text:
Published: 08 October 2012
ቃለ መሕትት ምስ ናይ ቲኦሎጂ ምሁር ኣባ ሽኖዳ ማህር
ኣዳለውቲ ተመሃሮ ስነ-መለኮት “ደቂቀ እንጦንዮስ”
ቪድዮ ናይዚ ቃለ-መሕትት'ዚ ንምርኣይ ኣብዚ ጠውቑ.
መእተዊ:- መነኮስ ኣባ ሽኖዳ ማህር፡ ንልዕሊ 40 ዓመት ፕሮፌሰር ናይ ኦክስፎርድ ዪኑቨርሲቲ ኮይኖም ስነ-መለኮት ዝምሃሩ ኣብ ልዕሊ ምዃኖም ካብቶም ዝልዓሉ ናይ
ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ሊቃውንቲ ሓደ እዮም። ኣብ ዝተፈላለየ ኣድማሳዊ ጉባኤታት ንኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ግብጽን ኤርትራን ወኪሎም ዝተጋብኡን፡ ንቤተክርስትያን ብዝምልከት ኣብ ዘመንና ካብ ዘለዉ ሊቃውንቲ፡ ብነገረ መለኮት ብቀዳምነት ዝስርዑ ሊቅ ወዲ ቤተክርስትያን እዮም። ብተወሳኺ: መነኮስ ኣባ ሽኖዳ ማህር፡ ናይ ስነ-ጥዕና በዓል ሞያ (MD,Medical Doctor) እዮም።
ኣብ ኮለጅ ቅዱስ ኣትናቴዎስ ሓደ ካብቶም ዝድነቑ መማህራን ብምዃኖም፡ ነዚ ፍሉይ ዕድል ብምጥቃም ተመሃሮ ስነ-መለኮት ንኡስ ሃገረ ስብከት ሰሜን ኣመሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ብፍላይ፡ ብሓፈሻ ከኣ ኣብ ልዕሊ ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ወሪዱ ዘሎ ከቢድ ሓደጋ፡ ኣኸቲልዎ ዝርከብ ኣድማሳዊ ተነጽሎን ውሽጣዊ ነውጽን ብዝምልከት ፍሉይ ቃለ-መጠይቕ ኣካይዶም። ተተርጒሙ ናብ ህዝቢ ኪቐርብ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ቃል ኣቲና ምንባርና ዝዝከር ኮይኑ፡ መነኮስ ካህን ሽኖዳ ማህር ቀኖናን ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ቤተክርስትያን ተዋሕዶ ብምዝርዛር፡ እቲ ኣብ ናይ አርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ተፈጺሙ ዘሎ ግህሰት ብዕምቆት ብምዝርዛር ዝሃብዎ መልሲ ይቕጽል።
ሕቶ. ታሪኻዊ ዝምድና ግብጺ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኣብያተ ክርስትያናትዶ ምገለጽኩምልና?
መልሲ መነኮስ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ልክዕ’ዩ ናይ ግብጺ፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብያተ ክርስትያናት፡ ኣሓትን ደቂ ቅዱስ ማርቆስ ወንጌላውን እየን። ቅ. ማርቆስ፡ ሓደ ካብቶም ደቀ መዛሙርቲ ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ናይ መጀመርያ ሰባኺ ወንጌልን ቀዳማይ ፓትርያርክ ናይ ዞባናን እዩ። ካብ ክርስቶስ (0 - 33 ዓም) ዝተበገሰ ሃዋርያዊ ሰንሰለት፡ ድሕሪ ቅ. ማርቆስ (43 - 68 ዓም) ብሰማዕትነት ምሕላፉ ናብ ካልኣይ ፓትርያርክ ቅ. ኣንያኖስ (68 - 85 ዓም) … ከምኡ ኢሉ ቀጺሉ ብፓትርያርክ (መበል 20 ፓትርያርክ) ቅ. ኣትናቴዎስ 1ይ (326 - 373 ዓም)፡ ብቕብኣት ቅ. ኣትናቴዎስ ከኣ ኣቡነ ፍረሚናጦስ ናይ መጀመርያ ሰባኺ ወንጌልን ጳጳስን ኮይኖም ናብ ኤርትራ ብድሕሬኡ ከኣ ናብ ኢትዮጵያ ከምዝተጎዓዙ ኣብ ታሪኽ ቤተክርስትያን ስኑድ እዩ። ብተወሳኺ ብመጽናዕቲ ዝተረኽበ ቅርስታትውን ምስክር እዮም።
ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብ ግዜ ኦሪት ጀሚሮም እምነት እግዚኣብሔር ስለዝነበሮም፡ ስብከተ ወንጌል ኣቡነ ፍረሚናጦስ ብሰላም እዩ ተፈጺሙ፡ ናይ ሰላም መልእኽቲ ብሰላም ስለዝሰበኹ፡ ኣባ ሰላማ ዝብል ቅጽል ስም ከኣ ተዋህቦም። ክሳብ 1954-1955 ግብጻውያን ጳጳሳት ኣኣብ እዋኑ እናመጹ ንቤተክርስትያን ኢትዮጵያን ኤርትራን ይመርሑ ነበሩ። መግዛእቲ ናይ ጥልያን ምስ ኣብቕዐ ሓሙሽተ ጳጳሳት ብድሕሬኡ ከኣ ናይ መጀመርያ ፓትርያርክ ኢትዮጵያ ኣቡነ ባስልዮስ ተመሪጾም። ካልኣይ ፓትርያርክ ኢትዮጵያ ኣቡነ ቴዎፍሎስ መንግስቲ ደርጊ ናብ ስልጣን ምስ መጸ ብዓመጽ ኣውሪድዎም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣትዮም ሃለዋቶም (ሙማቶም ወይ ምህላዎም) ከይተፈልጠ፡ በደሎም እንታይ ምዃኑ ብነጻ ቤት ፍርድን ብጉባኤ ቤተክርስትያንን ከይተነጸረ፡ ሓድሽ ፓትርያርክ ክንቀብእ ደሊና መጺኹም ቅብኡልና ኢሎም ናብ ግብጺ ሓቲቶም። ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ካብ ሕጊ ቤተክርስትያን ወጺኹም ትኸዱ ስለዘሎኹም ኣይንመጽእን ኢና። ሕጋዊ ፓትርያርክ ከኣ ንኣቡነ ቴዎፍሎስ ጥራይ ኢና ንፈልጥ ብምባል ንጹር መርገጺ ሒዛ እያ ጸኒሓ፡ ዋላ እኳ ናይ ሓባር ፕሮቶኮል እንተሃለወና ልዕሊ'ቲ ብኣቦታትና ሃዋርያት ዝቖመ ቀኖና ቤተክርስትያን ንሰርዖ ነገር ስለዘየለ መትከልና ኣነጺርና። ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ጸቕጢ ናይቲ ሽዕኡ ዝነበረ ኮሚንስት መንግስቲ (ደርጊ) እኳ ትርዳእ እንተነበረት፤ መራሕቲ ኃይማኖት ንሕጊ ቤተክርስትያንን ክሳብ ሞት ደው ክብሉ ሓላፍነቶም ምዃኑ ስለዘገንዘብናዮም፡ ብኣና ሸነኽ ኣብ ሓቂ ጸኒዕና ጥራይ ዘይኮነ፡ ከምኡ ብምግባርና ንቤተክርስትያን ኢትዮጵያ ሓጊዝናዮም ኢና ንብል። ብተመሳሳሊ መገዲ ድሕሪ'ቶም ዘይሕጋዊ ፓትርያርክ ኣቡነ ተክለሃይማኖት (ብዘይ ሕጊ ሣልሳይ ኮይኖም ዝተመርጹ)፡ ራብዓይ ፓትርያርክ ኣቡነ መርቆሬዎስ ኪቐብኡ ከሎዉ'ውን ዓዲሞምና ዝተጋህሰ ሕጊ ቤተክርስትያን ከይተፈወሰ ከምዘይንሕወስ ገሊጽና። ድሕሪ ናይ 1991 ዓ.ም ለወጢ'ውን ሓሙሻይ ፓትርያርክ ኣቡነ ጳውሎስ ኪቕብኡ ከሎው ተዓዲምና ግና በቲ ዝተገልጸ ምኽንያት ኣይተሓወስናን።
ናይ ኤርትራ ቤተክርስትያን ኣብ ግዜ ቃልስኹም ብዙሕ ጸገም ከምዝነበረኩምን ኣብቲ ዝግበር ዝነበረ ውሳኔታት ግደ ከምዘይነበረኩም ርዱእ እዩ ኔሩ። ድሕሪ ነጻነት ሃገርኩም ብዙሓት ጳጳሳት ኣይነበሩኹምን። ሓደ ካብኦም ኣቡነ ፍሊጶስ ኔሮም ንሶም ንገዛእ ርእሶም ክህነት ኣብ ግብጺ እዮም ብ1926 ዓም ብኢድ ፓትርያርክ ዮሃንስ ተቐቢኦም። ከም ሓዳስ ሃገር ናይ ገዛእ ርእስኹም ጳጳሳትን ፓትርያርክን ኪህልወኩም ንናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ሓቲትኩም። ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ከኣ ታሪኻዊ ሃዋርያዊ ሓድነት ከምዘሎና ኣርጊጻ ስለትፈልጥ ብኣወንታ መሊሳ። ኣቐዲሞም ሓሙሽተ ጳጳሳት ብድሕሬኡ ከኣ ቀዳማይ ፓትርያርክ ኤርትራ ኣቡነ ፍሊጶስ ኣብ ግብጺ ተቐቢኦም። ኣቡነ ያዕቆብ 2ይ ፓትርያርክ ብድሕሬኦም ከኣ ኣቡነ እንጦንዮስ ሣልሳይ ፓትርያርክ ኮይኖም ተቐቢኦም። ጽቡቕ ጸኒሕኩም ብሃንደበት ሽግር ከምዘጓነፈኩም፡ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ (ናይ ገዛ እሱር) ምህላዎም ንፈልጥ፤ ከም ክሲ ዝቐረበሎም ነገራት ኣቶ ዮፍታሀ ምስ ክልተ ጳጳሳት ብሓምለ 2005 መጺኦም ሓቢሮምና። መልሲ ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ካብ ንግሆኡ ንጹር እዩ። ቀዳማይ ነቲ ተባሂሉ ዘሎ ክሲ ኣብ ጉባኤ ቤተክርስትያን ኣቡነ እንጦንዮስ መልሲ ኪህብሉ ኣለዎም። ካልኣይ ትሕዝቶ እቲ ክሲ ንሓደ ፓትርያርክ ከውርድ ዝኽእል ኣይኮነን። ሳልሳይ ዝኾነ ዓይነት ምስ ስልጣን ፓትርያርክ ዝተሓሓዘ ጉዳይ ኪልዓል ከሎ፤ ፓትርያርክ ናይ ኣሓት ኣብያተክርስትያናት ኪዕደም (ኣብቲ ኤርትራን ግብጽን ዝተፈራረማሉ ፕሮቶኮል ብግልጺ ሰፊሩ ዘሎ)፡ ቅሉዕ ጉባኤ ቤተክርስትያን ኪጽዋዕ፡ እቲ ነገር ከኣ ብዝርዝር ቀሪቡ፡ ከሰስትን ተኸሳስን ጭብጥታቶም ሒዞም መጺኦም ንጉባኤ ከስምዑ እዩ ዝግባእ። ኣብ ናይ ኤርትራ ቤተክርስትያን ተፈጺሙ ዘሎ ግን ብዝኾነ ይኹን መለክዒ ዓመጽ እዩ። ኩሉ እቲ ነገር ብጸቕጢ ናይ ፖለቲካ መራሕቲ ከምዝተፈጸመ ንኹሉ ሰብ ብሩህ እዩ። መተካእታ ፓትርያርክ ከምዝመረጹ ኣብ ናይ ዜና ማዕከናት ሰሚዕና። ብ325 ዓም ኣብ ጉባኤ ኒቅያ ዝቖመ ሕጊ ኣቦታትና ሃዋርያት ግሂሶም ይኸዱ ስለዘሎዉ፤ ሕጋዊ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ጥራይ እዮም። እቶም ብጸቕጢ ነዚ ዝገበሩ ጳጳሳት ካብ ሕጊ ወጻኢ ይጉዓዙ ከምዘሎዉ ይፈልጡ እዮም። ካብ ናይ ግብጺ ጥራይ ኣይኮኑን ተፈልዮም ዘሎዉ፡ ምስ ኩለን ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ኣብያተክርስትያናት ሕብረት የብሎምን። ኩላትና ናይ ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ኣብያተክርስትያናት ሓቢርና እንገብሮ ዓመታዊ ጉባኤታት ኣሎና፤ እዞም ሕጊ ኣፍሪሶም ዘሎዉ ጳጳሳት ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ኪሳተፉ ከምዘይክእሉን፤ ኪፍቀደሎም እንተኾይኑ ከኣ ካብቶም ሕጋዊ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ፍቓድ እንተምጺኦም ጥራይ ምዃኑ ብንጹር ተነጊርዎም እዩ። ስለዚ ዝኾነ ካህን ይኹን ጳጳስ ብኤርትራ ዝመጸ ካብ ኣቡነ እንጦንዮስ ፍቓድ ከየምጽአ ምሳና ዋላ ሓደ ዓይነት ሕብረትን ርክብን ኪህልዎ ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ኣይትፈቅድን እያ።
ቤተክርስትያን ኤርትራን ሕጋዊ መራሒኣ ኣቡነ እንጦንዮስን ኣብ ፈተና ከምዘሎዉ ስለንፈልጥ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቅዳሴና ድሕሪ ፖፕ ሽኖዳ፡ ፓትርያርክ ሶርያ፡ ድሕሬኦም ከኣ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ጸዊዕና ጸሎት ንገብር። ምኽንያቱ ኣስማት ክልትኤን ቤተክርስትያናትን መራሕተንን ክንጽሊ፡ ኣብቲ ግብጽን ኤርትራን ኣብያተ ክርስትያናት ዝተሰማማዓሉ ፕሮቶኮል ሰፊሩ ስለዘሎ።
ሕቶ. ብዛዕባ እቶም ብዘይ ሕጊ ዝተመርጹ ፓትርያርክን እቲ ፍጻመ ብሓፈሻን ዝምልከት ቀኖና ቤተክርስትያን እንታይ ይብል?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ሕጊ ኣልቦ እዩ። ነቲ ተግባር ወጊዝናዮ ኢና። እቶም ኣብ ዘይግብኦም ወንበር ተቐሚጦም ዘሎው'ውን ብሕልንኦም ሕጊ ኣፍሪሶም ከምዘሎዉ ይፈልጡ እዮም ዝብል ግምት እዩ ዘሎኒ። ምኽንያቱ እቶም ብተመሳሳሊ ኩነታት ብዘይ ሕጊ ብጸቕጢ መንግስቲ ደርጊ ወንበር ዝሓዙ ኣቡነ ተክለሃይሞኖት (3ይ ፓትርያርክ ኢትዮጵያ)፡ ብሕልንኦም ሕጊ ግሂሶም ዘይምልከቶም ወንበር ከምዝተቐመጡ ይፈልጡ ምንባሮምን ኣብ ናይ ቀጻሊ ሕልናዊ መወቀስቲ ይነብሩ ምንባሮምን ብጭቡጥ ኣፈልጥ ኔረ። ብዘይካ ኣቡነ እንጦንዮስ ካልእ ሕጋዊ ፓትርያርክ ቤተክርስትያን ኤርትራ ከምዘይንፈልጥን፡ ካብ ፍቓዶም ወጺኡ ምስእዞም ሕጂ ብዘይሕጊ ዝጉዓዙ ዘሎዉ ሰባት ዝወገነ ካህን ይኹን ጳጳስ ምስ ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን ዋላ ሓደ ዓይነት ሕብረት ይኹን ርክብ የብሉን።
ነታ ቤተክርስትያን ብምልእታ ግን ኣይወገዝናያን። ምኽንያቱ ሓደ ብዘይ ድሌት ቤተክርስትያን ብጸቕጢ ናይ ፖለቲካ መራሕቲ ከምዝተፈጸመ ስለንፈልጥ። ካልኣይ ኣብ ብምልእታ እታ ቤተክርስትያን ውግዘት እንተቐሚጥና እቶም ብሕጋውያን ፓትርያርካት ዝተቐብኡ ድያቆናት፡ ካህናትን ጳጳሳትን ዝፈጸምዎ ምስጢራተ ቤተክርስትያን (ጥምቀት፡ ተክሊል… ወዘተ) ከንቱ ኪኸውን’ዩ ማለት እዩ።
ሕቶ. ኣብቲ ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ድሕሪ ብዙሕ ትዕግስቲ ኣብ መጨረሻ ዝጸሓፍዎ ቅሉዕ ደብዳበ፡ ንሊቃውንቲ ካህናትን ንብምሉኡ ምእመናንን፡ ከምኡውን ንኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ኣብያተ ክርስትያናት (ብፍላይ ከኣ ንናይ ግብጺ)፡ ነቲ ጉዳይ ኣነጺሮም መፍትሒ ኪኸውን ዝኽእል ሓሳብ (ማለት ጉባኤ ክጽዋዕ) ኣቕሪቦም። ነቶም መፍረስቲ ሕጊ እቲ ጉዳይ ብጉባኤ እንተተራእዩ ከምዘነውሮም ተረዲኦም ኣይገበርዎን። ን1700 ዓመታት ጸኒዑ ዝነበረ ሕጊ ኣፍሪሶም ውጺእቱ ከኣ ካብ ዝተገመተ ንላዕሊ ኣዕናዊ ኮይኑ። ከም ምሁር ግብረ-መለኮት መጠን፡ መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን እንታይ ይርኣየኩም?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ከም ደቂ ክርስቶስ ቅድሚ ኩሉ ነገር ንሰርዖ ጸሎት እዩ። ብኻልኣይ ደረጃ ዋና ቤተክርስትያን፡ ጓሳና ጎይታ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። ታሪኽ ቤተክርስትያን ከምዝምህረና ንቤተክርስትያን ዝፈታተን ሓዊ፡ እንተ ካብ ውሽጢ ዝነቅል ወይስ ካብ ደገ፡ ጠፊኡ ኣይፈልጥን እዩ፤ ነገር ግን ኣብቲ ልክዕ ሰዓቱ ክርስቶስ ጎይታ መጺኡ ንቤቱ የድሕና እዩ። እቲ ንዓይ ዘስግኣኒ እቶም ሕጊ ቤተክርስትያን ረጊጾም ተሸይመ ዝብሉ ዘሎዉን፡ ነዚ ገበን እዚ እንዳረኣዩ ዘጽቐጡን፡ ንሓቂ ዝረገጹን ንህይወቶም የጥፍእዋ ኣሎዉ። ናይ ዘልኣለም መንግስቲ፡ ጽድቂ ደልዮም መኒኖም ከብቕዑ፡ ናይ ዘልኣለም ህይወት ዘየውርስ ተግባር ይፍጽሙ ኣሎዉ። ኣነ ካብ ውሽጢ ልበይ ዝምነየሎም ገና ብህይወት ከሎዉ ክናስሑ እዩ። ኩላትና ውሱናት ዓመታት ኢና እንነብር ኣብ ቅድሚ ፍርዲ ኣምላኽ ከኣ ክንቀርብ ኢና። ነዚ ሰብን እዝግን ዝመስከረሉ ዓመጽ ፈጺሞም ኣብ ቅድሚ መንበር ኣምላኽ ንፍርዲ ኪቀርቡ እዮም፤ ካብዚ ዝኸብድ ነገር ከኣ የሎን። እቶም ኣብዚ ምድሪ ንፍትሒ ዝደፈኑ ካብ ፍርዲ ኣየምልጡን እዮም። እቶም ኣብዚ ምድሪ ፍትሒ ዝተነፍጎም ከኣ፡ ከም ኩሎም ናይ ቤተክርስትያንና ሰማእታትን ቅዱሳንን፡ ካብ ኣምላኽ ዓስቦም፡ ካብ ምእመናንን ከኣ ክብሪ ይረኽቡ።
ኣብ ዓለምና እኳ ኣብዚ ሎሚ እዋን ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪብካ ንዝተኸሰስካሉ መልሲ ምሃብ ልሙድ እዩ። ቤተክርስትያን ግዳ ክሳብ ክንደይ ናይ ፍትሒ፡ ሰላምን ፍቕርን ኣርኣያ ኪትከውን እዩ ዝግባኣ ኔሩ። እዚ ኩሉ ግን ኣብ ቤተክርስትያን ኤርትራ ፈጺሙ ኣይተተግበረን። እምበኣር ፓትርያርክ እንጦንዮስ ብዓብይኡ ካብ ኣምላኽ ዝረኽብዎ ዓስቢ እኳ ፍሉጥ እንተኾነ፡ ንኣምላኽ ዝሰኣኖ ነገር ስለዘየሎን፡ ክርስቶስ ንቤተክርስትያኑ ሱቕ ኢሉ ስለዘይርእያን እቲ ዘሎ ዓመጽ ብፍትሒ ኪቕልበስ ዓቢ ተስፋ እዩ ዘሎና።
ንኡስ ሃገረ ስብከትኩም ወሲድዎ ዘሎ ስጉምቲ፡ ምስቶም ሕጋዊ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ደው ምባልኩም፡ ቅኑዕ እዩ። ኩለን ኦርየንታል ተዋሕዶ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ቀኖና ቤተክርስትያን ንዝስዓረ ኣፍልጦ ኪህባ ኣይክእላን እየን። እቶም ተመሪጸ ዝብሉ ዘሎዉ ኣቦ ስሞም እኳ ዝጽውዖ የሎን። በዚ ሒዝክምዎ ዘሎኹም ሓቂ ጸኒዕኩም ኪዱ፡ ኣዘውቲርና ከኣ ንጸሊ፡ ኣምላኽ ፍትሒ ከምጽእ እዩ።
ሕቶ. ፓትርያርክ እንጦንዮስ ናይ ጥዕና ጸገም እኳ እንተለዎም፡ ናይ ገዛ እሱር ኮይኖም ሕክምና ተሓሪምዎም ክነሱ፡ ክሳብ ሎሚ ብሓይሊ ኣምላኽ ደሓን ኣሎዉ፡ ሓደ መዓልቲ ብዙሓት ደቆምን፡ ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ኣብያተክርስትያናትን ደላይ ሓቂ ህዝቢ ዓለምን ስሌኦም ከምዝሞጎተ ዝፈልጡላ መዓልቲ ክትመጽእ ኣብ ኣምላኽ ተስፋና ዓቢ እዩ። ክሳብ ሽዑ ግን ብውልቕኹም ከተመሓላልፍሎም እትደልይዎ መልእኽቲ እንታይ ኣሎ?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ኣነ ትሑት ካህን ሽኖዳ፡ ኩሎም ተዋሕዶ ክርስትያንን መራሕትን ከም ኣካላት ናይ ሓንቲ ሰብነት እንኣምነሉ፡ ቅዱስ ኣቦና እንጦንዮስ ስለ ሓቅን ሕግን ቤተክርስትያን ዝቕበልዎ ዘሎዉ ፈተና ዓቢ ሰማያዊ ክብሪ ዘጎናጽፍ እዩ። ንግዜኡ ብስጋ እኳ እንተሓሰሞም፡ ብመንፈሶም ግን ዕሩፍን ሓያልን እዮም። 3ይ ፓትርያርክ ብፁእ ወቅዱስ ኣቦና እንጦንዮስ ኣሰር ቅዱሳት ኣቦታትና ብምስዓቦም፡ ንኹላትና ሰዓብቲ ክርስቶስ ህያው ኣርኣያ እዮም። ካብ ናቶም ንላዕሊ ስለቶም መፍረስቲ ሕጊ ሻቕሎት ኣሎኒ። ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ “ኣነ እቲ ሓቀኛ ጉንዲ ወይኒ እየ..ንስኻትኩም ከኣ ጨናፍር ኢኹም… ኣባይ እንተጸናዕኩም ጽቡቕ ፍረ ኪትፈርዩ ኢኹም…ኣባይ ዘይጸንዕ ዘበለ ጨንፈር ንወጻኢ ተደርብዩ ይነቅጽ፡ ኣኪቦም ናብ ሓዊ ይድርብይዎ እሞ ይነድድ” ዮሃ 15፡1-7 ዝብል ዘፍርሕ ቃል ኣሎ። ከምኡውን ኣብ ወ. ማቴዎስ 18፡6-7 “ካብዞም ብኣይ ዝኣምኑ ንኣሽቱ ንሓደኳ ዜስሕት ግና፡ መጥሓን ኣድጊ ኣብ ክሳዱ ተኣሲሩ ኣብ ዓሚቕ ባሕሪ ኺጥሕል ይሔሾ። መዓንቀፊ ከይመጸ ኣይተርፍን እዩ…ምናዳ ነቲ ብሰሩ ስሕተት ዚመጽእ ሰብ ወይለኡ።” እቶም ሕጊ ኪምህሩ ዝግብኦም መራሕቲ ባዕላቶም ሕጊ እንተፍሪሶም፡ ብሰሮም ካብ ኣገልግሎት ቤተክርስትያን ዝርሕቁ ውሉደ ክህነት ብዙሓት ኪህልዉ፡ ካብ መገዲ ኣምላኽ ዝጠፍኡ ሰባትውን ሒደት ኣይኮኑን፡ ኣብ ስድራ ቤትን ምእመናንን ዝስዕብ ባእስን ጽልእን ምፍልላይን ቀሊል ኣይክኸውንን እዩ። ንኹሉ ግዜ ኣለዎ: ጽባሕ እዚ ሎሚ ዝተፈጸመ ገበን ተቓሊዑ ኣብዚ ምድሪዚ ዝሓፍርሉ ግዜውን ኪመጽእ እዩ። እንተዘይተነሲሖም ዝጽበዮም ዘሎ መቕጻዕቲ ከቢድ እዩ።
ሕቶ. ፓትርያርክ እንጦንዮስ ኣብ ናይ መጨረሻ ቅሉዕ ደብዳቤኦም፡ ሕጊ እንተረጊጽካዮ ተመሊሱ እዩ ዝረግጸካ” ስለዚ ሕጊ ኣይትርገጹ ኢሎም ኣጠንቒቖም፡ ወሲኾምውን ክሳብ እዚ ጉዳይ እዚ ብሊቃውንቲ ቤተክርስትያንን መራሕቲ ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ተዋሕዶን ዘጋብአ፡ ሃገራዊ ጉባኤ ተጸዊዑ ዝምርመር ካብ ድያቆን ክሳብ ጳጳስ ከይትቐብኡ ብስም ቅድስት ሥላሴ ኣውጊዘ ኣሎኹ ኢሎም ኔሮም። እቲ ንሶም ዝሃብዎ ውግዘት ብዓይኒ ቆኖና ቤተክርስትያን ብኸመይ’ዩ ዝርአይ?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ብቀኖና ቤተክርስትያን ፓትርያርክ ናይ ሓንቲ ሃገር ኪውግዝ ስልጣን ኣሎዎ። እዚ ውግዘት እዚ ምስቲ ተፈጺሙ ዘሎ ዓመጽ ኪርኣይ ከሎ ከቢድ ሳዕቤን እዩ ዘሎዎ። ኩሎም እቲ ኣብዚ ገበንዚ ዝውዓሉ ብሕልናኦም ነቲ ሓቅን ነዚ ውግዘትን ኪፈርሕዎ ግድን እዩ። ስለዚ ብኣግኡ ንኽምለሱን ኪናስሑን ሓጋዚ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ሕጊ ቤተክርስትያን ካብ ተሓታትነት ናይዚ ውግዘት ነጻ ኣይገብሮምን እዩ።
ቅዱስ ሲኖዶስ ዝብሃል፡ ካብቶም ብብጽእና ዝተቀብኡ ኩሎም፡ ንላዕሊ ብቅድስና ዝተቐብአ ሕጋዊ ፓትርያርክ ዝመርሖ ጉባኤ እዩ። ርእሲ ዘይብሉ ሰብ ኪህልው ከምዘይክእል፡ ፓትርያርክ ዘይብሉ ሲኖዶስ ውሳኔ ኪወስድ ኣይክእልን እዩ። ስለዚ ድማ እዩ ንፓትርያርክ ዝምልከት ጉዳይ ብፓትርያርክ ናይ ካልእ ኣሓት ቤተክርስትያን ኪርኣይ ዝግብኦ። እዚ ኣብ ኤርትራ ተጌሩ ዘሎ ሕጊ ኣልቦ እዩ። ካብ ውግዘት ናይ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ከኣ ነጻ ኪኸውን ኣይክእልን እዩ። ብዓይኒ ታሪኽ ቤተክርስትያን ክንርእዮ እንተዄንና ኣብ ዘመን ፖፕ ጴጥሮስ (መበል 17 ፓትርያርክ ኣሌክሳንድርያ) ተሰዲዱ፡ ካልኦት ኣርባዕተ ጳጳሳት ከኣ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ኮይኖም ንሰማዕትነት ድሉዋት እንዳሃልዉ፡ ኣናትዮስ ዝተባህለ ጳጳስ ናብ ኣሌክሳንድርያ ብዘይ ሽግር ኣትዩ ካህናት ኪቀብእ ጀሚሩ (ምስቲ ናይቲ ሽዑ መንግስቲ ተሳምሚዑ)። እቶም ጳጳሳት እዚ ምስ ሰምዑ ከቢድ መጠንቐቕታ ዝሓዘ ደብዳቤ ጽሒፎምሉ። እቲ ናይ ሰማዕትነት እዋን ምስ ኣብቕዐ ሕጋውያን ጳጳሳትን ፓትርያርክን ናብ ቦትኦም ምስተመልሱ ግን፡ ውጽኢቱ ሕማቕ ኮይኑ ብወግዒ ተወጊዙ፡ ጸኒሖም ከኣ ኣናትዮስን ሰዓብቱን ናብ ናይ ኣርዮስ ማሕብር ተጸንቢሮም።
ሕቶ. ፖፕ ሽኖዳ ንገዛእ ርእሶም ኣብ ሰማንያታት ከምዚ ናይ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ዝመስል ፈተና ኣጋጢምዎም ኔሩ? ዝመሳሰለሉን ዝፈላለየሉን፡ ንትምህርቲ ኪኸውን ዝኽእል መልእኽቲ እንታይ ኣሎ?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- ኣብ ግዜ ፕረሲደንት ሳዳት፡ ብትእዛዝ ሳዳት ፖፕ ሽኖዳ ካብ ስልጣኖም ወሪዶም ኔሮም። እንተኾነ ኣብ ስርዓተ ምምሕዳር ግብጺ መንግስቲ ኣብ ሃይማኖት ኢዱ ዘእትወሉ ዕድል ድሩት እዩ። ቤተክርስትያን ግብጺ ብዘይ ገለ ተጽዕኖ ባዕላ መራሒኣ ትመርጽ ብድሕሬኡ እያ ነቲ መንግስቲ መራሒና ፍለጠልና (ናብ ምምሕዳር ሲቪል ዩንዮን) ወረቐት ተእቱ። ስለዚ ፕረሲደንት ሳዳት ኪገብሮ ዝኽኣለ ሓደ ነገር ጥራይ እዩ ኔሩ። ንፖፕ ሽኖዳ ከም መራሒ ግብጺ ቤተክርስትያን ኣፍልጦ ከሊእዎም። ንፖፕ ሽኖዳ ናብ ገዳም ኪኣትዉን ኪዕጾዉን ኣዚዞሞም፤ ብዙሓት ጳጳሳት፡ ካህናትን ድያቆናትን ከኣ ኣሲሮሞም።
ብድሕሬኡ እቲ መንግስቲ ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ጳጳሳት ኣኻኻኺቡ ካልእ ፓትርያርክ ኪመርጽ ፈተነ ጌሩ ኔሩ፤ ገለ ውሑዳትውን ተታሊሎም ኔሮም ዝበዝሑ ግን እቲ ነገር ካብ ሕጊ ቤተክርስትያን ወጻኢ ምዃኑ ስለዝፈለጡ፡ ኣብቲ ኣኼባታት ንዘይምስታፍ ዝተፈላለየ ምኽንያታት እንዳፈጠሩ ነቲ ተንኮል ኣፍሺሎሞ፤ ፕረሲደንት ሳዳት ሓሳቡ ኣይተሳኻዓሉን። ደቂ ቤተክርስትያንን ውሉድ ክህነትን ከኣ እቲ ጉዳይ ኣጸቢቑ ስለዝበርሃሎም መራሒኦም ፖፕ ሽኖዳ ምዃኖም ጥራይ እዮም ዝፈልጡ ኔሮም። ብኣንጻር'ቲ ብመንግስቲ ዝተወስደ ስጉምትታት፡ ምእመናን ኮፕቲክ ቤተክርስትያን ኣብ ልዕሊ መራሒኦም ዝወረደ ፈተና መሊሱ ኣትሪርዎም፡ ሽም ፖፕ ሽኖዳ ብዝደመቐ ኣብ ቅዳሴን ውልቃዊ ጸሎቶምን ኪዝክርዎም ጀሚሮም። ከምቲ ትፈልጥዎ ንኽሕግዝዎ ኢሉ ካብ ቤት ማእሰርቲ ዘውጸኦም “ብሞስሊም ብራዘርስ” ዝፍለጡ ኣኽረርቲ ምስልምና፡ ቀተልቱ ኮይኖም ቤተክርስትያንና ካብቲ ናይቲ ሽዑ ፈተና ኣዕረፈት።
ሕቶ. ኣብ ናይ መጨረሻ ሕቶና፡ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ መራሕቲ ቤተክርስትያን ኤርትራ እንታይ ኪገብሩ ይግብኦም?
መልሲ ካህን ሽኖዳ ማህር፡- መራሕቲ ቤተክርስትያን ኤርትራ ንምእመናን እቲ ሓቂ ኪምህሩ ይግብኦም። ሓቅን ክህነትን (መሪሕነትን) ኪፈላለያ ኣይግብአንን። ብጾምን ጸሎትን ከኣ ናብቲ ኩሉ ኣብ ኢዱ ዝሓዘ ፈጣሪ መድኃኔ ዓለም ኪቐርቡ ይግባእ። ቤተክርስትያን ካብ ሕጋን መገዳን እንተወጺኣ ንዕንወት ጥራይ እዩ። ብግብሪ ዚርኣይ ዘሎ ኸኣ ንሱ እዩ። ካብ ታሪኽ ናይ ግብጺ ቤተክርስትያን እንምሃሮ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ኩነታት መራሕትን ህዝብን ነቲ ሓቀኛ ሕጊ ቤተክርስትያን ስለዝፈለጡ ንዘይሕጋዊ ምውራድ ፖፕ ሽኖዳ ብትሪ ተቃዊሞሞ። ኣምላኽ ይመስገን ውጽኢቱ ኸኣ ሎሚ ንርእዮ ኣሎና። ፖፕ ሽኖዳ ንቤተክርስትያን ብኸመይን ኣበየናይ ደረጃን ንኽትበጽሕ ብጸጋ ኣምላኽ ዘገልገልዎ ኣዝዩ ዓብዩ እዩ። ፖፐ ሽኖዳ ንጉዳይ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ ብደንቢ ስለዝተረድእዎ ድማ ብጸሎትን ካልእ ብዘድሊ ዘበለን ይሕግዙ ኣሎዉ። ንኣብነት ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ንዝርከቡ ምእመናን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ ብዘድልዮም ዘበለ ዝድግፎም ኣቦ ጳጳስ ኣቡነ ዳዊት ተመዚዞም ኣሎዉ።
ንሕቶታትና ንምምላስ ፍቓደኛ ምዃንኩምን ድኻምኩም ከይጸብጸብኩም ሰፊሕ ኣስተምህሮ ስለዝሃብኩምና የቐንየልና።
ቪድዮ ናይዚ ቃለ-መሕትት'ዚ ንምርኣይ ኣብዚ ጠውቑ.
{google width="320" height="270"}4430770896403234022{/google}
Posted September 2008


c: text/html

text:
ፈትዮም ይመጹ—ቱርኪ
“እንታይ ሓድሽ ነገር ኣሎ ድዩ፧”
ብዝሒ ህዝቢ ቱርኪ 79 ሚልዮን እኳ እንተ ዀነ፡ ቍጽሪ ኣስፋሕቲ ግና ልዕሊ 2,800 ጥራይ እዩ። ስለዚ፡ መጠነ ዝምድና ኣስፋሕቲ ምስ ብዝሒ ህዝቢ፡ ዳርጋ 1 ን28,000 እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ እቶም ኣብ ቱርኪ ዚርከቡ ኣስፋሕቲ ንእተወሰኑ ነበርቲ እታ ሃገር ጥራይ እዮም ኪሰብኩ ኽኢሎም። ዕላማ እቲ ፍሉይ ወፈራ ስብከት ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ብዙሓት ሰባት ንምርካብ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ወፈራ፡ ኣስታት 550 ተዛረብቲ ቱርክኛ ዝዀኑ ኣሕዋትን ኣሓትን ካብ ካልኦት ሃገራት ናብ ቱርኪ መጺኦም ምስቶም ኣብታ ሃገር ዚርከቡ ኣስፋሕቲ ኣገልጊሎም እዮም። እሞኸ እንታይ ውጽኢት ተረኽበ፧
ሰፊሕ ምስክርነት ተዋሂቡ። ኣብ ኢስታንቡል እትርከብ ሓንቲ ጉባኤ፡ “ሰባት ኪርእዩና ኸለዉ፡ ‘ፍሉይ ኣኼባ ኣሎኩም ድዩ፧ ኣብ ዝኸድናዮ ዘበለ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ንረክብ ኣሎና’ ኢሎም ይሓትቱ ነበሩ” ኢላ ጸሓፈት። ኣብ ከተማ ኢዝሚር እትርከብ ጉባኤ ድማ፡ “ኣብ መጸበዪ ታክሲ ዚሰርሕ ሓደ ሰብኣይ ንሓደ ሽማግለ፡ ‘እንታይ ሓድሽ ነገር ኣሎ ድዩ፧ ንጥፈታትኩም ኣዛይድኩም ዲኹም፧’ ኢሉ ሓቲትዎ” ኢላ ጸሓፈት። እወ፡ ሰባት ነቲ ወፈራ ኣስተብሂሎምሉ እዮም።
ካብ ወጻኢ ሃገራት መጺኦም ኣብቲ ወፈራ እተኻፈሉ ኣሕዋት በቲ ዕዮ ስብከት ብዙሕ ተሓጒሶም እዮም። ስቴፈን ዝስሙ ኻብ ደንማርክ ዝመጸ ሓው፡ “መዓልቲ መዓልቲ ብዛዕባ የሆዋ ሰሚዖም ንዘይፈልጡ ሰባት ክሰብኽ ክኢለ እየ። ስም የሆዋ ብሓቂ ዘፍልጥ ዘለኹ ዀይኑ እዩ ተሰሚዑኒ” በለ። ዣን-ዴቪድ ዝስሙ ኻብ ፈረንሳ ዝመጸ ሓው ከኣ፡ “ኣብ ሓደ ጐደና ጥራይ ንነዊሕ ሰዓታት ሰቢኽና ኢና። ኣዝዩ ዜደንቕ እዩ! መብዛሕትኦም ሰባት ብዛዕባ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ኣይፈልጡን እዮም ነይሮም። ዳርጋ ኣብ ኵሉ ኣባይቲ፡ ንሰባት ነዘራርብን ካብ ቪድዮታትና ነርእዮምን ጽሑፋት ንህቦምን ኔርና” ኢሉ ጸሓፈ።
ኣብ ውሽጢ ኽልተ ሰሙን፡ 550 ዝዀኑ ተሳተፍቲ ልዕሊ 60,000 ጽሑፋት ዓዲሎም እዮም። እወ፡ ሳላ እቲ ወፈራ ሰፊሕ ምስክርነት ኪውሃብ ተኻኢሉ እዩ።
ንኣገልግሎት ዝነበሮም ቅንኣት ወሲኹ። እቲ ፍሉይ ወፈራ ኣብታ ሃገር ንዚርከቡ ኣሕዋት ዝያዳ ኺዓይዩ ደሪኽዎም እዩ። ብዙሓት ኣሕዋት ናይ ምሉእ ግዜ ኣገልግሎት ኪጅምሩ ሸቶ ኣውጺኦም እዮም። አረ ኣብተን ድሕሪ እቲ ወፈራ ዝነበራ 12 ኣዋርሕሲ፡ ቍጽሪ ስሩዓት ፈለምቲ ብ24 ሚእታዊት ወሲኹ እዩ።
ካብ ወጻኢ ሃገራት መጺኦም ኣብቲ ወፈራ እተኻፈሉ ኣሕዋት፡ ናብ ዓዶም ምስ ተመልሱ እውን እቲ ወፈራ ብዙሕ ጠቒምዎም እዩ። ሺራን ዝስማ ኻብ ጀርመን ዝመጸት ሓብቲ ኸምዚ ኢላ ጸሓፈት፦ “ኣብ ቱርኪ ዘለዉ ኣሕዋትና ብዘይወግዓዊ መገዲ ምምስካር ኣይከብዶምን እዩ። ኣነ ግና ብዘይወግዓዊ መገዲ ምስባኽ የሕፍረኒ እዩ። ይኹን እምበር፡ ሳላ እቲ ፍሉይ ወፈራን ሳላ ኣብነት እቶም ኣብታ ሃገር ዘለዉ ኣሕዋትን ሳላ ጸሎትን፡ ቅድሚ ሕጂ ኽገብሮ ዘይክእል ዝነበርኩ ነገር ክገብር ክኢለ እየ። ኣብ መደበር ባቡር እውን ከይተረፈ እሰብኽን ትራክትታት እዕድልን እየ። ሕጂ ኸም ቀደም ብዙሕ ሓፋር ኣይኰንኩን።”
ዮሃንስ ዝስሙ ኻብ ጀርመን ዝመጸ ሓው ከምዚ በለ፦ “ካብ ኣገልግሎተይ ትምህርቲ ረኺበ እየ። ኣብ ቱርኪ ዘለዉ ኣሕዋትና ንብዙሓት ሰባት ሓቂ ኼካፍሉ ብዙሕ ይጽዕሩ እዮም። ኣብ ዝረኸብዎ ዘበለ ኣጋጣሚ ይምስክሩ እዮም። ኣነ እውን ናብ ጀርመን ምስ ተመለስኩ ኸምኡ ኽገብር ወሲነ እየ። ስለዚ፡ ካብ ቅድሚ ሕጂ ብዝያዳ ንብዙሓት ሰባት እሰብኽ እየ።”
ዘይነፕ ዝስማ ኻብ ፈረንሳ ዝመጸት ሓብቲ፡ “እቲ ወፈራ ኣብ ኣገልግሎተይ ዓብዪ ጽልዋ ኣሕዲሩለይ እዩ። ዝያዳ ተባዕ ክኸውንን ብየሆዋ ኽእመንን ሓጊዙኒ እዩ” በለት።
ኣስፋሕቲ ንሓድሕዶም ተቐራሪቦም። እቶም ካብ እተፈላለያ ሃገራት ዝመጹ ኣሕዋት ዘርኣይዎ ፍቕርን ሓድነትን ነባሪ ጦብላሕታ ኣሕዲሩ እዩ። እቲ ኣቐዲሙ እተጠቕሰ ዣን-ዴቪድ፡ “እንግዶት ኣሕዋትና ‘ኽንጥዕም’ ክኢልና ኢና” በለ። ወሲኹ እውን ከምዚ በለ፦ “ከም ፈተውቶምን ከም ኣባላት ስድራ ቤቶምን ገይሮም ሓንጎፋይ ኢሎም እዮም ተቐቢሎምና። ዓለምለኻዊ ሕውነት ከም ዘሎና እፈልጥ እየ፣ ብዛዕባ እዚ ድማ ኣብ ጽሑፋትና ብዙሕ ሳዕ ኣንቢበ እየ። ሕጂ ግና ብዓይነይ ክርእዮ ኽኢለ እየ። ሓደ ኻብ ኣባላት ህዝቢ የሆዋ ብምዃነይ የሐብነኒ እዩ፣ እዚ ዜደንቕ መሰል እዚ ብምርካበይ ድማ ንየሆዋ አመስግኖ እየ።”
ክሌር ዝስማ ኻብ ፈረንሳ ዝመጸት ሓብቲ ኸምዚ በለት፦ “ካብ ደንማርክ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን ወይ ቱርኪ ንምጻእ ብዘየገድስ፡ ኵላትና ኣባላት ሓንቲ ስድራ ቤት ኢና። ኣምላኽ ንዅሉ ሃገራዊ ዶባት ብዓብዪ መደምሰስ ከም ዝደምሰሶ ዀይኑ እዩ ዚስምዓካ።”
ስቴፋኒ ዝስማ ኻብ ፈረንሳ ዝመጸት ሓብቲ ድማ ወሲኻ ኸምዚ በለት፦ “ሓድነት ዘሎና ዅላትና ንየሆዋ ስለ እነፍቅሮ እምበር፡ ሓደ ባህሊ ወይ ቋንቋ ስለ ዘሎና ኸም ዘይኰነ እቲ ፍሉይ ወፈራ ምሂሩና እዩ።”
ነባሪ ጥቕሚ ኣምጺኡሎም
ብዙሓት ካብ ወጻኢ ሃገራት ዝመጹ ተሳተፍቲ እቲ ወፈራ፡ ናብ ቱርኪ ግዒዞም ኣብቲ ኣብኡ ዘሎ ብዙሕ ዕዮ እጃሞም ኬበርክቱ ኺሓስቡ ጀሚሮም እዮም። ገሊኦም ከኣ ድሮ ግዒዞም ኣለዉ። እዞም ዝያዳ ኣስፋሕቲ ኣብ ዜድልዩሉ ቦታ ዜገልግሉ ኣሕዋት ብዙሕ ኪንኣዱ ዚግብኦም እዮም።
ዕስራን ሓሙሽተን ኣስፋሕቲ ዘለውዋ ሓንቲ ንእሽቶ ግልልቲ ጕጅለ ኸም ኣብነት ንርአ። ንሓያሎ ዓመታት ኣብታ ጕጅለ ሓደ ሽማግለ ጥራይ እዩ ነይሩ። ብ2015 ግና ዝያዳ ኣስፋሕቲ ኣብ ዜድልዩሉ ቦታ ዜገልግሉ ሽዱሽተ ኣሕዋት ካብ ጀርመንን ነዘርላንድስን ኪሕግዝዎም ምስ መጹ፡ እቶም ኣስፋሕቲ ኽሳዕ ክንደይ ከም እተሓጐሱ እሞ ሕስብ ኣብሎ!
ኣብ ግምባር ምግልጋል
እዞም ካብ ወጻኢ ሃገራት መጺኦም ኣብ ቱርኪ ዘገልገሉ ኣሕዋት ብዛዕባ እቲ ዘሕለፍዎ ህይወት ከመይ እዩ ዚስምዖም፧ ዝያዳ ኣስፋሕቲ ኣብ ዜድልዩሉ ቦታ ብምግልጋል እተሕልፎ ህይወት በዳሂ ኪኸውን ከም ዚኽእል ዚከሓድ እኳ እንተ ዘይኰነ፡ ብዙሕ ዓስቢ ግና ኣለዎ። ገለ ኻብቶም ኣሕዋት እንታይ ከም ዝበሉ እስከ ንርአ፦
ፈደሪኮ ዚብሃል ካብ ስጳኛ ዝመጸ ኣብ መጀመርታ 40ታት ዕድሚኡ ዚርከብ ብዓል ሓዳር ከምዚ በለ፦ “ብዙሕ ስጋዊ ጥሪት ስለ ዘይብለይ፡ ናጻ ዝዀንኩ ዀይኑ እዩ ዚስምዓኒ፣ ኣብቲ ዝያዳ ኣገዳሲ ዝዀነ ነገር ከተኵር እውን ክኢለ እየ።” ካልኦት እውን ከምዚ ዓይነት ኣገልግሎት ኬገልግሉ ዜተባብዕ እንተ ዀይኑ ምስ ተሓትተ፡ “እሂናይ ደኣ!” በለ። ወሲኹ እውን፡ “ንሰባት ብዛዕባ የሆዋ ምእንቲ ኺፈልጡ ኽትሕግዞም ኢልካ ናብ ካልእ ሃገር ምስ እትግዕዝ፡ ንርእስኻ ኣብ ኢድ የሆዋ ኢኻ እተማዕቍባ። የሆዋ ኸም ዚሓልየልካ ድማ ዝያዳ ይስምዓካ እዩ” በለ።
ሩዲ ዝስሙ ኻብ ነዘርላንድስ ዝመጸ ኣብ መወዳእታ 50ታት ዕድሚኡ ዚርከብ ብዓል ሓዳር ከምዚ በለ፦ “ኣብ ግምባር፡ ማለት ኣብ ቅድሚት ኴንካ ብዛዕባ ሓቂ ሰሚዖም ንዘይፈልጡ ሓያሎ ሰባት ሓቂ ምክፋል ብዙሕ ዕግበት እዩ ዜምጽኣልካ። ሰባት ሓቂ ምስ ተቐበሉ ዚስምዖም ሓጐስ ክትርኢ ኸለኻ የሐጕሰካ እዩ።”
ሳሻ ዚብሃል ካብ ጀርመን ዝገዓዘ ኣብ መጀመርታ 40ታት ዕድሚኡ ዚርከብ ብዓል ሓዳር ድማ ከምዚ በለ፦ “ኵሉ ሳዕ ኣገልግሎት ክወጽእ ከለኹ፡ ንመጀመርታ ግዜ ሓቂ ዝሰምዑ ሰባት የጋጥሙኒ እዮም። ነዞም ከምዚኦም ዝበሉ ሰባት ብዛዕባ የሆዋ ኺፈልጡ ምሕጋዘይ ዓብዩ ዕግበት እዩ ዜምጽኣለይ።”
ኣስቱኮ ዝስማ ኻብ ጃፓን ዝመጸት ኣብ መፋርቕ 30ታት ዕድሚኣ እትርከብ ብዓልቲ ሓዳር ድማ ከምዚ በለት፦ “ቅድሚ ሕጂ፡ ኣርማጌዶን ቀልጢፋ ኽትመጽእ እየ ዝደሊ ነይረ። ናብ ቱርኪ ምስ ገዓዝኩ ግና፡ ክሳዕ ሕጂ ስለ እተዓገሰ ንየሆዋ አመስግኖ እየ። የሆዋ ዕላማኡ ንምፍጻም ንነገራት ብኸመይ ከም ዜተዓራሪ ምርኣየይ፡ ብዝያዳ ኪቐርቦ ሓጊዙኒ እዩ።”
ኣሊስያ እትብሃል ካብ ሩስያ ዝመጸት ኣብ መጀመርታ 30ታት ዕድሚኣ እትርከብ ሓብቲ ኸኣ ከምዚ በለት፦ “ኣብ ከምዚ ዓይነት ኣገልግሎት ንየሆዋ ምግልጋለይ፡ ሕያውነት የሆዋ ኽጥዕም ሓጊዙኒ እዩ።” (መዝ. 34:8) ወሲኻ ድማ፡ “የሆዋ ኣቦይ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ፈታውየይ እውን እዩ፣ ኣብ ኣጸጋሚ እዋናት ከኣ ዝያዳ ኽፈልጦ ኽኢለ እየ። ዜሐጕስን በረኸት ዝመልኦን ህይወት እየ ዘሕልፍ ዘለኹ” በለት።
‘ግራውቲ ርኣዩ’
ሳላ እቲ ኣብ ቱርኪ እተገብረ ፍሉይ ወፈራ ስብከት፡ ብዙሓት ሰባት ብስራት ተበሲሮም እዮም። ግናኸ፡ ሕጂ እውን እንተ ዀነ፡ ገና ዘይተዓይየ ኽሊ ኣሎ። ናብ ቱርኪ ግዒዞም ዜገልግሉ ኣሕዋት፡ ብዛዕባ የሆዋ ሰሚዖም ዘይፈልጡ ሰባት ኵሉ ሳዕ ይረኽቡ እዮም። እሞኸ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኽሊ ኸተገልግል ትደሊዶ፧ ትደሊ እንተ ዄንካ፡ ‘ኣዒንትኻ ኣልዒልካ፡ ግራውቲ ንዓጺድ ከም ዝጻዕደወ ርአ።’ (ዮሃ. 4:35) ‘ንዓጺድ ዝጻዕደወ’ ግራውቲ ኣብ ዘለዎ ኽፋል ዓለም ከተገልግል ትኽእል ዲኻ፧ ከምኡ ኽትገብር ሸቶ እንተ ኣልዩካ፡ ሸቶኻ ምእንቲ ኽትወቅዕ ካብ ሕጂ ኣድላዪ ስጕምትታት ውሰድ። ነቲ ብስራት “ክሳብ ወሰናት ምድሪ” ኣብ ምዝርጋሕ እተበርክቶ እጃም እንተ ኣዛይድካ፡ መወዳድርቲ ዘይብሉ ብዙሕ በረኸት ከም እትረክብ ርግጸኛ ኹን።—ግብ. 1:8።
^ ሕ.ጽ. 2 ኣብታ “ሲ ዘ ጉድ ላንድ” ዘርእስታ ብሮሹር፡ ኣብ ገጽ 32-33 ርአ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ጾም ካብ ዝብላዕ ወይ ዝስተ ብምሉእ ወይ ብፍርቂ አብ አምላኽ ክትምለስ ኢልካ ንርእስኻ ምግታእ እዩ። እዚ ኸአ ንንስሓ ወይ ናይ ጣዕሳ ምልክት ክኸውን ንማለት እዩ። ሰብ ድሕሪ ውድቀት ንርእሱ ክመልኽ ጻዕሪ አድልይዎ፥ ዝንባሌ ክፍአት ኩሉ ጊዜ የጥቅዖ በዚ ምኽንያት ንርእሱ አብ መገዲ አምላኽ ክመልስ ክቆጻጸር ክቐጽዕን ክዓግትን አድልይዎ። ካብ መግቢ፥ ዝስተ፥ ዝተፈላለዩ ምቾት ወይ ጣዕሚ ካብ ዝፈጥሩልና ምግታእ፥ ካብ ህርፋን ሃብቲ ንርእስኻ አብ ንብረትን ዓለማውን ነገራት ግዙእ ካብ ምዃን ክሕግዘካ ንሃብትን ንብረትን ከም መጋበሪ ድሕነት እምበር ከም መወዳእታ ዓላማ ሕይወት ገርካ ካብ ምርአይ ምቍራጽ።
አብ ተፈጥሮ እንተ ረአና ሰብ ብነፍስን ብሥጋን ዝቖመ እዩ። ምስ አምላኽ ክነብር እምበር ካብኡ ክንፍለ አይተፈጠርናን ስለዚ አምላኽ ዕለት ዕለት ካብ ፍጡራትን ንአይ ይጥዓመንን ወጺእና አብኡ ክንምለስ ይደልየና። አብ ወንጌል ማርቆስ ከም እንረኽቦ መጀመርያ መኽፈቲ ስብከት ኢየሱስ ተነስሑ አብ አምላኽ ተመለሱ እመኑ ዝብል እዩ። እምነት ብግብሪ ክትግለጽ አልአ፥ ምኽንያቱ ሰብ ብነፍስን ብሥጋን ዝቖመ እዩ ስለዚ ብግዙፍ ብግዳማዊ ነገር ክግለጽ ይግባእ። ነፍስን ሥጋን አብ ነነድሕደን ይተሓጋገዛ እዚ ማለት ኸአ እምነትን ፍቕርን አብ ዝርአ ግብሪ ይመርሑና፥ ግዙፋዊ ግብሪ እምነትን ፍቕርን ከም እነዕቢ ይገብሩና።
አብ ቅዱስ መጽሓፍን አብ ባህሊ ቤተ ክርስትያንን ጾምን ካብ ዝኾነ ንነፍስና ምግታእ ወይ ምዕቃብ ጥቅሚ ዘለዎ ኮይኑ አብ ንስሓ ከም ዝመርሓና ይንገር። ብርግጽ ካልእ እውን አለዉ ንአብነት መዓልታዊ ተጋድሎን ንስቓይ ብትዕግስቲ ምቕባልን። ጾምን ንርእስኻ ምግታእን ፍሉይ ክብሪ አልኦም ምኽንያቱ ካብ ነብያትን ኢየሱስን ቅዱሳንን አብ ኩሉ ዘመናት እኹል አብነት ስለ ዘሎና።
ጾም አብ ብሉይ ኪዳን፡
ኣብተን ቀዳሞት ገጻት ቅዱስ መጽሓፍ ኣምላኽ ሰብ ክጸውም ከም ዝኣዘዘ ነንብብ “ካብ ፍረ እቲ ኣብ ገነት ዘሎ ኦም ኩሉ ብላዕ ካብ ፍረ እታ ጽቡቕን ክፉእን እተፍልጥ ኦም ግና ካብኣ ዝበላዕካሉ መዓልቲ ብርግጽ ክትመውት ኢኻ እሞ ካብኣ ኣይትብላዕ (ዘፍጥ 2፡16~17) ተባሂሉ። ካብዚ ጀሚሩ አምላኽ አብ ዝተፈላለየ እዋን ካብኡ ምእንቲ ከይፍለ ንሰብ ዝሕግዘሉ መገዲ ክህቦ እንከሎ እዚ አይትግበሩ እናበለ ካብቲ ክፉእ ክኽልከሉ ይነግሮም ነሩ። ንድለቶምን ስምዒቶምን ጥራሕ ፍን ከይብሉ በብእዋኑ ይነግሮም ነሩ።
ከም ሕጊ ሙሴ አብ ዓመት ሓንቲ መዓልቲ ጥራሕ እያ ክትጽወም ዝእዝዝ ንሳ ኸአ ዓሥራይ መዓልቲ ናይ ሳብዓይ ወርኂ፥ ኩሉኹም ጹሙ መዓልቲ ኅድገት ኃጢአት እያ. . . . ቅዱስ አኼባ ግበሩ ጹሙ ገለ ዕዮ ኸአ አይትግበሩ (ዘሌዋ 16፡29፥ 23፡27,32፥ ዘኁል 29፡7) ይብል። ብሓፈሻ አብ ብሉይ ኪዳን ዓበይቲ ጥፍአታት ወይ ዕንወታት ክወርድ እንከሎ ጾም ክእወጅ ዝነግር ንረክብ (ዘመሳፍ 20፡26፥ 1ሳሙ 7፡6፥ 14፡24፥ 2ሳሙ 12፡16፥ 1ዘነገ 21፡12 ዕዝ 8፡21 ኢዮኤል 1፡14፥ 2፡15)። አምላኽ ገጹ ክመልስ ምሕረት ክወርድ ምስ ተደልየ ናይ ጣዕሳ ምልክት ጾም ይእወጅ ነሩ፥ እዚ ኸአ ካብ ምግቢ ብምሕራም፥ ሓሙኽስቲ ብምንንስናንስ፥ አብ ምድሪ ብምድቃስ. . . . ። ነብያት ጾም አብ ቅድሚ አምላኽ ቅቡል ዝኾነሉ ደጋጊሞም ሰቢኾም። ጾም እምብአር ዝርአን ናይ ብሓቂ ንስሓን ዘልኦ ክኸውን ይግብኦ (ኢሳ 58፡1-6፥ ኤር 14፡12፥ ዘካር 7፡5)። አብ ኢሳ 58፡6-7 እቲ አነ ዝፈትዎ ጾምሲ እዚ ዝስዕብ እዩ ንማእሰር እከይ ምፍታሕ ነርዑት ባርነት ምዝላቕ ንጥዑዓት ምውፃእ ሓራ አርዑት ባርነት ዘበሉ ኹሉ ምስባር፥ እንጌራኹም ንጥሙይ ምምቃል ዕሩቕ እንተ ረአኹም ምኽዳን ንዘመድኩም ካብ ምሕጋዝ ዘይምህባእ እዩ፥ እናበለ ሓቀኛ ትርጉም ጾም ይነግር።
አብ ዳሕረዎት ዘመናት ብሉይ ኪዳን ብዙሕ ጾም ይዝውተር ከም ዝነበረ ንርኢ። አብ መጽሓፍ ነህምያ 1፡4 ነህምያ ዕንወት ኢየሩሳሌም ምስ ሰምዐ ሓያሎ መዓልቲ ኃዚነ እናበኼኹ ተቐመጥኩ፥ አብ ቅድሚ አምላኽ ሰማይ ድማ እጸውምን እጽልን ነበርኩ ዝብል ነንብብ አምላኽ ነቲ ዕንወት ክቕንጥጠሎም ንኢየሩሳሌም ከድሕና ጾም ከም ቀንዲ መጋበሪ ገሩ ይጽሊ። አብ መጽሓፍ አስተር 4፡3 ካብ አርጤክስስ ንጉሥ ኩሎም አይሁድ ክቕተሉ ትእዛዝ ምስ ወጸ አብ አይሁድ ብርቱዕ ኃዘንን ጾምን ብኽያትን ዋይዋይታን ኮነ፥ ብዙኃት ወጮ ተኸዲኖምን ሓሙኹሽቲ ነስኒሶምን ተቐሚጦም ነበሩ ዝብል ነንብብ እዚ ኸአ አምላኽ ብምሕረቱ ክረድኦም ካብቲ አብ ቅድሚኦም አንጠልጢሉ ዘሎ ክድሕኖም ንአምላኽ ብጾምን ብጾሎትን ለሚኖሞ። አብ መጽሓፍ ዳንኤል 9፡3 ማቕ ተኸዲነን አብ ሓሙኹሽቲ ደቂሰን እናጾምኩ አብ ቅድሚ እግዚአብሔር አምላኸይ እልምንን እምህለልን ነበርኩ ይብል። ነቲ ዝወርድ ምዓት ህዝቡ ክቕንጥጥ እቲ ዝበለጸ አብ ቅድሚ አምላኽ ምሕረት ዘምጽእ ጾም ከም ዝኾነ ይገልጽ። እግዚአብሔር ነቶም አብኡ ክምለሱ ዝደልዩ መገዲ ክሕብሮም እንከሎ እምብአርሲ ሕጂውን ብጾምን ብብኽያትን ብቝዝማን ብምሉእ ልብኹም ናባይ ተመለሱ ክዳንኩም ዘይኮነስ ልብኹም ደአ ቕደዱ ይብል (ኢዩኤል 2፡12)።
ጾም አብ ሓዲስ ኪዳን፡
አብ ሓዲስ ኪዳን ሃና ነቢት ካብ ቤተ መቕደስ ከይወጸት ብጾምን ብጸሎትን ለይትን መዓልትን ንአምላኽ ተገልግል ከም ዝነበረት ሉቃስ ወንጌላዊ አብ 2፡37 ይነግረና። ፈሪሳውያን ከምኡ ዮሓንስ መጥመቕ ይጾሙ ከም ዝነበሩ ንርኢ (ማቴ 9፡14፥ ማር 2፡18፥ ሉቃ 5፡33፥ 18፡12)። ኢየሱስ ቅድሚ ስብከቱ ምጅማር ከምቲ ሙሴ ቅድሚ ትእዛዛት አምላኽ ዝገበሮ (ዘፅ 34፡28) ብጾም አብ በረኻ ጀሚርዎ (ማቴ 4፡2)። ከም ኩሎም ነብያት ከም ፈሪሳውያን ዘይኮነ ናይ ብሓቂ ጾም ክጾሙ ነጊሩ (ማቴ 6፡16)። ሓዋርያት ኢየሱስ አብዚ ዓለም ምስኦም እንከሎ አይጾሙን ነዚ ምስ ሓተትዎ መርዓዊ ምስኦም እንከሎ ዓዕሩኽ አይጾሙን እዮም ካብኦም ምስ ተወስደ ግን ክጾም እዮም ኢልዎም (ማቴ 9፡14፥ ማር 2፡18፥ ሉቃ 5፡33)። ኢየሱስ ከመይ ዝበለ ጾም ክንጸውም ከም ዘሎና፥ ንአጋንንቲ ክነውጽእን ክንጽሊ ከሎና ክንገብሮ ዘሎና ክነግረና እንከሎ ፡ክትጸውም ከሎኻ ከም ዝጾምካ ነቲ ብሥዉር ዘሎ አቦኻ ደአ እምበር ንሰብ ምእንቲ ኸይተርኢ ርእስኻ ቅባእ ገጽካውን ተሓጸብ እቲ ብኅቡእ ዚርኢ አቦኻ ድማ ብግልጺ ኪፈድየካ እዩ (ማቴ 6፡17-18) ይብል።
ጾም አብ ዓበይቲ ናይ እምነት ነገራት ቀንዲ ሓጋዚና ከም ዝኾነ ክገልጽ እንከሎ ሓዋርያት ነቲ ዓባስ ጋኔን ዝሓዞ ምሕዋዩ ምስ ሰአኑ እዚ ኸምዚ ዝበለ ዓይነት ብጸሎትን ብጾምን እንተ ዘይኮይኑ አይወጽእን እዩ ኢልዎም (ማር 9፡29)። ጾምን ጸሎትን ክልተ ዘይፈላለየ መጋበሪ ካብ ዝኾነ ኃጢአትን ናይ ሰይጣን ነገራትን ነጻ ዝገብራና እየን። ቤተ ክርስትያን አብዚ መሰረት ገራ ጾም ክጽወም ትእዝዘና።
ሓዋርያት ዓበይቲ ውሳኔታት ቅድሚ ምግባሮም ይጾሙ ከም ዝነበሩ አብ ግ.ሓ. 13፡2፥ 14: 22-23 2ቆሮ 6፡5 ሓ/ት/ክ 1434-2043) ንረኽቦ። አብ አንጾክያ ዝነበረት ቤተ ክርስትያን ብጸሎትን ጾምን ንአምላኽ ትልምን ከም ዝነበረት እሞ ንባርናባስን ሳውልን አብቲ አምላኽ ዝመረጾም ከገልግሉ ብጾምን ጸሎትን ይገብርዎ ከም ዝነበሩ ንርኢ። ቀዳሞት ክርስትያን ካብ አምላኽ መምርሕን ሓገዝን ክደልዩ ከለዉ ይጾሙን ይጽልዩን ከም ዝነበሩ ግ.ሓ. ደጋጊሙ ይነግረና። ንአብነት ንበርናባስን ሳውልን አብ ቀዳማይ ዑደቶም ቅድሚ ምኻዶም ብጾምን ጸሎትን አሰንዮሞም (ግ.ሓ. 13፡3)። ባርናባስን ሳውልን አብ ኩለን ዝዖድወን አብ ነፍስወከፍ ቤተ ክርስትያን መራሕቲ ምስ ሸሙሎም ድማ ብጾምን ብጸሎትን ናብቲ ዝአመንዎ ጎይታ አማዕቄብዎም (ግ.ሓ. 14፡23)። አብ ቀዳሞት ክርስትያን ጾም ቀንዲ መንፈሳዊ ኃይሊ ከምዝነበረ አብ ሕይወት እታ ቤተ ክርስትያን ይርአ ነሩ።
ጾም ማዕረ ማዕረ ጸሎት አብ ኩሉ ዘድሊ ነገራት ከዘውትርዎ ንርኢ፥ አብ ብርቱዕ ጸሎት ከለዉ፥ አብ ንስሓ፥ አምልኾን ካብ አምላኽ ሓገዝን መምርሕን ክደልዩ ከለዉ ይጾሙ ነሮም። አብ ኩሉ ጥቕሚ ጾም ይርአ፥ ልዕሊ ኹሉ ምስ አምላኽ ዘሎ ርክብ ደልዲሉ ይርአ ነሩ።
አብ ክልቲኡ ኪዳናት ክንርእዮ ከሎና እምብአር ዝተፈላለየ ጥቕሚ ጾምን ምስ አምላኽ ዘሎና ርክብ እውን ዓቢ ውጽኢት ከምዝህልዎ ዝገብር ከም ዝኾነ ንርኢ።
ጾም ትሕትና ከም እንለብስ ገሩ አብ አምላኽ ጥራሕ ከም እንአምን ይገብረና። ክንጠሚ ከሎና ኃይልና ክደኽመና እንከሎ ዘዘኻክረና ብባዕልና ሓንቲ ኃይሊ ከም ዘይብልና ድኹማት ከም ዝኾና አብ ጎይታ ክንጽጋዕ ከም ዘሎና የዘኻክረና።
ጾም ዝያዳ አትኩሮ አብ ጸሎት ከም እንገብር ይገብረና። አብ ዝብላዕ ጥራሕ ጊዜ ክነሕልፍ ከምዘይብልና ይሕብረና።
ጾም ቀጻሊ መዘኻኸሪ እዩ፥ ቀጺልና አብ ዕለታዊ ሕይወትና ተጋድሎ ወይ መስዋዕቲ ካብ ምብላዕ ምስታይ ክንገብር እንከሎና ብምሉእ ርእስና ቀጺልና አብኡ ንስውዕ አሎና ማለት እዩ።
ጾም ንርእስና ክንመልኽ ወይ ስሩዓት ከም እንኸውን ይገብረና። ካብ መግቢ ንርእስና ክንዓግት እንከሎና ካብ ኃጢአት ንርእስና ክንዓግት ሓገዝ ይኾነና። ንርእስና ንእሽቶይ ተጋድሎ ጾም ክንገብር እንተ መሃርናዮ ንዝዓበየን ዝበለጸን መስዋዕቲ ክንገብር ይሕግዘና (ዕብ 5፡8፥ 1ጴጥ 4፡1-2)።
ጾም መንፈሳዊ አእምራውን ንቕሓት ሂቡ አብ ህላዌ አምላኽን ጥራሕ ከምእንተኩር ገሩ ንናይ እዚ ዓለም ግዙፍ ነገራት ሸለል ከም እንብል ይገብረና። አብ መንፈሳዊ ሕይወትና ጥራሕ ዝጠቕመና ከም እነተኩር ይገብረና።
ጾም ጸሎታዊ ሕይወትን ቀንድን አድላይ ከምዝኾነ ይገልጸልና። ቀጺልና እንተ ጾምና ክንመውት ኢና። በዚ አምሳል ከአ ንአምላኽ እዚ ዘሎ ኩነታት እንተ ቐጸለ ክቐትለና ስለ ዝኾነ ለውጠልና ኢና እንብሎ። ጾም ከእ መንፈሳዊ ሕይወት ቤተ ክርስትያን ክትሕት እንከሎ አድላዪ እዩ። እምብአርሲ ሕጂውን ብጾምን ብብኽያትን ብቝዝማን ብምሉእ ልብኹም ናባይ ተመለሱ ክዳንኩም ዘይኮነስ ልብኹም ደአ ቕደዱ ይብል (ኢዩኤል 2፡12)።
ክርስቶስ አብ ትምህርቱ ክትጾሙ እንከሎኹም (ማቴ 6፡16) ክብለና እንከሎ ጾም ሓደ ካብቲ ክንገብሮ ዝግብአና ከም ዝኾነ ንርዳእ። ቤተ ክርስትያን አብዚ መሰረት ገራ በብእዋኑን አድላይነቱን ክንጸውም ትእዝዘና። አብዚ እዋን ጾም ፵ ክንጸውም ንጅምር አሎና ቀንዲ ዓላምኡ ንብዓለ ትንሳኤ ንምቅርራብ ክሕግዘና ንማለት እዩ። ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ጾም ዝውቱር ከም ዝነበረ። ብጾምን ጸሎትን ንብዓልትንሳኤ ክንሰናዶ ከም ዝግብኣና ታሪኽ ክርስትናና ይነግረና። ጎ.ኢ.ክ. ኣብ ምድረበዳ ንኣርብዓ መዓልትን ለይትን ጸይሙ። ሙሴ ኣብ ደብረ ሲና ንኣርብዓ መዓልቲ ጸይሙ። ቤተክርስትያን ጾም ትእውጅ። ቅዱሳን ኩሎም ጾም ከም ዘዘውተሩ ንርኢ። ነዚ መሰረት ገርና ነዚ ዓመት ጾምና ንኣትዎ ኣሎና። ቅዱስ እዋን ምስ ኣምላኽናን ሓውናን ሓፍትናን ክንዕረቕ ዝሕግዘና ግዜ።
ጾም ፵
ጎ.ኢ.ክ አብ ገዳም ቆሮንጦስ ን4 መዓልትን ለይትን ዝጾሞ የመልክት። አብ ስርዓትና 55 መዓልቲ ኢና እንጸውም እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከአ ቤተ ክርስትያን ንጥቕምና ኢላ ዝወሰኸቶ እዩ።
ናይ ዓቢይ ጾም እቶም ሠለስተ ክፍልታት
1. ሙሴኒ፥ ቀዳማይ ክፋል ሙሴኒ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ ከም ምሳሌ ጌሩ ዝወሰዶ ንሙሴ እዩ። ሙሴ ነተን ዓሠርተ ትእዛዛት ኦሪት ካብ እግዚአብሔር ኣብ ደብረ ሲና ቅድሚ ምቕባሉ ከም ዝጾመ፣ንሕናውን ብናቱ ምሳሌ ናይ ጎይታ ኣርብዓ መዓልቲ ንምጻም ከም ናይ ቅዱስ ያሬድ ኣጸዋውዓ “ሙሴኒ” ኢልና ንጸወም። ኣብ ዳሕረዋይ ዘመን ኣብ (610-641)ስለዝተወሰኾ ደኣ እምበር ናይ ዘወረደ መሠረቱ ሙሴኒ እዩ። እቲ ሰንበት ሙሴኒ እምበር ሕርቃል ዝዝክር ከም ዘይኮነ ናይ እቲ ዕለት ንባባትን ምስባክን ይገልጾ እዩ።
2. ጾም ኢየሱስ፥ እዚ ጾም ጎይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጾሞ 40 መዓልታት ዝሓዘ እዩ። ካብ ካልኣይቲ ሰንበት ቅድስት ጽባሕ ዘላ ሰኑይ ክሳዕ ቅድሚ ሆሳዕና ዘላ ዓርቢ ዝጸንሕ እዩ።
3. ሰሙነ ሕማማት፥ ካብ ዋዜማ ሆሳዕና ክሳብ ትንሣኤ ዋዜማ ዝጽወም እዩ። ናይ ጎይታ እተን 40 መዓልታት ዓርቢ ምስ ወድኣ ካብ ቀዳም ድሮ ሆሳዕና ክሳብ ቀዳም ስዑር ዘለዋ ሸሞንተ መዓልታት ሰሙነ ሕማማት ዝብል መጸውዒ ዝተዋህበን እየን።
ጎይታ ዝጾመ 40 መዓልታት ክኸውን ከሎ ኣብ መጀመርታ ሸውዓተ መዓልቲ ናይ መዳለዊ ጾም፣ኣብ መወዳእታ ዝርከቡ 8 ናይ ሕማማት መዓልታት ተደሚረን ንዓቢይ ጾም ናብ 55 መዓልታት ልዕል ከም ዝብል ጌርዎ ይርከብ።
ናይ እቲ ጾም መጀመሪ ዘሎ ሰሙን ጾመ ሕርቃል ዝብል መጸውዒ ዝተዋህባን ናይ ዓቢይ ጾም መወዳእታ ዘላ ሰሙነ ሕማማትን ከም መወሰኽታ ከም ዝኣተዋ ውን ናይ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ይገልጽ።
ሕርቃል
ሕርቃል ኣብ መበል 614 ዓ.ም ናይ ቢዛንታይን ንጉሥ ዝነበረ ካቶሊካዊ መራሒ እዩ።
ንጉሥ ሕርቃል ኣብ መሪሕነት ኣብ ዝነበረሉ ዘመን ናይ ፋርስ ሠራዊት ንኢየሩሳሌም ወሪሮም ነቲ ኣብ ዘመን ንጉሥ ቆስጦንጢኖስ ብሠናይ ድሌትን መንፈሳዊ ቅንኣትን ቅድስት እሌኒ ንዘመናት ካብ ተቐቢሩሉ ዝነበረ ናይ ጓሓፍ ስፍራ ንናይ ጎይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል ኣድካሚ ብዝኾነ ኃይሊ ድሕሪ ሸውዓተ ወርሒ ዝወሰደ ናይ ኩዕታ ግዜ ተረኺቡ ብዓቢ ክብሪ ኣብቲ ዝተሰቕለሉ ስፍራ ከም ዝኸውን ጌራቶ ስለ ዝነበረት ነዚ ክቡር መስቀል መምለክያነ ጣዖት ዝኾኑ ፋርስ ንክርስትያን ከቖጥዑ ስለዝደለዩ ናብታ ቅድስቲ ከተማ ኢየሩሳሌም ዘሚቶም መስቀለ ክርስቶስ ማሪኾም ናብ ዓዶም ከም ዝኸይድ ገበርዎ።
ኣብዚ ዘመን ዝነበሩ ክርስቲያን ብኅብረት ኮይኖም ናብቲ ኣብቲ ዘመን ክርስቲያን ንጉሥ ዝነበረ ሕርቃል ኣውያቶም ከስምዑ ጀመሩ። ናቡኡ መልእክተኛታት ሰዲዶም “ንስኻ ክርስቲያን ኢኻ ኣብ ዘመንካ ናይ ጎይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መስቀል ኣብ ኢድ ባዕዳውያን ክወድቕ ጽቡቕ ኣይኮነን። ከም ንጉሥ ቆስጦንጢኖስ ኩነልና፣ ስለዚ ተዋጊእካ ምለሶ በልዎ።” ንጉሥ ሕርቃል ቅዱሳት መጻሕፍቲ ሕግታትን ወሳኔታት ሕዋርያትን ይፈልጥ ስለ ዝነበረ ከምዚ ኢሉ መለሰሎም “ቅዱሳን ሐዋርያት ሰብ ዝቐተለ ሙሉእ ዕድሚኡ ይጹም። ክብሉ ዝሓገግዎ ስለዝፈራሕኩ ሙሉእ ዕድመይ ዝጾሞ ጾምውን ከይከብደን ስለዝሰጋእኩ እምበር ነዚ ክገብር ሕጉስ እየ” ኢሉ መለሰሎም።
ኣብቲ ዘመን ዝነበሩ ቅዱሳን ክርስትያን ንኣበሃህልኡ ከምዚ ኢሎም መለስሉ “ናይ ሓደ ሰብ ዕድመ ሰብዓ እንተ በዝሐ ድማ ሰማንያ እዩ። ስለዚ ነዚ ንሕና ተማቒልና ክንጾሞ ኢና” በልዎ። ብተወሳኺውን ኣብ ዝኸዶ ኣምላኽ ዓወት ምእንቲ ክህቦ ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ክርስትያን ናይ ሰሙን ጾም ክጾሙ ኣወጁ። ድሕሪ ናይ ሰሙን ጾም ንጉሥ ሕርቃል ናብ ፋርስ ዘሚቱ መስቀል ክርስቶስ ካብ ኢዶም መንዚዑ ናብ ኢየሩሳሌም ከም ዝምለስ ገበረ። መዘከርታ ምእንቲ ክኸውን ድማ ነዚ ናይ ሰሙን ጾም ኣብ ቀኖና የእቲዮም ከም ዝጽወም ገበርዎ።
እዚ ጾም ናይ ዓቢይ ጾም ከም መጀመሪ ኮይኑ ከም ዝጽወም ዝተገብረሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?
v ዕላሙኡ ንናይ ጎይታ መስቀል ንምምላስ ስለ ዝነበረ ምስ ናይ ጎይታ ጾም ክጽወም ዝተመርጸ ኮይኑ ስለ ዝተረኽበ
v ብኣጋንንቲ ዝተመሰሉ ሠራዊት ፋርስ ብኃይሊ ናይ ሓደ ሰሙን ጾም ተባሪኹ ዝኸደ ንጉሥ ጸላእቱ ዝሰዓረሉ ስለ ዝነበረ። ናይቲ ዓቢይ ናይ ውግእ ጾም ቅድሚ ምእታውና ንርእስና ብጾም ኣዳሊና ንምእታው ተባሂሉ ምስ ጾም ኣርብዓ ከም ዝጽወም ተጌሩ።
v እቲ ዝተጾመሉ ዘመን ምስ ናይ ጎይታ ጾም ዝቀራረብ ስለ ዝነበረ ናብቲ ዝቐረብ እንተ ተሓዊሱ መዘከርቱኡ ክሰማማዕ ይኽእል እዩ ካብ ምባል
v ንዘመናት ተሰዊሩ ዝነበረ መስቀለ ክርስቶስ ዝተረኽበሉ ወርሒ መጋቢት ኣብ ጾመ ኣርብዓ ስለ ዝኾነ፣ሕጂ ውን እንደገና ተማሪኹ ዝተመልሰሉ ምስቲ ጥንተ ታሪኹ እንተ ተጸንበረ ይምረጽ ካብ ምባል ምስ ጾመ ኣርብዓ ከም ዝጽወም ተጌሩ።
ብዙሓት ሰባት ብግጉይ ዝኾነ መረዳእታ ንንጉሥ እትጽወም ጾም ኢሎም ይትርጉምዋ እዮም። እንተ ኾነ ግን ካብቲ ኣበሃህልኦም ንላዕሊ ምሥጢር ዝሓዘ ከም ዝኾነ ክንገልጸሎም ይፈቱ። ምኽንያቱ ዕላማ ናይቲ ጾም ዓወት ንዝተረኽበሉ ጾም ምጻም ናይ ቤተክርስትያን ልማድ ስለ ዝኾነ፣ ከም ዝኾነ ናይቲ ታሪኽ ትርጉም ክርድእዎ ይግባእ። ርግጽ እዩ ሕርቃል በዓል ውዕለታ ስለ ዝኾነ ንዝኽሮ ኢና ግን ምእንትኡ ኢልና ኣይንጾሞን ኢና። ምእንቲ ንጉሥ ምጻም መንፈሳዊ ግቡእና እኳ እንተ ኾነ ንዘይኮነ ነገር ትርጉሙ ከም ዝስሕት ምግባር ግን ቅኑዕ ኣይኮነን።
ትርጉም ጾምን ጥቕሙን
ኣብ ግዜ ጾም ኣብ ትምህርቲ ወንጌልን ኣብ ባህልን ስርዓትን ክርስትናና ተሞርኲስና ሰለስተ ነገራት ብፍሉይ እንዝክሮም ኣለዉና ጸሎት፤ምጽዋት፡ ጾም። እዚ ኸኣ ንብዓለ ፋሲካ ብዝያዳ ንምቅርራብ እዩ። ነዚ መሰረት ገርና ትርጉምን ጥቕምን ጾም ክነስተንትን ንኽእል። እዚ ንኹልና ኣመንቲ ዝምልከት እዩ ስለዚ ነፍስወክፍና ነናትና መደብ ጾም ክንገብር ኣሎና። ኣብ ገዛና ኣብ ቁምስናና ኣብ ዓድና ኣብ ሰበኻና ኣብኩሉ ጾም ንኣውጅ ምሕረት ኣምላኽ ክንረክብ። ዓለምና ኣብ በብዓይነቱ ቕልውላው ኣብ ዘላትሉ እዋን ጾምና ፍሉይ ትርጉምን ተስፋን ኣልኦ።
ጽሎት
ንጋሆ ንጋሆ ቅዳሴ ምስማዕ፤ እንተዘይተኻእለ ፍሉይ ጽሎት ምግባር።
ፍሉይ ግዜ አስተንትኖን ሓሳብ ጸሎትን ምምዳብ
ዕለታዊ ንባብ ወይ መጽናዕቲ ቅዱስ መጽሓፍ ምግባር።
ኣብ ሓበራዊ ነገራት ንመንፈሳውነት ኣብ ዝሕግዙ ነገራት ምስታፍ።
ጾም
ካብ ኩሉ እትፍትዎ ነገራት ብፍላይ መግቢ/ጥልላት ምኽልካል
ካብ ኩሉ ወልፊ ደው ምባል ብኡ ኣቢልካ ምቁራጹን ምሕዳጉን።
ንነፍስኻ ምቕጻዕ ማለት ንሕማቕ ባህርያትካ ክትቕይር ምቅላስ ፤ስምዒትካ መሊኽካ ምኽኣል።
ንኽብሪ አምላኽ ኢልካ ተጋድሎ ምግባር ንአብነት አብ መዓልቲ ሓደ ጊዜ ምብላዕ፥ ተለቭዥን ዘይ ምርአይ፥ ፈይስቡክ ዘይምኽፋት፥ ዘይምሕማይ፥ ንባብ ምብዛሕ፥ ንዝዛረቡኻ ሰሚዕካ ምኽአል. . . . . ።
ምጽዋት
ንጽጉማት ምሕጋዝ፦ ብመንፈሳውን ስጋውን ነገራት ክትሕግዝ ስንድው ምዃን።
ፍቕሪ ብዝያዳ ምትግባር። ምስ ኩሉ ዕርቂ ምግባር።
ሕይወትካ፡ ግዜኻ፡ ሃብትኻ ሓይልኻ ትምህርትኻ ብዝያዳ ንድሕነት ኣገልግሎት ካልኦት ምውዓሉ። ንጥቕሚ ካኦት ኣለሊኻ ምኻል።
ምስ መባእስትኻ ምትዕራቕ፥ ምሕረት ምዝውታር፥ ንዝጸልኡኻ ጸሎት ምግባር።
ኣስተንትኖ ጾም
ጾም ነቲ ጎ.ኢ.ክ ኣብ በረኻ ዘሕለፎ 40 መዓልትን ለይትን የዘኻኽረና። እዚ ኸኣ ቅድሚ ስብከት ምጅማሩ ገርዎ። ኣብ ማቴ 4፡12 ኢየሱስ ብመንፈስ ተመሪሑ ኣብ በረኻ ወጸ ኣብኡ ከኣ ብሰይጣን ተፈተነ ኣርብዓ መዓልትን ለይትን ድሕሪ ጸይሙ ጠመየ ዝብል ነንብብ። ሙሴ ቕድሚ 10 ትእዛዛት ምቅባሉ ጸይሙ።( ዘጽ 34፡28) ኤልያስ ቅድሚ ንእግዚኣብሔር ኣብ እምባ ኮረብ ምርካቡ ጸይሙ (1ዘነገ 19፡8) ኢየሱስ ብጸሎትን ጾምን ንርእሱ ኩሉ ግዜ የሰናዱ ኔሩ።
ኣብ ሕይወትና ካብ ጽቡቕ ብምኽልካልና እንታይ ጥቕሚ ንረክብ ብምባል ክንግረም ንኽእል ንኸውን። ኣብ ቅዱስ መጽሓፍን ትውፊትን ጾም ካብ ኃጢኣት ክንክልከል ጥቕሚ ከምዘልኦ ንርኢ። ኩሉ ባህሊ ቤተክርስትያን ጾም ካብ ኩሉ ምኽንያት ሓጢኣት ክንድሕን ከም ዝሕግዘና ይነግረና። ታሪኽ ድሕነት ኩሉ ምስ ጾም ዝተተሓሓዘ እዩ። ኣብተን ቀዳሞት ገጻት ቅዱስ መጽሓፍ ኣምላኽ ሰብ ክጸውም ከም ዝኣዘዘ ነንብብ “ካብ ፍረ እቲ ኣብ ገነት ዘሎ ኦም ኩሉ ብላዕ ካብ ፍረ እታ ጽቡቕን ክፉእን እተፍልጥ ኦም ግና ካብኣ ዝበላዕካሉ መዓልቲ ብርግጽ ክትመውት ኢኻ እሞ ካብኣ ኣይትብላዕ (ዘፍጥ 2፡16~17)። ቅዱስ ባስልዮስ ጾም ኣብ ገነት ተጀሚሩ ይብል። ኣብኡ ንኣዳም ቀዳማይ ትእዛዝ ተዋሂብዎ። ኣይትብላዕ ዝብል ቃል ጾምን ምኽልካልን የስምዕ። ኩልና ብሰንኪ ሓጢኣት ኣዳም ዝተበከልና ኢና ጾም ኣብ ዝዓሎናሉ ግዜ ይሕድሰና። ዕዝራ ንህዝቢ እስራኤል ካብ ስደት ባቢሎን ንምድረ ተስፋ ቅድሚ ምብጋሶም ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ሞጎስ ምእንቲ ክረኽቡ ክጾሙ ኣዚዙ። እግዚኣብሔር ጸሎቶምን ጾሞምን ተቐቢሉ ፍቅሩን ሓለዋኡን ኣረጋጊጽሎም። ብተመሳሳሊ ሰብ ንነዌ ንመጸዋዕታ ዮናስ ተቐቢሎም ጾም ኣዊጆም፤ መንይፈልጥ እግዚኣብሔር ካብ ቅጥዓኡ ይምለስ ይኸውን እሞ ኣይንጠፍእን ንኸውን ( ዮናስ 3፡9) እግዚኣብሔር ንስሓኦም ርእዩ ምሒርዎም።
ኣብ ሓዲስ ኪዳን ኢየሱስ ሓቀኛ ትርጉም ጾም ይነግረና ከምቶም ናይ ፈሪሳውያን ዘይኮነስ ብልቢ ዝጽወም ጾም። ኣብ ማቴ፡6፡18 ፍቓድ ሰማያዊ ኣቦ ምግባር እቲ ብሕቡእ ዝርኢ ኣቦኻ ድማ ኪፈድየካ እዩ። ኣብ ማቴ 4፡4 ሰብ ካብ ኣፍ ኣምላኽ ብዝወጽእ ኩሉ ቃል ዳእምበር ብእንገራ ጥራይ ኣይነብርን እዩ” እቲ ሓቀኛ ጾም ኣብ ምብልዕ ቃል ኣምላኽ ዘተኮረ እዩ ንሱ ኸኣ ፍቓድ ሰማያዊ ኣቦ ምግባር እዩ። (ዩሓ 4፡34)
ቀዳሞት ክርስትያን ጾም የዘውትርዎ ከም ዝነበሩ ግ.ሓ ይነግረና ግ.ሓ 13፡3፥14፦22፥ 27፦2 2ቆሮ 6፡5)። ኣበው ኩሎም ብዛዕባ ሓይሊ ጾም ይዛረቡ ልጓም ሓጢኣት ይፈትሓልና ብፍላይ ትምኒት ሓጢኣት የጥፍኣልና። ጾም ብኹሎም ቅዱሳን ይዝውተር ከም ዝነበረ ኩሎም ቅዱሳን ከአ ክግበር ከም ዝምሕጸኑ ነንብብ ቅ. ጴጥሮስ ክሪስቶሎጎስ ከምዚ ይብል “ጾም ነፍሲ ናይ ጸሎት እዩ፥ ምሕረት ከኣ ሕይወት ናይ ጾም እዩ ስለዚ እንተጸሊኻ ጾም እንተ ጾምካ ምሕረት ኣርኢ ናትካ ልመና ክስማዕ እንተ ደሊኻ ናይ ካልኦት ልመና ስማዕ እዝንኻ ንካልኦት እንተ ዘይዓጺኻ ንርእስኻ ናይ እግዚኣብሔር ኣእዛን ትኸፍት።
ኣብ ግዜና ጾም ባህሊ ኮይኑ ዘይመልክዑ ለቢሱ ይርከብ ኣብ ግዙፍ ነገራት ጥራሕ ዘተኮረ ኮይኑ መንፈሳዊ ትርጉሙ ዝቐየረ ኮይኑ ንረኽቦ። ኮይኑ ግን ጾም ንነፍስን ስጋን ጥቕሚ ዘልኦ እዩ። ብጾም ኣቢልና ንፈጣሪና ንረኽቦ ከምኡ ምስ ሓውና/ሓፍትና ብዝያድ ንቀራረብ።
ብእምነት ዝፍጸም ጾም ኣብ ጸዋማይ ምልአት ነፍስን ስጋን ረኺቡ ንሓጢአት ወጊዝና ምስ አምላኽ ውህደት ንፈጥር። ቅ.አጎስጢኖስ ብሕይወቱ ዝረኣዮ ከምዚ ይብል “አብ ውሽጠይ እገዳ ክገብር እየ እዚ ኸኣ ንሱ ክምሕረኒ ምእንቲ እዩ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ሞጎስ ምእንቲ ክረክብን ኣነ ሓጎስን ደስታን ምእንቲ ኪመልእ” ይብል። ካብ መግቢ ምኽልካል ንውሽጣዊ ኩነታትና ንክርስቶስ ከም ዝሰምዕን በቲ ድሕነት ዝህብ ቃሉ ክምዝምገብ ይገብሮ። ብጸሎትን ጾምን ንኣምላኽ ኣባና ክዓዪ ነቲ ውሽጣዊ መንፈሳዊ ጥመትና የርውየልና።
ጾም ዓይንና ከም ዝኽፈት ዝገብር ኩነታት ይፈጥረልና በዚ ኸኣ ኩነታት ኣሕዋትና ከምንርዳእ ይገብረና። 1ዮሓንስ 3፡17 “ ግናኸ ዝኾነ ይኹን ጥሪት እዛ ዓለም እዚአ ዘለዎ እሞ ሓዉ ተሸጊሩ እናረአዮ እንተ ዘይደንገጸሉ ክመይ ኢሉ ደአ ንአምላኽ አፍቅር እየ ኺብል ይኽእል”።
ብምሉእ ነጻነት እንአትዎ ጾም ከምቲ መንፈስ ሕያዋይ ሳምራዊ ከምንፈጥሪ ይገብረና ተደፊእና ንዝሳቐ ሓውና ከምንሕግዝ ይገብረና። መንፈስ ጾም ኣብ ሓገዝና ንዝምርኮሱ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ከም ጓኖት ዘይኮኑስ ከም ኣካልና ከም ንርእዮም ይገብረና። መንፈስ ቀዳሞት ክርስትያን ለቢስና ሓባራዊ ሕይወት ክነዕቢ ኣብ ጸሎት ጾም ምጽዋት ከምንወፍር ይገብረና።
ኣብዚ ቅዱስ እዋን ጾም ውሽጥና ሓዲስና ኣብ ምሕረት ኣምላኽ ኣሚና ንጀምሮ ንስሓ ንእቶ። ኣምላኽ ካባና ርሑቕ ኣይኮነን ንሕና ኢና ኣቢና ዘሎና እሞ ሎሚ ኣብኡ ክንምለስ ግዜ ተዋሂቡና ኣሎ ንጠቐመሉ። ቤተክርስትያና ኣብ መኣዲ ንስሓ ኣቲና ዕርቂ ክንፈጥር ትምሕጸነና ኣላ።
ኣባ ንጉሰ ፍስሓ


text:
ናይ ሃገረ ፓናማ ጉባኤ ብፁዓን ጳጳሳት ዕለት 8 ሰነ 2017 ዓ.ም. ብመደብ ቪሲታ ኣድ ሊሚና ማለት ካብ ሓምሻይ ዓመት ድርኩኺት ባሲሊካ ቅዱስ ጳጥሮስ ንምስላም ካቶሊካውያን ጳጳሳት ብዝገብርዎ መደብ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ምኽንያት ኣገረ ቫቲካን ኣትዮም ምስ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ተራኺቦምን ብዛዕባ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ፓናማን ህልው ኩነታት ሃገሮም ብፍላይ ድማ ቅድስ ኣቦና እቲ ኣብ 2019 ዓ.ም. ወርሒ ጥሪ ኣብ ፓናማ ንኽካየድ ዝወሰንዎ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ መንእሰያት ዛዕባ ኣማእኪሎም ናይ ሓሳብ ልውውጥ ኣካይዶም መርሕ ቃል ከምእተቐበሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኣሊና ቱፋኒ ሓቢረን።
ብዛዕባ እቲ ዝተኻየደ ርክብ ኣመልኪቶም ናይ ፓናማ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ኾሰ ፍራንሲስኮ ኡዮኣ መንዲየታ ምስ ራዲዮ ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ኣብቲ ዝተኸየደ ርክብ ሱታፌ ዓለማውያን ምእመናን መንእሰያትን ኣብ ቤተ ክርስቲያንን ሕብረተሰብን ኣዚዩ ኣገዳሲ እያቶም ዝብል ሓሳብ ዝተሰምረሉን ብዛዕባ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ መንእሰያት ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ፓናማ ሰፊሕ ምይይጥ ተኻይዱ እዩ ምስ በሉ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ቅዱስ ኣቦና ዝገበሩሎም ሕውነታዊ መንፈስ ዝዓሰሎ ልባዊ ኣቀባብላ ኵላውነት ባህርይ ቤተ ክርስቲያን ዘድምዕ፡ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥርስ ነሕዋት ብእምነት ዘጽንዕ ምዃኑ ዘረጋግጽ ርክብ እዩ ነሩ ኢሎም።
ዛዕባ ስድራ ቤትን ኣብ ዓለም ዝሰፍሕ ዘሎ ሓድሽ ዓይነት ካብ ክልተ ዓይነት ባህርያዊ ጾታ ዝበሃል ወጻኢ ኅብረ ጾታ ኣሎ ዝብል ትምህርትን መንቀሊኡን ሳዕቤኑን ዝብሉ ንኣባይቲ ስድራን ሕብረተሰብ ዓቢይ ብድሆ ዝዀነ ጉዳይን ብዛዕባ እቲ ንኽካይድ ተወሲኑ ዘሎ ናይ መላእ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ብፁዓን ጳጳሳት ብዛዕባ መንእሰይ ዝዝትዕ ሲኖዶስን ሰፊሕ ምይይጥ ከምእተኻየደን ኣብቲ ምምይጥ ዝገብረሉ ነጥቢ ዘማእከለ ከምኡ እውን ኣብ ፓናማ ናይ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ከይድታቱን ተመስሎኡን ምይይጥ እውን ምስ ተገብረ ኣብቲ ናይ ዘተ ርእሰ ጉዳያት ዘምእከለ መርሕ ቃል ቅዱስ ኣቦና ብጉባኤ ብፁዓን ጳጳሳት ፓናማ ንመላእ ኣብ ፓናማ ንእትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ከምእተዓደለ ሓቢሮም ዘካይድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
እቲ ህልው ኩነታት ዓድና ቀልብኻ ሂብካ ጠመተ ክትገብረሉ ዝሓትት ኮይኑ ስለ ዘሎ፤ ኩሉ ዝምልከቶ ኣካል ቀልቢ ገይሩ ብዛዕባ ኩነታት ዓዱ እናዘተየ እዩ ምባል ይከኣል። ኩሉ ትግራዋይ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ ንቲ ዘሎ ከይዲ ተገዲሹ ዝተከታተሉለን እንታይ ንግበር ኢሉ ዝማየጠሉን (ብዝተበተነ) ኩነታት እዩ ዝኒሀ።
እዙይ ግን መልክዕ ሒዙ ብዝተወደበ መልክዑ ክሕሰበሉ ዘለዎ አዩ። “ህውከት ይሰድድ በረከት” ዝብል ብሂል ከም ዘሎ እቲ ኣብዛ ዓዲ ውጥም ቅልቅል ዝብል ዘሎ ፀገማት ቀልጢፍና ናብ ረብሓና ክንቅይሮ ይግባእ። እዙይ ደማ ይከኣል እዩ፤ ዝከኣለሉ ምኽንያት እቲ ሕብረተሰብ ከም ሕብረተሰብ ንለውጢ ተለዓዓሉ ብምህላውን እቶም ንምንቅስቓስ ሕብረተሰብ ክመርሑ ዝኽእሉ ሓይልታት ቅሩባት ኮይኖም ምህላዎምን እዩ።
ካብ ጭቡጥ ኩነታት ዓድና ተበጊስና እንትንዛረብ ንዚ ኩነታት መልክዕ ከትሕዝዎ ገሊኦም እውን ክመርሕዎ(ብፍላይ እቲ ሙሁር መንእሰይ) ዝኽእሉ ሓይልታት ኣብቲ ዝግበኦም ቦታ ኣለው ምባል ኣይከኣልን። ስለዚ ንቐደም ንዞም ወሰንቲ ዝኾኑ ሓይልታት ናብ ሓበራዊ መድረድረኽ ኣምፂእና ብሓባር ክዝትዩን እንታይነት እቲ ፀገም ተረዲኦም መፍትሒ ከናድዩን ክንገብር ኣለና።
ብቐዳምነት ክርኣይ ዘለዎ፡ ነባር ተጋዳላይ ህወሓት እዩ። ነባር ተጋዳላይ ህወሓት ነቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣብ ጫፍ እቲ ጭማራ ተሰሊፉ፤ ብየማነ ፀጋም ተፀሚዱ ዝቐለሰ ተስታይ እዩ። ብተግባራዊ ብርዒ ታሪኽ ዝፀሓፈ እዩ። ኣብ መንገዱ ህዝቢ ኣትቢዑ፤ ካብ ህዝቢ ብዋጋ ዘይትመን ተሞክሮ ዝሰነቐ፤ ሕሉፍን ህልውን ኩነታት ዝፈልጥ እዩ። ደፋርን ግልፅን ስለዝኾነ ጥራሕ ኣብ ነዊሕን ሓፂርን መንገዲ ዝተንጠብጠበ ኣሎ። ነገራት ከይተመጠነ ተመጣጢንካ ተባሂሉ ምስ ገበታ ክእለቱ ኣብ ውሽጥን ግዳምን ዝተረሰዐ ውን ኣሎ። እዚ ኩሉ ሐዚ ብዘይኝምንም ኣፈላላይ (ኩሉ ንዓዱ ስለ ዝግደሽ) እቲ ዘለዎ ተሞኩሮ ተተቒሙ ዘወፍዮ ነገር ከወፊ ናብ ቅድሚት መፂኡ ዝዝትየሉ ዕድል ክፍጠር ኣለዎ።
እዚ ኣካል ሕብረተሰብ ነዚ ስርዓት ክወልዶ’ኳ ዘየፀገመሉ ፤ በሰር እንትገጥሞ ክነግፈሉ ዝኸብዶ ኣይኮነን። እምበኣርከስ፤ ኩሉ በብሽሙ ክፅዋዕ ዝደሊ ሰብ ንተጋዳላይ ዘግለለ ኣካይዳ ክመርፅ ኣይግባእን። እዚ ካብ መኣዲ ምፍላይ ኣይኮነን፤ ኣካል እቲ ለውጢ ኮይኑ ክስለፍ ቦታ ክመዓራረየሉ ግድን እዩ። ብህይወት እናሃለወ ንምንታይ ካብ መኣዱ ክፍለ ከምዝግበር ዘሎ ምኽንያታዊ ኣይኮነን። ውህሉል ተሞክሮ፤ ቅኑዕ ሓበሬታ ኣብ ዝርከቦ ፍልፍል ኬድካ ሓቂ ንክትሓውር ፍርሕን ሕግብግብን ክርአ ኣይምተገብኦን። ኣብዚ ግዘ እቶም ብርክት ዘበሉ ተጋደልቲ ሓሳባቶም ብፅሑፍን ብዘረባን እንዳገለፁ እቲ መንገዲ ንምሕባር ይተግሁ ስለ ዘለዎ ዓብዪ ተስፋ ዝህብ እዩ። እዙይ ድማ ብዝተወደበ መልክዕ ክንገብሮ ይግባእ።
እቲ ካልኣይ ወሳኒ ሓይሊ እቲ ሕዚ ተፈጢሩ ዘሎ ምሁር መንእሰይ እዩ። ካብ ህዝቢ ትግራይ ሕዚ ዳርጋ ሲሶ፤ ብዕድመ ካብ ህወሓት ዝንእስን፤ ውሉድ እቲ ተጋዳላይ ሓርበኛን እዩ። እዚ መንእሰይ እዚ ኣብ ናቱ ዘመን ዝመፁ ሓደሽቲ ፀጋታት ወሲኹ፤ ከምቲ ኣያታቱ ዝገበርዎ፤ ዓዲ ክቐርፅ ዝኽእል ዓቕሚ ኣጥርዩ እዩ። ኣንዊሑ ዝጥምት፤ ትኩስን ንለውጢ ህንጡውን እዩ። ንሱ እዩ ንውህሉል ሓይሊ ሕብረተሰብ ናብ ባርዕ ለዊጡ ለውጢ ከምፅእ ዝኽእል። እዚ ሓይሊ እዚ እቲ ዘለዎ ሙሁሮን ትኩስ ሓይልን ተጠቒሙ ንቲ ፀገም ተረዲኡ መፍትሒ ከምፅእ፣ መንገዲ ከነፅር ጥራይ ዘይኮነስ ንቲ ቀፃሊ ለውጢ እውን ዝመርሖ እዩ። ብጭቡጥ ድማ ተግባራዊ ምንቅስቓስ እናገበረ እዩ፤ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ምድያ ዝነሀ ምልዕዓል እንትትርኢ እዚ ናይ ለውጢ ሓይሊ ብሓቂ ተዳልዩን በቒዑን ምህላው ትርዳእ።
ሕዚ መብዛሕትኡ መንእሰይን ምሁርን ከም ድልየቱ ክጋልብ ሓይሉ ንቕድሚት ይነፅሖ እኳ እንተሃለወ፤ ኣብ ቅድሚት ኣምፂኻ ኣብ ምስታፍ ግን ይጓነ ከምዘሎ ይገልፅ እዩ። ብውሽጢ ኮይኑ ንደገ ንክጥምት ስፍራ ተኸልኪሉ፤ ኣብ ደገ ኮይኑ ንውሽጢ አሕንጪሉ ክርኢ ዝተገደደ ይመስል። እዙይ ምእማን የድሊ። ነዚ ቀፃሊት ሃገር ኣብ ከብዲ ኢዱ ዝወደቐት መንእሰይ፤ ሃዋርያ ለውጢ ምኳኑ ተገንዚብካ ምምይያጡ ብግድን ከገድስ እዩ። መንእሰይ፤ ዋሕዙ ብዘየቋርፅ ፈለግ፤ ካባኻ ብዝተዓፃፀፈ መስፈሪ ምእንቲ ከፍሪ፤ ክዝራእ፤ ክትክእ፤ ክቕበል፤ ተሓሲቡ ተኣሚኑ ክስራሕ ይግባእ። ሓፋሽ ናብ ልምዓትን ለውጥን ወሸጥን ኢሉ ዝለዓል ብሃንደበት ኣይኮነን። እታ ሓዊ ዘሳውርዋ ካብ መንጉኡ ዝቦቆሉ ልሂቃን እዮም። ንሶም ነቲ ዝፀንሓ ሓጊዞምን ተማሂሮምን፤ ነቲ ዝቕፅል ምህዞ ወሲኾም ክሰርሕዋ ዝኽእሉ እዮም። ስለዚ ንዚ ምምዕርራይ ብቲ ዘሎ መሪሕነት ክግበር ዝግበኦ እኳ እንተነበረ እዙይ ዘይኮነ ምስ ዝተርፍ ግን ባዕሉ እቲ መንእሰይ ክውደብን መልክዕ ከትሕዝን ኣለዎ፤ ብዝተኻኣለ መጠን ድማ ነኣሽተያት ፍልልያቱ ኣፂቡቡ ኣብ ናይ ሓባር ጉዳይ ብሓባር ክዝትን ክሳነን ኣለዎ።
ምስዚ ጎና ንጎኒ ክንርስዖ ዘየብልና (ከም ተጋሩ ክንሓስብ ከለና) እቲ ኣብ ገድሊ ዘይተሳተፈ ሙሁርን በዓል ተሞኩሮን (ኣብ ድላዩ ተሰለፉ ዝፀንሐ ዋላ ‘ውን ዘይተሰለፈ) ከም ኣገዳሲ ሓይሊ ክረአን ናብ ቅድሚት መፂኡ መንገዲ ኣብ ምንፃር ክዋሳእን ክንገብር ኣለና።
ሳልሳይ ወሳኒ ሓይሊ እቲ በዓል ሃፍቲ እዩ። “ኣፀቢቁ ዝበተኸ መን እዩ” ዝብሃለሉ ዝነበረ ምዕራፍ ታሪኽና ተዓፅዩሎ። ሕዚ ቋንቋና ተለዊጡ ኣሰር ሃፍታም ክረግፅ ኣንጊሁ ዝበራበር በዚሑ ኣሎ። ብርክት ዝበሉ ሰብ ሃብትና ሕዚ መርአያ ብሩህ ህይወትን ፅቡቕን ጥራሕ ዘይኮኑስ፤ ኣብ መንጎ ድኻ ህዝቢ ዝኹመር ንዋት ትርጉም ከምዘይብሉ ኣሚኖም ኣብ መንጎ ህዝቦም ዘጥረይዎ ሃብቲ ኣብ መንጎ ህዝቦም ክዘርእዎ ይመፁ ኣለዉ። ንሳቶም ዘምለጦም ዕድል ንደቂ ትግራይ ከየምልጦም ይውፈዩ ኣለዉ። ዘይተማህረ ከምዘየድሕን ኣሚኖም ኣብያተ ትምህርቲ ይተኽሉ ኣለዉ። ኣብ ደገን ውሽጥን ጨቐቕ ኢሎም ዘጥረይዋ ተዕሪፋ ኣዋሊዶም፤ ብዓቕሞም ልምዓት ይድግፋ ኣለዉ። እሶም ስርዓት ኣብ ምስራሕ፤ ኣብ ምጥጣዕ ይኹን ምልዋጥ ነዊሕ ኢድ ዘለዎም ማእገር እዮም። እዚኦም ኣብ ዓዶም ብቓፀሊ ኢንቨስት ብምግባርን ንቲ መድረኽ ኣብ ምንፃር ይኹን ንቕድሚት ኣብ ምምርሕ ብዘለዎም ሃፍቲ ክድግፉን ባዕሎም ውን ኣካል ክኾኑን ይግባእ፤ ንዚኦም ምትእኽኻብን ምትሕብባርን እውን ብውነ ክትግበር ዘለዎ እዩ።
እቲ ዝመፅእ ስርዓት ከምቲ ሓደ እዋን ኣይተ መለስ ዝበልዎ “ ንዘጥረየ ይውሰኸሉ” ማለት ውን ሃፍቲ ዘዋህለለ ዝነብረሉ ስርዓት ስለዝኮነ፤ ቀንዲ ተዋሳእቲ ንሶም እዮም። እዞም እምነ ኩርናዕ ኣካላት እንታይ ከምዘሕይሽ ክሕተቱ ይግባእ። ብዘይካ ካብኣቶም ካብ ካልእ ፍፁም ዘይርከብ እጃሞን ንኽትቅበል ኣቕሪብካ ክትሓቶም ይግባእ።
እዚ ክንገብር ማለት አዚ ኹሉ ሓይሊ ኣተኣኻኺብናን ኣተሓባቢርናን ክንዝትን ክንማኸርን እንተኺእልና ብዘይ ምንም ጥርጥር መፃኢና ብሩህ ክኸውንን ንቲ ዘሎ ፀገማት ናብ ፀጋ ክንቅይሮን ንኽእል ኢና።


text:
መንበሪ-ገዛ
ነቶም ኣብ ትሕቲ ናይ ምቕማጥ ቅርጺ ዘለዉ ሓደስቲ መጻእቲ፡ እቲ ናይ ስደተኛታት ኣተሓባባሪ እዩ ገዛ ንኺረኽቡ ዚሕግዞም። ካልእ መንበሪ ምስ እትደሊ ኣብ
Bo i Kalix ኣንብብ። ወይ ከኣ ኣብቲ ዝርዝር ኣካረይቲ ቤትጽሕፈት ኣብቲ ናይ ኮምዩንወብሳይት ተመልከት።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ብዘይካ ሽወደን፡ ፊንላንድ፡ እንግሊዝ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ሩስያ፡ ታይላንድ፡ ዓረብ፡ ትግርኛን ፋርስን። ካሊክስ ንፊንላንድን መያንከሊን ናይ ምምሕዳር ከባቢ እያ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ሽወደናዊት ቤትክርስትያን ብዘይካ እቲ ልሙድ ክርስትያናዊ ቤትክርስትያናዊ ስራሕ፡ ምስ ቀዪሕ መስቀል ብምዃን ወይ ንበይና ሓገዛት ተወፊ። ናይ ሶማሊ ማሕበርውን ኣሎ።
ብጠቕላላ ኣብ
ናይቲ ኮምዩን መርበብ እተመዝገባ 114
ማሕበራት ኣለዋ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ካሊክስ ምምሕዳር ኮምዩን፡ ማሕበራዊ ቤትጽሕፈት፡ ኩሉ ዓይነት ድኳናት፡ ድኳናት ዘለዎ ጋለሪያ፡
ቤትንባብምስ መኣከቢ ቦታ፡ ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ ናይ ቀዪሕ መስቀል መሸጣ ዘገልገለ ኣቕሑን፡ ናይ ምሕዳስ ቡቲክ JUC.
መብዛሕትኡ ግዜ ደቂ ዘለዎም ስድራቤት ካሊክስ ንጡፍ ናይ ዕረፍቲ ግዜ እዮም ዘሕልፉ። ብግዜ ሓጋይ ናብቲ ገማግም ቀላያት ኪሕጸቡ ይኸዱ። ኣብ ግዜ ክረምቲ፡ እቶም ምሕምባስ ዚፈትዉ ናብቲ ናይ
ካሊክስ ናይ ስፖርት ሲቲ ውዑይ መሓምበሲ ይኸዱ ወይ ድማ ኣብቲ ናይ ሩድትረስክባከን ናይ በረድ ምንሽርታት ይጻወቱ። ነዚ ድሌታትዚ ዘማልኡ ትካላት ኣለዉ። ካብ ናይ ተልመዴን ተያትርን ቦውሊንግንን ትልሂትን ክሳዕ ፈረስ ምግላብን ቅድድም ማኪናን።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ስድራቤታት ካብቲ ኮምዩን ሓበሬታን ሓገዝን ኪረኽባ ይኽእላ። ኣብቲ
መርበብ ሓበሬታ ናይ ካሊክስ ኮምዩን ናብዚ ዚስዕብመሰጋገሪ ወይ ሊንክ ኣሎ፤ ናይ ህጻናት ቤትትምህርትን ናይ ቤትትምህርትንሓበሬታ፡ ደገፍን ምኽርን ብዛዕባ ቁጠባዊ ሓገዝ፡ ናይ ምሽማት ምኽርን ውልቃዊ ምሃብ ምኽርን።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ካሊክስ ኮምዩን ኣብ ከተማታትን ኣብ ገጠራትን
መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣለዎ። ምስ መባእታ ኣብያተትምህርቲ እተተሓሓዘ ናይ ህጻናት ኣብያተትምህርትን ኣጸደ ህጻናትን ኣሎ።
ባህላዊ ቤትትምህርቲ ነቲ ኣብ ቤትትምህርቲ ህጻናትን ቤትትምህርትን ዚካየድ ንጥፈት ይመርሖ ምስ ናይቲ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ናይ ሙዚቃ ፕሮግራምን ምስቲ ናይ ፊንላንድ-ሽወደን ህዝባዊ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ናይ ሙዚቃ ንጥፈታትን ድማ ይተሓባበር።
ናይ ካልኣይ ደረጃ ተመሃሮና ኣብቲ
ፉሩሀድስኩላንናይ ኮምዩን ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ይመሃሩ። ንሱ ኣብዚ እዋንዚ ሰፊሕ ሃገራዊ ፕሮግራም ኣለዎ። ስለዚ ተመሃሮና ንካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ናብ ካልእ ዓዲ ኪኸዱ ኣይግደዱን። ብቐረባ ምስ ንግድን ኢንዱስትሪን ምትሕብባር ነቲ ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርትና ፕሮግራም ምስ ስራሕን ምስቲ እንጽበዮ ጭቡጥ ኩነታትን ከም ዚተሓሓዝ ገይሩዎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ካሊክስ እተፈላለየ ናይ ትምህርቲ ዕድል ኣሎ። ናብ መድያን ጋዜጠኛነትን ዘድሃበ ህዝባዊ ካልኣይ ደረጃ Folkhögskola፡ናይ ሕርሻ ቤትትምህርቲ Naturbruksgymnasium፡ ከምኡውን ናይሞያ ትምህርቲ። ምስ ሕብረተሰብ ንምልላይ ዚግበር ኣስተምህሮ ብቪደዮ ኮይኑ 60 ሰዓታት ይወስድ።
ካሊክስ ዩኒቨር ሲቲ Kalix UniverCity እቲ ኮምዩን ካብ ቤትትምህርቲ ንዓበይቲ ጀሚሩ ክሳዕ ኮለጅ ንዚገብሮ ኣስተዋጽኦ ዚጥርንፍ ስም እዩ። ካሊክስ ዩኒቨር ሲቲ ንትምህርቲ ንዓበይትን ኮለጅን ኤስኤፍኢን ከይ ዋይ ስልጠናን ይጥርንፍ። ሉለዮ ተክኒካል ዩኒቨርሲቲ መገዲ ሓደ ሰዓት እዩ። ኣብ ቀረባ ድማ ህዝባዊ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ። ኣብ ዝኾነ እዋን ብርሑቕ ዚወሃብ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ክትጅምር ትኽእል፡ ኣብቲ ዘለኻዮ ኴንካን ብዝደለኻዮ ኣገባብን።
ኣገልጎት ጥዕና
ናይ ኖርቦተን ወረዳ ነቲ ናይካሊክስ ማእከል ጥዕና የካየዶ፡ ኣብቲ ሆስፒታል ከኣ 60 ናይ ሕክምና ቦታትት መምስ
ክሊንኪቱን መቐበሊኡን ኣሎ።
ኣብ ካሊክስ ክልተ ብወረዳ ዚምርሓ ማእከል ጥዕና ኣለዋ፡ ምስ ካሊክስ ኮምዩን ኮይነን ድማ ኣብቲ ናይ
ፋሚልየንስ ሁስ Familjens Hus ናይ ህጻናትን ኣደታትን ክንክን የካየዳ።
ኣብቲ ጥቓ ሆስፒታል፡
ናይ ስኒ ሕክምና ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ኣብ ኩሉ ኣብያተጽሕፈትን ናይ ጥዕና ትካላትን ይርከብ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
እቲ ናይ ኖርቦተን ናይ ወረዳ ትራፊክ ኣብቲ ቀንዲ መገድታት ኣገልግሎት ይህብ ስለዚ ናብ ሉለዮን ሃፓራንዳን ምምልላስ ይከኣል።
እቲ ናይ ካሊክስ
ናይ ከባቢ ትራፊክ ካብ ከተማታትናብ ገጠራት ናይ ጕዕዞ ኣገልግሎት ይህብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ካሊክስ ከምኡውን ኣብ ምብራቕ ኖርቦትን እቲ ዝዓበየ ኢንዱስትሪ እቲ ናይ ቢለሩድ ካርልስቦርይ ናይ ወረቐት ፋብሪካ እዩ። ንሱ ኣስታት 430 ሰራሕተኛታት ኣለዉዎ፡ 1.8 ቢልዮን ክሩነር ዓመታዊ ባጀት ከኣ ኣለዎ።
እቲ ኮምዩን ኣስታት 1700 ሰራሕተኛታት ኣለዉዎ፡ ወረዳ ኖርቦትን 775 ሰራሕተኛታት ኣለዉዎ።
ገለ ናይ ሽወደን ቀንዲ ናይ ኤለክትሮኒክ ፋብሪካታት ኣብ ካሊክስ እዩ መሰረተን። ካረተክ ብናይ ኣላርም ወይ ሓለዋ መሳርያታት ኣብ ዓለም ቀዳመይቲ እያ። ምስ ካሊክስ ዩኒቨር ሲቲ ኮይና ድማ ኣብ ትምህርትን ምርምርን ትነጥፍ።
ካሊክስ ናይ ኢንፎርመሽን ተክንሎጂ ማእከል እያ። ኮልሰንተር ክፍሊ፡ ንመላእ ስካንዲናቭያ የገልግል፡ ብዙሓት ሰራሕተኛታት ከኣ ኣለዎ።
ተሓባባሪ ናይ ዕንጸይቲ ስራሕ ጽርበትን ናይ ህንጻ መሳርሕን ይሰርሕ። ሰትራ ሮልፍ ሶግ 80 ሰራሕተኛታት ዘለውዎ ናይ ጽርበት ትካል እዩ። ንሳቶም ነቲ ፍሉጥ ናይ ኖርቦተን ጽሕዲ የብቁሉ። እቲ ናይ ስቨያስኩግ ቀንዲ ቤትጽሕፈት ኣብ ካሊክስ ይርከብ።


text:
ቁጠባ ኢትዮጵያ መሪሕነቱ ሒዙ ክቅፅል’ዩ ባንኪ ዓለም
መቐለ ጥሪ 03/2010(ድወት) ቁጠባ ኢትዮጵያ ኣብ ምብራቅ ኣፍሪካ መሪሕነቱ ሒዙ ከምዝቅፅል ባንኪ ዓለም ገሊፁ፡፡
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ባንኪ ዓለም ቁጠባ ኢትዮጵያ ዝተጠናከረ ዕቤት ማለት’ውን 8.2 ሚኢታዊ ዕቤት ከምዝዓብ’ዩ ኢሉ ኔሩ’ዩ፡፡
ምዕራብ ኣፍሪካዊት ሃገረ ጋና 8.3 ሚኢታዊ ቁጠባዊ ዕቤት ክተመዝግብ’ያ ዝብል ቅድመ ግምት ዘቀመጠ ባንኪ ዓለም ኢትዮጵያ ድማ ካብ ሃገራት ምብራቅ ኣፍሪካ በሊፃ ንጋና ድማ ስዒባ 8.2 ሚኢታዊ ቁጠባዊ ዕቤት ክተመዝግብ’ያ ኢሉ’ሎ፡፡
ቁጠባ ኬንያ ውሱን ምምሕያሽ ከርኢ ትፅቢት ዝግበር ኮይኑ ቁጠባ ታንዛንያ ድማ ብፍላይ ብዕቤት ኢንቨስትመንት ተጠናኺሩ ከምዝቅፅል ተገሊፁ፡፡
ብመሰረት’ዚ ኬንያ ብ5.5 ታንዛንያ፣ብ6.8 ዩጋንዳ፣ብ5.1 ርዋንዳ ብ5.9 ሚኢታዊ እንትዓብያ ኢትዮጵያ ብ8.2 ሚኢታዊ ብምዕባይ ኣብ ምብራቅ ኣፍሪካ መሪሕነታ ክተረጋግፅ’ያ ይብል እቲ ፀብፃብ፡፡


text:
ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ኢፌዴሪ ዶክተር ወርቅነህ ገበዮሁ ንተሰናባቲት ኣዶ ወንበር ሕብረት ኣፍሪካ ዶክተር ንኮሳዛና ድላና ዙማ ሰንየሞን፡፡
- Last Updated on 15 March 2017
- Hits: 145
ዶክተር ወርቅነህ ኣብቲ እዋን ዶክተር ንኮላዛና ኣብ ፃንሒት ኣዶ ወንበርነተን ሕብረት ኣፍሪካ ቁልፊ ተግባራት ድሕሪ ምግላፅ ኣብ 2020 ኣቆፃፅራ ኣውሮፖውያን ንምዕባይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮን ዓብይ እጃም ከምዝነበረን ገሊፆም፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ሚኒስተር ጉዳያት ወፃኢ ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ ዝነበራሉ እዋን እውን ክልቲኣዊ ርክብ ንምዕባይ ንዝሰርሓኦ ስራሕ እውን ዶክተር ወርቅነህ ንኢዶም፡፡ ተሰናባቲት ዶክተር ንኮሳዛና ድላሚኒ ዞማ ብወገነን መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ሕብረት ኣፍሪካ ዝነበሮ ጠንካራ ምትሕብብር ኣመስጊነን ኢትዮጵያ ኣብ ኢንድስትሪ መሰረተ ልምዓትን መንግስቲ ባህላዊ ሓድግታት ብምክንካንን ብምሕላውን ዝገብሮ ዘሎ ምንቅስቃስ ዕብየትን መላእ ኣፍሪካ ሃገራት ክወስድኦ ዝግባእ ተሞክሮ እዩ ኢለን፡፡ መላእ ኣፍሪካውያን ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ንዳሬክተርነት ዓለም ለኸ ትካላት ጥዕና ዝገበርዎ ንሕንሕ ክድግፋ ፀዊዐን ክብል ኤፍቢሲ ፀብፂቡ፡፡


text:
ኣብ ባሕሪ ፍቕሪ ምሕንባስ፣ ኣብቲ ጉዕዞኡ ምግስጋስ፣ ምስ ምውዳቕ ምትንሳእን ምቅላስን ብፈተነታት ምስጋር ግድን’ዩ፣ መቐረት ክህልዎ። ኣብቲ ህይወት’ቲ ፍቕሪ’ሎ። እቲ ፍቕሪ ንባዕሉ ህይወት’ዩ። ህይወት ከኣ እስትንፋስ’ያ። ብሓጺሩ ፍቕሪ ምስጥር ህላወ’ያ። ኣቲ ምቁር፣ መጺጽ፣ ኣብ ፍቕሪ’ሎ ።
“ህይወት ፍቕር’ያ’ ካብ በልና፣ ብግልባጡ ኸኣ፣ ፍቕሪ ህይወት’ያ እንተወሲኽና፣ ህይወት ምስጥር’ያ” ትብል ህብብቲ ኣሜሪካዊት ገጣሚት ኤሚሊ።
ካብዛ ነጥቢ ተበጊስና፣ ነቲ ምስጢር ንመርምር፣ ነስተማቕሮ’ሞ፣ ኣብ ምብርባር ምስጥር ህይወት፣ ዓመትን ስዕረትን፣ ምላድን ምማትን ኣሎ። ስለዚ ኣብ ጉዕዞ ፍቕሪ ዝኣመነ ክከሓድ፣ ዝጸንዐ ክግዳዕ፣ ከምኡ’ወን ዕርክነት ነይሩ መልክዑ ቀይሩ ከቛርጽ፣ ኣብ ሓዳር ቃልኪዳን በጺሑ፣ ክብተን ይርአ’ዩ። አረ ከም ውሁብ ኾይኑ’ዩ ዝኸይድ ዘሎ።
ጠንቂ ምብታኽ ሰንሰለት ፍቕሪ ግን እንታይ’ዩ?
ፍረ ፍቕሪ ስለምንታይ’ዩ ከይበሰለ ዝረግፍ?
ብዙሕን ዓይነታውን ምላሽ ክህልወና ግድን’ዩ። ክንዲ ዝኾነ ከም ገዛኻ ደኣ’ምበር ዘይ ከም ጎረቤትካ ስለዘይመቖካ።
ፍቕሪ እቲ ዝቕጽልን ዝቑጸን፣ ዝዕንብብን ዝረግፍን፣ ከከም ዓይነቱ’ዩ ዝትከል።
መብዛሕታኡ ግዜ፣ ዕርክነት ብዝተፈላለየ መገድታት’ዩ ዝጅመር።
ወዝቢ፣ ምልምማድ..ወዘተ ካብኡ ሕልፍ ኢልካ’ወን ከፍቕር’የ ኢሉ ዘፍቀረ’ወንን ኣይሰኣንን። መን ይፈልጥ ዘይተነግረ’ምበር ዘይተገብረ’ስ የልቦን። እዚ ኾይኑ እቲ፣ ፍቕሪ መእሰር ኩሉ ፍጻመ እያ።
“ፍቕሪ ብዘይ ግብዝና ትኹን” ይብል ቅዱስ መጽሓፍ።
ናብታ ቀንዲ ነጥቢ ክምለስ።
ጠንቂ ጥልመትን ክሕደትን እንታይ’ዩ?
እምነት ኣብ ፍቕራዊ ህይወት ምሉእ ክኸውን ግድነት ድዩ?
ምጥርጣራት ዘለዎ ፍቕሪ ቅሳነት ይህብ ድዩ?
ነዚ ከም መሕትት ኣልዒልና፣
ህንጻ ፍቕሪ ምስ ፈረሰ ናይ ምፍራስ ግዳይ ዝኾኑ መን’ዮም?
ጽላሎት ሕሉፍ ፍቕራዊ ህይወት ምስ መን ይተርፍ?
ዘይሃስስ ቂምታ’ከ?
ዓይኒ ብዝረኣየቶ፣ እዝኒ ብዝስማዓቶ፣ መን ይፈልጥ ኣብቲ ብረኸት ዝተኻፈልና’ውን ንኸወን መልስና እንታይ’ዩ’
ደቂ ተባዕትዮ ዋላስ ደቂ’ንስትዮ?
“መብዛሕታኡ ግዜ ግዳይ ዝተበትከ ፍቕሪ ደቂ ተባዕትዮ’ዮም” ይብል ናይ ስነ ልቦና ፍላስፋ ግሪን ፈልድ። ፕሮፌሰር ግሪን ፊልድ፣ ኣብ እተፈላለዩ ዕድመን ጾታን መንእሰያትን ሰብ ሓዳርን ብዝገበሮ መጽናዕቲ፣ እቲ ቑጽሪ ብዝተዓጻጸፈ ጠንቒ ደቂ’ንስትዮ፣ ግዳይ ደቂ ተባዕትዮ ምዃኑ ኣጽኒዑ። ምስኡ ኣተኣሳሲሩ። ‘እቲ ዝኸፍአ ሳዕቤን ከኣ፣ ምዝንባል ንቕሓት ኣእምሮ’ዩ” ይብል።
“ሓደ ሰብ ብፍቕሪ ተጸሊሉ ክብሃል ምስ እትሰምዕ ትድነቕ፣ ትግረም በ ኣንጻሩ ትጠራጥር። ወረ ምግናን’ዩ ካብ ምባል ሓሊፍካ፣ ፍቕርን ኣፈቓቕራን ዘይምፍላጥ’ዩ ትብል። እዚ ብወገነይ ክትውርጽጽ ኢልካ ምምራጽ’የ ዝብሎ” ይብል ግሪን።
እሞ፣ እማነይ’ወን ክገልጽ፣ ምስታ ልዕል ክትብል ብፕሮፌሰር ግሪን ዝተገልጸት’የ ዝሰማማዕ። ግዳይ ፍቕሪ ደቂ ተባዕትዮ’ዮም፣ ደቂ’ንስትዮ ምስጥረን ስለ ዝሓብኣ ዘይኮነ እቲ ግዳይ ካብ አን ስለ ዝርሕቕ’ዩ።
ክብራት ኣንበብቲ “ካብ ሓደ ርእሲ ክልተ ርእሲ’ዶ ከይተባህለ ብመንገዲ ‘መርበብ ሓበሬታ ርውየት’ ተመክሮታት ክንሰናነቕ ‘ናይ እንካን ሃበን ክንገብሮ እዚ መድረኽ ናባኹም ኣውርዶ ኣለኹ።
ፍቕሪ ፣ ሓደ ካብቶም ኣብ ናብራና እንስእኖም ንጥረ ነገራት!
ፍቕሪ ሓደ ካብቶም ዝጠቕሙን ዝኸበሩን ክፋል ህይወትና’ዩ ። ፍቕሪ ናይ መወዳእታ መልሲ ንናይ መወዳእታ ሕቶ ደቂ ሰባት’ዩ። ንሕጂ፣ ንፍቕሪ ኣብ ሰለስተ ከፊልና ክንርእዮ ኢና።
ንገዛእ ርእስኻ ምፍቓር ክንብል እንከሎና ምስ ከስዐ ዘተሓሕዝ የበሉን ። ከመይ’ሲ ፣ ብዋጋ ካል ኦት ሰባት ስለዘይኾነ። ርእሰ ፍቕርን ሓድሕዳዊ ፍቕርን ንርእሰ ክብሪ ክብ የብልዎ። ንርእሰ ምኽሓድ ወይ ንእንታይነትካ ምኽሓድ ድማ የወግዱ። መብዛሕትኡ ግዜ ንፍቕሪ፣ ንቐመም ሓድሕዳዊ ፍቕሪ ንምግናን ኢና እንጥቀመሉ። ንመንፈሳዊ ዕብየቱ ኸኣ ብ ኣፍቃርን ተፈቃርን ይምዕብል።
ርእሰ ፍቕሪ`
ሓቐኛን ጥዑይን ርእሰ ፍቕሪ፣ ነቲ ብባህሪ ንመብዛሕትና ፣ ዝጉልብበና ሕፍረት ኣብ ምቕንጣጥ ጠቓሚ’ዩ ። እዚ ሕፍረት እንተዘይተቐንጢጡ፣ ሳዕቤኑ መርዛም’ዩ። ምጥፋእ ርእሰ ክብርን ርእሰ ምውናንን የስዕበልና ጥራይ ዘይኾነ፣ ፍቕርና ንኻል ኦት ክንገልጸሎም’ወን ኣይንኽእልን። እዚ ኸኣ፣ ርእሰ ፍቕሪ ቅድመ ኩነት ናይ ሓድሕዳዊ ፍቕሪ ምዃኑ የመልክተልና። ፍቕሪ ናይ ገዛእ ርእሰኻ ውሳነ ክኸውን ይግባእ። ብኸመይ ንገዛእ ርእሰናን ተመክሮናን ንግምግም ብዘየገድስ፣ ብዘይቅድመ ኩነት ንገዛእ ርእስና ከነፍቕር ንኽእል።
ርእሰ ፍቕሪ ከም ውሳነ ክንወስዶ ዝግበኣና ብሕታዊ መሰል ምዕቃብን ምቕጻልና’ዩ።
“ዌን ኣይ ሰይ ኖ ኣይ ፊል ግዩልቲ” ኣብ እትብል መጽሓፍ ፣ ማኑዌል ስዊዝ ነዚም ዝስዕቡ ብሕታዊ መሰላት ኣገደስቲ ኣቕወምቲ ናይ ምፍቓርን ምኽባርን ንገዛእ ርእስናን ንኻል ኦትን ገይሩ ጠቒስዎም ኣሎ።
እዞም ኣብ ላዕሊ ተጠቒሶም ዘለዉ ብሕታዊ መሰላት ፣ ምናልባት ነቲ ናይ ሓባር እምነት ዝኾነ ፍቕሪ ኣብ መንጎ ፍቑራት ንዘሎ ሓጹር የዕኑ” ንዝብል ይጻረሩ ይኾኑ። ምናልባት ‘ወን ኣብ ሓጺርን ስዒታውን ፍቕሪ ሓቂ ክኸውን ይኽእል’ዩ። እንተኾነ ፣ ኣብ ማዕርነታዊ ፍቕሪ ( ብሕትዊ ናጽነት) ነቲ ማእለያ ዘይብሉ ክብሪ ፍቕሪ ዝግህስ ኣይኮነን።
እንሓንሳእ ብዛዕባ ገዛእ ርእስና ሕማቕ ስምዒት ይሓድረና’ዩ። ኣሉታዊ ስምዒታት ክሓድረናን ክምርዘናን ግን ከነፍቕርድ የብልናን። ን ኣሉታዊ ስምዒታት ንምውጓድ፣ ኪንዮ ሰብ ኣውነት ሓሊፍና ሰብኣዊ ዕዮ ከነማዕብል ይግባእ። ከመይ’ሲ ክቡር ዓወታት ንገዛእ ርእስኻ ክትቕበል መገዲ ስለዝጸርገልካ። ንገዛእ ርእስኻ ብእወታዊ ምፍቓር ከኣ፣ ርእሰ ክብሪ ኣብ ምምዕባል ዓቢ ኣበርክቶ ኣለዎ። ኣብ መጠረሽታ ናይዚ ሕጥቦ ጽሑፍ፣ ፍሉይ ትርጉም ርእሰ ፍቕሪ ካብ “ healing The Shame That Binds You” ዘርእስታ መጽሓፍ ክንጠቕስ፣ “ ከማኻ፣ ዋላ ሓደ ሰብ ከቶ ኣይተፈጥረን። ንስኻ ፍሉይ ዘይትድገምን ክቡርን ኢኻ። “ ዋላ’ዃ እምነት ተስፋን ፍቕርን ቀንዲ ኩርናዓት ህይወትና’ዩ። ፍቕሪ ማለት ምእንቲ ከይንወድቕ ብትሕቲ ክንፍና እነናፍሶ ኣብ ልሊ ኩሎም ጸገማን ፍሽለትን ንኽንነፍር ዝሕግዘና’ዩ። ፍቕሪ ነቲ ኣብ ህይወትና ጠቓሚ ዝኽዕነ ተስፋ’ወን ይሓቑፍ። ፍቕርን ተስፋን ምስ ካልኦት ሰባት ኣብ ምዝማድ፣ መሰረት ምትእምማን የንጽፉ። ኣብ ዝኾነ እተፍቕሮ ነገር እምነት ካብ ምሕዳር ዝዓቢ የልቦን። ብሓፈሻ፣ ሓድሕዳዊ ፍቕሪ ማለት ኣብ መንጎ ሰባት (ካብ ኡ ንላዕሊ ክኾኑ’ወን ይኽእሉ ሰብ ሓደ ተስፋ ዝፍጠር ኤለክትሪካዊ ፍቕሪ’ዩ።
ሕጉስ ልቢ
መብዛሕትኡ ግዜ ፍቑራት ሰባት ምስ ኣኽመስመሱ እዮም። ብፍሽክታኦም ከኣ፣ መድሃኒት ይረኽቡ ። እዚ ጠባይ ምስቲ ቅዱሳት መጽሓፍቲ” ሕጉስ ልቢ ጽቡቕ መድሃኒት’ዩ” ዝብልዎ ዝሰማማዕ ኮይኑ ንረኽቦ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተገብረ መጽናዕቲ ስነ ልቦና ከም ዘመልክቶ፣ ዘይትስፋዋትን ጽምዋ ዝፈትዉ ሰባትን፣ ብዕጽፊ ካብቶም ትስፍዋትን ፈቓራትን ንሕማም ዝተቓልዑ’ዮም። ፍቕርን ዕርክነትን ክንጽግንን ነቶም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ዝረሓቑና ኣዕሩኽትና ብሓደስቲ ክንትክኦም ይግባእ። ኩሉ ግዜ ክትዝክሮ ዝግበኣካካብ ኩሎም ኣብ ዕምርካ( ህይወትካ) ዘፍቀርካዮም ሰባት ፣ ንስኻ ጥራይ ኢኻ ካብ ነብስኻ ዘይትርሕቕን ንገዛእ ርእስካ ዘይትኸስራን።
ፍቕሪ ናብራ
ርእሰ ቕሪ ንምዕታር ትስውነት መምርሒና ክኸውን ይግባእ፥ ትስፋውነት ሚዛን ናይ ክውንነትን ውሳንነትን ተስፋን’ዩ፥ ሓንሳእ ትስፋውነት ኣብ ህይወትና እንተ ኣማዕቢልና ንዝኾነ ዝመጽእ ጸገማት ንኽንብድህ ድልዋት ንኸውን፥ እዚ ኸኣ፡ ነቲ መብዛሕት ኡ ግዜ ስለምንታይ ገለ ሰባት ኣብ ጸገማት ዝበልሑ ገለ ድማ ብጸገማት ዝድቆሱ ንዝብል ሕቶ መልሱ’ዩ፥
ንገዛእ ነፍስና ከነፍቕር እንተኾይና ንናብራና ከነፍቕርን ንፍጻመታት ክንኣልዮምን ይግባእ። በላሕቲ ትስፍዋት ንዝከኣል ነገር ክልውጡ ይፍትኑ። ንዘይከኣል ነገር ከኣ፣ ብሕጉስ መንፈስ ይቕበልዎ። ገለ ጠባያት ትስፍዋት ካብ ዘ ፓወር ኦፍ ኦፕቲሚዝም ዘርእስታ መጽሓፍ ከነስዕበልኩም።
ኣብ መዛዘሚ፣ ፍቕሪ ከም ሓደ ዶክተር ክፍውሰና ይኽእዩ ። አረ ከም መለኮታዊ ሓይሊ ክፍውሰና ዓቕሚ ኣለዎ። ፍቕሪ ኣብ ናብራና እንተጠፊኡ ግን እቲ ሕብረተሰብ ንዓመጽ ፣ ግበረ ሽበራን ሕንፍሽፍሽን ዝተቓልዐ ይኸውን።


text:
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
እቲ ፈራሕ ተባዕ
ጸሓይ ዝዋዓለትሉ ግዜ ጸንቂቓ ክትዓርብ ከላ እቲ ብብርሃን ተታሒዙ ዝዋዓለ ግዜ ጸላም ይቕበሎ።እቲ ኣብ መላእ እስራኤል ዝዋዓለ ዕግርግር ህዝቢ ብምልኡ ምስ ዕራርቦ ኢዩ ዝዓርብ። ግርማ ጸላም ምንቅስቓስ ደቂ ሰባት ዝገዘተ ክመስል ፍጹም ጸጥታ ብምግባር፡ ኩሉ ህዝቢ ካብ ኣባይቱ ከምዘይወጽእ ይገብር። እዚ ህዝቢ ድማ እንተስ ከዐርፍ ደልዩ፡ ወይስ ግርማ ጸላም ኣፍሪሕዎ፡ ኣብ ግዜቲ ተራኡ ኣኺሉ ንግስነት ዝተቐበለ ጸላም፡ ክንቀሳቐስ ዝፈቅድ ኣይነበረን። እዚ ግርማ ጸላም ግና ንሓደ ውልቀሰብ ብፍሉይ ኣይምልከቶን ኢዩ። ኩሉ ግዜ በቲ ኣዒንትኻ ዘንቁር ዘይትርእየሉ ጸላም ከይዓጀቦ ብኣዝዩ ጥንቁቕ ኣካይዳ ዝንቀሳቐስ ፍጡር። ምሉእ ጸሊም ካቦት ዝተኸድነ ገጹ ንኸይረአ ፍርቂ ገጹ ዝሽፍኖ ቆቢዕ ብምልባስ ንብሕቱ ጸላም ጉልባብ ብምግባር ዝኸይድ ሰብ ኢዩ። በቲ ግዜ’ቲ ኢየሱስ ናዝራዊ ነዛ ጸባብ ክነሳ ምልኣት ዘይብላ ዓለም፡ ካብ ዘላቶ ሕሰምን ውድቀትን ናጻ ከውጽእ፡ ንድኻታት ከበስር፡ ንምሩኻት ምምላስ፡ ንዕዉራት ምርኣይ፡ ንግፉዓት ምውጻእ ሓራ፡ ሕርይቲ ዓመት እግዚኣብሔር ክሰብኽ ዝመጽኣሉ ግዜ ኢዩ ዝነበረ። (ሉቃስ 4፡18) ኢየሱስ ካብ ቤተልሔም ናይ ይሁዳ መላእ እስራኤል ክሳዕ ምድሪ ፍሊስጥኤምን ሶርያን እና ተንቀሳቐሰ ዜና ብስራት ወንጌል ኣብ ዝማሃረሉ፡ ኩሉ ዝገብሮ ዝነበረ ትምህርቲ ወንጌል ነቶም ዝኣምንዎ ሓይሊ ኣምላኽ፡ ነቶም ልቦም ከም ዓረ ዝተረረ ንምስትውዓል ድሑራት ዝነበሩ ቀናኣት ኣይሁዳውያንን ፈሪሳውያንን ግና ዕሽነት ብምንባሩ፡ ንክርስቶስ ዝሰዓበ ካብ ማሕበሮም ይንጽልዎ ኣብ ቤት መቕደስ ንኸይኣቱ’ውን ይኽልክልዎ ነበሩ። ጎይታ ኢየሱስ ግና ነቲ ዘወትር ከውታ ለይቲ ጉዝጓዝ ተጠቒሙ ዝመጽእ ተማሃራይ ምስ ረኣዮ ብፍሕሹው ገጽ ብምቕባል፡ ግዜ ድቃስ መጺእካኒ ከይበለ ጽቡቕ ገይሩ ይምህሮን የረድኦን ነበረ።
እዚ ኣብ ከውታ ለይቲ ዝንቀሳቐስ ዝነበረ ሰብኣይ ግና መንዩ፧ እቲ ቀትሪ 10 ትእዛዛት ዝተጻሕፎ፡ ዝመልከዐን ዝወቀበን ካባ ተኸዲኑ፡ ሸነን ዝብል ዝነበረ ኳዕናን ሰብኣይ ኒቆዲሞስ! ኒቆዲሞስ፡ ሓደ ካብቶም ብጀካኦም ፈላጥ ዘሎ ዘይመስሎም፡ ጎይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ነቲ ዘፈርፈር ዝበለ ክዳውንቶምን ነቲ ከም ጸላም ዝጸልመተ ክፉእ ግብሮምን ርእዩ ልቕሉቓት መቓብር ዝበሎም መምሃራን ሕጊ ኢዩ ዝነብረ። ብትምህርቱ፡ ካብቶም ሊቃውንቲ ብሙኻን ካብ ንእስነቱ ብሕጊ ሙሴ ተኾስኲሱ ዝዓበየ፡ ካብ መዛንኡ ጸብለል ክብል ዝኻኣለ ምሁር ኢዩ። በዚ ኩሉ ትምህርቱ ከይተመከሐ ግና፡ ነቲ ብክርስቶስ ዝዋሃብ ዝነበረ ትምህርትን ተኣምራትን፡ ብጽሞና ይከታተልን ብእኡ ይድነቕን ነበረ። ነቲ ካብ ወርቅን ብሩርን ዝሕረ፡ ካብ ማዓር ዝጥዕም ቃል ወንጌል ክጽየፎ ኣይመረጸን። በዚ ምኽንያት ኢዩ ከኣ ከውታ ጸላም ከይዓጀቦ፡ በቲ ዘፈርፈር ቅጭን ልብሱ ልቡ ከየትረረ፡ ነቲ ዘፍርሕ ጸላም ሓሊፉ ለይቲ ለይቲ ኣብ እግሪ ጎይታ ኮፍ ኢሉ ተማህረ።
ግዜ ስቕለትን ሞትን ጎይታ ኢየሱስ ኣኺሉ፡ እታ ኣብ ኣድጊ ተወጢሑ ክመጽእ ከሎ ብኽብሪ ዝተቐበለቶ ኢዮሩሳሌም፡ ቀልጢፋ ተገልቢጣ ስቐሎ ስቐሎ ክትብል እንከላ፡ ብስዉር ዝማሃር ዝነበረ ኒቆዲሞስ፡ ብግህዶ ስጋ ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ከይሓድር፡ ንኽቐብሮ ብትብዓት ናብ ጲላጦስ ብምኻድ ለመነ። ሓሳብ ልቡ ስለ ዝሰመረሉ ድማ፡ ምስ ዮሴፍ ብምዃን ንመምህሩ ገኒዙ ዝቐበሮ ተባዕ ሰብኣይ ኢዩ ዝነበረ።
እሞ ኣሕትን ኣሓትን ንሕናኸ ሎሚ ክመይ ኣሎና!!! ብዘለና ፍልጠትን ሃብትን ተመኪሕና ካብ ኣምላኽ ንርሕቕዶ ኣለና ወይስ ከምቲ ንቀዲሞስ ብፍልጠቱ ከይተመክሐ “መምህር እየ፡ብሰባት ክቡር አየ” ከይበለ ኣብ እግሪ ጎይታ ኮይኑ ዝተማህረ፡ ናብ ኣቦታት ካህናት ከይድና ክንመሃር ኣሎና፧ ኒቆዲሞስ እምበኣር ወርቅን ብሩርን ናይዛ ዓለም እዚኣ፡ ፍልጠት ናይዛ ዓለም እዚኣ፡ ብዘይ እግዚኣብሔር ዋጋ ከምዘይብሉ ተረዲኡ ትዕቢት ንድህሪት ገዲፉ ጸልማት ከይጸገሞ ብትብዓት ናብ ጎይታ ብምምጻእ ተማሂሩን መስኪሩን አዩ አሞ ንሕና ውን ብኩሉ ዘለና ሃብቲ ይኩን ፍልጠት ብዘይ እግዚኣብሔር ኮንቱ ምኳኑ ፈሊጥና ነታ ቀንዲ ምንጪ ውድቀትን ጥፍኣትን ዝኾነት ትዕቢት ሓዲግና ናብ እግዚኣብሔር ክንቀርብ ይግብኣና
ቅዱስ እግዚኣብሔር ካብ ከንቱ ትዕቢትን ዘይጠቅም ፍርሕን ይሰውረና ኣሜን!!!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!
ካብ መጽሔት ቃለ ኣዋዲ ቁ.8 ዝተወስደ ጽሑፍ


text:
ኣብ ንኡሳን ዞባታት ጸሮና፡ ዓዲ-ቐይሕን ፎርቶ ሳዋን ኣብ ምሕያል መስርሕ ምምሃርን ምስትምሃርን ዘተኰረ ርክባት ተኻዪዱ።
ኣብ’ቲ ናይ ጸሮናን ዓዲ-ቐይሕን፡ ንጥፈታት ትምህርቲ ንዓበይቲ ንምግምጋም ኣብ ዝተኻየደ ርክብ፡ መደብ ምጥፋእ መሃይምነትን በጺሒዎ ዘሎ ደረጃን፡ ደግሲ መሃይምነት ንኸየጋጥም ክግበር ዘለዎ ጻዕሪ ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ተዘትዪ።
ትምህርቲ ንዓበይቲ ኣብ ንኡስ ዞባ ጸሮና ኣብ 26 ነቑጣታት፡ ኣብ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ቐይሕ ድማ ኣብ 13 ነቑጣታት ከምዝወሃብ፡ ኣብ መብዛሕትኡ ምምሕዳራት ከባቢ ድማ ብጽቡቕ ይካየድ ከምዘሎ በሪሁ።
ሓለፍቲ ትምህርቲ’ተን ንኡሳን ዞባታት፡ ንዝያዳ ውጽኢት ምክትታልን ምድግጋፍን ኣመሓደርቲ ክዓዝዝ ብምዝኽኻር፡ ጐስጉሳት ክሕይልን ብትምህርቶም ጸብለል ንዝበሉ ተሳተፍቲ መደብ ትምህርቲ ንዓበይቲ ምትብባዕ ክግበረሎምን ተላብዮም።
ብኻልእ ወገን፡ ኣመሓዳሪ ርብዳ ታሕታይ ንኡስ ዞባ ፎርቶ-ሳዋ – ኣቶ ኣቡበከር ማሕሙድ፡ ነበርቲ’ቲ ንኡስ ዞባ ኣብ ከባቢኦም ተፈጢሩ ንዘሎ ናይ ትምህርቲ ዕድል ብግቡእ ክጥቀሙሉን፡ ደቆም ብስሩዕ ናብ መኣዲ ትምህርቲ ክልእኩን ኣዘኻኺሩ።
ሓላፊ ቤት-ጽሕፈት ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ መምህር መሓመድ እድሪስን ጸሓፊ ህግደፍ’ቲ ንኡስ ዞባ ኣቶ ዓብደላ እድሪስን ድማ፡ ቀጻሊ ብዝካየድ ዘሎ ጐስጓሳትን ኣስተምህሮታትን እወታዊ ለውጢ ከምእተመዝገበ ጠቒሶም፡ ተሳታፍነት ደቂ-ኣንስትዮ ንምዕባይ ብኣተኲሮ ክስራሓሉ ተላብዮም።


text:
ግምቢ ዘብዐኛ ግንቦት 2013 | ኣምላኽ ጨካን ድዩ፧
እቲ ሎሚ እንርእዮ ዘሎና ባህርያዊ ሓደጋታትን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ተመዝጊቡ ዘሎ ፍርድታት ኣምላኽን ንገሊኣቶም ብዛዕባ ድራኸታት ኣምላኽ ከም ዚጠራጠሩ ገይርዎም እዩ። እቲ ናይ ሓቂ ፍጻመታት፡ ኣምላኽ ጨካን ምዃኑ ዚሕብር ድዩ፧
ገበር
ሰባት፡ ኣምላኽ ጨካን ከም ዝዀነ ዚዛረቡ ስለምንታይ እዮም፧
ሓያሎ ሰባት፡ ንኣምላኽ ከም ጨካን ወይ ከም ዘይግደስ ገይሮም እዮም ዚርእይዎ። መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧
ገበር
ባህርያዊ ሓደጋታት፡ ኣምላኽ ጨካን ምዃኑ ዚሕብር ድዩ፧
እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ፡ ጭካነ ዚጸልእ ካብ ኰነ፡ ንጹሃት ሰባት ብባህርያዊ ሓደጋታት ኪጠፍኡ ዚፈቅድ ደኣ እሞ ስለምንታይ እዩ፧
ገበር
ፍርድታት ኣምላኽ፡ ጭካነ ድዩ ነይሩ፧
ነዛ ሕቶ እዚኣ ንኽንምልሳ፡ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ተመዝጊቡ ኻብ ዘሎ ፍርድታት ኣምላኽ ክልተ ንርአ። ቀዳማይ፡ ኣብ ግዜ ኖህ ዝወረደ ማይ ኣይሂ፣ ካልኣይ ጥፍኣት ከነኣናውያን።
ገበር
ኣብ ኣምላኽ ትእመን ዲኻ፧
ንኣምላኽ ከም ሓደ እትእመኖ ፈታዊ ጌርካ ምስ እትፈልጦ ከመይ ዝበለ ዕግበት ክትርከብ ከም እትኽእል መርምር።
መጽሓፍ ቅዱስ፡ ህይወት ሰባት ይቕይር
‘ቀሺ ክኸውን እምነ ነበርኩ’
ሮበርቶ ፓቼኮ ካብ ቍልዕነቱ ኣትሒዙ፡ ቀሺ ክኸውን ሸቶ ነበሮ። ንህይወቱ ዝቐየሮ እንታይ ምዃኑ ርአ።
መፍትሕ ሓጐስ ስድራ ቤት
ሰብኣይ ኣደ ወይ ሰይተቦ ንዘለወን ስድራ ቤታት ዚሕግዝ ምኽሪ
መጽሓፍ ቅዱስ ንሰብኣይ ኣደ ወይ ንሰይተቦ ምስ ፈተውትን ኣዝማድን ምስ ናይ ቅድም መጻምድትን ጥዑይ ርክብ ንኺህልዎም ኪሕግዞም ዚኽእል ብኸመይ እዩ፧
ንኣምላኽ ቅረቦ
የሆዋ ብሓቂዶ ይሓልየልካ እዩ፧
የሆዋ ብደረጃ ውልቀ ሰብ ዚሓልየልካ ምዃኑስ ንኽትኣምኖ የጸግመካ ድዩ፧ እቲ የሱስ ኣብ ዮሃንስ 6:44 እተዛረቦ ቓላት፡ ኣምላኽ ብደረጃ ውልቀ ሰብ ከም ዚሓልየልና የረጋግጽ።
መልሲ ሕቶታት መጽሓፍ ቅዱስ
ኣምላኽ ንኸቢድ ሓጢኣት እውን ከይተረፈ ይቕረ ይብል ድዩ፧ ስምረት ኣምላኽ ክንረክብ እንተ ደሊና፡ እንታይ ክንገብር ኣሎና፧
ኣብ ኢንተርነት ዝወጸ ተወሳኺ ዓንቀጻት
ናይ የሆዋ መሰኻኽር ንሳቶም ጥራይ ዚድሕኑ ድዩ ዚመስሎም፧
መጽሓፍ ቅዱስ መን ኪድሕን ከም ዚኽእል ይገልጽ እዩ።


text:
መደባት ስፖርት
ከም መቐጸልታ ናይቲ መንግስቲ ልዑል ወጻኢታት ብምግባር ንጽላት ስፖርት ንምምዕባል ዘካይዶ ዘሎ ኩሉ-መዳያዊ ጻዕሪ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ ኣብ ምሕያል ንጥፈታት ቅድድም ብሽክለታ ደቀንስትዮ ሃገርና ዝውዕላ ብልዑል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዝተዓደጋ 60 ዘመናውያን መቀዳደሚ ብሽክለታታት ንኩለን ዞባታት ሃገርና ዓዲሉ።
ኣብቲ ብሰሉስ 11 ታሕሳስ 2012 ኣብ ቤ/ጽ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ ዝተኻየደን ሓለፍቲ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ፡ ወከልቲ ኮሚሽን ስፖርትን ፌደረሽን ብሽክለታን ዞባታትን ዝተረኽቡሉ ናይ ምርክኻብ ስነ-ስርዓት ነፍሲ-ወከፍ ዞባ ዓዓሰርተ ዘመናውያን መቀዳደሚ ብሽክለታታት ተረኪበን፡ ነቲ ብመንግስቲ ዝተገብረ ሓገዝ ብዝምልከት ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተረኽቡ ሓላፊ ምም/ፋይ/ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ ሌ/ኮ ሳሙኤል ጸጋይን ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ሕርይቲ ጋንታ ኣፍሪቃን ኣቶ ሙሴ ኣስሄልን ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፡ እዚ ሓገዝ’ዚ ነቲ ኣብ ኩሉ ዞባታት ሃገርና ዝካየድ ንጥፈታት ቅድድም ብሽክለታ ደቀንስትዮ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምዕባዩ ሰፊሕ ባይታ ዝፈጥር ምዃኑ ብምምልካት ዞባታት ኣብ ግቡእ መዓልአን ንኽውዕላ ልዑል ጥንቃቐን ክንክንን ክገብራ ከምዝግባእ ኣዘኻኺሮም፡፡
ብዘይካ’ዚ ኣብ መጻኢ’ውን ዞባታት ኣብ ምፍራይ ተካእቲ ደቀንስትዮ ንዘርእያኦ ዘለዋ ምዕባለታታት ንምግምጋም ደቀንስትዮ ተቐዳደምቲ ኩለን ዞባታት ሃገርና ዝሳተፋኦ ውድድራት ንምስራዕ መደባት ከምዘሎ ኣብቲ ኣጋጣሚ ተገሊጹ፥ ኣብቲ ናይ ምርኽኻብ ስነ-ስርዓት ዝተረኽቡ ወከልቲ ኮሚሽን ስፖርት ዞባታት ብወገኖም እቲ ዝተገብረ ሓገዝ ኣብ ምብርባር ንጥፈታት ቅድድም ብሽክለታ ዞባታትን ምፍራይ ተካእቲ ተቐዳደምቲን ዝህልዎ ጽልዋ ልዑል ምዃኑ ገሊጾም። ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ ዝሓለፈ ጥቅምቲ 2012 ንሃገራውያን ጋንታታት ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት ዘገልግላ Trek Bontrager Madone ዝዓይነተን ሞዴል 2013 ዝኾና ብሉጻትን ዘመናውያን መቀዳደሚ ብሽክለታታት ብልዑል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዓዲጉ ናብ ሃገር ምእታዉ ዝዝከር’ዩ።
ህዝባዊ ርክባት
ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ


text:
ብልኡካን ቅዱስ ሲኖዶስ ዝምራሕ ሎሚ ኣብ ከተማ ለንደን ቀጽሪ ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ንልዕሊ 150 ዝኾኑ ውሉደ ክህነት ዝጥርንፍ ኣኼባ ተጌሩ ውዒሉ። ናይዚ ጉባኤ ቀንዲ ዕላምኡ ነቲ ኣብ መንጎ ኣብያተ ክርስቲያን ኣገልገልቲ ዝነበረ ፍልልይ ብዕርቂ ሰላም ተዛዚሙ ብኅብረት ኮይኖም ምእንቲ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ዘገልግልሉ መድረኽ ንምፍጣር ዝዓለመ ስለ ዝነበረ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣብያተ ክርስቲያንን ማኅበራትን ዝርከቡ ካብ ልዕሊ ፲ ከተማታት ዝመጹ ውሉደ ክህነት ዝተኣኻኸብሉ እዩ ኔሩ።
ኣብ እዞም ኣገልገልቲ ውሉደ ክህነት ዝነበረ ፍልልይ ንልዕሊ 3 ዓመት ዝጸንሐ ክኸውን ከሎ ናይቲ ጉዳይ ጠንቁ ጸላእቲ ቤተ ክርስቲያን ኣብ መንጎ ሶሊኾም ብምእታው ዝፈጠርዎ ናብ ከቢድ ዕንወት ቤተ ክርስቲያን ገጹ ዘምርሐ እኳ እንተ ነበረ ደቂ ቤተ ክርቲያን ነቲ ጠንቂ ኣለልዮም ብምፍላጥ ካብ ማእከሎም ኣርሒቆም ብኅብረት ኮይኖም ንዕቤት ቤተ ክርስቲያን ክሰርሑ ብሓደ ድምጺ ተሰማሚዖም።
ብተወሳኺውን ነቲ ኣብ መንጎኦም ዝጸንሐ ዘይምስምማዕ ይቕረ ብምብህሃል መዛዘሚ ጌሮሙሉ። ብጹዕ ኣቡነ ሉቃስ ነዞም ብሓሳብ ዝተፈላለዩ ግን ከኣ ሓንቲ ዕላማ ዝነበሮም ውሉደ ክህነት ድኅሪ ደጊም ሓደ ኮይኖም ንቤተ ክርስቲያን ካብ ጸላእታ ክከላኸሉ ኣብ ምንጎኦም ንዘጋጥሞም ጸገማት ከኣ ብኣግኡ ብምርድዳእ ከርሕቕዎ ከም ዘለዎም ለበዋኦም ኣመሓላሊፎም።
እቲ ጉባኤ ካልኦት ንኣሽቱን ዓበይቲን ጉዳያት ቤተ ክርስቲያን ውን ዘትዩን መግለጺ ሂብሉን። ካብ ተጋባእቲ ውን ዝተፈላለዩ ሕቶታት ተቐቢሉ ከከም ኣድላይነቶም ግቡእ መልሲ ሂብሉ።


text:
ሚንስትር ወጻኢ ኣመሪካ ጆን ከሪ፡ ኣብ ከቢድ ሓደጋ `ሎ ዝበልዎ ፡ ንእስራኤልን ፍልስጤማውያንን ከም ክልተ መንግስታት ክቖማ ዝብል መርገጽ ኣሜሪካ ንምዕቃብ ናይ መወዳእታ ምሕጽንታ ኣቕሪቦም።
ጆን ከሪ ሎሚ ኣብ ቤትጽሕፈቶም ኮይኖም ኣብ ዘቕረብዎ መደረ፡ ሃገሮም ነቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብባይቶ ጸጥታ ዝሓለፈ ንእስራኤል ዝኹንን ውሳነ ድምጺ ተዓቅቦ ምምራጻ ተኸላኺሎም። እቲ ውሳነ፡ እስራኤል ኣብ ግዝኣት ፍልስጤማውያን ትገብሮ ሰፈራ ዝኹንን`ዩ።
እቶም ላዕላዋይ በዓል ስልጣን ኣብ ዘረብኦም፡ እቲ ብባይቶ ጸጥታ ዝሓለፈ ውሳነ፡ ነቲ ክልተ ሃገራት ዝብል ፍታሕ ዝዕቅብ`ዩ ኢሎም። “ ንዕኡ ደው ዝበልና ኢና፡ እስራኤል ከም ኣይሁዳዊት ሃገር ወይ ከም ዲሞክራሲያዊት ሃገር ኮይና ንኽትቅጽል” ኢሎም።
መራሕቲ እስራኤል ኮኑ ገለ ኣባላት ባይቶ ኣሜሪካ ነቲ ኣሜሪካ ዝወሰደቶ መርገጺ ብኸቢድ ጸፊዖሞ`ዮም- ኣሜሪካ ነታ ናይ ነዊሕ እዋን መሓዝኣ ከሲራታ እንተበሉ ጆን ከሪ ግን ነቲ ነቔፈታ ነጺጎሞ`ለዉ። እስራኤል ኩልሻዕ ናይ ቀረባ መሓዛና ኮይና ክትቅጽል`ያ ነገር ግን ፖሊሲ ሰፈራ እስራኤል ንመጻኢ ውዕል ሰላም ዓቢ ዕንቅፋት`ዩ ኢሎም።
“መሓዙት መሪር ሓቂ ክነጋገሩ ኣለዎም፡ ምሕዝነት ድማ ሓባራዊ ምክብባር`ዩ ዝጠልብ" ዝበሉ ጆን ከሪ፡ እዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ናብ ፍታሕ ሓንቲ ሃገር ጥራሕ ዘምርሕ`ዩ እዚ ድማ ዝበዝሑ ሰባት ዝደልዩዎ ኣይኮነን ኢሎም።
እስራኤልን ፍልስጤማውያንን ከም ሓንቲ ሃገር ምንባር ክመርጹ ይኽእሉ`ዮም ወይ ድማ ናብ ክልተ መንግስታት ክምቀሉ ይክእሉ`ዮም ግን ኢሎም “እነሆ ሓደ መሰረታዊ ሓቂ ፡ እስራኤል ወይ ኣይሁዳዊት ወይ ዲሞክራሲያዊት`ምበር ክልቲኡ ክትከውን ኣይትኽእልን።"
ኣሜሪካ ነቲ እስራኤል ትገብሮ ሰፈራ ክትቃወም ጸኒሓ`ያ። እንተኾነ ግን ንእስራኤል ንምሕላው ክትብል፡ ንውሳነታት ባይቶ ጸጥታ ብድምጺ ናይ ምስዓር መሰላ ተጠቒማ ክተውድቖ`ያ ጸኒሓ፡ ዝሓለፈ ሰሙን ግን ድምጸ ተዓቅቦ ብምምራጻ እቲ ንእስራኤል ዝኹንን ውሳነ ክሓልፍ ክኢሉ`ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኤይድስ እንታይ ኢዩ?
ኤይድስ= ማለት ኣብ ሰብነትና ዝርከቡ ካብ ዚተፈላለዩ ሂማማት ዚከላኸሉልና ዋሃዮታት ብኤች ኣይ ቪ ተጠቂዖም ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ተዳኺሙ ሰብነትና ብዝተፈላለዩ ረኽስታትን ህማማትን ክቃላዕ ከሎ ኤች ኣይ ቪ ናብ ኤይድስ ዝበሃል ህማም ሰጊሩ ንብል።
ኤች ኣይ ቪ ቫይረስ እንታይ ኢዩ?
ኤች ኣይ ቪ ቫይረስ ማለት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ጥራይ ዝመሓላለፍ ናይ ሰብነትና ዓቕሚ ብምድኻም ንዝተፈላለዩ ህማማት ዘቃልዕ ቫይረስ ኢዩ።
ኤች ኣይ ቪ ብኸመይ ይመሃላለፍ?
እዚ ቫይረስ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ጥራይ ዝመሃላለፍ ኢዩ።ዝመሃላለፈሎም መንገድታት ድማ፥ ብፍንው ጾታዊ ርክብ ካብ ዝተለኽፈ ሰብ ናብ ጥዑይ ሰብ፥ካብ ልኽፍቲ ኣደ ናብ ህጻን ኣብ ጊዜ ጥንሲን ሕርስን ከምኡ'ዉን ብምጥባው ፥ዝተበከለ ደም ብምልጋስ ዝተፈላለዩ በላህቲ ነገራት ከም በዓል መርፍእ (ዝተበከለ ደም ዘለዎ መርፍእ ወይ ስሪንጋ ንፋስ ከይኣተዎ ስለዝጸንህ ከመሃላልፍ ይኽእል)።
ኤች ኣይ ቪ ኣበየኖት ዓይነት ፈሳሲ ናይ ኣካላትና ይርከብ?
v ኣብ ደም
v ኣብ ምስ ፍረዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ዝርከብ ፈሳሲ
v ኣብ ርሕሚ ጓል ኣንስተይቲ ዝርከብ ፈሳሲ
v ኣብ ጸባ ጡብ ኣደ
ብብዝሒ ዝመሓላለፈሎም ህዋሳት
· ስርዓተ ዙረት ደም
· ኣዒንቲ
· ሶርኖ ኣፍንጫ
· ኣፍ
· ርሕሚ
· ኣፍ መትሎ
· መሃንቱስ
ካብ ኤች ኣይ ቪ ብከመይ ንከላኸል?
ካብ ኤች ኣይ ቪ ብከመይ ንከላኸል?
A. ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ምሕሳብና ከምዝፍለጥ ኤች ኣይ ቪ ኣብ ርሕማዊ ፈሳሲን ኣብ ንዘርኢ ወዲ ተባዕታይ ተሰኪሙ ስለዝርከብ ፍንዉ ጾታዊ ርክብ ካብ ምግባር ክንጥንቀቕ ይግባእ። ንኣብነት፥ሓደ ምስ ሓንቲ ምጽናዕ፥ቅድሚ ዝኾነ ርክብ ክልቴኻ መርመራ ኤች ኣይ ቪ ምግባር ከምኡ'ዉን ኣብ ጊዜ ፍንዉ ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ምጥቃም።
B. ዝኾነ ሰብ ዝተጠቀመሎም መራፍእ ዘይምጥቃም።ንኣብነት
ዝኾነ ሰብ ዚተጠቀመሎም ስሪንጋ፥ ኣብቲ መርፍእ ናይ ስሪንጋ ዘሎ ቱቦ ደም ዝኾነ ኦክስጅን ከይረኸቦ ስለዚጸንሕ ክንጥንቀቕ ይግባእ። ብፍላይ ካብ ተጠቀምቲ ሃሺሽ ዝተጠቐሙሉ መራፍእ ንጠንቀቕ።
A. ካብ ኣደ ናብ ዕሸል ኤች ኣይ ቪ ብዉርሻ ዝመሓላለፍ ኣይኮነን እቲ መስርሕ ናይ ምትሕልላፍ ግን ካብ ግዜ ጥንሲ ኣትሒዙ ይጅምር፥ ኣብ ግዜ ሕርስን ምጥባዉን ምሉእ ተኽእሎ ናይ ምትሕልላፍ ኣሎ።ሓንቲ ኣደ ኤች ኣይ ቪ ምልኻፋ ምስ ትፈልጥ ካብ ግዜ ጥንሲ ኣትሂዛ ነቲ ዕሸል ከይመሃላለፈሉ መከላኸሊ መድሃኒት ክትወስድ ኣለዋ፥ድሕሪ ሕርሲ'ዉን ከተጥቡ የብላን።ህጻን ምስ ተወልደ ንጸባ ጡብ ዝትክእ ሰብ ዝሰርሖ ጸባ ክጥቀም ኣለዎ።ነፍስ ወከፍ ብኤች ኣይ ቪ ዝተለኸፈት ነፍሰጾር ኣደ ግቡእ መከላኸሊ መድሃኒት ክትወስድ ክትክእል ኣለዋ፥ ከምኡ ድማ ድሕሪ ሕርሲ ከተጥቡ የብላን።
ኤች ኣይ ቪ ዘይመሓላለፈሎም መንገድታት
§ ብሰላምታ፥ ብምትሕቑቓፍ፥ ምስዕዓም
§ ብሓባር ብምብላዕን ምስታይን
§ ናይ ሓባር ሽጎማኖ፥ ዓይኒ ምድሪ ብምጥቃም
§ ብምስትንፋስ፥ብምስዓል፥ብምህንጣስ
§ ብመግቢ፥ብማይ፥ብንፋስ፥ብምራቕ
§ ብመንከስቲ እንስሳታትን ለመምትን
-ኮንዶም እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ ካብ ኤች ኣይ ቪን ካልኦት ብጾታዊ ርክብ ዝመሃላለፉ ሕማማትን እዩ።
ኤች ኣይ ቪ መርመራ
ንዝኾነ ተሰካሚ ኤች ኣይ ቪ ብዓይንኻ ርኢኻ ክትፈልጦ ኣይከኣልን ኢዩ፡ እቲ እንኮ መፍለጢ መርመራ ናይ ደም ናይ ኤች ኣይ ቪ ብፍሉይ ምግባር ኢዩ። መብዛህትኡ ግዜ ሰባት ተሰከምቲ ኤች ኣይ ቪ ምኻኖም ከይፈለጡ ከለዉ ኢዩም ንብዙሓት ሰባት ዘመሓላልፉ።
መዓስ መርመራ ኤች ኣይ ቪ ክንገብር ይግባእ
መርመራ ኣብ ንገብረሉ ግዜ 21 መዓልታት ቅድሚ መዓልቲ መርመራ ንዝተገብረ ፍንው ጾታዊ ርክብ ጥራይ ኢዩ ክንጽረልና ወይ ክፍለጥ ዝኽእል፥ስለዚ ትሕቲ 21 መዓልታት ዝተገብረ ፍንው ጾታዊ ርክብ ንጹር ዉጽኢት ክህልዎ ኣይክእልን ኢዩ።
ንምንታይ ኽንምርመር የድሊ
o ኩነታት ጥዕናኻ ብምፍላጥ ንጥዕናኻ ዘመሓይሹን ህላወኻ ዘናውሑን መድሃኒት ብኣጋ ንምርካብን
o ሕማምካ ፈሊጥካ ንመጻምድትኻ ይኹን ንኻልኦት ሰባት ንከይትልክም ኽትጥቀቕ የኽእለካ።
ካብ ኤች ኣይ ቪ ነጻ ዝኾኑ ናይ ኣካላትና ፈሰስቲ
o ንብዓት
o ርሃጽ
o ተምላስ
o ቀልቀል
o ሽንቲ
o ምራቕ
ስለዚ ካብዚኦም ዓይነት ዉጽኢት ሰብነትና ምትንኻፍና ከሰክፈና የብሉን።
ኤች ኣይ ቪ ኤይድስ መድሃኒት ኣለዎ'ዶ? ኣይፋል!!!!
ስጋብ'ዚ ዘለናዮ ግዜ መድሃኒት የብሉን፥ግን ኮክቴይል ዝተባህለ መናዉሒ መድሃኒት ኣሎ፡ እዚ መድሃኒት ነቶም በቲ ቫይረስ ካብ ዝተፈላለዩ ሕማማት ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ዝተዳኸመ ዋሃዮታት ናይ ነብስና የበራብሮምን ነቲ ህማም ናብ ኤይድስ ንከይምዕብል ይከላኸልን ዕድመ የናዉሕን።
ኣጠቓቕማ ኮንዶም
መጀመርያ ዝወድቀሉ ዕለት ከነረጋግጽ ኣለና
ኮንዶም ኣብ ዝሑልን ደረቅን ቦታ ክቕመጥ ኣለዎ
ኮንዶም ቅድሚ ምምላስና መትሎ ብግቡእ ከም ዝቐንዐ ከነረጋግጽ ኣለና
ርክብ ቅድሚ ምጅማርና ኮንዶም ብግቡእ ኣብ ዝቐንዐ መትሎ ከም ዝተመልሰ ምርግጋጽ የድሊ
ርክብ ድሕሪ ምፍጻምና ምትሎ ብቅኑዑ ከሎ ካብ ርሕሚ ብምዉጻእ ነቲ ኮንዶም ብጥንቃቐ ካብ መትሎ ኣዉጺና ቋጺርና ቆልዑ ኣብ ዘይረኽብዎ ቦታ ንጉሕፎ
ሓንቲ ኮንዶም ንሓንቲ ግዜ ርክብ ጥራይ ክንግልገለላ ኣለና ኮንዶም ንጠቀም!!! መርመራ ኤች ኣይ ቪ ድማ ንግበር !!!
""ሕይወት ልዕሊ ኩሉ ስለዝኾነት""
ኤች ኣይ ቪ ኤይድስ መርመራን ሓበሬታን ንረኽበሉ ቦታታት
እስራኤል ኤይድስ ታስክ ፎርስ
ቦታ-ጎደና ሃነጺቭ 18,ተል ኣቪቭ
ሰዓታት ስራሕ
ሮቡዕ ካብ ሰዓት= 8፡00-10፡00ድ/ቐ
ንዝያዳ ሓበሬታ ቴሌ 0543200077(ታል)
0547132699(ኣስማይት)
ኢሜይል ws@aidsisrael.org.il
ተረም ክሊኒክ
ሓፈሻዊ ኣገልግሎት ሕክምናዊ መርመራታት ንስደተኛታት ናይ ኢንሹራንስ ወረቐት ዘይብሎም ሰራሕተኛታትን ግቡእ ኣገልግሎት ብቛንቛታት ትግርኛ፣ ዓረብን ኣምሃርኛን ይህብ
ቦታ -ተኻና መርከዚት4ይ ደርቢብድሕሪት ቑጽሪ 5 ባስ ደው ትብለሉ
ሰዓታት ስራሕ
ካብ ሰንበት-ሓሙስ 8፡00ቅ/ቀ-8፡00ድ/ቀ
ዓርቢ 8፡00ቅ/ቐ-2፡00ድ/ቐ
ቴሌ 073-2255390
ለቪንስኪ ክሊኒክ
መመርመሪ ብፍንዉ ጾታዊ ርክብ ዝመሃላለፉ ሕማማትን ኤይድስን
ቦታ ኣብ ተኻና መርከዚት 5ይ ደርቢ
ሰዓታት ስራሕ
ሰንበትን ሰሉስን4፡00ድ/ቐ-8፡00ድ/ቐ
ሰኑይ 1፡00-8፡00ድ/ቐ
ሮቡዕ 1፡00-5፡00ድ/ቐ
ሓሙስ 9፡00-12ቅ/ቐ
ቴሌ 03-7919704(መስመር ሓበሬታ)
03-5373737(መትሓዚ ቖጸራ)
ሓኻይም ሰብኣዊ መሰላት ኣብ እስራኤል
ቦታ ጎደና ባሩኽ ሳፒር 4(ማዕረ ማዕረ ጎደና ድሮር)
ያፎ፣ተልኣቪቭ
ሰዓታት ስራሕ
ሓፈሻዊ ሓኪም ፡ሰንበት፣ሰሉስ፣ሮቡዕ-ካብ 3፡00ድ/ቀ
ናይ ደቀንስትዮ ሓኪም ደዊልኩም ቆጸራ ሓዙ
ናይ ቆልዑ ሓኪም
ዓርቢ ካብ 9፡00ቅ/ቐ- 12፡00ቕ/ቀ
ቴሌ 03-5133120


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ትማል ሮቡዕ ዕለት 19 ሚያዝያ ኣብ ዘቅረብዎ ሶሙናዊ ናይ ዕለተ ሮቡዕ ሓፈሻዊ ትምህርተ ክርስቶስ ‘ኢየሱስ ኣብዚ ኣብ መንጎና ኣብዚ ቅርዓትዚ ኣሎ እቲ ሕያው ዝኾነ ካብ ሙታን ዝተንሰኤ ኢየሱስ ኣብዚ ምሳና ኣሎ’ እንክብሉ ነቶም ልዕሊ ዕስራ ሺሕ ዝኾኑ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ተኣኪቦም ንዝነበሩ ነጋድያንን ምእመናን ሮማን ኣስተምሂሮም፣
ክርስትና ሓደ ስነሓሳብ ወይ ናይ ምንባር ፍልስፍና ዘይኮነስ ኣብ ትንሳኤ ክርስቶስ ዝተመስረተ ሕይወት ምዃኑ ዝገልጹ ቅዱስነቶም፣ እምነትና ካብ ጊሓት ፋሲካ ከምዝውለድን ብትንሳኤ ክርስቶስ ከምዝጸንዕን ቀንዲ ዕርድና ትናሴ ክርስቶስ ምዃኑን ኣዘኻኺሮም፣ ቅዱስነቶም ናይ ትማሊ ትምህርተ ክርስቶስ ኣብ ምስክርነት ናይቲ ኣሳዳዲ ዝነበረ ደሓር ግን ሓዋርያን ሰባኺ ወንጌልን ክኸውን ዝተመርጸ ጳውሎስ ንምምስራት ነቲ ሓዋርያ ጳውሎስ ናብ ሰብ ቆሮንጦስ ዝጸሓፎ ቀዳማይ መልእኽቲ 15 ዘሎ ‘ኣሕዋትይ ነቲ ኣነ ዘበሠርኩኹም ወንጌል ከምቲ ዝሰበኽኩልኩም ገይርኩም ኣጽኒዕኩም ኂዝኩምዎ ከምዘሎኹም እፈልጥ እየ፣ ከምቲ ዝሰበኽኩልኩም ገይርኩም እንተደኣ ኂዝኩምዎ ድኅነትኩም ኪኸውን እዩ፣ እንተዘይኮነ እምነትኩም ከንቱ እዩ፣ ቅድሚ ኩሉ እቲ ዝተቐበልኩዎ ትምህርቲ አመሓላልፈልኩም ኣሎኹ፣ ማለት ከምቲ ጽሑፋት ዝብልዎ ክርስቶስ ምእንቲ ኃጢኣትና ሞተ። እቶም ጽሑፋት ከምዝብልዎ ከኣ ተቐብረ። ኣብ ሣልሳይ መዓልቱ’ውን ተንሥኤ። ንኬፋ ደኀር ነቶም ዓሠርተው ክልተ ትራእዮም’ ዝብል ትንሣኤ ክርስቶስ ዘረጋግጽ ጥቅሲ ከምዝንበብ ገይሮም፣ ምስዚ ኣተሓሒዞም ከኣ ‘ኢየሱስ ካብ ሞት ዘይተንሰኤ እንተዝኸውን ምናልባ ብናይ ዘይኣመንቲ ቋንቋ እቲ ዝለዓለ ውፉይ ምተባህለ፣ ግን ከምኡ ኣይኮነን፣ መይቱ ኣይተረፈን፣ ስለዚኸስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ተሰቂሉ መይቱ ዘይኮነስ ካብ ሞት ከምዝተንሰኤ ምእማን እዩ እቲ እምነት ዝበሃል፣ እምነት ከኣ ካብ ትንሳኤ ክርስቶስ እያ እትውለድ` ቢሎም፣
ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ መልእኽቱ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ትንሳኤኡ ንመነመን ከምዝተራእየ በብሓደ ይዝርዝር እሞ ኣብ መወዳእታ ‘ድኅሪ ኵላቶም ንኣይ ንቊላዕ ዝመስል’ውን ተራእየኒ’ ይብል፣ ናይ ቅዱስ ጳውሎስ ታሪኽ ሕይወት ክብድ ዝበለ እዩ ነይሩ፣ ሓደ ረድኢ ኣገልጋሊ ወይውን ሓዋርያ ኣይነበረን፣ ባዕሉ ከምዝምስክሮ ኣሳዳዲ ቤተክርስትያን ነዚ ከኣ ብዓቢ ቅንኣት ይገብሮ ነሩ፣ ኣብዚ ብኩሉ ፍጹም ኰይኑ ኣብ ዝስምዖን ንሕጊ ጐይታ ከኽብር ዝጋደለሉን ዝነበረ ግዜ እቲ ዘይሓሰቦ ነገር የጋጥም ምስ ኢየሱስ ይራኸብ፣ እቲ ኣሳዳዲ ዝነበረ ከኣ ሓዋርያ ይኸውን፣ ከመይ ቢሉ እዚ ኩሉ ለውጢ ቢልና ምስ እንሓትት ጳውሎስ ባዕሉ ይምልሽ፣ ከምዚ ከኣ ይብል ‘ኣነ ነቲ ሕያው ኢየሱስ ርእየዮ፣ ንኢየሱስ ክርስቶስ ብሕይወቱ ርኣኹዎ፣ ንኢየሱስ ክርስቶስ ተንሢኡ ረኣኽዎ’ ይብል፣ እዚ ከኣ ኢዩ መሰረት እምነት ቅ.ጳውሎስን ካልኦት ሓዋርያትን፣ ቤተ ክርስትያንን፣ እምነትና’ውን እዚ እዩ።
ብመሰረቱ ክርስትና ከምዚ ምዃኑ ምሕሳብ ክንደይ ሰናይ ኢዩ። ሓቀኛ ክርስትና ንእግዚኣብሔር ብብዙሕ ርቀትን ሓሳብን ምድላይ ኣይኮነን፣ ሓቀኛ ምድላይስ እግዚኣብሔር ባዕሉ ክደልየና ምምጽኡ ተረዲእና ልብና ምኽፋት ኢዩ። ክርስትና ጸጋ እዩ፣ እወ ከምቲ ንቅዱስ ጳውሎስ ኣብ መንገዲ ደማስቆስ ዘጋጠሞ ብሃንደበት ዝወሃበና ትዕድልትን ጸጋን እዩ፣ በዚ ከኣ ነዚ ጸጋዚ ዘደንቅ ልብን በዚ ጸጋዚ ዝምሰጥ ሕልናን የድሊ፣ በዚ ምኽንያትዚ ክርስትና ክትርድኦ ቢልካ ሒዂ እትበለሉ ጉዳይ ዘይኮነስ ብምድናቅን ልዑል ኣኽብሮን ዝቅበል ልቢ እዩ ዘድልዮ፣ ስለዝኾነ ከኣ ዕጽው ልቢ ኣብ ኣመኽንዮ ሸንኮለል ዝብል ልቢ ከድንቅ ዘይክእል ልቢ ንክርስትና ክርድኦ ኣይክእልን፣ ስለዚ ሽሕኳ ሓቲኣተኛታት እንተኾና ወላውን ኣብ ሕይወትና ብዙሕ ፍሽለት እንተኣጋጠመና ናብ መቃብር ክርስቶስ ንኺድ እሞ ነታ ዘንከራረወት እምኒ ንመልከት፣
‘ይንኣስ ይዕበ ኩልና ኣብ ውሽጢ ልብና ሓደ መቃብር ኣሎና፣ እስኪ ናብኡ ገጽና ንኺድ፣ እግዚኣብሔር ካብዚ መቃብርዚ ከመይ ቢሉ ክትንስእ ከምዝኸኣለ ንተዓዘብ፣ ብዙሓት ኣብዚ መቃብር እዚ ሓዘንን ፍሽለትን ጸልማትን እዩ ዘሎ ቢሎም ኣንኪሓስቡ ጐይታ ግን ንኩሉ ፈንጢሱ እንክትንስእ ዓቢ ሓጐስን ደስታን ሕይወትን ይህብ፣ ኢየሱስ ኣብዚ ኣብ ማእከልና ኣሎ፣ ሕያው እዩ! ካብ ሞት ተንሲኡ እዩ፣ መንቀሊ ባይታናኸስ ሞት ዘይኰነስ እቲ እግዚኣብሔር ነቲ ጥንተጸላኢና ዝኾነ ሞት ዘሸነፈሉ ፍቅሩን መደብ ድሕነቱን ትንሳኤኡን እዩ ክኸውን ዘለዎ፣ ነዚ ምስ እንገብር ከምቲ ቅዱስ ጳውሎስ ‘ኦ ሞት ኣበይ ኣሎ ሓልኻ! ኣበይ ኣሎ ዓወትካ!’ ቢሉ ዝጭርሖ ንሕናውን ከምኡ ክንብል ኢና፣ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነት ክንሕጐስ እንክርእዩና እንታይ እዩ ምኽንያት ሓጐስኩም ቢሎም ምስ ዝሓቱና ኢየሱስ ኣብዚ ምሳና ኣሎ! ኣብ ማእከልና ይነብር ኣሎ ኣብ ዘሎና ኩሉ ምሳና እዩ፣ እቲ ሕያው ዝኾነ ካብ ዝተንሰኤ ክርስቶስ ኣብዚ ቅርዓትዚ ኣብ ማእከልና ምሳና ኣሎ ቢልና ክንምልሽ ንኽእል፣ እንክብሉ ትምህርቶም ዛዘሙ፣


text:
3ይ ፓትርያርክ ቤተክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ድሕሪ ምጽነሖም ‘ነጻ’ ተለቒቖም ኣለዉ። ነጻ ማለት በቲ ኣብ ማህደረ ቃላት ዝርከብ ትርጉሙ ዘይኮነስ፥ እቲ ተኣሲሮምሉ ዝነበሩ ገመድ ነዊሑ ኣሎ ዘስምዕ ነጻነት ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ ሕጂ እውን ንኣቡነ ኣንጦንዮስ ዝከታተሉ ብሃገራዊ ድሕነት ዝተመልመሉ ሰባት ኣብ ከባቢኦም ተዘሪኦም ምህላዎም ብወግዒ ተረጋጊጹ ኣሎ።
ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፤ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ነዊሕ ማእሰርትን ናይ ሕልና መግረፍትን ኣዳኺምዎም ይኸውን ብዝብል እምነት ነቲ ናጻ ናይ ምውጻእ መስርሕ ቅድሚ 6 ኣዋርሕ ብጸቕጥን ምፍርራህን ኢዮም ጀሚሮም። ኣቡነ ኣንጦንዮስ ግን ካብ ደናጉላ ደብረቢዘን ዝረዝን ትብዓት ኣብ ባሕሪ ከብዶም ኣእትዮም ኢዮም ተቐቢሎሞም። ኮይኑ ድማ ነቶም ‘ነጻ ክትወጹ ኢና መጺእናኩም’ ዝበልዎም ሰባት ምውጻእን ዘይምውጻእን እሞ ይጽናሓልና ብቐደሙ መንዩ ከሳሲየ፥ መንዩኸ ኣሳርየ ሕጂኸ ስለምንታይ ኢየ ዝወጽእ ዘለኹ ሓብሩኒ በሉዎም። እቶም ኣባላት ሃገራዊ ድሕነት እዚ ዝሓለፈ ምዕራፍ ኢዩ ሕጂ ኣምጺኡና ዘሎ ነዓኹም ብዕርቂ ምፍታሕ ኢዩ ኣብ ዝበሉሉ እዋን ንስኹም ናይ ሕጂ ኢኹም ትፈልጡ ሓቕኹም፤የግዳስ ነቶም ናይ ቀደም ዝፈልጡ እሞ ዝለኣኹኹም እዚ ሕቶታተይ ኣቕርቡለይ በልዎም።
ጸኒሖም ላዕለዎት ሓለፍቲ ሃገራዊ ድሕነት ናብ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብምቕራብ መራሕ መንግስቲ ኢዩ ኣቡን ዝሸይም ኣብዚ እዋን እዚ ድሕሪ ሞት 4ይ ፓትርያርክ መንግስቲ ንስኹም እንዳሃለኹም ካልእ ጳጳስ ክሸይም ኣይመረጸን ፤ ከም መራሒ ሃይማኖት ድማ ይቕረን ዕርቂን ክትፈልጡ ይግባእ በልዎም። እቶም ሓለፍቲ ኣብቲ ኣጋ መወዳእታ ርክባት ባዕሎም ጽሒፎም ከፈርምዎም ኣብ ዝፈተኑሉ እዋንን ንጽባሒቱ ኣብ ቲራቮሎ ኣብ ዝርከብ ቤትጽሕፈት ቀሪቦም ኣብ ቅድሚ መራኸቢ ብዙሃን ኪቐርቡ ጸቕጢ ምስገበረሎምን፤ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ኣነ ብዘይካ ንሓደ ኣምላኽ ንኻልእ ኣይፈርህን እየ፤ እትገብርዎ ዘለኹም ኣገባብ ዘይሓለወ ብሓይሊ ዝግበር ዘሎ ስለዝኾነ እነጽጎ ብምባል ነቲ ተገዲዶም ክፍርምዎ ዝተሓተቱ ወረቀት ኣበይዎ።
እዚ ሰንፈላል ንነዊሕ ኪኸይድ ድሕሪ ምጽናሕ ፤ኣቡነ ኣንጦንዮስ ክኽምሁን ክደኑን ከምዘይኮኑ ዝፈለጡ ሃገራዊ ድሕነትን ኣዘዝቶምን፤ እኣብዚ ቀረባ እዋን ንገለ ኣባላት ተዋህዶ ቤተክርስትያን ድሕሪ ምእሳር ፤ ናብ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብምኻድ ኩሉ ግዜ ኣሰርተይን ከሰስተይን ከይፈለጥኩ ኣይላዘብን ኢኹም እትብሉ እነሆ እቶም ኣብ ሲነዶስ ዝጻብእኹም ዝነበሩ ኣሰርትኹምን ከሰስትኹምን ኣሲርናዮም ብምባል ቀረብዎም።ኣቡነ ኣንጦንዮኖስ ኣነ ከሰስተይን ኣሰርተይን ኣፍልጡኒ ክብል ከለኹ ጠፊኡኒ ስለዝኾነ ኣይኮነን፤ ኣሰርተይን ከሰስተይን መን ሙኻኖም ኣጸቢቐ እፈልጥ እየ፤ እዞም እትብልዎም ዘለኹም ይኹን ዝኾነ ሲነዶስ ብዘይ ደገፍ መንግስቲ ኤርትራ ክኣስርን ኪኸስስን ዓቕሚ የብሉን ክብሉ ንወከልቲ መንግስቲን ሽማግለ ሲነዶስን ሓቢሮም።
እቲ ናይ ዕርቂ ሽምግልና ካብ መጀመርያ ሰነ ጀሚሩ ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ኪካየድ ዝጸንሐ ሙኻኑ ዝፍለጥ ኮይኑ፤ መንግስቲ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ናይ ጥዕና ቁመነኦም ክህሰ ምስረኣየ ነቲ ሽምግልና ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብዝደለይዎ መልክዕ ክውዳእ መምርሒ ከምዝሃበ ምንጭታት ይገልጹ።
ኮይኑ ድማ ድሕሪ እቲ ሃታ ሃታ ዝነበሮ ሽምግልና ኣቡነ ኣንጦንዮኖስ ብዕለት 16 ሓምለ ኣብ ቅድስቲ ማርያም ኣስመራ ከምዝተረኸቡን ሕጽር ዝበለ ኣስተምህሮ ከምዝሃቡን ተፈሊጡ ኣሎ። ኣቡነ ኣንጦንዮኖስ ኣብታ ሓጻር ቃል ኣስተምህሮኦም ‘ንጸላእትኹም ኣፍቅሩ’ እትብል ጥቕሲ ደጋጊሞም ከምዘዘውተርዋ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ጎኒ ጎኒ እዚ ብሃገራዊ ድሕነት እተመልመሉ ካህናት ሕጂ እውን ንኹሉ ምንቅስቓሳት ኣቡነ ኣንጦንዮስ ይከታተሉ ምህላዎም ተረጋጊጹ ዘሎ ሓቂ ኢዩ። እቶም ሰለይቲ ንኣቡነን ኣንጦንዮስ ክረኽብዎም ዝህቅኑ ሰባት መን ሙኻኖም ክፍለጡ፤ ብዛዕባ ርክባት ብዝርዝር ናብ መርበባት ሓበሬታ ተቓወምቲ ዝልእኩ ዘለዉ ሰባት ክልለዩ፤ ካብ ደገ ክራኸብዎም ዝደልዩ ናይ ወጻኢ ሃገራት ኣብያተ ክርስትያናትን ወከልቶምን ርክባት ከይገብሩ ዝቆጻጸር ዝተፈላለዩ ኣጋባባት ተቐሚጦም ምህላዎም እቲ ሓበሬታ የረድእ።
ብምሉእ ድምጺ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ኢያዝያ 2004 ዝተመርጹ ኣቡነ ኣንጦንዮስ መንግስቲ ኤርትራ 20 ዓመታት ኣብ ዘይመልእ ግዜ ብ 20 ጥሪ 2006 ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተዎም ይፍለጥ። ሓምለ 12 1927 ዝተወልዱ ኣቢነ ኣንጦንዮስ ኣብዚ ወርሒ እዚ መበል 90 ዓመተ ልደቶም ኣብዒሎም መበል 11 ዓመታት ማእሰርቶም ድማ ዘኪሮም።


text:
ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዓዲ ሹምድሑን ኣብ ቀረባ እዋን ተሃኒፁ ግልጋሎት ምሃብ ዝጀመረ ማእኸል ሕክምና ብዋናነት ኣደታት ዝሕከማሉን ዝወልዳሉን እዩ። ብተወሳኺ እቲ ማእኸል ሕክምና ጥዕና ህፃውንቲ፣ ሕክምና ውሽጣዊ ሕማማትን መጥባሕትን እውን ከምዝህብ ወናንን ላዕለዋይ ሓኪም ማህፀንን ጥንስን ዶክተር ሳምሶን ሙሉጌታ ንድምፂ ኣመሪካ ገሊፆም።
ኣደ ማእኸል ሕክምና ግልጋሎቱ ብፅፈት ንምሃብ ምቁርራፅ መብራህትን ማይን ንምፍታሕ እኹል ምስንዳእ ከምዝገበረ ይገልፅ። ብመሰረት እዚ ናይ ዓርሱ መሐለውታ ጀነሬተር ተዳልዩ’ሎ፤ ተወሳኺ መጠን ሓይሊ ማይ እውን ከምዝረኸበ ይገልፅ።
ዶክተር ሳምሶን “ሞያ ሕክምና ንመዋህለሊ ገንዘብ ተባሂሉ ዝስራሕ ኣይኰነን፤ ማሕበራዊ ግልጋሎት ዝወሃበሉ ሞያ እውን እዩ። ገንዘብ ንምውህላል ኣብ ካልእ ብዙሕ ዘየድክም ዓውዲ ስራሕ ምውፋር ይከኣል እዩ” ይብል። ኣብነት ኣብቲ ማእኸል ሕክምና ውዒሉ ዘሎ ኣስታት 20 ሚልየን ገንዘብ ኣብ ካልእ ንግዳዊ ስራሕ ኣዋፊርካ ቅልጡፍ ከስቢ ምተረኸበሉ ነይሩ፤ ኰይኑ ግና ዕላማና መንግስቲ ጥዕና ሕብረተሰብ ንምሕላው ኩሉ ክሽፍን ስለዘይኽእል ነቲ ክፍተት ንምምላእ ዝተጣየሸ ምዃኑ ክንርዳእ ይግባእ እውን ኢሎም።


text:
ስራሕ ሰብ ይስእን እምበር ሰብ ስራሕ ኣይስእንን
“ቦይንግ” ዝበሃል ዓብይ ትካል ነፈርቲ ዓለም ብ1916 ዓ.ም.ፈ ኣብ ሃገረ ኣመሪካ “ሲያትል ዋሽንግተን” ዝተጣየሸ ኮይኑ ብሽም ዊልያም ቦይንግ ዝበሃል ዉልቀ ሰብ ዝተሰየመ እዩ። ዊልያም ቦይንግ ኣብ ሃገረ ኣመሪካ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ያለ ትምህርቲ ቴክኒክን ሞያን ዝተምሃረ እንትኸዉን ኣብ ኢንዳስትሪ ጨርቃ ጨርቂ እታ ሃገር እውን ብርክት ንዝበለ እዋን ሰሪሑ። ድሕሪኡ ኣብ ስራሕቲ ዕንፀይትን ሓፂነ መፂንን ብዝተፈላለየ ቅርፃ ቅርፂ ምስራሕ ጀሚሩ። ብዝሰርሖም ስራሕቲ ዝሓሸ ኣታዊ ይረክብ ዝነበረ ዊልያም ቦይንግ ብፍላይ ኣብ ፅርበት ዕንፀይቲ ዝለዓለ ፍልጠትን ክእለትን ስለ ዝነበሮ ኣታዊኡ ኣብ ሓፂር እዋን ክዓቢ ክኢሉ እዩ።
ክሳብ 1918 ዓ.ም.ፈ ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ውልቀን ማሕበርን እናሰርሐ ዝፀንሐ ዊልያም ቦይንግ ብ1919 ዓ.ም “ቢ ዋን” (B-one) ዝተብሃለት ነፋሪት ሰሪሑ ፈላማይ በረራ ኣካየደ። ነዚኣ እናመሓየሸ ድሕሪ ምፅናሕ ብ1929 ዓ.ም.ፈ ድማ 12 ተጓዓዝቲ እትሕዝ ቦይንግ 80 ዝዓይነታ ነፋሪት ሰሪሑ። ካብ ግዘ ናብ ግዘ ዘገርም ለዉጥታትን ስግግርን እናገበረ ድማ ንቕድሚት ቀፂሉ። ብኸምዚ ኣገባብ ዕዉት ጉዕዞ ህይወት ክመርሕ ጀሚሩ። ሕዚ እቲ ትካል ብብርኪ ዓለም ዝለዓለ ብርኪ ካብ ዘለዎም ኣፍረይቲ ነፈርቲ ሓደ እዩ። ፈለማ ካብ ፅርበት ዕንፀይትን ሓፂነ መፂንን ዝተበገሰ ቀስ ብቀስ እናዓበየ ሎሚ ኣብ ትሕቲኡ ልዕሊ 200 ሽሕ ሰራሕተኛታት ዕድል ስራሕ ረኺቦም ናብርኦም ብዝሓሸ ኩነታት ይመርሑ ኣለዉ። እዚ ጥራሕ ዘይኮነስ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ደቀቕትን ኣናእሽተይን ትካላት ንግዲ እውን ሓቚፉ እዩ ንቕድሚት ዝግስግስ ዘሎ። ስለዚ እውን ብመንገዲ ዕብየት ልዕሊ 90 ዓመት ተጓዒዙ ሐዚ እውን ናህሩ ዓቂቡ ይምርሽ ምህላው ዝተፈላለዩ መራኸብቲ ሓፋሽ የገንዝቡ።
ብመንፅር እዚ ከም ሃገር ይኹን ከም ክልል ክሳብ ሕዚ ዘመዝገብናዮ ጉዕዞ ልምዓት እንትንርኢ ካብ ደኣንት ሰፊሕ ልምድን ተመክሮን እናተረኸበ መፂኡ ኣሎ። ሕዚ እውን እዚ ተጠናኺሩ እናቐፀለ እዩ። ብፍላይ ድማ ትካላት ደኣንት ብናይ ባዕለን ጉልበትን ፃዕርን ሰሪሐን ምህፍታም ከም ዝኽእላ መበገሲ ክኸውን ዝኽእል ተመክሮ ተረኺቡ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ገፀር ከተማታት ይኹን ዓበይቲ ከተማታት ተስፋ ዝህቡ ዓወታት ይምዝገቡ ኣለዉ።
ነዚ መበገሲ ገይርና እምበኣር ኣብ ዞባ ደቡብ ምብራቕ ትግራይ ወረዳ እንደርታ ኣብ ደኣንት ተወዲቦም ብደንጎላ ድኽነት ይማርኹ ናይ ዘለው ትካላት ደኣንት ምንቅስቓስ ክንድህስስ። “ብደንጎላ ድኽነት ማረኽቲ!” ዝበልናሉ ምኽንያት እውን ማእኸል እቲ ተመክሮ ኣብ ስራሕቲ ምፅራብን ምቕራብን “ኮብል ስቶን” (መልከዐኛ እምኒ) መሰረት ዝገበረ ስለዝኾነ እዩ። ስራሕቲ ምፅራብን ምንፃፍን “ኮብል ስቶን” ከም ሓደ ፕሮጀክት ኣብ ሃገርና ተግባራዊ ክኸዉን እንትሕረ ብዙሓት ረብሓታት ዝህብ ምዃኑ ስለ ዝተፈለጠ እዩ። ካብኣቶም እቲ ሓደ መሰረተ ልምዓት መንገዲ ከተማታት ኣብ ምስፍሕፋሕ ዘለዎ እጃም ዓብይ ምዃኑ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ መናእሰይ ብማሕበር እናወደብካ ዕድል ስራሕ ብምፍጣር ኣንፃር ጥራሕ እንተይኮነስ ካፒታል ዝውህለለሉ ዝለዓለ ኣማራፂ ስራሕ እውን እዩ። እቲ ዘፈር ንዘለካ ጉልበት ብምጥቃም ካፒታል ኣዋህሊልካ ናብ ዝሓሸ ብርኪ ኢንተርፕራይዝ ዘሰጋግር መሳልል እውን እዩ። ኣብ ምርግጋፅ ፅባቐ ከተማታት እውን ዝለዓለ ረብሓ ኣለዎ።
ነዚ ረብሓ ብኣግባቡ ካብ ዝተገንዘቡ መናእሰይ ወረዳ እንደርታ እምበኣር መንእሰይ ኣስመላሽ ካሕሱ ሓደ እዩ። መንእሰይ ኣስመላሽ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ 2004 ዓ.ም ኣእጋሩ ንሰገር ባሕሪ ኣምሪሑ ስዑዲ ዓረብ ረጊፁ እዩ። ኣብኡ ድማ ለዉጢ ኣብ ዘይነበሮ ናብራ ዓድ ጓና ክሳብ 2006 ዓ.ም ፀኒሑ። ከምቲ ዝሓሰቦ ሱዒዲ ዓረብ ብወረ ዝህፍተመሉ ዓዲ እምበር ብተግባር ሰሪሕኻ ዘይትልወጠሉ ዓዲ ምዃኑ ድሕሪ ምርግጋፅ ግና ኣብ ዓዱ ሰሪሑ ክልወጠሉ ብዛዕባ ዝኽእል ኣማራፅታት ስራሕ ክሓስብ ጀሚሩ። ኣብ መፈለምታ 2006 ዓ.ም ድማ “ናብራ ስደት ይኣክል” ኢሉ ገፁ ናብታ ተወሊዱ ዝዓበየላ መረበቱ መሊሱ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ኣብ 2007 ዓ.ም ምስ መተዓብይቱ ዝኾኑ መናእሰይ ጣብያ ለምለም ማሕበር ኣጣይሹ። ማሕበሮም፣ 13 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኣ ጠቕላላ 25 ኣባላት ዝሓዘት ኮይና” ማሕበር ሸዊት” ተባሂላ ተሰይማ። ስራሕ ክትጅምር ዝሓዘቶ መበገሲ ካፒታል ጉልበት ጥራሕ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ባህሪ እቲ ስራሕ ጉልበት እምበር ገንዘብ ዝሓትት ኣይኮነን።
ድሕሪ እዚ ኣባላት ማሕበር ሸዊት ንምውዳብ ዘድልዩ ረቛሕታት ኣማሊኦም ድሕሪ ምዉዳብ ናብ ተግባራዊ ስራሕ ፅርበት ኮብል ስቶን ኣትዮም። ይኹን እምበር ዝፀረብዎ ኮብል ስቶን ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ፀገም ፅርግያ ኣጋጢምዎም። ነዚ ዝተገንዘበ ቤት ፅሕፈት ደኣንት ወረዳ እንደርታ መኪና ዝኣትዋሉ ፅርግያ ብምፅራግ ዘድሊ ደገፍ ምስ ገበረሎም ፍርያቶም ናብ ዕዳጋ ዘቕርብሉ ዕድል ረኺቦም። ንኣብነት ኣባላት ማሕበር ሸዊት ንዕለታዊ ስራሕቶምን ወፃኢታቶምን ብምሽፋን ኣብ ሓደ ዕዳጋ ጥራሕ ብ2007 ዓ.ም 80 ሽሕ ብር ኣታዊ ረኺቦም እዮም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከምዚ ዝበሉ ዘፈራት ስራሕ ብዝወሃበካ ገደብ ግዜ ተጠቒምካ ካፒታል ኣዋህሊልካ ናብ ካልእ ብርኪ እትሰጋገረሎም እምበር ኣብኡ ከለኻ ንነዊሕ እዋን እትቕፅለሎም ኣይኮኑን። ብከምዚ ኣገባብ ከም ማሕበር ከባቢ 230 ሽሕ ብር ኣታዊ ረኺቦም ድሓር ኣብ 2008 ዓ.ም ነቲ ከምዚ ብዝበለ መንገዲ ዘዋህለልዎ ትርፊ ብምክፍፋል ናብ ካልእ ነናይ ውልቆም ዓዉደ ስራሕ ተሰጋጊሮም ኣለዉ።
ንኣብነት ንመንእሰይ ኣስመላሽ ካሕሱ እንተወሲድና በቲ ብማሕበሩ ብኮብል ስቶን ዝረኸቦ ከባቢ 10 ሽሕ ብር ኣቢሉ ምስ ካልኣይ መሓዝኡ ብምዃን ቅድሚኡ ብውልቆም ዘዋህለልዎ ገንዘብ ወሲኾም ብ430 ሽሕ ብር ናይ ፅዕነት መኪና ገዚኦም ኣለዉ። ካብታ መኪና ዝረኽበዎ ኣታዊ ብቐፃልነት እናቖጠቡ ናብ ካልእ ብርኪ ክሰጋገሩ ድማ እናሰርሑ ይርከቡ። ካልኦት ኣባላት ማሕበር ሸዊት እውን በብውልቆም ኣብ ዝመረፅዎ ስራሕ ተዋፊሮም እናሰርሑ እዮም። ዝበዝሑ ኣብ ምህጣር ኣብዑር ተዋፊሮም ኣለው።
ኣብታ ወረዳ ክሳብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ከምዚ ኣብ ዝበለ ስራሕ ተዋፊሮም መነባብርኦም ዝለወጡ ልዕሊ 8‚750 መናእሰይ ከም ዘለዉ ኣተሓባባሪ ግልጋሎት ሓደ ማእኸል እታ ወረዳ ኣይተ መንግስቱ ግርማይ ይገልፁ። ኣብ 2009 ዓ.ም እንተወሲድና እውን 4000 መናእሰይ ኣብ ዝተፈላለዩ ውዳበታት ደኣንት ተጠርኒፎም ዕድል ስራሕ ዝረኽብሉ ኩነታት ንምፍጣር ተተሊሙ ዛጊድ 3‚157 መናእሰይ ተጠቀምቲ ዕድል ስራሕ ክኾኑ ክኢሎም ኣለው። እቲ ፍፃመ ናብ ዝተትሓዘ ዓመታዊ ሸቶ ዝተቓረበሉ ምኽንያት ባህሪ ስራሕቲ ምፅራብ ምሩፅ እምኒ ዘድልየሉ ግዘ ካብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት ናይ በጀት ዓመት ጀሚርካ ብዝለዓለ ትኹረት ዝስርሐሉ ስለ ዝኾነ እዩ።
ኣብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ደኣንት ወረዳ እንደርታ ዝስርሑ ስራሕቲ ፈላማይ ትኹረቶም ትልሚ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ትልሚ ዝተርኣዩ ጥንካረታትን ሕፅረታትን ድማ ብፍሉይ ተገምጊሞም ኣለዉ። ከም ጥንካረ ካብ ዝተገምገሙ እቲ ሓደ ኣብ ደኣንት ዘለዉ ጉጅለታት ልምዓት፣ ዋህዮ፣ መሰረታዊ ዉዳበ፣ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ንናይ ወረዳ መበገሲ ትልሚ መሰረት ገይሮም ነናይ ባዕሎም ትልሚ ምድላዎም እዩ። እዚ ከባቢያዊ ሃፍተ ገነት መሰረት ይገብር። ብፍሉይ ኣብ ስራሕቲ ፅርበትን ቀረብን ኮብል ስቶን ዝነጥፉ ዉዳበታት ደኣንት ድማ ዝድለ ካፒታል ንምርካብ ትኹረት ትልሞም ፅርየት እዩ። ነዚ መረጋገፂ ከዓ ኣብ ሕሉፍ ዓመታት ዝነበሩ ጥንካረታትን ሕፅረታትን መሰረት ዝገበረ ገምጋማዊ ስልጠናታት ይወሃብ።
ካብቲ ዝወፀ ትልሚ ብምብጋስ ምስሊ ዉዳበታት ደኣንት እዚ ዓመት ክንርኢ ከለና ከም ወረዳ 43 ጉጅለታት ልምዓት ደኣንት ንምዉዳብ ተተሊሙ ክሳብ ወርሒ ሕዳር 2009 ዓ.ም ዝነበረ ፍፃመ 38 ምዃኑ እዮም ኣይተ መንግስቱ ዝሓበሩ። እዚ ብመንፅር መንቀሳቐስቲ ደኣንት ወሲድካ እንትርአ 657 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 1332 ንምዉዳብ እዩ ዓመታዊ ትልሚ ተታሒዙ። ብዝግበር ዘሎ ዕቱብ ምንቅስቓስ ድማ ዛጊድ 544 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበአን 1‚119 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ተወዲበን ናብ ዝተፈላለየ ስራሕ ዝኣትዋሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ኣብዚ ድማ ቅድመ ግምባር ዝኾነ ኣባል ዉድብ መሪሕ ኮይኑ ንምኻድ ዝተትሓዘ ሸቶ ፍፃምኡ ከም ዘመላኽቶ ብዝተሓሰበሉ መንገዲ ይኸይድ ምህላዉ እዩ።ንኣብነት ሎሚዘበን ዓመት ትልሚ 542 ኣባላት ዉድብ ዝኾኑ መናእሰይ ኣብ ዝተፈላለያ ዉዳበታት ደኣንት ኣእቲኻ ነቲ ካልእ ኣባል ዘይኮነ መንእሰይ ከንቀሳቕሱ ተተሊሙ እዩ። ዛጊድ ዘሎ ተግባራዊ ስራሕ ወሲድካ እንትርአ ድማ 524 ኣባላት ዉድብ ዝኾኑ መናእሰይ ኣብተን ኣብዚ ዓመት ተወዲበን ዘለዋ ዉዳበታት ተመልሚሎም ኣለዉ።
እቶም ክሳብ ሕዚ ኣብ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ተወዲቦመ ዘለዉ መናእሰይ ኣብ ሰለስተ መሰረታዊ ዉዳበ፣ 38 ዋህዮታትን 223 ኔትዎርክታትን ዝተጠርነፉ እዮም። ረብሓ እቲ ኣወዳድባ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሒዝካ መደባት እናገምገምካ ንምምራሕ እዩ። ነዚ መሰረት ገይረን ድማ እተን ዉዳበታት ናብ ተግባረዊ ስራሕ ኣትየን መደብ መሰረት ብምግባር ትልመን ከመይ ከም ዝፍፅማ፣ መን እንታይ ከምዝሰርሕ መዓዝ እንታይ ከምዝፍፀም ተሊመን ናብ ተግባር ኣትየን ኣብ ምስራሕ ይርከባ።
እዚ ብኣብነት እንትንርእዮ ከም ወረዳ ካብ ዘለዋ 38 ጉጅለታት ልምዓት እተን 16 ቅድሚት፣ 13 ማእኸል ዝተሰርዓ ኮይነን ዝተረፋ ትሽዓተ ድማ ስርርዐን ድሕሪት እዩ። ኔትዎርክታት ወሲድካ እውን ቅድሚት ዝተሰርዓ 103 እየን። እተን ዝተረፋ 83 ኔትዎርክታት ኣብ ማእኸል፣ 37 ድማ ኣብ ድሕሪት ተሰሪዐን። እቲ ስርርዕ ክሳብ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ዝወርድ ኮይኑ 459 ኣብ ቅድሚት፣ 348 ኣብ ማእኸል ተሰሪዐን ኣለዋ።ዝተረፋ 312 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ድማ ድሕሪት ዝተሰርዓ እየን። ምኽንያቱ ድማ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሒዝካ መደብካ ካብ ዘይምምራሕ ይብገስ። ስለዚ ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት እተን ዉዳበታት ደኣንት ዓብይ ፍልልይ ኣሎ። ብዝሕ ዝበላ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ድሕሪት ዝተሰርዓሉ ኩነታት ስለ ዘሎ ነዚአን ኣብ ቅድሚት ንምስራዕን ዘድሊ ብርኪ ስግግር ኣረጋጊፀን ናብ ዝሓሸ ለዉጢ ንክመፃ ድማ ኣብቶም ተሪፎም ዘለዉ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ግቡእ ዝኾነ ደገፍን ክትትልን ምግባር ወሳኒ እዩ።
እቲ ካልእ ኣብ ዉዳበታት ደኣንት ብትኹረት ዝስርሓሉ ጉዳይ ስራሕቲ ምቑጣብ ገንዘብ ከምኡ እውን ምሃብን ምምላስን ልቓሕ እዩ። ብመሰረት እዚ ድማ ኣብዚ ዓመት 1500 ሰባት ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ብዉዳበ ይኹን ብዉልቀ ደኣንት ተዋፊሮም ልዕሊ ሰለስተ ነጥቢ 17 ሚልዮን ብር ክዓቑሩ እዩ ትልሚ ተታሒዙ። ክሳብ ወርሒ ሕዳር 2009 ዓ.ም ዝነበረ ፍፃመ እንትርአ 281 ሰባት ዝተሳተፍሉ ልዕሊ ሰለስተ ነጥቢ 95 ሚልዮን ብር ምዕቛር ተኻኢሉ ኣሎ። ስለዚ ኣብ ዉዳበታት ደኣንት ንመናእሰይ ብዝግባእ እናወደብካን ዕድላት ስራሕ እናፈጠርካን እንተተኸይዱ ካብቲ ንሓፂር ግዘ ዝረኽብዎ ኣታዊ ብዝዛየደ ገንዘብ እናቖጠቡ ፅባሕ ዝበለፀ ስራሕ ንምስራሕ ይክኣል።
ምስ ምሃብ ልቓሕ ተዛሚዱ እውን መበገሲ ካፒታል ሕፅረት ንዘጋጠሞም ውዳበታትን ዉልቀን ደኣንት መንግስቲ ዝተፈላለዩ ዕድላት ኣመቻችዩ እናሰርሐ መፂኡ እዩ። በዚ ኣገባብ እዚ ከም ወረዳ ኣብ 2009 ዓ.ም ን85 ወገናት መንቀሳቐሲ ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ሸውዓተ ሚልዮን ብር ትልሚ ተታሒዙ ኣሎ። ካብዚ ዛጊድ ዝተፈፀመ እንትርአ ን35 ሰባት 467 ሽሕ ብር ክወሃብ ተገይሩ እዩ።
እዞም ስራሕቲ እዚኦም እንትስርሑ እቲ ዝድለ ዉፅኢት ካፒታል እናዋህለልካ መነባብሮኻ ካብ ምልዋጥ ሓሊፉ ካብ ብርኪ ናብ ብርኪ ንምስግጋር እዩ። ምኽንያቱ ቀንዲ ተልእኾን ዕላማን ኤጀንሲ ልምዓት ደኣንት መናእሰይ ብዉልቀን ዉዳበን ኣቢልካ ዘድሊ ደገፍን ክትትልን ብምግባር መሰረታዊ ለዉጢ ከምፅኡ ምግባር እዩ።
እተን ሎሚ ካብ ንኡሽተይ ካፒታልን ሰፊሕ ጉልበትን እናተበገሳ ንዕብየት መሰረት ዝኸዉን ለዉጢ ዘመዝግባ ዘለዋ ዉዳበታት ደኣንት እውን ፅባሕ ከምቲ ትካል ቦይንግ በፂሕዎ ዘሎ ብርኪ ንምብፃሕ ዝህለወን ግዘ ኣዝዩ ርሑቕ ኣይኸዉንን። ካብ ፅርበት ዕንፀይትን ስራሕቲ ሓፂነ መፂንን ተበጊሱ ወናኒ ዓለም ለኸ ፍሉጥ ትካል ነፈርቲ ናይ ዝኾነ ቦይንግ ኣብ ዓድና ዘለዋ ሎሚ እምኒ ዝፀርባ፣ ሓፂን ዝቕጥቅጣ ወዘተ ትካላት ደኣንት እውን ፅባሕ ወነንቲ ዓበይቲ ትካላትን ሚልዮናት ገንዘብን እየን። ምኽንያቱ እቶም ኣብ ውሽጢ ውሑድ ዓመታት ካብ ባዶ ተበጊሶም ብኣሽሓት ዝቑፀር ገንዘብን ንብረትን ዝዉንኑ ዘለዉ መናእሰይ ሃገርና ይኹን ክልልና በቲ ዕዉት ስርሖም መሰኻኽር እዮም።


text:
Mahbere Abune Selama- self help association, support those in need, Spiritual gatherings, youth and adult counselling
አፍ ደገ
ኦርቶዶክስ ተዋህዶ
ማሕበር አቡነ ሰላማ
ስእልን ቪድዮን
መደባት
ሃፍተ ገነት
ዜና
ተኣምረ ኣቡነ ሰላማ
Home
Archives
Search
ጻድቅ ኣቦና አቡነ ተክለሃይማኖት
Posted by ማሕበር ኣቡነ ሰላማ on Sunday, 15 September 2013 in ገድለ ቁዱሳ
Font size: Larger Smaller Hits: 350 Print Bookmark
0
inShare
0
ጻድቅ ኣቦና አቡነ ተክለሃይማኖት
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
እንኳዕ ናብ ናይ ጻድቅ ኣቦና አቡነ ተክለሃይማኖት ዓመታዊ ክብረ በዓል ብሰላም ኣብጸሓና!
ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ሞት ቅዱሳኑ ኽቡር እዩ።>> መዝ.115፣6።(መዝ.116፣6)
እዚ ቃል ዝተዛረቦ ልብ ኣምላክ ቅዱስ ዳዊት እዩ።ሞት ንኹሎምደቂ ኣዳም ዘይተርፍ እዩ። እዚ ብምዃኑ ካብ ጸልማት ናብ ብርሃን፣ ካብ ጸቢብ ናብገፊሕ፣ ካብ ጊዚያዊ ናብ ዘልዓለማዊ ዝሰጋገሩሉ ድልድል እዩ።
ቁምነገሩግናብሃይማኖትን ምግባርን ጸኒዑ፣ ገድሊ፣ ትሩፋት ፈጺሙ ናይ ክብሪ ኣኽሊል ደፊኡበረከትን ቃልኪዳንን ተቀቢሉ ክጽዋዕ ናይ ዘልዓለማዊ ጸጋ ዘውህብ እዩ። ነዚ ከምዚዓይነት ሞት እዩ ከኣ ክቡር ቅዱስ ዳዊት > ዝበሎ።
ነዚ ኽብሪ ካብ ዝበቕዑ ቅዱሳን ኣቦታት ሓደጻድቅ ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት እዮም።ኣቡነ ተክለሃይማኖት ቡልጋ ደብረ ጽላልሽ ወይ ኣብ ከባቢ ዞረሬ ቅዱስ ሚካኤልቤተክርስቲያን ሰበኻ ካብ ኣብኦም ካህኑ ቅዱስ ጸጋዘአብ ካብ ኣዲኦም ቅድስቲእግዚእኃረያ መጋቢት 24 ተጸኒሶም ኣብ ታሕሳስ 24/1197 ተወሊዶም። ኣብዝተወልድሉ ኣብ መበል ሳልሳይ መዓልቶም ታሕሳስ 26 ሰንበት ንግሆ ሰዓት ትሽዓተ(9) ካብ ሕቅፎ ኣዲኦም ወሪዶም > ኢሎም ንሥላሴ ኣመስጊኖም እዮም።ወለዶም’ውን ፍስሓጽዮን ኢሎሞም። ትርጋሜኡ ከኣ ናይ ጽዮን ተድላ ሓጎስ ማለትእዩ።
ኣቡነ ተክለሃይማኖት ካብ ኣብኦም ካህን ቅዱስ ጸጋዘአብ ግብረ ዲቁናን ሥርዓተቤተክርስቲያን ድሕሪ ምምሃሮም ኣብ መበል 15 ዓመቶም ካብ ግብጻዊ ሊቀጳጳስኣቡነ ቄርሎስ ዲቁና ተቐበሉ። ኣብ ቅድስቲ ቤተክርስቲያን’ውን ካብቲ ንኡስዕድሚኦም ጀሚሮም ከገልግሉ ጀመሩ።ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ ጻድቅ ኣቡነ ተክለሃይማኖት ምስ ኣዕርኹቶም ናብ ሃድንምስ ከዱ ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ተገሊጹ።
ንህዝበ ክርስቲያን ከገልግልሓዲስ ሓዋርያ ጌሩ መረጾ ስሙ’ውን > ኢልዎ።ትርጉሙ ድማ ናይ አብ ናይ ወልድ ናይ መንፈስ ቅዱስ ተኽሊ ናይ ሃይማኖት ፍረ ማለትእዩ።ነታ ብ ኣቡነ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን ብዙሕ ጽኣሪ ኣብ 325 ክርስትና ዝተቀበለት ምድሪ ሓበሻ ከምኡ ዉን ድሕሪ ኣቡነ ሰላማ 9 ቅዱሳን ጊዲኦም ዘበርከቱላ ምድሪ ሓበሻ ኣቦና ኣቡነ ተክለ ሃይማኖት ዉን ኣቢ ጊደ ኣበርኪቶም
,ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት ሓዋርያዊ ጉዕዞም ክጅምሩ ከለዉ > (ገድለ ተክለሃይማኖት 28፣23።)
እዚ ኢሎም ትሕትናብዝተመልኦ ዝተሰብረ ልቢ ናብ ፈጣሪኦም ድሕሪ ምልማኖም ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታትብሓጥያት ወዲቆም ዝነብሩ ሰባት ናብ ገቢረ ጽድቅ፣ ካብ ክሕደት ናብ ሃይማኖትመሊሶሞም እዮም። ነዚ እዮም ከኣ ተክለሃይማኖት ጸሓይ ተባሂሎም።ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ እብራውያን መልእኽቱ ብዛዕባ ቅዱሳን መንፈሳዊ ገድሊ ክገልጽከሎ፦
እብ.1134 > ከም ዝበሎ ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት ብመንፈሳዊ ተጋድሎን ብትሕትናን ተኣምራትንኣላዊ ዝነበረ ንጉሥ ሞቶሎሚን ናብክርስትና መሊሶሞ እዮም።
> ከምዝበሎ ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት ንወንጌልብተጋድሎ ሕይወት ብተግባር ተርጊሞምዋ እዮም።> እብ.11;34። ከምዝበለ ኣቦና ኣቡነተክለሃይማኖት ናይ ኣራዊትን ገበልን ርእሲ ቀጥቂጦም እዮም።> ከምዝበሎ ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት ሞቶሎሚ ካብ ዝወርወሮ ኵናት ብተኣምራት ዲኂኖም እዮም።
> ከምዝበሎ ኣቦና ኣቡነ ተክለሃይማኖት ብዘይ ዕረፍቲ ብብዙሕ ተጋድሎ ብጾምን ጸሎትን ስግደትን ብብዙሕ መከራበርቲዖም እዮም።እዚ ኩሉ ገድልን ትሩፋትን እንዳፈጸሙ ጊዜ ዕረፍቶም ምስ በጽሐ ንደቂመዛሙርቶም መጀመርታ ናይእግዚአብሔር ጽድቁ ጥራሕ ድለዩ፣ ጾምን ጸሎትን ኣዘውትሩ፣ ንሓድሕድኩም ተፋቀሩ፣ ትእዛዛቱ’ውን ብግቡእ ሓልዉ እንዳበሉይመኽርዎም ኔሮም።..>> ዳሕራይ’ውን እንዳበሉ ብፍጹም ትሕትናን ብፍሉይ ተመሥጦምይጽልዩ ኔሮም።>>ኣብ መወዳእታ ኣቦና ጻድቅ ኣቡነ ተክለሃይማኖት ኣብ ዕለተ ነሓሰ 24 ዓረፉ። በዚመሠረት ቅድስቲ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያና ኣብዚ መዓልቲ ዕረፍቶም ኣብቅድሚ እግዚአብሔር ዝኸበሩን ብዙሕ ክብሪ ዝተዋህቦም ጻድቅ ኣቦና ኣቡነተክለሃይማኖት በበዓመቱ ነሓሰ 24 በዓለ ዕረፍቶም ብዓቢ ኽብሪ ተኽብሮ።
እግዚአብሔር ኣምላኽና ካብ ናይ ጻድቅ ኣቦና ኣቡነ ተክለ ሃይማኖት በረከትንረድአትን ይኽፈለና። ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣማላድነት ናይ ቅዱሳንጻድቃን ተራዳእነትንማሕበርና ማህበር ኣቡነ ሰላማን ንኩሉ ህዝበ ክርስትይን ኣይፈለየና።
።
ዓመታዊ ክብረ ብዓል ጽንሰታ ለማርያም ብክብ ዝበለ ድምቀት ተባዒሉ
ብኣባ ሳሙኤል ዝተደርሱ መጽሓፍቲን ናይ ስብከት ሲዲታትን ኣብ መንፈሳዊ ሂወት ና…
mahbereabuneselama@2012. All Rights Reserved


text:
ምዕባለታት ድሕሪ ኣክርያ
ካብ ፍሽለት ናብ ፍሽለት ዝሰጋገር ዘሎ ዐቅሊ ጽበታዊ ፈተነ ምጉጅጃል ህዝቢ ኤርትራ መርኣያ ምፍላም ተሪር ተቃውሞ ህዝቢ ኤርትራ ምኻኑ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ይሕብሩ። ህግደፍ ነቲ ካብ ኣኽርያ ዝተፈሓሓመ እምብይታ ሕዝቢ ፈለማ ናይ ሃይማኖታዊ ጥሩፍነት ጠቀነ ክህቦ ፈቲኑ ምስ ፈሸለ ነቲ ስሙር ተቃውሞ ብናይ ብሔር ምጉጅጃል (ናይ ኣክርያ ጉዳይ ናይ ጀበርቲ ዘለዓዓልዋ ናይበይኖም ግዳይ ደኣምበር ናይ ምስልምና ኣይኮነን ብምባል) ብላይ ሜላ ይጥቀም ምህላዉ ብተወሳኺ ይሕብሩ። ከምቲ ኣብ ውሽጢ ኣብ ደገ ዘሎ ኤርትራዊ ድማ ነቲ ተጀሚሩ ዘሎ ተቃውሞ ሰሚሩ ከጓሃህሮ ድማ ምሕጽንታ እቲ ፍትሒ ተሓሪማቶ ዘላ ሃንቀው ዝብል ዘሎ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝብና ከነመሓላልፍ ድማ ተላብዮምና።
ምስዚ ተኣሳሲሩ ዝመጸና ሓበሬታ ከምዘረድኦ ኣብ መዐስከር ሳዋ ንተዐላሞ ጽኑዕ ክትትል ይግበረሎም ከምዘሎን እቲ ግቡእ ስርዐተ ትምርቲ ንክልተ ኣዋርሕ ተጓናዲቡ ከምዘሎን የመልክት። ተመሃሮን ሞባይል ቴሌፎናቶም ተሓዲጎም ከምዘለውን መምሃራን ሞባይል ሒዞም ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ምንቅስቃስ ተኸልኪሎም ኣለው። ሰዐታት እቶእቶ ከምዘሎን ኣብ እዋን ምሸት ምንቅስቃስ ከምዝተኸልከለንውን ይሕብሩ።
ኣብ ዝተፈላለይ ከባቢታት ኤርትራውን ምፍራስ ገዛዊቲ ይቅጽል ከምዘሎ ተስወሳኪ ሓበሪታ ብስእሊ ዝተሰነየ ጭብጢ ተመልከቱ።
ብተወሳኪ ኣብዝተፈላለይ ከባቢታት ኣስመራ ብካብ ኤርትረኣ ወጻኢ ዝሞቱ ደቂ ሃገር ምልክታታት መርኣይ ከምዘይብሉ ንሕብር። ከምዚ ኣብ ስእሊ ትሪኡዎ፡ ወድና ኣብ ሊብያ ምይቱ፤ ጋልና ኣብ ኡጋንዳ ተጎዲኣ ዝብሉ ወረቃቅቲ ኣብ ዝኽድካዩ ኮይኑ። ዓዲ መርድእ ብመርድእ እያ ኮይና ብምባል ህዝቢ የስተንትን ከምዘሎ ንሕብር።
ኣባላት ዓርቢ ሓርነት ካብ ኤርትራ


text:
ሃለው ባሕሪ (2ይ ክፋል)
(ኣብ ሓቀኛ ተዘክሮታት ሃብቶም ዝተመርኮሰት ልበወለዳዊት)
ማሕሙድ ሳልሕን ሃብቶም ጸጋይን
ዝሓለፈ 1ይ ክፋል ባሕሪ በዚ ዝስዕብ ሕጥበ ጽሑፍ ዛዚሙ ነይሩ።
“ድሕሪ ናይ ሳዓትን ፈረቓን ጉዕዞ፡ ባሕሪ ኣብ ዝባን እሮታ ኣብ መኣዘዚ ቦትኡ በጺሑ። ባሕሪ ኣብ እሮታ ኣሎ፡ ጽባሕ ነገር ኣሎ ። ‘ባሕሪ’ መጸውዒ ኮድ ጅግና ኢሰያስ ተወልደ(ወዲ ፍላንሳ) እዩ ነይሩ። ነዚ ኣብ ቅድምኡ ኣሳፊሑ ዘሎ ግንባር ጸላኢ ክፍንቅል እዩ መጺኡ። ካብ ዝባን እሮታ ንሓዋሩ ክብንቅሶ፡ ሕማቕ ኣቀታትላ ክቐትሎ እናተዳለወ ‘ዩ። ድሕሪ ቅሩብ መዓልታት የማናይ ግንባር ሓልሓል ሓዊ ክከዓዎ እዩ። ብርግጽ፡ ብዙሓት መንእሰያት ክረግፉ እዮም። ገሊኦም፡ ድሕሪ ዜሮ-ሳዓት ዘላ መዓልቲ ይኹን ትመጽእ ሳምንቲ ኣይክርእዩወን እዮም። ድሮ ዘፍቀሩ እንተለዉ፡ ፍቕሮም ኣይክርእዩን እዮም። ምላድን ሓድግን ኳ ግደፎ። ሕጂ ግዚኡ ኣይኮነን። ሕጂ ኩሉ ኣብ ተዳሎ እዩ ዘሎ። ብወገን ጸላኢ እውን ምድላው ኣይተርፍን። ምንቅስቃሳትና ክከታተልዎ ቀንዮም ይኾኑ ‘ዮም። “ ዳህና ሁኝልኝ ፍቅርዬ” ዝበሉን ስእልታት ኣፍቀርቶም ዝሰዓሙን ከምዝህልዉ ፍሉጥ እዩ። ብርግጽ፡ ደም ክፈስስ እዩ። እዚ ከባቢ እዚ ለሚድዎ እዩ። ን22 ዓመታት ደቂሰባት ክተሓረዱሉ ጸኒሖም እዮም። ከም ልሙድ ስራሕ እዩ ተወሲዱ። ናይ ሎሚ ዓራርቦ ሰማይ ከይተረፈ ኣዝዩ ዘይንቡር ደም ሰሪቡ ኣሎ። ሕማቕ ፋል። ነገራቱ ክሉ ንሞት የዘኻክር። እቲ ኣየር እውን ደም-ደም ይሽትት ኣሎ። ሃለው ባሕሪ………..”
2ይ ክፋል ይቅጽል፡
ዝኽርታት ግንባር ናቕፋ
ብ1981 ካብ ቤ/ት/ሰውራ ናብ ተዋጋኢ ሰራዊት ተወዚዐ። ንክልተ ዓመታት ኣብ ሓይልታት ድሕሪ ምጽናሕ ድሮ ሰላሕታ ወራር ምስ ስዉኣት ብጾት ሃይለ መጎስን ሃብተልኡል ልጃምን ኦፐረተራት ወዲ ፍላንሳ ክንከውን ተመደብና። ሃይለን ሃብተልኡልን ክልቲኦ ም ዕባያት ቤ/ት/ሰውራ ብምንባሮም ጽቡቕ ሌላ ነይሩና። ወዲ ፍላንሳ እውን ኣየጋየሸናን። ውሩይ መራሕ ኲናትን በዓል ዝናን ስለዝነበረ፡ ሓቂ ይሓይሽ ኩርዓት ተሰሚዑና። ተጋደሊት ሚርያም(ሰይቲ ወዲ ፍላንሳ) ኣብተን ንወዲ ፍላንሳ ክትበጽሕ ዝመጸትለን ውሑዳት እዋናት ነቲ ኣሃዱ ዘይሃስስ ጦብላሕታ ገዲፋትሉ እያ። ርእሳ ዝኸኣለት ጅግና ነይራ።
ሓደ ግዜ ሚርያም ገና ኣብ እንዳ ዜና ኮላ ክትበጽሓና ትመጸእ። ኣጋጣሚ ኮይኑ ናይ ሓንቲ ቦጦሎኒ ምዝንጋዕ ነይሩ’ሞ ናብኡ ንኸይድ። እቲ ናይ መርኢት ቦታ ኣብ ጸግዒ ድፈዖም ዝተደኮነ ዳስ ኮይኑ፡ ኮፍ መበልኡ ብኣእማን ዝተሰርሐ ክባዊ ሪጋታት ዝሓዘ፡ ኣብ ቅድሚት ድማ ነቶም ስነጥበኛታት እተገልግል ብርኽ ዝበለት መድርኽ ነይሩዎ። ንእሽቶ ትያትር ጥንታዊት ሮማ ይመስል። ንእሽቶ እፎይታ ኣብ ትርከበሉ ግዜ ከምዚታት ዓይነት መደባት ልሙድ እዩ። ኵናት ወላ ነቲ ብዘይክኡ ካልእ ዋኒን ዘይፈልጥ ሰብ የስልኪ እዩ። እቲ ልሙድ ግጥምታትን ኮሞዲታትን ደርፍታትን ዝሓቖፈ ዕሙር ምርኢ ጀሚሩ። ተዋሳእትን ደረፍትን ንሕጽረት ኣልባሳትን ካልእ መሳርሒታትን ዝምልከት ሽግራት ብጥበብ ፈቲሖሞ መሳጢ መዘናግዒታት የቕርቡ ነይሮም ። ወዲ ፍላንሳ ሕልፍ ዝበለ ፍቕሪ ድራማን ሙዚቓን ነይርዎ። ጽሑፋት የበርክት ከምዝነበረ እውን ሰሚዐ ኣለኹ። ብዝኾነ፡ ኣብዛ መዓልቲ’ዚኣ ወዲ ፍላንሳ ሓንቲ ከብተን ድራማታት ኣዝያ መሲጣቶ መስለኒ ንመንከሱ ብኢዱ ደጊፉ ኣዕንቱ ቀው ኣቢሉ ይዕዘብ ነይሩ። በታ ድራማ ዝተማረኻ ኣዕንቱ ጸጸኒሑ ዝለዓል ዝነበረ ደሮና እውን ከሸግረን ኣይተራእየን። ኣብ ጎኑ ዝነበረት ሚርያም ንደቃይቕ ድሕሪ ምዕዛባ ” በል ኣፍካ ሃመማ ከይኣትዎ” ኢላ ብሞንኩባ ድፍእ ኣበለቶ። ወዲ ፍላንሳ ነቲ ዝዕዘብ ዝነበረ ሰብ ብዓይኑ ኮሊሉ ናብ ሚርያም ምልስ ኢሉ ” ኣይኩላ እንድያ ማዕጾ ኣፋ ኣርሕያ ዘላ። ንምዃን፡ እንዳ ዜና ፊልምታት ኣይትስእኑን ትኾኑ። ንሕና’ኮ እዚ እዩ ሲነማና። ርኣዪ’ሞ ተጋዳላይ! ኣብ ማእከል ኲናት ብዛዕባ መጻኢት ኤርትራ ይሓልም። ኣይግበሮ’ምበር፡ ጽባሕ ነዞም መንእሰያት’ዚኦም ዘናሽዉን ልዕልኦም ዝምድሩን ኣይክሰኣኑን ይኾኑ። ካብኡ ዝኸፍአ ከኣ፡ ስልጣን ምስ ጠዓሞም ኣሉ ቀጣን ምስ ዝብሉና’ዩ። ነዚታት ሲ ጽቡቕ ክተንጸባርቕዎ ኣለኩም። ንገርዮ ንሸሪፎ” በላ። እቲ ድራማ ብዛዕባ’ታ ተጋዳላይ መታን ከረጋግጻ ዝዋደቐላ ዝነበረ መጻኢት ኤርትራን ብዛዕበኣ ዝነበሮ ራእይን ሃንቀውታን ዝገልጽ ‘ዩ ነይሩ። ወዲ ፍላንሳ ምስ ተጋዳላዩ ዝነበሮ ቅርበት ዘርኢ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ። ጸገሞም ጸገሙ ነይሩ፤ ሕልሞም ሕልሙ። ኣብ ውትህድርና ወተሃደር ‘ኳ እንተነበረ፡ ሽግር ተጋደልቲ ክርዳእን ክፈትሕን ዝጽዕር ከምዝነበረ ኣብተን ምስኡ ዘሕለፍክወን ኣዋርሕ ክርእዮ ክኢለ። ተጋደልቲ ብሽሙ ክጽውዕዎ፡ እንዳኸደ ደው ኣቢሎም ክዛረብዎን ክጫረቑዎን ተዓዚበ እየ።
ኣብ ካልእ እዋን፡ ኣብ ድሮ ሰላሕታ ወራር ወዲ ፍላንሳ ንሓንቲ ጦሎኒ ሒዙ ናብቲ ብሸነኽ ዓንሳባ እናጎሃረ ዝመጽእ ዝነበረ የማናይ ክንፊ ግንባር ናቕፋ ተንቀሳቀስና። ኣብዚ ወራር እዚ ጸላኢ ነቲ ናቕፋ ንምሓዝ ደጋጊሙ ዝፈሸለሉ ግንባራዊ መጥቃዕቲ ገዲፉ ጎናዊ/ክንፋዊ ፈተነታት የካይድ ነይሩ። ቀንዲ ስልቲ ጸላኢ ምምጣጥን ምልሕላሕ መስመር ህ.ሰ. ነይሩ። እቲ ብሓልሓል ዝኸፈቶ ሓድሽ ግንባር እውን ምስ’ዚ ዝተኣሳሰር እዩ ነይሩ። ከምዝዝክሮ ንብ/77 ክንድርብ ኣብዚ ሓድሽ ቦታ ማለት ሮራ ላባ ምስ መጻእና እቲ ቦታ ኣብ ሓጺር ግዜ ናብ ርሱን እቶን ተቐየረ። ተጋዳልይን ጸላእን ኣብ ዘየቋርጽ ህልኽ ዝመልኦ መጥቃዕትን ጸረ መጥቃዕትን ተጸሚዶም። ኣብ ሮራ ላባ ኣባላት ፖ/ቤት ጽሕፈትን ኣዘዝቲ’ቲ ግንባርን ዝርከብዎም ብዙሓት ሓለፍቲ ነይሮም። ብዙሓት መሳትኡ መራሕቲ በራጊድ ኣብቲ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ግንባር ዝነበርዎ ጎቦ ክነብሩ ከለዉ፡ ንሕና ግን ንበይንና ኣብ ንእሽቶ ታባ መኣዘዚ ቦታ ሓዝና። ኣብ ስራሕ ዲስፕሊን ከምዝነበሮን ነቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ የኽብሮም ከም ዝነበረን ኣየጠራጥን ‘ዩ። ብደረጃ ውልቃዊ ጉዳያት ግን ምስቶም ሓለፍቲ ሕጉስን ሕዉስን ከምዘይነበረ ንዕዘብ ነይርና።
ሓደ እዋን፡ ናይ ንእስነት ነገር ኮይኑ ምስቶም ነቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ኣሰንዮም ዝነበሩ መተዓብይትና ኦፐረተራት ክንከውን ስለዝደለኹ፡ መልእኽቲ ድሕሪ ምሃበይ “ንምንታይ ምስኦም ዘይንኸውን?” ኢለ ሓተትክዎ። ከም ወትሩ ፍሕሽው ኢሉ ናባይ ድሕሪ ምጥማቱ ፍሽኽ በለ።
“ እሂ ተጋግየ ድየ?” ሓተትክዎ።
“ ኖኖ ኣይተጋገኻን። ግን ግዜ ምስ ኣኸለ ክበርሃልካ እዩ። ሕጂ ግን ሬድዮኻ ተኸታተል” በለኒ።
ድሕሪ ቅሩብ ኣዋርሕ፡ ወራር ጸላኢ ዘፍ ስለዝበለ ናብ ቦታና ናብ ናቕፋ ተመለስና። ምክትል ወዲ ፍላንሳ ዝነበረ ሃይለ ቻይና ኣዛዚ ግንባር ሓልሓል ኮይኑ ናብኡ ተቐዪሩ። ወዲ መጎስ መቸም ተጫራቃይን ቅሩብ ድፍር ዝበለን እንድዩ ነይሩ፡ ሓደ መዓልቲ ንወዲ ፍላንሳ ክፈታትን ደልዩ። “ ወይለይ፡እዛ መሳልል ደኣ ከመይ ድያ? ምክትል ብርጌድ ንመራሕ ብርጌድ ዝእዝዘሉ ግዜ ግዲ ክንርኢ ኢና። ቻይና ኣዛዚ ግንባር ሓልሓል ኮይኑ ሰሚዕና” በሎ ከም ጸወታ ኣምሲሉ። ወዲ ፍላንሳ ከም ኣመሉ ፍሽኽ እና በለ “ ኣንታ ቆልዓ ቅሩብ እንዶ ኣይጎየኻን። ሎሚ ከኣ ኣዘዝቲ ግንባራት ክትሽይምን ክተወርድን ጀሚርካ!! ኤእ ቅሩብ ዓመታት ከድልየኪ እዩ” ኢሉ ንጭርቃን ወዲ መጎስ ብጭርቃን መለሶ። ብርግጽ እንታይ ተሰሚዕዎ ከምዝነበረ ክንፈልጥ ኣይንኽእልን ግን ክዛረበሉ ዘይደሊ ምዃኑ ተረዲእና።
ሓደ ካልእ መዓልቲ ኣብቲ ከባቢና ዝነበሩ ኣዘዝቲ ግንባርን ካልኦት መራሕትን ስጋ ሓሪዶም ስዋ ክሰትዩን ወጃዕጃዕ ክብሉን ይጸንሑና። ኣነ “ሎሚ ተረኽበት” ኢለ ተሓጎስኩ። ወዲ ፍላንሳ ግን ዘምጸኦ ጌሩ “ተበገስ” በለኒ። ገሪሙንን ተኸኽ ኢለን። ካብቲ ቦታ ፍልይ ምስ በልና ሓደ ዝፈልጦ ኣባል ፖሊት ቢሮ “ ወዲ ፍላንሳ…ወዲፍላንሳ” ህውኽ ህውኽ ኢሉ እንዳጸወዐ ሰዓበና። ተጸቢናዮ። “ እንታይ ደኣ ምሳና ዘይተምሲ?” ኢሉ ንወዲ ፍላንሳ ሓተቶ። ሰብኣይ ቅሩብ ሞይቅዎ ከምዝነበረ ርኡይ ነይሩ። ወዲ ፍላንሳ ዓይነ-ዓይኑ ጠሚትዎ” ኣንታ ታኵላ ነተን ኣጣል ወዲእካስ ነዓይ ዲኻ ክትደግመኒ ደሊኻ?” መሊስሉ ገዲፍዎ ተበገሰ። ሽዑ እቲ ድፍረቱ ገሪሙኒ። ግዜ እና ወሰድኩ ግን ንወዲ ፍላንሳ ክመሃሮ ክኢለ። ብሱሩ ፍሊ ዝበለ ሰብ እዩ ነይሩ። ብርእሱን ስርሑን ዝተኣማመን፡ ወካዕካዕን ግበረለይ-ክገብረልካን ዘይፈቱ ተባዕ ተጋዳላይ ምንባሩ እዕዘብ ነበርኩ። ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብቲ ከባቢ ስዋታትን ምስኡ ዝኸይድ ሕማቕ ጠባያትን ይረአ ነይሩ ‘ዩ። ወዲ ፍላንሳ ከብዚ ናጻ እዩ ነይሩ። ብዘይካ እታ ንስራሕ ትወሃቦ ሻህን ሽጋራን ካልእ ብፍሉይ ዝረአ ሓለፋታት ርእየሉ ኣይፈልጥን።
ምስ’ዚ ዝተኣሳሰር ፍጹም ዘይትርሰዓኒ እታ መስዋእቲ ሚርያም ዝሰምዓኩላ መዓልቲ እያ። ወዲ ፍላንሳ ብከመይ ከም ዝሰምዐ ኣይፈልጥን። መልእኽቲ ከብጽሓሉ ምስ መጻእክዎ ክነብዕ ጸኒሑኒ። ጥራዝ መልእኽተይ ኣብ ኣፍ ልበይ ጌረ “ ወዲ ፍላንሳ ደሓን ዲኻ” ሓተትክዎ። ናባይ እናጠመተን ዕግትዕግት እናበለን “ ሚርያም ተሰዊኣ።ቀዲማትኒ ሚርያም” በለኒ። እብ መንጎና ሱቕታ ሰፈነ። እንታይ ከምዝብሎ ሓርበተኒ። ንሱ ግን ገጸይ ምስ ረኣየ “ ኣጆኻ፡ ደሓን ዘይኩላትና ሓለፍቲ ኢና” ኢሉ ኣተባብዓኒ። ናብ ሃይለ መጎስ ድማ ተመለስኩ። ሃይለ መጎስ ዓይነይ ዓዝዒዙ ምስ ረኣየ ገለ ዝኾንኹ መሰሎ’ሞ “ እንታይ ዲኻ ኮይንካ ሃብቶም? ደሓን ዲኻ?” ኢሉ ተረቢሹ። ምስነገርክዎ ንሱ’ውን ካባይ ገደደ። “ እዋይ ሚርያም ኣላ እንዳበልና..” ኢሉ ክንኽነኽ ጀመረ። ኩነታት ክትእየድ ምስ ረኣየ መስኪን ወዲ ፍላንሳ ነብሱ ተቆጻጺሩ ኣብ ምእባድና ኣተወ። ብዛዕባ መስዋእቲ ከኣ ክምድረና ጀሚሩ። መጀመርያ ኣጸጊምዎ ነይሩ ደሓር ግን ድምጹን ንብዓቱን ተቆጻጺሩስ ነዊሕ ተዛሪቡና። ግዜ ምስ ሓለፈ፡ ኣነ እውን መስዋእትታት ዝፈትዎም ብጾተይ ምስ ረኣኹ ንወዲ ፍላንሳ ናይ ብሓቂ ንኢደዮ። ኣብ ግዜ ሓዘን ከም ሰብ መጠን ነቢዑ ክንሱ፤ ትርን ጽንዓትን ኣብ ዝደለናሉ ግዜ ግን ከም ተጋደልቲ መጠን ክንጸንዕን ክንክእሎን ምዒዱና። ከም ኣቦ ማሙቕ ኮይንና። እቲ ካብ ዝስለፍ ኣትሒዙ ክሳብ’ታ ዕለት’ቲኣ ብጾቱ ክቀብርን ክስጉምን ዝነብር ዝነበረ ወዲ ፍላንሳ፤ እቲ ንህ.ሰ. ሃኒጹን ከተማታት ሓራ ኣውጺኡን ንሳሕል ዝተመልሰ ምዑት ሽደን፤ እቲ ስሙን ዛንትኡን ካብ ስምን ዛንታን ግንባር ናቕፋ ክትንጽሎ ዘጸግም ጅግና፤ እቲ ኣብ ሓምሻይ ወራር ብበጦሎኒ ዘይኣክሉ ጀጋኑ ተጋደልቱ ንግብረሃይል ዝኣክል ሓይሊ ጸላኢ ኣብ ግንባር ዓገት ገጥ ድሕሪ ምባል ምስ ኣዛዝኡ ዝደምሰሰ ናይ ወተሃደር ወተሃደር፤ እቲ ብ1979 ኣብ ኢትትሓለብ (ኢትሓልበብ) ንውሑዳት ኣባላቱ ሒዙ ብዘይሕሰብ ጸድፊ ብድሕሪት ሓዂሩ ንጸላኢ ብኳለትኡ ዓትዒቱ ዝማረኸ ጀግና ይከኣሎ፡ ኣብ ሚርያም በጺሑስ ኣይከኣሎን። ለካስ ተጋደልቲ የፍቕሩ እዮም………….ኣብ ኲናት፡ ፍቕሪ ኣሎ፤ ኣብ መንጎ’ቲ ዘናውጽ ሃሚ መዳፍዕ፡ ሱቕታ ኣሎ፤ ኣብ እዋን ነድርን ቁጥዐን ፡ ህሞታት ሓዘንን ለውሃትን ኣሎ። ወዲ ሰብ ወዲሰብ ምዃኑ ኣይተርፎን። ብዙሕ ገጻት ኣለዎ። ሃለው ባሕሪ……………..ናብ ግንባር ሓልሓል ክንምለስ።
ባሕሪ ኣብ ግንባር ሓልሓል
ብርጌድ 58 ናብ ሓልሓል ምስ ተጸወዐ ንኣዛዝኡ ወዲፍላንሳ ሓድሽ መጸወዒ ኮድ እዩ ተዋሂብዎ-ባሕሪ። እቲ ተመዲቡ ዝነበረ መጥቃዕቲ በዳሂ ከምዝኸውን ፍሉጥ ነይሩ። እሮታ ገዛኢ ቦታ እዩ። ንግንባር ዓስርተ/ሓልሓል ምስቲ ብምዕራብ ምስ ይካርዕን ሕሩምን ተዓጺፉ ዝነበረ ግንባር ይኣስሮ። እቲ ቦታ ብኩሉ ወገኑ ተወቃዒ እዩ። ብብዝሒ ፈንጅታት ተዘሪእዎ ነይሩ። ምዉት መሬትን ኮረብታን ዝበዝሖ ኮይኑ፡ ድፋዓት ጸላኢ ነንሕድሕዱ ከም ዝሕሉን ዝሽፍንን ኮይኑ እዩ ተሰሪቱ ነይሩ። ስለ’ዚ ከም ሓድሽ ኣሃዱ መጠን ነቲ ዝጥቃዕ ዞባ መታን ክነጽነዖ ብሳልስቱ ጠገለ ዘይብሉ ምንቅስቓሳት ክንገብር ጸኒሕና። ወዲፍላንሳ እቲ ዝወጸ ውጥን መጥቃዕቲ ታሕተዎት ኣዘዝቲ ኣሃዱኡ ከምዝርድእዎ ከረጋግጽ ኔርዎ። ብኡ መሰረት ቀጻሊ ኣኼባታት ሓለፍቲ ናይቲ ብርጌድ ይካየድ ነይሩ። እቲ መጥቃዕቲ ንኹሉ እቲ ግንባር ስለዝሽፍን ካልኦት ብርጌዳት እውን ብጸጋምና ነይረን እየን። ስለ’ዚ ምስኣተን ምትእስሳርን ምውህሃድን እውን የድሊ ነይሩ።
ንቅርጻ መሬት ይኹን ንኣወዳድባን ኣተሓሕዛን ጸላእን ከምኡ’ውን ሓይሊ ቶኽሱ ብሞደል እንዳተሰነየ ንታሕተዎት ሓለፍቲ ገለጸ። ሸቶታቶም ከምዘፈልጡን ከምዘጽንዕዎን ተገብረ። ንዞባ ስርሒቱ ኣብ ነእሽቱ ቁንጮ-ቁንጮ መቃቀሎ። ነተን ቆራሪጹ ኣሃዱታት ዝወሰነለን ዞባታት ስርሒት እቶም ሓለፍቲ ዝርድእዎ ኣስማት ሃበን- ደንደን፡ ሓሬና፡ ጻብራ፡ ዓራግ…ወዘተ። ወተሃደራዊ ኣሃዱ ልክዕ ከም መኪና ክምሰል ይከኣል። ጽቡቕ ዝተቀብአ/ ዝተዘየተ መኪና ንነዊሕ ከስረሓካ ይኽእል። ዝፋለጥን ዝተወሃሀደን ኣሃዱ ከኣ የድምዕ። ኣብዚ ስራሕ እዚ ውህደትን ምትእምማን ወሳኒ እዩ። ናብ ዝተወሰነልካ ሽቶ ክትግስግስ ኮለኻ ብየማነ-ጸጋምካ ዘሎ ክፋል ኣሃዱኻ ክትኣምን ኣሎካ። ወዲ ፍላንሳ ኣሃዱኡ ከም ሓደ ኣካል ከም ዝስጉም ገይሩ እዩ ሃኒጽዎ።
ነብሰ-ወከፍ ምዕራፍ ናይቲ ውግእ ብግዜን ቦታን ተኣሲሩ ተቐሚጡ። እሃዱታት ኣብ ዝተወሰነ ዕለትን ሳዓትን ኣበይ ክበጽሓ ከምዝግበአን ተነጺሩ። ኣብ ህ.ሰ. እታ ዝተሓተት ኣሃዱ መስርዕ እያ። ሰለስተ መሳርዕ ንጋንታ፤ ሰለስተ ጋንታታት ንሓይሊ፤ ሰለስተ ሓይልታት ንበጦሎኒ፤ ሰለስተ በጦሎኒታት ድማ ንብርጌድ የቑማ። ኣብዚ ግዜ’ዚ ብርጌድ እታ ዝለዓለት ኣሃዱ ህ.ሰ. እያ ነይራ። ናይቲ ግዜ ብርጌድ ከባቢ 1000 ተጋደላይ ትሕዝ ትኸውን። ካልኦት ተደረብቲ ኣሃዱታት ከም ሕክምና፡ ኤምዳድ፡ ከቢድ ብረት፡ ሃንደሳ፡ ስለያ…ወ.ዘ.ተ እውን ኣለዋ። እቶም መራሕቲ ባዕሉ ዝመልመሎም ስለዝነበሩ ጽቡቕ ውህደት ስራሕ ነይርዎም። ኣብ ቅድምኡ ዝነበሩ ኣዘዝቲ ጸላኢ እውን ኣብ በበይኑ ውግኣት ዝገጠሞም ስለዝነበሩ፡ ድኽመቶምን ሓያል ጎኖምን ይፈልጦ ነይሩ። ወስ እንተቢሉ እንታይ ዓይነት ምዩቕታ ከም ዘርእዩ ደሓን ዝኾነ ግምት ነይርዎ። ስለ’ዚ ናይ ምግጥጣምን ምጥዕዓምን ስራሕ እዩ። ኣየነይቲ ኣሃዱኻ ነየነይቲ ኣሃዱ ጸላኢ ትገጥም። ምስ ናይ ፓዝል ስራሕ እዩ ዝመሳሰል።
ሰራዊት ብከብዱ እዩ ዝማረኽ ይበሃል። እዚ ኣብ ተጋዳላይ ኤርትራ ዛጊት ዘይሰርሐ ‘ኳ እንተነበረ፡ እቲ ዝጽበየና ዝነበረ ስራሕ ግን ጎቦታትን ሰናጭሮን ዘጠቓለለ ሰፊሕ ቦታ ስለዝነበረ ደገፍቲ ኣሃዱታት ደድሕሪ ተዋጋኣይ ሰራዊት ክስዕባ ክኽእላ ነይሩወን። ብፍላይ ናይ ቀዳማይ ረድኤት ኣሃዱታት። ወዲ ፍላንሳ ዓወት በቲ ናጻ ዘውጸኦ ኩርባን ጎቦን ዘይክነ ብመጠን ዕቃቤ ሂወት ተጋደልቱ እዩ ዝልክዖ ነይሩ። ዝኽፈል ሂወት መታን ክውሕድ ታሕተዎት ሓለፍቲ ስልቶም ከመሓይሹን ክጣበቡን እዩ ዝምህርን ዝከታተልን ነይሩ። ስለ’ዚ፡ ኣብዚ ኣኼባታት’ዚ እውን እቲ ቀንዲ ዛዕብኡ ከመይ ገይሩ ብዝወሓደ ክሳራ ዕላማ ናይቲ መጥቃዕቲ ይወቅዕ ‘ዩ ነይሩ። ናይ ዕጥቅን ስንቅን ጸገም ዝበዝሕ ግዜ ንእግረ መገድኻ እዩ ዝፍታሕ። ቀዳማይ ድፋዕ ምስ ፈረሰ ናይ ፈኮስቲ ኣጽዋር ሽግር ይቃለል። ቅሩብ ምስ ደፋእካ ነዋሕቲ ማሽንጋናትን ነኣሽቱ ሞርታራትን ዘለዎ ቦታታት ትሕዝ። መዓልትኻ እንተጸበቐ ከኣ ብእዋኑ ነቲ ከበድቲ መዳፍዕን ናይ እዚ ቦታ ዘሎዎ ደጀናትን ትቆጻጸር። ኣብኡ መካዚኖታት ኣሎ-ሽሻይ።
ድሕሪ’ቲ ናይ ሓለፍቲ መብርሂታት ናይ ብምልኡ ብርጌድ ኣኼባ ተኻየደ። ሓጻር መግለጺ እዩ ሂቡ። “ ብጾት ሕጂ’ውን ታሪኽ ክንሰርሕ ኢና። ነዚ ኣብ ቅድምና ዘሎ ጸላኢ ጸራሪግና ከረን ከንእትዎ ኢና” ኢሉ እቲ ሓፈሻዊ ንምውህሃድን ቅልጣፈን ተወፋይነትን ዝምልከት ለበዋታት ሃበ።ንኣእዛን ዘናውጽ ጣቕዒትሰዓበ። ኣኼባ ምስ ተዛዘመ ተጋዳላይ ኣብ ምስዕዓም ኣተወ። ብኣፎም ደኣ ኣይበሉዎ’ምበር ናይ ምፍናው ከምዝነበረ ዝጠራጠር ሰብ ነይሩ ኣይብልን። ኣብታ ድሕሪ’ዚ ውግእ’ዚ እትግበር ኣኼባ ዘይርከቡ ብጾት መን ምዃኖም ብልክዕ ዝፍለጥ ‘ኳ እንተዘይኮነ፡ ካብቶም ዝሰዓዓሙ ዝነበሩ ተጋደልቲ ገሊኦም ከምዘይርከቡስ ብሩህ እዩ ነይሩ። ንሓዋሩ ክፍለዩ እዮም። ስለ’ዚ ከኣ እዮም እቶም ተጋደልቲ ድሕሪ’ቲ ኣኼባ ከምቲ ንዓመታት ዝተናፈቑ ኣዕሩኽ ዝገብርዎ ወካዕካዕ ንነዊሕ ዘዕለሉን ዝተጫረቑን። ይቕረ ዝተበሃሃሉ’ውን ኣይሰኣኑን። ብሓንጎሎም ናይ መወዳእታ ምስልታት ብጾቶም ዝቐርጹ ዝነበሩ ይመስሉ። ዝኽርታቶም የትርፉ ነይሮም። ካብ እንስሳታት እቲ ሞት ከምዘሎ እናፈለጠ ዝመውት ወዲሰብ ጥራይ እዩ። ኩነታቶም ዘይተረድአ’ሞ ፍሕሽው ገጾምን ፍሽኽተኦምን ጥራይ ዘንበበ ሰብ እዞም መንእሰያት’ዚኦም ናብ ኲናት ክብገሱ ተነጊርዎም ከምዝነበረ ክኣምን መጸገሞ ነይሩ። ውግእን ወረ ውግእን ኣብ ዝዓሰሎ ዓለም ኣብ መንጎ ሂወትን ሞትን ሓጎስን ጓህን ዘላ ደረት ኣዝያ ቀጣን እያ። ምፍልሳፍ ግዜ ኣለዎ። ሕጂ ግን ግዜ ውግእ እዩ። ነብሰ-ወከፍ ታባን ሕሉምን ዋጋ ከምትጠልብ ፍሉጥ ነይሩ። ነብሰ-ወከፍ ኪሎመተር ደም ክሓትት ‘ዩ። ኲናት ክፉእ እዩ። ግንባር ሓልሓል ጸሊም ደበና ይንጥልጠሎ’ሎ። ጽባሕ ነገር’ሎ። ሃለው ባሕሪ……….
ይቅጽል
ተራኺ= ሃብቶም ጸጋይ
ጸሓፊ= ማሕሙድ ሳልሕ


text:
Il blog di Gabriele Del Grande. Sei anni di viaggi nel Mediterraneo lungo i confini dell'Europa. Alla ricerca delle storie che fanno la storia. La storia che studieranno i nostri figli, quando nei testi di scuola si leggerà che negli anni duemila morirono a migliaia nei mari d'Italia e a migliaia vennero arrestati e deportati dalle nostre città. Mentre tutti fingevano di non vedere.
10 December 2008
ጓንታናሞ ሊብያ፡ እቲ ሓዲሽ ናይ ኢጣልያ ፖሊሲ
ብድሕሪ’ቲ ማዕጾ ኮይኖም ከኣ ብብርቱዕ ይደፍእዎ ኔሮም። ካብ ዝእሰሩ ክሳብ ሕጂ ዝኮነ ሰብ በጺሕዎም ኣይፈልጥን። ሓደ ካብኣቶም ከኣ ድምጹ ዓው ኣቢሉ፡ “ሓግዘና” በለ፡ ሓደ መንእሰይ ከኣ በታ ንእሽቶ ከፋት ኢዱ ኣውጺኡ፡ ሓንቲ ብኢድ ገለ ቁጽሪ ተለፎናት ዝተጻሕፋ ንእሽቶ ቁራጽ ባኮ ሂቡኒ። እቲ መእተዊኡ ከም ዝሕብሮ ከኣ ናይ ጋምብያ’ዩ፡ ኣነ ከኣ ሓቢኤ ኣብ ጁባይ ኣእቲየያ፡ እቶም ፖሊስ ከይሪኡኒ። ሽሙ ኦትማን’ዩ ዝበሃል፡ ንኣዲኡ ብህይወት ከም ዘሎ ክነግረሉ’ዩ ሓቲቱኒ፡ ምኽንያቱ ኣብዚ ካብ ዝዕጾ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ሓሊፉ ኣሎ። ፋብሪክ እንተኮነ ውን ኣብዚ አሱር-ቤት ትሽዓተ ኣዋርሕ ገይሩ ኣሎ። ክልቲኦም ከኣ ካብ ትሪፖሊ ካብ ሓደ ከባቢ’ዮም ብግፋ ናይ ስደተኛታት ተታሒዞም ኣብዚ ኣትዮም። ግን ከኣ ሊብያ ቅድሚ ሓያለ ዓመታት’ያ ደቡባዊ ገማግም ኤውሮጳ ክትሕልወሎም ቅርብቲ ኮይና። ብዝኾነ ይኹን ተኣምር ማለት’ዩ። ኣብ ዓመተ 2003፡ ኢጣልያ ምስ ቃዛፊ ውዕል ብምፍራም ፈጣናት ጀላቡ፡ መካይን፡ ከረጺት ናይ ሬሳታትን ከምኡ ድማ ምወላ ቤት-ማእሰርትታትን ናይ ምጥራዝ በረራታትን ክትሕግዝ ጀሚራ። ካብዚ ንደሓር’ዮም እምበኣር ዓሰርተታት ኣሸሓት ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ክእሰሩን ኣብ ኣዝዩ ዘይሰብኣዊ ኩነታት ክተሓዙን ዝጀመሩ።
“ሰባት ኣብዚ ይሳቀዩ ኣሎዉ፡ መግቢ ኣዝዩ ሕማቕ፡ ማይ ከኣ ኣዝዩ ረሳሕ’ዩ። ሓሚምና ኣሎና፡ ነፍሰ-ጾራት’ውን ኣሎዋና”። ጊፍት ጓል 29 ዓመት ናይጀርያዊት’ያ። ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ምስ በዓል ቤታ ኣብ ጽርግያ አናኸዱ ከለዉ’ዮም ተታሒዞም። ኣብ ትሪፖሊ ክልተ ቆልዑ ገዲፎም’ዮም ተኣሲሮም፡ ደዊላ ክትረኽቦም’ውን እንተኾነ ኣይፍቀደላን። በዓል ቤታ ከኣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ሃገሩ ተጠሪዙ። ንሳ ግና ኣብዚ’ያ ዘላ፡ ንበይና፡ እተን ቕድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ክትተሓዝ ከላ ተኸዲናተን ዝነበረት ክዳውንቲ ተኸዲና። ኣቐዲማ ኣብ ሊብያ ኣብ ቁንጅና-ሳሎን እንዳሰርሐት ንሰለስተ ዓመታት ክትነብር ጸኒሓ’ያ፡ ከም ብዙሓት ኣብዚ ዘሎዉ ሰባት ከኣ ናብ ኢጣልያ ብባሕሪ ናይ ምስጋር መደብ ዝበሃል ኣይነበራን።
ኩነታት Y. ግና ከሙ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ሕልሙ ኤውሮጳ ንምብጻሕ ስለዝኾነ። ኣብ ኤውሮጳ ፖለቲካዊ ዑቕባ ንምሕታት ካብ ውትህድርና ሃዲሙ ዝወጸ ኤርትራዊ’ዩ። ብሊብያውያን ፖሊስ ኣብ ባሕሪ ድሕሪ ምትሓዙ ኣብ ዝለጤን ተዓጽዩ። ናብ ቤት-ጽሕፈት’ቲ ኣማሓዳሪ -ኣሕመድ ሳልም- ቅድሚ ምእታውና፡ ሓደ ፖሊስ ገለ ምልክት ስለዝገበረሉ ከኣ፡ ብዛዕባ’ቲ ኩነታት እሱር-ቤት ምስ ሓተትናዮ ብብርቱዕ ድምጺ “ኩሉ ነገር ጽቡቅ ኣሎ” ኢሉ፡ ስለዝፈርሐ’ዩ። ንሱ ገለ ሕማቅ እንተተዛሪቡ ክግረፍ ምዃኑ ይፈልጥ’ዩ። እቲ ኣማሓዳሪ ከኣ ኣብ ቅድሚኡ ፍሽኽ ብምባል ነዚ ክጥርዝዎ ዘይምዃኖም ኣረጋጊጹልና። ኣብ ውሽጢ እዛ ትመጽእ ዘላ ሰሙን ናብ ምስራታ ዝተባህለ ካልእ እሱር-ቤት ክሰጋገር’ዩ፡ ገለ 210ኪ.ሜ. ምብራቕ ካብ ትሪፖሊ ኮይኑ ኩላቶም ኤርትራውያን ብጻዕቂ ዝእሰርሉ ማአከል ኢዩ።
ኣብ ዞባ ዝለጤን ጥራይ ካልኦት ሰለስተ አሱር-ቤታትት ስደተኛታት ኣሎዋ፡ ኣብ ኩሙስ፡ ጋራቡሊን ቢን-ኡሊድን። እዜን እሱር-ቤታት ብዕብየተን ናእሽቱ ኮይነን እሱራት ናብቲ ከባቢ 325 ሰባት ዝሕዝ ዝለጤን ክሳብ ዝሰጋገሩ ኣብዚ ይጸንሑ። ግና ክንደይ ዝኣክል እሱር-ቤታት’ዩ ኣብ ሊብያ ዘሎ? ብመሰረት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝኣከብናዮ ጭብጥታት ከባቢ 28 አሱር-ቤታት ብጻዕቂ ኣብ ገማግም ባሕሪ ተደኩነን ይርከባ። ብሓፈሻ ከኣ ሰለስተ ዓይነት ማእከላት ኣሎዋ። መዳጎኒ መዓስከራት ከም ሰብሃ፡ ዝለጤን፡ ዛውያ፡ ኩፍራን ምስራታን እሱራት ስደተኛታት ብጻዕቂ ዝዳጎኑለንን ክሳብ ዝጥረዙ ዝጽበዩለንን ኢየን። ካብኣተን ዝነኣሳ ማእከላት ከኣ ከም ዃትሩን፡ ብራክ፡ ሻት፡ ጋትን ኩሙስን ኮይነን ስደተኛታት ክሳብ ናብ ዓበይቲ እሱር-ቤታት ዝሰጋገሩ ንሓጺር እዋን ዝተሕዙለን’የን። ካልኦት ከም ጀዲዳ፡ ፈላሕ፡ ትወሻን ኣይን-ዛራህን… እተን ቀንዲ ፍሉጣት እሱር-ቤታት ማለተይ’የ… ኩላተን ንዘይሕጋውያን ወጻአተኛታት ዝተሓዝኣ ከኣ ኢየን። እታ ኣዝያ ፍልጥቲ እሱር-ቤት ዝነበረት ፈላሕ ኣብ ውሽጢ ትሪፖሊ ትርከብ፡ ሕጂ ሓዲሽ ህንጻ ይስረሓላ ኣሎ፡ እዚ ኣካል ናይ’ቲ ነታ ከተማ ናይ ምህናጽ መደባት’ዩ። ኣገልግሎታ ከኣ ብኣብ ከኣባቢ መዓርፎ ነፈርቲ ትርከብ ትወሻ ተተኪኡ ይርከብ።
ኹብሮስ ካብ ትወሻ ከምልጥ ዝከኣለ ቅድሚ ገለ ሳምንታት’ዩ ኔሩ። ንሱ ወዲ 27 ዓመት ኤርትራዊ ኮይኑ ኣብ ሱዳን’ውን ይቕመጥ ኔሩ’ዩ። ሓደ ዓርኩ ካብ ካርቱም ተጠሪዙ ምስ ተመልሰ ግና፡ ናብ ውሑስ ቦታ ማለት ናብ ኤውሮጳ ክስደድ ወሲኑ። ካብ ትወሻ ከኣ ብምርኩስ ወጽዩ።ንሱ ብዝሰተዩ ፖሊስ ገንዘብ ሃባ እንዳበሉ ብኸቢድ ከም ዝቐጥቅጥዎ ይዛረብ። መተኣስርቱ ኤርትራውያን ገለ ገንዘብ ኣዋጺኦም ከኣ ንመውጸኢ ሓጊዞሞ። $300 ንሓደ ሓላዊ እኩል ኔሩ። ኣብ ቅድሚ ሳን ፍራንቸስኮ ቤተክርስትያን’የ ረኺበዮ። ከም ኩሉ ግዜ ዓርቢ፡ ገለ ሓምሳ ዝኾኑ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ካሪታስ ክኽፈት ይጽበዩ ኔሮም። ታድሮስ ድማ ሓደ ካብኣቶም’ዩ። ዝሓለፈ ጥቅምቲ’ዩ ካብ እሱር-ቤት ሱርማን ተፈቲሑ። ሓደ ካብቶም ብቤት-ፍርዲ ዝተፈርዱ ስደተኛታት ስለዝነበረ ከኣ ዝያዳ እቲ ናቱ ታሪኽ ተገዲሰሉ። ኣብ 2008’ዩ፡ ካብ ዛዊያ ገለ 90 ሰባት ተበጊሶም፡ ድሕሪ ገለ ሰዓታት ጉዕዞ ግና ብሰንኪ ብርቱዕ ማዕበል ክምለሱ ወሲኖም፡ ተኣሲሮም ከኣ። ብዘይሕጋዊ ስደት ተኸሲሶም ከኣ እቲ ፈራዲ ን5 ኣዋርሕ ማእሰርቲ በይንሎም። ጠበቃ ተገሩሎም ኔሩ እንተኮይኑ ምስ ሓተትኩዎ ግና ፍሽኽ ብምባል ርእሱ ነቕኒቑ፡ ኣይፋል ማለቱ’ዩ።
እዚ ሓዲሽ ነገር ኣይኮነን ይብል ጠበቓ ዓብዱ-ሰላም እዳይሚሽ። ሕጊ ሊብያ ነቶም ትሕቲ ሰለስተ ዓመት ዘቅጽዑ ገበናት ነጻ ሕጋዊ ባይታ የብሉን። እዳይሚሽ ኣከያዲ ባር ትሪፖሊ ኢዩ። ኣብ ጎደና ሓደ መስከረም ኣብ ዝርከብ ቤት-ጽሕፈቱ ከኣ ተቐቢሉና። ንጥፈታት ምትሓዝን ምእሳርን ስደተኛታት ዝኮነ ሕጋዊ ባይታ ወይ ከኣ ናይ ቤት-ፍርዲ ደገፍ ከም ዘይብሉ ከኣ ገሊጹልና። ዝኾነ ሊብያዊ ዜጋ፡ ከምቲ ሕጊ ዝብሎ ብዘይ ወግዓዊ ውሕስነት እሱር-ቤት፡ ናጽነቱ ክገሃስ ኣይፍቀድን’ዩ። ጉዳይ ወጻእተኛታት ግና ከም’ኡ ኣይኮነን። ግፋ ልሙድ ኮይኑ፡ እቲ ንጥፈታት ከኣ ገዛ-ገዛ አንዳኣተኻ ካብ ከተማ ትሪፖሊ ምእሳር’ዩ።
“ስደተናታት ግዳይ ጭቆና ኣብ መንጎ ክሊቲኡ ገማግም ባሕሪ ሜድትራንያን’ዮም። ኤውሮጳ ጸገማት ጸጥታ ጥራይ’ያ ትርኢ ዘላ፡ ብዛዕባ መሰሎም’ግን ዝዛረብ የለን”። ጂምዓ ዓቲጋ’ውን ምሁር ሕጊ ኮኑ ኣብ 1983 ኣብ ሮማ ተመሪቁ። ካብ 1999 ጀሚሩ ከኣ ነታ ብቦኽሪ ወዱ ንቃዛፊ ዝተመስረተት ሰይፍ-ኣል-ኢስላም ዝተባህለት ማሕበር ሰብኣዊ መሰላት ኣቦ-መንበር ኮይኑ። ኣብ 2007 ከኣ ኣቋሪጹ። ኣቦ-መንበር ኣብ ዝነበረሉ አዋን ከኣ ሃገራዊ ወፍሪ ብምምራሕ ን1000 ዝኾኑ ፖለቲላውያን እሱራት ኣፍቲሑ። ንሱ፡ እታ ሃገር ኣብ ኣዝዩ ቅልጡፍ ለውጢ ከም ትርከብ፡ ግን ከኣ ካብ ምኽባር ውልቃውን ፖለቲካውን ናጽነት ኣዝያ ርሒቃ ከም ዘላ ይዛረብ። ዓቲጋ ብዛዕባ ኩነታት ምድጓን ኣብ ሊብያ ብዙሕ’ዩ ዝፈልጥ፡ ካብ 1991 ክሳብ 1998 ብዘይ ዝኾነ ፍርዲ ከም ፖለቲካዊ እሱር ተዳጉኑ ኔሩ’ዩ። ኩነታት ምስቃይ ኣብ ሊብያውያን ፖሊስ ኣዚዩ ልሙድ ምዃኑ’ዩ ነጊሩና። “እቶም ፖሊስ ኣፍልጦ ዝበሃል የብሎምን ፡ ግና ሰባት አንዳ-ኣሳቀዩ ንፍትሒ ዘገልግሉ ዘለዉ ኮይኑ’ዩ ዝስመዖም”።
ሙስጦፋ ኦ.ዓቲር ውን ተመሳሳሊ ሓሳባት ኣለዎ። ኣብ ትሪፖሊ ዩኒቨርሲቲ ኣል-ፋታሕ ናይ ስነ-ሕብረተሰብ ፕሮፈስር’ዩ። “እዚ ጉዳይ ዓለትነት’ውን ኣይኮነን፡ ሊብያውያን ንስደተናታት ለዋሃት’ዮም፡ አዚ ጉዳይ ፖሊስ’ዩ”። ዓቲር ዝዛረቦ ዘሎ ዝፈልጥ’ዩ። ኣብ 1972፡ 1984ን ኣብ 1986 ንመጽናዕቲ ናብ እሱር-ቤታት ሊብያ በጺሑ ኔሩ’ዩ። ንሱ፡ “ሊብያውያን ፖሊስ ትምህርቲ የብሎምን፡ ትምህርቶም ከመይ ጌርካ ከም ትቐጽዕ ጥራይ’ዩ” ይብል።
ብሃንደበት ቃላቱ ብዛዕባ ኣብ መዲና ዘሎዋ ጋናውያን መሻጦ፡ እቲ ጫዳዊ ሰፋዪ፡ ሱዳናዊ በዓል ዱኳን፡ ግብጻውያን ኣሳሰይቲ፡ ሞሮካውያን ኣዋልድ ኣብ ቤት መግብታትን ካሎት ኣፍሪቃውያን ከኣ ጽርግያታት ዘጽርዩ ኣዘኪሩኒ። ኤርትራውያን ግና ብኣንጻሩ ኣብ ክርምያን ጉርጂን ዝተባህለ ቦታታት ተሓቢኦም’ዮም ዝነብሩ። ካሎኦት ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ግና ወላ ደኣ ይምዝመዙ ይሃልዉ እምበር ኣብዚ ከባቢ አንዳሰርሑ’ዮም ብተዛማዲ ሰላም ዝነብሩ። ብርግጽ ንሱዳናውያንን ጫዳውያንን ኩሉ ነገር ቀሊል’ዩ፡ ምኽንያቱ ዓረብ ዝዛረቡ እስላም’ዮም። ኣብ ሊብያ ንዝሓለፈ ዓሰርተታት ዓመታት ክነብሩ ስለዝጸንሑ ተለሚዶም’ዮም። ግብጻውያንን ሞርካውያንን’ውን ከምኣቶም። ግዳ ንኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ከምኡ ኣይኮነን። ኣብዚ ናብ ኤውሮጳ ንምስጋር ጥራይ’ዮም ዘለዉ፡ መብዛሕቲኡ እዋን’ውን ዓረብ ኣይእሉን። ዝበዝሑ ከኣ ክርስትያን’ዮም። ኣባሕጎታቶም ከኣ ኣብ ጎድኒ ኢጣልያውያን ገዛአቲ ኮይኖም ምስ ሊብያውያን ተዋጊኦም ኔሮም’ዮም። እቲ ንመስገሪ ብሕሪ ኢሎም ኣብ ጁባኦም ሒዞሞ ዝጎዓዙ ገንዘቦም ከኣ ፍቀዶ ጽርግያታት ይሕደጉ። ንናይጀርያውያንን ካሎኦት እንግሊዝ ዝዛረቡ ናይ ትሕተ-ሳሃራ ስደተኛታት’ውን ዝተፈልየ’ዩ። ናብ ኤውሮጳ ይፈትኑ ኣይፈትኑ ብዙሕ ለውጢ የብሉን። ኣብ ልዕሊ ናይጀርያውያን ዘሎ ዓሊትነት ምስ ሊብያውያን ክወሃሃዱ ኣይክእሉን’ዮም፡ ምኽንያቱ ምስ መርበባት ገበን ናይጀርያ ይተሓሓዙ’ዮም ዝብል ሓፈሳዊ መደምደምታ ስለዘሎ። ብምስግጋር ሓሽሽን ኣልኮላዊ መስተን፡ ብምምዝማዝ ኣመንዝርነትን ምምጻእ HIV Virusን፡ ስርቅን ቅትለትን ብዙሕ ግዜ’ዮም ዝኽሰሱ።
ኣብ ዓመተ 2007፡ ፕሮፈሰር ዓቲር ብዛዕባ ኩነታት ስደት ኣብ ሃገራት ኣዕራብ ሰለስተ ዋዕላታት ኣካይዱ ኔሩ። ኣብ ሊብያ ሓደ ካብቶም ላዕለዎት ክኢላታት’ዩ። ነቶም ኣብ ኤውሮጳ ዝውረዩ ኣሃዛት ከኣ ምሉእ ብምሉእ ክሒድዎም። “ከባቢ ክልተ ሚልዮን ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ናብ ኢጣልያ ንምስጋር ይጽበዩ ኣሎዉ? ፍጽም ሓቂ ኣይኮነን”። ብትኽኽል’ውን ዝኾነ ወግዓዊ ጸብጻብ የለን። ናይ ሊብያ ብዝሒ ህዝቢ ሓሙሽተ ሚልዮንን ፈረቃን’ዩ። ወጻአተኛታት ብዝኮነ ይኹን ምኽንያት ካብ ሓደ ሚልዮን ኣይሓልፉን’ዮም፡ እንተላይ ናብ ባሕሪ ክኸዱ ፈጺሞም ሓሲቦም ዘይፈልጡ ኣዕራብ ስደተኛታት። ሊብያ’ውን ትደልዮም’ያ፡ ምኽንያቱ ቁጠባ’ዛ ሃገር ይዓቢ ኣሎ፡ እዛ ሃገር ከኣ ውሑድ ቁጽሪ ህዝቢ ኣሎዋ፡ ከምኡ ጥራይ ዘይኮነ እቶም ዜጋታት ሊብያ ከበድትን ሕሱራትን ስራሕ ክሰርሑ ስለዘይደልዩ። ዓቲር ነቲ ኤውሮጳ ኣብ ልዕሊ ሊብያ ዝገብሮ ጸቕጢ ይፈልጦ’ዩ፡ እንተኮነ ግና ነቲ ምስጋር ስደተኛታት ምዕጋት ፍጽም ከምዘይከኣል’ውን ይፈልጥ ኢዩ።
ሊብያ ከባቢ 1,800ኪ.ሜ. እቲ ዝበዝሐ ሰብ ዘይነብሮ ገማግም ባሕሪ ኣሎዋ። ኮሎነል ካልድ ሙሳ፡ ኣዛዚ ናይቲ ኣብ ዝዋራ ዝመደበሩ ጸረ-ስደተኛታት ዝግበር ሐለዋ ኮይኑ፡ እተን ብኢጣልያ ክወሃባ ዝተባህላ ሽዱሽተ ፈጣናት ናይ ሓለዋ ጀላቡ ነቲ ጸገም ዝፈትሓኦ ኮይኑ ኣይስመዖን። ኣብ ከባቢ ዶብ ቱኒዝያ፡ ራስ ጅድይርን ስብራታን ዘሎ ገማግም ኣብ ምሕላው ግድን ክሕግዛ’የን። እዚ ግን 6% ወይ ከኣ 100ክ.ሜ. ካብ ተቕላላ ገማግም ሊብያ’ዩ። ናይ ምብጋስ መስመር ድማ ናብ ምብራቃዊ ሸነኽ ተቀይሩ’ዩ፡ ኣብ መንጎ ዝለጤንን ኩሙስን ከባቢ 200ኪ.ሜ. ካብ ዝዋራ ምዃኑ’ዩ። ምብጋስ ስደተኛታት ካብ ዝዋራ ካብ 2005 ኣቢሉ ይጅምር። ዝተታሕዙ ስደተኛታት ከኣ ኣብ 2005 ከባቢ 5,963 ዝነበረ ኣብ 2007 ናብ 1,132 ኣንቆንልቁሉ። ሓላፊ ናይ ክፍሊ መርመራን ምጽራይን ሳላ-ኣል- ኣህራሊ፡ ዝተወስዱ ስጉምትታት ነቲ ኣሃዝ ከም ዘጉደልዎ ይዛረብ። ብዙሓት ኣሰጋገርቲ ስለዝተኣስሩ አቲ ምብጋስ ጎዲሉ። እቲ ገማግም ከኣ ወላ ለይቲ ብመካይን ይሕሎ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ 10ኪ.ሜ. ከኣ ናይ ፖሊስ ቴንዳ ኣሎ። ግና እዚ ን50ኪ.ሜ. ማለት ካብ ዶብ ቱኒዝያ፡ ካብ ፋርዋህ ክሳብ ከባቢ መሊታህን ከባቢ እታ ብ ኢጣንያዊ እኒን ሊብያዊ ኩባንያ ዘይትን ዝወነን ፋብሪካ ጋዝ ጥራይ’ዩ ዝዝርጋሕ።
እዚሻንብቆታት ካብ መሊታህ ናብ ጀላ ሲሲል ይዝርጋሕ። ግሪን-ስትሪምስ ዝበሃል ኮይኑ ኣብ ከባቢ ሜድትራንያን እቲ ዝነውሐ ትሕተ ባሕሪ ዝከዪድ ሻምቢቆ’ዩ። ዳርጋ ብትኽክል ከኣ ብሓንቲ መንገዲ ምስቶም ብኣሽሓት ናብ ላምፓድፕዛ ዝውሕዙ ስደተኛታት ይኸይድ። ኣብ ጽፍሒ ናይቲ ባሕሪ ኤውሮጳዊ ሕብረት ደቂ-ኣዳም ከይሰጋገሩ ዝከላከሉ ሰራዊተን ኣዋፊረን ኣሎዋ። ልክዕ ኣብ ትሕቲኡ ዝርከብ ጥልቀት ባሕሪ ግና ከባቢ ሸሞንተ ቢልዮን ሜተር ኩብ ጋዝ ኣብ ዓመት በቶም 520ኪ.ሜ. ዝንውሓቶም ሻንብቆታት ኣቢሉ፡ ኣዕጽምቲ ናይ እሽሓት ስደተኛታት ሰንቲቑ ይሳገር። ነዚ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ሞንጎ ትሪፖሊን ሮማን ዝተገብረ ዝምደና ብሓጺር ከጠቃልል ዝኽእል ቃል እምበኣር… “ብዙሕ ዘይቲ፡ ውሑዳት ስደተናታት” ኢዩ ዝብል።