text:
መባእታ
“ንድኻታት ከበሥሮም ስለዝቐብኣኒ፣ መንፈስ እግዚኣብሔር ኣብ ልዕለይ ኣሎ& ንምሩኻት ምምላስ፣ ንዕዉራን ምርኣይ፣ ንግፉዓን ሓርነት ከበሥር፣ ሕርይቲ ዓመት እግዚኣብሔር ክሰብኽ ለኣኸኒ” (ሉቃ 4፣18);
1. እግዚኣብሔር ንዘፍቅራ ነዛ ሃገርን፣ ብሓልዮቱ ኣብኣ ንዚነብር ሕዝብን፣ መራሕቱን& ኣብ ትሕቲ መንፈሳዊ መዝነትና ንእትርከቡ ምእመናንን፣ ከምኡ’ውን ኲሎም ሰብ ጽቡቕ ድላይን፣ ናይ እግዚኣብሔር ኣቦና ጸጋን ሰላምን ምሳኻትኩም ይኹን።
ናይ ቤተክርስቲያን ተልእኮ፣ ንናይ ክርስቶስ ጸጋታትን መደብ ድኅነትን ናብ ደቅሰብ ምዝርጋሕን ምብጻሕን፣ ማዕረ ማዕረኡ ድማ፣ ነቲ ምድራውን ግዜያውን ሃለዋት ደቅሰብ ብመንፈስ ወንጌል ከተብርሆ ግቡኣ ስለዝኾነ፣ (ሓዋርያዊ ተልእኾ ምእመናን ቊ. 5 - Apostolate of the Lay Faithful, 5)፤ ሎሚ ናይ ዘለዉ ኲሎም ሰባት (ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን) ሓጎሶምን ተስፋኦምን፣ ሓዘኖምን፣ ጓሂኦምን ኲሉ ናይ ቤተክርስትያን ሓጎስን ተስፋን፣ ሓዘንን ጓህን እውን ብምዃኑ& (ፍሥሓን ተስፋን ቊ.1፤ The Church in the Modern World.1);
ዓሥራይ ዓመት-ነጻነት ሃገርና ኤርትራ ኣብ እነኽብረሉን፣ ካብዚ ናይ ዓመት ደልሃመት-ውግእ እንወጽኣሉን፣ ንምርጫታት እንሸባሸበሉን ዘሎና ወርኃት፤ እግዚኣብሔር ነዛ ሃገር ከምዘፍቅራን፣ ንሕዝባ ከምዚሓልየሉን፣ ኣብ ዝሓለፈን ዝቐረበን ታሪኹ ድንቂ ነገራት ከምዝገበረሉን ብምዝኽኻር፤ ንናይ ሕዝብና ሃለዋት ዚትንክፍ ዘበለ፣ ማኅበራውን ፖለቲካውን፣ ኤኮኖሚያውን፣ መንፈሳውን ጕዳያት ብዚርኢ ናይ ተስፋን ናይ ምጽንናዕን ናይ ማዕዳን ለበዋን ቃላት ከነስምዓኩም ግቡእና} HEÏ{q|} †£;
ብቓል ኢሳይያስ ነቢይ ገይሩ እግዚኣብሔር - “ንሕዝበይ ኣጸናንዑ! ይብል ኣምላኽና፣ እወ! ንሕዝበይ ኣጸናንዑ! ንሕዝቢ ኢየሩሳሌም ኣተባብዑዎም፣ ጸበባኦም ከMዝተወድአ፣ ኣበሳኦም ከኣ ከምዝተኃድገ ንገርዎም” (ኢሳ. 40፣1-2) ዚብል ቃል፤ ሕጂውን ንሕና ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ ብሓድሽ መንፈስ ንደግመልኩም ኣሎና።
1ይ ክፍሊ
10ይ ዓመት ናጽነት
ምስጋና ንኣምላኽ
2. ቅድሚ 10 ዓመት፣ እቲ ናይ 30 ዓመት ኲናትን ዕንወትን ኣብቂዑ፣ ሕዝባዊ Oራዊት ሓርነት ኤርትራ ብዓወት ኣብዛ ዋና ከተማና ብምእታዉ፤ ኣብ ሕዝብና ተራእዩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ መንፈስ ታሕጓስን ምጽንናዕን ሰፊኑሉ ኣብ ዝነበረ እዋን፤ ናይ’ቲ ታሪኻዊ ወቕቲ እንታይነቱን ትርጉሙን ኣንፈቱ ንኸይስሕት፣ ኣነጺርና ንምብራህ ኣብ ዝጸሓፍናያ መልእኽትና “ድሕሪ ናይ ዓመታት ውግእን ናይ ዘተ ሰላም ጻዕርን፣ ባብ ይርከቦ ዘይመስል ካብ ዝነበረ ሃለዋት ናጻ ስለዘውጽኣና፣ ብርሑው ልብን፣ ትሑት መንፈስን ንኣምላኽና ከነመስግኖ ይግበኣና” (ሰላምን ምዕብልናን-1991) ኢልና ነበርና። ሽዑ ነቲ ምእንታና ድንቂ ነገራት ዝፈጸመ ኣምላኽ (ሰላ.ምዕ. 1991) ከምዘመስገንናዮ፣ ሎሚ’ውን ድሕሪ 10 ዓመት፣ ብዝለዓለ መንፈስ ምስጋና ክንቀርቦ ግዲ እዩ። ከመይሲ፣ እቲ ብዙሕ ዝተጻዕረሉ ሰላማዊ ሕዝባዊ ረፈረንደም ብጽቡቕ ተሰናዲዩ፤ ብጽቡቕ’ውን ተኻይዱ ተፈጺሙ ከኣ። እዛ ብዙሕ ዝተሣቐየት ሃገርን ሕዝባን ብዜዂርዕ ኣገባብ፤ ብድምፁ ኣቢሉ ኣብ ማኅበረሰብ ዓለም ብምጽንባር ግቡእ ቦታኡ ሒዙ እዩ። ድሕሪኡ’ውን ብመጠኑ ናእዳን ኣድንቖን ዝረኸበ ናይ ዳግመ-ሕንፀት ጉዕዞ ስዒቡ፤ ማዕረ ማዕረኡ ድማ ቅዋም ናይ ምርቃቕን ምጽዳቕን ዕማማት ብግቡእ ተፈጺሙ። እዚ ከኣ ኣብ ናይ ሰላም መንፈስ ስለዝኾነ በዚ መንፈሳዊ በረኸት ንዝባረኸና ኣምላኽ ከነመስግኖ ግቡእ እዩ (ኤፌ. 1፣3)።
ኣብዚ ዝሓለፈ Oለስተ ዓመት ኣብ ልዕሊ ሕዝብናን ሃገርናን ዝወረደ ፈተና መማዝንቲ ዘይብሉ ምንባሩ ርዱእ እዩ። ብሞት ዝተፈለየን ዝሰንከለን& ካብ ጥጡሕ ናብራኡ ዝተዘናበለን& ዝተሰደደን ዝተዋረደን& ኣለይቱን ናበይቱን ናብ ግንባር ውግእ ሰዲዱ ብመነባብሮ ኣዝዩ ዝተጸገመ ኅብረተሰብ ኮይንና ኢና። ነዚ ዂሉ መሰናኽላት ንምስጋር& ከቢድ ኃላፍነት ንምጻርን ዓቕሚ ንዝሃበና ኣምላኽ፤ ካብዚ መሪር ሃለዋት ከኣ ተማሂርናን ተመኲርናን& ክንወጽእ’ሞ ናብ መድረኽ-ሰላም ገጽና ከነማዕዱ ንዘኽኣለና ኣምላኽ፣ ቀዳማይ ተግባርና ንኣኡ ሞሳ ምምላስ ስለዝኾነ፣ ንሕና’ውን ከም መጠን መንፈሳውያን መራሕቲ እነቕርቦ ቀዳማይ ምዕዶና “እግዚኣብሔር ኣምላኽና ምዃኑ ፈሊጥና” (ሕዝቅ. 37) “Oናይ ከምዝኾነ” (መዝ. 136፣1)& ተኣሚንና ዚበቅዕ ምስጋናን ሞሳን ንከነቕርብ እዩ።
ናጽነት ህያብ ኣምላኽ እያ
3. ዕብየት ሰብ ዚገልጽን፣ በምሳል-ኣምላኽ ከምዝተገብረ ካብ ዜረጋግጽን ባሕርያቱ ሓደ& እቲ ፍጥር ኪብል መዓልቲ ወዲሰብ ዝተዓደሎ ጸጋ-ናጽነት እዩ (ዘፍ. 1፣26-27& ጥበ.2፣23& Pñራክ 17፣3-10)። ናጽነት ንሰብ ምስኡ ዝተፈጥረት ምስኡ ከኣ እትነብር ዕድሎቱ እያ። ስለዚ እዩ ኸኣ እዛ ብኣምላኽ ዝተዋህበቶ ዕድሎቱ ብዝኸምኡ ሰብ ክትንፈጎ ከላ& ንኪረኽባን ንኪጭብጣን ዝተፈላለየ ብልኃታትን& ክሳብ ኃይሊ ምጥቃምን ዚበጽሓላ።
ንሕና ደቂ-ሰባት’ውን ምእንቲ ናጽነትን ፍትሓውነትን ንወፈ፣ ንቃለስ ደኣምበር ንስራሓቱን፣ ነቲ ሰብኣዊ መጋበሪታቱን፣ ብምሥጢራውን ጭቡጥን ኣገባብ ኣወሃሂዱ& ንጉዕዞ ታሪኽ ብምምራሕ ንሱ ባዕሉ ናብ ዝመደበሉ ዕላማ ኣቢሉ ዜቕንዖ፣ እግዚኣብሔር ምዃኑ (ሰላምን ምዕብልናን) ብጽኑዕ እንኣምኖ እዩ። “ኣኅዋተየ ንስኻትኩም ሓራ ክትኮኑ ኢኹም ዝተጸዋዕኩም እንተኾነ ንሓድሕድኩም ደኣ ብፍቕሪ ተገዝኡምበር& እዚ ሓርነትኩምሲ ንምኽንያት ኃጢኣት ኣይትግበርዎ” (ገላ. 5፣13)። ናጽነት እምበኣር ደስ ዝበለካ ንምግባር፣ ካብ መዝነታውን ሓላፍነታውን መሥመር ንምውጻእ ዘይኮነስ፣ ነቲ ዝቐረበልካ Oናይ ነገር ንምምራጽን፣ ንምኽታልን ዚግበር ምንቅስቓስ ወይ ውሳኔ እዩ። ፈጣሪ ኣምላኽ ባዕሉ ንነፍስ-ወከፍና “እንሆ፣ ሎሚ ምርቓን መርገምን ኣብ ቅድሜኹም አንብር ኣለኹ።” (ዘዳ. 11፣26)። ስለዚ ከኣ ናጽነት ምስቲ እግዚኣብሔር ኣብ ተፈጥሮና ዝሰዂዓልና ዓቕሚ ኣእምሮን ድልየትን ዝተኣሳሰረ ምዃኑ እዩ፣ (ፍሥሓን ተስፋን፣ ቁ.17)።
እዚ ዓOርተ ዓመት ከም ናጻ ሃገር ኮይንና ኣሕሊፍናዮ ክንብል ከሎና ናጻ ዝኾኑ ዜጋታት ዝሓቖፈት ናጻ ሃገር ማለት& ናጽነት ሓንቲ ሃገር፣ ብናይ ዜጋታታ ናጽነት ይቐውም። ናይ ኅሊናን እምነትን ናጽነት& ናይ ዘረባ፣ ጽሑፍን ርክብን ናጽነት& ተሓባቢርካ ናይ ምዝታይን ምስራሕን ናጽነት ዝጨበጡ ዜጋታት ዚቕመጥዋ ሃገር ብግዳምን ብውሽጥን ናጻ ሃገር ክትበሃል ግዲ እዩ። ነቶም ናታን፤ ሕግታታ ኣኽቢሮም ኣብኣ ንዚነብሩ ዘበሉ ድማ እታ ሃገር ናይ ናጽነት ውሕስነት ክትህብ ግቡእ እዩ። በዚ መንጽር’ዚ ካበይ ተበጊስና ኣብይከ በጺሕና? ኢልና ክንሓትት ነፍስ-ወከፍ’ውን ንOናይ ዘበለ ነጺጉ ንናጽነቱ ኣብ ዘይመዓላኡ ኣውዒልዎ፣ መሰል ብጻዩ ግሂሱ፣ መሥመር ፍትሒ ጥሒሱ እንተኾይኑ ንኅሊናኡ ኪምርምር& ከምኡ’ውን ከም ሕዝብን ሃገርን ነታ ከም ክቡር ህያብ ዝተዋህበትና ናጽነት እንበቅዕ ኮይናዶ ተረኺብና ኢልና እንሓተሉ እዋን እዩ። ከመይ “ነፍስ-ወከፍ ሰብ ነቲ ብሥጋዊ ሕይወቱ ከሎ ዝገበሮ Oናይ ኮነ እከይ ምእንቲ ኪቕበል ኲላትና፣ ኣብ ቅድሚ መንበር ፍርዲ ኣምላኽ ብግዲ ክንቀርብ ኢና” (2ቆሮ. 5፣10)።
እዋን ሰላምን ምዕብልናን
4. ሰላም ማለት ውግእ ዝጎደሎ ሕይወት በይኑ ከምዘይኮነ& ሰብኣውነት ዝዓዘዞ፣ መሰላት ዚሕለወሉ፣ ምልኣት-ሕይወት ዚረኣየሉ፣ ብኩሉ መዳያት ዚምዕብለሉን ምዃኑ፣ ንከነመልክት ኣብታ “ሰላምን ምዕብልናን” እትብል ናይ 1991 መልእኽትና ከምዚ ዚስዕብ ጽሒፍና፣ “ሓዲሽ ኅብረተሰብን ንወድሰብ ዚበቅዕ ጽፉፍ ሥልጣኔን ብዛዕባ ምፍራይ እንክንዛረብ፣ ሓደ ክንርስዖ ዘይግብኣና፣ ዝኾነ ይኹን ሥልጣኔ ብዘይካኡ ጐደሎ ኮይኑ ዚርከብ ፍሉይ ነገር ኣሎ። ንሱ ድማ ስፍሓትን ምልኣትን ዝዓዘዞ ምዕብልና ወዲ ሰብ እዩ። ምዕብልና እንኪበሃል ብኤኮኖሚያዊ ዕብየት ጥራሕ ዚምዘን ኣይኮነን። ምዕብልና ጽፉፍን ቅኑዕን ኮይኑ ምእንቲ ኪርከብ& ምሉእ ኪኸውን ኣለዎ& እዚ ማለት ከኣ ንነፍስ-ወከፍ ሰብ ዚደምዕን& ንሕይወትን ኲነታትን ወድሰብ ብዂሉ መዳያት ዜማዕብልን ኪኸውን ይግባእ። ... እቲ ኪጸዓረሉ ዚግብኦ ፍጹምን ምሉእን ሰብኣውነት እዩ;”
5. ብድሕሪ ሓርነት ኣብ ዘሎ እዋን ኲሉ ናብ ሰላምን ምዕብልናን ጠሚቱ& ኣብ ግዳምን ውሽጥን ዘሎ ኤርትራዊ ንሰላምን ምዕብልናን ሃንቀውታኡ’ውን ልዕሊ ዓቕሙ መጢጥዎ ብቐሊሉ፣ ብዘይገለ መኻልፍ ዚመጽእ ዝመሰሎም’ውን ውሑዳት ኣይኮኑን& ብዝኾነ ግን ኣብተን ሰላምን ህድኣትን ዝነበረለን ናይ ናጽነት ዓመታትን& ብወገን መOረታት-ልምዓት ማለት ኣብያተ-ትምህርቲ፣ ክንክን ጥዕና ጽርግያታት ጸዓት ዝበለ ግሩም ስጕምትን ምዕባለን ከምዝተራእየ ዚከሓድ ኣይኮነን& ካብ ኩሉ ኸኣ ንገጠርን ከተማን ከመዓራሪ& ኣውራ ነቲ ወገን ገጠር ዘተኰረ ምዃኑ ኣወንታዊ እዩ።
ኣብ’ቲ ንገጠራት ዝጠመተ ናይ ምዕባለ ልምዓትን መደባት ቤተክርስትያን ብወገና፣ እጃማ ኣበርኪታ እያ። ቤተክርስትያን “ዘይመንግሥታዊ ማኅበር ረድኤት (NGO) ኣይኮነትን” ብኸምኡ ክትረአ’ውን ኣይግባእን። እቲ ብኣኣ ዚዋፈር ናይ ሰብኣዊ ምዕብልና መደባት ንዝኾነ ይኹን ሃይማኖታዊ ዓሌታዊ ወይ ካልእ ሌላን ጕሌላን ዝተመርኰሰ ወይ ከኣ ብናይ ምስዳዕ ዕላማ’ውን ዝተበገO ኣይኮነን። “ቤተክርስትያን ፖለቲካዊ ኤኮኖምያዊ ወይ መንም ማኅበረሰባዊ ሥርዓት’ኳ እንተ ዘይኮነት ነቲ ክርስቶስ ኣብ ደቂ ሰባት ዝመሥረቶ ሓድነትን ክብርን ንምስፋን ዝከኣላ ትገብር” (ፍሥሓን ተስፋን፣ ቊ.42)። ኣብ ኅብረተሰብ ዘለዋ ቦታ ከኣ ተልእኮኣን ህላዌኣን ብቐንዱ ዘምጽኦ& ብታሪኽ ከኣ ዝጸንሐ ደኣ እምበር ብናይ ገለ ኃይልታት ልግሲ ወይ ድንጋጌ ዝመጸ ኣይኮነን።
ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ንስራሕ ቤተክርስትያን ዚድርት ብዙሕ ነገራት ተፈጺሙ። እቲ ብዘመነ-ግዝኣት ብዓመጽ ካብ ቤተክርስትያን ዝተወስደ ንሕዝቢ እተገልግለሉ ዝነበረት ተቕዋማት’ኳ ዛጊት ኣይተመልሰላን። ብዘመነ-ግዝኣት ባዕዲ ዝተፈጸመ ዝተፈላለየ ብዙኅ በደላት እናተኣረመ ከሎ፤ እዚ ንንብረት ቤተክርስትያን ዚርኢ፣ ቆላሕታ ዘይምርካቡ ስለምንታይ እዩ? ናይ ፍትሒ ጉዳይ’ውን ስለዝኾነ ወትሩ ኪለዓልን ኪትንከፍን ኪነብር ግዲ እዩ።
6. መደባት ልምዓትን ምዕባሌን ብወገን መንግሥቲ ጥራሕ ዘይኮነ ብቤተ ክርስትያን& ካልኦት ገበርቲ Oናይ ብወገን ብሕታዊ ክፋልውን ኮይኑ ንሕዝቢ ዘሳትፍ ኪኸውን ኣለዎምበር& ብሓደ ወገን ጥራሕ ዚግበር ምንቅስቓስ ወይ ሕዙእ ተግባር& ወትሩ ድሩት ምዃኑ ዘይተርፎ እዩ።
ኣብ ወገን ኤኮኖሚያዊ ምንቅስቓሳትን ንግድን& ከምኡ ኣብ ናይ ወፍሪ (Investment) እቲ ዚድለ ምሉእ ናህሪ ዘለዎ ምንቅስቓስ ብዙሕ ሰብ ዝበሃጎ እዩ። ብባንክ-ዓለም ዝተጠቕሰ ዕብየት የሃሉ’ምበር፤ ካልእ ኣገባብን ዝሓሸ መደብን እንተዚግበርከ ኣበይ ዘይምተበጽሐ ዚብል ኣረኣእያ እውን ኣሎ። ቅጥዒ ዘይብሉ ርእሰማልነት (Capitalism) ፋሉል ምስዳዱ’ኳ ዘይቅቡል እንተኾነ (ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ፣ መበል ሚእቲ ዓመት - Centesimus Annus, 42)፣ ብመጠኑ ግን ኣሳታፊ ዝኾነ፣ ብፍላይ ነቲ ትሑት ዝዓቕሙ ብሕታዊ ክፋልን& ንህላዌ ናእሽቱ ነጋዶ ዘየሃሲ ኣገባብ ኪመሃዝ የድሊ። እቲ ዚበሃል ኲሉ’ኳ ሓቂ ኢዩ እንተዘይተባህለ “እንታይ ይበሃል ኣሎ?” ብምባል መንገድና ክንመዝን ግን ግቡእ እዩ።
7. ኣብ ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ትዕዝብትና ተመርኲስና እንክንዛረብ እነተሓሳስቦ ሓድሓደ ነገራት ኪህሉ ግዲ እዩ። “ምዕብልና ምሉእ ኪኸውን ኣለዎ። ንነፍስ-ወከፍ ሰብ ዚደምዕን ንሕይወትን ኲነታትን ወዲ-ሰብ ብዂሉ መዳያቱ ዘማዕብል እዩ” ኢልና ኔርና። ብመንግሥቲ ዚወጽእ ሕግታት መብዛሕትኡ ግዜ ብላዕለዋይ ኣካል ምስወጽአ ኣብ ታሕቲ ኣብ ሕዝቢ እንታይ ጽልዋ የምጽእ ኣሎ ዚብል ግምት ኣይውሰደሉን። ኣብ ሕዝቢ ዘሎ ጸገማት ከይተራእየ፣ ኣብ ግምት ከየእቶኻ፣ ብምምሕዳራት ተባሂሉና ኢልካ ጥራሕ ኣብ ልዕሊ ሕዝቢ ዚጸዓን ናይ ቀረጻትን ካልእን ጕዳይ ንሕዝቢ ከማርሮ ዚኽእል እዩ። ናይ ሕዝቢ ድምጺ ብቐሊሉ ናብ ላዕላይ ሥልጣን ዚበጽሓሉ፤ መቓልሕ ዚረኽበሉ ኣገባብ ኪህሉ የድሊ። ኣብ ምምሕዳራት ከኣ፣ ንጡፍን ጽፉፍን (transparent) ዝኾነ ኣገባባት ኪምዕብል የድሊ። እቲ ናይ ሰላምን ምዕባሌን እዋን ዝበልናዮ ድሕሪ ሓርነት ዝነበረ ዓመታት ናቱ ጸገማት ዘይነበሮ ኣይኮነን።
ብመንጽር እዚ ሕይወት ሕዝብና ኪረአ ከሎ ኣብ ፍርዳዊ ኣገባባትን& ሥርዓት ኣብያተ-ፍርድን ዘሎ መረረ ሸለል ዘይበሃል እዩ። መንግሥቲ’ውን ተገንዚብዎ እናናሳዕ ዚህበሉ ምኽንያት ዋሕዲ ዓቕሚ ሰብ እዩ። ዚኣክል ምሁር ኣካል ዘይምህላዉ፣ ዘምጽኦ ጸገም እዩ ተባሂሉ፤ ግና በዚ ኹሉ ዓመታትስ ገለ ምምሕያሽ ኪረአ ነይሩዎ፤ ሕጊ ዚፈልጥ የለን፤ ኣካይዳ-ሕጊ ዚቕበል ኅብረተሰብ የብልናን ከይንብል፤ ሕዝብና ዓሚቝ ስምዒት-ሕግን ርድኢቱን ከምዘለዎ ዝተመስከረሉ እዩ። ብቑዕ ፍርዳዊ ኣገባብ ዘይብሉ ኣብኡ ብልሽውና (Corruption) ኪዕንብብ ናይ ግድን እዩ። እዚ ብልሽውና’ውን ወይ ድሮ ወሪሱና ከይህሉ& ወይ ከኣ ከይወረሰና ብኣጋኡ ክንጥንቀቕ ዜድሊ መጋበሪታትን ናይ ቊጽጽር መደባትን ኪህሉ የድሊ።
ናይ ስራሕን ሰራሕተይናን መሰል ጡረታ ኣብ ናይ ሎሚ ዓለም መOረታዊ ዝኾነ ሕቶ እዩ። ብስም ኣገልግሎት ዚመሓደር ናይ ሰራሕተይና ደሞዝ’ውን ንሃለዋት ኣገልጋልን፣ ዚኣልዮም ሥድራን ቆልዑን ኣብ ግምት ብምእታው ኪኸውን& ብሓፈሻ ናይ ዜገልግልን ዚሰርሕን መሰሉ ይተሓሎ(ስራሕ ደቂ ሰብ ቊ. 19 On Human Work,19); ምዕዳል መሬት ካብ ግቡእ ንላዕሊ ተደናጕዩ ንዋጋታት ክራይ ሰማይ ሰቒልዎ፣ ናይ’ቲ ማንም ደሞዝተይና ንኽራይ ዚኸፍሎ& ኪግመት ከሎ ንምእማኑ ዘጸግም ኮይኑ ኣሎ። መንግሥቲ ንዕዳጋ ክራይ ኪቆጻጸሮ ይጽግም ይኸውን፣ መሬት ብምዕዳል በዓል ዓቕሚ ባዕሉ ንኪሓንጽ ከቀላጥፍ ይኽእል እዩ በሃልቲ ኢና። እዚኣቶም ካብ’ቶም መሠረታውያን መሰላት ደቂ ሰብ ምዃኖም እንኣምነሎም ነጥብታት ኢዮም (ሰላም ኣብ ምድሪ ቁ.11፣ Peace on Earth , 11);
ባህልን መንነትን
8. ንጥንታውን ታሪኻውን መንነት-ሕዝቢ ዚትንክፍ ልማዳት ኣገባባት በብቑሩብ ሰሊኹ ኪኣቱ ዚጸንሐ እዩ። ኣብ’ዚ ዓመታት’ዚ ግን ኮነ ኢልካ ንዋትን ገንዘብን ጉልበትን ብምፍሳስ ወግዓዊ መልክዕ ንምልባሱ ዚግበር ምንቅስቓስ ብገርሂ ተገይሩ ኣይንብሎን። እቲ ምስ ተፈጥሮኣዊ ሕይወት ሕዝብና ዝተኣሳሰረን ሃብቱ ዝኾነን ሓዲሽ ዓመት መስከረም ሸለል ኢልካ ነቲ ናይ ጥሪ ዘይዓቕሙ ዋዕዋዕታ ምሃቡ ዕላማኡ እንታይ እዩ? ከምኡ’ውን ንበዓል ልደት-ፈረንጂ ዝለዓለ ግምት ምሃብ ንሓድነት ሃገር ዘደንፍዕ ብሓቂዶ ንሱ እዩ? ነቲ ጥንታዊ ፊደል ግእዝ‘ውን ዜድሊ ቈላሕታ ዘይምግባር እንታይ እዩ ብልሓቱ? ብታሪኽናን ብመንነትናን ክንኰርዕ ኣሎና& ኣብ ርእሰ-ምርኰሳ ክንኣምን ኣሎና ዚበሃል ደኣ እንታይ እዩ መOረቱ? ዓሚቝ ሠረት እምነትን መንፈሳውነትን ንዘለዎ ሕዝቢ& ኣብ’ቲ ኣብ ቤተክርስትያንን መሳጊድን ግቡኡ ኪፍጸመሉ ዘለዎ በዓላትን ግዜያትን ካልእ መደባት ምስራዕከ ኮነ ኢልካ& ካብኡ ንምርሓቑ ዝተገብረ እዩ፣ ኢልካ ካብ ምጥርጣር የድሕንዶ?
ሕዝብና’ውን ብወገኑ በቲ ትሑት ዓቕሚ ነቲ መንነቱ ግቡእነቱን ዚሕሉ ኣገባባት ተኸቲሉ ደኣ መደባት መርዓን ካልእ ጕዳያትን ኪገብር ይግባእ እምበር፣ ልዕሊ ዓቕሙ ብምኻድ ንረኣዩለይ ስምዑለይ ኮይኑ& ድሕሪኡ ኣብ ዕዳ ኪኣቱ ኣየድልን። በዚ መዳይ’ዚ ዓሚቝ ዝኾነ ማኅበራዊ፣ ባህላዊ ጽገና ኪገብር ይግብኦ ቢልና ንለውጢ ንጽውዕ። ኣብ’ቲ ንበዓልን ንጸሎታትን ዝተመደበ እዋን-ኣምልኾ ኮነ ኢልካ ኣኼባታት ምምዳብ፣ (ከም ኣብነት፣- ዓርቢ ስቕለት፣ ሃገራዊ በዓል ክነሱ ንብዙኃት ተመሃሮ ኣብ ናይ ልምምድ መደባት ጸሚድካዮም ምውዓል) ኣብ ኅሊና መንእሰያትና ኪዝራእ እንደልዮ ፈሪሓ-እግዚኣብሔር ዝዓሰሎ ሥነ-ምግባራዊ ኲስኰሳ ተጻዩ ምኻድ ኮይኑ ይረኣየና።
ማኅበራዊ ሕይወት
9. ኣብ ማኅበራዊ ሕይወት ሕዝብና’ውን ኣብ’ቲ ናይ ሰላምን ምዕባሌን ዓመታት ናይ ማኅበራዊ ናብራ ሥነ-ምግባርናን፣ ሕሊናናን፣ መልክዕናን ኪሃስስ እዩ ዝተራእየና። እቲ ፈሪሓ-እግዚኣብሔር ዝዓሰሎ ኣብ እምነት ዝተሓንጸ ባህልና በብቝሩብ ተሸራሪፉ ተዛሒቑ ይኸይድ ኣሎ። ናጽነት ማለት ብኃላፍነትን መዝነትን ግቡእካ ፈሊጥካ፣ ነቲ ቅኑዕ መሪጽካን ፈጺምካን ምኽኣል ደኣ’ምበር ብዘይ ቅጥዒ ምኻድ ኣይኮነን። ብሓጺሩ ግን፣ ናይ ስድራቤት ሓድነትን መOረታዊ ባህርያትን፣ ናይ ምትእምማን ምድንጋጽን መንፈስ፣ ናይ ኃልዮት-ሓድሕድን ልግሥን ምቕባል ጋሻን፣ መንፈስ ዝሒሉ ይረአ& ዳርጋ’ውን ተረሲዑ ናብ ስስዕትን ጥልመትን፣ ናብ ዝርገትን ኣቢልና ንኸይድ ኣሎና። ኣብ’ቲ ኣካረይቲ ንተኻረይቲ፣ ነጋዶ ንተሻየጥቲ፣ ኣስራሕቲ ንሰራሕተይና ዚፍጽምዎ ዚረአ ዝንባሌ እዩ።
10. እዚ ከኣ መበቈሉ ካብ ዋሕዲ ፈሪሓ-እግዚኣብሔር እዩ። ሕዝብና ድሕሪ ናጽነት ዘምጽኦ ዝንባሌ ብውሑድ ቃላት ኪግለጽ ከሎ፣ “ካብ ግዝኣት-ሰብ (ጓና) ሓራ ወጺእና፣ ካብ ግዝኣት-ኣምላኽን ሕጉን’ውን ሓራ ኢና” ዚብል ይመስል። “እንተ ዘይተጠንቀቕኩም ግና፤ በሊዕኩም ምስ ጸገብኩም፣ ጽቡቓት ኣባይቲ ሰሪሕኩም ምስተቐመጥኩምወን& ኣሓኹምን ኣባጊዕኩምን ምስ ሰሰና፣ ብሩርኩምን ወርቅኹምን ከኣ ምስ በዝሓልኩም፤ ዘሎኩም ድማ ምስ በርከተ ሽዑ ልብኹም ኪዕበ እዩ’ሞ& ነቲ ካብ ግብፂ፣ ካብ ቤት ባርነት ዘውጽኣኩም እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ክትርስዕዎ ኢኹም” (ዘዳ. 8፣11-14)፣ ዝበሎ እግዚኣብሔር እነሆ ይረአ ኣሎ ክንብል ንኽእል። ብሕጊ ኣምላኽ ምክያድ ብጥበብ-ኣምላኽን ሕጉን ዝተመራሕካ ምዃን ናይ ሕዝብና መለለዪኡ እዩ። ነዚ ዚድርብየሉ መዓልቲ መንነቱ ደርብዩ ማለት እዩ።
ናይ ማኅበራዊ ሕይወት ምዕባሌን ፈሪሓ-እግዚኣብሔርን ኣይጋጮን እዩ። እኳ ደኣ ንነባሪ ሥልጣኔ መOረቱ፤ ድልዱል ዓንድታቱ መንነትካ ምሕላው መደብ እምነትካ ምጽናዕ እዩ። እምነት እጂ-ሰማይ ጥራሕ ዘይኮነ እጂ-ምድሪ’ውን እዩ።
ዘይተጸበናዮ ኲናት
11. ወዮ ደኣ ካብ ታሪኽ ዝተመሃርናዮ እንተልዩ፣ ሰብ ካብ ታሪኽ ከምዘይመሃር እዩ’ምበር፤ ብ1991 ዓ.ም.ፈ፣ ኣብታ “ሰላምን ምዕብልናን” እትብል መልእኽትና፤ “ካብ ዝሓለፈ እንታይ ተማሂርና” ኢልና ሓቲትናስ ምላሹ “ውግእ ከይድገም” ዚብል ከምዝነበረ፣ ብቐረባ እንዝክሮ እዩ። ምስኡ’ውን ቅጽል ኣቢልና፣ “ግጭታትን ናይ ሓሳብ ፍልልያትን ንምፍታሕ ዚግበር ውግእ ትርጉም የብሉን” ኢልና። “ብሰላም ዚጠፍእ ነገር የለን& ብውግእ ግን ኲሉ ይጠፍእ” (መበል 40 ዓመት& ፕዮስ መበል 11፤ The Reconstruction of Social Order, 1931)፤ “ናይ ዓሌት-ሰብ ዕድልን ዕጫን ኪውስን ዚግብኦ ውግእ ዘይኮነስ ሰላም እዩ” (ጳውሎስ 6ይ)& “ውግእ ትርጕም ዘይብሉ ተርእዮን፣ ወትሩ ዘይፍትሓውን እዩ” (ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ)። ውግእ “ምስቲ ዝሓለፈ መሪር ታሪኽ ዝተኣሳሰረ ኮይኑ፤ ንወትሩ ንመዘከርታን መጠንቀቕታን ጥራሕ ኮይኑ ኪነብር፤ ናይ መጻኢ ወለዶታትና ድማ ካብ’ዚ ኪድሕን” ተመኒና፣ ብኸም’ዚ ክንጐዓዝ ብሂግና ነበርና። እንተኾነ ግን፣ ትምኒትና ኣይተፈጸመን። ኣብ ዘይተጸበናዮ ክልቲኤን ጐረባብቲ ሃገራት’ውን ርክባተንን ጕርብትናኤንን ንመላእ ኣህጉርና ኣብነት ኮይኑ ኣብ ዝተጠቕሰሉን እዋን፣ እዚ ብኽልቲኡ ወገን፤ ሕይወት ኣሽሓት መንእሰያት ዝዓጸደን፣ ንብዙሕ ሕዝቢ ዘሳደደን ኲናት መጺኡ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ 30 ዓመት ውግእን ጸብእን ዘይተራእየ ቅርሕንትን፣ ሕዝቢ ኣብ ልዕሊ ሕዝቢ ንኪለዓል ጐስጓሳትን፣ እሞ Oለስተ ዓመት ኣብ ዘይመልእ እዋንስ ንረብሓ መን’ዩ? ዘየብል ኣይኮነን።
12. ናይ’ዚ ውግእ’ዚ ምውላዕ፣ ብብዙሕ መዳያት ሃስዩና እዩ። ዜፍሪ ኃይልን፣ ዝፈረየ ሃብቲ-ሃገርን ብምሉኡ ናብ ውግእ ምውዓሉ እቲ ዝዓበየ ወጽዓ ኮይኑ፤ ንሕንፀትን ምዕባሌን ንድሕሪት ዚጐትት፤ ፈጺሙ’ውን ዚዓግት እዩ። ብኤኮኖሚያዊ መዳይ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብማኅበራዊ፣ ሥነልቦናዊ፣ መንፈሳዊ፣ ሰብኣዊ መዳያት እውን እዚ ኪበሃል ዘይከኣል ክሳራ ዜስዕብ እዩ። ውግእ ኣዕናዊ ከምዝኾነ፤ መወዳእታኡ ድማ ብህላዌ-ውግእ ከሲበ ወይ ስዒረ ኢሉ፤ ዚጀሃር ከምዘየለ፤ ኲሉ ከሳሪ ከምዝኾነ ተደጋጊሙ ኪንገር ሰሚዕና። ምስ’ዚ ዂሉ ግና እቲ ኪዕገት ዝነበሮ ውግእ ቀጺሉስ ኣብ ዘይድለ ደረጃ ብምብጽሑ ዓሚቝ ሓዘንና ንገልጽ።
ወለድን መብዛሕትኦም ኣባላታን፣ ናብ ግንባር ውግእ ዝኸድዋ ስድራቤት፣ ከመይ ዝበለ ኤኮኖሚያውን ሰብኣውን ሥነ-ልቦናውን ጸገማት ከምትጸውር& ሰብኡተን ናብ ግንባር ውግእ ሰዲደን ዚጽበያን፣ ማኅበራዊ ጸገማት ዝጾራን ኣንስቲ& ብቐጥታ ብውግእ ኣብ ዝተተንከፈ ከባቢታት ዚነብር ሕዝቢ፤ ቤቱን ንብረቱን ጥሪቱን ምስኣኑ፤ መሬቱ ኪሓርስ ዘይምኽኣሉ፤ ናብ ዘይፈልጦ ቦታ ምምዝባሉ፤ ከም ሳዕቤን ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ሰሪሑ ዚነብር ዝነበረ ወገን ሕዝብና ንብረቱን ጥሪቱን ዛሕዚሑ ኪስጐጕ ምርካቡ& በዚ ዂሉ እምበኣር ውግእ ዝተጸበኻዮን ዘይተጸበኻዮን ሳዕቤናት የምጸኣልካ።
ዜፍሪ ኣካል ኅብረተሰብ መንእሰይ ኣብ ግንባር ውግእ ምስላፉ፤ እቲ ብሓጺርን ነዊሕን ዕላማታትን ሸቶታትን ተመሪሑ ዚስጕሞ ዝነበረ ምዂላፉ፣ ንርእሱ ዓብይ ወጽዓ እዩ።
13. ናይ’ዚ ውግእ’ዚ ምምጻእ፤ ክንየው’ቲ ኣብ ልዕሊ ሕዝቢ ዘውረዶ ናይ ስደትን ጥሜትን ዝተፈላለየ ውርደትን፣ ኣብ ዓለምለኸ መድረኽ ፖለቲካውን፣ ናይ ተነጽሎን ዓይኒ-ጥርጣሬን መንፈስ ኣስዒቡ እዩ። እቲ ውግእ ኣንፈቱ ስሒቱ፣ ሰፊሕ ዞባታት-ሃገር ተወሪሩ፣ “ናበይ ገጹ እዩ?” ኣብ ዝተባህለሉ እዋን’ኳ ምእንት’ቲ ዝተመዛበለን ዝተወረረ ወገንን፣ ዝተጣሕሰ መሰልን፣ ዝዓነወ ንብረት ሲቪል ሕዝብን፣ ናይ ዓለም ለኸ ማኅበረሰብ ድምጺ ኪስማዕ ኣይተረኽበን።
መድረኽ ሰላም
14. “ብኲናት ዚፍታሕ’ኳ እንተመሰለ፤ መንገዲ ግጭታት ምምራጽ፣ ማለት ነቲ ግድላት ምግዳዱን፣ ናብ ዝበኣሰ ሓደጋ ምስፍሕፋሑን ኢዩ፤ ስለዚ እዩ ኸኣ... ሕዝብታትን መንግሥታትን ንመንፈስ ጐነጽን ኃይልን ሰጊሮም፣ ንናይ ዓመጽን ሽበራን ብረታዊ ረጽምን ደጋጊሞም ኪነጽግዎ ቅድስቲ መንበር ብዘይምቁራጽ እተተባብዕ...” (ር.ሊ.ጳ. ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ ንኣምባሳደር ኤርትራ ብ14 ታኅሣስ 2000)። እዚ ርድኢት’ዚ ስለዝነበረና ናይ ክልቲአን ሃገራት መንፈሳውያን መራሕቲ ሰላማዊ ፍታሕ ንምድላይ ጻዕርና ጀሚርና ነበርና።
ድሕር’ቲ ኩሉ ግን፣ ብ18 ሰነ 2000 ዓ.ፈ. ኣብ ኣልዤርስ ብዝተኸተመ ኣጠቓላሊ ውዕል ሰላም ኣዚና ተሓጕስና። ብምሉእ ልቢ ደገፍና ሂብና። ንልብታት ኣለስሊሱ፣ ንናይ ሰላም መድረኽ ንዘጣጥሐ ልዑል ኣምላኽ ምስጋና ይብጸሓዮ።
ነቲ ብጸሎት ዚተግህ ደላይ ሰላም ሕዝብና፤ ብዝተፈላለየ መንገዲ ነዚ ጕዳይዚ ኣብ መዕለቢኡ ንኸብጽሑ ዝጸዓሩ ሰባትን ውድባትን ሃገራትን፣ ብልቢ ነመስግኖም& ክልቲኦም መንግሥታት’ውን ኣብ’ዚ ስምምዕን፣ ንዝቐጸለ ስጕምታት ንምስላጥን ብዘርኣዩዎ ጽቡቕ ድልየት ንንእድ።
ንሰላም ድለያ፣ ሰዓባውን
15. እዚ ዚበሃል ዘሎ፣ ኣጠቓላሊ ሰላም ንሕዝብታትናን ንሃገራትናን ብሓቂ ዜርብሕ ሰላም ኪኸውን፤ ነቲ ወሃብ ሰላም ዝኾነ ኣምላኽ ንልምኖ ኣሎና። እቲ ዓለም ኪህቦ ዘይክእል ነባሪ ሰላም ብኣምላኽ’ምበር፣ ብሰባት ዚመጽእ ናይ ሰብ ሰላም ዕድመኡን ዕላማኡን ወትሩ ሓጺር እዩ። እቲ ነዛ ሃገር ዘፍቅራ ኣምላኽና ፈጣሪና ሕጂውን “ሰላመይ እህበኩም ኣሎኹ” (ዮሓ. 20፣19) ይብለና ኣሎ። ነዚ ህያብ-ሰላም ዚበቅዕ ልቢ ከነሰናድወሉ እጃምና እዩ። ቅድሚ ሕጂ ውልዕ ኢላ ዝጠፍኣትና ግዜ-ሰላም እውን ነታ ህያብ ስለዘይተሰናደናላ ድዩ ወይስ ኣጸቢቕና ስለዘየመስገናላ? ተመሊስና ንርእስና ክንውከሰሉ ዚግባእ እዩ። ኦ! ሕዝቢ ኤርትራ! ንሰላም ድለያ ሰዓባውን። ነዚ ኣዕናዊ ኲናትዚ ሕዝቢ-ኤርትራ ኮነ መንግሥቱ ከምዘይደለዮ ነኣምን። ስለዚ ነዚ መንግሥትን ሕዝብን እንብሎ እንተልዩ፣ ንሰላም ዚዕድም ቃላትን ተግባራትን ንከነዘውትር እዩ።
16. ሓፈሻዊ ናይ ዕርቅን ምሕረትን መንፈስ ከነማዕብል የድሊ። ካብ’ቲ ባሕርያውን ክርስትያናውን መዕበያና ከምንግንዘቦ፤ እቲ ምሕረት ዚገብር ዕዉት እዩ፤ ወይ ከኣ እቲ ዕዉት ጥራሕ’ዩ ምሕረት ዚገብር (ማቴ. 5፣7)። ኣብ ኩሉ ኣቀራርባና፣ ናይ መራኸብ-ብዙኃን መደባትናውን ንዕርቅን ንምሕረትን ዜተባብዕ ዜጸናንዕ ቃላትን መልእኽትን እዩ ዜድምዕ እምበር፤ ነቲ ዜሰንብድን ዜርዕድን ከም ቃል-ብሥራት እናናሳዕ ምድግጋሙ፤ ንጉዕዞ ሰላም ዜደናጕ እዩ። ሕዝብና ጽቡቕ ቃልን ዜጸናንዕ መልእኽትን ኪሰምዕ ሃረርታ ጥራሕ ዘይኮነስ መሰል ኣለዎ። ይግብኦ እዩ። ኣብ ወሰናስን ሃገር (ዶባት) ዚነብር ሕዝቢ በዚ ውግእ’ዚ ሕልፊ ዝተሃስየ፤ ብዙሕ ግፍዒ ዝረኣየ እዩ& ከም’ቲ እንጽበዮን እንምነዮን እንተኾይኑልና ብዝቐልጠፈ ናብ ቤቱን መሬቱን ንኪምለስ እዩ። ዋላ’ውን ዶብ እንተተሓንጸጸ፣ እቲ ናይ ብስጭትን ስደትን ማህሰይቲ ናህሩ ንኺዝሕል፤ “ናይ ግጭትን ጽልእን ምዕራፍ በዚ ኪዕጾ.... ነቲ ዝሓለፈ ረሲዕና ድማ፤ ኃው ንዝኾነ ክልቲኡ ሕዝብና ዚኸውን ናይ ሰላምን ተስፋን መጻኢ ዕድል ከነማዕዱ” (ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣልዤርስ 13 ታኅሣስ 2000) ኣድላዪ ስለዝኾነ፤ ምስቲ ጐረቤቱን መናብርቱን መዋስብቱን ዝኾነ ስግር-ዶብ ዘሎ ሕዝቢ’ውን ርኡይ ናይ ዕርቂ መደባት ኪካየድ፤ እዚ ኸኣ፣ ኣብ ወገን መንግሥታት ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብወገን ዓበይቲ-ዓድን፣ መራሕቲ-ሃይማኖትን ዕቱብ ኣቓልቦ ኪግበረሉ& እቲ ተጀሚሩ ዘሎ መደባት ከኣ ኪቕጽለልና ሓደራ ንብል። “ብዝተረፈስ ኣኅዋተይ፣ ደኃን ኩኑ፣ ፍጹማን ኩኑ፣ ምኽረይ ስምዑ፣ ተሰማምዑ፣ ብሰላም ንበሩ፣ ኣምላኽ ፍቕርን ሰላምን ከኣ ምሳኻትኩም ኪነብር እዩ።” (2ቆሮ. 13፣11)።
17. ዕርቂ ምስ ጸላኢኻ ጥራሕ ዚፍጸም ኣይኮነን& ምስ ርእስና’ውን ክንዕረቕ ኣሎና። ዓቕምና ክሳብ ክንደይ ከምዚበጽሕን፣ ሰብ ብምዃንና ናይ ሰብ ባሕርያትን፣ ጠባያትን ሒዝና፤ ናይ ብርታዐን ድኻምነትን፣ ናይ ሕመቕን መንፈዓትን ባሕርያት፣ ከምዘሎና ኣሚንና ወትሩ መንጎይና መደብ ምሓዝ የድሊ።
ኅብረተሰብና’ውን እንተኾነ ዓሚቐùን Oፊሕን ናይ ዕርቅን ምምሕሓርን ምውህሃድን መንፈስ ኪለብስ የድልዮ። ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ምስ ዘለዎም ወገናትን ጉጅለታትን እውን፣ ናይ ዕርቅን ስኒትን መደብ ንምዝርጋሕ ዚከኣል ዘበለ ኪግበር የድሊ። ሓደ ሕዝብን ኅብረተሰብን ብምዃን፤ እቲ ሓደ ሕዝብን ሓደ ልብን ዚብል መርሕ እውን ብግብሪ ምእንቲ ኪርአ፣ “ንሕና-ንሳቶም” ዚብል መንፈስ ሓዲግካ ኲሉ ኣባል ኅብረተሰብና ኪወሃሃድ ግቡእ እዩ። እንተዘይኮነ፣ “ዝተፈላለየት ሃገር ክትቀውም (ክትጸንዕ) ኣይትኽእልን ኢያ” (ሉቃ. 11፣17& ማቴ. 12፣25)።
18. ኣብ’ዚ እነኣትዎ ዘሎና መድረኽ-ሰላም ዓበይቲ ተግባራት ይጽበየና ኣሎ። በዚ ኲናት’ዚ ብዝወረደ ማኅበረ-ኤኮኖሚያዊ (socio-economic) ምምዝባል ዘይተተንከፈ የለን& መላእ ሃገር ተነቓኒቑ እዩ። ሕይወት ሕዝብና ናብ ንቡር ንኺምለስ ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ቅዱስ ተግባር፤ ቤተክርስቲያን ሕጂ’ውን ከም ቀደማ እጃማ ከተበርክት ምዃና ነረጋግጽ። ካልኦት ዓለምለኸ ናይ ሰብኣዊ ረድኤት ማኅበራትን መንግሥታትን፣ ነዚ ብዙሕ ዝተሣቐየን& ልዕሊ ዓቕሙ ዝጾረን ሕዝቢ ዜድሊ ረድኤት ኪልግPሉን& ካብ ዝወደቖ ተንሢኡ ብኽልቲኡ እግሩ ንኪቐውም ሓገዘን ከወፍያሉ ሕድሪ ንብል።
ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ብዙኃት ዘይመንግሥታዊ ዝኾኑ ናይ ረድኤትን ግብረ-Oናይ ማኅበራትን፤ ናይ ዓቃብ-ሰላም ኣባላትን የኣትዉ ኣለዉ። ተልእኮ ዓቃብ-ሰላም ብዚግባእ ንኪOምረሉ፣ ሕዝብን መንግሥትን ኪተሓባበሮን ትምኒትና ንገልጽ። ሕዝብና ኣብ’ዛ ሰዓትዚኣ ሕጹጽ ረድኤትን ሓገዝን የድልዮ ስለዘሎ፤ እዞም ገበርቲ Oናይ ብዚግባእ ኪሕግዙዎ ንምሕጸን። እቲ ርእሰ-ምርኰሳ ዚብል መምርሒ ግጉይ ኣይኮነን ቅኑዕ ኣበሃህላ እዩ። እንተኾነ ኣብዚ እዋን’ዚ ርእሰ-ምርኰሳ ንዚብል ሓሳብ መታን ከነጽድቕ ነቲ ብሕጹጽ ኪርዳእ ዜድልዮ ሸለል ክንብል ኣይግባእን። ከም ኣገባብካን ኣጠቓቕማኻን እዩ’ምበር፣ “ምቕባል” ማለት “ምልማስ” ማለት ኣይኮነን።
19. ብዝቐረበን ዝረሓቐን መደባት፣ ካብ Oራዊት ተፋንዮም ናብቲ ሥሩዕ ናይ ኅብረተሰብ ቦታኦም ኪምለሱን፣ ሰሪሖም ኪናበሩን ዘለዎም ወገናትና ከምዘለዉን ተገንዚብናዮ ኣሎና። ነዞም ሰባት እዚኣቶም እንቋዕ ብደሓን ተመለስኩም ንብሎም። እቲ ኣብ ትሕቲ ድነ-ሞት ኮይኖም ዘሕለፍዎ ሃለዋት እናዘከርና፣ እቲ ዘስዓበሎም መንፈሳውን ሰብኣውን ኣቝሳልን በሰላን ኪሓውየሎም& ሕይወቶም ብዘይ ግዜኣ ክትዕጸድ ከምዝተቐረበት ዘይኮነስ፤ ጋና ክትፈርን ኣብ ኅብረተሰብ ክትወሃሃድን ከም ትኽእል ንምርዳኦም ነዊሕ ጻዕሪ ኪሓትት እዩ። ብወገን ኤኮኖሚ፣ ርእሶም ዚኽእልሉ መደባትን ረድኤትን’ኳ ዜድሊ እንተኾነ& ልዕሊ ኲሉ ግን ናይ መንፈስን ናይ ሥነ-ምግባርን (ሞራል) ምልኣትን ህድኣትን ስለዘድሊ በኣኡ ኪጅመር የሓይሽ።
ብፍላይ ብመንፈሳዊ ጐድኒ& መንእሰያትና ኣባላት-Oራዊት ዝነበሮም ኣጥፊኦም& ጐደሎ ኮይኖም እንኪመጹ& ነዚ ንምምላእ ኣድላዪ መደባት ክንዝርግሕ ግዲ እዩ። ብመንፈስን ብናይ ኣምላኽ እምነትን ዘይተሰነየት ሕይወት ኣብ ኅብረተሰብ ወትሩ ጠንቂ እያ። ብሰንክ’ዚ ውግእ’ዚ ዝሰንከሉን ኣካሎም ዝጐደሉን፣ ደቅና እዚ ኣብ ሰዊት ዕድመኦም ዘጋጠሞም ጸገም፣ ንሕይወቶም ከየጸልምታ እዚ ኅብረተሰብ’ዚ ዜድሊ ኪገብር& ብዛዕባ ስንኩላንን፣ ንስድራቤት ስዉኣትን ዚግበር ከኣ ወትሩ ምስቲ ናይ ግዜ ምምሕያሽን፤ ናይ መንግሥትን ሕዝብን ብኤኮኖሚ ምድልዳልን ዚኸይድ ኮይኑ፤ ኣኺሉ እዩ ኢልካ እትዘናግዓሉ ኣይኮነን። በዓል ዓቕምን በዓል ጥዑይ ሕይወትን፣ ዘይረኣዮ ኪርኢ፣ ኪምዕብል ኪድልድል ዕድል ኣለዎ። እቲ ዝሰንከለን ብሞት ዝተፈለን ግን ደኺሙ ተኸዊሉ ስለዝኾነ፤ ወትሩ ኣብ ግምት ኪኣቱን ፍሉይ ቈላሕታ ከድልዮን እዩ።
20. ምእንቲ ሃገሮምን ሕዝቦምን ኪብሉ ኣብ’ዚ ውግእ’ዚ ሕይወቶም ዘወፈዩ፤ ንወለዶም ውሉዶም ንሰብ-ኪዳኖም ዝጐደልዎም፤ ብናቶም መሥዋዕቲ ከኣ ስድራ-ቤቶም ኣብ ከመይ ዝበለ ኃዘን ከምዚወድቁ ይረኣየና ኣሎ። እዚ ብሓቂ ኪጽወር ዘይከኣል፤ ነቲ ከጸናንዕ ዚፍትንውን ከቢድ ተግባር ምዃኑ ኣይጠፍኣናን። ሓዚንና ጕሂና ጥራሕ፣ ስቕ ኢልና እንተኸድና ግቡእ ኣይኮነን። ንኸንቱ ከምዘይሞቱ ከነረድእ ክንክእል ኣሎና። ነቶም ብዝቐልጠፈ ኪድበሱ፣ ኪሕገዙ ዘለዎም፤ ዜድሊ ናይ ሞራልን ገንዘብን ሓገዝ ምግባር፤ በዚ መዳይ’ዚ ዚኣክል ተገይሩ ኢልካ ሸለል ዘይምባል፤ ንዝሓለፈ ጌጋ’ውን ምእራም& ብዓቢኡ ከኣ ፍትሓዊ ኅብረተሰብን ሥርዓትን ብምሕናጽ፣ ንኸንቱ ከምዘይሞቱ ከነመስክር ንኽእል።
21. በዚ ዚሰላሰል ዘሎ መስርሕ-ሰላም፤ Oራዊት ካብ ግንባራት ወጺኡ ንድሕሪት ተመሊሱ ኣሎ። ሽሕኳ ሕዝቢ-ኤርትራ ደቁን Oራዊቱን ምሕብሓብ ልማዱ እንተኾነ፤ ወተሃደር ግን ወትሩ ወተሃደር ካብ ምዃን ስለዘየሓልፍ፣ ካብ ሥነምግባርን ሥሩዕ ኣደብን ከይዘናበል፣ ንሕዝቢ ኮነ ንOራዊት ጽኑዕ ትምህርታውን ሞራላውን ሰብኣውን ጐስጓስ ኪግበረሉ ይግባእ። ኣብ ገሊኡ ዓዳትን ናእሽቱ ከተማታትን ኣብ ማእከል ሕዝቢ ተደባሊቑ (ንስራሕ ዘይኮነ) ዝሰፈረ Oራዊት፤ ንርእሱ ነቲ Oራዊት ኮነ ነቲ ሲቪል ሕዝቢ ጽቡቕ ኣይኮነን። ድሮ’ኳ ኣብ ውሽጥ’ቲ Oራዊት ናይ ደቀንስትዮን ደቅተባዕትዮን ምትሕንፋጽ፣ ናቱ ጸገማት ኣምጺኡ ኣሎ። ሥነ-ምግባራዊ ጕድለት፣ ምስፍሕፋሕ ኤይድስን ንካልእ ማኅበራዊ ጸገማትን ከኣ ኣጸቢቑ ይሕግዝ ከምዘሎ፣ ተረዲእና ብዝቐልጠፈ ፍታሕ ክንረኽበሉ ይግባእ። ንዚድሕን ምድሓን የድሊ። እቲ ግድል የለን ኢልና ክንዛረብ እንተኾይንና ንርእስና ጥራሕ ኢና እንጥብር።
22. ሓደ ካብ’ቲ ንሕይወት ስድራ-ቤትና ዚሃሲ ዘሎ ከኣ መብዛሕትኦም ኣባላታ ኣብ Oራዊት ምህላዎም እዩ& ኣቦታት ምስ ውሉዶም፣ ሰብ ኪዳን& ምስ ስድራኦም ዚራኸቡሉ ውሱንን ምዱብን ዝኾነ ርክብን ምብጽጻሕን እንተዘይሃልዩ ብንውሒ ግዜን ራሕቂ ቦታን ዚመጽእ ጸገማት ኣሎ። ኣባላት Oራዊት ንዘጋጥሞም ሞራላውን ማኅበራውን ጸገማት ንምፍታሕን ንምብዳህን ዚሕግዞም ኲስኰሳ ኣድላዪ እዩ። ጭካነ ጨካን ስለ ዘፍሪ፤ ኣብ መንጎ ወተሃደራት ብስም ዲሲፕሊን ዚዝውተር ዝተጋነነ መቕጻዕትታት ኪብየን ዓገብ ንብል። ብዛዕባ ጕዳይ ሃይማኖት ከኣ ቅቡል ብዝኾነ መምርሕን ከይከዱ& ንኻልኦት ብጾቶም ከይሃወኹ፣ ናይ ኅሊናን ናይ እምነትን መሰሎምን ግቡእነቶምን ንዚፍጽሙ ዕድል ኪወሃቦም ነማሕጽን። ንዝኾነ ይኹን በዚ ዚመጽእ ጸገማት፣ እቲ ፍታሕ ኢልና እንኣምነሉ ግን፣ ነፍስ-ወከፍ ኣማኒ ኣባል-Oራዊት ብመOረት-እምነቱ ዜድሊ ኲስኰሳን ክትትልን ብመንፈሳውያን መራሕቱ (Military Chaplains) ኪግበረሉ ከሎ& ሚዛኑ ዝሓለወ፤ ብስለት ዘለዎ ኣባል ብምዃን ግዳይ ናይ ዝኾነ ሃይማኖታዊ ፕሮፓጋንዳ ኣይምኾነን።
2ይ ክፍሊ
መጻኢ መደባትና
23. ኣብ ሰነዳት ጉባኤ ቫቲካን 2ይ ብግልጺ ተቐሚጡ ዘሎ ናይ ቤተክርስቲያን ትምህርቲ ከም ዘመልክቶ፣ ኣብ’ዛ መሬት (ምድረ-ዓለም) ዘሎ ኲሉ ዓንድማእከሉን፣ መወዳእታ መጠርነፊኡን ሰብ ስለዝኾነ፣ ኲሉ ብመንጽር ወድሰብ ኪጥመት ኣለዎ፤ (ፍሥሓን ተስፋን፣ ቁ.12) እዚ ከኣ፤ ሰብ በምሳል ኣምላኽ ኢዩ ተፈጢሩ (ዘፍ. 1፣26) ብኣምላኽ ከኣ ኣብ ልዕሊ ኲሉ ምድራዊ ፍጡር ዋና ኮይኑ ተሾመ፤ (ፍሥሓን ተስፋን ቁ.12 The Church in the Modern World, 12) ካብ ዚብል ርድኢት ዚፈልፈለ ኮይኑ፣ ኣብ’ዚ ዓለም’ዚ ዘሎ ኲሉ ምእንቲ ሰብ ዝመጸ ከምዝኾነ ክንኣምን ንግደድ። ከም ሳዕቤኑ ከኣ ሰብ ምእንቲ ሃገር ዘይኮነስ፤ ሃገር ምእንቲ ሰብ ከምዝተተኽለት ንርዳእ። ስለ’ዚ ኲሉ ነገር ረብሓኡን ክPራኡን ክንመዝኖ ከሎና& ብመንጽር ሰብ እዩ። እዚ ሓቅ’ዚ እንተዘይተዘኪሩ ገለ ገለ ግዜያት& ሰብ መሳርሒ ኮይኑ ክብሩን ግምቱን ሓሲሩ፣ ሥርዓታትን ናይ ኅብረተሰብ ኤኮኖሚያውን ማኅበራውን ኣገባባትን መደባትን፣ ክንዲ ንሰብ ዘገልግል፤ ተመሊሱ ሰብ ንኣኡ ኬገልግል ይርከብ።
24. እዚ ንኸይፍጸም እንታይ እዩ ፈውሱ? ፍትሓዊ ኅብረተሰብ ምትካል እዩ& ምትካል ፍትሓዊ ኅብረተሰብ ዚረጋገጽ ከኣ ቅዋማዊ ኮይኑ ምስ ዚርከብ እዩ። ምእንት’ዚ ኣብ ቅዋም ዝተመሥረተ ፍትሓዊ ኅብረተሰብ ንሰብ ዜገልግል ንሰብ ዚለኣኽ እዩ። እዚ ዝዓይነቱ ኅብረተሰብ ከኣ ብዕጽድ ኲምር፣ ትንሥእ ኢልካ ኪጭበጥ& ብሓደ ፀሓይ ብራቕ ወይ መስቀል ብራቕ ዚመጽእ’ውን ዘይኮነ& ዚጅመር ደኣ’ምበር፣ መወዳእታኡ ተበጺሑ ወይስ ተዛዚሙ ዚበሃል ኣይኮነን።
ቅዋም ኪበሃል ከሎ ናይ ሃገር መነባበርን መካየድን ሕጊ እዩ& ኣብ መንጎ ሕዝብን እቲ ዘመሓድሮ መንግሥትን ዚእቶ ውዕሊ፣ ወይ ከኣ ሕዝቢ ነቲ ዘመሓድሮ ኣካል ዚቆጻጸረሉ ልጓም እዩ። ቅዋም ንስለ ቅዋም ዚትከል ዘይኮነስ መOረት ሕጋውን ርትዓውን ኣነባብራን ህላዌን ሓድነትን ማዕርነትን ስለዝኾነ እዩ። መOረት ምዕባሌ እውን እዩ።
1) ሰብኣውነት ዝዓዘዞ ምዕባለ (Plenary humanism)፣ ምዕብልና እንኪበሃል ብኤኮኖሚያዊ ዕብየቱ ጥራሕ ዚምዘን ኣይኮነን። ምዕብልና ጽፉፍን ቅኑዕን ኮይኑ ምእንቲ ኪርከብ& ማለት ንነፍስ-ወከፍ ዚደምዕን፣ ንሕይወትን ኲነታትን ወድሰብ ብዂሉ መዳያቱ ዜማዕብልን ኪኸውን ይግባእ...፤ ናብ’ቲ መንፈሳዊ፣ ቁምነገራትን መOረቱ ዝኾነ ኣምላኽን ዘየድህብ& ኣብ ርእሱ ዕጹው ዝኾነ ሰብኣውነት (humanism) ንግዜኡ ዚዕወት መሲሉ ይረአ ይኸውን። ወድሰብ ንምድረዓለም፣ ብዘይካ ኣምላኽ ባዕሉ ኪOርዓ ከልምዓ ይኽእል ይኸውን። እንተኾነ ብዘይካ ኣምላኽ ዝተሓንጸት ዓለም መወዳእታኡስ ተጻይ ሰብ ብቐንዱ ከምትኸውን ጥርጥር የብሉን። እዚ ኸኣ፣ ...ሰብኣዊ ዘይኮነ ሰብኣውነት ምዃኑ እዩ (ምዕባለ ኣሕዛብ ቁ.14/42& Populorum Progressio, 14/42);
2) ማኅበራዊ ፍትሕን፣ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላትን፣ እቲ ቀንዲ ናይ ፍትሓዊ ኅብረተሰብ መለለዪ እዩ። ብጉልበቱ ንዚነባበር ሰራሕተይና፣ ከም ሰብ መጠንን፣ ከም ዜጋን፣ ብፍላይ ነቶም ብዝኾነ ይኹን ምኽንያት፣ ናይ ትምህርቲ ዓቕምን ዕድልን ዘይብሎም ብትሑት ስራሕን ደሞዝን ዚነባበሩ& ብኣኽብሮት ክንሕዞም ግቡእና እዩ። ዘድልዮም ግቡእ ከይነጉድለሎም ሓደራ። እግዚኣብሔር እውን “ንደቂ ዓዱ ብዘይ ዋጋ ዘስርሖም፣ ደሞዞም’ውን ዘይከፍሎም ወይልኡ” (ኤር. 22፣13) ኪብል የጠንቅቐና እዩ። ኣምላኽ ንግፉዓት ስለ ዚርኢ ኣይንግፍዓዮም። “ኦ! እግዚኣብሔር ንጭኑቓት ፍትሒ ከም እተምጽኣሎም& ንድኻታት ድማ ብቕንዕና ከምትጣበቐሎም እፈልጥ እየ” (መዝ. 140፣12)። ብዝኾነ ምኽንያት ስራሑ ንዚልውጥ ቅልጡፍን ጽፉፍን ምትሕብባርን ብቑዕ ምፍናውን ኪግበረሉ ሓደራ ንብል።
3) ኅብረተሰብና ብባሕሪኡ፤ ካብ ካልእ ዚፍለየሉ መለለዪ ኣለዎ፤ ብሕግን ብድግን ብሥርዓትን ተመሪሑ፤ መሰሉን ግቡኡን ግዴታኡን ፈሊጡ ዚካየድ እዩ። ካብ ጥንቲ ብዓዲ ብወረዳ ብኣውራጃ ሕግታቱን ትካላቱን ኣጻፊፉ ዚኸይድ መሰሉ ዝተተንከፎ ብኸመይ የሓትት ፍሉጥ እዩ። ስለ’ዚ ብዛዕባ ማኅበራዊ ፍትሕን መሰላትን፣ ኣብ እንዛረበሉ ካብ ባዕዲ ዝመጸ ሓዲሽ ኣተሓሳስባ ዘይኮነስ፣ ሕዝብና ንዘመናት ዝተነባበረሉ መንፈስን መደብን እዩ። ኤርትራዊ ኅብረተሰብ ኣብ ስራሕ ዝተመርኰሰ ሕይወት ዝሓዘ፣ ኣብ ምትሕግጋዝን ምድንጋጽን ዝዘንበለ መንፈስ ሒዙ ዚካየድ ኣብ ማዕርነት ዚኣምን እዩ። ስለ’ዚ እዛ ኲሉ ዚሰርሓላን ዚውፈየላን ሃገር ቅዱምን ድሑርን፤ ሓለፋ ዚረክብን ሸለል ዚበሃልን ዘይብላ ምዃና ብቓል ዘይኮነ ብግብሪ ከነርኢ ኣሎና። ስራሕን ዝኾነ ኣመዳድባን ድማ ብብቕዓትን ብሞያን ኪኸውን ከሎ ስራሕ ብጽፈት ይሳለጥ፣ ኣየተሓማምን ከኣ።
25. ብዙሕነት (pluralism) ናይ ሓሳብን ኣነባብራን፣ ንማዕርነትን ሓድነትን መቐረቱን ሕመረቱን ደኣ’ምበር ጸገም ኣየምጸኣሉን እዩ። ናይ ፍትሒ ማዕርነት ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕርነት፤ ናይ መሰልን ግዴታን ማዕርነት፤ ናይ ዝኾነ ማኅበራዊ-ኤኮኖሚያዊ-ፖለቲካዊ ዕድላት ማዕርነት ምርካብ ኣብ ኣቀዋውማን ርግኣትን ሓደ ሕብረተሰብ ወሳኒ እዩ። ነዚ ኲሉ ውሕስነት ዚህቦን፣ ንሓደ ሕብረተሰብ ወሳኒ እዩ። ነዚ ኲሉ ውሕስነት ዚህቦን፣ ንሓደ ፍትሓውን ዲሞክራሲያውን ኅብረተሰብ መOረት ዝኾኖን ግን ናጽነት እዩ። ናጽነት ብቐንዱ ህያብ-ኣምላኽ ምዃኑ ኣቐዲምና ጠቒስናዮ ኣሎና። ሕጂ ግን እዚ መሰል’ዚ ብኸመይ ከምዚግለጽ ገለ ከነመልክት ግቡእ እዩ።
1) ናይ እምነት ናጽነት፦ ናይ እምነት ናጽነት ኪበሃል ከሎ ካብ’ቲ ሰብኣዊ ባሕርይን መንነትን ብቐንዱ ዚፍልፍል እዩ (ዮሓንስ መበል 23፣ ሰላም ኣብ ምድሪ ቊ.11& John XXIII: Peace on Earth, 11 1993)። ናጽነት እምነት ዚህቦ ካልእ መሰላት’ውን ኣሎ። ብናጻ ርእይቶኻን እምነትካን ምግላጽ& ምምሃር& ጽሑፋት ምዝርጋሕ፣ ምትእኽኻብ& ንእምነትካን ጉዳይ ሃይማኖትካን ዚርኢ፣ ካብ ዝኾነ ይኹን መንግሥታዊ ወይ ውልቃዊ ምትእትታው ናጻ ምዃን (ሰላም ኣብ ምድሪ ቊ.12-13& Peace on Earth, 12-13)። ኣብ’ዚ ግዜና ኪእረም ዘለዎ ብዛዕባ ሃይማኖት ግጉይ ርድኢትን ኣረኣእያን ኣሎ። ሃይማኖት/እምነት ከም ፈላላዪን መዕነውን& ከም ተጻይ ሥልጣነን ምዕባለን& ከም ደቛሲ መሰል ደቀንስትዮ ኣይኮነን። በዚ ዓይነት’ዚ ነቶም ንሃይማኖት ዚፃረሩ፤ ከምኡ’ውን ነቶም ብስም ሃይማኖት ፍልልይ ዜማዕብሉን ካልእ ስምዒታት ዚፈጥሩን ኣትሪርና ንቃወሞም ኣሎና።
2) ናይ ዘረባን ጽሑፍን ናጽነት፦ ሓቂ ክትፈልጥን ከተፍልጥን መOረታዊ ናይ ወድሰብ መሰል ኮይኑ፣ ካብ’ቲ ናይ ሓሳብን ኅሊናን ናጽነት ዚፍልፍል ስለዝኾነ (ሰላም ኣብ ምድሪ ቁ.26-27& Peace on Earth, 26-27)& እዚ መሰል’ዚ ግብራዊ ንኪኸውን ከኣ ናይ ዘረባን ጽሑፍን& ብሓፈሻ ናይ መራኸብ ብዙኃን ናጽነት ቀንዲ መOረት ምዃኑ ሎሚ ኣብ መላእ ዓለም ትሑዝ ነገር እዩ። ኣብ ሕንጸት ሓደ ዲሞክራሲያውን ፍትሓውን ኅብረተሰብን ከኣ ሓቅነት ግልጽነት ናጽነት... እተን ቀንዲ ኣዕኑድ እየን። ሰብ ባዕሉ ብባዕሉ ፈቲሹ ሓቂ ዚረኽበሉ ባህግን መOረታዊ ዝንባሌኡ ዚኸብረሉ ዕድል ኪወሃቦ ኣለዎ።
3) መOረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ናይ ዝኾነ ጥዑይን ብሱልን ዲሞክራሲያዊ ምርጫን ጉዕዞን ኣካል ጥራሕ ዘይኮነ፣ መOረታዊ ክፍሉ እዩ። እዚ ማለት ከኣ “...ብወገን ሞራል ንውልቀሰብ ዚርኢ፤ ብወገን ሕንፀተ-ሰብ (culture) ሓቂ ንምርካብን& ሓሳብካ ንምግላጽን ናጻ ምዃን& ብወገን ትምህርቲ ዝኾነ ይኹን ንኺመሃር መሰል ከምዘለዎ& ብወገን ሃይማኖት ወይ እምነት፤ ኅሊናኡ ብዘብርሃሉ ኣገባብ ንኣምላኹ ኬኽብርን ስቱር ወይ ግልጺ ኣምልኾ ኬቕርብ ዘለዎ መሰል& ብወገን ኤኮኖሚ ናይ ስራሕን ናይ ናጻ ምህዞን ተበግሶን መሰል& ብወገን ፖለቲካ ድማ ንሕዝብን መንግሥትን ኣብ ዚምልከት ወግዓዊ ጉዳያት ናይ ምስታፍ መሰል... ወዘተ። እዚ መሰላት’ዚ እንተድኣ ተሓልዩ፣ እቲ ኅብረተሰብ ንሰብ ዜርብሕ መPርዓት ተኺሉ ማለት እዩ።
4) ንምርጫታት ምስንዳው፦ እዚ ዝሓዝናዮ ዓመት ፈረንጂ ኣብ ምዝዛሙ ምርጫታት ከምዚካየድ ወግዓዊ መንግሥታዊ ምንጭታት ዝገለጾ እዩ። ጥዑም ዜና ክነሱ ዜና ጥራሕ ኮይኑ ከይተርፍ ሓደራ ንብል። ብ1993 ዓ.ም.ፈ ረፈረንደም ኪግበር ከሎ፣ ዝተገብረ ምስንዳዋትን ጐስጓሳትን ከመይ ነይሩ? ሕጂኸ እንታይ ይግበር ኣሎ? ሕጂውን ከም’ቲ ናይ እዋን ረፈረንደም ዘድሊ ብቑዕ ምስንዳው ብምግባር ናብቲ ዚሕሰብ ዘሎ ምርጫ ንእቶ።
5) ቅዋማዊ ሥርዓት ኣብ ዘለዎ ፍርዳዊ ኣገባብ (Legal System) ኪዘናበል ኣይክእልን እዩ። ኣብ ብዙኅ ኣጋጣሚታት ከምዚግለጽ በዚ ዚመጽእ ጸገማት& ብዋሕዲ ዓቕሚ ሰብ እዩ እናተባህለ መኽኒት ይወሃቦ። ኣብ’ዚ ሎሚ ዘሎ ዓለም ግን፤ 10 ዓመት ኣይኮነን ነዚ& ንኻልእ’ውን ዜድሊ መOረታዊ ለውጢ ንምምጻእ፣ ፈላጣት ሕጊ ንምውፋር ዚኣክል ግዜ ነይሩ& ኤርትራዊ ኅብረተሰብ ከኣ፣ ካብ ዝዓበ ክሳብ ዝነኣሰ፣ ዓሚቝ ርድኢት-ሕግን ስምዒት-ፍትሕን ዘለዎ ስለዝኾነ፣ ካብ ውሽጡ ሕጊ ዚፈልጡ ምርካብ ኮነ& እቲ ኅብረተሰብ ፍትሒ ንምቕባል ዘጸግሞ ኣይኮነን። መንግሥቲ ኤርትራ ንሕዝቡ ዚሰርሕን ዚሓልን ብዛዕባ ምዃኑ ዘካሕደና ኣይኮነን። ግና፣ ምስ ብዝሒ ግዜ ዚምዕብል ጠባያት ኣሎ& ምስቲ ሓልዮትን ተወፋይነትን ተጐዛጕዙ ዚመጽእ ጠባያት ከይህሉ ምጥንቃቕ። ኪጋገ ከሎ ሕዝቢ ንመንግሥቱ ብግዜኡ ነቒፉ ከለብሞ እንተተረኺቡ ዓብይ ጕንዖ ከምዝገበረሉ እዩ።
6) ብቑዕ ፍርዳዊ ሥርዓት ዘይብሉ ሃገራት ብልሽውና፤ (corruption) ኣብ ምብቋልን ምዕንባብን ስቡሕ ባይታ እዩ። ካብ ብልሽውና ናጻ ኢና ኢልካ ኣፍካ መሊእካ ዚዝረብ ኣይኮነን በሃልቲ ኢና። ሰብ ኣብ ዘለዎ ወትሩ ጕድለት ስለዘሎ& ኤርትራዊ ሰብ ከኣ ካብ ካልእ ሰብ ዝተፈልየ ፍጡር ስለዘይኮነ ኣብ ካልኦት ዘሎ ወይ ድሮ ወሪድዎ ከይህሉ& ወይ ከኣ ንሓዋሩ ከይወርዶ ኪጥንቀቕ ግዲ እዩ። ሥልጣን የበላሹ፣ ደረት ዘይብሉ ሥልጣን ከኣ ደረት ኣልቦ ብልሽውና የስዕብ፣ ዚበሃል ዘረባ ኣሎ። ነዚ ሃለዋት’ዚ ንምቍጽጻር ግዝኣት-ሕጊ ከተማዕብል ግዲ እዩ። ናይ ተሓታትነት (accountability) ጕዳይ ሸለል ምስተባህለ፣ ውድቀት ኅብረተሰብ ይመጽእ።
ማኅበራዊ ግድላት
26. ናይ’ዚ ኤርትራዊ ኅብረተሰብ ነቕ ዘይብል መOረትን፣ ድሙቕ መንነትን ኣበይ እዩ ዘሎ? ኪበሃል ከሎ፣ ምላሹ “ስድራቤት” እዩ። ድልዱልን ሥሙርን ዕሙር ኅብረተሰብ እንተ’ሎና፤ ድልድልትን ብስልትን ሥምርትን ስድራቤት ስለዘላትና እዩ’ምበር ካልእ ምሥጢር የብሉን። ነዛ ዓይኒማይ ጥዑይ ኅብረተሰብ ዝኾነት “ስድራቤት” ከም ብሌን-ዓይንና ክንርእያን ክንጓስያን ኣሎና። ብሰንኪ ዝተፈላለየ መደባት ሃገራዊ-ማእቶታዊ ኣገልግሎት... ወዘተ፣ ናይ ስድራቤት ሓድነትን ሥምረትን፣ ይንካእ ኣሎ። እቲ ማእቶት ድዩ ወይስ ኣገልግሎት ዚህቦ ጠቕሚ ኣብ ሕቶ ዚኣቱ ኣይኮነን። ግና ብሓደ ክትጥቀም ክትብል ብካልእ እሞ ኣገዳሲ ኣብ ዝኾነ መዳይ ከይትጕዳእ ምጥንቃቕ ዚመስሉዎ የለን። ካብ ስድራኻ፤ ካብ በዓልቲ ኪዳንካ፤ ካብ ሓላፍነት ወለድኻ፤ ንነዊሕ ተፈሊኻ፤ እሞ መንእሰያት ተሓናፊጽካ& እዚ ተነጽሎን ጽምዋን ንርእሱ ኣብ ዝርገትን ዘይሥሩዕ ርክባትን፤ ንዝነበረካ ሓላፍነትን መሥርዕን ምርሳዕን ምሕዳግን፤ ብዘይኪዳን ምትእኽኻብ፤ ወይ ንዝተገብረ ጌጋ ንምሽፋን ኣብ ዘይትቕጽሎ መደብ ኪዳን ከይደለኻ ምእታው... የስዕብ ኣሎ። እዚ ኣገባብ’ዚ ንስድራቤትና ከይጐድአ ከሎ፤ እቲ መንነታ ከይጠፍአ ከሎ ከነሕውዮ ንጽዓር። ናይቶም ብሰንኪ ኲናት ዝተመዛበሉ ብሓደ ወገን፤ ብኻልእ ወገን ድማ ናይቶም ኣብ ኣገልግሎት-ሃገር ዚርከቡ መንእሰያት ስድራቤታት ኣብ ከቢድ (ሞራላውን ማተርያላውን) ኩነታት ይርከባ ከምዘለዋ ምንጋር ዘድልዮ ኣይኮነን። ስለ’ዚ ሰራሕተይናታት እንኪምደቡ ናይ ኣገልግሎትን ማእቶትን መደባት ኪግበር ከሎ ብዚከኣል ነቲ ኣብ ስድራቤት ዘምጽኦ ጸገማት ክትንክዮ ወይ ከተቃልሎ ምጽዓር& ንናይ ገጠር ስድራቤታት ደቃተን ናብ ማእቶት ኣብ ምልኣኾም፣ ነቲ ኣብ ስድራኦም ዚፍጽምዎ ናይ ጕስነትን ማእቶትን ስራሕ ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። ካብ ደቂ 5 ዓመት ንላዕሊ ኣብ ገጠራትና ንዘለዉ ቈልዑ ማእቶት ክንምህሮም ምባል ትርጉም የብሉን። ብማእቶት ዚረኽቡዎ ካልእ ረብሓ እንተሎ፤ ብኻልእ ኣገባብ፤ ንናይታ ስድራቤት ሃለዋት ብዘይትንክፍን ኪፍጸም ይግባእ።
ብዝኾነ ይኹን ኣመኻኒኻ ቃል-ኪዳን ምፍታሕ፤ ኣብ ንኡስ ዕድመን ካብ ኪዳን ወጻእን ዚውለዱሞ ምስ ሓደ ወላዲ/ወላዲት ጥራሕ ዚዓብዩ ሕፃናት፤ ነቲ ናይ ጽባሕ ኅብረተሰብ ፍጮ ኮይኖም መPርዑ ዘበላሽውሉን ምዃኖም ጥራሕ ዘይኮነስ ዓብይ ግድል ከምዝኾኑ ብሕጂኡ ክንዝክሮ ይግበኣና።
27. ናህሪ ዋጋታት ኣብ ዚረኣየሉ ናብራና፤ ይትረፍዶ ገለ ከይሓዝካ ኣቲኻስ እናሰራሕካን ምስ ትሕዝቶኻን’ኳ ጸገሙ ከቢድ እዩ ዘሎ& ብፍላይ ናይ’ቶም ኣለይቲ ስድራቤት ኮይኖም ውሉዶምን ወለዶምን ዚኣልዩ ኣባላት Oራዊትን፣ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተዋፈሩን ኲሎም ሃለዋት፤ ብሓቂ ዘተሓሳስብ ይኸውን ኣሎ። ሓቦ ሕዝቢ ኣብ ምጽንቃቑ እዩ ዘሎ፣ መረረን ጓህን ይበዝሕ ኣሎ። እዚ ከም’ዚ ዝበለ ሃለዋት ብዝቐልጠፈ ኪልወጥ ኪመሓየሽ የድሊ። ኣብ ኅብረተሰብና ኣይኮነንዶ ብፍሉጥን ርኡይን ጕዳይ ዓደቦ ዝተላእከስ፤ መንነቱ ዘይፍለጥ ሓላፍ መንገድን ጓናን እኳ “ሕማቕ ግናታ” ኮይኑ ክትርኢ ሰብኣዊ ኅሊና ዘፍቅዶ ኣይኮነን። ቆላሕታ ምግባር ሕጂ’ውን ንቐጽሎ። እዚ ብዓቕሙ ንሕዝብናን& ብዓቢኡ ከኣ ንመንግሥትና እንብሎ እዩ።
ደቀንስትዮ
28. ብዛዕባ ኲነታት ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሃገርና ዕሙቝ ዝበለ ኣቓልቦን ርኡይ ስጉምትታን ኪግበር ኣድላዪ ኮይኑ ይረኣየና። ብናይ ደቀንስትዮ ኲነታትን፣ ናይ መሰልን ማዕርነትን፣ ሃለዋትን ዚበሃልን ዚግበርን ኲሉ ቅኑዕን ዕቱብን ኣቓልቦ ዜድልዮ እዩ። ዝኾነ ይኹን ነገር ከኣ ሚዛኑ ዝሓለወን መሥመሩ ዝተኸተለን ኪኸውን የድሊ። ካብ’ቲ ሓደ ጫፍ ናብ’ቲ ካልእ ናይ ምባልን ምዝንባልን ጸገም ንከይመጽእ ምጥንቃቕ። ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽና፣ ብፍላይ ኣብ’ቲ ናይ 30 ዓመት ኲናት፣ ናይ ታሪኽ ኣደራዕ ኮይኑ ንዚመጽአ ኲነታት፣ ደቀንስትዮ ለቢሰናኦ፣ ብዝተረፈስ ኲናትን ብረትን ጸብእን ውግእንሲ፣ ኣይኮነንዶ ነታ ናይ ምሕረትን ሕይወትን ምንጪ ዝኾነት ኣደ& ንወዲተባዕታይ’ኳ ዜብህግን ዜመንን ጕዳይ ኣይኮነን። ምእንት’ዚ እቲ ከም ኣደራዕ ኮይኑ፣ ጸገም ኮይኑ ይመጸካሞ፣ ብዓቢይ ሓቦን ንያትን ዝጾርካዮ ከም መዘከርታ ደኣምበር፣ ናብኡ እትምለሶ ወይ ብባህጊ ዚናፈቕ ነገር ኣይኮነን።
ሕይወት ካብ ወጋሕታኣ ኣትሒዛ ብፍላይ ኣብ ሓለዋ ጓለንስተይቲ እያ። ጓለንስተይቲ ናይ ፍቕርን ርኅራኄን ሰላምን መድረኻት ዝጨበጠት እያ። ከም መጠን ኣደ፤ ናይታ ዓይኒማይ ኅብረተሰብ ዝበልናያ ስድራ-ቤት መOረት፤ ከም በዓልቲ ኪዳን ምስ በዓልኪዳና ማዕረ ክብርን፤ ናይ ውሉዳን ስድራቤታን ማዕረ ኃላፍነትን ትሽከም። ብሓጺሩ ኣደ ሃገር እያ። ቅዱስ መጽሓፍ’ውን “ኩልኻትኩም ብክርስቶስ ሓደ ኢኹም’ሞ በዚ ኣይሁዳዊ ወይ ግሪኻዊ የልቦን& በዚ ባርያ ወይ ጭዋ የልቦን& በዚ ወድተባዕታይ ወይ ጓለንስተይቲ የልቦን” (ገላ. 3፣28) ብውፉይ ሕይወት ኣብ ፍሉይ ኣገልግሎት ኣምላኽ ዝተዋፈረት ትኹን፤ ኣብ ማኅበረሰብ ነቲ ፍሉይ ህያባታ እተማዕብለሉን እተበርክተሉን፣ ብኣወንታዊ እትጸልወሉን መድረኻት ብምኽፋቱ፣ ኣብ ፖለቲካዊ፣ ኤኮኖሚያዊ፣ ሥነ-መዕበያውን፣ መንፈሳውን፣ ብሃገራውን ኣህጉራውን መዳያት ክትዋሳእ ምኽኣላ መሰላን ንኲሉ ኣድማዕን እዩ። ዝያዳ’ውን ኪተባባዕ ኣለዎ። ግና ማኅበራዊ ግዴታኣን፤ ነቲ መበቈል ምዕባሌ ዝኾነ ስድራዊ ተልእኾኣን፣ ካልኣይ ቦታ ከተትሕዞ ኣይግበኣን። እዚ ተልእኮ’ዚ መዘና ዘይብሉ ኣዝዩ ልዑል ተልእኮ እዩ። (መልእኽቲ ር.ሊ.ጳ ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ፣ “ጓለንስተይቲ መምህር-ሰላም”፣ 8 ታኅሣስ. 1994 ቊ.6)።
በዚ ግዜና ብስም ማዕርነት ብዚግበር ፕሮፓጋንዳ ንጓለንስተይቲ ካብ ጠቓሚኣ ሃሳዪኣ ኪኸውን ይርአ ኣሎ። ካብ ንእስነታ ጀሚራ ናይ ትምህርትን ካልእ ማሕበራዊ ዕድላትን ማዕረ ወድተባዕታይ ክትረክብ፤ ንተመሳሳሊ ደረጃን ብቕዓት-ስራሕን ማዕረ ወድተባዕታይ ክትስራዕን ደሞዛ ትሕቲ ወድ ተባዕታይ ከይከውንን ነማሕጽን። ልዕሊ ኲሉ ግን እዚ ማዕርነት’ዚ ናይ ጻዕርን ውርደትን ማዕርነት ዘይኮነስ፣ ናይ ክብርን መሰልን ኪኸውን ይግባእ።
ስለ’ዚ እታ ምእንቲ ክብርን ግርማን ደቅሰባት ክትጣበቕን፣ ክትሕሉን፣ ፍትሕን ሰላምን እውን ምእንቲ ኪነግሥ ዚከኣላ ክትገብር ዝተመዘዘት ቤተክርስትያን፣ ኣብ ኲሉ መዳያት መሰል ደቀንስትዮ ኽኽበር፣ ብምዕሩይ ኣገባብ ምእንቲ ኪምዕብል፣ ምልኣት ንዘለዎ ምዕባለ ደቀንስትዮ ዝተፈላለየ ንጥፈታት ኣካይዳ፤ ተካይድውን ኣላ። ንዝመጽእ ዓመታት ድማ ክትቅጽሎ ምዃና ነረጋግጽ።
.29. |ይ ስድራቤትን መንእሰያትን ሃለዋትን ዝሓሸ መልክዕ ብዚሕዘሉ መንገዲ ኣጸቢቑ ምጠቐመ እንብሎ እቲ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ዚካየድ ዝነበረ ናይ ውሁድ ትምህርተ-ሃይማኖት መደብ እዩ። ስለምንታይ ከምዝተዓግተ እኳ ዝተዋህበና መግለጺ እንተዘየሎ ጠቓምነቱ ኣብ ክርክር ዚወድቕ ኣይኮነን። ሕጂ’ውን ዜድሊ ምስንዳው ተገይሩሉ፣ ኣመራርጻን ኣመዳድባን መምህራን ብዚግባእ ተጻፊፉ፣ መምሃሪ መጻሕፍቲ እውን ተጻሒፉ ብሓድሽ ኣገባብ ኪግበር ኣድላዪ እዩ። ዚምልከተና ወገናት ድማ ምስቲ በዚ ዚግደስ ኣካል መንግሥቲ ክንመያየጠሉ የድሊ።
መንእሰያትና እንታይ የሓስቡን ይብሉን ኣለዉ፤ ንሃገሮም ብኸመይ ይጥምትዋ፤ ኢልና ክንሓትት ግቡእና እዩ። ኣብ’ቲ ዚሕነጽ ምምሕዳራዊ ሥርዓትን፤ ኤኮኖሚያዊ ምዕባለን፤ ማኅበራዊ ድኅነትን፤ መንፈሳዊ Oረትን ኲሉ ተስፋ ዚህብ ምልክታት እንተዘይ ረኺቦምሉ ናይ መጻኢ ዕድሎምን ሕይወቶምን ጸልማት ኮይኑ ኪረኣዮም& ንዝተወልዱላ ሃገር ራሕሪሖም ከኣ መንገዲ ስደት ከማዕድዉ ናይ ግዲ እዩ። ኃይሊ ንኡስ ወለዶ ዘይብላ ሃገር ከኣ መጻኢ ሃለዋታ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ማለት እዩ። ምእንት’ዚ ንመራሕቲ-ሃገርን መራሕቲ-ሃይማኖትን ከቢድ ኃላፍነት ኣብ ዝባንና ከምዘሎ ነኣምን። ስለምንታይ መንእሰያትና ዓድጓና ዘማዕድዉ ምባል ትርጕም ኣይህልዎን። ዓዲ ሰላም፣ ዓዲ ፍትሒ፣ ዝመሰለካ ዓው ኢልካ እትዛረበላን& ሰሪሕካ እትሓድረላን ዓዲ ምስ ሓዝካ& መዓር ገዲፉ መዓር ዘናዲ ስለዘየልቦ& ንስደት ክንዲ ዘማዕድዉን ዚኸዱን& ካብ ስደት ዚምለሱን ዚውሕዙን መንእሰያት ኪህልዉና ናይ ግዲ እዩ።
30. ብሓዊ ኲናት ሓሊፎም ዚምለሱ መንእሰያት ኢና ንጽበ ዘሎና። መንእሰያትና ቊስሊ ጸይሮም እዮም ኪምለሱና፤ ግዙፍ ቊስሊ ዘይኮነ ኣውራ’ኳ ደኣ መንፈሳዊ (ሥነልቦናዊ)፤ በዚ ውግእን ፕሮፓጋንዳ ናይ ውግእን ዝቖሰሉ እዮም። ነዚኣቶም ክትዛረቦምን ክትቀርቦምን ከሎኻ ቊስሎም ከይትጐድኦም ምጥንቃቕ የድሊ። ከም ሓደ ካብ ርሑቕ ዝመጸ’ሞ ብድኻምን ጻዕርን ዝደኸመ ክንርእዮም ይግባእ። ኣብ ውግእን ቦታ ውግእን ኮይንካ ብናጻ ክትሓስብን፤ ንነዊሕ ክትሓልምን ዘይከኣል ብምዃኑ፣ መንእሰያትና ናይ’ዚ ግዳይ ኮይኖም እዮም። ሕጂ ናይ’ቲ ህሉው ግድላትን ኲነታት-ሕይወትን ጕዳይ በብቝሩብ ከነቕርበሎም የድሊ። ነቲ ዘለዎም ናይ ምስራሕ፣ ሰሪሕካ ናይ ምንባር ድልየት ኣጸቢቕካ ምንቅስቓሱ፣ ኣብ ተስፋ ቕብጸትን ኢምንትነትን (ኒሂሊዝም) ካልእ ማኅበራዊ ውድቀትን ንከይዝንብሉ ምድሓኖም የድሊ። ናብ ኅብረተሰብ ኪጽንበሩ ከለዉ፣ ብዂሉ ኤኮኖምያውን መንፈሳውን ማኅበራውን ሕይወቶም ብግቡእ ኪመዓራረን ኪድገፉን ስለዜድሊ ብዝተወደበን ብዝተጸንዐን ኣገባብ ኪስራሕ ሕድሪ ንብል። እዚ ተቕዋማት፣ ሃይማኖታውያት መንፈሳውያት ኣካላት ከድምዓ በብዝኽእላሉ መዳያት ተደጋጊፈን ኢደይ ኢድካ ብምባል ኪሰርሓሉ ዚግባእ ሰፊሕ ግራት እዩ። ብፍላይ ከቢድ ኮይኑ ዚረኣየና፣ እቲ ሥነ-ኣእምሮኣዊ (ሥነ-ልቦናዊ) ጸቕጥን መጕዳእትን እዩ። ብናይ መራኸብ ብዙኃን ዝተፈላለየ መደባትን፣ ሰፊሕ ሰሚናራትን ብምስንዳው መንእሰያትና ተመክሮታቶም እናተለዋወጡ ውሽጣዊ ኣቝሳሎም ዘሕውዩሉ ኣገባብ ኪመሃዝ የድሊ።
ኤች-ኣይ-ቪ ኤይድስ
31. ናይ’ዚ ሓደገይና ሕማም’ዚ ናብ ሃገርና ምእታዉ ካብ ዚፍለጥ ንነጀው ንሰምዖ “ደርፊ” ሓደ ዓይነት ኮይኑ’ሎ። ኮንዶም ዚብል ቃል ጥራሕ ተመላሊሱ ኪንገር ንሰምዕ። ግና ብወገን’ቲ ሕማም እንተርኤና ብዘንቀጥቅጥ ናህሪ ደኣ እዩ ኪዝርጋሕ ዚተረኽበ’ምበር፣ ዝነከዮ የለን። እቲ “ደርፊ” ንዕዳጋ-ኮንዶም ጠቒሙ ይኸውን፣ እዚ ዘየድምዕ ከምዝኾነ ምስተገምገመ ከኣ ሎሚ ሎሚ፣ “ሓደ ምስ ሓንቲ” ዚብል ዘረባ መጺኡ ኣሎ። ንሰብ ኪዳን ድዩ፤ ጋና ኣብ ሓዳር ንዘይኣተዉ መንእሰያት ድዩ፤ ...ነቲ ሕጊ-እምነትን፣ ልምዳዊ ሃገራዊ ስርዓትን ዘቖሞ ናይ ቃል-ኪዳን ቃሉን መልእኽቱን ሸለል ኢልካ፣ ብድብድቡ “ሓደ ምስ ሓንቲ” ማለት ነፍስ-ወከፍ ባዕሉ ወይ ባዕላ ብዝወሰኑዎ ብወግዒ ብዝተፈልጠ ኪዳን ድዩ? ደቂ 16-18 ዓመት መንእሰያት’ከ መደብ-ኪዳን ዘይብሎም፣ ንስለ ርክብ ጥራሕ፣ እሞ እቲ ሓደ ንሓንቲ ምዃኖም ንሕማም ብምፍራሕ ደኣ’ምበር፣ ካልእ ኅሊናን፣ ናይ ኪዳን ዕላማን ዘይብሉ፤ ክሳብ መኣስ እዩ።
ስለ’ዚ እቲ መራኸብ ብዙኃን ዘወዓውዖ ዘሎ መደባት “ኮንዶምን” “ሓደ ምስ ሓንትን”፣ ኣብ ሕይወት መንእሰያትና ዘምጽኦ ለውጢ የለን። የግዳስ ኣብ መንገዲ ሞራልን ሥነ-ምግባርን፣ ኣብ እምነት ኣምላኽ ዝተOረተ መንእሰይ ክንሃንጽ፣ እዚ ዝዓይነቱ መንእሰይ ከኣ ንዝኾነ ይኹን፣ ሓዊ ኪሰግር ስለዚኽእል፣ ወለዲ፤ መራሕቲ-ሃይማኖት፣ ኣብያተ ትምህርቲ ተሓባቢሮም ብዛዕባ ናይ ኪዳን ዕብየት፣ ቅድመ-መርዓ (ቅድመ ኪዳን) ወዲ ኮነ ጓል ካብ ዝኾነ ይኹን ርክብ ርእስኻ ምዕጋት (ድንግልና)፣ ናይ ስድራቤት ቊምነገር... ብዛዕባ’ዚ ኲሉ ብቓልን ተግባርን ዚኣክል ትምህርትን ጐስጓሳትን ምግባር ከድሊ እዩ። መንእሰይ ክንዲ ንዘየድሊ ርክባትን ውጥምናታትን ዘማዕዱ፣ ኣብ ትምህርቲ ስፖርት፣ ኣርት፣ ስራሕ፣ መንፈሳውን Oናይን ተግባራትን ኣገልግሎትን ከምዚዋፈር ምግባር። ኣብ ናይ ግሊ ጋዜጣታት ዚጸሓፍ መብዝሕትኡ ንፍኑው ርክባትን ዘይሞራላዊ ሃለዋትን ዘተባብዕ ጥራሕ እዩ። እዚ’ውን ብተዘዋዋሪ መንገዲ ንመንእሰያትና ዚልክም እዩ። በዚ ሕቶታት’ዚ ምጽሓፍ ምዝራብ፣ እንተድለየ ብስለትን ድልዱል መOረትን ብዘለዎ ኮይኑ፣ ወትሩ ከኣ ኣራምን መሃርን ኪኸውን ጥራሕ ይግባእ። ነፍስ-ወከፍ ሃይማኖታዊ ኣካል በብናቱ ብዛዕባ’ዚ ዚግደስ ሓደ ኮሚቴ ከቕውም፣ ብዓቢኡ’ውን ንኲለን ዘወሃህድን ዘንቀሳቕስን፣ ልምድን ተመክሮን ዘለዋውጥን ሓደ ሃገራዊ ኮሚቴ ኪህሉ፣ ነቶም ኣብቲ ሕማምቲ ወዲቖም ዚርከቡን፣ ንኻልኦት ብሕማቕ ሥነልቦናዊ ሃለዋት ዝተዳህሉ (ዝተደፍራ ደቀንስትዮ፣ ዝሰንበዱ ቈልዑ) ዚኣሊ፤ ብምኽርን ብፍሉይ ቈላሕታን ዚግደስ ኣካል (trauma counselling) ኪህሉ ከምዚግባ’ውን ኣሚንናሉ ኣሎና።
3ይ ክፍሊ
ሓዲስ ዘመን፣ ብዝተሓደሰ መንፈስ
32. “ዕዉራት ይርእዩ ሓንካሳት ይኸዱ ለምጻማት ይነጽሑ፣ ጸማማት ይሰምዑ፣ ምዉታት ይትንሥኡ፣ ድኻታት ወንጌል ይብOሩ ኣለዉ። ብኣይ ዘይዕንቀፍ ከኣ ብዐፁዕ እዩ” (ማቴ. 11፣ 5-6) ብዚብል ቃል እዩ ኢየሱስ ናይ ኣቦኡ ልኡኽን ቅቡዕን ኮይኑ ኣብ’ዚ ምድር’ዚ ስራሑ ዝጀመረ።
እዛ ብክርስቶስ ዝተተኽለት፤ ኣብ መላእ ዓለም ዘላ ቤተክርስትያን ድማ፤ በዚ ናይ ክርስቶስ ቃላት ገቢራ እያ፣ ነቲ “ሕዙንን ትኩዝን ኮይኑ ናይ ደቂ-ኣምላኽ ሓርነት ኪለብስ ሃንቀው ዚብል” (ሮሜ 8፣ 18-19) ዓሌት-ሰብ ክትቀርቦን ስራሓ ክትፍጽምን እትርከብ። ስለ’ዚ እምበኣር ቤተክርስትያን ነቲ ካብ ተኻሊኣ (ክርስቶስ) ዝተቐበለቶ ናይ ድኅነት ኃይልን ጸጋን፣ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ኮይና ኣብ ረብሓ ደቅሰብ ከምዚውዕል ትገብር። (ፍሥሓን ተስፋንቊ10፣2፤ The Church in the Modern World 2,10) እዚ ናይ ድኅነትን ሓርነትን ጸጋ ዚርከብ ብንስሓን ብምሕረት ኣምላኽን እዩ። እዚ ንስሓ ንኪፍጸም፣ ምሕረት-ኣምላኽ ተጨቢጡ ከኣ፤ ምስ ኣምላኽን ሰብን ምስ ርእስናን ዕርቂ ምእንቲ ኪርከብ፤ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ናይ Oለስተ ዓመት ምስንዳው ድሕሪ ተገይሩ& ኢዮቤል ዓመት-ንስሓን ምሕረትን ዓመት-ዕርቅን ድኅነትን ብዚብል መንፈስ ተኻይዱ፤ መላእ መበል 2000 ዓመት ከኣ ብመንፈስ ኢዮቤል ተፈጺሙ። (ኢዮቤል 2ሽሕ፤ ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ፣ Pልሳይ ሽሕ ዘመን፣ ቊ.14& Pope John Paul II: Tertio Millenio Adveniente, 14,1994)። ኢዮቤል ኪበሃል ከሎ Oለስተ መደባት ዚፍጸመሉ እዩ። ብዝሓለፈ ጉዕዞኻን ስራሓትካን እትጸባጸበሉ፤ ዘሎ ሃለዋትካ እትመዝነሉ፤ ንዚመጽእ ከኣ መደባትካ እተውጽኣሉ፤ ማዕረ ማዕረዚ ከኣ ብዝሓለፈ ጉዕዞኻ ብዝጐደልካዮ ብመንፈስ-ንስሓ ትእርሞ፤ ብዝተዓወትካዮ ንኣምላኽ ተመስግን፣ ንዘሎኻዮ ሃለዋትካ ከኣ ምስ ናይ ኣምላኽ መደብን ሕግን ዚላዘብ እንተኾይኑ ገጽ ንገጽ ኣጠማሚትካ፣ ንዘይላዘብ እተወግደሉን ቆራጽ ውሳኔ እትወስደሉን፤ ንዚመጽእ ድማ በረኸት-ኣምላኽ ተማህሊልካ ምስኡ ዝኣቶኻዮ ኪዳን ኣሐዲስካ፤ ናብቲ ሓዲስ ኣድማስ-እምነት ንምጕዓዝ ትምድብ።
ዝሓለፈ ክርስትያናዊ ጉዕዞና
33. “ስለ’ቲ ብክርስቶስ ኢየሱስ ዝተዋህበኩም ጸጋ-ኣምላኽ ብዛዕባኹም ኲሉ ግዜ ንኣምላኽ ነመስግን ኣሎና። እነመስግኖ ዘሎና ኸኣ፣ እቲ ብዛዕባ ክርስቶስ ዝመስከርናልኩም ኣባኻትኩም ጸኒዑ ስለዝተረኽበ፣ ብዂሉ ቃልን ብዂሉ ፍልጠትን ብኣኡ ስለዝሃብተምኩም እዩ” (ቆሮ. 1፣4-6)።
ኣብ መOረተ ነብያትን ሓዋርያትን ዝተሓንጸ ወለዶ ክርስትናና እንክንቈጽር፣ ሕዝቢ ኣረምነት ካብ ዝነበርናሉ ብርሃን ዘልበሰና፤ ብቅዱስ ኣትናቴዎስ ሊቀ ጳጳስ ዘእስክንድርያ ተላኢኹ መንፈስ-ክርስትና ካብ ዘሕደረልና ካብ ከPቴ-ብርሃን ቅዱስ ፍሬምናጦስ እዩ ዝጅምር። ነዊሕ ዝሰጐመ ክርስትናና ምንቕቓሕን ምብርባርን ኣብ ዘድለዮ እዋን ከኣ ኣቦና ቅዱስ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ን22 ዓመት ዚኣክል ደኺሞም ሕይወት እንኪመልሱሉ፤ ነቲ ጥንታዊ መንነትን ሃገራዊ ሥርዓትን ብምሕላው ፈጸሙዎ። ከምዚኦም ንዝበሉ ወላዲ ንዝሃበና ኣምላኽ ምስጋና ይብጽሓዮ።
ካብ ኣቦና ቅዱስ ያዕቆብ ኣትሒዝካ ካልኦት ብቑዓትን ሥሩዓትን ተኸተልቶም ንዘቕረቡሎም ትምህርትን ምስክርነትን ተቐቢሎም ክሳብ ኣባና፣ ብጽንዓት ንዝሓለዉ፣ ጳጳሳት፣ ካህናት፣ ምእመናን፣ ደናግል መነኮሳን ኲላቶም ብኣድንቖን ብምስጋናን ንዝክሮም። ሎሚ’ውን ንሕና ንናይ ኣቦና ቅዱስ ያቆብ መንፈሳዊ መልክዕ ውርሻን ኣበርክቶን ኲሉ ብዚግባእ እናጽናዕና ብመንፈስ ብኣብነት ኣOሮም ክንረግጽ ብፍላይ ወገን-ቤተክህነት ተኸተልቲ ውፉይ ሕይወትን ብመንፈስ ኣቦና፣ ንሕዝብና ብፍቕርን ብትሕትናን ምስኡ ተወሃሂድና ሕያውን መሕየውን ብሥራተ-ወንጌል ከነቕርበሉ ኣብ ዕለታዊ ሕይወቱ ከነሥርጸሉ ተልእኮና ምዃኑ ተገንዚብና ብሓዲሽ መንፈስ ክንብገሥ ንደሊ።
እዛ ቤተክርስትያን እዚኣ ብግዙፍ ኣኃዝ ዘይትምካሕ “ንእሽቶይ መጓሰ ኣምላኽ” (ሉቃ. 12፣32) ትኹን’ምበር ብናይ ምእመናና ትብዓትን ጽንዓትን ኣብ ናይ ወንጌል ምስክርነትን ክርስቲያናዊ ሕይወትን ማሕበራዊ ሕንፀትን ዝገበረቶ ካቶሊካዊ ኣበርክቶ ዕዉት ብምንባሩ& እዚ ኲሉ ንዘኽኣላ ኣምላኽ ክብርን ምስጋናን ምሃብ ይግባእ።
ሎሚ ዘሎ ሃለዋት
34. ዓሚቝ መንፈስ-እምነትን ፍርሓት-እግዚኣብሔርን ዝመOረቱ ክርስትናና፣ ሎሚ፣ ኣብ ከመይ ዝበለ ሃለዋት ይርከብ ኣሎ? ኢልና ኲላትና ክንሓትት ግቡእ እዩ።
ሃይማኖታዊ መንነቱን፣ ማኅበራዊ ሥርዓታቱን ኣብ ምሕላው ሕዝብና ካብ ቀደም ዝጸንሖ እጃም ወትሩ ግዜ ዘንጸባርቕን ዘደንቕን ዝነበረ፣ ፍረ ናይ ጽኑዕ ክርስትያናዊ ኲስኮሳን ናይ ምእመናን ተወፋይነትን ምንባሩ ርዱእ እዩ።
ሎሚ ብዘሎ ሓድሽ ባህልታትን ናይ ማኅበራዊ መሥርዕ ምልውዋጣትን፣ ቈራጽ ምስክርነት ደኺሙ፣ መብራህትን መባኹዕትን ናይ ምዃን ዕድልን ክእለትን ሃሲሱ ይረኣየና። ኣብ መንፈስ ክርስትናና ፈጺሙ ጓና ዝነበረ ኣተሓሳስባን ተግባራትን ይዝውተር ኣሎ። ብዘይ ሕንከት ዚፍጸም ምንዝርና፣ ጥንቍልና፣ ጥልመት ሓድሕድ& ስስዕቲ ገንዘብ፣ ኪዳን ምፍራስ& ብዘይ ኪዳን ተኣኻኺብካ ምንባር... ወዘተ። ነቲ ዝዓበኻሉን ዝተዀስኰስካሉን መንፈስን ትምህርትን ሓዲግካ& ሓድሽ መሲሉ ናብ ዝተራእየካ ሃይማኖት-መሰል ምንቅስቓሳት (sects) ምምልላስ ዓዚዙ ዚረአ ዘሎ እዩ። ንኣምላኽ ኣብ ዘወግን መንፈስ ዓለም (secularism) ተመሥሪቱ፣ ተጻይ መንፈሳዊ ቊምነገርን መOረት እምነትን ብዚንቀሳቐስ መደብ-ሕይወት ንጽሎ ኣሎና። “ኲሉ ሰብ ከምኡ እዩ ዚግበር” ብዚብል ኣተና ተመሪሕና ብምኻድ ነቲ “ኣብ ዓለም ኣለዉ& ግና ናይ ዓለም ኣይኮኑን” (ዮሓ 17፣14) ዚብል ቃል-ጐይታ ኣጽኒዕና ኣይሓዝናዮን።
ነዚ ተልእኮናን ጸዋዕታናን ኣጸቢቕና ንምርዳእ ሕዝበ ክርስትያን’ውን ብመንፅር እምነት ካብ’ቲ ድንዙዝ ኣተና ተለዋዋጢ ጠባይ ኣልጊሱ& ተኣማንን ተባዕ መስካርን ናብ ምዃን ኪምለስ& ጽኑዕ መደብን ወፈራን ከድልየና ግዲ እዩ። ኲላትና ከኣ ክንዕጠቐሉ ኣሎና።
መመሰሊ ክሳብ ዚኸውን& ናይ’ቲ ዘይፍታሕን ነቕ ዘይብልን ምሥጢር ቃልኪዳን መሰኻኽር ከምዝነበርና ተረዲእና፣ ናብ መOረትና ክንምለስ፤ ብፍላይ ከኣ ኣብ’ዚ ዘመነ-ኤይድስ ቅድሚ ቃል-ኪዳን ድንግልና፣ ኣብ ቃል ኪዳን ድማ ጽንዓትን፣ እምነት ምሕላውን፣ ኣውራ ሎሚ ንዓለም ክነበርክተሉ ዘሎና ወንጌላዊ ቁምነገር ምዃኑ ተረዲእና፣ ንኻልእ ከነረድእ& ብተግባር ከነርኢ ንሕተት ኣሎና& ብዝነፈሰ ንፋስ ኣይንጸሎ።
ካቶሊካውያን ምእመናን ብቓልን ብግብርን ወንጌል ከበሥሩ ተልእኮኦም ምዃኑ ተረዲኦም& ኣብ ዓለም ከብርሁ ሕድሪ ንብሎም። ምስ ናይ ካልኦት ኣብያተ ክርስትያን ኣኅዋትና ብፍቕሪ ብምክብባር ክንቀራረብ ብሓባር ክንጽሊ ግቡእና እዩ። ግና መንነትና ፈሊጥና እንገብሮ ደኣ’ምበር “ኲሉ ሓደ እዩ፣ ናተይ ናትካ ቤተ ክርስቲያን ምባል ኣየድልን፣ ኲሉ ዘይጸናበር” ዝዓይነቱ ርክብ፣ መልክዕን መሥርዕን ናብ ዘይብሉ ምድንጋርን፣ ድሕሪኡ ድማ ናብ ዝገደደ ምፍልላይን ዚዕድም ክንድዝኾነ ንኽንጥንቀቐሉ ነተሓሳስብ።
ካቶሊካውያን ምእመናን ኣብ’ዚ ናይ ምድንጋር ግዜ ንቃል ኣምላኽን ንቅኑዕ መOረታት-እምነቶምን ትውፊቶምን ኣዕሚቖም ከጽንዑን ኪሕዙን ግቡእ እዩ። ይቀላቐሉ ንዘለዉ በብዓይነቶም ሓደስቲ ጉጅለታት (sects) እምነታትን፣ ኮነ ኢልካ ምዕዛቦም ምፍላጦም ኣድላዪ እዩ። ነኣና ከድሕኑ ካብ ዝሑል መንፈስ ድቃስ ከበራብሩ ከምዝተላእኩ ኮይኖም ዝመጽኡ ይመስሎም። ደፋራት መሲሎም እንተተራእዩና ኣይንደሃል፣ ሰንኮፍ ዝኾነ እምነትን ፍልጠት-ሃይማኖትን ከይጸንሓና ግን ንጠንቀቕ፣ ንሰናዶ። ኣብ እምነትና ደልዲልና ንርገጽ& ብጸኒሕ፣ ናይ ኣቦይ እምነት ዚብል ጥራሕ ኣይኣክልን እዩ።
ስለ’ዚ ኣOር እቶም ቀዳሞት ክርስትያን ኣብ ፍቕሪ-ኣምላኽ ኣሚንካ፣ ክርስቶስ መድኃኒኻን ጐይታ-ሕይወትካን ምዃኑ ተቐቢልካ& ኣብ’ታ መንፈስ ቅዱስ ዚመርሓን ዘብርሃን ቤተክርስትያን ተተኺልካ& ኡነተይና ትምህርተ-ክርስትና ሒዝካ፣ ኣብ ኅብረት-ቅዱሳን እንተጸኒዕካ፣ ተመሊስካ ነኣኣቶም ከተብርሃሎም ኢኻ።
ሃይማኖት “ከም ድሑር ባህሊ” ንዚሓስብዎን፣ ኣምላኽ ከምዘየሎ ኮይኖም ኪነብሩ ንዝመረጹን ከኣ ደንግጸሎም& “እታ ኣባኻ ዘላ ተስፋን” (1ጴጥ. 3፣15) ናይ እምነትካ ብልጫን ከይሓፈርካን ከይፈራሕካን ብግብሪ ኣርእዮም። እዚ ማለት ከኣ ካብ ተንኰልን ሓሶትን ኲሉ ስርቅን ጉቦን ዓመጽን ስስዕትን ዝሙትን ካብ ኲሉ ስኽራንን ዕብዳንን፣ ነኣይ ይጥዓመኒ ካብ ዚብል መንፈስን ርሒቕካ፣ ፍሉይ ምዃንካ ከተመስክር ንምሕጸነካ ኣሎና።
መንፈስ ወንጌል ክንለብስ
35. ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን ብፈሪሓ-እግዚኣብሔር ዚጐዓዝ ኅብረተሰብና ብዛሕልን ብዝንጋዐን ተወሪሱ ናብ ሓዲስ ኣረምነት ከይሰጥም ብመንፈስ ወንጌል ዳግም ኪሕደስ የድሊ። እዚ ዘሓድስ ሓዲሽ ስብከተ-ወንጌል ነቶም ብሥራት-ድኅነት ዘይሰምዑ ከምዚሰምዑ ምግባር ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ነቶም ተቐቢሎምስ በዚ ሓዲሽ ዘመናዊ ኣከያይዳን ኣOራርዓን ዚምርሑ& ኣብ’ቲ ሓዲሽ ሥርዒቶም መንፈስ-ወንጌል ከምዘብርህ ምግባር እዩ። ኣብ’ዚ ሓዲሽ ዘመን ድማ ሓዲሽ ኣጽዋር-ኣምላኽ ተዓጢቕና ንሕና ክርስትያን ናይ ክርስቶስ መሰኻኽር ንምዃን ብትብዓት ክንጐዓዝ የድልየና።
ቅዱስ ያዕቆብ ኣቦና ናይ ኣቀራርባ ወንጌል መሃዝነትን፣ ተሓባቢርካ ብትግሃት ምስራሕን መወዳድርቲ ዘይብሎም ኣብነት እዮም። ምስ’ቲ ኲሉ ዝነበሮም ጸገማት፣ መጻሕፍቲ ናይ ምድላው፣ መንፈሳውያንን ትጉሃትን ካህናት ምኸèስኳስ፣ መምህራን ትምህርተ-ክርስቶስ ምስልጣን፣ ንኲሎም ምእመናን ኣብ ስብከተ-ወንጌል ከም ዝስለፉ ምግባር ሓደ ካብ’ቲ ሕጂ’ውን ከምብሓድሽ ክንመሃሮ ዘሎና ህጹጽ ስራሕ ስለዝኾነ ብንጥፈት ክንብገOሉ ንላቦ።
ኣብነት ቅዱስ ያዕቆብ ኣቦና ብምኽታል ኲልና ወገነ-ክህነት ንምእመናንና ኣብ ናይ ዕለታዊ ሕይወት ግድላቶም ኣብ ጐድኖም ኮይና ብሓባር ክንዓቢ& ነዚ ተሃንጢዩ ዚጐዓዝ ዘሎ ዓለም ኣብ ውሽጡ ኮይንና ክንልውጦ፣ ዘሎ ናይ ኣተሓሳስባን ኣነባብራን፣ ናይ ቋንቋን ፍልልያት ክነጽብብ ንደሊ።
36. ነዚ ዚሕግዝ እቲ ቀዳማይ ተግባር ጽኑዕን ጽዑቕን ዝኾነ ናይ ትምህርቲ-ክርስትና ኰስኮሳ-ምእመናን እዩ። ብፍላይ ግን ነዞም ዚስዕቡ ጕጅለታት ዝያዳ ኣተኲሮ ክንህብ ንደሊ። ቅድሚ ኲሉ ዓሚቝ ክርስትያናዊ መንፈስ ዝለበሰት ስድራቤት ክትህልወና ስለዚግባእ ነዛ “ንእሽቶይ ቤተክርስትያን” ዝኾነት ቀዳመይቲ ማኅበር ሕዝበ እግዚኣብሔር ዘድሊ ምክትትታልን ሓገዝን ኪግበረላ ንላቦ። ከምኡ’ውን መንእሰያት ብደረጃ ዕድመኦም ሰራሕተይናታት ንኲነታት ስራሖምን ሕይወቶምን ብዚሰማማዕ መገዲ፣ ተመሃሮ ዘርአ ክህነትን ዘርአ ምንኲስናን እውን ንዚጽበዮም ሓዋርያዊ ተልእኾ ብቝዕ መዕበያን ሥልጠናን ከምዝረኽቡ ምግባር የድሊ። ነዚኣቶም ኲሎም ቤተክርስትያንና ፍሉይ ኣቓልቦ ክትገብር ይግባእ።
መጻኢ ጉዕዞ ቤተክርስቲያንና
37. እዚ ዝሓለፈ ዓመት ዘብዓልናዮ ኢዮቤል ዝሓለፈን ዘሎን ሃለዋትና ከነስተንትን ዓዲሙና፣ ንዝመጽእ እንለብሶ መንፈስን እንኽተሎ መንገድን ከብርሃልና ከኣ ናይ ግድን እዩ። ብጸሎትን ብምስክርነትን ብኣገልግሎትን ከኣ ንመንፈስ ክርስትናና ከነዕዝዝ ኢና ተጸዊዕና።
ቤተክርስትያን ከም ስድራቤት ኣምላኽ
እዛ ኣብ ኤርትራ ዘላ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ናይ’ታ ኣብ መላእ ዓለም ዘላ ቤተክርስትያን ኣካል ኮይና ንእሽቶይ “ስድራቤት-ኣምላኽ” እያ። እዚ ሓረግ’ዚ ናቱ ዓሚቝ ሓሳባትን ዝሓዘሎ ዕላማታትን ኣለዎ። ሓልዮት ሓድሕድ፣ ፍቕሪ ሓድሕድ& ሓድነት ሥምረትን ሰብኣዊ ምዉቕ ርክባትን ተቐባልነትን ምውህሃድን ምጽውዋርን እምነት ሓድሕድን - እዚ ኣብ ሕዝብና Oìር ሰዲዱ ዝጸንሐ& ናይቲ ብመንፈስ ወንጌል ዝተቐርጸ ኣፍሪቃዊ ክርስትና መርኣያ& ወይ ከኣ ምስ ወንጌል ናይ ዝተወሃሃደ ኣፍሪቃውነትና ሳዕቤን ክንብሎ ንኽእል። ስድራቤት ኣምላኽ ምዃንና ኪረአ እንተኾይኑ እዚ ባሕርያት’ዚ ኪቕጽልን ኪድልድልን ከምበሓድሽ ኪምዕብልን የድሊ። በዚ ሎሚ ከኣ ነቶም ካብ ዝተፈላለየ ወገና ተሰጕጎም ዝመጽኡን& ካብ ስደት ዚምለሱን ኣብ እነርእዮ ናይ ምቅብባልን ርኅራኄን መንፈስ ይግለጽ። ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ስድራቤታዊ መንፈስ ዘለዎ ከኣ ሰላምን ዕርቅን ምምሕሓርን ፍቕርን ኪሰፍን ግድን እዩ። እዛ ቤተክርስትያን እዚኣ ከኣ ከም ስድራቤት ኣምላኽ ክትርአ እንተኾይና ነዘን ምልክታትዚኣተን ከተርኢ ኣለዋ& ጥዕይትን ድልድልትን ስድራቤት-ኣምላኽ ምስኮነት እያ ንኅብረተሰብ ኣብ ምልዋጥ ኣድማዒ እጃም እተበርክት። ዘተን ሓድሕዳዊ ምርድዳእን ምትእምማንን እውን ናይ ስድራቤታዊ መንፈስ ውጽኢት እዩ።
ኣብ ኣብያተክርስትያን ናይ ሥምረትን ኅብረትን መንፈስ ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናሰጐመ ኲሎም ክርስትያን ከኣ ኣብ ትሕቲ ሓደ ኣቦ ሓደ ስድራቤት ምዃኖም ብዝበለጸ እናተነጸረን፣ ንኪኸይድ እቲ ብናይ ኣብያተክርስትያን ኅብረት ዚግበር ምንቅስቓሳት ኪቕጽልን፣ ከምኡ’ውን ምስ ካልኦት ሃይማኖታት፤ ምስ ኣኅዋትና ሰዓብቲ እስልምና መንፈስ ኅውነትን ስኒትን ኣጸቢቑ ንኪድልድል ከምንሰርሕ ከነረጋግጽ ንፈቱ። ሓቢርካ ናይ ምሥራሕን ናይ ዘተን ምርድዳእን መንፈስ ኪስጉም፣ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ድልየታ እዩ።
ከም’ቲ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት ሕይወት ቤተክርስትያን ዘተን ምርድዳእን ምጽውዋርን ኪምዕብል ዝበሃግናዮን፣ ከነተባብዖ እንብገOሉ ዘሎና፣ ኣብ ፖለቲካውን ሲቪላውን መዳይውን ንመራሕትን ሰበሥልጣንን እንብሎም እንተልዩና& ኣብ ነንሕድሕድን ኣብ መንጎ ኅብረተሰብን ምስ ዝኾነ ይኹን ወገን፣ ምስ ዝኾነ ይኹን ወገን፣ ምስ ኣብያተ ክርስትያናትን መንፈሳውያን መራሕትን ዘተን ምኽርን ከዘውትሩ፣ ነዛ ሃገር ናብ ሓንቲ ሥምርቲ ስድራቤት ኪልውጡን ኢና ነተባብዖም።
ምስክርነትን ጸሎትን
38. እዛ ቤተክርስትያን ብብሩህ ክርስቲያናዊ ምስክርነትን ዓሚቝ መንፈስ ጸሎትን ዝደልደለትን ዝተኸተለትን ክትከውን ኣለዋ። ኣባላት’ዛ ቤተክርስትያን’ዚኣ ተኸተልቲ ክርስቶስ ብምዃን ናይ ዓለም ብርሃንን ናይ ምድሪ ጨውን ኪኾኑ ብተግባራቶምን ብፍሬኣቶምን ብቝዕ ምስክርነት ኪህቡ ዝተጸውዑ እዮም (ማቴ. 5፣ 15-16); መሰኻኽሩ ክንከውን ከም ዝጸውዓና (ግ.ሓ. 1፣8) ተገንዚብና ከሎና ኣብ ማኅበራውን ውልቃውን ሕይወት ዚርአ ግን፣ ምስዚ ናይ ምስክርነት ከቢድ መዝነት ዘይሰማማዕ እዩ። እቲ ኣብ መላእ ኅብረተሰብና ዚረአ ዘይምድንጋጽ፣ ምጥላም-ኪዳን፣ ምፍታሕ፣ ጥንቍልና፣ ምንጻል-ጥንሲ፣ ንሕና ንሳተፎ ምህላውና እናፈለጥና& እዚ ኲሉ ንኪዕገት ገለ ጻዕሪ ዘይምግባር፣ እዚ ሕይወት’ዚ ድኅነት ናይ ዝተቐበሉን፤ ብብርሃን ክርስቶስ ናይ ዝተዀልዑን፤ ኣብ ዙርያ መኣዲቊርባን ናይ ዘለዉን ሕይወት ከምዘይኮነ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ኣብ ርእስና ተመሊስና መርመራ ኅሊና ክንገብር ንመንፈስ ክርስትናናን ንትምህርቲ ወንጌልን ንመምርሒ ቤተክርስትያንን ብኸመይ ኣብ ግብሪ ከምዘውዓልናዮ ክንሓስብን ክንግምግምን ከድልየና እዩ። እዚ ኲሉ ብቕኑዕ መንገዲ ንክርስትናና ዜደልድል ምእንቲ ኪኸውን& ከምኡ’ውን ናይ ክርስትናና ብቑዕ መረድእን ናይ እምነትና መጽንዕን ጸሎት ምዃኑ ምፍላጥን ከይዘከርናዮ ኣይንሓልፍን።
ናይ ሕይወት ክርስትና መOረታዊ ትእዛዝ ዚበሃል ፍቕሪ-ኣምላኽን ፍቕሪ ብጻይን እዩ፣ (ማር. 12፣30-31& ዮሓ.13፣34&15&12 1ቆሮ. 13)። ነቲ ፍቕሩ ዝገለጸልና ኣምላኽና እንምልሸሉ ኣገባብ ከኣ ምስጋና ማለት ጸሎት እዩ። ጸሎት ማለት ናብ እግዚኣብሔር ገጽካ ምድሃብ& ንሱ ቀንዲ መOረትን ዕላማን ጸግዕን ደገፍን ናይ ሕይወትካ ምዃኑ ምፍላጥን ምእማንን እዩ። ኢየሱስ ክንጽሊ ይነግረና (ማር. 11፣24& ማቴ. 7፣7-11& ሉቃ. 11፣9-13) ባዕሉውን ጸልዩ እዩ፣ ኣብ’ቲ ኣገዳሲ እዋናት ሕይወቱ ብጸሎት ምስ ኣቦኡ ይራኸብ ነበረ (ሉቃ. 3፣21& 5፣16& 6፣12& 9፣18& 10፣21)። ብጸሎቱ ከመስግንን ኽውድስን ተረኽበ (ማቴ. 11፣25-27& ሉቃ. 10፣21-22)። ምስዚ’ውን ልመናን ኣውያትን ናብ ኣቦኡ ከቕርብ ይርከብ (ማር. 14፣33-36& 5፣7-8)።
ክርስትና ብዘይካ ጸሎት ዘይሕሰብ እዩ። ምስ ኣምላኽን ምስቲ ናይ ቅድስና ጸዋዕታን ናይ ሓዲስ ስብከተ-ወንጌልን መደብን ዚተኣሳሰር እዩ። እዚ ጸሎት’ዚ ዚገሃደሉ ከኣ ኣብቲ ናይ ስርዓተ ኣምልኾ ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ መሥዋዕተ ቅዳሴን ካልእ መዝገብ ክርስትና ተዓቂቡ ዝጸንሐ ጸሎታትን ብምስታፍን እዩ። ናይ ምእመናን ማኅበራት-ቊምስናታት ከም ጉጅለ ስድራቤታት፣ ኣብ ውሽጠን መንፈስ-ጸሎትን የማዕብል።
ኣብ ኣገልግሎት ዝተጸምደት ቤተክርስትያን
39. “ኣብ ታሪኻዊ ምዕራፍን ኣገዳሲ ናይ ለውጢ እዋንን እትርከብ ዘላ ሃገር ንሕና ከም-መጠን ቤተክርስትያን እንለብሶ ኣተናን መንፈስን እቲ ወንጌል ንቤተ-ክርስቲያን ዜልብሳ መንፈስ ተልእኮ ዝዓዘዞ ኣገልግሎት እዩ” (ሰላምን ምዕብልናን)& ሓንቲ ብቑዕ ምስክርነት ክትህብ እትደሊ ቤተክርስትያን ከኣ ምስክርነታ ብኣገልግሎት እዩ።
ኣብታ ቀዳመይትን ጥንታዊትን ቤተክርስትያን ዝነበሩ ዲያቆናት (ኣገልገልቲ) (ግ.ሓ. 6፣1-7) ቤተክርስትያን ድማ ንድኻታት፣ ንጽጉማት ነቶም ዕድል ዝተኸልኡ፣ ንሕሙማን& ንናይ ውግእን ኤይድስን ግዳያት... ከተገልግል ግዴታኣ እዩ። እቲ እግሪ-ተመሃርቱ ዝሓጸበ ክርስቶስ (ዮሓ. 13፣1-20) ንሓድሕድና ከነገልግል ይጽውዓና። ኣብ ስድራቤት፣ ሰብኣይን ሰበይትን& ወለድን ውሉድን& ብፍቕርን ታሕጓስን ሓድሕዳዊ ኣገልግሎት የዘውትሩ። በዚ መንፈስዚ ከኣ ኣብ ቤተክርስቲያን ብቑዕን ኣገልግሎት ይዝውተር።
እዚ ኣገልግሎትዚ በቲ መደቡን ኣገባቡን ኣቢሉ ነቲ ሥሩዕን ምዱብን ማኅበረሰባዊ ግቡእነትና ንምፍጻምውን ዘገድደና ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ብመልክዕ ስራሕ እንፍጽሞ ኣገልግሎት’ውን ኣብ ብሉይን ሓዲስን ከምዝብሎ ተልእኾን ኣካል ሰብኣዊ ጸዋዕታን እምበር መርገም ኣይኮነን (ማር. 6፣3& ማቴ. 13፣55& ሆሴ. 20፣19& 2ተሰ. 3፣6-12)። ስለዚ ቅኑዕ ኣረኣእያ ስራሕ ኪህልወና ይግባእ& ብስራሕ ርእስና ነሓንጽ፣ ርእሳ ዝኸኣለት ቤተክርስትያን ነማዕብል፣ ንዓለምና’ውን ነመሓይሽ።
መ ዛ ዘ ሚ
40. መልእኽትና እንክንዛዝም እምበኣር፣ ንዂሎም ኣብ’ዛ ሃገር ዘለዉ ሰብ ጽቡቕ ድላይ እንብሎም፣ ካብ ናይ ዝሓለፈ ጉዕዞና ተማሂርና፣ ንዚመጽእ ቅኑዕ ዝኾነ ናይ ሰላምን ዕርቅን፣ ናይ ስኒትን ምድግጋፍን መንፈስ ንከነማዕብል እዩ። ኲሉ ሰብ ሃዲኡን ተጸናኒዑን ዚነብረሉ ውሕስነት ዚረኽበሉ ስርዓት ኅብረተሰብ፣ ሕፃናትና መንእሰያትና ብሰላምን ርግኣትን ዚዓብዩሉ& ዓበይትና ሰሪሖም ብዋጋ ስራሖም ርእሶምን ስድራቤቶምን ዚሃንጹሉ፣ ኣረገውትና ከኣ ብምጽንናዕ ዚጥወሩሉ ኅብረተሰብ ንኺህልወና ዘይተሓለለ ጻዕሪ ክንገብር ሓደራ ንብል። እዚ ዚሰልጥ ከኣ ኲሉ መደባትና ኣብ ትሕቲ ጽላል ኣምላኽ ምስዚኸውን& ንኣምላኽ ዜኽብርን ዚፈርሕን፣ ንሰብ ዝኸምኡ ኬኽብርን ብጽቡቕ ኪመርሕን ግዲ እዩ።
ንካቶሊካውያን ምእመናን
ነቶም ብፍሉይ መንገዲ ኣብ ትሕቲ ሓዋርያዊ መሪሕነትና እትርከቡ ምእመናን ድማ “ካብ ጸልማት ናብ’ቲ ዘገርም ብርሃኑ ዝጸውዓኩም ኣምላኽ ዕብየቱ ምእንቲ ክትነግሩ” (1ጴጥ. 2፣9) “ኣብ እምነትኩም ሕያውነት ወስኹ፣ ኣብ ሕያውነትኩም’ውን ፍልጠት፣ ኣብ ፍልጠት ከኣ ምግታእ ርእስኻ፣ ኣብ ምግታእ ርእስኻ ድማ ዓቕሊ፣ ኣብ ዓቕሊ’ውን መንፈሳውነት፣ ኣብ መንፈሳውነት ከኣ ኅውነት፣ ኣብ ኅውነት ድማ ፍቕሪ ወስኹ” (1ጴጥ. 1፣5-7)። በዚ ኸኣ ንርእስኻትኩም ደልዲልኩም፣ ነቲ ኣብ ማእከሉ ዘሎኹም ኅብረተሰብ& ኣብ ሕንጸቱን ኣብ መጻኢ ጉዕዞኡን ኣዝዩ ድሙቕ ዝኾነ ኣበርክቶን ምስክርነትን ክትህቡ ትኽእሉ።
ንካቶሊካውያን ስድራቤታት
ኣብ ሕይወት ኪዳን ንዝተጸምዱ፣ ስድራቤቶም “ንእሽቶይ ቤተክርስትያን” ብምዃን ብጸጋ መንፈስ ቅዱስ ተመሪሓ፣ በሪሃ እተብርህ ኮይና ንክትርከብ፣ ኣብ ኪዳናውን ክርስትያናውን ጽንዓትን፣ ትብዓትን ዝተመሥረተ ሕይወት ክትሕዝ፣ ኣOር ኣብ ናዝሬት ዝነበረት ቅድስቲ ስድራ ከኣ ብሓልዮን ፍቕርን ሓድሕድ ክትሕነጽ ሓደራ ንብል።
ካቶሊካውያን መንእሰያት
ንመንእሰያትና እውን እንብሎም ኣሎና። ከም’ቲ ስምዖን ንሕጻን ኢየሱስ ሓቝፉ፣ ናይ ዚመጽእ ብሩህ እዋን ዝተራእዮሞ ናይ’ቲ ተስፋ ድሕነት ምልክትን ቀጻልነትን ዘማዕደወ& ኣባኹም ናይ ጽባሕ ጉዕዞናን ስእልናን ተስፋን ኩሉ ንርእዮ ኣሎና። ስለ’ዚ “መንእሰያት እዮም” ኢሉ “ሓደኳ ኣይንዓቕኩም” (1ጢሞ. 4፣12)። ብእምነት ደልድሉ፣ እዚ ማለት ከኣ እምነትኩም ኣለልዩ፣ ፍለዩ። “ቃል እምነትን እቲ ተኣሚንኩም ዝሰዓብኩሞ ጽቡቕ ትምህርትን ዝተመገብኩም ሕፁያት ኣገልገልቲ ኢየሱስ ክርስቶስ ክትኮኑ ኢኹም” (1ጢሞ. 4፣6)።
ንኣባላት ቤተ-ክህነት
ኣብ ሓዋርያዊ ስራሕ ሓገዝትና ዝኾንኩም ኣባላት ቤተ-ክህነትን ንሕዝበ-ክርስትያን ንምጕሳይን ንምግልጋልን እትተግህዎ ኩሉ ተገንዚብና “እቲ ሓለቓ-ጓሶት ኣብ ዚግለጸሉ ኣኽሊል-ክብሪ ከምትቕበሉ” (1ጴጥ. 5፣4) እናረጋገጽና ኣብ ጸዋዕታኹምን ክህነታዊ ኣገልግሎትኩም ክትጸንዑ፣ ኣብ ኲስኰሳ እትርከቡ ተመሃርቲ ዘርአክህነት ኲልኹም ከኣ በቲ ኣምላኽ ዘብረሃልኩም መገዲ ጸዋዕታ ተኸቲልኩም ዜድሊ መንፈሳውን ሰብኣውን ምስንዳውኩም ፈጺምኩም ብብቕዓት ኣብ ተልእኾ ክትጽመዱ ናብ ኣምላኽ ነማዕቍበኩም ኣሎና።
ኣብ ውፉይ ሕይወት ንዝተጸመድኩም
ንቅድስና-ሕይወትን ድሕነት-ነፍሳትን፣ ኣገልግሎት ቤተክርስትያን ኢልኩም ሕይወትኩም ብምውፋይ፣ ንኽብሪ-እግዚኣብሔርን ንብሥራት መጻኢት ሕይወትን ክትብሉ ብመብጽዓ ድኽነትን ተኣዝዞን ተዓቅቦን እትነብሩ ሰብ ውፉይ ሕይወት& ድማ ቀንዴልኩም ወትሩ ብሩህ& ዘይትኹም ወትሩ ምሉእ ኪኸውን& ኣብ ሕይወት-ቤተክርስትያን ድማ ከም’ቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ፣ ድሙቕ መብራህቲ ክትኾኑ፣ ኣበር ብዘይብሉ መደብ-ሕይወትን፣ ለጋሥ ተወፋይነትን ክትቅጽሉ ሓደራ ንብለኩም።
እኖና ኪዳነ ምሕረት ሎሚ’ውን ከም ቀደማ ኣብ ሕዝብናን ሃገርናን ነባርን ሓቀይናን ሰላም ካብ’ቲ ፍቁር ወዳ ተማልደልና።
እግዚኣብሔር ይባርኽኩምን የሓልኹምን፤
እግዚኣብሔር ገጹ የብረሃልኩም፤ ጸጋኡ ድማ የሃብኩም፤
እግዚኣብሔር ይጠምትኩም፣ ሰላሙ ድማ የሃብኩም።
(ዘኊ. 6፣24-26)


c: text/html

text:
መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ ፈጠራ ራዕዲ ተሳቲፎም ንዝበሎም ክልተ ጋዜጠኛታት ከምዝኣሰረ ተሓላቂ ጋዜጠኛታት (CPJ) ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኢትዮዽያ እቶም ጋዜጠኛታት ብወግዒ ክሲ ከምዝቀረቦም ትማሊ‘ዩ ኣፍሊጡ።
ምክትል ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ኣውራምባ ታይምስ ውብሸት ታዬን፣ናይ ጋዜጣ ፍትህ ርእዮት ኣለሙን ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሮም ከምተኣሰሩ CPJ ንዝተፈላለዩ ምንጭታት ጠቂሱ‘ዩ።
ንግንቦት 7 ሓዊሱ መንግስቲ ኢትዮዽያ ዝኣገዶም ጉጅለታት ይድግፉ‘ዮም ኢሉ ዝኣመነሎም ፅሑፋት ዘቅረቡ ጋዜጠኛታት፣ብሕጊ ፀረ-ፈጠራ-ራዕዲ ከምዝኽሰሱ እቲ ዜና ይሕብር።
ብካልእ ዜና፣ሸውዓተ ጥርጡራት ውልቀ-ሰባት ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ከምዘእተወ ፌደራል ፖሊስ ኢትዮዽያ ኣፍሊጡ‘ሎ።
ወሃቢ-ቃል ምንስቴር ኮምኒኬሽን ኢትዮዽያ ኣቶ ሽመልስ ከማል፣እቶም ጋዜጠኛታት ዝተኣሰሩ ብምኽንያት ዝፃሓፍዎ ከምዘይኮነ ንብሉምበርግ ኒውስ ገሊፆም።ሲፒጄይ ግና ጋዜጠኛ ርእዮት “ገዛኢ ፓርቲ ንግድብ ህዳሴ ገንዘብ ካብ ህዝቢ ምእካቡ ከምዝነቀፈ፣ጋዜጠኛ ውብሸት ድማ ብዛዕባ ናይ‘ቲ ከባቢ ፖለቲካ ምፅሓፉ”ይሕብር።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣እቶም ዝተኣሰሩ ናይ ሕጊ ኣማኸርቲን ጠበቃን ንክበፅሖም ንክፍቀደሎም ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ፀዊዑ።ክለይር ቤስተን ኣብ ኣምነስቲ ንጉዳይ ኢትዮዽያ ዝፅሕፋ‘የን።
”ሕጊ ፀረ-ፈጠራ-ራዕዲ ንፁር ዘይምኻኑ ንኣምነስቲ ከተሓሳስቦ ፀኒሑ‘ዩ። ምኽንያቱ፣እቲ ሕጊ ንነፃ መሰል ምእካብን ምዝራብን ስለዝግድብ።ንኣብነት ብፈጠራ ራዕዲ ዝተለለዩ ውልቀ-ሰባት ዝጠቀሰ፣ብሕጊ ፈጠራ-ራዕዲ ይኽሰስ ይእሰር” ይብላ።
ምንስቴር ኮምንኬሽን ኢትዮዽያ ግና፣ሕጊ-ፀረ-ፈጠራ-ራዕዲ፣ሞየኦም ብሕጋዊ መንገዲ ዘሰጉሙ ጋዜጠኛታት ስግኣት ኣይኮነን ከምዝብል ትካል ዜና ኢትዮዽያ ገሊፁ‘ሎ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሎሚ ኣብ ኤርትራ መልሲ ዝህብ እዩ ዘየለ እምበር፡ “ስለምንታይ?” ኢልካ ክትሓትት ዘገድዱ ተርእዮታትሲ መሊኦም እዮም፡ ንኹሉ ንኤርትራ ዝምልከት ናይ ስለምንታይ ሕቶታት ምዝርዝዛር ከም ዘጸግም ርዱእ ኮይኑ፡ ዝተወሰኑ ምዝርዛር ግና ዘጸገም ኣይኮነን፡
ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ከም ዝሕብሮ ህዝቢ ኤርትራ ብመጽንርቲ እዚ ይጎድሎ ዘይበሃል ምእንቲ ነጻነት ሃገሩ ዝኸፈሎ መስዋእትን ዋጋን ብኹሉ መለክዒ ተጠቃሚ ኣይኮነን; እኳ ደኣ ቅድም ዝነበሮ መሰላት ኣብ ዝተቕንጠጠሉ ደረጃ ወዲቑ ኣሎ። እዚስ ስለምንታይ?
ኣብዚ እዋንዚ ኤርትራ ብሕገመንግስቲ ናይ ዘይምረሓ ሃገራት ኣብነት ምጥቃስ ከድሊ እንከሎ ቅድሚት እትስራዕ ኮይና ኣላ። ብመንጽርቲ ህዝባ ኣዝዩ ሕጊ ዘኽብር ምስ ምዃኑ እዚ ህልዊ ኩነታት ንኤርትራ ውርደት እዩ። በቲ ካልእ መልክዑ ክረአ እንከሎ ህግደፍ ህዝቢ ዝመርሓሉ ምስቲ ዝምራሕ ህዝቢ ዝኣተዎ ውዕል የብሉን። ከምኡ ብምዃኑ ከኣ እቲ ዲክታቶር መቆጻጸሪ ዘየብሉ ፊን ከም ዘበሎ ንክኸይድ ዕድል ከፊትሉ ከም ድላዩ ይዕንድር እነሆ። ግን ስለምንታይ?
ኣብ ኤርትራ ንሓደ መንግስቲ፡ መንግስቲ ካብ ዘብልዎ ኣካላት፥ ሓጋጊ፥ ፈጻምን ፈራንድን የለዉን። ዋላ ብደረጃ’ቲ በይናዊ ገዛኢ ውድብ ህግደፍ ናይ ባይቶ ናይ ፈጻሚ ዝበሃል ትካላዊ ኣሰራርሓን ኣወሳስናን የለን። ክንዲ ኩሎም ሓደ ዝዓወነ ሰብኣይ ከም ድላዩ ይገብር፡ እዚኸ ስለምንታይ?
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ፍትሒ የለን፡ ዜጋታት ብዝኾነ ገበን ተኸሲሶም ምስተኣስሩ ካብቲ ካብ ኣብያተ-ትምህርቲ ዝበዝሕ ግሉጽን ሚስጢራውን ኣብያተ-ማእሰርቲ ኣበይ ቦታ ከም ዝተኣስሩ ኣይፍለጡን። ብቤተሰቦምን ሃይማኖታዊ መራሕቶምን ኣይብጽሑን፡ ሓበሬታ ንቤተሰቦም ኣይወሃብን። ጉዳዮም ተጻርዩ ተኸሲሶም ዋላ ንስሙ ኣብ ቅድሚ ቤት ፍርዲ ኣይቀርቡን። ሳሕቲ ዝቐርቡ ኣካላት ከኣ ወይ ባዕላቶም ወይ ጠበቓ ኣቒ`ሞም ኣይከላኸሉን። ስለዚ ኣብ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ተኣሲርካ ማለት ተፈሪዱካ ማለት እዩ። እዚ’ው ንስለምንታይ?
ኣብ ኤርትራ ሓሳብካ ብዝኾነ መልክዕ ናይ ምግላጽ መሰል የለን፡ ካብቲ መንግስቲ ክበሃለሉን ክዕለለሉን ዝደልዮን ተሰሪሑ ዝዝርጋሕን ወጻኢ ሓሳብ ምቕራብ ገበን እዩ፡ ሓሓሊፉ “ከምዚ ክትብል ትሓስብ ኣለኻ” ተባሂልካ ምእሳር’ውን ዝውቱር እዩ። እሞ ስለምንታይ?
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሚድያ ዝርካቡ ኩሉ ናይ መንግስቲ እዩ፡ ዝህቦ ኣገልግሎት ከኣ ዘይሩዘይሩ ንዋንኡ ምግልጋልን ምሕላውን እዩ። ናይ መንግስቲ ዘይኮነ ናይ ህዝቢ ስምዒት ዘንጸባርቑ ናይ ብሕቲ ሚድያ ክልኩል እዩ፡ ዝኣመንካሉ ሃይማኖት ምስዓብ’ውን ኣይፍቀድን። ስለምንታይ?
ኤርትራውያን ስለምንታይ ጉዳይ ምርጫታት ዝተፈላለዩ ብተለቪዥናት ኣብ ምርኣይ ጥራይ ይውሰኑ። ንሳቶምከ ከምቶም ብሚድያ ናይ ምምራጽ መሰሎም ክጥቀሙ እንከለዉ ዝዕዘብዎም ዝመርሕዎም ናይ ምምራጽ መሰል ዘይህልዎም። ከምኡ ንክኾነሎምከ ዘይሓቱን ንምትግባሩ ዘይቃለሱን፡ እዚ’ውን ካልእ ስለምንታይ።
ኩልና ከምእንፈልጦ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ተዓጽያ ናብ ኣብ ሕድሕደን ዘይራኸባ ናእሽቱ ኮለጃት ከም ዝተጎዘየት ፍሉጥ እዩ። ንሱ ከይኣክል ተመሃሮ መላእ ኤርትራ ኣብ ንኡስ ዕድሚኦም ካብ ወለዶም ተፈልዮም ኣብ ሓንቲ ካለኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ሳዋ ኣብ ትሕቲ ውተሃደራዊ ምምሕዳር ክመሃሩ ግዱዳት እዮም። እተን ብዙሓት ምሁራት ዘፍረያ ኣብ በበይኑ ኩርነዓት ሃገርና ዝርከባ 2ይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ ተዓጽየን እየን። እዚኸ ስለምንታይ?
እቲ “ሃገራዊ ኣገልግሎት” ዝብል ስም ዝተዋህቦ ግዱድ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ኣብ ክንዲ ከምቲ ክጅመር እንከሎ ዝተሓስቦ 18 ኣዋርሕ ዝኸውን ናብ ደረት ዘየብሉ ግዜ ተቐይሩ። ብሰንኪዚ ከኣ ብዙሓት መንእሰያት ኣይካብ ትምህርቲ ኣይካብ ሓዳር ዘርሞዘርሞ ከም ዝተረፉ ኩልና ንፈልጦ እዩ። ብሰንክዚ ኣብ ጉዕዞ ናብ ስደትን ኣብ ስደተን ኣደዳ ዘይተኣደነ ጸገማት ይኾኑ ኣለዉ። ግና እዚ እውን ስለምንታይ ኣይተባህለን፡
ኣብዚ እዋንዚ ኤርትራውያን ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ካብ ኤርትራ ናብ ካልእ ሃገር ክንቀሳቐሱ ወይ ኣይክእሉን እዮም ወይ ድማ ኣብ ትሕቲ ኣዝዩ ጽኑዕ ምቁጽጻር ዝወሃብ መሰል ኮይኑ ኣሎ። እዚ መሰልዚኸ ስለምንታይ ይንፈግ?
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝተባርዐ ውግእ እቲ ነቲ ውግእ ከም ዝጀመረ ብዓለምለኻዊ ናይ ምጽራይ ኣካል ዝተመስከሮን ክኽሕስ ዝተገደደን ጉጅለ ህግደፍ ብዝኣመኖኳ 19 ሺሕ ኤርትራውያን መንእሰያት ተሰዊኦም። ነዚ ሓቢኡ እዩ ከኣ ዲክታተር ኢሳይያስ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ክቕበል እንከሎ “በቲ ውግእ ኣይከሰርናን” ዝበለ። እሞ ድማ ናብቲ ቅድሚ ውግእ ክግበር ዝኽእል ዝነበረ ከምስል ዝነጸጎ ዝርርብን ወደኽደኽን ተመሊሱ። እዚ’ውን ሰለምንታይ ክበሃል ዝግበኦ’ዩ።
ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ምስ ሃበ፡ ዶብ ኣብ ባይታ ንከይምልከት ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዕጥይጥይ ምስተራእየ፡ ኢሳይያስ ከምስል ብናይ ሓሶት ብነድሪ “ዶብ ከይተጠረረ ዘተ ዝበሃል ኣሽካዕላል እዩ” ክብል ጸኒሑ። በዚ ድማ ነቲ ጉዳይ ን17 ዓመታት ጅሆ ሒዝዎ ጸኒሑ። ሕጂ ግና በዚ መጸ ከይተባህለ ዘተ ምቕባል ጥራይ ዘይኮነ ነቲ ምምልካት ዶብ እውን ጠንጢንዎ ኣዲስ ኣበባ ከይኣኸሎ ክሳብ ሃዋሳ ከይዱ ጋብን ፈረስን ተሰሊሙ። ፍቕሪ ሰማእታት ኤርትራን ሕግን ዘይኮነስ፡ ፍቕሪ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ስዒርዎ ክቆጻጸ እንከሎ ንዝተዓዘቦ ገሪምዎ። ሕጂ’ውን ስለምንታይ?
ህግደፍ ከም ቁርን ኣስሓይታን ካብ ዝፈርሖ ጉዳያት ሓደ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ርኢቶ እዩ። እዚ ናይ ርኢቶ ፍልልይ ናብ ተቓውሞ ኣብ ዝምዕብለሉ ድማ የዕበድብዶ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ነቲ ምስ ኩሉ ሕጽረታቱ ዓለም እትፈልጦ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ “ዋላ ትንፈር እምበር ጤል እያ” ብዝዓይነቱ ኣይቅበሎን እዩ። ሓሓሊፉ ክጸቦ እንከሎ ከኣ ብወያነነት ይኸሶ። ከምቲ ደርጊ ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከም ብናይ ኣዕራብ ፔትሮ ዶላር ዝተገዘ ገይሩ ዝኸሶ ዝነበረ። በቲ ሓድሽ ዓርኩ ዲና መራሒኡ ክንብሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ንተቓወምቱ ተቓወምቱ ዘይኮኑስ መወዳድርቱ ገይሩ ዝገልጾም ቋንቋ’ውን ናብ ልቡ ኣይምለስን። ናይ’ቲ ቀዳማይ ሚኒስተር መልእኽቲ ናብኡ’ውን ዝጥምት ምዃኑ ንዝተረድኦ ኣይመስልን። እቲ ዘገርም ከኣ ናቱ ጽዕነት ኣቐሚጡ ንዳውድ ኢብሳ ሓደ ካብ ነባራት መራሕቲ ግንባር ሓርነት ኦሮሞን ንለማ መገርሳን ኣብ ኣስመራ ክሽምግል ዘይምሕናኹ እዩ። ስለምንታይ?
እምበኣር እቲ ናይ ኤርትራ ስለምንታያት ኣዝዩ ብዙሕ ስለ ዝኾነ፡ ከምቲ “ዘረባን መዓንጣን ቆሪጽካ እምበር ስሒብካ ኣይውዳእን” ዝበሃል ስለምንታያትና ኣብዚ ከነቋርጽ። እዚ ስለምንታያት’ዚ ናብ ጉጅለ ህግደፍ ዝቐርብ ዘሎ ሕቶታት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ከምቲ “ፈሊጡ ዝደቀሰስ ሓራሚ ነይንቕንቖ” ዝበሃል፡ ህግደፍ ሓሲብሉ ኮነ ኢሉ ዝፍጽሞ ዘሎ ግህሰታት፡ ገበናትን ጥሕሰታትን ስለ ዝኾነ፡ እንተ ሓተትናዮ’ውን ከምዘይምልሰልና ስለ እንፈልጥ “ስለምንታይ?” ኢልና ኣይንሓቶን ኢና፡
ስለዚ እዚ ለስምንታይ ናብቲ ናይዚ ግህሰታት ግዳይ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዝቐርብ ዘሎ። ምኽንያቱ ናይቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ዘሎ በደላት ተሰካሚ ንሱ እቲ ህዝቢ ስለ ዝኾነ። ካብዚ በደልዚ ሓራ ክወጽእ ዘለዎ ከኣ ባዕሉ ብቓልሱ ጥራይ ስለ ዝኾነ። እቲ ናይ ካልኦት ኣበርክቶ መመላእታ እዩ።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴይትስ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ንዓአረባውን እስላማውን ዓለም ሎሚ ብቀጥታ መደረ አስሚዖም።
ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ኣብዚ ብቀጥታ ዘስምዕዎ መደረኦም ዜጋታት ማእኸላይ ምብራቅን ሰሜን ኣፍሪቃን ንነፃነቶምን ዲሞክራስን ንዝገብርዎ ዘለው ምንቅስቃስ ንኢዶም፡ እዞም ህዝባዊ ድምፅታት ክስምዑ ይግባእ ኢሎም።
ፕረዚደንት ኦባማ ኣብዚ ካብ ቤት-ዕዮ ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ንእስላማዊ ዓለም ብቀጥታ ኣብ ዝገበርዎ መደረ ፡ኣሜሪካ ነቲ ኣብ ማእኸላይ ምብራቅን ሰሜን ኣፍሪቃን ዝርአ ዘሎ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቃስ ብሓጎስ ከምትቅበሎ ከምትድግፎን ተዛሪቦም።
እንተኾነ ብዙሓት ሃገራት ነቲ ዝካየድ ዘሎ መፀዋዕታ ንለውጢ ብህውከት ይምልሻሉ'ለዋ ኢሎም።
ነዚ ኣዝያ ምሳሌ ትኸውን ሊብያ'ያ ዝበሉ ፕረዚደንት ኦባማ መራሒ ሊብያ መዓመር ጋዳፊ ኣንፃር ህዝቦም ኹናት ኸፊቶም'ለዉ ኢሎም።
ፕረዚደንት ኦባማ ኣሜሪካን መሻርኽታን ስጉምቲ እንተዘይወስዳ ኣሽሓት ሰባት ምሞቱ ኔሮም ኢሎም።
እስራኤልን ፍልስጤማውያንን ብዝምልከት ኸአ ካብ ዝኾነ ይኹን እዋን ንላዕሊ ኣዝዩ ዘሕፅፅ ጉዳይ'ዩ ዝበሉ ፕረዚደንት ኦባማ ምስ ናይ እስራኤል ቀዳማይ ሚኒስተር ቤንጃሚን ኔታንያሁ ዓርቢ ከምዝራኸቡ ተዛሪቦም።
ፕረዚደንት ኦባማ መደረኦም ዝዛዘሙ ኣብ ዓረባዊ ዓለም ውልቀ-መላኽቲ ክጠፍኡ'ዮም ዜጋታት ባዕሎም ርእሶም ዘመሓድርሉ መንግስቲ ክምስርቱ'ዮም ኣሜሪካ ኸአ ነዚ ብገፊሑ ትድግፍ'ያ ብዝብል ሐረግ'ዩ።


text:
ማሕበር ተጋደልቲ ህወሓት ዝብል ዝነበረ ስያመ ማሕበር ተጋደልቲ ትግራይ ብዝብል ስያመ ክፅዋዕ ተወሲኑ
ኣዲስ ኣበባ፣ 01 ጥቅምቲ፣ 2011 (ኤፍ ቢ ሲ)ማሕበር ተጋደልቲ ህወሓት ካብ 28 መስከረም 2011 ጀሚሩ ከሳልጡ ዝፀንሐ መበል 7ይ ጉባኤኡ ዛዚሙ።
ማሕበር ተጋደልቲ ህወሓት ዝብል ዝነበረ ስያመ ማሕበር ተጋደልቲ ትግራይ ብዝብል ስያመ ክፅዋዕ ኣብ መዛዘሚ መበል 7ይ ጉባኤ እታ ማሕበር ተወሲኑ።
ጉባኤ እታ ማሕበር 11 ኣባላት ቦርድ ኣመራርሓ 7 ኣባላት ኮሚሽን ቁፅፅር መሪፁ።
ብመሰረት እዚ ኣይተ ተኽለወይኒ ኣሰፋ ኣቦ ወንበር፣ ኣይተ ደስታ በዛብህ ድማ ምክትል ኣቦ ወንበር ኾይኖም ተሚፆም።
ኣብቲ ጉባኤ ስትራቴጂ ትልሚ 10 ዓመት እታ ማሕበር ቀሪቡ ብተሳተፍቲ ብዕምቆት ብምዝታይ ብሙሉእ ድምፂ ፀዲቑ’ዩ።
ኣብ መዕፀዊ እቲ ጉባኤ ዝተረኸቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይን ኣቦ ወንበር ህወሓትን ደክተር ደብረፅዮን ገብረሚኬኤል፥ መንግስቲ ኢኮኖሚያዊ ዓቕሚ ህዝቢ ንምዕባይ ጠመተ ሂቡ እናሰረሐ ምዃኑ ገሊፆም።
ደክተር ደብረፅዮን፥ ብሽም ቃልስን ተጋደልትን ዝሽቅጡ ዓንቀፍቲ ምእላይ ከምዘድሊ ተዛሪቦም።
ሓዱሽ ኣቦ ወንበር እታ ማሕበር ኣይተ ተኽለወይኒ ኣሰፋ ብወገኖም ኣብ ቀፃሊ
ቁጠባዊ ዓቅሚ ኣባላት ንምዕባይ ትኹረት ተገይሩ ክስራሕ ከምዝኾነ ገሊፆም።
እታ ማሕበር ኣብዚ ሐዚ እዋን ልዕሊ 34 ሽሕ ኣባላት ኣለዉዋ።
ብሙሉጌታ ታደለ


text:
Share List
Related posts:
- ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብግዱድ ጉልበት ካብ ወርቂ ቢሻ 2ቢልዮን ዶላር ከም ዝረኸበ ተገሊጹ::
- ጸገም ህዝብና ክንፈትሕ እምበር መንነት ኢሳያስ ከነጻሪ ግዜና ኣይነባኽን
- ሓድሽ ቅዋም፡ ዘውዲ ንግስነት ኢሳያስ ዘረጋግጽ ይመስል
- ሬሳታት ኤርትራውያን ጽብለል አብ ባሕሪ፤ ህዝቢ አብ መርድእ፤ ኢሳያስ ናይ የመን ጸገም ንምፍታሕ ናብ ሱዕድያ
- እንኮ ፍታሕ፡ ሞት ህዝብና ከብቅዕ ስርዓት ኢሳያስ የብቅዕ
- ምፍልላይ ህዝቢ ኤርትራ ንስርዓት ኢሳያስ ዕድመ ሂብዎ
- ብስቃይ ህዝቢ ኤርትራ ኢሳያስ ጥራይ ኣይኮነን ዝሕተት
- ሓሶታት የማነ ገብረኣብ፡ ንግብኣተ-መሬት ስርዓት ኢሳያስ ዘቀላጥፍ’ዩ
- ስርዓት ኢሳያስ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ
- In Civilized Germany The Perpetrators Will Be Tried
- Sample Views On Ethiopian-Eritreans Relations
- Awate Forum Harvest: Emancipation Of Eritrean Women


text:
ካብ ኣድነቕታ ሓደ ዝኾኑ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ጉዌን ምዕራፋ ምስ ሰምዑ ጋዜጣዊ መግለፂ ይህቡ ኣብዝነበርሉ እዋን ናይ ጉዌን ሞያዊ ክቡርነት ኣብ እዋን ቃለ ምልልስ ንዕኦም ካብዝሓተተቶም ሕቶታትን ከይተረፈ ዝፈልጥዎን ዘድንቖዎን ከምዝኾኑ ንስድርኣን ንናይ ሞያ ኣጋራን መሳርሕታን ይገልጹ።
ኣብ PBS ን17 ዓመታት ኣብ ዝሰርሐትሉ እዋን ኣብ PBS News Hourን ኣብ ዋሽንግትን ዊክን ንዝቐርቡ ትንታነታት ብምምራሕን ማኔጂንግ ኤዲተር ብምዃንን ንልዕሊ 17 ዓመታት ኣገልጊላ።ቅድም ክብል እውን ኣብ ኒውዮርክ ታይምስን ዋሽንግተን ፖስትን ከምኡ እውን ባልቲሞር ሳንን ኣብ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ጋዜጣታት ኣሜሪካ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ፀብፃባት ብምቕራብ ብቕዓቶም ካብ ዘመስከሩ ጋዜጠኛታት ሓንቲ ነይራ።በዚ ምኽንያት እውን ብዙሓት ዓበይቲ ሽልማታት ረኺባ እያ።
ወለዳ ካብ ባርቤዶስን ፓናማ ዝመፁ እዮም።ምስ ብዙሓት ኣሕዋታን ኣሓታን ኣብ ከተማ ኒው ዮርክ ዝዓበየት ጉዌን ኣይፊል ወላዲ ኣቡኣ ናይ ኣፍሪካ ሜቶዲስት ኤጲስቆጲስ ቤተ ክርስቲያን ካህንን ተሓላቓይ ስቪላዊ መሰላትን ነይሮም።
ኣብ ማሳቹስተስ ኮሌጅ ሲመንስ ብጋዜጠኝነት ዝተመረቐት ጉዌን ኣብ ጋዜጣ ቦስተን ሄራልድ ብተለማማድነት ሰሪሓ እያ።ኣብ እትሰርሐሉ እዋን ዘርኣዊ ምፍርራሕ ይበፅሓ ነይሩ።ካብቲ ዩኒቨርሲቲ ምስ ተመረቐት ግን ኣብ መወዳእታ 70ዓታት ኣብዚ ጋዜጣ ብሪፖርተርነት ተቖፂራ ሰሪሓ እያ።ብዛዕባ ተመኩርኣ ክትዝክሮ ከላ ጉዌንከም ሓንቲ ፀዓዱ ዘይኮኑ ሒደት ሰራሕተኛታት ዜና ምፅሓፍ ከምዝኽእል፣ኣብዝተውሃበኒ እዋን ፈፂመ ከቕርብ ከምዝእክል ከራጋግፅ ነይሩኒ ትብል ።
ጋዜጠኛ ጉዌይን ኣይፊል ንሸሞንተ ፕሬዝዳንታዊ ወፍርታት ምርጫ ተኸታቲላ ፀብፂባ እያ።ክልተ ናይ ምኽትል ፕሬዝዳንታዊ ክትዓትን ከምኡ እውን ኣብ ናይ ሎሚ ዘበን ናይ ዴሞክራሲያዊያን ፓርቲ መባእታዊ ምርጫ ሕፁት ዴሞክራሲያዊያን ፓርቲ ንምዃን ይወዳደሩ ዝነበሩ ሂላሪ ክልንቴንን በርኒ ሳንደርስን ንዘካየድዎ ክትዕ እውን መሪሓ እያ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይከአል።


text:
ኣብ መጨረሽታ ናይ ሚያዝያ 2018 ዶናልድ ያማማቶ ናብ ኤርትራን ጂቡቲን ኢትዮጵያን በጺሑ። ያማማቶ እቲ ድሕሪ ልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ናብ ኤርትራ ዝበጽሐ ዝለዓለ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ በዓል መዚ ‘ዩ። ኣብ ‘ቲ ዞባ ብዙሕ ዝተቓያየረ ነገራት ይሃሉ እምበር እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝጸንሐ ናይ ኣይ-ሰላምኣይ-ኲናት ኩነታት ግን ከም‘ቲ ዝነበሮ‘ዩ ከይተለወጠ ጸኒሑ።
ምስ ‘ቲ ኣብ ‘ዚ ዞባ ዘሎ ርኡይ ናይ ቻይና ወተሃደራዊ ህልውና፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ሓርፋፍ ዝምድና ናብ ንቡርን ክትመልሶ ኣገዳስነቱ ዕዙዝ ስለ ዝኾነ ‘ያ ነዚ ሓድሽ ተበግሶ ወሲዳ። ናይ ያማማቶ ተልእኾ እምበኣር ነዚ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ናይፖሊ ሲለውጢ ግብራዊ ንምግባር ዝዓለመ ‘ዩ። ዘተኣማምኑ ምንጭታት ከም ዘረጋግጽዎ፡ያማማቶ ኣብ ተልእኾኡ ካብ ክልቲአን መንግስታት መባእታዊ ዝኾነ ደገፍ ከም ዝረኸበ‘ዩ ዝሕበር። እዘን ክልተ መንግስታት ኣብ ‘ቲ መሰረታዊ መትከል ይሰማምዓ ደኣ እምበር፡ነቲ ምምልካትን ዘተ ክቕድም ኣለዎ ወይ ‘ውን ምምልካት ድሕሪ ዘተ ክስዕብ ኣለዎ ዝብል ናይ ቅድሚ 16 ዓመታት ዘየሰማምዐን መርገጺታት ‘የን ደጊመን ኣረጋጊጸን።
ናይ ያማማቶ መገሻ፡ ዋላ ‘ኳ ቅድሚ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ምምራጽ ተወጢኑ እንተ ነበረ፡እቲ ዝተፈጥረ ናይ ለውጢ ኣጋጣሚ ካብ ናይ ሰብነት ለውጢ ሓሊፉ ናብ ናይ ፖሊሲ ለውጢ ከም ዝኣንፈተ ዘስምዕ ጦብላሕታ ‘ዩ ኣሕዲሩ። ጠቕላሊ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ኣብ ናይ ጽምብል መዓልቱ “እቲ ዓመታት ዘቑጸረ ዘይምስምማዕ ኣብ መፈጸምትኡን ክበጽሕ ካብ መዓሙቕ ልብና ኢና እንምነዮ፡” ድሕሪ ምባል፡ “መንግስቲ ኤርትራ ‘ውንተመሳሳሊ መርገጺ ንክትወስድ እጽውዕ” ኢሉ።
ዝለዓለ መርኣያ ናይ ቃላት ግብሪ ‘ዩ፡ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ነፍስሄር መለስ ዜናዊ ይኹን ኣብ ትሕቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ደሳለኝ ሃይለማርያም ነቲ ብጉልባብ መሬት ዝፈጠርዎ ረጽሚ፡ኣብ ክልቲአን ሃገራት ፍታሕን ክመጽእ ዝገበርዎ ነገር ኣይነበረን። ንስለ ዘረባ ጥራሕ ‘ዮም ዝዛረቡ ነይሮም፡ሓሓሊፎም ‘ውን ብስዉር ይኹን ብቕሉዕ ዘይግሉጽ ታህዲዳት እናገበሩ የንበድብድዎ ነይሮም ‘ዮም። ኣብ ሚያዝያ 2003 እንተኾነ ‘ውን መለስ ዜናዊ ምትዕርራይ እንተዘይ ተጌሩ ነቲ ውሳነ ክነጽጎ ምዃኑ ኣፈራሪሁ ምንባሩ ክርሳዕ ኣይግባእን። ኣብ 13 ሚያዝያ 2003 እንተኾነ ‘ውን፡ናይ ኢትዮጵያ ናይ ዜና ሚኒስተር ንናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚሽን፡ ነቲ ናይ ታሕሳስ 2000 ናይ ኣልጀርስ ስምምዕን ነቲ ናይ 13 ሚያዝያ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳነን ብጌጋ ቶርጊምዎ ኢሉ ከሲስዎ ነይሩ እዩ።
እዚ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ነዚ ናይ ኣይ-ሰላም ኣይ-ኲናት ዘሎ ሕማቕ ሃዋሁ፡ዘላቒ ዝኾነ ፍታሕ ኣብ ምምጻእ ናብ ሰላም ዝኣንፈተ ሓድሽን ትስፋውን ኩነታት ክፈጥር ብዙሓት ሰባት ተስፋ ኣምቢሮምሉ ኣለዉ። ከም‘ቲ ክኸይድ ዝጸንሐ ልሙድ ፖለቲካዊ ጸወታ ክኸውን ግን ኣይግባእን። ኢትዮጵያ ንኣስታት 15 ዓመት መመላእታ ነቲ ዝኾነ ይኹን መፍትሒ ዘየምጽአ ናይ ዝርርብ መዝሙር ‘ያ ብተደጋጋሚ ክትቃኒ ጸኒሓ። እቲኣቐዲሙ ዝተበጽሐ ስምምዕ ብኢትዮጵያ እንተደኣ ተረጋጊጹ፡ኤርትራ ‘ውን ኣብ ዝርርብ ክትኣቱ ምዃና ዘጠራጥር ኣይኮነን። ከም ‘ቲ ስነ መጎት ንኹሉ ዝገዝኦ፡ እቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚተ ዘሕለፎ ውሳነ ድማ ገዛኢ ኢዩ። ርግጽ ‘ዩ ኣብ 2003 እቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚተ ነቲ “ናይ መጨረሽታን ቀያድን” ውሳኔኡ ምስ ሃበ፡ኤርትራ ‘ውን መርገጺኣ ኣይቀየረትን። ይኹን እምበር ኤርትራ ኣብ ጎኒ ሕጊ ‘ያ ዘላ ‘ሞ በዚ መዋጽኦ ተሳኢንዎ ዘሎ ኩነታት ቀጥታዊ ዝኾነ ሓላፍነት ኣይትወስድን እያ ተባሂሉ ክጋነን ኣይግባእን።
እዚ ብወገን ኤርትራ ዝወሃብ ዘሎ ዘይሓላፍነታዊ ግብረ-መልሲ ግን ምስ ግጉይ ተግባር ክደናገር ኣይግባእን። ኣብ‘ቲ ናይ ኮሚቴ ናይ ሕጊ ኣተረጓጉማ መጺእካ ኤርትራ ኣብ ቅኑዕ ኢትዮጵያ ድማ ኣብ ግጉይ ቦታ እየን ዘለዋ። ኤርትራ ምስ ‘ቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ውሳኔ ሙሉእ ብሙሉእ ክትሰማማዕ ከላ ኢትዮጵያ ግን ኣይተማእዘዘትን፡ እዚ ‘ዩ ድማ እቲ ሓቂ።
እምበኣርከስ ኤርትራን ኢትዮጵያን እናተዘራረባ እቲ ዶብ ክምልከት ወይ ‘ውን እናተመልከተ ከሎ ክዘራረባ ይኽእላ ዶ? ዝብል ሕቶ ‘ዩ ዘለዓዕል።
ያማማቶ ኸ ኣብ ‘ቲ ናይ ንቕጽናን ጽንዓትን ትርጉም ዝደናገረሉ ባህሊ ኣትዩ ከመይ ‘ዩ ክስጉም?
ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ድሕረ ባይታ፡
ኣብ 1991 ክልተ መሓዙት ውድባት፡ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን (ህግሓኤ) ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን (ህወሓት) ኣብ ኤርትራ ንኣብ ኢትዮጵያን ኣብ ሓደ እዋን ናብ ስልጣን መጺአን። እዘን ክልተ ውድባት እቲ ንመንግስቱ ኣብ ምዕላው ዝፈጠርኦ ሓባራዊ ወተሃደራዊ ምትሕብባር መሰረት ክልተኣዊ ዝምድናታተን ኮይኑ ካብ 1991 ክሳብ 1998 ቀጺሉ። ነጸብራቕ ናይ‘ቲ ተጌሩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ ቅርበት ድማ እቶም ናይ‘ተ ንክልተ ሃገራት (ኤርትራንኢትዮጵያን) መራሕቲ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂን መለስ ዜናውን ‘ዮም ነይሮም። እዞም ክልተ መራሕቲ፡ብናይ መለስ ነፋሪት ሓቢሮም ይገሹ፡ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ሓቢሮም ናይ ዕረፍቲ ግዚኦም የሕልፉ፡መለስ ‘ውን (እቲ ክሳብ ሕጂ ብእንዳ መለስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ) ኣብ ኣስመራ ናይ ዕረፍቲ ገዛ ነይርዎ ‘ዩ። እንተኾነ ኣብ ዕርክነቶም ካብ ውድድርን ዘይምትእምማን ንዝብገስ ሓደሓደ ዘየረዳድእ ኩነታት ነይርዎም ‘ዩ። ኣብ ግንቦት 6 1998 ድማ እዞም ክልተ መራሕቲ ኣብ ‘ቲ ካብ ናይ ኣፍሪቃ ብዓይነቱ ዝተፈልየን ዝዓበየንን ኹሉ ሓደጋታት ዘቃልዐ ቀታሊ ኲናት ኣትዮም ዓለም ክሳብ እተንቀጥቅጥ ‘ዮም ጌሮማ።
እዚ ኣድላይነት ዘይነበሮ ብምርጫ ዝተወስደ (1998-2000) ናይ ልዕሊ ሰብዓ ሽሕ ሂወት ዝወሰደን ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ኣህዛብ ዘመዛበለን: ብቢልዮናት ዝቑጸር ንዋት ዘብረሰን ኮይኑ ልዕሊ 98,000 ኤርትራውያን ንኢትዮጵያውያን ኮይኖም ናይ ኤርትራ መበቆል ዘለዎም ዘጠረዘን ብኣማእት ሚልዮናት ዶላራት ዝግመትን ብረትን ንግዳዊት ካላቶም ንምዝራፍ ዘስዓበ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመት እተፈጸመ ህልቂት ‘ዩ ነይሩ።
ዓለም ንምኽንያት መበገሲ ናይ ‘ቲ ሃንደበታውን ዓዕናውን ኲናት ክትርድኦ ትጸገም እምበር፡ነቲ እቲ ኲናት ዘኸተሎ ዓዕናዊ ሳዕቤን ግን ኣጸቢቓ ‘ያ ትፈልጦ። መንግስቲ ኣሜሪካ ንክልቲኦም ተጻረርቲ ወገናት ንምሽምጋል፡ከም በዓል ሱዛን ራይስ፡ኣንቶንይ ሌክን ነብስሄር ሪቻርድ ሆልብሩክን ዝኣመሰሉ ላዕለዎት ዲፕሎማሰኛታት ወፍያ ‘ያ። ፕረሲደንት ክሊንተን ‘ውን ባዕሉ ነቲ ዘይወተሃደራውንን ቁጠባዊ ዕብየት ዘገልግል ትሕተ ቕርጺ ንከይዓኑ ነቲ ናይ ነፈርቲ ደብዳብ ንኽቋረጽ ሓላፍነትወሲዱ ‘ዩ።
ኣብ ታሕሳስ 12 2000 ዓ.ም. ኤርትራን ኢትዮጵያን ንናይ ኣልጀርስ (ኣልጀርያ) ናይ ሰላም ውዕል ምስ ፈረማ፡እቲ ናይ ባድመን ዛላምበሳን ቡሬን ግንባራት ብሙሉኡ ‘ዩ ሃዲኡ። እዚ ኩነታት ‘ዚ ነቲ ኣብ መንጎ ‘ተን ክልተ ሃገራት ዝነበረ ናይ ምትሕብባር መንፈስ መሊሱ ብሩህ ዝኾነ መጻኢ ዘተስፉ ‘ዩዝነበረ።
እቲ ናይ ኮሚሽን ዶብ ናይ ምሕንጻጽ ውሳኔ ተቐባልነት ረኺቡ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ውሳኔ ንከተግብራ ቅሩብነተን ምስ ገለጻ እቲ ትስፍውነት ዝያዳ’ ዩ እናበረኸ ከይዱ።
እንተኾነ ግን፡መንግስቲ ኢትዮጵያ ንኣተገባብርኡ ዝምልከት ነጥብታት ከተቕርብ ምስ ጀመረት እቲ ኣብ ህዝቢ ትስፍውነት ኣሕዲሩ “ብጽቡቕተኣማንነት” ዝተበገሰ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ከይተተግበረ ተቖጽዩ ተረፈ።
ዋላ ‘ኳ ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን እዉጅ ፖሊሲታት (ምምልካት መጀመርታ ስዒቡ ዝርርብን፡ዝርርብ መጀመርታ ስዒቡ ድማ ምሕንጻጽን) ኣብ ሕድሕዶም ፈጺሞም ዘይቃደዉ ኣይኹኑ፡ ምኽንያቱ ዝኾነ ናይ ጎነጽ ሰላማዊ መፍትሒ፡ ኣብ ውዕላት ይኹኑ ስምምዓት ንውሳኔታትን ካብኡ ሓሊፉ ‘ውን ኣብ ዓለምለኻዊ ሕግታት ከይተረፉ ኩሎም ኣባል ሃገራትን ኣተገባብርኦም ዝምልከት ኣብ ጽቡቕ ተኣማንነት ተሞርኪሶም ስለ ዝትርጎሙ ኣዝዩ ተጋኒኑ ክጥመት ዘለዎ ኣይኮነን።
ኣብ ኪጋሊ ኣብ ዝተገብረ ዋዕላ፡ሞ ኢብራሂም ንናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ሃይለማርያም ደሳለኝ ብዛዕባ ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ሕድሕደን ዝዋግኣ ዘለዋ ወገናት ሓድሽ ስምምዕ ክግበር ተኽእሎታት እንተሎ ተሓቲቱ ክምልስ ከሎ፡ “ስምምዓት ይፍረሙ እንተኾነ ፈጺሞም ኣይትግበሩን ‘ዮም፡ካልኦት ተወሰኽቲ ሓደስቲ ስምምዓት ‘ውን ክፍረሙ ኣይጽበን ‘የ፡ ምኽንያቱ ታሪኽ ከም ዝምስክሮ ኣብ ግብሪ ዝውዕሉ የለዉን፡” ክብል ‘ዩ ብቐጥታ መሊስሉ።
ሃይለማርያም ከይተፈለጦ ‘ዩ ብሉጽ ናይ ኤርትራ መርገጺ ተጣባቒ ኮይኑ፡፡
ስምምዕ ኣልጀርስ፡
ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ዳግም መረጋገጺ ናይ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ (ውሓኣ) መቓን ‘ዩ።
ስምምዕ ንቅርጺ ኣተገባብርኡን (1999) ምቁራጽ ተጻብኦታትን (ሰነ 2000። ኣብ መጨረሽታ እቲ ስምምዕ ክልተ ዘይሻራውያን ነጻ ዝኾና ኮሚቴታት፡ናይ ኤርትራ ንኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴን ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ካሕሳ ኮሚቴን የጠቓልል።
ናይ ኤርትራ ንኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ብናይ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ጠቕላሊ ጸሓፊ፡ንመዘናኡ ዝኾነ ናይ ሕቡራት ሃገራት ዋና ጸሓፊ ተወኪሱ ዝቖመት ነጻን ዘይሻራዊትን ኣካል ‘ያ። ሓላፍነታ “ነቲ ኣብ ናይ መግዛእታዊ ውዕላትን (1900፡ 1902 ከምኡ ‘ውን 1908) ምስኡ ዝኸይድ ዓለምለኻዊ ሕግን ኣወሃሂዳ ተግባራዊ ዝኾነ ናይ መግዛእቲ ናይ ዶብ ውዕል ክትሕንጽጽን ከተመልክትን ‘ያ ተመዚዛ (ዓንቀጽ 4.2። ዋላ ‘ኳ ዓንቀጽ 38 (2) ናይ ‘ቲ ቤትፍርዲ ዓለም ለኻዊፍትሒ (ቤ.ዓ.ፍ.) ቅርጻ ነቲ ቤት ፍርዲ ብመሰረት “ፍትሓዊ መለክዒታት” ግዝኣተ ሕጊ ከረጋግጽ ዘፍቅደሉ እንተኾነ፡ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ኮሚቴ ብመሰረት “ፍትሓዊን ሰናይን ዝኾነ ኣገባብ ክውስን ስልጣን” ኣይሃብኦን።
ክልቲአን ሃገራት (ኢትዮጵያን ኤርትራን) እቲ ውሳኔ ናይ መወዳእታን ቀያድን ክኸውን ተሰማሚዔን ‘የን።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ናይ ካርታ ኣሃዱ፡ከም ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ተሓጋጋዚ ኮይኑ እቲ ኮሚቴ ዝጠልቦ ቴክኒካዊ ክእለት ዝሓትት ዕማማት ክፍጽም ‘ዩ ተመዚዙ። እተን ክልተ ሃገራት ድማ “ኣብ መስርሕ ናይ ምሕንጻጽን ምምልካትን ዶብ ምስ ‘ቲ ኮሚቴ ይኹን ምስ ናቱ ክኢላታትን ካልኦት ኣባላቱን ክተሓባበራን፡ናብ ‘ቲ ንሳቶም ዝቆጻጸርዎ ቦታታት ድማ ብዘይ ዝኾነ ዕንቅፋት ንክመላለሱ ክተሓጋገዛ” እዮም ተሰማሚዖም። (ዓንቀጽ 4 :14)
ኤርትራን ኢትዮጵያን ይግብኣና እዩ ዝብልኦ ኩሉ ምስ መርትዖታቱ አሰንየን ናብ ዋና ጸሓፊ ኣቕሪበን። እቲ ዋና ጸሓፊ ‘ውን ነቲ ዝቐረበሉ መርትዖታት ኣለልዩ ነቶም ኣብ ክርክር ዘይኣትዉ ናይ ዶብ ክፋላት ኣውጺኡ ነታ ኮሚተ ኣረኪቡ። ዘይ ምስምማዕ እንተ ተረኺቡ ‘ውን እተን ተኽኸራኸርቲ ወገናት ተወሳኺ መርትዖታት ከቕርባ ተፈቒዱለን።
ኣብ 2003 እቲ ናይ ኤርትራን ናይ ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ንምምልካት ዶብ ዝምልከት ናይ መጨረሽታ ውሳኔ ሂቡ። ነቲ ውሳኔ ድማ ንክልቲኤን ተኸራኸርቲ ወገናት፡ንውድብ ሕብረት ኣፍሪቃ ይኹን ንሕቡራት ሃገራት ብምርካብ ንክምልከት ቅሩብ ኮይኑ። ኢትዮጵያ ነቲ ዝተዋህበ ውሳኔ “ብመትከል” ተቐቢላቶ ከተብቅዕ እቲ ናይ ዶብ ኮሚሽን ነቲ ውሳኔ ኣብ ግብሪ ከመልክቶ ተቓዊማ ንኣስታት 16 ዓመታት ዝኾነ ምዕባለ ኣይተራእየን።
እቲ ናይ ሰንፈላል ቁሩቁስ፡
እዚ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ መንግስታት ናይ ሓደ ሳንቲም ክልተ ገጽ ኮይኑን ጸኒሑን ኣሎ። ኣብ ብዙሕ ውዑይን ዝሑልን ዝኾነ ኩነታት ኣብ ዘሰማምዖም ሓባራዊ ጥቕሚ ብሓደ ኮይኖም ሰሪሖም ‘ዮም። እንተኾነ እቲ ዝድለ ዕርቂ ንከይፍጠር፡ ብድሕሪ ‘ዚ ግዳማዊ ኣንጸባራቒ ውህደት፡ነቲ ዝድለ ዘሎ ለውጢ ውሑስ ንኸይከውን ዝዓግት ካልእ ጥዕና ኣልቦ ዝኾነ ሓደገኛ ዝምባለ ‘ውን ጸኒሑ ‘ዩ። ኣነ ‘ውን ከም ደራሳይ ናይ ‘ዚ ጽሑፍ፡እቲ ናይ ቅድም ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ኣብ ‘ቲ “ምስ ውልቀሰብነት” ተኣሳሲሩ ዝግለጽ ረጽሚ ኣመልኪቱ ‘ዩ ምስ ሞ ኢብራሂም ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ ዘማረረ ዝብል ርእይቶ ‘ዩ ዘሎኒ።
ህ.ወ.ሓ.ት.፡ነቲ ናይ ዶብ ግጭት ናይ ትግራዎትን ናይ ኤርትራውያንን ጉዳይ ጥራሕ ጌሮም ‘ዮም ዝርእይዎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ሃይለማርያም ‘ውን፡ ነቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ግጭት ኣመልኪቱ ብተደጋጋሚ “የትግሬ ጉዳይ ነው” ናይ ትግራዎት ጉዳይ ‘ዩ ክብል ‘ዩ ተሰሚዑ። ትግሬ ዝብል ቃል ኣምሓራ ንኤርትራውያንን ንትግራዎትን ብሓባር ከም መጸውዒ ዝጥቀሙሉ ቃል ‘ዩ።
አብ ‘ቲ ጠንቂ ናይ ኤርትራውያን ንኢትዮጵያውያንን ናይ ዶብ ውግእ ኣዕሚቕና ከይኣተና፡ ኤርትራ ነቲ ዝተኸስተ ኣዝዩ ንእሽቶን ጦርቋሽን ውግእ ናብ መጠነ ሰፊሕ ኲናት ክዓርግ ምግባራ ብዘየወላውል መንገዲ ‘ዩ ክግለጽ ዝኽኣል። ኣብ ርእሲ ‘ዚ ‘ውን እቲ ናይ ሀይግ ውሳኔ፡ነታ መበገሲ ናይ ኲናት መወልዒ ዝኾነት ባድመ ብኢትዮጵያ ምትሓዛን ኤርትራስ ጉምቲ ንክትወስድ ከም ዝደፍኣ እዩ ኣርእዩ።
እቲ ኲናት ምስ ተወልዐ ነቲ ግጭት ንምፍታሕ ኤርትራ ከይደንጎየት ‘ያ ናይ ሰላም እማመ ሒዛ ቀሪባ። ብወገን ኢትዮጵያ ነቲ ብኤርትራ ዝተወስደ ቅልጡፍ ተበግሶ ከም መረጋገጺ ከም ‘ቲ ናይ “መጀመርታ ቶኪስካ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ምእታው” ዝብል ሓደገኛ ናይ ኤርትራ ባህሪ ጌራ ‘ያ ወሲዳቶ። ከም ‘ቲ ከሰልን ፈኸም ዕንጸይቲ ድማ ንባርዕ፡እታ ተናኻሲት ኤርትራ ነቲ ጎንጺ ንክትውልዖ። “ከሰል ንጓህሪ ዕጨይቲ ንሓዊ ኸምዚኸውን፡ናግራም ሰብኣይ ከኣ ከምኡ ባእሲ የሳውር።” (ምሳሌ26:21)
ብናይ ኢትዮጵያ ኣገላልጻ ኤርትራ ብናይ ፍርዲ ድሕሪ መቕጻዕቲ ፍትሒ ገበነኛ ‘ያ። እዚ ማለት እቲ ክሱስ ምስ ተሓንቀ ብድሕሪኡ ‘ዩ ፍርዲ ዝወሃብ ንምባል ‘ዩ። ካብ ‘ዚ ተበጊሶም ‘ዮም ኢትዮጵያ ኣብ ‘ቲ እዋን ኲናት “እቲ ቃልሲ እናተኻየደ ዝርርብ፡ እናተዘራረብና ድማ ንቃለስ” ኢሎም ጸቒጦም ዝረገጹ።
ኩሎም ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ ዝቐርብ ዝነበረ ናይ ሰላም እማመታት ካብ መትከል ዘይኮነ፡ኣብ ወተሃደራዊ ገስጋሶም ማዕረ ክንደይ የዐውቶም እናመዘኑ ተቐቢሎሞን ነጺጎሞን ‘ዮም።
ብናይ ህዝቦም ሂወት ዋጋ ኣብ ናይ ኲናት ሰንፈላል ቁሩቁስ ጸወታ ‘ዮም ኣትዮም።
ሕጂ ኢትዮጵያ እናተዘራረበት ምምልካት ክግበር ወይ ‘ውን እናተመልከተ ምዝርራብ ክትገብር ትኽእልዶ?
ኤርትራ ነቲ ምስ ዓለም ዘለዋ ዘይትስፍው ታሪኽ ክትጸቕጦ ኣይትኽእልን ‘ያ። ኣብ 70 ዓመት ዘይመልእ ግዜ፡ህዝቢ ኤርትራ ብሕቡራት ሃገራትን መንግስቲ ኣሜሪካን ዓለምለኻዊ ሕብረተሰብን ክልተ ግዜ ተቐሺሹ ‘ዩ። ብዙሓት ኤርትራውያን ‘ውን፡ ንኢትዮጵያ ምቹእ ኣብ ዘይኮነ ኩነታት ዓለም ኣብ ጎኖም ደው ኢላ ነቲ ቅኑዕ ዝኾነ ስጉምቲ ክትወስድ ኣይጽበዩን ‘ዮም።
ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ እቲ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣንጻር ዴስነት ጥራሕ ዝቐንዐ ናይ ቀደም ሓደ ጎድናዊ ኣመለኻኽታ፡ሕጂ በቲ ኲናት ኣንጻር ግብረሽበራ ዝብል ቃልሲ ተተኪኡ ‘ዩ። ኢትዮጵያ ነዚ ኣንጻር ግብረሽበራ ዝካየድ ኲናት ብናይ ምትሕግጋዝ ምሕዝነት ጽምዶ መዝሚዛ ኣብ ረብሓኣ ኣውዒላቶ ኣላ።
ናይ ኤርትራ መራሕትን ዲፕሎማሰኛታትን ቀም ኣቢሎም ገና ኣይተበራበሩን ዘለዉ፡ነቲ ናይ ኢትዮጵያ ብድሆ ክገጥምዎ ኣይከኣሉን።
ናይ ኢትዮጵያ ምዕቡል ዲፕሎማስያዊ ሽጣራታት ነቲ ናይ ኤርትራ ዲፕሎማስያዊ መናወራ ፈጺሙ ዓብሊልዎ ‘ዩ። ነቲ ብሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝተዋሕሰ ናይ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተወስደ ናይ እገዳ ስጉምቲ- ኤርትራ ኣብ ናይ ሶማል ጉዳይ ኢዳ ኣእትያ ተባሂሉ ዝተወስደ ደሓር ግን ነቲ እገዳ ንክቕጽል ብናይ ሕቡራት ሃገራት ናይ ክኢላታት መጋባእያ መርትዖ ዘይተረኸበሉ ናይ ኣጽዋር እገዳ- ተግባራዊ ንክኸውን ኢትዮጵያ ዓቢ ተራ ተጻዊታ ‘ያ።
ያማማቶ ነዚ ናይ ኤርትራ እገዳ ንክለዓል ተበግሶ ክወስድን፡ካብ ኤርትራን ኤርትራውያንን ድማ መጎስን ጽቡቕ ስምን ከትርፈሉ ይኽእል እዩ።
ኤርትራ ኣብ ዓለም፡ብከም ሓንቲን ናይ ደገ ጽልዋ እትጻባእ ዕጽውቲ ሃገር እያ እትፍለጥ። እንተኾነ ኤርትራውያን ብጆግራፍን ታሪኽን ኣተዓባብያን ውልቃዊረብሓን ወሲድካ ነጸልቲ ክኾኑ ኣይክእሉን ‘ዮም።
ብቕኑዕ ወይ ‘ውን ብጌጋ ርድኢት ኤርትራውያን ንነብሶም ኣብ ትሕቲ ሞቕረንቲ ናይታ ብዙሕ ግዜ ዝጠለመቶም ዓለም ዘለዉ ኮይኑ ‘ዩ ዝስምዖም። እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ድማ ነዚ ኣብ ኣእምሮ ናይ ኤርትራውያን ተቐሪጹ ዘሎ ኣተሓሳስባ ኣጸቢቑ ስለ ዝርዳእ፡ ስልጣኑ ንከናውሕ ክምዝምዞ ጸኒሑ ኣሎ።
ኤርትራውያን ‘ውን ነዚ ኣብ ትሕቲ ናይ ዓለም ሓይልታት ዘጓነፎም ዘይትስፉው ሸለል ናይ ምባል ታሪኽ ክጸቕጥዎ ኣይከኣሉን። ካብ ‘ቲ ሕቡራት ሃገራት ይኹኑ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣርሒቕካ ካብ ዘይምጥማት ዘበገስዎ ፖሊሲ- ኣብ መጨረሽታ አርባዓታት ይኹን ኣብ መጀመርታ ሓምሳታት ኣንጻር ‘ቲ ዝበዝሐ ኤርትራዊ ዝገበርዎ ውዲት- ዝተበገሰ ኣብ ናይ ነጻነት ቃልሲ (1961-1991) ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ሓሊፎም ‘ዮም።
ብድሕሪ ዓሰርተ ዓመት ኣብ 1962፡እቲ ናብ ኤርትራ ብግዲ ዝተፈጸመ ፈደረሽን ተጋሂሱ ብናይ ኢትዮጵያ በይናዊ ውሳነ ምስ ተሳዕረ ሕቡራት ሃገራት ትኹን መንግስቲ ኣሜሪካ ቁሊሕ ኢሎም ‘ውን ኣይተመልከትዎን።
ኤርትራውያን ብረት ኣልዒሎም ነቲ ናይ ኣፍሪቃ ዝነውሐ ኲናት ተባሂሉ ዝተሰምየ ኲናት ከካይዱ ከለዉ ‘ውን እዘን ኣቐዲመን ዝተጠቕሳ ሓይልታት ነቲ ኩነታት መፍትሒ ንምግባር ዝኾነ ሞራላዊ ሓላፍነት ኣየርኣያን።
ኤርትራ ነቲ ቅጽበታውን ዘይእዉጅን ነጻነታ ብወተሃደራዊ ዓወት ምስ ኣረጋገጸት ጥራሕ እየን እዘን ዝተጠቕሳ ሓይልታት ቆላሕትአን ሰዲደን፡እዚ ‘ውን ብዝያዳ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ስልጣን ሃጓፍ ንኸየጓንፍ ካብ ምስጋእ ንዕኡ ንምክልኻል ዝሓለነ ‘ዩ ነይሩ። ክትከውን ዝግባእ ‘ኳ እንተነበረ፡ኤርትራ ብገዛእ ርእሳ ንኣሜሪካ ይኹን ንዓለም ኣገዳሲት ኮይና አይትፈልጥን ‘ያ። ኤርትራ ናይ ኣሜሪካውያን ዝነብሩላ ወተሃደራዊ መዓስከር ‘ያ ነይራ፡ኣብ ቃኘው ስቴሽን ንልዕሊ 30 ዓመታት (1943 – 1977) ጸኒሖም ‘ዮም።
እታ ኣብ ስትራተጂካዊ ቦታ እተደኮነት ነጻን ዲሞክራስያዊትን ልኡላዊት ኤርትራ ናይ ኣሜሪካን ናይ ሓርነት ፈተውቲ ህዝቢ ዓለምን ዓባይ ባህርያዊት መሓዛ ክትከውን ‘ያ።
እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ኣብ ኩሉ ቀርኒ ኣፍሪቃ ‘ውንክካየድ ‘ዩ።
ኢትዮጵያ ናይ ‘ቲ ዞብ ጎብለል‘ያ፡ንሳ እትፍጽሞ ዘበለ ኩሉ ድማ ኣብ ‘ቲ ዞባ ኣገዳሲ ጽልዋን ሳዕቤንን ኣለዎ። ጽብቕቲ ኢትዮጵያ ክትህሉ ንቐርኒ ኣፍሪቃ ጽቡቕ ‘ዩ፡ ዘተኣማምንን ሓያልን ክኸውን ድማ ይግባእ፡ካብኡ ሓሊፉ ግን ሰላማውን ኣብ ዕርክነት ዝተሞርክሰ ክኸውን ኣለዎ። ናይ ኢትዮጵያ ኣገዳስነት ብፍላይ ኣብ ናይ ኤርትራ ጉዳይ ኣዝዩ ጉሉሕ ‘ዩ። ኤርትራ ክልተ ዓበይቲ ሕማቕ ጎረባብቲ (ሱዳንን ኤርትራን) ክህልዋኣ ኣየዋጽኣን ‘ዩ፡ስለ ‘ዚ መሰረት ዞባዊ ፖሊሲኣ ካብ ‘ዚ ሓቂ ‘ዚ ዝብገስ ክኸውን ኣለዎ።
እቲ ናይ 1988-2000 ኲናት ዝያዳ ኣሰቃቒ ካብ ዝገበሮ ነጥቢ ሓደ ነዚ መሰረታዊ ዝኾነ ሓቂ ዘይምቕባል ‘ዩ ነይሩ።
ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሃገራት ናይ ዲሞክራስያውነት ውጥን ክህልወን ብዝለዓለ ደረጃ ተጠቀምቲ ክኾና የኽእለን። ምስ ኩሉ ሕጽረታተን ኢትዮጵያን ጂቡቲን ናብ ዲሞክራስያውነት ዝመርሕ መባእታዊ ዝኾነ ስጉምትታት ወሲደን ኣለዋ፡እቲ ኣብ ናይ ሶማል ዞና ዝርከብ ብሶማሊላንድ ዝፍለጥ እንተኾነ ‘ውን ብተዛማዲ ኣብ ናይ ምጥንኻር ደረጃ ይርከብ ኣሎ፡ እዚ ምዕባለታት ‘ዚ ድማ ናብ ‘ቲ ዝተረፈ ናይ ሶማል ዞናን ናብ ኤርትራን ክልሕም ተስፋ ይንበረሉ።
ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር ደሳለኝ ሃይለማርያም ብድሌት ካብ ስልጣን ምውራድን ስልጣን ብሰላማዊ መንገዲ ናብ ተመሪጹ ዘሎ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢዪ ኣሕመድ ምስግጋርን ሓድሽን ትስፉዉ ንዘበን ኣበሲሩ ‘ዩ።
ኤርትራ ኣብ ‘ቲ ናይ ዲሞክራስያውነት መስርሕ ኣዝያ ድሒራ ‘ያ ትርከብ። ኩሉ እቲ ቅድሚ ናይ ዶብ ኲናት ብመሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ዝተኻየደ ነዊሕን ኣድካምን ጉዕዞ፡እቲ ናይ ህግደፍ ገዛኢ ፓርቲ ኣዝዩ ጸቓጢ እናኾነ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ፈጺሙ ’ዩ ተዳሂኹ።
እዚ ሕጹር ኣተሓሳስባ ምስ ‘ቲ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ሀይግ ውሳኔ ዘይምትሕብባር ተደሚሩ ንምልኪ ምቹእ ባይታ‘ ዩፈጢሩ። እቲ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ኤርትራን ሶማልያን ጸጥታዊ ስግኣታት ኣተሓሳስባ ምጽማድ፡ንኢትዮጵያ ኣብ ሞራላውን ዲሞክራስያውን ቁጠባውን ሜዳታት መሪሕ ተራ ብምዃ ንጽልዋታታ ንከተዕዝዝን ዝነበራ ተኽእሎታት ሓጺርዎ ‘ዩ። ኢትዮጵያ ነቲ “ንጉስ ብፍትሒ ንሃገር ርግኣት የውርደላ ‘ዩ“ ዝብል ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ጥቕሲ ጸማም እዝኒ ‘ያ ሂባቶ።(ምሳሌ29:4)
ነዊሕ እዋን ብዝጠመተ ብናይ ዲሞክራስን ብልጽግናን ዞባዊ ምትሕብባርን ራኢ እትምራሕ ኢትዮጵያን ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዞባ ዕብየት ኣገዳሲት ‘ያ። ኢትዮጵያ ናይ ሓጺር እዋን ፖለቲካዊ ክሳራታት ተቐቢላ ናይ ነዊሕ እዋን ጽቡቕ መኽሰብ ንኽትረክብ ልቦናን ትብዓት ንከተርኢ ይግባእ። እዚ ኣገባብ ናይ ዕብየት መለክዒ ጥራሕ ዘይኮነስ ኢትዮጵያ ብከም ‘ዚ ዓይነት መንፈስ ንክትጎዓዝ ‘ውን ትጽቢት ናይ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ‘ዩ።
ይኹን ደኣ እምበር፡እቲ መንግስቲ ነቲ ናይ ገለ ኢትዮጵያውያን ተቓውሞ ሰጊሩ ነቲ ናይ ሀይግ ውሳኔ ተቐቢሉ ምእዋጁ ሕማቕ ኣይኮነን፡ ቅድሚ ‘ቲ ውሳኔ ሙሉእ ብሙሉእ ምፍጻሙ ግን ሓደ-ሓደ ጠልጠል ኢሎም ዘለዉ ጉዳያት ክፍትሑ ‘ዩ ዝጸቅጥ።
ብዝኾነ፡እዚ ኩነት ‘ዚ ንሰላም ወይ ንፍትሒ ተባሂሉ ዘይኮነ ዝያዳ ንናይ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ሃልኪ ተባሂሉ ዝተማህዘ ‘ዩ። ኣብ ‘ቲ እዋን ኲናት ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ነቲ ሕቡእ ኣጀንድኦም ንምትግባር: እንተተኻኢሉ ንኤርትራ ብምልእታ ካብኡ ሓሊፉ ግን ብዉሑዱ ንወደብ ዓሰብ ኣብ ቁጽጽሮም ንምእታው ደድሕሪ ባንዴርኦም ተሰሊፎም ‘ዮም።
ኤርትራ ነቲ ኢትዮጵያ ብዂናት ወይ ‘ውን ብሽምግልና ክትረኽቦ ዘይከኣለት ብመንገዲ “ዝርርብ” ንክትረኽቦ ትፍትን ምህላዋ ካብ ምጥርጣር ዓዲ ኣይወዓለትን። እዚ ኢትዮጵያ እተቕርቦ ዘላነ ጥቢ ድማ ንሽሕጣን እንተዘይኮይኑ ካብ ልቢ ዘይነቐለን ኣብ ምድንጋር ዝተሰረተን ምዃኑ ‘ያ ትኸሳ።
ኢትዮጵያ ‘ውን እንተኾነ ብጎረባብታ ከም ስግኣት ክትውሰድ ኣየዋጽኣን ‘ዩ። እታ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣርሓ እንተኾነት ‘ውን ነቲ ኣብ መንጎ ሓይልን ቅንዕናን ዘሎ ርትዓዊ ሚዛን ክትውድኖን ኽትክእል ክትመሃር ኣለዋ። እቲ ናይ ኤርትራ መንግስቲ፡ ኣብ ኣተሓሳስባ ናይ ህዝቡ ፍርሕን ዘይምትእምማንን ንምፍጣር ነቲ ኣብ ትሕቲ ደቡባዊ ዶብ ዘሎ ስርዓት ልክዕ ከም ሓደ ዓቢ ሓደጋ ከምጽእ ዝኽእል ሕንጉጉ ጌሩ ‘ዩ ኣብ ኣእምሮኦም ቀሪጽዎ። ብዛዕባ ‘ቲ ብኢትዮጵያ ኣብ ርእሴና ከወርድ ተንጠልጢሉ ዘሎ ናይ ዳሞክልስ ሴፍ ሓደጋ፡ማዕረ ክንደይ ተኣፋፊ ምዃኑ ዝሓትት ዋላ ሓደ ‘ኳ እንተዘይሃለወ፡መባዛሕትኡ እቲ ህዝቢ ከም ዘሎ ጌሩ ‘ዩ ዝወስዶ። ስለ ‘ዚ ነገራት ብኸም ‘ዚ ዓይነት መንገዲ ‘ዮም ርትዓውያን መሲሎም ንክረኣዩ ምክልኻል ዝግበረሎም፡ካብ ‘ዚ ዝተበገሰ ድማ ዝኾነ ንኤርትራ ናብ ዲሞክራስያውነት ንምምራሕ ዝግበር ፈተነ ብቐሊሉ ዝቑጸ።
ሓደ ካብ ‘ቲ ናይ ኤርትራውያን ዲሞክራስያውያን ሓይልታት ብድሆ እምበኣር፡ ህግደፍ ከመይ ጌሩ ባይታ ከምዝስእን፡ንናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ከረድኡ ዘይምኽኣሎም ‘ዩ። ኣብ ኤርትራ ኣብ ጉዕዞ ምቕያር ስርዓት ንምትካል ዲሞክራስን፡ ኤርትራውያን ሓላፍነት ዝወስድሉ ሓጺር መንገዲ እንተደኣ ኮይኑ ድማ እዚ ጥራሕ ‘ዩ።
ንኤርትራውያን እቲ ዝበለጸ ኣማራጺ ስርዓት ምቕያር ጥራሕ ‘ዩ።
ንብዙሓት ኤርትራውያን፡እቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይ ኩሉ ጎንጽታት ኮይኑ ነታ ሃገር ናብ ዲሞክራስያውነት ንከይተምርሕ ጅሆ ሒዝዋ ዘሎ፡እዚ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ግጭት ‘ዩ። ንብዙሓት ካልኦት ድማ ነዚ ኣጓኒፉ ዘሎ ናይ ኤርትራ ምንቁልቃል ሓላፍነት ዝወስድ ናይ ኢሳያስ ምልኪ‘ዩ። እዞም ክልተ ነጥብታት ‘ውን ተራ ዘይብሎም ኣይኮኑን፡ቅሉዕ ብዘይኮነ መንገዲ ኣብ ሕድሕዶም ዝመላልኡ ‘ዮም። ናይ ዶብ ፍታሕ ብርግጽ ሓደስቲ ብድሆታት ጥራሕ ዘይኮነ ዕድላት ‘ውን ክፈጥር ‘ዩ።
ንኤርትራዊ ሕብረተሰብ ናብ ብኸቢድ ዝዓጠቐ ሰራዊት ምልዋጡ፡ናይ ሓፋሽ ምልዕዓል ወይ ‘ውን ወተሃደራዊ ዕልዋ ከለዓዕል ዝኽእል ዓርሞሾሻዊ ሓይሊ ምፍጣር ጥራሕ ‘ዩ ክኸውን ዝኽእል።
መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ተቓወምቲ፡ንነብሶም ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ‘ዮም ዝረኽብዋ። ንህላወ ናይ ‘ቲ ሕንጉጉ ከይነጸጉ ኣብ ናይ ጸላኢ ቦታ ኮይኖም እዮም ዝንቀሳቐሱ።
እዚ ‘ዩ እምበኣር ሓደ ካብ ‘ቲ ክጽናዕን ክመዓራረን ዘለዎ ደረቕ ዝኾነ ናይ ኤርትራውያን ኣተሓሳስባ።
ኤርትራዊ ናይ ተቓውሞ ደምበ፡ ሓደ ካብ ‘ቲ ቀንዲ ምኽንያታት ነቲ ስርዓት ኣብ ምልጋስ ክስጉም ዘይከኣለ፡እቶም ካብ ‘ቲ ምንቅስቓስ ቀንዲ ተጠቀምቲ ዝኾኑ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለዉ ኤርትራውያን፡ነዞም ተመቓቒሎም ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ተቓወምቲ፡ካብ ውሽጢ ልቦም ነሲሖምን ናይ ኤርትራረ ብሓቂ ክቃለሱ ይኽእሉ እዮም ኢሎም ስለ ዘይኣመኑሎም ጥራሕ ‘ዩ። ንገለ ካብኣቶም ‘ውን ከም መሳርሒ ናይ ህወሓት ጌሮም ዝወስድዎም ኣለዉ።
ነቲ ኩነታት ዝበኣሰ ዝገብሮ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ደምበ ተቓውሞ ገለ ክፋል ናይ ብሄራዊ ፈደረሽን ሃዋርያ ኮይኖም ኣለዉ፡ እዚ ድማ እቲ ዝበዝሐ ኤርትራዊ ክፋል ዘይቅበሎ ንከርብሓኒ ‘ዩ ኢሉ ዘይኣምነሉን ‘ዩ።
ኤርትራዊ ደምበ ተቓውሞ እምበኣር ከም ተሓባባሪ ናይ ‘ቲ ኣንጻር ኤርትራ ዝቐንዐ ናይ ኢትዮጵያ ተጻይ ዝኾነ ፖሊሲ እዩ ተወሲዱ። ኣብ መጨረሽታ ድማ ካብ ዝኾነ ሓቂ ክኸውን ዝኽእል ወይ ‘ውን ኢትዮጵያ ከተስዕቦ እትኽእል ሓደጋ ኢሉ ኣብ ኣእምሮኡ ዘስረጾ ይሳቐ ኣሎ።
ኤርትራ ምስቲ ዝጸንሓ ልዑል ሃገራዊ ባህጊ ናይ ነጻነትን ንዕኡ ክዉን ንምግባርን ንምውሓስን ዝኸፈለቶ ከቢድ መስዋእትን በቲ ሓደ ሸነኽ፡ በቲ ካልእ ድማ ካብ ‘ቲ ስዒቡ ዘጋጠማ ፍጹም ዝኾነ ምልካዊ ስርዓት ተበጊሳ፡ነቲ ዘለዋ ጸጋታት ተጠቒማ ሓንቲ ናይ አፍሪቃ ኣቴንስን ክትርኢ ‘ያ ወሲና። እቲ ናይ ሓርነት፡ሰላምን ዲሞክራስን ክብርታት ከም ‘ዚ ናይ ሎሚ እዋን ጌሩ ኣብ ኣተሓሳስባ ኤርትራውያን ሰሪጹ ድማ ኣይፈልጥን።
ኤርትራውያን ነቲ ኣብ ‘ዚ ቀረባ እዋን ዘጓነፎም (በብወቕቱ ዝቕልቀል ፖለቲካዊ ጉዳያት) ዘይተጸበይዎ ዘሰቅቕ ፍጻሜታት፡ ብዓቢ ተገዳስነት ንክገጥምዎ ተቐሲቦም ኣለዉ።
እቲ ዲሞክራሲ ንምምጻእ ዝግበርቃልሲ፡ልዕሊ ዝኾነ እዋን ሕጂ ‘ዩ ዝሓሸ ዕድል ዘለዎ። ኤርትራውያን ዘይጸዓት ናይ ሓባር ድሌት ኣለዎም፡ ሕጂ ‘ውን ነዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ዕድል ተጠቒሞም ደጊሞም ክትስኡ እዮም። ኣብ ‘ዚ ሰዓት ‘ዚ፡ዲሞክራሲ ንቀርኒ ኣፍሪቃ ኣዝዩ ኣገዳሲ ‘ዩ። ከም ‘ቲ ናይ ትርግርኛ ምሳሌ ዝብሎ “እንጀራ ባይታስ ኣይ ካብ ዓውድን ካብ ባይቶ።”
ናይ ኤርትራ ናብ ድሞክራስያውነት ምስግጋርን ረብሓ ናይ ብሙሉኡ ‘ቲ ዞባ ‘ዩ። ጽቡቕ ጉርብትናን ዞባዊ ምትሕብባርን ዝከኣል ኤርትራ ድሞክራስያዊትን ሓራን ምስ እትኸውን ጥራሕ ‘ዩ።
ስለምንታይ ሕጂ ዝርርብ?
ኢትዮጵያ ነቲ ውሳኔ “ብመትከል” ተቐቢላቶ ‘ያ፡ እንተኾነ ግን ነቲ “ዝንቡዕን ንተግባራውነት ዘጸግምን” እትብሎ ሸነኻት ”ዝርርብ” ክግበረሉ ኣለዎ እያ ትብል። ኢትዮጵያ ኣብ ‘ቲ ብወተሃደራዊ መዳይ ዝለዓለ ኢድ ዝነበራ እዋን ኣብ ቤትፍርዲ ቀሪባ ነቲ ሽምግልና ብፍቶታ ‘ያ ተቐቢላቶ፡እዚ ሕጂ ተቕርቦ ዘላ ነጥብታት ፈጺሙ ዘይምኽንያታዊ ‘ዩ። ኣብ ዝኾነ ይኹን ውግእ ዕዉት ኮይኑ ዝወጽእ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ኲናት ጠጠው ንምባል ኣብ ዝግበር ስምምዓት ዓብላሊ ተራ ኣለዎ። ኢትዮጵያ ‘ውን ነቲ ውሳኔ ንኽትቅበል ዝኾነ ዝተገብረላ ጸቕጢ ኣይነበረን።
ኢትዮጵያ ንውሳኔ “ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ተቐቢላቶ” ‘ያ።
ኢትዮጵያ ግዴትኣ ዘይምኽባራ፡ኣብ ናይ ከባቢና ሰላምን ምርግጋእን ዘለዎ ጸላውነት ኣሉታዊ ‘ዩ። ኣብ ‘ዚ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ህዝቢ ዓለም ድማ ብሓፈሻ ኢትዮጵያ በቲ ስምምዕ ንክትቅየድ ተስፋ ጌሮም ብዓቕሊ ተጸብዮም። ሕቡራት ሃገራት፡ ኣፍሪቃዊ ሓድነት፡ኤውሮጳዊ ሕብረትን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን እንተኾና ‘ውን ከም ኣውሓስትን መሰኻኽርን ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ሓላፍነት ተሰሚዕወን ነቲ ጉዳይ ኣብ ምፍታሕ ተርአንኣ ይተጻወታን።
ኤርትራ ካብ ፍርሒ ተበጊሳ ኣብ ዝርርብ ክትኣቱ የብላን፡እንተኾነ ኣብ ዝርርብ ክትኣቱ ‘ውን ክትፈርሕ የብላን። ኣብ መንጎ 1993 ን1997 ንኣስታት 13 ዝኾኑ ኣካላዊ ርክባት ተኻይዶም ‘ዮም፡ ካብ ‘ዚ ኣቶም እቶም 6 ኣብ 1997 ‘ዮም ተኻይዶም። እዚ ርክባት ‘ዚ እቲ ዝምድናታት ናይ ክልቲአን ሃገራት ምዉቕን ልባውን ኣብ ዝነበረሉ እዋን ‘ዩ ተኻይዱ።
ሕድሕዳዊ ተጻብኦታትን ዘይምትእምማን ንምጥርጣራትን ኣብ ዘለወሉ እዋን ጻውዒት ዝርርብ ማዕረ ክንደይ ‘ዩ ኣፍራዪ ክኸውን ዝኽእል ዝብል ነጥቢ ኣገዳስን ክረአ ዘለዎን ጉዳይ ‘ዩ። ኢትዮጵያ፡ዝርርብ ቅድሚ ምምልካት ክግበር ኣለዎ ኢላ ምድራቓ ኣንጻር እቲ ቁኑዕ ጠጠው ኢላ ፍታሕ ንከይርከብ ‘ያ መሰናኽላት ትፈጥር ዘላ። መብዛሕትኦም መስተውዓልቲ ሰባት ምምልካት ዶባት ከም ሓደ ኩለንትናው ንመፈጸምታን ናይ‘ቲ ክመጽእ ዝድለ ፍታሕ ዘይኮነስ፡ ነቲ ንቡር ዝምድናታት ኣብ ምምላስ ከምሓደዓቢ መጀመሪ ነጥቢ ከገልግል ይኽእል ‘ዩኢሎም ‘ዮም ዝኣምኑ።
ስለ ‘ዚ ምምልካት፡ መላግቦ ናይ ክልተ ጫፋ ትካብ ኮነ፡ኢትዮጵያ ነዚ ኣገዳሲ ጉዳይ መፍትሒ ንምግባር ባብ ከተርሑ ይግባእ።
ዝርርብ ምጽዋዕ ብመሰረቱ ጌጋ ኣይኮነን፡እንተኾነ ግን ኢትዮጵያ ኣበየናይ እዋን ንምስምንታይ ኩነታትን ኣዛሚዳ ‘ያ ትጽውዕ ዘላ? መስርሕ ምሕንጻጽ ዶብ ምስ ተጀመረ፡ ኣብ ምፍታሕ ናይ ‘ቶም ገና ጠልጠል ኢሎም ዘለዉ ጉዳያት ንኽእቶ፡ እቲ ስራሓት ‘ውን ቀስ እናበለ ክስጉምን ናብ ‘ቲ ኢትዮጵያ “ኣጠቓላሊ ሰላም” ኢላ እትገልጾ ደረጃ ንክበጽሕ፡ኤርትራ ከይ ወዓለት ከይ ሓደረት ኣብ ዝርርብ ንኽትኣቱ ብንጹርን ብዘየወላውል መንገድን ቅሩብነታን ድልዉነታን ከተረጋግጽ ይግባእ። እዚ ነዊሕ እዋን ዝወስድን ካብ ‘ዚ ናይ ሕጂ ወለዶ መሪሕነት መዋእል ሓሊፉ ንነዊሕ ዝሰጋገር መስርሕ ‘ዩ።
ተራ ናይ ‘ዞም ሕጂ ዘለዉ መሪሕነት ነቶም ስዒቦም ዝመጹ መሪሕነታት ንዝፍጽምዎ ናይ ህንጸት ዕማም ናይ ስራሕ ባይታ ምንጻፍ ጥራሕ ‘ዩ። እቲ ኣድህቦ ክግበረሉ ዘለዎ ድማ ነቶም ክንጎስዮም ዘይግብኣና ግቡእ ምሕደራ ክንገብረሎም ነቲ ከነመሓድሮ ዘሸግረና ድማ ጎሲናዮ ክንሓልፍ ጥራሕ ‘ዩ።
እቶም ኢትዮጵያ “ዝንቡዓትን ዘይግብራውያንን” ኢላ እትጠቕሶም ስክፍታታት ኣዝዮም ነኣሽቱን ግዜኦም ዘሕለፉን ‘ዮም። ኣብ ውሽጢ ‘ቲ ዝዓበየ ውጥን ኣቲኻ ነቲ ናይ ሀይግ ውሳኔን ናይ ኣልጀርስ ስምምዕን ከም መንጸጊ ኮይኖም ከገልግሉ ክትጥቀመሎም ቅኑዓት ኣይኮኑን። ምናልባት ኣካል ናይ ‘ቲ ናይ ቀንዲ ስምምዕ ነይሩ እንተዝኸውን፡ወይ ‘ውን እቲ ቤትፍርዲ ካብ ቅንዕናን ጽቡቕ መንፈስን ተበጊስካ ነቲ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳኔ ንክትቅይር ስልጣን ክህብ ነይርዎ። ካብ ‘ዚ ወጻኢ ግን ነቲ ውሳኔ ተቐቢልካ ከተብቅዕ፡ ተገምጢልካ ነዚ ኣብ ናይ ሞትን ሂወትን ሓደጋ ተንጠልጢሉ ዘሎ ኩነታትን ከይቀላጠፍ ነቲ መስርሕን ድሕሪት ክትጎትት ግቡእ ኣይኮነን።
እዚ ኢትዮጵያውያን ሕጂዝሓትሉ ዘለዉ ምምቕቓል ናይ ዓድታት እንተኾነ ‘ውን፡ገዛእቲ ሓይልታት ቅድሚ ሓደ ዘመን ኣቢሉ ንወለዶታት ናይ ሓደ ዓይነት ዓድታትን ህዝብታትን መቓቒሎሞ ክኸይድ ዝጸንሐ ታሪኽ ስለ ዝኾነ ክቕበልዎ ጥራሕ ‘ዩ ዘለዎም። ናይ ስድራቤትን ናይ ሃሪ ጥብቀትን ዋላ ‘ኳ ንግዚኡ ይፈላለዩ ብቐሊሉ ዝባተኹ ኣይኮኑን፡ናይ ገዛእ ርእሶም ናይ ጥምረት ኣገባባት ኣለዎም። ብዘይካ ‘ዚ እቶም በቲ ኩነታት ዝተጸልዉ ኣባላት ስድራቤታት ኣበየናይ ሸነኽ ናይ‘ቲ ዶብ ክነብሩ ይደልዩ ንዕኦም ዝምልከት ኮይኑ ናይ መሰል ርእሰ ውሳኔ ሕቶ ከቕርቡ ይኽእሉ ‘ዮም።
ሕቡራት ሃገራት እንተኾነት ‘ውን “ካብ ምስግጋር ዝፍጠር ናይ መሬት ግዝኣታት ምቁጽጻር ይኹን ኣብ ‘ቶም ነበርቲ ውልቀ ሰባት ከይተረፈ ንክመጹ ዝኽእሉ ሽግራት መፍትሒታት ክትገብር” ተማሕጺና ‘ያ።(ዓንቀጽ5፡16). እዚ ኩነት ‘ዚ ግብራዊ ዝኸውን ድማ ድሕሪ ናይ ምሕንጻጽ ዕማም ምፍጻሙ ጥራሕ ‘ዩ።
በዚ ምኽንያት ‘ዚ እየን ድማ ሕቡራት ሃገራት፡ሕብረት ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ከምኡ ‘ውን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ንኢትዮጵያ በቲ ሕጊ ንክትግዛእ ጸዊዐን። ጻውዒቶም ግን ዘይብሩህን ካብ ጉድለት ሰብኣዊ ሕልና ዝተበገሰ ስለ ዝኾነ፡ኣብ ብዙሓት ኤርትራውያን ኣብ ‘ቲ ባዕላቶም ዝሸምገልዎን ዝተሓጋገዝሉን ስምምዕ ዘይምትእምማንን ምጥርጣርን ‘ዮም ኣሕዲሮም። ሕብረት ኣፍሪቃን ሕቡራት ሃገራትን ግቡአን ኣየማልኣን፡ይኹን እምበር እቲ ነዘን ክልተ ሃገራት ናብ ንቡር ዝምድናታት ንምምላስ ዘኽእል ሓደ መንገዲ ነዚ ኩነት ምቕባል ጥራሕ ‘ዩ።
ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ዝጽበያ ዘሎ ዕማም ስርሓ ምስልሳል ጥራሕ ‘ዩ።
ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ኮሚቴ ዕማም፡ናይ ምምልካት ስርሓ ጀሚራ ተልእኾኣ ምፍጻም ‘ዩ። እቲ ስምምዕ ኣብ መንጎ ‘ተን ክልተ ሃገራት ዝርርብን ኽገብራን ከተቀላጥፍ ሓላፍነት ኣየሰክማን ‘ዩ። ዝርርብ ንኽግበር በተን ክልተ ሃገራት ምስምማዕ እንተተገብረ ‘ውን ሓጋዚ ጥራሕ እንተዘይኮይኑ እታ ኮሚቴ ነቲ ብሓላፍነት ዝተዋህባ ስራሕ ንክትፍጽም ኣገዳሲ ወይ ‘ውን መሰረታዊ ኣይኮነን። እታኮሚቴ ካብ ‘ዘን ክልተ ሃገራት እትደልዮ ነገር እንተደኣ ሃልዩ፡ ስርሓ ንክትሰርሕ ነጻ ክገድፍኣ ጥራሕ እዩ።
ኢትዮጵያ ነቲ ሕጋዊ ግቡኣ ከተኽብርን ነታ ኮሚቴ ድማ ነቲ ናይ ዶብ ምምልካት ስርሓ ከተሰላስል ክትገድፋ ጥራሕ ‘ዩ ዘለዋ።
ሓኒሽ ከም ቅድመ ኣብነት ከተገልግል ይግባእ።
ግጭታት ንኲናት ኣይጽውዑን ‘ዮም፡ ብኸመይ ይምሕደሩ ‘ዩነ ‘ቲ ዝስዕብ ውጽኢት ዘማእዝን። ኣብ ታሪኽ እቲ ናይ 1998 – 2000 ኲናት፡ከም ሓደ ካብ ‘ቶም ብክልቲኦም ሸነኻት ግቡእ ምሕደራን ግቡእ ናይ ኣመራርሓ ብቕዓትን ዘይረኸቡ ኣገደስቲ ኣብነታት ኮይኑ ክጥቀስ‘ዩ።
ናይ ‘ቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን የመንን ብጉዳይ ደሴታት ሓኒሽ ዝተባርዐ ግጭት፡ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልታት (ታሕሳስ15 – 17) ናብ ቅልጡ ፍፍታሕ ዝበጽሓሉ ምኽንያት፡ ናይ የመን ፕረሲደንት ሳልሕ፡ዝበዝሑ ኣባላት ፓርላማኡ “ንኤርትራ ትምህርቲ ክንህባ ኣሎና” ኢሎም እናጸውዑ ከለዉ፡ምስ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ኣብ ዕንክሊል ንከይኣቱ ብዝወሰዶ ተባዕ ስጉምቲ ‘ዩ ነይሩ። እቲ ብሳልሕ ዝተወስደ ተባዕ ስጉምቲ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ዘይተደላዪ ምፍሳስ ደምን ከይስዕብ ኣኽኢሉ ‘ዩ፡ኪኑኡ ሓሊፉ ግን የመን ነቲ ዝበዝሐ ኣብ ክርክር ኣትዩ ዝነበረ ቦታታት ክትወስድ በቒዓ።
ኣብ ጥቅምቲ 1998 እቲ ናይ ሽምግልና ቀዋሚ ቤትፍርዲ፡ነተን ንናይ ሓንሽ ወሽመጥ ዘቑማ ቀንዲ ደሴታት ንየመን ዝግብኣ ምዃነን ወሲኑ። ኤርትራ ነቲ ውሳኔ ተቐቢላ ሓይልታታ ቀልጢፋ ስሒባ። ብሕጋዊ ኣገላልጻ የመን ስዒራ፡ኤርትራ ድማ ተሳዒራ፡ ብናይ ሰላም ኣገላልጻ ግን ክልቲኤን ስዒረን።
ግጭታት ኣብ ዝለዓዓልሉ ሕጊ፡ ስምምዓትን ውዕላትን ገዛእቲ ክኾኑይ ግባእ፡ሰላም ድማ ይረጋገጽ። ናይ ግርጭታት ኣፈታትሓ ኣገባብ እምበኣር እቲ ኤርትራን የመንን ኣብ ናይ ክልቲአን ሃገራት ሰላምን ጸጥታን ንክሰፍን ዝተኸተልኦ መንገዲ ‘ዩ። እቲ ናይ ሓንሽ ሕጋውን ሰላማውን ፍታሕ እምበኣር ጽቡቕ ቅድመ ኣብነት ‘ዩ ኮይኑ።
ምምልካት ዓቢ ስጉምቲ ንዞባዊ ሰላምን ዲሞክራስን ‘ዩ።
እቲ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ኣንጻር ጎድኒ ናይ ሶማልያ ግጭት ኣእትይወን ዘሎ ሓደ ምኽንያት፡እቲ ኤርትራ ነቲ ግጭት ከም መቐጸልታ ናይ ‘ቲ ምስ ኢትዮጵያ እተካይዶ ኲናት ጌራ ስለእትወስዶ ‘ዩ።
ኣብ ‘ቲ ናይ መጀመርታ ናይ ሶማል ናይ ሓድሕድ ግጭት፡ካብ ‘ቲ ናይ ጸላእየይ ጸላኢ ፈታውየይ ‘ዩ ዝብል መጎተ ዝነቅል እንተዘይኮይኑ፡ኤርትራ ምስ ‘ቲ ምስ ኣልቃዒዳን ዝደናገጽ ናይ ሽበራ ጉጅለ ንክትተሓገዝ ዝድርኻ ካልእ ዝኾነ ምኽንያት ክህልዋ ኣይክእልን ‘ዩ። ንኤርትራ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ድላያ ንከይትጽይቕ ክዓግታ ዘለዎ እቲ ኣብ ልዕሊ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዝተወስደ “እናኸረረ” ዝኸደ እገዳ ዘይኮነስ ፍትሒ ብባዕሉ እዩ ክኸውን ዘለዎ።
ብዙሓት ኤርትራውያን ነዚ ናይ ዓለም ምስቃጥን ስጉምቲ ዘይምውሳድን ምስ ‘ቲ ኢትዮጵያ ከም ድላያ ሕግታት እትጥሕስን ከምድላያ እትኸዶ ዘላን ኣመዓራርዮም ‘ዮም ዝርእይዎ። ስለዚ እዚ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ሽግር ምፍታሕ ዳርጋ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍርቂ ግጭት ምፍታሕ ማለት ‘ዩ። ሕብረተሰብ ዓለም ነዚ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሽግር ፈቲሑን ክልቲኤን ሃገራት ከምዝተሓባበራ ወይ ‘ውን ከም ዝቀራረባ ክገብር እንተዘይክኢሉ፡ብውሕዱ ግን ናይ ሕድሕደን ዘሎ ተጻብኦታት ጠጠው ከብል እንተተኻኢሉ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላምን ዲሞክራስን ክነግስ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ ‘ዩ።
ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም ብቐሊሉ ዝመጽእ ኣይኹን እምበር ኣዝዩ ‘ውን ርሑቕ ኣይኮነን።
እቲ መፍትሕ ኤርትራን ኢትዮጵያን እየን ሒዘንኦ ዘለዋ፡ኣብ መንጎ ‘ቲ ወሲደንኦ ዘለዋ ዝተፈላለየ መርገጺታት ድማ ዋጋ ዕዳጋ ክግበር ይከኣል ‘ዩ።
ነቲ ናይ ሀይግ ውሳኔ ክልቲአን ተቐቢለንኦ ‘የን፡ እቲ ምሉእነት ናይ ‘ዚ ውሳኔ ‘ዚ እዩ ድማ መበገሲ ናይ ‘ቲ መዋጽኦ።
ኤርትራ ቅድሚ ናብ ንቡር ምምላስ ምዝርራብ ምምልካት ክቕድም ‘ያ ትደሊ። ኢትዮጵያ ድማ ቅድሚ ምምልካት ኣብ ኩሎም “ጠልጠል ዝበሉ ጉዳያት” ክትዛተ ‘ያ ትደሊ። እቲ ናይ ሀይግ ውሳነ ኣካል ናይ ‘ቲ ዝርርብ እንተዘይኮይኑን በቲ ናይ ዶብ ኮሚቴ ብቑዕ ዝብሎ መንገዲ እንተተተግቢሩ ንክልቲኡ መርገጺታት ክተዓረቕ ይኽእል ‘ዩ።
ዝርርብ ኣብ ኩሎም ካልኦት ዉንዙፋት ጉዳያት፡ማዕረማዕረ ‘ቲም ምልካት ክካየድ ይኽእል ‘ዩ። ኣብ ‘ዚን ኹሎም ወገናት ዕዉታት ዝገብር ኩነታት፡ ኢትዮጵያ እቲ ምምልካት “ከምዘለዎ” ክትግበር እንድሕር ኣፍቂዳ፡ኤርትራ ‘ው ንነቲ “ጠልጠል ኢሉ ዘሎ ጉዳያት” ንምፍታሕ እንተተሰማሚዓ እቲ ኩነታት ናብ “ምሉእ ሰላም” ኣምሪሑ እቲ ናይ ሀይግ ውሳኔ ተግባራውነት ይለብስ።
ክልቲኤን ሃገራት እንዳኣመልከታ ክዘራረባ እንዳተዘራረባ ድማ ከመልክታ ይኽእላ።
ነዚ ጻዕሪ ‘ዚ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣፍሪቃዊ ሕብረት፡ሕብረት ኤውሮጳን ካልእ ዝተረፈ ናይ ዓለም ማሕበረሰብን ክመርሕኦን ነቲ መስርሕ ድማ ከቀላጥፍኦ ይግባእ።
ሎሚ ኣብ መንጎ ‘ዘ ንክልተ ሃገራት ውሑድ ተጻብኦታት ንረጽምታትን ጥራሕ ‘ዩ ሓሓሊፍ ዝርአ፡እቲ ህዝብታት ብፍላይ ድማ ህዝቢ ኤርትራ እቲ መጠነ ሰፊሕ ግጥማት ሰልችይዎ ‘ዩ። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ‘ውን ናይ ኤርትራ ወደባት ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት ናይ ኢትዮጵያ ዓቢ ኣበርክቶ ከም ዘለወን ተገንዚቦሞን እቲ ኣብ መንጎ ክልተ ኣሓት ሃገራት ክግበር ዝነበሮ ምትሕብባራት ዕድል ምስኣኑ ‘ውን ኣጣዒስዎም ‘ዩ። ብመሰረት ሓበሬታ ናይ ሓደ ዝለዓለ ናይ ኢትዮጵያ በዓል ስልጣን፡ ኢትዮጵያ ካብ 1998 ጀሚራ ምስ ኤርትራ ናብ ኲናት ምስ ኣተወት እቲ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ወደብ ወጻኢታት እትገብሮ ክፍሊት ብ1400% ወሲኹ።
ኤርትራ ‘ውን እንተኾነ፡ ምስ ‘ቲ ዘለዋ ኣገልግሎት ዘይህብ መጠነ ሰፊሕዝኾነ ወደባት፡እቲ ካብ ናይ ወደባት ክፍሊት ከተእትዎ እትኽእል ዝነበረ ገንዘብ ስኢናቶ ‘ላ።
እቲ ኩነታት በሲሉ ‘ሎ፡ እቲ ግዜ ‘ውን ንናይ ኣስመራን ኣዲስኣበባን ናይ ዲፕሎማስያዊ ርኽክባት መንገዲ ፈጢሩ ኣሎ።
እዚ ኣዝዩ ዓቢ ብዝሒ ዘለዎ ናይ ኤርትራውያን ንኢትዮጵያውያን ንናይ ወጻኢ ሕብረተሰብን እቲ ናቱ ሲቪላዊ ማሕበራትን ከም ሓደ ዓቢ ድልድል ኮይኑ ነዚ ተፈጢሩ ዘሎ ሃዋሁ ኣብ ረብሓ ዞባዊ ምትሕብባር ንከውዕሎ ባይታ ኣብ ምንጻፍ ዓቢ ኣበርክቶ ክገብር ይኽእል ‘ዩ። ነዚ ተፈጢሩ ዘሎ ሃዋሁ ኣብ ‘ቲ ግቡእ ሸቶኡ ንምብጻሕ እተን መንግስታት ንበይነን ጥራሕ ክዋስኣ ኣይግባእን። ዝተፈላለዩ ህዝብታትን ውድባትን ‘ውን ብዝተፈላለየ መልክዑ፡ነዚ ተ ደልዩ ዘሎ ዕላማ ኣብ መዓልቦኡ ንክበጽሕ ሃናጺ ዝኾነ ተራ ከበርክቱ ይኽእሉ ‘ዮም።
ካልእ ሓደ መንገዲ ንዝርርብ ከም ሰሓቢ መተካእታ ጌርካ ንከተስርሖ፡ንብዙሓት ዝተፈላለያ ናይ ሲቪል ማሕበራትን ፖለቲካውያን ፓርትታትን ኣብ ‘ቲ መስርሕ ተሳተፍቲ ንክኾና ምፍቃድ ‘ዩ።
ያማማቶ ነቲ ሱዛን ራይስን ሪቻርድ ሆልብሩክን ኣንቶ ኒሌክን ዝጀመርዎ ብዓወት ክዛዝሞይ ኽእል ‘ዩ።
_____________________________________
ሰመረ ሃብተማርያም፡ ዋና ኣፈጻሚ ስራሕ ናይመድረኽ ሃገራዊ ዘተ እዩ። ንሱ ድሕሪ ምእሳር ናይ ጉጅለ 15ን ናይ ነጻ ፕረስ ጋዜጠኛታትን ሓደ ካብ ‘ቶም መስረትን ኣወሃሃድን ናይ ‘ተን ሽዕኡ ዝተፈጥራ ስቪካውያን ማሕበራት ‘ዩ ነይሩ። ንሱ ናይ ክልተ ናይ እንግሊዝኛ መጻሓፍቲ “Reflections on the History of the Tewahdo Church,” ን“Hearts Like Birds.” (ነጸብራቕ ኣብ ታሪኽ ናይ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስትያን ንልብታት ከም ኣዕዋፍን) ዝብላ መጻሕፍቲ ደራሳይ ‘ዩ። ኣብ ተክሳስ ዳላስ፡ኣብ ህዝባዊ ጉዳያት ብማስተርስ ዲግሪ ኣብ መንግስትን ፖለቲካን ድማ ብቀዳማይ ዲግሪ ተመሪቑ። ምስ በዓልቲ ቤቱን ምስ አርባዕተ ደቁን ኣብ ካርልቶን ተክሳስ ይነብር። ምስ ደራሳይ ንምርኻብ e-mail: ceo@medrekh.org
ጸጉ ፍሰሃየ ባህታ፡ ነዛ ጽሕፍቲ ካብ ኢንግልዝ ዝቶርጎመ ገዲም ተጋዳላይ ህ.ግ.ሓ.ኤ.ን: ደራሲ “’ታ ሕብእቲ ሰልፍን”: ሓደ ካብቶም ውሑዳት ሙሩጻት ካብ ኢንግሊዝ ናብ ትግርኛ ዝትርጉሙ ሞያውያን ‘ዩ። ብዛዕባ ጸጉ ፍሰሃየ ንምፍላጥ ኣብዚ ልጋበ ጠውቑ tsegu.com
ዘይዋንነት:(Disclaimer) ደራሳይ ናይ ‘ዚ ጽሑፍ: ዋና ኣፈጻሚ ስራሕ ናይ ሃገራዊ መድረኽን ኣባል ቦርድ ናይ ዳይረክተራት ናይ መድረኽን ሃገራዊ ዘተን ይኹን እምበር እዚ ኣብ ‘ዚ ጽሑፍ ቀሪቡ ዘሎ ርእይቶታት ይኹን ሓሳባት ናይ ዉልቁ ኮይኑ ንናይ ሃገራዊ መድረኽ ፖሊሲታት ይኹን መርገጺታትዘንጸባርቕኣይኮነን።መድረኽንሃገራዊዘተኣብዝተፈላለዩጉዳያትወግዓዊፖሊሲይኹንመርገጺኣይወስድን‘ዩ።ኣባላትቦርድዘለዎምሓሳባትንኽገልጹነጻ‘ዮም።


text:
እዚ ብድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ሶማል ዝተረኸብ ፀብፃብ ከምዝሓበሮ ኬንያ ካብ ሰነ 2015 ዓ.ም ጀሚራ ኣብ ሶማል ዞባ ጌዶ እንስሳት ብምርባሕ ኣብ ልዕሊ ዝናበሩ ማሕበረሰባት ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ደብዳብ ነፈርቲ ምፍፃማ ይገልፅ።እቲ ፀብፃብ ብተወሳኺ ሰራሕተኛታት ኣገልግሎት ሓለዋ እንስሳ-ዘገዳም ኬንያ ብሃበ ተረኽበ ንሰባት ይኣስሩን ይቐትሉን ይብል ።
እቲ ፀብፃብ ንኢትዮጵያ ብዝምልከት ከምዝገለፆ ‘ልዩ ፖሊስ’ ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ሓይሊ ኣብ ዶብ ሶማልን ኢትዮጵያን ኣብ ልዕሊ ዝሰፈሩ ሰበኽ ሳግም ህዝቢ ካብ መነባብርኦም ከምዝመዛበሉን ፆታዊ ዓመፅ ከምዝፈፀሙን ይግለፅ።
ወሃቢ ቃል ሚኒስትር ሓይልታት ምክልኻል ኬንያ ኮሎኔል ጆሴፍ ኦዎት ኬንያ ተጥቅዕ ዘላ ንዒላማታት አል-ሸባብ እያ ክብሉ ነቲ ክስታት ነፂጎምዎ ኣለው።ካብ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ርእይቶ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰለጠን፤ይኹን እምበር ናይ ኢትዮጵያ ክልል ሶማል ፕረዝዳንት ዓብዲ መሓሙድ ዑመር ቅድም ክብል ኣብ ዝሃብዎ መልሲ ነቶም ክስታት ነፂጎምዎ እዮም።


text:
ኣብ ኣውሮፓ ኣጋጢሙ ንዘሎ ቅልውላው ስደተኛታት ማሕበረሰብ ዓለም ሓያል ግብረ መልሲ ክህበሉ ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ሕቡራት መንግስታት ፀዊዖም።ስደተኛታት ናብ ኣውሮፓ ምውሓዞም ቀፂሎም ኣለው።ፈረንሳይን ብሪታኒያን ክልቲአን እውን እንተወሓደ 20 ሽሕ ስደተኛታት ማእኸላይ ምብራቕ ንምቕባል ትማሊ ሰኒ ተሰማሚዐን ኣለዋ።
ዮርደዳኖስ፣ሊባኖስን ቱርኪን ንልዕሊ ኣርባዕተ ሚሊዮን ሶሪያዊያን ስደተኛታት ኣዕቑበን ይርከባ።ስድተኛታት ዝኣትውለን ቅድመ ግንባር ተባሂለን ዝፅውዓ ሃገራት ኣውሮፓ ብፍላይ ጣሊያንን ግሪክን ካብ ማእኸላይ ምብራቕን ካሊእን ናይ ዝወሓዙ ስደተኛታት ቀንዲ ተሸከምቲ ኮይነን ኣለዋ።
ኣብ ኣውሮፓ ይኣትው ንዘለው ዓሰርተታት ኣሽሓት ሶሪያዊያን ስደተኛታት ሓለዋ ምሃብ ዓለምለኻዊ ሓላፍነት ኩለን ሃገራት እዩ ይብሉ ብዓል ስልጣን ሕቡራት መንግስታት Peter Sutherland።
እዚ ርትዓዊ ኣይኮነን ይብሉ ንጉዳይ ስደተኛታት ናይ ዝጥምት ኣካል ሕቡራት መንግስታት ብዓል ስልጣን Sutherland።ምክንኻን ስደተኛታት ሓላፍነት ብግጭት ናይ ዝዳበዋ ሃገራት ጥራሕ ኣይኮነን፤ዓለምለኻዊ ሓላፍነት እምበር ይብሉ።
ኩለን 28 ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣውሮፓ ከከም ዓቕመን ስደተኛታት ክቕበላ ንዝተኻየደ ፃዕሪ ብዙሓት ሃገራት ኣውሮፓ ዕንቅፋት ምዃነን ዘሕን እዩ ይብሉ ንሶም።
ኩለን ሃገራት ሚዛናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ስደተኛታት ክወስዳ ግቡእ ኣለወን ይብሉ ሱዘርላንድ ብምስዓብ።ዛጊድ ስደተኛታት ዘይተቐበላ ዝበሉወን ዩናይትድ ስቴትስ፣ካናዳ፣ኣውስትራሊያ፣ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ፣ርሑቕ ምብራቕ ሃገራት ወሽመጥን ብምጥቓስ ክወስዳ ተማሕፂኖም ኣለው።ንዝርዝሩ የድምፁ።


text:
ቻድ ፅንኩር ሕፅረት ውሕስነት መግቢን ፀገም ጥዕናን ኣጓኒፍዋ ከምዘሎ ላዕለዋይ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ኣፍሊጦም።ይኹን‘ምበር ናይ‘ታ ሃገር ሰላምን ይማሓየሽ ዘሎ ህድኣትን ንቻድ ተስፋ ኮይኑዋ‘ሎ።
ቶማስ ጉርትነር - ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ጉዳያት ሕ/መ ኣብ ቻድ‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ቻድ ብሓደ ወገን ግድላት ብካልእ ወገን ድማ ዕድላት ኣለውዋ ይብሉ።ከም ኣባሃህላ ሚስተር ጉንተር፣ኣስታት ሓደ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ህዝብታት ከባቢ ዞባ ሳሕል-ቻድ እኹል ዝብላዕ መግቢ የብሎምን።ብጉድለት ኣመጋግባ ካብ ዝሳቀዩ ህፃናት ትሕቲ ሓሙሽተ ዝዕድሚኦም ማለት‘ዩ ናይ ቻድ ዕስራ ሚእታዊ‘ዩ።
ኣብ‘ዘን ዝቅፅላ ሒደት ኣዋርሕ ዝወቅዕ ዘይስሩዕ መጠን ማይ ንኩነታት ሕርሻ ከምዝፀልዎን፣ዋጋ እኽሊ ስለዝኸብር ንመብዛሕትኡ ህዝቢ ቻድ እኽሊ ንምሽማት ኣብ ዘይኽእለሉ ብርኪ ክበፅሕ ምኻኑ‘ውን ጠቂሶም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ ሰማንያ ሽሕ ቻዳውያን ካብ ውግእ ሊብያ ሃዲሞም ከምዝተመለሱን ካልኦት ኣሻሓት ንምምላስ ይፅበዩ ኣለውን ተባሂሉ።
ንቪኦኤ ሪኢቶኦም ዝሃቡ ሚስተር ጉርትነር፣ናይ‘ዞም ቻዳውያን ካብ ሊብያ ምምላስ ዘስዕቦ ኣሉታ፣ፅጉማት ቻዳዊያን ይቅበልዎ ዝነበረ ገንዘብ ምቁራፁ‘ዩ ኢሎም።
“ምናልባሽ ፍርቂ ካብ‘ቶም ተመለስቲ፣ኣብ ወርሒ ኣስታት ሚእቲ ዶላር ናብ ኣዝዮም ፅጉማት ቻዳውያን ይልእኹ ዝነበሩ‘ዮም።ብሓደ ወገን ኣብ‘ዚ ከባቢ‘ዚ ንፀገም ውሕስነት መግቢ ንምቅላል ኣብ ንደኽመሉ እዋን፣ተወሳኺ ሰማንያ ሽሕ ድጋፍ ዝፅበዩ ሰባት ምህላዎም፣ናብ‘ቲ ኣሰራርሓ ተወሳኺ ፆር እዩ ዘስዕብ ዘሎ” ኢሎም።
ሚስተር ጉንትነር ወሲኾም፣መንግስቲ ምስ ትካላት ረድኤት ተሓጋጊዙ ነቲ ኣዝዩ ፅንኩር ኮይኑ ዘሎን ንኣርባዕተ ሚእቲ ሰባት ዝቀተለን ንልዕሊ 13 ሽሕ ሰባት ዘሕመመን ለበዳ ኮሌራ ንምቁፅፃር ክንዲ ዝካኣሎ ይሰርሕ‘ሎ ኢሎም።ኣብ‘ዘን ዝመፃ ቁሩብ ሰሙናት ክሳብ 15 ሽሕ ብኮሌራ ዝሓመሙ ሰባት ከምዝህልው‘ውን ይግምቱ።
እዞም ኩምራ ፀገማትን ግድላትን እናሃለው‘ውን ይብሉ ኣተሓሓባሪ ሕ/መ ሚስተር ጉንትነር፣ኣብ ቻድ ተስፋ ዝህቡ ፖለቲካዊ ለውጥታት ይትግበሩ ኣለው፣ውፅኢቱ ድማ መነባብሮ ህዝቢ ቻድ ክማሓየሽ‘ዩ ኢሎም።
ቻድ ኣብ‘ቲ ዞባ ተቀባሊት ቅልውላው ምኻናን፣እታ ሃገር ኩሉ-ሻዕ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ሱዳን፣ሊብያ፣ኒጀርን ሪፐብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን ብዝፍጠር ምዕባለታት ምፅላዋ ክትቅፅልን‘ያ ኢሎም።
ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ሰላም ስለዝዓሰለ ግና፣ኣብ‘ዛ ሃገር ኣዎንታዊ ለውጢ ንክትግበር ድልየት ይራኣይ‘ሎ።መኽሰብ ነዳዲ-ዘይቲ ኣሎ።ካብ‘ዚ መሸጣ‘ዚ ዝርከብ ገንዘብ ኣብ ምምሕያሽን ህንፀትን ፅርግያ፣ ቴሌኮምኒኬሽን፣ኣገልግሎት ጥዕናን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ይውዕል‘ሎ።
ኩነታት ናይ‘ታ ኣብ ዓለምና ኣዝያ ድኻ ዝኾነት ሃገር ንክማሓየሽ ነዊሕ ጊዜ ከምዝጠልብ ዝዛረቡ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ሚስተር ቶማስ ጉርትነር፣ መንግስቲ ቻድ ንደረጃ መነባብሮ ህዝቡ ተማሓይሹ ንክሪኢ ብህጎኡ‘ዩ ዝብል ማእከላይ ግምት ኣለኒ ኢሎም።


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
ኣብ ከተማ ጁባ፣ ጽዕጹዕ ቶኽሲ ከምዝተኸፍተ ይግልጽ ኣሎ
Radio Erena: March 5, 2014
መስርሕ ዘተ ንስምምዕ ሰላም ደቡብ ሱዳን፣ ደው ድሕሪ ምባሉ፣ ትማሊ ወጋሕታ ኣብ ርእሰ ከተማ ጁባ ኣብ ዝርከብ ወትሃደራዊ መዓስከር ቶዅሲ ከምዝተኸፍተ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ቕድሚ ሰለስተ ወርሒ ኣብታ ከተማ ድሕሪ ዝፈለመ ግጭት፣ ናብ ካልኦት ከተማታት ልሒሙ፣ ነታ ሃገር ኣብ ተኣፋፊ ኩነታት ኣውዲቑዋ ይርከብ።
ይኹን’ምበር ጁባ ካብተን ካልኦት ከተማታት እታ ዝሓሸ ጸጥታ ዝጸንሓ ከተማ’ያ።
ምስ ኤርትራ እትመሳሰል ሰሜን ኮርያ፣ መራሒ እታ ሃገር ኪም ጆንግ ኡን ጥራይ ዝሳተፎ ምርጫ ክካይድ’ዩ
Radio Erena: March 5, 2014
ኣብ ሰሜን ኮርያ፣ ካብ ኣብኡ ስልጣን ዝተረከበ ወዲ 31 ዓመት መራሒ እታ ሃገር ኪም ጆንግ ኡን ጥራይ ዝወዳደሮ ሓፈሻ ምርጫ እታ ሃገር፣ ንሰንበት 9 መጋቢት ክካየድ ምዃኑ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ኣብቲ ዝካየድ ሓፈሻዊ ምርጫ ሰሜን ኮርያ፣ ዜጋታት እታ ሃገር ብግዴታ ከድምጹ ኣብ ርእሲ ምውሳኑ፣ ኣብቲ ናይ ምርጫ ካርድ ስም ናይቲ ካብ ኣኦሓጉኡ ስልጣን እናተወራረሰ ዝበጽሖ ኪም ጂንግ ኡን ጥራይ’ዩ ክህሉ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፣ ንባይቶ ሰብኣዊ መሰላት መግለጺ ሂቡ
Radio Erena: March 4, 2014
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፣ ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዝርከብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ብዛዕባ ኩነታት ኤርትራ መብርሂ ከምዝሃበ ምንጭታት ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዘካየዶ ዓመታዊ ገምጋም ሃገራት፣ ኤርትራ ካብተን ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣዳም ከቢድ ሰብኣዊ መሰላት ዝግህሳ ሃገራት ምዃና ደጊሙ ከምዘረጋገጸ ዝዝከር’ዩ።
ኣብቲ ኣኼባ ብኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ገራህቱ ዝቐረበ መብርሂ፣ ብጉባኤኛታት ተቐባልነት ከምዘይነበሮ፣ ወከልቲ ዝተፈላለያ ሃገራት ድማ ንመንግስቲ ኤርትራ ብምንቓፍ፣ ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታቱ ከኽብርን’ውን ተማሕጺኖም።
ፕሮፌሽናል ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሽክለታ፣ ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት ዓቢ ቖላሕታ ይረኽቡ
Radio Erena: March 4, 2014
ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሽክለታ፣ ዓበይቲ ኣህጉራዊ ቅድድማት ብዓብላልነት ይመርሑ ምህላዉ ማዕከናት ዜና ስፖርት የቃልሓ።
ድሕሪ’ቲ ብናትናኤል ብርሃነ ዝተሰርሐ ቅያ ቅድድም ብሽክለታ ዙር ላ ትሮቢካል ኣምሳ ቦንጎ፣ ኣብ ማሊዥያ ክካየድ ኣብ ዝቐነየ ዙር ላንካዊ ምስ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ክለት ኤምቲኤን ኩቤካ ዝተጸንበረ ፕሮፌሽናል ተቐዳዳማይ መርሃዊ ቅዱስ ድማ ካልኣይ ደረጃ ብምሓዝ ኣቃልቦ ስሒቡ ይርከብ።
መርሃዊ ቅዱስ፣ ኣብዚ ዓበይቲ ተቐዳደምቲ ዝተሳተፍዎ ዙር ላንካዊ፣ ብኢራናዊ ጎላኩር ጥራይ ተቐዲሙ’ዩ ካልኣይ ብምዃኑ ብልዑል ብቕዓት ውድድሩ ዛዚሙ።
ጎኒ’ ጎኒ’ዚ ድማ፣ ኣብ ፕሮፌሽናል ቅድድም ብሽክለታ ክብረ ወሰን ሒዙ ዝርከብ ኤርትራዊ ናትናኤል ብርሃነ፣ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ዝጅምር ዙር ፈረንሳ 2014 ክሳተፍ ተኽእሎ ከምዘሎ ኣካያድቲ ዩሮፕ ካር ገሊጾም።
ሱዳን፣ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ንምግታእ ካብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓገዝ ረኺባ
Radio Erena: March 4, 2014
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብቲ ምስ ኤርትራ ዘዳውብ ከባቢታት ሱዳን ንዘጋጥም ዘሎ ዘይሕጋዊ መስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ንምግትእ ዝዕላምኡ ሓገዝ ንመንግስቲ ሱዳን ከምዘበርከተ ተገሊጹ።
እቲ ዓቕኑ ብልክዕ ዘይተገልጸ ገንዘባዊ ሓገዝ፣ ነቶም ኣብ ዶባ ኤርትራን ሱዳንን ኣብ ምቑጽጻር ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ስደተኛታት ዝነጥፉ ሓይልታት ጸጥታን ፖሊስን ካልኦት ኣካላትን ክስላዕ ምዃኑ’ውን ተሓቢሩ።


text:
ቅድሚ ውሱን ዓመታት ተጋሩ ተሓለቕቲ ልምዓት ትግራይ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብፍላይ ድማ ኣብ ፌስቡክ ብርክት ዝበሉ ትርጉም ዘለዎም ፅሑፋት ይፅሓፉ ነይሮም። ካብቶም ኣብ ስሩዕ ስርሖም እውን ዓብዪ ተቐባልነት ዝነበሮም ፀሓፍቲ ሓደ ጋዜጠኛ ሪፖርተር ነበር የማነ ናግሽ ‘ገሊ ቅድሚ ዓዲ ምውዓላ’ ዝብል ርእሲ ዝሃቦ ፅሑፉ ይዝከር። እቲ ፅሑፍ ሕዚ ሕዚ ገሊ ርእሰይ የቕንዕ ኣለኹ ኢላ ኣብ ሓያል ኮንፈረንስ ኣብ ዘላትሉ እዋን ኣንበብቲ ምስቲ ህልዊ መድረኽ እናዛመድኩም ክተንብብዎ ኣቕሪብናልኩም።
(እዚ ፅሑፍ እዚ ሐዚ ምስዘለዎ ናይ ስራሕ ኩነታት ፈፂሙ ኣይራኸብን)
የማነ ይቕፅል…..
(ኣታ ህልምዶ ኢለ ጸላኢና ህልም ይበል!ሓሞኻቱም ኣይትቀየሙናቲ ‘ዋ ሃመቓነኻቱምከ ። ዓሚ’ሞ ቅድሚ ዓሚ ልጸሓፍኩዎ ተመሊሰ ላንበብኩስ ለለኹ ላመሰለኒ ፥ ኣባይዶ ተጀሚሩ – ካብ ገሊ መዓረይ ልተምሃርኩዋ’ያ ፥ኣብ ታሪኽ ላተታኸስካ ምሕዳር ። ሎሚስ ትኻስለ ልኸልእ መፂኡ ይመስልዋ ገና የበርሀልናይ። )
እወ፥ ዓሚይ ቅድሚ ዓሚይ ኢልና ነይርና። ሕማም ዳሓር ኣሎ ኢልና። ጥንቆላ ኣይነበረን።
“ሓይሊ ሓይል’ኣቦኦም ተሳጚዶም ተኸኣኢሎም ምውጸኦም ፅቡቕ ‘ዩ” ልበልኩሉ ምኽንያት ሎሚ ምልክዕ እናሓዘ ልመፀ ይመስል። ኣሽዑለ ሎሚለ ግልፅ ለይኮነሉ እንተሃልዩ፥ ብዘበን ውቤ’ያ ልፀመመስ…. ‘ዩ። “ከኣሊዮ” በለ ደራፊ፥ ካብዲ እኖ ብዙሕ ደኾነይ ልሽከም ፣ ከኣሉዎታ።
ዝፈራሕናዮ ኣይተረፈን። ብፊልምዶ ብደርፊዶ፥ ብድራማ ፤ ብፈኸራን ብዝረኣን ዘይረአን፥ ብጋህዲን ብስውርን “ትግሬ ገዳይ!” ይብሎ። በቲ ናትና ትብሉዎ ብ’ኢቢሲ’ ከይትረፈ ብሰማይን ብመሬትን ተኹሲ ጀሚሩ ኣሎ። መቸም እኒ ስኹቶ ‘ቶግ’ እንተዘይኢሉ ተኹሲ ኣይረአየኩም ኣይስመዐኩም። እረ ገሊአኹምስ ከምኣመልኩም ካበሮ ክትወቕዑ ትኾኑ።
እምበኣር ፀሚድልኩም ዘሎ ፀላኢስ ተኹሱ እዚኣ ‘እያ። ቶግ የለ፣ ደርጏዕ የለ። ሚኒሊክ ንመቐለ ተዋጊኡ ከምዝኣወ! ሰብ ዝኽእሎ እዩ ዝገብር። ንስኹም ኣብ ዝመረፅኩሉ ዓውደ-ኺናት ኣይውዕልን።
——
ኣብ ፅባሕ ጉባኤ መበል 12፤ ውድብ ንዘምናት ዝዓስዓሰ ፖልቲካኣ ማይ ክኣትዮ ጀሚሩ ነይሩ። ኣድናቖትናን ስግኣትናን ገሊፅና ንይርና። ፀጋኒ ‘ውን ኢልኩምና ፥ ዳሕና ይኹን።
ብፍላይ “ውድብ ዓርሰ-ዕልዋ ክትገብር ኣይንፅበን” ኣብ እትብል ፅሑፈይ ክልተ ሕማም ደሓራት ከም ስግኣት ሪአ ነይረ።
ስግኣት ቁፅሪ ሓደ ፥ ገሊ ነቓዓ ዝቋመት ሓደገኛ መሓዛኣ ከምዘሎ። ሕቱኡ ሕቶ ዲሞክራሲ ኣይኮነን። ሕቶ ኮረቻ ዩ። ሕቶ ትምክሕቲ እዩ።
ስግኣት ቁፅሪ ክልተ፥ ላዕላይ ዓንኬሉ ዝነትዐ ታሕተዋይ ፅግዕኛ ካድረ “ይወቃዕ’ዶ የምልጥ ይኾን?”ዝብል።
ሕዱር ሕማም ፪
——
ኣቱም ጉዳማት፤ ካሕዳማትን ፅግዕተኛታትን፥ ኣሕዋተይ ቀንዲ ወግዐይ ምሳኹም ‘ዩ። ከም ፍልሖ ውሽጢ ውሽጣ በሊዕኹም ፣ ገሊ ጥራሓ ለቕረኹሙዋ፥
ኣብ ቆጥቋጥ ራእይ’ዶ ግዛዕዶ ተሓቢእኹም ሓሳብ ኣይተፍልቑ፥ ሓሳብ ለፍልቕ ኣይተቕምጡ፥
ታሪኽ ተጋደልቲ እንትምዝሖቕን እንትምንዛዕን ሪእኹም ካምለይረእኹም ኣፅቂጥኩም ትሓልፉ፥ በላዕቲ ሕድሪ፤
ሎሚ ብሰንክኹምን ብሰንኪ ታሪኽን ፀላእትና ፈሊሖም ‘ዮም፥ ቀንዲ ፀላእትና ግን ንስኹም ባዕልኹም ኢኹም።
“ከመይ”ን ን”ምንታይን” ዝፈልጡ ለባማት ተጋሩ ካብ ገፅ ውድብ ክጠፍኡ ገይርኩም “ፅቡቕ ኣለና” እናበልኩም፥ ካበሮ ሓምሓም ትወቕዑ ሓጊኹም ፥
ንርእስኹም ስቡሕ ክትግህፁ ገባር ሰንሰን ኣቢልኩም፥ ህዝብና ኣደዳ ልምና ልገበርኩሞ፥
እሞኻዓ ዘይበልዐ በሊዑ እናበልኩም ንገዳማውያን ፀላእትና ጎሓት ጎሓት ናይ ሕሾት ዳታ ትቕልቡ! ኣይንሳደድን።
እዚ ንኹሉ ኣባል ውድብ ኣይምልከትን። ንበሃማትን ጉሒላታትን ጥራሕ። የግዳስ ኣብ ውሽጢ ኾይንኩም ንሓቂ ንትቃለሱ ቅኑዓት ኣባላት ክብ ዝበለ ኽብሪ ኣለና። ብቁፅሪ ኾነ ብዓቕሚ መንሚንኩ ደኣ ትመስሉ ‘ምበር።
ሕዱር ሕሙም ፩
—-
ምስ ነባራት ፀላኣቲና ዕርዲ ሰሪሑ ንሰማይ ኣንቃዕሪሩ ኮረቻ ዝርአዮ ዘሎ ግዳማዊ ፀረ-ህዝብ ክውቃዕ ኣለዎ። 4 ነጥቢ።
ኣብ ህዝብናን መሬትናን ዘንፀላለየ ሓደጋ ንምምካት ኣባል ገሊ ምኻን ኣይሓትን።
ገሊ ግን ሃለዋታ ክተርኢ ኣለዎ። ወይ ብሰላማዊ መንግዲ ኢዳ ትሃብ። ከምኡ እንተኾይኑ ቁርፅና ተፍልጠና። ሕሩራት ካሊእ መንግዲ ክንእልሽ።
እንተዝይኮይኑ ሓንከልከል ኣይትበል። ግብረ እከይ ኣብ ዝዓረድዎ ውግእ ፥ኣብ ናቶም ሜዳ ምቅላስ ኣየድልን። ናይ ባዕላን ኣፍቲ ተሕምሞን ውግእ ትኽፈት።
ከምቲ ኣብ ውሽጣ በቑሉ ዝነበረ ዓንኬል ለያቡ፥ ፈልያ ምውቃዕ ዝኸኣለት፥ ሎሚ’ውን ዓንኬልን ዓቕምን ግብረ-እከይ ትፈትሸ። እዚ ልናጋ ለይበሃል- ሕዱር ሕማም ‘ዩ። ሓደ ግዜ ርእሱ እንተቕኒዑ፣ ኣፉ ገፊሕ ‘ዩ መላሲ የብሉን።
ኣብ ውሸጢ ዘሎ ፈረኽረኽ (ብሓቂ እንተሃልዩ) ንፅባሕ ይሕደር። ዝተለምደ ሕማም ጸለውታ እንተደጊሱዋ፣ ልነበረ እዩ።
እሞኸ:-
ኣብ ላዕላይ ከምዝጠቐስኩዎ ክልቲኦም ስግኣታት፣ ኣብ ጏጏ ውድብን ኣብ ግንባር ህዝቢ ትግራይን ተገቲሮም ኣለው።
ኣብ ልዕሌና “ዘራፍ” ዝብል ዘሎ ሓይሊ ቀንዲ መልዓሊኡ ፅንዓት ዘድልዮ ኳ እንተኾነ፣ ብናተይ ግምት ድሕሪ ሕልፈት ቀ/ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ኣብ ውሽጢ ገሊ ዘሎ ኹነታት ዝገምገመ ይመስለኒ። እዚ ክፍተት ሓይሊ ንምጥቃም ካብ ምህቃን ወፃኢ ካልእ ዝፈጠሮ ዝተፈለየ ዓቅሚ ዘሎ ኣይመስለንን።
እዚ ካብ በልና:-ክልተ ስጉምቲታት ጎና ጎኒ ክውሰዱ ኣለዎም።
ቅድሚ ኹሉን ልዕሊ ኹሉን ግዳማዊ ሓይሊ ክውቃዕ ኣለዎ ንበል፣ እቲ ዝስዕብ
ሕቶ “እንታይ”ን “ንመን ሒዝካን” ዝብል ‘ዩ።
መንገዲ ሰላሕታ፣ ኣይዕርድናን። መንገዲ ተጋሩ ሓዝ-ሒዘ እዩ። መንገዲ ተጋሩ ተኹሲ እዩ። እንተኾነ በትሪ ምልዓል ጥራሕ እኹል ኣይኮነን። ዝወቕዐ ኩሉ ኣየድምን።
ነዚ ኩሉ ምግባር ገሊ ተወሳኺ ሓይሊ ሰብ ከድልያ እዩ። ሓድሽ ዘይመኸነ ሓይሊ። ሃፍትን ከፍትን ዝእክብ ዘይኮነስ፣ ሰብን ሓሳብን ዝእክብ፥ ህዝቢ ህዝቢ ዝጨኒ ወዲ ህዝቢ። ኣነፋፍራ ቆቓሕ ልፈልጥ።
ኣብ 1977 ዓ.ም ዘጋጠመ ሕማም ደውታ ዝተኸስተ ይመስል። ካብኡ ዓብይ ትምህርቲ ክውሰድ ይግባእ። ክውሰድ ዘይግበኦ ትምህርቲ እንተሎ’ውን ይነፀር።
ኣሽዑ ምእንተ ህዝቢ ሂወቱ ሙሉእ መስዋእቲ ንምኻን ዝተዳለወ (selfless) ተጋዳላይ ነይሩ። እሱ ‘ኳስ እኹል ኣይነበረን። እቲ ሓደጋ ገምጊሙ ዝትንትን ንቅድሚት ዝስጉም ሓድሽ ሓይሊ የድሊ ነይሩ።
በቲ ዝተገብረ ዘይሕለል ፃዕርን ምርድዳእን ድማ ሓድሽ ወታደራዊን ፖለቲካውን ስትራተጂ ተቐሪፁ። ሓደ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ገሊ ከምዝነገረኒ፣ ኣብ ክልተ ዓመት ውሽጢ ብተግባር ልውጢ ተረኺቡ። ሓንቲ ጋንታ ፍሒም ምባል ተስኣኑዎ ዝነበረ ተጋዳላይ፣ ክ/ስራዊታት ደርጊ ምድርዓም ጀሚሩ። ፅቡቅ፣ ሎሚኸ?
ሎሚ’ውን ገሊ ኣብ ደውታ ኣላ፣ ኣብ ኣፍደገ ሓደጋ’ውን ክትኾን ትኽእል። ንምንታይ ደውታ ገጢሙዎ ክልእ ግዜ ንምለሶ። እንታይ ንግበር ኢልና ንሕተት።
ሎሚ ገሊ ደውታ ጥራሕ ኣይኮነን ገጢሙዋ ዘሎ። ንመስዋእቲ ዝተዳለወ ሓይሊ የብላን፣ ኩላ ነንፃሕላ እያ። ዝኣረገ ኣተሓሳስባ ብሓድሽ መነፅር ሪኡ ብሓድሽ መንፈስ ክትክእ ዝኽእል፣ ሞራልን ሓቦን ዘለዎ መንእሰይ ወለዶ ኣብ ጥቓኣ ዘሎ ኣይመስልን። ክህሉ’ውን ኣይተገብረን።
ደድሕሪ እቲ ዝኣረገ ኣተሓሳስባ ሕልግ እናበላ ባዕሉ ንስርቅን ሕሸትን ዝተዳለወ ይምስል ብኣብዛሓ። ብዘይካ ብኣፃብዕቲ ዝቑፀሩ፣ ኣብ ፅላል ገሊ ዘሎ መንእሰይ ብውልቃዊ ረብሓ ዝተፀመደን ለማስን ይመስል።
ቅድሚ ኹሉን ልዕሊ ኹሉን እዚ ኣሚንካ ኣሜን ኢልካ ምቕባል የድሊ። ብስርቅን ሕሽትን ዝጠልቀየን ዝዓስዐሰን ሰብ ተጋላይ ክኸውን ኣይክእልን። ሕልንኡ’ውን ኣይፈቕደሉን። ናይ ኣተሓሳስባ ዘይኮነስ ናይ ስሪሃ መሪሃ ዓቕሚ ዘለዎ እዩ። ንቓልሲ ዝተፈጠረ ዕድልኛ ወለዶ ኣይኮነን። እዚ ሒዝካ ንበረኻ ምውፋር ዕንወትካ ምምድማድ’ዩ።
ካልእ ናብ ዝኸፈቶ ኩናት ቅድሚ ምውፋር፣ ውሽጥኻ ምፅራይ የድሊ። ኣብ ውሽጢ ብዓንኬላት ተወቒዑ ርእሱ ዘድነነ ቅኑዕ ሓይሊ ምፍላይ የድሊ። እዚ’ውን ንቓልሲ እኹል ኣይኮነን። ተደርብዩን ደምዩ ዝፅንሓን እዩ። ንግዚኡ ዓቕሚ የብሉን።
ድንግርግር ዝበሎ ትግራዋይ ከምዘሎ ኮይኑ፣ “ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ብጉዳማት ተጏዕፂፁ” ኢሉ ዝሓርር ምንእስይ ወለዶ ኣብ ደገ ይበዝሕ። እዚ ኣብ ክልተ ይምቀል። ኣብ ውድብ ውሽጢ ዘሎ ክሕደትን ፀረ-ህዝቢ ኣከያይዳን ኣንፀርፂሩዎ መሊኡ ተስፋ ቖሪፁ ኣብ ቃልሲ ዝርከብ፣ሓደ። እዚ ሳዕቤኖም ብዘየግድስ ግዳማዊ ኾነ ውሽጣዊ ኩነታት ተበኣኢሶም ውድቀት ውድብ ምፍጣን ዝመርፅ ‘ምበር ካሊእ ዘተሓሳስቦ ኣይኮነን። ንግዚኡ መቓልስቲ መሓዛ ኳ እንተዘይኮነ ከም ፀላኣኢ ምብያን ብኽፉእ ዓይኒ ክረኣ ዘለዎ ግን ኣይኮነን።
ምናልባሽ ውን “ውድብ በስቢሳ እያ ፥ኣይትዕረን” ዝብል ቅዋሙ ፅባሕ ትኽክል ኮይኑ ክርከብ ይኽእል። ብርግፅ ናይ ትግራዋይ መንነቶም ቀውሲ ዘለዎም ሓደ ሓደ ሰባት መዐቆቢ ምኻኖም የሕዝን። መሬት ተወሰደ፥ ታሪኽ ተመንጠለ ዛዕበኦም ኣይኮነን። ካልእ ተሪፉ
ንግዳማውያን ምሳርሒ ውን ክውዕሉ ይኽእሉ እዮም። ግንከ ከምኡ ኾይኑ’ውን መሰሎም እዩ። እንተተኻኢሉ ብኣተሓሳስባ ኣብ ግንባር ህዝቢ ብምግላፅ ጥራሕ ምንፃል ይከኣል’ዩ። ምስ ፀላእቲ ሓዊስካ ንምውቃጥ ምምኳር ግን ብመትከል ውን ትኽክል ኣይኮነን ብፖለቲካ ውን ኪሳርኡ ይበዝሕ። ምስ ደጋፊኦም ህዝቢ ባዕልኻ ብቐጥታ ምልታም ‘ዩ ክኸውን።
ካብዚኦም ንላዕሊ እቶም ኣብ ውሽጢ ውድብ ኮይኖም ዝበስበሱ ብዙሕ ሓደጋ የብፅሑ።
ካብ ዋና ዛዕባና ኣይወጻናን። ሎሚ መሓዛ ቃልሲ ክኸውን ዝኽእል ካልእ ኣካል እዩ፣ ክልተ። ማሕበራዊ ሚድያን ውራይናን ሓዊሱ ብዝተፈላልዩ መድረኻት ገሊ ኣብ ምንቃፍ ዝነጥፍ ዘሎ ኣባል ዘይኮነ ሰማዒ ስኢኑ’ምበር መማረፂ ሓሳባት ኣብ ምፍላቕ ይርከብ። ናይ ሓሳብ ልዕልና ‘ውን ኣለዎ።
ብተግባር ብዝተኽኣሎ መጠን ኣብ ዘርአዊያን፣ ኣብ መንግስትን ውድብን ተፅዕኖ ክፈጥር ክኢሉ እዩ።
ኣብ ጉባኤ መበል12 ዝተፈጠረ ምንቕቓሕ ብመብዛሕትኡ እዚ መንእስይ ብደገ ኾይኑ ዝፈጠሮ ጸቕጢ ‘ዩ ምባል ይከኣክል፣
ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝዓሰለ ፀረ-ድሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ልዕሊ-ሕጊ ክያዶን ዝቃወም እዩ። “ውድቀት ገሊ ግን ሳዕቤኑ ካብ ውድቀት ሓደ ውድብ ዝዛይድ ‘ዩ” ኢሉ ብጽኑዕ ዝኣምን’ዩ።
እንተኾይኑሉ ገሊ ካብ ዝኣተየቶ መዓሙቕ ወፂኣ ውሽጣ ክትቋመትን ትርግታ ልቢ ህዝብ ትግራይ ክተድምፅን ተኽ ዝብል’ዩ። እዚ እዩ ተቓላሳይ!
ካብኡ ወፃኢ ውድብ ተመራሲሓ እያ። ብዕላ ንባዕላ ትፅግን ትኽእል ትኾን’ምበር መድሓኒታ ዝተለመደ ገምጋም ክኸውን ኣይኽእልን። ዝመፅእ ለውጥስ ይትረፍ፣ እቲ ፅገና’ውን ንፅባሕ ዝሓድር ኣይኮነን። ውልቀ ሰባት ኣባሪርካ ኣይትሕከምን።
ቅድሚ ዓዲ ምውዓላ!
——
ገሊ እዚ ዝኣክል ንቁልቁል ዝወረደት ብኣጋጣሚ ኣይነበረን። ንተጋዳላይ ምብራራ፣ ህዝቢ ዘይምድማፃን ነቲ ሓድሽ ወለዶ ብፍላይ ቀለም ዝቖፀረ ድማ ካብ ምጉናያ ዝተልዓለ እዩ። “እንታይ ከየምፅእ” ካብ ዝብል፥ ዓበይቲ መራሕታ ውን ኣብ ውልቀ ረብሓኦም ደርገፍገፍ ክብሉ ስለ ዝመሽዮም። ተቐዲዳ ተቐዳዲዳ ዋንነታ ናይ ውልቀስብን ናይ ሓደ ሰብ ዛዕባ ኮይና ውን ተሪፋ ነይራ።እዚ ሪኡ ዝባፀሐ ታሕተውይ ካድረ፣ “ህዝባዊነት”ን “ወያናይነት”ን ካበይ ከምፀኦ፣ ምንከ ኣምሃሮ?!
ሎሚ ኣብ ውድብ ውሽጢ ኮይኑ ለውጢ ክመፅእ ዝደሊ ቅኑዕ ክፍሊ ሓይሊ ኣመራሓ እንተደኣሎ ምኽሪ ሕሩራት ይስማዕ።
ዝሓለፈ ወለዶ ንትግራይን ንህዝቢ ትግራይን ዘለዎ ሓልዮት ኣብ ልዕሊ ደርጊ ዘካየዶ ምሪር ቃልሲ ኣይዘንጋዕን።ሎሚ ድኻምን እርጋንን ተማሪሖም ምምፅኦም ‘ውን ኣይገርምን።
ክትከአና ኢልኩም ትቋመቱዎ ዘለኹም ኣብ ትሕቲ ውድብ ዘሎ ኣብዘሓ ሓይሊ ግን ባዕሉ ደራዕ እዩ። ክቃለስ ይትረፍ ዕዳ እዩ። ንርእሱ ቃልሲ ከድልዮ እዩ። ብብዙሕ መስዋእትነት ህዝቢ ዘምፃኹሞ ስርዓት ዋጋ ዕዳጋ ዘውርድ ፅግዕተኛ ምኻኑ እመኑ።
ለማፅን ቅዋም ኣልባን እዩ። ገሊኡ ካብዱ ልኻበዶ እዩ፣ ፍርቁ ገና ክበልዕ ልጸጋጋዕ እዩ። ዓንኬሉ ልተውቕዖ ‘ውን ኣይጠፍእን።ገልበጥበጥ ላበለ ልሓድር።
ነዚ ልበስብሰ ካድረ ብኣተሓሳስባ ከሽንፎን ክዘርቆን ዝኽእል ዘይተመራስሓ ብርእሱ ዝተኣማመን፣ ምሁራዊ-ዓቅሚ ዘለዎን ትግራዋይ-ሓብኡ ነቕ ዘይብልን መንእሰይ ጥራሕ እዩ።
እዚ ኣብ ውሽጢ ውድብ ዝርከብ ኣይኮነን። ኣይተውቕዓን ካዓ። ኣብ ውሽጢ ውድብ ዘሎ ቅኑዕ ሓይሊ ተወቒዑ ተድሂሉ እዩ ። ርእሱ ከቕንዕ ዝኽእል ከሽንፍ ምኽኑ እንተኣሚኑ ጥራሕ እዩ። ከሽንፍ ዝኽእል ካፍቲ ዝተለመደ መንገዲ ወፃእ ኣከያዪዳ እንተተመሪሑ ጥራሕ እዩ።
ገሊ ሓዲሽ ንፋስ ከድልያ እዩ። ስትራተጂይዊ ቃልሲ ኣታሃሳስባ ከመንጪው ዝኽእል ኣካል ካብ ደገ የድሊያ ። ነዚ ግፉዕ ሓይሊ፥ ገሊ ኣብዝኣተየት ኣትያ ትእልሾ ይግባእ።
ኣብ ውሽጣ ዘሎ ዝበስበሰ ኣካላ ክነቅስ ዝኽእል ኣብ ደገ ዘሎ እዚ ሕሩር ትግራዋይ ጥራሕ እዩ። ገሊ ውሽጣ ከየፅረየት ናብ ወፍሪ እንተኸይዳ መን ሒዛ ክተሽንፍ! ፥ ኣብ ኣደባባይ ተዋሪዳ መዓሙቕ ኣትያ፣ ተመላሊኣትና ንሓዋሩ ዓዲ-ውዒል ኮይና ማለት’ዩ።
ኮይኑ ግን ውድብ ናብ 93 ዘይኮነስ ናብ 77 ምልስ ኢላ ኣርሒቓ እንተሪኣ፥ ወዲቕካ ምድሓን ካብ ባዕላ ወፃኢ መምሀሪ ኣየድልያን።


text:
ሽርክና መንግስቲ ኣሜሪካን ባንክታት ኢትዮዽያን፣ዘፈራት ሕርሻን ጥዕናን ኢትዮዽያ ከጠናኽር‘ዩ ተባሂሉ።እቲ ፕሮግራም፣ቅድሚ ሎሚ ዕድል ልቃሕ ክረኽቡ ንዘይኽእሉ ዝነበሩ ትካላት ከምዝረብሕ‘ውን ተጠቂሱ።
ትካል ተራድኦ ኣሜሪካ USAID ነቲ ዛጊድ ኣብ ኢትዮዽያ ንክልተ ሚእቲ ኣብ ሕርሻን ንግድን ዝተዋፈሩ ዳያስፖራን ደቂ-ኣነስትዮን ምሕዩሽ ውፅኢት ንከመዝግቡ ዝጀመሮ ፃዕሪ ቀፂሉ‘ሎ።
እቲ ምስ ባንኪታት ኣቢስንያ፣ንብን ዘመንን ዝተፈረመ ናይ ዕስራ ነጥቢ 7 ሚልዮን ዶላር ስምምዕነት ገንዘብ ልቃሕ፣ካብ ኣዲስ ኣበባ ወፃኢ ኣብ ሕርሻን ጥዕናን ንዝተዋፈሩ ተለቃሕቲ ከርብሕ‘ዩ።መንግስቲ ኣሜሪካ ምኩራት ተለቃሕቲ ንዘይነበሩ ሰባት ካብ‘ተን ባንክታት ልቃሕ ገንዘብ ንክረኽቡ ሓላፍነት ክስከም‘ዩ።
እቲ ፕሮግራም ልቃሕ፣ኣብ 83 ወረዳታት ኢትዮዽያ፣ንእሽተይ ግራት ሓሪሶም ንዝናበሩ ሓረስቶት መዐደጊ ትራክተር፣ምምሕያሽ መስኖን መዐደጊ ካልኦት ሕርሻዊ ናውቲን ክውዕልን‘ዩ።ኣብ ኢትዮዽያ ሓላፊ USAID ታመስ ስታል ፍረ እቲ ኣገልግሎት ልዑል‘ዩ ኢሎም።
ሚስተር ስታል ”ኣብ ኢትዮዽያ መጠን ንግዳዊ ሕርሻ ኣዝዩ ንእሽተይ‘ዩ።ዕቊር ዓቅሙ ግና ኣዝዩ ገዚፍ ስለዝኾነ፣መጠን እኽሊ ናብ ህዝቢ ኢትዮዽያ መሊእካ ንምቅራብ ከምሓደ መንገዲ ክንጥቀመሉ ኢና።ዕድል ስራሕ‘ውን ዝፈጥር‘ዩ” ይብሉ።
”ሓረስቶት ስፍሓት ዝሓርስዎ መርየት ምስ ዝውስኽ፣ማዕሪኡ ሰባት ቆፂሮም ከስርሑ‘ዮም።ኣብ ንግዳዊ ሕርሻ ዝተዋፈሩ ሰባት ሰደድ ክልእኹ ከለው፣ ናብ‘ዛ ሃገር ሸርፊ ወፃኢ የምፅኡ።ከምኡውን ነቲ ዝዘርእዎ እኽሊ ንምቅይያር ዕድል ክረኽቡ‘ዮም” ዝብል ገምጋም ኣለዎም ንሶም።
ታመስ ስታል ወሲኾም፣ኣብ ንእሽተይ ግራት ተዋፊሮም ዝናበሩ ሓረስቶት ኣታዊኦም ንስድራኦምን ዕለታዊ ህይወቶምን ክጥቀሙሉ ከለው፣ኣብ ንግዳዊ ሕርሻ ዝዋፈሩ ሰባት ግና፣ኣብ ኢትዮዽያ መግባዊ ረብሓኦም ኣዝዮም ሃነፅቲ ዝባሃሉ ልዑል ፍርያማነት ክህልዎም ኣብ ዝኽእሉ ኣእካል ከተኩሩ ይኽእሉ‘ዮም ይብሉ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ብዙሓት ኢትዮዽያውያን ገፆም ናብ ውልቀ-ዘፈር ጥዕና ይኣትው‘ለው ዝበሉ ሓላፊ USAID ኣብ ኢትዮዽያ ታመስ ስታል፣ኣሜሪካ ዝለገሰቶ ዕድል ልቃሕ ንኣገልግሎት ክሊኒክ፣ፋርማሲን ሆስፒታልን ኣብ ምምሕያሽ ርኡይ ተራ ክህልዎ‘ዩ ኢሎም።
እቲ ኣገልግሎት ልቃሕ ብሕልፊ ኣብ ኣገልግሎት ክንክን HIV/AIDS ን ዓባይ ሳዓልን ንዝተዋፈሩ ኢንቨስተራት ከምዝውዕል እቲ ዜና ይሕብር። ሚስተር ስታል፣እቲ ፕሮግራም ልቃሕ ንሸቶታት ህዝባዊ ጥዕና ኢትዮዽያ ከሐይል‘ዩ ዝብል እምነት ኣለዎም።
ንሶም “ዘፈር ውልቀ-ጥዕና‘ዮም ኣብ ምህዞኣዊ ቴክኒክን ሓደስቲ ኣገባብ መጥባሕቲን መሪሕ ተራ ዝህልዎም።እዚ ኣገባብ‘ዚ ኣብ መንግስታዊ ትካላት ጥዕና ንምርካብ ቀሊል ስለዘይኮነ፣ውልቀ-ዘፈር-ጥዕና ረባሕቲ‘ዮም።ናእሽቱ ክሊኒካት፣ንምህዞን ሓደስቲ ቴክኖሎጂ ኣብ ምትእትታውን ዝሕግዙ፣ንሓደስቲ ኣፋውስ ዝፍትኑ፣ውፅኢታዊ ምስ ዝኸውን ድማ ናብ ዓበይቲ መንግስታዊ ትካላት ጥዕና ምዝርጋሕ ይካኣል ማለት‘ዩ” ባሃላይ‘ዮም።
USAID ዕድል ልቃሕ ብቀሉሉ ክረኽቡ ናብ ዘይኽእሉ ትካላትን ውልቀ-ሰባትን ብምቅራብ፣ተለቃሕቲ ኣብ እዋኑ ንዝተለቅሕዎ ገንዘብ ክኸፍሉ ዝኽእሉ ምኻኖም ዘረጋግፅሉ፣ኣለቃሕቲ ድማ ኣብ‘ቲ ንቡር ኣሰራርሓ ልቃሕ ንዘይሕቆፉ ሰባት ዘልቅሕሉ መስርሕ ንክትግብሩ ዕድል ክህብ‘ዩ።


text:
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ግብፂ ኣንፃር ህንፀት ግድብ ህዳሴ ኢትዮዽያ፣ኣዕናዊ ወፍሪ ቀፂላትሉ ከምዘላ‘ውን ሚንስቴር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣፍሊጡ።እስክንድር ፍሬው ካብ ኣዲስ ኣበባ ንዝላኣኾ ሪፖርት፣በትረ ስልጣን ከቅርቦ‘ዩ፥
ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ናብ ጁባ ዝተበገሱ፣መስርሕ ልዝብ ደቡብ ሱዳን ምዕይ ኣብ ዘይበለሉን ግጭት ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ወገናት ደጊሱ ስግኣት ኣብ ዝፈጠረሉን ሃዋሁ‘ዩ።
እቶም ምንስትር ወፃኢ ካብ ኣቦ-መንበር ኢጋድ (በይነ መንግስታት ምብራቅ ኣፍሪቃ) ዝኾኑ ቀ/ሚ ሃይለማርያም ደሳለኝ ንዝተላኣኸ ደብዳቤ ናብ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ከምዘረከቡ ሚድያታት ኢትዮዽያ ሓቢረን።
ተቃወምቲ መንግስቲ ደቡብ ሱዳንን ካብ ማእሰርቲ ኣብ‘ዚ ቀረባ ዝተፈትሑ ሸውዓተ ፖለቲካዊ መራሕቲን ግና ናይ‘ቶም ተኣሲሮም ዘለው ኣርባዕተ ብፆቶም ምፍታሕ፣ንመስርሕ ልዝብ ደቡብ ሱዳን ከሳልጦ ከምዝኽእል ይኣምኑ።
እዚ ከም‘ዚ‘ሉ ከሎ፣ግብፂ ብዛዕባ ግድብ ዓብዪ ህዳሴ ኢትዮዽያ ካብ ትኽተሎ ኣዕናዊ ወፍሪ ኣይተቆጠበትን ዝብል መግለፂ ኣውፂኡ ምንስትር ወፃኢ ኢትዮዽያ።
ወሃቢ-ቃል ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ንሚድያታት ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ፣ኣብ ሞንጎ ኢትዮዽያ፣ ሱዳንን ግብፅን ይካየድ ዝነበረ ልዝብ ቅድሚ ሓደ ዓመት ብዘይ ፍረ ከምዝተቋረፀ ጠቂሶም።
ካብኡ ንዳሓር ግብፂ ኣብ ልዕሊ ህንፀት ምንጪ ኤሌክትሪ ግድብ ዓብዪ ህዳሴ ኢትዮዽያ ኣሉታዊ ፅልዋ ንምዕራፍ ትንቀሳቀስ ከምዝፀንሐት ሓቢሮም።ግብፂ ሎሚ‘ውን ኣይተቆጠበትን ኢሎም ኣምባሳደር ዲና።
ኢትዮዽያ ንህንፀት ግድብ ህዳሴ ኢትዮዽያ ክትቅፅሎ እያ።እቲ ዝስራሕ ግድብ ኣብ ልዕሊ ግብፅን ካልኦት ሃገራትን ኣሉታዊ ፅልዋ ከምዘየስዕብ ካብ ምግላፅ ዓዲ ኣይንውዕልን ኢሎም ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ።
ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝተመደቡ ናይ ወፃኢ ሚድያታት ፅባሕ ዓርቢ ጋዜጣዊ መግለፂ ክህብ‘ዩ።


text:
ዕለት 10 ነሓሰ 2018 ዓ.ም. ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ነቶም ኣብ ናይ ለምዘበን ካብ ሎረቶን ኣሲዚን ሮማን ኣብ ዝካየድ ብጠቕላላ 117 ኪሎ ሜትር ዘጠቓልል መበል ሰላሳን ሸሞንተን ናይ ሰላም እግሪ ጉዕዞ ተሳታፍያን መንእሰያት ፍራንቸስካውያን ኣጋር ሰላም ተቐቢሎም ከይዲ ሓሴትን ጸዋዕታን ጥንቃቔ ካብ ምስሉይነትን ኣብ ዝብሉ ኣርባዕተ ቃላት ዘማእከለ ምዕዳን ከምዝለገሱ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ኣብቲ መበል 38 ናይ ሰላም ጉዕዞ ዝሳተፉ መንእሰያት ምስ ቅዱስ ኣቦና ዘካየድዎ ርክብ ኣመልኪቱ ወግዓዊ ፍራንቸስካውያን መንእሰያት ናይ ሰላም ተጓዓዝያን መርበብ ሓበሬት ኣብ ዝዘርገሖ ዜና፡ እቲ ናይ ሰላም ጉዕዞ፥ ናይ ኣካልን መንፈስን ከይዲ፡ ጉዕዞ ኣብ ጽባቔን ክንየው ድኻም ምባልን ኣብ ዘይተጸበኻዮ ኩሉ ምክፋልን ዝብልን በቢ ዓመቱ ንውሳጣዊ ሕይወት ብርሃን ንኽዕደል ዝግበር መፈሳዊ ጉዕዞ ምዃኑ ክፍልፍጥ ተኻኢሉ ኣሎ።


text:
ነዳዲ ቖጣቢ ቴክኖሎጂ ኣብ ወረዳ ታሕታይ ቖራሮ
መቐለ ሕዳር 04/2010(ድወት) ልዕሊ 1ሽሕ መራሕቲ ስድራ ወረዳ ታሕታይ ቖራሮ ቖጠብቲ ነዳዲ ቴክኖሎጂታት ከምዘተኣታተው ተሓቢሩ፡፡
ሓላፊት ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሃፍቲ ማይ መኣድንን ኢነርጂን ወረዳ ታሕታይ ቖራሮ ኣይተ ይርጋ ሃይለ ሎሚዘበን ተረባሕቲ ቖጠብቲ ነዳዲ ቴክኖሎጂታት ኮይኖም ካብ ዘለው መራሕቲ ስድራ እታ ወረዳ እቶም 477 ሞጎጎ ኤሌክትሪክ 340 ላቐች ዝዓይነተን ሞጎጎ ዝተረፍ 265 መራሕቲ ስድራ ድማ ሙሩፃት እቶን ዘተኣታተው እዮም፡፡
ኣብታ ወረዳ በቢ እዋኑ ይተኣታተዋ ዘለዋ ቖጠብቲ ነዳዲ ቴክኖሎጂታት ኣብ ምውጋድ ብርሰት ኣግራብን ኣብ ምንካይ ወፃኢታት ነዳዲን ዝለዓለ ግደ የበርክታ ከምዘለዋ ኣይተ ይርጋ ሓቢሮም፡፡
ብተመሳሳሊ ኣብታ ወረዳ ሎሚ ዘበን 218 መራሕቲ ስድራ ተረባሕቲ ዲላይት ሶላርን ባዮ ጋዝን ኾይኖም ምህላዎም እቶም ሓላፊ ተዛሪቦም፡፡


text:
ሃገራቶም ምስ ኤርትራ ዘለወን ዝምድናታት ብምድንፋዕ ንሽርክነታዊ ረብሓ ከምዝሰርሑ። ኣብ ኤርትራ ዝተመደቡ ኣምባሳደራት ገሊጾም፣
ሃገራቶም ምስ ኤርትራ ዘለወን ዝምድናታት ብምድንፋዕ ንሽርክነታዊ ረብሓን እወታዊ ጽምዶን ከምዝሰርሑ። ብ15ን 16ን ለካቲት ወረቐት ስርሖም ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዘረከቡ 21 ኣምባሳደራት ገሊጾም፣
እቶም ኣምባሳደራት ንኤሪና ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ። ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሑሉ ናይ ስራሕ እዋን። ኣብ ቊጠባዊ። ማሕበራዊ። ባህላዊ። ዲፕሎማስያውን ካልእን መዳያት ንዝጸንሐ ዝምድናታት ብዝያዳ ኣብ ምምዕባልን ንሓባራዊ ረብሓ ዘገልግል መደባት ኣብ ምድንፋዕን ኣበርቲዖም ከምዝሰርሑ ኣረጋጊጾም፣
ዝምድና ኤርትራን ቱርኪን ታሪኻዊ ምዃኑ ዝገለጸ ኣምባሳደር ሪፓብሊክ ቱርኪ ሚስተር ፋዚል ኮርማ። ኣብ ወፍሪ። ንግድ። ኢንዱስትሪ። ህንጻን ትሕተ-ቅርጽን ዘተኰረ ክልተኣዊ ሽርክነታዊ መደባት ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ዓሚቝ ዘተ ከምዘካየደ ብምጥቃስ። ብዝተዋህቦ መብርሂ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዝሰላሰል ዘሎ መደባትን ገስጋሱን ንጹር ስእሊ ከምዝረኸበ ኣብሪሁ፣
ኣምባሳደር ሪፓብሊክ ህንዲ ሚስተር ሲባብራታ ትሪፓቲ ብወገኑ። ኤርትራ ኣብ ሓጺር ዓመታት ንዘርኣየቶ ምዕባለ ብምድናቕ። ንወፍሪ ዘተባብዕ ጸጋታትን ካልእ ረቛሒታትን ዝተዓደለት ብምዃና። ኣብ መዳያት ንግዲ። ባህል ትምህርትን ንዝጸንሐ ሽርክነት ኣብ ምሕያልን ካልእ ዕድላት ኣብ ምምዕባልን ከምዝጽዕር ኣረጋጊጹ፣
ኣምባሳደራት ምስሪ። ኤውሮጳዊ ሕብረት። ናይጀርያ። ቐጠርን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ብወገኖም። ንዝጸንሐ ክልተኣዊ ዝምድና ናብ ዝበረኸ ደረጃ ንምድያብ። ምስ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ብሓባር ክሰርሑ ምዃኖም ኣረዲኦም፣
ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንክልተአን ሃገራት ዘገድሱ ሓያሎ ክልተኣዊ። ዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ኣልዒሎም ከምእተመያየጡ ዝሓበረ ኣምባሳደር ኢራን ሚስተር ጀዋድ ትርክ ዓባዲ። ሓባራዊ ኣመልኻኽታ ከምዘሎ ከምእተገንዘበን ንምምዕባሉ ከምዝጽዕርን ገሊጹ፣
ኣምባሳደር ሪፓብሊክ ሱዳን ኣሰይድ ማጅድ ዩስፍ ያሕያ ድማ። ተልእኾኡ ንኣህዛብ ክልቲአን ሃገራት ዘርዊ ግብራዊ ስራሕ ምስላጥ ምዃኑ ብምምልካት። ንዝጸንሐ ንሓባራዊ ረብሓ ዘገልግል ኩሉመዳያዊ ምትሕግጋዝ ብዝበለጸ ውጽኢታዊ ንምግባሩ ከምዝጽዕት ሓቢሩ፣
***** ኣ.ዜ.ኤ. *****