text:
ዓሰርተው ሓደ ዛንታታት ሓቚፋ ዘላ መጽሓፍ “ሓድሽ መናፈሻ” ብመለስ ንጉሰ ደጋጊመ ከንብባ ዝገብረኒ፣ ምስቶም ኣብተን ዛንታታት ንባዕሎም ዛንታታት ነገርቲ ዛንታታት ኮይኖም ዝዋስኡ፣ ግርህነት ዘርእዩ ግሩሃት ገጸ-ባህርያት ምዕላል ኬፍ ስለዝህበኒ እየ። ገሊኦም ብሰሓቕ የፍልሑኒ እዮም፣ ካልኦት ብድንጋጸ ከብደይ ይበልዑኒ፣ ኣለዉ ከኣ ሂወት ግርህነት እንታይ ከምዝመስል እናረኣኹ ከስተንትን ዝገብሩኒ። ፍልስፍናዊ ሂወት እንታይ ምዃኑ ዘትንብሁለይ ውን ብፍልስፍናዊ ሂወት ዘይኮነ ብግርህናኦም እዮም።
እቲ ደራሲ፣ ኣብ መቕድም ናይታ መጽሓፍ ከምዚ ይብል፣
” እዞም ንማሕተም በቒዖም ዘለዉ ዛንታታት፣ ገሊኦም ኣብ እዋን ኲትትናይ፣ ዝበዝሑ ከኣ ኣብ ፈለማ ዕስራታት ዕድመይ ዝተጻሕፉ እዮም። ዕስራ ዓመት ዘሕለፉ ምህላዎም እንክዝር ከኣ ግዜ ክሳብ ክንደይ ጐያዪ ምዃኑ የስተንክር።
ንኸሕትሞም ኢለ ሃሰው ኣብ ዝበልኩዎም፣ ነፍሲ-ወከፍ ዛንታ ናታ ዝኽሪ ቐጂላትለይ እያ። ቦታታት፣ ሰባት፣ ናይ እዋኑ ስምዒታትን ዛዕባታትን። ንገሊኡ ዛንታታት ብህሉው ተመኲሮይ ይርእዮ እሞ፣ እንደገና ተናኽፎ ይመጸኒ፣ ነቲ ደሮናኦም ክነግፍ ክብል ግን ነቲ ግርህናን ውዕዉዕ ስምዒት ናይ ጀማሪ ጸሓፍን ከይነኽኦ ብምፍራሕ ከምዘለዎ ክሕተም ገዲፈዮ።”
ነቶም ዛንታታት ነቢበ ናብዛ መቕድም ክምለስ እንከለኹ፣ ምናልባት ብግርህነት ስለዝተጻሕፉን ውርጹጽ ሜላታት ጽሑፍ ስለዘይተራኣየሎምን ይኾኑ ግርህነቶም ብማዕዶ ዝልለ እብል። ወይስ ከምቲ ኣብ መጽሓፍ “ብድሕሪ ማዕጾ” ዘላ ግጥሚ ሃይለ ቢዘን ” ሃገግታት ንእስነት” ኣብ መወዳእታ ማይቤታ ትብሎ፣
“ንእስነት ብህብሩ ዝጻወት
ሕብራዊ ፈንጠዝጠዝ” ከርእዩ ደልዮም እብል። ሕብሪ እቲ ኣብ ፈለማ ዕስራታት ኮይኑ ዝጸሓፎም መንእሰይን፣ ኣብተን ዛንታታት ተዘሪኦም ዘለዉ ሕብራውያን መንእሰያትን።
እቲ ኣብ ሆላንድ፣ “ናብ ዝመረጽካዮ ዓዲ ክንሰደካ” ዝተባህለ ማጆር ወዲ ባሕሪ፣ ሰኣን ኣፍልጦኡን ግርህነቱ ዝፈጠሮ ህንጡይነትን ንስዑዲ ክመርጽ እንከሎ ከብደይ እበልዓኒ። ምስታ ጓል ሃብታም ስዑዳዊ ዝገብሮ ፍቕራዊ ጸወታ፣ ክሳዱ ንሴፍ ዘውህብ ምዃኑ ዘይምግንዛቡ የደንግጸኒ።
እቶም ጋዜጠኛታት ተባሂሎም፣ ፍልጠቶም ሰፊሕ፣ ኣረኣእያኦምን ኣቀባብላ ንሓሳባት ይኹን ዝንገሮም ዛንታ በሊሕን ተዓጻጻፍን ክኸውን ትጽቢት ዝግበረሎም፣ ነቲ ክልተ-ሰለስተ ትርር ዝበላ ሕቶታት ብምሕታት ክፍትሽዎ ዝኽእሉ ዝነበሩ ማጆር ወዲ ባሕሪ ሃህ ኢሎም ምስማዖምን ምእማኖምን አስሕቐኒ። ግርህነት ህጻን ማጆር መደንገጽ፣ ግርህነት እቶም ጋዜጠኛታት መስሓቕ።
“ሂወት ሓሶት’ያ፣ ዓሻ ወዲ ሰብ ድማ ንዘየላ ሓቂ ክደሊ ኮለል ይብል” ጥቕሲ ናይ ዛንታ ማጆር ወዲ ባሕሪ ኮይና፣ ተሕስበኒ እያ። “ሂወት ግን ሰሓቕ ጥራይ ኣይኮነትን፣ ብዙሕ ነገር እያ” ዝብሉ ኣብታ ዛንታ ዘለዉ ጋዜጠኛታት ግዳ ካብ ሓሳበይ ኣበራቢሮም፣ ኤህ መሳኪን እንታይ ብዙሕ ነገር ኢለ ከምዝስሕቖም ይገብሩኒ።
…
“ብሓቂ ጽባቐ የሰንብድ እዩ”
” ካብዚ ዝዓቢ ድሙቕ ጽባቐ ኣበይ ክርከብ ትደልዪ፧ ጽብቐቲ ጓል ጥርሓ ርኢኽያ፣ ካብዚ ዝጽብቕ እንትያ ኣሎ፧ ዝተቐልዐ ጽባቐ እኮ ኢኺ ርኢኺ፣ ሰብ ከ እንታይ በለ፧”
” ሓቂ ‘ሓይሽ ሓቅን ጽባቐን ጎፍ እንተይሎምኻ ትሃድም ኢኻ”
ኣብ ዛንታ ” ጤለ-በዱ ብኸመይ ትንበር” ኣብ መንጎ ዶክተርን ተሓካሚትን ካብ ዝተገብረ ዝርርብ ዝቖንጨልኩዎ እዩ። እቲ ሓኪም በታ ቀዳመይቲ ሕቶኡ ብዝረኸቦ መልሲ እታ ተሓካሚት መንእሰይ፣ ግርህናኣ ስለዝተጋህደሉ፣ እናዘናግዐ ሕማም ከምዘይብላ ከርእያ ወይ ሕማማ ከረስዓ ዝገብሮ ሽጣራ እዩ። ምናልባት ከኣ ግርህነተይ ርእዩለይ … ይብል ይኸውን። ነታ መንእሰይ ግን ግርህንኣ ርእዩላ።
እቲ ፈለማ ዕስራታት ዝነበረ መንእሰይ መእሰይ ጸሓፊ፣ እቲ ውዑይ ዕድሚኡ ደፊእዎ ክበጽሖ ዝሓለነ ዕምቆት ” ስነ-ኣእምሮኣዊ ኣተሓሳስባና እዮም ቀለስትና” ዝብል ኣምር ከኣ እባ ከርእየና ዝደለየ ይመስል። በታ ግርህቲ መንእሰይ፣ ግርህነታ ነቲ ዶክተር…። ግርህነተይ ርእዩለይ …
______________
ኢብራሂም! ብግርህነቱ ዓይነ-ስውርቲ ኣዲኡ ገዲፉ ንሳዋ ዝወረደ። ንሳዋ ምኻዱ ዘይኮነ፣ እቲ ብኻድራት ዝወሃብ፣ ወያኔን ኣሜሪካን ዝብል ጎስጓስ ካብ ልቡ ብዘይ ዝኾነ ተረፍ ኣሚኑ ምቕባሉ የድንግጸኒ። “ኣደይ ካብቲ ቦታ ኲናት ሃዲማ ክትወጽእ ኣይትኽእልን’ያ። ወያነን ኣሜሪካን ከኣ ኣይገድፍዋን እዮም” ኢሉ ምእማኑ፣ ንዕኡ ጸይሩ “የውግሓልና ጥራይ” እናበለ ተኣማኒ ኮይኑ ዝነብሮ ወተሃደራዊ ሂወት…
እቲ ወዲ ዕስራታት ጸሓፊ፣ ሕጂ ምስ ዓበየ እንቋዕ ኣይተንከፋ ንዛንታ “ፈውሲ ጭንቀተይ”። ከወርጽጻ ክብል መምጸጻ። ነቲ ግርህነት ዝመልኦ ኣተሓሳስባ ናይቲ እዋን ብልክዕ ኣይመርኣየትንን እሞ፣ ንዝኽሪቲ ብቖልዓይ ዝተጸንበርኩዎ ጥዑም ወተሃደራዊ ሂወት ምዘረገትለይ።
______________
ሲራክ፣ ንሕጸን መርዓን ዝበጽሐ ጎበዝ፣ ገና በቲ ናይ ጁንየር ኣተሓሳስባ ጓል ክኽሽክስ እንከሎ፣ ዘይብስለቱ እዩ ዘንጸባርቕ። ዘይምብሳል ከኣ ግርህነት እዩ። እባ ከኣ፣ ገጽ መተዓልልቱን ቃንኣን እኳ ከንብብ ዘይምኽኣሉ፣ ብሰንኪ እዚ ዘርእዮ ሃነፍነፍ ክሳብ ክንደይ ምዕንጅሉ ምዃኑ ክርእዮ እንከለኹ የስሕቐኒ።
ንሱ እቲ ዘይበሰለ ጸሓፊ ውን፣ እቶም ብክኢላ ሓካዪ (ኣዕላሊ) ዝንገሩና ዝነበሩ ናይ ጁንየር ዛንታታት ክሳብ ክንደይ ይንስጥዎ ምንባሮም የርእየኒ።
ንእስነት ብሕብሩ ዝጻወት
ሕብራዊ ፈንጠዝጠዝ
______________
” … እንተኾነ ሰንበት እንድዩ፣ ሰንበት ከኣ መቓብር ሕማቕ’ዩ! ንገዛኹም ኪዱ ከይትጒነፉ” እቶም ኣብ ብዝተባህሎ ባህላዊ እምነታት ዝምራሕ ግሩህ ህዝቢ፣ ዝተዀስኮሱ ሽማግለ ዋርድያ ናይቲ መቓብር፣ ነቶም በቲ ግሩህ እምነት ሳምራዊት፣ ንፍቱዋ ሳሙኤል ክትመክር ኢላ ናብቲ መቓብር ምስ መጹ፣ ዝበልዎ እዩ። ኣብ ዛንታ “ሓድሽ መናፈሻ”
“እውይ ኣቦይ ተኽለ እንሀለዉ! እቶም ጎረቤትና!” ሳሙኤል ኣብ መቓብር ኣቦይ ተኽለ ንዘሎ ስእሊ ምስ ረኣየ ብስንባደ ዘስምዖ ድምጺ እዩ።
ሳሙኤል እቲ መኪና ሒዙ ነስመራ፣ ኣለኹ ኣለኹ ዝብላን ዘብላን፣ ኣብ ጎደና ሓርነት እምበር ኣብ ካልእ ሲ …፣ እዚ ውን ኣብ ሂወት ዕሙቕ ዝበለ ኣረዳድኣ ዘይምህላዉ ዝመንቀሊኡ ግርህነት እዩ፣ እምበር ከምዝሞቱ ንዝፈልጦም ኣብ መቓብሮም ስእሎም ርእዩ ክንድዚ ዘሰምብድን ቅዝዝ ዘብልን ኣይነበሮን።
” ደሓን ኣይትሻቐል፣ ኣይርእዩኻን እዮም። ደቂሶም እዮም ዘለዉ። እዚ ቦታ ሕሜት ዘየፍቅድ፣ በለካ ለኽዓካ ዘይብሉ ቦታ ሰላም እዩ። ሰባት ኣስተርሕዮም ንኹሉ ግዜ ዝነብርሉ፣ ነብሶምን ሓሳቦምን ዘዕርፉሉ ቦታ እዩ።”
ካብ ዕድመ ፍረሽ ወጻእኩ፣ ዓበኹ፣ በሰልኩ፣ ሓድሽ ፍልስፍናዊ ኣተሓሳስባታት ኣምጻእኩ እትብል ሳምራዊት፣ ንኣፍቃሪኣ ሳሙኤል እትምልሰሉ እዩ። ክሳብ ሂወት ሕርሕራይ ተብላ ወይ ንሂወት ሕርሕርይ ትብለላ፣ ንሳ ውን ግሩህ ፍቕራዊ መንፈስ እዩ ከምኡ ዘብላ ዘሎ።
ምኣቶም ከኣ፣ እቲ ጆንትራ ዝቕምቀም ናይ መወዳእታ 90ታት መንእሰይ ጸሓፊ ኣብ ፈተነ ንሓድሽ ቅዲ ሓጺር ዛንታ።
____________
“ወረቐት ስሚንቶ” ክገልጾ ዘይክእል ቀዛሕታ ውሽጢ ትፈጥረለይ ነቢበ ዘይመንዋ መትኒ ናይታ መጽሓፍ እያ ንዓይ።
“ሄለን ቆንጆ” ነቶም ብማዕዶ ዝፈልጦም ፍቑራት ደቀስመራ ብተመስጦ ክርእዮም እንከለኹ እተዘክረኒ ዛንታ እያ። ዝኽሪ እታ ኩሉ ግዜ ጋሻኣ ትገብረኒ ኣስመራ ከኣ።
“ህያብ” መወዳእታ ዛንታ እታ መጽሓፍ ኮይና፣ ሽም እታ ዛንታ ኣብታ መጽሓፍ ውን ዘሎ እመስለኒ። ምስቶም ግሩሃት ዛንታታትን ግሩሃራት ፍጡራቶምን ብግርህነት ዘጓዕዘና ጸሓፊ፣ ንመጽሓፉ ፍዂስ ኢሉና እናሰሓቕና ክንፋነዋ ብምሕሳብ መወዳእታ ክገብራ ዝመረጻ ኮይና ትስመዓኒ። ንዓኣ ምስ ነበብኩ እናሰሓቕኩን ፍዂስ ኢሉንን ነታ መጽሓፍ ስለዘቐምጣ።
የቐንየና እስከ በሉ የራኽበና ከኣ!
ፍቕረይ የማን


c: text/html

text:
Radio Erena: 14 February 2018
ፕረዚደንት ላይበርያ ነበር ኤሊን ሰርሊፍ ጆንሰን፣ ብምሕደራ መንግስቲ ንዝወሃብ ሽልማት ኢብርራሂም ሞ ተዓዊታ።
እዛ ኣብ ታሪኽ ኣህጉር ኣፍሪቃ ናይ ፈለማ ጓለነስተይቲ ፕረዚደንት ዝኾነ ኤሊን፣ ነዚ 5 ሚልዮን ዶላር ግንዖ ዘለዎ ሽልማት ኢብራሂም ሞ ክትዕወት ዝበቕዐት፣ ብምርጫ ተዓዊታ ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽንሓ፣ ብመሰረት ቅዋም ሃገራ ናይ ስልጣን ናይ ግዜ ገደባ ምስ ኣቦቀዐ፣ ስልጣና ካብ ተቓዋሚ ሰልፊ ብምርጫ ንዝተዓወተ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ነበር ጆርጅ ዎያ ብሰላም ከተሰጋግር ብምኽኣላ’ዩ።
ኤለን ሰርሊፍ ጆንሰን፣ ን12 ዓመታት ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሓትሉ ዓመታት ኣብ ከም ብልሽውና ዝኣመሰሉ ብድሆታት ምሕደራ መንግስቲ እኳ እንተገጠሙዋ፣ ብኵናት ሓድሕድ ንነዊሕ ዓመታት ዝተሓመሰት ላይበርያ፣ ናብ ዝሓሸ ጎደና ርግኣት ክትመርሓ ምኽኣላ ሽልማት ኢብራህም ሞ ከምዝግብኣ ሓያሎ ተንተንቲ ይሰማምዑ።
ኣፍሪቃ፣ ሓንሳእ ኣብ ስልጣን ምስ ደየቡ ወይ ብሞት ወይ ከኣ ብወትሃደራዊ ዕልዋ ጥራይ ካብ ስልጣን ብዝእለዩ መራሕቲ ተጎቢኣ ዘስተብሃለ፣ ሃብታም ወናኒ ማእከል መራኸቢታት ሱዳናዊ ብሪጣንያዊ ኢብራሂም ሞ፣ ስልጣኑ ብሰላም ንዘሰጋገሩ መራሕቲ 5 ሚልዮን ዶላር ግንዖ ዘለዎ ሽልማት ንኽህብ ከምዝወሰነ ይዝከር።
ብመሰረት ሕግታት ሽልማት ኢብራሂም ሞ፣ ንተዓወትቲ 5 ሚልዮን ዶላር ኣብ 10 ዓመታት ተኸፋፊሉ ክወሃቦም እንከሎ፣ ብድሕሪኡ ድማ ክሳብ ብህይወት ዘለው ዝቕጽል ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 200 ሽሕ ዶላር ተወሳኺ ህያብ ይብርከተሎም።
እቲ ኣብ ምሕደራ መንግስቲ ብቁዓት ንዝተባህሉ መራሕቲ ዝወሃብ ሽልማት ኢብራሂም ሞ ኣብ 2007 ካብ ዝጅመር ዛጊት ኣብዚ 11 ዓመታት ንሓሙሽተ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ጥራይ’ዩ ተዋሂቡ ዘሎ።
ነዚ ሽልማት እዚ ዝበቅዑ፣ ኣብ 2007 መራሒ ሞዛምቢክ ነበር፣ ጃኪም ቺሳኖ፣ ኣብ 2008 መራሒ ቦትስዋና ነበር ፌስቱስ ሞጋኤ፣ ኣብ 2011 መራሒ ኬፕ ቨርደ ነበር ፔድሮ ቨሮና ፒረስ፣ ኣብ 2014 መራሒ ናሚብያ ነበር ሂፊኪፑንየ ፖሃምባ ኣብ 2018 ድማ ፕረዚደንት ላይበርያ ነበር ኤለን ሰርሊፍ ጆንሶን’ዮም።
ብሕሉፍ ህርፋን ስልጣንን ብልሽውናን ዝተቖማጥዑ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ምስቲ እታ ሃገር ዘሎ ናይ ድሕረትን ድኽነትን ተደሚሩ፣ ምስሊ እዛ ኣህጉር ተደዊኑ ምህላዉ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣብ ኣፍሪቃ ንዝነውሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ተቐሚጦም፣ ዴሞክርስያውን ውሑስን ምስግጋር መንግስቲ ንኸየተግብሩ ሓንጊዶም ካብ ዘለዉ ሸሞንተ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ሓደ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ’ዩ።
==========================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ዲረክተራት ባንኪ ዓለምን IMFን ዝነበሩ፡ ኢትዮጵያ ካብ ዝርዝር ኣብ ዓለም ዘለዉ ኣዝዮም ዝደኸዩ ሃገራት ከይትወጽእ ዝገብርዋ ሓያለ ዕንቅፋታት ኣለዉ ይብሉ። ካብኡ ሓደ ድማ ናይ ወጻኢ ጽዕንቶን ዝተጋገየ ፖሊሲታትን ምዃኑ ይገልጹ።
ኩነታት ውልቀ-ዘፈር ኣዝዩ ተጸጊሙ ከምዘሎ ዝገልጹ ስርሖም ዝዛዘሙ በዓል ስልጣን IMF: ፖሊሲ ኤኮኖሚ ኢትዮጵያ ንንግዲ ደራቲ ከምዝኾነ ተዛሪቦም።
ዲረክተር ባንኪ ዓለም ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ኬነቺ ኦሃሺ ብወገኖም፡ መንግስቲ ነቲ ዝተሓተ ፍልፍል ሃብቲ ሃገር ናብ ርእሱ ምውዓሉ፡ ነቲ ደኺሙ ዘሎ ውልቀ-ዘፈር ከይዓቢ ይገትኦ`ሎ ኢሎም።
ቀዳማይ ሚንስተር መለስ ዜናዊ ንፓርላማ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ግን፡ እቲ ርኢቶ ነቶም ትካላት ገንዘብ ከምዘይውክል ድሕሪ ምግላጽ፡ ምስ ባንኪ ዓለምን IMFን ብመትከል ደረጃ ከምዘይፈላለዩ ተዛሪቦም ኔሮም።
ንምሉእ ጸብጻብ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ኡጋንዳ ኣብ ውሽጢ 20 ዓመታት ሪኣቶ ዘይትፈልጥ ኣዚዩ ተቐያያራይ ኩነታት ኣየር ገጢሙዋ’ሎ።ምኽንያቱ ድማ ብሰንኪ ኤል-ኒኖ ዝተፈጥረ ምልውዋጥ ኩነታት ኣየር ዓለም እዩ።ኣብ ዝባን ወይ ኣብ ልዕሊ ፓስፊክ ውቂያኖስ ብዝፍጠር ዋዒ ነቲ ልሙድ ናይ ንፋስ ኣንፈት ክቕየር ከሎ እዩ ዝፍጠር ኤል ኒኖ።
ጋድፍረይ ሙጁኒ ሓላፊ ማእኸል ሜትሮሎጂያዊ ሓበሬታ ኡጋንዳ እዮም።ዝናብ ክውቅዕ ትጽቢት ኣብዘይግበረሎም ደረቕ እዋናት እውን ዝናብ ምውቅዑ ክቕጽል እዩ ይብሉ።
እቲ ትንተና ኣብ ኣመዓባብላ ኤል-ኒኖ ዝተመስረተ ከምዝኾነ ዝገለጹ ጋድፍረይ ኤል-ኒኖ ኣይሞተን ቀጺሉ እዩ ዘሎ ኢሎም። 'ኤል-ኒኖ ምትርንዑ እንተቐጺሉ ኣብ ኡጋንዳ ዝናብ ዘይወቕዓሎም ጥርን ለካቲትን እውን ዝናብ ክወቅዕ እዩ’ይብሉ ንሶም።ብምስዓብ 'ኣብ ካልኦት ከባቢታት ድማ ኤል-ኒኖ ምስ ዋዕን ደረቕን ኩነታት ኣየር ይተኣሳሰር።ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ግን ኤል-ኒኖ ከቢድ ዝናብ ምስ ምውቃዕ ዝተኣሳሰረ እዩ።’’ኢሎም
ምሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ አብዚ ይኸአል።


text:
ፈረንሳን ጥልያንን ሓደስቲ ስደተኛታት ናብ ኩለን ኣባላት ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ክውዝዑ ዘኽእል ሓድሽ መደብ ይጽውዓ
ፕረዚደንት ፈረንሳ ኤማኑዌል ማክሮንን ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ጁሰፐ ኮንተን ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ነቶም ናብ ደቡባዊ ክፋል ኤውሮጵ ዝኣትዉ ስደተኛታት ክማቐለኦም ዘኽእል ሓድሽ ኣገባብ ከተኣታትዋ ጸዊዖም።
እቶም ክልተ መራሕቲ ሃገራት ብ 18 መስከረም ኣብ ዘውጽእዎ ሓባርዊ መግለጺ፡ እቶም ማእከላይ ባሕሪ ሰጊሮም ናብ ከም ጥልያን ዝኣመሰላ ሃገራት ብብዝሒ ዝኣትዉ ስደተኛታት ሻቡ ናብ 28 ኣባላት ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝውዝዑሉ መስርሕ ክተኣታቶ ዝጠልብ ሓድሽ መደብ ነዲፎም ከምዘለዉ ኣረዲኦም። ኣብ’ዚ ሓድሽ መደብ ምስታፍ ኣብ ልዕሊ ዝሓንገዳ ኣባላት እዚ ሕብረት መቕጻዕቲ ክህሉ እዉን ገለ ካብ ምሕጽንታታት ናይ’ቲ ሓድሽ ንድፊ እዩ።
ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ምስተን ከም ጥልያን ዝኣመሰላ ፈለማ ስደተኛታት ዝበጽሑወን ሃገራት እኹል ምትሕብባር ክገብራ ከምዘይጸንሓ ዝሓበረ ፕረዚደንት ማክሮን፡ ነዚ ፍታሕ ከምጽእ ዝኽእል ሓድሽ ኤውሮጳዊ ኣገባብ ኣድላዪ ምዃኑ ከምዝኣምን ኣተሓሳሲቡ ኣሎ።
መራሕቲ እተን ክልተ ሃገራት ነቲ ኣብ እዋን ምህላው ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ማትዮ ሳልቪኒ ብጉዳይ ስደት ሓርፊፉ ዝጸንሐ ዝምድናአን ንምምሕያሽ ኣብ ከተማ ሮማ ኣብ ዝተራኸቡሉ እዮም ኣብ’ቲ ሓድሽ ሓሳብ ከምዝተረዳድኡ ሓቢሮም። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ነበር ማትዮ ሳልቪኒ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ሓያለ ተረርቲ ስጒምትታት ክወስድ ምጽንሑ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ስደተኛታት ዘድሕና መራኽብ ናብ ማያት ሃገሩ ከይኣትዋ ዝብል ውሳኔ ገለ ካብ’ቶም ስጒምትታት እዮም ነይሮም። ከምሳዕቤኑ ኣብ ሞንጎ ሰብ መዚ ጥልያንን እተን ካብ ማእከላይ ባሕሪ ስደተኛትት ዘድሕና ናይ ግብረ-ሰናይ መራኽብን ቀጻሊ ምትህልላኽ ክረአ ጸኒሑ እዩ።
“ጉዳይ ስደት ነቲ ኣንጻር ኤውሮጳዊ ባህሪ ዝነቅል ፕሮፖጋንዳ ሓዊ ዝዘርእ ክኸውን የብሉን፡” ዝበለ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮንተ፡ ኤውሮጳ ንጉዳይ ዋሕዚ ስደተኛታት ዘማሕድር ስሩዕ ግን ከኣ ዘይህጹጽ ምሕደራ ክህሉዋ ናብ ዘኽእል መድረኽ ክስጎም ከምዘድሊ ኣዘኻኺሩ።
ሚኒስተራት ውሽጣዊ ጉዳያት ጀርመንን ማልታን እዉን ነቲ ብፈረንሳን ጥልያንን ነቒሉ ዘሎ ሓሳብ ኣብ’ቲ ብ 23 መሰከረም ኣብ ማልታ ዝተቓንዐ ኣኼባ ሚንስተራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ከምዝደገፍዎ፡ ኣርባዕቲኤን ሃገራት ድማ ነቲ ጉዳይ ኣብ’ቲ ን 8 ጥቅምቲ ዝካየድ ዝሰፍሐ ኣኼባ ሚንስተራት ውሽጣዊ ጉዳያት ኤውሮጳዊ ሕብረት ከልዕልኦ ምዃነን ክፍለጥ ተኽኢሉ ኣሎ።
TMP 02/10/2019
ስእሊ፥ ፊሊፖ ኣቲሊ/ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ጥልያን
ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ጁሰፐ ኮንተ (የማናይ) ከምኡ’ውን ፕረዚደንት ፈረንሳ ኤማኑዌል ማክሮን (ጸጋማይ) ኣብ ናይ ከተማ ሮማ ርክቦም
TMP 03/10/2019
ስእሊ፥ ፊሊፖ ኣቲሊ/ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ጥልያን
ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ጁሰፐ ኮንተ (የማናይ) ከምኡ’ውን ፕረዚደንት ፈረንሳ ኤማኑዌል ማክሮን (ጸጋማይ) ኣብ ናይ ከተማ ሮማ ርክቦም


text:
ናይ ኢትዮጵያ ተቓወምቲ ፓርትታት ሓድነት መላእ ኢትዮጵያን ሰማያዊ ፓርትን ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ሶማልያን ዝተፈጥረ ግጭት ከፃሪ ዝለኣኽዎ ኮሚቴ ሪፖርቱ ኣቕሪቡ።ብርክት ዝበሉ ተወለድቲ ኦሮሞ ከምዝተቐትሉን ብኣማኢት ዝቑፀሩ ሎሚ እውን ሃለዋቶም ከምዘይፍልጥን እቲ ሪፖርት ይሕብር።
እቶም ፓርትታት ሎሚ ሓሙስ ነቲ ፀብፃብ ኣብ ዘቕረብሉ እዋን ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ መንግስቲ ንዜጋታቱ እኹል ሓለዋ ኣይገበረን ክብሉ ወቒሶም ኣለው ።
እቲ ፀብፃብ እቲ ግጭት ቅድም ክብል ከምዝተለዓለ ብምሕባር እቲ ኩነታት ዝበዓሰ ግን 2 መስከረም 2010 ዓ.ም. ኣብ ምብራቕ ሃረርጌ ከተማ ኣወዳይ ሓደ በዓል ሶማልያዊ በዓል ሃብቲ ምስተቐትሉ ነዚ ስዒቡ ኣብ ውሽጢ ሶማልያ ኣብ ልዕሊ ዝነብሩ ተወለድቲ ኦሮሞ መንበሪ ገዛውቶም ናይ ምቅፃልን ንብረቶም ናይ ምውራርን መቕተልቲ ድሕሪ ምፍፃሙ ከምዝነበረ የዘኻኽር።ብግምት ልዕሊ 170 ዝኾኑ ተወለድቲ ኦሮሞ ካብ ከተማ ጂጂጋ ተወሲዶም ኣበይ ከምዝኣተው ከምዘይፍለጥ ኣብ ሓንቲ ብግምት ጓል 17 ዓመት መንእሰይ ዝተፈፀመ ግፍዒ ዘስካሕክሕ ምዃኑ ይሕብር።
እዚ ኹሉ ጥፍኣት ክወርድ ከሎ መንግስቲ ስጉምቲ ዘይምውሳዱ እውን እተን ፓርቲታት ይኸሱ።እቲ መግለፂ ከምዝሕብሮ ካብ መንበሪኦም ተመዛቢሎም ኣብ ክልል ሃረሪ መዕቖቢ ማእኸል ኣማሬሳ ዘተዓቖቡ ልዕሊ ሰለስተ ሽሕን ሓሙሽተ ሚእትን ዜጋታት እኹል መግብን መፅለልን ፀገም ከምዘለዎም ይሕብር።ብፀገም መግብን ዝስተ ፅሩይ ማይን ህፃናት ንሕማም ውፅኣት ከምዝተቓልዑ ይገልፅ።
እቶም ፓርታት ንመንግስቲ ኸሲሶም ኣለው።ናይ መኢኣድ ዋና ፀሓፊ ኣቶ ኣዳነ ጥላሁን ከምዚ ይብሉ።
“መንግስቲ የመሓድሮ ናይ ዘሎ ህዝቢ ሰላምን ድሕነትን ናይ ምሕላው ሓላፍነት እናሃለዎ እዚ ዘይምፍፃሙ ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ኦሮሞ ወገናትና ንዝበፅሐ ሰብኣዊ ዕንወት ተሓታቲ ስለዝኾነ ጌግኡ ብግልፂ ኣሚኑ ጉድኣት ንዝበፅሖም ወገናት ብዕሊ ይቕሬታ ክሓትት ኣጥቢቕና ንሓትት ኣለና።”
ስለምንታይ ብወገን ሶማልያ ዝበፅሐ ኣብቲ ሪፖርት ዘይተጠቐሰ ዝብል ናይቲ ኮሚቴ መራሒ ኣቶ ኣስናቀ ሸንገማ "ንሕና መጀመሪያ ዝኸድና ኣብ ኦሮሚያ ዝተፈጥረ ንምርኣይ እዩ፤ናብ ክልል ሶማልያ ናይ ምእታው ዕድል እውን ስለዘይነበረና እምበር ኣብ ልዕሊ ሶማልያ ሽግር ኣይበፅሐን ወይ ተወላዲ ሶማልያ ኣይሞተን ዝብል ደምዳም ኣብ ፀብፃብና ኣይቐረበን’’ኢሎም።


text:
መንግስትን ዓመፅትን ደቡብ ሱዳን ን20 ኣዋርሕ ዝዘለቐ ሕድ ሕድ ኲናት ንቐብቅዕ ስምምዕ ሰላም ሎማዕንቲ ሰኒ ክፍርሙ መራሕቲ እቲ ዞባ ድፍኢት እንተገበሩ እውን ናይ ደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ኣይፍርምን እየ ክብሉ ነፂጎምዎ።
ውሳነ እቶም ፕሬዝዳንት ነቲ ብኢጋድ ሸምጋልነት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ይካየድ ንዘሎ ፃዕርታት ሰላም ዳሕረዋይ ኺሳራ እዩ ተባሂሉ’ሎ።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ኲናት ክቕፅል ማለት ድዩ ተባሂሎም ዝተሓተቱ ወሃቢ ቃል ዓመፅቲ ስቴፈን ፓር ‘’ብዘይጥርጥር’’ ክብሉ መሊሶም።
ሎማዕንቲ ሰኒ ኣብ መንጎ መራሒ ዓማፂ ሪያክ ማቻርን መራሒ ገዛኢ ፓርቲ ደቡብ ሱዳን ፓጋም ኣሙምን ስምምዕ ሰላም ተፈሪሙ እንተነበረ እውን እቶም ፕሬዝዳንት ነቲ ስምምዕ ምስ ነፀጉዎ ትርጉም ኣልቦ ኮይኑ’ሎ።
ፕሬዝዳንት ኪር ኣብ ናይ መንግስቲ ናይ ትዊተር ገፅ ኣብ ዝፅሓፍዎ መልእኽቲ ’’ዘላቕነት ዘብይሉ ሰላም ኣይንፍርምን’’ኢሎም።
ኣብቲ ናይ ኣዲስ ኣበባ ልዝብ ሰላም ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ፣ናይ ሱዳን ፕሬዝዳንት ዖማር ኣል-በሽር፣ናይ ኡጋንዳ ፕሬዝዳንት ዩዌሪ ሙሶቮኒን ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝን ተሳቲፎም ኣለው።
ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ኣዲስ ኣበባ ዝኣተው መገሽኦም ምስ ሰረዙ ድሕሪ ክልተ ማዕልታት እዩ።


text:
ብጉዳይ ምስቶም ኣብ ሲናይ ተጨውዮም ዘለዉ ኤርትራውያን ምስግጋር ገንዘብ ዝተጠርጠሩ ሰለስተ ውልቀ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ተፈሊጡ።
እቶም ክልተ ደቂ ተባዕትዮን ሓንቲ ጓለንስተይትን ኣብ ቀይዲ ቅድሚ ምእታዎም ፖሊስ ሽወደን ንነዊሕ እዋናት ክከታተሎም ከምዝጸንሐ፣ ወኪል ሬድዮ ኤረና ካብ ሽወደን ሓቢራ።
ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ሽወደን ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ንእስራኤል ንምስጋር ዝፍትኑ ኤርትራውያን ኣብ ሲናይ ብበዳውያን ምስተጨውዩ፣ ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ንዝርከቡ ቤተሰቦም ኣምሳያ ገንዘብ ከምዝሓቱ፣ ኣብ ሽወደን ዝርከቡ ኤርትራውያን’ውን ግዳያት ናይዚ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰብ ከምዝኾኑን ኣፍሊጡ።
እዚ ዓይነት ተርእዮ ብፍላይ ኣብ ሽወደንን ኖርወይን ብብዝሒ ዘጋጥም’ኳ እንተኾነ፣ እቶም ኤርትራውያን ስድራቤታት ንፖሊስ ስለዘይሕብሩ ክብደት ናይቲ ገበን ክሳብ ክንደይ ምዃኑ ንምፍላጥ ኣጸጋሚ ምዃኑ እቲ ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ብተወሳኺ ኣመልኪቱ።
ሓደ ካብቶም ኣብ ሲናይ ተጨውዮም ዝነበሩ ኤርትራውያን ስለዝተቐትለ፣ እዞም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዘለዉ ክሱሳት፣ ተኸሲሶምሉ ዘለዉ ጉዳይ ምስግጋር ገንዘብ ጥራይ ከምዘይከውን ይግለጽ።
ተቖጻጻሪ ጉጅለ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ንኤርትራ ብዝምልከት ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት መንግስቲ ኤርትራ ኣብዚ ምስግጋር ደቂ ሰብ ኢድ ከምዘለዎም የመልክት።
ከምዞም ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተዉ ሰለስተ ጥርጡራት፣ ዝሓለፈ ዓመት ብተመሳሳሊ ጉዳይ ዝተኸሱ ሸውዓተ ስድራቤታት ካብታ ሃገር ከምዝጥረዙ ከምዝተገብረ ጸብጻባት የመልክቱ።


text:
Radio Erena: 29 October 2017
ማሕበረሰብ ዓለም ንጉዳይ ስደት ኤርትራውያንን ሓተትቲ ዑቕባን ግቡእ ኣቓልቦ ከይነፍጎም ጻውዒት ቀሪቡ።
ኣብቲ ብሓሙስ ዕለት 26 ጥቅምቲ ዝተኻየደ ኣኼባ ሓፈሻዊ ባይቶ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ተመዚዛ መጽናዕቲ ዘካየደት ሸይላ ኪታሩዝ ኣብ ዘስመዓቶ ቃል፣ ንፖለቲካዊ ጥቕሚ ተባሂሉ ብገለ ሃገራት ዝግበር ዘሎ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዝምድና ናይ ምምሕያሽ ጻዕርታት፣ ንቀንዲ ጉዳይ ስደት ኤርትራውያን ይጎስይ ስለዘሎ፣ ኣቓልቦ ክግበረሉ ጸዊዓ።
ምምስራት ዝምድና ምስ መንግስቲ ኤርትራ ቁጽሪ ናብ ስደት ዘምርሑ ኤርትራውያን ንግዚኡ ከጉድል ይኽእል’ኳ እንተኾነ፣ ሕሱም ምልካዊ ምሕደራ መንግስቲ ኤርትራ ከይተመሓየሸ ግና ዝመጽእ ነባሪ ፍታሕ ክህሉ ከምዘይክእል ብተደጋጋሚ ብተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ሸይላ ኪታሩዝ ኣብ መደረኣ፣ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ወላሓንቲ ለውጢ ከምዘየርኣየ፣ ሃገራዊ ኣገልግሎት ገና ብዘይ ናይ ግዜ ገደብ ይቕጽል ከምዘሎ፣ ቅዋማዊ ስርዓት ንምትካል ዝኾነ ምልክታት ከምዘየለ፣ ናጻ ቤት ፍርዲ ከምዘይቆመ ብሰፊሑ ኣብሪሃ።
ኣብ ኤርትራ ብሃይማኖታዊ ይኹን ካልእ ፖለቲካዊ ዕላማ ናይ ምእካብን ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽን መሰል ስለዘየለ፣ ዜጋታት ካብ መንግስቲ ብዝወርዶም ምፍርራህ ብራዕዲ ይነብሩ ከምዘለዉ ድሕሪ ምግላጽ፣ እታ ፍልይቲ ልእኽቲ፣ ንስልጣንን ዕማማትን መንግስቲ ብንጹር ኣቐሚጡ ዝቆጻጸርን ዝከታተልን ኣካል ብዘይምህላዉ፣ ህዝቢ ውሕስነት ኣብ ዘይብሉ ሃዋሁ ይነብር ከምዘሎ ዘርዚራ።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ኤርትራውያን ግዳያትን፣ ስድራቤት ግዳያትን፣ ኣብ ነብሶም ኮነ ኣብ ስድራቤቶምን መቕርቦምን ብመንግስቲ ኤርትራ ዝወረዶም በደል ብምግላጽ ቃል ምስክርነቶም ሂቦም።


text:
Oxelösund
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 23 12 2020
ኦክሰሎሱንድ ምስቲ 11500 ተቐማጦኣ ኣብቲ ገማግም ኦስተርሾንስ ሓደ ሰዓት ካብ ስቶክሆልም ንደቡብ ርሒቓ ትርከብ። ጥቓ ባሕሪ ብምዃና ንምሕምባስን ምጅላብን ብጃልባ ምቅድዳምን ናይ እኩባት ደሴታት ጽባቐ ንምርኣይን ተኽእሎታት ኣሎ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ11,969
ስፍሓት መሬት745 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Norrköping 72 ኪሜ
- Katrineholm 73 ኪሜ
- Södertälje 81 ኪሜ
ኦክሰሎሱንድ ናይ ተቓራንታት ከተማ እያ። ኣብኡ እቲ ንእሽቶ ምስ ዓቢ ይራኸብ። ኢንዱስትሪ ምስ ተፈጥሮ። ጽርግያታት ምስ ባሕሪ። ናብ ኦክሰሎሱንድ እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም!
መንበሪ-ገዛ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ብርክት ዝበላ ናይ መንበሪ-ኣባይቲ ኣማራጺታት ኣለኩም። ብርክት ዝበላ ኣባይቲ ዘካርያ ትካላት ኣለዋ። መንበሪ-ገዛ ክትዕድጉ ምስ እትደልዩ ውን ኣሎ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ነጻ ዘሎ መንበሪ-ገዛን ትካላት ክራይ-ኣባይትን ዝምልከት፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ብርክት ዝበሉ ተዛረብቲ ካልኦት ቋንቋታት ዝኾኑ ነባሮ ይርከቡ። ንተወሳኺ ሓበሬታ፡ ንክፍሊ ምቕባል ሓደስቲ ስደተኛታት ትወከሱ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ኦክሰሎሱንድ፡ ድኳናት፡ ቤትንባብ፡ ናይ ኩሉ ንጥፈታት ቤት፡ ክፉት ቤትትምህርቲ ህጻናት፡ ማእከል ጥዕናን ፋርማስን ይርከብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ነቶም ቆልዑ ዘለዎም ኣገልግሎት መዋዓሊ-ህጻናት ኣሎ። ምምሕዳር ከተማ፡ ነቶም ካብ 1 ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ዝዓለመ፡ ትምህርታዊ ንጥፈታት ውን ኣለዎ። ንተወሳኺ ዝርዝር ብዛዕባ'ዚ፡ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኦክሰሎሱንድ ኮምዩን ምስ ኒሾፒን ውዕል ኣለዋ፡ ኣብኡ ዝበዝሑ ክትመርጸሎም እትኽእል ሃገራዊ ፕሮግራማት ኣለዉ።
ዕድላት ትምህርቲ
ካምፑስ ንኹሉቲ ኣብ ኦክሰሎሱንድ ኣብ ውሽጢቲ ትምህርቲ ንዓበይቲ ዚካየድ ስልጠና ዚጥርንፍ ስም እዩ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ተጠቀምቲ ናይ ዝተፈላለየ ናይ ጥዕናዊ--ኣገልግሎታትን ክንክን ክትኮኑ ትኽእሉ። ኣብዚ ከተማ፡ ሓፈሻዊ ሕክምና፡ ማእከል-ጥዕና ህጻናት፡ ኣዴታት (ነፍሰ-ጾራት) ከምኡ ውን ክሊኒክ-ስኒ፡ ይርከብ። ሕክምናዊ ክንክን ምስ እትደልዩ፡ ናበይ ክትከዱ ከም ዘለኩምን ካልእ ንጥዕናዊ-ክንክን ዝምልከት ዝርዝራት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ትረኽብዎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
እቲ ኮምዩን መብዛሕትኡ ግዜ ስፖክሰርቪስ Språkservice እዩ ዘዘውትር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ ስሉጥ ኣግልጎሎት መጎዓዝያ ኣሎ። ንሰዓታት ንቕሎን ናይ መጎዓዝያ ኣማራጺታትን ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ክትረኽብዎ ትኽእሉ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ሳብ SAAB ናይቲ ዞባ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ፡ ብድሕሪኡ ናይ ኦክሰሎሱንድ ኮምዩንን ናይ ኦክሰሎሱንድ ወደብን ይመጽእ።


text:
الحكومة الليبية 19.06.2020 حسن إدريس طويل الجمعة 19 يونيو 2020 مليشيات الزاوية تحتجز 34 مهاجر في سجن أبوعيسي بمدينة الزاوية، والذين تمت إعادتهم من البحر من قبل مليشيات الزنتان، ومن ثم بيعهم لمليشيات الزاويه أبوعيسي، وهم عدد 8 صومالي، أمرأة واحدة اثيوبية، 25 من الشباب الأرتري. وقد تم طلب فدية مبلغ 5000دينار ليبي مايعادل 1000$ لكل شخص، علما إن هذه
Read more
JUNE 22, 2020| UPDATED: 3 DAYS AGO Africa Press Office Content provided by APO Group. CNBC Africa provides content from APO Group as a service to its readers, but does not edit the articles it publishes. CNBC Africa is not responsible for the content provided by APO Group. African Union Member States (54) reporting COVID-19 cases (306,567) deaths (8,115), and recoveries
Read more
ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብ ዝሓለፉ ገለ መዓልታት፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ (ቀኣ) ንኣህጉራዊ ኣቓልቦን ኣርእስተ ዜናን ዝሰሓቡ ክልተ ኣገደስቲ ፍጻሜታት ኣጋጢሞም። ቀዳማይ ካብዚኦም፡ እቲ ኣብ ጽብል መመረቕታ ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ርእሲ ከተማ ኢትዮጵያ፡ ሓድሽ ዝተሰርሐ ፓርክ ሓድነት ንምስታፍ ዝተኣከቡ መራሕቲ ሃገራትን መንግስታትን ምብራቕ ኣፍሪቃ ነይሩ። ይኹን’ምበር፡ ምስ ኩሉ’ቲ ውዕዉዕ ውዳሰ ዝረኸበ “ስምምዕ ሰላም” ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ካብ
Read more
ብደም ኤርትራውያን እትህነጽ ኢትዮጵያ ፋሕ ትበል ። ህዝቢ ኤርትራ ንዝሓለፉ 120 ዓመታት ቅድም ብመግዛእቲ ጥልያን ካብ 1890 ክሳብ 1941 ፣ሲዒቡ ከኣ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ብተዘዋዋሪ ኢድ ምትእትታው ኢትዮጵያ ፡ሰላምን ቅሳነትን ራህዋን ተሓሪሙዎ ነይሩ ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ግዜ ፈደረሽን ጅሚሩ በቲ ወኪሉዎ ዝነበረ ኮረነል ነጋ ዝብሃል ነቶም ኤርትራ ነጻ ክትኸውን ዝቓለሱ ዝነበሩ ኤርትራውያን ፡ ገንዘብ ንሸፋቱ እናዓደለ ኣብ ምቅንጻሎም
Read more
ዝኽሪ ጀጋኑ ተቃለስቲ ኤርትራ ! 18 መስከረም 2021 ቅድሚ 20 ዓመታት ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግዲፍ፡ ሚኒስትራትን፡ጋዜጠኛታትን ብጅምላ ዝተኣሰሩላ ቅንያት ወርሒ መስከረም 2001 ፡ ቅድሚኡ ኣብ ዝተፈላልየ እዋን ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ተጨውዮም ዝተኣሰሩ ተጋደልትን ዝዝከሩላ ዕለት እያ። እዚ ከቢድ ሃገራዊ ፖለቲካዊ ሓደጋ ህዝብናን ሃገርናን ንዝሓለፎን ዝሓልፎ ዘሎና ጽንኩር ኩነታት ዘመስክር ኮይኑ፡ ተስፍኡን ትጽቢቱን ማሕዲግዎ፡ ኣብ ሰንፈላልን ሻቕሎትን ክነብር ገይርዎ እዩ። ዝተመንዘዐ ክብረታቱ
Read more
ሳምቡሳምቦ ንዝበለስርዓት ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ቀዳማይ ጸላኢኡ እዩ። ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይውን ፡ንሕልና ዘለዎ ኤርትራዊ ዘሐፍር ገበን እዩ ዝካየድ ዘሎ። አራዊት ተመን ዕዳጋ ከቃብጸካ ዝመጸ፡ምቅባጹ እምበር፡መን የቃብጾ ስለ ዘየገድስ ኩሉ እዩ በትሪ ዘውድቐሉ። ብምሕዝነት ምስ ህዝቢ ትግራይ፡ ንስርዓት ህግደፍ ሳምቡሳምቦ ኢልካምግሓፉ ዝቃወሙ ክንሰምዕ ወሪሕና።ካብ ኣብ ወረቀት ዘሎ ነብሪ፡ አብ ባይታ ወሪድካ ነብሪ ፡ንኽብሪ ህዝበይ ክቃለስየ ንዝበለ፡ክትስዕቦ ወይ ድማ ከተተባብዖ ጥራይ
Read more
ኤርትራውነት ብደም እተሃንጸ መንነት ፡ “ንዓይ ሃገረይ እንታይ ትገብረለይ ዘይኾነስ ፣ ኣነ ንሃገረይ እንታይ ይገብረላ “ JFK ” መንግስቲ ጣልያን ብ1 ጥሪ, 1890 ኤርትራ ዕላዊት ግዝኣታ ምዃና ዝኣወጀትሉ ዘመን እዩ ። ውድብ ሓድነት ኣፍሪቓ ክኣ ብ1964፣ ካብ ሕጂ ዶባት ክንሕንጽጽ ኣብ ኹናትን ግርጪትን ከይንኣቱ ፣ በቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ዝሓንጸጽዎ ዶባት ተማእዚዝና ንኪድ ክብሉ ወሲኖም ። በዚ ዝኣክል
Read more
መጎስን ምስጋናን !! ላዕላዋይ መሪሕነት ኤርትራዊ ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ ልፍንቲ (ኤሃዲል) ኣብ ቦኽሪ ኣኼብኡ፣ ንሓፋሽ ህዝብናን ንዅሎም መራሕቲ ፖለቲካዊ ሓይልታትን በርጌሳዊ ማሕበራትን፣ ምሁራትን፣ መራኸቢ ብዙሓንን፣ ነቲ ኣብ ዝኽሪ 60 ዓመት ምጅማር ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተኻየደ ጽምብል ኣዋጅ መስከረም፣ ምቋም ልፍንትና ዕድሜና ኣኽቢሮም ብምሳተፎምን ሃገራዊ ምስክረነቶም ዘርኣዩን ዘመዝገቡን ክብ ዝበለ ምስጋና ከቕርብ ደስታ ይስመዖ። ከምኡ’ውን ነቶም ናይ ዮሃና መልእኽቲ ዝሰደዱን፣ ኣብ
Read more
ኣዋጅ መስከረም ብዛዕባ ስምምዕ ኩሉ መደያዊ ምውህሃድ ሰለስተ ውድባት 10 መስከረም 2021 ሓርበኛ ተቓላሳይን ጽኑዕን ህዝቢ ኤርትራ! ኣንጻር ምልክን ጭቆናን ዝቃለሱ ኩሎም ኤርትራውያን ! ንሕና እዞም ኣብ ታሕቲ ኣስማትና ሰፊሩ ዘሎ ሰለስተ ውድባት ኤርትራ፣ ሃገርና ንምድሓንን ህዝብና ካብ’ቲ ንልዕሊ ሰላሳ ዓመት ዘሕልፎ ዘሎ ጭቈናን ግፍዕን ዝመለኦ ምሕደራ ንምግልጋልን፣ ቃልስና ብዕቱቡነት ክንቅጽሎ ደጊምና ቃልና ነሐድስ ኣሎና። መጻኢ ወለዶታት ኤርትራ ካብ
Read more
እንቋዕ ንበዓል ቅዱስ ዮሃንስ መስቐለ ኣብጽሓና ኣቦ መንበር ውሓኤ ኣቶ ዮሃንስ ተስፋሚካኤል ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝርከብ ህዝብና እንቋዕ ንበዓል ቅዱስ ዮሃንስ-መስቐለ ኣብጽሓካ ኣብጽሓና፡ እንዳበልኩ ብስም መላእ መሪሕነትን ኣባላት ውሓኤ ሰላምታይ የመሓላልፈልኩም። ህዝብና ንነዊሕ ዓመታት ስድራ ቤታት ተበታቲኑ ዘይንቡር በዓላት ክሓልፎ ጸኒሑን ኣሎ። ባህግታት ህዝብናን ዘይፈላለ ባሕግታትና ስለ ዝኾነ ከኣ ሰብኣዊ ክብርን መሰልን ንምርግጋጽ ክቡር ባህልታት ህዝብና ኣብ ንቡር ንምምላስ ሓድነትና
Read more
ቃል ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን (ውሓኤ) ብምኽንያት ዝኽሪ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ባሕቲ መስከረም ኣቐዲመ ብስመይን ብስም መላእ ኣባላት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን (ውሓኤ)፡ ንኹለ ህዝብና እንቋዕ ናብ’ዛ ታሪኻዊት መዓልቲ – ባሕቲ መስከረም 2021፡ ኣብጻሓካ ክብል ዓቢ ፍናን ይስምዓኒ። ብምቕጻል ነዚ ናይ’ዚ ዕለት’ዚ መደብ ዘዳሎኹምን/ዘዳለኽንን፡ ኣባላት ኣዋሃሃዲ ሽማግለ ፖሓኤ ልዑል ምስጋና ከቕርብ ከለኹ ደስ እንዳበለኒ እዩ። ኣስዒበ ንኣቦ-መንበራት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትር ነዚ ሃገራዊ
Read more
ቃል ሓዘን ስነ ጥበባዊ ሓርበኛ ተኽለሚኪኤል ገብሩ (ወዲ ገብሩ) ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ብሞት ሃገራዊ ስነ ጥበባዊ ሓርበኛ ተኽለሚኪኤል ገብሩ (ወዲ ገብሩ) ተኻፋሊ ሓዘን ስድራ ቤትን መሓዙትን መቃልስቱን ምኻኑ ይገልጽ። ሞት ስነ ጥበባዊ ሓርበኛ ተኽለሚኪኤል ገብሩ (ወዲ ገብሩ) ብቀረባን ርሑቕን ዝፈልጥዎ ንብዙሓት ኤርትራውያን ኣዝዩ ዘሕዘነ ተርኽቦ ምዃኑ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ተኻፋልነቶም ዝገልጹ ውሑዳት ኣይኮኑን። ሓርበኛ ነፍስሄር ተኽለሚኪኤል ገብሩ ኣብ ባህላዉን፡
Read more
ምዕዋት ዕላማ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ርእሰ ዓንቐጽ ኣብ ህሉው ኩነታት ኤርትራ ብቀዳምነት ዝስራዕ መደብ ምዕዋት ዕላማታት መላእ ደላይ ፍትሒ ድሕነት ህዝብን ሃገርን’ዩ። ኣርዑት ቀይዲ፡ ሰንሰለት ጭቆና መላኺ ስርዓት ጃንዳ ህግዲፍ ሰባቢርካ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ንምርግጋጽ ይጽንሓለይ ዘይበሃለሉ ቀንዲ ሃገራዊ ውራይ እዋናዊ ሕቶ ኮይኑ ኩሉ ደላይ ፍትሒ ዝጭርሓሉን ኣብ ዝተፈላልየ መዳይ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ስርሪዒታውን ውደባን ቃልሲ ዝነጥፈሉ’ውን እዩ። ድሕነት ህዝብን ሃገርን
Read more
” ክቑነና ዝመጻ ስ ተነጽየን ይወጻ” ርእሰ ዓንቐጽ 21 ነሓሰ 2021 ጃንዳ መራሒ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ካብ ጽባሕ ነጻነት፡ ንባህግታት ህዝቢ ኤርትራ ደፊኑ ንተስፋታትን መጻኢ ዕድል ወለዶ ኤርትራ ዘምከነ ዘቅባጸ መርሆ ሃገራዊ ህንጸት፡ ብፍላይ ንንእሱ ወለዶ ዝኣወጆ ገደብ ኣልቦ ወፍሪ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሎሚ ኣብ 2021 መበል 34 ዙርያ በጺሑ ይርከብ። ኣብ’ዚ ዝሓለፈ 23 ዓመታት ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ኤርትራ
Read more
ወራር ምክልኻል ሓይልታት ትግራይ ( ም.ሓ.ት) እንናፍቅ ኤርትራውያን! ኤርትራ ከም ሃገር ካብ ትፍለጥ ካብ 1993 ክሳብ እዛ ዕለት እዚኣ ፣ ብሕጊ ዝቆመ ህዝባዊ መንግስቲ ዘይኾነስ ብሓደ ውልቀ መላኺ እትምራሕ ዘላ ሃገር እያ ። ስለዚ ኣብዘን ዝሓለፋ 30 ዓመታት ምስ ጎረባብትና እተኻያዱ ኣዕነውቲ ውግኣት ብድልየት ህዝቢ ኤርትራ ከምዘይኾኑ ዝኾነ ኤርትራዊ ዝስሕቶ ኣይኾነን ። እወ ህዝባዊ ውክልና ዘይብሉ ጉጂለ ፡ ስለ
Read more
ኣንጸባራቂ ወተሃደራዊ ዓወታት ወያኔ ናበይ ገጹ ፡ ኣብ ፈለማ ምጂማር ወራር ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ፡ ኣብ ዘቅረብኹዎ ጽሑፍ እቲ ኹናት ብዓወት ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ (ም.ሓ.ት) ክፍጸም ምዃኑ ገለጺ ነይረ ። እዚ ከኣ ህዝቢ ትግራይ ኣብ መሬቱን ኣብ መንነቱን ንዝመጾ ወራር ሓይሊ ክምክቶን ኣብ መወዳእታ ከኣ ግዜ ይንዋሕ ይሕጸር ተዓዋቲ ምዃኑ ዘጠራጥር ጉዳይ ስለ ዘይነበረ ። ምኽንያቱ ሰውራ
Read more
መግለጺ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን (ውሓኤ) ፈጻሚ ኣካል ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን (ፈጻሚ ኣካል ውሓኤ) ኣብ ዕለት 13-07-2021 ህጹጽ ኣኼባ ኣካይዱ። ቀንዲ ኣጀንዳ’ቲ ህጹጽ ኣኼባ ከኣ ብዛዕባ’ዚ ኣብ ትግራይ ተኸሲቱ ዘሎ ሓዲሽ ኲነታት ንምዝታይ’ዩ። ነዚ ኣመልኪቱ ፈጻሚኣ ኣካል ውሓኤ እዚ ዝስዕብ መግለጺ የውጽእ። ዝኸበርካ መንግስትን ህዝብን ትግራይ! ጸረ-ህዝቢ ዝዀነ ገባቲ መሪሕነት ጉጅለ ህግደፍ፣ ንህዝቢ ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ርእይዎ ዘይፈልጥን መዘና ዘይብሉን በደል
Read more
ውድባዊ መግለጺ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን (ውሓኤ) ብምኽንያት ምትሓዝ ከተማ መቐለ ኣመልኪቱ እዚ ዝስዕብ መልእኽቲ የመሓላልፍ፡- ዝኸበርካ ህዝቢ ትግራይ! ጸረ-ህዝቢ ዝዀነ መሪሕነት ጭፍራ ህግደፍ፣ ንህዝቢ ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ርእይዎ ዘይፈልጥን መዘና ዘይብሉን በደል ኣብ ልዕሊኡ ኣውሪድሉn/የውርደሉ ከኣ ኣሎ። ኣብ ኩሉ መነባብሮ ሂወት ህዝቢ ኤርትራ ኣትዩ ኣድሚይዎ እዩ። እዚ ማለት ኣደንቁርዎ፡ ኣጥምይዎ፡ ኣርዒድዎ፡ በታቲንዎ ከይኣክል ኣደዳ ሞትን ስቅያትን ገይርዎ ከም ዘሎ ንኣኻ
Read more
ምቛም መንግስቲ ኣብ ስደት ! ርእሰ ዓንቐጽ ንተርእዮን ኣተሓሳስባን ምቛም መንግስቲ ኣብ ስደት፡ ብዙሓት ሃገራት ወይ ሰበ ስልጣን መንግስታት ይኹኑ ፖለቲካውያን ሓይልታት ኣብ ስደት መንግስቶም ኣዊጆም ኣብ ንቡር ንምምላስ ዝተጠቕምሉ ኣገባብ መስርሕ ቃልሲ ኰይኑ’ዩ። ኣብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ልዕሊ 15 ዝኾና ሃገራት መብዛሕትአን ኤውሮጳውያን ዝተረፋ ከኣ ኣብ ርሑቕ ምስራቕ ኤስያ መንግስታት ኣብ ስደት ኣዊጀን። ኣብ’ዘን ሃገራት መንግስቲ ኣብ ስደት ክእውጁ
Read more
دور طائر الشؤم في منطقة القرن الأفريقي. تعاني دول منطقة القرن الأفريقي: الصومال ، إثيوبيا، جيبوتي، إريتريا ، كينيا، السودان وجنوب السودان من عدم الإستقرار السياسي الذي أبقاها في ذيل دول العالم من حيث تدني النمو الإقتصادي والتطور العلمي والعمراني بسبب الأنظمة الإستبداية التي حكمت و لا زالت تحكم هذا البلدان. عدم الإستقرار السياسي هذا أنتج التخلف و الفقر و
Read more
ሓርብኛ ኣይነብርን እዩ ታሪኹ እዩ ዝነብር ኣያና ኣልሓጅ ኣሕመድ እድሪስ ነስረዲን ኣብ መበል 98 ዓመት ናይ ጸጋ ዕድመ ብዕለት 21-5-2021 ዓሪፉ ሓጺር ታሪኽ ጉዕዞ ሂወት ኣልሓጅ ኣሕመድ እድሪስ ነስረዲን ከመይ ይመስል፡ ብገዲም ተጋዳላይ መሓመድ ብርሃን ብላታ፡ 1. ኣልሓጅ ኣሕመድ እድሪስ ነስረዲን ካብ ወላዲኡ ኢድሪስ ነስረዲን ካብ ውላዲቱ መብራት ደጊያት ኣደም ኣብ ከተማ መንደፈራ ኣውራጃ ሰራየ ኣብዚ ግዜ’ዚ ብዞባ
Read more


text:
RNS Radio Channel Radio Nselam Live - 24 ሰዓት ብዘይምቁራጽ
The Legend King Abraham Afewerki ሰማይ
መንጋተኣብ ሓጎስ – ስቕታና’ዩ adminstation
ብዛዕባ ወብ ሳይት
ጻዕርና ጻዕሪ ህዝብና ብምዃኑ ኣብ ሃገርና ፍትሕን ዲሞክራስን ክሳብ ዝራጋገጽ ቀጻልነትዩ ጻዕርና።
ካብ ትማሊ ኣትሒዝና ክሳብ ዝመጽእ ዘሎ ጽባሕ ኣብ ናይ ወብ ሳይት ምንቅስቓስ ንኣስትታት ንልዕሊ 18 ዓመት እንዳ ኾነ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ ግዜ ሌላ ወብ ሳይትታትና፡ ainfalale.com ነበር * nselam.com * radionselam.com * ኢየን።
ራዲዮ ንሰላም (radionselam.com) ብ2017 ወርሒ 2 ዝጀመረት ቀጻልነት ዘለዎ እዋናውን ሕሉፉትን ናይ ኤርትራውያን ደርፍታት ብዘይ ምቁራጽ ን24 ሰዓታት እትፍኑ መቓልሕ ህዝቢ’ያ። ኣብዚ መርበብ እዚ መኸተ ኣንጻር ዲክታቶር ኣብ ኤርትራ ዘሎ ውልቀ መላኺ ናይ ደለይቲ ፍትሒ ደርፍታት ጥራይያ ትፍኑ።
ንሰላም (nselam.com) ኣብ 2005 ኣብ ዝጀመረትሉ ግዜ ድሕሪ’ቲ ናይ ኣይንፋላለ ብዘጋጠመ ኩነታት ንኽትትካኣ ዝሓዘቶ ዕላማ ንምቅጻል ኣንጻር ውልቀ መላኺ ለውጢ ንፍትሒ ንምምጻእ ዝተመስረተት ወብ ሳይት ኢያ።
ኣይንፋላለ (ainfalale.com) ብ2002 ወርሒ 3 ናይ መጀመሪያ ወብ ሳይትና ነበረት። ኣብ 2005 ብዘጋጠመ ናይ መይል ጸገም ብገለ ተክኒክ ጉዳይ ናይ ዓመታዊ ክፍሊት ዶመይን ማዓልቱ ስለ ዝሓለፈ ከይተኸፍለ ብምሕላፉ ainfalale.com ከተቋርጽ ኪኢላ። ኣይንፋላለ ኣብ ዝተመስረተትሉ ግዜ እንዳ ህግደፍ በንጻሩ ኣይንፋላለ.ኦሪግ (ainfalale.org) ብዝብል መስሪቶም ነበሩ። ዳትካም(.com) ክገብሩ ስለ ዘይካኣሉዮም ብ ዳትኦሪግ(.org) ክምስርቱ ተገዲዶም።
Domen (ዶመይን) ምስ Web hosting (ናይ ወብ ሳይት ሰርቨር) ሓደ ከምዘይ ኮነ ክፍለጥ ኢካኣል። ክልተ በበይኑ ትካላት’ዩ። ናኣሽቱ መዲያታት ይኹና ዓበይቲ ከምእኒ ስኤንኤን፡ ቢቢሲ፡ ኣልጀዚራ ካልኦትን ዝኣመሰላ ወብ ሳይትታት ነታ ዶመይን ኣይውንኖኦን ኢየን። ዶመይን ሓደ ነብሱ ዝኻኣለ ዓለማዊ ትካል እዩ። ዶመይን ማለት ናይ ሓንቲ ወብ ሳይት ሓባሪ ሽም መጸውዒ ዳት (.) ኢዩ። ገለ ንምጥቃስ እከለ.com , እከለ.org , እከለ.net ወዘተ ካልኦትን ሓደ ዓይነት ኣስማት ወብ ሳይት ክትገብር ትኽእል ኳ እንተኾንካ ሓደ ዓይነት ዶመይን ዳት ዘለዎ ወብ ሳይት ኣይካኣልን’ዩ። ንኣብነት እንዳ ህግደፍ ዘጋጠሞም ንምጥቃስ፡- ainfalale.com ኣቐዲማ ትሕስቲ ስለ ዝነበረት ainfale.org ክፈጥሩ ተገዲዶም ዝነበሩ። ሓንቲ ወብ ሳይት ከምገለ ኢላ ዓመታዊ ክፍሊት ዶመነኣ እንተዘይ ከፊላ Web hostingኣ ካብ ሰርቨራ ውሕስነት የብላን፡ ጥራሕ ዘይኮንስ ነታ ainfalale.com ንኣብነት ሽም ዓመታዊ ክፍሊታ ድሒራ ኳ እንተኸፈለቶ ነታ ሽም ኣይትትካኣ፡ ካልኦት ኣይሕዝዋ፡ ሓሪራ ጥራሕያ ትተርፍ፡(ማለት ካብ ስራሕ ወጻኢ)። ainfalale.org , ainfalale.net ካልኦት ዳትን ክትገብር ግን ይካኣል’ዩ።
ኣብዛ ዓመት'ዚኣ - ABZA AMETZIA - 2021 ዳዊት ዘርኢዝጊ
ክብሪ ኣለዎ ወዲ ሰብ - Kibri lewo Wedi Seb - 2021 ዳዊት ዘርኢዝጊ


text:
ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ነቲ ካብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣትሒዞም ዘካይድዎ ዘለዉ፣ ናይ ይኣክል ጻውዒት፣ ብዘተን ምይይጣትን ይቕጽልዎ ከምዘለዉ ከካብ ቦትኡ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ዛጊት በጺሑና ካብ ዘሎ ሓበሬታ፣ ኣብ ካናዳን ሽወደንን ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባታት፣ ናይ “ይኣክል” ጻውዒት፣ ናብ ግብራዊ ስጉምቲ ዝሰጋገረሉ መንገድታት ተመያይጦም።
ኣብ ካናዳ፣ ካልጋሪ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ብ8 ሚያዝያ ውዕዉዕ ዘተ ከካይዱ እንከለዉ፣ ኣብ ሽወደን ዞባ ያምትላንድ ዝርከቡ ኤርትራውያን ድማ ብ28 መጋቢት ፈላሚ ርክባት ምክያዶም ተፈሊጡ።
ኣብ ካልኦት ሃገራትን ከተማታትን’ውን ክቕጽል ትጽቢት ይግበር።
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ብመንገዲ ማሕበራዊ ሜድያታት ዘካይድዎ ዘለዉ ናይ ይኣክል ጻውዒት፣ ሰፊሕ ሸፈነ እናረኸበ’ዩ ዝመጽእ ዘሎ።
ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ስነ ጥበባውያን፣ ጋዜጠኛታትን ብኣውርኡ ደለይቲ ፍትሒ ዝኾኑ ኤርትራውያን ዘካይድዎ ዘለው ጻውዒት፣ ስቕታ ይኣክል፣ ኤርትራ ናብ ንቡር ምምሕዳር መንግስቲ ትመለስ፣ ቅዋም ይተግበር፣ እሱራት ይፈትሑ፣ ዝብልን ካልእን ጠለባት ዝሓቖፈ’ዩ።
እዚ፣ ምስልኻ እናተራእየ፣ ብቪድዮ ቀሪጽካ ዝግበር ዘሎ ናይ ይኣክል ጻውዒት፣ በብዝተፈላለየ ምኽንያታት ኣብ ልዕሊ ሓያሎ ኤርትራውያን ንዝጸንሐ ፍርሒ ዝቐንጠጠ’ዩ።
ብውልቂ ጥራይ ዘይኮነ ብእኩብ ዝካየድ ዘሎ ናይ ይኣክል ጻውዒት ገና ብዙሕ ህዝቢ ክሳተፎ ትጽቢት ይግበር።
እዚ ናይ ይኣክል ጻውዒት፣ ብፖለቲካ ተፈላልዮም ንዝጸንሑ ሓያሎ ወገናት ናብ ሓደ ዘምጽአ፣ ናይ ማሕበራዊ ሜድያ ምንቅስቓስ’ዩ።


text:
‘’ካብዚ ንላዕሊ ክንፃወር ኣይንኽእልን’’ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ንሰብኣዊ መሰላት ዝሕለቕ ‘’Amnesty International ኣብ ዘውፅኦ ሓድሽ ፀብፃብ ምስ መንግስቲ ርክብ ዘለዎም ምልሻታትን ተቓወምቲ ጉጅለታትን ንስቪላት ዒላማ ከመይ ከምዝገብሩ፣ከምዘሳቕይዎምን ከምዝቐትሉዎምን ዝርዝር ሓበሬታ ሒዙ ወፂኡ’ሎ።
እቲ ሪፖርት ብተወሳኺ ነገዳት ሳላማትን ምስሪያን ኣብ ማእኸላይ ዳርፉር ውግእ ኣብዝቐፀልሉ ኣብ ልዕሊ ስቪላት ዝተፈፀሙ መጥቓዕትታትን ፀረ መጥቓዕትታትን ሰኒዱ’ሎ።
ሚሸል ካጋሪ ኣብ ኣምንሰቲ ናይ ምብራቕ ኣፍሪካ ምኽትል ዳይረክተር እየን።ትካለን ምስ ገበናት ኵናት ዝዳረጉ ናይ ሰብኣዊ መሰላት መግሃስቲ እውን ሰኒዱ’ሎ ይብላ።
ዝርዝር ቕትለት፣መነባብሮ ሰባት ኮነ ተባሂሊ ንምዕናው ናይ ገጠር ዓድታት ነዲዶም፣ገርሁ ተቓፂሎም፣እንስሳት ተዘሪፈንን ናይ መስኖታት ስርዓት ዓኒዮምን እዮም ምስበላ ኣስዒበን ‘’እዚ ጥራይ ኣይኮነን።ፆታ ዒላማ ዝገበረ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ኣዋልድን ዝተፈፀመ ዓመፅ እውን ሰኒድና ኣለና’’ኢለን።
ቅድሚ 11 ዓመታት ዓማፂያን ጉጅለታት ኣብ ዳርፉር ዓመፅ ምስ ጀመሩ መንግስቲ ሱዳን ኣንፃር እቲ ዓመፅ ወታደራዊ ስጉምቲ ወሲዱ።ንዓመታት ብዝተኻየደ ህውከት ህይወት ልዕሊ 300 ሽሕ ሰባት ጠፊኡን ሰለስተ ሚሊዮን ዝኾኑ ሰባት እውን ተመዛቢሎምን እዮም።
ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ንናይ ሱዳን ፕሬዝዳንት ዖማር ኣል-በሽር ብገበናት ኵናት፣ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ገበናት ብምፍፃምን ኣብቲ ከባቢ ምፅናት ዘርኢ ብምፍፃምን ገበናት ኸሲሱዎምን ተኣሲሮም ንክቐርቡ ድማ ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ኣውፂኡን እዩ።
ብመንግስቲ ኳታርን ኢጋድን ዝተኻየደ ፃዕሪ ሰላም ደውታ ፈጢሩ፣ ኣብ መንጎ ደገፍቲ መንግስቲ ዝኾኑ ምልሻታትን ዝተፈላለዩ ዓመፅቲ ጉጅለታትን ሎሚ እውን ውግእ ቀፂሉ’ሎ።
ኣብ ካርቱም ዝመደብሮም ፀሓፍን ተንታኒ ፖለቲካን ዝኾኑ ዓምዱላህ ኣዳም ኻቲር ኣብ ዳርፉ ይዋግኡ ዘለው ጉጅለታት ኣብ ከይዲ ሰላም ክሳተፉ ምእንታ ናይ ሰላም መድረኽ ምኽፋት እዋኑ ሎሚ እዩ ይብሉ።
ብምኽንያት ንሰሙናት ብዝቐፀለ ውግእ መብዛሕቲኦም ዝሃደሙ ስቪላት ኣገደስቲ ሰብኣዊ ሓገዛት ከምዘይረኽቡ ሓለዋ እውን ከምዘይግበረሎም ናይ ብሪታኒያ ትካል ረድኤት ኦክስፋም ይገልፅ።
ኦክስፋም ንልዕሊ 90 ሽሕ ኣዚዮም ንዝተፀገሙ ሰባት ረድኤት ናይ ምቕራብ ወፍሪ ጀሚሩ’ሎ።
ኣብ ሱዳን ናይ ኦክስፋም ተወካሊ ዝኾኑ ኤል ፋታሕ ዑስማን በቲ ህውከት ዝተሃሰዩ ሰባት ካብ ኩሉ ንላዕሊ ድልየቶም ሰላም እይ ይብሉ።
ንኣምንሰቲ ኢንተርናሽናል ዝሰርሓ ካጋሪ ናይ ስቪላት ስቓይን መቕተልትን ጠጠው ንምባል ዓለምለኸ ተዋሳእቲ ብዙሕ ክሰርሑ ኣለዎም ይብላ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣብ ዳርፉር ልኡኽ ሕቡራት መንግስታትን ሕብረት ኣፍሪካን ተነሓናሕቲ ማሕበረሰባት ተፃብኦታት ጠጠው ንምባል ድሕሪ ምስምምዖም ኣብ ሰሜን ዳርፉ ሳፋር ዖማር ኣንፃራዊ ህድሃት ከምዝተመለሰ ኣፍሊጡ’ሎ።


text:
ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን /ICC/ ዝተጣየሸሉ ምኽንያት ዘስካሕክሑ ገበናት ተፈፂሞም ግን ፍትሒ ኣብዘይወሃበሎም ከባቢታት ዓለም ፍትሒ ንምርግጋፅ እዩ።ገበን ዝፈፀመ ልዕሊ ኣብ ዘሄግ ዝመደብሩ ቤት ፍርዲ ክኸውን ኣይኽእልን።እዚ ነይሩ እቲ ሓሳብ።ኣብ ልዕሊ ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታን ዝቐረቡ ክስታት በርዒኖም ምትራፎም ግን ኣብ ኣድማዕነትን ኣድላይነትን ICC ክትዕ ኣልዒሉ’ሎ።
ንጥርዓን መራሒ ሚሊሽያታት ኮንጎ ቶማስ ሉባንጎ ዝሰምዑ ዳያኑ ኣብዘሄግ ዝመደብሩ ቤት ፍርዲ ቅድም ክብል ንዝተውሃበ ውሳነ ኣብ መጀመሪያ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ኣፅኒዖምዎ ኣለው።እዚ ነቲ ቤት ፍርዲ ዓወት እዩ።
እቲ ቤት ፍርዲ ካብ ዝጣየሽ 2002 ኣ/ፈ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ መዕልቦ ዝሃበሎም ጉዳያት ሰለስተ በፂሖም ኣለው።ውዱቕ ዝገበሮ ኽሲ ሓዊሱ ማለት እዩ።
ወርሒ ታሕሳስ ኣብ ልዕሊ ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ቐሪቦም ዝነበሩ ክስታት ዓቃቢ ሕጊ ዝበርዓንሉ ወርሒ ኮይና ክትዝከር እያ።ዋና ዓቃቢ ሕጊ ICC ፋቱ ቤኑሱዳ ሰበስልጣን ኬንያ ንመሰኻኽር ብምፍርራሕን ሰነዳት ንምሃብ ፍቓደኛታት ብዘይምዃኖምን ከም ምኽንያት ብምጥቓስ ኣብ ልዕሊ ፕሬዝዳንት ኬንያታ ዝቐረቡ ክስታት ከምዝሓደግኦ ኣፍሊጠን ኣለዋ።
እዚ ናይ ኬንያታ ግዳይ ICC ክቕፅልዶ ኣለዎ ንዝብል መሰረታዊ ሕቶ ክትዕ ኣሐይልዎን ኣሎ።
ኣብ ናይ ኣውሮፓ ቤት ምኽሪ ርካባት ወፃኢ ክኢላ መሰላት ዝኾኑ ኣንቶኒ ዲወርክን ግን እወ ክቕፅል ኣለዎ ይብሉ።’’ዘስካሕክሑ ገበናት ዝፍፅሙ ክሕተቱ መትከላዊ እምነተይ እዩ’’ዝበሉ ኣንቶኒ ብምስዓብ ‘’ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ሎሚ እንተተወጊዱ ንዓለምለኸ ፍትሒ ዓብዪ ጉድኣት እዩ።ICC ንምጥፋእ ዝውሰድ ዝኾነ ይኹን ምንቅስቓስ እቃወሞ እየ’’ይብሉ።
ብዙሓት ምስዚ ኣይሰማምዑን። ICC ብፍትንሕን ርትዕን ከይኮነስ ብፖለቲካ እዩ ዝዕበለል ይብሉ ነቐፍቲ።ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ገበናት ንኽምርመሩ ናብ ICC የሕልፎም።እንተኾነ ግን ሰለስተ ኣባላት እቲ ቤት ምኽሪ ሩሲያ፣ቻይናን ዩናይትድ ስቴትስን ኣባላት ICC ኣይኮናን።እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ውሽጢ ልዕሊ 12 ዓመታት ንክልተ ጉዳያት ጥራሕ መዕልቦ ምሃቡ እዚ ኩሉ ገንዘብ ወፃኢ ክግበረሉ ቕቡል ድዩ? ይብሉ ነቐፍቲ።
ገሊኦም መራሕቲ ኣፍሪካ ድማ እቲ ቤት ፍርዲ ኣድልዎ ይገብር እዩ ይብሉ።ኣብ ከይዲ ፍርዲ ዝርከቡ ኩሎም ኣፍሪካዊያን እዮም።ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ናይ ኡጋንዳ ፕሬዝዳንት ዩዎሪ ሙሶቮኒ ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣፍሪካ ካብ እቲ ቤት ፍርዲ ንኽወፃ ዝቕፅል ኣብ ዝካየድ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ከም ኣጀንዳ ከቕርቦ እየ ኢሎም ኣለው።
ስቲቭ ላምነይ ላዕለዋይ ኣማኻሪ ጥምረት ምስ ICC ናይ ዝተብሃለ ዓለምለኸ ጉጅለ እዮም።ፍርዶም ኣብዝቕፅል ዓመት ዝጅምር ናይ ኣይቮሪ ኮስት ፕሬዝዳንት ዝነበሩ ላውረት ባግቦ ክኽሰሱ መረጋገፂ ምሃቡ ሓዊሱ እቲ ቤት ፍርዲ ኣብዚ ዓመት ዝሰርሖም ዕዮታት ከም ዓወት ይጠቕስዎ።እቲ ቤት ፍርዲ ስርሑ ብኣድማዒ ክዓዪ ካብ ኣፍሪካዊያን ነቐፍቱ ከይተረፈ ዘድሊ ፀጋታትን ሓገዝን ከምዘድልዮ ይገልፁ ላመኒ።
ኣብ ኣፍሪካ ዝፍፀሙ ገበናት እቲ ቤት ፍርዲ ክሪኦም ዝቐርቡ ሕቶታት ካብ ቤት ምኽሪ ፀጥታን ካልኦትን ከይኮነስ መብዛሕቲኡ ግዜ ካብ ኣፍሪካ እዮም ክቐርቡ ፀኒሖም ይብሉ ንሶም።
ኣብ ናይ ኬንያታ ጉዳይ እቲ ኽሲ ነዊሕ እዩ ተወጢሩ ይብሉ ተንታኒ ድወርክን።’’ዘተኣማምን መርትዖ ከይሓዝካ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪካዊ መራሒ ክሲ ክትምስርት ዘይምዕዳል እዩ’’ዝበሉ እቶም ተንታኒ ‘’ክትኣትዎ የብልካን።ክትሓባበር ድልዊ ኣብ ልዕሊ ዘይኮነ መራሒ ሃገር እቲ ቤት ፍርዲ ኽሲ ክምስርት የፀግመሉ እዩ።ዓብዪ ዓለምለኸ ሓገዝ ክይተውሃቦ ክሰርሕ እዩ ማለት ዘይክኣል እዩ’’ኢሎም።
ዋና ዓቃቢ ሕጊ ቤንሱዳ ካብ ሕቡራት መንግስታት ሓገዝ ኣይረኸብናን ክብላ ኣብ ዳርፉር ተፈፂሞ ዝተብሃሉ ገበናት ኲናት ይካየድ ዝነበረ ምርመራ ምቁራፁ ኣብዚ ወርሒ እዚ ንቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ገሊፀን ኣለዋ።ኣባል እቲ ቤት ምኽሪ ዝኾነት ቻይና ንሱዳን ስለእትድግፋ ዝክኣል ኣይኮነን ይብሉ ተዓዘብቲ።ICC ብምፅናት ዘርእን ካልኦትን ክስታት ተኣሲሮም ንክቐርቡ ትእዛዝ ዝሃበሎም ናይ ሱዳን ፕሬዝዳንት ዖማር ኣል-በሽር ዓወት ኢሎምዎ ኣለው።
እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ኮሎምቢያ፣ጆርጂያ፣ሆንዱራስ፣ዒራቕን ኡክሬይንን ሓዊሱ ካብ ኣፍሪካ ወፃኢ ምርመራታት የካይድ ኣሎ።ኣብ ኣፍጋኒስታን እውን ወታደራዊ ሓይሊ ዩናይትድ ስቴትስ ‘ምዕቡል ናይ ምርመራ ስልቲ ‘’ተባሂሉ ብዝፅዋዕ ኣገባብ ገበን ተፈፂሙ ክኸውን ይኽእል እዩ ክብላ ምርመራ ከምዝካየድ ቤንሱዳ ሓቢረን ኣለው።ዋሽንግተን ኣይፈረመትን፤ኣፍጋኒስታን ግን ፈሪማ እያ።
ኣብ ልዕሊ ዩናይትድ ስቴትስ ዝኣመሰላ ሓያላት ሃገራት ምርመራ ንምክያድ ፖለቲካዊ ኣፀጋምነት ስለዘለዎ ውፅኢት ንምርካብ እውን ከምዘጠራጥር ተንተንቲ ይዛረቡ።
ተንታኒ ድወርኪን ነቲ ቤት ፍርዲ ብምፍራስ ከይኮነስ ስርሑ ብዝግባእ ንክሰርሕ ክጠናኸር ኣለዎ ይብሉ።ሽዑ እንታይ ይሰርሕ እንታይከ ኣይሰርሕን ብግምሪ ምርኣይ ይክኣልን እዩ ክብሉ።


text:
ኣተሃላልዋ ኤርትራውያንን ለበዳ ኮሮናቫይረስንThursday, 02 April 2020 10:50 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ እዋንዚ ብሰንክ’ቲ ህግዲፍ ኣብ ሃገርና ዝፈጠሮ ኩርኳሕ ኩነታት፡ ኤርትራውያን ከም ደቂ ዛግራ ፋሕጭንግራሕ ኢሎም ከም ዘለዉ ፍሉጥ እዩ። ኣብ ገዛእ ሃገሮም ኣብ ሕሱም መነባብሮን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ-ማእሰርትን ኣብ ዘይውሑስን ዘይክፈሎን ግዱድ ስረሓትን ኣብ ዝቓይ ይነብሩ ኣለዉ። ካብዚ ሓሊፉ እቶም ካለኦት ገሊኦም ኣብ ውጻኢ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣብ ዘይውሑስ ህይወት፡ ካለኦት ከኣ ኣብ ፈቐዶም ኣጸጋሚ መደበር ስደተኛታትን ኣብ ጉዕዞ ናብ ስደትን ዝኣመሰሉ ንሓደጋ ዝተቓልዑ ኩነታት ይርከቡ። እዚ ኣተሃላልዋ ኤርትራውያን ብፍላይ ናይቶም ስደተኛታት፡ ኣይኮነንዶ ኣብ ከምዚ ሎሚ ዓለም ለኻዊ ኣዝዩ ሓደጋ ኮሮናቫይረስ ከቢድ ጉድኣት ዘውርደሉ ዘሎ፡ ኣብ ንቡር ኩነታት እውን ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ምርድኡ ዘጸግም ኣይኮነን።
ኣብ ፈቐዶ መደበራት ስደተኛ ዘለዉ ኤርትራውያን፡ ብሰንክዚ ናይ ፋሕጭንግራሕ ኣተሃላልዋኦም ሓብሓቢ ስኢኖም ክሳቐዩን ካብዚ መከራ ንክወጹ ክምሕጸኑን ጸኒሖም እዮም። ካብ ሊቢያ፡ ማልታን እስራኤልን ክንሰምዖ ዝጸናሕና ቀጻሊ ኣውያትን መጸዋዕታን ኤርትራውያን ናይዚ ኣብነት እዩ። ኣብ መደበራት ስደተኛ ሱዳንን ኢትዮጵያን ናይ ዝነብሩ ኤርትራውያን ህይወት እውን ካብዚ ብዙሕ ዘይፍለ ኮይኑ ጸኒሑን ኣሎን። ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ ሕማም ኮሮናቫይርስ ኣብ ዘተኣማምን ኩነታት ኮንካ እውን ኣዝዩ ኣጨናቒ ኮይንሉ ኣብ ዘሎ፡ ኣብ ትግራይ መደበር ሕንጻጽ ዝርከቡ ኤርትራውያን ዝደተኛታት፡ ብዘይ ድሌቶም፡ እኹል መሳለጥያን መጽለልን ናብ ዘየብሎም መደበራት ማይዓይንን ዓዲ ሓርሽን ንምብታኖም ዝግበር ዘሎ ገልታዕታ፡ ግዳይ ናይዚ ሕማም ናይ ምዃን ዕድሎም ዘጋድድ እዩ። ኤርትራውያን ስደተኛታት ግና ሰማዒ እዝኒ ክሳብ ዝረኽቡ ነቲ ንኣተሓሕዛ ስደተኛታት ዘይተኸተለ ኣስገዳድ ውሳነ ምቅዋሞም ቀጻሊ ኣሎ። ካብዚ ከይወጻእና፡ ነቲ ብክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝረአ ዘሎ ልግስን ሰብኣዊ ሓላፍነትን እንዳነኣድናን እንዳተባባዕናን፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ካልእስ ይትረፍ እዚ ሕማቕ እዋን ክሳብ ዝሓልፍ፡ ንጉጅለ ህግዲፍ ብዋጋ ስደተኛታት ንምሕጓስ፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከይጭክንን ኣብ ውሳነኡ ዳግመ-ርኢቶ ክገብርን መጸዋዕታና ነቕርበሉ።
ኣብዚ ሓያላትን ምዕቡላትን ሃገራትኳ ዜጋታተን ንምድሓን ኣዝየን ተጸጊመናሉ ዘለዋ ግዜ፡ ብዛዕባ ኣብ ፈቐዶ መደበራት ስደተኛ ዘለዉ ግዳያት ዝዛረብ ዓለም ለኻዊ ኣካል ዘይምህላዉ ከኣ፡ ስደተኛታት ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ክሳብ ክንደይ ኣብ ሓደጋ ከምዘለዉ ዘመልክት እዩ። ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን፡ ካብቶም ኣብ መደበራት ስደተኛ ተዳጒኖም ዘለዉ ዝሓሸ ናይ ምዝራብን ምልጋስን ዕድል ስለ ዘለዎም ቅድሚ ሕጂ ኣብ ብዙሕ ኣጋጣምታት ስደተኛታት መሰሎም ከይግፈፍ ክምሕጸኑ ጸኒሖም እዮም። እዚ ጉዳይዚ ሎሚ እውን ቆላሕታ ሂቦም ስምዕታኦም ከዛይድሉ ዝግበኦም ወቕቲ እዩ። ብግብሪ ከኣ ከምኡ ይገብሩ ኣለዉ። ዋላኳ ዝያዳ ናብ ስደተኛታት ምትኳር ዘድሊ እንተኾነ፡ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ኤርትራዊ ህይወት እውን ንምምሕዳር ህግዲፍ ኣሚንካ ዘቕስን ከምዘይኮነ ርዱእ እዩ።
ቅድሚ ናብቲ ክግበረሎም ዝግባእ ደገፍ ምሕላፍና፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ዘዘለዉዎ ከም ዝኾነ ሰብ ክንድቲ ኩነታት ዝፈቅደሎም፡ ነቲ ንምክልኻል ሕማም ኮሮናቫይርስ ብዝምልከት ዝመሓላለፍ ምዕዶን ምኽርን ተስፋ ከይቆረጹ ክተግብሩ ይግበኦም። ምኽንያቱ ናይዚ ሕማምዚ መከላኸሊ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኢድ ሓካይም ዘይኮነ፡ ኣብ ኢድ ጥንቃቐ ነፍሲ ወከፍ ዘሎ ብምዃኑ። ኣብዚ ዕዉታት ንክኾኑ ከኣ፡ ብዝኾነ ይኹን ንኡሳን ስምዒታትን ዝንባለታትን ከይተፈላለዩ ሓድነቶም ኣደልዲሎም ኩሉ ዓቕሞም ህይወት ናብ ምድሓን ከውዕልዎ ንጽወዖም።
ብዛዕባቲ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ህግዲፍ ዝነብር ህዝብና፡ ህግዲፍ ኣብ ሎሚ በጺሑ ርህሩህ ልቢ ከሕድር እትጽበዮ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ሓንሳብን ንሓዋሩን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝጨከነ ስለ ዝኾነ። ዋላ ከምኡ ይኹን እምበር ህግዲፍ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ንህዝብና ኣብ ኩሉ መዳያት ህይወት ክቕጽዖ ዝጸንሓ፡ ኣብዚ ኣዝዩ ሕማቕ እዋን ከይደግሞ ነዚ ጉጅለ ከይነገርናዮ ኣይንሓልፍን። ህዝብና እምነቱ ኣብ ልዕሊቲ ጉጅለ ስለ ዘጉደለ፡ ኢድን ድምጽን ናይቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ወገኑ ክጽበ እዩ። እቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ህዝብና እውን ነዚ ዝስሕቶ ኣይኮነን። በብኩርንዑ “እንታይን ብኸመይን ኢና እሞ ንህዝብና ክንሕግዞ?” ዝብል ሕቶ ይለዓልን ግብራዊ ምንቅስቓስ ይረኣይን ምህላዉ ከኣ፡ ናይዚ ምስክር እዩ።
ኣብዚ እቲ ዝግበር ሓገዝ ናብቲ ህዝቢ ከም ዝበጽሕ ምርግጋጽ ከድሊ እዩ። እቲ ዝወሃብ ሓገዝ ብዓይነት ኣብ ምክልኻል እዚ ሕማም ዝሕግዙ ጥዕናዊ መሳርሕታት እምበር፡ ብጥረ ገንዘብ ከይከውን ምስትብሃል ኣድላይ እዩ። ምኽንያቱ ህግዲፍ ዝኾነ ኣጋጣሚ ተጠቒሙ፡ ቀዳምነቱ ምምላእ ካዝና ስለ ዝኾነ፡ “ጥረ ገንዘብ ሃቡኒ እሞ ባዕለይ መሳርሒ ክዕድግ እየ” ዝብል ብሂል ከም ዘምጽእ ፍሉጥ እዩ። እቲ “ህግዲፍ ናይ ገንዘብ እምበር፡ ናይ ዓይነት ሓገዝ ኣይኮነን ዘድልየና” ኢሉ ብዝብል ዝናፈስ ዘሎ ወረ ከኣ ነዚ ዘመልክት እዩ።
ኣብዚ ኣስጋኢ እዋን ብዛዕባ ኤርትራ ክንዛረብ እንከለና፡ ኣብ ቅድሜና ዘሎ “ብኸመይ ንሕግዝ?” ጥራይ ኣይኮነን። ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ፈቐዶ ምስጢራዊ ኣብያተ-ማእሰርቲ ዳጒንዎም ዘሎን በዚ ሕማም እዚ ዝያዳ ክጥቅዑ ዝኽእሉን እሱራት ክፈትሕ እውን ክንምሕጸኖን ነዚ መልእኽቲ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ተጽዕኖ ናይ ምግባር ዓቕምን ሓላፍነትን ናብ ዘለዎም ኣካላት ከነብጸሖን ከኣ እዋኑ እዩ።
ንሕና ሰብ ተደራራቢ ዋኒን ኢናSaturday, 28 March 2020 09:15 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብ ሓደ ዝተወሰነ መድረኽ ብሓንሳብ ተደራራቢ ብደሆታት ከጋጥም ዝነበረ እምበር ሎሚ ዝጅምር ዘሎ ኣይኮነን። ኣብ ከምዚ ኩነታት ንጉዳያት ከከም ህጹጽነቶምን ክብደቶምን ቀዳምነታት ሰሪዕካ ምሓዞም ግድነት እዩ። ኣብ ዝተወሰነ እዋን ቀንዲ ቆላሕታኻ ኣብቲ ቀዳምነት ዝሃብካዮ መደባት እኳ እንተኾነ፡ ነቶም ጽባሕ ቀዳማይ ደረጃ ዝሕዙ ሎሚ ግና ኣብ 2ይ፡ 3ይ ደረጃ ዝስርዑ ዋኒናት እውን ጠቕሊልካ ትርሰዖም ማለት ከም ዘይኮነ ካብ ተመኩሮ እንመሃሮ እዩ።
ሎሚ ንዓለምና “ኮቪድ-19 ኮሮናቫይረስ” ዝተባህለ ትንፋስ ዘይህብን ዘየናሕስን ለበዳ ኣሸቢርዋ ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ እውን ኣንበጣ፡ ምንቅጥቃት መሬት፡ እሳተ-ጐመራን ደርቅን ካልእ ዓይነት ተላጋቢ ሕማማትን ተመሳሳሊ ጸገም ዝፈጠርሉ ተመኩሮኳ እንተነበረ፡ ናይ ኮሮናቫይረስ ጉዳይ ግና ፍሉይ ምዃኑ ኩልና ንሓልፎ ዘለና ህይወት እዩ። እዚ ዓለም ብዓለማ ኣሰንቢዱ ዘሎ ወራር ኮሮና፡ ኣይኮነንዶ ንዓና ነቶም ጽባሕ ብኹሉ መለክዒ ብቕዕትን ተወዳዳሪትን ኤርትራ ክንርኢ ጌና ንቃለስ ዘለና ሓይልታት ለውጢ፡ ነቶም ኣብ ኩሉ ጽላታት ዕቤት ዝለዓለ ደረጃ ዝሓዙ መንግስታትን መራሕተንን እውን ኣዝዩ ብዳሂ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ህልዊ ኩነታት፡ ቻይና፡ ኢጣልያ፡ ኣሜሪካ፡ ፈረንሳ፡ ስፐይን፡ ጀርመንን ካለኦት መሳቱአንን ከኣ ናይዚ ምስክር እዩ።
ብዘይ ወዲ ሰብ ዝሕሰብ ዕቤት ኮነ ህልውና የለን። ወዲ ሰብ የለን ማለት ኩሉ የለን ማለት እዩ። ከምዚ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ ነዚ ቀዛፊ ለበዳ ምዕጋት ቅድሚ ኩሉ ዝስራዕ ዓለም ለኻዊ ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ። ዓለምና ከኣ ኩለንተነኣ፡ ቀልባን ዓቕማን ኣብኡ ተጸሚዳ እነሀት። እንተኾነ እዚ ኣጸጋሚ ኩነታት ሓሊፉ ናብቲ ዝጸነሓቶ ንቡር ህይወት ከም እትምለስ ትስፉው ተረድኦ ምሕዳር ከኣ ግድነት እዩ። ተስፋ እንተዘየልዩ ነዚ ቀዳማይ ደረጃ ሒዙ ዘሎ “ህይወት ካብ መቕዘፍቲ ናይ ምድሓን” ምርብራብ እውን ከተዕውት ኣይክትክእልን እያ። ነዚ በዳሂ መኸተ ምዕዋት ንውሱናት ሃብታማትን ሓያላትን ጥራይ ዝግደፍ ዘይኮነ፡ ናይ ኩልና ዓቕሚ ዝሓትት ምዃኑ ክንርዳእ ናይ ግድን እዩ። ካልእ ይትረፍ ነቲ ብክኢላታት “መዋጸኦ ክኸውን” ተባሂሉ በብግዜኡ ዝንገረና መምርሕታትን ምዕዶን ተቐቢልና ህይወትና እንተ ኣድሒንናን፡ ብዘለና ዓቕሚ እቲ ምኽርን መጠንቀቕታን ናብቲ ክበጽሖ ዝግበኦ እንተኣባጺሕናን ኣብ ምምካት ክሮና ዝነዓቕ ኣስተዋጸኦ ኣይኮነን።
ቀዳማይ ዕማሙን ተልእኮኡን ፖለቲካዊ ጐስጓስ ኮይኑ ዝጸንሐ ናይ ሓይልታት ለውጢ ናይ መራኸቢ ሜላታት ብዘለዎ ዓቕሚ፡ ኣካል ናይቲ ነዚ ሕማም ንምምካት ዝካየድ ዘሎ ምርብራብ ኮይኑ ክስለፍ ከድልየና እዩ። ነዚ ዝምልከት ሓበሬታ ክንዝርግሕ እንከለና ከኣ ጥንቃቐ ንግበር። ህዝቢ ኣሰንቢዱ ዘርዕድን ተስፋ ዘቑርጽን ዘይኮነ፡ ጌጋ መንገዲ ከይሕዝ ዝምዕድን ትስፉው መጻኢ ዘመላኽትን ክኸውን ይግበኦ። ከም ኣብነት ናይተን ነቲ ሕማም ናይ ምቁጽጻር ኣወንታዊ ኣንፈት ዘርእያ ዘለዋ ሃገራት ክንጠቕሰሉ ይምረጽ። ኣጋጣሚ ኮይኑ በዚ ሕማምዚ ተለኺፍካ ማለት ብኡንብኡ ትመውት ማለት ከምዘይኮነ ምርድኡ እውን ጽቡቕ እዩ።
ከምቲ “ካብ እመት ስድሪ ኣላታ” ዝበሃል እዚ ሕማም ኣይኮነንዶ ኣብ ከምዚ ሕጂ ንርከበሉ ዘለና ኣሻቓሊ ደረጃ፡ ኣብ ንቡር ግዜኳ ተራ መድሃኒት ኣብ ዘይርከበለን ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ዝያዳ ከም ዘሻቕል ፍሉጥ እዩ። ብኣንጻሩ ናይዚ ሕማምዚ ቀንዲ መከላኸሊ እቲ ህዝቢ ኣብ ዝገብሮ ጥንቃቐ ዝምርኮስ ስለ ዝኾነ፡ ህዝብና እንተደኣ ተጠንቂቑ ማዕረቲ ኣብተን ሓያላትን ዝማዕበላን ሃገራት ዘሎ ህዝቢ ክምክትን ክድሕንን ተኽእሎ ከም ዘለዎ ክንሕብሮን ከነተስፍዎን ክንበቅዕ ይግበኣና።
እዚ ከም ሰብ ንህልውናና ዘስግእ ዘሎ ሕማም፡ ነቲ ናይ ለውጢ ቃልስና ክሳብ ክንደይ ከም ዝሃስዮ ንርእዮ ዘለና እዩ። ርሑቕ ከይከድና እቲ ዓብይ ተጽቢት ተነቢርሉ ዝነበረ፡ ኣጋጣምታት፡ ኣኼባ 14 መጋቢት ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ፡ ርክብ መራሕቲ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራ ለንደን 22-24 መጋቢት 2020ን ኣብ ጀርመን ኮነ ሽወደን ተመዲቡ ዝነበረ ኣኼባታት ዘይምክያዱ ርኡይ ኣበነት እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና እዚ ሎሚ ኩሉ ቀልብናን ሃምናን ናብኡ ኣቕኒዕናሉ ዘለና ቀዛፊ ለበዳ ሓሊፉ፡ እቲ 2ይ 3ይ ደረጃ ሒዙ ዘሎ ተደራራቢ ናይ ለውጢ ቃልሲ ዋኒንና ኣብ 1ይ ቦታኡ ከም ዝምለስ ተስፋ ከነሕድር ይግበኣና። እዚ ዘለናሉ ኩነታት ምናልባት ብስፍሓቱ፡ ቅልጣፈኡን ዘኸትሎ ዘሎ መቕዘፍትንኳ ፍሉይ ግምት ዝወሃቦ እንተኾነ፡ ከምቶም ዝሓለፉ ባህርያዊ ጸገማት ዝሓልፍ እምበር ከም ናይ መወዳእታና ህልውናና ጌርና ክንወስዶን ንኹሉ ተስፋና ካብ ኣእምሮና ሓጢጥና ከነውጸኦን ኣይግበኣና።
እዚ ዘለናሉ ኩነታት ተቐይሩ፡ ኣብቲ ስሩዕ ናይ ለውጢ ቃልስና ተመሊስና፡ ነቲ ርህራሀን ተሓታትነት ዝረሓቖ ምምሕዳር ህግዲፍ ስዒርና፡ እታ ንብህጋ ኤርትራ ከም እነውሕስ እምነት ከነሕድር ይግበኣና። ህዝብና ኣብ ዓዲ ይሃሉ ኣብ ወጻኢ፡ ኣብቲ ዘይተርፍ ዓወቱ ክጠራጠርን ተስፋ ክቖርጽን ኣይግበኦን። ሕጂ እውን ናይ ሎሚ ቀዳምነትና ድሕነት ህዝቢ ኤርትራን ዓለምንኳ እንተኾነ፡ ከቶ ሰብ ተደራራቢ ዋኒን ምዃና ግና ንካልኢት እውን ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን።
ብብድሆታት ዝቝዝም፡ ንዕድላት ድማ ዘባኽን መሪሕነትMonday, 23 March 2020 09:30 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞከራስን ፍትሕን ብሓፈሻ፡ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ድማ ብፍላይ፡ ተበዲልና እምበር በዲልና ዘይወጾም መራሕቲ ኢዮም። ስለዝዀኑ ድማ፡ ይቕሬታ ክሓቱ ወይ ሕድገታት ክገብሩ ባህርያቶም ኣየፍቅደሎምን ኢዩ። ጌጋኻ ከይኣረምካ፡ ካብ ቂምን ቅርሕንትን ዝተበገሰ ተጻይ መልሲ እንዳሃብካ ሃገር ምምራሕ ስለዘይከኣል ከኣ፡ እንሆ ኤርትራን ህዝባን ብስእነት ሰላምን ሰናይ ምሕደራን ንእልቢ ዘይብሉ ጸገማት ተቓሊዖም ይርከቡ። ብኻልእ ኣገላልጻ፡ ዕጫ ህዝቢ ኤርትራ፡ ድኽነት፡ ሕማም፡ ድንቍርና፡ ህውከትን ስደትን ኰይኑ ኣሎ።
ነዚ ሓቂ’ዚ ንምሽፋንን ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕን ኢዩ እምበኣር ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፍወርቂ፡ ብድሆታትን ዕድላትን ዝብል ቃላት ኣብ ነፍስወከፍ ዓመት እናደጋገመ ንህዝቢ ከደናግር ክፍትን ዝጸንሐን ዘሎን። ብዓይኒ ሓቂ እንተርኢናዮ ግን፡ እዚ ስርዓት’ዚ ብብድሆታት ዝቝዝም ንዝተፈጥሩ ዕድላት ድማ ብኸንቱ ዘባኽን ስርዓት ኢዩ።
ናጽነት ኤርትራ ብ1991 ምስ ተረጋገጸ፡ ንብድሆታት ህንጻ ሃገር ንምስዓር ዘኽእሉ ብዙሓት ዕድላት ኢዮም ተኸሲቶም ነይሮም። ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ፡ ንግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ተቐቢሎም፡ ከም ተቓወምቲ ብናጽነት ክዋስኡ ዘኽእሎም ዘተ ንምግባር ቅሩብነቶም ዝገለጽሉ እዋን’ዩ ነይሩ። መራሕቲ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ኡጋንዳን ናይ ሓድሽ ወለዶ መራሕቲ ተባሂሎም ኣህጕራዊ ማሕበረ-ሰብ ብሓፈሻ፡ መንግስቲ ኣመሪካ ከኣ ብፍላይ ክድግፎም ድልዊ ነይሩ። ዓለም ብዓለማ ብኢትዮጵይ ጀሚርካ፡ ናጽንትን ልዑላውነትን ናይ ኤርትራ ተቐቢላ፡ ምስ ኤርትራ ሓቢራ ክትሰርሕ ኤምባሲታት ኣብ ኤርትራ ከፊታ። ጣልያን፡ መገዲ ባቡር ኤርትራ ባዕለይ ክሰርሖ ኢላ ተመባጺዓ። ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ንኽጣየሱ ዘድሊ ሓገዛት ክገብር ወሲኑ። ኣብ ግዳም ዝነብሩ ኤርትራውያን ከኣ፡ ነታ ዘላቶም ዓቕሚ ኣብ ህንጸት ሃገሮም ከውዕሉ፡ ብሓብር ድዮም ወይስ በብውልቆም ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ገንዘቦም ከዋፍሩ ክጓየዩ ዝተራእይሉ ወቕቲ’ዩ ነይሩ።
ምልካዊ ስርዓት ኣስመራ ግን፡ ነዚ ዕድላት’ዚ ብምሉኡ ኣባኺኑ’ዩ ናብ ብድሆታት ቀይርዎ። ናጽነት ኤርትራ ምስ ተረጋገጸ፡ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ምስ ዲፕሎማስያዊ ዕዮ ዘይሳነ፡ ንውድብ ሓድነት ኣፍሪቃን ንዅሎም መራሕቲ ኣፍሪቃን ብምቍንጻብን ብምጽራፍን ኢዩ ፈሊምዎ። ንጣልያን ውን ከምኡ እቲ ገንዘብ ኣብ ኢድና እንተዘይሃብኩምና ይትረፈና ዝብል መልሲ ሂቡ፡ ብጕልበት ኤርትራውያን ነቲ መገዲ ባቡር ዘመናዊ ንምግባር ዘይኰነስ፡ ነቲ ዝነበረ ንምጽጋን ክንደይ ግዜን ገንዘብን ከጥፍኣሉ መሪጹ። ንወኪል ኤምባሲታት ሕብረት ኣውሮጳ ኣባሪሩ፤ ስደተኛታት ከይምለሱ፡ ምስኦም ተሓኤን ዕላማታቱን ክምለሱ ኢዮም ካብ ዝብል ስግኣት ናይ መምለሲኦም ገንዘብ ደኣ ሃቡኒ እምበር፡ ከመይ ከምዝምለሱስ ባዕለይ ኢየ ዝፈልጦ ብምባል ነቲ ተበግሶ ኣምከኖ። ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ድማ፡ ንገሊኦም ፕሮጀክትታቶም ሰሪቑ፡ ኣብ ግብሪ ክውዕል ዘየኽእል ምስምስ፡ ንኣብነት ፋብሪካ ክገብር እንተበሉ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣብ ዘይርከቦ ቦታ ክተኽልዎ ወይ ድማ እዚ ፕሮጀክት’ዚ ድሮ ብኻልኦት ቀሪቡ ኣሎ ኢሉ ከምክኖን ቦንድ’ዶ ናይ ገዛውቲ ፕርጀክት’ዶ እናበለ ሃብቶም፡ ገንዘቦምን ጕልበቶምን ክዝርፍ ኢዩ ተራእዩ። እትረፍ’ዶ ኣውፈርቲ ካብ ወጻኢ ናብ ኤርትራ ክኣትዉ። እቶም ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ውሕዳት ሰብ ርእሰ-ማል ሃገሮም ራሕሪሖም ክወጹን፡ ሃብቶም ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ከዋፍርዎን ተራእዮም።
እቲ ጸይቂ ስራሕ ኣብ’ዚ ጥራሕ ተደሪቱ’ውን ኣይተረፈን። ምስ ጐረባብቲ ሃገራት የመን፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ጅቡትን ውግእ ብምብራዕ ንዞናና ናብ ዘይርጉእን ናይ ውግእን ወረ ውግእን ዞና ቀይርዎ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ብምልዮናት ዝቝጸሩ ነበርቲ ናይ’ዘን ሃገራት ኣደዳ ሞት፡ ስንክልና፡ ምፍንቓልን ስደትን ኰይኖም። እታ እንኮ ዝነበረትና ዩኒቨርሲቲ ተዓጽያ፡ ብወተሃደራት ዝካየድ ኣብያተ-ትምህርትን ኮለጃትን ተተኪኣ። በዚ ኣገባብ’ዚ፡ ኤርትራ፡ ዝነበራ ዕድላት ኵሉ ባኺኑ፡ ስማን መልክዓን ተደዊኑ፡ ዜጋታታ ኣደዳ ማእሰርቲ፡ መጭወይቲ ቅንጸላን ስደትን ኰይኖም። ዋላ እቶም ነቲ ውልቀ-መላኺ ናብ ስልጣን ዘምጽእዎ ተጋደልትን መራሕቲ ብጾቱን ከይተረፉ ካብ’ዚ ዕጫ’ዚ ኣይደሓኑን። ብሓጺሩ፡ ኤርትራ ናብ ዓባይ ቤት ማእሰርቲ ኢያ ተቐይራ። ነዚ ናይ ቤት ማእሰርቲ መነባብሮ ድማ፡ ስርዓት ኢሳያስ፡ ኣብ ኤርትራ ሰላም ኣሎ፡ ከም ድላይካ ከይሰጋእካ ክትዛወር ትኽእል እናበለ ክንየተሉ ይስማዕ ኢዩ። እወ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘረባ የለ፡ ተቓውሞ የለ፡ መሰል የለ፡ ባእሲ የለ፡ በቶም ዝሕልውኻ ወተሃደራት ዝወሃበካ ትእዛዛት እናፈጸምካ ኢኻ ትነብር። ነዚ’ዩ ሰላም ሰፊኑ ኢሉ ክምክሓሉ ዝስማዕ።
ሕጂ ብዛዕባ ኣየናይ ዕድል ኢዩ ስርዓት ኢሳያስ ክዛረብ ዝፍትን ዘሎ ብዙሕ ብሩህ ኣይኰነን። እንታይ ከይረገጣ ዝተረፈቶ ጩራ ብርሃን ኣልያ ኰይና ኢያ ዕድላት ኣሎ ክብለና ዝፍትን ዘሎ። እዛ ምስ ቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድን ምስ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ልፍንትን ገይረያ ኢሉ ዝዛረበላ ዘሎ ምሕዝነት እንተዀይና፡ ሰላምን ልምዓትን ንምምጻእ ዘይኰነስ ንህውሓት ንምቕርቃርን ንልዑላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ብምእታው ጐብለልን ናይ’ቲ ከባቢ ንምዃን እንተዘይኰይኑ ካልእ ዝርአ ወይ ዝጭበጥ ዕላማ ኣይርኣናላን። ቅድሚ ሕጂ እውን ንኤርትራ ዝሓወሰት ኢትዮጵያ ክመርሕ ስለዝደለየ ኢዩ ንክልቲኡ ኣህዛብ ኣብ ውግእ ዝነቖተን ፍልልይ ምስ ወያነ ዝተኸስተን።
ኣብ ህልው ኵነታት ኤርትራን ኣብ ምዕባለታት ከባቢናን፤ ከምኡ’ውን ኣብ ዕድላትን ብድሆታትን መደባት ስራሕ 2020 ብዝብል ኣርእስቲ፡ ሓጐስ ገብረሂወት (ክሻ)፡ ዑስማን ሳልሕ፡ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ፡ ኣብርሃ ክሳን ወለንኪኤል ኣብርሃን ዝርከብዎ ዝለዓለ ተላኣኣኺ ጕጅለ ኢሳያስ፡ ምስ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊትን ላዕለዎት መራሕቲ ማሕበራትን ትካላትን ዘካድዎ ዘለዉ ሰሚናራት፡ ነቲ ምስ ዶር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተበጽሐ ዘይንጹር ውዕላትን ስዒቡ ኣብ ዝተገብረ ብጽሖታት ክልቲኦም መራሕቲ ናብ ክልቲአን ሃገራት፡ ካብ መራሕ ሃገር ዘይትጽበዮ ኢሳያስ ዘስምዖ ናይ ጥልመት መደረ ንምክሕሓስን ንሱ ዘስዓቦ ህዝባዊ ቁጠዐን ንምዝሓልን ዝዓለመ ኢዩ። ስለ’ዚ ከኣ’ዮም ንመንእሰያትና ብሓድሽ ተክኖሎጂ ኣዕጢቕና ኣንጻር እዞም ኣዕነውቲ ሶሽያል ሚድያ ከነዋፍሮም ኣሎና ክብሉ ዝተሰምዑ።
እቲ ተወሲኹ ተባሂሉ ዝተዘርበሉ ደሞዝ ከኣ፡ ብመሰረት ኣብ 2016 ዝተገብረ ናይ ደሞዝ ምምሕያሽ እሞ ኣብ 2018 ኣብ ግብሪ ዝውዓለ ዝብሃል፡ እቲ ዝተሓተ ደሞዝ 1800 ናቕፋ ክኸውን ተወሲኑ ክነሱስ፡ ገለ ግን 500 ናቕፋ ይውሃቦም ምንባሩ’ዩ ኢሳያስ ጠቒሱ። ነዚ ድማ ንሱ ከምዘይፈልጦ ዝነበረ ኰይኑ ቀሪቡ። እቶም ነዚ ዝገበሩ ታሕተዎት ሰበ-ስልጣን ምንባሮም ኣሚቱ ወይ ምስ ናይ ቀረባ መራሕቶም ኣባኢሱ፡ ሕጂ ናይ ክልተ ዓመት በብ1300 ንወርሒ ተሓሲቡ ክኽፈሎም ከምዝወሰነ ገሊጹ። እዚ’ዩ ተወሲኹ ተባሂሉ ክግለጽ ዝሰማዕናዮ። ካልእ ዝሰማዕናዮ ወሰኽ ኣይነበረን። ነቶም ኣብ 2020 ክጅመር ተባሂሉ ተታሒዙ ዘሎ መደብ ስራሕ ኢሎም ሕቶኦም ከቕርብሉ ዝፈተኑ ጋዜጠኛታት ክግስጽ ከሎ ድማ፡ ኣብ 2020 ዘይኰነስ ኣብ 2021 ኢዩ ዝጅምር ክብል ተሰሚዑ። ብሓጺሩ ኣብ 2020 ዝዀነ ይኹን ክግበር ዝተመደበ ምምሕያሽ የለን። ን2021 እንተዀይኑ ድኣ ሽዑ እታ ርሕቕቲ ትመስል ዓመት ምስ መጸት ዘይመርከብናሉ። ካብ ንዓመታ ደርሆስ፡ ሎምዘበን እንቋቍሖ’ዶ ኣይምሓሸን።
ግደ ሰራዊት ኤርትራ ኣብዚ ወሳኒ እዋንThursday, 19 March 2020 08:31 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ጕባኤና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣካል ጭቁን ህዝቢ ምዃኑ ገምጊሙ። እቲ ዝበዝሐ ንሃገሩ ራሕሪሑ ንስደት ዘምርሕ ዘሎ ኤርትራዊ ካብ’ዚ ትካል’ዚ ዘምለጠ ምዃኑ ድማ መርኣያ ናይ’ዚ ሓቂ’ዚ ኢዩ። ስለዚ ረብሓኡ ምስ ለውጢ እምበር ምስ ጭቆና ከምዘይኮነ ብምግንዛብ፡ ንህዝቡን ንነብሱን ካብ’ዚ ኣሰቃቒ መነባብሮ ንምንጋፍ ኣብ ጐድኒ ህዝቡ ደው ኢሉ ንምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ከወግድ ጸዊዑ።” (ካብ ፖለቲካዊ ውሳነታት 3ይን ሓድነታውን ጉባአ፡ ሰዲህኤ)
ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣርዑት ሓጺን ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ኩልና ኤርትራውያን ዝተጻዕነ እዩ። ነዚ ኣርዑት ሓጺን ብቃልሲ ሴርካ ናጻ ናይ ምውጻእ ሓላፍነት እውን ናይ ኩልና ዕማም እምበር፡ ሓደ ተዕዛባይ ኮይኑ ናይቲ ካልእ ጻዕሪ ዝጽበየሉ መስርሕ ኣይኮነን። እዚ ንምዝኽኻር ዝጥቀስ እምበር ነቲ ሓቢሩ ብተመኩሮ ጽንኩር ቃልሲ ፈሊሑ ዝገረረ ህዝቢ ኤርትራ ከም ሓድሽ ዝንገሮ ኣይኮነን።
እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ብጽሒታትና ኣብ ምዕዋትዚ ተተሓሒዝናዮ ዘለና ቃልሲ ብመልክዕ ክፈላለ ይኽእል። ብኣተሃላልዋና ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ዘለናን ኣብ ወጻኢ እንነብርን፡ ብዕድመና መንእሰያትን ዓበይትን፡ ብጾታ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ብዝተዋፈርናሉ ዕማምን ክእለትን ኣባል ሰራዊትን ሲቪልን ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለ ክንበሃል እንከለና፡ መን ኣበየናይን ብኸመይን የድምዕ ብመልክዕ ክፈላለ ከም ዝኽእል ርዱእ እዩ። ናይ ኩልና ናይ ቃልሲ ኣበርክቶ ግና ሸቶኡ ሓደ ወጻዕትን ናይ ወጽዓ ኣተሓሳስባን ኣወጊድካ ኣብ ራህዋ ንምብጻሕ ናብ ሓደ ናይ ዓወት ፈለግ ዝፈስስ እዩ።
ጉጅለ ህግዲፍ: ኣብዚ እዋንዚ ህዝቢ ኤርትራ ወጽዓኡ ፍጊዕ ኢልዎ፡ ኣብቲ ዝለዓለ ደረጃ ምብጽሑ ተረዲኡ፡ ብፍርሒ ተዋሒጡ መህደሚ ከናዲ ሃንደፍደፍ ይብል ከምዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። እዚ ህግዲፍ ፈትዩ ዝኣተዎ ዘሎ ናይ ድሮ ውድቀቱ ምዕራፍ ዘይኮነ፡ ውጽኢት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ናይ ለውጢ ፖለቲካዊ ሓይልታቱን እዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ዝተኻየደ ናይ ላዕለዎት መራሕቲ ህግዲፍ ናይ ኣኼባ ሸበድበድ ተዓዚብናዮ ኣለና። ካብ ዕላማታት ናይዚ ኣኼባታት ነቲ ዓለም ብዓለማ ብዛዕባ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ክትዛረብ እንከላ፡ “ዋላኳ ምስ ኢትዮጵያ ሓድሽ ናይ ሰላም ዝመስል ኣንፈት እንተተኸፍተ፡ እቲ ነዚ ተኸቲሉ ኣብ ኤርትራ ክመጽእ ትጽቢት ዝተገብረሉ ለውጢ ግና ፈጺሙ ኣይተራእየን” ትብሎ ዘሎ እንዳሓደረ ዘጨንቖን ዝውጥሮን ዘሎ ቅኑዕ ገምጋም ንምኽዋል ይመስል። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ህዝቢ ኤርትራ “ሎምስ ግዲ ኣብ ልኡላዊት ኤርትራ ራህዋ፡ ሰላምን ምኽባር ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰል እንዳተጸበና ነታ ህይወት ብዙሓት ጀጋኑ ዝተኸፍላ ሃገር እውን ከጥፍእዋ እዮም” ብዝብል ዝገልጾ ዘሎ ረዚን ስኽፍታ ናይ ምሕባእ ዕላማ ዘለዎ ምዃኑ እውን ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን።
ጉጅለ ህግዲፍ ካልእ ምርጫ ስለ ዘየብሉ ከምዚ ዓይነት ኣተሓባባእ ክጻወት እንተፈተነ ዘተዓዛዝብ እምበር ዘገርም ኣይኮነን። እንተ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ እውን በዚ መደንዘዚ ተግባራት ህግዲፍ ክጥበር እሞ ካብዚ ዘለዎ ናይ ቃልሲ መስርሕ ንድሕሪት ተመሊሱ መዕንደሪ ወጽዓ ናይቲ ጉጅለ ክኸውን ማለት ዘበት እዩ። ነቲ ሓዊ ናይ ምጥፋእ ኣኼባታት ዝውሃቦ ዘሎ ገብረ መልሲ እውን ነዚ ዘመልክት እምበር ከምቲ ህግዲፍ ክኾነሉ ዝሓሰቦ ኣይኮነን።
ኣብ ከምዚ ሎሚ ሃገርናን ህዝብናን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ኩነታትን ናይ ጉጅለ ህግዲፍ ዳምዳምን፡ ኩልና ኣበርክቶና ኣብ ቃልሲ ከነሕይልን ኣብ ተዳሎ ክንከውንን ናይ ግድን እዩ። ዝያዳ ኩሉ ከኣ ሰራዊት ኤርትራ፡ ዝያዳ እቲ ካልእ ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ብወጽዓ ህግዲፍ ዝተበደለን ኩሉ ዕድላቱ ዘጥፈአን ብምዃኑ፡ ካብዚ ሓሊፉ ዝተወደበ፡ ተራኺብካ ብጉዳይ ህዝቢ ናይ ምልዛብ ዝያዳ ዕድል ዘለዎን ናይ ምግዳድ ዓቕሚ ዘለዎ ዕጥቂ ዝውንን ስለ ዝኾነ፡ ሓላፍነቱ ከም ዝዛይድ ይዝንገዖ እዩ ዝብል ሻቕሎትኳ እንተዘየብልና ከምቲ “ኣብ ልዕሊ ልብኻ እንተዝምዕዱኻ፡ ኣብ ርእሲቲ ዘለካ እንተዝውስኹኻ” ዝበሃል ከነዘኻኽሮ ኣድላይ እዩ።
ስለዚ ድማ እዩ 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብ ፖለቲካዊ ውሳነታቱ፡ “ጕባኤና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣካል ጭቁን ህዝቢ ምዃኑ ገምጊሙ። እቲ ዝበዝሐ ንሃገሩ ራሕሪሑ ንስደት ዘምርሕ ዘሎ ኤርትራዊ ካብ’ዚ ትካል’ዚ ዘምለጠ ምዃኑ ድማ መርኣያ ናይ’ዚ ሓቂ’ዚ ኢዩ። ስለዚ ረብሓኡ ምስ ለውጢ እምበር ምስ ጭቆና ከምዘይኮነ ብምግንዛብ፡ ንህዝቡን ንነብሱን ካብ’ዚ ኣሰቃቒ መነባብሮ ንምንጋፍ ኣብ ጐድኒ ህዝቡ ደው ኢሉ ንምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ከወግድ ጸዊዑ።” ዝብል ቁምነገር ዘስፈረ።
ኣብዚ ወሳኒ እዋን ሰራዊት ኤርትራ ንህዝቡ “ኣነ ኣብ ጐነኻ ኣለኹ” ክብሎ እምበር፡ “እንታይ ኢና እሞ እንገብሮ፡ እዚ ሰብኣይ እንታይ እዩ ዝገብር ዘሎ” እንዳበለ ከዕዘምዝም ኣየምሕረሉን እዩ። ምናልባት ስቓዩን ስቓይ ህዝቡን ዘንጊዑን ሰሓብ በቒሊ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ዝኸውን እንተልዩ እሞ ከኣ መሬት ምስ ወገሓ ጣዕሳኡ ኣይክወጸሉን እዩ።
ጉጅለ ህግዲፍ ዘርእዮ ዘሎ ዕግርግርን ኣብ ዘዘይምልከተካ ጉዳያት ጨብረቕረቕን ናይ ሓያልነቱ መርኣያ ዘይኮነ ናይ ዓቕሊ ጽበቱ ምልክት ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን። ኣብ ከምዚ ኩነታት ከኣ ምስቲ ሓደ እንዳተመሓዘወ ምስቲ ካልእ እንዳ ተፋትሐ፡ ከብቲ ዓቕሉ ኣጽቢብሉ ዘሎ ቀንዲ ኤርትራዊ ዛዕባ ንምህዳም፡ ሎሚ እውን ከም ኣመሉ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ቀዳምነት ዘይኮነ ህውከትን ዕግርግርን ካብ ምጽሕታር ድሕር ከምዘይብል ካብ ተመኩሮና ክንመሃሮ ዝግበኣና እዩ። ናይዚ ዘይቅዱስ ማእለማ ቀዳማይ ግዳይ ከኣ ሰራዊት ኤርትራ እዩ ክኸውን። ስለዚ ሰራዊት ኤርትራ መዕገሲ ወልፊ ውግን ህውከትን ህግዲፍ ቅድሚ ምዃኑ፡ ብንጹር “ኣነ ምስ ህዝበይ እየ” ዝብል መርገጹ ከነጽር ይጥለብ ኣሎ። እዚ ድምጺ ሰራዊት ኣብ ዝስመዓሉ፡ እቲ ወሳኒ ሓይሊ ህዝቢ ኣብ ጐኑ ከም ዝስለፍ ክተኣማመን ይግበኦ። ናይ ሰራዊት ኤርትራ ርእዩ ከምዘይረኣየ ምጽቃጥ ግና፡ ንሃገርናን ህዝብናን ካብዚ ዘለዉዎ ናብ ዝኸፈአ’ውን ክወስድ ከም ዝኽእል ምስትብሃል ኣገዳስን እዋናውን እዩ።
መሰል ኤርትራዊ ስደተኛ፡ ይተሓሎThursday, 12 March 2020 08:42 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ስደት ኤርትራውያን ነዊሕ ዕድመ ዘለዎን ብብዙሕ ውረድ ደይብ ዝሓልፍ ዘሎን እዩ። ቀንዲ ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ኣብ ገዛእ ሃገሮም ዘይቅሱንን ደፋእን ሃለዋት ምፍጣሩ እዩ። እቲ ቅድም ናይቲ ዘይቅሱን ክትስደድ ዝደፍእ ሃለዋት ጠንቂ መግዛእቲ ኢትዮጵያ እዩ ነይሩ። እቲ ድሕሪ መግዛእቲ ኣብ ኤርትራ ምውጋዱ ስልጣን ዝሓዘ እሞ ንብዓት ስደተኛታት ክሕብስ እምነት ዝተነብረሉ ጉጅለ፡ ዝያዳ ስደተኛታት ክፍጠሩ ጠንቂ ምዃኑ ከኣ ንተመኩሮ ስደት ኣብ ኤርትራ ፍሉይ ይገብሮ።
ኣብ ግዜ መግዛእትን ድሕሪ መግዛእትን ዝተሰደ ኤርትራዊ ብብዝሒ ኮነ፡ ብኣድማዕነት ኣብ ጉዳይ ቀጻልነት ሃገር ከነወዳድር እንከለና፡ እቲ ናይ ድሕሪ ናጽነት ስደተኛ፡ ዝበዝሐ እሞ ድማ ብመንእሰይ ዝተዓብለለ፡ ብርሰት ከየስዕብ ዘስግእ ምዃኑን ብሩህ እዩ። ኤርትራዊ መንገዲ ስደት ክሓስብ እንከሎ ኣብ ግምት ዘእትዎ፡ ቀዳማይ ብቐሊሉ ካብ ኤርትራ ዝወጸሉ ኣቕጣጫ እዩ። ካለኣይ ከኣ ድሕሪ ምውጻኡ ኣርሒቑ ዝስደደሉ መንገዲ ምጥጣሕ ምዃኑ ምግንዛብ ይከኣል። በመንጽር እዚ ዝበዝሐ ኤርትራዊ በመንገዲ ሱዳንን ኢትዮጵያን ከም ዝስደድ ክንዕዘብ ጸኒሕና። እቶም ናብ ክልቲኡ ኣቕጣጫ ዝስደዱ ከነወዳድር እንከላና ከኣ ዋላኳ ካብ ኢትዮጵያ ተመሊሶም ናብ ሱዳን ዘምርሑ እንተለዉ፣ እቶም ብመንገዲ ኢትዮጵያ ዝስደዱ ከም ዝበዝሑ ይግመት።
ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ መደበር ስደተኛታት ኢትዮጵያ ኣብ ዝነብርሉ ግዜ፡ ብዘይካቲ ኣብቲ መደበር ዝግበር ናይ መጽለሊ፡ ሕክምና፡ ታሕተዋይ ደርጃ ትምህርትን ምውሓስ ድሕንነቱን ኣገልግሎታት፡ ኣብ ዓዱ ብሰንኪ እኩይ ተግባራት ህግዲፍ፡ ዝተሓረሞ ናይ ደረጃ ዩኒቨርሲት ናይ ትምህርቲ ዕድል ኣብ ክልል ትግራይ ክረክብ ምጽንሑ ናይ ትማሊ ተዘክሮና እዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ስለቲ ምስ ኤርትራዊ ስደተኛ ዘርእይዎ ዝነበሩ ምትሕብባር፡ ብሓፈሻ ንህዝብን መንግስትን ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ንህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ፡ በግዜኡ ከመስግን ጸኒሑ እዩ። እዚ ከኣ ታራ ምምስጋን ዘይኮነ፡ ኣብቲ ናይዚ ቀረባ ግዜ 3ይን ሓድነታውን ጉባአኡ ውሳነታት ንጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከም ዓብይ ውራይ ሒዙ “ሰዲህኤ ንሕሰም ህዝብና ተረዲኦምን ካብ ሰብኣዊ ርህራሄ ተበጊሶምን ዓቕሞም ብዘፍቅዶ መጠን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ዝቕበሉን ዝናብዩን ዘለዉ ኣህዛብን መንግስታትን ሱዳንን ኢትዮጵያን ብዝገበርዎ ኣቐባብላ ኣድናቖቱ ይገልጽ። ነተን ብዙሕ ኤርትራዊ ስደተኛ ዝተቐበላ ክልላት ትግራይን ዓፋርን ድማ ፍሉይ ምስጋናኡ የቕርብ። እዚ ሎሚ እዘን ክልተ ክልላት ንህዝብና ኣብ ግዜ ጸገሙ ዘርእይኦ ዘለዋ ሕውነታዊ ኣተሓሕዛ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ምስዘን ጎረባብታ ንዝህልዋ ጽቡቕ ዝምድና መሰረት ዘቐምጥ ስለዝኾነ ክተባባዕ ዝግብኦ ሰብኣዊ ውርሻ ምዃኑ ጉባኤ ኣረጋጊጹ።” ዝበሎ ምስትብሃል ይከኣል።
ቅድሚ 18 ኣዋርሕ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ መራሕተን ጥራይ ዝተሓጽረ፡ ዘይግሉጽ ስምምዕን ወዛሕዛን ከም ዝተገብረን ብዙሓት ኣብቲ ስምምዕ ከባብያዊ ረብሓ ዘለወን መንግስታት ከም ዝደገፈኦን ንዝክር። መንግስቲ ኤርትራ ካብዚ ዘይቅዱስን ዘይግሉጽን ስምምዕ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣብይ ኣሕመድን፡ ከም መቐጸልታ እቲ ብሰንኩ ዓዶም ንዝለቐቑ ኤርትራውያን ደድሕሪኦም እንዳሰዓብካ ናይ ምስቓዮም ባህሪኡ፡ ጉዳይ እቶም “ተኲስካ ቅተል” ፖሊሲኡ ስዒሮም ካልእ መተካእታ ስለ ዘይረኸቡ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ነኺስዎ ዘሎ ኣጀንዳ ምዃኑ ሎምስ ብሩህ ምልክታት ከረኢ ጀሚሩ ኣሎ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ብተዘዋዋሪ መንገዲ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ሰራሕተኛታት ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት፡ ነቲ ሃገሮም ቅድሚ ሕጂ ዝፈረመቶ ስምምዓት ጓዕጺጾም፡ “ንስኻ ስደት ይግበኣካ እዩ፡ ንስኻ ግና ስደት ኣይግበኣካን እዩ” ክብሉ ከም ዝተደናደኑ ክንዕዘብ ጸኒሕና። እንተኾነ ንጉዳይ ስደት በቲ ቀንዲ መሰረቱ ዘይኮነ ኣተሓሕዛ ክትዓግቶ ኣይተኻእለን። ሎሚ እውን እነሆ ብዘይኣፍልጦን ተቐባልነትን እቶም ኣብ ኣብ መደበራት ዘለዉ ስደተኛታት፡ ኣብ ትግራይ ካብ ዝርከባ መደበር ስደተኛታት ነታ ካብ እትኽፈት 7 ዓመታት ዘሕለፈት ካብ ከተማ ሽረ ንወገን ምዕራብ እትርከብ መደበር ሕንጻጽ ናይ ምዕጻው ሰላሕታዊ ወስታታት ንዕዘብ ኣለና።
ድሕረ-ባይታ መዛግብቲ ኢትዮጵያ ከም ዝሕብሮ፡ ኢትዮጵያ ንስደተኛታት ማዕጾኣ ከፊታ ናይ ምቕባልን መሰል ስደተኛታት ናይ ምሕላውን ነዊሕ ታሪኽ ዘለዋ ሃገር እያ። ብ2004፡ ነቲ ብ1951ን ብ1967ን ዝፈረመቶ ዓለምለኻዊ ፕሮቶኮል ስደተኛታትን ናይ 1969 ስምምዕ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታትን ኣብ ግምት ኣእትያ ኣተሓሕዛኣ ዝያዳ ከተማዕብል ዝወሰነት ሃገር እያ። በዚ መሰረት ናይ 29 ለካቲት 2020 ዝተሓደሰ ጸብጻብ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት፡ ኣብ ኢትዮጵያ 748,448 ናይ 29 ሃገራት ስደተኛታታት ኣዕቊባ ከም ዘላ ይሕብር። ካብዚኣቶም ኤርትራውያን 22% ይሕዙ። ስለዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ምስጉን ድሕረባይታኡ ጓዕጺጹ፡ ነቲ ሓላፋይ ጉጅለ ኢሳያስ ከሕጉስ ክብል፡ ዓለም ለኻዊ ውዕል ጥሒሱ ምስቲ ዘይሓልፍ ህዝቢ ኤርትራን ስደተኛኡን ከይቀያየም በዚ ኣጋጣሚ ከነዘኻኽሮ ንፈቱ። ብኣንጻሩ ነቲ መሻርኽቱ ኮይኑ ዘሎ ጉጀለ ህግዲፍ፡ ናይቲ ሕጂ ዝፈርሖ ዘሎ ስደት ጠንቂ ባዕሉ ምዃኑን እቲ ጉዳይ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ መደበራት ብምዕጻው ዘይኮነ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ደፋኢ ምምሕዳር ብምውጋድ ጥራይ ከም ዝዕረን ምኽሩ እንተዝልግሰሉ ኣዝዩ መምሓረሉ። ከምዚ ምባል ሓርቢትዎ ምስ ህግዲፍ ኮይኑ ነቲ ስደተኛ ክዘርዮ ግና ዓገብ ዘብል እዩ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ስደት ግዝያዊ እምበር መሰረታዊ መፍትሒ እዩ ኢሉ ኣይኣምንን። ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ዘለዎዉ ይሃልዉ ነቲ ቀንዲ ጠንቂ ስደቶም ዝኾነ ኣብ ሃገርና ዘሎ ወጽዓ ንምውጋድ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ክሳተፉ ከኣ ብቐጻሊ ይጽውዕን የተባብዕን። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ኤርትራውያን ስደተኛታት ክሳብ ብቓልሶም ንጠንቂ ስደት ስዒሮም ናብ ሃገሮም ዝምለሱ፡ ኢትዮጵያ ኮነ ካለኦት ዘዕቆበኦም ሃገራት፡ መሰሎም ከኽብራን ብዋጋኦም ምስ ጉጅለ ህግዲፍ ከይጣልዓን ካብ ምዝኽኻረን ዓዲ ኣይወዐለን ንመጻኢ እውን ዝቕጽለሉ እዩ። እቲ ሓሓሊፉ ከጋጥም ዝጸንሐ ሕጽረታት ገዲፍካ፡ ንልግስን ኣቀባብላ ኤርትራዊ ጋሻን ክልላዊ መንግስትን ህዝብን ትግራይ እንዳነኣደ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ብዋጋ ኤርትራዊ ስደተኛ መሳርሒ ጉጅለ ህግዲፍ ከይከውን ይምሕጸን።
“ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ …….”Saturday, 07 March 2020 09:58 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
8 መጋቢት ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ እንዝከረሉ ቅነ ንርከብ ኣለና። ኣብ ኣመዓባብላ እዛ ዕለት ኣብ 1908 ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ጾታዊ ወጽዓ ብዘንቀሎ ምልዕዓል ኣስታት 15 ሺሕ ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ከም ዝተኻየደን ቀንዲ ሕቶአን፡ ማዕረ ክፍሊትን መሰል ምድማጽ ኣብ ግዜ ምርጫን ከም ዝነበረ መዛግብቲ ታሪኽ ይሕብር። ነዚ ስዒቡ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ብ28 ለካቲት 1909 ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ክትክበር ጀሚራ። ድሕሪዚ ብ1910 ኣብ ከተማ ኮፐንሃገን ካብ 17 ሃገራት ዝተወከላ ኣስታት 100 ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ብዛዕባ ወጽዓአን ዝዝቲ ኮንፈረንስ ኣካይደን። ብምቕጻል ብ19 መጋቢት 1911 ኣብ ሃገራት ኦስትሪያ፡ ደንማርክ፡ ጀርመንን ስዊዘርላንድን ዝያዳ ሓደ ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዝተሳተፍሉ ንማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ዝጠልብ ሰላማዊ ሰልፍታት ከም ዝተኸየደ፡ ታሪኽ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ይሕብር። እዚ ምንቅስቓስ ደቂ ኣንስቶዮ ኣብ 1913-14 ቀዳማይ ውግእ ዓለም ጠጠው ንክብል ግደ ከም ዝነበሮን፡ ድሕሪ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታትን ዝተፈላለየ ዕለታትን ክትዝከር ምጽናሕ እታ ብ1913 ዝጀመረት 8 መጋቢት ብደረጃ ዓለም ክሳብ ሎሚ ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኮይና ትኽበር ኣላ። ብ1975 ከኣ ንመጀመርያ ግዜ 8 መጋቢት ብደረጃ ሕቡራት ሃገራት ክትክበር ጀሚራ።
እነሆ ናይ 2020 ዓለም ለኻዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 8 መጋቢት ከኣ “ኣነ ናይ ማዕርነት ወለዶ እየ፡ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ብግብሪ” ብዝብል ቴማ ትዝከር ኣላ። ደቂ ኣንስትዮ ማዕረ ክፋል ሕብረተሰብ ኣብ ልዕሊ ምዃነን፡ ጓለንስተይቲ መሰረት ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነት ናታ ዓወት ናይ መላእ ሕብረተሰብ ዓወት እዩ። “ጓለንስተይቲ ምስትምሃር ሕብረተሰብ ምስትምሃር እዩ” ዝበሃል እውን ወሳኒ ግደ ጓለንስተይቲ ንምርጓድ እዩ። እዚ ተሳትፎን ተጠቃምነትን ደቂ ኣንስትዮ ብጭረሖ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብግብራዊ ቃልሰን ከም ዝረጋገጽ ተመኩሮና ዝምህረና እዩ። እቲ ምእንቲ ማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ዝግበር ቃልሲ እንተላይ ብተሳትፎ መላእ ሕብረተሰብ እምበር፡ ብናተን ኣበርክቶን ጻዕርን ጥራይ ክረጋገጽ ከምዘይክእል ካልእ ካብ ተመኩሮ ዘረጋግጽናዮ ሓቂ እዩ።
ኣብ ኩነታት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ክንመጽእ እንከለና፡ ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ህይወት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብቲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ዝተኻየደ እሞ ተሳትፎአን ክሳብ 30% ዝበጽሕ ዝነበረ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ንኹሉ ጸገማት ክኢለን፡ ንካለኦት ደቂ ኣንስትዮ’ውን ናይ ጽንዓትን ትብዓትን ኣብነት ከም ዝኾና ምስኩር እዩ። ነዚ ኩነታት ኣብ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ክንመዝኖ እንከለና ግና፡ ናብ ካልእ ጫፍ ከይዱ እተን ዝያዳ ዝተበደላ፡ ምስ ተሳትፎአን ኣብ ቃልሲ ዘይመጣጠን መነባብሮ ዘሕልፋን፡ ክንድቲ ኣበርክቶአን ኣብ መሪሕነታዊ ቦታታት ክሳተፋ ዕድል ዘይረኸባን ኮይነን ኣለዋ። ኣብ እዋን ቃልሲ ከመይ ከም ዝዋግኣ እምበር ብኸመይ ኣግእዞ ደቂ ኣንስትዮ የረጋግጻ ክመሃራ ዕድል ከምዘይኣይረኸባ ከኣ ናይ ድሕሪ ናጽነት ኩነታተን የረድእ። መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መሪር ወጽዓ ህግደፍ ኣብ ዝሃለወሉ፡ ደቂ ኣንስትዮ በይነን ከምዘይርህወን’ኳ ፍሉጥ እንተኾነ፡ ተፈጥሮኣዊ ናይ ኣደነት ትዕድልተን ተወሲኽዎ፡ ናታተን ወጽዓ ዝመረረ ከም ዝኾነ ብዙሕ ኣብነታት ኣሰኒኻ ምርግጋጹ ዝከኣል እዩ።
8 መጋቢት ደቂ ኣንስትዮ ዝሓለፈ ወጽዓአን ንከይርሳዕ ዝዝክራላ እምበር፡ ዝሓለፈ ወጽዓአን ምዝርዛር ከም ቀንዲ ኣጀንዳአን ዝወስዳላ ዕለት ክትከውን ኣይግበኣን። ብኣንጻሩ ናይ ዝሓለፈ እሱራት ከይኮና መጻኢ ናብ ብሩህ ማዕረ ተሳተፍነትን ተጠቃምነትን ዝመርሕ መንገዲ ዘማዕድዋላ እያ ክትከውን ዝግበኣ። ብጽሒት ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ኣነኣኢስካ ዝረአ’ኳ እንተዘይኮነ፡ እቲ ወሳኒ ግደ ናይ ደቂ ኣንስትዮ እዩ።
ኣብ ኤርትራዊ ደንበ ተቓውሞና፡ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ዝድለ ዘይምጽንሑ ከም ቀንዲ ኣሻቓሊ ካብ ዝውሰድ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ። ነዚ ሻቕሎትዚ ንምፍዋስ ከኣ ዝተፈላለዩ ወገናት ከም ቀንዲ ዕማሞም ወሲዶም ንምፍትሑ ይቃለሱ ኣለዉ። ብመንጽር እዚ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ነብሱ ዝኸኣለ ቤት ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ ርእሲ ምቛሙ፡ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ ”ሰዲህኤ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ልክዕ ከም እዋን ብረታዊ ቃልሲ፡ ጉጅለ ህግዲፍ ንምውጋድ ኣብ ዘይጎነጻዊ ቃልሲ’ውን ብትግሃት ክዋስኣ ዘኽእለን ባይታ ንምጥጣሕ ክሰርሕ እዩ።” ዝብል ሓሳብ ኣስፊሩ ንረኽቦ። እንተኾነ እዚ መበገስን መርኣያ ድልዉነቱ ንማዕረ ተሳታፍነትን ተጠቃምነትን ደቂ ኣንስትዮ ዘመላኽት እምበር፡ ኣብዚ መዳይዚ ጌና ብዙሕ ቃልሲ ከም ዝጽበዮ ይኣምንን ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ቅሩብነቱ የረጋግጽን።
መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝኾነ ተርእዮ ብእዋናዊ ምዕባለ ክጽሎ ባህርያዊ እዩ። በምንጽር’ዚ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ ዓመትዚ ከቃልሕኦ ዝግበአን፡ በቲ ሓደ ወገን ነቲ ንልኡላውነት ሃገርናን ክብሪ ህዝብናን ኣብ ሓደጋ ከየእትዎ ዘስግእ ዘሎ ኣካይዳ ጉጅለ ህግዲፍ ዘውግዝ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ውድባተን፡ ሰልፍታተንን ማሕበራተንን ከካይደኦ ዝጸንሓ ቃልሲ፡ ብተበግሶ ኣደታት ኣብ ኤውሮጳን ብምልዕዓል ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዋሽንግተንን ይምዕብል ንዘሎ ተስፋ ዝህብ ምንቅስቓሳት ዘተባብዕን ዘሕይልን ክኸውን ይግበኦ።
ኣብዚ እዋንዚ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ፡ ዝያዳ ዝሐለፉ ዓመታት ብጸረ ህዝቢ ተግባራትን ጥልመትን ህግደፍን መራሒኡ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ኣብ ኣዝዩ ዘማርረሉ ህሞት ኢና ንርከብ ዘለና። ክንድቲ መረርኡ ጭረሖ ይኣክልን ካልእ ንቕሎታትን ኣምሪሑ ኣንጻር ወጽዓ ይለዓዓል ምህላዉ ከኣ ተስፋ ዝህብ እዩ። ስለዚ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ ነዚ ኣብ ግምት ከእትወኦ ይግበአን። ደቂ ኣንስትዮ ጾታዊ ተጽዕኖ ስዒረን ማዕረ ተሳተፍትን ተጠቀምትን ንክኾና ቀንዲ መሳርሒአን ሓድነተን ምድልዳል ምዃኑ ኣሚነን፡ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን፡ ብሰንኪ ዘይመሰረታዊ ምኽንያታት ዝተረሓሓቐ ዓቕመን ናብ ሓደ ኣምጺአን፡ ነቲ ብሓባር ክቃለስ ዝሰርሕ ዘሎ ሓይሊ ተቓውሞ ኣውንታዊ ኣብነት ክኾነኦ ይግበአን። ብዘይካዚ ቃልሰን ብዘይተሳተፎ ደቂ ተባዕትዮ ክዕወት ከምዘይክእል ተረዲአን፡ ደቂ ተባዕትዮ መተሃላልኽተን ዘይኮኑ ተደጋገፍተን ምዃኖም ተገንዚበን ነዚ ዝብቅዐን ኣገባብን ኣተሓሳስባን ክሕዛ ከድልየን እዩ። ኤርትራውያን ደቂ ተባዕትዮ እውን ዓወት ጓለንስተይቲ ዓወት መላእ ሕብረተሰብ ምዃኑ ተገንዚቦም ኣብ ጐነን ክስለፉ ይግበኦም። ግዜ ነዊሑ ወጽዓ ህዝብና ብኽንድኡ ደረጃ ከይመርር ከኣ፡ “ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ ……” ንብለን።
8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዘለኣለም ትንበር!
ዘለኣለማዊ ክብርን መጐስን ንሰማእታት ኤርትራ!
ባህግና ብቓልስናWednesday, 04 March 2020 08:51 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ህዝቢ ብኣድማዒ ኣገባብ ክቃለስ፡ ንውጽኢት ቃልሱ'ውን ካብ ኢዱ ከይወጽእ ክቆጻጸርን ድልዱል ውደባ ከምዘድልዮ እምነት ሰዲህኤ እዩ። ብቑዕ ውደባ ዝሰኣነ ህዝባዊ ናዕቢ ዕላምኡ ብጸረ ህዝቢ ሓይልታት ክጭወ ይኽእል ኢዩ። ነዚ ድማ ኢዩ ሰደህኤ ህዝቢ ይንቃሕ፡ ይወደብ፡ ይቃለሰ፣ ንመጻኢ ዕድሉ ድማ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ቍጽጽሩ የእትዎ፣ ዝብል ዘይዕጸፍ እምነት ዘለዎ።” (ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ ካብ ዝሰፈረ ተልእኾ ሰልፊ ዝተወስደ)
ኤርትራውያን ሎሚ’ውን ኣብ ቃልሲ ኢና ዘለና። “ሎሚ እውን ኣብ ቃልሲ ኢና ዘለና” እንብል ነቲ ትማሊ ዘካየድናዮ ናይ 30 ዓመታት በሊሕ ቃልስን መስተንክራዊ ዓወትን ንዘይምዝንጋዕ እዩ። እዚ ናይ ሎሚ ቃልስና ናይቲ ናይ 30 ዓመታት ቃልሲ መቐጸልታ ምዕራፍ እምበር፡ ካብኡ ነጺልካ ዝረአ ከም ዘይኮነ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። ብዙሓት ናይዚ ሎሚ ነካይዶ ዘለና ረቂቕ ናይ ምውሓስ መሰረታዊ መሰል ቃልሲ ተዋሳእቲ እውን ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ዝነበሩ ምሉእ ህይወቶም ንቃልሲ ዘውፈዩ ሰብ ኒሕን ሕድርን ሓርበኛታት እዮም።
ኣብቲ ናይ ናጽነት ቃልስና ኤርትራውያን በሃግቲ ናጽነት ኔርና። ባህግና ካልእ ኣካል ከግህደልና ከይተጸበና ከኣ፡ ከከም ዓቕምናን ኩነታት ዘፍቀደልናን ጸኒዕና ተቓሊስና። ሳላ ኢደይ ኢድካ ዝበልና ከኣ ቃልስና ብናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ሃገርና ተጸንቢሉ። ስለዚ ኢና ከኣ “ናጽነት ኤርትራ ናይ ኩልና ብኹልና እምበር፡ ከምዚ ኣብ ግዜ ህግዲፍ ዝረአ ዘሎ፡ “ናጽነት ኣምጻእን ናጽነት ተተኳብን” እንበሃሃለሉ ኣይኮነ ኢልና እንኣምን። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና፡ ነቲ ከም እታ በላሕ ጫፍ ኲናት ዝምሰል፡ ግደ መሪሕ ውድባት ኤርትራ ብምንእኣስ ኣይኮነን። እታ በላሕ ክፋል ኲናት፡ እቲ ዝተረፈ ኣካላት ናይታ ኲናት ብሓባር እንተዘይደፊኡ ወጊኣ ከምዘይተድሚ፡ ውህደት መሪሕ ውድባትን ህዝብን ቅድም ኮነ ሎሚ ወሳኒ ምዃኑ ክዝንጋዕ ዝግበኦ ኣይኮነን።
ነዚ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዓለም ዝመስከረሉ ወጽዓ፡ ግፍዕን ግህሰትን ዝፍጽም ዘሎ ጉጅለ ኢሳያስ ንምውጋድን፡ ብራህዋ፡ ፍትሒ፡ ምዕሩይን ትካላውን ምምሕዳርን ንምትካእን ነካይዶ ዘለና ፍትሓዊ ቃልሲ ባህሪ፡ ካብቲ ብረታዊ ቃልስና ዝተኻየደሉ ግዜ ኣብ ዝተፈለየ ዓለማዊ ኩነታትን ምዕባለን፡ ዝተፈልየ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋን ዝካየድ ዘሎ ምዃኑ እንተዘይኮይኑ፡ ክልቲኡ ማእከሉ ህዝቢ ስለ ዝኾነ መሰረታዊ ምርሕሓቕ የብሉን። ከምቲ ኤርትራውያን በሃግቲ ናጽነት ባህግና ንምግሃድ ኩልና ነናትና ጸጸር ዝደርበና እሞ ዝተዓወትና፡ ሎሚ እውን ኩልና ኢና ነዚ ዘለናዮ መዋእል ብዝምጥን ኣገባብ ኣንጻር ህግዲፍ ክንስለፍ ዝግበኣና።
ኣብ ቃልሲ ግደ ውድባት ክሳብ ክንደይ ምዃኑ ጠቒስና ኣለና። እተን ውድባት ብበሃጊት ሓርነት ዝተነድቃ እምበር ኣብቲ ሓርነት ባህጊ ብዘይብሎምን ንናይ ካለኦት ባህጊ ጥራይ ብዝቃለሱን ዝቆማ ኣይኮናን። እዚ ማለት ብዙሓት ንነናይ ገዛእ ርእሶም ሓርነት ዘካይድዎ ቃልሲ፡ ብሓባር ክውደብ እንከሎ እዩ ህዝባዊ ናይ መሰልን ሓርነትን ቃልሲ ማዕበል ዝኸውን። ኣብዚ ዝኾነ ወገን፡ ወይ ንገዛእ ርእሱ ከም ንናይ ካለኦት መሰል ፍሉይ ተሓላቒ ወይ ድማ ከም መሰሉ ዝረጋገጽ ብናቱ ኣበርክቶ ዘይኮነ፡ ብናይ ካለኦት ቃልሲ ገይሩ ዝሓስብ እንተልዩ፡ ክልቲኦም ወገናት ግጉያት እዮም። ምኽንያቱ ኩልና ናይቲ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ዝወርድና ዘሎ በደል ግዳያት ኢና። በቲ ካልእ ወገን ካብዚ ናይ ጸልማት እዋን እንወጽእ፡ ብናይ ኩልና ቃልሲ ምዃኑ ኣነጺርና ክንርዳእ ናይ ግድን እዩ። እዚ ኣብ ዘይተነጸረሉ፡ ቃልስና ኣድማዒ፡ ውዱብን ኣሳታፍን ክኸውን ኣይክእልን እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ተወዲብካ ምቅላስ፡ ነቲ መሪሕ ኣካል ዝመርጾ መንገዲ፡ ክሳብ ክንደይ “መንገዲ ደሓን መጻኢ” ምዃኑ ግቡእ ምክትታል ዘይምግባር ናብ ሕማቕ መደምደምታ ከም ዝወስድ ኣብ ተመኩሮ ህግዲፍ ኣርእይዎ እዩ። ደጊም “ኣነ እየ እዚ ለውጢ ኣምጺአልካ እሞ ብምርጫኻ ዘይኮነ፡ ብምርጫይ ክመርሓካ እየ” ዝብል ካልእ ኣካል ከይመጾን ወናኒ ናይቲ ተጠኒሱ ሎሚዶ ጽባሕ ይሕረስ ዝበሃል ዘሎ ለውጢ ክኸውንን፡ ብንቕሓት ኣብዚ መስርሕ ቃልሲ ክሳተፍን ከበርክትን ይግበኦ።
እዚ ንህዝቢ ጥራይ ዝምልከት ዘይኮነ፡ ኣብ ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ማሕበራትን ካለኦት ናይ ለውጢ መድረኻትን ተሰሊፍና ንዘለና ኤርትራውያን እውን ዝምልከት እዩ። ውዱብ ምዃን ኣብ መስርሕ ቃልሲ ነቲ መንገዲ ምሓዝ እዩ። እቲ ዝኸበደ ሓላፍነት ከኣ በዚ ዝመርጽካዮ ጉደና ቃልሲ፡ ኩሉ ካባኻ ዝድለ ግቡእን መሰልን እናተግበርካ፡ ቅድሚ ብዛዕባ ካለኦት ብዛዕባኻ እናተዛረብካን እጃምካ እንዳበርከትካን ክትጐዓዝ ምብቃዕ እዩ። ኩልና ከም እንፈልጦ ናይ ሓደ ሃገር ህዝብን መንግስትን እንታይ ክገብሩ ይግበኦም፡ እንታይከ ክገብሩ ኣይግበኦምን ዝዳኒ ናይ ውዕል ሰነድ ኣለዎም። ንሱ እቲ ኣብ ሃገርና በዂሩስ ንክህልው ንቃለሰሉ ዘለና ሕገ-መንግስቲ እዩ። ኣብ ከምዚ ንሕና ተወዲብና ኣንጻር ጉጅለ ህግዲፍ ንቃለሰሉ ዘለና መስርሕ እውን፡ እቲ ዓብይ ዕላማ ዘመልክት ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ኮይኑ፡ ናይ መሪሕነትን መሪሕነት፡ ህዝብን መሰላትን ሓላፍነታትን ዘነጽር ሰነዳዊ ውዕል ኣለና። ነዚ ተማእዚዝካ ብትካላዊ መንገዲ ግቡእካ ብምፍጻም ካብ ናይ ካለኦት ተጸባይ ምዃን ናጻ ምውጻእ ከኣ መባእታዊ ሓላፍነት እዩ።
ኤርትራዊ መንእሰይ ከም ዝኾነ ውዑይ ናይ ምስግጋር ሓላፍነት ዘለዎ ክፍሊ ሕብረተ-ሰብ፡ ኣብ ቅድሚኡ ከቢድ ሓላፍነት ኣለዎ። እዚ ክፍሊ ሕረተ-ሰብዚ ከም ምርጫኡ፡ ኣብቲ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ዘሎ ውዱብ ኣካላት ተሳቲፉ ናይ ምብርባር፡ ምስግጋርን ግደኡ ክፍጽም ሓደ ምርጫ እዩ። ወይ ድማ እቲ ኣብ መስርሕ ዘሎ ውዱብ ኣካላት ዝሓዞ ኣቕጣጫ እንተዘይተሰማሚዕዎ፡ ናቱ ውደባት ክፈጥርን ኣተሓሳስባኡ ከሰጉምን ኣብ ኢዱ ዘሎ እምበር ካልእ ዝተኹበሉ ኣይኮነን። እቲ ዝምረጽ ኣገባብ ግና ካብ ዘዝመጸ ሓድሽ ትውልዲ ጀማሪ ዝኸውን፡ ኣብቲ ዝኸይድ ዘሎ መስርሕ ቃልስን ምህናጽ ሃገርን እናተዋሳእካ ናትካ ኣበርክቶ ወሲኽካ ምምዕባሉ እዩ። ማለት ኣብቲ ተነቢሩ ዘሎ ናይ ለውጢ ቃልሲ መሰረት፡ ናትካ ሕጡብ ኣብ ርእሲ ሕጡብ እንዳቐመጥካ ምብራኹ እዩ ስልጡን ኣተሓሕዛ። ነዚ ኣቐሚጥካ ንውድባት እንዳነኣኣስካ፡ ናይ ርሑቕ ተዓዛቢ ወይ ነቓፊ ጥራይ ምዃን ግና ብሓጺሩ ሓጋዚ ኣይኮነን። ኣይኮነዶ መንእሰይ ካልእ ክፍሊ ሕብረተሰብ እውን ባህጉ ብኣበርክቶኡ ከግህድ እምበር፡ ምስምስ ብምፍጣር ካብ ቃልሲ ዓዲ ክውዕል ኣይግበኦን።
“ኣለናልኪ ኤርትራ” ንበላThursday, 27 February 2020 07:56 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“…ሎሚ ልዕሊ ዕስራን ሾመንተን ዓመት ድሕሪ ምርግጋጽ ሃገራዊ ናጽነት፣ ኤርትራ ሃገርና ልዑላውነታ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ፡ ቁጠብኣ መሬት ዘቢጡ፣ ምልክታት ናይ ዝፈሸለት ሃገር ኣንጸላልዩዋ ኣብ ቃራና መንገዲ ትርከብ። እቲ ኣፍራይ ዝብሃል ሓይሊ ኤርትራ፡ ኣውራ ድማ እቲ ንቐጻልነት ሃገር ዘውሕስ ተረካቢ ሕድሪ መንእሰይ፡ ካብ ንቡር መነባብሮኡ ተፈናቒሉ እግሩ ናብ ዝመርሖ ብጅምላ ክስደድን ክበታተንን ተገዲዱ ንሓደጋታት ምድረበዳን ባሕርን ካልእ ኢሰብኣዊ ተግባራትን ይቃላዕ ኣሎ።…” (ካብ መቕድም፡ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ ዝተወስደ)
ኤርትራዊ ንሃገሩ ኤርትራ በጃ ከም ዝሓልፈላ ንምግላጽ ተጽዕኖ መግዛእታዊ ሓይልታት ከይገደቦ፡ ዘሚሩላ፡ ገጢሙላ፡ ደሪሱላን ደሪፉላን። ልዕሊ ኩሉ ድማ እቲ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ዝነበረ ብዝምድናዊ ኣገላልጻ ዘይጐነጻዊ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ቃልሲ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ንሳላሳ ዓመታት ከም ሓንቲ መዓልቲ ክቡር ዓጽሙ ከስኪሱላ ሓፊስ ደሙ ኣፍሲሱላ። ናይ ዝኾነ ሃገር ዜጋ ነንሃገሩ ከም ዘፍቱን ከም ዘፍቅርንኳ ርዱእ እንተኾነ “ኤርትራውያን ፈተወቲ ሃገሮም እዮም” ዝብል ቅጽል ኣብ ቅድሚ ዘይኤርትራውያን ወገናት እውን ቅቡል እዩ። እዚ ካብ ዘብርሆ ጉዳያት ሓደ ከኣ ኤርትራ ክቡር ዋጋ ዝተኸፍለላ እምበር ከም ገጸ-በረኸት ዘይተዋህበት ምዃና እዩ። ነዚ ሎሚ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ዘሎ ክብሪ ናይ ምቕጻሉ ብደሆ ከኣ ኣብ ቅድሜና ዘሎ እዩ።
መግዛእቲ ተሳዒሩ ኤርትራ ብሳላ ደቃ ናጻን ልኡላዊትን ምስ ኮነት፡ ትጽቢት ኤርትራን ኤርትራውያንን፡ ናይ ቀደም ዛንታ ጅግንነት እንዳዘከርካን እንዳስተንተንካን ምንባር ኣይነበረን። ብኣንጻሩ ነቲ ዝተመዝገበ ቅያ ከም መንጠሪ ወሲድካ፡ ነቲ ኣብ ግዜ ቃልሲ ን30 ዓመታት ኣብ ኤርትራ ተኾሊፉ ዝጸንሐ ልምዓት ንምምላስ፡ ዝያዳ ጉያ፡ ኣብ መዳያት ሰላም፡ ልምዓትን ህንጸትን፡ ዲሞክራስን ምኽባር መሰረታዊ መሰላት እዩ ነይሩ ህርፋን ኤርትራውያን። ብኻልእ ኣገላልጻ ቃልሲ ዘስዓቦ ስንብራት ኣብ ክንዲ ምሕካኽን መመሊስካ ምጉዳእን ንዓኡ ምሕዋይ እዩ ነይሩ ድሌት ኤርትራውያን። እንተኾነ ብሰንኪ ናይቲ ንኤርትራዊ ጸጋታትን ህርኩት ዓቕሚ ህዝባን ኣሳንዩ ናብ ሃገር ናይ ምሕዋይን ዳግመ-ህንጻን ደረጃ ናይ ንምድያቡ ሓላፍነት ዝነበሮ ኣካል ቅሩብ ብዘይምንባሩን ክሳብ ሕጂ ዘይምዃኑን፡ እነሆ ባህጊ ኤርትራን ህዝባን በቲ ዝተጸበይዎ ኣቕጣጫ ክስጉም ኣይከኣለን። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ከኣ ከምዚ ዝኾነ፡ እቲ ሎሚ ተሓቚኑ ተሓቚኑ “ህግዲፍ” ናብ ዝበሃል ዘይጥዑይ ጉጅለ ጽዕዩ ዘሎ ኣካል፡ ኣንጻር ባህጊ ሃገርናን ህዝብናን ዘቕነዐ፡ ዓቕሚ ስኢኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኮነ ኢሉ ህዝቢ ናይ ምጽናትን ሃገር ናይ ምዕናውን መንገዲ ስለ ዝመረጸ እዩ።
ሎሚ ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርና ክለዓል እንከሎ፡ ዝኾነ ሴክተር ጠቒስካ ክትግምግም እንተጀሚርካ፡ እቲ መደምደምታ “ኣሉታዊ” ጥራይ እዩ። መዳያት ህዝባዊ ምምሕዳር፡ ሰላም፡ ቁጠባ፡ ማሕበራዊ ……. ወዘተ ኣልዒልካ ብዛዕባኡ ናይ ቀረባ ዳህሳስ እንተካየድካ፡ መደምደምታኻ ኣብ ኤርትራ “መድሃኒት የለ፡ ቤተሰብና ኣበይ ከምዝተኣስሩኳ ኣይንፈልጥን፡ ማይን መብራህትን የለን፡ ናቕፋ ተሳኢኑ፡ ዘይሰራሕናሉ ግብሪ ክፈሉ ንበሃል ኣለና፡ ቤት ትምህርቲ ፈሪሱ ኣብ ደገ ኢና እንምህር” ዝብሉ ተደሚሮም ገዚፍ “ኣሉታ” ዝሰርሑ ቃላት ኢኻ እተዋህልል።
ድሕርቲ ክጅመር እንከሎ ንብዙሓት ሓቀኛን ትካላዊ ዋና ዘለዎን ዝመስል ዝነበረ ዝምድና ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓልን፡ ብፍላይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራውያን ዝጸንሖም ጽምኢ ሰላም ሃዊጽዎም፡ ብብዝሒ ናብ ኤርትራ ኣትዮም። ኣብቲ መገሻኦም እታ ሓንቲ ከም ሓሙስ “ኣውንታ” እትበሃል፡ ተፈላልዮም ዝጸንሑ ቤተሰብን ወላድን ውሉድን ምርእኣዮም እያ። እቲ ካልእ እቶም ገያሾ ምስተመልሱ፡ ብዛዕባ ኤርትራ ዘላቶ ሃለዋት ንምፍላጥ፡ በታ ክልተሻብ ትረአ ዘላ፡ ናይ ትማሊ ጻዕዳ ሎሚ ግና ጸላም ኣስመራ ምጅማር ልሙድ ስለ ዝኾነ “ኣስመራ ጻዕዳ ከመይ ኣላ?” ክትብሎም እንከለኻ፡ ብዛዕባ ጐደናታት፡ ነባራት ህንጻታታ፡ ደረጃ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዝህባ ትካላታ፡ ዝህቡኻ መልሲ፡ ካልእ ካብኡ ዝሓሸ ቃል እንተዘይተሳኢኑ ኪኖ “ኣሉታዊ” ዝኸይድ እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝኖም ከኣ፡ ከም ውጽኢት ናይቲ ንዝሓለፈ 10 ዓመታት፡ ስደት ብግቡእ ስለ ዘይገልጾ፡ “ፍልሰት” ክንብሎ ዝጸናሕና ኣስመራ፡ ኣይኮነንዶ ብለይቲ ብቐትሪ “ተወር” ዝብል ሰብ ዘይብላ ጽምዋ ምዃና እዮም ዝገልጽዋ።
ሰብ ኣብ ህልውናን ቀጻልነትን ንቡር ህይወት ወሳኒ ባእታ ስለ ዝኾነ፡ ሰብ የብላን ማለት ኩሉ የብላን ማለት ምዃኑ ርዱእ እዩ። ድሕሪኡ ኩነታት ገጠር ኤርትራን ናይተን ካብ ኣስመራ ዝነኣሳ ከተማታትን ዝገደደ ከም ዝኸውን ርዱእ ስለ ዝኾ፡ ኣይትሓተሉን ኢኻ። በዚ ጽምዋ ስለ ዝሰንበዱ ካብቲ ዝሓሰብዎ ግዜ ቀልጢፎም ነናብ ዝመጽዎ ዝምለሱ ገያሾ ብዙሓት እዮም። ክሳብ ጫፍ ገጠራት ከይዶም ቤተሰብ ሓቲቶም ክምለሱ መደብ ዝነበሮም በቲ ኣብ ዋና ከተማ ኣስመራ ዝረኣይዎ ኩነታት ውድቀት ተስፋ ቆሪጾም ካብ ኣስመራ ዝምለሱ ብዙሓት እዮም። ብሓፈሻ “ድሕሪ ሕጂ መገሻ ናብ ኤርትራ ይኣኽለኒ” ዝብል እምበር፡ “ናብ ኣስመራ ክመላለስ እየ” ዝብል ሳሕቲ ኢኻ እትሰምዕ። ብሓጺሩ ብሓፈሻ ኤርትራ ብፍላይ ከኣ ኣስመራ መሰታ ቀዳሞት ነይረንስ መሰታ ዳሕረዎት ኣብ ዝኾናሉ ደረጃ እየን ዘለዋ።
እዚ ኩሉ ዘርእየና፡ እምበኣር ጉጅለ ህግዲፍ ንኤርትራ ብምልእታ ኮነ፡ ንከተማ ኣስመራ፡ መንበሪ ዝጥቀመለን እምበር ዘመሓድረን ከምዘይኮነ እዩ። እዚ ከኣ ምስቲ ኩሉ ጸረ-ህዝቢ ተግባራቱ፡ ህግዲፍ ንኤርትራ ደይመደይ ኢሉ፡ ከም ዝጠለማ ዘርኢ እዩ። ኤርትራ ግና ናትና ናይ ኤርትራውያን ሃገር እምበር፡ ናይ ህግዲፍ ብሕታዊት ትካል ስለ ዘይኮነት፡ ንሕና ኣብ መስርዕ ለውጢ ተሰሊፍና ዘለና፡ ብግብሪ ዓው ኢልና “ንሕና ኣለናልኪ ኤርትራ “ ክንብላ ኣብ እንግደደሉ ወሳኒ እዋን ኢና ዘለና።
ስደት መፍትሒ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ምርጫ ዋንኡ’ዩ፡Saturday, 15 February 2020 09:22 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
“6.3 ንሕሰም ህዝብና ተረዲኦምን ካብ ሰብኣዊ ርህራሄ ተበጊሶምን ዓቕሞም ብዘፍቅዶ መጠን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ዝቕበሉን ዝናብዩን ዘለዉ ህዝብታትን መንግስታትን ሱዳንን ኢትዮጵያን፡ ብዝገበርዎ ኣቐባብላ ኣድናቖቱ ይገልጽ። ነተን ብዙሕ ኤርትራዊ ስደተኛ ዝተቐበላ ክልላት ትግራይን ዓፋርን ድማ ፍሉይ ምስጋናኡ የቕርብ። እዚ ሎሚ እዘን ክልተ ክልላት ንህዝብና ኣብ ግዜ ጸገሙ ዘርእይኦ ዘለዋ ሕውነታዊ ኣተሓሕዛ፡ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ምስዘን ጐጎረባብታ ንዝህልዋ ጽቡቕ ዝምድና መሰረት ዘንብር ስለዝኾነ፡ ክተባባዕ ዝግብኦ ሰብኣዊ ውርሻ ምዃኑ ጉባኤ ኣረጋጊጹ።” (ካብ ውሳነታት 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ሰዲህኤ ዝተወስደ)
ስደት ንኤርትራውያን ነዊሕ ታሪኽን ውረድ ደይብን ዘለዎ ምዃኑ ኣብ ኣእምሮ ነፍሲ ወከፍና ዘሎ እዩ። ስደት ንኤርትራውያን ካልእ መፍትሒ ምስተዓጽወ ዝውሰድ ህይወት ናይ ምድሓን ስጉምቲ እምበር ናይ ባህታ ጉዕዞ ኣይኮነን። ንኤርትራ በብተራ ዝገዝእዋ ሓይልታት፡ “ኤርትራ መሬታ እምበር ህዝባ ኣየድልየናን” ዝብል ጭረሖ ኣምሪሖም፡ ህዝባ ንብራስን ንምብስባስን ዝመረጽዎ ኣጽናቲ ስልቲ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ነይሩ ሕጂ ኣብ ግዝኣት ህግዲፍ እውን ኣሎ። ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢ 1967 ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ዝተወስደ ናይ ብርሰትን ምጽናትን ሓደገኛ ስጉምቲ ቀንዲ ጠንቂ ስደት ምንባሩ ብመጽናዕትታት ዝተሰነደ ዘይርሳዕ ተዘክሮ እዩ። ኤርትራውያን ስደት ንክመርጹ ዘገደዶም ኣስካሕካሒ ስጉምቲ ዝተወስዶም፡ ነቲ ንናጽነት ኤርትራ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ፡ የዕጥቑ፡ የዕንግሉን ይሕብሩን እዮም ብዝብል፡፡ እቶም ተቓለስቲ ካብ ህዝቦም ነጺልካ ከም ካብ ባሕሪ ዝወጸ ዓሳ ንምስዓሮም ዝዓለመ እዩ ነይሩ።
ኤርትራውያን ግና ብደረጃ ስደተኛ ኣብ ዓዲ ጓና ምንባሮም ከይዓገቶም ነቲ ኣብ ዓዶም ኮይኖም ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ዘካይድዎ ዝነበሩ ቃልሲ ንኹሉ ናይ ስደት መረረት ተጻዊሮም ቀጺለምዎ እዮም። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ከኣ ድሕሪቲ ዋጋ ዝኸፈልሉ ናጽነት ኤርትራ ናብ ዓዶም ብኽብሪ ተመሊሶም ጻማ ቃልሶም ኣይረኸቡን። ሕሉፍ ሓሊፎም ናይ ድሕሪ ናጽነት ሓደስቲ ኣጋይሽ ስደተኛታት ክቕበሉ እውን ተገዲዶም።
ስደት ኤርትራውያን ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ክንዲ እንዳነከየ ዝኸይድ እንዳገደደ ምኻዱ ካብ ናይ ካለኦት ሃገራት ስደት ፍሉይ ዝገብሮ እዩ። ናይ ድሕሪ ናጽነት ስደት ኤርትራውያን ከምቲ ናይ ቅድም ናብ ሓደ ኣቕጣጫ ዘይኮነ፡ ናብ ብዙሕ ኩርነዓት እዩ። እቲ ቀንዲ ኣቕጣጫታት ከኣ ናብ ጐረባብቲ ሃገራት ሱዳንን ኢትዮጵያን ኮይኑ ጸኒሑ። ስደት ናብ ኢትዮጵያ ድሕሪ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን 1998-2000 እዩ ብወግዒ ብላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣፍልጦ ረኺቡ። ብቕደም ተኸተል ከኣ፡ ፍቸ፡ ብላቴ፡ ደደሳ፡ ሽመልባ፡ ማይ ዓይኒ፡ ዓዲ ሓርሽ፡ ሕንጻጽ፡ ኣሳይታን በራሕለን ኣብ ዝተባህሉ ከባብታት ኢትዮጵያ መደበራት ተኸፊቶም ብዙሓት ኤርትራውያን ኣዕቊቦም ኣለዉ።
ናይ ድሕሪ ናጽነት ስደት ኤርትራውያን፡ ብሰንኪ ዘይሕገ-መንግስታውን ዘይዲሞክራስያውን ምምሕዳር ጉጅለ ህግዲፍ ዝተፈጥረ እዩ። እቲ ጉጅለ ነቲ ዋሕዚ ንምዕጋቱ ዝመረጾ መንገዲ፡ ኣብ ኣመራርሓኡ ዘሎ ሕጽረታት ገበናትን ብምትዕርራይን ጠንቂ ስደት ብምውጋድን ዘይኮነ፡ ብሓይሊ ኣብ ዶባት እዩ ክዓግቶ ፈቲኑ። ሕሉፍ ሓሊፉ ከኣ፡ ናይ “ተኲስካ ቅተል” መምርሒ ከተግብር ስለ ዝመረጸ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን መንእሰያት ናይዚ ጸይቂ ፖሊሲኡ ግዳይ ከም ዝኾኑ ኩልና እንፈልጦ እዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ከተማ መንደፈራ ኣብ ልዕሊ መንእሰይ ሸዊት ያቆብ ዝተወስደ ጭካነ ከኣ፡ ናይዚ ግፍዓዊ ተግባር ኣብነት እዩ።
ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን እቲ ንኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ ዝፍጽሞ ዘሎ፡ ምግሃስ መሰላት፡ መጀመርታኡ እምበር መወዳእታኡ ዘይፍለጥ መጻኢ ዕድል ኤርትራዊ መንእሰይ ዘጸልመተ ግዱድ ወተሃደራዊ ኣገልግሎትን ብኣኡ ኣጐልቢብካ ዝካየድ ካብ ባርነት ፈሊኻ ዘይርአ ናይ ጉልበት ምዝመዛን ዝርከብዎም ብዙሓት ገበናት እዮም። ከም መራሒ ህግዲፍ ሃገር እናባደመት ብታሕጓስ ኣፍልቡ ዝወቅዕ ዘይኮነ፡ ዋሕዚ ናብ ስደት ክዓግት ንዝደሊ ምምሕዳር እቲ መፍትሒ ጠንቂ ስደት ካብ መሰረቱ ምድራቕ እዩ። ህግዲፍ ግና ብፖሊሲ “ኪድን ኣይትበሎ፡ ከም ዝኸይድን ግበሮ” ስለ ዝምራሕ፡ ከምስል ከጉባዕብዕ እምበር፡ ኣብቲ ጠንቂ ስደት ዋኒነይ ኢሉ ክሰርሕ ባህሪኡ ኣይፈቕደሉን እዩ። እዚ ጉጅለ ቂምን ምፍዳይ ሕነን ቀንዲ መለለይኡ ስለ ዝኾነ፡ ነቶም መሰረታዊ መፍትሒ ኮይኑ ዘይኮነስ፡ ከም ግዝያዊ መዕገሲ ስደት ዝመረጹ ኤርትራውያን ደድሕሪኦም እንዳሰዓበ ካብ ምስቓዮም ድሕር ኣይበለን። እቲ በብግዜኡ ኣብ ሱዳን ይኹን ኣብ ኢትዮጵያ ቅድሚ ሕጂ ገሊኡ ብኢድ ኣዙር ገሊኡ ከኣ ብቐጥታ፡ ከካይዶ ዝጸንሐ ቅትለትን ጭውያን ከኣ ናይቲ ጽዩፍ ተግባሩ ኣብነት እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ከኣ በቲ ምስ መራሒ ኢትዮጵያ ዝፈጠሮ፡ ኢደ-ወነናውን ጻሕታሪ ህውከትን ዘይቅዱስ ዝምድናኡ ኣቢሉ፡ ኣብ ልዕሊ’ቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ናይ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ኣፍልጦ ዘለዎም ከይተረፈ ተጽዕኖታት ክፈጥር ትንዕምንዕ ይብል ኣሎ። ንስደተኛታት ዝምልከት ዓለምና እትሰርሓሉ ዘላ ኣህጉራዊ ሕጊ ብምጥሓስ፡ ነቲ ባዕሉ ክስደድ ዝድርኾ ዘሎ ኤርትራዊ ናብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘእትዉ ኣፍደገታት ራማ፡ ሑመራን ዛላንበሳን፡ ብላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ብዝተመደቡ ኢትዮጵያውያን ናይ ምምዝጋብ ሰራሕተኛታት ኣቢሉ፡ ኣብ ልዕሊ እዞም ኩነታት ኣገዲድዎም ክስደዱ ዝወሰኑ ኤርትራውያን ዝወስድ ዘሎ ንኢሳያስ ናይ ምሕጓስ ዘይሓላፍነታዊ ወስታታት ኣዝዩ ዘሕዝን እዩ። እዚ ወስታ ኣብ መጻኢ፡ ክሳብ ሕጂ ብደረጃ ስደተኛታት ዝተመዝገቡ ሕጋውያን ኤርትራውያን ኣሕሊፍካ ናብ ምሃብ ክምዕብል ከም ዝኽእል ከኣ ኣቓልቦ ዘድልዮ እዩ።
በዚ ኣጋጣሚ ስደት መሰረታዊ መፍትሒ ከምዘይኮነ ጠፊእዎም ዘይኮነስ፡ ኣብ ሃገሮም ዘጋጠሞም ጸገም ንምዕጋስ ከም ግዝያዊ መፍትሒ ብምውሳድ ናብ ኢትዮጵያ ንዝኣትዉ ኤርትራውያን ኣብዚ ዛዕባዚ ዝተዋፈሩ ኢትዮጵያውያን ሰራሕተኛታት፡ ክሓስብሉ ይግበኦም። ብዓብይኡ ከኣ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነዚ ኩሉ ዓቕሙ ጸንቂቑ ኣብ ድሮ ዘይተርፍ ውድቀቱ ዝርከብ ዘሎ ዲክታቶር ንከሕጉስ ምስቲ ዘይሓልፍ ህዝቢ ኤርትራ ዘቀያይሞ መንገዲ ከይክተልን ንዓለም ለኻዊ መሰል ስደተኛ ከኽብርን ንጽወዖ። ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ከኣ ከምቲ “ንውላዱ ፈትዩ፡ ንወዲ ጐረቤት ዝጸልእ፡ ነቲ ውላዱ’ውን ኣይፈትዎን’ዩ” ዝበሃል፡ ነቲ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዘርእይዎ ሓልዮት፡ ንህዝቢ ኤርትራ ክነፍግዎ ኣይግበኦምን።
ወትሩ ጸገማት ዝጽብጽብ፡ “መራሒ”Wednesday, 12 February 2020 08:48 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
እቲ ቀዳመይ ክፋል ቃለ-መጠይቕ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ማእከሉ ኤርትራዊ ዛዕባ ዘይኮነ፡ ኢትዮጵያዊ ጉዳይ ብምንባሩ ክሳብ ክንደይ ኣብ ኢትዮጵያውያን ሓያል ህቦቡላ ኣልዒሉ ከም ዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። ካብቲ ብዙሕ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣንጻር ኢድ ኣእታውነት ኢሳያስ ዝባሃል ዘሎ፡ ሓደ ኢትዮጵያዊ “ እዚ ሰብኣይ ኣብ ጉዳይና ኣትዩ፡ ናይቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ መስርሕ ለውጢ ደጋፊ ምዃኑ ይጠቅስ ኣሎ፡ ነዚ ለውጢ ንምዕዋት ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢድ ኣእታውነቱ ከም ዝቕጽል እውን ብነድሪ ገሊጹ፡ ከምዚ ካብ ኮነ ኣብታ ንሱ ዝመርሓ ዘሎ ኤርትራ፡ ሕገ-መንግስታዊ ምምሕዳር ብምትእትታው፡ ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ተቓወምቱ ብምዕዳም፡ እሱራት ብምፍታሕን ምርጫ ብምክያድን ደኣ ዘየሰንዮ። ካብዚ ሓሊፉ ገዛኻ ዓጺኻ ኣብ ገዛ እንዳማትካ ወደኽደኽ ምባልን ምዝራግን ናይ ድሓን ኣይመስልን” ዝበልዎ ጥራይ ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ።
ኣብቲ ካለኣይ “ዘቤታዊ” ዝብል ስም ዝተዋህቦ ክፋል ቃለ-መጠይቑ ከኣ፡ መልእኽቱ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ኣቀራርባኡ ኣዝዩ ዝዛሕተለን ዝወረደን ነይሩ። ካብቲ ዝበሎ እንተላይ ብደረጃ ቋንቋ እውን ክትርደኦ ዘጸግም ኮለል ምባሉ ክውህለል ዝኽእል ሓሳባት እዚ ዝስዕብ ይርከቦ። ስርዓተ-ደሞዝ ሰራሕተኛታት ዘይምዕሩይን ዘይትግበርን ምጽንሑ፡ ዕዳጋታት ኤርትራ ዘይርጉ፡ ቀረብ ዝውሕዶን ብዋጋ ምስ ዓቕሚ ዓደግቲ ዘይከይድን ምንባሩ፡ ቀረብ ሓይሊ ኤልክትሪክን ማይን መሬት ዝዘበጠ ምዃኑ፡ ናይ ትምህርቲ ፖሊሲ ከምዘይተዓወተ፡ ጉዳይ መራኸቢ ናይ መሬት፡ ኣየርን ባሕርን ኣዝዩ ድኹም ምንባሩ፡ ክቱር ሕጽረት ቀረብ ኣቑሑትናይ ኮንስትራክሽን ምህላዉ፡ ብኮለልን ጥውይዋይ ዝመልኦ መንገድን ጠቒስዎ። ኣብቲ ንወደባት ብዝምልከት ከኣ “ዓሰብን ባጽዕን እሞ የለዋን” ብዝብል ኣቀራርባ ባዕሉ ተኣሚኑ።
ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኢሳያስ ፍታሕ ከምዘይጽበ’ኳ ርዱእ እንተኾነ “ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ክዛረብዩ” ካብ ተባህለስ ኮንደኾን ኢሉ ዝተጸበዮ ኣይነበረን ማለት ኣይኮነን፡ ኣብዚ እዋንዚ ህዝቢ ኤርትራ ዝጽበ ጸገማቱ ዝፈትሓሉ እምበር ጸገማቱ ዝጽብጽበሉ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እዚ ኢሳያስ ክዝርዝሮ ዘምሰየ ጸገማትን ሕጽረታትን ኣብ እንዳኹሉ ስለ ዘሎ እንተኾነ ካብኡ ንላዕሊ፡ ብውሕዱ ግና ክንዲ ኢሳያስ ዘይፈልጦ ኤርትራዊ የለን። ኤርትራዊ ጥራይ ዘይኮነ ጸገም ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ምምሕዳር ኢሳያስ ኣብ ዓለም እውን ፍሉጥን ኣዛራብን ኮይኑ ዘሎ እዩ። እቲ ንቡር ህዝቢ ዘለዎ ጸገማትን ሕጽረታትን ናብ መንግስቲ ከቕርብ፡ መንግስቲ ከኣ ሓላፍነት ወሲዱ፡ “እዚ ጸግምዚ ፈቲሐ ኣለኹ፡ እዚ ጸገምዚ በዚ ምኽንያት ኣይፈታሕኩዎን ኣብ መጻኢ ከኣ ከምዚ ዓይነት ፍታሕ ከቕርብ እየ” ኢሉ ክምልስን ኣብ ቃሉ ጸኒዑ ከዕሪ እንከሎ እዩ። ናይ ኢሳያስ ግና ካብ ንቡር ወጻኢ ተመሊሱ ከምቲ “ሓሚምካ እንተኸድካዮስ፡ ሞይቱ ይጸንሓካ” ዝበሃል ኣብ ኣብ ተለቪዥን መምስ ቀረበ ጸገም እዩ ዝዝርዝር። እቲ ህዝቢ ጸገሙ ክዝርዝር እቲ “መራሒ” እውን ጸገም ክጽብጽብ። እቲ ነቲ ጸገም ዝፈትሕ ከደኣ መንዩ ክኸውን? ኮታ ናይ ኢሳያስ ጉዳይ “ነዚ ክትግዕታዶ ትርህጻ” ዘብል እዩ።
ሃገርና ኤርትራ፡ ናይ ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ፡ ናይ ዝተፈላለየ ክሊማ፡ ልዕሊ ምድርን ትሕቲ ምድርን ተፈጥሮኣዊ ሃብቲ፡ ብህርኩት ህዝብን ብቀይሕ ባሕሪ ዝገረመትን ብምዃና፡ ጽቡቕ ብቕልጡፍን ብቐሊሉን ናይ ምምዕባል ዕድል ስለ ዘለዋ፡ ኣይኮነንዶ ንህዝባ ንካለኦት ዝኸውን ዕቤት ከመዝግባ ካብ ዝግበአን ሃገራት ሓንቲ እያ። እንተኾነ ነዚ ዝተጠቕሰ ወሳኒ ናይ ዕቤት ረቛሕታት ኣወሃሂዱ ሓላፍነት ህዝቢ ወሲዱ ዝመርሕ ውፉይ፡ ምቕሉልን ህዝቢ እምነት ዘሕደረሉን ብህዝቢ ቆጽሊ ዝወደቆ ምምሕዳር ኣብ ዘይብሉ እቲ ዝበልናዮ ዕቤት ክምዝገብ ኣይክእልን እዩ። ንኤርትራ ኣብቲ ባዕሉ ኩሉ ግዜ ኢሳያስ መውጽእ ኣፉ ዝገበሮ ጸገም ንክትወድቕ እቲ መሰረታዊ ጠንቂ ኢሳያስ ዝመርሖ ምምሕዳር እዩ እንብል ከኣ ካብዚ ብምንቃል ኢና።
ኢሳያስ ካብ ዝልለየሉ ኣሉታዊ ባህርያት እቲ ቀንዲ ካብ ሓቅን ክውንነትን ወጺእካ ድኽመትካ ብካለኦት ከተማኻኒ ምፍታን እዩ። ናይዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጸገማት ቀንዲ ጠንቅን ተሓታትን ንሱ ባዕሉ ክነሱ፡ ንሓንሳብ ካብ ጣልያንን እንግሊዝን ጀሚሩ፡ ቀደም ንኤርትራ ዝገዝእዋ ዝነበሩ እሞ ዝተሳዕሩ፡ ንሓንሳብ ድማ ናብቲ ባዕሉ ዝጸሕተሮ ናይ ብዙሓት ህይወት በሊዑ ቅድሚ ዕስራ ዓመታት ጠጠው ዝበለ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምልጋብ ትሕቲ ጉጭ ልዕሊ ጉጭ ክብል ተዓዚብናዮ። ንመጻኢ እውን ምስዚ ኩሉ ጸጋን ብጽፍሩ ዝነብር ሕጉግ ህዝብን፡ ኣብ ኤርትራ ዘየድመዐስ፡ ደጊም ብሓፈሻ ምስ ከባቢና ብፍላይ ከኣ ምስ ኢትዮጵያ ብሓባር ሰሪሕና ኢና ጸገማትና እነወግድ እንዳበለ፡ ናበይ ገጹ ክሃድም ሓሲቡ ከም ዘሎ ኣንፈቱ ኣርእዩና ኣሎ። እዚ ውሽጣዊ ጉዳይካ ምርኣይ ፈሪሕካ፡ ናብ ደገ ደገ ምምዕዳው ከኣ ናይ ሎሚኡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ብዙሕ መድርኻት ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ተዓዚብናዮ ኢና።
ስለዚ እቲ ናይ ኢሳያስ ኣቕጣጫ ቀይርካ ህድማ ሓድሽ ኣይኮነን። ኢሳያስ ጉዳይ ህዝቢ ኣገዲስዎ ጸገማት ዝፈትሕ ዘይኮነ፡ ንገዛእ ርእሱ ቀንዲ መንስአ ናይቲ ጸገም እምበር፡ ኣካል ናይቲ ፍታሕ ክኸውን ዝተዓደለ ኣይኮነን። እዚ ዘመልክተና ከኣ ጉዳይና ባዕልና ካብ ምሓዝ ካልእ መተካእታ ዘይብልና ምዃኑ እዩ።


text:
Grums
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 11 12 2020
ግሩምስ ኣብ ሕምብርቲ ቨርምላንድ ኣብ ጥቓ ቀላይ ቨነርን እትርከብ ኮምዩን እያ። ኣብኣን ኣብ ከባቢኣን ማለት ኣብ ከተማታት ግሩምስ፡ ቦርይቪክ፡ ቨርምስኩግ፡ ሰግሞንን ሊየዳልን ኣስታት 9000 ሰባት ይነብሩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ9,047
ስፍሓት መሬት479 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Karlstad 28 ኪሜ
- Oslo 192 ኪሜ
- Göteborg 245 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ኣብቲ ኮምዩን ኩሉ ዓይነት ኣባይቲ ኣሎ። እታ ኮሙናዊት ትካል ኪራይ ኣባይቲ Grums Hyresbostäder AB ትብሃል። ኣብቲ ንግሩምስ ግዓዝ ዚብል ወብሳይትና ተወሳኺ ኣንብብ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ፊንላንድ፡ ታይላንድ፡ ዓረብ፡ ፋርስ፡ ስፓኛ፡ ሶማሊን ሮማኒን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮምዩን ናይ ዜጋታት ቤትጽሕፈት፡ ቤትንባብ፡ ግሮሰሪታት፡ ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ ፋርማሲ፡ ማእከላት ጥዕናን ሕክምና ስኒን ይርከብ። ከምኡውን ኣብይተክርስትያን፡ ባንክ፡ ሜዳ ስፖርት፡ መሐምበስን ስፖርትን ኣደራሽ፡ ናይ ምህዳስ ማእከል፡ መንሸራተቲ ቦታን ኣድራሽ መንሸራተቲን ኣሎ። ኣብቲ ጎረቤት ዝኾነ ናይ ካርልስታድ ኮምዩን፡ ኢከያን ናይ ሚሩርና ሰከንድሃንድ ቡቲክ የንጎቫን ኣሎ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ እተፈላለየ ክፋላት ናይቲ ኮምዩን፡ ኣብያተትምህርቲ ህጻናትን ናይ ዕረፍቲ ቤትን ኣሎ። ኣብቲ ናይ ግሩምስ ቨክስትሪከት ናይ ወለዲ ጉጅለታት፡ ክፉት ናይ ህጻናት ቤትትምህርትን ናይ ህጻናት ካፌን ኣሎ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ግሩምስ (F-3) (4-9) ኣብ ስሎትስብሩን (F 3) ከምኡውን ኣብ ስክሩቭስታድ (F 3) ኮሙናዊ መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ። ኣብ ቦርይቪክ (F-6) ከምኡውን ኣብ ቫርምስኩግ (F-6) ብሕታውያን ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ። ኣብ ካርልስታድ ኮምዩን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ግሩምስን ኣብ ከባቢኣን ናይ sfi, komvux ን särvux, ናይ ሞያ ኮለጅ ከምኡውን ካርልስታድ ዩኒቨርሲቲ ኣሎ።
ብዛዕባ ትምህርቲ ኣባጽሕ ኣብዚ ዝስዕብ ኣንብብ፡
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብዚ ናይ ማእከል ክንክን ጥዕና ነፍሰ ጾራትን ሓራሳትን ከምኡ'ውን ማእከል ክንክን ጥዕና ቈልዑ MVC/BVC ናይ ግሩምስ ማእከል ክንክን ጥዕና ኣሎ (ዞባ ቨርምላንድ)። ከም'ውን ኣብዚ እቲ ሓድሽ ማእከል ክንክን ጥዕና፡ ለገቪስተን ከምኡ'ውን፡ ህዝባዊ ክንክን ስኒ፡ ከምኡውን ብሕታዊ ሕክምና ስኒ ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ቋንቋ ሽወደን ዘይትዛረብን ዘይትርዳእን ምስ እትኸውን እሞ ምስ ሰበስልጣንን ትካላትን ምስ ኮምዩንን ምስ ክንክን ጥዕናን ክትራኸብ ምስ እትደሊ፡ ናይ ትርጉም ሓገዝ ንኽትረክብ መሰለ ኣሎካ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብዚ ናይ ባቡርን ኣውቶቡሳትን መዓርፎ ኣሎ። ኣብኡ ድማ ብ SJ (ባቡር)፡ Värmlandstrafik (ወረዳ ኣውቶቡስ), Swebus, Karlstadsbuss (ናይ ካርልስታድ ከተማ ኣውቶቡስ) ትገይሽ። ኣብ ካርልስታድ፡ ካርልስታድ መዓርፎ ነፈርቲ ኣሎ።
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ህዝባዊ መጓዓዝያ ብዝያዳ ኣንብብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብዚ ኮምዩን፡ ወይ ናይ በጺሕካ ምምላስ ርሕቀት ኣብ ዘለዎ ቦታ፡ ናኣሽቱን ዓበይትን ወሃብቲ ስራሕ ኣለዉ። ከም ኣብነት፡ ቢለሩድኮሽኔስግሩቭኦንስ ብሩክ(BillerudKorsnäsGruvöns bruk)፡ ግሩምስ ኮምዩን፡ ስቱራ አንሶ (Stora Enso)፡ ናይ ቨርምላንድ ዞባ፡ ምምሕዳር ዞባ ቨርምላንድ፡ ካርልስታድ ኮምዩን፡ ካርልስታድ ዩኒቨርሲቲ፡ ቨርምላንድስትራፊክ፡ ካርልስታድስቡስ፡ ናይ ሊለሩድ ቤትትምህርቲ ሕርሻ፡ ሞኤልቨን (Moelven)፡ ሎፍበርግስ ሊላ (Löfbergs Lila)፡ ኢከኣ (IKEA) ከምኡውን ማእከል ዕዳጋ በርይቪክ ኣለዉ።


text:
5.7 ማግኒትዩድ ዝዓቀኑ ሎሚ ሓሙስ አብ ደቡባዊ ምዕራብ ፓኪስታን ዘጋጠመ ምንቕጥቓጥ መሬት ብውሑድ ን20 ሰባት ከምዝቀተለን ልዕሊ 200 ሰባት ከምዘቁሰለን ተፈሊጡ።
ማእከል እቲ ምንቕጥቓጥ መሬት ዘጋጠመሉ ስፍራ ኣብ ጥቃ ዶብ ምስ ኣፍጋኒስታን ኮይኑ፣ ኣብ ዕምቆት 20 ኪ.ሜ ከምዝተላዓለ፣ ትካል ምርምር ጂኦሎጂ ኣመሪካ ጠቂሱ።
ከሰል ዝወጸላ አብ ክፍለ ሃገር ባሉችስታን ዘላ ከተማ ሃርናይ ምሒር ዝተጠቅዐት ከምዝኾነት፣ ብሕልፊ ካብ ጭቃ ዝተሃነጹ ኣባይቲ ዝያዳ ከምዝዓነው፣ ነበርቶም ድማ ደቂሶም ስለዝነበሩ በቲ ፍርስራስ ተጎዲኦም አለው። ደቂ ኣንስትዮንን ቆልዑን ድማ ብዝበለጸ ግዳያት ኮይኖም አለው።
አብ’ቲ ከሰል ዝወጸሉ ከባቢ ናብ ዝበጽሐ ሓደጋ ንምብጻሕ ነዊሕ ሰዓታት ከምዝወስድ’ውን ሰበ ስልጣን ፓኪስታን ይገልጹ። ሰራዊት ፓኪስታን ብወገኑ፣ ሰራዊትን ሄሊኮፕተራትን ነቲ መስርሕ ሓገዝ ንምድጋፍ ኣዋፊሩ ኣሎ።


text:
February 21, 2015
ዝምድና ኤርትራን ምስሪን ካብ ፎሮዖናዊ ስልጣነ ዝጀመረ ነዊሕ ታሪኽ ዘለዎ ጥንታዊ ዝምድና እዩ። ቅድሚ ምኽፋት ከናል ስዌጽ ኣብ 1896 መስመር ኣገልግሎት ባሕሪ ካብ ምስሪ ንደቡብ ካብ ደቡብ ድማ ንምስሪ በቲ ነዊሕ ስትራተጂያዊ ማያዊ መስመር ኤርትራ ስለዝነበረ ኣብ ምድንፋዕ ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ልዑል ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ ምስሪ’ውን እንተኾነ ብፍላይ ከኣ ድሕሪ ሰውራ 23 ሓምለ 1952 ምስሪ ንገለ መራሕቲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ትቕበል ብምንባራ እቲ ዝምድና ዝያዳ ደልዲሉን ሓይሉን። ይኹን’ምበር ቀንዲ መለለይታታት ዝምድና ኣስመራን ካይሮን ቅድሚ ምርኣይና ብግቡእ ንምርድኡ ነቲ ንሱ ዝምርኮሰሉ መትከላትን ዕላማታትን ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ኤርትራን ጂኦ-ፖለቲካውን እስትራተጂያውን ዕምቆቱን ምትንታን ኣገዳሲ እዩ። ቀንዲ ዓንዲታት ወጻኢ ፖሊሲ ኤርትራ ኣብ’ቲ ሃብታምን ዓሚቊን ነዊሕ ታሪኽ ኤርትራ ዝምርኮስ እዩ።


text:
Radio Erena: 05 January 2021
ግብጺ፣ ንሱዳን ኣብ ኩሉ መዳያት ዘለዋ ደገፍ ከተረጋግጽ ከምእትደሊ፣ ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ ገሊጹ።
እቲ ፕረዚደንት፣ ነዚ ዝገለጸ፣ ብምኽንያት መበል 65 ዓመት ናጽነት ሱዳን፣ ናብ ኣቦ መንበር መሰጋግሪ ባይቶ ሱዳን፣ ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል ቡርሃን፣ ብቴሌፎን ኣብ ዝረኸበሉ ኣጋጣሚ’ዩ።
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ዝገበርዎ ዝርርብ፣ ህዝብታት ግብጽን ሱዳንን፣ ብዘለዎም ታሪኻዊ ምትእስሳ፣ ኣብ ጸጥታን ካልእ መዳያትን ብሓባር ክሰርሑ ከምዘድልዮም ኣስሚረምሉ።
ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል ቡርሃን ብወገኑ፣ ግብጺ ንሱዳን እትገብሮ ዘላ ደገፍ ብምምስጋን፣ ዝምድንኦም ብደረጃ መንግስቲ ጥራይ ዘይኮነ፣ ማሕበራዊ ሰረት ዘለዎ ምዃኑ ጠቒሱ።
ግብጺን ሱዳንን፣ ብዘይካ’ቲ ኣብ መዳያት ጥዕናን ሕርሻን ኣቐዲሙ ዝጸንሐ ምትሕግጋዝ፣ ኣብ ወትሃደራዊ ዘተኮረ ስምምዓት ኣካይደን ይርከባ።
መራሕቲ ግብጽን ሱዳንን፣ ኣብ ህሉው ኩነታት ዶባዊ ግጭት ሱዳንን ኢትዮጵያን ከምኡ ድማ ካልእ ዞባዊ ጉዳያት ብምትኳር’ውን ከምዝተመያየጡ መርበባት ዜና ግብጺ ሓቢረን።
============


text:
ኩነታት ቁጠባ ኣፍሪቃ ዝሓለፈ ዓመት ብፍላይ ምስ ምስፍሕፋሕ ከተማታትን ኢንዱስትሪን ብምትእስሳር ዝተገምገመሉ ሪፖርት ትማሊ ወግዓዊ ኮይኑ’ሎ።ብናይ ሕቡራት ሃገራት ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወግዓዊ ዝተገብረ እዚ ሪፖርት ከምዝሓበሮ 2016 ዓ.ም ንቁጠባ ኣፍሪቃ ፅቡቕ ኣይነበረን፡ዝተመዝገበ ዕብየት ኣብ 2015 ዓ.ም ካብ ዝተመዝገበ ትሕቲ ፍርቂ ምዃኑ’ውን ተሓቢሩ’ሎ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ሕቡራት ሃገራት ናይ ኣፍሪቃ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ሓላፊ ክፍሊ ትንበያ ኻሊድ ሑሴን ምኽንያት እቲ ምውራድ ዕብየት ከምዚ ክብሉ ይገልፁዎም።
“ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ኣለው፤ገሊኦም ውሽጣዊ ገሊኦም ድማ ደጋዊ።ዝተዳኸመ ቁጠባ ዓለም፣ብዓለምለኸ ደረጃ መጠን ወሊድ ምውሳኽን ዋጋ ናይ ሸቐጥ ኣቑሑት ምውራድን እዮም።ውሽጣዊ ምኽንያታት ድማ ተለዋዋጢ ኩነታት ኣየር፣ፀጥታን ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተርኣዩ ናይ ፖለቲካዊ ዘይምርግግኣትን እዮም።”
ምንቁልቋል ቁጠባዊ ዕብየት ዝተርኣየለን ሃገራት ኣፍሪቃ ናይጀሪያ፣ደቡብ ኣፍሪቃ፣ኣንጎላ፣ኣልጀሪያ፣ግብፂ፣ሞሮኮን ካልኦትን ሃገራት ኣፍሪቃ ይጥቀሳ።ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ግን ዝሓሸ ዕብየት ተመዝጊቡ’ሎ።
“ብዝሒ ህዝቢ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዓመታዊ ብማእኸላይ ገምጋም 5.5 ሚእታዊት ኣብ ዓመት ብቕልጡፍ ምዕባዩ ቀፂሉ’ሎ።እቲ ዕብየት ብዝዓበየ ዝመፅእ ዘሎ ብቕልጡፍ ይስፋሕፋሕ ብዘሎ ሃገራዊ ዕዳጋን ኣብ መዳያት መጎዓዚያን ናይ ፀዓት ምምንጫው ዝለዓለ ምኽንያት እዩ።”
ኣብቲ ሪፖርት ዝተገልፀ 5.4 ሚእታዊት ቁጠባዊ ዕብየት ኢትዮጵያ ብመንግስቲ ካብዝተገልፅ ዝወሓደ እዩ።ስለምንታይ ከምዚ ዝበለ ኣፈላላይ ይመፅእ ከምዘሎ ዝተሓተቱ ኻሊድ ሑሴን እቶም ግምታት ኣብ ግምት ዘእትውዎም መሰረታዊ መፍለዪ ኣብነታት ዝተፈላለዩ ኣብነታት ስለ እንወስድ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣሃዛዊ መደምደምታ ንበፅሕ ኣለና፤ኩሎም ግምታት ግን ናብ ተመሳሳሊ ኣንፈት እዮም ዝጉዓዙ ዘለው ኢሎም።ዝኾነ ኮይኑ ኢትዮጵያ ሓዊሱ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብቕልጡፍ ይዓቢ ዘሎ ናይ ኣፍሪቃ ክፋል እዩ ኢሎም።
እዚ ፀብፃብ ምስፍሕፋሕ ከተማታት ምስ ምስፍሕፋሕ ኢንዱትሪታት ብምትእስሳር ዝዳህሰሰ እውን እዩ።ኣብታ ኣህጉር ምስፍሕፋሕ ከተማታትን ኢንዱስቱሪን ተነፃፂሎም እናተጉዓዙ እዮም ይብል እቲ ፀብፃብ።ናይቲ ኮሚሽን ዋና ፀሓፊት ጆቫኒ ቢሃ ከምዝበልኦ ኣብ ዝቕፅሉ 20 ዓመታት ኣብዘይመልእ እዋን ብዝሒ ህዝቢ ከተማን ገጠርን ተቐራራቢ ክኸውን እዩ ይብላ።
“ኣብ 2035 ዓ.ም ኣብ ከተማ ዝነብር ህዝቢ ኣፍሪቃ 49 ሚእታዊ ክኸውን ይግመት።እዚ ዕድል ስራሕ ናይ ምርካብ ድልየትን ኣገልግሎትን መሰረት ልምዓትን ክማልኡ ናይ ምሕታት ፈተና የስዕብ።ብተመሳሳሊ ንቁጠባዊ ዕብየት እውን ዕድላት ክፈጥር እዩ።”
ኣብ ኣፍሪቃ ዕብየት ከተማታትን ኢንዱትሪታትን ተነፃፂሎም ይጉዓዙ ከምዘለውን ከተማታት ኣፍሪቃ ኣብዝተበላሸው መሰረት ልምዓት ይስፋሕፍሓ ከምዘለዋን ፀገም ቀረባት ኣገልግሎትን ከምዘሎን ወሲኸን ሓቢረን።


text:
ንኽብሪ እዚ በዓል ከኣ ካብ ዋዜማ ጀሚሩ ክሳዕ ጸሎተ ቅዳሴን ዑደተ ታቦትን ሲሲተ ልብ ዝኮነ ስብሐተ እግዚአብሔር በጺሑ።
ብብፁዕ ኣቡነ ቄርሎስ ዝተመርሐ ጸሎተ ቅዳሴ በጺሑ፡ ታቦት ብምስጋናን ምህለላን እናተዓጀበ ምስ ዖደ፡ ሊቃውንት መዘምራን ነቲ በዓል ዝምልከት ጣዕመ ዜማ ኣስሚዖም። ብድኅር’ዚ መምህር ሠመረ ምስ ታሪኽ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ እናኣዛመዱ ነቲ በዓል ዝምልከት ትምህርቲ ምስ ሃቡ፡ ብፁዕ ኣቦና ኣቡነ ቄርሎስ ነቲ ዝረኸብናዮ ምሕረተ እግዚአብሔር እናስተንተንና ከም ፍቓዱ ብመንፈሳዊ ኣገልግሎት ክነብር ኣሎና ኢሎም ኣባታዊ ማዕዳን ቡራኬን ምስ ሃቡ ምህለላ ተገይሩ፡ ታቦት ብኽብሪ ተዓጂቡ ኣብ ቅዱስ መንበሩ ምስ በጽሐ ናይቲ በዓል ፍጻሜ ኮነ።
ገዳም ደብረ ምዕዋን ኣብ ዞባ ደቡብ ዝርከብ ኣቡነ ብፁዓ አምላክ ን30 ዓመታት ኣብ ደብረ ኮዳዱ ብጾምን ጸሎትን ተወሲኖም ድኀሪ ምቕማጦም ብፍቓደ እግዚአብሔር መጺኦም ዝዓረፉሉ ቅዱስ ገዳም እዩ። እዚ ገዳም እዚ ኣደታትን ኣቦታትን መነኮሳት ብሕገ ጳኵሚስ ተመሪሖም ዝነብሩ ካብ ጥንታውያን ገዳማት ኤርትራ እዩ።


text:
ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ስነ ተዋልዶ ዘለዎም ፍልጠት ትሑት ስለዝዀነ ምስ ፆታዊ ጉዳያት ተዛሚዶም ብዝኽሰቱ ሕማማትን ፀገማትን ብቐሊሉ ይጥቅዑ ኣለዉ ተባሂሉ'ሎ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ሓላፊ ክፍሊ ትምህርቲ ጥዕና ሕብረተሰብ ዶክተር ኣርኣያ ኣብርሃ ካብ 30 ክሳብ 40 ሚኢታዊ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ፆታዊ ርክብ ከምዝፍፅሙ ብመፅናዕቲ ተረጋፁ እዩ ኢሎም። ኣብዚ እቲ ዝኸፈአ ድማ ጥንቃቐ ዝጐደሎ ርክብ ምፍፃሞም ከቢድ ሳዕብየን ከምዝበፅሖም ርዱእ ኰይኑ እዩ ኢሎም።
ተምሃሮ ኣብ ንእስነት ዕድሚኦም ካብ ስድራኦም ተፈልዮም ናብ ዩኒቨርሲቲ ምእታዎም ብቐረባ ዝምዕዶም ስለዘይረኽቡ ብመሓዙቶም ድፍኢት ናብ ዓቐን ዝሓለፎ መስተ፣ጫትን ሽጋራን ይኣትዉ። እቲ ብፊልምን ማሕበረሰባዊ መራኸብትን ኣቢሎም ዝረኽብዎ ሓበሬታ እውን ተወሳኺ ፅዕንቶ ይፈጥረሎም። በዚን ክንድዝን ምስ ፆታዊ ርክብ ተኣሳሲሮም ዝመፅኡ ሕማማት ይህሰዩ ኣለዉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ብፍላይ ሚኒስቴር ትምህርቲ ናይ ስነ ተዋልዶ ትምህርቲ ንኹሎም ተምሃሮ እሞ ድማ ብቐሊሉ ብዝርደኦም መንገዲ ትምህርቲ ንምሃብ ወሲኑ'ሎ ኢሎም ዶክተር ኣርኣያ።
ንድምፂ ኣመሪካ ርእይቶኦም ዝሃቡ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ መቐለ እቲ ትምህርቲ ብዘይድለ ወልፍታት ተደፋፊኦም ግዳያት ኤች ኣይቪ ኤይድስን ንዝኾኑ ዘለዉን ዘይተደለየ ጥንሲ ንዘጓንፈን ዘሎን ትምህርቲ ስነ ተዋልዶ ምሃብ ፅቡቕ መፍትሒ ክኸውን እዩ ብምባል ብጸጋ ተቐቢሎምዎ ኣለዉ


text:
Radio Erena: 02 August 2019
ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ደቡብ ሱዳን፣ ኢሳይያስ ንዝተባህለ ሰራሕተኛ እቲ ኤምባሲ ብሓይሊታት ጸጥታ ኣሲሩ ናብ ኤርትራ ከምዝመለሶ እቶም ዲፕሎማስያውይን ምንጭታት ኣረጋጊጾም።
እቲ ኢሳይያስ ዝተባህለ ሰራሕተኛ ናይቲ ኤምባሲ ብትእዛዝ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ደቡብ ሱዳን፣ ኣቶ ዮውሃንስ ተኽለሚካኤል ተኣሲሩ ናብ ኤርትራ ከምዝተመልሰ እንተዘይኮይኑ፣ ምኽንያት መእሰሪኡ ኣይተፈልጠን።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ንኣምባሳደራቱን ሰራሕተኛታት ኤምባሲን ናብ ኤርትራ ብምጽዋዕ ክኣስሮም እዚ ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን።
ኣቐዲሙ፣ ንኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ እስራኤል ዝነበረ ኣቶ ተስፋማርያም ተኸስተ (ወዲ ባሻይ)፣ ብዝተዋህቦ ትእዛዝ ናብ ኤርትራ ድሕሪ ምምላሱ ተኣሲሩ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ፈረንሳ፣ ሃና ስምኦን’ውን ኣብዚ ቕንያት’ዚ ናብ ኤርትራ ክትምለስ ድሕሪ ዝቐረበላ ጻውዒት፣ ናብ ኣስመራ ተመሊሳ ድያ ወይስ ናብ ካልእ ሃገር ኮብሊላ ዝተረጋገጸ ነገር የለን።
==================


text:
ዓቃቢ ሕጊ ፌደራል ኣብ ልዕሊ ክሲ መዝገብ በቀለ ገርባ ካብ መንጎ ዝኸሰሶም ትሽዓተ ሰባት ናይ ሻብዓይ ተኸሳሲ ቃል ሎሚ ተሰሚዑ።ካልኣይ ተኸሳሲ ኣቶ ኦልባና ሌሊሳ ኣብ ቤት ምእሰርቲ መግረፍቲ ከምዝበፅሖም ነቲ ቤት ፍርዲ ጥርዓን ኣቕሪቦም።
ኣብ ልዕሊ ታሽዓይ ተኸሳሲ ኣቶ ገልገሎ ጉፉ ዓቃቢ ሕጊ ናይታ ሃገር ናይ ፖለቲካን ናይ ግዝኣት ሓድነት ብትንካፍ ገበንን ኣብ መንበሪኦም ተሓቢኡ ተረኺቡ ዝተብሃለ መትረየስን ባዶ ሸንሽልን ናይ ተንኮል ተግባራት ብዓብዪ ደረጀ ንምፍፃም ብምውዳድ ገበንን ብክልተ ገበናት ኽሲሱዎም ኣሎ።
ዓቃቢ ሕጊ ቅድም ክብል ናይ ሰብን ሰነድን ምስክራት ኣቕሪቡ እዩ።እቲ ቤት ፍርዲ’ውን ተኸሰስቲ ንዓርሶም ንኽከላኸሉ ብዝወሰኖ መሰረት ታሽዓይ ተኸሳሲ ኣቶ ገልገሎ ሎሚ ንቤት ፍርዲ ኣብዝሃብዎ ቃል ናይ ኦነግ ኣባል ዝነበርሉ ከምቲ ዓቃቢ ሕጊ ዝበሎ ካብ 1993 ክሳብ 2003 ዓ/ም ከይኮነስ ካብ 1984 ክሳብ 2002 ዓ/ም ከምዝነበር እዩ።
ኣብ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ’ውን ብናይ ጉጅለ መሪሕነት ጥራሕ ከይኮነስ ካብኡ ልዕል ኣብዝበለ ደረጃ ሓላፍነት’ውን ሰሪሖም ከምዝነበሩ ተዛሪቦም።
ኣብ 2002 ዓ/ም ኣብ ወርሒ ጥሪ ምስ ካልኦት ናይ ኦነግ ኣባላት ብምዃን ንመንግስቲ ኢዶም ክህቡ እንተለው ንናይ ኦነግ ዕላማ ብምኹናን ከምዝኾነ ነቲ ቤት ፍርዲ ኣረዲኦም።
ካብ 350 ዘይውሕዱ ተዋጋእቲ ኦነግ ኢዶም ክህቡ እንተለው ኣብቲ እዋን ናይ ክልል ኦሮሚያ ኣማሓዳሪ ዝነበሩ ኣቶ ኣባዱላ ገመዳን ካልኦት ጀነራላትን ምርኣዮም’ውን ኣዘኻኺሮም።
ካብ ኦነግ ወፂኦም ኢዶም ድሕሪ ምሃቦም ነቲ ውድብ ንምድኻም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወፃእን ኣብዝተወሰዱ ስጉምትታት ምስታፎም ብምዝኽኻር ኣብቲ ኽሲ ከምዝተሓበረ ንኦነግ ዝድግፍ ስራሕ ክሰርሑ ከምዘይኽእሉ ኣረዲኦም።
ዘቕረብዎም ሰለስተ መሰኻኽር እውን ተኸላኻሊ ጠበቓ የረድኡለይ ኢሉ ኣብዝሓሰቦ ጭብጢ መስኪሮም።ኣብቲ ቤት ፍርዲ ዝቐረቡ ካሊእ ተኸሳሲ ኣቶ ኦልባና ለሊሳ ድማ ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ልዕለይ ይፍፀም ኣሎ ዝበልዎ በደል ነቲ ቤት ፍርዲ ጠሪዖም።
ዝተኣሰርሉ ኽፍሊ ብዝለዓለ ገበን ተኸሲሶም ዝተፈረዶም ሰባት ከምዝርከቡን ካብዞም ዝተፈረዶም እሱራት ይበፅሐኒ ኣሎ ዝበልዎ ምፍርራሕን ነቲ ቤት ፍርዲ ዘርዚሮም።ሓደ እሱር እውን ደቂሶም ኣብ ዝነበርሉ እዋን ከምዝቐጥቀጦም ጠሪዖም ኣለው።ቤት ፍርዲ’ውን ኣቶ ኦልባና ለሊሳ ጥርዓኖም ብምምሕዳር እቲ ቤት ማእሰቲ ኣቢሎም ብፅሑፍ ንከቕርቡን ምምሕዳር እቲ ቤት ማእሰርቲ’ውን ብፅሑፍ ን12 ሰነ 2004 ዓ/ም ንከቐርብን ትእዛዝ ሂቡ።


text: ካብቲ ኣብ ቀዳማይ ባቢሎን እትብል ዝጸሓፍናዮ ጽሑፍ ዝተወሰደ መእተዊ ጌርና ናብዚ ናይ ሎሚ ጽሑፍና ክንኣቱ እንከለና ካብ ባዶ ተበጊስና ኣይኮነን። መበገሲ መልእኽትና ከም`ቲ ኣብ ኣርእስትና ሂብናዮ ዘለና፡- “ተባዕታይ ደርሆ እንተነቀወሲ መሬት ብሳላኡ ትወግሕ ዘላ ይመስሎ”። ኤርትራ ከም ኩለን ሃገራት ዓለም ሉኡላውነታ ዘረጋገጸት ጥራይ ዘይኮነት፡ እታ እንኮ ኣብ ሕርያኣ ንጂኦ-ፖለቲካዊ ኩነታት እትቕይስን እትመርሕን ዘላ፡ ንበትርን ካሮትን ዘይተአንግድ ብልጽቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ምዃና ኣብ ዝመስከረትሉ ህሞት፡ ጌና እቲ ናይ ለመምታ ተጻብኦ ኤርትራ ነፈግታ ብዘይብሉ መንገዲ፡ ኪኖ ዓንቀሩ ጊዒሩ ኣብ ዝጸፈሉ ዘሎ ህሞት ኢያ ካብ ናይ ውሽጢ ሃገርን፡ ናይ ግዳምን ብምጥርናፍ ኣብ ኣህጉራዊ ዓለምለኻዊ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ እትሳተፍ ሕርይቲ ጋንታ ናብ ሀገረ ቦትስዋና ዝለኣኸት። Continue reading ተባዕታይ ደርሆ እንተነቀውሲ መሬት ብሳላኡ ትወግሕ ዘላ ይመስሎ


text:
ኣብ መፈሳዊ ዕርቂ ኣይንሓውስ ጸይቂ
ኣብ መፈሳዊ ዕርቂ ኣይንሓውስ ጸይቂ
መግለጺ ኣህጉረ ስብከታት ብዛዕባ ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ
3ይ ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ናብ ቦታኦም ክምለሱ ናይ ዕርቂ መስርሕ ከምዝጀመረ ቅድሚ ሰሙናት እኳ እንተ ሰማዕና መንበረ ጵጵስና ሰሜን ኣሜርካ ግና ብህድኣት ክከታተሎ ጸኒሑን ኣሎን። በዚ መሰረት፥ ዓርቢ 5 ነሓሰ 2016 (፳፱ ሓምለ ፳፻፰) ዓ.ም ካብ ኣቦታት መነኮሳት፡ ሊቃውንቲ ካህናትን ልኡኻት መንግሥትን ብድምር ከባቢ 18 ዝኾኑ ሰባት ንቅዱስ እንጦንዮስ 3ይ ፓትርያርክ ሃገረ ኤርትራ ኣብቲ ተሓይሮሙሉ ዘለዉ ቦታ ከይዶም ብጉዳይ ዕርቂ ከም ዘዘራረብዎም ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ይገልጽ። መቐጸልታ ናይዚ ሓፈሻዊ ዘተ-ዕርቂ ድማ ሰኑይ 8 ነሓሰ 2016 (፪ ነሓሰ ፳፻፰) ዓ.ም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ኣስመራ ቀጺሉ ውዒሉ።
ሓቀኛ ዕርቂ ምስ ኣምላኽን ሰብን ምግባር ዘሐጉስ ብሥራት እምበር ዘሕፍር ስዕረት ኣይኮነን። ኣህጉረ ስብከታት ንልዕሊ 10 ዓመታት ዝደኸመሉን ዝጸለየሉን ነገር ስለዝኾነ ሕጂውን ብሓጉስ ዝቕበሎ ብስራት እዩ። ኣብ ርትዕን ሕግን ዘይተሰረተ መንፈሳዊ ዕርቂ ግና ናብ ፍቕርን ጽድቅን ዘየብጽሕ ኣምላኽ ኮነ ሰባት ዘይሕጎሰሉ ዘይቅዱስ ተግባር እዩ።
ብቀኖናዊ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን መሰረት: ፓትርያርክ ካብ መዓርጉ ዝወርድ በዘን ዝስዕባ ሰለስተ ነገራት ጥራይ እዩ።
1) ብዝሙት
2) እምነት ብምጉዳል
3) ኣካላዊ ይኹን ኣእምሮኣዊ ስንክልና ምስ ዘጋጥሞ
ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ግና ዋላ ሓንቲ ካብዘን ዝተጠቕሳ ጉድለታት ኣይፈጸሙን። ካብ መዓርጎም ዘውርድ ዝኾነ ጌጋውን ኣይገበሩን። እኳ ድኣ ስለ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ንልዕሊ 10 ዓመታት ግፍዕን ማእሰርትን እዩ ኣጋጢምዎም። ሕጂ ኸኣ እቶም ዝጠለምዎምን ብኢዶም ዝተሾሙ ጳጳሳትን ልባዊ ይቕሬታ ክሓትዎም ዝግባእ ክነሱ ኮር ተገልበጥ ፓትርያርክ እንጦንዮስ “…ብፍላጥ ይኹን ብዘይ ፍላጥ ዝገበርክዎ ጌጋ ምዃኑ እናገለጽኩ ንቅድስት ቤተ ክርስቲያንን ንቅዱስ ሲኖዶስን ብልቢ ይቕሬታ እሓተሉ ኢሎም ”ዝብል መግለጺ ተዘርጊሑ ኣሎ። ይቕሬታ ሓቲቶም ተመሊሶም ዝብል ግና ውጹእ ሓሶት ምዃኑ ንህዝቢ ንሕብር። ኣብ ነጻ ቦታን 3ይ ኣካል ተዓዛቢ ኣብ ዘይብሉን ዝወሃብ ዕርቂ ኮነ ፍርዲ’ውን ተቐባልነት የብሉን። ኮይኑ ግን፥ ሲኖዶስ ብመንግስቲ ተደጊፉ: ባዕሉ ከሳሲ፥ ባዕሉ ፈራዲ፥ ባዕሉ ኣተዓራቒ ባዕሉ ድማ ኣዋጅ ክህብ ኣይግብኦን እዩ።
ሕጂ ኸኣ ሓቀኛ ዕርቂ ክበሃል እንተኾይኑ፥ ብ3ይ ናጻ ኣካል ዝተረጋገጸ ብዘይ ዝኾነ ተጽዕኖ ኣብ ናጻ ቦታ ዕርቂ ክግበር፥ ኣቡነ እንጦንዮስ ድማ ቃሎም ክህቡ፥ ኣብ ልዕሊ ጳጳሳት ዘንበርዎ ውግዘት ብኣዋጅ ከልዕልዎ ንጽውዕ። ብተወሳኺ፥ መንግሥቲ ካብ ምምሕዳር ቤተ ክርስቲያን ኢዱ ከወጽእ፥ ሕጊ እግዚኣብሔርን ሕጊ ሃገርን ክፈላለ፥ ዝኾነ ኤርትራዊ ዜጋ ብነጻ እምነቱን ሰብኣዊ ክብረቱን ክሕሎ፥ ኣብ ወሽጥን ወጻእን ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጦን ክርድኦን ንጽውዕ።
ስምረት ገዳማት፥ ጉባኤ ሊቃውንትን ካልኦት ዕርቂ ክግበር ዝጽዕሩ ዘለዉን ነቲ ዝጀመርዎ ሰናይ ሓሳብ ናብ ምሉእ ዕርቂ ከብጽሕዎ እግዚኣብሔር ክድግፎም ኣብዚ ናይ ሱባኤ እዋን ብጸሎት ንዝክሮም።
ገበርቲ ሠላም፥ ውሉድ ኣምላኽ ክበሃሉ እዮም እሞ ብፁዓን እዮም። ማቴ 5፡9።
ኣህጉረ ስብከታት መንበረ ጵጵስና ሰሜን ኣሜሪካ፥ ኤውሮጳን ማእከላይ ምብራቕን
9 ነሓሰ 2016 (፪ ነሓሰ ፳፻፰ ግእዝ)


text:
-
ንሓደ ሰብ ብፆታ፣ ብዘርኢ፣ ብሃይማኖት ወይ ድማ ብፆታዊ ረክቢ ፈላሊካ ምርኣይ ዘይሕጋዊ’ዩ፡፡ ክትክሰስ ውን ትክእል፡፡ ንሰካውን ብዝኾነ ነገር አፈላላይ ተገይሩልካ፣ ተተፀሪፍካውን ናብ ፖሊስ ክተምልክት መሰል ኣለካ፡፡ ሰብ ምፅራፍ ወይ ድማ ምብኣስ ክልኩል’ዩ፡፡ክትፅረፍ፣ ኣፈላለይ ክግበረልካ ወይ ድማ መሰልካ ክትትንከፍ ሕጊ ኣይፈቅድን ብተወሳኪውን መሰል ምግሃስ ኣብ ጀርመን ዘይሕጋዊ’ዩ፡፡
-
ወዲን ጓልን ማዕረ ዝኾነ መሰል’ዩ ዘለዎም፡፡ሓደ ሰብ በይነይ ክኸውን ግደፈኒ እንተይሉካ ክትገድፎ ይግበአካ ነዚውን ክትቅበሎ ኣለካ፡፡ ንካልኦት ሰባት መሰሎም ምትንካፍ ንወዲ ይኹን ንጓል ዝተከልከለ’ዩ፡፡ ንሓደ ሰብ ፎቶ ክትስእሎ እንተ ደሊኻ ብመጀመሪያ ፍቃድ ሕተቶ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ናይ ተመሳሳሊ ፆታ ዕርክነት ዝተለመደ’ዩ፡፡ ንኣብነት ናይ ጀርመን ናይ ቀደም ናይ ወፃእ ጉዳያት ሚኒስትር ተመሳሳሊ ፆታ ዘለዎ ሰብ ዓርኪ ነይርዎ፡፡ ተመሳሳሊ ፆታ ዘለዎም መሓዙት ተመዝጊቦም ሕጋዊ ዝኾነ ኣፍልጦ ይዋሃቦም’ዩ፡፡
-
ኣብ ጀርመን ሰባት ዝመረፅዎ ሰብ ሓዳር ናይ ምግባር መሰል አለዎም፡፡ ሓዳር ዘይምግባር መሰልውን ኣለዎም ብዘይሓዳር ምንባር ኣብ ጀርመን ዝተለመደ’ዩ፡፡ ሓዳር ከይገበሩ ቆልዓ ዝወልዱ ኣለው፡፡ ዘይወልዱውን ኣለው ቆልዓ ዘይብሎም ብዘይ ሓዳር ሓቢሮም ዝነብሩውን ኣለው፡፡


text:
ምፅናት ዓሌት ንሓደ ማሕበረሰብ ወይ ዓሌት ንክተጥፍኦ ብምህቃን ዝግበር ጨፍጫፍ እዩ። ዓሌት መሰረት ዝገበረ ጨፍጫፍን በደልን ቅድሚ ሐዚ ኣብ ብዙሓት ህዝብታት ተፈፂሙ እዩ።
ኣብ ርዋንዳ ኣብ ልዕሊ ዓሌት ቱትሲ፣ ኣብ ናይጀርያ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ኢግቦ፣ ኣብ ሱዳንን ካልኦት ሃገራትን እውን ህይወት ሚልዪናት ዝበልዑ ምፅናት ዓሌት ተኻይዶም እዮም።
ዓለም ብፍላይ ድሕሪ ኣብ ርዋንዳ ዝተኻየደ ጨፍጫፍ ዓሌት “ድሕሪ ሐዚ ብፍፁም” ኢላ እንተነበረት እኳ ኣብዚ ዘመን እዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ ምፅናት ዓሌት እናፈፀመ ይርከብ።
ምስ ቴሌቪዥን ትግራይ ኣብ መደብ ዳይሬክት ቶክ ፃንሒት ዝገበረ ተመራማሪ መፅናዕትታት ፖሊሲ ዶክተር ሙዑዝ ጊደይ (phd) ምፅናት ዓሌት እንታይ እዩ? ንዝብል ሕቶ ብቐዳምነት በቶም ሓሙሽተ መግለፅታት ኣቢልና ክንሪኦ ከም እንኽእል ይገልፅ።
ብመሰረት እዚ ምቕታል፣ ኣእምሮኣውን ኣካላውን ማህሰይቲ ምስዓብ፣ ኣብ ወሊድን ዘርኢ ምትካእን(Reproductive health) ኮነ ኢልካ ጉድኣት ምብፃሕ፣ ስድራ ብፍላይ ድማ ህፃውንትን ወለዶምን ክፈላሊ ዝኽእል ተግባር ምፍፃም፣ ከምኡ እውን ህላወ እቲ ህዝቢ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ኩነታት ምፍጣር ከምዘድሊ ይገልፅ።
ብመዳይ እዚ እንተሪእናዪ ኣብ ትግራይ እዞም ዝተጠቐሱ ኩሎም ተፈፂሞም እዪም ዝበለ ዶክተር ሙዑዝ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ገበን፤ ገበን ምፅናት ዓሌት ምዃኑ ዘረጋግፁ ካልኣይን ሳልሳይን መብርህታት እውን የቐምጥ።
ዶክተር ሙዕዝ ከምዝገለፆ ንሓደ ተግባር ምፅናት ዓሌት ከብልዎ ዝኽእሉ ተግባራት ኣብ ትግራይ ተፈፂሞምን እናተፈፀሙ ይርከቡን።
ሰራዊት ኢትዮጵያን ኤርትራን ናብ ተግራይ ምስ ኣተው፡ ንብረት ውልቀሰብን መንግስትን ዘሚቶም፣ ደቂ ኣንስትዪ ብጉጅለ ዓሚፆምን ኣሳቕዮምን፣ ትካላት ጥዕና ሓዊሱ ኮነ ኢሎም መሰረተ ልምዓታት ኣዕንዪም፣ ብጅምላ እናቐተሉ ሬሳ ከይለዓል ከልኪሎምን ናብ ገደላት ኣፅዲፎምን፣ ኣዴታት ኣብ ሕክምና ከይወልዳ ከልኪሎም ከምኡ ድማ መንገዲ ብምዕፃው ህዝቢ ብሰብ ስራሕ ጥምዬት ክሳቐ ከምዝገበሩ ገሊፁ።
ሰራዊት ትግራይ ዝበዝሓ ከተማታት ትግራይ ሓራ ኣውፂኡ ነቲ ቃልሲ ናብ ክልል ኣምሓራ ናብ ዘሰጋገረሉ ብርኪ ምስ በፅሐ ድማ ነቲ ብወታደራዊ ዓቕሚ ክስዕርዎ ዘይኸኣሉ ሰራዊት ሕነ ንምፍዳይ ብዝመስል መልክዑ ገፆም ናብ ንፁሃትን ዘይዕጡቓትን ተጋሩ ገይሮም ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዓለም ዝረኣዪ ጨፍጫፍ ይፍፅሙ ኣለው።
ኣብ ምዕራብ ትግራይ መኽዘን ሰሊጥ ዝነበሩ መዳጎኒ ቦታታት ብምድላው ካብ ኣማሓዳሪ እዚ ከባቢ ሽም ዝርዝር እናወሰዱ ተጋሩ ይሃድኑ፣ ይኣስሩን ረሺኖም ናብ ሩባ ይድርብዩን ኣለው።
ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ኣብ ዝተፈላለያ ምፅናት ዓሌት ዝተፈፀመን ሃገራት ዝሰርሑ ገበርቲ ሰናይ ኣብ ናይ ዓመታት ልምዶም ከምቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመን ዝፍፀም ዘሎን ዓይነት ጭካነ ኣጋጢምዎም ከምዘይፈልጥ ይገልፁ።
ዶክተር ሙዑዝ እቲ ካልኣይ መግለፂ ምፅናት ዓሌት ፡ መሰረታዊ ባህሪ እቲ ኲናት ምዃኑ ይገልፅ። እቲ ኲናት ዓለም ለኸ ሕጊ ኲናት ዘይኽተል፣ ስብእና ዘይብሉ፣ ህዝቢ ዘለዓዕለሉ መንገዲ ብመሰረቱ ልክዕ ዘይኮነ እንትኾን እቲ ሳልሳይ ድማ በቶም ክሳብ ሐዚ ዝበፅሑ ጉድኣታት ኣቢልና እንሪኦ እዩ። መርሸንቲ፣ ጅምላዊ ቅትለታት፣ ተጋሩ ብምዃኖም ጥራይ ዝተቐተሉ ውልቀ ሰባትን መራሕትን፣ ሰብ ስራሕ ጥምዬት፣ ምዕናው መሰረተ ልምዓት፣ ማእሰርትን ካልኦትን ኮነ ኢልካ ሓደ ህዝቢ ንምጥፋእ ዓሊሞም ዝተሰርሑ ምዃኖም ይገልፅ።
ዶክተር ሙዑዝ “ካብዚኦም ተበጊስና ኣብ ትግራይ ምፅናት ዓሌት (ጄኖሳይድ) እዩ ተፈፂሙ ክንብል ንኽእል።” ብምባል ድማ የቕምጥ።
ዝተፈላለያ ሚድያታት ዓለምን ዓለም ለኻዊ ትኻላትን ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ግፍዒ ብምፅናት ዓሌት (ጄኖሳይድ) ዝግለፅ እዩ ክብላ ይገልፃ።


text:
Tigrigna / ትግርኛ
ኣብ ናይ ሲያትል ምርጫታት ድምጽኻ ኣገዳስነት ከምዘህልዎ ግበር
እዚ ናይ መደብ ዲሞክራሲ ቫውቸር ነበርቲ ሲያትል ኣብ ከባቢያዊ ምርጫታት ክሳተፉ ምንጪ ምወላ ብምቕራብ ንመረጻ ምውድዳር ዝዕንቅጹ ንምቅናስ የተባብዕ።
ናይ ዲሞክራሲ ቫውቸር እንታይ እዩ?
ከተማ ሲያትል ንነበርቲ ዲሞክራሲ ቫውቸር ይቅርብ። ዲሞክራሲ ቫውቸራት ነበርቲ ሲያትል ንከባቢያዊ ወፍሪ መረጻ ንምምዋል ዝጥቀሙሉ ነፍስወከፎም $25 ዋጋ ዘለዎም ሰርትፍኬታት እዮም።
ኣየኖት ሕጹያት ዲሞክራሲ ቫውቸራት ይቅበሉ?
እዚ ፕሮግራም ንህጹያት ኣማራጺ እዩ። ኣብቲ መደብ ዝሳተፉ ሕጹያት ቫውቸራትኩም ክቅበሉ ይኽእሉ እዮም። ዲሞክራሲ ቫውቸራት ኣብ ስያትል ንቤት ምኽሪ ከተማ፣ ጠበቓ ወይ ንከንቲባ ከተማ ዝወዳደሩ ዘለው ንተሳተፍቲ ሕጹያት ክምወል ይኽእል እዩ።
ናይ ስያትል ከተማ ቀፃሊ መረጻ መዓስ እዩ?
እቲ ዝቕጽል ምርጫ ከተማ ሲያትል ኣብ 2021 እዩ።
ዲሞክራሲ ቫውቸር ክትረኽቡሉ ትኽእሉሉ ኩነታት
- ናይ ሲያትል ነባራይ እንተኾይንኩም፣
- ዕድሜኹም ብውሑዱ 18 ዓመት እንተኮይኑ፣ ከምኡድማ
- ናይ ኣሜሪካ ዜግነት ዘለዎም ወይ ኣብ ኣሜሪካ ዝተወልዱ፣ ወይ ናይ ኣሜሪካሕጋዊ ቀዋሚ ነባርነት ዘለዎም።
ዝተመዝገብኩም ኣድማጺ እንተድኣ ኮይንኩም፣ እቲ ናይ ዲሞክራሲ ቫውቸኩም ብቅጽበት ክትረቡዎ ኢኹም።
ብዛዕባ እቶም ሕጹያት ተወዳደርቲ ከመይ ክፈልጥ ይኽእል?
ብዛዕባ ንቤት ጽሕፈት ዝወዳደሩ ዘለው ሕጹያት ንምፍላጥ ናብቲገጽ ምልላይ ሕጹይ ተወከሱ።
እቲ ተሳታፊ ሕጹይ ኣብ ገጽ ተሳተፍቲ ሕጹያት ርኸብ።
ዲሞክራሲ ቫውቸረይ ከመይ ገይረ ብኦንላይን ከእትው ይኽእል?
ዲሞክራሲ ቫውቸርካ ንምእታው ነቲኦንላይን ፖርታል ተወከሱ፡፡ ኣብ ዝባን እቲ ናባኻ ዝተላእከ ናይ ዲሞክራሲ ቫውቸራት (Democracy Vouchers) ዝርከብ ናይ ዕድመ ኮድ ርኸቡ።
ሕቶታት? ብኽብረትኩም ናብ (206) 727-8855 (ናይ ቋንቋ ሓገዝ ኣለና።)ደውል።
እዚኦም ንዋታት ኣብ ማሕበረሰብካ ክትጥቀመሎም ካብ መርበብ ከተውርዶም ወይ ክትሓትሞም ትኽእል ኢኻ።
ምምልካት ዲሞክራሲ ቫውቸር
ሓጺር ናይ ጽሑፍ መግለጺ ሕጹይ


text:
5.ክፋል – ዘፍጥረት
ኣምልኽ ብመጀመሪያ ሰማይን ምድርን ፈጠር: ዘፍ 1:1
ብዛዕባ ፍጥረት ክንዛረብ ከለና ኩሉ ግዜ ነቲ ሰብኣውን ክርስትያናውን ሕይወትና ዝትንክፍ ኢዩ። ሓደ መሰረታዊ ሕቶውን የኸትል ።
– ካበይ ኢና መጺና
– ናበይ ኢናኸ እንኸይድ
– መወዳእታና ናበይ ኢዩ። ከመይ ኢዩ ክኸውን።
ሰብኣዊ ኣእምሮ ነዚ ሕቶዚ እዚ መልሲ ንምሃብ ካብቲ ናይ ፈጣሪ ህላዌ . . . ካብቲ ስራሓቱ ተበጊስካ ብርግጽነት ብብርሃን ሰብኣዊ ኣእምሮ ክፍልጥ ዝከኣል ኢዩ። ግና ኩሉ ግዜ ብእምነት ዝተሰነየ ክኸውን ኣለዎ። ስለዚ ኢዩ ኸኣ እምነት መጺኡ ንእእምሮና ዘብርሆን: ኣብቲ ቅኑዕ ርዲኢትን ሓቅነትን ዘጽንዖ፤ ከምቲ ጳውሎስ ናብ ሰብ ዕብራውያን ክጽሕፍ ከሎ ዝብሎ ድማ: “ኩሉ ዓለም ብቃል ኣምላኽ ከም ዝተፈጥረ፤ እቲ ዝረኣ ድማ ካብ ዘይረኣ ከም ዝተፈጥረ ብእምነት ኢና እነስተውዕለሉ። ዕብ.11:3 ብዘይ እምነት እቲ ሓቀኛ ርድኢት ናይ ፍጥረት ክህልወና ኣይክእልን። ስለዚ ክንአምን ይግበአና።ነዚ ኹሉ ግና ባዕሉ እግዚኣብሔር ካብ ሰማያት ሰማያት ወሪዱ ንወድሰብ ክገልጸሉ ይርከብ። ሰብ ክህልዎ ዝኽእል ባሕርያዊ ፍልጠት ኪንየው ዝኸይድ ናይ ፍጥረት ምሥጢር፤ እግዚኣብሔር ንሕዝቢ እሥራኤል በብደረጃኡ ኪገልጸሉ ተረኽበ። እቲ ንኣበው ዝሓረየ፤ ንሕዝቢ እስራኤል ብሕሬቱ ዝወለዶን ዘዕበዮን፤ እዚ ኹሉ ዝገበረ ኣምላኽ ድማ ኩሎም ሕዝብታት ዓለምን ዓለም ብመሉኣን ናቱ ከምዝኾኑ ዝገልጸ፤ ንሱ ብቐንዱ እዩ። ሰማይን ምድርን ዝፈጠረ። ኢሳ 43:1 – መዝ.115:15 – 124:8፤ 134:3
“ሕጂ ግና ኣታ እስራኤል፥ እቲ ዝፈጠረካን ዝደኮነካን እግዚኣብሔር ከምዚ ይብል ኣሎ” ኢሳ.43:1 በቲ ሰማይን ምድርን ዝፈጠረ እግዚኣብሔር ቡሩኻት ኩኑ። መዝ.115:15
ስለዚ ካብ ቃል ኣምላኽ ዘፍ.1:1 ተበጊስና እግዚኣብሔር ፈጣሪ ምኻኑ ንኣምንን ንቕበልን። ብመጀመሪያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ: ፍጥረት ስራሕ ቅድስቲ ሥላሴ ምኻኑ እዩ።እግዚኣብሔር “ብመጀመሪያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ።” ዘፍ 1:1 ብመጀመርያ ቃል ነበረ፡ እቲ ቃል ድማ አምላኽ ነበረ፡ ኩሉ ነገር ብአኡ ተፈጥረ፡ ካብቲ ዝተፈጥረ ዘበል ድማ ብዘይካ በአኡ ሓንቲኻ ዝተፈጥረ የልቦን። ዮሓ.1፡1-3 እግዚኣብሔር ንኩሉ ፍጥረት ብነጻን ብፍቕርን ዝመልኦ ብድልየቱ ፈጢርዎ ። ማለት “እግዚኣብሔር ንኩሉ ካብ መለኮታዊ ባህሩ ወጻኢ ዝኾኑ … ብቃሉ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ንኹሉ ፍጥረት ፈጢርዎ ብማለት ስራሕ እግዚኣብሔር ክንደይ ጽቡቕን ዘደንቕን ምኻኑ ክነስተንትን ንኽእል።
እቲ ዘለዓለማዊ እግዚአብሔር – አብ በቲ ጥበብን ሕያውነትን ዝመልኦ ነጻን ምሥጥራዊን መደቡ ንምሉእ ዓለም ፈጠረ። ንደቂ ሰብ እውን አብ መለኮታዊ ሕይወቱ ንኸካፍሉ ኽብ አበሎም፡ እናበለ ትምህረና ቤተክርስቲያን አብ ብርሃን አሕዛብ ቁጽሪ ክልተ። መንፈስካ ኦጐይታ ንዓለም መልኣ; ኣምላኽ ብመጀመርያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ ምድሪ ድማ በረኻን ጥራይ ነበረት ጸልማት ከኣ ኣብ ልዕሊ መዓሙቕ ነበረ መንፈስ ከኣ ኣብ ልዕሊ ማያት ይዘንብ ነበረ። ዘፍ 1: 2 መንፈስ ኣምላኽ ድሮ ካብ ጥንቲ ኣብ ምፍጣር ዓለም’ውን ህልው ምኳኑ ግልጺ ኢዩ።
“ኣምላኽ ጽሩይ ልቢ ፍጠረለይ፡ ጽሩይ መንፈስ ከኣ ኣብ ውሽጠይ ሓድስ ካብ ገጽካ ኣይትደርብየኒ ብቅዱስ መንፈስ ከኣ ኣይተግድፈኒ” መዝ.51፡10-11 መንፈስ ኣምላኽ ከም ዝንቀሳቐስ ህልውና ናይ እግዚኣብሔር በይኑ ነቲ ዘሎ ዘይተስተኻከለ ኩነታት ፍጥረት ዘመዓራረየ፡ ቅርጺ ዘይብሉ ዝነበረ – ቅርጺ ዝሃቦ እዩ ዘስምዕ። መምህራን ሕጊ ኣይሁዳውያን እቲ መንፈስ ርዋሕ – መንፈስ ናይ ንጉሳዊ መሲሕ ኢሎም ይጽውዕዎ። ንገሊኦም፤ ከምኡ ኣብ መዝ.33፡6 ሰማያት ብቃል እግዚኣብሔር ብዘሎ ሰራዊቶም’ውን ብእስትንፋስ ኣፉ ተገብሩ ይብል። መንፈስ እግዚኣብሔር ብቀጻሊ ዚፈጥር ምኳኑ ኸኣ ይንገረሉ። ንስኻ ገጽካ ትኽውል ይስንብዱ መንፈሶም ተውጽእ ይሞቱ…መንፈስ ትልእኽ’ሞ ይፍጠሩ ንገጽምድሪ ከኣ ትሕድሳ መዝ.104፡29-30 እግዚኣብሔር ብመንፈስ ዓዳልን ኣሓዳስን ሕይወት ምኳኑ ከኣ ይንገረሉ።
እግዚኣብሔር እምላኽ ከኣ ንሰብ ካብ ሓመድ ምድሪ ገበሮ ኣብ ኣፍንጭኡ ድማ ትንፋስ ሕይወት ኡፍ በለሉ’ሞ ሰብ ህያው ኮነ ዘፍ.2፡7። እቶም ኩሎም መንፈስ ኣምላኽ ብምርካብ ሕይወት ዝረኸቡ ከኣ ንእግዚኣብሔር አምላኾም ከምልኹን ክሰዱን ክውድሱን ትሑዛት ይኾኑ። መንፈስ አምላኽ ኣብ መንጐ ኣምላኽን ሰብን ጽኑዕ ዝኾነ ሕብረት ይፈጥር: ምኽንያቱ ካብ እግዚኣብሔር ፈጣሪ ወጺኡ ናብቲ ፍጡር ዝኾነ ሰብ ስለ ዝወርድ ምስኡ’ውን ስለ ዚነብር። በዚ ኢዩ ጳውሎስ “ንስኻትኩም ማሕደር መንፈስ ቅዱስ ምኻንኩምዶ አይትፈልጡን ኢኹም” እናበለ ዝጽሕፍ።
ኣብ ጥበበ ሰለሙን 12፡1 “እቲ ዘይበርስ ዘይበላሾ መንፈስካ ኣብ ኩሉ ፍጡር ኣሎ” እናበለ ይዛረብ ኣብ ሕዝቂኤል ነቢይ እንተ ተመልከትና’ውን መንፈስ ቅዱስ ንዝደርቀ ዓጽሚ ከይተረፈ ሕይወት ዚህብ ምኳኑ የዘንቱ። ኣብ ናይ ቢዘንታይን ስርዓተ ኣምልኾ ብዛዕባ መንፈስ ቅዱስ እንክዛረቡ “ምምራሕን ምግዛእን፣ ምቅዳስን ምንቅስቃስ ተፈጥሮ – ሠራሕ መንፈስ ቅዱስ ኢዩ። ምኽንያቱ ንሱ ብባህሪኡ ምስ ኣቦን ውሉድን ሓደ ኢዩ: ኣብ ርእሲ ሕይወት ስልጣን ዘለዎ ከኣ መንፈስ ቅዱስ ኢዩ። ምኽንያቱ እግዚኣብሔር ብምኳኑ ኣብ ኣቦ ብወዲ ዓለም ፍጥረት ናይ ምሕላው ሓለፍነት ኣለዎ ይብለና።
እግዚኣብሔር ብመንፈስ ቅዱስ ሕይወት ይህብ ይዕድል፤ ንሱ እቲ መጨረሻ እግዚኣብሔር ንፍጥረቱ ዝልግሰሎም ህያብ ኢዩ፤ ንዓታቶም ካብ ዘይምንባር የድሕኖም፡ ይዓቍሮም። ስለዚ ኣብ መንፈስምኳን ወይ መንፈስ ቅዱስ ኣባኻ ምጽናዕ ማለት ህያው ምኳን ብሕይውት ምንባር ማለት ኢዩ።
ኣብ ምስጢር ቅድስቲ ስላሴ መንፈስ ቅዱስ ኣቦን ውድን ዘራክብ ዘተሓባብር ፍቕሪ ኢዩ። ብተመሳሳሊ ብዛዕባ ፍጥረት እንክንዛረብ መንፈስ ቅዱስ ነፍስ ወከፍ ፍጡር ዋና ዓላማ ሕይወት ንኸስተማቕር ወይ ንኽነብር ኣብ ውሽጢ ሕይወቱ ኮይኑ ዝሰርሕ ኢዩ። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ መንጐ እግዚኣብሔርን ሰብን ኣብ መንጐ ሰብን ካልኦት ፍጥረትን ሕብረት ዚፈጥር ኢዩ። ንስነምግባር ዚርኢ’ውን መንፈስ ኣምላኽ ንሕይወትና ኣድላዪ ምኻኑ የረድኦ። “ኦ ኣምላኽ ጽሩይ ልቢ ፍጠረለይ፡ ጽሩይ መንፈስኽ ከኣ ኣብ ውሽጠይ ሓድስ: ካብ ገጽካ ኣይትደርብየኒ ቅዱስ መንፈስ ከኣ ኣይተግድፈኒ” መዝ.51፡10-11 ቅዱስ መንፈስ ናይ እግዚኣብሔር ኣብ ሓደ ሰብ ምንባር ማለት ኣብ ቅድሚ ህላዌ እግዚኣብሔር ምንባር ማለት ኢዩ ታሕጓስ ናይ ድሕነት ምርካብ ማለት ከኣ ኢዩ። እቶም ኩሎም ብመንፈስ ኣምላኽ ዝምርሑ ንሳቶም ደቂ እግዚኣብሔር ኢዮም።
እግዚኣብሔር ነዚ ዓለምና ክጥምቶ እንከሎ- ከም ተገልጸ ናይ ኣምላኽ ዘለዎ ጌይሩ’ዩ ዝጥምቶ – ምኽንያቱ ዓለም ምልክት ናይ ህላዌ መንፈስ ቅዱስ ዘሎ ኢዩ። ኵሉ ሥራሕ ፍጥረት እግዚኣብሔር ኣብ ብርሃን እቲ ብወዱ ዝፈጸሞም ነገራት ክንምልከት ኣሎና ብክርስቶስ ነፍስ ወከፍ ሰብ ናብ ሓድሽን ዘለዓለማውን ዝኮነ ኪዳን እተጸውዐ’ዩ። ኩልና ብክርስቶስ ኣብ ዘልዓለማዊ ሕይወት ዝተጸዋዕና ኢና። ክርስቶስ ብምስጢር ፋሲካኡ ካብ ኩሉ ሓጢኣት ነጻ ገይሩና ኢዩ – በዚ ከኣ ሓደሽቲ ፍጡራት ገሩና ኢልና ንኣምን። ብመጀመሪኣ ቃል ነበረ፥ እቲ ቃል ድማ ኣብ ኣምላኽ ነበረ:: ኩሉ ነገር ብኣኡ ተፈጥረ፤ ካብቲ ዝተፈጥረ ዘበለ ድማ ብዘይካ ብኣኡ ሓንቲ እኮ ዝተፈጥረ የልቦን። ዮው. 1.1-3
እዚ ናይ የውሃንስ ቃል … ቃል ብቃሉ ካብቲ ናይ ፍጥረት መልእኽቲ ዝተወስደ ይኸውን. ኣምላኽ ብመጀመሪያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ” ስለዚ ካብ መጀመሪያ ቃል ነበረ ብምባል ህላዌ ናይ ወልድ ካብ ዘለዓለም ምካኑ ወልድ ኣብ ምፍጣር ዓለም ከምዝተዋስአ ይምህር። እቲ ቃል ድማ ኣምላኽ ነበረ፡ ኣብዚ ትምህርቲ ናይ የውሃንስ ንጹር እዩ። ንሱ እቲ ቃል እግዚኣብሔር እዩ። ማዕረ ኣቦ. ፈጣሪ…. ባዕሉውን ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ “ኣነ ኣቦን ሓደ ኢና” ይብል። ስለዚ ኣብዚ ብሓጺሩ ፍጥረት ስራሕ ቅድስቲ ስላሥሴ ምካኑ ይምህረና። ከመይ ኣብ ሰማያትን ኣብ ምድርን ዘሎ ኹሉ፤ ዚረኣን ዘይረኣን፥ መናብርት ይኹኑ ጎይትነት፥ ሊቃናት ይኹኑ ሥልጣናት ኩሎም ብኣኡ ዝተፈጥሩ እዮም። ኩሉ ብእኡን ንእኡን እዩ ዝተፈጥረ። ቆላ 1:16-17 ፍጥረት ነቲ ፍቕርን ክብረትን ልዕልናን ኣምላኽ ዝገልጽ ኢዩ። ንሕና ነቲ ክብሪ ኣምላኽ እንገልጽ ፍጡራት ኢና። ምክንያቱ እቲ ፍቕሩ ንሓልዮቱን ጽባቔኡን ኣብቶም ፍጡራቱ ንሕና ነፍሲ ወከፍና ስለ ዘንጸባርቕ። በዚ ምኽንያት ስለዚ ኩሉ ፍጡር ንኽብሪ ኣምላኽ ዝገልጽ ኮይኑ ይርከብ። ኣብዚ እቲ ቀንዲ ዕላማ ናይ ፍጥረት. ቅዱስ ቬናቨንቱራ ክገልጽ እንከሎ ከምዚ ይብል፥
“እግዚኣብሄር ንኹሉ ነገራት ዝፈጠረ ኣብ ክብሩ ክብሪ ንምውሳኽ ዘይኮነስ ንአኡ ኪገልጽን ንካልኦት ከሳትፎን ኢሉ ኢዩ ይብል። “እግዚብሔር ብለዋህነቱን ብጥበቡን ንርእሱ ገሊጹ ምስጢር ፍቓዱውን ንኽገልጽ ፈቐደ። ፍቃዱ ከአ ብኽርስቶስ በቲ ሥጋ ዝኾነ ቃልን፡ ብመንፈስ ቅዱስን፡ ደቂ አዳም ምስ አብ ርክብ ምእንቲ ክህልዎም፡ ካብቲ አምላኻዊ ባህሪ እውን ተኻፈልቲ ምእንቲ ክኾኑ ኢዩ”። ፪ ጉባኤ ቫቲካን አብ ቃል እግዚአብሔር ምዕራፍ ሓደ ቁጽሪ 2
ስለዚ ብፍላይ ንሕና ነፍሲ ወከፍና እቲ ናይ እግዚኣብሔር ምሕረትን ሕያውነትን አብ ሕይወትና ከንጸባርቕ ሓላፍነትን ጸዋዕታን ኣለና። ዓለም ንኽብሪ ኣምላኽ ተፈጥረ ዝብል መልእኽትን ትምህርትን እምበኣር ሓደ ሓቂ ናይ እምነትና እዩ። ስለዚ ነፍሲ ወከፍ እቲ መለኮታዊ ጽባቐ ናይ ኣምላኽ የንጸባርቕ። እዚ ኣብ መዝ.19:1 ክነንብብ ንኽእል፣“ሰማያት ክብሪ ኣምላኽ የዘንትው፥ ጠፈር ከኣ ግብሪ ኣእዳው ይነግር”። እዚ ኣበሃህላ እዚ ዓለምን ኩሉ ኣብኣ ዝነብር ፍጡርን ንኽብሪ ኣምላኽ ከምዝተፈጥረ ኢዩ። ኦ እግዚኣብሔር ሰማያት አቲ ዝገበርካዮ ተኣምራታት ኬመስግንዎ ኢዮም። መዝ 88:5 ፀሓይን ወርኅን ኣመስግናኦ: ብርሃት ከዋኽብቲ ኣመስግንኦ: ሰማየ ሰማያን ኣብኣ ልዕሊ ሰማያት ዘለኹም ማያትን ኣመስግንዎ.
ኣዚ ሓደ 148.3 ዓለም ንኽብሪ ኣምላኽ ተፈጥረ ክንብል ከለና ፍጡራት ብህላዊኦምን ተግባሮምን ክብሪ ኣምላኽ ይገልጹ። ንሕና ኸኣ ብወገና ነቲ ኣብ ዓለም ዘሎ ዘድንቕ ፍጥረት ብምርኣይን ምስትንታንን ነቲ ፈጣሪኦምን ሰራሒኦምን ንኣምላኽ ነምስግን። እግዚአብሔር ነዚ ንኽገብር ካሊእ ዕላማ አይነበሮን፤ እንታይ ደአ ገደዶ ፍቕሪን ሕይውነትን። እግዚኣብሔር ንዓለም ብመደቡን ጥበቡን ከምዝፈጠሮ ንኣምን። ብነጻ ድላይ ከምጽተፈጠረ ንኣምን። ነዚ ከኣ እግዚኣብሔር ንፍጥራቱ ኣብ ህላዊኡን ጥበቡን ኣብ ሕያውነቱን ከሳትፎም ስለ ዝደለየ እዩ። መዝ.104:24, 145:9
ኦ እግዚኣብሔር፥ ግብርታትካ ኣዝዩ ብዙሕ ኢዩ።
ንኹሉ ብጥበብ ገበርካዮ፥
ንምድሪ ኸኣ ብፍጡራትካ መላእካያ
ስለዚ እግዚአብሔር ክብሩ ንኺገልጽን፥ ንደቂ ሰባት አብቲ ኽብሪ ኢቲ ንኸሳትፍን ኢሉ ንዓለም ፈጠራ። ንፍጡራቱ ኸአ አብቲ ሓቂ፡ አብቲ ሰናይ አብቲ ጽባቄ ኡን ንኸሳትፎም ፈጠሮም። ካብዚ ተበጊሱ ከኣ እግዚኣብሔር ንዓለም ብመደብ ጥበቡ ከምዝፈጠሮ ንርኢ። ጥበ 9:9 ፍጥረት እምበኣር ብናይ እግዚኣብሔር ነጻ ድላይ ከምዝተፈጥረ ነኣምን። እግዚኣብሔር ንፍጥራቱ ኣብ ህላዌኡ፤ ጥበቡ: ኣብ ሕያውነቱ ከሳትፎም ደለየ፤ ከመይሲ ንብዘሎ ንስኻ ፈጠርካዮ፤ ፍቓድካ ስለዝኾነ ድማ ህላዌ ረኺቡን ተፈጢሩን ኣሎ። ራእ.4:11 እቲ መዘሙር ቀጺሉ “ኦ ጎይታ: ግብርታትካ ኣዝዩ ብዙሕ ኢዩ፤ ንኹሉ ብጥበብ ገበርካዮ” እግዚኣብሔር ንኹሉ ሠናይ እዩ፤ ንኹሉ ፍጥረቱ ከኣ ይርኅራኅሉ። መዝ 104:24 እናበለ ይድነቕ ብተግባር እግዚኣብሔር ክድነቕ ንዕዘብ።
እግዚኣብሔር ንኽፈጥር ዝኾነ ሓገዝ ከምዘይድልዮ: ከኣሌ ኩሉ ከምዝኾነ ኣብ ዝሓለፈ ርኢና ነርና። በዚ ከኣ ንኣምን። ክእለት እግዚኣብሔር ንኹሉ ዘጠቓልል ምኻኑ ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ተደጋጊሙ ይግለጽ። ናይ ያዕቆብ ኃያል፤ “ጎይታ ሠራዊት” “ኃያልን በዓል ክእለትን” ብዚብል ይጽዋዕ። ኢዮብ ነዚ ከኣሌ-ኩሉነት ናይ እግዚኣብሔር ኣብ እንክገልጽ፥ ኩሉ ከም እትኽእልን፤ ነቲ ዝመደብካዮ ኻብ ምግባር ዚኽልክለካ ኸም ዘአልቦን ሕጂ ፈለጥኩ ይብል። ኢዮ.42:2 ንኹሉ ነገር እምበኣር እግዚኣብሔር ካብ ዘየሎ ከምዝፈጥር: ትንፋስ ከምዝህብ ባዕሉ መጽሓፍ ቅዱስና ይምህረና።
ኣብ ካሊእ መጽሓፍ መቃብያን ምዕ.7.22 -23 ከምዚ ነንብብ፦ ኣነ ኣብ ማሕጸን ከመይ ኢልኩም ሕይወት ከም ዝዘራእኩም ኣይፈልጥን ኢየ። ኣነ ሕይወትን ትንፋስን ኣይሰኻዕኩልኩምን፥ ነዚ ኣባኻትኩም ዘሎ ኣካላት ሰብነትውን ኣይሰራ ዕኩልኩምን። ስለዚ እቲ ንዓለም ዝፈጠረ፥ እቲ ንሰብ መጀመርታ ቕርጺ ሂቡ ዝፈጥረን፥ ንኹሉ ፍጥረት ዝመሃዘን፥ ሕጂ ንስካትኩም ምእንቲ ሕጉ ሕይወትኩም እንተመነንኩም፥ ንሱ፥ ብምሕረቱ መሊሱ ሕይወትን ትንፋስን ክህበኩም እዩ ይብል። 2መቃ 7:22-23 እዚ ከኣሌ ኩሉ ምካኑ እናኣምኖ ኣምላኽ እምበኣር ኣብ ደቂ ሰባት ብመንፈሱ ንጹሕ ልቢ ኪፈጥር ዝኽእል፥ ንኅጥኣተይናታት ሕይወት ክህብን ክዘርእን ዝኽእል ኣምላኽ ኢዩ። ኣምላኽ ንዝሞቱ ህይወት ዝህብ ንዘየለዉውን ናብ ህላዌ ዚጽውዕ ኣዩ። ስለዚ ዝኸበርኩም ኣሕዋት ብፍላይ ንሕና ደቂ ሰባት ነዚ ካኣሌ ኩሉ ፈጣሪ ኣምላኽ ክብሪ ክንህብ ይግበኣና።ብተግባርና ነቲ ናቱ ጽባቄ ክንገልጽ ይገባኣና። “ከምኡ ኸአ ነቲ ጽቡቕ ግብርኹም ር እዮም፥ አብ ሰማያት ንዘሎ አቦኹም ምእንቲ ኼመስግንዎ፥ ብርሃንኩም አብ ቅድሚ ሰብ ይብራህ”። ማቴ.5:16 ኣምላኽና ቅዱስ ኢዩ እሞ ንሕናውን ቅድስና ኣምላኽ ክነንጸባርቕ ኣለና።
ዳዊት ክዝምር ከሎ:
እቲ ንስኻ እትዝክሮ ሰብ፥
እቲ እትሓልየሉ ወዲ ሰብሲ እንታይ እዩ:
ካብ መላእኽቲ ቑሩብ ኣንኣስካዮ።
ኣብ ልዕሊ ኹሉ ፍጡርካ ሰምካዮ፥
ንኹሉ ኣብ ትሕቲ ሥልጣኑ ገበርካዮ። 7:5-6
ካብቲ ኩቡር ኣምላኽ እዚ ኩሉ ክብሪ ዝተዋህበና ፍጡራት ኢና። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ነቲ ፈጣሪና ኣይንእዘዝን ምስበልና እንተኾነውን ሓደ ወዱ ብምልኣኽ እንደገና ብመንፈስ ከም እንፍጥጠር ገበረና።
“ኣብ መጨርሽታ ብግዜና ብወዱ ገይሩ ተዛረበና” ዕብ. 1:1-2 ነቲ ንደቂ ሰብ ዘብርህ ቃል ዘለዓለም ዝኾነ ወዱ፡ ኣብ ማእከል ደቂ ኣዳም እናነበረ ም ሥጢራት እግዚኣብሔር ምእንቲ ክግልጽ ለኣኾ”። ዮሓ.1:1-18፡ በዚ ተግባራትን ሓልዮትና አምላኽ እምበአር እግዚአብሔር አምላኽና ናብቲ ኽብርና መንነትናን መለሰና። በቲ ወዱ ኣብ መስቀሉ ዘፍሰሶ ደም ገይሩ ሰላም ገብረልና። ነቲ ኣብ ምድሪ ዘሎን ኣብ ሰማያት ዘሎን ዘበለ ኹሉ ከኣ ምስ ገዛእ ርእሱ ዓረቖ።
ኣሕዋት እምበኣር ነዚ ናይ ሎሚ ትምህርተ እምነትና ክነስተንትን ከለና: ንሕና እግዚብሔር ክሳብ ክንደይ ከምዘፍቅረና: ክንዝክርን ክነስተንትንን – ትርጉም ሕይውትናን ጸዋዕታናን ክንፈልጥን ይግበአና። ዓለም ንክብሪ አምላኽ ተፈጢራ ኢልና ካብ አመናን ተቐበልናን፡ ንሕና ብሕይወትናን ተግባራትናን ነዚ ኽብሪ እዚ ክንምስክር ይግበአና። ስለዚ ብዛዕባ እቲ ዘለዓለማዊ ዕላማ ሕይወትና ከይንርስዕ። እግዚአብሔር ብአምሳሉን ብአርአያኡን ገይሩ ምስ ፈጠረና፡ ብወዱ ነቲ መወዳእታ ዘይብሉ ዘለዓለማዊ ሕይወት ወረስቲ ኽንከዊን “ብልዕን ምምራትን አብ ዘየባላሽውዎ፥ ሰረቕቲ ኹዒቶም አብ ዘይሰርቅዎ አብ ሰማይ ሃብቲ አክቡ” እናበለ ጸዊዑና ኢዩ። በዚ ኸአ ንሃብቲ እዛ ዓለም ዘይኮነ ንሃብቲ ሰማይ ሃረር ክንብልን ክንሰርሕን ይጽወዓና። ዕላማ መፍጠሪና ከአ እዚ ኢዩ፡ ነቲ ናይ አምላኽ ነገር ሃረር ክልንብል። በቲ ናይ እግዚአብሔር ሕግን ስርዓትን ትምህርትን ሕይወትና ክንመሕ።
አብ ክርስቲያናዊ ሕይወትና ነቶም አብ መጀመርታ ዘልዓልናዮም ሕቶታት፡ ማለት ካበይ ከምዝመጻና ፡ ናበይ ገጽና ንጎዓዝ ከምዘለና – መወዳእታና ኸአ እንታይ ኢዩ ክንፈልጥ ይግበአና። አብዚ ዓለም እዚ ንሕና መንገደኛታት ወይ ስደተኛታት ምኽና አሚና ወትሩ አብ ቅድሚ ፈጣሪና እሙንታ ኮይና ክንመላለስ ይግበአና። ዘለዓለማዊት ሓገር እግዚአብሔር አምላኽ ዘዳለወልና አላትና፡በዚ ምድራዊ ሓጎስ ጣዕሚ ከይተታለልና ነቲ ሰማያዊ ሓጎስ ክነስተንትን መዓልታዊ ክንሰርሕ ይግበአና። ።


text:
ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሰራሕተኛታት ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ ሎሚ ረቡዕ ስራሕ ደው ናይ ምባል ኣድማ ኣካይዶም።
እቶም ሰራሕተኛታት ነቲ ኣድማ ዘካየዱ ብተደጋጋሚ እዋን ዝሓተትናዮ ወሰኽ ደሞዝ ምላሽ ብዘይምርካቡ እዩ ኢሎም ።
እቶም ሰራሕተኛታት ብተወሳኺ ድሕንነቶም ሓለዋ ስለ ዘይተገበረሎም ንፆታዊ ዓመፅን ዘረፋን ይቃልዑ ከምዘለው እውን ገሊፆም።
ኣካያዲ ስራሕ ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ ኣቶ በላይ ሃይለሚካኤል እቲ ፀገም ከምዘሎ ብምግላፅ ምምሕዳራት ሓድ ሓደ ኩባንያታት ክመሓይሹ ከምዝተነግሮም ግን ድማ ፍታሕ ከምፅኡ ብዘይምክኣሉ ዝፍፀም በደል እዩ እዩ ኢሎም።ኣብቲ ኢንዱስትሪ ፓርክ ልዕሊ 20 ኩባንያታትን ልዕሊ 20 ሽሕ ሰራሕተኛታትን ከምዘለው እውን ኣቶ በላይ ገሊፆም ኣለው።
ሎሚ ረቡዕ ንዝነበረ ምስሕሓብ ንምፅብፃብ ናብቲ ቦታ ዝተጉዓዙ ጋዜጠኛታት ድምፅን ምስልን ከይወስዱ ከምዝተኸልከሉ እውን ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ካብ ከተማ ሃዋሳ ሓቢሩ’ሎ።


text:
ኣብ ልዕሊ ሱዳናዊ ጻውዒት ንለውጢ ተኣዊጁ ዘሎ ወራር
ስቓይን ኸርተትን ናይቲ ዓመጽ ገዛእቲን ሰብ-ቤትን ኸሪሁ ንዓመታት ዝተሰደደ ኤርትራዊ፡ ሓለፋ ኻልኦት ህዝብታት ዘሕምሞ እንተደኣ ሃልዩ ኽቡር ሓው ህዝቢ ሱዳን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ካብ እዋን ሃጸይ ሃይለስላሴ መኮነን ክሳዕ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ መልክዑ እንዳቐያየረ ካብ ዝቕጽል ዘሎ ሰንሰለታዊ መግዛእቲ ርሕቕ ኢሉ ኣንጻር ዓመጽቲ ሃዲኡ ኽውደብ፡ ሃገራዊ መንነቱን ፖለቲካዊ ዋንነቱን ኸጽሪ፥ ኸይጸንት ኽዕቆም፡ ኸይብተን ድማ ኽእከብ ክሳዕ እዛ ሰዓት እዚኣ ህዝብን ሃገረን ሱዳን ሜዳን መሓልፎን ኻብ ዝኾንዎ ሰብ ውዕለት ጎረባብቱ እዮም። ኣብ’ዚ እዋን እዚ ህዝቢ ሱዳን ብዘዋህለሎ ህዝባዊ ድፍረትን ፖለቲካዊ ንቕሓትን ኣብ እንግዳዑ ተላሒጒ ን ልዕሊ 30 ዓመታት ዕድሉን መጻኢኡን ኽመጹ ዝጸንሐ ምልኪ ኣልየዮ ኣለኹ እንዳበለ፡ ብኣንጻሩ እቲ ምልኪ ዝገደፎ ግዘዕ ምዘዕ ኽጽሪ ዝኸበደ መስዋእቲ ይኸፍል ኣሎ። ሓው ህዝቢ ሱዳን ካብ ወርሒ ታሕሳስ ናይ 2018 ፈሊሙ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ናይ’ዚ ዓመት ዘዐወቶ ምእላይ ስርዓት ሓደ-ሰብኣይ ኣብ መዓልቦ ከይሰመረ፡ እቲ ስርዓት ዘዕበዮም ፈሪሃን ለውጢን ሕዳሴን ነቲ ህዝባዊ ስራሕ ንድሕሪት ኽምለስ ኩሉዓይነታዊ ኲናት ኣዊጆም ይርከቡ። ድሕሪ ምእላይ ፕረዚደንት ዑመር ኣልበሽር፡ ኣብ ምርግጋእ ሃገር ንዘለዎ መሪሕ ሓላፍነት ኸም ሽፋን ተጠቒሙ ካብ መሰጋገሪን ኣውሓሲ እዋናዊ ሱዳናዊ ጻውዒትን ናብ ኣቐጻሊ ጸኒሕ ምልካዊ ስርዓት ተቐዪሩ ዘሎ መሰጋገሪ ወተሃደራዊ ባይቶ ዝብል ስም ሓዚሉን ኣካየድቲ ስራሕ ናይ’ቲ ዝጸንሐ ምልካዊ ስርዓት ዝነበሩ ሰበስልጣን ጎጂሉን ዝርከብ እዋናዊ መሪሕነት ሱዳን፡ ነቲ ካብ ፈለማ ንጹር ዕላማ ሒዙ ዝነቐለ ናይ ለውጢ ድሌት ገማሚዑ ራኢ ህዝቢ ሱዳን ኽቐትል ንርእዮ ኣሎና። ህዝቢ ሱዳን ነቲ ድምጹን ኣእምሮኡን ዝኸፈለሉ ለውጢ ምሉእ ብምሉእ ኣብ መዓልቦኡ ኽበጽሕ ኣብ’ዚ ግዜ እዚ ህይወትን ኣካልን ክኸፍለሉ ተገዲዱ ኣሎ። እቶም ነዊሕ ዘገልገልዎ ምልካዊ ስርዓት ድሕሪ ምእላዩ ጥራሖም ዝተረፉ ኮይኑ ዝተሰመዖም ወተሃደራውያን ሰበስልጣን፡ እቲ ናይ’ዚ እዋን ወለዶ ሱዳን ዝደፈሮ ሃገራዊ ሕቶ ምሉእ መልሲ ኸይረክብ ይጓየዩ ኣለው። ኣብ’ዘን ህዝቢ ሱዳን ንቕሎኡ ጽሩይ መፈጸምታ ስለዘይረኸበ – ብዓጸፋ ኽቃወመልን ዝጀመረ ዝሓለፋ ውሑዳት ሰሙናት፡ ድሮ ህይወት 118 ንጹሃት ጠፊኡ፡ ሃለዋት ዓሰርተታት ኣሽሓት ኻልኦት ድማ ተሳኢኑ ኣሎ። ሬሳታት ዓሰርታት መናእሰያት ሱዳን ኣብ ገማግም ኒል ከም ጎድፍ ኸንሳፍፍ ርኢና ኣሎና፥ ብዘይካ’ዚ ፡ ኣሽሓት ኻልኦት ኣብ ማእከል መንበሪ ኣባይቲታት ዝተኸፍታ መዳጎኒ ኽፍልታት ተሞቒሖም ኽግረፉን ኸእውዩን ንሰምዖ ኣሎና። ጎረቤትና ሓው ህዝቢ ሱዳን ሃገሩ ኻብ ዓማጺ ኽኣሊ ዝወሰዶ ስጒምቲ ንዓና ንኤርትራውያን ሓለፋ ኻልኦት ዝቐርበናን ዘዳምጸናን መልእኽቲ ኣለዎ። ድሕነት ኣማኢት ኣሽሓት ኤርትራውያን ንዓመታት ዘሳሰየ ብሩኽ ህዝቢ ጉዳዩ ኸዐሪን ፖለቲካዊ ናብራኡን ኸሕይሽ ኽብገስ እንከሎ፡ ንሕና ብወገንና ተመሳሳሊ ተበግሶ ኽውን ንኽንገብር ዝህበና ተስፋን ሓቦን ልዑል ስለዝኾነ። ዓወትን ፍሳሃን ጥሙም ጎረቤት መለሳኡ ተመሳሳሊ ብምዃኑ፡ ዓወትን ጽባቐን ህዝቢ ሱዳን ንህዝቢ ኤርትራ ኪንዮ ድርብ ረብሓ ዝደፍእ ሓይሊ-ንለውጢ ኣለዎ። ኣብ ልዕሊ ደሞክራስያዊ ዕብየት ህዝቢ ሱዳን ዝካየድ ዝኾነ ይኹም ዓይነት ወራር፡ ልክዕ ከም ኣብ ልዕሊ ነዊሕ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ምልኪ ዝፍጸም ወራር ኽንወስዶ ድማ ጉርብትና ሓው ህዝቢ ሱዳን ዝእውደና ሓላፍነት እዩ። ቴሌቭዥን ኤሪሳት ባህግን ትርግታን ህዝቢ ኤርትራ ኸተነጽር ስለዝኾነ ዕላማኣ፡ ኣብ ልዕሊ እዋናዊ ድሌት ሓው ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ህዝቢ ሱዳን ዝፍጸም ጭውያ ኸምዘይትቕበሎ፡ ከም ኣካል ህዝቢ ኤርትራ ድማ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሱዳናውያን ብጸላእቲ-ለውጢ ሱዳናውያን ዝፍጸም ዘሎ መቐተልቲ፡ መግረፍቲ፡ ከምኡ’ውን መጭወይቲ ትኹንን’ን – ምስ ህዝቢ ሱዳን ደው ትብልን!


text:
Radio Erena: 05 October 2020
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ድሮ በዓል ኢሬቻ ናዕብን ዕግርግርን ከለዓዕሉ ይኽእሉ’ዮም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ልዕሊ 500 ሰባት ከምዝተኣስሩ ማዕከናት ዜና ኣቃሊሐን።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ምስ ስግኣት ናዕቢን ዕግርግርን ኣማኢት ሰባት ብጅምላ ክኣስር እዚ ናይ ፈለማ ኣይኮነን።
ድምጻዊ ኦሮሞ ሃጫሉ ሁንዴሳ ድሕሪ ምቕታሉ ኣብ ዝተላዕለ ናዕብን ዕግርግርን’ውን ልዕሊ 2 ሽሕ ሰባት ከምዝተኣስሩ ጸብጻባት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ምግላጾም ኣይርሳዕን።
እዞም ሕጂ ኣብ ክልል ኦሮምያ ተኣሲሮም ዘለዉ ኣማኢት ሰባት ድማ፣ ዓመታዊ ኣብ ህዝቢ ኦሮሞ ኣብ ዝጽንበል በዓል ኢሬቻ፣ ዕግርግር ንምፍጣርን ናዕቢ ንምውላዕን ውዲት ዝነበሮም ምዃኖም’ዩ ተጠቒሱ።
ኢትዮጵያ፣ ብፖለቲካን ካልእን ብምስባብ ዜጋታት ብብዝሒ ብምእሳር ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኣፍሪቃ ቀዳማይ ቦታ ሒዛ ትርከብ።
==============


text:
ካብ 1999 ዓ.ም ጀሚሮም ከም ቀዳማይ ሚንስትር ወይ ብመዝነት ፕረዚደንት ንሩስያ ክመርሑ ዝጸንሑ ቭላድሚር ፒቲን ንመበል ራብዓይ ጊዜ ፕረዚደንት ሩስያ ብምዃን ሎሚ ሶኑይ ቃለ መሓላ ፈጺሞም።
ኣብቲ ኣብ ቤተ መንግስቲ ክረምሊን ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቃለ መሓላ ቭላድሚር ፑቲን “ ንሕጂ ኮነ ንመጻኢ ዝከአል ኩሉ ንሩስያ ብምግባር ሓላፍነተይን ናይ ህይወተይ ዒላማ ጌረ’የ ዝሓስቦ” ኢሎም።
ብመሰረት ሕጊ መንግስቲ’ታ ሃገር ሓደ መራሒ ንክልተ ጊዜ ብተኸታታሊ ኣብ መሪሕነት ክጸንሕ ኣይክእልን ስለዚ ፕረዚደንት ፑቲን ኣብ ዝመጽእ ምርጫ’ታ ሃገር ክሳተፉ ኣይኽእሉን እዮም።
ቭላድሚር ፑቲን ኣብ ዝሓለፈ ጊዜ መሪሕነት ንክረምያ ካብ ዩክሬም ብምውሳድ ምስ ሩስያ ዝሓወሱ ኽኮኑ ከለው ኣብ ኹናት ሶርያ ድማ ንፕረዚደንት’ታ ሃገር ብምድጋፍ ሃገሮም ብወታሃደራዊ መዳይ ትሳተፍ ምህላዋ ይፍለጥ።
ኣብ ሩስያ ኣብ ወርሒ መጋቢት ኣብ ዝተኻየደ ሃገራዊ ምርጫ 77 ሚእታዊት ድምጺ ብምርካብ ዝተዓወቱ ክኮኑ ከለው ዓለምለኸ ተዓዘብቲ ግን ህዝቢ ዝሓይሽ ተወዳዳሪ ከምዘይረኸበን፡ እቲ ምርጫ ተጭበርቢሩ ክኸውን ከምዝኽእል ይገልጹ።
ስነ ስርዓት ቃለ መሓላ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ሎሚ ዝካየድ ዘሎ ክልተ መዓልታት ድሕሪ’ቲ ኣብ መላእ’ታ ሃገር ዝተኻየደ ተቓውሞ’ዩ።
መራሒ ተቓወምቲ ኣሌክሲ ናቪላናይን ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ ምስ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ደገፍቱን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታው ዝፍለጥ ኮይኑ ኣብ ከተማ ሞስኮን ካልኦት 90 ከተማታት’ታ ሃገር ኣብ ዝተኻየደ ተቓውሞ ብዙሓት ምእሳሮም ይግለጽ።


text:
ድምፅታት ትግራይ፣ ዝቐፀለ ዕፅዋ ኢንተርነት ስድራታት፣ ሕብረተሰብን ስራሕን ይብትን
መተሓሳሰቢ: ትሕዝቶ ዝስዕቡ ልጥፋት ገበናት ኲናት፣ ፆታዊ ዓመፅ፣ መቕተልትን ሞትን ዝምልከቱ ከምዝሓውስ ክነዘኻኽር ንደሊ።
ኲናት ትግራይ አብ መወዳእታ ጥቅምቲ 2013 ዓ/ም ካብ ዝፍልም ጀሚሩ ተፃባእቲ ሓይልታት ምቁራፅ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸብቲ መስራሓትን ከም መሳርሒ ቁፅፅርን ዓፈናን ገይሮም ተጠቒሞምሉ እዮም። ክልል ትግራይ ንልዕሊ 300 ተኸታተልቲ መዓልታት አብ ፀልማት ትርከብ። ናይ መስመርን ስልክን ኢንተርነት ምስተዓፅወ እዩ።
እቲ አብቲ ኽልል ሙሉእ ዝተነብረ ዕፅዋ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸብትን ጋዜጠኛታትን ተሓለቕቲ መሰልን ብወተሃደራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ከምኡ’ውን ዕጡቓት አምሓራ ዝተፈፀሙ መጠነ ሰፊሕ ምዕማፅ ደቂ አነስትዮን ካልኦት ፆታዊ ዓመፅን፣ መጠነ ሰፊሕ መቕተልትን አብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝበፅሕ በደላትን ንኸይስንዱን ከይቃልሑን ከልኪልዎም እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ እቲ ዕፅዋ ብፍላይ ድማ አብዚ ፈታኒ እዋን ስድራቤታት፣ ሕብረተሰብን ስራሕትን ይብትን አሎ።
ብናይ አክሰስናው መስርሕ ፕሮጀክት ታሪኻት ዕፅዋ አቢሉ ዝተሰብሰበን በቲ ዕፅዋ ብቐጥታ ካብ ዝተፀለዉ ሰባት ዝተረኽቡ ቀጥታዊ ታሪኻት እቲ ዕፅዋ ሰባት ምስ ስድራኦም ንኸይራኸቡ፣ ናብራ ብአግባቡ ንኸይመርሑን ናይ አእምሮ ጥዕነኦም ንኸይሕልዉን ይገብር ከምዘሎ የርእዩ። ትሕት ኢልና ታሪኽ ካብቲ ኲናት ናይ ዝተረፉ ሰባት ነካፍለኩም። ብተወሳኺ #KeepItOn ብዝብል ዝፍለጥ ኢንተርነት ንኸይዕፆ ዝሙግት ዓለምለኻዊ ጎስጓስና ብኸመይ ክሕግዙ ከምዝኽእሉ ሓሳብ ሂብና አለና። ምእንቲ ድሕንነት ክበሃል አብዚ ልጥፍ አበርክቶ ዝገበሩ ሰባት ንገሊኦም ብመፀውዒ ስሞም ጥራሕ፣ ገለ ድማ ብናይ ብርዒ ስም ዝተፀውዑ እንትኾኑ ናይ ገሊኦም መንነት ድማ ሙሉእ ብሙሉእ ክሽፈን ተገይሩ እዩ።
አብ ትግራይን ክንይኡን ዕፅዋ ንኸይንበር ብኸመይ ክሕግዙ ይኽእሉ?
ዕፅዋ ኢንተርነት ዘስዕቦ ሰብአዊ ክሳራ ክዕቀን ዝከኣል አይኮነን። እንተኾነ ግን አቱም ግዳያት ዝኾንኩም ታሪኽኩም ብምክፋል ብዛዕባ እናዓበየ ይመፅእ ዘሎ ዓይነት ምዕፋን ድምፂ ዘሎ ርድኢት ንኽዓብን ብኡ አቢሉ ድማ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸብትን ኩሉ ግዜ ክፉታት ንኽኾኑ እንገብሮ ቃልሲ አበርክቶ ምግባር ይኽእሉ እዮም። አብ መላእ ዓለም ዝርከቡ መንግስታት አብ ሂወት ሰብ ዘሰናኽልን ናብ ሓደጋ ዘቃልዕን ከይዲ ምንባር ዕፅዎ እናቐፀልዎ ይርከቡ።
ብመንገዲ #KeepItOn ዝብል ጎስጓስና ሳዕቤን ናይ ዕፅዋ ብምግዋሕን እዚ ፀገም ብኸመይ ምቅላስ ክምዝከአል ሓሳብ ብምሃብን ክሕግዙና ይኽእሉ። ነዚ ንምስላጥ ድማ ቀፂሎም ዘለዉ ስጉምታት ምውሳድ ይከአል፣
ዕፅዋ ኢንተርነት አብ ሂወት ሰባት ዘስዕቦ ልዑል ክሳራ አመልኪቱ አፍልጦ ንምፍጣር እዚ ፅሑፍ #KeepItOn ፣ #InternetShutdown ዝብሉ መለለዪ ስራሕትና ዝኾኑ መግለፅታት ብምጥቃም አብ ማሕበራዊ መራኸብቲ ሓፋሽ ምክፋል።
ብቋንቋ ትግርኛ እውን ዝተዳለው ታሪኻት ዕፅዋ ብተመሳሳሊ መንገዲ ጉድአት ንዝበፅሖም ካልኦት ሰባት ብምክፋል ተወሰኽቲ ታሪኻት ንኽንረክብ ምሕጋዝ ይኽእሉ። እዚ ንእንገብሮ ቃልሲ ኣዝዩ ሓጋዚ እዩ። ከምዚኦም ዝበሉ ታሪኻት አብ አብያተ ፍርድን ካልኦት ዓለም ለኻውያን መድረኻትን ከም መርትዖ ጉድአት ተገይሮም ይውሰዱ’ዮም።
Learn more ተወሳኺ ንምፍላጥ
#KeepItOn ዓለም ለኻዊ ጎስጓስ ኮይኑ አብ መላእ ዓለም ዝርከባ ልዕሊ 240 ማሕበራት ብምስታፍ ዝግበር ዕፅዋ ኢንተርነት ጠጠው ንኽብል ይሰርሕ። ስራሕቱ ድማ አብ መሬት ወሪዱ ውልቀ ሰባት ስራሕቱ ንኽድግፉ ብምልዕዓል፣ ምስ ሓንፀፅቲ ፖሊሲ ብምርኻብ፣ ቴክኒካዊ ሓገዛት ብምሃብን ሕጋዊ መስርሓት ብምጥቃምን የሳልጥ።


text:
መዝገብ ኣባላት ኣትማን ውሻጠ፡ ጸብርን ቀብርን፡ መካይድቲ ኣይኮነን!
ካብ ጉዱሳት ተጸናጸንቲ እከይ ውዲታት፡
ተጻባእትና ብቕርበትን ብርሕቀትን ዝውርውሩልና ጠያይትን ቦምባታትን፡ ንዓወት ዘይተዓደልዎ ኮይኖም`ምበር ብናይ ፕሮፓጋንዳ ጽሑፋትን፡ ናይ ዘመና ቴክኖሎጂ ዝሃቦም ምዕባሌታት ተጠቒሞም`ውን፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ክሰብርዎስ ይትረፍ፡ ንእሽቶይ`ውን ነቓዕ ክፈጥርሉ ዘይከኣሉ ሓድነትና፡ እምነትናን ንምብራዝን፡ ምጥርጣራትና ንምግፋሕ ዘይፈተንዎ እከይ ተግባራትን ዘይፈንቀልዎ ውዲታትን፡ ዘይወደብወን ኣካላትን የለዋን።
ማሕበር ኤርትራውያን ሞያውያን ሕጊ፡ ማሕበር ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ኤርትራውያን ማሕበር ጋዜጤኛታት ኣብ ግዳም፡ ማህበር ብርዒ ኤርትራ፡ ወ.ዘ.ተ. . . ክንደይ ክንብለን፡ ናይ ኩለን ፈጸምትን ኣተግበርትን፡ ተግባራቱን ኣባላቱን ኣመልኪትና ሰፊሕ መብርሂ ናብ ህዝብና ከነመሓላልፍ ኢና።
ሰናይ ንብባ ን5ይ ክፋል፦