text:
ኣድያም ኣብቲ ዓራታ ኮፍ ኢላ ብሓሳብ ናብ ርሑቕ ከደት፣ ኣብ ኣእምሩኣ ኸኣ ብዙሕ ነገር ክመላለሳ ጀመረ፣ “ኣምላኸይ ኣነ መን ምዃነይ ይፈልጥ እየ ታሪኸይ እውን ኣንደዕዲዔ ይፈልጦ እየ፣ ንስኻ ግና ኣይንዓቕካንን፣ እንኳዕ ደኣ ንዓኻ ፈለጥኩኻ እምበር ኣዚ ንዓኻ ብምስዓበይ ዝመጸኒ ዘሎ መከራ ክቕበሎ ውሳኔይ እዩ” እናበለት ንብዓት ብኽልተ መዓጓጉርታ ክፈስስ ጀመረ፣ ኣድያም ኣብ ርእሳ ዝነበራ ኩቱር ቃንዛ ከደቅሳ ኣይከኣለን፣ ብፍላይ ምሸት ምሸት ሓለፋ ኣለዎ፣ ምስ እዚ ኹሉ ጸገማ ግና ንኣምላኽ ምምስጋን ኣየቃረጸትን፣ ብፍላይ እግዚኣብሄር ይሓልየለይ እዩ ትብል መዝሙር ደጋጊማ ትዝምራ ነበረት፣
ኣብዚ ኸመዚ ኩቱር ሓሳብ ከላ ኣያ ዶክተር ሁርግ ዝብላ “ኣይትሰንብዲ ኣድያም ከመይ ይስማዓኪ ኣሎ” ኢሉ ርእሳ ተንከፋ፣ ኣድያም “ዶክተር ቀስ በል” ኢላ ዘለዋ ኩትር ቃንዛ ገለጸትሉ “ኣድይም ሕጂ ሓዊኪ ኢኺ ኣጆኺ ድሕሪ ቕሩብ ገዛኺ ክትከዲ ኢኺ ጥራይ ነዚ ዝሃብኩኺ መድሃኒት ብዝግባእ ጥራይ ውሰድዮ” በላ ብፍላይ ገዛኺ ትብል ቃል ምስ ኣውጻላ፣ ኣብ ኣእምሮኣ ናይ ኣቡኣን ኣዲኣን ሓዋን ጸርፍን ማህረምትን ቅጅል በላ እሞ የዒንታ ካብ ዶክተር መሊሳ ኣብ ከቢድ ሓሳባት ኣተወት” ዶክተር “ኣድያም ናብ ገዛ ምኻድ ተሃዊኪ ናፍቕዮ ዶ ደሓን ኣጆኺ ሓዊኺ ኢኺ” “ሓራይ ዶክተር” በለት ኣድያም ብትሑት ድምጺ፣
“ኣድያም ስምዒ እንዶ ኣቦኺ ክሳብ ክንድዚ ዝቑጥዓክስ እንታይ እዩ እቲ ጸገም? ክሳብ ክንድዚ ማእሰይቲ ኣብ ልዕሌኽስ” በላ ዶክተር ነቲ ሚስጥር ክፈልጥ እናተሃንጠየ፣ “ደሓን እዩ እኮ ኣበይ ሓራቕ ስለ ዝኾነ እዩ” በለት ኣድያም “እንታይ ኮይኖም ሓሪቖም ኣድያም ክሳብ ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ዘውርድልኪ” በላ ዶክተር “ኣጋጣሚ ኣምስየ መጽየ” በለት ኣድያም ብትሑት ድምጺ “ኣየ ደቂ ሎሚ ኣበይ ኣምሲኺ ኣድያም ስለምንታይ ተምስዪ”
ኣድያም “ዶክተር ጸሎት እየ እኮ ኣመስየ” ዶክተር ፍሽኽ ኢሉ “እንታይ ጸሎቱ ናይ ምሸት ጸሎት ዶ ኣሎ እዩ” “ኣነ መንፈሳዊት እየ ንኣምላኽ ከኣ የፍቅሮ ኣየ ምስ ከማይ ዝኣመስሉ ሓቢርና ኸኣ መጽሓፍ ቁዱስ ክንመሃርን ክንጽልን ኣመሲና ኣቦይ ግና ሃይማኖትኪ ቀይርኪ ኢሉ እዩ ኣዚ ኹሉ ኣውሪዱለይ” በለት “ኣድያም ንስኺ ንእሽቶይ እኺ ዘለኺ ኣብዚ እዋን እዚ ኸኣ ትምሃርሉ ትምዕብልሉ እዋን እምበር ኣብ ዘይጭበጥን ዘይእምንን ነገር ኣቲኺ ትኸድሉ ሰዓት ኣይኮነን” ኢሉ ገንሓ “ዶክተር መገዲ ኣምላኽ ምሓዝ ጌጋ ድዩ” ኢላ ተመሊሳ ሓተተቶ “ኣድያም ብመጀመርያ ኣምላኽ ከም ዘሎ ከመይ ጌርኪ ኣረጋጊጽኪ? ኣየናይ ኣመላኽ እዩ ኸ ኣምላኽ?” ኢሉ ብሕቶ ዘዋጠራ መሰሎ፣ “ዶክተር ሓቅኻ ኢኻ ኣእምሮና ብዛዕባ ኣምላኽ ኣሎ ድዩ የለን ኢሉ ክመራመር ዓቅሚ የብሉን፣ ኣምላኽ ከም ዘሎ ርጉጽ ምዃኑ ግና ሕጂ ሕጂ ሓደ መረጋገጺ ከርእየካ” በለቶ ኣድያም “እንታይ ኢልኪ እስከ ኣረጋግጽለይ” ኢሉ ብሓውሲ ምሕጫጭ ተዛረበ “ኣምላኽ ከም ዘሎ መረጋገጺ ደኣ እንሆ ኣብዚ ጥቓይ ኮይኑ ዝዛረበኒ ዘሎ ሰብ እዩ” በለቶ ኣድያም “እንታይ ኣይተረደኣንን መን ኣብ ጥቓኺ ዘሎ” በላ ዶክተር ብምግራም
“ዶክተር ንስኻ ኣምላኽ ከም ዘሎ መረጋገጺ ኢኻ፣ ርኣይ እሞ ደክተር እስኻ ሓኪም ኢኻ ብዛዕባ ኣቃውማ ሰባት ትፈልጥ ኢኻ ኣይገርመካን? ሰብ ከምቲ ሙሁራት ዝብልዎ ከመይ ጌሩ እዩ ብኣጋጣሚ ዝመጽእ? ንስኻ ከም ሰብ ኮይንካ ኣብዛ ምድሪ ምምልላስካ ኣይገርምን ዶ? መጽሓፍ ቁዱስ እንታይ ይብል መስለካ “መስተንክርን ድንቅን ጌርካ ፈጢርካኒ ኢኻ እሞ የማስወካ ኣለኹ” ኢሉ ስለዚ ዶክተር ምናልባት ከይትቕበሎ ትኽእል ንስኻ ግና ብኢድ ኣምላኽ ዝተፈጠርካ ኢኻ” ኢላ ተዛረበቶ ኣየ ኣድያም ኢሉ ዶክተር ክርትም ኢሉ ሰሓቐ፣
ኣድያም በለ ዶክተር “እዚ ሕዝክዮ ዘለኺ ስነ ሓሳብ ጥራይ እዩ ኣይትዓሸዊ” ኢሉ ክኸይድ ምስ ተበገሰ፣ ኣድያም ቕልጥፍ ኢላ “ዶክተር ክልእ መረጋገጺ ኣሎኒ” “እንታይ ኣድያም” በለ ዶክተር ክፈልጥ እናደለየ “ኣነ ባዕለይ” በልቶ ኣድያም “ብከመይ” በላ ዶክተር “ኣነ ናይ ትማሊ ኣድያም ከይመስለካ ታሪኸይ ዝተለወጠ እዩ ብዝኾነ እቲ ታሪኽ ነዊሕ እዩ፣ ሕጂ ተሃዊካ ኣለኻ ካልእ መዓልቲ ክነግረካ እየ ብሰፊሑ ብዛዕባ ገዛእ ርእሰይ ከዕልለካ እየ ሓራይ ዶክተር” “ኣድያም ሕራይ ግና ክትወጺ ኢኺ ኣበይ ክንራኸብ በላ” “ዶክተር ፕሮሚሰ ናይ ግድን ሞባይልካ ሃበኒ ክድውለልካ እየ” በለቶ “ሓራይ ክንራኸብ ኢና” በላ ዶክተር፣ ዶክተር እናሰሓቐ ናብ ካልእ ሑሙማት ከደ፣
ኣድያም “ዎ ኣምላኸይ እዚ ነገር ኣዚ ካብ ሙሁራትን ፈላጣትን ሰዊርካ ስለ ዝገለጽካለይ የመስግነካ ኣለኹ” ኢላ ንኣምላኽ ኣመስገነት፣ ኣድያም ብዛዕባ ዶክተር ዝበል ኣዚዩ ኣሕዘና፣ “ኣንታ ኣምላኽ ከምይ ጌሮም እዮም የለኻን ዝብሉኻ ከመይ ጌርሞ እዮምከ እቲ ብወድኻ የሱስ ክርስቶስ ዝገበርካዮ ምድሓን ዝርስዑ” ኣነ ግና ወሰኸት ኣድያም “ ካባኻ ፈልከት ኣይብልን እየ” ኣምለኸይ ተመስገን እናበለት ምስጋናኣ ምውዳእ ኣበያ፣
ኣድያም ብዛዕባ ወለዳ ኣብ ልዕሊ ሒዛቶ ዘላ ኣምነት ኩቱር ዝኾነ ጽልኢ ክትሓስብ ከላ ውሽጣ ብምግራም እዩ ዝመልእ፣ “ስለምንታይ ክንዲ መንገዲ የማንን ጽድቅን ዝኸድኩ? ቀደም ደኣ ከማኡ ዘይብሉኒ? ምዃን ንሶም መዓስ ኮይኖም ደይ ስለ ዘይበርሃሎም እዩ እምበር ጸሊኦምኒ ኣይኮኑን” እናበለት ንወለዳ ከይትቅየመሎም ወሰነት፣ ኣድያም መድሃኒት ትበልዓሉ ሰዓት ስለ ዝኣኸለ ካብ ሓሳብ ወጺኣ ነቲ ኣብ ኮሞዲኖኣ ተድርዲሩ ዝነበረ መድሃኒት ክትወስዶ ጀምረት፣ ኣቲ መድሃኒት ምስ ወሰደት ከኣ ሩፍ ኢላ ደቀሰት፣ ኣብ ከቢድ ድቃስ ከላ ሓደ ሕልሚ ሓለመት፣ ሓደ ገጅፍ ጸሊም ገበል ክውሕጣ እናተወርወረ ናብኣ ገጹ ይመጽእ ነበር፣
ኣድያም ድሕሪ እዚ ዘፍርሕ ሕልሚ ከይተፈለጣ የሱስይ ኢላ ብድድ ኢላ ተሰኣት፣ “ኣድያም ጓለይ ሕሽኺ ዶ” ኢለን ሒቑፍ ኣቢለን ሰዓማኣ፣ ኣብኡ ኸኣ “ኣዱ ጓለይ ሓዊኺ ዶ?” ኢሎም ኣቦይ ዓንደ ትርር ኢሎም ሓተትዋ፣ ኣድያም “ባብ ማማ መዓስ መጺኹም ደኣ ነዊሕ ጌርኩም” ኢላ ኣጥቢቓ ሓተተቶም “ኣየ ከቢድ ድቃስ እንዲኺ ደቂስኪ ሕሺኺ ዶ ኸ? ኢለን ኣደይ ጎዖይ ካብ ሓሳባ ኣበራበርኣ “ደሓን እየ ኣምላኽ ይመስገን ቁሩብ ቃንዛ ኣሎኒ እምበር ካብ ናይ ዝሓለፍ ሰሙንሲ ሒጂ ይሕሸኒ” ኢላ ብልስሉስን ልዙብን ቃላት መልሰትሎም፣
ኣበይ ዓንደ የማነይቲ እግሮም እናነቕነቑ “ረኣዪ ኣድያም ጓለይ ኣብ ዘይሽይጣነይ ኢኺ የእቲኽኒ፣ ሕጂ እውን ኣድያም ጓለይ ተኽብርኒ እንተ ኾንኪ በጃኺ ስምዕኒ..” ኢሎም ዘረብኦም ከይወድኡ ኸለዉ እወ እዛ ጓለይ በጃኺ ስምዕዮም ኢለን ኣብ ብርካ ወደቓ፣ “እወ ኣድያም ጓለይ ብህይወት ክነብር ትደሊኒ እንተ ኾይንኪ እዛ ዝብለኪ ዘለኹ ስምዕኒ” ኢሎም ትርር ኢሎም ተዛረብዎ፣ “ማማ በጃኺ እንዶ ተስኢ እንታይ ትገብሪ ኣሎኺ” ኢላ ፊቕ ኢላ በኸየት “ሕራይ ከይበልክና ብፉጹም” እናበላ ፊቕ ኢለን በኸያ ወይዘሮ ግዖይ፣ “ኣድያም እዚ ሕዝክዮ ዘለኺ ኣይናይ ኣቦና ኣይናይ ኣዴና እዩ ኣነ ከኣ ዘመነይ ኩሉ ተከቢረን ተፍሪሔን ዝነብርኩ ሰብኣይ እየ፣ ንስኺ ሕንጫል ቆልዓ ሽመይን ዓጽመይን ከተጥፍእዮ ኣይኮንክን ኣይተጸልልኒ በጃኪ ስሞዕኒ ማርያም ትስማዕኪ፣
ኣድያም ብኸመይ ከም ትምልሰሎም ጠፍኣ ርእሳ ጭርውርዉ በላ፣ “ማም ተስኢ እንዶ እንታይ ዶ በዲለ ኣየ በጃኹም እባ ሕደጉኒ” ኣብ ኣእምሮ ኣድያም ሓሳብት ክወናጨፍ ጀምረ፣ እንታይ ኣለዎ ድዩ ሐራይ ዘይትብልዮም ደሓር ትቅጽልዮ፣ ኣቦኻን ኣዴኻን ኣኽብር እንድዩ ዝብል ኣዋእ ቃል ኣምላኽ ካባይ ንላዕሊ ነብኡን ነዲኡን ዘፍቕር ወዲ መዝሙረይ ክኸውን ኣይበቅዕን እዩ እንድዩ ዝብል፣ ኣብ ቅድሚ ስብ ዝኸሓደኒ ኣነ ክኽሕዶ እየ እዩ ዝብል፣ እዚ ኹሉ ሓሳባት ኣብ ኣእምርኣ ክነፍስ ጀምረ፣ ብሃንደበት “በቃ በቃ” ኢላ ጨደርት ኣድያም “ተንስኢ ማም ኣይትብከዪ ” ኢላ ፊቕ ኢላ በኸየት፣
ሃንደበት ሓንቲ ነርስ ማዕጾ ከፊታ ኣተወት ኣሞ “ደሓን ዲኹም ክንድዚ ዋዕ ዋዕ? ነዞም ኣብዚ ገዛ ዘለዉ ሑሙማት እኮ ድቃስ ከሊእክምዎም በጃኹም ስርዓት ግበሩ ደሓር ከኣ ሰዓት ናይ በጻሕቲ ኣኪሉ ኣዩ” በልቶም፣ “ደሓን ኢና እኮ ሲስተር ናይ ቤተሰብ ጉዳይ እዩ” ክኸውን ይክእል እዩ ግና ንኹሉ በበቱኡ ኣለዎ” ኢላ ብሓውሲ ሕርቃን ንኣቶ ዓንደ መለሰትሎም፣ ብዓይና ጌራኸኣ ናይ ዉጹ ምልክት ኣርኣያቶም፣ “ኣድያም እዛ ዝበልኩኺ ሕሰብላ ሕሰብላ” በልዋ ኣቦይ ዓንደ “እወ ኣድያም ጓለይ ኣይትዓሽዊ” ደገማ ኣደይ ጎዖይ፣ ኣድያም ኣንትርፎ ካብ ኣዒንታ ዝወጽእ ንብዓት ምንም ኣይመለሰትን፣ ኣቦኣን ኣዲኣን ከኣ ሓዲጎማ ኸዱ፣
ኣድያም ኣፍ ተመስገን ኣምላኸይ ኢላ ንብዓታ ደረዘት፣ “ረብሽናኪ ዶ” በለታ ነታ ኣብ ጥቕኣ ደቂሳ ዝነበረት ኣብ ሰላሳታት እትርከብ ዝሓመምት መንእሰይ “ኣይ ደሓን ኣይረብሽክሙንን ደሓን ድዮም ስድራኺ ክንድዚ ዘጨንቁኪ” በለታ ሓውሲ ሕፍር ኢላ “ኣይ ደሓን እዮም መገደይን ኣካይዳይን ስለ ዘይተረደኦም እዩ” ኢላ መለሰትላ “ማለትኪ ኣይተረደኣንን” “ሶሪ ኣብ ኩቱር ቃንዛ ስለ ዝቐንኹ ክሳብ ሕጂ ኣይተላለናን መጀመርያ ሽምኪ ዶ ክትነግርኒ ምፍላጥ ጽቡቕ ኢንድዩ ኣሕዋት ከኣ ንኸውን” በለታ ኣድያም “ኣወ ሓቅኺ ስመይ ራህዋ ይብሃል” ኣነ ኸኣ “ኣድያም ይበሃል” ተበሃሃላ፣ “መዓስ ደኣ ናብዚ ሆስፒታል ኣቲኺ ደሓን ዲኺ” ኢላ ብዛዕብኣ ቁሩብ ክትፈልጥ ስለ ዝደለየት ኣድያም ሓተተታ፣ ራህዋ “ሕጂስ እንሆልኪ ወርሐይ ቐሪበ ኣለኹ” ኢላ መለሰትላ፣ ኣድያም ኣብ ገጽ ራህዋ ፉሉይ ናይ ተስፋ ምቑራጽ መንፈስ ተንብብ ነበረት፣ ሕማማ እንታይ ምኳኑ ክትሓታ ደለየት ግና ተስኪፋ “ደሓን ክትሓዊ ኢኺ ኩሉ ኣብ ኢድ ኣምላኽ እዩ” በለታ “ኣየ ኣድያም ሓፍተይ ይግበረለይ እምበር” ኢላ ዘረበኣ ክይወደኣት ከላ ካብ የዒንቲ ራህዋ ንብዓት ኮረር ኮረ ክብል ጀመረ፣
“ኣንቲ ራህዊ ክላትና እኮ ሕሙማት ኢና ኣይትበከይ እባ” በለታ ካብቲ ፖርሳኣ ሶፍት ኣውጽኣያ ሃበታ፣ ኣድያም “ኣምላኽ ኣብዚ ቦታ ዘምጻኻኒ ብዘይ ዓላማ ኣይኮንካን እዚ እርድኣኒ ኣሎ” በለት ብልባ፣ ኣድያም ራህዋ ዝሓተተታ ሕቶ ተዘከራ እሞ “ራህዋ እዞም ዝረኣኽዮም ስድራይ እዮም ሕጂ ሃይማኖትኪ ቀይርኪ ኢሎም እዮም ዝቋዮቑኒ ዘልዉ” በለታ ራህዋ ቕልጥፍ ኢላ “መንፈሳዊት ዲኺ” በለታ “እወ” ኢላ ቐልጢፋ መለሰትላ፣
“ደሓን በሊ ኣጆኺ ጸሊኦምኺ ኣይኮኑን” ኢላ ኣደዓዓሰታ ወሲኻ እውን “ንዓና መን ምሃበን ከምዚ ናትኪ መገዲ ተንሕዝ ኔርና ኣብዚ እኳ ኣይምበጻሕናን ኢላ” ንብዓታ ምቁጽጽር ሰኣነት ራህዋ፣ ኣድያም ርእሳ ቃንዛ እኳ እንተ ነበራ ቀስ ኢላ ካብ ዓራታ ወሪዳ ናብ ራህዋ ኸይዳ ሑቕፍ ኣቢላ “ኣጆኺ ራህዋ ሓፍተይ እንታይ ኮይንኪ ትበኺ ኩሉ ሰብ ይሓምም ኣምላኽ ከኣ ኣሎ” ኢላ ንብዓታ ደርዘትላ
“ኣድያም ንዓኺ ኸኣ ከይልክመኪ ጥንቕቕ በሊ” በለታ ራህዋ፣ ኣድያም ዘረባኣ ኣይተረድኣን፣ “ራህዋ ሓፍተይ ኣምላኽ ከም ዘፍቅረኪ ትፈልጢ ዶ” በለታ ኣፍደገ ከም ተኸፍተላ ፈሊጣ “ንዓይ” በለት ራህዋ “እወ ንዓኺ” መለሰትላ ኣድያም “ኣይመስለንን” በለት ራህዋ “ስለምንታይ ራህዋ ከምኡ ኢልኪ” ሓተተታ ኣድያም “ኣድያም ፕሊስ ኣይትጸግዕኒ ኣነ” ኢላ ዘርባ ከይወደኣት ፊቕ ኢላ በኸየት “ራህዋ ሓፍተይ በጃኪ እስኺ ክንዲ ተጸናንዕንስ ትበኺ ምሽ ወለደይ ከብክዩኒ ጸኒሖም ንስኺ ኸኣ ከትብኪኒ ደሊኺ” ኢላ ካብ ንብዓታ ክትመልሳ ተጋደለት “እውይ ሓቅኺ ሶሪ ኣዱ” በለታ ራህዋ፣ ኣድያም ንሰብ ቐልጢፋ ቀሪባ መሓዛ ክትገቦሮ ግዜ ኣይወስደላን እዩ፣
ኣድያም ኣብ ሆስፒታል ካብ ትኣቱ ምስ ማንም ሰብ ኣፋ ከፊታ ኣይተዛረበትን፣ ምንም ኣኳ ዘለዋ ቃንዛ ናይ ስድርኣ ጸቕጢ ኣዚዩ ኣንተ ኸበዳ ሕጂ ንብዓት ራህዋ ምስ ረኣየት ውሽጣ ብድንጋጸ መልኣ፣ “ራህዋ ሓፍተይ ሕጂ ብሓንሳብ ክንድረር ኢና ኣነ ኸኣ ፍረሽ ክኸውን ደሊየ ስለ ዘለኹ ኢላ ንራህዋ ጽግዕ በላታ” “ኣድያም ሓፍተይ ኣይጠመኹን በጃኺ የዕርፊ ደሓን” በለታ፣ ራህዋ ቀልዓለም ጌራ እምበር ምስ ኣድያም ኮፍ ኢላ ከትዕልል ደልያ ነበረት፣ “ደሓን ደሓን ንዓይ ከማን እንተ የዕሊለ እየ ቃንዛይ ዝሓድገኒ” ኢላ ንራህዋ ኣብ ሓሳባ ኣርዓመታ፣
እናበልዓ ከለዋ ራህዋ ንኣድያም “ሓደጋ ዲኺ ረኺብኪ” በለታ “ኣይኮነን ራህዋ ሓፍተይ” ኣንታይ ደኣ ሓተት ራህዋ “ኣቦይ እዩ ሃሪሙኒ” ስለምንታይ “ደሓን እዩ ራህዋ” ኢላ ኣድያም ንራህዋ ናብ ካልእ ዕላል ክትወስዳ ደለይት፣ ራህዋ ኸኣ ስለ ዝተርድኣ “መዓስ ደኣ መንፈስ ኮይንኪ ሶሪ ማለተይ መንፈሳዊት ኮይንኪ” ኢላ ሓተተታ፣ ኣድያም እምብዛ ተሓጎሰት፣ “ራህዊ ታሪኸይ ነዊሕ እዩ፣ እንተ ነገርኩኺ ኣይስልጭወክን እዩ?” በለታ “ኖኖ እንታይ ኮይኑ በጃኺ ንገርኒ በለታ” ኣድያም ከኣ ኣምላኽ ዝኸፈተላ ደገ ክትጥቀመሉ ደለየት ታሪኻ ከኣ ሓንቲ ብሓንቲ ክትነግራ ወሰነት፣
ኣድያም (4ያ ክፋል)
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


c: text/html

text:
መደረ ይኣክል ናብ ቁምነገር ንእቶ
መደረ ይኣክል ናብ ቁምነገር ንእቶ እቶም ደገፍቲ ህግደፍስ ደሓን ንረስዓዮም፡ ምኽንያቱ ንሳቶም ይረድኣዮም ኣይረድኣዮም ብዘይካ ውሑዳት ዝበዝሑ ኣጽቂጦም’ዮም ዘለዉ። በዚ ኢልካ በቲ ግን ወላ ኩላቶም እንተ ዘይኮኑ ዝበዝሑ ኣማራጺ ስለ ዘይብሎም ድዮም ክብለጹ ደልዮም ክልተ ካብ
መደረ ይኣክል ናብ ቁምነገር ንእቶ
እቶም ደገፍቲ ህግደፍስ ደሓን ንረስዓዮም፡ ምኽንያቱ ንሳቶም ይረድኣዮም ኣይረድኣዮም ብዘይካ ውሑዳት ዝበዝሑ ኣጽቂጦም’ዮም ዘለዉ። በዚ ኢልካ በቲ ግን ወላ ኩላቶም እንተ ዘይኮኑ ዝበዝሑ ኣማራጺ ስለ ዘይብሎም ድዮም ክብለጹ ደልዮም ክልተ ካብ ሚእቲ ምኽፋል ኣየቋረጹን። ናብ ደለይቲ ፍትሒ ምስ ንመጽእ ግን ንልዕሊ ዕስራ ዓመት ጐረሮና ክሳዕ ዝደርቕ ዓንገረር ክንብል፡ ክንጽሕፍ፡ ሰላማዊ ሰልፊ ክንወጽእ መሬት ዓሪቡና። እቶም ብረታዊ ቃልሲ ነካይድ ኣለና ዝብሉ’ውን ኣብ ፈቖዶ ጎቦን ኩርባን ኰለል ክብሉ፡ ኣብ ገለ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ተታዅስና ኢሎም ህይወት መንእሰያት ንከንቱ ከጥፍኡ እንተ ዘይኮይኑ ዝገበሩዎ ጭቡጥ ቁምነገር ኣይረኣናን። ብዘይካ ውሱናት ደለይቲ ፍትሂ መሲሎም ክጽይቑ ዝጸንሑ ውልቀሰባት ነፍስወከፍ ደላዪ ፍትሒ ዓቕሙ ገይሩን ይገብርን ኣሎ። የግዳስ ኣብዚ ዕስራ ዓመት እንታይ ኣፍሪና ንዝብል ሕቶ እቲ መልሲ “ምንም” ዝንል ይኸውን። ከም ሓቂ ንሕና ካብ ዘፍረናዮ ብሰንኪ ናይ ኢሰያስ ጌጋታት ዝተሓገዝናዮ ይበዝሕ። ኣብዚ “እሞ ደኣ እንታይ እዩ እቲ ኣማራጺ?” ዝብል ሕቶ ክለዓል ግድን’ዩ። ብወገነይ ኣብ ክንዲ በዚ ክንከዶ ዝጸናሕና ሰልፈይ ሰልፍኻ፡ ማሕበረይ ማሕበርካ፡ ሰላማዊ ሰልፊ ገበርኩ፡ ኣኼባ ተኣከብኩ ዝብል መንገዲ ጭቡጥ ግብራዊ ስጕምቲ ምውሳድ ይሓይሽ እብል። እታ እንኮ ፍታሕ ድማ “ንኢሰያስ ምስቶም ካብ ኣጻብዕ ዘይበዝሑ መሳርሕቱ ክጠፍኣላ ዝኽእል መንገዲ ፍሉይ ስርሒት ብዝፍጽሙ ውሱናት ሰባት ካብ ገጽ ምድሪ ምጥፋእ ወይ ምቕንጻል ጥራይ’ያ። ከምዚ ሰኣን ምግባር ክንደይ ሰብ ሃሊቑ፡ ክንደይ ህዝቢ ተሳቕዩ፡ ክንደይ ዜጋታት ኣብ ጐዳጕዲ ይሳቐዩ ኣለዉ። ነዚኣ ንምግባር ግን ምስጢራዊ ምውድዳብ፡ ገንዘብ፡ መሳርሒ፡ ጥርናፈ፡ ተወፋይነት ወዘተ የድሊ። እቲ ዝግበር ስራሕ ድማ ኣብ ውሽጢ ምስ ዘለዉ ተቓለስቲ ክወሃሃድ ክኽእል ኣለዎ። ቅድሚ ዕስራ ዓመት ነዚ ኣገባብዚ ተጠቒምናሉ እንተ ንነብር ምሉእ ዓወት ምተረኽበን ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝሓለፈ ከቢድ ስቓዩን ሕጂ ዝገጥሞ ዘሎ ሕሰምን ዕንወት ሃገርን ምተገላገለ ነይሩ። ርግጽ’ዩ እቲ ጕዳይ ክትዛረቦ’ምበር ክትፍጽሞ ቀሊል ኣይኮነን። ኣብ ዓለም ዝኾነ ህዝቢ ካብ ፍጹም ድሌትን ተወፋይነትን እንተ ነቒሉ ከቢድ ነገር ዝብሃል የሎን። ይትረፍ ተኣምራት ዝሰርሐ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጐረባብቲ ዘሎ ህዝቢ ቅያ ክፍጽም ንርእዮ ኣለና። ህዝቢ ኤርትራ ይትረፍ ንሓደ ዘይጠቅም ኣብ ዝወዓሎ ዘይሓድር ሰኽራም ውልቀመላኺ፡ ናይ ዓበይቲ ሃገራት ገዚፍ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ደገፍ ንዝነበሮ መንግስቱ ሃይለማርያም ከይተረፈ ድሕሪ መሪር ቃልስን መስዋእትነትን ካብ ስልጣኑ ገሊፉዎ እዩ። እቲ ዓቢ ጸገም ናይቶም ተቓለስቲ ኢና ወይ ደለይቲ ፍትሒ ኢና፡ ስለ ዝህብና ደው ንብል ኢና ንብል ሰባት ተወፋይነትን ድሲፕሊንን ንውንን ዘይምዃንና እዩ። ንዛረብ፡ ንጽሕፍ፡ ንምድር፡ ሰላማዊ ሰልፊ ንወጽእ፡ ክንጐሳጕስ ንፍትን ኢና። ኣብ ኣኼባ ኮፍ ኢልካ ሃየ በሉ፡ ክንዕወት እንተዄንና ከምዝን ከምዝን ንግበር ክብሃል ከሎ ግን ጫው ጫው፡ ኣነ’ባ ኣነባ፡ ማሕበረይ’ባ፡ ሰልፈይ’ባ ወዘተ ዝብል ዘረባ ቈልዑ ይጅምር። ንሱ ጥራይ’ውን ኣይኮነን። ብዙሓት ካባና ንቓልሲ ከም መሕለፊ ግዜ ወይ ተወሳኺ ዕማም’ምበር ከም ቀንዲ ክንውፈየሉ ዝግብኣና ዕላማ ኣይንርእዮን ኢና። ሓቂ መራርያ ክንቅበላ ግን ኣለና። ሓደ ሰብ ኣገዳሲ ኣኼባ ኣሎ ኢልካዮ፡ ጥምቀት እንዳ ዓርኩ ስለ ዘሎዎ፡ ናብ እንዳ ሓዘን ክከይድ ስለ ዝኾነ ወይ ከኣ ስራሕ ኣሎኒ ዝብል እንተኾይኑ ቃልሲ ብኸመይ ክዕወት ይኽእል? ብኡነት እብለኩም ኣለኹ፡ ካብዚ ኣብ ደገ ንነብር ደላይቲ ፍትሒ ንብሃል ሰባት ብውሑዱ ሓሙሽተ ሚእታዊት ምሉእ ግዜኡና ንቓልሲ እንተ ነወፊ ተኣምራት ምተፈጸመ ነይሩ። እቶም ቀንዲ ክመርሑ ዝግብኦም ሰባት ግን ደምዞም ከይጐድሎም መደባት ዕለታዊ ህይወቶም መታን ከተዓናቐፎም በቲ ኣድማዒ ዝብሃል ኣገባብ ክቃለሱ ኣይመረጹን። ብሓጺሩ ኣብ ክንዲ ንቃልሲ ንመነባብሮኦም ቀዳምነት ብምሃብ፡ ክጥዕሞም ከሎ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ወይ ክልተ ሳዕ ሴሚናር እናካየዱ ህይወቶም ኣብ ምምራሕ ይርከቡ። እቲ ኣገባብ ክሳዕ ዘይተጀመረ ኸኣ ዝተሓዞም ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ኵሉ ደላዪ ፍትሒ እየ ዝብል’ውን ኣብ ከምኡ ኵነታት’ዩ ዘሎ። ገለና’ውን ኣብ ክንዲ “ከምዚ እንተ ትገብሩ” ኢልና ሓበሬታ ምሃብ ክንዝልፎም ንርአ ኢና።
ናብ ቁምነገርና ብምምላስ፡ እዚ ክግለጽ ዝጸንሐ ኣገባብ ቃልሲ ንምትግባር ተበግሶ ዘይተወስደ ኣይኮነን። ብፍላይ ኣብ ደገ ንነብር ኤርትራውያን ግን ኩላትና ዘይኮንና ገለ ክፋልና ካልእ ጸገም ኣሎና። ንሱ ድማ ኣብ ጸቢብነት ዝምርኰስ መሰረት ዘይብሉ ናይ ወገን፡ ሃይማኖት ወዘተ ዝንባሌ እዩ። ክልተ ሰባት ካብ ክልተ ኣውራጃ ወይ ወገን ኮይኖም ብህይወት ዝተሓላለፉ ፍቱዋት ኣዕሩኽ ኮይኖም ከብቅዑን፡ ማዕረ ምውሳብ እናበጽሑን ካበይ ይነቅል ወገንነት? እቲ ስርዓት ዝፈጥሮ ተንኰል ምዃኑ ይበርሃልካ። ኣብ ማስ ሜድያ ህዝቢ ኤርትራ ሓደ ልቢ ሓደ ህዝቢ እናበለ ብስዉር ግን ብመንገዲ ሃሱሳቱ ኣብ ጸቢብነት ዝተመርኰሰ ኣፈላላይ ይፈጥር። ቅድሚ ህግደፍ ኤርትራውያን ካብ ሃገሮም ወጻኢ ክራኸቡ ከለዉ ኣበይ ዓድኻ ከይተበሃሃሉ ክተሓቛቘፉ እዮም ዝረኣዩ ነይሮም። ሕጂ ግን ሳላ ህግደፍ ገለ ሕማም ኣትዩዎም። እቲ ዘገርም፡ ሓፋሽ ውድባት ህግደፍ ካብ ኵሉ ኣውራጃ ተኣኪቦም ክስሕቍን ክስዕስዑን ክሓድሩ ምርኣይ እዩ። ወገንነት መሰረት እንተ ዝህልዎ ደኣ ከመይ ኢሎም’ዮም ብሓባር ክስሕቁ፡ ክስዕስዑ፡ ክዕንድሩን ክሰኽሩን ዝሓድሩ? ብዝኾነ፡ ካብ ኣርእስተይ ቍሩብ ሸተት ኢለ የግዳስ እዚ ኣሉታዊ ጽልዋ’ዚ ነቲ ቃልሲ ብመጠኑ ስለ ዝተንከፎ ክጥቀስ ግድነት’ዩ። ብዝኾነ፡ ኤርትራውያን ሕጂ’ውን ሃገር ናብ መዓምቝ ገደል እናኣተወት ከላ ንዛረብ ጥራይ ኢና ዘለና።
ኢሰያስ ነቲ ካብ ቀደም ዝኣለሞ እከይ ዓላማኡ ብስቱር ክትግብሮ ክጽበ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት እቲ ወርቃዊ ኦድል ተፈጢሩሉ። እንሆ ድማ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ኣብይ መራሒና ኮይኑ፡ ኣይከሰርናን ተባሂሉ፡ ዓሰብ ናይ ኢትዮጵያ ክትከውን’ያ ተባሂሉ፡ ትምክሕታውያን ኣምሓሩ ድሕሪ ሓሙሽተ ኤርትራ ብረፈረንደም ኣካል ኢትዮጵያ ክትከውን’ያ ኢሎም፡ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ምስ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ክጽንበር’ዩ ተባሂሉ፡ ኢትዮጵያን ዒማራትን ካብ ዓሰብ ናብ ኣዲስኣበባ ዝኣቱ ሳምብቆ ነዳዲ ክሰርሓ ውዕል ኣትየን፡ ሕጂ ድማ ኣብይ ኣሕመድ ምስ ጠቕላሊ ሚኒስተር ኢጣልያ ካብ ባጽዕ ናብ ኣዲስኣበባ ዝዝርጋሕ መንገዲ ባቡር ክስራሕ መጽናዕቲ ክጅመር ኣብ ስምምዕ ኣትዩ ይብሃል ኣሎ። ኣብ ከምዚ ኵነታት ብውሑዱ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ደለይቲ ፍትሒ ገለ ክንገብር እዩ ዝግብኣና ነይሩ። ዛጊት ግን ትኽስ ኢና ንብል ዘለና። ጸርፍን መደረን ኣይገደፍናን፡ ሃገር ግን በብቝሩብ ትጠፍእ ኣላ። እቲ ዝኸፍአ ድማ ነቲ ተኣፋፊ ዜናታት ሰብ እናለመዶ ምስ ከደ ጽባሕ ንግሆ ኣዝዩ ንሃገር ሓደገኛ ዝኾነ ንልኡላውነት ዝብንቍር ነገር ምስ ዝፍጸም’ውን ልኡም መልሰ ተግባር ከይህሉ ዘስግእ’ዩ። ኢሰያስ፡ እቲ ድሒሩ ዝፈጸሞ ንህዝቢ ኤርትራ ዘስተናዕቕ ስጕምትታ ብዘገምታ ስለ ዝገበሮ’ምበር ኣብ 94 ወይ ኣብ 95 ከምኡ ዓይነት ስጕምቲ እንተ ዝወስድ ነይሩ ሓደ ለይቲ’ውን ኣይምሓደረን ነይሩ። ጐራሕ ስለ ዝኾነ ግን ሎሚ ሓንቲ ነገር ይገብር ድሕሪ ዓመት ድማ ካልእ። ብኸምዚ ህዝቢ ነቲ ነገር እናለመዶ ወይ ድማ ዝቕየር እናመሰሎ በብቝሩብ ይለምዶ። ውልቀመላኺ ኢሰያስ ነዚ እከይ ሜላዚ ጽቡቕ ገይሩ መሊኹዎ እዩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣቃውማ ሓንጐልን ኣተሓሳስባ ህዝቢ ኤርትራን ጽቡቕ ገይሩ ፈሊጡዎ እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ዕድመ ኣብ ደገ ንዘለዉ ከፈልቲ ገንዘብ ደገፍቱ ንዝህቢ ኤርትራ ከም ባምቡላ ይጻወተሉ’ሎ። ኣብ ናይ መወዳእታ ተኣፋፊ መድረኽ በጺሕና ማለት’ዩ።
ሕጂ እንታይ ይገበር? ንዝብል ሕቶ ንመስል ሕጂ። ብወገነይ ወላ’ኳ “መንእሰይ ሞቶር ናይ ዝኾነ ቃልሲ እዩ” ይብሃል እንተኾነ፡ ምስ ዘሎ ኵነታት ኣተሓሳስባ ስለ ዝቀያየር፡ እዞም ልዕሊ ስሳ ዝኾንና ሰባት ኣብነት ኴንና ክንበገስ ኣለና እብል። ቅኑዕ ውዳቤ እንተ ተፈጢሩ ህይወት ክሳዕ ምኽፋል ድሉዋት ክንከውን ኣለና፡ ብወገነይ ድማ ነዚ ክገብር ድሉው ኣለኹ። ምኽንያቱ፡ በሊዕና፡ ሰቲና፡ ጽቡቕን ሕማቕን ርኢና ስለ ዝኾንና ሕጂ ምውፋይ ጥራይ’ዩ ዝተርፈና። ብቐደሙ’ውን ህይወትና ስለ ህዝብን ሃገርን ክንከፍልዶ ኣይኮንና ተበጊስና ኔርና? ሃገር መጻወቲ ውልቀሰባት ክትከውን ዘይኮነ ሱርበተኻዊ ለውጢ ተገይሩ ህዝቢ ክርህዎን ቅሳነት ዘሎዎ ህይወት ከሕልፍን። ቅድሚ ሕጂ ብዙሕ ምንቅስቓሳት ተፈቲኑን ተጀሚሩን ስለ ዘይተዓወተ፡ ሕጂ እዚ ተበታቲኑ ዘሎ ደላዪ ፍትሒ ክጥርነፍ ክኽእል ኣለዎ። እቲ ዘሎዎ እንኮ ኣማራጺ ድማ ቃልሱ ምስዚ ሕጂ ደቂኣንስትዮ ጀሚረንኦ ዘለዋ ምንቅስቓስ ምውህሃድ’ዩ። ብሓጺሩ፡ እንኮ ተስፋና ካብ ደቂኣንስትዮ እዩ። ንሳተን ክንቀሳቐሳ ጀሚረን ስለ ዘለዋ ተበግሶአን ብደረጃ ኤውሮጳን ዓለምን ክኸውን’ሞ ኣጆኽን ክንብለንን ኣብ ጐድነን ደው ብምባል ሓድነትና ኣደልዲልናን፡ ቅልጽምና ኣተሓባቢርናን ቃልስና ናብ ክብ ዝበለ ደረጃ ብምስግጋር ብኣድማዕነት ክንሰርሕ ይግብኣና። ቅድሚ ሕጂ ዝተፈተነ ኵሉ ኣድማዕነት ስለ ዘይፈጠረ ደቂኣንስትዮ ኤርትራ ጀሚረንኦ ዘለዋ ቃልሲ ክንጽንበሮን ክነተባብዐንን እናተላበኹ ጽሑፈይ እድምድም። ከምዚ ክንገብር ዘይንኽእል እንተዄንና ሃገር ጠፊኣ ምባል፡ ደላዪ ፍትሒ እየ ምባል ወይ እቃለስ ኣለኹ ኢልካ ምጭራሕ ትርጕም የብሉን። ክንደይ ግዜ ሓቢርና ክንቃለስ ፈቲንና ስለ ዘይተዓወትና ሕጂ ነዚ እንኮ ኣማራጺ ክንዕጠቐሉ ኣለና ዝብል ለበዋ እናሕለፍኩ ጽሑፈይ እድምድም።
ንኽንዕወት ሓቢርና ንቃለስ።
እስጢፋኖስ ገብረሚካኤል ተሞልሶ
ኦስሎ ኖርወይ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ናይ ኢትዮጵያ ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣቶ በቀለ ገርባ ንክፍትሑ ዝሃቦ ትእዛዝ መኣረሚ ቦታ ቂሊንጦ ተወሳኺ መብርሂ ብምሕታት ሎሚ እውን ኣይተፈትሑን።ካብ ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ወፃኢ ቤት ህንጸት ክኣስር ሕጊ ኣይፈቕደሉን ኢሎም ጠበቓ ናይ ኣቶ በቀለ ገርባ።መለስካቸው ኣምሃ ዝለኣኾ ፀብፃብ ገብረ ገብረመድህን ከቕርቦ እዩ።
ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣቶ በቀለ ገርባ ብ30 ሽሕ ብር ዋሕስ ክፍትሑ ትማሊ ዝሃቦ ትእዛዝ ኣይተፈጸመን።ምኽንያቱ ድማ ኣቶ በቀለ ገርባ ንክፍትሑ ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ዝሃበሉ ቁፅሪ መዝገብን ክኽሰሱ ከለው ዝተኸፍተ ቁፅሪ መዝገብን ዝተፈላለዩ ብምዃኑ ቤት ህንፀት ቂሊንጦ መብርሂ ብምሕታቱ ምዃኑ ናይ ቀረባ ስድርኦምን ኣባላት ኣመራርሓ ኦፌኮን ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ምኽትል ኣቦ መንበር ኦፌኮ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ፡ ኣቶ በቀለ ሎሚ ጥርዓን ብምቕራብ ቤት ፍርዲ ደጊሙ እንተኣዘዘ እውን ናይቲ መኣረሚ ቦታ ተወካሊ ካብቲ ቤት ፍርዲ ምስ ወፀ ናይቲ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ከምዘየፈጸም ገሊፁለይ ኢሎም።
ጠበቓ ናይ ኣቶ በቀለ ገርባ ዝኾኑ ኣቶ ኣምሃ መኮነን እውን ብመሰረት ትእዛዝ ቤት ፍርዲ ኣቶ በቀለ ክፍትሑ ነይሩዎም ምስ በሉ ኣብ ኩሎም መአረሚ ቦታ ብደረጃ ንትእዛዝ ቤት ፍርዲ ናይ ዘይምኽባር ኩነታት ኣሎ ኢሎም።
“ይፈትሑ ተባሂሎም ኣለው።ድሕሪ ሕዚ ተኣሲሮም ዝፀንሕሉ ምኽንያት ብናይ መን ስልጣን እዩ ክኸውን?ካብ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ወፃኢ መአረሚ ቦታ ንሓደ ሰብ ኣሲሩ ከፅንሖ ዋላ ሓደ ዝፈቅድ ሕጊ የለን።እንተወሓደ ሎሚ ንጉሆ ክፍትሑ ነይሩዎም።ክሳብ ሕዚ ግን ኣይተፈትሑን ዘለው።”
ኣቶ ኣምሃ ብተወሳኺ ዝውሃብ ዘሎ ምኽንያት ተቐባልነት የብሉን፤ስድርኦም እውን ብዘይግቡእ ላዕልን ታሕትን ይብሉ ኣለው፤መንግስቲ ኣብ ኣብያተ ህንጸት ይርኣይ ዘሎ ኣሰራርሓ ክፍተሽ ኣለዎ ኢሎም።


text:
Radio Erena: 03 October 2020
ኣብ ውሽጥን ወጻኢን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፣ ንመበል ሻውዓይ ዓመት ናይቲ ህጻናት፣ ነፍሰጾራትን ደቂንስትዮን ዝርከብዎም ኣስታት360 ኤርትራውያን ዘህለቐ ሓደጋ ባሕሪ ላምፔዱሳ ይዝክር ኣሎ።
ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝርከቡ ኤርትራውያን ብፍላይ ድማ ስድራቤታት ግዳያት እቲ ሓደጋ፣ ነዞም ገና ሬስኦም ኣብ ጋህስታት ኢጣልያ ተደፊኑ ዘሎ ንቡር ቀብሪ ዘይረኸቡ መቕርቦም፣ ዓመት መጸ ብጸሎተ ፍትሓትን ዱዓን’ዮም ዝዝክሩ።
ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ድማ፣ ኣውራ ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ስለዝኾነ፣ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ከይመጸ ስደትን ሳዕቤናቱን ደው ክብል ከምዘይክእል ብምትሕስሳብ፣ ነቶም ካብ ምልኪን ሕሱም ኩነታትን ናብራን ነብሶም ከድሕኑ ኣብ ባሕሪ ሓደጋ ዘጋጠሞም ወገናት ብሓዘን ዘኪሮም።
ድሕሪ’ቲ መላእ ዓለም ዘሕዘነ ናይ 3 ጥቅምቲ 2013 ሓደጋ ላምፔዱሳ፣ ኣብ ውሽጢ’ዚ ሸውዓተ ዓመታት፣ ኣማኢት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ብውሕዱ ኣስታት 8 ሽሕ ስደተኛታት ሓያሎ ሃገራት ከምዝጠሓሉ ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት የመልክት።
ኣብ ጥቅምቲ 2013 ኣብ ላምፔዱሳ ዝጠሓሉ ኣስታት 360 ኤርትራውያን፣ ሬስኦም መንግስቲ ኤርትራ ብእኩብ ክርከቦም ፍቓደኛ ብዘይምዃኑ፣ ገሊኦም ኣብ ሲሲልያ ክቕበሩ እንከለዉ ናይ ገሊኦም ከኣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ጋህሲ ተደፊኑ ይርከብ።
ነዞም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝጠሓሉ ነፍሰጾራት፣ ህጻናት፣ ቆልዑ፣ ኣዴታትን መንእሰያትን ዝርከብዎም ኣስታት 360 ኤርትራውያን፣ ኢጣልያ እትርከበን ሃገራት ናይ ሓዘን መዓልቲ ክእውጃሎምን ዝኽሪ ክገብራሎምን እንከለዋ፣ መንግስቲ ኤርትራ ግና ኣይኮነን ዶ ዝኽሪ ክገብረሎምን ናይ ሓዘን መዓልቲ ክእውጀሎምን፣ ኣብ ፈለማ ከም ዜጋታት ኤርትራ’ውን ክቕበሎም ፍቓደኛ ኣይነበረን።
ኣብ ካልእ ኣጋጥሚ’ውን ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ “ኣብ ሊብያ ኤርትራውያን ሞይቶም ንሰምዕ ኢና፣ እንታይ ክገብሩ’ዮም ናብኡ ከይዶም” ክብል፣ ነቲ ንኤርትራውያን ስድራቤታት ኣግሁዩ ዘሎ ከቢድ ሓዘን፣ ብኣሽካዕላልን ላግጺን ክምልሰሉ’ዩ ተሰሚዑ።
====================


text:
About tc
This author has not written his bio yet.
But we are proud to say that tc contributed 90 entries already.
Entries by tc
ዝርዝር ኣብያተ ክርስቲያንJune 1, 2017 in ብዛዕባና /by tc
መንፈሳዊ ቤት ፍርዲJune 1, 2017 in ብዛዕባና /by tc
ኮሚቴ ሃገረስብከትMay 30, 2017 in ብዛዕባና /by tc
ምስጢረ ቀንዴልMay 30, 2017 in ምስጢራተ ቤተክርስቲያን /by tc
I. ትርጉም እዚ ምስጢር እዚ፡ ፈውሲ ስጋን ነፍስን ዜውህብ ምስጢር ኰይኑ፡ ሓደ ካህን ኣብ ልዕሊ ሓደ ብሕማም ዝተጠቕዐ ብዘይቲ እናለኸየ ዝጽልዮ ቅዱስ ምስጢር እዩ። ኣብ ሞንጎ ምስጢረ ቀንዴልን ምስጢረ ንስሓን ዘሎ ፍልልይ፡ እቲ ካልኣይ ማለት ምስጢረ ንስሓ (ሀ) ንኹሉ ክርስቲያን ዝተሰርዐ እዩ (ለ) መንፈሳዊ ሕማም ንምፍዋስ ዝተሰርዐ ድማ እዩ። እቲ ቀዳማይ ማለት ምስጢረ ቀንዴል […]
ምስጢረ ክህነትMay 30, 2017 in ምስጢራተ ቤተክርስቲያን /by tc
I. ትርጉም “ምስጢረ ክህነት” ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ቤተክርስቲያን ንኽፍጸሙ ምእንቲ፡ ነቲ ምስጢር እቲ ናይ ምፍጻም ስልጣን ዘለዎም ሰባት ማዕርግ ዘውህብ ምስጢር እዩ። ”ክርስቶስ ኣብ ቤተክርስቲያኑ ምፍልላይ ኣይገብርን እዩ፡ ስለዚ ኸአ ኩሎም እቶም ኣባላ ማዕረ እዮም’ሞ፡ ”ኣገልገልቲ” ኢልካ ሰባት ምፍላይ ኣድላይነት የብሉን” ዝብሉ ገለ ፕሮተስታንታውያን ኣለው። እዚ ኣበሃህላ እዚ ግን፡ በዞም ዝስዕቡ ምኽንያታት ግጉይ ምዃኑ መብርሂ ክወሃቦ […]
ምስጢረ ተክሊልMay 30, 2017 in ምስጢራተ ቤተክርስቲያን /by tc
I. ትርጉም ምስጢረ ተክሊሉ፡ መርዓትን መርዓውን ሓደ ናይ ምግባር ጸጋ ዘውህብን ሓድነቶም ዝባርኽን ቅዱስ ምስጢር እዩ። መውስቦ ሰብኣይን ሰበይትን፡ ከምቲ ናይ ክርስቶስን ቤተክርስቲያንን ዝኾነ ፍጹምን ቅዱስን ሓድነት ንኽህልዎ ዝቕድስ ምስጢር ድማ እዩ። እዚ ምስጢር እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምስጢር እዩ። ኪንዮ እቶም ክልተ ተጻመድቲ፡ ስድራቤት፡ መንግስትን ቤተክርስቲያንን ዝሳተፍዎ ምስጢር ድማ እዩ። ስለዚ ድማ ኣቃሊልካ ዝርአን […]
ምስጢረ ንስሓMay 30, 2017 in ምስጢራተ ቤተክርስቲያን /by tc
I.ትርጉም ምእመናን ብምስጢረ ጥምቀት እኳ ዳግም ዝተወልዱ እንተኾኑ፡ ብምስጢረ ሜሮን ድማ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ዝተቐበሉ እኳ እንተኾኑ፡ ኣይዕንቀፉን ወይ ሓጢኣት ኣይገብሩን ማለት ግን ኣይኮነን። ኣብርሃም፡ ይስሃቅ፡ ያዕቆብ፡ ሙሴ፡ ዳዊት፡ ወዘተ ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ ጴጥሮስ፡ ዮሃንስ፡ ወዘተ ድማ ኣብ ሓድሽ ኪዳን፡ ኩሎም ሓጢኣት ጌሮም እዮም። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ዝበደለ ሰብ ምስ ኣምላኹ ዝዕረቐሉ፡- ምስጢረ ንስሓ ተኣታተወ። […]
ምስጢረ ሜሮንMay 30, 2017 in ምስጢራተ ቤተክርስቲያን /by tc
I. ትርጉም ምስጢረ ሜሮን፡ ውህበት መንፈስ ቅዱስ ከምዝቕበል ዝገብር ምስጢር እዩ። እዚ መንፈስ እዚ፡ ሓደ ዝተጠመቐ ኣማኒ፡ ነቲ ብጥምቀት ዝረኸቦ ሓድሽ ህይወት፡ ብቑዕ ኮይኑ ምእንቲ ክመላለስ ይሕግዞ። ምስጢረ ሜሮን፡ ከም ምስጢረ ጥምቀት ሓንሳእ ምስተዋህበ ዘይድገም ምስጢር እዩ። II. ምጅማር እዚ ምስጢር እዚ እዚ ምስጢር እዚ፡ ኣብቲ እግዚአብሄር ንህዝቡ መንፈስቅዱስ ከምዝህቦ ዝሓበረሉ ቃል፡ ኣብኡ እተመስረተ […]


text:
– ዑደት ክፍሊታት
– ብርክት ዝበላ መዓልታት ዝወስድ ዑደታትን ምስ እንዳ ቈልዑ ዝግበር ዙረትን
– ዝበዝሐ እዋን ኩሉ ነገር
ናይ ሓደ መዓልቲ ዑደት ቤትትምህርቲ ዲኻ ወይስ ናይ ክፍሊ ዑደት ኢኻ
እትደሊ ከከም ድሌትካ ፍልልይ ኣሎዎ
ናይ ሓደ መዓልቲ ዙረት
እንድሕሪ ናይ ሓደ መዓልቲ ዑደት ተወጢኑ ኣሎ ኮይኑ ካብ ቤትትምህርቲ ናይ
ወለዲ ወረቐት ክመጻካ እዩ። እዚ ደብዳቤ መዕልቦኻ፡ መዓልቲ እቲ ዙረትን
ወለዲ ዝኸፍልዎ መጠን ገንዘብን ዘጠቓልል እዩ።
Pro Arbeit ኲሉ ወጻኢታት ጒዕዞ ክሽፍነልካ እዩ።
ነዚ ብምባል ነቲ ፎርም ውሰዶ AUSFLÜGE & KLASSENFAHRTEN(ዙረትን ዑደትን ክፍሊታት)።
Pro Arbeit ኣብ ኲሉ ምርግጋጽ ከካይድ እዩ። ወለድኻ ምልክታ ክመጾም እዩ። እቲ ወጻኢታት ናብ ሕሳብ ባንክ
ወለድኻ ዝመሓላለፍ እዩ።
ጒዕዞታት B ንሓያሎ መዓልታት ዑደት ክፍሊታት ዝጸንሑ እዮም።
ኣብ ናይ ክፍሊታ ጒዕዞ ክትሳተፍ እንተደሊኻ ናይ ጒዕዞን መሕደሪን ወጻኢታት ከም ዘለዎ ዘክር ኢኻ። እቶም
መጠን ወጻኢታት ቅድሚ ጒዕዞ ኣብ ዘሎ ግዜ ክውሰኑን ክንጸሩን ኣለዎም።
Pro Arbeit ንወጻኢታት ጒዕዞ ኲልሳዕ ክሽፍኖ እዩ።
ነዚ ነቲ AUSFLÜGE & KLASSENFAHRTEN (ዙረትን ዑደትን ክፍሊታት). ዝብል ፎርም ጥራይ ውሰዶ።
ወለድኻ ንቅድሚት ገጽ ዘሎ ይመልእዎ።
እቲ እንዳ ቈልዑ ነቲ ዳሕረዋይ ገጽ ክመልእዎ ኣለዎም።
እቲ እተመልአ ፎርም ናብ Pro Arbeit ይለኣK ናብ ኲሉ ከረጋግጽዎ እዮም ኲሉ ነገር እንድሕር መመስርዑ
ሒዙ። ኲሉ ወጻኢታት ጒዕዞ ናብቲ ዝትወሰነ ቤት ትምህርቲ ወይ ጸብጻብ ክፍሊ ከሕልፎ እዩ።
– ንቡር መሰረታዊ ኣቕሑ ንኣብነት ናይ ጒዕዞ ሻንጣ፡ ናውቲ መሐንበሲ፡ ሸበጥ ዋላ’ውን ኣብ ዝርዝር ፓኪንግ
ይሃልዉ
– ደብዳበ ወለዲ ካብ እንዳ ቈልዑ
– ብርክት ዝበላ መዓልታት ንዝጸንሕ ጒዕዞ ተባሂሉ ካብ ቤት ትምህርቲ ወይ
እንዳ ቈልዑ ዝወሃብ መረጋገጺ ኣብ ድሕሪት ገጽ ኣሎካ
– ምልክታ ካብ Wohngeldstelle (ቤት ጽሕፈት ሓገዝ ኣባይቲ)
– ምልክታ ካብ Familienkasse (ቤት ጽሕፈት ሓገዝ ስድራቤት)
(Kinderzuschlag)


text:
“ኣቱም ኣቦይ ቀሺ’የ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ ” (ሓደ ዛንታ፡ ገጽ 25)
ብፕሮፈሰር ግርማይ ነጋሽ
መእተዊ
እዚ ሓተታ’ዚ እቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2014 ብካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዝቐረበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ዘንቀሎ ኢዩ። እዚ ብኣርባዕተ ዓበይቲ ካህናት እታ ቤተ-ክርስትያን ዝተዳላወ ኣገዳሲ ጽሑፍ’ዚ ብመገዲ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸቢታትን ኣብ ኤርትራን ምሉእ ዓለምን ተዘርጊሑ፡ ኣርእስቲ ክትዕን ዕላልን ኮይኑ ንኣዋርሕ ቀጺሉ። እቲ ጽሑፍ: ናይቲ ብሰንኪ ብህዝቢ ዘይተመርጸ: ብፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ: ዲክታቶራዊ ስርዓት ናይ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ሓሙሽተ ሚልዮን ዝኾኑ ዜጋታት እታ ሃገር ዝወርድ ዘሎ ማሕበራዊ፡ ቍጠባውን፡ ፖለቲካውን ሕምስምስን ሕሰምን ኰሊዑ ዘርኢ ስእሊ ይህብ። ዕላማ ናይዚ “ካህናት ተዛሪቦም፤ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዶኾን ይኸውን?” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝቐርብ ዘሎ ሓተታ ብዛዕባ’ቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ዘሎኒ ኣረዳድኣን ሕቶታትን ንግዱሳት ኣንበብቲ ንምክፋልን፣ ብዛዕባኡ ቀጻሊ ክትዕን መጽናዕታዊ ዳህሳስን ንምትብባዕን ኢዩ። ቀንዲ ትሕዝቶ ሓተታይ ኣብ ኣገዳስነት ናይ “ኣበይ ኣሎ ሓውኻ?” ከም ሓርነታውን ሞራላውን ሰነድ ዘተኮረ ኮይኑ፡ ኣብ ትንተናይ፡ እቲ ሰነድ ብኽልተ ፍሉያት ምኽንያታት ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ተራእዩ ዘይፈልጥ ክስተት ነቐፌታዊ ክለሰ-ሓሳብ (critical theory) ሒዙ ከምዘሎ ከብርህ ክፍትን እየ። እቲ ቀዳማይ ፍሉይነት ናይቲ ጽሑፍ፡ ብኣካዳሚያዊ ዓይኒ ክጥመት ከሎ፡ ኣብ ልዕሊ ውጽዕ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ናጽነት ኣትሒዙ ዝወርድ ዘሎ ‘ግፍዒ: ስቓይን ንብዓትን’[1] ብኣዝዩ ዝርዝራዊ ትንተናን ግሉሕ መነጸርን ዘቕርብ ምዃኑ ኢዩ። ክሳብ ሎሚ ዝኾነ ይዅን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝተዳለወ ጽሑፍ: ከምዚ ገይሩ ተቲዑ፡ ንህሉዊ ኵነታት እታ ሃገር ዘርኢ ትንተና ኣይቀረበን። ካልኣይ፡ እቲ ጽሑፍ: ነቲ ዝወርድ ዘሎ ኣሰቃቕ ብደቂቕ ኣገባብን ርዝነትን ዘቕርብ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ንዝተገንዘቦ ብቋንቋን ትሕዝቶን ምስቲ ኣብ ታሪኽ ናይ ላቲን ኣመሪካ ካቶሊካውያን ኣብያተ-ክርስትያን ብስም “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” (liberation theology) ዝፍለጥ ናይ ኣተሓሳስባን ተግባርን ምንቅስቓስ ዝተኣሳሰረ ስለዝኾነ ኢዩ። እዚ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ፡ ካህናትን ምሁራትን ዘበገሱዎ ቲዮሎጂያዊ ምንቅስቓስ: ንኣግእዞ ውጹዕ ህዝቢ ዝዓለመ ገስጋሲ ምንቅስቓስ ኮይኑ: ታሪኽ ከም ዘመልክቶ ብተደጋጋሚ ንድምጺ ዝሰኣኑ ጭቁናት ኣህዛብ ድምጾም ኣብ ምስማዕን ቃልስታቶም ሸቶታቱ ንኽወቅዕ ብሓሳብን ግብርን ብምሕጋዝን ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበረ ኢዩ። ኣብ ኤርትራዊ ክውንነት ምስ እንምለስ ከኣ እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ናይ ካቶሊካውያን ኣቡናት ጽሑፍ፡ ነቲ ሓይሉን ምስቲ ኣህጉራዊ ናይ “ሓርነት ቲዮሎጂ” ዘለዎ ተመሳሳልነትን ኣብ ጸብጻብ ኣእቲኻ፡ እዚ ሕጂ ዝቀላቐል ዘሎ ቅሉዕ ተሳትፎ ቃልሲ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ፡ ሓንሳብ ተቐልቂሉ ዝጠፍእ’ዶ’ስ? ወይስ ንመጻኢ ቀጻልነት ዘለዎ ምትእትታው ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዘበስር ፈለማ ተበግሶ’ዩ? ዝብል ስነ-መጐታዊ ሕቶ የለዓዕለልካ።
ጸኒሕና ኣብቲ ትንተናዊ ክፋል ናይዚ ሓተታ’ዚ ብሰፊሑ ክንዛራበሉ እኳ እንተኾንና፡ ኣብዚ “መእተዊ” ብዛዕባ’ታ ኣብ ኣርእስቲ ናይዚ ዓንቀጽ’ዚ እትርከብ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ገለጻ እውን ቍሩብ መብርሂ ክህብ እደሊ። ምንጪ ናይዛ ከም ቀንዲ ኣርእስቲ ኮይና ዘላ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ሓረግ እታ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሳ ዘላ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ” እትብል ሓያል ጥቕሲ ናይ ደራሲ ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኢያ። እታ ጥቕሲ፡ እቶም ንስራሕ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ከንብቡ ዕድል ዝረኸቡ ከምዝፈልጡዎ፡ ኣብታ ብ1927 ኣሰናድዮም ኣብ 1950 ዘሕተሙዋ ሓደ ዛንታ ዘርእስታ፡ ኣዝያ ብልጽቲ ልቢ-ወለድ ታሪኽ ትርከብ። ብትግርኛ፡ “ንዘረባ ዘረባ የምጽኦ፡ ንሓመድ ድጒሪ የውጽኦ” ዝብል ምስላ ኣሎ። እቲ ብካቶሊካውያን ኣቡናት ዝወጸ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ከንብብ እንከለኹ ከኣ እቲ ጽሑፍ ነታ ናይ 1927 ጥቕሲ ኣባ ገብረየሱስ ኣዘኻኺሩኒ። እንተኾነ፡ ካብ ናይ ቃላት ምውሳብ ሓሊፉ፡ ንጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉን ነዚ ሕጂ እነተኵረሉ ዘሎና ሰነድ ኣቡናትን ዘተኣሳስር ናይ ትሕዝቶ ምምስሳል’ውን ኣሎ። ደራሲ ሓደ ዛንታ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ምሁር ካቶሊካዊ ካህን ኮይኖም: መጽሓፎም ነቲ ኣብ ግዜኦም ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ግዝኣት ጣልያንን፡ መሪር ምኽታብ ዕስክርናን፡ ንግዙኣት ኣፍሪቃውያን ኣህዛብ ንሓድሕዶም ከም ዝዳመዩ ብምግባር መግዛእቲ ናይ ምንዋሕ ሽርሕን ብትሪ እትዅንን ስራሕ ኢያ። እዚ ኣብ ልቢ-ወለድ መጽሓፍ ኣባ-ገብረየሱስ ሃይሉን ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ዝርከብ ወቐሳዊ ስነ-ሓሳብ፡ ካብ ካቶሊካዊ መሰረተ-እምነትን ትምህርቲ ማሕበራዊ ፍትሒን ተበጊሱ፡ ንተመሳሳሊ ጸቕጥን መግፋዕትን ኤርትራውያን ኮኒኑ፡ ንመሰሎምን ክብሮምን ዝጣበቕ ሓቅታት ድማ ንኽልቲአን ስራሓት ተመሳሳልነት ሂቡ፡ ጎኒ-ጎኒ ጌርካ ንኽንበባ ይዕድም።
ከም ኣቀራርባ፡ እዚ ሓተታ’ዚ ብቐደም-ተኸተል እዞም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ክፋላት ዝሓዘ ክኸውን ኢዩ። ፈለማ፡ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ታሪኻውን ቴማውን ኣገዳስነት ልቢ-ወለድ ታሪኽ ሓደ ዛንታን ዝምድናኡ ምስ ህልዊ ኵነታትን ንምድህሳስ “ሓደ ዛንታን ምድግጋም ታሪኽን” ብዝብል ንኡስ ክፋል ክንጅምር ኢና። ቀጺሉ፡ “ካብ ሓደ ዛንታ ናብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”፣ካብኡ ስዒቦም ከኣ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ላቲን ኣመሪካ”፣ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ?” ዝብሉ ክፋላት ክቐርቡ ኢዮም። ኣምር “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ ኤርትራ ሓድሽ ኢዩ። ስለዚ ድማ እቲ ብዛዕባኡ ዝወሃብ ሓተታ ዳህሳሲ ኮይኑ፡ ምስ ክውንነት ኤርትራ ብዘዛምድ ጠመተ ክቐርብ ኢዩ።
ሓደ ዛንታን ምድግጋም ታሪኽን
ኣብ 1927 ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ዝተባህሉ ኤርትራዊ ካህን ብዛዕባ ኵነታት ናይታ ሽዑ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጣልያን ዝነበረት ኤርትራን ህዝባን ኣገዳሲት ታሪኻዊት ልቢ-ወለድ ጽሒፎም። ኣባ ገብረየሱስ (1906-1993) ናይ ዶክተረይት መዓርግ ብቲዮሎጂ ዝነበሮም፡ ብኣገላልጻ ተመራማሪት ሎራ ክሪስማን ድማ፡ ‘ብምሁራዊ ብቕዓቶምን ናይ ርሑቕ ራእዮኦምን ምስቶም ዓበይቲ ጸለምቲ ፍላስፋታት ከምኒ ፍራንዝ ፋኖንን አይመ ሰዘርን ዝወዳዳሩ’፡[2] ክኾኑ እንከለዉ፡ ካብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ጀሚሮም ክሳብ ዕለተ-ሞቶም ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝለዓለ መንፈሳውን ማሕበራውን ኣገልግሎት እናሃቡ ዝሓለፉ ናይ ኤርትራ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣቡን ነበሩ። ኣብ ዝተወሰነ ግዜ እውን ርእሰ-ኣቡን (vicar general) ናይ ካቶሊካውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ነበሩ። ኣቐዲሙ ከም ዝተጠቕሰ፡ እታ መጽሓፍ፡ ማለትሓደ ዛንታ ፡ ኣብ 1950 እኳ እንተሓትመት፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኦም፡ ማለት ኣብ 1927፡ ዘዳለዉዋ ኢያ። መግዛእቲ ጣልያን ኣብ ኤርትራ ንዘስዓቦ ወተሃደራዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ማሕበራውን ስነ-ኣእሙራውን ምቅይያራት ከም ድሕረ-ባያታ ወሲዳ ድማ፡ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ መጀመርታ ዕስራ ክፍለ ዘመን (ኣብ ከባቢ 1890 ዓ.ም.ፈ. ማለት’ዩ) ካብ ያታዊ ወይ ኣፍሪቃዊ መነባብሮ ናብቲ ብዓመጻዊ ድፍኢት ምምሕዳር ጣልያን ዝተኣታተወ ብ“ዘመናውነት” ዝፈለጥ “ኤውሮጳዊ ምህዞ”[3] ክሰጋገር ወይ ክተኣታቶ እንከሎ ብግሉጽ ተርኢ። ፍሉይ ቴማኣ ድማ እቲ ኣብ ሕብረሰብ ኤርትራ “ዘመን ትርቡሊ” እናተባህለ ዝዝከር፡ ዓቢ ስንብራት ዝገደፈ ጕዳይ ዕስክርናን ወፍሪ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያን፡ እቶም ዓሳክር ከም ኣገልገልትን መሳርሕን መግዛእቲ ኤውሮጳ ኮይኖም ምስ ወተሃደራት ጣልያን ተሰሊፎም ኣንጻር ደቂ-ሊብያ ኣብ ዝገበሩዎ ናይ ውግእ ወፍሪ ዘጋጠሞም ከቢድ ተመኵሮን ኢዩ። ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝነበሮም ኣፍሪቃዊ ትምህርቲ ብኤውርጳዊ ትምህርቲ ዝተመልመሉ ሰብ ብምንባሮም፡ ዋላ’ኳ ምስ መግዛእቲ ጣልያን ዘራኽቦም ምምሕዳራውን ትምህርታውን ዝምድናታት እንተነበረ፡ ንኽፍኣት መግዛእቲ ጣልያን ብዓንተቦኡ ኢዮም ተገንዚቦሞ። ኣብቲ መእተዊ መጽሓፎም ከም ዝእምቱዎ፡ መሰረታዊ ድርኺት ናይ ዕላማ “ትርቡሊ” ብቐረባ ተኸታቲሎምን ንዝርዝራት እቲ ወፍሪ ብደቂቑ ኣጽኒዖምን ንኽጽሕፉ ዘብቅዖም እውን ውጽኢት ናይዚ ብኣጋኡ ዘጥረዩዎ ነቐፌታዊ ንቕሓት ኢዩ። ብቓላቶም፡ ነዚ ከቢድ ተመኵሮ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ብስነ-ጽሑፋዊ ወይ ልቢ-ወለዳዊ ኣገባብ ንኽስንዱዎ ዝደረኾም ወይ ዝደፋፍኦም መሰረታዊ ምኽንያት ክገልጹ እንከለዉ፡ ከምዚ ይብሉ፤
እዚ ሓደ ዛንታ ተባሂሉ ዚኅተም ዘሎ መጽሓፍ፤ ቀደም ወዲ 18 ዓመት እንከለኹ ንትምህርቲ ቢለ ዓድ ጣልያን እንክኸይድ፤ ባሕሪ እናተሳገርኩ ዝተስምዓኒ ጦብላሕታን፤ ምስኡ ድማ ናይ ተዓስኪራቶም ዚሳገርዎ ዝነበሩ ኣኅዋተይ ዘለዓዓለይ ዝኽርን ዚገልጽ እዩ። . . . ኣጸሓሓፋኡ ናይ ንኡስ እዩ፤ ናይ’ቱ ሻዑተይ ዕድመይ ዝነበረኒ ናይ ዓሌተይ ሓስባን ሓልዮን እንከስተውዕል ግን ንእግዚኣብሔር ከመስግን የለዓዕለኒ። (ሓደ ዛንታ “መተኣታተዊ”)
ሓደ ዛንታ ብዛዕባ ትካቦ ዝተባህለ ኣብ ግዜ ትሩቡሊ ምስ ጣልያን ተዓስኪሩ ንሊብያ ዝዘመተ መንእሰይ ተዘንቱ። ንጕዕዞ ዓሳክር ኤርትራውያን ካብ ኣስመራ ነቒሎም ሊብያ ክሳብ ዝኣትዉ ትትርኽ። ኣብታ መጽሓፍ ናይቲ መገሻ ድሕረ-ባይታን ግፍዓዊ ዕላማኡን ብንኡድ ቋንቋ ተቐሪጹ ኣሎ። እቶም ዓሳክር ካብ መደበር ባቡር ኣስመራ ክነቕሉ እንከለዉ ዝስመዖም ዝነበረ ግሁድን ሕቡእን ስምዒታት፣ ናይ ኣፋነውቲ ስድራቤታት ጫውጫውታን ብኽያትን፣ ከምኡ’ውን ነቶም ኣፋነውቲ፡ “ኪዱ ካብዚ ርሓቑ” እናበሉ እቶም “ዛብጥያታት ብኹርማጅ (እወ ከም ኣእዱግ) መልጢጦም ለምጢጦም”[4] ከባርሩዎም እንከለዉ ቍልጭ ኣቢላ ተርኢ። ብተወሳኺ፡ ካብ ፎሮቭያ ኣስመራ ነቒሎም፡ ብጎቦታትን ጋለርያታትን ዓርበ-ረቡዕን ነፋሲትን ሓሊፎም፡ ዓይኒ ኣብ ምሓዙ ንባጽዕ ክኣትዉ፣ ካብኡ ብመርከብ ነቒሎም፡ ብፖርት-ሱዳን ኣቢሎም፡ ቀይሕ-ባሕሪ ተሳጊሮም፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ግብጺ ድሕሪ ምዕራፍ ናብ ሊብያ ንኽኣትዉ ብመትረብ-ስወጽ ክሓልፉ እንከለዉ ኣብሪሃ ተርኢ። እቶም ዓሳክር ንሊብያ ክብገሱ እንከለዉ ብዙሕ ናይ ጅግንነትን ናይ ንእስነት ስምዒትን ነይሩዎም’ዩ። እንተኾነ፡ ውግእ ከምቲ ዝሓሰቡዎ ቀሊል ኮይኑ ኣይጸንሖምን። ኣብ ርእሲ’ቲ ዘይለመዱዎ ናይ ቀላይን ምድረበዳን ከቢድ ጕዕዞ፡ ተጻባእቶም ሊብያውያን ብወተሃደራዊ ዓይኒ ብቐሊሉ ዘይምብርከኹ ጥራሕ ዘይኮኑስ፡ ከም ህዝቢ ንሰብኣዊ ክብሮምን፡ ናጽነት ሃገሮምን ዘድሊ መስዋእቲ ንምኽፋል ድሉዋት ከም ዝኾኑ ይርድኡ።
ኤርትራውያን ዓሳክር ንሊብያ ቅድሚ ምኻዶም ዝቐሰሙዎ ወተሃደራዊ ትምህርቲን ጸረ-ዓረባዊ ፕሮፖጋንዳን ነይሩ’ዩ። እቲ ኢጣልያዊ ፕሮፖጋንዳ ነቶም ሊብያውያን ከም ስልጣነ ዘይብሎም ጓሶት ኣትሒቱ ዝርእን ብኣንጻሩ ከኣ ንሓይሊን ዝናን ጣልያን ኣዝዩ ዘተዓባብን ነበረ። እቶም ሊብያውያን ተቓለስቲ ነቲ ኣብ ሓንጐል ዓሳክር ዝነበረ ስእሊ ብግብሪ ምስ ኣፍረሱዎ ግን፡ እቶም ዓሳክር ነቲ ዘምጽኦም ዕላማ እንደገና ክምርምሩዎ፡ ቀስ-ብቐስ’ውን ኵነታት ነብሶምን ሃገሮምን ንኽመዝኑ ይግደዱ። ኣብ ከምዚ ኵነታት እንከለዉ’ዩ ድማ ትካቦ (እቲ ቀንዲ ጠባይ ናይታ መጽሓፍ) መርሚሩ ንነብሱ ክፈልጥ ዝጅምር። ነብስኻ ምፍላጥ ንትካቦ እንታይ ነበረ? መልሲ ናይዚ ሕቶ ብውሑዱ ሰለስተ ተምሳላት ኣለዉዎ። ብፖለቲካዊ ዓይኒ፡ ትካቦ፡ ብዛዕባ’ቲ ውግእ ብሩህ ገምጋም ብምግባርን መግዛእታዊ ኤውሮጳ ኣብ ኣፍሪቃ ዘይፍትሓውን ገበናውን ምዃኑ ብምርዳእን፡ ጸረ-መግዛእታዊ ንቕሓት የጥሪ። ከምኡ’ውን እቲ ብዛዕባ ህዝቢ ዓረብ ኣመልኪቱ ብገዛእቲ ጣልያን ዝተዋህበ ትምህርቲ ሓንጐል ዝምርዝ ዓሌታዊ ኣተሓሳስባ ምዃኑ ተገንዚቡ ብዛዕባ ኣዕራብን ሃይማኖት ምስልምናን ዝነበሮ ኣረኣእያ ይእርም። ብሳልሳይን ወሳንን ደረጃ ከኣ፡ ትካቦ፡ ንባዕሉ ግዙእ ክነሱ፡ ንኻልኦት ንምግዛእ ዘገልግል መሳራሒ ኢምቦሮጥርያዊ ጭቆና ምዃኑ ተገንዚቡ፡ ንተሳትፎ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ኣበርቲዑ ይዅንኖ። ትካቦ ንጣዕሳኡን ነፍሰ-ነቐፌታኡን ብኸምዚ ዝስዕብ ይገልጾ፤[እቶም ሊብያውያን] ጠበናዡ ብዙኀ ኣይርህዎምን ነበረ፤ ጠያይት ዝገደደ፡ ንጉሥ የቢሎም ሹመና የቢሎም እንከለዉስ፤ ብዝከኣሎም ንታ ዓዶም እንካብ ኢድ ጓና ከድኀኑ ይዓጥቁ፤ ሓበሻ ግን ኣብ ዓዱ ንጣልያን ክኣትዉ ሱቕ ቢሉ ርእዩዎምስ፤ ከም ልቢ ዘይቢሉ እንስሳ እናሰገደ ተገዚእዎምስ፤ እዙይ ከይኣኽሎ ከዓ ንቶም ንዓዶም ክከላኸሉላ ዝደልዩ ሰባት ክዋጋእ ይቕረብ ኣሎ። ተገዛኢን ንኻልኦት ክገዝኡ ከዓ መገብርን፤ ንኡ ሓንቲ ኣይክትኣትዎ፤ ዓዱ ሓንቲ ኣይክጥቀመሉ፤ ንቶም ደቂ ምድሩ ሽሕኳ ርኀቃት እንተኾኑ፤ ደቂ ኣፍሪቃ ምዃኖም ዘይተርፎም ጐረባብቱ ከግዝእ እዩ ዝመጸ። (ሓደ ዛንታ 28)
ኣብተን ቀጺለን ዝሰዓባ ክልተ ዝተወሳሰባ ምዕራፋት፡ እቶም ደራሲ ነቲ ዘስካሕክሕ ኲናት በረኻታት ብሰፊሑን ስምዒት ብዝትንክፍ ስነ-ጽሑፋዊ ኣገላልጻን ኣስፊሮሞ ኣለዉ። እቶም ኣብቲ ኲናት ዘተኵሩ ገጻት፡ እቶም ዓሳክር ከመይ ኢሎም ብማይ-ጽምኢ ከም ዝተወድኡ፣ ገሊኦም ኣብቲ ምድረበዳ ፋሕፋሕ ኢሎም ከም ዝጠፍኡ፣ ገሊኦም ብናህሊ መሬትን ቅትለትን ዕጫ ሞት ወሪዱዎም ግደ ኣሞራ ክኾኑ ኣብቲ በረኻ ከም ዝተደርበዩ ይገልጹ። ነዚ ንህይወት ዓሳክር ኤርትራውያን ትሕቲ ህይወት እንስሳ ዝሰርዐ ኣሰቃቒ ትርኢት’ዚ ደራሲ ከምዚ ብምባል ይስንዱዎ፤
እንካብ ምስ ማእዲ ምስ ኲናት ምትሕልላው ዝብል ምስላ ኣሎ። እቶም ዓስከር ይውኣት እዮም ብጽምኢ ኣምዑቶምን ጐረርኦምን ነቒጹ እንከሎ ንቱ ማይ ዘለዎ ድንኳን ምሕላው እሞ፤ እንካብኡ ቕሩብ ክትጥዕም ዘይምክኣል ክንደይ ዝጽንክሮም ከምዝነበረ መን ክርድኦ ይኽእል። ሻዑ ከምቲ እቱ ሃብቶም ኣብ ገሃነም እሳት ኮይኑ ንኣልዓዛር ማይ ጥምዕ ኣቢሉ ኣንዲ ኣጽባዕቱ ልሳኑ ከዝኅለሉ ዝምነ ዝነበረ፤ ከምኡ ቅሩብ ማይ ነጥቢ እኳ ትኹን ክህቡዎም ምደለዩ፤ ግን [እቶም ወተሃደራት ጣልያን] ንኣታቶም ሰብ ከይቐርቡ ከልክሉ በሉዎም እምበር፤ ማይ መን ክህቦም፤ እዙ ሓሳባት እዙይሲ ከመይ ቢሉ ይመጾም። ጨርባሕታ ማይ ስምዕ ብዘበሉላ ልቦም ምስኣ ቁሉብ ትብል ነበረት። ከምዙ ክትበልዕ ከሎኻ፤ ከልቢ ኣብ ጥቃኻ እንተሎ፤ እታ ዓይኑ ምስታ ኢድካ ሓፍ ለጥ እትብል፤ ርኢኻ ርኤ ከማኡ ነበሩ። ብዝተረፈን ከዓ ምስ ጣልያን እንተመዛዘንካዮም ዘይከም ኣኽልባት እዮም፤ ኤረ ኣኽልባት እባ ይሕሱ፤ ዳርንጐት እኳ ዝበልዑ። (ሓደ ዛንታ 35-36)
ጽንሕ ኢሎም ከኣ፡ ደራሲ ነቲ ህልቀት ዓሳክር ወፍሪ ትርቡሊ ኣብ ስድራቤታት ኤርትራ ዝፈጠሮ ሓዘንን ምረትን እንክገልጹ፡ “ኣንታ ነብሶም’ዶ ነጊሩዎም” ብዘስምዕ ኣገባብ፡ ነቲ ኣብ 2013 ኣብ ላምፓዱሳ ዝተረኽበ ዘስካሕክሕ ሓደጋን ካልኦት ናይ በረኻ ቅዝፈትታን ብዘዘኻኽር ቋንቋ፡ ሓዘኖም ይገልጹ። እቲ ንድምር ህዝባዊ ቃንዛ ዝገለጽ ምስቍርቋር ደራሲ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፤
ኃዘኖም እውን መጸናንዒ ዘይብሉ ኾነ፤ ከመይሲ ደቆምን ሰቦምን ስኢኖም፤ ንሱ ጥራይ’ውን ኣይኮነን፤ ሬሳታቶም እኳ ኣይረኸቡን፤ ኣብ ዕመቕ ባሕሪ ዓሣ በሊዑዎ ይኸውን፤ ወይ ኣብ በረኻ ቀለብ ራውያታትን፤ ጊደ ኣዛብእን ኮይኑ ይኸውን፤ ዝብል ሓሳብ እናሓሰቡ እውን ጸላኢና ይርኣዮ ዝበኽዩዎ ዝነበሩ። (ሓደ ዛንታ 47)
ምንም’ኳ ብርክት ዝበሉ ምዕራፋት ሓደ ዛንታ ንስነ-መጐት ውግእ ዝገልጹ እንተኾኑ፡ ኣብ መንጎ-መንጎ ደራሲ ካብዚ ዝተመልከትናዮ ናይ ሕርቃን፡ ጓህን ጣዕሳን ገለጻ ወጺኦም ብሃይማኖታዊ ቋንቋ ይዛረቡ ኢዮም። ማለት ቍሩብ ልቢ ኣፍኵስ ብዘብል ቋንቋ ገይሮም እቲ ጥፍኣት ወይ ውድቀት ልዕሊ ዓቕሚ ሰብ ምዃኑ ብምእማት፡ ምሕጽንታኦም ከም ጸሎት ንሰማያት የቕርቡ፤
ኤህ ትርኢ ኣሎኻ ኦኹሉ እትርኢ ኣምላኽ። ርኣዮም እዞም ደቂ ዓድና ከመይ ዝበለ ኃሣር ዝረኸቡ ከምዘለዉ። ገሊኣቶም (ሓደ ክልተ ኣይኮኑን) ቅሩብ ተዓጊሥም፤ ንቶም ዓቕሎም ዝጸቦም ዝነበረ እውን ከጽንዑ ምደለዩ፤ ግን ዘረባ ተሳኦኖም፤ ከመይሲ ጐረሮ እንድኅሪ ነቐጸ ልሳን ዘተርክሶ ጥፍጣፍ እንተደኣ ሰኣነ፤ ዘረባ’ዶ ይከኣል እዩ። (ሓደ ዛንታ 36-37)
እንተኾነ፡ ከምዚ ዝተጠቕሰ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ፡ ከም ካህን መጠን፡ ብዛዕባ ፍታሕ ናይዚ ግዙፍ ናይ ህዝቢ ውድቀት “ካብ ኣምላኽ ደኣ’ምበር ካብ ሰብ’ሲ ኣይርከብን’ዩ” ኢሎም እኳ እንተኣመኑ፡ በቲ ሓደ ወገን፡ ደቂ-ሰባት እውን ንባዕሎም ኣብ ታሪኽ ቦታኦም ኣብ ምውሳንን ሽግራት ህይወቶም ኣብ ምፍታሕን ሓላፍነት ከም ዘለዎም ብብሩህ ይሕብሩ፡፡ ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ህዝቢ ወይ ዜጋታት ፖለቲካውን ማሕበራውን ለውጢ ኣብ ምምጻእ ወሳኒ ግደ ከም ዘሎዎም፡ ስለዚ ድማ ተራኦም ብንጡፍ ክጻወቱ የማሕጽኑ። ብፍላይ ንካህናት ዓደቦ ከኣ፡ እቲ “ህዝቢ እንተዘይከኣለስ ንሕና’ኸ?“ ብዘስምዕ ኣዘራርባ፡ ብዛዕባ’ቲ ሽዑ ንዕኦም ዘሻቕሎም ዝነበረ ጕዳይ ዕስክራና ትርቡሊ ድምጾም ንህዝቢ ከስምዑ ብምዝኽኻር ወይ ብምዕዳም ለበዋኦም ብሓንቲ ዋዛን-ቍምነገርን ዝሓቘፈት ባህላዊት ደርፊ ገይሮም የተሓላልፉ። ንሳ ከኣ ከምዚ ትብል፤ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ፤ ሓደ ጐበዝ ሰኣና ከይዶም ትሪቡሊ’የ”።[5]
“ታሪኽ ይድገም’ዩ” ዝብል ኣበሃህላ ኣሎ። ትርጕም ናይ ታሪኽ ምድጋም (historical iteration of an event) ብጥንቃቐ ክትሓዝ ዘለዎ’ኳ እንተኾነ፡ ሓቅነት ናይዚ ኣበሃህላ’ዚ ግን ኣብ ኤርትራ ብተደጋጋሚ ጐሊሑ ይርአ። ሎሚ’ውን ኣብ ኤርትራ ነቲ ኣብ ላዕሊ ክጥቀስ ዝጸንሐ ናይ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ድርሰት ዘዘኻኽር ተመሳሳሊ ኵነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ንኽልቲኡ ክውንነታት፡ ነጻጺልካ ዘይኮነስ፡ ከም ዝተኣሳሰረ ሃገራዊ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ገይርካ እንተ ርኢኻዮ፡ እቲ ተመሳስልነት ብኽልተ መገዲ ክበርህ ዝኽእል ሓቅነታት ኣለዎ። ብሓደ ወገን፡ ሕጂ’ውን ተኻታታሊ ኲናት: ዕስክርናን ጭቆናን ዝፈጠሩዎም ውሕጅ ሽግራትን ሕሰማትን ነታ ሃገር ኣዕለቕሊቖም ንህዝባ ናብ ባዳ ምድረበዳን ደልሃመት ባሕርን ዝደፍእሉ ክውነንት ተፈጥሩ ኣሎ። በቲ ሓደ ወገን፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ “ግዜ ትርቡሊ” ካህን ደራሲ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ንዅነታት እቲ ህዝቢን ሃገርን ተገንዚቦም ኣንጻር ምምሕዳር ጣልያን ዝወሰዱዎ ናይ ምስክርነትን ነቐፌታን ስጕምቲ፡ ሎሚ’ውን ኵነታት ሃገርን ህዝቢን ዘሻቐሎምን ዘሕሰቦምን ካህናት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ብግልጺ ተዛሪቦም፡ ነቐፌታኦምን ምሕጽንታኦምን ኣቕሪቦም ኣለዉ። ምናልባት ኣብ መንጎ ጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ሓደ ዛንታን ናይዞም ኣርባዕተ ኣቡናት ጽሑፍ ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ፍልልይ እንተሃልዩ፡ እቲ ቀዳማይ ሕሉፍ ስቓይ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ዝገልጽ ታሪኻዊ ልቢ-ወለድ፡ እዚ ዳሕረዋይ ከኣ ህያው ስቓይ ኤርትራውያን ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዝርዝር ዝስንድ ምዃኑ ኢዩ።
ካብ ሓደ ዛንታ ናብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”
ኩሉ በቲ ጒዳይ ዝግደስ ከምዘንበቦ፡ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ፡ ሃገራውን ኣህጉራውን[6] ኣቓልቦታት ዝረኸበ ጽሑፍ፡ ካብ ሃይማኖታዊ እምነትን ሞራላዊ መርገጽን ናይቶም ደረስቱ ካቶሊካውያን ኣቡናት ተበጊሱ ብዛዕባ ወድዓዊ ኵነታት ናይ ሎሚ ኤርትራን ህዝባን ዝትንትን ጽሑፍ ኢዩ። እቲ ሻቕሎታቶምን ነታ ጽሕፍቲ ንኸዳልዉን ንኽዝርግሑን ዝደረኾም ምኽንያት ከቕርቡ እንከለዉ፡ እቶም ኣቡናት እምነትን ትምህርትን፡ ሓልዮትን ተግሳጽን፡ ሞራላዊ ትብዓትን ራእይን ብዘጠናንግ ቃላት ገይሮም ይገልጹዎ። ንሕመረት ምኽንያት መጽሓፊኦም ከምዚ ዝስዕብ ክብሉ ብቓላቶም ኣስፊሮሞ ኣለዉ፤
“ካብ ምእማን ንዚመጽእ ዓቢይ ታሕጓስ ንምስትምቓርን እምነት ንዚኸፍተልና ሰፊሕ ኣድማስን፣… ነታ እምነት’ቲኣ ድማ ብፍጹም ሓድነታን ምልኣታን ክንገልጻ፣ በቲ ህላዌኡን ብስራሕ መንፈስ ቅዱስን በርቲዕና፣ ኣብ ዝኽሪ ጐይታ እሙናት ኮይንና ንኽንርከብ…” ብዚብል ዕላማ ነዚ ንጽሕፈልኩም ኣሎና። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 5)
ነቲ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ገኒኑ ዘሎ ሃይማኖታውን ብሄራውን ወጥርታትን ሓሓሊፉ’ውን ኣብ ውሽጢ ሃይማኖታትን ብሄራትን ኣውራጃታትን ዝርአ ምስሕሓባት ብምግንዛብ: ከሎ ገና ንህዝቢ ኤርትራ ዕላማ ጽሑፎም ብጽሩይን ሃናጽን መንፈስ እተበገሰ ምዃኑን ብጌጋ ከይውሰድን ከኣ የጠንቅቑ። ንዓና “ንኵነታትናን ኵነት ሓውናን ክንግምግም ግቡእ እዩ” ድሕሪ ምባል “ነዚ ንምግባር ‘ዚደፍኣና ዘሎ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ዘይኮነስ ናይ ኣገልግሎት ባህጊ ጥራሕ’ዩ’” ክብሉ ይድምድሙ።[7] ዳኒኤል ልቫይን ዝተባህለ ናይ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” (liberation theology) ተመራማሪ፡ “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America” ኣብ ዝብል ዓንቀጹ፡ ንዕላማታት ናይቶም ኣብቲ ዞና ንማሕበራዊ ፍትሒ ዝቃለሱ ካህናት ኣብሪሁ ይገልጾ። ነቲ ናይ ልቫይን ገለጻ ምስቲ ሕጂ ንካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዘለዓዓሎም ድርኺት ኣዛሚድካ እንተሪኢኻዮ፡ ንመበገሲኦምን መሰረታዊ ፍልስፍናኦምን ንምብራህ ዝሕግዝ እማመ ኢዩ። እቲ ተመራማሪ ኣብ ጽሑፉ ከምዚ ክብል የመልክት፤[እቶም ኮሎምቢያዊ ካህን] ዘቕረቡዎ ርእይቶ ሃይማኖት ኪንዮ ርዱእ ስርዒታውን ስነ-ሓሳባውን ትካላት ቤተ-ክርስትያን ዝሓልፍ ግደ ከምዘሎዎ ዘርኢ ኢዩ። ትዕዝብታኦም፡ ሃይማኖት ኣብ ሓርነት ወዲ-ሰብ ዝጻወቶ ወሳኒ ግደ ከምዘለዎ፡ ኣብቲ ንሓርነት ዝግበር ጸዓት ድማ፡ ስብከተ-ወንጌል ካብቲ ኣብ ምድሪ ዝሓሸ መዓልታዊ መነባብሮ ንምፍጣር ዝዕልም ጻዕሪ ክፍለ ከምዘይክእል የመልክት።[8]
ኣስዒቡ ልቫይን ንሕመረት ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ከመይ’ሉ ምስ መነባብሮን ቃልስን ውጹዓት ከም ዝተኣሳሰርን ከብርህ እንከሎ፡ “ብዛዕባ ድኽነት ምሽቓልን ብግብሪ ንድኻታት ምሕላይን ንክለሰ-ሓሳብን ስነ-ምግባርን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣጣሚሩ ይገልጾም” ይብል።[9]ኣብ ህልዊ ኲነታት ኤርትራ፡ እዚ ናይ ልቫይን ኣበሃህላ ሃይማኖት ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስትያን ጥራሕ ከይተዓጽወ፡ ካብኡ ወጺኡ ኣብ ጕዳይ ምሕደራ ህዝብን ትካላት መንግስትን ግደ ብምጽዋት፡ ንመንፈሳውን ሞራላውን ሓይሉ ኣብ መዓላ ምሕራር ህዝቢ ካብ ኵለንተናዊ ጭቆናን ምዝመዛን ምልኪ ምውዓል ዝብል ትርጕም ይሕዝ። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ናይ ኣቡናት ጽሑፍ በዚ መንጽር’ዚ ምስ ዝርአ ድማ፡ እቲ ዝርዝራቱ ነዚ ሓቂ’ዚ ዘንጸባርቕ (ወይ’ውን ንበል ነዚ ኣተራጓጕማ’ዚ ዝድግፍ) ኮይኑ ንረኽቦ።
ቀንዲ ዕላማ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ንህሉዋት ሽግራት ኤርትራ ምትንታንን፡ ፍታሓት ክኾኑ ዝኽእሉ ሓሳባት ምእማትን ኢዩ። ማእከላውያን ነጥብታት ናይቲ መልእኽቲ ከምዚ ዝስዕብ ክጽመቑ ይከኣል። ኣብ መጀመርታኡ እቲ ጽሑፍ ንባህርያዊ ጸጋታት ኤርትራን ንናይ ህዝቢ ኤርትራ ታሪኻዊ ምጽውዋር ሃይማኖታትን ብሄራትን ዘኪሩ፡ ነቲ ብሰላምን ምክብባርን ናይ ሓባር ምንባር ድሌቶም የመጕስ። ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም ኣሓትን ኣሕዋትን ኴንካ ንሓድሕድ ምድግጋፍን ሃለዋት ሓድሕድ ምግባርን ዝጸንሐን ዘሎን ጽቡቕ ባህሊ ምዃኑ የረጋግጽ። እንተኾነ ብዛዕባ ድሕሪ ናጽነት ዝተፈጥሩ ምዕባሌታት ብምግምጋም፡ ዋላ’ኳ ሓደ-ሓደ ንህዝቢ ዝሕግዙ ስራሓት እንተተገብሩ፡ እታ ሃገር ገና ብ“ዘይሓወየ ቍስልታት” (ገጽ 9) ትሳቐ ከም ዘላ ይዝርዝር። ብመሰረት እቲ መልእኽቲ እቶም ዘይሓወዩ ቍስልታት ኣብዞም ዝስዕቡ መዳያት ተጋሂዶም።
- ነቲ 365 ስደተኛታት ኤርትራውያን ዝሃለቕሉ ሓደጋ ባሕሪ መዲተራንያን ብምዝካር እቲ ሰነድ ንምኽንያት መስደዲኦምን ህልቀቶምን ይሕብር። “እዚ ፍጻመ’ዚ ከኣ ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ፈቐዶ ሩባን ኩርባን፡ ኣብ ፈቐዶ ባሕርን ምድረበዳን ብኢድ ጨወይትን ገፋዕትን ክፍጸም ናይ ዝጸንሐ ተመሳሳሊ ህልቀት መቐጸልታ እዩ፡” (ገጽ 10) ድሕሪ ምባል፡ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ተደጋጋሚ ምረት ርዒዱ ከይተበታተነን እንታይነቱ ከም ህዝቢ ከየጥፍአን ነቲ ‘ናይ ተስፋን ምምላስን ሓሳብ ፈጺሙ’ ከይርስዖ የተባብዕ (ገጽ 5)።
- እቲ ሰነድ ንዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ብዝምልከት ዝተፈላለዩ ምኽንያታት የቕርብ። እቲ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ኤርትራ እቶም መንእሰያት ግቡእ ስራሕን ናይ ትምህርቲ ዕድላትን ብምስኣኖምን፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ዘሎ ኵነት ብተበላሓትነት ክፈትሖ ብዘይምብቅዑን፡ መብዛሕትኦም ኣብ ዕስክርና ተሸኺሎም ብምህላዎም ኢዩ። ግና እቶም ነቲ ሰነድ ዝደረሱ ካህናት ኩሉ ምንጪ ጌጋታት መንግስቲ ኤርትራ’ዩ ካብ ዝብል ጥምዙዝ ትንተና ይቝጠቡ። ንመንእሰያት ኤርትራ’ውን ሓለፍነት የሰክሙ። ኣብ ክንዲ ኣብ ዓዲ መነባብሮኻ ከተመሓይሽ ምጽዓር ናብ ስደት ምህዳም፣ ኣብ ክንዲ ናብራኻ ተመሓይሸሉ ዕድላት ምንዳይ ካብ ደገ ዝመጽእ ገንዘብ ምጽባይ፣ ብናይ ሓሶት መርዓታት ንወጻኢ ምኻድ ካብቶም ጃምላዊ ስደት ንኽፍጠር ዘበርከቱ ረቛሒታት ምዃኖም ይጠቕሱ (ገጽ 11-12)።
- ወዲ-ሰብን ኣካላት ሰውነትን ምሻጥ (human and organ trafficking)ሓደ ካብቲ ንኤርትራውያን ዘብርስ ዘሎ እሞ ከኣ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዘይንቡርን ዘይፍለጥን ዘስካሕክሕ ኣረሜናዊ ተግባር’ዩ። ስፍሓት ናይዚ ብሃገራውያንን ወጻእተኛታትን ዝፍጸም ጨካን ውዕለት፡ ሰብ ቀቲልካ ኣካላት ሰብ ጠቢሕካ ምሻጥን፣ ደቀንስትዮን ደቂ-ተባዕትዮን ብስጋ ተጋሲስካ ንኣራዊት ምድርባይን ዘጠቓልል ኢዩ። እቶም ካህናት ነዚ ረሳሕ ተግባር’ዚ ሓዘኖም እናገለጹ ኣትሪሮም ይዅንኑ። ኣቤቱታኦም ናብ መንግስቲ ኤርትራን ማሕበረሰብ ዓለምን ብምቕራብ ድማ እቲ ጕዳይ ብጥብቂ ምክትታል ክግበረሉን ብቕልጡፍ ደው ክብልን ኣትሪሮም ይምሕጸኑ። ከምኡ’ውን፡ እቲ ኵነታት ኣዝዩ ዘስካሕክሕ እንከሎ፡ ብኣንጻሩ፡ ብማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻኡ፡ ብፍላይ ግን ብወገን መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ጕዳይ ንምፍታሑ ዝተራአየ ዝሕቱል ግብረ-መልሲ ኣብ ጸብጻብ ብምእታው፡ እቶም ካህናት ብምግራም ከምዚ ኢሎም ይሓቱ፤
ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፣ ዘመነ ባርነትን ሕጊ-ኣራዊትን ኣብ’ዚ ስልጡን ዓለም ተመሊሱ ዝኣተወሉ ኵነታት ክትርኢ ከሎኻ፣ ናይ’ቶም ፈጸምቱ ሕሊናን ኣተናን’ኳ እንተደንዘዘ፣ እቲ ነዚ እናረኣየ ዚርከብ ዓለምከ ከመይስ ከመይ ኢሉ ተጻዊሩዎ ኣሎ?? ንምቅዋሙ ንምውጋዱ’ውን ዘይምጒያዩ፣ ኣውራ ከኣ እዚ ነውራምን ኣራዊታውን ተግባር ናይ ዚፍጸመሉ ቦታን፣ ናይ ዚፍጽሙ ሰባትን፣ ናይቶም ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ግዳያትን… መንግሥታትን መራሕትን፣ ምድሪ ዘቢጦም ነዚ ግፍዕ’ዚ ንኸወግዱ እንታ ዘይምግበሩ!! እዚ ዘስካሕክሕ ተግባር’ዚ ዘይተዓግተስ ድሌት ድዩ ማህሚኑ? ዓቕሚ ድዩ ደኺሙ? ወይ ከኣ ዝተገብረ ጻዕሪ እንተሎ፣ ጻማ ድዩ ተሳኢኑ? ወይስ መን’ዩ ረቢሑሉ? እንታይ ኢና ክንብል? (…) ታሪኽን ግዜን ግን ከግህዶን ኪፈርዶን ዘለዎ እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 12-13)
- ሓፈሻዊ ምጣኔ-ሃብታዊ: ማሕበራውን ስነ-ልቦናውን ኵነታት ኤርትራ ብዝምልከት፡ እቲ ሕብረተሰብ ብድኽነትን ዝተፈላላዩ ሕማማትን (ኤይድስ: ሽኮርያ፡ ጸቕጢ ደምን ስነ-ኣእምራዊ ጭንቀትን) ዝተጠቕዐ ምዃኑ እቲ ሰነድ ይሕብር። ኣብ ርእሲ’ቲ ክሊማዊ ለውጢ: ምስፍሕፋሕ ምድረበዳነትን ድኽነት መሬትን ዘበገሶ ቍጠባዊ ሕሰም፡ እታ ሃገር ስእነተ-ስራሕ ብዘበገሶ ቅልውላው ናብራ፡ ስደትን ብርሰት መንእሰያትን ትሳቐ ከም ዘላ ኣጕሊሑ የርኢ። ከምኡ’ውን እቶም ኣቡናት ኣብ ጽሑፎም: ካብቲ ኣዝዩ ዘሻቕል ካልእ ተደራቢ ሽግር ብምጥቃስ ፡ ህድማ መንእሰያት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣቦታትን ኣደታትን ኤርትራውያን ምስ ደቆምን ደቂ-ደቆምን መታን ክተኣኻኸቡ ናብ ስደት ይውሕዙ ምህላዎም የነጽሩ። እቲ ዋሕዚ ከምዚ ኢሉ እንተቐጺሉ ከኣ እታ ሃገር ህዝቢን መጻኢ ወለዶን ዘይብላ ኮይና ከይትቓድር ስግኣቶም ይገልጹ፤
ስለ’ዚ ሃገር ናይ ሰባት ድኻ ትኸውን ከም ዘላ ብግልጺ ዚርአ ዘሎ ኵሉ፣ ኣብ ዝኾነ ማኅበራዊ ጕዳይ ከም እንዕዘቦ፣ እቲ መንእሰይ ወለዶ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ እቲ ማእከላይ ወለዶ ዚበሃል’ውን ዳርጋ የሎን፣ ንኡስ ወለዶን ሓይልን ዘይብላ ሃገር እንታይ እዩ እቲ ዕድላ? ሃገር ብሕዝባ ብሰባ እያ እትደምቕን እትጽብቕን እምበር፣ ብዘይሰብ ዓዲ ዓዲ ኣይከውንን፣ ሃገር ከኣ ሃገር ኣይትኸውንን። ((“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 14)
- ስደት ክበዝሕ ከሎ ጥምረት ስድራቤታት ከምዝጕዳእ ፍሉጥ ኢዩ። እቲ ጽሑፍ ንምብትታን ስድራቤታት ኤርትራውያን ብዝምልከት ድሕነት ሃገር ካብ ህይወት ስድራቤት: ህይወት ሃገር ከኣ ካብ ድሕነት ስድራቤት ተፈልዩ ክርአ ከም ዘይከኣል ብዝርዝር የረድእ። ነዚ ዓሚቝ ሓቅነት’ዚ ድማ: እቲ ሰነድ: ‘ስድራቤት መሰረት ሕብረተሰብ’ ምዃና ርዱእ ኮይኑ: ሃገር፤ “ምእንቲ ህዝባ ዝቖመት’ምበር: ሰብ ምእንቲ ሃገር ከምዘይኮነ” ኣስሚሩሉ ኣሎ።
- እቶም ካህናት: ኣብ ጽሑፎም: “ሞራላዊ ሕንጸት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ሞራላዊ ውድቀትን ብልሽውናን ኣብ ኤርትራ ብደቂቑ ይዛረቡ። እቲ ብልሽውና ካብ ህዝባዊ ሞራላዊ ውድቀት ድዩ ተላዒሉስ ወይስ እቲ መንግስቲ ዝፈጠሮ’ዩ ንዝብል ሕቶ’ኳ ቍርጺ መልሲ እንተ ዘይብሉ: ብእምነቶም: ኣብታ ሃገር ምምሕዳራዊ ግሉጽነትን ናጻ-ፕረስን ዘይምህላዉ ናይ ‘ሰበይ-ሰብካ’ን ልሙስነትን ሕሜታን ባህሊ ንክነግስ ባይታ ከፊቱ ኢዩ።
- ዝሓየለ ነቕፌታ ናይቲ ሰነድ ኣብ ስእነት ልዕልና ሕጊ’ዩ ዘተኵር። ስእነት ልዕልና ሕጊ ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ብብዙሓት ምሁራንን ተቓወምቲ ጕጅለታትን ዝተዘርበሉ ጕዳይ ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ወጻኢ። ኮይኑ ግና፡ ኣብዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ሰነድ ብዝርዝር ምስፋሩ ፍሉይ ኣድማዕነት ዝህቡዎ ሰለስተ ነጥብታት ኣለዉ። ሓደ: ጸሓፍቲ ከም ዘረጋግጽዎ: ብደገ ዝተጻሕፈ ዘይኮነስ በቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮይኖም ለውጢ ንኸምጽኡ ዝጽዕሩ ብምዃኑ ኢዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ እቶም ካህናት ኣጸቢቖም ይፈልጡዎ ኢዮም፤ “ንሃገር ድማ እቲ ኣብ ውሽጣ ኮይኑ ዝሓንጻ’ዩ ሕልፊ ዘድምዓላ” (ገጽ 14) ክብሉ ከኣ ኣብቲ ጽሑፎም ገሊጾሞ ኣለዉ። ካልኣይ: እቲ ነዚ ጕዳይ’ዚ ዝገልጽ ቋንቋኦም ግሉጽን ሓያልን ጥራሕ ዘይኮነስ ንዅነታት ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ: ስእነት ሰብኣዊ መሰላትን ተደላይነት ሕገ-መንግስትን ብዘይ ቀለ-ዓለም ብስም ረቚሑ ብህጹጽ ንኽፍታሕ ዝጽውዕ’ዩ። እቲ ሳልሳይ ነጥቢ ከኣ: ዋላ’ኳ እቲ ጨቋኒ ባህሪ ናይቲ ስርዓት ኣብ ጸብጻብ ብምእታው: ካልኦት (ብጋህዲ ዘይተዘርግሑ) ተመሳሰልቲ ጽሑፋት ክህልዉ ዝግመት እንተኾነ: እዚ ሰነድ’ዚ እቲ እንኮ ብግልጺ ናብ ህዝቢ ዝተዘርግሐ፡ ደፋር: ሞራላውን ነቕፌታውን ጽሑፍ ብዛዕባ ፖለቲካውን ማሕበራውን ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ምዃኑ’ዩ። ብዛዕባ ስእነት ልዕልና ሕጊ ብዝምልከት እቶም ካህናት ከምዚ ክብሉ ኣስፊሮም ኣለዉ፤
ብሕጊ ዚሕተትን ዝእሰርን ኵሉ: ቅድሚ ኵሉ ብሰብኣውነትን ብናይ ድንጋጸ ኣገባባትን ዚተሓዘሉ፣ ቀጺሉ ድማ በቲ ጥሒስዎ ዝተባህለ ሕጊ መሠረት ብዝቐልጠፈ ኪፍረድን ጕዳዩ ኣብ መዕለቢኡ ኪበጽሕን፣ ብዓቢኡ ከኣ ብቅዋማዊ ሕጊ ክትምራሕ ምድላይ፣ ዝኾነ ይኹን ንርትዕን ፍትሕን፣ ንኡነተይና ሓርነትን ዝቖመ ኣካል ዚጽበዮ ነገር ስለዝኾነ፣ ዕቱብ ኣቓልቦ ኪረክብ ኣለዎ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 17)
- ንትምህርቲ ከም መሰረት ስራሕን ምዕባሌን ብምርኣይ፡ ትካላት ሃገራዊ ትምህርቲ ብግቡእ “ንኽስርዑን ንኽምዕቡሉን” እውን እቲ ሰነድ ይጽውዕ። ሃገራዊ ስርዓተ-ትምህርቲ ኣብ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ጥራይ ዘተኰረ ዘይኮነስ፡ ንዘመናዊ ኵሉንተና ፍልጠት ተመሃሮ ኣብ ግምት ዘእተወ መታን ክኸውን ንኣምራት “ማዕርነት: ደሞክራዊያውነት: ፍትሕን ርትዕን: መሰል ሕጋውነትን ተሓታትነትን” (ገጽ 18) ዘማእከለ ክኸውን ከም ዝግባእ ይሕብሩ። ብኣረኣእያኦም ከምዚ ዝኣመሰለ ኣካዳሚያውን “ማሕበራዊ ንቕሓትን” ዘጨብጥ ትምህርቲ’ዩ ንሃገር ካብ ናይ ደገ ዝመጽእ ናይ ወጻእተኛታትን ደቂ-ሃገርን ምጽወታት ኣውጺኡ: በብቝሩብ ርእሳ ናብ እትኽእለሉ ደረጃ ዘሰጋግራ (ገጽ 18)።
ግደ ሓቂ ንምዝራብ: ብርክት ዝበሉ ካብቶም ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” በዞም ኣቡናት ከም ነቐፌታን ምሕጽንታን ቀሪቦም ዘለዉ ነጥብታት፡ ቅድሚ ሕጂ ብኻልኦት ውልቀ-ሰባትን ጕጅለታትን ናጽነት ኤርትራ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ በብእዋኑ ክግለጹ ጸኒሖም ኢዮም። ማለት ብዛዕባ ኣድላይነት ሕገ-መንግስቲ: ናጻ-ፕረስን ዝተፈላለዩ ተምሳላት ማሕበራዊ ፍትሕን ዝቐረቡ ትንተናታትን ለበዋታትን ውሑዳት ኣይነበሩን። ንኣብነት ኣነ ንባዕለይ፡ ኣብ ሕዳር 27፡ 1992፡ ብዛዕባ ጕዳይ ኣድላይነት ድርሰታዊ ናጽነትን ሓደገኛነት ሳንሱርን ኣመልኪተ ኣብ ኣስመራ ንጸሓፍትን ጋዜጠኛታትን ህዝብን ካብ ዘቕረብኩዎ ለበዋ: ሎሚ (ጓሂ እናተሰምዓኒ) ገለ ካብኡ ንመዛኻኽሪ ክጠቀስ እደሊ። ኣርእስቲ ናይቲ መደረ “ናይ ደረስቲ ናጽነት” ኢዩ ነይሩ፣ ብዛዕባ ሓደገኛነት ሳንሳር ድማ ከምዚ ይብል፤
እዚኣቶም ኩሎም (ዝወጹ ዘለው ስነ-ጽሑፋዊ ዕዮታት) ንትንሳኤ ኤርትራዊ ስነ-ጽሑፍ ዘበስሩ ምልክታት ጥራሕ ስለ ዝዀኑ፡ ኣብ’ዞም ምልክታት’ዚኦም ተመርኲስካ፡ መንግስታዊ ሳንሱር ስለየልቦ ኤርትራዊ ስነ-ጽሑፍ፡ ክምዕብል’ዩ ወይ’ውን መንግስቲ ንስነ-ጽሑፍ ስለ ዘተባብዐ ስነ-ጽሑፍና ደጊም ክዕምብብ’ዩ ዝብል ግጉይን ግሩህን ምስትርሓው (complacency) ዝፈጥሮ ኣተሓሳስባ ወይ እምነት ከይፍጠር ምጥንቃቕ ከድሊ ኢዩ። ብሕልፊ’ኳ ደረስቲ፡ ‘መንግስትና ከይነቐይሞ’፡ ወይ’ውን ‘እዚ መንግስትና ኣይፈትዎን ይኸውን’ዩ’፡ ወይ’ውን ‘ከምዚ እንተጸሓፍኩስ ከምዚ ስለ ዝዀነ’ዩ ክብሉኒ ኢዮም’ ዝብል ረማሲ ርእሰ-ሳንሱር (self-censorship) ግዙኣት ከይኰኑ ምጥንቃቕ ከድልዮም ኢዩ።[10]
ብተመሳሳሊ፡ ብዛዕባ’ቲ ክምዕብል ዝጸንሐ ዘሰክፍ ናይ ውግእን ጸቕጥን ኵነታት ተሻቒሎም ትንተናታትን ምሕጽንታን ከቕርቡ ዝጸንሑ ተመራመርቲ (ብዙሓት እኳ እንተዀኑ) ኣብዚ ገለ ቊሩብ ንምጥቃስ፤ ዳን ኮነል ኣብ Conversation with Eritrean Political Prisoners(2004)፣ ኪዳነ መንግስትኣብን ዑቕባዝጊ ዮውሃንስን ኣብ Anatomy of An African Tragedy: Political, Economic and Foreign Policy Crisis in Post-Independence Eritrea (2005)፣ ጋይም ክብርኣብ ኣብ Eritrea: A Dream Deffered(2009)፣ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ መርበብ-ሓበሬታት ኤርትራ ከም ዓዋተ: ኣስማሪኖ : ኣሰናን ካልኦትን ዝጽሕፉ ግዱሳት ዜጋታትን ተጣበቕቲ መሰላት ከም’ኒ ዶክተር ኣልጋነሽ ጋንዲ፣ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ: ኤልሳ ጭሩም: ሜሮን እስቲፋኖስን ሚሪያም ፋን ራይዘንን ክጥቀሱ ይከኣሉ። ብተወሳኺ’ውን ምስ ኣካይዳ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይምስምማዕ ብጒጅለ 15 ዝፈልጡ ኣብ 2001 ዝተኣስሩ ናይ ፖለቲካ ተቓወምቲ ምንቅስቓስን፣ ናይ ብጒጅለ 13 ዝፈልጡ ኣብ ወጻኢ ሃገር ናይ ዝቕመጡ ምሁራት ዜጋታት ተቓውሞን ክጥቀሱ ይከኣሉ። ድሒሩ’ውን እቲ ብ“ፎርቶ 2013” ዝፍለጥ፡ ዕልዋ መንግስቲ ዝፈተነ፡ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ተራእዩ።
ነዞም ኣብ ላዕሊ ከም ናይ ነቐፌታን ተቓውሞን ኣብነታት ክጠቕሶም ዝጸናሕኩ፡ ብዝተፈላለዩ ውልቀ-ሰባትን ጒጅለታትን ዝተገብሩ ኣስተዋጽኦታትን ምንቅስቓሳትን ንምዝካር ዘድለየ ምኽንያት፡ እዚ እንዛረበሉ ዘሎና ጽሑፍ ኣቡናት ምስቲ ክእከብ ዝጸንሐ ውህሉል ጻዕርታት ዝተዛመደን ብኡ ዝተጸልወን ደኣ’ምበር፡ ብሃንደበት ካብ ባዶ ነቒሉ ዝተላዕለ ምንቅስቓስ ከምዘይኮነ ንምግንዛብ ኢዩ። እንተኾነ፡ እቲ ጽሑፍ ንባዕሉ ሓደ ኣካል ናይቶም በብግዜኡ ዝተራእዩን (ዝርኣዩ ዘሎዉን) ፈተነታት ተቓዎሞን ነቐፌታን’ዩ እኳ እንተተባህለ፡ ብርእይቶይ፡ ን“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ኣብ ኤርትራ ከም ኣዝዩ ሓድሽ ተርእዮ ወሲድና ብፍሉይነት ክንርድኦን ብኣተኵሮ ከነጽንዖን ኣገዳሲ’ዩ እብል። ነቲ ጽሑፍ ሓድሽ ተርእዮ ዝገብርዎ ረቛሒታት ድማ፡ ብሓጺሩ፤ (1) ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዝነብሩ መራሕቲ ሃይማኖት ትካል ዝብገስ ምዃኑ (ቅድሚ ሕጂ ብኸምዚ ብግሁድ ተቓውሞኡ ዝገለጸ ካልእ ሃይማኖታዊ ትካል ኣብ ኤርትራ ኣይተራእየን)፡ (2) ኣብ ኤርትራውያን ንዝወረደ ፖለቲካዊ ምልኪ ብሰላማዊ መንገዲ ንምውጋድ ጸግዒ ህዝቢ ምሓዙ (ብውዱብን ሰላማዊን መንገዲ ርእይቶኻ ንህዝቢ ምግላጽ ንባዕሉ ኣገዳሲ ኢዩ)፡ (3) ቀንዲ ከኣ፡ ብክለሰ-ሓሳባዊ ዓይኒ ክርአ እንከሎ፡ እቲ ጽሑፍ ንመጀመርታ ግዜ ንኣምር “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ ኤርትራ ዘተኣታቱ ብምዃኑ ኢዩ። ኣብ መእተዊ ናይዚ ጽሑፍ ከም ዝተኣመተ፡ ብዛዕባ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ምዝራብ ሓድሽ ነገር’ዩ። ስለዚ ድማ ብዛዕባ ተዛማድነቱ ኣብ ኤርትራን ክስተቱ ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ቅድሚ ምዝራብና፡ ኣብዚ ዝስዕብ ክፋል ብዛዕባ ታሪኽን ትሕዝቶን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብሓጺሩ ክንርኢ ኢና።
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ላቲን ኣመሪካ
“ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ 1960-1970ታት: ብድፍኢት ካቶሊካውያን ቤተ-ክርስትያን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝጀመረ: “ኣብ ወሳኒ መድረኽ ዘመናዊ ታሪኽ ሃገራት ኣመሪካ” ዝተጋህደ ፍጻመ ኢዩ።[11] እዚ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ (ኣርጀንቲና: ቺለ: ኮሎምቢያ: ፔሩ: ጓቲማላ: ኒኳራጓን ካልኦትን[12]) ዝተራእየ ምንቅስቓስ’ዚ ኣንጻር’ቲ ብሰንኪ ምልካውያን መራሕቲ ዘጓነፈ መጠኑ ዝሓለፈ ብልሽውና: ጭቆናን ኣድልዎን ዝተላዕለ ነበረ። ቅድሚ’ዚ ሓድሽ ምንቅስቓስ’ዚ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን በቲ ዓቃባዊ ኣጠማምታኣን በቲ ምስ “ጸረ-ለውጢ ዝኾኑ ሸነኻት” ዝነበራ ሓፈሻዊ ሽርክነትን ኢያ ትልለ ነይራ።[13] ድሒሩ ግን ኣብቲ ከባብን ዓለምን ብዝተራእዩ ተደጋገምቲ ክስተታት ማሕበራውን ፖለቲካውን ቅልውላዋት ዝፈለቑ ስነ-ሓሳባት: እንተላይ ማርክስነት[14]፡ እናተጸልዉ ገለ ካህናትን ምሁራትን ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ ህዝቢ ወጊኖም ኣንጻር ወጽዓ ደው ክብሉ ተራእዮም። እዚ ኣብ ክቱር ምልክን ርእሰማላዊ ስስዐን ዝገነነለን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ፡ ግሁድ ፖለቲካዊ መርገጽ ሒዝካ ምስ ህዝቢ ጠጠው ናይ ምባል ተርእዮ እምበኣር ኣብ ታሪኽ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ታሪኻዊ ነጥበ-መቐይሮ’ዩ ነይሩ።[15]
ክልተ ነንበይኖም ግን ከኣ ወሳኒ ተራ ዝተጻወቱ ምዕባለታት ንሓርነታዊ ቲዮሎጂ ዝብል ኣምር ቅርጺ ኣትሒዞም፡ ኣብ ዓለም ኣፍሊጠሞ። እቲ ሓደ ምዕባሌ ምሕታም ናይታ ብ 1971 ብፐሩኣዊ ካህን ጉስታቮ ጊተረዝ ተጻሒፋ ዝወጸት A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation[16]እትብል መጽሓፍ’ዩ። ጉስታቮ ጊተረዝ ምስ ድኻታት ወገን ደቂ ሃገሩ ንነዊሕ ዓመታት ዝሰርሐ ነበረ፣ እዚ ተመኵሮ’ዚ ድማ ዳሕራይ ነታ መጽሓፍ ኣብ ምድላው መበገሲ ኮይኑዎ። እቲ ኣብ ዕብየት ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ወሳኒ ግደ ዝተጻወተ ካልኣይ ረቛሒ፡ እቲ ብስም “ካልኣይ ዋዕላ ካቶሊካውያን ኣቡናት ላቲን ኣመሪካ ኣብ ከተማ መደጂን፡ ኮሎምቢያ፡” ዝፍለጥ ናይ 1968 ኣኼባ ኢዩ።[17] ተመራመርቲ ልቫይንን ፍሩሃርን ከም ዝገልጽዎ፡ እዚ ርክብ’ዚ ‘ንተራ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብቲ ዞባ ብሓድሽ ራእይ ዝኸለሰ’ዩ ነይሩ።’[18]
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብዚ ዘለዎ ደረጃ ንምብጻሕ ብብዙሕ መስርሕ ሓሊፉ’ኳ እንተኾነ (እንተላይ ውሽጣዊ ተቓውሞ ካብ ርእሳነ-ጳጳስ ዮሃንስ ጳውሎስ ካልኣይ[19]) መሰረታውን ቀጻልን መለለይኡ ብግብርን ሓሳብን ንማሕበራዊ ፍትሒ ምቅላስ ኢዩ። ልቫይን፡ ነዚ ሓቂ’ዚ፡ ቀንዲ ብልጫ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ እቲ ምንቅስቓስ “ኣብ ድኻታት ተሰሪቱ: ንድኻታት ተቓሊሱ፡ ዘቃልስ” ምዃኑ’ዩ ክብል ይገልጾ።[20]
ከምእኒ ልቫይንን በሪማንን ዝኣመሰሉ ተመራመርቲ፡ ታሪኻዊ ክስተትን ትሕዝቶን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብዕትበት ክጽናዕ ከምዘለዎን እቲ ዝግበር ክለሰ-ሓሳባዊ ትንተና ነቲ ምንቅስቓስ የግድን ምስ ኣብ ሕብረተሰብ ዘለዎ ጽልዋ ኣዛሚዱ ክምርምሮ ከምዝግባእን ይሕብሩ። ዘይሩ-ዘይሩ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ምስ ውጹዓት ኣህዛብ ካብ ዝህልዎ ዝምድና ነጺልካ ምርኣይ ትርጕም ከምዘይብሉ ወይ’ውን ከም ዘይከኣል እውን ይግምግሙ።
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንድኻታት ይሰምዕ: ማዕረኦም ወሪዱ ከኣ ካብ መነባብሮኦምን ዓለም-ርእይቶኦምን ይመሃር። ኣብ ህዝባዊ ቃልስታት ጸግዒ ምውሳድን ምስ ውጹዕ ደው ምባልን መሰረታውያን ኣምራት ናይዚ ክለሰ-ሓሳብ ኮይኖም: ማእከላይ ወይ ኢሻራዊ መርገጽ ምውሳድ ከም ምስሉይነትን ዘይክውነታውን ይሕሰብ።[21]
ንካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ “ምጽወታን” ምሕጋዝ ውጹዓትን ዘተኣሳስራ ታሪኽ ነዊሕን ፍሉጥን ኢዩ። እሞ፡ እዚ ታሪኽ’ዚ ርዱእ ካብ ኮነ፡ “ንሓርነታዊ ቲዮሎጂ ፍሉይ ዝገበሮ ደኣ እንታይ ኢዩ?” ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል ኢዩ። ተመራመርቲ እቲ ዓውዲ ከም ዝገልጹዎ፡ ምስ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ እቲ “ድኻታት ምሕጋዝ” ዝብል ኣምር ናብ “ውጽኢት ወይ ለውጢ ንድኻታት ምምጻእ” ናብ ዝብል መትከላዊ እማመ ምቕያሩ ኢዩ። ብመሰረት እዚ ሓድሽ ኣጠማምታ ድማ ንድኽነት ብኣዝዩ ሓፈሻዊ: ጥቕሉል ኣጠማምታ ምርኣዩ ተሪፉ: ንመሰረታዊ ወይ ትካላዊ ጠንቅታቱን መፍትሒኡን ምምርማር ተጀሚሩ።[22] ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብከለሳ-ሓሳባዊ ዓይኒ፡ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንዓበይቲ ፖለቲካውን ቍጠባውን ጒዳያት ሕብረተሰብ ብግልጺ ብዓይኒ’ቲ ድኻ ህዝቢ ገይሩ ይጥምት፣ ብተግባር ድማ መራሕቲ ሃይማኖትን ዜጋታትን ንረብሓ ህዝቢ ክጣበቑ ይጽውዕን ይሰርሕን።[23]
ገለ ሰባት፡ በቲ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ ዘለዎ ኣተኵሮ ተደናጊሮም፡ እቲ ምንቅስቓስ ካብቲ ቀንዲ ዓንዱ ዝዀነ መንፈሳዊ ወይ ሃይማኖታዊ ሰረተ-እምነት ዝረሓቐ’ዩ ኢሎም ይኣምኑ። እዚ ኣረኣእያ’ዚ ጌጋ ኢዩ። እቶም ነቲ ምንቅስቓስ ብደቂቑ ዘጽንዑዎ ተመራመርቲ ከም ዘብርሁዎ፡ ኣብ ተመኵሮ ላቲን ኣመሪካ፡ እቶም ናይ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ተንቀሳቐስቲ ኣብ መንፈሳዊ ሰረት ናይቲ እምነት ተመርኲሶም’ዮም ንዓመጽን ምዝመዛን መኪቶሞ። ብፍላይ’ውን ንናይቲ ቤተ-ክርስትያን ልሉያት ነቢያትን መላእኽትን ተጠቒሞም ከም ኣብነታት ብምውሳድ ነቲ ህዝቢ ንመሰሉ ንኽቃልስ ምሂሮሞ። ጉስታቮ ጊተረዝ ኣብ’ታ ኣብ 2003 ዝተሓትመት፡We Drink from Our Own Wells፡እትብል መጽሓፉ ንማእከላዊ ኣገዳስነት መንፈሳዊ ሰረተ-እምነት ኣብ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ከምዚ ክብል ኣስሚሩሉ ኣሎ፤
እቲ መንፈሳዊ ሰረተ-እመነት፡ ብመሰረቱ ካብታ ናይ ድኻታት ዝዀነት ቤተ-ክርስትያን ዝውለድ ኢዩ። ማለት፡ ካብቶም ምስ ኣበየ ኵርናዕ ዓለም ምስ ዝርከቡ ድኻታት ህዝቢ ሕብረትን ምድግጋፍን ንኽተርር ዝፍትኑ ኣመንቲ ዝምንጩ ኢዩ። እዚ መንፈሳውነት’ዚ ማሕበራዊ ኮይኑ፡ ኣድማሳዊ ኣቕጫጭኡ ከይሰሓተ፡ ምስ ሃይማኖታዊ ዓለመ-ርእይቶ ናይቶም ጭቁናት፡ ኣመንቲ ህዝቢ ዝተዋሃሃደ ኢዩ። ከምዚ ዘለ መንፈሳውነት ኵሉ ግዜ እናተሓደሰ ዝኸደሉ ምኽንያት ከኣ፡ እቲ ንልኡምነት ነጺግና፡ ብተባላሓትነት ንኽንሰርሕ ዝደፍኣና ፍቕሪ ኣምላኽ ንባዕሉ ወትሩ እናተሓደሰ ዝነብር ብምዃኑ ኢዩ።[24]
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ?
እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዘርግሐ ሰነድ ካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ሓደ መርኣያ ኣብነት ናይቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ’ዩ ኢልካ ክውሰድ ይከኣል’ዩ። ዋላ’ኳ እቶም ታሪኻውያን ክስተታት ኣብ በበይኖም እዋንን ቦታን ደኣ ይፈጸሙ’ምበር: ክልቲኦም ኣንጻር ጭቆናን ምእንቲ ውጹዕ ህዝቢን ብዝወስዱዎ መሰረታዊ ተበግሶ ነጻጺልካ ምርኣዮም ኣጸጋሚ’ዩ። ምናልባት ምንጻር ዘድልዮ ግን፡ እዚ ናይ ኤርትራ ተርእዮ: ብርዱእ ጂኦግራፊያዊ ርሕቀትን ዋሕዲ ምትእስሳርን ብቐጥታ በቲ ናይ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ተደፊኡ ዝቐረበ’ዩ ምባል ይኸብድ’ዩ።
ኣብ ላዕሊ ከም ዝተገልጸ፡ እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ዝብል ሰነድ ብሰሪ ጕድለት መሪሕነት ኤርትራ ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ: ቍጠባዊ: ስእነት ሕግን ናህሪ ብልሽውናን ኣትሪሩ ዝነቅፍ ኢዩ። ካብዚ ሰነድ ተበጊስካ ምስ እትፈርድ ከኣ፡ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብ ጸግዒ ውጹዓት ኤርትራውያን ዜጋታት (ድኻታት: ስደተኛታት: ግዳያት ሓደጋታት ባሕሪን ምድረበዳን፡ እሱራት) ደው ኢላ ከም ዘላ ብቕሉዕ ዝሕብር’ዩ። እቲ ምስናይ ደቂቕ መርትዖታቱ: ነቲ ዝወርድ ዘሎ በበይኑ ኣበሳታት: ገሊሁ ዝርኢ ሰነድ ከኣ ንመንግስቲ ኤርትራ ፖለቲካዊ ለውጢ ክገብር ዝጽውዕ’ዩ። እዚ ተባዕ ተበግሶን መርግጽን ከኣ ን“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ምስቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብቐጥታ የተኣሳስሮ።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ጽሑፍ ንምንቅስቓስ ሓርነት ቲዮሎጂ ዘዘኻኽሩ ጭቡጣት ምልክታት’ውን ኣለዉ። እቲ ሰነድ ንኽልተ ኣህጉራውያን ሰነዳት፡ ማለት “ኣፍደገ እምነት” እትብል ደብዳበ ናይ ርእሰ-ጳጳስ በነዲክት XVI ከምኡ’ውን ንፍሉይ ጸሎት ህሉዊ ርእሰ-ጳጳስ ፍራንሲስ ምጥቃሶም ሓደ ብሩህ መርኣያ ናይቲ ምትእስሳር’ዩ።
ከም ሓንቲ ሰፊሕ ሰረት ዘለዋ ሃይማኖታዊት ትካል መጠን: ካቶሊካዊት ቤተ-ክህነት ኤርትራ: ከምቲ ብተደጋጋሚ እትገብሮ ነቲ ዝርአ ሞራላዊ ውድቀትን ኣንፈት ሃይማኖት ምጥፋእን ኣመልኪታ፡ ኣብ ጽሑፋት ርእሰ-ጳጳሳት ተመርኲሳ ኣስተምህሮ ክትህብ ንቡር’ዩ። ኣብዚ ናይ ሕጂ መግለጺ ብፍላይ እቶም ኣቡናት ንዝለዓለ ካቶሊካዊ ቤተ-ክህነት ቫቲካን ምጥቃሶም ግን ባርኾት እቲ ቤተ-ክህነት ከም ዘለዎም ንምርኣይ ጥራሕ ዘይኮነስ ምንቅስቓሶም ኣህጉራዊ ኣንፈት ዘለዎ ምዃኑ ንምእማትን ኣቓልቦ ዓለም ኣብ ኤርትራ ንምስሓብን’ውን ዝዓለመ ይመስል። እቶም ኤርትራውያን ኣቡናት ሰነዶም ከዳልዉ እንከለዉ ከም እምነታዊ መበገሲ ገይሮም ዝወሰዱዎ ናይ ጳጳስ በነዲክት XVI ስምዕታ ወይ ለበዋ እዚ ዝስዕብ’ዩ ነይሩ፤
“ቤተክርስትያን ብምልእታ ኮነ ኵሎም ጓሶት ልክዕ ከም ክርስቶስ ኮይኖም ነቲ ሕዝቢ ካብ ምድረበዳ መሪሖም ከውጽኡዎ፣ ናብ’ቲ ሰፈር ሕይወት ኪመርሕዎ፣… ናብ’ቲ ምልኣት ሕይወት ዚህብ፡ ናብኡ ከብጽሕዎ ኪብገሱ ኣለዎም” ድሕሪ ምባል፣ ቀጺሎም፡ “ክርስትያን በቲ ንማኀበራዊ ናብራ ንሕንጸተሰባዊ ኮነ ፖለቲካዊ መደይ ዚርኢ…ሕልፊ ዚግደሱ ኮይኖም ይረኣዩ፣ ብእምነት ዝመጽእ ግን፣ ብሕይወት ኀብረተሰብ ኣገዳሲ ምዃኑ ከም ትሑዝን ንቡርን ዚግምትዎ ይመስሉ፣ ከም ሓቁ ግን ደጊም እዚ ግምት’ዚ ከም ንቡር ወይ ትሑዝ ኪውሰድ ኣይከኣልን ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብዚበዝሕ “ጕዳይ እምነት” ግልጺ ብግልጺ ዚነጸግ ዘሎ እዩ፣ “ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ብትሕዝቶ እምነትን፣ ካብኡ ንዚፍልፍል ሓሳባትን መደብ ሕይወትን” ዓቢይ ግምት ዚወሃበሉ ግዜ ነይሩ “ሎሚ ግን… ንብዙኃት ሰባት ብዝተንከፎም ዓሚቚን ረቂቕን ፈተና እምነት” መላእ ኀብረተ-ሰብ ኪናወጽ ዚርከብሉ እዋን እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 4)
ከምቲ ኣቐዲምና ዝበልናዮ: እቲ ካልኣይ እቶም ኣቡናት ዝተወከሱዎ ሰነድ፡ እቲ ብዕለት 2 ሰነ፡ 2003 ዝተዋህበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጸሎት ናይ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ኢዩ።ህሉዊ ርእሳነ-ጳጳስ ቫቲካን ፍራንሲስ ካብ ኣርጀንቲና ምዃኖምን ቅድሚ ጳጳስ ምዃኖም ኣብቲ ዞና ኣብ ዝግበር ዝነበረ ህዝባዊ ቃልሲ ብግብሪ ዝተሳተፉ ብምዃኖምን ከኣ ነዚ ምትእሳሳር ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ምስ ኣህጉራውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ዘጕልሕ’ዩ። እቲ ኣቡናት ኤርትራ ዝተጠቕምሉ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ኣርእስቲ ብቐጥታ ካብ ኣስተምህሮ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ዝተወስደ ምዃኑ ድማ ኣብ መንጎ’ዚ ኤርትራዊ ሰነድን ኣህጉራዊ ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ንዘሎ ወይ ክምዕብል ዝኽእል ዝምድና ብዘየጠራጥር መገዲ የብርሆ። ምናልባት እቲ ሕቶ ግን ‘እዚ ብካቶሊካውያን ካህናት ተጀሚሩ ዘሎ ኣንፈታት ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዘበስር ድዩ ወይስ ተቐልቂሉ ዝጠፍእ’ዩ?’ ዝብል’ዩ። መልሲ ናይዚ ሕቶ’ዚ ንግዜ ዝግደፍ’ዩ።
መወከሲ[1] “ሓውኻኣበይኣሎ?”፡ገጽ 5 ርአ።
[2]Laura Chrisman, “Introduction,” in Gebreyeus Hailu, The Conscript, trans. Ghirmai Negash (Athens: Ohio University Press, 2013), xvii-xix.
[3] Terence Rangers, “The Invention of Tradition in Colonial Africa,” in Perspectives on Africa: A Reader in Culture, History, and Representation, eds. Roy Richard Grinker and Christopher B. Steiner (Cambridge: Blackwell, 1997): 597-612.
[4]ገብረየሱስሃይሉ፡ሓደዛንታ (ኣስመራ፡ቤትማሕተምጴጥሮስሲላ፡ 1950)፡ገጽ9።
[5]ሓደዛንታ፡ገጽ 25።
[6]ሰመረሃብተማርያም “ንሓውኻኣበይኣሎ?” ብዝነኣድ ኣገባብ ናብ እንግሊዝኛ ተርጒምዎ ኣሎ። ብሳላ እቲ ትርጕም ድማ ግዱሳት ወጻእተኛታት ነቲ ጽሑፍ ብቐጥታ ከንብብዎ ክኢሎም። ንትርጕም ሰመረ ኣብዚ ዝስዕብ ናይ ኢንተርነት ኣድራሻ ርአ፤
[7] “ሓውኻኣበይኣሎ?”፡ገጽ 7።
[8]Daniel H. Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” The Journal of Politics 50, no. 2 (1988): 241. Quoted passage is as follows: “[The Colombian priest’s] comments point to a role for religion that transcends the institutional and ideological boundaries of formal church structures. They suggest that religion has a primary role to play in human liberation, and that in the search for liberation, transmitting the Gospel message of salvation cannot be separated from the creation of a better life, here and now.”
[9] Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 243. Quoted passage is as follows: “Concern with poverty and the poor knits liberation theology in theory and practice.”
[10]ግርማይ ነጋሽ፡ ናይ ደረስቲ ናጽነት፤ ምስ ካልኦት፡ ናይ ዝተመርጹ ስነ–ጽሑፋውን ባህላውን ዓንቀጻት (Trenton, NJ: The Red Sea Press, 2006)፡ገጽ 17።
[11] Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 248. For earlier preliminary discussions on liberation theology in Europe, see Henri Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics Among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” Journal for the Scientific Study of Religion 41, no. 1 (2002): 29.
[12] Michael Dodson, “Liberation Theology and Christian Radicalism in Contemporary Latin America,” Journal of Latin American Studies 11, no 1 (1979): 204; Henri Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” Journal for the Scientific Study of Religion 41, no 1 (2002): 30-31.
[13]Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 241. See also Manzar Foroohar, “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems,” Latin American Perspectives 13, no 3 (1986): 38, and Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” 31.
[14] Dodson, “Liberation Theology and Christian Radicalism in Contemporary Latin America,” (203); Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” 31.
[15] Quoting Christian Smith, The Emergence of Liberation Theology: Radical Religion and Social Movement Theory (1991), Gooren in “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City” writes: “… a small cadre of young, aggressive, radicalized theologians outraged by Latin American poverty and dependency gained access to positions of influence in the Latin American Catholic Church. They did so at a critical time when, because of a growing organizational crisis and an increased ideological openness, the Church was searching for a new organizational strategy that would strengthen its ability to achieve its mission in society.
The strategy of this cadre was to abandon alliance with Latin America’s political, economic, and military elites, and establish ties instead with Latin America’s poor masses. They wanted to redefine the church as an advocate of social justice, economic equality, human rights, anti-imperialism, and popular political participation. (Gooren 30)
[16] Gustavo Gutierrez, A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation (Orbis Books: Mayknoll, New York, 1973). Originally published as Teología de la iberación, Perspectivas by CEP, Lima, 1971.
[17] Foroohar, “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems,” writes: “The Second Conference of Latin American Bishops at Medellin, Columbia, in 1968 was a culmination of this process of radicalization in the Latin American church.” (40)
[18]See Foroohar in ibid., and Levine in “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 245.
[19] Gooren, in “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” observes: “But the Catholic Church had changed significantly as well. In countries where liberation theology was traditionally strong, Pope John Paul II appointed more conservative new bishops and cardinals. The fact that liberation theology had originated and spread through enthusiastic leaders now became a weakness. The leaders were replaced or forbidden from expressing their views, such as the Brazilian Leonardo Boff and Nicaraguan Ernesto Cardenal.”(31)
[20]Levine, in “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” puts the point thus: “The poor have something of special value for theology and for religion generally. Morover, this contribution is best expressed in efforts intitiated and carried out by themselves, not by others acting in their name. In this way, the poor appear in liberation theology less as objects of the church’s actions or programs than as active subjects. Acting for the poor therefore yields in liberation theology to sharing with, learning from, and accompanying them in organizations which poor people themselves have a major hand in running.” (245)
[21] Quoted passage by Levine in ibid. reads as follows: “liberation theology commits itself to listening to the poor and learning about about the world as they see and experience it. Commitment and involvement with struggles for liberation are central, and therefore stances of dispassionate neutrality are dismissed as unrealistic and hypocritical.” (246)
[22] Phillip Berryman in Liberation Theology (Temple Univeristy Press: Philadelphia, 1987) aptly comments: “People do not simply happen to be poor; their poverty is largely a product of the way society is organized. Hence, liberation theology is a critique of economic structures that enable some Latin Americans to jet to Miami or London to shop, while most of their fellow citizens do not have safe drinking water.” (5)
[23] Foroohar in “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems” states: “Traditional Catholicism views poverty as an individual failure and stresses charity and job training. In contrast, the bishops at Medellin examined poverty in its social context and called for not only individual charity but a profound change in the socioeconomic failure.” (40)
[24] Original passage is as follows: “The spirituality being born … is the spirituality of the church of the poor … the spirituality of an ecclesial community that is trying to make effective its solidarity with the poorest of the world. It is a collective, ecclesial spirituality that, without losing anything of its universal perspective, is stamped with the religious outlook of an exploited and believing people. … It is a new spirituality because the love of the Lord who urges us to reject inertia and inspires us to creativity is itself always new.” Quoted in Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 247.
ምስጋናን ሓበሬታን
እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ ንድፊ እንከሎ፡ ኣንቢቦም ክቡር ርእይቶታቶም ንዝሃቡኒ ዶ/ር ናዝሬት ኣምለሶም፡ ዶ/ር ኣንገሶም ኣጽበሃ፡ ዶ/ር ኣፈወርቂ ጳዎሎስን ኣቶ ኣብርሃም ዘርአን ብልቢ አመስግን።
I would like to thank Dr. Nazareth Amlessom, Dr. Angessom Atsbaha, Dr. Afewerki Paulos, and Mr. Abraham Zere for their valulable comments on various earlier drafts of this paper.
About the Author: Ghirmai Negash is a Professor of English & African Literature in Ohio University. He can be contacted at: negashg@ohio.edu
Title for English citation: “The Priests Have Spoken: Beginnings of Liberation Theology in Eritrea?”


text:
Radio Erena: 08 September 2019
ኣብ ወደብ ዓሰብ ተዓሺገን ዘለዋ ክልተ መራኽብ ኲናት ነዘርላንድስ፣ ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ከምዝርከባ ተገሊጹ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ነዘርላንድስ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ እተን ኣብ ስለያ ዝነጥፋ መራኽብ ኣብ 2017 ንሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝተሸጣ እኳ እንተኾና፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ የመን ዝተነብረ ናይ ኣጽዋር እገዳ ክንቀሳቐሳ ስለዘይከኣላ ኣብ ዓሰብ ዝርከብ ወተሃደራዊ ወደብ ኢማራት ተዓሺገን ከምዘለዋ ገሊጹ።
ኢማራት ዓረብ፣ ንመሬት ኤርትራ ከም መዋፈሪ ኲናት ናብ የመንን፣ መኽዘን ሎጂስቲክስን ጥራይ ዘይኮነ፣ ሱዳናውያንን የመናውያንን ወተሃደራት እተሰልጥነሉ ወተሃደራዊ መዓስከር እውን ከፊታትሉ ከምዘላ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት ክገልጹ ጸኒሖም’ዮም።
ኣቐድም ኣቢላ ነዘርላንድስ ኣብ ኲናት የመን ኢድ ኣለዋ ተባሂሉ ንዝቐረበላ ክሲ ናይ ኣሉታ ምላሽ ብምሃብ፣ እተን መራኽብ ንረዲኤት ዝተዋፈራ ምዃነን እያ ክትገልጽ ጸኒሓ። እንተኾነ ሽተርን መጋዚን ጀርመኒ፣ ቲቪ 4 ሽወደን፣ ከምኡ’ውን ላይትሃውስ ሪፖርትስ ብሓባር ኣብ ዘካየዱዎ መጽናዕቲ እተን መራኽብ ናይ ወተሃደራዊ ስለያ መሳርሒታት ዝዓጠቓ ምዃነን ድሕሪ ዘቕረቡዎ መርትዖታት እዩ እዚ መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዝቐርብ ዘሎ።
ኤርትራ እትርከበን ሓያሎ ጎረባብትን ሃገራት ምዕራብን ኣብ ጉዳይ የመን ኢድ ብምእታወን፣ ነቲ ውግእ ሓድሕድ ዝያዳ ኣብኢሱዎ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።


text:
እምነ፡ ብልቢ እምነ
እምነ፡ ጸጽብቁ እምነ ሰላም ክረከብ ብፍትሒ ክዳነ ብምሽቁራር ከይስጉም ደኒነ ኣብ ገዛእ መሬተይ ክድቅስ ቀሲነ። ብልቢ እምነ፡ ኣብ መሬተይ ብኽብረት ክነብር ክወልድ ክዝምድ ከምቲ ንቡር ምስ ሞዛኖይ ብንእስነተይ ክዕንድር ንሰላም ክዝምር ወግዒ ሃገረይ ከስተማቅር። እምነ፡ ዓዲ ዝወዓሉ ወለደይ ክጥውሮም ዓስቦም ክኸፍሎም ፍረ ጻዕሮም ኣለኹልኩም ክብሎም
እምነ፡ ጸጽብቁ እምነ
ሰላም ክረከብ ብፍትሒ ክዳነ
ብምሽቁራር ከይስጉም ደኒነ
ኣብ ገዛእ መሬተይ ክድቅስ ቀሲነ።
ብልቢ እምነ፡ ኣብ መሬተይ ብኽብረት ክነብር
ክወልድ ክዝምድ ከምቲ ንቡር
ምስ ሞዛኖይ ብንእስነተይ ክዕንድር
ንሰላም ክዝምር ወግዒ ሃገረይ ከስተማቅር።
እምነ፡ ዓዲ ዝወዓሉ ወለደይ ክጥውሮም
ዓስቦም ክኸፍሎም ፍረ ጻዕሮም
ኣለኹልኩም ክብሎም ኣብ ሕማም እርጋኖም
ብንጥፈት ክዋሳእ ኣብ ሓዘን ሓጎሶም።
እምነ፡ ብዙሕ’የ ዝምነ
ግዱዕ ክሕግዝ ሰማዒ ዝሰኣነ
ሕልና ኣዕሪቡ ሓይሉ ዝደኸመ
ወላድ መኻን ኮይኑ ዝዘኽተመ።
እምነ፡ ፍትሒ ከይጉዕጸጽ ድኻ ከይብደል
ዝሓየለ ከይነግስ ኣርሓ ጎብለል
ጾር ከይከብድ ኣርዑት መስገደል
ጸልማት ከይዕብልል ዘጽድፍ ናብ ገደል።
እምነ፡ ኤርትራ ንውሉድ ወለዶ ብሰላም ክትነብር
ህዝባ ተጠርኒፋ ክትሕፈር ክትክበር
ኣብ መድረኽ ዓለም ጽንዓታን ዝናኣን ከተመስክር
ብደቃ ክትከሓስ ብፍጸምቲ መስተንክር።
እምነ፡ ስድራ ስዉኣት ክሕበኑ
ጸኒዖም ዘጽንዑ ዝወለዱ ጀጋኑ
ጽምዋ ከይውሕጦም ካባ ሓዘን ከይክደኑ
ኣብ ዕጹው ገዛ ሞሳኦም ስኢኖም ብጓሂ ከይቃዝኑ።
እምነ፡ ሃገርና ዘይጠፍእ ሽግ ብርሃን ክውልዓ
ፍልጠት ፍልፍል ዝቅልስ ንሓድሽ መብጽዓ
ኣዳራሽ ክስለም ብስራሕ ንኤርትራ ከነልምዓ
ማሕላ ክሕደስ ኤርትራዊ ኣብ ዝሃለወ ሃልዩ ንሃገሩ ከይርስዓ።
እምነ፡ ብልቢ እምነ
ኤርትራዊ ጽልኢ ወጊዱ ክፋቀር ክሳነ
ሎሚ፡ ጽባሕ፡ ንሓዋሩ፡ ኤርትራዊ ምዃኑ ዝተሓበነ
ጅግና ክውለድ ንሓድነት ኤርትራ ዝማጎት ዝዳነ።
ጽላል፡ ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ (ነሓሰ 2017)


text:
Radio Erena: 01 June 2017
ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ቅንያት ጽምብል መበል 26 ናጽነት፣ ኣስታት ሓደ ሚእቲ ኣመንቲ ጴንጠቆስጣል ክርስትና ከምዝኣሰሩ ዝተፈላለያ ሃይማኖታውያን ማሕበራት ካብ ኤርትራ ንዝርከቡ ምንጭታተን ብምጥቃስ ሓቢረን።
ብመሰረት እተን ማሕበራት ኣብ ዘቕርብኦ ዘለዋ ሓበሬታ፣ እቲ መንግስቲ ኣብ 9 ግንቦት ኣብ ጊንዳዕ ፣ ኣብ ጸሎት ዝነበሩ ኣስታት 10 ኣመንቲ ክርስትና ክኣሰር እንከሎ፣ ኣብ 17 ግንቦት ከኣ ብተመሳሳሊ ኣብ ዓዲ ዃላ 35 ካልኦት ከምዘስዓበ ኣፍሊጠን።
መበል 26 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ኣብ ዝጽንበለሉ ዝነበረ ዕለት 24 ግንቦት ከኣ፣ ኣብ ከባቢ ኣስመራ፣ ቃል ኪዳን ኣብ ዝእሰረሉ ስነ ስርኣት መርዓ ዝተዓደሙ ብውሕዱ 49 ኣመንቲ ክርስትና ብእኩብ ከምዝተኣስሩ ዎርልድ ዎች ሞኒተር ዝተባህለ ትካል ገሊጹ።
መርዓውን መርዓትን’ውን ካብቲ ማእሰርቲ ክድሕኑ ከምዘይክኣሉ ዝጠቐሰ እቲ ትካል፣ እቶም ኣመንቲ ክርስትና ዝተኣስርሉ ቦታ ኣይሓበረን።
ኣብ ኤርትራ፣ ኣብ መንበሪ ቤት ብሓባር ክጽልዩ ዝጸንሑ ኣመንቲ ክርስትና ብሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ክእሰሩ ልሙድ ተርእዮ’ዩ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ብዘይካ እተን ሕጋውያን ዝበለን ኦሮቶዶክስ ተዋህዶ፣ ካቶሊክን ወንጌላዊት ሉተራዊትን ሰለስተ ኣብያተ ክርስትያናት፣ ካልእ ዓይነት እምነታት ካብ 2002 ኣትሒዙ ብወግዒ ከምዝኣገዶ ዝፍለጥ’ዩ።
ካብቲ እዋን’ቲ ኣትሒዙ ድማ፣ መራሕቲ ሃይማኖትን ኣቦታትን ዝርከቦውም ኣሽሓት ኣመንቲ ዝተፈላለያ እምነታት ብዘይፍርድን ሕጋዊ መስርሕን ንልዕሊ 10 ዓመታት ኣሲርዎም ከምዘሎ ይፍለጥ።
================


text:
ዕዉት ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ከተማ ሳንበርዲንዱኖን ከባቢኣን
ኣብ ከተማ ሳንበርዲንዱኖን ከባቢኣን ሰንበት 7 ሕዲር 2010 ዝተጋበአ ህዝባዊ ኣኼባ ንሃገራዊ ጉባኤ ብውዕዉዕ ክትዓትን ልዙብ ምርድዲእን ተሰላሲሉ። ብኣባል ኮምሽን ዝኾነ ሓው ኣቶ ሃይለማርያም ተስፋይ መብርህን ድሕረ ባይታ ናይ ኮምሽን ድሕሪ ምቕራቡ፡ መዯብ ዕዮን ዕላማን ናይ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ዱሞክራሲያዊ ለውጢ ዝርዝራዊ መብርሂ ኣቕሪቡ። እዚ ዕቱብ ተሳታፍነት ማሕበረሰብን፡ ብማሕበረሰብ ዓለም ዝለዓለ ኣቓልቦን ተቐባልነትን እናረኸበ ዝመጽእ ዘሎ እዋናዊ ህዝባዊ ማዕበል ንሃገራዊ ጉባኤ፡ ምሉእ ዓወት ጨቢጡ ንኽወጽእ ኩሉ ኤርትራዊ፡ ፖለቲካዊ እምነቱን ፍልልያቱን ኣወንዚፉ ተሳታፍነቱ ከዏዝዝ ጸዊዐ።
እቲ ክንዛሕ ዝጸንሐ ጉዲይ ብሄራውን ሃይማኖታውን ሕቶታት፡ መሰረት ዘይብሉ ናይ ፈጠራ ወረ ምንባሩን ኣነጺሩ፡ ብኣንጻሩ እኳዯኣ ኤርትራውያን ሓድነቶም ዝያዲ ዘዯልዯለሉን መጻኢ ዕድል ሃገርን ህዝብን ዘውሓሰ ታሪኻዊ እምነ መሰረት ዘንበረ ምንባሩ ኣዘኻኺሩ።
ተሳተፍቲ ብወገኖም ነቲ ተኣሚሙ ዘሎ ሃገራዊ ጉዲይ ንምዕዋት ካብኣቶም ዝጥለብ ዘበለ ከማልኡ ምዃኖም ኣረጋጊጾም። ምክብባርን ሕድሕዲዊ ምርድዲእን፡ መባእታዊ ስልጣነ ናይ ሓዯ ሕብረተሰብ ስለዝኾነ፡ ነብሲወከፍ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ነብሱ ሰሪዐን ነንሕድሕደ ተኸባቢሩን፡ ነዚ ታሪኽ ዝጠልቦ ዘሎ ድሕነት ህዝብን ሃገርን፡ መዓልቲ ከቃላጥፍ ለበዉኡ ብምሕላፍ ናይ ስራሕ ምክፍፋል ብምግባር፡ ዝውክልዎም ሽማግለ መሪጾም ኣኼብኦም ዛዚሞም።
ህዝባዊ ሽማግለ ንሃገራዊ ጉባኤ
ሳንበርናርዱ (ኢንላንድ ኢምፓየር)
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1765


text:
ግልጺ ራእይ ንኹሉ ተቓዋሚ !!!!
ከም መእተዊ ናብ 1941 ዓ.ም — ክሳብ 1952 ዓ.ም ዘሎ ታሪኽ ንመልከት።
እዚ እዋን እዚ ሓይሊ ሂትለር፤ መሶሊኒ፤ ጃፓን ሃጸይነት ተሳዒሮም ዓለም ካልእ ምምሕዳራዊ መርሆ ዝሓዘትሉ ጊዜ እዩ። ከም ውጽኢት ናይ,ዚ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ጣልያን ዝነበራ ( 3 ) ሃገራት ካብእን ሓንቲ ኤርትራ እያ ወይ ነጻነተን ክረኽባ ወይ ብመጒዚነት ናይ ካልኦት ሃገራት ክመሓደራ ዝብል ብሕቡራት መንግስታት ዝወጸ ተዛማዲ ዝኾነ ዓንቅጽ ኣንጸላለወን።
ንምሕጻሩ ዝኣክል እተን ክልተ ናይ ነጻነት ሽግ ክውልዓ ከለዋ ማለት ሊብያን ሶማልን ኤርትራ ግን ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣትያ ተረፈት።
ኣብዚ ኤርትራ መትረፊኣ እንታይ እዩ?
ሀ. ኢትዮጵያ ባሕሪ ስኢና ስለ ዝኽሰሰትን ከምኡ እውን ሃጸይ ሃይለስላሴ ሓይሊ ስለ ዝነብሮም ትግብኣኒ እያ ኢሎም ስለ ዝሞገቱ?
ለ. ኣብ ሕቡራት መንግስታት በቶም ሓያላን ሃገራት ጸቕጢ ስለ ዝተገበረ?
ሐ. ኤርትራ ብኹሉ ሸነኻታ ነብሳ ስለ ዘይትኽእል?
መ. ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ውሑስ ስለ ዘይነበረ ኣብ ነንሕድሕዱ ምትእምማነን ቦኪሩ ምንባሩ ድዩ?
ዝብሉ ሕቶታት ወሲደ ……………
ብወገነይ ዝህቦ መልሲ ዋላ,ኳ ኩሎም ተባሂሎም ዘለዉ ካብ ሀ ከሳብ መ ነናቶም ጽልዋን ግደን ይንበሮም እቲ ወሳኒ ተራ ዝተጻወተ ግን ኣብ ፊደል መ ዘሎ ጠንቂ እዩ።
ማለት ህዝቢ ሓደነቱን ምትእምማኑን ብሰንኪ ዝተፋላለዩ ገዛእቲ ሓይልታት ስጡም ኣይጸንሔን።
ሎሚ,ኸ ህዝቢ ኤርትራ ስለምንታይ ብኣጻብዕቲ ዝቚጸሩ ደቂ ሃገር ዓንደርቲን ብጀካ ውልቃዊ ጥቕሞም ካልእ ዘይሕውሱ መጸይቲ ደም ጉጅለ ሓዚሉ ይነብር?
ነዚ ብደም ህዝቢ ዝቋመር ዘሎ መላኺ ስርዓት እንዳተሳቐየን ሃገር እንዳበረሰትን ስለምንታይ መፍትሒ ዘይተረኸበ?
ኤርትራ ስለምንታይ ካብ ቤት/ትምህርቲ ናብ ቤት/ማእሰርቲ ተቐይራ?
ህዝቢ ኤርትራ ስለምንታይ ካብ ነብሱ-ዝኸኣለ ሓሪሱን ኣፍርዩን ምንባር ናብ ምምጽዋት ተሰሪዑ?
ሕጂዉን ናይ,ዚ መልሲ ብሰንኪ ኣብ ተቓወምቲ ውሑስ ሓድነት ዘይምዕቋብ እዩ።
ሓድነት ክበሃል ከሎ ካብ ዝተሓተ ነጥበ-ስምምዕ ክሳብ ዝለዓለ ፍጹም ምትሕንፋጽ ዝኽይድ ኣብ ሃገራዊ መቖሚታት ተቐይድካ ዘይምስራሕ ዘሎ ናይ መስርሕ መስኖ
ዘይምርግጋጽ ዝፈጠሮ እዩ።
ስለ,ዚ ነዚ ንምፍታሕ እንታይ ክግበር ኣለዎ?
ካብ ተቓወምቲ እንታይ ይጥለብ? ብወገነይ ዝርእዮ
1/ ክዝትዩ ዘለዎም ኣካላት ኣየኖት እዮም ?
2/ ዘተ ክበሃል ከሎ ከም ሜላ ንጸቢብ መድረኽ መሰጋገሪ ወይስ ዘተ ከም እስራተጂ (Strategy) ንጠቕሚ ህዝብን ሃገርን ሕምረት ዝገበረ እዩ?
3/ ካብ ዝሓለፉ ተመኲሮ ዘተታት እንታይ ተማሂርና? ብሕጂ,ኸ እንታይ ክንገብር ኣሎና?
4/ ውጽኢት ናይ ዘተ ፍርያት ምስ ዝህሉ መን,ዩ ክከላኽለሉ ዘለዎ?
ዝብሉ ከም ምሳሌ ወሲደ ሰውራ ኤርትራ ልዕሊ 30 ዓመታት ዝወሰደ ዘተታት ኣካይዱ ኣበይ, ከ በጺሑ?
መልሲ ጌና ኣብ ታሕተዋይ ጥርዙ ይርከብ። ምኽንያቱ 99% እቲ ዘተታት ዝካየድ በቶም ፈጸምቲ ኣካላት ናይቶም ግርጭት ዘለዎም ውድባትን ውልቃዊ ጽልእታትን ዘለዎም እዩ። እቶም ቀንዲ ናይቲ ግርጭት ርእሰ-ኲናት ድማ ንሳቶም እዮም መን ጀሚርዎ ብዘየገድስ ተሓተቲ ካብ ምዃን ስለ ዘይወጹ ብንጽህና ይዝትዩ,ዶ?
ኣንባቢ ኣስተውዕል!!! ኣብ ባህልናን ኣብ ሕጊ እንዳባና ክልተ ዝተበኣሱ ወይ ክልተ መራሕቲ እንባጓሮ ናይቲ ባእሲ ተባሂሎም ዝጥርጠሩ። ካብ ክልተ ብኡስ ወገን ንኽዛተዩ ወፊሮም ዕርቂ ኣምጺኦም ዝበሃል ተሰሚዑን ተገይሩን ኣይፍለጥን። እንበኣር ከስ ኣብ ሰውራ ኤርትራ ከመይ ጌርና ኢና እቶም ዝለዓለ ጽፍሒ ኣማራርሓ ዝውንኑ ይዛተዩ ኣሎው ኢልና ሓድነት ንጽበ ኔርና? ንሓልም ዲና ኔርና ብርግጽ ሓድነት ንጽበ ኔርና? ንኣብነት ኣብ ፍርቂ ሰብዓታት እቶም ዝለዓለ ጽፍሒ ኣብ ኣማራርሓ ጀብሃ ዝነበሩ.. ኣሕመድ መሓመድ ናስር፤ ኢብራሂም ቶቲል፡ ዓብደላ ኢድሪስ ክኾኑ ከለው ኣብ ሻዕብያ (ህ.ግ.ሓ.ኤ) ድማ ሮመዳን መ.ኑር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኢብራሂም ዓፋ ኔሮም። እቲ ንኡስ ርክባት ገዲፍካ ….. ኣብ ካርቱም፣ ኣብ ብይሩት፣ ኣብ ቱኒዝ፣ ኣብ ሓጋዝ፣ ኣብ ሃዋሻይት፣ ኣብ ከረን፣ ኣብ ከሰላ ኣብ ካልእ ዘጠቐስኩዎ ሓዊስካ ልዕሊ 20 ጊዜ ዝኸውን ተዛትዮም እንታይ ኣፍርዮም ንዝብል ውጽኢቱ ብውግእ ሕድሕድ ክዛዘም ጥራይ ሪኢና።
ሕጂዉን ብግደ ሓቂ እስከ እዞም ዘለዉ ላዕለዎት መራሕቲ ዝገብሮዎ ናይ ዘተ ፈተነታ -ት ንርኤ!! መጀመርያ እቶም ናብ ዘተ ዝወፍሩ ዘለዉ እቶም ላዕለዎት ፈጸምቲ ዝበሃሉ ኢዮም እታ ዘተ ድማ በታ ቅዳሕ ናይ 70ታት እያ ትቕጽል ዘላ። ኣብዚ ከም ሰባት ኣብ ሞንጎ እዞም ክመርሑ ዝጸንሑን ዘለዉን ኩሎም ሓደ ጠባይን ሃገራዊ ሓልዮትን ኣይነበሮምን የብሎምን። ሓደ ዝገብሮም ባይታ ግን ኣሎ ንሱ ድማ ኣብ ናይ ሓባር ኣመራርሓ ከም ዘሎው መጠን ብሓባር ከም ዘሕትቶም ርዱእ እዩ።
ሕጂዉን ኩሎም እቶም ናብ ዘተ ዝቐርቡ እቶም ነንውድቦም ዝመርሑን ላዕለዋይ ኢድ ዘለዎምን ኢዮም። ነዚ ሓሶት ዝብል ዋላ ሓደ የሎን። ኣስማት ከቕረጥ ቁሩብ ከም ዘለፋ ከይመስል ምእንቲ እቲ ቀንዲ ቅርሕንቲ ኣብ ታሕተዎት ድዩ ዘሎ ኣብ ላዕለዎት ግን ብዓል ሕልና ኣስማቶም ባዕሉ ሰሪዑ ናይ ንፍሲ-ወከፍ ውድብ ከራኽ -ቦም ይፈትን ብሕልንኡ!! እንተነፊዖም እታ ቀዳመይቲ ክገብሩዋ ዘሎዎም ኣብኦም ከም ውልቀ-ሰባት ነፍሰ-ነቐፌታ ብንጽህና ምክያድ,ዩ። ይገብርዋ,ዶ እንተልና ካብይ ክትመጽእ ኤርትራውያን እንድዮም ካባይ ጀሚርኩም ንተጻይ ብህሪ እንበር ንሕድገ -ት ኣይተኦኣደልናን። ንፍጽሞ ኢና ቅድሚ ዘተ ብንጽህና ዘሎና ንስሓ ኣውሪድና ኢና ንዝቲ ዝብል መራሒ ተልዩ ድማ ከም ምስክርነት ሓበሬታ ይውረድ።
ዘዂርዕ ኣንበር ዘሕፍር ድማ ኣይኮነን ጉለትካን ሽግርካን ምሕባርን ምግላጽን።
እዞም ብስርዒታዊ ቦትኦም ዘቕርቦም ዘሎኹ ተቓለስቲ ካብ ሰቦም ዝሓምቑ ወይ ስምረት ዘይደልዩ ማለተይ ከም ዘይኮነ ከስምረሉ እፈቱ እንታይ ድኣ ኩሎም ኣብ ውሱን ጊዜ ክቅራረቡን ክማእኽሉን ውሽጦም ቀሊዖም ክፋለጡን ይጸንሑ”ሞ ባእሲ ምስ ተጀመረ ካብቶም ንጽባሕ ክንራኸብ ስለ ዝኾና ባእስና መልክዕ ይሃልዎ ከይበሉ ሰዓብቶም እንዳሰሓሉን ጌጋ ጠቐነ እንዳሓበሩን ብናይ ፖለቲካ ኲናት ጨሪሾም ዝተዳመዉን ዝተባተኹን ስለ ዝኾኑ ኩሉ ግዜ ንዘተ ዘለዎም ቁሩቡነት ናይ ቃል-ዓለም ወይ ናይ ሜላ ጥራይ እዩ ዝኸውን ዝብል እምነት ኣሎኒ።
እዚ ንምርግጋጽ ኣብ መዋእል ናይ ቃልሲ ወይ መድረኻት ናይ ቃልሲ ምኽርን ምትእምማንን ኔሩዎም,ዶ ኢልኩም ሕተቱ ኩሎም ቅድሚ ምቅይያም ፍቑራት ምንባሮም ዋላ ናይ ኢሳያስን ዓብደላን መጀመርያ ኣብ ሓንቲ ሓይሊ ከለዉ ከመይ ኔሮም ኢልኩም ሕተቱ? ኩሎም እዞም ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒዘቐምጦም ዘለኹ ተቓለስቲ ቅድሚ ባእሲ ፍቑራት ከም ዝነበሩ ዝኽሕድ ኣይትረኽቡን ሎሚ,ኸ ከምዛ ትርእይዋም ዘለኹም ስሞም ከተልዕሎሎም ከለኻ ርእሶም እዮም ዝሓሙ ።
ካብዚ ሓቂ,ዚ ብምብጋስ እንበኣር ጉዳይ ሃገራዊ ዘተን ኣድላይነቱን ልዕሊ ዝኾነ ይኹን ሃገራዊ ሕቶን ሕምረትን ክነሱ ሓልፍነቱን ተቛጻጻርነቱን ወይ ብሓላፍነት ጉባኤ ወይ ብሓላፍነት ባይቶ ኣብ ክንዲ ዝኸዉን ነቶም ናይ ውድባት ፈ/ ኣካላት ገዲፍካሎም ስቕ ምባል ሓደ ስሙን ክፋራረሙ ካልኣይ ሰሙን ከፍርሱ ሳልሳይ ሰሙን ክቃናጸሉ ጥራይ እዩ ዝስማዕ።
እዚ ሓሶት ተኾይኑ ኣዋጃት ስምረት ናይ ኩለን ውድባት ንገንጽል። እዚ ዝብሎ ዘሎኩ እዩ እቲ ናይ (30) ዓመታት ተመኲሮ!!! ስለ,ዚ ንሕና ንመርጾም ፈጸምቲ ኣካላት ናይ ውድባት ውድባቶም ክመርሑ ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ዝዝርጋሕ መምርሒታት ክሕንጽጹ፤ ካብ ታሕቲ ዝመጾም ለበዋን መተሓሳሰብን ኣብ ግዚኡ መልሲ ክረኽቡን ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ኣብ ጉዳይ ዘተ ኣትዮም መጽናዕቲ ከካይዱ ዝኣክል ጊዜ ወሲዶም ሓሳባት ከዋህልሉ ትኽእሎታትን ናብ ዘተ ጥራይ ዘተኮረ ሸውሃት ክውንኑን ስለ ዘይክእሉ መብዛሕትኡ ውጽኢት ዘተ መጽናዕቲ ዝሓጸሮን ናይ ሃታሃታን ፍሽሉን ይኸውን ምህላዉ እዩ ምስኡ ድማ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝገለጽኩዎ ናይ ነፍሲ-ወከፍ ባህርያትን ሽውሃትን ተወሳኺ ዕንቅፋት ንምፍሻሉ ዘራጒድ ሓዚሉ ንረኽቦ።
ሃገራዊ ዘተ ወይ ናይ ሓድነት ዘተ ክበሃል ከሎ እንበኣር ብባህርያቱ ናይ ( Lobby ) ናይ ምቅርራብ መንፈስ ናይ ምትዕግጋብ መንፈስ ናይ ኣቅራርባ ኣንደበት ኣብቶም ተዛተይቲ ኣካላት ንቕድም ሰምዒት(ሓላፍነት ዝስምዖ) ሃገራውነት ክፉት ሸውሃት ክህሉ ኣለዎ ኣብ ኤርትራውያን እንበኣር ከምኡ ድዩ ዝረኤ? ኣይኮነን ኣቐዲመ ኣብቶም ተዛተይቲ ኣካላት ዘሎ ቂም ኣሚተ በዚ መሰረት እንበኣር እቲ ኩሉሳዕ ዝኸይድ ዘተ ቃልዓለማዊ ብኡንብኡ ከኣ ሜላዊ ኮይኑ ይተርፍ ከምዚ ስለ ዝኾነ እቲ ዘተታት ዝተፈረመን ዝፈሸለን ብእዋኑ ዝብርዕንን ኣብ ቖጸራታት ጥራይ ንርከብ።
ከም ተወሳኺ ዘተ ብባህርያቱ ናይ መጽናዕቲ ጠባይ ኣለዎ መጽናዕቲ ክበሃል ከሎ ድማ ኣቐዲሙ ምስቲ ክትዝትዮ ትደሊ ዘሎኻ ውድብ ካብ ላዕለዋይ ኣካሉ ክሳብ ታሕታዋይ መሰረቱ መዓልታዊ ተግባራቱ ምስ ህዝቢ ዝምድንኡ ምሳኻ ከም ውድብ ኣብ ካልኣዊ ናይ ስራሕ ዝምድንኡ ምስ ካልኦት ካባኻ ዝረሓቐ ይኹን ዝቐረቡ ዝምድና ዘለዎም ውድባት ዘለዎ ኣማላኻኽታ ኣብ ኣታኣላልያ ህዝቢ ዘለዎ ግደን ሓላፍነትን ኣብ ናይ ባዕሉ መደብ ዕዮ ምስ ምሉእ ኣባላቱ ዘለዎ ተኣማንነት ኮታ ኣሎ ዝበሃል ውድባዊ ክውንነቱ ከየጽናዕካን ከይመዘንካን ምዝታይ መሸመት ጊዜ ጥራይ እዩ።
ምዝታይ ማለት ኣብ ውድባት ኤርትራ፡ መሰረቶም ይኹን ህዝቢ ከንጸርጽር ኣብ ዝጀመረሉ ጊዘያት ዘተ ከም ዝጀመሩ ብዜናዊ መልክዕ የቃልሑ ውጽኢቱ እንዳተጸበኻ ክሎኻ ኣብ ምክሳስ ከም ዝኣተዉ ተንብብ።
እንበኣር ተስፋ ዘለዎ ዘተ ሓድነትን ናብ ጠቕሚ ህዝቢ ክዛዘም እንተኾይኑ
ሀ. ንዘተ ትምዘዝ ሽማግለ ብባይቶ ተመዚዛ ዝኣክል መጽናዕቲ ወሲዳ ናይ
እተካይዶ ዘተ ውጽኢት ብባይቶ ክምዘን ይግባእ’
ለ. ንዘተ እትምዘዝ ሽማግለ ብዝከኣል መጠን ጊዜየን ብቕዓትን ሃገራዊ ሓልፍነትን ማእከል ዝገበረ ኣራኣእያ ዝውንኑ ባእታት ክህልዉዋ
ሐ. ሽማግለ ዘተ መብዛሕትኦም ካብቲ ኣፋላልዩኳ ዝጸንሔ ቀራን ግርጭትን ተሓታትነትን ፍዂስ ዝበለ ቦታን ሒዞም ዝጸንሑ ንቒምታ ካልኣዊ ቦታ ሂቦም ኣብ ሕድገታት ምእንቲ ህዝብን ሃገረን የቐድሙ ኢዮም ተባሂሎም ካብ ዝእመኑ ባእታታት ናይ ተዛተይቲ ውድባት ክኾኑ ካብ ዘለውኻ ምፍታሽ።
እዚ ናይ ስምረት መሳርሒታት ኢልካ ዝተመዘ ናይ ዘተ ሽማግለታት እንበኣር ነቲ ብኹሉ መጽናዕትን ፈርማታትን ወዲኡ ዘቕርቦ ውጽኢት ዘተ ኣብ መወዳእታ ብፈጸምቲ ኣካላት ተፈሪሙ ምስ ጸደቐ ናብ ግብሪ ናይ ምውዓሉ ሓላፍነት ፈጻሚ/ ኣካላት ናይ ክልቲኡ ዘተ ዝወድኤ ውድባት ይቕበልዎ ከም,ቲ ናይ ባይቶ መደብ ተዋሂብዎም ኣብ ግብሪ ዘውዕሉ ነዚ ድማ በዚ መንገዲ ኣብ ግብሪ ክውዕል ካብ ባይቶ ከም ውዱእ ተቐቢሎም ናይ ምፍጻሙ ሃላፍነት ይስከሙ።
በዚ መሰረት ድማ እታ ናይ ዘተ ሽማግለ በቲ ሒዛቶ ዝጸንሔት መስርሕ ወዲኣ ኣብ ካልእ ተማሳሳሊ ዕዮ ትኣቱ። ከምዚ ምስ ዝኸውን እቲ ዝሓሸን ውሕስና ናይ ባይቶን መሰረትን ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ግብሪ ምስ ዝውዕል ዝበለጸ የተኣማምን።
እዚ እቲ ናብ ምሉእ ምትሕንፋጽ ክበጽሓ ይኸእላ እየን ተባሂሉ ዝተጸበኻየን ውድባት ክኸውን ከሎ ኣብ ዝተሓተ ነጥበ-ስምምዕ ክሰርሓ ምስ ዝደልያ ውድባት,ከ ከምይ ይኹን ዝብል ነጥቢ ንምምላሽ ብኸምዚ ዝስዕብ እርእዮ።
ፍስሓጽዮን ገብረ
ጀርመን
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2656


text:
ንፈለማ ግዜ ናይ በልጂም ንጉስ ፊሊፖ በልጅማዊ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኰንጎ ዘስዓቦ መጉዳእቲ ጠቒሶም ይቕረታ ሓቲቶም ኣብ ናይ በልጂም ታሪኽ ዘሕዝን ዝኽሪ ሓዲጉ ዝሓለፈ እዩ ዝብል ቃል ዝተነብሮ ብምኽንያት ዕለት 30 ሰነ መዓልቲ ናጽነት ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ናብታ ናይታ ሃገር መንግስቲ መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉን፥
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ናይ ርእሰ ከተማ ኪንሻሳ ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ካርዲናል ፍሪዶኢን ኣምቦንጎ በሱንጉ ሕዝቢ ካብ 60 ዓመት ናጽነት ንንጀው “ካብ ዕለት ናብ ዕለት ናብ ዝኸፍኤ ድኽነት የብል ኣሎ” ከምዝበሉን ከምኡ እውን ኣብ ሶማሊያ ዕለት 1 ሓምለ 1960 ዓ.ም. ኣብ መንጐ ኢጣልያዊት ሶማሊያን ኣብ ኢድ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብሪጣንያ ኣብ ዝነበረ ሶማሊላንድን ሓድነት ዝተረጋገጸሉ ዝኽሪ መዓልቲ ናጽነት ኣብታ ሃገር ዘይምርግጋእን ዕግርግርን ኣብ ዘለሉ እዋን ዝተዘከረ ከምዝኾነ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣኵይሊኖ ሓቢረ።
ናይ በልጂም ንጉስ ፊሊፖ ብምኽንያት መዓልቲ ናጽነት ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ናብታ ሃገር ርእሰ ብሔር ፈሊጽ ትዚሰከዲ ኣብ ዘመሓላለፍዎ ርሑስ መዓልቲ ናጽነት መልኽቲ ዮሃና፥ ሃገሮም ኣብ ልዕሊ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ዘውረደቶ ቁስልን ስቓይን ጠቒሶም፡ ንፈለማ ግዜ ይቕረታ ከምዝሓተቱን ዝሓበራ ኣኪይሊኖ ኣስዒበን ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ዕለት 30 ሰነ 1960 ዓ.ም. ካብ በልጅማዊ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ከምዝወጸትን እቲ መግዛእቲ ዘውረዶ ዓመጽን ጭካኔ ዝተምልኦ ማህሰይትን ንጉስ ፈሊፖ ጠቒሶም ብስሞምን ብስም ሃገሮምን ይቕረታን ከምዝተቱ ኣፍሊጠን።
መንግስቲ ኮንጐ
በቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ኮቪድ - 19 ምኽንያት እቲ ናይ 2020 ዓ.ም. መዓልቲ ናጽነት ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ከምቲ ቅድሚ ዝግበር ዝነበረ ሕዝቢ ብዘሳተፈ ኣገባብ ዝተባዕለ ከምዘይኮነን፡ ናይታ ሃገር ናይ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒ. ቱምባ ንዘንዛ ነቲ ናብ ርእሰ ብሔር ፈሊጽ ትዚሰከዲ ካብ ንጉስ ፊሊፖ ዝተመሓላለፈ ብወግዒ በልጅማዊ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣብ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ማእለያ ዘይብሉ ዘውረዶ መጉዳእቲ ጠቒሶም ይቕረታ ዝሓተተሉ መልእኽቲ ንናይ ክልቴኣተን ሃገራት ምሕዝነታዊ ርክብ ዘበራትዕ እዩ እንክብሉ ገሊጾም፡ መንግስቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዕንኪላሎን ኣመለይናን ድኽነትን ዘይምርግጋእን ንምብዳህ ጻዕርታቱ ኣሐይሉ ይዓዪ ኣሎ ከምዝበሉ ጃዳ ኣኵይሊኖ ሓቢረን።
ህጹጽ ሓደጋ ኣብ ሶማሊያ
ኣብ ከምዚ ዓይነት ዘይምርግጋእ መቓን ውሽጢ እውን ሶማሊያ ዕለት 1 ሓምለ 1960 ዓ.ም. ብባዕዳዊ መግዛእቲ ጣልያንን ብሪጣንያን ንኽልተ ተገሚዓ ድሕሪ ምጽናሕ ሓድነታ ዘቖሞትሉ መዓልቲ ናጽነታ ዘኪራ ከምዝወዓለትን እታ ብፈረንሳይ ባዕዳዊ መንግዛእቲ ትመሓደር ዝነበረት ፈረንሳዊት ሶማሊያ ኣብ 1977 ዓ.ም. ጂቡቲ ብዝብል መጸውዕ ስም ሉኣላዊት ሃገር ከምዝኾነት ኣኵይሊኖ ኣዘኻኺረን።
ሶማሊያ ዝፈሸለት ሃገር ዝብል መግለጺ ከምእተወሃባን ድሕሪ ምዝዛም ዝሑል ውግእ ሶማሊያ ናብ ዘይምርግጋእን ምግምማዕን ሕድ ሕዳዊ ግጭትን ከምዘበለትን እቲ ካብ ርሑቕ ዓመታት ዝተበገሰ ሕድ ሕዳዊ ግጭት መዕለቢ ከምዘይረኸበን እዚ ኩነት እዚ እውን ንኣኽረርቲ ሃይማኖት ምስልምና ዕጡቓት ሓይሊ ጥጡሕ ባይታ ከምዝፈጠረን እቲ ብኣልሽባብ ዝጽዋዕ ዕጡቓት መኽረርቲ ሃይማኖት ምስልምና ኣብ ደቡባዊ ዞባ ሶማሊያ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝቆጻጸር ከምዝኾነን ሶማሊያ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ህጹጽ ሓደጋ መዓልቲ ሓድነታን ናጽነታን ትዝክር።


text:
ቢኒዓምር ብ1500ታት ዝተመስረተ ንግስነት ኮይኑ ርእሰ ከተማኡ ኣብ ከሰላ ብምግባር ክሳብ 1820ታት ንምሉእ ባርካ ዝገዝእ ዝነበረ ሓያል ሕብረተሰብ እዩ።
መሪሕነት ንግስነት ቢንዓምር ብደቂ ናብታብ-ቤጃ ዝምራሕ ኮይኑ እቶም ዝተረፉ 90% ድማ ምስ ህዝቢ ከበሳ ኤርትራን ሰንሒትን ሳሕልን ብስጋ ዝተኣሳሰር ሓረግ ወለዶ ዘለዎ ሓያል ህዝቢ የጠቓልል። ኣብዚ ግዜ’ዚ ድማ ልዕሊ 300,000 ዝግመት ብዝሒ ህዝቢ ኣሎ።
ህዝቢ ቢንዓምር ዝያዳ ምስ ንግስነት ስናር ናይ ሎሚ ሱዳን ዝያዳ ርክብን ዝምድናን ዝነበሮ ኮይኑ ምስ ንግስነት ምድረ ባሕሪ ውን ሓያል ርክብ ኔርዎ።
እዛ ሎሚ ሃገረ ኤርትራ ንብላ ድማ ድምር ናይ ንግስነት ቢንዓምርን ንግስነት ምድረ ባሕርን ከምኡውን ናይ ዓፋር ሱልጣን ረሓይታን ሓቢረን ዘቖምኣ ሃገር እያ።
ህዝቢ ቢንዓምር ሓያል ሃገራዊ ስምዒት ዘለዎ ኮይኑ ባህሉን ክብረቱን ዓቂቡ ክሳብ ሕጂ ዝነብር ዘሎ ሓያል ህዝቢ እዩ።
መብዛሕትኡ ህዝቢ ቢኒዓምር ቋንቋ ትግራይት ዝዛረብ ኮይኑ ውሑዳት ውን ቋንቋ ሕዳረብ ዝዛረቡ አለዎም። ናይቶም ገዛእቲ ዝነበሩ ደቂ ናብታብ ቋንቋ ድማ ሕዳረብ እዩ ኔሩ።
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ድማ ካብ ቢኒዓምር እዩ።


text:
ትማሊ ኣብ ከባቢ ሸረ ዝነበራ መካይን ምክልኻል ሰራዊት ብመንእሰያት እቲ ከባቢ ከይወፃ ብምክልኻል ኣብ ስታዲዮም ስሑል ሸረ ከምዘሕደሩወን እውን ተፈሊጡ’ሎ።
ሎሚ ንጉሆ ብዝተገብረ ልዝብ ኣብ ስታዲዮም ዝሓደራ መኻይን ምርድዳእ ክሳብ ዝብፃሕ ናብ ዝነበርኦ ካምፕ ክኣትዋ ከምዝተገደዳ ሓላፊ ርክብ ህዝብን መንግስትን ወጊድ ታሕታይ ቆራሮ ኣቶ ኪሮስ ለገሰ ገሊፆም።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ ምንቅስቃስ ሰራዊት ምክልኻል ምትዕንቃፍ ቅኑዕ ኣይኮነን ክብሉ ምክትል ኣመሓዳሪ ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረጽየን ገብረሚካኤል ትማሊ አማስይኡ ንእዋናዊ ኩነታት አመልኪቶም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ኣፍሊጦም። ነቲ ኣብ ክልልትግራይ ትማልን ቅድሚኡን ንምንቅስቃስ ሰራዊት ንምትዕንቃፍ ዝተራእየ ኣካይዳ’ዉን ኾኒኖም።
ዶ/ር ደብረፅዮን ኣብቲ መግለጺኦም እዚ ዓይነት ስጉምቲ ንሓድነት ህዝቢ ትግራይ ዝከፋፍልን ንክብሪ ሰራዊት ምክልካል ዝጥሕስን ብምኳኑ እዚ ፍጻሜ ግጉይ ስጉምቲ እዩ’ውን ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ እዚ እንተዘኮይኒ ግን ዘይተደልየ ሳዕቤን’ዩ ዘለዎ ድሕሪ ምባል ተሓባቢርና ክንሰርሕ አለና’ውን ኢሎም።
ናይ ልምዓትን ሰናይ ምሕደራን ካልኦት ፀገማትና ክንፈትሕ እንተኾና ሰላም’ዩ ዘድልየና ዝበሉ ዶ/ር ደብረፅዮን ኣብነት ዝበልዎዉን ጠቂሶምም።
ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ኣሕመድ’ዉን ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ምስ መማህራን ኣብ ዘካየድዎ ዘተ ነዚ ኣብ ክልል ትግራይ ምክልኻል ሰራዊት ከይንቀሳቀስ ህዝቢ አጊዱ ዝብል አመልኪቱ ንዝቀረበሎም ሕቶ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ ሰራዊት ምክልኻል አበይ ክሰፍር አለዎ ንምንታይ ዕላማ ክሰፈር አለዎ መዓስ ክሰፍር አለዎ ንዝብል ዝውስን ኣካል ኣሎ’ዩ፡ ምስ ዝኾነ ነገር ምትእስሳር የብሉን ድሕሪ ምባል ንጉዕዞ ምክልኻል ሓይሊ ምትዕንቃፍ ግን ጌጋ’ዩ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ኣምቦን ቦረናን ብመንእሰያት ደው ክብል ኣብ ዝተኸልከለሉ እዋን ንክሓልፍ ነቶም መንእሰያት ረጉፁ ከምዝሓለፈ ብምጥቃስ እዚ ክድገም የብሉን ኢሎም።


text:
Radio Erena: 19 April 2019
ኣብ ሱዳን፣ ብዕልዋ ስልጣን ሒዙ ንዘሎ ወትሃደራዊ ባይቶ ብወግዒ ዝደገፋ ሃገራት ዓረብን ሩስያን ዝፍጽምዎ ምትእትታው ሓደገኛ ሳዕቤን ከኸትል ከምዝኽእል ፖለቲከኛታት እታ ሃገር የጠንቅቑ።
እዚ መጠንቀቕታ ዝቐርብ ዘሎ፣ ላዕለዋይ ልኡኽ ግብጺ፣ ናብ ካርቱም ዑደት ብምክያድ ምስ ሓለፍቲ ወትሃደራዊ ባይቶ ምስጢራዊ ምይይጥ ድሕሪ ምክያዶም’ዩ።
ላዕለዋይ ልኡኽ ግብጺ፣ ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት በሺር፣ ናብ ሱዳን ዝበጽሐ ናይ መጀመርያ ወኪል መንግስቲ’ዩ።
ድሕሪ’ዚ ዑደት፣ ኣማኢት ሱዳናውያን ፣ ንምእትታው ግብጺን ሩስያን ኣብ ሃገሮም ዝኹንን ሰለማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ህዝቢ ሱዳንን፣ ሕብረት ኣፍሪቃን ሕብረት ኤውሮጳን ዝርከቦም ማሕበረ ሰብ ዓለምን፣ ወትሃደራዊ ባይቶ ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ከሰጋግር ኣብ ዝጽውዕሉ ዘለዉ እዋን፣ ስዑዲ ዓረብ፣ ሕቡራት ኢማራት፣ ግብጺን ሩስያን ነቲ ወትሃደራዊ ባይቶ ዘለወን ደገፍ ብምግላጽ ንምትሕግጋዝ ቅሩባት ምህላወን’የን ኣፍሊጠን።
እዘን ሃገራት ንወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ደገፈን ዝገለጻ፣ ንህዝቢ ሱዳን ካብ ምሕላይ ዘይኮነ፣ ብብዘለወን ፖለቲካዊ፣ ወትሃደራውን ጸጥታውን ረብሓታት ምዃኑ ኣቐዲሙ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ፕረዚደንት ነበር ዑመር ኣል በሽር፣ ምስ ቀጠርን ቱርኪን ዝምድንኡ ክበትኽ ጸቕጢ ክገብራሉ ዝጸንሓ እዘን ሃገራት ዓረብ፣ ብዕልዋ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ወትሃደራዊ ባይቶ፣ ጠቕሊሉ ናብ ደምብአን ንምጽንባሩ ዝዓለመ ደገፍ ይገብራ ከምዘለዋ’ዩ ዝትንተን።
ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ናብ ኣመሪካን ሃገራት ምዕራብን ከይዛዙን፣ ዝጸንሐ ወትሃደራዊን ናይ ዕደና ረብሓታታን ከይዝሕትልን ከምዝሰግአት ዝንገረላ ዘሎ ሩስያ ብወገና፣ ነቲ ባይቶ ንምሕጋዙ ቅርብቲ ከምዘላ ብወግዒ ገሊጻ’ያ።
====================


text:
ህየሳ ምንጪ
ንሓደ ምንጪ ብህየሳ(ብነቐፌታ) ምርኣይ ማለት፡ነቲ ትረኽቦ ሓበሬታ ሚዛን ምሃቡ ማለት’ዩ።ብሓደ ወገን ገሊኦም ምንጭታት ካብ ካልኦት ምንጭታት ዝለዓለ ተኣማምነት ከም ዘለዎም ምርዳእ፡ በቲ ካልእ ሸነኽ እቲ ዋና ወይ ሰዳዲ ምንጪ ዕላማ ከም ዘለዎ ምግንዛብ የድሊ።እዛ ጽሕፍቲ እዚኣ እውን ዕላማ ኣለዋ - ንሱ ኸኣ፡ኣብ ልዕሊ ህየሳ ምንጪ ዘሎ ኣፍልጦ ክብ ንምባል እዩ።
ሓያል ስምዒት ንህየሳ ምንጪ የካብዶ
ንሓደ ነገር ብርቱዓት ስምዒታት ምስ ዝሕወስዎ፡ብነቐፌታን ብርትዓውን ንምርኣየሞ ከም ዘካብዶ ብዙሕ ሰብ ዝፈልጦ’ዩ።እቶም ዝተተምየኑ(ዝተሰነዑ) ዜናታት ዝፈጥሩ፡ዘሰንብድን ዘፍርሕን ስእልታት ብምቕባእ ብርቱዓት ስምዒታት ዘላዕሉ ስእልታት ብምጥቃም ይምዝምዝዎ።
ሓቅነት ዘይብሎም ዜናታት ንምፍዳሕ ዕላማ ሰዳዲኡ ግድን ክንምርምሮ ኣለና።ትሕዝቶ ሓቅነቱ ጥራሕ ምምርማር ግን እኹል ኣይኮነን።እቶም ዝተተምየኑ(ዝተሰኑዑ) ዜናታት ዝዝርግሑ፡ሓቅነት ናይ’ቲ ዘጋጠመ ንኸይፍለጥ ኮነ ኢሎም ይጽዕሩ’ዮም።ዝተተምየኑ ዜናታት ካልእ ቀንዲ ዕላማ ኣለዎም።ንኣብነት ኣቃልቦ ሰማዒ ወይ ኣህላኺ ሰሊብካ ኣብ ሬክላም ከም ዝሰሓብ ምግባር፡ንሓደ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ዝያዳ ኣተኲሮ ንኽግበረሉ ወይ’ውን ሰባት ኣብ ሕብረተሰብ ዝጸንሖም እምነት ንኽቕንጽ ምግባር ክኸውን ይኽእል።
ሓቀኛ ወይ ሩጡብ ዝኾነ ሓበሬታ ዘርግሕ
ሓደ ሓሶት ዜና ኣብ ውሽጡ ሓቂ ዝኾኑ ትሕዝቶታት ክህልዎ ይኽእል’ዩ።ንኣብነት መበገሲኡ ኣብ ዘጋጠመ ሓቀኛ ፍጻሜ ኮይኑ ግን ነቲ ዋና ወይ ቀንዲ ክውንቶ ብምጒሳይ ወይ ድማ ነቲ ፍጻሜ ሓሶት ዝኾነ መግለጺ ብምሃብ ክቐርብ ይኽእል።
ሓቀኛ ዜና ኣብ ውሽጡ ጌጋታት ክህልውዎ ይኽእሉ፣ንኣብነት ስታቲስቲክስ ብጌጋ ምስ ዝትርጐም ወይ ሓደ ኢንተርቪው ብጌጋ ምስ ዝጥቀስ።ቀንዲ ዕላማ ናይ’ቲ ዜና ግን ብርግጽ እንታይ ከም ዘጋጠመ ንምሕባር’ዩ ምኽንያቱ እቶም ኣብ’ቲ ዜና ክህልዉ ዝኽእሉ ጌጋታት ብፍላጥ ስለ ዘይተፈጸሙ።
ብመሰረቱ ብጾትና ንኣምኖም ኢና።ኣብ ማሕበራውያን መራኸቢታት(ሜዲያታት) ሓቂ ዘይኮነ ሓበሬታ ምዝርጋሕ፡ሓሶት ጥራሕ ዘይኮነ ዝዝርጋሕ ዘሎ፡እቲ ሓበሬታ ብብጻይና ዝተላእኸ ወይ ዝተዘርገሐ ስለ ዝኾነ፡እቲ ሓሶት ሓበሬታ ክብደት ወይ ዋጋ ይንበረሉ።
ነዞም ዝርዝራት ኣስተውዕለሎም:
- ብድሕሪ እቲ ሓበሬታ መን ኣሎ? ምንጪ ናይ’ቲ ሓበሬታ ክትረኽቦ ትኽእል’ዶ?
- ነቲ ሓበሬታ ምስ ትዝርገሖ ቀንዲ ተጠቃሚ መን’ዩኡ?
- እቲ ሓበሬታ ዕምሩ ክንደይ’ዩ?
- ነቲ ሓበሬታ ኣበይ ረኺብካዮ?ካብ ዘተኣማምን ምንጪ ድዩ ነቒሉ?
- ብጾትካ ኣባኻ እምነት ከም ዘለዎም ኣይትዘንግዕ።ስለ’ዚ ከይተፈለጠካ ከይተደናግሮም ተጠንቀቕ።
- እቲ ሓበሬታ ኣብ ካልኦት ምንጭታት ምህላዉን ዘይምህላውን ፈትሾ።ካብ ሓደ ምንጪ ጥራሕ ዝመጽእ ሓበሬታ ግድን ብጥንቃቐ ክተሓዝ ኣለዎ።
- ርእይቶኻ ዘይድርዑ(ርእይቶኻ ዘይድግፉ) ሓበሬታታት ክትረክብ ፈትን።ከምኡ ምስ ትገብር፡ኣብ’ዚ እዋን ዘለካ እምነት ዘበራትዑ ሓበሬታታታት ጥራሕ ካብ ምርካብ ክትድሕን ኢኻ።


text:
እቲ ካብ መራኽብ ኲናት ኣሜሪካ ዝተኻየደ ደብዳብ ተወንጫፊ ሚሳይላት: ግብረ መልሲ ነቲ ብመንግስቲ ሶርያ ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ ሓይልታት እታ ሃገር ኣብ ዝቆጻጸርዎ ቦታታት ዝተኻየደ መጥቓዕቲ ኬሚካላዊ ኣጽዋር ምኳኑ ሰበ ስልጣን ኣሜሪካ ሓቢሮም።
እቲ መጥቓዕቲ ብትእዛዝ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ዝተፈጸመ ምኳኑ’ውን ተፈሊጡ’ሎ። ፕረዝደንት ትራምፕ ነቲ ትእዛዝ ኣብ ዝሃብሉ: እዚ ንናይ ኣሜሪካ ሃገራዊ ጸጥታ ኣገዳሲ’ዩ ኢሎም።
ሓይልታት መንግስቲ ፕረዚደንት ሶርያ ባሻር ኣል ኣሳድ ቅድሚ ሒደት መዓልታት ብዝፈጸምዎ ከሚካላዊ መጥቃዕቲ ኣስታት 100 ሲቪል ሰባት ምቕታሉ ይዝከር። እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ሶርያ ካብ ሓያሎ ሃገራት ክኹነን ኣኽኢልዎዩ።
ቁጽሪ ኣብ ምብራቓዊ ማእከላይ ባሕሪ ካብ ዝተደኮና ክልተ መራኽብ ኩናት ኣመሪካ ዝተወንጨፈ ቶምሃውክ ዝተባህለ ሚሳይላት 59 ከምዝኾነ ድማ ብተወሳኺ ተሓቢሩ። እቲ መጥቃዕቲ ኣብ ሰዓታት ወጋሕታ ማለት 4:40 ናይቲ ከባቢ ዝተፈጸመ ምንባሩውን ተገሊጹ ኣሎ።


text:
Radio Erena: 17 December 2020
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑዲ ዓረብ፣ ፈይሰል ቢን ፋርሓን ኣል ስዑድ ዝመርሖ ላዕለዋይ ልኡኽ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ኣብ ኤርትራ ምብጻሕ ኣካይዱ።
እቲ ሚኒስተር ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሓሉ፣ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብምርኻብ፣ መልእኽቲ ንጉስ ሳልማን ከምዘብጽሐ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ብትዊተር ሓቢሩ።
ይኹን’ምበር፣ ኣብ ክልተኣዊ ጉዳያት ከምዝተመያየጡ እንተዘይኮይኑ፣ ዝዘተዩሉ ነጥብታት ኣይተጠቕሰን።
ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ ሱዳን ናይ ሰለስተ መዓልታት ናይ ስራሕ ምብጻሕ ድሕሪ ምክያድ’ዩ ብ15 ታሕሳስ ናብ ኤርትራ ኣምሪሑ።
ኣብ ሱዳን ኣብ ዝጸንሓሉ ድማ፣ ኣብ ውሽጣዊ ኩነታት ሱዳን፣ ዞባዊ ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን፣ እዋናዊ ኩነታት ሃገራት ወሽመጥ ዓረብን ዝምድና ምስ እስራኤልን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ከምዝተመያየጡ ዲፕሎማሰኛታት ኣሚቶም።
ወዲ 46 ዓመት፣ ፈይሰል ቢን ፋርሓን ኣል ስዑድ፣ ዝሓለፈ ዓመት’ዩ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑዲ ዓረብ ክኸውን ብንጉስ ሳልማን ተረቑሑ።
ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጸሉ ድማ እዚ ናብ ሱዳንን ኤርትራን ዘካየዶ ምብጻሕ፣ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናይ መጀመርያ ዑደቱ’ዩ።
===============


text:
Radio Erena: 28 January 2019
ኣንጻሩ ህዝባዊ ናዕቢ ዝካየድ ዘሎ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፣ ኣብ ግብጺ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ።
እቲ ፕረዚደንት፣ ትማሊ ሰንበት 27 ጥሪ፣ ናይ ሓደ መዓልቲ ምብጻሕ ዘካየደ፣ ድሕሪ’ቲ ኣብ ቀጠር ዝፈጸሞ ተመሳሳሊ ዑደት’ዩ።
ዕላማ ዑደት ፕረዚደንት በሺር ናብ ካይሮ፣ ካብ ግብጺ ፖለቲካዊ ደገፍ ንምርካብ’ዩ ተባሂሉ።
ንፕረዚደንት በሺር ብድምቀት ዘተኣናገደ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ፣ ኣብ ጎኒ’ቲ ፕረዚደንት ከምዘሎ ደጊሙ ኣረጋጊጹ።
ኣብ ሱዳን፣ ኣንጻር ፕረዚደንት በሺር ዝቐንዐ ህዝባዊ ናዕቢ ልዕሊ ሓደ ወርሑ ኣቑጺርሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ፕረዚደንት ግብጺ፣ ኣብ ጎኒ ፕረዚደንት በሽር ከምዘሎ ክገልጽ እዚ ንኻልኣይ እዋኑ’ዩ።
ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፣ ነቲ ኣንጻር ፕረዚድነት በሽር ዝተላዕለ ህዝባዊ ናዕቢ ከጎሃህር ይኽእል’ዩ ዝብል ስግኣት፣ ብወገን ፕረዚድነት በሽር ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
ንመራሕቲ ሱዳንን ግብጽን፣ ብዘይካ’ዚ ኣብ ዋንነት ዞባ ሓላይብን ኣጠቓቕማ ናይልን ዘሎ ዘይምርድዳእ፣ ኣብ መንጎ ስዑዲ ዓረብን ቀጠርን ዝተፈጥረ ምክፍፋል ብዝበኣሰ ኣተፋኒኑዎም ምጽንሑ ይፍለጥ።


text:
እቲ ብዙሕ ዘፍቅር ብዙሕ ኃጢኣት ይሕደገሉ
ሓደ ካብ ፈሪሳውያን ንኢየሱስ ምስኡ ኺበልዕ ሓተቶ። ናብ ገዝኡ አትዩ ድማ አብ መአዲ ተቐመጠ። አንሆ አብቲ ዓዲ ሓንቲ ኃጥእ ሰበይቲ ነበረት፤ አብ አንዳ አቲ ፈሪሳዊ አብ መአዲ ምቕማጡ ምስ ፈለጠት ድማ ቕዱይ ቕብኢ ዝመልኦ ብአልባስጥሮስ ዝተሰርሐ ብልቓጥ አብምጽአት። ብድኅሪኡ አብ ጥቓ አግሩ ኾይና አናበኸየት በቲ ንብዓታ አግሩ ክተጠልቅዮ ጀመረት፡ ብጸግሪ ራእሳ እናደረዘት እግሩ ትስዕም፤ ቅዱይ ቅብኢውን ትቐብኦ ነበረት።
እቲ ዝጸውዖ ፈሪሳዊ ድማ ነዚ ርአዩ፤ “አዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ አዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ኢሉ ብልቡ ሓሰበ። ኢየሱስ ከአ “ ስምዖን ዝብለካ አሎኒ” በሎ፤ ንሱ ኸአ “ መምህር ተዛረብ በሎ፤ ንሓደ መለቕሒ ኽልተ ሰብ ዕዳ ነበርዎ፡ አብቲ ሓደ ሓሙሽተ ሚእቲ፡ አብቲ ሓደ ድማ ሓምሳ ዲናር ነበሮ። ዚፈዲዩዎ ስለዝሰአኑ ግና ንኽሊቲኦም ሓደገሎም። ካብአቶም አቲ አዝዩ ዜፍቅሮም መኖም ኢዩ፧ ስምዖን ከአ “ ንአይሲ እቲ ብዙሕ ዝተኃድገሉ ይመስለኒ” ኢሉ መለሰ፡ ኢየሱስ ከአ “ ቅኑዕ ፈረድካ” በሎ።
ሽዑ ናብታ ሰበይቲ ግልጽ ኢሉ ንስምዖን ከምዚ በሎ፤ “ነዛ ሰበይቲ እዚአስ ትርእያዶ አሎኻ፧ ናብ ቤትካ አትየ ንእግረይ እካ ማይ አይሃብካንን፧ አዚአ ግና ብንብዓታ አእጋረይ አጠልቀየት፡ ብጸግሪ ርእሳውን ደረዘት። ንስኻ አይተሳለምካንን፡ አዚአ ግና ካብ ዝአቱ ጀሚራ አእጋረይ ካብ ምስዓም አየቃረጸትን። ንስኻ ርእሰይ ብዘይቲ አይቀባእካንን፤ አዚአ ግና አእጋረይ ብቕዱይ ቅብኢ ቐብአት። ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ።
እቲ ሒደት ዚሕደገሉ ግና ሒደት እዩ ዘፍቅር። ንእአ ድማ ፡ “ ኃጢአትኪ ተኃዲጉልኪ ኢዩ በላ። አቶም ምስኡ አብ መአዲ ተቀሚጦም ዝነበሩ ኸአ ብልቦም፡ “ እዚ ኃጢአት ኪኃድግ ዚኸእልስ መን ኮን ኮይኑ እዩ፧” ኢሎም ሓሰቡ። ንሱ ግና ነታ ሰበይቲ “ እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ። “ፈሪሳውያን መሲሕ ምስ መጸ፣ ንሓጥኣን ኣጥፊኡ፣ ንጻድቃንን ቅዱስንን ሓዲሽ መንግስቲ ኣምላኽ ከም ዘቅውም ይኣምኑን ይምህሩን ነይሮም። ኢየሱስ ግና “ንሓኪም ሕሙማት እምበር ጥዑያት ኣየድልይዎን ኢዮም” ይብል። ንኢየሱስ ዘድልይዎ ኣነን ንስኹምን ኢና። ግና ብእምነት ናብኡ ክንቀርብ የድሊ። አነ ንጥዑያት ኪጽወዕ አይመጻኹን አንታይ ደአ ንሕሙማት… ዝብል ተልእኾ አምላኽ አብዚ ብግሊጺ ንረኽቦ።
ኢየሱስ ብስምዖን ተዓዲሙ አብ ገዝኡ ንኽምገብ አይነጽግን ድልውነቱ ይገልጽ። ብፍላይ ነቶም ንቃላቱን ምሕረቱን ዝጸምኡ ፍጡራት። ካብ ኩሉ ፍርዲ ነጻ ኮይኑ ይቀርብርና፡፤ ናይዚ ምስክርነት:- ምስ ሓጢአተኛታት ይበልዕን ይሰትንአብ ገዛ ናይ ማቴዎስ ይአቱ: ገዛ ናይ ዘካሪያስ: ገዛ ማርታን ማሪያምን: ነታ አብ ዙሙት ዝተረኽበት ሰበይቲ ይምሕር . . . ተጋባራት ናይ ወዲሰብ ብዘየገዲስ ብዘይ ፍልልይ ምሕረት ይአዝዝ።
ነቲ ዝሰብኮ ብተግባር አብ መንጎ አሕዛብ ብተአምራት ይፍጽም። አብዚ ግዜ ኢዩ አምበአር ብዘይተጸበይዎ መገዲ አዛ ሰበይቲ አብ መንጎኦም ትርከብ። ብሓቂ ብትብዓት ከአ ሓደ ዘይተጸበይዎ ትገቢር፡ ብትሕትና አብ አግሪ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብምብርካክ ትበኪን ትነብዕን ብንብዓታ ድማ አግሪ መድኃኒና ተጠልቂ፥ ብጸግራ ረእሳ ድማ ትደርዝ። አዚ ብኽያትን ንብዓትን ግና ውሽጣዊ መለኽቲ ነበሮ።
ቅዱስ አምብሮዝዮስ ብዛዕባ አዚ ክዛረብ ከሎ፡ ከምዚ ይብል” አብ ቤተክርስቲያን ማይን ንብዓትን አሎ፤ ማለት ናይ ጥምቀት ማይን፡ ናይ ንስሓ፡ ጣዕሳ ንብዓትን። በዚ ቅዱስን – እምነትን ዝመልኦ ተግባር፤ ድኻምነታ ትግልጽት: ንስሓ ምሕረትን ዕርቅን ምስ አምላኻ ትሓትት::
ሓጥአትካ ምፍላጥን ምቅባልን ንምሕረት አምላኽ ንምቅባል ቁሩብ ምካን ማለት ኢዩ:: በዚ ድማ ንሕይወትካ ሓድሽ ምዕራፍ ምኽፋት ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ እዛ ሰብ እዚአ ብስጋ እካ ህልውቲ እንተነበረት ብመንፈስ ግና ምውቲ ነበረት። ናይቲ ጥፉእ ወዲውን ክንዝክር ንኽእል: ክምለስ ከሎ ገና ርሑቅ ከሎ ወዱ ከም ዝኾነ የለልዮ። ወንጌል “ረአዮ እሞ ራሕርሓሉ” ይብለና። ቀጺሉ “ስብሕቲ ላም ኣምጺእኹም ሕረዱ፡ ንብላዕ ንተሐጐስ። ምኽንያቱ እዚ ወደይ ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፡ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ ኢዩ” ይብል። ካብ እግዚአብሔር ሪሒቃ ነበረት። ሕይወት አይነበራን .. ሕይወት ክትረክብ ምስ አምላኻ ክትዕረቕ ነበራ፡ ናብ ንስሓ ክትምለስ ነበራ። “ ግናኸ እቲ ብምሕረት ሃብታም ዝኾነ አምላኽ ምእንቲ እታ ብአአ ገይሩ ዘፍቀረና ዓባይ ፍቕሩ፡ ንአና፤ ብበደልና ምውታት እካ እንተነበርና ምስ ክርስቶስ ሕያዋን ገበረና። ኤፌ. 2፡4-5 ንገዛእ ርእስኻ “ተጋግየ” ኢልካ ምውቃስ የዲሊ። በደሉ ዚፈልጥ ጥራይ’ዩ ንጌጋ መገዲ ሓዲጉ ናብ ቅኑዕ ዘምርሕ። አብቲ ምሕረት አምላኽ ዘስተማቀርናሉን ዝተቀብልናሉን ንኹላትና ሓደ ሓድሽ ሕይወት፤ መገዲ ይኽፈተልና።
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ በቲ ተግባር ናይታ ሰበይቲ ከይተገረመ ሱቅ ይብላ ኩሉ ንኽትፍጽም ይቅበላ። ካብዚ ጀሚራ ሕይወታ ይልወጥ፤ ነጻ ትኸውን፡ ሓድሽ ሕይወት ብሓጎስን ተስፋን ትጅምር:: ስምዖን ግና በዚ ይዕንቀፍ … ምስ ሰበይቲ ብምዝራቡ እሞ ኸአ ምስ ሓንቲ ኃጢአተኛ “አዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ አዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ስለዚ ነዛ ሰበይቲ ይፈርዳ፤ ይኹንና፡ አዚ እቲ አብ መዓልታዊ ህይወትና አንገብሮ እንፍጽሞን ተግባር ኢዩ።
– ክንደይ ኢና ነሕዋትና እንፈርድ፧
– ክንደይ ኢና ልባትና ነሕዋትና ካብ ኩሉ አራአእያናን አተሓሳስባናን ወጺና ብዓይኒ ፍቅሪ አንጥምት፧
መድኅኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ግና ልቢ ወዲ ሰብ ዝምርምርን፤ ነዚ ሓሳባት ናይ ስምዖን ይበጽሖ።
“ ስምዖን ዝብለካ አሎኒ” በሎ፤ ንሱ ኸአ “ መምህር ተዛረብ በሎ፤
ንሓደ መለቕሒ ኽልተ ሰብ ዕዳ ነበርዎ፡ አብቲ ሓደ ሓሙሽተ ሚእቲ፡ አብቲ ሓደ ድማ ሓምሳ ዲናር ነበሮ። ዚፈዲዩዎ ስለዝሰአኑ ግና ንኽሊቲኦም ሓደገሎም። ካብአቶም አቲ አዝዩ ዜፍቅሮም መኖም ኢዩ፧ ስምዖን ከአ “ ንአይሲ እቲ ብዙሕ ዝተኃድገሉ ይመስለኒ” ኢሉ መለሰ፡ ኢየሱስ ከአ “ ቅኑዕ ፈረድካ” በሎ።
አብዚ ነቲ ፈሪሳዊን ኢታ ሰበይትን ብሓደ ዓይኒ ይሪኦም፤ አብ ቅድሚ አምላክ ኩሎም ሓጢአተኛታት ምኻኖም ይገልጽ። ክሊቲኦም ብማዕረ ምሕረት አምላክ ከምዘድሊዮም ይገልጽ። አዛ ሰበይቲ ብልቢ አብ አግሪ አምላኽ ትወድቅ ምሕረት አምላኽ ንምሕታትን ምቅባልን፤ ብዙሕ ድማ ተፍቅር። ብዙሕ ኃጢአት ድማ ይሕደገላ።
ስለዚ ከምቲ አቀዲምና ዝበልናዮ ንሕናውን ከምዛ ሰበይቲ እዚ ብኃጢአትናን ድኻምነትናን ምስ እንቕበልን እንአምንን: አብ ሕይወትና ክርስቶስ ንኽአቱ ነፍቅድ። ካብቲ ልዑል ጎይታ ምሕረት ንኽንቅበል መገዲ ንኸፍት።
አብዚ ከአ እቲ ናትና ስራሕ ይፍጸም:: ብሰላም ኪድ/ዲ – እምነትካ/ኪ አድሒናትካ/ኪ ዝብል ቃል ከአ ንሰምዕ፡ ምኽንያቱ ሓያል ደፋር በዓል እምነት ኮይንካ ወይ ኮይንኪ ስለዝተረከብኪ: ልብኪ ወይ ልብኻ ንክርስቶስ ስለዝኸፈትካ . . ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ። እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ።
ስለዚ ኣምላኽ ክሳብ ክንደይ ርሕሩሕ: ፈቃር: መሓሪ-ኣቦ ምኻኑ፤ ንሓጥአን ዝምሕርን ዘፍቅርን እምበር: ንሓጥአን ዝጸልእን ዝቀጽዕን ከም ዘይኮነ ንተዓዘብቱን ሰማዕቱን የረድእ።
እታ ደም ዝፈሳ ዝነበረት ሰብይቲ ፡ ናብ ኩሎም ሓኻይም ከይዳ ገንዘባ ወዲአ፣ ነዛ ሰብ እዚኣ ብሰብኣዊ መገዲ፣ ሞት እንተ ዘይኮኑ ዝኾነ ተስፋ ኣብዘይነበረሉ ግዜ፥ ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እናነበረት፣ ንሓጥአንን ተቀበልቲ ቀረጽን ዝቅበልን፣ ምስኦም ሕውነትን ዕርክነትን ዝፈጥር .. ኢየሱስ ምስ ረኣየት፣ ከምቲ ወንጌል ዝብለና ኸኣ ብውሽጣ ጫፍ ክዳኑ ጥራይ እንተ ተንኪየ ክሓዊ ኢየ ትብል። “ኣጆኺ ጓለይ መዓረይ እምነትኪ ኣሕውያትኪ” ብኻልእ ኣዘራርባ ኢየሱስ ሎሚውን ንሕና ምስ ኩሉ ቁስልናን ሓጢአትናን ብእምነት ናብኡ ክንቀርብ የተባብዓና።
ንኢየሱስ ብእምነት ክንትንክፎ ከሎና፣ ናይ ኢየሱስ ንጽሕናን ፈዋሲን ሓይልን ናባና ይሓልፍ፣ ዘንጽሕን ዝፍውሰን ሕይሊ። ንኣምላኽ ምቅባልን ናብ ኣምላኽ ምቅራብን ኢዩ ካብ ሓጢኣትና ዘንጽሓናን ካብ ሕማምና ዘሕውየናን። ምኽንያቱ ንኢየሱስ ዘድልይዎ ሓጥኣን ደኣምበር ጻድቃን ኣይኮኑን። ንኢየሱስ ዘድልይዎ ኣነን ንስኹምን ኢና።
ስለዚ አብቲ ሓጢአት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ። ምኽንያቱ ናብ ምሕረትን ንስሓን ንኽመልሰና: አብቲ ሕማም ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ክፍውሰና: አብቲ ውድቀት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ከተሰአና።
እዚ ማለት ንክርስቶስ አብቲ ንደኽመሉ ብፍሉይ መገዲ ንረክቦ፤ ቁዱስ ጳውሎስ ናብ ሰብ ቆሮንጦስ አብቲ ካልአይ መለኽቱ ምዕራፍ 12፡9 ከምዚ ይብል “ ንሱ ከአ ኃይለይ አብ ድኻም ኢዩ ዝግለጽ አሞ፡ ጸጋይ ይአኽለካ” በለኒ። ስለዚ ኃይሊ ክርስቶስ አብ ልዕለይ ምእንቲ ኺኃድር ፡ ብብዙኅ ታሕጋስ ብድኻመይ ክምካሕ እየ። ‘ እምበአር እቲ ንጎይታ ዘሕጉሶ እንታይ ከም ዝኾነ መርምሩ” ኤፌ. 5:10
ስለዚ ከምቲ መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ነቲ ኩሉ ዚነበሮ ክብሪ ገዲፉ ገዛእ ርእሱ ኣሕሊፉ ዚሃበ ንሕናውን ነቲ ኩሉ ኣባና ዘሎ ክፍኣት፡ ሕመቕ ጉድልነት ክንቀትሎ ክንመውት ኣለና ምእንቲ ዳሕራይ ክነብር። እግዚብሔር ነዚ ይሃግዘና! አሜን።
እግዚኣብሔር ስለ ኩሉ ነገር ዝተባረኸ ይኹን! ኣሜን::
አባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ንተኸታተልቲ ዓመታት ኩነትታ ዝናብ ስለዝተዛብዐ ንሓደጋ ድርቂ ከምዘቃልዖም ተሓገዝቲ ሓረስቶት ተዛሪቦም።መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ዓለምለኸ ትካል ልምዓት ዩናይትድ ስቴትስ ዩ.ኤስ.ኤ.ኣይ.ዲን ካልኦት ኣጋር ትካላትን ብምዃን ናይ ምግቢ ረድኤት የከፋፍሉ ኣለው።
ኣብ ዞባ ምዕራብ ኣሩሲ ማእኸል ወረዳ የሻላ ኣብዝኾነት ከተማ ኣጄ ካብ ከባቢኣ ዝርከቡ ጣቢያታት ዝመፁ ናይ ድርቂ ተሓገዝቲ ሓረስቶት ተኣኻኺቦም ይርአዩ።
እቶም ተሓገዝቲ ኣብዚ ዝተረኸቡ ብምትሕብባር ዓለምለኸ ትካል ልምዓት ዩናይትድ ስቴትስ USAID፡ብናይ ካቶሊክ ትካል ረድኤትን መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝካየድ ዘሎ ምክፍፋል ፕሮግራም ህፁፅ ረድኤት ምግቢ ረድኤት ንምቕባል እዩ።
USAID ዝብል ፅሑፍ ዝተለጠፈሎም ኸረፂታት ዝተዓሸጉ ጥረ ምረን USA ዝብል ፅሑፍ ዝተፅሓፈሎም ናይ ዘይቲ ቆርቆሮን ኣብ መኽዘን ተደርዲሮም ይረአዩ።ክዕደሉ እንተለው’ውን ይርአዩ።
ንመንግስታዊ ቢሮ ምክልኻል ሓደጋ ብምውካል እቲ ምክፍፋል ተተሓባብር ዘላ ጫልቱ ታደሰ ናይ ክልቲኦም ትካላት ረድኤት ታራ ብኸምዚ ትገልፅ።’’ሲ.ኣር.ሲ ማለት እውን ካቶሊክ ሪሊፍ ሰርቪስ ዝበሃል ትካል ኣሎ።እቲ ረዲኤት ብኦም እዩ ዝመፅእ።USAID ድማ እቲ ረድኤት ዝህብ ትካል ማለት እዩ።’’ትብል።
ካብ ጣቢያ ሃራጎሌ ዝመፁ ሓረስታይ ሸካቶ ቀሹር ካብኦም ሓደ እዮም።ንሶም እቲ ዝናብ ካብ ዓሚ ጀሚሩ ከምዝጠፍአን ኩለን ከፍቲ ብጥምየት ከምዝተወድኣን ዘርኢ’ውን ዝናብ እዋኑ ሓሊዩ ስለዘይወቕዐ ዝብላዕ እኽሊ ከምዝጠፍአን ይዛረቡ።
ከብቶም ሸይጦም ንኸይምገቡ እውን ካብ ዝነበርኦም 28 ከፍቲ እተን 26 ከምዝሞትኦም ዝገለፁ እቶም ገባር ካብ 2001 ዓ/ም ጀሚሩ ዝሐሸ ዝናብ ከምዘይረኸቡ ይዛረቡ።
ኣብዚ ከባቢ ዝነብር ብዓል ሓዳር መንእሰይን ኣቦ ሰለስተ ቆልዑን ከዲር ቡሽራ ብምኽንያት ሽግር ዝናብ ዝበፅሐ ዘራእቲ የለን ይብል።ቅድሚ ሕዚ ምሸላ ባሕሪ ወይ’ውን ዕፉን ኣብ ሓምለን ነሓሰን ይብፅሕ ከምዝነበረን ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን ዝናብ ስለዝዘንግዐ ክበፅሕ ኣይክኣለን ይብል።
እቲ ድርቂ ንቶም ሓረስቶት ካብ መንበሪኦም እንተ ዘየፈናቐሎም’ውን ካብ መንበሪኦም እናተመላለሱ ንኽርድኡ ኣገዲዱዎም ኣሎ።ናይ ሕዚ ኩነታት ዝናብ ብምርኣይ ግን ኩነታት ኣብ ሓፂር ኣዋርሕ ምልዋጥ ከምዝጅምር ተስፋ ገይሮም ኣለው።


text:
ካብ 11 ጥቅምቲ 2005 ዓ/ም ጀሚሩ ንዓሰርተ ማዕልትታ ዕፁው ኣኼባ ከካይድ ዝፀንሐ ቅዱስ ሲኖዶስ እታ ቤተ ክርስቲያን ሎማዕንቲ ረቡዕ ንጉሆ 17 ነጥብታት ዝሓዘ መግለፂ ኣውፂኡ’ሎ።
ናይ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ዓቃቢ መንበረ ፓትሪያሪክን ናይ ኣርሲ ሃገረ ስብከት ሊቀ-ጳጳስን ኣባ ናትናኤል እቲ ሲኖዶስ ካብ ኣብያተ ፅሕፈት ሃገረ ስብከታት ዝቐረበሉ ሪፖርት ምስ ሰምዐ ኣድላይ መምርሒ ምሃቡ ገሊፆም።
ናይ ኣዲስ ኣበባ ሃገረ ስብከት ንኣፈፃፅማ መንፈሳውን ማሕበራዊን ኣገልግሎት ብዝጥዕም ኣብ ምብራቕ፣ምዕራብ፣ኣብ ሰሜንን ደቡብን ብድምር ኣብ ኣርባዕተ ኣህጉረ ስብከት ንኽትምቀል ምውሳኑ’ውን ኣባ ናትናኤል ገሊፆም።ናይ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ሻድሻይ ፓትሪያርክ መረፃ ብዝምልከት ክሳብ 30 ሕዳር 2005 ዓ/ም ናይ ፓትሪያሪክ ምርጫ ሕጊ ንኽዳለው ኮሚቴ ከምዝተጣየሸን 30 ሕዳር 2005 ዓ/ም ኣብዝካየድ ናይ ቅዱስ ሲኖዶስ ምልኣተ ጉባኤ እቲ ሕጊ ተመርሚሩ ንኽፀድቕን ከይዲ እቲ ምርጫ ንክቕፅልን ኣብ ስምም ምብፅሑ ሓቢሮም።
ንባዕሉ ሕጋዊ ስደተኛ ቅዱስ ሲኖዶስ ኢሉ ምስ ዝፅውዕን ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ምስ ዝርከብን ኣካል ቅድም ኢሉ ዝተጀመረ ጉዳይ ድርድር ዕርቀ-ሰላም ሕዚ’ውን ተጠናኺሩ ንኽቕፅል እቲ ሲኖዶስ ወሲኑ’ሎ።


text:
ኤርትራዊ ማሕበረ-ሰብ ኮለንን ከባቢኣ
Eritreischer Sozialverein e.V. Köln und Umgebung
ባህላዊ ምሸት ብምኽንያት ባዓል ናጽነት።
ዝኽበርኩምን ዝኸበርክንን ኣሕዋትን ኣሓትን ደቂ ሃገር፡ ብቐዳምነት ኤርትራዊ ሰላምታና
ብዕለት 08 ግንቦት 2011 ንጉዳይ ስደተኛታት ዝምልከት ዕውት ክልትኣዊ ርክባት ኣብ ካርቱም ሱዳን ተኻይዱ።ብወገን ሱዳን ዝተረኽቡ፡ ካብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ኣምባሳደር መሓመድ ሓምድ፣ ኣብ ወጻኢ ጉዳያት ሓላፊ ቐርኒ ኣፍሪቓን ሃገራት ኣዕራብን ወ/ሮ ሳልማ ሓሰን ሓላፊት ስድተኛትት ቐርኒ ኣፍሪቓን
ምብኽንያት መበል 20 በዓል ናጽነት ኤርትራ ሰልፊ ዲምክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንቀዳም ዕለት 21 ግንቦት ንኹሉ ዜጋ ክፉት ዝኾነ በዓል ናጽነት ኣዳልዩ ከምዘሎ ብሓጎስ የበስር.
አብዚ እዋነ ብርሰት ድቕናን አኃዋትናን አኃትናን ብመዘናን መግለጽን ዘይርከቦን፤ ሓዘን ተጻዒንና አብ ዘለናሉ እዋን፤ዋላዃ ዂላትና ኤርትራውያን ዜጋታት ሕዙናት እንተዄንና ብዝያዳ ግን እቶም ወለድን ቤተሰብን ብምዃኖም ብሓበራ ነዚ ዝተሰመዓና መሪር ሓዘን ተኻፈልቲ ናይቲ ዂሉ ሓዘናትኹም ምዃና ንገለጽ።
ሎሚ’ውን ብርእሰ-ምትእምማን ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ክንረባረብ ኢና!! ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብ15 መጋቢት 2011 ሰዓት 8:30 ቅድሚ ቀትሪ ብወግዒ ተኸፊቱን ዕማማቱ ጀሚሩን።
ኣቐዲመ ንኩሉ ደላይ ሰላምን ፍትሕን ዕዙዝ ሰላምታይ የቕርብ። ቐጺለ   ባህርያዊ ትዕድልቲ ደቒ ሰባት ስለዝኾነ ኩሉ ደላይ ፍትሒ ከኽብሮ ዝግባእ`ዩ። መሰረታዊ መትከል ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሕጊ ዝሰፈረ ክብርን መሰልን ደቒ ሰባት ኢዩ።
ብዙሓት ለባማት ንመሪርን ምቁርን መደምደምታኡ ክእምቱ እንከለዉ ንኹሉ ግዜ ኣለዎ ኢሎምዮም ዝሰግርዎ ። ብጸቢብን ገፊሕን ይኸዉንዶኾን ኢሎም ካብ ምግማትን ብሃሳሰ-ለባም ኣካይዳ ካብ ምኻድን ድማ የድሕኖም።
ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ሓደ ካብቶም ተስፋ ህዝቢ ዝኾነ ምንቅስቓስ ምኾኑ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። ልክዕ እዩ አብ ጉዕዝኡ ብርክት ዝበለ ዕንቅፋታት ኣጋጢምዎ ኔሩ እዩ። ድሕሪ እዚ ኩሉ ሽግራት ግን ከም ወርቂ ብሓዊ ተፈቲኑ ስለ ዝወጸ ዝተረረን ዝበርተዐን ክኽእውን ኣኺኢልዎ እዩ።
ኣብ ጉዕዞ ደሞክራሲያዊ ቃልሲ ኤርትራዉያን ዓመተ 2010 ብዙሓት ወሰንቲ መቐይሮታትን ሓደሽቲ ክስተታት ብምንጽብራቕ ሓድሽ ምዕራፍ ኣመዝጊባ ዝተዛዘመት ታሪኻዊት ዓመት እያ ኔራ፡
ኣገዳሲ ኣኼባ ንኹሉ ኤርትራዊ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ።
ፖለቲካዊ ቁጠባውን ማሕበራዊን ኩነታት ኤርትራ 19 ዓመታት ድሕሪ ናጽነት ፣ ብዘደለናዮ መዓቀኒ ንርኣዮ ፣ ካብ ሕማቕ ናብ ዝኽፍኤ የንቆልቁል ከምዘሎ ንዕዘብ። ኣብ ዝባን ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ዝገዝእ ዘሎ፣ ዘይሕጋዊ ዕላምኡ ዘይተፈልጠ ጉጅለ ኢሳያስ፣ ንኤርትራን ህዝባን ናብ መንገዲ ጥፍኣት ይመርሕ ኣሎ።
ምእንቲ ብደም ሰማዕታትና ዝረወየት ሃገርናን ፣ ምእንቲ ብኹቱር ጭቆናን ጥልመትን ምልክን ዝሳቐ ዘሎ ህዝብናን ፣ ምእንቲ ካብ ሃገሩ ክሃድም ኣብ ፈቐዶ ዶባትን ባሕርታትን ዕርድታትን ሞት ዝቐዝፎም ዘሎ መንእሰያትናን ፣
ብፖለቲካዊ ተነጽሎን ሕጽረት ሸርፊ ወጻእን ተጠቒዑ፡ ብህዝቢ ኤርትራ ተኻዒቡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ “ ካብ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ስደት ዝኸደ ኤርትራዊ ብሓፈሻ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱን ካብ ኤርትራ ክወጽእን ኣፍቂድና ኣለና” ዝብል ጎስጕስ ብኣኼባታት መልክዕ ከካይድ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብፖለቲካዊ ተነጽሎን ሕጽረት ሸርፊ ወጻእን ተጠቒዑ፡ ብህዝቢ ኤርትራ ተኻዒቡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ “ ካብ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ስደት ዝኸደ ኤርትራዊ ብሓፈሻ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱን ካብ ኤርትራ ክወጽእን ኣፍቂድና ኣለና” ዝብል ጎስጕስ ብኣኼባታት መልክዕ ከካይድ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብመሰረት እቲ ብዕለት 28 ጥቅምቲ 2010 ኣብ መርበባት ሓበረታን ከምኡ ዉን ብኣካል ዝተዘርገሐ ዕድመ ፣ ብርክት ዝበሉ ደለይቲ ፍትሒ ሃገራዉያን ዕድመ ኣኽቢሮም ዝመጹ ፣ከፋትን ነጻን ዝኾነ ኣኼባ ኣካይዶም።
መንእሰይ በረኸት ካሕሳይ፡ ኣባል ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ብምትሕብባር ምስ ኣብ ኦስሎ ዝምቕማጦም ኣባላት መርበብ ኤርትራውያን ማሕበራት ኣብ ኤውሮጳን ብ23 ጥቅምቲ 2010 ኣብ ከተማ ኦስሎ፡ ኖርወይ ክፉት ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዱ።
ኣባላት ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንኩሉኹም ግዱሳት ደለይቲ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዚኾንኩም ኤርትራውያን ነበርቲ ከተማ በርሚንግሃምን ከባቢኣን ናብ ዘዳለናዮ ህዝባዊ ኣኼባ ንቀዳም 23/10/2010 ትዕደሙ።
ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብቲ ካብ 31 ሓምለ ክሳብ 09 ነሓሰ 2010 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተጋብአ ዕውት ሃገራዊ ዋዕላ ዝተመዘዘ ኣካል ምዃኑ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን።
በዓል መስቀል ንህዝቢ ኤርትራ በዓል ሰላምን ፍቅርን ሕድገታትን ክኸውን ከኣ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ይምነ።
ሃገራዊ ጉባኤ ተሳትፎ ኩሉ ክውንነት ህዝብናን ሓይልታት ደሞክራስያዊ ለውጥን ብዘይዝኾነ ፍልልይ ዘውሕስን ብስልጡን ኣገባብ ኤርትራውያን ሕድሕድ ልዝባት ዘካይድሉን ዕውት መጋብኣያ ክኸውን ኮሚሽን ብዋዕላ ዝተነበረሉ እምነትን ብሓልዮትን ሓገዛትን ህዝብናን ብርቱዕ ጻዕርታት ክገብር ምዃኑ ይሕበር።
ብመሰረት’ቲ ሓበሬታ፡ እቶም 3 ደቅንስትዮ ዝርከባኦም 12 ኤርትራውያን ካብ 2-17 ኣዋርሕ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ግብጺ ክሳቐዪ ድሕሪ ምጽናሕ ‘ዮም ብ 3 መስከረም ኣዲስ-ኣበባ ኣትዮም፡፡ እቶም 7 ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ከምዝነበሩ ‘ውን እቲ ሓበሬታ የመልክት።
ኣቶ ካሕሳይ በርሀ ድሕሪ’ቲ ዝተዋህቦ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ስደተኛ መንበሪ ወረቐት ምሓዙ ነቲ ስርዓት ኣስመራ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ብሕታዊ መሰለይ ብምግሃስ ኣብ ውሽጢ ሃገረ ኤርትራ ከንብረኒ ስለ ዘይከኣለ ኢሉ ንዘቕረቦ ናይ ማሓላ ቓል ብምኽሓድ ምስ ስርዓት ኣስመራ ብምትሕብባር
ኣቶ ካሕሳይ በርሀ ድሕሪ’ቲ ዝተዋህቦ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ናይ ስደተኛ መንበሪ ወረቐት ምሓዙ ነቲ ስርዓት ኣስመራ ንመሰረታዊ ሰብኣዊ ብሕታዊ መሰለይ ብምግሃስ ኣብ ውሽጢ ሃገረ ኤርትራ ከንብረኒ ስለ ዘይከኣለ ኢሉ ንዘቕረቦ ናይ ማሓላ ቓል ብምኽሓድ ምስ ስርዓት ኣስመራ ብምትሕብባር
ብቀዳምነት እቲ ምውቕ ዘዀነ ኤርትራዊ ሰላምታይ ተቐበሉ። ስመይ ገብረሚካኤል ኪዳነ (ጻዕደ) ይበሃል። ምቕማጠይ ኣብ ሕቡራታት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ትውልደይን ወይ መበቆለይ ኣብ ቅንሓየላ እትበሃል ዓዲ ኣውራጃ ሰራየ ወረዳ ተኸላ ኣብ ኤርትራ ይኸውን።
ዘተ ብዛዕባ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣብ ድምጺ ኣመሪካ
ቴድሮስ መንግስቱ ዝተባህለ ሓደ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ኣብ ህዩስተን፡ ኣመሪካ ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ ብደገፍቲ ህግደፍ መጥቃዕቲ ከምዝወረዶ ብምጥቃስ፡ ነቲ ኩነታት ጽጹይ መጽናዕቲ ክካየደሉ CPJ ዝተባህለ ተጣባቒ መሰል ጋዜጠኛታት ኣጥቢቑ ጸዊዑ።
ኤርትራዊ ኣትለት ሳሙኤል ጎይቶኦም ሓድጉ ኣብ ጀርመናዊት ከተማ ካስል ሎሚ 16 ግንቦት ኣብ ዝተኻየደ ማራቶን-ካስል ብ02.13.05 ግዜ ካልኣይ ኮይኑ ውድድሩ ብምፍጻም ከምዝተሸለመ ተፈሊጡ።
ብላዕለዎት መሪሕነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝምራሕ ሰፊሕ ህዝባዊ ኣኼባ
ፋሽሽቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. አንጻር ሕግን ፍትሕን አንጻር ደሞክራሲን ሰላምን፤ አሳሪ ህዝቢ ዓማጺ ህዝቢ፤ ኩሉ ተወላዲ ሃገር ተገዲዱ ዓዱ ገዲፉ ናብ ስደት ወጺኡ ክጠፍእ እከይተግበራቱ ከም ቀዳማይ ዕላማ ሒዙዎ ይርከብ፡፡
ካብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ኣትሒዙ ፤ ኣብ ወጻኢ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ንኹሉ ዝጥርንፍ ሃገራዊ ዋዕላ ንኽግበር ክጽውዑን ክጠልቡን ጸኒሖም እዮም።
በየነ ዘርኣይ በራኺ ዝተባህለ ኤርትራዊ ኣትሌት፡ ትማሊ ሰንበት 25 ሚያዝያ ኣብ ሃምበርግ (ጀርመን) ኣብ ዝተኻየደ 16 ሽሕ ተቐዳደምቲ ዝተሳተፉዎ ዓመታዊ ውድድር ጉያ ፡ ሳልሳይ ብምውጻእ ተሸሊሙ።
ንቐዳም ዕለት 17 ሚያዝያ 2010 አብ ከተማ ሮተርዳም ሆላንድ ህዝባዊ አኼባ ብአባላት ኪዳንን በርጌሳውያን ማሕበራትን ንዘተ ህልው ኩነታት ሀገርና መሰረት ብምግባር አዳሊና ስለዘለና ኩሉ ኤርትራዊ/ት አብ ዝተባህለ ዕለትን ሰዓትን ምሳና ሐቢሩ ብጉዳይ ሀገሩ ክዝቲ ብኽብሪ ነዕድም አለና
ኣባለት ውድባት ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳንን በርገሳውያን ማሕበራትን ኣብ ሽወደን፡ ኣብ ልዕሊ ዲክታተራዊ ስርዓት ህግደፍ ዝተበየነ ማዕቀብ ምኽንያት ብምግባር ናይ ሓደ መዓልቲ ሰሚናር ኣካይዱ። እቲ ሰሚናር ንማዕቀብ ብይን ቁጽሪ 1907 ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ፡ ዓሙቕ ዘተ ብምክያድ፡ ሕጋውነቱን ኣድማዕነቱን፡ ኣብ ልዕሊ መሓውር ስርዓት ህግደፍን ገባቲ ፖሊስኡን ዘነጻጸረ ውሕሉል ማዕቀብ ብምዃኑን፡ ንጸረ ሰላምን ርግኣትን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዓለምን ግጉይ ፖሊስኡ ዝገትእ ከም ዝኾነ ተገንዚቡ። ምዕራፍ ቁ. 7 ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓንቀጽ ብዓንቀጽ ብምኻድ ዘትይሉ።
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ኣብ ርእሲ ስርዓት ኤርትራ ውሕሉል ማዕቀብ ካብ ዝወሰነሉ እዋን ጀሚሩ፡ እቲ ካብ ዓለም ዝተነጸለን ብኡ መጠን ዝተኾነነን መሪሕነት ስርዓት ኤርትራ ከይሓነኸ፡ ባይቶ ጸጥታ ዘይሕጋዊ ብይን ከምዝገበረሉ ከምስል ብናህርን ዲፕሎማሲ ብዝጎደሎን ኣገባብ ይጓየ ኣሎ።
ኤርትራዊ-ኣመሪካዊ ኣትለት መብራህቱ ክፍለዝጊ ሎሚ ሰንበት ሓደ ሕዳር 2009 ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ማራቶን ቅድድም ቀዳማይ ኮይኑ ብምዕዋት ተሸሊሙ።
ኤርትራዊ ኣትለት ዘርእሰናይ ታደሰ ኣብ በርሚንግሃም ዓዲ እንግሊዝ ሎሚ 11 ኣብ ዝተኻየደ ናይ ፍርቂ ማራቶን ቅድድም ብምዕዋት ወርቂ ማዳልያ ተሸሊሙ።


text:
መደበር ቴሌቭዥን ሲ ኤን ኤን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ዘዳልዎ ‘ጀጋኑ ዓለም’ ዝብል ፕሮግራሙ ኣብዚ ዓመት ኣብ ዓለም ለውጢ ንምምጻእ ዝሰርሑን ለውጢ ዘምጽኡ ውልቀሰባት ንስርሖም ኣፍልጦ ንምሃብን ነዞም ሰባት ንምትብባዕን ታሕሳስ 3 ሽልማት ክህብ’ዩ። ኣብቲ ናይ ሎሚ ዓመት ፕሮግራም ኢትዮጵያዊያት ወ/ሮ ፍረወይኒ መብራህቱ ሓንቲ ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት 10 ቀዳሞት ‘ጀጋኑ ዓለም’ ኮይና ክትርቛሕ ክኢላ’ላ።
ወ/ሮ ፍርወይኒ መብራህቱ ማርያም ሳባ ዝተባህለ ትካል ብምምስራት ዝሕጸብ ሞዴስን ፓንትን ኣብ ምፍራይ ንደቂ ኣንስትዮ ብነጻ ኣብ ምዕዳል ብዘበርከተቶ ስራሕ’ያ ናብዚ ሽልማት ክትርቋሕ ኪላ። ንሳ ብኸመይ ነዚ ትካል ንምምስራትን ነዚ ስራሕን ምምስራት ከምተበገሰት ከተረድእ ከላ ንሳ ወርሓዊ ጽግያታ ኣብ ዝጀምረትሉ እዋን ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝነበረ ኣተሓሳስባን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዝሕድሮ ዝነብረ ጸቕጢን ትዝክር። ድሒራ ንትምህርቲ ናብ ሃገረ ኣሜርካ ምስ ከደት ኣብኡ ዝረኸበቶ ዝተፈልየ ባህሊ ከምዝነበረን ኩሉ ጊዜ ኣብ ሓሳባ ዝመላለስ ዝነበረ ምንባሩ ትገልጽ። ናብ ሃገራ ምስ ተመልሰት ኣብዚ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከተዘራርብ ኣብ ዝፈተነትሉ ድማ ብዙሕ ለውጢ ከምዘይተዓዘብት ድማ ተብርህ። ብድሕሪኡ ነቲ ዝተማሃረትሉ ሞያ ብምጥቓም ኣብ 2005 ዝሕጸብ ሞዴስ ብምፍራይ ነቲ ትካል ንምምስራት ከምዝተላዕለት ትገልጽ።
ምስ ወ/ሮ ፍረወይኒ መብራህቱ ዝተኻየደ ዕላል ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ዕለት 21 መጋቢት 2019 ዓ.ም. ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብቲ ሮማ ዝርከብ ናይ ማሕበር ኣባይቲ ትምህርቲ መረብታዊ ርክብ ዋና ሕንጻ ድሕሪ ቐትሪ ሰዓት ኣርባዕተ ምብጻሕ ኣካይዶምን ምስቶም መንእሰያት ተራኺቦም፥ መንእሰይ ወለዶ መጻእነት ኣይኰነን፡ መንእሰያት ህልው ግዜ እያቶም፡ ስለዚህ ሕጂ እያቶም፡ ናይ እግዚኣብሔር ሕጂታ እዮም ከምዝበሉን፡ መንእሰያት ዘለዎም ብቕዓት መሃዝነትን ሓይሎምን ዘቤታዊ ንኸይገበሩ ዘተባብዕ ምዕዳን ከምዝለገሱ ልእኽቲ ጋዜጠይና ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቸቺሊያ ሰፒያ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ መንእሰያት ናይቲ ሓድሽ ብስነ ኣሃዝ ዝተራቐ መራኸቢ ብዙሃን ምዕባለ ተጠቀምቲ ክዀኑን ኣብዚ ነዚ ምዕባለ ናይ ምጥቃም ኪደቶም ክኢላታትን ሰብ ሙያን ክድግፍዎምን ብፍላይ ንትኽክል ኣጠቓቕማኡ ብዝመርሕ ስነ ምግባራዊ መንጽር ክጥቀምሉ ዝድግፉ ይኹን ሓደራ ከምዝበሉን፡ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ቦነስ ኣይረስ ሊቀ ጳጳሳት እንከለዉ ብዙሓት ድኻታት ተመሃሮ መንእሰያት ካብቲ ብስነ ኣሃዝ ዝተራቐ ዕደ ጥበብ ምጥቃም ንዝተነጸሉ ንምድጋፍ ኣሚቶም ማሕበር መረብታዊ ርክብ ኣቢያተ ትምህርቲ ኣቑይሞም ዝህብዎ ዝነበረ ድጋፍ ተመክሮ ገይሮም እቲ ማሕበር ኣብ 2013 ዓ.ም. ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ጳጳሳዊ በዓል መሰል ኰይኑ ክቐውም ከምዝገበሩ ዘዘኻኸራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ሰፒያ ኣስዒበን፡ ናይ ግልን ናይ መንግስትን ኣቢያተ ትምህርቲ ዘራኽብን ተመክሮታት ንምልውዋጥ ዝሕግዝን ድኻታት ኣቢያተ ትምህርትን ተመሃሮን ምስ ከይዲ ምዕባለ ክስጉሙ ኵለ መደያዊ ድጋፍን ሕንጸትን ዘቕርብ ምዃኑ ጠቒሰን፡ ዓለም ፈላላይ መናድቕ ዘይብሉ ዓቢይ ቤት ትምህርቲ ክኸውን ዝብል ሸቶ ዘንበረ እውን ምዃኑ ሓድራ ከይርሳዕ ቢሎም ከምዘተሓሳሰቡን ገሊጸን።
ምስፋሕ ማሕበር መረብታዊ ርክብ ኣባይቲ ትምህርቲ
ኣብ እስያን ላቲን ኣመሪካን ኤውሮጳን ኣፍሪቃን እናሰፍሔ ዝኸይድ ዘሎ ማሕበር ክኸውን እንከሎ ኣብ ፓናማ ኣብ ቀረባ እዋን ናይዚ ማሕበር ጨንፈር ተመሪቑ ኣገልግሎት ምሃብ ከምዝጀመረን፡ ኣብ ፖርቱጋልን ሮማንያን እውን ከምኡ፡ ቅዱስ ኣቦና ኣብዚ ኣብ ሮማ ናይቲ ማሕበር ዋና ሕንጻ ምብጻሕ ኣካይዶም ቃለ ምዕዳን ለጊሶም ኣብ ዝተኻየደ ዘተ ኣብ ዝተፈላለየ ካብቢ ዝርከብ ናይቲ ማሕበር ጨናፍር ኣባላት ብምስማዐ ርእየት ከምእተሳተፉ ገሊጸን።
ቤት ትምህርቲ ብቛልያ እዩ
መንእሰያት ተመሃሮ ልክዕ ከም መረብታዊ ርክብ ንሓድ ሕዱ ክራኸብን ብቕዓትን ዕቑር ሓይልን መሃዝነትን ንሓድ ሕዶም ከመቓርሑን ብሓባር ክጓዓዙን ምዒዶም” ኣተሓሒዞም ነቶም ካብ ኢጣሊያ ፒስቶያ ብምስማዐ ርእየት ኣብቲ ርክብ ንዛተፉ ንዝነበሩ ኣብታ ከተማ ዝርከብ ገዳመ ደናግል ነዚ ዕድል’ዚ ብምጥቃም መንእሰያት ብሓባር እናተደጋገፉ ንኽዓብዩ እቲ ገዳም ንዝሃቦም ዕድል እውን ኣመስጊኖም ብዙሕ እዋን መንእሰይ ወለዶ ብቕዓት ዘለዎ ሓቀይና መራሕን መገዲ ሓባርን ኣልቦ ከይኑ ከምዝርከብን እዚ ኸኣ ኣብነት ዝዀኖ ካብ ማሕበርሰብ ወጻኢ ስለ ዘናድይ እዩ፡ ምእንቲ’ዚ መንእሰያት ኣብነት ዝዀንዎም ኣብ ማሕበረሰቦም ዘለዉ ብዙሕ ዘይረኣዩን ከለልዩ ይግብኦ ከምዝበሉ ሰፒያ ሓቢረን።
መንእሰይ ወለዶ ናይ እግዚኣብሔር ሕጅታ (ህልው ጊዜ) እዮም
ኣብዘን ዝሓለፋ ቀረባ መዓልታት ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራ ማእለያ ዘይብሎም ተመሃሮ መንእሰያት ብሓባር ተፈጥሮን ከባብን ምህዳርን ክንክን ክግበረሉ ዝጽውዕ ዘደንቕ ሰልፊ ከምዘካየዱ ዘኪሮም፡ ስለዚህ ናይ መንእሰይ ሕቶን ብቕዓት መሃዝነትን ጉሊሑ ክረአይን ኣብ ተግባር ክትርጎም ኣለዎ እምበር ነዚ ብቕዓትን ሓይልን መንእሰይ’ዚ ምዜብያት ኣይግባእን (ብቕዓትን ሓይሊ ዘቤታዊ ዘይምግባር)። መንእሰይ መጻኢ ኣይኰነን ህልው ኩነት እዩ፡ ናይ እግዚኣብሔር ሕጂታ (ህልው ጊዜ) እያቶም፡ ተቓውሞ ምቕራብ ንበይኑ እዅል ኣይኰነን፡ ምሕናጽ የድሊ፡ መንእሰይ መጻኢ እዩ ዝብል ተደጋጊሙ ዝንገር ሓሳብ፡ መንእሰይ ህልው ጊዜ እውን ምዃኑ ንኽርሳዕ ስለ ዝገብር፡ መጻኢ እዩ ዝብል ኣዘራርባ ክእረም ኣለዎ፡ እንፍጽሞ ጌጋ ኣብ ዕዮ ተጸሚድና ኣብ ጻዕራምነትናን እምበር ኣብ ኢድካ ኣጣሚርካ ኣብ ርሙዕ ሕይወት ዝፍጸም ኣይዅን ሓደራ ከምዝበሉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ሰፒያ ኣስዒበን፡
ዘተ ምስ ኣረጋውያን ክፍሊ ሕብረተሰብ
ነቶም ካብ ናይ ፒስቶያ ገዳም ገዳማውያትን ብምስማዐ ርእየት ንዝሳተፉ ንዝነበሩ መንእሰያት እናሓሰቡ እተን ደናግል ዓበይትን ብዕድመ ዝደፍኣን እውን እየን፡ ይኹን ደኣ እምበር ምስቶም መንእሰያት ዘካይድኦ ዘተ ኣብነት እዩ፡ እዚ እዩ እቲ ዓቢይ ብድሆ፡ ምስ ኣረጋውያን ክፍሊ ሕብረተሰብ ምስቶም ብዕድመ ዝደፍኡ ምዝታይ ዝብል እዩ፡ መንእሰይ ወለዶ ንበይኑ ዝጓዓዝ እንተድኣ ኰይኑ መሰረቱ እዩ ዘጥፍእ፡ ናይ ታሪኽ ትርጉምን ክፍሊ ሓደ ሕብረተሰን ምዃኖም እውን የጥፍኡ፡ እቶም ብዙሕ ጊዜ ዝተነጸሉን ኣብ በይናውነት ካብዚ ዓለም ብሞት ዝፈልዩ ኣርጋውያን ክፍሊ ሕብረተሰብ ንመንእሰይ ዘይጽንቐቕ ሃብቲ እያቶም እሞ ንበይኖም ኣይንሕደጐም፡ ካብ ኣቶም ናይ ታሪኽ ትርጉምን መሰረትን ናይ እንነብረሉ ሕብረተሰብ ኣካል ምዃንና ዘለዎ ትርጉም ንቐስም፡ ከምቲ ኣብ ትምቢተ ዮኤል፥ ኣርጋውያን ክሓልሙ እዮም መንእሰያት ክንበዩ እዮም፡ ንሓድ ሕዶም ክደጋገፉ እዮም ከምዝብሎ።
ኣብ ፍጻሜ እቲ ርክብ እቶም መንእሰያት ዝተባረኸ ማይ ካብ ዝሓዘ ዕትሮ ብነኣሽቱ ብልቃጥ እናቐድሑ ንዅሎም ኣብቲ ርክብ ንዝተሳተፉ፥ እግዚኣብሔር ማይ ሕይወት ይግበረና ዝብል ጸሎት ዘቕርብን ናይ ሕይወት ማይ ንምዃን ዝዕድም ትእምርቲ ዘለዎ ዓዲሎም ምስ ኣብቅዑ ቅዱስነቶም ነቶም መንእሰያት ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ከምእተፋነው ሰፒያ ሓቢረን።


text:
ኣብ ሃይቲ እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ እዋን’ዞ ናይታ ሃገር መንግስቲ ናይ ነዳዲ ዋጋ ካብቲ ዝነበሮ ክብ ክብል ምግባሩ ዘቖጠዖ ሕዝቢ ዘለዓዓሎ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ዘስዓቦ ዓመጽ ክግታእን መንግስቲ ድኽነትን ምግብረ ብልሽውናን ንምውጋድ ዝድግፍ መደብ ከተባብዕ ጻውዒት ተቕርብ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ሃይቲ መንግስቲ ናይ ነዳዲ ዋጋ ክብ ክብል ንዝወሰዶ ውሳኔ ብምቅዋም ዝተለዓዓለ ህዝባዊ ዓመጽን ውጥረትን ዋላ’ኳ ድሓር መንግስቲ ነቲ ኣመሓላሊፍዎ ዝነበረ ውሳኔ ሰሪዘ እንክብል መግለጺ እንተመሓላለፈ፡ ሕጂ እውን እቲ ኣድማ ይቕጽል ከምዘሎ ይንገር፡ እቲ ዕለት 6 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ዝተበገሰ ህዝባዊ ዓመጽ ብዙሕ መጉዳእቲ ከምዘስዓበን፡ ዕለት 7 ሓምለ መንግስቲ ዋጋ ነዳዲ ክብ ከብል ዘገደዶ ናይ መንግስቲ ኤኮኖሚ መድሎ ንምትሓዝ ብዝብል ምኽንያት ምዃኑ ኣፍሊጡ እውን እንተነበረ ድሕሪ እቲ ዝተፈጥረ ህዝባዊ ዓመጽ ነቲ ውሳኔ ከምዝሰረዘ እንከልፍጥ፡ ኣብ ልዕሊ መሸጣ ኣባይትን መእንገዲ ኣባይትን ዘመተ ይካየድ ከምዘሎን ዓመጽን ኣልቦ ማሕበራዊ ጸጥታን ይተኣታተው ኣሎ።
ኣይፋል ንዓመጽ
ኣብ ሃይቲ እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሁከትን ማሕብራዊ ውጥረት ክውገድን ማሕበራውን ናይ ግልን ንብረት ምጉዳእን መቕተልትን ዘመተን ዝኣመሰሉ ተግባራት ሁከትን ውትረትን ዘበኣእስ እምበር መፍትሒ ኣይኰነን፡ ስለዚህ እቲ ስራሕ ዝፍፈጥር ኤኮኖሚ ንሓደጋ ዘቃልዕ ናብ ዝገደደ ድኽነትን ውጥረትን ዝድርኽ ብዘተ ክፍታሕ ይግብኦ፡
ብዙሕ ዝተሳቐየ ሕዝቢ ሃይቲ
ስለዚህ እቲ ብዙሕ ዝተሳቐየ ህዝቢ ሃይቲ ዘጋጥሞ ዘሎ ኤኮኖሚያዊ ብድሆከሰንፍ ዘኽእሎ ዕድላት ክፍጠረሉ ዝሓትት ሓሳብ ዝተነብሮ መልእኽቲ ጻውዒት ቤተ ክርስቲያን፡ ዝዀነ ይዅን ጸገም ብዓመጽን ሁከትን ዘይኰነ ብዘተ ጥራሕ ዝፍታህ ምዃኑ ናይ ሃይቲ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ላኡናይ ስቱርነ ዕለት 27 ሰነ 2018 ዓ.ም. ሃይቲ ንቅድስቲ ማርያም ዝተወከፈትሉ ዝኽሪ መበል 75 ዓመት ምኽንያት በዓለ ረዳኢተ ማርያም ሓላዊት ቅድስቲ ሃይቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ፖርት ኣው ፕሪንስ ኣብ ዝርከብ ናይ ስፖርት ሜዳ ናይታ ሃገር ርእሰ ብሔር ጆቨነል ሞሴን ካልኦት ናይ መንግስቲ ላዕለዎት ኣካላት ዘሳተፈ ኣብ ዘዕረገዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣብ ዘስምዕዎ ስብከት ገሊጾም፡ ኣብ ሃይቲ ዝርአይ ዘሎ ኢፍትሓውነት ምግባረ ብልሽውናን ኰኒኖም ሕዝብን መንግስትን ነዚ ማሕበራዊ መንሽሮ ንምጥፋእ ሓቢሩ ክዓዪ ጻውዒት ከምዘቕረቡ ካብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሃይቲ ዝወጸ መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
ኣብ ክልል ዓፋር ኢትዮዽያ ኣብ ልዕሊ ቱሪስታት ብዛዕባ ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ፣ዝምልከቶም ኤምባሲታትን መንግስቲ ኢትዮዽያን ዝተዋደደ ስራሕ ይዓዩ ከምዘለው ኤምባሲ ኣሜሪካ ገሊፁ።
ወሃቢ-ቃል ኤምባሲ ኣሜሪካ ሮበርት ፖስት ተወሳኺ ሓበሬታ ካብ ምሃብ ተቆጢቦም‘ለው።ግን እቲ ኤምባሲ ምስ ዝምለከቶም ኤምባሲታት ዝተዋደደ ስራሕ ይዕየይ ከምዘሎ ጠቂሶም።
እቲ ኣብ ከባቢ ኣርቴሌ-ዓፋር ዝተፈፀመ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ቱሪስታት፣ተግባር ኤርትራ ምኻኑ ሰበ-ስልጣን ኢትዮዽያ ምግላፆም ይዝከር።ምንስትር ዜና ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ግና፣ነቲ ካብ ኢትዮዽያ ዝቀረበ ክሲ ይነፅግዎ።
ኣብ ምንስትር ወፃኢ ኢትዮዽያ ዳይረክተር ኮሚኒኬሽን ኣቶ ጌታቸው ረዳ ንኩነታት‘ቶም ዝተጨውዩ ተሓቲቶም እቶም ኣርባዕተ ዝተጨውዩ ኣብ ግዝኣት ኤርትራ ከምዝርከቡ ጠቂሶም።
ወሃቢ-ቃል ኤምባሲ ኣሜሪካ ሮበርት ፖስት፣ናይ‘ዚ እዋን‘ዚ መደብ፣ ንግዳያት ሓገዝ ምግባር‘ዩ ኢሎም።ሰራዊት ምክልካል ኢትዮዽያ‘ውን ሓገዝ ይልግስ ኣሎ ኢሎም።


text:
ዕለት 8 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ግዚያዊ ሓላፊ ኣለሳንድሮ ጂሶቲ ኣብ ቅድስቲ መንበር ንናይ ዝተፈላለያ ወጻኢ ሃገራት ናይ መራኸቢ ብዙሓን ልኡካን ጋዜጠናታት ንዘቕረብሎም ሕቶ እንክምልሱ፡ ቅዱስ ኣቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ኣብ ሕንጻ ጠቕላሊ ሓለቓን መማክርትን ማሕበር ኢየሱሳውያን ምብጻሕ ከምዘካየዱ ኣረጋጊጾም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ላቲን ስርዓተ ኣምልዀ ባሕረ ሓሳብ ዕለት 31 ሓምለ ዝበዓል ዓመታዊ በዓል ቅዱስ ኢግናዚዮ ዘሎዮላ መስራቲ ልኡካነ ወንጌል ማሕበር ኢየሱሳውያን ምኽንያት ኣብ ሮማ ግዳማዊ ግዝኣት ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ሕንጻ ጠቕላሊ ሓለቓን መማክርትን ማሕበር ኢየሱሳውያን ዕለት 7 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ምብጻሕ ከምዘካየዱን ኣብኡ ምስ ማሕበር ኢየሱሳውያን ጠቕላሊ ሓለቓን መማኽርቶምን ናይ ምሳሕ መኣድ ከምእተቛደሱን ጂሶቲ ገሊጾም፡ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት እውን ንናይ ማሕበሮም ኢየሱሳውያን ኣሕዋቶም ዝመሓደሩሉ ናይ ማሕበር ኢየሱሳውያን ጠቕላሊ ሓለቓን መማክርትን ሕንጻ ብምኻድ ግላዊ ምብጻሕ ኣካይዶም ከምዝነበሩ እውን ኣዘኻኺሮም ብፍላይ ብምኽንያ ዓታዊ በዓል ቅዱስ ኢግናዚዮ ዘሎዮላ መስራቲ ማሕበር ኢየሱሳውያን ዝፍጽምዎ እዩ ኢሎም።


text:
እዚ መርበብ እዚ ንኣብነት ማህሰይቲ እንታይ ምዃኑ ጠንቅታቱን እንታይ ዓይነት ምልክት ከጋጥም ከም ዝኽእልን ብትኽክል ዘርኢን ብኸመይ ኣገባብ ክፍወስ ከም ዘለዎን እዚ ሓበሬታ እዚ ብዝቐለለ ኣገባብ ን ኮርሳዊ ትምህርቲ ዘይወሰዱ ተራ ሰባት ተባሂሉ ብፍልጠት ዝተዳለወ እዩ ብተወሳኺ ኣብ መሃርቲ ዝዀኑ መጸሓፍቲ ውን ክትረኽብዎ ትኽእሉ ኢኹም
ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) እንታይ ማለት እዩ?
ንሕና ብኽንርድኦ ዘይንኽእለሉ መልክዕ ሂወትና ክነጥፍእ ክሳብ ንሂወትና ኣብ ሓደጋ እነሳጥሓሉ ደረጃ ናይ ገዛእ ርእስና ቁጽጽር እነጥፍኣሉ ኩነት ምስ እንበጽሕ ነዚ ሃለዋት እዚ (Trauma) ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) ኢልና ንጽውዖ ባህርያዊ ድንገት ከበድቲ ዕድሎት (ጽሕፍቶ) ንውግእ ምስጣሕ ኣካላዊ ዓመጽ (ጎነጽ) ወይ ውን ጾታዊ ዓመጽ (ጎነጽ) እንተደኣ እዚ ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) ብፍልጠት ካብ ሰባት ኣብ ልዕሊኦም ተፈጺሙ ብጣዕሚ ከበድትን ብቐሊሉ ክፍወሱን ኣብቲ ልሙድ ገዛእ ርእሶም ክምለሱን ነቶም ግዳያት ይኸብዶም እዩ
ንዝበዝሑ ሰባት እቲ ዘጋጠሞም ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) ከም ስነ ውሽጣዊ ዕንወት ዝኣመሰሉ ጸገማት ይፈጥሩሎም ሳዕቤኑ ድማ ግዳይ ሕሉ’ፍ ሃለዋት ስነ ኣእምሮኣዊን ኣካላዊን ሕማም ይዀኑ እዚ ጸገም እዚ ድማ ንቡር መልሰ-ግብሪ ሳዕቤን ናይ ስነ ኣእምሮኣዊን ኣካላዊን ማህሰይቲ ካብቲ ምዝቡል ኣጋጣሚታት ዝነቐለ እዩ
ሳዕቤናት ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) ንነብስ ወከፍ ሰባት ብዝተፈላለየ ኣገባብ ምልክታት ይህቡ ኩሉ ሰብ ድማ ኣይኰነን ዝሓምም ሓደ ማህሰይቲ ዝወረዶ ሰብ ብኸመይ ኣገባብ ካብቲ ዘጓነፎ ጸገማት ይሓዊ ኣብ ሕብረተሰብኣዊ ከባቢኡ (ሃዋህው) ንኣብነት ስድራ ቤቱ ኣዕሩኽቱ ብተወሳኺ ኩነታት ሂወቱ ኮታ ሓፈሻዊ መነባብርኡ ዝተመርኮሰ እዩ ኣብ መወዳእትኡ ባዕሉ ብዘይ ገለ ወሰኽ (ብባህርይኡ) ብድሕሪ እቲ ዘጋጠሞ ማህሰይቲ ኣብ ውሑስ ሃዋህው ምስ ዝርከብ ብርግጽ ክሳብ ንጸገማቱ ዘሰላስልን ብግቡእ ዝሓውን ግዜ ክወስደሉ እዩ
ኣካላትና ኣብ ማህሰይቲ ዘጋጠመና እዋን እንታይ ዓይነትመልሰ-ግብሪ ይህበና
ማህሰይቲ (መጉዳእቲ) ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ብርቱዕ (ኣእምሮኣዊ ውጥረት) የስዕብ ኣብ ዝሓለፉ እዋናት ኣሰራርሓ ሰብኣዊ ምዕብልና ሕሉፍ ውጥረት ኣብ ዘጋጥመና እዋን ብኸመይ ንኽንጥቀመሎም ዝተዳለዉ መጽናዕቲ እዮም ናይ (ኣእምሮኣዊ ውጥረት) ይበሃሉ እንተድኣ ሓደ ጊዜ ጀሚሩ ብኡ ንብኡ ድማ ይቕጽል ንኣብነት ሓንጎልና ከም ኣድሬናሊን ዝኣመሰሉ ሆርሞንስ ይብትኑ እሞ ንስነ ኣእምሮናን ኣካልናን ኣብ ናይ ተጠንቀቕ ኩነት የእትውዎ ደቂ ሰባት ካብ ዘጋጥሙና ወጥሪ ክንወጽእ ይሕልዉናን ይዕቅቡናን
ባህርያዊ ድፍኢት ዓንዲ ኣካል ልቢ ብቑልጡፍ ክትወቅዕ ጸቕጢ ደም ክውስኽ ጭዋዳታት ክውጠሩ መርዓት ዓይኒ ክጸብብ ነፍሲ ክትበራበር ይገብር ወዲ ሰብ ብዝከኣል ን 3መልሰ-ግብሪ ቅሩብ እዩ
- ንኽበኣስ (ክቃለስ) ብዝከኣል ድማ ነቲ ኣንጻር ምሕማቕ
- ምህዳምን ብዝክኣል ካብቲ ቦታ ሓደጋ ምምላጥ
- እንተ ድኣ ምህዳም ወይ (ምቅላስ) ዘይከኣል ኮይኑ (ምፍዛዝ) ምድንዛዝ)
እንተ ድኣ እቲ ግዳማዊ ኩነት ነቲ ውጥረት ዘለዓዓሎ ቀጺሉ እቲ መልሰ-ግብሪ ናይ ስርዓተ ውጥረት ( Stresssysteme) ዝተቐየረ ይኸውን እሞ ናይ ገዛእ ኣካላዊ ፈውሲ ቃንዛ ይብትን በዚ መሰረት እዚ እቲ ቃንዛ ይዕገት መጠን ጸቕጢ ደም የንቆልቁል ጭዋዳታት ድማ ለግላግ ይዀኑ ብሓፈሽኡ ከም መደንዘዚ ይሰርሕ በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ምሉእ ብምሉእ ብምስትውዓል (ነቒሕካ) ኣብቲ ሁሞት እቲ ኣብ ነብስኻን ከባቢኻን ንዘጋጥሙ ኩነታት ክትግንዘቦም ኣይትኽእልን ኢኻ ይኹን እምበር ኣብቲ እዋን እቲ ኣብ ምሉእ ኣካላትካ ዝስመዓካን ን ‘እትወስዶ ስጉምቲታትን ውሽጣዊ ስምዒትካን ምስ’ቲ ዘጋጠመ ክውንነት (ተመክሮ) ኣዛሚድካ ብርግጽ ክትዝክሮ ኣይትኽእልን ኢኻ
እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሱ ኣዝዮም ሓያላት ዝኾኑ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሑ ስምብራት
ዝገደፉ ውጽኢት ስርዓተ ውጥረት ካብቲ ልሙድ ምሳና ዝተፈጠረ ባህርያዊ ኣገባብ ዘፍቅዶ ንላዕሊ ኮይኖም ንረኽቦም ከም ልሙድ ስነ ኣእምሮኣዊን ስምዒታዊን ኣካላዊን ተግባራዊን ብምትሕብባር ስጉምቲ ይወስዱን ይዕቅቡን (ይኽዝኑን) ብኣንጻሩ ስርዓተ ውጥረት ዘጓነፎም ሰባት እቶም ናይ (Stresshormone) ንቐጻሊ ዝያዳ እንዳወሰኸ ይኸይድ እሞ በዚ መሰረት እዚ እቶም ዝተፈላለዩ ክፋላት ኣካላት ሓንጎልና ብግቡእ ብሓባር ክሰርሑ ኣይክእሉን ኣብ መንጎ ማህሰይታዊ ተመክሮን ህልው ስምዒታትን ብዘይ’ዚ መራኸቢ’ዚ ሓንጎልና ነዞም ክልተ ነገራት ከተሓሕዞም ኣይኽእልን በዚ ምኽንያት’ዚ እቲ ዝምልከቶ ኣካል (ሰብ) ኣብ መደምደምታ “ተወዲኡ ሓሊፉ (መኪተዮ) ይብል ግን እቲ ጸገማት ሓሊፎሞ ክም ዝተዓወቱ ይፍለጡ ድኣ እምበር ውሽጣዊ ስምዒቶም ግን ገና ኣብ ጸገም ከም ዘለው እዩ ዝስምዖም
ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ እንታይ ዓይነት ምልክት ሕማም የርኢ?
እንተድኣ (ክሳብ) ሓንጎልና ነቲ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ብግቡእ ክዕወተሉ ዘይከኣለ እቲ ምልክት ሕማም በተደጋጋሚ ክቀላቐል ይርኤ
- ብዝሒ ምቅስቃስ ምልክት ሕማም: እዞም ዝስዕቡ ከም ረበሻ ስእነት ድቃስ ሃተፍተፍ (ምብህራር) ቅልጡፍ ህርመት ልቢ ዝኣመሰሉ (ተራኸቡን) ተዛመዱን እዮም እዞም’ዚ ዘጓነፎም ዝምልከቶም ሰባት ስንባዴ ውሽጣዊ ርግኣት ምስኣን መብዛሕትኡ ግዜ ተደጋጋሚ ቅልጡፍ ሕርቃን ይርእዩ በዚ መሰረት እዚ (ነብስና) ኣካላትና ብቐጻሊ ኣድሬናሊን ይነዝሕ ጠንቂ ናይ’ዚ ድማ ነቲ ስነ ኣእምሯዊ ማህሰይቲ ብትኽክል ኣገባብ ክዕወተሉ ስለ ዘይከኣለ እዩ እቲ ባህርያዊ ንኽንነብር ዝሕግዘና (survival system) ንዘጋጥሙና ክዉነታት ብጌጋ ስለ ዝርድኦ(ብጌጋ ስለ ዝትርጉሞ) ብሰንኪ’ዚ ከም ኣብ ሓደገኛ ሃለዋት ከም ዘሎ ኮይኑ ይርድኦ እቲ ሓቀኛ ክዉነት ግን ንሱ ኣይኮነን ኣካላትና ማለት ንሕና ነቲ ዘጓነፈ (ጸገም) ሓደጋ ከም ዝሓለፈ ጌሩ ይዉሰዶ ድኣ እምበር ዉሽጣዊ ስምዒቱ ግን ገና ሕጂ ዉን ኣብ ሓደጋ ከም ዘሎ ኮይኑ እዩ ዝስምዖ
- ምክልኻል ግብረ መልሲ : ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ቀጻሊ ብተደጋጋሚ ክተሕልፎን ክትሰቓየሉን ብጣዕሚ ኣሸጋሪን ኣጸጋሚን’ዩ በዚ መሰረት እዚ እዞም እዚ ጸገም’ዚ ዘጓነፎም ብዙሓት ሰባት ንተዘክሮታቶም ብዝተኸኣለ መጠን ንምግታእን ንኽቆጻጸርዎን ይፍትኑ ምስ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ (ዘራኽቡ) ዘዛምዱ ዘበሉ ኩሎም ንኣብነት እኩባት ሰባት ፍሉያት ቦታታት ወይ ዉን ሓሳባት ሽታታት ከምኡ ውን ፍሉያት ክዳዉንቲ ዘኣመሰሉ እዮም
- ብዝተደጋገመ ኣገባብ ስቅያታዊ ተዘክሮታት እቲ ዘጓነፈ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ንደቅ ሰባት ከም ፊልም ወይ ውን ካብ ፊልም ቆሪጽካ ዘዉጻእካዮ ክፋል ብተደጋጋሚ ንዝሓለፉ ስቅያታዊ ክዉነታት ቍስሊ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ እንደገና ብተደጋጋሚ ከም ብሓድሽ ይረኣዮም እዚ ክዉነት’ዚ ድማ ኣብ ተበራበርናሉ (ንቝሕ) ሁሞት ከምኡ ውን ኣብ ዝደቀስናሉ ሁሞት (ምብህራር) ሃተፍተፍ የጋጥም ብፍላይ ብቕጅልታ ከምኡ ዉን ሽታታት ድምጺታት ቃንዛን ኣካላዊ ስሚዒታት ዘኣመሰሉ እዮም ነዚኦም ድማ ተመላሲ በግታ (flash backs) ኢልና ንጽዉዖም መብዛሕትኡግዜ እዞሞ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሱ ኣጋጣሚታት ሃንደበታዊን ተደጋጋሚን ንጹር ክዉነት ብሓያል ስሚዒታት ዝተሰነዩ እዮም እዚ ዘሰንብድ ኵነት ብተደጋጋሚ ከም ሕጂ መሊስካ ትደግሞ ዘለኻ ኮይኑ እዩ ዝስምዓካ እዚ ሃለዋት’ዚ ድማ ኣጸጋሚን ዘጨንቕን ጥራይ ዘይኮነስ ዘፍርሕ ውን እዩ
ክብደት ስነ ግብራዊ መልሲ ዉልቀ ሰባት ምስ እቲ ዘጓነፎም ብርቱዕ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ክብደት (ዑምቀት) ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ እዩ ደረጃ (ንዉሓት)ግብረ መልሲ ናይ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ምስ እቲ ዉልቃዊ ልዕሊ ዓቕሙ ዝኾነ ጠንቂ ቍስላዊ ዘሰንብድ ፍጻሜ (ኣጋጣሚ) ዝተሞርከሰ እዩ ከምኡ ዉን ብዘይተጸበኻዮ ኣገባብ ምስኡ ዝተዛመደ ክዉነት ስእነት ቍጽጽር የጋጥም ከምኡ ዉን ኣገዳሲ ኮይኑ እንረኸቦ (ኣገዳሲ ግደ ዝጻወት) ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ዘጓነፎ ዉልቀ ሰብ እንታይ ዓይነት ሓገዝ ካብ ዉልቀ ሰባት ድሕሪ እቲ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቱ ዝረኽቦ እዩ ሓደ ሰብ ብኸመይ ኣገባብ ንዘጓነፎ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ንበይኑ ከም ዝገትኦን ዝምክቶን ክነግር (ክትንብይ) ኣይክእልን እዩ
- ሓጺር መግለጺ: እንተ ድኣ ክሳብ ሕጂ ድሕሪ 6 ወርሒ ብምልክት እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተሰመዩ ገና ብሰንኪ ዘጓነፈኩም ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ኣዚኹም ትሳቐዩ ኣለኹም ንስኹም ጌጋ የብልኩምን እቲ ክግበር ዝከኣል ነቲ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ብኸመይ ኣገባብ ትቃለስዎ እዩ እቲ ክትገብርዎ ዘድልይኩም (ዘለኩም) ካብ ኪኢላ (ምኩር) ሓገዝ ምርካብ እዩ ፍዋሴ ስነ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ምትሕዉዋስ ስነ ኣእምሮኣዊ ፍዋሴን ስነ ኣእምሮኣዊ መድሃኒታትን ንዘኸተሎ ሳዕቤን ብዝተኻእለ መጠን ብቕልጡፍ ጽቡቕ ዕድል ኣብ ዝረኸብኩምሉ ግዜ ምስ ሓኪም ኣእምሮ (ሳይክትረኛ) ኪኢላ ስነ ኣእምሮ ተራኺብኩም ሕክምናዊ ሓገዝ ምርካብ እዩ (ቆጸራ ዉሰዱ) ኣቐዲምኩም ክትፈልጥዎ ዘለኩም ቆጸራ ብቐሊሉ ክርከብ ስለ ዘይከኣል ነዊሕ ክትጽበዩ ከሞ ዘለኩም እዩ በዚ መሰረት እዚ ንኣካላዊን ስነ ኣእምሯዊ ጥዕና እትረኽቡሉን ንሓገዝ ገዛእ ርእስኹም ተጽንዕዎም ጠቐምቲ (exercises) ኣብዚ Homepage ተቐሪቡልኩም (ተወፍዩልኩም) ኣሎ
ምኽሪታት ነብስኻ ብነብስኻ ብኸመይ ትሕግዝ
- ቀጻሊ ኣካላዊ ምንቅስቓስ እትገብሩሉ ባይታ ምፍጣር ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንተወሳኺ ስትረስ ሆርሞንስ ምኽንያት (ጠንቂ) ኣካላዊ ዉጥረት ንኽብትን ይሕግዝ
- እንተ ድኣ ኣብ ሁሞት ፍርሒ (ራዕዲ ስንባዴ) ኣለኹም ኣተኩሮኹም ኣብ ፍሉይ ክፋል ኣካላትኩም ግበሩ ብዘይ ኣገድስ ኣየናይ ክፋል ብኣተኩሮ ተዓዘቡ
- ብመጀመርያ ግላዊ ትንታኔ ብጽሑፍ ኣቐምጡ ምኽንያቱ ሰረት ምንጪ ሓይሊ ናይ (ግላዊ) ገዛእ ርእስ ዓቕምኹም (ተዉህብቶኹም) ፍሉያት ትግደሱሎም ነገራት ከም ስድራ ቤት ኣዕሩኽትኹም ኮታ ኩሉ ነዓኹም ጽቡቕ ስምዒት ዝህበኩም ዘበለ ኣብዚ መዝገብ (list) ክምዝገብ ይግባ
- እንተ ድኣ ገለ ካብቲ ነዓኹም ዘሰንብደኹም ማለት ክፋል እቲ ዘሕለፍኩሞ መጕዳእቲ ከም ተመላሲ በግታ (flash back) ተመሊሱ የሳቕየኩም ኣሎ ብኽብረትኩም ነዞም ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሮም ዘለው መምርሒ ብምግባር ከምዚ በሉ:
ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ከምዚ ይስምዓኒ ( እዋናዊ ስምዒትኩም ግለጹ ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ከምዚ ይስምዓኒ ( እዋናዊ ስምዒትኩም ግለጹ ንኣብነት ራዕዲ ዓቕሊ ጽበት) ኣብ ኣካላተይ ከምዚ ይስምዓኒ ኢልኩም እዋናዊ ኣካላዊ ስምዒትኩም ግለጹ ብውሑድ 3 ካብቶም ዝስምዑኹም ስምዒታት ግለጹ ንኣብነት ትርግታ ልበይ ብሓይሊ ይወቅዕ ኣሎ (pulse) ትርግታ በርቲዑ ኣሎ ኣእጋረይ ብሰንኪ ሕሉፍ ስቅያታዊ ተዘክሮታተይ ዝሰነፈን ዝደንዘዘን ይስመዓኒ ( ናይ ግድን ኣይኰነን ኩሉ ብትንትን ክትዝርዝሮ (ንኣብነት እቲ ቦምብ ኣበይ መዓስ ከም ዝወደቐ)
- ስእለ ኣእምሮኹም ተጠቐሙ! ደቅ ሰባት ብኽእለት ኣተሓሳስባና ንነገራት ክንስእሎምን ጽቡቕ ንኽስምዓና ክእለት ኣለና ከም መጽናዕቲ ሓንጎል ዘመስከሮ ስእላዊ ኣእምሮ ንሓንጎልና ከም ዝጸልዎን ዝቐርጾን ብግብሪ ዝተራእየ እዩ በዚ መሰረት እዚ ዘሐጉስ ምቹእ ክዉን ስምዒት ናብ ውሽጥና ከም ዝስምዓና ክንገብር ንኽእል ንምእንቲ ሓገዝ ክዀነኩም በዚ Homepage እዚ ንሓገዝ ገዛእ ርእሲ ስእላዊ ኣእምሮኣዊ መሃሪ መምርሒ (መላመዲ) ንኽትፍወሱ ይሕግዘኩም
- እንተ ድኣ ኣብ ርእስኹም ብሰንኪ’ዚ ዘጓነፈ ሕማቕ ተዘክሮታት የሳቕዩኹም ኣለው ካብ ሓሳብኩም ክተልግስዎ (ጠጠው) ክተብልዎ ዘይከኣልኩም ምናልባት እቲ ክሕግዘኩም ዝኽእል ንሓንጎልኩም ብዛዕባ ካልኦት ነገራት ምስ ተሕስብዎ እዩ (ተስርሕዎ)
ሓደ ሓደ ግዜ ውን ነቲ ኮፍ ኣበሃህላኹም ወይ ውን በጥ ኣበሃህላኹም እንተ ድኣ ቀያዪርኩሞ ሓጋዚ ኮይኑ ትረኽብዎ ናብ ካልእ ክፍሊ ምኻድ (ንኣካላትኩም ናብ ዝተፈላለዩ ሸነኻት ንኽተንቀሳቕስዎም ሓንጎልኩም ብዙሕ ክሰርሕ ኣለዎ) ወይ ውን ምስ ካልኦት ሰባት ብዛዕባ ካልእ (ዛዕባ) ኣርእስቲ ምስ እትዛረቡ
ሓደ ሰብ ብዝሓለፈ ጽቡቕ ተዘክሮ ወይ ዉን ገለ ኣብ እቲ ዘጋጥመና ስሩዕ መዓልታዊ ሂወት መዓልታዊ ስራሕ ንኽዝክር ክፍትን ጽቡቕ እዩ ብስእለ ኣእምሮኣዊ ሓሳብ ንሰባት ብልክዕ
ዝርዝር ኩሉ ነገር ክትንትኑ ትኽእሉ ወይ ዉን ንሓንጎልኩም ከበድቲ ነገራት ንኣብነት ከም ሕሳብ (ፍልጠት ኣሃዛት) accounting tasks ጸወታ ቸስ ኮምኚዩተር mobile phone ጸወታ ገድሊታት ንምፍታሕ ምፍታን
ምእንቲ ናብ ህልዉ እዋን ክትምለሱ ንኹሎም ህዋሳትኩም ተጠቐሙ ተመገቡ ስተዩ ኣሽቱ ንኣብነት ዕምባባ ቡን ወይ ዉን ካልኦት ነገራት ግለጽ ኣብ ከባቢኹም ትሰምዕዎም ዘለኹም ድምጺታት ስመዩ መጻሕፍቲ ስእሊታት ዘለዎም ብሕብሪ ዝምልኡ (Mandalas) ሓያል ትዕግስቲን ኣተኩሮን ዝሓትት ንብዙሓት ሰባት ብኣተኩሮ ናብ ክውንነታዊ ሁሞት ክህልዉ ይሕግዝ
- ብስእለ ኣእምሮኣዊ ንዘጨንቚ ስቅያታዊ ተዘክሮታት(ተመክሮታት) ብዝርዝር ብልክዕ ክትንትኖምን ክትዛረበሎምን ኩሉ ግዜ ጽቡቕ እዩ ግዚኡ ዝሓለፈ ሓሳባዊ ፍዋሴ ኣብዚ ዝተመርኮሰ እዩ ንሕማቕ ነገራት (ኣጋጣሚታት) ብልክዕ ክንዝርዝሮም ብርቱዕ ውሽጣዊ ሓይሊ የድልየና በዚ መሰረት እዚ ክሳብ እኹል ሓይሊ ዝስመዓኩም ብዛዕብኡ ኣይትዛረቡ ዋላ ሓደ ሰብ ክሓተኩም ኣይትፍቀዱ እንተ ድኣ ዝኾነ ሰብ ሕቶ ኣቕሪቡ ኣይምልስን ክትብል ውን መሰልካ እዩ
- ብዙሓት ሰባት ከስተውዑሉሎም ዝግባእ ከምቲ ሕማቕ ኣጋጣሚታት ዘጓንፍ ምስኡ ጎን ንጎኒ ድማ ጽቡቕ ኣጋጣሚታት ዘሐጉሱን ኣብ ሂወቶም ከም ዘለው እዩ በዚ መሰረት እዚ ኩሉ ግዜ ከምዚ ክትሓስቡ ፈትኑ
- ገለ ግበሩ ነዓኹም ዘሐጉሱ ነገራት ጥራይ ግበሩ ነዓኹም ደስ ዘብል ዝሕግዝ ዝመስልዎ የለን ሺሕ እኳ ስምዒትኩም ሎሚ ደስ እንተዘይበሎ ነቶም ቅድሚ እቲ ማህሰይቲ ትገብርዎም ዝነበርኩም ዘሐጉሱኹም ዝነበሩ ነገራት ግበሩ
- ምስ ካልኦት ሰባት ክትራኸቡ ፈትኑ ምስኦም ብዛዕባ መዓልታዊ ሂወቶም ሽግሮምን ተዛረቡ ምስኦም ሰሓቑ ሓሳባትኩም ውን ተቐያየሩ
- ከምዚ በሉ “እወ” ኣብ ሂወትኩም ነቲ ዝዀነ ( ዘጓነፈ) ነገር ማንም ሰብ ከቕይሮ ከም ዘይክእል ነገር ግን ንገዛእ ርእስኹም ብምሕጋዝ እንደገና ኣብ ሂወትኩም ዓቢ ግደ (እጃም) ክተበርክቱ ከም ትኽእሉ


text:
መርበብ ምትሕግጋዝ መንእሰያት ኤርትራውያን ስዊዘርላንድ
ብመሰረት ሓበሬታ ማዕከናት ዜና እስራኤል፡ ሰበስልጣን ‘ታ ሃገር፡ እቲ ብ ’ሪቮሉሺናሪ ጋርድ’ ዝብል መጸውዒ ዝፍለጥ ሰራዊት እስላማዊ ሪፓብሊክ ኢራን፡ ኣብ ገማግም ቀይሕባሕሪ ኤርትራ ወተሃደራዊ መደበር ንምምስራት ልኡኹ ናብ ኤርትራ ከምዝሰደደ ብምጥቃስ፡ ኢራን ኣብታ ንነዊሕ እዋን መሓዛ እስራኤል ኮይና ዝጸንሐት ኤርትራ፡ ወተሃደራዊ ህላወ ክትምስርት ጀሚራ ምህላዋ ከምዝገለጹ ተፈሊጡ።
ጸሓፊት ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኮንዶሊሳ ራይስ ዝመጽእ ዘሎ ሰሙን ኢትዮጵያ ብምብጻሕ ኣብ ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ዞባ ዓበይቲ ቀላያት ከምእትሳተፍን ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ከምእትራኸብን ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ንኣፈኛ ስተይት ዲፓርትመንት ብምጥቃስ ኣብ ዘመሓላለፎ ዜና ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝመጽእ ሰሙን (ፋልማይ ሰሙን) ናይ ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ወራር ከካይድ እዩ’ ዝብል ሓበሬታ ካብ ትላላት ስለያን ግለሰባትን ሓበሬታ ከምዘሎ፡ መንግስታዊት መርበብ ሓበሬታ ሻባይት.ኮም ትማሊ ኣብ ዝዘርግሓቶ ሓበሬታ ኣፍሊጣ።


text:
ኣንፃር ነቲ ኣብ በርማ ለካቲት 1 ዕልዋ መንግስቲ ገይሩ ኣብስልጣን ተወጢሑ ዝርከብ ወተሃደራዊ ሓይሊ ኣብ ለካቲት 20/2021 ሰላማዊ ሰልፊ ሓይሊታት ፀጥታ በርማ ጠያይቲ ብምትኳስ ምላሽ ክህቡ ፈቲኖም ። በዚ ድማ ክልተ ተቀቲሎም ብደርዘን ዝቁፀሩ ድማ ቆሲሎም ። እቶም ወተሃደራት ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ካልኦት ክልተ ተቀቲሎም ።
እዚ ወተሃደራዊ ጁንታ ንሰላማውያን ሰልፈኛታት ጭካነ ብዝተመልኦ ዓፈና ምላሽ ምሃቡ ዩናይትድ ስቴትስ ካብ ወተሃደራዊ ምምሕዳር በርማ ኣብ ልዕሊ ክልተ ተወሰኽቲ ውልቀሰባት ክልከላ ኣምቢራ ። ኣብ ምምሕዳር መንግስቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ዝኾኑ ማንግ ማውን ኪውን ምሚንተን ቱን ይብሃሉ ። እቲ ክልከላ ኣብ ውሽጢ ዩናይትድ ስቴትስ ዝርከብ ብሽም እቶም ክልተ ውልቀ ሰባት ዝፍለጥ ንብረት ኮነ ሃብቲ ዝኽልክል ኮይኑ መስዞም ሰባት ንግዳዊ ስራሕቲ ዝሰርሕ ዝኾነ ኣሜሪካዊ ንኸይሰርሕ ዝኽልክል እዩ ።
እዞም ምዕቀባት 11ለካቲት ኣብ ልዕሊ ኣዛዚ ጦር ምክልኻልን መራሒ እቲ ዕልዋ መንግስቲ ዝኾኑ ንጀነራል ሚን አንግ ህላንግን ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ መምረቲ ኩባኒያታት በርማን 10 እዋናውያን ሰበስልጣን ናይቲ ቅድም ክብል ኣብ ስልጣን ዝነበረ ወተሃደራዊ መዚ ኣባላትን እዩ።
ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ኣንቶኒዮ ብሊንከን እቶም ሓይልታት ፀጥታ ኣብ ልዕሊ ዘይዕጡቃት ሰባአዊ መሰላትን ሰላማውያን ሰልፈኛታትን ብቀፃልነት ዘካየድዎ ዘለዉ ማእሰርትን'ውን ነቂፎም ። እቶም ሚኒስተር ኣንፃር ወተሃደራዊ መግዛእቲ ብድፍረትን ቆራፅነትን ተቃውሞኡ ከስምዕ ናብ ፅርግያ ንዝወፀ ህዝቢ በርማ ፣ዴሞክራሲያዊ ምምሕዳር ፣ሰላምን ልዕልና ሕጊ ዝረጋገፀሉን ሃገር ናይምምላስ ፃዕሮም ልዑል ደገፍ ከምዘለዎም ገሊፆም ።
እቲ ወተሃደራዊ ጁንታ ንስልጣን ካብ ዝብሕቶ ንነዘ ዳርጋ መዓልታዊ ክበሃል ብዝኽእል ብኣማኢት ኣሻሓት ዝቁፀሩ ሰልፈኛታት ህዝቢ በቢ ዘልዉዎም ከተማታት በርማ ተቃውሞኦም የስምዑ ኣለዉ ።ወታሃደራዊ ሓይሊ በርማ ንሓደ ዓመት ዝፀንሕ ግዚኣዊ ህፁፅ ኣዋጅ ብምእዋጅ ንኣማኻሪ መንግስቲ ኣዉን ሳንሱ ንፕሬዝዳንት ዊንሚንትንን ካልኦት ላዕለዎት ሰበስልጣን እሱራት ውሽጢገዛ ኮይኖም ።
ዩናይትድ ስቴትስ ምስ መቅርብ መሓዙትን መሻርኽታን ብምሕትብባር ነቲ ወተሃደራዊ ሓይሊን ዝፍፅሞም ዘሎ ዓመፃት ተቀባልነት ዘይብሎም እዮም ክትብል ኣትሪራ ትነቅፎም ተቀባልነት የብሎምን ድማ ኢላ ። እቲ ሓይሊ ብቅልጡፍ ነቶም ዝአስሮም ክፈትሕ ፣ ብቀፃልነት ዝወስዶም ዘሎ ሓይላዊ መጥቃዕትታት ክቁጠብን ነቲ ብዴሞክራሲያዊ መንገዲ ዝተመርፀ መንግስቲ ናብ ስልጣኑ ክመልሶ ኣተሓሳሲባ ።
ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣንቶኞ ብሊንከን "ብሓይሊታት ወተሃደርን ፖሊስን ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰልፈኛታት ዝበፅሕ ዝሎ ዝኾነ መጥቃዕቲ ጠጠው ክብል ፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ተኣሲሮም ዝርከቡ ኩሎም እሱራት ክፍትሑ ፣ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን ኣክቲቪስታታን ዝወርድ ምፍርራሕትን መጥቃዕትን ጠጠው ክብልን እቲ ብዴሞክራሲያዊ መንገዲ ዝተመርፀ መንግስቲ ናብ ቦትኡ ይመለስ ።"
ዩናይትድ ስቴትስ ነቲ ዕልዋ መንግስቲን ብኡኣቢሎም ዝወርዱ ዘለዉ በደላት ተሓተቲ ዝኾኑ ሰባት ኣብ ምውፃእ ምስ ዓለም ለኸ መሻርኽታ ብሓባር ምስራሓ ክትቅፅል እያ ። "ኣብ ልዕሊ እቶም መጥቃዕቲ ዘብፅሑን ድልየታት ህዝቢ ብምዕፋን ፅዕንቶ ኣብ ልዕሊ ዘውርዱ ተወሳኺ ስጉምቲ ካብ ምውሳድ ኣይነማትእን" ዝበሉ ብሊንከን ንህዝቢ በርማ እንገብሮ ሓገዝ ድማ ኣይነቋርፅን ኢሎም።