text:
ሚንስተራት ወጻኢ ስዑዲ ዓረብ፡ ዓረብ ኢማራትስ፡ባህሬንን ግብጽን ብዛዕባ’ቲ ምስ ቐጠር ዘሎ ውጥረት ንምምይያጥ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ካይሮ ተአኺቦም።
ናይ ኣሜሪካ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ነቲ ምስሕሓብ ንምፍታሕ ሃናጺ ልዝባት ክግበር ንምጽዋዕ ናይ ግብጺ መዘነኦም ትማሊ ስልኪ ከምዝደወልሎም ተገሊጹ’ሎ።
ቐጠር ኣርባዕተ ጎረባብታ ሃገራት ዓረብ ኣብቲ ዞባ ንግብረ ሽበራ ትድግፍ’ያ ብዝብል ዲፕሎማሲያዊ ርክበን በቲኸን። ቐጠር ግን ነዚ ክሲ ኣትሪራ ትነጽግ። ነዚ ኩነታት ከብቕዕ ንምግባር ጎረባብታ ንቐጠር ቅድመ ኩነት ኣቅሪበን።
እተን ሃገራት ዝሓለፈ ወርሒ ንምምሕያሽ ንቡር ዝምድና ቐጠር በዓል 13 ነጥቢ ቅድመ ኩነት ብምቕማጥ ፡ ቐጠር ሓሲባ ምላሽ ክትህበሉ ናይ 10 መዓልታት ዕድል ምሃበን ይዝከር። እቲ ሰነ 22,2017 ዓ.ም ዝወጸ በዓል 13 ነጥቢ ቅድመ ኩነት: ካብ ቐጠር ንዝተሓተተ መልሲ ዝሓለፈ መዓልታት ዝተዋህቦ ናይ 10 መዓልቲ ዕድል ድሕሪ ምብቅዑ: ብመንጎኝነት ሃገረ ኩወይት ተወሳኺ ን48 ሰዓታት ክናዋሕ ከምዝተገብረ’ውን ተጠቒሱ ነይሩ። ይኹን እምበር እዚ ናይ 10 መዓልታት ዕድልን ድሕሪኡ ዝተናውሐ ናይ 48 ሰዓታት ዕድልን - ቐጠር ነቲ ዝተዋህባ ቅድመ ኩነት ክትቕበል ዝገበረ ኣይነበረን።
ነዚ ብዝምልከት’ዩ እምበኣር እቶም ኣርባዕተ ሚኒስተራት ሃገራት ዓረብ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ካይሮ ርእሰ ከተማ ግብጺ ተረኺቦም ነቲ ብቐጠር ዝተዋህበ መልሲ ድሕሪ ምርኣይ በቲ ዝተዋህበ መልሲ ዘይዕጉብነቶም ዝገለጹ። ኣቐዲሙ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ቐጠር ነቲ ብሙስሊም ብራዘርሁድ ዝተሃህለ ጥሩፍ እስላማዊ ጉጅለ ደገፋ ከተቋርጽን ንመደበር ተሌቪዥን ኣልጀዚራ ድማ ክትዓጽውን ዝጽውዕ ቅድመ ኩነት ከምዝተቐበለት ገሊጹ ነይሩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ስምሕ ሽኩሪ ነዚ ኣመልኪቱ ድሕሪ’ቲ ርክብ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ መልሲ ቐጠር ትርጉም የብሉን ኢሉ።
እቶም ሚኒስተራት ኣብቲ ሓባራዊ መግለጺኦም ዋላኳ ድሕሪቲ ካብ ቐጠር ዝተዋህበ መልሲ እቲ ቅልውላው ምዕራጉ እንተዘይጠቐሱ፥ ኣብቲ ኣጋጣሚ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ኣድላይ ኣብ ዝተባህለሉ ግዜ ስጉምቲ ክውሰድ ምዃኑ’ዩ ኣፍሊጡ።
ስዑድ ዓረብ ትኹን ኣብ ልዕሊ ቐጠር እገዳ ዘንበራ መሻርኽታ እንታይ ዓይነት ስጉምቲ’ዩ ኣብ መጻኢ ክውሰድ ብወግዒ ኣይገለጻን። ይኹን እምበር እቲ ስጉምቲ: ኣብ ልዕሊ ቐጠር ቁጠባዊ ሃስያ ዘውርድ ተወሳኺ እገዳ ከይኮነ ከምዘይተርፍ’ዩ ተሓቢሩ። እታ ሃገር ኣቐዲሙ ንዝነበራ ናይ ርግእቲ ቁጠባዊ መዐቀኒ: በዚ ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው ናብ ኣሉታዊ ደረጃ ምውራድ ክኸውን ከምዝኽእልውን ተጠቒሱ ይርከብ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ሚኒስትር ወጻኢ ቀጠር ሸኽ መሓመድ ቢን ዓብዱራህማን አል ታኒ ኣብ ለንደን ንሰማዕቲ ከምዝበልዎ ዲፕሎማሲያዊ ርክብን መጉዓዝያን ምስ ቐጠር ምብታኽ ኣብ ሃገራት ምዕራብ ጸረ ቐጠር ስምዒት ምፍጣር’ዩ ኢሎም።
ጎረባብቲ ቐጠር እታ ሃገር ዜጋታት ብውልቒ ንጥሩፍ ጉጅለታት ናይ ገንዘብ ሓገዝ እንዳሃቡ ርእያ ከምዘይረአየት ትኸውን አላ ይብላ።
ሚንስተር ወጻኢ ባህሬንው’ን ንግብረ ሽበራ ተዓቑብ ዝኾነት ሃገር ተመሳሳሊ ውግዘት ከጋጥማ’ዩ ይብሉ።
ምዕራባዊያን ሃገራት እዚ ኩነታት ነቲ ድሮ ህወከት ዘለዎ ዞባ ዘይምርግጋእ ከይወሰድን ፕረዝደንት ትራምፕ ድማ ኩሎም ኣብቲ ጉዳይ ዘለው ወገናት ንግብረ ሽበራ ምቅላስ ቃል ዝአተው ምኳኖም ብምዝኽካር ቃሎም ከኽብሩ ጸዊዖም ኣለው።


c: text/html

text:
ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ ናብቲ ክልል ዝኣትው ተጓዓዝቲ ን14 መዓልታት ክውሸቡ ወሲኑ::
ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ ትማሊ ኣብ ዘካየዶ ህፁፅ ጉባኤ ቫይረስ ኮሮና ንምክልኻል ንክልተ ሰሙን ዝወፀ ኣዋጅ ህፁፅ ግዜ ንቐፃሊ ሰለስተ ወርሒ ክናዋሕ ወሲኑ`ሎ::
ካብቲ ክልል ወጻኢ ንዝመጽኡ ተጓዓዝቲ፡ ኣብቲ ዝኣትውሉ ከባቢ መንግስቲ ኣብ ዘዳለዎ መጽንሒ ንበይኖም ን14 መዓልታት ክውሸቡ ተወሲኑ እዩ:: ኣብቲ ጉባኤ መብርሂ ዝሃቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ካብ ዝኾነ ይኹን ከባቢ ናብቲ ክልል ዝኣትዉ ተጓዓዝቲ ብናይ ባዕሎም ወፃኢ ንክልተ ሰሙን ከምዝውሸቡ ተዛሪቦም:: ብናይ ባዕሎም ዓቕሚ ኣብ መወሸቢ ቦታ ክፀንሑ ንዘይኽእሉ ሰባት ድማ ብቐፃሊ ንሪኦ ጉዳይ እዩ ኢሎም:: እቲ ውሳነ ኣብ ማሕበራዊ ይኹን ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓስ ዘለዎ ፅልዋ ንርዳእ ኢና ዝበሉ እቶም ምክትል ርእሰ ምምሕዳር: ድሕንነት ህዝቢ ንምሕላው እዩ ተወሲኑ ክብሉ ድማ ተዛሪቦም::
ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ናብ ትግራይ ዝኣትዉ ተጓዓዝቲ ን14 መዓልታት ምውሻብ ካብ ዝመጽእ ሰንበት ከምዝጅምር’ውን ተሓቢሩ’ሎ:: ዶክተር ደብረፅዮን ኣብ ክልል ትግራይ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝግበር ምንቅስቓስ ምኽልካሉ ስቡ ሓረስቶት ናብ ከተማታት ምህርቶም ንምቕራብ ከይፅገሙ ንምግባር ብሕብረት ስራሕ ማሕበራት ኣቢሉ ብእኩብ መንገዲ ናብ ዕዳጋ ክቐርብ እዩ ኢሎም ::
"ነዚ ተላባዲ ሕማም ንምክልኻል ኣብ ዝግበር ምንቅስቓስ ውልቃዊ ረብሕኦም ብምቕዳም ብሓፂሩ ክህፍትሙ ዝደልዩ ሰባት ፀላእትና እዮም" ዝበሉ ዶክተር ደብረፅዮን ኣብ ሕማቕ እዋን ህዝቢ ትግራይ ዝኻሓዱ ኢልና ንህዝቢ ሽሞም ዕላዊ ክንገብር ኢና ኢሎም:: ኣብ ክልል ትግራይ ዝፀደቐ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ ምስ ብመንግስቲ ፌደራል ዝወፀ ኣዋጅ ህፁፅ እዋን ኣይጻረርን’ዶ ዝብል ሕቶ ተላዒሉ: ሓላፊ ቢሮ ፍትሒ ክልል ትግራይ ኣይተ ኣማኑኤል ኣሰፋ "ኣብ ሕገ መንግስቲ ስልጣን መንግስቲ ክልልን ፈደራልንን ብንፁር ተቐሚጡ ስለ ዘሎ ኣይፃረርን ኢሎም" ትማሊ ኣብ ዝተኻየደ ህፁፅ ጉባኤ ሕጋዊ ኣፈጻጽማ ከይዲ እቲ ኣዋጅ ዝከታተተሉ ኣባላት መርማሪ ቦርድ እውን ተመዚዞም ኣለው::

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሰሜን ኮርያ ካብ ዓሚ ጀሚራ ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ እገዳ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕ/ሃ ትርከብ። እንተኾነ ፕዮንግያን ንኤርትራ ወሲኹ ዕዳጋ ኣጽዋር ኣብ ኣፍሪቃ ረኺባ ከምዘላ ሓድሽ መጽናዕቲ ኣረጋጊጹ።
እታ ግልልቲ ሃገር ናብ ዕዳጋታት ኣፍሪቃ ክትኣቱ ከላ ግና ንከይትፍለጥ ኢላ ዝተፈላለዩ ሜላታት ከምትጥቀም’ውን እቲ ሪፖርት ገሊጹ።
'ሰሜን ኮርያ ኣጽዋራት፣ ወትሃደራዊ ናውቲ፣ ካብ መርየት ናብ ሰማይ ዝውንጨፍ ሚሳይል፣ ራዳራት፣ ሰብ ዝጾሮ ጸረ ሚሳይል፣ ዝተፈላለዩ ዘበናዊ ኣቑሑትን ኣገልግሎታትን ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ትሸይጥ ኣላ' ይብል ኣቦ መንበር ኮሚተ ትግባረ እገዳ ሰሜን ኮርያ ሚስተር ህዩ ግሪፊዝ።
ሚ/ር ግሪፊዝ ብዛዕባ ኤርትራ ክዛረብ ከሎ ’እዚ ኮሚቴ ኣብ 2015, 2016ን ሎሚ ድማ ኣብ 2017 ኣብ ዘቕረቦም ዛዛሚ ሪፖርታት ኤርትራ ተጠቒሳ ኣላ። ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ከመይ ገይሮም ናብ ፒዮንግያን ሰሜን ኮርያ ኣትዮም ምስ’ቲ ስርዓት ከምዝራኸቡ ኣርእዩ’ሎ ይብል።


text:
Radio Erena: 29 April 2016
ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ኣብ መበል 25 ዓመት ጽምብል ናጽነት ኤርትራ ንኽሳተፉ ንሓያሎ መራሕቲ ሃገራት ዓረብ ዕድመ ከምዘቕረበ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ዜና ንሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቲ ፕረዚደንት ናብ መራሕቲ ስዑዲ ዓረብ፣ ቐጠር፣ ኢማራት ዓረብ፣ ግብጺ፣ ሱዳንን ካልኦትን ዕድመ ከምዘቕረበ ዘረጋጋጹ እቶም ምንጭታት፣ ካብቶም መራሕቲ ዝተዋህበ መልሲ ግና ዛጊት ከምዘይተፈልጠ ኣይረዲኦም።
መንግስቲ ኤርትራ ምስቲ ኣብ የመን ወትሃደራዊ ምትእትታው ዝፍጽም ዘሎ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ እስላማዊ ኪዳን ሃገራት ዓረብ ይተሓጋገዝ ብምህላዉ፣ ካብዘን ሃገራት ቁጠባዊ፣ ወትሃደራዊ፣ ፖለቲካውን፣ ዲፕሎማስያው ደገፍ ንምርካብ ተስፋ ከምዘለዎ’ዩ ዝንገር።
እቲ መንግስቲ ንብሩራዊ ኢዮቤል ጽምብል ናጽነት ኤርትራ፣ ብዝልዓለ ወጻኢታት ጎስጓስን ፕሮፖጋንዳን ብምክያድ፣ ብጉዳይ ሰብኣዊ መሰላትን ሕቶ ደሞክራስን ብዝምልከት ካብ ኣህጉራዊ ማሕበር ሰብ ዓለም ገጢምዎ ንዘሎ ጸቕጢ ንምሽፋኑ’ዩ ዝጽዕር ዘሎ።
ብዘይካ’ቲ ብባይቶ ጸጥታ ተነቢርሉ ዘሎ እገዳ፣ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት’ውን ብሰንኪ ዝፍጽሞ ዘሎ ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ተወሳኺ ምጽራያት ኣብ ምክያድ ይርከብ።
ኣብ ኣህጉራውያን ዞባውን ተነጽሎ ወዲቑ ዝርከብ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ የመን ተፈጢሩ ንዘሎ ኩነታት ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ብምጥቓም፣ ጠመትኡ ናብ ሃገራት ዓረብ ዘቢሉ ይርከብ።
=====================


text:
ኣብ ሱዳን ብኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበናት ዝድለ ዝነበረ ዓሊ- ኩሻይብ ኢዱ ብምሃቡ፥ ካልኦት ከም ፕረ ዚደንት-ነበር ዑማር ኣል-በሽር ዝበሉ ብገበናት ኩናት ዳርፉር ዝድለዩ`ውን ናብ ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ክርከቡ/ክውሃቡ ይኽእሉ`ዮም ንዝብል ተስፋ ክብ ኣቢልዎ`ሎ።
ኣዛዚ`ቲ ጃንጃውድ ተባሂሉ ዝፍለጥ ሚልሻ ዝነበረ ዓሊ-ኩሻይብ: ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ`ዩ ኢዱ ሂቡ። ኣብ 2003 መንግስቲ ዑማር ኣልበሽር ኣብ ዳርፉር ንዝተላዕለ ናዕቢ ንምጭፍላቕ ኣብ ዝፈተነሉ እዋን፥ ነቲ ዓድታት ዘንድድን ዘጥቅዕን ዝነበረ ጃንጃዊድ ዝብሃል ምልሻ ይመርሕ ኔሩ። ሕጂ ኣብ ኣህጉራዊ መጋባእያ ኩናት፥ ብገበናት ቅትለት: መስቀይቲ ዕንወትን ዓመጽን ዘጠቓለለ ጸረ-ሰብኣውነት ክሲ ይጽበዮ`ሎ፥
ሳሚያ ኣል-ሓሻሚ ጠበቓ ናይቶም ኣንጻር ፕረዚደንት ባሽር ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ምስ ገበሩ ዝተኣሰሩ`ያ። ንሳ፥ ምእሳር ኩሻያብ ኣብ ልዕሊ`ዚ ዘሎ መንግስቲ ሱዳን ተጽዕኖ ክህልዎ`ዩ ትብል።
ኩሻይብ ካብ መንጎ ብገበናት ኩናት ዳርፉር ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ካብ ዝድለዩ ሽዱሽተ ሰባት ሓደ`ዩ። ሓደ ካብኦም እቲ ን30 ዓመታት ንሱዳን ብሓጺናዊ ሓይሊ ድሕሪ ምምርሑ ዝሓለፈ ዓመት ብወተሃደራዊ ሓይሊ ዝተዓልወ ዑማር ኣል-በሽር`ዩ። በሽር ኣብ ስልጣን ከሎ ካብ 2008 ጀሚሩ ብገበናት ኩናት-ምጽናት-ዘርእን-ጸረ-ሰብኣውነት ብዓለምለኸ ቤት ክድለይ ጸኒሑ’ዩ። ኣብዚ ሕጅ እዋን ሓደ ቤት-ፍርዲ ሱዳን ንፕረ.ዑመር ኣልበሸር ብገበናት ብልሽውና ኣብ ናይ ክልተ ዓመት ማእሰርቲ ኣእትዩዎ ይርከብ ኣሎ።
መሓውራት ዜና ሱዳን ሱዳን ሕጂ ግን ኩሻይብ-ኣንጻር ካልኦት ተጠርጠርቲ ምስክርነት ክህብ ይኽእል`ዩ ይብሉ። ፖለቲካዊ ተንታኒ ኣሕመድ ዓብደልጋኒ ድማ እዚ ንፖለቲካ ሱዳን ክሓላልኾ ይኽእል`ዩ ይብል ። ምኽንያቱ ገለ ወተሃደራዊ ትካላት ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ኔርዎም ክኸውን ስለዝኽእል።
ኣብ ግጭት ዳርፉር ልዕሊ 300 ሺሕ ከምዝተቐተሉን- 2 ሚልዮን ከምዝተፈናቐሉን ይንገር።
ዋና ዓቃቢት-ሕጊ ኣህጉራዊ መጋባእያ ገበናት ፋጡ-በንሶዳ ኣብ ዝሃበቶ ግብረ-መልሲ፡ ምትሓዝ ኩሻይብ ኣብ መስርሕ ፍርዲ ጉዳይ ዳርፉር ልዑል ተራ ክህልዎ`ዩ ብምባል- ሰበ-ስልጣን ሱዳን ንግዳያት ዳርፉር ጭቡጥ ፍትሒ ከረጋግጽሎም ጸዊዓ`ላ።


text:
ትጽሕፍ ዲኻ?… እንታይ ትጽሕፍ?… እባ… ትደርስ ዲኻ? እንታይ ትደርስ? ክሲ ወይስ ቈይቊ. . . ‘ሓንጢጡኒ ጓጠዩኒ’ ዝዓይነቱ! ወይስ ማሃርኩ መኸርኩ ዝብል ምዕዶ ኣቦሓጎይ? እስከ ንገረኒ እንታይ ኢኻ ትጽሕፍ?
ንትርጉምን እንታይነትን ስነ ጽሑፍ ካብቲ ሰፊሕ መዳዩ ብጽብብ ዝበለ መዳይ ንምርኣዩ ዘገድስ እመስል። መዚ መሰረት ድማ ‘ስነ ጽሑፍ ማለት እንታይ ማለት ኢዩ?’ ክንብል ግድን ኢዩ።
“ስነ ጽሑፍ. . . ነጸብራቕ ናይ ማሕበራዊ ህልውና ወይ ሓቂ ኮይኑ መሃዚ ንጥፈት ናይ ወዲ ሰብ ነቲ ኣብ ሕብረተሰብ ዘሎ ኣገባብ ብምዃኑ፡ ካብ ስነ ጥበብ ተፈልዩ ዝረአ ኣይኮነን። ሓደ ጽሑፍ ስነ ጽሑፋዊ ክብሪ ወይ ኣገዳስነት ኣለዎ ንኽበሃል ግን ነቲ ዘንጸባርቖ ዘሎ ባህርያዊ ወይ ማሕበራዊ ሓቂ ብመካኒካዊ መንገዲ ከቕርቦ የብሉን። ልክዕ ከምቲ ሓደ ስኣላይ ወይ ቀብኣይ ሕብርታት ብምትሕውዋስ በቲ ዘማዕብሎ ናይ ምሕንጻጽን ምቕባእን ምልካይን ምትንኻፍን ክእለቱ ሓደ ኣደናቒ ስነ ጥበባዊ ስራሕ ዘበርክት፡ ሓደ ጸሓፋይ እውን ብኣሰዃኹዓ ናይ ቃላትን ሰዋሱዋዊ ጽፈትን ደቂቕን ዓሚቝ ትዕዝብትን ንእንታይነት ውዱዕ ወይ ተርታ ናይ ሓደ ፍጻሜ ህይወት ክህቦ ይኽእል።” እዛ ሕጥበ ጽሑፍ ካብታ፡ “ስነ ጽሑፍ ኣመዓባብልኡን ተራኡን ኣብ ሰውራ” (1982) ብኣለምሰገድ ተስፋይ ዝተዳለወት መጽናዕታዊት ጽሑፍ ዝወሰድኩዋ ኢያ።
ስነ ጽሑፍ ነጸብራቕ ናይ ሕብረተሰባት ስለ ዝዀነ፡ ነቲ ህሉው መንብሮ ሓፋሽ ብምልላይን፡ ነቲ ጭቖናን ምዝመዛን ገዛእቲ ብምርኣይን ንሓፋሽ ከንቅሕ ከበራብር ኣብ ርእሲ ምግባሩ፡ በቲ ካልእ መዳይ እውን ንኹሉ ከየጉልሐ ንመሳርሒ እምባ- ገነናዊ ስርዓታት ማዓላ ክውዕል እውን ይኽእል ኢዩ። በዚ ክልተ መድረኻትን ካልእ ዘይተጠቕሱ ኣገባባት ስነ ጽሑፍ ብምግንዛብ ክንሪኦ እንከለና፡ ኣብቲ መዳይ ናይ ምድሓንን ናይ ምጥፋእን መድረኻት ግን በቲ ይኹን በዚ ክልቲኡ በቲ ናይቲ ሕብረተሰባት ነጸብራቕ ከም ዝብገስ ምፍላጡ ኣገዳሲ ኢዩ። ስነ ሓሳብ ስርዓታት ንስነ ጥበብ ከም ቀንዲ መሳርሒ ፕሮፖጋንዳዊ መዓላ ብምውዓል፡ ንድኹም ጐድንታት ሕብረተሰብ ብምምዝማዝ ንስነ ጽሑፍ ንዘመናት ክረማስሱ ተራእዮም ኢዮም። ካብቲ ሕሱር ፕሮፖጋንዳዊ መዓላ ወጻኢ ነቲ ተገዛኢ ሕብረተሰብ ኣእምርኡ ብምኹሕዃሕ ከተበራብሮ እንተ ፈቲንካ ከኣ፡ ኣሰር ውሩያት ጽሓፍቲ ዓለምና ዝረኸበቶም ዕጫ ትረኽባ። እሞ ምምዓድ ምምካር፡ ሓተታ ጽሑፍ ምዝውታር ዶ እሓይሽ፥ ውይስ ሓንቲ መገዲ ሓርነት ሓፋሽ ዝኾነት ድርሰት ዘርጊሕኻ ቤት መሓዩር ምንባር? እቲ መልሲ ንሓማሚኡ ይኹን።
“ስነ ጽሑፍ፡ ኣብ ነገራትን ፍጻሜታትን ዘለና ርድኢት ስለ ዘማዕብለልናን ዘዕቢየልናን፡ ኣብ ከባቢናን ዓለምናን ንዚረኣዩ ኵነታት ክንፈልጦምን ከነለልዮምን ከምኡ እውን ክንግንዘቦምን ዘኽእለና ሓይሊ ብምኳኑ፡ ምስ ውሽጠዊ ስምዒታትና ብምውህሃድ ንህንጡይነት፡ ጭንቀት፡ ጣዕሳ፡ ፍርሓት፡ ሓጎስ፡ ተስፋ፡ ሞራልን ካልእን ብምእማት ንትርጉም ህይወት ርኢና ከነስተማቕሮን ክንገጥሞን ዝገብር ኪነ ጥበባዊ ስርሓት ኢዩ።” ኤድጋር። ኣስዒቡ ድማ፡ “ስነ ጽሑፍ፡ ኪንዮ ቀረባ – ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ንዝፍጸሙ ወይ ንዝረኣዩ ፍጻሜታት ሕብረተሰብ ብምርኣይ ንቃልሱን ሕልሙን ኣመታት ብምሃብ፡ ሕብረተ ሰባት ኣተሓሳስብኦም ይኹን ኣረዳድእኦም ኪዓቢ ዝዓበየ ተራ ይጻወት።” Edgar v Roberts ኣብታ “Literature: An Introduction to Reading And Writing, (2001) እትብል መጽሓፉ ኣስፊርዎ እርከብ።
ስለዚ ብመሰረት ኣበሃህላ ኤድጋር፡ ስነ ጽሑፍ ኣድማሳውነት ስነ ዝዀነ፡ ሓደ ጽሓፊ ኪንዮ ከባቢኡ ንዘሎ ኵርናዓት ዓለም ብምርኣይ፡ ንራእይን ጠመተን ከምኡ እውን መጻኢ ናይቲ ሕብረተሰብ ዝእምት ብምዃኑ ኢዩ፡ ዘረጋግጸልና። ንዅሉ መዳያት ህይወት ከም ዝትንክፍ ከኣ የብርሃልና እባ!
ብተወሳኺ፣ ኣበህህላ እዚ ዘርእየና እንተሎ፣ ንቕሓት ሕብረተ ሰቦም ዘገድሶም ሓይልታት፣ ንስነ ጽሑፍ ብምዕባይ፣ ሕብረተ ሰባቶም፣ ሰፊሕ ኣረኣእያ ዘለዎምን ኣድማሳውነት እንታይ እዩ ክርድኡ ዘይጽገሙን ንኽኾኑ ክጽዕሩ እንከ`ለዉ፣ ብኣንጻሩ፣ ገበትትን ዓመጽትን ሓይልታት፣ ስነ ጽሑፍ ብምዕፋን፣ ሕብረተ ሰብ ከይነቅሕን ሰፊሕ ኣድማሳዊ ኣጠምምታ ከይህልዎን ምስ ካልእ ኲርናዕ ዓለም ከይላለን ይገብሩ። ኣብዚ ክንዝክሮ ዝግባእ ግን እዞም ሓይልታት እዚኦም፣ ንስነ ጽሑፍ ናብ ጸቢብ ፕሮፖጋንዳዊ ረብሓኦም ንምውዓል ከምዘጽብብዎ ውን እዩ።
“ኣብ. . . ናይ ስነ ጽሑፍ መልእኽቲ ናይቲ ደራሲ ብዝበለጸ ክንርድኦን ክንቕበሎን እንኽእል እቲ ደራሲ ካብቲ ባዕሉ ዚፈጠሮ ታሪኽ ወጺኡ (ደታችድ) ሓሳባቱ፣ ስሚዒቱ፣ ዓላማኡ፣ እምነቱ በቶም ባዕሉ ዚፈጥሮም ገጸ ባህርያት ጌሩ ምስ ዚግለጽ ጥራይ እዩ። ከምዚ ምስ ዚኸውን ጥራይ ከኣ ኢዩ ብዝበለጸ ኪማርኸና ዚኽእል።” ( ካብ k. zerom “literary assessment; on musa aron’s writing” (pp 219)) ብስነ ጽሑፍ ክትምዕድ ክትግስጽ ቢልካ ምሕሳብ ግን ብላሽ ኢዩ።
ስርሓት ስነ ጽሑፍ፡ ውርጹጻትን ውሑሉላትን ምስ ዝኾኑ፡ ዘላእለማዊ ተዘካርነት ይህልዎም። ኣብ ምዕባለ ሰውራ ስነ ጽሑፍ ዓለም ድማ፡ ከም ድልድል መላግቦ ምልክታት (blueprint) ኮይኖምስ፡ ካብ ጥንታዊ ምዕባለታት ግብጺን ቻይናን ናብ ግሪኻዊ ፍልስፍናን ስነ ግጥሚን ከም ቀዳማይ መላግቦ መድረኽ ስነ ጽሑፍ ክግለጽ እንከሎ፡ ካብ ናይ ሆመር ዝናዊ (Epics) ጽሑፋት ናብ ስርሓት ሸክስፒር መድረኽ ፍጹም ተኽእሎታት ድማ ከም ካልኣይ፡ ዝቐጸለ መላግቦ ካብ ጆን ኣውስተንን ቻርሎት ብሮንተንን ናብ ማያ ኣንጀሎ ናይ ስነ ጽሑፍ ስርሓት ዝቐጸለ ኢዩ። እዚ ዓቢ ስውጠት ንወለዶታት ማሕበረ ሰብ ዓለም ተዘካሪ ዕዮታት ብምግዳፍ ዘላእለማዊ መወከሲ ስነ ጽሑፍ ኮይኖም ንረኽቦም። (እዚ ብገዚፉ ከም መወከሲ ደኣ እምበር በቲ ደቂቕ መላግቦ መድረኽ ስነ ጽሑፍ ዝተወስደ ኣይኮነን።)
እዚ ብስፍሓት ክርአ እንከሎ፡ ካብ ከባቢ ዓለምና ናብ ኤርትራዊ ስነ ጽሑፍ ምስ እንምለስ፡ ኣብ ሕብረተሰብና ዘለዎ ዝርጋሐን ኣመጻጽእኡን ምስ እንምልከት፡ ኣቕሊልካ ዝርአ ኣይኮነን። ዋላ’ኳ ምስ ዓረባዊ ስነ ጽሑፍ (Arabian knight) ወይ እውን ግሪኻዊ ፍልስፍና እንተ ዘይተዳረገ፡ እንብሎ ደኣ ይውሕድ እምበር፡ ምስ ምምሃዝ ፊደላት ግዕዝ ኣብ ኣድባራት ገዳማት ዝተጽሓፉ ጽሑፋት ክፋል ስነ ጽሑፋት ምኳኖም ምግንዛብ የድሊ። ዋላ ኳ እቶም ጽሑፋት ኣብ ምስጋናኣውን ልመናን ሞጎስን ዝተሰረቱ እንተኾኑ፡ ኣብቲ ኣሰኳኹዓ ቃላትን ሰዋስዋዊ ኣሰኳዅዖኦምን ግን እቶም ውሑዳት እኩላት ኢዮም። (ካብቲ መሃርና ምዓድና ዝብል የዋህ ሕጋጋት ግን ሓራ ኢዮም ኔሮም ምባል ኣይከኣልን። እዚ ግን ዘገርም ኣይነበረን። ዘገርምስ ሎሚ ዝተደግመ ደኣ. . . !)
ኣብ ዝተፈላለየ መጽናዕታዊ ስነ ጽሑፋት ሃገርና ከም ጀማሪ ድርሰት ስነ ጽሑፍ ብደረጃ ቅርጺ መጽሓፍ ግን ደብተራ ፍሳሓጊዮርግስ ዘየሓ ኢዮም። ኣርእስቲ እታ መጽሓፍ ድማ፡ “ብዛዕባ፣ እንካብ፣ ኢጦብያ፣ መንገድ፣ ኢጣልያናን፣ ንዙ፣ ሃገር፣ እዙይ፣ ብምርኣይ፣ ኣብ ሰብነቱ፥ ጦብላሕ፡ ዝበሎ፡ ጦብላሕታን ብትግርኛ፥” ( ሕትመት፡ 1895) ትብል ኢያ። ገለ ካብቲ ጽሑፍ ንምጥቃስ፡ “ቋንቋ፣ ትግርኛ፣ ኪፈልጡ፣ ኬፍልጡ፣ ዚፈትዉ፣ ዓበይቲ፣ ንቑሓት፣ ሰባት፣ ኣለዉ፣ እሞ፣ ብናያቶም፣ ኣመት፣ ሓገራ፣ እዙ፣ ነገር፣ እዙይ፣ ኣተወና። እቱ፣ ዝኣመትዎ፣ ኣመት፣ እውን፣ ብዛዕባ፣ እንካብ፣ ኢጦብያ፣ መንገድ፣ ኢጣልያናን፣ ንዙ፣ ሃገር፣ እዙይ፣ ብምርኣይ፣ እቱ፣ ኣብ፣ ሰብነትና፣ ዘኣተወና፣ ጦብላሕታን፣ ክንጽሕፍ፣ እዩ፣ እሞ፣ ከምኡ፣ እንከይ፣ ኣንዋሕና፣ ብሓጺሩ፣ ጸሓፍና፣ ኣውራ፣ መነቃቐሊ፣ እንከ፣ ፕሮፌሰር፣ ፍራንቸስኮ፣ ጋሊና፣ እዮም፣ ነኣኦም፣ እውን፣ ነበርክቶ፣ ኣለና።” ዝብል ድማ ይንበብ። ብመልክዕ ልቢ ወለድ ፈላሚት መጽሓፍ ስነ ጽሑፍ ትግርኛ (ኤርትራ) “ሓደ ዛንታ” (ሕትመት፥ 1927) እትብል ብገብረየሱስ ሃይሉ ዝተደርሰት ኢያ።
ስነ ጽሑፍ ትግርኛ ይኹን ካልኦት ካብ ግዜ ናብ ግዜ ብዕምቆቶምን ርቀቶምን እናማዕበሉ ከይዶም ኢዮም። ንኣንባቢ ወይ እውን ንሓፋሽ ዝኹሕኹሕ ዘነቃቕሕ ከምኡ እውን ኣብ ፍሥፍናዊ መዳይ ከም ዝሕንብስን ከም ዝኣቱን ብምግባር ስነ ጽሑፋዊ ኪነ ጥበብ ኣብ ምምዕባል ተራ ሕብረተ ሰባት ዝዓበየ ተራ ተጻዊቱ ኢዩ። (ኣብቲ ጸወታ ግን ስነ ሓሳብ ገበትቲ ንዝኸሽሑ ደረስቲ ከም ገጸ በረከት መንበሪ ቤት ‘ቤትማሓዪር’ ከም ዝተበርከተሎም ኣበየ ከባቢ ኩርናዕ ዓለም ሕጂ እውን ንምልከት ኣለና።) ምሃርኩ፡ ገሰጽኩ፡ ቢልካ እንተጽሒፍካ ከኣ ንስነ ጽሑፍ ኣዕናዊ እምበር ጽባቐ ከም ዘይገድፍ ድማ ሓያለ ጽሓፍቲ ዝሰማምዕሉ ሓቂ ኢዩ።
“…ጸሓፍቲ ካብ ልክዕ ዝሓለፈ ክንምህር ክንግስጽ ክንመርሕ ዝብል ሕያዋይ መንፈስ ስለዘሕድሩስ ብዙሕ ካብ ናይ ጽሩይ ጽባቐ ከይረሓቑ ኣይክተርፉን እዮም፣ ከመይ ማለት መማህራን ካልኦት ናይ ልብ ወለድ ጸሓፍቲ ከኣ ካልኦት ከይኰኑ!… ልብወለድ ታሪኽ ናይ ርእሱ መልክዕ ዝሓዘ ኣደ ካብ ናይ ኣርትስ ቅርንጫፍ እዩ፤ ስለዚ ናይ ኣርት ስራሕ ክኸውን ቀዳምነቱ እዩ፣ ምናልባት ንትምህርቲ ዝጠቅም እንተዀነ ብድንገት ጥራሕ ምዃን ኣለዎ፣ ብዛዕባ ናቱ ጥቕሚ ክንዛረብ እንከሎና ድማ ብዛዕባ ‘ኤስተቲክ’ ጥቅሚ ደኣምበር። ኤኮኖሚያዊ ምዃን ኣለዎ ቢለ ኣይኣምንን ኢየ።” እዛ ጽሕፍቲ ኣብ መቅድም መጽሓፍ ” ዓቢዱዶ ትብልዎ፧” በየነ ሃይለ ዝወሰድኩዋ ኢያ።
ተስፊት ኣብርሃም (Tesfit Abraham)


text:
መልእኽቲ ንህዝቢ ኤርትራ
መልእኽቲ ንህዝቢ ኤርትራ
ውድብ ሓድነት ንደሞክራስያዊ ለውጢ፡ንሙሉእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ፥ ንኣብ ድያስፖራ ዝርከብ፡ብፍላይ ክኣ ንኣብ መዓስከራት ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝርከቡ ክፍሊ ህዝብና፣ብኣትኩሮ ዝጥመት ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝርከብ ህዝብና፣እዋኑ ብሙሉእ ህዝቢ ዓለም ኣብ ተሃውጾን ፍርሕን፣ራዕድን ዝነብረሉ ዘሎ ኩነት፣ብሰንኪ ኮሮናቫይሩስ ምዃኑ እንነብሮን እንዕዞቦ እንምክሮን ምህላውና ንኩላትና ብሩህ እዩ።
እዚ ንህዝቢ ክጥርነፍን፣ደምበ ፍትሒ ሓቢሩ ዝሰርሓሉ ባይታ ክጣጣሓሉን ናይ ሓባር ጽላል ክህሉ ዝጽዕር፣ው.ሓ.ደ.ለ. ብዛዕባ እዚ ህጹጽን ኣሸጋሪን ሕማም ተላብ(COVID-19) ኮቪድ-19 ዝስመ፣ኣብ ህዝብና ምስ ዝሳጋገር፣ናይ ምልባዕ ስርሓቱ ዝዕገተሉ፣ብሳይንሰኛታት/ስነ-ፍልጠተኛታት ዝዋሃብ ዘሎ ምኽሪ፡ክውሰዱ ዝኽእሉ መድሃኒታት በየናይን ብኸመይ ገይርካ ሓበሬታን ማዕዳን ከተማሓላልፍን ጥራይ ዘይኮነስ፡እንታይን ብኸመይን ሓገዝ ክረኽቡ ይኽእሉ፣ዝብል ወኸሳ ወይ ሓሳብ ክሰርጸካ ብህርያዊ ኮይኑ፣ዘለዎ ስነትንታነን ስኽፍታትን ሃልይዎ ይጠቅም ዝብሎም እማመ እዉን የቕርብ፡፡
ህዝብና፡እቲ እናጸልመተን መንበሪ ሲኢኑ ካብ እዚ ስርዓት ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣምሊጡ ኣብ ጡጡሓት ሃገራት ዝበጽሐ፤ብዘይካ’ቲ ኣብ መዓስከራት ኢትዮጱያንን ሱዳንን ዘሎ ህዝብና፣ እንተ በቲ እንተ ካብቲ ሓበረታ ክረክብን፤ዕድል ሕክምና ከይሕረሞን እቲ ኩነታት በስገዳድ ዝውሰድ ስጉምታት ምዃኑ ፍሉጥ እናኾነ ይርአ ኣሎ።
እቲ ብኣስገዳድ ይኹን እቲ ዘድሊ ሓቤረታ ክረክብ ዘይኽእል ኢልና እንሓስቦን፣ እነስተንትነሉ/ንስከፈሉ ነዚ ኣብ መዓስከራት ዝርከብ ህዝብና እዩ። ብዝኸፍአ ክኣ እቲ ኣብ ትሕቲ ውልቀ መላኺ ተዓፊኑ ዘሎ ህዝብና፡ከምቲ ዝድለ ሓበሬታ ይኹን ግቡእ ሕክምና ከምዘይረክብ ዘሎና ጠርጠራ ዓቢ ኮይኑ ብመሰረቱ ካብ ውሽጢ ክመጽእ ዝኽእል ዘይርጉጽ ሓበሬታ ኣብ ጠርጠራ ከነእትዎ ግድነት ዘኹኖ፣ባህርያት ናይዚ ውልቀ መላኺ እዩ፡፡
እቶም ኣብ ጎራባብቲ ሃገራት ከም ከንያ፣ሱዳን፣ኢትዮጱያ….ወዘተ ምትእትታው ኮሮና ቪሩስ ድሮ ተላግቦ ዝሓዞም ደቂ ሃገር፣ክገልጹን እቲ ዘድሊ ስጉምታት ኣንጻር ምልባዕ ክወስዳ ክስማዕ ከሎ፡ካብ ኤርትራ ግን ንጹር ሓበረታ ኣይርከብን።
ስለዚ ኣብ ደምበ ፍትሒ እንዋሳእ፣ውድባት፣ምንቅስቓሳት፣ህዝባውያን ማሕበራት ናይ ሓባር ሓይሊ-ዕማም ብምውዛዕ፣ብስም ኩላትናናብ ዓለምለኻዊ ውድብ ጥዕና (World Health Organization) ፣ኣብ ጅነቫ ዝመደበሩ ብምውካስ፡
- ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብምክትታል፣ዘድሊ ሓበረታን ሓገዝን እትህበሉ መስርሕ ክካይየውድ ከም ዘለዎ ምጽዓር ጥራይ ዝይኮነስ፣ነዚ ስርዓተ ውልቀ መላኺ ዕለት ብዕለት ሓበረታን ኩነታት ህዝብና ክገልጽ ምግዳድ፤ነቶም ሓይሊ ዕማም ክትሕብሮምን ክትታሓባበሮምን ምሕታት። ብእኦም ኣቢልካ ሩጉጹን ኩነታት ህዝብና ምክትታል ይካኣል።
- ነቶም ኣብ መዓስከር ኢትዮጱያን ሱዳንን ዝርከቡ ክፋል ህዝብና’ዉን እንተኮነ እዚ ኣብ ጅነቭ ዝመደበሩ W.H.O. ዓለምለኻዊ ተኻታታሊ ጥዕና ማሕበር፣ነቶም ናይ IRC ዓለምለኻዊ ተኻታተልቲ ዑቑበውኛታት ብምውካስን ምትሕብባርን ናይዞም ዑቑበኛታት ክካታተልን እቲ ዘድሊ ሓቤውረታ፣ሓገዝን መድሃኒታት ዝርከበሉ ኩነት ክፍጠር ምሕታትን ምሕጽንታት ንምትግባሩ ድፊኢት ክግበር ምጽዓር።
- እተን ብዘይ ድኻም ሓበረታ ንምሃብ ዝጽዕራ ዘለዋ ምድያታት ደምበ ፍትሒ፣ኩሉ ኣትኩረአን ነዚ ሕማም ተላገብ ኮቪድ-19 ክኸዉንን፣ካብ ውሽጢ ሃገር ይኹን መዓስከር ዑቑበኛታት ኩሉ ግዜ ወኸሳታት ሓበረታት ክረኸባን ክህባን ንህዝቢ ኣፍልጦ ክህባ ምትሕግጋዘንን ምትብባዐንን።
እነሕልፎ ዘሎና እዋን ብቐሊል ዘይርአን ናይ ሁጹጽ ሁጸጽነት ምዃኑ ብምግንዛብ: ብቕልጡፍ ክንገብሮ እንኽእል ካብ ምግባር ክንቁጠብ ከም ዘይብልና ብምሕሳብን፣ኩሉ ዓቕምታትና ብምውህሃድ ንምድሓን ህዝብናን ንምርግጋጽ ሃገርናን ንኽንጽዕር ልባዊ ምሕጽንታና ነቕርብ።
ው.ሓ.ድ.ለ


text:
Radio Erena: 05 April 2021
ግብጺ፣ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ጸቕጢ ንምፍጣር፣ ምስ ጎረባብቲ ኢትዮጵያ ዝኾና ሃገራት፣ ኣብ ንግዲ፣ ቁጠባ፣ ጸጥታን ወትሃደራውያን ዘተኮረ ዝምድናታት ንምዕባይ ትሰርሕ ከምዘላ ተንተንቲ ፖለቲካ እታ ሃገር ገሊጾም።
እታ ሃገር፣ ብዘይካ’ዚ ምስ ሱዳን መስሪታቱ ዘሎ ምሕዝነት፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ወርሒ ጥራይ፣ ምስ ሶማልን ጂቡቲን ርክባት ከምዘካየደት እቶም ተንተንቲ ኣረዲኦም።
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሶማል፣ መሓመድ ዓብደልረዛቕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ሶማል ሓሰን ሙዓሊም ከሊፋን ዝተወከለ ልኡኽ መንግስቲ ሶማል፣ ኣብ 22 መጋቢት ኣብ ግብጺ ዑደት ብምክያድ ኣብ ዞባዊ ጉዳያትን ሓባራዊ ጸጥታዊ ምትሕግጋዝን ብምትኳር ተመያይጡ።
ብ19 መጋቢት ድማ፣ ብተሓጋጋዚ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ፣ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ፣ ሸሪፍ ዒሳ ዝምራሕ ላዕለዋይ ዲፕሎማስያዊ ልኡኽ ግብጺ ኣብ ጂቡቲ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ።
ልኡኽ ግብጺ ኣብ ጂቡቲ ኣብ ዝጸንሓሉ፣ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ዝተፈላለየ ጽላታት ዘለወን ምትሕግጋዛት ዘዕብያሉ ዕድላት ተመያይጡ።
ግብጺ፣ ምስ ጂቡት ዝምድንኣ ብምዕባይ፣ ክሳብ ምኽፋት ወትሃደራዊ መዓስከር ዝኸደ ትጽቢት ከምዘለዋ’ዮም እቶም ተንተንቲ ዘመልክቱ።
መንግስቲ ግብጺ ብዘይካ’ዚ ምስ ብሩንዲን ኮሞሮስን’ውን፣ ዲፕሎማስያዊ ጽልዋታት ንምፍጣር ዝዓለም ርክባት ኣካይዱ’ዩ።
ብፍላይ ፕረዚደንት ግብጺ ምስ ምስ ፕረዚደንት ብሩንዲ ዘካየዶ ዝርርብ፣ እታ ኣብ ማይ ክዖ ናይል እትርከብ ሃገር፣ ንፖሊስ ግብጺ ክትድግፍ ዘንቐደ ተበግሶ ምዃኑ’ዮም እቶም ተንተንቲ ኣሚቶም።
ግብጺ፣ ኣብ ጉዳይ ናይል ሓባራዊ መርገጺ ንዝጸንሐን፣ ኣብ ተፋሰስ ወይ ድማ ማይ ክዖ ናይል ምስ ዝርከባ ሃገራት ዞባ ዓበይቲ ቀላያት ዝምድና ንምዕባይ፣ ብፍሉይ ተበግሶታት ካብ እትወስድ ሓሙሻይ ዓመቱ ኣቑጽሩ ኣሎ።
እዛ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ እትርከብ፣ ዓረባዊት ሃገር፣ ነቲ ካብ ኢትዮጵያ ‘ንህላወይ ዝፈታትን ተጻብኦ ኣንጸላልዩኒ’ እትብሎ ዘላ ጉዳይ ምህናጽ ዲጋን ኣጠቓቕማ ናይልን ንምፍትሑ፣ ጎኒ ጎኒ’ቲ እትገብሮ ዘላ ዲፕሎማስያዊ ጻዕርታት፣ ወትሃደራውን ጸጥታውን ጸቕጥታት ንምፍጣር ምስ ሱዳን ብሓባር ትሰርሕ ከምዘላ’ዩ ዝጥቐስ።
===============


text:
ዕለት 26 ሰነ 1968 ዓ.ም. ጳውሎስ ሻድሻይ ክልተ መዓልቲ ቅድሚ ምዝዛም ናይ እምነት ዓመት ናይ ዕለተ ረቡዕ ሓፈሻዊ ኣስተምህሮ ትምህርተክርስቶስ ኣብ ዝለገስሉ እዋን ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ቅዱስ ዓምጽ ምዃኑ ተፈልዩ ዝተለለየ ቅዱስ ቅርሲ ተረኺቡ እንክብሉ ዘበሰርዎ ብናይ ስነ ጥንቲ ተመራማሪት ማርገሪታ ጉዋርዱቺ ዝተመርሐ ጉጅለ ተመራመርቲ ስነ ጥንቲ ተፈልዩ ዝተረኽበ ጭራፍ ትሽዓተ ቅድስ ዓጽም ቅዱስ ጴጥሮስ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንበርጠለመዎስ ቀዳማዊ ከምዝለገሱን፡ እዚ ቅዱስ ኣቦና ነቲ ንር.ሊ.ጳ. ጳውሎስ ሻድሻይ ክቡር ቅዱስን ንኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ክቡር ናይ እምነት መግለጺ ቅዱስ ዓጽም ጭራን ንናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ፓትሪያርክ ተኸታሊ ቅዱስ እንድሪያስ ብፁዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማዊ ዝሃብዎ ዓቢይ ህያብ ማንም ዘይተጸበዮ ከምዝነበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓን ርእሰ ዓንቀጽ ዋና ኣሰናዳኢኣንድረያ ቶርኒየሊ (Andrea Tornielli) ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራቸስኮ ብዘይ ቅድመ ሓበሬታ ንናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያክ ተኸታሊ ቅዱስ እንድሪያስ ዝለገስዎ ቅዱስ ህያብ ፒዮስ መበል 12 ወርሒ ሰነ 1939 ዓ.ም. ቁሩቡ መዓልታት ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ኰይኖም ምስ ተሓርዩ፡ ኣብ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ትሕተ ምድር ናይ ዝካየድ ድልያን ምርምርን ስነ ቅርስን ስነ ጥንትን ዕዮ ንብፁዕ ኣቡነ ልድዊግ ካኣስ ክመራሕዎ ገይሮም ንኣስታት ዓሰርተ ዓመት ድልያን ምርምርን ቅዱስ ጴጥሮስ ዝተቐበረሉ ቦታ ተፈልዩ ክርከብ እንከሎ፡ ቅዱስ ዓጽም ግና ኣብቲ እዋን ከምዝይተረኽበን፡ ኣብ 1950 ዓ.ም. በዓለ ልደት ዘእግዚእነ፡ ር.ሊ.ጳ. ፓቸሊ ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ቅዱስ መቓብር ከምእተረኸበ ብዓብይ ታሕጓስ ንመላእ ኵልዊት ቤተ ክርስቲያን ከምዘበሰሩን፡ ተመራመርትን ናይ ስነ ቅርስ ሊቃውንቲ እውን ከምዘረጋገጽዎ ኣበሰሩ።
ር.ሊ.ጳ. ዘፈሪኖ (199-217 ዓ.ም.) ኣብቲ እዋን ናይ ሓደኣውነት መለኰት ዝብል ዝወሃብ ዝነበረ ትምህርተ ነገረ መለኰት ኣማእኪሎም ምስ ሮማዊ ካህን ጋዮ ኣብ ዘካየድዎ ናይ መልእኽቲ ምልውዋጥ፡ ፕሮክሎ ነቲ ሓደኣነት ዝብል ጌጋ ትምህርቲ ሰዓቢ፡ ብጐደና ኦስቲየንሰ ኣቢልካ ናብ ሃገረ ቫቲካን እንተመጻእኻ፡ ነታ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ናይ ዘጽንዕዋ ዓወት ቅዱሳት መቓብር ጲጥሮስ ወጳውሎ ክትርእይ ኢኻ ዝብል መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም ካብቲ ዝስዕቦ ዝነበረ ሓራጥቃዊ ትምህርቲ ክርሕቕ ከምዝመዓዱ ናይ ቤተ ክርስቲያን ናይ ታሪኽ ማህዳር ይሕብር።
ኣብ 1952 ዓ.ም. ናይ ቅዱስ ጴጥሮ መቓብር ንምልላይ ዝካየድ ዝነበረ ናይ ስነ ጥንቲ ዕዮ ትሕተ ምድር ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ዳግም ተጀሚሩን ኣብቲ ዕማም ናይ ስነ ጥንቲ ተማራማሪት ማርገሪታ ጓርዱቺ እውን ከምእተዋስኣን፡ ኣብ 150 ዓ.ም. ዝተሓንጸ መንደቕ ምስ ተረኽበ፡ እቲ መንደቕ ብቀይሕ መደንቕ ዝብል መጸውዕ ዝፍለጥ ከይኑ፡ ኣብ 160 ዓ.ም. ዝተጻሕፈ ጴጥሮስ ኣብዚ ውሽጢ ኣሎ ዝብል ብግሪክ ቋንቋ ዝተጻሕፈ ጽሑፍ ከምእተረኽበን፡ እዚ ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ መቓብር ምዃኑ ዝሕብር ጽሑፍ ስዒቡ ኣብ ዝተኻየደ ምርምር ኣብኡ ዝተረኽበ ዓጽም ኣብ 1964 ዓ.ም. ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ቅዱስ ምዃኑ ከምእተረጋገጸን፡ ኣብ 1965 ዓ.ም. ናይቲ ዝተበጽሐ ምርምር ውጽኢት ብወግዒ ተገልጸ። ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ልዕሊ ቅዱስ መቓብር ቅዱስ ጴጥሮስ ዘረጋግጽ ሓቀይና ኣንፈት ተረኽበ … ።
ዕለት 26 ስነ 1968 ዓ.ም. ጳውሎስ ሻድሻይ ብዛዕባ እቲ ዝተኻየደ ጽኑዕ ስነ ምርምር ስነ ቅርስን ስነ ጥንትን ዘዕተሮ ወጽኢት ብወግዒ፥ እቲ ዝተረኽበ ዓጽም ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ምዃኑ ከምእተለለየን፡ ነቶም ከይተሓለሉ ጽኑዕ ስነ ምርምርን ስነ ጥንታዊ ድልያ ንዘካየዱ ስለ ድኻሞም ኵሉ ነመስግን ከምዝበሉ ቶርኒየሊ ናይ ቤተ ክርስቲያን ታሪኽ ጠቒሶም ይሕብሩ።
ር.ሊ.ጳ. ጳውሎስ ሻድሻይ እቲ ቅዱስ ዓጽም ኣብ ናይ ር.ሊ.ጳ. ናይ ግሊ ቤተ ጸሎት ክቕመጥ ከምዝገበሩን፡ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 24 ሕዳር 2013 ዓ.ም እብቲ ዝኣወጅዎ ናይ እምነት ዓመት መዛዘሚ ኣብ መበረ ታቦት ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ክንበር ከምዝገበሩን፡ ቅዱስ ኣቦና ካብቲ ቅዱስ የዕጽምቲ ቅዱስ ጴጥሮስ ነቲ ኣብ መንጐ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያንን ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኢየሩሳሌም ጳውሎስ ሻድሻይን ኣብቲ እዋን ናይ ቁስጥንጥንያ ፓትሪያክ ምስ ዝነበሩ ብፁዕ ወቅዱስ ኣተናጐራ ድሕሪ ዘካየድዎ ክሌኣዊ ርክብ እናጸንዔ ዝኸይድ ንዘሎ ምትእስሳር ኣፍልጦ ንምሃብ ንፓትሪያርክ በርጠለመዎ ቀዳማዊ ብምኽንያት ዓመታዊ በዓል ቅዱሳት ጴጥሮስ ወጳውሎስ ዕለት 29 ሰነ ክብረ በዓል ኣብቲ በዓል ብዝተረኽቡ ናይ ቅዱስጥንጥንያ ፓትሪያርክ ልኡካን ኣቢሎም ይብጻሕ ናብ ፓትሪያርክ ብፁዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማዊ እንክብሉ ከምዝለገሱ ቶርኒየሊ ሓቢሮም።
(Andrea Tornielli)
[ Audio Embed ር.ሊ.ጳ. ሞንቲኒ ካብ ጐድኖም ንኸፍለይ ዝገበርዎ ቅዱስ ዓጽም ቅዱስ ጴጥሮስ]


text:
Radio Erena: 03 September 2019
ጽላል ዝተፈላለያ ፖለቲካውያን ውድባት ኤርትራ ዝኾነ፣ ሃገራዊ ደሞክራስያዊ ባይቶ ፈላሚ ቤት ጽሕፈቱ፣ ብቀዳም 31 ነሓሰ ኣብ ስቶኮልም ከፊቱ።
ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ፣ ድሕሪ ሸሞንተ ዓመታት፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ኣብ ዘካየዶ ጉባኤ፣ ንኣቶ ነጋሽ ዑስማን ካብ ሰውራዊ ባይቶ ከም ኣቦ መንበር ከምዝመረጾ ይዝከር።
እቲ ባይቶ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሮ ፖለቲካዊ ቻርተር ብምምሕያሽን 122 ዝነበረ ብዝሒ ኣባላት ማእከላይ ባይቶ ብፍርቂ ብምንካይን፣ ብሓድሽ ውዳበን፣ ዳግማይ ፖለቲካዊ ንጥፈታቱ ጀሚሩ ይርከብ።
ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበራ ፖለቲካውያን ውድባት ኤርትራ ምስ ህወሓት ብዝነበረን ምስሕሓባት፣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክዳኸማ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ምስ ምምጻእ ለውጢን ቀዳማይ ሚኒስተርን ኣብ ኢትዮጵያ ዝበዝሓ ናብ ሃገራት ምዕራብ ይመለሳ ምህላወን ይፍለጥ።
ሃገራዊ ደሞክራስያዊ ባይቶ ኣብ ስቶክሆልም ዝኸፈቶ ቤት ጽሕፈት ድሕሪ’ቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፈለማ’ዩ።
ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ፣ ብዝያዳ ድማ መንእሰያት፣ ብዘይ ኣፈላላይ ተጠቐምቲ እዚ ተኸፊቱ ዘሎ ቤት ጽሕፈት ክኾኑ ድሌት ከምዘለዎ፣ ሃገራዊ ደሞክራስያዊ ባይቶ ንኤረና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ጸዊዑ።


text:
ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ብክፍሊ ኣፍሪካ ሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብ ዝተዳለወ መድረኽ ሰብ ሙያ ተሳተፎ ምርጫ ማሕበረሰባት ከምዝሓበሩዎ ኣፍሪካዊያንን ካልኦትን ኣብ መስርሕ ፖለቲካ ዩናይትድ ዝገብሩዎ ተሳትፎ ንባዕሎምን ንዕውት መፃኢ ህውይት ደቆምን ወሳኒ እዩ ኢሎም።
ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ልዕሊ 1.2 ሚሊዮን ካብ ኣፍሪካ ዝመፁ ነበርትን ዜጋታትን ኣለው።ናይቲ ማሕበረሰብ መራሕቲ ግን ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝተወልዱ ስለ ዘይሓውስ እቲ ኣሃዝ ካብኡ ንላዕሊ እዩ ይብሉ።
ኣፍሪካዊያን፣ኢትዮጵያዊያን ኣሜሪካዊያንን ኣብ ምርጫ ዩናይትድ ስቴትስ ዘለዎም ተሳትፎ ብዝምልከት ኣብ ትካል ቤት ምኽሪ ፀለምቲ ኣሜሪካዊያን ብዓልቲ ሙያ መፅናዕትን ፖሊሲን ዶ/ር መና ደምሴ "ንሕና 4 ሚእታዊ ብፅሒት ኣለና።ካብ ኣፍሪካዊያን ኣሜሪካዊያን እውን 4 ሚእታዊ ኢና" ትብል።
ዶ/ር መና ብተወሳኺ ካብ 2008 ክሳብ 2012 ኣብ ዘሎ እዋን ካብ 130 ሚሊዮን ህዝቢ ልዕሊ 32 ሚሊዮን ሰባት ኣድሚፆም እዮም።እዚ ዓብዪ ታሪካዊ ፍፃመ እዩ።ካብዚ ንላዕሊ ድማ ዝሓዝናዮም ፖሊስታት እነረድአሉ መንገዲ እውን ከምዘሎ ትገልጽ።
ኣፍሪካዊያን ኣብ ፖለቲካውን ማሕበራውን መስርሓት ኣብ ዝገብሩዎ ተሳትፎ ካብ ከባቢያ ኣብያተ ምኽሪ ጀሚሩ ክሳብ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ተወዲቦም ምስታፍ ጀሚሮም ኣለው።ብዙሕ ዝተርፍ ነገር ግን ኣሎ።
ብትውልዲ ጋናዊ ዝኾኑ ኒ ኣኩቴ ንሓደ ጉጅለ ኣሜሪካዊ ኣፍሪካዊ ይመርሑ።ድምፂ ካብ ምሃብ ብዝዘለለ ፖሊስትታ ዝተወደቡ ፖለቲካዊን ማሕበራዊ ፍትሕን ብምውፃእ ድምፅኻ ምስማዕ ኣገዳሲ እዩ ይብሉ።
ኣብ እዋን ምርጫ ጥራሕ ብፖለቲካ ምውዳብ ከይኮነስ ኣብ ካልእ እዋን ቁጠባዊ ዓቕሚ ኣብ ምህናፅን ንኹሉ ዝሓቖፈ ፖለቲካዊ ስልቲ ኣብ ምሕንፃፅን እቲ ጉዳይ ንምርዳእ ንኣፍሪካዊያን ይኹን ንካልኦት ኣሜሪካዊያን ወሳኒ ዜግነታዊ ተሳትፎ እዩ።
ሚካኤል እንዳለ ክኢላ ቴክኖሎጂ እዩ።ኣብ ቀዳማይ ወፍሪ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ባራክ ኦባማ ‘’ኢትዮጵያዊያን ንኦባማ’’ ዝተብሃለ ጉጅለ መስሪቶም ገንዘብን ካልኦት ደገፍን ኣተኣኻኺቦም እዮም ይብል።ኣብ ዝነብርሉ ሃገር ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ምስታፍ ዜግነታዊ ግብኡ ክኸውን ኣለዎ ይብል ብምውሳኽ።
ሕገ መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ካሊእ ሃገር ዝተወልዱን ዜግነት ዩናይትድ ስቴትስ ዝረኸቡን ሰባት ድሕሪ ሸውዓተ ዓመት ዜግነት ካብ ንፕሬዝዳንትነት ወፃኢ ክምረፁ መሰል ሂቡዎም ኣሎ።


text:
ኣመት!!ጀነራል ቢትወደድ ኣብራሃ!!
ኣመት!!ጀነራል ቢትወደድ ኣብራሃ!!
ብመጀመርያ! ነቶም ነዛ ታሪኻዊት ዝኾነት ቪድዮ፡ ናይ ጀነራል ቢትወደድ ዝቐድሑን፡ ዝዓቀቡን፡ ንብዙሕ ዓመታት ከይፈርሑ፡ ዓቂቦማ ብምጽናሕን፡ ኣብ ስደት ኣምጺኦም፡ ግዜ ሓልዮም ብምዝርግሖም፡ ዝዓበየ ክብርን ምስጋናን፡ ይብጽሓዮም። እዚ ዓቢ ሃገራዊ ሓላፍነት፡ ከም ምኻኑ ኩሉ ዜጋ ክፈልጦን፡ ክግንዘቦን ይግባእ።ሓደ መጎታይ ብጭብጥን ብመርትዕን ተሰንዩ ክምጉት እንከሎ ተወዳዳድሪ ከም ዘይርከቦ ግሉጽ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ብህግሓኤ፡ ኮነ ብህግደፍ ኣብ ሓሶት ዝተመርኮሰ፡ ትምህርትን መግለጽን መትሓዝን፡ መጨበጥን፡ መእሰርን፡ ዘይብሉ፡ “ብበሎ በሎ”!! ንልዕሊ 40 ዓመታት፡ ክደናገርን፡ ክድንቁርን፡ ክዕንዝዝን ይነብር ኣሎ። ሓቂ ዘይብሉ ወረታት 03 ከም መምርሒ ተጠቒሙ መርትዒ ዘይርከቦ ኣብ ሃለውሎም ከንብሮ ይርከብ። ከተማ ዓሰብ ነጻ ምስ ወጸት ተጋዳላይ ቢትወደድ፡ ቅድሚ ምእሳሩ፡ “ብዓበይትን፡ ቀረብ ሰበ ስልጣን “ህግሓኤ” መናፍሕ 03 ተዘርግሔ።እቲ ወረ፡ ከምዚ ዝስዕብ ነበረ “ዓበይቲ ተጋደልቲ፡ ኣብ ስርቅን፡ ቅጥፈትን፡ ተረኺቦም ዘሕዝን ነገር እዩ፡ ብፍላይ ኣብ ከተማ ዓሰብ፡ ብዙሕ ቀጠፍጠፍ፡ ይርኤ ኣሎ” እናበሉ የውርዩ ነበሩ።ስዒቡ፡ተጋዳላይ ቢትወደድ ኣብራሃ፡ ተኣስረ። ሓለቓኡ መን ነበረ? ተጋዳላይ ዉጩ። ዉጩ እንታይ ይገብር ነበረ?። ዉጩ ብወገኑ ባዕሉ ኮነ ኢሉ ደቂ ዓዲ መንጎቲ ሰራሕተኛታት ቆጺሩ፡ ንተጋዳልይ ቢትወደድ “እዚ ወገናዊ ደቂ ዓዱ ቆጺሩ ኢሉ ብመርበብ 03 ወረ ነዝሔ” እዚ ታሪኽ ንገደፎ።
ጀነራል እንታይ ኣመተ? ወይስ እንታይ በለ ኣብ ዓደቡኡ፡ ዓድ መንጎቲ፡ ተኸላ፡ ሰራየ። እምበኣር ዝበሎ ከምዚ እዩ።ከምቲ ዝዓበየሉን፡ ዝፈልጦን፡ ዝተጋደለሉን፡ዝመከተሉ ዓላማን፡ ንዘሎን፡ ንመጻኢ፡ኣመተን፡ ንዓዱ፡ ንዓድ መንጎቲ ከምቲ ዝርድእዎ! ገይሩ ኣቕረበ። ወዲ ሕጊ፡ “ሕጊ ኣድከመ ምልጋእ”፡ ብስነ ስርዓትን፡ ኣገባብን ከምዝዓበየ፡ ዘይረስዖ ምዃኑን፡ ወይ ሰውራ ወይ ቃልሲ ገድሊ፡ ዘይቀዮሮ፡ ምዃኑን፡ኣብ ጽፈትን፡ እሩምን፡ ስነ ምግባርን፡ ባህልን፡ ያትታታትን፡ ዝዓበየ ምዃኑ ገለጸ።
“ሰብ ኣብ ዓዱ፡እኽልንከ! ኣብ ዓውዱ” ከምዝባሃል፡ ወይስ፡ “ዓድኻ! ፍርሕን!!!ትኽልክለልካ! ሞት! ነይትኽልክለልካ” ከም ዝባሃል፡ ባህሉን ልምዱን፡ እምነቱን ኣብ ልዕሊ ዓዱ ከምዘለዎ፡አዩ ዝገለጸ።“ንለባም ኣምተሉ ክንደይ፡ ከይስሕቶ! ንዓሻንከ! ደርጉሓሉ፡ ክንደይ ከይፈልጦ” ከም ዝባሃል፡ ኣመት!!ጀነራል ቢትወደድ ንተዓዘብ።ጀነራል! ኣብ ዓዲ መንጎቲ፡ ዘርኣዮ!! ምቕሉልነት፡ትሕትና፡ ስነ ስርዓት፡ከበረታ ንዓደቦ፡ መንነቱ፡ ተወፋይነቱ፡ ናይ ሕጊ ተማእዛዚ ምዃኑ፡ ሃገራውነቱ፡ ምእንቲ መሰሉ ዝጣበቕን፡ ዝምጉትን ምዃኑ፡ ዘይቅየም ምዃኑን፡ ሃገሩ ብሕጊ ክትግዛእ ምዃና፡ እምነት ከምዝነበሮ ገለጸ።
ጀነራል፡ ኣብ ዘረባኡ “ኣነ ንብረት ዓደይ ኣሕሊፈ ኣይህብን ስለ ዝበልኩ ተኣሲረ፡ ኣብ ቅድመይ ካልእ ክብል እንተሎ ይምጻእ፡ ክሳደይ ንሴፍ፡ ካሕሳ ንኽበልዕ ተሓቲተ! በላዕ ካሕሳ ከምዘይኮንኩ ንዓደቦይ የፍልጥ፡ ወዲ ሕጊ ኣድከመ ምልጋእ እየ፡ በላዕ ካሕሳ ኣይኮንኩን፡ በላዕ ካሕሳ ሸያጥ ዓዱ እዩ፡ ቃልስና ሕጂ!!! ንሓርነት ንቃለስ፡ ዋጋኡ ማእሰርትን፡ መስዋእትን እዩ። ኣይንፍራሕ ንሰብ፡ ንፍራሕ ንፈጣሪ። ትምክሕትን፡ ትዕቢትን ኣየዔውትን እዩ። ካብ ኢትዮጵያ ዝማረኽናዮ ንብረት፡ መስዋእቲ ዝኸፈልናሉ ስለ ዝኾነ ንብረትና እዩ፡ ንብረት ሃገረይ ኣይህብን” እዚ ካብ በለ እስከ ደጊምናንር ኣዮ?።
እምነት፡ ጀነራል፡ ንዓደቡኡ ንጹህ ተጋዳልይ ምዃኑ ገለጸ። ሓጥያቱ ሃገራውነት “ቆልመጽመጽ” ዝብል ከምዘይኮነ ኣረድኤ። ኣብዚ እዋን ክንርኢ ከለና ግና ነዊሕ ዝጠመተ “ኑዛዜን ለበዋን” ምንባሩ ንዕዘብ።ህዝቢ ምእንቲ መሰሉ ክብርትዕን ክጉስጉስን ተዛሪቡ። ሓቅነቱን፡ ዓላሙን ንህዝቢ ክሳብ ክንደይ ስርዓት ኢሳያስ ጠላም ምዃኑ ይገልጽ ነበረ። ማፍያ ኢሳያስ! ኣቐዲሙ ብሓለዋ ሰውራ ገይሩ ንህዝቢ ቅድሚ ነጻነት ብፍርሕን፡ ብራዕድን ገሩ ከም ዝረመሶ ተረዲኡ። ናይ ሕጂ ሓርነታዊ ቃልሲ ቀጻሊ ምዃኑ ኣረድኤ። ኣብ ስርዓት ኢሳያስ ሃገራውነት ዓቢ ሓጥያት ምንባሩን፡ ነዚ ዓብላልነት ኢሳያስ፡ ክንፈልጦን ንኽልውጦ ድማ፡ መስዋእትነት ዝሓተና ቃልሲ እዩ። ፍርሒ ቦታ የብሉን ።እዚ ፈሊጥና ክንኣትዎ ከምዘለና ኢሉ ዘረድእ ዝነበረ።
ዓዲ መንጎቲ፡ ኣብ ኤርትራ ካብተን ዓበይቲ ዓዲ ሓንቲ እያ። ወለዶ ዓዲ መንጎቲ ነዊሕን ሰፊሕን እዩ። ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ሓበሻ። ዓዲ መንጎቲ፡ ጓል ሃጸይ ፋሲል ዝምርዓዉ፡ ጎንደር ከይዶም ዝዋሰቡ ዓዲ እዮም።ልዕልቲ ሰብለ ወንጊል ልዕሊ 40 ርስትን ጉልትን ዝነበራ፡ ልዕልቲ ዓዲ መንጎቲ እያ።ኣብ ዓዲ መንጎቲ ዘይዋሰብ ኣውራጃ፡ ኣብ ኤርትራ ኮነ ኣብ ኢትዮጵያ የልቦን።ዓዲ መንጎቲ ኣብ ሰራየ ካብተ ሸውዓተ ዓዲ ሕጊ እያ። ዓዲ መንጎቲ ብዝሒ ሰብን፡ ሃብትን፡ ንብረትን ዘለዋ ዓዲ ዝነበረት ዓባይ ዓዲ ናይ ኤርትራ እያ።ዓዲ መንጎቲ እንተ ተዛሪቦም “ኣድከመ ምልጋእ” ይሰምዑ። ዓዲ መንጎቲ ንጀነራል ተድላ ዝወለደት ዓዲ እያ።ዓዲ መንጎቲ ካብተን ዘሔብና ዓድታትን፡ ኩርዓት ናይ ሰራየን ክትከውን እንከላ ኣብ ሃገራውነት ዝእምቱን፡ ዝምጉቱን፡ ዝስዉኡን፡ ዝመርሑን እትወልድ፡ ተጠማቲት ዓባይ ዓዲ እያ።
ጀነራል ቢትወደድ ወዲ ዓዲ መንጎቲ፡ ካሕሳ ዘይበልዕ፡ ሓቂን ፍትሕን ተዛሪቡ ኣብ ማእሰርቲ ክበሊ ርኢና። በላዕቲ ካሕሳኸ! እንታይ ይገብሩ ኣለዉ? ካሕሳ በሊዖም፡ ኣይደቀሱን፡ ስጋ ሰብ በሊዖ ይሓድሩ ኣለዉ። ንሕጊ ክብሪ ስለ ዘይሃቡ፡ ሕጊ ኣብ ድላዮም ስዓት እናቐያየሩ ንህዝቢ ኤርትራ፡ ብዘይ ሕጊ ከመሓድሩ ጥራሕ ከይ ኣኽሎም! ደቁ ምስ ረሻይዳን፡ ምስ በደውን ተሓባቢሮ ከም ጤለ በጊዕ ክሸጥዎን፡ ከሕርድውን፡ ከቕትልዎን፡ ከስደድዎን ይውዕሉን፡ ይሓድሩን ኣሎው።ኣብ ዓለም ዘይተራእየን ግፍዒን ዝፍጸም ዘሎ ዘስደምም ጭኮናን ጥምየትን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ እናተፈጸመ! በላዕቲ ካሕሳ ከጋይጹ ከሽካዕልሉን ይርኣዩ ኣለዉ።
ጀነራል ቢትወደድ!! እዚ ሕጂ እንርእዮ ዘለና ንኸይመጽእ እዩ ብሕጊ ንስራሕ ዝበለ። ኣብ ልዕለይ ንዝተፈጸመ በደል ከም በደል ኣይሓስቦን እየሞ!!! ንመጻኢ ንሕሰብ ኣብ ሕሉፍ ኣይንንበር ዝበለ።ንደቅና፡ ንደቂ ደቅና፡ ሕጊ ንግበረሎም መሰረት ነንጽፈሎም። ዝበሎን እዚ ሕጂ ንመናእሰይ ወሪድዎም ዘሎ፡ ኣብ ኤርትራ ዝተወልዱ፡ ወዶም ኮነ ጓሎም ኣብ ሓሳረ መከራን፡ ኣደዳ ማእሰርትን፡ መቕዘፍትን፡ ኣብ ፈቐዳኡ ክርሸኑን፡ ክሞቱን፡ ብሑጻ ክድፈኑን፡ ኣብ ፈቐዶ ባሕሪ ክጥሕሉን፡ ኮላሊቶም፡ ክዝቖቕን ክጥባሕን፡ ንበይኖም ዓለም ብገፊሑ ጸቢባቶም ክነብሩ ትምኒቱ ኣይነበረን።
ብኣንጻሩኸ! በላዕቲ ካሕሳኸ!!! እንታይ ገበሩ! ንብጻዮም፡ ኣሕሊፎም ሂቦም!! ኣብ ናይ ሕልና ማእሰርቲ ይነብሩ ኣለዉ። እንተፈኾሶም፡ ኢሎም ድማ ገበን ኣብርእሲ ገበን ይፍጽሙ ኣለዉ። ኣስዒቦም ስስዕትን፡ ጥልመትን ጭካነን፡ ናይ መስተ ግዙኣት ኮይኖምን፡ ሕልናኦም ኣዕሪቦምን ይነብሩ ኣለዉ። እዞም ዕሩባት ሕልና ዘይዓጀቦም መኳንንቲ ሃገር ክባሃሉ ንርእን ንሰምዕን ኣሎና። ህዝቦም እናጸነተ ግዲ ዘይብሎም ኣብ ምንታይ ታሪኽ ኮን ይምዝገቡ ይኾኑ።ንህዝቢ ኤርትራ ከናእሱን፡ ከበሳብሱን፡ ከሽካዕልሉን ይነብሩ ኣለዉ።
ጀነራል ቢትወደድ፡ ኣብ ቃልሲ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ኮነ ኣብ ግዜ ነጻነት፡ ብሕጊ መንግስቲ ዝግዛእ ዜጋ ምኻኑ፡ ንህዝቡ ጽቡቕ ዝምነ፡ ንመጻኢ ትውልዲ ንጹርን ጥጡሕን ሂወት ንኸዳልወሎም ዝተዳለወ፡ ኣብ ሕሉፍ ዘይነብር፡ ንዝበደልዎ፡ ምሕረት ዝህብ። ንህዝበይ፡እምበር ንዓይ ዘይብል፡ ብጭውነት ሕጊ ዓደቡኡ፡ ዘኽብርን፡ ታሪኽ ዓዱን ክብሪ ዓዱን ዝሕሉን፡ መሰሉ ኣግባብ ሓልዩ ዘይስእኖ ምዃኑ ዝፈልጥ፡ ዓመጽ ዘይፈቱ እዩ።
ኣብ ዓዱ መጺኡ ንደቂ ዓዱን ኣሕዋቱን፡ቤተሰቡን ኣብ ዝረኸባ ሓጻር ነጻነት ተጠቒሙ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ታሪኻዊ መዝገብ ገዲፉልና ከይዱ። ኢሳያስ ንዘዳለወሉ ሸላ ድማ ድምብርጽ ከይበሎ ብትብዓት ኣተዎ። ዝተረፈ ጉዳይ ናይ ህዝቢ ስለ ዝኾነ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ገደፎ። ተጋዳላይ ቢትወደድ ኣሰር ብጾቱ ከይረሰዔ እምነቱ ከይጠለም፡ መጺጽን፡ መሪርን ክስቲ መረጸ። ነዚ እሙንን፡ ዉፉይ ሃገራዊ ጀነራል ቢትወደድ፡ ሃገሩ ፍትሕን ስርዓትን ኣብ ዝተረኽበሉ ጭውነቱን ፡ክብርን ተወፋይነቱን፡ ትምኒቱን፡ ሓቅነቱን ክንፈልጠሉ ይግባእ።
ዓወት ንደለይቲ ፍትሒ!!!
ዉድቀት ንማፍያ ህግደፍ
ሃይለ ገብረትንሳኤ
ዘብሄረ ሰራየ!!!
ኢንድያናፖሊስ ኢንድያና 1 ሕዳር 2015


text:
ኢትዮዽያ ካብ መጥቃዕቲ ኣል-ሸባብ ኩሉ-ሻዕ ትከላኸል ሃገር’ያ እንተኾነ ዜጋታታ ተባዓት ንክኾኑ ፀዊዑ ምንስቴር ወፃኢ‘ታ ሃገር።
ኣምባሳደር ታየ እፅቀ-ስላሴ ሎሚ ንኣብ ኣዲሳበባ ዝቅመጡ ወፃእተኛታት ዲፕሎማታት ኣብዝሃብዎ መግለፂ፣ሃገር ሰላም‘ያ ዘላ ቅሰኑ ዳኣ ኢሎም።
“ኣብ ኣዲሳበባ ንዝምቅማጦም ዲፕሎማት ክነረጋግፆ ንደሊ፣ኣል-ሸባብ ኣብ ኣዲሳበባ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ሙሉእ‘ዛ ሃገር ባይታ ንከይህልዎ ዝካኣለና ዘበለ ስጉምቲ ንወስድ ዘለና ምኳና‘ዩ” ይብሉ ንሶም።
ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮዽያ ዝሓለፈ ሰሉስ ንዜጋታቱ ኣብ ዝዘርገሖ መጠንቀቂ፣ኣል-ሸባብ ኣብ ከባቢ ቦሌ መጥቃዕቲ ክፍፅም ይኽእል‘ዩ ከምዝበለ ዝዝከር‘ዩ።
ኣል-ሸባብ፤ሰራዊት ኢትዮዽያ ኣብ ሶማልያ ምስ ሰራዊት ሕብረት ኣፍሪቃ ንዘለዎም ተሳትፎ ሕነ ንምፍዳይ ኢሉ ጥቅዓት ክፍንው ከምዝኽእል ይጠቅስ።
ዓቃቢ-ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ፣ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ዓመታት፣ኣብ ቁፅፅር ኣል-ሸባብ ካብ ዝነበረ ከባቢ ንሰብዓ ሚእታዊ ሓራ ኣውፂኡ‘ዩ።እቲ ዳሕረዋይ ዓወቱ፣ናይ መወዳእታ ስትራተጂካዊ ከተማ ኣል-ሸባብ ንዝነበረት ባራዌ ሓራ ከምዘውፀአ ዝዝከር‘ዩ።
ኣብ ኢትዮዽያ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ፐትሪሽያ ሃስላክ፣ዕላማ ኤምባሲኤን ነቲ መንግስቲ ኢትዮዽያ ዝፍፅሞ ስራሕቲ ሓለዋ ንምንእኣስ ከምዘይኮነ ጠቂሰን‘ለዋ፣
“ሓበሬታ እንተረኪብና ንዜጋታትና ንገልፅ ኢና።እዚ ሕጊ‘ዩ።ኣብ ትሕቲ ሕጊ‘የ ዝሰርሕ።ምስ መንግስቲ ኢትዮዽያ ተቀራሪብና ንሰርሕ ምኳና‘ውን ከረጋግፀልኩም ይፈቱ።ድልየትና እንታይ ከምዝኾነ‘ውን ኣቀዲምና ገሊፅናሎም ኢና” ኢለን።
መንግስቲ ኢትዮዽያ ብወገኑ፣ነታ ሃገር ክጎድእ ዝኽእል ኩሉ ዓይነት ተፃብኦ ንምኹላፍ ኣብ ዝንቀሳቀሰሉ እዋን፣ዜጋታቱ ትኩራትን ተባዓትን ንክኾኑ ፀዊዑ‘ሎ።
ብመንፅር ናብ ሶማልያ ሰራዊተን ዘዋፈራ ካልኦት ሃገራት ዘጋጠመን መጥቃዕቲ ሸበራዊ መጥቃዕቲ ኣነፃፂርካ ኢትዮዽያ ዝወረዳ ጉድኣት ዛጊድ የለን።
ብኣንፃሩ ኬንያ ከቢድ መጥቃዕቲን ጨወያን ተፈፂምዋ‘ዩ።ዓሚ ዌስትጌት ኣብ ዝተባሃለ ዕዳጋ ናይሮቢ ዝተፈፀመ ጥቅዓት ፈጠርቲ ራዕዲ 67 ሰባት ከምዝሞቱ ዝዝከር‘ዩ።


text:
1ይ ክፋል: ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
“While wisdom is often hidden in the meaning of words, so is error.” F. A. Hayek (1, 109)
ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ሲ ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን ኣብ ዝብል፡ ኲናትን: ኣነዶ ንስኻ ንመልኽን፡ ዝዓብለሎ መስርሕ ኣተኣላልያ መጻኢ-ዕድል ናይ ኤርትራውነት፡ ገለገለ ክቡራትን ዓበይትን ናይ ታሪኽ ኣቦታት፡ ብዛዕባ ናይ ትማሊ ውዕሎኦም ካብ ምምስካር ሱቕታ ዝመርጹሉ ኩነታት ምሰ’ጋጠሞ፡ ናይ ኤርትራ ታሪኽ ተመራማሪ ክቡር ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ “... ገለ ኻልኦት ግን ኣዝዩ ወሳኒ ተመኩሮን ዛንታታትን እናሃለዎም፡ ፍልጠቶም ከካፍሉ ዘይደልዩ ኮይኖም ረኺብናዮም። ታሪኽ ... ኣብ ኣእምሮ ደቂሰባት ተዓጽዩ ክቕበር እንከሎ ምርኣይ ዘሕዝን’ዩ።” ... ይብል’ሞ፡ ሕልፍ ኢሉ ድማ ንሓደ ሓደ ፍጻመታት ... ከብርህ ዝኽእል ሓበሬታ ንምርካብ ኣማራጺ ምስ ጨነቐና’ሲ “ዝወዓሉ እንከለዉ፡ ብዝወዓሉ ንዝተነግሩ ሓቲትና ክንምዝግብ ዝተገደድናሉ ኣሎ።” ክሳብ ምባል ይጣራዕ። ብምቕጻል ድማ ካብ’ቶም ብዝወዓሉ ዝተነግሩ ሰብ ጽቡቕ ፍቓድ ብዝተኣከበ ቀሪም፡ ለቖታ ናይ ታሪኽ ምምላእ፡ ዝተፈተነሉ ኩነታት ከምዘጋጠሞ ብምግራም ዘኪሩ፡ “በዚ መዳይ’ዚ ኤርትራውያን ኣንበብቲ ጸገም ኣለና። ልምድን ተመኩሮን ናይ ሃናጺ ነቐፌታ ገና ኣይደለብናን።” (5, xiv-xv) ይውስኸሉ።
ሱቕ ጥዑም!
ምናልባት ሱቕታ እንተዘይተመሪጻ’ሞ እዞም ኣቦታት ክዛረቡ እንተዝፍትኑኸ ዝጀመርዎ ክሳብ ዝውድኡ ሰማዒ እዝኒ ምረኸቡዶ? ንምዃኑ ከመይ ዝመስል ሓሳባት ድዮም ከም ኣማራጺ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ከቕርቡ ፈቲኖም ኔሮም? እምበርከ ብሓሳብ ድዮም ተሳዒሮም ወይስ ብእዋን’ዮም ተበዲሎም ክሳብ ክንድ’ዚ ተዓዚሞም፡ እንተንበሃሃልከ ናበ’ቢልና ምሰጎምና ንኸውን ምባል ዝድፈር እንተኾይኑ፡ ወይለከ! ኤርትራዊዶ’ይኮንካን ብምግዳል ዝተዓጽወ ማዕጾ’ባ ኣይትፈንቅቕ ዝብል ቀይሕ መብራህቲ ክውላዕ’ዩ። ከመይ’ሲ መስርሕ ናይ ምግዳል ብቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዝጸመመ’ዩ። ብባህሪኡ ናይ ልብኻ ምዝራብ ኣይፈቅድን’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ ሱቕ ጥዑም! ከምዝብሉ ሱቕታ ዝመረጹ ተዓዘብቲ፡ ሱቕታ ጥዕምቲ ክትከውን ትኽእል’ያ ንመረጽታ። ምናልባት በ’ንጻሩ ኣብ ጉዳይ ናይ ብዙሓት ምሳልካ ምሕዋስ ዝምረጽ እንተኾይኑ ግን፡ ብውሑዱ እሂን ምሂን ምብህሃል ክዕደም ባህርያዊ ኢዩ። ኣየውርድ ደኣ’ምበር እዚ ምርጫ’ዚ ሓቅኻን ኣይፋልካን እንተዘየ’ማዕሪጉዎ ኣይውዳእን’ዩ ጉዱ። ካብ ዝኸምኡ ይሰውረና!
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ እዋን ገድልን-ምግዳል ኣትሒዙ፡ ብምብሓት ናይ ናጽነት ኣቢሉ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ተራእዩ ዘሎ ታሪኻዊ ናይ ሓሳባት መልክዕ ሰለስተ ግዜ ከምዝተለዋወጠ እዞም ብሂወት ዘለና ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ኢና። ማለት’ሲ ቀዳመይቲ ዘውድን ደርግን ብዘይክኣ’ኳ ሂወት ዘይብልና እናበሉ፡ ከም ጣዖት ዘምልኹዋ ዝነበሩ፡ ትመጽእ ኣላ፡ መወዳድርቲ ዘይብላ ላሎ ወደባት ዓደይ ይረኣየኒ’ሎ .... ዝበሃለላ ዝነበረ’ሞ፡ ንመስርሕ ናይ ምግዳል ዘበሽቀጠት ናይ ኤርትራ ዓይነት ዘንጸባርቕ፡ ማለት’ሲ ኣብ ልቢ ስዉኣት ዝተሳእለት ናይ ኤርትራ ዓይነት ዝገልጽ ሓሳባት ዝዓቖረት እንክትከውን፡ ካልኣይቲ ወያ ብሽምዓ ናይ ናጽነት ተወሊዓ ብእሳተ ነበልባል ኲናት ናይ ባድመ ዝተቓጸለት ናይ ኤርትራ ዓይነት፡ እንታይ ኮይና’ያ ከም ደቂ ሕድርትና ኣወል ቡን ኣሰኽቲታትና ዝተሰወረት ትመስል ክትዕ ተጎሃህር’ያ። ሳልሰይቲ ግን እዛ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ምስ ፈጠረታ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ዘላ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድልና እተንጸባርቕ ኮይና፡ ብስደትን፡ ኣብ ባሕርን ምድረበዳን ብርሰትን ትልለ ኢያ፡ እንተበልኩ ብዙሕ ሰብ ዝግረም ኣይመስለንን። ኣይከኣልን ኮይኑ’ምበር እቶም ኣብ እዋን ምግዳል ዝተሰውኡ ጻዕዳ ልቦም ሎሚ ካብ መቓብሮም ብድድ እንተዝብሉ፡ እታ ኣብ ልቦም ተሳኢላ ዝተቐብረት ኤርትራን እዛ ናይ ሎሚ ኤርትራን ኣነጻጺሮም፡ ንመስርሕ ናይ ምግዳል እንታይኮን ምፈረድዎ? መመስገኑዎዶ ወይስ ፈንጢሖም ከዐርይዎ ምተበገሱ?
እቲ ቐንዲ ዕማም ናይ ደቂ እዋን እምበኣርከስ፡ ከም’ዚ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ዝምህሮ ጉዳይ ባንዴራን ጥረራን ኣይኮነን። እታ ቀዳመይትን እዛ ከም ኳዂቶ መትሓዚ ተሳኢኑዋ ዘሎ ሳልሰይቲ ናይ ኤርትራ ዓይነትን ከራኽበን ዝኽእል ሓሳባት እንታይኮን ክኸውን ይኽእል ዝብል መስመር’ዩ። ብዓቢኡ ድማ ተጋደልትን ቲፎዞ ናይ’ቲ መስርሕን ስለምንታይ እዮም፡ ክወዳደር ንዝፈተነ ሓሳባት ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ንኸይሰምዑ ጸሚሞም፡ ካብ ዝብል ናይ እዋን ኩርናዕ ትሕዝቶ ናይ ታሪኽ ክንበብ እንተተፈቲኑ፡ እቶም ኣማራጺ ሓሳባት ዝተራእዮም ዓበይቲ-ዓዲ ስለምንታይ ሱቕታ ከምዝመረጹ ኣብ ታሪኽ ምምዝጋብ ክቐልል’ዩ።
ብዘይ ምግናን ድማ ኣብ ዓድን ዓውድን ዝወርድ ዘሎ ናይ ሂወት ናይ ትምህርቲ ናይ ምህርቲ ከምኡ’ውን ናይ ባህልን ወግዕን ብርሰት እንዛተየሉ ሰዓት ኣይኣኸለን’ሞ፡ ከም’ቲ ልሙድ ከም’ቲ ናይ ትማሊ፡ ማለት’ሲ ከም’ቲ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ባህሊ፡ ኣእዛን ይስመዓ፡ ኣእዳው የጣቕዓ፡ ክበሃል እንተዘይተደልዩ፡ ይኣክል’ባ፡ ሱቕ ጥዑም! ከምዘየናብር’ኮ ህሉው ኩነታትና ህያው ምስክር’ዩ፡ ምባል፡ ግራት ግብሪ ናይ ናጽነት ክሳብ ዝዕደል፡ ግራት ግብሪ ናይ ስደት ዘሕድግ መፈራርሂ ዘለዎ ኣይመስለንን። እዛ 2017 ናይ ሓዲሽ ሓሳባት ዓመት ይገብረልና’ባ’ኸውን ደቀይ!
ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ’ምበኣርከስ፡ ምእንቲ ምኹስኳስ ኤርትራውነት ን30 ዓመታት ኣብ በረኻ ዘሕደረ ናይ ምግዳል ሓሳባት ብበዓል ኣነን እከለን’ኮ’ዩ ተሓንጺጹ፡ ዝብል ኣናብባ ታሪኽ ንዝናን ኣለናን (Judged by the leading roles the Bairu family played in the politics of Eritrea and Ethiopia …… it is possible to claim that they constitute one of the most influential families in the Horn of Africa. P. 11) ዘደፋፍር እንተኾይኑ፡ እሞ ኣብ መንቀሊኡ ክሳብ ክንድኡ ዝድነቕ ኣበጋግሳ እንተኔሩዎ ደኣ፡ መስርሕ ገድልን ምግዳልን ካብ በረኻ ናብ ገዛ ምስ ኣተወ ስለምንታይ ኢዩ ክሳብ ክንድ’ዚ ናብ ጭቃ ክሳብ ዝወድቕ ተደናጊሩስ፡ ንርብዒ ዘመን ኣብ ገዛ ዘሕድር ሓሳባት ስኢኑ ዝብል ደሃይ ህሉው ኩነታት፡ ምስ ዝወሰኸሉ’ዩ፡ ነቲ መስርሕን ንቐየስቲ ናይ ሓሳባቱን ሓወልቲ ዝህነጸሎም፡ ኣብ ዕለታዊ መነባብሮ ናይ ህዝቢ ዘስረጽዎ፡ ዓይነትን ብዝሕን ናይ ለውጢ ዝምስክረሎም። ከመይ’ሲ ናጽነት ብለውጢ’ዩ ዝዕቀን።
እንተዘይኮነ ግን ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት፡ ኣብ እንግድዓ ዓድን ዓውድን ዝወርድ ዘሎ ኣደራዕን ናይ ሓሳባት ድኽነትን ኣብ ግምት ዘየእቱ፡ ብብዙሓት ናይ ምግዳል መራሕትን ናይ ሓሳባቱ ቀየስትን (visionaries) ብተደጋጋሚ ክጽብጸብ ዝፍተን መራሕን ንሱ ዝመርሖ መስርሕን ክሳብ ክንደይ ይፈላለዩ ክሳብ ክንደይከ ይቀራረቡ ዘይመሚ ናይ ምግዳል ቲፎዞነት፡ ተኣማንነት ንናይ ትማሊ ውዕሎ ንምርግጋጽ ዝግበር ጻዕሪ ካብ ምምሳል ሓሊፉ፡ ካብ ሕማምን ድኽነትን፡ ኲናትን ማህለቕትን፡ ስደትን ብርሰትን ዘናግፍ፡ መንገዲ-ተስፋ ዝሕብር፡ ምስ እዋን ናይ ምትዕጽጻፍ ብቕዓት፡ ዓምቢቡ ዝፈሪ ሓሳባት ከምዘይተነጽፈሉ፡ ዕለታዊ ሂወትና ኮይኑ ዘሎ ውጽኢት ናይ ተግባሩ’ዩ ምስክሩ። ከም ተግባሩ እንተተመዚኑ ድማ ብቒምታን ብህልኽን ዝመጣላዕ መን ከማይነት’ዩ ዓንዲ ሕቖ ናይ ዝንኡ። ቂምታን ህልኽን ንስንቂ ናይ እዋን እንተተሓጽዮም ከኣ ዝወርድ ክሳራ መዐቀኒ ኣይርከበሉን’ዩ። ርሑቕ ከይተኸደ ንደቂ ጂቡቲ፡ ብሰንክ’ዚ ብቒምታን ህልኽን ዝመጣላዕ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ሓዳስ ጸሓይ ምስበረቐትሎም ኣብ ዱባይ ንኣምን፡
“We believe in Dubai.” (2, 55)
ክሳብ ምባል ዘብጽሖም፡ ዓሰብን ባጽዕን ብፈጣሪ ስለዝተረግማ ናይ ጸሓይ ህሮሩርማ ካብ መጠን ንላዕሊ ኮይኑ ራድያተር ናይ ዓበይቲ መኻይን ምፍንጃር ምስ ኮነ ኣመሉ፡ ኤርትራዊ መንእሰይ መብዛሕትኡ ተሰዲዱ፡ ዝርካቡ እቲ ዝተረፈ ድማ በ’ርዑት ባርነት ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተጸሚዱ ኣብ ጎዳጉዲ ይነብር ስለዘሎ’ሲ፡ መጸገኒ ዝኸውን ኦፊቺና ተሳኢኑውን’ዩ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ወደብ ምዃን ኣጊሙወን፡ መራኽብ ባቡራትን ናይ ጽዕነት መኻይንን ብጥቓአን ዘይሓልፋ ዘለዋ። ጂቡቲ ግን ብርጭቕ ኢላ ዝጠፍአት ጸሓይና ኣብ ምጥላቓ ብረቢ ተመሪቓ ኦኣሲስ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክትከውን ስለዝተዓደለት’ዩ፡ ንሕናን ባህልናን ንበርሰሉ ሓዲሽ ናይ ጀኦግራፍን ደሞግራፍን ለውጢ ሱር ዝሰድድ ዘሎ፡ ተባሂሉ ዝሕለፍ መኣስ ኮይኑ።
ናይ ርሑቕን ናይ ቀረባን ተዓዘብቲ፡ “ንዒንጡቕ ሃገር ብጉርብትና ክሱፋት ትሰራሰር። A tiny country makes the best of a bad neighborhood.” ዝብል ሓሳቦም ክሳብ ዘንጸባርቑ፡ ቀየስቲ መስርሕ ናይ ምግዳል ዘንጸፍዎ ናይ ሓሳባት ትሕዝቶ ኣብ ዕጹው ማዕጾ ንናይ ገዛእ ርእሱ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዘድንቕ፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ናይ ምውሳእን ምውድዳርን ብቕዓት ዘይብሉ፡ ንእብረ ዘይርዕም፡ ሓዲሽ ሓሳባትን ኣማራጺ መንገድታትን ዝሕሰም ከምዝኾነ ዝምስክር’ዩ። ብኻልእ ኣበሃህላ ንቐየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ዘይፍታሕ ጸገም መሲሉ ዝተራእዮም ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ንመራሕቲ ጂቡቲ ድርብ ስረ ኣዕጢቑዎም ይረአ’ሎ። ኣብ’ዛ 2017’ባ ከም’ዛ ስረኦም የዕጥቐና!
ዝኾነ ኾይኑ ብድሕሪ’ቲ ነዊሕ ኮለል ኣብ ኣርእስቲ፡ ዝናን ባህታን፡ ናጽነትን ሱቕታን፡ ብፍላይ ድማ፡
(ሀ) ብኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ዝተጻሕፋ መጻሕፍቲ፡
1. ኣይንፈላላ 1941 – 1950 2. ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ፡ ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ 1951 – 1955
(ለ) ብኣምባሳደር ዘውዴ ረታ ዝተጸሕፈት መጽሓፍ - የኤርትራ ጉዳይ 1941 -1963 ከምኡ’ውን
(ሐ) ብዶክተር ተኸስተ ነጋሽ ዝተጻሕፈት - Eritrean and Ethiopia The federal Experience ደጋጊመ ምስ ተወከስኩወን፡ ኣብ ኣእምሮይ ዝሰፈረት ትጽቢት፡ ኣቶ/ተጋዳላይ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ኣሪጉ ዓዲ ቅድሚ ምውዓሉ ብዛዕባ ቅዲ-ኣመራርሓ ናይ ኣቡኡ ማለት’ሲ ናይ ፈለማ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ክቡር ኣቶ ተድላ ባይሩ ዝትንትን መጽሓፍ እንተዝጽሕፍ’ሲ፡ ብንጽጽር ምስ’ዚ ኣብ’ዘን መጻሕፍቲ’ዚኣተን ተተንቲኑ ዘሎ ኣናብባ ናይ ታሪኽ፡ ትሕዝቶ ናይ መጽሓፉ እንታይ ምመሰለ ኔሩ? ትመስል ሕቶ ሕርኽርኽ ክትብለኒ ቀሊል እዋን ኣይበልዐትን።
ሓቂ ንምዝራብ ድማ፡ እቲ ዓሚ-ዓሚ ዘመን ብጥዑሙ!! ናይ ጀብሃ-ዓባይ ሰራዊት ካብ ጎላጉል ባርካ ክሳብ ጎቦታት ቆሓይቶን እምባሶይራን ይወናጨፉ’ለዉ። ህዝባዊ ሓይልታት ድማ ካብ ሳሕል ክሳብ ጎላጉል ዓላ ሰራዊት ክትምልምል ትውዕል ኣላ፡ ዝብል ወረ፡ ዓድን ዓውድን ከናውጽ እንከሎ፡ ኣሰሩ ተተኸቲሉ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ዝብል “brand name” ኣብ ስዊድን ኣሎ፡ ሱዳን በጺሑ’ሎ፡ ወይ ድማ ናብ ጎላጉል ባርካ ኣትዩ’ሎ ... ዝብል ወረ፡ ከም ንፋስ ሽው ይብል’ሞ፡ ብመንጽር’ታ ኣብ ቅድመይ ዝነበረት ንእሽቶ ዓለመይ፡ ካብ ወጻኢ ዝመጽእ ሰብ’ሲ፡ ከም’ቶም ስሕት ኢሎም፡ ምስ ቁርን ድሚማን ናይ ክረምቲ፡ ምብቋል ናይ ኩዕንቲ፡ ኣብ ግዜ ምዕጻው ቤት ትምህርቲ፡ ናብ ገለ ዓድታትን ቤተ ክርስትያናት ናይ ካቶሊክን፡ ብላንድ ሮቨር ቅልቅል ዝብሉ ዝነበሩ ሚስዮናውያን ፈረንጂ፡ ካብ ዓዲ ናብ ዓዲ እናተናጠረ ንንፉዓት ተመሃሮ ዕዮ-ምስክርን ናይ ብልጫ ሽልማትን ዝዕድል መራሕን ወዲዓበይትን መሲሉ ይረኣየኒ ስለዝነበረ፡ ኣኽብሮት ዝመልኦ ናይ ንእስነት ትጽቢት እንተዘይኮይኑ፡ ብዛዕባ ቅዲ-ኣመራርሓ ተጋዳላይ ሕሩይ ይኹን ብዛዕብ ሚዛን ኣረኣእይኡ ኣበ’ተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ጥልቕ ዝበለ ኣፍልጦ ካብ ቀደም ክሳብ ሕጂ ኣይኣከብኩን። ዕላማ ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ድማ፡ ኣብ’ታ መጽሓፍ ተላዒሎም ዘለዉ ሓሳባት ብዛዕባ ጉዳይ ናይ ብዙሓት መሰረት ብምግባር ርኢቶይ ንምሕዋስ’ምበር፡ ክጣበቐሉ ዝፍትን ፖለቲካዊ ይኹን ውድባዊ ኣባልነት የብለይን። ምናልባት ኣብ ትሕዝትኡ ቅር ከብል ዝኽእል ኣቐራርባ እንተ’ልዩ ድማ ይቕረታ ኣቐዲመ ተማሂረ ዝእረመሉ ናይ በይነይ ተበግሶ ኢዩ።
ምስ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ድማ ኣይንፋለጥን ኢና። ሕጂ ምስ’ዚ ኣብ ምብረሐይ ዘጋጠመኒ ናይ ስደት ኮለል ግን፡ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ናይ 2000 ኣቢሉ ኣብ ከባቢ ዋሺንግተን ዲ.ሲ. ብመልክዕ ኣኼባ ናይ ምቅዋም ዝሃቦ ሰሚናር ብምስታፍ’የ ብቐረባ ክርእዮን ዝብሎ ክሰምዕን ኣጋጣሚ ዝረኸብኩ። ሽዑ ካብ ዝበሎ ዘረባ፡ ትዝ ዝብለኒ ሕጂ፡ ንኢትዮጵያ ከይደ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ተራኺበ ኔረ፡ ንሱ ከም ዝበለኒ ድማ፡ ለውጢ ብውሽጢ ይምጻእ ብደገ፡ ንሕና ኣብ ኤርትራ ብሕጊ ዝቕየድ መንግስቲ ክህሉ’ዩ ትጽቢትና’ምበር ኩስቶ ወይ ድማ እከለ ክሽየም ኣለዎ ዝብል ሕልሚ የብልናን ኢሉኒ፡ ዝመስል መልእኽቱ ምሰ’መሓላለፈ ኣዝዩ ገረመኒ’ሞ ዘረብኡ ወዲኡ መደብ ሕቶን መልስን ምስተጀመረ ኢደይ ሓፍ ኣበልኩ፡ ክሓትት ወይ ድማ ርኢቶይ ክህብ ከኣ ተፈቕደለይ።
ካብኡ ዝተዋህበኒ ዕድል መሰረት ብምግባር፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ኣፍሪቃ ኮረያ ይመስላ’ሎ፡ ተባሂሉ ኣብ ዝግለጸሉ እዋን፡ ናብ ኢትዮጵያ በጺሕካ፡ ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ተዘራሪብካስ፡ እንደገና ድማ ኣብ ቅድሚ ኤርትራውያን ደው ብምባልካ ብጣዕሚ’የ ዘድንቐካ። ከምኡ’ውን ኣብ ቅድሜኻ ተኣኪብና ዝምልከተካን ዘይምልከተካን ሕቶታት ክንሓተካ ዕድል ስለዝሃብካና የመስግነካ። ንስኻ’ውን ከምዘይትስሕቶ ግን ወሪዱና ዘሎ ጸገም ንበይንኻ ክትፈትሖ ከምዘይትኽእል ኣይጠፍኣናን። ይኹን ደኣ’ምበር ጥንስቲ’ሲ እንተፈሰ’ት ዝሓረሰት ይመስላ ከም ዝብሉ መሰልቲ፡ ኣብ ከብድና ተደጒሉ ከም ረመጽ ዝህውጸና ዘሎ ጉዳይ ነተንፍሰሉ መድረኽ ስለዝኸፈትካልና፡ እዝጊ’ሃብካ! .... ምስ በልኩ፡ እቲ ብባሕሪ ሓሳባት ተዋሒጡ፡ ጸጥ ኢሉ ዝነበረ እኩብ ህዝቢ ንገለ ቁሩብ ደቓይቕ ክስሕቕን! ጉዥምዥም ክብልን! ተራእየ። ሕጂ ድማ ሕሩይ ተድላ መጽሓፍ ጽሒፉ ትብል ሓበሬታ ምስ በጽሐትኒ፡ እሞ ነዛ ኣብ ልበይ ሕርኽርኽ ክትብል ዝጸንሐት ሕቶ፡ ብዛዕባ ቅዲ ኣመራርሓ ናይ ፈለማ መራሕ-መንግስቲ ኤርትራ ትምልሰለይ ግዲ ትኸውን ብዝብል ትጽቢት፡
“Eritrea and Ethiopia
A front row cover at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution - 2016 .........
ዘርእስታ ሓዳስ መጽሓፉ ሕድር ውዕል ከይበልኩ’የ ካብ ኣማዞን ኣዚዘያ። ኣብ ሳልስቲ ናብ ኢደይ ምስ ዓለበት ድማ ንባብ ቅድሚ ምጅማረይ ብቕድሚትን ብድሕሪትን ናይ ገበራ ዘሎ ትሕዝቶ ፈተሽኩ። ኣይከምዝተጸበኹዎን ግን ብዛዕባ ትሕዝቶኣ ርኢትኡ ዘስፈረ፡ ጸሓፋይ፡ ተጋዳላይ፡ ተመራማራይ፡ ወይ ድማ ኣንባቢ ስለዘይረኸብኩ ሽዑ-ሽዑ’የ ከንፈር ምንካስ ዝጀመርኩ። ማለት’ሲ ምልኪ ማለት ደኣ ተለቭዥን ጋዜጣን ረድዮን ብሒቱ ከም ቃሕትኡ ዝምድር፡ ቅጭ እንተበሎ ድማ ንዝተማደሮ ሰብኣይ ኣጻፍዓ ኸዳሚት ጸፊዑ በ’ኹድር ዝሽንድሕ፡ ነዊሕ ቀይሕ ሓለንጋይ ጥራይ መኣስ ኮይኑ ዘስምዕ ... ብጸጋም ድዩ ብየማን ቦቚሉ ብዘየገድስ፡ መራሒ ንበይኑ ከዕልል ንእዋን ጽን ዘይብል እንተኾይኑ ኩሉ ንሱ እንዳኣሉ፡ ዝብል ጥርጣረ’ኳ ቅጅል እንተበለኒ፡ ንባብ ካብ ምጅማር ድሕር ኣይበልኩን።
በቲ ኣነ መልሲ ክረኽበሉ ዝጽበ ዝነበርኩ ሕቶ መሰረት ንባባይ ምስ ቀጸልኩ ድማ፡ ብዛዕባ ቕዲ-ኣመራርሓ ናይ ፈለማ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ክቡር መራሕ መንግስቲ ተድላ ባይሩ ኣብ’ዛ መጽሓፍ ሰፊሩ ዘሎ ታሪኽ፡ ምስ’ቶም ብተመሳሳሊ ትሕዝቶ ዘለዎ መጻሕፍቶም ኣብ’ታ መጽሓፍ ተላዒሎም ዘለዉ ናይ ታሪኽ ሊቃውንትን ተመራመርትን፡ ካብ ክመሳሰል ክፍለ ወይ ድማ ክእርም ዝፍትን ጻዕሪ ዝዕብልሎ ኢዩ። እኳ ደኣ ሕልፍ ሕልፍ ኢሉስ እቲ ዝተዓለመ መደምደምታ ምእንቲ ክውቃዕ ክሳብ ዝመስል፡ ነቲ ዝተባህለ ብቕድሚኡ ወይ ድማ ብድሕሪኡ ዘሎ ክፋሉ ብምግዳፍ፡ መካይን፡ ብሽግለታ፡ ኣጋርን፡ ካሮሳን ከይጋጨዋ ከም ዘስግእ ብዝሒ ኩርናዓት ናይ ኮምብሽታቶ፡ ናብ ዝመረጸቶ መዕለቢ ዘብጽሕ መተዓጻጸፊ ዝኸውን ኩርናዓት ይበዝሓ’ዩ።
ስደትናን ህሉው ኩነታት ናይ ዓድን ዓውድን ከምዝምስክሮ’ምበኣርከስ መስርሕ ገድልን-ምግዳልን ነቲ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን መሲሉ ዝተጀመረ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት፡ እንታይ ብእመት ደኣ ብመጽዓን’ኳ ክውሕዶ ናብ ዝመስል’ሞ መዓልቦ ዝኸውን ባይታ ናብ ዘይተቐረበሉ ርሕቀት ሃፍ ኣቢሉ’ዩ፡ ንመጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ንጎረባብትና ዓዲሉዎ ዘሎ። ዓለባ-ልቢ ዘይብሉ። ኣብ’ዛ 2017 ዘይረአናዮ ይፍጠረልና’ምበር፡ ዲክተይተር ጉድ ጌሩና ዝመስል ረስኒ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ብሓዲሽ ሓሳባት ኣየአንግዶን’ዩ ንህሉው ኩነታትና።
እ...ወ! ደገ’ዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ንካፒታኖ በርቲኒ ቀንጺሉ ኣንጻር ፋሺዝም ንኽዋጋእ፡ ምስ ሰራዊት ምንሊክ ተጸምቢሩ፡ ዝብል ኣናብባ ናይ ታሪኽ እዋኑ ሓሊፉ ግዲ ኮይኑ’ሲ፡ ናይ ሎሚ ኢትዮጵያ፡ ብመሰረት ናይ ትማሊ ውዕሎና ብኣንድነት ወይ ብምሕዝነት ምንብባር ካብ ዘይተኸኣኣልና፡ ምሳኻትኩም ምስ ደቂ መረብ ምላሽ’ሲ፡ እታ ን30 ዓመታት በረኻ ዘሕደረት’ያ ተባሂላ ትውቀስ ፊርማ ናይ ሃጸይ ምንሊክ ትዳንየና፡ ምባል ክሳብ ዝመስል፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብዘውድን ብደርግን ዘይተሓልመ፡ ተሓሲቡን ተገሚቱንን ዘይፈልጥ ናይ ጀኦግራፍን ደሞግራፍን መልክዕ ዘለዎ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ኣስፊላ፡ መጻኢ ዕድሉ ዕዮ-ገዛ ደቂ እዋን ክኽውን ኣንጺፋቶ’ላ።
እናሓደረ ዝቐልል ዕዮ-ገዛ ይግበሮ’ምበር፡ ደቂ መረብ ምላሽ፡ ምንሊክ ከምዝጠረረና ይሕሸና እናበልኩም፡ ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ ጥራይ እንተኾይኑ ምርጫኹም’ሲ፡ ረሓቑ ሕራይ ጻዕዳ ይጽናሕኩም ጥራይ! እንተደለኹም ኣግማል ኣስትዩሉ ንወደባትኩም። ደጊም ካልእ ኣማራጺ ክንፍትን ኢና ንሕና። ዘውድን ደርግን ደድሕሪ ወደባትኩም ክጎዩ ዝሓሸሽዎ ሂወትን ንብረትን’ኳ የሕምመና’ሎ። ምናልባት እቲ ኢትዮጵያ ብዘይካ ኤርትራ ከም ሃገር ክትቅጽል ኣይትኽእልን’ያ ዝብል ናይ ዘውድን ደርግን ሳንኩፍ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ሎሚ’ውን ክትሓቑኑዎ ባህ ዝብለኩም እንተኾይኑ ከኣ ክሳብ ዝጽዕየልኩም መጋርያኹም ሰሓኑ። ትማሊ ማለት ሎሚ ማለት ስለዘይኮነ፡ ብሸነኽና ኣብ’ታ መጋርያ’ቲኣ ከምዘይንስሕን ኣሰሚዕና፡ ባቡር ናይ መጻኢ ዕድልና ንዝውረሉ ሓዲሽ መንገዲ ቀይስና’ለና። ኣብ ጉዕዞ ድማ እንተ ንሕና ብዘይካኹም እንተ ንስኹም ብዘይካና መን ምንባር ከምዝስእን ንርእየሉ ዕድመ ይሃበና፡ ዝብል ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ካብ ወረቐት ሓሊፉ ብጽርግያን ብመንገዲ ባቡርን ከምዝተጻሕፈ ዘየንበበ ናይ ምግዳል መራሒ እንተ’ልዩ፡ ናብ ገዳም እንዳ’ቦና ምውታፉ፡ መን’ፈልጥ እንተ ተዓርቀ ምስ ኣምላኹ!
እንተ’ዚ ኣብ ትማሊ ደቂሱ ኣለኹ ንምባል ትልኽ ዝብል ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ግን ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ፡ ኣይኮነን ከጃህር፡ ምስ ሰብ ዘሐውስ ቅያር ክዳን’ኳ ዘይብሉ። ባኮ እንዳኣሉ ውሽጡ ደቀይ!
ሎሚ ድማ፡ ወድና-ጋልና ዓቢና-ንኡስና ማይ ገዲፍና ደም እንዳነባዕና፡ መዓልቱ ዘሕለፈ ኣጠማምታ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ምቑሳይ ንእዋን ኣየርብሕን’ዩ ምባል፡ እምበርዶ ኤርትራዊ’ዩ እዚ ሰብኣይ ብዝመስል ጎቦ ዓይኒ ዘጠማምት ኣይመስለንን። ስለ’ዚ ከም ቀደም ይመስለክን ውሕዥ ይወስደክን! ከምዝብሉ መሰልቲ፡ መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ጀብሃኦም ሻዕብያኦም ኣብ ብትማሊ እናተጃህሩ፡ ምስ እዋን ከይተበራበሩ፡ ኣጽቂጦም ክሳብ ዝቕበሩ ዝቖረጹ’ዮም ዝመስሉ ዘለዉ። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ከኣ ተነጺፎሙና ምውዳቖም’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ እዛ ሓዳስ መጽሓፍ፡ ሽሕ’ኳ ሕሩይን ኢሳያስ ኣፈወርቅን ብቐዳመይትን ካልኣይትን ታሪኻዊ መልክዕ ሓሳባት ናይ ኤርትራ ይፋለጡን ይመያየጡን ከምኡ’ውን ብጎቦ ዓይኒ ይጠማመቱን ከምዝነበሩ ትዝክር’ኳ እንተኾነት፡ ብዛዕባ ናይ ሓባር ዕላምኦም እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ፡ ምናልባት’ውን ንህዝቢ ኤርትራ ከመ’ቢሎም ካብ መቕዘፍቲ ናይ ኲናት ከምዘናግፍዎ ይመያየጡ ከምዝነበሩ ትዝ ዝብላ ኣይትመስልን’ያ።
ብፍላይ ናብ’ታ ሳልሰይቲ መልክዕ ሓሳባት ናይ ኤርትራ ገጻ እንክትቀርብ ከኣ፡ ብድሕሪ ናጽነት ኣብ ዝነበረ ሓጺር ናይ ሰላም እዋን፡ ኣብ መንጎ ገባርን ተጋደልትን፡ ብስራሕን ብምንብባርን፡ ኣብ’ታ ሓጻር ግዜ ዝተጋህደ ዘይምጥዕዓም፡ ኣብ ታሪኻዊ ጉዕዞ ናይ’ቲ መስርሕ፡ ናይ ህዝቢ ረብሓን ድሕነትን ቀዳምነት ክወሃቦ ከምዘይተሰርዐ ዘነጽር መልክዑ ተቐሊዑ ከምዝነበረ ትዝ ከምዘይብላ፡ ኮሊላ ኮሊላ ከም’ቶም ዝቐደሙ መጻሕፍቲ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ብምልኪ ፕረሲደንት ኢሳያስ ምምስማስ ዝሸፋፈን’ዩ ዝመስላ እዚ ብሰንኪ ናይ ሓሳባት ድኽነት ዝሕመስ ዘሎ ናይ ብዙሓት ኣድማስ።
ምልኪ ማለት?
ሓቂ ምዛራብ ዝመርጽ ናይ ፖለቲካ መስመር የለን ክበሃል እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ መስርሕ ምምልማል ምልካዊ ስርዓት፡ ንህዝቢ ብናይ ዲክተይተር ስላዕ ቅድሚ ምርዕራዕ፡ ኣብ ታሪኻዊ ጉዕዞ ናይ’ቲ መስርሕ ኣማራጺ ክሕብር ንዝፈተነ ኣባል ብዘይኣገባብ ክቕጥቀጥ ክእሰር ክቕንጸል እንከሎ ምጥቓዕ’ዩ ዝስራዕ። ስለ’ዚ ዱልዱል መሰረት ምምልማል ምልካዊ ስርዓት፡ ምሳሉ ዝገለጸ ኣባል እንክቕንጸል ምጥቓዕ ዘቐድም እንተኾይኑ፡ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ ፍርዲ-ንጉስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ብሕጂ’ውን ንሓደስቲ ሓሳባት እብረ ብምሃብ’ዩ ፋሲካ ዝርከብ።
እቲ ዝገርም፡ መን’ዩ ጎብለል ናይ’ዚ ዞባ ንምፍላይ ዝግበር ጥምጥም’ዩ እናተባህለ እልፊ ኣእላፍ መንእሰያት ዝቐዘፈ፡ ዘሕዝን ኲናት ብጉልባብ ባድመ ናይ መን’ያ ምስ ተኻየደ፡ ናይ ወያነ (ism) ንናይ ሻዕብያ (ism) ብፖለቲካዊ ወተሃደራዊ ይኹን ብአኮኖምያዊ ኣኹድር ረጊሓ-ሸንዲሓ ኣላሽ ምሰ’በለታ፡ ናብ ተቓወምቲ ዝተቐየሩ መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ክሳብ ሽዑ ንምልካዊ ኣሰራርሓ ከምልኹ ዓድን ዓውድን ከምዘየደናገሩ፡ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ምስ መረረ፡ ንህሉው ኩነታት ናይ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት በትሪ መንግስቲ ዝመንጠለ ውልቀ መላኺ ዝፈጠሮ ተርእዮ፡ ኣምሲሉ ዘቕርብ ኣናብባ ታሪኽ ብምዝራእ ንመስርሕ ለውጥን ዕርቅን ፋሕ ብትን ከብልዎ እንተዘይኮይኑ፡ ሓዲሽ ሓሳባት ከቕርቡ ወይ ድማ ናይ ካልኦት ክቕበሉ ኣይረኣዩን ዘለዉ።
ስለዝኾነ ድማ እዚ ዝምባለ’ዚ፡ ሕማም ድሓር ናይ ምግዳል ኮይኑ ነቲ ሓዲሽ ሓሳባት ጨኒቑዎ ዘሎ ናይ ለውጥን ዕርቅን ጉዕዞ ሱሩ መሰረቱ ሸፋፊኑ መፍትሒኡ’ውን ተስፋ ክሳብ ዘቑርጽ ክሓላልኾ ይርአ’ሎ። ትሕዝቶ ናይ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ’ዚኣ ድማ፡ መራጉድቲ ናይ’ዚ ዓድን ዓውድን ከደናግር ዝጸንሐ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ክመስል ዝፍትን ጻዕሪ እንተዘይኮይኑ፡ ከም’ቲ ኣርእስታ ዝሕብሮ ንመስርሕ ለውጥን ዕርቅን ዘስብሕ ሓዲሽ ሓሳባት የብላን።
ብዘይ ምግናን ግን፡ ናይ ጸሓፋይ ፖለቲካዊ ዝምባለ ካብ ንእስነቱ ንመሪሕነት ከምዝተመልመለ ትገልጽ’ያ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ምግዳል ይኹን ኣብ ምንቅስቓስ ናይ ተመሃሮ ዘሕለፎ ንጡፍ ተሳትፎ ብመሪሕነት’ዩ ዝንጸባረቕ። ይኹን ደኣ’ምበር ትሕዝቶ ናይ’ዛ መጽሓፍ ከም ዝዝርዝሮ- ኣነ ወዲበዮ ... ኣነ መሪሐዮ .... ኣነ ሰሪዐዮ .... ኣነ ኣርቂቐዮ... ዝዓይነቱ ጨው፡ ምሒር በዚሑ’ሲ፡ ንጽምኢ ማይ፡ ብማይ ገርግሱም ምርዋይ፡ ዳርጋ’ዩ ዘጥዕሞ መቐረት ንባባ። ምናልባት እቲ ጉዕዞ ሰሊጡዋ በቲ ከምኡ ዝመስል ቅዲ’መራርሓ ትምራሕ ዝነበረት መስርሕ ናብ ዓወት በጺሓ እንተትኸውን ኔራ ድማ፡ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ’ሲ፡ ካብ’ዛ ፋሕ ብትን ተብለና ዘላ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ትሓይሽ መወዳእታ ንኽትህልዋ ተስፋ ትህብ ኣማራጺት ዕድል ከምዝተሓሸሸት ዘተሃራርፍ ዓይነታዊ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ኣይተንጸባርቕን’ያ።
ብመንጽር’ቲ ቀንዲ መበገሲ ናይ ቃልሲ፡ ማለት’ሲ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን ዝብል መስርሕ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ብዝንጸባረቕ ጻዕሪ እንክትረአ ድማ፡ ሰባት ይኹኑ ሓሳባት፡ ሓንሳብ መንቀሳቐሲ ወረቐት፡ ግልብጥ ኢሎም ድማ መወሳወሻ ወረቐት ክቐያይሩ ሸውሃት ናይ ንባብ’ዮም ዝፈታተኑ።
ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
ኣብ ገጽ 22 ናይ’ዛ መጽሓፍ ካብ ዘሎ ጽሑፍ “ብሸነኽ ኣደይ፡ ኣቦሓጎይ፡ ገብረማርያም ካብ ጸዓዘጋ እዮም። ጸዓዝጋ ድማ ወልደሚካኤል ክሳብ ዝምንዝዖም’ሲ፡ ምቕማጥ መኳንንቲ ናይ ሓማሴን’ያ ኔራ (Tsazega, the seat of the Lords of Hamasien)። ብፍላይ ጥልያን መግዛእቶም የጣጥሑሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ኣብ መንበር ጸዓዘጋ ዝጸንሑ ወራስ ዓራት መኳንንቲ ሓማሴን (Scion of Tsazega) ከኣ ፡ ደገ’ዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ይበሃሉ። ደገ’ዝማቲ ኣብ ቅድሚኦም ዘሳፍሕ ዝነበረ መግዛእቲ ጥልያን ቅጭ የምጽኣሎም’ሞ፡ ኣንጻሩ ክጋደሉ ይውስኑ። ሓደ መዓልቲ በርቲኒ ንዝስሙ ናይ ጥልያን መኮነን ስጉምቲ ብምውሳድ ከኣ፡ ሓደ ምባል ጀመሩ። ካብኡ ገድሎም ንምቕጻል ዓሳኽሮም ኣኸቲሎም ናብ ሰራዊት ሃጸይ ምንሊክ ተጸምበሩ። ሃጸይ ምንሊክ ድማ ብናይ ደገ’ዝማትን ዓሳኽሮምን ወተሃደራዊ ስርሒት ተገሪሞም፡ ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ፡ ብምባል ኣድንቖቶም ኣንጸባሪቖም ይበሃል’ዩ ይብል’ሞ፡ ኣቦሓጎይ ገብረማርያም ከኣ ሓደ ካብ’ቶም ምስ ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ናብ ሰራዊት ምንሊክ ዝተጸምበሩ ወተሃደራት ነበሩ፡” ይውስኸሉ።
ይኹን’ስኪ ሕራይ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ካብ ኣፍ ሃጸይ ምንሊክ ወጺኡ እንተኾይኑ፡ ዝምስክረሉ መርትዖ ይርከብዶኾን ይኸውን ዝብል ሕቶ ዘድልዮ ኣይኮነን። ኣብ መጽሓፍ ካብ ሰፈረ’ሞ፡ ኣብ ግዜ ጣልያን ወራሲ ዓራት መኳንንቲ ናይ ሓማሴን ዝነበሩ፡ ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ይበሃሉ ኔሮም ካብ ተባህለ፡ ስም ይመርሕ ጥዋፍ የብርህ ከም ዝብሉ መሰልቲ፡ ኣበራ ሃይሉ ዝብል ስም ደኣ ካብ ናብ ቋንቋ ትግርኛ ናብ ቋንቋ ኣምሓርኛ’ዶ’ይኮነን ዝቐርብ ምባል፡ ሽዑ’ኮ ዶብና ኣይተጠረረን’ዩ ኔሩ ዝመስል መሸፈጢ እንዳ ዝናን ባህታን ዘመኽንየሉ ኣይመስለንን። ከምኡ’ውን ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ፡ ቃልሲ ንምጅማር ድዮም ንካፒታኖ በርቲኒ ቀቲሎሞ ወይስ ካልእ ፈተና ኣራኺብዎም’ዩ፡ ዝብል ሕቶ ወስ ምባል’ውን፡ ናይ ናጽነት ግራት ግብሪ ካብ ምሕዳግ ሓሊፉ፡ ናይ ስደት ግራት ግብሪ ዘሕድግ መፈራርሂ ዘለዎ ኣይመስለንን። እንተ’ዛ ንደገዝማቲ ምስ ዓሳኽሮም፡ ጎቦታት ሳሕልን ጎላጉል ባርካን ገዲፎም ናብ ምንሊክ ዝወሰደቶም ንፋስ ግን እዛ ብርኩታ እምኒ’ላታ ትብል ምስላ ተዘኻኽር’ያ። ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ።
ምናልባት’ውን ከም’ቲ ኣብ ገጽ 12 “After the collapse of the religious war of Gragne (1528 - 43)against the Abyssinian state, in 1542 Gonder, the capital of the of Ethiopian emperors became one of the centers of learning of the Orthodox Tewahdo Church, towards which Eritrean scholars were drawn. Most Eritrean priests were ordained there.” ተዘኪሩ ዘሎ ናይ ዝምድና ዓይነት ደገዝ’ማቲ ኣበራ ሃይሉ ፊደል ክቖጽሩ እንዳ ሃለቃ ስለዘየንግሁ ወይ ድማ ብዛዕባ’ቲ በ’ምሓርኛ ዝተጻሕፈ ትሕዝቶ ውዕል ውጫለ ስለዘይሰምዑ’ዮም፡ ምስ ሰራዊት ሃጸይ ምንሊክ ተወዲቦም ኣንጻር ጥልያን ክዋግኡ ወሲኖም ዝመስል ኣበሃህላ ንስጉምቶም ዝገልጾ ኣይመስለንን። ኣብ እዋን መሓመድ ግራኝከ ኤርትራውነት ኔሩ ድዩ ዝብል ሕቶ’ኳ ርኢኻ ከምዘይረአኻ ሸለል ምባሉ’ሓይሽ።
ዝኾነ ኾይኑ እዚ ንኽትዋዘየሉ’ኳ ዘሕንኽ ብላይ (old-fashioned) ናይ ተበለጽትን መሳፍንትን ኣበሃህላ ከመይ’ሉ’ዩ ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ኣንፈት ዘይብሉ እዋን፡ ማለት’ሲ ድሕሪ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ተፈጢሩ ንዘሎ ኣዝዩ ተኣፋፊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን መፍትሒ ዝኸውን ንቕድሚት ዝጥምት ሓሳባት ኣለኒ’ሞ ኣንብቡኒ ኣብ ዝብል “Eritrea and Ethiopia፡ A front row cover at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution - 2016 ሓዲሽ መጽሓፍ ዘስፍሮ ብቕዓት ረኺቡ እንድዒ።
ኣይፍለጥን ግን ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ’ውን ከም በዓል ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም...፡ ከምኡ’ውን ካልኦት ብዙሓት ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ብትውልዲ ኢትዮጵያውነት ዝብጸሖም ኤርትራውያን ጀጋኑ’ዮም ክበሃል ይድለ ከይህሉ ዘየጠራጥር ኣይኮነን። ምናልባት’ውን ንግስተ ሳባ ምስ ንጉስ ሰለሞን ኣንሶላ ክቀናጠጣ ቀንየን ካብ እዮሩሳለም ናበ’ኽሱም ክምለሳ እንከለዋ ኣበ’ስመራ ማይ በላ ዝብል ናይ ሩባ ስም ገዲፈን’የን መረብ ተሳጊረን ይብል’ዩ’ሞ ኣፈታሪኽ፡ ዓሳኽረን’ውን ንእገረመንገዶም ሓደ-ኽልተ ኣወዳትን ኣዋልድን ወልፊጦም’ዮም መረብ ተሳጊሮም ዝመስል ምጥርጣር ክወሰኸሉ’ዩ ዝድለ ዘሎ?
ብርግጽ ግን እዚ ምኩሕ ኣበሃህላ’ዚ ይትረፍ ንታሪኽ፡ ንዘቐራ ይኹን ንመማቕርቲ ስነጽሑፍ ዘብቅዕ መልእኽቲ የብሉን። ከም መማቕርቲ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ሓንሳብ ምስ ተዘራአ ግን፡ ሰኣን ጽህይ-ጽህይ ዘብሎ ናይ ሓሳባት ምዕባለ፡ ኣብ ዝምድና ህዝብታት ክልቲኡ ስግር ሩባ መረብ ኣሕዲሩዎ ዘሎ ምግምማት ግን ቀሊል መርገም ኣይኮነን።
ምናልባት ንሳዕቤኑ ብኣብነት ምዝካሩ ዘድሊ እንተኾይኑ፡ ኣብ እዋን ምብራዕ ፖለቲካ ናይ ባድመ፡ ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኤርትራውያን’ኮ ንሽሕ ሃመማ ሓንቲ ፍሊት’ያ ..... ትኣኽሎም፡ ብምባል’ዮም ዝገልጽዎ ንዓቕምና ክሳብ ምባል ደፊሮም ኲናትን ቅርሕንትን ዘሳወሩሉ ኣርዶወረ፡ ታሪኻዊ ጽልዋ ናይ’ዚ ትምክሕቲ’ዚ’ዩ ዘንጸባርቕ። ከምኡ’ውን ኣብ እዋን ምብራዕ ፖለቲካ ናይ ባድመ፡ ናይ ኤርትራ ሓይሊ ኣየር ካብ ድምጺ ዝቕልጥፋ ሚግ-29 ተዓጢቑ ምስተባህለ፡ ንመንገዲ ኣየር ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ቦሌ ምሕዳር ከቕስና ስለዘይከኣለ፡ ንግዜኡ ነፈርታ ሒዛ ናብ ናይሮቢ ክትግዕዝ’ያ ዝብል ወረ ኣብ ጋዜጣ ክሰፍር ጀመረ። ኣይደንጎየን ድማ፡ ንግዜኡ’ሲ ኣዝዩ ዘመናዊ ጸረ-ኣውሮፕላን ኣብ’ቲ መዓርፎ ነፈርቲ ተተኺሉ’ሎ ዝብል ወረ ተወሰኸሉ። ካብኡ ኣብ ቀዳማይ ገጽ ናይ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ “ሚሳይልስ ሕራይ ሰብከ” ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ ጽሑፍ፡ ቦሌ ምስ ምሳይሉ ዘርኢ ስእሊ ኣዓጂቡ ከም ዝወጽአ ትዝ ይብለኒ ሕጂ። ቁጽሪ ናይ’ታ ጋዜጣን ዕለታን ዘይምዝካረይ ይቕረታ።
ብዘይምግንናን እምበኣርከስ “ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ” ትብል ናይ ዣህራን ፈኸራን ኣበሃህላ ምስ መሰል ይኹን ምስ ምኹስኳስ መልክዕ ዜግነት ናይ ኤርትራውነት ዘራኽብ ትሕዝቶ የብላን። ብርግጽ ግን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ዘንጸፍዎ ፍልስፍና ዝናን ባህታን ወይ ድማ ንኢትዮጵያውነት ዘቆናጽብ ትምክሕቲ፡ ክሳብ ክንደይ ቀይዲ በተኽ ምንባሩን፡ ደረት ጀብሃን ሻዕብያን ከምዘይጥርሮን፡ ትምስክር ናይ ታሪኽ ጎደፋ ኢያ’ሞ፡ ኣብ መጽሓፍ ካብ ምጥርናፋ፡ ንሓዋሩ ካብ ዓድን ዓውድን ኣርሒቑ ምእንቲ ክጽርግፋ ናብ ውሕዥ መረብ ምውታፋ፡ ንዓድን ዓውድን ዘርብሕ’ዩ፡ ከም ርኢቶይ።
Separatist (ናብ ትግርኛ ተርጒምካ ተገንጸልቲ ክትብላ ዘይምቅርቲ!)
ትግራይ-ትግሪኚ በሉኒ እናበለ ኣብ 1943 ትንፋስ ዝሰኹዐ ፓርቲ፡ ክነጻጽሎ ዝሓለነ ፖለቲካዊ እምኒ ምድሪ ከይጠረረ፡ ተነጸልቲ በሉኒ ክብል (Soon after, the party started calling itself “separatist”, although from which politico-territorial body it aspired to separate. P.45) ኣይደንጎየን። ዝብል ጽሑፍ ይንበብ።
ይኹን ደኣ’ምበር ነዛ separatist ትብል ምርጽቲ ናይ እንግሊዝ ቃል፡ ምስ’ዚ ኣቐዲሙ ክመሓላለፍ ተፈቲኑ ዘሎ መልእኽታ ዝወዳደር ካልእ ሓሳብ ዘሰክማ ኣብ ገጽ 21 ከም’ዚ ዝስዕብ ይንበብ። “ኣብ ሞንጎ ምምሕዳር እንግሊዝን ምንቅስቓስ ማሕበር ፍቕሪ ሃገርን ሰፊኑ ዝነበረ ምፍሕፋሕ ናይ መግዛእትን ጸረ-መግዛእትን መልክዕ’ዩ ኔሩዎ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ተፈሪ መኮነን ንመሃር ዝነበርና ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ዘጋጥመና ዝነበረ ተጻብኦ (hostility) ግን በብቑሩብ ናብ ካልእ ዝምባለ ዘለዎ ናይ ቃልሲ ዓይነት፡ ማለት’ሲ ንኤርትራ ዝንጽል (ዝፈሊ) ናይ ቃልሲ መንፈስ ገጹ ኣምርሐ። “In Addis Ababa, at the Teferi Mekonen School (TMS), my generation of Eritreans were confronted by hostility that eventually led to another form of conflict, namely, the struggle for national independence that strove to separate Eritrea.” ይብል።
እዛ ዘረባ’ዚኣ ኣብ ዋዕላ ቤት ገርግሽ፡ ተድላ ባይሩ ...ዓደይ ፍሉጥ ዓውደይ ፍሉጥ ... ክሳብ ዝብል ጌሩዎ ንወልደኣብ ወልደማርያም ምስ ዝብል ኣናብባ ታሪኽ ንምምስሳል እንተዘይኮይኑ፡ ኣቦታት ክፈትሕዎ ዝፈተኑ ሕቶን፡ ክጸርጉዎ ዝጀመሩ ጽርጋያ መጻኢ ዕድልን እንታይ ከምዝመስል ኣዘኻኺራ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ተፈሪ መኮነን ንደቂ ሓፋሽ ዘይወሃብ ልዑል ክንክን ምእንቲ ክረኽቡ ተመሪጾም ዝተኣከቡ ደቂ መኳንንትን መሳፍንትን የባእሰና ኔሩ ዝብልዎ ሓሳባት ድማ እንታይ ከምዝመስል ኣነጻጺራ ተቕርብ ኣበሃህላ’ያ ትመስል ከም ርኢቶይ።
The rootless urbanized “Asmarinos” ................... ሰጥ በሊ መሬት ብዕዋላ ተገዝኢ!
ኣብ ገጽ 241 ድማ እቲ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ሃገረሰብ-ኣዝማሪኖ ዝብል እንዳ ዝንና ባህታን ዝዘርእዎ ጉርዲ-ምርዲ ናይ ዘረባ፡ ኣብ ሚዛን ብምእታው ሃገረሰብ ዝብል ቃል ንደቀ’ባት ዘመልክት ናይ ክብሪ ቅጽል ተባሂሉ ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ’ሎ። ኣስማሪኖ ዝብል ቅጽል ግን መፈስሕን ምልክት ናይ ምዕባለን መሲሉ ካብ ምግዳል ክሳብ እንዳ ገባር፡ ካበ’ስመራ ክሳበ’ዲስ ኣበባ ልሙድን ምሩጽን ቃል ኮይኑ ከምዝጸንሐ መዘኻኸሪ ዝደሊ ወዲ ገዛውትና/ጓል ገዛውትና ት/ዝህሉ ኣይመስለንን። ይኹን ደኣ’ምበር ከም’ቲ ድሕሪ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳይ ኣተኣላልያ ውጽኢት ናይ’ቲ ኲናት ዝተጋህደ ምስንጣቕ መሪሕነት እንዳ ዝናን ባህታን ዘቃልዖ ዑቑር ምስጢር፡ ናይ መንነትን ርእሰተኣማንነትን ቅልውላው ዘጥቅዖም መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን ኣብ ውሽጥና ኮይኖም ክሳብ መኣስ’ዮ ኣእምሮና ዝብጽብጹና ከምዝተባህለ ንምዝካር ክሳብ ዝመስል (The rootless urbanized “Asmarinos”) ዝብል ገላጺ ሓረግ ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ’ሎ። ደቂ ገዛውትና ኣይስምዑ! ብምቕጻል ድማ “...The rootless urbanized “Asmarinos” (urbanized residents), in their drive to eradicate Eritrean history and culture…” ዝብል ጽሑፍ ይንበብ። ኣቤት ጉድ፡ ለከ! ኣብ እዋን ምግዳል፡ ብፍላይ ኣብ ገበላ እንዳ ገባር ሰጥ በሊ መሬት ብዕዋላ ተገዝኢ ክሳብ ምባል ተበጺሑ ኔሩ’ይ ዝበሃል ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን።
ስለዝኾነ ድማ ኣነ ወዲ ሓርበኛ፡ ንስኻ ወዲ ባንዳ ... ኣነ ቀዳማይ ንስኻ ጭራ፡ ኣነ ኣዝማሪኖ ንስኻ ሃገረሰብ ... ዝመስል ናይ መማህርቲ ውድድር ምስ ተሓወሳ ናብ hostility ተቐይራስ፡ ካብኡ ድማ “.. hostility that eventually led to another form of conflict, namely, the struggle for national independence that strove to separate Eritrea.” “ናብ ምግዳል ምእንቲ ምግንጻል ኤርትራ ማዕቢላ” ንምባል እንተኾይኑ ኣብ መጽሓፍ ሰፊራ ዘላ፡ ከም’ዚ ዝመስል ናይ መሳቱ ናይ መማህርቲ ናይ ደቂ መኳንንቲ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብጎቦ ዓይኒ ምጥምማት’ሲ፡ ክፋል መንቀሊ ሓሳባት (foundation myth) ናይ ምግዳል’ዩ ኔሩ ክበሃል ይድለ’ሎ ናብ ዝብል ገምጋም ከምርሕ’ዩ። ከምኡ ዝመስል መልእኽቲ እንተኾይኑ ክመሓላለፍ ዝድለ ዘሎ ድማ፡ ዝሓለፈስ ሓሊፉ’ሎ’ሞ፡ ንትሕዝቶ ናይ’ዚ መልእኽቲ’ዚ ምስ እዋን ምእንቲ ከነሰማምዖ ኣበይ ኢና ነሽርፎ እንተበልናዮም፡ ባዕልኹም ትፈልጡ’ዶኾን ይብሉና’ኾኑ መራሕትና።
ግደ ሓቂ ግን መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን ኣብ ታሪኽ ናይ ቤት ትምህርቲ እንተጸቒጦም’ሲ፡ ነዛ ፋሕ ብትን ተብለና ዘላ ውጽኢት ናይ ተግባሮም ርእዮም፡ ምስ መማህርቶም ምስ መዓብይቶም ምስ ደቂ ገዛውቶም፡ ምፍኽኻርን ምትህልላኽን ከም ዘይቀደወቶም ቆብ ኣቢሎም፡ ሓንቲ ሰንበት ምሰ’ባት ነብሶም ተውዕሎም ቁርጺ-ፍቓድ ጥራይ፡ ከም መርዓት ውሻጠ ኣብ ጸልማት ተሓቢኣቶም ከምዘላ ክነቕሑላ እዮም። ካብኡ ምእንቲ ናይ ሓባር ዓወት እሂን ምሂን ምብህሃል ከተቕልለሎም ትኽእል ዓባይ ዕድል፡ መዳሕንታ ኣብ ቤትትምህርቲ ተቐቢራ ከምምዘላ ክረኽብዋ እዮም። ኢየሱስ ሕጻን ካብ’ዛ ተዝካር ዕለተ ልደቱ ጀሚሩ ዝሓለፈ ሕሰምኩም ዝመጽእ ድማዕኩም ይግበሮ እናበለ ማ’ጨሎቱ ይንጸገሎም!
እስኪ ነዛ ኣበሃህላ’ዚኣ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ዝሰማዕኩዋ ዕላል ክውስኸላ፡ ኣብ እዋን ምግዳል’ሲ ሓደ ኣባል ናይ ክፍሊ ህዝቢ ዓዲ ሙሉእ ኣብ ባይቶ ኣኪቡ፡ ከንቅሕ!! እንከሎ፡ ምእንታኹም ንጋደል ምእንታኹም ንመውት ምእንታኹም ኣብ በረኻ ንነብር ኣለና ... ዝብል ጸብጻብ የብዝሓሎም’ሞ፡ ሓደ ዓቢ ሰብኣይ ክሓቱ ኢዶም ሓፍ ኣበሉ። ካብኡ እሞ ወደሺ ምእንታኹም ኩሉ ምእንታኹም ... ኢና ንጋደል ዘለና እንተኾንካ ትብለና ዘለኻ’ሲ፡ የቐንየልና ወደይ ሃብሮም። ኮይኑ ግን ምእንታና እንተኾይኑ ትጋደሎ ዘለኻ፡ ይትረፈና ደሓን፡ ግደፎ’ሞ ሓዳርካ ግበር እንተንብለካኸ ምገደፍካዮዶ በልዎ ይበሃል። ዘረባ እንተ’ብዚሐ ይቕረታ! እንተዘይኮነ ግን ኣነጻጽፋ ሓሳባት ናይ ምግዳል ናይ ቤት ትምህርቲ ህልኽ’ውን ኣለዎ ክበሃል እንተኾይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ክሳብ ክንደይ ናይ ሓሳባት ድኽነት ከም ዘጥቅዖ ዝምስክር’ዩ፡ እንተሓወስኩሉ ካብ ሓቂ ዝረሓቕኩ ኣይመስለንን። ጌጋ’ኽለኣለይ!
ኣብ’ዛ መጽሓፍ ካብ ዝተባህለ ንኣይ ዝሓደሰኒ ናይ ታሪኽ መልክዕ፡ ናይ ፕሮተስታንት (ከኒሻ) ሃይማኖታዊ ጽልዋ ኣብ መስርሕ ምንጻፍ ሓሳባት ናይ ምግዳል ሓንቲ ኮይና፡ ብዛዕባ ከኒሻ ንኽፍትሽ’ያ ደሪኻትኒ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ብእምነት’ምበር፡ ጸበል ብምጽማቑን ነቕሽሽቲ ብላዕ ብምሃብን ድሕነት ኣይሽመትን’ዩ እናበለ ናይ ለውጢ መስርሕ ዝጀመረ’ሞ፡ ኣብ 41 ዓምቱ ጓል 26 ድንግል ካብ ገዳም ኣኾብሊሉ ዝተመርዓወ፡ Martin Luther, Church-splitter (3, 80) ኣብ ዩተንበርግ ዩኒቨርሲቲ ዝነብር ቀሽን ናይ ተኦሎጂ ፕሮፈሰርን’ዩ ዝነበረ። ኣዋጁ ወግዓዊ ንምግባር ድማ፡ በዚ ናይ እዋን ኣበሃህላ፡ እዚ ናይ ሮማ ጳጳስ ክሳብ መኣስ’ዩ ምእንቲ ክትመሓሩ 2% ክፈሉ ክብል ተኸኸ ዘብለና ንምባል ክሳብ ዝመስል፡(wrote out a list of 95 theses objecting to the indulgences authorized by the pope to raise money for building St Peter’s Basilica) (10 -31- 1517) ናይ ተቓውሞን ተሓድሶን ሓሳባቱ ክትጥርንፍ ዘርቀቓ ጽሕፍቲ ኣብ ማዕጾ ቤተክርስትያን ለጢፉ ቅዳሕ ድማ ናብ ኣቡን ለኣኸ።
እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን፡ ነዚ ስጉምቲ’ዚ ስዒቡ ኣብ አውሮጳ ዝተጋህደ ፍልልይ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንሕስያ ኣይነበሮን። ኣብ መንጎ ደለይቲ ለውጢ፡ ማለት’ሲ ሰዓብቲ ሉተርን (ከኒሻ) ሰዓብቲ ጳጳስ ናይ ሮማን (ካቶሊክ) መሪር ኲናት ኣባሪዑ ንልዕሊ 100 ዓመታት ቀጺሉ፡ ክንደይ ንብረትን ሂወትን ዘብረሰ ታሪኽ’ውን ሓሊፉ። ሎሚ ድማ እዛ ሉተር ኣዋጁ ኣብ ማዕጾ ቤተክርስትያን ዝለጠፈላ ዕለት ኣብ’ዛ 2017 መበል 500 ዓመታ ከተኽብር’ያ። መራሕቲ ክልቲኡ ሃይማኖታት ድማ ሓቢሮም ንፈጣሪ ብምምላኽ ንለውጥን ዕርቅን ኣብነት ክኾኑ ክፍትኑ እዮም። ድሮ’ኳ ጳጳስ ፍራንሲስ ነዚ ኣብነታዊ ተግባር ከተባብዑ ኣብ 2016 ናብ ሉተራዊት ስዊድን በጺሖም።” ዝብል ሃይማኖትን ፖለቲካን ዘዋስብ ጥርኑፍ ሓሳባት ረኸብኩ።
ንሃይማኖት መሰረት ብምግባር፡ ካብ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ ዝንበብ ጽሑፍ ከምዝሕብሮ ድማ፡ ስርዓተ ኣምልኾ ናይ ክርስትና ብኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖትን ብግእዝን ዝተዓብለለ ልማድ ሰፊኑ ኣብ ዝነበረሉ መድረኽ ብ“ምንቃቓስ ንባብ ወንጌል” ዝእከብን ዝውደብን ሓዲሽ መንፈሳዊ ኣገባብ ከምዝተጀመረ’ሞ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ቋንቋ ትግርኛ ከምዝተተርጎመ ብኣድንቖት’ዩ ዝሕብር። እቲ ዝገርም ወዮ ብስም ምንቅስቓስ ንባብ ወንጌል ዝፍለጥ ሓዲሽ ኣገባብ ስርዓተ ኣምልኾ፡ ኣብ ምንጻፍ ሓሳባት ናይ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ተራ ኔሩዎ’ዩ ክበሃል ካብ ተደፍረ፡ እሞ ኣብ’ዛ ዝምባለ’ዚኣ ናይ ሃይማኖት ፍልልይ ድዩ ወይስ ፍልልይ ኣበ’ተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናብ ናይ ቃልሲ መንፈስ ዝመርሐ ዝብል ሕቶ ዘልዕል’ዩ። ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ ከም’ታ ንሉተር ሰዓብቱን ዘጋጠመቶም እንዳኣላ፡ ተኣምራት ዘይብላ! መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ግእዝ ናብ ትግርኛ ተርጒሙ ሓፋሽ ይንቃሕ፡ ሓፋሽ ይወደብ .... ዝብል’ሞ፡ ኣቕሽሽትን ቤተክርስትያናትን ዘይመርሕዎ ናይ ወንጌል ንባብ/ትምህርቲ ዘተባብዕ ናይ ክርስትና ዓይነት፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ይሰርጻ’ሎ ዝመስል ተርእዮ፡ ምስ’ቲ ማዕጾ ዓጽዩ ቤተመቕደስ ዝዓጥን፡ ቤተመንግስትን እንዳ መሳፍንትን ዝባርኽ ዝነበረ ሕዱር ባህልን ልምድን ፊት-ንፊት ዘላትሞ ናይ ተሓድሶ መንፈስ ምጅማሩ’ዩ ዝሕብር።
እ’ዚ ድማ ከም’ቲ ንሉተርን ሰዓብቱን ዘጋጠሞም፡ ማለት’ሲ ብሰንኪ ፍልልይ ኣገባብ ኣምልኾ ኣምላኽ ምስ ምምሕዳር ናይ ሮማ ጳጳስ ብጋህድን ብቐጥታን ሴፍ ክሳብ ምምዛዝ’ኳ እንተዘየባጽሐ፡ ንኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖት ሓፋሽ ብዘይሰምዖ ቋንቋ ትምህር ናይ ቀደም ሃይማኖት’ያ’ሞ ተሓድሶ የድሊ’ሎ ካብ ዝብል መንፈሳዊ ስብከት ሓሊፉ፡ ናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ወግዓዊት ሃይማኖት ኮይና መንግስቲ ስለዝዘርየላ ካብኣ ንምርሓቕ ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ ንመጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ዘርብሕ’ዩ ምስ ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ክሳብ ክንደይ ከም ዝቀራረብ ንሚዛን ናይ ኣንበብቲ ዝግደፍ’ዩ። እንተ’ቲ ፍልልይ ናይ ሃይማኖታት ኣብ ውሽጢ ክርስትና ግን፡ ናይ ታቦታት ዓይነትን፡ ምስሊ መላእኽትን’ሞ ይጽናሓልና ደሓን፡ ካልእስ ይትረፍ መጽሓፍ-ቅዱስ ድዩ ቅዱስ-መጽሓፍ ቅኑዕ ትርጉም ወይ ድማ ኣጸዋውዓ ናይ’ቲ መጽሓፍ ዝብል ሕቶ’ኳ ክሳብ ሕጂ ንብዙሓት ዘየሰማምዕ!
ካልኣይቲ ዝገረመትኒ ነጥቢ ድማ ኣብ ስዊድን ዝመሰጠኒ ስዊድናዊ ነጸብራቕ ተባሂለን ኣብ መጽሓፍ ክሰፍራ ዝተመርጻ ሰለስተ ነጥብታት ዝሓዘት ትዕዝብቲ እያ። ንሳተን ድማ (ሀ) “ልቢ ዝሰልባ ኣዋልድ ስዊድን (ሁ) ጽባቐ ናይ ስቶኮልም (ሂ) ማራኺ ግርማ ገጠራት ናይ ስዊድን” ተባሂለን ይጥቀሳ። ይኹን ደኣ’ምበር ናይ ከኒሻ ሃይማኖታዊ ጽልዋ ኣብ ባህልን ምዕባለን ናይ ስዊድን ክሳብ ክንደይ ከምዝምስጥ፡ ምናልባት ራብዓይቲ ምኾነት ኔራ ክትበሃል እንተዘይኮይና ካብ’ተን ቀዳሞት ሰለስተ ብልጫታት ክትከውን ኣይተቖርሐትን። ኣነ ግን፡ ሓደ ካብ’ቶም ዕድምኡ ምሉእ ከምዝተጋደለ ዝንገረሉ ስም (brand name) ሒዙ፡ ብምስማዕ ጥራይ ብማዕዶ ክፈልጦ ዝጸናሕኩ መራሕን መንጸፊ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ኣብ ስዊድን ምስ በጽሐ ልቡ ዝመሰጦ እዘን ዝተባህላ ነጥባታት ካብ ኮና እስኪ ቁሩብ ብዛዕባ ስዊድን ክመሃር ክፍትን ብምባል - The Almost Nearly Perfect People - ትብል መጽሓፍ ገዚአ፡ ካብ ገጽ 276 ክሳብ ገጽ 344 ተዘርዚሩ ዘሎ ናይ ስዊድን መልክዕ ኣንበብኩ’ሞ ምስ ፖለቲካዊ ማሕበራውን አኮነምያውን ምዕባለ ናይ ስዊድን እዛ ልበይ ምኽኽ’ያ ዝበለት!
ማለት’ሲ ናይ ጎራዙት ጽባቐ ዘዛርብ እንተኾይኑ ደኣ፡ ሸዋን ኣስመራን ክሕንቅቕ ዝዓበየ ንእስነት ንመልክዕ ኣዋልድ ሓበሻኸ መበል ክንደይ ምሰራዕኩዎ ክብል’ዩ ዝደሊ ዘሎ ዝብል ሕቶ ዘየልዕል ኣይኮነን። ምናልባት ኣይፍለጥን ግን ኣብ’ዛ ሳልሰይቲ መልክዕ ናይ ኤርትራ ዝረኣያ ዘለዋ ኣዋልድ፡ ማለት’ሲ መሳፍንቲ እንዳ ዝናን ባህታን፡ ናይ በረኻን እዋን ምግዳልን ከይኣኽሎም፡ ብድሕሪ ናጽነት ናብ ሳዋ ወወሲዶም፡ ለይቲ ለይቲ ምሳና ተበራሪኽን ሕደራ፡ ቀትሪ ቀትሪ ድማ ናበ’ወዳት ተቐየራ ክብሉ ተኸኽ ዘበልወን፡ ኣዋልድ ሓበሻ ደቂ መረብ ምላሽ፡ ምግዳል ክሳብ ክንደይ ከምዝበደለን ንምዝኽኻር ከይኸውን ኢልካ እንተዘይተሓሊፉ፡ በጃኻትኩም ሰላም’ሞ ሃቡና፡ ኣብ አክስፖ የራኽበና ዘባሃህል’ዩ!!
ስቶኮልም ድማ ጽብቕቲ ከተማ ኢያ። ግን አውሮጳዊት ኢያ። ብንጽጽር እንክረአ ነ’ስመራ ናይ ኣፍሪቃ ሮማ ዝበላ መን ድዩ? ኣስመራየ’ስመራ ኩለን ተኣኻኺበን ክንዳኺ ዘይኮና ዝብል ደርፊ ካብ እንዳ ሱዋ ሓሊፉ፡ ንተመሃሮ ጀነራልን ማትሪክን ካብ ምክፋል ኣሓንጊዱ ካላሽን ናይ ምግዳል ኣየዕጠቐን ድዩ? ወይስ ኣብ’ዛ ሳልሰይቲ መልክዕ ናይ ኤርትራ ኩሉ ተረሲዑ’ዩ። ካልእስ ይትረፍ ማይን መብራህትን’ኳ ስለዘይብላ’ሲ ንውውድር ኣይትበቅዕን’ያ ክበሃል’ዩ ዝድለ ዘሎ!
እታ ሳልሰይቲ ነጥቢ፡ ማለት’ሲ፡ ገጠራት ናይ ስዊድን ድማ፡ በረድን ቁርን፡ ኣእዋምን ሳዕርን፡ ሕርሻን ቡቕልን፡ ኣፍራስን ኣባቕልን፡ በረርትን ለመምታምድርን ክህልዎም ይኽእል’ዩ። ምስ ጎላጉል ናይ ባርካን ጎቦታት ናይ ሳሕልን ክነጻጸር እንተኾይኑ ድማ፡ ሳላ እንዳ ዝናን ባህታን ንመጃሃሪ ዝኸውን ዘይተሳእነ፡ ናይ ጠያይቲ ቅልሃ፡ ዝተቓጸላ ታንክታትን መኻይንን ከምኡ’ውን ስንቂ ወተሃደራት ዝቑጸረሉ ታኒካታት ደሚርካ፡ ናይ ሓጻውን ጎሓፍ ካብ ዝተኾመረሉ ቦታት ናይ ዓለም ብቐዳምነት ካብ ዝስርዑ ቦታታት ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ጎቦታት ናይ ሳሕልን ጎላጉል ባርካን ስለዝኾኑ - ንስኻ ነ’ቦኻ ንስኻ ድማ ነ’ቦኻ ትመስል’ዩ - ዝዓርቆም። ብዛዕባ ሓዚሎሞ ዘለዉ ምዕባለ ንምድናቕ እንተኾይኑ ድማ፡ እቲ ደቂ ዓዱ ንስኞር ሙሶሊኒ ኣብ ሓጺር እዋን ዝሃነጽዎ፡ መስርሕ ናይ ምግዳል ብፈንጅን ብኣርፒጅን ን30 ዓመታት በብሓደ ዘፍረሶ ቢንቶታን፡ ጽርግያታትን .... ምዝካር’ዩ መልሱ። ክቕጽል’ዩ። (01/07/17)
ዕርቅን ሰላምን ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ርሑስ ሓዲሽ ዓመት 2017!!
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.)
References:
1. The Collected works of F. A. Hayek, volume 1: The Fatal Conceit – The Errors of Socialism 1991.
2. The Economist March 22 -28 2008 A tiny country makes the best of a bad neighborhood.
3. The Economist – The world in 2017
4. The Almost Nearly Perfect People – behind the myth of the Scandinavian people – Michael Booth 2016
5. ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ - ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ 1951 – 1955፡ ኣለምሰገድ ተስፋይ 2005


text:
ኤርትራዊያን ስደተኛታት ናብ ውሑስ ቦታ ክበፅሑ ካብ ውግእ፣ፈተነ መጭወይቲ ካብ መጥቓዕቲ ዝተቖጥዑ ሚሊሽያታትን ብዘይካ ቆፅሊ ሞሪንጋ ዋላ ሓደ ዝብላዕ ነገር ከይሓዙ ናይ ማዕልታት እግሪ ጉዕዞ ሓሊፎም።
ሕዚ እውን እንተኾነ ግን ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ኤርትራዊያን ስደተኛታት ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ክልል ትግራይ ዘካይድዎ ዘለው ደማዊ ግጭት ክሳብ ዘብቅዕ ስቅያቶም ገና እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዎም።
ኣብ መንጎ መንግስቲ ኣብይን ክልላዊ ገዛኢ ፓርቲ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ኣብ ሕዳር ውግእ ቅድሚ ምልዓሉ ኣስታት 100,0000 ስደተኛታት ብዓፋኒን ውልቀመላኽን ካብ እትምራሕ ሃገር ካብ ኤርትራ መፂኦም ኣብ ትግራይ ኣብ ዝርከቡ ኣርባዕተ መዕቖቢ ስደተኛታት ዝተመዝገቡ እዮም።
ካብቶም ካምፕታት ክልቲኦም ሕፃፅን ሺመልባን ሕዚ እውን ብናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ስደተኛታትን መዘንኡ ኤጀንሲ ጉዳያት ስደተኛታትን ተመለስትን ኢትዮጵያን ክብፅሑ ኣይክኣሉን።
ክፍተት ሓበሬታ ኩነታት እቶም ስደተኛታት ብዝምልከት ከቢድ ግምት ኣስዒቡ ኣሎ።
ሕቡራት መንግስታት ብወታደራት ኤርትራ ዒላማ ዝተገበሩ ቕተልታትን መጭወይትንብዝምልከት ደወል ኣስሚዑ ኣሎ።ኣብቲ ግጭት ታራ ወታደራት ኤርትራ ብሰፊሕ ዝተሰነደኳ እንተኾነ ሰበስልጣን ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ኣሉ ምባሎም ቀፂሎም ኣለው።
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ንእሙናት ምንጫታት ብምጥቃስ ኣብቶም መዕቖቢ ስደተኛታት ስርቅን ፆታዊ ዓመፅን ከምዝተፈፀመ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ገሊፁ ኣሎ።
እቲ ግጭት ካብ ዝጅመር ናብ ኢትዮጵያ ንፈለማ ግዜ ዝገሹ ሓላፊ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት መንግስታት ፍሊፖ ግራኒድ ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ማይ ዓይኒ ዑደት ፈፂሞ ኣለው።ማይ ዓይኒ ኣብ ትግራይ ካብ ዝርከቡ ክልተ ካምፕታት ስደተኛታት ሕቡራት መንግስታት መሊሱ ክበፅሖም ካብ ዝኽኣሉ መዕቖቢ ስደተኛታት ሓደ እዩ።
ሕዚ እቲ ካምፕ መንበሪ ካብ ሕፃፅ ዝመፁ ኣማእቲ ስደተኛታት እውን ኮይኑ ኣሎ።ገሊኦም ኣብ ሕፃፅ ገዲፎምዎ ዝመፁ ሰቐቐን ንAFP ተዛሪቦም ኣለው።
‘’ኣብዚ ካምፕዚ እንተደሊኻ መብዛሕቲኦም ሰባት ብዛዕባ ዝተፈፀመ ነገር ክዛረቡ ከለው ብኽያት ይጅምሩ’'ይብል ግርማይ ዝተባሃለ ስደተኛ።ግርማይ ከምቶም ካልኦት ስደተኛታት ናይ ሒነ ምፍዳይ ስጉምቲ ከይውሰዶም ብምስጋእ ሽም ኣብኦም ከይሓወሱ ዝዛረቡ ካልኦት ስደተኛታት እዩ።
‘’መሓዙትና ብህወይት ክህልው ይኽእሉ፤ሞይቶም እውን ክኾኑ ይኽእሉ።ኣይንፈልጥን’'በለ ብምቕፃል።
ሓላፊ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካላ ደተኛታት ፍሊፖ ግራንዲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይን ካልኦት ሰበስልጣን ንኤርትራዊያን ስደተኛታት ክሕልው ፀቕጢ ከምዝገበሩሎም ገሊፆም ኣለው።በቲ ግጭት ምኽኒያት ወይ ብሓይሊ ወይ ብስግኣት ፈቖዶ ዝተበተኑ ስደተኛታት ክረኽቡዎምን ድሕንነቶም ከረጋግፁን ኣተሓሳሲቦምዎም ኣለው። ናይ ትግራይ ሰብኣዊ ኩነታት ብድምር ‘’ኣዚዩ ሕማቕ እዩ’’ ክብሉ ብምድጋም ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ተፈፂሞም ዝብሃሉ መግሃስቲታት ሰብኣዊ መሰላት ግልፂ ምርመራ ከካየዱ ንሰበስልጣን ኢትዮጵያ ፃውኢት ኣህቅሪቦም ኣለው።
ፌደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ ረድኤት ምግቢ፣መድሓኒትን ካልኦት ቀረባትን ናብ ትግራይ ክኣቲ ብቅልጡፍ ምቕራቡ ከረጋግፅ ግራንዲ ፀዊዖኦም።
ምስ ግራንዲ ናብ ትግራይ ዝተጉዓዛ ናይ ኢትዮጵያ ምንስቴር ሰላም ሙፈሪያት ካሚል ኣብቲ ክልል ቕልጡፍ ሓገዝን እግሪ ምትካልን ንዝመርሕ ግብረ ሓይሊ ይመርሓ።ትማሊ ረቡዕ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብኦ መግለፂ ፌደራል መንግስቲ ዓብይ መጠን ዘለዎ እኽልን ካልኦት ኣድለይቲ ቀረባትን የቕርብ ኣሎ ኢለን። ንኣዴታትን ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህፃንውትን ቀዳምነት ከምዝውሃብ እውን ሓቢረን።መንግስቲ ንኤጀንስታት ሕቡራት መንግስታትን ዘይመንግስታዊ ውድባትን ኣድላይ ኣቑሑትን ኣገልግሎትን ከቕርቡ የተሓባብር ኣሎ ክብላ ወሲኸን ገሊፀን።
ዋና ፀሓፊ ናይ ኖርወይ ረፊጂ ካውንስል ጃን ኤግላንድ ክንድቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሰብኣዊ ግብረመልሲ ብከምዚ ዕንቅፋት ክፍጠር ልሙድ ኣይኮነን ክብሉ ዝሓለፈ ሶኑይ መረረቶም ገሊፆም ኣለው።ወሃቢ ቃል ምንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ዲና ሙፍቲ ብቅድሚ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዝሃቡዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ውሱን ሰብኣዊ ረድኤት እዩ ዝኣቲ ዘሎ ንዝብል ዝተጋነነ እዩ ኢሎም ኣለው።
ህወሓት ንናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ንኣስታት ሰላሳ ዓመታት ዓብሊሉዎ እዩ።ኢትዮጵያን ኤርትራን ዓሰረታት ኣሽሓት ዝቐተለ ካብ 1998 ክሳብ 2000 ኣ\ፈ ናይ ዶብ ኵናት ከካይዳ ከለዋ ህወሓት ኣብ ስልጣን ነይሩ።ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራትንዕስራ ዓመታት ደውታ ኣብ ዝተፈጥረሉ እዋን እውን ዓብላሊ ነይሩ።
ኣብይ ኣሕመድ ኣብ 2018 ኣ\ፈ ስልጣን ምስ ሓዙ ምስ ናይ ኤርትራ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ምቅርራባ ኣበግሲኦም።እዚ ድሕሪ ሓደ ዓመት ናይ ኖብል ሰላም ሽልማት ኣርኪቡሎም።
ፕሬዝዳንት ኢሳያስን ምስ ኤርትራ ንዘዳቡ ከልል ዝመርሕ ህወሓትን መሪር ፅልኦም ቀፂሉ።እዚ ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ኤርትራዊያን ስደተኛታት ሓደጋ ልዕል ዘበለ እዩ።
እቲ ውግእ ኣብ ምወዳእታ ሕዳር ኣብ ሕፃፅ ምስ በፅሐ ደገፍቲ ሚሊሽያ ህወሓት ምስ ወታደራት ኤርትራ ኣብ ዓውዲ ኵናት ንዝወረዶም ኪሳራ ብሒነ ንስደተናታት ከምዝቐተሉ ብዙሓት ስደተኛታት ንAFP ተዛሪቦም ኣለው።
ኣብ ሓደ ንጉሆ እቶም ዕጡቓት ካብ ቤተ ክርስቲያን ወፃኢ ንትሽዓተ ኤርትራዊያን መናእሰይ ቀቲሎም ይብሉ።
ካብ ሕፃፅ ወፃኢ ዶኪኖም ዝነበሩ ሓይልታት ደገፍቲ ህወሃት ዝጠመዩ ነበርቲ ምግቢ ከይረኽቡ ንሰሙናት ብምኽልካል ከምልጡ ንምውፃእ ዝፈተኑ ድማ ብዙሓት ተትኵሱዎም ከምዝተቐተሉ ወሲኮም ገሊፆም።
‘’ፈለማ ክንኣምን ኣይክኣልናን ምኽኒያቱ ተመሳሳሊ ቋንቋ ኢና ንዛረብ’’ይብል ግርማይ ብዛዕባ ሓይልታት ደገፍቲ ህወሓት ክዛረብ ከሎ።’'ቀደም ኣዕርኹትና ነይሮም ብሃንደበት መፂኦም ቀቲሎም’’በለ።
ወታደራት ኤርትራ መግሃስቲ ፈፂሞም እዮም ይብሉ እቶም ስደተኛታት።ንዓሰረተታት ሰባት ምናልባሽ እውን ካብኡ ንላዕሊ ናብ ዘይተፈለጠ ቦታ ከምዝወሰዱዎም ወሲኾም ይሕብሩ።
‘’ወታደራት ኤርትራ ንገሊኦም ብምሓዝ ክሓቱዎም ጀሚሮም።ኣነ 26 ወይ 27 ሰባት ቆፀረ’'ኢሉ ሓደ ስደተኛ።’’ብፅባሒቱ ናብ ካሊእ ቦታ ወሲዶምዎም። ኣበይ ከምዝኣተው ኣይንፈልጥን’’ኢሉ።
ብዙሓት ስደተኛታት ካብ ኤርትራ ዝተሰደዱ ብግዲ ካብ ዝውሃብ ሃገራዊ ኣገልግሎይት ንምምላጥ እዩ።ናብታ ገሊኦም ቅሉዕ ቤት ማእሰርቲ ኢሎም ዝገልፁዋ ሃገር ተመሊሶም ናብ ኣገልግሎት ክምለሱ ከይግደዱ እዮም ዝዓበየ ስግኣቶም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ መግሃስቲ ይምርምሮ ከምዘሎን ኣብ ሕፃፅ ዝነበሩ ኩሎም ናብቲ ቅድሚ ግጭት ዝነበረ በዝሒ ህዝቢ ማለት እውን ናብ ኣስታት 11,000 ዝግመት ንምምላስ ከምዝፍትን ፈፃሚ ዳይረክተር ኤጀንሲ ጉዳያት ስደተኛታትን ተመለስቲን ተስፋሁን ጎበዛይ ይገልዝቱ።
‘’ኤርትራዊያን ወታደራት ንኤርትራዊያን ስደተኛታት ወሲዶም ዝብሃል ጥሉል መርትዖ ኣይረኸብናን’’ኢሎም ተስፍኣለም ን AFP ከምዝገለፁዎ።
ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ጀመሪያ ወርሒ ንሕፃፅ ተቖፃፂሮም ኣብቲ ካምፕ ንዝተረፉ ስደተኛታት ንክወፁ ኣገዲዶምዎ ይብሃል።
‘’ ክንቐትለኩም ኢና ኢሎም ኣፈራርሖምና፤ሰባት ሰጊኦም’’ ኢሉ ሕዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብን ሽሙ ክግለፀሉ ዘይደለየን ስደተኛ።
ኣስታት 3,0000 ስደተኛታት ሕፃፅን ክብፃሕ ዘይኽእል ሽመልባን ብእግሪ ተጓዒዞም ብዘይ ማይ ቆፅሊ እናበልዑ ኣብ ክልተ ካምፕታት ኣትዮም ኣለው።
ኣብ ማይ ዓይኒ ሓደሽቲ በፃሕቲ ፅሩይ ዝስተ ማይን ዝድቅስሉ ቦታ ከምዘይብሎም ይገልፁ።
ዝዓበየ ስግኣቶም ግን ድሕነቶም እዩ።ሰፊሕ ናይ ፌደራል ወታደር ኣብቲ ከባቢ እንተሃለወ እውን ሚሊሽያታት ደገፍቲ ህወሓት ነቲ ካምፕ ከጥቕዑ ይኽእሉ እዮም ዝብል ስግኣት ኣለዎም።
‘’ኣብዚ ከመይ ገይሩ ድሕነት ክስምዐኒ፧ ይብል ካብ ብቆልዕኡ ጀሚሩ ኣብ ማይ ዓይኒ ዝነብር ናትናኤል።ኣስዕብ ኣቢሉ’’ብዙሓት ምልሺያታት ኣብዙሪያ እቲ ካምፕ ኣለው’’ይብል።
ተስፋኣለም መሰረታዊ ዝኾኑ ኣገልግሎታት ኣብ ምምላእ ምዕባለ ከምዘሎ ይገልፁ።
እቶም መዕቖቢ ስደተኛታት ውሑሳት እዮም ይብሉ ብምውሳኽ ‘’ዋላኳ ድሕነት ካብ ክ ውንነት ዝበዝሕ ገፁ ስምዒት እዩ።እቲ ሓቂ ካሊእ ኮይኑ ድሕነት ዘይክስምዖም ይኽእል እዩ’' ይብልይ ብምውሳኽ።
እቶም ካብ ርክብ ወፃኢ ኮይኖም ዘለው ክልተ ካምፕታት ንቕድሚት ዝርአ እዩ።
ናይ ሳተላይት ምስልታት ከምዘርእይዎ ንምዕናው ዝተገብረ ወፍሪ ብዝመስል ኣብ ክልቲኦም መዕቖቢ ስደተኛታት ሰፊሕ ጉድኣት ወሪዱዎም ኣሎ ብመሰረት ኣብ ብሪታኒያ ዝመደብሩ DX Open Network ዝተባሃለ ትካል።
‘’እዞም መዕቖቢ ስደተኛታት ናይ በሰብኣውነት ሓለዋ ክግበረሎም ዝግብኡኳ እንተነበሩ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ኣዋርሕ ክልቲኦም ካምፕታት ኮነ ተባሂሉ ዒላማ ኮይኖም እዮም’’ ይብል እቲ ትካል ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ።
ቅድሚ እቲ ግጭት መንግስቲ ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ንዞም ናይ ሰሜን ካምፕታት ብምውጋድ ንቶም ስደተኛታት ናብ ካሊእ ንምግዓዝ ብግልፂ ይገልፅ ነይሩ።
እቲ ትልሚ ብህወሓት ተጠሊፉ ዝበሉ ተስፍኣለም ሕዚ ግን ዳግም ክጅምር እዩ ኢሎም።


text:
ፕረዚደንት በራክ ኦባማ ዝመፅእ ወርሒ ሓምለ ኣብ ኢትዮጵያ ወግዓዊ መገሻ ክፍፅሙ’ዮም።
እዚ ማለት፣ሓደ መራሒ ኣሜሪካ ኣብ ስልጣን ከሎ ኣብ ኢትዮጵያ መገሻ ዝፈፀመ ኣሜሪካዊ መራሒ ፕረዚደንት ኦባማ ክኾኑ’ዮም።
ፕረዚደንት ኦባማ ኣብ ኣዲሳበባ ኣብ ዝፀንሑሉ እዋን ምስ ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ከምኡውን ምስ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ክዘራረቡ መደብ ኣለዎም።
ብመሰረት ፕረዚደንታዊ ቤት ፅሕፈት ኣሜሪካ(ዋይት-ሃውስ) ዝዘርገሖ ዜና፣ከም’ቲ ኣቀዲሙ ዝተገልፀ ፕረዚደንት ኦባማ ቅድሚ ኣዲሳበባ ኣብ ኬንያ ክበፅሑ’ዮም።
ብዘይካ’ዚ ፕረዚደንት ኦባማ፣ኣብ’ቲ ኢትዮጵያ ተተኣናግዶ ዋዕላ ዕድል ንግዲን ስራሕን (ኢንተርፕረንሽፕ) ክሳተፉ’ዮም።እቲ ዋዕላ፣እጀታ ንዘለዎም ዓለም-ለኻዊ ትካላትን ማሕበራትን ከራኽብን ኣብ ዙርያ ዓለም ንኩነታት መነባብሮ ከማሕይሽን’ዩ ዝብል ትፅቢት ኣሎ።
ወሃቢ-ቃል ዋይት-ሃውስ ጃሽ ኤርነስት፣ዕላማ መገሻ ፕረዚደንት ኦባማ ናብ ኢትዮጵያ ‘ንቁጠባዊ ምዕባለ ምጥንኻር፣ንዲሞክራሲያዊ ትካላት ምሕያልን ፀጥታ ንምምሕያሽን’ዩ’ ኢሉ።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ፣ፕረዚደንት ኦባማ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ መገሸኦም ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ኣልዒሎም ንክዘራረቡሉ ሁማን ራይት ዋች ፀዊዑ።


text:
ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ኵለንተናዊ ምሉእ ሰብኣዊ ምዕባለ ኣገልግሎት ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ናይ ሓባር ቤትና ንምክልኻልን ንምዕቃብን ጸጋታት ንምምዕባልን ዝብል ዕላማ ዘለዎ ዓለም ሓቆፍ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስቲያን ዘዋስእ እዋን ዘፍጥረ ብዝብል መርሕ ቃል ንሓደ ወርሒ ናይ ጸሎትን ተግባርን መደብ ጐስጓስ ክምዘሓጸጸን ካብ ብዙሓት ሰበኻታት እወታዊ መልሲ ይረክብ ከምዘሎ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኵላትና ኣብ መዓልቲ ዘፍጥረት ንሳተፍ እዚ እቲ ናይ ኩለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ዝሓልይ ጳጳሳዊ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ዘቕረቦ ሓሳብ ናብ መላእ ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ከምዘመሓላለፎን፡ እዚ ዕድመ እዚ መላእ ጓሶት ነዚ ዓለም ሓቆፍ ናይ መላእ ኣቢያተ ክርስቲያን ናይ ውህደት ጸሎትን ተግባርን ብዝተፈላለየ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ጸሎትን ተግባርን ምእመና ንኸሳተፉን ኩሉ ሰብ ጽቡቕ ድላይ ኣብዚ መደብ እዚ ክሓብር ከነቓቕሑ እውን ሓደራ ይብል።
ሕይወት ምብዓልን ፍጥረት ምክልኻልን
ኣብቲ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ኣገልግሎት ጳጳሳዊ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ኣብ ዘሰናደዎ መደብ ዓለም ሓቆፍ ካቶሊካዊ ምንቅስቓስ ሓልዮ ምህዳርን ቤተ ክርስቲያናዊ መረብታዊ መላእ ኣማዛናዊ ከባብን ሓቢሮምን እቲ መደብ ብኹሉን ኣብ ኩሉን ተበጻሒ ክኸውን ዝተፈላለዩ ምንቅስቓሳት የነቓቕሑ ከምዘለዉ ክፍለጥ እንከሎ፡ እዚ ብመደብ ጸሎትን ኣስተንትኖ ኣብ ቅድሚ ቅዱስ ቁርባንን ከባቢ ናይ ምጽራይ ጓስጓሳትን ዝተሰነየ ኰይኑ፡ ዛዕባ ናይ ከባቢ ዓየርን ምህዳርን ጉዳይ ዝምልከት ህልው ፖለቲካ ኣብ ምኽባንር ምክልኻልን ፍጥረትን ተፈጥሮን ዘተኰረ ክኸውን ዝጸውዕ እውን እዩ። ብሓጺሩ እታ ይሴባሕ ብዝብል ኣርእስቲ ቅዱስ ኣቦና ዝደረስዋ ዓዋዲት መልእኽቲ ንምትግባርን ንምንባርን ዘተባብዕ እዩ።
እዚ መደብ’ዚ ብመላእ ሰበኻታት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ተቐባልነት ረኺቡን መሳለጢ መርሓ ግብርታት ኣብ ምስንዳው ሰፊሕ ምንቅስቓስ ይግበር ከምዘሎን፡ ናይ ውህደት ኣንግሊካዊት ቤተ ክርስትያንን ዓለም ሓቆፍ ሉተራናዊ ፈደራልን ዓለም ሓቆፍ ቃል ኪዳን ወጌላውያን ኣቢያተ ክርስቲያንን ብሓባር ኣብቲ መደብ ከምዝሳተፋ ከፍልጣ እንከለዋ፡ ናይዚ መደብ ናይ ገዛእ ርእሱ SeasonofCreation.org/it ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ መርበብ ሓበሬታ እውን ከምእተደረሰ ይሕበር።
መረብታዊ ሕይወት፥ ብዝሓ-ሕይወት ኣብ ከቢድ ሓደጋ
መረብታዊ ሕይወት ዝብል ቃል ኣብ መንጐ ዘፍጥረት ዘሎ ርክብን ተሞራዃስነትን ዘነጽር ክኸውን እንከሎ፡ ብዝሓ-ሕይወት ንምልኻል ዝብል ሓሳብ መሰረት ዘለዎ እውን እዩ፡ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ከምዝሕብሮ፡ ኣብ እንነብረሉ ዓለም ካብ ዘለዉ ሕይወታውያን ፍጥረት ብዙሓት ንሓደጋ ካብ ምቅላዕ ዓሊፎም ናብ ምጽናት ገጾም የብሉ ከምዘለዉ ክፍለጥ እንከሎ፡ እዚ ምጽናት ናይ ገለ ገለ ሕይወታውያን ዘፍጥረት ኣብ ምህዳራዊ ከይድን ስርዓትን ምዝባዕ ዝፈጥር ምዃኑ ርጉጽ እዩ፡ እቲ ቅዱስ ኣቦና ዝጸውዕዎ ናይ መላእ ሃገራት ከባቢ ኣማዞን ሲኖዶስ፡ ብዛዕብ እዚ ጉዳይዚ ዝዝትይን ብፍላይ ኣብ ኩለንትናዊ ምህዳር ዝመክር፡ ፍጥረትን ተፈጥሮን ንምክልኻል ዘተባብዕ እዩ። ኣብ ምህዳርን ኣብ ኣማዞንን ኣብ ፍጥረትን ዘሎ ኣሰር ወጅሂ እግዚኣብሔር ንምፍቃር ዘነቓቕሕ ዓቢይ መደብ ምዃኑ ይንገር።
ኵላትና ክፍለ ኣካል ተፈጥሮ ኢና
እቲ ናይ ኩለንተናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ኣገልግሎት ላዕለዋይ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ዘውጸኦ መደብ ዝትንትን ዘመሓላለፎ መልእኽቲ መሰረት ብምግባር ናይቲ ጳጳሳዊ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ኣቡነ ብሩኖ ማሪየ ዱፈ ዕለት 18 ሰነ 2019 ዓ.ም. ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ቅዱስ ኣቦና ኣብ ይሴባህ ዓዋዲ መልእክቶም፡ ንሕና ሰብኣዊ ፍጥረት ተፈጥሮን ካባና ዝተነጸለ ገርና ንርእዮን ወይ ከም ሓደ ናይ ሕይወትና መቓን ገይርና ንሓስቦ፡ እዚ ዓቢይ ጌጋ እዩ፡ ንሕና እውን ኣብ ፍጥረት ጽምቡራት ኢና፡ ኣካል ፍጥረትን ኣብኡ ስሩጻት ኢና ዝበልዎ ሓሳብ ጠቒሶም እቲ መደብ ነዚ ሓሳብ ቅዱስ ኣቦና ዘቃልሕን ዘተሓሳስብን እዩ ቢሎም፡ በነዲክቶስ መበል16 ምስ ናይ ቦልዛኖን ብረሳኖነንን ኣባላት ውሉደ ክህነት ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ እግዚኣብሔር ንተፈጥሮ ኣመሓድሩ ክብል እንከሎ፡ ጊልያ ግበርዎ ንምባል ዘይኰነስ ዓቅብዋን ህያባታ ኣማዕብሉን እዩ ዝብል እንክብሉ ዝገለጽዎ ሓሳብ እውን ዝንበሮ መደብ ምዃኑ ይገልጹ።
ክርስቲያን ዘፍጥረት ክከላኸልን ክከናኸንን ጽዉዕ እዩ
እቲ እዋን ዘፍጥረት፡ ሓደ ወርሒ ዓለም ሓቆፍ መደብ ጸሎትን ተግባርን ዝብል ናይ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ኣገልግሎት ዝሓልይ ጳጳሳዊ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ፐተር ቱርክሶን ዋና ጸሓፊኦም ብፁዕ ኣቡነ ዱፈ ክታም ዝተነብሮ ናብ መላእ ሰበኻታትን ጳጳሳትን ዝተመሓላለፈ መልእኽቲ ናይ ካንተርበርይ ሊቀ ጳጳሳት ናይ ውህደት ኣንግሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ላዕላዋይ መንፈሳዊ መራሒ ብፁዕ ኣቡነ ጁስቲን ወልባይን ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብፁዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማውን ክታሞም ዘንበሩሉ ከምዝዀነ ክፍለጥ እንከሎ፡ ናይ ካቶሊክ ዓለም ሓቆፍ ምንቅስቓሕ ሓልዮ ምህዳር ዋና ኣመሓዳሪ ቶማስ ኢንሱዋ ኣውን ብወገኖም እቲ ብኣኦም ዝምራሕ ምንቅስቓስ ነቲ መደብ እዋን ዘፍጥረት ዝድግፍ ጥራሕ ዘይኰነ ሓደ ካብቶም እቲ መደብ ክካይድ ሓሳብ ዘቕረቡ ምዃኑ ይገልጹ።


text:
ዝምድና ኤርትራን ሽወደንን
ሰነዳት
ሳልሳይ ምዕራፍ
ካልኣይ መወዳእታ ክፋል
ዝኽበርኩም/ን ኤርትራውያን ደቂ ሃገር፡ ኤርትራዊ ባህላዊ ክብርታት፡ ኤርትራዊ ታሪኻዊ ክብርታት፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ክብርታት ተደማሚሩ ነጻነታዊ ክብሪ፡ ሃገራዊ ክብሪ ዘረጋግጽ በቲ ሓያልን ጽንዑን ቃልስኹም ግዜ ዘይዓግቶ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ናህሪ እንዳወሰኸ ዝውንጨፍ ዘሎ ኩሉ መዳያዊ ንጥፈታት ንህ.ግ.ዲ.ፋዊ መርዚ ዝተኸላኸለ ድሕነት ሃገሩን ህዝቡን፡ ታሪኹን ዝምድናታቱን ዘመስክር ብቀሊሉ ዘይግመት ዓቕምን ክእለትን እኹል ናይ መኸተን ቅሩብነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ምዃኑ ዘየጠራጥር’ዩ።
ዝምድናታት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እንዳኸፍአ፡ ጠቕምን ረብሓን ናብ ዘይብሉ መኣዝኑ ክጠዋወ፡ ክሳብ ዓብይ ኣህጉራዊ ተነጽሎ ዘግሃደ ደረጃ ምዕባለ ክበጽሕ ርእይና ሰሚዕና።ብዙሓት ወጻእተኛታት መሓዙ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ውልቃውን፡ ውድባውን ኣበርክቶ ዝነበሮም ነገራዊ ሞራላዊ ደገፋቶም ዝምድናታቶም ብሰንኪ ምሕደራዊ ኣካይዳ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ቀስ ብቀስ እንዳስሓቡ፡ ካብ’ቲ እሳተ ጎሞራዊ ረምጺ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ክርሕቝን ተሳታፍነቶም ከደስክሉ፡ ንጥፈታቶም ፈጺሙ ጠጠው ከብሉ ዝተገደድሉ ሰዓት በጺሑ ኣሎ።
እዚ ጉዳይ ብቀሊሉ፡ ሎሚ ዝጀመረ ኣይኮነን። ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ በቲ ዘይምሕር ውሳኔታቱ ካብ ምድሪ ቤቱ ዝጀመረ’ዩ። ድሮ ነጻነት፡ ነቲ ወርቕኻን ሽልማትካን ሃባ ዝብሎ ዝነበረ ሓፋሽ ውድባቱ ምስ ኣደስከለ፡ ምስ መሓዛ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ብፍላይ ኣብ መድረኽ መወዳእታ 80ታት ድልዱል ዝምድናታት ዘጥረየ ህ.ወ.ሓ.ት፡ ኣብ ድሕሪ ነጻነት ካብ ዝተጠረዩ መሓዙት ህዝቢ ኡጋንዳ ብፍላይ ምስ ፕረሲደንት ሞሶቪኒ፡ ኣብ ሕቁፎ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝዓበየ ኣሜሪካዊ ጋዜጠኛን ዳን ኮኔል፡ ሓንደብታዊ ፍትሕ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ሱዳንን 1994፡ ኵናት ደሴታት ሓኒሽ ታሕሳስ 1996፡ ኵናት ሱዳን ኤርትራ 1997፡ ዓለም ዘሰምበደ ዶባዊ ኵናት ኤርትራ ኢትዮጵያ 6 ግንቦት 1998፡ ወ.ዘ.ተ ብሰንኪ ብዝሒ መእሰሪ ዘይብሎም ተርኽቦታት’ዮም። ታሪኽ ግን ታሪኽ ምዃኑ ስለ ዘይተርፎ መዝገቡ ሃህ ኣቢሉ ይጽብጽብ ኣሎ።
ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ብተናጽልን ይኹን ብእኩብ ምስ ዘይተታዀቦ ስርዓት ይኹን መንግስቲ የብሉን። ህ.ግ.ዲ.ፍ ምስ ውድብ ሕቡራት መንግስታት፡ ምስ ሓድነት ኣፍሪቃ፡ ምስ ዓራብ ሊግ፡ ምስ ኢጋድ፡ ምስ ኮሜሳ፡ ብዓብዩ ኮይኑ ኣብ ኤርትራ ከኣ ምስ ቀበሌታትን ክሳብ ዝተሓተ ደረጃ ኣቋውማ ሕብረተ ሰባት ምስ ኣባላት ስድራ ቤታት ከይተረፈ ዝምድናታቱ ዝበተኸ ስርዓት’ዩ። ንስድራ ቤታት ዘይሓቁፍ መንግስቲ ከኣ ንሃገር ክሓቍፍ ስነ ሞጎት ዘለዎ ኣይኮነን።
ኣብ ውሽጢ ሃገር ምስ ህዝቡ ቅሱን ርጡብ ዝምድና ዘይብሉ መንግስቲ፡ ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን፡ ምስ ማዕዶ ውቕያኖስ ዘለዋ ሃገራት ዝምድና ክናቢ ኣይክእልን’ዩ። እዚ ስለ ዝዀነ ከኣ ምስ ኩለን ሃገራት ክናኸስን፡ ክተሓናፈጥን 18 ዓመት ሓሊፉ።
ሎሚ ከይዱ ከይዱ ኣጽፋር ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ሽወደን በጺሑ ኣሎ። ሽወደናውያን ክምስሉ ” ዝደቀሰ ድቢ ኣይተተስእ” ይብሉ፡ እዚ ማለት ምስ ዘይመናግርትኻ ኣይትናገር ማለት’ዩ። ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ግን ዓለም በቲ ንሳቶም ዝሃንጸጽዎ ሕግን ስርዓትን ዝካየድ መስሊዎም፡ ከም’ቲ ህዝብና እንዳተጨፍጨፈ ሽቅ’ሉ ዘሎ፡ ካልኦት’ውን ስቕ ዝብሉ መሲልዎም፡ ካብ ንውሓት መጽዓን ዘለዎ መልሓሶም ግን ሓቂ ዘይብሉ ዘረባታት፡ ክብሪ ካልኦት ምትንኻፍ ምስ ጀመሩ፡ እዚ ክሳብ ሎሚ መወዳእታ ዘይብሉ ሕቶ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ፡ ክሳብ መዕለቢ ዝረኽብ ወይ ክሳብ መፍትሒ ዝረክብ ኣብ መራኸቢ ሽወደን መዓልታውን ቆዋሚ ሕቶን ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ሽወደን ጥራሕ መዓስ ኮይኑ ሎሚ ኣብ ዓለምና ውሩያትን ፍሉጣን ዝዀኑ ናይ ኪነት ጥበብ ተዋሳእቲ ባእታታት ከም ቤኒይ ኣንደርስሶን፡ ቡሩስ ስፕሪንግተን፡ ሂይደን፡ ማዶና፡ ገና ክሳብ ሕጂ ኣበይ ክወድእ ምዃኑ ዘይተፈልጠ ጉዕዞ ጠለብ ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ይቕጽል ኣሎ።
ህዝቢ ሽወደን ብሕግን ስርዓትን ዝናበር ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ ግሉጽነት ምሕደራ መንስግቲ ማእከላይ ሓይሊ ሕጊ ዘሎ ህዝቢ’ዩ። ህዝቢ ሽወደን ንክብሩ፡ ንመሰሉ ተምበርኪኹ ዝጽበ ህዝቢ ዘይምዃኑ ማንም ዝፈልጦ’ዩ። ይትረፍ ህዝቢ ሽወደን እቶም ኣብ ስደቶም ኣብ ትሕቲ ዕቍባ መንስግቲ ዝናበሩ ህ.ግ.ዲ.ፋውያን ንህዝቢ ሽወደን ከጸልሙን፡ ናይ ነዊሕ ዓመታት ዝምድናታት ክኽሕዱ፡ ናታቶም ይትረፍ ናይ ደቆም …….. ጸሪጕ ዘናብሮም መንግስቲ ሽወደን ክጸርፉ ከም ውሁብ መሰሎም ተቆጺሩ ክብልዎ ንዝደለዩ ቆለኦም ክሳብ ዘውጽኡ ከጉሮዑ ዘፍቐደሎም ሃገር’ዩ። መንግስቲ ሽወደን እዚ’ዩ።
ህዝቢ ሽወደን ይኹን መንስግቲ ሽወደን ዘኽብሮ እንተዘይኮይኑ፡ ዝፈርሖ መንግስቲ የብሉን። ብክልትኣዊ ውዕላት ዝቕየድ ስርዓት’ውን’ዩ። ህዝቢ ሽወደን ወትሩ ኣብ ዓለም ንዝርእዮ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ምስ ተቃወም’ዩ።
ከም’ቲ መራሒ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝብሎ ብኣሜሪካ ዝምርሑ ኣይኮኑን። ብኣንጻሩ፡ ሽወደናውያን ኣንጻር ቬትናም ዝተቃወሙ፡ ኣንጻር ፈላላይ ዓሌት መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ካብ ዓለም ዝያዳ ግደን ተሳታፍነትን ዝነበሮም ሽወደን ምዃኖም ኩሉ ዝምስክሮ’ዩ። ሽወደናውያን ኣንጻር ኣሜሪካዊ ጸቕጥታት ኣብ ደቡብ ኣሜሪካ ዝተቃለሱን ድምጾም ዝሃቡን’ዮም።
ኣብ ጉዳይ እስራኤልን ፈለስጢናን፡ ንነዊሕ ዓመታት ንፍትሓዊ ዕርቂ ዝተቃለሱን ዝቃለሱ ዘለዉ ህዝቢ’ዮም። ብዙሓት ጋዜጠኛታት ጸግዒ ፈለስጢን ወሲድኩም ተባሂሉም መሬት እስራኤል ንኸይረግጹ ዝተኣገዱ ኣለዉ።
ኣብ ሃገር ሽወደን ልክዕ ከም’ቲ መሓዙት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ መሓዙት ህዝቢ ፈልስጢና፡ መሓዙት ህዝቢ ናሚብያ፡ መሓዙት ህዝቢ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ወ.ዘ.ተ ተባሂሎም ዝፍለጡ መቁጸሪ ዘይብሎም ብደገፍ መንግስታዊ ሓገዝ ዝካየዱ ማሕበራት ኣለዉ። ህዝቢ ሽወደን ዝፈርሖ እንተሃለወ ካብ ሕጊ’ምበር ካብ ካልእ ኣይፈርሕን።
ኣብ ጉዳይና ክንምለስ፡ ህ.ግ.ዲ.ፋውያን ጉዳይ ስለ ዘይብሎም እታ ጸጸኒሖም ዘጉርዕዋ ጓይላ ተጻዊቶም ገገዝኦም ተፈዲሶም ኣለዉ። እቶም ሰብ ሕግን ስርዓትን ግን ቅድሚ ጓይላ ህ.ግ.ዲ.ፍ ጀሚሮም፡ ጓይላ ህ.ግ.ዲ.ፍ ተወዲኡ ምስ ተፈደሰ’ውን ገና በቲ ዝጀመሮ ቁም ነገርን ስርዓትን ይቅጽል ኣሎ።
መንግስቲ ሽወደን ንህዝቢ ዝፈጸሞ በደል፡ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ዝፈጸሞ ጌጋግ፡ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ቀሪቡ ይቕረታ ዝሓትትን ጌግኡ ዝእርም ህዝብን መንግስት’ዩ።
ኣብነት
ናይ ስቶክሆልም ከንቲባ ዝነበረ፡ ብሽም ስቶክሆልም ዝተወሃበካ ናይ ባንኪ ሕሳብ ንውልቐኻ ተጠቒምካሉ ተባሂሉ፡ እቲ ክሲ ሓቒ ኮይኑ፡ ኣብ ቅድሚ ጋዜጠኛታት፡ ነቲ ዝተዋህቦ ናይ ባንኪ ሕሳብ መንቀሳቐሲ ካርድ ብመቐስ ቆሪጹ፡ ደርቢይዎ፡ ንሱ ጥራሕ መዓስ ኮይኑ ነቲ ዝመረጾ ህዝቢ ተቐማጢ ስቶክሆልም ክብሪ ክብል ካብ ስልጣኑ ብፍቓዱ ተኣልዩ። ካልእ ምክትል ቀዳማይ ሚኒትስር ሽወደን ዝነበረት ሕጂ ኣብ ምምራሕ ሰልፊ ሶሺያል ዲሞክራሲ እትርከብ ብተመሳሳሊ ክሲ ካብ ናይ ሃገር ምምራሕ ውድድር ከም ዝሰሓበትን ብጌጋኣ ከም ዝኣመነት ብግልጺ ተዛሪባ፡ ድሕሪ ስታት 8 ዓመት ደጊማ ካብ ህዝቢ ዝተገብረላ እምነት እንሀት መራሒት ሰልፊ ኮይና ትርከብ።
ኣብ ሽወደን ንከም ህ.ግ.ዲ.ፋዊ ኣተሓሳስባ ዝኣመሰሉ መንስግታዊ ቅዲ ዝመርሑ፡ ናይ ጥቆላን፡ ሎተሪያን ኣይኮኑን። ብሕግን ስርዓትን ብእንካ ሃባን ዝምርሑ፡ ፍሉጥ ንጹርን ዝምድና ህዝብን መንግስትን ዘለዎም’ዮም።
መራኸቢ ብዙሓት ሽወደን ካብ ምስ መንስግቲ ዘለዎ ዝምድና ምስ ህዝቢ ዘለዎ ዝምድና ይድልድል፡ ምኽንያቱ ቀጻልነቱ ናይ ህዝቢ ተሳታፍነት ስለ ዝዀነ ብዝበዝሕ ካብ’ቲ ካብ ህዝብን ዕዳጋን ዝረኸቦ እቶት ስለ ዝካየድ። ምእንቲ’ዚ ሽወደናውያን ጋዜጣታት ኣብ መንጎኤን ውድድራት እንተሃለወ፡ ኣብ መንጎኤን ናይ ሰነ ሓሳብ ፍልልይ እንተሃለወ መዕለብኤን ህዝቢ’ዩ። እዚ ስለ ዝኰነ ከኣ ሓቂ ከም ጽላል ቢሑቕ፡ ሓቂ ጽላል ቢሑቕ ላዕሊ ጸለል ክብል ዝጽዕራ’ምበር ንጌጋታት ናይ’ቲ ዝኣምናሉ ስነ ሓሳብ ክከላኸላ ኣብ ምጎተ ዝዓርበን ኣይኮናን።
በዚ ምኽንያት ከኣ ጉዳይ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ይኹን ሰብኣዊ መሰል ሕቶ ኣብ ኤርትራ ብዝተፈላለያ ጋዜጣታት ሽወደን ክለዓል እንከሎ፡ እቲ ሕቶ ሕቶ ህዝቢ ሽወደን ምዃምኑ ኣይተርፎን’ዩ። ዕርፊ ዘጽነዐ መራኸቢ ብዙሓት ሽወደን ከኣ፡ ዝራብዕ ህ.ግ.ዲ.ፍ ናብ ዘበለ እንተበለ ናብ ዝኸዶ ከም ዘይብሉ ዘረድእ ዓቢ ፖለቲካዊ ታሪኻዊ ተርኽቦ’ዩ።
ኣብ መወድእታ ሓንቲ ከበስረኩም እፈቱ፡ ንሱ ከኣ ከም’ቲ ቅድም ክብል ዝገልጽክዎ ናይ’ቲ ፈታዊ ህዝቢ ኤርትራ ዝዀነ ጋዜጠኛን ሰኣላይ ቡ በቨንስታም ብቋንቋ ሽወደን ዝተኻየደ ቃል መሕተት’ዩ። ቡ በቨንስታም ብ1969 ንሜዳ ኤርትራ ከም ዝኣተወ ገሊጸ ነይረ፡ ነዚ ብዝምልከት ዝተገብረ ቃል መሕተት ኣብ Youtube.com/ kerkebet ወይ ከኣ ኣብ bliv.tv.com Demoselam ኣቲኹም ክትርእይዎ ትኽእሉ። ንዝያዳ ምርድኡ ተተርጕሙ ክወጽእ’ዩ ተኸተተኣሉ።
ፍትሒ ይንገስ
8 ሓምለ 2009
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1333


text:
ቀረብ ሓይሊ ኤለክትሪክ ኣብ ዘይብሉን ሕፅረት ኣብዘለዎን ቦታ ብመካኒካዊ ኣገባብ ካብ ናይ ቀደም ቴፕ ሪከርደራት ፓውዛን ፀዓት ኤሌክትሪክ እተመንጭው መሳርሒ ዝሰንዓን ኣብ ስራሕ ንዝውዓለ መንእሰይ ዳንኤል ስምረት’ዩ።
ድምጺ ኣሜሪካ ነዚ መንእሰይ ካብ ኣስመራ ብዛዕባ ስርሓቱ ኣዘራሪብዎ’ሎ።
ብተወሳኺ ክሳብ ሕጂ አርባዕተ መጽሓፍ አሕቲሙ ዝዘርገሐ መንእሰይ ዳኒኤል በላይ’ውን ጋሻ መደብ መንእሰያት እዩ።
ቅድሚ 5 ዓመታት ዘሐተመን "ይሓልፍ ዶ ይኸውን?" እትብል ልበ ወለድ መፅሓፍ ከምኡ እውን "መቑሽሸይ" ዘርእስታ ንእሽተይ መጽሓፍ ድማ ኣብ ስነ ልቦናዊ ትሕዝቶ ዘድሀበት እያ።
ሎሚ ቕነ አሐቲሙ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ሰቲ ሆቴል ዘመረቐን ክልተ መጽሓፍቲ ድማ "ወሓዚ ሓልዮት" ልበ ወለድ ብተወሳኺ "መቑሽሽና" ካልኣይ ሕታም መጽሓፍን እየን።
ደራሲ ዳኒኤል በላይ ኣብ ትግራይ ኣብቶም ዝሓለፉ ዓመታት ብርክት ዝበሉ መጽሓፍቲ ዝተሓተሙን ኣብ ዕብየት ስነ ጽሑፍ ትግርኛ ልዕሊ 50 ሚኢታዊት ለውጢ ይርአ ምህላዉን ይገልፅ። መጽሓፍ ንምሕታም ድማ ደረስቲ ከቢድ ሓርጐፅጐፅን ፃዕርን ይሓቶም ምህላዉ ይዛረብ።
ዳኒኤል ኣብ ኣስመራ ተወለዱ፣ ካልኣይ ብርኪ ትምህርቱ ኣብ ኣስመራ ምስ ተማሃረ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምኻዱን፤ ብድሕሪኡ ናብ ኣመሪካ ምኻዱን ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኣሜሪካ ዝነብር መንእሰይ እዩ።
ምሉእ ርእይቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ሰባት ኣብ ጽቡቕን ኩፉእን ተግባራት ተዋሳእቲ ኢና። እቶም ዝበዝሑ ኣብ ጽቡቕ ዝዋስኡ ክኾኑ ከለዉ ንኽፍኣት ዝተዓጥቁ ውሑዳትውን ኣለዉ። ንኣብነት ገለ ሸቃጦ ንመዓር ሹኮር ሓዊሶም ጽሩይ መዓር እዩ ኢሎም ይምሕሉን ይጥሕሉ። ካልእ ንጠስሚ ቲቶ ሓዊሶም ጽሩይ ጠስሚ ኢሎም ብስም መላእኽቲ ይምሕሉ። ገለ ድማ ጽሩይ 21 ካራት ወርቂ እዩ ኢሎም ካብ ህንዲ ዝመጸ ኣብ ወርሑ ወርቃዊ ሕብሩ ዝፍስም (ዝሃስስ) ኢድካ ሲሒቦም ደጋጊሞም እናጣቕዑ ይምሕሉልካ።
ኣብዚ ዘለናዮ ዘመን ድማ ገለ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ኣብ ከም ፈይስቡክን ትዊተርን ምስሎም ሓቢኦም ምስሊ (ስእሊ) ጀጋኑ ሓርብርኛታት ክሳብ ናይ ፕረሲደንት ስእሊ እናተጠቕሙ መስሓቢ ክጥቀሙሉ፡ ኣስማቶም ከይፍለጥ ኣስማት ጀጋኑ ወይ ታሪኻዊ ቦታታት መጸዊዒዖም ገሮም ዘይተኣደነ ገበናት ክፍጹሙ ይራኣዩ። እቶም ብልውህና ይኹን ስንፍናን ብሽም ንፈትዎ ሰብ ወይ ቦታ ብምርኣይን ብምስማዕን እንታውነት ናይዞም ተዃሉ ከይፈለጥና ላይክ እናገበርና ንስዕቦ ሰባት ብተዘዋዋሪ ነቲ ዝገብሩዎ ዘለዉ ገበናት ተሓባበርቶም ኮና ንርከብ። ናይ ሓሶት ፈጠራታት ዕላዊ ዘይኮነ ወረ ክነዝሑ ከለዉ ናይ ምፍታው (like) ብምግባር ሰዓብቲ ሓሶቶም ምኹና ነረጋግጸሎም። ጀግና ዝብል ቅጽል ስም ድማ ንህቦም። ብዛዕባ ጅግና ንመን ይበሃል ኣብ ቀጻሊ ክንዛረበሉ ንኽእል። ብኡ መሰረት ብሰንኪ ስንፈትና መነባብርኦም ከጣጥሑ ይርከቡ። እዚ ዝዓበ ገበን ምዃኑ ተረዲእና ሳዓብቶም ካብ ምዃን ነብስና ክንስሕብ ኣሎና። መራሕትና እናጸረፉ ብስምና ሓስዮም ገንዘብ ክሓፍሱ ከነፍቅደሎም ዘሕንኽ እዩ።
እዞም ቶዃሉ እዚኣቶም ቅንዕና እንተዝህልዎም ኣስማቶም ዘሕብእ ምኽንያት የብሎምን። ሌባ ጥራሕዩ ስሙ ቀይሩ ዝሰርቕ። ሓደ ክልተ ቅኑዓት ንስለ ሃገርናን ህዝብናን ዝከላኸሉ በስማቶም ዘይጽውዑ ኣለዉ። ነዚኣቶም ምዞም ረስሓት ከይልከሙ ብስሞምን ምስሎምን ክቐርቡ ሓሳበይ ይህብ። ብተረፈ ከምቲ ኣብ ኣርእስተይ ኢለዮ ዘሎኹ '"ኩሉ ዘንጸባርቕ ወርቂ ኣይኮነን" እሞ ነዞም ኣስማቶም ሓቢኦም፡ ኣሳእል ጀጋኑ ስዉኣትናን ህሉዋትናን፡ ታሪኻዊ ደጀን ቦታታት ሰውራና፡ መጸዊዒኦም ተጠቒሞም ሌብነት ዝሰርሑ ዘለዉ ቀጠፍቲ ካብ ሎሚ ንድሕሪት ሰዓብቶም (followers) ክንከውን የብልናን ጽባሕ ብንሶም ዝኽሰሱሉ ገበናት ከይንኽሰስ።


text:
ኣኼባ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ምስ ኣቦ ወንበር ማሕሙድ እስማኦኢል
Sunday February 72021
ጽማቕ ኣቦወንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብጻይ ማሕሙድ እስማዒል ሰንበት ለካቲት 7/2021 ምስ ኩሎም ጨነፍራት ሰምየን ኣመርካን ከነዳ ኣገዳስን እዋናውን ኣኼባ ኣካይዱ።
ብጻይ ማሕሙድ እስማዒል
ብመዳይ ወታሃደራዊ ጉዳይ ኣብዚ መራኸቢ ብዙሓት ንምስጢር ክንዕቅቦ ኢና ሰፊሕ መደባት ከምዘሎ ነዊሕ ዓሚቕ መግለጺ ሂቡ።
ብመዳይ ፕሎቲካዊ ሑሉፍ ፍሽለትና ኣስፊሑ ክንማሃረሉ ገምጋም ብነዊሕ ኣጋላልጻ ገምጋም ንኣባላት ምስ ሃበ ምጻኢ ጉዕዞ ከይድና ክንገብሮ ዘለናን ክንክተሎ ዘለና ከይዲ ሰፊሕ መግለጺ ሂቡ ።
ብመዳይ ቁጠባዊ ውድብና ካብ ወታሃደራውን ፖሎቲካውን ፈሊኻ ነጺልካ ስለ ዘይ ይረኤ መደብ ዕዮታት ውድብ ከምቲ ንደልዮ ብግቡእ ክሳላሰል እንተዳኣ ኮይኑ ተወፋይነት ክህሉ ኣለዎ ካብ ኣባላት ጥራሕ ምጽባይ ጥራሕ ዘይኮነ ከምቲ ውድብ ክውፈ ተቐሪቡ ዘሎ ህዝብና ብህዝባዊ ማሕበራት ተሳትፎ ኣበርክቱኡ ከሪኢ ክኽእል ኣለዎ ወታሃደራውን ፖሎቲክውን ምንቕስቓሳትና ማዕረ ማዕረ እቲ ቁጠባዊ ዕብየት እዩ ዓበይቲ ስራሕ ምንቕስቓስን ዝዕመም ቁርብ ቁጦባዊ ዓቕሚ እንተሊካ ማዕረ እቲ ዘንቃሳቕሰካ ኢኻ ትንቃሳቐስ ብዙሕ ቁጠባ ተለካ ብዙሕ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11409


text:
እቲ ኣብ መአከቢ ኣዳራሽ ሕብረት ኣፍሪቂ ሎሚ ዝተኸፍተ ጉባኤ ላዕለዎት መንግስታዊ ሰበ-ስልጣን፣መራሕቲ ሃይማኖትን ካልኦትን ዝተሳተፉሉ እዩ።
ነቲ ሃይማኖታዊ ምክእኣል ዝመኸረ ጉባኤ ብመደረ ዝኸፈቱ ቀ/ሚ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ንእዋናዊ እምነት መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣንፀባሪቆም። ካብ‘ዚ ቀረባ ንዳሓር ምቅልቃል ዝጀመረ እስላማዊ ፅንፈኛነት ንባህሊ ሓቢርካ ምንባርን ሰላምን‘ታ ሃገር ይዕንቅፎ ከምዘሎን ጠቂሶም።
ኣቶ ሃይለማርያም ኣብ ዘረበኦም ”ኣብ ኢትዮዽያ፣ብጉልባብ ሃይማኖት ዝካየድ ዘሎ ፅንፈኛነት፣ምስ ምርግጋፅ መሰል ሃይማኖት ዘራኽብ ገመድ ዘይብሉ ልኡኽ ጥፍኣት‘ዩ።ቀንዲ ሸቶ ፅንፈኛነት፣ብስምን ጉልባብን ሃይማኖት፣ድልየት ሓደ ጉጅለ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ብሓይሊ ንምፅዓን፣ናብ ግብረ-ሸበራ ዘብፅሕ መንገዲን ግጭትን ህውከትን ደጊስካ ንፅግዕተኛ ድልየት ዝተወሰኑ ወገናት ንምርዋይ‘ዩ” ኢሎም።
መንግስቶም ኣብ ልዕሊ‘ቶም ተሓተቲ‘ዮም ዝብሎም ሓይልታት ዘየዳግም ስጉምቲ ካብ ምውሳድ ዓዲ ከምዘይውዕል‘ውን ኣቶ ሃይለማርያም ገሊፆም።
”ሰላምን ድሕነትን ህዝቢ ናይ ምርግጋፅ ሓላፍነት ብዝግባእ ናይ ምፍፃም ሓላፍነት ዘለዎ ስለዝኾነ፣ንፅንፈኛነት ሓዊሱ ብዝኾነ ኣገባብ ፀረ ሕገ መንግስቲን ንረብሓ ሃገር ዝፃባእ፣ህውከትን ግብረ-ሸበራን ኣብ ልዕሊ ዝፍፅሙ ሓይልታት፣ብመሰረት ሕጊ ዝፈቅዶ፣ዘየዳግም ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ክቅፅለሉ‘ዩ” ይብሉ እቶም ቀ/ሚ።
ተቃወምቲ ኢትዮዽያ፣ኣብ ልዕሊ ሕቶ ዘበገሱ ኣመንቲ ምስልምና ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ወሲዱ ኢሎም ከምዝኮነኑ ይዝከር።እቲ ፀገም ንክፍታሕ ድማ፣ኩሉ ሓቆፍ ጉባኤ ንክካየድ ፀዊዖም ነይሮም።ኣብ‘ቲ ናይ ሎሚ ጉባኤ ተቃወምቲ ኣይተጋበዙን።ቀ/ሚ ሃይለማርያም ኣብ ዘረበኦም፣ነቶም ንፀረ-ሰላም ሓይልታት ይድግፉ‘ዮም ዝበልዎም ተቃወምቲ ኣጠንቂቆም‘ዮም፥
”ሃገር ናይ ምህዋኽን ምትርማስን መደቡ ዝገበረ ዕላማ ፅንፈኛታት፣ፖለቲካዊ መኽሰብ ክንረኽበሉ ኢና ኢሎም ስለዝሓሰቡ፣ነዚ ፀረ-ሰላም ምንቅስቃስ‘ዚ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ኣብ ምትብባዕን ኣብ ምድጋፍን ዝርከቡ ገለ-ገለ ተቃወምቲ ፓርቲታት ሃገርና፣ነዚ ግጉይን ዘተዓዛዝብን ኣካይደኦም ብቅልጡፍ ክእርሙ ይግባእ ኢለ ከዘኻኽር ይፈቱ።ቀንዲ ዕላማ መንግስቲ ምርግጋፅ ትግባረ ሕገ-መንግስቲ ስለዝኾነ፣ምስ ዝኾነ ዓይነት ሃይማኖት ዝውግነሉ ምኽንያት የለን” ኢሎም ንሶም።
እቲ ሎሚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸፈተ ጉባኤ ማሕበር ሃይማኖታት ኢትዮዽያ፣ብምትሕብባር ትካላት ሃይማኖትን ፈዴራላዊ መንግስቲን ዝተዳለወ‘ዩ።ፕረዚደንት ቤት ምኽሪ እስልምና ኢትዮዽያ ሸኽ ኪያር መሓመድ ኣማን ብወገኖም፣ኣብ ተፃራሪ ኣተሓሳስባ ኣለው ንዝበልዎም መልእኽቲ ኣሕሊፎም፣
”ሰላም ምዕባለን ብዙሕነትን ሃገርና ዘይቅበሉ ወይካኣ ዝፃረሩ ኣለው እንተኾይኖም፣ናብ ኣምላኽ ወይ ረቢ ዝፈትዎ ኣንፈት ንክምለሱ መንፈሳዊ ፃውዒት ነቅርበሎም ኣለና።ሃገርና ናይ ኩላትና ስለዝኾነት፣ክንሕልዋን ክንሰርሓላን ይግባእ” ኢሎም ሸኽ ኪያር።
ፓትርያርክ ቤተ-ክርስትያን ኦርቶዶክስ ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ ማትያስ ብወገኖም፣ኣብ ኢትዮዽያ ናፅነት ሃይማኖት ተረጋጊፁ‘ዩ ኢሎም፥
“ንህልዊ ኩነታት ብሓፈሽኡ ክንሪኢ ከለና፣ዝኾነ ሰብ መሰል እምነቱ ተኸቢሩሉ፣ብመሰረት ሕገ-መንግስቲ ኢትዮዽያ እናተማለአሉ ይርከብ።ሎሚ ኣብ ኢትዮዽያ ይንቀሳቀሱ ዘለው ዝተፈላለዩ እምነታት፣ኣብ ትሕቲ ፅላል ትካል ሃይማኖታት ኢትዮዽያ ተሓቊፈን ይሰርሓ ዘለዋ ካብ‘ዚ ብምብጋስ‘ዩ” ይብሉ ኣቡነ ማትያስ።
ኣብ‘ቲ ጉባኤ ብርክት ዝበሉ መፅናዕታዊ ፅሑፋት ቀሪቦም ምይይጥ ተካይዱሎም‘ዩ ይብል እስክንድር ፍሬው ዝላኣኾ ሪፖርት።


text:
Radio Erena: 29 November 2020
ተበግሶ ዓለም ለኻዊ ምንቅስቓስ ይኣክል፣ ናይ ህጹጽ እዋን መሪሕነት ከምዝመረጸ ኣፍሊጡ።
እቲ ምንቅስቓስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ኲናት ሃንደበት ዝመጸ ዘይኮነስ ብመደብ ኢሳይያስን ኣቢይን ከም ዝተሃንደሰ ዘመላኽቱ ተርእዮታት ኣዝዮም ብዙሓት’ዮም ድሕሪ ምባል፣ ሰራዊት ኤርትራ ምስቶም ትማሊ ን30 ዓመታት ዘድመዩና ኣስፋሕፋሕቲ ሓይልታት ተላፊኑ ኣብ ዘይምልከቶ ውግእ ብኣስገዳድ ተጠቢሱ ይርከብ ኣሎ ኢሉ።
ነዚ ዝረአ ዘሎ ሃደገኛን ተሃዋስን ኩነታት ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ግምት ብምእታው፣ ተበግሶ ዓለም ለኻዊ ይኣክል ነዚ ሓደጋ ክገጥምን ህላወ ልኡላዊት ኤርትራ ክከላኸልን ቃልሱ ናብ ዝለዓለ መድረኽ ከሰጋግር ወሲኑ፣ ክብል እቲ መግለጺ ብተወሳኺ ኣፍሊጡ።
ኣብዚ ሓድሽ መስሪቱዎ ዘሎ ስርርዕ ከኣ ትሽዓተ ዝኣባላታ መሪሕነት ብምቛም ንኣቶ ወሰንሰገድ ሓጎስ ከም ኣቦ ወንበር፣ ኣቶ ሮሞዳን በኺት ምኽትሉ ከምኡ’ውን ኣቶ ተስፋሂወት ኪዳነ ከም ጸሓፊ ከገልግሉ መሪጹ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣብ መወዳእታ፣ ኣብ መስርሕ ምምስራት ባይቶ ይኣክል ዝርከባ ሃገራት ብህጹጽ ክጽምበራ፣ ኣብ ውሽጥን ወጻኢን ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ በብወገኑ ደገፉ ከበርክት ዓለም ለኻዊ ምንቅስቓስ ይኣክል ጸዊዑ።


text:
Radio Erena: 02 December 2020
መንግስቲ ርእሰ ምምሕዳር ጁባላንድ፣ ዝመጽእ ሰሙናት ኣብ ዝካየድ ሓፈሻዊ ምርጫ ሶማል ከምዘይሳተፍ ኣጠንቂቑ።
ማዕከናት ዜና ሶማል፣ ንፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ጁባላንድ፣ ኣሕመድ ማዶበ ብምጥቃስ ኣብ ዘቕርብኦ ዘለዋ ሓበሬታ፣ እቲ መጠንቀቕታ ዝቅርብ ዘሎ፣ ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል፣ ኣካል እታ ክልል ኣብ ዝኾነ ዞባ ጌዶ ኣዐስልኪርዎ ዘሎ ሰራዊት ከውጽእ ብምጥላብ’ዩ።
ፕረዚደንት ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ምስ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ርእሰ ምምሕዳራት፣ ኣብ ወርሒ መስከረም ኣብ ዝገበሮ ርክብ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልል፣ ዝርከቡ ቀቢላታት ብማዕረ ዝውክልዎም ኣባላት ፓርላማ ክመርጹን፣ እቶም ዝተመርጹ ኣባላት ፓርላማ ድማ ፕረዚደንት ክመርጹን ‘ዮም ተሰማሚዖም።
ፕረዚደንት ማዶበ፣ ሰራዊት ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ንጌዶ ከረክበና እንተኽኢሉ፣ ኣብቲ ምርጫ ክንሳተፍ ድሉዋት ኢና ኢሉ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ብወገኑ ምስ ክልል ጁባላንድ ዝዳወብ መንግስቲ ኬንያ ኣብቲ ጉዳይ ጣልቃ ብምእታዉ ነቲ ርእሰ ምምሕዳር ኣንጻር መንግስቲ ደው ክብል ይደፋፍኦ ከምዘሎ’ዩ ዝወቅስ።
ሶማል፣ በዚ ጉዳይ እዚ ብዝተሓሓዝ፣ ንኣምባሳደር ኬንያ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ክትሰጎ እንከላ፣ ኣብ ኬንያ ንዝነበረ ኣምባሳደራ ድማ ስሒባቶ’ላ።
===============


text:
Radio Erena: 26 September 2019
ስድራቤት ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ኣብ ሓያሎ ባንክታትን ትካላት ነዳዲን ወነንቲ ብርኪ ብምዃን ገንዘብ ህዝቢ ይዘምቱ ኣለዉ፣ ተባሂሉ ንዝቐረበ ክሲ መንግስቲ እታ ሃገር ነጺጉዎ።
ኣፈኛ ፕረዚደንት ማይክል ማኩይ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ እቲ ብብሕታዊ ትካል ዝቐረበ ጸብጻብ፣ ኮነ ኢልካ ንፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን ስድራቤቱን ንምጽላም ዝተወጠነ ሽርሒ’ዩ ክብል ነጺጉዎ።
ብውሩይ ኣመሪካዊ ተዋሳኢ ፊልም ጆርጅ ክሉኒ ዝተመስተረተ ‘ሰንትሪ’ ዝተባህለ ትካል ኣብ ዘቕረቦ 64 ገጻት ዘጠቓለለ መጽናዕታዊ ጽሑፍ፣ ብቻይናን ማሌዥያን ኣብ ዝውነና ትካላት ነዳዲ፣ ባንክታት፣ መንገዲ ኣየር፣ ትካላት ሸርፊ ወጻኢ፣ ዝኣመሰላ ሓያሎ ናይ ንግዲ ማእከላት ስድራቤት እቲ ፕረዚደንት ወነንቲ ብርኪ ብምዃን ንሃብቲ እታ ሃገር ይምዝምዙዎ ኣለዉ ክብል ይኸስስ።
እቲ ጽሑፍ ብተወሳኺ፣ ትካላት ነዳዲ ቻይና ብመንግስቲ ንዝድገፉ ምልሻታት ኣጽዋር ብምዕጣቕ፣ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ ዘይተኣደነ ግፍዕታት ከምዝወርድ ጌረን እየን ብምባል ድሕሪ ምኽሳስ፣ ገለ ዓድታት ብሓዊ ከምዝቃጸላ ከምዝገበሩ እውን ይጠቅስ።
ህዝቢ ካብ መነባብሮኡ ተመዛቢሉ ብጥሜት ኣብ ዝሳቐየሉ ዘሎ እዋን፣ በዓልቲ ቤት ፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን ክልተ ደቃን ብሚልዮናት ዶላራት ዝግመት ኣታዊታት ብምኽዕባት ብህይወት ኣሽሓት ዜጋታት ይጻወቱ ኣለዉ ክብል እዩ እቲ ዘይመንግስታዊ ትካል ዝኸስስ።
ወሃብ ቃል መንግስቲ ደቡብ ሱዳን፣ እቲ ትካል ብናይ ወጻኢ ሓይልታት ተመዊሉ ንምስሊ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ንምድዋን ይሰርሕ ኣሎ ክብል እዩ ምላሽ ዝህብ።


text:
ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ መኢኣድን ውድብ ሓድነት ንዴሞክራስን ንፍትሕን ኣብ ውሽጢ ዝቕፅሉ ክልተ ሰሙናት ተኸፋፊሎም ዝበሎም ኣባላት ኣመራርሓ ብሓንሳብ ኮይኖም ኣብ ልዕሊ ሽግሮም ብሓፈሻዊ ጉባኤ ኣውሲኖም ነቲ ቦርድ ሪፖርት ክገብሩ ትእዛዝ ሂቡ።ንሰማያዎ ፓርቲ ድማ ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታ ሂቡ’ሎ።እቶም ፓርትታት ነቲ መጠንቀቕታ ነፂጎምዎ ኣለው።
ኣቦ መንበር ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ፕሮፌሰር መርጋ በቃና ቦርድ ምርጫ ሎማዕንቲ 5 ጥሪ ኣብዘከየዶ ህፁፅ ኣኼባ ኣብ ውሽጢ እተን ፓርትታት ሽግር ናይተን ፓርትታት ኣመራርሓ ዝፈጠርዎ እዩ ኢሎም። ብምስዓብ’’ ናይተን ፓርትታት ህልውና እውን ክቕፅል ስለዘለዎ ብድሕሪ እተን ፓርትታት ዘሎ ህዝቢ ብምርኣይ ሎሚ እውን ብትዕግስቲ ንናይ መወዳእታ ግዜ ናይ ኽልተ ሰሙን ሂቡ’ሎ’’ኢሎም።ኣብ ውሽጢ እዚ ክልተ ሰሙን እቶም ኣመራርሓታት እቲ ፓርቲ ዝኣተዎ ሽግር ሪኦም ብሓባር ብምኳን ናይ ውሽጢ ፀገሞም ብሓፈሻዊ ጉባኤኦም ብምውሳን ናይቲ ሓፈሻዊ ጉባኤ ውሳነ ነቲ ቦርድ ብምቕራብ ናብ ምንቅስቓስ ምርጫ ክኣትው እቲ ቦርድ ኣዚዙ’ሎ ኢሎም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ክልቲኦም ፓርትታት ኣካይድናዮ ኣብዝበልዎ ሓፈሻዊ ጉባኤ እቲ ቦርድ ዘይተሳተፈሉ ምኽንያት ኣባላት ኣመራርሓ ኣብ መንጉኦም ዝተፈጥረ ኣፈላላያት ተኸኣኢሎም ብሓባር ሓፈሻዊ ጉባኤ ብዘይምፅውዖም ምዃኑ እውን እቶም ኣቦመንበር ገሊፆም።
ንሰማያዊ ፓርቲ ብዝምልከት እውን እቲ ቦርድ እቲ ፓርቲ ጥሒሱዎ ዝበሎ ሕጊ ናይ ስነምግባር ጉድለታት ብምዝርዛር ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታ ሂቡ’ሎ።
ንከይድታት ነፃን ፍትሓዊ ምርጫ ዝጎድእን ንመስርሕ ምርጫ ካብቲ ርትዓዊ ኣካይዳ ዘውፅእ፣ኣብቲ መስርሕ ድማ ኣመኔታ ከስእን ዝገብር ተግባር ስለዝኾነ ነቲ ፓርቲ መጠንቀቕታ ተዋሂቡ’ሎ ኢሎም ኣቦ መንበር ቦርድ ምርጫ መርጋ በቃና።ኣብ ዝቕፅል እውን ካብ ከምዚኦም ዝበሉ ተግባራት ዘይዕቀብ እንተኾይኑ ንምጥሓስ ስነ ምግባር ዝምጥን ሕጋዊ ስጉምቲ ክወስድ ከምዝኽእል እቲ ቦርድ የፍልጥ ኢሎም ብምውሳኽ።
ምኽትል ፕሬዝዳንት ፓርቲ ሓድነት ኣቶ ግርማ ሰይፉ ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ መልሲ ፓርቲ ሓድንት ብመሰረት ሕገ ደንቡ ሓፈሻዊ ጉባኤኡ ፀዊዑ እዩ።ካብዚ ወፃኢ ቦርድ ምርጫ ብሓባር ጉባኤ ፀውዑ ክብል ሕጋዊ መሰረት የብሉን ኢሎም።
ዝተኸፋፈለ ኣካል ኣመራርሓ የለን ዝኾረዩ 10፣15 ሰባት እንተሃሊዮም ኣባላት ኣመራርሓ ኣይኮኑን፣እንተኾን ግን ኣብቲ ጉባኤ ንኽሳተፉ ዓዲምናዮም ኢና ኢሎም ኣቶ ግርማ ሰይፉ።ንሓድነት ካብቲ ፀዋታ ወፃኢ ናይ ምግባር ስራሕ እዩ ዝስራሕ ዘሎ ኢሎም።
ነቲ ውሳነ ቦርድ ምርጫ ሓድሽ ነገር ዘይኮነ ትፅቢት ዝግበር መሰረት ዘይብሉ ኽሲ እዩ ዝበሉ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ሰማያዊ ፓርቲ ኣቶ ዮናታን ተስፋየ ከምቲ ቅድሚ ሎሚ ንገብሮ ዝነበርና ልዕልነት ሕጊ ብዝሓለወ መልክዑ ኢና ክንቀሳቐስ፤ካብ ኣካይዳና ንድሕሪት ዝመልሰና ወይ ዝቕይረና የለን ኢሎም።
ምርጫ 2007 ዓ/ም እናቐረበ እዩ።እቲ ምስሕሕባ እውን ቀፂሉ’ሎ።


text:
ሰበስልጣን ኣመሪካ፥ ካብ 100 ሺሕ ክሳብ 240 ሺሕ ዝበጽሑ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ክሞቱ ከምዝኽእሉ ብምጥንቃቕ፥ ንምንካዩ ማሕበራዊ ምፍንታት ክትግበር ይጸቕጥሉ ኣለዉ።
ኣብዚ እዋን`ዚ ቀንዲ ዓውደ-ውግእ`ቲ ቫይረስ ኮይነን ዘለዋ ሃገራት ፥ ኣመሪካ፡ ጣልያንን ስጳኛን`የን- ጀርመን ድማ ሎሚ 5,500 ሓደሽቲ በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት ድሕሪ ምምዝጋባ ንቻይና ክትሓልፋ ትቀራረብ ኣላ።
ዶ/ር ኣንቶኒ ፋውቺ፥ ዳይሬክተር ተላገብቲ ሕማማት ኣመሪካ፥ እቲ ቁጽሪ ክንድኡ ንኸይድይብ ተስፋ እገብር ግን ሰባት ንኸምኡ ዓይነት ክውንነት ክቕረቡ ኣለዎም ኢሉ። " ሰባት ይሳቐዩ ኣለዉ ሰባት ይሞቱ ኣለዉ፥ ኣብ ማሕበራዊን ኤኮኖሚያውን ህይወትና ዓቢይ ተጽዕኖ ፈጢሩልና`ሎ” ድሕሪ ምባል ፥ ኣብዘን ዝቕጽላ 30 መዓልታት ብኹሉ ሓይሊና ነቲ ዝርግሐ ቫይረስ ንምክልኻል ብጻዕቂ ክንሰርሕ ጥራሕ`ዩ ዝግባኣና ኢሉ`ሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ ናይ ትማሊ ጋዜጣዊ መግለጺኡ፥ ሃገርና ቅድሚ ሎሚ ተፈቲናቶ ኣብ ዘይትፈልጥ ሃገራዊ ፈተና ተሸሚማ ትርከብ ኣላ ኢሉ።
ሰበ-ስልጣን ጥዕና ኣመሪካ እቲ ላዕላዋይ ጥርዚ`ቲ ሕማም ኣብ ዝቕጽላ ክልተ ወይ ሰለስተ ሰሙናት ከምዝኸውን ይገልጹ`ለዉ ።
ዶ/ር ፋውቺ፥ እቲ ናይ 100 ሺሕን ልዕሊኡን ክኸውን ይኽእል`ዩ ዝበልናዮ ቑጽሪ ሞት፥ ብኣግኡ ንእምቶ`ዩ`ምበር ዘይተርፍ`ዩ ኢልና ክንወስዶ የብልናን ኢሉ።
ኣወሃሃዲት ሓይሊ ዕማም ምክልኻል ኮሮናቫይረስ ዋይት ሃዋስ ዶ/ር ዲቦራ ብርክስ ብወገና፥ማሕበራዊ ኣካይዳና ምቕያር`ምበር እቲ ሓማም ተላገብ ርጉጽ መድሃኒት ወይ መሕወዪ የብሉን ኢላ።
ኣብ ኣመሪካ ዛጊት ኮሮናቫይረስ ዝተረኽቦም፥ ልዕሊ 187 ሺሕ በጺሖም ኣለዉ- ካብኦም ዝሓውዩን ዝሞቱን ኣለዉ። ዝሞቱ ናብ 4,000 ገጾም ይጽግዑ ኣለዉ። ካብ`ቶም ኣብ ቻይና ዝሞቱ ዝለዓሉ ኮይኖም ኣለው። ከምኡ`ውን ካብቶም ኣብ ሽበራዊ መጥቃዕቲ መስከረም 11 2001 ዝሞቱ ዛይዶም። ሓደ ርብዒ ናቶም ከኣ ኣብ ኒው ዮርክ`ዮም።
ኣመሓዳሪ ግዝኣት ኒው ዮርክ አንድሩ ኮሞ፥ ንሆስፒታላት ዝኸውን እኹል መሳርሕታት ሕክምና ከምዘድሊ`ዩ ዝጣራዕ ዘሎ፥ ካብ ቻይና ንሓንቲ ብዋጋ 25 ሺሕ ዶላር 17 ሺሕ ቨንቲለይተራት ማለት ኦክስጂን መተንፈሲ መሳርሕታት ከምዝኣዘዘ`ውን ኣፍሊጡ`ሎ- ።
ፕረ.ትራምፕ ድማ ኣብ ዝተፈላለያ ግዝእታት ከጋጥም ንዝኽእል ብዝሒ ተጠቃሚ ዘገልግል፡ 10 ሺሕ ኣብ መኽዘን ክንሕዞ ኣለና ኢሉ ከምዝሓዞ ኣፍሊጡ`ሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ ብኻልእ ወገን ኣብ ናይ ትማሊ መግለጺኡ ኣብ`ዚ እዋን`ዚ ሰባት ናብ ስራሕ ወይ ናብ ትምሕርቲ እንተተመሊሶም ዝኸፍአ ኩነታት ከጋጥም ከምዝኽእልን ብሚሊዮን ዝቑጸር ህዝቢ ክመውት ከም ዝኽእልን ኣፈራሪሑ`ሎ።
ብኻልእ ወገን ኣብ ዙርያ ዓለም ዘለዋ ሃገራት፥ንዝርግሐ`ቲ ቫይረስ ንምግታእ ከተማታተንን ዞባታተንን ምዕጻው ቀጺለን ኣለዋ- ። ካብ መንጎ ዳሕረዎት ሓንቲ ቬትናም ኮይና`ላ።
ኒውዚላንድ ድማ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝተተሕዝዋ ናብ 708 ድሕሪ ምድያቦም ኩሉ ኣብያተ ጽሕፈታት፥ ኣብያተ ትምህርትን ኣብያተ መግብን ከምዝዕጾ ጌራ`ላ።
ኣብ ደቡብ ኮርያ ዝካየድ ጃምላዊ መርመራታት ፥ንምድያብ ቁጽሪ ምትሕልላፍ፥ ናብ ጎልጎል እንተውረዶ`ኳ ፥ሎሚ ረቡዕ ፥101 ሓደሽቲ ግዳያት ተረኺቦም ኣለዉ።
ነቲ ለበዳ ዝመርሐት ቻይና ሎሚ ተስፋ ረኺባ ኣብ ገሊኡ`ውን እቲ ምዕጻው ቀስ እናበለት ክተፍኩሶ ጀሚራ`ላ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፥ ዋና-ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ፥ ኣብ ዓለም ዘሎ ግጭታት በዚ ምኽንያት ለበዳ ጠጠው ክብል ንኹሎም ወገናት ዘቕረቦ ምሕጽንታ መሰረት ብምግባር ባይቶ ጸጥታ ትማሊ ሰሉስ ተቐናቐንቲ ኣፍጋኒስታን ምቁራጽ ተኹሲ ክእውጁ ኣተሓሳሲብዎም ኣሎ።


text:
ሃሩን፡- ኤዲኪ ሃገራዊ ጽላል እዩ፡ ሓድነት ግንባር ድሕነት ንድግፍ
ኣቶ ኢብራሂም ሃሩን ኣቦወንበር ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ዓፋር ቀይሕ ባሕሪ ኣብ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ማኣከላይ መሪሕነት ኤዲኪ ድሕሪ ምስታፍ ንኣዲስ ኣበባ ኣብዛተወሉ ግዜ ንጋልፍ ኢንፎርሜሽን ሰንተር(ጋኢሰ) ኣብ ዝሃቦ ቃል እቲ ኣኼባ ታሪኻዊ ኮይኑ ንመስርሕ ኤዲኪ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ዝሕግዝ ሓይሊ እዩ ድሕሪ ምባል ኤዲኪ ዝሓሸ ሃገራዊ ጽላል ኮይኑ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ዝጽዕረሉ ዘሎ ዲሞክራስያዊ ለውጢን ምእላይ ዲክታተራዊ ስርዓትን ዘኽእል እዩ ኢሉ።እቲ ውሳኔታትን ለበዋታትን ኣብቲ ኣኼባ ዝተወስደ ሓላፍነታዊ ኣዩ ኔሩ ብምባል ነቲ ኣብ መስርሕ ኤዲኪ ዝርአ ዘሎ ምዕባለታት ደገፉ ገሊጹ።ኣቶ ኢብራሂም ውድቡ ምስ ኩላተን ተቓወንምቲ ውድባት ኤርትራ ጽቡቕ ርክብ ዘለዎ እዩ ብምባል ምስ ኩለን ሓቢሩ ንምእላይ ዲክታተራዊ ስርዓት ክቃለስ ምኻኑ ኣብሪሁ።ኤዲኪ ሓደ ስሙር ዜናዊን ፖለቲካዊን ዲፕሎማስያዊን ስርሓት ኣብ ምክያድ ዝገብሮ ዘሎ ጻዕርታት ኣመልኪቱ ንኩላተን ኣገደስቲ ኣካላት ናይተን ተቕወምቲ ውድባት ናይ ምጽንባር ትጽቢት ከምዘሎ ኣፍሊጡ።ኣብ መስርሕ ምእላይ እቲ ስርዓት ኩሉ ኣማራጺታት ክፉት ምኻኑ ኣብሪሁ።ኣቶ ሃሩን ንህዝቢ ኤርትራን ንኩላተን ሃገራውያን ሓይልታትን ጻዕርታቶምን ሓድነቶምን ኣደልዲሎም ንምግጣም እቲ ስርዓት ሓይሎም ካደልድሉ ጸዊዑ።
ኣቶ ኢብራሂም ሃሩን ብዛዕባ ርክባት ውድቡ ምስ ግንባር ድሕነትን መርገጺኦም ካብ ሱልሳዊ ሓድነትን ክዛረብ ከሎ ውድቡ ኣብ ምምስራት ግንባር ድሕነት ኣብ 2004 ዓ.ም ከምዝተሳተፈት ኣብሪሁ።እተን ሰለስተ ውድባት ሓድነታዊ ምጽንባር ክእውጃ ከለዋ ውድቡ ፍሉይነቱ ብምሕላው ነቲ ውድብ ኣፍሪስካ ኣብ ናይ ሓድነታዊ ምጽንባር ማእታው ምሉእ ብሙሉእ ተዳልዩ ብዘይምንባሩ ከምኡውን እቲ መሪሕነት ንምፍራስ እቲ ውድብ ሓላፍነት ከምዘይብሉ ኣብሪሁ።ንሱ ምሉእ ብምሉእ ሓድነት እተንሰለስተ ውድባት ከምዝድግፍ ብምብራህ ሓደ ሃገራዊ ዓወት ኣብ ምጉዳል ብዝሒ ውድባትን ምጽንባር ተቐራረብቲ ውድባትን እዩ ኢሉ።ንሱ ምስ መሪሕነት እተን ሰለስተ ውድባት ርክባት ብምክያድ እቲ ዝነበረ ሓደ ሓደ ዘይምርድዳእ ከምዝሰገርዎ ኣፍሊጡ።
ኣቶ ሃሩን ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ ኢንተርነት ዝተዘርግሐ መግለጺታት ኣመልኪቱ ኣብቲ ውድብ ምፍንጫላት ከምዘየለ ብምብራህ ምስኩለን መራሕቲ እቲ ውድብ ርክባት ከምዘካየደን ኩላቶም ድማ ሕጋውነት ናይቲ ውድብ ደው ንኽብሉ ከምዘረጋገጹ ኣፍሊጡ።ንሱ ነቲ ዝተራእየ ፍልልያት ንምፍታሕ ጻውዒት ብምቕራብ ኣቲ ፍልልያት ውድባዊ ኮይኑ እቲ ውድብ ክልተ ኣባላት ከምዘደስከለ ኣፍሊጡ።ንሱ ኣብዚ ቐረባ እዋን ጉባኤ ንምክያድ ድልዉነቱ ንምርግጋጽ ዝኾነ ኣባል ኣብቲ ጉባኤ ርእይትኡ ንክገልጽ መሰል ከምዘለዎ ኣፍሊጡ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2727


text:
ብስንኪ ኹናት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንብረቶም ሓዲጎም ካብ ኢትዮጵያ ዝተሰጉ ኤርትራውያን መፂእኩም ንብረትኩም ክትርከቡ ትኽእሉ ኢኹም ክብል መንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ዘፍለጠ ይዝከር።
ብመሰረት’ዚ ናብ ኢትዮጵያ ዝኸዱ ኤርትራውያን ገንዘቦምን ጊዚኦምን አጥፊኦም ብዘይፍረ ይምለሱ ከምዘለው ይገልፁ’ለው። ሐደ ካብዚኦም ስድራ አቶ ታደሰ ይካአሎ’ዩ። ወዶም ንአቶ ታደሰ ቢንያም ታደሰ፣ ኣብዚ እዋን ይነብረሉ ካብ ዘሎ ቶሮንቶ ካናዳ “ናብ ኣዲስ ኣበባ ኸድና ንብረትና ብዘይንፈልጦምን ዘይወከልናዮምን ሰባት ተሸይጡን ተታሒዙን ረኺብናዮ፣ አርባዕተ ወርሒ ጸኒሕና ንጠበቃ 30-ሽሕ ቅርሺ አጥፊእና ጉዳይና ሰማዒ ስኢኑ፣ ደኺምና ናብ ዝመፃእናሉ ተመሊስና” ክብል ተዛሪቡ። ኣቶ ታደሰ ይከአሎ ኸኣ ብወገኖም “ዕድመይ ሙሉእ ዝረሃፅኩሉ ሰራቂ ወሲድዎ ገዛይ ሰራቂ ወሲድዎ፣ መንግስቲ ወሲድዎ ኣንተዝኸውን ፅቡቅ’ዩ፣ ሰራቂ ምውሳዱ ግን ብጣዕሚ ዘጉሂን ንሙሉእ ኢትዮጵያን ንሙሉእ ኤርትራ ዘጉሂ’ዩ” ኢሎም።


text:
ድሕሪ ስርሒት ፎርቶ ብምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ተኣሲሩ ዝቐነየ ሚኒስተር ጸዓትንን ማዕድንን ኣቶ ኣሕመድ ሓጅ ዓሊ ተፈቲሑ።
ድሕሪ’ቲ ብ21 ጥሪ ኣብ ኣስመራ ብሓልታት ምክልኻል፡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንንምጻእ ዝተኻየደ ስርሒት ፎርቶ ብምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ተኣሲሩ ዝቐነየ ሚኒስተር ጸዓትንን ማዕድንን ኣቶ ኣሕመድ ሓጅ ዓሊ፡ ነዊሕ ምርመራ ተኻይዱሉ ሎሚ ንጉሆ 29 ጥሪ ከምዝተፈትሐ
ድሕሪ’ቲ ብ21 ጥሪ ኣብ ኣስመራ ብሓልታት ምክልኻል፡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንንምጻእ ዝተኻየደ ስርሒት ፎርቶ ብምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ተኣሲሩ ዝቐነየ ሚኒስተር ጸዓትንን ማዕድንን ኣቶ ኣሕመድ ሓጅ ዓሊ፡ ነዊሕ ምርመራ ተኻይዱሉ ሎሚ ንጉሆ 29 ጥሪ ከምዝተፈትሐ ምንጭታት ሓቢሮም።
ዛጊት ብዝረኸብናዮ ሓበሬታ መሰረት፡ ሓደ ካብቶም ኣካይደቲ ስርሒት ፎርቶ ዝነበረ፡ ሓለቓ ስታፍ መካናይዝድ ክፍለሰራዊት ኮለኔል ስዒድ ዓሊ ሕጃይ (ወዲ ዓሊ) ሃሱሳት ስርዓት ህግደፍ ምስ ተኸታተሉዎ፡ ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ከይተሓዝ ነብሱ ባዕሉ ከምዝቐተለ ተፈሊጡ ‘ሎ።


text:
'ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝጸንሐ ናይ ዶብ ምስሕሓብ መታን ክፍታሕ ኢትዮጵያ ንውዕል ኣልጀርስን ብይን ኮምሽን ዶብን ብዘይ ቅድመ ኩነት ተቐቢላ ንምትግባር ተሰማሚዓ ኣላ' ይብል ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮጵያ።
እቲ መግለጺ ወሲኹ 'ኢህወዴግ ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዝጽንሐ ዘይምርድዳእ ንከብቕዕ፣ ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ህዝቢታት ነባራይ ሰላም ንክዓስል' መጸዋዕታ ከምዘቕረበ ይሕብር።
ኣብ 1990 ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተካየደ ኹናት ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዝተመዝገቡ ውግኣት ዶብ እቲ ዝኸፍአ ደማዊ ውግእ ኮይኑ ከምዝሓለፈን፣ ካብ ክልቲኡ ወገን ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከምዝሞቱን፣ ከምዝተፈናቐሉን' ጠቒሱ።
'ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ናብ ዝነበሮ ንምምላስ ኣብ'ዚ ዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝተፈተኑ ጻዕሪታት ውጽኢታዊ ኣይኮኑን፣ ብምኽንያት'ዚ ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ፍልይ ዝበለ መርገጺ ምስጓም ኣገዳሲ ምኳኑ'ውን' ሓቢሩ።
'ህዝቢታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ቀደሙ'ውን እንተኾነ ኣሕዋት ኢና' ዝብለ መግለጺ ኢህወዴግ 'ብደም፣ ብባህሊ፣ ብቋንቋን ብነዊሕ ሓባራዊ ታሪኽን ዝተኣሳሰሩ ኣህዛብ'ዮም' ይብል።
ስለዚኾነ፣ ንረብሓ'ቶም ብረብሓ ጥራሕ ዘይኮነ ብደም'ውን ዝተኣሳሰሩ ኣህዛብ ክልቲኤን ሃገራት ተባሂሉ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንውዕል ኣልጀርስን ውሳነ ኮምሽን ዶብን ሙሉእ ንሙሉእ ተቐቢሉ፣ ንትግባረኡ ብዘይምጥርጥርን ብቆራጽነትን ዝሰርሕ ምዃኑ' ኣፍሊጡ ኣሎ ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮጵያ ኢህወዴግ።
መንግስቲ ኢርትራ ብተርኡ ተመሳሳሊ መርገጺ ክሕዝን ብዘይ ገለ ቅድመ ኩነት ንዝቐረበሉ መጸዋዕታ ሰላም ተቐቢሉ፣ ነቲ ዝነበረ ምሕዝነትን ሓቢርካ ምንባርን ክልቲኦም ህዝቢታትይ ናብ ንቡር ኣብ ምምላስን ዘላቒነቱ ንክረጋግጽን ንግብራዊነቱ ብዘይምጥርጣርን ብቆራጽነትን ንክሰርሕ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዴግ ሓቲቱ'ሎ ይብል።


text:
ኣዲኡ ነቲ ኣብ ምስጢራዊ ቤትማእሰርቲ ህግደፍ ተሓይሩ ሃለዋቱ ጠፊኡ ዘሎ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ይስሓቕ፡ ኣደይ ለታይ ክፍለማርያም፡ ኣብ መበል 70 ዓመተን ከምዝዓረፋ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣገንዚቡ።
ቴድሮስ መንግስቱ ዝተባህለ ሓደ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ኣብ ህዩስተን፡ ኣመሪካ ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ ብደገፍቲ ህግደፍ መጥቃዕቲ ከምዝወረዶ ብምጥቃስ፡ ነቲ ኩነታት ጽጹይ መጽናዕቲ ክካየደሉ CPJ ዝተባህለ ተጣባቒ መሰል ጋዜጠኛታት ኣጥቢቑ ጸዊዑ።
ካብ እዋን ሓርነታዊ ቓልስና ኣትሒዙ ጋዜጠኛ ዝነበረ፡ ካብ መስከረም 2001 ክሳብ ሕጂ ድማ ኣብ ቤትማእሰርቲ ህግደፍ ተሓይሩ ዝሳቐ ዘሎ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ተጋዳላይ ስዩም ጸሃየ “ጋዜጠኛ ናይ’ዚ ዓመት’ዚ – 2007 ” ተባሂሉ ብሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ ተረቝሑ።
….ሎሚ’ውን ሓድሕድ ተኻባቢርና: ሓሳባትና ተሰማሚዕና ንነዊሕ ዝጠመተ ልቦና ዝመልኦ ኣካይዳ ክሳብ ዘየማዕበልና መጻኢና ቀሊል ከምዘይከውንን እዚ ወልቀመላኽነት ከኣ ከምቶም ኣብ ኩሉ ክፋል ዓለምና ዝተራእዩ ምልክታት ኣብ ሓጺር ጌዜ እንተሓድሓድ ተበላሊዑ እንተ ብሰንኪ ዓንዳሪ ኣካይዱኡ ነዊሕ ከምዘይጸንሕን ክፈራኸስ ምኻኑን ገፋዕቲ ድማ ጽባሕ ኣብ ፍርዲ ክቐርቡ ምኻኖም ደጋጊምና ክንዝክርን ከነዛኻኽሮምን ይግባእ::
ስለ ናጽነት ፕረስን ምግላጽ ሓሳብን ዝጣበቕ ‘ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ’ ብሞት ጋዜጠኛ ጳውሎስ ኪዳነ ዝተሰመዖ ዓሚቝ ሓዘን ብምግላጽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ኤርትራ ንዘውርዶ ዘሎ ሕሱም ግፍዕታት ኮኒኑ።
ስለ ናጽነት ፕረስን ምግላጽ ሓሳብን ዝጣበቕ ‘ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ’ ብሞት ጋዜጠኛ ጳውሎስ ኪዳነ ዝተሰመዖ ዓሚቝ ሓዘን ብምግላጽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ኤርትራ ንዘውርዶ ዘሎ ሕሱም ግፍዕታት ኮኒኑ።
ጋዜጠኛ ኤሪ-ቲቪ ፕሮግራም ኣምሓርኛ ጳውሎስ ኪዳነ ብሰሉስ 3 ሓምለ 2007 ክምዝዓረፈ ካብ ኣስመራ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ኣብ መንግስታዊት መደበር ቴሌቪዥን ኤርትራ “ኤሪ-ቲቪ”፡ ኣገልግሎት ቋንቋ ዓረብ፡ ኣቕራቢት ዝነበረት ጋዜጠኛ ፋትሕያ ኻልድ፡ ካብ ቅድሚ ወርሒ ጀሚራ ኣብ ወተሃደራዊ መደበር ታዕሊም ሳዋ ተኣሲራ ከምዘላ ‘ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ’ ሎሚ ኣብ ዝዘርግሖ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሩ።
ኣብ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ኣብ ኣገልግሎት ቋንቋ ኣምሓርኛ ክዓዪ ዝጸንሐ ጋዜጠኛ ኢዮብ ከሰተ ብወገን ኢትዮጵያ ዶብ ክሰግር ክብል ተታሒዙ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ቤትማእሰርቲ ማይ ሱርዋ ተኣሲሩ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ንሃለዋቱ ብዝምልከት ከቢድ ስግኣት ከምዝስምዖ ‘ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ’ ሎሚ 6 ሰነ ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
Skip to main content
ሃዋርያ ጳውሎስ ተኣሲሩሉ ኣብ ዝነበረ ጊዜ ሓደ ፌሊክስ ዝበሃል በዓል ስልጣን ንጳውሎስ ጸዊዑ ብዛዕባ እምነት ብየሱስ ክርስቶስ ሓቲትዎ። ጳውሎስ ብናይ ጽድቅን ንጽህናን ብናይቲ ዝመጽእ ፍርድን ምስ ነገሮ ግን ሰምቢዱ። ኣብ ክንዲ ተነሲሑ ብጎይታ ዝኣምን ከኣ “ሕጅስ መገድኻ ኺድ፡ ብዝምችወኒ ጊዜ ኽትመጸኒ ኽልእከልካ እየ፡” ኢሉ ሰዲድዎ (ግብሪ ሃዋርያት ምዕራፍ 24 ጥቕሲ 26)። ፌሊክስ ድሕሪ ዝተወሰነ ጊዜ ፌስጦስ ብዝበሃል በዓል ስልጣን ስለ ዝተተክአ እታ ትምችኦ ጊዜ ምርካቡን ዘይምርካቡን መጽሓፍ ቅዱስ ዝኾነ ሓበሬታ ኣይህበናን እዩ። ንፌሊክስ እታ ዝመችአት ጊዜ እታ ረኺብዋ ዝነበረት ጊዜ እያ ኔራ። ንነፍሲ ወከፍናውን እታ ናብ ኣምላኽ ንምቕራብን ምስኡ ዘሎና ዝምድና ንምዕራይን ዝመችአት ጊዜ ሎሚ ወይ ሕጂ እያ። ቃል ኣምላኽ ከምዚ ይብል፡ “ብቕብልቲ ጊዜ ሰማዕኩኻ፡ ብመዓልቲ ምድሓን ከኣ ረዳእኩኻ፡ ይብል እዩ እሞ፡ እንሆ፡ እታ ቕብልቲ ጊዜ ሕጂ እያ፡ እንሆ፡ እታ መዓልቲ ምድሓን ሕጂ እያ።” ካልአይቲ መልእኽቲ ጳውሎስ ናብ ሰብ ቆረንቶስ ምዕራፍ 6 ጥቕሲ 2። መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ትማሊ ክንመሃር፡ ኣብ ሎሚ ክንነብር ብዛዕባ ጽባሕ ድማ ኣብ ኣምላኽ ተስፋ ክንገብር ይምህረና እዩ። ሕጂ እምበር ደሓር ወይ ጽባሕ ናትና ኣይኮናን። ስለዚ ነቲ ክንውስኖ ዘሎና ብፍላይ ንናይ ዘለኣለም ህይወት ዝምልከት ውሳኔ ሎሚ ክንውስኖ ይግብኣና። ብዙሓት ሰባት ሰዓቢ ክርስቶስ ምዃን ካብ ጽቡቕ ነገራት ዘታርፎም መሲሉ ስለ ዝርኣዮም ልቦም እናተረትዐውን ‘ዳሕራይ የርከበሉ እየ’ ብምባል ካብ ምውሳን ይደናጎዩ እዮም። እቶም ነታ ‘ዳሕራይ’ ዝበልዋ ጊዜ ዝረኽብዋ ግን ውሑዳት እዮም። ካብ ናይ ዘለኣለም ጥፍኣት ሎሚ ክትድሕን እናኸኣልካ ‘ዳሕራይ የርክበሉ’ ምባል ሓደገኛ እዩ። ክቡር ኣንባቢ፡ ንስኻኸ ክንደይ ጊዜ ወንጌል ሰሚዕካ ትኸውን? ‘ደሓን፡ ዳሕራይ የርክበሉ’ እናበልካዶ ኣብ ውሳኔኻ ትደናጎይ ኣለኻ? ትምችኣካ ጊዜ ትጽበ እንተሊኻ ንሳ ከይመጸት ካብዛ ምድሪ ክትሓልፍ ከም ትኽእል ዘክር። ብድሕሪ ምፍልላይ ነፍስን ስጋን ከኣ ፍርዲ እምበር ናይ ንስሓ ዕድል የለን። ምናልባት ብዕድመ ንእሽቶን በዓል ምሉእ ጥዕናን ስለ ዝኾንካ ጊዜ ዘሎካ ይመስለካ ይህሉ ይኸውን። ግናኸ ኩሎም ናእሽቱ ክሳብ ዕድመ እርጋን ኣይጸንሑን እዮም። ኩሎም ሰብ ምሉእ ጥዕናውን ንኽሞቱ ግድን ክሓሙ ኣየድልዮምን እዩ። እምበኣርከስ ደሓር ወይ ጽባሕ ናትካ ከም ዘይኮነት ፈሊጥካ ሎሚ ናብ ጎይታ ተመለስ። ምስ ቃሉ ብምስምማዕ ሎሚ መዓልቲ ምድሓንካ ክትከውን እንተ ወሲንካ እዚ ዝስዕብ ጸሎት ጸሊ።“ጎይታ የሱስ፣ ንዓይ ንጥፉእ ክትደሊን ከተድሕንን ስለ ዝመጻእካ አመስግነካ ኣለኹ። ክሳዕ ሎሚ ክጸንሕን ነዛ ዘለኽዋ ጊዜ ክረኽባን ካባኻ ስለ ዝኾነለይ ተመስገን። ሓጥእ ምዃነይን ንገዛእ ርእሰይ ከድሕን ከም ዘይክእልን እእመን ኣለኹ። ካብ ሓጢኣተይ ኣንጽሃኒ። ንሰይጣንን ንኹሉ ኣሰራርሓኡን እኽሕዶ ኣሎኹ። ተሪፉ ዘሎ ዕድመይ ንኽብርካ ክነብር ደግፈኒ። ስለ ምሕረትካን እሙንነትካን አመስግነካ ኣሎኹ ኣሜን።
Soursce, melikti@yahoo.com ወይ ድማ mbykce@gmail.com
Related


text:
ንዘቤታዊ ገበን ዝተቓላዕካ ምዃን
ዘቤታዊ ገበን ዝበሃል ብመቅርብካ ንዝተፈላለዩ ገበናት ከም ምፍርራሕ፡ ኣካላዊ- ዓመጽ፡ ስነ- ኣእምሮኣዊ ዓመጽ ወይ ጾታዊ ዓመጽ ዝተቃላዕካ ምዃን ማለት እዩ። እዚ ንኣብነት ብመጻምድካ ወይ መጻምድካ ዝነበረ፡ ወለዲ፡ ኣሕዋት /ኣሓት ወይ ብውላድ ክኸውን ይክእል እዩ።
እዚ ምስቲ ብዛዕባ ምስ ክብሪ ዝተሓሓዝ ገበን ዝበሃል እውን ዝተተሓሓዘ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ገበን እዚ ብመሰረት ናይ ክብሪ ዘሎ ርድኢት ናይ ሓደ ግለ ሰብ ወይ ስድራ ወይ ኣዝማድ ስም ወይ ክብሪ ንምዕቓብ ወይ ንምምላስ ዝፍጸሙ እዩ።
ንሓደ መቕርብ ግዳይ ዓመጽ ናይ ምፍርራሕ ወይ ግህሰት ምግባር ሓደ ከቢድ ገበን እዩ። እዚ ንፖሊጽ ዘጠራጥር/ ዘማትእ የብሉን። ንስካ ወይ ካልእ ትፈልጦ - በጽሒ ወይ ቆልዓ - ግዳይ እንተ ዄንኩም ምስ ፖሊስ ተራከብ። ኣብዚ ብዛዕባ ከመይ ገርካ ከም ተመልክት፡ ድሕሪኡ እንታይ ከም ዘጋጥመካን ብከመይ ሓገዝ ከም እትረክብን ዝያዳ ኣፍልጦ ትረክብ።
ሓደ ምልክታ ወይ ጥርዓን ምግባር
ምስ ፖሊስ ርክብ ንምግባር ናብ 114 14 ደውል ወይ ኣብ ቀረባካ ንዘሎ መደበር ፖሊስ ብጻሕ። ኣብ ህጹጽ ኩነታት ኵሉ ግዜ ናብ 112 ደውል። ፖሊስ ንምልክታኻ ይቕበልዎ፣ ከምኡ’ውን ንሕቶታትካ ክምልሱን ናብ ናይ ሓገዝ ማሕበራት ወይ ናብቲ ትነብረሉ ኮሙን ከሰጋግሩካ ይክእሉ እዮም።
ሓደ ጥርዓን ከተእቱ ከለኻ መብዛሕትኡ ግዜ ምስኡ ዝተተሓሓዘ ብፖሊስ ሕቶታት ይቐርበልካ እዩ። ከምኡ’ውን ፖሊስ ነቲ ጥርዓንካ ምስ ተቐበልዎ ንሕቶታት ድሒሮም ክጽውዑካ ይክእሉ እዮም። ነቲ ዘጋጠመካ ብዝተካእለካ መጠን ብዝርዝር ክትነግር ክትክእል ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ፖሊስ ንኣብነት ብዛዕባ እዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ከቕርቡልካ እዮም፤
- ናይ ኣየናይ ዓይነት ምፍርራሕ፡ ዓመጽ ወይ ካልእ ገበን ኢካ ግዳይ ኮይንካ?
- መን ወይ ኣየኖት እዮም ግዳይ ገሮምካ?
- መዓስ እዩ እዚ ተፈጺሙ፣ ንነዊሕ ግዜ ድዩ ቀጺሉ?
- መሰካክር ኣለዉ ድዮም?
- ካልእ ዝሕግዘካ መረጋገጺ ኣሎ’ዶ? ንኣብነት ስእሊ፡ ኤስኤምኤስ (sms)፡ ናይ ሕክምና መዝገብ?
መጉዳእቲ በጺሑካ እንተ ኾይኑ፡ መጉዳእትካ ብሓኪም ክስነድ እንተ ተኻኢሉ ክሰኣል ኣለዎ። ምናልባት ብናይ ተለፎን መላሲት( telefonsvararen)፡ ብኢ-መይል ወይ ኤስኤምኤስ (sms ዝመጸካ ምፍርራሕ እውን ዓቅቦ። ብዛዕባ ዝኮነ መጉዳእቲ ከጋጥሞ ዝረእካዮ ሰብ፣ ገለ ዝጸሓፍካዮ ንኣብነት ኣብ መዓልታዊ መዘክር እንተሎ ኾይኑ፣ ገለ ኣቀዲምካ ብስእሊን ካልእን ዝሰነድካዮም መጕዳእቲ እንተ ኣሊዮም ኮይኖም ዘክር። እዚኣቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ መርትዖታት/ጭብጥታት ክኾኑካ ይክእሉ እዮም።
ደገፍ ኣብ ሕጋዊ መስርሕ
ኣብቶም ዝበዝሑ ንፖሊስ እትረክበሎም ኣጋጣሚታት ሓደ ሓጋዚ/ ሰብ ምሳካ ክትወስድ መሰል ኣሎካ። ሓጋዚካ መን ክከውን ከም ዘለዎ ንስኻ ባዕልኻ ኢካ እትውስን። ዓርክካ፡ ሓደ ኣብ ኮሙን ዝሰርሕ ሰብ ወይ ካልእ ካብ ናይ ሓገዝ ማሕበራት ክኸውን ይክእል እዩ። እቲ ሓጋዚ ሰብ ዝኮነ ክፍሊት ናይ ዝተሳተፎ ኣይቅበልን እዩ።
ሓደ ሕጋዊ ጠበቓ እውን ክግበረልካ ይክእል እዩ። እንተ ተፈቒዱካ ካብ ክፍሊት ናጻ እዩ። ሓደ ሕጋዊ ጠበቓ ኩሉ ሕጋዊ መስርሕካ ክሳብ ዝፍጸም ይሕግዘካ። ሕጋዊ ጠበቓ ክግበረልካ ምስ እትደሊ ንፖሊስ ወይ ንኣኽባሪ ሕጊ ሓብሮም።
መርመራ ገበንን ፍርድን
እቲ ናይ ገበን መርመራ ምስ ተወድኤ ኣኽባር ሕጊ ክሲ ንምምስራት ሰረት እንተ ኣሎ ኾይኑ ይውስን። ሽዑ ንስኻን እቲ ብገበን ተጠርጢሩ ዘሎ ሰብን ኣብ መጋበእያ ትሕተቱ ወይ ቃልኩም ትህቡ፣ ድሕሪኡ ቤት-ፍርዲ ናይ ፍርዲ ውሳኔኡ ይውስን። እቲ ጉዳይ ክዕጾ ይክእል እዩ። ሓደ ሓደ ግዜ እኩል መርትዕ/ጭብጢ ብዘይ ምህላው ክከውን እክእል እዩ። እዚ ማለት ፖሊስን ኣኽባር ሕግን ነቲ ናይቲ ግዳይ ቃል ስለ ዘይኣመንዎ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ፣ በቶም ዝቐረቡ መርትዖታት ክሲ መስሪትካ ጕዳይካ ክርኣ ስለ ዘይከኣል እዩ። ሓደሽቲ ጭብጥታት/ሓበረታት ምስ ዝርከቡ እቲ ጉዳይ ከም በሓዲሽ ክለዓል ይክእል እዩ።
ሓገዝን ደገፍን
ብሓደ ናይ ቀረባ ዘመድ ግዳይ ገበን ኣብ ዝኮንካሉ እዋን ሓገዝን ደገፍን ንምርካብ ምስ ፖሊስ ርክብ ክትገብር ትክእል ኢኻ። መብዛሕትኡ ግዜ ፖሊስ ግዳይ ናይ ዳግማይ ገበን ንኸይትከው ሓደጋ እንተ ኣሎ ኾይኑ ይግምግሙን እንተ ኣድልዩ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ንኣብነት ናይ መጥቓዕቲ ኣላርም (överfallslarm) ብምሃብ ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም፣
ንግዳያት ገበን ዝሕግዛ ብተረኛ ዝሰርሓ ወለንተኛታት ማሕበራት ኣብ መብዛሕተኤን ከተማታት ናይዛ ሃገር ኣለዋ። ነዘን ማሕበራት ንኣብነት ብመንገዲ Kvinnofridslinjen ከምኡ’ውን ደገፍ ግዳያት ገበን( Brottsofferjouren) ጌርካ ክትረኽበን ትኽእል ኢኻ። Kvinnofridslinjen ኵሉ ሰብ ሰብኡት እውንካብ ክፍሊት ናጻ ክድውልሉ ዝኽእሉ ሃገራዊ ናይ ተለፎን ደገፍ እዩ። እዚ መስመር ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓት ክፉት ኮይኑ፣ ስምካ ከይጠቐስካ ክትዛረቦም ትኽእል ኢኻ። ናብ ናቶም ቁጽሪ ተለፎን ከም ዝደወልካ ኣብ ሕሳብ ናይ ተለፎንካ ኣይረኣይን እዩ። ነቲ መወዳእታ ናይ ዝርርብ ዝርዝር ኣብ ተለፎንካ ዘሎ ክትድምስሶ እውን ትኽእል ኢኻ። RFSL - Riksförbundet för sexuellt likaberättigande ንHBTQ (ኤል.ጂ.ቢ.ቲ.ክዩ ሰባት፡ ሓባራዊ መጸውዒ ናይ ግብረሰዶማውያን ደቀንስትዮ፡ ድርብ ጾታውያን፡ ግብረሰዶማውያንን ስግረ ጾታውያንን ዝኾኑ ሰባት እዩ።) ሰባት ደገፍ ግዳያት ገበን( Brottsofferjouren) ኣለዎም። ቈልዓ ወይ መንእሰይ ዄንካን ግዳይ ዓመጽ እንተ ዄንካ ወይ ኣብ ገዛ ዓመጽ ክፍጸም ከሎ እንተ ርኢኻ፡ ሓገዝን ደገፍን ንምርካብ ናብ BRIS ክትድውል ትክእል ኢኻ። ናብ ፖሊስ እውን ክትድውል ትኽእል ኢኻ።
ካሕሳ ንግዳይ ገበን
ኣብ ልዕለካ ገበን ምስ ዝፍጸም መሰል ናይ ካሕሳ ክህልወካ ይኽእል እዩ፣ ናብ ፖሊስ ዝተገብረ ምልክታ ክህሉ ግን ይሓትት እዩ። ናብ ፖሊስ ዝተገብረ ምልክታ እንተ ኾይኑ ካብ ናይ መድሕንካ ትካል ናይ መጉዳእትካ ካሕሳ ክትሓትት እውን ዕድላት ኣሎካ። ዓመጽ ካብ መቕርብ ምስክር ዝኾኑ ቈልዑ ከም ግዳያት ናይቲ ገበን ስለዝሕሰቡ ናይ ገበን ካሕሳ ክረክቡ መሰል ኣለዎም።
ብዛዕባ ካሕሳ ኣብ Brottsoffermyndighetens መርበብ ሓበሬታ
ኣብዚ ዝያዳ ኣንብብ፤
Mer på svenska om brott i nära relation


text:
Radio Erena: 22 January 2021
ብጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ፣ ዶሚኒክ ራብ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ ብሪጣንያ፣ ብዛዕባቲ’ቲ ኣብ መንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያን ተኸሲቱ ዘሎ ወጥሪ ንምዝታይ ናብ ካርቱም ኣትዩ።
እቲ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን፣ ብረቡዕ 20 ጥሪ ናብ ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታዊ ምስ ኣቦ መንበር መሰጋገሪ ባይቶ ሱዳን፣ ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል ቡርሃንን ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክን ብምርኻብ፣ ኣብ ህሉው ኩነታት ሱዳንን ኢትዮጵያን ከምኡ ድማ ሓፈሻዊ ምዕባለታት እቲ ዞባን ኣብ ስምምዕ ክብጻሕ ዘይክኣለ ሱሉሳዊ ዘተ ኣጠቓዕማ ናይልን ክዝቲ ምዃኑ ተፈሊጡ።
ሱዳን፣ ናብ ደሞክራስሲ ንምስግጋር ኣብ ተኣፋፊ መስርሕ ከምዘላ ዝጠቐሰ ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ፣ ሃገሩ ኣብ’ዚ መድረኽ እዚ ኣብ ጎኒ ሱዳን ደው ክትብል ከምእትደሊ ኣረጋጊጹ ክብል ኣገላግሎት ዜና ሱዳን ሓቢሩ።
ኣብ መንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ብዶብ ተሳቢቡ ዝተወልዐ ግጭት፣ ናብ ምሉእ ኵናት ከይዓረግ ተሰጊእሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ምትፍናን እዘን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ነቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን ግብጽን ተጀሚሩ ዝጸንሐ ዘተ ንስምምዕ ኣጠቓቕማ ናይል ክዕንቅፎ ከምዝኽእል ዝተፈላለዩ ወገናት ትንታነታቶም ይህቡ።
================


text:
ተሳትፎ ኖርወይ ኣብ ዓለምለኻዊ ማሕበራት
ኖርወይ ኣብ ብዙሓት ኣህጉራዊ ውድባት ንፖለቲካ ኖርወይ ዝጸልዋ ኣባል እያ፣ ገለ ካብአን ዩአን፣ናቶን ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ
ውድብ ሕቡራት ሃገራት
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣህጉራዊ ውድብ ኮይኑ 24 ጥቅምቲ 1945 ተመስሪቱ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንኣህጉራዊ ሰላም ጸጥታን ይሰርሕ፣ ከም መዘራረቢ ደምበ ከኣ የገልግል ንዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም። ሕጂ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 193 ኣባላት ሃገራት ኣለውዎ።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኣህጉራዊ ሕጊ፣ ቁጠባዊ ምዕባለን ሰብኣዊ መሰላት ውን ይሰርሕ እዩ።ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ሃናጺ ሰላም ኣገዳሲ ተራ እዩ ዝጻወት። ኣባላት ሃገራት ቁጠባዊ እጃም ብምብርካት እየን ንውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝምውላ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኾነ ሕጋዊ ስልጣን የብሉን። ኣብ ውሕኣ ዝውሰን ውሳኔታት እምበኣር ንኣባላት ሃገራት ኣይቅይደንን እዩ።
ናቶ
ኖርዝ ኣትላንቲክ ትሪቲ ኦርጋኒዘሽን ናቶ ሕብረት ምክልኻል ኮይኑ 28 ኣባላት ሃገራት ኣለውኦ ኣብ ኤውሮፓን ሰሜን-ኣመሪካን። ናቶ ኣብ 1949 እዩ ተመስሪቱ። ሓንቲ ኣባል ሃገር ወይ ሃገራት ብካልእ ሃገር ወይ ሃገራት እንተተወሪራ ብሓባር ኮይነን ክቃለሳ እዘን ኣባላት ሃገራት ግዴታ ኣለወን።
ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ
ኣብ ኖርወይ ንኣባልነት ኤውሮፓዊ ሕብረት ዝምልከት ክልተ ግዜ ረፈረንዱም ተካይዱ ኔሩ (1972ን 1994ን)። ክልቲኡ ግዜ ከኣ ህዝቢ ኣይፋል ንኣባልነት ኤውሮፓዊ ሕብረት ኣድሚጹ። ኖርወይ ኣባል ኤውሮፓዊ ሕብረት ኣይትኹን ደኣ እምበር፣ ቀያዲ ዝኾነ ኤውሮፓዊ ምትሕብባር ተካይድ እያ። እዚ ምትሕብባር ከኣ አኦስ ( ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ) ይበሃል። ውዕል-አኦስ ከኣ ንሓባራዊ ንግዲን ካልእ ቁጠባዊ ኩነታት ኣብ መንጎ ሃገራት-አኦስ ይቕይድ። ገለ ካብኡ፣ ንምልውዋጥ ኣቕሓ፣ ኣገልግሎታት፣ ጉልበትን ርእሰማልን ዝምልከት፣ ሕግታት ኤውሮፓዊሕብረት ኢና ንኽተል።
እዘን ሰማያዊ ሕብሪ ዘለወን ሃገራት ኣባላት ኤውሮፓዊሕብረት እየን። ኖርወይ፣ ኣይስላንድ ሊክተንስተይን(ቀጠልያ ሕብሪ ዘለወን) ምስ ሃገራት ኤውሮፓዊሕብረት ኣብ ቁጠባዊ ምትሕብባር ኤውሮፓ ኣባላት እየን።
ውዕል ሸንገን
ውዕል-ሸንገን ኣብ በዚ ውዕል ዝቕየዳ ሃገራት ዘሎ ውሽጣዊ ቁጽጽር ዶብ ብግዳማዊ ቁጽጽር ዶብ ከምዝትካእ ጌሩ። እዚ ማለት ከኣ ሃገራት ሸንገን ብጥሩኑፍ ከም ሓደ ዓቢ መሬት ይቑጸራ፣ ኣብዚ ንኽትኣቱ ፓስፖርት ወይ ብቑዕ ቪዛ ከተርኢ ኣለካ። ሓንሳብ ኣብ መሬት ሽንገን ምስ ኣተኻ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ካብን ናብን ኣባላት ሃገራት ብዘይ ዝኾነ ንቡር ቁጽጽር ፓስፖርት ክትንቀሳቐስ ትኽእል። ( ኣብ ፍሉይ ኣጋጣሚታት ክቕየር ይኽእል እዩ እዚ፣ ስለዚ ፖሊስ ኖርወይ ኩሉ ግዜ ናብ ወጻኢ ክትገይሽ ከለኻ ፓስፖርት ሒዝካ ክትንቀሳቐስ ይመክር) እዚ ውዕል ኣብ ሸንገን ኣብ ሉክሰምቡርግ ኣብ 1985 ተፈሪሙ። ሕጂ እዚ ውዕል 27 ሃገራት ኤውሮፓ የጠቓልል።
ውዕል ሸንገን ዝፈረማ ሃገራት


text:
Radio Erena: 9 June, 2014
ነዚ ንምግባር ዚደፍኣና ዘሎ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ዘይኮነስ ናይ ኣገልግሎት ባህጊ ጥራሕ’ዩ።
ንሃገርና ክንርኢ ከሎና፣ መሊኡ ዚፈስስ ባሕርያዊ ሃብቲ’ኳ እንተዘይብላ፣ ኣብ ካልእ ዓለም ንዘጋጥም ገሊኡ ባሕርያዊ ሓደጋታት ርኢኻስ፣ ብህዱእን ሰላማውን ኵነታት ኣየርን ንብረትን ስለዝባረኸና፣ ፈሪሓ-እግዚኣብሔር ዝሓደሮ፣ ምስ ዝኸምኡ ሰብ ብሰላም ዚሓድር ሰላማዊ ሕዝቢ ስለዝሃበና፣ ብዓሌትን ወገን ሃይማኖትን ከይተጠማመተ ዚነባበር፣ ነቲ ብዝሓትን ዓይነትን ከም በረኸት ጠሚቱ ዚከባበር፣ ነቲ ብሩህ መጻኢኡ ብህድኣትን ርግኣትን ዘማዕዱ፣ ኣብ ሰላም ዚኣምንን ሕዝቢ ስለ ዝገበረና፣ ንኣምላኽና ከነመስግኖ ይግባእ።
1. ህልቂት ባሕሪን ሳሃራን
ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት መስከረም/ጥቅምቲ፣ ኣብ’ቲ ፍረ ኽራማት ዚሕፈሰሉን፣ ሕይወት ዚሕደሰሉን፣ ናይ ግእዛዊ ሓዲስ ዓመትና ተስፋ ዚንቀሳቐሰሉ ወርሓት፣ ካብ ሃገርና ሓሊፉ ንኅሊና መላእ ዓለም ዝቐስቀስ፣ ኣብ ባሕሪ መዲተራንያን ብዝተፈጸመ ናይ መእንሰያትና ሕልፈት ወይ ኅልቀት፣ ንሕዝብና ኣብ ስንባደን ራዕድን ዘጥሓሎ እዩ። እዚ ፍጻሜ’ዚ ከኣ ናይ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ፈቖዶ ሩባን ኵርባን፡ ኣብ ፈቖዶ ባሕርን ምድረበዳን፡ ብኢድ ገፋዕትን ጨወይትን ኪፍጸም ናይ ዝጸንሐ ተመሳሳሊ ኅልቀት መቐጸልታኡ እዩ። ስለ’ዚ ንቐዳሞትን ንዳሕረዎትን ክንሓስቦም ግዲ እዩ። ኣብ ገገዝኡ ብሕቱ ዘይኮነስ መላእ ሕዝቢ ኪበኽየሎም ተረኺቡ።”
2. ዋሕዚ ስደትን ሳዕቤናቱን
እዚ ከም’ዚ ዝበለ ፍጻሜ ማለት፣ ናይ ባሕሪ ኅልቀትን፡ ናይ ምድረበዳ ሕልፈትን፡ ናይ ጨወይቲ ግፍዕታትን፣ ኣብ’ዚ ሥልጡን እዋን ፣ እሞ ኣብ ኣፍደገ’ቲ ሥልጡን ዚበሃል ዓለም ዝተፈጸመ ምዃኑ በሓቂ “ዜሕንኽ ተቐባልነት ዘይብሉ፣ ምስ’ቲ ወድሰብ በጺሕዎ ዘሎ ናይ ምዕባሌን ሥልጣኔን ደረጃ ዘይኸይድ”’ዩ።
“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ? ሓውትኻ ኣበይ ኣላ? ውላድካ ውሉደኩም ኣበይ ኣለዉ?ኣብ ከመይ ዝበለ ኵነታት ይርከቡ ኣለዉ?…” እናበለ፡ ካብ ሓያሎ ዓመታት እናናሳዕ ይረአ ንዘሎ ኅልቀትን ሕልፈትን ደቅና፣ ነገር ዕላልን ወረን ጥራሕ ንዝገበርናዮ ነኣና፣ ዘየቕስንን ዘየደቅስን ሕቶ የሓተና ኣሎ።
መን’ዩ ዚሕተተሉ? ኪበሃል ከሎ፣ ኣብ ጭብጢ ምስ መጻእካ፣ ሓቂ ክትዛረብ ምስጀመርካ፣ ብርግጽ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ዚበሃል ኣይሰኣንን ይኸውን። ብዓቢኡን ብሓፈሻኡን ግን ሰረቱ ነዊሕን ሰፊሕን ንዅሉ ዚትንክፍን እዩ። እዚ ሕቶ’ዚ ተመጢጡ፣ ሃገርናኸ ብዓባያ
ኣበይ ኣላ? ብምባል፡ ከነምልጠሉ ዘይከኣል ሕቶ እዩ።
ጥጡሕ መነባብሮን ሕይወትን ንምድላይ ዚግበር ጕዕዞ፣ ክሳብ መኣስ ኪቕጽል እዩ? እቲ ዘገርም ነዚ ብዘይሕጋዊ ኣገባብን፡ እሞ ብኽንደይ ገንዘብን ዚፍጸም ጕዕዞ፡ ንምዕጋት ዚግበር መቕጻዕትን ማዕዳታትን፣ ነቶም ዘንቀዱ ሓሳባቶም ከለውጥ ዘይምኽኣሉስ ስለምንታይ እዩ? እቲ ዝተፈተነ ካብ ዘይሰርሐኸ ካልእ ኣገባብ ኪመሃዝ ኣይምተኻእለን ድዩ?
“ኣይሰላም ኣይኲናት” ዝኾነ ኵነትና ዲዩ ነዚ ኵሉ ፈጢሩ? ዚብል ሕቶ’ኳ ዘልዕል እንተኾነ፣ ነዚ ኵነትዚ ንምልዋጥከ ድልየት ወይ ዓቕሚ የልቦን ማለት ድዩ? ንሕዝብን ንሃገርን ንዚጐድእ ኵነት ንምልዋጥከ እንታይስ እንታይ ኪግበር ዘይምተኻእለ? ፈውስኻ ካብ ርእስኻ ስለዝኾነ፣ ኅብረተሰብ ዓለም’ኳ ግቡኡ እንተዘይፈጸመ፣ እቲ ግዳይ ዝኾነ ወገን ግን ተባላሒቱ ግድሉ ንምፍታሕ ኪጽዕር፣ ረብሓኡ ዚጠልቦ እዩ። እንትርፊ ንዓመጽትን ንጨወይትን፣ ንሕዝብን ንሃገርን ካብ ዘየርብሕ፣ ካብ ከም’ዚ ዝበለ፡ ኣይሰላም ኣይኵናት ዝኾነ ሃለዋት ከምዚውጻእ ኪግበር ኣለዎ።
እዚ ስለዘይተለወጠ ከኣ፡ ህልው መነባብሮ ዘይጽወር ኮይንዎ፣ በቲ ኣብ ስግር- ማዕዶ ዘሎ ንብረትን፣ ዘይረኣዮ ሕይወትን ተሳሒቡ፡ እቲ ደላይ ለውጢ መንእሰይ ዚገብሮ ዘሎ ጕዕዞ፣ ኪጅምር ከሎ ብሕጋዊ መንገድን ኣገባብን ዝነበረ፡ ሕጂ ግን ኣንፈቱ ለዊጡ፣ ግዳይ ባሕርታትን በረኻታትን ኣራዊትን ግዳይ ኣረመናዊ መሸጣን… ክሳብ ምዃን፣ ኣዝዩ ኣብ ዘተሓሳስብ ደረጃ ተበጺሑ ኣሎ።
ነዚ ከም’ዚ ዝበለ ሃለዋት ንምቕያር፡ ሓያልን ዝተዋሃሃደን ጻዕሪ፣ ማለት ናይ ኣተሓሳስባ ለውጥን፣ ግብራዊ ናይ ስራሕን ማኅበራዊ ኵነታትን መሠረታዊ ሕዳሴ ከም ዘድሊ ምልክታን መጠንቀቕታን ካብ ዚህብ ኣይወሓደን። ብመዳይ ሕጋውን ፖሊቲካውን ኣገባብ’ውን ነዚ ጕዳይዚ ኣብ ግምት ዘእተወ መሠረታዊ ሕቶን ጠለብን ክትጥምት ዚግድደካ እዩ፣ ነዚ ሸለል ምባል ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን ዜሕትት ምዃኑ ምዝካር ኣድላዪ እዩ። “
ሕዝብና ብዙሕ ቍስልታት ጸዊሩ ይካየድ ከምዘሎ ብቐሊሉ እነስተውዕሎ ዘሎና እዩ።እቲ ዝዓበየ ግና ስደት’ዩ። እዚ ዘብለና ዘሎ ድማ፣ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ይፍጸም ዘሎ፣ ናይ ሰባት ቀጻሊ ዋሕድን ዋሕዝን ብሕቱ ዘይኮነስ ንጽባሕ ከጋጥም ዘለዎ ጻንታ እዩ እቲ ዚረኣየናን ዘፍረሓናን ዘሎ። ሓደ ስደተይና ኣብ ዝኸደ ኸይዱ፡ናይ ሃገሩ ናፍቖትን ዝኽርን ብርግጽ የሰንዮ ይኸውን፣ ኣብ ታሪኽ ከም ንርእዮ ግን፡ ንዓዶም ተመሊሶም ዝተባህሉ ስደተይናታት ብኣጻብዕ ዚቝጸሩ እዮም። እዚ ናይ ሕጂ ንኡስን ማእከላይን ዝበልናዮ ወለዶ ጥራሕ ኣይኮነን ዚጠፍእ ዘሎ፡ እቲ ኪትከኦ ዝነበሮ፡ ማለት እቶም ብሕፃናቶም ዝኸዱን፡ ኣብ ዓዲ ስደት ዚውለዱን ደቆም ኵሎም፣ ሃገር ዝኸሰረቶ ወለዶ ከይከውን ዘየፍርሕ ኣይኮነን።
“ካብ ምላድ ምልማድ” ስለዝኾነ፣ እዞም ዝጠቐስናዮም ደቆምን ደቂደቆምን፣ ናይ’ቲ ዝዓበዩሉን ዝረብሑሉን ሃገርን ባህልን ብርቱዕ ጽልዋ ስለዘለዎም፣ ናይ ሃገሮምን ሕዝቦምን ስምዒትን ስሕበትን ንኺሓድሮም ብዕቱብ እንተ ዘይተጻዒሩ ጸገም ምምጻኡ ዘይተርፍ እዩ። ንሃገር ድማ እቲ ኣብ ውሽጣ ኮይኑ ዚሓንጻ’ዩ ሕልፊ ዜድምዓላ። ስለ’ዚ እዛ ሃገር ትባድም ከምዘላ ዘመልክት ኣውያት’ያ እተስምዕ ዘላ። ኣውያታ ከኣ ናብ ኵሉ እዩ፣ ናብ ውልቀሰባት ስድራታት ናብ ዓበይቲ-ዓዲ ናብ መራሕቲ መንፈስን መራሕቲ ፖለቲካን… ዚቐርብ ዘሎ ጥርዓን እዩ። ምእንት’ዚ ዘለዉ ከምዘይከዱ፡ ዝኸዱ ከኣ ከምዚምለሱ ንምግባር ብልሓትን ትብዓትን ዜርኢ ተበግሶታት ከድሊ እዩ።
“ዓድኻን ዓይንኻን ኣይምኖን” ዚብል ምስላ ኣበው ተረሲዑ ዲና ክንብል? ሎሚ ዘሎ ኣተሓሳስባን ዝንባሌን “ዓድኻስ ጣዕማኻ ደኣ” ዚብል ይመስል፣ ማለት እቲ ጣዕምን ምቾትን እትረኽበሉ፡ ንሱ’ዩ ዓድኻ ዚብል ስለዝኾነ፣ ነዛ ሃገር’ዚኣ ንሕዝባ ምቾት፣ ጣዕሚ ስራሕ ሰላም ርግኣት…እትህብ ወይ ክትህብ እትጽዕር ንምግባራ ኣሎ ዚበሃል ብልሓትን ክእለትን ኪፍተሽ መድለየ። ሕጂ’ውን ብ2001 ቤተክርስትያን ንዝበለቶ ክንደግሞ ኵነቱን ሃለዋቱን ይግድደና ኣሎ፣ “ስለምንታይ መንእሰያትና ዓድጓና ዘማዕድዉ ምባል ትርጕም ኣይህልዎን። ዓዲ ሰላም፡ ዓዲ ፍትሒ፡ ዓዲ ስራሕ፣ ዓው ኢልካ ዝመሰለካ እትዛረበላ፡ ሰሪሕካ እተሓድረላ ዓዲ ምስ ሓዝካ፣ መዓር ገዲፉ መዓር ዜናዲ ስለዘየልቦ፣ ንስደት ክንዲ ዘማዕድዉን ዝኸዱን፣ካብ ስደት ዚምለሱን ዚውሕዙን መንእሰያት ኪህልዉና ናይ ግድን እዩ”። ከመይሲ ሃገር ደኣ እያ ምእንቲ ሰባ ምእንቲ ሕዝባ ዝቖመት’ምበር፡ ሰብ ምእንቲ ሃገር ከምዘይኮነ ብግብሪ ብጭብጢ ከረአ ኣለዎ።
ምስ’ዚ’ውን ብዝተፈላለየ ምኽንያት፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር (ኣብ ኣገልግሎት ኣብ ሰራዊት ኣብ ኣብያተ-ተሃድሶን ማእሰርትን…)ብዚርከቡ ኣባላታ ዝተነጻጸለት ስድራቤት፡ ዝሸምገሉን ናባዪ ዝሰኣኑን ወለዲ፡ መንፈሶም ብዓሚቝ ተሃስዩ ከም ይርከብ። እቲ ኣፍራዪ ዝኾነ ክፋል ኅብረተሰብ ካብ ስድራቤቱ ተፈልዩ ምርካቡ ዘምጸኦ ጸገማት ርኡይ እዩ። እዚ ከኣ በቲ ኤኮኖምያዊ መዳዩ ጥራሕ ዚረአ ዘይኮነስ፣ ነቶም ኣብ ቤት ዚተርፉ ኮነ፣ ነቶም ኣብ ጽምዋ ዘለዉ፣ በቲ ስነልቦናውን ሞራላውን ወገኑ፣ ብኸመይ ከም ዚሃስዮም ንምርዳእ ኣየጸግምን። ከም ሕማም ሽኮርን ጸቕጢ- ደምን ልብን…ዝበለ ሕማማት ምስፍሕፋሑ፣ናይ ሥነ-ኣእምሮ ሕማማት…ወዘተ ምብዛሑ ብዘይምኽንያት ኣይኮነን።
3. ማሕበራዊ ህይወትን ሃለዋት ስድራቤታትን
ልሙድ ናይ ማኅበራዊ ሥርዓት ኣካያይዳና፣ በብቝሩብ ናብ “ነበረ” እናተለወጠ ብምኻድ መሣርዓት ኅብረተሰብን ዚጾሮ ዓንደ-ገመሉን እናተማሕወ ፈውሲ ናብ ዘይብሉ ዕንወት ገጽና ንኸይድ ኣሎና ኪበሃል ይከኣል።
ናይ ወለድን ዓበይቲ-ዓድን መዝነት፣ ኣብ ልዕሊ ደቆምን ንኡስ ወለዶን ዘለዎም ጽልዋን ሓላፍነትን ብዝተፈላለየ ኣገባብ፡ እንተ ብመራኸብ-ብዙኃን እንተ ግዜኡ ብዘምጸኦ ናይ ኣገልግሎትን ናይ መንእሰይ ኵነታትን…ተሸራሪፉ ጥራሕ ዘይኮነስ ፈጺሙ’ውን ዝተረፈ ይመስል። ንሕና እንብሎም ግን ወላ’ኳ እቲ ንቡርን ባህርያውን መዝነትኩም ዝተመንዛዕኩም ኮይኑ እንተተሰመዓኩም፣ ኢድኩም ክትህቡ ግን ኣይግባእን። ሕጂ’ውን ናይ መሪሕነትን ኣብነትን፡ ናይ ዕርቅን መንጎይንነትን… ኣገባብ ክትሕዙ፣ብግዜያዊ ጣዕምን ምቾትን ከይትምለኹን፡ ንዚመጽእ ኣማዕዲኹም ክትጥምቱ፣ ንስድራቤት ኣድሕኑ ንብለኩም። ድሕነት ስድራቤት፡ ድሕነት ሃገር እዩ። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ዚብል ሕቶ፣ ብፍላይ ንስድራቤት ኣብ ስድራቤት ንዚፍጸም ኵሉ ዚርኢ እዩ፣ ከመይሲ ኅውነት ዚፍጠረሉን ዚዓብየሉን ዚዕንብበሉን ባይታ ስድራቤት እዩ።
“… ስድራቤት መሠረት ኅብረተሰብ እያ። ኣብ’ዛ ስድራቤትዚ’ኣ ወለዶታት (ዓበይትን ናእሽቱን) ይራኸቡ፣ምስ ናይ ማኅበራዊ ናብራ ግድነታቶምን ግቡኣቶምን ኣወሃሂዶም፣ ውልቃዊ መሰላቶምን ግቡኣቶምን እናማዕበሉ፡ እናበሰሉ ንኪኸዱ እተኽእል፣ ብሓባር ዚነብሩላ ተቅዋም እያ” ስለ’ዚ ንስድራቤትን ንናይ ቃልኪዳን ሃለዋትን ንምድሓን፡በቲ ቅኑዕ መንገዱ ከምትስጕም ምግባር የድሊ።
4. ግዝኣተ ሕጊ
ኣብ ሕዝባውን ማኅበራውን ኣሠራርዓ እንተመጻእካ፣ ሥልጣን ንኣገልግሎት፡ ከምኡ’ውን ካብ ሕዝቢ ንሕዝቢ ምዃኑ ተረሲዑ፣ ፈታዊኻ እትደምዓሉ፣ ብግቡእን ዘይግቡእን ንርእስኻ እተጣጥሓሉ ኮይኑ ስለዚርከብ፣ ናብ ግቡእ ቦታኡ ንምምላሱ ሓዲስ ብልኃትን ተሓታትነትን፣ ብቕኑዕ መስመር ዚግበር ተወፋይነትን ዚሓትት ኵነታት እዩ። እቲ ብልሽውና ዚብል ቃል’ውን ኣብ ማኅበራዊ ናብራና ናቱ በሰላን ማህሰይትን ከምዘለዎ ዚከሓድ ኣይኮነን።
ብልሽውና ኪበሃል ከሎ፡ ብገንዘብ ገቢርካ ግቡእን ዘይግቡእን ንምርካብ ንዚግበር ፈተነ ጥራሕ ዚርኢ ኣይኮነን፣ ናይ ኅብረተሰብ ኅሊናን ኣተናን ኪቕበሎ ካብ ዚኽእል ሥሩዕ መንገድን፣ ካብ ልምድን ኣገባብ ሕግን ወጺእካ ምስራሕ’ውን ንርእሱ ብልሽውና እዩ። እቲ ቐንዲ መበቈሉ ኣገባብ-ቍጽጽር ምድኻሙ፣ናይ ግልጽነትን ተሓታትነትን ኣገባብ ዘይምትእትታዉ ኮይኑ ይረአ፣ ነቲ ዚፍጸም ዘሎ ብልሽውና ሰባት ክንዲ ዘቃልዑን ዘቃልሑን፣ጕዳይካ ከምዚሰልጠካ ጥራሕ ብምግባር፣ ብዙሓት ዝጠሓሉሉ ቀላይ ኮይኑ ኣሎ። ንመደብ ሓቅነት ጥሒስካ፡ ብሓሶት ክትካየድ ምፍቃድ ንርእሱ ውጹእ ብልሽውና እዩ። ፈሪሃ እግዚኣብሔርን ሓለዋ ሕጉን ዘይብሉ ሰብ ከኣ፣ከም ዓመጽን ግፍዕን ኣብ ዝበለ ኵነታት ምውዳቑ ዘይተርፎ እዩ።
ንሕዝብና ካብቲ ቀንዲ መለለዪኡ፣ ናይ ሕጊ ዕብየትን ግዝኣትን ዚፈልጥ ምዃኑ እዩ።
“ዝባን ሕጊ” ቢሉ፡ዘንጊ-ሕጊ ቀጥ ዘበለ ሰብ፣ካብ’ቲ ዘንጊ ብረትን ኵናትን ዘልዓለ ንላዕሊ ዚፍራሕን ዚኽበርን እዩ። እዚ ጽቡቅ ልማድ’ዚ ምስጠፈአ ድዩ ብኣደዳ ብልሽውና ተወሪስና ዘሎና? ወይስ እቲ ብልሽውና እዩ ነዚ ዜጥፈኦ ዘሎ? እዚ’ውን ንሕንጸት ሃገርን ሕዝብን ዚርኢ ጕዳይ ምዃኑ ኪዝከር ኣለዎ ንብል። ብሕጊ ዚሕተትን ዚእሰርን ኵሉ፡ ቅድሚ ኵሉ ብሰብኣውነትን ብናይ ድንጋጸ ኣገባባትን ዚተሓዘሉ፣ ቀጺሉ ድማ በቲ ጥሒስዎ ዝተባህለ ሕጊ መሠረት ብዝቐልጠፈ ኪፍረድን ጕዳዩ ኣብ መዕለቢኡ ኪበጽሕን፣ብዓቢኡ ከኣ ብቅዋማዊ ሕጊ ክትምራሕ ምድላይ፣ ዝኾነ ይኹን ንርትዕን ፍትሕን፣ ንኡነተይና ሓርነትን ዝቖመ ኣካል ዚጽበዮ ነገር ስለዝኾነ፡ ዕቱብ ኣቓልቦ ኪረክብ ኣለዎ። ምስ’ዚ እውን ብዝዓበየ ናይ ሃገርካ ግድላትን ጸገማትን፣ ብጽሑፍ ኮነ ብዘረባ ብግልጺ ዘይምክታዕ፡ ኣብ ዘተ ዘይምእታው፡ ብዋሕዲ ሓበሬታን ግልጽነትን ዚኣክል፡ ንጕዳይ ሃገር ዚርኢ ዘይምፍላጥን፣ንጹር መረዳእታን ዘይምርካብን፣ ናይ ሕሹዅ- ሹዅን ሕሜታን ሓሶትን ግዳይ ምዃን፣ ምስ’ዚ ኣብ ዝተተሓሓዘ ነገራት ምውዳቕ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ “እንታይ ገደሰኒ” ዝዓይነቱ ስምዒት የማዕብልን ይዕብልልን። ጽን ኢልና ድምጺ ኃውና ክንሰምዕን ክንሰማማዕን፣ ኣበይ ኣሎ/ኣሎኻ? ኢልና’ውን ንሃለዋት ኃውና ኣቓልቦ ስለዘይንገብረሉ፣ እቲ ካልእ ዚብሎን ዚኾኖን ንምርዳእ ስለዘይተበገስና፣ ግድላትናን ፍልልያትናን መዓልቲ መጽአ እናዓበየ ይኸይድ ከምዘሎ ይረአ።
5. ትምህርትን ቁጠባን
ትምህርቲ መሠረት ስራሕን ምዕባሌን፣ መሠረት ማኅበራዊ ለውጥን ኪኸውን፣ ነዛ ሃገር ከኣ ናብ ሓዲስ መድረኽ ዘሰጋግር ወለዶ ኪሕነጽ እንተተደልዩ፣ መሣርዓት ትምህርትን ኣገባባቱን ፈጺሙ ብሓዲሽ ብልኃትን ሥርዓትን ኪመሓየሽ ይግባእ። ንኡስ ወለዶ ናጻን ንጹሕን ብዝኾነ ኣእምሮ ኪመሃርን፣ ኣማዕዲኻ ዚረአ ናይ ስራሕ ዕድልን ውድድርን….ከምዚህልዎ ምግባር፣ ትምህርቲ ንስልጡናት ሃገራት ዘጨበጠን በረኸት ክንጭብጥ እንተደኣ ደሊና፣ እቲ ናይ ስልጡናት ሃገራት ብልሃት ትምህርትን፡ ንትምህርቲ ዘንቀሳቕስ ፍቱን መደባትን መጋበርታትን ምውናን ከምዘድሊ ብሩህ እዩ።
ነዚ ንምጭባጥ ድማ እቲ ንኻልኦት ዘርበሐ፣ ብታሪኽ ዝሓለፈን ዝተጻፈፈን ኣገባባት ምኽታል ብግዲ የድልየና፣ ካብ ተመክሮ ካልኦት ምምሃር ጽቡቕ እዩ። “… ማኅበራዊ ሥርዓትን ንብረትን ቀጻሊ ለውጥን ምምሕያሻትን ዚሓትት እዩ። ኣብ ሓቂ ዝተመሥረተ፣ ብመደብ ፍትሕን ርትዕን ዝተሓንጸ፡ ብፍቕሪ ዝተዀስኰሰ ኪኸውን፡ ብናጽነት እናዓበየ ከኣ በብዕለቱ ብዚገብሮ ጕዕዞ ናብ ዝበለጸ ሰብኣውን ሚዛናውን ብስለት ኪበጽሕ ኣለዎ”።
ናይ ነፍስወከፍ ቤት ወይ ስድራቤት ኣከያይዳ በመንጽር ኤኮኖሚ ኪረአ ከሎ፣ እቲ ኣብ ወጻኢ ዚነብር ዝቐረበን ዝረሓቐን ወገን ስድራቤት እንተዘይህሉስ እንታይ ምተገበረ? ወይ ብኸመይ ምተሓልፈ? ዚብል ሕቶ እንኪመጽኣና፣ “ኣምላኽ ሽግር ይፈጥርሞ መደያይቦ ከኣ የምጽእ” ንዚብል ምስላ ኣቦታትና ዘኪርና ንጸናናዕ። እዚ ግና ናይ ወትሩ ፍታሕ ከም ዘይኮነ ፍሉጥ እዩ። ስራሕ እንተ ዘይተፈጢሩን፣ እቲ ውዑይ ኃይሊ መንእሰይ ሰሪሑ ኣታዊ ኣብ ዚረኽበሉ መዳይ እንተዘይተዋፊሩ፣ ስራሓት ንግድን ሕንጸትን ዳግም እንተ ዘይተበራቢሩ፣ እቲ ናይ ድኽነት ዝለገመ ቝስልን ሕማምን ደግሲ ከም ዘምጽእ ማንም ዚስሕቶ ኣይኮነን። ካብ ናይ ወጻኢ ሓገዝ ናጻ ምዃን፣ እዚ ነገር’ዚ ንሃገር ብዓቢኡ ኣድማዒ እንተደኣ ኮይኑ ንውልቀ- ሰባትን ውልቀ-ስድራታትን (ድኹማትን ምግዱራትን ብዝሓደግካ) እውን ኣገዳሲ እዩ። እዚ ግን በቲ ኪምዕብል ዘለዎ ናይ ስራሕ ኵነታት ዚጥረ እዩ፣ ብውቁብ ቃላት ናይ ዝደመቐ ኣይኮነን።
ኣብ ርእስ’ቲ ዘሎ ናህሪ ዋጋታትን፣ እኹል ዘይኮነ ደሞዝን፣ እናሓደረ ዚውንጨፍ ናይ ኣባይቲ ክራያትን፣ ዝመረጽካዮ ስራሕ ምስራሕ ዘይምኽኣል፣ ነኣብነት ንብዙሕ ወገናት ኅብረተሰብ ከንቀሳቕስ ዝነበሮ፡ ሓደ ካብ’ቲ ብዙሕ፡ ስራሕ ሕንጻ ደው ምባሉ ኣዝዩ ሃሳዪ ኮይኑ ተረኺቡ። ክትንቀሳቐስን ክትሰርሕን፣ ብረሃጽካን ፍረ ስራሕካን ምንባር እንተ ዘይተኻኢሉ፡ በዚ ዓይነት’ዚ እቲ ናጽነት ውልቀ-ሰብን ሕዝብን እንተ ዘይደልዲሉ፣ ነቲ ናጽነት ሃገር ብኸመይ ኢና ክንርድኦ? ኣበይ ኢናኸ ክንረኽቦ? ብሓጺሩ ሰብኣዊ ስራሕን ምዕብልናን ኣብ ናጻ ድልየትን መሃዝነትን ዝተመርኰሰ እንኪኸውን፡ ፍረ ዘለዎን ንሰብ’ውን ዘኽብሮን ዘማዕብሎን ይኸውን። ናይ ምቾትን ናይ ጣዕምን ጕዳይ ዘይኮነስ፣ ንምህላውን ዘይምህላውን ዚርኢ እዩ፣ ከም ዕለታዊ እንጌራን ማይን መብራህትን…ዝበለ መሠረታዊ ሃላኺ ነገራት፡ ናይ መነባብሮ መሠረት ክንድዝኾነ፣ ብዚምልከቶ ወገን ዚግባእ ኣቓልቦ ኪግበረሉ፣ ብሓጺሩ ሥርዓት ኤኮኖሚ’ውን ንሰብ ብዘድምዕ ኣገባብ ኪኽለስ የድልዮ።
6. ስነ ምግባርን መንፈሳዊ ህወይትን
ንእምነት-ሃይማኖት ምኽንያት ፍልልይ ደኣ’ምበር፣ ገለ’ኳ ቁምነገር ከም ዘይብሉ ገቢርካ ምቕራቡ፡ ሃሳዪን ግጉይን ውጽኢት ከምዘለዎ፡ በቲ ብቐጻሊ ዚዓቢ ዘሎ መንፈስ ጥልመትን ክሕደትን ንሃገርን ንሕዝብን ዚጐድእ ኣገባባትን…ኪረአ ይከኣል። በንጻሩ ሕቶ እምነት ንመንነትን ንስኒትን ሃገራውነትን ኣዝዩ ኣገዳሲ ኣበርክቶ ዘለዎ ብምዃኑ፣ ምስ ኣምላኽ ንዘለዎ ርክቡ፣ ኣብ ሕቶ እምነት ዘለዎ መትከሉ ዘየመዓራረየ ኅብረተሰብ፣ ኣብ ዝዓበየ ጕዳይ ኪሰልጦ ጽጉም እዩ።
ምስዚ’ውን ብዛዕባ ገንዘብን ኣመጻጽኣኡን ዘሎና ርድኢት ፈጺሙ ከም ዝተለወጠ ዜርኢ ብዙኅ ምልክታት ኣሎ። ገንዘብ ናይ ኵሉ መምዘኒ ገይርና ስለዝተረዳእናዮ፣ ንምርካቡ ዝኾነ ዝዓይነቱ መንገዲ (ሕጊ ማኪያቬሊ) ምኽታል ይረአ ኣሎ። ኣብ ወገን ንግዳዊ ስራሓት፣ ኣብ ኣብያተ ጽሕፈት፣ ኣባይቲ ዘካርዩ…ኵሉ ብገንዘብ ኪምለኽን ነኣኡ ከምልኽን፡ እሞ ከኣ ካብ ሕግን ስነምግባርን ወጻኢ ብዝኾነ ኣገባብ ኣብ ምእካብ ገንዘብ ዝጠሓሉ ትርኢ፣ እሞ ብዘየሰክፍ ኣገባብ፡ ከም ልሙድ ንቡር፣ እዚ ከምዚ ዝበለ ናይ ገንዘብ ሃነፍነፍ፡ ናብ’ቲ ንዓለም ምሉእ ዘሰክሐ ናይ ሰባትን ኣካላቶምን መሸጣን ዋጋ-ዕዳጋን ኣብጺሑ ከምዘሎ ኵሉ ዚፈልጦ እዩ።
7. መሰረት ጸገምና እንታይ’ዩ?
ሃገር ዚበሃል ከኣ ሓደ ክፋል መሬት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ናይ ሓባር ተመክሮን መነባብሮን ታሪኽን ጕዕዞ ሕይወትን ዘለዎ፣ ጥዑምን ሕሱምን፡ ውዑይን ዝሑልን፡ ሠናይን ግናይን…ብሓባር ዝተቐበለን፣ ብሓደ ዕላማ ዝማዕበለን፣ ተኣሳሲሩ ዝደልደለን ሕዝቢ እዩ። ስለ’ዚ ንሰብን ንግድላቱን፡ ነቲ ንቡር ሃለዋቱን ታሪኻዊ ኵነቱን ኣብ ግምት ዘእተወ ጕዕዞ ሃገር፣ ጥዑይን ቅኑዕን ጕዕዞ ክንብሎ ንኽእል።
8. ጉዕዞ ናብ ሰላም
ኣቐድም ኣቢሉ “ብሰላም ዚሓድር ሰላማዊ ሕዝቢ” ከምዘሎና ዘኪርና፣ ከም በርከትን ሠናይን ምርኣይና ቅኑዕ እዩ፣ እንተኾነ “… ሰላም ኪበሃል እንከሎ፡ ውግእ ዘይብሉ ጥራሕ ማለት ኣይኮነን፣ ኣብ መንጎ ተጻረርቲ ወገናት ሚዛን-ሓይሊ ብምሕላው ንዚርከብ ሰላም ዚርኢ’ውን ኣይኮነን፣ ብመላኽን ዓብላልን ሥርዓት ዚመጽእ’ውን ኣይኮነን፣ ሰላም ኪበሃል ከሎ፡ብግቡእን ቅኑዕን ኣገባብ ንዚካየድ “መደብ ፍትሕን ርትዕን” ዚርኢ እዩ። ምእንት’ዚ ኣብ ውሽጣዊ ርግኣትን ህድኣትን ዝተመርኰሰ እዩ። ሰላም ማለት ኵሉ ወገን መሰሉ ዚጭብጠሉን፡ ብሕጋዊ መገዲ ግቡኡ ዚረኽበሉን እንኪኸውን፣ እዚ ሰላም’ዚ ኪመጽእ ዚኽእል፣ እቲ ንኅብረተሰብ ዝሠረዐ ኣምላኽ ኣብ ዚህቦ ውሽጣዊ ስኒት እንኪምሥረትን፡ በቶም ንፍትሒ ጸሚኦም ዚንቀሳቐሱ ሰባት ኣብ ግብሪ እንኪውዕልን እዩ”
ንሰላም ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ግፍዕን ዘይፍትሓውን ኵነታት ኪሥዕርር፣ ቅንእን ትዕቢትን ዘይምትእምማንን ኪነግሥ እንከሎ እዩ።44 ዝኾነ ይኹን ሰብ መሰሉን ክብሩን ኪትንከፍ፣ግቡኡ ኪስእን ከሎ፡ መሠረታት ሰላም የሃምም። ከምኡ ፍትሒ ዚጽበዩን፣ ብመንገዲ ሕጊ ዚድለዩን፡ዝተታሕዙን፡ ብዝቐልጠፈ ፍትሒ ከምዚረኽቡ ምግባር፡ንሰላም ድልዱል መሠረት ምንጻፍ እንኪኸውን፣ “ዝተደናጐየ ፍትሒ፡ ዝተነፍገ ፍትሒ” ዝተባህለ’ እውን ንኸንቱ ኣይኮነን። መደብ ፍትሕን ሰላምን ብሓን- ሳብ ተቓንዩ ዚኸይድ’ምበር ኪነጻጸል ኣይክእልን። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዚብል ዘናውጽ ሕቶ፣ ዝለዓለ መቓልሑን፡ ኣውያቱን ንብዓቱን “ካብ ምድሪ ናብ ኣምላኽ ዚጠርዓሉ” ኵነትን ብግልጺ ዚረኣየሉን ዚስመዓሉን ኮይኑ ኣሎ።
9. መዛዘሚ
መበል 23 ዓመት ናጽነታ ንእተኽብር ሃገርና ኣምላኽ ኪባርኸልና፣ ሃገር ትንሣኤን፡ ሃገር ተስፋን ፍቕርን፣ ሃገር ፍትሕን ርትዕን ኪገብረልና ክንጽልን፣ ክንጽዕርን ናይ ኵሎም ወገናት
መራሕትን ናይ ሕዝብን ናይ ነስወከፍን ግቡእ እዩ። ኣብ’ዛ ሃገርዚኣ ዘለዉ ምእመናንን ሰብ ጽቡቕ ድላይን፡ ንሰላምን ንዘተን ንምርድዳእን ከምዚጽልዩ ነኣምን። ስለ’ዚ ሃገርና ነቲ ካብ ኣምላኽ ዚመጽእ ሰላም ጸሚኣ ከምዘላ ርኡይ እዩ።
1- ኣቡነ መንግስትኣብ ተስፋማርያም፣ ሰበኻ ኣስመራ
2- ኣቡነ ቶማስ ዖስማን- ሰበኻ ባረንቱ
3- ኣቡነ ኪዳነ የዕብዮ- ሰበኻ ከረን
4- ኣቡነ ፍቕረ ማርያም ሓጎስ ሰበኻ ሰገነይቲ
25 ግንቦት 2014
ኣስመራ
============================