text:
ንስልጣን ሓቂ ምዝራብ ብፍቕሪ ሓቂ ምግላጽን ናይ ርክብ ባህሊ ንምሕናጽን ካብ መልሰ ግብሪ ናብ መልሰ ግብሪ ዘሰጋግር ዝድግፍ ባህል ምውጋድን ንካልእ ሸልል ናይ ምባል ባህሊ ምስናፍን ካብ ልዕሊ ሕጊ ምዃን ምውጋድን ምክብባርን ምንቕቓሕን ማሕበራዊ ሰላም ምህንጣይን ብውሽጣዊ ሰላም ክውን ምግባርን ብዝብል ሽዱሽተ መገድታት ተመሪሕካ ዘይጐነጻዊ ባህሊ ምርግጋጽ ዝብል ሓሳብ ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ካርዲናል ዣን ልዊስ ታዉራን ኣብቲ ካብ ዕልት 13 ሕዳር ተጀሚሩ ክሳብ ዕለት 16 ሕዳር 2017 ዓ.ም. ኣብ ታይዋን ኣብ እተኻየደ ናይ ቡድሃ ሃይማኖትን እምነት ክርስትናን ናይ ሓባር ዓውደ ዘተ ተረኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ከምዘስመሩሉ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ናይ ቅድስቲ መንበር ዕለታዊ ጋዜጣ ኣብ ናይ ዕለት 17 ሕዳር 2017 ዓ.ም. ሕትመቱ ኣፍሊጡ።
ነዚ ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሑን ኣብ ታይዋን ታይፐ ኣብ ዝርከብ ናይ ብድሃ ሃይማኖት ደብሪ ሊንግ ዡ ዝተኻየደ ናይ ጳጳሳዊ ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ሓልዮ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ካርዲናል ታውራን፡ ብዛዕባ እቲ ናይ ሰለስተ መዓልቲ ዓወደ ዘተ ኣመልኪቶም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ ዓመጽ ሰብኣዊ ሕይወት የዕንው፡ ስለ’ዚ እቲ ናትና ዕማም ነቲ ዝተጋምዔ ሕብረተሰብ ምፍዋስ እዩ፡ ከምዝበሉ ኣብ ናይ ዕለት 17 ሕዳር 2017 ዓ.ም. ሕትመቱ ዝሓበረ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ናይ ቅድስቲ መንበር ዕለታዊ ጋዜጣ ኣስዒቡ፥ ናይ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ንዓመጽን ጐነጽን ፍቱን ፈውሲ እዩ፡ ምእንቲ’ዚ ኣብ ቅድሚ ዝዀነ ይኹን ጐነጽ እቲ ናትና ግብረ መልሲ ኣብ ምኽባር ሰብኣዊ ክብርን መሰልን እምበር ኣብ ናይ ግሊ መንነትን ቅድመ ፍርድታትና ዘይቆመ ጸረ ግርጭትን ጸረ ኣልቦ ስኒትን እዩ ክኸውን ዘለዎ። ብፍላይ ኣብ ኣባይቲ ስድራናን በርገሳውን ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ተቕዋማትና ጐነጽን ዓመጽን ዝነጽግ ሕድሕዳዊ ምክብባር ዘመልክት ሓድሽ ናይ ሕይወት ኣግባብ ከነማዕብል ይግባእ ከምዝበሉ ኣፍሊጡ።
ብፁዕነትም ኣብ ናይ ብድሃ ሃይማኖት ትምህርቲ ተወኪሶም ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት እውን ብበዓለ ብርሃን ናይ ሃይማኖት ቡድሃ ምኽንያት ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ርሑስ በዓል ቨስካሕ (ብርሃን) መልእኽቲ ዝጠቐስዎ፡ ሽዱሽተ ናይ ዘይጐነጻዊ ቃልሲ መገድታት፥ ንስልጣን ሓቂ ምዝራብ ብፍቕሪ ሓቂ ምግላጽን ናይ ርክብ ባህሊ ንምሕናጽን ካብ መልሰ ግብሪ ናብ መልሰ ግብሪ ንዘይምስግጋር ዝድግፍ ባህል ምስግጋርን ንካልእ ሸልል ናይ ምባል ባህሊ ምስናፍን ካብ ልዕሊ ሕጊ ምዃን ምውጋድን ምክብባር ምንቕቓሕን ማሕበራዊ ሰላም ምህንጣይን ብውሽጣዊ ሰላም ክውን ምግባርን ዝብሉ ጠቒሶም እዚ ማለት ከኣ ስለ እቶም ዝተናዕቁን ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ብቕዓትን ዓቕምን ዘይብሎም ስለ እቶም ፍትሒ ዘእውዩን ጠበቓ ብምዃንን ስሌኦም ደው ብምባልን ኢፍትሓውነት ኩሉ ብምኹናን ክንበር ዘለዎ እዩ፡ ብድሃ ንስልጣናት ሓቂ ምንጋር ስለ ዝበለ በዚ ትምህርቱ’ዚ ሕይወቱ ንሓደጋ ኣቃሊዑ እዩ። ስለዚህ ንሕና ናይ ቡድሃን ክርስትናን እምነት ሰዓብቲ እቲ ዝረአይ ግብረ ክፍኣት ብዓውታ ከነውግዝን ክንቃወምን ተበዓት ክንከውን ይግብኣና። እዚ ክንገብር እንኰለና ነቶም ዝሳቐዩ ዘጸናንዕ ቃል ነስምዕ ብተግባር እውን ርእዩ ንገብር ከምዝበሉ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣመልኪቱ።
ብዱሃዊ መነኮስ ቲኽ ንሃት ሃንሕ ኣብ እዋን ውግእ ቪየትናም በቶም ኣብቲ ናይ ቪየትናም ውግእ ተዋሰእቲ ብዝነበሩ ሓይልታት ሰላም ንኽረጋገጽ ጻውዒት ስለ ዘቕረበን ምእንቲ ሰላም ደው ስለ ዝበለ ከዳዕ ብዝብል ክሲ ንስቓይ ተዳረገ፡ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዜጋ ገዳማዊ ቶማስ መርቶን ግና ብወገኑ ነቶም መነኵስ ቡድሃ ሓው ቢሉ እዩ ዝጽውዖም ዝነበረ። እዚ ኣብ መንጐኦም ዝነበረ ፍቕርን ሕውነትን ድማ ምርድዳእን ሰላምን ፍቕርን ብዝብል ቃል ሰላም ዝብል ቋንቋ ተቓልሔ። እዚ ተግባሮም’ዚ ድማ ድምጺ ናይቶም ድምጺ ዘይብሎም ኰነ። ንኣና ድማ ብሓባር ኩነት ኢፍትሓውነትን ጭቖናን ምንጻልን ክንገጥም የተባብዓና ከምዝበሉ ዝሓበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ዕለታዊ ጋዜጣ ኣስዒቡ፥ ብፁዕነቶም ቀታሊ ሰብ ዝነበረ ደሓር ሃይማኖት ብድሃ ተቐቢሉ ሕይወቱ ዝለወጠ arahant - ንክቡርነት ብቑዕ ተባሂሉ ብሃይማኖት ብድሃ ዝተኣወጀሉ ኣንጉሊማላ ልክዕ ከም ቅዱስ ማቴዎስ ሌዊ ኣብ መደበር ቀረጽ ተቐሚጡ ግብሪ ዝቕበል ዝነበረ ምስ ኢየሱስ ምስ ተራኽበ ሕይወቱ ዝተለወጠ፡ ናይ ክልቲኣቶም ሕይወት እቲ ዝነበሮም ካልኦት ዘሳቕይ ናይ ግሊ ሕሉፍ ታሪኾም ብዘየገድስ ሰብ ክልወጥ ከምዝኽእል የረጋግጸልና። ብሓባር ስለ እቶም ዝተነጸሉን ዝተናዕቁን ድኻታትን ስደተይናታትን እቲ ዘሎና ባህላውን ሃይማኖታውን ማሕበራውን ፍልልያት ብዘየገድስ ስሌኦም ደው ንበል ስለ መሰሎምን ክብሮምን ብፍቕርን ሓቅፍ ፍትሕን ንጣበቕ።
ዓመጽ ዝገደደ ዓመጽ እዩ ዝወልድ ስለዚህ ዓመጽ ብግብረ ዓመጽ ምስ ዝምለስ ምምለጢ ናብ ዘይብሉ ናይ ክፋእ ዓንኬል ይእተው። ቂምን ሕነ ምፍዳይን የስፍሕ፡ ቡድሃን ኢየሱስን ግና ናይ ዘይጐነጻዊ ቃልሲ ትምህርቲ ብቓልን ሕይወትን ዝመስከሩ እያቶም። ዓመጽን ጐነጽን ኣቐዲምካ ብኸመይ ክትከላኸሎ ከምዝግብኣካ የስተምህሩ፡ እዚ ትምህርቲ እዚ ድማ ስለ ኩሉ ሰብኣዊ ፍጥረት ምዕባለን ፍትሕን ሰላምን ፍቕርን ከረጋግጽ ዘብቕዕ መገዲ ይሕብር ከምዝበሉ ኣፍሊጡ።


c: text/html

text:
“ስለዚ ፍቑራተይ! ካብ ኣምልኾ ጣዖት ርሓቑ። ኣነ ንለባማት ሰባት እየ ዝዛረብ ዘሎኹ፣ ነዚ ዘረባይ ባዕልኹም ፍረድዎ። እታ እንባርኻ ናይ በረኸት ጽዋዕ ምስ ደም ክርስቶስ ሓንቲዶ ኣይኮነትን! እቲ እንባርኾ እንጌራስ ምስ ሥጋ ክርስቶስ ሓደዶ ኣይኮነን! ንሕና ኵላትና ካብ ሓንቲ እንጌራ ስለ እንሳተፍ ብዙሓት ክንስና ሓደ ሥጋ ኢና፣ ከመይ እታ እንካፈላ እንጌራ ሓንቲ እያ!” (1ቆሮ 10.15-17)
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን! ደሓንዶ ሓዲርኩም! ብዛዕባ ሥርዓተ ቅዱስ ቊርባን ዝጀመርናዮ ትምህርተ ክርስቶስ ብምቅጻል ሎሚ ካብቲ መባእታዊ ሥርዓታት ተአምኖተ ኃጢኣት ወይ ሓጢኣትና ዘኪርና ምሕረት ብሓባር እንልምነሉ ነጥቢ ክነተኩር ኢና፣ እዚ ተግባር ብዕቱብነት ዘቅርቦ ጻውዒት ነቲ ዝግበር ሥርዓተ ምሥጢር ብግቡእ ንምስታፍ ብቅዓት ምእንቲ ክህልወና ኣብ ቅድሚ እግዚብሔርን ኣብ ቅድሚ ኣሕዋትን ኣሓትን ሓጢኣተኛታት ምዃና ተኣሚና ምሕረትን ይቅርታን ንክንሓትት ሓጢኣትና ንእመን፣ እቲ ካህን ዘቅርቦ ጻውዒት ንኩሎም እቶም ኣብታ ጉባኤ ዝርከቡ እዩ ከመይ ኩልና ሓጢኣተኛታት ኢና፣ ምናልባት ሓደ ሰብ ፍጽም እየ ኢሉ ብልቡ ዚኣምን እንተኾነ እግዚብሔር እንታይ ክህቦ ይኽእል እንተበልና መልሱ ምንም ኣይህቦን ከመይ ኣምሰሉ ዝኾነ ሰብ ምሕረት ክረክብ ኣጸጋሚ እዩ፣ ባዕሉ ብዝፈጠሮ ናይ ኣምሰሉነት ጽድቂ ድሮ ልቡ ተነፊሑ እዩ፣ ኣብቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዘቅርቦ ምሳሌ ፈሪሳውን መጸባሓውን እንተተመልከትና ኣብ ወንጌል ሉቃ 18.9-14 እቲ ንርእሱ ከም ጻድቅ ዘቅረበ ፈሪሳዊ ምንም ኣይረኸበን እቲ ቅንዕ ክብል እኳ ኣይክእልን ሓጢኣተኛ እየ መሓረኒ ዝበለ መጸበሓዊ ግን ተማሒሩን ጸዲቁን ተመልሰ ይብለና፣ ምስኪንነቱ ፈሊጡ ብዓይኒ ትሕትና ርእሱ ዘትሕት ናይቲ መሓሪ ዝኾነ እግዚአብሔር ጠመተ ናባኡ ከምዝቀንዕ ይገብሮ፣ ኣብ ዕለታዊ ሕይወትና ከምእንፈልጦ ዝተጋገየ ጌጋኡ ኣሚኑ ይቅረታ ምስ ሓተተ ጥራይ ምርድዳእን ምሕረትን ካብ ብጾቱ ክረክብ ይኽእል፣
ብጽሞና ድምጺ ሕልናኻ ምስማዕ ሓሳባትና ካብ ሓሳባት መለኮታዊ ኣቦና እምብዛ ዝረሓቁ ምዃኖም ክንርዳእ የፍቅደልና፣ ከምኡ እውን ዘረበናን ተግባርናን መብዛሕትኡ ግዜ ናይዚ ዓለምዚ ነገራት ይስዕርዎም ተጻይ ወንጌል ዝኾኑ ምርጫታት ከኣ ይመርሕዎም፣ ስለዝኾነ ከኣ ቅዳሴ እንክጅመር ብሕብረት ሕልናና መርሚርና ሓጢኣትና ተኣሚና ሓባራዊ ኑዛዜ ወይ ንስሓ ብዝሰርዖ እትአመን ሓጢኣትየ ኢልና በብግልና ብቀዳማይ ኣካል ብሓባር ንንሳሕ፣ ነፍስወከፍና ከኣ ብዙሕ ከምዝሓጣእና ብምእማን ብኽፍኣተይ ብኽፍኣተይ ብዓቢ ክፍኣተይ ቢልና ብሓሳብ ብቃል ብግብርን ከምኡ እውን ክንገብሮ ዝነበረና እሞ ዘይገበርናዮን ናብ እግዚብሔርን ናብ ኣሕዋትናን ንንሳሕ፣ እዛ ክንገብሮ ዝግበኣና እሞ ዘይገበርናዮ ትብል ቀላል ትመስል ግንከ ጽቡቅ ነገር ክትገብር ግዜን ዕድልን ኩነታትን ተፈጢሩልና እንከሎ እንተስ ብትህኪትና እንተስ ብሸለልትነት እንተስ ፍቅሪ ብምጉዳል ዘይፈጸምናዮ ሠናይ ነገር ኣይሰኣንን፣ ብዙሕ ግዜ ‘ዝዝከረኒ ዝፈጸምኵዎ ሓጢኣት የብለይን’ ብማለት ከም ንፉዓት ወይ ዝጸደቅና ኰይኑ ክሰምዓና ይኽእል፣ ከም ሓቁ እንተኾይኑ ግን እቲ ንብጻይካ ኣፍቅር ዝብል ኣብ ልዕሊ ብጻይካ ሕማቅ ነገር ኣይትግበር ጥራይ ኣይኮነን ዝብል እንታይ ደኣ ብሓቂ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ተኸተልቲ እንተኾና ሠናይ ነገር ክትገብር ዕድል ምስ ረኸብካ ክትገብሮን ምስክርነት ክትህብን እዩ ዝግባእ፣ ኣብቲ ንገብሮ ንስሓ ሓጢኣተኛታት ምዃና ኣብ ቅድሚ እግዚብሔርን ኣሕዋትናን ኣሓትናንን ንእመን፣ እዚ ዝሕግዞ ዓቢ ነገር ኣለዎ ማለት ሳዕቤን ሓጢኣት ክሳብ ክንደይ ገፊሕ ምዃኑ ካብ እግዚብሔር እንክፈልየና ካብ ኣሕዋትናን ኣሓትናን እውን ከምዝፈልየና ዘረደኣና እዩ፣ ሓጢኣት ይፈላሊ እዩ እኳ ደኣ ይቈራረጽ ነቲ ምስ እግዚብሔር ዝተኣሳስረና ርክብ ይበትኮ ከምኡውን ምስ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ቤተሰብናን ምስ ኅብረተሰብን ምስታ ንነብረላ ማሕበረኮምን ዘሎና ምትእስሳር ይበትኮ! ሓጢኣት ወትሩ ይቆርጽ ይበትኽ ይከፋፍል ይመቃቅል፣
እቲ ብኣፍና እንብሎ ቃላት ማለት ብኽፍኣተይ ብኽፍኣተይ ብዓቢ ክፍኣተይ እንክንብል ኣፍ ልብና ብኢድና ብምህራም ነሰንዮ እዚ ዝገልጾ ከኣ ዝሓጣእኩስ ብድኻመይ ብጉድለተይ እምበር ብካልኦት ኣይኮነን ንማለት እዩ፣ ቀሚሽ ኣደይ ሓንኲሉኒ እከለ ኣጋግዩኒ ብማለት ከምቲ ጥንተ ወለድና ሔዋን እባ ተመን እባ እናበልና ሸንኮለል ከይበልና ጉድለትና ፈሊጥና ከም በዓል ቅዱስ ጴጥሮስ በዲለ ኢልካ ምሕረት ምልማን እዩ፣ ከመይ ብባህርና እንተስ ብፍርሂ እንተስ ብሕፍረት ኣጻብዕትና ናብ ካልእ ብምምልካት ክነመኽኒ ንፍትን፣ ተጋግየ ምባል ዋጋ የኽፍል እዩ እንተኾነ ብገርሀይና ልቢ እንተተናዘዝናዮ ክንሓዊ ኢና፣ ብዛዕባ ሓጢኣትካ ምንዛዝ ሓደ ሚስዮናዊ ከም ቀንዲ መድሃኒት ዝጥቀመሉ ዝነበረ ኢሉ ዘዘንተወለይ ክነግረኩም፣ ሓንቲ ሽማገለ ሰበይቲ ክትናዘዝ ከይዳስ ሰብኣያ ዝገብሮ በደል ክትነግር ጀሚራ ብድሕሪኡ በደላት ሓማታን ሓጢኣት ጐረባብታን ብምትንታን ቀጺላ፣ ኣብ ሓደ ነጥቢ ምስ በጽሓ እቲ ኑዛዜ እቲ ካህን እምበይተይ ወዲእክንዶ! ይብለን እሞ! ሓራይ እምበአር እዚ ዝተናዘዝክንኦ ሓጢኣት ካልኦት እዩ ነሩ ሕጂ ሓጢኣትክን ተናዘዛ ኢልወን። ኢሎም ዘዘንተውለይ ነፍሲወከፍና ሓጢኣትና ደኣ እምበር ሓጢኣት ካልኦት ክንናዘዝ ከምዝበልና ዘብርህ እዩ፣
ሓጢኣትና ምስ ተናዘዝና ዝስዕብ ንብፅዕት ድንግል ማርያምን ንመላእኽትን ንቅዱሳንን ምእንታና ናብ ጐይታ ከማልዱልና ንምሕጸን፣ እዚ እውን ናይ ብሱታፌ ቅዱሳን ንኣምን ኢልና ኣብ ጸሎተ ሃይማኖት ናይ እንገልጾ እምነት ሱታፌን ሕብረትን ቅዱሳን ምሳና ዝገልጽ እዩ፣ ናይዚኦም ኣዕሩኽትናን ኣብነትናን ዝኾኑ ቅድሳን ኣማላድነት ሓጢኣትና ምስ ተደምሰሰ ናብቲ ምስ እግዚብሔር ክንገብሮ ንእንብህጎን ንጐዓዞን ምሉእ ውህደት ንምብጻሕ ይድግፈና፣
ነዚ ናይ ምስንዳው ንስሓ እትኣመን ሓጢኣትየ ብምድጋም ጥራይ ዘይኮነ ብካልእ መልክዕ እውን ክንገብሮ ንኽእል፣ ንኣብነት ሓደ ዝውቱር ዝኾነ ኣገባብ ተጻይካ ሓጢኣት ስለዝገበርና ኦ ጐይታ ራሕርሓልና! ኦ ጐይታ ምሕረትካ ኣርእየና! ኦ ጐይታ ድሕነትካ ሃበና ዝብል ኣብ መዝሙረ ዳዊት 123.3 85.8 ከምኡውን ትንቤት ኤርምያስ 14.20 ዝተመስረተ ጸሎተ ንስሓ እውን ኣሎ፣ ኣብቲ መምርሒ ሮማዊ መጽሓፈ ቅዳሴ ቊ.51 ተመልኪቱ ከምዘሎ ብሕልፊ ብዕለተ ሰንበት እዚ ሥርዓት እዚ ማይጸሎት ኣሰናዲኻ ነቲ ንኩሉ ሓጢኣትና ዝድምስስ ጥምቀት ንምዝካር ዚኣክል ብማይ ጸሎት እናነጽግካ ኪፍጸም ይከኣል፣ ካልእ ኣገባብ ከኣ ነታ ብቋንቋ ግሪኽ ናይ እግዚኦ መሓረነ ክርስቶስ ትርጉም ዝሓዘት ክርያ ላይሶን እናዘመርካ ክግበር ይከኣል፣ በዚ ከኣ ምሕረቱን ይቅረታኡን ለሚና ሕድገት ሓጢኣት ንረክብ፣
ቅዱስ መጽሓፍ ዘንጸባርቁ ኣብነታት ናይ ዝንስሑ ሰባት ይህበና፣ ኣብ ሓጢኣት ምስ ወደቀ ብኡ ንብኡ ኣብ ገዛእ ርእሶም ናብ ሕልናኦም ተመሊሶም ዝጠዓሱን ጉልባቦም ቀሊዖም ናብቲ ልብኻ ዘሐድስ ጸጋ ልቦም ንክኸፍቱ ትብዓት ይረኽቡ፣ ንንጉሥ ዳዊትን ነተን ንሱ ዝደረሰን ቃላት ‘ኦ ጐይታ ስለ ፍቅርኻ ይቅረ በለለይ ደንግጸለይ ስለብዝሒ ምሕረትካ ከኣ ንሓጢኣተይ ደምስሰለይ’ (መዝ 50.51) እሞ ነስተንትን፣ ወይውን ነቲ ኣብ ምሳሌ ወንጌል ሉቃስ ተጠቂሱ ዘሎ ጥፉእ ወዲ ንሕሰብ! ወይ ከኣ እቲ ‘ኦ እግዚብሔር ንኣይ ንሓጢኣተኛ ራሕርሓለይ’ (ሉቃ 18.13) ክብል ብድሕሪት ኰይኑ ጸልዩ ዝብሉ ምሳሌ መጸበሓዊ ከምኡ እውን ብዓል ቅዱስ ጴጥሮስ ዘኬዎስ እታ ሳምራዊት ሰበይቲ ክንዝክር ንኽእል፣ በየናይ ጭቃ ተሰሪሕና ከምዘሎና ፈሊጥና ዓቅምናን ድኻምናን ተረዲእና ምንቅስቃስከስ የሐይለና እሞ ኣብቲ ድኻምነትና ተመሊስና ጸብጻብ ክንገብርን ነቲ ዝልውጠናን ሓደስቲ ፍጥረት ዝገብረናን መለኮታዊ ምሕረት ንክንምህለል ንልብና ይኸፍቶ፣ ኣብ ምጅማር መሥዋዕተ ቅዳሴ እንገብሮ ጸሎተ ንስሓ ኸስ እዚ እዩ፣ እንክብሉ ትምህርቶም ዛዚሞም፣

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ግንዛቤታት ካብ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ”
ግንዛቤታት ካብ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ”
መእተዊ፣– ኣቀዲሙ ብዝተፈላለዩ ጉዱሳት ኤርትራዉያን ለዉጢ ብከመይ መልክዕ ኣብ ኤርትራ ክራጋገጽ ኣለዎ? እንታይ ማለት እዩ ከ መሰረታዊ ለውጢ? ለዉጢ ነቲ በጺሕናዮ ዘሎና ምዕባሌ እንዳዓቀብና፣ ነቲ ዝጎደለና ብደፋእታ እንዳመላእና ማሕበራዊን መንግስታዊ ለዉጢ ከነራጋግጽ ንኽእል ኢና ዝብል ወገናት፣ ብመንጸር እዚ ድማ ለዉጢ ብተራጻሚ ሰዉራ ጥራይ እዩ ኣብ ኤርትራ ክራጋገጽ ዝኽእል ዝብል ወገናት ፣ክትዓት ልሙድ እዩ። ነዚ ኣካታዒ ዛዕባ’ዚ ምስ ኣብ ዓለምና ዝተራእየ ተሞክሮ ብምዝማድ ክድህስሶ ክፍትን እየ። መወከሲታተይ ቡዙሕ ኣኳ እንተኾነ፣ ሓንቲ ካብተን ቡዙሓት ኣብ ኣልጀዚራ ነዚ ኣመልኪቱ ዝተዋሂበ ትንተና ዘገምታዊ ምዕባሌ ሰዉራ ዓረብ (The evolution of Arab revolutions) ብግብጻዉያን ዝተጻሕፈ ብይኣክል (ክፋያ) ብዝብል ስያሜ ዝተጻሕፈ እዩ።
ድሕረ-ባይታ፣– እቲ ዝርዝር ቡዙሕ እዩ ኣሕጽር ኣቢለ ነቲ ቀንዲ ፍጻሜታትን ዉጽኢታቱ ክጥሕም ክፍትን እየ። ቅድሚ እቲ ሰዉራ ምብርዑ ኣብ ግብጺ ፕረሲደንት ሑሱኒ ሙባረክ ፖሎቲካዊ ስልጣን ድሕሪኡ ንወዱ ከዉርሶ ምቅርራባት ይገብር ስለዝነበረ፣ ኩሎም ጉዱሳት ግብጻዉያን ብይኣክል ዝፍለጥ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ፈጢሮም ንመደባት እቲ ስርዓት ብጥርኑፍ ክገጥምዎ ከምዝጀመሩ ኣብ ግምታትና ክስዉኣና ኣለዎ። ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣዕራብን ሴሜን ኣፍሪቃ እዉን ዝተፈላለየ ቃልሲ ኣንጻር መለኽቲ ፖሎቲካዊ ስርዓዓታቶም ከምዝነበረ ክዝከር ኣለዎ። እኩብ ድምር ናይቲ ዝካየድ ዝነበረ ዘገምታዊ ምዕባሌዊ ቃልስታት ድማ ናብ ዝላዓልው ጥርዚ ዓሪጉ ሰዉራ ከምዝባራዕ ገይሩ።
ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ ኣብ ዕለት 18/12/2010 ብሃገር ቱኒዝያ እዩ ጀሚሩ። ነቲ ህዝባዊ ሰዉራ ጠንቂ ዝኾነ ድማ ሽቅለት ኣልቦነት፣ ድኽነት፣ ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዊ ብልሽዉናታት፣ ናይ መግቢ ቅልዉላዉን ሕጽረታት፣ ሕርመት ናይ ሓሳብካ ምግላጽ ናጽነት፣ ሕርመት ፖሎቲካዊ ናጽነት፣ ትሑት ደርረጃ መናባብሮ፣ ዘይሙዕሩይነትን ዘይፍትሓዉነት ናይ ፕረዚደንት ዚን ኢልዓቢዲኒ ቤን ዓሊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ኣብ ህዝቢ ቱኒዝያ ብዘዉረዶ ሰፍ ዘይብል ሃስያታት እዩ።
ንማሕበራዊ ሰዉራ ቱኒዝያ ንክባራዕ ቃታ(trigger) ዝኾነት ድማ ቱኒዛዊ መንእሰይ ማሓመድ ባዉዚዚ ኣብ ማእከል ህዝቢ ላምባ ከስኪሱ ነንብሱ ሓዊ መሰባርዓ እዩ። እዚ ኣብ ቱኒዝያ ሓድሽ ተረኽቦ ኣይነበረን ኣቀዲሙ እዉን ኣብ ከተማ ሞናስቲር ኣብ ወርሒ 3/2010 ሓደ ቢሮክራስያዊ ጸቕጥታት ዝበዝሖ ዜጋ ዓቡዱሰላም ትሪመች ዝባሃል ተማሳሳሊ ስጉምቲ ወሲዱ ነይሩ እዩ። ብመገዲ መራኸቢ ቡዙሓን ንኩሉ ህዝቢ ቱኒዝያን ዓለምን ስለዘይተዘርግሔ ግን ከም ሓደ ሩሱዕ ፍጻሜ ኮይኑ ተሪፉ። ናይ መንእሰይ ማሓመድ ባዉዚዚ ብመገዲ መራኸቢ ቡዙሓን ኣልጀዚራ ቅዳሕ ፊድዮ ናይቲ መስርሕ ነብሰቕትለት ምስተዘርግሔ፣ ቀጺሉ ነቲ ዝነበረ ምዕፋናት ዜናዊ-ሓቤሬታ ሓንቲ ነስማ ቲቪ (Nessma TV) ኣብ ዕለት 29/12/29010 ብሰፊሑ ነቲ ኩነታት መሰቀላዓቶ መላእ ህዝቢ ቱኒዝያን ብሓደ ተላዕለ። ምልዓል ህዝቢ ቱኒዝያ ንስርዓት ፕረዚደንት ዚን ኢልዓቢዲኒ ቤን ዓሊ ን23 ዓመታት ዝገዝኤ ኣብ ዉሽጥ 28 መዓልታት ካብ ዝዓትዓቶ ፖሎቲካዊ ስልጣን ከምዝወርዱ ኮነ። ሒቕታ ማሕበራዊ ሰዉራ ቱኒዝያ ድማ ንመላእ ኣህዛብን ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃ ግብጺ፣ሊብያ፣ ኣልጀርያ፣ ሞሮኮ፣ ንማእከላይ ምብራቅ የመን፣ ባሕሬን፣ ሱርያ፣ ዮርዳኖስ፣…ወ.ዘ.ተ ስለዝጸላወ፣ ኣህዛብ ድማ ተላዕለ። ኣብ ቱኒዝያ፣ሊብያ፣ግብጺ፣የመን ማሕበራዊ ሰዉራ ፖሎቲካዊ ስርዓታት ክቕይር እንኮሎ፣ ኣብተን ብንግስነት ዝማሓደራ ዝነበራ ሃገራት ሞሮኮ፣ ዮርዳኖስ፣ ባሕሬን ብምትዕርራያትን ጽገና ለዉጢታት (Restructuring and Reform) ከምዝታሃዳዳእ ተገይሩ። ኣብ ኣልጀርያ ሞሪታንያ ፈዚዙ ተሪፉ። ኣብ ሱርያ ናብ ዲዕ ዝበለ ኪናት ሕድሕድ ተኣትዩ ክሳብ ሕጂ ን ክልተ ዓመታት መመላእታ ወሲድ ይቕጽል ኣሎ።
ነፍሲ ወከፍ ሃገርን ህዝብ ዝተፈላለየ ክዉንነትን ፖሎቲካዊ ዳይነሚክስ እኳ እንተሃለዎም፣ ንኩሎም ሓደ ዝገብር ሮቛሒ ድማ፣ ኣብዘን ኩላተን ሃገራትን ኣህዛብ ፖሎቲካዊ፣ምጣኔ ሃብታዊን ማሕበራዊን ፍትሕን ማዕርነት ዘይምህላዉ እዩ። ግብትናን ሃብትን ናይ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ላዕለዎት ሰበስልጣንን ሚስሌነታቶም እንዳኻዕበተ ክከይድ እንኮሎ፣ ብመንጽሩ ናይቲ 99% ዝብዙሑ ርሒብ-ገቤል ናይተን ሃገራት ከምቲ ኣብ መእተዊ ድሕረ-ባይታ ዝጣሕመስክዎ መናባቡሩኡን ሂወቱ እንዳንቆልቖለ ብምኻዱ እዩ። ስለዚ ቀንዲ ምልዓል ኣቲ ማሕበራዊ ሰዉራ ፍትሒ ኣብ ኩሉ መዳያት ሂወት ወድሰብ ንምንዳይ ዝተኻየደ እዩ።
“ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ባህርያቱንዉጺቱን፣
“ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ብባህርያቱ ህዝባዊ ሰዉራ እዩ። ፣ ብትሕዝትኡ፣ ብኣሳላልፍኡ ዘማእከሎ ህዝባዊ ሕቶታትን፣ ዝወሰደሉ ጊዝየ፣ ዘጥፍኦ ዓቕሚ ጉልበት፣ ዘባኾኖ ፋይናንሳዊ ነገራዉ ትሕዝቶን፣ ዘብረሶ ማሕበራዊ ትሕተ-ቅርጻታት ቀሚርካ ከተስባህለሉ እንተጀሚርካ፣ ኣብ ገሊኡ ሃገራት ንኣብነት ሊብያ ኣብ ዉሽጥ 7 ኣዋርሕ መስርሕ ጥምጥም 46000 ሂወት ሊባዉያን ለኪሙ፣ ዘይትኣደነ ማሕበራዊ ትሕተ-ቅርጻታት ዓንዩ። ስለዚ እቲ መስርሕ ለዉጢ ኣዝዩ ሰፍ ዘይብል ዋጋታት ዝተኸፍሎ እዩ። ብመንጸር ናይ ሊብያ ናይ ግብጺ እንተተዓዚብና፣ ዳርጋ እቲ ለዉጢ ብዘይ ገለ ክሳራ ተዓዊቱ ክባሃል ይክኣል።
ተዓዊቱ ክብል እንኮሎኹ፣ ነቶም ዝነበሩ ፍጹም ገበትን ሓዉሲ-ገበቲ (totalitarian and authoritarian) መራሕቲ ስርዓታት ፣ ካብ ዓትዒቶሞ ዝነበሩ ፖሎቲካዊ ስልጣን ብምምንዙዑ ኣመልኪተ እየ። ዓወት ሓደ ማሕበራዊ ሰዉራ ቀንዲ መለኪዒታቱ ኣብ ዑና እቲ ኣረጊት ፖሎቲካዊ ስርዓት ብሓድሽን ካብ ኣቀዲሙ ዝነበረ ፖሎቲካዊ ስርርዕ ዝማዕበለ ትሕዝቶ፣ ነቲ ህዝቢ ዝተቃለሰሉን ዝተሰለፈሉ ሕቶታት ብቀጥታ ብግብሪ ምስዝምልስ እዩ። ፍጹም ገበትን ሓዉሲ-ገበቲ ስርርዓት ኣሊኻ፣ ተመሳሳሊ ወይ ድማ ሓዉሲ ገበቲ ስርርዓት እንተተኪኡ፣ ብምእላይ እቶም ኣቀዲሞም ዝነበሩ ገዛእቲ ዓወት ዘይኮነ ፍጹም ፍሽለት እዩ።
“ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ካብ ዝካየድ ኣስታት ሽሞንተ ኣዋርሕ በሊዑ ዘሎ። ኣብ ዉሽጥ ሽሞነተ ኣዋርሕ ድማ ዉጽኢት ናይቲ ዝተኻየደ ማሕበራዊ ሰዉራ ክሕፈስ ዘይክኣልን እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ቱኒዝያ ሓደ ካብቶም መራሕቲ ሰዉራ ዝነበሩ ኣባል ሓጋጊ ኣኳል ብቓጻ ተቀንጺሉ ኣሎ፣ ኣብ ሊብያ እዉን ምዉድዳብን መጥቃዕቲ ኣብ ቢንጋዚ ኣመሪካዊ ኢንባሲ ብጽንፈተኛታት ናይ ቅንጸላ መጥቛዕቲ ተኻይዱ ኣሎ፣ ኣብ ግብጺ እዉን ሰንከልከላት ናይ ፕረሲደንት ሞርሲ ኣሎ። እዚ ክዉንነታት ዘንቀሎ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ዘይርጉኡነት ዳግም ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ይናኻኸስ ኣሎ። ዳግም ነዚ ህዝባዊ ምንኽኻሳት ቀንዲ መንቀሊ ኮይኑ ዘሎ፣ ዝጸንሔን ዘሎን ትጽቢታት ህዝቢ፣ ምስ ዘሎ ክዉንነት ደዉላ ስለዝተጋራጨወ እዩ። እዚ ዳግም ዝናኻኸስ ዘሎ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ንህዝቢ ብዘዕግብ ግብራዊ መልሲ እንተዘይረኪቡ ናብ ዓንዳርነት (anarchism) ማዕቢሉ ሃገርን ህዝብን እዉን ክብትን ከምዝኽእል ፍሉጥ እዩ።
ብማሕበራዊ ሰዉራ ኣቢልካ ሓንሳብ ምስተዓዋትከ፣ ዉልቀ ሰባት ወይ ጉጂለ ነቲ ሰዉራ ክጨዉይዎ ስለዝኽእሉ፣ ካይ ጭወ ክትካላኸል ጉቡእ እዩ፣ ነቲ ዝተዓወተ ሰዉራ ኣብ ሓጺር ኣዋርሕ ፍርያቱ ስለዘይሓፈስካ፣ መሊስካ ሰዉራ ምልዓል ግን ሓደገኛ እዩ። እቲ ምንታይስ ነቲ ዝተዓወተ ሰዉራ ዓቂብካ፣ ነቲ እቲተኽሎ ደዉላ ምቅራጽን ምምዕርራይን፣ ግዝኣተ-ሕጊ ፣ ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ ፣ ሓርነት ዜጋታት፣ማሕበራዊን ምጣኔሃብታዊ ፍትሒ ምርግጋጽ ስለዝኾነ፣ ኣብ ዉሽጥ ዉሑዳት ኣዋርሕ ክትግበር ነይርዎ ኢልካ ምጽዓድ ህንጡዩነትን ዘይክዉንነትን እዩ። ኣብ ከምዚ ዘይሩጉእ ስለስተ መሰረታዉያን ዝንባሌታትን ወገናትን ኣብ ቀጻሊ ምትሕንናቕ ኣትዮም ኣለዉ። ንሳቶም ድማ፣-
- እቲ ዝበዝሔ ህዝቢ ዉጽኢት ናይቲ ሰዉራ ካይጭወን ተረባሒ ናይቲ ዘካየዶ ሰዉራ ክኸዉን ዝደሊ፣ ነቲ ኣብ ምክያድ እቲ ሰዉራ ዝነበረ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ብዝሓየለ መልክዕኡ (momentum) ኣብ ዝላዓለ ደረጃ ከም እጉሚ ናይ ጸቕጢ ሓይሊ ኮይኑ፣ ነቲ ተተኺሉ ዘሎ ፖሎቲካዊ ስርዓት ናብ ዝደልዮ ነገራዊ ሓይሊ ክቅየር ዝጽዕት እዩ።
- ብፖሎቲካዊ ጨለታትን ፖሎቲካዊ ጉጂለታት እንዳተመርሔ ነቲ ዝተካየደ ሰዉራ ንምጭዋይን፣ ኣብ ፖሎቲካዊ ፕሮግራሙ ዘለዎ ፖሎቲካዊ ራእይታት ንምትግባር ድንዕታታት ዝገብር ዘሎ እዩ።
- ሓያላን ሃገራትን ናይ ምዕራብ ሃገራት ምስ ረብሓታተን ዝሳማምናዕ ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርዓት መታን ክከዉን ዝገብርኦ ስዉሩን ጉሁድ ምቁጽጻራትን ጸቕጥታትን እዩ።
እቲ ቅልስ ብኣካልን ብማሕበራዊ መራኸቢ ቡዙሓን ክቅጽል ምኻኑ ዘጣራጥር ጉዳይ ኣይኮነን፣ ብልክዕ ኣንፈቱ ናበይ ገጹ ክኸይድ እዩ ግን ቀስ ኢልካ ዝርኤ ጉዳይ እዩ።
ካብ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ኤርትራዉያን እንታይ ክንማሃር ንኽእል?
ካብዚ ማሕበራዊ ሰዉራ እዚ ኤርትራዉያን ቡዙሕ ክንማሃር ይክኣል እዩ; ካብቲ ቡዙሕ መሰረታዉያን ነገራት ክጠቅስ፣-
- ካብቶም ቀንዲ ነቲ ናይ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ከም ወሳኒን ቀንዲን ዝተጠቅምሉ መሳርሒ ካላሽን (AK-47)፣ ቦምባ፣ መድፍዕ ኣይነበረን። እንታይ ድኣ ማሕበራዊ ማእከላዊ መራኸቢ (Social Media) ከም Facebook፣ YouTube: LinkedIn: Twitter: …ወ.ዘ.ተ እንዳተጠቕሙ እዮም ህዝቢ ኣላዒሎምን ወዲቦም ሰዉራ ዘዐወቱ። ካብዚ ተሞክሮ እዚ ኩሉ ኤርትራዊ ነዚ ዓይነት ማሕበራዊ ማእከላዊ መራኸቢ ክንጥቀምን ክንጅምር ከምዘሎና እዩ።
- ቀንዲ ዳይነሚክ እቲ ዝተኻየደ ማሕበራዊ ሰዉራ ዝኾነ፣ በቲ ዘጋጠመ ሽቅለት ኣልቦነት፣ ድኽነት፣ ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዊ ብልሽዉናታት፣ ናይ መግቢ ቅልዉላዉን ሕጽረታት፣ ሕርመት ናይ ሓሳብካ ምግላጽ ናጽነት፣ ሕርመት ፖሎቲካዊ ናጽነት፣ ትሑት ደረጃ መናባብሮ፣ ዕንደራ፣ ዘይሙዕሩይነትን ዘይፍትሓዉነት እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ኤርትራ ግን እዚ ኣቀዲመ ዝጣሕመስክዎን ልዕሊኡ ሰብ ዝሽየጠሉን ዝልወጠሉ፣ ስድራቤት እቲባታተነሉን፣ ዜጋታት ንባሮት ኣብ እተቀየርሉ፣…ወ.ዘ.ተ ከንሱ፣ ማሕበራዊ ሰዉራ ኣብ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ ዘይኮነ ኣብ ኤርትራ እዩ ክጅምር ምስተገብኦ፣ ኣብዚ መደምደምታ ዘብጻሓኒ ክልተ መሰረታዉያን ሓቅታት እየን፣ ንሳተን ድማ ህዝቢ ኤርትራ ሰዉራ ኣካይዱ ዝተዓወተ ህዝቢ ብሙኻኑን፣ እቲ ጭቆና ፈጺሙ መዳርግቲ ስለዘይብሉ እየ። ስለዚ እቲ ኩቱር ፍርሒ፣ መሰረት ዘይብሉ-ዘይምትእምማን፣ ዉልቀ-ስስዔ (egocentric)፣ ዘየሎ-ቂም፣ ሕልክስክስ ምባል…ወ.ዘ.ተ ሓዲግና ትማሊ ዝገበርናዮ ሎሚ ድማ እወ ንኽእሎ ኢና ክንደግሞ ክንብል ክንበቕዕ ከምዞሎና ንማሃረሉ ኢና።
- ኣብ ሰብኣዉነትን ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ክንዲ ኣፍረይቲ ፍትሕን ሰላም ንኸዉን፣ ኣፍረይቲ ስደተኛታትን ቀረብ ኣካላት ሙእዙዛትን ዘይምእዙዛት ጭዋዳታትወዲ-ሰብ ኬና ከምዝተረፍናን፣ ኣንካይዶ ኣዉንታ ከነበርክት ዉልቀ-ዜጋ ሓርነትና ክንእዉጅ ከምዘይበቓዕና ተማሂርና። እቲ ምንታይስ እዚ ኩሉ ህዝቢ ኣብ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ዝተሳተፈ ህዝቢ ዉልቃዊ-ሓርነቱ ኣዊጁ ዝተሳተፈ ህዝቢ ብምንባሩ እዩ።
- ኤርትራዉያን ተቃለስት ንሒዝናዮ ዘሎና ስልቲ ኣጋባብ ኣቓላልሳና ክንቅይር ከምዞሎና ሚሂሩና እዩ።
- ብሰላማ ኣጋባብ ቃልሲ (ብህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት) ኣነ እየ ዝብል ገባቲ ስርዓት ካብ ሱሩ ተቦርቒካ ክእለ ከምዝኽእል ሚሂሩና፣
- ህዝቢ ዘልዓሎ ቃልሲ፣ ብዘይ ገለ ጸገም ሰራዊት እታ ሃገር ኣብ ጎኒ ህዝቢ ከምዝስለፍን፣ ዉሕስነት ሰላማዊ ኣጋባብ ስግግር ፖሎቲካዊ ስልጣን ክራጋገጽ ከምዝኽእል ተማሂርና።
- ህዝቢ ብሰላማዊ ኣጋባብ ዝጀመሮ ቃልሲ ፣ ብምሕንጋድ ናይቲ ገባቲ ስርዓት ከመይ ኢሉ ንደማዊ ምፍሳስ ዘለዎ ቃልሲ ከምዝቅየር ካብ ሊብያን ሶርያን ተማሂርና…ወ.ዘ.ተ።
- ለዉጢ ብዉሽጣዊ ማሕበራዊ ጸጋታትናን ዉሳኔና እንተዘየራጋጊጽናዮ፣ እቶም ዝሓገዙና ወይ ዝወሰኑልና ናብ ድላዮም ክወስድዎ ከምዝኽእሉ እዩ።
ትንስኤ ማሕበራዊ ሰዉራ ኤርትራ፣ በዮኖት ኣታሓሳስባታት ይትሓላለኽ ኣሎ?
“ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ኣብ ኤርትራ ጋህዲ ክኸዉን ይኽእል እዩ። ጋህዲ መታን ክኸዉን፣ ክዉገዱ ዝግብኦም ሰብ ዝፈጠሮም ጸገማት ክንኣሊ ይግባኣና። ንኤርትራዊ ፖሎቲካዊ ክዉንነት ዝሓላልኾ ዘሎ ቀንዲ ጉዳያት እንተሃሊዩ፣ገለ ንምጥቃስ፣-
- ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንህዝቢ ኤርትራ ሓቤሬታ ከምዘይረክብ ብምግባሩ እዩ።
- ኤርትራዊ ጉዳይ ካብ ኤርትራዊ ጉዳይ ምኻኑ ሓሊፉ ዓለምለኻዊ ጉዳይ ከምዝኸዉን ስለዝኾነ፣ ኣብ ዝኾነ ፖሎቲካዊ ንጥፈታትን ዉሳኔታትን ናይ ቡዙሓት ስዉሩን ጉሁድን ኣእዳዉ ምህላዉ እዩ።
- ናይ ኤርትራ ፖሎቲካ-ጨሌታት (Elites) ብዓቢኡ ንዘካይድዎ ቃልስታት፣ ካብ ዝኻሓነ ጽልእን ሕርቃን (ressentiment) ስለ ዝነቅሉ፣ ከምቲ ኣድጊ ዝበለቶ ኣነ “ዘይበልዓላ ሳዕሪ ኣይብቆላ” ቢላ ዝተራገሞቶ፣ ንሳቶም እዉን ልክዕ ንሶም ዘይመርሕዋ ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝቢ ዋላ ብትን እንተበለት ኣይንታዮምን እዩ። ሒነ ክፈድዩ ድማ ምስ ዝኾነ ሰይጣን ተሓባቢሮም ሽዉሃቶም ከዕግቡ ዝወሰኑ እዮም። ሕቶኦሙን ባህግታቶም ብዛዕባ ግዝኣተ-ሕጊ፣ ዲሞክራሲን ንቡር ሂወት ኣብ ኤርትራ ንምርግጋጽ ዘይኮነ፣ ሕኔ ንምፍዳይ ንትኹላዊ ምትፍናን ንምእታዉ ኣንቃዕሪሩ ዝጠመተ እዩ።
- ንፖሎቲካዊ፣ምጣኔ-ሃብታዊን ማሕበዊ ኩዉንንት ኤርትራ፣ ካብ መሰረታዊ ጠንቕታቱ ዘይኮነ፣ ካብ ሳዕቤናቱ ነቂልና ስለ ነንብቦን፣ ብኡ መሰረት ድማ ጽምዶ-መደባትና ስለንስእልን ንነጥፍ እዩ።
- ጉጉይ ኣታሓሕዛን ኣፋታትሓ ግርጭት ስለንዉንን።
- ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ብኣዛመዉቲ-ሓይልታት ስለዝተባሕተ፣ እቲ ሲቪክ ሃገራዊን ዲሞክሮስያዉን ባእታታ ከም ዝነቀጸ-ዕፉን ርእሱ ኣድኒኑን፣ ብኣድማዕነት ከነጥፍ ዘይምብቕዑ’ዩ።
- ኣብ ኣኣሙሮና ብባዕልና ዘሕደርናዮ ጭንቀትን ራዕድን ዘንቆሎ፣ ዜጋ ነንሕድሕዱ ከምዘይታኣማመን ስለንገብር እዩ።
- ኣብ መስርሕ ምርግጋጽ ዲሞክራሲ፣ ብዝሓለፈ ንካሰስ እንቴኼና፣ ብኡ መሰረት ክንማቓቀል ስለዝኾና ዓቢ ዕንቕፋት ንሓደ ኬንካ ምቅላስ የጋጥም ስለዘሎ እዩ።
- ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ታሪኽ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሓርበኛነት ተሓቢኡ ስለዝነብር፣ ካይተረዳና ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ክንወቕዕ ተባሂሉ፣ ንሃገራዉነትን ሓርበኛነት ኤርትራዉነት ስለ ንወቕዕ፣ ሃገራዉነትና ኣብ ምልክት ሕቶ ስለነእትዎ ህዝቢ ሰኸኽ ይብል ብምህላዉ እዩ።
- ጉዳይ ህዝቢን ጉዳይ ልዑላዉነት ሃገር ቅድሚ ኩሉ ክስራዕ ዘይምብቅዑ እዩ።
- ዝበዝሔን ዘሕብን ኣዉንታ ኤርትራዊ ሃገራዉን ሓርበኛዉ ታሪኽ ጎሲካ፣ ኣብ መእሰሪን መጨበጥን ዘለዎን ዘይብሉ ኣሉታ ታሪኻት ኣቲኻ፣ ዜጋ ሃገራዉነቱን መንነቱን ከምዝጸልኦ ብምግባር፣ ንክቓለስ ድሉዉነቱ ከምዘጥፍእ ይግበር ስለዘሎ እዩ።
- ሃገራዊ ሓላፍነት ዘይምቅባልን ገዛእ-ርእሲ ጽኑዕ ዲስፕሊን ዘይምህላዉ እዩ።
- ኣብ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘጻወዶም መጻወድያታት ኣቲኻ ኣብኡ ምኽዳድ ስለዘሎ እዩ።
- ናይ መንነት ቅልዉላዋት ስለዘጋጠመ እዩ…ወ.ዘ.ተ።
ህዝቢ ኤርትራ ማሕበራዊ ሰዉራ ከካይድ ድልዉ ዶ ኣሎ?
ዝተፈላለየ ንፍትሒ ዘንሂ ምንቅስቓሳት እኳ እንተሃለወ፣ ህዝቢ ኤርትራ ማሕበራዊ ሰዉራ ከካይድ ዛጊት ድሉዉ ዘሎ ኣይመስለንን። እቲ ምንታይስ ካብዘይብሉ ማዓንጥኡ ሽጥ ኣቢሉ ዘዓወቶ ሰዉራ፣ ብገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተመንጢሉ፣ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድማ ንኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሓርበኛተ ስለዝወቕዔ፣ ህዝቢ ኣብ ክንዲ ንገጢምዎ ዘሎ ብዶሆታት ብሓባር ዝገጥሞ በብዉልቁ ከፈትሖ እዩ ዝህቕን ዘሎ። እቲ ወሲድዎ ዘሎ መፍትሒ ድማ፣ ኩሉ ዝኽኣለ ንኤርትራ ሓዲካ ንስደት ምጽኣት እዩ። ማሕበራዊ ሰዉራ ከሳላስል ዝኽእል ሓንጎልን ሰብን በብሓደ እንተድኣ ጺሁ፣ ማሕበራዊ ሰዉራ ብዓዲ ዉዒል ኣረጋዉያን ህጻናትን ክካየድ ስለዘይክኣል እዩ።
የግዳስ እቲ ኩነታት ከምዚ ኢሉ ክቕጽል ኣይኮነን። እቲ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘዘዉትሮ ኣሉታ ፖሊሲታት እንዳቀጸለ ኣብዝኸደሉ እዋናት፣ እቲ ምረት ጭቆና እንዳላዓለ ስለዝኸይድ፣ ብዘገምታዊ ምዕባሌኡ (evolution) ሓልዩ ናብ ዝላዓለ ሕርቃንን ቅብጸት ስለዝዓርግ፣ ስለዝመረጽናዮን ዝደለናዮ ዘይኮነስ፣ ክዉንነት ብዝገዝኡ ዝተቀየዱ፣ ህዝባዊ ዘይሙኡዙዙነት ከጋጥም ማሕበራዊ ሕጊ እዩ። እዚ ፈጺሙ ዘይተርፍ ማሕበራዊ ሕጊ፣ ብኸመይ ነማሓድሮ? ንገጥሞ? ንመርሖ? ከመይ ዝኣመሰለ ዳይነሚካዊ ቅርጻን ስትራተጂ ነዋድደሉ ግን ባዕላዊ ሮቛሒ ወይ ጉዳይ ይኸዉን። ስለዚ እቲ ቡኹረት ባዕላዊ ኩዉንነት እዩ።
እዚ ቡኹረት እዚ ኣብ ታራ-ህዝቢ ጥራይ ኣይኮነን። ዋላ እዉን እቲ ዕላማ ሓንጺጹ ተወዲቡ ዝሰርሕ ዘሎ፣ ዝላዓለ ብልሒ ጫፍ ንቅሓት ሕብረተሰብ ክኸዉን ኣይበቕዕን ዘሎ። ቡቁዕን ሶጋሚን መራሒ ዘይብሉ ህዝቢ ድማ፣ ንጊዚኡ ደንበርበር ከምዝብል ዘታሓታትት ጉዳይ ኣይኮነን። እዚ ደንበርበራት እዚ ጊዝያዊ እዩ። ኣብ መስርሕ ማሕበራዊ ሰዉራ መሪሒነት ኣብ መስርሕ ክፍጠር ስለዝኽእል እዩ።
ማሕበራዊ ሰዉራ ክነቕል ህዝቢ ክነቕሕ ኣለዎ፣ ፍልጠትን ሓቤሬታ ዝተመገበ ሓንጎል ህዝቢ፣ ዝተመጎቦ ፍልጠት ንልቡ ምስኣንበድቦዶን ኣሳራሰሮ ማሓዉራቱ ክንቃሳቀሳ እየን። ቀጺሉህዝቢ ኣብ ዘለዎ ቦታ መጀመርታ ዉልቃዊ ሓርነቱ ክእዉጅ ኣለዎ። ቀጺሉ ኣብታ ዝነብረላ ከባቢ ኣብ ጥቕምታቱ ዝተምኖርኮሰ ምትእስሳራት ክፈጥር ኣለዎ። ምትእስሳራቱ ናብ ጽኑዕ ናይ መሰረታታት መጋባእያ ብምስግጋር ብደረጃ ሃገርን ክፍለዓለማትን ክትኣሳሰር ኣለዎ።
ህዝቢ ኤርትራን ፖሎቲካዊ ዉድባቱ ናይ ለዉጢ ትጽቢታቱ ብወትሃደራዊ ዕልዋ ድዩ?
ብሓፈሻ ኣብ ዝኾነ ሃገርን ህዝብን ኣማጻጽኣ ለዉጢ ብዝተፈላለየ መልክዓት ክኸዉን ከምዝኽእል ዘጣራጥር ኣይኮነን፣ ብፍላይ ድማ ኣብዘይ ማዕበላ ሃገራትን ኣብ ትሕቲ ገባታዊ ፖሎቲካዊ ስርርዕ ዝርከባ ሃገራት፣ ወትሃደራት ጥርኑፋትን ብረት ዝሓዙ ብምኻኖም፣ ህዝቢ ሓንቲ ክገብር ኣብዘይክኣለሉ እዋን፣ ወትሃደራት እዉን ኣካል እቲ ጭቁን ህዝቢ ስለዝኾኑ ምትእትታዉ ይገብሩ እዮም። ከምዚ ዓይነት ወትሃደራዊ ምትእትታዉ ዕልዋ መንግስቲ እዩ። ብሰራዊት ዝካየድ ዕልዋ መንግስቲ መብዛሕትኡ ፖሎቲካዊ ስልጣን በቶም ዕልዋ ዘካየዱ ወትሃደራትይትሓዝ፣ ስሕት ኢሉ ድማ እቶም ዕልዋ ዝገበሩ ኣባላት ሰራዊት ፖሎቲካዊ ስልጣን ንህዝቢ የረክቡ እዮም።
ብዕለት 21 ጥሪ 2013 ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ዘተራእየ ናይ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትር ምንቅስቓስ፣ ቡዙሕ ነገራት እዩ ሚሂሩና። ካብቲ ቀንዲ ዝተማሃርናዮ ጉዳያት ንምጥቃስ።-
- ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዉሽጡ ብገዛእ ርእሱን ዉሳኒኡ፣ ብመን ብዘየገድስ ለዉጢ ይደሊ ከምዘሎ ።
- ዝኾነ ናይ ተቃዉሞ ምንቅስቓስ ኣብ ዉሽጢ ተላዒሉ፣ ነታ ዝተፈጥረት ጫፍ ፈትሊ ማሕበራዊ ሰዉራ ሒዙ ናይ ምቅጻሉ ትግባሬ ማእዳድ ምኻኑ።
- ምብትታኽን ሕጽረታት ሓቤሬታ ዝዓበየ ብድሆታትና ምኻኑ።
- ዝኾነ ይኹን ኩነታት ተፈጢሩ ብብቅዓት ንህዝቢ ከራጋግእን ክመርሕ ዝኽእል ፊተዉራሪ ዉደባን መሪሒነት ሃጓፍ-ቡኽረት ምህላዉ።
- ርክባት ኣብ ዲያስፖራ ዝነብር ህዝብናን ምንቅስቓሳትና ምስ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ዝነብር ህዝብን ምንቅስቓሳትን ዝተበትከ ምትእስሳራት ምኻኑን፣ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዉሽጢ ዘሎ እዉን ካይተፈለጦ ሚስጢራዊ ከም ዝኸዉን ከምተገብረ ምኻኑ….ወ.ዘ.ተ።
ህዝብና ለዉጢ ምድላዩ ንቡሩን ጽቡቕ እንድዩ፣ የግዳስ ለዉጢ ምድላይ ንበይኑ ኣኻሊ ኣይኮነን። ለዉጢ ክትደሊ እንኮሎኻ ኣቀዲሞም ዝላዓሉን ክምለሱን ዝግብኦም ሕቶታት ኣለዉ። ንሳቶም ድማ፣-
- ለዉጢ ብኸመይ ኣጋባብን ስለምንታይን?
- ኣየናይ ኣጋባብ ኣማጻጽኣ ለዉጢ እዩ፣ ዉሕስነት ዘለዎ ነቲ ንሓልሞ ሕልሚ ጋህዲ ክተግብር ዝኽእል?
- ኩሉ ህዝባዊ ጠለብ ኣልዒሉ ዝነቅል ምንቅስቓስ፣ ብዘልዓሎ ህዝባዊ ሕቶ ዝቅየድን ክምልስ ወይ ድማ ከተግብር ይኽእል ድዩ? ብኸመይ መርትዖ ተራጋግፆ?
- ህዝቢ ተላዒሉ ሰራዊት ኣብ ጎድኒ ህዝቢ ክስለፍ እንኮሎ ዶ ይምረጽ ወይስ ሰራዊት ተላዒሉ ህዝቢ ክስዕቦ? ህዝቢ ዘይተሳተፎ ቃልሲ ከ እንታይ ዉሕስነት ኣሎ? ህዝቢ ተመጻዊ ድዩ ክኸዉን ወይስ መጻዊ ፖሎቲካዊ ስልጣንን መሰላት ዜጋታት?
- ኣብ ወቕቲ መስርሕ ለዉጢ ሓደጋታት ከምዘሎ ፍሉጥ እዩ። ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ሓደጋታት ንምዉሓዱ፣ ከነትግብሮም ዘሎና ቅድመ-ምቅርራባት ከ ኣለዉዶ? እንታይ እዮም…ወ.ዘ.ተ?
እዚ ኣብ “ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ዘዕወተ ህዝብን ሃገራት ሕጂ ገጢሙዎ ንርእዮ ዘሎና ሓርጎጽጎጻት፣ ነቶም ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስክዎም ሕቶታት ኣቀዲሞም ብምልኣት ስለዘይመለሱን ምቅርራባት ስለዘይገበሩሎም እዩ። ማሕበራዊ ሰዉራ ተዓዊቱ ክባሃል፣ ፖሎቲካዊ ስርዓት ምቅያር ጥራይ ኣይኮነን፣ እንታይድኣ ካብ ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ናብ ዲሞክራስያዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ምቅያር፣ ዘይትካላዊ ኣሳራርሓ ብትካላዊ ኣሳራርሓ ምቅያር፣ ንህዝቢ ካብ ባርነት ናብ ሓርነት ምጉንጻፍ፣ ካብ መሰል-ኣልቡ ናብ ዝተራጋገጸ ሰቪካዊ መሰላት ምስግጋር፣ ካብ ዝዳሓረ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዉን ማሕበራዊን ስርዓት ናብ ካብኡ ዝማዕበለ ስርርዕ ምስግጋር….ወ.ዘ.ተ እዩ። እዚ ንገዛእ ርእሱ ኣብ ሓንቲ ለይቲ ጊዝየ ዝቕየርን ዝራጋገጽ ነገር ኣይኮነን፣ መስርሕ እዩ፣ እቲ መስርሕ ድማ ብብቕዓት ማሕበራዊ ጸጋታት ሓደ ሕብረተሰብ ኣብ ዝነዉሔ ወይ ዝሓጸረ ጊዝያት ዝራጋገጽ ጉዳይ እዩ።
ዋላ እኳ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጣሕመሰ ሓቕታት ይኹን፣ ተቦጉሶን ፍጻሜ ዕለት 21/01/2013 ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ፎርቶ ኣስመራ መዲብዎ ዝነበረ ዕላሙኡ ይህረም ኣይህረም ዕዉት እዩ። ዕዉት ዘብሎ መርትዖ እዚ ዝስዕብ ሮቛሒታት እዩ፣-
1. ነቲ ዘይቅህም ማሕታ-ቁልዒ ቃልሲ ወሊዖሞ ኣለዉ።
2. ኣብ ህዝቢ ኤርትራን ማሕበረሰብ ዓለም ዕዙዝ ግንዛቤታት ኣሕዲሩ ኣሎ።
3. ነቶም ዓሎቕቲ ጸረ ሃገር ኤርትራ ሕልሞም በታቲኽዎን ኣፋራሪቕዎ ኣሎ።
4. መሰረታዊ ህዝባዊ ሕቶ ኣላዒሉን ኣናኺሱ ኣሎ።
5. ጽቡቕ ኣብነት ንብድሕሪ ሕጂ ዝቃለሱ ንዲሞክራስያዊያን ሃገራዉያ ባእታታት ኣብ ዉሽጥ ህዝብናን ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢ ኤርትራ ዘለዉ ዜጋታት ኮይኑ ኣሎ።
6. ንኤርትራ ኤርትራዉነት ከምቲ ቀደም በጃ ዝሓለፉ፣ ሕጂ እዉን በጃ ክሓልፉላ ዝደልዩ ዉፍያት ከምዘለዉ ኣራጋጊጹ ኣሎ።
7. ነቲ ኣብ ዉሽጥ ላዕሎዎት ሓለፍቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝኸይድ ዝነበረ ናይ ለዉጢ ፖሊሲታት ዘተታት ብድሕሪ ማዕጾ ንሰጣሕ-ደገን ንህዝብ ከምዝወርድ ኣተግቢሮም ኣሎዉ።
8. ለዉጢ ብዉሽጣዊ ዓቕምታት ማሕበራዊ ጸጋ ኤርትራዉያን ክመጽእ ከምዝኽእል ድሙቕ ጮራ ብርሃን ኣብሪሁ ኣሎ።
9. ኤርትራዉያን ኣንፈት ፖሎቲካዊን ማሕበራዊን ጽምዶታትና ከነነጽር ከምዞሎና ገዲድና ኣሎ።
እዚ ዓወታት እዚ ዉጽኢት ናይቲ ብዘገምታ ክእከብ ዝጸንሔ ዉሽጣዊ ቃልስታት ኮይኑ፣ ንመጻኢ ድማ ከም ሓደ መንጠሪ-ሰደቓ ንዝላዓለ ቃልሲ እዩ።
ብመንጸር እዚ፣ ፍጻሜ ዕለት 21/01/2013 ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ፎርቶ ኣስመራ መዲብዎ ዝነበረ ዕላማ ሙሉእ ብሙሉእ ተዓዊቱ ነይሩ እንተዝኸዉን ኤርትራ ናበይ ገጻ ምስከደት? እዚ ሕቶ እዚ ዛጊት ዘይተመለሰ ሕቶ እኳ እንተ ኾነ፣ ብሓፈሻ ካብ ቶሞክሮታት ዓለምናን፣ ብፍላይ ድማ ካብ ተሞክሮ“ቀዉዓዊ ሰዉራ ሃገራት ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ” ክግመት ዝክኣል እዩ። ሓቂ ከዳምጽ ዝኽእል ኣእዛንን ኣእምሮ ዜጋታት ዉሑድ ኣብ ዝኾነሉ እዋናት፣ ንቁኑዕ ገምጋማት ምቕማጥ ናብ ዘይተደልየ ሳሓቦ-ጓቱቶ ሓሸዉየ ናይክትዓት ከእትወና ስለዝኽእል ንጊዚኡ ከምዘለዎ ከፋት ክሓድጎ ወሲነ ኣሎኹ።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
19/2/2013
ጭግራፊስ ሃሪማ ተእዊ!
http://www.tesfanews.net/archives/11739
ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ኤርትራዉያን ዜጋታት ግዳይ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብ ምስግጋር ኮይኖም እንከለዉ ንኣርባዕተ ዓመታት ኣጽቂጥካ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ሕጂ ንማንኪ ሙን ደብዳቤ ምጽሓፍ ሓልዮት ድዩ ወይስ ካብ ሓላፍነት ምህዳም እዩ?
ሓድሽ ጠባያቱን ተግባራቱ እኳ እንተዘይኮነ፣ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ኩቱር ዓቅሊጽበትን ንድየትን ዝነቀለ፣ ኣብዚ እዋናት እዚ ብናህሪን ጻዕቒ ዝወስዶ ዘሎ ሰብኣዊ ቅትለት፣ ኣካላዊ-ጥልፈት፣ ሽርበትን ምእሳራት ደዉ ከብሎ እግዝዝ።
ኣብ ዉሽጢ ከርሲ እቲ ስርዓት ኮይኖም ከም ወትሃደራዊ ሞኮንናት፣ ወትሃደራት፣ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ዲፕሎማሰኛታት፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዝህባ ሚኒስቲሪታት ተመዲቦም ዝዓዩ ዘለዉ ዜጋታት፣ኣዝዮም ቡዙሓት ዲሞክራስያዉያንን ሃገራዉያን ኣዝዮም ለባማትን ሓላፍነት ዝስምዖም ዜጋታት ከምዘለዉ ኣዳዕዲዒና ስለ ንፈልጥ ፣ ሕጂ ጊዚኡ ስለዝኣኸለን ልዕሊ ዓቐኑን ዓይነቱ ኣብ ዝላዓለ ጥርዚ ምብትታን ኤርትራዊት ስድራቤት ጋህዲ ስለዝኾነ፣ ንጭፍራ ህ.ግ.ደ.ፍ ሕጂ ይኣክል ክብሉ ብትሕትና ንጽዉዕ። እትምንታይስ እታ ዝደቐቐት ባእታ ስድራቤት እንተተባታቲና ኤርትራ ከም ሃገር ክትህሉ ስለዘይትኽእል’ዩ።
ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ስሩዕ-ስርዓተ ዶሞዝን ማሕበራዊ ዉሕስነት ስለዘይብሉ፣ ብዘይካ ዉሕዳት ሱሱዓትን ብተፈጥርኦምን ዉጽኢት ናይቲ ፋሉልን ብልሽዉ ስርዓት ዝኾኑ ምጣኔ-ሃብታዉን ሞራላዉን ቡልሽዋትዝኾኑ ሰብመዝታትን ተሓባበርቶም፣ ብሃዉሪ ዜጋታ መብዛሕትኦም መዓልታዊ ድራር-ዕለቶም ክምእሩሩ፣ ኩነታት ገዲድዎም ኣብዘይተደልየ ምጣኔ-ሃብታዉን ሞራላዉን ብልሽዉናታት ኣትዮም ኣለዉ። እዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ዉሽጥ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብቀሊሉ ክሓዊ ዘይክእል ናይ ብልሽዉና ነባሪ-ሕማም (corruption) ፈጢሩ ስለዘሎ፣ ኣብቲ ሕብረተሰብ ሕጊ ዓሳ-ባሕሪ (ዝፈርዘነ ንዝናኣሰ፣ መዝነት ዘለዎ ንመዝነት ዘይብሉ፣ ገንዘብ ዘይብሉ ንገንዘብ ዘለዉ፣ ሓያል ንድኹም፣ ኣሳላጢ ህዝባዊ ጉዳያት ንኣገልግሎት ዝደሊ ዜጋ፣ ነንሕድሕዱ ብዘይ ገለ ንሕስያ ይባላዕ ስለዘሎ፣ ሕብረተሰብ ኤርትራ ክሓስበሉን፣ ነዚ ከምዚ ተግባራት ክኹኑኖን ክነጽጎን ንጽዉዕ።
እቲ ጽቡቕ ኢሰያስ ኣፍወርቂ እንታይ ክገብር ምኻኑ ኣብ ዝገብሮ ቃለ-ምምልልስ ይእንፍት እዩ። ትዝ ካብዝብለና ኣብ ሓደ ቃለ-መሕትት ምስ ኢሰያስ ኣብ ኤሪ ትቪ ኣብ ዝተኻየደ ጋዜጠኛ “ጉዳይ ዋሕዚ መንእሰያት ጽኣት-ንስደት (Exodus) ኣብ ዝሓተተሉ እዋናት መልሱ ደርሆስ ኣንዊሕካ እንተኣሰርካያ ዝፈታሕካያ ይመስለ ድሕሪ ምባሉ፣ ከምቲ ልሙድ ዘመኽንዮ፣ መንእሰይ ንስደት ዝጽእተሉ ዘሎ ምኽንያት ብድርኺት ሽርሕታት ማእከላይ ስለያ ኣሜሪካን ካልኦት ጸላእትን ኣብ ዘጻወድዎ ዉዲታት ጽንፈት-ኣእምሮ (brain drain) ስለዝወደቀ እዩ ድሕሪ ምባል፣ ኣብ ዝኸዶ ከይዱ ሃገሩ ስለዘይርስዕ ግን ንሃገሩ ደዉ ክብል ምኻኑ ብምሽሓጥ ዛዚምዋ”።
እዛ “ደርሆስ ኣንዊሕካ እንተኣሰርካያ ዝፈታሕካያ ይመስላ” ዝብል ዘረባ፣ተሪር እማቴ እዩ። ናብ ዝኸድ እንተኸዱ፣ ካብ ምቁጽጻርና ወጻኢ ኣይኮኑን ብጻልጣ የስምዕ። ኢሰያስ ካብ ምንታይ ነቂሉ? እንታይ ዘታኣማምን ነገራት ስለዘለዎ እዩ? ዝብል ሕቶታት ክልዓል ስለዝኽእል፣ ኢሰያስ ካብ ኣሲሩሎም ዘሎ ሰኪዔት መጻወድያታትን መደባትን ነቂሉ፣ ብርእሰ ተኣማምነት ነዚ ዘረባ እዚ ተዛሪብዎ። ከም ዉጽኢት ናይዚ ኣማቲ ዘረባ፣ መጀመርታ ሰብ ክሓልፈሉ ይኽእል እዩ ዝተባህለ ስፍራታት ኣብ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያ፣ ኣብ ዶብ ሱዳንን ኤርትራ ፈንጂታት ተኺሉሉን ጸሚዱሉን።
ቀጺሉ ብግብሪ ኤርትራዉያን ዜጋታት ካብ ጎራባብቲ ሃገራት ሓሊፉ፣ ካብ ዉሽጥ ከታማታትን ዓድታት ኤርትራ ገሊኦም ተሓቢሎም ገሊኦም ተጨዉዮም ንሲናይ ብምልኣኽ ክሳብ 40 ሽሕ ዶላር ወይ ድማ ዉሽጣዊ ንዋት ኣካላቶም ከም ሃላኺ ኣቕሓ ክሽየጡን ክልወጥን ንርኢ ንሰምዕ ዘሎና። ኣሰልካይን ደረት-ጊዝየ ዘይብሉ ጉዱድ-ዕዮ ከይኣክል፣ እቲ መንግስት ምጣኔ-ሃብታዊ ዓቕምጣቱ እንዳተሸምረረ ኣብ ዝኸደሉ እዋናት፣ ከም ቀንዲ ምንጪ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ንዜጋታቱ ክሸይጥ ክልዉጥ ወሲኑ፣ ን4 ዓመታት ድማ እስትንፋስ ብዘይህብ መገዲ ሰሪሕሉ።
እንታይ ጭብጢ ኣሎ? ብኸመይ ሙኹኑይ ትገብርዎ? ዝብል ኣገዳሲ ሕቶታት መርትዖ ዘሰነዮ መልሲ ክህሉ ኣለዎ እንበር፣ ኣልዕል ኣቢልካ ጠቀነ እዉን ጽቡቕ ኣይኮነን። ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ኣራጋጊጹ ዝፈልጦ ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ድማ መንግስቲ ኤርትራ ብትካላዊ ኣስራርሓ ከምዘይሰርሕ እዩ። ስለዚ ዝኾነ ይኹን ምጣኔ-ሃብታዊ ካልእ ስዉር ወፍሪታት ከካይድ እንኮሉ፣ ብስም ዉልቀ ሰባት ዘዋፍር እዩ። ነቶም ዉልቀሰባት ኣካላት-ብርኪ ናይቲ ምጣኔ-ሃብታዊን ካልእ ስዉር ወፍሪ ጌይሩ፣ ዝነበሮምን ዘለዎምን ገንዘብ ኣራማሚሱ ወይ ይኣስሮም፣ የጸልሞም፣ ካብኡ ሓልፉ እዉን ይቀትሎም።
ኣብዚ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት ድማ ብልክዕ ከምቲ ኣቀዲምና ዝጣሕመስናዮ ብደረጃ ዉልቀ-ሰባት፣ ወትሃደራዉያን ሞኮንናትን ናይ ስለያ መኮንናት ምትእትታዉ ኣለዎ።
ቀዳማይ መርትዖ፣ ዜጋታት ብናይ መንግስት ኤርትራ መካይን ካብ ዉሽጥ ሃገር ንጎራባብቲ ሃገራት ብዘይ ገለ ጸገም ይኣትዉ ኣሎዉ። ብዘይ ኣፍልጦ ሴኪዔት መንግስት ኤርትራ ንሲናይ ዝተጨዉዩ ዜጋታት፣ ስድራቤታቶም ናይ ቅርቢ ምትእስሳር ምስ መንግስት ኤርትራ ዘለዎም፣ ካብ ሲናይ ብዘይ ገለ ጸገም ንተሰነይ ብፍልይቲ ቶዮታ ላንዲ-ክሩዘር ዝተመልሱ እዉን ኣለዉ (ንኣብነት ጓሉ ንወዲለገሰ)
ካልኣይ መርትዖ፣ ዜጋታት ካብቲ መንግስታዊ መጻወድያ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት ወጻኢ ዜጋታት ብዉልቂ ወይ ብዕስለ ክወጹ እንተተረኺቦም ድማ ብጥይት ይሳሃሎም፣ ከም ዉጽኢት እዚ ስጉምቲ መንግስት ኤርትራ ሓያሎ ዜጋታት ኣብ ዶባት ሱዳንን ኤርትራን ኣብ ዶባት ኢትዮጵያን ኤርትራን ተቀቲሎም እዮም። ርጉጽ እዩ፣ ኣለዉ ብዉልቂ ኤርትራዉያን ዜጋታት ኣብ ገበናዊ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት፣ ገንዘብ ከካዕቡቱ ዝተዋፈሩ፣ መንግስት ኤርትራ ኣብ ክዑቡት ምንጭ እቶቱ ስለዝተጫረትዎ ኩሉ ጊዝየ እዩ ዝሃድኖም። ገሊኦም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተረሺኖም እዮም፣ ገሊኦም ተሰዊሮም እዮም፣ ገሊኦም ካብ ሱዳን ተጨዉዮም ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መንግስት ኤርትራ ኣትዮም እዮም።
እዚ ስጉምትታት እዚ ንመንግስት ኤርትራ ካብ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት ስርሓት ናጻ ምኻኑ ንምርኣይ ዝጥቀመሉ ሜላ እኳ እንተኾነ፣ ምስሉይ ስጉምትታት እዩ። ኣብ መጨረስታ ካይጠቀስናዮ ክንሓልፍ ዘይንደሊ፣ብስም ድነ ተቃዉሞ መንግስት ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ሱዳን ዝነጥፉ፣ ኣብ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት ዝነጥፉ ከምዘለዉ እዩ።
ንኣብነት ሓንቲ ብዉልቀ ዜጋታት እትነጥፍ ሰኪዔት ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ካብ ኣስመራ (ሰንበል ነቂላ ንዓዲ-ተከለዛን ድንበዛን- ቀጺላ ንዓዲ-ንኣምን ዓንሰባ- ቀጺላ ብመንሱራ ባርካ ኣቢላ ንከሰላ ተእቱ ቀሌቤት ነይራ። ኣብ ሓጺር ጊዝያት ቡዙሓት ሰባት ስለዘሳጋገሩ ዘይተደነ ካሻታት ዝመልኤ ገንዘብ እዮም ወኒኖም። መንግስት ኤርትራ ንዕዳጋ ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ሰኪዔት ዝዋዳደሮ ስለዝረኸበ፣ ዝረኽብዎ ዝነበሩ ገንዘባዊ እቶት ምስተሸምረረ፣ ነዛ ተዋዳዳሪት ብዉልቀ ዜጋታት ትነጥፍ ሰኪዔት ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ክረኽብዋ ጊዝየ ኣይወዳኣሎምን፣ ኣብ ሓጺር መዓልታት ረኺቦም ኣብ ኣስመራ ሰንበልን ኣብ ዓዲተከለዛን ኣብ ክሻታት ተዓሺጉ ዝነበረ ገንዝብ ብመንግስት ኤርትራ ተሃጊሩን ገለ ኣባላት እታ ቀሌቤት ድማ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መንግስቲ ወዲቆም።
ሳልሳይ መርትዖ፣ መንግስት ኤርትራ ንኤርትራዉያን ዜጋታት ኣብ ዉሽጥ ሃገር ይኹን ኣብ ደገ ዝነብሩ ብቀጻሊ ይስልል እዩ። ንኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ኮይኖም ዝስልዩ ሃሱሳት፣ ሓደ ሃሱስ ንኣብ ከባቢኡ ዝነብሩ ወይ ምስኡ ዝሰርሑ ን25 ዜጋታት ይጻናጸን ንወርሒ ድማ 500 ናቕፋ ይኸፍሎም፣ ንኣብ ኤዉሮጳ ኮይኖም ንዜጋታቶም ዝስልዩ ብመሰረት ዘምጽዎ ሓቤሬታታት ካብ 300 ክሳብ 500 ኤሮ ፣ ንኣብ ካናዳን ሴሜን ኣሜሪካን ኮይኖም ንዜጋታቶም ዝስልዩ ብመሰረት ዘምጽዎ ሓቤሬታታት ካብ 400 ክሳብ 700 ዶላር ይኸፍሎም። እቶም ሃሱሳት ኣብ ምዕራብ ሃገራት ዘካይድዎ ንጥፈታት ንዜጋታት ምጽንጻን ጥራይ ዘይኮነ፣ ገሊኦም ኣብ ሓዋላ ገንዘብ፣ ገሊኦም ኣብ ምሳዳድ ጽዕነት ኣቕሑ ዜጋታት ንኤርትራ፣ ገሊኦም መራሕቲ ናይቲ ኤርትራዊ ማሕበረሰባት…ወ.ዘ.ተ ኮይኖም እዉን ይነጥፉ እዮም። ኣብ ዉሽጢ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ እዉን እንተኾነ፣ ነቶም ብጊዝየ-ደረት ዘይብሉ ጉዱድ-ዕዮ ዝስልከዩ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ፍሉይ-ሓለፋታትን መብጻዓታትን እንዳገበረ፣ ከም ንገሊኦም ንዉሕ-ዝበለ ጊዝያት ዕርፍቲ ንገዝኦም ከምዝፍቀደሎም ብምግባር፣ ንገሊኦም ዉልቃዊ ስራሓቶም ከካይዱ ብምፍቃድ፣ ንገሊኦም ተወሳኺ 500 ናቕፋ ብምሃብ…ወ.ዘ.ተ ንሰራዊት ከምዝስልዩ ዝገብር ፖሎቲካዎ ስርዓት እዩ። ርክብ ቴለፎናት ዜጋታት ካብ ናብን እዉን ይጻናጸ እዩ። ካብዚ ኣቀዲምና ዝጣሕመስናዮ መርትዖታት ብምንቃል፣ መንግስት ኤርትራ ኣብ ዉሽጢ ይኹን ኣብ ደገ ኣዝዩ ሱጡምን ንጡፉን ናይ ጸጥትኡ ናይ ምሕላዉ ዓቕምታት ዝወነነ ጭፍራ እዩ። ከምዚ ዓይነት ስለያዊ ዉዳቤን ንጥፈታትን ዘሳላስል ስርዓት፣ ኣንካይዶ ንኣብ ሲናይ ዝተጨዉየ ዜጋ ንምድሓን ስድራቤቱ፣ ካብ ደገ ብመገዲ ዌስትሬን ዩኔን ንባንክ ኤርትራ ብምልኣኽ ኣብ ኣስመራ፣ ደቀምሓሬ፣ ከረን፣ መንደፈራ እንዳተኸፍለ ገንዘብ ንወኪላት ናይ ዘይሕጋዊ ሰብኣዊ ምስግጋር ስግረ-ዶብ ስለዘይፈልጦ ዘይኮነስ፣ ናቱ ሰኪዔት ስለዝኾነ ጥራይ እዩ፣ እንዳራኣየ ከምዘይራኣየ ዕሽሽ ኢሉ ዝሓልፎ። ንታሪኽ ተባሂሉ እንበር፣ እዚ ክንዝርዝሮ ዝጸናሕና መርትዖታት ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነ፣ ማሕበረሰብ ዓለምና ካይተረፈ እዉን ዝፈልጦ ሓቂታት እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ኢሰብኣዊ ተግባራት ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ብትሪ ክኹኑኖ ንጽዉዕ ኣሎና።
ገባቲ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ሕጂ እዉን ነቲ ሓሊቡ ዘይጸንቀቆ ህዝብና ፋይናንሳዊ ዓቕምታቱ ንምሕላብ ናጻ ወፍሪ ብምባል 2 ዋዕላታት ኣካይዱ ኣሎ። እዚ ዝተካየደ ዋዕላታት ብተሳተፍቱ በዳህቲ ሕቶታት እኳ እንተቀረበ ጭቡጥ መልስታት ኣይረኸበን፣ ኣብ ቀጺሉ ዝተገብረ ቃለምልልስ ግን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ መሰረታዊ ናይ ፖሊሲታት ምቅይያር ክገብር ከምዘይኮነ ኣነጺሩ እዩ። ሓራ ዝኾነ ምጣኔ-ሃብታዊ ወፍሪታት ክካየድ ክራጋገጻ ዝግብኤን መሰረታዉያን ሮቛሒታት ኣለዋ፣ ንሳተን ድማ፣-
1.ግዝኣተ-ሕጊ ክራጋገጽ ኣለዎ። 2.ዉሕስነት ጸጥታ ዜጋታትን ብሕታዊ ክፋል ምጣኔ-ሃብቲ ክህሉ ኣለዎ። 3. ሰላምን ምርግጋእን ክራጋገጽ ኣለዎ። 4.ቅርዕዉ መንግስታዊ ትካላዊ ምሕደራ ክህሉ ኣለዎ። 5.ተዛማዲ ናይ ዜጋታት ዉልቃዊ ሓርነት ክራጋገጽ ኣለዎ። 5.መንግስቲ ብዝኣወጆ ሕግታትን ፖሊሲታትን ዝቅየድን ዘተግብርን ክኸዉን ኣለዎ…ወ.ዘ.ተ.። እዚ ብተዛማዲ ካይተራጋገጸ ዝካየድ ምጣኔ-ሃብታዊ ወፍሪታት ብፍጹም ንሓደጋ ዝተቃልዔ ምኻኑ፣ ተሞክሮና ሚሂሪና እዩ።
ብዝኣወጆ ሕጊታት ዘይቕየድ ስርዓትን ንዜጋታቱ ከም ጨዉ-በርበረ ዝሸይጥ-ዝልዉጥ ስርዓት፣ ብዝኾነ ትኣምር ወይ ምኽንያታት ክነብር ዘይኮነ፣ ህዝቢ ፎኦ ኢሉ ፍጹም ዘይምእዙዙነት ከጋጥም ዝግባእ እዩ።
ጭፍራ ህ.ግ.ደ.ፍ ከም ፖሎቲካዊ ስርርዕ ፍጹም ወዲቁ ኣብ ግብኣት ሕሉም-ሕሉም ንክድበን ተዋዲዱ ኣብ ዝሃለወሉ ጊዝያት፣ ኣብ ሓመድ-ድቤኡ ኩሉ ኤርትራዊ ንፋይ ሓመድ ክዘርዉ ንጽዉዕ። እዚ ጭፍራ’ዚ ካብ ኩቱር ሽዉሃት ቂም ምስ ህዝቢ ኤርትራ “ኣነ ዘይመርሓ ኤርትራ ኣብ ማዓሙቅ ቀይሕ ባሕሪ ትስጠም” ዝብል ናይ ህልኽን ቂምን መንፍስ ኣሕዲሩ፣ ምስ ምጥፍኡ ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራ ምስኡ ክጠፍእ እኹል ምቅርራባትን፣ ነቲ ክዉንነት ጋህዲ ንክኸዉን ዘጣዓዕም ኩነታት ኣብ ምፍጣር ብዝላዓለ ዓቅሙ ይሰርሓሉ ከም ዘሎ ተፈሊጡ፣ ኩሉ ኤርትራዊ ኣብ ዉሽጥን ደገን ዝነብር፣ ንሃገራዊ መንነቱ፣ ንማሕበራዊ ክብርታቱ፣ ንመሬትን ክብሪን ዓዲ-ኣብኡ፣ ንምዕዋት ሰብኣዊ መሰሉ፣ ንምርግጋጽ ጊዝኣተ-ሕጊ ብሓደ-ድምጺ ኣብ ዝኣምነሉ ዉደባ ትሰሊፉ ክልዓል ኩዉንነት ሃገርና ይጽዉዖ ኣሎ።
ህዝቢ ንምንታይ ክዉደብ ኣለዎ? በብመገዱ በብዉልቁ ዘይቃለሶ? ዝብል ኣገዳሲ ሕቶ ክልዓል ይኽእል እዩ። ህዝቢ ሓንቲ ሃገር ብጾትኡ፣ ብርኪ-ዕድሚኡ፣ ሞዩኡ፣…ወ.ዘ.ተ እንተዘይተወዲቡ፣ እቲ በብጉጅልኡ ዝተወደበ ብደረጃ ሓደ ሃገራዊ መንነትን ሃገርን እንተዘይተላፊኑ፣ ኣንካይዶ ንጥቅሙ ሃገሩ፣ ንጥቅሚ ዉልቁ እዉን ክኻላኸልን ከራጋግጽ ኣይክእልን እዩ። ብኣንጻሩ ዘይተወደበ ህዝቢ ንክጭቆን፣ ንክግዛእ፣ መሳሪሒ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት፣ መሳርሒ ናይ መለኽቲ፣ መሳሪሒ ናይ ኣርካናት-ኪናት(Lords of war)፣ ቡቱን ህዝቢ…ወ.ዘ.ተ ክኸዉን ዝተዋደደ ወይ ዝተቀረበ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ሎሚ እዉን ከምትማሊ ህዝቢ ክነቕሕን ክዉደብ ከምዘለዎ እጽዉዕ ኣሎኹ።
እዚ ናይ ሕጂ ብኢሰያስ ተጻሒፉ ዘሎ ደብዳቤ ንባንክ ሙን ዋና ጽሓፊ ሕቡራት ሃገራት ካብ ሓላፍነት ንምህዳም ዝተዋደደ ሑሱር ሜላ እዩ።
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
5/2/2013
ምህሳስ ሃገራዉነትን ፣ምዕባይ ቅድመ-ሱሩት ደማዉን (perennialism) ሞሎኮታዊ ዝምድናታት ዝኾነ ዳይኔሚክስ፣
መቕድም፣-
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክኸዉን ካብቲ ቀንዲ ዘወሰነና ምኽንያት፣ ዓዉላማ ቀንዲ ዓለምለኻዊ መሪሕ-ምሕደራ ንምህላዉ ስለተገንዘብና እዩ። ኣብ ዓዉላማዊ ዘመን ከምቲ ኣብ 1970ታት፣ 80ታት፣ 90ታት…ወ.ዘ.ተ ዓይነት ኣዋዳድባ ተወዲብካ ክትቃለስን ከተቃልስን ስለዘይክኣልን ህዝባዊ ተሳትፎ ህዝቢ ንምርግጋጽ፣ ምስ ዘለናዮ ዘመን ዝጥዓዓም ኣዋዳድባን ስነሓሳብን ክህሉ ስለ ዝግባእ እዩ። ንዓዉላማ ኣዉንትኡን ኣሉቱኡን ብግቡእ ስለዝመዘና ድማ ብመገዲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ኣቢሉ ከመይ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዓቂብና ሓራ ዜጋን ሲቪላዊ ሕብረተሰብን ግዝኣት-ሕጊ ዝቅየድ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህልወና ከምዚኽእል ንምኽኣል ንቃለስ ኣሎና።
ሲቪክ ዲምክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ማእከል ፖሎቲካ መስመራትኤርትራ ከምዝግተር ኢና ጌርና ዘሎና። ነቲ ኣመና-ሩሑቕ ጸጋማዊ፣ ነቲ ኣመና ሩሑቕ የማናዊ፣ ወይ ድማ ነቲ ኣመና ጹሉል ዓይነት ሃገራዉነትን፣ ነቲ ኣመና ንኡሱን ጸቢብን ሃገራዉነት፣ ንማእከል ሓደ ሲቪካዊ መንነትን ሃገርነትን ንምስሓቡን ንምሽምራሩን ዘናጻጸረ ፖሎቲካዊ ጽምዶ እዩ። እዚ ጽምዶ’ዚ ነቲ ምድቓቕ ሃግውራዉነትን መንነትን ኣብ ምድሓን ዓቢ ጊደ ክጻወት ይኽእል እዩ ዝብል ግምታትን እምነታትን ኣሎና። ኤርትራ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ (hetroginiouse) እኳ እንተኾነ፣ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ናብ ቅድመሱሩት ዝምድናታት ብምዉዳቕ ብኢትኒክ፣ ብሃይማኖት፣ ብቀቢላ…ወ.ዘ.ተ ንክንቃሳቀሱን ክዉደቡን ዝጎቶም ዘሎ ቀንዲ ጎታቲ ሮቛሒ ዓዉለማዊ ኩዉንነት እዩ። ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብ መታን ክትህሉ ብግቡእ ዓለማዊ ፖሎቲካ ዓዉላማ ተረዲና መስመርና ከነነጽርን ቃልስና ክንስሕልን ስለዘሎና እዩ።
ነዚ ግምታትን እምነታትን ንምርድኡ ድማ ዓዉለማ ብግቡኡ ምርድኡ ስለዘድሊ፣ ነዚ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ምርድኡ ከድሊ እዩ። ዲሞክራሲ ዲሞክራሲ ስለዝተባህለ ዲሞክራሲ ይትከል ማለት ኣይኮነን። ሃገር ሃገር ስለዝተባህለ፣ ሃገርን ሃገራዉነትን ከምዘለዎ ወይ ከምዝነበሮ ይቕጽል ማለት ስለዘይኮነ፣ ነቲ ክዉንነት ብልክዕ ክንርድኦ ስለዝግብኣና እዩ።
ጠንቂ ምህሳስ ሃገራዉነት ደፋእን ጎታት ሮቓሒታት ኣለዎ፣-
1. እቲ ዉሽጣዊ ደፋኢ ዳይኔምክስ ሮቓሒ፣ ቡዙሓዊ ሕብረተሰብ ን ዘይፍትሓዊ ፖሎቲካዊ ስርዓታትብምህላዉ እዩ።
2. እቲ ጎታቲ ዳይኔሚክስ ሮቓሒ፣ ዓዉላማ (globalization) ምጣኔ ሃብታዉን ፖሎቲካዊን ምሕደራ( world order) ዝፈጥሮ እዩ።
3. ዓለምና ብዉሑዳትን ኣዝዮም ሕቡራት ዝኾኑ ሕቡኣን-ማሕበራት ብዘዉጽእዎን ዝወሰንዎን ቅድን ዕላማ ፖሎቲካዊን ምጣኔ ሃብታዊ ስለትማሓደር እዩ።
ካብዞም ሰለስተ ዳይኔሚካዊያን ሮቓሒታት እቲ ዝሓየለ፣ ኣብ ክንዲ እቲ ዉሽጣዊ ሮቓሒ ዝኸዉን፣ እቲ ግዳማዉን ጎታቲ ሮቓሒ እዩ። ዝሓየለ ዝገብሮ ድማ ሰፍ ዘይብል ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዊ ሓይሊ ስለዝዉንን እዩ። ነዚ ኣቀዲመ ዝጣሕመስክዎ ብመርትዖ ንምስናዩ እስከ ነዚ ዝስዕብ ክዉንነት ንጣሕሙሶ፣-
ኣዝየ ብዓሚቅ ካይኣተኹ መዛኻኸሪ ክተንብህ፣ ካብ 1648 ዓመት ንዳሓር ዘሎ ጊዝያት ኣትሒዙ፣ ኣብ ዓለምና ኣህዛብ ብደረጃ ሪፓፕሊካት ክጥርነፋን ልዕላዉነተን ከራጋግጻ እኳ እንተጀመራ፣ እቲ ዝላዓለ ጥርናፌ ብደረጃ ስነሓሳብን ኣካል ሃገራዉነትን ሃገር ግን ታሪኻዊ ተረኽቦ እዩ። እዚ ንታሪኻዊ ተረኽቦ ብክልተ መልክዓት ዝማዕበለ እዩ። እቲ ቀዳማይት ኣብ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት (primordialist) ተመስሪቱ ብዘገምታዊ ምዕባሌኡ (evolutionary) ናብ ዝላዓለ ጥርዝ ሃገር ዝተወደበ ኮይኑ፣ እቲ ካልኣይ ድማ ዘመናዊ መልክዕ ን ዘመናዉነት (modernist) ዝሓዘ ናይ ዘመና ተርእዮ ዝላዓለ ጥርናፌ እዩ። ኣብዚ ካልኣይ መልክዕ ጥርናፌ ዘመናዉነታዊ ተርእዮ ሃገርነት ክልተ ዝተፈላለየ ጉጂለታት ዝጠመረ እዩ። እቲ ቀዳማይ ኣብ 19 ን 20 ክፍሊ ዘመን ዝላዓለ ጥርዚ ምዕባሌ ኢንዱስትሪያላዊ ሰዉራ ኣዕዊተን ኣብ ዝላዓለ ጥርዝ ዝበጽሓ ክኾነ እንከሎዋ፣ እተን ካልኣይ ጉጂለ ድማ ኣብ ትሕቲ እዘን ሃገራት ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ነይረን፣ ናጻ ዝኾና ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ሃገረ መንግስቲ (nation state) ዝመስረታ እየን።
ኤርትራዉያን ራኢና ማሕበራዊ ፍትሒን ብሓባር ብሰላም ንምንባር ክራጋገጽ ካብ ኮነ፣ ብዲሞክራስያዊ ቃልሲ ኣቢልና ዲሞክራስያዊ ዝኾነ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓት ንምጥያስ ፣ ነዚ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ጋህዲ ክንገብሮ እንደሊ ንምትግባሩ ዝቡዱሁና ዉሽጣዉን ግዳማዊ ብዶሆታት ብልክዕ ከነለሊ ኣሎና። ኣብ መእተዉየይ ከምዝጠቀስክዎ ካብ ዉሽጣዊ ብድሆታት ግዳማዊ ብድሆታት ስለዓቢ ብዕምቆት ምርድኡ ከድሊ እዩ።
ኣብ ማሕበረሰብ ዓለም ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ኣብ ሓደጋን ቅልዉላዉን ይርከብ ኣሎ። ኣብ ግምታትናን ብግብሪን ንህላዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ዓንዲ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ክጽፈን ክዓቢ ከምዝኽእል ክንርኢ ዝጸናሕና፣ ድሕሪ ዓለማዊ ዝሑል ኩናት ምብቕዑ፣ ዓለምለካዊ ዓዉላማዊ ምሕደራ (world order) ምስተቀየረ ግን ሕቶ ሃገራዉነት፣ ሃገራዊ መንነትን፣ ልዕላዉነትን ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣብ ሓደጋ ተሳጢሑ ኣሎ።
ዓዉላማዊ ምሕደራ ንማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንህዝቢ ሓንቲ ሃገር ኣብ ክንዲ ከም ሕብረተሰብ ወይ ህዝቢ ዝወስዶም፣ ከም ሓደ ኣህላኺ (consumer) ስለዝቆጽሮም ንሕቶ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ንሓደጋ ኣቓሊዑ፣ ንኣህዛብ ንትኹላዊ ምትፍናን (ploarization) ይድቕድቆም። እቶም ብሓደ ሃገራዊ መንነት ዝጽዕዱ ዝነበሩ ህዝብታት ድማ ናብ ዝደቀቀ መንነት ተመሊሶም ክጽዕዱ ይድርኾም።
ኣብ ዓዉላማዊ ምሕደራ ፣ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ንመራኸቢታትን ሓቤሬታ ንዓለምና ንኑእሽቶ ቁሸት እኳ እንተቀየራ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታዊ ምዕብልና ድማ፣ ደቂ ሰባት ብሳጹን ናይ ኢንተርኔት መራኸቢታት (internet modems) ተጨዉዮም፣ ኣካላዊ ማሕበራዊ ርክክብ እንዳማእደደ ስለዝኸይድ ማሕበራዊን ኣካላዊ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣሎ። ኩሉ ሕብረተሰብኣዊን ፖሎቲካዊ ሽግራት ንምፍትሑ፣ ሕቶ እንካን ሃባን ስለዝኾነ፣ ደቂ ሰባት ኣብ ክንዲ ብኣካል ተራኺቦም ሽግራቶም ብእንካን ሃባን ዝፈትሑ ድማ፣ ሽዉሃት ድሌታቶም ንምዕጋብን ኣትሓሳስባታት ደቂ ሰባት ንምሙቛሑን ንምቁጽጻሩ ናይ ብማዕዶ ብጽሕፍ ኪናት ዘካይድሉ ኮይኑ ኣሎ። ዉጽኢት ናይ ከምዚ ንጥፈታት ድማ ንሕብረተሰብ ነንሕድሕዱ ከምዝናጻጸል ገይርዎ ኣሎ።
እዚ ሕብረተሰብኣዊ ምንጽጻል ፣ ነቶም ስግረዶባት ምጣኔ- ሃብታዊ ወፍሪታት ኣካይዶም ሕሱር ጉልበት፣ ሰፊሕ- ዕዳጋን ጥረ-ነገራት ንምምዝማዝ ዝነጥፉ ኣዝዮም ሃብታማት ዉልቀሰባት፣ ሃገራትን ዓለምለኻዊ ኩባንያታት (multinational corporation (MNC) ዕዱን ባይታ ፈጢሩ፣ እቲ ሃብታም ዝነበረ ኣዝዩ ሃብታም፣ እቲ ድኻ ዝነበረ ኣዝዩ ድኻ፣ እቲ ሓደ ሕብረተሰብ ዝነበረ ንቡዙሓዊ፣ እቲ ሓደ መነት ዝነበረ ንቡዙሕ ንኡሳን መንነት፣ እቲ ሓደ ሃገር ህዝቢ ዝነበረ ናብ ክልተ ወይ ሰለስተ…ወ.,ዘ.ተ ብምድቃቕ የዳቕቆምን ንሕቶ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣእትዩ የህዉትቶ። ሓደ ተቃላሳይ ኣብ ዉሽጢ ህዝቢ፣ ሓደ ዓሳ ኣብ ዉሽጥ ባሕሪ፣ ሓንቲ እስትንፋስ ኣብ ዉሽጥ ብደም ዓጽሚ ጭዋዳታት ጅማታት ዝተሃንጸ ፍጡር እዮም ዝነብሩ፣ ሓቐኛ ዲሞክራሲ ድማ ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጥራይ እያ ክትምስረት፣ ክትዕንብብን ክትዓብ እትኽእል።
ካብ 17 ክፍሊዘመን ምህናጽ ሃገርነትን ዲሞክራሲ ኣትሒዙ፣ ደቂ ሰባት ንስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ክም ሓደ ፈጺሙ ክጉሰ ዘይክኣል መሰረት ዲሞክራሲያዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ወሲዶም ክሰርሕሉ ጸኒሖም እዮም። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብዚ መሰረት እዚ ዝተነጽፋ ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት ንርኢ ከምዞሎና ርጉጽ እዩ። እዘን ሓያላት ሃገራትን ሃገራዊ መንነታትን ዝሃነጻ ናይ ምዕራብ ሃገራት፣ ጸጋታተን ንምኽዕባት ንሳተን ዝቃጻጸርኦ ምሕደራ ዓዉለማ ብምፍጣር ድማ ንዓለም ብሱዉር ወይ ብጋህዲ ይመርሓ ኣለዋ። ምሕያል ዓዉላማ ንሕቶ ሃገራዉነት፣ ልዕላዉነት፣ ስነሓሳብ ሃገርን ህዝቢ፣ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብምፉኻስ ዕድላት ኣህዛብን ሃገራት ንሓደጋ ከምዝቃላዕ ገይርወን ኣሎ።
ብቀዳምነት ክንጸር ዘለዎ ሓቂ ኣሎ፣ ንሱ ድማ ዓዉላማዊ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ቅዲን ምሕደራን ጥራይ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ? ብጫፍ ብልሒ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ስነ-ኪነታዊ ንጥፈታት እንዳቶጎተ ማሕበራዊ፣ ባህላዊን ፖሎቲካዊ ምቅይያራት (transformation) ዝፈጥር ስርዓት እዩ፣ ካብ ረብሓ ቡዙሓት ማሕበረሰባት ድማ ናይ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ሰባት ኣብ ንነብረላ ዓለም ዘራጋግጽ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ምዕራብ ዓለም ዝተወደበ ተጻይ ናይ ዓዉላማ ምንቅስቓስ (counter-globalisation movement) ዘሎ። ዓዉላማ ሙዕቡል ናይ ሓቤሬታ ስነ-ኪነታዊ ሰዉራ ቅዲ-ቅድመ ሓሳብ ለዉጢ (paradigm shift) ስለዘራጋገጸ፣ ኣብዚ መዳይ እዚ ዘይካሓድ ኣዉንታ ግደ ከምዘበርከተ ዘይንፈላለየሉ ጉዳይ እዩ። ብመንጽሩ ዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገር ስለዘራጋግጽ ግን ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ዓብዩ ኣሎ። ዓዉላማዊ ምሕደራ ከመይ ገይሩ እዩ ንዉድቀት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ጋህዲ ዝገብሮ?
1. ንኣምር ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ልዕላዉነት ጥሒሱ፣ ዞናዊ፣ ስግረ-ዞናዊ፣ ዓለምለኻዊ ምጣኔ-ሃብታዊን ፖሎቲካዊን ወትሃደራዊ ምትእስሳር ዝፈጥሮ መዘና ዘይብሉ ጸቕጥታት እዩ። ንመረዳእታ፣ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (World Trade Organization) እንዳሃለወ ከንሱ ፣ኣብ ዉሽጢ እዚ ዉድብ እዚ ዝነጥፋ ካልእ ዝሓየለ ዉድባ ብምፍጣር ንከባቢኤን ስግረ-ከባቤኤ ብዓቢኡ ድማ ንዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ ዝቃጻጸራን ምጣኔ ሃብታዊ ዉዲት ዘካይዳ ካብ ቡዙሓት ገለ ንምጥቃስ፣ ከም ዞባ ነጻ ንግዲ ሰሜን ኣመሪካ (North American Free Trade Agreement)፣ ምትእኽኻብ ኤዉሮጳዊ ምጣኔሃብታዊ ማሕበረሰብ (European Economic Community) ኣለዋ። ናይዘን ክልተ ዓበይቲ ዉድባት ዕላማን ንጥፈታት ኣብ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታት ፣ ምብሓትን ምቁጽጻር ድሪኺታት ዝመንጨወን ዝተጸምደን እኳ እንተኾነ፣ ንስግረ ደባዊን ዓለምለኻዊ ምጣኔ ሃብታዊ ወፍሪታተን ዘዉሕስን ጥጡሕ ባይታ ዝፈጥር፣ ጎኒ ንጎኑ ፖሎቲካዉን ማሕበራዊ ዘይሩጉኡነት ብምፍጣር ዝዝዉተር ጸቕጢ እዩ።
2. ድሕሪ ምዉዳእ ዓለምለኻዊ ዙሑል-ኪናት ኣብ ሞንጎ ምዕራብን ምብራቕ ክፍልታት ዓለምን፣ እቲ እናኣንቆልቆለ ዝኸይድ ዘሎ ኣድማዕነትን ተዛማድነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ቀንዲ መለለይ-ሕላገት ሃገራዊ መንነት፣ ብቛንቛ፣ ብኤትኒክ-ጉጂለ፣ ብቀቢላ፣ ብሃይማኖትን ብመሰል-ርእሰ ዉሳኔ ተሳቢቡ ዝራኣናዮ ምብትታን ኣህዛብን ሃገራት ዩጉዝላቪያ፣ ሶቪየት-ሕብረት፣ ሶርያ፣ሱዳንን ሶማሊያ…ወ.ዘ.ተ እዩ። ናይዚ ምብትታን’ዚ ጠንቂ ዉሽጣዊ ግርጭታት እተን ዝተበተና ሃገራትን ንምብትታን ዝጽዕሩ ዘለዉ ኣህዛብ ን ሃገራት ዘይኮነ፣ ካብ ስግረ-ዶባት ዝነቅል ስግረ-ደባዊ ምትእኽኻብ ዘታባብዖን ዝፈጠሮ ጸቕጥታት እዩ። ነቲ ዉሽጣዊ ቡዙሕነት ኣብ ክንዲ ንሓደ መንነት ክዓኩኽ ዝሕግዞ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ክኣቱ ዝያዳ ሓሸዋ ይዉስኸሉ ኣሎ።
ዲሞክራስ ብዝበለጸ፣ ኣብ ክሊ ሃገራዊ፣ ፖሎቲካዊ ዉደባን ስልጣ ዝጋሃድ፣ ዝሰርሕን ዝዓቢ መስርሕ እዩ። ዓዉለማ ንኣገዳስነት ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ብምፍጋር ከምዘንቆልቁልን ከምዝዳኸም ስለዝገብሮ፣ ዲሞክራሲ ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ንሓፋዊ ዲሞክራሲ (liberal democracy) ኣብ ዓለምና እንዳተዋሰነን እንዳተዳኸመ ይኸይድ። ስለምንታይ? ዓዉላማዊ ምሕደራ ነቲ ንነዊሕ ዘመናት ኣብ ግምታት ኣእምንሮናን ተግባር ከም ዉሁብ ዘይተርፍን ፈጺሙ ዘይጉሰ መሰረታዊ ፖሎቲካዊ ኣምር ናይ ደቂ ሰባት ወሲድና፣ ብኡ መሰረት ተጥርኒፍናሉ ዝጸናሕና መንነት ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተሃንጸ ራሕሪሒና፣ ኣብ ክንዲ ብምርዓም ብጸቅጢ ፣ ሓድሽ ዓለምለኻዊ ቬርገሳዊ መንነት ክልብሰና ስለዝማጣጠር፣ ኣህዛብ መንነቶም ኣጥፊኦም ኣብ መንነታዊ ቅልዉላዋት ይድቕደቑ እሞ፣ ኣብ ዉሽጢ ዝተፈላለዩ ሕብረተሰባት ማሕበራዊ ወጥርታት፣ ዘይምትእምማን፣ ፍርሕታትን ምሕንጋድን ፈጢሩ፣ ናይ መንነት ፍሉይነታት ግን ኩሉእንትናዊ ምልኣት ዘለዎም ቅድመ-ሱሩት መንነታት ከምዝባርዑ ይገብሮም። ኣብ ኮንጎ፣ ዩጉዝላቪያ፣ ሶማል፣ ሱዳን…ወ.ዘ.ተ ዝራኣናዮ ተሞክሮታት ናይ መንነት ሃንደበታዊ ምቕይያራት ምስ ቅድመ-ሱሩት ዝምድናታት ነዉጺታት ናይ ምትእስሳር ጸባያት ዘለዎ እዩ።
ንፖሎቲካዊን ኣምር ዲሞክራሲ ከም ሓሳብን ተግባር፣ ካብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ነጺልና፣ ክንጥቀመሉን ከነተግብሮ ኣብ ንህቕን እዋናት ሙስሉይ እንበር ሓቀኛ ዲሞክራሲ ኣይከዉንን። ንመረዳእታ ኣብ ገለ ሃገራትን ኣህዛብ ዲሞክራሲ ከምዘሎን ኣብ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ዝተነጽፈን ዝተነድቀን ከምስሉ ፣ ካብተን መሰረታዉያን ኣዕኑድ ዲሞክራሲ ዝኾና ሓንቲ ፣ ሰብ ክዋዳደርን ክመርጽን ክምረጽ መሰሉ ብምርግጋጽ ፣ ናይ ዉድድር ምርጫታት የፍቕዱን የካይዱን እዮም። ኣብዚ ምርጫታትን ዉድድራትን ድማ ብዘይካ እቲ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሩ ዘሎ፣ ሓድሽ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ሰብ የሎን። ከም ገለ ህዝቢ ነቲ ዘዳሉዉሉ ማሕለኻታትን ዉዲታትን ጥሒሱ ካልእ በደላ ሰብ እንተመሪጹ ብሻንብቆ-ብረት ይስሃሉዎ፣ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣእትዮም ህዝቢ ነንሕድሕዱ የቃትልዎ ወይ ድማ ነቲ ናይ ምርጫ ወረቓቕቲ ብምንዳድ ንሳቶም ከምዝተዓወቱ ይእዉጁ፣ እዚ ድማ ወትሩ ኣብ ሳልሳይ ዓለም ሃገራት ዝተራእየ ተርእዮታት ኣብ ኮንጎ፣ ኬንያ፣ኢትዮጵያ…ወ.ዘ,ተ ከም መርትዖ ዘለዎ ተሞክሮ ተራእዩ እዩ።
ፖሎቲካዊ ኣምር ዲሞክራሲ ብንጹር፣ ኣብ ፍጹምነት ጽኑዕ ኣዋዳድባ ህዝቢ፣ ሃገርን ፖሎቲካዊ ስልጣ ተሞርኪሱ ድሌት ቡዙሓት ዘራጋግጽን፣ መሰል ዉሑዳት ድማ ዝግብኦም መሰላት ካይንፈጎም ጽኑዕ ዕርድን ዋልታ እዩ። ብወሰንቲ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት (dominant group or elite) ስዉራትን ጉሁዳት ጉጂለታት ዝዝወር፣ ዝቅለስን ዓቢ ህዝባዊ፣ ሃገራዊን ዓለምለኻዊ ዉሳኔታት ዝዉሰን እንተኾይኑ፣ እቲ ቆይሙ ዘሎ ትካላዊ-ጉጂለ (Establishment) ናይ ስልጣን ፍጹሙነት ስለዝጎድሎ፣ ኣዝዩ ቱሑት ዲሞክራስያዊ ባህርያት ዘለዎም፣ ሙስሉያት ዲሞክራስያዊ ትካላት እዩም። እዞም ሙስልያት ዲሞክራስያዊ ትካላት ድማ ብካልኦት ናይ ወጻኢ ሃገራት ብስም ዘይመንግስታዉያን ትካላት ወይ ዉድባት (NGO) ተተኪኡ ሃገራዊን ህዝባዊን ትካላት እንዳጸነተን እንዳተተክኤን ይኸይድ፣ ኣብ ክንዲ ንዝበዝሔ ኣህዛብ ዓለም ረብሓታት ዘራጋግጹ ድማ፣ ረብሓ ናይቶም ዉሑዳት ዝቋጽጸርዎ የገልግሉ። ንመረዳእታ፣- ዉድብ ሕቡራት ሃገራት (UN)፣ ዓለምለኻዊ መንግስታዊ ዉድባት (IGOs)፣ ምጣኔሃብታዊን ምዕብልና ምትሕብባር ዉድብ (OECD) ፣ዓለምለኻዊ ናይ ሰራሕተኛታት ማሕበር (ILO); ኤዉሮጳዊ ጸጥታዊ ምትሕብባር ዉድብ (OSCE)፣ ዓለምለኻዊ ናይ ንግዲ ዉድብ (WTO) ዓለምለኻዊ ናይ ገበነኛ ቤትፍርዲ (ICC or ICCt)…ወ.ዘ.ተ እየን።
ሓደገኛ መስርሕ ዓዉላማ ንሓቀኛ ዲሞክራሲን ዲሞክራስያዊ መስርሕ ኣስጋኢ ዝኾነሉ ዘሎ ሓደ ጭቡጥ መርትዖ ኣሎ። ንሱ ድማ ዓዉላማ ንስልጣን ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ማለት ነቲ ቀንዲን ወሳኒን ምንጪ ሰረተ-ህልዌ ሓቀኛ ዲሞክራሲ ብዘይ ገለ ንሕስያ የዳቕቆ፣ የዋስኖን ይጎስዮን ምህላዉ እዩ። እቲ ምንታይስ ምስ ስግረዶባዉነት (transnationalisation) ናይ ምጣኔሃብታዊ ንጥፈታት ተኣሳሲሩ ኣብ ፖሎቲካዊ፣ ማሕበራዊን ባህላዊ ሂወት ኣህዛብ ብቀጥታ ስለዝጸሉ እዩ። እተን ሃገራት ወይ ኣህዛብ ኣብ ክንዲ ኣብ ማሕበራዊ-ጸጋታተንን ስነሓሳብ ህዝቢን ሃገርን ዝተሞርኮሰ ፖሊሲታት ዝሕንጽጻ፣ ብስግረዶባዉነት ፖሊሲታትን ኣንፈተን ስለዝስሕታ፣ ካይተረድኤንን ተገዲደን ግሊያ ናይ ስግረዶባዉነት ፖሊሲታት ይኾና። ሓንሳብ ኣንፈተን መሰጥፍኣ ድማ ኣብ ቡሩሱል፣ ሎንደን፣ ዋሺንግቶን…ወ.ዘ.ተ ኮይኖም እንታይነቶም ብዘይፍለጡ ሕቡኣን ወይ ናይ ፍሉይ ረብሓ ጉጂለታት (secret societies &special interest groups) ይዉሰን። ካብቲ ዝወሶኑልካ ፍሕት ክትብል እንተፈቲንካ ድማ ዝተፈላለየ ሽርሕታት፣ ጸቕጥታትን ዉዲታት ኣብ ልዕሌኻ ብምትግባር ኣዳኺሞም ካብ ስልጣን ይኣልዩኻ ወይ ድማ ነቲ ሕብረተሰብ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣትዮም ኣብ ኩናት-ሕድሕድ ትደቅዲቓ ነንሕድሕድካ ከምዝዋዳእ ይገብሩዎ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ፣ መብዛሕትኡ ጊዝያት ዝርኤ ተሪዮታት፣ ኣህዛብ ኣብ እዋን ሃገራዊ ምርጫታት ንመን ይመርጹ ከምዘለዉ ንምርድኡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ንሃገራዊን ህዝባዉን ልዕላዉነት (Sovereignty)፣ ምልኣተ ናጽነትን ሓርነት፣ ሲቪካዊ ሃገርነትን መንነት ዝጣበቁን ዝጽዕዱ ሓይልታት እንዳተዋሶኑን እንዳተዳኸሙን ይኸዱ እሞ እቲ መልክዕ ኣልቦ ዶብ ሰገር ፖሊሲታት እንዳሳዓረ ይኸይድ። እዚ ስዕረት እዚ ብሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ዘይምእዘዙ ሓይልታት ዉዳቤኤሙን ሓይሎም ከምዝወጹ ይገብሮም፣ ምትፍናን ናይ ክልተ ሓይልታ ማለት ሓይሊ ስልጣንን ሓይሊ ዲሞክራሲዉነት ዘይብሉ ሓይሊ ብመንጸሩ ንሃገራዉነትን ዲሞክራሳዊነትን ስልጣን ዝጻረር ሓይሊ ስለዝፈጥር፣ እቲ ወናኒ ሓደ ሃገር ዝኾነ ህዝቢ ናብ ክልተ ክራኸብ ዘይክእል ዋልታታት ብምስላፍ ንትኹላዊ ምትፍናን ከምዝኣቱዉ ይገብሮም።
እዚ ክዉንነት እዚ ማሕበራዊ ዉድቀት እዩ ዝፈጥር። እቲ ምንታይስ መስርሕ ዓዉላማ ንተሳትፎ ዲሞክራሲ ስለዝጾሉ እዩ። ዓዉላማ ብግብሪ ንማሕበራዊ-ባዶነት (Social Vacuum) ብዝላዓለ ጥርዚ-ሕና ኣብ ምፍጣር ስለዝርከብ፣ ኣብ ኩሉ ሃገራትን ኣህዛብን ዓለም ማሕበራዊ-ባዶነት ሩጉጽ ኮይኑ ኣሎ። ንማሕበራዊ-ባዶነት ቀንዲ ሩጉጽ ዝገብሮ፣ ነቲ ሕብረተሰብ ኣብ ክንዲ ብስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ከም ሓደ ተፈጥሮ ናይ ገዛእ ርእሱ ዉሽጣዊ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ ዝጥምቶ፣ ከም ኣህላኽን ናይ ዕዳጋ-ሕብረተሰብ ስለዝጥምቶ እዩ። ማሕበረሰብ ንዕዳጋ ኣብ ዝቅየረሉ እዋናት፣ ኣብ ክንዲ ሕብረተሰብኣዊ ሕጊ፣ ሕግታት ዕዳጋ ቀንዲ ገዛኢ ሕብረተሰብ ይኸዉን። መንነት እቲ ንሕብረተሰብ ድማ ብምህላኹ ይዉሰን። ከም ኣህለኽቲ ዞሎና ምጣኒሃብታዊ መንነት፣ ነቲ ሲቪካዊ ወይ ተፈጥራዊ ሰብኣዊ መንነትና ብእስትንፋስ ዘይህብ ቅልጣፌ ይድምስሶን የዳቕቆን እዩ። እዚ ክዉንነት’ዚ ብተነጽሎ ናይቲ ገዚፍ ዘይህልኽ ህዝቢ ዝንጻባረቕ ኮይኑ፣ ኣብ መንጎ ናይ ምህላኽ ሓይልን ማሕበራዊ ኣቓዉማ ኣታሓሕዛ ናይቶም ቁሩብ ዘህሉኹ ወይ ድማ ናይ ምህላኽ ዓቕሚ ዘይብሎም ከም ጸገም ካብኡ ዝገደዱን ጌርካ ብምቁንጻብ ዝገልጽ ዘሎ ተርእዮ እዩ። ንመረዳእታ መብዛሕትኡ እዋናት ዝግለጽን ዝሩቁሑ 1,032,532,974 ዝብዙሑ ህዝቢ ኣፍሪቃ ብባህርያዊ ሃብቱ ካብ ካልኦት ክፍለ ዓለማት ዝሃብተመት ክፍሊ ዓለም፣ ብሃንደበት እንተዝጸንቱ፣ ብምጽናቱ ዝድነቕ ወይ ዝስንብድ ዓለም የሎን። ምኽንያቱ ብመግዛትን ሓድሽ መግዛትን ተመጽዩ ናብ ብትከት ወይ ፍጹም ድኽነት ዝወደቀ ኣህዛብ ስለዝኾነ፣ ብሕጊ ዕዳጋ ዓዉላማ ከም ዘየህልኽ ሕብረተሰብኣዊ መንነት ስለዘጠሙቆዎ ካብ ክህሉ ክጸንት ይምነየሉ። ከርሲ ናይቲ ቁምነገር፣ እቶም ብኣድማዕነት ከም ኣህለኽቲ መንነቶም ከራጋግጹ ዘይክኣሉ፣ ንነብሶም ይኹን ንኻልኦት ኣህዛብ ዓለም ከምዘይጠቅሙን ከምዘይህልዋት ናይ ምጽብጻብ ባህርያት ስለዝዉንን እዩ።
ዕዳጋ ንሕብረተሰብ እንዳዋሓጠን ብኣህላኽነትካ መንነት እንዳዓደለ ስለዝኸይድ፣ ብምህላኽ ዝፍለጥ መንነት ልዕሊ ኹሉ ይስራዕ። ልዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ዲሞክራስያዉነት ይኹን ካልኦት ዓይነት ፖሎቲካ ንምክያድ ዘይክኣል ይመስእል፣ እዚ ድማ ቡዙሕ ዘገርም ጉዳይ ኣይኮነን። እቲምንታይስ ዕዳጋ ብፉሉይነት ርእሰ-ሙኡኩሉነት ጭዉ ዝበለ ዉልክቃዉነት ዝልለ ክኸዉን እንኮሎ፣ ዲሞክራሲ ግን ብኣድማሳዉነት እዩ ዝልለ። ብርግጽ ብዘይ ሓባራዊ ዕላማ፣ ነቲ ሓባራዊ ዕላማ ዝብል መበገሲ ብቀዳምነት ክዉን ዝገብሮ ተዛማዲ ናይ ህዝቢ ዝብል ቅድመ ግምታዊ መወከሲ፣ መሰረታት ዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ከራጋግጽ ኣይክእልን እዩ። ኣቃዉማ ፖሎቲካዊ ሕብረተሰብ ከም ህዝቢ ናይ ብሓባር ዘቋድሶም ባህርያትን፣ ሓባራዊ ረብሓታት፣ ሓባራዊ ስክፍታታት፣ ሓባራዊ ምትሕልላያት፣ ሓባራዊ ዕላማታትን ምትካል ዋልታ ኣብ ዝብል ቅድመ-ግምታት ዝተሰረተ ብሙኻኑ እዩ።
ርሒብ-ገቢል (masses) ዝብል ቃል-ፖሎቲካዊ ኣምር ብዝዓሞቀን ዝሰፍሔ ትሕዝትኡ ንምርድኡ ኣታናትና ናይ ሄግል ማሕበራዊ-ክልሰሓሳብ (Hegel’s social theory) ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብዝምልከት ክንግንዘብ ይክኣል እዩ። ሄግል ኣብ ዘቕረቦ ፍልስፍና ንሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብሰለስተ ጥርዝዊ-ሰንጠረጅ ወይ ባእታታት ማለት ስድራቤት፣ ሲቪላዊ-ሕብረተሰብን መንግስት ዝቆመን ፈጺምካ ክትፍላልዮም ዘይትኽእል ምትእስሳራት ከምዘለዎም ይድምድም። እዚ መደምደምታ እዚ ዝገልጸልና ነገር እንተሃሊዩ፣ ቀዳማይ፣ ርሒብ-ገቢል ዝብል ኣምር ንኡኩብ ዲሞግራፊካዊ ብዝሒ ጥራይ ዘናጻጸረ ዘይኮነ፣ ንማሕበራዉን ሞሎኮታዊን ትካላት፣ ማሕበራዊ ቀጸላታቱን ጸዋታኣዊ ትሕዝትኡ፣ ምክፍፋል ማእቶቱን ሞያታቱን፣ ወለዳታቱ፣ ሓባራዊ ሞራሉን ስነ-ምግባር፣ ዜግነት፣ መንነት፣ ፖሎቲካዊን ማሕበራዊ መሰላትን ጉቡኣት፣ ድሌታት መላእ ርሒብ-ገቢልን ኣራእእያቱ ዘጣቓለለ ኮይኑ፣ነዚ ዘማሓድር ንብረት ወይ መሳርሒ ርሒብ-ገቢል ዝኾነ መንግስቲ ከምዝህልዎ እዩ። ካልኣይ፣ ሓንቲ ስድራቤት ብደምን ብተንካፊ ስምዒታዊ ሸነኻታ ጽንዑ ምትእስሳር ዘለዋ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ ሙኻና እዩ። እዛ ናይ ትእምርቲ ኣሃዱ እዚኣ ቀንዲ መሰረት ሕብረተሰብ ምኻናን፣ በቲ ንሳ ብመዉስቦን ተሳትፎ ኣብ ምፍራይን ምሻጥን ምልዋጥ ትጻወቶ ግደ ድማ ኣብ ዉሽጥ ሕብረተሰብ ናይ ዉልቃዉነት ሽዉሃት፣ ምቅርራብን ምጉናይ፣ ዉድድር፣ ምትሕግጋዛት…ወ.ዘ.ተ ዘምርሕ ጋድማዉን ቱኹላዉን ዝምድናታት ከምዝጋሃድ ኩዉን ትገብር። ኣብ ገለ እዋናት ንዉልቀን ዉልቃዉነት ምስ ማሕበራዊ ሂወት ብምዝማድ ብኣሉታ ዝምባሌ ወይ ዉልክቀ እዩ ወይ ሕሉፍ ስስዔ ተባሂሉ ይግለጽ እዩ፣ ብመንጸር እዚ ኣዉንታ ከምዘለዎ ምርዳእ ኣድላይ እዩ። እቲምንታይስ ዝምድናታት ሕብረተሰብ ካብ ዉልቀ ጀሚሩ ንስድራቤት፣ ካብ ስድራቤት ምስ ሕብረተሰብ ናይ ሓድነት ምትእስሳራት ስለዘለዎ እዩ። ብዓቢኡ ግን ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ሕጋዊ ማዕርነትን ሓርነት ንዝዓለመ ሓባራዊ ረብሓታት ንምርግጋጽ ዘስዕብ ብዉልቃዊ ተቦግሶታት ዝልለን ዝዕየር ብምኻኑ፣ ቀንዲ ኣግእዞ ዉህደትን ጥምረትን እዩ። ሓራ ዝኾነ ዉልክቀሰብን ዉልቃዉነትን እንተዘየሎ ሓራ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ክፍጠር ስለዘይክእል እዩ። ኣብ ሕቶ ዲሞክራሲ ንዉልቀ ሰብ ዘማእከለ ካብ ኮነ፣ ናይ ስድራቤትን ጉጂለን ጉዳይ ድማ ናይ ምስሳይ (accommodation) ሕቶ ስለዝኾነ እዩ። ከምቲ ሄግል ዝገልጾ ኣብ ስርዓተ ድሌታት (The System of Needs) ምብትታን ስድራቤታትን ምድቃቅ ሕብረተሰብ ናብ መባእታዊ ባእታታት ንልዕል ዝበለ ድሌታት የምርሕ። ሓደ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ብመስርሕ ናይ ዝጎደለ ምምልላእን እንካን ሃባን ተኣሳሲሩ ዝህነጽ ባህርያዊ ሓድነት ከንሱ፣ ዓዉላማ ንድንፋዔ ፖሎቲካዊ ግንዛቤን ንቕሓት፣ ፖሎቲካ ሪሒብ-ገቢል ክዉን ዝገብሮም ሮቛሒታት ብምፍጋርን ብምቡርቓቕን፣ ነቲ ኣብ ዕዳጋ ዝተሞርኮሰ ሕብረተሰብ ናብ ምድቓቕ ገጹ ይመርሖ ከምዘሎ እዩ።
ብዓለማዊ ዕዳጋ ዝተደረኸ መዋዳድርቲ ዘይብሎም ናይ መራኸቤታት ስነ-ኪነት ምዕባሌታት፣ እቲ ዕዳጋ ዝፈጠሮ ናይ ሓቤሬታን መራኸቢታት ሰዉራን፣ ንቅሓት ወይ ግንዛቤ ብዘይዕገት ናህሪን ምልኣትን ዝፍኖ ሓቤሬታ ከምዝኾነ ጌርና ከም እንርዳእ ይገብረና። ሓቤሬታ ከም ግንዛቤን ንቅሓት ይዉሰድ እኳ እንተኾነ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ባህርያትን ገጽ የብሉን። ምኽንያቱ፣–
- ዉጽኢት ናይ ስነኪነት እዩ።
- ንገዛእ ርእሱ ጥበብ-ስነኪነት እዩ።
- ቅርጺ፣ትሕዝቶን መልእኽትን ዝዉሕዝሉ ኣጋባብ ዝተሓላለኹ ኮይኖም ዉህደቶም ሓቤሬታ ስነኪነት ካብ ስነኪነት ዝተፈጥረ ብምኻኑ እዩ።
- ብስነኪነታዊ ነገርነቱ፣ ሓቤሬታ መራኸቢ ዘይኮነ ጸረ ርክክብ እዩ። ብሓፈሻ እንካን ሃባ ዝጠልብ ርክብ፣ ብፍላይ ድማ ዕዘት ኣገዳስነቶምን ዳይነሚክነቶምን ብዘየገድስ ክዉሕዙ ኣየፍቅድን እዩ። እቲ ምንታይስ እቲ ዝዉሕዝ ሓቤሬታ ከምዘለዎ ክትጎስሞ ስለዝድርኸካ ንዓይ ጥራይ ስምዓኒ ወይ ድማፈቲኻ ጸሊካ ንሱ እዩ እቲ ሓቂ ዝብል ድንዕታ ስለዘለዎ እዩ።
- ሓቤሬታ ኣብ ስነኪነት ዝተወቀተ ብምኻኑ፣ ዝኾነ ይኹን ማሕበራዊ ገጻት ዘይብሉ ብምኻኑ፣ ንሓደ ሕብረተሰብ ከም ሓደ ሂወት ዘለዎ እኩብ ኣይርዕመሉን። ነቲ እኩብ ክጎጃጅሎን ክጀዳቕቆ ይጽዕት።
- ስነኪነት ንዓና ከም ኣብ ነናይበይንና ደሴት ወሽቡ፣ ንኣካላዊ ርክብ ደቂ ሰባት መንዚዑ፣ ብመገዲ ኤለክትሮኒክ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ (virtual) ብምርኻብ ኣካላዊ ማሕበራዊ ተነጽሎ ይፈጥር። እዚ ክዉንነት እዚ ድማ ደቂ ሰባት ወይ ሕብረተሰብ ካብ ማሕበራዊ ተምክሮን ኣካላዊ ርኽክብ ይንጸል።
- ዓዉላማ ብስንጊንጢሪነት ናይ ሓድሽ መራኸቢታት ስነኪነት ሓቤሬታን ህዝባዊ ዓንኬል ይፈጥር። ምልክታት ተነጽሎን፣ ማሕበራው ምድቓቕን ድማ ይቀርጽ። ስነኪነት ንህዝቢታት ዓለም ንጹል ብዝኾነ ማሕበራዊ ተሞክሮ ብዝሕርም ብልሓታት ሓቤሬታ የባጽሓልና ኣሎ። እቲ ሓቤሬታ ኣብ ክንዲ ሓቤሬታ ኮይኑ ፍልጠት ዘስንቀካ ይንጽለካ እሞ ተገልቢጡ ድማ ነቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ ዘይኣካላዊ-ሃዉሪ ማሕበራዊ ዓንኬል የዳቕቆ። እቲ ምንታይስ ኣካላዊ ክልተኣዊ ርክክብ ዝፈጠሮ ናይ እንካን ሃባን ሓቤሬታታት ስለዘይኮነ ከምዚ ንህዋ ክንፅብጦ ዘይንኽእል ዘይጭበጥን እዚን እቲን ክትብሎ ዘይክኣል ጉዳይ ስለዝኸዉን፣ ተነጽሎታት ፈጢሩ ኣብ ስነኣእሙራዊ ጸቕጥን ልምሰት ኣእሙሮ የእትወና። ናይ ማሃዝነትን ናይ ምሕሳብን ዓቕምታትና እዉን እንዳተዳኸመ ይኸይድ።
- ሓቤሬታ ኣዝዩ ተዋራራሲን ተዛማዲን ዘይርግኡን ስለዝኾነ፣ ኣብ ሕብረተሰብ ናይ ምክፍፋል ወይ ድማ ናይ ምምሕባር ባህርያት ስለዘይብሉ፣ ንሓደ ማሕበራዊ ኣቓዉማ ከንቕል ወይ ድማ ለዉጢ ከምጽእ ብጻልጥኡ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ከምዚ ክዉንነት ሓይልኻ ወይ ድማ ስልጣንካ ናይ ምሕራም ፖሎቲካ ክህሉ ዝክኣል። እቲ ምንታይስ ኣቲ ወሳኒ ተራ ናይ ፖሎቲካዊ ምልዓል ከምዘይዕተር ኮይኑ ብመራኸቢ ቡዙሓን ተገቢቱን ፖሎቲካዊ ድሌትን ፖሎቲካዊ መረጻታት ኣብ ናይ መረጻታት ሳንዱቕ ጥራይ ተጨባጥነቱ ዘራጋግጸሉ ክዉንነት ስለዘጣጥሕ እዩ። ሓቤሬታ ሓይሊ ኣኳ እንተኾነ፣ ሓቤሬታ ካብ ማሕበራዊ ርክክብን ተሞክሮን ዝንጽል ካብ ኮነ፣ ካብ ኣዉንትኡ ኣሉትኡ ይዓዝዝ። ገለ ማሕበረሰብ ዓለምና ወይ ደቂ ሰባት፣ንዓብላልነት መራኸቢ ቡዙሓን ከም ቀንዲ መራጋገጺ ሓርነት ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ንተሳታፍነት ህዝቢ ኣብ መራጋገጺ ብልሓት ገይሮም ስለዝወስድዎ፣ ብመራኸቢ ቡዙሓን ኣቢሎም ሓርነት ወዲ ሰብ ከራጋግጹ ይህቕኑ። እንተኾነ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነት፣ ኣባላት ህዝቢ ኣብቲ መስርሕ ዝሳተፉ ከም ደረኽቲ ተሳተፍቲ ዘይኮነስ፣ ከም ትንፋስን ቁምነገርን ዘይብሎም ነገራት ወይ ጸላጽል እዮም ዝራኣዩ። ቀንዲ ሕመረትን ኣገዳስነትን ፖሎቲካዊ ድሌታትን ፖሎቲካዊ ምርጫን እምብኣርከስ ዳይናሚክነት ናይቲ መስርሕን፣ ምግላጽ ናይቲ ዘይስበር ፖሎቲካዊ ቆራጽነት፣ ናይ ኣማራጺታት ህልዉ ተሞክሮን፣ ምግላጽ ናይቶም ድሌታት፣ ኣብ ንሓባር ዘገዱሱ ጉዳያት ብንጥፈት ምዝታይን ዘጠቓልሉ እዮም።
መዛዘሚ፣-
ዓዉላማን ፖሎቲካ ንነብረላ ዘሎና ዓለም እዚ ኣብ ላዕሊ ብሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ዝተጣሕመሰ ካብ ኮነ፣ ቀዳማይ ካብዚ ማሕለኻታት እዚ ከነምልጥ ዶ ንኽእል? ካብዚ ዓዉላማዊ ማሕለኻ ከነምልጥ ኣይንኽእልን ኢና፣ ነቲ ማሕለኻታት ብግቡኡ እንተፈሊጥናዮ ግን ኣብ ክንዲ ንረብሕኡ፣ ንረብሓና ክንቅይሮ ተኽእሎታት ኩሉ ጊዝያት ሩጉጻት እዮም። ዕላማናን መሰረት ዕላማና እንተሲሕትና ግን ኣንፈትና ኣጥፊኡ ክገዝኣና ምኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ኣብ መብዛሕትኡ ኤርትራዊ ኩነታት ዓዉላማን ኣሉታቱ ግቡእ ኣፍልጦን ተገንዝቦን ስለዘይብሉ፣ ግንዛቤታት ከጥሪ ጻዕርታት ከድሊ እዩ።
ኤርትራዉያን ብዘይ ገለ ዞናዉን ዓለምለኻዉን ተጻብኦታት ዕላማና ከነዕዉት ዶ ንኽእል? ኣይንኽእልን ኢና። እቲ ተጻብኦታት ናይ ረብሓ ተጻብኦታት ብደረጃ ዓለም ዝንጠፈሉ ስለዝኾነ፣ ከምዚ ዓሳ ካብ ባሕሪ ቦሎኽ ኢሉ ዝወጽእ ግን ክነብር ድማ መሊሹ ንባሕሪ ዝምለስ መታን ካይከዉን፣ ዝተነጸረ ፖሊሲታት ኣብ ሓባራዊ ረብሓ እንካን ሃባን ፈሊጡ፣ ንሕና እንዕወተሉ እቶም ካባና ዝደልዩ ድማ ዝዕወትሉ ናይ ዓወት ዓወት (win win) ዘሳስን ፖሊሲ ክህልወና ይግባእ። ብመንጸር እዚ ኣብ ዉሽጥና ሓድሕዳዊ ኣፍልጦ (recognition) ዝመለልይኡ፣ ሓድነት ኣብዉሽጢ ቡዙሑነት ተቀቢልና ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት ዘእትወና ፖሎቲካዊ መስርሕ ሓድነት (melting pot) ብዘይ ዉዓል ሕደር ከነንቕሎ ክንክእል ኣሎና።
እሞ ዓዉለማ ከምዚ እንተኾይኑ ከመይ ጌርና ዉሑድ ህዝቢን ድኻን ንኡሽቶ ሃገር በይንና ክንሰርር ኢና? ዝብል ተስፋ-ቀቢጻዊ ሕቶ እዉን ክልዓል ይኽእል እዩ። ዓዉላማ ብፍላይ ንሳልሳይ ዓለም ህዝብታትን ሃገራት፣ ብሓፈሻ ድማ ን99% ንህዝብታት ቀዳማይ ዓለም ወይ ሙዕቡላት ሃገራትን ኣህዛብን ዓምጢሩን ገቢቱ ሒዝዎ ስለዘሎ፣ እቲ ቃልስታት ኣብ መላእ ዓለምና ብመላእ ኣህዛብ ዓለም ስለዝካየድን ኣብ ማሕበራዊን ምጣኔሃብታዊ ፍትሒ ምንዳይ መትከላት ስለዝሙርኮስ ቁኑዕ ቃልሲ እዩ። ቁኑዕ ቃልሲ ድማ ዉዒሉ ሓዲሩ ከምዝዕወት ንኣምን እንተኼና ኣብ ዓለማዊ ቃልሲ፣ ቃልስና ኣበርክቶ መታን ክህልዉ ክንቃለስ ምርጫ ዘይኮነ ናይ ግድን እዩ። ሰዉራ ኤርትራ ናጽነት ኤርትራ ንምርግጋጽ ክቃለስ እንኮሎ፣ ኣንጻር እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ፣ እምባራጦራዊት ኢትዮጵያ ብሓያላት ሃገራት ኣሜሪካ፣እንግሊዝ፣ ሩስያን ኢስራኤል እንዳተሓገዘት እያ ን30 ዓመታት ተቃሊስና ናጽነትና ዘራጋገጽና። ሕጂ እዉን ኣንጻር ዉሽጣዊ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን፣ ግዳማዊ ገበቲ ኣካላት ዓዉላማ ክንቃለስ ናይ ግድን ስለዝኾነ ክንቃለስ ኢና። ነዚ ቃልሲ እዚ ዝጸሮ ወሳኒ ግደ ወዲሰብ ስለዝኾነ፣ ወሳንነት ተራ ዜጋ ከነራጋግጽ ክንበቕዕ ኣሎና። ኣብ እነካይዶ ቃልሳዊ ስትራተጂ ወትሩ ሰብ ማእከላይ ቦታ ስለዝሕዝ ብዓይነቱን ዓቀኑን ንቁሕ ዜጋ ኣብ ምፍጣር ሚስጢር ዓወት ማሕበራዊ ሰዉራና ምኻኑ ክፍለጥ ይግባእ።
እዚ ብጂግንነትን ሓርበኛነትን ዝመለልይኡ ህዝቢ ኤርትራ፣ ስድራቤታቱ ክባታተን፣ ኩሊቱ ከም መቓያየሪ ኣቁሑ መኪና ክሽየጥን ክልወጥን እንኮሎና፣ እንታይ እዩ ወሪድና? እዚ ኹሉ ጅግንነት ብምንታይ መኺኹ ተሪፉ? ዝብል ሕትኢታት ዘላዕል እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፣ ገሌና ደገፍት ጋባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፣ ገሌና ደገፍት ማሓዉራት ዘይብለን ፖሎቲካዊ ዉድባት ካብ ኮና፣ ሓደ ሩኡይ ጸገም ኣሎ ማለት እዩ። እቲ ጸገም ጉድለት ማሕበራዊ ንቅሓትን፣ ዉልቓዊ ሓርነትካ ዘይምእዋጅን ኮይኑ፣ ሳዕቤናቱ ክዛረብ ዝኽእል ናይ ኣእምሮ-ጊልያ ናዉቲ ማእቶት ኣርካናት ኪናት ስለዝኾና እዩ። ስለዚ እቲ ብድሆ፣ ናይ ኣእሙሮና ናይ ምቅያር ብድሆ ስለዝኾነ፣ መጀመርታ ነብስና ሓራ ከነዉጽእን ንኣእሙሮና ክንቃለሶ ይግባኣና። ንኣእምሮና ክንቃለሶ ድማ ፍልጠት ክንድልብ ስለዝግብኣና ተማሃር፣ ስራሕን ተቃለስን ቀዳማይ ጭርሖና ክከዉን ይግባእ። ምስተማሃርናን ዉልቃዊ ሓርነትና ምስ ኣወጅና፣ ንካልኦት ሓራ ከነዉጽእን ወሳኒ ጊደ ሰብ ክንጻወት ንኽእል ኢና።
መርእድ ዘርኡ
03/02/2013
ተራ መንእሰይ ኣብ ህልዊ ማሕበራዊ ሰዉራ ኤርትራ ብዝምልከት
መፍለጢ መንእሰይነት ብቁጽሪ-ዕድመ ጥራይ ምስ ዝውሰድ ካብ ዓቕመ ኣዳም/ሄዋን ክሳብ ምፍጣር ስድራቤትነት ዘሎ ግዜ ይዉሰን። እዚ ድሩት-ጊዜ መንእሰይነት ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ይኹን ዓለም ካብ 18 ክሳብ 30 ዘሎ ዕድመ ምኻኑ ዓለምለኻዊ መዕቐኒ እዩ። ብቁጽሪ ዕድሜ ኣየናይ ዕድሜ መንእሰይ ምኻኑ ካብ ተራዳዳእና፣-
ቀዳማይ፣ብሓፈሻ ሕብረተሰብ ኤርትራ ማሕበራዊ ክብርታቱ፣ ባህልታቱ፣ ሃገርነታዊ መንነቱ ገብረ-ገብነቱን ስነምግባሩ፣ ብፍላይ ድማ መንእሰይ በቲ “ፈንጢሕካ ሓድሽ ስራሕ ዝብል ማሕበራዊ ህንደሳ (social engineering) ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተፈግረን ዝተበከለን እዩ። እዚ ኣዕናዊ ማሕበራዊ ህንደሳ ዝሓድጎ ሓድግታት ኣሎ፣ ንሱ ድማ ጽልዉኡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ኣስሪጹ ልክዕ ከም ሓደ ሕማቕ ኣብነት (model) ልክዕ ባህርያትን ጠባያትን ናይቲ ማሃንድስ ዝቅለቡ፣ ንኡኡ ክመስሉ ዝወሰኑ ንኡሳን ጋኒናት ተምሳል ናይቲ ዓቢ ጋኒን ዝፍጠሩ ምኻኖም እዩ። መረዳእታ ኣንካይዶ ኣብቲ መንእሰይ ወለዶ፣ ኣብቲ ኣረጊት ወለዶ እዉን ቅዳሕ ናይ ኢሰያስ ክኾኑ ዝህቕኑ ኣብ ኣዛራርብኦም፣ ኣብ ኣታሓሳስብኦም፣ ኣብ ኣካዳድንኦም ኣዝዮም ቡዙሓት እዮም። ስግር እዚ “ንሕና ንሱ፣ ንሱ ንሕና” እንዳበለ ዝጭርሕ ናይዚ ኣዕናዊ ማሕበራዊ ህንደሳ ሙሩኽ-ሓይሊ እዉን ዘሎ እዩ። ስለዚ ግዳይ ናይዚ ሓደገኛ ማሕበራዊ ህንደሳ ከም ዘለዉ ምግንዛብ ከድልየና እዩ። ብሓፈሻ ንመንእሰይ ሞተር ሕብረተስብ፣ ለዉጢ ዝቕበል፣ ኣካላዊ ብቕዓት ዘለዎ…ወ.ዘተ ኢልና እኳ ነለልዮ እንተኾና፣ ብፍላይ ኣብ ዉሽጥ መንእስያት እዉን በቲ ኣብ ሕብረተሰቦም ዝጋሃድ ኣሉታዊ ዝንባሌታት ዝተለኽፉን ዝልከፉን የለዉን ማለት ኣይኮነን። እዞም ሕጂ ንመንግስት ኤርትራ ይኹን ተቃዉሞ ዝመርሑ ዘለዉ ቅድሚ 40 ዓመታት ነቲ ሰዉራ ክስለፍዎ እንኮሎዉ፣ ካብ ደቂ 19-27 ዓመታት ዝዕድሜኦም እዮም ዝነበሩ። ቀደም ሶጎምቲ፣ ሕጂ ኣድሓርሓርቲ ኮይኖም ማለት ኣይኮነን። ኣብ ባህርያቶም ዘይነበረ ሓድሽ ባህርያት ኣብ እርጋኖም ክጥርዩ ዝክኣል ኣይኮነን።
ካልኣይ፣ብሓፈሻ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትር፣ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ወለዶ፣ብናይ ኪናት-ስንብራት (war trauma) ከም ሳዕቤኑ ኣብ ዝተፈላለየ ስነ-ኣእሙራዊ ጸገማት ዝኣተወ ከምዘሎ ምስትብሃል ከድሊየና እዩ።
ሳልሳይ፣ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንመንእሰያት ከምዘይሓልፍ መንፈሳዊን ኣካላዉን ሃስያታት ስለ ዘዉረደሎም ናቱ ኣሉታ ሓድግታት ከምዘለዎ ክንፈልጥ ይግባእ።
ራብዓይ፣ ሃገር ሓዲጎም ስግር-ዶብ ክሰግሩ እንኮሎዉ ዘጋጠሞም ኢሰብኣዊ መንፈሳዊን ኣካላዊ ምጉስቓልን ባህደላን (abuse) ኣሎ።
ሓሙሻይ፣ ከም ዉጽኢት ናይቲ ኣርባዕተ ኣቀዲሙ ዝተጣሕመሰ ፍጻሜታት ሓያል ስነኣእሙራዊን ብድሆታት እንዳሃለወ ከንሱ፣ ብተወሳኺ ካብ ሃገሮምን ስድራቤቶም ምስተፈልዩ ናፍቆት፣ ተነጽሎ፣ ሻቅሎት፣ ራዕዲ፣ ነብሰ-ምትሓት፣ ሕርቃን፣ ኩቱር ጽልኢ፣ሓዲሽ ሂወት ምጅማርን ብክልተ እግርኻ ደው ክትብል ምቅላስ፣ ስድራኻ ነብስኻን ክትሕግዝ ምህቃን…ወ.ዘ.ተ እዉን ኣሎ።
ኣብዚ ዘለናሉ እዋናት ኩሉ ወሎዶታት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ እኳ እንተሃለወ፣ ብፍላይ ኤርትራዊ መንእሰይ ቀንዲ ብቀሊሉ-ተጠቓዒ ዕላማ (soft target) ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይኑ ከምዘሎ ቡዙሕ ዘታሓታትን ጉዳይ ኣይኮነን። እዚ ካብ ወዱ/ጓሉ ካብ 1 ዓመት ክሳብ 42 ዓመት ዝዕድሚኡ 73% ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዝግምገም ብተዛማዲ መንእሰይ ኮይኑ፣ ብዉሽጢ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብደገ ድማ ዝተፈላለዩ ናይ ጥፍኣት ሓይልታት ክሃድንዎን ንማዓልኦም ከዉዕልዎ ዘይፈንቀልዎ ጎቦ ዘይፋሓርዎ ጉዳጉድ የሎን።
ኣብ-ኮንቱ መዓላታት መታን ከዉዕልዎ ብዝተፈላለዩ መራኸቢ ቡዙሓን ተጠቂሞም፣ ኣብ ክንዲ ቁኑዑን ሃናጽን ፍልጠትን ተሞክሮ ዘቕስምዎ፣ ብዘንባዕ ዝኾነ ጎስጋሳት ብምልካፍ፣ ልዕሊ ህሉዉ ዓቕሙን ልዕሊ ትጽቢቱን ስለዘንበድበድዎ፣ ዋላካ ክልዓል እንተጀመረ፣ ኣንፈቱ ግን ኣብ ነዉጺ እዩ ዝርከብ ዘሎ።
- ንሓንሳብ ናይ ገዛእ ርእሰይ ናይ መንእሰያት ማሕበር ክምስርት እየ ይብል፣ ብዝተፋላለየን ተመስሳሊ ኣስማት የቕዉምን ይእዉጅ።
- ንሓንሳብ ኤርትራዊ ጉዳይ ብኣና ጥራይ ብኤርትራዉያን ክፍታሕ ስለዘለዎ፣ብዉሽጣዊ ዓቕምታትና ክብገስን ክቅጽል ኣለዎ ይብል። ንመረዳእታ ኣብ ኮንፈረንስ መንእሰያት ዋሽንግተን ዲሲ ካብ ዝነበር ንዕላማታቶምን ድርኺታቶምን ዘናጻጸረ-መደረ ክጥቀስ እንተ ኮይነ፣-
ሀ/ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑ ፡
ለ/ ወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ደው ክብል፡
ሓ/ ህግደፍ ምእላይን ፡
መ/ ብሰላማዊ መንገዲ ህዝብዊ መንግስቲ ምቛም።
ነዘን ኣብ ላዕሊ ዝተጠቅሳ ነጥብታት ንምትግባር ከኣ ፡-
ሀ/ ብምጣኔ-ሃብታዊ መዳይ ነቲ ስርዓት ካብ ዓለም-ለካውያን ማሕበራት ዝልገሰሉ ሓገዛትን እቲ 2% ካብ ኤርትራውያን ዝምንጥሎ ንምንቓጽ ምቅላስ ።
ለ/ ብፖለቲካዊ መዳይ ኣብ ውሽጢ ሃገር ምስ ህዝብና ተጀሚሩ ዘሎ ናይ ዓርቢ ሓርነት ርክብን ካልእ መደባት ምውጻእ/ ምስራዕ።
ሓ/ ብተሃደራዊ መዳይ ነቲ ስርዓት ንምእላይ ግብራውንት ከምዘይብሉ ተጠቂሱ። ብተወሳኪ ፡ ኣብ ናይ ክትዕ መድርኽ (Debate) እውን ፡ ወኪል (EYSC) ጉዳይና ክንመርሖ ዘሎና ባዕልና ክንከውን ኣሎና ኣብ ዝብል ፍልስፍና ዘትኮረ መደረ እዩ ዝገበረ። ቀጺሉ ፣ ወኪል EYSC ከምዝበሎ ሃገራዊ ነጻነትና ጉሁድ ክንገብር ዝበቅዓና ሕጂ እውን ከም ትማሊ ብጽፍሪና ክንዕወት ኢና ኢሉ ።
- ንሓንሳብ ኣብተን ዘለዋ ምንቅስቓሳት ኣቲና ክንቃለስ ኣሎና ይብል።
- ንሓንሳብ ምስቲ ዉጽኢት ጉባኤ ኣዋሳ ዝኾነ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ፡ ክሰርሕ ዝወሰነ፣ ድርብ ኣባልናት ማለት ኣባል ባይቶን ኣባል መሪሒነቱ ንክኸዉን ዘፍቀደ፣ ንመረዳእታ ዋዕላ መንእሰያት ደብረ-ዘይቲ፣-ካብ7-17ሓምለ2012 ተኣኻኺቡ፡ ዘተን ልዝብን ዘካየድና፡ ልዕሊ 200 ኤርትራውያን ዝወሰንዎ ዉሳኔ ኣሎ።
- ንሓንሳብ ኔዉ በሉወን እዘን ኣቀዲመን ዝጸንሓ ዉድባት ይብል።
- ንሓንሳብ ኔዉ በሉዎም እዞም ገዳይምን ኣሮጉቶት ተጋደልቲ ዝነበሩ ይብል።
- ብመንጸር እዚ ኣብ ደገ ተወዲቡ ምስ ዉሽጥ ኤርትራዉያን መንእሰያት ዝትኣሳሰር፣ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝድግፍ ብስም YPFDJ ዝፍለጥ እዉን ኣሎ; ስግር እዞም ክልተ ተጻረርት ሓይልታት ማለት ደገፍቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ን ተጻያቱን ኣጽቂጡ ዝዕዘብ (silent majority) እዉን ኣሎ።
- ንሓንሳብ ናይ ገዛእ ርእስና ግንባር ፈጢርና ብጎነጻዊ መልክዕ ነዚ ግርጭት ክንፈትሖ ኣለና ይብል…ወ.ዘ.ተ ልዕሊኡ እዉን ዝተፈላለየ ዋዕላታት ኣብ ኣመሪካ፣ ኣብ ሽወደን፣ ኣብ ኢትዮጵያ ኣክሱም፣ መቀለን ደብረዘይቲ ኣካይዱ እዩ። ናይ ብሓቂ መጀመርታን መወዳእታን ዘይብሉ ምርጫታትን ስጉምታትን ወኒኑ ዘንሂን ዝነጥፍን ዘሎ እዩ።
ስለዚ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ከቢድ ብድሆ ይርከብ ኣሎ። ዋላ እኳ ዝተደርደረ ጸገማት እንተሃለዎ፣ ኣብ መጨረሽታ ናይቲ ግብ ዝበለ ጸልማት ዝኾዶ ዘሎ ጉዕዞ ብርሃን ከምዘሎ (there will be light at the end of the tunnel) ወይ ድማ ናይ ቀረባ ደረት ትርኢት ናይ ጮራ ለዉጢ ከምዘሎ ክፈልጥ ኣለዎ። ነዚ ብርሃን’ዚ ንምርካብ ድማ እቲ ቀንድ መዕቀኒ ከርሰ-ጉዳይ (parameter) ሎሚ ጽባሕ ዘይብሃሎ ብቀዳምነት ዉልቓዊ ሓርነቱ፣ ቀጺሉ ናጻን ሓራን ናይ መንእሰያት ማሕበራት ብደረጃ ዝነብረሉ ዘሎ ከባቢ (Local) ፈጢሩ ክእዉጅ ኣለዎ። እዘን ብደረጃ ከባቢኡ ዝተፈጥራ ናጻን ሓራን ናይ መንእሰያ ማሕበራት፣ ቀጺሉ ብደረጃ ሃገርን ክፍለዓለምን መጋባእያታት ብምፍጣር፣ መጀመርታ ነቲ ገጢምዎ ዘሎ ብድሆ ከፋኽስ የኽእሎ፣ ቀጺሉ ሃናጺ ጊደ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ማሕበራዊ ሰዉራ ከበርክቱ ይክኣል እዩ።
ብተወሳኺ ክዝንጋዕ ዘይብሉ ኣገዳሲ ቀንዲ ቀላሲ ማእከል (nucleus) ዝኾነ ኣካል ፍንጫሕ-መሰንገለ ሕብረተሰብና ሓደ ፈጺሙ ዘይንዓቕ ኣሎ። ንሱ ድማ ደቂ-ኣንስትዮ ሕብረተስብ ኤርትራ እየን። ደቂ ኣንስትዮ 54%ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዝግምገማ እዉን ከምኡ ክገብራ ግድነታዊን ቀንዲ ወሳኒ እዩ። ብዘይ ናጻ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮን፣ ብዘይ ሙዕሩይን ርትዓዉን ተሳትፎ ደቂ ኣንስትያ ዝዕወት ማሕበራዊ ሰዉራ ድማ ፈጺሙ የሎን።
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ማንፌስቶ ፖሎቲካዊ ራእይናን ዕላማና ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጣሕሚሱ ዘሎ እምነትናን መርገጺ’ዚ ብንጹር ኣብ ዓንቀጽ.4. መሰረታዊ መትከላት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ፖለቲካዊ ናጽነትን ደሞክራስያዊ መሰላት ዜጋታትን ፣- ኣብ ዝብል ዓንቀጽ ብኸምዚ ዝስዕብ ንኡስ ዓንቀጻት ብንጹር ኣቀሚጥዎ ኣሎ።
4.10. ንቑሕ ተሳትፎ ህዝቢ ግብራውነቱ ንምርግጋጽ፣ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ውዳቤ ክህልዎ ይግባእ። ህዝቢ በብሞይኡ፣ በብማሕበራዊ ጉጅልኡ፣ ናጻ ህዝባዊ ትካላት ብደሞክራስያዊ ኣትሓሳስባ ዓምቢቡ፣ ናብ ደሞክራስያዊ ትካላት ምህናጽ እንተተሰጋጊሩ፣ ልዕልና ሕጊ ይነግስ፣ ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላት ይኸብር፣ ይውሓስ ዝብል መትከል ንኣምን።
4.11. ናጻ ደሞክራስያውያን ማሕበራት፣ ወይ ህዝባዊ ትካላት ማለት ድማ፣ ከም ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ማሕበር ሰራሕተኛታት፣ ማሕበር መንእሰያት፣ ማሕበር ደቂ- ኣንስትዮ፣ ማሕበር ሓረስቶት፣ ማሕበር ስንኩላን፣ ማሕበር ሓርበኛታት፣ ማሕበር ኩሉ ዓይነት ሞያ፣ ከም ኣብነት፣ ማሕበር ጋዜጠኛታት፣ ማሕበር ሓካይም፣ ማሕበር ናይ ሕጊ ኪኢላታት/ ጠበቓታት/ ማሕበር መማህራን፣ ማሕበር ነጋዶ፣ ማሕበር መጓዓዝያ፣ ማሕበር ስነ-ቑጠባ፣ ማሕበር ስነ-ጥበባውያን፣ ማሕበር ድሕነት/ኣንጻር/ ብከላን ልምዓትን፣ ማሕበር ተጣበቕቲ ህጻናት፣ ማሕበር ረድኤትን ምትሕግጋዝን፣ ዝተፈላለያ ዘይመንግስታውያን ትካልትን፣….ወዘተ ከም ናጻ ማሕበራት ምስዝቖማ፣ ደሞክራስያዊ መሰረትን በርጌሳዊ ፈልስታት የንጽፋ፣ ልዕልና ሕጊ የንግሳ የውሕሳ፣ ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላት ኣብ ምኽባር ምውሓስ ንጡፍ ተራ ይጻወታ ዝብል መትከል ንኣምን።
መንእሰይ ኤርትራ ብሓፍሻ፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ደገ ዝነብር ዘሎ፣ ኣብዚ እዋን እዚ ዘርእዮ ዘሎ ብድሆታትትን ቃልስታትን ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝንኣድን ክታባባዕ ዝግብኦ ኮይኑ፣ ጻዕርታቱን ቃልሱታቱ መታን ኣድማዒ ንረብሓ ሃገሩን ህዝቡ ክዉዕል፣ ንጹር ዉዳቤ፣ ንጹር ዕላማ፣ ንጹር ራእይ ክህልዎ ስለዝግባእ ኣብኡ ብሙሉእ ኣቃልቦ ክስርሓሉ ይሕተት። እቶም ማእኮሎትን ዓበይቲ ሰብ ዕድሜ-ጸጋ ድማ ብዘይ ገለ ተግላባነት ኣዉንታ ተሞክሮታትና ክንምህሮምን፣ ጉጉይ መገዲ ኣብ ዝሕዙሉ ድማ ዓገብ ክንብል ይግባእ። ንዉልቃዊ ሽዉሃታትና ንምዕጋብ ሸንኮለል ነብሎም እንተኼና ታሪኽ ክሓትና እዩ። ልዕሊ ኹሉ ግን ኣብ ሓደገኛ ቃራና-መገዲ ተሳጢሓ ዘላ ሃገርናን ህዝብና ሓንሳብ ንሓዋሩ ንጥፍኣት ንፈርዶ ስለዘሎና ፣ ኣብ ታሪኽ ደቂ-ሰባት፣ ከም ናይ 21 ክፍለዘመን ናይ ዓለምና ገበን ክቑጸር እዩ።
ወድሓንኩም!!!
መርእድ ዘርኡ
5/2/2013


text:
ኣብ ክልል ትግራይ ደቡባዊ ዞባ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ቑሸት ጋርቤ ሰበስልጣን እቲ ከባቢን ፖሊስን ዘይሕጋዊ እዮም ዝበልዎም ገዛውቲ ንምፍራስ ኣብ ዝፈተንሉ እዋን ህውከት ከምዝተልዓለ መሰኻኽር ገሊፆም።ኣማሓዳሪ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ኣቶ ሃፍቱ ኪሮስ ግን ዘይሕጋዊ ገዛውቲ ክፈርሱ ኣለዎም ምስበሉ ዝተብሃለ ህውከት ግን ዝተጋነነ እዩ ክብሉ ሕባኢሮም።
ሽሞም ክግለፀሎም ዘይደለዩ ነባሪ እታ ቑሸት እቲ ምፍራስ ገዛ ህብዚ ናብ ናይ ሓመድን ዕቀባን ስራሕ ንኽዋፈር ብምግባር ብድሕሪት ዘፍርሱ ሰራሕተኛታት ብምውፋር ምፍራስ ገዛ ብምጅማሮም ኣውያት ተላዕሊ ብዙሕ ሰብ ከምዝረድአን በዚ ምኽንያት ድማ ካብ ማእኸል ሃገር ናብ ትግራይ ካብ ትግራይ ናብ ማእኽለ ሃገር መካይን ንኸይሓልፋ ተኣጊደን ከምዝውዓላን እቶም ሓቢሮም።እቲ ህውከት ካብ ሰዓት ክልተ ናይ ንጉሆ ጀሚሩ ክሳብ ሰዓት 12 ናይ ምሸተ ከምዝቐፀለ ገሊፆም።
ናይ ፌደራል ፖሊስ ኣጋግዘ ሰዓት 11 ናብቲ ከባቢ ብምምፃእ መንብዒ ጋዝን ጠያትን ብምትዃን ነቲ ህብዚ ከምዝበተኑዎን ክልተ ሰባት ቖሲሎም ናብ ሆስፒታል ምእታዎም ከምዝሰምዑን ወሲኾም ሓቢሮም።ዝተኣሰሩ ሰባት ከምዘለው’ውን ገሊፆምልና ኣለው እቶም ምስክር።ተኣሲሮም ናብ ዝተብሃሉ ሰብ ስልኪ ደዊልና ዝተኣሰሩ ንምዃኖም ሓፍቱ እየ ዝበለትና ኣረጋጊፃትልና ኣላ።
ኣምሓዳሪ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ኣቶ ሃፍቱ ኪሮስ ኣዲስ ኣበባ ንዝርከብ ወኪል ቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ሕጋዊ ዘይኮኑ ገዛውቲ ክፈርሱ እዮም ግን ከምዝተብሃለ ዝተጋነነ ህውከት ከይኮነስ ኣብ ከተማ ዝርከቡ 57 ዘይሕጋዊ ገዛውትን ኣብ ገጠር ድማ ብዘይሓግዊ መሸጣ ዝተሰርሑ 207 ኣባይትን ጥራሕ እዮም ዝፈርሱ ኢሎም ኣለው።ነቲ ተቓውሞ ዘስምዑ ዘለው ኣብ ከተማ ዝነብሩ ዝተውሰኑ ሰባት ምዃኖምን ዝበፅሐ ጉዳኣት ከምዘየለን ገሊፆም ኣቶ ሃፍቱ።ናይ ናይ መንገዲ ምዕፃው ፈተነ ተገይሩ ብምይይጥ ከምዝተኸፈተ’ውን ወሲኾም ኣብሪሆም።


text:
ኢትዮጵያ ኣባል ባንኪ ኢንቨስትመንት መሰረተ ልምዓትን ኤዥያ ኾይና
መቐለ ግንቦት 06/2009(ድወት) ባንኪ ኢንቨስትመንት መሰረተ ልምዓትን ኤዥያ ንኢትዮጵያ ብኣባልነት ተቐቢሉ፡፡
ፕሬዚዳንት እቲ ባንኪ ጃንሊቹን ምስ ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣብ ዝዛተይሉ እዋን “ኢትዮጵያ ኣባል ባንኪ ኢንቨስትመንትን መሰረተ ልምዓትን ኤዥያ ብምዃና ሕጉሳት ኢና ካብ ሎሚ ጀሚሩ ኣባል እቲ ባንኪ ምዃና እንትነፅድቕ ድማ ደስ እናበለና እዩ” ኢሎም፡፡
ቅድሚ ክልተ ዓመታት ኣባል እቲ ባንኪ ንምዃን ሕቶ ዘቕረበት ኢትዮጵያ ቅድም ክብል ኣባላት ዝኾና ሃገራት ግብፅን ደቡብ ኣፍሪካን ስዒባ ሐዚ ሳልሰይቲ ኣፍሪካዊት ሃገር ኣባል ባንኪ ኢንቨስትመንትን መሰረት ልምዓትን ኤዥያ ኾይና ኣላ፡፡
ካብዚ ብዝሰገረ ኢትዮጵያ ኣብቲ ዝመፅእ ወርሒ ሰነ ኣብ ደቡብ ኮርያ ኣብ ዝካየድ 2ይ ዓመታዊ ጉባኤ ቦርድ ዳይሬክተራት ክትሳተፍ ዕድመ ቐሪቡላ ኣሎ፡፡
ኢትዮጵያ ኣባል እቲ ባንኪ ምዃና ንዝጀመረቶም ገዘፍቲ ሃገራዊ ፕሮጀክታት መሰረተ ልምዓት ዝሕግዝ እኹል ቀረብ ልቃሕ ክትረክብ ከምዘኽእላ ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ገሊፆም፡፡
ንህንፀት መሰረተ ልምዓት ካብ ዝርከብ ልቃሕ ብተወሳኺ ንዓውድታት ማኒፋክቸሪንግን ልምዓትን ዘዋፅኡ ፕሮጀክታት ልምዓትን ህንፀት ዓቕምን ሓገዝ ክትረክብ ክሕግዛ’ዩ ኢሎም፡፡
ኣብ 2015ዓ.ም.ፈ ዝተጣየሸ ባንኪ ኢንቨስትመንት መሰረተ ዕምዓት ኤዥያ ኣብ ቐጠና ኤዥያ-ፓስፊክ ዝካየድ መሰረተ ልምዓት ንምሕጋዝ ዝተጣየሸ ባንኪ ምዃኑ ይፍለጥ፡፡
እቲ ባንኪ ትማሊ ቅድም ክብል ዝቐረበሉ 7ተ ሕቶ ኣካልነት ተቐቢሉ ዘፅደቖ ኾይኑ 77 ሃገራት ብኣባላት ሓቑፉ ኣሎ፡፡


text:
ኢትዮጵያዊ ተመራማሪ ሕርሻ ፕሮፌሰር ገቢሳ ኣጀታ ንምርምር ምሩፅ ዘርኢ ዝውዕል ድጋፍ 5 ሚሊዮን ዶላር ረኺቦም፡፡
- Last Updated on 23 November 2017
- Hits: 59
ሃገረ ኣሜሪካ ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርስቲ ፎርድ ማእከል ገይሮም ዝንቀሳቐሱ ፕሮፌሰር ገቢሳ እጀታ እቲ ድጋፍ ገንዘብ ዝረኸብዎ ካብ ፋውንዴሽን ቢለን ሚሊገዳ ጌትስን እዩ፡፡ እዚ ድጋፍ እቶም ፕሮፌሰር ፃህያይ ተፃዊሩ ዝበለፀ ምህርቲ ዝህቦ ምሩፅ ዘርኢ ንምልማዕ ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ንምሕጋዝ እዩ፡፡ እቲ ድጋፍ ብፍላይ ንዓበይቲ ሃገራት ጠቓሚ ውፅኢት ንዝረክቡ ስራሕቲ ከምዝውዕል ዝገለፁ እቶም ፕሮፌሰር ብተወሳኺ እውን ሓድሽ ፃህያይ ዝፃወር ምሩፅ ዘርኢ ምሽላ ምርካቦም እውን ሓቢሮም፡፡ ፕሮፌሰር ገቢሳ እጀታ ብሰራሕቲ መርምር ብርክት ዝበሉ ዓለም ለኸ ሽልማት ዝረኸቡ እንትኾኑ ዝሓለፈ ዓመት ዓለም ለኸ ሽልማት ምግቢ ተበርኪትሎም ምንባሩ ይዝከር ክብል ኢቢሲ ፀብፂቡ፡፡


text:
ክልቲአን ሃገራት ውዕል ተፈራሪመን
ፕረዚደንት ቻይና፣ንመራሒ ሱዳን ድሙቅ ኣቀባብላ ዝለገስሎም ምኽንያት ብምግላፅ፣ዝምድና ቤይጅንግን ሱዳንን ኣይቅየርን ኢሎም። እዚ ሪኢቶ‘ዚ ዝስማዕ ዘሎ፣ምስ‘ቶም ብኣድማሳዊ ቤት-ፍርዲ ገበን ዝድለዩ ሱዳናዊ መዘነኦም ድሕሪ ምዝርራቦም‘ዩ።
ፕረዚደንት ሁ ጂንታው ንፕረዚደንት ኦማር ኣልባሽር ናብ ዓብዪ ህዝባዊ ኣዳራሽ እንኳዕ ደሓን መፁ ኢሎም ኣብ ዝተቀበልሉ እዋን ወትሃደራዊ ጉጅለ ሙዚቃ‘ውን ይዕጅቦም ነይሩ።
ሚስተር ሁ፣መገሻ ኣል-ባሽር ንርክብ ሱዳንን ቻይናን ከጠናኽሮ‘ዩ፣ንዝፀንሐ ብዙሕ ዝዘፈሩ ዝምድና ናብ ዝላዓለ ደረጃ ክብ ከብሎ‘ዩ ኢሎም።
ሚስተር ባሽር ብወገኖም፣ንእንግዶት ቻይና ብምንኣድ፣እታ እስያዊት ሃገር ኣብ መፃኢ ዝላዓለ ምዕባለ ክተምዝግብ‘ያ ኢሎም።
ክልቲኦም መራሕቲ፣ንምፍርራም ውዕል ቴክኖሎጂካዊ ምትሕግጋዝን ኣብ ምብራቅ ሱዳን ንዝህነፅ ድልድልን ተዓዚቦም‘ዮም።
መብዛሕትኡ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ንሱዳን ከምዝተነፀለት ሃገር ገይሩ‘ዩ ዝቆፅራ።ቻይና ግና፣ነቲ እናወሰኸ ይመፅእ ዘሎ ናይ ነዳዲ ጠለባ ንምርዋይ ምስ ሱዳን ዘለዋ ርክብ እናሓየለት‘ያ መፂኣ።ሱዳን ንቻይና ሻድሸይቲ ዝዓበየት ኣቀባሊት ነዳዲ ምኻና ይዝከር።
መምህር ዩኒቨርስቲ ሬንሚን ሺ ዪንሆንግ፣ነቲ ኣብ ሱዳን ዝወረደ ሞት ሰለስተ ሚእቲ ሽሕ ህዝቢ ኣፍልጦ ትህበሉ‘ያ።ግን ንብይን ኣድማሳዊ ቤት ድርዲ ዓለም ኣይትምእዘዝን ይብል።
ሚስተር ሺ ኣብ ዘረብኡ፣ንመራሒ ሱዳን ክተጋይሽ ከላ ንዓለም-ለኻዊ ሕጊ ተመርኲዛ‘ዩ።ንዓለም-ለኸ ንቡር መሰረት ብምግባር‘ዩ።ቻይና፣ዩ-ስን ሩስያን ኣባላት ኣድማሳዊ ቤት ፍርዲ ገበን ከምዘይኮና ክፍለጥ‘ለዎ ይብል ሚስተር ሺ።
ርክብ ቻይናን ምዕራባውያንን ብመገሻ ሚስተር ኣልባሽር ክፅሎ ይኽእል‘ዩ ግን ኣድማዒ ኣይከውንን ዝብል ገምጋም‘ውን ኣለዎ ሚስተር ሺ።


text:
ቤት ንባብ
ቤት ንባብ ንኩሉ ክፉት አዩ።
ናብ ቤት ንባብ ክትመጽእ ትኽእል ዶ ንምንባብን ምልቃሕን መጻሕፍትን ጋዜጣን ብቡዙሓት ዝተፈላለዩ ቓንቓታት ዝተሓትሙ።
ከም ተወሳኺ ኮምፒተር፡ ፊልምን ሙዚቓን ክትልቓሕ ትኽእል ኢኻ። መጻሕፍቲ ምልቓሕ ቓንቓ ሽወደን ንምምላኽን ሓበሬታ ብዛዕባ ሽወደን ንምርካብን ናይ ማንጃ ፍቓድ መጽንዕን ናይ ዛንታታት መጻሕፍቲ ብቕልል ዝበለ ቓላት ዝሕተምን ይጠቕመካ።
ኣብ ቤት ንባብ ሓደ ክፍሊ ንምሓዝ ናይ ግዜ ቕጸራ ትገብር። ኣባላት ቤት ንባብ ክተሓባበሩኻ አዮም። ብዘይ ዝኾነ ክፍሊት ድማ ትግልገለሉ።
ኣብ ቤት ንባብ ሓደ ዝተጠንጠለ ናይ ሓበሬታ ሰሌዳ አንታይ ኣሎ ኣብ ሰደርሃምን ተንብበሉ ብዛዕባ ትያትርን ሙዚቓን ዝሕብር ።
ኣብ ቤት ንባብ መዓልታዊ ብዙሓት ሰባት ይእንገዱ። ብዙሓት ድማ ሓገዝ ካባና ይረኽቡ። ንሕና ብዙሕ ዕማማት ንበጻሕትና ስለ ነአንግድ ነቲ ናይ ኢሚግረሽንን (Migrationsverket) ሲኤስኤንን (CSN) ካልእ ተመሳሳሊ ፎርም ክንመልእ ኣይንኽእልን ኢና። ከም መማህራን ክንከውን ውን ኣይንኽእልን ኢና።
ተወሳኺ ሌንካር
ቤት ንባብ
አንተ ዳ ኣ ኣጥፊእካዮ ወይ ድማ ኣባላሽኻዮ አቲ ዝተለቀሕካዮ መጽሓፍቲ ግድን ባዕልኻ ትኸስሮ።
ናብ ቤት ንባብ በዚ ቁጽሪ ተለፎን ተወከሱ 0270-755 10
ወይ ብ ኢ-መይል (e-post) ክትሰዱ ትኽሉ


text:
ንስድራ ቤት | ንመንእሰያት
ናይ ሓቂ ኣዕሩኽ ብኸመይ ከም እተጥሪ
ጸገም
ሎሚ ሳላ ተክኖሎጂ ኻብ ቅድሚ ሕጂ ንላዕሊ ምስ ብዙሓት ሰባት ብቐሊሉን ምሹእ ብዝዀነ መገድን ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። ጥብቂ ርክብ ግና ኣይህልወካን ይኸውን። ሓደ መንእሰይ ብዛዕባ እዚ ኺገልጽ ከሎ፡ “እቲ ምስ ካልኦት ዘሎኒ ዕርክነት ብቐሊሉ ኺፈርስ ዚኽእል ኰይኑ እዩ ዚስምዓኒ። ኣቦይ ግና ምስ ኣዕሩኹ ንሓያሎ ዓመታት ዝጸንሐ ጥብቂ ርክብ ኣለዎ” በለ።
ኣብዚ እዋን እዚ፡ ነባርን ትርጉም ዘለዎን ዕርክነት ምምስራት ኣጸጋሚ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
ክትፈልጦ ዘሎካ
ተክኖሎጂ ብእተወሰነ መጠን ተሓታቲ እዩ። ብሞባይል መልእኽቲ ብምጽሕሓፍ ዚግበር ርክብን ካልእ ማሕበራዊ መራኸቢታትን፡ ምስ ሰብ ብኣካል ከይተራኸብካ ምትዕርራኽ ቀሊል ዝገበሮ እዩ ዚመስል። ትርጉም ዘለዎ ዕላል በቲ ብሞባይልን ብማሕበራዊ መራኸቢታትን ዚለኣኽ ሓጺር መልእኽትታት ተተኪኡ ኣሎ። ኣርተፊሻል ማቹሪቲ ዚብሃል መጽሓፍ ከምዚ በለ፦ “ሰባት ገጽ ንገጽ ዚገብርዎ ዝርርብ እናነከየ እዩ ዚኸይድ ዘሎ። ተምሃሮ ኻብቲ ብሓንሳእ ዜሕልፍዎ ግዜ ንላዕሊ ምስ ኤለክትሮኒካዊ መሳርሒታት ዜሕልፍዎ ግዜ ይዛይድ ኣሎ።”
ተክኖሎጂ፡ ሰባት ዝያዳ ምሕዝነት ኪፈጥሩ ዚሕግዝ ኪመስል ይኽእል እዩ። ወዲ 22 ዓመት ብራያን * ከምዚ በለ፦ “ኣብዚ ቐረባ እዋናት፡ ናይ ሞባይል መልእኽቲ ብምልኣኽ ሃለዋት ኣዕሩኸይ ንምፍላጥ ጻዕሪ ዝገብር ኣነ ጥራይ ምዃነይ ተገንዚበ። ሃለዋተይ ኪፈልጡ ተበግሶ ዚወስዱ ኽንደይ ኣዕሩኽ ከም ዘለዉኒ ንምፍላጥ ድማ መልእኽቲ ምጽሓፍ ኣቋሪጸዮ። ሓቂ ምዝራብ ይሓይሽ፡ ብዙሓት ኣይኰኑን ጽሒፎምለይ። ገሊኦም ከምቲ ዝሓስቦ ናይ ቀረባ ኣዕሩኸይ ኣይነበሩን።”
ኰይኑ ግና፡ መልእኽቲ ምጽሕሓፍን ካልእ ማሕበራዊ መራኸብን ምስ ሰባት ርክብ ኪህልወካን ምሕዝነትካ ኸተደልድልን ዚሕግዝዶ ኸይኰነ፧ ምሳታቶም ብኣካል እውን ትራኸብ እንተ ዄንካ፡ ኪሕግዝካ ይኽእል እዩ። ይኹን እምበር፡ ማሕበራዊ መራኸቢታት ከም ዜራኽብ ድልድል ኰይኑ ጥራይ እዩ ኺጠቕመካ ዚኽእል እምበር፡ ምስ ካልኦት ኬቀራርበካ ኣይክእልን እዩ።
ክትገብሮ እትኽእል ነገራት
ትርጉም ናይ ሓቂ ዕርክነት ፍለጥ። መጽሓፍ ቅዱስ፡ ዓርኪ ዚብሃል፡ “ካብ ሓው ኣብሊጹ ጥብቂ ዝዀነ” ሰብ ከም ዝዀነ እዩ ዚገልጽ። (ምሳሌ 18:24) እሞኸ ኸምዚ ዓይነት ኣዕሩኽ ዲኻ እትደሊ፧ ንስኻ ኸምኡ ዓይነት ዓርኪ ዲኻ፧ ነዚ ሕቶታት እዚ ንምምላስ፡ ኣዕሩኽካ ኺህልዎም እትደልዮ ሰለስተ ባህርያት ጽሓፍ። ኣዕሩኽካ ዚፈትዉልካ ሰለስተ ባህርያትካ እውን ጽሓፍ። ንርእስኻ ድማ ከምዚ ኢልካ ሕተታ፡ ‘ብኢንተርነት ዝረኽቦም ሰባት ከምቲ ኣዕሩኸይ ኪህልዎም ዚደልዮ ባህርያት ድዩ ዘለዎም፧ ንሳቶም ዚፈትዉለይ ባህርያትከ እንታይ እዩ፧’—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ ፊልጲ 2:4።
ቀዳምነት እትህቦ ነገራት ስራዕ። መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቲ ብኢንተርነት ዚፍጠር ዕርክነት ኣብቲ ብሓባር ዜገድሰካ ነገራት እተመስረተ እዩ። ይኹን እምበር፡ ካብቲ ብሓባር ዜገድሰካ ነገራት ንላዕሊ እቲ ብሓባር ኣኽቢርካ እትርእዮ ነገራት ዝያዳ ኣገዳስነት ኪህልዎ ይግባእ። ጓል 21 ዓመት ሊን፡ “ብዙሓት ኣዕሩኽ እኳ እንተ ዘይብለይ፡ እቶም ዘለዉኒ ግና ዝሓሽኩ ሰብ ንምዃን ጻዕሪ ኽገብር እዮም ዚሕግዙኒ” በለት።—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ ምሳሌ 13:20።
ምስ ሰባት ብኣካል ተራኸብ። ብቓና ድምጽን ኣብ ገጽ ብዚርአ መግለጺታትን ብኣካላዊ ምንቅስቓስን ንዚመሓላለፍ መልእኽቲ እናረኣኻ ምስ ሰባት ገጽ ንገጽ ከም ምዝርራብ ዚመስልዎ ነገር የለን።—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ 1 ተሰሎንቄ 2:17።
ደብዳበ ጽሓፍ። ደብዳበ ምጽሓፍ ግዜኡ ዝሓለፎ ዚመስል እኳ እንተ ዀነ፡ ሓሳብካ ኸይተኸፋፈለ ደብዳበ ምጽሓፍካ ግና ነቲ እትጽሕፈሉ ሰብ ክሳዕ ክንደይ ከም እትግደሰሉ ዜርኢ እዩ። ከመይሲ፡ ኣብዛ ብሃልኪ ዝመልአት ዓለም ከምዚ ዓይነት ትዅረት ምግባር ከቢድ እዩ። ንኣብነት፡ ሼሪ ተርክል ኣብቲ ኣሎን ቱጌዘር ዘርእስቱ መጽሓፋ ብዛዕባ ኣብ ህይወቱ ውልቃዊ ደብዳበ ተቐቢሉ ዘይፈልጥ መንእሰይ ጽሒፋ እያ። ንሱ ብዛዕባ እቲ ሰባት ደብዳበ ዚጽሕፉሉ ዝነበረ ግዜ፡ “ኣብቲ ግዜ እቲ እኳ እንተ ዘይተወለድኩ፡ ነቲ ግዜ እቲ እምነዮ እየ” በለ። እሞኸ ዕርክነት ንምምስራት፡ ነዚ ‘ናይ ቀደም ተክኖሎጂ’ ንምንታይ ዘይትጥቀመሉ፧
ቀንዲ ነጥቢ፦ ናይ ሓቂ ዕርክነት፡ ሃለዋት ካልኦት ምፍላጥ ጥራይ ኣይኰነን። የግዳስ፡ ንስኻን ዓርክኻን ከም ፍቕርን ትዕግስትን ምሕረትን ዝኣመሰለ ባህርያት ምርኣይ ዚሓትት እዩ። እዚ ባህርያት እዚ ኸኣ፡ ዓስቢ ዘለዎ ዕርክነት ኪህልወኩም ይሕግዝ። ብኢንተርነት ጥራይ ክትራኸብ ከለኻ ግና፡ ነዚ ባህርያት እዚ ኸተርኢ ኣጸጋሚ እዩ።
^ ሕ.ጽ. 8 ኣብዛ ዓንቀጽ ዚርከብ ገሊኡ ስማት ተቐዪሩ እዩ።


text:
By Viviana Amanuel; July 1, 2012
ደዝዳዚ ኢና ካብ ባጽዕ ብሓንቲ ዘይምችእቲ ሳምቡቕ ገፈፍቲ ዓሳ ናብ ኖራ ነቒልና። ድሕሪ ኣሰልካይ ጉዕዞ ባሕሪ ጸሓይ ዕራብ፣ ናብ ላዕላይ ኖራ በጺሕና።
ደሴት ኖራ’ ኣብ ክልተ ዝተኸፍለት ደሴት እያ። ላዕላይ ኖራ ፣ ተቐማጦኣ፣ ዕለታዊ ዋኒኖም ንምስላጥ፣ ካብ ናብ ስለዝንቐሳቐሱ ዕሙር ምንቕስቓስ ዝረኣየላ፣ ደሴት ይገብራ።
ኣብ ታሕታይ ግን፣ ብዘይኻ፣ ብዕንጨይቲ ዝተሰርሐ’ ኣባይቲ፣ ናይቶም ገፈፍቲ ዓሳን’ ኣረይቲ ጽፍርን እሞ ድማ ሳሕቲ ዝኽፈት እንተዘይኾይኑ፣ ከም ላዕላይ ኖራ ብዙሕ ምንቕስቓስ የብላን።
ዝኾነ ኾይኑ፣ ኖራ ድሕሪ ምብጻሕና፣ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰዓታት’ ዕረፍቲ፣ ናብታ ቀንዲ ክርእያ ዝብህግ ዝነበርኩ’ ዕሙር’ ጽፍርን ዓሳታትን ኣለዎ ኢሎም ዝኣምኑላን ድሴት ጀሚለ ኢና ነቒልና። ኩሉ ጉዕዞ’ በቶም ደቒ ባሕሪ ይምእዘን ስለዝነበረ፣ ብዘይኻ ዝበሉኻ’ እሺ ኢልካ ምስማዕ ካልእ ኣማራጺ ኣይነበረ፣ ክንዲ ዝኾነ፣ ምስ ድኻመይ’ ዳግማይ ክንድቲ ዝመጻእናዮ ዝኸውን ጉዕዞ ኣሃዱ በልናዮ።
ድሕሪ ኣህላኺ ጉዕዞ ባሕሪ ክንድቲ ካብ ባጽዕ ንኖራ ዝወሰደ ተጓዒዝና’ ጀሚለ በጻሕና። ንዓይ’ምበር ነቶም፣ ንጉዕዞ ባሕሪ ከም ማይ ኣጻምእ ጠምጠም ዝብልዎ ደቒ ባሕርስ ....ዋላ ሓንቲ ኣይነበረ።
ጀሚለ ለይቲ በጺሕና።
“መዓስ ካብታ ኣሰልቻዊት ሳምቡቕ ወሪደ ኣመት መዳቑሶይ እገብር እናሰላሰልኩ፣ ጥብቒ ትእዛዝ፣ “ ካብዛ ጃልባ ምውራድ ኣይፍቐድን’ዩ ምኽንያቱ እዛ ደሴት ሰብ ዝብሃል ስለዘይብላ፣ ኣይክንወርድን ኢና “ በለና። ሓደ ዕድመ ድፍእ ዘበል፣ ወዲ ባሕሪ።
ምስ ምንውናው ማዕበል ከም ኣብ ዓራት ስቕሎ ፣ “ህጻን ውላድካ ክድቕሰልካ እትረርዎ፣ ክርረው ምስዚ ኩሉ ድኻመይ ድቓስ ዕጭ ሓንፊፉኒ። እቶም፣ መሳልይተይ ግና፣ መዓልታዊ ንጥፈቶም ስለዝኾነ’ ድሮ ምሕርናኽ ጀሚሮም።
እንቛዕ’ባ ዕጭ ሓንፈፈኒ!
ኣብታ ሰብ የብላን ዝተባህለት ድሴት ጀሚለ፣ ሓሓሊፉ በልጭ ዝብል ሓዊ’ ምልክት መጋርያ፣ ከም ማእከል ዘመናዊ ለይታዊ ትልሂት ክምስል ስሙር ጓይላ ወጋሕ ፈታሕ ደኣ’በለ።
ምስ ኩሉ ኣደናቒ ትርኢትን፣ ምስ ጥሙሕ’ ናይ ምርኣይ ባህገይ ምድሪ ጸብሐ ደኣ’
ነቲ ምሉእ ለይቲ ፣ ድቃስ ዝኸልኣኒ ፣ ክሰምዖ ዝሓደርኩ ‘ጓይላ፣ ክርእዮ ዝሓደርኩ’ ብልጭታ መጋርያ’ ኣሰሩ ንምስናድ’ ካብታ ሳምቡቕ ወሪደ ናብታ ድሴት ወፈርኩ።
ይትረፍ ቅድሚ ገለ ሰዓታት ዳንኬራን መጋርያን ፣ ኣሰር ዝኸውን ሓሙኽሽቲ ክርኢ ንመዋእላ ሰብ ዝሓለፋ ኣይትመስል። ኣብቲ ሑጻ’ ብዘይካ እቲ ኣነ ዝረገጽክዎ፣ ኣሰር ኣሰር ኣይነበረን።
ጉድ!
ብምልእታ ደሴት ክሳብ ኣላሽ ዝብል ኮሊለያ፣............
ጉዳይ ምግፋፍን ምእራይን ጽፍሪን ዕንቑን ድሕሪ ምስልሳል፣ ምስ ደቒ ባሕሪ ናብታ’ ዕሙር ምንቕስቓስ ዘለዋ ደሴት ኖራ ደኣ ነቐልና።
ሻቡ ፣ ነቲ ብድሮ ካብታ ሳምቡቕ ከይንወርድ ፣ ጥብቒ ትእዛዝ ዝሃበና’ ዕድመ ድፍእ ዘበለ ወዲ ባሕሪ፣ “ እዚ ምሉእ ለይቲ ክሰምዕን ክርእዮን ዝሓደርኩ ዳንኬራን መጋርያን ካበይ’ዩ በልክዎ፣ ገለ መምለሲ’ ርጡብ ምላሽ እንተረኽብኩ።
“ወላሂ! ጋሻ ኾይንኺ’ምበር ጀሚለ ዘይህልዋት ለይቲ ዝነብሩላ መዲና’ያ’’ በለኒ።
ብርግጽ ደሴት ጀሚለ’ ናይ ዘይህልዋት መዲና።
ዘይምሰጡ ዝምስጣ
ጀሚለ
By Viviana Amanuel; December 8, 2011
ንከተማ ድባርዋ ሕጂ ‘የ ንመጀመርታ ግዜየይ ዝረግጻ ዘለኹ ፣ ኣብዛ ብጎቦታት ዝተኸበት ኣብ መንጎ መንገዲ ወሕጅ ዝተደኾነት ታሪኻዊት ከተማ ከተማ ነገስታት ፣ ካብ ኣመና ምጽባባ ፣ ሰዓት ትሽዓተ ዝተቃጸርካ ቅድሚ ሰዓት ቆጸራኻ ትሽዓተ ግዜ ክትራኽብ ዘሎ ተኽእሎ ልዑል’ዩ።
ኣብ ውሽጢ ናይ ሓንቲ መዓልቲ ጻንሖተይ ኣብዛ ከተማ ኣዝመራ ሙዃኑ ዘዘኻኽር ኣዝዩ ብርቱዕ ዝናብ ዘኒቡ ፣ ልብኻ ዘረስርስ ባህታ ዘለዎ መዓር ዝኾነ ዝናብ ፣ “ሎሚ ‘ሲ ምርር ዝበለት ጸሓይ ክትውዕል ነይርዋ ፣ ክሓርስ ኢለ ፈቲነ’ሲ እቲ ሓደ ብዕራየይ ክብደት ስለዘለዎ ኣብቲ ዘይዘፈፈ ግራት እናተሸክለ ነዛ ሓንቲ ትልሚ’ኳ ምሕራስ ስኢነ፣ እናበለ ጸሓይ ክትበርቀሉ ዘጻልት ፣በቲ ካልእ ድማ ከመይ ማይ ሃሪሙ’ዶ ዓዲ ኢሎም ዝሓቱ ፣ “እወ መዓት ማይ ኢሎም ዝምልሹ፣ “ንዓና ዝሃበ ንመን ሂቡ መዓር ዝኾነ ማይ ምባል ገዲፎም ‘ሲ ቃላት ከም እተሳእነ ቢሎም ብ ኣዘራርባ ገለ ሰብ ግዜ ዘማርሩ ዓበይቲ። ሕልፍ ይብሉኒ።
ኣነ ግን፣ ብጉያ ናብቲ ማእከል ‘ቲ ዘወቕዕ ዝነበረ ዝናብ ፣ ነቲ ክዓቁሮ ዘይደሊ ዝኽሪ ከሕድስ ፣ነቲ ኣብ መዝገብ ዝኽረይ ንሓንቲ ካልኢት ክጻወሮ ዘይደሊ ብሓይሉ ኣብ ልበይ ዝሰፈረ ዝኽሪ ድማ ክድምስስ ነቲ ስም ዘይብሉ ማይ ጨሎት ይቛደስ ።
“ዛሕሊ ‘ባ ከይትወስዲ ተኣለይ ካብዚ ማይ “ኢላትኒ እታ ኣብ ፊተይ ኣዕቂላ ዝነበረት ሰበይቲ፣ ኣነ ግን ኣይሓሰብኩን፣ ብዛዕባ ሕማም ዘምጽእ ዛሕሊ ፣ ብዘይኻ ኣብቲ ናይ ስም ዘይብሉ ማይ ጨሎት ናይ ረቡዕ ሰዓት ክልተ ድሕሪ ቀትሪ ናይ ድባርዋ ክረምቲ
ናይ ዝኽሪ ማይ ጨሎት፣


text:
ምስጋና ንተኻፈልቲ ሓዘና ሞት ወድና ዱታ ዘርአማርያም ተወልደመድህን
- Details
- Created: Saturday, 28 October 2017 05:06
- Last Updated: Saturday, 28 October 2017 05:06
ውላድናንሓውናንዱታዘርእማርያም፣ብዕለትታሕሳስ 12, 1979ኣብሩባዓሌትባርካሜዳ ኤርትራ ተወሊዱ፣ብሃንደበታዊ ሕማም ምኽንያት፣ መስከረም 16, 2017ካብ እነፍቅሮ ቤተሰቡን ኣሕዋቱን ካብዛ ኣህላኺት ዓለም ብሃንደበታዊ ሞት ተፈልዩና። ድሕሪ ሞቱ ኣብኣሜሪካኣብ ቀብሩ ሓመድድበዘላበስኩሙናን፣ከምኡውንኣብ ዓዲ መቐርካንኡስዞባ ሰረጀቓ መጺኹም ካልኣይቀብሪዘቃበርኩምናን፣ ካብ ርሑቅን ቀረባን መጺእኩም ብኣካልኣብ ሓዘንና ንዝተሳተፍኩምኮነ፣ ካብፈቐዶኩርንዓት ዓለምን፣ካብውሽጥን ወጻኢሀገርንብቴለፎንይኹንብኻልእ ማሕበራዊ መርበባት ንድርብመሪርሓዘንናዘጸናናዕኩምናን፣ ኣዕሩኽን፣ ብጾትን፣ ፈተውትን፣ቤተሰብን፣ኩልኹም ሕሰምኣይትርከቡ፣ክብረትይሃበልናኣናበልና ዕዙዝልባዊምስጋናና ድሕሪ ምቕራብ፣ ካብዚዕለትዚጀሚርናሓዘናከምዝዓጸናብኽብሪንሕብር።


text:
ታሪኽ ምስክርነት ኣብ ዒራዒሮ ተኣሲሮም ናይ ዘሎዉ ኤርትራዉያን እሱራት ፖለቲካ
ዕዉት ታሪካዊ ጉዕዞ ጋዜጠኝነት ኣብ ኢትዮጵያ
ቀዳማይ ክፋል
“ሕጋዊ ክሲ ከይመስረትካ፣ ብፈጻሚ ኣካል ዝግበር ናይ ሰብ ናብ ቤት ማእሰርቲ ምድጓንን፣ ብፍላይ ድማ ብመሰልቱ ኣብ ፍርዲ ናይ ምብጻሕ ዕድል ምንፋግ፣ ናይ ኮሚኒስት ይኹን ናይ ናዚ ቶታሊታርያን ስርዓታት ኣዝዩ ዝኸፍአ መሰረት እዩ" ቀዳማይ ሚኒስተር ዊንስቴን ቸርችል ሰኑይ ድሕሪ ቀትሪ 26 ሚያዚያ 2010 ብደበና ዝተሰነየ ሓሞኽሽታዊ ሕብሪ ዘሎዎ ኩነታት ኣየር ኣብ መላእ ስካንድናቪያ ዝነበረሉ እዋን እዩ ኔሩ፡፡ ነቲ ብሰንኪ ኣብ በረኸታት ሃገረ ኣይስላንድ ዝተከስተ ንመላእ ዓለምለኻዊ ናይ ኣየር በረራታት ኣኸቲሉ። እዚ ዘሰናኸለ ክስተት፣ ንኣስታት ክልተ ቕነ መሰናኽል ዝገጠሞ ጉዕዞና፣ ንምስላጥ ኣብ ዓለም ለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ስቶክሆልም ኣርላንዳ 5 ጋዜጠኛታት ምስ መበል ሻድሻይና ተራኸብና።
እዚ ሻድሻይና ንነዊሕ እዋን ከይተሓለለ፣ ልዑል ኒሕ ሓቦን ተቐኒቱ፣ ጉዳይ ዘይፍትሓዊ ማእሰርቲ ንሓዉ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕን ካልኦት ኤርትራዉያንን ዓለም ለኻዊ ኣቓልቦ ንኽረክብ ታሪኻዊ ምንቅስቓስ ዝገበረ ሓዉና ኢሰይያስ ኢሳቕ ኣባል ጉዕዞና ክኸዉን ኣቀዲምና ወሲና ስለዝነበርና ኩላህና ብእኩብን ንጽልን ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣርላንዳ ተራኸብና፡፡ ናብ ነፋሪት ንምስቃል ዘድልዩ ናይ ዘበንና ቅድመ ኩነት ድሕሪ ምምላእና ኸኣ፣ ኣብ ነፍሲወከፍ ናይ ጉዕዞና ሰነድ ብጽሑፍ ዝሰፈረ ኣገባብን መገዲና ብዘረጋግጽ መንገዲ ኣባላት እታ ነፋሪት ብቋንቃታት ኣምሓርኛን እንግሊዝኛን ብመጉልሒ ድምጺ ሓበሬታ ብምሕባር፣ ብመገዲ ኣየር ኢትዮጵያ፣ ምስ ሰናይ ምንዮት ንደቡብ አዉሮጳዊት ሃገረ ኢጣልያ፣ ከተማ ሮማ ኣቢልና ንርእሰ ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ኣቕናዕና፡፡
ንገለ ክፋል ሰማያት እዛ ንነብረላ ዓለም በታ ንብረትነታ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ዝኾነት ቦይንግ 757 – 200/300 ናይ ለይቲ ጉዕዞ ብምጅማር ተንቀሳቐስና፡፡
- ቀጻሊ ዘተ ንምዕዋት ዕላማ ጉዕዞና ኣብ ነፋሪት፡-
ኣብ ጉዕዞና፣ ካብ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ሽወደን ዝተዋጻእና ጋዜጠኛታት ስለዝነበርና፣ ንከደሉ ዘሎና ዕላማ ኣገባብ ኣተገባብርኡን፣ ኣብ ቅድሜና ዝጽበዩና ኩሉ መዳያዊ ጉዳያት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣጋጣሚ ሓበሬታ ናይ ምልዉዋጥ ሓድሕዳዊ ዘተን ምሕላው ሓባራዊ ስምምዓትን ዘጠቓለለ ብምንባሩ፤ ኣብ ነፋሪት እዉን እንተኾነ ካብ ጉጅለና ሰብ ካሜራ ብካመራ፣ ሰብ ብርዒ ብብርዒ፣ እንዳዕመምና ንመደባትና ዘዕዉቱ ቅድመ ምድላዋት ኣብ ምስራሕ ፍርቂ ጉዕዞና ኣሕለፍናዮ። ኩሉ መወዳእታ ስለዘሎዎ ጉዕዞና እዉን በቲ ዝተመደበሉ ሰዓት ማለት ሰሉስ ኣጋ ወጋሕታ ኣብ ዓለም ለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ኣዲስ ኣበባ በጻሕና፡፡ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ብዝተገበረልና ፍሕሽዉ ኣቀባብላ ኣመስጊንና ኸኣ ናብ መዕረፊና ኣምራሕና፡፡
ኣብ እዋን ረፋድ ናይቲ ዝኣተናሉ ንግሆ ብቐጥታ ስራሕና ከጀምሩና ዝኽእሉ ምድላዋትና ድሕሪ ምጽፋፍ፣ ዕማማትና ተኸፋፈልናዮ። እዚ ናይ ጋዜጠኛታት ጉዕዞ ነቲ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ፣ ንትሽዓተ ዓመት ገንዘብን ዓቕሙ ሰቡን ብጽዑቕ ኣዋፊሩ፣ ብሚስጢር ጀሚሩ ብሚስጢር ክዉድኦ ዝሓሰበ ~ ፕሮጀክት ምጽናት ጉጀለ 15 ኣብ ዒራዒሮ ~ ዝምልከት ጉዳይ ነበረ። እዚኣቶም ብመገዲ ምትግባር ቅዋም ኣቢሎም ስልጣን ናብ ሕዝቢ ክርከብ ኣሎዎ ብምባል፣ ሃገርና ካብዚ ሕጂ ኣትያቶ ዘላ ድቕድቕ ጸልማት ንምድሓን ፈተነ ምእራም ዝገበሩ ብጉጅለ 15 (G15) ዝፍለጡ ኣባላት መሰጋገሪ ሃገራዊ ባይቶን፣ ሚኒስተራትን፣ ኣዘዝቲ ሰራዊትን፣ ደገፍቶምን፣ ከምኡ እዉን ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት ተኣሲሮምሉ ዘሎዉ ሚስጢራዊ ቤት ማእሰርቲ ዒራዒሮ፣ ሰብኣዊነት ዝትንክፍ ጉድ ዘበለ ሚስጢራዊ ዛንታ ሒዙ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ብሰላም ንዘኣተወ ኣባል ሓለዋ እዚ ቤት ማእሰርቲ ዝነበረ ሓዉ ኢዮብ ባህታ ሃይለማሪያም ንምርካብ እዩ ኔሩ፡፡ ንሕና ከም ጋዜጠኛታት፣ ድሕሪ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ምርሕርሑ፣ ንሓዉ ኢዮብ ባህታ፣ ብኣካል ንረኽቦ ዘሎና ናይ መጀመሪያ ጋዜጠኛታት ከም ምዃንና መጠን ብዜናዊ መልክዑ ድዩ ታሪኻዉነቱ ፍሉይነት ኔርዎ።
እዚ ፍሉይ ኣጋጣሚ፣ ሕጂ ንግዚኡ ኣብዚ ጽሑፍ እዚ ክገልጾ ዘይደለኹ፣ ቅድመ ምድላውን ኣወዳድባ ናይቲ ታሪኻዊ ርክብ ብሓደ ወገን፣ ነቶም ተኣሲሮም በብሓደ ብዘሰቅቕ ሚስጢራዊ መንገዲ ንኽሓቁ ዝተፈርዶም ናይ ዒራዒሮ እሱራት ኤርትራዉያን ንመጀመሪያ እዋን ኣብ ዉሽጢ ትሸዓተ ዓመት ንሰብኣዉነት ዘሰንብድ ኣታሓሕዘኦም ዘግሃደን ዘቃለዐን ምስክርነት ሓዉ ኢዮብ ባህታ ሃይለማሪያም ሰናዲ ምስክርነቱ ብምዃን፣ ናይ መጀመሪያ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ምዃነይ ክሕበን እንከለኹ፤ በቲ ኻልኣይ ወገን፣ ነታ ክንደይ መስዋእቲ ዝተኸፈላ ተፈታዊት መበቆል ሃገረይ ኤርትራ፣ ኣብ ኢድ ከመይ ዝኣመሰሉ ሰብኣዉነት ዘይብሎም ኣረመናዉያን ንዝወደቐ ሃገርን ሕዝብን ኤርትራ ዝነባዕኽሎም ኣጋጣሚ እዩ ኔሩ፡፡
ካብዚ ብምቕጻል ኣነ ምስ ሓዉ ኢዮብ ባህታ ሃይለማሪያም ካብ ዝገበርክዎ ቃለ ምልልስ ንኩሎም እቶም ካብ ወርሒ መስከረም - ጥቅምቲ 2001፣ ብፍሉይ ዓፈና ከካብ መንብሪኦም ምስ ተወሰዱ፣ ንትሽዓተ ዓመት ብልክዕ ኣበይ ከምዝኣተዉ ከይተፈልጡ ናይ ዝጸንሑ ጉጅለ 15 ጋዜጠኛታትን ከምኡ እዉን ደገፍቶም ተባሂሎም ብጸለመ ዝተታሕዙን፣ ኣብ ዝሓለፈ ትሽዓተ ዓመት ኣብ ሓለዎኦም፣ ማለት ካብ 17 መስከረም 2001 ስጋብ 5 ጥሪ 2010፣ ኣብ ዝነበረ ግዜያት ኣብ እምባትካላን ዒራዒሮን ካብ ዘሕልፍዎ ዝጸንሑን ዘሎን መዓልታዊ ሕይወቶምን፣ ከመይ ከምዝመስል ብዓይኑ ዝራኣዮ ዝርዝር ታሪኾምን በቲ መዘና ዘይብሉ ኣረሚናዊ ኣገባብ ኣታሓሕዞኦምን፣ ናይቶም ዘለዉን ከምኡ እዉን ናይቶም ድሮ በዚ ኣረሚናዊ ኣገባብ ዝተቐተሉን ኩነታት ኣቀታትሎኦምን ወዘተ… ናይ ነፍሲ ወከፎም ዝሃበኒ ደቂቕ ዝርዝራዊ ምስክርነት እንሆ አቕርቦ።
1. ማሕሙድ ኣሕመድ ሸሪፎ
ይቕጽል


text:
ክቡራት ተኸታተልቲ መርበብ ሓበሬታ ኤሪመድረኽን ድምጺ ሬድዮ መድረኽን
ካብ ሎሚ ጀሚርና ካብ ኣስመራ ብቐጥታ ዝቐርብ ደሃይ ንኡስ ሓው ብዝብል ዓምዲ ተኸታታሊ ዓንቀጽ ከነቕርበልኩም ኢና። ቦኽሪ ዓንቀጹ እነሆ!
________________________________________________________________________________
ሰላማት ደቂ ኤረ! ኣነ ንኡስ ሓው ዝተበሃልኩ ኣኽባሪኹም’የ። ነዛ ዝሰደለኩም ዘለኹ ደብዳቤ ኣብ ጥዑም እዋን፡ ኣብ ሰናይ ዘበን እንተ ትኾነለይ ክንደይ ምተሓጐስኩ ‘መስለኩም። ግን፡ ሕማቕ ዕድል ኮይኑ፡ ልበይ ጓሂ መሊኡ ምስ ፍሰሰ እየ ዝጽሕፈልኩም ዘለኹ ኣሕዋተይ፡ ሕሰም ኣይትርከቡ! ይኹን’ምበር፡ እቲ ሕሰም፡ ሳላ ህግደፍ፡ ኣብ ኩልና ስለ ዝወረደ፡ “ሕሰምና የሕጽሮ” እንተ በልኩ ይሓይሽ።
ተለቪዥን ኤርትራ ካብ ዘይርኢ ክንደይ ዓመታት ከም ዝገበርኩ ኣይዝክሮን’የ። ኣዕሩኸይ፡ “ኩሉ ምፍላጥ ጽቡቕ ስለ ዝኾነ ተጸሚምካ ዘይትርኢ፡” ኢሎም’ዮም ዝላገጹለይ፡ ከምዛ ንባዕሎም ዝርእዩ። ለምቅነ ግን፡ ኣነን ኣዕሩኸይን፡ ነዚ ናይ መወዳእታ ፈንጠዝያ ብሩራዊ ኢዮቤል ናጽነት ካብ ፈለማ ክሳብ ዝጽንቀቕ ኣድቂቕና ክንከታተሎ ቃል ተኣታቲና። ኣነ ትማሊ 24 ግንቦት 2016፡ ከምታ ቓለይ ኣብ ቅድሚ ስክሪን ቲቪ ኮፍ ኢለ። ኣሕዋተይ፡ እንቋዕ ድኣ ነታ ራእሰልማል ተለቪዥነይ ሳእኒ ደርብየ ኣይሓምሸሽኩዋ እምበር፡ ከም ዘይረአ የለን ፍሕትሕት እናበልኩ፡ ክሳብ መደረ ጐይትኦም ኢሳያስን ድሕሪኡ ዝሰዓባ ክልተ ደርፍን በጺሐ። ድሕሪኡ ክሳብ ድቃስ ዝወስደኒ ኢሕ ኢለ። ንጽብሒቱ፡ ሎሚ ንጕሆ ዕለት 25 ማለተይ’የ፡ ኣነን ኣዕሩኸይን ኣብ ንኸዶ ስለ ዘይነበረና እንዳ ሻሂ ተራኺብና። ዕላልና ካብ፡ “ኣታ ርኢኹሞዶ፧”፡ “ኣታ ሰሚዕኩሞዶ፧”፡ “እወ… እወ…” ኣይሓለፈን። ሓሙሽቴና ኣዕሩኽ ሰብ ሓዳር ኢና። ግን ሎሚ ዋላ ዕላል ደቅና ኣየልዓልናን። እንድዕልና ወደይ፡ ስቒልና፡ ከም ገለ ተፈላሊና። ሕጂ ኣጋምሸት ክኣ፡ ኣነ፡ ጓሂ ልበይን ጓሂ ኣዕሩኸይን ከካፍለኩም ቢሮን ወረቐትን ኣልዒለ።
ደቂ ኤረይ፡ እቲ መጀመያ ዝደንጸወኒ ነገር፡ ንዕቀት ሰብ፡ ንዕቀት ሓው፡ ንዕቀት ቅዱሳት ምዉታን እዩ። ሰብ ብጥሜት ተዓጺፉ ኸሎ፡ ዋጋ ኽልተ ሰለስተ ሽሕ ባንዴራ ኤርትራ ዝመሰል ሽፎን ተኸዲንካ ክንድዚ ሸንዳሕዳሕ ኣለኻ፧ ከም ስእሊ ማርያም፡ ስእሊ ኢየሱስ፡ ስእሊ እቲ 25 ዓመት ዝደሃኸና ኢሳያስ ኣብ ኣፍ ልብኻ ጠቂዕካ ክንድዚ ፈንዳእ መንዳእ ኣለኻ፧ ውላድካ መጻኢኡ ጠፊኡዎ በብዝመሰሎ ሃጽ እናበለ፡ ወርቅን ብሩርን ተሰሊምካ ክንድዚ እስክትስም ኣለኻ፧ … ብገዛእ ኣዒንተይ ‘ተዘይ ርእዮ ኣይምኣመንኩን። “ኣታ ሓውና፡ እዚ ድኣ ኹሉሻዕ ዝባሃል’ንድዩ፡ ከመይ ጌሩ’ዩ ዝሕድሰካ፧” ትሓቱኒ ትኾኑ። እወ ሓቅኹም፡ ኣነ’ውን ይሰምዖን ይርእዮን’የ። ግን ከም ሎሚ ጌሩ ኣይመረረንን ወይ ሰባት፡ በዚ ሎሚ እዋን፡ ከምዚ ኽገብሩ፡ ማለተይ፡ ኩሉ ውርዝይና ርጥርጥ ኣቢሎም፡ ነዛ ኽረኣዩ ክንድዚ ሓፍ ፈጠቕ ክብሉ ኣይተጸበኹን። ብሕልፊ እተን ዘይውርዙያት ኣንስቲ፡ ዓባይዓባይቶአን ኣውጺአን “ደም ትሓለብ!” ዝብላኒ ዝነበራ ኾይኑ’ዩ ተሰሚዑኒ። ብሓቂ እንተ መጺእና’ውን ኩልና ህዝቢ ኤርትራ ደም ኢና ንሕለብ ዘለና። ምኽንያቱ፡ ዕዳጋታትን ዓቕሚ ናብራናን ሕቖን ከብድን ካብ ዝኾኑ ሒደት ኣይገበሩን።
እቲ ስግንጢር፡ ድሕሪ 25 ዓመት ናጽነት፡ ዋጋ ሓንቲ ባኒ 3 ናቕፋ እያ ኾይና። እዚ ነቲ 3.50 ወይ 4 ናቕፋ ትብጽሓሉ ወርሒ ወይ ስሙናት ገዲፍካ’ዩ። ብዛዕባ ጣፋት ኣይትሕተቱኒ’ምበር፡ ዋጋ ሓደ ኺሎ ደበር ማሽላ ካብ 14 ክሳብ 15-16 ናቕፋ ይበጽሕ፤ ምኽንያቱ፡ መንገዲ ተሰነይ ምዓስ ትዕጾን ትኽፈትን ኣይፍለጥን’ዩ። ንሓደ ኺሎ ብርስን ቀዳማይ ደረጃ 75 ናቕፋ፡ ካልኣይ ደረጃ ብርስን ክኣ 65 ናቕፋ። ሓደ ኺሎ ሽኮር 30 ቐንዩ፡ ናብ 40 ናቕፋ ነጢሩ። እቲ ዝገዝኦ ዝሰኣነ ስጋ ካብ 400 ናብ 250 ተነቚቱ ኣሎ። ግን ጋና ሕጂ’ውን ኣሽንኳይዶ ድኻ፡ እቲ ድሓን ዝመነባብሮኡ ዝበሃል ሰብ’ኳ ኣብ ከም ፋሲካ መሳሊ ጥራይ ተለቓቒሑ ዝዕድጎ ብልዒ ሃባትም’ዩ ተቘጺሩ። ድኻ ባልደንጓ ጠጢቑ ሽሓን ፉል እኳ ኸይበልዕ፡ ዋጋ ሓደ ኺሎ ዘይተጸጸየ ባልደንጓ 75 ንጽጹይ ክኣ 120 ናቕፋ። እቲ ፍቖዶ እንዳ ፎርኖ ዝስራሕ፡ ምስ ብሰለ ኣይጋዓት ኣይጥረ ዝልወጥ ማኮሮኒ ካብ 65-70 ናቕፋ። ብሓጺሩ፡ ሎሚ ኣብ ኣስመራ ንጸብሒ ዝኸውን ጥረ-ምረ ትሕቲ 60 ቕርሺ ኽትረክብ ሕልሚ’ዩ። እዚ ዋጋታት’ዚ፡ ነቲ ኣብ ማእከል ሹቕ ዘሎ ዕዳጋታት ጥራይ’ዩ ዝምልከት። ኣብተን ብዕዳጋ ጥኑሳት ዝፍልጣ ድኳናት ግን፡ እዚ ዝተጠቕሰ ዋጋታት ካብ 10 ክሳብ 15 ናቕፋ ብላዕሊ ይውሰኾ።
ኣነ ኹሉሻዕ ፈትየ ጸሊአ፡ ከም ዝኾነ ኣቦ ስድራ፡ ምሉእ ሃመይን ቀልበይን ከመይ ጌራ ስድራይ ከይጠመየት ትሓድር ኣብ ዝብል ሓሳብ’የ ዘቕንዖ። ኣምላኽ ይመስገን ከኣ፡ ክሳብ ሎሚ ደቀይ ጾሞም ሓዲሮም ኣይፈልጡን’ዮም። ግን ኣብ ነፍስ ወከፍ ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ወርሒ፡ ሽዳ ሓደ ወይ ክልተ ደቀይ ምስ ተቐደት ተኣኒነ ዝሓንጠጥኩዋ ባጀተይ ዕሮ ስሮ ትልወጥ። ስኣን ሚእትን ዕስራን ቅርሺ! ስረታት ደቀይ ክንደይ ሳዕ ተለጊበን ‘መስለኩም፧ እቲ ሓድሽ መለገቢ ነቲ ቐንዲ ኽዳን ክሳብ ዝመንዖ። ሳሕቲ፡ ከም ገ…ለ ሳ…ሕቲ፡ ብዓልቲ ቤተይ ሓላለይ፡ ካብተን ደሞዝና ከም ገለ ኣዋህሊላ ጸብሒ ስጋ እንተ ሰሪሓትልና፡ ኣቦኦም ይደፋእ፡ ደቀይ ብታሕጓስ ጽልል’ዮም ዝብሉ። ኣነ ግን ብውሽጠይ ደም ይነብዕ። ክእለት ስኢነ ኣይኮንኩን፡ ኣሕዋተይ። ግን እቲ ንኽእልተይ ኣቈናጺቡ ጥራይ ኢደይ ዝሰድድ መንግስቲ ምሃይማን፡ መንግስቲ ጓሶት፡ ኣብ ቅድሚ ደቀይን ሓላል ብዓልቲ ቤተይን ምዅራዕ ስለ ዝኸልኣኒ’የ ደም ዝነብዕ። ከም ዓለመይ ሰሪሐ፡ ስድራይ ተማሊአ ክብ ክንዲ ዝብል፡ ደም ርሂጸ፡ ስድራይ ለኪመ መመሊሰ ስለ ዘንቈልቍል’የ ብጓሂ ዝነብዕ። ስርዓት ኣመጋግባ ብትምህርቲ
ይፈልጦ’የ። ኣብዚ ሓድሽ ሰይጣናዊ ስርዓተ ቝጠባ ኢሳያስ ከይኣተና ኸለና’ውን ብዝተኻእለኒ መጠን ፈቲነሉ’የ። ሕጂ ግን ከመይ ጌረ’የ ንደቀይ ጸባን እንቋቖሖን ዝቕርበሎም፧ እቲ ብኽንደይ ዶማንዳ፡ ሕማም ሽኮር ወይ ካልእ ጸባ ዘስቲ ሕማማት ከም ዘለካ ዘረጋግጹ ሰለስተ መሰኻኽር ሒዝካ፡ ካብ ቀበሌኻ ወረቐት ኣፈሪምካ፡ ወዘተ ገልጠምጠም ኣማሊእካ ዝወሃብ ጸባ ዒላ በርዕድ ብዛዕባ ቘልዑ ስለ ዘይግደስ ንረስዓዮ። ጸባ ታኒካ ወይ ኒዶ ኸይንገዝእ፡ ኣበይ ዘሎ ዳንጋ፧ ስለ’ዚ፡ ደቅኻ ብዘይተመጣጠነ ምግቢ እናተጠቕዑ፡ ስኣን ዓቕምኻ ኣውያትካ ውሒጥካ ስቕ ጥራሕ’ያ። ልዕሊ ኹሉ ግን፡ ነቶም ጾሞም ዝሓድሩ ብመንፈስ ደቅኻ ዝኾኑ ቈልዑ ኻልኦት ከማኻ ኤርትራውያን ኣብ ጸሎትካ ዘኪርካ ክትሓድር ትግደድ። ምኽንያቱ፡ መሪር ድኣ ይኹን’ምበር፡ ሽሕ ጊዜ ተጸገም፡ ነቲ ብዓቕሚ ንኡስ ሓውኻ ብውሑዱ ሓጋዚ መንፈስካ ክትዝርግሓሉ’ዩ ዝግባእ። ምኽንያቱ፡ ንሓውኻ ከም ነፍስኻ እንተ ኣፍቂርካ ኢኻ ህላዌኻ ትርጉም ትረኽበሉ።
እቲ ትማሊ 24 ግንቦት ብተለቪዥን ዝረኣኹዎ ፈርገጽገጽ ግን፡ ኣብ ክንዲ እቶም ፈጸምቱ ኣነ ሓፊረሎም። እቲ ነዚ ናጽነት ዘምጸአ ክብርታት መስዋእቲ፡ ክንዲ ብጻይካ ምሕላፍ፡ ጾር ብጻይካ ምብራይ፡ ብእልፊ ሃዝራጥ መዝራጥ ተሓምቲሉ ኽርኢ ከለኹ ብሕርቃን ተቓጺለ። እቲ ግምጃ ኽብርታት ህዝቢ ኤርትራ ሳላ ኢሳያስን ህግደፍን ቀደም ብርሃኑ ከም ዝተደወነ ይፈልጥ’የ። ኣብዛ ሃገር ባህሊ በጋሚንዶን ባህሊ መሃይማን ጓሶትን ቀደም ከም ዝሳዕረረ ይፈልጥ’የ። ግን እቲ ደረጃ ዑረቶም ክሳብ ክንደይ ከም ዝበጽሐ ብልክዕ ኣይፈለጥኩን ጸኒሐ ይዋእ’የ!
እቶም ከም ቃንጫ ሽኮር ለይለይ ዝብሉ፡ ንኢሳያስን ሃዋርቱን ንዓሰርተ ደቓይቕ ጥራይ ክሐጕሱ ኣዋርሕ ተዓሊሞም ካብ ሳዋ ዝመጹ መንእሰያት ደቀይ ከብደይ በሊዖምኒ። እዞም መንእሰያት ካብ ሳዋ መጺኦም ኣብ ኤክስፖ ከም ዝኣተዉ ምስ ተሰምዐ፡ ወለዲ ካብ መላእ ኤርትራ ኢና ፍስስ ኢልናዮም። መቸም ናፍቖትና ከነውጽእ ፈቲንና’ዩ ዝብሃል። ኣብዚ ሓንቲ ኣዝያ ዘሕዘነትኒ ነገር ከዕልለኩም። ካብ ሳዋ ናብ ኣስመራ ከፋንዉዎም ከለዉ፡ ሓደ ካብቶም ዓለምቶም ኣብ ማእከል ኣኼባ እንታይ’ስከ ኢሉዎም፧ “ሕጂ ብዝግባእ ዓሊምና ናብ ኣስመራ ንሰደኩም ኣለና። ግን ናጽነት ዘምጻእኩም መሲሉኩም ኣይትዅርዑ። ንሕና ኢና ናጽነት ኣምጺእናልኩም፡” ኢሉዎም ናብቶም ከምኡ ኣዘዝቲ እናኣመልከተ።
ወይለኸይ! ሰንቢደ ኣነ። እቲ ዘረባ ትርጉሙ ኣይተረድኣንን። እዞም ቈልዑ ብምሉኦም ድሕሪ ናጽነት፡ ድሕሪ ገለ ዓመታት ከም ዝተወልዱ ጥርጥር የልቦን። ወለዶም ናጽነት ከም ዘምጻእና ኹሎም ይፈልጡ’ዮም። እቲ ናይ ወለዶም ናቶም ክሳብ ዝኾነ ድኣ’ሞ ስለምንታይ ብናጽነት ዘይኮርዑ፧ ስለምንታይ ናጽነት ከም ዘምጽኡ ዘይኮርዑ። ብናጽነት እንተ ኾርዑ እንታይ ሓጥያት ኣለዎ፧ ዋናታት ሃገር ኮይኑ እንተ ተሰምዖም ካብ ሓቂዶ ርሒቖም’ዮም፧ እቲ መሃይም ኣዛዚ፡ ዋናታት ናጽነት ንሕና’ምበር ንስኹም ኣይኮንኩምን፡ ድዩ ዝብሎም ኔሩ፧ መን ኣቕራባይን ኣርሓቓይን ሸይሙዎ’ዩ ነቲ ንኹላትና ዝምልከት፡ እዚ ናትና እቲ ናትኩም ኢሉ ክመቓቕል ዝደፍር፧
ዋና ቁምነገር መልእኽተይ ድማ ነዚ ምክፍፋል’ዚ ምግላጽ’ዩ ዕላምኡ።
ሎሚ፡ እቲ ሰይጣናዊ መንፈስ ኢሳያስ ገርጊሩ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን፡ ብዘይካ እቶም መጋበርያታቱ ነፍስ ወከፍ ኤርትራዊ፡ “ሓሻሺ”፡ “መባኸኒ” ዝብል ቅጽላት ተጠሚቑ፡ ኣብ ዓለም ተራእዩ ብዘይፈልጥ ብልሓት ጨቐቕ ኢሉ ዘጥረዮ ገንዘቡ ተራስዩ ኣሎ። ብዘይካ ማፍያታት ህግደፍን መሻርኽቶምን፡ ነፍስ ወከፍ ሰብ ካብቲ ብሓደራ ዘቐመጦ ገንዘብ፡ ኣብ ወርሒ 5,000 ናቕፋ ጥራይ ከውጽእ’ዩ ተበዪኑሉ ዘሎ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ከምቲ ወትሩ ህግደፍ ዘዘውትሮ ፈሊጥ፡ “ኣመሓዲርኩም ስለ ዘይትኽእሉ ገንዘብኩም ባዕልና ክነማሓድረልኩም ኢና፡” ዝብል ምስምስ’ዩ። ብሓጺሩ ክትበልዓ ዝደለኻ ኣባ ጉምባሕ … እዩ ነገሩ። ምኽንያቱ፡ ብኣእምሮ ኢሳያስን ካድረታቱን፡ ኩሉ ናይ ኤርትራ ነገር ንዕኣቶም ጥራሕ’ዩ ዝግባእ። ብኣእምሮ ህግደፍ ኩሉ ናቶም ክኸውን’ዩ ዝግባእ። ስሰዐ። ጠገለ ዝሰኣነ ክፉእ ስሰዐ። ኣብ ስሰዐ ተመስገን ስለ ዘየላ ድማ፡ እዚ ኹሉ ነዛ ሃገር ስጋኣ በሊዖም ኣስከሬን ኣትሪፎማ እንከለዉ፡ ክሳብ ሎሚ፡ “ዘይጠዓምና’ኳ!” እዮም ዝብሉ።
ደቂ ኤረይ፡ በካዕ በካዕ ኣይግበርኩም፡ እቶም “ሓሸሽቲ” ዝመጸውዒና፡ እንጌራ ዕለት ደቅናን ነብስና ከነናዲ፡ ጫማስ ይትረፍ ታኮ ምቕያር ስኢንና ጎቦ ጎቦ ንረግጽ ኣለና። በካዕ በካዕ ኣይግበርኩም፡ እቶም “መባኸንቲ” ዝተቐባእና፡ መጽለል ደቅናን ነብስናን ክንከፍል ዝማሕመሐ ኳሌታና ክንሓብእ ሒዅ ንብል ኣለና። ኣብ ዕዳ ኸይንኣቱ፡ ነዛ ማይ ውዕይቲ ሻሂ’ኳ ዝጋበዘና፡ “ሕጂ ሰትየ” ንሕሱ ኣለና። በካዕ በካዕ ኣይግበርኩም፡ ብጭዋታትና፡ ነተን ዝርካብና ኽዳውንቲ ኣጽሪና’ኳ ኸይንወጽእ ማይ ስኢንና፡ ቃል ብቓላ፡ ንጨኑ ኣለና። ኢሳያስን ህግደፍን ወደባት፡ ዶባት፡ መዕርፎ ነፈርቲ ርግጥ ኣቢሎም፡ ብጐሮሮና ሓኒቖም ፍንጥራዕ የብሉና ኣለዉ። ምኽንያቱ፡ ብኣእምሮኦም ኩሉ ጥዑም፡ ኩሉ ጽቡቕ ንዕኦም’ዩ ዝምልከት። ባሮት ከይስእኑ ጥራይ’ዮም ትልኽ ክንብል ዘፍቅዱልና።
ብቐዳማይ ሓደ ኣማኒየይ፡ “ኣታ ንኡሳይ፡ ትማሊ’ምበር ጉድ ሰሚዐ፡” ይብለኒ። መከራ ምስማዕ’ኳ እንተ ጸላእኩዎ “ህ” ምባል ኣይሓደግኩን። “ብዓል’ቲ ፍሊጶስን መንዶ መንዶ ዝብሉዎም ነጋዶንሲ፡ ኣብ ሓደ ባር፡ ሸውዓተ ሽሕ ዋጋኣ ሓንቲ ጥርሙዝ ዊስኪ ራዕ ኣቢሎማ ኸይዶም!” “ሸውዓተ ሽሕ!” ሰንቢደ ኣነ፡ “ክንድኡ ዋግኡ መስተዶኸ ኣሎ’ዩ፧” ሓቲተዮ።
ኣማኒየይ ግልብጥ ኢሉ ብተኣማንነት፡ “ግሪን ሌብል ትባሃል ዊስኪ’ያ ኢሎማ ዓርኩ፡ ኣብ ሓንቲ ጣውላ ምጽይ ምጽይ ኣቢሎማ ኸይዶም!” ኢሉኒ። ለካ ጓሂ’ውን የስሕቕ’ዩ፡ ብስሓቕ ተፈላሊና።
ኣሕዋተይ፡ መርመሚየይ ሓራእኩ ትብል ሓርማዝ፡ መርመም ካብ ንሰምዕን ንርእን ናብ መዋእል ገጹ ተገማጊሙ’ዩ። እቲ ትማሊ ኣብ ተለቪዥን ዝረኣኹዎ ፈርገጽገጽ ድማ ሓዲሱኒ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ፡ ፍጊዕ ኢሉኒ ምውሓጡ ስለ ዝሰኣንኩ ጥራሕ’ዩ። ነቲ ስሰዐን ዕብዳንን መለክዒ ስለ ዝሰኣንኩሉ’ዩ። ምኽንያቱ፡ ሓንቲ ውራይ ቍርባናን ስግዳናን ክትገብር ዝግብኣ ሽማግለ ሰበይቲ፡ ሰብ ተደጊፋ ክትቈጻጸ ኽትፍትን እንተ ርኢኻ ምስ ምንታይ ትቘጽሮ፧
ደቂ ኤረይ፡ ትማሊ ንዕቀት ሰብ፡ ንዕቀት ሓው፡ ንዕቀት ቅዱሳት ምዉታን ጥራሕ’የ ርእየ። ህጻናት ብጥሜት ተዓጺፎም እናበኸዩ፡ ኣንስትና ኣይኹና፡ ዋጋ ኣሻሓት ናይ ባንዴራ ዲዘኞ ተኸናኒበን ፈንዳእ መንዳእ ክብላልና፡ ብጣዕምን ስብሕን ዘንጠጠየ ቐላጽመን ዕራቑ ጌረን ከውለብልባልና፡ ዘይጨጕረን ፋረ ደፊአን ከቕመጽምጻልና ምስ እትርኢ ስለምንታይ ምስ ንዕቀት ዘይትቘጽሮ፧ ምናልባት እቲ ዘፈንፍን ስረሐን፡ ነቲ ዚንጎ ዚንጎ እናዘለለ ሰሪቑ ዝሃጠረ ድሙ ዝመስል ጐይተአን ኢሳያስ፡ ብታሕጓስ የመጣልዖ፡ ኣዒንቱ ብስምዒት ሰመም የብሎ፡ ኡርርርርርር… የድምጾ ይኸውን። እንተ ኣነ’ሞ ከክንደአን’የ ሓኒኸ። ንሚልዮናት “ደም ተሓለቡ” ኢለናና። እቶም ኣብታ ትጥዕሞም፡ “ክንዲ ብጻይኩም ሕለፉ”፡ “ቃሕታኹምን ሂወትኩምን ሰውኡ” …ወዘተ ዝሰብኩ ዝነበሩ ሓሰማታት ኣዘዝቲ ሰራዊትን ምኒስተራትን፡ ከም ጐይትኦም፡ “ማዓንጣኹም ሸጥ ኣብሉ” ክብሉና ኸለዉ ብዘይካ ምስ “ደም ተሓለብ” ምስ ምንታይ ትቘጽሮ፧ እቲ ዝዓበየ “ደም ተሓለቡ” ግን ካብ መራሕ ጃንዳኦም’ዩ መጺኡና። መደረ ኢሳያስ ዋላ ሓንቲ ቁምነገር ኣይሰማዕኩሉን፡ ብዘይካ’ታ ኣብ መወዳእታ ዝሃባ ኣመት። ሕንኽ ከይበለ ያኢ፡ “ኣብ ወርቃዊ ኢዮቤል የራኽበና፡” ኢሉና! ነዛ ዘረባ’ዚኣ፡ ፍተላ፡ ቕደዳ፡ ማዓንጣኣ ኣውጽኣያ ሓንቲ ትርጉም ጥራሕ ኢኻ ተውጽኣላ፤ “ደም ተሓለቡ።” እንተ ተዓቢኻ፡ ንነብስኻ ካብ ዝግብኣ ንላዕሊ እንተ መጢጥካያ፡ ንኹሉ ካልእ ክፍኣት ኢኻ ማዕጾ ትኸፍት። ትረግጾ ስለ ዘይትፈልጥ ክኣ ዕምርኻ ሓጺር’ዩ።
ስለ’ዚ ኣሕዋተይ፡ ነቶም ብመንፈስን ብስጋን ድኻታት ዝኾንና ሚልዮናት ኤርትራውያን፡ ነቶም ብዓቕምን ንብረትን ንኡሳት ዝኾንና ሚልዮናት ኤርትራውያን፡ ኣምላኽ ኣብታ መዓልቲ ፍርዲ ኣብ የማኑ የቑመና! እንተ ንኢሰያስን መውደልደልቱን’ሞ፡ መርገም መባልዕቶም ስለ ዝኾነ፡ ዘይምርጋም ይሓይሽ። ብዘይብኡ መዓልቶም ሓጺር’ዩ።
ኣኽባሪኹም ንኡስ ሓው


text:
ጾም
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ሰብ ኣብ ማእከል ክልተ ተቓረንቲ ስምዒታት ዝነብር ፍጡር እዮ። እዚ ማለት ስጋዊ ባህሪኡ እንስሳዊ ኣካይዳን ኣናብራን ክነብር ይደፋፍኦ። ብስጋኡ ክበልዕ፡ ክሰቲ፡ ክሰክር፡ ክዝሙ. . . . . ንስጋ ዘሐጉስ ዘበለ ኩሉ ክፍጽም ደስ ይብሎ። ብነፍሱ ወይ ድማ ብመንፈሳዊ ድልየታቱ ከኣ ክጸውም፡ ክሰግድ፡ ክጽሊ፡ ክዝምር፡ ንእግዚኣብሔር ከመስግን፡ . . . . . ፈረ ጽድቂ ክሰርሕ ይደሊ። ነዚ ክልተ ነገራት ኣመዓራርዩ ንኽኸይድ ኣብ ቃልሲ ይኣቱ። ስጋዊ ስምዒቱ ካብ መንፈሳዊ ስምዒቱ ምስ ዝዛይድን ዝሕይልን ሰብ እንስሳ መሲሉ ይርከብ። ብኣንጻሩ ድልየት ስጋኡ(ስጋዊ ትምኒቱ) ብናይ ነፍሲ ድልየት እንተድኣ ኣግዚኡ ግና ሰብ ብሰናይ ግብሩን ብቅድስንኡን ንመላእኽቲ መሲሉ ይርከብ። ስለዚ ሰብ ኣብ ምድራዊ ዘመና ብሰላም ኣብታ እትመጽእ ዓለም ኣብ መንግስተ ሰማያት ድማ ብሓጎስን ደስታን ክነብር እንተድኣ ኮይኑ ናይ ስጋ ፍትወት፡ ኩሉ ዓይነት ርኽሰትን ሓዲጉ ብመንፈሳዊ ኣካይዳ ክኸይድን ሰማያዊ ሓሳብ ክሓስብን የድልዮ።
ጾም እምበኣር ነዞም ክልተ ተቓረንቲ ስምዒታት ዘመዓራሪ፡ በቲ ሰብ ኽኾነ ዘለዎ ኣካይድ ከም ዝኸይድ ዝገብር ኢዩ። ኣቐዲሙ ክርስቶስ ኣምላኽና ነቲ ጸላኢና ዝኾነ ሰይጣን ኣብ ገዳም ቆሮንጦስ ብጸሙ ዝሰዓረለልና፡ ንሕና’ውን ኣምላኽ ብዝሃበና ሓይልን ጸጋን እንተድኣ ጾምና ንኹሉ ነቲ ካብ ሰይጣን ዝመጻና ፈተና ክንስዖሮ ኢና። ከመይ ነተን ኣርእስቲ ሓጣውእ በዓሉ ክርስቶስ ኣምላኽ ብጾሙ ዝሰዓረልና፡ ንስኻትኩም ድማ ካብ ኩሉ ናይ ዓለም ርኽሰት ተፈሊኹም እንተ ጸምኩም ሰይጣን ካብ ዙርያኹም ክሃድም ኢዩ ንኽብል ስለ ዝኾነ።
ኣቦና ኣዳም ካብ ኣምላኽ ኣብ ዝዓለወሉ፡ ጸጋኡ ኣብ ዝተገፈፈሉ ግዜ ሓጢኣቱ ተኣሚኑ ስለ ዝበኸየ፡ ብጸሎትን ብጾምን ናብ ኣምላኽ ስለ ዝቐረበ ኢዩ ተስፋ ድሕነት ዝረኸበ። በዚ ከኣ ተስፋ ተፈጺምሉ ናብ ገነት ኣተወ።
ብዙሓት ሰባት እውን ኣብ ግዜ ጸገሞምን ሽግሮምን ንእግዚኣብሔር ብጾም ኣብ ዝቐረብዎ ግዜ እታ ሓያል ኣምላኽ ንጾሞም ሰሚዑ ምሕረቱ ልኢኽሎም ኢዩ።
ንሞት ዝተፈርዱ ኣይሁዳውያን ኣስቴር ምስ መርዶክዮስ ተሓባቢሩ ብዝኣወጀቶ ናይ ሰለስተ መዓልቲ ጾም ኢዩ ናይ ሞት ደብዳቤኦም ዝተቐየረን ሰላም ክነብሩ ዝኸኣሉን::
ሊቀ ነቢያት ሙሴ ንህዝቢ ኣምላኽ መመርሒ ዝኸውን ሕጊ ካብ እግዚኣብሔር ዝተቐበለ ፵ መዓልትን ፵ ለይትን ድሕሪ ምጻሙ ኢዩ። በዚ ሕጊ እዚ ከኣ ዓለም ብምልእታ ትምራሕ ኣላ።
ህዝቢ እታ ብዕብየታ ፍልጥቲ ብምዕባሌኣ ከኣ ኣብ ከባቢኣ ዝወዳደራ ዘይነበራ ህዝቢ ከተማ ነነዌ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ሓጢኣት ከም ዝፈጸሙ፡ እንሳስዊ ኣካይዳን ኣነባብራን ከም ዝነበሩ፡ ብናይ ነቢይ ዮናስ ስብከት ኣብ ዝኣመንሉ ግዜ እንሆ ንሓጢኣቶም እግዚኣብሔር ይቕረ ምእንቲ ክብለሎም ካብቲ ዝለዓለ በዓል ስልጣን ክሳዕ ዝጠብዉ ሕጻናት ንሰለስተ መዓልቲ ጾም ኣወጁ። ካብቲ እግዚኣብሔር ከጥፍኦም ኢሉ ሓሲብዎ ዝነበረ ድማ ተረፋ(ት.ዮናስ፩—-፬)። ንእግዚኣብሔር ብስቡር ልቢ፡ ካብ ሓጢኣት ርሒቕና ብጾም ኣብ እንልምኖ ግዜ ማዕረ ክንደይ ኣብ ልዕሌና ሰናይ ዘበለ ኩሉ ከም ዝገብረልናን ካብ ሞትን ኩኔነን ከም ዘድሕነናን ክንርዳእ ንኽእል።
ስለዚ እምበኣር ከምቲ ብርሃን ዓለም ዝተሰምየ ቅዱስ ጳውሎስ ገሊጽዎ ዘሎ፡ ቅልስና ንምስቶም ረቐቕቲ ርኹሳት መናፍስቲ ክሳዕ ዝኾነ፡ ነዚ እንስዕረሉ ድማ ሓደ ካብቲ ናይ መንፈስ ቅዱስ ኣጽዋር ጾም ኢዩ(ኤፌ፮፡፲-፲፩/6፡10-11)፡።
ሓደ ሓደ ሰባት ጾም ማለት ሰብነትካ ምዕባር፡ ካብ ኩሉ ሰብ ድኹም ምዃን ዝኾነ ዓይነት ዕዮ’ውን ክትዓይን ክተበርክትን ዘይትኽእል ኮይኑ ዝስምዖም ኣለው። እንተ ኾነ እዚ ብመሰረት መጽሓፍ ቅዱስ ጌጋ ሓሳብን ርድኢትን ኢዩ።
ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ሊቀ ነቢያት ሙሴ ኣብ እምባ ሲና ደይቡ ኣርብዓ መዓልትን ለይትን ጾይሙ ሕገ ኦሪት ካብ እግዚኣብሔር ክቕበል ከሎ ዝያዳ ኩሎም ገጹ በሪሁ፡ ምጥማት ክሳዕ ዝስእንዎ ኮኑ። ጾም ማዕረ ክንዲ እዚ ኢዩ ጸጋ ዘለዎ።
እቶም ብጽንዓቶም ኩሉ ግዜ ዝዘከሩ ሰለስተ መንእሰያት ኣናንያ፡ ኣዛርያ፡ ሚሳኤል’ውን እንተኾኑ ምስ ነቢይ ዳንኤል፡ ካብቲ ጥዑም መግቢ ናይ ንጉስ ርሒቖም እንሆ ኣሕምልትን ማይን ስለ ዝተመገቡ ዝያዳ ኩሎም እቶም ጥዑም መባልዕ ዝበልዑ ሰባት ድኣ ገጾም በሪሆም፡ ጥበብ ኣብ ልዕሊ ጥበብ ተወሲኽዎም፡ ኣብ ቅድሚ ንጉስ ድማ ዝለዓለ ክብሪ ረኸቡ እምበር ብምጻሞም ዝጎደሎም ኣይነበረን(ዳን፩፡፲-፳፩/1፡10-21)። ነዚኦም መሲሉ ካብ ጥዑም መባልዕን መስተን ካብ ልቡ ብሓያል ኣምላኻዊ ፍቕሪ ዝጸውም ሰብ ሎሚ’ውን እንተኾነ መንፈሳዊ ደስታን ሓጎስን ክስምዖ ኣብ ቅድሚ ህዝብን ኣይህዛብን ድማ ገጹ ክበርህ ምስትውዓልን ጥበብን ክረክብ ኢዩ። ከመይ እቲ ናይ ትማሊ ኣምላኽ ንሱ ስለ ዝኾነ።
ስለዚ እምበኣር ጾም መሰረት ናይ ኩሉ ግብረ ጽድቂ ምዃኑ ፈሊጥና እግዚኣብሔር ካብ ናይ ስጋን ናይ ነፍስን መከራ ክስውረና ብግልና ኮነ ብሓባር ኣብ እንጾሞ ጾም ብትግሃት ክንጸውም ይግብኣና። ቅዱሳን ነቢያት፡ ሓዋርያት፡ ጻድቃን፡ ሰማእታት ብሓፈሻ ናይ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኣቦታት ኩላቶም ጾይሞም ንኣምላኾም ክም ዘስመሩ፡ ንሕና’ውን ደቆም ከም ምዃና መጠን በቲ ዝኸድዎ መንገዲ እንዳ ተጓዓዝና ክንጸውም፡ እንጾሞ ጾም ድማ ከም ልምዲ ብዘይምስትውዓል፡ ሰባት ከይብሉና፡ ምስ ርኽሰትናን ክፍኣትናን ዘይኮነ ከም ስርዓት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ከም ትምህርቲ ክርስቶስ ብንጹሕ ሕልና ክንጸውም ይግብኣና ኢዩ።
“ጾም ኣውጁ፡ ኣኼባ ጸውዑ፡ ንዓበይትን ኣብታ ሃገር ንዝነብሩን ኩላቶምን ናብ ቤት መቕደስ እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ኣክብዎም ናብ እግዚኣብሔር ከኣ ተማህለሉ”(ኢዩ፩፡፲፬/1፡14)
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን።


text:
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ንሃገርና ኤርትራ ብቐረባ ዝጸሉ ቅልጡፍ ምዕባለታት ይዝርጋሕ ኣሎ። ከምቲ ልሙድ መንግስቲ ኤርትራ ንህዝቢ ዝህቦ ዝኾነ ሓበሬታ ስለዘየሎ ህዝቢ ኤርትራ ብወግዒ ዝፈልጦ ነገር የብሉን። ሬድዮ መድረኽ ህዝቢ ሓበሬታ ንኽህሉ መታን እቲ ዘሎ ምዕባለታት ከምዘለዎ የቕርቦ ኣሎ።
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ግጭት ፈለግ ኒል ኢትዮጲያን ግብጽን ኣመልኪቱ ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ምስወገነ መንግስቲ ግብጺ ኣዚዩ ተቕጢዑ ኣሎ፡ ምኽንያት ናይዚ ቁጠዐ ድማ ሱዳን ኣብ ምሉእ ታሪኻ ኣብ ጉዳይ ኒል ምስ ግብጺ እምበር ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ወጊና ስለዘይተፍልጥ።
በዚ መሰረት መንግስቲ ግብጺ ኣንጻር ሱዳን ስጉምቲ ክወስድ ወሲኑ። ነዚ ስጉምቲ ብቐሊሉ መጋበርያ ኪኾነኒ ኢሉ ዝመረጾ ድማ ፕረዚደንት ኤርትራ ኢዩ ምኽንያቱ 1) ንመንግስቲ ኢትዮጲያ ንምውዳቕ ናይ ባዕሉ መደብ ስለዘለዎ 2) ኣብዚ እዋን እዚ ዝኾነ ናይ ግዳም ሓይሊ ኢዱ ኪጠውዮ ዝኽእል ድኹም ሰብ ኮይኑ ስለዘሎ 3) ኣንጻር ቀጠር ደው ኢላ ዘላ ኢማራት ስለዝኣዘዘቶ 4) ተቓወምቲ ሱዳን ናይ ምዕጣቕን ደጀን ናይ ምሃብን ተመኩሮ ስለዘለዎ።
መንግስቲ ሱዳን ብግዲኡ በዚ ናይ ፕረዚደንት ኤርትራ ተግባራት ተቖጢዑ ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ወተሃደራዊ ስምምዓትን ካልእ ኣንጻር ኤርትራ ዝውሰድ ስጉምታትን ክወስድ ጸኒሑ ኣሎ።
ዛጊት ናይ መንግስቲ ኤርትራ ተራ መሳለጥያ ምስግጋር ወተሃደራዊ ደገፍ ኣብ መንጎ ግብጽን ተቓወቲ ሱዳንን ሙኻንን ናይ ምብራቕ ሱዳን ተቓወምቲ ምልዕዓልን ኢዩ። ከምቲ ኣብ ማዕከናት ዜና ዓለም ዝበሃል ዘሎ ሰራዊት ግብጺ ዛጊት ናብ ኤርትራ ኣይኣተወን።
መንግስቲ ስዳን ብወገኑ ኩሉ እቲ ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣብ ሱዳን ከካይዶ ዝጸንሐ ናይ ደቂ ሰብ ንግዲን፡ ናይ ንብረት ኮንትሮባንዳን፡ ስለያዊ ንጥፈታት ህግደፍን ደው ኣቢልዎ ኣሎ። ድሮ እውን ገለ መንግስቲ ኤርትራ የዋፍሮም ዝበሃል ዜጋታት ኤርትራ ኣሲሩ ኣሎ።
ከምቲ ሬድዮ መድረኽ ቅድሚ ሰሙን ዝሓበሮ ፕረዚደንት ኢሳያስ ድሕሪ እቲ ደቁን ደቂ ደቁን ኣኸቲሉ ኣብ ኢማራት ዝገበሮ ናይ ሸመታን ሕክምናዊ ቆጸራታትን ዑደት ናብ ካይሮ ኣምሪሑ ኣሎ። ነዚ ዑደት ስዒቡ ዝመጽእ ምዕባለታት ብቐረባ ተኸታቲልና ክንሕብር ኢና።
ህዝቢ ኤርትራ ተሓታቲ መንግስቲ ስለዘይብሉ፡ ኣብዚ እዋን እዚ ድማ ጉዳያት ኤርትራ ከም ውልቃዊ ጉዳያት ፕረዚደንት ኮይኖም ከምድላዮ የሽከርክሮም ስለዘሎ፡ ይትረፍ ህዝቢ ኤርትራ እቶም ዝምልከቶም ሓለፍቲ እውን ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ዝፈልጥዎ የብሎምን።ክንዲዝኾነ እቶም ሓራምዝ ይከራፈሱሉ ኣብዘለዉሉ እዋን እቲ ብሰንኪ ፔአዚደንት ናብ ሳዕሪ ተቐይሮ ዘሎ ህብዚ ኤርትራ ይደሃኽ ኣሎ።
ህዝቢ ኤርትራ ሃገሩ ኣብ ዞባዊ ይኹን ክልተኣዊ ኩናት እንተኣትያ ደቁ ስለዝኾኑ እቶም ዝጠፍኡ፡ ጉዳያት ሃገሩ ኪንገሮ፡ ዘይድግፎ ዘይተማኸረሉ ዓንዳሪ ስጉምታ ኣብ ዝርእየሉ እዋን ድማ ኪቓወም ይግባእ። ህዝቢ ኤርትራ ከምዚ ዝገብሮ ዘሎ ሃገር ናብ ገደል እንዳጠፍአት ትም ዝብል እንተኾይኑ፡ ጽባሕ ንግሆ እቲ ንሃገር የጥፈኣ ዘሎ ፕረዚደንት ጥራይ ዘይኮነስ፡ መላእ ህዝቢ ኢዩ ናይ ታሪኽ ተሓታቲ ኪኸውን።