራዊ ቅዋም ዘፍቅዶ መሰሉን ግቡኡን ብዝተነጸረ ተቐሚጥሉ ዝተጣየሰ ወተሃደራዊ ትካል፡ ካብ ፖለቲካዊ ንቕሓቱ ዝደኸመ፡ ብሃገራዊ ቅዋም መሰረት ዘይተጣየሰ ሰራዊት ምልኪ ይፍለዩ። ብዘይቅዋም ተልእኾኡ ብዘይተነጸረ ተገፊፉ ዓጢቑ፡ ገፊፉ ዘዕጥቕ ናተይ ዝብሎ ፖለቲካዊ ሩሕ ካብዘይብሉ እኩብ ሰራዊት፡ ብሓቂ ብተግባር ደሞክራስያውያን ይኹኑ ኣይኹኑ፡ ብሕገ መንግስቲ መሰረት ፖለቲካዊ ስልጣን ዝተረከቡ መንግስታት ዘቑምዎ ሰራዊት ብተነጻጻሪ ናብ ህዝቢ ከም ዝቐርብን ከም ዝምረጽን ዘካትዕ ኣይኮነን፡፡
እቲ ሃገራዊ ሰራዊት፡ ሃገር ናይ ምክልኻልን ሕገ መንግስቲ ናይ ምኽባርን ግዴታ ኣለዎ። ናብ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሓይሊ ክውግን የብሉን። ፖለቲካዊ ውድባት ክንዲ ዝኾነ ፍልልይ ይሃልዎም ነቲ ቅዋም ማእከል ገይሩ ክሰርሕ ኣለዎ ዝብል ግን ሓፈሻዊ መትከላት ደኣምበር ኣብ ግብሪ መጺእካስ ከምኡ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ሰራዊት ብስም ምኽባር ጸጥታን ሰላምን ንህዝቢ ዝጉድእ ዘየርብሕ፡ ንቅዋም ዝጻባእ ዘይከላኸል ናብ’ቲ ዘቖሞ ሓይሊ ዘንቢሉ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ስጉምቲ ክወስድ ምርኣይ ሓድሽ ኣይኮነን። እቲ ብመሰረት ሃገራዊ ቅዋም፡ ንጹር መዕቀኒታት ወጺእሉ፡ ኣብ ሰናይ ድሌቱ ነቲ መዕቀኒታት ኣማሊኡ ዝሓልፍ ሰራዊት ምልኪ እንታይ ከም ዝመስልን ዝገብርን ከኣ ንምርዳኡ ኣየጸግምን።
ርሑቕ ምኻድ ኣየድልን። ታሪኽ ክትውከስ መጻሕፍቲ ምግልባጥ’ውን ግድን ኣይኮነን። ንባህርን ተግባርን ጉጅለ ህግደፍን ኣቋውማ ናይ’ቲ ከም መከላኸሊ ዕርዲ ሃገር ዘይኮነ፡ ዕርዲ ስልጣኑ ዝጥቀመሉ ዘሎ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፣ ሃገራዊ ድሕነት፣ ፖሊስ እናበለ ዘላግጸሉ ዘሎ ክፍልታት ምርኣይን ምግምጋምን ሓጋዚ’ዩ። ህግደፍ ጸረ-ህዝቢ’ዩ ጸላኢ ደሞክራሲ’ዩ። ኣብ ኤርትራ ቅዋምን ቅዋማዊ ምሕደራን የለን። ወተሃደራዊ ክፍሊ ከም ኩሉ ዓውድታት ድሌትን መስፈርን ዝሓትት ሞያ ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብ ኤርትራ ኣሎ ዝበሃል ሰራዊት ህዝቢ ዝምረሓሉ ሃገራዊ ቅዋም ስለዘየለ፡ ብቅዋም መሰረት ዝቖመ ወተሃደራዊ ትካል የለን። ፍቓዱ ተሓቲቱ፡ ሰናይ ፍቓዱ ኮይኑ፡ ዝተቐመጠ መምዘኒታት ሓሊፉ ወይ ኣማሊኡ ዝኣተዎ ዜጋ ዝዓሰሎ ሰራዊት ኣይኮነን። ተገዲዱ ተገፊፉ ዝኣቱ ደኣምበር፡ ስርዓተ ደሞዙ፣ ኩነታት ጥዕናኡ፣ ጉዳይ ስድራ ቤቱ፣ ምድያብን ምውራድን መዝነት፣ ሕቶ ጥሮታ፣ ኮታ ከም ሰብን ከም ኣባል ሰራዊት ክረኽቦ ዝግባእ ሰብኣውን ደሞክራስያውን ክብረት ዝተማልኣሉ ኣይኮነን።
ኮይኑ ግን ብውዲ ድዩ ብግዲ ከም ትካል፡ መሪሕነታዊ ጉጅለ ህግደፍ ዝተኣማመነሉ፡ ከም መልሕቕ ናይ ፖለቲካዊ ስልጣኑ ዝጥቀመሉ መሰሉ ከየኽበረ፡ መሰል ህዝቢ ንምኽባር ይሰርሕ ከም ዘሎ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ህዝባዊ ሰራዊት እናተባህለ ጽዑቕ ፕሮፖጋንዳዊ ጎስጓስ ዝግበረሉ እኩብ በዓል ብረት’ዩ። እዚ እኩብ በዓል ብረት ብዘይካ ዝተወሰኑ ሰብ ፍሉይ ረብሓ፡ እቲ ዝበዝሕ ኣብ ህላወ እቲ ጉጅላዊ ስርዓት ከምዘይተረብሐን ንቕድሚት’ውን ከምዘይርባሕን ይፈልጥ’ዩ። ቅድሚ 1991 ድሕሪ 1991 ኣብ መሳርዕ እዚዝበሃል ዘሎ ሰራዊት ዝኸርተቱ ሓርበኛታት፡ ኣይኮነን ዋጋ ድኻሞም ዝኾነ ግቡእ ረብሓ ክረኽቡ ነዛ ዕረፍቲ’ውን ኣይረኸቡን። ንሳቶም ብጉልባብ ሓይልታት ምክልኻል ድዩ ሃገራዊ ድሕነት፡ ንድሕነት ስልጣን ኢሳያስን ጉጅለኡ ከርተት ይብሉ። ደቆም ድማ ዝብላዕ ዝኽደንን ሓርቢትዎም ብኣነን ንዕድለይን እግሮም ናብ ዝመርሖም ይኸዱ። ገለ ናብ ተነጻጸሪ ደሓን ይበጽሑ። ገለ ከኣ መተካእታ ዘይብላ ህይወቶም ይስእኑ ኣለው። ደቆምን ወለዶምን ኣልቦ ኣላይን ጠባርን ኣብ ስቓይ እናነበሩ፡ ንሳቶም ደሞዝ ዘይኽፈልሉ እንስሳ ጀነራል ክጓስዩ፡ ሕርሻዊ ማእቶት ከካይዱ፡ ኣበይቲ ክሃንጹ ኮታ ዝተባህልዎ ከም ጊላ ኮይኖም ዘገልግሉ ዘለው ዕላማ ኣልቦ እኩባት ሰብ ብረት’ዮም።
ስለዚ እዞም ተገዲዶም ዕድሚኦም ዝበልዑ ዘለው ወገናት፡ ቅድሚ ካልእ ነቲ ህግደፍ ብዓጽመ ስጋኦም ደው ኢሊሉ ዘሎ ፖለቲካዊ መልሕቕ ክሰብርዎ ኣለዎም። ንስኻ ኣይናትና ንሕና ኣይናትካ ኢሎም ከጥሕልዎ ኣለዎም። እቲ ወሳኒ መንግስታዊ ጉጅለ፡ ቀረባ ቤተ ሰብን ተቛደስቲ ናይ’ቲ ካብ ህዝብታት ኤርትራ ዝሕለብ ዘሎ ሃብቲ ዝኾኑ መጋበርያታትን ብደመ ረሃጾም ፊዕ ክብሉ እንከለው፡ ስድራ ቤቶም ዝቕመስ ዝለሓስ እንጀራ ክሕርብቶም፡ ንሳቶም ድማ ድሕሪ ዓመት ክልተ ዓመት ንናይ ቀረባ ሓለፍቶም ተመሳሲሎም ንዝረኽብዋ ናይ ሓጺር መዓልቲ ዕረፍቲ፡ ናብ ጥሙያትን ዕሩቓትን ስድራ ቤተሰበይ ጥራሕ ኢደይ ከመይ ኢለ ክኣቱ ኢሎም ዝሽገርሉ ዘለው ሃለዋት፡ መድሓኒቱ እምቢ ኣይንግዛእን መሰልና ይከበር፡ ሕሱም ገዛኢና ደኣምበር መንግስትና ኣይኮንካን ኢልካ ኣንጻሩ ደው ምባል’ዩ።
ካብ ግኡዝ መሬት ሰብ’ዩ ዝኸብር። “ባዕላ መውጽኢት ደርፊ ባዕላ መጥፍኢት ደርፊ” ከም ዝበሃል እዚ ባዕሉ ጽልእን ኲናት ወሊዑ፡ ሓያልታት ምክልኻል ኤርትራ ነጻነት ኣብ ምውሓስን ልኡላውነት ኣብ ምኽባርን ተጸሚዱ ኣሎ እናበለ ከላግጽ ፈጺሙ ክፍቀደሉ የብሉን። ካብ’ቲ መሪሕነታዊ ጉጅለ እቲ ውጹዕ ሰራዊት ይሕይል። ብዝሒ ኣለዎ። ተተኳሲ ኣለዎ። ይኹን ግን ከም’ቲ “ገረብ ብሓኽላ” ዝበሃል ምስላ፡ መሪሕነታዊ ጉጅለ ፍሉይ ክእለቱ ነቲ ውጹዕ ሰራዊት በቲ ከምኡ ውጹዕ ሰራዊት ገይሩ፡ ምትእምማን ኣጥፊኡ ይገዝኦ ይረግጾ ምህላው’ዩ። ነዚ ድማ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ውሽጣዊ ምቖትን ፈጢሩ ብዝረቐቐ ስልቲ ክገጥሞ ኣለዎን ይግበኦን።
ብከም’ዚ ዘለዎ ክቕጽል እንተደኣ ወሲኑ ግን፡ ሕራይ ኢሉ ብባርነት ከገልግል ፍቃደኛ ኮይኑ ኣሎ ማለት’ዩ። መጀመርያ ንገዛእ ርእሱ ቀጺሉ፡ ንህዝቡ ይሃሲ ከም ዘለዎ ክርዳእ ይግባእ። ሃገራዊ ሰራዊት ዝብል ስም ተጠሚቕካ፡ ሰብኣዊ ክብረት ዘይትረኽበሉ ነገራዊ ረብሓታት ትንፈገሉ ስርዓት ናተይ ስርዓተይ ክትብሎ ፖለቲካዊ ጸቕቲ ዘይኮነ ኣምልኾ’ዩ ዘመልክት። ብባህርን ብግብርን ንህግደፍ ዝመስሉ ሕሉፋት ስርዓታት፡ ንግደን መስዋእትን’ቲ ሰራዊት ኣብ ናይ ውልቃዊ ዝናን ረብሓን ክግልገልሉ ጸኒሖም’ዮም። ንኹሉ መፍትሒኡን መንገዲ ክብረት ዘረጋግጽን ግን፡ መላኺ መንግስታዊ ጉጅለ ደው ኢልሉ ዘሎ መልሕቕ ምስባር’ዩ። ካልእ ፈታሕ የለን።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 08-12-2017
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ኣመንቲ እስልምና ዓለም ናይ ሓደ ወርሒ ፆም ረመዳን ካብ ዝጅምሩ ሓደ ሰሙን ገይሮም ኣለው።ረመዳ እዋን ፆም፣እዋን ምልውዋጥ ሓሳብ ንሓሳብ እዋን መተኣኻኸቢ ማሕበረሰባት እዩ።ዝተፈላለየ ድሕረ ባይታን ዓሌታዊ መቦቀልን ዘለዎም ሙስሊም ኣሜሪካዊያን ኣብ መላእ ኣሜሪካ ኣብ ዝርከቡ እስላማዊ ማእኸላት ንፀሎትን ምስጋናን ይራኽቡ።
ኣሜሪካዊያን ኣመንቲ እስልምና ልክዕ ከም ኣብ ካልኦት ናይ እስልምና ዓለም ዝርከቡ እስልምና በቲ ልሙድ ስርዓት የኽብሩዎ።መራሕቲ ስድራታት ካብ መሸጢ ስጋ ድኳን ሓላል ንመፍጠሪ ዝኸውን መግቢ ይዕድጉ።ካብ ንጉሆ ክሳብ ምሸት ዝዘልቕ ፆም ምስ ስድርኦም ኣዕርኽቶምን ኮይኖም የፍጥሩ፣ይፅልዩ ንድኻ ይሕግዙን።
ሻኪር ኤልሰይድ ኢማም ኣብ ቨርጂናይ ናይ ዝርከብ ዳር ኣል ሂጅራ እስላማዊ ማእኸል እዮም።እቲ ማእኸል ካብ 42 ዝተፈላለያ ሃገራት ንዝመፁ ኣመንቲ እስልምና ማሕበረሰባት ኣገልግሎት ይህብ።
“ረመዳን ዝተፈላለየ ባህልዊ፣ናይ ዓሌትን ናይ ቋንቋን ድሕረባይታ ዘለዎም ሰባት ናብ ሓደ ንምምፃእ ኣዚዩ ጠቓሚ ዝኾነ ዕድል ዝህብ እዩ።ኩላትና ኢንግሊዝኛ ንዛረብ ኢና።ኢንግሊዝኛ ከም ንኹሉና ዝጠምር ቋንቋ ኢና ንጥቀመሉ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ብፍላይ ኣብ እዋን ረመዳን ንገብሮም ምንቅስቓሳት ንኹሉ ዝሓቁፍ እዩ።”
ሻኪር እቲ ማእኸል ንሙስሊማት ማዕልታዊ ፆሞም ዘፍጥርሉ ምግቢ የቕርበሎም፤ኣብ እዋን ረመዳን ምሸታዊ ፀሎት የዳልው።ኣሜሪካዊያን ሙስሊማት ፀወምቲ ብዘይኮኑ መሳርሕቶም ተኸቢቦም ይፆሙ።ንግብፃዊ ኣሜሪካዊ ኢርብራሂም ራዲ እዚ ፀገሙ ኣይኮነን።
“ክፀውም ኣለኒ ምኽንያቱ ሃይማኖታዊ ግቡአይ እዩ።ካሊእ ሰብ እንታይ ይሰርሕ ዘገድስ ኣይኮነን።”
ብዓልቲ ቤቱ ናዲያ ግን ኣብ ሞሮኮ ብዙሓት ኣባላት ስድርኣ ተኣኪቦም ዘኽብሩዎ ኣዚያ ትንፍቖ።
“ዓብዮ ፍልሊ ኣለዎ፤ኣብዚ ሃው፣ሓፍቲ፣ወዲ ሓፍቲ፣ኣኮ፣እኖሓጎን ኣቦሓጎን ዝኣመሰሉ ኣባላት ስድራ የብላክን።ኣብ ክንዲ ብ10 ሰባት ተኸቢብና ንኸብሮ ክልቴና ጥራሕ ኢና ዘለና።”
ሙስሊም ኣሜሪካዊያን ኣብ እዋን ረመዳን ሃይሞንታዊ ግብኦም ንምፍፃም ዝገብሮም ናይ ስራሕ ማዕልቶም ነዊሕ ክመስል ይኽእል እዩ።
ኣሚና ታንቦሽ መቦቀላ ሰኔጋል እዩ።
“ኩሉ ሰብ ገለ ምግቢ ሰሪሑ የምፅእ’ሞ ኩላትና ድማ ሓቢርና ንበልዕን ሓቢርና ንፅልን።ብዛዕባ ሃይማኖት ምስልምና ንዝቲ፣ነንሕድሕድና ንመሃሃር።ኣብ ስራሕ እውን ኣብ እዋን ምሳሕ ስዓት ሓቢርና ንሰግድ።”
ንጉጅለታት ሙስሊም ኣሜሪካዊያን ረመዳን ንህዝቢ ኣሜሪካ ብዛዕባ ሃይማኖታዊ ብዓልን ብሓፈሻ እስላማዊ እምነትን ንምምሃር ዝጥቀምሉ እዩ።
ኣብዚ እዋን ኣብ ከባቢያዊ መስጊዳትን እስላማዊ ማእኸላትን ብዛዕባ ረመዳን ኣስተምህሮ ይውሃብ።ስዓብቲ ዝተፈላለየ ሃይማኖት ብሓባር ናይ መፍጠሪ ድራር ምብላዕን ሙስሊማት ኣካል ማሕበረሰት ዩናይትድ ስቴትስ ምዃኖም ብቴሌቪዥን ኣቢልካ ንህዝቢ ምፍልጣን ይሓውስ።
ኢማም ሻኪር ኤልሰይድ እስላማዊ ማእኸሎም ንኣሜሪካዊያን ስዓብቲ ክርስትናን ኣይሁዳዊያንን ብምግባዝ ኩልሻዕ ረቡዕ ሓቢሮም ድራር የፍጥሩ።እዚ ኣብ እዋን ረመዳን ዝካየድ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታት ዝካየድ ዘተ ኮይኑ የገልግል።
ኣብ እዋን ወርሒ ፆም ረመዳን ኣብ መንጎ ስዓብቲ ዝተፈላለየ ሃይማኖት ዝካየድ ምዝርራብ ኣብ መንጎ ስዓብቲ ዝተፈላለዩ እምነታት ዝሐሸ ምርድዳእ ኣብ ምፍጣር ይሕግዝ ይብሉ ፈላማ ሙስሊም ኣሜሪካዊ ኣባል ኮንግረስ ዩናይትድ ስቴትስ።
“ክነካይዶ ዘለና ኣገዳሲ ዘተ እዩ።ኩሉ ዓይነት ቀለም ዘለዎም ሰባት፣ኩሉም ባህልታትን ሃይማኖታትን ብሓባር ኮይኖም ኣበይ ይፈላለዩ ከምዘለው ክዘራረቡ ኣለዎም።ሽዑ ከመይ ክንሓብር ከምዘለና ክንፈልጦ ኢና።”
ካብ መጀመሪያ 1990ን ጀሚሩ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንታት በብዓመቱ ኣብ ዙሪያ ዓለም ንዝርከቡ 1.5 ቢሊዮን ሙስሊማት ናይ ረመዳን ሰላምታ የመሓላልፉ።
ኢማም ሻኪር ኤልሳይድ እቲ ፕሬዝዳንታዊ ሰላምታ ኣሜሪካዊን ብዛዕባ ረመዳን ኣፍልጥኦም ልዕል ክብል ከምዝሓገዘ ይኣምኑ።


text:
ኣድመፅቲ ዝተፈላለያ ክፍለ ግዝኣታት ዩናይትድ ስቴትስ ካብ ትማሊ ሰኒ ጀሚሮም ብኣካል ኣቐዲሞም የድምፁ ኣለው።ብደብዳበ ኣቢሎም ምድማፅ ካብ ዝጅመሩ ግን ፀኒሖም ኣለው።ኣሜሪካዊያን ዝቕል ፕሬዝዳንት ዩናይትድ ስቴትስ ጥራሕ ከይኮነስ ወኪላት ከባቢኦምን ክፍለግዝኣቶምን ንምምራፅ እውን ድምፂ ክህቡ እዮም።
ናይ ሎሚ ዘበን ፕሬዝዳንታዊ ወፍሪ ኣብ ቀረባ ታሪኽ ምርጫ ዩናይትድ ስቴትስ ሓደ ካብ መንጎ ነዊሕን ኣዚዩ ንሕንሕ ዝተምኦን ምርጫ ኮይኑ’ሎ።ገለ ኣድመፅቲ ብዛዕባ እቲ ምርጫ ምጭናቖም ጠጠው ንምባል ኣቐዲሞም ከድምፁ ይደልዩ።’’ብዝደለኹዎ ኣገባብ ከድምፅ እየ፤ንርእሰይ ኣብ ጭንቂ ከእቲ ድልየት የብለይን።ድሕሪ ሕዚ ጭንቂ የብለይን ምኽንያቱ ካባይ ዝድለ ስለዝሰራሕኹ’’ ትብል ሓንቲ ሪቱኣ ዝሃበት።
ትማሊ ሰኒ ኣብ ገለ ኖቕጣታት መውሃቢ ድምፅ ፍልይ ብዝበለ ኣገባብ ብዙሕ ሰብ ሪጋ ሒዙ ከድምፅ ውዒሉ’ሎ።
ድምፂ ንምሃብ ለይቲ ኣንጊሁ ሪጋ ከምዝሓዘ ይዛረብ ሓደ ውሃቢ ሪኢቶ።
ሪፓብሊካዊ ፕሬዝዳንታዊ ሕፁይ ዶናልድ ትራምፕ ገና ዘይፈለየት ክፍለ ግዝኣት ፍሎሪዳ ኣገዳስነታ ይፈልጡ እዮም።ትማሊ ሰኒ ንደገፍቶም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ብሂላሪ ይምርሑ ከምዘለው ንዝገልፅ ኣሃዛዊ መዐቀኒ ሪኢቶ ህዝቢ ሓቅነት ዘይብሉ እዩ ኢሎም ኣለው።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሂላሪ ክንልቴን ንትራምፕ ዕሽሽ ብምባል ኣብዚ እዋን ብሪፓብሊካዊያን ይዕብለል ዘሎ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ዩናይትድ ስቴትስ ንምእታው ይወዳደሩ ንዘለው ሕፁያት ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ብምድጋፍ ወፍሪ ኣካይደን ኣለዋ።


text:
መንግስቲ ሱዳን መንግስታት ኤርትራን ግብጽን ብሓባር ኣብ ምብራቓዊ ክፍሊ ሃገረይ ጸጥታዊ ሽግር ይፈጥሩ ኣለው ክብል ወቒሱ።
ጸጥታዊ ኩነታት ንኤርትራን ሱዳንን ዘራኽብ ዶባት ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተበላሸወ መጺኡ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብትእዛዝ ፕረሲደንት ዑመራል በሽር ሕጹጽ ግዜ ኣዋጅ ተኣዊጁ ከም ዝተዓጽወ፡ ምኽንያት ናይ’ቲ ስጉምቲ ዘይሕጋዊ ንግድን ካልኦት ምስኡ ዝተኣሳሰሩ ገበናዊ ተግባራት ንምቁጽጻርን ምዃኑ’ኳ ተሓቢሩ እንተነበረ፡ ብ11 ጥሪ 2018 ኣብ ዘውጸኦ ወግዓዊ መግለጺ ግን፡ ብወገን ምብራቕ: ኤርትራን ግብጽን ተሻሪኸን ጸጥታዊ ስግኣት ይፈጥራለይ ኣለዋ ክብል ነቲ ሓቂ ኣንቲጉዎ።
ምንቅስቓስ ወተሃደራት ግብጺ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኤርትራ ከም ዘሎ፡ ብፍላይ ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ሳዋ፡ ንተቓወምቲ ውድባት መንግስታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ንምስልጣንን ንምዕጣቕን ዝዓለመ ላዕለዎት ሓለፍቲ ወተሃደራት ግብጽን ህግደፍn ምስ’ቶም ተቓወምቲ ውድባት ኣኼባ ከም ዝገበሩ ኣመልኪቱ ንዝወጽአ ዜናዊ ሓበሬታ፡ ህግደፍ ብተዘዋዋሪ ክሃድመሉ’ኳ ክፍትን እንተጸንሐ፡ ሰልፊ ሃገራዊ ጉባኤ ሱዳን ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ ግን፡ ኣብ ሳዋ ዘሎ ሓድሽ ምዕባሌታት ዝፈጠረሉ ስግኣት መሰረት ገይሩ ነቲ ዶብ ከም ዝዓጸዎ ምሕባሩን ምንጭታት ይገልጹ።
ድሕሪ ወግዓዊ ምዕጻው ዶብ ኤርትራን ሱዳንን ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ንህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ሓበሬታ ከይሃበ ብቕጽበት ናብ ግብጺ ኣምሪሑ ምስ መራሒ እታ ሃገር ዓብደል ፋታሕ ኣልሲሲ ተራኺቡ፡ እቲ ምስ ሱዳን ተፈጢሩ ዘሎ ወጥሪ ከመይ ንግጠሞ ኣብ ዝብል ከም ዝተዘራረቡ፡ ኣብ ኩሉ መዳይ ሓቢሮም ክሰርሑ ከም ዝተሰማምዑን ካብ ማዕከናት ዜና ግብጺ ንዝተረኽበ ሓበሬታ ብምጥቃስ ምንጭታትና ገሊጾም።
ነባርነቱ ኣብ ኣሜሪካ ዝኾነ ኣቤል በየነ ዝተባህለ ኤርትራዊ ኣብ መኪናኡ ተቐቲሉ ተረኺቡ።
ወዲ 30 ዓመት ኤርትራዊ ኣቤል በየነ ኣብ ኮሎምቦስ ኦሃዩ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ብ6 ጥሪ 2018 ኣብ ሰዓታት ናይ ንጉሆ ኣብ መኪናኡ እናሃለወ ብጥይት ተሃሪሙ ተቐቲሉ ከምዝተረኽበ ፖሊስ እታ ሃገር ንዝሃቦ ጸብጻብ ምርኩስ ብምግባር ሬድዮ ኤረና ብ12 ጥሪ 2018 ገሊጻ።
ፖሊስ ካብ ነበርቲ እቲ ከባቢ ብዝረኸቦ ሓበሬታ መሰረት ተንቀሳቒሱ ብጥይት ተሃሪሙ ከም ዝሞተ ምርግጋጹ፡ ምኽንያት ቀታሊኡን መቕተሊኡን ግን ገና ኣብ ምርመራ ከም ዘሎ ምሕባሩ፡ ኣቤል በየነ ብምህድስና ካብ ዩኒቨሪሲቲ ኦሃዩ ከም ዝተመረቐ፡ ኣብ ሓይሊ ኤሌትሪክ ኣመሪካ ብጽገና ክሰርሕ ውዑል ፈሪሙ ከም ዝነበረን ጸብጺባ’
ላዕለዋት ተጸዋዒ ጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ( ዩ ኤን ኤች ሲ ኣር) እስራኤል ኣብ ልዕሊ ኣብ ሃገራ ዝርከቡ ስደተኛታት ተርእዮ ዘሎ ምጉብዕባዕ ኮኒኑ።
መንግስቲ እስራኤል ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝኾኑ ስደተኛታት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ናይ ኢኮኖሚ ደኣምበር ናይ ፖለቲካ ስደተኛታት ኣይኮኑን ብዝብል ጉልባብ ካብ ሃገሩ ንምብራር ዝተፈላለየ ጸቕቲ ክገብር ምጽንሑ፡ ንገለ ድማ ምእሳሩን ምብራሩን ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ’ዚ ቀረባ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣገዲዱ ናብ ካልእ ሃገር ከባርሮም ወይ ክኣስሮም ንዘውጸኦ መምርሒ ምርኩስ ብምግባር፡ ላዕለዋይ ተጸውዒ ጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት መንግስቲ እስራኤል ነቲ መደብ ደው ከብሎ ኣብ ጀኔቫ ካብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ ብ9 ጥሪ 2018 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ሓደ መንግስቲ ኣብ ግዝኣቱ ንዝርከቡ ስደተኛታት ብዘይ ኣፍልጦ ጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ወግዓዊ መግለጺ ተቐባሊት ሃገርን ኣገዲዱ ናብ ካልእ ሳልሳይ ሃገር ከሰጋግር ኣድማሳዊ ስምምዕ ቻርተር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዘይፈቅድ፡ ቅድም ክብል ካብ እስራኤል ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ክባረሩ ዝተገብሩ ኤርትራውያን ብተግባር ዘጋጠሞም ኩነታትን ኣብ ጸብጻብ ብምእታው መንግስቲ እስራኤል ከይትግብሮ ተማሕጺኑ።
ዛጊት ኣብ እስራኤል ልዕሊ 34 ሽሕ ዝኾኑ ስደተኛታት ከም ዘለው፡ ካብ’ዚኣቶም ኣስታት 7 ሽሕ ሱዳናውያን ልዕሊ 27 ሽሕ ድማ ኤርትራውያን ምዃኖም ናብ’ቲ ጉዳይ ቅርበት ዘለዎም ወገናት ይሕብሩ።
ውሽጣዊ ጉዳይ ቤተ-ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ብዋናታቱ ዘይኮነ ብፖለትከኛታት ብጅሆ ተታሒዙ ከም ዘሎ ተገሊጹ።
ብዘይጭበጥ ምኽንያት ካብ 13 ጥሪ 2006 ካብ መንፈሳዊ መንበሮም ተላዒሎም ንልዕሊ 12 ዓመት ብዘይፍትሕን ሕጋዊ መስርሕ ፍርድን ብመንግስቲ ተቐይዶም ኣብ ስቓይ ዝነብሩ ዘለው ወዲ 91 ዓመት ሕጋዊ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ኣቦና ኣቡነ እንጦንዮስ፡ ናይ ዘመና ሃውርያ ብህይወት ዘለው ሰማዕተ ክርስቶስ ኣቦ እምነት’ዮም ክብል መንበረ ጵጵስና ሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካ ኣብ ዝዘርገሖ መልእኽቲ ኣፍሊጡ።
መንበረ ጵጵስና ሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካ፡ ኣቦና ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ በደሎም ክንገሮምን ፍትሒ ክረኽቡን ብተደጋጋሚ ሓቲቶም፡ ክሳብ ሕጂ ርጡብ ፍትሓዊ መልሲ ከምዘየረኸቡ፡ ብዝተፈላለዩ ዓይነት ሕማማት ብከቢድ ይሳቐዩ ከም ዘለው፡ ስለዚ ኣብ ልዕሊኦም ዝተፈጸመ ዓመጽ ብምዃናን ኣብ ኩሉ ኣማኒ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስትያን ዝርከበሉ ቦታ ጸሎት ክግበረሎም ብዝገበሮ ጻውዒት መሰረት ብ14 ጥሪ 2018 ፍሉይ ጸሎት ከም ዝተገበረሎም መርበብ ተዋህዶ ሓቢራ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 15-01-2018


text:
እቶም መራሕቲ ሃይማኖት ክርስትና ኢትዮጵያን ኤርትራን መበል 2006 ዓመት በዓል ልደት እየሱስ ክርስቶስ ምኽንያት ብምግባር ናይ እንዃዕ ኣብፅሐኩም መልእኽትን ቡራኼን ብምሃብ እቲ ብዓለ ንዝተፀገሙ ወገናት ብምሕጋዝን ብምሕብሓብን ከምኡ እውን ነንሕድሕድ ብምፍቕቓርን ምክብባርን ክኽብሩዎም ተጠናኺሩ ክቕፅልን ፀዊዖም።
ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ ማቲያስ ፓትሪያሪክ ኦርቶዶክሳዊ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያን ብምኽንያት ብዓል ልደት እየሱስ ክርስቶት ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ እንዃዕ ኣብፀሐኩም መልእኽቲ እቲ ብዓል ኣብ መንጎ እግዚኣብሄርን ደቂ ሰባትን ዕርቂ ዝወረደሉ ዕለት ስለዝኾነ ናይ ምፍቓርን ምክብባርን ባህሊ ብምጥንኻር ኣመንቲ ምስ ዝተፀገሙ ወገናት ብሓባር ከሕልፍዎ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቦም።
ሊቀ-ጳጳስ ካቲሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ ብፁእ ኣቡነ ብርሃነ እየሱስ እቲ ብዓል ደቂ ሰባት ካብ ኣምላኽ ፀጋ ዝረኸበሉ ዕለት ስለዝኾነ ንወገናትና ፅቡቕ ንግበር ኢሎም።
ናይ ኢትዮጵያ ወንገላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ እየሱስ ፕሬዝዳንት ቀሺ ዶ/ር ዋቅ ስዩም ኢዶሳ ኣብ እዋን እቲ ብዓል ይኹን ኣብ ዕለታዊ ምንቅስቓሳትና ሰናይ ተግባራት ብምስራሕ ንወገናትና ዘለና ፍቕሪ ክንገልፅ ይግባእ ኢሎም።
ናይ ኢትዮጵያ ወንገላዊት ኣብያተ ክርስትያናት ሕብረት ዋና ፀሓፊ ቐሺ ኣለሙ ሸይጣ ብወገኖም እቲ ብዓለ ናይ ፍቕርን ሰላምን መግለፂ እዩ ኢሎም።
ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝርከብን ንባዕሉ ሕጋዊ እየ ናይ ዝብልን ቅዱስ ሲኖዶስ ኦርቶዶክስያዊ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ኣቡነ መርቆርዮስ ብወገኖም ንኣመንቲ እንዃዕ ኣብፀሓኩም ብምባል እቲ ዕለት እየሱስ ክርቶስ ንዝተፀገሙን ንዝተጠቕዑን ደቂ ሰባት ንምድሓን ዝመፀሉ ዕለት ስለዝኾነ ንሕና እውን ኣብ መከራ ንዝርከቡ ወገናትና ክንድ ዝክኣለና ክንሕግዞም ይግብእ ኢሎም።
ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝርከብ ንኢትዮጵያዊያንን ኤርትራዊያንን ናይ ዘገልግል ናይ ካቶሊክ ኪዳነምህረት ግእዝ ራይት ቤተ ክርስቲያን ቆመስ ኣባ ኣል ኣዛር ጊደይ ኣብ ዓለም ንዝርከቡ ኣመንቲ ብፍላይ ድማ ንኢትዮጵያዊያንን ኤርትራዊያንን ስዓብቲ ክርስትና እንዃዕ ንልደት እየሱሱ ክርስቶት ኣብፀሓኩም ኢሎም።
ራብዓይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ብምኽንያት ብዓል ልደት ቡራኬ ሂቦም።ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ኣብ መልእኽቶም ኣብ ውሽጥን ወፃእን ንዝርከቡ ኣመንቲ ፅቡቕ ብምምናይ እቲ ብዓለ ብመንፈስ ፍቕሪ፣ሰላም፣ሓድነት ንክኽበር ብምፅላይ ኣመንቲ ነቲ ብዓል ንዝተፀገሙ ብምሕጋዝ ንከኽብርዎ ፀዊዖም።
ብተመሳሳሊ ናይ እየሱስ ክርስቶስ ብዓል ልደት ብጁሊያን ኣቆፃፅራ ኣብ ዝኽበረለን ኣብ ግብፂ፣ሩሲያ፣ዩክረይን፣ሰርቢያ፣ቦስኒያን፣ቤተልሄምን ካልኦትን እውን ብዝተፈላለዩ ሃይማኖታዊ ስነ-ስርዓታት ከምዝተኸበረ ካብ ዝተፈላለዩ ማዕኸናት ዜና ዝረኸብናዮ ፀብፃብ ይሕብር።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ሊብያ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ዝጸንሑ 21 ዜጋታቱ ናብ ዓዶም መሊሱ
Radio Erena: 26 January 2018
ኢትዮጵያ፣ ኣብ ሊብያ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ዝጸንሑ 21 ዜጋታታ ከምዘውጽአት ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
እቶም ብሮቡዕ 24 ጥሪ ምሸት ብነፋሪት ናብ ዓዶም ዝተመልሱ ኢትዮጵያውያን፣ ኣብ ጠራብሎስ ብሊብያውያን ክከላበቱ ካብ ዝጸንሑ ኣማኢት ስደተኛታት'ዮም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት'ውን ካብ ጠራብሎስን ቤንቓዝን 45 ዜጋታቱ ናብ ዓዶም ክመልስ ምዃኑ ገሊጹ።
እቲ መንግስቲ፣ ኣብ ሊብያ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ዝርከቡ ዜጋታቱ ናብ ዓዶም ንምምላስ ምስ ኣህጉራውያን ትካላት ስደተኛታት ብምትሕብባር ይሰርሕ ከምዘሎ የገንዝብ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን'ውን፣ ሊብያውያን ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ሱዳን ንዘብጽሕዎ ዘለዉ ግፍዕታት ንምቅዋም፣ ኣብዚ ሳልስቲ'ዚ ኣብ ካርቱም ንዝርከብ ኣምባሳደር ሊብያ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ጸዊዑ ኣዘራሪቡ'ዩ።
ኣብ ሊብያ ኣሽሓት ዜጋታት ኤርትራ ዝርከብዎም ስደተኛታት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃን ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ ይፍለጥ።
=====================


text:
ጽንብል ናጽነት ምስ ህዝቦም ንምብዓል፣ ብርክት ዝበሉ
ኤርትራውያን ናብ ሃገሮም ይኣትዉ ኣለዉ።
ዓመት መጸ ጽንብል ናጽነት ኣብ ሃገሮም ንምብዓል – ካብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ዓለም ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ናብ ሃገሮም ከምዝውሕዙ ዝፍለጥ’ዩ። ሎሚ ዓመት’ውን ድሮ ብርክት ዝበሉ ዜጋታት ክኣትዉ ጀሚሮም ኣለዉ። ሄኖክ ፍረ-ሚካኤል ጸብጻብ ኣለዎ።
“መኸተ ድርዕና – ስራሕ ክብርና” ብዝብል ቴማ ዝጽንበል መበል 22 ዓመት ናጽነት ኣብ ሃገሮም ንምብዓል፣ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ብዝተፈላለየ መገድታት ኣየር ይኣትዉ ኣለዉ።
እቶም ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳ፣ ኣመሪካ፣ ማእከላይ ምብራቕ፣ ኣውስትራልያን ኣፍሪቃን ብመገዲ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ድሮ ዝኣተው ዜጋታት፣ መዓልቲ ናጽነት ኤርትራዊ ኣብ ዘለዎ ቦታ ትበዓል’ኳ እንተኾነት፣ ኣብ ሃገርካ ምስ ህዝብካ ብዝለዓለ ድምቀት ምጽንባላ ግን መወዳድርቲ ከምዘይርከቦ ብምሕባር፣ ነዚ ፍሉይ ማዕርግ ምስ ህዝቦም ንምስትምቓር ከምዝመጹ ኣብሪሆም።
ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝመጻ ወይዘሮ ጽገ ጸጋይን ዮዲት ገረዝግሄርን ንኤሪና ኣብ ዝሃብኦ ሓበሬታ፣ ነዚ ክቡር በዓል ኣብ መንጎ ህዝበን ብኣካል ተረኺበን ክጽንብልኦ ከምዝመጻ፤ ብዙሓት ካልኦት ዜጋታት’ውን ናብ ሃገሮም ክመጹ ተዳልዮም ከምዘለዉ ሓቢረን።
“ናጽነት ንዓና ንኤርትራውያን ፍሉይ ትርጕም’ዩ ዘለዎ” ዝበሉ – ካብ ሽወደን ዝመጸ ኣቶ ቴድሮስ ዘገርግሽን ካብ ኣቡዳቢ ዝመጸት መንእሰይ ፍረወይኒ ታደሰን፣ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ቅድሚ ሃገሩ ዝሰርዖ ከምዘይብሉ ወትሩ ብግብሪ ዘረጋግጽ ኤርትራዊ ምዃኑ ብምምልካት፣ እዚ ዝርአ ዘሎ ዋሕዚ፣ ኣብ መንጐ ኤርትራን ህዝባን ንዘሎ ጥቡቕ ዝምድና ዘነጽርን ፍሉይ ትርጉም ዘለዎን ከምዝኾነ ኣረጋጊጾም።
ድሕሪ 27 ዓመት ካብ ኣቡዳቢ ናብ ሃገራ ከምዝመጸት ዝሓበረት ወይዘሮ ብርጭቆ ካሳ ድማ፣ ኣብ ሃገርካ ምስ ህዝብኻ እትገብሮ ጽንብል ፍሉይነት ከምዘለዎ ብምምልካት፣ ኣብ ከምዚ ዝበለ ድሙቕ ኣጋጣሚ ደቅኻ ሒዝካ ምምጻእ፣ ባህሎም፣ መንነቶምን መሬቶም ክፈልጡ ከምዝሕግዝ ኣስሚራትሉ።
****** ኣ.ዜ.ኤ. ******


text:
By Viviana Amanuel June 17, 2012
ኩሉ ዓይነት ጽወታታት፣ ምውዛይ ምድኣል፣ ምውስዋስ… ወዘተ ከብልዓካን ከስትየካን ክልብስነካን ዝኽእል ስራሕ ምስ ፈጸምካ ዝጽወት ሙዃኑ ብተግባር ዝገልጹዎ ጥንታዊ ወለዲ፣ ኣብ ሓንቲ ዓመት ንዝርከቡ ግዜኣት ንስራሕን ዕረፍትን ከም ዝሰማማዑገይሮም ከፋፊሎም ይጥቐምሉ ነበሩ።
ናብራ ወለድና ብምሉኡ ኣብ ማሕረስ ዝተመስረተ ስለዝነበረ፣ ኣቦታትና ኣብ ዝኾነ ተግባሮም ንማሕረስ ቀዳምነት ይህብዎ ነበሩ። ክንዲ ዝኾነ፣ ንግዚኦም ብከምዚ ይኸፋፍልዎ ነበሩ።
ጽድያ
ጽድያ ዝተባህለ ክፍሊ ዓመት መሬት ብምግልባጥ ኣየርን ጽሓይን ከም ዘኣትዎ ዝግበረሉ፣ ኣብ ክረምቲ ስራሕ ዝውዕሉን ዝገልግሉን ናውቲ፣ ብሓፈሻ ዝቕረበሉን፣ ማለት ስለዝኾነ፣ ንማሕረስ ንኪሰማማዕ ብቑዕ ምቕርራብ እናተገብረ ስራሕ ዝጅመረሉ ግዜ እዩ።
ክረምቲ
ክረምቲ መሬት ዝሕረሰሉ፣ ዘሎኻ ዘርኢ ናብ መሬት ዝዝርኣሉን ዝበቑለሉን፣ ጻህያይ ዝጽሃየሉን፣ ጎልጓል ዝጉልጎለሉን፣ ዝብላዕን ዝስተን ዝቑጠበሉ ብደመናን ብቑርን ብ ኣሳሒታን፣ ብዝናብን ብጸፍዕን፣ ብውሓይዝ ምብርታዕን ዝተላዕለ ዝኣሸኹ ከቢድ ሕርሻዊ ስራሕ ዝንቐሳቐሰሉ “ብረሃጽ ገጽካ ብላዕ” ዝብል ሓሳብ ብተግባር ዝግለጸሉ፣ ድሃይ ከበሮን ደርፍን ሳዕስዒትን ጸውታታትን ዘይስምዓሉን ዘይረኣየሉን ጽልሙት ክፍሊ ዓመት እዩ።
ቀውዒ
ቀውዒ ጽልሙትን ጽጉምን ክረምታዊ እዋን ሓሊፉ ራህዋን ታሕጓስን ዝዓሰሎ ብሩህ ግዜ ንምምናይ ዘብስሩ ዕንባባታት ዝራኣዩሉ ክፍሊ ዓመት ስለ ዝኾነ ብደሃይ ደርፊ ንምንቕስቓስን ንምድሳትን ምቅርራብ ዝግበረሉ፣ ብሕልፊ ኣዋልድ ጸሓይ ብምብራቑ….
ቅለዋልና ክብሉ ከሪሞም’የ….
ከዓም ወለል በሉ ከም ስገም’የ…”
ኣናበላ ነቶም ኣወዳት ኪደርፋሎም፣ ንሳቶም ድማ
“ኣጆኽን ኣንስቲ ጻዕዳ ጣፍ ለወስቲ
ኣጆኹም ቆልዑ፣ ባልዶንጓ ጨልጊዑ፣
ኣጆኹም ጓሶት፣ ባልዶንጓ ሸወተ…’
እናበሉ ኩላቶም ድሃይ ደርፊ ዘስምዕሉ፣ ኣካላቶም ንጽወታ ጎረርኦም ንደርፊ ዝስሕልሉ፣ እቲ ጽማ ጻዕሪ ዝኾነ እኽሊ ዝዕጸደሉን ዝኽየደሉን ዝሕፈሰሉን ደስታ ዘበስር ግዜ እዩ።
ሓጋይ
ሓጋይ፣ መርዓ ዝፍጸመሉ ጓይላ ዝጽወተሉ፣ መንእሰያት ኣዋልድን ኣወዳትን ህጻናትን ኣዴታትን ዝተሰምዖም እናደረፉን፣ ዝደለይዎ በብዓይነቱ ጸወታታት እናተጻወቱን ዝንቐሳቐስሉ ዝበለጸ ግዜ ናጽነት ብተግባር ዝግለጽሉ እዋን እዩ።
ምንጪ፣ “እዚ ጽሑፍ መምህር ኣስረስ ተሰማ ኣብ 1974-75 ዘቕረብዎ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ዝተወስደ እዩ።
By Viviana Amanuel January 06, 2012
ስነ ፍጥረት ከም ዝብልዎ፣ ሰብ ብምስትውዓል’ዩ ዝዓይ’ እንስሳ ግና ብተፈጥሮ ወይ ከኣ ልምዲ።
“እታ ቤታ እትሰርሕን እተጽባብቕን እትስልምን ዑፍ፣ እቲ እትገብሮ ብልማድ’ዩ። እቲ መራሕኡ ዚመርጽ፣ ማይ ዚወርድ፣ ዕንዝራ ዝልኣኽ፣ ጽፈታት ዚኣሪ ብመስተንክር ዝኾነ መንገዲ ጥበብ ክኣ ስምዒን መዓርን ዘዳሉ ንህቢ፣ እቲ ዝገብሮ ኩሉ ብልማዲ፣ ወይ ክኣ ብተፈጥርኡ ስለዝኾነ’ዩ።
እቲ ቤቱ ኣወሺጡ ዝኹዕትን፣ ናብ ቤቱ ዜእቱ መንገዲ ዝጸርግ ንግዜ ዝናብ ቀለብ ኪኾኖ ብግዜ ቐውዒ በብዓይነቱ እኽሊ ዝኽዝን ዜገርም መንገዲ’ወን ዝክናኸኖ ጻጸ፣ እቲ ዝገብሮ ብተፈጥሮ’ዩ። “ሰብ ግን ግሩም ዝኾነ ህድሞ፣ ሰሪሑ ብሓመድ ወይ ብዝነቐጸ ዕነ ኪድብድቦ ‘ከሎ፣ እቲ ዝገብሮ እናኣስተውዓለ ብኣእምሮን ብልብን’ዩ ዝገብሮ ‘ ይብሉ። ሰብ ኣጉዶ ሰሪሑ ብጽቡቕ ሳዕሪ ኪኸድኖ ከሎ፣ ግድግዳ መሪዉ ድማ በቲ ልስልስ ዝበለ ዒባ ጽድያ ኪልብጦ ከሎ ብምስትውዓል’ዩ ዝገብሮ።
ግሩም ዝኾነ ድልዱል ንእዲ ዃንዩ፣ ዒባን ሓሰርን እትሓወሶ ግሩም ዝኾነ ጽብሪ ኸኣ ኺለክዮ ከሎ ብምስትውዓል’ዩ። እቶም ብልምዲ ብተፈጥሮ ዝነብሩ፣ ነቲ ካብ ወለዶም ዝውረስዎ ኬጥፍኡ ከቶ ኣይክእሉን። ሓንቲ ዑፍ ድንቑር እንተውዓለት ድንቑር እንተሓደረት፣ ቤታ ንምድላው ደቓ ምክንኻን ኣይጠፍኣን’ዩ። ሰብ ግን ቤት ምህሮ እንተዘይተመላሊሱ፣ ኣብ ርእሱ ድማ ልቢ እንተዘይሃልይዎ ቤቱ ንምስራዕ’ኳ ኣይኾኖን። እዚ ዛንታ ሓቒ ከም ዝኾነ ድማ፣ ነፍሲ ወከፍና ብገዛእ ኣዒንትና ርኢና ክንርድኦ ንኽእል ኢና። ቤታ ንምስራሕ ጨኒቕዋ ኣብ ሌጣ ሓመድ ደቒሳ ዚሓደረት ዑፍ ከቶ የላን። ጎጆ ንምስራሕ ስኢኖም ኣብ ብዓቲ ዝሰፍሩ ብኣርኣያ ኣምላኽ ዝተፈጥሩ ግና ብዙሓት’ዮም። ስለዚ፣ ነቲ ንማንም ዘይተዓደለ፣ ልብን ምስትውዓል፣ ንጠቐመሉ።
ምንጪ፣ ሰሙናዊ ጋዜጣ 1943


text:
Eritrea is located in northeast Africa, between Sudan and Ethiopia.
ኤሪትራ እብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን እትርከብ ንእሽቶን፣ ግንከኣ ብባህርያዊ ጸጋ ዝበልጸገት ሃገር እያ። እዛ ሃገር እዚኣ፣ (121,000 km 47,000 miles) ሚእትን ዕስራን ሓደን ሽሕ ትርብዒት ሜተር ወይከኣ 47 ሽሕ ትርብዒት ማይልስ ዝግፍሓታ፣ ክንዲ ኣውራጃ ኒውዮርክ እትኸውን ሃገር እያ። ኤርትራ (1,150 km) ሓደ ሽሕን ሚእትን ሓምሳን ኪሎ ሜተር ዝንውሓቱ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝወነነት ሃገር ኮይና፣ እቲ ካብ ዓለም ዝነውሐ ዓለምለኻዊ ንግዲ ዝመሓላለፈሉ ባሕሪ ኣለዋ። ኤርትራ ብዘይካ ጥንታዊት ኣዱሊስን ማርሳ ጉልቡብን፣ ክልተ ዓበይቲ ወደባት፣ ምጽዋዕን ዓሰብን ዝወነነት ሃገር እያ። ሎሚ ግና እዘን ወደባት እዚኤን፣ መተሓላለፊ ንብረት ጽዮናውያን ወርቕቅን፣ ሃብቲ ቀይሕ ባሕርን፣ ካብ ማእከል መሬት ደቀባት ብጽዮናውያን ይዝመትን ኣሎ። ብዛይካ ዕደና ወርቂን ሃብቲ ባሕርን፣ብዙሓት ካልኦት ክቡራት ሚነራላት ከም ብዓል ሊስዩም፣ ኡራንዩም ወዘተረፈ…ለይትን ምዓልትን ንባዕዲ ሃገር ዝግዕዘዙለን ዘሎው ውደባት እየን። ወደባት ኤርትራስ ብሰንኪ፣ ልኡኻት ወይጦታትን ከድዓትን ደቂ ሃገር፣ ንህዝቢ ኤርትራ ኣየገልግላን እየን ዘለዋ። እቲ ዘስተንክር ቅያ ሰውራ ህዝቢ ኤርትራ ግንከኣ ን30 ዓመታት ዝወሰደ ግና፣ ሎሚ ንረብሓ ጽዮናውያን ውዒሉ፣ ነዚ ክትጥሕና ዲኽን ትርህጻ ኮይኑ ተሪፉ ኣሎ።
ትሕተ ቅርጻ ኤርትራ፣Infrastructure
Eritrea enjoys excellent infrastructure as related to the Bisha mine.


text:
እቲ ዝሓለፈ ሓሙስ ካብ ኒው ጀርሲ ዝኾኑ ኮንግረስ ማን ክሪስ ስሚዝ ጸሓፊነትን ብካልኦት ኣባላት ኮንግረስ ኣሜሪካ ንኡስ ኮሚቴ ጉዳይ ኣፍሪቃ ዝቀረበን ሰብኣዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ዝገምገመን ኣኼባ ኣሜሪካ ንኢትዮጵያ ትህቦ ሓገዝ ሓላፍነትን ተሓታትነት ክህልዋ መዓቀኒታት ንምንባር ዝቀረበ ረቂቅ ውሳነ 128 ቃለ ምስክርነት ሽዱሽተ ሰባት ሰሚዑ’ዩ።
እዚ ከይዲ ምስማዕ ቃለ ምስክርነት ዘድለየ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኣተሓሕዛ ዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን እንታይ ከምዝመስል ምሉእ ምስሊ ንምርካብ ምኳኑ ኮንግረስማን ክሪስ ስሚዝ ነቲ ከይዲ ክከፍቱ ከለው ገሊጾም።
ክሪስ ስሚዝ ኣብቲ ኣኬባ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ኢትዮጵያ ኣብ ምብራቅ ኣፍሪቃ ጸጥታ ኣብ ምኽባር ምስ ኣሜሪካ ብምትሕብባራ፡ ከም ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝአመሰለ ሃገራት ዓቀብቲ ሰላም ንምልኣኽን ሰላም ኣብ ምኽባር መሻርክቲ ኣሜሪካ’ያ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ትማሊ 15 መስከረም ኣብ ሰዓታት ድሕሪ-ቐትሪ ናብ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ገይሹ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊት ደሞክራሲያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ዶክተር ኣቢ ኣሕመድን፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ኣብ ኣስመራ ዝኸተሙዎ ስምምዕ፡ ንጉስ ስዑድያ ሳልማን ቢን ዓብዱልዓዚዝ ኣብ ከተማ ጅዳ ኣብ ዝወደቦ፡ ክልተኦም መራሕቲ፡ ከምኡ’ውን ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረሽን ኣቦ-መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋኪን ኣብ ዝርከቡሉ ስነስርዓት ሎሚ ክጽንበል’ዩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብረኣብን፡ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ሓቢሮም ተጓዒዞም ኣለዉ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ዶክተር ኣቢ ኣሕመድን፡ ብ9 ሓምለ፡ ኣብ ኣስመራ ሓሙሽተ ዓንድታት ዘጠቓልል “ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ኤርትራን ኢትዮጵያን” ምኽታሞም ይዝከር።
ክልተኦም መራሕቲ፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ንቡር ንምምላስ ብዝወሰድዎ ተበግሶ ሰላም፡ ብ24 ሓምለ 2018 ናይ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝለዓለ ሽልማት – “ኒሻን ዛይድ” ከምዝተሸለሙ ይፍለጥ።


text:
ናይቶም ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ዕለት 29 ሓምለ ኣብ ሶሪያ ከባቢ ራቓ ዝተጨውዩ ገና ሃለዋቶም ዘይፍሉጥ ኰይኑ ናይ ዘሎ ኣባል ማሕበር ኢየሱሳውያን ኣባ ፓውሎ ዳሎሊዮ ሓብቶም ኣና ማሪያ ዳሎሊዮ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣገልግሎ ክፍሊ ዜና ኣብ ዘካየድኦ ቃለ መሕትት፡ መላእ ስድራ ቤት ኣባ ዳሎሊዮ ሕጂ እውን ኣብ ጐድኒ እቲ ዝሳቐይ ዘሎ ሕዝቢ ሶሪያ ምዃኑ ሓቢረን፡ ተስፋ ብዘይምቑራጽ ንኣባ ፓውሎ ዳሎሊዮ ንጽበይ ኣሎና ኢለን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ፍራንቸስካን ኢማኮላታን ኣና ማሪያ ዳሎሊዮ፡ ሰለስተ ኣሕዋት ኣባ ፓውሎ ዳሎሊዮን መላእ ኣባላት ማሕበር ኢየሱሳውያን፡ ኣባ ዳሎሊዮ ዕለት 29 ሓምለ 2013 ዓ.ም. ኣብ ሶሪያ ካብ ዝተጨወዩላ ዕለት ኣትሒዞም ተስፋ ብዘይ ምቑራጽ ይጽበይዎም ከምዘዉ እንክሕበር፡ ዋላ’ኳ ሃለዋቶም ዘይፍሉጥ ምዃኑ ዝፈጥሮ ዘሎ ጭንቀትን ፍርሓትን ናይቶም ዝበዝሔ ዕድመኦም ኣብ ድጋፍን ሕንጸትን ሕዝቢ ሶርያ ዘወፈዩ ንናይቲ ከባቢ ሰላምን ዕርቅን ዝተመጸምዱ ኣብ መንጐ ምዕራብን ምብራቕን ሓናጺ መራኸቢ ድልድል ተባሂሉ ዝንገረሉ፡ ኣብ 1982 ዓ.ም. ኣብ ከባቢ ሙሳ ባሕሪ ዝመስረትዎ ናይ ሶሪያ ስርዓት ናይ ዝኽተል ገዳም ኣነቓቓሒ ሰላምን ምሕዝነትን ናጻ ተለቒቖም ምስ ፈተውቶምን ማሕበሮምን ክራኸቡ ብተስፋ ንጽበይ ኣሎና እንክብላ ሓብቶም ኣና ማሪያ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣገልግሎት ዜና ኣብ ዘካየደኦ ቃለ መሕትት ሓቢረን።
ዝተጨወዩላ ዕለት
ኣባ ዳሎሊዮ ዕለት 29 ሓምለ 2013 ዓ.ም. ኣብ ራቃ ከምእተጨውዩን ምስ ተጨወዩ ድሕሪ ቁሩብ ሰዓታት ራቃ ናይቲ ገዛእ ርእሱ እስላማዊ ሃገር ቢሉ ዝሰመየ ኣኽራሪ ዕጡቓት ሓይሊ እስላማዊ ስርዓት ዋና ከተማ ከምዝዀነት ዝዘከራ ሓብቶም ፍራንቸስካ እውን ብወገነን፥ ኣብ 2012 ዓ.ም. ኣብ ሶሪያ ናይ መንበሪ ፈቓድ መንግስቲ እታ ሃገር ከልኪልዎም ከምዝነበረን፡ እዚ ከኣ ጸኣተይና ክስምዖም ከምዝገበረን ይኹን ደኣ እምበር ብርግጽ እቲ ኣብ ሶሪያ ተባሪዑ ዝነበረ ውግእ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ብቐረባ ዝፈልጥዎ እውን እንተነበሩ፡ ከም ወዲ ማሕበር ኢየሱሳውያን ኣብቲ ከባቢ ተዋሂዶም ባህሊ ናይቲ ከባቢ ባህሎም ገይሮም ቋንቋን ኣነባብራን ህዝቢ ለቢሶም፡ ኣብቲ ናይታ ሃገር ሕዝቢ ባህልን ህልው ኩነትን መጻእን ገዛእ ርእሶም ጸንቢሮም ናይቲ ህዝቢ ስቓይን ሓጐስን ክካፈሉ ዝመርጹ ምዃኖም ምስ ሓበራ፥
ኣዴና ውላዳ ናጻ ተለቒቑ ዝምለሰላ ሰዓት ትጽበይ ኣላ
ኢለን።
ጻውዒት ወላዲት ኣባ ፓውሎ
ኣባ ዳሎሊዮ ካብ ዝጨወዩ ሓሙሽተ ዓመት ኰይንዎምን ወላዲትን ኣሕዋትን ማሕበር ኢየሱሳውያንን ፈተውቶምን ብዛዕባኦም ሓበሬታ ክሰምዑ ተስፋ ብዘይም ምቑራጽ ይጽበዩ ኣለዉ፡ ሓሙሽተ ዓመት ብዘይ ገለ ጽንጽንታን ሓበሬታን፡ ሶሪያ ጸዋዕታ ሕይወቶም ገይሮም ሰላምን ፍቕርን ኣብ ምስፋሕ ዝተጸምዱ ምዃኖን ሓብቶም ፍራንቸስካ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየደኦ ቃለ መሕትት ገሊጸን፡ ኣባ ፓውሎ ኣብ 1977 ዓ.ም. ናብ ሊባኖስ ከም ተመካሪ ወዲ ማሕበር ኢየሱሳውያን ተላኢኾምን ካብቲ እዋን ኣትሒዞም ገዛእ ርእሶም ወዲ ማእከላይ ምብራቕ እንክብሉ ዝገልጹን፡ እዚ ከኣ ንማከላይ ምብራቕ ዘለዎም ጸዋዕታ ምዃኑ ይገልጹን ኣብቲ ከባቢ ንኸገልግሉ ዝተልእኹ እዮም፡ እዚ ኹሉ ፍቕሪ ንማእከላይ ምብራቕ ምኽንያት ምልቓቕ ክዀነሎም ናይ ወላዲቶም ተስፋ ምዃኑ ይሕብራ።
ተጓዓዛይ ንሰላም ምርግጋጽ ኣብ ሶሪያ ሸምጋሊ
እታ ሳልሰይቲ ሓብቶም ኢማኮላታ እውን ብወገና ቅዱስ ኣቦና ኣብ እዋን ዝኽሪ ካልኣይ ዓመት ምጭዋይ ኣባ ዳሎሊዮ፡ ሓደ ሰንበት ፍርቂ መዓልቲ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ጸሎት መልኣከ እግዚኣብሔር ኣዕሪጐም ምስ ኣብቅዑ ኣባ ዳሎሊዮን እቶም ምስኦም ዝተጨውዩ ገዳማውያን ኣባላት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ናጻ ክልከቑ ጻውዒት ኣቕሪቦም ከምዝነበሩ ዘኪረን፡ ውግእ ስቓይን ሞትን ማህሰይትን ምብትታን ኣባይቲ ስድራን እዩ ዝፈጥር፡ ካብዚ ኵሉ ጸግም ዝተላቐት ሓድነታ ውሑስ ዝዀነላ ሓብሓቢት ህዝባ ዝዀነት ሃገረ ሶርያ ክትህሉ ጻውዒት ኣቕሪቦም ከምዝነበሩ እንክዝክራ፥
ጸሎት ምእንቲ ናኣባ ዳሎሊዮ
ሮማ ኣብ ዝርከብ ገዳመ መድሃኔ ዓለም ናይቲ ኣባ ዳሎሊዮ ኣብ ሶሪያ ዝመስረትዎ ኣብ ከባቢ ባሕሪ ሙሳ ናይ ዝርከብ ገዳም ጨንፈር፡ ካብ 2002 ዓ.ም. ዝቖመ ሃይማኖት ምስልምናን እምነት ክርስትናን ዝዝትይሉን፡ ዝራኸቡሉን ናይ ዘተ ባህሊ ዘተባብዕ ክኸውን እንከሎ፡ ኣብኡ ምእንቲ ናጻ ምልቓቕ ኣባ ዳሎሊዮን ካልኦት ኵሎም ዝተጨውዩን ዝተደርሰ ጸሎት ዝርከብ ኰይኑ፡ ዕለት 29 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ገዳመ መድሃኔ ዓለም ምእንቲ ኣባ ዳሎሊዮን ካልኦት ኣብ ዝተፈላለየ ካባቢ ዓለም ዝተጨውዩ ሃለዋቶም ዘይፍሉጥን ዘይንገረሎምን ኵሎም ናጻ ንኽልቀቑ መስዋዕተ ቅዳሴ ከምዝዓረገ ቫቲካን ነውስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ሓቢሩ።


text:
ናይ ሓጎስ መልእኽቲ
ኣበው ኣቦታትና ክምስሉ ንዝገበረልካ ወይ ግበረሉ ወይከኣ ንገረሉ ኢዩ`ሞ ናይ ስደተኛታት ኣብያተ ትምህርቲ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ከሰላ ዕውት ድርብ በዓል ኣካይደን ዝብል ጽሑፍን ስዕልታቱን ምስ ረኣኹ ዝተሰምዓኒ ሓጎስን ደስታን ደረት ኣይተረኸቦን። እቲ ምንታይሲ እዚ ቤት
ኣበው ኣቦታትና ክምስሉ ንዝገበረልካ ወይ ግበረሉ ወይከኣ ንገረሉ ኢዩ`ሞ ናይ ስደተኛታት ኣብያተ ትምህርቲ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ከሰላ ዕውት ድርብ በዓል ኣካይደን ዝብል ጽሑፍን ስዕልታቱን ምስ ረኣኹ ዝተሰምዓኒ ሓጎስን ደስታን ደረት ኣይተረኸቦን። እቲ ምንታይሲ እዚ ቤት ትምህርቲ እዚ ሀ ኢሉ ክጅምር እንከሎ ሽዑ ጊዜ ብኣካል ምስ ብጸይተይ/በዓልቲ ቃል ኪዳነይ ኣብ ከሰላ ስለ ዝነበርኩ። ቃል ኪዳንና ኣብ መጨረሽታ ወርሒ ዓሰርተ ብ 1977 ዓ.ም.ፈ ኣብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ከሰላ ብኣባ ሓይልኣብ ኪዳነማርያም ብጾትና ስውእ ኣብርሃም ተኸለ፡ ሕያውያን መሓመድ ብርሃን ብላታን ግርማይ ጠበቓን ወ/ሮ ሶፍያን ስነ ጥበባዊ ወዲ ገብሩን፡ ከምኡ`ውን ብዙሓት ካልኦት ብጾትና ዝተረኸቡሉ ኢና ብዓጀባ ኣሲርና።ድሕሪ ገለ ኣዋርሕ ብዓልቲ ቤተይ ንቦኽሪ ጓልና ልዋም ጥንስቲ ስለዝኾነት ኣብዚ ቤት ትምህርቲ እዚ መምህር ተቆጺራ ኣገልገለት። እምበኣር እዚ ተርእዮ እዚ ኣብ ጒዕዞ ታሪኽ ሕይወተይ ርእሱ ዝኸኣለ ምዕራፍ ስለዝሓዘ ክርስዖ ዘይከኣል ኢዩ። እወ ብሓቂ ነዚ ቤት ትምህርቲ መንግሥተ ሰማያት የዋርሶም ኣቦና ነፍሲኄር ኣባ ማሪኖ ብማኅበሮም ኣቢሎም ብዙሕ ከምዝሓገዙን ከምዝጸዓሩን ሓደ ክፋል ታሪኾም ከምዝኾነ ዘየማትእ ኢዩ። ኮይኑ ግን ነቲ ሓሳብ መንቀሊኡን ብተግባር ተርጓሚኡን ላዕልን ታሕትን ኢሎም ዝተቓለሱሉ ሎሚ ብዕለት 19.03.2017 ዓ.ም.ፈ ወርቃዊ ኢዮቤል መበል ሓምሳ ዓመት ክህነት ኣብ ሚላኖ /ዓዲ ጥልያን ዘኽበሩ ኣባ ሓይለኣብ ኪዳነማርያምን ብጾቶም ኣባ ሬናተን ነፍሰኄር ኣባ ተስፋዝግን ምስ ኣርባዕተ ደናግሎም ኢዮም። ዝጸዓሩሉን ዝደኸሙሉን ክፋል ግደ ታሪኾም ስለዝኾነ ከኣ ኣብዚ ዝቐረበ ጽሑፍ ብውሑዱ ኣስማቶም እንተዝጥቀስ ነይሩ ንዓኣቶም ሞራልን ኒሕን ምኾኖም ነቶም ነቲ ታሪኽ ብኣካል እንፈልጥ ከኣ ብዝያዳ መዕገበና።
ቀደም ብቆልዑትና ከለና ዝሕየኽ ብዕሪር ምእንቲ ክህልወና ብማለት ንኦም ዳዕሮ ሓንጢጥና ድልየትና ነርዊ ነበርና። ድሕሪ ገለ ዓመታት ተመሊስና ነታ ኦም ዳዕሮ ምስ እንምልከታ እቲ ቀደም ዝሓንጠጥናዮ ምስቲ ግዝፊ ዕብየት ናይታ ኦም ዓብዩን ገዚፉን ይጸንሓናሞ ብዙሕ ንግረም ነበርና። ብተመሳሳሊ ከኣ ብኣዝዩ ንእሽቶ ዓቕምን ክእለትን ምስ ዝተፈላለየ ተጻብኦታቱን መሰናኽልን ዝተመስረተ ቤት ትምህርቲ ከምዚ ኢሉ ዓብዩን ሰፊሑን ንቡዙሓት ተመሃሮ ስነ ፍልጠት ትምህርቲ ከቕስምን ከዐንግልን ብምብቅዑ ኣማን ብኣማን ዮሃና ዘብል ኢዩ። ንወገን ኃይማኖትን ዓሌትን ከይፈለየ ንዂሉ ብሓደ ዓይኒ ዝርእን ጠርኒፉ ዘሳትፍን በዓል መቐነት ጽንዓት ሰብኣውን መንፈሳውን ተልእኾ ኢዩ። እግዚኣብሔር ኣምላኽ ከኣ ዘወትር ኣይክፍለዮን ኢዩ። ኣብ ከተማ ከሰላ ብሰብ ቅያን ታሪኻውያንን ብጾትና ኣብ መጨረሽታ ሰብዓታት ተመስሪቱን ተመሓዲሩን ብሓገዝ ዩኔስኮ ዝእለ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዘፍረዮም ሎሚ ኣብ ክብ ዝበለ ደረጃ ዝበጽሑ ብዙሓት ሊቃውንቲ ከም ዝወነንና ኣይንስሕቶን ንኸውን። እዚ ቤት ትምህርቲ እዚ እውን ካብኡ ስለዘይፍለ ዓቢ ተስፋን ትጽቢትን ይግበረሉ።
ኣብ መጨረሽታ ንስደተኛታት ቤተሰበይ ኣብ ምርዳእ ብተደጋጋሚ ዝተሓባበሩኒ ኣማሓዳሪ ኣብያተ ትምህርትታት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ከሰላ ኣባ ገብራይ ብኢደማርያምን ንዂሎም መማህራንን ከምኡ`ውን ነዚ ቅዱስን ሰናይን ተበግሶ ዝተሓባበሩ ብመላኦም ክብርን ምሥጋናን ይብጻሕኩም። ኲሉ ኤርትራዊ ብህዝቡን ሃገሩን ዝሓሊ ከኣ በብዝዓቕሙ ንኽሕግዝ በዚ ኣጋጣሚ ጻውዒተይ የመሓላልፍ።
ሰላም ዎ ሰናይ !
ኣንገሦም ገ/ዮውሓንስ
ጀርመን


text:
ውሽጣዊ ጭንቀት ዝደፍኦ ሕሱር መግለጺ፡-
ኣብ ስልጣን ዝመጽኣሉ፡ ብሕጋዊ ድዩ ብዘይሕጋዊ፡ ባህሪኡ ህዝባዊ ድዩ ጸረ-ህዝቢ ዝብል ፖለቲካዊ መምዘኒ ንጎኒ ገዲፍካ፡ ፖለቲካዊ ሓይልታት ሃገራዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ምስ ጨበጡ ካብ ቅድሚኡ ዝነበሮም ኣካይዳ ፍልይ ዝበለ ኣገባብ’ዮም ዝኸተሉ። እንታይ ክብሉን ክገብሩን ከምዘለዎም ብመጠኑ’ውን ይኹን ስኽፍታ የንጸባርቑ ይሓስቡ’ዮም። መንግስቲ ኮይነ፡ ብስም ህዝብን ሃገርን ከም’ዚ እንተኢለ እንታይ ትርጉም ይወሃቦ ይኸውን ካብ ዝብል ኣብ ኣቀራርባኦም ይውርዝው’ዮም። ስለምንታይ’ሲ ንስለቲ ህዝብን ሃገርን ኢሎም ጥራሕ ዘይኮኑስ፡ ነቲ ዘይተኣደነ ሃብቲ ዝግሕጥሉ፡ ዝተኽብርሉ፡ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ቃሕ ዝበሎም ስጉምቲ ዝወስድሉ መግስታዊ ስልጣን ክብሪ ክዕቅቡ ክብሉ ሚዛን ክሕልው ይፍትኑ’ዮም።
ስማዊ መሪሕነት ህግደፍን ግን ውክልና ህዝቢ ዘይብሉ ጸረ-ህዝብን ጸረ-ደሞክራስን ምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነ፡ በጋሚዶኣዊ’ዩ ባህሪ’ዩ ዘለዎ። ናይ መንግስቲ ክብሪ ሚዛን ዝሕሉ ኣይኮነን። መንግስታዊ ስልጣን ልዕሊኡ ህዝብን ሃገርን ስለ ዘሎ ከቢድ ሓላፍነት’ዩ። ስለዝኾነ ከኣ፡ መንግስቲ ብስም ህዝብን ሃገርን ዝብሎን ዝገብሮን ብኡ መጠን፡ ብመጽናዕቲ፣ ብጭብጢ፣ ብጥንቃቐ፣ ብሓላፍነታዊ ኣገባብ፣ ብኽብደት ተራእዩ ዝውሰድ ስጉምቲ ክኸውን ይግባእ። መንግስታዊ ሓላፍነት ሒዝካ፡ ብዓይኒ ሕጊ ጭብጢ ዘይብሉ፡ ኣብ ኣቀራርባኡ ዘይውርዙይ ፈጠራዊ መግለጺ ምሃብ ብዘይካ ኣብ እንዳ ህግደፍ ኣብ ካልእ ልሙድ ኣይኮነን። እዚ ስማዊ ጉጅለ እቲ “መግለጺ” ዝብል መልእኽቲ ንገዛእ ርእሱ ክሳብ ክንደይ ክብደት ከም ዘለዎ ኣይስቖሮን። ብዙሕ ግዜ መግለጺ መንግስቲ ኤርትራ፤ መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ፣ መግለጺ ሚንስትሪ ዜና ብዝብል ዘመሓላልፎ ብዝተመርጸ ቃላት ዝወቐበ መልእኽቲ፡ ትሕዝቶኡ ፈኲስ፡ መበገሲኡ ጭንቀት፡ ዕላማኡ በለጽ፡ ኣቀራርባኡ ናይ ይበተኹን በጋሚዶኣዊ ባህሪያት ዝተላበሰን’ዩ።
እዚ ስማዊ መንግስታዊ ጉጅለ ብ15 ግንቦት 2018 ኣብ ናይ ሰዓት ትሸዓተ ሚሸት ፈነወ ዜና ቲቪ ኤረ “መግለጺ ሚኒስትሪ ዜና” ክብል ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ድማ ንሓላፍነት ዘይብሉ በጋሚዶኣዊ ባህሪያቱ ብልክዕ ዘንጸባርቕ’ዩ። እቲ ንፍኹሰት ህግደፍ ባዕሉ ዝምስክር፡ ብዓቐኑ ሓደ ፓራግራፍ ዝኾነ ጽሑፋዊ መግለጺ፡ ከይተወሰኾ ከይተቐነሶ ከም ዘለዎ እነሆ። መግለጺ ሚኒስተሪ ዜና ሰሉስ 15 ግንቦት 2018፡ “ኣብ ዝሓላፈ ክልተ ሰሙን፡ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፑብሊክ ኢትዮጵያ ንካርቱም ኣብ ዝገብሮ ኣጋጣሚ ዑደት፡ ክልቲኣቶም መንግስታት ንዕጡቓት ተቓወምቲ ኤርትራ ዝብልዎም፡ ብዝግባእ ተርኦም መታን ከሰላስሉ፡ ኣብ ደዶባቶም ምሉእ ደገፍ ክወሃቦምን ኣብ ዶባቶም ካብን ናብን ብሓርነት ኪንቀሳቐሱ መሳለጥያታት ከዋድድሎም ተሰማሚዖም። ምውህሃድ ናይ’ቲ ስርሒታት ዘድምዕ መታን ክኸውን ከኣ፡ ብወገን ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ካርቱም ኤምባሲ ከም ቆንስልን ኣወሃሃዲ ቐጠር ትምውሎም ጅሃዳዊ ውድባት ዝሰርሕ ቡርሃን ዝተባህለ፡ ብወገን መንግስቲ ሱዳን ከኣ፡ ልዋእ (ጀነራል) ሓምዲ ኣል ሙስጦፋ ከም ኣወሃሃድቲ ስርሒታት ተመዚዞም” ተባሂሉ” ይብል እሞ ቀጺሉ እዚ ዛንታ ሓድሽን ዘገርምን’ኳ እንተዘይኮነ፡ ዓጀብ ዘብል’ዩ። ሚኒስተሪ ዜና 15 ግንቦት 2018 ኢሉ ደምዲሙ።
ነዚ ትኹረት ክንገብረሉ ዝድርኸና ‘ምበኣር ብስም ህዝብን ሃገርን ዝወጸ ብምዃኑ’ዩ። ቁም-ነገራዊ ትሕዝቶኡ ዘይኮነ ከኣ ፍኹሰቱ’ዩ። ልቢ በሉ፡ እቲ መግለጺ ንውሓቱ ሓደ ፓራግራፍ’ዩ። ዝኽሰሱ ዘለው ሰለስተ መንግስታት ማለት፡ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን ቐጠርን ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራን’ዮም። ክልቲኣቶም መንግስታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ምዃኖም’ዩ ንፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ብዝግባእ ተራኦም ከሰላስሉን ኣብ ዶባት ብሓርነት ክንቀሳቐሱ ዘኽእሎም መሳለጥያታት ከዋድድሎም ተሰማሚዖም። እቲ ስርሒት ዘድምዕ መታን ክኸውን ከኣ ብወገን ኢትዮጵያ ቀጠር ምስ ትምውሎም ጀሃዳዊ ውድባት ዝሰርሕ ብርሃን ዝተባህለ፡ ብወገን ሱዳን ከኣ ልዋእ ሓምዲ ኣል ሙስጦፋ ዝተባህለ ጀነራል ከም ኣወሃሃዲቲ ተመዚዞም ኣለው ተባሂሉ ይብል። እዚ ኣይ ወግዓዊ ክሲ ኣይ ሓበሬታ ሓላፍነት ናይ ዘይብሉ ወዲኒ ኣበሃህላ’ዩ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ርግጸኛ ኮይኑ ተሰማሚዖም ዘይኮነ “ተባሂሉ” ምባሉ ድማ ፈጠራዊ ምድንጋር ምዃኑ ኣማቲ’ዩ። ኣብ መፋርቕ 90ታት ስርዓት ሱዳን ንፕረሲደንት ኢሳያስ ንምቕታል ዝለኣኾ ሰላይ ብሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ተታሒዙ፣ ኣብ 1998 ኢትዮጵያ ብዓዲ ምሩግ ኣጥቂዓትና ብባድመ ወሪራትና፣ ኣብ ከባቢ 2006 መወዳእታ ብስርዓት ወያነ ዝተላእኩ ደቂ ኩናማ ናይ ህዝቢ ኣውቶቡስ ኣቃጺሎም ሰላማዊ ሰብ ቀቲሎም … ብዝብል ተደጋጊሙ ዝቐርብ ዝነበረ ፈጠራዊ ድራማዊ ክስን ጎስጓስን ድማ የዘኻኽረናን ፖለቲካዊ ቅጥፈት ህግደፋውያን ዝያዳ ይበርሃልናን።
ነዚ ፈኲስ ፈጠራዊ ክሲ ክስንዕ ዘገደዶ እንታይ ክኸውን ይኽእል ምፍታሽ ግን ጽቡቕ’ዩ። ስርዓት ወያነ ዝብል ምቁንጻብ ዝለመደት ልሳን ህግደፍ፡ ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፑብሊክ ኢትዮጵያ ክትብል ምሉእን ሕጋውን ስም መንግስቲ ኢትዮጵያ ጠቒሳ፡ እዚ’ውን ዋላ’ኳ ረዚንን ሓላፍነታውን ትሕዝቶ ዘይብሉ ይኹን ‘ምበር፡ በዚ ኣቢሉ ከሕልፎ ዝደለየ መልእኽቲ ምፍላጥ ሕማቕ ኣይኮነን። ናብ’ቲ ቀንዲ መእሰሪ ናይ’ቲ ዘረባ ተመሊስና ስለምንታይ ከም’ዚ ዝበለ መግለጺ ከውጽእ ተገዲዱ፡ እንታይ’ዩ መበገሲኡ? ሸቶኡ’ኸ? ክንፍትሽ እንከለና ድማ፡
ሀ. ምስ ኣመሪካ ካብ ሕንቁቕ ጠባዩ ዝብገስ ደስኪሉ ዝነበረ ናይ ተለኣኣኽነት ልቸንሳኡ ኣሓዲሱ ከም ዘሎ፤ ለ. ነቲ ከም መናውሒ ፖለቲካዊ ስልጣን ዝጥቀመሉ ዘሎ ጉዳይ ዶብ ምስምሳት ፈጢሩ ከም ዘለዎ ክቕጽል ደኣምበር ብሰላም መዕለቢ ክረክብ ድሌት ከም ዘይብሉ፤ ሐ. ሃብታም ዓረባዊት እስላማዊት ሃገረ ቐጠር ብገንዘብን መሳለጥያን ትምውሎ፡ መንግስታት ሱዳንን ኢትዮጵያን ድማ ብቐረባ ዘወሃህድዎ፡ እስላማውያን ጀሃድ ዘለውዎም ብደገ ዝዝወሩ ኤርትራውያን ይመጽኡኻ ኣለው ብዝብል ድሑር ጎስጓስ ንገለ የወሃት ኤርትራውያን ንምድንጋር፤ መ. በዚ ኣሳቢቡ ሰላም ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ’ዚ ዘለዎ ንላዕሊ ክዝረግ’ሞ ናይ ተለኣኣኽነት ስራሕ ክረክብ ርኹስ ሕልሚ ከም ዘለዎ ኣብ ጸብጻብ ከነእቱ ይግባእ። ብመሰረቱ ግን እቲ መግለጺ ንግደፋዊ በጋሚዶነት ካብ ምቅላዕ ዝሓልፍ ቁም-ነገራዊ ትሕዝቶ ዘለዎ ኣይኮነን።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 18-05-2018


text:
ኣብ 1997 ዓ.ም ኢትዮጵያ ንፓርላማ ኢትዮጵያ አብ ክልተ ዝገምዓን ድሕሪ ብዙሕ ክርክር ዝጸደቐን እዚ ሕጊ ሎሚ’ውን ትግባሬኡ ብዙሕ ዘይተዘረበሉ’ዩ። እንተኾነ ግን እዚ ሕጊ ውጽኢቱ ብግሁድ ይረኣይ ኣሎ ይብል ዘይመንግስታዊ ትካል ኣይፓስ ኢንተርናሽናል። እዚ ምስ ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ጾታዊን ናይ ምውላድን መሰልን ምስ ምንጻል ጥንሲ ብዝተአሳሰር ዘጋጥም ሞት ንምጉዳል ዝሰርሕ ትካል እዚ ሕጊ ርኡይ ለውጢ ኣምጺኡ ክብል ምስክርነቱ ሂቡ’ሎ።
እዚ ዝተገልጸ ናይቲ ትካል ኣካያዲ ስራሕን ፕረዝደንት ዝኾኑ ጆን ሄዘንግተን ንኢትዮጵያ አብ ዝበጽሕሉን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ’ዩ።
ንሶም ከምዚ ኢሎም ኣለው።
‘ካብዚ ናይ ኢትዮጵያ ምብጻሐይ ሰፊሕ ዝኮነ ጥንሲ ናይ ምንጻል ሓላፍነት ንምሃብ ዝተካየዱ ጻዕርታት ዝተረኽቡ ኣገራሚ ዝኮኑ ውጽኢታትን ክምስክር እክእል’የ። ቅድሚ ምውጻእ’ቲ ሕጊ ምንጻል ጥንሲ ብከፊል ዘፍቅድ ሕጊ ብዙሓት ደቂ-ኣንስትዮ ኢትዮጵያ ደሕንነቱ ብዘይተሓለወ መንገዲ ጥንሲ ብምንጻል ይሞታ ነይረን ሕጂ ግን ምስ ትግባረ እቲ ሕጊ ኩነታት ተቐይሩ’ዩ። ኢትዮጵያ ካብ ደሕንነቱ ዘይተሓለወ መንገዲ ምንጻል ጥንሲ ናብ ደሕንነቱ ዝተሓለወ ምንጻል ጥንሲ ተሰጋጊራ’ያ። ናይ ብዙሓት ደቂ-ኣንስትዮ ህይወት ድማ ክድሕን ክኢሉ’ዩ።’
ኣካያዲ ስራሕ ኣይፓስ ኢንተርናሽናል ብተወሳኺ እቲ ትካል አብ ዝተፈላለዩ ሃገራት አፍሪቃ ከምዝሰርሕን እዚ ናይ ኢትዮጵያ ተመክሮ ድማ ከም ዕውት ተመክሮ ንኣብነት ዝውሰድ ምኳኑን ሓቢሮም።
ናይቲ ትካል ጨንፈር ኣብ ኢትዮጵያ ዳይረክተር ዝኾና ወ/ሮ ሳባ ኪዳነ ብወገነን አብ ዝሓለፉ ኣሰርተ ዓመታት ኣብ ምድሃን ሂወት ደቂ-ኣንስትዮ ዝተረኽበ ዓወት ርኡይ‘ዩ ክብላ ርእይቶአን ንድምጺ ኣሜሪካ ሂበን።
ቅድሚ ሕጂ ዘጋጥም ዝነበረ ሞትን ሕማምን ከነወዳድር ከለና ብዘይውሑስ መንገዲ ጥንሲ ብምንጻል ካብ ዝሞታ ዝነበራ ደቂ-ኣንስትዮ ቁጽሪ 32 ሚእታዊት ዝነበረ ናብ 10 ሚእታዊት ወሪዱ’ዩ። እተን ብዘይውሑስ መንገዲ ጥንሲ ንምንጻል ዝፈተና አብ ሓደገኛ ኩነታት ምስ በጽሓ ገሊአን ናብ ሆስፒታል ይመጻ ንክሓውያ ድማ ክሳብ ሰለስተ ኣርባዕተ ወርሒ ይወስደለን። ንገለ አብ ከምዚ ኩነታት ዝመጻ ንምድሓን ይከኣል ዝበዝሓ ግን ይሞታ’የን ይብላ ወ/ሮ ሳባ ኪዳነ።
ኣካያዲ ስራሕን ፕረዝደንት ኣይፓስ ኢንተርናሽናል ዝኾኑ ጆን ሄዘንግተን አብዚ ናይ ኢትዮጵያ ምብጽሖም ዝተፈላለዩ ትካላት ጥዕና ምብጽሖምን ምስ ሰበ-ስልጣን’ታ ሃገር ምርኻቦምን ክፍለጥ ተካኢሉ’ሎ።


text:
ሙሓማዱ ቡሓሪ ኣብ ናይጀሪያ ታሪኽ ሰሪሖም ኣለው።ብዴሞክራሲዊ ምርጫ ኣብ ስልጣን ንዝርከቡ ፕሬዝዳንት ጉድላክ ጆናታን ካብ ናይ ስልጣን ወንበሮም ኣልዒሎምዎ ኣለው።እቲ ከቢድ ስራሕ ኣብ እዋን ናይ መረፃ ወፍሪ ቃል ዝኣተውዎም መፅብዓታት ኣብ ምፍፃም እዩ።
ለውጢ ዝብል ቃል ኣብ ዓበይቲ ናይ መፅሓፊ ታቤላታት፣ኣብ ፈቖዶ ወፍሪ ናይ ምረፁኒ ኣኼባታትን ኣብ መንጎ ደገፍቲ ቡሓሪን All Progressives Congress party ዝተብሃለ ፓርቶም ለውጢ ዝብል ቃል ናይ ሰላምታ መለዋወጢ ቃል እዩ ኮይኑ።ሰሪሑ ድማ።ቡሓሪ ናይ ትራንስፎርመሽን ኣጀንዳ ኣማእኺሎም ወፍሪ መረፃ ንዘካየዱ ጆናታን ብ2.5 ሚሊዮን ድምፂ ስዒሮምዎም።
ፖለቲካዊ ተንታኒ ክሪስ ግዎዶ ናይ ቡሓሪ መልእኽቲ ሓያል መሳርሒ ከምዝነበረ ይዛርቡ።ቡሓር ብሜላ፣ብመልእኽቲ ከምኡ እውን ብባህሪ ካብ ጉድላክ ጆናታን ዝተፈለዩ እዮም ይብል።
ቡሓሪ ካ ዝኣተውዎ መፅብዓታት ሓደ ናዕቢ ቦኮ ሓራም ከብቅዕ ምግባር እዩ።ግዕዝይና ንምንካይን ክንክን ጥዕናን ንኹሉ ንምብፃሕን እውን ቃል ኣቲዮም እዮም።
ኣብ ዝቕፅል ወርሒ ግንቦት ስልጣን ክርከቡ ከለው ኢሎም ኣብ ናይ ናይጀሪያ ጉጅለ ቁጠባዊ ጉባኤ ተንታኒ ዝኾኑ ቹባ ኢዘክወስሊ ቡሓሪ ዕድኡ ንምኽፋል ንዝልቃሕ መንግስቲ እዮም ክወርሱ፣ናይ 2015 ኣ/ፈ በጀት እውን ገና ኣይፀደቐን ምስ በሉ ብምስዓብ ‘’ዝዓበየ ክፋል በጀትና ደመወዝ ንምኽፋል ኢና ንጥቀመሉ።ኣብ 2015 ደመወዝ ንምኽፋል ካብ ባንኪ ዓለም ንልቃሕ ኣንተድኣ ኮይንና ኣብ ዘተሓሳስብ ኩነታት ከምዘለና እዩ ዝሕብር’’ይብሉ።
ዝዓበየ ማእኸል ወፍሪ መረፃ ቡሓሪ ንቦኮ ሓራም ኣብ ምምሓው ዘተኮረ ነይሩ።ቦኮ ሓራም ሳላ ብናይ ወፃኢ ቕፅረኛታትን ወታደራት ጎረባብቲ ሃገራትን ዝተሓገዘ ወታደራዊ ሓይሊ ናይጀሪያ ሎሚ ኣብ ዝተሓተ ብርኪ ይርከብ።ዳርጋ እግሩ ካብ ዝረገፀለን ሰሜን ምብራቕ ከተማታት ተባሪሩ እዩ።
ኣብ ናይጀሪያ ናይ ዝመደብሩ Africa Practice ናይ ዝተብሃለ ኣማኻሪ ትካል ተንታኒት ዝኾና ዳውን ዲሞዎ ቦኮ ሓራም ከመይ ከብቅዕ ከምዝኽእል ብልሓት ክፈጥሩ ዘለዎም ቡሓሪ እዮም ይብላ።


text:
ሓለዋ ባሕሪ ኢጣልያ ካብ ማእከላይ ባሕሪ ዘድሓኖም ኣስታት 764 ስደተኛታት ኣብ ወደባዊት ከተማ ካላብሪ ምእታዎም ተሓቢሩ።
እቶም ስደተኛታት ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ዝተበገሱ ምኳኖምን ማእከላይ ባሕሪ ንምቁራጽ ኣብ ዘካየድዎ ጉዕዞ ድማ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮን ሰለስተ ህጻናትን ምሟቶም ተገሊጹ’ሎ።
ብመሰረት ሓበሬታ ሰበ ስልጣን ኢጣልያ እቶም ስደተኛታት ዜጋታት ፓኪስታን፡ሶማል፡ኤርትራ፡ናይጀርያ፡ሱዳን፡ሊብያ፡ባንግላዴሽ፡ ቻድ፡ጊኒ፡ኣልጀርያ፡ግብጺ፡ማሊ፡ኣይቨሪኮስት፡ኔፓል፡ሞሮኮ፡ጋና፡ካሜሮን፡ኬንያ፡ኒጀር፡ሴኔጋል፡ሰራሊዮን፡ኢትዮጵያ፡ስሪላንካ፡ሶርያ፡ ጆርዳንን ሊባኖንን ምኳኖም ሓቢሮም።
ካብቶም ቀዳም 4 ሕዳር,2017 ኢጣልያ ዝኣተው ስደተኛታት 555 ደቂ ተባዕትዮ ፡112 ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ካብኦም 63 አላይ ዘይብሎም 97 ድማ ደቂ ኣንስትዮ ምኳኖም ተፈሊጡ’ሎ።
ካብቶም ዝደሓኑ 14 ሰባት ብሰንኪ ዘጋጠሞም ናይ ባርዕ ቆስሊ ኣብ ሆስፒታል ከምዝርከቡ’ውን ተሓቢሩ’ሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ኣብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ብዘጋጠመ ሓደጋ ምጥሓል ጀልባ 23 ሰባት ምጥሓሎም ካልኦት 64 ስደተኛታት ድማ ብጀልባ ናይ ሕብረት ኣውሮጳ ምድሓኖም ተገሊጹ’ሎ።