text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ገዳም ደብረ ኮል ሙራደ ቃል ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ
ገዳም ደብረ ኮል ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ እምኒ ኃይሊ ከባቢ መራጕዝ ዝርከብ ገዳም’ዩ። እዚ ገዳም’ዚ ብአቡነ ብሩከ ኣምላክ’ዩ ተገዲሙ። ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ካብ ሮማዊ ኣቦኡ ንጉሥ ቴዎቅሪጦስን ጽርኣዊት ኣደኡ ንግሥቲ ሚሊዳማን ባሕቲ ግንቦት ኣብ ቍስጥንጥንያ ዘሮም ብ1920 ዓ.ም. ተወሊዱ። ወለዱ ቅድሚ ንእኡ ምውላዶም፡ ወላድ ስኢኖም ነዊኅ ዓመታት ይኃዝኑን ይጽልዩን ነበሩ። ዝለመንዎ ዘይከልእ ዝነገርዎ ዘይረስዕ ጐይታ ጸሎቶም ሰሚዑ ንቅዱስ ሚካኤል ከበሥሮም ለአኾ።
ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ድማ ብብሥራት ቅዱስ ሚካኤል ሾብዓተ ነሐሴ ተፀኒሱ ባሕቲ ግንቦት ተወልደ። ኣብ ኣርብዓ መዓልቱ ብኢድ ኣባ ቄርሎስ ጥምቀተ ክርስትና ክብረ ውልድነት ረኺቡ፡ ስሙ ዓምደ ሚካኤል በልዎ። ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ወዲ ሾብዓተ ዓመት ምስ ኮነ፡ ወለዱ እኳ ከመርዕውዎ እንተ ሓሰቡ፡ ብፍቓድ እግዚኣብሔር ብተራዳእነት ቅዱስ ሚካኤል፡ ወዲ ንጉሥ ምድሪ ካብ ምዃን ወዲ ንጉሥ ሰማይ ምዃን መሪጹ፡ ካብቲ ዝተወልደሉ ዓዲ መኒኑ ናብ ሃገርና ኤርትራ ስብዓ ዝተባህለ ዓዲ መጺኡ፡ ምስ ኣቡነ ኣብሳዲ ተራኸበ።
ኵሉ ትምህርተ ሃይማኖትን መጻሕፍተ መነኮሳትን እናተማህረ ን15 ዓመታት ጸንሐ። በብእዋኑ መዓርገ ዲቁናን ሥልጣነ ክህነትን ካብ ጳጳስ ኣባ ሚካኤል ምስ ተሸመ ኣብ 22 ዓመት ዕድመኡ ካብ ኣቡነ ኣብሳዲ ኣብ ደብረ ማርያም መዓርገ ምንኵስና ተዋህቦ። ትጉህ መነኮስ ጽኑዕ መናኒ ኾይኑ ብተጋድሎ ን55 ዓመታት ዝኣክል ኣብ ደብረ ማርያምን ካልኦት ቦታታትን ምስ ኣቡነ ኣብሳዲ ምስ ጸንሐ፡ ኣብ መበል 62 ዕድሚኡ ናብ ደብረ ኮል (ሙራደ ቃል) ከባቢ መራጕዝ ኣተወ።
‘ኮል’ ማለት ምልዖ ከምኡ’ውን ‘ቤተ ክርስቲያን’ ማለት’ዩ፡ ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ኣብዚ ዓሚቝ ዱር ብአጽንዖ መካን ብብሕትውና ተጸሚዱ ንእግዚኣብሔር ብጾምን ጸሎትን እናኣሥመረ ንኣስታት 63 ዓመታት ተቐምጠ። ታቦተ ማርያም ኣብ ውሽጢ ገዳም፣ ታቦተ ሚካኤል ድማ ኣብ ዓዲ ጋርፋ ተኸለ። ዋላ እኳ እታ ናይ ዓዲ ጋርፋ ብዘመን ግራኝ ነዲዳ እንተዘየላ፡ እታ ናይ ገዳም ግና ግራኝ ስለዘይረኸባ ክሳዕ ሎሚ ኣብ ደብረ ኮል ኣላ። ዕለት ዕረፍቱ ስለዝፈለጠ፡ ጸሎት እናኣብዝኀ ምስ ጸንሖም፡ ኣብ ዘመነ ሃጸይ ዳዊት ብሸፋቱ ብዅናት ተወጊኡ 14 ነሐሴ ኣብ 125 ዓመት ዕድመኡ ብሰማዕትነት ዓረፈ። ካብቲ ዝተወግአ መሰንገሊኡ ኸኣ ፃዕዳ ማይ ሕይወት ወፅአ። ኣብታ ዕለት እቲኣ ካብ ደቀ መዛምርቱ፣ ብኢድ ኣረማውያን ብዙኃት ተሰይፎም ዓረፉ።
ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ኣብታ ብሕይወቱ ኸሎ ቤተ ክርስቲያን ዝሓነፀላ ማኅበር ሓድነት ሥርዓተ ጳኵሚስ መሥሪቱ ዝገደማ ገዳሙ ደብረ ኮል ተቐብረ። ካብዚ ዝተቐብረሉ ቦታ ማይ ፈልፊሉ ንብዙኃት ሕሙማትን ድኑሳትን ኪፍውስ ይነብር ኣሎ። ብዘይካ’ዚ ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ ናብ ብዙኅ ቦታታት ሃገርና ኤርትራ ብስብከት ስለዝበጽሐ፡ ኣብ ዘዕረፈሉን ዝወዓለሉን ዝኃደሮን ዝረገጾን ንሕሙማን ዚፍውሱ ማየ ጸሎታት ኣውፂኡ እዩ። ንኣብነት፦ ኣብ ማይልሓም መራጕዝ ማይ ሻኻ፣ ዓዲ ሓውያ መራጕዝ፣ ዓዲ ጋርፋ ማየ ሃብተ እግዚእ እናተባህለ ዚጽዋዕ ዘሎ፣ ሕምብርቲ (ሓደ ግንቦት ይበዓል’ዩ) ፡ ዓዲ ሸረፈቶ፡ ሽምድብልቕ (14 ነሓሴ ይኽበር’ዩ)፡ ኣብ ደቂ ጴጥሮስ ማይ ዘወፅኦ ከም ዘሎ መጽሓፈ ገድሉ ይነግር።
ስለዚ ኣብዞም እዚ ቅዱስ ኣቦ ዝተጋደለሎም፡ ተኣምራት ዝፈጸመሎም፣ ብጸሎቱ ማይ ዘውፅኣሎምን ቦታታት፣ ሕዝቢ ምሕረት ይረክብን ተኻፋሊ ጸሎቱን ቃል ኪዳኑን ይኸውንን ኣሎ።
እንተኾነ ግና እዚ ገዳም ደብረ ኮል ገዳማውያን ዝወሓዶ ብዅሉ ምንቅስቓሳቱ ዚዳኸም ዘሎ ገዳም ብምዃኑ ዘተሓሰስብ እዩ።
ዋላ እኳ መነባብሮኡ ካብቲ ዝሃብካዮ እኽሊ ዘብቍል ሃብታም መሬቱ ብማሕረስ እንተኾነ፡ ምንቅስቓሳቱ ግና ድኹም እዩ።
ኣብ ደብረ ኮል ክልተ ኣብያተ ክርስቲያን እታ ሓንቲ ጥንታዊት ክትከውን ከላ እታ ደኅረወይቲ ድማ ሓዳስ ቤተ ክርስቲያን እያ።
ክብረ በዓል ወይ ንግደት ደብረ ኮል ኣብ ዓመት 3 ጊዜ ኾይኑ፡- ሀ. 18 መስከረም ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ፣ ለ. ባሕቲ ግንቦት ልደት ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ፣ ሐ. 14 ነሐሴ ድማ ዕረፍቲ ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ እዩ።
ስለዚ ገዳማትና ምንጪ ኵሉ በረኸትና ስለዝኾና ቍሊሕ ክንብለንን፡ ናብዚ ገዳም ደብረ ኮል ኣቡነ ቡሩከ ኣምላክ እናመጻእና ተኻፈልቲ ቃል ኪዳኑ ኽንከውን ቅዱስ እግዚአብሔር ጸጋኡ የብዝኃልና። በረኸት ኣቡነ ቡረከ ኣምላክ ከኣ ምስ ኵሉና ይኹን።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


c: text/html

text:
ገምጋም ምትሕግጋዝ ኤርትራን ኢትዮዽያን ኣብ ውግእ ፀረ ግብረ ሸበራ ምስ ኣሜሪካ ዝንፅር ፀብፃብ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ወግዓዊ ኮይኑ‘ሎ።
ኤርትራ ኣብ`ዚ ዝሓለፈ ዓመተ 2013፡ ዝኾነ ዓቢ ዝብሃል ኣህጉራዊ ሽበራ ኣየጋጠማን ይብል እቲ ሪፖርት ኣብ መእተዊኡ። ኣንጻር ግብረ-ሽበራ ብሽርክነት ክትሰርሕ ከምትደሊ ምግላጻ`ውን ይጠቅስ።
ሰበ-ስልጣን ኣስመራን፣ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ሕ/ሃን ወከልቲ ኤርትራን፣ ካብ‘ቲ ዝርከብሉ ነዊሕ ዝፀንሐ ዞባዊ ተነፅሎን ፅልእን ክወፁ ድልየቶም ምኳኑ ንሰበ-ስልጣን ኣሜሪካን ኣፍሊጦም ኣለው።
ኤርትራ ንዞባዊ ህድኣት ተገዳስነት ዘይምርኣያ፣ንዕድላት ወፍሪ ፀረ ግብረ-ሸበራን ንልዝባትን ኣፀጋሚ ገይርዎ‘ዩ።
እቲ ሪፖርት ብዛዕባ ኩነታት ኢትዮዽያ ክፅብፅብ ከሎ፣መንግስቲ ኢትዮዽያ ህውከት ሶማልያ ቀንዲ ፀጥታዊ ሻቅሎት ኢሉ ይገልፆ፣ፅንፈኛታት ካብ ሶማልያ ሰሊኾም ንከይኣትው ኢሉ ድማ ኣብ ዶብ ምስ ሶማልያ ሰራዊት ኣስፊሩ‘ሎ።
መንግስቲ ኢትዮዽያ በቶም ጉጅለታት ፈጠርቲ ራዕዲ ኢሉ ዝፅወዖም ግንባር ሓርነት ኦጋዴን፣ግንባር ሓርነት ኦሮሞን ሸውዓተ ግንቦትን ሻቅሎት ኣለዎ።
ኢትዮዽያ ምስ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ብርክት ዝበሉ ዞባዊ ፀጥታዊ ጉዳያት ሓቢራ ትሰርሕ ሃገር‘ያ ይብል እቲ ሪፖርት።ድሕሪ ዜና ክንውስኸሉ ኢና።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ሰሜን ኮሪያ ኑክሌራዊ ኣፅዋራ ብቕልጡፍ ደው ንምባል ድልውቲ እያ ኢሎም።ንሶም ነዚ ዝገለፁ ምስ መራሒ ሰሜን ኮሪያ ኣብ ሲንጋፖር ድሕሪ ምርኻቦም እዩ።መራሕቲ ዓለም ነቲ ርክብ ናእድኦም ኣብ ምግላፅ ይርከቡ።
ታሪኻዊ ምጭብባጥ ኢድ ፕረ.ዶናልድ ትራምፕን ኪሚ ጆንግ ኡንን ካብ ናይ ኢድ ሰላምታ ንላዕሊ ክንደይ ሰጒሞም ንፁር ኣይኮነን።
ብኽልቲኦም መራሕቲ ዝተፈረመ ሰነድ ከምዝገለፆ ግን ሰሜን ኮሪያ ‘’ወሽመጥ ኮሪያ ካብ ኒክልየር ነፃ ክኸውን ክትሰርሕ’’ ድልውነታ ተረጋግፅ ይብል።
“ኣዚዩ ቕልጡፍ ብዝኾነ መስርሕ ንጅምሮ ኣለና።ብሓቂ ኣዚዩ፣ኣዚዩ ቕልጡፍ።”
ፕረ. ትራምፕ ዘይተነፀረ ናይ ፀጥታ መረጋገፂ ሂቦም ኣለው።ክልቲኦም መራሕቲ ሓድሽ ምዕራፍ ርክባት ኣሜሪካን ሰሜን ኮሪያን ንምጅማር ቃል ኣትዮም።ትራምፕ ተስፋ ገይሮም ኣለው።
“ምስ ኣቦ ወንበር ኪም ዝነበረኒ ርክብ ቅኑዕ፣ቀጥታን ውፅኢታውን ነይሩ።ኣብዚ ኣዚዩ ሓፂር ግዜ ኣፅቢቕና ተላሊና ኣለና።”
ኣሜሪካ ምስ ደቡብ ኮሪያ ብሓባር እተካይዶ ወታደራዊ ልምምድ ደው ከም እተብሎ ፕረ.ትራምፕ ገሊፆም።ክባር፣ተንኳሳይን ዘይግብኡን እዩ ክብሉ ብምግላፅ ብዙሕ ገንዘብ እውን ክነድሕን ኢና ኢሎም።
ፕረ. ትራምፕ ምስ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ዝነበረኒ ፃንሒት ኣስተማቒረዮ ኣለኹ ኢሎም።
“ናይ ብሓቂ ዓብዪ ስብእና ኣለዎ።ተፃዋታይ፣ኣዚዩ በሊሕን ብርቱዕ ተደራዳራይን ፈታዊ ህዝቡን እዩ።ከም መጀመሪ ዘደንቕ ስምምዕ ገይርና ኣለና።ሰሜን ኮሪያ ካብ ኒክልየር ነፃ ክንገብራ ኢና።”
ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ከምዘልዓሉሎም ፕረ. ትራምፕ ገሊፆም።ብዙሕ ትፅቢት ዝግበር ብዛዕባ እቲ ልዝብ ብዙሕ ካብ ዘይተዛረቡ ኪም እዩ።ከምዚ ግን ኢሎም ነይሮም።
“ንቕድሚት ከይንጉዓዝ ኣብ መንገድና ዕንቅፋት ኮይኑ ዝፀንሐ ዝኣረጉ ምፅልላእን ተግባራቶምን እዩ ነይሩ።ነዚኦም ስዒርና ሎማዕንቲ ኣብዚ በፂሕና ኣለና።”
መራሕቲ ሃገራት ኤስያን ካልኦትን ነዚ ሓድሽ ምዕባለ ተስፍኦም ይገልፁ ኣለው።ዲፕሎማሲያዊ ፃዕሮም ንርክብ ፕረ.ትራምፕን ኪምን መንገዲ ዝኸፈቱ ናይ ደቡብ ኮሪያ ፕረዚደንት ሙን ጃኢን ብወሃቢ ቃሎም ኣቢሎም ከምዚ ኢሎም።
“ስለ ትብዓቶምን ደፋር ውሳንኦምን ንፕረዝደንት ትራምፕን ኣቦ መንበር ኪም ጆንግ ኡንን ዝለዓለ ኣድናቖተይ የቕርብ ኣለኹ።”
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ቻይና ዋንግ ዪ ኣብ ቤጂንግ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ ቻይና ንኣገዳስነት ርክብ ክልቲኦም መራሕቲ ትርዳእ እያ ኢሎም።
“ሎሚ ሶሉስ ላዕለዎት መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ብሓባር ኮፍ ኢሎም ብማዕረ ክዘራረቡ ምኽኣሎም ኣገዳስን ኣወንታውን ትርጉም ኣለዎ፤ሓድሽ ታሪኽ እውን ፈጢሩ’ሎ።ቻይና ነዚ ትድግፎ እያ፤ንደልዮን ንጽዕረሉን ዝፀናሕና ስለዝኾነ።ክልቲኦም መራሕቲ እቲ ወሽመጥ ካብ ኒክልየር ነፃ ክኸውንን ናይ መስርሕ ፀጥታ ክፈጥሩን ተስፋ ንገብር።”
ቀዳማይ ሚንስትር ጃፓን ሺንዞ ኣበ ብወገኖም ብኽልቲኦም መራሕቲ ዝተፈረመ ስምምዓት ከምዝድግፉ ካብ ቶኪዮ ገሊፆም።
ምኽትል ሚንስትር ወፃኢ ጉዳያት ሩሲያ ሰርገይ ሪያብኮቭ ንኣገልግሎት ዜና ታስ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ሃገሮም እቲ ስምምዕ ንምትግባር ንምሕጋዝ ቅርብቲ እያ ኢሎም።


text:
ንሓድሽ ፕረዝዳንት ድምፆፀን ንምስማዕ ናሽናል ሞል ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ ሃገራዊ ኣደባባይን ኣብ ዙሪያ ዓለምን ሰልፊ ተቓውሞ ደቂ ኣንስትዮ ተኻይዱ’ሎ።
መብዛሕቲአን ደቂ ኣንስትዮ ዝኾና ካብ መላእ እታ ሃገር ዝመፁ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ጭደራን ጭርሖታትን ብምሓዝ ድምፆም ኣስሚዖም ኣለው።
ዶናልድ ትራምፕ መበል 45 ፕረዝደንት ኣሜሪካ ኮይኖም ቃለ መሓላ ድሕሪ ምፍፃሞም ድሕሪ 24 ሰዓታት ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ ዝተሳተፉ ኣሽሓት ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕቲዮም እቶም ሓድሽ ፕረዝዳንት ንክብርታቶምን ንራእይ ኣሜሪካን ኣፍልጦ ክህቡ ንምፅዋዕ እዩ።
ብሚሊዮናት ዝቑጸሩ ካልኦት እውን ኣብ ካልኦት ዓበይትን ናእሽቱን ከተማታት እታ ሃገር ተሰሊፎም እዮም።
ኣብቲ ሰልፊ ንዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ብምውካል ኣንፃር ዶናልድ ትራምፕ ተወዳዲረን ዝተስዓራ ሂላሪ ክልንተን፣ ከምኡ እውን ካልኦት ፖለቲከኛታት፣ከየንቲን ሙዚቀተኛታትን ተረኺበን እየን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ናብ ጀርመን እንኳዕ ብሰላም መፃእካ! ናይዚ መምርሒ ዕላማ ናይዛ ትነብረላ ዘለካ ዓዲ መረዳእታን መብርሂታትን ንምሃብ’ዩ፡፡ እዚ መምርሒ እዚ ናይ ስደተኛታት ቀንዲ ሕቶታት’ዩም ተባሂሎም ዝተገመቱ ነገራት መሰረት ገይሩ ዝተዳለወ’ዩ፡፡ኣብዛ ንእሽተይ መፅሓፍ ዝርከቡ መብዝሓቲኦም ምኽርታት ከም ሕጊ ወይ ድማ ከም ጽኑዕ መምርሒ ገይርካ ኣይትውሰዶ፡፡ ኣብ ጀርመን ዝርከቡ ሰባት ኩሉ ግዜ ኣይኮኑን ነዚ መምርሒ እዚ ዝኽተሉ፡፡ እንተኾነ ግን እዞም ኣብ ታሕቲ እዚ ተገሊፆም ዘለው መብዛሕቲኦም ባህሪታት ኣብዚ ሕጂ እዋን ብብዙሓት ሰባት ዝትግበሩ’ዩም፡፡
tigrinya / ትግርኛ
ክፋል 1 – ህይወት ሕብረተሰብ
-
’’ጉትን ታግ’’ (ፅቡቅ መዓልቲ) ’’ኣውፍ ዊደር ዜን’’ (ደሓን ኩን) ዝተለመዱ ናይ ሰላምታ ቃላት’ዩም፡፡ ምስ ሓደ ሰብ ወይ ድማ ምስ ውሑዳት ሰባት ክትራኸብ ከለኻ ንዘለዉ ኹሎም ኣጠቓሊልካ ሰላምታ ምቅራብ ልሙድ ተግባር እዩ። ንኣብነት ንእስ ኣብ ዝበለ ሹቅ ወይ ድማ ኣብ ናይ እንዳ ሓኪም መጸበዩ ክፍሊ ክትኣቱ ከለኻ ’’ጉትን ታግ’’ (ፅቡቅ መዓልቲ) ብምባል ኣብኡ ንዘለው ሰባት ሰላምታ ተቅርብ፡፡ብተመሳሳሊ መንገዲ ድማ ኣብ ጎደና ንዘጋጥሙኻ ሰባት፥ ኣብ ንእሽተይ ዓዲ ወይ ኣብ ጽምዋ ቦታ፥ ሰላምታ ምቅራብ ግድን’ዩ፡፡
-
ሰብ ኣብ ዝተኣከበሉ ቦታ ፍሽክታ ምርኣይ ከም ምልኻፍ ኣይቁፀርን፣ ወላ ውን ምስ ጓና እንተ ኣዕለልካ፡፡ብዙሓት ሰባት ፍሽኽ ምባሎም ከም መግለጺ ሕያውነትን ሰላምታን እዩ።
-
ኣብ ጀርመን ዝነብሩ ሰባት ንውልቀ ናፅነት ኣብይ ቦታ ይህቡ’ዩም ካብኣቶም ዝተወሰነ ርሕቅ ክትብል ይግባእ፡፡ ኣብ ባቡር ይኹን ኣብ ሬስቶራንት ጋሻ ሰብ እንተረኺብኻ ’’ሄሎ’’ ኢልካ ንነዊሕ እዋን ብዘይዘረባ ኮፍ ክትብል ትክእል ኢካ፡፡ ክትኸይድ ከለካውን ደሓን ወዓል ኢልካ ትኸይድ። ብተመሳሳሊውን ብዙሓት ሰባት ንበይኖም ኮፍ ክብሉ ይደልዩ እዩም፡፡ ንኣብነት ኣብ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ፡፡
-
ጸጥታን ውልቃዊ ናጽነን ንምሕላው ሰባት ማዕጾኦም ይዓጽዉ።ንኣብነት ኣብ ቤት ጽሕፈታት ወይድማ ኣብ ገዝኦም፡፡ ክትኣቱ ከለኻ ከኣ ማዕፆ ምኩሕኳሕ ኣድላይ’ዩ፡፡ መብዛሕትኡ ግዜ ከኣ ክትኣቱ ብኣኽብሮት ይዕድሙኻ፡፡
-
ሰንበት ናይ ፀጥታ መዓልቲ’ዩ፡፡ ኩሎም ሹቃት ዕፅዋት’ዮም፡፡ ዝተወሰኑ ሰባት’ዩም ኣብ ስርሖም ዝርከቡ፡፡ ጎረባብትካ ኣብ ዕረፍቲ መዓልቶም ተረብሽካዮም ክሲ ከቕርቡ ይኽእሉ’ዩም፡ ንኣብነት ዝርብሽ ድምፂ ዘለዎ ስራሕ እንተሰርሒካ፡፡ ኣብ ጀርመን ዝርከቡ ሰባት ኣብ እዋን ድቃሶም ዝኾነ ይኹን ድምፂ ክስምዑ ኣይደልዩን እዮም ፡፡ ካብ ሰዓት 10 ምሸት ክሳዕ 6 ንግሆ ጸጥታ ክሕሎ ይግባእ እንተ ዘይኮነ ክትክሰስ ትኽእል ኢኻ።
-
ሰብ ኣብዝተኣከበሉ ቦታ ሽንቲ ምሻን ግቡእ ኣይኮነን፡፡ ኣብ ዝበዝሑ ቦታታት ሽንቲ ቤት ይርከብ’ዩ፡፡ ኣብ ሽንቲ ቤት ናይ ፅሬት መከወሊ ሶፍትታት ይርከቡ’ዮም፡፡ መሕፀቢ ነፍሲ ሻወር ግና የለን፡፡ ናይ ሽንቲ ቤት ረስሓት ወረቃቅቲ ኣብቲ ዝሸንካሉ ክትድርብዮ ይግባእ፡፡ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ሞደስን ከምኡ ዝኣመሰሉ ነገራትን ከኣ ኣብ እንዳ ጓሓፍ ክጓሓፍ ኣለዎ። ርስሓት ነገር እንተ ኣጋጢምካ ብብራሽ ከተጽርዮ ኣለካ። እቲ ሽቓቕ ፅሩይን ደረቅን ምኳኑ ኣረጋጊፅካ ውፃእ፡፡ ደገ ክትወፅእ ከላካ ኮፍ ኢልካ ምውፃእ’ዩ ተመራፂነት ዘለዎ፡፡ ሽንቲ ተኮይኑ ግና ደው ኢልካ’ዩ ዝምረፅ፡፡ ብተወሳኪውን ካብቲ ሽንቲ ቤት ክትመፅእ ከለካ ኢድካ ብሳሙና ምሕፃብ ግድን’ዩ፡፡
-
ሰብ ኣብ ዝተኣከበሉ ቦታ ብፍላይ ኣብ ትራንስፖርት ነዊሕን ዓው ኢልካ ቴሌፎን ምዝራብ ፅቡቅ ኣይኮነን፡፡ ድምፅካ ኣትሕት ኣቢልካ ክትዛረብ ይግባእ፡፡
-
ኣብ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ ንዓበይቲ ሰባት:ንነፍሰ ጾራት:ንስንኩላን ተባሂሉ ዝተትሓዘ ቦታ ኣሎ፡፡ንናይ ቆልዑ ዓረብያን ብውሊቸር ንዝከዱ ሰባትውን ተባሂሉ ዝተሓለወ ቦታ ኣሎ፡፡ ነዚኦም ቦታታት ሰባት ኮፍ ኣይብልዎምን ወይ ከኣ ኣድላይ ተኾይኑ ኣብ ድሕሪት ኮፍ ይብሉ ወይድማ ጠጠው ይብሉ፡፡
-
ኣብ ኣስካላ ሰባት ኩሉ ግዜ ብየማን ጠጠው ይብሉ ብፀጋም ድማ ይጓኣዙ፡፡
-
ሓገዝ እንተደሊካ ንዝኾነ ሰብ ንምሕታት ናፃ ኹን፡፡ መብዛሕትኦም ሰባት ክሕግዙኻ ድሉዋት’ዮም ፡፡ ብዘይ ወለዶም ፍቃድ ንህፃናት ቆልዑ ክትቀርቦም ኣይግባእን፡፡
ክፋል 2 – ናይ ውልቀ ሰብ ናፅነት
-
ኩሉ ሰብ ናይ ባዕሉ ሃይማኖት ከተግብር ይክእል’ዩ፡፡ ሃይማኖትውን የብለይን ክብል ይክእል’ዩ፡፡ ሃይማኖት ናይ ውልቀ ሰብ ጉዳይ’ዩ ተባሂሉ ’ዩ ዝእመን፡፡ ንስኻ ውን ብዝደሌካዮ ነገር ናይ ምእማን መሰል ኣለካ፡፡ ግና ንስኻ ናይ ካልኦት ሰባት እምነት ከተኽብር ትፅቢት ይግበር’ዩ፡፡ ብካልእ ኣምላኽ ይእመን ወይ ድማ ዘኣምኖ ነገር ኣይህልው ናይቲ ሰብ እምነት ክተኽብር ይግባእ፡፡
-
ናይ ውልቀ ኣታሓሳሰባን ምይይጥን ኣብ ጀርመን ግቡእ ጠመተ ይዋሃቦም’ዩ፡፡ እቲ ዕላማ ከኣ ኣብ ሓደ መፍትሒ ንምብጻሕ እዩ፡፡ እቲ ፕሬስ ፍሉይ ዝኾነ ናፅነት’ዩ ዘለዎ፡፡ ናይ ፕሬስ ናፅነት ተባሂሉ ይፅዋዕ፡፡ እዚ ናፅነትውን ብሕጊ ዝተሓለወ’ዩ፡፡ እቲ ፕሬስ ገፊሕ ዝኾነ ኣርእስቲታት’ዩ ዘጠቓልል፡፡ ነቲ መንግስቲውን ነቀፌታ የቅርብ ’ዩ፡፡ ንማሕበራዊ ትካላትውን ነቀፌታ የቅርብ ንኣብነት ንቤተክርስቲያናት፡፡ ’’ናይ ምዝራብ ናፅነት’’ ዝመስለካ ነገር ንክትዛረብ ናፅነት ይህበካ፡፡ ግና ናይ ሰብ መሰል ክትትንክፍ ኣይግባእን፡፡
-
ኣብ ቅድሚ ሰብ ንፍቅረኛካ ፍቅርካ ክትገልፅ ትኽእል ኢካ (ተመሳሳሊ ይኹን ዝተፈላላየ ፆታ ዘለዎም መሓዙት) ፍቅሮም ኣብ ቅድሚ ሰብ ምግላፅ ዝተለመደ’ዩ፡፡ እዚውን ተሓቋቂፍካ ምካድ፣ ምስዕዓም የጣቃልል’ዩ፡፡ እዚ ዝተለመደ ተግባርን ቅቡልን’ዩ ግና ካብ መስመር እንተሓሊፉ ተቀባሊነት የብሉን፡፡
-
ዝተወሰነ ክፋል ናይ ኣካላትካ ጥርሑ ገይርካ ምካድ ዝተለመደ’ዩ ንኣብነት ቲሸርትን ሕፅር ዝበለ ስረን ገይርካ ምካድ ይካኣል’ዩ፡፡ ሓፀርቲ ክዳውንቲ ውን ይፍቀድ’ዩ፡፡ ነዚ ዝተከደኑ ሰባት ግና ንነዊሕ ግዜ ክትጥምቶም ኣይፍቀድን፡፡
-
ኣብ ሳውናን ገለ ገለ መሐምበሲ ቦታታትን ጥራሕ ነፍስኻ ክትንቀሳቐስ ይፍቀድ’ዩ።ኣብ መብዛሕትኡ መሕመሲ ቦታታት ግና ሰባት ናይ መሐምበሲ ክዳን ይኽደኑ ፡፡ ኣብ መሕመሲ ቦታታት ንወዲን ንጓልን ተባሂሉ ዝተወሰነ ቦታ የለን፡፡ ኣብ ሓደ ሓደ ግና ፍሉይ ኣብ ዝኾነ እዋን ንወዲን ንጓልን ተባሂሉ ዝተፈለየ ቦታ ይርከብ’ዩ፡፡
ክፋል 3 – ህይወት ማሕበረሰብ
-
ኣብ ጀርመን ዝነብሩ ሰባት መብዝሓቲኡ እዋን ኢድንኢድ ተጨባቢጦም ስላምታ ይዋሃባቡ’ዩም፡፡ እዚ ዝገብሩ ድማ ክራኸቡን ክፈላላዩን ምስበሉ’ዩም፡፡ ጋሻ ሰብ ተረኪቦምውን ናይ ኢድ ሰላምታ የቅርቡ’ዩም፡፡ ሓደ ሰብ ተኣኪቦም ዘለው ሰባት ተረኺቡ ንኩሎም ናይ ኢድ ሰላምታ ከቕርብ ይግባእ፡፡ ናይ ኢድ ንኢድ ሰላምታውን ነቲ ሰብ ዓይኑ እናጠመትካ ክከውን ይግባእ፡፡ እዚ ዓይነት ሰላምታ ውን ንኩሎም ወዲን ጓልን ይትግበር’ዩ፡፡
-
ምስ መሓዙትካ ክትራከብ ከለኻ ተሓቋቂፍካ ምስዕዓም ዝተለመደ ተግባር’ዩ፡፡ ኣብ ዝተወሰኑ ናይ ጀርመን ከተማታት ንመሓዙትካ ምስዓም ዝተለመደ’ዩ፡፡ መብዛሕቲኡ እዋን ንተቃራኒ ፆታ ምስዓም ዝተለመደ’ዩ እዚውን ዕርክነትካ ንምግላፅ’ዩምበር ንፆታዊ ድሌት ኣይኮነን፡፡
-
ጀርመናውያን ዝሓስብዎ ነገር ቀጥታ ይዛረቡ’ዩም፡፡ ትሑት ብዝኾነ ኣቀራርባ’ዩም ሓሳባቶም ዝገልፁ ነቀፌታ ምቅራብ ንሓደ ሰብ የስተካክሎ’ዩ ኢሎም የኣምኑ’ዩም፡፡ ብፍለይ ኣብ ናይ ስራሕ ዓለም ተመራፂ’ዩ፡፡ ነቀፌታ ምቅራብ ወይ ከኣ ግብረ መልሲ ምሃብ ዝተለመደ’ዩ፡፡
-
ሰዓት ምክባር ኣድለይ ነገር’ዩ፡፡ ኣብ ቆፀራ ወይ ድማ ሰብ ክትረክብ ኢልካ 5 ደቒቕ እንተ ደንጒኻ ከም ንዕቀት ይግለጽ። ስለዚ ነቲ ሰብውን ዘለካ ክብሪ ንምግላፅ ብእዋኑ ምርካብ ኣድላይ’ዩ፡፡ እንተ ዘይጥዒሙካ ትዱንጊ መሲሉ እንተ ተራኢካ ነቲ ሰብ ደዊልካ ይቅርታ ብምሕታት መደንጎዪኻ ምኽንያት ምቅራብ አገዳሲ’ዩ፡፡
-
ሓደ ነገር ተቀሪቡልካ ‹‹ኔይን ዳንኬ›› (ኣይደልን፣ የምስግን) ኢልካ ምዝራብ ትሕትናካ የርእይ’ዩ፡፡ ‹‹ያ ቢቴ›› ወይድማ ‹‹ጌርነ›› እንተ ኢልካ ‹‹ሕራይ›› ‹‹እወ›› ማለት’ዩ፡፡
ክፋል 4 – ማዕርነት
-
ንሓደ ሰብ ብፆታ፣ ብዘርኢ፣ ብሃይማኖት ወይ ድማ ብፆታዊ ረክቢ ፈላሊካ ምርኣይ ዘይሕጋዊ’ዩ፡፡ ክትክሰስ ውን ትክእል፡፡ ንሰካውን ብዝኾነ ነገር አፈላላይ ተገይሩልካ፣ ተተፀሪፍካውን ናብ ፖሊስ ክተምልክት መሰል ኣለካ፡፡ ሰብ ምፅራፍ ወይ ድማ ምብኣስ ክልኩል’ዩ፡፡ክትፅረፍ፣ ኣፈላለይ ክግበረልካ ወይ ድማ መሰልካ ክትትንከፍ ሕጊ ኣይፈቅድን ብተወሳኪውን መሰል ምግሃስ ኣብ ጀርመን ዘይሕጋዊ’ዩ፡፡
-
ወዲን ጓልን ማዕረ ዝኾነ መሰል’ዩ ዘለዎም፡፡ሓደ ሰብ በይነይ ክኸውን ግደፈኒ እንተይሉካ ክትገድፎ ይግበአካ ነዚውን ክትቅበሎ ኣለካ፡፡ ንካልኦት ሰባት መሰሎም ምትንካፍ ንወዲ ይኹን ንጓል ዝተከልከለ’ዩ፡፡ ንሓደ ሰብ ፎቶ ክትስእሎ እንተ ደሊኻ ብመጀመሪያ ፍቃድ ሕተቶ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ናይ ተመሳሳሊ ፆታ ዕርክነት ዝተለመደ’ዩ፡፡ ንኣብነት ናይ ጀርመን ናይ ቀደም ናይ ወፃእ ጉዳያት ሚኒስትር ተመሳሳሊ ፆታ ዘለዎ ሰብ ዓርኪ ነይርዎ፡፡ ተመሳሳሊ ፆታ ዘለዎም መሓዙት ተመዝጊቦም ሕጋዊ ዝኾነ ኣፍልጦ ይዋሃቦም’ዩ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ሰባት ዝመረፅዎ ሰብ ሓዳር ናይ ምግባር መሰል አለዎም፡፡ ሓዳር ዘይምግባር መሰልውን ኣለዎም ብዘይሓዳር ምንባር ኣብ ጀርመን ዝተለመደ’ዩ፡፡ ሓዳር ከይገበሩ ቆልዓ ዝወልዱ ኣለው፡፡ ዘይወልዱውን ኣለው ቆልዓ ዘይብሎም ብዘይ ሓዳር ሓቢሮም ዝነብሩውን ኣለው፡፡
ክፋል 5 – ከባቢ
-
ኣብ ጀርመን ዝነብሩ ሰባት ኣብ ከባቢኦም ዘለዎም ኣረኣእያ ፍሉይ እዩ፡፡ ጓሓፍ ናቶም ከኣ ፈላልዮም ይጉሕፉ። ዝተደርበዩ ነገራት ተመሊሶም ኣብ ጥቅሚ ከም ዝውዕሉ ይገብሩ፡፡ ጓሓፍ ዝመሰሉ ነገራት ናብ ባይታ ኣይድርብዩን፡፡ እዚ ድማ ኣብ ኩሉ ከተማ ተመሳሳሊ ዝኾነ ባህሪ’ዩ፡፡ ንተፈጥሮውን ይከናከኑ’ዩም፡፡ ንኣብነት ንፓርክታት ቀፂሉ ድማ ንመንገዲታትን ንእንፀይቲታትን ክንክን ይገብሩ’ዩም ንጓሓፋት ብሓደ ይእክቡም ኣብ ቀረባ ናብ ዝርከብ ጓሓፍ መወገዲ ወሲዶም ይድርብይዎ፡፡ እዚ ማለት ድማ ነቲ ጓሓፍ ተሽኪምም ናብቲ ጓሓፍ መደርበይ ቦታ ይጓዓዙ ማለት’ዩ፡፡ ብርግፅ ናይ ጓሓፍ መአከቢ ኣብ መዕረፊ ባቡራት፣ ኣብ ፌርማታ ናይ ባስ ኣብ ፓርኪ ይርከብ’ዩ፡፡
-
መብዛሕቲኦም ጀርመናውያን ዘለዎም ኢነርጂን ሪሶርስን ብኣግባብ’ዮም ዝጥቀሙ፡፡ ነዚ ዝገብሩ ድማ ንከባቢኦም ክንክን ንምግባር’ዩ፡፡ ካብዚ ብተወሳኪውን ገንዘብ ንምቁጣብውን ይጥቀሙሉ፡፡ ንኣብነት ፍሪጂ ንነዊሕ እዋን ከፊቶም ኢይጥቀሙን (ኣብ ገዛ ይኹን ኣብ ሱፐርማርኬት) ኩሎም ሰባት ካብ ክፍሎም ክወፅኡ ከለዉ ነቲ መብራህቲ የጥፍኡዎ፡፡
-
ዝተዓፀወ መስኮት ሙቀት ይፈጥር’ዩ ፅሩይ ኣየር ምእንቲ ክኣቱ መስኮት ምክፋት ኣድለይ’ዩ ሓይሊ ንምቁጣብ መስኮት ክንከፍት ከለና ሙቀት ዝህብ መሳርሒ ክነጥፍኦ ይግበአና፡፡
-
መብዝሕኣቲኦም ብጠርሙስ ዝተዓሸጉ ነገራት ክትገዝእ ከለካ ነቲ ጠርሙስ መትሐዚ ካብ 8 ክሳብ 25 ሳንቲም ትከፍል፡፡ ካብኡ ነቲ ጠርሙስ ክትምልስ ከለካ እቲ ገንዘብ ይመለሰልካ ማለት’ዩ፡፡ ነተን ጠራሙዝ ኣብ ዝረከብካዩ ሱፐር ማርኬት ክትሸጠን ትክእል፡፡ እቲ ሱፐር ማርኬት ግና ካብቲ ንስካ ዝገዛእካሉ ክኸውን ግድን ኣይኮነን፡፡ እዚ ማለት ድማ ናትካ ከባቢ ከይብከል ዝተጠቀምካሎም ጠራሙሳት መሊስካ ብምጥቃም እቲ ጓሓፍ ከይበዝሕ ንምግባር’ዩ፡፡
ክፋል 6 – ምግቢ፣ መስተን ሽጋራን
-
ማይ ናይ ቡንባ ምስታይ ይክኣል’ዩ፡፡ ኣታኣማማኒ ውን’ዩ ማይ ቡንባ ኣብ ጀርመን ቁፅፅር ስለዝግበረሉ ካብ ሓደጋ ናፃ’ዩ፡፡ ነዚ ሕጊ ዝጥሕስ ስተወሰነ ነገር ኣሎ ንኣብነት ህዝቢ ኣብ ዝእከበሉ ቦታ፣ ኣብ መዕረፊ ባቡራት ፍሉይ ብዝበል መንገዲ ዝተፃሓፈ ‹‹ካይን ትሪንክ ዋሰር ›› (ዘይስተ ማይ) ተባሃሉ ይፃሃፈሉ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ዝተፈላለየ ዓይነት ምግቢታት ይርከብ’ዩ ንኣብነት ናይ ሓሳማ ስጋ፣ ናይ ብተይ ስጋ፣ ናይ ደርሆ ስጋውን ይርከብ’ዩ፡፡ እንታይ ዓይነት ስጋ ኣብ ምግብካ ክውሰከልካ ከምትደሊ ኩልግዜ ሕተት ዘይደለካዩ ናይ ስጋ ዓይነት ተኮይኑ ክትበልዕ ኣይትግደድን፡፡ ብባህሎም ጀርመናዊያን ብዙሕ ስጋ ሓሰማ ይምገቡ እዩም፡፡
-
ኣብዙሕ ቦታታት ዱነር ዝብሃል ዓይነት መግቢ: ንሱ ከኣ ስጋ ኮይኑ ኣብ ባኒ ተጠቕሊሉ ይሽየጥ፡፡ እቲ ስጋ ድማ ናይ ደርሆ ናይ ዕየት ወይ ድማ ናይ ምራኽ ክኸውን ይኽእል’ዩ፡፡ ልክዕ ከም ካልኦት ፋስት ምግቢታት ፒዛ፣ በርገር፣ ወዘተ… ብዘይ ማኣዲ ዝብላዕ’ዩ፡፡ ኣብ ጠረጴዛ ትምገብ ተኾይንካ ኩሉ ዝተማልአ ማኣዲ ትረክብ፡፡
-
ብዙሓት ናይ ጀርመን ምቁር ነገራት ካብ ሓሳማ ስጋ ዝተዳለወ ጀላቲ ኣለዎም፡፡ ንስካ ግን ነቲ ምቁር ነገር ብሃይማኖትካ ክልኩል እንተኮይኑ ካብ ኣትክልቲ ዝተሰርሐ ዝብል ፅሑፍ ዘለዎ ኣንቢብካ ክትገዝእ ትክእል ኢካ፡፡ ወይድማ እቲ ምቁር ነገር ካብ ምንታይ ከምዝተሰርሐ ዝርዝር ነገራቱ ምርኣይ ይካኣል’ዩ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ሕስር ዝበለ ዋጋ ዝሸጡ ሱፐር ማርኬታት ኣለው (ንኣብነት ኣልዲ፣ ሊድልን ፔኒን) ብጣዕሚ ክቡራት ዝኾኑ ሱፐር ማርኬታት ድማ ኣለው (ንኣብነት ረቨን ኤዴካን)፡፡ ሓደ ሰብ ንምንባር ዘድልዩ ነጋራት ሱፐር ማርኬታት ይሸጡ’ዩም፡፡ ካብዚ ብተወሳኪ ናይ ሓረስቶት ዕዳጋን ንኣሽቱ ሱፐር ማርኬታት ይርከቡ’ዩም፡፡ ንኣብነት ቱርኪሽ፣ ኣፍሪካን፣ ኤስያንን ግሪክ ሱፐር ማርኬትን ይርከቡ’ዩም፡፡ ብሃይማኖትካ ዝፍቀድ ስጋ ተኮይኑን ,,ሓላል´´ምቁር ነገር ንምግዛእ ተደሊካ ኣብ ቱርኪሽ ወይድማ ኣብ ኣዕራብ ሱፐር ማርኬት (ሬስቶራንትስ) ክትረክብ ትክእል፡፡ ካብ ሱፐር ማርኬት ብተወሳኪ ገለ ነዳዲ መሸጢ ቦታታት 24 ሰዓት ዝሰርሑ ካብኡ ምግዛእ ይካኣል’ዩ ፡፡ዋግኡ ግና ክብር ዝበለ’ዩ ምስ ሱፐር ማርኬት ክነፃፀር ከሎ፡፡
-
ናይ ኣልኮል መስተ ቢራን ወይንን ኣብ ማሕበራዊ እዋናት ኣብ ምሽት ምስታይ ዝተለመደ ነገር’ዩ፡፡ ንኣብነት ኣብ ድራር እዋን ወይድማ ምሓዙትካ ክትረክብ ከለካ፡፡ ብኣንፃሩውን ኣልኮል መስተ ዘይምስታይ ብብዙሓት ጀርመናውያን ቅቡል ተግባር’ዩ፡፡ ‹‹ኔይን ዳንኬ›› ኢልካ ከኣ ኣይሰትን’የ ትብል፡፡ ናይ ኣልኮል መስተ ሰቲኻ መኪና ወይ ብሽክለታ ምዝዋር ኣይፍቀድን፡፡
-
ሽጋራ ምትካክ ኣብ ኩሉ ቦታ ዝተለመደ’ዩ፡፡ ወዲ ይኹን ጓል ሽጋራ ምትካክ ይካኣል’ዩ፡፡ ኣብ ሬስቶራንትን ባቡር ጣቢያን ንሽጋራ ምትካክ ተባሂሉ ቦታ ይዳለው’ዩ፡፡ ‹‹ናይ ሽጋራ ምትካክ ቦታታት›› ተባሂሉ ይፅሃፈለን፡፡ መብዛሕቲኦም ሽጋራ ዘትክኩ ሰባት ናብ ደገ ውፅእ ኢሎም የትክኩ ወይድማ ናብቲ በረንዳ ወፃእ ኢሎም የትክኩ፡፡ ቅድሚ ሽጋራ ዝየትክኩ ሰባት፣ ቅድሚ ህፃውንቲ፣ ቅድሚ ጥንስቲ ጓል ሽጋራ ምትካክ ብስሩ ኣይካኣልን፡፡ ከምኡ ተገይርካ ከም ብዓለገ ኢካ ትረኣይ፡፡
ክፋል 7 – ወግዓዊ ጉዳያትን ምምሕዳርን
-
ሹቃትን ቤት ጽሕፈታትን ብሰዓቶም ይክፈቱ ብሰዓቶም ይእፀው፡፡ ንኣብነት ቤት ጽሕፈታት ዝተኸፈቱ ሰዓታት (‹‹ኦፍኑንዛይትን››) ሰዓት 4 ድሕሪ ቀትሪ ይዓጽዉ አንተኮይኖም ናብቲ ቤት ጽሕፈት 3፡55 ክትርከብ ይግባእ፡፡ ምክንያቱ ድማ ሰኣት 4፡01 እቲ ቤት ጽሕፈት ተኣፅዩ ኢካ ትረክቦ፡፡ ንኣውቶብሳት፣ንባቡራት ወዘተ ተመሳሳሊ’ዩ ሰዓት ምክባር ኣድላይ’ዩ፡፡ እቶም ባቡራት ይኩና ኣውቶብሳት ብዝተዛረባሉ ሰዓት’ዩም ዝብገሱ፡፡
-
ቢሮክራሲ ዝምልካት ክንርእይ ከለና ኣብ ጀርመን ዘሎ ቢሮክራሲ ዝተሓላለኸ’ዩ፡፡ ዝደኸመ ቢሮክራሲ’ዩ ዘሎ ሓደ ነገር ንምፍፃም ብዝሕ ዝበለ ኸይዲ የዲሊ’ዩ፡፡ እዚ ድማ የጭንቅ’ዩ፡፡ እዚ ቢሮክራሲ እዚ ንኩሉ ማዕረ’ዩ ዝሰርሕ፡፡ ፍትሓዊ ንምግባርውን ፃዕሪ ይግበር እዩ፡፡ ገንዘብ ወይ ድማ ካልእነገር ከም ጉቦ ምቅባል ገበን’ዩ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ዝነብሩ ሰባት ሕጊ ትራፊክ የክብሩ’ዩም፡፡ ቀይሕ መብራህቲ ክበርህ ከሎ ዋላ ሓደሰብ ኣይንበር ኩሎም በዓል መኪና ጠጠው’ዩም ዝብሉ፡፡ ናይ ትራፊክ መብራህቲ እንተዘይሃልዩ ብየማን ዝመፀ ሰብ ቀዲሙ ናይ ምጉኣዝ መሰል ኣለዎ፡፡ (‹‹ሬሽትስ ቮር ሊንክስ››) ይባሃል፡፡
-
ተፈልዬም ዝተሰርሑ መንገዲታት ንብሽክሌታ’ዩ ዘግልግሉ፡፡ ብፍላይ ኣብ ከተማታት ንብሽክሌታ መጓዓዝያ ተባሂሉ ዝተዳለወ መንገዲ ኣሎ፡፡ ማኪና ክትዝውር ከለካ ብሞባይል ምፅሓፍን ምዝራብን ዝተኸልከለ’ዩ ፡፡ ብመኪና ክትጓኣዝ ከለካ ኩሉ ተጓዓዛይ ቁልፊ ይዕጠቅ’ዩ፡፡ንደቅካ ዝተመቸአን ዝተመጣጠነ ኮፍ መበሊ ክተዳልው ይግበአካ፡፡
-
ናይ ቴሌፎን ፃውዒት ኩል ግዜ ብቤት ጽሕፈት ሰዓት’ዩ መልሲ ትረክብ እዚ ማለት ድማ ድሕሪ ቀትሪ ካብ ሰዓት 4 ክሳብ ሰዓት 5 ’ዩ፡፡ ናይ ውልቀ ስልኪ ፃውዒት ምሽት ድሕሪ ሰዓት 9 ወይድማ 10 ኣይላዓሉን፡፡ ስልኪ ክትድውል ከለካ መጀመሪያ ርእስኻ ኣፋልጥ ቀፂልካ ሽምካ ብምዝራብ ሰላምታ ኣቅርብ፡፡
-
ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ክትጥቀም ከለካ ኢድ ብኢድ ከፊልካ ትኬት ክትቆርፅ ኣድላይ’ዩ፡፡ ነዚኦም ትኬታት ኣብ ትኬት መሸጣ ትኬት ኣብዝሸጡ ማሽናት ወይድማ ግልጋሎት ካብዝትረክበሉ ቦታ ክትገዝኦም ትክእል ኢካ፡፡ ናብ ባስ ወይድማ ናብ ባቡር ክትኣትው ከላካ ነቲ ትኬት ከምዝተጓዓዝካሉ ምልክት ተግብረሉ፡፡ (ንኣብነት በርሊን፣ ሙኒክ) ንዝመስሉ ከተማታት ከምዚ ትገብር ናይ ቲኬት ዓይነታትን፣ ከይዲታትን ካብ ከተማ ከተማ ይፈላለይ’ዩ፡፡
ክፋል 8 – ሓደጋ ከጋጥመካ ከሎ
-
ኩልግዜ ዝተጎድኡ ሰባት ተሪኢካ ሓገዝ ግበረሎም፡፡ ካልእ ሰብ ኣይትራኣይ ኩልግዜ ሓደ ነገር ንምግባር ፈተነ ግበር፡፡ ኩሉ ሰብ ኣብ ሓደጋ ንዘሎ ሰብ ክሕግዝ ናይ ሞራል ሕጊ የሓትት’ዩ ንኣብነት ናይ መጀመሪያ ረድኤት ብምሃብ፣ ናብ ድንገተኛ ሓደጋ ግልጋሎት ቤት ጽሕፈት ስልኪ ብምድዋል (ኣብ ታሕቲ ተመልከት)
-
ናይ ሰብ ባእሲ ዝምልከት፣ ስርቂ፣ ፆታዊ ፀርፈ፣ ትንኮሳ ተሪኢካ ናብ ፖሊስ ደውል (110 ኣብዝኾነ ስልኪ ክትደውል ትክእል ኢካ) ናይ ፖሊስ ኦፊሰራት ከም መሓዝኦም’ዩም ዝሪኡካ ብምኳኑውን ንዝደወልካሎም ነገር ብትኩረት’ዬም ዝርእዩ፡፡ ዝገድፍዎ ናይ ስልኪ ፃውዒት የለን፡፡
-
ናይ ባርዕ ሓዊ ዝምልከት ወይድማ ናይ ሕክምና ሃንደበታዊ ሓደጋ ዝምልከት ንሓዊ ብርጌድ ስልኪ ደውል(112 ኣብ ዝኾነ ስልኪ ክትደውል ትክእል) እዚ መስመር እዚ ብጣዕሚ ተደላይ ስለዝኾነ ንህይወት ዘስግእ ኩነታት ተጋጢሙካ እዩ ትድውለሉ፡፡ ናይ ሃንደበታዊ ሓደጋ ሕክምና ክፍሊውን ንህይወት ዘስግእ ኩነታት እንተጋጠሙ’ዩ ትጥቀመሎም፡፡ (ኣብ ሆስፒታላት)
-
ዶክተር ንምርኣይ ስደተኛታት ብመጀመሪያ ናብ ማሕበራዊ ደሕንነት ቤት ጽሕፈት ከማኽሩ ይግባእ፡፡ ናይ ዶካትር ቤት ጽሕፈት ኩልግዜ ካብ ንጉሆ ሰዓት 8 ክሳብ ናይ ቀትሪ ሰዓት 12 ክፉት’ዩ፡፡ ሓደ ሓደ ግዜ ድሕሪ ቀትሪ ውን ይክፈት’ዩ መብዛሕቲኦም ዶክተራት ብእንግሊዝኛ ቋንቋ ይዛረቡ’ዩም፡፡
-
ሰንበት፣ ኣብ ኣውደ ኣመት ወይድማ ምሸት ሕክምና ንምግባር እንተደሊካ መጀመሪያ ንኡኡ ተባሂሉ ዝተዳለወ ፋርማሲ ስለ ዘሎ ተቐላጢፍካ ትከይድ (‹‹ኖት አፖቴክ››) ይባሃል፡፡ ኣየንኡ ፋርማሲ ኣብ ስራሕ ከምዘሎ ንምፍላጥ ‹‹ኖት አፖቴክ›› ኣብ ጎግል ጽቐጥ ወይድማ 22 8 33 ደውል (እንትበዝሐ 69 ሳንቲም የክፍለካ’ዩ) ብምባይል ገይርካ ምድዋል ይካኣል’ዩ፡፡ ናይ ‹‹ኖት አፖቴክ›› ኣገልግሎት ዝህቡ ኣብ ኩሎም ፋርማሲታት ማዕፆ ይጥቃዕ’ዩ፡፡
ክፋል 9 – ብዛዕባ እዚ መምርሒ
እዚ መምርሒ እዚ ንጀርመን ዝበጽሑ ሰባት፣ ንስደተኛታትን ንቅድሚት ናይ ጀርመን ዜግነት ንዝረክቡ ሰባት ተባሂሉ ዝተዳለወ’ዩ፡፡ ናይዚ መምርሒ ዕላማ እዚኦም ሰባት ኣብ ጀርመን ምእታው ካብዝጀምራሉ ዕለት ኣትሓሒዙ ብዛዕባ ጀርመን ዝተወሰነ ፍልጠት ንምሃብ’ዩ፡፡ ስደተኛታት ኣብ ዝምልከት ድማ ብዛዕባ እታ ዓዲ ጠቃሚ ዝኾነ መረዳእታ ንምሃብ’ዩ ምክንያቱ ድማ እቶም ስደተኛታት መንግስቲ ጀርመን ዘዳለዎ ናይ ጀርመን ቋንቋ ትምህርቲን ናይ ምፍላጥ ኮርስ ዘይክረክቡ ይክእሉ’ዩም ኣብ መስከረም 2015 ቢኤኤም ኤፍ (ናይ ጀርመን ስደተኛ ቢሮ) ከምዚ ዓይነት መምርሒ ኣየዳለወን፡፡ እዚ መምርሒ እዚ ብዝተፈላለየ ቋንቋ ዝርዝር ብዝኾነ መንገዲ ተዳሊው’ዩ ነዚ መምርሒንዝተፈላለዩ ወገናት ንምብፃሕ ብኦን ላይን ተዳሊው’ዩ፡፡ ኣብ ቀፃሊ እዋን ነቲ መምርሒ ብምሕታም ክነቅርብ ኢና፡፡
ናይዚ መምርሒ ቀንዲ ዕላማ ኣድላይ ዘበሉ መረዳእታ ምቅራብ’ዩ ፡፡አንተኾነ ግን ሓደ ሓደ ግዜ እዚ መምርሒ ከም ትዕቢትን ንስደተኛታት ምንእኣስን ይቱርጎም። ኣድለይ ብዝኾነ ትርጉም ዝተዳለወ እዚ መምርሂ ናይቲ ማሕበረሰብ ነቀፊታን ካልኦት ጉዳያት ተንፀባሪቁሉ’ዩ፡፡
ናይዚ መምርሒ ሓሳብን ትሕዝቶን በብዙሕ ሰባት ደገፍ’ዩ ተዳሊዩ ዘሎ ንኣብነት (ካብ ሶሪያ፣ ኣፍጋሂስታን፣ ሱዳን፣ ግብፂ፣ ፓላስታይን ዝመፁ ሰባትን ናብ ጀርመን ብቀረባ ዝመፁ ስደተኛታት፣ ሕዚውን ኣብ ጀርመን ዑቕባ ሓታቲ ኮይኖም ዝነብሩ ሰባት ዝተሳተፉሉዩ) ስደተኛታት ነዚ መምርሂ እዚ ሒዞም ክምርሑሉ ኣድላይ ነገር’ዩ፡፡
ነቲ ፕሮጀክት እዚ ምስ ስደተኛታት ክንመያየጥ ከለና ብኣወንታዊ ጉኒ ኣይተራእየን ፡፡ ክሳዕ ክንደይ ስደተኛታት ዘቃልል’ዩ ኢልና ምስ ሓተትናዮም ብኣንጻሩ ጠቓሚን ሓጋዝን ምዃኑ ሓቢሮምና። ናይ ሕቶታቶም መልሲ ኮይኑ ረኺቦሞ።


text:
ንባባት፡ 1ተሰ 2፡2-13፥ ያዕ 1፡1-12፥ ግ.ሓ. 28፡7-17፥ ማቴ 23፡1-12። ምስባክ፡ ወይከውን ከመ ዕፅ እንተ ትክልት ኀበ ሙሓዘ ማይ። እንተ ትሁብ ፍሬሃ በበጊዜሃ። ወቆጽላኒ ኢይትነገፍ።
መዝሙር፡ ክርስቶስ ሰንበት ሠርዓልና ብአኡ ሓቢርና ክንሕጎስ ዕረፍቲ ክትኮነና ሃበና፥ግራውቲ ወይኒ ዓምበቡ አታኽልቲ ፈረየ ሰለሙን እኳ ከም ሓደ ካብኦም አይለበሰን። መዓልቲ ሰንበት ምስ አምላኽ እንራኸበላ ጸጋ እንዕደለላ ዕለት ስለ ዝኾነት ክነኽብራ ይግባእ። ሰንበት አኽብሩ ጽድቂ ግበሩ ይብለና አምላኽ። ሰንበት ዘየኽብር ንአምላኽ አየኽብርን እዩ ስለዚ ብምዓልቲ ሰንበት ክንጽሊ ክንሳሕ አብ መአዲ ቅ. ቍርባን ክንሳተፍ ይግብአና።
፭ይ ሰንበት ዘጽጌ ኢና ዘኪርና ዘሎና። አስተንትኖና ምስ ማርያም ኮና ድላይ አምላኽ ምግባር እዩ። ሰብ ሕጉስን ቅሱንን ሕይወት ዘሕልፍ ምስ አምላኽ ክራኸብ እንከሎ እዩ እዚ ኸአ ዝብሎን ዝገብሮን ጽቡቕ ነገር ሓደ ክኸውን እንከሎ እዩ። ዘመነ ጽጌ አብነት ማርያም ተኸቲልና አምላኽ ዝፈትዎን ዝደልዮን ክነስተንትን የዘኻኽረና። ብአፍና ክርስትያን እየ እንተ በልና ብግብርና ግን ግብሪ ሰይጣን ንገብር እንተ ኾና እንታይ ጥቕሚ አልኦ።
ሓደ እዋን ሓንቲ አደ ጓላ ብዙሕ ሽኮራዊ ነገራት ብምብላዕ አብ ጥዕንአ ብዙሕ ዝፈርሐት እትገብሮ ጠፊእዋ ናብ ማህተማ ጋንዲ ዝተባህለ መራሕ ህንዲ ዝነበረ ምኽሪ ደልያ መጽአት። ጎይታይ በጃኻ ንጓለይ ተዛረበለይ ሽኮራዊ ነገር ካብ ዓቐን ንላዕሊ እያ እትበልዕ ከይትሓመኒ ፈሪሐ ክትመኽረለይ አባኻ አምጺአያ አሎኹ ንአይ ምስማዕ አብያትኒ ስለዚ አብኻ አምጽአያ አሎኹ ኢላቶ። ጋንዲ ሱቕ ኢሉ ድሕሪ ምጽናሕ ንጓልኪ ድሕሪ ሰለስተ ሶምን አምጽእያ ኢሉ ተሰናቢታ። ድሕሪ ሰለስተ ሶምን እንደገና ጓላ ሒዛ መጺአት። አብዚ እዋን ጋንዲ ነታ ቆልዓ ቀስ ኢሉ ብኢዳ ሒዙ አውግን አቢሉ ሽኮራዊ ነገራት ዘስዕቦ ጉድአት አብነት እናሃበ አረዲእዋ። ሽዑ ነዚ ሕማቕ ልምዲ ክትሓድጎ ነጊርዋ እታ ቆልዓ ኸአ ፍሽኽ እናበለት ሕራይ ኢላቶ። ወላዲት በቲ ንጓላ ዝሃቦ ምኽሪ አመስጊና ግን እዚ ቀሊል ነገር ክትብላ እንተ ኾንካ ስለምንታይ ብቀዳማይ መጺእና ከሎና ዘይበልካያ ስለምንታይ ሰለስተ ሶምን አጸቢኻና እናበለት ሕርቃን ብዘለዎ ሓቲታቶ። ጋንዲ ሕፍረት እናተሰምዖ ብትሑት ድምጺ ብሓቂ ክብለኪ አነ ንርእሰይ ቅድሚ ሰለስተ ሶምን እየ ሽኮራዊ ነገራት ናይ ምብላዕ ወልፊ ሓዲገ እናበለ መሊሱላ ይብሃል።
ከም ዝብሃል አብነት/አርአያ ንኻልኦት ሰባት ክትጸሉ ዝጠቅም ጥራሕ አይኮነን እንታይ ድአ ንሱ ጥራሕ እዩ እቲ እንኮ መገዲ ንሰባት ክትቕይር ዝሕግዝ። ሰባት አብቲ እንብሎ አይኮኑን ዘስተውዕሉ አብቲ እንገብሮ እዮም ዘስተውዕሉ። አብ አብሃህላና ከም እንብሎ መጀመርያ ንእትብሎ ተአዘዝ ድሕሪኡ ንኻልኦት በሎ። አብ ናይ ሎሚ ወንጌል ኢየሱስ ንፈሪሳውያን በቲ ዝገብርዎ ዝነበሩ ግብዝና ዝመልኦ ሕይወቶም አትሪሩ ከም ዝወቐሶም ሰሚዕና። ንሕናኸ ብኸመይ ንፍለጥ? አምሰሉታት ዲና? ሓቀኛ እንታይነትና ከይፍለጥ ከዊልና እንነብር ዲና? ዘሎናዮ ዘመን ንዘይ ኮናዮ ከም ዝኾና ገሩ ዘቕርብ ዘመን እዩ። ሓንቲ ዘይንፈልጥ ከም ፈላጣት፥ ድነቑር ከሎና ከም ለባማት፥ ክፉአት ከሎና ከም ሕያዎትን ጥዑያትን ኮና ምቕራብ፥ ብኹሉ ዝተበላሾና ከሎና ሓንቲ ጸገም ከምዘይብልና ኮና እንነብር ኢና። ሰብ ከቢድዎ ዘሊ ሓቅን ዘይሓቅን ምልላይ ተሳኢንዎ አሎ። ነዚ አብነት ዝኾነና አብ ትንቢት ሚልክያስ ነብይ ንረክብ። እራኤላውያን ክብ ከቢድ ባርነት ባቢሎን ብጸጋ አምላኽ አብ ዓዶም ድህሪ ተመሊሶም አብ ሓጺር እውን ነቲ ኩሉ ዝተገብረሎም ረሲዖም ብፍላይ መራሕቲ ሃይማኖትን ዓበይቲ ዓድን ክሳዶም ነፊሖም ንዕቀት ትዕቢት ሓሶት ህርፋን የርእዩ ነሮም ነዚ ክእርም አምላኽ ብነብይ ሚልክያስ ነጊርዎም።
አብ ትንቢት ሚልክያስ 1፡14-2፡2-10 ዘሎ እንተ አንበብና እግዚአብሔር ንደቂ እስራኤል ብነብይ ሚልክያስ ገሩ ቃሉ ከም ዘስምዖም ንርኢ። አብ ልዕሊ ካልኦት ዝገብርዎ ውሳኔታት ሓቂ ዝጎደሎን ዘይቅኑዑን ነገራት አትሪሩ ይወቕሶም። ሚልክያስ ነብይ ሓደ ካብቶም ንኡሳን ነብያት ድሕሪ ምምላስ ካብ ስደት ባቢሉን ከምኡ ድሕሪ ዳግማይ ህንጸት ቤተ መቕደስ አብ ኢየሩሳሌም (517 ቅ.ል.ክ) ዝነበረ እዩ። ነብይ ሚልክያስ በቲ እቶም ካህናት አብ ቤተ መቕደስ ዝገብርዎን ዘርእይዎን ዝነበሩ ጠባይን ዕንቅፋትን እናወቐሰ ከመይ ገሮም ነቲ መስዋዕቲ ዘሕሰርዎን ዘራኽስዎን አትሪሩ ይዛረቦም ነሩ።
አብ ትንቢት ሚልክያስ እንርእዮ ነቶም አብ ቤተ ክህነትን አብ አገልግሎት ቤት አምላኽን ዝርከብ ዝገብርዎ ዝነበሩ ዕንቅፋት ወይ ብልሽውና ገሊጹ እናነገረ እቶም ካህናት ንመስዋዕቲ ዘቕርብዎ ዝነበሩ እንስሳ ሕሙምን ጎደሎ አካልን ዘይብቑዕን ብምቕራቦም ንክብሪ አምላኽ ምድፋሮም እናነገረ፥ ከመይ ገሮም ጸጋ አምላኽን ንእምነቶም ዘሕሰሩን ገሊጹ ነጊርዎም። በቲ ዝብልዎን ዝገብርዎን ዘስተምህርዎን ዝነበሩ ምኽንያት ብዙሓት ካብ ሓቀኛ መገድን እምነትን ርሒቖም አብ ጉጉይ መገዲ አምሪሖም። ብሓቂ በቲ ክፉእ ግብሮም ነቲ ምስ አምላኽ ዝተአቶ ኪዳን ጠሎሞምን አፍሪሶምን። ምስ ሃብታማትን ኃያላትን ዘልኦም ተጸጊዖም ሓላፍነት ዝጎደሎ ውሳኔታት ብምግባሮም ብአቋራጭ ንሓቂ ክረኽቡ ፈቲኖም። ሚልክያስ ነዞም ኃጥአተኛታት ካህናት አምላኽ ክንስሑን ካብ ኃጢአቶም ክምለሱን ሕይወቶም ክቕይሩ ዕድል ከም ዝህቦም ዘሎ ይነግሮም። እንተ ዘይ ተመልሱ ግን መርገም ከም ዝሰደሎም እዚ ኸአ አብ ኪንዲ እቲ ንሓደ ክህን ክውሃቦ ዝግብኦ ብአንጻሩ መርገም ከም ዝወርዶም ነጊርዎም። ብሓቂ ክርአ እንከሎ ድሮ አምላኽ ገለ ካብ በረኸቱ አልዕልዎ እዩ፥ በዚ ምኽንያት አምላኽ ብካልኦት ሃገራት ከም ዝንዕቁኹምን ከም ዘዋርዱኹምን ክገብር እየ ይብሎም።
አብ ትንቢት ሚልክያስ እንርእዮ ሰባት ሕይወቶም ክቕይሩ አብ ሓቀኛ ሕይወት ክምለሱ እምበር ብግዳማዊ ነገራት ጥራሕ ንአምላኽ ክንጥብሮ ከምዘይንኽእል ይነግረና። ዘንጋዕቲ ጠለምቲ ስለ ዝኾና ዘዘኻክር ንደሊ ሎሚ ዘዘኻክር ሰሚዕና አሎና ርእስና ንርአ ትሕትና ለቢስና አብኡ ንመለስ።
አብ መንፈሳዊ ይኹን አብ ዓለማዊ ሕይወት እንኽተሎ አካይዳ አገባብ ኮታ ኩሉ አብ ምጽላው ሕይወትናን ሕይወት እነገልግሎምን ዓቢ ተራ አልኦ። ነዚ ትንቢት ሚልክያስ ነብይ በብእዋኑ አብ ሕይወት ቤተ ክርስትያንን መራሕቲ ሃገራትን ኩሎም አብ አገልግሎት ህዝቢ ዝወፈሩ ክንርእዮ ንኽእል። ብፍላይ ሕይወት ቤተ ክህነት ንቅድስና ህዝቢ ዓቢ ተራ ስለ ዘለዎ ሃናጽን መሃርን ክኸውን ይግባእ። ነዚ ዘንጊዖም አብዘይ ተደለ ወይ ዓቢ ዕንቅፋት አብ ዝኾነ ነገራት ክወድቁ ከለዉ ንምሉእ ሕይወት ህዝቢ ስለ ዝጸሉ ዓቢ ሕልናዊ ሓላፍነት ለቢስካ ምንባር የድሊ። ስለዚ ኵልና አብ ተልእካዊ ሓላፍነት ወፊርና ዘሎና ከመለኹ ህዝቢ አባይ እንታይ ይርእዩ ካባይ እንታይ ይሰምዑ ክንብል ግቡእ እዩ። ሕጂ እውን አምላኽ ክንምለሶ ክንሳሕ አፍደገ ምሕረቱ ከፊቱ ይጽበየና አሎ።
ካብ ማቴዎስ ወንጌላዊ ዝሰማዕናዮ ነዚ አነጾሩ ይነግረና። እቶም አብነትን መራሕትን ክኾኑ ዝግብኦም ፈሪሳውያን ኢየሱስ በቲ ዝገብርዎ ዝብልዎን አትሪሩ ከም ዝወቐሶም ንርኢ። ነዚ ተሪር ተግሳጽ ምስ ሰማዕና እምበርዶ እቲ ንጸልእትኹም አኽቡሩ ዝበለ ኢየሱስ እዩ ነዚ ኢልዎ ዝብል ክንሓስብ ይክአል እንተ ኾነ በብትሕዝትኡ ክንርእዮ አሎና። አብ ጊዜ ኢየሱስ ፈሪሳውያንን ጸሓፍትን መንበረ ሙሴ ሒዞም ዝነበሩ እዮም፥ ስልጣኖምን ሓላፍነቶምን ኢየሱስ ጨሪሹ አይከሓዶን። እቲ ጸገም ዘርእይዎ ዝነበሩ ግብዝነትን ትዕቢትን ከምኡ ዘይ ስሩዕ ሕይወትን እዩ። ሕይወቶም ትሕትና ቅንዕናን አገልግሎትን ጎዲልዎ፥ ነቲ ዝሰብኽዎ ክገብርዎ አይክአሉን። ነዚ አብ ሓሳዊ ሕይወት ዝተመርኮሰ ፈሪሳዊ አተሓሳስባ ብሰለስተ መገዲ ክቋወሞ ንርኢ፡
መማህርን ሕግን ፈሪስውያንን አብ መንበረ ሙሴ ተቐሚጦም ስለ ዘለዉ ንሳቶም ዝብልኹም ኵሉ ግበሩን ሓልዉን ምኽንያቱ ናይ እምነት ሓቂ ስለ መሓላልፉ። ግን ከምቲ ዝገብርዎ አይትግበሩ። ክልተ ገጽ ዘልኦም እዮም፥ ሓደ ነገር ይብሉ ካልእ ነገር ከአ ይገብሩ። ስለዚ ነቶም ዝሰምዕዎ ዝነበሩ ንዝምህርዎ ተኸተልዎ ንዘግብርዎ ግን አይትግበርዎ ይብሎም። ንሶም ከቢድ ፆር ጠሚሮም ንሰብ አብ መንኵቡ የሰክምዎ ባዕላቶም ግና በጻብዖም ኪትንክፍዎ አይፈትዉን። ብሓቂ ክንርእዮ ከሎና አብ ዘመናት ብዙሕ ከቢድ ጽዕነት ተወሲኽዎ እዩ።
አብ ቅድሚ ካልኦት ክኸብሩ ኢሎም ዘፈር ክዳውንቶም የግፍሑ። ኢየሱስ ዝጸልኦ ዘሎ አብ ኮንቱ ዝኾነ ነገር ስለ ዘተኩሩን ግቡዛት ስለ ዝኾኑን እዩ። ንኹሉ ቅዱስ ባህሊ ይኽተሉ ዘው ዝበለ አልባስ ይኽደኑ ካብ ጽሑፋት ቅዱስ መጽሓፍ አብ ቅድሚ አዒንቶም ይዝርግሑ እዚ ኸአ ነቲ አምላኽ ዝብሎ ኩሉ ጊዜ ንቃላተይ አብ ቅድሚ አዕንትኹም ሓዝዎ ንዝብል ንምትግባር እዩ። ኩሉ ዝገብርዎ ሰብ ኢድ ክነስአሎም ምእንቲ እዩ። አብ ጸሎት ከመይ ገሮም አእዳዎም ሓፍ ከም ዘብሉ ይፈልጡ እዮም። ቅዱሳት ከመስሉ ይጽዕሩ እንተ ኾነ አይ ኮኑን። እዚ ግሉጽ መልእኽቲ ብዛዕባ ደረጃን ስልጣንን እዩ።
ሕቶ መዓርግ ወይ ሽመት አሎ። ፈሪሳውያንን ጸሓፍትን አብ ዕዳጋታት ሰብ ኢድ ኪነስአሎም መምህር ኢሉ ኺጽውዖም ይፈትዉ። እዚ ኹሉ ንርእሶም ዓበይትን ቍምነገረኛታት ገሮም ስለ ዝሓስቡ እዩ። እቲ ቀንዲ ኢየሱስ አብዚ ክብሎ ደልዩ ዘሎ አምላኽ ጥራሕ እዩ ናይ ኩሉ ሓቂ ምንጪ ንሱ ጥራሕ እዩ ኸአ ናይ ኩሉ ሕይወት ምንጪ ጎይታ ወይ ዝለዓለ ስልጣን ክህልዎ ዝግባእ። በዚ እዩ ንሓዋርያቱ ረቢ ወይ አቦ ወይ መምህር ኢልኩም ከይትጽውዑ ዝበሎም።
አብዚ ናይ ሎሚ ወንጌል ዝነግረና ዘሎ እምብአር ንኻልኦት ምስባኽን ንርእስኻ ዘይትገብሮ ምዃንን ክልተ ተጻራሪ ነገር ከምዝኾነ ገሊጹ ይነግረና። አብ ክንዲ አጻብዕና አብ ካልኦት እናአመልከትና እንነብር መጀመርያ አብ ናይ ገዛእ ርእስና ሕይወት ክንርኢ ይግባእ። ወንጌል ደጋጊሙ መጀመርያ አብ ርእስና ክንጥምት ይነግረና። ሎሚ እውን እዚ ናይ ሎሚ ወንጌል ንአይ እንታይ ይብለኒ አሎ ንበል። ብርግጽ ብዙሕ ጊዜ አብ መራሕቲ ሃገር፥ አቡናት ካህናት አሕሉቕ አብ ሓላፍነት ንዘለዉ ክንሓሚ ክንፈርድ ንቀዳደም ኢና መጀመርያ አብ ጉድለትና ንመለስ፥ ሽዑ ንኻልኦት ነኽብር። ክብረት ሓቲትካ አይ ኮነን ዝርከብ ብግብርኻ እዩ ዝርከብ።
አብ መወዳእታ ኢየሱስ ከስተምህሮም እንከሎ እቲ ካባኹም ዝዓበየ አገልጋሊኹም ይኹን፥ እቲ ርእሱ ዘልዕል ኪሓስር እዩ፥ ርእሱ ዜትሕት ከአ ልዕል ክብል እዩ ኢልዎም። ብኻልእ አዘራርባ ክብረት አብ መሪሕነት በቲ እተርእዮ አገልግሎት እዩ። አገልገልቲ ዝብሃሉ እቶም መራሕቲ እዮም። አብ እግሪ መንበር መሪሕነት ንርእስና ምስ አቐመጥና ሽዑ አብ ድንገት ንመሪሕነትና ንአቱ። ንምኽሪ ኢየሱስ እንተ ተቐቢልና መጀመርያ እንርድኦ ሓቀኛ ክብሪ ወይ ዕብየት ንርእስና አብ አገልግሎት አሕዋትናን አሓትናን እንተ ጸመድና እዩ ሽዑ ሰባት ክሕግዙናን ክርድኡናን ይክእሉ፥ እሞ አብ አምላኽ ከም ዝቐርቡ ንገብሮም። ንኸምዚኦም ዝአመሰሉ ሰባት አብ ሓላፍነት ዘለሎ ጽምዋ ጸገም አይ ኮነን።
አብ ቀዳመይቲ ንባብና ካብ መልእክቲ ቅ. ጳውሎስ 1ተሰሎንቄ 2፡2-13 እያ። ጳውሎስ ብዛዕባ ርእሱን ብጾቱን ብዓብይ ተገዳስነትን ሓልዮትን ሕያውነትን ከም ዝፈጸሙ እናገለጸ፥ ከምቲ ሓንቲ እተጥቡ አደ ንውሉዳ እትከናኸን ንሕና እውን ነዚ ኢና አርኢናኩም እናበለ ይጽሕፈሎም። ብዘይ ዝኾነ ትዕቢት ወንጌል እናሰበኹ ገዛእ ርእሶም ከም ዝሃብዎም፥ ብቃልን ብግብርን፥ ብሕይወቶምን ትምህርቶም ወንጌል ከም ዝሰበኹሎም፥ ቅኑዓትን ብዘይ ዝኾነ ምጥፍፋእ ከም ዝቐረብዎም፥ አብ ዝብልዎን ዝገብርዎን ጭቡጣት ሰባት ከም ዝኾኑ ይገልጸሎም። ቀጺሉ ጳውሎስ ሓደ ፍሉይ ነጥቢ የምጽእ አብ ጊዜ ስብከቱ ንዝኾነ ሰብ ወይ ማሕበር ተጽዕኖ ክኸውን ከም ዘይደሊ ዝኾነ ገንዘባዊ ሓገዝ እውን ከምዘየድልዮ ይነግሮም። ካብ ሰብ ተሰለንቄ ዝሓቶ እንተ አልይዎ መንፈሳዊ ሕቶ ጥራሕ እዩ፥ ንሱ ኸአ አብ ጎኖም ኮይኑ ንዕብየት ግላውን መንፈሳዊ ሕይወቶም ምስኦም ከም ዝዓዪ እዩ። አብ ግብሪ ከም ዘርአዮ ብዘይ ዝኾነ ግብዝና ብምሉእ ከም ዘገልገሎም ባዕሎም ምስክሩ እዮም። ዓወት ስብከቱ ብናቱ ጻዕሪ ከምዘይኮነ እንታይ ድአ ጸጋ አምላኽን ቅሩብነቶምን ከም ዝኾነ ጳውሎስ ገሊጹ እናነገረ በቲ ሰብ ተሰሎንቄ ዘርአይዎ ክፉት ልቢ ንአምላኽ የመስግን በዚ ኸአ አምላኽ በቶም ዝአምኑ ከም ዝዓዪ ይግለጽ።
እዚ እዩ ትርጉም ሓቀኛ አገልግሎት። ምስ ሓይልናን ጥዕናና ከሎና ብዝኾነ ምኽንያት ንኻልኦት ተጽዕኖ ክንኮኖም አይግባእን ዓቕምና ዝኽእሎ ኩሉ እናገበርና ክነብር አሎና። ብርግጽ ንዘሎና ምእንቲ ካልኦት ኢልና ምእንቲ ክነወፊ ብዝክአል እንተ ጸዓርና ንዝኾነ ተጽዕኖ አይንኸውንን ኢና። ከም ዝተባህለ ኩሉ ክህብ እንከሎ ኩሉ ኸአ ይቕበል። ክትነብር ጽቡቕ እዩ እንተ ኾነ ውድድር ዝበዝሖ ክንደይ እረክብ አብ ዝብል ዘተኮረ ክኸውን አይግባእን። ከም ጳውሎስ ምሉእ እምነት አብ አምላኽ ገርና ንዝተወሃብናዮ ተልእኮ ብዘይ ዝኾነ ግብዝናን በለጽን ብቅንዕና ክንፍጽሞ አሎና።
ኢየሱስ ብግዚኡ ንዝነበሩ መራሕቲ ሃይማኖት ውሩያት ፈሪሳውያንን መማህራን እምነትን አብነታውያን ክኾኑ ዝግብኦም በቲ ዝገብርዎ አትሪሩ ወቒስዎም በዚ ኸአ ሓቀኛ መምህር ሃይማኖት ክትከውን እንታይ ከም ዘድሊ ነጊርና። ሎሚ እውን ቅኑዕን ሓቀኛን ናይ ስልጣን ህርፋን ዘይብሉ እምበር፥ ክኸብርን ሓለፋታት ዘይጸብ ናእዳን ግብዝናዊ ክብርን ዘይጥምት፥ ክልተ ገጽ ዘይብሉ ዝብላን ዝገብራን ሓንቲ፥ ዓሚቕን ክብሪ አድሕድ ዝሓዘ፥ ከገልግል ዝምነ፥ ንዘልኦ ምስ ካልኦት ክካፈል ዝደሊን ምእንቲ ጥቕሚ ኩሉን ዝዓዩ እዩ ዝድለ ዘሎ።
ነፍስወከፍ ክርስትያን ወላእኳ ዝተፈላለየ ፈሪሳውነት ዝመልኦ ፈተናታት ይግጠሞ አብ ክንዲ ሽመትን ዝናንን ክብርን ስልጣንን ዘድህብ አብ አገልግሎት አሕዋትን አሓትን ክዝንብል ይግባእ። አብ መንጎና ዘሎ ፍቕሪ ነቲ ናይ አምላኽ ፍቕሪ አብ ሕይወትና ዘሎ ክንጸባርቕ አለዎ። ምናልባት ብቃል ክትብሎ ቀሊል እዩ ዝመስል እንተ ኾነ አብ ግብሪ ግን ሓድ ሓደ ጊዜ ጥራሕ ኢና እንገብሮ። ነቲ ኢየሱስ እቲ ካባኹም ዓቢ ክኸውን ዝደሊ አገልጋሊኹም ይኹን ዝብለና ደጋጊምና ክነስተማቕሮ ይግብአና። ዝበለጸ ባይታ ንክርስትያናዊ ዕብየት ፍቕሪ ትሑት አገልግሎትን አብ ግዙፋዊ ነገራት ጥራሕ ዘድሃብካ ዘይምዃን ከምኡ አብ ክትንአድን ክትምጎስን ካብ ምድላይ ምርሓቕ የድሊ። አብቲ ትሑት ክርስቶስ ድኻ ዝተገለለን ዝተጨኮነን አብኡ ኩሉ ናይ ጸጋ ዕብየትን ምንጭን ዝርከቦ አብኡ ንመለስ ሽዑ ዕግበት ክንረክብ ኢና።
አብዚ እዋን ዘመነ ጽጌ ማርያም ምስ ዮሴፍን ሕፃን ወዳ ንምድሪ ግብጺ ገጻ ዝረኸበቶ ውርደትን ስቓይን እናዘከርና፥ ነቲ ክአልኩሉ ወዳ ከም ማንም ሰብ እኳድአ ዝተሓተ ውርደትን ስቓይን ዝመልኦ ሕይወት ዝለበሰ ርኢና ትሕትና አብ ሕይወትና ክንለብስ ክንሓስብ ይግብአና። ማርያም አደ አምላኽ እንከላ ከም ማንም ሰብ ኮይና ሕይወታ ትመርሕ ነራ እኳ ድአ ንጽጉማት ክትሕግዝ (አብ ቃና ዘገሊላ) አብ ጽርሓ ጽዮን ንስዓብቲ ደቃ ክተጸናንዕ ክተገልግል ተረኺባ። በቲ ዝረኸበቶ ክሳዳ አየቕንዓትን አብ ትሕትናንን አገልግሎትን እያ ተጸሚዳ። እሞ ሎሚ ንሕና እውን አብ ጸሎትን አገልግሎትን ተጸሚድና ትሕትና ለቢስና ክንጽመድ ሓግዝና ንበላ።
ክርስቶስ ሎሚ እውን እቲ ካባኹም ዝዓበየ ክኸውን ዝደሊ አገልጋሊ ይኹን ይብለና አሎ እሞ አብ አገልግሎት አምላኽን ቤተ ክርስትያንን ድልዋት ንኹን። ነዚ የብቅዓና።
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ውድብ መግብን ሕርሻን ንዘውጽኦ ጸብጻብ ተመርኩሱ ምላሽ ዝሃበ ምንስትሪ ወጻኢ፡ ንኤርትራ ኣብ ተርታ ኣዝየን ዝጠመያ ሃገራት ክተእቱ ምፍታን ዝሕፍር`ዩ ይብል።
መርበባት ሓበረታን ናይ ዜና ትካላትን፡ ንኤርትራ ኣብ መንጎ`ቶም ብደርቅን ጥምየትን ዝተጠቕዓ ሃገራት ዘእቱ ጸብጻብ ኣጋዊሐን ምንባረን እቲ ምንስትሪ ብምጥቃስ፡ እቲ ተግባር ዘገርም`ኳ እንተኾነ እቶም ነቲ ጸብጻብ ዝውጽኡ ግን ኣመሎም`ዩ ክብል ገሊጹ`ሎ።
እቲ መግለጺ ብተወሳኺ ኤርትራ ትኾርዓሉ ነባራዊ ምልኣተ-መግቢ ዛጊድ ዘየረጋገጸት`ኳ እንተኾነት፡ ካብ ተርታ`ቶም ሓገዝ ዝትኮበሎም ሃገራት ካብ ትወጽእ ግና ነዊሕ ግዚያት ኣቑጺራ ከምዘላ ገሊጹ።
ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፡ ብውድብ መግብን ሕርሻን ንኤርትራ ዝተዋህበ ረድኤት ከምዘይነበረ ዝገለጸ መግለጺ፡ ኣብ 2009 ባህሪያዊ ሓደጋ ተኸሲቱ ሕጽረት መግቢ ኣብ ዝተራእየሉ እዋን`ውን እንተኾነ፡ ንኤርትራ ዝተዋህበ ባኒ ከምዘይነበረ ይገልጽ።
ንምሉእ ዘብጻብ ሰናይት ሃብቱ ኣብ ሰኑይ ዝተፈነወ ዜና ምስማዕ ይክኣል።


text:
“ካብ ፍርሒ ናብ እንገዳ” ብዝብል ኣርእስቲ ናይ ኢጣሊያ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ብዛዕባ ስደተይናታን ስደትን ኣመልኪቶም ዘውጸኦ ሰነድ እደ ኣታውነት ኣብ ጉዳይ ውሽጣዊ ፖለቲካ ከምዘይኰነን እንገዳ ኣብ ዋጋን ዕዳጋን ዘይኣትው ወንጌላዊ እሴት ምዃኑ መሰረት ዝገበረን፡ ነዚ ወንጌላዊ ዕሴት ዘቃልሕ ምዃኑ ኣብ ኢጣሊያ ናይ ኖቶ ሰበኻ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ስታሊያኖ ገሊጾም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ቅድሚ እቲ ናይ ብዙሓት ሕይወት ዝውሕጥ ብዙሓት ንሞት ሓደጋ ኣብ ቅድሚ ዘቃልዕ ኩነት ኣይረኣኹን ቢልካ እናረኣኻ ከምዘይረኣኻ ዄይንካ ምንባር የብቅዕ፡ ኣብ ቅድሚ እቲ ካብ ውግእን ጥምየትን ገዛእ ርእሱ ንምድሓን ንዝስደድ በራትን ልብን ከዕጽው ዝደልይን ንዕቐት ዝተመልኦን ኣጥቃዕን ዓማጽን ቃል ዝነዝሕ ኣእዳውካ ኣጣሚርካ ምርኣይ ዘይከኣል እዩ ዝብል ሓሳብ ናይ ኢጣሊያ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ብዛዕባ ስደተይናታት ዝምልከት ኣብ ዘውጽኦ ሰነድ ብኣጽንዖት የተሓሳስብ፡ ብትኽክል ብፁዓን ጳጳሳት ኢጣሊያ፡ ናይ ኵሉ ዜጋ ሕልና እዮም ዘነቓቕሑን ንሕልና ነፍሲ ወከፍ ዜጋ እዮም ዝዛረቡ፡ እምበር ነቲ ተኸሲቱ ዘሎ ጸኣት ስደተይናታት ንምፍታሕ ዘኽእል ዝተፈላለዩ መልስታት ኣይኰነን ንዕዳጋ ዘቕርብ፡ ኣብ ቅድሚ እዚ ማሕበራዊ ክስተት’ዚ የዕንትናን የዕንቲ ልባትናን ክንከድን ዝከኣል ኣይኰነ።
ብፁዓን ጳጳሳት ሕልና ናይ ምምራሕ ሓላፍነት ኣለዎም
ሕልና ካብ ምምራሕን ምንቕቓሕን ወጻኢ ካልእ ኣማራጺ ክህሉ ኣይክእል። ልሳንካን ልብኻን ዓቢስካ ሱቕ ኢልካ ምርኣይ ዝከኣል ኣይኰነን ዝበሉ ኣብ ኢጣሊያ ናይ ኖቶ ሰበኻ ጳጳስን ኣብ ኢጣሊያ ናይ ሲቺሊያ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ናይ ስደተይናታት ጉዳይ ዝከታተል ቤት ጽሕፈት ወኪል ብፁዕ ኣቡነ ኣንቶኒዮ ስታሊያኖ ምስ ቫቲካን ራዲዮ ኣገልግሎ ክፍሊ ዜና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ክኽውን እንከሎ፡ ብፁዕነቶም ነቲ ኣብ ባሕሪ መዲትራኒያን ዝኽሰት ሞትን ህልቂትን ስደተይናታት እናሓሰቡ ኣብ ቅድሚ እዚ ዓይነት ህልቂት ሱቕታ ምምራጽን ናይ ሓወይ ሓላዊ ኣይኵንኩን ምባል ናይቲ ሞትን ህልቂትን ተሓታቲ ክትከውን ዝድርክ እዩ፡ ብርግጽ ጳጳሳት ናይ መንፈስ ጓሶት እያቶም፡ ነፍሲ ግና ካብ ስጋ ዝተነጸለት ኣይኰነትን፡ ስጋ ንሓደጋ ዘቃልዕ ኵነት ክፍጠር እንኰሎ ጭቡጥ ናይ ምድሓን ተግባር ክፍጸም ግድን እዩ ኢሎም።
ናይ ኢጣሊያ ብፁዓን ጳጳሳት ጻውዒት ፖለቲካዊ ኢደ ኣታውነት ኣይኰነን
እቲ ናይ ኢጣሊያ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ መልእኽቲ፥ ፖለቲካዊ እደ ኣታውነት ከምዘይኰነ ብፁዕ ኣቡነ ስታሊናኖ ገሊጾም፡ “ድሕሪ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን ቤተ ክርስቲያን ናይ ዝዀነ ይዅን ሃገር ልኡላውነትን ፖለቲካን ካብ ቀደም ብዘለዓለ ደረጃ ተኽብር፡ ብዙሓት ብፁዓን ጳጳሳት ድማ ሓደ መንግስቲ ካብ ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ ሕልኽላዀ ከላቐቕ ዘኽእሎ ፖለቲካዊ መልሲ ዘለዎም ኣለዉL ይኹን ደኣ እምበር እደ ኣታውነት ዘይምግባር ካብ ዝብል ስልጣናዊ ትምህርቲ ተበጊሶም ሱቕ ምባል ይመርጹ፡ እዚ ማለት ግና ሕልና ካብ ምብርብርባርን ምንቕቓሕን ይቦኽሩ ማለት ኣይኰነ፡ ቤተ ክርስቲያን ሕልና ተበራብርን ተነቓቕሕን” ኢሎም።
እንገዳ ኣብ ሕቶ ዘይኣትው ወንጌላዊ ዕሴት እዩ
ቤተ ክርስቲያን እተቕርቦ ጻውዒት ንናይ ፖለቲካን መንግስትን ኣካላት ጥራሕ ዘይኰነስ ነቶም ስደተይናታት ኣብ ዝተሳተፍሩላ ጀልባ ኣብ ዝጓዕዝሉ ባሕሪ ንኽተርፉ ምሕዳግ ንዝብል እቶም ብጀላቡ ዝጓዓዙ ዘይሕጋውያን ስደተይንታትን ካብ ሞት ሓደጋ ንምድሓን ናብ ዝቐረበ ወደብ ክኣትዉ ምድጋፍ ዝብል ግብረ ሰናይ ኣይሀሉን ናይ ሓገር ባህልን ሃይማኖትን ክተሓናፈጽ የብሉን ዝብልን ናይ ሃገረይና ኵለ መዳያዊ መለለዪ ምዕቃብ ዝብል ፖለቲካዊ ውሳኔ ኣሜን ቢሎም ዝቕበሉ ወግዓውያንን ስምምዓውያን ካቶሊክ ምእመናን እውን ዝምልከት እዩ ዝበሉ ብፁዕ ኣቡነ ስታሊያኖ ኣስዒቦም፡ ወንጌል ብተቓራኒ እንገዳ ክገሃስ ዘይብሉ ዕሴት ምዃኑ እዩ ዘመልክት፡ ናይ ኢጣሊያ ፖሊቲካ ብዛዕባ ስደተይናታትን፡ ምስ ኤውሮጳ ኣነዶ ንስኻ ኣብ ዝብል ክትዕ ዘቖመ ኣይዅን፡ እቲ ክኸውን ዘለዎ ብሓባር ሰብኣዊ ዘማእከለ መፍትሒ ምንዳይ እዩ ዝግባእ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ኣብ ኣሜሪካ ንኣመንቲ እስልምና ብፍላይ ኸአ ንደቂ ኣንስትዮ ኣመንቲ እስልምና ዓለም ድማ ጮራ ተስፋ ኮይና’ላ።
ኤልሃም ዑመር ሒደት ሰባት ጥራይ ኽከውን ይኽኣል’ዩ ኢሎም ዝሓሰብዎ ዓወት’ያ ረኺባ ብፍላይ ኣብቲ ብዛዕባ ኢምግሬሽን ግብረሽበራን ዝነበረ ንኣመንቲ እስልምና ኣሜሪካዊያን ዝጠመተ ክትዕ ዝነበሮ እዋን ወፍሪ ምርጫ እዚ ዓመት እዚ ዳርጋ ዘይሕሰብ እዩ ዝነበረ እንተኾነ ግን ተዓዊታ።
ኤልሃም ዑመር ኣብ ባይቶ ክፍለ ግዝኣት ሚነሶታ ዝሕልዋ ኣበርኽቶ ገና ዝርአ’ዩ ዝኸውን ግን ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ትኹረት ተወሰኽቲ መረጽቲ ስሒባ’ላ እዚ ድማ ዓብይ ነገር’ዩ ኣብዚ ሎሚ ዝገበርናዮ ዓለም ምሉእ ይርእዮ’ሎ ይብል ኦሳድ ዛማን።
ኤልሃም ዑመር ብወገና ሕጂ ተሪፉ ዘሎ ከምቲ ህዝቢ ካብኣ ትጽቢት ዝገብረላ ኮይና ምስራሕ ሓደ ካብቲ ዘለዋ ዓበይቲ ብድሆታት ሓደ ምኳኑ ገሊጻ’ላ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፕረዚደንት ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ ፋርማጆ፡ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ትማሊ 5 መስከረም ሰዓት 7፡00 ናይ ምሸት ኣስመራ ኣትዩ።
ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኣብ ዝኣተወሉ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድን ብሓባር ተቐቢሎምዎ።
ሰለስቲኦም መራሕቲ፡ ኣብ ኣስመራ ስሉሳዊ ርክብ ብምክያድ፡ ኣብ ምዕዛዝ ዝምድናታትን ሽርክነታዊ መደባትን፡ ከምኡ’ውን ሓባራዊ ኣገዳስነት ኣብ ዘለዎም ካልኦት ጉዳያት ክዝትዩ እዮም።
ፕረዚደንት ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ፡ ካብ 28 ክሳብ 30 ሓምለ ኣብ ኤርትራ ናይ ፈለማ ወግዓዊ ምብጻሕ ኣብ ዝፈጸመሉ፡ ሃገረ ኤርትራን ሪፓብሊክ ሶማልያን ኣርባዕተ ዓንድታት ዝሓዘ “ሓባራዊ ኣዋጅ ሕውነታዊ ምሕዝነትን ኣጠቓላሊ ምትሕግጋዝን” ምኽታመን ይዝከር።
ብመሰረት’ቲ ሓባራዊ ኣዋጅ፡ ኤርትራን ሶማልያን፡ ኣብ መዳያት ፖለቲካ፡ ቊጠባ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ፡ ምክልኻልን ጸጥታን ክተሓባበራ፡ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ብምምስራት ኣምባሳደራት ክመዛ፡ ክልተኣዊ ንግዳውን ወፍራውን ዝምድና ከተባብዓን ከዕዝዛን፡ ከምኡ’ውን ኣብ መዳያት ትምህርትን ባህልን ምልውዋጥ ክገብራ ተሰማሚዐን።


text:
መንግስትን ሃይማኖትን፡ ማዕዶ ማዕዶ
ብ ኣማኑኤል ሳህለ
ወድሰብ ብጥንቲ ማሕበራውን ፖለቲካውን ምሕደራ ከየማዕበለ ኸሎ፡ ኣብ ነኣሽቱ ጉጅለታት ተኸፋፊሉ ቀቢላዊ ንጥፈታቱ የካይድ ነይሩ። ኣብቲ እዋንቲ፡ እቲ ከሕብሮን ኪጠምሮን ዚኽእል ዝነበረ እንኮ ሓይሊ፡ እቲ ናይ እምነትን ማሪትን ሓይሊ እዩ ዝነበረ። ነቲ ኣብ ከባቢኡ ዚፍጸም ዝነበረን ኪገልጾ ዘይክእል ዝነበረን ተፈጥሮኣዊ ክስተታት (ከም ንኣብነት፡ በርቅን ነጎዳን ምንቅጥቃጥ ምድርን እሳተጎመራን፡ ከምኡውን ኣብ ህይወቱ ዚጓነፎ ዝነበረ ሕማምን ሞትን) ንኺግንዘቦ እኹል ሳይንሳውን ፍልስፍናውን ፍልጠት ሰለ ዘይነበሮ፡ ነዞም ተርእዮታት እዚኣቶም ዚገልጹሉ ፍሉያት ሰባት ከም መራሕቱ ገይሩ ብምውሳድ፡ ኣብ ቀጻልነት ማሕበራውን ማሪታውን ህይወቱ ውሕስነት ይረክብ ነይሩ።
እዞም ሻማን ተባሂሎም ዚፍለጡ ሓውሲ ጠንቆልትን ፈወስትን ትንቢት ነገርትን፡ ኣብቶም ጉጅለታት ዓቢ ስልጣን ስለ ዝነበሮም፡ እቶም ብወራር ይኹን ብዓመጽ ነቲ ጉጅለ ከሰንፉዎን ከንበርክኹዎን ዝኸኣሉ ናይ ኵናት ሓያላት፡ ነቲ ስልጣን ካብቶም ሻማን ኪምንጥሉዎን ንቐጻልነት መግዛእቶም ኪጥቀሙሉን ግዜ ኣይወሰደሎምን። በዝን ክንድዝን ድማ፡ እቲ ብጥንቲ፡ ወድሰብ ካብ ዘይፈልጦን ዘፍርሆን ነገራት ገላጊሉ ሰላማዊ ናብራኡ ንኺነብር ብማለት ዘጥረዮ እምነት፡ ቤተ-ክህነትን መንግስትን ጠሊፎም ብምውሳድ፡ ኣብ ምኽዕባት ሓይሎምን ቀጻልነት መግዛእቶምን ንኸውዕሉዎ ኣይደንጎዩን።
ብድሕር’ዚ ነዊሕ ከይጸንሐ፡ ጥንታውያን ነገስታት፡ ንንግስነቶም ዘደልድልን ቀጻልነቱ ዘውሕስን ያታ ወይ ጽውጽዋይ የድልዮም ስለ ዝነበረ፡ ንገዛእ ነብሶም ከም ውሉዳት ኣምላኽ ወይ ድማ፡ ቀልዓለም ዘይብሉ፡ ባዕላቶም ኣማልኽቲ ምንባሮም ይገልጹ ነይሮም። ኣብዚ ጉዳይዚ ድማ እቲ ቤተ-ክህነት ንገዛእ ርእሱ ምስ መለኮታዊ ሓይሊታት ቀጥታ ምትእስሳር ከም ዘለዎ ብምርግጋጽ፡ ኣብ ምፍጣር ናይ’ቶም ንነብሶም ምስ ኣምላኽ ዘወዳድሩ ዝነበሩ ውልቀ መላኽያን ወሳኒ ተራ ተጻዊቱ እዩ።
ኣብ ማእከላይ ክፍለ ዘመን ኤውሮጳ፡ እቲ ናይ ሮማ ጳጳስ፡ ስልጣኑ ልዕሊ ነገስታት ብምንባሩ፡ ኣብ ልዕሊ መንፈሳውን ስጋውን ህይወት ሰባት፡ ገባርን ሓዳግን እዩ ነይሩ። ብ 1077 ዓ.ም ናይቲ ዝዓበየ ክፋል ኤውሮጳ ሃጸይ ዝነበረ ሀንሪ ራብዓይ፡ ነቲ ኣብ ከተማ ካኖሳ ዝነበረ ግረጎሪ ሻብዓይ ዚብሃል ናይ ሮማ ጳጳስ ንኺረኽቦ ብማለት ብዝወሰዶ ናይ ነብሰ-ምሕሳር ተግባር፡ ኣብቲ ኣፍደገ ናይቲ ኣደራሽ ስለሰተ መዓልትን ለይትን ኣብ ቀዝሒ ቁሪ ተንበርኪኹ ተጸቢዩዎ። እቲ እዋንቲ፡ ሃይማኖት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኣዚዩ ዓብሊሉሉ ዝነበረ ዘመን እዩ ነይሩ።
ኣብ 18 ክፍለ ዘመን፡ ኣብ ፈረንሳ ዚገዝእ ዝነበረ ንጉስ ሉዊ መበል 14፡ ነቲ ቤተ-ክህነት ዝሃቦን ዘጽደቐሉን ናይ ነገስታት መለኮታውያን መሰላት (divine right of kings) ዚብል ስልጣን ብምጥቃም፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ሰፍ ዘይብል ግፍዕታት ይፍጽም ነይሩ። ኪበዝሕ ኪበዝሕ ግን፡ ኣብ 1789 እቲ ብናይ ፈረንሳ ሰውራ ዚፍለጥ ህዝባዊ ናዕቢ፡ ነቲ ኸምዚ ዝበለ እምነታትን ነቶም ዚስዕቡዎ ዝነበሩ ንጉሳዊ ቤተሰብን መኳንንትን ላዕለዎት ኣባላት ቤተ-ክህነትን ብሱሮም መንቝሱ ኣጥፊኡዎም እዩ። ንግዜኡውን ንሃይማኖት ብሳይንስ ወይ ብስነ-መጎት (reason)ተኪኡዎ ነይሩ እዩ።
ኣብዚ ቀረባ ግዜ’ውን፡ ሃጸይ ሃይለ ስላሴ፡ ስዩመ እግዚኣብሄር ዚብል መዓርግ ብምጥቃም፡ ስልጣኑ ብኣምላኽ ከም እተዋህቦ ገይሩ ንህዝቡ ብምዕሻውን ናይ ቤተ-ክህነት መለኮታዊ ሊቸንሳ ብምጥቃምን ዳርጋ ከም ኣምላኽ ኮይኑ ይገዝእ ነይሩ እዩ። ህዝቢ ድማ፡ ንጉስ ኣይክሰስ ሰማይ ኣይሕረስ ብዚብል ጭርሖታት ደገፉ ሂቡ እዩ። ወድሰብ እናተማህረን እናነቕሐን ኣብ ዝኸደሉ እዋን ግን፡ ከምዚ ዓይነት ምትላል ነዊሕ ከሰጉም ስለ ዘይከኣለ፡ መብዛሕትኦም ውልቀ መላኽያን ካብ ከምዚ ዝበለ ሽጣራ ንግዜኡ ተዓቂቦም ዘለዉ ይመስሉ።
መንግስትን ሃይማኖትን፡ ኣብ ማሕበራውን ፖለቲካውን ህይወት ወድሰብ መሰረታዊ ተራ ዚጻወታ ሓይልታት እየን። እታ ሓንቲ ነቲ ማሪታውን መንፈሳውን ህይወት ሰብ ክትቆጻጸሮ ትቃለስ። እታ ሓንቲ ድማ ነቲ ማሕበራውን ፖለቲካውን ቍጠባውን ህይወት ሰብ ክትቆጻጸሮን ክትድርቶን ክትዕምጽጾን ትጽዕር። ዜርካ ዜርካ ግን፡ ናይ ቤተ-ክህነትን ናይ መንግስታዊ ስርዓትን ደምዳሚ ዕላማ፡ ብጥንትን ብመሰረቱን፡ ሓይልን ስልጣንን ንምኽዕባትን ንምድልዳልን እዩ።
መብዛሕትኡ ኣብዛ ዓለምና ብወድሰብ ዚካየድ ንጥፈታትን ጉዳያትን ራእይን ዕላማን፡ ብዓቢኡ ድማ ብመራሕቲ ሃይማኖትን ብመራሕቲ መንግስታዊ ስርዓትን ዚካየድ መስርሕን፡ ዚፍጸም ተግባርን፡ ዚትለም መደባትን፡ ዚሕንጸጽ ውጥናትን፡ መልክዑን ሕብሩን ኣገባቡን ኣተገባብራኡን ደኣ ይቐያይር ይኸውን እምበር፡ ብመሰረቱስ ብዛዕባ ምኽዕባት ሓይልን ስልጣንን እዩ። እቲ መሰረታዊ ዕላማኡ ከምኡ እንተ ዘይከውን ነይሩሞ፡ ኣብዛ ዓለምና ብመጠኑ ኣብ መንጎ ህዝብን መንግስትን ከምኡውን ኣብ መንጎ እተፈላለያ ሃይማኖታትን እተፈላለያ መንግስታትን፡ ሰላምን ስኒትን ነጊሱ ምረኣና ኔርና። ስለዚ፡ ዓለም ብኹለንትናኣ ናይ ስልጣን ዓውደ ኵናት ወይ መድረኽ (eternal struggle for power) እያ እንተ በልና፡ ምግናን ኣይመስለንን።
መንግስትን ሃይማኖትን ስልጣን ኪማናጠላን ኪሻመዋን ኪካፈላን መዋእላት ሓሊፉ እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ፡ ብሓደ ኾይነን ነቲ ህዝቢ ይረግጻኦ። ሓደ ሓደ ግዜ ድማ እታ ሓንቲ ነታ ሓንቲ ገልቢጣ ስልጣን ብምሓዝ ነቲ ጭቆና በይና ተካይዶ። ይኹንምበር፡ ሳላ ንቕሓት ወድሰብ፡ ከምኡውን ሳላ ኣብዘን ዝሓለፋ 200 ዓመታት ኣብ ተክኖሎጅን ኣብ ማሕበራዊ ህይወትን ኣብ መሰል ደቂ-ሰብን ኣብ ፖለቲካዊ ምሕደራን ኣብ ቁጠባን፡ ብሳይንስን ብምርምርን እተበጽሐ ምዕባለ፡ ሃይማኖት ንዘመናት ኣብ መንግስታዊ ምሕደራ ዝነበሮ ስልጣን እናደኸመን እናቐሃመን ብምኻዱ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ገለ ሃገራት እንተ ዘይኮይኑ፡ ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ዓለም፡ እቲ መንግስቲ ወይ ምሕደራ፡ ምድራውን (secular) ህዝባውን ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ ታሪኽ እንተ ተመልከትና፡ መብዛሕትአን ናይ ቀደም መንግስታት፡ ብሃይማኖት እተጸልዋ እየን ነይረን። ገሊኣተን ድማ ፈጺመን ብመለኮታዊ ስርዓት ዚመሓደራ እየን ነይረን። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ቅዋመንን ሕግታተንን ዳርጋ ምስቲ ዚኽተላኦ ቅዱስ መጽሓፈን ይመሳሰል ነይሩ ማለት እዩ። እዚ ዓይነት መንግስታዊ ምሕደራዚ፡ ተዮክራሲ (theocracy) ተባሂሉ ይጽዋዕ። ገለ ሃይማኖት እስልምና ዚኽተላ ሃገራት፡ ከም ንኣብነት ኢራን፡ እቲ ምሕደራአን ምስ ሃይማኖት ኣዚዩ ጥቡቕ ምትእስሳር ዘለዎ እዩ።
ሃይማኖት፡ ኣብ መንግስታዊ ምሕደራ ዘምጽኦ ጸገማት፡ ኣብቲ ዘይንቕነቕን ኣብ ሕቶ ዘይኣቱን መትከላቱ ስለ ዚጠብቕ እዩ። ምድራዊ ወይ ሰኩላር ሕግታትን ኣምራትን መትከላትን፡ ከከምቲ ግዜን ማሕበራዊ ምዕባለን ኪቀያየርን (flexibility) ኪምዕብልን ከሎ፡ መለኮታዊ ሕግታትን መትከላትን ግን፡ በቶም ሰዓብቱ ከም ፍጹምን (absolute) ዘልኣለማውን ልዕለ-ተፈጥሮን (supernatural) ስለ ዚቝጸር፡ ምስ ግዜ ኪልወጥ ኣይክእልን። በዚ ምኽንያትዚ ድማ ምስ ምዕባሌ ኪጎዓዝ ኣይክእልን። ሓደ ሓደ ግዜ’ውን ንምዕባለ ንድሕሪት ይጎቶ እዩ።
ብተወሳኺ፡ ሃይማኖት ነቲ ኣብ ዓለምና ዘጋጥም ውድዓዊ ኩነታት (objective reality) ብፍሉይን ኣብ ስነ-መጎት ብዘይተሰረተን ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ብሕልማዊ መገድን (illusion) ስለ ዚጥምቶ፡ ገለ ኣመንቲ ክፋላት ሃይማኖታት፡ ናይ’ዛ ዓለም እዚኣ ኣገዳስነት ብምንእኣስን ብምንዓቕን፡ ግጉይ ኣተሓሳስባ የማዕብሉ እዮም። ነዚ ንምርዳእ ዘገልግለና ሓደ ኣብነት፡ እቲ ናይ ዓውለማዊ ሙቐት (global warming) ሕቶ እዩ።
ዓውለማዊ ሙቐት ብገለ ኣመንቲ፡ ከም ዘይፍታሕ መለኮታዊ መቕጻዕቲ ኮይኑ ኪውሰድ ከሎ ግቡእ ኣገዳስነት ኣድህቦን እውን ኣይወሃቦን እዩ። ነታ ገዲፍካያን ከም ትራንዚትን ጌርካ እትርእያ ዓለም፡ ጸገማታ ንኽትፈትሓላ ግዜኻ ኣይተጥፍእን ኢኻ። እቶም ንሳይንስን ንስነ-መጎትን ከም መሰረት መፍትሒ ጸገማት ገይሮም ዚወስዱዎ ግን፡ ጸገማት ዓውለማዊ ሙቐት፡ ብምጕዳል ብከላን ብምዕቃብ ተፈጥሮን ኪፍታሕ ከም ዚኽእል ብምግምጋም፡ ዓለም ንምድሓን፡ ዘይሕለል ጻዕሪ እዮም ዘካይዱ።
ኣብ ጉዳይ አይድስ እውን፡ ገለ ሃይማኖታውያን ትካላት፡ ንምዝውታር ኮንዶም ብምቅዋም፡ ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ ኣህጉርና ብዙሕ ሰብ ግዳይ አይድስ ከም ዚኸውን ገይረን እየን። ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ንማዕርነት ጾታን ንህዝባዊ ጥዕናን ንምዕባለ ሳይንሳዊ ምርመራን፡ ንማሓበራውን ቑጠባውን ፍትሕን ብዚምልከት እውን፡ ገለ ክፋላት ሃይማኖት ኣሉታዊ ተራ ተጻዊተን እየን ይጻወታውን ኣሎዋ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ዘይሓላፍነታዊ ኣተሓሳስባ እተዋሕጣ ክፋላት ሃይማኖታት፡ ናይ መንግስቲ ልጓም ምስ ዚሕዛ ወይ ሓደ ካብ ኣባላተን መራሕ ናይ ሓንቲ ኑክለየራዊ ኣጽዋር እትውንን ሃገር ምስ ዚኸውን፡ እዛ ዓለምና ንኽትዓኑን ንኽትጸንትን ዘለዋ ዕድል ኣዚዩ ዓቢ እዩ!
ስለዚ፡ እቲ ዘላቒ መፍትሒ፡ ንሃይማኖት ካብ መንግስትነት ከም ዚርሕቕ ምግባር ጥራይ እዩ። ከምዚ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ ጥርጠራታት ስለ ዝነበሮም ከኣ እዮም፡ እቶም ናይ ኣመሪካ መስትረትቲ ሽማግለታት (founding fathers)፡ ብፍላይ ድማ ቶማስ ጀፈርሶን፡ ኣብ መንጎ መንግስትን ሃይማኖትን ጋግ ኪህሉ ከም ዘለዎ ዝሓበረ። መንግስትን ሃይማኖትንሲ ማዕዶ ማዕዶ ደኣ።
ሽሕኳ ሃይማኖት ብመሰረቱ ናይ ፍቕርን ሰላምን መገዲ ዚኸፍት ትምህርቲ እንተለዎ፡ ምስ መንግስትነት ምስ ዚቋረን ግን፡ ካብቲ ጥቕሙ እቲ ጉድኣቱ ከም ዚዛይድ ኣብ ናይ ታሪኽ መዛግብቲ ክንርእዮ ንኽእል ኢና። ናይዚ ኣሉታዊ ጠንቅዚ ምኽንያት ድማ፡ መብዛሕትኡ ግዜ እቲ ሃይማኖት ባዕሉ ዘይኮነስ፡ እቶም ኣብ መንጎ ምድራውን መለኮታውን ስልጣን ዘሎ ፍልልይ ዘይርድኦም መራሕቱ፡ ከምኡውን እቲ መንግስቲ ባዕሉ ዘይኮነስ፡ እቶም ንሃይማኖት ከም መሸቀጥን ከም መቐጸሊ ስልጣኖም ገይሮም ዚጥቀሙ ናይ’ቲ መንግስቲ መራሕትን መጋበርያታቱን፡ ምዃኖም ክንርስዕ ኣይግባእን።
ብኣማኒኤል ሳህለ


text:
ሓቂዶ ክንዛረብ?
(ብዛዕባ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ)
ኣብ ዝኾነ ህዝባዊ ቃልሲ ሰውራ ብውሱናት ውልቀሰባት ኣብ ሓደ ዉሱን ቦታ ይጅመር። ኰይኑ ድማ ሰውራ ኤርትራ’ውን ብውሑዳት ሃገራውያን ኣብ መታሕት ተጀሚሩ። ታተ እናበለ ድማ ናብ ሙሉእ ኤርትራ ተባሪዑ።ኣቦና ሓርበኛ እድሪሰ ዓዋተ መራሒ(ተላሚ) ናይቲ ብረታዊ ቃልሲ ሰለ ዝነበረ ኣብ ታሪኽና ዓቢ ቦታ ንህቦ። ንኹሉ ግዜ ድማ ከነኽብሮን ክንዝክሮን ንነብር።
ሓርበኛ ኢድሪስ ዓዋተ ዝመርሖ ዝነበረ ብረታዊ ቃልሲ ንሓደ ወገን ጥራይ ዝውክል ኣይነበረን። መበገሲ ዓላማኡ’ውን ንመታሕት ጥራይ ኣይነበረን። የግዳስ ወሰን ዘይብሉ ንሙሉእ ኤርትራ ሓራ ንምውጻእ ኢዩ ነይሩ። ዓላማ ኣቦና ኢድሪስ ዓዋተ ንሓደ ኣይቐርቦ ንሓደ ኣይርሕቖ። ንሙሉእ ህዝቢ ብማዕረ ኢዩ ዝብጽሖ። ከም ሓደ ሃገራዊ መስራቲ ሰውራ ንኹሉ ኤርትራዊ ድማ ይምልከቶ።
ይኹን’ምበር ኣረኣእያና ኣብዚ ሃገራዊ ምልክ’ዚ ሓደ ክኸውን ናይ ግድን ድዩ? ኩሎም ኣሜሪካውያን ኣብ ጆርጅ ዋሺንግቶን ዘለዎም ኣረኣእያ ሓደ ድዩ? ወይ ድማ ኩሎም ራሽያውያን ኣብ ልዕሊ ለኒን ዘለዎም ኣረኣእያ ሓደ ድዩ? ከምኡ’ውን ርሑቚ ከይከድና ኩሎም ኢትዮጵያውያን ኣብ ዳግማዊ መነሊክ ዘለዎም ኣረኣእያ ናይ ግድን ሓደ ከኸውን ኣለዎ ድዩ?
ኣነ ከም ኣድሓኖም መጠን ንኣቦና ኢድሪስ ዓዋተ ከም ሓደ ሃገራዊ ስእሊ(Icon) ክሪኦ ይኽእል ኢየ። ኩሎም ካልኦት ሃገራውያን ግን ከምቲ ኣረኣእያይ ክኽተሉ ኣለዎም ክብል ኣይክእልን።ከምቲ ኣቐድም ኣቢለ ዝገለጽኩዎ ኣብ ዝዀነ ሃገር ከሎም ኣብ ታሪኽ መራሕቶም ሓደ ኣረኣእያ ከም ዘይብሎም፡ንሕናውን ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽና ወይድማ ታሪኽ መራሕትና ሓደ ዓይነት ኣረኣእያ ክህልወና ስነመጎታዊ ኣይኮነን።
ክቡራን ኣንበብቲ፡ ነዛ ሓጻር ጽሕፍቲ እዚኣ ክጽሕፍ ዘገደደኒ ምኽንያት፡ዝሓለፈ ወርሒ ብምኽንያት ምጅማር ሰውራ ኤርትራ መሰረት በምግባር ብድሞክራሰያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራዊ ኩናማ ብዛዕባ ታሪኽ መስራቲ ሰውራ ኢድሪስ ዓዋተ ዝወጸ መግለጽን፡ ኣስዒቡ ዘኸተሎ ግጭትን ኢዩ። ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ዘሎኒ ኣረኣእያ ብንጹር ከቐምጥ እፈቱ። ልክዕ እቲ ናይ ኣረኣእያ ግጭት ዝተላዕለሉ ግዜ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ስለ ዝነበርኩ፡ ንሓው ቀርነልዮስ ደዊለ ከምዚ ዝስዕብ ተላበኹዎ። “ከም መሰል መጠን ንሓርበኛ ኢድሪስ ዓዋተ ከም ሓደ ሃገራዊ ስእሊ (national symbole) ክትኣምንሉን ዘይክትኣምኑሉን መሰልኩም ኢዩ። ኣብ ርእሲኡ’ውን ነቐፈታን ወቐሳን እንተለኩም ጭብጥታት ኣቕሪኩም ኣብ ግዜኡን ኩነታቱን ከተቕርቡ ትኽእሉ ኢኹም። ሕጂ ግን ግዜኡ ኣይኮነን። ኣብዚ መድረኽ’ዚ እዚ ሕቶ’ዚ ከተልዕሉ ኣይነበረኩምን። እታ ዘውጻኹምዋ ጽሕፍቲ እንተ ሰሓብኩምዋ ይሓሽ።” በልኩዎ። ንስውን ግዜኣ ከም ዘይኮነ ይሳማማዕ። ነታ ጽሕፍቲ ግን ንኽስሕባ ፈቓደኛ ኣይነበረን። ቀጺሉ እቲ ግርጭት እናተባለሐ ከደ። ኣኼባ ሃራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ምስ ተጀመረውን ንብዙሓት ኣባላት ባይቶ እንተላይ ንዶክተር ዩሱፈ “ልክዕ ከመቲ ኣብ ጉባአ ኣዋሳ ጉዳይ ኮሚሸንን ዳኒኤልን ብሽማግለ ክፍታሕ ዝተገብረ፡ ሓንቲ ብኹሉ ወገናት ተቐባልነት ዘለዋ ሽማገለ ኣውጺኹም ነቲ ግርጭት ትፍትሓዮ” ዝብል ለበዋ ኣመሓላሊፈ ነይረ። እንተዀነ ግን ካብቲ ዝፈራሕናዮ ኣይሓለፈን። ኣብ ክንዲ ውሕሉል ኣፈታትሓ ዝገብሩሉ ኣብ ዓመታዊ ኣጀንዳ ባይቶ ኣስፊሮም፡ ንሰለስተ መዓልታት ብዘይ ፈረ ነገር ባይቶ ክባታተን ቀኒዩ።
እዚ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኣዝዩ ፍሉይ ኩነታት ኢዩ ዝግበር ነይሩ።በቲ ሓደ ወገን ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዘሎ ህዝብና ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኩነታት ዘሎሉ ግዜ ማለት ኣብ ውሽጢ ዘሎ በቲ ኣረመኔ ስርዓት ህግደፍ ብጂምላ ዝእሰረሉን ዝቕተለሉን፡ ናብራ ከፊእዎ ብጥሜትን ጽምኢ ማይን ተጠቒዑ፡ ኣብ ጸልማት ተዋሒጡ ዝሳቐየሉ እዋን ኢዩ። ኣብ ወጻኢ ዘሎ ህዝብና’ውን መንእሰያትና ንሓደጋ ተሳጢሖም፡ኣብ ዓለም ተገሩ ዘይፈልጥ፡ ብበደዊን ኣዕራብ እናተጨውዩ ናይ ውሽጢ ኣካላቶም ከም ጠለ-በጊዕ ብሂወቶም እናተሓርዱ ዝሽየጠሉ ግዜ ኢዩ። በቲ ካሊእ ወገን ድማ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኣዝዩ ዝተዳኸመሉ ግዜ ኢዩ። እቲ ኩነታት ህዝብና ኣብ ከምዚ ወዲቑ እንከሎ ኢዩ፡ ሓንትን እንኮን ተሰፋ ህዝብና ዝነበረት ባይቶ፡ ገለ ኣባላት ባይቶ ብስሚዒቶም ተገዚኦም ኣብ ባይቶ ክወርድ ዘይግቦኦ ኣጀንዳ አወሪዶም፡ ነቲ ዝነበረ ተስፋ ህዝቢ ባይቶ ዘምከንዎ።
ሓርበኛ እድሪስ ዓዋተ ካብ መቓብር ተሲኡ ነዚ ኩነታት እንተ ዝዕዘቦ፡ ርግጸኛ ኢየ፡ “ኣነ ንህዝቢ ኤርትራ መሰልን ራህዋን ኢየ ተሰዊአ’ምበር ንኽብረይ ኣይኮነን” ምበለኩም። ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንማዕርነትን መሰልን(እንተላይ ናይ ሪኢቶኻ ምሃብ መሰል) ንምርግጋጽ ዝዓለመ ኢዩ ነይሩ።
እቲ ኣብ ባይቶ ዝነበረ ናይ ኣረኣእያ ፍልልያት፡ ሓደ መሰረታዊ ሕቶ ዘልዕል ኢዩ ነይሩ ይመስለኒ። እቲ ጉዳይ ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ግደ ሓረበኛ እደሪስ ዓዋተ ዘይምትኳር ወይ ድማ ሸለል ምባል ኣይኮነን። ወይ ድማ ናብ ቢሄረ-ኩናማ ምዕዛዝ ኣይኮነን። ህዝቢ ኩናማ እኳድኣ ብጅኦግራፊ ኣቀማምጣስ ናብ ሕብረተ-ሰብ መታሕት ይቐርብ። እንተ ኾነ ግን እቲ ጉዳይ መሰረታውን መትከላውን ናይ ዲሞክራስያዊ ሕቶ ስለ ዝትንክፍ ኢዩ። ንሕና ከም ተቓወምቲ መጠን ስርዓት ህግደፍ ሰብኣዊ መሰልና ነፊጉ ይገዝኣና ኣሎ፡እናበልና ንመሰልና እናተቓለስና ከንስና፡ ከመይ ጌርና ንሓደ ከማና ተቓላሳይ ኣካል ናይ ምጽሓፍ መሰል ክንክልክሎ(ክንቀጽዖ) ይግባእ። ወይ ድማ “ንሕና ዝኣመናሉ እምን” እንበሎ? ብርግጽ ዲምሓኤኩ ዘውጽኦ ጽሑፍ ግዜኡ ዝሓለወ ኣይኮነን። ኣብ ግዜን ኩነታትን ዝፈቕዶ ግን ነቲ ዝወረዶ በደላት ጭብጥታት ኣቕሪቡ ክወቅስን ክኸስስን ይኽእል ይመስለኒ።ኣቦና ሓረበኛ እድሪስ ዓዋተ ውን ነዚ መሰል’ዚ ኢዩ ተሰዊኡ።
ካብዚ ናይ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ተረኽቦ እንታይ ክንመሃር ንኽእል?
ቀዳማይ፡ ከም ሪኢይቶይ፡ መብዛሕተአን ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ክንዲ ኣብቲ ቀንዲ ዓላማ፡ “ከመይ ጌርና ንስርዓት ህግደፍ ነውድቆ” ዝኣትዋ ኣብ ጓል መንገዲ ኣልጊሰን ኣብ ነንሕድሕደን ክነጫነጫ ኢየን ግዜአን ዘሕልፋ። ነዚ ምኽንያት ድማ ውድባት ኣብ ነንሕድሕደን ዘይመትእምማንን ዘይምቅዳውን ስለ ዘሎ ኢዩ። ከይዱ ከይዱ ድማ ካብ ጥቕሚ ህዝባኻ ጥቕሚ ውድብካ ወይ ከኣ ንስልጣንካ ምቅላስ ማለት ኢዩ። ኣብ መጨረሻ ከኣ እዚ መንፈስ’ዚ ናይ ሓቢርካ ምቅላስ ተኽእሎ ኣይፈጥርን። ሓቢርካን ተኣማሚንካን እንተዘይተቓሊስካ ከኣ ዓወት የለን።
ካልኣይ፡ ኩሉ ግዜ፡ ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ክንዲ ጌጋታተን ዝእርማ፡ ንድኽመታተን ምኽንያት ናብ ካልኣይ ኣካል (ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ) የጸግዓኦ። ሓገዝ ናይ ኢትዮጵያ መመላእታ ኢዩ’ምበር ወሳኒ ኣይኮነን። ናይ ቃልስና ዓወትን ድኽመትን ወሰንቲ ንሕና ኢና።
ሕጅውን ተስፋና ካብ መንእሰያትና
60 ዓመት ዝዕድመኡ ናይ ፖለቲካን ሕብረተ-ሰብኣውን ኣተሐሳስባኡ ናይ 60 ዓመት ንድሕሪት ዝጠመተ ኢዩ። ብርግጽ እዚ ኣካል’ዚ ተመኩሮ ክህልዎ ይኽእል። ግን ከኣ እቲ ተመኩሮኡ ብድሑር ዝምባሌታት ማለት ብሃይማኖታውን ወገናውን ዝተላዕጠጠ ምስ ዝኸውን፡ ኣብ ቃልሲ ዘለዎ ተራ ካብ ኣወንታዊ ኣሉታዊ ግደ ይበዝሕ።
ቅድሚ ሕጂ “ኤርትራዊ መንእሰይ ይወደብ” ኣብ ዝብል ጽሑፈይ፡ መንእሰያትና ነጻ ዝኾነ ውድብ ፈጢሮም፡ “ኣብ ትሕቲ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ክጥርነፉ” ተላቢየ ነይረ። ኰይኑ ግን ብዙሓት ካብ ኣንበብቲ ጽሑፈይ፡ ውድብ መንእሰያት ኣብ ትሕቲ ባይቶ ምእታው ተቓዊሞምዎ። ሕጂ ግን ካብዚ ድሒረ ዝተረዳእኹዎ ፖለቲካ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ፡ ብፍላይ ከኣ ፖለቲካዊ ስራሓት ናይ ኪዳን “መንእሰያትና ካብዘን ዘለዋ ፖለቲካዊ ውድባት ነጻ ኰይኖም እንተዝቃለሱ ይሓይሽ ዝብል ዕግበት ኣለኒ።
እወ! ሐጅውን መንእሰያትና ተስፋ ህዝቢ ኤርትራ ካባኻትኩም ጥራይ ኢዩ። ሓደን ሓደን ከይበልኩም፡ ብናይ ገዛእ ርእስኹም ተበግሶ ተወዲብኩም ህዝብኹም ካብዚ ወዲቕዎ ዘሎ ዓዘቕቲ ከተድሕንዎ ፈትኑ። ካልእ ምርጫ ዘሎ ኣይመስለንን።
ኣብ መጨረሻ፡ እዚ እዋን’ዚ እዋን ልደት ስለዝኾነ፡ ነቶም ኣመንቲ ክርስትና ህዝብና ርሑስ ልደት ይግበረልኩም።ከምቲ ቀደም እንፈልጦ ምስቶም ኣመንቲ እስልምና ኣሕዋትኩምን ኣሓትኩምን ሓቢርኩም ብፍቕርን ሰላምን ከተብዕልዎ እምነ።
ህዝባና ክዕወት፡ ኤርትራዊ መንእሰይ፡ ይወደብ።
ኣድሓኖም ፍትዊ
28-12-2012
Comment: A.Fitiwi1993@kpnmail.nl


text:
ደቡብ ካሎሪና፡ ናብ ሸውዓተ ፖሊስ ኣሜሪካ ጥይት ዝተኮሰ ውልቀሰብ ተኣሲሩ
ኣብ ደቡብ ካሎሪና ሃንደበት ብዝተተኮሰ ጥይት ካብ ሞንጎ ዝተወቕዑ ሸውዓተ ኣኽበርቲ ሕጊ (ፖላይስ) ኣሜሪካ፡ እቲ ሓደ ከም ዝሞተ ሰብመዚ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ፖሊስ ከተማ ፍሎረንስ ካብ ቤትፅሕፈት ሸሪፍ ንዝተደወሎ ናይ ሓገዝ ፃውዒት ኣብ ምምላስ እንከሎ እዩ ሃንደበት እዚ ሓደጋ ኣጋጢሙ።
እዚ ጠበንጃ ዝተዓጠቐ ውልቀ ሰብ፡ ክልተ ህፃናት ከም መከላኸሊ (ጅሆ) ብምሓዝ እዩ፡ ኣብ ልዕሊ እቶም ፖላዊስ ጠያይቲ ዘዝነበ።
ይኹን እምበር እዚ መንነቱ ዘይተፈለጠ ውልቀሰብ ንምንታይ ኣብ ልዕሊ ኣኽበርቲ ሕጊ ነዚ ተግባር ክፍፅም ከምዝደለየ ግልፂ ኣይኮነን።
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ንኣማሓዳሪ ደቡብ ካሎሪና ሄንሪ ማክማስተር ብምፅራሕ፡ ብዛዕባ እዚ ኣብ ፖላዊስ ዝተፈፀመ ተኹሲ ኣብ ትዊተሮም ሓዘኖም ገሊፆም።
መዝገብ ፖሊስ ኣሜሪካ ከምዝሕብሮ፡ ዛጊድ 23 ሽሕን 408 ፖላዊስ ኣሜሪካ ኣብ ዕማም እንከለዉ ዝተቐተሉ እንትኾኑ፡ እቶም 112 ድማ ሎሚ ዓመት እዮም ተቐቲሎም።
ኣብ ዓመተ 2017 ድማ ልዕሊ 15 ሽሕ ኣሜሪካዊያን ብሽጉጥ ከምዝተቐተሉ መረዳእታታት ይሕብሩ።
እዚ ኣሃዝ ቁፅሪ ናይቶም ብከቢድ ብረት ርእሰ ቅትለት ዝፈፀሙ ኣስታት 22 ሽሕ ኣሜሪካዊያን ኣይሓውስን።


text:
ብተስፋማርያም ሓጎስ:
ኣሜሪካ ዝመራሒተን ሃጸያውያን ( ኢምፐርያሊስት ) ሃገራት ካብ መፈለምትኡ ኣንጻር ነጻነት ኤርትራ ደው ዝበላን ነዚ ዝሓለፈን ገና ዘሎን ዕንወትን ምፍሳስ ደምን ህዝቢ ኤርትራ ተሓተትቲ እየን። ህዝቢ ኤርትራ ነዛ ዝሕበነላን ዝኾርዓላን ሃገሩ ነጻ ንምግባር ሰላሳ ዓመታት ተቓሊሱ ኣማእት ኣሽሓት ብሉጻት ደቁ ከፊሉ እዩ ረኺብዋ ። ነጻነትና ክቡራት ከፊልና ኣምጺእናያ ፣ ነጻነትና ሕጋውነት ንምልባስ ድማ ብድምጺ ወረቐት ዘይኮነስ ሓደ እናበልና ሰማእታት ቆጺርና ኢና 99.8% እወ ንናጽነት ኣድሚጽና ።
ሃጸያውያን መንግስታት ነጻነትና ነፊጎም ከይኣክል ሰውራና ንኸይዕወት ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዘይገበርዎ ሓገዝ ኣይነበረን ፣ ክኾነሎም ግን ኣይከኣለን ። ሰውራና ንሰራዊት መግዛእትን ዓንገልቱን እናደማሰሰ መላእ ኤርትራ ሓራ ንምግባር ኣብ ዝቐረበሉ ግዜ ኣሜሪካ ናይ ሸርሒ ምህዞ ሒዛ ንህግ መኣዝኑ ንምጥምዛዝን ዓወት ሰውራና ንምጕዕጻጽን ዓረቕቲ ተመሲሎም ኣተዉ። ህዝባዊ ግንባር ግን ኣናፍራ ቆቛሕ ዘይፈልጥሲ ኣይሃዳናይን ከም ዝበሃል ነቲ እከይ ውዲታቶም ኣፍሺሉ ንሰራዊት መግዛእቲ ደምሲሱ ንኤርትራ ሓራ ገበራ።
በዚ መዓንጥኦም ኵምትር ዝበሉ ሃጸያውያን መንግስታት ንነጻነት ኤርትራ ብዕሊ እኳ እንተዘይተቓወሙ ኣዝጊቦም ወይ ኣዳህሊሎም ከም እንደገና ኤርትራ ብኢትዮጵያ ከም እትጉበጥ ንምግባር ፣ ህግ ድሕሪ ክልተ ዓመት ረፈረንዱም ክንገብር ኢና ምስ በሉ ኣይፋልኩምን ድሕሪ ሸውዓተ ዓመት ክትገብርዎ ኣለኩም ክብሉ ተሰምዑ። እዚ ድማ መርኣያ ናይቲ ብ 1998 ብውክልና ኢትዮጵያ ዝወልዕዎ ኲናት እዩ ። እንተኾነ ልዕሊ እቲ ንሳቶም ንነብሶም ዝፈልጥዋ ህዝባዊ ግንባር ሕርሕራይ ጌሩ ስለ ዝፈልጦም ኣብ መፈንጠራኦም ኣይኣተወን። እወ ነጻነት ኤርትራ ርግጸኛ ነጻነት ኮነ ። እዚ ክንብል ከሎና ነጻነት ብዙሕ እዩ ዓይነቱ ፣ ነጻነት ኣሎ በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ ሓድሽ መግዛእቲ ኣሎ ። ኤርትራ ግን ኣብ ሓድሽ መግዛእቲ ዘይኮነስ ርግጸኛ ሓቀኛ ነጻነት እያ ተጎናጺፋ ። እዚ ክንብል ከሎና ነጻ ኤርትራ ኣብ ማያውን መሬትን ክሊ ሰማያን ናይ ዝኾነ ሃገር ወተሃደራዊ መዓስከር ኣይተፍቅድን እያ ።
ኤርትራ ናይ ማንም ሃገር ተለኣኣኺት ወይ ኣጀንዳ ኣተግባሪት ኣይትኸውንን እያ ። ኤርትራ ቍጠባዊ ፖሊሲኣ ባዕላ ሓንጺጻ ንረብሓ ህዝባ ትሰርሕ እምበር ካብ ማንም መንግስት ከምዚ ግበሪ ኣይትግበሪ ዝብል መምርሒ ኣይትቕበልን እያ ። ኤርትራ ኣብ ናይ ዝኾነን ትኹን ሃገር ጉዳይ ወተሃደራዊ ጣልቃ ምእታው ኣይትቕበሎን እያ ።
ባህርያዊ ጸጋታትና ኣብ ረብሓ ህዝብና ነውዕሎ ፣ ሃገርና ንሃንጸሉ ፣ መነባብሮ ህዝብና ነመሓይሸሉ እምበር ንምዝመዛ ሃጸያውያን ኣይንገብርን ። መንግስቲ ኤርትራ ከምዚ ስለ ዝኾነ ድማ ንሃጸያውያን መንግስታት ኢቦላ ቫይረስ ኮይንወን ንምጥፍኡ ላዕልን ታሕትን ይብላ ኣለዋ ።
ሃጸያውያን መንግስታት ናይ ካልኦት ሃገራት ባህርያዊ ጸጋታት ኣብ ትሕቲ ቍጽጽረን ንምእታው ዝጥቀማሉ ቀንዲ መሳርሒ ፣ ብልሽውና : ረዲኤት: ዘይመንግስታውያን ትካላት : ዓለማዊ ማዕከን ገንዘብ : ዓለማዊ ንግዲ: ገለ ካብቲ ብዙሕ እየን።
ዓለምና ኣብ ክልተ ናይ ፍልስፍና ፣ ሃጸይነትን ማሕበርነትን ርእሰ ሓያላን ተኸፊላ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ 1990 ሕብረት ሶቭየየት ተበታቲና ፋሕ ምስ በለት፣ ኣሜሪካ በይና ርእሰ ሓያል ዓለምና ክትከውን በቒዓ። ዓለምና ካብ ዘለዋኣ ክፍለ ዓለማት እታ ብስፍሓት ይኹን ብናይ ክሊማ ምቹእነትን ባህርያዊ ጸጋታትን ዝሃብተመት ኣፍሪቃ እያ ። ኣሜሪካ ንባህርያዊ ጸጋታትን ስትራተጂካዊ ኣገዳስነትን ኣብ ትሕቲ ቍጽጽራ ንምእታው ተተሓሓዘቶ። በዚ ድማ ንኣፍሪቃ ሰሜን ፣ ደቡብ፣ ምብራቕን ምዕራብን ከፋፊላ ብተለኣኣኽታ ሃገራት ከተመሓድሮ ጀሚራ ኣላ ። ንሃገራት ደቡብ ሃገራት ኣፍሪቃ ብውክልና ደቡብ ኣፍሪቃ ፣ ንሰሜናዊ ክፋል ኣፍሪቃ ብውክልና ምስሪ ። ንሃገራት ሞራባዊ ኣፍሪቃ ብውክልና ናይጀርያ ንሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃን ዓበይቲ ቀላያትን ድማ ብውክልና ኬንያን ኢትዮጵያን ተመሓድሮ ኣላ። እዘን ተወኪለን ዘለዋ ሃገራት ንረብሓ ህዝበን ዘይሰርሓ ንባህርያዊ ሃብተን ዘይቆጻጸራ ተለኣኣኽቲ ወይ ተግበርቲ ኣጀንዳ ሃጸያውያን ሃገራት እየን ።እዘን ሃገራት እዚኣተን ነጻ ሃገራት ዘይኮናስ ኣብ ሓድሽ መግዛእቲ ( Neo Colonialism ) እየን ዘለዋ ።
ሃጸያውያን መንግስታት ኣብዘን ዝወከልወን ሃገራትን ካልኦት ምእዙዛትን ብመጀመርያ ዝበልናኩም ትገብሩ ፣ ረዲኤት ክትቅበሉ ኣለኩም ፣ ካብ ዓለማዊ ባንኪ ለቓሕ ክትወስዱ ኣለኩም ፣ ናይ ረዲኤት ማሕበራትን ዘይ መንግስታውያን ትካላትን ኣብ ሃገርኩም ክኣትዉ ከተፍቅዱ ኣለኩም ዝብል መምርሒ እዩ ዝወሃቦም ። ንህዝቢ ብዓሌት ብሃይማኖት ምጉዝዛይ ፣ ምድኻም ፣ መኣዝኑ ከም ዘጥፍእ ምግባር ፣ ሃገራዊ ናይ ልምዓት መደብ ከም ዘይህሉ ይገብርዎ ።
በዚ ድማ ሃገራት ኣፍሪቃ ብጀካ ኤርትራን ሰለስተ ሃገራት ሓዊስካ ካልኦት ኣብዚ መጻወድያ ናይ ሃጸያውያን ሃገራት ኣትየን ህዝበን ኣብ ውግእ ሕድሕድን ቀዘፍቲ ሕማማትን ጥሜትን ተሸሚመን ይርከባ ።ኣብዘን ሃገራት እዚኣተን ዝቕልቀሉ መራሕቲ ብብልሽውና ዝተቖማጥዑ እዮም ። ንኣብነት ኣብ ኢትዮጵያ እንተ መጺእና ሃጸይ ሃይለስላሰ ኣማእት ኣሽሓት ኢትዮጵያውያን ብጥሜት እናሃለቑ ንሱ ግን ኣብ ባንክታት ስዊዘርላንድ 17 ቢልዮን ዶላር ኣቐሚጡ ኔሩ። ንዕኡ ዝተክአ ኮለኔል መንግስቱ ሃይለማርያም ውን 6 ሚልዮን ዶላር ኣብ ዚምባብወ ኣሳጊሩ ንሱ ውን ኣብ ዚምባብወ ይነብር ኣሎ። ንኮለኔል መንግስቱ ሃይለማርያም ዝተክአ ኣይተ መለስ ዜናዊ ውን ንስድራ ቤቱ 8 ቢልዮን ዶላር ገንዘብ ገዲፍሎም እዩ ካብዛ ዓለም ተፈልዩ ። እንታይ ንምባል እየ ሃጸያውያን መንግስታት እቲ ቀንዲ መሳርይአን ብልሽውና ምዃኑ ንምግላጽ እየ ።
እዘን ተለኣኣኽቲ መንግስታት ሃገራዊ መርሃ ግብሪ (ፕረጀክት ) የብለንን፣ ሃጸያውያን መንግስታት እተን ተለኣኣኽቲ መንግስታት ሃገራዊ መርሃ ግብሪ ክህልወን ኣይደልያን እየን ። ከደምቲ ሃገራት ንረዲኤት ኣእዳወን ክዝርግሓ ቀንዲ ዕላማ ናይተን ሃጸያውያን መንግስታት ዕላማ እዩ ። ህዝቢ ተጸባዪ ረዲኤት እንተ ኮይኑ በቲ ሓደ ሸነኽ ናይ ምስራሕ መንፈሱ ደኺሙ ለሚሱ ማለት እዩ ። ናበይ ከም ዘብልን እንታይ ከም ዝገብርን ውን ኣይፈልጥን ኮታ መኣዝኑ ኣጥፊኡ ኣብ ናይ ሽግርን ጸበባን ቀላይ ሕምብሊል ክብል ይነብር። እዘን ሃጸያውያን መንግስታትን ኩለን ጨናፍረንን ኣብ ባህርያዊ ጸጋታት ናይዘን ሃገራት ንምምዝማዝ ይቀዳደማ ። ዓለማዊ ማዕከን ገንዘብ ካባና ተለቅሑ ይብሉ ፣ በቲ ሓደ ሸነኽ ዓለማዊ ናይ ንግዲ ማሕበር ከምዝን ከምዝን ግበሩ ዝብል ትእዛዝ የመሓላልፉ ፣ ዘይመንግስታውያን ትካላት ሕሉፍ ሓሊፈን ነተን መንግስታት መምርሒታት ይህብአንን ይቆጻጸርአንን ።
ኤርትራ ኣብ ሓድሽ መግዛእቲ ዘይኮነስ ሓቀኛ ነጻነት እያ ኣዊጃ ። መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ናይ ሃጸያውያን ዕላማ ብመትከል ተቓዊሙ ንኹሉ ዕላማታቶም ኣብ እንዳ ጎሓፍ እዩ ደርብይዎ። ከምቲ ክቡር ፕረሲደንት ኢሳያስ ቅድሚ 46 ዓመት ( ሽዑ ተጋዳላይ ) ንሕና ነብስና ክንመስል እምበር ናይ ማንም መጋበርያ ክንከውን ኣይንደልን ኢና ዝበሎ ፣ ኣብ ነጻ ኤርትራ ውን መርገጺና ንሱ እዩ ። ኣብቲ ንሳቶም ዘጻወድዎ መፈንጠራ ኣይኣተናን፣ ኣብ ዝኣጕድዎ ኲናት ጣልቃ ኣይኣተናን ፣ ማያውን ምድራውን ግዝኣትና ንናይ ባዕዲ ወተሃደራዊ መዓስከር ክኸውን ኣየፍቀድናን ፣ ናይ ገዛእ ርእስና ሃገራዊ መምርሒ ኣለና ናይ ካልኦት ኣይንቕበልን ፣ ባህርያዊ ጸጋታትና ኣብ ረብሓ ህዝብና ከም ዝኸውን ስለ ዝገበርና ፣ራእይና ምስ ጎረባብትና ንሰላምን ሓቢርካ ምስራሕን ዝጠመተ እዩ ።
በዚ ድማ ብኣሜሪካ ዝመራሒቶም ሃጸያውያን መንግስታት ከም መድሃኒት ዘይተረኽቦን ሓደገኛ ቫይረስ ተቖጺርና ንምጥፋእና ለይትን ቀትርን ኣስሚሮም ይሰርሑ ኣለዉ ።
ሃጸያውያን መንግስታት ገና ነጻነትና ኣዊጅና ፍሕት ከይበልና ከሎና ንምድኻምና ብኡ ኣቢሎም ድማ ንምጥፋእና ናይ ቍጠባ እገዳ እዮም ጌሮሙልና። ንሕና ግን ካብ ፈለምኡ ውን ናትና መርሃ ግብሪ ስለ ዝነበረና ሸርሕታቶም ንምፍሻል ግዜ ኣይወሰድልናን።
እዚ ምስራሕ ምስ ኣበየ ብውክልና ስርዓት ወያነ ኲናት ኣዊጆሙልና። እዚ ኲናት እዚ ምልእቲ ዓለም ኢዳ ዘእተወትሉ ሻማ ሻማ ኢሎም ኣብ ውሽጢ መዓልትታት ንምጥፋእና ዝተሓስበ እዩ ኔሩ ። እዚ ሓርበኛ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ግን ተኣምር ብዝኾነ ጅግንነት ንወራራቶም ኣፍሺሉ ብዓወት መሰስ በለ ። ምስኡ ኣተሓሒዞም ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝነብሩን ኣብ ደገ ዝነበሩን ብኩላት ሰሪዖም ናይ ፖለቲካ ሕማም ከተኣታትዉ ፈቲኖም እዚ ውን ንኽፈስል ግዜ ኣይወሰደን ። ዓቕሎም ዝጸበቦም ሃጸያውያን መንግስታት ብሃይማኖት ፈተነ ኣካየዱ። ነዞም ካብ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ንመሳርሒ ዝተማህዙ ፐንተኮስታ ኣብ ኤርትራ ኣተኣታትዮም ንመንግስቲ ኤርትራ ክውንጅሉ ተራእዩ፣ እዚ ውን ንኽፈሽል ግዜ ኣይወሰደን ። እቲ ዓቕሊ ጽበት መመሊሱ ዛየደ።
ብድሕርዚ ነቲ ዓንዲ ሕቖ ሃገር ዝኾነ መንእሰይ ኤርትራ ካብ ሃገር ጓሕጒሕና እንተ ደኣ ኣውጺእናዮ እታ ሃገር ደማ ጸንቂቓ ክትመውት ኢያ ዝብል ሕልሚ ሓሊሞም ንመንእሰይ ኤርትራ ኣደዳ ስደትን ሞትን ህልቂትን ጌረሞ እዚ ውን ከምቲ ዝሓሰብዎ ኣይሰርሐን። በዚ ድማ ኣሜሪካን ሰዓብታን ሃጸያውያን መንግስታት ብፍልሰት ደቂ ሰባት ንመንግስቲ ኤርትራ ከጸልማን ክኸሳን ይውዕላ ኣለዋ ።
እቲ ቀጺሎም ዝሃንደስዎ ድማ ንመንግስቲ ኤርትራ ብኣዕጣቕን መዋፈርን ናይ ግብረ ሽበራውያን እናበሉ ክኸስዎ ጀመሩ ፣ ወይ ጉድ ሓባል በልያ ከይትቕድመኪ እዩ እቲ ነገር። ንግብረ ሽበራውያን ዘዋፍሩን ዘዕጥቑን ባዕላቶም እምበር ንሕና ኣይኮንናን። እዚ ውን ፈሺሉ።
ኣብዚ ግዜ እዚ ዘሎ ድማ ሰብኣዊ መሰላትን ዲሞክራስን ዝብላ እየን።
ሰብኣዊ መሰላት እንታይን ንመንን እዩ ?
ሰብኣዊ መሰላት ክንብል ከሎና ንህዝብኻ ምቕላብ፣ ሕርሻዊ እቶትካ ምድፋዕ ንሕርሻ ኣገደስቲ ዝኾኑ ትሕተ ቅርጽታት ኣዳሊኻ ቀረብ ህዝቢ ምምላእ ሓደ ካብቶም ህዝቢ ክረኽቦም ዘለዎ ቀዳምነት ዝወሃቦም እዮም ። መንግስቲ ኤርትራ ኣብዘን 25 ናይ ናጽነት ዓመታት ሃኒጽዎም ዘሎ ዲጋታት ፣ ኣብ ሕርሻ ኣተኣታትይዎም ዘሎ ዘመናዊ ናይ ሕርሻ ማሺነሪታትን ኣብ ኣፍሪቃ መዳርግቲ የብሉን ። እዚ እቶም ከሰስቲ ኣካላት ኣብ ኤርትራ ይምጽኡ እሞ እቲ ግብሪ ባዕሉ ክምልሰሎም እዩ።
ንህዝቢ ትምህርቲ ምውዳድ እዩ ። ኣብ ኤርትራ ቤት ትምህርቲ ዘይብላ ዓዲ የላን ። ዘይ ከም ኣብተን ሃጸያውያን መንግስታት ኣብ ኤርትራ ትምህርቲ ንኹሉ ዜጋ መሰልን ግዴታን ኮይኑ ካብ መዋእለ ህጻናት ክሳብ ዩኒቨርሲቲ ብነጻ ብዘይ ገለ ክፍሊት እዩ ። ኣብዚ ውን ኤርትራ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ትርከብ ። ኣብተን ሃጸያውያን ሃገራት ትምህርቲ ብነጻ ኣይኮነን፣ ስለዚ ንሕና ልዕሊኤን ኢና ።
ሕክምና፣ ኤርትራ ኣብዘን 25 ናይ ናጽነት ዓመታት ተሃኒጾም ዘለዉ ሆስፒታላት እሞ ብዘይ ለቓሕን ሓገዝን ኣብ ማንም ናይ ኣፍሪቃ ሃገር ኣይተገብረን ። እዚ ዓለም ዝመስከረትሉ ሓቂ እዩ ። ኣብ ኤርትራ ሕክምና ብዘይ ክፍሊት እዩ፣ ከምዚ ዓይነት ብነጻ ኣበየነይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኣሎ ?
ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ ፣ መንግስቲ ኤርትራ ካብ ናጽነት ኣትሒዙ ለይትን ቀትርን ኣስሚሩ ካብ ዝሰርሓሎም ዘሎ ንህዝቢ ጽሩይ ዝስተ ማይ ምቕራብ እዩ ፣ እዚ ድማ ተዓዊትሉ ልዕሊ 96% ህዝቢ ኤርትራ ጽሩይ ጥዕንኡ ዝተሓለወ ማይ ይቐርበሉ ኣሎ ። ከምዚኸ ኣበየነይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኣሎ ?
ቀረብ ኤለክትሪክ ውን እንተ ኾነ መንግስቲ ብምሉእ ሓይሉ ሰሪሕሉስ መብራህቲ ዘይብላ ዓዲ ዳርጋ የላን።
እቲ ኣብ ዓለምና ከም መትኒ ደም ዝቝጸር መንገዲ ( ጽርግያ ) ውን ሎሚ ኣብ ኤርትራ መንገዲ ዘይብላ ዓዲ ኣብ ኤርትራ የላን ። መንግስቲ ኤርትራ እምበኣር ብሰብኣዊ መሰላት ምሕላው ናይ ህዝቡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝስራዕን ሽልማት ዝግብኦ መንግስቲ እምበር ዝኽሰስ መንግስቲ ኣይኮነን ።
ካብ ምንታይ ተበጊሶም ደኣ እዮም እቶም መርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ዝበሃሉ ንኤርትራ ብግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ዝኸስዋ ? ንምዃኑ እዚኦም መን እዮም ? ኣብ መሬት ኤርትራ ከይኣተዉ ብዓይኖም ከይረኣዩ ውሳኔኦም ዝህቡ ከመይ ጌሮም እዮም ? ሓደ ሓታቲ መጺኡ ኣበየናይ ሸነኽ ናይታ ሃገር እንታይ ዓይነት ምግሃስ ርኢኹም ኢሉ ምስ ዝሓቶም እንታይ እዮም ክምልሱ ?
እዚኦም ተለኣኣኽቲ ናይቶም ሃጸያውያን መንግስታት እዮም ። ካብቲ ቤት ጽሕፈት ገና ከይወጹ ከለዉ እቲ ከቕርብዎ ዘለዎም ጸብጻብ ዝተቐበሉ እዮም ። እቲ ጉዳይ ሰረገላ ብቕድሚት ፈረስ ብድሕሪት እዩ ።
ሃጸያውያን መንግስታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ክወቕዕዎ ዝደልዩ ሽቶ እንታይ እዩ ?
እዚ ክሳብ ሎሚ ዘቕርብዎ ዘለዉ ክስታት ቅድመ ኩነት ናይቲ ንኤርትራ ከም ዒራቕን ሊብያን ሶርያን ኣብ ባይታ ዘየሎ ጠቐናታት ኣምጺኦም ዕሱባት ደቂ ሃገር ኣብ ጎድኖም ኣሰሊፎም ነተን ሃገራት ኣዕንየን ንህዝቢ ኣህሊቐን ኣብ መወዳእታ ዘይብሉ ኲናት ሕድሕድ ሸሚሞመን ዘለዉ ።ንዓናውን ንምህራምናን ኣብ ሕንፍሽፍሽን ናይ ዓሌትን ሃይማኖትን ዓውዲ ኲናት ኮይና ክትተርፍ እሞ ሽዑ ንሳቶም ከም ልቦም ባህርያዊ ጸጋታት ኤርትራ ንምግሓጥ እዩ። እዘን ኣሜሪካ ዝመራሒተን ሃጸያውያን መንግስታት ነዚ ንኽፍጽማ ኣብ ጎድነን ኮይኖም ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ደው ኢሎም ዘለዉ ከዳዓት ደቂ ሃገር ኣዋፊረን ኣለዋ ።እዞም ከዳዓት ደቂ ሃገር ወይለኦም ! ደም ናይቶም ጀጋኑ ሰማእታትና ንኸንቱ ኣይፈሰሰን !
ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ውሽጢ ንሃሉ ኣብ ደገ ሕድሪ ሰማእታትና ኣብ ዝባና እዩ ዘሎ ፣ ዓቢና ንእሽቶና ነዚ ረዚን ሕድሪ ብደምና ክንዕቅቦ ምዃንና ፍለጡ ! ትማል ጭርሖና ዝመጸ ይምጻእ ወራሪ ኣብ ባርዕ ሰውራ ሓራሪ ! ሎሚ ውን ጭርሖና እያ። እቶም ኤርትራ ከም ዒራቕ ወይ ሊብያ ኮይና ክትተርፍ እትምነዩ ከዳዓት ደቂ ሃገር፣ ኣበደን ! እኳ ደኣ ሓይላን ሰሚራን ጎልቢታን እያ መሰስ ክትብል ።
ዘለኣለማዊ ዝኽርን ክብርን ንሰማእታትና !
ክብርን መጎስን ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ!
ወትሩ ዓወት ንሓፋሽ !!!


text:
ተሳተፍቲ ዞባዊ ዋዕላ መንእሰያት ምብራቕ ኣፍሪቃ፣
ኣብ ኤርትራ ንዘስተማቐርዎ ሰላምን
ርግኣትን ብኣድናቖት ገሊጾም።
ተሳተፍቲ ናይቲ ካብ 7 ክሳብ 10 ሓምለ ኣብ ኣስመራ ዝተቓንዐ ዞባዊ ዋዕላ መንእሰያት ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሑሉ እዋን ንዘስተማቐርዎ ሰላምን ርግኣትን ብኣድናቖት ገሊጾም።
እቶም ዜጋታት ሪፓብሊክ ሱዳን፣ ሞሪሸስ፣ ሶማልያ፣ ታንዛንያ፣ ሪፓብሊክ ደቡብ ሱዳን፣ ርዋንዳ፣ ኡጋንዳ፣ ምስሪን ካልኦትን ዝኾኑ ተሳተፍቲ ብ11 ሓምለ ኣብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ድሕሪ ዘካየድዎ ዕደት ንኤሪና ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ እቲ ዝተዓዘብዎ ጸጥታን ሰላምን ውጽኢት ስጡም ዝምድና ህዝብን መንግስትን ምዃኑ ከምእተገንዘቡን ከምዝመሰጦምን ኣረዲኦም።
ሱዳናዊ መሓመድ ዑስማንን ሶማላዊ መሓመድ ዓሊን፣ ኣብ ኤርትራ ዝተዓዘብዎ ገስጋስ መደባት ልምዓትን ርጉእ ህይወት ህዝብን፣ ቅኑዕ ስእልን ሓበሬታን ብዛዕባ ኤርትራ ንምትሕልላፍ ከምዝሕግዞም ኣረጋጊጾም።
ፍሕሽው ኣቀባብላን ኣኽብሮትን ህዝቢ ኤርትራ ከምዝመሰጦም ዝሓበሩ ኬንያዊ ቤንጃሚን ጋኩርን ግብጻዊት ሪሃን መሓመድን ብወገኖም፣ ኤርትራ እትውንኖ ቱሪዝማዊ ጸጋታት ብዝግባእ ምውዕዋዕ ምስ ዝግበረሉ፣ ሓንቲ ካብ ቀንዲ መስሕብ በጻሕቲ ከምእትኸውን ጽኑዕ እምነቶም ገሊጾም።
“ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሰላምን ርግኣትን፣ መርኣያ ስልጡን ባህሊን ምክብባርን ህዝባ’ዩ” ዝበለ ኢትዮጵያዊ መሓመድ ኣልሓሰን ብግደኡ፣ ኣብ ኤርትራ ምዕሩይ ተሳትፍነት ጾታ ክዕዘብ ከምዝኸኣለ ኣነጺሩ።
ኣማሓዳሪት ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ ወይዘሮ ጽገረዳ ወልደገርጊስ ኣብ ዘስመዓቶ ቃል፣ ኤርትራ ተመዝግቦ ዘላ ልምዓታዊ ገስጋስ ውጽኢት ሓራ ፖለቲካዊ መስመራ፣ ከምኡ’ውን ሓድነትን ተወፋይነትን ህዝባ ብሓፈሻ መንእሰያታ ድማ ብፍላይ ከምዝኾነ ብምጥቃስ፣ ጸገማት ኣህጉር ኣፍሪቃ ብዘተን ምርድዳእን ደቃ ጥራይ ስለዝፍታሕ፣ ኣፍሪቃዊ ተበግሶ ኣብ ምሕያል ዕዙዝ ተራ ክጻወቱ ኣዘኻኺራ።
**** ኣ.ዜ.ኤ ****


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 57 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 06 May 2018
ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ከም ዘሎ ተገሊጹ፡
ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ሓደ ኣካል ናይ ሓሳብካ ምግላጽ ምዃኑ፡ ይኹን ግን፡ ኣብ ዓለምና ብሓፈሻ፡ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ድማ ብፍላይ ሓደገኛ እናኾነን እናደኻመን ይመጽእ ምህላው፡ ብ3 ግንቦት 2018 ኣብ መላእ ዓለም ተዘኪሩ ኣብ ዝወዓለ፡ መዓልቲ ነጻ መራኸቢ ብዙሓን ከም ዝተገልጸ ምንጭታት ሓቢሮም።
መንግስቲ ህግደፍ ብዘርእዮ ዘሎ ዓይኒ መርፍኡ ዝጠፍኦ ዓፈና፡ ኤርትራ ካብ ዓለም ድሕሪ’ታ ብዝኸፍአ ጥሕሰት መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰልን ምግዳብ ነጻነት መራኸቢ ብዙሓንን እትውቀስ ሃገረ ሰሜን ኮርያ ከም እተሰርዐት፡
እቲ መጽናዕቲ ኣብ ልዕሊ 180 ሃገራት ከም ዝተኻየደ፡ ኤርትራ ድማ ኣብ መበል 179 ከም ዘቐመጣ ጋዜጠኛታት ብዘይዶብን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝተባህሉ ኣሁጉራዊ ጽልዋ ዘለዎም ትካላት ከም ዝሓበሩን ተፈሊጡ።
ቤት ጽሕፈት ኤሚግረሽን ሽወደን ንኤርትራውያን ግዝያዊ ፓስፖርት ክህብ ምዃኑ ምሕባሩ ተፈሊጡ።
ቤት ጽሕፈት ኤሚግረሽን ሽወደን ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ምስ ስድራ ቤቶም ክራኸቡ ዘኽእሎም ናይ ምንቅስቓስ ዕድላት ንምሃብ፡ ካብን ናብን ዝንቀሳቐስሉ ግዝያዊ ፓስፖርት ክህብ ዘኽእሎ ውሳነ ብ25 ሚያዝያ 2018 ከም ዘመሓላለፈ፡ ቤት ጽሕፈት ዜና ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ30 ሚያዝያ 2018 ገሊጹ።
እዚ ከም’ዚ ዝበለ ግዝያዊ ፓስፖርት፡ ብወግዒ ናይ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂብዎም ግን ከኣ ፓስፖርትን ንዘይብሎም ወጻእተኛታት ዝወሃብ ፍሉይ ኣገባብ ምዃኑ፡ መንነቶም ብዝተፈላለየ ምርመራ ዝተረጋገጹ ኤርትራውያን ናብ ሽወደን ናይ ምእታው ዕድል ተራሕይሎም ከም ዘሎን ወሲኹ ሓቢሩ ኣሎ።
ቤትጽሕፈትኤሚግረሽንሽወደንቅድምክብልናብሃገሩንዝኣተውኤርትራውያንስድራቤትኩምከተምጽኡእንተደኣኮይንኩም፡ካብኤምባሲናይኤርትራመረጋገጺኣምጽኡዝብል፡ምስ’ቲኣብኤርትራ ዘሎሓቂታትዘይቃዶሕቶብምቕራብሽግርክፈጥርምጽንሑ፡ነዚብሓላፍነትጠሚቱቤትፍርዲጉዳያትኤሚግረሽንብዝሃቦውሳነመሰረትግንግዝያዊፍታሕተገይሩምህላውንቤትጽሕፈትዜናሰልፊደሞክራሲህዝቢኤርትራኣረጋጊጹ።
ጉጅለ ህግደፍ ናብ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕብረት ኣፍሪቃ ዘቕረቦ ጸብጻብ ግዜኡ ዝሓለፎን ካብ ሓቂ ዝረሓቐን’ዩ ተባሂሉ።
መንግስቲ ህግደፍ፡ እታ ሃገር ዳግም ኣባል ቻርተር ኣፍሪቃ 1999 ካብ እትኸውን ክሳብ ሕጂ ብናቱ ምርጫን ውሳነን ንኣስታት 17 ዓመታት ርሒቑ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ናብ ሰብኣዊ መሰላት ሕብረት ኣፍሪቃ ዘቕረቦ ብዙሕ ገጻት ዘለዎ ጸብጻብ፡ ብብዙሓት ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ግዜኡ ዝሓለፎን ሓቅነት ዘይብሉ ዝብል መልሲ ይወሃቦ ከም ዘሎ ረድዮ ኤረና ጸብጺባ።
እቶም ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣተሓሓዛ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያን መሊሱ እናኸፍአ ይኽየድ ከም ዘሎ፡ ካብ ሞት ከምልጡ ዝስደዱ ዘለው ኤርትራውያን ከምኡ’ውን ብዘይ ዝኾነ መስርሕ ሕጊ ዝእሰሩን ንዓመታት ደሃዮም ዘጥፍኡን ዜጋታት እታ ሃገር ከም ኣብነት ብምጥቃስ፡ እቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ዘይገልጽን ዘይውክልን ክብሉ ይቃወምዎ ኣለው።
ኣብቲ ንመበል 62 ግዜ ኣብ ሞሪታንያ ዝተኻየደ ዋዕላ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተሳተፈ ሓልዮት ንሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ዝተባህለ ማሕበር ብወገኑ፣ እዚ ጸብጻብ ድሕሪ 17 ዓመታት ምቕራቡ ንገዛእ ርእሱ ሕቶ ዘልዕል’ዩ ከም ዝበለን ረድዮ ኤረና ገሊጻ።
ብካልእ ዜና፡ መንግስቲ ሱዳን ኣብ የመን ዘሎ ሰራዊቱ ብዝቕልጠፈ ከውጸኦ፡ ወከልቲ ዝተፈላለየ ውድባት ዝኾኑ ኣባላት ባይቶ እታ ሃገር ከም ዝሓተቱ እታ ረድዮ ወሲኻ ሓቢራ።
ኣብ ሊብያ ከተማ ትሪፖሊ ብ2 ግንቦት 2018 ኣብ ልዕሊ ቤት ጽሕፈት ኮሚሽን ምርጫ’ታ ሃገር፡ ብኣድራጋ ተዂስን ነብሰ ቅትለትን ብዝተፈጸመ ዝተዋደደ መጥቓዕቲ 12 ሰባት ከም ዝሞቱ፡ ሰበ ስልጣን ሊብያ ምርግጋጾም፡ ኣሸባሪ ጉጅለ ዳዕሽ ድማ ናይ’ቲ ፍጻሜ ሓላፍነት ከም ዝወሰደን ካብ’ታ ሃገር ዝተቓለሐ ዜና ኣረጋጊጹ።
ሃገረ ሊብያ መንግስቲ መሓመድ ቓዛፊ ብጉልባብ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት፡ ብውዲትን ቀጥታዊ ወተሃደራዊ መጥቃዕትን ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ 2011 ካብ ዝፈረሰሉ ግዜ፡ እታ ሃገር ኣብ ሓውሲ መንግስቲ ኣልቦ ወዲቓ፡ ብዝተፈላለዩ ንገዛእ ርእሶም ከም መንግስቲ ዝፈልጡ ጉጅለታት ተመቓቒላ፡ ዕለታዊ ህይወት ደቂ-ሰብ ዝቕዘፈላ ኮይና ምህላዋ ዝፍለጥ’ዩ።
መንግስቲ ኣሜሪካ ካባና ገንዘባዊ ደገፍ ዝረኽቡ መንግስታት፡ ኣብ ዓለማዊ መድረኻት ብድምጺ ክድግፉና ግዴታ ኣለዎም እንተዘይኮነ ግን… ክብል ዘውጸኦ መግለጺ ግሉጽ ተቓውሞ ገጢምዎ።
ሃገሩ ክታማ ካብ ዘንበረትሉን ክትሰርሓሉ ካብ ዝጸንሐትን ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ዲፕሎማስያውን ስምምዓት ብምውጻእ፡ ኣሜሪካ ትቕደም ብዝብል ቴማ ተመሪሑ ንበይኑ ዝጎዓዝ ዘሎ ፕረሲደንት ትራምፕ፡ ሃገርና ብገንዘብ ትድግፈን ሃገራት፡ ድምጺ ኣብ ዘድልዮ ኣህጉራዊ መድረኻት ንዓና ክድግፋ ግዴታ ኣለወን ኣይፋል እንተኢለን ግን ሓገዝና ደው ከነብል ኢና ክብል ንዝሃቦ ዘይለባም መግለጺ፡ መንግስታት ደቡብ ኣፍሪቃን ዙምባብዌን ብወግዕን ብሰንጠቕን ተቓዊመሞ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ዝገበር ዝምድና ኣብ ክልተኣዊ ረብሓን ምክብባርን ተመርኲሱ ደኣምበር ብግቦ ኣይሰርሕ ብዝብል ክቃወሞ እንከሎ፡ ወሃቢ ቃል መንግስቲ ዙምባብዌ ብወገኑ፡ ናይ ኣግራሞትን ላግጽን ሰሓቕ ኣቐዲሙ፡ ንሕና ብትካቦ ገንዘብ ዘይኮነ ብመትከል ኢና እንምራሕ ክብል መሊስሉ።
ሃገራት ደቡባዊ ክፍሊ ኣፍሪቃ ዝኾና ደቡብ ኣፍሪቃን ዙምባብዌን ኣብ ሰላማዊ ምስግጋር ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብነት ዝኸውን ተግባር ከም ዝፈጸማ፡ ሕጂ ድማ ነቲ ሓንሳብ ንህዝብታት ኣፍሪቃ ብሕብሪ ቆርበቶምን ድኽነቶም ዘቆናጽብ፡ ካልእ ግዜ ከኣ ገንዘብ ክንህበኩም ዝበልናኩም ፈጽሙ ዝብል ብዕሉግ ፖለቲካዊ መግለጺ መንግስቲ ኣሜሪካ ብወግዒ ተመጣጣኒ መልሲ ምሃቦም፡ ንህዝብታት ኣፍሪቃ ሓበን፡ ፖለቲካዊ ወሻሽም ኣብ ምቅይያር ንዝመስዮ ዘሎ ጉጅለ ህግደፍን መሰልቱን ከኣ ጽፍዒት’ዩ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 04-05-2018
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
Date: Monday, 23 July 2018
Cherunnet Tesfazghi
Jul 22, 2018
Download this page in PDF format
እዚ ንኽልቴና ዝለከመ ንኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቅን ኣበሳ ኮይኑ ዘሎ “መግዛእታዊ ዶባት” ሲዒቡ ጠንቂ ውግእን ወረ ውግእን ኣብዛ ዓለምና ከም ዝወለደ ፈሊጥና ኣሎና። ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ ን177 ብሄራት ወይ ቀቢላታት (ምንጪ The Mail & Guardian a South African weekly newspaper) ንማሕበራዊ ኣቋውመአን ኣብ ግምት ዘየእተወ (መግዛእታዊ) ዶባተን ናብ 54 ሃገራት መቃቂሉ (ወታቲፉ) ነቲ “እዉጅ ሞት” ዝኾነ “ጅኦግራፊካዊ ምልክነት” ካብ ዘንግስ እነሆ 55 ዓመት ኣቊጺሩ ኣሎ። ርሑቅ ከይከድና ህዝብታት ዓፋር ኣብ ሰለስተ ሃገራት፣ ህዝብታት ትግራይ ኣብ ክልተ ሃገራት እናበልና ን177 ብሄራት ኣፍሪቃ ብኸመይ ከም ዝተመቃቀላ ክንርዳእ ንኽእል።
ዶብ (ውግእ) ኢትዮ ኤርትራ ካብዚ ክጠቅሶ ዝጸናሕኩ ጅኦግራፊካዊ ምልክነት ነጻ ክኸውን ኣይክእልን። ሽሕ እኳ እዚ ዝጸንሐ ኲናት ፍሉይ ትርጉምን ኣሉታዊ ትሕስቶን ይሃልዎ፡ እቲ ኣብ መዛግብ ዓለምና ሰፊሩ ዘሎ ሓቂ ብሰንኪ “መግዛእታዊ ዶብ” እዩ። ን20 ዓመት ከኣ “ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ሻርነት” ዝተደመሮ ኣብ ዕንወትን ብርሰትን ሃገራትናን ሰብኣዊ ሃብትታትናን መጻኢ ዕድላቱን ተሰጢሑ ጸኒሑ። እቲ ዘሕዝን! ስንብራቱ ጌይና ንነዊሕ ግዜ ኣብ ቅድሜና ክጸንሓና ምዃኑ እዩ። ሎሚ እዚ ጎንጺ ብሰንኪ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ሻርነት ጥራይ ክፍታሕ ንርእዮ ኣሎና። ኢትዮጵያ ነቲ ካብ ሕቶ ዶብ ዝረሓቀ በዓል ቤት ናይቲ ባእሲ ዝኾነ ምኽንያት (ውድብ) “ሳግላ ብላዕ ኣይትቅላዕ” ኢላቶ ኣላ። ኤርትራ ከኣ ምስ እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት ካብ መቅርብ መን ይቀርብ ከይበለት ኣብ ረብሓኣ ክትውግን መሪጻ ኣላ። እዞም ክልተ መራሕቲ ኣቢን ኢሱን “ኣብ ዝደልይዎን ዝጸልእዎን” ተሰማሚዖም ኣለዉ።
እንተ እዞም ንኽትርእዮም ዘብህጉ ሰላማዊ ሰልፍታት ንዲፕሎማስያዊ ፕሮፖጋንዳ መታን ክጠቅሙ ንዓ ተሰለፍ ተባሂሎም ቅድመ ምድላዋት ዝተገብረሎም ፍጻሜታት እንበር በዓል ቤት ናይቲ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን “ለውጢ” ኣይኮኑን። መራሕቶም ክበኣሱ ዝበኣሱ፡ መራሕቶም ክዕረቁ ዝዕረቁ ሰልፍታት እዮም። ንውሰድ ብዛዕባ “ወዲ ኣፎም” ክሳብ ትማል ኢህወደግ ብኣተሓሳስባ ደቂ ኦሮሞ ዝበሓት፡ ሽሕ እኳ ወያነ ዘንበድብድዎ ይኹን ኩሉ ዝተሰመማዓሉ ጉዳይ እንተነበረ ኢሳያስ ኣፈወርቂ “ናይ ሰይጣን ጠበቃ” (The devils’ advocate) ብዝብል ኣሚኑ ዝነበረ ህዝቢ እዩ። ሎሚ ግን ከም 8ይ ንጉስ ኢትዮጵያ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቁጸሩ የህዛብ ብሓጎስ እናበኸዩ ክቅበልዎ ሪኢና። እቲ ዘስደምም ከኣ ብፍላይ ንዓና ነዞም ኣብ ኢትዮጵያ እንቅመጥ ኤርትራውያን ተቃወምቲ፡ ካብቲ ብሰንኪ ውሽጣዊ ጉዳይና ንወዲ ኣፎም ዝተቃወምናዮ ወይ ዝጸላእናዮ ንላዕሊ ኢትዮጵያውያን ዘባኣሱና ወይ ዘጻልኡና ይዓቢ። መብዛሕትኡ ከምዛ ንወዲ ኣፎም ቀሪቡ ዝፈልጦ ገሊኡ ንኢትዮጵያውያን ብፍላይ ንወያነ ከሐጉስ ክብል፡ ገሊኡ ነዛ ነብሱ ከዕግብ ክብል ዝፈልጦን ዘይፈልጦን ዛዕባታት እናዕለለ ተባህለ ክብል መን ኣሎ ንኢሱ ክጸልእ ዘይከረመ። ትማል ንወዲ ኣፎም ባንዴራና ሒዙ ዝተቀበሎ ኢትዮጵያዊ እንበር ኤርትራዊ ተቀማጣይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኮነ ኣዋሳ ኣይነበረን። ወዮ ደኣ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመት ተጋሩ (ወየንቲ) ንኤርትራ የሕሊፎም ሂቦማ (ሸይጦማ) ዝበሃል ዝነበረ ናይ ኣምሓሩ ኣተሓሳስባ ዝረትዐ፡ መላእ ኢትዮጵያ ንልእላውነት ኤርትራ ዝመስከረትሉ ሃዋሁ (ድባብ) ምፍጣሩ ደኣ ፍሽኽ ዘብል እዩ ነይሩ እንበር፡ ርእስኻ ዘነቅንቅ ጉዳይ እኮ ዩ! ዘስደምሙ ህዝቢ! ንወያነ ዋጋ ከም ዝኸፈለት ኣምሲሎም፡ ምሳና ኣጻሊኦም ንሶም ተዓሪቆም። እዚ ባዕላዊ ትዕዝብተይ እዩ። ክምለስ ናብቲ ጉዳሜኛ ዛዕባ. . . .
ደንበ ተቃውሞ ን20 ዓመት ኣብ ኤርትራ ለውጢ ከየምጽአ ዘጥፍኦ ግዜ ከቢድ ዋጋ ከምዝኸፈለ ነዛ ውሽጡ ከይገምገመ፡ ውልቀ መላኺ ሃገር ይሸጣ ኣሎ እናበለ፡ ነዛ ዓርሱ ክጥብር ይርአ ኣሎ። ልክዕ እዩ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ናይ ዓሰብ ምድላይ ፎብያ፣ ኢትዮጵያውያን ኣብ ጀኦ ፖለቲክ ቀይሕ ባሕሪ ክረኽብሉ ዝደልዩ መኽሰብን፣ ኣብ ኤርትራ ክተኽልዎ ዝደልዩ ዘለዉ ናይ economy ባይታን፣ እቶም ኣብ “ብላዕ ወ ስተ” ብመራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ክዝረብ ዝሰማዕናዮም “ሓደ ህዝቢ ኢና፡ ምድማር ማለት ድልድል ምስባር ማለት እዩ” ዝብሉ ናይ ዲፕሎማሲ ፕሮፖጋንዳውያን ቃላትን፣ ብሓፈሽኡ ኤርትራ ኣብዞም ጉዳያትን እቶም ኣብ ኣስመራ ዝተኸተሙ ናይ 5 ነጥብታት ስምምዕን ዝሃበትሎም ዝርዝራዊ መረዳእታ ዘይምህላዉን ተደማሚሮም ብቀሊሉ “ቅድመ ፍርዲ” ሂብካ እዩ ሃገር ተሸይጣ ዝበሃል ዘሎ።
ብፍላይ እዛ ጥቅሲ “ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓደ ኣይኮኑን ዝብል ሰብ እንተሎ ዓሻ እዩ” እትብል ክንደይ ጫቁጫቅ ኣቢላትና እያ። እዛ ዘረባ ቅድሚ 10 ዓመት “መገዲ ኣርባዓታሸር” ተሰነይ – ዓሊጊድር – ከሰላ ክምረቅ ከሎ ወዲ ኣፎም ብቋንቋ ዓረብ ኢልዋ ነይሩ እዩ። ኣብቲ ግዜ እቲ እዚ ኣበሃህላ እዚ ብኣሉታ ጠላሕ ዝበሎ ሰብ ወዲ ኣፎም ንኤርትራ ናብ ዓረብ ገጹ ይሸጣ ኣሎ ዝብል ዝነበረ ውሑድ ኣይኮነን። ስለዚ እዘን ክልተ ሃገራት ሓደ ህዝቢ ክኾና ባህርያዊ ቅብሉነት ስለ ዘይብለን እዚ ኣበሃህላታት እዚ ካብ ጥዑም ናይ ዲፕሎማሲ ቋንቋ ምዃኑ ሓሊፉ ካልእ ትርጉም ክህልዎ ኣይክእልን።
ይትረፍ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓደ ክኾና ህዝብታት ኢትዮጵያ ኮነ ኤርትራ ኣብ ገዛእ ርእሱ ኣብ ውሽጡ ብብሄራትን ቀቢላታትን ዓሌታትን ቋንቋታትን ዝተመቃቀለ ኮይኑ፡ ተኸባቢሩ ኣብ ሓደ ዝነብር የህዛብ እዩ። ክሳብ ብብሄራትን ብቋንቋታትን ብዓሌትነትን ዝተመቃቀልና ሕብረተሰባት ዝኾና ከኣ ሓደ ክንከውን ኣይንኽእልን። ንጅኦግራፊካዊ ምልክነት ግዙኣት ስለዝኾና ግን ኣብ ሓደ ከም ሓደ ኮይና ኤርትራውያን ወይ ኢትዮጵያውያን “ዜጋታት” ተባሂልና ክንነብር ግዱዳት ኢና።
እወ! እዚ ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ሱዳንን፣ ጁቡትን “ፈልስን ዘርእን ከምኡ ከኣ ዕጫናን ምርጫናን ዘለዎ፡ ምስ የህዛብን ታሪኻቱን ዝተኣሳሰር ቀሌቤት” እዩ። ኣብዚ ቀለቤት እዚ ኢትዮጵያ ኮነ ሱዳን ሕልፊ ሕውነት ንዓና የብለንን። ስለዚ እዚ የሕዋት ዝኾነ ሓደ ህዝቢ እዮም ዝብል ኣተሓሳስባ ንዲፕሎማስያዊ ቁንጅናን ንኦሪታዊ ሕላገት ናይዚ ዞና ዝጸዊ ዛንታ ጥራይ እዩ፡ ነዛ ናይ ሎሚ ኤርትራ ኮነ ኢትዮጵያ ወይ’ውን ሱዳን ዝምጥን ጭብጢ ሃሰስ ኢልካ ጥራይ ኢኻ ትረኽቦ።
እንተ እዛ ምድማር ዝብልዎ ዘለዉ፡ መነን እያ ምስ መን ትድመር ዘላ?
ምድማር በቲ ልሙድ ናይ ቁጽሪ ትርጉሙ ዝተረድኦ ሕያዋይ ሰብና ደኣ በዚሑና ኣሎ እንበር ኣብ ፖለቲካስ ብቀሊሉ እንክንርድኦ ኣብ “ጽምዶ” ወይ ከም “ማእዶ” ማለት እዩ። ሃገራት Scandinavia ስለ ዝተደመራ እየን cultural-linguistic region ዝተባህላ። ሃገራት Benelux ስለ ዝተደማመራ እየን ብ Customs union ዝብል ጽምዶ ዝልለያ። ኣብ ስልጡን ሕብረተሰብ ምድማር ማለት “ካብ ምድግጋፍ ነጻ ዝወጽእ ናጽነት የሎን” ማለት እዩ። ስለዚ እታ ምድማር እትብል ኣምር ኣብ ፖለቲካ ዓለምና “ጋሻ” ኣይኮነትን። ንኪዳን ሃገራት IGAD ክምስረት እጃምና ከነብርክት ከሎና እዚ ምድማር ዝብል ኣምር ስለ ዝኣመንናሉ እዩ። ናይ ሎሚ ናይ ቀረባ ዛንታ ኤርትራ ኣብ ኪዳን ዓረብ ምስ ሃገራት ቀይሕ ባሕሪ ስለ ዝተደመረት እያ፡ ካብ ማሕለኻ እገዳን ጅኦ ፖለቲካዊ ጸቅጢ ኢትዮጵያን ምዕራባውያንን (ዝሃደመት) ዝወጸት። ጉጅለ ለማ መቐርሳ ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ንማይን ዘይትን እዩ ክድምር ሓኾት ዝብል ዘሎ፡ እንተ ኣብ ጅኦ ፖለቲክ ቀይሕ ባሕሪ ግን ንሕና ዘይኮና ንሳቶም (ኢትዮጵያውያን) እዮም ምሳና ክድመሩ ዝደልዩ ዘለዉ። ተደመርቲ ንሳቶም እንበር ንሕና ኣይኮናን። ኣብቲ መጨበጢ ዘይብሉ ናይ ባራት ዘረባ “ኤርትራ ባብ ንባሕሪ ኣርሒያ ንኢትዮጵያ ገዚኣታ” እዩ ክበሃል ዘለዎ።
ብዓቢኡ ከኣ ነዚ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ብሃገራት ዓረብ ከቢድ ድፊኢት ዝግበረሉ ዘሎ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ሑቅፊ ሃገራት ዓረብ ከም ሓዳስ ዝተወልደት እስላማዊት ህጻን እርሩ ከብልኣ ስለ ዝደልያ ዘለዋ እዩ። እታኳ ንዘመናት ብሰንኪ ክርስትና ዘቅበጥበጥናያ ሃገር (ኢትዮጵያ) እስላማዊ እምነት ክዕብልላ ናይ ፍርቂ ዘመን ግዜ ጥራይ እዩ ተሪፍዋ ዘሎ፡ Ambassador Herman Cohen ኣቀዲሙ ኣብ ኢንቴርቪው ዝበሎ እዩ። ብወገነይ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ንወያነ “ዘግለለ” ጥራይ ዘይኮነ ካብ ደገ ዝተደፍአ ንደገ “ዘስገለ” ዓረባዊ ስልቲ እውን እዩ በሃላይ እየ።
ኣብ መደምደምታ ሓሳበይ! ሃገርና ኤርትራ መሊኹ ዘማሓድራ ስርዓት ትርከብ እንበር: ተመሊኹ ሃገር ዝሸይጥ ህዝቢ ከም ዘይብላ ከስተውዕሉ ዘይክእሉ ብዙሓት ዜጋታት ኢና ኣጥሪና ዘሎና። መብዛሕትኦም እዞም ዜጋታት እዚኣቶም ትማል ምስ ወያነ ኮይኖም ድልየት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ከንግሱ ዝምነዩ ዝነበሩ ሰባት እዮም። እታ “ዝለወሰቶ ዘይተመለሰቶ” ምስ ኮነ ጉዳዮም ግን እነዉ ሃገር ተሸይጣ እናበሉ ንበይኖም ይዛረቡ ኣለዉ።
እዚ ንርእዮ ዘሎና ናብ ንቡር ጉርብትና ዝወስድ ሰላማዊ ለውጢ ተሰማሚዕኻ ምንባር ዝብል ሕጋውን ብጽሒታውን ቅብሉነት ዘለዎ ነጥቢ ጥራይ እዩ። ዘላቂ ሰላም ተሳትፎ ህዝብታት ዘለዎ መስርሕ እንበር ናይ ወልቀሰባት ዕማም ኣይኮነን። ነዛ መመሊሳ ትርሕቅ ዘላ “መቅርብ ቀራቢትና” (ትግራይና) ብኸመይ ንኸስባን ትኸስበናን? “ካብ ብሕንጻጻት ዘፈላልዩና ዶባት፡ ብልቢ ዘረሓሕቁና ሓሳባት ስለ ዝዓምቁ” ብኸመይ ንፈትሖም ወይ ንኣልዮም እዩ ዛዕባና ክኸውን ዘለዎ። ኩነታትና ነታ ብውሩይ ተዓዋቲ ኖቬል ስነጽሑፍ Gabriel Garcia Marquez ዝጸሓፋ One Hundred Years of Solitude እትብል ውርይቲ መጽሓፉ እዩ ዘዘክረካ። ነዞም ናብቲ “ሚኢቲ ዓመት ተነጽሎ” ክመልሱና ዝደልዩ ዘለዉ ሽርክነታት ከብድን ሕቆን ኮይና ክንስዕሮም ኣይንኽእልን። “ካብ ሓው ንሓው የብሉን ቀረባ” እናበልኩ፡ ስነጥበበኛ ሳምኤል ኣልመደ ኣብ መዓልቲ ዝኽሪ 20 ሰነ 2018 እንታይ እዩ ዝበለ “ንመላላእ ዘዘሎና ኣይንከላላእ” . . . .
ቤተ ቸሩ
ኣምስተርዳም


text:
ማሕበረኮም ኤርትራውያን ተቐማጦ ካርቱም፣ ኣብ መደባት ልምዓትን መኸተን ሱታፌኦም ከምዘዕዝዙ ደጊሞም ኣረጋጊጾም።
ማሕበረኮም ኤርትራውያን ተቐማጦ ካርቱም – ሱዳን፣ ኣብ ጎኒ ህዝቦምን መንግስቶምን ብምዃን ንዝካየድ መደባት ልምዓትን መኸተን ንምድንፋዕ ሱታፌኦም ከምዘዕዝዙ፣ ብ15 ሚያዝያ ኣብ ዝገበርዎ ኣኼባ ደጊሞም ኣረጋጊጾም።
እቶም ዜጋታት ምስ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሱዳን ኣቶ መሓመድስዒድ ማንታይን ሽማግለ መኸተን ኣብ ዝገበርዎ ርክብ፣ “ናህሪ ልምዓታዊ ገስጋስና ንምትዕንቓፍ ዝካየድ ሸርሕታት ብንቑሕ ተሳትፎ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብር ዜጋ ከም ወትሩ ፈሻሊ’ዩ” ድሕሪ ምባል፣ ከም ወትሩ ሓድነቶም ኣደልዲሎም ኩሉ ካብኣቶም ዝሕተት ንኸማልኡ ቅሩባት ምዃኖም ኣነጺሮም።ኣምባሳደር መሓመድስዒድ ማንታይ ኣብ ዘስመዖ ቃል፣ ህዝቢ ኤርትራ መሳርዑ ኣስሚሩ መደባት ኩሉንትናዊ መኸተ ብኣድማዕነት ንምስልሳል ንዝገብሮ ዘሎ ሓያል ምንቅስቓስ ድሕሪ ምምጓስ፣ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓንሳብን ንሓዋሩን ሕጋዊ መዕለቢ ስለዝተገብረሉ፣ ንድሕሪት ዝምለሰሉ ጉዳይ ከምዘየለ ኣስሚሩሉ።
ኣብቲ ኣጋጣሚ፣ ማሕበር ምሕዝነት ሱዳንን ኤርትራን ናይ ደገፍ ቃል ከቕርብ እንከሎ፣ ህዝባውያን ማሕበራትን ማሕበረኮም ኤርትራውያን ኣብ ካርቱምን፣ ከምኡ’ውን መራሕቲ ሃይማኖትን ዓበይቲ ዓዲን ድልውነቶም ንልምዓትን መኸተን ዘረጋግጽ ዝተፈላለየ ርእይቶታትን ሓሳባትን ሂቦም።
****** ኣ.ዜ.ኤ ****


text:
ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ መደረ ዘስምዕሉ ኣኼባ ንግድን ኢንዱስቱሪን ሎማዕንቲ ሓሙስ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተጀሚሩ’ሎ።
ገሊኦም ዝተመጠጠ እዩ ክብሉ ዝገልፅዎ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን መንግስቲ ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ከምዝተገለፀ እታ ሃገር ኣብ ዝሓፀረ እዋን ማእኸላይ እቶት ምስ ዘለወን ሃገራት ምስላፍ እዩ።
ናይ ኣፍሪካ ኣብያተ ምኽሪ ንግድን ኢንዱስቱሪን ሎማዕንቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሂልተን ሆቴል እንትጅመር ውጥናት ልምዓት ይፍፀሙን ዝግባእ ውፅኢታት እውን እናምፅኡን ምዃኖም ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ኣብ መደርኦም ጠቒሶም።
ማእኸላይ እቶት ምስ ዘለወን ሃገራ እንሕወሰሉ እዋን ርሑቕ ኣይኮነን ኢሎም።ብምቕፃል ‘’ኢትዮጵያ ኣብ ዓለም ብህፁፅ ኣብ ምዕባይ ካብ ዝርከባ ነዳዲ ዘየምርታ ሃገራት ሓንቲ እያ።ፖሊስታትናን እስትራተጂታትናን ብቕዓቶምን ፅርየቶምን ኣረጋጊፆም ኣለው’’ ኢሎም።ነዞም ሕዚ ዘለው ሓበርቲ እንተተኸቲልና ማእኸላይ እቶት ዘለዋ ሃገር ናይ ምብፃሕ ሸቶና ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመታት ከነዕውት ኢና ኢሎም ብምስዓብ።
ኣብ ኣገዳሲ ጉዳይ ዝዘራረብ ከምዚ ዝበለ ዓብዪ ጉባኤ ሓድሽ ናይ ኣፍሪካ ናይ ዕብየት ጉዕዞ እትውክል ኣብ ዝበልዋ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምክያዱ እውን ግቡእ እዩ ኢሎም።እቲ ንኽልተ ማዕልቲ ዝፀንሕ ኣኼባ ሃገራት ኣፍሪካ ነንሕድ ሕደን ዘካይድኦ ናይ ንግዲ ምልውዋጥ ኣብ ምዕባይ ክዘራረብ እዩ።
ሃገራት ኣፍሪካ ነንሕድሕደን ዘካይድኦ ናይ ንግዲ ርክብ 12 ሚእታዊ ጥራሕ ምዃኑ ዝሓበሩ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ኬንያ ምስ ኢትዮጵያ እተካይዶ ናይ ንግዲ ልውውጥ ምስ ብሪታኒያ ካብ እተካይዶ ናይ ንግዲ ርክብ ኣዚዩ ዝተሓተ እዩ ክብሉ ከም ኣብነት ጠቒሶም።
ሃገራት ኣውሮፓን ኤሲያን ግን ናይ ንግዲ ርክበን ኣብ ኣህጉረን ምስ ዝርከባ ሃገራት ምዃኑ ኣፍሊጦም ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ።እዚ ኮይኑ ግን ኣብ ኣፍሪካ ዘተባብዑ ፃዕርታት ከምዘለው እውን ናይ እዋኑ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪካ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ገሊፆም።
ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ 2018 ኣ/ፈ ናይ ኣፍሪካ ናይ ኢኮኖሚክ ማሕበረሰብ ናይ ምፍጣር ዘሐጉስ ራኢ ኣለዎ ዝብሉ ንሶም ድሮ ኣብ 2017 ኣህጉራዊ ነፃ ናይ ንግዲ ቀጠና ንምጥያሽ ደገፍ ረኺቡ’ሎ ኢሎም።ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪካ ዝርከባ 26 ሃገራት ናይታ ኣህጉር ፍርቂ ዝሽፍን ነፃ ናይ ንግዲ ቀጠና ንምጥያሽ እውን እናሰርሓ እየን ኢሎም።
ናይ ሎማዕንቲ ኣኼባ ዘዳለዎ ካብ 40 ንላዕሊ ሃገራዊ ኣብያተ ምኽሪ ኣባል ዝኾንሉ ናይ ፓን ኣፍሪካ ንግድን ኢንዱስቱሪን እንትኸውን ናይዚ ኣህጉራዊ ትካል ፈፃሚ ስራሕ ዳይረክተር ድማ ኢትዮጵያዊ ኣቶ ኩቡር ገና እዮም።
ኣብቲ ኣኼባ ነፃ ናይ ንግዲ ቀጠና ምስ ምምስራት ብዝተኣሳሰረ ፅሑፋት ክቐርቡን ምይይጥ ክካይዱን እዮም።


text:
ኤርትራን ጅቡቲን ቃጣር ክትሽምግለን ተሰማምዔን
ናይ ኤርትራ ፕረዚደንት ኢሰያስ አፈወርቂን ናይ ጁቡቲ ፕረዚደንት ኢስማዔል ዖማር ጉሌህን መንግስቲ ቃጣር ነቲ 2 ዓመት ዝገበረ ናይ ዶብ ምስሕሓብ ንክሽምግል ውዕል ከምዝፈረሙ ተገሊፁ።
መንግስቲ ዝውንኖ አገልግሎት ዜና ቃጣር ከምዝበሎ ፕረዚደንት ኢሰያስ አፈወርቂን ናይ ጁቡቲ ፕረዚደንቲ ኢስማዔል ዖማር ጉሌህን ነቲ ውዕል ዝፈረሙ ብሰኑይ’ዩ።
ወታሃደራት ኤርትራ ካብቲ ዘሰሓሕብ ከባቢ ዶብ ከምዝሰሓቡ ተዓዘብቲ ቃጣር ድሮ መስኪሮም’ለው ኢሉ’ሎ። እዚ ስጉምቲ ግና ኣብ ሓፈሻዊ ስምምዕ ከምዝተበፅሐ ዘርኢ ኣይኮነን ይብል እቲ ዜና።
አገልግሎት ዜና ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ ኸኣ፡ብጄነራል ሓመድ ቢን አሉ ኣል ኣትልያህ ዝተመርሐ ሓደ ወታሃደራዊ ጉጅለ ቃጣር ነቲ ከይዲ ሽምግልና ንምሕጋዝ ሎሚ ኣብ ጅቡቲ ኣትዩ’ሎ ኢሉ። ብርክት ዝበሉ ኣማእት ወታሃደራት ቃጣር ኣብ ክልቲኡ ወገን’ቲ ዶብ ክዋፈሩ’ዮም ክብል’ቲ ኣገልግሎት ዜና ወሲኹ ሓቢሩ።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ኤርትራን ጁቡትን ዝገበረኦ ስምምዕ ብሓጎስ ተቀብልዎ’ሎ።
ንምሉእ ትሕዝቶ’ዚ ሪፖርት ኣብ’ዚ ጠውቑ


text:
ምንዛሕ ጸለመ ጠንቂ ኢሰያስ ዲዩ ወይስ ደምበ-ተቓውሞ?
http://www.harnnet.org/index.php/articles-corner/english-articles/4567-2012-12-17-18-38-43
Last Updated on Monday, 17 December 2012 18:39 Written by ድራር መንታይ Monday, 17 December 2012 18:36
ኣብ ህዝብና ከም ወትሩ ዝዝረብ ንሓደ ካብ ሓቂ ርሒቁ፣ ወይ ከኣ ነቲ ተረኽቦ ከይመዘነ ምስኡ ሃው ዝብል ሰብ ምስ ዝነፈሰ ዝነፍስ ይብልዎ። ልክዕ ኢዩ፡ ንሓደ ክውንነት ብዘይመልክዑን ትርጉሙን ከይተረደኣካ ከይመዘንካ ቃሕ ከም ዝበለካ ጌርካ ከተተናፍሶ ሃሳይ ግደ ይጻወት ኢዩ። እቲ ሃስያ ከኣ ርግእ ኢልካ ኣስተውዒልካን ተመራሚርካን ነቲ ተረኽቦ ግቡእ ሚዛን ንክይትህበሉ ይዕንቅፈካ። ተረድኦ ናይ'ቲ ብሂላት ዘይብልካ ከኣ ኣብ ደረጃ ናይ ሓሳብ ምግርጫውን ካብኡ ሓሊፉ እውን ኣብ ነንሓድሕድካ ምትእምማን የጥፍእ።
ንሕና ኤርትራውያን ነዚ ናይ ቤላ በለዋት ካብ ሱር መሰረቱ ሓኺኽና ክንድምስሶ ጥራሕ ዘይኮነ ፈጺምና ክንጥቀመሉ ከምዘይብልና ንነፍስና ብሓዲሽ ስልጡን ባህሊ ክንዕጥቕ ይግበኣና። ምኽንያቱ ኣብ ዘይተጨበጠ ወረ ምንዛሕ ንባህሊ ዲሞክራሲ ዘጥፍእ ኮይኑ፡ ንሕብረትሰብ እውን ከተሓቓቝፍ ኣይክእልን ኢዩ። ‘ሓሳዊ የጥፍእ’ ዝበሃል እውን ካብ'ቲ ዘስዕቦ መዘዝ ከይኮነ ኣይተርፍን። ድሓር ድማ፡ ሓሶት ወይ ጭብጢ ዘይብሉ ወረ ምንዛሕ ቅኑዕ ፖለቲካዊ ስነምግባር ኣይኮነን። ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ነቲ ክተዐዉቶ እትደሊ ዕላማ ንምዕዋት ኣብ ቅኑዕ ዲሞክራሲያዊ ባህሊ ተመርኩስካ ደኣ እምበር ኣብ ነፍሕታትን ምጽልላምን ኣይኮነን። ዝኾነ ይኹን ሓይሊ ሓሶትን ጸለመን ዘዘውትር፣ ሕቡእ ኣጀንዳኡ ከይገሃድ ወይ ሰብ ከየስተብህለሉ ኢሉ ዝጥቀመሉ ኢዩ። በቲ ነፍሕታቱ ከኣ ንህዝቢ ከደናግርን ናብቲ ሓቂ ንኸይበጽሕን ብማለት ኢዩ። ሓሶትን መናፍሕን ከኣ በትሪ ድኹማትን ስንኩፍ ኣተሓሳስባ ናይ ዘለዎም ሰባት መሳርሒ ኢዩ። እዚ ከኣ ደቂ ሰባት ነቲ ሃገራዊ ጉዳይን፡ ዲሞክራሲያውነትን፡ ሓቅነትን ንጎኒ ገዲፎም ኣብ ጓል ነገር ክህውትቱ ዝዓለመ ኢዩ።
እስኪ ኣብ ደምበ ተቓውሞና ዝኸይድ ዝነብረ ካብ ሓቂ ዝረሓቐን መእሰርን መቛጸርን ዘይብሉ ነፍሕታትን ጸለመን ንተዓዘብ። ርግጽ ኢዩ ነዚ ነፍሕታትን ጸለመታትን ዘዋፍርዎ ቀንዲ ዋናታት እቶም ተቓወምቲ ሓይልታት ኢዩ። ካልኦት ከኣ ነቲ ጭጉራፍ ሓሶት ዝውርወረሉ ዘሎ ውድብ ይኹን ሰልፊ ጽልኢ ወይ ከኣ ናይ በለጽ መገዲ ሒዞም ዝጐዓዙ ባእታታት ተቐቢሎም ኣብ ፈቐዶ ጽርግያ ዝዘርው ከኣ ኣለዉ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ቅድሚ ምምስራቱ ሰውራዊ ባይቶ ንበይኑ ከሎ ሒዙ ክሳብ እዚ ሰልፊ እዚ ዝቐውምን ድሕሪ ምቛሙን ዝኸይድ ዝነበረ መናፍሕን ጸለመን ሓደ ብሓደ ክዝርዝሮ ክፍትን ኢየ። እዚ ግን ንምርሕሓቕ ወይ ንምክፋእ ኢለ ዘይኮንኩስ እንታይ ደኣ እቲ ዘየርበሓና ምዃኑ ንምእማትን ክንመሃረሉን ኢለ ኢዩ። ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ኣብ 1982 ድሕሪ ሜዳ ኤርትራ ለቒቓ ምውጻኣ፣ ስውእ ዓብደላ እድሪስ ምስ ብጾቱ ሑሴን ኸሊፋ፡ ሓምድ ኣድም ሱሌማን፡ ሓምድ ማሕሙድ፡ ስውእ ሳልሕ ኢያይ፡ ስውእ እድሪስ ሓንገላ: ዘርኡ ብኢዱ፡ ካብ ኣባላት ከኣ መምህር ዒሳ ሰይድ፡ መምህር መሓመድ ሳልሕ ማሕሙድ ..ወዘተ ካልኦት ዘለውዎ ዕልዋ ብምክያድ ተሓኤ ከምእትፈናጨል ተገብረ። እዚ ዕልዋ እዚ ብናይ ደገ ሓይሊ ብፍላይ ናይ ስዑድያ ስለያ ዝተደገፈ ኮይኑ፡ ዕላምኡ ከኣ ነቲ ዲሞክራሲ ኣብ ውሽጢ ተሓኤ እናበሰለ ዝኸይድ ዝነበረ ንምስባር ኢዩ። እቲ ቀንዲ መናፍሕ ዝነበረ ከኣ እቲ ውግእ ሓድሕድ ኣብ ጠቕሚ ተሓኤ ዝይምውዓሉ ምኽንያት ኣብ ጀብሃ ዘለዉ ክርስትያን ነሕዋቶም ክዋግኡ ስለዘይደለዩ ኢዩ ዝብልን፣ ኢሳያስ ደቂ ከበሳ ማለት ክርስታናዊ ሓይሊ ሒዙ ኢዩ ተዓዊቱ ካብ ዝብል ተበጊሱ ንምኒዓምር ብምሓዝ ክዕወት ኢየ ካብ ዝብል መንፈስ ኢዩ ንተሓኤ ፋሕ ኣቢሉ ከም ብሓዲሽ ብናቱ ድሌትን ቅድን ሰፍዩ ከበግሳ ዝሓለነ። ካብዚ ግዜ እዚ ጀሚሩ ንሰውራዊ ባይቶ ሹዒን ወይ ከኣ ኮሚንስታ ብማለት ኣንጻር ሃይማኖት ከም ዘስምዕ ጌርካ መናፍሕ ይስደድ ነይሩ። ክሳብ ኣብ ወተሃደራዊ ግጪት እውን ምስተን ኣብ ጋሽ ዝነበራ ሓይልታት ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ተኻይዱ። ቀጺሉ እቲ መናፍሕ ነቲ ዝተረፈ ሓይሊ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ብተወላዋሊ መርገጽ እውን ክግለጽ ተጀመረ።
ኣብ 1991 ድሕሪ ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ምውጻኣ፣ ‘’ ባዕዳዊ መግዛእቲ ካብ መሬት ኤርትራ ካብ ወጸ ድሕሪ ደጊም እቲ ብረታዊ ቃልሲ ስርሑ ኣብቂዑ ኢዩ እሞ ኣብ ክንድኡ ንሓርነታዊ ቃልሲ ፖለቲካውን ሰላማውን ቃልሲ ኢና ክነካይድ’’ ዝብል ዝወጸ ኣዋጅ በሽካዕላልን ምቁንጻብን ዝመልኦ መናፍሕ ተወርውረ። ንሱ ከኣ ርኢኹምዶ ምስ እዚ ስርዓት ኣሕዋት ብምዃኖም ብብረት ክሃርምዎ ስለዘይደለዩ ናይ ዕጥቃዊ ቃልሲ ገዲፎም ብሰላም ኢዩ ዝካየድ ምባል ናይ ተምበርካኽነት ኢዩ ተባህለ።
ብ2000 ኣቢሉ ከኣ እቲ ምሕዝነት ንሕሩይ ተድላ ባይሩ ኣቦ መንበር ምሕዝነት ክኸውን ብደገ ሓይልታት ከም ዝድለ ብኢትዮጵያ ተነጊሩና ኣሎ ንዝበልዎ፤ ሽዑ ልኡኽ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ንምሕዝነት ኣይፈልጦ ኣይጥይቖ እሞ ከኣ ብደጋዊ ተጽዕኖ ኣቦ መንበር ክስየመልና ከሎ ንፖለቲካዊ ውሳኔና ኣሕሊፍና ኣይንህብን ካብ ዝብል መርገጽ ነቲ ኣኼባ ገዲፉ ወጺኡ። ቅድሚኡ እንተኾነ እውን ሰውራዊ ባይቶ ናይ ብሄራትን ናይ ሃማኖታዊ ፕሮግራም ኣብዚ ናይ ምሕዝነት ቻርተር ክኣቱ የብሉን ምኽንያቱ ጉዳይ ህዝቢ ስለዝኾነ፣ ንኣና ከኣ ኣብ ዋጢጥ ዘእትወና ምዃኑ ብማለት ካብቲ ቻርተር ከልግስ ብመርገጽ ተቓለሰ። ነዚ እውን ከም ጸረ ብሄርን ከም ጸረ ሃይማኖት እስልምናን ተርጕምካ መናፍሕ ተኻየደ። እዚ እውን ንተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ምኽንያቱ ብዘይተፈልጠ ኣብ ምሕዝነት ንመለስ ወይ ኣይንመለስ ብዝብል ምስምስ ኣሕዋት ኣሕመድ መሓመድ ናስር ኣቦ መንበር ናይ ሃገራዊ ድሕነት ነበርን ሓው ዶክተር በየነን ካልኦት ብጾቶምን ኣብ ምፍንጫል ተበጽሐ። እዚ እውን ናቱ መናፍሓት ሒዙ ተቐላቐለ። ንሱ ድማ፡ ጸረ ምሕዝነትን ነቲ ዝርአ ዝነበረ ድኽመት ምሕዝነት ብሰንኪ ሰውራዊ ባይቶ ብምባል ተኻየደ። ቀጺሉ ምሕዝነት ናብ ኪዳን ምስ ተቐየረ እውን እቲ ሓባራዊ ከሳርሓና ዝኽእል ሃገራዊ መቖሚታትና ተኸቲልና ንህዝቢ ክድሕን ብናይ ዝተመጣጠነ ውክልና ክኸውን ኣለዎ ንዝብል ርእይቶ ኣባላት ኪዳን ምቕባል ስለዝኣበዩ ንዝኾነ ይኹን ውሳኔ ብሓባራዊ ስምምዕ ዝብል ነጥቢ ተበጽሐ። ኣብዚ እውን ንሰውራዊ ባይቶ ስልጣን ክብሕት ብማለት ወግሐ ጸብሐ ብኹለን ውድባት ኣንጻር እዚ ውድብ ተላዕላ። ብፍላይ ንስውእ ስዩም ክሳብ ኣብ ውልቃዊ ናብርኡ ከይተረፈ ጸለመን ጸረ እስልምና ኢዩ ተባህለ። ስዩም ምስ ተሰወአ ሓው ወልደሱስ ዓማር ምራሕ ምስ በልዎ ከኣ ጥሮታ ምስ ወጸ ኢዩ ንመሪሕነት ተቐቢሉ፣ ሓንሳብ ከኣ ዋዲ ኣስዋት ኢሉ ወዘተ ብምባል ነቲ ውድብ ንምድኻም ጸለመ ተኻየደ።
ኣብ 2006 ሰውራዊ ባይቶ ብሰልፊ ናይ ምምስራት ኣብ ጉባኤ ምስ ጸደቐ ዳርጋ መብዛሕተአን ውድባት ኪዳን ኣብዚ እዋን እዚ ሰልፊ ንምንታይ ኣድለየ፡ ሰውራዊ ባይቶ እንኮ ሰልፊ ከም ናይ ህግዲፍ ክኸውን ደልዩ ብዝብል ከኣ ህዝቢ ንኸይዓስሎ መናፍሓት ተኻየደ። ቅድሚ ሰልፊ ምምስራቱ ሰለስተ ውድባት ማለት ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራን፡ ውድብ ግምባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራን፡ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶን ናይ ልዝብ መኣዲ ከፊተን ኣብ ደረጃ ስምረት ክጎዓዛ ኣብ ዝተበገሳሉ ድማ፡ ግምባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ነቲ ዘተጀመረ ቅዱስ ዕላማ የሎኹሉን ክትብል ካብቲ ስምምዕ ሰሓበት። ድሕሪኡ ሰውራዊ ባይቶ ሰልፊ ምስ መስረተ ከኣ ምስ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ ነቲ ዝነበረ ዝምድና ብምቕጻል ኣርባዕተ ዓመት ዝወሰደ ምድላዋት ከደ። ኣብ'ዚ ግዜ እዚ እቲ መናፍሕ ካልእ መልክዕ ሒዙ ክወጽእ ጀመረ። ንሱ ከኣ ኣብ 2010 ኣብ ፈስቲቫል ካስል ብክቡር ዶክተር ተስፋጼን መድሃኔ ነዚ ኣብ ስምረት ገጽን ዝጓዓዛ ዘለዋ ሰልፊታት ኣብቲ ን2011 ስርዓት ኢሳያስ ክገብሮ ሓሲቡ ዘሎ ናይ ምርጫ እዋን ተስፋ ስለዝረኸባ ኢየን ብማለት ጻዕዳ ሓሶት ህዝብና ንግዚኡ ኣሚኑ ክቕበሎ ድሕር ኣይበለን። እዚ ጥራሕ ዘይኮነስ ሓደ ካብቶም ኣብ ኪዳን ዘለዉ እስላማዊ ውድብ ናይ ክርስትያን ዝዓብለሎ ሰልፊ ኢዩ ክብል ጽሑፍ ኣውጸአ። እዚ ማለቱ በቲ ንሱ ዝጥርጥሮ ወይ ዝመዝኖ፣ እቲ ስርዓት ኢሳያስ ክርስትያን ዝዓብለልዎ ምዃኑ ንኽገልጽ እሞ ካብ ስርዓት ኢሳያስ ዝፍለዩሉ የለን ንኽብል ዝሓለኖ ኢዩ። ቀጺሉ እቲ ናይ ብሩሱልስ ዝተጋበአ ሓው ወልደሱስ ዓማር ኣቦ መንበር ናይ ሰለስቲኡ ውድባት ወኪሉ ስለዝተኻፈሎ ጥራሕ ካብ ኣባላት ኪዳን ኣብ ክንዲ ንኹልና ዘርብሕ ክኸውን ንጽዓር ምባል ከም ክሕደትን ጥልመትን ሃገር ተቖጺሩ እዚ ዘይበሃል መናፍሕ ተኻየደ።
ስምረት ናይ ጋሽ ሰቲት ምስ ተረጋገጸ ከኣ እዚ ደኣ እንታይ ሰብ ኣለዎም ተባሂሉ ንምእኣስ ተጀመረ ። ኣብ 2010 ከኣ ናይ ሰለስቲኤን ሰልፍታት መሰጋገሪ ጉባኤ ገጹ እናኸደ ከሎ ከኣ ሓዲስ መናፍሕ ተቐልቀለ። ንሱ ድማ ንገዲም ተጋዳላይ መስፍን ሓጎስ ምጥቃዕ ኢዩ ነዘን ሰልፍታት ሕቝአን ዝሰብር ዝብል ስትራተጂ ወጸ። እቲ መናፍሕ ከኣ መስፍን ሓጎስ ስለምንታይ ንኢሳያስ ዘየቃልዕ፡ ብዛዕባ መን ተቐትለ መን መን …ወዘተ ዘይገልጽ እናተባህለ ኣብ ሓንጎል ደቂ ሰባት ብምስራጽ ሆ ክብል ተገብረ። እዚ ምዃን ምስ ኣበየ ከኣ ሰይቲ መስፍን ሓጎስ ኣበየ ሰለስተ ወርሒ ኣስመራ- ፍራንክፈርት እናተመላለሰት ሓበረታ ተስንቕ፣ መስፍን ምስ እከላ.. ኣብ በርሊን ተራኺቡ፡ መስፍን ንኢብራሂም ዓፋ ኣብ ምቕታል ኢድ ነይርዎ፡ ኩሉ እዚ ሰማዒ እዝኒ ምስ ሰኣነ፡ መወዳእታ ሓደ ኣለና ዝበሃል መጺኡ ከኣ መስፍን ልኡኽ ናይ ኢሳያስ ኢዩ ኢሉ ድማ ንመንአሰያት ከደናግር ሃቀነ።
ኣብ 2010 ጉዳይ ዋዕላ ኣብ ምስንዳእ ዝነበረሉ እዘን ሰልፍታት እዚአን ብሓባር እማመ ኣቕሪበን። ነቲ እማመ እውን ኩሎም ኣባላት ኪዳን ተቐቢሎሞ ከብቅዑ ኣብ ትግባሬ ምስ በጽሐ ግና በየን መጸ ንፋስ ዘይተፈልጠ ነዚ ሰልፊ ከምይ ካብቲ ዋዕላ ይለግስ ሓሳብ ተጠንሰ። እቲ ዝተወስደ ስጉምቲ ከኣ ኢደ እግሪ ዘይብሉ ኣገባብ ማለት ካብ ንኹሉ ኣሳታፊ ዝኸውን ገዲፍካ መን ኢዩ ሰዓቢ ብዝብል ኣግላሊ ዝኾነ መገዲ ተታሕዘ። መጽናዕቲ ነካይድ እንተተባህለ ከኣ መወልትና ሕጂ እንተዘይገብርኩሞ ኣይንምውለኩምን ኢና፡ ኢሳያስ ይጸንሕዶ ኣይጸንሕን እንታይ ፈሊጥኩም ተባሂልና ብምባል ንዋዕላ ከዐውት ዝኽእል ትካላት ከይተሰርዐ ኣብ ዝተጓዕዘሉ እዋን ከኣ ሰልፊ በሉ ጻዕዳ ይጽናሕኩም ኢሉ ገዲፉሎም። ኣብ'ዚ ከኣ ዝተኻየደ ነፍሕታት ኩሉ ዜጋ ብሃገሩ ዝግደስ ይፈልጦ ኢዩ። ሕጂ ከኣ ብሓዲሽ መልክዕ መንእሰያት ምስ ዓበይቲ ኣያታቶምን ኣሕዋቶምን ሓቢሮምን ተወሃሂዶምን ነቲ ታሪኻዊ ሓላፍነት ክስከሙ ኣብ ክንዲ ምጽዓር፣ መንእሰይ ኪድ ንበይንኻ ተውደብ ነዞም ኣረገውቲ ኒየው በሎም እናተባህለ ዝንዛሕ ዘሎ መናፍሕ ንሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ዝበታትን እንተዘይኮይኑ ካልእ ፋይዳ ዝህልዎ ኣይመስልን።
ስለዚ ኣብ ክውንነትን ሓቅነትን ዘይተመርኮሰ ናይ ጸለመ መናፍሕ ወይ ፕሮፓጋንዳ ፖለቲካዊ ፍታሕ ከምጽእ ኣይክእልን ኢዩ። እዚ ኣብ ላዕሊ ክጥቕሶ ዝጸናሕኩ መናፍሓት በሃልቱ ገሊኦም ብህይወቶም ኣብ ስልጣን ኣለዉ። ዘሰክፎም እንተኾይኑ ነብሶም ክግምግሙን ብዘካየድዎ ኣሉታዊ ግደ ክስከፉ ኣለዎም። ካብኡ ዝተረፈ እቲ መናፍሕ ብኢሰያስን መጋበርያታቱን ኢዩ ዝንዛሕ ዘሎ ኢልካ ምውራይ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኢዩ። ናብ ኢሳያስ ኣመሳሚስካ ኣይተፈለጥናን ክብሉ ኣይኽእሉን ኢዮም። ስለዚ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ንሓሊ እንተኾንና ሽግራትናን፡ ፍልልያትናን ዘገራጭወናን ኣብ ክንዲ ብመናፍሕን ጸለመን ክንፈትሖ ንፍትን፣ ኮፍ ኢልና ብቓልዕ ክንዛረበሉን መፍትሒ ክነናዲየሉን ይግባእ። እንተዘይኮይኑ ባይቶ ህዝቢ ከምዝመረጾ፡ ባይቶ ንሃገር ዝውክል፡ ባይቶ ባዕሉ ዝውድእ፡ እንተደለኹም ተጸንበሩ፡ ባይቶ ገባርን ሓዳግን ገርካ ዝውሰድ ዘሎ ኣገባብ ልክዕ ከምቲ ናይ ጀብሃን ሻዕብያን ኢልና ተፈላሊና ጉዳይ ሃገር ክንፈትሕ ዓመታት ዝወሰደ ጉዕዞ ኢዩ ዝድገም ዘሎ።
ድራር መንታይ


text:
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
ሉቃ.7.36-56
ሓደ ካብ ፈሪሳውያን ንኢየሱስ ምስኡ ኺበልዕ ሓተቶ። ናብ ገዝኡ አትዩ ድማ አብ መአዲ ተቐመጠ። አንሆ አብቲ ዓዲ ሓንቲ ኃጥእ ሰበይቲ ነበረት፤ አብ አንዳ አቲ ፈሪሳዊ አብ መአዲ ምቕማጡ ምስ ፈለጠት ድማ ቕዱይ ቕብኢ ዝመልኦ ብአልባስጥሮስ ዝተሰርሐ ብልቓጥ አብምጽአት። ብድኅሪኡ አብ ጥቓ አግሩ ኾይና አናበኸየት በቲ ንብዓታ አግሩ ክተጠልቅዮ ጀመረት፡ ብጸግሪ ራእሳ እናደረዘት እግሩ ትስዕም፤ ቅዱይ ቅብኢውን ትቐብኦ ነበረት።
እቲ ዝጸውዖ ፈሪሳዊ ድማ ነዚ ርአዩ፤ “እዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ እዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ኢሉ ብልቡ ሓሰበ። ኢየሱስ ከአ “ ስምዖን ዝብለካ አሎኒ” በሎ፤ ንሱ ኸአ “ መምህር ተዛረብ በሎ፤ ንሓደ መለቕሒ ኽልተ ሰብ ዕዳ ነበርዎ፡ አብቲ ሓደ ሓሙሽተ ሚእቲ፡ አብቲ ሓደ ድማ ሓምሳ ዲናር ነበሮ። ዚፈዲዩዎ ስለዝሰአኑ ግና ንኽሊቲኦም ሓደገሎም። ካብአቶም አቲ አዝዩ ዜፍቅሮም መኖም ኢዩ፧ ስምዖን ከአ “ ንአይሲ እቲ ብዙሕ ዝተኃድገሉ ይመስለኒ” ኢሉ መለሰ፡ ኢየሱስ ከአ “ ቅኑዕ ፈረድካ” በሎ።
ሽዑ ናብታ ሰበይቲ ግልጽ ኢሉ ንስምዖን ከምዚ በሎ፤ “ነዛ ሰበይቲ እዚአስ ትርእያዶ አሎኻ፧ ናብ ቤትካ አትየ ንእግረይ እካ ማይ አይሃብካንን፧ አዚአ ግና ብንብዓታ አእጋረይ አጠልቀየት፡ ብጸግሪ ርእሳውን ደረዘት። ንስኻ አይተሳለምካንን፡ አዚአ ግና ካብ ዝአቱ ጀሚራ አእጋረይ ካብ ምስዓም አየቃረጸትን። ንስኻ ርእሰይ ብዘይቲ አይቀባእካንን፤ አዚአ ግና አእጋረይ ብቕዱይ ቅብኢ ቐብአት። ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ።
እቲ ሒደት ዚሕደገሉ ግና ሒደት እዩ ዘፍቅር። ንእአ ድማ ፡ “ ኃጢአትኪ ተኃዲጉልኪ ኢዩ በላ። አቶም ምስኡ አብ መአዲ ተቀሚጦም ዝነበሩ ኸአ ብልቦም፡ “ እዚ ኃጢአት ኪኃድግ ዚኸእልስ መን ኮን ኮይኑ እዩ፧” ኢሎም ሓሰቡ። ንሱ ግና ነታ ሰበይቲ “ እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ።
“ፈሪሳውያን መሲሕ ምስ መጸ፣ ንሓጥኣን ኣጥፊኡ፣ ንጻድቃንን ቅዱሳንን ሓዲሽ መንግስቲ ኣምላኽ ከም ዘቅውም ይኣምኑን ይምህሩን ነይሮም። ኢየሱስ ግና “ንሓኪም ሕሙማት እምበር ጥዑያት ኣየድልይዎን ኢዮም” ይብል። ንኢየሱስ ዘድልይዎ እምበአር ከማና ዝበሉ ሓጢአተኛታት ኢዮም። አብ ቅድሚ አምላክ ኩሉና ድኹማት ኢና ጎዶሎታት ኢና። ጸግኡን ደገፉን ዘድሊየና ፍጡራቱ ኢና። ግና ብእምነት ናብኡ ክንቀርብ የድሊ። አነ ንጥዑያት ኪጽወዕ አይመጻኹን አንታይ ደአ ንሕሙማት… ዝብል ቃል ክርስቶስ አሚናን ተቀቢልና ብ እመንት ናብ ኡ ክንቐርብ የድሊ ።
ኢየሱስ ብስምዖን ተዓዲሙ አብ ገዝኡ ይአቱ፡ አንሆ አብቲ ዓዲ ሓንቲ ኃጥእ ሰበይቲ፤ አብ አንዳ አቲ ፈሪሳዊ አብ መአዲ ምቕማጡ ምስ ፈለጠት ድማ ቕዱይ ቕብኢ ዝመልኦ ብአልባስጥሮስ ዝተሰርሐ ብልቓጥ አምጽአት። አናበኸየት ብትብዓት ብትሕትና እምነት ብዝመልኦ መንገዲ አብ አግሪ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብምብርካክ ትበኪን ትነብዕን ብንብዓታ ድማ አግሪ መድኃኒና ተጠልቂ፥ ብጸግራ ረእሳ ድማ ትደርዝ። በዚ ንብዓትን እዚ ኸአ ውሽጣዊ ንስሕአን እመንታን አብ ቅድሚ ጎይተአ ትገልጽ።
ቅዱስ አምብሮዝዮስ ብዛዕባ አዚ ክዛረብ ከሎ፡ ከምዚ ይብል” አብ ቤተክርስቲያን ማይን ንብዓትን አሎ፤ ማለት ናይ ጥምቀት ማይን፡ ናይ ንስሓ፡ ጣዕሳ ንብዓትን። በዚ ቅዱስን – እምነትን ዝመልኦ ተግባር፤ ድኻምነታ ትግልጽት: ንስሓ ምሕረትን ዕርቅን ምስ አምላኻ ትሓትት::
ሓጥአትካ ምፍላጥን ምቅባልን ንምሕረት አምላኽ ንምቅባል ቁሩብ ምካን ማለት ኢዩ:: በዚ ድማ ንሕይወትካ ሓድሽ ምዕራፍ ምኽፋት ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ እዛ ሰብ እዚአ ብስጋ እካ ህልውቲ እንተነበረት ብመንፈስ ግና ምውቲ ነበረት። ናይቲ ጥፉእ ወዲውን ክንዝክር ንኽእል: ክምለስ ከሎ ገና ርሑቅ ከሎ ወዱ ከም ዝኾነ የለልዮ። ወንጌል “ረአዮ እሞ ራሕርሓሉ” ይብለና። ቀጺሉ “ስብሕቲ ላም ኣምጺእኹም ሕረዱ፡ ንብላዕ ንተሐጐስ። ምኽንያቱ እዚ ወደይ ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፡ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ ኢዩ” ይብል። ካብ እግዚአብሔር ሪሒቃ ነበረት። ሕይወት አይነበራን .. ሕይወት ክትረክብ ምስ አምላኻ ክትዕረቕ ነበራ፡ ናብ ንስሓ ክትምለስ ነበራ። “ ግናኸ እቲ ብምሕረት ሃብታም ዝኾነ አምላኽ ምእንቲ እታ ብአአ ገይሩ ዘፍቀረና ዓባይ ፍቕሩ፡ ንአና፤ ብበደልና ምውታት እካ እንተነበርና ምስ ክርስቶስ ሕያዋን ገበረና። ኤፌ. 2፡4-5 ንገዛእ ርእስኻ “ተጋግየ” ኢልካ ምውቃስ የዲሊ። በደሉ ዚፈልጥ ጥራይ’ዩ ንጌጋ መገዲ ሓዲጉ ናብ ቅኑዕ ዘምርሕ። ምሕረት አምላኽ ዘስተማቀር።
ስምዖን ተግባራት በናይዛ ሰበይቲ ይዕንቀፍ … “አዚ ነቢይ አንተ ዚኸውንሲ አዛ ትትንክዮ ዘላ ሰበይቲ ኃጥእ ኢያ አሞ አንታወይትን ከመይ ዝበለትን ምኻና ምፈለጠ ነይሩ” ስለዚ ነዛ ሰበይቲ ይፈርዳ፤ ይኹንና፡ አዚ እቲ አብ መዓልታዊ ህይወትና አንገብሮ እንፍጽሞን ተግባር ኢዩ። ክንደይ ኢና ነሕዋትና እንፈርድ፧ ክንደይ ኢና ልባትና ነሕዋትና ካብ ኩሉ አራአእያናን አተሓሳስባናን ወጺና ብዓይኒ ፍቅሪ አንጥምት፧
ዝኸበርኩም አኃዋትን አኃትን አብ ቅድሚ አምላኽ ኩሉና ሓጢአተኛታትን ድኹማትናን ኢና። ምሕረት አምላኽ ዘድሊየና ፍጡራት ኢና፡ ስለዚ ንሕናውን ከምዛ ሰበይቲ እዚአ ብኃጢአትናን ድኻምነትናን ምስ እንቕበልን እንአምንን: አብ ሕይወትና ክርስቶስ ንኽአቱ ነፍቅድ። ካብቲ ልዑል ጎይታ ምሕረት ንኽንቅበል መገዲ ንኸፍት።
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ “ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ። እናበለ ንስም ዖን ክምልሰሉ ንር እዮ። እቲ ሒደት ዚሕደገሉ ግና ሒደት እዩ ዘፍቅር። ንእአ ድማ ፡ “ ኃጢአትኪ ተኃዲጉልኪ ኢዩ በላ። አቶም ምስኡ አብ መአዲ ተቀሚጦም ዝነበሩ ኸአ ብልቦም፡ “ እዚ ኃጢአት ኪኃድግ ዚኸእልስ መን ኮን ኮይኑ እዩ፧” ኢሎም ሓሰቡ። ንሱ ግና ነታ ሰበይቲ “ እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ። ስለዚ ብዙሕ ስለ ዘፍቀረት ንእአ ብዙሕ ኃጢአት ተሓዲጉላ ኢዩ፤ አብለካ አለኹ። እምነትኪ እያ ዘድኃነትኪ፡ ብሰላም ኪዲ” በላ። ስለዚ ኣምላኽ ክሳብ ክንደይ ርሕሩሕ: ፈቃር: መሓሪ-ኣቦ ምኻኑ፤ ንሓጥአን ዝምሕርን ዘፍቅርን እምበር: ንሓጥአን ዝጸልእን ዝቀጽዕን ከም ዘይኮነ ንተዓዘብቱን ሰማዕቱን የረድእ።
ንኢየሱስ ብእምነት ክንትንክፎ ከሎና፣ ናይ ኢየሱስ ንጽሕናን ፈዋሲን ሓይልን ናባና ይሓልፍ፣ ዘንጽሕን ዝፍውሰን ሕይሊ። ንኣምላኽ ምቅባልን ናብ ኣምላኽ ምቅራብን ኢዩ ካብ ሓጢኣትና ዘንጽሓናን ካብ ሕማምና ዘሕውየናን። ምኽንያቱ ንኢየሱስ ዘድልይዎ ሓጥኣን ደኣምበር ጻድቃን ኣይኮኑን። ንኢየሱስ ዘድልይዎ ኣነን ንስኹምን ኢና። ስለዚ አብቲ ሓጢአት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ። ምኽንያቱ ናብ ምሕረትን ንስሓን ንኽመልሰና: አብቲ ሕማም ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ክፍውሰና: አብቲ ውድቀት ዘለዎ – አብኡ ክርስቶስ አሎ ምኽንያቱ ከተሰአና።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ንግዳዊ ኲናት ኣሜሪካን ቻይናን ንዕቤት ቐጠባ ዓለም ኣሉታዊ ፅልዋ ኣለዎ…
መቐለ ሰነ 10/2010(ድወት) ኣብ መንጐ ሃገራት ቻይናን ኣሜሪካን ዝተጀመረ ንግዳዊ ዂናት ኣብ ዕቤት ቑጠባ ዓለም ኣሉታዊ ፅልዋ ክፈጥር ከምዝኽእል ተገሊፁ።
ኽልቲኤን ሃገራት ነናብ እተን ሃገራት ኣብ ዝኣተዉ ምህርታት ተወሳኺ ቐረፅ ብምውሳኽ ዘለወን ንግዳዊ ልውውጥ ናብ ተፃበኦታት የምርሓአ ከምዘለዋ CGTN ፀብፂቡ።
ቅድሚ ዉሱናት መዓልትታት ኣብ ልዕሊ 50ቢልዮን ዶላር ዝግመት ናብ ኣሜሪካ ኣብ ዝኣትዉ ምህርትታት ቻይና ተወሳኺ ቐረፅ ዘንበረት ኣሜሪካ ቻይና ድማ ዓፀፋዊ ምላሽ ብምሃብ ኣብ ልዕሊ 50ቢልዮን ዶላር ዝግመት ምህርቲ ኣሜሪካ ናብ ቻይና እንትኣቱ ተመሳሳሊ ተወሳኺ ቐረፅ ክንበረሉ ጌራ ኣላ።
ተንተንቲ ስነ-ቑጠባ ከምዝገለፅዎ ድማ ኣብ መንጐ ገዚፍ ቑጠባ ዓለም ዝወነና ኽልተ ሃገራት ዝተጀመረ ንግዳዊ ዂናት ኣብ ዕቤት ቑጠባ እተን ሃገራት ዘሕድሮ ፅልዋ ሓሊፉ ኣብ ዕቤት ቑጠባ ዓለም እውን ኣሉታዊ ፅዕንቶ ከምዘሕድር ገሊፆም።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ንትማሊ ዝተሰርዓላ ወንጌል ማርቆስ 8.27-35 ኮይኑ ጐይታና ኢየሱስ ንሓዋርያቱ ቅድም ‘ንወዲሰብ መን ይብልዎ’ እንክብል ብዛዕባ መንነቱ ምስ ሓተቶም ገሊኦም ኤልያስ ገሊኦም ሓደ ካብ ነቢያት እናበሉ ምስ መለሹሉ ናብኦም ምልስ ኢሉ ‘ንስኹምከ መን ትብሉኒ’ ምስ በሎም ቅዱስ ጴጥሮስ ‘ንስኻ እቲ ክርስቶስ ኢኻ’ ቢሉ ምስ መለሸ ንማንም ከይነግሩ ከምዘጠንቀቆም ኣስዒቡ ከኣ ብዛዕባ ሕማማቱ ምስ ነገሮም ቅዱስ ጴጥሮስ ዕንቅፋት ክኾኖ ምስ ጀመረ `ካባይ ረሓቅ ሰይጣን` ክብል ንኣኡ ንምኽታል ገዛእ ርእስኻ ክሒድካ ዕለት ዕለት መስቀልካ ጸርካ ምስዓቡ ከምዘድሊ ዝገልጽ ነበረ።
ሰባት ብዛዕባይ እንታይ ይብሉ!
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብዛዕባ መንነቱን ካልኦት ብዛዕባኡ እንታይ ከምዝሓስቡን ክፈልጥ ዝደለየ እንክመስል እቶም ምሳኡ ዝጐዓዙ ዝነበሩ ሓዋርያት እውን ሽሕ’ኳ ህቡብነቱ ይፈልጡ እንተነበሩ ብርግጽ ክሳብ ክንደይ ይስቘሮም ይኸውን ብዝመስል ንስኹምከ መን እየ ኣነ ትብሉ ክብል ይሓቶም።
ካብቲ መልስታቶም ከኣ ኢየሱስ ብሕዝቢ ከም ሓደ ዓቢይ ነቢይ ከምዝረኤ ይግለጽ። ከም ሓቑ ግን ንኢየሱስ ሕዝቢ እንታይ ይሓስብ! ህቡብነቱ ክሳዕ ክንደይ እዩ! ዝብል ምውዕዋዕን ቤላቤለውን ኣይዓጦን። ንሓዋርያቱ ክሓቶም እንከሎ እውን ሊቃንቲ ኮይኖም ያኢ ዓበይቲ ጸሓፍትን ነቢያትን እናጠቀሱ ክምልሱሉ ኣይደልን። ምኽንያቱ ከኣ ኣብ ከምዚ ዓይነት ቁርቁስ እትኣቱ ሃይማኖት ኣብ ጥቅሲ ወዲ ጥቅሲ ዓንቀጽ ወዲ ዓንቀጽ ምጥቃስ ይድረት እሞ ነቲ እምነት የድክሞ ኣርሒቑ ንከይጥምት ይጋርዶ። በዚ ኸኣ ወሰኽ ዘይብላ ጐደሎ ዘይብላ ኣብ ሕይወት ሓደ ኣማኒ ዓንዲ ማእከሉ ኢየሱስ ክኸውን ኣለዎ።
ኢየሱስ ዓንዲማእከል ሕይወት ኣማኒ!
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ነታ መጀመርያ ዘቅረበሎም ሕቶ ዳርጋ ሸፈፍ ኣቢሉ ዝሓለፋ እንክመስል `ንስኹምከ መን እየ ኣነ ትብሉ!’ እንክብል ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎ ኣርድእቱን ክህሉ ዝነበሮ ርክብ ዕሙቚ ዝበለን ናይ ቀረባን ግላውን ኣካላውን ክኸውን ከምዘለዎ ምልክት ይህቦም። ነዛ ሕቶ እዚኣ ሎሚ እውን ንነፍሲ ወከፍና ይሓተና ኣሎ። ከም ቅዱስ ጴጥሮስ ተዓዲልና `ንስኻ እቲ ክርስቶስ ኢኻ’ ቢልና እንምልሰሉ ዕድል እውን ይህበና ይኸውን።
ኮይኑ ግን ሎሚ እውን እንተኾነ ኢየሱስ ነቲ ንሓዋርያቱ ዝበሎ ኣንጺሩ ይደግመልና ኣሎ። ናይ ተልእኮኡ ዓወት ብዓቢ ጐዳና ዓወት ኣይኮነን ዝፍጸም እንታይ ደኣ ናይቲ ዝሳቀ ባርያ እግዚብሔር መንገዲ እዩ! እዚ ከኣ ውርደት ክሕደት መስቀል እዩ! ከም ቅዱስ ጴጥሮስ ኣባና እውን እዝስ ኣይረድ ንክንብል ከደናድነና ይኽእል። ከመይ እዚ መንገዲ እዚ ንናይ ገለና ትጽቢትን ትጽቢታት ዓለምን ስለዝጻረር ክትቅበሎ ከቢድ እዩ።
ብኣፍና እንገልጾ እምነትን ሓቀኛ ሕይወትናን!
ስለዚኸስ ብኢየሱስ ክርስቶስ እኣምን እየ ምባል ብቃል ጥራይ ደጊምካ ዝሕለፍ ኣይኮነን ብጭብጢ ክንመርጾምን ክንገብሮምን ዝገበኣና ነገራት ኣለው። ነዚ ከኣ ኣብ ፍቅሪ እግዚአብሔርን ኣብ ፍቅሪ ብጻይን ብምጽማድ ኢና እንገብሮ። ንኢየሱስ ክርስቶስ ንምስዓብከስ ከምቲ ኣብ ወንጌሉ ዝብሉ ‘ገዛእ ርእስኻ ምኽሓድን መስቀልካ ተሸኪምካ ምጒዓዝን የድልን። `ንሕይወቱ ከድሕና ዝደሊ ይሕደጋ’ ዝብል ቃል ወንጌልከስ ትርጉሙ እዚ እዩ።
ብዙሕ ግዜ ኣብ ሕይወትን ብብዙሕ ምኽንያት መንገዲ ንጋገ! ታሕጓስ ኣብ ነገራት ኣብ ሰባት ክንረክብ ክንብል ወረ ዝገደደ ንሰባት ከም ነገራት ንምልከተሉ ግዜ ኣሎ። ኮይኑ ንታሕጓስ ክንረኽበሉ እንኽእል እንኮ ዓውዲ ናይታ ሓቀኛ ፍቅሪ እዩ። እዚ ክረኽበና ይመጽእ ብዘይሓሰብናዮ መንገዲ የሐጒስና ይልወጠና። ፍቅሪ ንኩሉ ይልውጥ። ንዓና እውን ንነፍስወክፍና ክልውጥ ይኽእል። ክብሉ ድሕሪ ኣስተምሂሮም ጸሎተ መልአከ እግዚአብሔር ምስ ምእመናን ደጊሞም።
ሰላምታን ምስጋንን ንከተማ ፓለርሞ
ድሕሪ ጸሎተ መልአከ እግዚአብሔር ቅዱስነቶም ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ፓለርሞ እትበሃል ከተማ ሲቺልያ ደቡብ ዓዲጣልያን ዝገበርዎ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ብምዝካር ስለእቲ ዝገበሩሎም ምውቕ ኣቀባብላ ልዕሊ ኩሉ ከኣ ናይቲ መበል ዕስራን ሓሙሽተ ዕለተ መሥዋዕቱ ንምዝካር ዝኸድዎ ብፁዕ ኣባ ፑጝሊሲ ከምዚ ክብሉ ዘኪሮም።
ኣብነትን ምስክርነትን ኣባ ፑጝሊሲ ንኲልና ምብራሆም ይቀጽሉ በዚ ከኣ ሠናይ ካብ ክፍኣት ዝሓየለ ፍቅሪ እውን ካብ ጽልኢ ዝሓየለ ምዃኑ የረጋግጸልና። እግዚአብሔር ንሕዝቢ ስቺልያን መሬቶምን ይባርኽ። ብጣቅዒት ንሕዝቢ ሲቺልያ ሰላምታ ነቅርበሎም ኢሎም። ኣብ መወዳእታ ነቶም ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ዝነበሩ ኩሎም 40,000 ዝኸውን መሳቅል ብምዕዳል ትምህርቶም ዛዘሙ።


text:
ሓደ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኢትዮጵያ ዓቃቢ ሕጊ ሕገ መንግስትን ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ብዓመፅ ንምፍራስ ብምልዕዓልን ብናይ ሓሶት ወረ ንህዝቢ ብምልዕዓልን ገበናት ፈፂሞም ክብል ኣብ ልዕሊ ዝኸሰሶም ሰለስተ ኣሕተምቲ ናይ ማእሰርቲ ቅፅዓት ወሲኑ።
ናይ ዮፋ ኢንተርንተይንመንትን ናይ ፕረስ ስራሕቲ ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ናይ ውልቂ ማሕበር ዋና ኣካያዲት ስራሕ ፋጡማ ኑሩየ ናይ ሰለስተ ዓመትን 11 ኣዋርሕን፣ዋና ኣካያዲ ስራሕ ዳዲሞስ ኢንተርተይንምነትን ናይ ፕረስ ስራሕትን ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ናይ ውልቂ ማሕበርን ኣቶ ግዛው ታየ ሆርዶፋ ሰለስተ ዓመትን ሰልስተ ወርሕን ማእሰርቲ፣ከምኡ እውን ናይ ሮዝ ኣሕታሚ ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ናይ ውልቂ ማሕበርን ዋና ኣካያዲ ስራሕ ኣቶ እንዳልካቸው ተስፋየ ኣርጉ ሰለስተ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን ማእሰርቲ ተፈሪዱዎም ኣሎ።እቶም ተኸሰስቲ ኣብዘይተርኽብሉ እዩ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፌደራል መቕፃዕቲ ወሲኑ ዘሎ።
ሰልስቲኦም ተኸሰስቲ ካብ ሃገር ምስዳዶም መራኸቢ ብዙሃን ክፅብፅባ ፀኒሐን ኣለዋ ይብል መለስካቸው ኣምሃ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝለኣኾ ፀብፃብ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ብላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ እትኽተል ቤተክርስትያን ንሰንበት ዕለት 15 ሓምለ 2018 ዓምፈ ዝቀረበ ክፍሊ ወንጌል ካብ ማርቆስ 6 ኮይኑ “ኢየሱስ ነቶም ዓሠርተው ክልተ ናብኡ ጸዊዑ በብኽልተ ገይሩ ኪልእኮም ጀመረ፣ ኣብ ልዕሊ ርኹሳት መናፍስቲ ድማ ሥልጣን ሃቦም። ንመገዲ ድማ በትሪ ጥራይ እምበር፡ ሳንጣ ኾነ እንጌራ ወይ ገለ ገንዘብ ኣብ ቅናውቶም ከይማልኡ፡ ኣሣእን ኣብ እግሮም ኬእትዉ እምበር ክልተ ቐሚሽ ከይኅዙ ኣዘዞም። ከምዚ ድማ በሎም፦ “ካብኡ ክሳዕ እትወፁ፡ ኣብቲ ዝኣቶኹምዎ ቤት ተቐመጡ። ኣብቲ ዘይተቐበሉኹም ወይ ዘይሰምዑኹም ዓዲ፡ ካባኡ ወፂእኩም ንኣኣቶም ምስክር ኪኾኖም ደሮና እግርኹም ንገፉ። ብመዓልቲ ፍርዲ ካብ ነታ ዓዲ እቲኣስ ንሶዶምን ንገሞራን ከም ዚቐለለን ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ። ንሳቶም ድማ ወፂኦም ኲሉ ኪንሳሕ ሰበኹ። ስለዚ ብዙኃት ኣጋንንቲ ኣውፅኡ፣ ንብዙኃት ሕሙማት ድማ ዘይቲ እናቐብኡ ኣሕወይዎም።” ዝብል ነበረ።
ቅዱስነቶም ነዚ ትእዛዝ ጐይታ እንደገና ብምድጋም ‘ዝተጠመቁ ኩሎም ኣብ ዝተፈላለየ ኣከባቢታት ሕይወት ወኒገል ክሰብኩ ዝተጸውዑ እዩ፣ ዕሱባት ወይ ኣመሓደርቲ ወይውን ናይ ገዛእ ርእሶም ሓሳብ ዘመሓላልፉ ዘይኮነስ ብቃል ኢየሱስ ክርስቶስ ጥራይ ክሕይሉ ኣለዎም፣ ሕጽር ብዝበለ መንገዲ እንክንምልከቶ ናብ ስብከተወንጌል ዝለኣኽ ሓዋርያ ክርስቶስ ክልተ ቀንዲ ነገራት ክዝክር ኣለዎ፣ እዚኤን ከኣ ዓንዲ ማእከል ተልእኮ ሓደ ሓዋርያ ኢየሱስ ክኸውን ከምኡ እውን ክኽተልዎ ዘለዎ መንገዲ ስብከተወንጌል ናይ ኢየሱስ ገጽታ ኮይኑ እዚ ከኣ ብመንፈስ ድኽነት ክትመላለስ እዩ` እንክብሉ ሕመረት ሰባኬ ወንጌል ኣብ ክርስቶስ ዘተኮረን ብመንፈስ ድኽነት ዝተመርሐን ከምዝኾኑ ገሊጾም፣
ዓንዲ ማእከል ወይ ሕመረት ስብከተወንጌል ኢየሱስ እዩ!
ሓዋርያት ናይ ገዛእ ርእሶም ትምህርቲ ወይ ዝና ክሰብኩ ኣይኮነን ዝተላእኩ እንታይ ደኣ ልኡኻት ኢየሱስ እዮም ዝነበሩ፣ ናይ ሎሚ ወንጌል ብዙሓት ከምእንሓስቦ ንካህናት ውፉያት ሰበኽቲ ወንጌልን በይኑ ኣይኮነን ዝምልከት ምኽንያት ዝተጠመቁ ዘበሉ ኩሎም ኣብ ዝተፈላለየ ኣከባቢታት ሕይወት ንወንጌል ክርስቶስ ክምስክሩ ዝተጸውዑ ምዃኖም ከምዚ ክብሉ ገሊጾም፣
እዚ ተልእኾ እዚ ካብቲ ዘይልወጥ መሠረቱ ማለት ኢየሱስ ጥራይ ክነቅል እንከሎ እዛ ተልእኮ እዚኣ ንኩልና እያ ትምልከት፣ እዚ ጸዋዕታ እዚ ናይ ግሊ ኣመንቲ ወይን ናይ ገለ ጉጅለታት ወይውን ዓበይቲ ማሕበራት ተበግሶ ኣይኮነን ካብቲ ምስ ጐይታ ዘለዋ ዘይንቅነቅ ሓድነት ተልእኮ ቤተክርስትያን እዩ፣ ከም ናይ ገዛእ ርእሱ ወይ ናይ ግላዊ ጉዳዩ ብምምልካት ንወንጌል ዝሰብኽ ማንም የለን፣ ነዚ ንምግባር ካብቲ ነዚ ተልእኮ እዚ ካብ ክርስቶስ ዝተቀበለት ቤተክርስትያን ምስ ዚለኣኽ ጥራይ እዩ፣ ሰበኽቲ ወንጌል ዝገብረና ምሥጢራ ጥምቀት እንክኸውን እዚ ስምዒት ስብከተወንጌል ምብሳር ኢየሱስ ዘይስምዖ ዝተጠምቀ ሰብ ንፉዕ ክርስትያን ኣይኮነን፣
መንፈስ ድኽነት!
ዝሰማዕናዮ ቃል ወንጌል ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ነቶም ዓሰርቲ ክልተ ክልእኮም እንከሎ ጾር ከየኽብዱ ዘድልን ዘይድልን ከይኣኻኽቡ ካብ ብዙሕ ነገር ይኽልክሎም፣
ቅዱስነቶም ነዚ ኣብነት ዝኾኑና ብዙሓት ቅዱሳት እኳ እንተለው ኣብ ሰበኻ ሮማ ስለዘለው ናይ ሰባኻ ሮማ ቅዱሳን ከም በዓል ቅዱስ ፍሊፖስ ዘነሪ ቅዱስ በነደቶ ጁሰፐ ላቭር ቅዱስ ኣለስዮ ቅድስቲ ሉዶቪካ ኣልበርቲኒ ቅድስት ፍራንቸስካ ዘሮም ቅዱስ ጋስፓረ ዘቡፋሎን ካልኦትን ብምዝካር እዚኦም ኩሎም ዕሱባት ወይውን ተዀናተርቲ ከምዘይነበሩ እንታይ ደኣ ትሑታት ኣገልግልቲ መንግሥቲ ኣምላኽ ከምዝነበሩን ነዚ ዝሰማዕንዮ ቃል ወንጌል ቃል ንቃሉ ኣብ ግብሪ ዘውዓሉን ምንባሮም ድሕሪ ኣዘኻኺሮም፣ ሓንቲ ኣብ ሕይወት ተልእኮ ተጋጥም ፍሽለት ወይ ውድቀት እንብላ ተመኩሮኣ ከባድ ምዃና ምናዳ ሰማዒ እንክትስእን ስደት እንከጓንፍ፣
ተመኲሮ ፍሽለት ወይ ውድቀት! ኣብ ተልእኮ
ልኡኻት ወንጌል ሓንሳብ ሓንሳብ ዝሰምዖም ወይ ዝቅበሎም ክስእኑ ይኽእሉ፣ እዚ ተመኲሮ ፍሽለት ወይ ውድቀት እውን ካልእ ተመኲሮ መንፈሳዊ ድኽነት ምዃኑ ከምዚ ክብሉ ገሊጾም
እቲ ንኢየሱስ ዘጋጠመ ፍጻሜ በቶም ናቱ ምንጻጉን ኣብ መስቀል ምውዓሉን ናይ ሓደ ልኡኹ ክኸውን ዝወሰነ ፍጻሜ የመልክት፣ ምስቲ መይቲ ካብ ምውታን ዝተንሠኤ ምሳኡ ሓደ ምስ እንኸውን ጥራይ ኢና ትብዓት ናይ ስብከተ ወንጌል ክንረክብ እንኽእል፣
እታ ቀዳመይቲ ሓዋርያን ሰባኺት ቃለ እግዚብሔርን ዝኾነት ድንግል ማርያም ንመልእኽቲ ቅዱስ ወንጌል ናብ ኩሉ ዓለም ብመንፈስ ትሕትናን ትብዓትን ብርታዔን ንክነባጽሕ ትሓግዘና ድሕሪ ቢሎም ጸሎተ መልአክ እግዚብሔር ደጊሞም፣


text:
ኣብ ዩንቨርስቲ ፓን ኣፍሪካ ዝዝቲ ዋዕላ ክካየድ እዩ…
መቐለ ጥሪ 03/2010(ድወት) ኣብ ጉዳይ ምስረታ ዩንቨርስቲ ፓን ኣፍሪካ ዝዝቲ ሃገርለኸ ጉባኤ ዝመፅእ ዘሎ ሶኒ ክሳለጥ እዩ።
ኣተሓባባሪ እቱ ጉባኤ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ ቅድሚ ኽልተ ዓመት ዩንቨርስቲ ፓን ኣፍሪካ ንምጥያሽ ኣብ ስምምዕነት ዝተበፅሐሉ ዝሓለፈ ዓመት ድማ እቲ ዩንቨርስቲ ኣብ ዝህነፀሉ ከተማ ዓድዋ እምነ-ሰረት ዝተቐመጠሉን ብብዙሓት መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪካ ተቐባልነት ዝረኸበን ዛዕባ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ጉባኤ ክካየድ እዩ።
ኣብቲ ጉባኤ እቲ ዩንቨርስቲ ድሕሪ ኽልተ ዓመታት ግልጋሎት ኣብዝጀምረሉ ዛጊድ ዝተሰርሑ ስራሕቲ ዝግምገመሉን ቐፀልቲ ኣንፈታት ድማ ዝንፀረሉ ክኸውን እዩ።
ብዜካ እዚ መንግስቲ ምስ ዝገብሮ ሓገዝ ብተወሳኺ ዘይመንግስታዊ ትካላት ሓገዝ ኣብዝገብርሉ ጉዳይ ክዝቲ እዩ።
ድሕሪ ኽልተ ኣዋርሕ ድማ ኣብ ጉዳይ ዩንቨርስቲ ፓን ኣፍሪካ ዓለምለኸ ጉባኤ ክካየድ እዩ።


text:
ኤርትራ ናይ ሰላም ዳሜራ’ምበር፡ ናይ ውግእ ዳሜራ ኣየድልያን’ዩ፣
- Details
- Created: Friday, 15 September 2017 03:28
- Last Updated: Friday, 15 September 2017 03:28
ኤርትራ ነዊሕ ዓመታት ዝወሰደ ኣዝዩ ከቢድ መስዋእትን ክሳራን ሕሳረ-መከራን ናይ ህዝብታታ ብምኽፋልን ብምርኣይን ብ24 ግንቦት 1991 ካብ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ነጻነታ ከተረጋግጽ ዝኸኣለት ልዑላዊት ሃገር እኳ እንተዀነት፡ ሰላምን ምርግጋእን ደሞክራስን ልምዓትን ዝተረጋገጸላ፡ ህዝብታታ ሓድሽ ኩሉ-መዳያዊ ቅሱን ሂወት ዝመርሑላ ዝተረጋገአት ሃገር ግን ክትከውን ኣይከኣለትን። ምኽንያቱ፡ ህዝብን ሃገርን ዝምርሕሉ፡ ሰብኣውን ደሞክራስያዊ መሰላት ናይ ህዝብታትና ዝቕበል፡ ሰላም፡ ደሞክራስን ልምዓትን ዘውሕስ፡ ፍትሕን ልዑላውነት ሕግን ዘንግስ ደሞክራስያዊ ሕገ-መንግስትን፡ ሕገ-


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ
በዓላትና መግለጺ ሃይማኖትናን መርኣያ ሓድነትናን!
ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዘመነ ብሉይ ብሕገ ልቦናን ሕገ ኦሪትን፡ ኣብ ዘመነ ሓዲስ ድማ ብሕገ ወንጌል እናተመርሐት፣ ሃይማኖታ፣ ሥርዓታ፣ ትውፊታን ታሪኻን ዓቂባ ካብ ዘመን ናብ ዘመን እናተሰጋገረት ኣብዚ ዘመን’ዚ በጺሓ ኣላ። ከምቲ ብርሃነ ዓለም ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ዝመሃረና ብደም ክርስቶስ ዝተመሥረተት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ትምህርቲ ነቢያትን ሓዋርያትን ጸኒዓ ትርከብ ኣላ። ጻት ንጻት ኣገልገልታን ሕዝባን ኣኪባ ጥንታዊ ትምህርታን ሥርዓታን ንሕዝብን ንዓለምን ካብ እትገልጸሉን እተርእየሉን ሓደ ኣገባብ ድማ ቅዱሳን በዓላታ እዮም።
ብርግጽ በዓላትና መግለጺ ሃይማኖትናን መንነትናን እዮም። ዓይነቶምን ትርጕሞምን በበይኑ ይኹን እምበር ንቕዱሳት መጻሕፍት መሠረት ብምግባር ግብሪ እግዚኣብሔር እንምስክረሎም፣ ርቱዕ ሥርዓተ ኣምልኮና እንገልጸሎም፣ በረከትን ጸጋን እንረኽበሎም፣ ጥንታዊ ታሪኽናን ትውፊትናን እነንጸባርቐሎም፣ ሓዋርያዊ ትምህርትናን ስብከትናን እነመኃላልፈሎም፣ ኣሰር ዝቐደሙ አበው እነጽንዓሎም፣ መንፈሳዊ ውርሻና እንዕቀበሎም፣ ክርስቲያናዊ ባህልና’ን መንፈሳዊ መንነትናን ኣጕልሒና እነርእየሎም፣ ምልኩዕ ሓድነትናን ሰላምናን እነረጋግጸሎም እዮም። ስለዝኾኑ ድማ ብፍሉይ ክንርእዮምን ከነኽብሮም ግድነት ይኸውን።
ገለ ካብዞም በዓላትና ኣብ መጻሕፍት ዝንበቡን ብታሪኽ ዝዝንተዉን ጥራይ ዘይኮኑስ ብግብሪ’ውን ዝረኣዩ እዮም። እምበኣር ትንቢተ ነቢያት ምስ ስብከት ሓዋርያት፣ ታሪኽ ምስ ትውፊት፣ አበው ምስ ውሉድ፣ መሠረት ምስ ፍጻመ፣ ተስፋ ምስ ሓቂ፣ ብሉይ ኪዳን ምስ ሓዲስ ኪዳን ኣወሓሒዳ ካብ ተኽብሮምን ትገልጸሎምን በዓላት ድማ ሓደ ቅዱስ በዓለ መስቀል እዩ።
ቅዱስ በዓለ መስቀል ከም ካልኦት ሃይማኖታዊ በዓላትና ጥንታዊ ትርጕሙን ሥርዓቱን ዓቂቡ ዓመት መጸ ብኣቀራርባኡ ኮነ ጽፈት መርሓ ግብርታቱ ዝያዳ እናደመቐን እናተኾለዐን ይኸይድ ኣሎ። እዚ በዓል’ዚ ብተሳትፎ ብፁዓን ጳጳሳት፣ ገዳማውያን ኣበው፣ ሊቃውንት፣ ሥዩማን ኣገልገልቲ ቤተ ክርስቲያን፣ ክቡራንን ክቡራትን ዕዱማት ኣጋይሽ ከምኡ’ውን ሕዝበ ክርስቲያን ብኣዝዩ መሣጢ ውሕደት ማዕሪጉን ይበዓል ኣሎ። ቅዱስ ዳዊት “ህየንተ አበው ተወልዱ ለኪ ደቂቅ” ከምዝበሎ ተተካኢ ብዝኾኑ ፃዕዳ ኣልባስ ብዝተኸድኑ መንእሰያትን፣ ብባንዴራ ሃገርናን ኣርማ ቤተ ክርስቲያናን ወቂቡ ክበዓል ከሎ ክንደይ ውሽጣዊ ሓጐስ ከምዝህብ ዓለም ብዓለሙ ዝምስከረሉ እዩ። ብቀረባ ዘይፈልጥዎ ኣጋይሽን ወፃእተኛተታትን’ውን ፍሉይ ቃል ኣድናቖቶም ዝገለጹሉ እዩ።
ሓደ ካብቶም ኣብዚ በዓል ዝተረኽቡ ልኡኽ ቤት ምኽሪ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለም’ውን “ኣነ ብዝተፈላለየ ኣጋጣሚን ምኽንያት ሥራሕን ኣብ ብዙኅ ክፋል ዓለም በጺሐን ኣብ ዝተፈላለየ ዓበይቲ ጽምብላት ተሳቲፈን እየ። ከምዚ ዓይነት መንፈሳዊ በዓል’ዚ ርእየን ኣድኒቐን ኣይፈልጥን” ኢሉ ምስክርነት ምሃቡ ክሳብ ክንደይ ዘገርም ዕፁብ ዝኾነ ጥንታውን መንፈሳውን በዓል፡ ከምኡውን ብእግዚኣብሔር ዝተባረኸ ቅዱስ ሥርዓት ከምዘሎናን ዘረጋግጽ እዩ። ብደረጃ ሃገር ኣብ ኣሥመራ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣብ ምሉእ ሃገር ብኸምዚ ኣገባብ ድምቀትን ተሳትፎ ሕዝበ ክርስቲያንን እናወሰኸ ዓመት መጸ ይበዓል ብምህላዉ ድማ ዝያዳ ፍናን ዝህብ እዩ።
ኣብ ዓለም ብዙኃን ካብ ቀዳሞት ዝተረከብዎ ሒደት እኳ እንተዘይነበረ፣ ተረኪቦም ከምዘለዎ ዘመኃላለፍዎን ንደቆም ዘውረስዎን ግና ውኁድ ስለዝኾነ፣ ናትና ዝብልዎ ክስእኑን ኣብ ቅልውላው መንነት ኽኣትዉን ዝተረኽቡ ብዙኃት እዮም። ናትና ግና ንኣሽሓት ዓመታት ከይተበረዘን ከይተኸለሰን ጥንታዊነቱ ዓቂቡ ዝኸይድ በዓልን ኣገባብን ዘሎና ምዃኑ ትእምርቲ ጸጋናን ሃብትናን እዩ። ‘መለበሚ ኣይግበርካ፣ መለበሚ ኣይክላእካ’ ከምዝብሃል፣ ጥንታውን ሓዋርያውን ሃይማኖትናን ሥርዓትናን ዓቂብና፣ ታሪኽናን ትውፊትናን ኣጽኒዕና፣ ኣቦታትና ብዘጽንሑልና ኣገባብ ዓመት መጸ እናተጐልዐ ብዝኸይድ ፍሉይ ድምቀት ብሰላምን ብሓድነትን ከነኽብሮ ምኽኣልና ነዚ ወለዶ’ዚ ፍሉይ መልእኽቲ ዘለዎ እዩ። በዚ ድማ ንዘጽንሑልና ኣቦታትናን ኣዴታትናን ከነኽብር፣ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽና ከነመስግን ይግባእ።
ግብሪ እግዚኣብሔርን ግብሪ ንሱ ዝኃረዮም ቅዱሳን ዝዝከረሉን ዝኸብረሉን ከምዚ ዚኣመሰለ ቅዱስ በዓል’ዚ ድማ ፍቕሩን ትርጕሙን ኣብ መንእሰያትን ሓድሽ ወለዶን ዝያዳ ሠሪጹ ክኣቱ ብዙኅን ብዓጸፋን ክንሠርሓሉ ይግባእ። ነዚ ዘርኣየና እግዚኣብሔር ደጊምና ደጋጊምና ስብሓት ይኹኖ እናበልና ድማ ምስጋናና ነቕርብ።


text:
ተማሃሮ ካብ ወተሃደራት ናብ`ቲ ሕብረተሰብ ከምዝሃደሙን፡ ወተሃደራት ድማ ኣምጽእዎም እናበሉ ይትኩሱሎም ከምዘለዉን ሓደ ተመሃራይ ንቪኦኤ ገሊጹ`ሎ። “ መከላኸሊ ሰራዊት ተኹሲ ከፊቱ።ብዙሓት ብጥይት ተሃሪሞም። ሕጂ`ውን ተኹሲ ይስማዕ ኣሎ። ባድመ`ዩ ዝመስል። ሓረስቶት`ውን መህረሚ ሒዞም በብዘለውዎ ንምምካት ይፍትኑ`ለዉ።”
ኣብ ምብራቕ ወለጋ ድማ፡ ተማሃሮ፡ ዝተኣሰሩ ከይተፈትሑ ኣይንምሃርን ኢና ኢሎም፡ ነበርቲ`ውን ምስ ተማሃሮ ተጸንቢሮም ሰልፊ ወጺኦም ውዒሎም ይብሉ ምንጭታት ካብ`ቲ ከባቢ። “ ሰራዊት ኣግኣዚ ካብ ከተማ ጊዳ መጺኡ ንተመሃሮ ለቒሙ ናብ ቤት ማእሰርቲ ወሲድዎም….ኣንስቲ ከይተረፋ ተኣሲረን ይቕጥቀጣ ኣለዋ።”
ንሰበ-ስልጣን`ቲ ኸባቢ ንምዝርራብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰመረን።
ብኻልእ ወገን፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ንዝዓደሞም ናይ ኢትዮጵያ ሚንስትር ወጻኢ ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ብዛዕባ ኩነታት ተቓውሞ ኦሮሞን፡ ኩነታት ደርቅን ኣትሪሩ ክሓቶም ሁማን ራይትስ ዋች ጸዊዑ`ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ኣብ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ቐይሕ፡ ኣብ ኣተገባብራ ልምዓታዊ መደባትን ኣገዳስነት ምዕዛዝ ኮማዊ ተሳትፎን ዘተኰረ ርክብ ተኻዪዱ።
ኣመሓዳሪ’ቲ ንኡስ ዞባ ኣቶ ሃብታይ ተስፋዝጊ፡ ምስ ነበርትን ሰራሕተኛታት መንግስትን ኣብ ዝገብሮ ርክብ፡ ተራ ብቑዕ ፍልጠትን ሞያን ዝዓጠቑ መንእሰያት ኣብ ኩሉ-መዳያዊ ህንጸት ሃገር ወሳኒ ብምዃኑ፡ ሕብረተሰብ ብሓፈሻ ወለዲ ድማ ብፍላይ ዓቢ ቈላሕታ ብምሃብ፡ ኣብ ምምእዛን መንእሰያት ተራኦም ከዕዝዙ ጸዊዑ።
ህዝቢ ኣብ ምዕቃብ ማይን ሓመድን፡ ምጽጋን ብክራማት ዝተበላሸወ ጽርግያታት፡ ከምኡ’ውን ስድራ ስዉኣት ኣብ ምሕጋዝ ንዘካይዶ ዘሎ ቀጻሊ ወፈራታት ዘመጐሰ ኣቶ ሃብታይ፡ ብዝሓየለ ውዳበታት ክቕጽሎ ተላብዩ።
ሓላፊ ቤት-ጽሕፈት ሕርሻ ኣብቲ ንኡስ ዞባ ኣቶ ግደይ መንገሻ ብወገኑ፡ ሓረስቶት ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ዝርከብ ዘራእቶም ኣብ ቆፎኡ ክሳብ ዝኣቱ ምክትታሎም ክቕጽሉ ተላብዩ።
ኣዛዚት ፖሊስ ንኡስ ዞባ ዓዲቐይሕ፡ ተለንተ ሓረጉ መንግስትኣብ እውን፡ ህዝቢ ጸጥታ ከባቢኡ ከውሕስ ምትሕብባሩ ምስ ፖሊስ ከዕዝዝ፡ ከምኡ’ውን ደቁ ብክብርታት ሕብረተሰብ ክዂስኲስ ኣዘኻኺራ።
ተሳተፍቲ፡ ኣብ መስርሕ ምምሃርን ምስትምሃርን ዝርአ ጸገም ፍታሕ ክናደየሉ፡ ናይ ሓመድ ጽርግያ ሓዋጹ – ሓላይ ጽገና ክግበረሉ፡ ካብ ዝተወሰነ ታሪፍ ንላዕሊ ኣብ ዝሓቱ ወነንቲን መራሕትን ኣውቶቡሳት ዕቱብ ምክትታል ተገይሩ ስጒምቲ ክውሰደሎም ሓቲቶም።


text:
ኣብ ትግራይ ኣብ መቐለ ቤት ትምህርቲ መሰናድኦ ሃፀይ ዮሃንስ ዝማሃሩ ንፉዓት ተምሃሮ መተባብዒ ሽልማት ተዋሂብዎም:: ቁጽሪ ንፉዓት ተምሃሮ ንምውሳኽ መንግስትን ወለድን ኣብ ትምህርቲ ጠመተ ክገብሩ ርኢቶ ሂቦም::
ኣብ ዓስራይ ክፍሊ ሃገራዊ ፈተና ምሉእ 4 ነጥቢ ዘመዝገበ ተምሃራይ ናሆም በረከት “ብዙሓት ተማሂሮም ስራሕ ስለዘይረኽቡ ዝበዝሑ ተምሃሮ ብትምህርቶም ንኸይነፍዑ ከም ምኽንያት የቕርቡ” ይብል::
ኣስካል ገብረስላሰ ብወገና ስራሕ ገዛን መፅናዕትን ብትልሚ ስለ ትመርሖ ስራሕ ገዛ ጽዕንቶ ከምዘይኾና ትገልጽ::
ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃፀይ ዮሃንስ ቤተ መፃሕፍቲ ዝርከቡ መፃሕፍቲ ዝኣረጉን ዝተቐደዱን እዮም ስለዚ ብሓደሽቲ መጻሕፍቲ ክትክኡ ይግባእ ብምባል ርኢትኡ ዝሃበ ኣብ ዓሰርተ ሓደ ክፍሊ 92 ነጥቢ ኣምዝጊቡ ቀዳማይ ብምውፅኡ ዝተሸለመ ተምሃራይ ፉኣድ ኣሕመድ እዩ::
ሰለስቲኦም ኣብ ዩኒቨርስቲ ሞያ ሕክምና ክማሃሩ ከምዝደልዩ ይገልፁ:: ነዚ መልዐሊ ኢሎም ዝገልጹዎ ነቲ ኣብ ኢትዮጲያ ዘሎ ክፍተት ዋሕዲ ሰብ ሞያ ጥዕና ብምምላእ በቲ ሞያ ግቡኦም ክፍፅሙ ልዑል ድሌት ከምዘለዎም ይዛረቡ::


text:
ዕብየት ምጣነ ሃብቲ ኢትዮጵያ 7.5 ተገሚቱ…
መቐለ ጥሪ 05/2010(ድወት) ኣብ 2018 ዓመተ ፈረንጂ ኢትዮጵያ ቕልጡፍ ቑጠባዊ ምዕባለ ካብ ዘመዝግባ ሃገራት ሓንቲ ምዃና ገሊፁ ፕራይስ ወተር ሃውስ ኩፐር ዝተብሃለ ትካል።
እቲ ቑጠባዊ ምዕባከለ 6.7 ከም ዝዓቢ ካብ ዝተተንበየሉ ምዕባለ ቻይና ዝበለፀ ከምዝኾነ ድማ ተገሊፁ ኣሎ።
ዴይሊ ቴሌግራፍ ንትካል ፕራይስ ወተር ሃውስ ኩፐር ፀሪሑ ኣብ ዘውፅኦ ሓበሬታ ኢትዮጵያ ኣብ 2018 ዓመተ ፈረንጂ 7.5ሚኢታዊ ቑጠባዊ ምዕባለ ብምምዝጋብ ኣብ ትሕቲ ሳሃራ ካብዝርከባ ሃገራት ቅድሚት ትስራዕ ሃገር ትኸውን እያ ክብል ይገልፃ።
ካብ ኢትዮጵያ ብዘይነኣኣስ መልክዑ ቑጠባዊ ምዕባለ ሃገራት ህንዲ፣ ጋናን ፊሊፒንስን ከምዝዓቢ ድማ እቲ ሓበሬታ የመልክት።
ብተመሳሳሊ ኣብ 2018 ዓመተ ፈንረጂ ካብ ዝምዝገቡ ዓሰርተ ዝበለፀ ቑጠባዊ ምዕባለ ዘለወን ሃገራት እተን 8 ኣብ ኣፍሪካ ከምዝርከባ እቲ ትካል ሓቢሩ ኣሎ።
ሓፈሻዊ ቑጠባዊ ምዕባለ ዓለምና 4ሚኢታዊ ምዃኑ ዝገለፀ ትካል ፕራይስ ወተር ሃውስ ኩፐር ናይዚ 70ሚኢታዊ ሽፋኑ ሃገራት ኤስያ፣ ኣሜሪካን ኣውሮፓን ከምዝሕዝኦ ይገልፅ።
ትካል ፕራይስ ወተር ሃውስ ኩፐር በቢዓመቱ ትንበይ ቑጠባዊ ምዕባለ ሃገራት ዘፅንዕ ትካል ምዃኑ ይፍለጥ።


text:
ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ኮሚቴ ማለት ሲፒጀ ተባሂሉ ዝፍለጥ ተሓላቒ ጋዜጠኛታት ካሜሮን ኣብ 2014 ዓ.ም ዘውጸኣቶ ሕጊ አንጻር ግብረ ሽበራ ንምጽቓጥ ነቐፍቲን ተቓወምትን ትጥቐመሉ አላ ክብል ይኸስስ።
እቲ ትካል ብተወሳኺ ካሜሮን ነቲ ኣብ 2014 ዓ.ም ዝወጸ ሕጊ አንጻር ግብረ ሽበራ ጋዜጠኛታት ንምእሳርን መራኸቢ ብዙሃን ንምፍርራሕ ትጥቐመሉ አላ ዝበለ ኮይኑ እዚ ድማ ብዛዕባ ቦኮ ሓራምን አካታዒ ጉዳይ ኣብ እንግሊዝኛ ተዛረብቲ ዞባታት እታ ሃገር ንዘሎ ተቓውሞ ኣብ ዝጽሕፋን ዝጽብጽባን ምኳኑ እቲ ትካል ወሲኹ የረድእ።
ብሩኖ ኑክዋሜ ካብ ማሕበር ጋዜጠኛታት ካሜሮን ጋዜጠኛታት ንሞያኦም ይሰግኡ እዮም ይብል።
ንሱ ብተወሳኺ ጋዜጠኛታት ገበነኛታት ኣይኮኑን ስለዚ ድማ ማሕበሩ ንሞያን ስነ ምግባር ጋዜጠኛነት ክኽበር ከምዘተባብዕ ይገልጽ።
ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ትካል ሲፒጄይ ክሳብ ሕጂ ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ብመሰረት እዚ ሕጊ ምእሳሮም ብምግላጽ እቲ ሕጊ ክሳብ ሞት ዝበጽሕ መቕጻዕቲ ዘጠቓለለ ምኳኑ’ውን ይገልጽ።
ብመሰረት ድምጺ ኣሜሪካ ዘለዎ ሓበሬታ ድሕሪ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ዝጀመረ ዘይምርግጋእ አስታት 30 ዝኾኑ መራኸቢ ብዙሃን ተዓሺጎም ወይ ከይሰርሑ ተአጊዶም አለው። መንግስቲ ንኣገልግሎት ኢንተርነት ክልተ ተዛረብቲ ቋንቋ እንግሊዝ ዝኾና ዞባት ንሰለስተ ወርሒ ምዕጻው’ውን ይፍለጥ።
መንግስቲ ብወገኑ ነዚ መሰል ስጉምትታት ሃገራዊ ደሕንነት ንናይ ምዝራብ ነጻነት ይቕድም ዝብል መልሲ ክህብ ምጽንሑ ይዝከር።


text:
ኣብ ኒካራጉዋ ናይ ኤስተሊ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ኣበላርዶ ማታ ዕለት 15 ሓምለ 2018 ዓ.ም. መሰል ሓይሊ ምክልኻል ካብ ዝፈነዎ ድብያዊ ምጥቃዕቲ ከምዝተረፉን ደሓውን እውን ከምዘለዉ እንክንገር፡ ብፁዕ ካርዲናል ብረነስ ዕለት 16 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ማሳያ ኣብ እትርከብ ሓንቲ ቁምስና እቶም ዕጡቓት መሰል ሓይሊ ምክልኻል ብሓይሊ ከምዝኣተዉን እዚ ጉዳይ እዚ ንዝምልቶ ንናይታ ሃገር ናይ ሓይሊ ጸጥታ ቤት ምርመራ ኣቤት ኢሎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ንማናጉዋ ከተማ ቅርበት ኣብ ዘለዎ ከባቢ ኒንዲሪ ብፁዕ ኣቡነ ኣበላርዶ ማታ ኣሳፊራ ትጐዓዝ ኣብ ሎዕሊ ዝነበረት ንእሽተይ ናይ ጽዕነት መሳሊት መኪና ካብቶም ዕጡቓት መሰል ሓይሊ ምክልኻ ብዝተፈነወ ቶዅሲ ጠያይት መጥቃዕቲ ከምዘውረዱን ይኹን ደኣ እምበር ንሶምን ናይታ መኪና ዘዋሪ መጠነይና ማሕሰይቲ ጥራሕ እንከጋጥሞም ካብ ሞት ሓደጋ ከምዝደሓኑ ይንገር።
ብፁዕ ኣቡነ ማታ
ናይ ፓራጉዋይ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ነበር ምኽትል ኣቦ መንበር ሰብዓን ክልተን ዓመት ዝዕድሜኦም ነቲ ኣብ ሃገሮም ኣብ ስልጣን ዘሎ ናይ ርእሰ ብሔር ኦርተጋ ስርዓተ መግንስቲ ሳንዲኒስታ ዝነቕፉን ብርቱዕ ተቓውሞ ዘስምዑ ምዃኖም ክንገር እንከሎ። ምእንቲ መላእ ሕዝቢ ኒጋራጉዋ ድምጾም ዘስምዑን ብዛዕባ ርእሰ ብሔር ኦርተጋ ዘለዎም ኣመለኻኽታ ዘይሓብኡን፡ ነቲ ኣብ መንጐ ተቓዋሚ ናይ ፖለቲካ ሰልፍን ስርዓተ ሳንዲኒስታዊ መንግስቲ ኦርተጋን ዘተ ክህሉ ዝዓዪ ኣብ ኒካራጉዋ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ናይ ዝመዘዞ ድርገት ኣባል እውን ምዃኖም ክንገር እንከሎ
ሕጂ እውን እቲ ውጥረት ይቕጽል ኣሎ
ናይ ማናጉዋ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ካርዲናል ብረነስ እቲ ኣብ ልዕሊ ብፁዕ ኣቡነ ሞታ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኰኒኖም ዘይምክብባር ዘረጋግጽ ዘጉህን ኣብ ኒካራጉዋ ዝረአይ ዘሎ ህልው ኩነታት ኣዚዩ ዓመጽን ውጥረትን ዝተመልኦ ምዃኑ ዝሕብርን ይቕጽል እውን ከምዘሎ ዘመላኽት እዩ እንክብሉ ይገልጹ፡ ሕዝባዊ ዓመጽ ካብ ዝተባረዓሉ ካብ ዕለት 18 ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ንነጀው 178 ሕዝቢ ከምእተቐትሉን ልዕሊ ሓደ ሺሕ ዝግመቱ ከኣ ሓደጋ ማህሰይቲ ከምዘጓነፎም ይንገር።
ቤተ ክርስቲያን ምስ መንግስቲ ንምዝታይ ቅርብቲ ካብ ምዃን ሓሊፉ ዘተ ተተባብዕን ተነቓቕሕ እውን ምዃና ዝፍለጥ ከይኑ፡ ኣብ ዝሓለፉ ኣዋርሕ ካብ መንግስቲ ዝተራእይ ምንም ዓይነት ፖለቲካዊ ጽቡቕ ድላይ እውን ዘየለ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ዘድሊ ኒካራጉያ ናብ ምቕዋም ስርዓት ደሞክራሲ ከተብል ዝድርኻ ጭቡጥ ከይዲ ምዃኑ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኒካራጉዋ ዘተ ንምትብባዕ ኣሚታ ዕለት 14 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ዝዘርግሓቶ መልእኽቲ ተመልክቱ ኣሎ።
መጥቃዕቲ ኣብ ሎዕሊ ቤተ ክርስቲያን
ብፁዕ ካርዲናል ለኦፖልዶ ኾሰ ብረነስ ኣብ ዞባ ካተሪና ኣብ ከተማ ማሳያ እትርከብ ቁምስና ዕጡቓት መሰል ሓይሊ ምክልኻ ዝፈጸምዎ ወረራ ኰኒኖም መንግስትን ሓይሊ ጸጥታን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝወርድ ዘሎ መጥቓዕቲ ደው ከብሉ ጻውዒት ኣቕሪቦም ኣቢያተ ክርስቲያናትን ቁምስናታትን ክኽበር ይላበዉ ይብሉ፡ እዚ ከምዚ ኢሉ ኣንከሎ ኣብ ኒካራጉዋ ተኸሲቱ ዘሎ ዕግርግር መፍትሒ ክረክብ ናይ መላእ ኣመሪካ ሃገራት ማሕበር ብዙሕ ይጽዕር ከምዘሎ ይንገር።


text:
Updates
ህሉው ኵነታት ሃገርናን እዋናዊ ሃገራዊ ዕማማትን
06 Aug 2018
Recording of Speech:
ፈስቲቫል ኤርትራ 2018
Frankfurt, Germany
4 ነሓሰ 2018
ህሉው ኵነታት ሃገርናን እዋናዊ ሃገራዊ ዕማማትን
ዝኸበርኪ ኣደ መንበር፡ የቐንየለይ።
ዝኸበርኩም ተሳተፍቲ ፈስቲቫል 2018፡
ኣቐዲመ፡ ምዉቕ ሰላምታ አቕርብ። ኣስዒበ፡ ስለ’ቲ ኣብዚ ፈስቲቫል’ዚ ብዛዕባ ህሉው ኵነታት ሃገርናን እዋናዊ ሃገራዊ ዕማማትን ኣብ ዚካየድ ዘተ ንምስታፍ ዚተዋህበኒ ዕድል አመስግን። ናይ ሎሚ ዘተና፡ ኣብዚ ንነፍሲ ወከፍ ሓርበኛ፡ ንነፍሲ ወከፍ ሃገራዊ ኤርትራዊ ኣዝዩ ዘሻቕል፣ ነቲ ህዝብና ድሕሪ ናይ 72 ዓመታት (1946-2018) መሪር ፖለቲካውን ብረታውን ቃልሲታት ኣካይዱ፣ ማእለያ ዘይብሉ መስዋእቲ ብሉጻት ደቁ፡ ዕንወት ሃገሩ፡ ዝርገት ማሕበራዊ ህይወቱ ከፊሉ፣ ዚተጐናጸፎ ልዑላዊ ናጽነት፣ በቲ ብስም ፍልስፍና ‘ፍቕርን ምድማርን’ ዚካየድ ዘሎ ድራማ ወይ ተዋስኦ፡ ድነ ስግኣት ዘንጸላልወሉ ዘሎ እዋን ይካየድ ስለዘሎ፣ ፍሉይ ሓላፍነት የሰክመና።
ኵላትና ክንከታተሎ ከም ዝጸናሕና፣ ዝምድናታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ሳምንቲ ዘይመልእ እዋን፡ ኣብ መንጎ 5 ሰነን 16 ሓምለን 2018፣ ካብቲ ብመሪር ተጻብኦ ዚልለ ነዊሕ ኵነተ ኣይኲናት፡ ኣይሰላም ናብዚ ተኸሲቱ ዘሎ ኣመና ህንጡይ ኵነተ ሰላምን ምሕዝነትን፣ ንዅሉ ተዓዛቢ ዘስደመመ ሃንደበታዊ ለውጢ ኣርእዩ። ሰንሰለት ናይቶም ብፍጥነት ተኸታቲሎም ዚሓለፉ ድራማዊ ፍጻመታት ኣብዚ ደጊምካ ምዝርዛር ዘድሊ ኣይመስለንን።
ብዚዀነ ግን፣ እቲ ቅልጡፍ ናህሪ ናይቶም ፍጻመታት፡ ነቲ ኣብ ዓሰርተታት ዓመታት ገለ’ኳ ከይተፈጸመ፡ ኣብ ሳምንቲ ዓሰርተታት ዓመታት ተፈጺሙ (decades where nothing happened, and weeks when decades happened) ዚብል ብሂል እንግሊዛውያን ይገልጽ። ሕመረት ናይቶም ፍጻመታት እቲ 5 ነጥብታት ዚሓዘ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ኢዩ። ዕላምኡ፡-
(1) እቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዚጸንሐ ኵነተ ኲናት ከም ዘብቅዕ ምግባር፤
(2) ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕብባር ምፍጣር፤
(3) ርክባት መጐዓዝያ፡ ንግድን መራኸቢታትን ኰነ ንቡር ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ምምላስ፤
(4) ውሳነ ዶብ ምትግባር፤
(5) ዞባዊ ሰላም፡ ልምዓትን ምትሕብባርን ምርግጋጽ።
እቲ ሓባራዊ ኣዋጅ፡ ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ ዝምድናታት ክልቲአን ጐረባብቲ ሃገራትን ህዝብታትን፡ ንሓደ ኣመና ኣዕናዊ፡ ኣዝዩ ግናይን መሪርን ምዕራፍ ይድምድም።
(1) ፖለቲካ ናይ ትርጉም-ኣልቦ ኲናትን ሓድሕዳዊ ተጻብኦን፤
(2) ትራጀዲ ናይ ጃምላዊ ጥርዝያታትን ምዝንባል ህዝብታትን፤
(3) ራስያታት ሃብቲ፡ ንብረትን ጥሪትን ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያ፤
(4) ሓሳድ ናይ ‘ክሰር-ክሰር’ ክልተኣዊ ዝምድናታት፤
(5) ገዚፍ ክሳራ ዕድል ቍጠባዊ ልምዓት፡ ማሕበራዊ ግስጋሰን ሰብኣዊ ድሕነትን ን2ኡ ህዝብታት።
ምኽታም ኵነተ ኲናት፣ ምድቃስ ዶባዊ ግጭት፣ ምምላስ ንቡር ክልተኣዊ ዝምድናታት፣ መብጽዓ ንጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕብባር፣ ንነባሪ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰነ ንስፍነት ሰላም፡ ጸጥታ፡ ርግኣትን ዞባዊ ምትሕብባርን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽቡቕ ፋል ኢዩ። ብተወሳኺ፡ እቲ ሓድሽ ዝምድና ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዚተነብረ እገዳ ንምልዓልን ኣባልነት ኤርትራ ኣብ በይነ-መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት [Inter-Governmental Authority on Development (IGAD)] ንምምላስን መንገዲ ዚጸርግ ኢዩ።
መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን፡ ንሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ብዓቢ ታሕጓስ ተቐቢሉዎ። ዓሚቝ ናፍቖትን ሃንቀውታን ናይቲ ንነዊሕ እዋን ዚሰኣኖ ርጉእ ሰላምን ንቡር ህይወትን ስለ ዘለዎ። ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ’ውን፡ ብደስታ ተቐቢሉዎ። መኣዝን ናይቲ ፍጻመታት እናነጸረ ምስ መጽአ ግን፡ ነቲ ታሕጓስን ደስታን ዓቢ ሻቕሎት ተወሲኹዎ። ስለምንታይ፧
(1) መልሲ ፕረዚደንት ኢሳያስ ንመግለጺ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣዕናዊ ኣሉታዊ ጸዓት (negative energy) ከመንጩ ዚኽእል ሕዱር ቅርሕንትን ህርፋን ሕነ ምፍዳይን ስለዘንጸባርቕ፤
(2) ሚኒስተር ወጻኢ ጕዳያት ኤርትራ ኣብቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዚበጽሓሉ ፈላሚ ዑደት፡ ን1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ “ምቕሉል መራሒና” ምባል ልዑላውነት ሃገር ዘሕስር ስለዚዀነ፤
(3) እቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣዋሳን ዚተራእየ፣ ንቡር ፕሮቶኮላዊ ቅጥዒ ዚሰኣነ ሆይሆይታ ኰነ ሃገራዊ ጥልመት ዘመልክት፡ ‘ሓደ ህዝቢ ኢና’፡ ‘ንስኻ ኢኻ ትመርሓና’፡ ‘ውክልና ሂበካ ኣለኹ’ ዚብል ዘረባታት፣ ንልዑላዊ ናጽነት ሃገረ ኤርትራ ዘስግእ ክስተት ስለዚዀነ፤
(4) ብመንጽር’ቲ፡-
(4.1) ሃገርን ህዝብን ዘድመየ ኣዕናዊ ዶባዊ ኲናት፤
(4.2) ብምስምስ ‘ጐበጣ’ን ኵነተ ‘ኣይኲናት፡ ኣይሰላም’ን፣ ሃገር ከዕኑን ህዝቢ ኪረግጽን ዚጸንሐ ምልካዊ መድቈስቲ፣ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ገና ኣብ ትሕቲ ባዕዳዊ ሰራዊት እናሃለወ፣ እቲ ዚበሃል ዚነበረ ቅድመ-ኵነት ምንስሓብ ከይተማልአ፣ ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ምእዋጅ፤
(4.3) ኣብቲ ዚገሃድ ዘሎ ሓድሽ ዝምድና ኢትዮ-ኤርትራ ‘ዶብ ኣገዳስነት የብሉን’፣ ‘ብጕዳይ ዶብ ኣይተዘራረብናን’፣ እናተባህለ ሕቶ ዶብ መዕለቢ ከይተገብረሉ፡ ተጐስዩ ይሕለፍ ምህላዉ፤
እዚ ንልዑላዊ ናጽነት ሃገረ ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ተርእዮታት’ዚ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን፣ ደጋፊ ይዅን ተቓዋሚ ናይቲ ስርዓት፣ ኣዝዩ ኣሻቓሊ ክስተት ኢዩ። ክንዲ ዚዀነ፡ ትርጕም ሓባራዊ ኣዋጅ ኣዳቒቕና ክንርዳእ፣ ኣተገባብርኡ ብጥንቃቐ ክንከታተል የድሊ።
1. ዘላቒ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን እንተላይ ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብህያው ሰላምን ሓቀኛ ሰብኣዊ ድሕነትን ኪስነ ይግባእ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኣብ ሓድሓደ ዞባታት ዚካየድ ዘሎ ደማዊ ኤትኒካዊ ግጭትን ቅስቀሳ ዘመተ ጽልእን ከቋርጽ፤ ኣብ ኤርትራ፡ እቲ ብጠንቂ ኣረሜናዊ መድቈስቲ፡ ሃውራዊ ማእሰርቲ፡ ደረት-ኣልቦ ቀይድን ገደብ-ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ሰፊኑ ዘሎ ሓፈሻዊ ኵነተ ስግኣት ከኸትም ኣለዎ። ኣብ ክልቲአን ሃገራት፡ ንዚሓለፉ ጌጋታት ብምእራምን ንዚጸንሑ ቍስልታት ብምሕዋይን ህያው ሰላም ንምስፋን፣ ልቦና ዘለዎ፡ ኣብ ናይ ትማሊ ቅርሕንቲ ዚነብር ዘይኰነስ፡ ሎሚ ንናይ ጽባሕ ተስፋ ዚሰርሕ መሪሕነት ከድሊ ኢዩ።
መስርሕ ምርግጋጽ ዘላቒ ሰላም፡ ኣብ ክልቲአን ሃገራት፡ ንዅሎም ፖለቲካዊ ተዋሳእትን ሰብ ጕዳይን ዚሓቍፍ፣ ኣብ ሃናጺ ጽምዶ ዘእቱ ኪኸውን ይግባእ። ንዚዀነ ኣገዳሲ ፖለቲካዊ ሓይሊ፡ ተዋሳኢ ይዅን ወገን ዚንጽል ወይ ዘግልል መስርሕ፣ ውጽኢቱ፡ መጻኢ ሰላም ዚዘርግ፣ ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰነ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን መጻኢ ኲናት ዚቕስቅስ፤ ካብኡ ሓሊፉ፡ ኣብ መላእ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ህውከት ከናኽስ ከም ዚኽእል ኣስተብህሎ ይሓትት።
2. ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዚጠቅም፡ ንረብሓታቶም ዘገልግልን ዘዕብን ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ቍጠባዊ፡ማሕበራዊ፡ባህላውን ጸጥታውን ምትሕብባር ምፍጣር፣ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ህላወ ናይ ብማዕረ ዘዋስእ ተመሳሳሊ ሜዳታት ንጥፈት ይጠልብ። ኣብቲ ሓፈሻዊ ኵነት ናይ ክልቲአን ሃገራት ብዙሕ ተመሳሳልነት’ኳ እንተሃለወ፣ ብጠንቂ’ቲ ኣብ ተክኒካውን ሞያውን ዓቕሚ ሰብ ኰነ ኣብ ደረጃ ዕቤትን ኣሰራርሓን ትካላት ዘሎ ዘይተመጣጠነ ምዕባለታት፣ ክልቲኡ ህዝብታት ካብ ጥቡቕ ክልተኣዊ ምትሕብባር ዚረኽቦ ጥቕምታት ኣዝዩ ዘይመዛዘን ኪኸውን ኢዩ። ፖለቲካ፡ ቍጠባ ኰነ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብኣረሜናዊ ምልክን ብሕትውና ህግደፍን ተደቚሱ፡ ኣብ ፍጹም ዕንወት ከም ዘሎ ኵሉ ዚፈልጦ ኢዩ። ኤርትራዊ ወፍሪ ዓጊትካ ኢትዮጵያዊ ወፍሪ ምዕዳም ጣቋ ዘለዎ ሜላ ኣይኰነን፤ ዘቤታዊ ወፍሪ ኣጊድካ ግዳማዊ ቀጥታዊ ወፍሪ ኪትስሕብ ዘይከኣል’ዩ።
ብተወሳኺ፡ መብዛሕትኦም ሰብ ዓቕሚ ገዳይም መራሕትን ካድራትን ብረታዊ ቃልሲ ኰነ ላህመት ምሁራት፡ ሰብ-ዋኒንን ሞያውያንን ኤርትራ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ወይ ኣብ ስደት ኣለዉ። ኣብ ጽባሕ ናጽነት፡ ምንቍልቋል ደረጃን ዓይነትን ትምህርቲ ንወለዶታት መንእሰያት ዕድል ግቡእ ትምህርቲ ነፊጉ። እዚ ክዉንነት’ዚ፡ ኣብ ኵሉ ሜዳታት ስራሕ፡ ኣብ ኵሉ ጽፍሕታት ትካላት መንግስቲ ኰነ ዋኒናት፡ ክቱር ሕጽረት ክኢላ ሓይሊሰብ ፈጢሩ።
ብሕጋዊ ዓይኒ፡ መብጽዓ ኢትዮጵያ ንሓባራዊ ኣዋጅ ሰላም ብፈጻሚ ሽማግለ ኢህወደግ (EPRDF)፡ ብካቢነ ሚኒስተራት ኢትዮጵያን ብፓርላማ ኢትዮጵያን ዚተደገፈ ኢዩ። ብወገን ኤርትራ ግን፡ ኣብቲ ኣጠራጣሪ ሕጋዊ ቀያድነት ዚህሉዎ ዊንታን ረብሓን ውልቀ-መላኺጥራይ ዚተመርኰሰ ኢዩ።
ኪኖ’ቲ ዓቢ ሃጓፍ ግዝኣተ ሕግን ቅዋማዊ ምሕደራን፡ ኤርትራ ዋላ ስማዊ ፓርላማ፡ ተግባራዊ ካቢነ ኰነ ብግቡእ ዚሰርሑ፡ ተሓታትነትን ግሉጽነትን ዘለዎም መንግስታዊ ትካላት የብላን። ሚኒስትሪ ፋይናንስ ኰነ ባንክ ኤርትራ ብዛዕባ ኣታዊታትን ወጻኢታትን መንግስቲ ዚዀነ ኣፍልጦ የብሎምን። እቲ ካብ ዕደና ወርቅን ነሃስን ዚርከብ ልዑል መኽሰብ’ኳ ኣበይ ከም ዚኣቱ ብወግዒ ኣይፍለጥን።
እኩብ ድምር ናይቲ ቀጻሊ ምጕስቛል፡ ሃውራዊ ቀይዲ፡ ምስሓብ ፍቓድ ንግዲ፡ ምዕሻግ ዋኒናት፣ ሰብ ዋኒን ብብዝሒ ሃገር ገዲፎም ከም ዚስደዱ ገይሩ። ውጽኢት ናይዚ ግፍዕታት’ዚ፣ ንህዝብን ሰብ ዋኒንን ኤርትራ፣ ብመንጽር’ቶም ኣብ ዚሓሸ ተዛማዲ ኵነት ዚርከቡ መማዝንቶም ኢትዮጵያውያን፣ ኣብ ኣዝዩ ዓቢ መግዳዕቲ የውድቖም። ክንዲ ዚዀነ፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ቍጠባዊ ዕብሰት፡ ፖለቲካዊ ልምሰትን ሕብረተሰባዊ ዝርገትን ከየብቅዐ፣ ህዝብን ሰብ ዋኒንን ኤርትራ፡ ካብቲ ምስ ኢትዮጵያ ዚፍጠር ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕብባር ተመጣጣኒ ረብሓታት ኪሓፍሱ ዚከኣል ኣይኰነን።
3. ንቡር ክልተኣዊ ዝምድናታት፣ ዲፕሎማስያዊ ኰነ ናይ መጐዓዝያ፡ ንግድን መራኸቢታትን ርክባት ምምላስ ሓደስቲ ዕድላት ዚኸፍት ኣገዳሲ ምዕባለ ኢዩ። ውጽኢቱ ድማ፡ንህዝቢ ኤርትራ ብቐጥታ፡ ማዕረ ዘርብሕ ኪኸውን ኣለዎ። ህዝቢ ኤርትራ ብናይ መቝነን መግቢ፡ ብክቱር ሕጽረት ማይ፡ ብቐጻሊ ምቍራጽ ሓይሊ ኤለክትሪክ፡ ብዋሕዲ መሳለጥያታት መጐዓዝያን መራኸቢታትን እናተሳቐየ ዚነብር ዘሎ ኢዩ። ካብቲ ሓድሽ ዝምድናታት ሓባራዊ ጥቕሚ መታን ኪረክብ ድማ፣ እቲ ብህግደፍ ተባሒቱ ዘሎ ሃገራዊ ቍጠባ ንብሕታዊ ጽላት ክፉት ኪኸውን፣ እቲ ዓንዩ ዘሎ ኣካላዊ ትሕተ-ቅርጺ ኪዕረ፣ መሳለጥያታት መጐዓዝያን መራኸቢታትን ኪመሓየሹ፣ እኹል ቀረብ መግቢ፡ ጸዓትን ማይን ኪረጋገጽ የድሊ።
4. ትግባረ ውሳነ ዶብ ሰረት ናይ ኵሉ’ቲ ኣብ መንጎ ክልተ ልዑላውያን ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዚፍጠር ዝምድናታት፣ እንተላይ ናይቲ ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕብባር፣ ኰይኑ ዘገልግል ኢዩ። ዶብ ኣድላዪ ረቛሒ ናይ ዘመናዊ ስርዓተ ኣህጕራዊ ዝምድናታት ኢዩ። ስለዚ፡ ብንጹር ዚተመልከተ ዶብ ሃገራዊ መንነት ዜጋታት ይውስን፤ ቦታታት ልኡላዊ ስልጣን ወይ ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣን ናይ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ይድርት። ብዚተረፈ፡ ዶብ ትርጉም የብሉን ምባል፡ ድንቍርና ወይ ውዲት ዘመልክት ኣበሃህላ ምዃኑ ኣስተብህሎ የድሊዮ።
ኵሎም ዶባት ኣብ መንጎ ኵለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብሃውራዊ መግዛእታዊ ውዕላት ዚተወሰኑ ኢዮም። ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን’ውን፡ ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት 1900፡ 1902፡ 1908፡ ብጀኦግራፍያዊ ደረታትን ጀኦሜትርያዊ ኣመልከትን፡ ዚተደረተ ኢዩ። እቲ ኣብ ክልቲኡ ሸነኻት ወሰናስን ዶብ ዚነብር ህዝቢ ንደረት ናይቲ ሓባራዊ ዶብ ካብ ቀደሙ ኣረጋጊጹ ይፈልጥ ኢዩ። እቲ ናይ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ብሕግን ብግብርን ኣህጕራዊ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰይኑ ንዳርጋ ሓደ ምሉእ ዘመን ጸኒሑ ኢዩ። ኢትዮጵያ ኪኖ’ቲ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ምስሕሓብ ኣልዒላ ወይ እጀታ ኣንቢራ ኣይትፈልጥን ኢያ። ኣብ 1997 ጥራይ ኢዩ ንሰፊሕ ቦታታት መሬት ኤርትራ ናብታ ሽዑ ስፍሓት ወሲኻ ዚቘመት ክልል ትግራይ ብበይናዊ ኣገባብ ዚጸንበረ ካርታ ዳግም ዚተሳእለ።
ዶባት ናይተን ናጽነት ዚጐናጸፋ ግዙኣት ሃገራት ንምዕቃብ ዘገልግል መትከል ልማዳዊ ኣህጕራዊ ሕጊ ኣሎ። እቲ ኣብቲ ፈለማ እዋን፡ ንዶባት ናይተን ካብ መግዛእቲ ዚተላቐቓ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ንምሕንጻጽ ኣብ መዓላ ዚወዓለ መትከል ኡቲ ፖሲደቲስ ጁሪስ (uti possidetis juris) ከም ቅቡል ኣገባብ ማዕቢሉ፡ ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ ተቐባልነት ኣጥርዩ። እቲ መትከል፡ ዘይተተንካፍነት ናይቶም ኣብ እዋን ናጽነት ዚውረሱ ዶባት የረጋግጽ። እዚ ኣብ ቻርተር ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ (1963)፡ ውሳነ ካይሮ ውሓኣ (1964)፡ ህንጻዊ ሰነድ ኣፍሪቃዊ ሕብረት (2000) ብግቡእ ሰፊሩ ይርከብ። ውሓኣ ኰነ ኣሕ፡ ብጹእነት ናይቲ ኣብ እዋን ናጽነት ዚውረስ መግዛእታዊ ዶብ ብትሪ ይድግፉ።
እምበኣርከስ፡ ንውሳነ ዶብ ግቡእ ግምት ኣብ ምሃብ፣ ህያው ፍታሕ ጕዳይ ዶብ፡ ምስቲ ኣብ ወሰናስን ዶብ ካብ ጥንቲ ዚነብር ህዝቢ ብምምኽኻር፡ ብመሰረት መትከል ኡቲ ፖሲደቲስ ጁሪስ፡ ነቲ ታሪኻዊ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ኪዕቅብ ይግባእ። ከምዚ ዚኣመሰለ ፍታሕ ነቲ ቅድመ-1997 ዚነበረ ኵነተ ህላወ (status quo ante) ዚመልስ፣ ነቲ ኣብቲ ወሰናስን ዶብ ዚነብር ኤርትራዊ ኰነ ኢትዮጵያዊ ካብ መሬት ዓደቡኡ ዘየልቅቕ፣ ሃገራዊ መንነቱን ዜግነቱን ዚዕቅብ፣ ቦታታት ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣን ነፍሲ ወከፍ ሃገር ዘይቅይር፣ ዚወሓደ ምዝንባል ህዝቢ ዘስዕብ ፍታሕ ይኸውን።
5. ምርግጋጽ ሰላምን ምምላስ ንቡር ዝምድናታትን፣ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኵሉ ኣቓልቦኦም፡ ጻዕሮም፡ ጸጋታቶም ናብ ምፍታሕ ዘቤታዊ ብድሆታት ደሞክራስያዊ ምሕደራን ሓቛፊ ልምዓትን ንምድሃብ ባይታ ይጸርግ። ዕዉት ደሞክራስያዊ ስግግርን ሓቛፊ ልምዓትን ኣብ ክልቲአን ሃገራት ድልዱል ሰረት ናይ መጻኢ ክልተኣውን ዞባውን ዝምድናታተን ዘንጽፍ ይኸውን። ሰናይ ናይ ‘ርባሕ-ርባሕ’ ክልተኣዊ ዝምድና ድማ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሓያል ደራኺ ዞባዊ ሰላም፡ ልምዓትን ምትሕብባርን ኰይኑ ከገልግል ይኽእል።
ምስልሳል ዕዉት ደሞክራስያዊ ስግግር ኣብ ኤርትራን ኣብ ኢትዮጵያን ህያው ሰረት መስርሕ ዞባዊ ፖለቲካዊ ምትሕብባርን ቍጠባዊ ውህደትን ከንጽፍ ይኽእል። ሽዑ፡ እዞም ከም መጋረዲ ዘገልግሉ ዘለዉ ዶባት ናብ መራኸቢ ድንድል ኪቕየሩ ይኽእሉ። እዚ ግን፡ ኣብ ሓድሕዳዊ ምክብባር ልዑላውነትን መሬታዊ ምሉእነትን ነፍሲ ወከፍ ሃገር ዚምርኰስ፣ ብንጡፍ ተሳትፎን ግሁድ ፍቶትን ህዝብታት ነፍሲ ወከፍ ሃገር ብዚስነዩ ስምምዓት መሰረት ብዚውሰዱ፣ ደረጃ ብደርጃ ብዚውህለሉ ስጕምቲታት ዚፍጸም ዘገምታዊ መስርሕ ኪኸውን ይግባእ።
እምበኣርከስ፡ እዚ ኣብዚ ቐረባ እዋን ዚተራእየ ቅልጡፍ ለውጢ ካብ ኵነተ ኲናት ናብ ህንጡይ ሰላም በዚ መምዘኒታት’ዚ ኢዩ ኪርአ ዘለዎ። እቲ ዘስደምም ሆይሆይታ ሓድሽ ፍቕርን ምድማርን፣ እቲ ህዉኽ ዘረባ ናይ ሓደ ህዝቢ፣ እቲ ተደጋጊሙ ዚተባህለ ህያብ መሪሕነትን ውክልናን፣ ስግንጢርን ኣዝዩ ኣሻቓልን ተርእዮ ኢዩ። ብፍላይ፡ ታሪኽ ኣስፋሕፋሒ ህርፋን ኰነ እቲ ዚጸንሐ ተጻብኦ ኢትዮጵያ ኣብ ግምት ምስ ዚኣቱ። ሎሚ ዕዮ ገዛና ምስ ዘይንሰርሕ፣ መጻኢና ኣብ ኢድና ንምጭባጥ ብፍጥነት ምስ ዘይንቀሳቐስ ድማ፣ ካብቲ ፈጠራ (myth) ናይ ሓደ ህዝቢ ናብ ፈጠራ ናይ ሓንቲ ሃገር ምስጋር ቀሊል ኪኸውን ኢዩ። ዚሓለፈ ታሪኽ ኪድገም ከነፍቅድ የብልናን! ሓቅታት ምኽሓድ ኰነ ምዝናይ ኣየዋጽእን ኢዩ።
ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ገዛእ ሃገርና፡ ኣብ መሬት ዓደቦና፡ ንዘስካሕክሕ ሳዕቤናት ናይ ከምዚ ዓይነት ፈጠራ ንሰላሳ ዓመታት (1961-1991) ሓርነታዊ ኲናት፣ ንክልተ ዓመታት (1998-2000) ዶባዊ ኲናት፣ ክቡር ዋጋ ብህይወት፡ ብደም፡ ብረሃጽ ከፊልና ኢና፤ ክሳብ ለይቲ ሎሚ’ውን፡ ህዝብና ብናይ ዓሰርተታት ዓመታት መድቈስትን ዚባኸነ ዕድል ልምዓትን ራህዋን ይሳቐ ኣሎ።
ብመንጽሩ፡ ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ሓያል ንፋስ ለውጢ የንበልብል፣ ሓድሽ ኣሰራርዓ ሓይልታት ይኽሰት፣ ሓድሽ ፖለቲካዊ ስርርዕ ይመጽእ ኣሎ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን’ውን ሓድሽ ዝምድናታት ይምዕብል ኣሎ። ጽልዋ ናይዚ ዅሉ ኣብ ህሉው ኵነታት ህዝብናን መጻኢ ጕዕዞ ሃገርናን እንታይ ኪኸውን’ዩ? ብወገንና ኸ፡ ነቲ ብከቢድ መስዋእቲ ዚተረጋገጸ መሰል ርእሰ-ውሳነን ልዑላዊ ናጽነትን ሃገረ ኤርትራ ብምውሓስ፤ ደሞክራስያዊ ስግግር ንምርግጋጽ እንታይ ክንገበር ይግባእ፧
ምስዚ ዚኽሰት ዘሎ ኵነት ዘሳኒ፣ ነቲ ዚፍጠር ብድሆታት ንምምካት ኰነ ነቲ ዚኽፈት ዕድላት ንምጥቃም ዘኽእል፣ ኣብ ኣተሓሳስባ፡ ኣብ ኣወዳድባ፡ ኣብ ኣሰራርሓ፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ጕዳያት፡ መሰረታዊ ለውጢ (paradigm shift) ምግባር የድሊ።
1. ካብቲ ዚጸንሐ ዕንክሊላዊ ፖለቲካ ናይ ህልኽን ቅርሕንትን ወጺእና፣ ንዚበዝሐ ኤርትራዊ፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን፣ ተቓዋሚ፡ ደጋፊ ይሃሉ ተዓዛቢ፣ ምእንቲ ናይ ሓባር ዕላማ ብናይ ሓባር ራእይ ዘሳትፍ ወይ ኣብ ጽምዶ ዘእቱ፣ ሓድሽ ኣሰራርሓ ንምትእትታው ምስራሕ።
2. ካብ ፖለቲካ ቅድመ-ናጽነት ንገላገል። ንኣብነት፡ ሕቶ ሰንደቕ ዓላማ ወይ ባንዴራ ብዚምልከት። ነፍሲ ወከፍ ፖለቲካዊ ውድብ ይዅን በርጌሳዊ ማሕበር ዚመረጻ ባንዴራ ኪትህሉዎ መሰሉ ኢዩ። እታ ኵለን ሃገራትን ውድባትን ኣህጕራዊ ኮም ዚፈልጣኣ ባንዴራ ናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ ግን ሓንቲ ኢያ። ሓደ ብግቡእ ሕጋዊ መስርሕ ዚቘመ ሃገራዊ ወካሊ ኣካል (ፓርላማ ወይ ሃገራዊ ባይቶ) ኣድላዪነቱ ገምጊሙ፡ ብኣገባብ ክሳብ ዚቕይራ ድማ፣ ኵሉ ኤርትራዊ፡ ተቓዋሚ ይዅን ደጋፊ ስርዓት ብዘየገድስ፣ ከም ሃገራዊት ባንዴራ ኪቕበላ ይግባእ። እቲ ብዛዕባ ባንዴራ ዚግበር ቍርቍስ ዘየድሊ፡ ፋይዳ-ኣልቦ፡ ከፋፋሊ ስለዚዀነ።
3. ትግባረ ቅዋም 1997። መንቅብ ዘይብሉ፡ ዕቃበታት ዘየልዕል፡ ንዅሉ ዘሐጕስ፡ ምሉእ ዚበሃል ቅዋም የለን፤ ኣብ ታሪኽ ደቂሰብ’ውን ተራእዩ ኣይፈልጥን። ዚዀነ ቅዋም ኣብ መስርሕ ተመኵሮ ህዝቢ ናይ ሓንቲ ሃገር ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተመሓየሸ ከም ሰረት ግዝኣተ-ሕጊ ዘገልግል ሰነድ ኢዩ።
ክንዲ ዚዀነ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ክንዲ ብዘይ ቅዋም፡ ብዊንታ ውልቀሰብ ዚመሓደር፣ ብሓደ ጌና ምሉእ ዘይኰነ፣ ግን ከኣ እናተመሓየሸ ምሉእ ዚኸውን ቅዋም ኪመሓደር ይምረጽ።
እቲ ኣቐዲመ ዘፍኣምኩዎ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ድማ ነዚታት የጠቓልል። ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ኣብ ወጻኢ፡ ኣብ ኣዝዩ ዘይምቹእ ባይታ ቃልሲ ኰይኑ፡ ንጨፍላቒ ባህርይ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ምቅላዕ፣ ፖለቲካዊ ንቕሓት ህዝቢ ኰነ ኣፍልጦ ኣህጕራዊ ኮም ኣብ ምዕባይ ውጽኢታዊ ስራሓት ኣካይዱ ኢዩ። ይዅን’ምበር፡ እቲ ገለ ውድባት ኰነ ባእታታት፡ ኣብ ጕዳይ ባዕዳዊ ጐበጣ ወይ ሕቶ እገዳ፡ ንሃገራዊ ረብሓ ዚጻረር፡ ጸግዒ ተጻባእቲ ወገናት ምሓዝ፣ ኣብ ሃገራዊ ተኣማንነት (loyalty and credibility) ተቓውሞ ጥርጣረ፣ ኣብ ኣድማዕነቱ ሃስያ ከም ዚገደፈ ኣይስሓትን።
እምበኣርከስ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ደሞክራስያዊ ስግግር ንምምጻእ፣ ሎሚ ንመብዛሕትኡ ኤርትራዊ፡ እንተላይ ነቲ ላንግ-ላንጋ ኰይኑ ይዅን ንስርዓት ህግደፍ ኪድግፍ ዚጸንሐ፡ ኣብ ጽምዶ ዘእቱ ሓያል ዘመተ ንምክያድ፡-
ዶብ ይመልከት! ቅዋም ይተግበር! ፖለቲካዊ እሱራት ይፈትሑ! ሃገራዊ ኣገልግሎት ሕጋዊ ገድቡ ይሓዝ! ኤርትራ ኣብ ኲናት የመን ኣይትሳተፍ! ወዘተ.፣ ዚብሉ እዋናዊ ጭርሖታት ብምልዓል፣ ኣብ ልዕሊ’ቲ ስርዓት ጸቕጢ ንምዝያድ፣ ሃገር ካብ ስግእት ዳግማይ ጐበጣ ንምድሓን፣ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምድራኽ ንተዓጠቕ።
ስለ’ቲ ጽን ኢልኩም ዝሰማዕኩምኒ አመስግን።
ዘልኣለማዊ ሓበን ንሰማእታትና!
ዕድመ ንናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ!
————————–
For more information about the Eritrea-Ethiopia Border Dispute, please see the links below:
Commentary – Challenges of Peace and Friendship between Eritrea and Ethiopia
Eritrea and Ethiopia-A Joint Declaration of Peace and Friendship