text:
“ሕጂኸ ናበይ?”፡ ሎሚ’ውን ክምለስ ዝግበኦ ሕቶSaturday, 28 September 2019 19:24 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ቃልሲ ከም ሓደ ኣገዳሲ መስርሕ፡ ኣብቲ ዝተዓለመሉ ሸቶ ንምብጻሕ ብቐጻሊ ዝካየድ ጉዕዞ እዩ። ቃልሲ ከም ስሙ ዕላማ ዘለዎን ናብቲ ዝሓሰብካዮ ንምብጻሕ ዋጋ ዘኽፍል ሓጐጽጐጽ ዘይፍለዮ እምበር፡ ደራኺ ምኽንያት ዘይብልካ ንዊንታ ዝካየድ ኣይኮነን።ቃልሲ ብሓንሳብ ኣብቲ ዝደለኻዮ ናይ ግዜ ገደብ፡ በቲ ዝመረጽካዮ ኣገባብ ዝብጻሕ ዘይኮነ፡ ብምዕራፋት ዝተኸፋፈለ፡ ካብ ትጽቢትካ ወጻኢ ብደሆታት ዘጋጥመሉ ብውረድ ደይብ ዝስነ መስርሕ እዩ። ከምዚ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ጉዳያት ኣብ ቃልሲ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ምቁጽጻር ሓደ ወገን ዝውሰኑ ዘይኮኑ ናይቲ ኣንጻሩ እትቃለሶ ኣካል ኩነታት እውን ኣብ ግምት ዘእቱ ስለ ዝኾነ እዩ።
መስርሕ ቃልሲ ኣብ ናይቲ ኣንጻር ወጽዓ ዝቃለስ ወገን ኣተሓሳስባን ኣተሓሕዛን ጥራይ ዝድረት ጌርካ ምውሳድ ኣብ ጌጋ ዘውድቕ እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ድማ ብዛዕባቲ ንስኻ ክትገብሮ ዝግበኣካ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዛዕባቲ ኣንጻሩ እትቃለሶ ወገን እውን ኣፍልጦ ምሕዳር ኣገዳሲ ዝኸውን። ብዛዕባቲ ኣንጻሩ እትቃለሶ ወገን ዘለካ ኣፍልጦ ኣብ ጽፉፍ መጽናዕቲ ዝተሰረተ ምዃኑን ዘይምዃኑን ከኣ ኣብ ዓወትካ ዓብይ እጃም ኣለዎ። ኣብ ጉዳይና እንተመጺእና “ኣንጻር ወጽዓ ህግዲፍ ብኸመይን ምስ መንን ክንቃለስ ኣለና” ኣብ ዝብል ምእንቲ ከነድምዕ፡ ብዝዕባ ህግዲፍን እከይ ተግባራቱን እውን ክንፈልጥ ናይ ግድን እዩ። ኣብቲ መስርሕ “ሕጂኸ ዝብል ሕቶ ክንምልስ እንከለና እምበኣር ናይቲ ጨቛኒ ስርዓት ባህርያትን፡ ናትና ጭቆና ናይ ምዕጻፍ ዓቕምን ቅሩብነትን እዩ ኣብ ግምት ዝኣቱ።
ኣብ ከምዚ ህዝቢ ኤርትራ ዘካየዶን ዘካይዶ ዘሎን ቃልሲ እቲ መስርሕ ብምዕራፋት ዝተኸፋፈለ እዩ። ምስቲ ብምዕራፋት ዝተኸፋፈለ ምዃኑ ኣብ ሕድሕድ እቲ ምዕራፋት ዘሎ ምትእስሳርን ምጽልላውን ብግቡእ ክተሓዝ ዝግበኦ እዩ። እዚ ናይ ምዕራፋት ምትእስሳር እንተዘይተዓቂቡ እቲ መስርሕ ኣብ ኩሉ ግዜ ጀማሪ ምዃን እቲ ዝመጽእ ናይቲ ዝሓለፈ ጸጋን ውርሻን ዘይምጥቃምን እዩ ዝኸውን። ምስዚ ኩሉ ግና እቲ ቀንዲ ጠመተ ናብ መጻኢ ምምዕዳው ክኸውን ከም ዝግበኦ ምዝንጋዕ ኣይግባእን። “ንሕሉፍ ኣይንረሰዓዮ፡ እንተኾነ መጻኢ ከነማዕዱ እንከለና ናይቲ ዝሓለፈ እሱራት ኣይንኹን” እንብል ከኣ ምእንቲዚ ኢና።
ሓደ ምዕራፍ ቃልሲ ኣሳሊጥካ ናብቲ ቀጻሊ ክትሰግር እንከለኻ፡ ዘሎ ብደሆ ቀሊል ኣይኮነን። ኣብቲ መስርሕ ኣንጻርቲ ነቲ ቃልሲ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ኣሰጋጊሩ፡ ናብቲ ኣንዊሑ ዝጥምቶ ሸቶ ንምብጻሕ ዝቕጽል፡ ካብቲ ዘለዎ ናብ ካልእ ምዕራፍ ክቕጽል ዘይደሊ ኣካል የጋጥም እዩ። ኣብቲ ምቕጻል ዝሰማምዑ ኣካላት እውን እቲ ቀጻሊ ምዕራፍ በየናይ ኣቕጣጫ ይቐጽል ኣብ ዝብል ክፈላለዩ ልሙድ እዩ። ስለዚ ሓደ ምዕራፍ ወዲእካ ናብቲ ቀጻሊ ምስጋር ኩሉ ግዜ ልሙጽ ኣይኮነን። ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብናጽነት መስተረጋገጸ ተዛዚሙ። ናብቲ ናይ ህዝብና ኣርሒቑ ዝጥምት ሸቶ ንምብጻሕ ግና ቀጻሊ ምዕራፍ ቃልሲ የድሊ ነይሩ። ንሱ ከኣ ናጻን ልኡላዊትን ኤርትራ ሰላማዊት፡ ዲሞክራስያዊትን ምዕብልትን እትኾነሉ ኩነታት ምውሓስ ነይሩ። እንተኾነ ነቲ ዝተረጋገጸ ህዝባዊ ዓወት ናብቲ ቀጻሊ ምዕራፍ ንምስግጋሩ ቀሊል ኣይነበረን ጥራይ ዘይኮነ ክሳብ ሕጂ እውን ቀሊል ኣይኮነን። ቀሊል ናይ ዘይምዃኑ ቀንዲ ጠንቂ ከኣ ህግዲፍ ነቲ ዝተመዝገበ ዓወት ናብ ቀጻሊ ምዕራፍ ኣብ ክንዲ ምስግጋር “እዚ ይኣኽለኒ እዩ” ዝብል ንባህጊ ህዝብና ዝጠለመ ምርጫ ስለ ዝወሰደ እዩ። እነሆ ከኣ እቲ ቃልሲ ኣብ መንጎ “ኣብዚ ይኣኽለና” ዝብልን “ኣይፋሉን እዚ ክሳብ ሕጂ ተበጺሑ ዘሎ ዓወት መሰረታዊ ሸቶ ህዝብና ዘረጋገጸ ስለ ዘይኮነ ናብ ቀጻሊ ምዕራፍ ክሰጋገር ይግበኦ” ዝብልን ካብ ዝኸውን ናብ 30 ዓመታት ተገማጊሙ ኣሎ። ኣብዚ ሓደ ክዝንጋዕ ዘየብሉ እቲ ቀዳማይ ክሳብ ናጻናት ኤርትራ ዝነበረ ኮነ፡ እዚ ሕጂ ሒዝናዮ ዘለና ምዕራፍ ኣብ ውሽጦም ዝሕቆፉ ንኡሳን ምዕራፋትን ብደሆታትን ዘለዉዎም ምዃኖም እዩ።
እዚ ሎሚ ዘለናሉ መድረኽ ብብዙሓት ንኡሳን ምዕራፋት ክሓልፍ ጸኒሑ፡ ብይኣክል ደሚቑ ዘሎ ምዕራፍ ቃልሲ፡ ኣብቲ ዝዓለሞ ሸቶ ንክበጽሕ ክምክቶ ዝግበኦ ብደሆታትን ክምልሶ ዝግበኦ ሕቶታትን ኣለዎ። እቲ ሕቶ ስለ ዘይተመለሰ ኢና ከኣ ”ሕጂኸ ናበይ? ሎሚ’ውን ክምለስ ዝግበኦ ሕቶ” ብዝብል ነልዕሎ ኣለና እምበር ሓድሽ ሕቶ ስለ ዝኾነ ኣይኮነን። እዚ ሕቶ’ዚ ግድን ክምለስ ዘለዎ እምበር ጓሲኻዮ ዝሕለፍ ኣይኮነን። ነዚ ሕቶዚ መሊስና እንተዘይሰጊርና፡ እቲ ጸገም ክብደት ናይዚ ሕቶ ዘይኮነ፡ ናትና ነቲ ሕቶ ናይ ምምላስ ዓቕሚ ውሱንነት ምዃኑ ክንግንዘብ የድልየና። ናይዚ ሕቶዚ መልሲ ብናይ ውሱናት ወገናት ኣስተዋጸኦ ዘይኮነ፡ ብናይ ኩልና ንወጽዓ ህግዲፍ ኣወጊድና ራህዋ ከነውሕስ እንቃለስ ኣካላት ኣበርክቶ ዝረጋገጽ እዩ። ናይዚ ሕቶዚ መልሲ፡ ነቶም ክሳብ ሕጂ ክሰዓሩ ዝከኣሉ ክንሶም ዘይሰዓርናዮም ዓንቀፍቲ ስምዒታት ምስዓር እዩ። ዘይምክእኣል፡ ዘይምትእምማን፡ ካብ ዝሓለፈ ተመኩሮኻ ዘይምምሃር፡ ናይ ጺብብ ሃይማኖታዊ ኣውራጃዊ ስምዒታት ግዙእ ምዃን፡ ኣብ ክንዲ መጻኢ ምምዕዳው ኣብ ሕሉፍ ምጽብጻብ፡ ኣብ ክንዲ ኤርትራዊ ኣጀንዳ ንኡሳት ኣጀንዳታት ምቕዳምን ካለኦት ጸቢብነታትን ምኹዳድ፡ ብሓጺሩ ንብዙሕነት ኣብ ክንዲ መሕየሊ መዳኸምን መረሓሓቕን ጌርካ ምውሳድ፡ እንተሲዕርና እቲ ሕቶ መሊስናዮ ማለት እዩ። ነዚ ሕቶ’ዚ ብግቡእ መሊስና ድማ ናብ ዓወት ዘብጽሕ ቅኑዕ ኣቕጣጫ ሒዝና ኣለና ማለት እዩ። ቅኑዕ ኣቕጣጫ ዝሓዘ ቃልሲ ከኣ ናይ ምዕዋቱ ምናልባት ውሑስ እዩ።
ኤርትራ፡ ሰላም ዝሓረማ ሃገር!Monday, 23 September 2019 09:12 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ሓደ ጉዳይ ኣብቲ እዋኑ ከተልዕሎ እንከለኻ ኣገዳስነት ኣለዎ። ካብዚ ነቒልና ኢና ድማ ኣብ ቅነ ዓለም-ለኻዊ መዓልቲ ሰላም፡ ብዛዕባ ሰላም ኣብ ኤርትራ ክንድህስስ ዝመረጽና። ሰላም ከም ባሕሪ ኣዝዩ ሰፊሕ ኣምር እዩ። ኣገዳስነቱ እውን ብኽንድኡ ደረጃ ወሳኒ እዩ። ትርጉሙ ከኣ ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። ሰላም ኣብ ኩሉ ህይወት ደቂ ሰባት ቦታ ኣለዎ። ብዙሓት ወገናት ንሰላም “ውግእ ብዘይምህላውን ድምጺ ተኹሲ ብዘይምስማዕን” ጥራይ ይገልጽዎ። ብርግጽ ውግእን ወረ ውግእን ዘይምህላዉ ሓደ ምልክት ሰላም እዩ። እንተኾነ ውግእን ተኹስን ዘይምህላዉ ጥራይ ዘተኣማምን ሰላም ኣሎ ምባል ኣየኽእልን።
ሓቂ እዩ፡ ውግእን ድምጺ ጥይትን ዘይምህላዉ መርኣያ ሰላም እዩ። እንተኾነ ብኩራት ሰላም ብረቂቕ ድምጺ ኣልቦ ጨንቅን መከራን እውን ዝግለጽ እዩ። “ሰላም ማለት ውግእ ዘይምህላው’ዩ” ዝብል ትርጉም ዘየዕግቦም ወገናት ንሰላም፥ ምስ ርግኣት፡ ዕረፍቲ፡ ራህዋ፡ ስምምዕ፡ ሕብረት፡ ዕርቅን ልዋምን ኣሰንዮም ይገልጽዎ እዮም። እዞም ምቁራት ቃላት ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘይምህላዎም ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ሰላም ዘይምህላዉ ዘመልክት እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሕልናን ኣተሓሳስባን ህድኣት የብሉን። እዚ ኩሉ ተደሚሩ ከኣ ሓደ መርኣያ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ሰላም ዘይምህላው እዩ። ኣብ ኤርትራ ሰላም ብዛዕባ ዘይምህላዉ ብዙሕ ምርምር ምክያድ ዘድልዮ ኣይኮነን። ርሑቕ ከይከድና ነቲ ኩሉ ዝርእዮ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት እንተዳህሲስናዮ፡ ሰላም ዘይምህላዉ ምርዳእ ኣይክጽግመናን።
ሎሚ ኣብ ኤርትራ፡ ፍትሒ የለን፡ ኣብ ኤርትራ ሓሳብካ ምግላጽን ምውዳብን ኣይፍቀድን እዩ። ኣብ ኤርትራ ዝኣመንካዮ ሃይማኖት ናይ ምስዓብ መሰል የለን። እዛ ብዛዕባ ሰላማ ንዛረበላ ዘለና ኤርትራ ኣብ ህልውናኣ ከም ሃገር እውን ሓደጋ ኣጋጢምዋ ኣሎ። ምኽንያቱ መሬት ኤርትራ ብዘይኣፍልጦ ህዝባን ብዘይግሉጽ ውዑላትን ይሽየጥን ይልወጥን ስለ ዘሎ። ብሰንኪ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዓዶም ምስራሕ፡ ምምሃርን ምውላድን ምዝማድን ዝሓረሞም መንእሰያት እግሮም ናብ ዝመረሖም ስለ ዝፈለሱ ዓድታት ኤርትራ ሰብ ኣልቦ ኮይነን እየን። እቲ ኣብ ዓድኻ ሓሪስካን ነጊድካን ምፍራይን ምዕባይን ይትረፍ እሞ፡ ሎሚ ብዙሓት ቁሸታት ሃገርና ሰብ ምስ ሞተ ጉድጓድ ዝኹዕትን መኣውይቲ ዝነግርን መንእሰይ ይሓርመን ከም ዘሎ ኩሉ ዝምስክሮ እዩ። ወላድ መኻን ኮይኖም ዝጥውሮም ዝሰኣኑ ሽማግለታት ከኣ ብዙሓት እዮም። ካብዚ ዝዓቢ ምስኣን ሰላም ከኣ የለን።
ብዓብይኡ ኣብ ኤርትራ ሕገመንግስታዊ ስርዓት የለን። እታ ሃገር እትምረሓሉ ሕግን ዝመርሓ ዘሎ ኣካልን ኢደ-ወነናውያን እዮም። እቲ ናይ ወጻዕን ተወጻዕን ዝምድና ከኣ መመሊሱ ይኸርር’ዩ ዘሎ። እቲ ዝምድና ዝያዳ ክኸርር እንከሎ ከኣ እቲ ቃልሲ ብኽንድኡ ደረጃ እዩ ዝዓርግን ዝውጠርን። እዚ ከኣ ናይ ሰላም ምህላው ምልክት ኣይኮነን። ህግዲፍ ከይሓፈረ ጸረ-ሰላም ባህርያቱ ሓቢኡ፡ ኤርትራ ሰላም ዝሓረማ ክንሳ “ናይ ሰላም ደሴት” ክብላ ዝፍትን ምዃኑ ከኣ ዘገርም እዩ። ገለ ሰባት ነቲ ኣብ ኤርትራዊ ባይታ ዘሎ ባዕሉ ዝዛረብን ኣብ ክንዲ ዘንብቡን ዝድህስሱን፡ ነቲ ናይ ህግዲፍ ሸፋጢ ናይ ሰላም ኣተረጓጉማ ተኸቲሎም፡ ንኤርትራ ከም ብሰላም እትልለ ኣብ ገነት እትነብር ሃገር ክገልጽዋ ምፍታኖም ዘገርም እዩ። እሞ ኸኣ ኣብ ዘዘለዉዎ ናይ ስደት ሃገር ሓቀኛ ሰላም እንዳስተማቐሩ።
ንኤርትራ ምስ ኩነታት የመን፡ ሶርያን ሶማልያን ኣወዳዲርካ፡ ዝሓሸ ሰላም ዘለዋ ትመስል እያ። ናይዚ መበገሲ ከኣ ኣብ ኤርትራ ተኹሲ ዘይምስምዑን ኣብ ውግእ ሰባት ዘይምማቶምን እዩ። እቲ ቀንዲ ናብ ከምዚ መደምደምታ ዝወስድ መደዓዓሲ ምኽንያት እቲ ናይ ህግዲፍ ንኤርትራን ህዝባን ምስ ካብኣቶም ዝሓሸ ዘይኮነ፡ ምስ ካብኣቶም ዝኸፈአ ናይ ምውድዳር፡ ንቕድሚት ዘይኮነ ንድሕሪት ዘማዕዱ ኣካይዳ እዩ። ኣብዚ ሓደ ክበርህ ዝግበኦ ነጥቢ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ኣብ ውግእ ዘይሞቱ ምዃኖም እዩ። ብሰንኪ ኣብ ሃገሮም ሰላም ዘይምህላዉ፡ ሰባት ኣብ ዓው ኢልካ ዘይዝረበሉን ዘይግሉጽን ውግእ ናብ ጐረባብቲ ሃገራት ክስደዱ እንከለዉ ኣብ ዶባት ኮነ ኢልካ ብትእዛዝ ሰብ መዚ መንግስቲ ዝቕንጸሉ መንእሰያት ብዙሓት እዮም። ኣንጻር ስርዓት ሓሲብኩም፡ ልኡኻት ናይ ወያኔ ኢኹም እናተባህሉ፡ ዝእሰሩን ዝቕተሉን፡ ናይ ላምፓዱሳ ተረኽቦ ወሲኽካ ኣብ ባሕርን ምድረበዳን ዝሃልቁ ዘለዉ’ውን ውጽኢት ኣብ ኤርትራ ሰላም ዘይምህላው እዩ። እዚ ከኣ ሰላም ማለት ውግእ ዘይምህላው ማለት ጥራይ ከምዘይኮነ ዘረድእ እዩ። ብዓብይኡ እንዳ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ወሪዱ ዘሎ ናይ ሕልናን ሞራልን ሞትን ተስፋ ምቑራጽን ዓብይ ግምት ዝወሃቦ መርኣያ ብኩራት ሰላም እዩ።
ንሕና ንሰላም፡ ዲሞክራስን ልምዓትን ኢና እንቃለስ ዘለና። ኣብ ሃገርና ሰላም እንተዝህሉ፡ ዘሎ ሰላም ከነምጽእ ኣይመተቓለስናን። ህዝብና ከኣ ወትሩ ንሰላም ዝሃርፍ እዩ። “ሕረስ ሓረስታይ፡ ንገድ ነጋዳይ ዝብል ምምሕዳር ኣምጸኣልና” ዝብል ኣበሃህላ ህዝብና፡ ሰላም ክሳብ ክንደይ ወሳኒ ምዃኑ እዩ። ምርግጋጽ ሰላም እቲ ሓደ “ህዝቢ ይመርሕ ኣለኹ” ዝብል ኣካል ከረጋግጾ ዝግበኦ መባእታዊ ሓላፍነት እዩ። ህግዲፍ ነዚ ከውሕስ ስለ ዘይከኣለ ጥራይ “ውዱቕ ምምሕዳር እዩ” ምባሉ እንተዘይውሒድዎ፡ ኣይበዝሖን እዩ። ኣብዚ ዓለም-ለኻዊ ሰላም ዝዝከረሉ ቅነን ሰላም ዓብይ ኣጀንዳ ኣብ ዝኾነሉ ግዜን ብዛዕባ ሰላም ምዝራብና፡ ዓለም በይና ሰላምና ከተረጋግጸልና ንምጽዋዕ ክኸውን ኣይግበኦን። ናይ ግዳም ጽልዋታት ኣብ ምርግጋጽ ሰላም ብጽሒት ከም ዝህልዎ ርዱእ ኮይኑ፡ ቀንዲ ሰላምና ካብ ኢድና እዩ። ብመሰረቱ ቃልስና ምዕዋቱን ዘይምዕዋቱን ኣብዛ ሰላም ሓሪምዋ ዘሎ ኤርትራና ዘተኣማምን ሰላም ብምርግጋጽ’ዩ ክግለጽ።
ድምጽና በሪኹ ንኽቕጽልTuesday, 17 September 2019 10:22 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ንሕና: ኣዝዩ ዝዓዘዘ ዋኒን ዘለና ኤርትራውያን ኢና። “ንሕና” ንብል ዘለና፡ ወጽዓ ህግዲፍ ከይንቕበል ዝወሰና፡ ናይቲ ኣፍ እንከለዎ ዝተዓበሰን ዝተጠልመን ህዝብና ልሳን ክንከውን “ወጽዓ ህግዲፍ ዝቕበል ዝባን/እንግደዓ የብልናን” ኢልና ምስ ህዝብና ኣብቲ ንወጽዓ ኣወጊድካ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ናይ ምትካል ቃልሲ ተጸሚድና ዘለና ኤርትራውያን ማለትና ኢና። ዕድመ ቃልስና ነዊሕን ሰንሰለታውን፡ ቅድም ኣንጻር ግዳማዊ ወራርን መግዛእትን ድሕሪኡ ከኣ ኣንጻር ወጽዓን ጭቆናን ናይቲ ኣስማቱን ስልቱን እንዳቐያየረ ሎሚ ግና ኣብ ሓደ ሰብ ዲክታቶር ተንጠልጢሉ ዘሎ ህግዲፍ እዩ።
እዚ ወጻዕን ጨፍላቕን ጉጅለ፡ ብሰንኪ ዝዘርኦ መርዛም ውዲታት ኣንጻሩ ሓደ ዓይነት ሚዛን ምሓዝ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ከም ዝነበረ ንኹላትና ንጹር እዩ። እቲ ጉዳይ ኣጸጋሚ ዝነበረሉ ምኽንያት እኩብ ድምር ናይቲ ብምክፍፋልና ዕድሚኡ ዘንውሕ ጉጅለን ናትና ንጉዳያት ብግቡእ ህዝባውን ሃገራውን ረብሓ ዘይርዳእን ምንባሩ እንኽሕዶ ኣይኮነን። ሎሚ ግና ሳላ ዘይስልኪ ቃልሲ ሓይልታት ለውጢ፡ ህግዲፍ ሃይማኖቱ፡ ቋንቋኡ ኮነ ኣውራጃኡ ብዘየገድስ ናይ ዝኾነ ኤርትራዊ ፈታውን ተሓላቕን ከም ዘይኮነ ተጋሂዱ እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ዝድግፍዎ ኣምሲሉ ዘቕርቦም ዝነበረ ወገናት’ውን እንዳጠለምዎ፡ ትካላዊ መለለይ ናብ ዘየብሉ ርጉም ውልቀሰብ ወሪዱ ዘዕለብጥ ዘሎ። እቶም ኣብ ከባቢኡ ዘለዉ ሓደ እዋን ሓላፍትን ኣብ ውሳነ ዝሳተፉን መሲሎም ዝርኣዩና ዝነበሩ’ኳ፡ ናይ ኣካል እምበር ናይ ሓሳብ መሰነይትኡ ከም ዘይኮኑ ተፈሊጡ እዩ። ሎሚ “ኢሳይያስ ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሃገር ክገይሽ እዩ፡ ወይ ልኡኽ ክሰድድ እዩ” እንተተባሂሉ እቶም ዘሰንዩ ወይ ዝለኣኹ መቐየርታ ዘይብሎም ዑስማን ሳልሕን የማነ ገብረኣብን ምዃኖም ዘተሓትት ኣይኮነን።
ምስዚ ኩሉ ግና እዚ ዲክታቶር ብዛዕባኡ ጸረ-ህዝቢ መራሕን ብዛዕባ ኤርትራ ከም ኣብ ቀራና መንገዲ ዘላ ሃገርን እንታይ ይበሃሎ ከም ዘሎ ኣብ ግምት ከእቱ፡ ፈጺሙ ቅሩብ ስለ ዘይኮነ፡ ብቕኒት “ንኺድ ጥራይ” ይጋልብ ኣሎ። ደጊም በቲ ሒዝዎ ዘሎ ክቕጽል እምበር መላሲ የብሉን። እዚ ኣካይዳ ኣብ ዲክታቶር ኢሳይያስ ጥራይ ዝረአ ዘሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዙሓት ከምኡ ዝኣመሰሉ ዲክታቶራት ዝሓለፍዎ ብውርደትን ውድቀትን ዝድምደም መንገዲ እዩ። እዚ ናባና ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ከኣ፡ ናይ ህዝብናን ሃገርናን መጻኢ ዕድል ኣብ ኢድ ህዝቢ እምበር ኣብ ኢድ ኢሳይያስ ዘየለ ምዃኑ እዩ። ኣብዚ ኩነታት ብጽሒትና ብጽሒት ሓይልታት ለውጢ እንታይ ምዃኑ’ኳ ዝጠፍኣና ኣይኮነን። እንተኾነ ብጽሒትካ ምፍላጥ ጥራይ እኹል ኣይኮነን። በቲ ዝፈለጥካዮን ዝመረጽካዮን መንገዲ “ድምጽኻ ኣበሪኽካን ስጉምትኻ ኣንዊሕካን” ብቐጻሊ ምጉዓዝ ናይ ግድን የድሊ። እቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ብደሆ ከኣ ነዚ ምብቃዕን ዘይምብቃዕን እዩ።
ህግዲፍ ንህዝብና መዘና ብዘየብሉ ኣገባብ ይውጽዖ ከም ዘሎን፡ ንሕና ከኣ ኣንጻርዚ ወጽዓ ንቃለስ ከም ዘለና ደጋጊምና ክንጠቕሶ’ኳ ባህርያዊ እንተኾነ፡ እቲ ቀንዲ ኣድህቦናስ ብዛዕባ ንዓና ዝምልከት ቃልሲ እዩ ክኸውን ዝግበኦ። ንሕና ሓንሳብ ህግዲፍ ጸላኢ ህዝብናን ሃገርናን ምዃኑ ካብ ተረዳእና ኣንጻሩ እንታይ ክንገብር ከም ዝግበኣና ኣጽኒዕናን ተሊምናን እንንቀሳቐስ እምበር፡ እቲ ጉጅለ በብዝጥዕሞ ነናብ ዘዝኸፈተልና ኣጀንዳ ክንኩብኮብ ኣይግበኣናን። ካብ ኩሉ ግዜ ተኻላኻላይ ምዃን ወጺእና ኣጥቃዕቲ እውን ክንከውን ይግበኣና። ክሳብ ከም ናይ ላምፓዱሳ ህልቂትን ናይ ኢሳያስ ክሕደት ኣብ መገሻኡ ናብ ኢትዮጵያን ዝኣመሰሉ ዘነድሩን ደምካ ዘፍልሑን ተረኽቦታት ዘጋጥሙ ከይተጸበና ተበግሶታት ክንወስድ ይግበኣና። ኣብ መስርሕ ቃልሲ፡ ክብን ለጠቕን ከጋጥም ንቡር’ኳ እንተኾነ፡ ኣብ ነናይ ውድባትና ኮነ ናይ ሓባር ንጥፈታትና ብዝከኣለና ካብ ናይ “ሕዝ ግድፍ” ኣካይዳ ክንወጽእ ይግበኣና። ቃልስና ንትማሊ፡ ሎምን ጽባሕን ዘተኣሳሰር ቀንዲ ቆላሕታኡ ንቕድሚት ዝጥምት እምበር፡ ወትሩ ጀማሪ ክኸው ኣይግበኦን። ኣብ ምዕራፋት ቃልስን ተዋሳእቱን ሓደ ካብቲ ካልእ ምብልላጽ ክህሉ ባህርያዊ ኮይኑ፡ ክንመዝን እንከለና ኣተሓሕዛና ንነፍሲ ወከፍ ምዕራፍ ነናቱ ሚዛን ዝህብ ርትዓዊ እምበር፡ ነቲ ሓደ ሓጢጡ ዝድርቢ፡ ነቲ ካልእ ከኣ ሰማይ ሰቒሉ ዝንእድ ዕሙት ኣገባብ ክኸውን ኣይግበኦን።
እቲ ኣውንታና ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብ መስርሕ ብቓልሲ ክንስዕሮ ዝግበኣና ድኽመታትና ብዙሕ መልከዓት ዘለዎን ብወድዓውን በዓል ቤታውን ዝግለጽ እዩ። ማለት ገሊኡ ፈውሱ ኣብ ኢድና ዘሎ እዩ። ገሊኡ ከኣ ግዜን ዓቕምን ምውህላል ዝሓትት እዩ። እቲ እንውቀሰሉ እቲ ሰኣን ዓቕምና ዝተርፈና ዘይኮነ፡ እቲ ክንገብሮ `ንኽእል ክነስና ዘይንገብሮ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ሓቢርና እንቃለሰሉ መድርኽ ምፍጣር ክሳብ ክንደይ ኣድላይ መድረኻዊ ዕማም ምዃኑ ኩልና እንርደኦ እዩ። ኣድላይነቱ ስለ ዝተረደኣና ኢና ከኣ ዝተበተነ ዓቕምና ኣርኒብና ናብ “ተዛሪቡ ዘስምዕን ወቒዑ ዘድምዕን” ከነበርኾ ንቃለስ ዘለና። በቲ ሓደ ወገን እዚ ወሳኒ ኣብ ሓደ መኣዲ ቃልሲ ናይ ምምጻእ ዕማም ግዜ ምርካብን ዓቕሚ ምድላብን ኣየድልዮን ማለት’ኳ እንተዘይኮነ ነቲ ዝዓበየ ክፋሉ ከነሰላስለሉ ዘኽእል ዓቕምን ግዜን ግና ኣብ ኢድና ዘሎ እዩ። ነቲ ኣብ ኢድና ዘሎ ክሳብ ሎሚ ኣብ መዓላ ከነውዕሎ ዘይምኽኣልና ከኣ ብሓቂ ከተሓሳስበና ዝግበኦ እዩ። ምትሕስሳብ ጥራይ ዘይኮነ ካብ ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮና ተማሂርና ንመጻኢ ከም ደፋኢ ዓቕሚ ክንጥቀመሉ ይግበኣና። ስለዚ ኢና እምበኣር ወዮ ክሕቆን ጸኒሑ ክሳብ “ይኣክል” በጺሑ ዘሎ ድምጽና፡ ብራኸኡ ሓልዩ ይቐጽል” ንብል ዘለና።
ብሓባር ክንሰርሕ እንዳደለናን እንዳተገበኣናን፡ ከም ድሌትና ናይ ዘይምዃና ምኽንያት፡ ንዓና ነቶም ተዋሳእቲ ኮነ ኢልና ክንምስጥሮ እንተዘይደሊና ምስጢር ኣይኮነን። እቲ ዝርዝሩ ገዲፍና እቲ ጠንቂ መሊእና ካብ ጸቢብነት ክንወጽእ ስለ ዘይከኣልናን ካብ ናይቲ ጸቢብነት እንዳባለሒ ዝነብር ወጻዒ ጉጅለ ጽልዋ መሊእና ሰለ ዘይወጻእናን እዩ። ኣብ ብዙሕ ዝርዝር ከይኣተና፡ ንሃይማኖታውን ኣውራጃውን ጸቢብነት ተመሊሱ ከምዘይድገስ እንተስዒርናዮ ትርጉም ምውድዳርን ምትሕብባርን ተረዲእና ብቕንዕና እንተ ተንሲእና ከም እንስዕርን ድምጽና በሪኹ ከም ዝቕጽል እሙን እዩ። ነዚ ከነረጋግጽ እንተዘይበቒዕና ግና ከቶ፡ ሹሻይ ህግዲፍ ካብ ምዃን ኣይክንድሕንን ኢና’ሞ ነስተብህል።
ኣግኣዝያን ብመንጽር ሓድነት ኤርትራTuesday, 10 September 2019 09:55 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ ነዊሕ ጉዕዞ ቃልስና፡ በብግዜኡ ዝቕልቀሉ መድረኻውያን ዛዕባታት ኣለዉ። ንሓንሳብ ብዛዕባ ግፍዕታት ወጻዒ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ንዛረብ፡ ንሓንሳብ ብዛዕባ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኤርትራ ንጽሕፍ፡ ንሓንሳብ ድማ ብዛዕባ ስደትን ሳዕቤናቱን ንምድር፡ ከም “ይኣክል” ዝኣመሰሉ ኣነቓነቕቲ ተርእዮታት መደርኽ መሓዞም ከኣ ነዚ ዘመልክት እዩ። ምንቅስቓስ “ኣግኣዝያን ኢና” ዝብሉ ወገናት ከኣ ሓደ ካብቶም ንሓንሳብ ክገሃዱ ንሓንሳብ ከኣ ክስወሩ ዝጸንሑ ዛዕባታት እዩ። ኣብቲ ዝጀመረሉ እዋን ብርክብ ህዝቢ ንህዝቢ ክኽወል ጀሚሩ ነይሩ። ሎሚ ግና ዳርጋ ዋናታቱ መን ምዃኖም ተነጺሮም ኣብ ሰፋሕቲ መድረኻት ክቃላሕ ጀሚሩ ኣሎ።
ምንቅስቓስ ኣግኣዝያን ናይቶም ኣብ ኤርትራን ትግራይን ዘለዉ ትግርኛ ዝዛረቡ ምትእኽኻብ ዝምነ ምዃኑ ዋናታቱ ክነግሩና ይፍትኑ ኣለዉ። ኣብቲ ምምስሳል ኣብ ልዕሊ እቲ ቋንቋ ትግርኛ፡ እምነት ሃይማኖት ተዋህዶ ምድራብ እውን ኣሎ። ምስቲ ኣብ 40ታት ኣብ ሃገርና ተፈቲኑ ዘይተዓወተ ፖለቲካዊ ርኢቶታት ከዛምድዎ እንከለዉ ከኣ “ከምቲ ናይ ቅድም ትግራይ ትግርኚ ማለት እዩ” ክብልዎ ንሰምዕ ኢና። ብዙሓት ከም ዝሰማምዕሉ እዚ እቲ ኤርትራ ከም ሃገር፡ ባህጊ ህዝባ ከተማልእ ዘይምኽኣላ ዘሕደሮ ተስፋ ምቑራጽ ዝተሃንደሰ ናይ ዓቕሊ ጽበት ምህዞ እዩ። ካለኦት እውን ናይቶም መንቀልቱ ናይ መንነት ቅልውላው ዝወለዶ እዩ ዝብልዎ ኣለዉ። እቲ ክኸውን ዝነበሮን ዝግበኦን ግና ዓቕሊ ኣጽቢብካ ዓዲ ዘየእቱ ኣቋራጭ መንገዲ ዝመስለካ ምምራጽ ዘይኮነ፡ ነታ ባህጊ ህዝባ ከተማልእ ዘይከኣለት ዘላ ኤርትራ ጸገማ ኣጽኒዕካ፡ ናብቲ ክሳብ ሎሚ ዘይበቐዓቶ ከም እትበቅዕ ንምኽኣል ስንኻ ነኺስካን ሓድነትካ ኣደልዲልካ ምቅላስ እዩ። ቅልውላው ዝወለዶ ምርጫ ግና ቅልውላው ዝውስኽ እምበር ካብ ቅልውላው ዘውጽእ ኣይኮነን።
ንኣግኣዝያን ብዝምልከት ክለዓል እንከሎ፡ ኣብ መንጎ ጐረባብቲ ኤርትራውያንን ተጋሩን ዘሎ፡ ናይ ቋንቋ፡ ባህሊ፡ መውስቦ፡ ወለዶ፡ እምነትን ንግድን ዝኣመሰሉን ዘሎ ምቅርራባት ዝከሓድ ኣይኮነን። ነዚ መሰረት ገይሮም ኣብ ኩሉ መዳያት ህይወቶም ክቀራረቡን ንክልቲኦም ኣብ ዘርብሕ ክተሓጋገዙን ከኣ ኣድላይን ዝድገፍን እዩ። ወዮ “ካብ እመት ስድሪ ኣላታ” ኮይኑ ብዛዕባ ምስ ህዝቢ ትግራይ ንዛረብ ኣለና እምበር፡ ኤርትራና ምስ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ካለኦት ጐረባብትን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓን ምክብባርን ዝተሰረተ ጽቡቕ ዝምድና ክህልዋ ምስራሕ ካብ ቀዳምነታትና ሓደ እዩ። እንተኾነ ከምቲ “ከም ሓው ተፋቐር’ሞ ከም ጓና ከኣ ተሓሳሰብ” ዝበሃል፡ ኣብ ከበሳ ኤርትራን ትግራይን ዘሎ ህዝቢ ዘለዎ ምምስሳል ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ነናቱ ልኡላዊ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ዘለዉዎ ፈጺሙ ዘይስገር እዩ። ዶብ ከይዓገተካ ብዛዕባ ዝግበር ምቅርራብን፡ ዶብ ስለ ዝኽልክለካ ክግበር ብዛዕባ ዘየብሉን ዝምድናታት ምርዳእ ከኣ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። እቶም ነዚ ሕቶዚ ምምላስ ምስ ሰኣኑ ንኤርትራ ከም ልኡላዊት ሃገር ክቕበልዋ ዕጥይጥይ ዝብሉ ግና ወድዓዊ ሓቂ ኣብ ምቕባል ዝተሳዕሩ እዮም።
ቅድሚ ኩሉ ናይታ ብቃልሲ ደቃ ልኡላውነታ ዘረጋገጸት ኤርትራ ሓድነት፡ ዘይቁርመም ዘይሽርመም ምዃኑ ኩልና እንተላይቶም ኣብ ምንቅስቓስ ኣግኣዝያን ኣለና ዝብሉ ክርድእዎን ክርዕምዎን ግድን እዩ። ነዚ ዝድህሰስ ሓቂ ዘይቅበልን ዘየኽብርን ግና፡ ምናልባት ንነብሱ ዓዲ ክቕይር ይኽእል እምበር ቆርሚመ ቆራሚመ ሓድሽ ክሊ ክፈጥር እየ እንተበለ፡ ከሎ ጋና ከምዘይክእል ክርዳእ ይግበኦ። ኤርትራ ብብዙሓት፡ እምነታት፡ ቋንቋታት፡ ባህልታት፡ ኣውራጃታት ዝወቀበት እምበር። ትግርኛ ናይ ዝዛረብን ሓደ ሃይማኖት ናይ ዝኽተልን ክፋል ህዝቢ ጥራይ ኣይኮነትን። ትግራይ እውን ከምኡ። ኤርትራዊ ሓድነትን ልኡላውነትን ዘይስገር ካብ ኮነ፡ እዚ ተዓቂቡ ንክነብር ትግርኛ ንዝዛረብ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ኣብ ካልእ ልኡላዊት ሃገር ዝነበር ብቋንቋ ዝመሳሰሎ፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝነብር ካልእ ቋንቋ ዝዛረብ ወገኑ እዩ ዝቐርቦ። እዚ እቲ ዓብይ ዘይስገር ጉዳይ ኮይኑ ነዚ ብዘይሃሲ ምስቲ ካብ ልኡላዊ ክሉ ወጻኢ ክነሱ ብቋንቋን መሰል ዛዕባታትን ዝመሳሰሎ ኣይንገድን ኣይዋሰብን ማለት ግን ኣይኮነን። ከምቲ ዝበልናዮ ትግርኛ ዝዛረብ ኤርትራዊ ምስቲ ኣብ ትግራይ ዝነብር ብቋንቋ ዝራኸቦ ከም ዝቀራረብ፡ እቲ ትግረ ዝዛረብ ኤርትራዊ ምስቲ ኣብ ሱዳን ዝነብር ትግረ ዝዛረብ ዘይዛመደሉን ዘይቃረበሉን ምኽንያት የለን። ኣብ ዓፋርን ኩናማን እውን ተመሳሳሊ ኩነታት ክፍጠር ይኽእል።
ካብዚ ሓሊፉ ካብዝን ካብትን መመዥሪጥካ፡ ከምዚ ኣግኣዝያን ኢና ባሀልቲ ዝብልዎ፡ ሓደስቲ ከባብታት እንዳፈጠርካ፡ ነዛ ምእንቲ ህላወኣ ዝተቃለስናላን ምእንቲ ህንጸታ ንቃለሰላ ዘለናን ኤርትራና ንምህሳስ ዝውሰድ ወስታ ብሓጺሩ ነውሪ እዩ። ወይ ድማ ንሓደ ብቋንቋ ዝመሳሰለካ ወገን ወሲድካ ኤርትራ ናይቶም ዝተረፉ ትኸውን ኢልካ ምሕሳብ እውን ዘይሩ ዘይሩ ሓድነታ ምግሃስ ስለ ዝኾነ ቅቡል ኣይኮነን። ብመንጽር እዚ ክንርእዮ እንከለና፡ ምንቅስቓስ ኣግኣዝያን ኢና በሃልቲ “ኣብ ዝበጽሖ የብሉን” ኢልካ ሸለል ዝበሃል ዘይኮነስ፡ ከሎ ጋና ቆላሕታ ሂብና ክንሰርሓሉ ዝግበኣና እዩ። ቅድሚ ኩሉ እቶም መንቀልቲ ክሳብ ክንደይ ኣብ ከውሒ ጸሚዶም ከም ዘለዉ ተረዲኦም ኣእዳዎም ክእክቡ ሓገዝ ከድልዮም እዩ። ካብዚ ሓሊፉ እቶም ኣብቲ ምንቅስቓስ ዘየለናን ዘይንቅበሎን፡ ሓድነት ኤርትራ ንምድኻም ክሳብ ክንደይ ብዙሕ መጻወድያታት ይጻወድ ከም ዘሎ ክንርዳእ’ሞ እጅገና ሰብሲብና ክንቃለሶ ከም ዝግበኣና ክንፈልጥ የድልየና።
ሓድነትና፡ ወትሩ ምስጢር ዓወትናFriday, 06 September 2019 09:29 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ሓድነትና ወትሩ ምስጢር ዓወትና” እንብል፡ ንስለ ምባል ዘይኮነ፡ ብተግባር እውን ዝተረጋገጸ ሓቂ ስለ ዝኾነ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መጀመርያ 60ታት ኣብ ቅድሚኡ ክልተ ምርጫታት ነይርዎ። እቲ ሓደ ብቃልስኻ መሰል ርእሰ-ውሳነኻ ምርግጋጽ እቲ ካለኣይ ድማ ኩሉ መሰላትካ ተገፊፉ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ምንባር። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ነቲ ዋጋ ዘኽፍል ግና ድማ በዓል ምሉእ መሰል ብምዃን ዝኽሕሰካ መሪር ቃልሲ መሪጹ ተበጊሱ። ኣብቲ ቃልሲ ዝጀመረሉ እዋን ብመንጽር ነገራዊ ዓቕሚ ኣወዳዲርካ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ሓይሊ መግዛእትን ዝነበረ ፍልልይ ኣዝዩ ዝተረሓሓቐ’ዩ ነይሩ። ንኣብነት ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብቲ እዋንቲ ልዕሊ 20 ሚልዮን ኣብ ዝነበረሉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ከባቢ ክልተ ሚልዮን ንላዕሊ ኣይነበረን። ኣብቲ ሽዑ እዋን ብዙሓት ነቲ ሰፊሕ ፍልልይ ዘስተብሃሉ ክኢላታትን ተመራመርትን ከይተረፉ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር መግዛእቲ ክዕወት ኣይክእልን እዩ ዝብል ግምቶም ብምዕዛዝ “ዘይትኽእሎ ቃልስስ መፋሕፍሕ ዝባንካ” ክሳብ ምባል በጺሖም ነይሮም።
ተዓዘብቲ ኮኑ ባዕሉ ሓይሊ መግዛእትን ዓንገልቱ ጐብለላትን ኣብ ግምት ዘየእተዉዎም ክልተ መሰረታዊ ብልጫታት ህዝቢ ኤርትራ ነይሮም። እቲ ሓደ ናይ ሕቶኡ ፍትሓውነት ኮይኑ፡ እቲ ካለኣይ ከኣ ምስ ኩሉ ብዙሕነቱ ኣብ ጉዳይ ሃገር፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ዘይንቕነቕ ሓድነት። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ብሓይሊ ሰብን ብሓገዝን ብሸመታን ብዝተረኽበ ኣጽዋርን ኣዝዩ ዝበዘሐን ዝማዕበለን ሓይሊ መግዛእቲ ድሕሪ ነዊሕ ምርብራብ ተሳዒሩ። እዚ ዓወት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ መግዛእቲ፡ ናብቶም ብቐጥታ ዝተስሳዕሩ ጥራይ ዘይኮነ ናብቶም ዓንገልቶም እውን ንዘለኣለም ዘይርሳዕ መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ እዩ። ብዘይካዚ ብዙሓት ውጹዓት ንመሰሎም ንክቃለሱ ብጽንዓት፡ ሓድነትን ተጻዋርነትን ህዝብና ተተባቢዖም እዮም። ምስጢር ተዓዋትነቱ ሓድነቱ ምዃኑ ንህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ንመግዛእቲ’ውን ኣብቲ መስርሕ ተሰቊርዎ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራ ንምስዓር ነቲ ሓያል ጐኒ ሓድነቱ ምብታን ወይ ምድኻም መፍትሒ ምዃኑ ተርዲኦም ከኣ ሓይልታት መግዛእቲ ኣብ ሕድሕዱ ክብትንዎ’ሞ ኣዳኺሞም ክስዕርዎ ፈቲኖም እዮም። ህዝቢ ኤርትራ ግና ኣብ ቅድሚ ሓድነቱ በቲኖም ከዳኽምዎ ዝሃቀኑ፡ ብግዝያዊ ረብሓን መዝነትን ተዓሽዩ ኣይተጻዕደን። ሳላ ከምኡ ዝኾነ ከኣ ኣኽሊል ዓወት ደፊኡ ልኡላዊት ኤርትራ ኣረጋጊጹ።
ሓድነትና ምስጢር ዓወትናን ጽንዓትናን ዝኸውን ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልስና ጥራይ ዘይኮነ ኩሉሻብ ዕጥቅና እዩ። ሎሚ ኣንጻር ዘቤታዊ ወጽዓ መሪር ቃልሲ ነካይድ ኣብ ዝሃለናሉ ህሞት እውን ንግደ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ዝትክእ ሓይሊ የለን። ጨቋኒ ስርዓት ድሕሪ ምውጋድ ኣብ ዝካየድ ህንጸት ሃገርን ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ሓድነትና ወሳንነቱ ሕዙእ እዩ። ምእንትኡ ኢና ከኣ ኩሉ መጻኢ ጉዳያትና ብሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ክቃነ ይግበኦ እንብል። ሓድነት ህዝብን ሃገርን ምዕቃብን ምውሓስ ኩሉ መሰላትን ዘሳኒ እምበር ዝጻረር ኣይኮነን ዝብል እምነት ኣለና። ሓድነቱ ናይ ዓወቱ ምስጢር ምዃኑ ንዘረጋገጸ ህዝቢ ኤርትራ፡ ክጭቁንዎ ዝደልዩ ወገናት ቀደም ኮነ ሎሚ፡ ነዚ ሓድነቱ ክዘርጉ ካብ ምፍታን ዓዲ ኣይውዕሉን። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ ሎሚ እውን ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ካብ ጠርባሽ ፈተነታት ዓዲ ዘይወዓለ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ኮነ ጽባሕ፡ ከም ትማሊ፡ “ሓድነተይ ዝትንክፍ ወይልኡ” ካብ ምባል ንድሕሪት ከምዘይብል ንተኣማመን ኢና። ንሕና ከኣ ኣብ ጐኑ ኣለና።
ኣብዚ እዋንዚ መልክዖም እንዳቐያየሩ ኣንጻር ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ “ውጥም ቅልቅል” ዝብሉ ኣካላት ብዙሓት እዮም። ኣብዚ ዘራጊ ተግባራት ዲድክታቶር ዘራጊቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ቅድሚት ዝስራዕ እዩ። ሎሚ እሞኸኣ ኢሳይያስ ካብቲ ናይ ክሳብ ሕጂ ዘራጊ ተግባራቱ ብዝገደደ ንገዛእ ርእሳ ነታ ሉኡላዊት ኤርትራና ከም ሃገር እውን ክንደይ ደኣ ከይሰልጦ እምበር፡ ይደናደና ከም ዘሎ ናይ ኣደባባይ ምስጢር እዩ። ኣንጻር ህልውነኣ ንዝደናደና ሃገር፡ ሓድነት ህዝቢ ካብ ምዝራግ ድሕር ከምዘይብል ከኣ ርዱእ እዩ። ኣብ ዘየላ ሃገር ኣይኮነንዶ ብዛዕባ ሓድነት ህዝቢ ብዛዕባ ህልውናኡ ክትሓስብ እውን ኣጸጋሚ ስለ ዝኸውን። ካብዚ ሓሊፉ ሰልፎም በበይኖም ዝመስል ብግብሪ ግና ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ምልሕላሕ ምስ ኢሳይያስ ዘሳንዩ ካለኦት ወገናት እውን ኣለዉ። ምንቅስቓስ ናይቶም “ኣግኣዝያን ኢና” ዝብሉ ናይዚ ሓደ ኣብነት እዩ። ካብቲ ሳላ ሕድነቱ ልኡላዊ ክብሪ ዝረኸበ ህዝብና ዝተወሰነ ቆንጢሮም ምስ ካልእ ብምድብላቕ ዘየለ ድሑር ስምዒታትን እምነታትን ዝማእከሉ ምትእኽካብ ክፈጥሩ ንከንቱ ዝሃልኩ ዘለዉ እዮም።
ሎሚ ነቲ ከም ናይ ሓድነቱ ድልዱል መግለጺ፡ ኣብ ግዜ ሓጐስን ሓዘንን፡ ኣብ መድረኽ ምውራድን ምድያብን ኣብ ቃልሲ ብሓደ ተዋጊኡን ተሰዊኡን ኣብ ሓደ ጉድጓድ ተቓቢሩ፡ ኣብ ሓደ መኣዲ ዝተመገበ ብዓል ዝና ህዝቢ ክትብትን ምፍታን ናይ ጥዕና ዘይምዃኑ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ብሩህ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ሓድነቱ ንምድልዳል እዚ ክቡር ዋጋ ክኸፍል እንከሎ፡ ሃይማኖታውን ባህላውን ብዙሕነቱ ዘንጊዑ ዘይኮነ፡ ኣብቲ “ህልውና ሃገር ልዕሊ ኩሉ” ዝብል ዘይንቕነቕ እምንቶኡ ስለ ዝጸንዐ እዩ። ሎሚ ሃይማኖትን ባህልን ንዝኣመሰሉ ስምዒታት ልዕሊ ህልውና ሃገርን ህዝብን ክስርዑ ዘይግበኦም ዝንባለታት ናብ ቅድሚት እንዳምጻእካን ጸቢብነት እንዳባላሕካን፡ ንህዝቢ ኤርትራ እናቆጠርካን ብትሕቲ ሃገርነት ናብ ዘዝመሳሰልዎ ክትወስዶ ዝግበር ፈተነ ሓደጋኡ ብዙሕ ኮይኑ፡ ደሚርካ ክረአ እንከሎ ነታ ናይ ዓወትን ሓያልነትን መግለጺት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነት “ሓድነት” ንምብታን እዩ። ስለዚ ሓድነት ህዝብና ካብ ህልውናኡ ስለ ዘይፍለ ወትሩ ክንዕቅቦ ይግበኣና።
መበል 58 ዓመት፡ ባሕቲ መስከረም፡ (1961-2019)Saturday, 31 August 2019 06:30 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ማዕረ ምግሃድ ኤርትራ ከም ሃገር ዝዕድመኡ ነዊሕ እዩ። ኤርትራ ከም ሃገር ካብ እትፍለጥ፡ ባህርያቱን ደረጃታቱን ደኣ ይቀያየር እምበር ህዝባ ካብ ቃልሲ ዓዲ ውዒሉ ኣይፈልጥን። ኩሉ ቃልሱ ከኣ ዘይናትካ ኣብ ምድላይን ዘይግዝኣትካ ምውራርን ዘድሃበ ዘይኮነ፡ መሰልካ ናይ ምውሓስ ግደነታዊ ሓላፍነት እዩ ነይሩ። እቶም ኣንጻርዚ መሰረታዊ መሰላቱ ስለ ዝኾኑ ክቃለሶም ዝጸንሐ ሓይልታት ንሓንሳብ ግዳማውያን ንሓንሳብ ከኣ ውሽጣውያን ኮይኖም፡ ብትሕዝተኦም ግና ዘይፈላለዩ ኣንጻር ልኡላውነት ኤርትራ ከም ሃገርን ኣንጻር ህዝባ ከም ሓታቲ መሰልን እዮም።
ነቲ ዝተናውሐን ክሳብ ሕጂ ቀጻሊ ዘሎን ተመኩሮ ቃልሲ ህዝብና ኣብ ውሱን ኣጋጣሚ ምዝርዛር ኣጸጋሚ እዩ። በመሰረቱ’ውን ኣብዚ ርእሰ-ዓንቀጽ’ዚ እነድህበሉ፡ እዋኑ ስለ ዝኾነ፡ መበል 58 ዓመት ባሕቲ መስከረም (1961-2019) ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ባሕቲ መስከረም 1961 ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ “ሀ” ኢሉ ዝጀመረሉ ዘይኮነ፡ ናብ ሓድሽን በሊሕን ምዕራፍ ቃልሲ ዝተሰጋገረሉ እዩ። ነቲ ቅድሚኡ ኣብ ኤርትራ ክሕቆን ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ማዕበል፡ ናብ ተራጻሚ ኣገባብ ቃልሲ ዝተሰጋገረሉ እዩ። እቲ ኣጋጣሚ ኣብ ፖለቲካዊ ተመኩሮ ኤርትራ፡ ዓብይ ነጥበ-መቐይሮ ስለ ዝነበረ፡ ነታ ነዚ ዘበሰረት ዕለት ባሕቲ መስከረም ኩልና ኤርትራውያን ወትሩ ክንዝክራ ናይ ግድን እዩ። ጸጋታትን ውርሻታትን ባሕቲ መስከረም ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራይ እንዝክሮ ዘይኮነ፡ ኣብ ኩሉ ዕለታዊ ህይወትና ግቡእ ቦታ ኣለዋ። ኣጋጣሚ ባሕቲ መስከረም ብዙሕ ምስጢራት ዝሓቖፈት ስለ ዝኾነት፡ ነቲ ቃልሲ ዘበሰረትን መጻኢ ዕድል ኤርትራን ህዝባን ዘመላኸተት’ውን እያ። ኣብቲ ናይ ክሳብ ሎሚ መስርሕ ቃልስና ዝሓለፉ ኤርትራውያን ሓርበኛታት ብዘይኣፈላላይ፡ ብዓብይኡ ከኣ ነቲ ዘይከኣል ዝመስል ዝነበረ ከም ዝከኣል ዝገበረ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣጋጣሚ ባሕቲ መስከረም ክዝከሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብናይ ክሳብ ሕጂ መስዋእቶም ክምጐሱ፡ ንናይ መጻኢ ቃልሲ ከኣ ዝዕደሙ ኣካላት እዮም። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኢና ድማ ሓደ ተግባር ክንፍጽም እንከለና “ዝኽርን ክብርን ንሰማእታት ኤርትራ” ብዝብል ሕድሪ እንክትም።
ኣብዚ ኣብ ውሽጡ ብዙሓት ምስጢራት ዝሓቖፈ ናይ 58 ዓመታት ተኸታታሊ ቃልሲ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሓት ተስፋ ዝህቡን ተስፋ ዘቑርጹን፡ ዘዕዉቱን ዘስዕሩን፡ ዘቀራርቡን ዘረሓሕቑን ተዘክሮታት ተራእዮም እዮም። ኮታ ሓደ ብደሆ ክሓልፍ እንከሎ ብካልእ ብደሆ እንዳተከኦ እዩ ቃልስና ክቕጽል ጸኒሑን ዘሎን። ናይቲ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ዝኾነ እከይ ተግባራት ወራሪ ሓይሊ’ኳ ካብኡ ካልእ ስለ ዘይትጽበ፡ ዝኾነ መኾነ። ኣብዚ መስርሕዚ ብሰንኪ፡ ጉዳዩ ብግቡእ ክሕዝ ዘይምብቅዑ ንኤርትራዊ ከጋጥሞ ዝጸንሐ ሕድሕዳዊ ግጭትን ክሳርኡን ግና ተጣዒስካ ዘይምለስ፡ እንደጋና ከም ዘይድገም ምግባሩ ዝከኣል፡ ኣዝዩ ኮርኳሕ መንገዲ እዩ ክጐዓዝ ጸኒሑ። ቃልስና ሕጂ እውን ጌና ካብዚ ኩርኳሕ ጉዕዞ ኣይወጸአን ዘሎ።
ባሕቲ መስከረም ነዚ ጌና ዘይተዛዘመ ቃልስና ዘበሰረት ታሪኻዊት ዕለት ብምዃና ክንዝክራን ከነጸንብላን ግድን ስለ ዝኾነ፡ እንሆ ከምኡ ክንገብር ጸኒሕና። እንተኾነ እዛ ዕለት እያ ዘይትቕየር እምበር እቲ ክንዝክራ እንከለና ዝኸበና ህሞትስ፡ ከከም ናይቲ እዋን ምዕብልናታት ክቀያየር ዝጸንሐ እዩ። ድሕሪ 10 ዓመታት ምብሳር ብረታዊ ቃልስና 1971 ኣብ ተሓኤ ዝተራእየ ምፍንጫል፡ ድሕሪ 20 ዓመት ምብሳር ብረታዊ ቃልስና ብ1981 ሓያል ውግእ ሕድሕድን ምብሓት ሜዳ ኤርትራ ብህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ወያነት ሓርነት ትግራይን፡ ድሕሪ 30 ዓመታት ምብሳር ብረታዊ ቃልስና 1991 ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ናጻ ምውጸኣ፥ ድሕሪ 40 ዓመታት ምብሳር ብረታዊ ቃልስና 2001 ምእሳር ነባራት መራሕትን ላዕለዎት ካድራትን ህግሓኤን ምዕጻው ውልዶ ናይ ብሕቲ ሚድያን ብህግዲፍ፡ ኩሎም እዚኣቶም ኣብቲ ናይ 58 ዓመታት ነዊሕ ጉዕዞ ነናቶም ንኡስ ምዕራፋትን ጽልዋን ዘለዎም ተረኽቦታት እዮም። እዚ ውረድ ደይብ ኣብቶም ቀጥታዊ ተዋሳእቱ ጥራይ ተደሪቱ ዝተርፍ ዝነበረ ዘይኮነ፡ ኣሉታዊ ኮነ ኣውንታዊ ሳዕቤናቱ፡ ኣብ ጥቕላላ ህይወት ህዝቢ ኤርትራ ዝነበሮን ዘለዎን ስንብራት ቀሊል ኣይኮነን።
እነሆ መበል 58 ዓመት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እውን፡ ናይ ገዛእ ርእሳ ጽልዋ ሒዛ መጺኣ። ከምተን ቅድሚኣ ዝነበራ ባሕትታት መስከረም ከኣ ሓላፍነት ከተሰክመና እያ። ሎሚ ከቢበሙና ዘለዉ ምዕባለታት መብዛሕትኦም ዓሚ፡ ቅድሚ ዓምን ቅድሚኡን ዝነበሩ ክነሶም ውሱን ምዕብልና ዘርኣዩ እዮም። መብዛሕተኦም ከኣ በቲ ሓደ ወገን ተስፋ ዝህቡ በቲ ካልእ ወገን ግና ብደሆና መሊሶም ዘዕዝዙ ኮይኖም ንረኽቦም። ህዝብና ኣብ መስርዕ ቃልሲ ኣንጻር ወጽዓ ህግዲፍ ሎሚ’ውን ቀጥ ኢሉ ጸኒዑ ምህላዉን ብሳላዚ ጽንዓቱ፡ ሰግኣት ህግዲፍ ይዓርግ ምህላዉ ተስፋ ዝህብ ተርእዮ እዩ። ናብ ደረጃ “ይኣክል” ምምድያቡ ከኣ ናይዚ ተደራቢ መርኣያ እዩ። ናይ ይኣክል ምልዕዓል ኣብ ዝጭበጥ ውጽኢት ንክበጽሕ ብዙሕ ምውሕሓጥ፡ ምርድዳእን ምውድዳብን ከም ዝተርፈና፡ ኣብዚ ታሪኻዊ ዕለት ከነስተውዕለሉ ናይ ግድን እዩ። ብኣንጻሩ ብሰንኪ ህግዲፍ ሓፈሻዊ መነባብሮን ህይወትን ህዝብና ካብ ዝሓመቐ ናብ ኣዝዩ ዝኸፈአ ይኸይድ ምህላዉ፡ ሃገርና መንእሰይ ዝሓረማ ኮይና፡ ናይ ብርሰት ደበና የንጸላልዋ ከም ዘሎ ክስቆረና ይግበኦ። ናይ “ርድኡንን ኣድሕኑንን” ኣውያት ሃገርና ከኣ ዓው ኢሉ ይስማዕ ኣሎ። ንሕና ሓቢርና “ኣለናልኪ” ኢልና ልሳን’ቲ ተዓቢሱ ዘሎ ህዝባና ክንከውን ዘይምኽኣልና ክብደት ናይቲ ኣብ ኣብ እንግደዓና ዘሎ ብድሆ ዘመልክት እዩ። ስለዚ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ባሕቲ መስከረም፡ ናይ ቃል ዘይኮነ ናይ ተግባር ይኣክል ከነበርኽ ንጥለብ ኣለና።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንመበል 58 ዓመት ባሕቲ መስከረም ኣብ ጽባሕ 3ይን ሓድነታውን ጉባአና ኢና እንቕበላ ዘለና። እዚ ከኣ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ኣቀባብላና ንባሕቲ መስከረም ዝተፈልየ ይገብሮ። ምእንቲ ብግብሪ ዝተፈልየ ክኸውን ከኣ ሓቢርካ ብምስራሕ ድሕነት ሃገርን ህዝብን ምድሓን ዘቐድም ውሳነታት ጉባአና ከነተግብር፡ ክንቃለስ ምዃና ኣብ ታሪኻዊ መበል 58 ዓመት ባሕቲ መስከረም ቃል ንኣቱ።
ዝኽርን ክብርን ንሰማእታት ኤርትራ
1 መስከረም 2019
ካብ ኣሕዋት ሱዳናውያን እንመሃሮThursday, 22 August 2019 09:04 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ብዛዕባ ሓያልነት ህዝቢ ናይ ሓባር ኣረዳድኣ ኣለና ዝብል እምነት ኣለና። ህዝቢ ሓያልነቱ ባዕሉ ዘረጋግጾ እምበር ብማንም ዝትኮበሉ ኣይኮነን። ህዝቢ ሓያልነቱ ዘርእየሉ ብዙሕ መንገድታት ኣለዎ። ሃገሩ ምስ ኩሉ፡ ነገራውን መንፈሳውን ጸጋታታን ክብራን፡ ኣብ ሓደጋ ክትወድቕ እንከላ፡ ናይ ምድሓና ሓላፍነት ናይ ህዝቢ ሓያልነት ምዃኑ ሓደ መርኣያ ሓያልነቱ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ናይዚ መዳይ’ዚ ሓያልነቱ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ሃገሩን ልኡላውነቱን ዘኸፈሎ ዘርዚርካ ዘይውዳእ ዋጋ ኣመስኪርዎ እዩ።
ብዘይካዚ ህዝቢ ልዕልና ሕጊ ዘረጋግጸሉን መሰረታዊ መሰላቱ ዘውሕሰሉን ሕገመንግስቲ ዝመሰረቱ፡ ስርዓተ-ምምሕዳር ክውንን ምብቅዑ እውን ካልእ ሓያልነቱ ተፈቲኑ “ይበል” ዝተባህለሉ መዳይ እዩ። ህዝቢ፡ ናይቲ ብቓልሱ ዝውንኖ ስርዓት ተጠቃሚ ምእንቲ ክኸውን፡ ባዕሉ ዘደይቦን ዘውርዶን ብምርጫ ዝመጽእ “ናተይ” ዝብሎ ተግባሪ መሪሕነት ክውንን ምብቅዑ ካልእ ናይ ህዝቢ ሓያልነትን ልኡላውነትን መረጋገጺ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ መዳይዚ ብሰንኪ ጥልመት ኢሳይያስ ዝመርሖ ጉሒላ ጉጅለ፡ ጌና ከም ዘይበቐዐ ንኹላትና ብሩህ እዩ። እቲ ዘካይዶ ዘሎ ናይ ሞትን ሕየትን ቃልሲ ከኣ ኣብዚ መዳይዚ በሪኹ ንክረአ እዩ።
ህዝቢ እዚ መርኣያ ሓያልነቱ ዝኾነ መሰሉ ኣብ ዘይተረጋገጸሉ፡ ኣንጻርቲ ናብዚ ከይበጽሕ ዝዕንቅጾ ዓመጸኛ ሓይሊ ክቃለስ ባህርያዊ እዩ። ህዝቢ መሰሉ ክንፈግ እንከሎ፡ ዋላ እንተጸገሞ፡ ምቹእ ኩነታት ክሳብ ዝፍጠረሉ ደኣ ይጽበ እምበር፡ ተስፋ ቆሪጹ ንናይ መሰል ቃልሱ ንሓዋሩ የዋድቖ ማለት ዘበት እዩ። ህዝቢ መሰሉ ክትኮቦ ዘይኮነ፡ መንዚዑ ክውንን ናብ ቃልሲ ክነቅል እንከሎ፡ መምስ ኩነታቱ ዝተፈላለየ ኣገባባት ይጥቀም። ንኣብነት ህዝቢ ኤርትራ ናጽነቱ ንምጭባጥ ኣንጻር መግዛእቲ ዘካየዶ ቃልሲ፡ እቲ ኩነታት ከምኡ ንክመርጽ ዘገድዶ ስለ ዝነበረ በሊሕ ጐነጻዊ (ዕጥቃዊ) ኣገባብ ቃልሲ መሪጹ። ህዝቢ ኣገባብ ቃልሲ ክመርጽ እንከሎ፡ እቲ ቀንዲ ኣብ ግምት ዘእትዎ፡ ወድዓውን በዓል ቤታውን ጥጡሕነት እዩ። ኣገባብ ቃልሲ ክውስን እንከሎ ከኣ ኩነታት ናይቲ መሰሉ ስለ ዝገፈፎ፡ ኣንጻሩ ዝቃለስ ኣካል ክመዝን’ኳ ኣድላይ እንተኾነ ቀንዲ መስሕብ መምዘኒኡ ናቱ ኩለ-መዳያዊ ዓቕሚ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ድኹምን ድልዱል ጐኒ ጸላኢና ጨቋኒ ጉጅለ ኢሳይያስ፡ ናይ ህዝብና ኩነታትን ዘለዎ ድልውነትን፡ በዓል ቤታዊ ዓቕሚ ተቓውሞናን ከባብያውን ኣህጉራውን ኩነታትን ኣብ ግምት ኣእቲና ክንመዝን እንከለና፡ ኣብ ኤርትራ እቲ ተመራጺ ኣገባብ ቃልሲ ኣብ ውሱናት ብረት ዝዓጥቁ ባእታታት ከይተደረት፡ ሓፋሽ ህዝቢ ዘሳትፍ ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ እዩ። ምርጫ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ከኣ እዚ እዩ። እዚ ኣገባብ ቃልሲ፡ መሰል ክትኮበልካ ኢድካ ዘርጊሕካ እትጽበየሉ፡ ወይ ጸላኢ ክጽወዓካ ድምጹ እትቋመተሉ፡ ናይ ምምልስላስ እምበር፡ ናይ ምግዳድ ባህሪ ዘየብሉ፡ ፍጹም ናይ ህይወት ዋጋ ዘይክፈለሉ ማለት ኣይኮነን። ኮታ መንዛዒ፡ ህዝቢ ዘሳትፍን ኣብቲ መስርሕ ዘጋጥም ዕንቅፋት ንምእላይን ንምክልኻልን ክቡር ዋጋ ዘኽፍል ኣብ ብዙሕ ተመኩሮታት ተፈቲኑ ዘድመዐ ናይ ለውጢ ኣገባብ እዩ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ኣስታት ዓሰርተ ዓመታት፡ ናይዚ ኣገባብዚ ውጽኢታውነት ኣብ ብዙሓት ንኩነታትና ክጸልዋ ዝኽእላ ናይ ቀረባ ሃገራት ተመኩሮ ኣርእዩና እዩ። እቲ ኣዝዩ ዝቐረበ ዳርጋ ኣብ ውዑይ መስርሕ ዘሎ ከኣ ናይ መዳውብትና ሱዳን ተመኩሮ እዩ። ገለ ወገናት ተመኩሮ ህዝብታት ኤርትራን ሱዳንን ስለ ዝፈላለ፡ ህዝባዊ ዓመጽ ኣብ ሱዳን ሰሪሑ ማለት ኣብ ኤርትራ ይሰርሕ ማለት ኣይኮነን፡ ዝብል መጐት የምጽኡ እዮም። ኣብቲ ሓቂ ክንመጽእ እንከለና ግና፡ እዚ ኣገባብዚ ኣይኮነንዶ ኣብ መንጎቲ ብብዙሕ ጉዳያት ዝመሳሰል ህዝቢ ኤርትራን ሱዳንን ኣብ ዓለም እውን ዝሰርሕ ብዙሕ መግለጽታት ዘለዎ ፍቱን ናይ ለውጢ ኣገባብ እዩ። ኣብ ዝርዝር ኣተገባብራኡ ግና ከከም ፍሉይ ኩነታትን ተመኩሮን ናይተን ሃገራትን ህዝበንን፡ ንኡሳን ሜላዊ ፍልልያት ከንጸባርቕ ይኽእል። ንኣብነት ተመኩሮ ህዝቢ ኤርትራ ናብ በረኻ ወፊርካ ተዓጢቕካ ኣንጻር ጸላኢ ፊትንፊት ምውጋእ እምበር ህዝባዊ ናዕቢ ወዲብካ ለውጢ ናይ ምምጻእ ተመኩሮ ኣይኮነን ክብሉ ይስምዑ እዮም። እንተኾነ ናይቲ ቃልሲ ባህሪ ክቀያየር እንከሎ፡ እቲ ህዝቢ ዝጥቀሞ ኣገባቡ እውን ክለዋወጥ ናይ ግድን እዩ። እቲ መሰልካ ናይ ምምንዛዕ ኣዝዩ ሃብታም ተመኩሮ ዘለዎ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዘይጐነጻዊ ህዝባዊ ማዕበል ክፈጥ ከም ዝኽእል ዘጠራጥር ኣይኮነን። ግና እዚ ኣገባብዚ ስለ ዝደረፍካዮን ዝመረጽካዮን ጥራይ ዝዕወት ዘይኮነ፡ ካብቲ ጐነጻዊ ኣገባ ብዘይፍለ ምናልባት’ውን ዝኸበደ ሓያል ጻዕሪ፡ ስምረትን ጽንዓትን ናይ ለውጢ ሓይልታት ዘሓትት እዩ።
ስለዚ ካብ ኣሕዋት ሱዳናውያን፡ ነቲ መስርሕ ሓንሳብ ምስ ሓዝካዮ ኣብ ውጽኢት ክሳብ ዝበጽሕ ስንኻ ነኺስካ ናይ ምቕጻሉ ተመኩሮ ክንመሃሮ ዝግበኣና እዩ። ሱዳናውያን ነቲ ክጭቁኖም ዝጸንሐ ፕረሲደንት ዑመር ኣልበሽር ብሓይሊ ኣብ ምውጋድ ከይተደረቱ፡ ድሕሪኡ ዝመጽእ ለውጢ ውሑስን ቀጻልን ምእንቲ ክኸውን፡ ብሓንሳብ ድርብ ዕማም ሒዞም ከዕውቱ ምብቀዖም እውን ካልእ ክንመሃሮ ዝግበና እዩ። ሱዳናውያን ዘተኣማምን መስርሕ ናብ ዲሞክራሲ ንክፈጥሩ፡ ኣብ መንጎ ወተሃደራዊ ክፍልን ሲቪላዊ ማሕበራትን ኣብ ሓጺር ግዜ ተኸኣኢሎምን ናይ ምምራሕ ሓላፍነት ኣመቓሪሖምን ናይ ሃገሮም ሰላምን ቀጻልነትን ቅድሚት ሰሪዖም ኣብ ስምምዕ ምብጸሖም ከኣ፡ እቲ ዝዓበየ ክንመሃሮ ዝግበና እዩ። ንሕና ኣብ መዳይ ምክእኣልን ዓበይቲ ጉዳያት ምቕዳምን ክሳብ ክንደይ ከም ዘይበቓዕና እንርደኦ እዩ። ካልእ ኣገዳሲ ጉዳይ፡ እዚ ኣብ ሱዳን ዝተራእየ ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ’ው ሰማዒ እዝኒ እንተተረኺቡ፡ ንዓብይ ኣሕመድ ሓላፍነት ዘሰክሞ ተመኩሮ እዩ። ስለዚ ካብ ሱዳናውያን እንመሃሮ፡ ንህዝባዊ ሓያልነት ዝገትኦ ከም ዘየለ እዩ።
ልኡላውነትና፡ ናይ ምዕዋትና መሰረት’ዩFriday, 16 August 2019 08:31 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
ኤርትራዊ ልኡላውነትና፡ ብነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዝተረጋገጸ፡ ሰፍ ዘይብል፡ ናይ ህይወትን ንዋትን ዋጋ ዝተኸፍሎ ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ኩልና ብሩህ እዩ። እቲ ንልኡላውነትና ቅድሚት ሰሪዕና ከም ብሌን ዓይንና እንሕልወሉ ካልእ ምኽንያት ከኣ መሰረት ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ቃልስናን ምእንታኡ ዝተኸፍለ ዋጋን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ መጻኢ እውን ናይ ኩሉ ዓውትና መሰረትና ንሱ ስለ ዝኾነ እዩ።
ብተረድኦና ጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራ፡ ድሕሪ’ቲ መሪር ናብኡ ዘብጸሐ መስርሕ ኣብ 1991ን 193ን ንድሕሪት ብዘይምለስ ተረጋጊጹስ፡ ህዝብና ናብ ሕድሽ ሃገር ናይ ምህናጽ ምዕራፍ ሰጊሩ እዩ። እንተኾነ ብሰንኪ ናይ ህዝብና ሕድሪ ጠሊሙ፡ ናቱ ዝናን ትምክሕትን ዘቐድም ጉጅለ ኢሳይያስ ህዝብና ኣብ ሓዲሽ፡ ብምረቱን ክብደቱን ካብቲ ምእንቲ ናጽነት ዝተኸፍለ ዋጋ ዘይድሕር፡ ምናልባት እውን ዝመረረ፡ ምዕራፍ ክኣቱ ተገዲዱ። ናይ ሎሚ ቃልስና ኣብታ ብሳላ መስዋእቲ ደቃ፡ ህልውነኣ ዘውሓሰት ልኡላዊት ኤርትራ፡ ልዕልና ሕግን ማዕርነት ደቃን፡ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን፡ ኮታ ኩሉ ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ዜጋታታ ዝኽበረላ ሕገመንግስታዊት ኤርትራ ንምህናጽ ንቃለስ ኣለና። ናብዚ ቃልሲዚ ወፊርና እንዕወት ከኣ ኣብ ዘተኣማምን ፖለቲካዊ ሜዳ ልኡላዊት ሃገር ኤርትራ እንተ ረጊጽና ጥራይ እዩ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፡ ንድሕሪት ተመሊሱ ንልኡላውነት ኤርትራ ዝደናደን ዝንባለታት ክቀላቐል ክንዕዘብ ጸኒሕና። ዘይቅርዑይ ንቕሎ ኣግኣዝያን ናይዚ ምልክት እዩ። በብኹርናዑ ክቀላቐል ዝጸንሐ ንቃልስና ምእንቲ ናጻን ልኡላዊትን ኤርትራን መስዋእቲ ጀጋኑናን ዘራኽስን ዘነውርን ዝንባለታት ክንዕዘብ ጸኒሕና። ድሕሪቲ ዲክታቶር ኢሳይያስ “ብውንኡ ድዩ ወይስ ጥዕና ስኢኑ እዩ” ዘበለ፡ ምስ ብዙሕ ዘይንቡር ኣካላዊ ምዕልባጥን ቀበጥበጥን ኣብ ኣደባባያት ኢትዮጵያ፡ “ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ ነቲ ታሪኽን ሓቅን ዘይፈልጡ እዮም” ምስ በለ፡ ብዙሓት ንኣእዛኖም ክኣምኑ ኣይከኣሉን። እንተኾነ ከምቲ “ወሓጥዮ እንተበልኩዋስ ትጐስሞ” ዝበሃል፡ “ከምዚ ዝብል ዘለኹ ንቃለ-ዓለም ዘይኮነ ብልበይ እየ” ብዝብል ሓረግ ምስ ኣድመቖ፡ ብዙሓት ተጠማሚቶም ማይሕነ ውሒጥዎም። እንተኾነ ነቲ ዝተባህለ ክቕይርዎ ኣይከኣሉን። ኢሳይያስ ብዛዕባቲ ኣፉ ደም ክሳብ ዝወጽእ “ስምምዕ ኣልጀርስን ውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክትግበር እዩ” ክብሎ ዝጸንሐ ምስ ኣጽቀጠ፡ ጋዜጠኛታቱ ብዛዕባኡ ሓሳቡ ክህብ ምስ ሓተትዎ፡ “ሎሚ ጉዳይ ዶብ ዘልዕሉ ወገናት ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ተበጺሑ ዘሎ ሰላም ክስምሙ/ክዘርጉ ዝደልዩ እዮም” ዝብል ዘደንጹ መልሲ ምስ ሃበ “ኣማን ብኣማን ሰብኣይሲ ጠሊሙ እዩ” ዝበሉ ዘለዉ ኤርትራውያን ብዙሓት እዩ። እንተኾነ እቲ ኩነታት ብጥልመትዚ ዲክታተር ብምግራምን ከንፈርካ ብምርምጣጥን ጠጠው ኣይበለን። እንሀ’ኳ ነቲ ዝጸንሐ ናይ ልውጢ ማዕበል፡ መሊሱ ዘጐሃህር “ይኣክል” ወሊዱ።
ስለዚ ከምቲ “እንተ ክንብርኩት ዘይክንብርኩት ኣብ ማይ ንብጻሕ” ዝበሃል፡ ኣብ ሃገርና ዲሞክራስያውን ሕገመንግስታውን ስርዓት ንክንተክል፡ ጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራ ሓጺናዊ መሰረቱ ጸኒዑ ንኽቕጽል ምስቲ ህዝባዊ ስርዓት ናይ ምህናጽ ዕማምና ኣጐዝጒዝና ከነቕልበሉ ናይ ግድን ኮይኑ ኣሎ። ሎሚ ከምቲ “ዝብኢ ብዝጠሓሶ ኣኽላባት’ውን ይኣትዉ” ዝበሃል፡ በቲ ኢሳይያስ ተጠሊዑ ኣብ ልኡላውነት ኤርትራ ሰነከልከል ከም ዝበለ ምስ ዝደርጉሖ፥ ብኣኡ ተተባቢዑም፡ “ኢትዮጵያ ኣብ ወድባት ኤርትራ ሓይሊ ባሕሪ ክትምስርት” እያ ዝብል ዕላል ናይ ብዙሓት ኮይኑ ኣሎ። “ኢትዮጵያ ብወገን ኤርትራ ኣፍደገ ባሕሪ ናይ ምርካብ ሕጋዊ መሰል ኣለዋ” እንዳበሉ ዝምድሩን ዝጽሕፉን’ውን ብዙሓት እዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብዛዕባ ምንጻፍ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ዘራኽብ መስመር ባቡር ምስ ለገስቲ ሃገራት ተፈራሪሞም ዝብል ሓበሬታ ብዓባይቲ ናይ ዓለምና ማዕከናት ዜና ክቃላሕ ሰሚዕና። ኣብዚ ቀረባ ድማ ኣብቲ ነዊሕ ቃልስና ምእንቲ ናጽነት ኣብ ኤርትራ ተዋጊኦም ዝተሳዕሩ ናይ ቀደም ወተሃደራት ኢትዮጵያ ማሕበር መስሪቶምስ ኣብ ኣስመራ አንፈር ቤት ጽሕፈት ከም ዝኸፈቱ፡ ብማዕከናት ዜና ሰሚዕና። ኮታ ኢሳይያስ ንዝኸፈቶ ጥልመት ዘራጉዱ ወስታታት ብዙሓት እዮም። እምበኣር እዚ ኩሉ ተደሚሩ፡ ጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራ “ሓንሳብ ተረጋጊጹ እንድዩ” ኢልና እነራጥጠሉ ዘይኮነ፡ ሎሚ እውን ንቑሕን ጥንቁቕን ሓለዋ ከም ዘድልዮ ዘረድእ እዩ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ጉባአኡ ክዛዝም እንከሎ ካብ ዝወሰኖም ኣገደስቲ ውሳነታት ሓደ፡ ጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራ ነይሩ። ከምዚ ዝስዕብ ድማ ይብል። “ጉዳይ ኤርትራዊ ልኡላውነት መሰረታዊ ጉዳይ ህልውናናን መንነትናን እዩ። ኩሉ’ቲ ዘርዚርካ ዘይውዳእ ኣብ ኤርትራ በዂሩ ዘሎ መሰላትን ነጻነታትን እውን ኣብ ልኡላውነታ ዘውሐሰት ኤርትራ ጥራይ እዩ ዝረጋገጽ። እቲ ብዓለም-ለኸ ሕግታትን ውዕላትን ዝፍለጥ ናይ መሬት፡ ናይ ባሕርን ናይ ኣየርን ዶባት ኤርትራ ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ዘይቀርብ መግለጺ ሉዓላውነትና ምዃኑ ሰዲህኤ ይኣምን። ካብ’ዚ ብምብጋስ፡ ብዘይ ኣፍልጦን ፍቓድን ህዝብና ኣብ ኤርትራ ሰፊሮም ዘለዉ ናይ ግዳም ሰራዊታት ካብ ሉኣላዊ መሬት ኤርትራ ብህጹጽ ክወጹ ጕባኤ ይጽውዕ።
ጕባኤ፡ ነቲ ብደም ኣእላፍ ኤርትራውያን ዝተረጋገጸ ሉኣላዊነት ሃገረ ኤርትራ ዝድግፉ ሓይልታት እናኣመጐሰ፣ ነቶም ነዚ ሓቂ’ዚ ዘይተዋሕጠሎም ጸረ ሰላም ሓይልታት ድማ ካብ ሕሉፍ ታሪኽ ክምሃሩን ካብ ተዅታዂ ተግባራቶም ክቝጠቡን የጠንቅቕ።”
ስለዚ እቲ መሕብኢ ክጥቀመሉ ንዝጸንሐ ውድብን ግንባርን ከምኡ እውን፡ ስማዊ መዝነት ክህቦም ዝጸንሐ ዕዙማት ባእታታት ጠሊሙ፡ በይኑ ተሪፉ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ዲክታተር፡ ገበኑ መሰረታዊ መሰላት ህዝብና ምንፋግ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብመሰረቱ እውን ንኤርትራ ከም ሃገር ኣብ ቀራና መንገዲ ጠጠው ኣቢልዋ ምህላዉ ኣስተብሂልና፡ ሕሳብ ኩለመዳያዊ ቃልስና ንግበር።
ሳዋ፡ ቤት ማእሰርቲ ዶ: ወይስ መሰልጠኒት?Monday, 12 August 2019 08:12 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ሳዋ ካብተን ክልተ ግዜ ዝተራእያ ከባብታት ሃገርና ሓንቲ እያ። ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ከም መደበር ርብዳን ካለኦት መሓዙታን፡ ብዙሓት ሓርበኛታት ወተሃደራውን ፖለቲካውን ስንቂ ኣስኒቓን ኣዕጢቓን ዘሰለፈት ታሪኻዊት ቦታ ነይራ። ድርሕሪ ናጽነት ግና፡ ስሙን ግብሩን ዘይሰማማዕ ሓላፍነት ተዋሂብዋ መሰረታዊ መሰላት ኤርትራውያን ዝገሃሰላን ናብ ባርነት ዝገማገም ምዝመዛ ዝካየደላን ብሕማቕ እትለዓል ቦታ ኮይና ኣላ።
ህልዊ መደብ ሳዋ ብ1994 ክጅመር እንከሎ፡ ሕገመንግስቲ ዝመሰረቱ ትካላዊ መሰረት ኣይነበሮን። ብዙሓት ወገናት ካብ ሽዑ ጀሚሮም፡ መቆጻጻሪ ንጹር ፖሊስን ግሉጽነትን ብዘይብሉ ኣገባብ ውልቀ-መላኺ ብዘንቀዶ ስለ ዝነቐለ፡ ናብዚ ደሓር ዝኾኖ ከም ዝምዕብ ስግኣት ነይርዎም እዩ። ከም ዝኽበር’ኳ ርግጸኛታት እንተዘይነበሩ ኣብቲ፡ “6 ኣዋርሕ መሰልጠኒ፡ 12 ኣዋርሕ ድማ ናይ ኣገልግሎት መውሃቢ ብድምር ናይ 18 ኣዋርሕ ዕድመ ክህልዎ እዩ” ዝብል ናይ ሓሶት ቃል ተስፋ ዘንበርሉን ብሓጐስ ዝተቀበልዎን እውን ነይሮም እዮም። ደሓር ግና ዝተፈላለዩ ምስምሳት እንዳተፈጥረ፡ ኩሉቲ ዝተባህለ ተጣሒሱ ናብ “ደረት ዘየብሉ ግዱድ ኣገልግሎት” ማዕቢሉ። በዚ ከኣ ኣብ ርእስቲ ኩሉ ዘይቅርዑይ ኣካይዳ ህግዲፍ፡ መድብ ሳዋ ኣብ ቅድሚ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም መርኣያ ሕማቕ ምስሊ ጉጅለ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኮይኑ ቀሪቡ።
መደባት ሳዋ፡ ጉልበት፡ ግዜን ዕድመን መንእሰያት ዘባኽን ጥራይ ዘይኮነ ብመሰረቱ እውን መጻኢ ዕድል መንእሰይ ኤርትራ ዘጸልመተን ኣብ ሓደጋ ዘውደቐን፡ ኮነ ኢልካ ኤርትራን ኤርትራውነትን ከዳኽም ዝተማህዘ ተንኮል ምንባሩ ሎሚ ብሩህ እዩ። ተስፋ መጻኢት ሃገር ዝኾኑ መንእሰያት፡ ክንድቲ ዝኽእልዎ ሃገሮም ከገልግሉ ወፊሮም ኩነታት ካልእ ኮይኑ ምስ ረኸብዎ፡ ሃገሮም ራሕሪሖም ክስደዱ ካብ ዘገደድዎም ጉዳያት፡ መወዳእታ ዘይብሉ ግዱድ ዕስክርና ሳዋ እቲ ቀንዲ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ስንብራት መደባት ሳዋ ኣብ ህይወት መንእሰያት ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ፡ ኣብ ቐጻልነት ኤርትራ ከም ሃገር እውን ጽልዋኡ ከቢድ እዩ። ብዛዕባ መደባት ሳዋ ዘጽንዑ ክኢላታት ከም ዝጠቕስዎ፡ ካብቲ ኣብ ግዜ ህግዲፍ ዝተሰደ ኣስታት 507,300 ኤርትራዊ፡ መብዛሕቱ ብዘይፍትሓዊ መደባት ሳዋ ዝሓለፈ፡ ካብ 18 ክሳብ 24 ዓመት ዝዕድመኡ እዩ። እዚ ጥራይ ኣይኮነን “ጽባሕ ምስ ፈርዘና መደባት ሳዋ ከርክበናዩ’ሞ ከሎ ጋና ነብስና ከነውጽእ” ኢሎም ዝጠፍኡ ትሕቲ ዕድመ ህጻናት እውን ውሑዳት ኣይኮኑን።
ዋላ’ኳ ከምዚ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ህግዲፍ፡ ዝኽሪ መበል 25 ዓመት ምጅማር ሳዋን ምምራቕ መበል 32 ዙር ተዓለምትን ብዝብል ምስሉ ኣብ ጉዳይ ሳዋ ከመላኽዕ እንተፈተነ፡ ነዚ ጉዳይ ብነጻን ሻራ ዘይብሉን ኣገባብ ከጽንዕዎ ዝጸንሑ ክኢላታት ግና ከም ሓደ መርኣያ ዘበናዊ ናይ ባርነት መክዕ ዘለዎ ወጽዓ እዮም ክገልጽዎ ጸኒሖም። ዋላ’ኳ ህግዲፍ ጸማም እዝኒ እንተሃቦ ብዙሓት ዓለም ለኻዊ ትካላት እውን፡ እዚ መደባት ሳዋ ክስረዝ እሞ ኤርትራውያን ተላዚቦምን ረድዮምን ብዝሕንጽጽዎ ሕጊ ዝቕለስ ፖሊሲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክወጽእ፡ ንሱ ክሳብ ዝኸውን ከኣ ናብቲ ዝነቐለሉ 18 ኣዋርሕ ክምለስ ይጽውዑን ይምሕጸኑን ኣለዉ። ብዓብይኡ ከኣ ናይዚ ኣዕናዊ ተግባራት ግዳያት ዝኾኑን በቲ መደብ ዝሓለፉ ኤርትራውያን መንእሰያት ብዛዕባቲ ሓቀኛ ኩነታት ሳዋ ኣብ ብዙሕ መድረኻት ምስክርነቶም ይህቡ ኣለዉ። ህግዲፍ ግና ነቲ “ካብ ዝቐበረስ ዘላቐሰ” ወይ “መን ይንገር ዝነበረ፡ መንከ የርድእ ዝቐበረ” ዝብል ኣበሃህላ ዘንጊዑ ክሽፈን ዘይከኣል ክሸፋፍን ንዕዘብ ኣለና። በዚ ዘይወድዓዊ ኣበሃህላኡ ናይ ዝኾነ ልቢ ከረስርስን ኣተሓሳስባ ክቕይርን ከምዘይክእል ግና ርግጸኛታት ኢና።
ህግዲፍ ናይቲ ዘካይዶ ዘሎ ግዱድ ውትህድርና ርትዓውነት ንምግላጽ፡ ክሕበኣሎም ካብ ዝጸንሐ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታት “ኣይውግእ ኣይሰላም”ን ምስኡ ምትእስሳር ዘይነበሮ ማዕቀብን ምንባሩ ክንከታተሎ ዝጸናሕና እዩ። እንተኾነ እነሆ እዞም ህግዲፍ ካብ ብዙሕ ጉዳያት ክሕበኣሎምን ክሃድመሎምን ዝጸንሑ በዓትታት ካብ ዝፈርስዎ ዝያዳ ዓመት ኮይኑ። ብዙሓት ንህግዲፍ ብግርህናን የዋህነትን ዝርእይዎ ዝነበሩ ወገናት፡ ድሕሪ ምስ ኢትዮጵያ ዝጸንሐ ኩነታት ምቕያሩን ማዕቀብ ምልዓሉንስ፡ ብሓፈሻ ኣብ ብዙሕ ኩነታት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ግዱድ ውትህድርና ለውጢ ክገብር እዩ ኢሎም ተጸብዮም ነይሮም። ኣቶ ኢሳይያስ ግና ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣብ ሳዋ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ “ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተርፍን ንኹሉ ዝምልከትን ስለ ዝኾነ ማሕበራዊ ፍትሒ ክሳብ ዝረጋገጽ ክቕጽል’ዩ” ኢሉ። እዚ ማለት ከኣ ኢሳይያስ ክሳብ ዘሎ ክቕጽል እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ኤርትራ ብኢሳይያስ ዝምስረት ማሕበራዊ ፍትሒ ስለ ዘይህሉ። እዚ እምበኣር መደባት ሳዋ ብጉልባብ “ሃገር ምሕላውን ምምዕባልን” ንመንእሰያት ኤርትራ ብሞራል ድሂኽካ፡ ብትምህርቲ ኣደንቊርካ፡ ጉልበቶም መዝሚዝካን ክብርታቶም ግሂስካን ኤርትራ ተረካቢ ዘይብላ ንወራርን ድሕረትን ዝተቓለዐት ሃገር ከም እትኸውን ኮነ ኢልካ ዝተሃንደሰ ውዲት ምንባሩ እዩ ዘረድእ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ትምህርታውን ፖለቲካውን መዳያት ዘይርሳዕ ግደ ንዝነበረን 2ይ ደረጃ ኣያተ-ትምህርቲ ሃገርና ጨፍሉቑ፡ “2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዋርሳይ ይከኣሎ ሳዋ” ብዝብል ብወተሃደራት ብእትምራሕ እንኮ ማእከል ምትክኡ ናይቲ ትውልዲ ኣብ መዳይ ትምህርቲ ናይ ምቕታል ተግባሩ ኣብነት እዩ። እቲ ተስፋ ዝህብ ግና ኣብዚ እዋንዚ ኩሉ ኤርትራዊ ነዚ ውዲት ነቒሕሉ ክቃለሶ ድልዊ ምህላዉ እዩ።
መንእሰያት ኤርትራ ከምዚ ሎሚ ዝፍጸም ዘሎ፡ ኢደ-ወነናውያን ከም ድላዮም ብዝሰርሕዎን ዝፍንጥሕዎን ሕግን ኣፈጻጽማን ዘይኮነ፡ ብንጹር ሕግን ቅዋማዊ ኣተሓሕዛን ኣብ ህንጸት ሃገሩ ክሳተፍ ግቡእ እዩ። ብመንጽርዚ እዩ ሰዲህኤ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ብሞያውያን ሰራዊትን ብኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን ክቐውም ተደላይነት ከም ዘለዎ ብምግንዛብ: ቅዋም ዘፍቅዶ ስሩዕን ዝተጸንዐን መደባት ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም ዝህሉ ክገብር ክጽዕት እዩ” ብዝብል ኣስፊርዎ ዘሎ።
ድሕሪ ዕዉት ጉባአና ኸ?Tuesday, 06 August 2019 22:53 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
እቲ ንነዊሕ ግዜ ክንሰርሓሉ ዝጸናሕና 3ይን ሓድነታውን ጉባአና በቲ ኣቐዲምና ዝተለምናዮ ግዜን ኣገባብን መሰረት ከም ዝተዓወተ ብደምዳሚ ኣዋጅን ውዑይ ዜናታትን ገሊጽናልኩም ኢና። እዚ ጉባአ ንሓድነታዊ ጽምኢ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ፡ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ብምዃኑ፡ ብዙሓት ናይ ሓድነት ናፈቕቲ ኤርትራውያን ናይ “እንኳዕ ኣመጐሰኩም፡ ከማኹም የማስለና” መልእኽቲ፡ በበቲ ዝጥዕሞም መንገዲ ይገልጹልና ኣለዉ። እዚ ኣብ ርእሲ እቶም ኣብቲ ጉባአ ዝተሳተፉ ብኣካል ተረኺቦም ዘስምዕዎ ናይ “ኣገናዕ’ መልእኽቲ ተወሳኺ እዩ።
ርግጽ እዩ እቲ ብዘይምስልካይ ንልዕሊ 9ተ ኣዋርሕ ክንሰርሓሉ ዝጸናሕና መስርሕ ሓድነታዊ ጉባአ፡ ምስ ናይ ቅድሚ ሕጂ ናይ ደንበ ተቓውሞና ናይ ሓድነት ኣተገባብራ ተመኩሮ ክወዳደር እንክለሎ፡ ልዑል ግምት ብዝወሃቦ ኣገባብ ብምፍጻሙ ነቶም ቀንዲ ተዋሳእቲ ሓበን እዩ። ውጽኢቱ ከኣ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ኤርትራዊ ክብደትን ሓበንን ዘለዎ እዩ። ጉባአና ኣብቲ ዝቐነዮ፡ ፖለቲካዊ መደብዕዮ ኣጽዲቑ። ነዚ ፖለቲካዊ መደብዕዮ ኣብ ዘተግብረሉ ነቲ መስርሕ ግቡእ ቀጥዒ ዘትሕዝ ሰልፋዊ ቅዋም እውን ኣጽዲቑ። ካብዚ ሓሉፉ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ እዋናዊ ጉዳያት ተመያይጡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዛዕባ ከኣ ንጹር ውሳነታት ወሲኑ ኣሎ። “ህልዊ ኩነታት ኤርትራን ሉኣላውነታን፡ ጭረሖ ይኣክልን ኣተሓሕዛኡን፡ ኢድ ኣእታውነት ዝተፈላለዩ ሓይልታት ኣብ ጉዳይ ሃገርና፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ሃንደበታዊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ዝያዳ ድማ እዋናውነትን ወሳንነትን ሓቢርካ ምቅላስ፡” ካብቶም ጉባአና ዝያዳ ቆላሕታ ሂቡ፡ ኣዕሚቑ ዝተላዘበሎም ረዘንቲ ዛዕባታት ምንባሮም ኣብቲ ናይቲ ጉባአ ደምዳሚ መግለጺ ተነጺሩ ኣሎ።
ንጉባአና ወሲኽካ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣምታት ዝወሰኑ ውሳነታት ግቡእ ኣድህቦ ክወሃቦም ይግባእ። እዞም ውሳነታ ዝያዳ ግቡእ ትርጉም ዝረኽቡ ግና፡ ክትግበሩ እንከለዉ ጥራይ እዩ። ጉባአና ኣገደስቲ እዋናዊ ውሳነታት ምሕላፉ እንሕበነሉ ኣውንታዊ መለለይና እዩ። እንተኾነ ዝያዳ እንሕበን እዞም ዝወሰናዮም ውሳነታት ተተግቢሮም፡ ኣብቲ ኤርትራውያን ሒዘምዎ ዘለዉ ናይ ለውጢ መስርሕ ከንጸባርቑ እንከለዉ ጥራይ እዩ። ውሳነ ክውሰን እንከሎ ምስ ናይቲ ውሳነ መተግበሪ ዓቕሚ እንተዘይተመጣጢኑ፡ ትርጉም ኣይህልዎን እዩ። እዚ ምምጥጣን እንተዘይሃልዩ፡ ውሳነታት ዘይፍታሕ ሕልሚ ኮይኖም እዮም ዝተርፉ።
ውሳነታት ጉባአና ኣብ ድሩት ሰልፋዊ ባህግን ስምዒታን ዝሕጸሩ ዘይኮኑ፡ ብዝከኣል ደረጃ ንኤርትራዊ ውድዕነት ዝዳህሰሱን ዝምጥኑን እዮም። ምትግባሮም እውን መሪሕ ግደ ኣባላት ሰልፍና ህያው ኮይኑ፡ ኣብ ውሱን ዓቕሚ ሰልፍናን ኣካላቱን ጥራይ ዝጸዓን ዘይኮነ፡ ናይ ዝኾነ ፍትሓውን ወድዓውን ኣረኣእያ ዘለዎ ኤርትራዊ፡ ውድብ ሰልፊ፡ ማሕበርን ቅሩብነት፡ ኣጀኹም በሃልነትን ኣበርክቶን ዝሓትት ግዜ ዘይህብ መሰረታዊ ዕማም እዩ። ሓደ ሰልፊ ወይ ውድብ ንዝወሰዶ ስጉምቲ ኤርትራዊ ረብሓ ዘለዎ ክነሱ፡ ካብ ጸቢብነት ነቒልካ ዘይምርዓሙ ሎሚ ተሰጊሩ እዩ። ከምቲ ዝተገልጸ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ወገናት ካብ ቀረባን ርሑቕን ሓድነታዊ ጉባአና ብምድጋፍ ናይ “እንኳዕከ ከምዚኣ በለትየ” መልእኽቲ ይሰዱልና ምህላዎም ከኣ ናይዚ ምልክት እዩ። ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ “ኩሉ ገድላዊ መሳርሕታትና ንምህሃድ ብሓባር ንለዓል” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፡ ብመንገዲ ቤት ጽሕፈት ዜናኡ ብ3 ነሃሰ 2019 ኣብ ዝወጸ ሓተታኡ “ዝተፈላልዩ መልከዓት ጽላላት ዝሓቚፍ ኤርትራዊ ተቓውሞ ከደን ኣካቢ ጽላል ክሳብ ዝፍጠር፡ ኣብ ቅድሚ ህዜቢናን ኣህጉራዊ ዓውድን ስሙር ልሳን ንክህልወና ምእንቲ፡ ናይ ሓባር ልኡኽ ጉዲያት ወጻኢን፡ ናይ ሓባር ዛናን (ሚድያ)፡ ናይ ሓባር ህዜባዊ ምልዕዓልን ኣሊያታት ምቋም።” ዝብል ሓሳብ ምስፋሩ ዘተባብዕ ኣብነት እዩ። እዚ ብካለኦት ናይ ለውጢ ኣካላት ክድገም ከኣ መድረኽ ዝጠልቦ እዩ።
ናይ ሓቢርና ንቃለስ ከነድምዕ፡ መልእኽቲ 3ይን ሓድነታውን ጉባአና ብፍላይ ናብ ኩሉ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይሊ፡ ብሓፈሻ ከኣ ናብ ኩሉ ምእንቲ መሰረታዊ መሰልን ዲሞክራስያዊ ምሕደራን ዝሕለቕ ሓይሊ ዘቕነዐ እዩ። ኣብ ምትግባሩ’ውን ነናትና ብጽሒት ከም ዘለና ዘጠራጥር ኣይኮነን። ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ውሳነታት ጉባአና ንኹሎም ኤርትራዊ ወገናት ናይ ሓድነት ኣብነት ንክኸውን ናይ ምትግባሩ ከቢድ ሓልፍነት ኣለና። ኣጻብዕትና ናብ ካለኦት ቅድሚ ምምልካት ከካብ ገዛእ ርእስና ክንጅምር ኢና። መሓዙት ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን፡ ከምቲ፥ “ጽቡቕ ሓድነታዊ ስጉምቲ ወሲድኩም” ዝበልኩምና ኣብ ምትግባሩ’ውን እጃምኩም ከተልዕሉ ትግሁ። ሎሚ ካብ “ከምዚ ክግበርን ክኸውንን ይግበኦ” ሓሊፍና ኣብ “ከምዚ ክገብር ይግበኣኒ” ክንጽመድ መድረኽ ይሓተና ኣሎ። ንምንጽጻግ ኣወጊድና ኣብ ምምልላእ ካብ ምጽማድ ሓሊፍና ካልእ መዋጸኦ የብልናን።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ህዝብና፡ መተንፈሲ ስኢኑ ኣስናኑ ዝሕርቅመሉ ዘሎ ኩነታት፡ መሰረቱ ሓያልነት መላኽን ጸቢብን ኣካይዳ ህግዲፍ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዓብይኡ ናይ ህዝብና ኣብ ርኢሱኡ ድማ ናይቲ ዝተወደበ ናይ ለውጢ ሓይልታት ዘይምብቃዕ ምዃኑ ክንእመን ይግበኣና። ኣብዚ ድኽመትና እንተዘይተኣማሚና ለውጢ ናይ ምምጻእ ዕድልና ውሑስ ኣይኮነን። ንጸገምና ኣብ ክንዲ ካባኻ ንክርሕቐልካ ካብቲ ሓደ ናብቲ ካልእ ኩርናዕ ምሽንጓጉ፡ ኩልና ሰብ ብጽሒት ምዃና ብምእማን፡ ዓትዒትና ሒዝና ክንገጥሞ ይግበኣና።
በዚ ኮነ በቲ፡ 3ይን ሕድነታውን ጉባአና ተዓዊቱ ኣሎ። እቲ ዓወት ናይ ብሓቅን ቀጻልን ንክኸውን ግና እቲ ቃልሲ ቀጻሊ እዩ። እቲ መንገዲ ሒዝናዮ ኣለና። እቲ ጉዕዞ ከኣ ይጽበየና ኣሎ። ከምቲ ሓደ ፈልሲ ኣብቲ እትደልዮ ከባብያዊ ኩነታት ኣየር ምህዳእ ወይ ፍረ ኣብ ምሃብ፡ ምእንቲ ከበርክት ክንክን ዘድልዮ፡ መስርሕ ሓድነት እውን ከምኡ ሓለዋን ኮስኳስን የድልዮ እዩ። ንሕና ነዚ ተዓጢቕናሉ ኣለና። ካልኦት ነዚ ሓድነትና ከም ሞዴል ወሲድኩም፡ ምሳና ኮነ ምስ ካልእ ዝምእመኣኩም ወገን ክትሰርሕሉ ከኣ ኣፍደገ ከፊትና ኣለና እሞ “እነሀ ፈርስ፡ እነሀ ናይ ሓድነት ሜዳ” ንብል።


c: text/html

text:
ኣፍሪቃዊያን መራሕቲ መንግስታት ኣብ ዕፁዎ ማዕፆ ሓደ ዓብዪ ውሳነ ብሰላሕታ ወሲኖም ኣለው።
ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን/ICC/ ብገበናት ኲናት ዝተኸሱ ወይ ዝድለዩ መራሕቲ ዝርከቡዎም ዓሰርተታት ኣፍሪቃዊያን መራሕቲ መንግስቲ ኣብ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ጉባኤኦም ካብቲ ኣሰሓሓቢ ቤት ፍርዲ ብጃምላ ናይ ምውፃእ ስትራተጂ ንምትግባር ተንቀሳቒሶም ኣለው።
እቲ ቤትፍርዲ ብዘይሚዛናዊነት ዒላማ ይገብረና’ሎ ክብሉ መራሕቲ ኣፍሪቃ ይኸሱዎም።ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ዛጊት ካብዝኸሰሶም 39 ሰባት ኩሎም ኣፍሪቃዊያን እዮም ይብሉ።
ድምጺ ኣሜሪካ ነቲ ውሳነ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ ምትእስሳር ካብዘለዎም ክልተ ምንጭታት ኣረጋጊፁዎ’ሎ።
እቶም ምንጭታት እቲ ውሳነ ብሕጊ ኣሳሪ ዘይኮነ ፖለቲካዊ መርገፂ እዩ ይብሉ ።ካብ 34 ኣፍሪቃዊያን ኣባላት እቲ ቤት ፍርዲ ሓንቲ ክትወፅእ እንተድኣ ደልያ ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ስጉምቲ ክድግፎ እዩ።ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሰለስተ ሃገራት ኣፍሪቃ ብሩንዲ፣ጋምቢያን ደቡብ ኣፍሪቃን ካብቲ ነዊሕን ዝተሓላለኸን መስርሕ ምውፃእ ንምጅማር ድልየት ኣርእየን ኣለዋ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝመደብሩ ትካል መፅናዕትታት ፀጥታ መፅናዕቲ ዘካይዱ ዱቡሲ ክርስቲያን ኣኒ እቲ ውሳነ ካልኦት ሃገራት እውን ካብ ኣባልነት እቲ ቤት ፍርዲ ክወፃ ዘተባብዐን እዩ ይብሉ።
ብኻልእ ወገን ዳግም ዝተመርፁ ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰላምን ፀጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ ስማይል ቸርጉዪ ኣብ 2012 ዓ.ም ዝጀመረ ናዕብን ህውከትን ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪቃ ናይ ምሽምጋል ስርሖም ቀፂሎም ኣለው።ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብዝህብዎ ቃል ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ግጭት ንምፍታሕ ይሰርሕ ኣሎ ኢሎም።ሕብረት ኣፍሪቃ ግጭታት ከይልዓሉ ኣብ ምክልኻልን ትካላትን ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ምሕያልን ትኹረት ክግበር ኣለዎ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 20 October 2020
ሎሚ ሰሉስ 20 ጥቅምቲ ኣብ ዝጅምር ዎርልድ ቱር ቮልታ ቺኪሊስታ ስጳኛ፣ ናትናኤል ብርሃነን መርሃዊ ቅዱስን ክሳተፉ’ዮም።
እዞም ንፈረንሳዊ ጋንታ ኮፊዲስን ካዛኪስታናዊት ጋንታ ኣስታናን ዝውክሉ ክልተ ተቐዳደምቲ፣ ኣብዚ 18 መድረኻት ዘለዎ ናይ 2882.2 ኪሎሜት ርሕቐት ክሽፍኑ’ዮም።
ኣብ ሻምፕዮን ዓለም 2020 ከምኡ’ውን ጂሮ ዲ ኢጣልያ 2020 ብሰሪ ናይ ቪዛ ጸገም ካብ ምስታፍ ዝተሰናኸለ ናትናኤል፡ ጋንትኡ ኣቐዲማ ምድላዋታ ብምጅማራ፡ ካብ ቮልታ ስጳንያ’ውን ብተመሳሳሊ ጸገም ቦኺሩ ኔሩ እዩ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ቮልታ ስጳኛ ንኽወዳደር ተመሪጹ ዝነበረ ወዲ ጋንትኡ ስጳንያዊ የሱስ ሄራርዳ፡ ብሕማም ኮቪድ 19 ስለ እተጠቕዐ፡ መተካእትኡ ናትናኤል ክኣቱ ክኢሉ ኣሎ።
ወዲ 29 ዓመት ናትናኤል ቅድሚ ሕጂ’ውን፡ ኣብ ቮልታ ስጳንያ 2 ግዜ፡ ኣብ ጂሮ ዲ ኢጣልያ 2 እዋናት፡ ከምኡ’ውን ኣብ ቱር ዲ ፍራንስ 2 ግዜ ተቐዳዲሙ ብምንባሩ፡ ናይ ሕጂ መበል ሻብዓይ ተሳትፍኡ ኣብ ውድድር ግራንድ ቱር እዩ። ኣብ ቱር ዲ ፍራንስን ጂሮ ዲ ኢጣልያን ሓሓደ ግዜ ዝተወዳደረ ወዲ 26 ዓመት መርሃዊ ብወገኑ፡ ኣብ ቮልታ ስጳኛ፡ ንሓሙሻይ እዋኑ እዩ ክቐዳደም። ብሓፈሽኡ ድማ፡ ኣብ 7 ውድድራት ግራንድ ቱር ይሳተፍ ኣሎ ማለት እዩ።
ኣብ ክንዲ’ቲ ልሙድ 21 መድረኻት 18 መድረኻት ሒዙ ቀሪቡ ዘሎ ቮልታ ቺክሊስታ ስጳኛ፣ ሎሚ 20 ጥቅምቲ፣ 173 ኪሎሜተር ርሕቀት ብዘለዎ ውድድር ጀሚሩ 8 ሕዳር ኣብ ከተማ ማድሪድ ክዛዘም’ዩ።
ተሳትፎን ዓወትን ኤርትራውያን ኣብ ዓበይቲ መድረኻት ዓለምና ምስ ንእርኢ ድማ፣ ኤርትራዊ መበቆል ዘለዎ ኢብራሂም ዑመር፡ ኣብ ኒዊዚላንድ፣ ብቀዳም 17 ጥቅምቲ ኣብ ዝተኻየደ ሓፈሻዊ ምርጫ፣ ኣባል ባይቶ ኮይኑ ተመሪጹ።
ኣባል’ቲ ኣብ ኤርትራ መወዳእታ ዘይብሉን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ድማ ምስ ዘመናዊ ባርነት ዝጽብጽብዎን ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝነበረ ኢብራሂም ዑመር፣ ከም ኩሉ’ቲ ስደት ዝመረጸ መንእሰይ ኣብ 2003’ዩ ካብ ሃገሩ ወጺኡ።
ኣብ ኒዊዚላንድ፣ ኣብ ማሕበራዊን ፖለቲካዊን ንጥፈታትን እታ ሃገር ክዋሳእ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ፣ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ፣ ንሰልፊ ዕዮ ብምካል ተወዳዲሩ፣ ኣባልት ባይቶ ንምዃኑ በቒዑ።
ኣብ ካልእ ዜና ድማ፣ ንመሰል ስደተኛታት ኣብ ምጥባቕ፣ ንነዊሓ ዓመታት ልዑል ግደ ዘበርከቱ ኤርትራዊ ካህን፣ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ፣ ኣብ ስዊዘርላንድ፣ ካብ እትርከብ ዩኒቨርሲቲ ሉዛን ናይ ክብሪ ዶክትሬት ማዕረግ ተዋሂብዎም።
ኣብ ኢጣልያ ዝመደበሩ፣ ኣካያዲ ስራሕ ማሕበር ኣጃንሲያ ሓበሻ ዝኮኑ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ፣ ኣብ ሊብያ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ንዝወደቁን፣ ኣብ ባሕሪ ናይ ምትሓል ሓደጋ ንዘጋጠሞምን ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶማልን ካልኦትን ብምርዳእ ዝተፈልጡ ካህን’ዮም።
============


text:
“ብሌን ሂወት”፣ ብያሲን ዑመር ዓሊ (ቅጫ) ተጻሒፋ ዝተኣልየት፣ ትሮንድሀዬም፡ ኖርወይ፤ ሰላም ነቢል ኣፍራዪ ፊልም፡ 2014፣ 2፡04 ደቓይቕ።
“ብሌን ሂወት” እትብል ፊልም ምስ ረኣኹ ነዚ ርእይቶ’ዚ ንምጽሓፍ ዘበገሱኒ ምኽንያታት ተምሳጥ፡ ቀጨውጨው፡ ሓጐስ፡ ሕርቃን ክዀኑ ይኽእሉ’ዮም። ልዕሊ’ዚኦም ምኽንያታት ግን ነዛ ፊልም ምስ መዳቕስተይ ኰይነ ስለ ዝተዓዘብኩዋ፡ ርኢና ምስ ወዳእና ካብ’ቶም ብጾተይ ሓደ፡ “ከምዚ ፊልም ክንሰርሕ ኣይምኸኣልናን፧” ዝብል ሕቶ ምስ ሰንዘረ’ዩ ነይሩ። ከም’ዚ ዓይነት ሕቶ ሕጂ ጥራይ ዘይኰነ፡ ቅድሚ ሕጂ’ውን ካብ ዝተፈላለዩ ሰባት ይገጥመኒ ብምንባሩ፡ ሸለል ክብሎ ኣይፈተኹን’ሞ ውጽኢቱ ድማ እዚ ዝስዕብ ጽሑፍ ኰይኑ ኣሎ።
መእተዊ
ኣብ ገበር ዲቪዲ’ዛ ፊልም ንመወዓውዒ ተብሂሉ እዚ ተጻሒፉ ንረክብ፤ “ብሌን ሂወት፥ ደቂ ሰባት ኣብ ስደት ምስ መጹ ኩሉ ነገራቶም ዓራት ብ ዓራት ፍቕሪ ብ ፍቕሪ እንዳሓለሙ ኣብ ጋህዲ ግና ብ ኣንጻሩ ኮይኑ ምስ ዝጸንሖም ዝገብርዎ ላዕልን ታሕትን ኣነጺራ እተርኢ፣ እዋናዊት ፍቕራውን ማሕበራውን ሂወት እናተንትነት ንብዓትን ሳሓቕን ኣብ ሓደ ወቕቲ እናካፈለት እተርኢ ብብዙሓት ሰብ ሞያ ኣብ ሃገረ ኖርወይ ዝፈረየት ፊልም እያ።” ደቂ ሰባት ኢሉ ዝጅምር ምሉእ ሓሳባት፡ ዓለም-ለኻዊ ጉዳይ ክትትንክፍ ትኸውን ዘብል’ዩ። ሕቂ ድዩ፧ ወይስ ነብሰ-ምትዕብባይ፧
እዛ ፊልም፡ ሓደ ተርጓሚ ብዛዕባ ኣብ ስራሑ ዝጐንፉዎ ዝተፈላለዩ ስደተኛታትን ህይወቶምን እናስተንተነ ጀሚራ ናብ ህይወት ብዙሓት ሰባት ትሰግር። ደራሲን ኣላዪን ፊልም “ብሌን ህይወት” ያሲን ዑመር ዓሊ (ቅጫ)፡ ኣብ’ዛ ስራሕ ተወሰኽቲ ካልኦት ኣበርክቶታት ይርከቡዎ፤ መራጺን ኣላዪን ተዋሳእቲ፡ ሰኣሊን ኣላዪ ሰእልን፡ ተሓጋጋዚ ኣርታዒን ንኩባያ ዝተባህለ ጠባይ’ውን ይዋሳእ። ኣርታትዖት ፊልም ብኤሳው ሃብተሚካኤል ኰይኑ፡ ተርጓሚ ጽሑፍ ናብ እንግሊዝኛ (ሳብታይትል) ብኣብራሂም ሳልሕ ተኻይዱ።
ዛንታ ፊልም
ዛንታ ናይዛ ፊልም ብሌን (ምስጢር) ህይወት እንታይ’ዩ፧ ዝብል ገዚፍ ዛዕባ ኣልዒሉ፡ ናይ ብዙሓት ጠባያት ዛንታ ዘካተተ’ዩ። ገለ ካብኦም፤
1. ፍቕሪ ሩትን ወዲ ከረንን (ንሳ ንውላድ ንሱ ዘይደልዮ’ኳ እንተ መሰለ ግን ንመንበሪ ፍቓድ)
2. ሓጐጽጐጽ ሓዳር ኤርምያስን ኣርሴማን (ብፍትሕ ብምፍልላይ ንሱ ናብ ኤርትራ ብምኻድ ሚለን እትበሃል ተመርዕዩ የምጽእ)
3. ምጭናቕ ናይቲ ብሚለን ዝጥለም ዓወት ዘበገሶ ምሕዝነት ዓወትን ልያን
4. ዕውልና’ታ ሓንሳብ ሚሚ ሓንሳብ ሳራ ተባሂላ እትጽዋዕ መሓዛ ልያ
5. ኣብ ብዙሕ ኣማኻሪ ኤርምያስ ዝዀነ ኩባያ ዓርኩ፡ ከምኡ’ውን
6. እቲ መሓዛ ኣዋልድን መበጻጽሒ ወረን ዝዀነ ጓል-ጓሎ ሃኒ
እቶም ቀዳሞት ሰለስተ ቀንዲ (መሪሕ) ዛንታታት ናይ’ዛ ፊልም ትረኻ እዮም። ዛንታ’ዛ ፊልም ብመጠኑ ንመነባብሮ ስዱዳት ኤርትራውያን ኣብ ኤውሮጳ ከንጸባርቕ ዝኽእል እዩ። እቲ ዛንታ ንጥልመት፡ ጣዕሳ፡ ሸፈጥ፡ ኣንፈትካ ምስሓትን፡ ፍቕሪን ናፍቖትን ቅንጭብ-ቅንጭብ እናበለ ይተናኽፎም። ብዙሓት ነቲ ናብራ ዝፈልጡ’ውን እቲ ንነብሮ ኣርእያትና ዝብሉ ኣይሰኣኑን። ወረን ሕሜትን ዝመግቦምን ኣብ ህይወት ሰባት እናኣተዉ መንጸሮር ዝዀኑ ብዙሓት ኤርትራውያን ብሓደ ካብ ጠባያት’ዛ ፊልም ዝዀነ ሃኒ ተውኪሎም ይርከቡ።
እቲ ዛንታ፡ ነዞም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ዛንታታት ኣብ ሓደ ቅርጫት ንምቕራብ ብምፍታኑ ትዅረት ይጐድሎ። ብዙሓት ኣገደስቲ ፍጻሜታት ብዝርርብ ዝምዕብሉን ትርኢታዊ ትረኻ ከም ዝውሕድ ይገብሮ። ናይ’ዚ ጠንቂ፡ ኣብ ሓደ ዛንታ ዘየተኵር ትርኻ ብምዃን ንዅሎም ዝኣክል ግዜ ሂቡ ከየብሰለ ብዝርርብ ክሳድ-ክሳዱ ኢሉ ብምሕላፍ ናብ መደምደምታ ዝመርሓና ብምዃኑ እዩ።
እዚ ድማ ንኣተሃናንጻ ጠባያት ምሒር ይጐድኦ። ልግሲ ሩት ንወዲ ከረን ብፊልሞን ይንገር፣ ስልጥ ኢሎም ናብ መርዓ በጺሖም ድማ ባህሪ ሩት ብንጹር ከይተፈልጠ ከም ጠላም ተራእያ ጻዕረ-ሞታ ንዕዘብ። እቲ ከም ኣንባቢ፡ ብፍላይ’ኳ ናይ ብዙሓት ሃይማኖታት ቅዱሳን መጽሓፍቲ ዘንበበን ‘ፍቅሪ’ዩ ሃይማኖተይ’፡ ‘ንወረቐት መንበሪ ፍቓድ ኢለ ፍቕሪ ኣይሸይጥ’የ’ ዝብል ወዲ ከረን ርብጽ ኢሉ ኣብ ቅትርለት ክወድቕ ክትርእዮ ብዃና ዝተሃናንጸ ጠባይ ኰይኑ ትረኽቦ። ሕሉፍ ባህሪ ኤርምያስ ብዝርርብ’ኳ እንተ ተሓበረ፡ ምስ ኣርሴማ ናብ ፍትሕ ዘብጽሖም ቀንዲ ጠንቂ ከይተፈልጠ፡ ኣብ ጣዕሳን መርዓን ንርእዮም። እቲ ዓወት ኣብ ወጻኢ ትምህርቲ ክመሃር ምስ ተበገሰ ዝጀመረ ፍቕሪ ዓወትን ሚለንን ብዙሕ ሱር ዘይሰደደ ክነሱ ዓወት ክስብ ክንድኡ ጸለለል ክብል ክትርእዮ ተኣማንነት ይጐድሎ። እቲ ከም ተጠቃሚ ሓሽሽን ሰታይን ዝንገረሉ ኩባያ፡ ንኤርምያስን ኣርሴማን ኣብ ዝተፈለለየ ኣጋጣሚ ኣንጻር’ቲ ዝንገረሉ ባህሪኡ ብዛዕባ ጐዳኢነት መስተ ክምዕዶም ክትሰምዕ፡ ጸሓፊ ፊልም እንታይ’ዩ ዝሓስብ ነይሩ ዘብል እዩ። ብተመሳሳሊ፡ ሃኒ ንኣርሴማ ካብ ኤርምያስ ከፋትሕ ክንደይ ከም ዘይጸዓረ፡ ኣብ መርዓ ኤርምያስ ድማ ቀንዲ ኣዳኻሪ ኰይኑ ይጸንሕ።
እቲ ዛንታ ግድን ናይ ሓደ ወይ ክልተ ሰብ ዘይኰነ’ኳ እተዘይተባህለ፡ ናይ ሓባር ዛንታ እንተ ተሓሲቡ ግን፡ እቶም ከም ጕጅለ ዝቐርቡ ጠባያት ሓደ ንዅሎም ጠማሪ ዝዀነ ርክብ ክህነጸሎም ነይሩዎ። ዕርክነት ከም መራኸቢኦም ተሓሲቡ’ዃ እንተቐረበ፡ ብባህሪ ካብ ዝራኸቡ ዘይራኸቡ ጠባያት ይበዝሑ። ንርክብ ዓወትን ልያን ዘዕምቝ ናይ ትምህርቲ ኣከባቢ ኣሎ። ንወዲ ከረን ምስ ሃኒ ዘራኽቦ ነገር ግን የሎን፣ እንተዀነ ሃኒ’ዩ ንወዲ ከረን ምስ ሩት ዘፋልጦ (ካብ ዘረባ ኩባያን ሃኒ ባዕሉን ከም እንሰምዖ)። ኩባያ ምስ ሃኒ ዘለዎ ርክብ’ውን ከምኡ። ናይ ሓደ ጕጅለ ዛንታ ምስ ዝኸውን፡ ኣባላት ጕጅለ ናይ ሓባር ኣረኣእያ፡ ሃንቀውታ፡ ሞያ፡ ጻዕሪ ወይ’ውን ዕላማ ዘለዎም ብምዃን ሓደ ውሁድ ዛንታ ክፍጠር ምተኻእለ። ኣብዚ ግን ከምኡ የሎን።
ብዓቢኡ ድማ፡ ጸሓፊ ዛንታ ኣስተብህሎ ዘይገበረሉ ዝመስል ሻርነት ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ እዩ። ኵለን ናይ’ዛ ፊልም ደቂ-ኣንስትዮ ወይ ጠልማት’የን፡ ወይ በተንቲ ሓደርን ፍቕርን እየን። ኣብ ሃገረን ንዝሰኣነኦ ማዕርነት ኣብ ስደት ስለ ዝረኸባኦ ኣወዳት ቆጭቆጭ ከም ዝበሎም ይቃላሕ። ከም እኒ ኣርሴማ ኤርምያስ ዝብድላ ዝነበረ፡ ክትብደል ትንበር ዝዓይነቱ’ዩ እቲ መጐት። እዚ ዘይውዱን ኣቀራርባ ክልተኡ ጾታታት፡ ከምኡ’ዩ ዘሎ ባህሪ ኤርትራውያን ስዱዳት ንምባል እንተ ተደልዩ ግን፡ እቲ ምስ ገስጋሲ ኣካይዳ ንምስጓም ዝጽገም ስዱድ ሕብረተ-ሰብ ብዝግባእ ተንጸባሪቑ ክበሃል ይከኣል።
ብሓፈሻ፡ ዛንታ ናይ’ዛ ፊልም ኣብ ሓደ መራሒ ዝዀነ ትርኻ ብምትኳር ነቶም ካልኦት ዛንታታት ከም ንኡሳን-ትልምታት ኣካቲቱ ኣይተጸርበን። ኣብ ኵሎም ዘንቀለቶም ዛንታታት ማዕረ ትዅረት ክትገብር ብምፍታና፡ ንብዙሓት ኣገደስቲ ፍጻሜታት ብዝርርብ ክትሓልፎም ተገዲዳ።
ምውሳእ
ተዋሳእቲ መብዛህትኦም፡ ምናልባት’ውን ብዘይካ ደራሲ (ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝፈረያ ፊልምታት ዝዋሳእ ዝነበረ) ካልኦት ሓደስቲ ይመስሉ። ሃኒ፡ ነቲ ክመስሎ ዝተደልዮ (ጓል-ጓሎ ወዲ) መሲሉ ምውጽኡ፡ ዝድነቕ ምውሳኣ ኣርእዩ። ኤርምያስ ኣብ ዋሕዚ ቃላቱ ጸገማት ሓዲግካ ባህርያዊ ይመስል ኣወሳስኣኡ። ካልኦት ግን ብዙህ ዝነኣድ ክበሃል ኣይከኣልን። ኣብ መብዛሕትኦም፡ ምስ’ቲ ዝቐረበ ክውንነት ናይ’ታ ፊልም ዝኸይድ ባህርያዊ ዝዀን ኣወሳስኣ የብሎምን። ኣብቲ ሓይሊ ምውሳእ ዝድለይሉ ይጋነን ኣብቲ ካልእ’ውን ዝንቀሳቐስ ኣፎም እምበር ወስታታትን ምቅይያራት ገጽን ኣይረአን። ንኣብነት፤ ኩባያን ኣርሴማን ካብ ለይታዊ ትልሂት ወጺኦም ከም ዝሰኸሩ ዘርእይዎ ምንቅስቓስ እምብዛ ዝተጋነነ ኰይኑ ቀሪቡ። ኣታሕዛ ጥርሙዝ ቢራ ኣርሴማ ጠገለ የብሉን። ሩትን ወዲ ከረንን ከም ሓደስቲ ፍቑራት ወኒ ፍቕሪ ዘይረኣዮ ልኡም ምውሳእ’ዩ ነይሩዎም። እታ ክልተኦም ዝረኣዩላ ናይ ጾታዊ-ርክብ ምርኢት ሕምቀቶምን ሕምቀት ኣላዪ ፊልም፡ ኣላዪ ካመራ ኣጕሊሓ እተርኢ እያ። ምንቅስቓሶም ኣብ ኣእጋሮም ኰይኑ፡ ወዲ ከረን ሓንሳብ ገጹ ዝረኣየላ ኣብ ምዉቕ ስምዒት ምህላዉ የጠራጥረካ (ተወሳኺ ብዛዕባ’ዚ ኣብ ክፋል ሲነማቶግራፊ ንመልከት)። ዝርርብ ኩባያ ድማ ምግናናት ይበዝሖ ነይሩ፡ ቅሩብ’ኳ ከም ውዑይ ጠባይ ክትቅበሎ ዘይጸግም እንተዀነ። ኣምሓርኛ ዝዛረባ ደቀንስትዮ (ሳራን ልያን) ዝርርበን ኣዝዩ ሓይሊ ዘይብሉን ሸምዲደን ለለ ጥራይ እየን ዝብላ ነይረ። ብኣንጻሩ፡ ፊልሞን (ንሒደት ምርኢታት ዝቐረበ ተዛራቢ ኣምሓርኛ) ጽቡቕ ዋሕዚ ኣዘራርባን ነይሩዎ።
ስእሊን ድምጺን (ሲነማቶግራፊ)
“ብሌን ሂወት” ብዙሓት ንጹራት ኣሳእል ይርከቡዋ። እንተዀን፡ ብዙሓት ተመጣጣኒ (ዩኒፎርም) ዘይኰነ ብርሃን ዘለዎም ኣሳእል ይርከቡዋ። ኣብ ሓደ ምርኢት ዝቀያየር ብርሃን ብብዝሒ ኣሎ። ድምጺ’ውን ብዝግባእ ኣይተመልአን፣ኣብ ብዙህ ክብ ለጠቕ ይብል፡ ይዕፈን፡ ናይ ኣከባቢ ድምጺ (ኣምብየንስ) ምቍጽጻር ኣይግበረሉን። ብዓቢኡ ድማ፡ ካመራ ከም እትዛረብ ከይፈለጠ ካመራ ዘልዓለ ሰኣሊ’ዩ ስኢሉዋ ነዛ ፊልም። ምቕራብ ምርሓቕ ዙም (ዙም ኢን ከምእ’ውን ዙም ኣውት) ብዝግባእ ኣብ ጥቕሚ ኣይወዓለን።
ናይ ወዲ ከረንን ሩትን ናይ ጾታዊ-ርክብ ስእሊ ሃዋሁ ናይ ጾታዊ-ርክብ ኣይተንጸባርቕን። ቍጽጽር ብርሃን ብዘይ ምህላዉ (ሽምዓ በሪሁ ከብቅዕ፡ ደሚቕ ጻዕዳ ብርሃን በሪሁ) ነቲ ሃዋሁ ይብርዞ። ብተዋሳኺ፡ እቲ ምንቅስቓሶም ቅሉዕን ልኡምን ብምዃኑ፡ ወኒ ዘለዎ ስእሊ ጾታዊ-ርክብ ኣይፈጥርን። ዝዀን ምንቅስቓስ ወይ ቋንቋ ካመራ የሎን። ብሓፈሻ፡ ምንቅስቓስ ካመራ ክፈጥሮ ንዝኽእል ጽባቐ ስእልን ቋንቋ ስእሊን ኣይርከብን።
መይክ-ኣፕ፡ መከናን ዲዛይንን
ዝበዝሑ ዝተመርጹ ቦታታት እዛ ፊልም ክሳብ መወዳእታ ንኽትዕዘባ ዝገብሩ እዮም። መጀመርያ ዓወት ካብ ጕጅለኡ ተፈልዩ ዝትክዘላ ቦታ ምስ ስምዒቱ ዝኸይድ ደበና ዝዓብለሎ ሃዋሁ ነይሩዋ። ዓውት ንልያ ንናይ ድራር ግብዣ ዝዕድመላ ቦታ ምስ ኵነተ-ኣእምሮ ክልተኦም እትኸይድ’ያ፤ ጽባቐን ፍሉይነትን እቲ ቦታ ንህንጥዩነት ፍቕሪ ልያ ዝድርዕ ክኸውን እንከሎ፡ ጽበት እታ ክፍሊ ድማ ምስ ዓቕሊ ጽበት ዓወት ትሳነ (ሰኣላይ’ውን ነታ ምርኢት ንኽስእላ ኣዝዩ’ዩ ዝጽገም)።
ምከና ንጠባያት ንምርድኦም ጽቡቕ ተራ ዝተጻወተሉ ንምዝካር፡ ሃኒን ወዲ ከረንን ብእብረ ሓደኦም ናይ ደቂ-ኣንስትዮ መመላኽዒ፡ ሓደኦም ድማ መጽሓፍቲ ክገዝኡ ዝረኣዩሉ መርኢት፣ ከምኡ’ውን ሳራን ልያን ኣብ ተመሳሳሊ ተግባር ዝረኣያሉ ምርኢት፡ ናይ ኣርባዕቲኦም ጠባያት ባህርያት ዘርእዪ ብምንባሩ ጽቡቕ ስራሕ ነይሩ።
መይክ-ኣፕ ብጽቡቕ ክግለጽ ይከኣል። ነታ ናይ ቅትለት ምርኢት ዝተገብረላ ናይ መይክ-ኣፕ ስራሕ ድማ ኣድናቖት ይግባኣ። ዲዛይናት ኣልባስ ብሓፈሻ ጽቡቕ ነይሩ።
ኣርትዖት (ኤዲቲንግ)
እዚ ክፋል ናይ’ዛ ፊልም እቲ ብዙሕ ክስረሓሉን ነታ ፊልም ክቕይራ ዝግባኦን’ዩ ነይሩ። እንተዀነ ኣዝዩ ድኹም ብምንባሩ፡ ተጻጊምካ ዝስማዕ ንምርኢት ኣብ ኣዳራሽ ዘይበቅዕ ድምጺ ሒዛያ ተዘርጊሓ እዛ ፊልም። እቲ ኣብ ስቱድዮ ተመሊኡ ዝኣተወ ምዃኑ ዝፍለጥ ዝርርባት ዓቐን ድምጺ ዋላ መወዳእታ እንከሎ ንጻረ የብሉን። ከም ድምጺ ሃዋሁ (ኣምብየንስ) ዝኣተወ ዝተጋነነ መዛሙር ኣዕዋፍን መበቆላውያን ዘይኰኑ ሙዚቃታት ዓቐኑ ኣይተሓለወን።
ኣሳእል ኣብ ዘይግባእ እናተቘረጹ ስለ ዝተላገቡ ናይ ቀጻልነት (ኮንትዩኒቲ) ጸገማት ብብዝሒ (ኣብ ገለ’ሞ ዝደጋገሙ’ውን) ይርከቡ። ኣብቲ ዓወትን ልያን ዝድረሩሉ ቦታ መስመር 180 ዲግሪ ኣይሕሎን፡ ብዅሉ መኣዝናት ንኽረኣዩ ኣርታዒ ዘይገበሮ ጻዕሪ የሎን። ብተመሳሳሊ፡ ዓወትን ሃኒን ዝራኸቡሉ ቦታ ዕዳጋ፡ 360 ዲግሪ ጨራሪሙ ኣርእዩና ከብቅዕ ካብ ታሕቲ ብዝተወስዳ ስእሊ ከብዲ እግሮም ከርእየና ቅሩብ ይተርፎ። ንዋሕዚ ዛንታን ሃዋሁ ምርኢታትን ዝምችእ ኣርትዖት የሎን። ዝኸፍአ ድማ ትርጕም ዘይብሎም ኣሳእል ኣብ መንጉ ዝእተዉ ምህላዎም’ዩ። ንኣብነት፤ ንተዋሳእቲ ዝጋረደ ኣቝጽልቲ ይረአ፡ ካብ ተዋሳእቲ ነጢሩ መንደቕ ወይ ገዛውቲ ኣርእዩ ይምለስ። ቍርጽ ልጥፍ ዝዓይነቱን ኣዝዩ ድኹምን ኣርትዖት እዩ።
ሓፈሻዊ መጠቓለሊ
ፊልም “ብሌን ሂወት”፡ ዓቢ ኣርእስቲ ሒዛ’ያ ነቒላ። ክንድኡ ዝግዝፉ ኣርእስቲ’ውን ኣብ ሓደ ዛንታ ብምትዃር ክፍተሽ ምተኻእለ። ምስጢር ህይወት እንታይ’ዩ ንዝብል ሕቶ፡ ብሕጊ ተዛማድነት ነንውልቁ ሰብ ነናቱ መልሲ ስለ ዘይሰኣኖ፡ እቲ ዛንታ’ውን ንኽውርጽጽን ጽፈት ስራህ ንኽህሉን ኣተኵሮ ክህልዎ ነይሩዎ። በዚ ዘላቶ ግን፡ እዛ ፊልም ልዕሊ ዓቕማ ኰሊሳ ምዅምሳዕ ዝኣበያ’ያ ኰይና ተሪፋ ዘላ። ናይ’ዚ ጸገም እንታይ’ዩ፧ ንዅሉ ሓደ ሰብ ክዓሞ ምፍታኑ’ዩ። ኣላዪ (ዳይሬክተር)ን ተዋሳኣይን ብዙህ እዋን ንዕዘቦ’ዩ ኣብ ስራሓት ፊልም። ሰኣላይን ተዋሳኣይን ግን ዝገርም’ዩ። ብዙሕ ስራሓት ብሓደ ሰብ ስለ ዝተዓሙ፡ ነቲ ሰብ መንፍዓት ኣይውስኸሉን’ዩ። ናይ ምሕደራ ሕመቑ ጥራይ’ዩ ዘጕልሓሉ።
ነቲ “ከም’ዚ ክንሰርሕ ኣይምኸኣልናን፧” ኢሉ ዝሓተተ ብጻየይ ዝህልወኒ መልሲ እዚ ጽሑፍ ኣኻሊ’ኳ እንተ ነበረ፡ ቅሩብ ግን ክብል። ከም’ዚ ክትሰርሕ ትኽእል ትኸውን፣ ካብ’ዚ ኣዝዩ ዝተዓጻጸፍ ንኽትሰርሕ ግን፡ ከም’ቶም ኣብ ኤርትራ ኰይንኖም “በዚ ሞያ ዝወሰድኩው ስልጠና የሎን፣ ካብ ዜሮ ተበጊሰ’የ ሰሪሐ፡” ዝብሉ ክትከውን ኣይደልየካን። ኣብ ትምህርቲ ዘለዎ ዓዲ ኣሎኻ’ሞ፡ ነቲ ክትሰርሖ እትደሊ ከም ሞያ ርኢኻ ንዝንባለኻ ትምህርቲ ወስኸሉ።
Movie Trailer: https://www.youtube.com/watch?v=TSYIQDPYxS8


text:
ንሕና 3 ሰቀንስትዮ ኢና።
ክልተ ካባና ኣብ ጀርመን ተወሊድና።
ሓንቲ ድማ ቅድሚ ብዙሕ ዓመታት ንባዕላ ስደተኛ ኮይና መጺኣ።
ኩላትና ኣብ ማሕበራዊ መንበሪ ንሰርሕ ኢና።
እቲ ንሕና ንሰርሓሉ AMYNA ይበሃል።
ካልኦት 7 ደወንስትዮ እውን ኣብዚ ይሰርሓ እየን።
ኣብዚ ናይ ማሕበራዊ መንበሪ ቦታ ዝሰርሑ ሰባት፡ ንውጽዓት ዝሕግዙ እዮም።
ናትና ስራሕ ዘለዎ ዕላማ:
ኣዋልድን ኣወዳትን ካብ ናይ ስጋዊ ርክብ ግፍዒ ክንክን ንምሃብ እዩ።
ቅድሚ ዝኾነ ምዃኑ ክንሕግዝ ንደሊ።
ስለዚ ንኻልኦት ዓበይቲ እውን ብዛዕባ ብዙሓት ኣገደስቲ ኣርእስቲ ንሕብር ኢና።
ኣብዚ ገጽ ድማ ብዙሓት ሕቶታት በዋልድን ኣወዳትን ዝመጹና ክንምልስ ንፍትን።
ዝኾነ ጸገም እንተ ኣጋጢሙኪ ከኣ፡
ኣበይ ሓገዝ ክትረኽቢ ከም ትኽእሊ ነርእየኪ!
ኣብዛ መራኸቢት ጠውቕ፡ https://refu-tips.de/ti/category/help-hilfe-ti/


text:
Radio Erena: 22 July 2018
ኤርትራን ሰሜን ኮርያን ኣብ ዓለም ምስ ባርነት ዝመሳሰል ኣተሓሕዛ ዘለወን ሃገራት ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ከምዝስርዓ ተገሊጹ።
ግሎባል ስለቨሪ ኢንደክስ ብ ‘ዎክ ፍሪ ፋውንደሽን’ ዝተባህለ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ዘቐረበ መጽናዕታዊ ጽሑፍ፣ ኤርትራን ሰሜን ኮርያን፣ ኣብቲ ‘ዘበናዊ ባርነት’ ኢሉ ዝጠቐሶ ክፍሊ፣ ምስ ብዝሒ ህዝበን ክነጻጸር እንከሎ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ከምዝርከባ ጠቒሱ።
ብብዝሒ ክረአ እንከሎ፣ ህንዲ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ እትስራዕ ኮይና፣ ኣብታ ሃገር ከባቢ 8 ሚልዮን ህዝቢ፣ ምስ ባርነት ዝወዳደር ደረጃ ስራሕ ከምዘለዎ ይገልጽ።
ግሎባል ስለቨሪ ኢንደክስ፣ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰብ፣ ግዱድ ዕስክርና፣ ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ኣብ መኣዲ ስራሕ ምውፋር ዝኣመሰሉ ሓያሎ ረቛሒታት ከም መምዘኒ ዘበናዊ ባርነት ከምዝጥቀመሎም ይገልጽ።
ቀንዲ ዕላማ’ቲ ብ ’ዎክ ፍሪ ፋውንደሽን’ ዝተባህለ ኣውስትራልያዊ ትካል ዓመታዊ ዝወጽእ ጸብጻብ፣ ዘበናዊ ባርነት ዘካዪዱ መንግስታት ንምልላይን፣ ለውጢ ክገብሩ ጸቕጢ ንምፍጣርን ምዃኑ ይገልጽ።
ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ቀንዲ ዘበናዊ ባርነት ዝካየደለን እኳ እንተኾና፣ ምዕራባውያን ሃገራት እውን 350 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ናይ ንግዲ ምልውዋጥ ምስ’ተን ሃገራት ስለዘካዪዳ፣ ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን ኣካል’ቲ ጸገም ምዃነን እቲ ኣህጉራዊ ትካል ይኸስስ።
ኲናትን ግርጭታትን ቀንዲ መስፋሕፋሕቲ ዘበናዊ ባርነት ኮይኖም፣ ኣብ ከምበዓል ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ከኣ ስርዓተ ሕጊ ዘይምህላው፣ ከም ቀንዲ ጠንቂ ከምዝረአ እዩ ዝግለጽ።
================


text:
Radio Erena: 03 May 2020
ኣብ ኤርትራ፣ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፣ ወርሓዊ ደሞዞም ንመኸተ ኮረና ቫይረስ ከወፍዩ ይቕሰቡ ከምዘለዉ ተሓቢሩ።
ብፍላይ እቶም ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን፣ ኣብ ቅድመ ግንባር ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ሚኒስትሪ ጥዕና፣ ሓያሎ ሃገራት ከምዝገብርኦ ዘለዋ መተባብዒን ዝያዳ ሰዓታት ናይ ዝሰርሕዎ ድማ ተወሳኺ ክፍሊትን ኣብ ክንዲ ምምዳብ፣ እቶም ልዕሊ 1000 ናቕፋ ዝደሞዞም፣ ወርሓዊ ኣታዊኦም ከወፍይዮ ዘገድድ መልእኽቲ’ዩ ተመሓላሊፍሎም።
እቲ መንግስቲ፣ ብቀጥታ ከረኻክበሎም ንዝኽእል ኣብ ከም በዓል ስዑዲ ዓረብ ንዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ናይ ኮረና እናበለ ገንዘብ ክኸፍሉ ከገድድ እንከሎ፣ ኣብ ኣመሪካን ኤውሮጳን’ውን፣ ኣብዚ በዳሂ እዋን እጃሙ ዘየበርከተ እናበለ ብምፍርራሕ ገንዘብ ክእክብ’ዩ ዝርአ ዘሎ።
ይኹን’ምበር እቲ መንግስቲ ይኹን ካቢነ ሚኒስተራቱ፣ ብዘይካ’ቲ ዘሕለፍዎ ኣዋጅ ውሸባ፣ ኣብ እዋን ለበዳ ይኹን ድሕሪ ለበዳ ኮረና ቫይረስ ብዛዕባ ዝህሉ ኣተገባብራ ሕውየት ቁጠባን ናይ ጥዕናን ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን መደባት ክዝትዩን ክመያየጡንን ይኹን ንህዝቢ መብርሂታት ክህቡን ዛጊት ኣይተራእዩን።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ባሕቲ ግንቦት ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት፣ ዝበዝሑ ሰራሕተኛታት ዓለም ኣብ ኣባይቶም ተዓጽዮም ኣብ ዘለውሉ እዋን ተዘኪራ።
ባሕቲ ግንቦት 2020፣ ብሰንኪ ለበዳ ኮረና ቫይረስ 10ታት ሚልዮናት ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ደው ኢሎም፣ ኣብ ኣባይቶም ዝዝክሩዋ ዘለውይ ፍልይቲ ዕለት ኮይና ተመዝጊባ ኣላ።
እዛ ዕለት፣ ኣብ ካልእ እዋን፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት፣ ሰራሕተኛታት ዝያዳ ውሕስነትን መሰልን ክሕለወሎም ብዝጠልብ ሰፊሕ ሰለማዊ ሰልፍታት ክትዝከር ምጽንሓ ዝፍለጥ’ዩ።
===============


text:
Radio Erena: 18 November 2016
“ልእልቲ ዲያና ነዛ ዓለም ማንካ ከይልዓለትላ ሓሊፋ” ኣንበበት ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ፣ ኣብ ናይ ሰኑይ 1 መስከረም 1997 ፈነወኣ። ብሰሙኑ ልእልቲ ዲያና ኣርእስተ ዜና ቀነየት።
“ልእልቲ ድያና ነዛ ዓለም ማንካ ከይልዓለትላ ሓሊፋ?” ሓተተ ዶክተር ፊሽ ካብ ድምጺ ሓፋሽ ተለቂሑ፣ ኣብ ፈለማ ሌልኡ ምስ ተማሃሮ ቀዳማይ ሰሚስተር፣ ሓድሽ ዓመተ-ትምህርቲ።
“ኣየወ…! እዛ ዓለም ብላሽ!” ኣራእሶም ነቕነቑ ተማሃሮ። ናይ ሓዘን ምልክት ምዃኑ’ዩ።
ኣብ ተማሃሮ ዝተዓዘቦ ናይ ሓዘን ምልክት ኣመና ዘሕዘኖ መሰለ፣ ፊሽ።
እቲ እዋን’ቲ መበል 36 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ይዝከር ነበረ።
እንተወሓደ ቀዳማይ ዲግሪ እንተኸፍአ ድማ ናይ ግድን ዲፕሎም ክሕዙ ኣለዎም ተባሂሎም ካብ ዝተፈላለዩ ኣሃዱታትን ሚኒስትርታትን ናብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ዝተወዝዑ ገዳይም ተጋደልቲ ነበሩ።
ልእልቲ ዳያና ነዛ ዓለም ማንካ ከየልዓለትላ ምሕላፋ ማዕረ ዓለሞም ኣሕዘኖም።
ማዕረ ዓለሞም ምሕዞኖም ዶክተር ፊሽ ብዝያዳ ሓዘነሎም።
“ዳያና ነዛ ዓለም ማንካ እንተዘየልዒላትላ፣ ኣብ በረኻ ቀቢርካዮ ዝመጻእካ ብጻይካ ኸ ነዛ ዓለም ክንደይ ኣልዒሉላ? “ ሕቶኡ ቀጸለ ፊሽ ናብ ሓደ ኣብ ቅድሚኡ ዝነበረ፣ ገዲም ተጋዳላይ’ዩ ንዝገመቶ ኣቦ።
ገዲም ተጋዳላይ፣ ነዛ ዓለም ብክንድምንታይ መዐቀኒ ተልዕለላ ድንግርግር ዝበሎ መሰለ።
“ማንካ እንተኾይና እታ መዐቀኒ፣ ኣየናይ ማንካ? ናይ ሽኮር ወይ ናይ ጸብሒ?” ሕቶ ከይስዕቦ ግዲ ሰጊኡ ምላሽ ኣይሃበን።
ንገዳይም ተጋደልቲ፣ ኣውራ ንሓለፍቲ ብሕቶ ምውጣር ኣብ ሰውራ ዓቢ ነውሪ ምዃኑ’ዩ ተማሂሩ ተጋዳላይ። ክሳብ ሞት’ውን የብጽሕ።
ኣብ ምህሮ ፊሽ ግና ኣይኮነን ዶ ንገዲም ተጋዳላይ፣ ንኣምላኽ ንባዕሉ’ውን ዝተዳለዉ ሕቶታት’ውን ነበሩ።
“ሕቶ ዶክተር ፊሽ ትሕተ-ሃገራውነት’ዩ፣” ትሒም ትሒም በሉ ተጋደልቲ ድሕሪ ዕረፍቲ።
ፊሽ፣ ቀለልቲ ዝመልሶም ግን ከኣ ዘጠራጥሩ ሕቶታት’ዩ ዘዘውትር። ምናልባት ካብ ባህሪ’ቲ ዘጽንዖ ትምህርቲ ዝዘንበለ’ዩ ዝኸውን።
“ኣነን ዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕን እንታይ’ዩ ፍልልይና?” ሓተተ ካልእ እዋን ዶክተር ፍስሃ ሃይለ።
ብዶጎሊ ካምፓስ ኣብ ዝፍለጥ ህንጻ ዪኒቨርሲቲ፣ ክፍሊ D219 ኣስታት 200 ተማሃሮ ብጽሞና ይከታተሉ።
ኣብ ትዕዝብቲ ዝተመርኮሰ መጽናዕቲ ኣብ ትሕቲ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ኢዱኬሽናል ፊሎሶፊ፣ ንተምሃሮ ብሓደ ኣብነት ንምስናይ ዘቕረቦ ሕቶ’ዩ ዝነበረ።
“ኣነን ዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕን እንታይ’ዩ ፍልልይና?”
ፕረዚደንት ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ዶክተር ወልድኣብ፣ ወናኒ ዘመናዊት ካምሪ ዝዓይነታ መኪና ነበረ። ኮምፕሌታ፣ ባድላ ምስ ካራቫታ ኣላብሳ ድማ የዘውትር። በንጻር’ዚ ዶክተር ፍስሃ፣ ፊያት ሰዪ ቸንቶ ዝሕበነላ ሃብቱ’ያ። ላሕሊሓ ሕለታ ዝወጸት፣ ስርሓት ቆርበት ዝኾነት ቁልፉ፣ ነዊሕ ታሪኽ ከምዘለዋ የዘንትወላ። ምሉእ ርእሱ ዝኸድዕ ጸጉሪ፣ ኣብ መላእ ገጹ ዑቕባ ሓቲቱ ፣ ግርማ ኣልቢስዎ።
ገለ ካብቲ ተማሃሮ ዝተዓዘብዎ ደጋዊ ሸነኻት’ዮ።
“እቶም ዋርድያ ኸ ኣብ መንጎይ ዶክተር ወልድኣብን ዘሎ ፍልልይ እንታይ’ዩ ምበሉ?” ዘይተጸበናዮ ሕቶ ነበረ።
ካብ ዋርድያ፣ ናብ ጸሓፍቲ፣ መማህራ፣ ሰራሕተኛታት ክሽነን ጽሬትን ክወርድ ከምዝኽእል ገመትና።
ግምትና ገሚቱ፣ ካብ ዋርድያ ኣየሓለፈን። ኣብ ትዕዝብቲ ዝተመርኮሰ መጽናዕቲ ንምክያድ ክትንከፉ ዘለዎም ኩርንዓት ምስትብሃል ኣገዳሲ ምዃኑ ደምዲሙ ተሰናበተ።
ህንጡይነት ሰማይ ኣዕሪጉ ምስንባቱ ኣይፈተናሉን።
“ዋርድያ ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ እንታይ ይሓስቡ?” ቅድሚኡ ሓሲብናሉ’ውን ኣይንፈልጥን። ከመይ ከምዝመስሉ’ውን ዘስተብሃሉ ሒደት’ዮም ዝኾኑ።
++++++
ክጸናቶ ቀንየ ኣለኹ።
ፊያት- ሰዩ ቸንቶ ዝዓይነታ መኪና ብዝርኣኹ፣ ናብ ዋርድያ ቅርበ ኢለ፣-
“እዚኣ ናይ ዶክተር ፍስሃ ሃይለ መኪና ድያ ሓቀይ? ተወከስክዎም።
“መን’ዩ ኸ ዶክተር ፍስሃ?” ንሕቶይ ብሕቶ መለስዎ ክቡር ዋርድያ።
“ምስ ዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕ ወይ ዶክተር ፍስሃይ ሃይለ ቆጸራ ኣለኒ’ሞ ስለዘይፈለጥክዎም’የ ተደናጊረ” ኣደናገርኩ።
“ዶክተር ወልድኣብ ገና ኣይኣተወን፣ መኪንኡ የላን፣” ኣስዓቡ።
“ብእግሪ ኣትዩ ዶ ይኸውን፣ ብኣገዳሲ ጉዳየ’የ ደልየዮ” ዝተሃወኽኩ መሰልኩ።
ንወልድኣብ ብኣገዳሲ ጉዳይ ዝደልዮ ንጸሓፊቱ ደኣ ይወከስ’ምበር ብዝዓይነቱ ፣-
“ኦይ! ብእግሩ ደኣ መን ኣስተብሂሉሉ ኢልካዮ ኢኻ። ሓድሽ ተማሃራይ ዲኻ?” ብሕቶታተይ ዝተጠራተሩ መሰሉ።
ካብ ንወልዳኣብ ብዝያዳ ንመኪና ወልድኣብ ከምዝፈልጡ ቀዳማይ መደምደምታ በጻሕኩ።
እንዳ ዋርድያ፣ ፊት እታ ንወልድኣብ ዝተሓዝአት መጽለሊ ዘለዋ ጋራጅ ብምዃኑ፣ እታ ዝበዝሐ እዋን ፊት ንፊት ዝተጠማመትዋ ግእዝቲ ነገር’ያ ትኸውን።
ሰፊሕ ባብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ወትሩ ርሑው ምስ ምንባሩ፣ ሰዩ ቸንቶ መኪና፣ ብቀጥታ ሓሊፋ ንኢድ የማን ተጠምዘዘት።
ደው ኢሎም ዝጸንሑ ዋርድኣ፣ ገና ኮፍ ኣይበሉን። ካልእ መኪና ናብ ቀጽሪ ቀረበት።
ሓውሲ ሰላምታን ኣኽብሮትን ሰጥ ኢሎም ኣሕለፉዋ። መራሒኣ ወሪዱ ኣስካላ ክሳብ ዝረግጽ፣ ናይ ኣኽብሮት ደው ምባሎም ኣየቋረጹን።
“እዚ’ዮ…እዚ’ዩ ዶክተር ወልድኣብ” ክብሉኒ ደለዩ በዒንቶም።
ዶክተር ፊሽ ዘበገሳ ሕቶ፣ ኣብ ገለ መዛዘሚ ንምብጽሓ ሰባት’ውን ክውከስ ቀንየ ኣለኹ። ቀዳማይ መወከሰይ ኣደይ ነበረት። ኣደይ ፊደል ኣይቆጸረትን። ደርግ ረድኤትን ምጥፋእ መሃምነትን ኣጣሚሩ ዘኽተቶ ወፍሪ ኣብ ኣደይ ኣይተዓወተን። ናይ እኽሊ ሬዲኤት ንምርካብ ፣ ናብ ቤት ትምህርቲ ስምረት ኣኽርያ ዝተመላለሰተን ሒደት መዓልታት ብክሳራ’ያ ትዝክረን። ተማሃርይ ሳልሳይ ክፍሊ ኣብ ዝነበረክሉ፣ መምህርን ተማሃራይ ኮይነ ዝዋስኣላ ምርኢት ኣመና ባህ የብላን የስሕቃን ነበረን። እዚ ልምዲ’ዚ ክሳብ ደረጃ ዩኒቨርሲቲ ቀጸለ። ኣካዳምያዊ ትምህርቲ ዘይመዝኖ ብዓቕትን ጥበብን ግን ነበራ ኣደይ። ኣኽርያ ኣዋሊዳ’ያ ትፈልጣ። ወላዲት ፍስሃ ዕባይ ኣኽርያ ምዃነን ፈለማ ዝሓበረትኒ’ውን ንሳ ነበረት። ወላዲት ፍስሃ ዕባይ ኣኽርያ ምዃነን ምፍላጠይ ፍስሃ ፈጠረለይ።
“እዛ ኣኽርያ’ሲ ክንደይ ዓይነት ሰብ ኮንያ ኣፍርያ?” ሓያሎ ኣዴታት ኣኽርያ ብምስትንታን እናዘከርኩ’የ።
ኣብ ኣፍደገ ቤት ጽሕፈቱ ከኣ’ባ ወይ መልእኽቲ ወይ ከኣ ሓንቲ ሳንቲም ኣቀምጥ- leave a message or a penny ዝተጻሕፈታ ምስሊ ዕየትን ንእሽቶ ጀንቢልን ተንጠልጢላ ኣላ።
“ሳንቲም? ሳንቲም ደኣ ንምንታይ?”
“ሜስ ጉዳኦም’ዩ ክፈቱ ” መዛኖይ ተዋዘዩ። ዋዛ’ውን ኣይነበረን ዶክተር ፊስ ፈታው ሜስ’ዩ ዝነበረ።
ኣብ እንዳ ሜሳትን ባራትን፣ መኻዚኖ ፍልስፍና ምህላዉ፣ ከስተምህር’ውን ሰሚዐዮ ኣለኹ። ባራት መስከሪ ጥራይ ንዝመስለና፣ ኣተሓሳስባና ዘቀየረ ኣስተምህሮ’ዩ።
++++++++
“ተማሃሮ ሓሳባቶም ብናጻ ዝገልጽሉ ቦታ ኣበይ’ዩ?” ካልእ እዋን፣ ካልእ ሕቶ። ካብ ሕቶ ዘዕርፍ ምሁር ኣይነበረን።
“ካብቶም ኣብ ዕጹው ገዛን ኣብ ዓራትን ዝውጠኑ ስርሒታት፣ ዝመሃዙ ምህዞታት፣ ዝእለሙ ውዲታት፣ ኣብ ባራት ዝሰላሰሉ ክበዝሑ ይኽእሉ’ዮም። ስለዚ ተማሃሮ’ውን ተቓውምኦም ኣብ ባራት’ዩ ዝጅምር ዝኸውን፣” ድሕሪ ነዊሕ ፍልስፍና ዝተበጽሐ ነበረ።
ዝተፍልየ መልሲ ዝያዳ እቲ ካልእ’ዩ ዝምስጦ።
መበገሲ ተቓውሞ ክኾኑ ይኽእሉ ዝተባህሉ ኣደባባያት፣ ጎደናታት፣ ቀጽሪ ኣብያተ ጽሕፈት፣ ጋዜጣታት፣ መደበራት ሬድዮን ቴሌቪዥንን… ወዘተ ተጠቕሱ። ቅኑዓት’ዮም። ርእይቶ ሓዲስቲ ተማሃሮ ዘየቆናጽብን ብማዕረ ሚዛን ዘቐምጥን ወሓሊ ኣስተምሃሪ’ዩ።
ተማሃሮ ዪኒቨርስቲ፣ ኤርትራውያን መማህራን ከይምደብሎም ዘጻልትሉ እዋን ሒደት ኣይነበረን። እቲ ምኽንያት ምልኪ’ዩ። ውጹእ ምልኪ። መብዛሕቶም ኤርትራውያን መማህራን ኣብታ ዘመሓድርዋ ክፍሊ መላኺ ባህሪ’ዮም ዝውንኑ። ምናልባት ኤርትራ ናይ ምምሕዳራ ዕድል እንተዝረኽቡ ካብ መንግስቱን ኢሳይያስን ንላዕሊ መለኽቲ ምዃኖም መመስከሩ። ምልኪ ካብ ገዛና ናብ ስራሕና ከነመላልስ ላሕ ኢልና ኢና ኤርትራውያን። በቃ! ምልኪ ናብራና’ዩ። ወይ ከይመለኽና ወይ ከኣ ከይተመለኽና ክንነብር ዘይንኽእል ህዝቢ ኮይና’ዩ ዝስምዓኒ።
+++++++
ናብ ሜዳ ኩዕሶ እግሪ ዪኒቨርሲቲ ኣብ ዝወስድ ናይ ሓመድ መንገዲ፣ ቤት ሻሂ ምንባራ ትዝክሩ ዶ? ንኢድ የማን እናክትዕጸፍ ቴብል ቴንስ መጻወቲ ዝነበራ ካፈተርያ፣ ናብ ጸጋም እናክትዕጸፍ ከኣ ናብ ክፍሊ ኢንጂነሪግን ዝወስድ መንገድታት ኣሎ። ናብዚ ክልቲኣቱ መኣዝን ከይተዓጸፈ ቀጥ ኢሉ ዝወስድ መንገዲ ናይ ተማሃሮ ሽንቲ ቤት ወይ ሽቓቕ ይርአ።
ንተማሃሮ ተባሂሉ ዝተሰርሐ ናይ ሽቓቕ ኣዳራሽ፣ ፊት ንፊት ዝጠማመት ሸሞንተ ንኣሽቱ ክፍልታት ኣለዎ። መናድቑ ምሉእ ብምሉእ ዘይተዓጽወ ብምዃኑ፣ ድምጺ ካብ ናብ ይስማዕ’ዩ። ተማሃሮ ሓሳቦም ብናጻ ዝገልጽሉ ወይ ከኣ ፈላሚ ተቃውሞ ዘርእይሉ ቦታ ከኣ እዚ ቦታ’ዚ ነበረ፣ ብመሰረት መጽናዕቲ ዶክተር ፍስሃ።
ኣብ መናድቕ፣ መዓጹን ካልእ ኩርንዓት ‘ቲ ሽቓቕ ዝተጻሕፈ ሓይሎ ናይ ተቓውሞ መልእኽታት ሰኒዱ፣ ኣብ ቅድሚ ተማህሮ በብሓደ ኣንበቦ። እዞም ናይ ተቃውሞ ቃላት ቅድሚ ሕጂ ካብ ኣፍ ተማሃራይ ክወጹ ዝሰምዐ ኣይነበረን።
“ካብዚኣ ወጻእኩም ናብዛ ሽቓቕ ኢኹም ክትጎዩ። ሓቀይ?” ህንጡይነት ኣንቢቡ’ዩ ፊሽ።
“ገለኺም ተዓዛቦ ጥራይ ኢኹም፣ ገሌኹም ግና ነቲ ተቓውሞ ክትጽንበርዎ ኢኹም፣” ኣመላኸተ።
ሰዓት 2፣30 ድ.ቀ ዝፈለመ ኣስተምህሮ፣ ጸለውቲ ሜላታት ኣብ መስርሕ ምምሃርን ምስትምሃርን (ቲቺንግ ኤንድ ለኣርኒንግ ፕሮሰስ – ኢንፍሉዌንሻል ሜቶዶሎጂ) ሰዓት 4 ኣቢሉ’ዩ ተዛዚሙ። ሓይሎ ተማሃሮ ካብ ዶጎሊ ካምፓስ ዘብ ዘብ እናበሉ ናብዛ መበጋገሲት ተቓውሞ’ያ ዝተባህለላ ሽቓቕ ኣተዉ። ንክልተ ዕላማ። ሽንቲ ማይን ቀልቀልን ንምርጋፍ፣ ብኡ ኣቢልካ ከኣ፣ ወይ ተዓዛባይ ወይ ከኣ ተሳታፋይ ናይቲ ኣብ መናድቕ ሽቓቕ ዝርአ ዝነበረ ተቓውሞ ንምዃን።
++++++++
ካብ የማን፣ መበል ሳልሰይቲ ዘላ ክፍሊ’የ ሒዘ። ብየማነ – ጸጋም ነጉድታት ይስምዓ። ካልእ ዝስማዕ ተቓውሞ የለን። ወይ ዝተጻሕፈ ተቃውሞታት ተንብብ ወይ ከኣ ተቃውሞኻ ትጽሕፍ። ከተዕርፈኒ ዝሓዝኩዋ ክፍሊ፣ ኣብ መዓጹኣ፣ ስሙ ዘይጠቐሰ ተማሃራይ ኣኒማል ሳይንስ፣ ሰምሃር ንዝተባህለት ተማሃሪት ብፍቕራ ከምዝሓመመ’ዩ ብግዙፍ ጽሒፉ። ተቓውሞኡ ኮይኑዋ ንሳ’ያ። ንሰምሃር ከምዘፍቕራ ክነግራ ኣይተብዐን። ኣብ መንደቕ ሽቓቕ ክጽሕፎ ግና ተቢዑ ኣሎ። ንክሓታ ዘተባብዕ ርእቶታት ነስነስሉ። ደቂንስትዮ ማዕረ ተመን ሓደገኛታት ምዃነን ዘጠንቕቑ ከኣ በቲ ሓደ ሸነኽ ተሞክሮኦም የካፍሉ።
ሰምሃር፣ “ኣብ መደቀሲ ተማሃሮ (ዶርሚተሪ) ዝቕመጥ፣ ፋታ እንዳገብርኣብ ላተርያ ዝምገብ ወዲ ዓድዃላ ንፍቕሪ ሓቲቱኒ” ኢላ፣ ከምዘዕገርገረት ክውረየላ’ዩ ወሪሑ። ፍሽኽ ኢላቶም ጥራይ እንተሓሊፋ፣ ኣብ ፍቅሪ ከም ዕዉታት ዝቑጸሩ ተማሃሮ’ውን ነበሩ።
“ህይወት ጥዕምቲ” ብቀይሕ ቻርኮል ደሚቑ ይእርአ ብኻልእ ኩርናዕ።
“ኣበይኣዴኻ ጥዒምካያ?” ይሓትት ሓደ ብነድሪ።
“ነየነይቲ ህይወት ኢኹም? ኣነጽሩልና?” መብርሂ ደለየ ካልእ። ገሊኦም ህይወት፣ ገሊኦም ሂወት ከምዝሰለጦም ይጽሕፍዎ ነበሩ።
ንሂወታ ዝለመዱዋ ተማሃሮ ኣለዉ ዝውረየሉ ዝነበረ ግዜ’ዩ። ኣብ ክሊ ዕድመ 50ታታ እትርከብ ሰራሕተኛ ጽሬት ዶጎሊ ካምፓስ’ያ።
ሂወት ገዲም ኣባል ሳንታፋሚልያ። ኣብ ጎኒ’ቲ ኣብ ውሽጢ ቀጽሪ ዩኒቨርስቲ፣ ኣብ ዝርከብ ቤት መቕደስ ካቶሊክ፣ ንእሽቶ መንበሪ ክፍሊ ከምዝነበራ ይውረ። ብልክዕ ንመንበሪ ሂወት ርእየ ዝበለ ኣይተሰምዐን።
ኣብ ኣባየት ሜስን ስዋን ዘምሰዩ ተማሃሮ፣ ለይት-ለይቲ ንደጌታት እዛ ክፍሊ ኣራግጽ ወዲኦሞ ይሕመዩ ነበሩ።
ህይወት ናይ ኣእምሮ ስንክልና እኳ እንተነበራ፣ ካብ ዝበዝሑ ተማሃሮ ዝጸረየት ነበረት። ንድሕረ ባይታኣ ዘጽንዐ ኣይነበረን። ልሳና መሊኡ ኣይጸረየን። ንወዲ ብናይ ጓል ንጓል ከኣ ብናይ ወዲ’ያ ትጽውዕ። ንገሊኦም ተማሃሮ፣ “እዚኣ ጥዕምቲ’ያ” ትብሎም ነበረት። ጣዕሞም ኣበይ ምንባሩ ከየነጸረት። ካብ ርህራሄን ድንጋጼን ክሕግዙዋ ዝብግሱ ነበሩ። ሂወታ እተወናውኖም ከኣ ነበሩ።
ብድሙቕ ሕብሪ “ህይወት ጥዕምቲ’ያ” ዝጸሓፈ ተማሃራይ፣ ነየነይቲ ህይወት ምዃኑ ከየነጸረ ተማሃሮ ፈቐድኡ ተበተኑ። ክሳብ ሎሚ’ውን ከነጽረሎም ዝጽበዩ ብዙሓት ምህላዎም በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ምዝኽኻሩ ጠቓሚ’ዩ።
“ኤህ! ንዓኹም ሲ ጩራ ደኣ ይርከብኩም፣” ብምረት ጸሓፈ ተስፎም። ዝተጠቕመላ ሽቓቕ ንየማን ኣብ ቅድሚት’ያ እትርከብ። ተስፎም ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ንመንነቱ ዝገልጽ ኣየቀመጠላን።
ተኸስተ ጩራ፣ ሓለዋ መመገቢ ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ’ዩ። ሪጋ ንዝጥሕሱን ንዘዕገርግሩን ተማሃሮ ፍቱን መድሃኒት ነበረ። ኣደናጊሮም ንዝደግሙ ድማ ቀታሊ ነፍሲ። ማዕረ ሓለዋ ሰውራ ዘባህድሎም ተማሃሮ’ውን ነበሩ። ጩራ፣ ግዝፊ ኣካላቱ ጥራይ ዘይኮነ፣ ጓህሪ ዝተፍአ ኣዒንቱ’ውን መርዓዲ’ዩ።
ተስፎም፣ ጩራ ይርከብኩም ዝራገመሎም ዘለዉ ኮን መን ይኾኑ?
“ንመነዴኻ?” ተቖጥዑ ገሊኦም፣ ንመን ምዃኑ ከየጻረዩ ገለ ረሳናት።
ዪኒቨርሲቲ ኣስመራ፣ ብጸብሒ፣ ባኒን ጫማን ዝከራፈሱ ተማሃሮ’ውን ኔሮማ’ዮም።
ንጸጋም ኣብ ዘሎ መንደቕ፣ ንዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕ ዘዋርድ ናይ ነውሪ ቃላት ተሓንጢጡ። ቁጠዐኡ ኣብ ሽቓቕ ኣውጺኡ ኣሎ። ናይ ፍልስፍና ጥቕስታት ማእለያ የብሎምን። ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ’ውን ኣይሰነፉን። “ነቲ ቅዱስ ቃል፣ ኣብዚ ርኹስ ቦታ ኣይትጽሓፍዎ” ኣብ ጎኑ ይንበብ። “መነዴኻ’ዩ ንሽቓቕ ርኹስ ጌርዎ” ዝማጎት’ውን በቲ ካልእ።
“ወትሩ ዓወት ንሓፋሽ!” ኣብ ሓንቲ ክዝክራ ዘይክኣልኩ ካብዘን ንኣሽቱ ሽቓቓት ነበረት።
“ክላ ግደፈና ኣበይ ዘሎ ሓፋሽ” ኣብ ጎና ተለቀበታ።
ትርጉም ሓፋሽን ህዝባዊ ግንባር ነዛ ጭርሖ ዝመረጸሉ ምኽንያትን ከይሰልከየ ብዝርዝር ኣስፊሩላ ሓደ ካድር። ብዝሒ ዘለዎ ጽሑፍ ንዓይኒ ሰሓቢ ኣይኮነን። ኣብዘን ሽቓቓት እዚኣተን ነዊሕ ምጽሓፍን ነዊሕ ምንባብን ዝብርሆም ክህልዉ ከምዝኽእሉ፣ ጽሕፍቲ ናይዚ ካድር ኣብነት ኮነት።
ኣብ ሓንቲ ካብተን ሽቓቓት፣ ንክቡር ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራን ቻንስለር ዪኒቨርሲቲ ኣስመራን ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዘናሹ ጽሑፍ ከምዘሎ ተወርየ። ንየማን ኣብ መወዳእታ ዘላ ሽቓቕ ምዃና ተሓበረ። ጸግዒ ምስ ምዃና፣ ብዝያዳ ካብ ዝምረጻ ክልተ ሽቓቓት’ያ። ካብ ኣራግጽ ዝሓሸት’ያ። ብዝሒ ዓዋዊል ነበሩዋ። ንሓንቲ ካብዘን ሽቓቓት እዚኣተን ዝመረጹ፣ ሪጋ ዝሓዙ ተማሃሮ ምርኣይ ልሙድ ነበረ። ኣውራ’ኳ ድሕሪ’ቲ ንክቡር ፕርዚደንት ዘናሹ ጽሑፍ ኣለዋ ዝብል ወረ ምዝርግሑ። ክቡር ፕረዚደንት ከም’ዚ ሎሚ ክናናን ኣርዮስን ከይተሰምየ፣ እቲ እዋን’ቲ ማዕረ ነብያትን ቁዱሳንን ዘመስግንዎ ነበሩ።
+++++++
ሽቓቕ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ጠመቲ-መጻኢ ከምዘለዉ ዝሓበረት ናይ መጀመርያ ማዕከን ዜና ኮነ።
ሽቓቕ፣ ከከም ዓይነ ኣሰራርሓኡን ኣጠቓቕምኡን ስማት ይወሃቦ’ዩ። ኣብ ሕብረተሰብና ብዙሕ መጸውዒ ስማት’ዩ ዘለዎ። ሽቓቕ፣ ዓይኒ ምድሪ፣ ሽንቲ ቤት፣ ቀልቀል..ወዘተ። ኣብ ቋንቋ እንግሊዝ’ውን ቶይለት፣ ሬስትሩም፣ ዋተር ክሎሰት ይብሃል’ዩ።
ሽቓቕ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ከም ማሕበራዊ ሜድያ ኣገልጊሉ። ፌስቡክን ትዊተርን፣ ካብ መናድቕ’ዚ ሽቓቕ ዝተቐድሕ ምህዞ ከይከውን መጽናዕቲ የድልዮ።
ርእሱ ዝኸኣለ ቤት ንባብ’ዩውን። እኳ ደኣ ብሓጺርን ኩሉ ዘማልአን። ተቓውሞታቶም፣ ፍቕሮም፣ ጽልኦም ፣ ሕርቃኖም፣ ስምዒታቶም፣ ብግሁድ ክገልጹ ንዘይተብዑ ድማ ፍቱን ቴራፒ። ናይ መናድቕ ጽሑፋት ንዝሰልቸዎ፣ ቀልቀል ዝተለበጡ ጭርምራም ወረቓቕቲ ኣብ የማነ- ጸጋም ተዘርዮምሉ ኣለዉ። ፊዚክስ፣ ማትስ፣ ሂስትሪ፣ ኬምስትሪ፣ በብዓይነቱ ፍልጠት ኣብዚ ሽቓቕ’ዚ ይርከብ።
ጥቕስታት ኦሾ፣ ኸሊል ጅብራን፣ ሼክስፔር፣ ግጥምታት ጆን ኪትስ፣ ፐርሲ ሸሊ፣ ዎርድስዎርዝ ቤተ መዘክር ጥበብ’ውን የምስሎ። ደራሲኣ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ዝተማህረ’ዩ ካብ እትብሃል ናይ ኣምሓርኛ ልቢ ወለድ ሰመመን ዝተወስደት “ንግስተይ’ባ ምለሰለይ” እትብል ሓረግ ከይተረፈ’ውን ይንበብ። ሓደው ኣብ ጸወታ ቸዝ ወይ ከኣ ኣብ ጸወታ ፍቕሪ ንግስቱ ዝመንጠልዎ’ዩ ዝኸውን። ምምንጣል ንግስታት ገርጊሩ’ዩ ዝነበረ ኣብ መንጎ ተማሃሮ።
ናይ ኢድ ኣሳእል ዝለማመዱ’ውን ነበሩ። ኣብ ሽቓቕ ኮይኖም መጽናዕቲ ዝቕጽሉ ሸምደድቲ’ውን ነበሩ። እንተገደደ ተኾይጥካ፣ ብናጽነት ምሕሳብ ኣሎ ኣብ ሽቓቕ። ንሽታን ነጕድን እናተጻዊርካ ማለት’ዩ።
“ደንጕኻና” ዝጣርዑ ማዕጾ ኳሕኵሖም የበራብሩ’ዮም። ገና ስረ ብግቡእ ዘይዓጠቝ፣ ኣብ ነገርን ቆይቁን ዝራኸቡ’ውን ነበሩ ። በቃ! ንእሽቶ ዓለም’ያ።
ኣብ ሽቓቕ ሽጋራ ዝተለማመዱን ግብረ-ሕቡእ ዘማዕበሉን’ውን እኮ ኣይሰኣኑን’ዮም። ንሽቓቕ መሓከሊ ዝገብሩ’ውን ኔሮም። ንልዕሊ ሓደ ሰዓት ኣብ ውሽጢ ሽቃቕ ዝሸፈቱ ምንባሮም ዕላላት ኣኽርያ ኣሎ። ሽቓቕ ንርቕሰ ቅትለት ዝመቸአ ብሕቱው ክፍሊ’ውን’ዩ። ብሕሱም ፍቕሪ ዝተቐንዘወት ጎርዞ ኣኽርያ፣ ኣብ ሽቓቕ በረኪና ሰትያ፣ ንስክላ ካብ ሞት ድሒና ይውረ። ዋላ’ኳ ሽቓቕ ኣብ ዘይብሉ መንበሪ ቤት ኣኽርያ እንተዓበኹ፣ ንምስጢረ- ሽቓቕን ዕላላቱን ጓና ኣይነበርኩን። ኣኽርያ ጥዑም። ንእግረመንገድኹም፣ ህዝቢ ኣኽርያ ዘዘውትሮ ሽቓቕ ቀልቀል እንዳወረደ ነበረ።
++++++++++
መንግስ፣ ሮሞዶን፣ ሮቤል ወዲ ቀሺ ሳሙኤል፣ ኣማን ጤራ፣ ዓንዶም፣ሳምሶን፣ ተስፋልደት ትኩላ፣ ስምረት የማነ (ነብሳ ይምሓር)፣ ሰላም፣ ፌቬን፣ ሌዊ፣ ሰመረ፣ ስምኦን ፈረስ፣ ኣድሓኖም ዓዲ ንፋስን ክልተ ክብሮምን ተማሃሮ ካልኣይ ዓመት ሓንቲ ክፍሊ’ዮም። ሰለስተ ዕባያት ኣኽርያ ነበሩ። ፍልስፍናን ስነ ጽሑፍን መሃነቶም ከጥፍኣሎም ኢሉ። ኣውራ’ኳ ብስነ ግጥሚ ህንዳዊ ፕሮፌሰር ባህታቻርጂ በቃ ፍጹም ዓበዱ። ዶክተር ፍስሃ’ውን ሓደ ካብ ናይ ወትሩ ዕላላቶም ኮነ።
ኣድሓኖም ንገለ ኣባላት እዛ ክፍሊ ናብ ንግደት ዓዲ ንፋስ ጋበዘ። ስዋ ዓዲ ንፋስ፣ ጓህሪ ፈጠረ። ሮሞዳን እናኽረስን ናይ ቀደም ደርፍታት ኣብራር ዑስማን ኣስምዑኒ’ዩ ዝብል። ታሪኽ ጀብሃን ሻዕብያን ኣብዘን ደርፍታት ኣሎ ይትንትን። ዕላላት ካብ ጀብሃን ሻዕብያን፣ ናብ ፍልስፍናታት ባህታጃርጂን ፍስሃን ተናጠሩ። ጽሑፋት ሽቓቕ፣ ስጋን ነፍስን ለቢሶም ልሳናት ኮኑ።
ኣብ ሽቓቕ ፈኸም ዝጀመረ ተቓውሞ ተማህሮ ዩኒቨርስቲ ኣብ ዓሊግድር ገሃጽሃጽ በለ። ሽቓቕ፣ ኣውራ መተሓላለፊ መልእኽታት ተቓውሞ ይኸውን ኣሎ ተሓምየ። ከይጸረየ ብርስሑ ክሕደግ ተመረጸ። ተቓውሞ ካብ ሽቓቕ ወጺኡ ኣብ ሜዳ ፍቕሪ (Love Square) ሓኾረ። ሰለይ ኢሉ ድማ ናብ ስታድዮም ኣተወ።
+++++++++
ዊዓ ሽቓቕ የብሉን። ኮይና ተሪፋ ኣብ ጎግጎል’ያ። ብጸሓይ ሰምሃር ዝረሰነ ኣእማን መሓበሲ መቀመጫ እንተዘይኮይኑ፣ ተቓውሞ እትገልጸሉ፣ ሕቡእ ፍቕሪ እተቃልዓሉ መናድቕ የለን።
ኣብ ሳዋ፣ ንቀልቀል ዝወጸ መታዓልምተይ ሓሙሻይ ዙርያ፣ ኣቐዲሙ መሐበሲ መቐመጫ ዝተጠቕመላ እምኒ፣ ንጽባሒቱ’ውን ደጊሙ ከምዝረኸባ ከዕልለኒ እዝክር። ንዋዛ’ዩ ዝኸውን። ነታ እምኒ እቲኣ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሓሙሻይ ዙር ክንደይ ተዓላሞ ተሳሊሞማ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ብምስትንታን ሓሰብ።
ንክንደይ ዝኣክል ግዜ ከምዘገልግል ዝሕብር ናይ ኤክስፓየር ዕለት ዘይብሉ፣ ብጸሓይ ሳዋን ዊዓን ዝረሰነ እምኒ፣ ሓደጋ ጥዕና የስዕብ ኣሎ ተዓዘቡ ለባማት። ካብ ወረቓቕትን ኣእማንን ተናጊፎም ብወግዒ ናብ ኣቡሪቕ ተሰጋገሩ። ዓኳር ጸርፊ ዘይኮነ ጽርየትን ጥዕናን ምዃኑ ቃል ምስክርነቶም ኣካፈሉ።
መማህራን ዩኒቨርሲቲ ዝተፈልየን ዝያዳ ዝነጽሀን ሽንቲ ቤት ነበሮም። ዶክተር ፊሽ ደኣ ናብዛ ዝበዝሐ እዋና ብሽታ ዘይተቕርብ ሽቓቕ እዚ’ኣ እንታይ ኣምጽኦ? ሕቶታት ከም እንደገና ገንፈሉ። ፊሽን ወልድኣብን ርእስን ከብድን’ዮም መደምደምታ ተበጽሐ። ርእሲ ትሓስብ ከብዲ ከኣ ትበልዕ ማለቶም’ዩ ዝኸውን።
ተቓውሞ ሽቓቕ ንምዕጋት፣ ሽቓቕ ዝርከበሉ ዩኒቨርሲቱ ጠቕሊሉ ክዕጾ ተመርጸ። ዶክተር ወልድኣብ፣ ብርእሱ ዘይኮነ ብኸብዱ ከምዝሓስብ ርጉጽ ኮነ።
“ብሃንደብት ዓሪፉ” ምስጢራ ዛጊት ዘይተጋህደ ንሓያሎ ኤርትራውያን ዘፋነወት ኣውያት’ያ። ፍልስፍና ሽቓቕ፣ ንዶክተር ፊሽ ናብ ዕጫ ሶቕራጦስ መሪሕዎ ተወርየ። ዶክተር ፍስሃ ሃይለ ብሃንደበት ዓሪፉ ዝብል መርድእ ፈቐድኡ ተለጠፈ። ዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕ ናብ ዓዲ ከብዱ ተመልሰ።
“ኣነን ዶክተር ወልድኣብ ኢሳቕን እንታይ’ዩ ፍልልይና?”
ኡሬካ! ኡሬካ! ንጹር መልሳ ኣብ ሽቓቕ ተረኽበ።
+++++++++
“እዚ እኮ ናይ ኢትዮጵያ’ዩ” ቅዱስ ጊዮርግስ ቢራ እናቀድሐ። መዳ’ዩ።
“ቅድሱ ጊዮርጊስ እኮ’ሞ ኢንግሊዛዊ’ዩ።” ኤፍሬም ካልእ ዓይነት ቢራ’ዩ ኣዚዙ።
“ቅዱስ ጊዮርጊስ እቲ ገበል ዝቐተለ” ሓተተ መዳ፣ ንቤት መግቢ ሲምባ ናይ ዮተቦሪ ኣብ ክልተ ክመቕላ ኢሉ ብዓውታ።
“ኣይ ጠበቕ’ዩ እኮ ቀቲሉ፣ ዙም ኣውት ጌሮም’ዮም ኣግዚፎም ገበል ኣምሲሎሞ” ተዋዘየ ኤፍሬም።
ኤፍሬም ካብ ቅዱስ ጊዮርግስ ዝዓቢ ካልእ ዋኒን ኣለዎ። ሓደ ካብ ኣባላት ዓርቢ ሓርነት’ዩ።
ዓርቢ ሓርነት ምንቕስቃስ’ዩ። ኣብ ኤርትራ ስዉር ምንቅቓሕ፣ ምጉስጓስን ምቅላዕን ዘካይድ ምንቃስቓስ።
“ሃንደበት ናብ ዝተመርጹ ኣሽሓት ቁጽርታት ቴሌፎን፣ ብሮቦኮል ናብ ኤርትራ መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ኣብ ጎደናታት ኣስመራን ኣብ ህዝባዊ ቴሌፎናትን ናይ ተቓውሞ መልእኽቲ ለጢፉ። ‘ሓውኻ ኣበይ ኣሎ!’ ዝተጻሕፎ ናቕፋ ዘርዩ” ዝብሉ ዜናታት ኣብ ሽቓቓት ፌስቡክ የንብብ’የ።
ስቶኮልም፣ ጸሓይ በሪቝላ ውዒሉ፣ ኣብ ባርቤኵዩ ኢና ውዒልና።
ብኣጋጣሚ ዝተኣኻኸቡ ሓያሎ ኣባላት ዓርቢ ሓርነት ነበሩ። ንእግረ መንገዶም ብዛዕባ መጻኢ መደባቶም ምስ ቢራን ስጋን እናቛሰዩ ይመያየጡ።
ዶክተር ጽጋቡ ህድእ ኢሉ’ዩ ዝሰምዕን ዝምልስን። ስጋን ቢራን ተሓሲሙ ብሰላጣን ማይን ከማሲ’ዩ መሪጹ። ኣመንግዩ ሓደ ክልተ ንምምዓጕ ግና ብዕላል ይድፋእ ነበረ።
መስፍን ቢራን ስጋን ዝንቕንቖ ኣይመስልን። ሜሮን ዕላል ክመውቕ ኣብ ምስሳይና ዝያዳ ነጠፈት።
መዳ እናሻዕ ዮሴፍ ገብሪህይወትን ዳኒኤል ሰመረ ተስፋይን ይጠቕስ። ንምቕንጃው ገድሊ (Romanticising Gedli) ልዕሊ መዳ ዝበዝሐ ዝተወከሳ እንተሎ፣ ምናልባት ፈረንሳዊ ጸሓፊ ዦን ባፕቲስት ዝኸውን። Érythrée, un naufrage totalitaire (ኤርትራ፣ ዝጠሓለት መርከብ ምልኪ) ዝበዝሐ መወከስኣ ዮሴፍ ገብርህይወት’ዩ። እዛ ብቋንቋ ፈረንሳ ዝተዳለወት መጽሓፍ ትንታነ ምቕንጃው ገድሊ’ያ ምባላ ይቐልል። መዳን ዦን ባፕቲስን ንዮሴፍ ዘለዎም ምስጋና ልዑል’ዩ። መዳ ኣብ ዕላሉ፣ ዦን ባፕቲስ ኣብ መጽሓፉ።
ሓላው እታ ወርቃዊት ገረብ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ከንብባ ዘይምኽእሉ ንገዛእ ርእሱ’ዩ ዝድንጽዎ ንመዳ። ምስ ደራሲኣ ዳኒኤል ሰመረ ተስፋይ ብኣካል ነዊሕ ከዕልል ምኽእሉ ግና ዝያዳ ኩልና ነታ መጽሓፍ ቅርበት ዘለዎ መሰለ።
++++++++
“ዓርቢ ሓርነት ኣብ ስርሒት ሽቓቕ ዘይዋፈር?”
“እንታይ’ይ ኢልካ?”
“ማለት’ሲ፣ ሽቓቕ ከይተጠቕመ ዝውዕል ሰብ የለን፣ ሽቓቕ ከኣ ተቓውሞኻ ይኹን ሓሳብካ ብናጻ ንምግላጽ፣ ጽሑፋት ንምዝርጋሕ ዝያዳ ውሕሱ’ዩ ኢለ’የ፣” ኣባል ዓርቢ ሓርነት ዘይኮንኩ ክነሰይ ኣብ መንጎ ዕላላቶም ጠብሎቕ ምባለይ እናሰከፈኒ።
“ኣብ ኤርትራ ‘ሞ ብዙሕ ህዝባዊ ዓይኒ ምድርታት ዘየለ። ኣስመራ ከም መወከሲ እንተወሰድና ጥራይ፣ ፍርቂ ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ኣብ ዘለዋ ከተማ ኣብ እግሪ ገዛ ታኒካ፣ ኣርባዕተ ኣስመራ፣ ማይ ኣባሻውል፣ ባሕቲ መስከረም…” ኣብ ምዝርዛር ተሓባበርና። ነንዝክሮ ጠቀስና እንዳማርያም፣ ዕዳጋ ሓሙስ…ወዘተ።
“እዘን ዓይኒ ምድርታት ዝበዝሐ እዋነን ብቀልቀል ተደፊነን ዝጥቐመለን ውሑድ’ዩ።” ሓደ ርእቶኡ ሃበ።
“እንታ እዚ መንግስቲ እንታይ’ዩ ጌርኩም፣ ቆፎን መለሲን ክሕሉ ሓግዩ ሲ፣ ሕጂ ከኣ ኣብ ሽቓቕ ተሽኪል ከተውጽእዎ።” ካልእ ተዋዘየ።
“እቲ መንግስቲ ንባዕሉ እኮ ካብ ብሑቕን ሽቓቕን ኣይሓይሽን’ዩ።” ሕርቃኑ ኣውጽአ ሳልሳይ።
“ብሑቕ ክፍትሽ ዝሓጊ መንግስቲ ሰሚዕኩም ትፈልጡ?” ይዋዘ ከምዘየለ ዓቲቡ ጠመተና።
“ሽቓቓት ከመይ ጌርካ ትቆጻጸሮም ተሞክሮ ኣለዎ መንግስትና።” ርእይቶ ኣፍሰስኩ። ጉዳይ ተሽኪል ኣብ ሽቓቕ’ውን ዋዛ ክኸውን ከምዘይክእል ከረጋግጸሎም ኢለ።
ኣባላት ሚኒስትሪ ዜና ቀልቀሎም ብዘይጥንቃቐ ይፍንዉ ኣለዉ ተባህለ። ምልክት ተቓውሞ ከይከውን ተጸንዐ። ዝበዝሐ’ቲ ኣብ ክልቲኡ ህንጻታት ዝርከብ ሽቓቓት ንኣባላት ዕጹው ክኸውን ተወሰነ። ሓለፍቲ ከም ፍሉይ ሓለፋ፣ መፋትሕ ናይ ሽቓቕ ተረከቦም። ልዕሊ 500 ንዝግመቱ ኣባላት ዜና፣ ክልተ ናይ ኣወዳት ክልተ ናይ ኣዋልድ ንኣሽቱ ሽቓቓት ኣብ ጎኒ ካፈተርያ ተሃንጻሎም። ህዝቢ ፎርቶን ከባቢኡን ክሳብ’ውን ካብ ቓኘው ከይተረፉ፣ ነዘን ሽቓቕ እዚአን ይጥቐሙ ኣለው ሓበሩ ተሽኪል ዝወጹ ኣባላት። “ሽቓቕ እንዳዜና፣ ህዝባዊ ዓይኒ ምድሪ ኮይኑ” መረረ ሰማይ ዓረገ። ካብ መንበሪ ኣባይቲ ተጋደልትን ኣባላት ዜናን ክፍለ ብነዊሕ መንደቕ ተሓጽረ። ሽቓቕ እንዳ ዜና ብዘይ ‘ይሕለፍ’ ዘይእቶ ኮነ።
ሽቓቕ እንዳ ዜና ዝንበብ ተቓውሞ ኣይነበሮን። ማሕበራዊ ሜድያ ኣባላት ዜና ካብ ሽቓቕ ወጻኢ ነበረ። ህድማ ገነነ። በዚ ድማ ተቓውሞ ኣባላት ዜና ኣብ ሽቓቕ ከይተጻሕፈ’ውን ንቡብ ኮነ።
ባር በረኸት፣ መፍትሒ ሽቓቕ ንምርካብ ቅድሚ ሰዓት ዱማንዳ ምቕራብ የድሊ። ኣብ ሓያሎ ኣብያተ መግብን ሻሂን ተመሳሳሊ’ዩ። ክሪስፒ፣ ባር ሕውነት፣ ባር ውሪሕሪሕ፣ ባር ዳያና፣ ሱፐር፣ ቱነል፣ ሽቓቓተን ንህዝቢ ክፉት’ዩ። ተዛኒኻ ናይ ሽቓቕ ናጽነት ንምርካብ ዘተባብዕ ግን ኣይኮነን። ኣውራ’ኳ ንደቂ ተባዕትዮ።
ደቂንስትዮ ንቀልቀል ይኹን ሽንቲ ማይ፣ ኣካለን ክቀልዓ ዘይምኽኣለን ፍሉይ ረብሓ ናይ ውሕሱ ሽቓቕ ኣለወን። ዓርቢ ሓርነት ኣብ ስርሒት ሽቓቓ ብዝሒ ዘለወን ደቂንስትዮ ክውድብ ኣለዎ።
ነፍሲ ወከፍ ዝተቐባበለሉ ዕላላት’ዩ።
ባርቤክዩን ቢራን ጎስዕታት ኣሰሪቡ ናብ ሽቓቕ ከብለኒ’ሉ።
“በሉ መጻእኩ” ካብ መቓምጦይ እናተሳእኩ’የ።
“ንሕና ፈርሓት ኢና። ብጎረባብትና ዘይንቐንእ። ህዝብታት ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ብዝሓሸ ኣብ ምልኪ እኳ እንተለው፣ ተቃውሞኦም ካብ ምግላጽ ግና ዓዲ ኣይውዕሉን’ዮም። ጣልያን’ዩ ‘ኮ ለኪሙና። ፋርኬታን ፋኛቱራን ኣልሚዱ ተቓውሞና ኣብ ከብድን ሽቓቕን ሓጺርዎ። መንግስቲ ንህዝቢ ሓልዩ ኣይፈልጥን። መንግስትን ህዝብን ከኣ ሓደ ኮይኖም እኮ ኣይፈልጡን። ህዝቢ’ዩ ንመንግስቲ መስርዑ ዘትሕዞ። መንግስቲ ኣይኮነን ንህዝቢ መስርዑ ከትሕዞ ዝግባእ። ህዝቢ ኤርትራ ግና ንገርም ህዝቢ እኮ ኢና። እናተጸረፍና ነጣቕ፣ ኣብ ፈቐዶ ማእሰርቲ እናሓቐቕና ንዕስዕ። ብሓቂ ንገርም! ደሓን ከኣ እቲ ናይ ከብድን ሽቓቕን ተቓውሞስ ናይ መን ኮይኑ። እዛ ኩላ ስድራቤታት፣ ደቃ ብዶባት ሱዳንን ኢትዮጵያን እተፋኑ ዘላ ደይ ንሱ’ዩ። እታ ዘይክኣለት ከኣ፣ ኣብ ሽቓቕ ኮይና ተቃውሞኣ ትቕጽል ትህሉ። ፍርሒ በልዎ ጉርሒ፣ እንኳዕ ፍረ ተቓውሞ ጥራይ ሃለወ። ሓደ መዓልቲ ዓሰርተ፣ ዕስራን ሚእቲን ክፈሪ’ዩ።”
ኡፍፍፍፍ….! ቀልቀለይ ኣራጊፈ ኣለኹ። ዕረፍቲ ተሰምዓኒ። ስረይ ዓጢቐ ካብ ሽቓቕ ወጻእኩ። ኣብ ርሱን ዕላል ተጸሚዳ ዝሓደግኩዋ ጉጅለ ተጸንበርኩ። ኣንታ እዚ ሽቓቕ ክጥዕም።
ሓፋሽ ይንቃሕ! ይወደብ! ይተዓጠቕ! ንስርሒት ሽቓቕ!
ዕባይ ኣኽርያ ካብ ፓሪስ
ሕዳር 2016
=====================


text:
Radio Erena: 25 February 2020
ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ከይኣትዉ ከምዝተኸልከሉ ቤት ጽሕፈት እታ ቤተ ክርስትያን ኣብ ዝዘርግሓቶ መግለጺ ኣመልክታ።
ብመሰረት እቲ መግለጺ፣ ብጹእ ካርዲናል ብርሃነየሱስ ሊቃነ ጳጳሳት ዘካቶሊካውያን፣ ፕረዚደንት ጉባኤ ጳጳሳት ኢትዮጵያን ሰብሳቢ ኮሚሽን ሃገራዊ ዕርቂን ሰላምን ኢትዮጵያን፣ ጳጳስ ብጹእ ኣቡነ ሙሴ፣ ከምኡ ድማ ጸሓፊ ቤት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ኣባ ቶሸመ ፍቕሬን ዝርከብዎ ልኡኽ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ፣ ኣብ መበል 50 ዓመት ጽምብል እዮቤልዩ ክብረ በዓል ኪዳነ ምህረት ኣስመራ ንኽሳተፉ፣ ሊቀ ጳጳስ ዘመንበረ ኣስመራን ፕረዚደንት ጳጳሳት ካቶሊክ ኤርትራን ብጹእ ኣቡነ መንግስትኣብ ብዝገበርሎም ዕድመ መሰረት ብ22 ለካቲት ናብ ኤርትራ እኳ እንተምርሑ፣ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ን16ሰዓታት ተታሒዞም ድሕሪ ምጽናሕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክምለሱ ከምዝተነግሮም ጠቒሱ።
መግለጺ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ብተወሳኺ፣ እቶም ጳጳሳት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኩሉ ቅጥዕታት ኣማሊኦም፣ ንሓደ ወርሒ ዘጽንሖም ቪዛ ተዋሂብዎም ከብቅዕ፣ ድሒሩ ግና ካብ ላዕሊ ብዝመጸና ትእዛዝ ናብ ኤርትራ ክትኣትዉ ኣይንፈቕድን ኢና ከምዝተባህሎም ኣገንዚቡ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ርክብ ሰላም ጀሚረናሉ ኣብ ዝበሃለሉ ዘሎ እዋን ከምዚ ዓይነት ፍጻሜ ምኽሳቱ ንናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብያተ ክርስትያናት ከምዘጉሃየ’ውን እቲ መግለጺ ኣረዲኡ።
ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ብወገና፣ ነቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ብምልኣኽ ምጽራይ ክገብረሉ ክትሓትት ምዃና ኣነጺራ ኣላ።
================


text:
‘ጸጋ ኣምላኽ ተገልጸ’ ኣሜን እንኳዕ ተገልጸ። እንተዘይኸዉንሲ ኣበይ ምሃለና? እቲ ብዘይ ሕጊ ተገሊጹ ንዘልኣለም ምድሓን ምኽንያት ዝኾነና ናይ ኣምላኽ ጽድቂ ንሱ ድማ ክርስቶስ እቲ ጸጋ ኣምላኽ ዝተባረኸ ይኹን። ሕጊ ብሙሴ ተዉሂቡ እዩ እሞ፥ ጸጋን ሓቅን ማለት እቲ ንምድሓንን ብሓዳስ ህይወት ንኽንነብርን ዝኸዉን ጸጋን ሓቅን ድማ ብክርስቶስ የሱስ ተገልጸ። እምብኣር ከምቲ ሃዋሪያ ጳዉሎስ “ኣነስ ጸጋ ኣምላኽ ኣይንዕቅን እየ” ዝበሎ፥ ካባና ሓደኳ ጸጋ ኣምላኽ ዘይፈልጥን ዕሽሽ ዝብልን ክህሉ ፍቓድ ኣምላኽ ኣይኮነን።
እንተኾነ ግና፥ ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ” ተብሂሉ ዝፍለጥ ናይ እምነት ምንቅስቃስ ከምዘሎ ክንፈልጥ ጽቡቅ ኮይኑ ስለ ዝተራእየኒ እዛ ጽሕፊት ከተንብብዋ ንኹላትኩም እላቦ። እዚ ናይ እምነት ምንቅስቃስ ናይ ገዛእ ርእሱ ኣዝዮም ዓበይትን ፍሉጣትን ዝብሃሉ መምሃራንን ሰበኽትን ኣለዉዎ። እዚ ምህሮ ብዛዕባ ጸጋ ኣምላኽ ጽቡቅ ምህሮኳ ክህልዎ እንተኻእለ ግናኸ ገለ ዝጓስዮም ኣገደስቲ ምህሮታት ናይ ሃዋሪያት ኣለዎ። ብኸምዚ ምኽንያት እዩ ድማ “ዘይንቡር” ዝብል ቅጽል ስም ተዋሂብዎ ዘሎ። እዚ ትምህርቲ “ዘይንቡር ጸጋ” ኣዝዩ ሰፊሕኳ እንተኾነ ብሰለስተ ዓበይቲ ሓሳባት ክጸምቆ ፈቲነ ኣሎኹ።
• ብመጀመሪያ ደረጃ፥ እዚ ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ” ብጸጋ ኣምላኽ ጥራይ ከምዝድሓንና ጽቡቅ ይጅምር እሞ፥ ጽንሕ ኢሉ ግና ንስሓ ዝብሃል ነገር ንክርስትያን ኣይምልከቶን እዩ። ምኽንያቱ ክርስትያን መጀመሪያ ንጎይታ ከም ናይ ግሊ መድሓኒኡ ክቅበሎ እንከሎ ምስተነስሔ፥ ጎይታ ንኹሉ ሕሉፍ፥ ህልዉን መጻኢን ሓጢኣቱ ሓንሳብን ንሓዋር ምሒርዎ እዩ ይብል። መምሃራን እዚ ምህሮ ድማ ኣስዒቦም፥ ብመሰረቱ ኣማኒ ዝብሃል መንፈስ ስለዝኾነ ሓጢኣት ኣይገብርን እዩ፥ እንተገበረዉን ቆልዓ ስለዝኾነ እዩ እሞ ብዛዕባ ኣብ ብስጋኡ ዝገበሮ ሓጢኣት ምንሳሕ ኣየድልዮን እዩ። ግናኸ ኣብ ቅድሚ ጎይታ መጺኡ ብዛዕባቲ ብስጋኡ ዝገበሮ ሓጢኣት ጎይታ ሓንሳብን ንሓዋሩን ምሒርዎ ስለዝኾነ ድሮ ከምዝተማሕረ እዩ ዘመስግን እምበር ብዛዕባ ሓጢኣት ምንዛዝ ወይ ምንሳሕ ኣየድልዮን እዩ ይብሉ።
ወሲኾም እዉን ብስጋ ዝግበር ሓጢኣት ምስ ኣማኒ ምንም ርክብ የብሉን ምኽንያቱ ኣማኒ መንፈስ እምበር ስጋ ስለዘይኮነ፥ ስጋ ድማ መንግስቲ ኣምላኽ ስለዘይወርስ ወይ ድማ እዚ ስጋኻ ድማ ኣብዚ ምድሪ ዝተርፍ ዋጋ ዘይብሉ እዩ ይብሉ። ኣይፋል ዝብል ምጉት እንተኣልዒልካሎም ድማ፥ ጸጋ ስለዘይተረድኣካ ብሕጊ ተኣሲርካስ ኣሎኻ፥ ሓርነትካ ስለዘይፈለጥካ ኢኻ ኢሎም ናይ ምንሻዉ ዘረባ እዮም ዝዛረቡኻ። ንኹለን ንስሓ ወይ ቅድስና ዝምህራ ኣብያተ ክርስትያናት እዉን “ዛጊት ኣብ ትሕቲ ሕጊ” እየን ዘለዋ ኢሎም ይብሉ፣ እዚ “ናይ ሕጊ እዮም” “ጸጋ ኣይምህሩን እዮም” “ህይወት የብሎምን” ዝብሉ ሓረካት ኣንሕና ድሮ ብኣእዛንና እንሰምዖም ዘለዉ ድምጽታት እዮም።
እዚ ግና ምስቲ ምህሮ ሃዋሪያ ወይ ትምህርቲ ሓድሽ ኪዳን ይሰማማዕ ድዩ? ያእ ኣይፋል! ንኣብነት ጎይታ ነተን 4ተ ማሕበራት ራእይ ዮሃንስ ብዛዕባ እቲ ዝረኸበለን ጉድለታት ኣመልኪቱ ከምዚ ዝስዕብ ይብለን
1. ንማሕበር ኤፌሶን “ካበይ ከምዝወደቅካ ዘክሮ እሞ ተነሳሕ•••••እንተዘይተነሳሕካዉን” ዝብሉ ቃላት ኣብ ራእይ 2፡4~5 ንረክብ
2. ንማሕበር ትያትራ “ምእንቲ ክትንሳሕ ኢሊ፥ ጊዜ ሂበያስ፥ ንሳ ግና ካብቲ ምንዝርናኣ ኽትንሳሕ ኣይደለየትን” “ነቶም ምስኣ ዚዝምዉ ኸኣ፥ ካብቲ ግብራ እንተ ዘይተነስሑ፥ ናብ ብርቱዕ ጸበባ ኸእትዎም እየ።” ዝብሉ ሓሳባት ኣብ ራእይ 2፡21~22 ንረክብ
3. ንማሕበር ሳርዴስ “ደጊም ከመይ ጌርካ ኸም እተቐበልካን ከም ዝሰማዕካን ዘክር፥ ሐልዎ ተነሳሕዉን።” ዝብል ቃል ኣብ ራእይ 3፡3 ንረክብ
4. ንማሕበር ሎደቅያ “ኣነ ነቶም ዘፍቅሮም ዘበሉ እገንሖም እቐጽዖምዉን እየ። ደጊም ቅናእ እሞ ተነሳሕ።” ዝብል ቃል ኣብ ራእይ 3፡19 ንረክብ፣ እዚ ኹሉ እንታይ ይብሃል?
ነቲ ሃዋሪያ ጳዉሎስ ኣብ 2ቆረንቶስ 5፡20 “ነፍሲ ወከፍና ነቲ ብስጋኡ ኸሎ ዝገብሮ፥ ሰናይ ኮነ ወይስ እከይ፥ ምእንቲ ክቕበል ኣብ ቅድሚ መንበር ፍርዲ ክርስቶስ ብግዲ ኽንግሃድ ኢና፣ ስለዚ ድማ ኣብ ስፍራና እንተ ኣሊና ወይስ ኣብ ወጻኢ፥ ንእኡ ኸነሐጉሶ ንጽዕት ኣሎና።” ዝበሎ፥ መሊሱ እዉን ነቲ ኣብ 2ቆረንቶስ 12፡21 “ክምለስ ከሎኹ፥ ኣምላኸይ ኣብ ቅድሜኹም ከየዋርደኒ፥ ኣነዉን በቶም ቀደም ሓጢኣት ዝገበሩ እሞ ካብቲ ርኽሰት ምንዝርን ዕብዳንን ዘይተነስሑ ብዙሓት ከይጉሂ፥ እፈርህ ኣሎኹ።” ዝበሎ፥ ካልእዉን ነቲ ኣብ 2ቆረንቶስ 13፡2~3 “••••ነቶም ቅድም ዝኣበሱን ነቶም ዝተረፉ ኹላቶም ከም ዘይድንግጸሎም፥ቀደም ነጊረ እየ፥ኣቐዲመዉን እነግር ኣሎኹ።” ቐጺሊዉን ነቲ ኣብ 2ቆረንቶስ 7፡1 “እምብኣርከ፥ ኣቱም ፍቁራተይ፥ እዚ ተስፋታት እዚ ካብ ዚህልወናስ፥ ብፍርሃት ኣምላኽ ቅድስና እናመላእና፥ ካብቲ ስጋን መንፈስን ዜርክስ ዘበለ ኹሉ ርእስና ነንጽህ።”
ኣብ መጨረሻ ድማ ነቲ ሃዋሪያ ጳዉሎስ ንስሓ ዉህበት ኣምላኽ ምዃኑ ኣብ ሮሜ 2፡4 “ወይ ከኣ ሕያዉነት ኣምላኽ ናብ ንስሓ ኸም ዚስሕበካ ስኣን ምፍላጥካ ሃብቲ ሕያዉነቱን ጸዋር ምዃኑን ዓቕሉንዶ ትንዕቅ ኣሎኻ?” ዝብሉ ኣብነት ክኾኑና ክንርእዮም ዝጸናሕና ጥቅስታት እንተኣሚጺኻሎም ድማ ካልእ ምስምስ ይገብሩ። ሕሉፍ ሓሊፎም እዉን ንሃዋሪያ ጳዉሎስ ክሳዕ "ምሉእ ብምሉእ" ናይ ጸጋ መምህር ኣይኮነን ኢሎም ዝምግቱኻ መምሃራን ኣለዉ ። ግናኸ ከምቲ ሃዋሪያ ጳዉሎስ በዓሉን ካልኦት ሃዋሪያት እዉን ብዛዕብኡ መስኪሮምዎ ዘለዉ፥ ከም ሃዋሪያ ጳዉሎስ ዝበለ ኣየናይ ሃዋሪያ እዩ ብዛዕባ ጸጋ ኣምላኽ ፍሉይ ምግላጽ ዝረኸበ?
ካልእ ብዛዕባ ሓጢኣትን ንስሓን ዝምልከት፥ ነቲ ሃዋሪያ የሃንስ ኣብ 1ይ መልእኽቱ ምዕራፍ ሓደን ክልተን ኢልዎም ንዘለዉ ሓቅታት እንተኣምጺኻሎም ድማ፥ ያእ ኣይፋሉን 1ይ መልእኽቲ የሃንስ ምዕራፍ ሓደ ንኣመንቲ ዘይኮነንስ ንዘይኣመንቲ እዩ ተጻሒፉ ክብሉ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘየለ ሓንካስ ምኽንያት ይገብሩ፣ መን እዮ እሞ ካብቶም ሃዋሪያት ኣብ መልእኽታቱ ንዓለማዊያን ብቕጥታ መልእኽቲ ወይ ምዕራፍ ዝጸሓፈ? ምንም ኣይንረክብን!
እስኪ ሃዋሪያ የሃንስ ኣብ 1የሃ 1፡8~10 “ሓጢኣት የብልናን፥ እንተ በልና፥ ንርእስና ንጥብራ ኣሎና፥ እታ ሓቂዉን ኣባና የላን። ሓጢኣትና እንተ ተናዘዝና፥ ንሓጢኣትና ይቕረ ኪብለልና፥ ካብ ኩሉ ዓመጻዉን ከንጽሃና እሙንን ጻድቅን እዩ። ሓጢኣት ኣይገበርናን፥ እንተ በልና፥ ሓሳዊ ንገብሮ፥ ቃሉዉን ኣባና የሎን።” ዝብል ቃልሲ ንዓለማዊያን ድዩ ዝዛረቦም ወይ ዝጽሕፈሎም ዘሎ? ይእ ኣይፋልን! እሞ እቲ ኣብ ምዕራፍ ክልተ (1የሃ 2፡1) “ኣቱም ደቀየ፥ሓጢኣት ምእንቲ ኸይትገብሩ፥ እዚ እጽሕፈልኩም ኣሎኹ። ሓደ እኳ ሓጢኣት ዝገበረ እንተሎ፥ ጠበቓ ኣብ ኣቦ ኣሎና፥ ንሱ የሱስ ክርስቶስ፥ እቲ ጻድቅ፥ እዩ።” ዝብሎ ዘሎ ምስቲ ቐዳማይ ምዕራፍ ምንም ርክብ የብሉን ማለት ድዩ? ካብ ምዕራፍ ክልተ ጀሚሩ ጥራይ እዩ ደቐየ እጽሕፈልኩም ኣሎኹ ዝብሎም ዘሎ? ያእ ኣይፋልን!
ሃዋሪያ ያእቆብ እዉን ኣብ ያእቆብ 5፡16 “እምብኣርሲ፥ ምእንቲ ክትፍወሱ፥ ንሓድሕድኩም ሓጢኣትኩም ተኣመኑ••••” ዝብል ቃል ከምእዉን ሓጢኣት ምግባር ማለት ንእግዚኣብሄር ምብዳልን ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር እዉን እከይ ምግባር ምዃኑ ዳዊት ኣብ መዝ 51፡4 ከምዚ ዝስዕብ ይብል “ብዘረባኻ ጻድቅ፥ ብፍርድኻዉን ንጹህ ኾይንካ ኽትርከብሲ፥ ኣነ ንኣኻ ጥራይ በደልኩ፥ ኣብ ቅድሜኻ እከይ ገበርኩ።” ዝብሉ ሓቅታትከ ኣበይ ክንሓድጎም ኢና?
• ብኻልኣይ ደረጃ፥ እዚ ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ” ዝምህሩ መምሃራን፥ ብዛዕባ መንፈስ ቅዱስ ኣመልኪቶም ክምህሩ እንከለዉ፥ መንፈስ ቅዱስ ንኣመንቲ ብዛዕባ ሓጢኣት ዝወቅሶም ወይ ዝረትዖም ምኽንያት ምንም የብሉን ይብሉ። መንፈስ ቅዱስ፥ መንፈስ ሓቂ ስለዝኾነ (የሃ 15፡26)፥ ልዕሊ ኹሉ ድማ ኣባና ይነብር ስለዝኾነ፥ ኣብ ሓጢኣት ዝገበርናሉ እዋን፥ ንንስሓ ዝስሕብ ኣብ ዉሽጥና ርትዒ ከምዝገብር ኩላትና በዓላትና ምስክር ኢና መስለኒ፣ ምኽንያቱ እቲ መንፈስ፥ መንፈስ ሓቂ ስለዝኾነ፥ ኣባና እዉን ስለዝነብር ስጋና ሓጢኣት እንተሰሪሑ ስቅ ኢሉ ኣይርእይን እዩ። እወ ሓቂ እዩ ኣይፈርደናን እዩ፥ ግናኸ ንንስሓ ዝኸዉን ርትዒ ግና ኣብ ዉሽጥና ይገብር እዩ፣ ስለዚ ርትዒ እዉን ኣምላኽ ይመስገን! ቤተ መቅደሱን ማሕደሩን ኢና እሞ እንኳዕ ክንጋገ እንከሎና ኣብ ዉሽጥና ዘድህይ ኮነ፣ “ብዋጋ ተዐዲግኩም ኢኹም እሞ፥ ስጋኹም ቤተ መቕደስ እቲ ኣባኻትኩም ዘሎ፥ ካብ ኣምላኽ እተቐበልኩምዎ መንፈስ ቅዱስ ምዃኑ፥ናይ ርእስኹምዉን ከም ዘይኮንኩምዶ፥ ኣይትፈልጡን ኢኹም? ስለዚ ብስጋኹም ንኣምላኽ ኣኽብርዎ፣” 1ቆረ 6፡19፣ እወ ብስጋና እዉን ኣምላኽ ይኽበር፣
• ብሳልኣይ ደረጃ እዚ ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ” ዳርጋ ኩሉ እቲ ናይ ብሉይ ኪዳን ጽሑፋት ነቲ ናይ ሓድሽ ኪዳን ኣማኒ ኣይምልከቶን እዩ እዮም ዝብሉ። ሕሉፍ ሓሊፎም ነቲ ጎይታና የሱስ ክርስቶስ በዓሉ ቅድሚ ስቅለቱ ዝተዛረቦምን ዝምሃሮምን ትምህርታት እካ ምስ ብሉይ ኪዳን እዩ ዝምደብ ዝብል ስነ~ሞጎት እዩ ዘለዎም። ንኣብነት ናይ ከረን ስብከት ማለት ማቴዎስ 5~7 ፍጹም ኣይወሓጠሎም እዩ፣ ግናኸ ጎይታና የሱስ ክርስቶስ በዓሉ ኣብ ማርቆስ 13፡31 “ሰማይን ምድርን ክሓልፍ፥ ቃለይ ግና ኣይኪሐልፍን እዩ።” ይብል እዩ እሞ ኣይንታለል፣ ብዝተረፈ ኩላ ጊዜ “ጸጋን ሓቅን” ሚዛነን እንተዘይሓልየን ምዝንባዕ ወይ ምስሓት ይፍጠር እዩ እሞ ብኹሉ ጥንቁቃት ክንከዉንን እምበር ናብ ሓደ ገጽና ጥራይ ከይዘብል ሓደራ እብል። ልዕሊ ኹሉ ድማ ንቓል እግዚኣብሄር ኩሉ ጊዜ ንብልዓዮ፣ ከምቲ ነብይ ኤርምያስ “ንቃልካ ምስ ረከብክዎ በላዕክዎ” ከምዝበሎ፥ ሓደራ ኩላትና መጽሓፍ ቅዱስና ንምፍላጥ፥ ብሕልፊኳ ሓድሽ ኪዳን ክንጽዕት ንርሰይ ኣቕዲመ ይላቦ፣ ብaudio እዉን ኣብ ተሌፎንና ጽዒንና እንተ ኣብ ገዛና እንተ ኣብ መገዲ ንስምዓዮ፣ ጎይታ ኣዕዚዙ ይባርኽኩም፣
መደምደምታ
=========
“ገለ ሰባት ካብ ቀደም ነዚ ፍርዲ እዚ እተጻሕፉ፥ ፍርሃት ኣምላኽ ዜብሎም፥ ነቲ ጸጋ ኣምላኽና ናብ ርኽሰት ዚልዉጥዎ፥ ነቲ ሓደ በይኑ ገዛእን ጎይታናን የሱስ ክርስቶስ ዚኽሕድዎ፥ ስሉኽ ኢሎም ኣትዮምኹም ኣለዉ።” ይሁዳ 1፡4
“ደጊም ከምቲ ንጎይታና ክርስቶስ የሱስ እተቐበልኩምዎ፥ከምኡ ኢልኩም ብእኡ ተመላለሱ። ኣብኡ ተሰሪትኩምን ተሃኒጽኩምን ብምስጋና መሊእኩም፥ ከምቲ እተመሃርኩምዎ ኼንኩም ብእምነት ጽንዑ።” ቆሎስ 2፡6~7
ካብ ልቡ ዘፍቅረኩም ሓዉኹም ሮቤል ነጸረኣብ፣
ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ”
Tools
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
ኣሜሪካዊያን ሎማዕቲ ሓሙስ 13 ጥሪ ወይ 20 ጥሪ ሓዱሽ ፕሬዝዳንቶም ተቐቢሎም ኣለው።ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ መሪር ፅልእን ህውከትን ዝተርኣየሎም እዋን ክኾኑ ከለው ብርክት ዝበሉ ኣሜሪካዊያን ንዓወት ፕሬዳንት ጆ ባይደን ኣብ ምርጫ ምዕዋት ክቕበሉዎ ኣይክኣሉን።
ርግፀኛ ዘይነበረ ውፅኢት ምርጫ ምስተግሃደ ግንጆ ባይደን ከምዚ ኢሎም ‘’ናይዛ ሃገር ህዝቢ ተዛሪቡ ኣሎ።ግልፂን ዘእምን ዓወት ሂቡና ኣሎ’’ ኢሎም።
ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ንደገፍቶም ብምትእኽኻብ ኣብቲ ውፅኢት ሕቶ ምልዓሎም ቀፂሎም።እዚ ኣብ መወዳእታ ኣብ ልዕሊ ካፒቶል ዓመፅ ክልዓል ምኽኒያት ኮይኑ።
ካፒታል ሕዚ ወታደራዊ ድፋዕ እዩ ኮይኑ።መድረኽ መፈፀሚ ቃለ መሓላ ካብ ተመልከቲ ሪሒቑ።25,000 ኣባላት ሃገራዊ ዘብዒ /National Gurads/ ሓዊሱ ግዙፍ በዝሒ ፖሊስ ተዋፊሮም።
ብምንፅፃር ፕሬዝዳንት ትራምፕ ነጋዳይ ክኾኑ ከለው ፕሬዝዳንት ባይደን ግን ምኩር ፖለቲከኛ እዮም።
ባይደን ብህዝቢ እናተመረፁ ንኣስተታ ሓምሳ ዓመታት ሰሪሖም እዮም።ናይ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ምኽትል ፕሬዝዳንት ብምዃን ክልተ ናይ ስልጣን ዘመን ኣገልጊሎም።ቅድሚኡ ድማ ናይ ዴላዌር ኣድመፅቲ ንናይ ዩናይትድ ስቴትስ ሰኔት ንሽዱሽተ ግዜ መሪፁዎም እዩ።
መጀመሪያ ምስ ተዓወቱ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ብዓልቲ ቤቶምን ህፃን ጓሎምን ብሓደጋ መኪና ህይወተን ስኢነን፤ክልተ ኣወዳት ደቆም ክኣ ብከቢድ ቆሲሎም።
ሰኔተር ባይደን ለይቲ ምስ ክልተ ደቆም ሓቢሮም ከሕልፉ ሕድ ሕድ ምሸት ካብ ዋሽንግተን ዲስ ናብ ዴላዌር ንቴስዓ ደቓይቕ ብባቡር ይጉዓዙ ነይሮም።
ባይደን ናይ ደም ቧምቡኦም ንምፅጋን ክልተ ግዜ ናይ ሓንጎል መጥባሕቲ ተገይሩሎም።ኣብ 2015 ኣ\ፈ ምኽትል ፕሬዝዳንት ኣብ ዝነበርሉ እዋን ዓብይ ወዶም ቦ ብናይ ሓንጎል ካንሰር ህይወቱ ስኢኑ።
ባይደንን ናይ ኮሌጅ ፕሮፌሰር ዝኾና ብዓልቲ ቤቶም ጂልን 70,000 ነበርቲ ኣብ ዘለዋ ናይ ዴላወር ከተማ ዊሊምንግተን ይነብሩ።እታ ከተማ መቐመጢ ተመራፃይ ፕሬዝዳንት እያ ነይራ።
ንዕኦም ዝሕልዋ መካይንን ዓሊሞም ተኮስትን ኣብ ጎደናታት እታ ከተማ ይርኣዩ።
ነበርቲ ንተመራፃይ ባይደን ወዲ ገዛና ክብሉ ይፅውዑዎም።ናይ ነዊሕ ግዜ መሓዝኦም ቦብ ባይርድ ባይደን ናይ 1967 ዓ\ም ናይ ስፖርት መኪንኦም እናዘወሩ ኩልሻዕይሪኡዎም ከምዝነበሩ ይገልፁ።’’ቪኔት ኮርቨት መኪና ኣላቶ፤ኩሉ ግዜ፣መመሊሱ ክዝውራ ኢኻ ትሪኦ።እወ!ምዝዋር መኪና ይፈቱ እዩ’’ በሉ።
ሕዚ! ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝተመረፁ ኩሎም ፕሬዝዳንታት ብዕድመ ዝዓበዩ ወዲ 78 ዓመት ፕሬዝዳንት፣ቅድሚ ሎሚ ካብ ዘጋጠምዎም ረዘንቲ ፖለቲካዊ ብድሆታት ዝዓበየ ሓላፍነት ተሸኪሞም፣ነዛ ዝተኸፋፈለት ሃገሮም ንቕድሚት ክወስዱዋ ድልዊ እዮም።


text:
ዜናዊ ዕዮ ናይ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ጀርመን
ጸብጻብ ናይ ኣብ ክልተ መዓልታት፣ ማለት ካብ ዕለት 22.02. ክሳብ ዕለት 23.02.2020 ኣብ ፍራንክፎርት ሃገረ-ጀርመን ዝተኻየደ ሰሚናር
ድሕረ-ባይታ፦ እዞም ድሒሩ ስሞም ዚጥቀስ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ድሕሪ ንኣስታት ክልተ ዓመታት ኣብ ክሊ ሓድነታዊ ዛዕባ ዚተኻየዱ ዝተፋለለዩ መድያዊ ኣኼባታትን ናይ ዕላማ ምድላዋትን፣ እንሆ ሎሚ ንኣባላት ናይዞም ብቚጽሪ 14 ዚበጽሑ ኣብ ሃገረ-ጀርመን ዝነብሩ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ብኣካል ተራኺቦም ናይ ክልተ መዓልታት ዝወሰደ ሰሚናር ብምክያድ፣ ካብ’ቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባን ተንጠልጢሉ ዘሎ ከቢድ ናይ ዕንወትን ፋሕብትንን ሓደጋታት ዘድሕን መዋጽኦ ንምፍታሽ ተጋቢኦም።
ኣጀንዳታት ሰሚናር፦
- ተመክሮ ናይ ሓቢርካ ምስራሕን ንሓድነት ዝዓለመ ፈተናታትን ኣብ መዋእል ፖለቲካዊ ቃልስና እንታይ ይመስል ጸኒሑን ኣሎን
- ነዚ ዝሓለፍናዮ ተመክሮ - ብንጹር ፈሊጥናን ፈሊናን - ብምርኣይ፣ ቅኑዕ ገምጋም ኣብ ልዕሊኡ ከነቐምጥ፣ ብኡ መጠን ከኣ ንዝተጋገናዮ ከንእርም፣ ንዝተጎዳእናዮ ከኣ ከንፍውስ ይግብኣና። እዚ ኣብ ሓጺር ግዜ ክፍጸም ምእንቲ …እንታይ ዓይነት ረቛሒታት ክማላእ ይግባእ? ካብ ዝጸናሕናዮ ጽልግልግ መዋእል ወጺእና ክንርእዮም ዘሎዉና ነገራት ምፍታሽ
- ኣብ’ዚ ዘሎናዮ መድረኽ’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ዘሎ በደላት መሪርዎ፣ ኣብ ክጻወሮም ዘይክእል ደረጃ ተሰጋጊሩ ከም ዘሎ ነፍሲ ወከፍና እንምስክሮ ሓቂ እዩ። ነዚ መበገሲ ዝገበረ ብውሽጥን ብደገን ንውልቀ-መላኺ ዝብድህ ናይ ተቓውሞ ማዕበል - ብ”ይኣክል” ዝልለ - ኣብ ኵሉ ኵርናዓት ዓለም፣ ከምኡ ኣብ ብዙሓት ከተማታት ጀርመን ይካየድ ኣሎ። ነዚ ኣገዳሲ መድረኻዊ ክስተት’ዚ ዘሎና ሚዛን
- ናይ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ሃገረ-ጀርመን ሜዳ ሓላፍነትን ድሩትነትን። መሰረታት ፖለቲካዊ ውድባት ክህልዎም ዝኽእል ስልጣን
ክትዓት ተጋባእቲ ሰሚናር፦ ኣብ ቀዳማይ ዛዕባ
ሓይል ጎኒ ደምበ ደለይቲ ፍትሒ
ሀ/ ብቀጻሊ ተወዲብካ ምቅላሱ
ለ/ ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ይኹን ፈተነታትን ዓቕሊ ጽበትን ኣብ ልዕሊ ልኡላውነትን ሃገራዊ መስመርን ዘርኣዮ ቅኑዕ ተኣማንነቱ
ድኹም ጎኒ ደምበ ደለይቲ ፍትሒ
ሀ/ ሓቢርካ ዘይምስራሕ፣ ጸላኢኻ ብግቡእ ኣለሊኻን ፈሊኻን ዘይምምካት
ለ/ ቅድምያታት ሃገርን ህዝብን ምዝንጋዕ፣ ሕቶ ስልጣን ኣብ ዘይግዜኡን ቦታኡን ምትሕውዋስ
ሐ/ ክብሪ ሕድሕድካ ዝጥሓሰ ስነ-ግብርን ሞራልን ምዝውታር፣ ንሰባትን ንርእይቶኦምን ፈላሊኻ ዘይምርዳእ
ንሓቢርካ ምስራሕ ቀንዲ ዓንቀጽቲ እናተባህሉ ካብ ዝተጠቕሱ ነገራት፣ ከም ኣብነታት
- ሕቶ ስልጣን ቅድሚ ሕቶ መትከል ስለ ዝርአ
- ኣብ ዘይመሰረታውያን ኣገባባት ዘሎ ኮለላት፣ ብጎነጽ’ዶ ብሰላማዊ መንገዲ ንህላው ህግደፋዊ ምልኪ ካብ ሃገር ትኣልዮ
- ነንውድብካን ነንመሪሕነትካን ጸቕጢ ብምግባር ካብ ጽጋብ-ኣሕዋት ክወጹ ከሎዉ ዓገብ ዘይምባል
- ንህዝቢ ዘስርሕን ዘሳትፍን ኣገባብ ቃልሲ ዘይምኽታል፣ ንህዝቢ ዕዮ-ገዛኡ ክገብር ዘይምምራሕ። ሃገር ንኩሉ ወዲ ሃገር ስለ ዝዀነ፣ ህዝብናን ቅዋሙን ዝሃበና ክንከውን ምባል ብሓደ ሸነኽ፣ ኣበዮ ምግብኣት ብሕቶ ስልጣን ምውጣጥ በቲ ካልእ ነንባዕላቶም ተጻረርቲ ጕዳያት ምዃኖም
- ሓደ ጠርናፊ ባይታ ወይ’ውን ባይቶ ኣቝምካ ከተብቅዕ ተመሊስካ ከኣ ናይ ኮታ -ናይ ካባናን ካባኹምን - እኽብካብ መሪሕነት ከተቑውም ዝርኣ ፍርቂ-ብሱል ዕዮታት
- ንባህላዊ ያታና - ባይቶኣዊ ልምድታትን ሕጊ-እንዳባን - ምስ ህልዊ ጠላባት ሕቶ ስልጣን ከነዋስቦ ዘይምኽኣልና
ተጋባእቲ ሰሚናር፦ ኣብ ካልኣይ ዛዕባ
ንፍረ ሰውራ-ኤርትራን ጻማ-ጻዕሪ ህዝብናን ከይነስተማቕር እቲ እንኮ ዕንቅፋት ህልውና ጕጅለ ህግደፍ ኣብ ሃገረ-ኤርትራ ምዃኑ ዝኾኑ ክልተ ጥዑይ ኣእምሮ ዘለዎም ሰባት ዘይፋላለይሉ ጉዳይ ኴይኑ’ዩ። ብፍላይ ኣብ’ዚ ውልቀ-መላኺ ኢሰያስ ኣብ ኢትዮጵያ ብምኻድን ምስ ዶር ኣቢይ ኣሕመድ ምስጡር ስምምዓት ብምኽታሙን ሎሚ ዝርኣ ዘሎ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ምልክት ሕቶ፣ ንባሕርናን መሬት-ዓደቦናን ከኣ ዳግም ኣብ ረግጺ ሓይሊ ኢትዮጵያ ዘእቱ መናውራት፣ መን’ዩ ቀዳማይ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ብሩህ እንዳዀነ መጺኡ’ሎ። ምእንት’ዚ፣ ሎሚ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ኣብ ቅድሚ ኣህጕራዊ ዲፕሎማስያ ብቑዕ መተካእታን ተግባሪ ዓቕሚን ንምጽዓድ ሓደ ሰፊሕ ግንባር ናይ ደለይቲ ፍትሒ ክቘዉም ኣለዎ። ቅድሚ ዝኣገረ ንቅድምያታት ልኡላዊት ሃገር ዘውሕስ ስጕምታት ክውሰዱ ከኣ ቆጸራ ዘይህብ ጕዳይ ኴይኑና ኣሎ። እቲ ንተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ፣ ድሒሩ ከኣ ንህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዘጥፍኣ ጕጅለ፣ ሎሚ ከኣ ኣብ ቅድሚ ዓይነናን ዕድሜናን ምስ ተረፍ-መረፍ ደርግን ሓይሊ ዶር. ኣቢይ ኣሕመድን ብምምሕዛው ታሪኽ ክድገም ንርእዮ ኣሎና። ናይ’ዚ እዋን ጠለብ
- ብዘይ ውዓል ሕደር ንስርዓት ህግደፍን ውልቀ-መላኺ ኢሰያስን ምልጋስ
- ናይ ስልጣን ሕቶ ምስ ምቛም ቅዋማዊት ሃገረ-ኤርትራ ጥራይ ከም ዝተኣሳሰርን ዝለዓልን ምፍላጥ
- ሕቶ መሬትን፣ ሕቶ ቅዋምን፣ ሕቶ ባንዴራን፣ ናይ ህዝቢ ዋንነት ምዃኑ ክስመረሉ
ክትዓት ተጋባእቲ ሰሚናር፦ ኣብ ሳልሳይ ዛዕባ
- ስቪካዊ ማሕበራትን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን (ይኣክል) ዘይፋላለ ኣካል ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን እዮም።
- ንሕና ኣባላት ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኣካል ዝተባህለ በርጌሳዊ ማሕበራት ጥራይ ዘይኮናስ፣ ቀንዲ ኣበገስቱ ኢና’ውን ክንብል ንኽእል ኢና።
- ዘሎናዮ መድረኽ ቃልሲ ጸረ-ህላወ ምልኪ ኣብ ሃገረ-ኤርትራ ብፖለቲካ ዝተወደበን ብበርጌስ ዝተወደበ (ዘይፖለቲካው)ን ተባሂልካ ምፍልላይ ከብቅዕን፣ ኩሉ ትዅረት ቃልስና ኣንጻር ቀዳማይ ጸላኢ ከቕንዕን ኣለዎ!
- መንእሰያት ምጥርናፍን ምውሳእን ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዃኑ። እዚ ክፍሊ ሕብረተሰብ’ዚ ዝወረዶ ፍሉይ ማህሰይቲ ኣለሊኻ ምእላዩን ምትብብዑን ሎሚ’ውን ሓላፍነት ናይ’ቲ ምእንትኡ ኩሉሻብ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈለ ደላይ-ፍትሒ ካብ ቀዳማይ ወለዱ ክመጽእ ይግብኦ። ምእንት’ዚ ብንቕሓት ምስ መንእሰያት ዝምድና ምንዳይ።
- ደቂ ኣንስትዮ ዘሎወን ግደ ኣብ ቃልሲ ትማልን ሎምን ብኣትክሮ ምስትብሃል። ኣዴታት ምስ’ቲ ኣብ ስድራ-ቤት ዘሎወን ዝያዳ ጾር፣ ናይ ሃገርን ህዝበን ጾር’ውን ከም ኵላትና ብጽሒተን ኣለወን። ምእንት’ዚ ንተደራራቢ ዕማማተንን ሸኸምን ኣብ ግምት ዘእቱ ምትብባዕን ደገፍን ክወሃበን ግቡእና’ዩ። ውጽኢት ፍረ ኣስተዋጽኦ ናታተን ከአ ተመሊሱ ነዚ ኤርትራዊ ማሕበረሰብ ጥቕምን መዓላን’ዩ።
ክትዓት ተጋባእቲ ሰሚናር፦ ኣብ ራብዓይ ዛዕባ
ተጋባእቲ ሰሚናር ኣባላት ዝተፋላለያ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን እዮም። ስለዚ ናብ ወውድባቶም/ሰልፍታቶምን መራሕቶምን ዘሎዎም ታኣማንነት መርገጻዊ እምነትን ኣብ ቦትኡ ኣሎ። ይኹን እንበር ንሕሉፍ ናይ ምፍልላይ ተመክሮ ብዘየዳግም ብኣሉታ ሚዛኖም ስለ ዘቐመጡ፣ ኣብ ሃገር ጀርመን ብሓደ ክሰርሑን ናይ ሓበር ሰፊሕ ግንባር መታን ክፍጠር ብዘለዎም ዓቕምን ውድባዊ ጽልዋታትን ተጠቒሞም ናናብ ውድባቶምን መሪሕነታቶምን ጸቕጢ ክገብሩን ርእዮም።
ü ሓድነት ሓይሊ’ዩ
ü ብሰንኪ ፍልልያትና በዂሩ ዘሎ ዓቕሚ ውዱብ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካ ዳግም ክበራበር’ዩ
ü ብሰነኪ ምፍልላይ ፋሕ ኢሉ ዘሎ ውዱብ ዓቕናምና ብሰብ፣ ብንዋት፣ ብንያት ብዝተዓጻጸፈ ክብርክት’ዩ
ü ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝብና በዚታት ተታባቢዑ ኣድላዪ ሓድሕዳዊ ምቅርራባትን ስጉምትን ክወስድ’ዩ
ü ኣብ ዲፕሎማስያዊ ዓንኬል ብሓደ ምምካት ንደላይ ፍትሒ ከም መተካእታ ሓይሊ ከጠምቶ’ዩ
ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ፣ ሓቢርና ንስራሕ ከነድምዕ!
ኣባላት/ተሳተፍቲ ሰሚናር ዝነበሩ ውድባት ከኣ እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፦
- ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ
- ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ
- ዲሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ
- ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ
- ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ/ሕድሪ
- ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ/ሕድሪ
- ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ (ሰደኤ)
- ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ
- ኤርትራዊ ስምረት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ
- ሰውራዊ ዲሞክራስያዊ ግንባር ኤርትራ
- ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ሓደለ)
- ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ
- ስምረት ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር
- ስምረት ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር
ፖለቲካዊ ውድባተን ሰልፍታትን ኣብ ጀርመንHits: 925


text:
“‘ተረፍ’ነጸብራቕ ጽበት ወደ’ስመራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፡ ንመጽሓፍ “ተረፍ” እኵብ ሓጺር ዛንታታት (ናይ ኣኸድር ኣሕመዲን) ኣተኲሩ ብፍቕረይ የማን ዝተጻሕፈ፡ ከፊላዊ ዳህሳስ ኣብ ገጸ ባህሪያት ናይቲ ዛንታታትን ደራስን ዘተኰረ፣ ብነቐፌታዊ ዓይኒ ኣመት ብምሃብ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ነቢበ ነይረ። እንተተደልዩ ኣብዚ ሊንክ ጠዊቕካ ምንባብ ይከኣል https://merebpoetry.wordpress.com/2016/10/26/%e1%89%b0%e1%88%a8%e1%8d%8d%e1%8d%a3-
ኣብ መጽሓፍ ተረፍ ዘለዉ ገጸ-ባህርያት ብፍላይ እኳ እቲ መሪሕ ጠባይ፡ መበገሲኡ ካብ ሓደ ከተማ ወይ ድማ፡ ካብ ሓደ ገዛውቲ ይዅን እምበር፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዛንታ ግን፡ ብዝግባእ ፈጠራዊ ጥበብ ዝተመላአ ኢዩ።
ኣብ መጽሓፍ ተረፍ፡ ሓይሊ ደራሲ ዝተርኣየሉ እምበኣር፡ ኣብ’ዚ እዩ፡ ንገጸ ባህሪያት፡ ጠባያቶም ብዝግባእ ብምጉላሕን፡ ላህጀኦም ብዕምቆት ብምልላይን ብምልኣት ከተንቀሳቕሶም ምፍታኑ፡ ነታ መጽሓፍ ሓንቲ ካብተን ልሉያት መጽሓፍቲ ክገብራ ኪኢሉ ኢዩ።
ኣብ ሃገርና መሰረታዊ ዕንወት ስነ ጽሑፍ ደራሲ፡ ኣብ ፈጠራዊ ስርሓቱ ዘለዉ ገጸ ባህሪ ከለልዮምን ክመልኮምን ዘይምኽኣል እዩ። ንኣብነት ኣብ ድራማታት ወይ ኮሜዲ፡ ‘ባህላዊ ዕዮ’ ተባሂሎም ዝስርሑ፡ ካብ ላህጅኦም ክሳብ ዝተላበስዎ ገጸ ባህርይ ዝተጀለሐን ዝተጀላልዐን ኢዩ። እቲ ላሃጃ መበቆል ኣልቦን ሩሕ! ዘይብሉን ኢዩ። ንኽትሪኦ ይዅን ክትዕዘቦ ዓቕሊ ዘየውህብ ዕዮ ድማ ይዀነካ። ኣብ መጽሓፍ ተረፍ ግን፡ ዕድን እንክትገብር፡ እዚ ናይ ላህጃ ይኹን ናይ ዘይ ምምላኽ ጠባያት፡ ኣይተርኣያን። እዚ ከኣ፡ ደራሲ በቲ ዝመልኮ ላሕጃን ቍንቚኛን፡ ንፈጠራዊ ስርሓቱ ከንጸባርቖ ስለ ዝፈተነ፡ ነፍሲ ወከፍ ዛንታ ናታ ጦብላሕታን ስእለ ኣእምሮ ገዲፋ ትሓልፍ። ካብ ግዜ ህጻምነት ክሳብ ትርጕም ህይወት ንዘሎ ናብራን ኣነባብራን ከይተረፈ እናዳህሰሰት ድማ ተራኢ። ኣብዛ መጽሓፍ ዝበዝሑ ቦታ ምከና ዛንታ ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ዝተፈጥሩን ዝተዓዩን ኢዮም። እዚ ከኣ ምናልባት ደራሲ ኣብቲ ግዜ ናይ ውትህድርና ዝነበረሉ ከባቢ ምስቲ ህሉው ኵነታት ዝነበረሉ ቦታታት ምስ ኵሉ ትዝታታቱ ዝተኣሳሰር ዀይኑ ኢዩ ዝስመዓኒ።
ኣብዚ ስለምንታይ…: ግድን ድዩ፥ ካብ ሓደ ከባቢ ወይ ካብ ሓደ ቦታ ከበግሶም? ዝብል ሕቶ ክመጽእ ግድን እዩ። እዚ ናይ ደራሲ ምርጫ እዩ። እቲ ዘገድስ ግን ነጸብራቕ ሕብረተ ሰቡ ኣብዛ መጽሓፍ ብዝግባእ ተኻቲቱ ኣሎ ድዩ? ኣበየናይ ኵርናዕ ሓረግ ናይ ወለዶታት ዘተኰረ እዩ? ንብምልኡ ሕብረተሰብ ሃገሩ ዘካተተ ድዩ ኸ? ብኣድማሳውነት ክትጥመት እትኽእል መጽሓፍ ድያ? ዝብሉ ሕቶታት ክትምልሶም እንተኺኢላ እታ መጽሓፍ ዕውትቲ ከብላ ዘኽእል እዩ።
“ተረፍ” ካብ ግዜ ቚልዕነት ክሳብ ግዜ ንእስነት ዘሎ፡ ብስፍሓት ብምብርባር, ከምኡ እውን ንትርጕም ህይወት ብጥበባዊ እለሻ ጽሓፊ እተርእየና መጽሓፍ ኢያ። ጥምር ኣቢልካ ክትርአ እንከላ ከኣ ካብ ግዜ ቊልዕነቱ፡ ግዜ ትምህርቱ፡ ግዜ ሃገራዊ ኣገልግለቱ፡ ግዜ ክተትን ግዜ ኲናትን ድሕሪ ኲናት ዘሎ ኵነታትን ከምኡ እውን ኣብ ንቡር ህይወት እንከሎ ምድህረ ታሪኽ ህይወት ብጹቱ ተረፍ ኵናትን ዝወሰዶም ኵናትን እውን ክድህስስ ፈቲኑ ኣሎ። ከምኡ እውን ብቸኮቭያን ሞድ ዝፍለጥ ምስ ውሽጣዊ ስምዒትካን መንፈስካን ዝዝንቶ ቅዲ ጥበብ ኣብ መወድኣታ ኣንቢሩ ይርከብ። እዚ መሪሕ ጠባይ ካብ ሓደ ኵርናዕ ዝብገስ ይዅን ደኣ እምበር፡ ኣብ ዝተፈጥሮ ቦታ ምከና ግን፡ ምስ ተመኵሮ ህይወቱ እና ኣወሃህደ ብምኻድ፡ ንቃንዛ ሕብረተ ሰቡ፡ ንኣንፈት መጻኢ መዘናታቱ፡ ካብቲ ታሕተዋይ ደረጃ ወተሃደር (ሃገራዊ ኣገልግሎት) ክሳብ እቲ ምሁር ኣካል ዝብሃል ሕብረተ ሰብ ብዝግባእ ኣብዛ መጽሓፍ ተኻቲቱ ይርከብ።
ንኣብነት ዛንታ “ተረፍ” ነታ ተረፍ ኩናት ውጻእ መዓት ዝኮነት ጐርዞ፡ ዝኣክል ምስሊ ብምሃብ፡ ምስሊ እቲ ኸባቢ ድማ፡ ብዝግባእ ብምንጽብራቕ፡ ኵናት ዝገደፎ በሰላ እና ኣርአየ፡ ድሕረ ባይታ ናቱ ድማ የሪአና። ነዲኡ ኪሎ ቡን ኢሉዋ ከም ዘይፈልጥ፡ እንታይ መሲሉን እንታይ ሒዙን ነዲኡ ንኽሪኣ ከም ዘጸግሞ ኣብ ፈለማ እቲ ዛንታ የተንብሃልና ኢዩ። ደራሲ ንቐንዲ ጠባይ ድሕረባይታኡ ብምምጻእ፡ ስድራቤታት ኤርትራ እንታይ ይመስላ፡ እቲ ኣብ ኣጐልግሎት ኣበየናይ ደረጃ ጸቕጢ ሓሳብ ከም ዘሎ እውን እኹል ሓበሬታ ብምንጻፍ፡ ናብቲ ዛንታ የምርሕ። ክንደይ ስድራታት ሕብረተ ሰቡ፡ ልክዕ ከም ኣደኡ ዘጋጠመን ዕጫ ኣለዋ? ከምታ ጐርዞ ተረፍ ኵናት ከ ክንደይ ደቂ ኣንስትዮ ዝሓሰማን ዝተዓንዳን ይህልዋ? ኢልካ ምስትንታን ይከኣል ኢዩ።
ካልእ ዛንታ ምብራቕ፡ ዛንታ ምብራቕ ዝያዳ ኣትኵሮ ሂቡ ዝሰርሓሉ ዝመስል ደራሲ፡ ነታ ምብራቕ ትብሃል ጐርዞ፡ ካብ ስደት ናብ ዓዳ ብምእታው፡ ነቲ ናፍቖት ናይ ምስዳድ ዘለዎ መንእሰይ ክትገትኦ ምፍታን ኢዩ። ኣብዚ ጻልጣ ዛንታ ዝመስለ፡ ተዛማድነት ናይ ስማን ካልእን ብምምጻእ ዝገብርዎ ክትዕ፡ ኣብ ኵሉ ክትብድሆ’ያ ትርአ። ነቲ ምሁር ዝበሃል ከኣ፡ ንኽወርስ ትደፋፍኦ። ኣይንስታይን ዝባሃል ኣብ ማእኸል ጫካታት ዝርከብ ስሕት ኢሉ ዝመጽኣ፡ ጾር ከም ዘለዎን ከውርስ ከም ዝብህግን፡ ንዕኡ ዘድልይዎ ሰባት ድማ ከምኡ ምሁራት ሰባት ምኳኖምን እናነገረቶ ትርአ፡ ንወጅሂ ገጹን ዘረባኡን ርእያ ግን፡ ምኳን ንስኻ ትሰርሕ ኣይትመስልን ኢኻ ኢላ ድማ ተስፋ ከምዘይ ብሉ በዓላ መደምደምታ ትህበሉ። በዚ ድማ እዛ ዛንታ፡ ነቲ ዘሎ ምስሊ መንእሰይ ብመንእሰይ እናተመከተ ተራኢ። ኣብታ ንእሽቶይ ዓዲ ሰንከት ክናብ ሕብረ ብዙሓን ሕብረተ ሰብ ከም ዝርከብዋ እውን ኣሪኡና እዩ። ስተል ከም ባህላዊት ሕክምና፡ ዓብዱ ከም ዶክተር ኮይኑ፡ ነቲ ባህላዊ ሕክምና ዝመራመር፡ ኣይኒስታይን ኣብቲ ርሑቕ በረኻታት ከም ዝርከብ። ምብራቕ ድማ ካብ ምዕራብ ናብ ምብራቕ እናቐረበት እትመጽእ ጐርዞ ኢያ። እንዳ ከቢድ ብረት ኢላ ዝነገረቶ እውን፡ እቲ ካልእ ስእሊን ምስልን ዘርኢ ኢዩ። ዛንታ ምብራቕ ድልዱል መበቆላውነት ዝሓለወት፡ ትንፋስ ዘለዎም ጠባያትን ኢና ንዕዘብ።
ዝፈለሰ ፍቕሪ እውን፡ ራህዋ ድሕሪ መስዋእቲ ዓርካ መርዓ ይዅን ዕርክነት ከም ዝኣበየት ብኸፊል እተርእየና ዛንታ እያ። በሰላ ኵናት ዝፈጠሮ፡ ‘ክንደይ ደቂ ኣንስትዮ ኾን ይዀና፡ መኒነን ጸሓየን ዘዕረባ ይህልዋ?’ ብምባል ናብ መሪር ሓሳብ እተጥሕል ዛንታ ኢያ።
ስለዚ፡ ደራሲ ብዝመልኰ ላህጃን ገጸ ባህርን ደኣ እምበር ብዙሑነት ጠባይ ዘይተላበሰት መጽሓፍ ክትበሃል ኣይትካእልን። ልክዕ’ዩ እቲ ጠባይ ድሕረ ባይታኡ፡ ኣብ ኵለን ዛንታታት ሓደ እዩ። ይዅን እምበር፡ ሕብራዊ ዛንታታት ከም ዝንጻባረቕ ግን ጌሩ ኢዩ።
ገለ ካብዘን ከም ኣብነት ዝጠቐስክወን ዛንታታት፡ ኣብ ትሕቲ “ተረፍ፥ ነጸብራቕ ህይወት ሓደ መንእሰይ” ብዝብል ኣርእስቲ ክድህስሰን ክፍትን እየ። ሰሰናዩ!
ተስፊት ኣብርሃም


text:
ዓመተ 2006 ብሚሔ
ካልኣይ ክፋል
ደምበ ተቓውሞ ኣብ 2006
ደምበ ተቓውሞ ኣብ ሰለስተ ከፊልካ ክርአ ይካኣል። ብመጀመርታ ደረጃ፡ ዲሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ንክህሉ፤ በቲ ሓደ ወገን ድማ በትረ-ስልጣን ንምጭባጥ ናተን ፕሮግራማት ሓንጺጸን ሰባት ዝጉስጉሳን ዝቃለሳን ዘለዋ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን እየን። ብኻልኣይ ደረጃ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ንምቅላዕን ኣብ ኤርትራ ልዕልና ሕጊ ንክህሉ፡ መሰል ኤርትራዊያን ስደተኛታት ንምርግጋጽ ዝቃለሳ ዘለዋ በርጌሳያውያን ማሕበራት እየን። ብሳልሳይ ደረጃ ድማ ኤርትራዊያን ማዕከን ሓበሬታት ዘጠቓለለ’ዩ። ገምጋም ኣብ እንገብረሉ እዋን፤ ንጥፈታት እዘን ሰልፍታትን ውድባትን፡ ሲቪካዊያን ማሕበራት፡ ማዕከናት ሓበሬታን ኣብ ሰለስተ ከፊልና ክንፍትሽ ኢና። ሓደ ብሓደ ንጥፈታት እዘን ትካላት ምፍታሽ ዓቢ መጽናዕታዊ ስራሕ ዝሓትት ስለዝኾነ፡ ኣብቶም ፍርይ ዝበሉ ነገራት ጥራይ ከነተኩር ኢና።
1. ኤርትራዊያን ፖለቲካውያን ሰልፍታት
ፖለቲካውያን ውድባት ብቁጽሪ ኣዝየን ብዙሓት ካብ ሙዃነን ዝተላዕለ ናይ ነውስ-ወከፈን ንጥፈታት እዚ ይመስል ኢልካ ምግምጋም ቀሊል ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዳርጋ ኩለን እተን ሰልፍታት ናይ ሰልፈን ወይ ውድበን ዝኾነ ዓመታዊ ኣኼባ ኣካይደን ነብሰን-ፈቲሸን ንዝልዓለ ስራሕ ቅሩባት ሙዃነን ኣፍሊጠን ኣለዋ። መብዛሕተአን ኣብ ናይ ኣባላት ኣኼባታት ኣተኵረን ሰሪሔን፡ ርኡይ ዝኮነ ጎስጋስ ኣካይደን ኢልና ክንዛረበለን ዘኽእል ባይታ ግን የለን።
ኣብ 2006 ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝኽእል ንጥፈታት ኔሩ እንተኾይኑ፡ ኣብ ርእስ’ቲ ዳርጋ ንክልተ ዓመታት ኣብ መስርሕ ዝጸንሐን ብዘሕብን ምሕባር ሰለስተ ውድባት ዝተዛዘመ ምምስራት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ዘብቀዐ ፍጻመ፡ ናይ ሓባር ኣራኣእያ ዘለወን ውድባት ብሓባር ናይ ምስራሕ ተኽእሎ ከምዘሎ ዘግሃደ ኣብነታዊ ናይ ሓድነት መንፈስ ዝተራእየሉ ዓመት ኔሩ ክብሃል ይካኣል።
እዚ ስጉምታት፡ ነቲ ‘ሓደ ዓይነት ፕሮግራም ዘለወን ውድባት፡ ኣብ ሓደ ተጠርኒፈን ክሰርሓ ኣለወን’ ዝብል ትጽቢት ብከፊል ዝምልስ ኔሩ ክብሃል’ውን ይካኣል። ኣብ ደንበ ተቓወምቲ ናቱ ዝኾነ ስነ-ኣእምሮኣውን ናይ ስራሕ መክሰባትን ክህልዎ ሙዃኑ ድማ ዘይክሓድ’ዩ። እዚ ስምረት ነቲ ብኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ‘ናይ ኣራኣእያ ፍልልያት ምጽባብ’ ዝብል ሓሳባት፡ ዓቢ ደገፍ’ዩ። ኣብ ህዝቢው’ን ዓቢ ናይ ተስፋ ጩራ ፈጢሩ’ዩ።
ብካልኣይ ደረጃ ክጥቀስ ዝኽእል ኣብነታዊ ፍጻሜ ናይዚ ዓመት፡ ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ብመራሕቲ ሰለስተ ውድባት ማለት፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ/ሰውራዊ ባይቶ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ፡ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ’ዩ። እዚ ተበግሶ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ተስፋ ዝሃበ፡ ተቓወምቲ ውዱባት ፍልልያቶም ብዘየገድስ ኣብ ሓደ ተጠርኒፎም ክሰርሑ ከምዝኽእሉ ዘርኣየ ኣብነታዊ ኣኼባ’ዩ ኔሩ። ብሓፈሻ፡ ኣብ 2006 ዝተገብረ ንጥፈታት ተቓወምቲ ውድባት ክንርኢ ከለና፡ ካብ ሓድሕድ ምጽልላምን ምንቅቃፍን ተኣልየን፡ ናብ ዝሓሸ መንገዲ ምርድዳእ በጺሐን ክብሃል ይክኣል።
ብሳልሳይ ደረጃ፡ መብዛሕትአን ሰልፍታት ኣብ ሓድሕድ ኣኼባታት ናይ ደገፍ መልእኽቲ ምስዳደንን ሓለፍቲ ኣብ ጉባኤታት ተረኺቦም ናይ ደገፍ መልእኽቲ ምቅራቦምን፡ ሓደ ሱግሚ ንቅድሚት’ዩ ክብሃል ይካኣል። እዚ ዋላዃ ከም ኣወንታ ክውሰድ ዝካአል ኮይኑ፡ ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ንብሙሉአን ሰልፍታት፡ ሲቪካዊያን ማሕበራትን፡ ህዝቢን ጠርኒፉ ዝኾነ ክርአ ዝኽእል ለውጢ ዘይምምጽኡ ኣዝዩ ዘታሓሳስብ’ዩ። ኩለን ሰልፍታት ንፕሮግራማተን ብምምሕያሽ ካብ ፋሕ ዝበላ ብዙሓት ውድባት፡ ናብ ዝወሓዳ ጉጅለታት ንክጥርነፋ ዘይምግባረን፡ ንዓመተ 2006 ንቅድሚት ክወስድ ዝክእል ሰጉምቲ፡ ክንዮ’ዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዝረአ ንጥፈታት ኣይነበረን። እተን ሰልፍታት ኣብ ምሕባር-ንዘይምሕባር ዝብል ሓሳባት ሸንኮለል ይብላ ምህላወን ጋና ብዙሕ ይተርፈን ምህላዉ ዘርኢ ዓቢ ቀመር’ዩ።
ስጋብ ሕጂ ንኣብ ውሽጢ ኤርትራ ንዘሎ ህዝቢ ክጸልዋስ ይትረፍ፡ ኣብ ወጻኢ ዝርከብ ህዝቢ’ውን ወዲበን ማዕበል ክገብርኦ ኣይካኣላን። ዋላ’ዃ ህዝቢ ባዕሉ ተሓታቲ እንተኾነ፡ እተን ሰልፍታት ንህዝቢ ንምስሓብ ዝገበርኦ ለውጢ ዘይምንባሩ ግን ዘሰክፍ’ዩ። ሰልፍታት ብቀንዱ ኣብ ህዝቢ ምውዳብን ምንቕቃሕን ዝገበርኦ እስትራተጂካዊ ለውጢ ኣይነበረን።እንትርፎ ምክሑሓለ መደብ ዕዮን መጥባሕቲ ፕሮግራማት ምግባርን፡ ናይ ብሓቂ ንህዝቢ ካብ ዘለዎ ጩቆና ንምውጻእ ዘክእል እስትራተጂ ወይ መደብ ዕዮ ኣዳልያ ዝተጓዕዘት ፖለቲካዊት ሰልፊ ኣላ ክብሃል ኣይካኣልን። ንአብነት እተን ‘ኣብ ጎነጽ ኢና ንኣምን’ ዝብላ ውድባት እንተሪኢና እንትርፎ ናይ ወረቐት ኵናት፡ ካብኡ ሓሊፈን ብግብሪ ዝኾነ ዓይነት ነገር ክገብራ አይተራእያን። እተን ‘ዘይጎነጻዊ ቃልሲ ኢና ንኣምን’ ዝብላ’ውን እንተኾና እቲ ቃልሲ እንታይ ይመስል፧ ብከመይ ከ ይካየድ፧ ብኸመይ ከ የስርሓኦ፧ ዝገልጽ ዝተለማልአ ግብራዊ እስትራተጂ የለን። እቲ ዝንኣሰን ብተዛማዲ ሓደጋ ዘይብሉን ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ሰባት ወዲበን በራሪ ወረቀት ክዝርግሓውን ኣይካአላን።
ጎነጻዊ ወይ ዘይጎነጻዊ ቃልሲ ምድጋፍ ከም መፈላለዪ ነጥቢ እንተዘይኮይኑ ካልእ ፋይዳ ዘለዎ ዘረባ ኮይኑ ኣይጸንሐን። እንሓንሳብ’ውን ናይ ጊዜና ስነ-ሓሳባዊ ፍልልይ ይቁጸር ከይህሉ ዘሰክፍ’ዩ። ከም ትዕዝብትና፡ እዚ ስነ-መጎት’ዚ ብኽውንነታዊ መንገዲ ተራእዩ ክፍታሕ ምተገብኦ። ካብ ዓቅሙ ንላዕሊ ዓብዩ ናይ ዓውደ ትንተና ኵናት ምቅያሩ ዝጠቅም ኣይኮነን። እቲ ዘሰክፍን ዘሕዝንን፡ ውድባት ኤርትራ ብሰሪ’ዚ፡ ኣብ ዘየድልን ዘይጭበጥን ህልኽን ሕልኽላኽን ኣትየን፡ ካብቲ ቀንድን ኣገዳስን ሕቶ፡ ልዕልና ሕግን ምርግጋጽ ፍትሕን ንነብሰን ኣግሊለን ኣብ ክሊ ፍልስፍናዊ ሞገት ተሸሚመን ከይተርፋ’ዩ። ብርግጽ ክዝረብ እንተተደልዩ፡ ዝኾነት ሰልፊ ኣብ ልዕሊ ካልእ እንታይ ዓይነት ኣገባብ ቃልሲ ትኽተል ዘገድሳ ኣይኾነን። ህዝቢ ንመን ይስዕብ ናቱ ጉዳይ ይኸውን። እቲ ምንታይ ህዝቢ መተስፈሪ ኩሉ ጉዳያት ስለዝኾነ።
እቲ ሓቂ፡ ናይ ሓንቲ ሰልፊ መደብ ዕዮ ከምዝግባእ ክሰርሕን ክዕወትን ዘይምክኣለ፡ ዕዮ ገዛኻ ብግቡእ ካብ ዘይምስራሕ እምበር ካልኦት ከምናትካ መርገጺ ስለዘይወሰዳ ከምዘይኮነ ክፍለጥን ክስትውዓለሉን ይግባእ። ስለዚ ነፍሲ ወከፍ ሰልፊ ካብዚ ሓቂ ሃዲማ ንኻልኦት ስለዝነቀፈት ዕዮ ገዝኣ ብግቡእ ኣካይዳ ክብሃል ኣይከኣልን።
እዚ ሓድሕዳውን ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ዝምልከት ክኸውን ከሎ፡ እስከ ብሕጽር ዝበለ ንድፕሎማሲያዊ ጻዕርታት ሰልፍታት ኤርትራ ንርአ። ህግደፍ ካብ ኹሉ መዋጥር ንምውጻእ እንዳዕለበጠ፡ ንህላውነት ፖለቲካ ሰልፍታትና ኣብ ሱዳን ንምድኻም ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን፡ ኢደን ኣጣሚረን ብፖሊሲታት ህግደፍ ክጽለዋን ኩነታት ኣንጻር ረብሐአን ክቅየር ምርኣይ ኣዝዩ ዘሕንኽ ኣጋጣሚ’ዩ። ህግደፍ ምስ ሱዳን ብዝፈጸሞ ሽርሓዊ ዲፕሎማሲ፡ ኣብ ደምበ ተቓወምቲ ዓቢ ማህሰይቲ ኣውሪዱ’ዩ። ዓመታዊ ጉባእኤን ኣብ ሱዳን ከካይዳኦ ሓሲበን ዝነበራ ሰለስተ ውድባት፡ ብጸቕጢ ህግደፍ ናብ ካልእ ከባቢታት ከሰጋግርኦ ተገዲደን። ከም ግብረ-መልሲ፡ብተቓወምቲ ውድባት ንመንግስቲ ሱዳን ጸቕጢ ንምግባር ይኹን ንምእማን ዝወሰዳኦ ግብራዊ ስጉምቲ ኣይተራእየን። ኣብ ርእሲ’ዚ መንግስቲ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኣሜሪካን ውዱብ ሕቡራት ሃገራትን እዱድ ዲፕሎማሲያዊ ዘመተ እንዳካየደ እንከሎ፡ ነዚ ነቃዕ ተጠቂመን ካብ መንግስቲ ኣሜሪካ ይኹን ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ምድንጋጽ ክረክባን እቲ ኩነታት ንረብሐአን ክቕይራ ዘይምፍታነን፡ ዓቢ ዕድል ከምዘምለጠን ብሩህ’ዩ። ስርዓት ህግደፍ፡ ንኩነታት ተቓወምቲ ናብ ምልማስ ከብጽሕ ዝኽእል ዲፕሎማሲ እንዳተኸተለ ኢድካ ኣጣሚርካ ምርኣዩ ግርህናን የዋህነትን’ዩ። ኣብ ሓድሕድ ምንቅቃፍ ዝተሳሕለ ብርዒ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ምድካሙ፡ ኣዝዩ ዝነውሐ መንገዲ ይጽበየና ከምዘሎ ዝእምት’ዩ።
ዘሎና ድሩት ሓበሬታ ምርኩስ ብምግባር ክንግምግም እንተኾይኑ፡ ዓመተ 2006 ካብ ዓመተ 2005 ብግብራዊ ኣጠማምታ እንተተራእያ፡ ብዘይካ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስናየን ስነ-ኣእምራዊ ረብሓ ዘለዎ ስጉምትታት ገዲፍካ፡ በዘን ውድባት ንኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝቢ ተስፋ ዝህብ ተግባራት ተሰሪሑ ኢልካ ክትዛረብ ዘድፍር ኣይኮነን። ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን’ውን እንተኾነ ነዚ ነገር ኣብ ምዕዋት ዝወሰዶ ክውንነታዊ ስጉምቲ ዘይምንባሩ ሓደ ካብቲ ዓቢ ድኽመት’ዩ።
በዚ ዘለዎ እንተቀጺሉ ድማ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝቢ ተስፋ ሓጣእ ክኸውን’ዩ። መንግስቲ ህግደፍ ብዝኮነ ዓይነት መንገዲ ስልጣን ናብ ህዝቢ ከረክብ ይኹን ነዚ ዘሎዎ ኣካይዳ ክቅይር ኣይክግደድን’ዩ።
ስለዚ ኩለን ውድባት ኣብ ዓመተ 2007 ካብዚ ኣጋጢምወን ዘሎ ፖለቲካዊ ለምሲ ወጺአን ናብ ዝሓሸ መድረኽ ክሰጋገራ እዋኑ ዝጠልቦ ግዴታ’ዩ።
2. ኤርትራዊያን ሲቪካዊያን ማሕበራት
ኤርትራውያን ሲቪካዊያን ማሕበራት ኣብ 2006 ህዝቢ ኣብ ምውዳብ ዝላዓለ ምንቅስቃስ ኣርእየን። እዘን ማሕበራት ጽልውአን ዓብ’ዩ። ብዙሓት ሰዓብቲ ኣጥርየን፡ ብዙሓት ወዲበን፡ ብዙሕ ነቲ ብቀጥታ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሽግራት ዝምልከት ጉዳያት ግብራዊ ስጉምቲ ወሲደን።
ሕብረት ኣንጻር ምልኪ (Eritrean Anti Tyranny Global Solidarity) ብኣሕጽሮት (ሕብረት) ዝፍለጥ ልፍንቲ ናይ ምትሕግጋዝ፡ ባይታ ኮይኑ ኣብ ውሽጡ ኣስታት 15 ሲቪካዊያን ማሕበራትን መርበብ ሓበሬታትን ዘካተተ’ዩ። እዚ ልፍንቲ ትካላዊ ኣዋቃቕራ ዘይብሉን፡ ዝኾነ ተበግሶ ኣብ ዝውሰደሉ እዋን ንምትሕግጋዝን ናይ ሓባር ስራሕ ንምዕዋት ዝቆመ’ዩ። ብኣገላልጻ እቲ ሕብረት፡ ነዚ ተበግሶ ዝተወስደሉ ምኽንያት፡ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ንዘሎ ናይ ሓቢርካ ምስራሕ ባህሊ ንምድንፋዕን ሓሳባት፡ ክእለትን ንዋትን ዜጋታትን ማሕበራትን ኣዋሃሂድካ ብሉጽ ስራሕ ንምፍራ’ዩ። ሕብረት ኣንጻር ምልኪ፡ ስርሑ ካብ ዝጅምር ብዙሕ ኣድማዒ ስርሓት ኣካይዱ’ሎ። እዚ ሕብረት ካብ ዝፍጠር ኣትሒዙ ብልፍንቲ ዘካየዶም ስርሓት እንተሪኢና፡
- ንምልኪ ስርዓት ህግደፍን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ብዝምልከት ደብዳቤ ኣዳልዩ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓት ግብራዊ ስጉምቲ ንኽውሰድ ብኣብ ዝተፈላለየ ቦታት ዝርከቡ ኣባላት ኣቢሉ ናብ መንግስታት ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ፡ ካናዳ፡ ዓባይ ብርጣንያ፡ ሽወደን፡ ኣውስትራልያን ኣብጺሑ። ዋላዃ ከምቲ ዝድለ ስጉምትታት እንተ ዘይተወሰደ ንጉዳይ ኤርትራ ግቡእ ኣቓልቦ ከምዝዋሃቦ ጌሩ ይርከብ።
- ብተወሳኺ ኣብ ዓዲ ጥልያን ዝመደበሩ፡ ብ ኣስፐር (Asper) ዝጽዋዕ ማሕበር ዘካየዶ ናይ እግሪ ጉዕዞ እውን ብሕብረት’ዩ ተማእኪሉ። ጉዳይ ናይ ሕልና እሱራት ብማሕበረሰብ ዓለም ግቡእ ኣቃልቦ ንክውሃቦ ዝዕላምኡ ካብ ከተማ ኒውዮርክ ናብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝተካየደ ናይ እግሩ ጉዕዞ፡ ናብ ኮንግረስ ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካን ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ጥርዓን ኣብጺሑ።
- ብተመሳሳሊ ብዓይነቱ ፍለይ ዝበለ “ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ሓደ ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ኹልና’ዩ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ኣብ መስከረም 2006 ልዕሊ 100 ሰባት ዝተሳተፍዎ ኣብ ከተማ ፕሪቶርያ ኣብ ቀጽሪ ኤምባሲ ኤርትራ ዕዉት ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዱ።
- ሕብረት፡ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ልዕሊ 400 ሰባት ዝተሳተፍዎን ብዓይነቱ ፍሉይ፡ ካብ ኩለን ፖለቲካዊያን ሰልፍታትን ሲቪካዊያን ማሕበራትን ዝመጹ፡ ዝበዝሑ መንእሰያት ዝተሳተፍዎ ዕውት ሰለማዊ ሰልፊ ብዓወት ኣሰላሲሉ።
- ብካልእ ወገን፡ ብኣብ ዓዲ ጥልያን ዝርከባ ማሕበራት ተመሳሳሊ ሰልፍታት ከምዝተኻየደ ይዝከር።
እዚ ኩሉ፡ ኣወንታዊ ኣበርክቶ ይኹን እምበር ክሳብ ሕጂ ናብ ህዝቢ ብምውራድ ዕላማታቱን ነብሱነ ኣብ ምፍላጥ ዝገበሮ ጻዕርታት ዘይምህላዉ ሓደ ከም ድኽመት እቲ ሕብረት ክጥቀስ ይከኣል።
ብካልእ ሸነክ፡ ብኣብ እንግሊዝ ዝመደበረን ሰለስተ ማሕበራት ተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ብዓለምለኻዊ ሕብረት ክርስትያናት፡ ኤርትራውያን ንሰብኣዊን ዲሞክራሲያውን መሰላት ዓባይ ብርጣንያን ረሊዝ ኤርትርያን ብዝፍለጡ ሰለስተ ማሕበራት ዝተወደበ፡ ብ08 ታሕሳስ ኣስታት 200 ዝኾኑ ኤርትራውያን ተቐማጦ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ብምቅዋም ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኤርትራ: ኣብ ሎንዶን ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም። ብዙሓት ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዓመጽ ሓሊፎም ዝመጹ መንእሰያትን ካልኦት ቀንዲ ኣባላት ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝመደበረን ፖለቲካውያን ሰልፍታትን ማሕበራትን ኣብቲ ዝተካየደ ሰለማዊ ሰልፊ ተሳቲፎም።
ብተመሳሳሊ ኹነታት፡ ኣብ ዓመተ 2006 ኣብ ጀርመን፡ ሆላንድ፡ ኒውዚላንድን ዓዲ ጥልያን ብሲቪካዊያን ማሕበራት ዝተገብረ ሰለማዊ ሰልፍታት ዕውት ከምዝነበረ ክዝንጋዕ ኣይግባእን።
ሓደ ካብ ኣባላት ሕብረት ዝኮነ፡ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝመደበሩ ኤርትራዊ ምንቕስቃስ ንዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን (ኤ.ም.ዲ.ሰ.መ.) ንኣምር ዘይጎነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ብሰፊሑ ትድህስስ “ብድሆ ኣንጻር ኣተሓሳስባና” ዘርእስታ መጽሓፍ ኣብ 2006 ንህዝቢ ዘርጊሑ። እዛ መጽሓፍ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዓለምን ኣብ ውሽጢ ሃገርን ዝነብሩ ግዱሳት ኤርትራውያን ዘሳተፈት፡ ሓደ ዓመት ዝወሰደት መጓሳጎሲት መጽሓፍ እያ። ዛጊት ኣብ ዝተፈላየ ኩርንዓት ዓለም ትዝርጋሕ ኣላ።
እታ መጽሓፍ፡ ናብ ክሉ ኩርናዓት ዓለም ንምዝርጋሓ ኣብ ዝግበር ጻዕርታት፡ ኣብነታዊ ምሕዝነታት ሲቪካውያን ማሕበራት ተራእዩ። ንኣብነት ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ዝመደበሩ ማሕበር ስኒት ሰላም፡ ብተበግስኡ ነታ መጽሓፍ ብምሕታም ኣብ ኩለን ከተማታት ጀርመን ይዝርጋሕ ከምዘሎ፡ ሓደ ካብቲ ኣብነታዊ ምትሕግጋዝ ሲቪካዊ ማሕበራት ምዃኑ ክጥቀስ ይኽኣል። ኣብ ካልእ ከተማታት ኤውሮጳ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ኣውስትራልያን’ውን ብተመሳሳሊ መንገዲ ነታ መጽሓፍ ንምዝርግሓ መደብ ከምዘሎ ይንገር።
እዚ ዝተራእየ ናይ ምትሕግጋዝ መንፈስ፡ ኣዝዩ ዘሐጉስን ተስፋ ዝህብን’ዩ። እዚ ከምዚ ዓይነት ተበግሶ ኣብ ዝውሰደሉ እዋን፡ ምትሕብባር ኣብ መንጎ ሲቪካዊያን ማሕበራትን መርበብ ሓበሬታትን ኣገዳሲ’ዩ። እቲ ማሕበር ነዛ መጽሓፍ ናብ ህዝቢ ዝዝርግሓሉ መንገዲ ፈጢሩ ዘይምጽንሑ ዓቢ ደክመት’ዩ። ብዝዓባ’ታ መጽሓፍ ኣብ ህዝቢ ዘሎ ርእይቶን ርድኢትን ካብ ሕጂ ጀሚሩ ዝግምግመሉ መግዲ ከናድን ክሓስበሉን ድማ ይግባእ።
ብሓልዮት ሰብአዊ መሰላት ኤርትራ ዝፍለጥ ትካል፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ንስደተኛታት ሓተቲ ዑቅባ ከርእዮ ዝጸንሐ ሓገዝ ወሰን የብሉን። እዚ ትካል ንብዙሓት ኤርትራዊያን ሂወት ዘድሓነ፡ ብጭቡጥ መርትዖታት ክስነ ዝክእል ተግባራት ዝፈጸመ ሲቪካዊ ማሕበር’ዩ። ንብዙሓት ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣብ ካናዳን ካልኦት ሃገራትን ዑቅባ ንክውሃቦም ጽዒሩን ይጽዕርን ኣሎ። ኣብ ሊብያ ኣብ ሓደጋ ጥርዝያ ዝርከቡ ዝነበሩ 300 ኤርትራዊያን፡ ኣብ 2006 ንምድሓኖም ኣብ ዝተገብረ ጻዕሪ ዓቢ ተራ ዝተጻወተ ማሕበር’ዩ። እዚ ሲቪካዊ ማሕበር ብወገኑ ብዘይካ እቲ ንኤርትራውያን ካብ ምጥራዝን ካልእ ሕማቕ ነገራት ከየጓንፎም ዝገበረሎም ሓገዛት፡ ኣብዚ ዓመት ንሽግርን መከራን ካብ ማልታ ናብ ኤርትራ ዝተመልሱ ግዳያት ዘጓነፎም ስቕያት እትትርኽ ዶክመንታሪ ፊልም ኣዳልዩ ዘርጊሑ። ብሓቂ ድማ ጽባሕ፡ ተሓተቲ ናብ ፍረዲ ንምቕራብ ኣብ ዝግበር መስርሕ ሓጋዚ ተራ ክትጻወት ምዃና ዘጠራጥር ኣይኮነን።
6 ማዕከን ሓበሬታታት ደምበ ተቓወምቲ
ኣብዚ ከይተጠቅሰ ክሓልፍ ዘይብሉ፡ ተራ መርበባት ሓበሬታ፡ ሬድዮን ተለቪ ዠንን ደምበ ተቓወምቲ እየን። እተን መርበብ ሓበሬታት ኣብ 2006 ንህዝቢ ቅኑዕ ሓበሬታ ኣብ ምምጋብን ንስርዓት ህግደፍ ኣብ ምቅላዕን እዚ ዘይብሃል ተራ ተጻዊተን እየን። ብሕልፊ እተን ናይ ዝኾነት ሰልፊ ወይ ማሕበር ጸግዒ ዘይብለን ናጻ ትካላት፡ ኣብዚ ዝሓየለ ግደ ኔርወን እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝርሓቐ ኣይኮነን። ኣውራ ድማ መርበብ ሓበሬታ ኣስማሪኖን ዓዋተን ዝነበረን ናይ መሪሕነት ተራ ልዕሊ ናእዳ እንተልዩ ድማ ብሓቂ ዘይግበአን ኣይኮነን። እዚ ማለት ግን እተን ካልኦት ዋላ ሓደ ተራ ኣይነበረንን ንምባል ኣይኮነን። እታ ብምትሕብባር ተስፋደሊናን ኤ.ም.ዲ.ሰ.መን ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርንዓት ዓለም ዝርከቡ ዜጋታትን እንዳተዳለወት መዓልታዊ 30 ደቃይቅ፡ ሓሙሸተ መዓልታት ኣብ ሶሙን እትፍኖ ድምጺ-መሰልና ደሊና፡ ሓበሬታ ናብ ህዝቢ ኣብ ምዝርጋሕ ዝተጻወተቶ ተራ ቀሊል ኣይነበረን።
እዚ ዋላኳ ከም ኣወንታዊ ስርሓት ማዕከናት ሓበሬታ ደምበ ተቓወምቲ ክውሰድ እንተተኻእለ፡ ድኽመታት ኣይተራእየን ማለት ግን ኣይኮነን። ገለ መርበብ ሓበሬታታት ንኣምር ዲሞክራሲ ካብ ዘይምርዳእ ይኹን ካብ የዋህነት ንውልቀ-ሰባት ምንእኣስን፡ ውድባት ምንሻውን ተዋፊረን ከምዝነበራ መርትዖ ዘድልዮ ጉዳይ አይኮነን። መርበብ ሓበሬታ ስለዘለካ፡ ድላይካ ክትብል ዕድል ስለዘለካ ነገራት ምድሕድሑ ዘይሓላፍነታዊ ጥራይ ዘይኮነ ብሕጊውን ዘሕትት’ዩ። ብርዒ ውቀሪ እንተልካያ ክትወቅር ዝእግማ ኣይኮነን። ብርዒ ግን ደረት ኣለዋ። ሓላፍነት’ውን ኣለዋ። ኩሉ ዜጋ’ውን ዝብሎ ስለዝሰአነ ኣይኮነን ትም ኢሉ ዘሎ። ብርዕኻ ኣዋዲድካ፡ ግዜኻ ኣጥፊእካ፡ ገሮሮኻ ስሒልካ ንህዝብን ሃገርን ዘየርብሕ ሓበሬታ ምዝርጋሕ ምብኻን ዓቅምኻን ዓቕሚ እቶትካን’ዩ። ነቀፌታ፡ ኣገዳሲ ባእታ ኣብ ጉዕዞ ንዲሞክራሲ’ዩ። እዚ ማለት ግን ኩሉ ነቅፌታት ቁኑዕ’ዩ ማለት ከምዘይኮነ ምግንዛብን ነቐፈታኻ ብሓላፍነታዊ መገዲ ምቕራብ ድማ ግዴታ ናይ ነቓፋይ ምዃኑ ክዝንጋዕ ኣይግባእን። ብርዕኻ ኣብ እተዋድደሉ እዋን ብዙሕ ምሕሳብ የድሊ። መጀመርታ፡ ንህዝቢ እንታይ ዓይነት መልእኽቲ ከሕልፍ ምባል፧ ነቲ ጽሑፍ ብምዝርጋሕካ እንታይ ዓይነት ፖለቲካዊ መክሰብ ክትረክብ ኢካ ምግንዛብ፧ ንርእስኻ ኣብ ቦታ ተኸታተልትኻን ሰማዕትኻን ብምእታው ምምርማርን ድማ ኣገዳሲ’ዩ።
ገለ መርበባት ሓበሬታ፡ ትሕዝቶአን ኣዝዩ መሳጥን መሃርን ክነሱ፡ ናብቲ ናይ ብሓቂ ግዳይ ስርዓት ህግደፍ ዝኾነ ዝበዝሐ ህዝብና ይበጽሕ ዘይምህላዉ፡ ከም ዓቢ ድኽመት ክቁጸር ይካኣል። ህዝቢ ንዘይተረድኦ ነገር ክድግፍ ኣይክእልን። ከምዚ እንተድኣ ቀጺሉ ድማ፡ እቲ ሓበሬታ ጽቡቅ መወከስ መጽናዕቲ ካብ ሙዃን ሓሊፉ ካልእ ክፍይድ ኣይኮነን። እቲ ብሓበሬታ ክነቅሕን ንመሰሉ ክልዓልን ተደልዩ ዘሎ ህዝብና እምበር፡ ህዝቢ ኣሜሪካ ወይ ዓባይ ብርጣንያ ኣይኮነን። ሰለዚ እቲ ዝወጽእ ጽሑፋት እንተወሓደ ብትግርኛ ወይ ብዓረብ ክኸውን ንቃልሲ ሓጋዚ ረቛሒ’ዩ። መንግሰቲ ህግደፍ ካብ ብልጫታቱ ሓደ፡ ንህዝቢ ብዝርድኦ ቋንቋ ሓበሬታ ምልጋስ’ዩ። እተን ነዚ ዕሽሽ ዝብላ ዘለዋ መርበባት ሓበሬታ ነዚ ከቓልባሉ፡ እቶም ኣብ ኣዝማሪኖ ዶትኮም ከይተሓለሎም ጽሑፋት ብእንግሊዚኛ ዘበርክቱ ዘለዉ ውፉያት ድማ፡ በቲ ህዝብና ዝርድኦ ቋንቋ እንተዝጽሕፉ ኣበርክትኦም ዝያዳ ምዓዘዘ። እንተዘይኮይኑ ግን እቲ ጽቡቅ ኣበርክቶኦም ኣብ ውሑዳት ኣንበብቲ እቲ ቋንቋ ተደሪቱ ክተረፍ’ዩ።
መደምደምታ
ሲቪካዊያን ማሕበራትን ማዕከናት ዜናን ህዝቢ ኣብ ምብርባርን ንመሰል ኤርትራዊያን ኣብ ምጥባቅን፡ ሓበሬታ ኣብ ምልጋስን ኣብ ዓመተ 2006 ዝንኣድ ስራሕ ኣበርኺተን እየን። ብሓባር ሰሪሐን ብዙሓት ዜጋታት ፍልልያቶም ብዘየገድስ ኣብ ሓደን ንጹርን ዕላማ ብምጥርናፍ ዕውት ተቓውሞታት ክካየድ ሓጊዘን። እዚ ጥራይ ግን ነቲ ናይ ብሓቂ ኣብ ሃገርና ክመጽእ ተደልዩ ዘሎ ለውጢ እኹል ስጉምቲ ከምዘይኾነ ክንርደኦ ይግባእ። ንጥፈታተንን ስርሐተንን ድማ ብመንጽር ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘምጽኦ ለውጢ ክመዝና ይግባእ። እቲ ምንታይሲ፡ ንዝመጽእ ዓመት ተመሳሳሊ ስጉምቲ ምስዝወስዳ ኣብ ሓደ ቦታ ኾንካ ስጉምቲ ኣመልክት ኾይኑ ከይተርፍ ።
ብኻልእ ወገን ድማ፡ ብሓባር ከሰርሓን ሓያልን ኣድማዒ ልፍንቲ ክፈጥራሉ ዝኽእላ መንገዲ ሃሰስ ክብላ ይግብእ። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ምስ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን ናጽነተን ሓልየን ኣብ ምትብባዕን ምትሕግጋዝን ክዋሳኣውን ሓላፍነተን ክኸውን ይግባእ።
ፖለቲካዊያን ሰልፍታት ከም ኩሉ ውልቀ-ሰብ ፖለቲካዊ መሰለን ተጋሂሱ ዘሎ ትካላት ስለዝኾና፡ ስቪካዊያን ማሕበራት ክጣበቃለን ግቡአንን ሐላፍነተንንውን እዩ። ስለ’ዚ፡ ሲቪካዊያን ማሕበራት እቲ ቃልሲ ኣብ ምፍላሙ ድኣምበር ገና ናብ ዝዓበየ ናይ ህዝቢ ማዕበል ክቕይራ ዝተርፈን ዘሎ ብድሆታት ኣለልየን ዝዓበየ እጃም፡ ኣብ ምርግጋጽ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ዕዙዝ ኣበርክቶ ክገብራ እጅገአን ሰብሲበን ክሰርሓ ይግባእ።
ሓፈሻዊ መደምደምታ
ዓመተ 2007 ዓወትን ራህዋን ንኽትከውን
ዓመተ 2006 ብሚሔ መርሚርና ንፖለቲካዊ ምዕባለ ሃገርና ብደምበታት ብምኽፋል ክንድህስስ ፈቲንና። ደምበ-ተቓውሞ ዘርኣዮ ምዕባለ ዝንኣድ ከምዝነበረን ዝተርፎ ብዙሕ ከምዘለዎ ርኢና። ነዚ ንምምሕያሽ እንታይ ክግበር ኣለዎ ዝብል ሕቶ ክልዓል ናይ ግድን’ዩ።
ብዘለና ሓፈሻዊ ገምጋም ደምበ-ተቓውሞ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለዎ ጽልዋ ኣዝዩ ውሑድ ሙዃኑ ሪኢና። ፍታሕ እንተዘይ ተጌርሉ፡ ፖለቲካዊያን ሰልፍታት ይኹና ሲቪካዊያን ማሕበራት ኣብ ናይ ዳያስፖራ ንጥፈታት ጥራይ ተሓጺረን ክተርፋ እየን። እዚ ድማ፡ ተቓወሞኻ ብሰለማዊ ሰልፍን፡ ካልእ ናእሽቱ ንጥፈታትን ምግላጽ ጥራይ ኮይኑ ክተርፍ’ዩ። እዚ ንኣባላትን ተሳተፍትን እዚ ንጥፈታት እንዳ ኣሰልከዮም ከይመጽእ ዘሰክፍ ነገር’ዩ። እዚ ማለትና ሰለማዊ ሰልፍታት ይትረፍ ማለት ከምዘይኮነን እንታይ ዳኣ ጽልውኡ ናብ ውሽጢ ሃገር ከምዝኣቱ ንምግባር ኣብ 2007 ክጻዓረሉ ከምዘለዎ ንምዝኽኻር’ዩ።
ዋላ’ዃ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ተሳትፎ ህዝቢ ኣውራ ድማ መንእሰያት ዕዙዝ ምንባሩ ከም ዓቢ ዓወት ክጥቀስ ዝካኣል እንተኾነ፡ ሰፊሕ ተሳትፎ ሓፋሽ ናብ ደምበ-ተቓወምቲ ከይህሉ ዝዕንቕጽ ዘሎ ጉዳይ ብደቂቕ ክጽናዕን ፍታሕ ክርከበሉን ዘለዎ ኣገዳሲ ስራሕ’ዩ። ስለዚ ኩለን ተቓወምቲ ሓይልታት ኣብ 2007 ነዚ ጉዳይ ከም ዓቢ ሕማም ቆጺረን፡ ነብሰን ክፍትሻን ፈውሲ ከናድያን ይግባእ።
እቲ ሳልሳይን ኣገዳሲ ነጥቢን ደምበ ተቓውሞ ኣብ ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ድኹም ምህላዉን ንነቓዓት ህግደፍ መዝሚዝካ ንጉዳያት ናብ ረብሕኡ ኣብ ምቕያር ስለ ዘይሰርሕን’ዩ።
ዋላ’ኻ ኣብ ቅልጡፍ እዋን ክወድቅ’ዩ እንተ ዘይተባህለ ስርዓት ህግደፍ ብናቱ ጌጋታት ናብ ነብሰ-ቅትለት ይኸይድ ከምዘሎ ፍሉጥ ጉዳይ ኮይኑ አሎ። ህግደፍ ባዕሉ ንባዕሉ ብናቱ ድኽመታት እንተወዲቁ ግና፡ ሃገር ናበየናይ ኣንፈት ክትከይድ ከምትክእል ዝፍለጥ ነገር የለን። እዚ ድማ ንብዙሓት ዜጋታት ኣብ ስክፍታ ንክነብሩ ዝገብር ዘሎ ሓቂ’ዩ። ድሕነት ህዝብን ሃገርን እምበኣር፡ ኣብ ምድኻም ስርዓት ህግደፍ ከይተሓጽረ፡ ደምበ-ተቓውሞ ህዝቢ ናይ ምጥርናፍን መሪሕ ተራ ናይ ምጽዋት ብቕዓትን ከምዘለዎ ከርእይን ድማ ንዓወት ወሳኒ ረቛሒ ምዃኑ ከስተብህለሉ ይግባእ። ሰለዚ ደምበ-ተቓውሞ ካብ ንህግደፍ ብጉጉይ ፖሊሲኡ ክሳብ ዝወድቕ ምጽባይን፡ ሃገር ጽቡቅ የላን ኢልኻ ሚኒን ካብ ምባልን ንሰርዓት ህግደፍ እንዳረገምካ ምድሪ ካብ ምጥብጣብን፡ ንነብሱ ኣልዩ ህዝቢ ክቕበሎ ዝክእል መደብ-ዕዩ ብምውጻእ መሪሕ ተራ ክጻወት መድረኽ ዝጠልቦ ሓላፈነቱ ምዃኑ ክግንዘቦ ይግባእ።
ስለዚ ደምበ ተቓውሞ ካብዚ ዘለዎ ደረጃ ናብ ዝልዓለ ተቓውሞ ክድይብ እንተኾይኑ፡ ‘እንታይ ምምሕያሻት ክግበር ኣልዎ?’ ዝብል ሕቶ ኣገዳሲ’ዩ። ብዘሎና ድሩት ክእለት እዚ ዝስዕብ ነገራት እንተተጌሩ ናብ ዝሓሸ ዓወት ክንበጽሕ ክንክእል ኢና ዝብል እምነት ኣሎና።
ብመጀመርታ፡ ህዝቢ ንዝተረድኦ ቅኑዕ ራኢ ጥራይ ከምዝድግፍን በጃ ኽሓልፍ ድልው ከምዝኸውንን ክንፈልጥ ይግባእ። ህዝቢ ናብ ደምበ-ተቓውሞ ክመጽእ እንተኾይኑ ድማ፡ ንኹሉ ኤርትራዊ ማለት ፖለቲካዊያን ሰልፍታት፡ ሲቪካዊያን ማሕበራት፡ ውለቀ-ሰባትን ክጥርንፍ ዝኽእል ሓደ ንራኢ ኩሉ ኤርትራዊ ዝውክል ግብራዊ ራእይ ከዳሉ ይግባእ። እቲ ጽሑፍ ነታ ኩሉ ኤርትራዊ ጽባሕ ክርእያ ዝምነያ ሃገር ብንጹር ስእሊ ከቀምጥ ይግባእ። ኣብ ሃገርና እዚ ራኢ ኣብ ተግባር ንከይውዕል ምኽንያት ኮይኑ ዘሎ ውልቀሰብ ወይ ጉጅለ መን ሙዃኑ ፈልዩ ከቐምጥውን ይግባእ።
ነዚ ራኢ ክውን ንምግባር ሓላፍነትን ግዴታ ዜጋታት እንታይ ሙዃኑ ከስፍር ይግባእ። እዚ ራኢ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብንጹር እንተተቀሚጡ ህዝቢ ምስ ደምበ-ተቓውሞ ንክጽምበር ዝዓግቶ ጉዳይ የለን። ምልክን ስቓይን ህዝቢ ድማ ኣብ ሓጺር ግዜ ከኽትም’ዩ።
ካልኣይ፡ ኩለን ፖለቲካዊያን፡ ሲቪካዊያን ማሕበራት ብልፍንቲ ክሰርሓሉ ዝክእላ ባይታ ከጣጥሓን፡ ንኣብ ሃገር ዘሎ ኹነታት ንምቕያር ንህዝቢ ተስፋ ንምስናቕ ዘኽእል ኣብ ውድዓውነት ዝተመርኮሰ ናይ ግዜ ሰሌዳን ንጹር እስትራተጂን ክነድፋ፡ ነዚ ንምዕዋት ድማ ብሓባር ክሰርሓ ይግባእ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ፡ ደምበ-ተቓውሞ ንኤርትራ ብስሙርን ብዘይገለ ጸገምን ናይ ምምሕዳር ብቕዓት ከምዘለዎ ናብ ማሕበረሰብ ዓለም ናይ ምርግጋጽ ሓላፍነት ኣለዎ። ነዚ ንምርግጋጽ ኣብ ሓድሕድ ዘሎ ርክባት ምምሕያሽ፡ ብልፍንቲ ዕውት ስራሕ ብምሰራሕ ምምስካር ኣገዳሲ’ዩ። ቐንዲን ኣገዳሲን ጉዳይ ድማ መን ይወድቦ ብዘየገድስ ንኩለን ፖለቲካዊያን ሓይልታት፡ ሲቪካዊያን ማሕበራትን፡ ወከልቲ ኩለን ብሄራትን፡ ውለቀ-ሰባትን ዝሳተፍዎ፡ ዕላምኡ ንጹር ዝኮነ ሃገራዊ ዋዓላ ክካየድ ይግባእ። እዚ ሃገራዊ ዋዓላ ድማ ብዘይገለ ሽፍንፍን ሕብእብእን ናብ ህዝቢ ብምዝዝርጋሕ፡ ብኽፉት መንገዲ ቀጻሊ ሓበሬታ ከመሓላልፍን ይግባእ፡፡
ዓመተ 2007 ዓመተ ዓወትን፡ ምኽታም ምልክን ዝብሰረላ ክትከውን እንተኾይኑ፡ ደምበ ተቓውሞ ንጹር ራኢን፡ ናብ ውሽጢ ሃገርን ልዑል ዲፕሎማሲያዊ ተሳታፍነት ዘረጋግጽ ክውንነታዊ ስትራተጂን ብምሕንጻጽ፡ ኩሪኹሪት ህግደፍ ብምልላይ ክሰርሕ ይግባእ። ዓመተ ዓወትን ራህዋን ክኸውን እንዳተመነና፡ ነቶም ከይተሓለሎም ዝቓለሱ ዘለዉ ኣቦታት ንብሉጽ ኣበርክተኦም ከዕዝዙ እንዳጸዋዕና፡ ነቶም ንደምበ-ተቓውሞ ንምሕያሉ ከይተሓለሎም ሃናጺ ነቐፌታዊ ርእይትኦም ዝልግሱ ዘለዉ ውልቀሰባትን፡ መርበብ-ሓበሬታትን ልዑል ኣድናቖት ይብጻሓዮም።
እቲ ግዳይ ህግደፍ ክነሱ፡ ስቅታ ውሒጥዎ ዘሎ መንእሰይ ታሪኽ ግብኡ ንክገብር ይሓቶ ከምዘሎን፡ እዞም ተቋወምቲ ኣይሰርሑን ካብ ዝብል ዕባራ ምኽንያታት ንነብሱ ብምእላይ ሽግሩ፡ ሽግር ወለዱ፡ ማሓዝቱን፡ ህጻናት የሕዋቱን ንኸኽትም መሪሕ ተርኡ ክጻወት ይግብኦ።
2007 ዓመተ ዓወትን ራህዋን ይግበረልና!!
ኣማኒኤል መድሃኔ
ኤ.ም.ዲ.ሰ.መ
ደቡብ ኣፍሪቃ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2609


text:
ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ንዘጋጥሞም ስደተኛታት ናይ ህይወት ኣድሕን ረዲኤት እትህብ ጃልባ፣ መንነቶም ካብ ዘይተፈልጠ ዕጡቓት መጥቃዕቲ ወሪዱዋ።
እቲ ብሓካይም ብዘይዶብ እትውነን ናይ ህይወት ኣድሕን ጃልባ፣ ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ትብገሰሉ ኣብ ዝነበረት እዋን’ዩ፣ ብዕለት 17 ነሓሰ መጥቃዕቲ ወሪዱዋ።
ኩሎም’ቶም ኣብታ ጃልባ ዝነበሩ ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ሓካይም ብዘይዶብ፣ ዝኾነ ጉድኣት ከምዘይወረዶም፣ እቲ ትካል ግብረሰናይ ሓቢሩ።
እቶም መንነቶም ዘይተፈልጠ ዕጡቓት፣ ናብታ ጃልባ ተኹሲ ድሕሪ ምኽፋት፣ ንኣስታት 50 ደቓይቕ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ኣእትዮማ። ኩሎም ሰራሕተኛታት ኣብ ዳሕረዋይ ክፋል’ታ ጃልባ ዝርከብ ውሑስ ቦታ ስለዝተሓብኡ ብህይወቶም ብህይወቶም ክወጹ ከምዝኸኣሉ ይገልጹ። እቶም ዕጡቓት ንብረት ኮነ ካልእ ዝኾነ ነገር ከይወሰዱ’ዮም ነታ ጃልባ ገዲፎማ።
ካብቲ ተኹሲ ንስክላ ዝወጸ ሓደ ኣባል ሓካይም ብዘይዶብ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ እቶም ዕጡቓት ብፍሉይ ዝሰልጠኑ ወተሃደራት እምበር ኣባላት ዳዒሽ ወይከኣ ካልኦት ጉጅለታት ሚሊሻ ክኾኑ ከምዘይክእሉ ሓቢሩ።
ነዚ መጥቃዕቲ ብዝምልከት ሓካይም ብዘይዶብ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ዘሕፍር ፍጻሜ ድሕሪ ምባል፣ ሰብኣዊ ረዲኤት ኣብ ልዕሊ ዘካዪዱ ትካላትን ውልቀሰባትን ተኹሲ ምኽፋት፣ ካብ ሰብኣውነት ዝረሓቐ እኩይ ተግባር’ዩ ክብል ገሊጹዎ።
እቲ ትካል ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ጥራይ ልዕሊ 25 ሽሕ ስደተኛታት ዝተፈላለያ ሃገራት ኣብ ከባቢ ደቡብ ማእከላይ ባሕሪ፣ ካብ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ከምዘድሓነ ይንገር።
ኣካያዲ ስራሕ ኤም.ኤስ.ኤፍ፣ ንድሕነትን ካብ ሓይሊ ባሕሪ ሃገራት ኤውሮጳ ዝወሃብ ውሕስነትን ዝያዳ ኣቓልቦ ክግበር ምኽሪ ክህብ እምበር፣ ብሰንኪ’ዚ ኣብ ልዕሊ ኣባላቱ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፣ ንመስርሕ ህይወት ኣድሕንን ህጹጽ ረዲኤት ምልጋስን ከቋርጾ ከምዘይኮነ የመልክት። እንተኾነ ነቲ ፍጻሜ ንምግምጋም ንክልተ ሳምንታት ስርሑ ደው ከብል ምዃኑ ሓቢሩ።
ኣብ ካልእ ዜና ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝርከቡዎም 332 ስደተኛታት ዝተፈላለያ ሃገራት ካብ ሓደጋ ድሒኖም ናብ ኢጣልያ ኣትዮም ከምዘለዉ፣ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
እቶም 54 ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ዝርከብዎም ብመስመር ሲቺልያ ዝኣተዉ ስደተኛታት፣ 295 ኤርትራውያን ክኾኑ እንከለዉ፣ ዝተረፉ ከኣ ዜጋታት ሱዳን፣ ሶማልያ፣ ሞሮኮ፣ ኢትዮጵያን ሶርያን ምዃኖም ተፈሊጡ።
ግቡእ ጥዕናዊ መርመራ ኣብ ዝተገብረሎም ከኣ ናብ ቱስካኒን ኡምብሪያን ዝርከብአን ከተማታት ኢጣልያ ክግዕዙ ምዃኖም፣ ነቲ መስርሕ ምጥያስ ዘካይድ ዘሎ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ የፍልጥ።


text:
Radio Erena: 24 June 2020
ሑቲ፣ ብሚሳይላትን ሰብ ኣልቦ ነፈርቲን፣ ኣብ ከተማ ሪያድ መጥቃዕቲ ከምዝፈነወ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብ የመን፣ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ሚዛን ወኒኑ ዝርከብ ሑቲ፣ ኣብቲ ትማሊ ሰሉስ፣ ኣብ ርእሲ ከተማ ስዑዲ ዓረብ ዘካየዶ መጥቃዕቲ፣ ንቤት ጽሕፈት ሚኒስትሪ ምክልኻልን ወትሃደራዊ ማእከላትን ዒላማ ከምዝገበረ’ዩ ሓቢሩ።
ስዑዲ ዓረብ ብወገና፣ ሑቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈነወላ እኳ እንተዘይከሓደት፣ ነቲ ሚሳይላትን ሰብ ኣልቦ በረርትን ዒላምኡ ከይሃረመ ከምዘምከነቶ ገሊጻ።
ሮይተርስ ንናይ ዓይኒ መሰኻክር ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ኣብ ከተማ ሪያድ፣ ናይ ምንጃር ድምጺ ከምዝተጸምዐን ትኪ ክበንን’ውን ከምዝተራእየን ኣረጋጊጹ።
ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን፣ ኤርትራ ንእትርከብን 35 መሻርኽቲ ሃገራት ኣኽቲተን፣ ንሑቲ ንምድምሳስ ኣብ 2015 ኣብ የመን ዝኸፈትኦ መጠነ ሰፊሕ መጥቅዕቲ፣ ወትሃደራውን ፖለቲካውና ዓወታት ክጎናጸፋሉ ኣይከኣላን።
ብወትሃደራዊ ሓይሊ ክዕወታ ዘይክኣላ ሓይልታት ልፍንቲ፣ በብሓደ ካብ የመን ድሕሪ ምስሓበን፣ እቲ ጉዳይ ብፖለቲካዊ ዘተ ንምፍትሑ ናይ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት መሻርኽትን ምትእትታው ይጠልባ።
================


text:
ኣብ ኬንያ ዝተኻየደ ናይ ቦምባ መጥቃዕቲ፣ ብውሑዱ ሓደ ፖሊስ ክመውት እንከሎ ትሽዓተ ካልኦት ድማ ብኸቢድ ቆሲሎም ኣብ ሆስፒታል ተዓቚቦም ከምዘለዉ፣ ካብታ ሃገር ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ። እቲ ኣብ ዞባታት መስሕብ ቱሪዝም ምዃኑ ዝተነግረሉ ከባቢታት ዝተኻየደ ናይ ቦምባ መጥቃዕቲ፣ ምስ ጉጅለ ኣልሸባብ ዝደናገጹ ኬንያውያን ዝፈጸምዎ ክኸውን ከምዝኽእል ኣመሓደርቲ’ቲ ዞባ ይገልጹ። ሓደ ካብቶም ነቲ መጥቃዕቲ ዘካየዱ ውልቀሰባት ብኡ ንብኡ ክመውት እንከሎ፣ እቲ ካልኣዩ ከኣ ክሃድም እንከሎ ፖሊስ ብዝተኮሱሉ ጠያይት ከምዝተቐትለ ተፈሊጡ። ኬንያ ካብ ጥሩፍ ጉጅለ ኣልሸባብ ዝመጻ መጥቃዕታት ንምግታእ፣ ኣብ ሶማልያ ኣትያ ምስቲ ጉጅለ ኣብ ኲናት ከም እትርከብ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣልሸባብ ብወገኑ፣ ሰራዊት ኬንያ ካብ ሶማልያ እንተዘይወጺኦም፣ ኣብ ከተማታት’ታ ሃገር መጥቃዕቲ ቦምባ ከካይድ ከምዝኾነ ክገልጽ ጸኒሑ’ዩ። ሰበስልጣን ፖሊስ ኬንያ ነቲ ኣብ ከባቢ ሞምባሳ ዝርከብ ዞባ ካብ ዕጡቓት ጉጅለታት ናጻ ንምግባር ዘካይድዎ ዘለዉ ዘመተ ክቕጽልዎ ምዃኖም ሓቢሮም።
ኣብ ኬንያ ናይ ቦምባ መጥቃዕቲ ተኻዪዱ
Newer Postኣማኢት ኤርትራዊያን ኣብ እስራኤል ሰላማዊ ሰልፊ ኣካዪዶም
Older Postፕሮጀክት ዓርቢ ሓርነት 10,000 መልእኽቲ ቴሌፎን ኣመሓላሊፋ
COMMENTS
WORDPRESS: 0


text:
ዕለት 27 መስከረም ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ተሓሲቡ ከምዝወዓለ ክፍለጥ እንከሎ፡ እቲ ናይ ለምዘበን መበል 106 ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ብፍልዩ እቶም ኣብ ገዛእ ሃገሮም ውሽጢ ዝስደዱን ዝመዛበሉን ሓሳብ ዝገበረን፡ ኣብ መላእ ዓለም ናይዞም ኣብ ገዛእ ሃገሮም ውሽጢ ዝስደዱን ዝመዛበሉን ብዝሒ 50 ሚሊዮን ከምዝኾነን ብዙሕ እዋን ዘይንገረሎም ዘይፍሉጣት እውን ኮይኖም ይነብሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
እቶም ኣብ ገዛእ ሃገሮም ውሽጢ ዝመዛበሉን ዝስደዱን ብዝሒ ክብ ይብል ከምዘሎን ኣብዚ እዋን እዚ 50 ሚልዮን ከምዝግመቱን ናይ ውግእን ግጭትን ዓመጽን ቅልውላው ማሓድሮን ሎሚ ኸኣ ናይ ለብዒ ኮቪድ - 19 ዓደዳ ከምዝኾኑን እቶም ዝበዝሑ ኣብተን ውግእ ዝካየደለን ሃገራት፥ ኣብ የመንን ስሶሪያን ሊቢያን ዒራቕን ዝርከቡ እያቶም።
ኣብ ዝስደዱን ዝመዛበሉን ህላዌ ኢየሱስ
ናይ ለምዘበን ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ነቶም ዘይረኣዩን ብዙሕ ዘይንገረሎምን ዘይፍሉጣት ኮይኖም ዝነብሩ ኣብ ገዛእ ሃገሮም ዝመዛበሉን ዝስደዱን ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብመዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ዘመሓላለፍዎ ኣብ ወርሒ ግንቦት ወግዓዊ ዝኾነ መልእኽቲ ኣርእስቱ ከም ኢየሱስ ክርስቶስ ንኽዝደዱ ዝተገዱ፥ ንተመዛበልቲ እንገዳን ምክልኻልን ምንቕቓሕን ምውህሃድን” ዝብል ክኸውን እንከሎ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዝመዛበል ኢየሱሱ ህልው እዩ - ነዚ ዝበሉ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብቲ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ክኸውን እንከሎ፥ ልክዕ ከምቲ ኣብ ዘመን ሄረዶስ ኢየሱስ ምስ ማርያምን ዮሴፍን ንመሬት ምስሪ ከምእተሰደ ሎሚ እውን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስደተይናን ዝመዛበልን ናይቲ ጠመየ ጸሚኤ ዓሪቐ ሓሚመ ጋሻ ኮይነን ተኣሲረን ዝብል ኢየሱስ ወጅሂ ኢያቶም ኣብኦም ነዚ ኢየሱስ እዚ ምልላይን ምርኻብን፡ ኣብኣቶም ንኢየሱስ እንተድኣ ኣለሊናዮ ስለ ዝተራኸብናዮን ዘፍቀርናዮን ዘገልገልናዮን እነመስግን ንሕና ንኸውን ዝብል ሓሳብ ከምዘስመሩሉን ቅዱስነቶም ወትሩ ነቶም ተኣፋፍያንን ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ዓቕምን ብቕዓትን ዘይብሎም ብፍሉይ ይዝክሩን ቆላሕታ ከምዝገብሩን ምእንቲ እዞም ክፍሊ ሕብረተሰብ እውን ብዙሕ ዝላበዉን ዝጽልዩን ድምጺ ኮይኖም እውን እንገዳን ምክልኻልን ምንቕቓሕን ምውህሃንድ ክቐርበሎም የተሓሳስቡ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ፡ ካብ ዝሓለፈ ሰነ ጀሚሩ ክካየድ ዝጸንሐ ዳህሳስን መጽናዕትን ወሰን ክልላትን መንነትን ዝመጽእ ግንቦት ከምዝዛዘምን እማመ ሓሳብ'ውን ከም ዘቕርብን፡ ኮሚሽን ወሰንን መንነትን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
እቲ ናብ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ዝቐርብ ሓሳብ፡ ንስኻ ግደፎ ንስኺ ግደፍዮ ብዝብል ኣካይዳ ዘይኮነስ ኣብ መጽናዕቲ ዝተመርኮሰ ከምዝኸውን'ውን ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት'ቲ ኮሚሽን ኣቶ ኣወል ሑሰን ንድምጺ ኣሜሪካ ተዛሪቡ'ሎ።
እቲ ኮሚሽን፡ ምስ ወሰን ክልላት ብዝተሓሓዝ ንዝፍጠሩ ግጭታት መዕለቢ ንምርካብ ዝቖመ'ዩ።
ኮሚሽን ጉዳይ ወሰንን መንነትን ኢትዮጵያ፥ ኣብ ጉዳይ ወሰን ክልላትን ኣብ ጉዳይ ርእስኻ ምምሕዳርን ብዝተሓሓዝ ውሳነታት ከሕልፍ`ዩ። ምስኡ ብዝተሓሓዙ ንዝልዓሉ ግጭታት`ውን ነባሪ ፍታሕ ከምጽእ ትጽቢት ይግበረሉ። ዳይረክተር`ቲ ኮሚሽን ኣቶ ኣወል ሑሰን ብዛዕባ ትሕዝቶ`ቲ መጽናዕቲ ክገልጽ ከሎ፥ እቶም ጸገማት ዝተሓላለኹ ስለዝኾኑ መጀመርያ ብዕምቆት ክልለዩ ክጽንዑን ኣለዎም ይብል።
"ንነብስወክፍ ጸገም ነናቱ ፍታሕ ቅድሚ ምሃብና፡ ናይቲ ጸገም ዕምቆትን ስፍሓትን ፈሊጥና፥ በብደርጅኡ ቀጻሊ መጽናዕትታት ክንገብር ኢና። ክልተ ወይ ሰለስተ ግዜ መጽናዕቲ`ውን ምግባር ከድልየና ይኸውን። ስለዚ መጀመርያ ሃገራዊ ዝኾነ ዳህሳስን መጽናዕትን ምስ ገበርና ኢና ናብቶም ጸገም ወሰንን መንነትን ዘለዎም ከባብታት ክንኣቱ። "
ኣብ መንጎ ክልላት ናይ መንነትን ናይ ምምሕዳር ወሰንን ሕቶ ዘለዎም፥ ዞባታት ወረዳታትን ቀበሌታትን'ውን ኣብቲ መጽናዕቲ ከም ዝካተቱ፥ ኣቶ ኣወል ኣመልኪቱ`ሎ። እቲ ዝካየድ ዘሎ ስራሕ፥ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ወሲኽካ፥ ካብ 28 ዩኒቨርሲታት ዝተዋጽኡ ልዕሊ 70 ተመራመርቲ ዝሳተፍሉ ናይ መጽናዕቲ ተግባር ምዃኑ`ውን ሓቢሩ`ሎ። እቲ ትጽቢትዝግበረሉ ውጽኢት ድማ ሳይንሳዊ ከም ዝኸውን`ዩ ዳይረክተር `ቲ ኮሚሽን ዝገልጽ፥"እዚ ኮሚሽን ክቐውም ከሎ፡ ምናልባት ንስኻ ግደፎ ንስኺ ግደፍዮ ዝብል ምክረ-ሃሳብ ንምሃብ ተባሂሉ ኣይኮነን ቆይሙ። ብመጽናዕትን ምርምርን ብሳይናሳዊ መንገዲ ዝተደገፈ ሰሪሕና፥ ኣብ መወዳእታ ምኽሪ-ሓሳብ ክነቕርብ`ዩ ትጽቢት ዝግበር።ስለዚ እቲ መጽናዕቲ ምስ መጸ ፡ ነቲ ዝቕጽል ጉዕዞና ክሕብረና`ዩ ማለት`ዩ ።"
እቲ ውጽኢት መጽናዕቲ መኣስ ናብ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ይቐርብ ይኸውን ተባሂሉ ዝተሓተተ ኣቶ ኣወል ሑሰን፥ ተኸታታልን ተደራራቢን መጽናዕታት ስለዝካየድ፥ ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ`ውን ስለዝውስኖን፡ ናብ ባይቶ ፈደረሽን ዝቐርበሉ ግዜ ንምንጻር ከምዘይክኣል ይገልጽ። እቲ መጽናዕቲ፡ ካብ ሃገራዊ ጀሚሩ፥ ድሕሪኡ ንሕቶታት ወሰንን መንነትን ህዝቢ ንምምላስ በብደረጅኡ ከምዝወርድ ኣቶ ኣወል ይሕብር።
ለንቅነ`ኳ ኣብ መንጎ ኣብ ክልል ዓፋር ዝረክቡ ወረዳታት ዒሳን ሶማሌን ብዝተፈጥረ ግጭት ሰብ ሞይቱ`ሎ።ኣቶ ኣወሉ ሑሰን ኣብ ካልኦት ከባብታት ከም ኣብ መንጎ ሶማሊን ኦሮሚያን ትግራይን ኣምሓራን ዘሎ ሕቶታት እናልዓሉ ዝበጽሕዎ ደረጃ እንተሎ ክገልጽ ከሎ፥ እቲ መጽናዕቲ ካብ ዝተወሰኑ ቦታታት ምፍላይ ዝሰፍሕ ትሕዝቶ ዘለዎ`ዩ፥ ካብ መበገሲ`ቲ ጸገም ጀሚርና ምሉእ ስእሊ ሒዝና ንመጻሉ ስርሕ ኢና ነካይድ ዘለና ኢሉ። ኣብ መንጎ ሶማሌን ኦሮሚያን፥ ኣብ መንጎ ትግራይን ኣምሓራን ወይ ኣብ መንጎ ካልኦት ክልልታት ዘሎ ጸገም ንምርኣይ ጥራይ ዘይኮነስ ብደረጃ ሃገር ኢና ክንርእዮ ንፍትን ዘለና ኢሉ።
ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ኮሚሽን ወሰንን መንነትን ኣብቲ ናብ ክልላት ወሪድካ ርክባት ብምፍጣር ዝግበር ስራሕ፥ ብዘይካ ክልል ትግራይን ኣብ ቀረባ ዝተመስረተ ክልል ሲዳማን ምስ ካልኦት ኩለን ክልልታት ርክብ ብምፍጣር ይሰርሑ ከምዘለዉ፥ ብፍላይ ምስ ክልል ትግራይ ብዝምልከት ግን፥ ብምኽንያት ውሳነ ቤትምኽሪ ፈደረሽን ብቐጥታ ምስራሕ ዝክኣል ምስቶም ኣብ ትግራይ ዘለዉ ዩኒቨርሲታት`ዩ ክኸውን ኢሉ ።
"ቅድሚ ሎሚ ዘይከድና ካብ ክልል ትግራይ ሰናይ ፍቓድ ስለዘይተረኽበ`ዩ። ካብ ሎሚ ንደሓር ግን ንሕና ብወግዒ ምስቲ ክልል ተራኺብና ክንቅጽል ኣይንኽእል ኢና። ግን ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ብዘቐመጦ ውሳነ መሰረት ኣብ ትግራይ ምስ ዘለዉ ዩኒቨርሲቲታት ተራኺብና ክንሰርሕ ኢና ፥ንሳቶም`ውን ኣካል ናይቲ መጽናዕቲ ኮይኖም ኣለዉ። ኣብቲ ናይ ሓባር ስምምዕ ዝፈረሙ ዩኒቨርሲታት ኣለዉ ዘይፈረሙ'ውን ኣለዉ። "
ኣቶ ኣወል ሑሴን ኣተሓሒዙ፡ ንሕና ግን ኣካል ፈደራል ከም ምዃና መጠን ሓላፍነትና ብእኡ ኣገባብ ናይ ምፍጻም ግዴታ ኣለና ኢሉ።
ኮሚሽን ጉዳይ ምምሕዳር ወሰንን መንነትን ኢትዮጵያ፡ ካብ ህዝቢ ዝቐርበሉ ጥርዓናትን፡ ባዕሉ ብዘካይዶ መጽናዕትን ኣብ ግምት ዘእተወ ሃገራዊ ትሕዝቶ ዘለዎ መጽናዕቲ ምስ ኣካየደ፡ እማመታቱ ንቤት ምኽሪ ፈደረሽን ከቕርብ'ዩ።


text:
Radio Erena: 01 July 2019
ኣብ ከተማ ኣስመራ ሕጽረት ማይን ኤለክትሪክን ኣጋጢሙ ከምዘሎ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
መንግስቲ ኤርትራ ኣገልግሎት ማይን ኤለክትሪክን ናብ ርሑቕ ገጠራት ከስፍሕ ጻዕሪ ከምዝገብር ዝገልጽ እኳ እንተኾነ፣ ኣብታ ድሮ መሳለጥያታት ተሃኒጹላ ዝጸንሐ ከተማ ኣስመራ እውን እንተኾነ ነዚ ጠለብ’ዚ ከማልእ ኣይከኣለን።
ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ኣስመራ ዝዝርጋሕ ዝነበረ ዕሹግ ማይ ደው ክብል ዝኣዘዘ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣጋጢሙ ንዘሎ ሕጽረት ኣገልግሎታት ማይን ኤለክትሪክን ዝኾነ መብርሂ ኣይሃበሉን።
ኣብ ከተማ ኣስመራ ሕጽረት ማይ ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን፣ ወነንቲ ዕሹግ ማይ ዝሰርሓ ትካላት ምስ ገለ ሰበስልጣን ተሰማሚዖም ብፍሉይ መስመር ማይ ብሓለፋ ክወሃቦም ስለዝጸንሐ መንግስቲ ምጽራይ ክሳብ ዝገብረሉ’ዩ ደው ኣቢሉወን ዝብል ወረ ኣስፋሕፊሑ ምንባሩ ይዝከር።
ኣገልግሎት ኤለክትሪክ ሓሓሊፉ ክጅምርን ክቋረጽን ዝረአ እኳ እንተኾነ፣ ኣገልግሎት ማይ ደው ብምባሉ ግና ንህዝቢ ከተማ ኣስመራ ብከቢድ ሃስዩዎ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።