text:
Friday, March 27, 2009
Email sent to VOA Tigringa producer regarding the SJ town hall meeting on the Ethio-Eritria issue This email was suppose to be delivered to VOA Tigringa program. Unfortunately, for reason unknown my emails to them failed so many times in many instances. After I experienced such bouncing emails from VOA using the right address; I used to send my commentaries through the producer’s personal email address. Now, even that seemed to failed. I tried every option to send my commentaries regarding their guests Ato Yako from Eritrean community and Ato Awash from Ethiopian community (though he is ardent supporter of Meles Zenawi) invited to explaining the Ethiopian and Eritrean public discussion forum on the new Ethio-Eritrean issue. As I said it above due to unknown reason my mail kept refused from the VOA webmaster. What ever the reason, till we find out if there is any insider job or not, I will now post my comment in the hope VOA Tigringa producers will see it and air it to their audience via VOA. I ma also surprised how Tigringa VOA producer managed to get TPLF supporter/government supporter as guest to explain about the event in San Jose. It is fishy to say the least! Here is the Tigringa version of my commentary.ሰላም ቪኦኤ ክፍሊ ትግርኛነዋሕ ርኢቶ ስለዝኾነት ሕዝባዊ አድላይነታ ገምጊምኩም ንዉሕ ዝበለ ጊዜ ሂብኩም ቦታ ከም’ትህቡዋ ተስፋ እገብር።ኣብ ዝሓለፈ መደብኩም ብዛዕባ ህዘቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክንየዉ ዝጥምት ሰላማዊ ፍታሕ ዘምጽእ መንገዲ ንምፍታሽ አብ ሳንሆዘ ካሊፎርኒያ ብፈረንጂ አቋጻጽራ ማርች 15/2009 ኤርትራዉያንን ኢትዮጵያዉያንን ዘሳተፈ ብኢትዮጵያዊን ኤርትራዊን ዶ/ር ተስፋጽየን መድሃንየን ፣ዶ/ር ዳኒኤል ክንዴን ዝተጸወዐ ህዝባዊ ዋዕላ ከመይ ከምዝተኻየደ ንከብራህሩሁልኩም ክልተ አጋይሽ ካብ ኤርትራ “አቶ ያዕቆብ” ካብ ኢትዮጵያ ድማ “አቶ አዋሽ” ዓዲምኩም ነይርኩም።አቶ አዋሽ ማሓዛይን ዘመደይን እንተኾነ’ዉን ነቲ ናይ ክልቲኡ ህዝቢታት ጸገም ተጠያቓይ ዝኾነ “መንግስቲ ወያነ” ደጋፋይ ከም ሙዃኑ መጠን ካብኡ ዝሰማዕኩዎ አዎንታዊ አዛራርባ ግና ፍሉይ ኮይኑ ስለዝረኸብኩዎ ከመስግኖ እፈቱ። ግናኸ ፤ ነቶም ብቅንዕኛ ተሲኦም ነዚ አኼባ እዚ ሱሙር ንክኸዉን ዝጻዓሩ ኢትዮጵያዉን “ሞንጎኛ” አይነበሩን ብምባል ክኸሶም ምፍታኑ ቅንዕኛ ዝጎዶሎን “መንግሰታዊ ድጋፉ” ንምድጓሕ ዝገበሮ ስለዝመስል ክእርማ ይሓቶ። እቶም አዳለዉቲ ካብ ሳዓብቲ ወያኔ ኮነ ካብ ካልኦት ባእታታት ብማዕረ ሓሳባቶም ክህቡ ገይሮም እዮም። ንአባላት ወየንቲ ሓሳባቶም ንክህቡ ምግባሮም ዘመስግኖም እምበር ብወገንተኝነት ከኽስሶም ኣይግባእን።ምሳኣ ግና ከምኡ ዝአመሰሉ ብጾቱን ካልኦትን ንሓዋሩ ነቲ ናይ ክልቲኤን ህዝቢታት ጸገም ዘጋድዱ ባእታት/መንግስቲ ወያኔ ምድጋፎም ድማ ደዉ ከምዘብሉዎ ተስፋ እገብር። ሕዚ ናብ ሓዉ ያዕቆብ እንትንአቱ ድማ ፣- ያዕቆብ ካብ ቀደሙ ቁኑዕ ሙዃኑ ብቐረባ ስለዝፈልጦን ካብቶም ኢትዮጵያዉን ወኪልና ዝተመረጽና ሓደ አነን ካብቶም ኤርትራ ወኪሎም ዝተመርጹ ሓደ ያዕቆብ ስለዝኾንና ንሓዋሩ ሓበራዊ ምርድዳእን ሓለፍነትን ከምዝጽበየና እፈልጥ።በዚ’ዉን ከመስግኖ እፈቱ። እንተኾነ ግና ካብ አዛራርባኡ ዘይጠዓመትኒ ረዛን ቃላት ብምጥቃሙ ፣ሓደ ነገር ክብል እደሊ። ደ/ር ዳኒኤል ክንዴ ንፍተሕ ኤርትራ ኮነ ንኻልኦት ሐጋራት ኮነፈደረሽን ዘይኮነስ ብፌደረሽን እንተተማሓደራ እየን እቲ ዝድለ ሰላምን ምዕብልናን ክመጽ ዝኽእል እምበር፣- “ኮንፌደራል ምምሕዳር”- አመና (ብጣዕሚ) ዱኹም ስለዝኾነ “ንቀጠፍቲን - ንጸሊም ዕዳጋን ከምኡዉን ዉግእ ንከይ ደግስ’ዉን ዝካላኸለሉ *ታኮ* ስለዘይብሉ” -ንቶም ዝተጠቕሱ “በሪ ዝኸፍት” ስለዝኾነ “ሰላምን ምዕብልናን” ከምጽእ አይኽእልን ኢሉ ዳንኤል ንዝሃቦ መርገጽ *-ያዕቆብ “ሓላፍነት ዝጎዶሎ” እንትብል ብረዚን ቃል ምህያሱ አግባብነት ዘይብሉ ሙዃኑ ንሰማዕቲ ክገልጽ እፈቱ። ነክልቲኡ ህዝቢ ብፌደረሽን ምህዋስ’ኮ ህዝቢ ዘዳሚ ምምሕዳር ማለት አይኮነን። ደ/ር ተስፋጽየን እዉን እኮ “ምስቲ ዘሎ ቁሱል ሕልና” ጊዚኡ አይመስለንን ግና ክልቲኦም ህዘቢታት “ዱሉዋት” ኢና ኢሎም “ይሕሸና” “ምድምማይ በዚሑ” ኢሎም እንተዳኣ “ፈዴረሽን መሪጾም” እንኳይዶ ፌደረሽን “ሓደ” እንተኾኑ ዉን *አሰና* ዝቕበሎ ነገር እዩ! ዝብል እዩ ተስፋጽየን ዝተሳማማዓሉ። ፌደረሽን እኮ ናይ ቅድምሕጂ ናይ ተስፋጽየን ደዉታ እዩ ነይሩ። ግና ደዉቱኡ ናብ “ኮን ፌደራሽን” ዝቐየረሉ ምኽንያት በቶም ዝገልጽኩዎም “ህዝባዊ ሕሊና ዘይድሉዊነት” ዝተበገሰ እዩ። ዳኒኤል ዝበሎ ዘሎ ግና፣ ኮንፌደራል ምምሕዳር ከም ፌደራል ምምሕዳር ጠዋት/ጥንኩር ስለዘይኮነ ንቐጠፍቲን ንጸሊም ዕዳጋን፣ ንካሊእ ወራር ዉግእ” ዘቃልዕ ሙዃኑ ብምግላጽ ምሳለታት ሂቡ እዩ። ንአብነት ብኮንፌደራል እንተዳኣ ተኣሳሲረን ኤርትራ መሊሳ “ሸቀጥ ቡን” ብጉሁድን ብጸሊም ዕዳጋን እንዳገፈፈት መበል “ራብዓይ” መፍረይቲ ቡን ኮይና ኣብ ዓለም ንክትምዝገብ ንጸሊም ዕዳጋ መንገዲ ምኽፋት እዩ። እንትብል ገሊጹዎ እዩ። እዚ ድማ “ሓለፍነት ዝስመዖ” እምበር “ሓላፍነት ዝጎዶሎ” አባሃህላ አይኮነን። ናይ ዳኒኤል አባሃህላ ኮን-ፌደራል ምምሕዳር “ፖለቲካዊን ምምሕዳራዊን ምትእስሳር” ክህሉ አለዎ እዩ። ናይ ሓባር ባንክ፣ ሃበራዊ ወታሃደር (common defense)፣ ካብ ክልቲኤን ሃገራት ዝተመዘዙ መንግሰታዊ ስራሓቲ ዘካይዱ ሽማግለታት/ኮሚቲ፤(ፍደራል አሰምብሊ) ፣ ናይ ሓባር ማሪታይን ንገዲ ወዘተ… እዚ ምስ ዘይህሉ ግና “ንዉግእን ንጸሊም ዕዳጋን” መሊሱ መንገዲ ዝኸፍት እዩ፣ ዝብል እዩ ናይ ዳኒኤል ናይ “ፈደረሽን” ደዉታ።ኩሉ ንክትግበር ግና 1- መራሕቲ ብዝፈጠሩዎ ንሕንሕ ዝተለከመ ሕዝቢ አብ ሞንጉኡ ዝተርአየ ጽልኢ አወጊዱ ሕዉነትን ምዝርራብን ክጅምር ምግባር፤ 2- 2- ክልቲኦም መንግስቲ ወያነን መንግስቲ ሻዕቢያን አብ ስልጣን ክሳብ ዘለዉ ጊዜ ሰላም ክህሉ ከምዘይክእል ፈሊጥና ንክልቲኦም ዝኾነ ይኹን ሞራላዊን ንዋታዊን ደገፍ ዘይምሃብ፣ 3- 3- ናይ ወጻእ ባእታታት ኢድ ኣእታዊነት ከቢድ ጽልዋ ስለዘለዎ - ነቲ ባይታ ከየታዓናቕፉዎ ብርቱዕ ጠመተ ምግባር። እዚኦም ክምርመሩ ዝግባኦም ነጥቢታት እዮም፡ ኢሎም ክልቲኦም ሙሁራት ዝተሳማሙዑሎም ነጥብታት እዮም። ጌታቸዉ ረዳ ሳንሆዘ ካሊፎርኒያ ኤዲተር “ኢትዮጵያን ሰማይ”/-/
at 2:30 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


c: text/html

text:
ጎቦታት ዓድዋ መስሕብ በፃሕቲ ንምግባር ይስራሕ’ሎ
መቐለ ለካቲት 09/2009(ድወት) ታሪክ ዝተፈፀመሎም ጎቦታት ዓድዋ መስሕብ በፃሕቲ ክኮኑ ይሰርሕ ከምዘሎ ሚኒስተር ባህልን ቱሪዝምን ኣፍሊጡ።
እቱ ሚኒስተር ነዚ ዘፍለጠ ብምክንያት መበል 121 በዓል ዓወት ዓድዋ ኣብ ዝሃቦ ጋዘጣዊ መግለፂ እዩ።
ጎቦታት ዓድዋ ሕልሚ ወራርን ምቅርማት ኣፍሪካን ባዕዳውያን ዝበርዐነሉ እዩ ሚኒስተር ባህልን ቱሪዝምን ዶክተር ህሪት ወልደማርያም ምእንተ’ዚ ተዓዋታይነት ፀለምቲ ህዝብታት ንዘመላክቱ ኣሰር ዓወት ዝኮኑ ጎቦታት ዓድዋ መስሕብ በፃሕቲ ኮይኖም ግልጋሎት ክህቡ ይግባእ።
ነዚ ዘዘካክር ሙዝየም ከምዝህነፅ እዚ ድማ በፃሕቲ ዓዲ ብዛዕባ ታሪክ ዓድዋ እኩል ግንዛበ ክህልዎም ዝሕግዝ እዩ ኢለን ዶክተር ህሪት።
ብዜካ’ዚ ዩኒቨርስቲ ፓን ኣፍሪካኒዝም ንምክፋት ብቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ዝምራሕ ኮሚቴ ተጣይሹ ምህላው ሓቢረን።
ብምክንያት እቱ በዓል ናብ ዓድዋ ጉዕዞ እግሪ፤ ዝተፈላለዩ ሃገራዊ ፓነላት፤ ሲምፖዝዮም፤ ኢግዚብሽን ፎቶ ንኮንሰርት ሙዚቃ ሕብረ ዝማሬን ምክያድ እዩ ክበዓል ኢለን።
በዓል ዓወት ዓድዋ ሎምዘበን ‘’ዓወት ዓድዋ ብዙሃነት ንዘረጋገፀት ኢትዮጵያ ድክነት’ውን ከምትስዕር ህያው ኣብነት እዩ’’ ኣብ ትሕቲ ዝብል መሪሕ ሓሳብ እዩ ክሳለጥ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኣብዛ ዝሓለፈት ዓመት 5.5 ሚልዮን ሰባት ካብ መነባብርኦም ተመዛቢሎም
Radio Erena: 01 February 2018
ኣብዛ ዝሓለፈት ዓመት 5.5 ሚልዮን ዜጋታት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ መነባብርኦም ከምዝተፈናቐሉ ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ።
ምውህሃድ ሰብኣዊ ጉዳያት ናይ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፣ ካብቶም 5.5 ሚልዮን ዜጋታት እቶም 4.1 ሚልዮን ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ዝተመዛበሉ ኮይኖም እቶም ዝተረፉ ድማ ናብ ጎረባብትን ካልኦት ሃገራትን ዝተሰዱ ምዃኖም ኣስሚርሉ።
ኣብ ዓመተ 2017፣ ብደረጃ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ምፍንቓል ደቂ ሰብ ዝተራእየሉ ዞባ፣ ሽዱሽተ ሃገራት ዝሓቖፈ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኮይኑ ብኡ መጠን ከኣ እቲ ዝበዝሑ ስደተኛታት ዝተዓቝብሉ ዞባ'ዩ።
ጠንቒ ምፍንቓል ዜጋታት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኵናት፣ ደርቂን ፖለቲካዊ ስርዓታትን ምዃኑ ዝጠቐሰ ጸብጻብ ሕቡራት ሃገራት፣ ተመዛበልቲ ንጾታዊ ዓመጽ፣ ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ፣ ሕማማትን ካልእን ከምዝተቓልዑ ኣተሓሳሲቡ።
እቲ ጸብጻብ ብተወሳኺ፣ ኣብዚ ዞባ 5.2 ሚልዮን ቆልዑን ኣዴታትን ብዋሕዲ መኣዛዊ መግብታት ከምዝተጠቕዑ ኣመልኪቱ።
መብዛሕቶም እዞም ግዳያት ዋሕዲ መኣዛዊ መግብታት ከኣ ኣብ ኢትዮጵያን ሶማልን ከምዝርከቡ ጠቒሱ።
ሕቡራት ሃገራት ኣቐዲሙ ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፣ ኣብዛ ዝሓለፈት ዓመት ኣብ ኤርትራ ልዕሊ 15 ሽሕ ቆልዑ ብዋሕዲ መኣዛዊ መግብታት ከምዝተጠቕዑ ምግላጹ ይዝከር።
ብስደትን ሰብኣዊ ቅልውላዋትን ቀዳሚ ቦታ ሒዙ ዘሎ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ጅቡቲ፣ ሶማልን ኬንያን ዝሓቖፈ'ዩ።


text:
ካልኣይን መዛዘምን ክፋል
ዝለዓለ ሃፍቲ ኢትዮጵያ ካፒታል ዘይኮነስ ሓይሊ ሰብን መሬትን እዩ። መሬት ምሕደርኡ ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን ምዃኑ ብሕገ መንግስታዊ ተቐሚጡ ዝሓደረ እዩ። መሬት ብመንግስትን ህዝብን ከም ዝመሓደር እምበር ብውልቀን ዕዳጋንተወሳኺ የንብቡ...
መንግስቲ ፍትሓዊ ተጠቃምነት ሕብረተሰብ ንምርግጋፅ ንፁር ፖሊሲ ልምዓት ቀሪፁ ካብ ዝንቀሳቐሰሎም ኣንፈታት እቲ ሓደ ብፀሓይ ብርሃን ዝሰርሑ ቴክኖሎጅታት ኢነርጂ ምትእትታው እዩ። ከምቲ ኣብ ከተማ ዝነብር ማሕበረሰብ ብሓይሊ
ተወሳኺ የንብቡ...
ኣብ ዓውደ ሕርሻ መፅናዕትታትን ምርምርን ዘካየዱ ዝተፈላለዩ ምሁራት ልዕሊ ኹሉን ቅድሚ ኩሉን ኣብ ሓለዋን ክንክንን ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝለዓለ ትኹረት ሂብካ ክስራሕ ከምዘለዎ እዮም ዝምዕዱ። ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ እንተዘይተሰሪሑ ልምዓት ቤት ዕዮ ኮንስትራክሽን፣ መንገድን መጎዓዝያን ሕብረተሰብ ቅልጡፍ፣ ድሕንነቱን ደረጅኡ ዝሓለወን ግልጋሎት መጎዓዝያ ንኽረክብ ዝሰርሕ ምዃኑ ዝፍለጥ እዩ። እቲ ቤት ዕዮ ኣብ ኩሎም ከባቢታት ክልልና ምስ መዳርግቲ ኣካላት፣ መሓውራትን
ኣብ በረኻታት ዝዓረዱ ትጉሃት
ሽሙን ተግባሩን ዘይሳነ መነሃርያ!
ኣብ ዓውደ ሕርሻ መፅናዕትታትን ምርምርን ዘካየዱ ዝተፈላለዩ ምሁራት ልዕሊ ኹሉን ቅድሚ ኩሉን ኣብ ሓለዋን ክንክንን ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝለዓለ ትኹረት ሂብካ ክስራሕ ከምዘለዎ እዮም ዝምዕዱ። ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ እንተዘይተሰሪሑ ልምዓትተወሳኺ የንብቡ...
ቤት ዕዮ ኮንስትራክሽን፣ መንገድን መጎዓዝያን ሕብረተሰብ ቅልጡፍ፣ ድሕንነቱን ደረጅኡ ዝሓለወን ግልጋሎት መጎዓዝያ ንኽረክብ ዝሰርሕ ምዃኑ ዝፍለጥ እዩ። እቲ ቤት ዕዮ ኣብ ኩሎም ከባቢታት ክልልና ምስ መዳርግቲ ኣካላት፣ መሓውራትንተወሳኺ የንብቡ...
ራብዓይን መዛዘምን
ኣብ ዝሓለፈ ሕታምና፤ ኣብ ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን፣ ማይ፣ መኣድንን ኢነርጅን ወረዳ እምባ ኣላጀ ውዕሊ ዝኣሰሩ ኮንትራከተራት ብውዕሎም መሰረት ዘይፈፀሙ እንትተርፉ ተኸታታሊ ስጉምቲ ኣብ ዘይምውሳድ ዝተርአዩ ጉድለታት
ተወሳኺ የንብቡ...
ካልኣይን መወዳእታን ክፋል ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ ክፋል ፅሑፍና ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ዝርከብ “ኣደራሽ ሃፍቶም”እናተብሃለ ኣብ ዝፅዋዕ ሓደ ፕሮጀክት ዝተርኣየ ጥሕሰት ሕግን ግዕዝይናን ዘርዚርና ንምቕራብ ፈቲንና ምንባርና ይዝከር። ዝኾነ ፕሮጀክት ህልውና ሓንቲ ሃገር መሰረቱ ህልውና ጥዑያት ዜጋታት እዩ። ምኽንያቱ ማሕበራዊ፣ ፖለቲካውን ኢኮኖምያውን ዕብየት ሓንቲ ሃገር ዝረጋገፅ ጥዕንኦም ዝተሓለወ መፍረይቲ ዝኾኑ ዜጋታት እንትህልዉ እዩ። ካብዚ ወድዓዊ ኣመር ብምብጋስ ካልኣይን መዛዘምን ኲናት ሕድ ሕድ ሶርያ ናይ ሶርያውያን ጥራሕ ኮይኑ ኣየብቀዐን። እኳ ዳኣስ ሓያላን ሃገራት ዓለም እቲ ህልቂትን ወጥርን ክሃድእ ኣብ ክንዲ ምግባር ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ሶርያ ጉጅለ ፈጢረን ኣብቲ ኲናት ክሳብ ምስታፍ በፂሐን እየን። በብወገነን
ተወሳኺ የንብቡ...
ጥሕሰት ሕግን ጉሕለት ቅርሽን ኣብ ኣዳራሽ ሃፍቶም?
ጥዕና ሰረት ህልውና!
ዘይተፈተሐ ሕንቅሕንቅሊተይ ኲናት ሶርያ!
ካልኣይን መወዳእታን ክፋል
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ ክፋል ፅሑፍና ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ዝርከብ “ኣደራሽ ሃፍቶም”እናተብሃለ ኣብ ዝፅዋዕ ሓደ ፕሮጀክት ዝተርኣየ ጥሕሰት ሕግን ግዕዝይናን ዘርዚርና ንምቕራብ ፈቲንና ምንባርና ይዝከር። ዝኾነ ፕሮጀክትተወሳኺ የንብቡ...
ህልውና ሓንቲ ሃገር መሰረቱ ህልውና ጥዑያት ዜጋታት እዩ። ምኽንያቱ ማሕበራዊ፣ ፖለቲካውን ኢኮኖምያውን ዕብየት ሓንቲ ሃገር ዝረጋገፅ ጥዕንኦም ዝተሓለወ መፍረይቲ ዝኾኑ ዜጋታት እንትህልዉ እዩ። ካብዚ ወድዓዊ ኣመር ብምብጋስተወሳኺ የንብቡ...
ካልኣይን መዛዘምን
ኲናት ሕድ ሕድ ሶርያ ናይ ሶርያውያን ጥራሕ ኮይኑ ኣየብቀዐን። እኳ ዳኣስ ሓያላን ሃገራት ዓለም እቲ ህልቂትን ወጥርን ክሃድእ ኣብ ክንዲ ምግባር ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ሶርያ ጉጅለ ፈጢረን ኣብቲ ኲናት ክሳብ ምስታፍ በፂሐን እየን። በብወገነን ተወሳኺ የንብቡ...


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኣብ ዙሪያ ዓለም ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት 2016 ዝምልከት ፀብፃብ ኣውፂኡ።እቲ ሪፖርት ንኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቒፉ’ሎ።
ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ስርዓት ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ እትርከብ ኤርትራ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ይፍፀሙ ይብል። ዜጋታት ብነፃን ርትዓውን ምርጫ ንመንግስቶም ክመርፁ ዘይምኽኣሎም፣ሰባት ብዘይፍርዲ ናብ ሞት ዘብፅሕ ኣብ ኣዚዩ ሕማቕ ኩነታት ማእስርቲ ከምዝእሰሩ፣ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብኣስገዳድ ከምዝሰርሑ፣መቕተልቲ፣ማእሰርቲ ምስዋርን ካልኦት ጨካን ኢሰብኣዊ ኣተሓሕዛን ኣሎ ይብል እቲ ፀብፃብ።ግዕዝይናን ዘይትሓታትነትን ከምዘሎን መንግስቲ መግሃስቲ ንዝፈፅሙ ሰበስልጣን ከምዘይቐፅዕን ይሕብር።
ንኢትዮጵያ ኣብ ዝምልከት ፀብፃቡ ድማ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግ ንስልጣን መንግስቲ ጠቕሊሉ ብሓዝ ኣብ 2015 ኣብዝተኻየደ ምርጫ ምስ ኣጋር ውድባቱ ን547 መናብር ከምዝተቖፃፀር ይገልፅ።
ሓይልታት ፀጥታ ካብ ዓቐን ንላዕሊ ሓይሊ ብምጥቃም ኣብ ምሉእ ዓመት ኣማእቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፈኛታት ተቐቲሎም ካልኦት ብዙሓት እውን ቆሲሎም ይብል እቲ ፀብፃብ።መብዛሕቲኦም ተቓወሞታት ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ኣምሓራን ከምዝተኻየዱ ብምግላፅ ክሳብ መወዳእታ 2016 ልዕሊ 10 ሽሕ ሰባት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ነይሮም ተባሂሉ ከምዝእመንን ናብ ፍርዲ ከምዘይቀረቡን ጠበቓታት ናይ ምርካብ ዕድል ከምዘይረኸቡን ይገልፅ።
ንናይ ኣምነስቲ ኢንተርናሽና ፀብፃብ ብምጥቃስ ካብ ሕዳር 2015 ኣ/ፈ ጀሚሩ ልዕሊ 800 ሰባት ከምዝተቐትሉ ሓቢሩ’ሎ።
ብሃበ ተረኽበ ምቕታል፣ምስዋርን ካልኦት ጭካነ ዘለዎም ኢሰብኣዊ መቕፃዕትን ከምዝፍፀሙን መንግስቲ ግዕዝይና ንዝፍፅሙ እምበር እምበር መግሃስቲ ንዝፍፅሙ ሰበስልጣን ኣይቐፅዕን ይብል እቲ ፀብፃብ።


text:
ኢጣልያ: ባይቶ እታ ሃገር ብመሰረት ዘሕለፎ ውሳነ: ንሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ኣብ ምቁጽጻር ስግረ ባሕሪ ስደተኛታት ንምሕጋዝ ክልተ ወተሃደራውያን መራኽብ ከምእተሳትፍ ኣፍሊጣ።
ድሮ ድማ ኢጣልያ "ኮማንዳንተ ቦርሲኒ" ዝተባህለት ጃልባ ሓይሊ ባሕሪ ናብ ማያት ሊብያ ከምዝለኣኸት ተገሊጹ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ፓውሎ ጀንቲለኒ: እቲ ሓገዝ ዝተደልየሉ ቀንዲ ምኽንያት ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር ሊብያ ፋይሰል ኣል ስራጅ ብዝቐረበ ጠለብ ንሓይሊ ባሕሪ ሊብያ ኣብ ስርሒት ምብታኽ ዋሕዚ ስደተኛታት ብመገዲ ማእከላይ ባሕሪ ንምድጋፍ ምዃኑ ድማ ሓቢሩ።
ሚኒስተር ምክልኻል ኢጣልያ ሮቤርታ ፒኖቲ ብወገና: ኢጣልያ ተክኒካዊ ሓገዝ ንምብርካት ድኣ’ምበር ኣብ ተጻባኢ እገዳ ባሕሪ ንምውፋር ዝዓለመ ከምዘይኮነ ኣረዲኣ።
ነዚ ሰበስልጣን ሊብያ ኣፍልጦ ዝሃብዎ ተልእኾ ስዒቡ: ትማሊ ረቡዕ ኣብ ሰዓታት ናይ ድሕሪ ቐትሪ: ኮማንዳንተ ቦርሲኒ ዝተባህለት ጃልባ ሓለዋ ባሕሪ ናብ ማያት ሰሜን ኣፍሪቃ ብምእታው ናብ ጥራብሎስ ማለት ርእሰ ከተማ ሊብያ ናብ ዝኾነት ትሪፖሊ ከምዘምርሐትተፈሊጡ።
ኣብታ ጃልባ: ምስ ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ዝሰርሕ ሓደ ንኡስ ጉጀለ ከምዝርከብ’ውን ብተወሳኺ ተገሊጹ።
ባይቶ ሊብያ ግን ንመደብ ምውፋር መራኽብ ሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ ኣብ ማያዊ ግዝኣት ሊብያ ብትሪ ተቓዊምዎ ኣሎ።
ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ሊብያ ዝርከብ ባይቶ ሊብያ እቲ መደብ ኣብ ስርሒት ስግረ ባሕሪ ንዝተታሕዙ ስደተኛታት ናብ ሊብያ ብምምላስ ኣብ ሊብያ ናይ ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ቅልውላው ዝፈጥር ምዃኑ’ዩ ገሊጹ።
ብዘይካዚ እቲ ባይቶ: ንደገፍ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘለዎ ኣብ ርእሰ ከተማ ትሪፖሊ ዝርከብ ብቀዳማይ ሚኒስተር ፈይስ ኣል ስራጅ ዝምራሕ መንግስቲ ምስ ኢጣልያውያን በዚ ጉዳይዚ ኣብ ስምምዕ ብምብጽሑ ነቒፍዎ።
እቲ ኣብ ጦብሩቕ ዝርከብ ባይቶ ሊብያ ናይ ባዕዲ ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ማያት ሊብያ ክሕሉ ምፍቃድ ንልኡላውነት ሊብያ ዝግህስዩ ክብል’ውን ወጊዝዎ'ሎ።


text:
ባንኪ ልምዓት ኣፍሪካ 12 ቢልዮን ዶላር መዲቡ
መቐለ ሚያዝያ 11/2009(ድወት) ባንኪ ልምዓት ኣፍሪካ ኣብቶም ዝቅፅሉ 5ተ ዓመታት ሕፅረት ቐረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኣፍሪካ ንምፍታሕ ዘኽእል 12 ቢልዮን ዶላር ኣሜሪካ ምምዳቡ ኣፍሊጡ፡፡
እቲ ባንኪ ኣብ ኣፍሪካ ንዝረአ ሕፅረት ቐረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ንምቕራፍ ዝመደቦ 12 ቢልዮን ዶላር ኣፍሪካ ክሳብ 2025ዓ.ም.ፈ ኣብ ኣፍሪካ ተበፃሕነት ሓይሊ ንምምላእ ዝሓዘ ሓዱሽ ፕሮጀክት ንምዕዋት’ዩ፡
እቲ ባንኪ ኣብቶም ዝቅፅሉ 5ተ ዓመታት ቐረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኣፍሪካ ንምምሕያሽ 12 ቢልዮን ዶላር ምምዳቡ ዘፍለጠ ኣብዚ ቕነ ኣብ ርእሰ ከተማ ኣይቨሪኮስት ኣቢጃን ኣብ ዘካየደ ኮንፈረንስ’ዩ፡፡
ብርክት ዝበሉ ዝተፈላለዩ መዳርግቲ ኣካላት ዝተሳተፍሉ እቲ ኮንፈረንስ ብቐንዱ ቐረብ ሓይሊ ኣፍሪካ ኣብ ዝፍተሓሉ ዝዘተየ’ዩ፡፡
ብደረጃ ዓለም ኣማራፂ ቴክኖሎጂ ተሓዳሲ ሓይሊ ጠለቡ ይዓቢ ኣሎ ዝበለ ድረ-ገፅ ኣፍሪካ ኒውስ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪካ በዚ መዳይ ፅቡቅ ጅማሮ ይኸዳ ከምዘለዋ ድማ ገሊፁ፡፡
ፕሬዚዳንት ባንኪ ልምዓት ኣፍሪካ ኣኪንውሚ ኣደሲና ከምዝበልዎ ኣፍሪካ ሕፅረት ቐረብ ሓይሊ ይሃልዎ እምበር ዘለዋ ዕቁር ሃፍቲ ሓይልን መማረፅን ካብ ካልኦት ኣህጉራት እቲ ዝዓበየ’ዩ፡፡


text:
ኣብዛ ሃገር ዝርአ ዘሎ ህውከትን ስርዓት ፌደራሊዝምን
(ድወት)
መእተዊ
--------
ኣብዛ ሃገር ሓዱሽ ስርዓት ፌደራሊም ካብ ዝምስረት ናብዚ ክልላት ብልጫ ድምፂ ብዝረኸበ ብሄራዊ ውድብ ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ኣለወን። ከም ፌደራላዊ ስርዓት መሰረት ድማ በብወከልተን ኣቢለን ነታ ሃገር ዝመርሓሉ ማእኸላይ መንግሰቲ ኣለወን። ክልልቲኦም መንግስታት (እቲ ናይ ክልል ኮነ ናይ ሃገር) ነናይ ባዕሎም ተልእኾን ዕላማን ኣለዎም። ብመሰረታዊነት ግን ሓደ እዮም። ተልእኾን ዕላማን ክልቲኦም ተደሚሩ ግና ሃገራዊ ልምዓት፣ ምስፋን ሰላምን ምርግጋፅ ዲሞክራስን ትኹረት ገይሮም፤ ብዝተናበበን ብዝተዋደደን መልክዑ ይንቀሳቐሱ።
ውሱን ነጥብታት
--------------
ሕዚ ዘጋጥሙ ዘለዉ ፀገማት ብዓይኒ እዚ ከምዚ ዝበለ ስርዓት እዚ እንትርአ እንታይ ይመስል? እንተድኣ ኢልና ብዉሱኑ ኣብዞም ዝስዕቡ ገለ መተንተኒ ነጥብታት ከፋፊልካ ዝርኣዩ ዛዕባታት ምልዓል ይከኣል።
1) እቶም ክልላውያን መንግስታት ኣብ ክልሎም ንዘሎ ዜጋ ሕጊ ብዝፈቐዶ መንገዲ የመሓድራ። ብሕገ መንግስቲ ሃገርና መሰረት ሓደ ዜጋ ኣብ ዝደለዮ ናይታ ሃገር ክፋል ናይ ምንባር ምሉእ ዘይጉዱል መሰል ኣለዎ። ስለዚ ኣብ ከክልለን ዘሎ ዜጋ ብሄሩን ዘርኡን ብዘየገድስ ከም ሓደ ናይዛ ሃገር ዜጋ ክብሩን መሰሉን ተሓልዩ ናይታ ዝነብረላ ክልል "መንግሰታዊ ሕግን ማሕበራዊ ስነ ምግባርን" ሓልዩ ይነብር።
ኣብዚ ሎምታት ዝርአ ዘሎ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ዘነፃፀረ መጥቃዕቲ ግና ካብ መሰረታዊ ባህሪ ስርዓት ፌደራሊዝም ጥራይ ዘይኮነስ ካብ ሰብኣዊ ኣታሓሳስባን ተግባርን ኣዝዩ ብዝርሓቐ መንገዲ ዝኸደ እዩ። ስለዝኾነ ክልላውያን መንግስታት ኣብ ከክልለን ዘሎ ዝኾነ ይኹን ዜጋ ሓለዋን ከለላን ክገብራሉ ትፅቢት ይግበር።
2) ሓደ ዜጋ ኣብታ ዝነብረላ ክልል (ሃገሩ ስለዝኾነ) እንትነብር ከም ዜጋ ከጥፍእን ከልምዕን ይኽእል። እንተጥፍእ ዜጋ ብምዃኑ መሰረት ዜጋታት እነተጥፍኡ ዝውሃቦም ቅፅዓትን ህንፀትን ይቕበል። እንተልምዕ ድማ ብመንፅር ሓደ ዜጋ እንተልምዕ እንተሎ ዝውሃቦ ሽልማትን ሞጎስን ይቕበል። እዚ ቅፅዓት ኮነ ሽልማት ግን ብመሰረት ዝመፅኣሉ ከበቢ፣ ዘርኢ፣ ዝወከሎ ፖለቲካዊ ውዳበ ወዘተ ዘይኮነስ ዜጋ ብምዃኑ እዩ ክኸውን ዘለዎ።
ዛጊድ እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ሃገርና ብፍላይ ድማ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርኣዩ ዘለዉ መጥቃዕታት እከለ እዚ በዲሉ ካብ ዝብል ዝብገሱ ዘርኣዊ መጥቃዕቲ ኣይኮኑን። እኳ ድኣስ ናይ ሽፍትነት ተግባራት (vandalism) ስለዝኾነ ናብ ባዕሉ ናብቲ ወገነት ዝብሎ እውን እንትውላዕ ንርኢ ኣሎና።
3) ህዝብታት ነብሰዊ ወከፍ ክልላት ፌደራላዊ ስርዓት፤ ድልየታቶም ኮነ ሕቶታቶም ነቲ ዘመሓደሮም ዘሎ ኣካል እዮም ዘቕርቡ። ፅቡቕ እንተተገይርሎም እውን ንዕኡ እዮም ዝሽልሙ። ንምንታይ እንተተባሂሉ ንዘይመረፅካዮ ውድብ ወይ ንዘይኣቖምካዮ መንግስቲ እንተኣጥፊኡ ክትወቅስ (ወይ ከምቲ ዝርአ ዘሎ ክትዘልፍ) እንተኣልሚዑ ድማ ክትሽልም ኣይትኽእልን። ቁፅፅርካን ዝርርብካን ምስቲ ይውክለኒ እዩ ኢልካ ዝመረፅካዮ ውድብን ሰብን እዩ ዝኸውን። እዚ ብምዃኑ ኣብ ክልል ትግራይ ህወሓት፣ ኣብ ክልል ኣምሓራ ብኣዴን፣ ኣብ ክልል ኦሮምያ ኦሆዴድ ወዘተ ነቲ ኣብ ከክልለን ዘሎ ጥፍኣት ኮነ ልምዓት ተሓተቲ ይኾና። ኣብ ትግራይ ብዘሎ ናይ ሰናይ ምምሕዳር ሽግር ምኽንያት ኣብ ህዝብታት ደቡብ ዝቦቖለን በቲ ክቡር ህዝቢ ንሱ ንዝተመረፀን ውድብ ዘውቅስ ኮነ ዘንክስ ምኽንያት የለን። ብልምዓታዊ ስርሓቲ ክምስገን ዘለዎ ውድብ እንተኾይኑ እውን ኣብታ ዝልኣኾ ህዝቢ፣ ዝተልኣኻ መልእኽትን ዘመዝገባ ውፅኢትን መሰረት ገይርካ ጥራይ እትሽልሞ ይኸውን። ስለዚ ኣብ ገሊኡ ክልል ዘጋጠመ ፀገም ናይቲ ፀገም መበገሲ ተራእዩ ብኡኡ ልክዕ ምላሽ ክውሃቦ እንተዘክኢሉ ዛንታ እግርን ከበሮን እዩ ከጋጥም።
ኣብ ገሊኡ ናይ ናዕቢ ሰልፍታት እከለ ይውረደልና እንትብሃል ዝነበረ እንተርኢና ናይዚ ቅሉዕ ኣብነት እዩ። ዘይሸምካዮ ክተውርድ ምፍታን ናይቲ ማይ ለውጢ ግጉይ ኣወሓሕዛ እዩ ዘርኢ።
4) ኣብ ፌደራላዊ ስርዓት ሓደ መሰረታዊ ክትሓዝ ዝግባእ ነጥቢ እቲ ፌደራላዊ መንግሰቲ ኣብ ጉዳያት እቶም ክልላውያን መንግስታትን ነተን መንግስታት ዝመርሑ ውድባትን ጓና ክኸውን የብሉን። ጓና እንተኾይኑ ኣናኣሽቱ መንግስታት ኣብ ዓዘራ ዛ እምባይ መን ይወርሳ ክኣትዉ የመና እንተገዚፉ እውን ናይቶም መንግስታት ዓቕሚ ብምድኻም ናብ ኣሃዳውነትን ማእኸላይ መላኽነትን ክሰጋገር ይክእል። ስለዝኾነ ኣብ ርክብ ክልቲኦም መንግስታት (ፌደራልን ክልልን) ዝተናበበ፣ ሕጊ መሰረት ዝገበረን ንጥሙር ተልእኾ እቶም መንግስታት ኣብ ግምት ውሽጢ ዘእተወን ክኸውን ኣለዎ።
ኣብዛ ሃገር የጋጥሙ ኣብ ዘለዉ ጎንፅታትን ዘርኢ መሰረት ዝገበሩ መጥቃዕታትን ኣብ መንጎ ክልላውያን መንግስታትን እቲ ማእኸላይ መንግስትን ዘይምንባባት ነይሮም እዮም። ሓደ ክልል ልዕሊ ዓቕሙ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ናይ ፌደራል ሓገዝ የድልዮ። እዚ ከይሓተተ እንትተርፍ ወይ እቲ ሓይሊ እንትድንጕ ኣብ ህይወት ሰባት ዝበፅሕ ጉድኣት ይዛይድ። ብጭቡጥ ዝተርኣየ እዚ እዩ። ኣብ ገሊኡ እውን ብተፃራሪ።
5) ኣብ ከም ናትና ዝበለ ፌደራላዊ ስርዓት ግደ ሞያዊ ማሕበራት፣ ሚድያን ሲቪል ማሕበራትን ገዚፍ እዩ። እዚአን ኩለን ነቲ ስርዓት ክመስላ ክኽእላ ኣለወን። ናይ ሞያ ማሕበራት ሰብ ሞያ ንሞይኦም ክውግኑ ክፅዕራ ክክእላ ኣለወን። ሞያዊነት (professionalism) መንገዲ ኩሎም መፍትሕታት አዩ። ኣመሓደርቲ ምምሕዳር ዝብሃል ሞያ ብዝጠልቦ፣ መማህራን መማህርነት ዝበሃል ሞያ ብዝጠልቦ፣ ሓካይም ሕክምና ዝብሃል ሞያ ብዝጠልቦ ወዘተ ክኸዱ እንተኽኢሎም ኣብ ህዝብና ዕግበት ክረጋገፅ ብኡ ብኡ ድማ ልምዓትን ሰላምን ክመፅእ መንገዲ ይኸፍት እዩ። ትካላት ሚድያ እውን እንተኾነ ሞያዊ ስነ ምግባር ሓልየን ክኸዳ ኣብ ምግባር ሰፊሕ ክፍተት ኣሎ። ክልላውያን ትካላት ሚድያ እቲ ዘድህባሉ ተኸታታሊአን (Target audience) መሰረት ብምግባር ኣብ ህንጸት ሃገር ዝህለዎ ገደ እውን ከስፍሓሉን ክሕግዝኦን ትፅቢት ይግበር። ነታ ዝተጣየሻላ ክልል ጥራይ ዘይኮነስ ከም ሃገር ክህልው ብዛዕባ ዝግባእ ግደን ካብኡ ዝርከብ ብፅሒትን እውን ማእኸል ስርሐን ክገብርዎ ኣለወን። ነዚ መሰረታዊ ዕላማ እዚ ሓጊዘን ዝኸዳ፣ ኣብ ክሊ እታ ሃገር እትደልዮ ናይ ሚድያ ስርዓት ዝንቀሳቐሳ ብርክት ዝበላ ትካላት ሚደያ ክህልዋን እዚአን እውን እቲ ሞያ ብዝፈቐዶ ብርኪ ክኸዳን ፃዕርታት ክግበር ኣለዎ። ዝበዝሕ ሕዚ ዝርአ ዘሎ ሃገራዊ ፀገመ ኣብ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ናይ ዝተነዝሑ ሚድያ ወለድ ናይ ጥፍኣት ስርሒታት ውፅኢት እዮም። ስለዚ ኣብዚ ዓብዪ ትኹረት የድሊ። ካብዚ እንከይወፃእና ሲቪል ማሕበራትን ትካላትን ኣብ መንጎ ፈፃሚ ኣካልን ህዝብን ዘሎ ኩለመዳያዊ ርክብ ብኣትኩሮት ብምፅናዕ ህዝብታት መሰሎም ተሓልዩ፣ ድልየቶም ተፈፂሙ፣ ክብሮም ተኸቢሩ ዝነብሩላ ሃገር ኣብ ምፈጣር ናይ ባዕሎም ግደ ክፃወቱ ኣለዎም። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፣ ሓባሲ ንብዓት፣ ናይ ፌዴሬሽን ትካላት፣ በብክልሉ ዘለዉ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰትልን ሃገር ወ ዓለም ለኸ ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ዝግሱ ትካላትን ኣብዚ ክህልዎም ዝግባእ ብፅሒት ብደንቢ ክርአ ክኽእል ኣለዎ።
ናይ ሞየያማሕበራትና ኣዝየን ዝደኸማሉ ድምፀውን እኳ ከስምዓ ዘይኽእላሉ፣ ትካላት ሚድያና ዝደኸማ፣ ብፈፀምቲ ኣካለት ዝእዘዛ፣ ሞያዊ ናጽነት ዝውሓደን ዝኾናሉን ናይ ሲቪክ ማሕበራትናን ትካላትናን እውን ተዛሪበዘን ዘየስምዓሉ ምኽንያት ብህፁፅ ተራእዩ ነቲ ፌደላዊ ስርዓት ዝድግፋሉን ኮሽ ጣሕሸም ዘይብላ ሃገር እትህነፀሉን ባይታ ክመቻቸው ክኽእል ኣለዎ።
መጠቓለሊ
-----------
ትማሊ ቅድሚ ትማሊ ዝተርኣየ ናይ ህዘቢ ናዕብን ንዕኡ ተኸቲሉ ዝመፀ ሕቶታት ህዝቢን መሰረቱ ሰኣኖ ልምዓት እዩ። ሰላም ዝተሓረመ ህዝቢ ስለዝበዝሐን ወፊሩ ክኣቱ ርግፀኛ ናብ ዘይኾነሉ ኩነት ስለዝመፀን እዩ ለውጢ ስርዓት ደልዩ ወፊሩ። ዲሞክራሲ ዋላ ብሕልምኻ ዘይሐሰብ ኮይኑ ክዘልቕ ዝፈቅድ ባይታ ስለዝተፈጠረን እዩ ህዝቢ ሆ ኢሉ ተላዒሉ፤ ካብ ቦኽሪ ክሳብ ሕሳስ ልደ ብሕራነ ንሜዳይ ኢሉ። እዚ ትማሊ እዩ። ናይ ርሑቐ ታሪኽ እውን ኣይኮነን፤ ሕዚ ናይ ዘበንና ጭቡጥ ሓቂ እዩ። እዚ ብፍላይ ንተጋሩ ድማ ፍሉይ ትርጉም ኣለዎ። እንተምንታይሲ ዓው ኢልካ ዝዝረብ ነዚ ስርዓት እዚ ሓለፋ ዝኸፈለ ህዝቢ ብምዃኑ እዩ።
ነዚ መሰረታዊ ናይ ልማት፣ ሰላምን ዲሞክራስን ፀገም እንታይ ፈጢርዎ እንተተባሂሉ ስርዓት እዩ። ብመስፍናዊነት ዝተቖረነ ብሚልዮናት ዝቑፀር ህዝቢ፤ ወተሃደራዊ መንግስቲ ኣድኒኑ ሒዙ ተደራቢ ወፅዓን በደልን ክድዕንኖ ምስጀመረ ካብዚ ንምውፃእ ህዝቢ ተጋዲሉ፤ ፌደራላዊ ስረዓት ፈጢሩ። እቲ ዝተፈጠረ ናይ ስርዓት ለውጢ ነቶም መሰረታዊ ናይ ህዝቢ ሕቶታት ማለት እውን ጭቡጥ ልምዓት (ዝብላዕ)፣ ምሉእ ሰላም (ወፊርካ ዘእቱ) ከምኡ እውን ባይታ ዝሓዘ ዲሞክራሲ (ኣብዛ ሃገር ከም ድላይካ እትነብረሉ) ኣረጋጊጹ ምኻድ ካብ ዝጅምረሉ 27 ዓመታት ሓሊፉ። ኣብዞም ዓመታት አዚኦም ኣብ ታሪኽ እዛ ሃገር ዘይተርኣዩ ፍፃመታት ተራእዮም። ብኡ ልክዕ ድማ ነቲ ሕዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ፀገም ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ፈተናታት ገጢሞም። እቶም ዝበዝሑ ፈተናታት ካብ መሰረታዊ ክፍተት ኣረዳድኣ ፌደራላዊ ስርዓት ከምዝፍልፍሉ ኣብዚ ሓፂር ፅሐፍ እዚ ተጠቒሱ ኣሎ። ልዕሊ እዚን ዝያዳ እዙይን እውን ክትንተነ ይኽእል። ንዛተየሉ!
ድምፂ ወያነ ትግራይ
ምንጪ ፅፁይ ሓበሬታ!


text:
ስራሕቲ ማህሌታይ ያሬድ ዝዝከረሉ ዓውደ መፅናዕቲ ይካየድ ኣሎ…
መቐለ ግንቦት 09/2010(ድወት) ቋንቋ ግእዝ ብምዕባይን ስራሕቲ ቅዱስ ያሬድ ብምስናድን ብምልላይ ቱሪዝም ሃገርና ክዓብየሉ ኣብ ዝኽእለሉ ጉዳይ ዝዝቲ ዓውደ መፅናዕቲ ኣብ ከተማ ኣኽሱም ይካየደ ኣሎ።
ኣብ መኽፈቲ እቲ ዓውደ መፅናዕቲ ዘረባ ዘስመዓ ምኽትል ሓላፊ ቢሮ ባህልን ቱሪዝምን ክልል ትግራይ ወይዘሮ ዘነቡ ሓለፎም ከም ቢሮ ቅዱስ ያሬድን ስራሕቱን ካብ ንዝክር 12 ዓመታት ተቆፂሮም ኣለዉ ብምባል ብመንፅር ቅዱስ ያሬድ ንዓለም ዘበርከቶ ስራሕ እንትረአ ዛጊድ ዝምጥን ስራሕ ኣይሰራሕናን ኢለን
ፕረዚደንት ዩኒቨርስቲ ኣኽሱም ዶክተር ፀሃየ ኣስመላሽ ብወገኖም ከም ዩኒቨርስቲ እዚ ዓውደ መፅናዕቲ እንትነዳሉ ኣብ ልምዓት ቱሪዝም ሃገርና ዝለዓለ ምዃኑ ብምግንዛብ እዩ ድሕሪ ምባል ኣብ ዙርያ ቅዱስ ያሬድ ዝግበሩ ምርምራትን ንዕቤት ቱሪዝም ኣብ ዝስርሑ ስራሕትን ሐዚ እውን ቆላሕታ ሂብና ክንሰርሕ ኢና ኢሎም
እዚ ብምትሕብባር ቢሮ ባህልን ቱሪዝምን ክልል ትግራይን ዩኒቨርስቲ ኣኽሱምን ዝተዳለወ መድረኽ ዓውደ መፅናዕቲ ካብ ዝተፈላለዩ ኽፋል ሃገርና ዝመፁ ሊቃውንትን ሙሁራትን ዝሳተፍሉ ዘለዉ እንትኸውን ኣብ ስራሕቲ ቅዱስ ያሬድን ምስኡ ተኣሳሲሩ ክስርሑ ዝተትሓዙ ፕሮጀክትታትን ንዕቤት ቱሪዝም ዘለዎ ረብሓን ኣመልኪቶም ንዝቕፅሉ ኽልተ መዓልትታት ክዛተዩ እዮም።


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ሎሚ ንግሆ ኣብ ቤትጸሎት ቅድስት ማርታ ኣብ ዘዕረግዎ መሥዋዕተ ቅዳሴ ‘ መንፈስ ቅዱስ ንክርስትያን ናብ ስብከተወንጌል ክደፍኦም እንከሎ ንምምልካት ኣብ ሰለስተ ቃላት ክንሰርዕ ንኽእል! ተንስእ ተጸጋዕ-ቅረብ ካብ ተልእኮኻ ተመለስ ኣብ ዝብላ ቃላት ክጠቃለል ይኽእል’ እንክብሉ ኣብ ስብከተወንጌል ዝወፍር ክርስትያን ወትሩ ንጉዕዞ ስንድው ኮይኑ ትእዛዝን መምርሕን መንፈስ ቅዱስ ክጽበ እምበር ኣብ ሳሎን ኣራጢጡ ስብከተ ወንጌል ክግበር ከምዘይከኣል ገሊጾም፣
ብላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ግጽው ናይ ዕለቱ ቀዳማይ ንባብ ካብ ግብረሓዋርያት 8.26 ኮይኑ ፊሊጶስ ብመንፈስ ቅዱስ ተደፊሑ ንሓደ ኢትዮጵያዊ ወንጌል ክሰብከሉን ከጠምቆን እንከሎ ዘመልክት ኮይኑ ነዙይ ምስ ስበክተ ወንጌል ብምትሕሓዝ ንሕና ኩልና ክርስትያን ነዚ ተልእኾ እዚ ዝተጸዋዕና ምዃና ፈሊጥና ግቡእና ክንፍጽም የዘኻኽሩ፣ ስብከተ ወንጌል ስራሕ መንፈስ ቅዱስ ብምዃኑ ከኣ ኣቀዲምና ንመንፈስ ቅዱስ ጽን ቢልና ሰሚዕና ንክንክእል እግዚብሔር ጸጋኡ ክህበና ንለምን፣ ንመንፈስ ቅዱስ ሰሚዕና እንኽእል ምስ ኮና ቀጺሉ ዝመጽእ ተልእኮ ስለዝኾነ ካብ ገዛእ ርእስና ውጽእ ቢልና ንጉዕዞ ክንሰናዶ የድሊ፣ ነዚ ኣብቶም ጐይታ ክንሰብከሎም ዝልእኸና ቀረባኦም ጐና ኣብ ጐድኖም ኰና ኩነታቶም ብሓሳብ ዘይኮነ ብኣካል ክንሳተፎ ንዕደም፣
ኣብቲ ንባብ ናይ ግ.ሐ ሓደ መልኣኽ ናይ እግዚአብሔር ንፊሊጶስ ‘ተንስእ ንደቡብ ገጽካ ናብታ ካብ ኢየሩሳሌም ናብ ጋዛ እትወስድ መንገዲ ኪድ’ ይብል እሞ ኣተሓሒዙ ‘ንሳ ኸኣ ምድረበዳ እያ’ ይብል፣ ቅዱስነቶም ካብዚ ንምንቃል ነቲ ቅድሚ ዘሎ ኩነታት ይገልጹ፣ እዚ ከኣ ድሕሪ ሰማዕትነት ቅዱስ እስጢፋኖስ ኣብ ኢየሩሳሌም ተጻይ ክርስትያን ብርቱዕ ስደት ከምዝተላዕለን እቶም ሓዋርያት ከኣ ናብ ኩሉ ፋሕ ከምዝበሉን ኣብ ይሁዳን ሰማርያን ክሰብኩ ከምዝጀመሩ ይገልጽ፣ እዚ ከኣ እቲ ንጥፍኣቶም ዝተላዕለ ስደት ንሓዋርያት ስብከተ ወንጌል ንከስፍሑ ምኽንያት ኮኖም፣
‘እዚ ልክዕ ከምቲ ንፋስ ንዘርኢ ኣታኽልቲ ከምዝብትኖን ናብ ካልእ ቦታ ወሲዱ ከምዝዘርኦም እዩ፣ ምስ ሓዋርያት ከኣ ክንዮ እቲ ዝነበርዎ ንክኸዱ ንቃል ኣምላኽ ክዘርኡ ኣኽኢልዎም፣ ዋዛ ሓዊስና ከኣ እታ ፕሮፓጋንድ እምነት ትብል ናይ ስብከተ ወንጌል ማሕበር ብኸምዚ ብስደት ተወሊዳ ክንብል ንኽእል፣ ብንፋስ ዝምሰል ስደትከስ ሓዋርያት ንስብከተወንጌል ተላዕሉ፣ ጐይታ ኸኣ ብከምዚ ዝበለ መንገዲ ናብ ስብከተወንጌል ክንወፍር ይደሊ፣ ድሕሪ ቢሎም ነዚ ፍጻሜዚ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዘመልከትናዮ ብሰለስተ ቃላት ክጠቃለል ይከኣል ብማለት በብሓደ ዘርዘርወን፣
ከምቲ መንፈስ ቅዱስ ንፊሊጶስ ዝደፋፍኦ ንዓና ንክርስትያን እውን ወትሩ ናብ ስብከተወንጌል ምስ ደፋፋኣና እዩ፣ ንፊሊጶስ ተንስእ ኪድ ይብሎ ደሓር ናብታ ሰረገላ ሕጽው ተጸጋዕ ይብሎ ምስ ኣጠመቆ ድማ ሒዝዎ ካብቲ ቦታ ይኣልዮ፣ ‘ስብከተ ወንጌል ንእምነትካ ጥራሕ ክተስፍሕ ኢልካ ኰፍ ኢልካ እትምድቦ ኣይኮነን፣ ማለት ካብ ተላዒልና ናብዚ ንበጽሕ ኣብኡ ከኣ ተኸተልቲ ንክህልውና ኣበሪትዕና ንጉስጉስ ወላ ነስድዕ ወዘተ እናበልካ እተሰላስሎ ኣይኮነን፣ ናበይ ትኸይድ መኣስ ትኸይድ እንታይ ትገብር ንቃል እግዚብሔር ንስም ኢየሱስ ክርስቶስ ናበይ ትምስክሮ ዝመርሓካ መንፈስ ቅዱስ እዩ፣ ልክዕ ከምቲ ናይ ፊሊጶስ ተንስእ ናብዚ ከኣ ኪድ ይብል፣ ኣራጢጥካ ኣብ ሳሎን ኰፍ ኢልካ ዝግበር የለን፣ ተንስእ ኪድ ኢኻ ትበሃል፣ ወትሩ ካብቲ ዘሎኻ ክትወጽእ ኣሎኻ፣ ናብቲ ቃሉ ንክተብጽሕ ንሱ ዝልእከካ ቦታ ትኸይድ፣ ብዛሓት ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዓዶም ስድራኦም ገዲፎም ቃለ እግዚብሔር ንክሰብኩ ናብ ርሑቅ ሃገራት ከይዶም፣ ብዙሕ ግዜ እዞም ሰባት እዚኦም ዚኣክል ምስንዳእ ከይገበሩ እዮም ዝኸዱ፣ በዚ ከኣ ሕማማት ናይቲ ዝኸድዎ ቦታ የጥቅዖም ብናእሽቱኦም ይሞቱ ወይውን ሰማዕትነት ይቅበሉ፣ እዚኦም ኸኣ ሰማታት ስብከተወንጌል እዮም፣
ስለዚኸስ ንስብከተወንጌል ዘገልግል ረቂቅ ሓሳብ ወይ መምርሒ የለን፣ እታ እንኮ መምርሒት እታ ካልአይቲ ቃል እያ፣ ንፊሊጶስ ናብታ ሰረገላ ተጸጋዕ ዝበሎ እሞ ነቲ ሕጽው ካብ ትንቢት ኢሳይያስ ከንብብ እንከሎ ኣብ ጥቃኡ ዝኾነን ናብ ሰረገላኡ ክድይብ ዘፍቀዶን እዩ፣ መንቀሊ ባይታኸስ እቲ ዘጓንፈካ ክስተትን ኩነታቱን እምበር ስነሓሳባዊ መምርሒ የለን፣ ‘ብስነሓሳብ ስብከተወንጌል ክግበር ኣይከኣልን፣ ስብከተወንጌል ዝግበር ኣካል ንኣካል ጥቃ ንጥቃ ኰንካ እዩ፣ ካብቲ ኩነታት እምበር ካብ ሓደ ዝተሓንጸጸ ስነሓሳባዊ መደብ ኣይብገስን፣ ፊሊጶስ ካብቲ ዝነበረ ተበጊሱ ነቲ ሠናይ ዜና ይሰብኽ ትብዓት መንፈስ ቅዱስ ከኣ ንከጠምቆ ይደፋፍኦ፣ ኩሉ ምስ ተፈጸመ ከኣ ይስወር፣ ይኸይድ፣ ስብከተወንጌል እምበኣር ብኸምዚ እዩ ዚግበር፣ ነፍሲ ወከፍ ክርስትያን ከኣ ነዚኤን ሰለስተ ቃላት ክኽተል ኣለዎ፣ ተንስእ ተጸጋዕ ተበገስ፣ እዚ ኣገባብ እዚ ኣገባብ ናይ ኢየሱስ እዩ፣ ንሱ ወትሩ ኣብ ጉዕዞ ኣብ መንገዲ እዩ ነሩ ኣብ ጥቃ ሕዝቡ ስርሑ ምስ ወድኤ ብኡ ንብኡ እዩ ካብቲ ናይ ተልእኮ ቦታ ዝስወር ዝነበረ፣ ስብከተወንጌል በዚ ከምዚ ጥራሕ እዩ፣ ናይዚ ኩሉ መራሒ ግን መንፈስ ቅዱስ ምዃኑ ዘይምዝንጋዕ የድሊ፣ መንፈስ ቅዱስ እንተዘየሎ እዘን ሰለስተ ነገራት እውን ምንም ፋይዳ የብለንንን፣ ተንሲእና ንክንከይድ ዝደፋፍእ መንፈስ ቅዱስ እዩ ከምኡ ናብ ሰባት ክንጽጋዕን ክንሰብኽን ኣብ መወዳእታ ካብቲ ኩነታት ንክንርሕቅ እውን መንፈስ ቅዱስ እዩ ዝደፍእ፣ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ፣


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ኣብ ጉዳይ ቅብሊት ኣመልኪቱ መድረኽ ዘተ ነጋዶ ኣካይዱ።
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት 2010 በጀት ዓመት ኣብ ዙሪያ ቅብሊት ምቑራፅ ኣመልኪቱ ቅብሊት ኣብ ምቑራፅ ፀገም ኣለዎም ምስ ዝተብሃሉ ነጋዶ ከተማ መቐለ መድረኽ ዘተ ኣካይዱ።
ስርዓት ግብርን ንግድን ንምርግጋፅ መንግስትን ውድብን ዘካይድዎ ተሃድሶታት ህዝቢ ሓሳቡ ንኽገልፅ ከምዚኦም ዓይነት መድረኻት ኣገዳስቲ እዮም። ቅብሊት ዘይቆርፁ ነጋዶ ስርዓት ግብሪ ብምፍራስ ፀረ ልምዓትን ሰላምን እዮም ዝኾኑ ዘለው። ብምዃኑ ድማ ኣብዚ ዘይሕጋዊ ተግባራት ዝተዋፈርና ኣካላት ስርዓት ክንሕዝ ይግባእ። ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ብምትግባር ዘላቒ ሰላምን ልምዓትን ክነረጋግፅ ኣለና። ኩሉ ነጋዳይ ግብሪ ብምኽፋል ኣብ ልምዓት እጃሙ ንክዋፃእ መንግስቲ እውን የተባብዕን ይድግፍን ከም ዘሎ ምኽትል ሓላፊ ቢሮ ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዱስትርን ክልል ትግራይ ኣይተ ዳኒኤል መኮነን ገሊፆም።
ምስዚ ብተዛማዲ ግብሪ ናይ ሓንቲ ሃገር ናይ ህልውና መሰረት ስለዝኾነት ቅብሊት ብምቑራፅ ስርዓት ግብሪ ክነረጋግፅ ኣለና። ምኽፋል ግብሪ ኣብዚ ሕዚ እዋን ናይ ሞትን ሕየትን ገይርካ ብምውሳድ ተግባራዊ ክግበር ከ ዘለዎ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ መቐለ ወ/ሮ ብርኽቲ ዘሪሁን ሓቢረን።
ኣብ ቅብሊት ምቁራፅ ናይ ኩላትና ሓላፍነት እዩ። ካብዚ መድረኽ ድማ እኹል ዝኾነ ግንዛበ ወሲድና ኣለና። ኣብ ስራሕና እንፍፅሞም ጌጋታት ብሰራሕተኛታት እውን ይፍፀሙ ስለዘለው ንሰራሕተኛታት እውን ናይ ግንዛበ ኣስትምህሮ ብመንግስቲ ክወሃቦም ከም ዝግባእ ኣይተ ሓዱሽ ተኹሉ ገሊፆም።
ብተወሳኺ ድማ ኣብ መድረኽ ካብ ተሳተፍቲ ካብ ዝተልዓሉ ሓሳባት ኣብ መንጎ ነጋዶ ፍትሓዊ ውድድር ንክህሉ ቫት ዘይሓዙ ነጋዶ መንግስቲ ንክሕዙ ክገብር ኣለዎ፣ ኩሉ ሕብረተ-ሰብ ቅብሊት ሓታቲ ንክኸውን ግንዛበ ንክፍጠረሉን ናይ ንግዲ ሰራሕተኛታት ግንዛበ መዕበይ ኣስተምህሮ ክወሃቦም ክም ዝግባእን ዝብሉ ርኢቶታትን ሕቶታትን ምስ ተለዓሉ ካብ መድረኽ ብዝምልከቶም ኣካላት እቲ ኣብ 2004 ዓ/ም ዝተጀመረ ስርዓት ቅብሊት ምቑራፅ ብዝግባእ ተግባራዊ ክግበር ኣለዎ፣ ምክንያቱ ስርዓት ቫት ናይ ባዕሉ መሰረታዊ ረብሓታት ስለ ዘለዎ እዩ።
ካበዚኦም ድማ ሚዛን ዕዳጋ ንምሕላው፣ ፍትሓዊ ሃፍቲ ክፍፍል ዜጋታት ንምርግጋፅ፣ ፍትሓዊ ስርዓት ንግዲ ንክህሉን ፍርያት ውሽጢ ዓዲ ንምትብባዕን ስለዝጠቅም ተግባራዊ ክንገብሮ ይግባእ ዝብሉን ካልኦትን ሃነፅቲ ርኢቶታት ምስ ተወሃበ እቲ መድረኽ ዘተ ስርዓት ቅብሊት ተግባራዊ ንምግባር ቃል ብምእታው ተዛዚሙ።
ብሃይላይ ገ/ገርግስ
ክኢላ ጉዳያት ኮሙኒኬሽን
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 31 guests and no members online


text:
ካብ ሰለሞን ገ\ኣረጋዊ
መሬት ብተፈጥሮ ዝተለገሰት ንባዕላ ተፈጥሮ ኮይና ንኩሉ ፍጡር ብማዕረ ትበጽሖ ተፈጥሮኣዊ ውህብቶ እያ፡፡ መንግስቲ ነዛ ንኹሎም ፍጡራት ዝተለገሰት ፍጥረት ኣብ ልዕሊኣ ዝገብሮ ምዕባለን ምምቕቓልን ኣብ መንጎ እቲ ህዝቢ ሚዛናዊ ክገብሮ ትጽብት ይግበር፡፡መንግስቲ ነዛ ተፈጥሮ፤ ሚዛናዊ ልምዓትን ምቅሊትን ክህልዋ ንምግባር ዝሕግዞ መስርሕ ክምስርሕ
ግድን እዩ፡፡ ሓደ ካብዞም መስርሓት ብሊዝ ክመሓደር ምግባር እዩ፡፡
መንግስቲ ዝለምዐ መሬት ብተመጣጣኒ ዋጋ ንዝርገሐ ግልጋሎት መስመራት፣ንምግፋሕን ንዝጸንሐ መንበሪ ንምምሕያሽን ከቕርብ ይግባእ፡፡
መሬት እታ ብጣዕሚ ኣገዳሲ ተፈጥሮ ዝለገሳ ሃፍቲ እያ፡፡ ደቂ ሰባት ኣብ ልዕሊ መሬት እዮም ንጥፈታቶም ዘካይዱ፤መሬት ንነብረላ(ገዛ ሰሪሕና)ንክዳን፣ንነዳዲ ንመግቢ፣ንስራሕ፣ንእንስሳ መንበርን ንመግብን ተገልግል፤ንሕርሻ፣ ክባራት መዓድናት ዝርከበላን ዝምስርሐላን ወዘተ. እያ መሬት፡፡
መሬት ብዝተፈላለየ መልክዕ ኢና ኣብ በብከባቢና ንረኽባ( physical forms)ብመልክዕ ኣኽራናት፣ ጎቦታት፣ ጎላጉል፣ ሩባታት፣ሽንጥሮታት ወዘተ. መሬት ናይ ሃፍትን ፖለቲካን ዋና ምንጪ እውን እያ፡፡ ስለዚ ከዓ እዩ መሬት ምሕደራ ፍሉይ ኣቓልቦ ዝሓትት ፡፡ ዛጊድ ዘሎ ተመኩሮ ንመሬት ብውክልና ዘመሓድር ዘሎ መንግስቲ እዩ፡፡ መሬት ናይ ኩሉ ወዲሰብ ፍጡር እያ፡፡ ንኹሉ ከዓ ብማዕረ ክተገልግሎ ይግባእ፡፡
ኦሳካር ሃመርስተይን ዝተብሃለ ሙሁር “We know we belong to the land, and the land we belong to is grand!” ኢሉ ነይሩ፡፡
መሰረታዊ ድሌታት ወዲሰብ (basic needs)ዝበሃሉ፦
እኹል መግቢ፣መጽለልን ክዳንን እዮም፡፡ ብግልጋሎት ከዓ ጽሩይ ዝስተ ማይ፣ጽሬት፣ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ፣ጥዕናን ትምህርትን እዮም፡፡ እዚኦም እውን ኣብ ልዕሊ መሬት ኮይንካ ዝፍጸሙን ገለገሊኦም እውን መሬት እተመንጭዎምን እዮም፡፡
ስለዚህ መሬት መሰረታዊ ድሌታት ወዲሰብ ካብ ዘቕርቡ ውህብቶታት ሓንትን ቀንድን እያ፡፡ ሰብ ብዘይመንበሪ ህልውና የብሉን፡፡ መንበሪ ከዓ ኣብ ልዕሊ መሬት እዩ ትድኮን፡፡ ሰማይ ጠቀስ ደብርታት ኣብ ልዕሊ መሬት እዮም ዝህነጹ፡፡ ዝተፈላለየ ዓይነት ፍርያት ውጽኢት ዘመንጭዉ ፋብሪካታትን ኢንዳስትሪታትን ኣብ ልዕሊ መሬት እዮም ዛጊድ ክህነጹ ንርኢ ዘለና፡፡ ቀጻሊ ምዕባለ ዘምጽኦ ውጽኢት ንግዚኡ ገዲፍና፡፡
መሬት ናይ ከተማን ናይ ገጠርን ተባሂሉ እዩ ዝምቀል፡፡ ሐዚ ከትኩረሉ ዝደለኹ ብዛዕባ ከተማ መሬት እዩ፡፡
መንግስቲ መሬት ከመሓድር እንተሎ ነቲ ድኻ ህዝቢ(ዝበሕ)እናጎድአ ዝመጽእ ምዕባለ ክኾን ኣይግባእን፡፡ ካልኣይ ብጥቕሉል ናይቲ ከተማ ምዕባለ፣ ናይ ህዝቢ ክብርታት፣ባህልታት ዘማዕብሉን ዝዕቅቡን ትካላትን መሳለጥያታትን ዝሓዝእ ፖሊሲ ከምዘድሊ ኣብዚ ዓውዲ ዝተዋፈሩ ሙሁራን ይሕብሩ፡፡ ኣብ ኩለን ዓበይትን ኣናእሽትን ከተማታት መሬት ኩሉ ብዝምጥን ናይ ዋጋ መጠን(affordable rates)ብውልቀ ሰባት ዘይኮነስ በቲ ሕ\ሰብ ተቐባልነት ዘለዎን ክኸውን ይግባእ፡፡ዝለምዐ መሬት ምቕራብ ማለት ንቀረብ ማይ(water supply)፣መግለሲ ጎሓፍ መትረብ(sewerage)፣መገዲ ፈሳሲ(drainage)፣ ንመስመር ሓይሊ ኤሌክትሪክ፣መስመር ጋዝ፣ጎሓፍ ዝውገደሉ ቦታ፣ናይ ፀባ ናይ ንግዲ መርአይ ቦታ (milk booths)፣ንልምዓት ኩለመዳይ መናፈሲ፣ (development for parks)፣ንኩዕሶ ባይታ(playground)፣ንህንጸት ማስተር ትልሚ(contruction of Master plan roads, over-bridges, under-bridges, flyovers, bus terminals) ክዳለው ይግባእ፡፡
ንዝተፈላለየ ናይ ሕ\ሰብ ግልጋሎታት ዝውዕሉ፦ ከም ኮሌጅ፣ሓፈሻዊ ሆስፒታል፣ትካል መጽናዕቲ ወዘተ. መሬት ኣልሚዕኻ ምኽዛን የድሊ፡፡መሬት ብሊዝ ክመሓደር እንተሎ፦
• ነቲ ህዝቢ ብሊዝ ኣቢልካ ንምጥቃም፣
• ዘላቕነትን ግሉጽነትን ኣብ ሊዝ ንምርግጋጽ፣
• እቲ መሬት ( ecologically sustainable manner )ንምምራሕን እዩ ፡፡
ሊዝ ንምዕባለ ናይቲ ሕ\ሰብ ጥዕና ዝድግፍ ምግባርን፣ ንኢንቨስትሜንትን ፈጠራን ከተባብዕን ኣለዎ፣
ውሳነታት ሊዝ ማሕበራዊ፣ኢኮኖሚያውን ከባብያውን( environmental) ውጽኢት ምምጽኦም ተሓሳቢ ክገብር ይግባእ፡፡ እቶም ውጽኢታት ናይ መጻኢ ወይ ናይ ሐዚ ድሌታትን ዕድላትን ዘማልኡ ምዃኖም ምርግጋጽ የድሊ፡፡ እቶም ረብሓታት ናይ ሓጺር ወይ ናይ ነዊሕ ጊዜ፣ቀጥታዊ ወይ ዘይቀጥታዊ ክኾኑ ይኽእሉ፡፡ እዞም ረብሓታት እዚኦም ዝረጋገጹ ምህላዎምን ዘጋጠሙ ፀገማትን ምፍታሽ የድሊ፡፡
እቲ ሊዝ መሬት ነቲ ሕ\ሰብ ክህቦ ዝግባእ ረብሓ ፦
ሕ\ሰብ( community)፦
• ምክፍፋል ረብሓታት ነቲ ሕ\ሰብ(Distribution of benefits to the community)፣
• ደረጃ ዕቤት ጥዕና ትካላትን ደሕንነትን ምምሕያሽ(Promotion of public health and wellbeing)፣
• ምምሕያሽ ስፖርታዊ ምንቅስቓስ፣ መዘናግዕታትን ባህላዊ መሳለጥያታትን፣
• ክብርታት ናይ መንግስቲ መሬት ምክልኻል(ካብ መጠን ንላዕሊ ከይድይብ ወይ ከይወርድ)፣
ኢኮኖሚያዊ ረብሓታት •
ንኢንቨስትሜንት ምስሓብ(Attracting investment)፣
• ስራሕ ምፍጣር (Creation of employmen)፣
• ደረጃ ምዕባለ ቱሪዝም ምምሕያሽ(Promotion of tourism)፣
• ንመንግስቲ ዝህቦ ረብሓ(Economic return to the State)፣
ንከባብያዊ መንግስቲ ዝህቦ ረብሓ፦
• ንናይ መንግስቲ ፖሊሲ\ፕሮግራም ትግበራ ክድግፍ ኣለዎ፣
• ሓደሽቲ ክእለታት ወይ ዝተመሓየሹ ቴክኖሎጂታት ክተኣታተዉ ክገብር ኣለዎ፣
• ሓደሽቲ ግልጋሎታት ከቕርብ(Provision of new services) ኣለዎ፡፡
ኩነታትና ብዓይኒ እዚ ዝተነፀፈ መርአይ እንትንጥምት እንለና፦
መሬት ከተማ ውልቀሰባት ይውንንዎ ኣለዉ ፡፡
• ናይ ከተማ መሬት ናብ ኢድ ውሑዳት ውልቀሰባት ይጥቕለል ኣሎ(ኣብ መቐለ)፡፡ በቲ ኣብ ሊዝ ዝተረኸበ መሬት ዝስራሕ ዘሎ ገዛ መንበሪ ስለዝኾነ ናይታ ከተማ ምዕባለ ከረጋግጽ ኣይኽእልን፡፡ ዝተሰርሐ ገዛውቲ ንመንበሪ እዩ ዝካረ ዘሎ፡፡እቲ ክራይ እውን ካብ ዓቕሚ እቲ ሕ\ሰብ ንላዕሊ እዩ፡፡ እቲ ቦታ ብክልተ መንገዲ እዩ ናብ ኢድ ውልቀሰባት ዝኣቱ ዘሎ ፡፡ሓደ ገንዘብ ዘለዎ ሰብ ባዕሉ ተጫሪቱ ዝገዝኦ ቦታ ኣሎ፡፡ካልኣይ ገንዘብ ዘየብሎም ውልቀሰባት ተጫሪቶም ምስ በጽሖም ይሸጥሉ ኣለዉ፡፡ ኣብ ሓደ ጨረታ ገንዘብ ዘየብሎም ሰባት ክሳብ 3፣4 ቦታ ተጫሪቶም ይስዕሩ ኣለዉ፡፡ ንሓደ ቦታ 70,000.00 ቅርሺ ገንዘብ ንዘለዎ ሰብ ይሸጥዎ ከምዘለዉ ይፍለጥ እዩ፡፡ በዚ መንገዲ እዚ መሬት ከተማ ውልቀ ሰባት ዓፋጢጦም ይሕዝዎ ኣለዉ፡፡ ኣብዚ ሐዚ ዝወጸ ጨረታ ሓደ ሰብ ክሳብ 15 ቦታታት ዝገዝአ ከምዘሎ ይፍለጥ፡፡ ንሓደ ሜትር ካሬ 15,000.00 ቅርሺ ከምዝተሸጠ እውን ይፍለጥ፡፡ እንድሕር እታ ዝተገዝአት ቦታ ኣብነት 200 ሜትር ካሬ ኮይናስ ነታ መሬት 3 ሚልዮን ቅርሺ ተገዚኣ ኣላ ማለት እዩ፡፡ እዚ ዋጋ እዚ ሐዚ ብዘሎ ናይ 140ን 175ን ሜትር ካሬ ስፍሓት ዘለዎ ውዱእ ደብሪ ዘይኮነ ገዛ ዋጋ 3 ገዛውቲ እዩ፡፡ እቲ ዝዕፍጥጥዎ ዘለዉ መሬት ቴክኖሎጂ ተጠቒሞም ዓብይ ስራሕ ብምስራሕ፣ብዙሕ ስራሕ ስኡን ብምቑጻር ማሕበራዊ ፀገም ናይቲ ከተማ ዘቃልል እንተዝኾን ፀገም ኣይምኾነን ነይሩ፡፡ እዚ ዘርእየና ነገር እንትሃለወ እቲ ናይ ከተማ መሬት ኣብ መዓልኡ ይውዕል ዘየለ ምዃኑ እዩ፡፡ዘድሊ ረብሓ ነቲ ሕ\ሰብ ዘይህብ ምህላዉ እዩ፡፡ እዚ ማለት ከዓ ዘይፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል እናሰፍሐ ክቕጽል ዝገብር እዩ፡፡
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብኢቢኮ(EBC)ሓደ ዜና ተሰሪሑ ቀሪቡ ነይሩ፡፡ ንሱ እውን ናይ ዓለምና ሃፍቲ ዳርጋ ፍርቁ ዝኸውን ኣብ ኢድ 8 ሰባት ከምዘሎ ተሓቢሩ ነይሩ ፡፡ ነዚ ከዓ ጊዜ ዘይህብ ፍታሕ ከምዘድልዮ ሰሚዕና፡፡ እዚ ምእንተ ዜና ጥራሕ ድዩ ወይስ ምስ ናትና ኩነታት ኣብ ግምት ኣእቲና መፍትሒ ክነናድየሉ እዩ? ተመኩሮ ክኾነና እንተዘይክኢሉስ መዘናግዒ እውን ክኾነና ኣይኽእልን፡፡ ብገንኡ በቲ ንሳቶም ዝኸድዎ መንገዲ ከይንኸድ ግን ትምህርቲ ክንወስድ እዩ ዝግባእ ፡፡
• ሊዝ ንሕ\ሰብ ዝህቦ ረብሓ ናይ ሓጺር ወይ ናይ ነዊሕ ክኾን ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ማለት መሬት ኣብ ኢድ ውልቀሰባት እንተተጠቒሊሉ ንመጻኢ ነቲ ሕ\ሰብ ተረባሒ ኣብ ምግባር ፀገም ይፈጥር፡፡ውሑዳት ክጥቀሙ(Better off)ይገብር ብዙሓት ከዓ ክጉድኡ ( worse off)ይገብር፡፡
ናይዚ ምኽንያት ማህተመ ጋንዲ ከምዝበልዎ እዩ፡፡
“The world has enough for everyone’s need but not for everyone’s greed”
Mahatma Gandhi
ጽርጋታት ብላዕሊ፣ ብታሕትን ብሰማይን( over-bridges, under-bridges ,flyovers)ክስራሕ ክሕሰብ ይግባእ
ኣብ ምዕባለ ሰብ ቀዳምነት ክወሃቦ ይግባእ፡፡ኣብ ዓለም ዘሎ ብልጫታት ኣብ ሰባት እምበር ኣብ ተፈጥሮ ሃፍቲ ኣይኮነን፡፡ሰብ ማለት ከዓ ፍልጠት ዘለዎ ሰብ ማለት እዩ፡፡ ኣብ ልዕሊ ማያዊ ኣካል ዓበይቲ ሰማይ ከርክቡ ዝመስሉ ህንጻታት ተሰሪሖም ንርኢ ኣለና፡፡ እዚ ናይ ፍልጠት ውጽኢት እዩ፡፡ እቶም መሬት ከተማ ናብ ኢዶም ክጥርንፉ ዝጓየዩ ዘለዉ ሰባት ብዛዕባ ፍልጠት ምንም ዝርድእዎ ነገር የለን፡፡ኣብ ኣእምርኦም ኮይኑ ድቃስ ዘስእኖም ዘሎ ሓሳብ ሰብ እናበዝሐ ክኽይድ እዩ እሞ ንውሉድ ወሎዶና መሬት ገዚእና ንጽናሕ እዩ፡፡ እቲ ዓለም ግን ካብቲ ናታቶም ሓሳብ ፍፁም ዝተፈለየ እዩ፡፡ ኣይኮነን ትግራይ (ኢትዮዽያ) ካልኦት እኳ መሬት ስኢኖም እንትጽገሙ ኣይረአናን፡፡ ከምቲ ቅድም ኢሉ ዝተጠቐሰ ኣይኮነን ኣብ ልዕሊ መሬት ኣብ ልዕሊ ማያዊ ኣካል እኳ ገዛውቲ ይህነጹ ኣለዉ፡፡ ማያዊ ኣካል ዓለምና ከዓ 70% እዩ፡፡ እንታይ ይፍለጥ ቴክኖሎጂ ዝፈጥሮ ኣብ ካልኦት ፕላኔታት እውን ምንባር ዝከኣለሉ ኩነታት ክፍጠር ይከኣል ይኸውን፡፡ እዞም ሰባት ቻይና ደቡይ ይመላለሱታ ይኾኑ እዮም ካብኡ ዝመሃርዎ ዲዩ ዘየለ ኮይኑ ትብል፡፡ መስፍንስ ካብዚ ሓሊፉ እንታይ ደድኣ ገይሩ እዩ፡፡ስለዚ መሬት ብዝግባእን ብፍልጠትን ክመሓደር እንተዝግበር፡፡ ፍልጠት ዝመርሖ ስራሕ እንተዝስራሕ፡፡ ጽርግያታትና በብግዚኡ ይበላሸዉ ኣለዉ፡፡እዙይ ብልሽውናን እንዶ ዘይምህላዉን ዘምጽኦ እዩ፡፡
መሬት ከተማ ኣብ መዓልኡ እንተውዒሉ ከምዚ ኣብስእሊ እንሪኦ ዘለና ምዕቡል ከተማ ክህነጽ ይከኣል፡፡ እቲ ጽጉም ከዓ ካብኡ ብዝርከብ ሃፍቲ ተረባሒ ይኾን፣ንመንበሪ ዝኾን መሬት ካብ ሊዝ ወጻእ ብምዕዳል ከዓ መጽለሊ ክሰርሕ ዓቕሚ ይረክብ ፡፡
ልምዓት ብዕቑር ሃፍቲ(ካብ ፍልጠት ወጻኢ) ጥራሕ ኣይመጽእን፡፡ ዕምቆት ዘለዎ ፍልጠት ይሓትት፡፡ናይቲ ጽላት ዓሚቕ ፍልጠት ይሓትት፡፡ ዘለካ ግኡዝ ሃፍቲ(መሬት፣ማይ፣መሳርሕታት ወዘተ. ብዝግባእ ኣብ ረብሓ ህዝብን ሃገርን ንምውዓል ነቲ ዝተኣተወ መድረኽ ዝምጥን ፍልጠትን ክእለትን ይሓትት፡፡ጉዳይ ኣባይቲ እንተወሲድና እኳ ኣብ ደጉዓን ቆላን ዝህነጹ ኣባይቲ ተመሳሳሊ ክዳን ክህልዎም እዩ ኢልካ ኣይሕሰብን፡፡ ኣብ ሑመራን ኣብ መቐለን ንጥቀመሎም ናውቲ መስርሒ ገዛ(ቆርቆሮ፣ንመንደቕ ዘገልግሉ ነገራት)ሓደ ዓይነት ክኸውን ኢዩ ተባሂሉ ኣይግመትን እንድሕር ደኣ ነገራት ብዝተፈለ መንገዲ(Critical and Creative Thinking)ምሕሳብ ሃልዩ፡፡ እሞ ከዓ ናይ ሃገርና ዩኒቨርስቲታት 70% ኣብ ተፈጥሮ ሳይንስ መሰረት ገይረን ተምሃራይ ኣብ ዝቕበላሉን ዘመርቓሉን ኣብ ዘሎ እዋን፡፡
ኣብ ምዕባለ ሓደ ሃገር ብፍላይ ከዓ ኣብ ከተማ ፍልጠት መሰረት (knowledge-based (kbt))ዝገበረን ሃፍቲ መሰረት( resource-based (rbt)) ዝገበረን ምዕባለ ፈሊኻ ምርዳእ የድሊ፡፡
ፍልጠት መሰረት ዝገበረ ክልሰ ሓሳብ ዝመሃዘን ዘማዕበለን( ፔንሮስ ፡1959)እዩ፡፡ ቀጺሉ ወርነርፌልት (1984)ሩመልትን (1984) ባርኔይን (1986) ኣማዕቢሎምዎ እዮም፡፡ እቲ ቁምነገር ናይዚ ክልሰ ሓሳብ ውድድርነት ኣብ ብቕዓት ክምስረት ከምዘለዎ እዮም ዝሕብሩ( competitiveness based on competences)፡፡ ንሳቶም እቲ ናይ ንግዲ ትካል( firm)ናይ ውልቀሰባት ፍሉይ እኩብ ሃፍቲ ከምዝኾነ ተገይሩ ክሕሰብ ኣለዎ ይብሉ፡፡ እዚ እኩብ እዚ ዝበለጸ ፍልጠት መሰረት ዝገበረ ሃፍቲ እዩ ይብሉ፡፡
ሃፍቲ መሰረት ዝገበረ ( resource-based) ክልሰ ሐሳብ (ኮሊስን ሞንትጎመሪን (1997).ከምዝብልዎ ክልተ ዝተፈለዩ ነገራት የነጽሩ፡፡ ንሳቶም ከዓ ሃፍትን ብቕዓትን (resources and capabilities) እዮም ይብሉ፡፡ንሳቶም ሃፍቲ ክበሃል ከሎ ዝጭበጥ ወይ ከዓ ዘይጭበጥ ክኾን ይኽእል፡፡ እቲ ዝጭበጥ ሃፍቲ ንብረት( physical assets)እቲ ናይ ንግዲ ትካል ዝወነኖ፣ከም ፍሉይ ፍርያት፣ትካል ንግድን መሳርሕን፡፡ዘይጭበጥ ዝበሃል ሃፍቲ ከዓ ከም ናይ ንግዲ ፍሉጥ ስም፣ብናይ ስራሕ ፈጠራ ዝወሃብ ኣፍልጦን
( brand name recognition reputation, patents )ብቴክኖሎጂ ወይ ብናይ ዕዳጋ ፍልጠት( marketing know-how)እዮም ይብሉ፡፡ ብቕዓት እንትበሃል ክብርታት፣ሰባትን ከይድን( processes) ይሓውስ ይብሉ ኮሊስንን ሞንትጎመሪን፡፡
እዞም መሁራት ኣብ ምዕባለ ሓደ ሃገር ብፍላይ ከዓ ከተማታት ክልቲኦም ነናይ ባዕሎም ሓሳብ የቕርቡልና ኣለዉ፡፡ እቲ ዘገድሽ ምስ ናትና ኩነታት ከመይ ኣወሃሂድናን እቲ ሓደ ካብቲ ካልእ ብዝበለጸ ፍሉይ ጠመተ ሂብና ንጥቀመሉን ነማዕብሎን እዩ ፡፡
ውልቃዊ ፍልጠት ካብ መሰረታዊ ግምታት ፍልጠት ዝብገስ እዩ፡፡ ፍልጠት ብተፈጥርኡ ውልቃዊ እዩ፡፡ ስለዝኾነ ፍልጠት ካብ ናይ ወዲሰብ ኣእምሮ ኣውጺእኻ( to extract) ኣብ ረብሓ ንምውዓል በጣዕሚ ከቢድ እዩ፡፡ እቲ ሓደ ተደላይ ምኽንያት ገሊኡ ፍልጠት ኣብ መንጎ ሰባትን ትካልን ተመኩሮ ንምልውዋጥ ከቢድ ዝገብሮ ሕጊ ዘይወፀሉ (has not been codified)ምዃኑ እዩ፡፡ከምዚ ዓይነት ፍልጠት( Knowledge that cannot be represented by codes) መብዛሕትኡ ጊዜ ኣብ ናይ ስቕታ ፍልጠት(tacit knowledge)ይምደብ፡፡ ክንገልፆ ዘይንኽእል ፍልጠት ማለት እዩ፡፡ እዚ ማለት ኣብ ነብሲ ወከፍ ትካል ኣብ ዘሎ ሰራሕተኛ ከምዚ ዓይነት ፍልጠት ኣሎ ማለት እዩ፡፡እዚ ፍልጠት እዚ ኣብ ረብሓ እቲ ትካል ክውዕል ንምግባር ፍሉይ ስትራቴጂ ምሕንጻጽ ከምዝሓትት ኣብዚ ዓውዲ ዝተዋፈሩ ሰብ ሞያ ይመኽሩ ኣለዉ(በዓል ሚኬኤል ፖላኒ)፡፡
ኣብቲ ትካል ዘሎ ፍልጠት ነቲ ትካል ከገልግል ናይ ምግባር ስራሕ ናይቲ ኣመራርሓ ኣካል ውሕሉል ጥበብ ይሓትት፡፡ እቲ ፍልጠት መብዛሕትኡ ጊዜ ብሰነዳት፣ብስእሊ፣ደረጅኡ ብዝሓለወ ናይ ስራሕ መስርሕ( standard operating procedures)፣መምርሕታት ናይ ብሉጻት ስራሕትን ካልኦትን ኣቢልካ እዮም ናብ ኩሉ ክዝርግሑ ዝግበር፡፡ ብፍላይ ዘይተሰነደ ፍልጠት እቲ ኣመራርሓ ነቲ ሰራሕተኛ ነጻ ኣእምሮ ክህልዎ ብምግባር፣ብልክዕ ክመርሖ ዝኽእል ዓቕሚ ዘለዎ ምዃኑ እንትኣምን እዩ ብዘይትልግምቲ ክዓይ ዝኽእል፡፡ እቲ “ኣመራርሓ” “ሓላፊ” ብዋጋ ናይቲ ብትሕቲኡ ዘሎ ሰራሕተኛ ተሸላምን ተሸያምን ኣብ ዝኾነሉ ጊዜ ፍትሒ ይጎድል ምህላዉ ስለዝግንዘብ ትልግምቲ ከሕድር ይገብሮ፡፡ ኣመራርሓ ብሉጽን ብሰራሕተኛ ተኣማንን እንተዘይኮይኑ ስራሕ ይብደል፡፡ ከምዚ እንተይኾኑ እቲ ጉዕዞ ፍልጠት ዋጋ ይስእን፡፡ ብከይዲ ከዓ ይዳኸም፡፡ መምርሒ እምበር ካልኦት ፍልጠት ዝውስኹ ጽሑፋት ምንባብ ዋጋ ዘየውጽኡ ምዃኖም ግንዛበታት ይሰፍሑ፡፡ ካብዚ ምጥንቓቕ ምሐሸ፡፡
ትካላት መንግስቲ ይኹኑ ውልቀ ትካላት ኣብ ፍልጠት ክስረቱ ይግባእ፡፡ ፍልጠት ኣብዚ ዘለናሉ ዓውሎማዊ ውድድር(global competition)ብጣዕሚ ወሳኒ ሃፍቲ እዩ ኮይኑ ንረኽቦ ዘለና፡፡ ስለዚ ትካላት ኣብ ፍልጠት ከትኩራን( knowledge intensive) ኣእምሮ ሰብ( minds more than hands) ክቖጽራን ኣለወን፡፡ኣብዚ መዳይ ኣብ ኩነታትና ዓሚቕን ሱር ዝሰደደን ፀገም ኣሎ ክእረም ከዓ ይግበኦ፡፡
ኣብ ሓደ ትካል መንግስቲ ወይ እውን ውልቀ ትካል ፍልጠት ብዝተፈላለየ መልክዕ እዩ ዝግነ፡፡ ብጣዕሚ ተደለይቲ ኣፈላላያት ኣብ መንጎኦም ከምዘሎ ምርዳእ የድሊ፡፡ፍልጠት ግልጽ ወይ ዘይግለጽ( explicit or implicit/silent knowledge)መልክዕ ይርከብ፡፡ ግሉጽ ፍልጠት( Explicit knowledge)ክትውድቦ፣ተወሃሂዱ ናብ ዝደለኻዮ መንገዲ ክተከማሽዎን(stored) ክትልውጦን እትኽእል ዓይነት ፍልጠት እዩ፡፡ እዚ ብመልክዕ ዳታቤዝ( databases)፣መጽሓፍ( handbooks)፣መምርሕታት ወዘተ. ዝርከብ እዩ፡፡
ብኻልእ ገጽ ዘይግለጽ ፍልጠት(implicit knowledge)ዝበሃል ውልቃዊ ፍልጠት ናይ ሰባት እዩ፡፡እዚ ዓይነት ፍልጠት ከም ናይ ሃሰውታ( intuitive)ፍልጠትን ካልኦት ክመሃርሉ ንምግባርን ንምግላጹ ዘፀግምን ፍልጠት እዩ፡፡እዚ ዓይነት ፍልጠት ኣብ ጉዕዞ ህይወት ወዲሰብ ካብ ተመኩሮ ዝርከብ ፍልጠት ከምዝኾነ እዩ ዝፍለጥ፡፡ንግዚኡ ኣብቲ ግሉጽ ፍልጠት ኣትኵርና እንተንሰርሕ እውን ፅቡቕ ውጽኢት ምተረኸቦ ነይሩ በሃሊ እዩ፡፡
ፍልጠት ብኻልእ መንገዲ እውን ክግለጽ ይከኣል እዩ፡፡ ንሱ እውን ናይ ኣእምሮ ዓንዲ(Intellectual Capital) ዝበሃል እዩ፡፡
ናይ ኣእምሮ ዓንዲ ካብ 3 ነገራት ዝተወሃሃደ ነገር እዩ፡፡ ንሱ እውን፦
• ሰብኣዊ ዓንዲ(Human Capital)፣
• ዓንዲ ርክብ(Relational Capital)፣
• ትካላዊ ዓንዲ(Organizational Capital) እዮም፡፡
ሰብኣዊ ዓንዲ ፦ ኣብቲ ትካል ዘሎ እኩብ(Stock) ውልቀሰባዊ ፍልጠት ኮይኑ በቶም ኣብቲ ትካል ብዘለዉ ሰራሕተኛታት ዝውከል እዩ(ቦንቲስ፡1995)፡፡እዚ ብናይ ሰራሕተኛታት ስልጠና ብቕዓትን ብቀጻልን ዝውህለል ክብርታት ናይ ኢንቨስትሜንት እዩ (ስካንዲያ፡1996) ፡፡ ሰብኣዊ ዓንዲ እቲ ልዑል ተደላይነት ዘለዎ እዩ፡፡ ምኽንያቱ ፍልፍል ፈጠራን ስትራተጂያዊ(innovation and strategic renewal)ምህዳስን ስለዝኾነ፡፡ነዚ ቀዳምነት ሂብካ ምዕያይ መድለየ ነይሩ፡፡
ትካላዊ ዓንዲ( Structural capital)፦ ትካላዊ ዓንዲ ዝበሃል እቲ ሰብኣዊ ዓንዲ ገዲፍዎ ገዝኡ ዝኸይድ ክብሪ(value)እዩ፡፡ እዚ ማለት፤ዳታቤዝ፣ ዝርዝር ናይ ዓማዊል መዝገብ፣መምርሕታት፣ናይ ንግዲ ምልክትን ናይቲ ትካል መሓውርን እዮም፡፡
ዓንዲ ርክብ( Relational capital) ፦ እዚ ዓንዲ ርክብ እዚ ምስ ውሽጣውን ደጋውን መዳርግቲ ኣካላት ዝህሉ ርክብ ዝገልጽ እዩ፡፡እዚ ፍልጠት እዚ እቲ ትካል ምስ ዓማዊል፣ ምስ መቕረብቲ፣ምስ መዳርግቲ ኣካላት፣ምስ ስትራቴጂያዊ መሓዙት ወዘተ. ዝምድና ዝሃንጽ ፍልጠት እዩ፡፡
ካብዚ ክውሰድ ዝግበኦ ነገር እንተሃለወ ፍልጠት መሰረት ብምግባር ንዘለና ተፈጥሮ ሃፍቲ ምምዕባል ምኽኣል እዩ፡፡ መሬት ብጥሪኡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ክ\ከተማ ብባዕልኻን ኻልኦትን ኣቢልካ ወኒንካ ምሓዝ ኣይኮነን፡፡መሬት ብጥሪኡ ምውናን ዘምጽኦ ሃገራዊ ረብሓ የለን፡፡ከም ኣብ ዘመነ መሳፍንቲ ውልቀሰባት ብዙሕ ዓራብቲ ዝውንኑ ዝነበሩ ዓይነት እዩ ዘሎ፡፡ ኣብ ንእሽተይ መሬት ፍልጠትን ክእለትን ተጠቒምካ ዝተዓጻጸፈ ውጽኢት ምርካብ እዩ ዝግባእ፡፡ ካብ ፍልጠት ወጻኢ ብገንዘብ መሬት እናገዛእኻ ምዕፍጣጥ ዘይምዕቡል ኣካይዳ እዩ፡፡ ካብ ዩኒቨርስቲ በብዓመቱ ብተፈጥሮ ሳይንስ(ብፍላይ ብኢንጅነሪንግ) ዝምረቑ ዘለዉ ምሁራት ኣብዚ ክድግፉ ይግባእ፡፡ ነብሲ ወከፍ ምሩቕ ነቲ ዝተምሃሮ ሳይንስ መሰረት ገይሩ ሓደ ሓዱሽ ነገር ክፈጥር ህዝብን ሃገርን ትጽቢት ይገብር፡፡ ልዕል ኢሉ ብዛዕባ ኣብ ቆላን ደጉዓን ዝስርሑ ኣባይቲ ሓደ ዓይነት ክዳን ክጥቀሙ ከምዘየብሎም ተጠቒሱ ነይሩ፡፡
እዚ ተመሪቑ ዝወጸ ምሁር በቲ ቅድሚኡ ዝኽየድ ዝነበረ መንገዲ ክጓዓዝ የብሉን፡፡ነቲ ዝተምሃሮ ፍልጠት መሰረት ገይሩ ሓዱሽ መንገዲ ክፈጥር ኣለዎ፡፡ኣብ ሑመራ ክሳብ ሐዚ ገዛውቲ ብቆርቆሮ እዮም ዝኽደኑ ዘለዉ፡፡ እዚ ሓዱሽ ምሁር ኣብቲ ቦታ ንሱ ቆርቆሮ ናይ ምኽዳን ተመኩሮ ንምንታይ ሒዙ ይጓዓዝ? ካልእ ምስቲ ኩነታት ኣየር ናይቲ ከባቢ ዝኸይድ ኣሰራርሓ ገዛ ዘይምህዝ ንምንታይ ? ወለድና መሬት ብብዕራይ እንትሓርሱ ኢና ንፈልጥ ንሕና እውን እቲ ኣካይዳ ንሱ ሒዝና ክንከድ ንምንያት ንደሊ? ንሳቶም ኣይተምሃሩን ንሕና ተማሂርና ኢና ፡፡ እቲ ዝኸድዎ መንገዲ ሒዝና ንኸድ እንተኾይና ንምንታይ ንመሃር?
እዚ ክገብር እንተኾይኑ ብዕምቆት ክሓስብ እንተሎ እዩ፡፡(Critical and Creative Thinking)የድልዩ፡፡ በዚ ተዓዋቲ ንምዃን ከዓ ነፃ ኣእምሮ ይሓትት፡፡ ብነፃ ምሕሳብ የድሊ፡፡ካብዚ ወጻኢ ትርጉም ኣይህልዎን፡፡


text:
ሽግ ዓቢ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ኣብ ኹለን ወረዳታት ዞባ ምዕራብ ትግራይ ትዘዋወር ኣላ…
መቐለ ለካቲት 04/2010(ድወት) ዓብይ ግድብ ህዳሰ ሃገርና ሓድነትና ዘጠናኽር ናብ ዝለዓለ ብርኪ ቑጠባዊ ዕብየት ዘሰጋግር ከምዝኾነ ነበርቲ ወረዳ ቃፍታ ሑመራን ከተማ ሰቲት ሑመራን ገሊፆም፡፡
እቶም ነበርቲ ነዚ ዝገለፁ ሽግ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ካብ ወረዳ ፀገዴ ስነ-ስርዓት ኣቀባብላ እንተሳለጡ ዕድጊት ቦንድ እውን ኣሳሊጦም እዮም፡፡
እቲ ሽግ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ካብ ክልል ኣምሓራ ናብ ክልልና እንትትኣቱ ኣብ ከተማ ዳንሻ ፈላማይ ድሙቅ ኣቀባብላን ዕድጊት ቦንድን ዝተኻየደ ኾይኑ፣ ብተመሳሳሊ ወረዳ ቓፍታ ሑመራ’ውን ቦንድ ዕድጊት ብምስላጥ ተቀቢሎምዋ እዮም፡፡
በዚ መሰረት ኣብ ወረዳ ቓፍታ ኣብ ዝነበራ ፃንሒት በቶም ነበርቲ ዕድጊት ቦንድ ልዕሊ 4ሚእቲ ሽሕን 4ሚኢትን ቅርሺ ዕድጊት ቦንድ ከምዝተሳለጠ ምኽትል ኣማሓዳሪ ወረዳ ቃፍታ አይተ ገዛኢ ደነው አረጋጊፆም፡፡
ሽግ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ሃገርና ዝተረኸቡ ከንቲባ ከተማ ሰቲት ሑመራ ኣይተ ኣለሙ ኣየነው ብወገኖም ነበርቲ ከተማ ሰቲት ሑመራ እምነ ኹርናዕ ካብ ዝተነበረሉ ጀሚሩ ህንፀቱ ንኽሳለጥ ዜግነታዊ ግቡኦም እናበርከቱ ከምዝፀንሑ ሓቢሮም፡፡
ሐዚ እውን ንሽግ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ሃገርና ስነ-ስርዓት ኣቀባብላ እንተሳልጡ ዕድጊት ቦንድ ልዕሊ 647ሽሕ ዕድጊት ቦንድ ከምዝተኻየደን ብቐፃሊ ድማ ዕድጊት ቦንድ ንምፍፃም ቃል ከምዝተኣተወን ኣፍሊጦም፡፡


text:
ንሕና ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንመልእኽቲ ስንኩላን ብጾት ደገፍና ንገልጽ!
ንሕና ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር፣ ነቲ ብሓርበኛታት ስንኩላን ተጋደልቲ ዝተዘርግሐ፣ ሕልና ዝቕስቅስ ነቐፌታ ሓዘል ረዚን መልእኽቲ፣ ታሪኻውን እዋናውን ምዃኑ ከም እንኣምንን ከም እንድግፍን ዝገልጽ መልእኽትና ብምኽንያት 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ ነመሓላልፍን
ንሕና ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር፣ ነቲ ብሓርበኛታት ስንኩላን ተጋደልቲ ዝተዘርግሐ፣ ሕልና ዝቕስቅስ ነቐፌታ ሓዘል ረዚን መልእኽቲ፣ ታሪኻውን እዋናውን ምዃኑ ከም እንኣምንን ከም እንድግፍን ዝገልጽ መልእኽትና ብምኽንያት 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ ነመሓላልፍን ንድሕነት ሃገርና ክንለዓል ቃል ንኣቱን ኣለና። እዚ እዋን እዚ ሓፋሽ ህዝብና ብድኽነትን ባርነትን ተዋሪዱ፣ ብኩነታት ሃገሩ ተስፋ ቆሪጹ፣ ክትኣምኖ ብዘጸግም ቁጽሪ ሃገሩ ገዲፉ ክበታተን ዝረአየሉ ዘሎ እዋን ጥራይ ዘይኮነ፣ ብኣስገዳድ ጠበንጃ ዓጢቑ በቲ ንህልቂቱ ዝዋደድ ዘሎ ናይ ጥፍኣት ኩናት ተሰናቢዱ ዘለወሉ እዋን’ውን ኢዩ። ኣብ’ዚ ህዝብና ዝጸንተሉ ዘሎ፣ ሃገርና ኤርትራ ናብ ምብዳም ገጻ ተማዕድወሉ ዘላ ጸልማት ወቕቲ፣ ስንኩላን ብጾትና ሕድሪ እቶም ገዲፍናዮም ዝኣተና ሰማእታት ቀስቂስዎም፣ ነዚ እዋናዊ መልእኽቲ ምዝርግሖም፣ ነቲ ኣብ ውሽጥና ክጓሃሃር ዝጸንሐ ናይ ለውጢ ምንቅስቓስ ደራኺ ናህሪ ወሲኾምሉን ንዘልኣለም ተዘኪሩ ዝነብር ታሪኽ መቐይሮ ክፍጽሙ በቒዖምን ከም ዘለው ምግላጽ ኣገዳሲ ኮይኑ ረኺብናዮ ኣለና።
ዝበዛሕና ብኩነታት ሃገርና ንሓምምን ንጭነቕን ተጋደልቲ፣ እናረኣናን እናሰማዕናን እዛ ዓዲ ትጠፍእ ኣላ፣ ህዝብና ይጸንት ኣሎ፣ ነዛ ሃገር እንታይ እንተ ገበርና ኢና ከነድሕናን ክንክሕሳን ንኽእል፣ እናበልና ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ምስ ነብስናን ምስ ብጾትናን ክንዝትን፣ ክንመያየጥን ዓመታት ኣሕሊፍና ኢና። ኣብ’ዛ ሃገር ሓደ መሰረታዊ ለውጢ ክመጽእ ግድን ከም ዘለዎ ሓያለ ተጋደልቲ ኣሚንናሉስ ንለውጢ ክንበጋገስ ጸኒሕና ኣለና።ኣብ’ዚ ኩሉ ወትሃደራዊ ቁጽሪ ዝሓዘ ዜጋ ናብ ቦበትኡ ንኽኸይድ ዝጽወዓሉን ዘይቁርዑይ ንፋስ ዝነፍሰሉን ዘሎ ፍሉይ መድረኽ፣ ለውጢ ብኹሉ ተጋደላይን ህዝብን ይጥለብ ከም ዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። መን’ዩ ለውጢ ከምጽእ ዝግብኦ? ካብ ምንታይ ጀሚርካ’ዩ ለውጢ ክመጽእ ዘለዎ? ብኸመይ’ዩ ለውጢ ክመጽእ ዝኽእል? ዝብላ መሰረታውያን ሕቶታት ዳርጋ ንኹሉ ሕልና ዘለዎ ተጋዳላይ ከጨንቕኦን ሰላም ከሊኤን ከናውጽኦን ዝጸንሓ ሕቶታት ኢየን።
እዞም ነዚ ጹሑፍ ንዝርግሕ ዘለና ተጋደልቲ፣ ኣብቲ ስጋኻ መናጪቱ ኣዕጽምትኻ ዘዳቕቕ ሓርበኛታት ስንኩላን ብጾትና ዘመሓላለፍዎ ረዚን መልእኽቲ መልሲ ሕቶታትና ክንረክብ በቒዕና ኣለና። ኣብ’ቲ ንገዛእ ርእሶም ግዳያት ክሕደትና ክንሶም ናትና ገበን ተሰኪሞም፣ ንዘይበደልዎ በደል ምእንቲ ድሕነት ሃገርናን ህዝብናን ክብሉ ብትብዓት ይቕረታ ዝሓተትሉ መግለጺ፣ ‘ኣብ’ቲ ከም እዋን ሻዱሻይ ወራር፣ ሕጅ’ውን ምእንቲ ሓርነት ህዝብና ዝተረፈ ኣካላትና ከነወፊ ድልዋት ኣለና፣ ሕጅ’ውን ብድሆ ንብል ኣለና’ ኢሎም ዘመሓላለፍዎ ወንኻ ዘበራብር መጸዋዕታ፣ እቲ ሃሰው ንብሎ ዝነበረና መልሲ ኣብኡ ረኺብናዮ ኣለና። እቲ ዝረኸብናዮ መልሲ ንኹሉ ኤርትራዊ ብፍላይ ከኣ ንኹሉ ተጋዳላይ ብሩህ ኮይኑ፣ ንለውጢ ምእንቲ ከንቀሳቕሶ ነዚ ጽሑፍ ክንዝርግሕ ተቐሲብና ንርከብ ኣለና።
እተን መሰረታውያን ሕቶታት ምስ መልሰን ከምዚ ዝስዕብ ጌርና ነቕርበን። መን’ዩ ለውጢ ከምጽእ ዝግብኦ? ንዝብል ሕቶ፣ ለውጢ ብውሽጢ ሃገር ክመጽእ እንተ ኽኢሉ ነባርን ውሑስን ፍታሕ ከምጽእ ከም ዝኽእል ኩሉ ዝኣምነሉ ኢዩ። እንተኾነ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብዘይካና ብዘይካ ተጋደልቲ፣ ሓደ ውዱብን ጥርኑፍን ሓይሊ ከም ዝህልው ስለ ዘይተገብረ፣ ናይ ለውጢ መራሕቲ ኮይንና ለውጢ ከነምጽእ ዝግበኣና ንሕና ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ምኻንና ክርድኣና ክኢሉ ኣሎ። ካብ ምንታይ ጀሚርካ’ዩ ለውጢ ክመጽእ ዘለዎ? ንዝብል ሕቶ ከኣ፣ ሓደ ሰብ ለውጢ ከምጽእ እንተ ኾይኑ፣ እቲ ለውጢ ካብ ገዛእ ርእሱ ክጅምሮ ከም ዘለዎ ንኹሉ ብሩህ’ዩ። ንሕና ተጋደልቲ ምእንቲ ንለውጢ ብቑዓት ክንከውን፣ ፈለማ ንነብስና ከም ተቓለስቲ ክንፈልጣ፣ ዕላማታት ቃልስና ኣብ ምዕራፉ ምእንቲ ከነብጽሕ ብዋጋ መስዋእትና ዝተሰከምናዮ ሃገርዊ ሓላፍነት ክንጸውር፣ ቃልሲ ገና ከም ዘይተዛዘመን ከም ዘይዛዘምን ክንኣምንን ናይ ቃልሲ መንፈስና ከነበራብርን ከም ዘለና ክበርሃልና ክኢሉ ኣሎ። ብኸመይ’ዩ ለውጢ ክመጽእ ዝኽእል? ንዝብል ሕቶ’ውን፣ ነዚ ዕላማታት ገድልና ከዲዑ፣ ኤርትራን ህዝባን ከጽንት ዝሕልን ዘሎ ውልቀ-ሰብ፣ ብዘይውዓል ሕደር ካብ ስልጣኑ ኣውሪድካ ናብ ፍርዲ ከም ዝቐርብ ምግባርን፣ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን ቅዋማዊ ስርዓት ንኽትከል ባይታ ምንጻፍን ምኻኑ ንኹልና ግሉጽ ኮይኑልና ኣሎ።
እብ’ቲ ስንኩላን ብጾትና ኣቕሪቦሞ ዘለው ትንታነታት ተሞርኪስና፣ ናይ’ቲ ኣብ ድሕሪ ናጽነት ክንቃለሶ ዝነበረና ቃልሲ ንሓርነት ቀንዲ ጠንቂ ውድቀትና እንታይ ምዃኑ ክንምርምር ፈቲንና ኔርና ኢና። እቲ ውድቀት ንሕና ተጋደልቲ ንዕላማታት ገድልና ኣብ ምዕራፉ ምእንቲ ከነብጽሕ ብዋጋ መስዋእትና ዝተሰከምናዮ ሃገራዊ ሓላፍነት ስለ ዘውርድና፣ ሃገራዊ ጥልመት ስለ ዝፈጸምና፣ ቃልሲ ገና ከም ዘይተዛዘመን ከም ዘይዛዘምን ኩሉ ግዜ’ውን ቀጻሊ ምኻኑ ስለ ዝረሳዕና፣ ናይ ቃልሲ መንፈስና ስለ ዘዳኸምና፣ ተቓለስቲ ምኻንና ስለ ዝዘንጋዕናን ዘጋጠመ ምኻኑ ጎሊሑ ተራእዩና። ኩሉ’ቲ ኣብ አእዋኑ ንሕና ተጋደልቲ ጉድለትና ክንሽፍን ነቕርቦ ምኽንያታትን ትንታነታትን ሳዕቤን ንኻልእ ከምኡ ሳዕቤን ተተኪኡ ዝመጽእ ናይ ሳዕቤን ሳዕቤን ምኻኑ ኣሚንናሉ። ናጽነት ምስ ተረኽበት ቃልሲ ዝወዳእና መሲሉና፣ ኢሳያስ ናጽነትና ጨውዩ ናይ ውልቁ ጌርዋ፣ ጠሊሙና፣ ድልየትን ክውንነትን በበይኑ ኮይኑና፣… እዚኦምን ካልኦትን ዝኣመሰሉ ምስምሳት ሓደ ናይ ቃልሲ መንፍስ ዓጢቑ ኣብ መትከሉ ጸኒዑ ዝቃለስ ተቓላሳይ ከቕርቦ ዝግብኦ ምስምሳት ኣይነበረን። ተቓላሳይ ንኹሉ ከጋጥሞ ዝኽእል ማሕለኻታት ሰጊሩ፣ ኣብ መትከሉ ጸኒዑ ዕላምኡ ክወቅዕ ጥራይ’ዩ ዝግብኦ ኔሩ።
ከም’ቲ ኣብ መልእኽቲ ስንኩላን ብጾት ዝተገልጸ፣ ዕላማታት ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ንኹሉ ተጋዳላይ ንጹር ኮይኑ፣ ክልተ ዘይነጻጸሉ ደረጃታት ኔሮሞ’ዮም። እቲ ቀዳማይ ድረጃ ቃልሲ ንናጽነት ሃገር’ዩ። እዚ ማለት ዘድሊ መስዋእቲ ከፊልካ ህዝብን መሬትን ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ከም ዝወጽእ ብምግባርን፣ ብረፈረንደም ልዕላውነታ ዘረጋገጸት ሃገር ምውናንን፣ እቲ ካልኣይ ደረጃ ከኣ ቃልሲ ንሓርነት ክኸውን ከሎ፣ እዚ ማለት ብደሞክራስያዊ መገዲ፣ ብቕዋም ዝምእዘዝ፣ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን፣ ህዝባዊ ቅዋማዊ መንግስቲ ምቛም ኢዩ። ሃገራዊ ሓላፍነት ዝተሰከምና ነዞም ክልተ ዘይነጻጸሉ ደረጃታት እዚኦም ሓዲኦም ብዘይሓዲኦም ትርጉም ከም ዘይብሉ ተረዲእና፣ ንኽልቲኦም ዕላማታት ኣብ ምዕራፎም ንምብጻሕ’ዩ ኔሩ። ተቓለስቲ ዝኾንና ሓርነት ህዝቢ ብዘይናጽነት ሃገር ዘይሕለም ምዃኑ፣ ናጽነት ሃገር’ውን ብዘይሓርነት ህዝቢ ናጽነት ክብሃል ከም ዘይከኣል ተሰዊጡና፣ ምእንቲ ናጽነትን ሓርነትን ክንስዋእ ስለ ዝተወፈና ኢና። ናጽነት ሃገር ኣረጋጊጽና ከነብቅዕ፣ ህዝቢ ኤርትራ ሓርነቱ ክረከብ፣ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን ህዝባዊ ቅዋማዊ መንግስቲ ክንተክል ዘይተባዕና ንምንታይ ኢና? ንዝብል ሕቶ መልሱ፣ ከም’ቲ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ፣ ንሕና ተጋደልቲ ካብ ሃገራዊ ሓላፍነትና ሃዲምና ሃገራዊ ጥልመት ስለ ዝፈጸምና፣ ናይ ምቅላስ መንፈስና ስለ ዘዕነናን ሃገርና ሓደ ውልቀ-ሰብ ድላዩ ክገብራ ስለ ዝፈቐድናን ኢዩ።
ትማሊ ኣብ’ቲ ሃገራዊ ሓላፍነት ተሰኪምና ንቃለሰሉ ዝነበርና እዋን፣ ውሽጥና ናብ ደርጃ እቲ ዝተሰከምናዮ ሓላፍነት ዓብዮ፣ መንፈስና ከኣ ነቲ ዝተሰከምናዮ ሓላፍነት ክውን ክገብር ዝኽእል ሃገራዊ ሓይሊ ክውንን ክኢሉ ኔሩ’ዩ። ሳላ’ቲ ዝለበስናዮ ናይ ተቓላሳይ መንፈስ ከም ሰብና ድኹማት ፍጥረት ክንስና፣ ልዕለ ሰብኣውያን ፍጡራት ሓያላት፣ ተጻወርቲ፣ ተባዓት፣ ተበላሓትትን በላሕትን ኮይንና ተኣምር ክንሰርሕ ክኢልና ኔርና ኢና። ሳላ’ቲ ዝተሰከምናዮ ሃገራዊ ሓላፍነት ዝለበስናዮ መንፈስ ቃልስን፣ ኣብ ፈታኒ ኩነታት ከይተዳህሉ ገጥ ዝብሉ፣ ዕላምኦም ኣንጺሮም ዘለልዩ፣ ጽንኩር መድረኻት ክስዕሩ ዝበቕዑ፣ ተባዓትን ቆራጻትን ተቓለስቲ ክንከውን ክኢልና ኔርና ኢና።
ሽዕኡ ነቲ ዝነበርናዮ መድረኽ ሰጊርና ንወሎዶታት ዝጥምት ኣዕይንቲ፣ ንሕሉፍ ንህሉዊን መጻእን ብግቡእ ዝመዝን ሃገራዊ ንቕሓትን ብስለትን ክንውንን በቒዕና ኔርና። ጠመተና ርሒቡ ስለ ዝነበረ፣ ብዛዕባ ሃገራዊ ሓድነትን ክብርታትን ክንሓስብ እንበር ንደቅቕቲ ፈላላይ ባእታታት ዕድል ክንህብ፣ እቲ ዝተሰከምንዮ ሃገራዊ ሓላፍነት ይፈቕደልና ኣይነበረን። ሳላ’ቲ ዝዓጠቕናዮ መንፈስ ተቓላሳይ ብፍቕሪ ዕላምኦም ዝቃጸሉ፣ ህርፋን ስልጣንን ንብሰ-ፍትወትን ዘይትንክፎም፣ ብስጋዊ ባህግታትን ብግዝያዊ ረብሓታትን ብልጭልጭን ዘይታለሉ፣ ንታሪኽ ዝነብሩ ረዘንቲ ሰባት ክንከውን በቒዕና ኔርና ኢና። ሳላ ዓጢቕናዮ ዝነብረና መንፈስ ቓልሲ፣ ብውሑድ ቁጽርን ቑንጣሮ ዓቕምን ብዘይዝኾነ ይኹን ደገፍ ነቲ ብርእሰ ሓያላን መንግስታት ዝሕገዝ ዝነበረ ገዚፍ ሰራዊት ስርዓታት ኢትዮጵያ ክንስዕር ክኢልና ኢና። ኣብ’ዚ ሕጅ እዋን ኮይንና ነቲ ከመይ ኢልና ተጻዊርናዮ፣ ካበይ ዝመጸ ሓይሊ ኢዩ ብጥሙይ ከብድናን ዕሩቕ ዝባናን ከምዚ ዓይነት ንዓለም ዘስደመመ ታርኽ ዝሰራሕና፣ እናበልና ብምግራም ንሓቶ ሕቶ፣ መልሱ ስላ እቲ ዕላማና ንኸነዕውት ዝለበስናዮ ወንን መንፈስን ተቓላሳይን ዝተሰከምናዮ ሃገራዊ ሓላፍነትን ዘዕጠቐና ሓይልን ጽንዓትን ኢዩ ኔሩ። ካልእ ምስጢር ኣይነበሮን።
ከም’ቲ ንሕና ተጋደልቲ ኣብ ግዜ ቃልሲ ዝነብርናዮ፣ ተቓላሳይ ንኽትከውን ዘለኻዮ ግዜን ቦታን፣ ዕድመን ጾታን፣ ብሄርን ሃይማኖትን ኣይዕንቅፈካን’ዩ። ዝኾነ ዜጋ ኣብ ዝኾነ መድረኽ ሃገራዊ ሓላፍነት ክስከምን ተቓላሳይ ክኸውንን ምሉእ ብቕዓት ኣለዎ። ሓደ ናይ ተቓላሳይ መንፈስ ዝወነነ ሰብ ክሳብ ብህይወት ዘሎ ኣብ ዝሃለወ ሃልዩ ምእንቲ ህዝቡን ሃገሩን ግብራዊ ቃልሲ ክቃለስ ድልውን ብቑዕን ይኸውን። ሓያል መንፈስ ስለ ዝውንን ንዕኡ ኩሉ ነገር ቀሊል ይኾነሉ። ንኹሉ ናይ ቃልሲ ማሕለኻታት፣ ድኻም፣ ጽምኢ፣ ጥምየት፣ ዕርቃን፣ ምረት ናብራ፣ መውጋእቲ፣ ስንክልና፣ ክሳብ ናይ ህይወት መስዋእቲ ምኽፋል ከም ቀሊል ይሓስቦ። ተቓላሳይ ዝኾነ ሰብ ኣብ ዕላምኡ ከይበጸሐ ንድሕሪት ኣይምለስን። ብእንተታትን ጥርጣረታትን ጃጅዩ ካብ ዕላማኡ ኣየድሓርሕርን። ዓቕሙን ድሩትነቱን ኣይክልክልዎን።ንዕላምኡ ብልቡ እንበር ብየዕይንቱ ጠሚቱ ኣይዳኸምን። ኣይከኣልን’ዩ ዝብል ስንፍና ስለ ዘይዕንቅፎ ዝኸፈለ ከፊሉ ክዕወት ምኻኑ ይኣምን። ንስግኡ ገሪዑ ግዝእቲ ናይ መንፈሱን ዕላምኡን ክገብራ ሓይሊ ይውንን። ኩሉ ሰብ ማዕረ ምኻኑ ኣሚኑ ንዕላምኡን ንሕግን እንበር ንውልቀ-ሰብ ኣይግዛእን። ብመጥን’ቲ ዝተሰከሞ ሃገራዊ ሓላፍነት ኣብ ነብሱ ብርቱዕ እምነትን ስለ ዘሕድር ተጻብኦ ይሓይል፣ መሬት ትናወጽ፣ ማሕለኻታት ይጠናነግ ካብ ጉዕዞኡ ሰገጥ ኣይብልን። ንኹሉ ዕንቅፋት ዓይነቱ ከይገደሶ ክጥሕስ ብርእሰ ተኣማማንነት ይምርሽ። ከም’ቲ ወርቂ ብሓዊ ተፈቲኑ ዝጸሪ ተጻብኦ ምስ ዝብርትዕ መሊሱ ይትርንዕን ይጸንዕን። ጉድለታቱ ኣለልዩ ቃልሱ የሐይል። ብዓወታት ኣይዕፍትውን ኣይዝቕብብን’ውን። ዋላ ኣብ’ቲ ናይ ውልቁ ህይወት’ውን ጻዕራም፣ ዕውት፣ ሕጉስን መኽበሪ ግዜኡን ዕላምኡን ይኸውን።
ንሕና ተጋደልቲ ካብ ጽባሕ ናጽነት ጀሚርና፣ ዝተቓለስናሉ ዕላማ ረሲዕና፣ ሃገራዊ ሓላፍነትና ደርቢና፣ ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ኣዕኒና ኣብ ምስምሳት ሸንኮለል ክንብል ኢና ጸኒሕና። ብሰንክ’ዚ ባህርናን ኩሉ ኩነታቱናን ክቕየር ግድን ኮይኑ። መንፈስና ድኹም፣ ዓቕምና ድሩት፣ ሓይልና’ውን ከም ናይ ተራ ውልቀ-ሰብ ውሱን ክኸውን ክኢሉ። ሃገራዊ ሓላፍነትና ምስ ኣውረድና ኣብ ክንዲ ብዛዕባ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ንሓስብ ብኣውራጃ ሃይማኖት ዓሌትን ብሄርን ከንጽሎ ጀሚርና። ካብኡ ሓሊፍና’ውን ኣብ ጽንኩር ኩነታት ብቐሊሉ ንሰናበድ፣ ዕላማ ዘይብልና ወይ ዕላማና ኣነጺርና ዘይነለሊ፣ ሓቦን ኒሕን ዝተጸንቀቐና፣ ንለውጢ ክንጻወር ዘይንኽእል፣ ሓደ ውልቀ-ሰብ ኣፍሪሑን ኣጃጅዩን ዝደሃለና፣ ንሕሉፍን ህሉዊን መጻእን ብግቡእ ክንመዝን ዘጸግመና፣ ንቕሓትናን ብስለትናን ትሑት ኮይንና ተሪፍና ኣለና። ብሰንኪ ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ምዕናዉ፣ ንዝነብረናሉ ግዜ ሓሊፋ ንወሎዶታት ዘማዕዱ ዝነበረ ጠመተና፣ ነታ ዘለናላ መዓልቲ’ውን ብግቡእ ክግምግም ዓቕሚ ከም ዝስእን ኮይኑ። ዝገደደ ከኣ ብህርፋን ስልጣን ዝዓፍተና፣ ብነብሰ-ፍትወት ዝቦኽቦኽና፣ ብሓላፊ ስጋዊ ድሌታትን ብግዝያዊ ብልጭልጭን ዝተገዛእና፣ ንታሪኽ ዘይንበቅዕን ርዝነት ዝጎደለናን ሰባት ክንከውን በቒዕና ኢና። ድሕሪ ናጽነት ተቓለስቲ ኮይንና ክንቅጽል ዘይምፍታንና ልዕሊ ኩሉ ንነብስና ኢና በዲልና። ኣብ’ቲ ክንከብረሉን ከነዕርፈሉን ዝግባእ ዕደመ እርጋንና ጠበንጃ ተዓጢቕና ሓለዋ ንሓድርን ንከላበትን ኣለና። ነቲ ኩሉ ዝጸዓርናዮ ኮንቱ ኮይኑ። ንክብርና፣ ንስምና፣ ንታሪኽና፣ ንቅሳነት ሕልናና፣ ንኹሉ ስኢንና ካብ ኩሉ ባዶ ተሪፍና።
ዘይከም’ዚ ዝጸናሕናዮ ኣብ’ቲ ሃገራዊ ሓላፍነት ተሰኪምና ተቓለስቲ ዝነብርናሉ መድርኽ ብፍቕሪ ህዝብና ንነድድ ምእንቲ ህዝብና ህይወትና ንመውጋእትን ንመስዋእትን ኣሕሊፍና ከነወፊ ነንብስና ከም ዕድለኛ ንሓስብ ተቓለስቲ ኢና ኔርና። ሽዕኡ ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ነቲ ኣብ ልብና ዝዕኾኸ ፍቕሪ ህዝብና ብዘቑጸልጽሉ ቓላት ወይ ብመቀናጀዊ ብሂላት ዘይኮነ ብዋጋ ህይወትና ኢና ነረጋግጾ ኔርና። ኣብ ጉዕዞ ገድልና ናይ ብዙሓት ብጾትና መስዋእቲ ንርኢ ኔርና ኢና። መስዋእቲ ብጾትና የሐብነናን የሐርነናን ከምኦም በጃ ህዝብና ክንሓልፍ ቅዱስ ቅንኢ የሕድረልና ደኣ እንበር ከም ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፍጸም ግፍዒ ብጓሂ መንፈስና ሰይሩ ብሓዘን ርእስና ከም ነድንን ይገብረና ኣይነበረን። ህዝቢ ብሳንጃ ተሓሪዱ፣ ኣዴታትን ህጻናትን ብታንኪ ተረጊጾም፣ ዓድታት ብሓዊ ተሃሚኸን ዝብል ብወረ ክንሰምዕ ወይ ተፈጺሙ ክጸንሓና ከሎ፣ ነቲ በጅኡ ክንስዋኣሉ ዝወጻእና ህዝቢ፣ ኣብ’ታ ብጸላኢ ዝቕዘፈላ ዝነበረ እዋን፣ ከነድሕኖ ዘይምኽኣልና ነብስና ክሳብ ንጸልእ ንጉሂ ነንሓድሕድና ክንጸናናዕ ክሳብ ንጽገም ብሓዘን ንልሎ ኔርና። ህዝቢ ዑና፣ በስጊድራ፣ ኣቑርደትን ሕርጊጎን ክሃልቕ፣ ህዝቢ ሽዕብ ብታንክታት ክጭፍለቕ፣ ዓድታት ከበሳ ኤርትራ ብሓዊ ክህሞኻን ህዝበን ክሕረድን፣ መንእሰያት ኣስመራ ብስልኪ ክሕነቑን ሬሳታቶም ኣብ ጎደናታት ክስጣሕን፣ ናቕፋን ባጽዕን ካልኦት ከተማታትን ቁሸታትን ኤርትራ ብደብዳብ ነፈርቲ ክዓንዋ፣ እዚ ኩሉ ግፍዕታት ክፍጸም ከሎ እኽለ-ማይ ብጎሮሮና ምሕላፍ ክሳብ ዝስእን ብጓሂ ንሕመስን ንንድርን ኔርና።
ሕጂ ኣብ’ዚ ሃገራዊ ሓላፍነትና ደርቢና ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ኣዕኒና ዘለናሉ እዋን ግን፣ ክብረት ነብስና ስለ ዘጥፋእና ክብረት ህዝብና ክርድኣና ኣይከኣለን። ህዝብና ኣብ ገዛእ መሬቱ ብድኽነትን ባርነትን ተዋሪዱ። ኣብያተ ማእሰርቲ ካብ ጎደናታትን ተጨውዮም ደሃዮም ብዘጥፍኡ ንጹሃት ዜጋታትና ኣዕለቕሊቐን። ኤርትራዊ ዘፍቅራ ዓዱ ገዲፉ እግሩ ናብ ዝመርሖ ተሰዲዱን ተበታተኑን። ዓለም በቶም ኣብ ምድረበዳ ሳህራን ልብያን ዝሃልቁ ዜጋታትና፣ በቶም ካብ ማዓሙቅ ብሕሪ ተዘፊፎም ዝወጹ ዘለው ህጻናትና፣ በቶም ኣብ ፈቐዶ ገማግም ማእከላይ ባሕሪ ተገፊዖም ዝርከቡ ዘለው ሬሳታት ኣዋልድን ኣወዳትን መንእሰያትና እናስከሕክሐት፣ ንሕና እቶም በድኒ ተቐይርና ዘለን ክብረትና ክብረት ኤርትራውያን ዝረሳዕና ተጋደልቲ ግን ከም ዘይምልከተና ኣጽቂጥና ነሕልፎ ኣለና። ናይ ቃልሲ መንፈሱ ዘሐደሰ ሃገራዊ ሓላፍነቱ ዝተሰከመ ተቓላሳይ ኮንካ፣ ነዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዜጋታትና ዝወርድ ዘሎ መወዳእታ ዘይብሉ ብርሰት ክትዕዘብ እንከለኻ፣ ቐሊል መፍትሒ እናሃለዎ ብሰንኪ ናትካ ስንፍና ይፍጸም ከም ዘሎ ስለ ዝስወጠካ ንኽትጻወሮ ዓቕሚ ክሳብ ትስእን’ዩ ዘጉህየካ።
ኣብ’ቲ ናይ ተቓላሳይ መንፈስ ዝዓጠቕና ተቓለስቲ ዝነበርናሉ እዋን፣ ምእንቲ መቓልስትና በጃ ክንሓልፍ ድሕር ዘይንብል፣ ኣብ’ቲ ዝጸንከረን ዝመረረን ኩንታት ከይተረፈ ሬሳ ስውኣት ብጾትና ኣብ ኢድ ጸላኢ ንኸይወድቕ መስዋእቲ ንኸፍል መኽበርቲ ብጾትና ኢና ኔርና። ኣብ’ቲ ድቕድቕ ጸልማት ዘጎልቦቦ መረርቲ እዋናት ንብጾትና ዘይጠለምና ተቓለስቲ፣ ጸሓይ ናጽነት ምስ ኣብረቕና ግን ሃገራዊ ሓላፍነትና ረጥሪጥና ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ስለ ዘዕነና፣ እቲ ኩቱር ምትሕልላይ፣ ብደም ዝተጠምረ ብጻይነትን መግለጺ ኣልቦ ፍቕሪ ሓድሕድን ጸሓይ ከም ዝውቕዖ ኣውሊ ሃፊፉ ከም ዝተርፍ ጌርናዮ። ነቶም ኣብ ውዑይን ኣብ ዝሑልን ኩነታት ምሳና ዝምርሹን ዝጎዩን ዝነበሩ ኣካላቶም ከፊሎም ዝሰንከሉ ብጾትና ድራር ጥይትና ንኽኾኑ ፈሪድናዮም። ነቶም ምእንቲ መሰልና ደው ዝበሉን ዝተጣበቑን መቓልስትና ምእንታና እናተገፍዑን እናተኣስሩን ኣብ ነብሰይ ኣይትምጽኣኒ ኢልና ከነጽቅጥ ተራኢና።
ከም’ቲ ስንኩላን ብጾት ዝገለጽዎ፣ ብሰንኪ ዕላማ ቃልስና ከይወቓዕና ሃገራዊ ሓላፍነትና ምውራድናን ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ምዕናውናን፣ ፍርሕን ምጅጃውን ምስኡ ዝተሓሓዝ ባህርያትን ብመሰረቱ ባህሪ ኤርትራውያን ዘይክንሰን ባህርና ባህሪ ተጋደልቲ ጌርናየን ጸኒሕና ኢና። እንበር ኣብ ዘበነ ገድልና ደኣ ተጋዳላይ፣ ንትብዓት ብትብዓት የወዳድር፣ ንቖራጽነት ብቖራጽነት ይመዝን፣ ንቕያ ብቕያ ይረትዕ፣ ንጅግንነት ሓለፋ እንድዩ ዝደልየሉ ኔሩ። ሽዕኡ ንተጋዳላይ ፍርህን ምጅጃውን ካብ ርሑቕ ብጽንጽንታ ዝሰምዐን ኣመና ዘስደምምኦ ባህርያት ፍሉያት ሰባት ኢየን ኔረን። ‘እገሌ ብጻይና ደኣ ኣብ ከምዚኣ ኩነታት ፈሪሑ እንበር ኢሎሞ፣’ ዝብል ዕላል እንተ ሰሚዑ ተገሪሙ፣ ‘እንታይ’ዩ ፍርሒ ኢልካ ዘረባ’ኸ ተጋዳላይ’ዶ ይፈርሕ’ዩ’ ይብል ኔሩ። ፈርሒ ኣብ ኩሉ ሰብ ዝርአ ባህሪ ዘይኮነ ንገለ ኤርትራዊ ደም ዘይብሎም ሰባት ዘጓንፎም ጸገም ጌሩ’ዩ ዝወስዶ ኔሩ። ሰማይ ሓዊ እናተፈአት፣ መሬት መጋርያ እቶን ተቐይራ ከላ፣ ተጋዳላይ ንቕድሚት ናብ’ቲ ሞት መመሪጹ ዕሸላት ዝምንዝዓሉ መካነ መስዋእቲ ተወርዊሩ ይድቕደቕ እንበር፣ ፍርሒ ኣጃጂዎ ሰገጥ ኣይብልን። ከም ገለ ኩነታት ገዲድዎ ኣብ ኢድ ጸላኢ ወዲቑ እንተ ተማሪኹ፣ ክሩንኩሪት ተኣሲሩ ኣፈሙዝ ጠበንጃ ኣብ ግንባሩ ተተኺሉሉ ከሎ፣ ብኩቱር ትብዓት ነቶም ዝማረኽዎ ይጸርፍን ምራቑ እናተፈአ የስተናዕቕን እንበር ጃጂዩ መሽከንከን ዝብል ተጋዳላይ ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ኣይፈልጥን።
እዚ ቆራጽነትን ትብዓትን እዚ ኣብ’ቲ ምእንቲ ናጽነት ሃገሩን ሓርነት ህዝቡን ኣብ ጎድኒ ፍትሓዊ ቃልሲ ውጹዓት ዝተሰለፈ ተጋዳላይ ጥራይ ዘይኮነ፣ ዋላ’ውን እብ’ቲ ምስ ጸላኢ ወጊኑ ዝዋጋእ ዝነበረ ኤርትራዊ ዝርአ ባህሪ’ዩ ኔሩ። ምስ ጸላኢ ኣብ ዝግበር ዝነበረ ግጥማት እቶም ዓሳክር ጸላኢ ኤርትራውያን ወይ ከኣ ኤርትራዊ ዝመርሖም ወተሃደራት እንተ ኾይኖም እቲ ውግእ ፈታንን ሓያልን ይኸውን ከም ዝነበረ ዝርሳዕ ኣይኮነን። ኣብ ኩናት ካብ ወትሃደራት ጸላኢ ዘጋጥመና ዝነበረ ተጻብኦ፣ እቲ ኣዝዩ ዝሓየለን ፍሉይን እቲ ካብ ኮማንድስን ፖሊስ ደቂ ሃገርን፣ ካብ ቀኝን ምልሻ ስርናይን ዘጓንፈና ዝነበረ መኸተ ምንባሩ ኣይንዝንግዖን ኢና።
ኣብ’ቲ ሃገራዊ ሓላፍነት ጼርና ንጓዓዘሉ ዝነበረ ጉዕዞ ገድሊ፣ ኩሉ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ዝፍጸም ነገር ከም ብሌን ዓይንና ንከታተሎ፣ በብውልቅና ዕላማታት ቃልስና ከነረድእ ንዘይነቕሑ ከነንቅሕ ከይትሓለልና ንጽዕር፣ ግብርናን ኣፍናን ኣስሚርና ምእንቲ ቃልሲ ንናጽነት ንጉስጉስ፣ ገድልና ንኽዕወት ልዕሊ ዓቕምና ንሃልኽ ኔርና። ድሕሪ ናጽነት ግን ብዛዕባ እቲ ተሪፉና ዘሎ ዕማም ምህናጽ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን ቅዋማዊ ስርዓት ክንዲ ንሰርሕን ንጉስጉስን ካብ እዋናዊ ሕቶ ቃልሲ ንሓርነት ሃዲምና፣ ሃገራዊ ሓላፍነትና ደርቢና፣ ኣብ እንታይ ገደሰኒ ተዓቑብና፣ ዕላማታት ቃልስና ከነዕኑ ጸኒሕና ኢና። ከም’ቲ ስንኩላን ብጾት ዝገለጽዎ እቲ ብኣና ብተጋደልቲ ዝተፈጸመ ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ገበን፣ ነቲ ካብ ወለዶታት እናተሰጋገረ ዝመጸ መንፈስ ቃልስን ቃልሲ ንሓርነትን፣ ናብ ድሕረና ዘለው ወለዶ ከነሰጋግሮ ብዘይምጽዓርናን መስርዕ ጉዕዞ ቃልሲ ምብታኽናን ኢዩ። ብሰንኪ እዚ ጥልመት እዚ ኣብ ልዕሊ ሃገርናን በጅኣ ዝተኸፍሉ ሰምእታትን፣ ኣብ ልዕሊ እቶም ተቓለስቲ ክኾኑ ዝግብኦም ወለዶን ከቢድ ገበን ፈጺምና ኢና።
ሓደ ዜጋ ጅግንነት ክስርሕን ብትብዓት ክቃለስን ብጽንዓት ክጻወርን ሓይሊ ዝረክብ፣ ዕላማ ምስ ዝህልዎ ጥራይ’ዩ ስለ ዝኾነ፣ ነዚ ዕላማ ገድልና ዘየውረስናዮ ወለዶ ከም’ቲ ዝግብኦ ኣብ ኣብ ዕላምኡ ጸኒዑ፣ ተቢዑ ምእንቲ መሰሉን መሰል ህዝቡን ክቃለስ ክንጽበዮ ኣይግባእን። እዚ ወለዶ እዚ ብቑዕ ሃገራዊ ዕላማ ዘይብሉ ወለዶ ክኸውን ፈሪድናዮ ኢና። ሕማም ደሓር ናይ’ቲ ንሕና ኣብ ልዕልኡ ዘውረድናዮ በደል፣ ኣብ’ቲ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኮንካ ክገበር ዝፍተን ዘሎ ቃልሲ ንድሕነት ሃገር፣ ከም ኤርትራውያን ተቓለስቲ መጠን ሃገራዊ ሓላፍነት ተሰኪሞም፣ ውሁዳትን ንቑሓትን ኮይኖም ቀዳምነታቶም ኣለልዮም ብሓድነት ተጸዋዊሮምን ተወፍዮምን ክቃለሱ ኣይረኣዩን። ምስ እኹል ዓቕምኻን ብቕዓትካን ከለኻ፣ ሓላፍነት ህዝብኻ ተሰኪምካ፣ ንነብስኻ ከም መሪሕ ተቓላሳይ ሓሲብካ፣ ጸገምካን ጸገም ህዝብኻን ባዕልኻ ክንዲ ትፈትሕ፣ ካብ ቀንዲ ሕቶኻን ሕቶ ህዝብኻ ብመንፈስ ሃዲምካ ወይ ብኣካል ተሰዲድካ ጥኒን ክትብል ምንባርን ጸገመይ ዘይፈትሑለይ ኢልካ ንኻልኦት ክትውንጅል ምፍታንን ኣብ ብዙሓት ዝርአ ባህሪ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ከኣ ካባና ካብ ኣያታቶም ዝወረስዎ ናይ ድሕሪ ናጽነት ውርሻ ኢዩ። እቲ ካብ ጉዕዞ ገድልና ዝወረሶዎ ጅግንነት ደኣ ኣብ’ቲ ብዶብ ተሳቢቡ ዝተወልዐ ኩናት ሰልስተ ዓመታት ብግብሪ ከመስክርዎ ርኢና እንዲና። እቲ ዝገርም ዋላ ነቲ ቃልሲ ዝበሃል ኣምር ከይተረፈ ብተመኩሮ ተቓለስቲ ኤርትራውያን ግብእ ትርጉሙን ሚዛኑን ክህብዎ ኣይረኣዩን። ሓደ ተቓላሳይ ወለዶ ካብኡ ንላዕሊ ተቓላሳይ ወለዶ ከፍሪ እንተ ዘይክኢሉ እቲ በደል ናቱ ስለ ዝኸውን፣ ሕጂ’ውን እቲ በደል ናቶም ዘይኮነ ናትና ናይ’ቶም ኣብነት ክንኮኖምን ተቓለስቲ ክንቅይሮምን ዝግበኣና ናይ ተቓላሳይ መንፈስና ኣዕኒና ሃገራዊ ሓላፍነትና ዝደርበና ተጋደልቲ ኢዩ።
ከም’ቲ ኣብ መልእኽቲ ስንኩላን ብጾትና፣ ብፍርሂ በድቢዱ ዝደንዘዘ ሕልናና ቀቢርና ኤርትራ ንመንእሰያት ደቃ ገሃነም ከም ትኸውን ጌርና ኣባዲምናያ ኢሎም ዝገለጽዎ፣ ኣብ ልዕሊ እዚ ወናኒ ናጽነቱ ክኸውን ዝግብኦ ወለዶ ዝፈጸምናዮ ገበን ዘርዚርካ ዝውዳእ ኣይኮነን። እቲ ኤርትራውያን ዜጋታትና ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ጉዕዞ ስደትን ዝረኽብዎ ዘለው ኣደራዕ ብስንክና ዝወረዶም ምኻኑ ኣይንስሕቶን። ንሕና ተጋደልቲ ናይ ምቅላስ መንፈስና ዓቂብና ሃገራዊ ሓላፍነትና እንተ ንስከምን ኣብ ዕላማና እንተ ንጸንዕን፣ ንኹልና ዋሕስ ክኸውን ዝግብኦ ብድምጺ ህዝቢ ዝመራሕ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን ብሃገራዊ ቅዋም ዝመሓደር ህዝባዊ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ምተኸልና ደኣ እንበር፣ ብውልቀ ድልየት ግለ-ሰብ ዝናወጽ መንግስቲ ረኪዕና ክንሳቐ ኣይምነበርናን። እቲ ንህዝብናን ሃገርናን ኣብ ታኼላ ዝሸመመ ምስ ኢትዮጵያ ዘጓነፈና ናይ ዶብ ኩናት’ውን ኣይመጋጠመናን። ምናልባት ከም ገለ እንተ ዘጋጥም’ውን ብውሕሉል ኣገባብ ሃገራዊ ረብሓና ብዝሕሉ መገዲ ምተፈትሐ። ውጽኢቱ ከኣ ከም’ዚ ኣይምኾነን። ንመትከላት ቃልስና ቐዳምነት እንተ ንህብ፣ ህዝብና ብድኽነትን ባርነትን ኣይምተዋረደን፣ መንእሰያትና ናብ ስደት ኣይምተበታተኑን፣ መጻወቲ ደላሎ ኣይምኾኑን፣ ኣብ ሳህራን ሲናይን ኣይምጸነቱን፣ ድራር ዓሳ ማእከላይ ባሕሪ ክኾኑ ኣይምተፈርዱን። ክብረት ኤርትራዊ ዜግነት’ውን ከም’ዚ ኢሉ ባይታ ኣይምዘበጠን። ተጋደልቲ ኮይንና ሃገራዊ ሓላፍነት ስለ ዘይተሰከምና፣ ሓላፍነት ደቅናን ነብስናን ክንስከም’ውን ብቑዓት ክንከውን ኣይከኣልናን። ብሰንኩ ከኣ ደቅናን ደቂ ስውኣት ብጾትናን ቀንዲ ግዳይ እዚ ህልቂት ኮይኖም ኣለዉ።
ንሕና ነዚ መልእኽቲ ንልእኽ ዘለና ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል፣ ተቓለስቲ ምኻንና ንነብስና ኣእሚንና ዳግም ናይ ቃልሲ መንፈስና ነሐድስ ዘለና ተጋደልቲ ኢና። ተቓላሳይ ንዕላምኡ ኣጉሊሑ ንጸላኢኡ ከኣ ኣመና ኣቆናጺቡን ኣድቂቑን ዘርኢ ሓይሊ’ዩ ዝውንን። ልክዕ ከም’ቲ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልስና ንዓሳክር ጸላኢ ኣነኣኢስናን ኣቆናጺብናን ጾትኦም ቀይርናን ክንጽውዖም ከለና ልዕልና፣ ጸብለልትነትን ንዕቐትን ዝስመዓና ዝነበረ፣ ኣብ’ዚ ተቓለስቲ ኮይንና ንልእኮ ዘለና መልእኽቲ፣ ነቲ ሃገርና ዘጥፍእ ዘሎ ብኹሉ ነገሩ ንንዕቆን ንጽየፎን ስራሕ ሰብኡትን ጀጋኑን ዘይምልከቶ ጸላኢናን ጸላኢ ህዝብናን በቲ ዝግባእ ኣጸዋውዓ፣ ነታ ትምልከቶ ጥብቆ ስም ኣሰኒና ክንጽውዕ ግቡእ ኮይኑ ረኺብናዮ ኣለና።
ከም’ዚ ደጋጊምና ንገልጾ ዘለና ሃገር ናጻ ምስ ኮነት፣ ንሕና ተጋደልቲ ዕላማና ገድልና ከይዛዘምና ናይ ምግዳል መንፈስና ኣዕኒና፣ ሃገራዊ ሓላፍነትና ኣውሪድና ተራ ሰባት ክንከውን ኢና ፈቲንና። ኢሳያስ ከኣ ነዚ ኩነታት መዝሚዛ በይና ሃገራዊ ሓላፍነት ዝተሰከመት ተቓላሳይ ኮይና ክትረአ ጀሚራ። ኣብ ጉዕዞ ገድልና ከም ንዝክሮ፣ ኢሳያስ ከም ወኻርያ ትሕሱን ትፈሱን ተላኽዕን ትተናኾልን እንበር ታሪኽ ጅግንነት ክትሰርሕ ርኢናያ ኣይንፈልጥን። ከም’ቲ ስንኩላን ብጾትና ዝገለጽዎ፣ ኢሳያስ ታሪኽ ሽርሕን ተንኮልን ታሪኽ ምትላልን ምድንጋርን እንበር ታሪኽ ጅግንነት ዝብሃል የብላን። ኣብ መስርሕ ብረታዊ ቃልስና ኩሉ ተጋዳላይ ሃገራዊ ሓላፍነት ተሰኪሙ ናይ ተቓላሳይ መንፈስ ወኒኑ ይቃለስ ስለ ዝነበረ፣ ንገዛእ ርእሱን ንውድቡን ክመርሕ ዘኽእሎ ብቕዓት ኣጥርዩ ኔሩ’ዩ። ሰውራና ብንጹር ፖለቲካዊ ዕላማታት ቃልሲ ከም ዝምርሽ ዝገበሩ፣ ንሓፋሽ ህዝብና ኣብ መሳርዕ ሰውራ ንኽስለፍ ዘላዓዓሉን ዝወደቡን፣ ነቒሖም ዘንቁሑ፣ ካብ መሃይም ዓዃይ ናብ ብሱል ካድር ዝቕይሩ፣ ምኩራት ናይ ፖለቲካ መምሃራን፣ ሰብ በላሕቲ ኣእምሮ ተቓለስቲ ፈርዮምልና ኔሮም ኢዮም። ኣብ ወተሃደራዊ ኩነታት፣ ተዋጊኦም ዘዋግኡ፣ ንውግእ ከም ጻዕዳ ኢዶም ዝፈልጥዋ፣ ፈጠርትን ሃንደስትን ቅዲ-ኩናት፣ ክኢላታት ጥበብ ውግእ፣ ምስጥር ጸልኢ ዝቐላልዑ መርመርቲ ስልያ፣ ምዑታት መምሃራን ትብዓትን ቆራጽነትን፣ ውፉያት ለገስቲ ብጻይነትን ሓልዮትን፣ ዝኾኑ ተቓለስቲ ብጾት’ውን ኔሮምና ኢዮም። ንተጋዳላይ ብፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ቃልሲ ከም ዝነቅሕ፣ ኣብ ወትሃደራዊ ኩነታት ተሳሒሉ ከም ዝበልሕ ዝገበሩ፣ በዛ ወኻርያ ኢሳያስ ቅድሚ ናጽነት ብቓጻ ድሕሪ ናጽነት ከኣ ኣብ ማሕዩር ከም ዝቕዘፉ ኮይኖም ኢዮም። ኣብ ሜዳ ኤርትራ ኢሳያስ ብምትንዃል ዝዓናቐፈቶ እንበር፣ ንሳ ዝፈጠረቶ ወይ ዝመርሓቶ ንቓልሲ ዘርብሕ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ይኹን ወተሃደራዊ ኩነታት ፍጹም የለን። ኢሳያስ ዝመረሐቶ ውግእ ኣይረኣናን። ንሳ ዘንቅሓቶ ተጋዳላይ’ውን የለን። ታሪኽ ቃልሲ እዛ ወኻርያ፣ እታ ጀጋኑ ብገርሆም ከለው ዝሓዘታ ስልጣን ንኽትሕሉ፣ ንጽህንኦም መዝሚዛ ጽልኢ እናሳወረት ነንሓድሕዶም ከም ዝብኣሱን ከም ዝናቖቱ ምግባር’ዩ ኔሩ።
ቃልስና ኢሳያስ ዝመርሐቶ ቃልሲ እንተ ዝነብር፣ ከም’ቲ ብውልቀ ውሳኔኣ ካብ 1998 ክሳዕ 2000 ዓ.ም ዝተኻየደ ህላወ ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘውደቐ ኩናት፣ ከምኡ’ውን ከም’ዚ ካብ 2001 ዓ.ም. ክሳዕ ሕጂ ብሃሳሰ ለባም ንጓዕዞ ዘለና ዘስካሕክሕ ናይ ጥፍኣትን ህልቂትን ምብትታንን ጉዕዞ ምኾነ ኔሩ። ኢሳያስ ናይቶም ኣብ አእዋኑ ብስውር ዝቐንጸለቶም ምዑታት ተቓለስቲ ስም እናቐጠፈት፣ ብድሕሪ ኩሉ ዝፍጸም ዓወታት ንሳ ከም ዘላ ከተምስል ብባዶ ሰለስተ ስማ እናዕበየት፣ ተመጻዲቓ ታሪኽ እናተለቅሐት፣ ወኻርያ ክንሳ ፋረ ኣንበሳ ሰሪቓ ኣንበሳ መሲላ ክትረአ ትጽዕር ወሽላኽ ምኻና ንዝበዛሕና ተጋደልቲ ዋግዋጎ ኣይኮነን። ሰራሕቲ ቅያን ተኣምራትን ብረታዊ ገድልና እንበኣር ውፉይ ተጋዳላይን ምዑታት መራሕቱን ሓፋሽ ህዝብናን ደኣ እንበር እዛ ወኻርያ ኣይኮነትን።
ሳላ ጀጋኑ ደቂ ህዝቢ ዝሰርሕዎ ታሪኽ፣ ከም ኢሳያስ ብህዝቡ ተቐባልነት ዝረኸበን ድላዩ ክገብር ዕድል ዝተዋህቦን መራሒ ኣይነበረን። ህዝቢ ከም መድሓኒኡን መውጽኢ ሓርነቱን እናኣመነላ፣ ነቲ ዝረኸበቶ ዕድል ተጠቂማ ንዝፈጸመቶ ገበን ኣንጺሃ፣ ንመዋእል ስማ ዘጸውዕ ታሪኽ ክንዲ ትሰርሕ፣ እቲ ወኻርያዊ ባህርያታ ስለ ዘየፍቅደላ፣ ነቲ ኩሉ ዝተዋህባ ዕድል ነጺጋ፣ ታሪኽ ደቂ ህዝቢ ከተዕኑን ህዝቢ ናብ ጥፍኣት ገጹ ከም ዘምርሕ ክትገብርን ትጽዕር ኣላ። ንሓደ ጅግና ህዝቢ ሓደ ወሽላኽን ኣምሰሉን መራሒ’ዩ ንግዚኡ ዝጻወተሉ። ኢሳያስ ከኣ ካብ ቅድሚ ናጽነት ጀሚራ ክሳዕ ሕጂ፣ ነቲ ንጹህ እምነት ኤርትራዊ መዝሚዛ፣ ኣብ’ቲ ኣብ ናጽነት ሃገሩን ስውኣቱን ዘለዎ ክብረት ተኸዊላ፣ ተጋዳላይ ምስ ህዝቢ፣ ተጋዳላይ ምስ ተጋዳላይ፣ ተጋዳላይ ምስ ዋርሳይ፣ ህዝቢ ምስ ህዝብን ምስ ጎረባብቱን፣ ኣውራጃ ምስ ኣውራጃ፣ ብሄር ምስ ብሄር፣ ሓንቲ ሃይማኖት ምስ ገዛእ ርእሳን ምስ ካልእ ሃይማኖትን እናናቖተትን እናበኣሰትን ኢያ ዕድመ ስልጣና ከተናውሕ ጸኒሓ።
ኢሳያስ ነቲ ኣእላፋት ምሩጻት ብጾትና ዝተሰውእሉ መትከላት ውድብ ከዲዓ፣ ቁጠባ ውድብ ዘሚታ፣ ንውድብ ህዝባዊ ግንባር ናይ ውልቃ ትካል እናገበረቶ፣ ሓደ ተቓላሳይ ስለ ዘይነበረና ብጩቕ ዝብል ሰብ ክርከብ ኣይተኻእለን። እስከ ንነብስና ንሕተት፣ ኣየናይ ተጋዳላይ ኢዩ ዕላማ ህዝባዊ ግንባር መኣስ ከም ዝትግበርን ውድባዊ ጉባኤ መኣስ ከም ዝካየድን ክግምት ዝፍትን? ቁጠባ ውድብ ክንደይ ከም ዝበጽሕ ዝፈልጥ’ከ ኣለና ድዩ? መጻኢ ዕድል ውድብ ህዝባዊ ግንባር ይኹን ህዝቢ ኤርትራ ክንበ ዝፍትን እኳ ዘይብልና? ኢሳያስ ንኹሉ ከም ድሌታ’ያ ትጻወተሉ ዘላ። እዚ ኸኣ ንሳ ስለ ዝበርተዐትን ስለ ዝሓየለትን ዘይኮነ ንሕና እቶም ሃገራዊ ሓላፍነት ክንስከም ዝግበኣና ተጋደልቲ ስለ ዝሰነፍናን ስለ ዝሓመቕናን ዝፍጸም ዘሎ ጉዳይ ኢዩ። ንምኻኑ ህዝብናን ነብስናን ብድኽነትን ድሕረት ንሳቐየሉ፣ ዜጋታትና ብዘይፍትሒ ኣብ ማእሰርቲ ዝበልዩሉን ዝቕዘፍሉን፣ ስድራ-ቤታት ግዳይ ስደትን ምብትታን ዝኾናሉ፣ መንእሰያት ፈቐድኡ ዘሃልቅሉ፣ ሃገርና ትዓንወሉን ትባድመሉ ዘላ፣ ንምንታይ ምኽንያት’ዩ ኢልና’ዶ ንሓስብ? እዚ ኹሉ ንኸፍሎ ዘለና ዋጋ፣ ዕድመ ስልጣን ኢሳያስ ንኽናዋሕ፣ እዛ ወኻርያ ኣብ ስልጣን ንኽትጸንሕ ተባሂሉ’ዩ፣ ካልእ ምኽንያት እኮ የብሉን። ስልጣን ውልቀ-ሰብ ምእንቲ ክሕሎ ሃገር ብምልእታ ከነጥፍእ ከላስ እንታይ ክብሃል ይከኣል?
ከምቲ ስንኩላን ብጾትና ዝገለጽዎ ኤርትራ ብኣና ብተጋደልቲ ትምራሕ ስለዘላ፣ ናይ’ዚ ኩሉ ወዲቓቶ ዘላ ውድቀት ተሐተቲ ንሕና ኢና። ከነልምዓን ከነጥፍኣን ንኽእል ከኣ ንሕና ባዕልና ኢና። ንሕና ተጋደልቲ ዘበላሸናያ ሃገር ንሕና ጥራይ ኢና ክንውድና ዕድል ዘለና። ንኻልኦት ዜጋታትና ባይታ ስለ ዘይፈጠርና ንሕና ዘዕነናያ ሃገር ካልኦት ክዐርዩልና ኣይክእሉን ኢዩም። ኩሉ ሲቪላውን ጽፍሕታት መንግስቲ፣ ከምኡ’ውን ኩሉ እቲ ቀንዲ መሪሕ ኣድማዒ ለውጢ ክኸውን ዝኽእል ወትሃደራዊ ጽፍሕታት፣ ምክልኻል ሃገር፣ ሃገርዊ ጸጥታ፣ ኩለን ዓይነታት ስልያዊ ምንቅስቓሳትን ፖሊስን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳርና ምምሕዳር ተጋደልቲ ኢዩ ዘሎ። ኢሳያስ ክሳዕ ሕጂ ኣብ ስልጣን ክትጸንሕ ዝበቕዐት’ውን ሳላና ሳላ ተጋደልቲ ኢያ። እዛ ወኻርያ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሐትሉ ግዜ ግን ኩነታት እዛ ሃገር ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝገደደ ይኸይድ ስለዘሎ፣ ሕጂ ኣብ’ዛ ግዜ ነዛ ወኻርያ ካብ ስልጣን ገሊፍና ንህዝብናን ሃገርናን ካብ ጥፍኣት እንተ ዘየድሒናዮ፣ ምስ’ዚ ዝኸይድ ዘሎ ናህሪ ስደት ኣብ ኤርትራ ዝተርፍ ኤርትራዊ ዜጋ ፈጺሙ ኣይክርከብን ኢዩ። ኤርትራ እታ ናጻን ዘልኣለማዊትን ንኽትከውን ወለዶታት ዝበሃግዋ፣ ኣሽሓት ዕሸላት ዝተበጀውላ ሃገር፣ ህዝቢ ዘይብላ በዱ መሬት ኮይና መጻወቲ ጸላእታ ክትከውን ምኻና ማንም ዝንበዮ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ’ዚ እዋን ወርሓዊ ዳርጋ 5,000 ኤርትራውያን ሃገሮም ገዲፉም ይስደዱ ኣልው። ካብ ህጽናት ክሳብ ደቂ ተስዓ ዓመት ዝዕድመኦም ኣሽሓት ዜጋታትና ኣብ መዓስከራት ስደኛታት ኢትዮጵያ ተመጽወቲ ኮይኖም ብትካቦ ይነብሩ ኣለዉ። ካብ’ዚኦም ከባቢ 10,000 ኣላይ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑት ኮይኖም ብደላሎ እናተሸጡ ኩሊቶም ናብ ዕዳጋ ይወርድ ኣሎ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለው ህጻናት’ውን ዝበዝሑ ብሰንኪ ስደትን ውጽኢት ስደትን ሓደ ወይ ክልቲኦም ካብ ወለዶም ስኢኖም ኣብ ዝኽትምና ይነብሩ ኣለው። ኤርትራ እታ መሰረት ሓንቲ ሃገር ዝኾነት ስድራ-ቤት ትባታተነላ ህጻናታ ዝዝኽትሙላ፣ ልሳኖም ዘየጽረዩ ቆልዑ ከይተወልዱ ናብ ስደት ዘማዕድውላን ግዳያት ስደት ዝኾኑላን ሃገር ጌርናያ ኣለና። ብሰንክና መንእሰያት ኤርትራ ጸኒቶም፣ ኣረጋውያንን ስድራ ስውኣትን ኣላይ ስኢኖም፣ ዓድታትና ባዲመን፣ ሬሳ ዘልዕሎ ስኢኑ ኣቕሽሽቲ መስቀሎም ገዲፎም ሬሳ ክጾሩ ንዕዘበሉ እዋን በጺሑ ኣሎ። ኤርትራ ሕጂ ካብ መንጋጋ ኣዛ ወኻርያ እንተ ዘየናጊፍናያ ነበር ኮይና ክትተርፍ’ያ።
እዛ ኮይንዋ ኣብ ዕብዳን ተሸሚማ ንጅግንነት ህዝቢ ኤርትራ ንዒቓ ብስቕታ ተጋዳላይ ሻዲና ዘላ ኢሳያስ ወኻርያ፣ ህዝቢ ኤርትራ ዝመስል ምሩጽ ህዝቢ ኣጥፊኣ ሓወልቲ ጅግንነታ ኣብ ልዕሊ እታ ትሓልማ ዑና ኤርትራ ክትተክል ዓቅማ ዘፍቅዶ ኩሉ ትጽዕር ከም ዘላ ክንዕዘባ ጸኒሕና ኢና። ዓርሞሹሽ ሰራዊት ኢትዮጵያ ምስ ርእሰ-ሓያላን ደገፍቶም፣ ዓሳ ከተጽንት ባሕሪ ኣንጽፍ እናበሉ ህላወ ህብዝና ኣብ ሓደጋ ከእትውዎ ዘይከኣሉ፣ እዛ ንረብሓ ህዝብን ሃገርን ተገልግል ኢያ ኢልና ጽዖት ክሳብ ዝወጻና ከም ኣርዑት ሓንጊርናያ ዝኣተና ኢሳያስ ግን ኣብ ሓደገኛ ደረጃ ኣብጺሓቶ ትርከብ ኣላ። ንሕና ናይ ቃልሲ መንፈስና ስለ ዘዕነና፣ ጀጋኑን ተባዓትን ክንስና፣ ካብ ወኻርያ ፈሪሖም ሪሞም ዘጥፍኡ ዘለው ዓሌት ኣናብስ መሲልና፣ ካብ ፈራሕ ፈሪሕና ታሪኽና ክንጽይቕን ህላወ ህዝብና ኣብ ሓደጋ ከነውድቕን ፈቒድና ጸኒሕና ኢና። ሕጂ ግን ይኣክል ንብለሉ ግዜ በጺሑ ኣሎ።
ሳላ ኣብ ስደት ዝነብሩ ደለይቲ ፍትሒ ደቂ ሃገር፣ ኢሳያስን መሰልታን ብገበን ጸረ-ሰብኣዊ መሰላት ኣብ መጋባእያ ፍርዲ ሕቡራት መንግስታት ንኽቐርቡ ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ። እዚ ዝካየድ ዘሎ ጻዕርታት ክድፍኣሉን ክምጎስን ዘለዎ ኢዩ። እንተኾነ ገለ ገበነኛታት ምኻኖም ብቤት ፍርዲ ሕቡራት መንግስታት ዝተበየነሎም መራሕቲ፣ ሓንቲ ከይተተንከፉ ኣብ መንበር ስልጣኖም ኣራጢጦም ንህዝቦም እናሳቕዩ ክነብሩ ንዕዘብ ኣለና። ስለዚ እዚ ዝግበር ዘሎ ጻዕሪ ምስ’ቲ ኢሳያስ ኣብ ሃገርና ትፍጸሞ ዘሎ ናህሪ ብርሰተ-ሰብን ብዶባዊ ምትኹታኽ ተመሳሚሱ ክልዓል ትሓልሞ ዘላ ናይ ህልቂት ውግእን ቅልጡፍ ፍታሕ ከምጽእ ትጽበዮ ኣይኮነን። ደለይቲ ፍትሒ በቲ ሒዞሞ ዘለው ኣገባብ ከይተሓለሉ ጻዕሮም ክቕጽሉ ንላቦ። ንሕና ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለና ተቓለስቲ ከም ተቓለስቲ ሕነ ህዝብና ባዕልና ክንፈዲ ደኣ እንበር፣ ካልኦት ስራሕ ገዛና ከካውንልና ክንጸበ ምስ ክብርና ዝኸይድ ከም ዘይኮነ ነስተውዕል። ካልእ ’ውን ምስ እዚ ኢሳያስ ንዕቐትን ጽልእን ሳዕሪርዋ ክትፍጽሞ ትሓስብ ዘላ ኤርትራን ህዝባን ኣብ ናይ ውግእ ታኼላ ሸሚምካ ንሓዋሩ ከም ዝጠፍኡ ምግባር ዝብል ሓደገኛ ውጥን፣ ንሃገርናን ህዝብናን ምእንቲ ከነድሕን ምስ ግዜ ክንጓየ ከም ዘለና ክንስሕቶ ኣይግበኣን።
ነዚ ክብር ህዝብና ህዝቢ ኤርትራ መጻወቲ እዛ ወኻርያ እሳያስ ጌርና ወግዕን ክብረትን ዘይብሉ ሕሱር ህዝቢ ኮይኑ ንኽጸንት፣ ነቲ ክቡር ኤርትራዊ ዜግነት ከኣ ንኹሉ ግዜ፣ ንሕጅን ንመጻእን ብጎረባብቱን ብዓለምን ዝረኸሰ ዜግነት ኮይኑ ንኽነዓቕ ፈሪድናዮ ጸኒሕና ኢና። ንሕና ተጋደልቲ ሃገራዊ ሓላፍነትና ተሰኪምና ናይ ምቅላስ መንፈስና እንተ ደኣ ኣሐዲስና ከም ቀደምና ሰራሕቲ ቅያ ከም ምኻንና ነመስክረሉን፣ ነዚ ዝበደልናዮ ህዝቢ ንኽሕሰሉን እዋን ሕጂ ምኻኑ ክበርሃልና ኢዩ። ከም’ቲ ስንኩልን ብጾትና ዝገለጽዎ፣ ሕጂ ኢና ካብ ‘ኣነ እንታይ ገደሰኒ’ ዝብል ናይ ስኑፋትን ቦጅባጃትን መሕብኢ ወጺእና፣ ሃገራዊ ሓላፍነትና ተሰኪምና ናብ ኤርትራውነትና ንምለሰሉን ምስ ታሪኽና ተዓሪቕና ኤርትራዊ ትምክሕትናን ሓቦንና ነሐድሰሉን። እቲ ኣብ ጉዕዞ ቃልስና ዝሰራሕናዮ ታሪኽ እዚ ሕጂ ዘሎ ኤርትራዊ ዜጋ ክቡር ንኽኸውን፣ እዛ ሕጂ ዘላ ኤርትራ ተሓፊራ ንኽትነብር ዝተሰርሐ ታሪኽ ስለ ዝኾነ፣ እዛ ሕጂ ዘላ ኤርትራ’ያ ነቲ ዘሕለፍናዮ ጉዕዞ ትገልጾ። ታሪኽ ጅግንነትና ነባሪ ምእንቲ ክኸውን ሕጂ ንኤርትራ ነባሪትን ክብርትን ክንገብራ ክንቃለስ ኣለና።
እቲ ኤርትራ ሃገርና ብሰንኪ ንሓንቲ ወሽላኽ ወኻርያ ሃገራዊ ሓላፍነትና ኣረኪብና፣ ፈሪሕናን ጃጂናን ዝተበደለቶን ዝተዳህከቶን ናብ ረብሓኣ እንቕይረሉ እዋን ሕጂ ኢዩ። ብሰንኪ ናትና ሃገራዊ ሓላፍነት ዘይምስካም ዘጋጠመ ተሳዓርነትን እዛ ጨካን ወኻርያ ዝፈጠረቶ ስርዓተ ምልክን፣ ኩሎም እቶም ኣብ ሸላታትን ኮንቴነራትን ኣብያተ ማእሰርቲ ብዘይፍትሒ ተሓይሮም ዝሳቐዩን ዝቕዘፉን ዘለዉ፣ ከምኡ’ውን ኩሎም እቶም ኣብ ውሽጢ ዶባትን ኪኖ ዶባትን ሃገርና ኣብ ጉዕዞ ስደት ዝሃልቑ ዘለው ዜጋታትና፣ ሰማእታት ደሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን ኮይኖም ከም ዝዝከሩ ክንገብር ኣለና። ብሳላ ንሶም ንሰብኣዊ መሰልን ሓርነትን ዝኸፈልዎ ዋጋ ኣብ ኤርትራ ዝለዓለ ክብሪ ክወሃቦ ዘለዎ መሰልን ሓርነትን ዜጋታት ክኸውን ከም ዘለዎ ውሕስነት ክንከውን ኢና። ኤርትራ እቲ ኩሉ ብስንክና ብሰንኪ ተጋደልቲ ዝኸሰረቶ ምእንቲ ክትከሓስ፣ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ መራሕትና መሪጽና ስልጣን ናብ ህዝቢ ነሰጋገርሉ ባይታ ከነንጽፍን ዕላማ ቃልስና ኣብ ምዕራፉ ከነብጽሕን ኢና። ታሪኽ ውድብ ህዝባዊ ግንባር በቲ ክኾኖ ዝግብኦ ምእንቲ ክዛዘም’ውን ነዛ ወኻርያ ኢሳያስን ህበይ መማኽርታን ክሽኦም ጎቲቶም ኣብ መጋባእያ ፍርዲ ሓፋሽ ከም ዝቐርቡ ክግበር ኣለዎ። ስርዓተ ሕጊ ምስ ነገሰ፣ ከም ጉዕዞኦም ብዓወት ዝዛዘምና ተቓለስቲ መጠን፣ ካብ ናይ ታሪኽ ተሓታትነት ሓራ ኮይንና ሕልናና ምእንቲ ከነንጽህ፣ እቶም ብገበን ንሕተት ንህዝብና ይቕረታ ክንሓትትን ብዝፈጸምናዮ ገበን ዝግበኣና ፍርዲ ክንቅበል ንነብስና ድልውቲ ክሳብ ምግባራ ትብዓት ክንረክብን ሰማእታትና ብዝቐስንሉ ታሪኽና ክንዛዝምን ኢና።
ከም’ቲ ኩልና ንፈልጦ፣ “ተኾርሚኻ ሞት ኣሳፊሕኻ ሞት’ዩ” ብትብል ቀላል ጭርሖ ተቓለስቲ ተመሪሑ፣ ፍርሕን ምጅጃውን ኣወጊዱ፣ ዕልምኡ ክወቅዕ ብትብዓት ዝምርሽ ተቓላሳይ፣ ሓደ ክንሱ ክንድ ሽሕ’ዩ። ንሕና’ውን ካብ’ታ ንነብስና ‘ካብ ሕጂ ንደሓር ኣነ ሃገራዊ ሓላፍነት ዝተሰከምኩ ተቓላሳይ ኢየ፣’ ኢልና ናይ ቃልሲ መንፈስና ዘሐደስናላ ደቒቕ ጀሚርና፣ ኩሉ እቲ ተጻዒኑና ዝጸንሐ ፍርሒ፣ ምጥርጣርን ነብሰ-ንዕቐትን ቅንጥጥ ኢሉ ክእለየልናን ነብስ-ወከፍና ሓደን ክንድ ሽሕን ምኻንና ክኽሰተልናን ኢዩ። ሽዕኡ ነዚ ዘሎ ጸላም እዋን ሰጊርና፣ ድሕሪ ኢሳያስ ካብ ስልጣን ምግላፋ ንጓዓዞ ጉዕዞ ሰላምን ራህዋን፣ ፍትሕን ደሞክራስን፣ ስርዓተ ሕግን ቅዋምን ከነማዕዱ፣ ንኤርትራ ብዓይኒ ባዕዲ ዘይኮነስ ብዓይንና ክንጥምታ ክንበቅዕ ኢና። ተቓለስቲ ምኻንና ኣሚንና ንመንፈስና’ሞ ናብ’ቲ ናይ ቀደሙ ናብ ዘበን ቃልሲ ንምለሶ፣ ኤርትራ ሰማእታታ ቀሲኖም ዝድቅሱላ፣ ዝሓየሉን ዝበለጹን ተቓለስቲ ወለዶታት ዝተኻኽኡላ፣ ኣብ ሃገሮምን ኣብ ዓለምን ንጹር ኣሰሮም ገዲፎም ዝሓልፉ ዜጋታት ዝፈርዩላ፣ ናይ ኤርትራውያን ሃገር ክንገብራ ኣመና ቀሊል ምኻኑ ክንጽረልና ኢዩ። ሽዕኡ ኤርትራዊ ዜጋ ካብ ውሽጣውን ግዳማውን ጸላኢ ሓራ ኮይኑ፣ ብኽብረትን ብሰላምን ምእንቲ ክነብርን ተቓላሳይ ክኸውን ከም ዘለዎ ካብ ተመኩሮና ክመሃር’ዩ። ካብ ቃልሲ ተፈሊኻ ክትነብር ምፍታን ዕላማን ትርጉምን ዘይብሉ ምናምን ህይወት ምሕላፍ፣ ምስ ውኖኻ ኸለኻ ናብ ሬሳ ምቕያር ምኻኑ ክበርሃሉን ንቓልሲ ክሳብ ሕልፈተ ትንፋሱ ንኸፍቅራ ምስ ነብሱ ቃል ክኣቱን’ዩ። ከመይ ሃገራዊ ሓላፍነት ተሰኪሙ ናይ ቃልሲ መንፈስ ዝወነነ ተቓላሳይ፣ ቀዳማይ ተጠቃሚ ናይ’ቲ ወኒንዎ ዘሎ መንፈስ ቃልሲ ንሱ ባዕሉ ስለ ዝኸውን።
ሓርበኛታት ስንኩላን ብጾትና ንርእሶም ግዳይ ክንሶም ነቲ ኩሉ ኣብ ነብሶም ዝወረደ ግፍዕን ጥልመትን ንጎድኒ ገዲፎም፣ ንበደልና ከንጽሁ፣ ንዘይበደልዎ በደል ምእንታና ክብሉ ንህዝቢ ይቕረታ ምሕታቶም፣ ከምኡ’ውን ከም ናይ እዋን ሻዱሻይ ወራር ምእንቲ ሓርነት ህዝብና ዝተረፈ ኣካላትና ከነወፊ ድልዋት ኣለና ምባሎምን፣ ናይ ቃልሲ መንፈስና ንኽሕደስን ሃገራዊ ሓላፍነትና ንኽንስከምን ትብዓት ኣስኒቖምና ኢዮም። ታሪኾም ከኣ ብኽብሪ ተዘኪሩ ክነብር’ዩ። ነዞም ሓርበኛታት ብጾትና እዛ ወኻርያ ኢሳያስ በቲ ዝዘርግሕዎ መንፈስ ኩሉ ኤርትራዊ ዘበራበረ መልእኽቲ ተሰናቢዳ፣ ኣባላት ጸጥታ ልኢኻ ክትጸናጸኖምን ክትስልዮምን ከም ዝወርሐት ተዓዚብናያ ኢና። ኣብ 1994 ዓ.ም ኢሳያስ ንስንኩላን ምስ ደፈረት ንመሰልና ከም ዝደፈረት ዘኪርና፣ ነብስ-ወከፍ ኤርትራዊ ዝያዳ ከኣ ነብስ-ወከፍ ተጋዳላይ ናይ እዞም ምእንቲ ናጽነት ሃገርና ኣካላቶም ዝሰኣኑ፣ ሕጂ’ውን ምእንቲ ሓርነት ህዝብና ከቢድ ዋጋ ዝኸፍሉ ዘለው ስንኩላን ብጾትና ድሕንነት ምሕላው ሓላፍነቱ ምኻኑ ነዘኻኽር።
እዞም ምእንቲ ናጽነት ሃገርና ኣካለ ጎደሎ ኮይኖም ዝተረፉ ብጾት፣ ንድሕነት ሃገርናን ንሓርነት ህዝብናን ሕጂ’ውን ብትብዓት ክንውፈ ኢና እናበሉ፣ ንሕና እቶም ምሉእ ኣካላት ዘለና፣ ከነድምዕ ንኽእል ብጾቶም ትም ኢልና ሃገርናን ህዝብናን ለኪምና ክንጠፍእ ግቡር ወይ ንቡር ኣይኮነን። ብሰንኪ ሓንቲ ውልቀ-ሰብ ብሰንኪ ኢሳያስ ወኻርያ ኢያ ኤርትራ ትመስል ሃገር ትጠፍእ ዘላ። ኩልና ንነብስና ለዊጥና ንለውጢ ንበገስ። ነብስ-ወከፍና ሕልናና ነበራብር፣ ነብስ-ወከፍና ሓላፍነትና ንሰከም። ተቓለስቲ ኮይንና ኢና ሃገር ኣምጺእና’ሞ ተቓለስቲ ኮይንና ሃገር ነድሕን። ብትብዓት ሕጅ’ውን ኤርትራ ወይ ሞት!! ሕጂ’ውን ሓርነት ህዝብና ወይ ሞት!! ንበል። እዚ መልእኽቲ እዚ ንነብስ-ወከፍ ኤርትራዊ ብፍላይ ከኣ ንነብስ-ወከፍ ተጋዳላይ ዝመሓላለፍ ዘሎ መልእኽቲ’ዩ። 20 ሰነ ነብስ-ወከፍና ካብ ሃገራዊ ጥልመት ተመሊስና፣ መብጽዓ ሰማእታትና ነተግብረላ፣ ተቓለስቲ ምኻናን ነመስክረላ፣ ንሃገር ካብ ጥፍኣት ንህዝብና ካብ ህልቂት ከነድሕን ቃል ንኣትወላ ዕለት ክትከውን ንጽዋዕ ኣለና።
ዘልአለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና!!!!
ዓወት ንሓፋሽ ህዝብና!!!
20 ሰነ 2016


text:
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
ቅዱስ ኣንጦንዮስ ናብራ ብሕትውና ኣብ ሳህራ ክጅመር ከሎ፡ ብዝሒ ሓሳባት ኣብ ኣእምርኦም የጨንቖም ነበረ። ንኣምላኽ ከኣ ከምዚ ኢሉ ይልምን ነበረ፡ “ኦ ኣምላኸይ፡ ካብዚ ሓሳባት ክናገፍ ደልየ ግና ኣይከኣልኩን፡ እንታይ ክገብር፤ ከመይ ገይረ ከቋርጾ ይኽእል፤” ቅሩብ ካብቲ ናይ ጸሎት ቦትኦም ውጽእ ምስ በሉ ፡ ንዕኡ ዝመስል ሰብኣይ ረኣየ። ኮፍ ኢሉ ስርሑ ይሰርሕ ይትንስእ እሞ ናብ ጸሎቱ። ዳግማይ ናብ ስርሑ ይምለስ ተንሲኡ’ውን ይጽሊ። እዚ መልኣኽ እግዚኣብሔር ንረድኤት ኣንጦንዮስ ዝተላእከ እዩ ነይሩ። ከምዚ ኢሉ’ውን ተዛረቦ “ከምዚ ግበር እሞ ካብ ሓሳባትካ ክትናገፍ ኢኻ”። ነዚ ምስ ሰመዐ ቅዱስ ኣንጦንዮስ ዓቢ ሓጐስ ተሓጐሰ ከምኡ’ውን ገበረ። ካብቲ ዘጨንቖ ዝነበረ ሓሳባት ድማ ተናገፈ።
2. ጥበብ እግዚኣብሔር ዘይምምርማር።
ቅዱስ ኣንጦንዮስ ንጥበብ እግዚኣብሔር እናኣስተንተነ ከሎ፡ ከምዚ ኢሉ ሕቶ ሓተተ “ንምንታይ’ዩ ገለ ሰብ ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ ዝመውት፡ ገለ ከኣ ዕድመ ጸጊቡ ዝመውት፤ ገለ ሃብታም ይኸውን እቲ ካልኣይ ከኣ ድኻ ዝኸውን፤ ንምንታይ እዮም ሓጥኣን ሃብታማት ዝኾኑ እቶም ቅዱሳን ድማ ዝደኽዩ፤” ። ከምዚ ዝብል ድምጺ ከኣ ሰምዐ፡ “እዚ ጥበብ እግዚኣብሔር እዩ፡ ምምርማሩ ከኣ ኣይጠቕመካን እዩ”።
ሓደ እዋን እዩ ሓደ ኣቦ ንቅዱስ ኣንጦንዮስ ከምዚ ክብል ሓተቶ፡ "ንኣምላኽ ከስምሮ እንተኾይነ እንታይ ክገብር ኣሎኒ፤" መልሲ ቅዱስ ኣንጦንዮስ፡ "ነቲ ዝብለካ ኣስተውዕለሉ። ናብ ዝኸድካ እንተኽድካ ንኣምላኽካ ኣብ ቅድሜኻ ግበሮ። ኣብ እትገብሮ ኩሉ ምርኩስካ ቃል ኣምላኽ ይኹን። ኣብ ኮፍ ዝበልካሉ ቀልጢፍካ ኣይትተንሥእ። ነዚአን ኣጽንዓየን ክትዕወት ኢኻ።"
4. ካብ ብዙሕ ምዝራብ ብዙሕ ምስማዕ።
ቅዱስ ብሞ ንቅዱስ እንጦንዮስ ክሓቶ ከሎ፡ “ንኽጸድቕ እንታይ ክገብር ኣሎኒ፤” ቅዱስ እንጦንዮስ ከኣ “ብዝገበርካዮ ኣይትትሓበን ብዝሓለፈ ኣይትጣዓስ። ከብድኻን ልሳንካን ኣድብ(እሰር)።”
5. ትሕትና ንስነቓ።
ቅዱስ እንጦንዮስ፡ “ኩሉ ዓይነት ፈተና እቲ እከይ ረኣኹ ብሓዘን ተመሊአ ከምዚ በልኩ “መን እዩ ነዚ ፈተና ዝሓልፎ” ብኡ ንብኡ ካብ ኣምላኸይ ድምጺ ሰማዕኩ “ትሕትና ንዘለዎ”። ዝብል ።
(For those who do not have Geez, please check this link) BHIL ABEW: KIDUS ANTHONIOS (1)
በረከቶም ምስ ኩሉ ህዝበ ክርስቲያን ይኹን።
ይትባረክ እግዚኣብሔር ኣምላክ ኣበዊና!!! በቲ ዘይውዳእ ሰላሙ ሰላም ዝሃበና።


text:
ህንዲ፣ ምስ ኤርትራ ዝጸንሓ ዲፕሎማሲ ከተዕቢ ትደሊ
Radio Erena: 25 April 2018
ህንዲን ኤርትራን ኣብ ዲፕሎማስያዊ መደያት ዘለወን ርክባት ንምዕባዩ ዘኽእለን መዘክር ከምዝኸተማ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ነቲ ስምምዕ፣ ብወገን ህንዲ፣ ጸሓፊ ቁጠባዊ ዝምድናታት ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቲ.ኤስ. ቲሩሙርትን ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ህንዲ ኣቶ ኣለም ጸሃየን 'ዮም ብ20 ሚያዝያ፣ ኣብ ከተማ ደልሂ ከቲሞም።
መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ህንዲ ከምዝሕብሮ፣ ህንዲ ንኤርትራ ኣብ ትምህርቲ፣ ንግዲ፣ ሕርሻ፣ ናይ መግቢ ረድኤትን ካልእ ሓገዛትን ከተበርክት ጸኒሓ'ያ።
ኣብዚ እዋን'ዚ ድማ ዲፕሎማስያዊ ርክባት እዘን ክልተ ሃገራት ንምዕባዩ፣ ህንዲ ናብ ኤርትራ ቀዋሚ ኣምባሳደር ንምልኣኽ ትዳሎ ኣላ።
ህንዲ፣ ኤርትራ ኣብ እትርከበን 18 ሃገራት ኣፍሪቃ ኤምባሲታት ንኽፋት መደብ ከምዘለዋ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ህንዲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ምግላጹ ይዝከር።
እታ ሃገር፣ ብድምር ኣብ 44 ሃገራት ኣፍሪቃ ኤምባሲታት ክህልዋ ትሰርሓሉ ዘላ ምኽንያት፣ ነቲ ቻይና ኣስፋሕፊሓትሉ ዘላ ቁጠባዊ ሕዛእቲ ኣፍሪቃ ንምሽማው ምዃኑ ይግለጽ።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፣ ቀዋሚ ኣምባሳደር ህንዲ ኣብ ሱዳንን ተንቀሳቐሳ ኣምባሳደር ህንዲ ኣብ ኤርትራን ራቪንድራ ጀይስዋል ሃገሩ ምስ ሱዳን ዘለዋ ቁጠባዊ ዝምድናታት ንምዕባይ ብዛዕባ ዘሎ ተኽእሎ ብዝምልከት ምስ ሚኒስትር ኢንዱስቱሪ ሱዳን ዶ/ር ሙሳ መሓመድ ካራማ፣ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ከምዝተዘራረበ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ህንዲ ይጠቕስ።
=======================


text:
ኣብዚ ቕነ፡ሞት ህቡብ ድማጻዊ ሙሉጌታ በየነ፡ ኣዚዩ መዛረቢ ዛዕባን መሕዘንን ኮይኑ ቐኒዩ’ዩ።ንስድራቤቱን ንኣድነቅቲ ሙዚቃዊ ስርሓውቱ ጽንዓት ይሃብኩም እብል።
ሙሉጌታ በየነ፡ ቆልዓ ኮይነ እየ ዝፈልጦ፣ ደርፍታቱ እምብዛ ካብ ምፍታው ዝተልዓለ ደጋጊመ እሰምዖ እየ። ድሕሪ 23 ዓመት ከኣ፡ ኣብ 2014 ፍቕድ ኣምላኽ ኮይኑ ብ’ኣካል ክረክብቦ ዕድል ገይረ እየ።ልኽዕ ቕድሚ 2 ዓመት ኣብ ሙዚቓ ሕይወቱን ገለ ተዘኽሮታቱን ንመዘኸርታ ዝከውን ነገር፡ ኣብ መጋሪያ ዕላል ዲቕ ዝበለ ወግዒ ኣዋጊዕና ኢና።ካብ ሪቕ ወግዕና፡ ገለ ክብለኩም ሕርድግ ክብል!
ኣብ 2014 ከኣ፡ግጥምን ዜማን ተረኺቡ ክደርፍ ከም ዝደልይ ሓቢሩኒ ብምንባሩ፣ ርድየቱ ተዓዚበ ሓንቲ ግጥሚ ኣዳሊየ ኣብ 2015 ድሕሪ ሓደ ዓመት ሃብኽዎ።ስነ ጥበባዊ ፍረሰላም ሙሴ ከኣ፡ እታ ዜማ ከዳልዋ ተሰማማዒና፣እንተኮነ ብሓደ ሓደ ግላዊ ጉዳያት ማሕበራዊ ሕይወትን ሙሉጌታ ከስልጣ ኣይ’ከ’ኣለን።እታ ግጥሚ ሂበዮ፡ምስ ፍረሰላም ኣራኺበዮም፣ከምዝተፈላለና እዝኽር።
ናይ ስቱዲዮ ጉዳይ ከኣ፡ምስ ገሬ በርሀ ተዛሪብና፡ገሬ ብሓገዝ መልኽዕ ብናጻ ከምዝሰርሕ እሰምዕ ብምንባረይ፡”ድሙዕ ሙዚቃ ወሸለ ተስሪሑ” ብዝብል መንፈስ ክሕግዞ ቕሩብ ምንባሩ፡ማዕዶተይ ገሊጸሉ ምንባረይ ይቕጀለኒ ኣሎ።
ፍረሰላም ሙሴን ገሬ በርሀን ን’ኣይተት ምዕንባብ ስነ ጥበብ ቢሎም፣ንበዓል ሃበባ ድምጻዊ ሙሉጌታ በየነ ዘርኣይዎ ተገዳስነት ልባዊ ምስጋናይ ክገልጸሎም እፈቱ።
ሞት ርግምቲ’ያ ብሓቂ! እንሆ’ዃ ሓደ ድሕሪ እቲ ሓደ ነቶም ብሉጻትን ህቡባትን ስነ ጥበባውያን ትወስዶም ኣላ።ንሞት ብዙሕ ተባሂልዋ እዩ።ብዙሕ ተገጢሙላ።ብዙሕ ተደሪፉላ።እምብዛ ተሓዚኑላ።ሚሒር ተሓሪኑላ እዩ።
ሙሉጌታ በየነ፡ ካብ ኣቡ’ኡ ነፍሲ-ሔር ሓምሳ ሓለቓ በየነ ካሕሳይ፣ካብ ወላዲት ኣዲኡ ወይዘሮ ሽፍታ ኣብራሃ፡ ኣብ 1961 ወይ ኸኣ ኣብ 1953 ኣቆጻጽራ ሓበሻ ከምዝተወልደ፡ቕድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ዝገበርናዮ ዕላል ዜና መዋእሉ ኮነ ሓብቱ፡ሕጽይቲ ዶክተር ካሕሳ በየነ ድሕሪ ንዕረፍቱ፡ሓቲትናየን ካብ ዝሃበና ክንግዘቦ ከም ዝከ’ኣልና ኣብዚ ዓንኼል ግዜ ሙዃኑ ክንርደ’ኦ ኺኢልና ኢና።
ስድራቤት ሙሉጌታ፡ ዓሠርተ ዉሉዳት ዘፍረየት፡ስስንቲ ቤተሰብ እያ።ካብዞም 10 ዉሉዳት፡6 ኣወዳት ክኾኑ ከለዉ፡እተን 4 ኣዋልድ እየን።
ሙሉጌታ በየነ፡ምስ ዮላንዳ ጃኩማ ካብ ዝፈላለ፡ምስታ ጓል 4 ኣስመራ ዝኮነት በዓልቲ ቤቱ፡ ኣብ ኣጋ ምውዳቕ ደርጊ ተላሊዮም ሓዳር ከምዝገበሩ ይዕለል እዩ።ኣቦ 6 ዉላዳት ከምዝኮነ ወትሩ ዝዛረብ ዝነበረ ሙሉጌታ በየነ፡እተን ክልተ ኣዋልድ ደቂ በዓልቲ ቤቱ ምዃነን፡ካብ መቕርቡ ይዛረቡ እዮም። ሰብ ሞያ ሙዚቃን ወነንቲ ቤት ሙዚቃን ሙሉጌታ በየነ ኣብ ግዜ ደርጊ ምስ እኒ ታረቐ ተስፋሕይወት፡ዮሓንስ እስቲፋኖስ፡ኤፍረም ታምሩን ጸሃየ ዮሓንስ ካሴታቶም ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ዘርጊሑ ልዑል ተሰማዕነት ዘጥረየ ድማጻዊ ሙዃኑ ክንግዘቦ ክ’ኢልና ኢና።
ሓንቲ መዓልቲ ደቒ ሰበይተይ እየን ኢሉ ኣዕሊሉ ከምዘይፈጥ ብዙሓት ስነ ጥበባውያን ኮነ መቕርቡ ምስኽርነቶም ይህብሉ እዮም።ሙሉጌታ ቂም ዘይሕዝ፡ቦቕቧቕን ምንባሩ፡ብዙሓት ፈለጥቱ ይዛረቡ እዮም።ሓብቱ ሕጽይቲ ዶክተር ወይዘሮ ካሕሳ ከይተረፈ ነዚ ሓሳብ ይርዕምኦ እየን።
ሙሉጌታ፡ኣዚዩ ሓሚሙን ተዳኪሙን ከሎ፡ድምጹ ፈጺሙ ኣይተቐየረን ነይሩ።እዚ ከኣ ምስ ኣቦና ትካቦ ወልደማሪያም ዘመሳስሎ፡ኣብ ስነ ጥበብ ጥቡቕ ፍቕሪ ምንባሩ ምስኽር እዩ።ንየማነ ባሪያ፣ኪሮስ ኣለማዮ፣ጸጋይ በራኺ ክመስልን ንዖዖም እናረ’ኣየ ንቕድሚት ዝገስግስ ዝነበረ፡ስነ ጥበባዊ ሙሉጌታ ሰ’ኣን ዓቅሚ ካብ ደርፊ ዓለም ይዛረብ ምንባሩ እፍለጥ’ዩ።
“ስነ ጥበባዊ ኣኽሊሉ ተስፋጽዮን ረዚን ሓላፍነታዊ ዓቢ-ሰብ’ዩ።” ክብል ሙሉጌታ በየነ እናመስገነ ይዝክሮ ነይሩ እዩ።ስነ ጥበባዊ ኣኽሊሉ ካብ ከተማ ኣስመራ፡ናብ ሙሉጌታ ተዓቒቡ ዝሕከመሉ ዝነበረ መካነ-ሕሙማን ዓይደር፡’ደስ ዘብል ዘጸናንዕ፡ቓል’ ብምስዳዱ ምስናይ ምስጋና እዝኽሮ ምንባሩ በጻሕቱ ይዛረቡ እዮም።
ብዙሓት ስነ ጥበባውያን ከኣ፡ኣብ ከምዚ ደረጃ ዝበጽሐ ምንባሩ ብዘይምግንዛቦም ኣመና ዝሓዘኑ ከም ዘለዉ እንሰምዖ ዘለና ሓቂ እዩ።
“ሞት ሓያል ርግምቲ
ሞት ሓያል ርግምቲ
ዓርከይ ወሲድኽዮ ጨኺንኺ
ዓርከይ ወሲድኽዮ ጠሊምኺ።
ዘይመወት ነባሪ’ዶ ሎ፧”
ትብል ደርፊ ወናኒ ያሬድ ሙዚቃ ቤት ዝነበረ ድምጻዊ ገበረዝጋቢሔር ገብረጻድቅ እናዘከሩ ዝሓዘኑ ከምዘለዉ መጠን፣
“ሞት ርግምቲ፡ሞት ርግምቲ
ናይ ወዲ ሰብ መቕዘፍቲ
ቖጸራ ዘይብላ ትመጽእ ለይቲ ቐትሪ
መንጢላ ትወስድ ድካ ይኹን ሃብታም
ዘይብላ ቆጸራ
ንሓርስ ንጉልጉል ንቑርብ ዕድሜና
ንዘይንማልኦ ናይ ዓለም ጥሪትና
ኣይን’ረሳዓዮ በለይቲ ምዃና!”
ኣብ ወርሓት ክረምቲ 1990 ካብ ዝተዘርግሐት ካሴት ወናም ድምጻውን ሙዚቀኛን ጸጋይ በራኺ፡እናዘኸሩ ዝሓዘኑን ዝደጉዑን ኣድነቅቲ ሙሉጌታ እልቢ የብሎም።
ሙሉጌታ ወዲ 13 ዓመት ከባቢ ኮይኑ፡ምስ ወትሃደራት ናብ ኣስመራ ከምዝከደ ሓብቱ ወይዘሮ ካሕሳ በየነ ትዝኽሮ እያ።ካብ ግዜ ቁልዕነቱ ደገ ደገ ዘብዝሕ ምንባሩ፣በዓል ኪሮስ ኣለማዮ፡እኒ ጲጥሮስ ዝበሃሉን ካል’ኦት ክደርፉ ብምዕዛብ ሃሙን ቐልቡን ናብ’ኡ ይገብር ምንባሩ’ውን ተዘኽሮ ሕዮ’ኣኣን ከም ዘዘኽረን ይዛረባ እየን።
ን’ኣዲኡ ዘይፈቱን ዘይኽብርን ዳርጋ የለን ክበሃል ይከ’ኣል እዩ።ሙሉጌታ ተኮነ ኣብ ግዜ ቁልዕነቱ ዝተፈላያ ቤቱ፡ናፍቆት ወላዲት ኣዲኡ እምብዛ ይሕይሎ ምንባሩ ንሬድዮ ኣስመራ ሓቢሩ ምንባሩ ዓበይቲ ደቂ ኣስመራ ይዝኽሩ እዮም።
ኣብ 2014 ወርሒ ሚያዝያ፡ ኣብ ዝገበርናዮ ዕላል’ውን ነዚ ኣስሚሩሉ እዩ።በዚ’ዩውን “ኣደይ ወላዲተይ” እትብል ደርፊ ባዕሉ ኣዳሊዩ ናብ እዝኒ ሰማዕቱ ከምዘዳለዋ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ቓለ መጠይቓት ዝገልጽ ዝነበረ።
ኣደይ ወላዲተይ
ኣደይ ወላዲተይ ጥዕምቲ ወለላ
የዕቢያቲኒ ንዓይ ሓዚላ
ኣነስ ኣይርስዖን እቲ ቑውምነገርኪ
ኽፈድየኺ’የ ኣደይ ጻማኺ።
ድሕሪ ምባሉ
ናይ ወላዲት ጻማ ዘይፈልጥ ተሎ
ቓላት የብለይን እንታይ’የ’ሞ ክብሎ
ድካም ናይ ወላዲት ብሕልፊ ናይ ኣደ
ፍጹም ኣይርስዖን ኣብ ዝከድኩ ከይደ።
ኢሉ ዝገለጾ ሓሳብ፡ኣማን ብ’ኣማን ጻማ ናይ ወላዲት ሙሉእ ዕድሜካ ከፊልካ ዘይኽፈል፡ረዚን ሰፍ ዘይብል ዕዳ ሙኳኑ ነዛ ደርፊ እንክሰምዕ እናሻዕ እከብደኒ እዩ ዝብለካ ሰብ ምርካቡ ኣምበ ኣየጸግምን እዩ።
ዕዳ ባንኺ፡ በዚ በለ በቲ ይኽፈል እዩ።ዕዳ ሃገር ተኮነ ዝኽፈል ኮይኑ እስመዓኒ፣ዕዳ ኣደ ግና ኣመና፡ኣመና ዕጹብ ክትከፍሎ ዘይሕሰብ፡ረዚን ዝጽዕነቱ ሓሳብ ክሸመካ ተዘይኮይኑ ንክትሓሳቦ፡ከማን ጋዶ እዩ ዘብል ኮይኑ ትረክቦ ኢካ።
እዛ ደርፊ ወላዲት ኣዲኡ ክሰምዓ ከለዋ ከመይ ኮን እስመዐን ይከውን፧እስከ ንዓበይቲ ኣሕዋቱ ወይዘሮ ኪዳን ኮነ ንወይዘሮ ካሕሳ ረኪብና መልሲ ስጋብ ንረክበሉ፡/ወላዲት ኣዲኡ ኣመና ዓብየን እየን።/፡ዉዕለት ኣዲኡ ከፊሉ ዝዛዘመ ተሎ ሃየ ይንገረና ክብል እፈቱ!!
ድምጻዊ ተስፋ’ኣለም ኣረፋይነ ‘ቆርጫጭ’ ምስ ደርፍታት ሙሉጌታ በየነ ፍሉይ ጦብላሕታ ከምዘለዎ፡ክብርቲ ወላዲቱ ነብሲሔር ዘይዘሮ ተበርህ ከምዘዘኽሮ ክፈልጥ ክ’ኢለ ኣለኩ።ብፍላይ እታ “ሕይወት ጓል ኣስመራ” እትብል ደርፉ፡ ኣብ ግዜ ቁልዕነቱ ሚሒር ይፈትዋ ምንባሩ፡ገጀረት ንእሽተይን 05 ፊልሚ መር’ኣይን ይመስኽራ ዘብል እዩ።
ድምጻዊ ካሕሳይ በርሀ ተኮነ ብዙሕ ተዘኽሮን ኣፍልጦን ኣብ ግዳይ ደርፍታት ሙሉጌታን ሙሉጌታ ባዕሉን ከምዘለዎ ሓቢሩኒ ኣሎ፣እሞ ኣብ ዝቕጽል ናብ ኣንበብቲ ከቅርቦ ክፍትን እየ።ንሕጂ ግና ንስድራቤት ሙሉጌታ በየነ ጽንዓት ደጊመ ይሃቦም ክብል እፈቱ!
ድምጻዊ ሙሉጌታ በየነ ካሕሳይ፡ኣብታ ኣብ 1984/5 ወይ ከኣ 1977 ኣቆጻጽራ ሓበሻ፡ካብ ኩናት ባረንቱ ከምልጥ ዝቐሰበቶ ካሴቱ ንገለ ናባኩም ንሕጂ ወስ ወስ ከም ወስታ ሰማይ ከብለልኩም።
ብዛዕባ ከረን ካብ ዝደረፋ ደርፊ ብቑንጫብ፡
″መበቈል ፍረታት ኣደ ሽሻይ
ኣባኺ ዚርከብ ዓርኮብኮባይ
ኣባኺ ዚርከብ ዓርኮብኮባይ።
ከረነይ ምልክዕቲ ፈራይ ዩ ቦታኺ
ንዓይኒ ደስ ዚብ ል ኣቀማምጣኺ
ለዋህ ሕያወይቲ ሓንጐፋይ ልምድኺ
ተፈታዊት ስፍራ ሰላምታይ ንዓኺ።″
ንምጭውቲ ከተማ ኣስመራ ካብ ኢንጂነር ኣስገዶም ወልደሚካኤል ዝተልኣከቶ ግጥሚ፡ብክፍሊ ቕድመ ምርመራ ከይትድረፍ ዝተገብረት ከኣ፡
″ኣስመራ ሓብሓቢት ኵሉ ሓላል ዓድና
ኣላይት ስድራና
ካብ ማዕዶ ናብ ማዕዶ
ለምለም ሜዳ ዓባይ ኣጉዶ
ኣስመራየ ክብል ዶ
እዚ ኵሉ ጽውጽዋይ ኰይኑ
ጨንፈርኪ ረጊፉ ከተማና ኣስመራ።″
ንጓል ኣስመራ ከኣ፡ኣብ ወርሒ ጥሪ ብምኽኒያት ማሕበራዊ፡ባህላውን ሓይማኖታውን ጉዳያት ካብ ቤታ ክትወጽእ ባብ ዘርሕው፡ማኸ ዘለዋ ወርሒ ብምዃና ምስ ጥሪ ኣተሓሒዙ ዝደረፋ ኸኣ፡
″ሕይወት ጓል ኣስመራ″
መልክዕ ምስ ቁም ነገር ጠባይ ዚዓደላ
ፍጹም ዘይትምኖ መዓር ጸባ ፍቕራ
ጥሪ ዚሃበኒ ህይወት ጓል ኣስመራ።
ንዓኺ ኽደልይ፡ ካብ ተጓህይኒ
ካልኣይ ከይረኣኽዋ ግዜ ነዊሑኒ
ሙሉእ ኣስመራ ደሊየ ፍጹም ተሳኢና
ብታቦት ዓጂቡ፡ጥሪ ኣራኺቡና
ጥሪ ኣራኺቡና።”
ጥሪ ንኣዋልድ ሕሱም ከምዝብልዎ
ሎሚ ኣጓኒፉኒ ብ’ዓይነይ ረ’ኣኽዎ
ሓዳር ኣብቂዑኒ፡ ብዘይሓሰብክዎ
ምስ ዘይትምዎ ጓል ዓለመይ ረኣኽዎ።”
ካል’ኣይቲ ካሴት ሙሉጐታ በየነ ምስ ሞት ኣዚዩ ፍትውን ህቡብን ስነ ጥበብዊ ተኽለ ተዝፋዝጊን ምስ ዑደት ጉጅለ ሙዚቃ ሮሃ ኣብ ኤርትራን፡ ብምትእስሳር ከም ፡ኣብ ሙዚቃ ዓለም ዝግደሱ ዓበይቲ ወለዲ፡ሰብ ዕድመ ጸጋ የዕልሉ እዮም።
ካል’ኣይን መወዳእታ ክፋሉን ኣብ ዝቕጽል…


text:
ነዚ ሕቶ ንሰብ ዘይኰነስ ንነብሰይ ኢለ’የ ክቃለሶ ክፍትን። እቶም ነዚ ክጽሕፍ ዝሓተቱኒ ሰባት፣ ንኣንበብቲ መጽሔቶም ዘርዊ ጽሑፍ ክረኽቡ ብውሽጢ ልቦም ስለዝምነዩ፣ የንውሓልና’ዶ ይሕጽረልና! የመቅሮ’ዶ የምጽጾ! ሸውሃት ኣንበብትና የጕድም’ዶ የብልሕ እንዳበሉ እንተ ተሻቐሉ ኣየኽፍኣሎምን። ኩሉ ቀራብ መጽሔት ድቃስ ዝስእነሉ ንቡር ስክፍታ እዩ። እቶም ኣውሃሃድቲ መጽሔት ተስፋ ብዘይቀብጽ ትምኒት ተመሪሖም ተኣምራዊ ጋህዲ እንተ ተጸበዩ’ውን መን ይፈልጥ! ነዚ ናይ ሃገር ከቢድ ጾር ኰይኑ ዘሎ ሕቶ ዘፋዅስ ሰብ ከይተጸበይዎ ደበኽ እንተ ኢሉሎም’ሞ ኽኣ ንኣንበብቶም ብምሕጓሶም ክሕጐሱ እዮም። ምኽንያቱ ሕቶኦም ሕቶ ኩሉ እዩ ኰይኑ ዘሎ። ቁጽሮም ኣይፍለጦም ድኣ’ምበር፣ ብዙሓት ፈጠራዊ መጽሓፍ ካብ መዓሙቝ ሂወቶም ክደርሱ ዝጽበዩሉ ዘሎ ግዜ እዩ ዝመስል። እቲ ክንገር ዘለዎ ዛንታ ኣብ ውሽጢ ሰብ ኰይኑ የእዊ’ሎ ዘብል ወቕቲ እዩ። ተዓቢጡ ዘሎ ብርሃን ስነጽሑፍ ፈንጺጉ ንኽውጽእ ዘስምዖ ዘሎ ነጐዳ ተለላያይ ድምጺ ኰይኑ ኣሎ። እንታይነት ፈጠራዊ ድርሰትን ደራስን ከም ሕጂ ኣብ ኢድ ምላሽ ዝጽበዩ ሓተትቲ ወዲቑ ኣይፈልጥን። ንኽጽሕፍ መፍትሕ ሃብታም ተመኵሮይ ሃቡኒ ዝብሃለሉ ግዜ በጺሕና ከይንኸውን እየ ዝብል።
ግን ቀሊል ኣይኰነን። ኣይከምሕቶኡን። ምጽሓፍ ክብል እንከለኹ ናይ ፈጠራ ጽሑፍ ማለተይ እየ። ብዛዕባ ስነጥበባውያን ደረስትን ስነጽሑፎምን’የ ከስተንትን ደልየ ዘለኹ። ንኣብነት ከም ንውሕ ዝበለ፣ ሕጽር፣ ወይ ማእከላይ ዝዀነ ፈጠራዊ ዛንታታት ወይ ድማ ተዋስኦታት ማለተይ እዩ። ንግጥሚ’ውን ብኽቡር ደረጃ ኣባል ስነጽሑፍ ምዃኑ እየ ዝኣምን። ጎይታ ስነጽሑፍ እንተተባህለ’ውን ዒራ ብግሁድ ኣይተተጠቐምኩሉን ኢለ ኣይምተቓወምኩን። ዋና ድሕሪ ረኺቡስ ሓኸለ ስነጽሑፍ ምዃኑ ብልበይ እየ ዝኣምን። ገሊኦም ዝተዓደሉ ክንፊ ግጥሚ ተወጢሖም ዝበጽሕዎ፣ ማለት ንርሕቀቱ ኰነ ንዕቤቱ ዝመዝን ማእለያ ዘይብሉ ሃዋህው ስምዒት የቕንእ እዩ። ዳርጋ ኩሉ ክብልዎ ዝደልዩ ክብሉ እንታይ ይተርፎም እብል ኣብ ጽምዋ ሓሳበይ ኰይነ። ኣብ ውነ ፍርሓቶም ተላሕጒኑ፣ ወይ ኣብ ቅዲ ድኽነቶም ተሸኲዑ፣ ወይ ድማ ኣብ ሕጽረት ቋንቋኦም ተቐርቂሩ ዝተርፍ መግለጽ ሂወት ዓለሞም የለን።
ብዘይካ ብግጥሚ ብቅዲ ነዊሕ ይኹን ሓጺር ፈጠራዊ ዛንታ ወይ ተዋስኦ ክብጻሕ ዝኽእል ፍጹም ርሕቀት ረሲዐ ኣይኰንኩን። እቲ ዝተዓደለስ ኣብ መንኰርኰራት ውንኡን ትሕተ-ውንኡን ተሰቒሉ እንዳተሓምበበ ናብ መንገዲ ፍጹም ስነጥበባዊ ርሕቀት ይዕዘር እዩ። ብፈጠራዊ ዛንታን ብተዋስኦን ብግጥምን ገይሩ ሰብ በጺሑዎ ናብ ዘይፈልጥ ሓቅታት ሂወት ይውንጨፍ። ኣብኡ ዝተራእዮ ሕልሚ ይኹን ሓሳብ ከም’ቲ ብልጭ ክብል ዝተራእዮ ዘግህድ ደራሲ ዕዉት ፍጡር እዩ። ብክኢላታት ዝተደርሱ ፈጠራዊ ዛንታታት እናኸንብብ ፍሉይ መጻወዲ ራእይ ዘለዎም ደረስቲ’ኳ የለዉን ኣይብልን። ከመይ ገይሮም ድኣ ነቲ ዕረፍቲ ዘይብሉ ተንቀሳቓሲ ሕልሚ ናብ
ቃላት ቀይሮሞ? ኣበይ ሒዞሞ ጸኒሖም’ቲ ኹሉ ዛንታ? ‘ቲ ኹሉ ቅዲ ኣቀራርባ? ነቲ ስውንዋኖ ዕሊ-ፈጠራ በየናይ ሕንቁቕ መትሓዚኡ ጨቢጦም እዮም ከም ልዙብ መሳርሒኦም ገይሮም ብእኡ ድላዮም ዝቐብኡ፣ ብእኡ ቃሕ ዝበሎም ዝቐርጹ? ነቲ ናብ ዓለምለኸ ደረጃ ፍቕሪ ዘስገሩዎ ትሑት ፍሕትሕት ፍትወት ዝነበረ ዕለታዊ ርክብ ኣበይ እዮም ዓቂቦሞ ጸኒሖም? ነቲ ንውግእ ናብራ ናብ መምህር ሂወት ዝቐየረ ዛንታኸ ኣብ ምንታዮም እዮም ቀቢሮሞ ነይሮም? ነቲ ግናይ ተደጋጋሚ ዛንታ ከመይ ገይሮም ናብ ዘይምኖ ሙዚቃ ተስፋ ቀይሮሞ? ነቲ ኣብ ጭቃ ናብራ ዝጥልቅይ ዝነበር ህሩፍ ትሑት ስምዒት ከመይ ገይሮም ብሓድሽ መንፈስ ንልዑል ክብርታት ከምዘስተባህል ገይሮም? ካበይ የውጽእዎ ነቲ ሓድሽ ቅዲ? ሓድሽ ኣነጋግራ ዛንታ? ነቲ ንወድሰብ ናብ ልዑል ፍጡር ዝቕይር ምስጢር ኣበይ ጸኒሑዎም እዩ ብመጻሕፍቲ ዘውሕዝዎ ዘለዉ?
ብደረስቲ ኩሉሻብ ምስተገረምኩ እየ። ብናይ ርእሰይ ዕሊ ኣጻሓሕፋ’ውን ተገሪመ ኣይወዳእኩን። ስለምንታይ ክጽሕፍ ከም ዝደልይ ዝገልጽ ምላሽ የብለይን። ከም ውቃበ ኣብ ውሽጢ ህልውናይ ዝሰረጸ ድፍኢት ጽሓፍ-ጽሓፍ እዩ ዘጽሕፈኒ። ናይ’ቶም ስነጥበባዊ ሓይልታት ውርዉር ኲናት ኰይነ እየ ነቲ ብናብራ ገጢሙኒ ንውሽጠይ ዝሰፈረ ግጥማት ናብ ስነጥበባዊ ህልውና ክቕይር ዝፍትን። ኣብ ናብራይ ካብ ዝገጥሙኒ ዓይነይ ስሕብ ንዘብሉ ፍጻሜታት ኣዝየ እየ ዘቕልበሎም። እዚ ፍሉይ ባህሪ’ኳ ኣይመስለንን። ኩሉ ቀልቡ ናብ ዝስሕቦ የቕልብ እዩ። ካብ ንእስነተይ ሚረ ነቲ ዝገጥመኒ ዘበለ ተመኵሮ ሂወት ኣብ ወረቐት ብዘይዓለቡ ብመርበብ ቃላት ጸሚደ ኣብ ዝነብሩሉ ቦታ ከቐምጥ ላሕ እብል። እቶም ናይ ውሽጠይ ቃላት ነቲ ግጥሚ ብሓቂ ፈቲሎም ክኣልምዎ እንከለዉ ኣብ መንጎ ውነን ትሕተ-ውነን ወይ ኣብ መንጎ ሕልምን ግህዶን ኰይነ ቅሳነት ይስምዓኒ። ብዘይተሰምዐ ሙዚቃ አሰንዮም። ኣብ ዓለም ወሪድካ ብዘይምለኽ ተኽእሎታት ከም ዝዛነዩ እገብሮም። ንዕኦም እንዳኣለምኩ ጥራሕ ብሩፍታ ምነበርኩ። ዘይገብርዎ ነገር የለን። ናብ ወረቐት ውረዱ ኢለ ግን ብፍቓዶም እምበር ብፍቓደይ ከውርዶም ኣይክእልን። እንተወረዱ ድማ ከም’ቶም ፈለማ ዝተኸሰቱለይ ኣይኰኑን። ንንቕሓት ግህዶ ናብራይ ሙሉእ ንስነቶም ኣይቀልዑለይን። ሂወት ድቃሰይን ዙረት ሕልመይን ዝሕሾም እዮም ዝመስሉ። ተቓሊሰ ምስ ኣውረድኩዎም ዝነበሮም ግርህነት ይገድፍዎ። ክንዲ ርብዒ ብልጭትኦም’ውን ኣይመልኡን።
እምብኣርከስ ከም ደራሲ እቲ ዝነውሐን ሕጂ’ውን ገና ዘይተገንሐ ጻዕረይ እቶም ዝተራኣዩኒ ከምዘለዉ ብቓላት ንምህናጽ እዩ። ስሓቦ ጕተቶ ኢለ ኣብ ዝበጽሖ ከም ዘይብለይ ስለዝተረዳእኩ ከይፈተኹ ገና ብዘይመለኽኩዎ ሜላታት እጥቀም። ክጥብሮም ኢለ ዘይገብሮ የብለይን። ፍቕሪ’ዩ ፈውሶም ኢለ ንመን ዘየፍቀርኩን ዘይተገደስኩን። ማዕረ ፍቕሪ ንዝሕረሞም ሕሙማት ስምዒትን፣ ከድዓት ሰብኣውነትን ከይተረፈ ዘይርድኦም ክቡር ሕውነት ክህብ ዝተኸሻሕኩሉ እዋን እውን ኣሎ። ንዑ ውረዱ ክብል ወጊሑ ይመስየኒ። ብውነይ እንተኣብዮም ብትሕተ-ውነይ ክስሃሎም ዘይገብሮ የብለይን። እዞም ገና ክጽሕፉ ዝምነየሎም መንእሰያት ነዚ ብልሓት’ዚ መሊኾሞ እንተዝርእይ ክንደይ ምተሓጐስኩ! ናብ ውሽጥኻ ምእታው፣ ድሓር ጽንሕ ኢልካ ናብ ገደና ዓለምካ ምቕልቃል፣ ዕግስ ኢልካ ድማ ምስ ሓይልታት ውሽጥኻን ግዳምካን ምቅላስ፣ ድሓር ዝጨበጥካዮም ሓቅታትን ጽባቐታትን ንተፍቅሮ ኣንባቢ ምውፋይ እንተዝኽእሉ ክንደይ ምጸበቐ!
ንረቂቕ ብግዙፍ ንምግላጽ ክክኣል ምእንቲ ዳርጋ ንመን ዘይብሎም ሓይልታት ሞባእ ዘውደቕኩሉ ኩነታት ኣሎ ክብል እኽእል። ከም ረቂቕ ንፋስ ተመሲሎም ኣብ ውሽጠይ ቦታ እንተሓዙ ኢለ ንኣንነተይ ጋህ ኣቢለ’ለኹ። ንኹሉ ንባብ፣ ስራሕ፣ ሰብኣዊ ርክባት፣ ፍጻሜታት ድርኵኺት ትንፋሰይ ሓሊፎም ብኽፉት ማዕጾ ንኽኣትው ኣፍቂደ እየ። ክምስታታት ይኹኑ ጽውግታታት፣ ሰላምን ውግእን፣ ፍቕርን ጽልእን፣ እምነትን ክሕደትን ወዘተረፈ ኣትዮም ቦታ ይሓዙ ዝበልኩሉ ግዜ ሒደት ኣይኰነን። ብውነይን ብትሕቲ ውነይን ተጣሒኖም ይንበሩ ኢለ ዘንበርኩዎም ሕሹኽታታት ሂወት፣ ምስጢር ሓሳባት፣ ፍስሃታት ስምዒት፣ ፍልስፍናታት ዓለም፣ መፍትሓት ስነጥበባት፣ እምነታት ወዲሰብ ኣይውሓዱን። ናብራ እንዳተገላበጠ ውሕጅ ግፍዒ ንመስመራት ሓቂ ክድምስስ እንከሎ ኣብ ገጽ ሰባት ዝርኣኹዎ ስእሊ ኣብ ውሽጠይ ምንባሩ ቦታ ኣየጽበበለይን። ኣብ ወድሰብን ተፈጥሮን ዝርኣኽዎ ዘየቋርጽ ቃጭል ሓጐስን ጽባቐን ድማ ቀንዲ ነባሪ ንክኸውን ተመንየ። ስሓቕ ሰብ ቀለብ መንፈስ ምዃኑ ኣይተጠራጠርኩን። ቀመም ዘንበብኩዎም መጻሕፍቲ ኣብ ውሽጢ ኰይኖም ከምዝምገቡ ከይፈለጥኩ ገሚተ። ነዞም ኩሎም እካበ ዝኽርታት ብተመኵሮታት ናብራይ ይህቦም ብዝነበርኩ ኩላሶታት ክጸግቡ ተስፋ ነይሩኒ።
እምብኣር በዝን ብኸምዝን ጌርካ ኢኻ ንዓቢዱ’ዶ ትብልዎ”ን ንድኳን ትበርህን ትጽቢት ባህጉን ወግዒ ልብን ደሪስካ ንዝብል ሕቶ ግን እወ ኣይምበልኩን። እዚ ሕጂ ዝኸውን ምስ ኰነ ክመራመረሉ ዝፈተንኩ ጽሑፍ እዩ። እቲ ክጽሕፍ እንከለኹ ግን ተመራማራይ ኣይነበርኩን። ተላኣኻይ እየ ነይረ። ኣብ ውሽጠይ ኰይኖም ንዝመርሑኒ ሓይልታት እየ ተገዚአ። ብውነይ ድሕሪ ኰይኑ ካብ ንእስነተይ ኣከያይዳ ዓለም ብዙሕ ዝመሓየሽ ከምዘለዎ ኰይኑ እዩ ተረዲኡኒ። ብዙሕ ካብ ሱሩ ተማሕዩ ብሓዲሽ ክትካእ ዘለዎ ባህሊ ናብራ እዩ ተራእዩኒ። ነዛ ፍረ ዘይብላ ጎዳም ማሕረሻ እንዳምለኸ ዝነብር ሰብ ተፈትዩኒ ኣይፈልጥን። ስኣን ለውጢ ድሕሪት ዝተርፍ: ንልበይ ተንኪፉ ኣይፈልጥን። ኣብ ክንዲ ፍቕሪ ጽልኢ ነጊሱ ምርኣይ ብቐደሙ ኣይተበረ ንን። ብሽም ስነጥበብ ዝቐርብ ጽላሎት ሓቅን ጽባቐን ኣይዓ በንን። ንለውጢ ዘይኣምን ኩሉግዜ ምስ ኣጠራጠረኒ እዩ።
ኣብ ዓለም ዘይክኣልኩዎ ኣብ ስነጥበባዊ ዓለመይ ከም ባህገይ ገይረ ዘይንቡር ሂወት ክህብ ምኽኣለይ ንመቐረት ናብራ ትርጕም ሂቡለይ። ሕጂ’ውን እቲ ስምዒት እንዳሓየለ’ምበር እንዳደኸመ ክኸይድ ኣይክኣለን። ገና መዝገበ ንሰማይ ብሕብሪ ክቐብእ ኢሉ ጥስቲ ሕብሪ ኣብ ኣካላቱ ክድፍኦ እንከሎ ብሓጐስ ይዝከረኒ። ዓብዱ ምስ ደንጎላ ክቃለስ ካብ ዓይነይ ኣይፍለይን። እምነት ወዲእምኒ መሊሱ ክተርር እንከሎ ድማ መሊሱ እምነት ይውስኸለይ።
ስለምንታይ እጽሕፍ ብኸመይከ ንዝብል ሕቶ ብምሉኡ ዝመለስክዎ ኣይመስለንን። እንድዒ’ውን እንተመለስክዎ! ሕጂ ዝተጠቐምኩሉ ቃላትን ትሕዝቶን መሊሰ ኣይደግሞን። ንዓይ ደው ኢሉ ዝጽበ ስነጥበብ ኣይገጠመንን። ኣርክብ: ምሳይ ጉየይ እዩ ዝብል። ከም ብሓድሽ ብፍሉያት መኣዝናት ምጥማት እደሊ። እዞም ክጽሕፉ ዝጽበዮም ዋርሳይ ካብ ማልሳ ጉዕዝኦም ናብ ጽሑፎም ከይኣትዉ ዘታርፉ ወግዕታት ከይገጥምዎም እፈርሓሎም። ዕላላት ስነጽሑፍ ኣብ ፈቐዶ መዘናግዕታት ጥራሕ ዝተወሰነ ከይመስሎም’ሞ ናብኡ ዞኽዞኽ ከየብዝሑ ነቲ ኣብ ውሽጦም ዝሰፈረ ራእይ ስነጽሑፍ እንተዝዕቅቡ እብል። ከም’ቲ ኡሊሰስ ኣብ ማልሳ ጉዕዝኡ ብጥዑም መዐንዘዚ ድምጺ ሲረናታት ከይጠፍእ ንባዕሉ ናብ ዓንዲ መርከብ ከም ዝቕየድ ድሕሪ ምግባር: ናይ’ቶም መኻይዱ ኣእዛን ድማ ተወቲፉ ከምዝዕጾ ዝገበረ፣ ሕጂ ድማ ድምጺ ዕንጭራር ብዘዘክር ባዶ ጭርሖ ጭርናዕ እንዳደጋገማ ንኽብረት ታሪኾም ተዂበን ብምድማይ ካብ ዘቝስላ ተጻባእቲ ምርሓቕ ከድልዮም እዩ። ኣብ ጫውጫው ክትዕ ስነጽሑፍ ዝዕወቱ ካብ ዝመስሎም ምርሓቕ እዩ ዝሓይሽ። ውሩይ ደራፊና ፍሒራ ብደርፊ ከምዝገለጾ ነቲ ጽምይዎ ዘሎ ናይ ጋኑ ጎቦታት እንተዘከሩ ይሓይሽ። ነቲ ኣብ ውሽጦም ሰፊሩ ዘሎ ምስጢራት ሂወት ዘግህድ ቅዲ ስነጽሑፍ ንምእላሽ ናብ ውሽጦም እትው ውጽእ እንዳበሉ ብፈጠራዊ ስነጽሑፎም ከድሕኑና እንተዝጅምሩ እንዳበልኩ እምነ። ብስነጽሑፎም ካብ ጥልቃየ ናብራ ሃፊፍና ብሓቅን ብፍቕርን ናብ ንቃጸለሉ ሂወት በጺሕና ካብ ሓሙዅሽቲ ሕሉፍና ከም ብሓድሽ ክንፍጠር ንኽእል ኢና በሃላይ እየ።
ኣነ ግን ዓለመይ ከካፍል ኢለ እየ ዝጽሕፍ። ዝርኣኽዎ ርኣዩ: ዝሰማዕክዎ ስምዑ እየ ዝብል ኣብ ጽሑፈይ። ናትኩም ዓለም ከኣ ኣርእዩኒ ብሃላይ እየ። ኩልና ማእለያ ንዘይብሎም ንፍጹም ክፍልታት ናብራ ሂወት ሽም ኣብ ምውጻእ ኢና ንርከብ። ኣየናይ ሽም እዩ ኣብየት ዘብላ ንሂወት? ኣየናይ ሽም እዩ ዘሐጕሳ? ንኹሉ ክፍልታታ ዘበራብሩ ኣስማት ይርከቡ’ዶ? በየናይ ስነጽሑፍ ኢና ዓው ኢልና ብናይ ሓቂ ስማ ንጽውዓ? ነቲ ማህለቕያ ዘይብሉ ህልውንኣ ዝጸርሕ ቃላት ካብ ምንታይና ኢና ነውጽእ? ካብ ናፍቖት ሓቅን ጽባቐን ብዝርከቡ ቃላት ዝተሃንጹ ስነጽሑፋት ኣኻኺብና ንዓለም ኣቤት ከነብላ እንድሕሪ ክንነቅል ኴንና: ሓድሽ ራእይ ንሕቈፍ። ርሑቕ ንጠምት። ንሓቀኛ ተመኵሮና ማይ ብዘይጠዓመ ፈጠራዊ ቅዲ ሃኒጽና ንንባብ ነብቅዕ። ኣነ ድማ ጽባቐ ንኽወጽእ ነቲ ብሓሳባዊ ቀለም ኣብ ዝኽሮም ተዓቚቡ ዘሎ ምስልታት ብመጽሓፍ ኣብ ምውራድ ክተሓጋገዝ እብህግ።
(ኣብ ቦዅሪ ሕታም መጽሔት ጸዳል፣ነሓሰ 2006፣ዝተጻሕፈ)
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ሰሙነ ሓማማት (ቀዳም)
ኪሪያ ላይሶን ኪርያ ላይሶን ኪርያላይሶን
ሰሙነ ሕማማት (ቀዳም)
ቀዳም ስዑር፦ እዛ ዕለት እዚኣ ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ከርሰ መቓብር ዝወዓለላ መዓልቲ እያ። እዚ ከኣ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያምን ቅዱሳን ሓዋርያትን ተስፍ ዝገበሩሉ ኣምላኾም ብኣይሁድ ካብ ዝተታሕዘሉ ዕለተ ሓሙስ ክሳብ ብርሃነ ትንሣኤኡ ዝርእዩ ንሞቱ ብምዝካር፡ ንትንሣኤኡ እናናፈቑ ዝጽበይሉ ዝነበሩ መዓልቲ እዩ። እዛ ቀዳም እዚኣ ዲያብሎስ ብመስቀል ክርስቶስ እተሳዕረላ፡ ነፍሳት ካብ ሲዖል ዝተበርበሩላን ዕለት ስለ ዝዝከረላ ስዑር ተባሂላ ትጽዋዕ።
እዛ መዓልቲ እዚኣ ኣብ ቤተክርስቲያን ሰቲ ዝዕደለሉ ዕለት እዩ። ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ስቕለት ኣብ ስግደትን ጾምን ዝቀነዩ ምእመናን፡ ብዕለተ ቀዳም ናይ ንግሆ ጸሎት ምስ ተፈጸመ ካህናት “ገብረ ሰላም ብመስቀሉ” (ብመስቀሉ ሰላም ገበረ) እናበሉ ነቶም ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝተኣከቡ ምእመናን ሰቲ ይዕድሉ። ሰቲ ናይ ብስራት ምልክት እዩ። እቲ ምሳሌኡ ድማ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ኣብ ግዜ ኖህ ዝነበረ ሕዝቢ ካብ ሕገ እግዚአብሔር ወጺኡ ትእዛዝ ኣፍሪሱ ምድሪ ብዓመጻ መሊእዋ ነበረ። ምድሪ ድማ ብኃጢኣት ወዲ ሰብ ተጸይቃ ነበረት። እግዚአብሔር ከኣ ንምድሪ ብማይ ኣይሂ ከጥፍኣ ንጻድቕ ኖኅን ስድርኡን ዝድኅነሉ መርከብ ክሰርሕ ኣዘዞ። ኖኅ ድማ ከምቲ ዝተባህሎ ገበረ። እቶም ሕዝቢ ትምህርተ ንስሓ ኖኅ ክሰምዑን ክቕበሉን ስለዘይደለዩ፡ እቲ ግዜ ምስ ኣኸለ ኖህ ሸሞንተ ነፍሳት ሒዙ ናብ መርከብ ኣተወ። ብድኅሪ’ዚ ከኣ ምድሪ ብማየ ኣይኅ የዕለቕለቐት። ጻድቕ ኖህ ግዚኡ ምስ ኣኸለ ካብቶም ሒዝዎም ዝኣተወ ኣንስሳ ናይቲ ማይ ምጉዳል ክትርኢ ንርግቢት ሰደዳ፡ ንሳ’ውን እቲ ማይ ከም ዝጎደለ ምልክት ልሙዕ ቖጽሊ ኣውሊዕ ሒዛ ተመልሰቶ። ኖህ’ውን በቲ ቖጽሊ ኣውሊዕ እቲ ማይ ከም ዝጐደለ ተረዲኡ ተሓጐሰ(ዘፍ 8፡1-29) ከምቲ ሰቲ፡ ምንቓጽ ጥፍኣት ማይ መበሰሪ ዝኾነ ሕጂ’ውን ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብሞት ክርስቶስ፡ ሞተ ነፍስ ካብ ደቂ ኣዳም ከም ዝረሓቐ ክተበስር ብካህናት ኣቦታትና ኣቢላ ሰቲ ትዕድል፡ ምእመናን ከኣ ነቲ ናይ ድሕነት ምልክት ዝኾነ ሰቲ ኸኣ ኣብ ግንባሮም ይኣስርዎ።
እዛ ቀዳም እዚኣ ቅድስት መዓልቲ እያ። ቅዱስ ዝኾነ እግዚአብሔር ንፍጥረታት ኵሉ ምስ ፈጠረ በዚኣ ዕለት እዚኣ ካብ ኵሉ ስርሑ ዝዓረፈሉ ክኸውን ከሎ፡ ብሓዲስ ኪዳን ከኣ ንኵሉ ናይ ምድሓን ስርሑ ፈጺሙ ብስግኡ ኣብ መቓብር ከዕርፍ ከሎ፡ ብነፍሲ ከኣ ንሲዖል ዘሚቱ ጥርሓ ዘትረፈሉ ዕለት ዝዝከረሉ እዩ። ኣብ ሲዖል ዝነበሩ ነፍሳት ናይ ዘለዓለም ዕረፍቲ ዘውረሰላ ዕለት ስለዝኾነት ካብ ካልኦት መዓልትታት ብዝተፈልየ ቅዱስ ቀዳም ተባሂላ ትጽዋዕ።
ቅዱስ እግዚኣብሔር ናብዚ ዕለት እዚ ዘብጽሓና ይኽበር ይመስገን ኣሜን!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!


text:
ገንዘብ ከፊልካ ጎይታ ምግዛእ፡
ወዲ-ሰብ ከፍርየሉ ኣብ ዝኽእል ዕድመ ምስ በጽሐ፡ ጉልበቱን ፍልጠቱን ክንዲ ዝኸኣሎ ክሰርሕ ኣለዎ። እንተሰሪሑ ከፍርዩ። ገንዘብ ክረክብ’ዩ። ገንዘብ እንተረኺቡ ከኣ ዘድልዮ ነገራት ክሽምት’ዩ። ገንዘብ ብዝተፈላለየ ሕጋውን ዘይሕጋውን መንገዲ ናይ ምርካብ ዕድላት’ኳ ዘጋጥም እንተኾነ፡ ብወሳኒ መልክዑ ግን፡ ፍልጠትካ ወይ ጉልበትካ ኣፍሲስካ’ዩ ዝርከብ። ፍልጠትካን ጉልበትካን ሂብካ ትረኽቦ ገንዘብ ድማ፡ ንህይወትካ ዘድሊ ዓይነት ነዋት ካብ ዕዳጋ ትሽምተሉ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ገንዘባዊ ምንጪ ናይ ምርካብ ዕድል ንዘይብሎም ጽጉማት ሰባት ብምዕንጋል ናይ ሕልና እፎይታ ትረኽበሉ’ዩ። ነብስኻ ብምኽኣልካን ንኻልኦት ጽጉማት ብምሕጋዝካን ከይሞትካ ኣብ መሬት እንከለኻ መልሰ ግብሪ ናይ ሰናይ ተግባርካ ትሪአሉ’ዩ።
እንተኾነ ግን ገንዘብ ምርካቡ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ ምሕደራኡ ወይ ኣጠቓቕማኡ ዓቕሚ የድሊዮ። ኣብ ኣጠቓቕማ ገንዘብ ዓቕሚ እንተዘይብልካ ኣብ ክንዲ ጠቓሚኻ ጎዳኢኻ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ኣብ ክንዲ መልሚዕካ ለካሚኻ፡ ኣብ ክንዲ ፈተውቲ ጸላእቲ፡ ኣብ ክንዲ መኽበሪኻ መሕሰሪኻ ክኾነሉ ዝኽእል ኣጋጣሚታት ዕጹው ኣይኮነን። “ገንዘብ ካብ ምርካቡ ምምሕዳሩ” ዝተባህለ’ውን ካብ ባዶ ኣይኮነን።
ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ግን፡ ብሕጋዊ ኣገባብ ንዘይመረጽካዮ፡ ዝተበሃልካዮ ፈጽም እናበለ ንዘሳቕየካ ፖለቲካዊ ጉጅለ መህረሚኻን መዋረዲኻን ዝኸውን ገንዘብ ክትከፍል እንከለኻ’ዩ። ርሂጽካ ዘምጻእካዮ ገንዘብ ኣብ ቅኑዕ መዓላ ኣውዒልካ ኣብ ክንዲ ነገራውን ሕልናውን ዕግበት ትረኽበሉ፡ ገንዘብ ከፊልካ ብቕልጽሙ ኣፍካ ሓዝ ዝተበሃልካዮ ግበር እናበለ ዝእዝዝ ጎይታ ምግዛእ ልሙድ ኣይኮነን። ኣምለኽቲ፡ ደገፍትን ወድዓውያን ተሓባበርትን ህግደፍ ግን ከምኡ ይገብሩ ኣለው። ብገንዘቦም ጎይታ ገዚኦም ኣብ ትሕቲ ስማዊ ነጻነት ኣብ ባርነት ይነብሩ ኣለው።
ብመሰረቱ ህግደፍ ብፖለቲካዊ ሳንቡእ እንኮ ሰብ ዘስተፍሱ፡ ናይ ውሱናት ወሰንቲ መሪሕነታዊ ጉጅለ ትካል ‘ምበር፡ ብሕጋዊ ኮነ ፖለቲካዊ ሸነኹ ናይ ኣብዘሓ ህዝቢ ኣመኔታ ዘለዎ መንግስቲ ኣይኮነን። ብተለምዶ ደኣምበር ብሕጋዊ ኣገባብ ህግደፍ ዝበሃል ውድብ ወይ ግንባር የለን። ኣብ ሓደ ሕጋዊ ህዝባዊ መንግስቲ ከም ቀንዲ ኣዕኑድ ኮይኖም ዝሰርሑ ሓጋግን ፈራድን ኣካላት የለውን። ሚዛን ዘለዎ ፈጻሚ ኣካል የለን። ነዚ ኩሉ ትካላት መወከሲ ኮይኑ ከገልግል ዝነበሮ ህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም የለን። ህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም፡ ሓጋጊ፡ ፈራድን ፈጻምን ኣካላት ስሩዕ ህይወት ኣብ ዘየሕልፍሉ፡ ኣብ ጭውያን ቅትለትን ዜጋታት፣ ኣብ ምፍብራኽ ሓሶትን ጽልእን ዝተዋፈረ ገዛእ ርእሱ ፖለቲካዊ ህይወት ዘይብሉ፡ ብህግደፍ ዝፍለጥ ናይ በጋሚዶ ምትእኽኻብ ዝኾነ ጉጅለ ግን ኣሎ። ሳሕቲ ብዘይስሩዕ ኣገባብ ዝእከብ፡ ኣብ መስኮት ተለቪዥን ኣልቦ ድምጺ ብምልክት ቋንቋ ኣእዳዎም ከወናጭፉ ዝረኣዩ ካቢነ ሚስተራት ዝበሃሉ’ውን ኣለው። ኮታ ሓለፍቲ ስማዊ ግንባር ኮነ ካቢነ ሚኒስተራት፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ጎይታ ዝነብሩ ፖለቲካዊ ሩሕ ዘይብሎም ናይ ትሕቲኦም ጎይቶት’ዮም።
ኣምለኽቲ፡ ደገፍትን ወድዓውያን ተሓባበርን ድማ ነቲ ሓደ ጎይታን ኣብ ትሕቲ ሓደ ጎይታ ዝነበሩ ናይ ቀረባ ጎይተቶም ምቾትን ቀጻልነትን ከውሕሱ፡ ኣብ ጓጓ ህዝቢ ተጸፍዮም ይስልዩ። ወረ የቀባብሉ፡ ይጨውዩ፡ ይቐትሉ። ጎያታኦም ከይኸፍኦ ገንዘባውን ዓይነታውን ዋጋ ብምኽፋል ኣለናልካ ይብሉ። ንኽብሪ ጎይታኦም ንገዛእ ርእሶም ኣብ ሕስረት ይነብሩ ኣለው። እዞም ሰብኣዊ ክብርን ሰብኣዊ ሕልናን ዘይብሎም ብምርጫኦም ኣብ መቑሕ ባርነት ዝኣተውን ካብ ባርነት ሓራ መታን ከይወጽኡ ኩሉ ዓይነት ዋጋ ከፊሎም ንንጉስ ባርነት ዝከናኸኑ ዘለውን ወገናት፡ ኣብ ጸገም መሳኪን ኤርትራውያን ክሳተፉን ክደናገጹን ኣይረኣዩን። ኤርትራውያን ብፖሊሲ ተኲስካ ቅተል ኣብ ዶባት ብወተሃደራት ህግደፍ ተቐቲሎም። ብነጋዶ ሰብ ተታሒዞም 30- 40- 50 ሽሕ ዶላር ክኸፍሉ ተሓቲቶም፣ ኣገዳሲ ናውቲ ውሽጣዊ ኣካሎም ተወሲዱ፣ ብጉጅለ ዳዕሽ ተጎይሖም፣ ኣብ ባሕሪ ጥሒሎም ዝብል ሕማቕ ዜና ኣብ ዝስመዓሉ ኣብ ክንዲ ዝስንብዱ ከይተሰከፉ እንቋዕ ኮኑ ይብሉ። ነቲ ብገንዘብ ዝገዝእዎ ጎይታኦም ማለቶም’ዩ መንግስትና ከጽርፉ፡ ብጸላእትን ተጻባእትን ዝተወደቡ፡ ከይሰርሑ ኣብ ምድራዊ ገነት ክነብሩ ዝሓልሙ ክብሪ መንግስትን ሃገርን ዘዋርዱ ጎሓፋት’ዮም እናበሉ ከም ዘለዎ ቃል ጎይታኦም ይደግሙ። ካብ መስመር ሰብኣውነት ዝወጽአ ጸረ-ህዝቢ ተልእኾ ኣብ ምፍጻም ዝተዋፈሩ ህልዋት ዘይህልዋት’ዮም።
እዚ መዛረቢ ደላዪ ሰላም ማሕበረ-ሰብ ዓለም ኮይኑ ዘሎ፡ ኤርትራዊ ጃምላዊ ስደትን ሓደጋታት ስደትን ብቐንዱ ካብ 2002’ዩ ጀሚሩ፡፡ ኣብዘሓ ካብ ህዝብታት ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጥን መሻርኽቲ ኣካላትን፤ ማዕከናት ዜና ዓለም፡ ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ሃይማኖታዊ ትካላት፣ ብኤርትራን ኤርትራውያንን ዝግደሱ ህዝብታትን መንግስታትን ገለ ኣብ ናይ ሓደጋ ቦታ ብኣካል ብምርኻብ፡ ገለ ከኣ ካብ ርሑቕ ብማዕዶ ሓልዮት ዝመንቀሊኡ ህይወት ስደተኛታት ንምድሓን፣ ነቲ ጠንቂ ድማ ብሕጊ ንምፍራድ ብዘይዕረፍቲ ኣብ ዝደኽምሉ ዘለው ወሳኒ ወቕቲ፡ ብወገን ኣምለኽቲ፡ ደገፍትን ወድዓውያን ተሓባበርትን ህግደፍ ዋላ ሓንቲ መዓልቲ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ዝገጥሞም ዘሎ ኣደራዕ ኣመልኪቶም ኣወንታዊ ድምጺ ኣስሚዖም ኣይፈልጡን። እሞ እዚኦምስ ከሓድነትን ከደዓትን ‘ምበር ሃገራውያን’ዶ ክበሃሉ ይኽእሉ?
ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ንኣብነት እቶም ኣብ ካልእ ቦታ ዘለው ከም ዘለውዎ ገዲፍና፡ ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብወግዒ ብመንግስታዊ መግለጺ፡ ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ንሕና ናብ ዘዳለናልኩም ሳልሳይ ሃገር ትኸዱ፡ እምቢ እንተበልኩም ከኣ ትእሰሩ ዝብል ትእዛዝ ካብ መንግስቲ እስራኤል ተዋሂብዎም፡ ብዘይድልየቶም ንህይወቶም ኣብ ሓደጋ ናብ ዘእቱ ሳልሳይ ሃገር ከይጥረዙ ወይ ኣብ እስራኤል ከይእሰሩ፡ ከም ናይ ፖለቲካ ጥቑዓት መጠን ፖለቲካዊ ዕቑባ ክወሃቦም፡ ብመንገዶም ዝከኣሎም ኩሉ የገብሩ ኣለው። ኤርትራውያን ኮነ ካልኦት ግዱሳት ኣብ ድሕነቶም ኣብ ጎኖም ደው ኢሎም ክተሓባባርዎም ኣውያት የስምዑ ኣለው።
ንውሳነ መንግስቶም ብሰንጠቕ ዝቃወሙ ገለ ግዱሳት እስራኤላውያን ካልኦት ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ መሰል ስደተኛታት፡ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ተገዲሶም መንግስቲ እስራኤል ኣብ ውሳኔኡ ዳግመ ርእይቶ ክገብር ላዕሊ ታሕቲ ኣብ ዝብልሉ ዘለው ወቕቲ፡ ብገንዘቦም ዝተበሃልካዮ ግበር እናበለ ዘሰራጥዮም ጎይታ ዝገዝኡ፡ ሕሉፋት ኣምለኽቲ፡ ደገፍትን ወድዓውያን ተሓባበርቲ ስማዊ ጉጅለ ህግደፍ፡ ብዓይኒ ሰብኣውነት ኮነ ዜግነታዊ ሓላፍነት ዋላ ሓንቲ ቃል ከተንፍሱ ዘይምኽኣሎም፡ ኣማን ብኣማን ብናይ ሕልና ባርነት ዝተጠቕዑ ህልዋት ዘይህልዋት ምዃኖም ዘረጋግጽ’ዩ።
ኣብ እዋን’ቲ መድረኽ ዝሰገሮን ታሪኽ ዝሰነዶን ጊላዊ ስርዓት’ኳ፡ ሰባት ተገዲዶም ብነጻ ጉልበት የገልግሉ ከም ዝነበሩ ደኣምበር፡ ኣብ ውሑስ ቦታ እናነበሩ፡ ብሰናይ ፍቓዶም ንጎይተቶም ገንዘብ እናኸፈሉ ኣብ ትሕቲ ባርነት ይነብሩ ከም ዝነበሩ ዝግለጽ መረዳእታ የለን። ኣይተሰምዐን ድማ። ድሕሪ ምዕናው ስርዓተ ባርያ ኣብ ዘሎ መዋእል ከኣ፡ እቲ ስራሕ ይኸብድን ይፈኩስን፣ እቲ ክፍሊት ይበዝሕን ይውሕድን እንተዘይኮይኑ ፖለቲካዊ ስልጣን ዝሓዘ ሓይሊ፡ ክብረት ዜጋታቱ ክሕሉ፡ ኣብ ኣብየተ ዕዮ መንግስቲ ንዝሰርሑ ገንዘብ ክኸፍል ኣብ ግዜ ጸገሞም ኣለኹ ክብል፡ ንድሕነቶም ክረባረብ ግዴታ ከም ዘለዎ ‘ምበር፡ ዜጋታት ብገንዘቦም ከም ሬሳ ተሰኪመሞ ዝኸዱ ስርዓትስ ካብ ህግደፍን ህግደፋውያን ወጻኢ ኣይተራእየን። እዞም ዝተጠቕሱ ወገናት ግን፡ ፈጺሙ ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፡ ኣይነበር ጎይታ ብገንዘብ ገዚኦም ይነብሩ ኣለው። ኣብ ዓዲ ጓና ኮይኖም ገጽ ሰብ እናረኣዩ ዘይምሱል መሲሎም ዘዋህለልዎ ገንዘብ ኣብ ክንዲ ዝኸብርሉ ይዋረድሉ ኣለው። ኣብ ክንዲ ፈተውቲ ጸላእቲ የፍርይሉ ኣለው። እዚ ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ ገንዘብ ከፊልካ ጎይታ ምሽማት፡ ንሕጂ ካብ ህዝቦም ነጺልዎም ኣሎ። ንጽባሕ ከኣ ጸሊም ታሪኽ ኮይኑ ካብ ሕልና ደቆም ደቂ ደቆም ዘይጠፍእ ሰሓ ኮይኑ ክቕጽል’ዩ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 12-02-2018


text:
የካቲት 2010 - የካቲት 2011፤
ክቡራን ኣብ ከተማን ገጠርን፦ ኣብ ዓድን። በረኻን፦
ኣብ ሃገርን ወጻእን እትርከቡ። ሕዝበ እግዚኣብሔር ሰበኻ
ኣሥመራ።
ቅድሚ ኵሉ ሰላም እግዚኣብሔርን ጽላል ኣዴና ኪዳነ
ምሕረትን ወትሩ ኣይፈለኹም እናበልኩ ንነፍሲ ወከፍኩም
ልባዊ ሰላምታይ ከቕርበልኩም ደስ ይብለኒ።
ልክዕ ቅድሚ ዓሠርተ ዓመት እቲ ቀዳማይ ታሪኻዊ
ሰበኻዊ ሲኖዶስ ኤጳርቅናና ከምዝተኻየደ ኵልና ንዝክሮ
ጕዳይ እዩ፣ ብብፁዕ ኣቡነ ዘካርያስ ዮሓንስ ኣብ ወርኂ
የካቲት1999 ተኣዊጁ። ንዓመት ዝኣክል ኣድላዪ ጎስጓስን።
ንጡፍ ምድላዋትን ምስ ተገብረ፦ ካብ የካቲት 25 ክሳዕ
መጋቢት 1። 2000 ዓ.ም.ፈ ኣብ ዝነበረ ዕለታት ወግዓዊ
ጉባኤ ኣብ ርእሰ ኣድባራት ኪዳነ ምሕረት ኣሥመራ
ብመስዋዕተ ቅዳሴን ከፋቲ መግለጺታትን ድሕሪ ተበጊሱ፦
ሚእቲ ዝኾኑ ተሳተፍቲ ዝነበርዎ ጉባኤ ብምሉኡ ኣብ
ደቀምሓረ ናብ ዝርከብ ናይ ማኅበር ተራዳእያት ማእከል
ሱባኤን። ስልጠናን፤ ን5 መዓልቲ ነቲ ዓመት ምሉእ
ዝተዳለወ መርኃ ግብር ዘትዩሉን። ኣብ መጨረስታ ከኣ
ውሳኔታትን። መምርሕታትን። እማመታትን ኣውጺኡ፣ ኣብ
መጨረስታ መዓልቲ ድማ፤ ተሳተፍቲ ጉባኤ ብምሉኣቶም።
ናብቲ መቓብር ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ዝርከበሉ
ዓዲ። ንሔቦ ንግደት ብምግባር። መስዋዕተ ቅዳሴ ብምዕራግ
ዛዘምዎ፣ ድሕሪ ቍሩብ ግዜ ድማ እቲ ኵሉ ውሳኔታትን
መምርሒታትን ብጸሓፍቲ ሲኖዶስ ኣብ ሓንቲ ካቶሊካዊት
ሰበኻ ኣሥመራ ከም ሓንቲ ሥምርቲ ስድራ። ቀዳማይ
ሰበኻዊ ሲኖዶስ ኤጳርቅና ኣሥመራ ዝኣርእስታ መጽሓፍ
ተጠርኒፉ ብወግዒ ብፍቓድ ብፁዕ ኣቡነ ዘካርያስ ዮሓንስ
ናብ መላእ ሰበኻ ተዘርጊሑ እዩ።
ድሕሪ’ዚ ዝተጠቕሰ ቀዳማይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ፦ እቲ ዝዓበየ
ስራሕ ሰበኻና ነቲ ውሳኔታትን እማመታትን ኣብ መላእ
ሰበኻ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ ግብሪ ምውዓል እዩ
ነቢሩ፣ ቅድሚ ኵሉ እቲ ሓሙሽተ ዝተባህለ ናብ ዓሠርተ
ዓመት ከምዝተናውሐ ንርእዮ ኣሎና፣ ብርግጽ ኣብዚ እዋን
እዚ ብዙኅ ኣብ ግብሪ ውዒሉ እዩ፤ ኃያሎ ውሳኔታት ከኣ
ብዝተፈላለ ምኽንያት ክትግበሩ ኣይከኣሉን።
ሲኖዶስ እንታይ ማለት እዩ?
ሲኖዶስ ወይ መንፈሳዊ ባይቶ ብዝተፈላለየ ስም ደኣ ይጸዋዕ
እምበር ካብ ጥንቲ ጀሚራ ቤተ ክርስትያን እትጥቀመሉ ሓደ
ብቑዕ መሳርሒ እዩ፣ ሲኖዶስ ከም ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን
ዝኣመሰለ ብተሳትፎን ብትሕዝቶን ንመላእ ቤተክርስትያን
ዝምልከት፤ ወይ ከኣ ከምቶም ብ1994። ብ2009 ምእንቲ
ኣፍሪቃ ዝተኻየደ ንሓንቲ ክፍለ ዓለም ጥራሕ ዝርእዩ
ጉባኤታት፦ ከምኡውን ከምዚ ኣብ ሰበኻና ብ2000 ዓ.ም.ፈ
ዝተኻየደ ንዝተወሰነት ሃገር ወይ ሰበኻ ዝምልክቱ ጉባኤታት
ተኻይዶም ይካየዱ እውን ኣለው፣ ሲኖዶስ ማለት። መንፈሳዊ
ዋዕላ። “ኣኼባ”። “ባይቶ”። እንከስምዕ፤ ቃል ንቓሉ ግን ብቛንቋ
ግሪኽ “ሲን-ኦዶስ” ማለት “ ብሓንሳብ ምጕዓዝ” ካብ ዝብል
ድርብ ቃላት ዝመጸ እዩ፣ እቲ መጀመርያ ክጥቀስ ዝኽእል
ሲኖዶስ ቤተክርስትያን ከኣ እቲ ኣብ ግብረ-ሓዋርያት ምዕራፍ
ዓሠርተ ሓሙሽተ እንረኽቦ ጉባኤ ኢየሩሳሌም እዩ፣ ካብኡ
ጀሚራ ቤተክርስትያን በብዘመኑን ኣብ በቦትኡን ዝተፈላለዩ
ሲኖዶሳት ወይ መንፈሳውያን ጉባኤታት ኣካይዳ ጋና’ውን
ተካይድ ኣላ፣ ብትሕዝቶ ዝመጸ እውን ሓደ ሲኖዶስ ብዛዕባ
ሓፈሻዊ ሕይወትን ኣሰራርሓን ቤተክርስትያን። ወይ ከኣ
ብዛዕባ ዝተወሰነ ኣርእስቲ ዝምርምርን። ዝዋሳእን። ዝውስንን
ክኸውን ይኽእል፣ ናይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ ወይ ጉባኤ ሕግታት
ኣብ ምሥራቓዊ ሕገ ቀኖና ቍጽርታት 235-242፦ ተነጺሩ
ይርከብ፣ እዚ ሕግታት እዚ ትርጉም ሰበኻዊ ሲኖዶስ/ጉባኤ።
መን ዝእክቦን ዝመርሖን። መነ መን ዝሳተፉዎን። መኣስ
ክጋባእ ከምዝኽእልን ኣነጺሩ ይሕብር እዩ።
ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ ንምንታይ ኣድለየ?
ኣብ መእተዊ መጽሓፍ ናይ ካልኣይ ኅታም ሰነድ ቀዳማይ
ሰበኻዊ ሲኖዶስ ከምዝገለጽኩዎ። ሎሚ’ውን እንተኾነ
ንኵልና ሲኖዶስ “ከም ውልቀ ሰባት ይኹን ከም ማኅበረ
ክርስትያን። ኣብ እነካይዶ መንፈሳዊ ጕዕዞን ሓዋርያዊ
ኣገልግሎትን፤ ሕንጸት ኵሉ መዳያዊ ስራሕናን፤ ዝሓለፈን
ዘሎን ኣካይዳናን ኣነባብራናን ገምጊምና፦ ካብኡ ተበጊስና
ከኣ ንዚመጽእ እዋን ኣድለይቲ መደባት ክንሕንጽጽ። ነቲ
ዝተለምናዮ ተቐሚጥና ክንጸባጸብ። እንደገና ተበጊስና
ጕዕዞና ክንቅጽል ዘተባብዓናን ዝምህረናን” ኣምላኽ ዝህበና
ወርቃዊ ግዜን ዕድልን ምዃኑ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ፣
ስለዚ ኣብቲ ቅድሚ ዓሠርተ ዓመት ዝተኻየደ ሰበኻዊ
ሲኖዶስና ከምዝረኣናዮ እዚ ካልኣይ ሲኖዶስ እውን ነቲ
ክሳብ ሕጂ ዝተገብረ ጕዕዞ ሰበኻና ብቕንዕናን ብግሉጽነትን
ኣብ ምግምጋም፦ ንዝጎደለን ዝደኸመን ኣብ ምምሕያሽን።
ምእራምን፦ ንኣድላይን ጠቓምን ለውጢ ዘምጽእ ንዝሕደስ
ኣብ ምሕዳስ ዘተኰረ እዩ።
ንካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስና ዝመረጽናዮ ኣርእስቲ እንታይ እዩ?
ኣብቲ ቀዳማይ ሰበኻዊ ሲኖዶስና “እምበኣርከስ ሲኖዶስና
ንኵላዊ ምሕዳስን ዳግመ ስርርዕ ሕይወትን ስራሕን ሰበኻ
ኣሥመራ እዩ ተበጊሱ ክበሃል ይከኣል፣ ምሕዳስ ክበሃል ከሎ።
ነቲ ዘሎ ህያባትን ሀብትን ኣለሊኻ ብሓዲስ መንፈስን ብሓዲስ
ትግሃትን ክትነብሮ ምጅማር ማለት ክኸውን እንከሎ። ዳግመ
ስርርዕ ከኣ ነቲ ዝጎደለን ዝላሕልሐን መሳርሒታትን ቅርጽን
ሰበኻና ምድልዳል ማለት ይኸውን” ዝብል ዕላማ ከምዝነበረና
ዝዝከር እዩ፣ መጀመርያ ሲኖዶስ ብዛዕባ ሓፈሻዊ ሕይወትን
ተልእኮን ሰበኻ ክዋሳእን መደብ ከውጽእን ግዲ እዩ፣ ኣብዚ
ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ ግን ዝያዳ ምእንቲ ከነዕሙቖን።
ተግባራውነቱ ምእንቲ ከነረጋግጽን ውሕድ ዝበለ ኣርእስቲ
ክንመርጽ መዲብና ኣሎና፣ እቶም ዝተመርጹ ድማ እዞም
ዝስዕቡ ክልተ ኣዝዮም ኣገደስቲ ኣርእስትታት እዮም።
1- ስብከተ ወንጌል(ምስክርነት)፡ እዚ ኣርእስት’ዚ ነቲ ኣዝዩ
ዓብይን ኣገዳስን ተልእኮ ቤተክርስትያን ዝምልከት እዩ።
መድኃኒና ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንሓዋርያቱ “ናብ
ኵሉ ዓለም ኪዱ፡ ንብዘሎ ፍጥረት ከኣ ወንጌል ስበኹ።
እቲ ዝኣመነን ዝተጠምቀን ኪድኅን እዩ፤ እቲ ዘይኣመነ
ግና ኪዅነን እዩ” (ማር16፡15-16) እናበለ ከምዝኣዘዞም
ሰበኻናውን ከም ተኸታሊት ሓዋርያት ከይተሓለለት ብቃልን
ብግብርን ወንጌል ክትሰብኽ፡ ትምህርተ ክርስቶስ ክትምህር
ግቡኣ እዩ። “ብስሙ ከኣ ንስሓን ኅድገት ኃጢኣትን ካብ
ኢየሩሳሌም ጀሚሩ ኣብ ኵሎም ኣሕዛብ ኪስበኽ ጽሑፍ
እዩ፣ ናይዚ ነገራት’ዚ መሰኻኽር ንስኻትኩም ኢኹም”
(ሉቃ 24፡47-48) “ኣመንኩ ስለዚ ተዛረብኩ” (2ቆሮ 4፡13)
“ወንጌል እንተሰበኽኩ ዝምክሓሉ የብለይን፤ ምኽንያቱ
ኪሰብኽ ምዙዝ እየ፦ እንተዘይሰበኽኩ ግና ወይለይ!”1ቆሮ
9፡16)።
2- ግብረ ኣምልኾ(ሊጡርጊያ)። “እምበኣር ቅድሚ ኵሉ
ምህለላ። ጸሎት። ምምላድ። ምስጋና፦ ምእንቲ ኵሉ ሰብ
ኪግበር እምዕድ ኣሎኹ” (1ጢሞ 2፡1)፣ ግብረ ኣምልኾ
ኵሉ ኣማኒ ብተገዳስነትን ብወንን ዝሳተፎ ናይ ዓሚቝን
ሕያውን እምነት ስራሕ ምእንቲ ክኸውን ትሕዝቶኡን
ኣገባቡን ሥርዓቱን ንጹር፤ ብዝተኻእለ መጠን ከኣ ምስ
ግዜና ዝሰማማዕ ከኸውን የድሊ፣ “ግብረ ኣምልኾት ወይ
ሊጡርጊያ “ናይ ክርስቶስ ተግባር ከም ምዃኑ መጠን፦
ናይ ቤተክርስትያን ትግባር እውን እዩ፣ ንቤተክርስትያን
ህልውቲ ዚገብራን፤ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ደቂሰብን ናይ
ዘሎ ሱታፌ ርኡይ ምልክት ገቢሩ ዜነጽራን እዚ ሊጡርጊያ
እዩ፣ ንምእመናን ኣብቲ ሓዲስ ሕይወት ማኅበር ኣመንቲ
ከምዚነጥፉን፤ ነፍስወከፍ ድማ “ብንቕሓትን ንጥፈትን።
ፍርያም ኣገባብን ከምዚሳተፉን ይገብሮም” (መዝገበ
ሃይማኖት ቍ.1071)።
ጭርሖን ጸሎትን ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስና እንታይ ይብል?
ኣብዚ ዝጀመርናዮ ናይ ምድላዋት ግዜ። ጭርሖ ሰበኻዊ
ሲኖዶስና “ኣምልኾ ንምስክርነት ። ምስክርነት ንኣምልኾ!!”
እዩ፣ ጸሎትና ድማ “ኦ ጐይታ ኣብ መኣድኻ ከም እንኃብር
ግበረና!! እዩ ዝብል፣ እዚ መበሊና ከኣ ነዚ ኣብ ላዕሊ
ዝተጠቕሰ ክልተ ዓበይቲ ኣርእስቲ ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ
ኤጳርቅናና ብሓጺሩ ስለዘንጸባርቕ እዩ፣ ስለዚ ኵልና
ክንፈልጦን ከነፍልጦን ክንጽልዮን ይግባእ።
ትሕዝቶ ስእላዊ ኣርማ ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ ከመይ ይመስል?
ዝተፈላለዩ ወከልቲ ኣባላት ሰበኻ (ካህን፡ ውፉያት ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ሰብ ኪዳን ወለዲ፡ መንእሰያት፡ ሕጻናት) ምስ ጓሳኦም ጳጳስ ኣብ መኣዲ ተቐሪቦም ይርከቡ፣
ኣብቲ መኣዲ ከኣ ቅዱስ መጽሓፍን፡ ናይ ሥጋን ደምን
ክርስቶስ ምልክት ኅብስትን ጽዋዕን፡ ዘለላ ወይንን ሥርናይን
ኣብ ሞሰብ ተቐሚጦም ይረኣዩ፣ ኣብ ዙርያ እቲ ሞሰብ
ከኣ “ኣብ መኣድኻ ከም እንኃብር ግበረና” ዝብል ጸሎት
ይርከብ፣ ብክልተ ወገን እቲ መኣዲ ብቋንቋ ግእዝ፡ “ሑሩ
ወመሃሩ” ብትግርይና ድማ፡ “ኬድኩም መሃሩ” ዝብል
ትእዛዝ መድኃኒና ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ይርአ፣
ኵሉ እንሕልኖን፡ እንገብሮን እንምህሮን ብኣኡን ምስኡን
ኣብኡን ስለዝኾነ ነዚ ኵሉ መኣድን ጽሑፋትን ሓቝፉ
ዝርከብ ስእሊ ክርስቶስ ሕያዋይ ጓሳና ኣሎ፣ ንኣኡ ሒዝና
ከኣ ንኵሉ ክንወጾ ኢና፣
ምድላዋት ሰበኻዊ ሲኖዶስ ብመን ይፍጸም?
እቲ ዝድለ ምድላዋት ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስና ብመላእ
ሰበኻ፡ ማለት ብካህናት፡ ውፉያት፡ ተመሃሮ ዘርኣ ክህነት/
ምንኵስና ብኵላቶም ምእመናን እዩ ዝፍጸም፣ ነዚ
ምድላዋት እዚ ዘተሓባብር ኮሚቴ ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ
ቆይሙ፡ ብዝሓጸረ ግዜ ስራሑ ክጅምር እዩ፣ ኵልኻትኩም
ሊቃነ ካህናትን ቆሞሳትን ውፉያትን ምእመናንን፡ ብፍላይ
ከኣ ክኢላታት ሊጡርጊያን፡ ትምህርተ መለኮትን፡ ኣብ
ዘዘሎኹምዎን በብዓቕምኹምን ምስ እዚ ኮሚቴ እዚ
ክትተሓባበሩ ሓደራ እብል፣
ምድላዋት ሰብኻዊ ሲኖዶስ ክንደይ ግዜ ይወስድ?
ሓደ ሰበኻዊ ሲኖዶስ ሠለስተ ክፍልታት ኣለውዎ፣ ንሳቶም
ከኣ ቅድመ ሲኖዶስ፡ ግዜ ሲኖዶስ፡ ድኅረ ሲኖዶስ ተባሂሎም
ክጽውዑ ይከኣል፣
1- ቅድመ ሲኖዶስ፤ እዚ ከኣ ካብታ ዝተኣወጀላ መዓልቲ
ጀሚሩ ክሳዕ እቲ ወግዓዊ ዕለት ጉባኤ ዘሎ ናይ ምድላዋት
ግዜ እዩ፣ እዚ ከኣ ካብ በዓለ ኪዳነ ምሕረት የካቲት 2010
ክሳዕ በዓለ ኪዳነ ምሕረት የካቲት 2011 ዘሎ ኣዋርኅ
ይኸውን ማለት እዩ
2- ግዜ ሲኖዶስ፤ እዚ እቲ ብጳጳስ እናተመርሐ ካብ ሠለስተ
ክሳብ ሾብዓተ መዓልቲ ኣቢሉ ዝውድእ ወግዓዊ ጉባኤ ማለት
እዩ፣ ዝካየደሉ ርግጸይና ዕለትን ቦታን ከኣ ቅድመ ሲኖዶስ
ኣብ ምውዳኡ ብጳጳስ ብግዜ ንመላእ ሰበኻ ክሕበር እዩ
3- ድኅረ ሲኖዶስ፤ ነቲ ኣብ ሲኖዶስ ዝተዋህበ መምሪሕታትን
ዝጸደቐ ውሳኔታትን ኣብ መላእ ሰበኻ ኣብ ግብሪ ዝውዕለሉ
ግዜ እዩ፣ ብዝበዝኅ ንሠለስተ፡ ሓሙሽተ ወይ ንዓሠርተ
ዓመት እውን ይቐጽል ክበሃል ይከኣል እዩ፣ እዚ ከኣ ኣብ
ምዝዛም ሲኖዶስን ኣብቲ ዝወጽእ ወግዓዊ ሰነድን ክሕበር
እዩ፣ እዚ ብሕጽር ዝበለ መንገዲ ዝተዋህበ መግለጺ
ትርጉምን ኣመራርሓን ሰበኻዊ ሲኖዶስ በዚ ዝመጽእ
ዘሎ ኣዋርኅ ብዝበለጸ ክግለጸልናን። ኣዕሚቝና ክንርድኦን
ምዃንና ፈሊጥና ብጽቡቕ ድላይ ንበገስን።
ጸሎት ምእንቲ ካልኣይ ሰበኻዊ ሲኖዶስ
እቲ “ብጀካይ ሓንቲ እኳ ክትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም”
(ዮሓ 15፡5) ዝበለና መድኃኒና ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ፡
ካልኣይ ሲኖዶስና ዕዉትን ፍርያምን ምእንቲ ኪኸውን
ቅድሚ ኵሉ ብጸሎት ክንተግህ ይዕድመና፣ ስለዚ እዚ
ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ሠለስተ ክፍልታት ዘለዎ ናይ ሰበኻዊ
ሲኖዶስ ጕዕዞና ከምቲ ዝድለ ብስሩዕ መንገዲ ምእንቲ
ክካየድ፤ እቶም ክመርሕዎን ከተሓባብሩን ዝተመዘዙ ኣካላት
ሰበኻና ከኣ ካብ መንፈስ ቅዱስ ኃይልን ጥበብን ምእንቲ
ክረኽቡ፦ ብግልን ብኃባርን ብጸሎትና ከነሰንዮም ይግበኣና
፣ ጸሎት እቲ ዝዓበየ መሳርሒ ቤተክርስትያን እዩ እሞ
ኣብ ቍምስናታትን ኣብ ገዳማትን፡ ስድራቤትን ዕለት ዕለት
ነቲ ምእንቲ ሲኖዶስ ዝተደርሰ ጸሎት ክንደግሞ ሓደራ እብል፣
መደምደምታ
እምበኣርከስ ነዚ ብወግዒ እንኸፍቶ ዘሎና ዓመት ምድላዋት፡
ብታሕጓስን ብእምነትን ተቐቢልና፡ ነቲ ዘድሊ ስራሕና
ብጸሎትን፡ መጽናዕትን፡ ጽሑፋትን፡ ምይይጥን ነሰንዮ።
መንበረ ጵጵስናን፡ ሰበኻዊ ቤት ጽሕፈትን፡ መናብር ሊቃነ
ካህናት፡ ኣብያተ ምኽሪ ምእመናንን፡ መንእሰያትን፡ ማእከል
ምእመናን፡ ዓበይትን ናእሽቱን ተመሃሮ ዘርኣ ክህነት፡
መማህራን ትምህርተ ክርስቶስ፡ ውፉያት ደቂ ተባዕትዮን
ደቀንስትዮን፡ ምእመናን ሰበኻ ኣሥመራ ብሓበራ ኢደይ
ኢድካ እናበልና ንተሓጋገዝ። እቲ “ሰበኻ ኣሥመራ ከም
ሓንቲ ሥምርቲ ስድራ” ዚብል ናይ ቀዳማይ ሰበኻዊ ሲኖዶስና
ጭርሖ ዝብሎ፡ ሎሚውን ከም ሓንቲ ሥምርቲ ስድራ
ኮይንና ብትብዓት ንበገሥ፣ እቲ ኵሉ ዝከኣሎ ጐይታ ከኣ
ኣብ ጕዕዞና ከሰንየናን ክድግፈናን ምዃኑ ኣይንጠራጠርን።
ኣዴና ኪዳነ ምሕረት እውን ከም ልማዳ ነቲ ወዳ ዚብለና
ክንፍጽም ክትሕግዘና ምዃና ርጉጻት ኢና። እግዚኣብሔር
ዓመት ራህዋን ሰላምን፡ ዓመተ እውነተይና ኣምልኾን
ምስክርነትን ይግበረልና።
ምስ ብዙኅ ሰላምታን ቡራኬን
ኣቡነ መንግሥትኣብ ተስፋማርያም
ጳጳስ ዘመንበረ ኣሥመራ


text:
ኣይተ ደስታ ወልዱ
“ካብ ህዝቢ ከምልጥ ዝኽእል ምንም ነገር የለን። ኩላትና ከም እንፈልጦ እቶም ታሕተዎት ሓለፍቲ ካብቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ይበዝሑ። እቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ኣብ ታሕቲ ንዘለዉ ብዙሓት ታሕተዎት ሓለፍቲ ኣብ ምቁፅፃር ፀገም ክህልው ይኽእል እዩ። እቶም ታሕተዎት ስለ ዝበዝሑ ላዕለዎት ክቆፃፀሩ ኣይኽእሉን ማለት ኣይኮነን። ግን ምሉእ ኣይኸውንን። ካብ ኩሉ ዝበዝሕ ህዝቢ እዩ። ስለዚ እቶም ላዕለዎት ዝገብርዎ ቁፅፅር ህዝቢ ብዝገብሮ ቁፅፅር እንተተመሊኡ እዩ ምሉእ ዝኸውን። ህዝቢ ንሓለፍቱ ክቆፃፀረሉ ዝኽእል ዕድል ክረክብ ኣለዎ። ቁፅፅር ህዝቢ ምስ ቁፅፅር ላዕለዎት ሓለፍቲ ተደሚሩ ፅቡቕ ውፅኢት ከምፅእ እዩ። ህዝቢ በይኑ እንተተቖፃፂሩ ደረት ኣለዎ። ሓለፍቲ እውን በይኖም እንተተቖፃፂሮም ክንድቲ ዝድለ ውፅኢት ከምፅኡ ኣይኽእሉን። ክልቲኡ እንተተደሚሩ ግን ልዑል ውፅኢት ከምፅእ ይኽእል እዩ።”
ኣይተ ተስፋይ ኪዳነ
እቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ሓሳብ ህያው መራሒና ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ኣብ ሪፎርምን ሰናይ ምምሕዳርን ኣመልኪቱ ብፕላዝማ ካብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ወሲዱ መፅሄት ወይን ኣሕቲምዎ ዝነበረ እዩ። እዚ ድማ ብዘይካ ተሳትፎ ህዝቢ ዝረጋገፅ ልምዓት ይኹን ሰናይ ምምሕዳር ከምዘየለ የረድእ። ብመንፅር እዚ እንትረአ ህዝቢ ኣብ ምርግጋፅ ሰናይ ምምሕዳር ዝጀመሮ ቃልሲ ብምጥንኻር ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት እናገለፀ መፂኡ፤ ሐዚ እውን ሕቶታት የልዕል ኣሎ። ካብቶም ህዝቢ ሕቶታት ዘልዕለሎም ዘሎ ዛዕባታት ድማ ምሕደራ መሬት ተጠቃሲ እዩ። ትሕዝቶ ፅሑፍና እውን ምስ ምሕደራ መሬት ተኣሳሲሩ ዝርአ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ከተማ ማይጨው ዝድህስስ እዩ።
ምሕደራ መሬት ከተማ ማይጨው ንብዙሓት ዓመታት ዕንክሊል እናበለ ዝፀንሐን ሐዚ እውን ዕልባት ዘይተገበረሉን እዩ። ብርግፅ፣ መሬት ዝመሓደረሎም ኣዋጃት፣ ደንብታትን መምርሕታትን ኣብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን እታ ከተማ ኣለዉ። ነዚ ብዝግባእ ጨቢጡ ብቅንዕናን ብተገዳስነትን ኣመራርሓ ዝህብ ብዘይምንባሩ ግና መሬት እታ ከተማ ብደመ ነፍሲ ይመሓደር ከም ዝነበረ እዮም ነበርቲ ዝምስክሩ።
ካብ ቢሮ ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን ክልል ትግራይ ዝረኸብናዮ መረዳእታ እውን ነዚ ዘጠናኽር እዩ። እቲ መረዳእታ ከም ዝሕብሮ፣ ቤት መዝገብ ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን ከተማ ማይጨው ንስራሕ ዝምቹ ትካላዊ ኣሰራርሓ ዘይተኸተለ እዩ። እቶም መዛግብቲ ብስርዓት ዘይተወደቡ፣ በዝሖም እውን ብንፁር ዘይፍለጡን ዝተሓዋወሱን እዮም። ከምኡ እውን ዓመታዊ ግብሪ መሬት ዝኸፈሉ ነበርቲ ዝምዝገብሉ “ካርዲ” ወይ ቅብሊት ኣይተዳለወን። ናይዞም ፀገማት ቀንዲ መበገሲ ኣብቲ ኣመራርሓን ፈፃሚ ኣካልን ኣተሓሳስባ ኣካብነት ክራይ ምንባሩ እዩ። ንኣብነት ዝተፈላለዩ ምኽንያታት እናደርደርካ ህዝቢ ምጉልእላእ፣ መዛግብቲ ምጥፋእ፣ ብላዕ ምቕባልን ግቡእ ግልጋሎት ዘይምሃብን ምጥቃስ ይከኣል። ምኽንያቱ ህዝቢ “መዝግበይ ጠፊኡኒ” እንትብል ብዝግባእ ኣፃሪኻ ነቲ ዘጥፈአ ኣካል መምሃራይ ስጉምቲ ኣይውሰድን።
ካብኡ ሓሊፉ እቲ ሰራሕተኛ ተወፍዩ ናብ ስራሕ ከእቱ ዝኽእል ድልውነት የብሉን። በዚ ድማ ነበርቲ ከተማ ማይጨው ስርሖም ገዲፎም ኣብ ጥርዓንን መረረትን ክውዕሉ ምኽንያት ኮይንዎም። ግልጋሎት ንምርካብ ናብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን ኣብ ዝኸድሉ እዋን “በዓል ሞያ የለን፤ ናብ ኣኼባ ከይዱ” ይብሃሉ። ሓደ ሰራሕተኛ ብዝኾነ ምኽንያት ኣብ ናይ ስራሕ ቦትኡ እንተዘይሃልዩ ንዕኡ ተኪኡ ክሰርሕ ዝኽእል ሰብ ኣይርከብን። እቲ ሕብረተሰብ እውን እንተኾነ ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት እንተጋጥሙ ኣብ ክንዲ ተሪሩ ምቅላስ ምስ ናይ ውልቀ ጥቕሚ እናተኣሳሰረ ይሰግእ ምንባሩ እዩ ገምጊሙ። “እንተተዛሪበ ሓደ ነገር ዶ ክጎድለኒ ይኸውን” ዝብል ስግኣት ብምሓዝ ክፍተታት እንተጋጥሙ ነቒስካ ኣውፂኻ ኣብ ምግምጋም ይሰግእ ምንባሩ ርኢቶታት ህዝቢ ከተማ ማይጨው የመላኽት። ብምኽንያት እዚ ሕዚ እውን ኣብ ምሕደራ መሬት ዘይተቐረፉ ብርክት ዝበሉ ፀገማት ከም ዘለዉ ነባሪ ከተማ ማይጨው ኣይተ ደስታ ወልዱ ይዛረቡ።
“እንተገምጊምና ስሉጥን ፅፉፍን ግልጋሎት ኣይንረክብን። ፅባሕ ሎሚ እናተብሃለ ቆፀሮ ይበዝሕ። ʽእከለ ፅናሕ፤ እከለ ኪድʼ እናበልካ ብኣድልዎን ወገናውነትን ግልጋሎት ምሃብ ነይሩ። በዚ ድማ ብርክት ዝበሉ ጥርዓናትን መረረታትን ይቐርቡ ነይሮም። ሐዚ ዋላ እኳ ዝተወሰነ ለውጢ እንተሃለወ ʽኡፈየʼ ዘብል ግና ኣይኮነን።” ዝበላና ድማ ነባሪት ከተማ ማይጨው ወ/ሮ ምሕረት ተኽለ እየን።
ኣይተ ኣሸናፊ ፃድቕ
እቲ ካልእ ፀገም ድማ ንተገልጋላይ “ይግበአካ ወይ ኣይግበአካን” ዝብል ቅልጡፍ ምላሽ ዘይምሃብ እዩ። እዚ ከዓ ኣብ ኣካላት ምሕደራ መሬት ዘይግበአካ ጥቕማ ጥቕሚ ምድላይ ከም ዘሎ ዘመላኽት እዩ። ምኽንያቱ ኹሉ ተገልጋላይ ብማዕረ ዓይኒ ክርአ እናተገበኦ ኣፈላላይ እንትፍጠር ብውሽጣ ውሽጢ ዝፍፀም ነገር ከም ዘሎ ጥርጣረ ዘሕድር እዩ። ስለዝኾነ በቲ ሓደ ገፅ ጉዳይ ብህፁፅ ዝውደአሉ በቲ ካልእ ገፅ ከዓ ዝጉላእላእ ሰብ ክትዕዘብ ከለኻ ብላዕን ወገናውነትን ምህላዎም ሓደ መርኣዪ እዩ።
ካብዚ ዝብገስ እውን ህዝቢ ከተማ ማይጨው “ግልጋሎት ኣይንረክብን ዘለና። ፅባሕ ድሕሪ ፅባሕ እናተብሃለ ቆፀሮ ይበዝሐና ኣሎ። ዕንክሊል ንብል ኣለና!” እናበለ መረረቱ ይገልፅ ከም ዝነበረ ነባሪ ከተማ ማይጨው ኣይተ ገ/የሱስ ገ/ማርያም ይገልፁ። ነቲ ሕብረተሰብ መዝገብ ዋንነት መሬቱ ብጥንቃቐ ንክሕዝ ግንዛበ ኣብ ምፍጣር እውን ፀገም ነይሩ። በዚ ድማ እቲ ሕብረተሰብ “ከይጠፍአኒ ወይ ከይበላሸወኒ” ኢሉ መረዳእትኡ ብጥንቃቐ ኣብ ምሓዝ ፀገማት ኣለውዎ። እዚ ዝፈጠሮ ፀገም ከዓ “መዝግበይን ግብሪ ዝኸፈልኩሉ ካርደይን ጠፊኡኒ” ዝብል ህዝቢ ብዙሕ ከም ዝኾነ እዮም ኣይተ ገ/የሱስ ዘረድኡ።
እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ነባር ትሕዝቶ መሬት ኣብ ምፅፋፍ፣ መረዳእታ ዘይብሎም ነበርቲ ብእዋኖም ኣብ ምሃብ ፀገማት ነይሮም። እቲ ሰራሕተኛ መንፈስ መገልገላይነት ዝወነነ ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ ዘይተጫረተ መሬት ምምሕልላፍ፣ ዝተጫረተ ቦታ ገዲፍካ ካልእ ቦታ ለዊጥካ ምሃብ ዝመሳሰሉ መግለፅታት ጠልቆምቆም እውን ተራእዮም እዮም። እተን ዝነበራ ውዳበታት ዋህዮን ኔትዎርክታትን እውን ነዚ ትኹረት ሂበን ዝሰርሓ ኣይነበራን። ገምጋም ይኹን ዓርሰ ምምህሃር ዝብሃል ኣይፍለጥን። ኣመራርሓ ዝዓረፈሉ ግቡእ ኣሰራርሓ ኣይነበረን። ሰራሕተኛታት ብዋህዮን ኔትዎርክታትን ኣቢሎም ክመያየጡ፣ ክገማገሙ፣ ክተሓጋገዙ፣ ክሰራርዑ፣ ክነቓቐፉን መንፈስ መገልገላይነት ከሕድሩን ዘኽእል ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣይነበረን። ስለዝኾነ ኣዋጅን መምርሕን ምሕደራ መሬት ጨቢጥካ ዘይምምራሕ ዝወለዶም ጎሊሆም ዝተርኣዩ ፀገማት ኣፈፃፅማ ነይሮም እዮም።
ነቶም ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት ንምፍታሕ ድሕሪ ገምጋም ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ውዳበታት ዋህዮታትን ኔትዎርክታትን ከም ብሓዱሽ ክጣየሻን ክጠናኸራን ተገይሩ። ብመሰረት እዚ ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝርከቡ 32 ኣባላት ውድብ ኣብ ሰለስተ ዋህዮታትን ኣርባዕተ ኔትዎርክታትን ተወዲቦም። በዚ ኣቢሎም ከዓ መዓልታዊ ገምጋምን ዓርሰ ምምህሃርን ምክያድ ጀሚሮም። “ሎማዓንቲ እንታይ ዓይነት ግልጋሎት ሂብና? እንታይ ዓይነት ፀገም ፈቲሕና?” ብምባል ብቐፃልነት ዝህብዎ ግልጋሎት ቅድመ ምድላው ዝገብርሉ መስርሕ ኣተኣታትዮም። ከምኡ እውን ዝተፈትሑን ዘይተፈትሑን ፀገማት እናፈለዩ ምሓዝ ጀሚሮም።
እቲ ሰራሕተኛ ኣብ ክእለት ዘለዎ ክፍተት ንምምላእ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2008 ዓ/ም ካብ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት፣ መካየድቲ ስራሕ፣ ኣቦ ወንበራት ጣብያን ቀዋሚ ኮሚቴ ጉዳይ ኢኮኖሚን ዝርከብዎም 20 ሰራሕተኛታት ናብ ከተማ ኮረም ብምልኣኽ ተመክሮ ከምፅኡ ተገይሩ። እቲ ተመክሮ ማእኸሉ ምሕደራ መሬት ኮይኑ ኣብ ኣወሃህባ ግልጋሎት፣ ስርዓት ምሕደራ ካዳስተርን ስራሕቲ ሊዝን መሰረት ዝገበረ እዩ። ናይዚ ውፅኢት ድማ ተተኻኺእኻ ኣብ ምስራሕ ጅማሮታት ከም ዘለዉ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ ንግድን ኢንዳስትርን ከተማ ማይጨው ኣይተ ኣሸናፊ ፃድቕ ገሊፆም።
ከንቲባ ከተማ ማይጨው ኣይተ ተስፋይ ኪዳነ ብወገኖም “ምሕደራ መሬት ከተማና ብርክት ዝበሉ ፀገማት ከም ዝነበርዎ ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ገምጊምና ኢና” ይብሉ። ብፍላይ ህዝቢ ብተደጋጋሚ ዘልዕሎም ኣብ ነባር ትሕዝቶ ንፁር መረዳእታን ካርታን ብዘይምህላው ህዝቢ ‘ናተይ እዩ’ ኢሉ ደቂሱ ዝሓድረሉ ኩነታት ኣይነበረን። በዚ ድማ ፈፃሚ ኣካልን ተገልጋልን ስፍሕ ዝበለ ኣፈላላይ ነይርዎም። እቲ ዝተመደበ ስቪል ሰርቫንት ብብቕዓት ኣብ ምግልጋል፣ መምርሒ ሒዝካ ውሳነ ኣብ ምሃብ፣ ፍርሕን ስግኣትን ዝነበሮ እዩ። ካብዚ ዝብገስ እውን ቅልጡፍ ውሳነ ስለዘይወሃብ ህዝቢ ንሓደ ጉዳይ ልዕሊ ሰለስተ ግዘ ዝመላለሰሉ ኩነታት ነይሩ።
ኣብ ልዕሊ እዚ ወገናውነት እውን ይረአ ነይሩ እዩ። እዚ ማለት ንእትፈልጦ ተገልጋሊ ጉዳዩ ቀልጢፍካ ትውድአሉ፣ ንዘይትፈልጦ ድማ ብተደጋጋሚ ተመላልሶ። ምኽንያቱ ድማ እቲ ቅድሚ ገምጋም ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ዝነበረ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን ነቲ ዝነበረ ሰራሕተኛ ብዝግባእ ኣነቓኒቑን ወዲቡን ብቑዕ ግልጋሎት ክህቡ ኣብ ምግባር ፀገማት ስለዝነበርዎ እዩ። እዚ ድማ ብተደጋጋሚ ዝግምግሞ እኳ እንተነበረ ለውጢ ዘምፀአ ግና ኣይነበረን። ይኹን እንበር ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ/ም ዝተኻየደ መድረኽ ምፅራይ ውዑይ ቃልሲ ህዝቢ ብምጥንኻሩ ፀገማት ክወፁ ክኢሎም እዮም። ካብዚ ብምብጋስ እውን ፀገም ዝነበሮም ኣካላት ስጉምቲ ተወሲዱሎም እዩ። ብመሰረት እዚ እቲ ዝነበረ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ድሕሪ እቲ ገምጋም ተሸጋሺጉ እዩ። ምክትል ሓላፊ እቲ ቤት ፅሕፈት ዝነበረ እውን ውሳነታት ምጉልእላእ፣ “ክሕተት እየ ዝኸውን” እናበለ ይግበአካ ወይ ኣይግበአካን ኣብ ክንዲ ምባል ንውሳነታት ምጉታት ዝብሉ ፀገማት ስለዝነበርዎ ንሱ እውን ካብ ሓላፍነቱ ክወርድ ተገይሩ እዩ።
ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝነበረ ሊዝ ኦፊሰር እውን ስርዓት ሊዝ ግልፅነት ከይህልዎን ሕብረተሰብ ተኣማሚኑ ከይኸይድን፣ መሬት ናብ ካልኣይ ወገን ምሕላፍ ዝብሉ ፀገማት ነይረምዎ። ከምኡ እውን ኣብ ጨረታ ዘይተሳተፈ ከም ዝተሳተፈ ብምምሳል ውሽጣ ውሽጢ ሰነድ ተሰሪሑ ሰዓራይ ተቐሚጡ እዩ። ኣብ ጨረታ ዘይተሳተፉ ሰባት ከም ዝተሳተፉ ባዕሉ ሽም ዝርዝሮም ፅሒፉ ከም ዝተወዳደሩ ክቐርቡ ገይሩ እዩ። ይኹን እምበር እቶም ሰባት ሰነድ ጨረታ ከም ዘይወሰዱ ብስሩ እውን ከም ዘይተጫረቱ ተረጋጊፁ እዩ። በዚ ድማ ብመሰረት መምርሒ ስቪል ሰርቪስ ናይ ሰለስተ ወርሒ መሃያ ተቐፂዑ። ድሕሪ እዚ ከዓ እቶም ከምዚ ዓይነት ፀገም ዝነበሮም ኣመራርሓን ሰብ ሞያን ካብ ሓላፍነቶም ክለዓሉ ብምግባርን ስጉምቲ ብምውሳድን እንደገና ምትዕርራይ ኣመራርሓ ተገይሩ። በቲ ሐዚ ዝተገበረ ምምዕርራይ ድማ ተስፋ ዝህቡ ጅማሮታት ከም ዘለዉ ኣይተ ተስፋይ ካብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ምርዳእ ዝከኣል እዩ።
ኣጠቓሊልካ እንትርአ ምንጋስ ሰናይ ምምሕዳር መሰረት ኹሎም ልምዓታዊ ስራሕቲ እዩ። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው መንግስቲ ንምንጋስ ሰናይ ምምሕዳር ዓብዪ ቆላሕታ ሂቡ እናሰርሐሉ ይርከብ። እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ግና ሐዚ እውን ሕቶታት ህዝቢ ስሉጥን ርትዓውን መልሲ ምሉእ ብምሉእ ይወሃብ ኣሎ ንምባል ኣየድፍርን። ኣብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ፣ ንግድን ኢንዳስትርን ከተማ ማይጨው እውን እዚ እዩ ዝንፀባረቕ። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዘሎ ምሕደራ መሬትን ምስኡ ተኣሳሲሩ ዘሎ ኣወሃህባ ግልጋሎትን ቅጥዑ ጠፊእዎ ብሃበ ተረኸበ ዝምራሕ ዝነበረ እዩ። እዚ ድሕሪ መድረኽ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ዝተወሰነ ለውጢ እኳ እንተሃለዎ ሐዚ እውን ግና መሊኡ ዝተፈተሐ ኣይኮነን። ስለዚ ምእንቲ ሰላም፣ ልምዓትን ዴሞክራስን ዝተቓለሰ ህዝቢ ስኣን ግቡእ ምሕደራ መሬት ክንገላታዕ ኣግባብ ስለዘይኮነ ዝምልከቶ ኣካል ኩሉ ብእዋኑ ፍታሕ ክገብረሉ ነዘኻኽር።


text:
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ጉጅለ ህግደፍ ናይ ሕማቕ ተረእዮታት ቀዳመይቲ ተጠቃሲት ኣብነት ኮይና ከምዘላ ንኹልና ንጹር እዩ። ብዙሓት ካብ ዘጋታታ ናብ ዓዲ ጓና ዝተሰድዋ፡ ብዘይሕገመንግስቲ እትመሓደር፡ ናይ ምውዳብ መሰል ዘይተፍቅድ፡ ዝበዘሓ ኣብያተ-ማእሰርቲ ዘለዉዋ፡ ዋላ ሓንቲ ዘይመንግስታዊ ሚድያ ዘየብላ፡ መወዳእታኡ ዘይፍለጥ ግዱድ ዕስክርና እተተግብር፡ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ዘይተኽብር … ውዘተ ሃገር ንኣብነት ክጥቀስ እንከሎ ኤርትራ ካብ 1ይ ክሳብ 3ይ ደረጃ ከምዘይትሓልፍ ኩልና እንፈልጦ እዩ። ክሳብ ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ ዝብል ሳጓ ዝተጠመቐት እያ። ናይዚ ጠንቂ ከኣ ንሕስያ ዘየብሉ ምምሕዳር ጉጅለ ህግደፍ እዩ። ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ኮነ ኢሉ ዝጭቁን ዘሎ ጠንቂ ስለ ዝኾነ ነዚ ግናይ ምስሊ ሃገርና ናብ ንቡር ክመልስ ኣይንጽበዮን ኢና። በዚ መሰረት ነዚ ተደዊኑ ዘሎ ምስሊ ሃገርና ናይ ምቕያር ሓላፍነት ኣባና ኣብ ሓይልታት ለውጢ ወዲቑ ዘሎ ዕማም እዩ።
ኤርትራውያን ከም ዜጋታት ዘመሳስሉ ኣለዉና። ዝፈላልዩ እውን ከምኡ። ደቂ’ዛ ልኡላዊትን ለዋህን ሃገር ምዃና ሓደ ዝገብረና መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። ኩልና ሃገርና ክብራን ልኡላውነታን ተሓልዩ ክትምዕብል እንብህግ ምዃና ከኣ ካልእ ናይ ሓባርና እምነት እዩ። ማዕረማዕሪኡ ከኣ፡ መሰረታዊ መልክዕናን ምስጢር ሓያልነትናን ስለ ዝኾኑ ከነማዕብሎምን ክንሕብሕቦምን ዝግበኣናን ናይ ብዙሕነትና መርኣያ ፍልልያት ኣለዉና። ናይ ቋንቋ፡ እምነት፡ ብሄር፡ ባህልን መነባብሮን ፍልልያትና ናይዚ ኣብነት እዮም። ኣብቲ “ብዝሑነትና ዓቂብና ህዝብናን ሃገርናን ብኸመይ ካብዚ ዘለዉዎ ነናግፍ?” ብዝብል ነካይዶ ዘለና መስርሕ ቃልሲ ከኣ እንተኽኢልና ከነወግዶምን ኣዚና ከነጻብቦምን፡ እዚ እንተዘይክኢልና ከኣ ነቲ መሰረታዊ ናይ ሓድነትና መዳያት ክትንክፍን ንቀዳምነትና ብዘይዘርግን ኣገባብ ከነመሓድሮም ዝግበኣና ፍልልያት ከም ዘለዉና ካብ እንርዳእ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ።
እዚ ነካይዶ ዘለና መሰረታዊ ለውጢ ናይ ምምጻእ መስርሕ ቃልሲ፡ ብዙሓት ንኡሳን ምዕራፋት ዝሓቘፈን ነፍሲ ወከፍ ምዕራፍ ከኣ ብኣገደስቲ ዛዕባ ዝቖመን እዩ። ኣብዞም ምዕራፋት ኮነ ንሳቶም ዝሓቑፍዎም ዛዕባታት ዝፈላልዩናን ዘሰማምዑናን ጉዳያት ኣለዉና። “ምዕቃብ ልኡላዊ ግዝኣት ኤርትራ፤ ምውዳቕ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍን ምልጋስ መሓውራት ጭቆናኡን፤ ድሕሪ ውድቐት ስርዓት ህግደፍ ኣብዝሓ ሰልፋዊ ስርዓት ዝሰረቱ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምቛም፤ ግዝኣተ ሕግን ዲሞክራስያዊ መሰላትን መላእ ሓርነታትን ህዝቢ ምቕባል” ዝብሉ ሓሳባት ካብቶም ብሓላፍነታውን ርትዓውን ዓይኒ እንተመዚናዮም ከሰማምዑና ዝግበኦም ሓሳባት እዮም ዝብል ኣብ መጽናዕቲ ዝምርኮስ እምነት ኣለና። ስለዚ መጻኢና ብሩህ ቃልስና ከኣ ዕዉት ምእንቲ ክኸውን ነዞም ዘሰማምዑና ከነቐድም፡ ከነሕይልን ከነዕውትን ይግበኣና።
እዚ ማለት ግና ኣብቲ ዝፈላልየና ፈጺምና ኣይነድህብን ማለት ኣይኮነን። ናይዚ “ነቲ ዘሰማምዕና ዘይነቐድም” ዝብል ሓሳብ ካልእ ትርጉም ከኣ ቀዳምነታትና ኣብ ምስራዕ ክንበቅዕ ይግበና ዝብል እዩ። ኣካይዳና እቲ ዝቐጽል ዝጉምቲ ኣብ ርእሲ’ቲ ኣቐዲሙ ዝተነብረ መሰረት ተወሳኺ መበረኺ ዓቕሚ ዘንብር እምበር፡ ነቲ ነንዝጸንሐ ኣንዳፍረሰ ወትሩ ሓድሽ ዝድኩን ክኸውን ኣበኦን። ካብዚ ስርሕብትን ከድሕነና ዝኽእል ከኣ ኣብ ምስራዕ ቀዳምነታትና እነርእዮ ብቕዓትን ሓላፍነትን እዩ። ኣብዚ ሕጂ ሒዝናዮ ዘለና መስርሕ፡ ቀዳማይ ዕማምና ኣብቶም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ከሰማምዑና ዝኽእሉ ነጥብታት ኣትኪልካ ጉጅለ ህግደፍ ምውጋድ እዩ። ነዚ ዕማምዚ ቀዳምነት ሂብና እናዓየና ድማ ብዛዕባቲ ድሕሪኡ ዘሎ ምዕራፍ ዘለና ራኢ ንምእማት ኣይንሓስብን ማለት ኣይኮነን። ንኣብነት ሰዲህኤ ኣብ 2010 ዘዳለዎ ንድፊ መርሓ መሰጋገሪ ውጥን “ምቛም ናይ ሓጋጊነት ዝለዓለ ስልጣን ዝህልዎ መሰጋገሪ ባይቶ። ኣብ እዋን ምስግጋር፡ ናይ ሃገርና ሰላም፡ ርግኣትን ሃገራዊ ጸጥታን ዝዕቀበሉ ኣገባብ። ምስረታ፡ ዕማማትን፡ ስልጣንን፡ መስጋገሪ መንግስቲ። ሃገራዊ ምርጫን ምቛም ፖለቲካዊ ሰልፊታትን፣ ምንዳፍን ምጽዳቕን ንዕኦም ዝምልከቱ ሕጊታትን። ምጽዳቕ ሃገራዊ ቻርተር። ምዝታይን ምጽዳቕን መሰጋገሪ ቅዋም። ተወሰኽቲ፡ ከም ሃገራዊ ቁጠባ፡ ዝምድናታት ወጻኢ፡ ጉዳይ ዳግመ ውደባ ሰራዊት፣ ዝኣመሰሉ ነጥቢታት” ዝብሉ ጉዳያት ኣሚቱ ንረኽቦ።
ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ዕማማት ኣተግቢርና ኣብ ውጽኢት ክንበጽሕ ዓቕሚ ክንፈጥር ናይ ግድን እዩ። እዚ ዓቕሚዚ ከኣ ብመንገዲ ውዳበ ጥራይ እዩ ክፍጠር ዝኽእል። ውዳበ ሓይሊ ምዃኑ ከምዘየዳዲ፡ በዚ መስርሕ ውዳበ ሓሊፍካ ኣብ ውጽኢት ክትበጽሕ ሓጐጽገጽን ላዕልን ታሕትን ብዘይፍለዮ መሪር መስርሕ ምሕላፍን ከቢድ ዋጋ ምኽፋልን ከኣ ናይ ግድን እዩ። ውዳበ ኣብ ኣዝዩ ሓጺር ግዜ እሞ ድማ ብውሑድ ዋጋ ኣብቲ እትደልዮ ከብጸሓካ ምጽባይ ኣጸጋሚ እዩ። ብፍላይ ከኣ ንሓደ ሰልፊ ይኹን ውድብ ወይ ማሕበር ብማዕዶ ኮይንካ ምምዛኑ ኣጸጋሚ ስለ ዝኸውን ኣካሉ ኮይንካ ኣብ ውሽጡ ኣቲኻ ምቅላስ ኣድላይን ርትዓውን እዩ። ኣብቲ ውዱብ ቃልሲ ከተስልጥ ከኣ ኣታሓሳስባኻ ትስፉው፡ ቀዳማይ ቆላሕታኻ ከኣ ናብቲ ዘሰማምዕን ዘሳንን ዝቋመት ክኸውን ቅኑዕ መንገዲ እዩ።


text:
ብዕለት 1.05.2018 ኣሰናዳኢት ሽማግለ ናይቲ ብኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበር ኣብ ጀርመንን ጨናፍር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኤውሮጳን ዝዳሎ ፈስቲቫል/ሰፊሕ በዓል ኤርትራ ፍራንክፎርት 2018 ካልኣይ ኣኼባኣ ኣካይዳ። ኣሰናዳኢት ሽማግለ ፈስቲቫል ፍራንክፎርት ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ካብ ዘሎው ትሽዓተ ኣባላት ማሕበርን ሰልፍን ዝቆመት ሽማግለ ኮይና፡ ቀንዲ ዕማማ ድማ፡ ነቲ ብሓልዮት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበር ኣብ ጅርመንን ጨናፍር ሰዲህኤ ኣብ ኤውሮጳን፣ ኣብ ፍራንክፈርት ህዝብን መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባትን፡ ሰልፍታትን፡ በርጌሳውያን ማሕበራትን ብምርኻብ ሃገራውን ህዝባውን ጉዳያት ንምርላዛብን ሓሳባቶም ንምልውዋጥን ዝካየድ ዓምታዊ በዓል ኤርትራ ንምዕዋት ድሮ ስርሓ ጀሚራ ትርከብ።
እዚ ብዕለት 01 ጉንበት 2018 ዝተኻየደ ኣኼባ ሽማግለ፣ ብኣቦ-መንበር ሽማግለ ኣቶ ተስፋማርያም ክብርእብ ተኸፊቱ። ኣኼባ ንኣጀንዳታቱ ሓደ ብሓደ ድሕሪ ምርኣይ፣ ክሳብ’ቲ ዕለት’ቲ ዝተሰላሰሉ ዕማማት ገምጊሙ። ድሕርዚ ንዝትረፉ ዕማማት ንምስልሳልን ኣብ ምሉእ ፍጻመ ፈስቲቫል ንምብጻሕን ሽማግለ ኣብ ውሽጡ ነብሰ ስርዕን ኣርባዕተ ክፍልታት ዝሓቖፈ ምምቅቃል ዕዮን ገይሩ፣ ናይ ስራሕ መደባቱ ሰሪዑ ተበጊሱ ምህላዉ ተሓቢሩ።
ፈስቲቫል ፍራንክፎርት፣ ሎሚ ዓመት እውን ኣብቲ ልሙድ ቦታ ኣብ ቦኮንሃይም ቫርተ ዝርከብ ኣደራሽ ናይቲ ዩንቨርስቲ ፡
Die Studierendenschaft der Johann Wolfgang Goethe – universität
Mertonstr. 26 – 28 60325 Frankfurt a. Main
ካብዕለት 03 ክሳብ 05 ነሓሰ 2018 (August 03 – 05.2018) ኣብዘሎ እዋን ክጋባእ እዩ።
ሽማግለ ፈስቲቫል 2018


text:
ቅሉዕ መልእኽቲ ንኹሎም ኣባላት ሰዲህኤ ብዝብል ኣርእስቲ ብስም ኣባላት ሰዲህኤ ኣብ ዞባ ኣውሮጳ ዝተደርሰ ጽሑፍ ብ23 ነሓሰ 2017 ኣብ መስከረም.ነት ኣንቢብና።
እቲ ሓተታ ንሰልፍን ኣከያይዳኡን ሓቂ ብዘይኮነ መንገዲ ዝገልጽ ምዃኑ ኣንበበቲ ድሮ ተገንዚቦሞ ይዀኑ ዝብል ዕግብት ኣለና። እቲ ሕጂ መብርሂ ክንህበሉ ዝደለና ጉዳይ ግን፡ ነቲ ቀንጠ መንጢ ትሕዝቶኡ ዘይኮነስ፡ብዛዕባ መንነት ናይ ደረስቱ እዩ።
ቅድሚ ዝኣገረ፡ ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ ሰዲህኤ፡ ብቅዋም ሰልፍን በቲ ኣብ ጉባኤ ዝተመርጸ መሪሕነት ዘውጽኦ ፖሊሲታትን መምርሕታትን ተማእዚዙ ዝቃለስ ጨናፍርን ኣባላትን ከም ዘለዎ ንኩሎም ኣንበብቲ ከነብርህ ንደሊ። ዝዀነ ፍሉይ ርእይቶ ዘለዎ ኣባል ሰዲህኤ ድማ፡ ርእይቶኡ ብናጻ ብዘይ ዝዀነ ይኹን ስግኣት ክገልጽ መሰሉ ሕልው ኢዩ።
ስለ’ዚ፡ ቅሬታ ዘለዎ ኣባል ሰልፊ፡ ንቕሬታኡ ዝገልጸሉ ሕግን ኣገባብን ስለዘለዎ ብሕጓ ዝኣትወሉ ምኽንያት የብሉን። ኣብ ሰዲህኤ፡ ዝኾነ ቅሬታ ወይ ርእይቶ ዘለዎ ኣባል ወይ ብቓሉ ወይ ስሙን ክታሙን ኣንቢሩ ብጽሑፍ ብስርዒታዊ መስኖታት ኣቢሉ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ከመሓላልፍ ዝኽልክሎ ስለዘይብሉ፡ ኣብ መስከረም.ነት ከይዱ ዘእውየሉ ምኽንያት የብሉን። ንኣባላት ሰልፊ ብኣካል ኣብ ፈስቲቫል፡ ሰሚናር፡ ኣብ ጨንፈሩ ክረኽበሉ ዘኽእል ዕድላት ከለዎ፡ ብመስከረም.ነት ኣቢሉ ጻውዒትን ጥርዓንን ከቕርብ ዝፍትን እንተደኣኮይኑ፡ ኣብ’ቲ ሰልፊ ሰማዕን ሰዓብን ዝሰኣነ ጥራሕ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል።
ብሓፈሻኡ ብስም “ኣባላት ሰልፊ ኣብ ዞባ ኣውሮጳ” ዝወጽእ ጽሑፍ፡ ዋና ይኹን ጣቋ የብሉን። ሰብ ክርድኦን ክቕበሎን እንተደኣ ኮይኑ ድማ፡ ስም ናይ ጽሓፍቱ ይጠቐስ፡ ወይ ድማ ተወዲብና ኢና በሃላይ እንተኾይኑ ብስም ሓደ ትካል፡ ማለት ብስም ሽማግለ ጨንፈር ወይ ሽማግለ ዞባ ….ወዘተ ዝብል መለለይ ሕላገት ገይሩ ይውጻእ እሞ ንህዝቢ ኣኼባ ጸዊዑ ይላለ።
ኣባላት ዞባ ኣውሮጳ ሰዲህኤ፡ ቅድም ክብሉ ወከልቶም ብምልኣኽ ኣብ ዝተኻፈልዎ ስፊሕ ዋዕላ ፍራንክፈርት፡ ድሒሩ ድማ፡ ኣብ ፈስቲቫል 2017 ኣብ ዝተኻየደ ናይ ኣባላት ሰልፊ ሰሚናር፡ ብዘየማትእ ኣገባብ ኣብ ጐድኒ ሕጋዊ መሪሕነቶም ደው ኢሎም ምህላዎም ከነረጋግጸልኩም ንፈቱ።
ስለ’ዚ፡ እዚ ብስም “ኣባላት ሰልፊ ዞባ ኣውሮጳ” ወጺኡ ዘሎ ጽሑፍ ንሰዲህኤን ዞባ ኣውሮጳን ዝምልከት ኣይኮነን። ብኸም’ዚ ኣነዋሪ ኣገባብ ዝደናገር ኣባል ይኹን ህዝቢ ድማ የብልናን። ካብ ጸላም ተኸዲኖም ፖለቲካ ዝሰርሑ፡ ናብ ብርሃን ወጺኦም ዕላማታቶም፡ ኣስማቶምን መንነቶምን ገሊጾም ፖለቲካ ክሰርሑ እንተዝፍትኑ ምሓሾም።
ኣባላት ሰዲህኤ ዞባ ኤውሮጳ ታሪኽ ዝምስክሮ ጽንዓት ወኒኖም ንልዑላውነት ሕግን ንግዝኣት ዲሞክራስን ከስፍኑ ዝቃለሱ ዘለዉ ፈተውቲ ህዝቦምን ሃገሮምን እዮም።
ክንዲ/ ዞባዊ ሽማግለ ሰዲህኤ ዞባ ኣውሮጳ
ኢሳቕ ወልደማርያም
ኣቦ መንበር ዞባዊ ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!!!
ብሂል አበው፡
ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ
ታሪኽ ህይወት ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ፡
ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ ካብ ዓበይቲ ፍላስፋታት ዓባይ ሮማ ዝነበረ እዩ። ወላዲ ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ ካብቶም ንጉስ ሮማ ኣብሊጹ ዝፈትዎም ሓለፍቲ እዩ ዝነበረ። ንጉስ ታውደሰዮስ፡ ንደቁ ዝምህረሉ ቋንቋ ላቲንን ግሪኽን ዝመልኽ ብጥበቡ ዝተመስከረሉ፡ ፈሪሃ እግዚኣብሔር ዘለዎ ፍላስፋ ይደሊ ነበረ። ኣብ መላእ ዓባይ ሮማ ድማ ከም ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ ክርከብ ኣይከኣለን። ጸጋ እግዚኣብሔር ኣብ ልዕሊ ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ ስለዝነበረ፡ ንጉስ ፈተዎ። ኣብ ምሉእ ንግስነት ንቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ ብጀካ ዝኽብሮ ዝቃወሞ ኣይነበረን። ብዙሓት ዝእዘዙዎ ገላው’ውን ነበሩዎ።
ሓደ እዋን እዩ ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ፡ ክሓስብ ጀመረ፡ “እዚ ኩሉ ከም ድቃስ መፈጸምታ ኣለዎ። ሃብታም ዘበለ ነቲ ኩሉ ዝረኽቦ ክብርን ሃብትን ከም ሕልሚ እዩ ዝበንን። ስለዚ ዘይልወጥ ነገር የለን። ካብዚ ድማ ንወዲ ሰብ ዝጠቕሞ የለን” ። ነፍሱ ንዓለም ፈንፊና፡ ንኣምላኽ ኩሉ ግዜ ከምዚ ኢሉ ይልምን ነበረ፡ “ኦ ኣምላኸይ ከመይ ገይረ ከም ዝድኅን ኣፍልጠኒ” ድምጺ ኣምላኽ መጺኡ ድማ ከምዚ በሎ፡ “ኣርሳንዮስ ካብ ሰብ ህደም ሽዑ ክትድኅን ኢኻ”። ብኡ ንብኡ ዘለዎ ኩሉ ሓዲጉ ጉዕዞኡ ጀመረ። ናብ እስንክድርያ ትኸይድ መርከብ ምስ ረኸበ ድማ ኣብኣ ተሰቒሉ ንእስክንድርያ መጸ። ካብ እስክንድርያ ናብ እስቂጥ ቅዱስ ኣባ መቓርዮስ ዘለዎ ገዳም በጽሐ። ቅዱስ ኣባ መቓርዮስ ድማ ካብቲ ገዳም ውጽእ ዝበለት ስፍራ ጸሎት ሰደዶ። እዚ ከኣ ህዱእ ስለዝነበረ እዩ። ሒደት መዓልታት ምስ ገበረ ቅዱስ ኣባ መቓርዮስ ዐረፈ። ዓቢ ገድሊ ድማ ተጋደሉ፡ ብዙሓት ብጽኑዕ ተጋድልኡ ዝሰምዑ ካብ ቆስጠንጢንያ ንኽምንክሱ ይመጹ ነበሩ። ታሪኽ ቅዱስ ኣባ ኣርሳንዮስ በዘን ክልተ ወይ ሰለስተ መስመር ዝሕጸር ኣይኮነን ግና ካብ ብዙሕ ብውሑድ ብድኹም ዓቕምና እዚ ይመስል። ቐጺልና ድማ ካብቲ ናይ ቅዱሳን ኣቦታትና ዘይውዳእ መዓር ጥበቦም ንኽንካፈል ንዕድም። ጸሎቶምን በረከቶምን ምስ ኩልና ህዝበ ክርስቲያን ይኹን።
1. ኣምላኽ ኣብ ውሽጥና ክነብር ንጸውዓዮ።
ቅዱስ ኣርሳንዮስ ከምዚ በሉ “ኣምላኽ እንተ ጸዋዕናዮ ይመጻና፡ ካብ ፍቓዱ እንተዘይወጻእና ኣብ ውሽጥና ይነብር”።
2. ንነፍስና ህድኣት ንኣውጀላ።
ቅዱስ አቡነ ኣርሳንዮስ ንበይኑ ምስ ኮነ ናብ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ከምዚ ኢሉ ጸለየ። ኦ ጎይታ “እንታይ ክገብር ኣሎኒ ድኅነት ንኽረክብ”። ከምዚ ዝብል ድምጺ’ውን ካብ ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ መጾ፡ “ኣርሳንዮስ ህድም ንነፍስኻ ህድኣት ኣውጀላ ኣይትሸበር ምኽንያቱ ካብ ሓጢኣት ኢኻ ትሃድም ዘለኻ”።
3. ብጀካይ ሓንቲ እኳ ኽትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም። (ዮሓ 15፡5) ።
ጸላኢ ሠናያት ሰይጣን ንቅዱስ ኣርሳንዮስ ክፍትኖ ካብ ጽቡቅ ግብሩ ከሰናኽሎ ምስ ቀረበ። ድምጺ ናይ ቅዱስ ኣርሳንዮስ ከምዚ ክብል ተሰምዐ፡ “ኦ ኣምላኸይ ኣብ ቅድሜኻ ሠናይ ፍረ ኣየፍረኹን እሞ ንበይነይ ኣይትግደፈኒ። ብሠናይካን ፍቕርኻን ከም ብሓድሽ ክጅምር ኃይልኻ ሃበኒ። ኣብርትዓኒ” ኢሎም ድምጾም ኣስምዑ። ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ነቲ ዝመጽኦም ፈተና የህድኣሎም ነበረ።
4. ፈላጥ እየ ዘይምባል።
ሓደ እዋን ኣባ ኣርሳንዮስ ንሓደ ኣረጋዊ ግብጻዊ መነኰስ ብዛዕባ ዝነበሮም ሓሳባት ክሓትዎ ዝተዓዘበ ከምዚ ኢሉ ሓተቶም “ኣባ ኣርሳንዮስ ንስኹም ፈላጥ ጽርእን ላቲንን እንክነስኹም ነዚ ሓረስታይ ከመይ ኢልኩም ብዛዕባ ሓሳባትኩም ማዕዳ ትሓትዎ፤” በሎም። ንሶም ድማ ከምዚ ኢሎም መለሱሉ “ኣነ ዝተማሃርኩ ጽርእን ላቲንን እዩ፡ ፍልጠት ናይዚ ሓረስታይ ግን ፊደል እኮ ኣይቆጸርኩን” በልዎ።
5. ባሕታዊ ምዃን።
ቴዎፍሎስ መቃቢ ምስ ሓደ ካብ ዳያኑኡ ናብ ቅዱስ ኣርሳንዮስ ክበጽሑ መጹ። ቃል ኣስምዓና ኢሎም ለመኑዎ። አባ ኣርሳንዮስ ድማ ድሕሪ ቅሩብ ዝን ምባሉ ከምዚ ኢሉ መለሰ፡ “ነቲ ዝብለኩም ጽቡቕ ገይርኩም ተጽንዕዎ‘ዶ፤” በልዎም። እቶም ክልተ ሰባት ከኣ በቲ ሓሳብ ተሰማምዑ “እወ” በሉ። እቲ ቅዱስ ኣቦ፡ “ኣርሳንዮስ ዝብል ምስ እትሰምዑ ኣይትቕረቡ” በሎም።
6. ድልየታትና ክንገትእ ይግባእ።
ሓደ ቃል ካብ ቅዱስ ኣርሳንዮስ ክሰምዕ ንዝሓተተ ሓደ ኣቦ፡ “ውሽጣዊ ስራሕካ ከም ፍቓድ እግዚኣብሔር ክኸውን ብዘለካ ኃይሊ ነቲ ደጋዊ ድልየታትካ ንኸተወግዶ ተጋደል” በሎ።
7. ብመዓር ዝተለኽየ ዕረ ናይ’ቲ እኩይ።
ሓሳባተይ የጨንቐኒ ኣሎ ኢሉ ሓደ ሓውና ንቅዱስ ኣርሳንዮስ ይዛረቦ፡ እቲ ሓሳብ “መስኪናይ ጾም ክትጸውም ስራሕ ክትሰርሕ እንተዘይክኢልካስ ንሕሙማት ብጽሓዮም። ምኽንያቱ ምብጻሕካ ፍቕሪ እያ።” ዝብል እዩ ነይሩ። ፍሕሶ ሰይጣን ዝተረደአ እዚ ቅዱስ ኣቦ ከምዚ በሎ፡ “ብላዕ፡ ስተ፡ ደቅስ ሰራሕ’ውን ኣይትስራሕ። ካብቲ ናይ ጸሎት ስፍራኻ ግና ኣይትውጻእ።” ። እዚ ዝበለሉ ምኽንያት ከኣ ኣብታ ናይ ጸሎት ስፍራ እንተተጸብዩ ሓደ መነኰስ ናብ ቅኑዕ መንገዲ ከምለስ ስለዝኽእል እዩ።
ይቕጽል
(For those who do not have Geez, please visit this link) KIDUS ABA ARSANIOS
ወስብሐት ለእግዚኣብሔር


text:
ፕሬዚደንት ናይጀርያ ብዛዕባ 'ጸያፍ' ቃላት ትራምፕ ተሓቲቱ
ፕሬዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ብዛዕባ ንሃገራት ኣፍሪቃ 'ረስሓት' ኢሉ ምጽራፉን ዘይምጽራፉን ኣካል ዘተ መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ከምዘይነበረ ገሊጹ።
ዶናልድ ትራምፕ ፕሬዚደንት ኣሜሪካ ኮይኑ ካብ ዝስየም ንደሓር ዋይት ሃውስ ዝረገጸ ፈላማይ መራሒ ኣፍሪቃ ፕሬዚደንት ናይጀርያ ሙሓመድ ቡሃሪ 'ዶናልድ ትራምፕ ብዛዕባ ንሃገራት ኣፍሪቃ ረስሓት ኢሉ ምጽራፉ ሓበሬታ ኣለካ'ዶ?' ዝብል ሕቶ ቀሪቡሉ ነይሩ።
ፕሬዚደንት ቡሃሪ ኣብ ምላሹ " ትራምፕ ምባሉን ዘይምባሉን ርግጸኛ ስለዘይኮንኩ ኣብዚ ጉዳይ ስቕታ ይመርጽ" ኢሉ።
ትራምፕ ብወገኑ "ኣብዚ ርእሰ ጉዳይ ምስ ፕሬዚደንት ሙሓመድ ቡሃሪ ኣየውጋዕናን" ክብል መሊሱ።
"ፕሬዚደንት ሙሓመድ ቡሃሪ ካበይ ከምዝመጻኹን መንነተይን ይፈልጥ'ዩ" ዝበለ ፕሬዚደንት ትራምፕ " ግን ድማ ንኽትነብረለን ዘጽላኣኻ ቅርጺ ኣልቦ ሃገራት ኣለዋኹም'የን" ብምባል ነቲ ቅድሚ ሕዚ ዝቐርበሉ ዝነበረ ክሲ ዘረጉድ ዘረባ ወስ ኣቢሉ'ዩ።
ሃገሩ ኣሜሪካ እትኽተሎ ሕጊ ስደተኛታት ድኹሙን ምስ ግዚኡ ዘይኸይድን ከምዝኾነ'ውን ፕሬዚደንት ትራምፕ ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ።
ኣሜሪካ፡ ናይጀርያ ንቦኮሓራም ንምውጋእ ዘኽእልኣ ኣስታት 5 ምኢቲ ምልዮን ዶላር ዝዋግአን 12 ነፈርቲ ውግእ ከምዝሸጠትላ ዝፍለጥ'ዩ።
ኣሜሪካ ቅድሚ ሕዚ ንናይጀርያ ነፈርቲ ውግእ ክትሸይጥ ድሌት ከምዘይብላ ብወግዒ ኣፍሊጣ ምንባራ ዝዝከር'ዩ። ቀንዲ ምኽንያታ ድማ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ምዃኑ ሓቢራ ነይራ።
ሰበ ስልጣን ናይጀርያ እምነቶም ብዘየገድስ ህይወት ንጹሃት ዜጋታት ከምዘውሕሱ ተስፋ ከምዘለዎ ትራምፕ ገሊጹ።
"ብዛዕባ ዝተቐተሉ ኣመንቲ ሃይማኖት ክርስትና ሕቶ ነይሩና'ዩ" ዝበለ ፕሬዚደንት ትራምፕ " ኣብዚ ጉዳይ ጠንኪርና ብቐረባ ክንሰርሕ ኢና" ብምባል ኣብታ ሃገር ተደጋጋሚ ዘጋጥሙ ቅትለታት ሃገሩ ከምዘተሓሳስባ ኣፍሊጡ።
ቃልሲ ግብረ ራዕዲ ቀንዲ ዋኒን ሃገራት ኣሜሪካን ናይጀርያን ከምዝኾነ ተንተንቲ ፖለቲካ ይገልጹ።
ፕሬዚደንት ሙሓመድ ቡሃሪ ኣብ ሃገሩ ብሰንኪ ዕጡቕ ቦኮሓራም ቅሳነትን ራህዋን ከምዘይብሉ ዝፍለጥ'ዩ።