text:
ኣብ ኣስመራ ሃገራዊ ቅዋምን ሃገራዊ ባይቶን ኣብ ዘይብሉ ዕውት ኣኼባ ዞባዊ ባይቶ ተኻይዱ ተባሂሉ።
ኣብ ደሞክራስያውያን ሃገራት ኣብ ኩሉ ደረጃታት ዝጣየሱ ወይ ዝምስረቱ ህዝባዊ ባይቶታት ሃገራዊ ቅዋም መሰረት ዝገበሩን ንፖሊሲታትን ኣዋጃትን ሕጋዊ ሃገራዊ ባይቶ ተኸቲሎም ዝኸዱ ከም ዝኾኑን ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ’ዛ ብዘይንቡር ፖለቲካዊ ምሕደራ መጻወቲ ሓደ ሰብ ኮይና ትሕመስ ዘላ ሃገረ ኤርትራ ግን፡ ኣብዘይህላወ እዞም ዝተጠቕሱ ክልተ ወሰንቲ ባእታታት፡ ዕውት ዞባዊ ኣኼባ ተቓኒዑ ዝብል ዘደንጹ ሓበሬታ ተቓሊሑ።
ነገርቲ መርድእን ወደስቲ ሓለፍትን ዝኾና ብህግደፍ ዝዝወራት መራኸቢ ብዙሓን ብ29 ታሕሳስ 2017 ኣብ ሰዓታት ቀትሪ ኣብ ዘቃለሓኦ ዜና፡ ናይ’ቲ ዞባ ማእከል ኢሉ ዝጽወዖ ከባቢ፡ ዝኾነ ሕጋውን ፖለቲካውን ህይወት ዘይብሎም ክንሶም፡ ዞባዊ ባይቶ ተኣኪቦም፡ ኣብ ጸገማት ህዝብን ፍታሑን ተመያየጦም ውሳኔታት ኣመሓላሊፎም ዝብል ዜና ዝሰምዑ ወገናት፡ ተገሪሞም ተኣከቡ ተባሂሎም ተገዲዶም ዝተኣከቡ ሰባት ህዝቢ ኣይውክሉን፡ ጸገም ህዝቢ ድማ ኣይፈትሑን ክብሉ ገሊጾም።
ካብ ኩሉ ዝገርም ግን ይብሉ እቶም ወሃብቲ ርእይቶ፡ እዞም ኣብ ዘህላወ ሃገራዊ ቅዋምን ሃገራዊ ባይቶን ተኣኪቦም ውሳኔታት ድማ ኣሕሊፎም ዝበሃሉ ዘለው እኩባት ሰባት፡ ከመይ ገይርና? ንመን ወኪልና? እንታይ መሳርሒ ኣለና? ዝብል ናይ ተቓውሞ ድምጺ ከየስምዑ፡ ከም እንስሳ ተኾብኲቦም ኣብ ኣደራሽ ኣትዮም ቀጣቕዑ ምርኣዩ ኢሎም።
ብኲናት ሕድሕድ ትሕመስ ኣብ ዘላ ሃገረ የመን ዝርከቡ ኤርትራውያን ኢትዮጵያውያን ህይወቶም ዘድሕን ሓገዝ ይሓቱ ኣለው።
ኣስታት ንከባቢ 20 ዓመት ኣብ ሰንዓ ርእሰ ከተማ ሃገረ የመን ዝቕመጡ ዝነበሩ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን በቲ ኣብ’ታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ናይ ደገ ኢድ ምትእትታው ዘለዎ ኣንፈቱ ዘይፍለጥ ኣብ ራሲ ኲናት፡ ኣመቶም ዝግበር ወገን ስኢኖም ናብ ካልእ ዞባታት እታ ሃገር ከም ዝተፈናቐሉ፡ ይኹን ግን ብህይወት ንምንባር ዘድሊዮም ማሕበራዊ ቀረባት ብምስኣን ንከቢድ ሓደጋ ተቓሊዖም ሓገዝ ይሓቱ ከም ዘለው ተገሊጹ።
ኣብ የመን ሓደሽቲ ስደተኛታት ምምዝጋብ ካብ ዘቋርጽ ክልተ ዓመት ከም ዝገበረ፡ ስለዚ እቶም ኣብ’ዚ ዝተጠቕሰ ዓመታት ናብ’ታ ሃገር ዝኣተው ስደተኛታት ብውሕዱ መንነቶም ዝገልጽ ወረቐት ስለዘይብሎም ዝኾነ ሰብ ከም ዝጻወተሎም፡ እቶም ወረቐት ዘለዎም ነባራት’ውን ብሰንኪ’ቲ ቅልውላው ከሐድሱ ከምዘይኽእሉ፡ ገሊኦም ብጅሆ ተታሒዞም ካብ ስድራኦም ገንዘብ ከምጽኡ ከም ዝእዘዙ፡ ገሊኦም ከኣ ኣብ ውትህድርና ክኣትው ድፍኢት ከም ዝግበረሎም፡ ካብ’ታ ሃገር ናብ መራኸቢ ብዙሓን ኤርትራውያን ዝተላእከ ደብዳቤ ኣረጋጊጹ።
እዚ ምስ አካፍል
ኣብ ሆላንድ ዝነበሩ ኤርትራውያን ክዛናግዕሉ ኣብ ዝተኻረይዎ ኣደራሽ ተባኢሶም።
ዓመታዊ ናይ ፈረንጂ ልደት ወይ በዓል ምኽንያት ብምግባር ኣብ ሓደ ኣዳራሽ ተኣኻኺቦም ዝዛናግዑ ዝነበሩ ኤርትራውያን ብመስተ ተደፋፊኦም ብዝፈጠርዎ ምስሕሓብ ናብ ኣካላዊ ጎንጺ ማዕቢሉ፡ ወናኒ ሆቴል ናይ ፖሊስ ሓገዝ ክሓትት ከም ዝተገደደ፡ ፖሊስ ብዝተፈላለየ ሜላታት ካብ’ቲ ሆቴል ክወጽኡ ከም ዝገበርዎም ንማዕከናት ዜና እታ ሃገር ብምጥቃስ ረድዮ ኤረና ብ29 ታሕሳስ 2017 ጸብጺባ።
ብዝሒ ናይ’ቶም ኣብ ለይታዊ ትልሂት ዝነበሩ ኤርትራውያን 350 ከም ዝበጽሕ፡ ብብዝሒ መስተ ዝተጎሃሃረ ካብ ምባል ወጻኢ፡ ዛጊት መንቀሊ ናይ’ቲ ባእሲ ብጭቡጥ ከምዘይተፈልጠ፡ ክሳብ ጠራሙስን ኮራሱን ዳርባ ዝነበሮ ብምዃኑ ብዙሓት ካብ’ቶም ኤርትራውያንን ሰራሕተኛታት ናይ’ቲ ሆቴልን ተጎዲኦም ናብ ሕክምና ከም ዝተወስዱ፡ ነቲ ጉዳይ ኣበገስቲ ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ሰለስተ ኤርትራውያን ፖሊስ ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዎምን ኣፍሊጣ።
ብካልእ ዜና መንግስቲ እስራኤል ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ዜጋታት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝኾኑ ስደተኛታት፡ ኣብ ወሽጢ 90 መዓልታት ካብ ሃገሩ ከውጽኦም ምድላዋት የገብር ምህላው፡ ኣብ’ዚ ዝተባህለ ግዜ ንዘይወጽኡ ከኣ ኣብ ጽኑዕ ቤት ማእሰርቲ ክኣትው ካብ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ቤኒያሚን ናታንያሁ ትእዛዝ ከምዝተዋህበን ብምጥቃስ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ከም ዝጸብጸባ ሬድዮ ኤረና ወሲኻ ሓቢራ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 01-01-2018


c: text/html

text:
ብርግጽ ገለ ብውጽኢት ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ 2016 ክሕጎሱ ኸለው ገለ ዝሻቀሉ’ውን ኣለው ገለ እዋን ማንም ይመረጽ ኣየገድስን እዩ ዝብሉ እዋን ኣይተሳዕኑን። እንተኾነ ግን ርእይቶ ውልቀሰባት ብዘየገድስ ኣፍሪቃዊያን ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ ብፖለቲካ፡ ብኢኮኖሚን ብማህበራዊ መዳይ ብኸመይ ከምዝጸልዎም ንገዛእ ርእሶም ይሓቱ ኣለው?
ቦታንጋ ማርክ ኢሰስ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣቢጃን ኣይቨሪኮስት ተንታኒ ፖለቲካ እዮም። ንሶም ኣብ 2000 ዓ.ም ዝተደንገገ ውሳኔ ልምዓትን ዕድላትን ንኣፍሪካ ደጊም ናብ ደረጃ ዘተ ክምለስ እዩ ይብሉ።
ንሶም ብተወሳኺ ብዛዕባ ኣብ መንጎ ኣፍሪቃን ኣሜሪካን ዝጸንሐ ስምምዓት ንግዲ ብዝምልከት ኣብ ጉዳይ ውሳኔ ልምዓትን ዕድላት ንኣፍሪካ ንኣሜሪካ ብኣሉታ ይጸልዋ’ዩ ዝብሉ መጽናዕትታት ክወጹ ምጽንሖም ብምግላጽ ሕጂ ዝኾነ ነገር ከጋጥም ይኽእል እዩ ይብሉ። ሚስተር ማርክ ኢሰስ ብተወሳኺ ዶናልድ ትራምፕ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ኮይኖም እንተተመሪጾም ንኹሎም ኣሜሪካ ንዝኸተመቶም ዓለምለኸ ስምምዓት ዳግመ ግምት ከምዝገብርሉ ክገልጹ ጸኒሖም እዮም ስልጣን ምስሓዙ ድማ ነዚ ከተግብሩ ይኽእሉ’ዮም ይብሉ።
ገለ ወገናት’ውን ዶናልድ ትራምፕ ካብ ስምምዕ ክሊማ ፓሪስ ክወጹ ይክእሉ እዮም ይብሉ እዚ ድማ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪካ ልዑል ጽልዋ ክሕልዎ'ዮ ክብሉ ስግኣቶም ይገልጹ።
ኣብ ዓለምለኸ ዝምድና ሃገራት በዓል ሞያ ዝኾኑ ቻርለስ ኢቦኑ ካብ ካሜሮን ኣብ ጉዳይ ምሕደራ ብዝምልከት ኣሜሪካ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ኣፍሪካ ዝጸንሓ ጸቕጢ ማህበራዊ ፖሊሲ ክጎድል ይኽእል እዩ ይብሉ።
“መንግስታት ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ ምስ ሓገዝ ንምዕባለ ንምርኻብ ኣብ ልዕሊአን ዝጸንሓ ጸቕጢ ኣብ ጉዳይ ሰብአዊ መሰላት፡ ምንጻል ጥንሲ፡ ጉዳይ መርዓ ተመሳሳሊ ጾታ ኽቀልል እዩ ምክንያቱ ኣሜሪካ ኣብ ትሕቲ ፕረዝደንትነት ዶናልድ ትራምፕ ናብ ዓቓባዊ ፖሊሲ ክትምለስ ስለዝኾነት።”
ምሩጽ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ወፍሪ ዘመተ ምርጫኦም ብዛዕባ ኣፍሪቃ ኾነ ኣፍሪቃዊያን ብዙሕ እንተዘይገለጹ ክልተ መዓልታት ቅድሚ ምርጫ ግን ክፍለ ግዝኣት ሚነሶታ ብሰንኺ ሶማላዊያን ስደተኛታት ከምዝተጎድአት ገሊጾም ኔሮም ኣብ እዋን ምርጫ ድማ ኣብ ክፍለ ግዝኣት ሚነሶታ መቀናቕንተን ሕጽይቲ ዲሞክራት ሂላሪ ክሊንተን ምዕዋተን ይፍለጥ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ኣብ ስግኣት ግብረ ሽበራ፡ ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ዘሎ ግጭታት፡ ቁጥዓ ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ከምኡ’ውን ጉዳይ ቻይና ወሲኻ ምሩጽ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንሃገራዊ ረብሓ ኣሜሪካ ዝጸልው ብዙሕ ዓለምለኸ ብድሆታት ክገጥሞም’ዩ።
ዶናልድ ትራምፕ ንኹናት ኣንጻር ጎነጻዊ ጥሩፍነት ከምዝስዕሩን ሓደ ካብ ብቐዳምነት ዝሰርሕሉ ምኻኑን ብተደጋጋሚ ዝገለጹ እንተኾኑ ብዙሓት ተንተንቲ ግን ኣብ ወፍሪ ምርጫ ዝተጠቕምሉ ናይ አዘራርባ ጥበብ ኣብ ተግባር ከምዘይጠቕም ይነቕፉ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዜና ኤርትራ
ኤርትራ፣ ሓያሎ ኣብያተ ትምህርቲ ብሰንኪ ዋሕዲ መማህራን ስሩዕ ንጥፈታት ከምዘይጀመራ ተገሊጹ
Radio Erena: 26 September 2018
ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት፣ ኣብ ዝጀምረ ስሩዕ ናይ ምምሃርን ምስትምሃርን ንጥፈታት ኣካዳምያዊ ዓመተ ትምህርቲ 2018-2019፣ ኣብ ዞባታት ደቡብ፣ ዓንሰባን ባርካን ዝተመደቡ መማህራን ኣብ ቦትኦም ክርከቡ ብዘይምኽኣሎም፣ ሓያሎ ኣብያተ ትምህርቲ ኣገልግሎታተን ክጅምራ ከምዘይክኣላ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እዚ ከምዚ ዓይነት ምድንጓያት ዓመት መጸ ልሙድ ተርእዮ ኮይኑ ከምዘሎ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ኣውራ ጠንቂ ናይዚ ዋሕዚ ናብ ስደትን ብኢደ ዋኒንካ ካብ ስራሕ ናይ ምብኳር ወይ ምኹብላል መማህራን ምዃኑ ኣፍሊጦም።
ሚኒስትሪ ትምህርቲ ነዚ ብሰንኪ ዋሕዚ ናብ ስደት ዓመታዊ ዘጋጥሞ ዘሎ ዋሕዲ መማህራን ንምትካእ፣ ካብ ሳዋ፣ ማይ ነፍትሕን ካልኦት ትካላትን ዝተመደቡ ሓደስቲ ኣባላት ናብ ምምህርና ዘዋፍር እኳ እንተኾነ፣ መብዛሕቶም ብይእኹል ብቕዓትን ፍቕሪ ሞያ ምምህራንን ዝዋፈሩ ብምዃኖም ነቲ ዓመታዊ ዝርአ ጸገማት ክፈትሕ ከምዘይክኣለ ይግለጽ።
ቻይና፣ ንኩባንያ ኔቭሰን ብ1.4 ቢልዮን ዶላር ወኒናቶ
Radio Erena: 26 September 2018
ብመንግስቲ ቻይና ዝውነን ኩባንያ ዕደና ዚጂንግ፣ ንኩባንያ ዕደና ኔቭሰን ብ1.4 ቢልዮን ዶላር ከምዝዓደገቶ ፋይናንሻል ታይምስ ኣፍሊጡ።
ቻይና፣ ነቲ ኣብ ኤርትራን ሰርብያን ኣብ ዕደና ውርቂን ነሓስን ዝነጥፍ ዘሎ ናይ ካናዳ ኩባንያ ኣብ መጀመርያ ወርሒ መስከረም ከምዝዓደገቶ'ዩ ተሓቢሩ።
ኣቐዲሙ ናይ ሽወደን ኩባንያ ሉንዲን፣ ንኩባንያ ኔቭሰን ንምዕዳግ ዘቕረቦ መጠን ገንዘብ ብኔቭሰን ከምዝተነጽገ ይዝከር።
ኩባንያ ኔቭሰን፣ ኣብ ቢሻ ኣብ ዘካይዶ ዘሎ ዕደና ወርቂ፣ ብሃገራዊ ኣገልግልት ተመዲቦም ንዝመጽእዎ ኤርትራውያን፣ ብናጻ ኣብ ናይ ጉልበት ስራሕ ብምውፋሩ ኣብ ካናዳ፣ ቤት ፍርዲ ኮሎምብያ ክሲ ተመስሪትዎ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ናብ ኤርትራ ክበጽሕ'ዩ
Radio Erena: 25 September 2018
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ጁሰፐ ኮንተ ናብ ኤርትራ ክበጽሕ ምዃኑ መርበባት ሓበሬታ እታ ሃገር ኣፍሊጠን።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናብ ኤርትራ ዘካየዶ ምብጻሕ፣ ምግታእ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታትን ልምዓታዊ ምትሕግጋዝን ኣብ ዝብሉ ጉዳያት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ክመያየጥ ትጽቢት ኣሎ።
ብዋሕዚ ስደተኛታት እተማርር ዘላ ኢጣልያ፣ ብዘይካ'ቲ ስደተኛታት ዝጸዓና ጀላቡ ናብ ገማግም ባሕራ ከይጽግዓ ምኽልካላ፣ ምስተን ዜጋታተን ብብዝሒ ናብ ስደት ዝውሕዙ ዘለዉ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ብምዝርራብ፣ ነቲ ዋሕዚ ንምግትኡን ስደተኛታት ናብ ዓዶም ተመሊሶም ዝጣየስሉን መደባት ከምዘለዋ ክትገልጽ ጸኒሓ'ያ።
ኢጣልያ፣ ስደተኛታት ነናብ ዓዶም ንምጥራዝ ዘኽእላ ሓድሽ ሕጊ ኣጽዲቓ
Radio Erena: 26 September 2018
ኢጣልያ፣ ስደተኛታት ነናብ ዓዶም ንምጥራዝ ዘኽእላ ሓድሽ ሕጊ ኣጽዲቓ።
እታ ሃገር ነዚ ተጽድቕ ዘላ፣ ቀዳማይ ሚኒስተራ ጁሰፐ ኮንተ ብዛዕባ ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታት፣ ነናብ ዓዶም ምምላስን ምጥያሶምን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ምስ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምዝርራብ፣ ዝመጽእ ወርሒ ጥምቅቲ ናብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ክበጽሕ ምዃኑ ኣብ ዝግለጸሉ ዘሎ እዋን'ዩ።
ብማእከላይ ባሕሪ እናሰግሩ ናብ ኢጣልያ ዑቕባ ካብ ዝሓቱ ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት፣ ብዝሒ ኤርትራውያን ምስ ቀዳሞት'ዩ ዝስራዕ።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፣ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ሊብያ ከተማ ጥራብሎስ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ዝጸንሑ 117 ዜጋታታ ናብ ዓዶም ከምዝመለሰት ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጽኢ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ኤርትራ፣ ‘ማይ ክትሸጡ ተረኺብኩም’ ዝተባህሉ ብገንዘብ ተቐጺዖም
Radio Erena: 24 September 2018
መነባብሮ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝኸፍአ ደረጅኡ በጺሑሉ ዘሎ እዋን፣ ሓያሎ ሰባት፣ ማይ ክትሸጡ ተረኺብኩም ብዝብል ክሲ ናይ ገንዘብ መቕጻዕቲ ተበዪኑሎም።
ብፍላይ ኣብ ከተማ ኣስመራ ኣገልግሎት ማይ ደው ካብ ዝብል ልዕሊ 2 ወርሒ ኣቑጺሩ ከምዘሎ ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና፣ ካብ ዲጋታትን ዒላታትን፣ ካብ ካንቸሎታት ዝርከብ ማይ ጨው ከይተረፈ ሸይጥኩም ዝተባህሉ ሰባት እዮም እዞም ብገንዘብ ተቐጺዖም ዘለዉ።
ዛጊት ተረኺቡ ብዘሎ ሓበሬታ መሰረት እቶም ዝተቐጽዑ ሰባት፣ ካብ 300 ሽሕ ክሳብ 1.5 ሚልዮን ናቕፋ ክኸፍሉ ተበዪኑሎም ኣሎ። ሓያሎ ካብቶም ተቐጺዖም ዘለዉ ሰባት፣ ልዕሊ ዓቕምና ኮይኑ ሓግዙና ብምባል ናብ ህዝቢ ይዞሩ ከምዘለዉ ተፈሊጡ።


text:
ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ ትማሊ ምስ ሬድዮ ኣሜሪካ ክፍሊ ኦሮምኛ ኣብ ዘካየዶ ቃለ ምልልስ፣ ስለምንታይ ነቲ ምልክት ንምርኣይ ከምዝተገደደ ክገልጽ ከሎ ‘ምልክት ተቃውሞ’ ብኢደይ ዘርአኽሉ ምኽንያት፣ ከም’ቲ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝራኣይን ኣብ ጎኖም ከምዘለኹ ንምግላጽን’ዩ’ ኢሉ።
ኣብ መድረክ ኦሎምፒክ ንዘርአዮ ትብዓት ዝሓተተ ምልክት ተቃውሞ ዋጋ ከኽፍሎ ከምዝኽእል ኣሚኑ ተቀቢሉ’ሎ ፈይሳ ለሊሳ።
ድሕሪ’ቲ አጋጣሚ ናብ ዓዱ ምምላስ ከምዘስገኦ ዝገለፀ ኣትሌት ገለ ተቃወምቲ ንስግኣት ፈይሳ ከምዝቅበሉ ይዛረቡ።
መንግስቲ ግና፣ ዜጋታት ሓሳብካ ብናጻ ምግላጽ ሕገ-መንግስታዊ መሰል ምኳኑ ይገልጽ። ሓላፊ ክፍሊ ርክባት ጉዳያት ኮሚኒኬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ መሓመድ ስዒድ ‘ሓሳብካ ብነጻነት ምስጓምን ንዝደለኻዮ ኣረኣእያ ምሓዝን ዴሞክራሲያዊን ሕገ-መንግስታዊን መሰላት’ዮም። ማንም ዝህቦምን ዝክልክሎምን መሰላት ኣይኮኑን’ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ኮሌጅ መሰልጠኒ መምህራን ኮተቤ ኣዲስ ኣበባ ሓላፊ ክፍሊ ጂኦግራፊን ተሓጋጋዚ ፕሮፈሰርን ኣቶ ብርሃኑ በላቸው ግና፣እዚ ፅቡቅ ምዕባለ‘ዩ፣ማዕፆ ዓፂኻ ካብ ምፍርራሕን ካብ ምጉብዕባዕን ተመራፃይ‘ዩ” ይብሉ።
ንሶም ወሲኾም ”ከም‘ቲ ግቡእ፣ኢትዮዽያ ነቲ ጉዳይ ናብ ቤት ፍርዲ እንተትወስዶ እዩ ተመራፃይ ነይሩ።ምኽንያቱ መራሕቲ ግብፂ ኣብ ኣደባባይን ብግልፂን ንኢትዮዽያ ክንሕምሳ ኢና፣ኣድላዪ እንተኾይኑ‘ውን ብነፈርቲ ክንድብድባ ኢና እናተባሃለ ምፍርራሕ ዝተቃለሐሉ ኩነታት ስለዘሎ ንሕና ናብ ቤት ፍርዲ እንተንኸይድ መምሐረልና“ይብሉ ኣቶ ብርሃኑ።
ኣብ‘ዚ ዝሓለፈ ሰሙን ዝፀደቀ ሓድሽ ሕገ-መንግስቲ ግብፂ ዋንነትን ኣጠቃቅማን ማይ ናይል/ኣባይ ከም‘ቲ ዝፀንሖ ክቅፅል ኣለዎ ዝብል ዓንቀፅ ዝሓዘ‘ዩ።
ኣቶ ብርሃኑ በላቸው ”ግብፃውያን ካብ መግዛእቲ ናፃ ወፂና ኢና እናበሉ ተገልቢጦም ብመግዛእታዊ ሕጊታት ክንማሓደር ይግባእ ክብሉ ከለው ከምመጠን ፖለቲከኛታት ክሓፍሩ‘ዩ ዝግባኦም“ ዝብል መልሲ ይህቡ።


text:
‘ቫንቴጅ ኤየር ራልይ’ ኣብ መላእ ኣፍሪቃ፣ ኣብ ውሽጢ 35 መዓልታትን ኣብ 37 መዕርፎ ነፈርቲን ንምብጻሕ መዲቡ ከምነበረን እቲ ወፍሪ ከምዝተኣጓጎለን’ ዝመጸና ዜና ሓቢሩ።
‘ኣብ መበል ዕስራ ክፍለ ዘመን ዝተሰርሓ ነፈርቲ ዝካፈላሉ ምርኢት በረራ ካብ ክሪት ማልታ ናብ ኬፕ ታውን ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ንዓሰርተ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣቋሪጹ ንምሕላፍ መደብ ከምዝነበሮምን፣ ዕስራ ካብ’ተን ነፋርቲ ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝተታሓዛን’ ተገሊጹ።
ፋና ትካል ዜና ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ድማ ‘ካብ ሱዳን ናብ ግዝኣት ኣየር ኢትዮጵያ ዝኣተዋ ዕስራ ነፈርቲ፣ ኣብ ጋምቤላ ንክዓርፋ ከምዝተገብረ ንቢሮ ሲቪል ኣቭየሽን ኢትዮጵያ ብምጥቃስ ጸብጺቡ’።
‘ሲቪል ኣቭየሽን ኢትዮጵያ፣ እተን ዕስራ ነፈርቲ ከመይን ስለምንታይን ናብ ኢትዮጵያ ከምዝኣተዋ ይጻረ ከምዘሎ’ውን’ ሓቢሩ።
ኣብ ምርኢት በረራ ‘ቫንቴጅ ኤየር ራልይ’ ይሳተፍ ዝነበረ እንግሊዛዊ ኣብራሪ ማውሪስ ኬርክ፣ ናብ ሰማይ ኢትዮጵያ ድሕሪ ምእታው ሃለዋቱ ተሰዊሩ’ ዝብል ሓበሬታ ትማሊ ከምዝተቃለሐ ዝዝከር’ዩ።


text:
ቤቱ ፅሕፈቱ ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝኾነ THE FUND FOR PEACE ዝተብሃለ ዘይመንግስታዊ ትካል ዝርዝር ናይ ዝፈሸሉ መንግስታት መግለፂ ማለት’ውን Failed States Index በብዓመቱ የውፅእ።ናይ 2011 ኣ/ፈ እውን ኣውፂኡ ኣሎ።
ሎሚ’ውን ከምቶም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት፡ ሱማሊያ ኣብቲ ናይ ዝፈሸሉ መንግስታት ዝርዝር ቀዳምነታ ዘሕደጋ ሃገር የለን።ኣብዚ ዓመት ቻድ ኻልኣይቲ ሱዳን ድማ ሳልሰይቲ ብምዃን ይኽተልኣ።
ኢትዮጵያ ኣብቲ ሰደቓ ኣብመበል 19 ናይ ዝፈሸሉ መንግስታት ዝርዝር ትርከብ።
ኤርትራ ድማ ኣብመበል 28 ተሰሊፋ ትርከብ።ኣብ FUND FOR PEACE ዝሰርሓን ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ምውዳድ ሓበሬታን ምምዳብ ደረጃን ዝተኻፈላ ወ/ሮ ጆሊ በርባንክ ምስ ናይ ዓሚ ብምንፅፃር ኢትዮጵያ ዓሚ መበል 17 ከምዝነበረትን ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ዝርዝር ግን ካብዝሓለፈ ዓመት ምምሕያሽ ከምዘርአየትን ወ/ሮ በርባንክ ይገልፃ።
ኤርትራ ብኣንፃሩ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ሰደቓ ካብዝሓለፈ ዓመት ቁሩብ ውርድ ከምዝበለት እየን ወ/ሮ በርባንክ ዝገለፃ።
FUND FOR PEACE ንሃገራት ገምጊሙ ብደረጃ ምምዳብ ዝጀመረ ኣብ 2005 ኣ/ፈ እንትኸውን እቲ ናይ ደረጃ ኣመዳድባ ብደረጃ ዓለም ኣፍልጦን ተሰማዕነትን ከምዘለዎ ኩልሻዕ እውን ምርምሩ ከምመረዳእታ ከምዝጥቀስን ብሰፊሑ ዝምስገነሉ ከምዝኾነን እቲ ትካል ይገልፅ።
FUND FOR PEACE በብእዋኑ ዘውፅኦም ዝርዝራት ንመግስታት የካፍል።ብኻሊእ ኣበሃህላ እቲ ሰደቓ ዕላዊ ሰነድ እዩ።ነገር ግን ንመንግስታት እነውፅኦ ዝተፈለየ ሪፖርት የለን።መንግስታት ብዛዕባ እቶም ዝተውሃቦም ነጥብታት ሒዞም ኩልሻዕ ናባና ይመፁ።ንሕና’ውን ንምንታይ እቲ ዓይነት ነጥቢ ከምዘምፅኡ እንታይ ክመሓየሽ ከምዝኽእል ብታሕጛስ መብርሂ ንህቦም ይብላ ንሰን።
‘’ቅድሚ ሕዚ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣዘራሪቦምና ይፈልጡ እዮም።ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ዝርዝር ግን ክሳብ ሕዚ ቐሪቦም ኣይፈልጡን’’ ክብላ ወ/ሮ ጆሊ በርባንክ ብምውሳኽ ገሊፀን።
ንምሉእ ትሕዝቶ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ኣብ ተዳወብቲ ክልላት ኦሮሚያን ሶማልያን ብሰንኪ ዘጋጠመ ግጭት ተመዛቢሎም ኣብ ከተማ ቢሾፍቱ ይጣየሱ ካብ መንጎ ዝነበሩ መናእሰይ ትሽዓተ ከምዝተኣሰሩ ዝበፅሐናይ ዜና ገሊፁ።
ሓደ ሽሕ መራሕቲ ስድራ ኣብ ከተማ ቢሾፍቱ ሓገዝ ይግበረሎም ኣሎ።ካብዚኦም ብተወሳኺ ኣስታት 500 ዝተመዛበሉ መናእሰይ ሓፀርቲ ስልጠናታት ተዋሂቡዎም ኣብታ ከተማን ኣብ ከባቢኡን ኣብ ዝርከባ ፋብሪካታት ክሰርሑ ተመዲቦም ኣለው።
ካብቶም ተፈናቐልቲ መንእሰያት ሓደ ፈይሳ ቱፋ፡ እቶም መናእሰይ ናይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኪራይ ገዛ ክወሃቦም ብሰበስልጣን መንግስቲ ናይቲ ክልል ዝተውሃቦም ቃል ከይተፈፀመ ብምትራፉ ንፀገማት ንቃላዕ ኣለና ይብሉ።እዚኦምን ካልኦት ፀገማትን ናብ ቤት ፅሕፈት ናይቲ ምምምሕዳር ንምጥራዕ ኣብ ዝኸድሉ እዋን ካልኦት ሰራሕተኛታት ናይ ተቓውሞ ሰልፊ የካይዱ ከምዝነበሩን ንጥርዓን ዝኸዱ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮን ሽዱሽተ ደቂ ተባዕትዕዮን ተመዛበልቲ መናእሰይ ኣብ ቤት ፅሕፈት እቲ ከንቲባ ተኣሲሮም፡ ሎሚ’ውን ኣይተፈትሑን ይብል ።
ንሱ ብተወሳኺ በተንቲ ኣድማ ፖሊሳት ነቶም ተሰለፍቲ እናቐጥቐጡ ክብትኑዎም ከለው ናይቲ ሰልፊ ተሳተፍቲ መሲሎምዎም እቶም ፖሊሳት ነቶም መናእሰይ ኣስሮምዎም ኢሉ።ምምሕዳር ከተማ ቢሾፍቱ ነቲ ማእሰርቲ ኣየረጋገፀን፤ኣፃሪየን ምላሽ ከምዝህባ ግን ወሃቢት ቃል ናይቲ ምምሕዳር ወ/ሮ ድርቤ ግርማ ገሊፀን ኣለዋ።


text:
ምንስቴራት ወፃኢ ኢትዮጵያን ግብፅን ትማሊ ሰንን ሎማዕንቲ ንጉሆ ሰሉስን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተዘራሪቦም ኣለው።መዘራረቢ ነጥቢ ኢትዮጵያ ንዓብዪ ግድብ ህዳሴ ንምስራሕ ንሩባ ኣባይ ምቕልባሳ ስዒቡ ዝተፈጠረ ወጥሪ ዝምልከት።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ሎማዕንቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ክልቲአን ሃገራት ብዓለምለኸ ጉጅለ ክኢላታት ዝተወሃቡ መፍትሒ ሓሳባት ንኽትግበሩን ዝርርብ ንኽቕፅልን ተሰማሚዐን ኣለዋ ኢሎም።’’ክልቴና ብሕውነታዊ መንፈስን ሓባራዊ ምርድዳእን ተሳትፎ ሱዳን ሓዊሱ ብዓለምለኸ ጉጅለ ክኢላታት ዝተውሃቡ መፍትሒ ሓሳባት ንምትግባር ኣብ ቴክኒካውን ፖለቲካውን መዳያት ንምምኽኻር ተሰማሚዕና ኣለና።’’
እቲ ዲፕሎማሲያዊ ቋንቋ ግብፂ ንቀረብ ማየይ ዘስግእ እዩ ንእትብሎ ናይ ሓሙሽተ ቢሊዮን ዶላር ግድብ ስዒቡ ካብ ዝተርኣየ ምጉህሃር ወጥሪ ፍልይ ዝበለ እዩ።
ዝበዝሕ ማይ ናይል ካብ ኢትዮጵያ ይምንጩ።እንተኾነ ብመሰረት ብብሪታኒያ ዝተፅሓፉ መግዛእታዊ ውዕላት ግብፂ 87 ሚእታዊ ማይ ናይል ተጠቃሚት ይገብራ።
ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት መሓመድ ሞርሲ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ከም ግብረ መልሲ እቲ ናይ ግድብ ፕሮጀክት ኩሎም ኣማራፂታት ኣብ ቦትኦም ኣለው ብምባል ክሳብ ምጥንቃቕ በፂሖም እዮም።
እቲ ብዝልዓሉ ሰበስልጣን ክልቲአን ሃገራት ዝተኻየደ ዝርርብ ኢትዮጵያ ኣጠቓቕማ ማይ ብዝምልከት ነቲ ናይ መገዛእታዊ ውዕላት ዝትክእ ሓድሽ ሕጊ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ምፅዳቕ ሻድሸይቲ ሃገር ኣብ ዝኾነትሉ እዋን እዩ።ሩዋንዳ፣ብሩንዲ፣ኬንያ፣ታንዛኒያን ኡጋንዳን እቲ ውዕል ድሮ ፈሪመናሉ ኣለዋ።ግብፂ ካብ ዘይፈረማ ሃገራት ሓንቲ እያ።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ግብፂ መሓመድ ከማል ኣሚር ገለ ፖለቲከኛታት ሃገሮም ኣብ ልዕሊ ይህነፅ ዘሎ ግድብ ውዲት ክፍፀም ኣለዎ ኢሎም ንዘቕረብዎ ሓሳብ ሃገሮም ይቕሬታ ክትሓትት የብላን ኢሎም።’’ገሊኦም ዝተውሃቡ ሪኢቶታት ኣብ እዋን እቲ ረስኒ እዮም።ወይ ድማ ካብ ስምዒት ተላዒሎም እዮም።ጣዕሳ ኣየድልን።’’
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዶ/ር ቴድሮስ እቲ ግድብ ብዛዕባ ዘሕድሮ ፅልዋ ዝርርብ ንምቕፃል ኣብ ቀረባ ናብ ካይሮ ክገሹ ትፅቢት ይግበር።
ግብፂ ንዝጎድላ መጠን ማይ ብዝሓሸ ኣትሓሕዛ ማይ ክተከሓሕሶ ትኽእል እያ ክብሉ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ይከራኸሩ።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝጀመረ ህንፀት እቲ ግድብ ድሮ 20 ምእታዊ ተዛዚሙ’ሎ።ኣብ 2017 ኣ/ፈ ምስ ተዛዘመ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪካ እታ ዝዓበየት ምንጪ ሓይሊ ኤልክትሪክ ናብ ምዃን ከሰጋግራ እዩ።


text:
^ንላዕሊ ይመለሱ/ሳ
እንግሊዛዊ ጋዜጠኛን ተመራማርን ሚካልኤ ፕላውት፡ 24 ለካቲት 2016፡ ትርጉም ፈነወ ረድዮ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
ኣብ’ዚ እዋን ውሕልነት ዝጎደሎ ግን ከኣ ብሓውሲ ስቱር፡ ኣብ ልኡላዊ መሬት ሆላንድ ገለ ወፍርታት ከካይድ ንርኢ ኣለና። እቲ ጉዳይ ኣዝዩ ተገላቢጦሽ’ዩ። ስርዓት ኣስመራ ነቶም ንርእይቶኡ ዘይቅበሉን፡ ብታህዲዱ ዘይጸዓዱን ደፈራት ልሳኖም ክዓብስ፡ ብመንገዲ ኣብያተ ፍርዲ ሆላንድ ኣቢሉ ላዕሊ ታሕቲ ይብል ኣሎ። እዚ ኣንፈቱ ኣጥፊኡ ዝብሎን ዝገብሮን ዘይፈልጥ ብሃውሪ ዝጎዓዝ መላኺ ስርዓት ኣስመራ፡ ኣብ’ዛ ልኡላዊት ሃገር ሆላንድ ዛጊት ካብ ሸውዓተ ዘይውሕድ ክስታት መስሪቱ ይርከብ። ተኸሰስቲ ድማ፡ ጋዜጠኛታት መደበር ራድዮ፣ ሓደ መርበብ ሓበሬታ፣ መንግስቲ ሆላንድ ብዓቢኡ። ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ቀረባ ሳምንታት ከኣ ሓንቲ ተመራመሪትን ናይ ዩኒቨሪሲቲ መምህር ….ወዘተ ዝርከብዎም።
ነዚ ከም’ዚ ዝበለ ኣዝዩ ዝገርም ፋሉልነት ዝሰርሕ ዘሎ፡ ሓደ ጨንፈር ናይ’ቲ ገዛኢ ስርዓት ዝኾነ ኣብ ሆላንድ ዝርከብ ማሕበር መንእሰያት ህግደፍ ብዝብል ዝፍለጥ ጨንፈር’ዩ። እዚ ጨንፈር ወይ ምንቅስቓስ ምስ’ቲ ኣብ ኣስመራ ዝመደበሩ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ ቀጥታዊ ምትእስሳር ዘለዎ’ዩ። ካብ ኣስመራ ንዝመጾ መልእኽቲ ብዘይ ሕቶን ርእይቶን ንምትግባር ዝጓየ’ዩ። ገለ ካብ’ቶም ነዚ ምንቅስቓስ’ዚ ዝውድቡን ናይ ጥፍኣት መደብ ሂቦም ብቐረባ ዝመርሕዎን ሰበ-ስልጣናት ስርዓት ህግደፍ፡ ምስ ፕረሲደንት እታ ሃገር ኢሳያስ ኣፈ-ወርቂ ጥቡቕ ምትእስሳር ዘለዎ ሰብ’ዩ። ካብ’ቲ ኩሉ ብመጋበርያ ናይ’ቲ ስርዓት ኣብ ሆላንድ ዝቐረበ ክስታት፡ ዛጊት ጉዳይ ፕሮፌሴር ሚርያም ቫን ሬይዘን’ዩ። እዛ ሰብ ፕሮፌሰር ናይ ኣህጉራዊ ፖለቲካዊ ዝምድናታት ኣብ ልበርግ ዩኒቨርሲቲ’ያ። ፕሮፌሰር ሚሪያም ቫን ሬይዝን ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ኣማኻሪት ኮይና ንምዕባሌታት ኤርትራ ብቐረባ እትከታተል ጥራሕ ዘይኮነትስ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ኣዝያ ኣትግደስ ክኢላ’ያ።
ነቲ ናብ ቤት ፍርዲ ዘብጸሐ ጉዳይ ድማ ብህድኣት ንረዳእ። ኣብ ወርሒ ግንቦት 2015 ሓደ” ኦን ዎርልድ ዶት ኤንኤል” ዝተባህለ ሆላንዳዊ መርበብ ሓበሬታ፡ ኣብ ርእሰ ዓንቀጹ፡ ገለ ካብ’ቶም ተርጎምትን ኣስተርጎምትን ኮይኖም ክሰርሑ ብክፍሊ ኤሜግሬሽን መንግስቲ ሆላንድ ዝተቖጽሩ ውልቀ ሰባት ምስ ስርዓት ኣስመራ ቀጥታዊ ርክብ ዘለዎም’ዮም ኢሉ ኣስፊሩ። እዚ ክትግምቶ ዘጸግም ኣዝዩ ዘሰንብድ ወረ’ዩ ድማ ይብል። ነዚ ጉዳይ ኣይኮነን እቶም ግዳይ ናይ’ቲ ስርዓት ዝኾኑ ኤርትራውያን ካልእ ተዓዛቢ’ውን ነዚ ሰሚዑ ብርግጽ ይስንብድ። እዞም ሃሱሳት ስርዓት ኣስመራ ተርጎምትን ኣስተርጎምትን ተመሲሎም፡ ካብ’ቶም ብስርዓቶም ተገፊዖም ሆላንድ ዝኣተው’ሞ ብንጽህና ፖለቲካ ዕቑባ ክወሃቦም ዘመልክቱ መሳኪን ኤርትራውያን ቀጥታዊ ኣድላዪ ዝበሃል ሓበሬታ ይረኽቡ ኣለው ማለት’ዩ። እዚ ምስጢር’ዚ ከኣ ብቐጥታ ናብ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ’ዩ ዝመሓላለፍ።
ፕሮፌሰር ሚርያም ቫን ረይዝን እዚ ወረ ምስ ሰምዐት ኣይተዋሕጠላን። ስለዚ ከኣ ክትኣምን’ውን ኣይከኣለትን። እዚ ሓቂ እንተደኣ ኮይኑ’ሞ ውርደት’ዩ ድማ ኢላ። ውርደት ንመሳኪን ሓተቲ ዑቑባ፣ ነቲ እምነት ኣሕዲረምሉ ዝጸንሑ መንግስቲ ሆላንድ ከኣ ዓቢ ሕፍረት። እዞም ኣብ ሆላንድ ዝኣተው መሳኪን” ተበዲሎም፡ ተገፊዖም፡ ጽላል ወይ መዕቆቢ ንኽንኮኖም ናባና መጺኦም ክነሶም፡ እዚ ከም’ዚ ዝበለ ትጽቢት ዘይተገበረሉ ጸገም ከጋጥሞም እንከሎ፡ ካልኣይ ግዜ’ዶ መኣዝኖም ኣይስሕቱን? እዞም መሳኪን ሓደ ነገር’ዩ መለለይኦም። ብስጭት፡ ኣዝዩ ሓያል ብስጭት። ምኽንያቱ ምልካዊ ስርዓት ኣስመራ ከም’ዚ ዝበለ ሓበሬታ ምስ በጽሖ፡ ኣብ ትሕቲ ግዝኣቱ ዝርከቡ መቕርቦም’ዩ ክሰሃሎም። ስለዚ መንግስቲ ሆላንድ ልቢ ከዕቢ ኣለዎ።
መርበብ ሓበሬታ “ኦን ዎርልድ ዶት ኤን ኤል” ካብ’ቶም ኣብ ትርጉም ዝሰርሑ ወድን ጓልን ንኣብነት ኣሕዋት’ዮም። እቲ ወዲ ናይ’ቲ ኣብ ሆላንድ ዝነጥፍ ጨንፈር መንእሰያት ህግደፍ ኣቦ-መንበር’ዩ። እዞም ከም’ዚ ዝበሉ ሰባት ኣብ ውሽጥና’ዮም ዘለው። ኣብ ሆላንድ ጥራሕ ማለት ኣይኮንኩን። ኣብ ኤውሮጳ ብመላኣ ‘ምበር ትብል ፕሮፌሰር ሚርያም ቫን። ድሕሪ’ዚ ድማ’ዩ እዚ መሰረት ባህልቢ ዝተባህለ ኣባል መንእሰያት ህግደፍ ኣብ ሆላንድ ብቐጥታ ናብ ሓደ መደበር ፖሊስ ከይዱ፡ ፕሮፌሰር ሚርያም ቫን “ተጻሪፋትኒ። ስመይ ኣጸሊማትኒ። ኣቦ-መንበር ምንቅስቓስ መንእሰያት ህግደፍ ኣብ ሆላንድ ኢላትኒ፡ ኣነ ተውሳኸይ ብዘወዓልክዎ። እዛ ሰብ ሕጂ ብዘይወዓል ሕደር 25 ሽሕ ዩሮ ካሕሳይ ክትከፍለኒ ኣለዋ ዝብል ክሲ ዝመሰረተ መሰረት ባህልቢ ብዘይካ’ዚ ፕሮፌሰር ቫን ሬይዝን ብወግዒ ይቕረታ ክትሓተኒ፡ ብድሕሪ ሕጂ ከኣ ክትእረመሉ ምዃና መረጋገጺ ክትህቦ ሓቲቱ።
ነዚ መስደመም ዝኾነ ክሲ ዝተኸታተልና ዘበልና ከም እንፈልጦ እቲ መጋባእያ ብ10 ለካቲት 2016’ዩ ተኸፊቱ። ፈራዶ ግን ነቲ ብመሰረት ባህልቢ ዝቐረበ ክሲ ጥራሕ ኣይኮኑን ፈጠራ’ዩ ስለዚ ከኣ ውዱቕ’ዩ ዝበልዎ። እንታይ ደኣ ካልእ ሓያል ጉድ’ዩ ወጺኡ። ንኣብነት መንቅስቓስ መንእሰያት ህግደፍ ኣብ ሆላንድ፡ ስለያዊ ስራሓት ከም ዘካይድ፡ ናይ ጥፋኣት ዕላማ እቲ ስርዓት ንምዕዋት ዝከኣሎ ዘበለ ኩሉ ከም ዝገብር፡ ምስ ኤምባሲታት ናይ’ቲ ስርዓት ከኣ ጽኑዕ ምትእስሳር ዘለዎ ምዃኑ። ኣኽባሪት ሕጊ “ ብመሰረት ባህልቢ ዝቐረበ ክሲ ፈጠራ’ዩ። ስለዚ ውዱቕ’ዩ። ፕሮፌሰር ሚርያም ቫን ሬይዝን ነጻ ኮይና ርእይቶኣ ክትገልጽ ሕጋዊ መሰላ’ዩ” ምስበለት እቲ ነቲ መጋባእያ ዝከታተል ዝነበረ ጸባ ሰትዩ። ተሓጒሱ። መሰረት ባህልቢ ግን ሓደ ሓቂ ከይተዛረበ ምስ ስዕረቱ ካብ ውዕሎ ቤት ፍርዲ ክሰናበት ኣይመረጸን። ካበይ ከም ዝተበገሰ እንድዒ ግን እወ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ እሱራት ስቅያታዊ መግረፍቲ የካይድ’ዩ ኢሉ።
ኣብ መእተዊ ናይ’ዚ ጽሑፍ ከም ዝገለጽክዎ እቲ ዝቐረበ ክሲ ብርክት ዝበለ’ዩ። በዚ ክስታት ዝልብለብ ከኣ ስርዓት ኣስመራ’ዩ። እንተ መሰረት ባህልቢ ግና በዚ ዘብቃዓሉ ኣይመስልን። ባዕሉ ብዘበገሶ ካልኣይ ክሲ ምስ ናይ መንግስቲ ሆላንድ ወኪል ኣብ ጉዳይ ስደት ክገጥም ሓደ ሕጋዊ መጋባእያ ይጽበዮ ኣሎ። እዚ ጉዳይ’ዚ ቅድሚ መዕለቢ ምርካቡ፡ ብወገን ምንቅስቓስ መንእሰያት ህግደፍ ኣብ ወጻኢ ብመርበብ ሓበሬታ ሓያል መጥቃዕቲ ክፍኖ ተጌሩ’ዩ። ኣብ ገዛእ ርእሰይን ኣብ ልዕሊ ፕሮፌሰር ሚርያምን። ብፍላይ ንፕሮፌሰር ሚርያም ብኣካል ክፋረድዋ ምዃኖም ብወግዒ’ዮም ሓዲዶም። ኣብ’ዚ ሓደ ነገር ክንጸር ኣለዎ። ኩሉ’ዚ ብመንእሰያት ህግደፍ ኣብ ወጻኢ ዝካየድ መጥቃዕቲ ሃንዳሲኡን መራሒኡን ባዕሉ ስርዓት ኣስመራ’ዩ። መረጋገጺ ናይ’ዚ ኣማኻሪ ናይ ፕረሲደንት የማነ ገብረኣብ ኣብ ሓደ እዋን ኣስታት 550 መንሰያት ህግደፍ ኣብ ዝተረኽቡ ኣኼባ ኣብ ጀርመን ዘስመዖ መደረ’ዩ። ንሱ ከም’ዚ ኢሉ፡ ንጸላእትና ኣይንዛነየሎም። ምቅላሶምን ምጥፋኦምን ቀዳምነትና ይኹን። ኩርኳሕ ንኹኖም ንመክቶም። ጸላእትና ተንኮለኛታት’ዮም። ንሕና ክንድምስሶም እንተደኣ ኮይና፡ ንምድምሳሶም ብቐዳምነት ሰሪዕና ክንሰርሓሉ ኣለና ኢሉ የማነ ገብረኣብ።
ብሓልዮ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝዳሎ ፈነወ ረድዮ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 29-02-2016


text:
ሳይበርን ሓደጋታቱን ተዘትይሉ
ኣዳራሽ ጁኔር ከም መቐጸልታ ክልተ ሰሙናዊ መደባ ብ 20 ምያዝያ 2018 ኣብ ሳይበርን ሓደጋታቱን ዘተኮረኣስተምህሮ ኣእንጊዳ ኣምስያ። እዚ ኣገዳሲ ኣስተምህሮ ኣብ ሃገራዊ ፈስቲቫል መንእሰያት 2018 ኣብ ሳዋ`ውን ብውዕዉዕ ተሳትፎ ተኻይዱ ነይሩ። ነዚ“ሳይበርን ሓደጋታቱን” ዝብል ኣርእስቲ፣ ኣስተምህሮ ዝሃበ ኣቶ ተኽለዝጊ ገብረትንሳኤ(ስኪጆ) ኪኢላ ቴክኖለጂ ሓበሬታ ኣብ ሓይልታት ፖሊስን ጸጥታን’ዩ። ኣቶ ተኽለዝጊ ትሕዝቶ ኣስተምህርኡ ትርጉም ሳይበር ብምግላጽ’ዩ ፈሊምዎ። “ሳይበር” ማለት ይብል ኣቶ ተኽለዝጊ “ ኮምፕዩተርን ምስ ኮምፕዩተር ተኣሳሲሮም ዝሰርሑንመሳርሒታት ዝሓቖፈ ኣድማስ ኢዩ። ሳይበር ዋላ’ውን ኣብ ኢንተርነት ዘይተጸንበራ ኮምፕዩተራት የጠቓልል። ዝዓበየ ክፋል ናይ ሳይበር ግን ምስ ኢንተርነት ዝተኣሳሰር’ዩ” ብምባል ንትርጉም ሳይበር ኣብሪሂዎ።
ብመሰረት ምግለጺ ኣቶ ተኽለዝጊ፣ኢንተርነት ኣብ 1960ታት ከም ምርምራዊ ፕሮጀክት ካብ ዝጀምር ኣትሒዙ፣ ንዓለምና ናብ ሓንቲ ቁሸት ቀይርዋ ኣሎ። ኣብ’ዚ እዋንዚ ኢንተርነትልዕሊ 2.5 ቢልዮን ሰባት ኣቑሑ ዝዕድጉሉን፡ ምስ ናይ ሕክምና ኪኢላታት ዘማኸሩሉን፣ ኣብ ፖለቲካ ክሳብ ዕልዋ ስልጣን ንምልዕዓል ዝወዳደብሉ፣ ኣብ ማሕበራዊ ሂወት ድማ ድምጺ፣ደረቕ፣ ተንቀሳቃሲን ስእሊ ንምቅይያር ዝጠቅም ሓደ ክፋል ናይ ኔትዎርክ’ዩ።ኣብ’ዚ እዋን ኣብ ነፍሰ-ወከፍ ደቒቅ፣ ብገምጋም ልዕሊ 3 ሚልዮን ናይ ጎግል ምድላይ (Search) ይካየድ። ብዝተፈላለያ መርበባት ሓበሬታ መዓልታዊ ኣስታት 11 ሚልዮን ሰባት ቀጥታዊ መልእኽቲ ይሳደዱ። ካብዚኦም 700,000 ዝኣኽሉ ሰባት መዓልታዊ ብመገዲ ፈይስ ቡክ መልእኽትታት ዝቀያየሩ’ዮም።ብጀካ እዚ ጥቕምታት’ዚ ግን ብመገዲ መርበባት ኮምፑተር ዝፍጸም ገበናት ንመንግስታት ይኹን ውልቀሰባት ሃሳዪን ኣቐንዛዊን እንዳኾነ መጺኡ ኣሎ። ንኢንተርነት ሓደገኛ ዝገብሮ ኣብ ቅልጣፈን ምቅይያር ሓበሬታን ጥራይ ምበር ብዛዕባ ጸጥታን ሓቀኛ መንነት ተጠቀምትን ብዙሕ ግምት ከይሃበ ስለዝማዕበለ’ዩ። ስለ’ዚ ዕላማ ናይ’ቲ ብኣቶ ተኽለዝጊ ዝተኻየደ ዘተ ኣብ ኢንተርነትን ካብ ኢንተርነት ወጻኢ ዘለዋ ኮምፕዩተራትን ዝህሉሓደጋታትን ክግበር ብዛዕባ ዝግብኦ ጥንቃቐን ዘድሃበ’ዩ ነይሩ።
ብመሰረት ኣቶ ተኽለዝጊ ዝሃቦ ሓበሬታ ንኢንተርነት ተኣፋፊ ዝገብርዎ ሓሙሽተ ኣፍደገታት ካብ ርሑቕ ቦታ ዝውሰድ ቅልጡፍ ስጉምቲ፡ኣብ ኣድማስ ኢንተርነት ዘሎ ይምዑርይነት ዋጋታትን ኣኽእሎን፡ ሕቡእነት፡ ዶብ ኣልቦነትን ትሕዝቶ ናይ ምፍላይ ጸገም ብመንጽር ቴሌፎንን ፖስታን (ብ0ን 1ን ስለዝጸሓፍ) ክኾኑ ከለዉ ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰባት፣ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ከም ኲናት፣ ሸቐጥ ንብረት፣ ሽበራዊ ተግባራትን፣ ስለያን ክካየድ እንተኾይኑ፡ ናይ ግድን ብኣካል ምቅርራብ የድልዮ ነይሩ። ድሕሪ ግዜ ግን እዚ ኣድላይነት ምቅርራብ እናተዳኸመ ከይዱ። ኣብ ዘመነ cyber ምስ መጸእካ ከኣ፡ ስጉምታት ካብ ዘገርም ርሕቀት ብማዕረ ቅልጣፈ ብርሃን እዮም ዝፍጸሙ።
እዚ ተኣፋፍነት ናይ ኢንተርነት ሓሙሽተ ውሁባት ሓደጋታት ኢንተርነት ፈጢሩ ኣሎ።ገለ ካብኣቶምኣብ ኢንተርነት ካብ ዝርኣዩቀንዲ ሓደጋታት ስርቂ ገንዘብን ሰነድን’ዮ። ብፍላይ ምስ ምምጻእ ኤለክትሮኒካዊ ገንዘብ ከም ናይ ክረዲት ካርድ ዝኣመሰለ፣ ውዲታት(Scam)፣ምትላል(fraud) እናዛየደ’ዩ ዝኸይድ ዘሎ። ከም ፖሊስን ጸጥታን ዝኣመሰሉሓለውቲ ሕጊ፣ብኢንተርነት ንዝፍጸሙ ገበናት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከእትውዎ ይፍቱኑዮም። ይኹን ምበር ውጽኢታውነቱ ኣመና ድሩት’ዩ። ሓደ ካብ’ቲ ናይ ኢንተርነት ገበናት ንምቁጽጻርኣጸጋሚ ዝገበሮኸኣ ገበን ዝተፈጸመሉ ሃገርን ገበነኛ ዘለዎ ሃገርን ክልተ ጫፋት ናይ ዓለምና ክኸውን ስለዝኽእል ኢዩ።ካብኡ ብዘይፍለ ንመንግስታትን ንግዳውያን ትካላትን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ውዱብ ገበን እናረቐቐ ይኻይድ ምህላዉ ካልእ ኢንተርነት ዝወለዶሻቑሎት’ዩ።RBN (Russian Bussiness Network) ተባሂሉ ዝፍልጥ ንገበነኛታት ናይ ኢንተርነት እገልጉሎት ዝቕርብ (ISP)ንግዳዊ ዋኒን ሓደ ኣብነት’ዩ።ንገበኘኛታትስም ናይ ዶመይን፡ ሰርቨራትን ሰርሰርቲ ሶፍትወየራትን የቕርብ።ገበነኛታት ከይተፈልጡ በዚ መርበብዚ ተጠቒሞም ገበን ስለዝፍጽሙ፡ ንዘይተፈላጥነቶም ንምግላጽ “ጥይት ዘየሕልፍ” ኢሎም ይጽውዕዎ ነይሮም። ኣብ 2008 ግን ብመንግስቲ ሩስያ ብዝተገብረሉ ጽዑቕ ምክትታልን ጸቕጥንኣገልጉሎቱ ደው ከምዘብል ተጌሩ።
ብኢንተርነት ተጠቒምካ፡ ቁጠባዊ ስለያ ብምክያድ ሓበሬታ ምስራቕ ካልእ ጸገም’ዩ። ኣብ ልዕሊ ሓንቲ መቀያየሪ ኣቕሑትተፍሪ ናይ ኣመሪካ ትካል፡ ብናይ ቻይና ትካል ዝተገብረ፡ ስርቂ ናይ ዲዛይን ሓደ ኣብነት እዩ። ዲዛይን ኣቕሓ ናይታ ትካል፡ ብኢንተርነት ተሰሪቑ። ኣብ ውሽጢ ውሑዳት ኣዋርሕእቲ ዲዛይንናብ ውዱእ ኣቕሓ ተቐይሩ ኣብ ዕዳጋታት ዓለም ብዝሓሰረ ዋጋ ክሽየጥ ተራእዩ። እታ ናይ ኣመሪካ ትካል ከኣ ብሰሪ ዘጋጠማ ክሳራ ካብ ንግዲ ዓለም ወጺኣ። ብዘይካ’ዚ ቁጠባዊ ሃስያ፣ ኢንተርነት ኣብ ምልዕዓል ፖለቲካዊ ናዕብታት ውን ይውዕል ኣሎ።ናይ ሓጺር እዋን ኣብነት ድማ እቲ ኣብ ግብጺ ብፓልቶክ ዝጀመረ ምውድዳብ ዜጋታት ግብጽን ዘኸቶሎ ምውራድ ፕረስደንት ሑስኒ ምባረክ ካብ ስልጣንን’ዩ። ነዚ ብኢንተርነት ዝግበር ገበናት ንምቁጽጻር መንግስታት ካብ ርሑቕ ቦታ ኮምፑተር ንኮምፑተር ንምትሕልላው ዘኽእል ሶፍት ዌር ብቐጻሊ ምስ ኣማዕበሉ እዮም።
ብመሰረት መግለጺ ኣቶ ተኽለዝጊ ኣብ ዘበነ ሳይበር ግን ሓደጋታት ካብ ኢንተርነት ጥራይ ኣይኮኑን ዝመጹና። ምስ መርበብ ኢንተርነት ዘይተራኸባ ኮምፑተራት ውን ሓደጋ ክመጸን ይኽእል’ዩ። ኣቶ ተኽለዝጊ ነዚ ከብርህ ከሎ “ ብዙሓት ሰባት ኮምፑዩተርና ምስ ኢንተርነት እንተዘይለጊባ ወይ ውን ምስ ኢንተርነት ኣብ እትላገበሉ እዋን ናይ ስራሕ ፋይላት እንተዘይከፊትና ዘምጽኦ ሽግር የሎን ይብሉ ኢዮም። እዚ ኣበሃህላ’ዚ ግን ብመሰረቱ ክውንነታዊ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካብ ኢንተርነት ወጻኢ መጥቃዕትታት ኮምፕዩተር ክመጸና ስለዝኽእል ” ብምባል ኣብሪሂዎ። ብሓፈሽኡካብ ኢንተርነት ወጻኢ ዝህልዉ ሓደጋታት ሳይበር ኣብ ክልተ ከፋፊልካክርኣዩ ይኽእሉ። ናይ softwareን ናይ Hardware ኸኣ ይባሃሉ።
እቲ ቀዳማይ መጥቃዕቲ ናይ ሶፍት ዌር ብኽልተ መንገዲ ክመጸና ይኽእል። ንሱ ድማ ቀዳማይ ኮምፕዩተርና ኣብ እዋን ዕድጊ ተጻዒናቶ ካብ ዝመጸት ሶፍትዌር’ዩ።እቲ ካልኣይ ድማ ካብ ኮምፕዩተር ናብ ኮምፕዩተር ብእነሰጋግሮም ፍላሻትን ሜሞሪ ካርድታትን ዝስዕብ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ኣብ ኩሉ ናይ ሶፍትዌር መጥቃዕትታት እቶም ከም መሳርሒ ዘገልግሉ ብልምዲ ንኹሎም “ቫይረስ” ኢልና ንጽውዖም’ዮም።ኣብ ጸጥታ ኢንተርነት ኣተኪሩ ዝሰርሕ: ስይማንተክ (Symantec) ዝባህል ትካል ኣብ 2011 ጥራይ ልዕሊ 400 ሚልዮን ሓደስቲ ተንኮል ዘለዎም ሶፍትዌራት ከለልይ ኪኢሉ’ዩ፡፡ መብዛሕትኦም ግን ብቀሊሉ ተለልዮም፡ ኣንጻሮም ሶፍትዌር ብምምሃዝ ከም ዘይጓድኡ ኮይኖም’ዮም። ስለ’ዚ ይብል ኣቶ ተኽልዝጊ“ ብመልክዕ ቫይረሳት ዝስደዱ፡ ማልዌራት፡ስፓይዌር፣ ትሮጃን ሆርስስን ተባሂሎም ዝፍለጡ ሶፍትዌራትዮም ንኸቢድ ሓደጋ ዘቃልዑና ” ብምባል የብርሆ።
ብመሰረት መግለጺ ኣቶ ተኽለዝጊ ኣብ ዘበነ ሳይበር ግን ሓደጋታት ካብ ኢንተረት ጥራይ ኣይኮኑን ዝመጹና። ምስ መርበብ ኢንተርነት ዘይተራኸባ ኮምፑተራት ውን ሓደጋ ክመጸን ይኽእል’ዩ። ኣቶ ተኽለዝጊ ነዚ ከብርህ ከሎ “ ብዙሓት ሰባት ኮምፑዩተርና ምስ ኢንተርነት እንተዘይለጊባ ወይ ውን ምስ ኢንተርነት ኣብ እትላገበሉ እዋን ናይ ስራሕ ፋይላት እንተዘይከፊትና ዘምጽኦ ሽግር የሎን ይብሉ ኢዮም። እዚ ኣበሃህላ’ዚ ግን ብመሰረቱ ክውንነታዊ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካብ ኢንተርነት ወጻኢ መጥቃዕትታት ኮምፕዩተር ክመጸና ይክእል’ዩ ” ብምባል ኣብነታት ሂቡ ኣብሪሂዎ። ብሓፈሽኡ ካብ ኢንተርነት ወጻኢ ዝህልዉ
ሓደጋታት ሳይበር ኣብ ክልተ ከፋፊልካ ክርኣዩ ይኽእሉ። ናይ softwareን ናይ Hardware ኸኣ ይባሃሉ።እቲ ቀዳማይ መጥቃዕቲ ናይ ሶፍት ዌር ብኽልተ መንገዲ ክመጸና ይኽእል። ንሱ ድማ ቀዳማይ ኮምፕዩተርና ኣብ እዋን ዕድጊ ተጻዒናቶ ካብ ዝመጸት software። እቲ ካልኣይ ድማ ካብ ኮምፕዩተር ናብ ኮምፕዩተር ብእነሰጋግሮም ፍላሻትን ሜሞሪ ካርድታትን ዝስዕብ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ኣብ ኩሉ ናይ ሶፍትዌር መጥቃዕትታት እቶም ከም መሳርሒ ዘገልግሉ ብልምዲ ንኹሎም “ቫይረስ” ኢልና ንጽውዖም’ዮም። ከም ሓቂ ግን ይብል ኣቶ ተኽልዝጊ “ ንመርበባት ኮምፕዩተርና ዘዕንዉዎ ማልዌራት (malwares) ናይ ፋይላት ኤክስተንሽን ኣለልዮም ብምእካብ ናብ ሰራሕቶም ሓበሬታ ዘሕልፉ ትሮጃን ሆርስ (trojan horse)፡ናይ ኮምፕዩተርና ዓይነት ሶፍትዌርን ፓስዎርድን እንታይ ይመስል ኣጽኒዕም ዝሰዱ (spywares)፣ ናይ ላፕቶፕና ወይ ውን ሞባይላትና ማይክሮፎንን ዌብ ካሜራን ብዘይ ኣፍልጦና ከምዝኽፈቱ ብምግባር ሰራሒኦም ኣብ ዙርያና ዝካየድ ዘሎ ንጥፈታት ብቐሊሉ ዝከታተለሉ መንገዲ ዝፈጥሩ(logical bomb viruses) ወዘተ. . . ክጥቀሱ ይኽእሉ” ብምባል ዝርዝራዊ መብርሂ ሂብሉ።.እዞም ሶፍትዌራት እዚኣቶም ኩሉ ግዜ ብዘይ ኣፍልጦ ናይ ተጠቃማይ ናብ ኮምፕዩተርና ዝኣትዉ ኮይኖም፡ ኣብ ውሽጢ ኮምፕዩተር ምስኣተዉ ከከም ዓይነቶምን ስርሖምን መጥቃዕትታት ዝጅምሩ’ዮም። ብኻልእ ኣበሃህላ ምንግስታውያን ይኹና ብሕታውያን ትካላት ሃገርና‘ሒዝካ ክእቶ የብሉን ወይ ምጥቃም ኩልኩል’ዩ’ ዝብልኦ መምርሒ ብጉብእ ምኽባር ከም መንእሰያት ክንውንኖ ዘለና ዓቢ ጸጥታዊ ንቕሓት ናይ ሳይበር’ዩ።
“ ክሳብ ቀረባ እዋን ብዙሓት ክኢላታት ሳዕቤን ግርጭት ኢንተርነት ኣብ ናይ ኢንተርነት ኣድማስ ጥራይ ከም ዝሕጸር እዮም ዝኣምኑ ነይሮም።ኣብ 2010 ኣብ ኢራን ኣብ ናይ ኒኩለር ማእከል ዘጋጠመ ሓደጋ ናይ ስታክስነት ዝተባህለ ቫይረስ ግን ሓደጋ ናይ ኮምፕዩተር ቫይረሳት ኪኖ ኣድማስ ሳይበር ኣብ ሂወት ደቂ ሰባት ዓቢ ዕንወት ከምዘኸትል’ዩ ንዓለም ምሂርዋ” ዝበለ ኣቶ ተኽለዝጊ ። እቲ ናይ ኢራን ናይ ኒኩለር ማእከል ኢንተርነት ዘይነበሮዩ። ግና እቲ ቫይረስ፡ መጀመርታ ኣብ ኢንተርነትዩ ተፈንዩ። ብድሕርዚ ናብ windows operating system እተጻዕናኮምፒዩተራት ሰጊሩ። ብድሕርዚ እቲ ቫይረስ ነቲ ማሽናት ዝቆጻጸር SCADA ዝብሃል ናይ ጀርመን ትካል “ስይመንስ” ዝሰርሖ መቆጻጸሪን መአከቢ ሓበሬታን ሶፍትዌር ሲስተም ብምጥቃዕ ብግቡእ ዘይተጻረየ ኒክለራዊ ጸዓት ክፈሪ ጀሚሩ። እዚ ማለት ብሰንኪ ዘይግቡእ ስርሓት ናይዚ ትካል ዝመጽእ ላሕኲ ኣብ ሂወት ደቂሰባት ዘውርዶ ሃስያ ንምግማቱ ኣየጸግምን።
ኣብ ዘመነ ሳይበር ግን ብሰፍትዌራት ኣብ ስራሕ ብዝፍጠሩ ቫይረስ ጥራይ ኣይኮነን ሓደጋ ክመጽእ ዝኽእል። ምስ መሳሪሒታት ኮምፑተር (ሃርድ ዌር) ተተሓሒዞም ዝመጹ ናውቲ መሰጋገርቲ ሓበሬታ (Bugging Devices) እውን ተገጢሞም ይመጹ’ዮም። ካብቶም ብዙሓት ካፓሲተራትን ትርንዚስተራትን ኣየናይ እዩ እቲ ሓደጋ ከተለልዮ ኣጸጋሚ’ዩ። ንኣብነት ኣቶ ተኽለዝጊ ከም መወከሲ ካብ ዝተጠቕመሎም መጽሓፍቲንሓንቲ ካብ ዝጽሓፈ ፖል ዝተባህለ ኣሜሪካዊ ነዚ ዓይነት ሓደጋ’ዚ “እቲ ሰይጣን ኣብ ናውቲ ኮምፕዩተር ዘሎ (The devil in the chips)” ክብል ገሊጽዎ ኣሎ። ስለዚ ጸጥታዊ ስግኣት ኣብ ሶፍትዌር ጥራይ ዘይኮነ ኣብቶም ንገዝኦም ንብረታት ከም፣- routers, switches, operating system ከምኡ’ውን peripherals ኮይኑ ኣሎ። እዚ እዩ ድማ ኣብ መዳይ ሳይበር ሴኩሪቲ (cyber security ) ኣዝዩ ኣሻቃሊ ኮይኑ ዘሎ። ስለ’ዚ መንግስታውያን ይኹና ብሕታውያን ትካላት ሃገርና ኣብ እዋን ዕድጊ ኮምፑተራት ሓገዝቲ ንብረታትን ዝግባእ ጥንቃቐ ከምዘድልየን ዘዘኻኽር’ዩ።
እዞም ኣብ ላዕሊ ክንርእዮም ዝጸናሕና ሓደጋታት ሳይበር ምሉእ ብምሉእ ክንቆጻጸሮም ኣሸጋሪኳ እንተኾነ ሓደገኝነቶም ከነጉድል ግን ቅድሚ ብዛዕባ ክኢላዊ ዓቕሚ ሰብና ምምዕባልን መከላኸሊ ቴክኖሎጂታትን ክንዛረበሉ ዝግበኣና ኣብ ኣካይዳናን ኣጠቓቕማናን ከነምጽኦ ዝግበኣና ናይ ባህሪ ለውጢ ምዃኑ ኣቶ ተኽለዝጊ ኣብ መደምደምትኡ ኣስሚርሉ። ገለ ካብቲ ክንገብሮ ዘሎና ናይ ባህሪ ለውጥታት ሓደግኝነት ቫይረስ ንምንካይ ኢንተርነት ክንጥቀም ከለናስእሊ ህቡባት ሰባት፡ ሰሓብቲ መወዓዊዒታት ወዘተ ዘለዎ ‘ሊንክ’ ዘይምጥዋቕ።ናይ ተጠቃምነት ብሕትውናና ንምሕላውን ሚስጢራውነት ንሰርሓሉ ትካላት ኣብ ሓደጋ ንዘይምውዳቕን ንጥቀመሉ “ፓስ ወርድ” ተኻታተልቲ ቁጽርታት፣ ዕለተ ልደትካ፣ ወይ ኣድራሻኻ ክኸውን የብሉን። ምኽንያቱ ብቐሊሉ ክፍለጡ ስለዝኽእሉ ኮዳትና ንውሕ ዝበሉን ሕልኽላኻትን ክኾኑ፡ከም ፈይስቡክ ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ሚድያ ክንጥቀም ከለና ድማ ኢሜይል መጀመርታ ክንከፍት ከለና ፕሮፋይልካ መን ክርኢዮ ኣለዎ ዝብል ሕቶ ይጸንሓካ’ዩ። ንኹሉ ክፉት( public) ፣ friends only, friends of friends ዝብል ምርጫታት ኣሎ። እቲ ዝሓሸ ምርጫ ድማ friends only ዝብል ኢዩ። ናይ ስራሕ ኮምፕዩተራት ናይ ውልቂ ፍላሻት ዘይምእታው፡ ኣብ ተኣፋፊ ቦታ ክትህሉ ከለኻ ናይ ላፕቶፕካ ወይ ቴሌፎንካ ካሜራ ብብርሃን ዘየሕልፍ ፕላስተር ምሽፋን ብዘይ ኣፍልጦኻ ንዝግበር ምግዓዝ ዳታት ክከላኸለካ ስለ ዝኽእል። ብቐንዱ ድማ ካብ ደረጃ መንግስቲ ክሳብ ደረጃ ኣሃዱ ዝወርድ ሓያል ናይ ቴክኖለጂ ሓበሬታ ፖሊሲ ( IT Policy) ክህሉ ወሳኒ’ዩ ኢሉ።
ብድሕሪ’ዚ ተሳተፍቲ ዓቕምን ክእለትን መንእሰያትና ኣብ ምንካይ ሓደጋታት ሳይበር ክንጥቀመሉ ተወሳኺ ሓሳብን ካልእ መብርሂ ዘድልዮም ሕቶታትን ብምቕራብ ናይ’ቲ ምሸት ኣስተምህሮ ተዛዚሙ።
ክፍለ በላይ
162 total views, 5 views today


text:
ምልክታ
ፈስቲቫል/ሰፊሕ በዓል ኤርትራ 2018 ፍራንክፎርት
ብኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበር ኣብ ጀርመን ዝዳሎ ፈስቲቫል/ሰፊሕ በዓል ኤርትራ 2018 ምስንዳኣት ጀሚሩ። ሰፊሕ በዓል ኤርትራ 2018 ኣብ ከተማ ፍራንክፎርት ሃገረ ጀርመን፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ካብ ዕለት 03 - 05.2018 ዘሎ እዋን ኽካየድ እዩ። ኣብ‘ዚ ታሪኻዊ ሰፊሕ በዓልዚ፡ ጀርመናውያን ፖለቲከኛታትን መራሕቲ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራን በርጌሳውያን ማሕበራቱን ምስ ተሳታፊ በዓል ዝኾነ ህዝቢ ኣራኺቡ፡ ዓውደ ልዝብን ሕድሕዳዊ ናይ ሓሳባት ምርድዳኣን ምልውዋጥን ዝፈጥር መኣዲ እዩ።
ስለዚ ድማ፡ ኩለን/ኩሎም ኤርትራውያን ፍትሕን ዲሞክራስያዊ ምሕደራን ኣብ ኤርትራ ንምርግጋጽ ዝብህጋን/ዝብህጉን ኣብዚ ካብ ዕለት 03 ክሳብ 05 ነሓሰ 2018 (August 03 – 05.2018) ዝካየድ ሰፊሕ በዓል ኤርትራ ዓዳምን ታዓዳምን ብዘይብሉ መንፈስ ክሳትፋን ኽሳተፉን ብኽብሪ ንጽውዕ። ኣሳናዳኢት ሽማግለ ሰፊሕ በዓል ኤርትራ ነዚ መጸዋዕታ’ዚ ከቕርብ እንከሎ፡ ናይ ምድላው ሓላፍነት ከምዝወሰደ የመልክት ምህላዉ እንተዘይኰይኑ፡ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ኤርትራ፡ ንኩልና ውጹዓት ዜጋታት ብፍላይ፡ ንሰላምን ዕብየትን ዝተግሃን ዝተግሁን መሓዙት ህዝብናን ዝምልከት እምበር፡ ዝኾነ ይኹን ሓለፋታት ስለዘለዎ ኣይኰነን። በዚ ኸኣ፡ ነቲ ጉዳይ ካብ ናተይ ናትካ ዝብል መንፈስ ወጺና፡ ኣብ ቀንዲ ዕላማታት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ረጊጽና፡ ብዙሕነት ውዳቤታትናን ብዘየገድስ ንሓባራዊ ዓወት ሰፊሕ በዓል ብሓላፍነት ክንብገስ ብኽብሪ ነዘኻኽር።
መደባት ሰፊሕ በዓል/ፈስቲቫል 2018ን ኣወዳድብኡን ኣብዝስዕብ ክሕበር እዩ።
ፈስቲቫል 2018 ዝካየደሉ ቦታ፡
Die Studierendenschaft der Johann Wolfgang Goethe – universität
Mertonstr. 26 – 28
60325 Frankfurt a. Main
ብሓባር ንቃለስ፣ ምልኪ ክድምሰስ!!!
ስለ ሽማገለ ፈስቲቫል ፍራክፎርት 2018
11.04.2018


text:
ኣብቲ ብዙሓት ሃገራውያን ትግራዎት፣ ካብ ወጻእን ካብ ውሽጢ ትግራይን ተኣኺኺቦም ኣብ ከተማ መቐለ ዝተኻየደ ዘተ፣ግንከኣ ብድፍኢት ህዝብን፣ ብመሪሕነት ወያኔ ዝተዓደመ ዕድመ መሰረት፣ ኣገድስቲ ነጥብታት ዝሓዘ ህዝባዊ ኣኼባ ተኻዪዱ። ኣብቲ ዝተኻየደ ኣኼባ ድማ እዝዮም ኣገደስቲ ነጥብታትት እኳድኣ ንህዝቢ ኤርትራ ዘቕንኡ ነይሮም። ንኤርትራውያን ዘቕንእ ኮይኑ ድማ ኤርትራውያን ከምኡ ዓይነት ዘተ ዝገብሩሉ ይግበሮ ንብል። እሞ ብወገን ህዝቢ ኤርትራ ከድኣ፣እንታይ እዩ እቲ ጒዱ? ተዓዛቢ ኮይኑ ጥራይ ግንከኣ ብኢሰያስ ተወኪሉ ትም ክብል ስለምንታይ? “ሰይቲ ዕዉር ብኾፉ ይስዕምሉ፣ሰይቲ ጸማም ድማ ብኾፉ ይጽውዑሉ” ከም ዝብሃል ኢሰያስ ኣፈወርቂ ጥራይ ድዩ፣በይኑ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ተፈልዩ ንህዝቢ ትግራይ ከኣ ፈንፊኑ፣ምስቲ 1ይ ሚንስተር ኢህኣዴግ ኣብዪ ኣሕመድ ዓሊ ክዛተ ን”ክድመርን”? ኢሰያስን እቶም ምስኡ ህዝቢ ዘጽንቱ ዘለው ኮራዂሩ መበቆሎም ትግራዊት እዮ። ስለምንታይ ግና ትግራዎት ክነሶም ንትግራዎት ይጸልኡ: ጠንቂ ሰላም ህዝቢ ትግራይን ኤርትራን ይኾኑ ኣለ??
እቲ ስነመጎታዊ ሓቂ እኳ፣ ኣቢዪ ኣሕመድ ኣባል ኢ.ህ.ኣ.ዴ.ግ. እዩ፣ ወያኔ ከኣ ኣባላት ኢ.ህ.ኣ.ዴ.ግ. እዮም፣ እሞ ኢሰያስ ምስ 1ይ ሚንስተር ኢ.ህ.ኣ.ዴ.ግ. ክዛመድ ከሎ ድኣ፣ ምስ ወያኔ ዝምድና የብሉን ማለት ድዩ ? እስከ ነዛ ሓጻር ስነመጎታዊት ትንተና እዚእ ነስተብህለላ።If A = B (እንተድኣ ኢሰያስ ምስ ኣቢዪ ብሓደ ተደሚሮም) and B = to C (ኣቢዪ ከኣ ኣባል ወያኔ ወይ ኢህኣዴግ ኮይኑ) therefore A = C (ስለዚ ኢሰያስውን ምስ ወያኔ ተደሚሩ እዩ ማለትዩ)። ስለዚ እቲ ኣብዚ እዋንዚ፣ ማለት ካብ ወርሒ ሓምለ ጀሚሩ ዝካየድ ዘሎ ጒያ “ምድማር” ብመሃንድሳት ግሎባል ፕለየርስ ብውሕልነት ዝተዳለወ ውዲት ኮይኑ፣ ግንከኣ ጽባሕ ብጊሓት ዝፍዳሕ እዩ። ንስምዒትን ሕልናን ባህግን ገርሀኛ ህዝቢ ሰሪቕካ ንምድንጋር ተባሂሉ ዝተኣልመ ማእለማ ጥራይ እዩ። ቅድሚ ሎሚ እውን ኢትዮጵያ ትቕደም ብዘይ ደም ተባሂሉ ህዝቢ ብግርህነት ጨፊሩሉ እዩ። ኣብ መወዳእታ ግና ኣብ ኢትዮጵያ ማእለያ ዘይብሉ ደም እዩ ፈሲሱ። aሞ እዝ ምድማር ትብል ድራማኸ መሰረት ዘይብላ ድራማ ከምዝኾነት ጽባሕ ብጊሓት ክንዕዘባ ኢና።
እወ፣ ከምዚ ኣቢዪን ኢሰያስን ዝጭፍሩዎ ዘለው መስሓቕ ዝኾነ ድራማ፣ ብርግጽ እቲ ወፍሪ ኢሰያስን ኣቢዪ ኣሕመድን ዝመሃዙዎ ወፍሪ ኣይኮነን። ከምቲ ኣቦዋትና ዝምስሉዎ፣ “ኣናፍራ ቆቓሕ ዘይፈለጠስ ኣይሃዳናን” ወይከኣ “ንዓይ ነጭዋስ ኣብ ለቖታ” ከምዝብሃል፣ እዚ ድራምዚ እቶም ኣርሒቕ ኣቢሎም ዝርእዩ ሃገራውያን፣ ትግራዎትን፣ ኤርትራውያንን፣ ከምኡውን ምሁራት ኣምሓሩን ኦሮሞን፣ካበይ ነቒሉ ኣበይ ከምዝዓልብ፣ ዋናታቱን ሓንጸጽቱን መሃንድሳት ስትራተጂካዊ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከምዝኾኑ ኣጸቢቖም ኣስተብሂሎምሉ እዮም። እዚ ከምፈረስ ብዘይ ሰረገላ ዝዕንድር ዘሎ ፖፑላሪስት ኣቢዪ ኣሕመድ ድማ፣ “ዓሻ በጊዕስ ምስ ቶዅላ ዕርክነ” ከምዝብሃል ምስ ኢሰያስ ተዓራሪኹ ከምዘየዋጽኦ ጽባሕ ብጊሓት ክንርእዮ ኢና።
ነዚ ዝግበር ዘሎ ብውሽጡ ዕረ ብደጊኡ ግና ምዓር ዝመስል ወፍሪ “ምድማር”፣ ህዝቢ ኤርትር ኣይፋል! ቅድሚ ኩሉ ኤርትራዊ ይደመር! “ድሕሪኡ ምስ ትግራዎት ክንድመር”! ክብል ኣለዎ። ዋላኳ ንመላኺ ኢሰያስን ንጭፍራ ህግደፍ ኮራዂሩን፣ ምትእኽኻብን ዘተን ከም ከቢድ ሕማም መርዘን እንተኾኖም፣ እቲ ን30 ዓመታት ዝተቓለሰን፣ን27 ዓመታት ከኣ ኣብ ዘይከውን “ዶባዊ ውግእ” ምስ ወፈረ ክሳብ ሎሚ ምስ ስድራ ቤቱ ከይትራኸበ: ዓሕ እንዳበለ ዝነብር ዘሎ ተጋዳላይ፣ “ድሕሪ ሰለፋ እንታይ ተረፋ”! ኢሉ ድምጹ ከስምዕ ኣለዎ። እቲ ኣብ ከንቱ ድፋዕ ዘሎ ሰራዊት ኤርትራ ድማ፣ ብረቱ ኣብ ልዕሊ ከዳዕ ኢሰያስን ጭፍራኡን ከቕንዕ መድረኽ ይጽውዖ ኣሎ።
ብፍላይ እቶም ኣብ ወጻኢ ኣሎና ዝብሉ፣ ግንከኣ ን27 ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያን መቐለን፣ ኣዲስ ኣበባን ኣዋሳን ኮይኖም ንቃለስ ኣሎና ክብሉ ዝኸረሙን ዝሓገዩን፣ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ፣ ነቲ ምትእኽኻብን ዘተን ክጠልቡዎ መድረኽ እንዳጠለቦም ከሎ፣ ስለምንታይ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ተደሚሮም ዘይምክቱ። ብዛዕባ ኤርትራ ሓቢሮም ከዕልሉ ምስዘይደልዩ ግና፣ ኤርትራዊ እየ ምባል ከንቱ እዩ። ብኸምዚ እንተድኣ ቀጺሎም ድማ ከምቲ “እንዳሰምዐ ዝሞተስ፣ እንዳርኣየ ቅበሩዎ”፣ዝብሃል ምስላ ኣቦታትና ጥራይ እዩ ክበጽሖም።
ካብቶም ኣብቲ ኣደራሽ ዘተ ዝተዘርበሎም ነጥብታት እዞም ዝስዕቡ እዮም።
1. መሪሕነት ህውሓት ኢህወደግ ፈሪሱ እዩ ነባር ጋዜጠኛ ኣታኽልቲ እምባዬ
2. ህዝቢ ትግራይ ፕሮኣክቲቭ (Proactive) እምበር ፕሮቮካቲቭ (Provocative) ክኸውን የብሉን። ጠባይ ኢሰያስ ግና ፕሮቮካቲቭ እምበር (Provocative) ፕሮኣክቲቭ (Proactive) ኮይኑ ኣይፈልጥን።
3. ትግሪኛ ተዛረብቲ ህዝቢ ድዮም ንኢትዮጵያ መስሪቶማን፣ ንኽትህሉ ከኣ ተኻላኺሉን ወይስ ኣምሓርኛን ኦሮሞን (ጋላ) ቋንቋ ተዛረብቲ እዮም?
ዓባይ ታሪኻዊ ምስክርነት፣ ንግስነት ኣኽሱምን፣ያሓ፣ ኣዱሊስን፣ ድባርዋን ይመስክራ። ክሳብ ኣብ ንግስነት ምምጻእ ንጉስ ዳግማዊ ምነሊክን፣ ምቕልቃል ኮሎንያል ጣልያንን፣ እንግሊዝን፣ ትግሪኛ ዝዛርብ ህዝቢ ብባሕረነገስታት እንዳተማሓደረ፣ብስም ከበሳውያን ሓበሳ ግንከኣ ምድረ ባህረነግሽ ተጸዊዖም ካብ ገማግም ቀዪሕ ባሕሪ ጀሚሩ ክሳብ ወሎን ቤገምድርን፣ የማሓድሩ ነበሩ። እቶም ጀጋኑ ኣመሓደርቲ ድማ ባሕረ ነገስታት እዮም ዝነበሩ።
4. እዚ ሓዲሽ 1ይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ተሾሙ ዘሎ ኣቢ ኣሕመድ ዓሊ ዝብሃል፣ግንከኣ ሎሚ “ንደመር”! ሰላም”! ፍቕሪ”! ዝብላ ጭርሖታት እንዳ ጨርሐ ፖለቲካዊ ወፍሪ ሒዙ ዝጎዪ ዘሎ፣ ነቲ ዘካይዶ ዘሎ መስርሕ ብንቕሓት ብዓሚቕ ምርምርን ኣስተብሂልና እንተድኣ ርኢናዮን ተኻታቲልናዮን፣ ጽባሕ ብጊሓት ፋሺስታዊ መንግስቲ ክኸውን ከምዝኽእል እዩ ዝሕብር።
5. መሪሕነት ትግራይ ቅልውላው መንነት ኣጥቂዑዎ ዕንይንይ ዝብል ዘሎ፣ ትግራውነቱ ስለዝኽሓደ እዩ። ኣብ ክንዲ ትግራይ ኢትዮጵያ ስለዝነረጸ እዩ።
6. መሪሕነት ይመጽእ ይኸይድ፣ ህዝቢ ግና ክሳብ ባህርያዊ ሞት ይነብር። ስለዚ ህዝቢ ዘይኮነ ዝቕየርስ መሪሕነት እዩ።
7. መንእሰይ ወለዶ እኮ እዩ ነቲ ሰውራ ኣካይዱ ንደርጊ ደምሲሱ ተዓዊቱ። ተስለምንታይ ድኣ ሎሚ መንእሰይ ወለዶኣብ ስልጣን ዘይመጽእ?
ዘተ ኣብ ቁመና ፖሎቲካዊ መሪሕነት ትግራይ
ብወገን መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ፣ ከም ፍታሕ ንብሎ ርእይቶና ከምዚ ዝስዕብ እዩ፣
መራሕቲ ሻዕብያ ብፍላይ ኢሰያስ ኣፈወርቂን፣ መራሕቲ ወያኔን ካብ እዋን ሰውራ ጀሚሮም ክሳብ ሎሚ፣ ብረቂቕን ስዉርን ፕሮጀክትን መምርሕን ባዕዳውያን ክመርሑ ከምዝጸንሑ ክንርዳእ ኣሎና። ሕጂውን ካብቲ ተጽዕኖቲ ክወጹ ከምዘይከኣሉውን ክንርዳእ ግድነ ይኸውን። ኣብዚ እዋንዚ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ወያኔ ዝካየድ ዘሎ ምዕቡል ብህዝባዊ ዘተ፣ካብዚ መራሕቲ ዘስዓበዎ ዓዘቕቲ ወጺእካ ህዝብኻን ሃገርካን ንምድሓን ነቲ ዝኣረገ መሪሕነት ብመንእሰይ ምትካእንዩ። ንድምጺ ህዝቦም ሰሚዖም፣ካብቲ ሒዞሞ ዘለው ባዕዳዊ ተጽዕኖ እንተድኣ ሓራ ወጺኦም ንህዝቢ ይቕሬታ ሓቲቶም፣ወይከኣ ድምጺ ህዝቢ ሰሚዖም ምስ ህዝቢ እንተድኣዋሃሂዶም፣ ህዝቢ ክድሕንን ሃገር ከኣ ክትምዕብልን ትኽእል።
ህዝቢ ኤርትራን ትግራይን ካብቲ መሪሕነት ወያኔን ሻዕብያን ዘባላሸዎ ፈላላዪ ፕሮጀክት ቅድም ቀዳድም ሓራ ክወጽእ ኣለዎ። ብፍላይ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ እዋንዚ ካብቲ ብስነ-ኣእምራዊ ሕማም ዝተለኽፈ(Paranoid schizophrenia) ኢሰያስ ኣፈወርቂ ሓራ ንምውጻእ፣ ከምዚ ህዝቢ ትግራይ ዘካይዶ ዘሎ ዘተ፣ ኣብ ወጻኢ ይኹን ኣብ ውሽጢ ሃገር ከካዪድ መድረኽ ይጥልቦ ኣሎ። ካብኡ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ህዝቢ ትግራይ “ክድመር” ኣለዎ። ድሕሪኡ ድማ ምስ ኣምሓራን ኦሮሞን “ክድመር” ወይ ክጽንበር ክሓብር ጸገም የብሉን። እወ ካብት ባዕዳውያን ዝደልዩው ፈላሊኽ ግዛእ ዝብል እከይ ፕሮጀክት ግና ሓራ ክወጽእ ኣለዎ። እዚ ግን ብዙሕ መስዋእቲ ዝሕትት ቃልሲ እዩ። ካብኡ ክልቲኡ ህዝብታት ተደሚሩ ብውህደት እንተድኣ ተጓዒዙ፣ ድሕነት ህዝቢ ትግራይን ኤርትራ ዘየጠራጥር እዩ። ድሕነት ህዝቢ ኤርትራን ትግራይን እንተድኣ ተረጋጊጹ ድማ ድሕነት ህዝቢ ኢትዮጵያ ግድነት እዩ ክረጋገጽ። ካብዚ መሰረታዊን፣ መጎታዊን፣ ታሪኻዊን ሓቅን እዚ ወጺእካ ፍታሕ ምድላይ ግና፣ እንዳሓደረ ዝትኮስ ቦምባ ምቕባር ማለት ጥራይ ኮይኑ፣ ግንከኣ ህልቀት ክልቲኡ ህዝብታት ኣስዒቡ እቲ ረብሓ ድማ ንመሃንድሳት ባዕዳውያን ወይከኣ ግሎባል ፕለየርስ ኮይኑዩ ጥራይ እዩ ክተርፍ።
ብሓልዮት መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ 25 ነሓሰ 2018 ዓ.ም.ፈ.


text:
ንልዕሊ 97 ሚእታዊት ህዝቢ ኢትዮጵያ ከምዝውክሉ ዝገልፁ ቀንዲ ሃይማኖታት ኢትዮጵያ ዝሓቖፈ እዚ ናይ ኢትዮጵያ ሃይማኖታዊ ጉባኤ ናይ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን፣ጠቕላሊ ቤት ምኽሪ ጉዳያት ሃይማኖት እስልምና፣ናይ ኢትዮጵያ ወንጌላዊያን ኣብያት ክርስትያን ሕብረትን ፣ናይ ኢትዮጵያ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያንን ካልኦትን ብኣባልነት ዝሓቖፈ እዩ።
ሎሚ መዓልቲ ኣብዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለፂ ናይ ኢትዮጵያ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ፓትሪያሪክ ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ ማቲያስ፣ናይ ኢትዮጵያ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ሊቃነ ጳጳስ ካርዲናል ብርሃነ እየሱስ ካልኦትን ተረኺቦም።
ህይወት ሰብ ከይጠፍእን መንግስቲ እውን ንልዝብ ድልዊ ክኸውንን ሓቲቶም ኣለው።ዋና ፀሓፊ እቲ ጉባኤ መጋቤ ዘሪሁን ደጉ ዝተነበ መግለፂ ንኹሎም ወገናት ፃውዒት ዝቐረበሉ እዩ ነይሩ።
ካብ ዝተፈላለዩ ናይ ሃገርና ከባቢታት ዝተዋፅኡ መራሕቲ ሃይማኖት፣ሽማግለታት ዓዲ፣ምሁራንን ማሕበረሰብ ንግድን ዝሳተፍሉ ናይ ሰላም ግብረ ሃይል ብምጥያሽ ሃገራዊ ምርድዳእ፣ዕርቅን ናይ ሕልና ፈውሲ ክፍጠርን እንገብሮ ፃዕሪ መንግስትን ህዝብናን ኣድላዪ ሓገዝ ክገብሩልና ንሓትት ይብል።
ናይቶም መራሕቲ ሃይማኖት ፃዕሪ ገና ይጅመር ዘሎ እንተኾነ እውን ንናይታ ሃገር ቀዳማይ ሚኒስትርን መራሕቲ ተቓወምትን ክሳብ ምዝርራብ ከምዝዘልቕ ዋና ፀሓፊ እቲ ጉባኤ መጋቤ ዘሪሁን ደጉ ኣፍሊጦም ኣለው።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ብመሰረት’ዚ ኢትዮጵያ ብ7.5 ሚእታዊት ኤርትራ ኸአ ብ3.3 ሚእታዊት ኣብ ዝቕጽል ዓመት ዕብየት ከመዝገባ’የን።
ትማሊ ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝተጀመረ ጉባኤ ባንኪ ዓለምን ትካል ገንዘብ ዓለምን ከምዝተገልጸ ኢኮኖሚ ዓለም ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሓያል ፈተና ገጢምዎ ኔሩ ካብኡ ምሕሳር ዋጋ ሰቐጣታት ዕዳጋን ብፍላይ ነዳዲ ዘይትን እዚ አታዊአን ንዝኾነ ሃገራት ዝያዳ ምሕሳዩ ተሓቢሩ።
ብመሰረት ትንበያ ትካል ገንዘብ ዓለም ዝመጽእ ዓመት ዝሓሸ ኽኸውን’ዩ። ኢኮኖሚ ዓለም ሎሚ ዓመት 3.5 ሚእታዊት ዕብየት ኣርእዩ’ሎ። ናይ ኣፍሪቃ’ውን ምስዚ ናይ ዓለም ዝመዓራረይ ኾይኑ’ሎ። ቅድሚ ሎሚ ኢኮኖሚ ኣፍሪቃ ብቅልጡፍ ዝዓብያ ዝነበራ ሃገራት’ውን ዘኻተተ ምንባሩን ግን እዚ ዕብየት’ዚ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ብሰንኪ ስእነት ሰላምን ተፈጥሮ ዝፈጠሮ ተጽዕኖ ከምዝዛሕተላ ተገሊጹ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ጆን ኬሪ ኣብ ሱማሊያ ዝገበርዎ ሓፂር ዑደት ፈፂሞም።ኣብ እዋን ዑደቶም ምስ ፕሬዝዳንትን ቀዳማይ ምንስቴርትን ሰማሊያ ተዘራሪቦም ኣለው።
ጆን ኬሪ ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣብ ከተማ ሞቓድሾ ዑድት ብምፍፃም ኣብ ሱማሊያ ዝበፅሑ ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ፈላማይ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ኮይኖም ኣለው።ንኣስታት ሰለስተ ስዓትን ፈረቓን ኣብ ከተማ ሞቓድሾ ዝገበርዎ ዑደት ቅድም ክብል ብወግዒ ኣይተኣወጀን።
መገሻ ጆን ኬሪ ንመንግስቲ ሱማሊያ ዘለዎም ደገፍ ንምግላፅን ኣብ ሱማሊያ ንዓቃቢ ሰላም ወታደራት ዘዋፅኣ ሃገራት እቲ ዞባ ንምምስጋንን እዩ ኢሎም ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ምንስቴር ወፃኢ።
ናይ ሱማሊያ ፕሬዝዳንት ሓሳን ሸኽ ማሕሙድን ቀዳማይ ምንስቴር ዖማር ዓብዲራሽድ ዓሊ ሻርማከን እዮም ንጆን ኬሪ ኣብ መዕረፎ ነፈርቲ ሞቓድሾ ዝተቐበሉዎም።
ፕሬዝዳንት ማሕሙድ እዛ ስዓት እዚኣ ንዕና ዓባይ ትርጉም ኣለዋ ክብሉ ብምግላፅ ንጂን ኬሪ ኣመስጊኖምዎም።
ጆን ኬሪ ብወገኖም ሱማሊያ ኣብ ሰላምን ምርግጋእን ቀፃሊ ምዕባለ ክተመዝግብ ዘለዎም ተስፋ ብምግላፅ ምብፃሕ ምፍፃሞም ሕጉስ ምዃኖም ሓቢሮም።
ኬሪ ፀኒሖም ምስ ፕሬዝዳንት ዞባ ፑንትላንድን ምስ ግዚያዊ ፕሬዝዳንትታት ክልተ ዞባታትን እውን ተራኺቦም።’’ ዝተረኽቡ ዓበይቲ ምዕባለታት ሳላ ፃዕርታትን ኣስተዋፅኦን ከምኡ እውን ሓባራዊ ሓላፍነት ስለ ዝተሸከምኩም እዩ’’ እዩ ኢሎምዎም ኣለው ንመራሕቲ እቲ ዞባ።
ጄን ኬሪ ንኣባላት ስቪል ማሕብረሰብ እውን ንበይኖም ረኺቦምዎም ኣዘራሪቦምዎም ኣለው።
ጆን ኬሪ ንህዝቢ ሱማሊያ ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ቪዲዮ መልእኽቲ ‘’ኣብ ሱማሊያ ዑደት ዝፈፀመ ቀዳማይ ምንስቴር ወፃኢ ናይ ምዃን ዕድል ረኺበ።መስ መራሕቲ መንግስትን ወኪላት ስቪል ማሕበረሰብን እውን ተራኺበ ኣለኹ’’ኢሎም።
ምንስቴር ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ጆን ኬሪ ናብ ሱማሊያ ዝመፃሕኹ ሃገርኩም ናብ ምርግጋእ ስለዝተመልሰት እዩ እውን ኢሎም።


text:
ኣዛዚ ፖሊስ እቲ ከባቢ እቶም ስደተኛታት መተንፈሲ ኣየር ኣብዘይረኽብሉ ዝተዓፈነት መኪና ተሳፊሮም ከምዝነበሩ ኣፍሊጦም።
ካብቶም ስደተኛታት ሓደ ፍቅሩ ሰለሞን ዝተባህለ ኢትዮጵያዊ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ኣብዝወዓለሉ እዋን ስራሕ ደልዩ ከምዝመጸ ከምዚ ክብል ይገልጽ።
‘ካብ ኢትዮጵያ ኢና መጺና።ስራሕ ደሊና ኢና መጺእና።ካብ ዶብ ሞያሌ ብቐጥታ ናብዚ ዘምጽአና’ቲ መራሕ መኪና’ዩ።’
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ እውን ልዕሊ 80 ኢትዮጵያዊያን ኣብ ዶብ ታንዛኒያን ማላዊን ብፖሊስ ተታሒዞም ነይሮም።ብዝሒ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ታንዛኒያ ዝርከቡ ኢትዮጵያዊያን 120 በጺሑ’ሎ።
መብዛሕቲኦም ኢትዮጵያዊያን ስደተኛታት ብታንዛኒያ ኣቢሎም ናብ ደቡብ ኣፍሪካ ንምእታው ክሳብ 2000 ዶላር ንነጋዶ ደቂ ሰባት ከምዝከፍሉ ተፈሊጡ’ሎ።
ብዛዕባ እዚኦምን ካልኦት ኢትዮጵያዊያን ኣብ ናይሮቢ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ክሳብ ሕጂ ወግዓዊ መግለጺ ኣይሃበን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሓፈሻዊ ትምህርተ ክርስቶስ
ዝተፈቶኹም ኣሕዋትን ኣሓትን ደሓንዶ ሓዲርኩም! ብዛዕባ ዐሠርቱ ቃላት ኣብ እንገብሮ ዘሎና ጉዕዞ ሎሚ ኣብቲ ኣቦኻን ኣደኻን ኣኽብር ዝብል ትእዛዝ በጺሕና ኣሎና። ብዛዕባ ንወለዲ ክነቅርቦ ዘሎና ክብሪ ይዛረብ። እዚ ‘ኣኽብር’ ዝብል ቃል ትርጉሙ እንታይ ኮን ይኸውን ቢልና እንተሓተትና ቃሉ ካብ ዕብራዊ ቋንቋ ዝመጸ ኮይኑ ንክብሪ ዋጋ ዘመልክት ኮይኑ ክብደት ናይ ሓደ ነገር ይገልጽ። ደጋዊ ቅርጺ ዝምልከት ዘይኮነ ውሳጣዊ ሓቂ ዝገልጽ እዩ። ንእግዚአብሔር ምኽባር ክንብል ከሎና መንነቱ ብሓቂ ምፍላጥ እዩ ቀጻሊ ህላዌኡ ኣብ መጎና ምርጋግጽ ኮይኑ ኣብ ዝተፈላለያ ሥርዓታት እንገብሮ ጥራይ ዘይኮነ እግዚአብሔር ኣብ ሕይወትና ክህልዎ ዘለዎ ሓቀኛ ቦታ ምሃብ እዩ። ኣቦኻን ኣደኻን ኣኽብር ዝብል ትእዛዝከስ ጭቡጥ ብዝኾነ መንገዲ ኣድላይነቶም ምፍላጥን ዝግብኦም ክብሪ ከኣ ፍቅርኻ ብምግላጽን ሓልዮትካ ብምውፋይን ዝግበር እዩ። ኮይኑ ግን ነዚ ጥራይ ኣይኮነን ዝምልከት።
እታ ራብዐይቲ ቃል ናታ ፍሉይ ባህርያት ኣለዋ! ካብ ገዛእ ርእስኻ ውጽእ ክትብል ዝሓትት ትእዛዝ እዩ። ኣብ ኦሪት ዘዳግም ‘ኣብታ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ዚህበካ ምድሪ ዕድሜኻ ምእንቲ ኺነውሕ፡ ምእንቲ ኺጽብቐልካውን፡ ከምቲ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ ዝአዘዘካ፡ ኣቦኻን ኣዴኻን ኣኽብር’ (5.16) ይብል። ኣቦኻን ኣደኻን ምኽባርከስ ነዊሕ ዕድመ ታሕጓስ ይህብ። ታሕጓስ ትብል ቃል ኣብ ዐሠርቱ ቃል ምስ ወለዲ ኣብ ዝተሓሓዘ ትእዛዝ ጥራይ ተኣሳሲሩ ንረኽቦ።
ነዚ ንሚልይኖኣት ዓመታት ዝተዓቚረ ጥበብ ሰብኣዊ ጥበብና ክርድኦን ክገልጾን ዝኸኣለ ቅድሚ ቊሩብ ዘመናት እዩ። እዚ ከኣ ማሕተም ሕጻንነት ንምሉእ መዋዕል ከምዝውስን እዩ። ሓደ ሕጻን ኣብ ጥዑይን ዝተመዛዘነን ኣከባቢ ምዕባዩ ንምርዳእ ብዙሕ ግዜ ቀሊል ይመስል። ኮይኑ ግን ብኩሉ ዝተጠንጠኑ እሞ ባዕሎም ዝዓበዩ ቆልዑ ወይውን ኣደዳ ዓመጽ ዝኾኑ ቆልዑት ምርዳእ ከቢድ እዩ። ሕጻንነትና ዳርጋ ዘይድምሰስ ቀለም እዩ ክንብሎ ንኽእል! ደስ ዝብሉናን ደስ ዘይብሉናን ነገራት ኣገባባት ኣነባብራ ከምኡ ክንሓብኦም ብእንደልዮም ቊስልታት መሠረትና ዝተዀሓሓለ እዩ።
ራብዓይ ትእዛዝ ግን ክንዮ እዚ ዝብለና ነገር አሎ። ብዛዕባ ሕያውነት ወለዲ ኣይዛረብን! ኣቦታትን ኣደታትን ፍጹማን ይኹኑ ኣይብልን። ብዛዕባ ሓደ መሠረታዊ ተባር ውሉድ ይዛረብ! ካብ ወላዲ ናይ ምዃን ጸጋ ዝምንጩ ፍሉይን ሓራ ዝገብርን ነገር ይእዝዝ። ወላውን ኩሎም ወለዲ ሕያዎት ኩሉ ሕጻንነት ከኣ ሰላማዊ እንተዘይኮነ ኩሎም ደቂ ሕጉሳት ክኾኑ ከምዝኽእሉ የመላኽት እዚ ከኣ ኣብ ደረጃ ሕጉስን ምሉእን ሕይወት ምብጻሕ ኣብ ቅኑዕ ኣፍልጦ ናይቶም ኣብዚ ዓለም እዚ ከም እንህሉ ዝገበሩና እዩ።
እዛ ቃል እዚኣ ኣብቶም ዝተፈላለየ ቃንዛ ዝመልኦ ታሪክ ሕይወት ዘለዎምን ኣብ ንእስነቶም ዝተሳቀዩን መንእሰያት ሕይወት እተበርክቶ ሃናጺ ሓሳብ እስከ ንሕሰብ። ብዙሓት ቅዱሳን ካብዚኦም ብዙሓት ክርስትያን እዮም ድሕሪ ኣሰቃቂ ሕጻንነት ኣብ ብሩህ ሕይወት ከምዝመጹ ይገልጹ እዚ ዝኾነሉ ከኣ ሳላ ጸጋ ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ሕይወት ክዕረቁ ብምኽኣሎም እዩ። ከም ኣብነት ሎሚ ብፁዕ ኢልና እንዝክሮ ድሕሪ ወርሒ ግን ቅዱስ እንብሎ መንእሰይ ሱልፕሪዝዮ ኣንተሓሰብና እዚ መንእሰይ እዚ ኣብ 19 ዓመቱ ምስ ብዙሕ ስቃይን ቈጺርካ ምስ ዘይውድኡ ጸገማቱን ምስ ሕይወት ተዓሪቁ ከመይ ልቡ ቅሱን ነሩ ምስ ወለዱ ከኣ ፈጺሙ ተራጺሙ ወይ ረሲዕዎም ኣይፈልጥን፣ ቅዱስ ካሚሎ ዘለሊ እንተሓሰባን ዘይስሩዕ ሕጻንነት ኣሕሊፉ ኣብ መወዳእታ ሕይወት ፍቅርን ኣገልግሎትን ክሃንጽ ክኢሉ። ቅድስት ጁሰፒና ባኺታ እንተተመልከትና ኣብ ጽንኩን ባርነት ዓብያ ኣብ ቅድስና በጺሓ። ወይውን እቲ ዘኽታምን ድኻን ዝነበረ ብፁዕ ካርሎ ኞኪ ከምኡ እውን ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ካልኣይ ኣብ ሕጻንነቱ ኣዲኡ ዝሰኣነ ክሕሰብ ይከኣል።
ወዲሰብከስ ካብ ዝኾነ ታሪኻዊ ድሕሪ ባይታ ይምጻእ ካብዚ ትእዛዝ እዚ ናብ ክርስቶስ ዘብጽሕ መምርሒ ይረክብ። ኣብቲ ብኢየሱስ ክርስቶስ ዝዕደለና ‘ካብ ላዕሊ ዳግም ምውላድ’ (ዮሓ 3.3) ከኣ ሓቀኛ ኣቦ ይግለጽ። ሕንቅልሕንቅሎተይ ሕይወትናኸስ እግዚአብሔር ካብ ጥንቲ ደቁ ክንከውን ከምዘሰናድወና ኣብ ምፍላጥን ነፍሲ ወከፍ ተግባር ከኣ ካብኡ ዝተቀበልናያ ተልእኮ ምዃኑ ይበርህ።
ኣብ ሕይወትና ዘጋጥሙና ጸገማት ካብቲ ንምንታይ ዝብል ሕቶ ናብ ንመን ኣብ ዝብል ርድኢት እንክሰግር ተኽእሎታት ምዃኖም ንግንዘብ። ስለምንታይ እዚ ረኸበኒ ዘይኮነስ ንመን እዩ እዚ ዝረኸበኒ ኣብ ዝብል ንሰጋገር። እግዚአብሔርሲ ንታሪኽ ሕይወተይ ብከምዚ ዚኲስኲሳ ንመን እዩ ኣብ ዝብል ሓሳብ ንበጽሕ። ኣብዚ ኩሉ ይገማጠል እቲ ጥፍኣት ዝመስለና ዝነበረ ሕንጸት ኮይኑ ክብሪ ይለብስ። ሽሕ’ኳ ዘሕዝንን ሥቃይ ዝመልኦን እንተኾነ ተመኲሮ ሕይወተይ ብብርሃን ፍቅሪ ከመይ ኢሉ እዩ ንካልኦት ምንጪ ድሕነት ክኸውን ዝኽእል! ቢልካ ምሕታት የድሊ። ስለዚኸስ ንወለድና ብነጻነት ክንዲሰብ ዝበጽሑ ውሉድን ንድሩትነቶም ብዓይኒ ምሕረት ብምቅባልን ክነኽብሮም ንጅምር።
ወለድና ክነኽብሮም ኣሎና! ከመይ ሕይወት ሂቦምና! ብዝኾነ ምኽንያት ካብ ወለድኻ ርሒቅካ ዘሎኻ ናብኦም ንክትምለስ ተጋደል ሸምጊሎም ይኾኑ ኮይኑ ግን ሕይወት ዝሃቡኻ ንሶም እዮም። ኣብ ርእሲ እዚ መልሓስና ኣይእርኑብን እዩ ሕማቅ ዘረባ ንዛረብ! በጃኹም ኢለኩም ተጻይ ወለድና ዝኾነ ሕማቅ ዘረባ ከይንዛረብ። ከምኡ እውን ብዛዕባ ወለዲ ካልኦት። ንወላዲትስ ይኹን ንወላዲ ፈጺምካ ዘይምዝላፍ! ነዚ ኣብ ውሽጢ ልብኹም ሕሰብዎ እሞ ወስኑ! ካብ ሎሚ ንደሓር ንማንም ኣደ ንማንም ኣቦ ኣይዝልፍን ኢልኩም ቊርጺ ፍቃድ ግበሩ። ከመይ ሕይወት ዝሃቡና ክዝለፉ የብሎምን።
እዛ ኣደናቂት ሕይወትከስ ተዓዲላትና እምበር ከም ተጽዕኖ ኣይተዋህበትናን! ብክርስቶስ ዳግም ምውላድ ከኣ ብነጻ ክንቅበሎ ዘሎና ጸጋ እዩ (ዮሓ 1.11-13) እዚ ከኣ መዝገብ ጥምቀትና እዩ! ኣብዚ ብሥራሕ መንፈስ ቅዱስ ኣቦና እቲ ኣብ ሰማያት ዘሎ እንኮ ሰማያዊ ኣቦ እዩ ኣቦና (ማቴ 23.9 1ቆሮ 8.6 ኤፈ 4.6) እግዚብሔር ይሃበለይ። እንክብሉ ትምህርቶም ዛዚሞም።


text:
ኣብ ከተማ ኣስመራ፡ ብጸሓያዊ ጸዓት ዝሰርሕ ናይ ጐደናታት መብራህቲ ብሰፊሑ ይትከል ከምዘሎ፡ ኣብ ምምሕዳር ዞባ ማእከል ሓላፊ ጨንፈር ጸዓት ኣቶ ግርማይ በርሀ ሓቢሩ።
እቲ ምስ መንግስቲ ቻይና ብዝተበጽሐ ምርድዳእ ዝሰላሰል ዘሎ ዕማም፡ ካብ ሰምበል ከባቢ ፋብሪካ ኦሞ ጀሚሩ ብስፔስን ጐደና ዋርሳይን ኣቢሉ ክሳብ ጋራጅ ህዝባዊ መጓዓዝያ፡ ብሰሜናዊ ወገን ኣስመራ ድማ፡ ህዝቢ ብብዝሒ ኣብ ዝንቀሳቐሰሉ ከባቢታት – ካብ ካልኣይ መደበር ፖሊስ ብዕዳጋ ዓርብን ኣኽርያን ክሳብ እግሪ ምህራም ጭራን መንገዲ ዓዲ-ንፋስን፡ ከምኡ’ውን ሞዶሽቶ፡ ዕዳጋ ሓሙስን መሕረድ ከብትን ዝሽፍን – 10 ኪሎ-ሜተር ዝተዘርግሐ ልዕሊ 300 ኣዕኑድ ዘጠቓልል ኮይኑ፡ ድሮ ኣገልግሎት ከምዝጀመረ፡ ኣቶ ግርማይ ገሊጹ።
እቲ መደብ፡ ኣብ ህዝባዊ ቦታታትን መናፈሻታትን እውን ይትግበር ከምዘሎን፡ ነቲ መሳርሒታት ዝከታተሉን ኣብ ዝበላሸወሉ እዋን ዝጽግኑን ሰብ-ሞያ ሰልጢኖም ከምዘለዉን ኣረዲኡ።
ኣብ ቀዳማይ ገጽ ናይ’ቲ ስራሕ ኣብ 2013፡ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ክሳብ ፋብሪካ ኦሞ፡ ከምኡ’ውን ካብ ባር-ጅማ ክሳብ ኤክስፖን ከባቢ ሲነማ-ሮማን – ን3 ኪሎ ሜተርን ፈረቓን ዝተዘርግሐ ጸሓያዊ ጸዓት ኣብ ኣገልግሎት ከምዘሎ ይፍለጥ።


text:
ቀዳመይቲ ምንስቴር ታይላንድ ይንግላክ ሺናዋትራ ሎማዕንቲ ሰኒ ብተለቭዥን ኣብ ዝተመሓላለፈ ጋዜጣዊ መግለፂ ምስ መራሒ ፀረ መንግስቲ ተቓሚ ሱቴፕ ታውግሱባን ትማሊ ሰንበት ምርኻበን ኣረጋጊፀን ኣለዋ።
ትማሊ ምሸት ምስኦም ምስተራኸባ ካብ ስልጣነን ንኽወርዳን ፓርላማ ንኽብተንን ቅድመ ኩነት ከምዝተውሃበን ድሕሪ ምግላፅ ‘’ንሕትኦም ኣተኣናጊድና ክንቕፅል እንተኾይንና ኣይፈልጥን።ምኽንያቱ ነዚ ሕቶ ዘተኣናግድ ኣብ ሕገ መንግስትና የለን’’ኢለን።
ብመራሒ ተቓውሞ ዝቐረበ ስልጣን መንግስቲ ንዘይተመረፀ ናይ ህዝቢ ቤት ምኽሪ ምርካብ ዝብል ብሕጊ ዘይክኣል እዩ ኢለን ወሲኸን።
ንህዝቢ ንምሕጓስ ዝኾነ ይኹን ንምፍፃም ፍቓደኛ’ዃ እንተኾና ሕጋዊ ግን ክኸውን ኣለዎ ኢለን ብምቕፃል።
ንሰን ነዚ ሪኢቶዚ ዝህባ ዘለዋ ፖሊስ ኣብ ባንኮክ ንመንግስታዊ ህንፃታት ንምሓዝ ይፍትኑ ንዝነበሩ ኣሽሓት ሰልፈኛታት ንምብታን መንብዒ ጋዝ፣ማይን ናይ ጎማ ጥይትና ይጥቀም ኣብዝነበረሉ እዋን እዩ።
ናይቲ ተቓውሞ መራሒ ሱቴፕ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ኣድማ ክገብሩን እተን ቀዳመይቲ ምንስቴር እውን ንናይ ህዝቢ ድምፂ ሰሚዐን ስልጣነን ብኽብሪ ንኸረክባን ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ ቃል ፀዊዖም።
እቲ ሰልፊ ብዓብይኡ ሰላማዊ ነይሩ።እንተኾነ ብቕድሚ ትማሊ ቀዳምን ትማሊ ሰንበትን ጉጅለታት ተቓወምትን ደገፍትን መንግስቲ ኣብ ሰሜን ምብራቕ ባንኮክ ተጋጪዮም ዓሰርተታት ምስቆሰሉን መንነቶም ዘይተፈለጡ ዕጡቓት ንኣርባዕተ ሰባት ምስቀተሉን እቲ ወጥሪ ንሂሩ’ሎ።
እቲ ግጭት በቲ ሓደ ገፅ ንተን ቀዳመይቲ ምንስቴርን ኣብ 2006 ኣ/ፈ ብወታደራዊ መፈንቅለ መንግስቲ ካብ ስልጣኖም ዝተወገዱ ቢሊየነር ሓወን ቀዳማይ ምንስቴት ነበር ታክሲን ሺንዋትራን ዝኾኑ ኣብ ከተማ ባንኩክ ዝነብሩ ማእኸላይ እቶም ዘለዎምን እሙናት ደገፍትን በቲ ካሊእ ገፅ ድማ መብዛሕቲኡ ድኻ ዝኾነ ናይ ገጠር ህዝቢ እዩ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ገዳም ደብረ ወርቅ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ብሸነኽ ደቡብ ካብ ሰርሓ ብእግሪ ናይ ኣርባዕተ ሰዓትን ፈረቓን መንገዲ፡ ወይ ውን ብንኡስ ዞባ ጾሮና፡ ካብ ጾሮና ንሸነኽ ደቡብ ብእግሪ ዳርጋ ናይ ኣርባዕተ ሰዓት ምስ ተጓዓዝካ ዝርከብ ገዳም እዩ። ኣብ ብራኸ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ 2275 ሜትሮ ዝርከብ እምባ፡ ኣቀማምጣ መሬቱ ከቢብ ዓንኬላዊ ብእምባ ዝተኸበ መእተዊኡ ብሸነኽ ምዕራብ እዩ። እዚ ገዳም’ዚ ብ523 ዓ.ም. ብኣቡነ ሊባኖስ ተገደመ።
ኣቡነ ሊባኖስ ትውልዲ ዓዱ ኣብ ቍስጥንጥንያ (ዘሮም) ርእሰ ከተማ ግሪኽ ኮይኑ፡ ኣቦኡ ንጉሥ ኣብርሃም ኣደኡ ንግሥቲ ማርያም (ባዚሊሳ) ይበሃሉ። እዞም ሥድራ ቤት እዚኦም ውላድ ስኢኖም ንብዙኅ ዓመት ኣብ ቤተ ክርስቲያን እናተመላለሱን ንድኻታት እናመጽወቱን ውላድ ክህቦም ንኣምላኽ ይልምኑ ስለዝነበሩ፡ ነዚ ቅዱስ ውላድ ብሠለስተ ሓምለ ሃቦም። ኣቡነ ሊባኖስ ዕድሜኡ ንምስትውዓል ምስ በጽሐ፡ ሥጋውን መንፈሳውን ትምህርቲ ተማህረ። ኣካለ መጠን ምስ ኣኸለ ኸኣ ፍቓድ ሥድራኡ ንኽመልእ ጓል ንጉሥ ቍስጥንጥንያ ተመርዓወ። እንተኾነ ግና “ነቲ ደቁን ንብረቱን ሰበይቱን ኃዲጉ ዝስዕበኒ ዘለዓለማዊ ክብሪ መንግሥተ ሰማይ ኣለዎ” ዝብል ቃል ቅዱስ ወንጌል ዘኪሩ፡ ካብ ኣቦኡን ኣደኡን በዓልቲ ቤቱን ክፍለ ሓሰበ። ፍርቂ ለይቲ ምስ ኮነ እግዚአብሔር ኣምላኽ እቲ ሠናይ ድሌቱ ርእዩ ንቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ሰዲዱ፡ ‘እግዚአብሔር ፈላሲ ኴንካ ክትነብር ኃርዩካ እዩ እሞ ካብ ቤት ኣቦኻን ካብዛ ሃገርን ወፂእካ ሰዓበኒ’ በሎ። ንኣቦይ ክነግሮ እምበር ኢሉ ብልቡ እናሓሰበ ኸሎ፡ ‘ብሕጂ ኣቦኻ እግዚአብሔር፡ ኣደኻ ድማ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን እያ፡ ንዓ ካብዛ ዓለም ናብታ ዘለዓለማዊ ሓጐስ ዘለዋ’ በሎ። በዚ ኸኣ ብቓል መልኣኽ ተሓጕሱ ገለ ነገር ከይተማልአ ነቲ መልኣኽ ስዓቦ እሞ ናብ ግብጺ ደብረ ዘይቲ ዝብሃል ገዳም ናብ ኣቡነ ጳኵሚስ ኣብጽሖ። ካብ ኣቡነ ጳኵሚስ ኣርዑት ምንኵስናን ኣስኬማን ተቐቢሉ ብብሕትውናን ገዳማዊ ሕይወትን ይነብር ነበረ።ተውሳክ፡ . . . ገዳም ደብረ ወርቅ አቡነ ሊባኖስ


text:
ሁዲክስቫል ብ1582 እተመስረተት ገምገም-ባሕራዊ ከተማ እያ። እቲ ናይታ ከተማ ቀንዲ ኢንዱስትሪ ንዓሳ ምግፋፍን መጎዓዝያ ባሕርን ኢደጥበብን ንግድን ይጥርንፍ። ናይ ዓሳ ኢንዱስትሪ ንኣማኢት ዓመታት ኣገዳሲ ምንጪ ኣታዊ ኮይኑ ኣገልጊሉ። ኣብታ ናይ ከተማ ገፈፍቲ ዓሳን ኣብቲ ኣረጊት ናይ ሞልየን ከተማን ናይቲ ዘመንቲ ተረፍ ክትርእይ ትኽእል።
መንበሪ-ገዛ
ኣብቲ ኮሙን ናይ ኮሙን ኣካራዪ ኩባንያ ከምኡውን ሓያሎ ብሕታውያን ኣካረይቲ ኣለዉ። ክራይ ገዛ ንምርካብ ሪጋ ወይ መስርዕ እንተ ደሊኻ ወይ ብመገዲ H-Bostäder ብዛዕባ ዘይተኻረየ ገዛ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ ኣብቲ ናታቶም
መርበብ ኢንተርነት ክትደሊ ትኽእል።
ወይ ከኣ ኣብቲ ኮሙን ዘሎ ተወሳኺ ዘይተኻረየ ገዛውቲ ንምፍላጥ ነቲ ናይ
ብሎከት መርበብ ኢንተርነት ብጽሓዮ
ኣብቲ ኮሙን ንዚዕደግ መሬት መስርዕ ኣሎ። ኣብቲ መስርዕ ወይ ሪጋ ኩሉ 18 ዓመት ዝዕድመኡን ቀዋሚ መንበሪ ቤት ዝደሊ እንተ ኾይኑን ኪኣቱ ይኽእል። ንሓንቲ ገዛ ሓንቲ መጠየቕታ እያ እትፍቀድ። ኣብቲ
ናይቲ ኮሙን መርበብ ኢንተርነት - Tomtkön ብተወሳኺ ኣንብብ ወይ ድማ ኣብ ትሕቲ
ህንጻ።
ካልእ
ቋንቋታት
ዝዛረቡ
ተቐማጦ
መን
ኣለዉ
ኣብቲ
ቦታ
ኣብ ሁዲክስቫል ሃብታምን እተፈላለየን ባህላውን ቋንቋውን ገጽታታት ክትርእይ ትኽእል። እተን ብብዝሒ ዚዝረባ ቋንቋታት ከኣ ዓረብ፡ ትግርኛ፡ ዳሪን ፋርስን እየን። ካልኦት ድማ ስዋሂልን ታሚንልን ስፓኛን እየን።
ማሕበራትን
ምትእኻባትን
ሁዲክሳቫል ኮሙን ኣብ ብዙሕ ሰክቶራት ሃብታም ማሕበራዊ ህይወት ኣለዎ። እተን ማሕበራት ግሩም ናይ ትርፊ ግዜን ናይ ሓቢርካ ምንባርን ተኽእሎታት የቕርባ። ኣብ ትርፊ ግዜኻ እንታይ ክትገብር ከም እትኽእል ገለ ኣብነታት ትደሊዶ? ምልምማድ? ሓጋያዊ ስራሕ? ሓገዝን ደገፍን ትደሊዶ? እምበኣር ናብቲ
hudiksvall.se/ung ዕዱም ኢኻ! ኣብ
Uppleva-göra ብዝያዳ ኣንብብ.
እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ ዝያዳ ሓበሬታ ንምርካብ ነቲ ናይ ሁዲክስቫል
ቤትጽሕፈት ቱሪዝም ርኸቦ ወይ ከኣ ነቲ ናይ ሀልሲንግላንድስ ቤተመዘክር፡
ሀልሲንግላንድስግሊሲስቫለን ኦ.ቤ መርበብ ኢንተርነት ብጽሓዮ
ኣብቲ ናይ ኮሙን መርበብ ኢንተርነት ብዛዕባ ናይተን ኮሙናውያን ዋኒናት ሓበሬታ ትረክብ
ኣብ Hudiksvall.se ተወሳኺ ብዛዕባ ማሕበራት ኣሎ
ኣብቲ
ከባቢ
ብቐረባ
እንታይ
ይርከብ
ኣብቲ ሰንትሩም ብዙሓት ድኳናት ኣሎ። እተፈላለያ ቡቲካትን ባንክን ፋርማሲን ሲነማን ቤትንባብን ናይ ግሮሰሪ ድኳናትን ይርከብ። ገለ ቡቲካት ድማ ናይ ማእከላይ ምብራቕን እስያን መግብን ቀመማትን ይሸጣ።
ኣብቲ ምዕራባዊ ክፍሊ ከተማ ቤተጸሎት ኣሎ
ኣብተን ሸሞንተ
ኣብያተንባብን ናይ ኣውቶቡስ ቤትንባብን ኣሸሓት መጻሕፍቲ፡ ናይ ድምጺ መጻሕፍቲ፡ ጋዜጣታት፡ መጽሔታትን ካልእ መራኸቢ ብዙሃን ብናጻ ትጥቀም።
ኣብ ሁዲክስቫል ሰንትሩም፡
ቤትጽሕፈት መራኸቢ ስራሕ ኣሎ። ኣብኡ ድማ ውሕስነት ካሳን፡ ቤትጽሕፈት ጥሮታን፡
ቤትጽሕፈት ቀረጽን ነናተን ኣገልግሎት ዓመዊል ኣለወን።
ድኳናት ኣብ ሰንትሩም ይርከቡ፡ ኣብ ማእከል ዕዳጋ እንዳ ወርቂ ወይ ጋለርያ ፊረን። ኣብቲ
ሰንትሩምሃንደል ብምኻ ብዛዕባ ናይ ሁዲክስቫል ድኳናት ሓበሬታ ጠይቕ። እቶም ናይ ጥንቲ ኣቕሑ ዚደልዩ ድማ ነቲ
ቡቲክ66 ይብጽሑዎ።
ብዙሕ ሰከንድሃንድ ድኳናት ድማ ኣሎ፡ ኣብኡ ድማ ኣቕሑን ናውቲ ክሽነን ክዳውንትን መሳርሕን ወዘተን ኣሎ። ኣብ ሁዲክስቫልን ፉርሻን
ኤሪክስየልፐን ሮዳ ኮርሸት ኣሎ። ረሱርሰን ካፈ 7፡ ኣብ ሆስታሆልመን ቢስቶንድሰንተር ኣሎ፡ ዳካፖ ኣብ ፉሻ ከምኡውን ሰከን ኣብ ደልስቡ፡
ብብሎከት ኢንተርነት ጌርካ ድማ ሰከንድሃንድ ኣቕሑ ክትዕድግ ይከኣል።
ኣገልጎት
ክንክን
ወይ
ሕብሐባ
ቆልዑ
ኣብ ሁዲክስቫል ኮሙን ኣብ ሰለስተ ከባቢታት እተኸፍለ
30 ቅድመ-ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። ደቡብ፡ ሰሜንን ምዕራብን። እቶም ብምኽንያት ኣካላውን ኣእምሮኣውን ምኽንያት
ኣብ ዕቤቶም ፍሉይ ደገፍ ዚደልዩ ህጻናት ከከምቲ ኣድላይነቶም ደገፍ ኪረኽቡ ይኽእሉ።
ንኣጸደ ህጻናትን ኣጸደ ህጻናት ስድራቤትን ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ነቲ ናይ ኮሙን መርበብ ኢንተርነት ብጽሓዮ
ናይ
መባእታን
ካልኣይን
ደረጃን
ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ሁዲክስቫል ኮሙን 3500 ተምሃሮ ዘለወን
17 መባእታውያን ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። ንሳተን ኣብ ሰለስተ ናይ ኣሃዱታት ፍክሊ ይምቀላ፡ ሰሜን፡ ደቡብን ምዕራብን
እተን
ኣብያተትምህርቲ ፈጣሪነት ዘለዎ ኣከባቢ ኣለወን፡ ንሱ ድማ በቲ ክፉትነትን ብዝሓውነት ዘለዎ እተፈላለየ ዝንባሌታት የስተናግድ። ንዝርዝራዊ ሓበሬታ ነቲ ናይቲ
ኮሙን መርበብ ኢንተርነት ብጽሓዮ።
ብሩማን ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ 14 ሃገራዊ ካልኣይ ደረጃዊ መደባት የቕርብ፡ ካብዚአን ድማ 9 ናይ ሞያ መደባት፡ 6 ከኣ ናይ ኮለጅ ምድላው መደባት እየን። እቲ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዚውሃብ ሃገራዊ ትምህርቲ ሞያ
ኣብኡ ይርከብ። ኣብቲ ኮሙን
ግላዳ ሁዲክ-ዪምናሴትን ብሕታዊ ዝኾነ መባእታዊ ቤትትምህርትን ኣሎ።
ዕድላት
ትምህርቲ
እቲ ኣብ ሁዲክስቫል ኮሙን ዚርከብ ትምህርቲ ኣባጽሕ ናይ
ለርቩክስ ስልጠና፡ ማእከል ምዓለን ምህሮን -
Cul፡
ሞያዊ ኮለጅን
ኤስ.ኤፍ.ኢን (ሸወደን ንስደተኛታት)። ኣብቲ
ናይ ኣባጽሕ ትምህርቲ መርበብ ኢንተርነት፡ ዝያዳ ከተንብብ ትኽእል።
ኣብ ሁዲክስቫል፡ ናይቲ ቦታ ኮለጅ ኣሎ። ኣብ Cul ነቲ ኮለጃትን ዩኒቨርሲታትን ብርሕቀት ዚምህራኦ መብዛሕትኡ ስልጠናታት ክትምሃሮ ትኽእል።
ኣብ Cul ናይ ኮለጅ ደረጃ ምምሃር ማለት ንዩኒቨርሲቲ ወይ ኮለጅ ተመዝጊብካ ማለት እዩ፡ ንኣብነት፡ ናይ
የቭለ ኮለጅ፡ ግን ነቲ ገና ኣብቲ Cul ትምሃር ማለት እዩ።
እቲ ወረዳዊ ምምሕዳር ነቲ ህዝባዊ ኮለጅ ናይቲ ኮሙን የካይዶ፡ ከምኡውን ነቲ ፉርሻ ኮለጅ ናይ ፉርሻ።
ኣብ ሽወደን ክትምሃር ይከኣል እንተ ኾይኑ ወይ ፕሮግራም ወይ ኣብቲ ዩኒቨርሲቲ ናይ
ዩኒቨርሲቲ ኣድሚሽንስ ምምራጽ ንተወሳኺ ሓበሬታ
ኣብዚ ጠውቕ
ኣገልጎት
ጥዕና
ኣብተብ ናይቲ ኮሙን እተፈላለያ ከተማታት ሁዲክስቫል፡ ኢገሱንድን ደልስቡን ሓያሎ ማእከላት ጥዕና ይርከባ። ንሳተን በቲ ኣውራጃዊ ባይቶ ከምኡውን ብብሓዊ ቤትምኽሪ ይካየዳ። ኣብቲ ቦታ ናይቲ ወረዳ ክልተ ናይ ህጹጽ ሆስፒታላት ኣለዋ፡ ኣብአን ድማ እቲ ናይ ሽወደን ዝማዕበለ ክፍሊ ኤክስረይ ኣሎ።
ክንክን ስኒ ኣብቲ ወረዳዊ ምምሕዳር ይርከብ፡ ብሕታዊ ሓኪም ስኒ ድማ ኣብ ብዙሕ ቦታታት ናይቲ ኮሙን ይርከብ።
ኣብቲ
ናይ ወረዳዊ ቤትምኽሪ የቭለቦሪ መርበብ ኢንተርነት ብዛዕባ
ማእከል ጥዕና፡ ሆስፒታልን ክንክን ስንን ፋርማሲን ተወሳኺ ሓበሬታ ኣሎ።
ሓገዝ ንህጻናትን መንእሰያትን
BRIS ብሪስ ናይ ህጻናት መሰል ኣብ ሕብረተሰብ፡ ቍጽሪ ተለፎን 116 111 ከም ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኻ ብዛዕባ እትሓስቦ ወይ ሕገዝ እትደልየሉ ነገራት ምስ ሓደ ኣማኻሪ ክትዘራረብ ትኽእል (ብንጻ)
እቶም ኣባጽሕ ኮይኖም ብዛዕባ ህጻናት ኪዛረቡ ዚደልዩ ኣብ 0771505050 ደዊሎም ብዛዕባ ዘገድሶም ነገራት ወይ ዘድልዮም ሓገዝ ምስ ሓደ ኣማኻሪ ኪዛረቡ ይኽእሉ (ብናጻ)
ናብ ደቀንስትዮ ዝዓለመ ዓመጽ - ማሕበር መዕቆብ ደቀንስትዮ Kvinnojouren Vändpunkten፣ ጸገምካን ተመክሮኻን ንእሽቶ ወይ ዘይጠቅም ኣይኮነን
ኣብ ቤትሰብ ዝፍጠር ዓመጽ። እቲ ናይቲ ኮሙን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንደቀንስትዮ ንምሕጋዝ ይነጥፍ። ናባና ምጽኣ!
ንናይ ደቀንስትዮ ናይ ሰላም መስመር ተለፎን ናይ ደገፍ መስመር እዩ፡ ነቶም ብምፍርራህን ዓመጽን ጾታዊ ጎበጣን ዝሓለፉ ድማ የገልግል
ናይ
ቋንቋ
ድግፍ-ተርጓሚ
ምርካብ
ኣብቲ ምስ ሰበስልጣን እትራኸበሉ ግዜ፡ ቋንቋ ሽወደን ዘይትዛረብን ዘይትርዳእን ምስ እትኸውን ናይ ተርጓማይ ሓገዝ ንኺህልወካ መሰል ኣሎካ
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
እቲ ናይ መጎዓዝያ መስመራት ግሩም እዩ፣ ብባቡርን በተን ናይ ነዊሕ ጕዕዞ ኣውቶቡሳትን (Xtrafik, SJ, Y-buss ከምኡውን Härjedalingen)
ቲከታት ንተምሃሮ ሕሱር እዩ። ንቲከት ኣብዚ ኣቐዲምካ ኣዝዝ
ስራሕን
ትካላት
ናይ
ምምስራት
ተኽእሎታትን
ናይ ውልቅኻ ዋኒን ንምጅማር ፍቓድ ወይ ናይ ምህናጽ ፍቓድ ትደሊዶ? ኣብቲ ናይቲ ኮሙን መርበብ ኢንተርነት ኣንብብ ወይ ከኣ ኣብቲ HNA እቶ። እቲ ቤትጽሕፈት ዕቤት ንእተፈላለየ ቢዚነሳት እንታይ ፍቓድ ከም ዘድሊ ኪሕብረካ እዩ። ብዛዕባዚ ኣብ Business Sweden ወይ ኣብ Work in Sweden መርበብ ኢንተርነት ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል።
ኣብዚ፡ ናብቲ ኣብ ዞባ የቭለ ዚርከብ ወሃብ ስራሕ ክፉት ናይ ስራሕ ቦታታት ዚመርሕ መላግቦ ኢንተርነት (ሊንክ) ኣኪብና ኣሎና።
ኣብቲ ናይ ኮሙን መርበብ ኢንተርነት፡ ኣብ Arbetsförmedlingens webbplats ወይ ኣብ Blocket


text:
ኢትዮጵያ ብዘጋጠማ ድርቂ ረድኤት ናይ ዘድልዮም ቁፅሪ ሰባት ኣብዝወሰኸትሉ እዋን መጠን ዝቕባበ እታ ሃገር ከምዝነሃረ ተፈሊጡ።
ማእኽለይ ቤት ፅሕፈት ስታስቲክስ ኢትዮጵያ መጠን ናህሪ ዋጋ ወርሒ መጋቢት ካብዝሓለፈ ተመሳሳሊ ዓመት ብ25 ሚእታዊ ምውሳኹ ዝሓለፈ ዓርቢ ዕላዊ ገይሩ።ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት 16.5 ሚእታዊ እዩ ነይሩ።
ናይቲ ቤት ፅሕፈት ወርሓዊ ፀብፃብ ከምዝሓበሮ ናይቶም ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ማእኸላይ መጠን ዝቕባበ ኣብ ወርሒ መጋቢት ናብ 11.3 ሚእታዊ ብምውንጫፍ መጠን ዝቕባበ ምግቢ ድማ 5.8 ሚእታዊ ኮይኑ’ሎ።ምኽትል ዳይረክተር ያስን ሞሳ ናይ ወርሒ መጋቢት መጠን ካብ ወርሒ ጥሪ 2009 ኣ/ፈ ጀሚሩ እቲ ዝዓበየ እዩ ኢሎም ኣለው።
መንግስቲ ኣብ ሰሜን ኣፍሪካ ዘይምርግጋእ ዘኸተለ ዓመፅ ናህሪ ዋጋ ምግቢ ይካየደሉ ኣብዝነበረ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ኣብ ልዕሊ ብርክት ዝበሉ መሰረታዊ ዝኾኑ ሸቐጣት ናይ ዋጋ ተመን ዋላ እንተገበረ እቲ ተመን ኣብ ዕዳጋ ሕፅረት ፈጢሩ እዩ።መንግስቲ ንነጋዶ ሓሊፉ ናይ ብልዒ ዘይትን ሽኮርን ባዕሉ ክሸይጥ’ውን ምኽንያት ኮይኑ እዩ።
ኪኢላታት ስነቁጠባ ናይ ኢትዮጵያ ሓፈሻዊ መጠን ዝቕባበ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ’ውን ዳግም ከምዝንህር ትፅቢት ይገብሩ።እቲ ናህሪ ቅድሚ ሒደት ማዕልታት ናብ 14 ሚእታዊ ኣብዝወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ተንፀባሪቑ’ሎ።
ብኻሊእ መዳይ ናይታ ሃገር ቤት ፅሕፈት ድልውነት ሓደጋን ረድኤትን ናይ ምግቢ ረድኤት ዘድሊዮ ግምት ቁፅሪ ኢትዮጵያዊያን ኣብዚ ሰሙን እዚ ደጊሙ ፈቲሽዎ’ሎ።ቅድም ክብል ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ብጉድለት ኣመጋግባ ንዝሳቐዩ 2.8 ሚሊዮን ሰባት ንምምጋብ ንዓለም ለኸ ሓገዝቲ ሓገዝ ሓቲቱ ነይሩ።
ዳይረክተር እቲ ቤት ፅሕፈት ዝኾኑ ኣቶ ታደሰ በቀለ ንቪኦኤ ብስልኪ ኣብዝሃብዎ ቃል ኣብ ደቡባውን ደቡባዊ ምብራቕን ክፋላት እታ ሃገር ብዘጋጠመ ከቢድ ድርቂ ረድኤት ናይ ዘድልእዮም ቁፅሪ ሰባት ናብ 3.2 ሚሊዮን ከምዝደየበ ይገልፁ።
ንሶም ‘’ንደቡባውን ደቡብ ምብራቕን ክፋል እታ ሃገር ምስ መሻርኽትና ብምዃን ምሕጋዝ ዘኽለና ሃገራዊ ናይ መኸተ ትልሚ ኣዳሊና ኣለና።ብመሰረቱ ኣብ ምምጋብ እንስሳት ከምኡ’ውን ጥዕና ህፃውንቲ ብድምር ኣብ ምግቢ እዩ ከተኩር።ስለዚ ኣብዞም ከባቢ እዚኦም ሓገዝ ንምቕራብ መሻርኽቲ ክድልዩና እዮም።’’ኢሎም።
ፕሮግራም ምግቢ ዓለም/WFP/ ኣብ ደቡባዊ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ሕፅረት ማይ ኣብ እንስሳት ዘስዕቦ ሓደጋ ዘተሓሳስብ እዩ ክብል ኣብዝሓለፈ ዓርቢ መግለፂ ኣውፂኡ’ሎ።እቲ ሪፖርት ኣብ መንጎ እንስሳት ብምርባሕ ዝናበሩ ማሕበረሰባት ብምኽንያት ናይ መግሃጫ መሬት ጎንፂ ናይ ምፍጣር ዕድሉ ዝዓበየ እዩ ይብል።
ብመሰረት ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሃዝ ዩናይትድ ስቴትስ ረድኤት ብምቕራብ ኣብ ዓለም እታ ዝዓበየት ብሕታዊ ሃገር እያ።ኣብ ቀረባ ዝወፀ ፀብፃብ ፕሮግራም ምግቢ ዓለም ከምዝሕብሮ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ኣዋርሕ ልዕሊ 58 ሚሊዮን ዶላር ዘውፅእ ናይ ምግቢ ረድኤት ንኢትዮጵያ ሓጊዛ’ላ።


text:
Download the FREE SBS Radio App for a better listening experience
ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ሰላም ስለዝገበረት እቲ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ተነቢሩ ዘሎ ማዕቀብ ክለዓልን ንዘሕለፈቶ ቁጠባዊ ሓርጎጽጎጽ ካሕሳ ክወሃባ ብቐዳም ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ንዋዕላ ዉዱብ ሕቡራት ሃገራት ብቐዳም ሓቲቱ።
እቲ ኣብ 2009 ብባይቶ ጸጥታ ዉዱብ ሕቡራት ሃገራት ዝተነብረ ናይ ኣጽዋር ማዕቀብ፡ መንግስቲ ኤርትራ ንዕጡቓት ሶማሊያ ይሕግዝ እዩ ብዝብል ኮይኑ ዛጊት ኣይተላዕለን ዘሎ።
እዚ ንልዕሊ 9 ዓመታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተጻዕነ ማዕቀብ፡ ንሃገሩ ከቢድ ቁጠባዊ ሃስያ ከምዘውረደን ንህዝቡ ድማ ዘየድሊ ምክልባት ከምዘስዓበን ሚኒስተር ዑስማን ሳልሕ ገሊጹ።
“ኤርትራዊያን ነቲ ዘይተርፍ ምልዓል እቲ ማዕቀብ ጥራይ ዘይኮኑ ዝሓቱ ዘለዉስ እቲ ብሰንኪ እቲ ማዕቀብ ዝወረደ ዕንወትን ዝተኸስረ ዕድላትን ካሕሳ እዮም ዝሓቱ ዘለዉ።” ብምባል እቲ ናይ ኤርትራ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ንኣኼባ ዉዱብ ሕቡራት ሃገራት ተዛሪቡ።
ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ኣብ መደርኡ እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተጀሚሩ ዘሎ ናይ ሰላም ጉዕዞ ናይ ክልቲኤን ሃገራት ጸጋታት ናብቲ ዝድለ ቁጠባዊ ምዕባለ ክዉዕል ክግበር እዩ ኢሉ።
ነቲ “ዘይሕጋዊ ማዕቀብ” ዝበሎ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ኣባላት ዝኾና ሃገራት ብምስምስ ቅጥዕታት እቲ ማዕቀብ ከይለዓል መገዲ ይዓጽዋ ኣለዋ ኢሉ ከሲሱ።
እተን ዕንቅፋት ኮይነን ኣለዋ ኢሉ ዝኸሰሰን ሃገራት እንተዘይጠቐሰን’ኳ፡ ዲፕሎማሰኛታት ግና ኣመሪካ ብፈረንሳን ብሪጣንያን ተደጊፋ እቲ ማዕቀብ ንኽለዓል ኣብ ኤርትራ ሰብኣዊ መሰላት ክመሓየሽ ከምቅድመ ኩነት ክትጥቀመሉ እያ ትደሊ ይብሉ።
ናይ ኣመሪካ ስቴት ደፓርትመንት ተሓጋጋዚ ጸሓፊ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ቲቦር ናግይ ብ 12 መስከረም ኣብ ናይ ኮንግረስ ኣመሪካ ኣብ ዘስምዖ ቃል፡ ኣብዚ ቅሩብ ኣዋርሕ ኣመሪካ ኮነ ኢላ ምስ ኤርትራ ጽምዶ ክትገብር እኳ እንተፈተነት፡ እቲ ኣብ 2009 ዝተነብረ ማዕቀብ ንምእላይ ግዚኡ ኣይኮነን ክብል ተዛሪቡ ከምዝነበረ ይፍለጥ።
ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከምዝጽብጽብዎ፡ መሰል ሓሳብካ ምግላጽን ነጻነት ፕረስን ኤርትራ ካብ ዓለም ዝኸፍኤ ምኹኑ እዮም ዝገልጹ።
እቲ ናይ ኤርትራ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግና ብመንጽር እቲ ኣብ ዓለም ዓቢ ተቐባልነት ዝረኸበ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ክርኤ’ከሎ፡ ገለ ሃገራት ነቲ ማዕቀብ ክቕጽል ምድላየን ከምዘገረሞ ገሊጹ።


text:
መምህርን ጸሓፊ ዓምዲ ኢንተርነትን ዝኾነ ስዩም ተሾመ ኣብዚ እዋን’ዚ አበይ ከምዘሎ ክፍለጥ ከምዘይተኻእለ ተማጓቲ ድሕንነት ጋዜጠኛታት (CPJ) አፍሊጡ።
ወኪል እቲ ትካል ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ሙረቲ ሙቲጋ ስዩም ተሾመ ኣብዚ ሰዓት’ዚ ኣብ ኢንተርነት ብዘውጽኦም ጽሑፋት እናተፈልጠ ዝመጸን “ኢትዮ ቲን ታክ” ኣብ ዝተባህለ ዓምዲ ኢንተርነት ሓሳቡ ብድፍረት ዝገልጽ ምሁር’ዩ ክብል ገሊጽዎ።ንዓለምለኸን ናይ ውሽጢ ሃገር መሓውራት ዜና ርእይትኡ ብምሃብ’ውን ይፍለጥ ኢሉ።
ሓደ ካብቲ ስዩም ብተደጋጋሚ ርእይቶ ዝሃበሉ ጉዳይ ኣብ ሪዮ ኦሎምፒክ ኣእዳዉ ብምልዓል ናይ ተቓውም ምልክት ዘርኣየ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ ብዝምልከት ንጋዜጣ ኒዮርክ ዝሃቦ ርእይቶ’ዩ።
ትካል ተማጓቲ ደሕንነት ጋዜጠኛታት ምእሳር ስዩም ከምዘሻቀሎ ሚስተር ሙረቲ ሙቲጋ ገሊጾም።
ብኻልእ ዜና ሎሚ ሰዓታት ምሸት ቅድሚ ሕጂ ተአሲሮም ካብ ዝተፈትሑ ብዞን ትሸዓተ ዝፍለጡ ጸሓፍቲ ዓምዲ ኢንተርነት ዝኾነ ናትናኤል ፈለቀን ካልኦት ጸደቀ ድጋፌን፡አዲስኣለም ደስታ ዝተባህሉ ውልቀሰባት ተታሒዞም ከምዝተአስሩ ጠበቃ ናትናኤል አቶ አማሃ መኮንን ገሊጾም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ኣብ ሪዮ ኦሎምፒክ ናይ ማራቶን ውድድሩ ክውድእ ከሎ ክልተ ኣእዳው ብምጥማር ተቓውሞ ዘርኣየ ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ: ኣብዚ ሰሙን እዚ ኣብዋሽንግተን ዲሲን ከባቢኡን ኣብ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ንክኽበር ምስ ኣባላት ኮንግረስ ዩናይትድ ስቴትስን ዓለምለኸ መራኸቢ ብዙሃንን ተራኺቡ።
ኣትሌት ፈይሳ ሌሊሳ: ትማሊ ሰሉስ ኣብ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ኮንግረስ ኣብ ጉድያት ወፃኢ ኣቦ መንበር ንኡስ ኮሚቴ ጉዳያት ኣፍሪካ ክሪስ ስሚዝ ኣብ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊመሳልት ዘሕለፍዎ ሓድሽ ረቂቕ ውሳነ ዕላዊ ክኸውን ከሎ: ናይ ምስክርነት ቃሉ ሂቡ።
ኣብ ኢትዮጵያ ምርጫ 1997 ዓ/ም ስዒቡ HR2005 ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ረቂቅ ሕጊ ብኮንግረስ ዩናይትድ ስቴትስ ቐሪቡ ነይሩ።
ትማሊ ሰሉስ እውንኣብ ኮንግረስ ዩናይትድ ስቴትስ ናይ ወፃኢ ጉዳያት ንእሱ ኮሚቴ ጉዳያት ኣፍሪካ HR 16 ተባሂሉ ዝፅዋዕ ረቂቕ ናይ ውሳነ ሓሳብ ኣፋሊጡ’ሎ። ኣባልኮንግረስ ክሪስ ስሚዝ ነዚ ኣመልኪቶም ኣብ ዝ ሃብዎ መግለጺ: " እዚ ነቲ ቤት ምኽሪ ዘተሓሳሰቦ ንምዃኑ ብግልፂ ዝሕብር እዩ።ምንስቴር ጉድያት ወፃእን ቤተ መንግስቲ ዋይት ሃውስን ብተመሳሳሊ ይሓስብሉ ዘለውጉዳይ እዩ ዝብል ተስፋ ኣለና።እቲ ረቂቕ ሕጊ ብኽልቲኦም ፓርትታት ዝተደገፈ እዩ።እናብኣሰ ይመፅእ ዘሎ ፀገም ንምውጋድ እዩ ዕላማና።ንሕግዞ ዘለናሕድ ሕድ ገንዘብ ንዝጠመዩ ንምምጋብን ንዝሓመሙ ሕክምና ክረኽቡን እዩ።እዚ ገንዘብ እዚ ንወታደራዊ ጉዳይ ውዒሉ እንተድኣ ኮይኑ ክንምርምሮይግባእ" ኢሎም።
ኣባል ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ዝኾኑ ናይቲ ንኡስ ኮሚቴ ኣባል ኤሊየት ኤንግል፣ናይ ቴክሳስ ተወካሊን ኣባል ዴሞክራሲያዊ ፓርትን ኣልግሪን፣ሪፓብሊካዊ ማይክ ኮፍማንን ኣባል ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ኪት ኤሊሰንን ናይቲ ረቂቕ ሕጊ ተሓባበርቲ እዮም።
ኣባል ኮንግረስ ኣል ግሪን ብዛዕባ እቲ ረቂቕ ሕጊ "ኣብዚ ጉዳይ እዚ ስለ ዘርኣዩዎ መሪሕነት ንኣቦ መንበር ከመስግኖም እደሊ።እዚ ንኢትዮጵያዊያንን ኣገዳሲ ጉዳይ እዩ።እዚ ጥራይ ኣይኮነን፤ሰናይድልየት ንዘለዎም ኩሎም ሰባት እውን ኣገዳሲ እዩ፤እቲ ረቂቕ ንክሓልፍ ምስ ኣቦ መንበር ብቐረባ ክሰርሕ ምዃነይ ከረጋግፅ እደሊ" ክብሉ መብርሂ ሂቦም።
እቲ ረቂቕ ውሳነ ዕላዊ ክኸውን ናይ ምስክርነት ቃሎም ካብ ዝሃቡ ኢትዮጲያዊያን ሓደ ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ መደረ ኣስሚዑ ነይሩ።
ንሱ" ኣብ ኢትዮጵያ ኩነታት እናኸፍኡ እዮም ዝኸዱ ዘለው።ኣዚዩ ዘተሓሳስብ እዩ።ኣዚዩ ዘተሓሳስብ እዩ።መንግስቲ ኢትዮጵያ ንብዙሓት ሰባትኣሲሩ’ሎ።ሰባት ካብ ሃገሮም ክወፁ የግድዶም ኣሎ።ሰባት ካብ መንበሪ ከባቢታቶም እናተመዛበሉ ንፀገማት ይቃልዑ ኣለው።ነዚ ዝፍፅሙ ዘለው ድማነቲ ስልጣን ዝጨበጡ ንእሽተይ ቁፅሪ ናይ ዘለዎም ኣባላት ብሄር እዮም" ኢሉ።
ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ: ቅድም ክብል ኣብ ሪዮ ኣብዝሃቦ መግለፂ ኣብ ኬንያ ልምምድ ክገብር ምዃኑ ገሊፁ ነይሩ።
ትማሊ ኣብ ዝሃቦ ሪኢቶ ግን ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ልምምዱ እናገበረ ናብ ውድድር ጉያ ከምዝምለስ ሓቢሩ’ሎ።ምኽንያቱ ድማ ሓይልታት ፀጥታ ኬንያን ኢትዮጵያን ናይ ቀረባ ርክብ ስለዘለዎም ኣሕሊፎም ክህቡኒ እዮም ዝብል ስግኣት ስለዝሓደሮ ምዃኑ ሓቢሩ።
ዜግነቱ ቀይሩ ንዩናይትድ ስቴትስ ክወዳደር እንተኾይኑ ተሓቲቱ ኣብ ሃገሩ ሰላምን ለውጥን ተረጋጊፁ ንሃገሩ ወኪሉ ንምውድዳር ከምዝደሊ ገሊፁ’ሎ።
ኢትዮጵያ ካብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝለዓለ ናይ ልምዓት ሓገዝ ትረክብ።ኣብ ግጥም ፀረ ሽብር እውን መሻርኽቲ ዩናይትድ ስቴትስ እያ።
ኣብ ኣተሓሕዛሰብኣዊ መሰላትን ህንፀት ዴሞክራስን ብኮንግረስ ይኹን ብምምሕዳር ኦባማ በሊሕ ነቐፌታ ክቐርባ ፀኒሑ’ሎ።


text:
ዲፕሎማስያዊ ምንጭታት ኣሜሪካ፣ዕላማ ሚስተር ኬርይ ዴሞክራስያዊ ምዕባለን ሰብኣዊ መሰላትን ንምትብባዕ ምኳኑ ይጠቅሱ።እቶም ምንስትር ወፃኢ፣ነታ ኣህጉር ናብ ዝሓሸ ብርኪ ከብፅሑ ይኽእሉ‘ዮም ምስዝባሃሉ መናእሰያት‘ውን ክራኸቡ መደብ ኣለዎም።
ናይ ኢትዮዽያ መገሸኦም ግና ንጉዳይ ደቡብ ሱዳን ቆላሕታ ዝህብን ምስ መራሕቲ ሱዳን ከምዝራኸቡን እቲ ዜና ይሕብር።
ብዘይካ‘ዚ ጆን ኬርይ፣ምስ ቀ/ሚ ሃይለማርያም ደሳለኝን ምስ ምንስትር ወፃኢ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖምን ተራኺቦም ክላዘቡ‘ዮም።
መገሻ ምንስትር ወፃኢ ኣሜሪካ ጆን ኬርይ፣ትሻዓተ ጋዜጠኛታት ቅድሚ መዓልታት ድሕሪ ኣብ ኢትዮዽያ ምእሳሮም ተጋጢሙ‘ሎ።
ናይ‘ቶም ጋዜጠኛታት ምእሳር ንመራሕቲ ኢትዮዽያ ከልዕሉሎም እንተኾይኖም መልሲ ዝሃቡ ጆን ኬርይ፣ኣሜሪካ ንምስረታ ዴሞክራስያዊ ስርዓትን ናፃነት ፕረስን ዘለዋ ፅኑዕ መርገፂ ኣብ ቦትኡ‘ዩ ዘሎ ኢሎም።


text:
ምርቓ ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያት ‘ምበር ኣብ ፖለቲካስ ምቓረት የብሉን።
ማሕበራዊ ጉዳያት ሓደ ክፋል ምናልባት’ውን ዝዓዘዘ ካብ ዕለታዊ ህይወትና ዝሕዝ ክፍሊ’ዩ። ጥዕናና ባህልና ሃይማኖትና ከኣ ኣብ’ዚ ዓውዲ’ዚ ዮም ዝሕቆፉ። ኣብ ዝተፈላለዩ ሕብረተ-ሰባት ምስናቶም ድሕረ ባይታን ምዕባለን ዝኸይድ ወይ ዝግለጽ ገዛኢ ዝኾነ ኣወንታዊ ባህልታት ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ኤርትራ ኣብ ኩለን ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ኤርትራ፡ ብዕድመ ንዝሸምገሉ፡ ብሕማም ንዝደኸሙ፡ ሓብሓቢ ስኢኖም ንዝዘኽተሙ ብሓሳብ፣ ብጉልበት፣ ብገንዘብ፣ ብዓይነት ከክንዲ ዝዓቕምኻ ምሕጋዝ ከም ንቡር ዝተወስደ ካብ ሃብታም ክብርታትና’ዩ። ንመራሕቲ ሃይማኖት፡ ብዕድመ ንዝዓብዩኻ፡ ንወለዲ ፍልጠት ማለት መማህራን ምኽሮም ክትሰምዕ፡ መንገዲ ቀዳምነት ንዓታቶም ከተሕልፍ፡ ተሲእካ ኮፍ ከትብሎም፡ ማይ ከተሕጽቦም ኮታ ክትእምዘዞም ዘደንቕ ዘይኮነ ልሙድ ተግባር’ዩ። ካብ’ዚ ኩሉ ኣወንታዊ ተግባራት ትረኽቦ መኽሰብ ድማ ምርቓ’ዩ። ምርቓ ኣብ ባህልናና ሃይማኖትናን ብዘለዎ ክቡር ቦታ ሕልናዊ ዕግበት ይበካ፡ ዝያዳ ጽቡቕ፡ ምስጉን ስራሕ ክትሰርሕ ድማ የተባብዓኻ። ክልተ መንእሰያት ብቃል ኪዳን ክጻመዱ እንከለው ብተመሳሳሊ መጻኢ ዕድሎም ስኒት ዘለዎ ማሕበራዊ ህይወት ክኾነሎም፡ ፈረይትን ጸገይትን ክኾኑ ብምምናይ ብቤተ-ሰብ ብመራሕቲ ሃይማኖት ይምረቑ …ወዘተ። እዚ ሓደ ካብ ክዕቀብ ዘለዎ ኣወንታዊ ባህላውን ማሕበራውን ክብርታትና’ዩ።
ምርቓ ኣብ ዓውዲ ፖለቲካን ብፖለቲካዊ ውድባት ክስረሓሉ ግን ልሙድ ኣይኮነን። ቦትኡ ኣይኮነን። ምቓረት ድማ የብሉን። ኣብ ባህላውን ማሕበራውን መዳያት ምርቓ ንጽቡቕ ተግባር ዝወሃብ ሞሳን፡ መግለጺ ሰናይ ትምኒት’ዩ። ፖለቲካዊ ውድባት፡ ብግልጺ ብሓልፍነት ብንቕሓት ክብልዎ ዘለዎም ግን ብኣንጻሩ’ዩ። ናይ ብሓቂ ህዝባውነት፣ ናይ ብሓቂ ደሞክራስያውነት፣ ናይ ብሓቂ ሕጋውነት ወኒኖም፡ ክብሪ፡ መሰልን ረብሓን ብዙሓትን ውጹዓት ማእከል ገይሮም፡ መሰረታዊ ፖለቲካዊ ለውጢ ከምጽኡ ዝቃለሱ ውድባት፡ ካብ ናይ እከለ ናተይ ዕላማ ወይ መደብ-ዕዮ ንህዝቢ ይጠቅም፡ ናይ እከለ ሃገራዊ ሰላም፣ ደሞክራሲ፣ ፍትሒ፣ ልምዓት ዘረጋግጽ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ንውሑዳት ዝጠቅም፡ ንብዙሓት ዘግልል ዘጋፍዕ፡ ንኲናትን ድኽነትን ዝዕድም ኣረኣእያ’ዩ። ትምክሕታዊ’ዩ። ጸቢብ’ዩ። ተበላጺ’ዩ ዝብል ሓይሊ ሓሳብ ዝሰረቱ፡ እሩም ደርባዊ ፍሕፍሕ ክካየድ ወይ ኣስተምሃሮ ክወሃብ’ዩ ትጽቢት ዝግበር። ክኾነልና ንምነ ወይ ክኸነልኩም ንምነ ዘይኮነ፡ ኣብ ዝሓዝካዮ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ ኣማራጺ፡ ዝሓንጸጽካዮ ስትራተጂ፡ ፖሊሲ፡ ግብራዊ መምርሒታትካን ባህሊ ስራሕካን ተኣማሚንካ፡ ከምዝን ከምዝን ክንገብር ኢና ስለዚ ህዝቢ ፖለቲካዊ መደብ-ዕዮና ኣንቢብካ ኣጽኒዕካ ሰዓበና ዝብል መልእኽቲ’ዩ ክመሓላለፍ ዘለዎ።
ነዚ ሓሳብ’ዚ ከልዕል መበገሲ ዝኾነኒ፡ ካብ ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት፡ ኣብ ጉባኤ ናይ ውድባት ዝተኸታተልክዎ፡ ፖለቲካዊ ትሕዝቶኡ ዝደኸመ ሓፈሻውነት ዝዓብለሎ ዝስማዕ ምምጉጓስ፡ ብልቢ ሰናይን ዓወትን ዘይተደሊ እናሃለኻ ዕውት ጉባኤ ክኾነልኩም ንምነ ዝብል፡ ናይ መብዛሕቲኦም ካብ ዓሰርተ መስመር ዘይበዝሕ ምርቓ ‘ምበር ፖለቲካዊ መግለጺ ናይ ሓደ ውድብ ኢልካ ክትወስዶ ዘየድፍ፡ አረ ዘሕፍር መልእኽቲ’ዩ። ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ጉባኤ ዝለዓለ መድረኽ ’ዩ። ሕጋውነት ዘይለበስካ እንተጸኒሕካ ሕጋውነት ትለብሰሉ፡ ሕጋውነት ለቢስካ ኣብ ዕላማታትና ንጽሩነት ይጎድለካ ብጣሕመሽመሽ ትኸይድ እንተጸኒሕካ ተስተኻኽለሉ፣ ዓቕሚ ዝሰኣኑ ወይ ስነ-ምግባር ዝጎደሎም፡ ከምኡ’ውን ሞትን ካልእ ምኽንያትን ንዝተፈልዩ ኣመራርሓ ትትከኣሉ፣ ኣብ ኣሰላልፋ ሓይልታት ፍሉይ ሚዛናት ተንብረሉ፡ ምስ መን ብስትራተጂካዊ ዕላማ ሓቢርካ ክትሰርሕ ከም ዘለካ፡ ምስ መን’ከ ብስልታዊ ግዝያዊ ዕላማ ክትዛማድ ከም ዘለካ ተነጽረሉ ዝዓበየ ሕጋዊ መድረኽ’ዩ።
ስለዚ ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ጉባኤ ንምግባር ክውስን እንከሎ፡ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዘይስገር ረቛሒታት ኣብ ጸብጻብ ዘእተወ ክኸውን ኣለዎ። ኣብ ጉባኤኡ ኣብ መኽፈቲ ተረኺቦም ናይ ደገፍ መግለጺ ክህቡ ዝዕደሙ ይኹኑ ብምሉእ ዝሳተፉ መሓዙት ፖለቲካዊ ውድባት ብተመሳሳሊ፡ ዝዕደምሉ ዘለው ምኽንያት ጸበል ጠዓሙልና ወይ መርቑልና ዘይኮነ፡ እቲ ጉባኤ ዝገብር ዘሎ ውድብ ንዘለውዎ ኣወንታዊ ጎኒ ብምትብባዕ፡ ንዘለውዎ ሕጽረታት ከኣ ንምእራም ዝሕግዞ ሓሳባት፡ ከምኡ’ውን ኣብዝን ኣብዝን ዝጸንሓኩም መርገጻት እንተደኣ ኣስተኻኺልኩም ብዝለዓለ ወይ ብዝተሓተ መሰማምዒ ነጥብታት ምሳኹም ሓቢርና ክንሰርሕ ድልዋት ኢና ዝብል ንጹር መልእኽቲ ዝመሓላለፈሉ’ዩ ክኸውን ዝግባእ።
ኣነ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ኣብ ዝተኸታትልክዎ ጉባኤ ናይ ብዙሓት ፖለቲካዊ ውድባትና ከም ዝተዓዘብክዎ ግን፡ እቲ ጉባኤ ዝገብር ዘሎ ውድብ ብዘይካ መሪሕነት ኣብ ምምራጽ፡ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ-ዕዮ ሕገ-ህንጻኡ፣ ክኽተሎ ዘለዎ ስትራተጂን ስልትን፣ ካብ’ዚ ተበጊሱ ኣብ ኣሰላልፋ ሓይልታት ፈታዊ ጸላኢ ተወላዋሊ ወይ ማእከል ሰፋሪ ዝብል ዝተነጸረ ፖለቲካዊ ሚዛናት ዘንብረሉ ኮይኑ ኣይረኸብክዎን። ብመብዛሕቲአን ፖለቲካዊ ውድባት ዝቐርብ ናይ ደገፍ መግለጺ ድማ፡ ነቲ መድረኽ ዝምጥን ግዜ ወሲድካ ዝተደኽመሉን ረዚን ፖለቲካዊ መልእኽቲ ዝሓዘለን ዘይኮነ፡ ስለዝተዓደምካ ኣይመጻእካን ወይ ገለ ኣይበልካን ከይትበሃል ኢልካ ዝበሃል ንፖለቲካዊ መትከላዊ ዝምድናን ምትእስሳርን ዝጽውዕ ዘይኮነ፡ ማሕበራዊ ዝምድና ንምሕላው ዝመስል ሓፈሻዊ ዝኾነ ኣቀራርባ ዘለዎ መልእኽቲ ኮይኑ’የ ረኺበዮ።
ብናተይ ገምጋም መለለዪ ፖለቲካዊ ውድባት ፖለቲካዊ መትከላት’ዩ ክኸውን ዝግባእ። ዝምድና ክምስረት እንተኾይኑ’ውን ካብኡ ካብ’ቲ መትከላት ክብገስ ኣለዎ። ድሕነት ህዝብን ሃገርን ቅድሚ ኩሉ እናጨራሕካ፡ ንዕኡ ዘገልግል ፖለቲካዊ መርገጽን ግብራዊ ንጥፈታትን እንተዘይብልካ ግን ብላሽ’ዩ። ናብ ጉባኤ ዝቐርብ ናይ ደገፍ መግለጺታት ዕውት ጉባኤ ክኾነልኩም ንምነ፡ ኣብ ምንታይ ዝተሰረተ ከይተነጸረ ምሳኹም ሓቢርና ክንሰርሕ ድልዋት ምዃና ንገልጸልኩም ዝብል ንመሰረታዊ ደርባዊ ባህሪኻን ናይ’ቲ ውድብን ኣብ ግምት ዘየእተወ ሰናይ ድሌት፡ ከምኡ’ውን እቲ ጉባኤ ዝገበረ ውድብ ኣብ ፖለቲካዊ ውሳኔታቱን ደምዳሚ መግለጺኡን ጉባኤና ምስ ኩሎም መሓዙት ውድባት ሓቢሩ ክሰርሕ ወሲኑ ዝብል ሓፈሻዊ መልእኽቲ ምምሕልላፍ ዝተለምደ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ ተግባር ግን የለን። ኣብ ተግባር ዘይትርጎመሉ ምኽንያት ድማ ናይ መትከል ንጹርነትን ልባዊ ድልውነትን ስለዘየለ’ዩ። እቲ ዓዳማይ ኮነ ተዓዳማይ ኣብ ፖለቲካዊ መዳያት ክበሃሃሉ ብልቢ ክደጋግፉ ኣሚኖም ዘይኮነ ቃልዓለማዊ ዓዳምን ተዓዳምን ኮይኖም ስለዝራኸቡ፡ ትሕዝቶ ናይ’ቲ መልእኽቲ ጸበል ጠዓሙልና ወይ መርቑልና ክመስል ባህሪያዊ’ዩ። ምርቓ ግን ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያት ‘ምበር ኣብ ፖለቲካስ ምቓረት የብሉን’ሞ ፖለቲካዊ ውድባትና እንተዝእረማሉ ዝብል መልእኽቲ ንምምሕልላፍ ‘የ።
ሓጎስ ብርሃነ ካብ ሆላንድ
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 07-02-2018


text:
ደቡብ ኣፍሪካዊት ኤንኮሳዛና ድላሚኒ-ዙማ ኣዶ መንበር ኮምሽን ሕብረት ኣፍሪካ ኮይነን ተመሪፀን።እተን ምንስቴር ጉዳያት ውሽጢ ሃገር ደቡብ ኣፍሪካ ትማሊ ሰንበት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝተኻየደ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ንቶም ኣብስልጣን ዝፀንሑ ጋቦናዊ ዣን ፒንግ ስዒረንኦም።
ድላሚኒ-ዙማ ድሕሪ ዝተኻየደ ኣርባዕተ ዙሪያ ምርጫ ስለዝሰዓራ ነቲ ዝለዓለ ስልጣን ሕብረት ኣፍሪካ ክርከባ እየን።ኣብ ዋና ቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ ብዝተኻየደ ምሽጥራዊ ምሃብ ድምፂ እተን ደቡብ ኣፍሪካዊት 37 ድምፂ መራሕቲ ኣፍሪካ ብምርካብ ስዒረን ኣለዋ።ንምስዓር ልዕሊ ክልተ ሲሶ ድምፂ የድሊ።
ድላሚኒ-ዙማን ኣቦ መንበር ኮምሽን ሕብረት ኣፍሪካ ኮይኖም ዝፀንሑ ዣን ፒንግን ኣብዝሓለፈ ጥሪ ኣብዝተኻየደ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ነቲ ሓላፍነት ተወዳዲሮም ሓዲኦም ንምስዓር ዘድልዮም ድምፂ ኣይረኸቡን ነይሮም።
ብኻሊ ዜና ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኣከቡ መራሕቲ ኣፍሪካ ናይ ሕብረት ኣፍሪካ ናይዚ ዓመት ባጀት 280 ሚሊዮን ዶላር ንክኸን ኣፅዲቖም።እቲ ጉባኤ ሎምሽት ክዛዘም እዩ።


text:
እቲ ግድብ ኣብ ሞንጎ ክልተ ጎቦታት‘ዩ ዝርከብ።ብፀጋማይ ኢድ ካብ ዘሎ ጎቦ ናብ‘ቲ ካልእ ወገን ብመኪና ንምብፃሕ ክሳብ 15 ደቃይቅ ይወስደልካ። ክሳዕ ክንደይ ገዚፍ ከምዝኾነ ክትግምት ትኽእል ኢኻ ትብል ማርታ።
ኣብ ጥቃ እቲ ምንጪ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝኾኑ ተርባይናት ዝትከለሉ ግድብ፣ኣብያተ ፅሕፈት፣መንበሪ ሰራሕተኛታት፣ኣብያተ-ብልዒ ይርከቦ።ካብ‘ቲ ካልኣይ ጎቦ ናብ‘ዚ ስፍራ‘ዚ ንምብፃሕ ድማ ካልእ 10 ደቂቃ ይወስድ። ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ህንፀታት ዝካየደሉ ስፍራ‘ውን‘ዩ።
ፋብሪካ ስሚንቶ፣መሳርሓትን ንህንፀት ዘድልዩ ናውቲን መኻዚኖታትን ኣለው ኣብ‘ቲ ከባቢ።እቲ ዝማረኽ ማይ ዝድቅሰሉ ስፍራ፣ካብ ሓደ ጫፍ ናብ ካልእ ጫፍ ክሳብ 2 ሚእቲ ኪ/ሜ፣ንጎኒ ድማ 1, 700 ሜትሮ ከምዝኸውን‘ውን ትገልፅ ማርታ።ቁመቱ ድማ ሚእቲን ሓምሳን ሜትሮ።
ዝተፈናቀሉ ወይ ናብ ካልእ ስፍራ ዝጋዓዙ ሰባት ኣይራኣኹን።ምኽንያቱ ጉዕዞና ናብ‘ቲ ግድብ ዝህነፀሉ ብቀጥታ ዝወሰደናን ድሕሪ ዑደትና ናብ ዝመፃናሉ ስፍራ ዝመለሰናን ኩነታት‘ዩ ነይሩ።እዚ ማለት፣ኣብ መንገዲና ካብ መኪና ውርድ ኢልና፣ህይወት ሰባት ተፀልዩ እንተኾይኑ ንምፍላጥ ንክነዘራርብ ዕድል ኣይነበረናን።
ዳሓር ዝሰማዕናዮ፣ኣስታት ሰለስተ ሽሕ ሰባት ካብ‘ቲ ከባቢ ከምዝተላዓሉን ኣብ ካልእ ከምዝሰፈሩን‘ዩ።ግን ብዛዕባ‘ቲ ሰፈራ ዝገለፀልና ወገን የለን።ከምኡ ኮይኑ‘ውን ኣብ ጥቃ‘ቲ ግድብ ዝርከባ ቁሸታት ዝነብሩ ሰባት ሎሚ‘ውን ሪኢና ኢና ትብል ማርታ ቫንዴር ውልፍ።


text:
(ድወት)
ሕዚ ውድብ ህወሓት በፂሓቶ ዘላ ፖለቲካዊ ኩነታት ኮነ ህወሓት ዝመርሖ መንግስቲ ኣጋጢምዎ ዘሎ ፀገም ብኣውርኡ ካብ ጥሕሰት ኣሰራርሓታት ዝብገስ ምዃኑ ነቲ ኣብ ሻብዓይ ውድባዊ ኮንፈረንስ ዝወፅአ ገምጋም ርኢኻ ምግንዛብ ይከኣል። ጥሕሰት ዝተፈላለዩ ኣሰራርሓታት ፖለቲካዊ ምዝሕሓል ክፍጠር፣ ዋኒን ኣመራርሓ ኣብ ክንዲ ኣብ ጉዳይ ህዝቢ ዝኾን ኣብ ጉዳይ ባዕሉ ከድህብ፣ ብኡ ድማ ቁጠባ እታ ዓዲ ከም ሽንቲ ግመል ንድሕሪት ከኸይድ፣ ማሕበራዊ ምዕባለ ብሓፈሻ ክጉተትን ዝተጀመሩ ፅቡቓትን ተብሃግትን ለውጥታት እውን ክኹለፉን ምኽንያት ኮይኑ።
ኣብቲ ውድብ ብዝልዓለ ዲሲፒሊን ዝትሓዙ ኣሰራርሓታት ኣለዉ። ካብ ትማሊ ክሳብ ዕለት ሎሚ፤ ሓፈሻዊ ቅኒት ህንፃ እቲ ውድብ፤ ኣካላት ኣመራርሓ ሕዚ እውን ብመንፈስ ተጋዳላይነት ክሰርሑን ኣብ ነብሲ ወከፍ ስድሮም ቃል በረኻ ገዲፎምዎም ዝመፁ ብፆቶም ክሓስቡን ዝገብር እዩ። ፍፁም ህዝባዊነት ንፁር መስመራዊነት ክትላበስ ዝገብር እዩ መረባን ናሕስን ቃስታን መሮን እቲ ውድብ። እዚኣ ሳላ ዝኾነት እውን እዩ ትማሊ እኳ ኣብቲ ንምሕሳቡ ዝኸብድ እዋን ስዒሩ ዝወፀን ድሓር እውን ዓዲ ዘቕነዐን።
እዚ ዓብዪ ክብሪ ውድብ እዚ ስኽ ኢሉ ኣብ ልቢ ሰባት ዝቦቖለን ከምዋዛ ዝመፅእን ዘይኮነስ ከምዚ ዝበለ ስብእና ክተማዕብል ዝገብር ስኑድ፣ ዝተፀንዐ፣ ኣብ ዕለታዊ ህንፀት ዝተመርኮሰን ዓብዪ ግምት ዝውሃቦን ኣሰራርሓ ስለዝነበረ እዩ። ጅግና ጅግና ኮይኑ ኣይፍጠርን፤ ዘጀግን መስርሕ እዩ ጅግና ዝገብሮ። ህዝባዊነት ዝተላበሰ ኣመራርሓ ብሓመዱ ኣይኮነን ዝርከብ፤ ከምኡ ከኸውን ዝገብር ፖለቲካዊ ባይታ ክህልዎ እንተሎ እዩ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ባይታን ህዝብን ኮይኑ እውን ፅቡቕን ህዝባውን ዘይክኸውን ይክእል እዩ። የግዳስ ናብ መስርሕ ክኣቱ እንተሎ እዩ ናይ ለውጢ ኣካል ዝኸውን። ንሱ ኣሰራርሓ ይብሃል። እዚ እንትጥሓስ እዩ እምበኣር ጉዕዞ ቁልቁል ዝተቐልቀለ። ትግራይ ክሓልፈላ ኣብ ዝጀመረትሉ እዋን ብዝገርም ኩነታት ናብ ማንም ዘይፅበዮ ቁልቁለት ዝወስድ መንገዲ ዝተተሓሓዝናዮ እምብኣር እዚ ኣብ ኣሰራርሓ ዝተፈፀመ ጥሕሰት እዩ። ኣብ ዲስፒሊን እቲ ውድብ ዘጋጠመ ክፍተት እዩ።
ስለዚ ካብ ሻብዓይ ኮንፈረንስ ህወሓት ቀፂሉ ንታሕቲ ይወርድ ኣብ ዘሎ መድረኽ፤ ጥሕሰት ኣሰራርሓ ኣብ ዘርኣዩ ኣካላት፣ ኣብ ዝተርኣየሎም ሴክተራትን ፍፃመታትን ዓብዪ ትኹረት ክገብር ኣለዎ። ኣብዚ ዝግበር ዘየናሕሲ ገምጋምን ንዕኡ ስዒቡ ዝመፅእ ናይ ኣወዳድባ ምትዕርራያትን ሓደ ዝላ ንቕድሚት ክከውን ዝኽእል እዩ።
ሕዚ እውን ኣሰራርሓታት ይርኣዩ። ገምጋማት ነዚ ማእኸል ገይሮም ይኺዱ። ኔት ወርክ ብባዕሉ ፀገመ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ። ኔትወርክ ክትዝርግሕ ዝፈቅድ መስርሕ እዩ ፀገም ዝፈጥር። እዚ ፈቲሉ ዘውፀአ ገምጋም ክኸውን ኣለዎ።
ንዛተየሉ!


text:
ኣብ ከተማ ባህር ዳር ንህይወት ብዙሓት ሰባት ዘጥፍአ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን ናይ ኮንስታብል ፈቃዱ ናሻ ተግባር መቕተልቲ ንልዕሊ ሓደ ስዓት ከምዝፀንሐ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ፖልሲ ክልል ኣምሓራ ምኽትል ኮማንደር ዋለልኝ ዳኘው ገሊፆም።
እቲ ተግባር ዝተፈፀመ ምሽተ ስለዝነበረን እቲ ከባቢ ዱር ስለዝኾነን ነቲ ገበነኛ ንምቁፅፃር ከቢድ ከምዝገበሮ ኮማንደር ዋለልኝ ይገልፁ።
መብዛሕቲኦም ኣባላት ፖሊስ መጀመርታ እቲ ገበን ንዝተፈፀመሉ ከባቢ ኸቢቦም ስለዝነበሩን ንሱ ድማ ስለዘምለጠን ፊት ንፊት ንዝረኸቦም ሰባት ይወቅዕ ነይሩ ኢሎም።
ኣብ መኽዘን ኣትዩ ብረት ክዕጠቕ ከሎ ዝቆፃፀር ኣሰራርሓዶ ኣይነበረን ንዝብል ሕቶ ምኽትል ኮማንደር ዋልለኝ።’’ኣሎ።ናይ ብሓቂ እቲ ሓደ ከም ጥፍኣት ተግይሩ ዝውሰድ ዘሎ እዚ እዩ።ሓደ ኣባል ፖሊስ ካብ ስራሕ ወፃኢ ብረት ተዓጢቑ ኣብ ከተማ ክንቀሳቐስ የብሉን።ከምዚ ክገብር ከሎ ተኸታቲሎም ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ዘይወሰዱ ኣባልት ኣመራርሓ ፖሊስ ስጉምቲ እናተወሰደ ይርከብ።’’
ክሳብ ሎሚ 22 ኣባልት ፖሊስ ፌደራልን ክልልን ከምኡ’ውን ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሓይልታት ፀጥታን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም ጉዳዮም እናተፃረየ ከምዝርከብ ወሲኾም ሓቢሮም።
እቲ ተግባር ምስ ናይ ብሄር ፍሊሊ ዝተኣሳሰረ ከምዝኾነ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝውረ ግን ‘’ተራ ወረያ ወረ እዩ’’ ኢሎም።እዚ ውልቀሰብ እዚ ከም ውልቀሰብ እምበር ንዝኾነ ይኹን ብሄር ዝውክል ኣይኮነን ኢሎም።
ነቲ ጭፍጨፋ ንምንታይ ከምዝፈፀሞ ንምፍላጥ ንሱ ብህይወት ክህሊ ነይሩዎ ዝበሉ እቶም ምኽትል ኮምናደር እንተኾነ ግን ንመንነት እቲ ፖሊስ ብዝርዝር ብምፅናዕ ከም ትካል ክምሃረሉ ከምዝኽእል እውን ሓቢሮም።ናይ ፌደራልን ናይ ክልልን ናይ ሓባር መርማሪ ጉጅለ እውን ተጣይሹ’ሎ ኢሎም።
ብዝበፅሐ ሓደጋ ህይወቶም ንዝስኣኑ ኣባላት ስድራ ናይ ገንዘብ ካሕሳ ንምሃብ ምንቅስቓስ ከምዝተጀመረ’ውን ወሲኾም ሓቢሮም።
ቁፅሪ ናይ ዝሞቱ ሰባት ክሳብ 25 ከምዝበፅሕ ህይወቶም ናይ ዝስኣኑ ገለ ኣባላት ስድራ ይግምቱ።ምኽትል ኮማንደር ዋለልኝ ከምዘረጋገፅዎ ግን ነቲ ቐታሊ ሓዊሱ ናይ ዝሞቱ በዝሒ 13 ሰባት ጥራሕ እዮም።
ፍቕረኛ ዓርኪ እቲ ቐታሊ ዝነበረት ውልቀሰብ እውን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ፖሊስ ከም እትርከብ ኣረጋጊፆም።


text:
ቀዳማይ ሚኒስትር ጣሊያን ጁሴፔ ኮንቴ ዕላዊ ዑደት ስራሕ ንምክያድ ሎሚ መዓልቲ ኣዲስ ኣበባ ኣቲዮም
ኣዲስ ኣበባ፣ 01 ጥቅምት፣ 2011 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ቀዳማይ ሚኒስትር ጣሊያን ጁሴፔ ኮንቴ ዕላዊ ዑደት ስራሕ ንምክያድ ሎሚ መዓልቲ ኣዲስ ኣበባ ኣቲዮም።
ጁሴፔ ኮንቴ፥ ዓለም ለኻዊ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ እንትበፅሑ ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድን ካልኦት ሰበ ሰልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያን ድሙቕ ኣቀባብላ ገይረሙሎም ኢዮም።
እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ብመሰረት ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ ዘቕረብሎም እንግዶት እዮም ናብ ኢትዮጵያ ዝመፅኡ ዘለዉ።
ብመሰረት እዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝህልዎም ናይ ክልተ መዓልታት ፃንሒት፥ ምስ ዶክተር ኣቢይን ካልኦት ላዕለዎት ሰብ መዚ ፌዴሪኢን ብምርኻብ ከምዝዛተዩ ተሓቢሩ።
እቲ ዘተ ኣብ ክልቲኣዊ ንግዲ፣ ኢንቨስትመንትን ካልኦት ተዛመድቲ ዛዕባታትን ዘድህብ እንትኸውን፥ ኣብ መወዳእታ ኣብ ክልቲኣዊ ሰነድ ስምምዕ ከምዝፈራረሙ ተገሊፁ።


text:
ምዕራፍ ሓደ
እቲ እንኮ መምህር
“ኰነ ድማ፡ ኣብ ሓንቲ ስፍራ ኺጽሊ ጸኒሑ፡ ምስ ወድኤ፡ ሓደ ኻብ ደቀ መዛሙርቱ፥ ጐይታይ፡ ከምቲ ዮሃንስ ንደቀ መዛሙርቱ ዝመሃሮም፡ ምጽላይ ምሃረና፡ በሎ።” (ሉቃ 11፣1)
ደቀ መዛሙርቱ ምስ ክርስቶስ ኢዮም ኔሮም፡ ኪጽሊ ‘ከሎ ድማ ርእዮሞ ኢዮም። ኣብ መንጐ ብጋህዲ ምስ ህዝቢ ዝነብሮ መስተንክራዊ ህይወቱን ምስጢራዊ ናይ ጸሎት ህይወቱን፡ ጽኑዕ ምትእስሳር ከምዘሎ ተረዲኡዎም ኢዩ። ከምኡ ገይሩ ዝጽሊ የልቦን ብምባል ከኣ፡ ሓለቓ ጥበብ ጸሎት ምዃኑ ተኣሚኖሞ ኢዮም። ስለዚውን፡ “ጐይታይ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ክብሉዎ ናብኡ መጺኦም። ድሕሪ ገለ ዓመታት ድማ፡ ካብ ኵሉ ዝመሃሮም ትምህርቲ ፡ ከምትምህርቲ ጸሎት ገይሩ ዝባረዀምን ዘደነቖምን ከምዘየልቦ ከምዝገለጹ ኣየጠራጥርን።
ሕጂውን፡ ኰነ ድማ፡ ኣብ ሓንቲ ስፍራ ኪጽሊ፡ ደቀመዛሙርቱ ምስ ርኣዩዎ፡ ተመሳሳሊ ሕቶ ብምቕራብ፡ “ጐይታይ፡ምጽላይ ምሃረና?” በሉ። ኣብ ክርስትያናዊ ህይወትና ኣብ እንዓብየሉ፡ ከምቲ ጐይታና ምእንታና ከይቋረጸ ክሓስብን ብእምነት ክጽሊን ገይሩ ኣዝዩ ፍትው ነገር ከምዘየልቦ ንርዳእ። ከም ንክርስቶስ መሲልና ምእንቲ ካልኦት ጸሎት ምግባር ገይሩ ንእግዚኣብሄር ዝስሕቦ ነገር እውን የሎን። እሞ! ክጽሊ ክንርእዮ ‘ከሎና፡ ከም ናቱ ገይሩ ዝጽሊን ዝምህርን ከምዘየለ ክንዝክር ‘ከሎና፡ ንሕና እውን ልክዕ ከምደቀ መዝሙርቲ፡ “ጐይታይ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ብምባል ክንሓትት ንብሃግ። ንሱ መን ምዃኑ፡ ንሱ ዘለዎ ቦታ፡ ንሱ ከመይ ናትና ምዃኑን ንሱ ብኸመይ ህይወትና ምዃኑን ክንሓስብ ‘ከሎና ድማ፡ ብርእሰ ተኣማንነት ንሓቶን፡ ንሱውን ናብኡ ኣጸቢቑ የቕርበና፡ ከም’ቲ ንሱ ዝጽልዮ ገይሩ ከኣ፡ ንዓናውን ይምህረና።
ንዑናይ ንኺድ ኣሕዋት! እቲ ብሩኽ ጐይታ፡ ነቶም ጥበብ ጸሎትን ልማኖን ክንመሃር ብልቢ እንብህግ፡ ወትሩ ቤት-ትምህርቱ ክፉት ገይሩ ይጽበየና ኣሎ’ሞ፡ ስምና ነመዝግብ? ከምቲ ቀዳሞት ዚበሉዎ፡ ንሕናውን ንመምህርና፡ “ጐይታይ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ንበሎ። ነዚ ልማኖና ቃል ብቓል ኣብ እነስተንትነሉ ድማ ብምልኣት ክንርድኦ ኢና።
“ጐይታይ፡ ምጽላይ ምሃረና?” እወ! ምጽላይ። ነዚ ኢና ብርግጽ ክንመሃሮ እንደሊ። ዋላ’ኳ እቶም ብግቡእ ክዛረቡ ዘይኽእሉ ህጻናት እውን ጸሎት ክገብሩ እንተ ኸኣሉ፡ ግና ብተመሳሳሊ ሰብ ክፍጽሞ ዝግባእ እቲ ዝለዓለን ዝተቐደሰን ኣገልግሎት ምዃኑ ንፈልጥ ኢና። ምስቲ ብዓይንና ዘይንርእዮ ቅድስተ ቅዱስን ዝግበር ርክብ ድማ ኢዩ። ኵሉ መለኮታዊ ስልጣን፡ ኣብ ኢድ ጸሎት ይርከብ። ጸሎት፡ ቀንዲ መርኣዪ እምነት፡ መመሓላለፊ በረኸት፡ ምስጢር ሓይልን ህይወትን ድማ ኢዩ። ንውልቅና ጥራይ ዘይኰነ፡ እኳ ደኣ ንኻልኦት፡ ማለት ንማሕበርን ንዓለምን ክንብል፡ እግዚኣብሄር፡ ንዕኡን ንሓይሉን ክንረክብ ንጸሎት ኣሕሊፉ ሂቡ ኢዩ።
ተስፋታት ክፍጸም፡ መንግስቲ ክመጽእን ክብሪ እግዚኣብሄር ብምልኣት ክገሃድን ክንጽሊ ይግባእ። ነዚ ቅዱስ ዕዮ ንምፍጻም ግና፡ ዘይብቑዓትን ሃካይትን ኢና። መንፈስ ኣምላኽ ጥራይ ኢዩ፡ ብግቡእ ክንዓዪይ ዘኽእለና። ዝያዳ ክንጽሊ ኣብ ዝግባኣና፡ ክነዕርፍ ኣዚና ቅልጡፋት ኢና። ብልምዲን ብስምዒትን እንጽልዮ ድማ፡ ብቑዕ ፍረ ኣይከፍርን ኢዩ። ኣነስ፡ ነቲ ፍረ ዘፍሪ፡ ሓይሊ እግዚኣብሄር ዝወሃቦ፡ ሓቀይና ጸሎት ዝምህረኒ እንተ ዝረክብ?
የሱስ ምእንቲ ነቶም ዝተበጀዎምን ሓይሊ ጸሎት ክረክቡ ዝብህጉን ክምህር፡ ቤት-ትምህርቲ ጸሎት ከፊቱ ኢዩ። እቲ ብልክዕ እንደልዮ እዚ’ዩ እሞ፡ “ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ብምባልዶ ኣይንልምንን ኢና?
“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” እወ፡ ጐይታ ንዓና ምጽላይ ምሃረና። እቶም ቀዳሞት ኣመንቲ ብኸመይ ብስልጣን ይጽልዩ ከምዝነበሩን መልሲ ረኺቦም ክንድ ምንታይ መስተንክር ይፍጽሙ ከምዝነበሩን ኣንቢብና ኢና። እዚ ኣብ እዋን ምድላው ሓድሽ ኪዳን ካብ እተፈጸመ፡ ኣብዚ ናይ ምፍጻም ግዜ ክንደይ ብዝዓቢ ዘይፍጸም? ኦ ጎይታ፡ ኣብ መንጐኦም ከምዘሎኻ ንህዝብኻ መረጋገጺ ሃቦም። ሃዋርያትካ ብስምካ ምዝጸለዩ ዝረኽቡዎ ሓይሊ ጸሎት፡ ብኽብሪ ከምዝተመልአ ብሓቂ ርእዮም ኢዮም። እዚ ኣባና እውን ክፍጸም ምዃኑ ንኣምን ኢና። ኣብ ግዜና እውን ብቐጻሊ እቶም ዝተኣመኑኻ ብጸሎት ዝረኸቡዎ ስልጣን ንሰምዕ ኣሎና። እዚኣቶም ከማና ባህጊ ጸሎት ዘለዎም ኢዮም እሞ፡ ንዓናውን ከምኦም መሃረና። ስልጣንን ህያብን ሰማያት ንዓና ኢዩ። ምእንቲ ንሕናውን ብብዝሒ ክወሃበና፡ ምጽላይ ምሃረና። ነቲ ዕዮ ንዓና ብሓደራ ሂብካና ኢኻ፡ ምምጻእ መንግስትኻውን ኣብ ጸሎትና ይምርኰስ፡ ብጸሎትና እውን ኢዩ ስምካ ዝኸብር። “ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” እወ፡ ንዓና ጐይታ። ገዛእ ርእስና ከምተመሃሮ ቀሪብና ኢና፡ ብዓኻ ድማ ብርግጽ ክንመሃር ኢና። “ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?”
“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” እወ፡ ብርግጽ ሕጂ ክንመሃር ንደሊ ኣሎና። ኣብ ፈለማ ከምጸሎት ገይሩ ቀሊል ነገር ዘሎ ኣይመስልን፡ ድሒሩ ግና ከምኡ ገይሩ ኣጸጋሚ ነገር ከምዘየሎ ንግንዘብ ኢና። ነዚ ብሓቂ ንምስክር ኣሎና። ከምቲ ክንጽልዮ ዝግባእ ጸሎት ኣይንገብርን ኣሎና። ሓቂ ኢዩ ቃል ኣምላኽ ተስፋታቱ ኣነጺሩ ገሊጹልና ኢዩ። ይኹንምበር ሓጢኣትና ኣእምሮና ስለ ዘጸልመቶ፡ ከመይ ጌርና ንቓል ኣምላኽ ግብራዊ ከምእንገብሮ ኣይንፈልጥን ኢና። ኣብ መንፈሳዊ ነገራት ኣብ ቃል ኣምላኽ ተወኪልና ስለ ዘይንጽሊ፡ ነቲ ብሓቂ ዘገድስ ኣይንሓትትን ኣሎና።
እግዚኣብሄር ኣቦና ብምሉእ ናጽነት፡ ድሌትና ዘበለ ክንሓትት ዘፍቐደልና ኣይንረብሓሉን ኣሎና። ነቲ ክንሓቶ ዝግባእ ነገር ምስ ፈለጥና እውን፡ ጸሎትና ቅቡል ክኸውን ብዙሕ ይተርፎ ኣሎ። ምእንቲ ክብሪ እግዚኣብሄር፡ ንፍቓድ እግዚኣብሄር ተገዚእና፡ ብምሉእ እምነትን ብስም የሱስን ክንጽሊ ክንመሃር ይግባእ።
ተግባራዊ ልምምድ ፍጹም ይገብር ኢዩ’ሞ፡ ምእንቲ ምጽላይ ክንመሃር፡ ብብዝሒ ክንጽሊ ይግባእ። ኣብ መንጐ ኣነ ኣይጠቕምን ኢየ፡ ዚብል ኣተሓሳስባን፡ ኣብ መንጐ ምእማንን ዘይምእማንን ኢና ጸሎት እንመሃር። ብግቡእ ጸሎት ምግባር ምስ እንስእን፡ እቲ ጀማሪን ደምዳሚን እምነትናን ጸሎትናን፡ ክድግፈና ይጥምተና ኣሎ።
ዘይምፍላጥና ተረዲእናን እቲ ንዓና ዝምህረና ኵሉ ከምዝፈልጥ ተኣሚናን፡ ዘድምዕ ጸሎት ምግባር ክንመሃር ንቐረብ። እወ! ኣብኡ ንወከል፡ ንሱ ክምህረና ኢዩ።
“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ከምየሱስ ገይሩ ክምህር ዝኽእል የልቦን፡ ከምየሱስ ዚበለ የልቦን። ስለዚ ድማ ኢና፡“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?” ብምባል ንጽውዖ። ተመሃሮ፡ ዕዮኡ ዝፈልጥ፡ ህያብ ኣስተምህሮ ዘለዎ፡ ብፍቕርን ብትዕግስቲን ድሌቶም ዝምልኣሎም መምህር ይደልዩ። እግዚኣብሄር ዝተባረኸ ይኹን! የሱስ እዚን ካብኡ ዝዓቢን ኢዩ። ንሱ ጸሎት እንታይ ምዃኑ ይፈልጥ። የሱስ ኢዩ፡ እቲ ዝጽሊን ጸሎት ዝምህርን። ንሱ ጸሎት እንታይ ምዃኑ ይፈልጥ ኢዩ። ኣብ ምድሪ ‘ከሎ ኣብ መንጐ ፈተንኡን ንብዓቱን ኢዩ ተማሂሩዎ። ኣብ ሰማይ እውን እቲ ዘፍቅሮ ዕዮኡ ንሱ ኢዩ። ኣብኡ ስርሑ ምእንታና ምጽላይ ኢዩ።
ንሱ፡ ከምቶም ምስኡ ሓቢሮም ናብ ቅድሚ ኣቦ ክኸዱ ዝቕረቡ ሰባት ገይሩ ዘሐጕሶ ነገር የልቦን። እዚኣቶም ኣብ ከባቢኦም ንዘለዉ ሰባት ይባርኹ። መንግስቲ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ክምስረት እውን ዝዓዩ ይዀኑ። ንሱ ከመይ ገይሩ ከምዝምህር ይፈልጥ ኢዩ። ኣገዳስነት ጸሎትን ንዕኡ ዝህቦ ሓጐስን ይፈልጥ ኢዩ። ንሱ ባዕሉ ጸሎት ብምምሃሩን ጸሎት መልሲ ከምዝርከብ ብዝምስክር ኣማኒን ይሕጐስ ኢዩ። ብመገዲ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልብና ኣቲዩ፡ ነቲ ጸሎት ምግባር ዝኽልክለና ሓጢኣትና ገሊጹ የርእየና፡ ወይ ንእግዚኣብሄር ባህ ነብሎ ከምዘሎና ይገልጸልና።
ንሱ እንታይን ብኸመይን ከምእንሓትት ጥራይ ዘይኰነ ዝምህር፡ ኣብ ልዕሌና ሓዲሩ ባዕሉ ብምጽላይ ትንፋስ ህይወቱ የስተንፍሰልና። ንሕና ድማ ብሓጐስ፡ “ከምኡ ገይሩ ዝምህር መን ኣሎ?” ብምባል ንምስክር። የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ ብኸመይ ከምዝሰብኩ ዘይኰነ፡ ብኸመይ ከምዝጽልዩ ኢዩ ምሂሩዎም። ብዛዕባ ብግቡእ ምስባኽ ዘይኰነ፡ ብዛዕባ ብግቡእ ምጽላይ ኢዩ ተዛሪቡዎም። ምስ እግዚኣብሄር ምዝራብ፡ ካብ ምስ ሰብ ምዝራብ ይዓቢ ኢዩ። መጀመርታ ምስ ሰብ ዘሎና ሓይሊ ዘይኰነ፡ ምስ እግዚኣብሄር ዘሎና ሓይሊ ኢዩ ዘገድስ። የሱስ ምጽላይ ክምህረና ይፈቱ ኢዩ።
ፍቑራት ደቀ መዛሙርቲ እንታይ ንሓስብ! ጐይታ ንሓደ ወርሒ ዝኣክል ምጽላይ ክምህረናዶ ኣይኰናን ንብህግ? ኣብ ምድሪ ‘ከሎ ዝተዛረቦ ኣብ እነስተንትነሉ፡ ምስ ከምኡ ዚኣመሰለ መምህር ብሓቂ ለውጢ ክነርእይን ክንዓቢን ኢና እሞ፡ ገዛእ ርእስና ብምልኣት ንዕኡ ሂብና ኣብኡ ንወከል። ኣብ ምስትንታን ጥራይ ዘይኰነ፡ ኣብ ምጽላይ፡ ኣብ ትሕቲ እግሪ ዝፋን ኣምላኽ ምጽባይን ምእንቲ ካልኦት ምልማንን ንመሃር።
ኣብ መንጐ ድኻምናን ሰንከልከል ምባልናን፡ ንሱ ዕዮኡ ብግርማ ይዓዪይ ከምዘሎ ንተኣመን። ኵሉ ህይወቱ፡ ማለት ንጸሎት ኣብ ውሽጥና ከስተንፍስ ኢዩ። ተኻፈልቲ ጽድቁን ህይወቱን ጌሩና ኢዩ’ሞ፡ ኣብ ጸሎቱን ምልማኑን እውን ከሳትፈና ኢዩ። ከምኣካላት ሰብነቱ፡ ንሕና ቅዱሳት ካህናቱ፡ ኣብ ናይ ክህነት ኣገልግሎት ምእንቲ ሰባት ክንብል ክንልምን ኢና። እወ፡ ብሓጐስ ከምዚ ስዒቡ ዘሎ ንበል፡ ምስ ኵሉ ድኽመትናን ዘይምፍላጥናን፡ “ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?”
“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና?”
ብሩኽ ጐይታ! ክጽሊ ክትብል እትነብር፡ ንዓይውን ምጽላይ ምሃረኒ? ዘለኣለም ምጽላይ ምሃረኒ? ኣብ ሰማይ ተኻፋሊ ክብርኻ ክኸውን፡ ብዘይምቑራጽ ክጽሊን ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ከምካህን ክቐውምን ኣኽእለኒ።
ጐይታ የሱስ! ምስቶም ብኸመይ ብግቡእ ጸሎት ከምዝገብሩ ከምዘይፈልጡ ዝኣወጁ ሰባት ክትምዝገበኒን ብፍላይ ድማ ክትምህረኒን እልምነካ ኣሎኹ። ጐይታ! ምእንቲ ንዓኻ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ክጽበየካን ክመሃርን ግዜ ሃበኒ። ዘይምፍላጠይ፡ ክብርን ስልጣንን ጸሎትን ኣገዳስነት መንፈስ ቅዱስ ኣብ ጸሎትን ተረዲአ፡ ነቲ ቅድሚ ሕጂ ዝፈልጥ ዝመስለኒ ኵሉ ኣወጊድካ፡ ክመሃር ዝብህግ መንፈስ ሃበኒ።
ጐይታ ከማኻ ምዚኣመሰለ መምህር፡ ብርግጽ ክመሃርን ክፈልጥን ምዃነይ፡ ብርእሰ ተኣማንነት ምልኣኒ። የሱስ፡ ዘለኣለም ናብ ኣቦኡ ዝጽሊን ብጸሎቱ ንማሕበሩ ዝመርሕን ኢዩ’ሞ፡ ምስ ከምኡ ዚበለ መምህር ኣይፈርህን እየ። ኣብ ሰማያት ብስልጣን ጸሎት ዝግበር ነገራት መርሚረ ክፈልጥ እደሊ እየ’ሞ፡ ንስኻ ባዕልኻ ግለጸለይ። ኣብ ዘይፈልጠሉ እዋን ድማ፡ ብእምነት ክሕይልን ንእግዚኣብሄር ክብሪ ክህብን ክትምህርኒ ኢኻ።
ብሩኽ ጐይታ! ነቲ ዝተኣመነካ ተማሃራይ ኣይተሕፍሮን ኢኻ እሞ፡ ብጸጋኻ ክመሃር እየ። ኣሜን።


text:
ወሃቢቓል ሪያክ መቻር፡ ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ንማቻር ብምትካእ ዝተሾመ ታባን ደንግ፡ ኣፍልጦ ከይህቦን ምስኡ ዝኾነ ልዝብ ከይግበርን ጸዊዑ።
ፕረሲደንት ሳልቫ-ኪር፡ ንመራሒ ተቓወምቲ ሪያክ ማቻር ዝትክእ ሰብ ክሸይም ብምውሳኑ እቲ ውዕል ሰላም ፈሪሱ`ዩ ኢሉ ወሃቢ ቓል ማቻር ጀምስ ዳክ። ምኽትል ፕረሲደንት ክኸውን ዝተሾመ ታባን ደንግ፡ ኣብ እዋን ዘተ-ሰላም ደቡብ ሱዳን፡ ዋና ተላዛባይ ጉጅለ ማቻር ዝነበረ`ዩ።
ነዚ ሽመት ዝቃወም ዘሎ ወሃቢ-ቓል ማቻር፡ ኣብ ኩናት ኢና ዘለና ይብል። “ኣስዒቡ ኣብ ከባቢ ጁባ ኩናት ይቕጽል ኣሎ፡ ፕረሲደንት ሳልቫ ኪር ምቁራጽ ተኹሲ ጥሒሱ፡ ሓይልታቱ የጥቅዑና`ለዉ፡ ስለዚ ስምምዕ ሰላም ዝብሃል ይለን ኢሉ።
ሰራዊት ሳልሳይ ኣካል ናብ ጁባ ክኣቱን ኩነታት ከረጋግእን`ውን ይጽውዕ እዚ ወሃቢ ቓል ማቻር። ኣተሓሒዙ፡ ከምኡ ከይኮነ ምስ ዝተርፍ ግን፡ ሰራዊትና ናብ ጁባ ክነንቀሳቕስን ንኽተማ ጁባ ክነቆጻጸራን ክንግደድ ኢና ክብል ኣፈራሪሑ`ሎ።
ንሓጺር ግዜ ምኽትል ፕረሲደንት ኮይኑ ዝነበረ መራሒ ተቓወምቲ ሪያክ ማቻር፡ ኣበይ ከምዘሎ ኣይፍለጥን፡ ብ8ተ ሓምለ ኣብ ፕረሲደንታዊ ህንጻ ጋዜጣዊ መግለጺ ምስሃበ፡ ድሕሪኡ ተራእዩ ኣይፈልጥን።
ሕጂ ንማቻር ብምትካእ ምኽትል ፕረሲደንት ተሰይሙ ዘሎ፡ ታባን ደንግ፡ ብዛዕባ`ቲ ኣብ ተቓወምቲ ዝተገብረ ለውጢ ምኽትል ፕረሲደንት ንሕቡራት ሃገራት ክገልጽ ኣብ ቀረባ ሓደ ልኡኽ ሒዙ ናብ ኒው ዮርክ ክገይሽ`ዩ ይብል ካልኣይ ምኽትል ፕረሲደንት ጃምስ ዋኒ ኢጋ።
ብኻልእ ወገን፡ ፕረሲደንት ሳልቫ ኪር ኣብ ጁባ ዝርከቡ ሰበስ-ልጣን ተቓወምቲ፡ ምስ ሰበ-ስልጣን ኢጋድ ክራኸቡን ብዛዕባ ምትካእ ማቻር ዘሎ ምጥርጣራት ክኣልዩ ኣተባቢዑ`ሎ ።
ዝሓለፈ ሰሙን፡ ሪያክ ማቻር ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ ሰራዊቱ ንጁባ ክቆጻጸሩ ድልዋት ከምዘለዉ ተዛሪቡ ኔሩ። ደገፍቲ ሳልቫ ኪር ድማ እዚ ኩናት ምጽዋዕ`ዩ ክብሉ ነቒፎም።
ብኻልእ ወገን ካብ ወገን ሪያክ ማቻር ኾይኑ ምንስተር ሕርሻን ሃብቲ ተፈጥሮን ደቡብ ሱዳን ዝነበረ ላማ ኮል ሎሚ ስላጣኑ ኣረኪቡ`ሎ። ዝሃቦ ምኽንያት፡ ኣብ ፕረሲደንት ሳልቫ ኪር ነቲ ውዕል ሰላም ሓኺኾሞ`ዮም፡ ዝትግበር ውዕል ሰላም የለን ዝብል`ዩ።
ላማ ኮል: "ስምምዕ ሰላም ንኽትግብር`የ ኣብኡ ኔረ። እቲ ፕረሲደንት ነቲ ስምምዕ ስለ ዘፍረሶ ግን ኣብኡ ዘጽንሕ ምኽንያት የቢለይን። ምኽትል ፕረሲደንት ካብ ጁባ ተባሪሮም፡ መሓውራት ጸጥታ ኣይተተኽሉን፡ ስለዚ ፖሊቲካዊ መስርሕ ኣብቂዑ`ዩ ማለት`ዩ " ኢሉ።
ሕቡራት ሃገራት፡ ተቐናቐንቲ ደቡብ-ሱዳን፡ ኩናት ሕድሕድ ጠጠው ኣቢሎም ናብ ልዝም-ሰላም ክምለሱ ይጽውዕ`ሎ። ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ `ውን ነዚ ዳሕራዋይ ግጭት ኮኒንዎ`ሎ።


text:
መሰኻኽር፣ኢትዮዽያ ቅድሚ ትማሊ ሰንበት ሰራዊታ ድሕሪ ምስሓባ፣ኣል-ሸባብ ንርእሰ-ከተማ ዞባ በኩል ሁዱር ተቆፃፂሮምዋ ይብሉ።
ኣዛዚ ሰራዊት ሶማልያ ኣብ‘ቲ ዞባ ኮሎኔል ሓሰን ይሳቅ ኦማር፣ሰራዊት ኢትዮዽያ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ከምዝርከቡ ንቪኦኤ ገሊፁ‘ሎ።
”ሓቂ‘ዩ ካብ በኩል ስሒቦም‘ለው።እንተኾነ ሰራዊት ኢትዮዽያ ኣብ በይ፣በኩልን ሒራንን ኣሎ‘ዩ።ካብ‘ቲ ዝነበሩሉ ተስዓ ኪ/ሜ ርሒቆም ኣብ ኣልባርደ ዝባሃል ስፍራ ኣለው” ይብል እቲ ኮሎኔል።
ሰበ-ስልጣን ሶማልያን ኢትዮዽያን ምኽንያት እቲ ምስሓብ ናይ ሰራዊት ካብ ሕዱር ኣይገለፁን ዘለው።ኮሎኔል ኦማር ብወገኑ፣ሰራዊት ኢትዮዽያ መሉኦም ካብ ሶማልያ ንምስሓብ ይቀራረቡ ከምዘየለው‘የ ዝርዳኣኒ ይብል።
ስሙር ግንባር ሶማልያን ሕብረት ኣፍሪቃን ንኣል-ሸባብ ኣብ ማእከላይን ደቡባውያን ሶማልያ ካብ ሒዝዎ ዝነበረ ጠንካራ ዕርድታቱ፣ደፊእካ ኣብ ምውፃእ ሓይሊ ኢትዮዽያ ከምዝሓገዘ ዝዝከር‘ዩ።


text:
ብመሰረት ጸብጻብ’ቲ ትካል ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ግሪክ ዝርከቡ ቁጽሪ መጽለሊ ዘድልዮም ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ናብ 24,000 ክብ ኢሉ’ሎ። እዚ ቁጽሪ ነቶም ኣብ ዶብ መቄዶንያ ዘለዉ 8,500 ሰባት ወሲኹ’ዩ። በተወሳኺ’ቲ ጸብጻብ እዚ ልዑል ቁጽሪ ስደተኛታት ሕጽረት መግቢ፡ መጽለሊ፡ ዝስተ ማይን ጸገም ንጽህናን የስዕብ ከምዘሎ ይሕብር።
ኣብቲ ትካል ስደተኛታት ተሓባባሪ ጉዳይ ስደተኛታት ኣውሮጳ ቪንሰንት ኮቸተል እዚ ጻዕቒ ምስጋር ዶብ ብፍላይ ብመንገዲ ሃገራት ባልካን ንስደተኛታትትን ፍልሰተኛታትን ተስፋ ዘቁርጽ ይከውን’ሎ ይብሉ።
ትማሊ ሶሉስ ኣብ ዶባት መቆዶንያ ዝተካየደ ሰላማዊ ሰልፊ ናብ ጎነጽ ከምተቀየረ፡ ፖሊስ ድማ ነቶም ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ካብቲ ሓጹር ኤሌትሪክ ንከርሕቑ ዘንብዕ ጋዝ ከምተጠቐሙ ክፍለጥ ተካኢሉ’ሎ።
ኣብ ዓመተ 2015 ጥራይ ኣስታት 132,000 ሰባት መብዛሕትኦም ደቂ-ኣንስትዮን ህጻናትን ዝኾኑ ነቲ ሓደገኛ ጉዕዞ ማእከላይ ባሕሪ ከምዝሰገሩ እዚ ድማ ካብቲ አብ ቀዳማይ ፍርቂ’ቲ ዓመት ተመሳሳሊ ጉዕዞ ዝፈጸሙ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ዝበዝሑ ምኳኖም፡ ካብኦም’ቶም ዝበዝሑ ድማ አብ ግሪክ ምእታዎም ተፈሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ርፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ናይ ሰበኻ ባምባሪ ሓዋርያዊ መስተናብር ኣበ ምኔት ኣባ ፊርሚን ግባጉዋ ካብ ዝቕተሉ ልክዕ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ኣብታ ሃገር እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብናይ ርእሰ ከተማ ባንጉይ ካቴድራል ቆሞስን ኣመሓዳርን ኣባ ማተዉ ቦንዶቦ ኣቢላ ጻውዒት ሰላም ተቕርብ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
“ከም ሰብ መጠነ ኣነ ኣውን ፍርሒ ኣሎኒ, ይኹን ደኣምበር እቲ ኣብ ሃገረይ ዘሎ ህልው ኩነታት ንምቅላዕን ብዛዓባኡ ንምዝራብ ኣውን ኣይክልክለንን “ ዝበሉ ምስ ቫቲካን ኣገልግሎት ዜና ቃለ መሕትት ዘካየዱ ኣብ ረፓብሊካዊት ማኣከላይ ኣፍሪቃ ርእሰ ከተማ ባንጉይ ናይ ዝርከብ ካቴድራል ቆሞስ ኣባ ቦንዶቦ ክዀኑ እንከለዉ፡ እዞም ነቶም ቅድሚ ወርሒ ናይ ዝተቐትሉ ኣበ ምኔት ኣባ ፍሪሚን ግባጉዋ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት
ተኣፋፍነትን ዕግርግርን ኣልቦ ውሕስነት ጸጥታን ሰላምን
ካብታ ኣባ ፍርሚኒ ዝተቐትሉላ ዕለት 29 ሰነ 2018 ዓ.ም. ንነጀው ኣብ ረፓብሊክዊት ማኣከላይ ኣፍሪቃ ዘሎ ህልው ኩነታት ተኣፋፍፍን ዕግርግርን ኣልቦ ውሕስነት ጸጥታን ሰላምን ከምዝዀነን፡ እቲ ዘይምርግጋእ ንገዛእ ርእሱ ነቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ተቕዋማት መውሃቢ ኣገልግሎት ዝሃስይን እዩ፡ መቕተልቲ ኣባ ፊርሚን ዘስዓቦ ሓዘን ከቢድ እዩ፡ እቶም ዘተን ሰላምን ዘተባብዑ ስለምንታይ ከምእተቐትሉ ማንም ዝፈልጦ ኣይኰነን፡ ቤተ ክርስቲያንን ህዝብን ሃገርን ዘገልግሉ ምቕታል ብሓቂ የደንጽው፡ ነዚ ርኢኻ እቲ ናይ ማእከላይ ረፓብሊካዊት ኣፍሪቃ ሃገር ኵነት ብዙሕ የሰንብድ፡ መቕተልቲ እውን ዘጋጥም እንተዀነ ነታ ሃገር ሰናይ ዝዀነ ፈሊኻ ካብ ምምስካር ከምዘየብኩር ሓቢሮም።
ቤተ ክርስቲያን ነቢይ እያ
ኣብ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ እትክርበ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብዝተፈላለየ መገዲ ትቖስልን ትጉዳእን እውን ኣተላ ብቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮን ብፍቕሪ ክርስቶስን ጸኒዓ መንነታን ነቢያውነት ተልእዀኣ እተስተንትንን እትምስክንር፡ ብዘይ ፍርሒ ብሓይልን ፍቕርን ሰብኣውነት ክርስቶስ ተበራቲዓ ንሕዝቢ ፍቕርን ሰብኣውነትን ክርስቶስን ቃሉን እናበሰረት ብግቡእ መገዲ ኩሉ ክልወጥን ክሕደስን ትዓዪ ኢሎም።
ክርስቲያናዊ ሰብኣውነትን ፍቕርን ኣድላዪ እዩ
ኣብ ቅድሚ እቲ ዝርአይ ዘሎ ናይ መንግስቲ ዘይብቑዕነትን ኰነ ንሃገርን ህዝባን ድሕነትን ኣብ ምሕላው ዝርአይ ድኽመት ዓቃቢ ሰላም ገሊጾም፡ ሰላምን ጸጥታን ውሑስ ንምግባር መንግስቲ ብዙሕ ፍጻሜታት ከረጋግጽ ድላይ ዘለዎ እውን እንተዀነ ዝተመዓራረየ መሳለጢ የብሉን፡ ስለዚህ ህዝብን ኣብታ ሃገር ዝርከባ ዝተፈላለያ ዘይመንግስታውያን ናይ ረድኤት ማሕበራትን ኰሎን በቢ ዓቕሞም ኣብ ሕንጸት ሰላም ክዓዩ ይግባእ፡ ሰብኣውነትን ፍቕርን ወሳኒ እዩ፡ ስለዚህ ንካህናት እቲ ፍቕሪ ክርስቶስ እዩ፡ እግዚኣብሔር ፍቕሪ እዩ፡ እዚ መገዲ ፍቕሪ’ዚ እዩ ዘገድስ፡ ምፍቕርን ሰላምን ምብሳር።
ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ሃገር
ኣብ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ብዙሓት ኅብረ ትካላት ኣብ ምዝመዛ ማዕድንን ናይ ተፈጥሮ ሃብትን ሃገር ተዋፊሮም ይርከቡ፡ ሩሲያ እውን ኣትያ፡ ኣጽዋር ውግእ ተዋሳእ፡ እዚ ሓቂ’ዚ እቶም ናይ ምርመራ ሰነድ ዘቕርቡ ዝነበሩ ዕለት 31 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ዝተቐትሉ ሰለስተ ጋዜጠይናታት ዝምስክርዎ ዝነበረ ጉዳይ ምዃኑ ጠቒሶም፡ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ኣዚያ ድኻ ዝዀነት ሃገር ተባሂሉ እትግለጽ እያ፡ ብተፈጥሮ ሃብትን ማዕድናትን ዝተዓደለት ክነሳ፡ ሃብታ ይምዝመዝ ኣሎ፡ ሕዝባ ኣብ ድኽነት ይነብር ኣሎ፡ ብዙሓት ሃገራት ሰላም ንምርግጋጽ ዘይኰነስ ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ንምምዝማዝ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዝተፈላለየ መዳይ ተዋፊረን ንውልቃዊ ረብሓ ይጓየያ ኣለዋ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
መበል 29 ዓመታዊ ዋዕላ ሃገራት ዓረብ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ከተማ ዳህራን ይካየድ ኣሎ:ኣብቲ ዋዕላ ዝሳተፉ ዘለው መራሕቲ ሃገራት ኣብቲ ዞባ ዘሎ ኹናት ምስ ኢራን፥ ኹናት ሓድ ሕድ የመን፥ ኹናት ሶርያ፥ ኣብ ሊብያ ዘሎ ወታሃደራዊን ፖለቲካዊ ክፍፍልን ኣፍልጦ ኣሜሪካ ንከተማ እየሩሳሌም ከም ዋና ከተማ እስራ ኤል ቀንዲ ዛዕባ’ቲ ዋዕላ እዮም።
ነቲ ዋዕላ ዝመርሑ ንጉስ ስዑዲ ዓረብ ሳልማን ኣብ ጉዳይ ከተማ እየሩሳሌም ዘተኾረ ክኾኑ ከለው ኢራን ኣብ ጉዳይ ሃገራት ዓረብ ጣልቃ ትኣትው ኣላ ክብሉ’ውን ተዛሪቦም።
ንሶም ወሲኾም ብኢራን ዝድገፍ ግብረ ሽበራዊ ጉጅለ’ዩ ዝበልዎም ዕጡቓት ሑቲ ንኹናት የመንን ናብ ስዑዲ ዝተተኮሱ 17 ሚሳይላት ተሓተቲ እዮም ድሕሪ ምባል ኣሜሪካ ነዚ ጉጅለ ክትኹንን ጸዊዖም።
ሓላፊ ዓረብ ሊግ ኣሕመድ ኣቡል ፕረዚደንት ትራምፕ ንከተማ የሩሳሌም ኣፍልጦ ምሃቦም ንኩነታት ሶርያ ምንእኣሶምን ግጉይ ስጉምቲ’ዩ ኢሎም ።ንሶም ብተወሳኺ ንመንግስቲ ሶርያ ‘ውን ኮኒኖም።
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልአዚዝ ሲሲ ሃገራት ኣብ ጉዳይ ዓረብ ሃገራት ዘካየድኦ ጣልቃ ምእታው ደው ከብላ ዝጸውዑ ክኾኑ ከለው ፕረዚደንት ፍልስጤም መሓመድ አባስ ድማ ምብራቅ እየሩሳሌም ዋና ከተማ ፍልስጤም ኮይና ከምትቅጽል ገሊጾም።
ኣብቲ ዋዕላ ዝሳተፉ ዘለው መራሕቲ ሃገራት ዓረብ ኣብ መንጎ ሃገራት ውሽመጥ ግብጺን ቐጠርን ዘሎ ውጥረት ከምዘየልዓሉ እንተኾነ ኣብ ዕጽው ማዕጾ ኣኼባ ግን ተላዒሉ ክኸውን ከምዝኽእል ሰብ ሞያ ይሕብሩ።


text:
ራእዪ ብዕዮ!
መንእሰያት
ደረኽቲ ምዕባለ ሕብረተሰብ ተባሂሎም ክጥቀሱ ዝኽእሉ ረቛሒታት ብዙሓት እኳ እንተኾኑ፡ ርእሲ ኩሎም ግን ሰብኣዊ ጸጋ እዩ። ሃገራዊ ቻርተርና፡ “ኣብ ምህናጽ ቁጠባ እቲ ወሳኒ ሰብ እምበር ባህርያዊ ሃብቲ ወይ ርእሰማል ኣይኮነን. . . ንኤርትራ እንሃንጻ ብቐንዱ ብብርቱዕ ድልየት፡ ተጻዋርነት፡ ትግሃት ናይ ስራሕ ዲሲፕሊንን መሃዝነትን እዩ” ክብል፡ እቲ ኣብ ባህሊ ሕብረተሰብናን ክብርታት እዋን ሓርነታዊ ቃልሲን ዝሰረተ፡ ኣብ ጻዕርኻን ዕዮኻን ናይ ምምርኳስ መትከልን እምነትን፡ ንህንጸት ሃገር እውን ቀንዲ ዕጥቂ ምዃኑ ብንጹር ኣስፊርዎ እዩ። ብርግጽ ድማ ንጉዕዞ ምምሕያሽ ዓይነት ህይወትን መጻኢ ዕድልን ዝውስን፡ ጻዕርን ኣፍራይነትን ወዲ ሰብ እዩ። “ራእይ ብዕዮ” ዝብል ናይ ሎሚ ዓመት መሪሕ ቴማ ጽምብል ናጽነትና፡ ነዚ መሰረታዊ መትከልን እምነትን ደጊሙ ዝዂልዕ እዩ።
በዚ ጽኑዕ መትከልን እምነትን’ዚ ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመታት፡ መሰረት ፍትሓዊን ዘላቒን ዕብየት ንምጥጣሕ፡ ከቢድ ናይ ጻዕርን ተወፋይነትን መድረኽ ተሰጊሩ እዩ። ረብሓ ህዝቢ ዘቐድም ውፉይ ጻዕሪ ዜጋታት ድማ ብዙሕ ነገር ኣሳሊጥና፡ ቀሊል ዘይኮነ ዓቕሚን ገስጋስን ከነዋህልል ኣብቂዑና ኣሎ። ዕዮ ግብራዊ መምህር ብምዃኑ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ማለት ኣብ ህንጸት መሰረታዊ ትሕተ- ቅርጺታትን ካልእ ልምዓታዊ መደባትን ክሰላሰል ብዝጸንሐ ዕማም ተጠርዩ ዘሎ ክእለትን ሞያን፡ ዓቕሚ ትግባረና ከነዕቢ ኣኽኢሉና እዩ።
ሳላ’ዚ ዘዂርዕ ባህሊ ዓያዪነትን ርእሰ ምርኰሳን፡ ዓመት መጸ ኣብ ዝበረኸ ጽፍሒ እናሓዀርና ናብ ኣጸደ ራህዋን ቀጻሊ ዕብየትን እናተቓረብና ኣብ እንኸደሉ ዘለና እዋን እምበኣር፡ እዚ ንሃገራዊ ራእይ ናብ ተጨባጢ ውጽኢት ዝቕይር መሰረታዊ ረቛሒ’ዚ፡ ዝያዳ ክሕይልን ክስስንን የድሊ። ዛጊት ተነጺፉ ዘሎ ባይታን ዝተዋህለለ ገስጋስ ከኣ፡ ዝዓበየን ዝበለጸን ዕዮ ንምዕማም ተወሳኺ ድርኺት ዝፈጥር እዩ።
ኣብ ህንጸት ሃገር መሰረት ምንጻፍ እቲ ዝኸበደ ዕማም’ዩ። ዝሓለፈ 27 ዓመታት፡ ንዘላቒ ቁጠባዊ ዕብየት ድልዱል መሰረት ዝኸውን ባይታ ኣብ ምንጻፍ ኢና ጸኒሕና። ድሕሪ መሰረት ምንጻፍ ዝቕጽል ጉዕዞ ከኣ፡ ብስሉጥነትን ዕብየቱን እናተዓጻጸፈ ክኸይድ ይግባእ። ስለዚ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ በዳሂ መድረኽ ተኣምር ዝሰርሐ ጻዕርን ተወፋይነትን ዜጋታት ኣቐልቂልዎ ዘሎ ተስፋ ዝያዳ ደሚቑ፡ ሞሳ ድኻምን ተወፋይነትን ኣብ ዝሕፈሰሉ ደረጃ ቀልጢፍካ ክብጻሕ፡ እቲ ዝጸንሐ ናይ ዕዮ ባህሊ እናሓየለ፡ ሱታፌ መላእ ህዝቢ ኣውራ ድማ መንእሰያት ኣብ መደባት ልምዓት ዝያዳ እናዓዘዘ፡ ውዳበ እናጠንከረ፡ ጥበብ ኣሰራርሓ እናወርጸጸ፡ ብኡ መጠን ድማ ኣድማዕነት እናተዓጻጸፈ ክኸይድ የድሊ።
ወትሩ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ተልእኾና፡ ምርግጋጽ ዘላቒን ፍትሓዊን ቁጠባዊ ዕብየት እዩ። ድርዒን ዋሕስን ሓርነት ንሱ ስለዝኾነ። እዚ ተልእኾ’ዚ ብዝሓየለ ጸዓት ቀጺሉ፡ ኣብ ኩሉ ጽላታት፡ኣፍራይነት ዝድንፍዓሉ ኵነት ምፍጣር እምበኣር መድረኻዊ ተልእኾና እዩ። ሕሉፍ ተሞኩሮናን ተሞኩሮ ካልኦት ህዝብታትን ከምዘረጋግጾ፡ ኣብ መእተዊ ናይዚ ጽሑፍ’ዚ ተጠቒሱ ከምዘሎ ወሳኒ ረቛሒ ንዕብየት ኣፍራይነት፡ ሓይሊ ገንዘብን ካልእ ጸጋታትን ዘይኮነ፡ ብቐንዱ ንቑሕ፡ ውዱብን ንጡፍን ሱታፌ ዜጋታት እዩ። እዚ ድማ፡ ተበግሶን ናይ ስራሕ ዲሲፕሊንን ብዘሐይል ምሕደራ እዩ ዝፍጠር። ስለዚ፡ ኩሎም ህዝባዊ፡ መንግስታውን ምምሕዳራውን ኣካላት፡ ኣገዳስነት ሰፊሕ ሱታፌን ውዳበን ዜጋታት ኣውራ ድማ መሪሕ ተራን ግደን መንእሰያት ብምግንዛብ፡ ኣፍራይነትን ናይ ስራሕ ዲሲፕሊንን ዜዕርግ ኣገባባት ስራሕ ንምምዕባል ልዕሊ ዝኾነ እዋን ኪተግሁሉ ኣብ ዝግባእ መድረኽ ኢና ዘለና።
ብተግባር ከምእተረጋገጸ፡ ምስጢር ምዕባለ፡ ንስራሕ ዝተዓደለ ኣእምሮን ኣእዳውን፡ ማለት ድሌትን ተበግሶን እምበር ካልእ ኣይኮነን። የግዳስ፡ ድሌትን ተበግሶን ውጽኢት ክህልዎ ዝጠልቦም ኣገደስቲ ረቛሒታት ኣለው። ምኽንያቱ እቲ ጭቡጥ ለውጢን ምዕባለን ዘረጋግጽ ኣድማዒ ስራሕ፡ እቲ ኣብ ጽፉፍ ውጥንን ሜላታት ትግባረን ዝምርኰስ ስራሕ እዩ። ጽፉፍ ውጥንን ሜላታት ትግባረን፡ መጻሕፍቲ ስነ-ምሕደራ ተወኪስካ ብቐሊሉ ከተረጋግጾ እትኽእል ውዱእ ፍልጠት ኣይኮነን። ብቐንዱ ካብ ብልጫታትን ድኻማትን ሕሉፍ ተሞኩሮ እዩ ዝምንጩ። ክንዲ ዝኾነ፡ ኣብዚ ካብ ምንጻፍ መሰረት ናብ ዝቕጽል ሰፊሕ ዕማም እንሰጋገረሉ ዘለና መድረኽ መቐይሮ፡ ጽላት ብጽላት ዝተተግበረ ዕዮታትን ዘረጋገጾ ዕብየትን ብምግምጋም፡ ንመጻኢ ጉዕዞ ሓይልን ድርኺትን ዝፈጥር ተሞኩሮ ብምቕሳም፡ ጥበብ ኣሰራርሓ ምምዕባልን ኣድማዕነት ምሕያልን የድሊ።
ምዕባለ ሰለስተ ጸጋታት ይጠልብ። ሓሳብ፡ ማል፡ ዕዮ። ሓሳብ ብሃገራዊ ራእይ፡ ዕላማታት፡ ፖሊሲታትን ውጥናትን ዝግለጽ ክኸውን እንከሎ፡ ማል ንሰብኣዊ፡ መሬታዊ፡ ፋይናንስያውን ንዋታዊን ጸጋታት ዜጠቓልል እዩ። ዕዮ ከኣ ብቐንዱ ንጻዕሪ ሰብ፡ ጥበብ፡ መሃዝነትን ቴክኖሎጂን ዝምልከት እዩ። ሕሉፍ ዕዮ ኣብ ምግምጋም እምበኣር፡ እዚ ሰለስቲኡ ጸጋታት ምዕባለ ዝርከበሉ ደረጃ ብልክዕ መዚንካ መሐየልን መመሓየሺን ሓሳባት ምፍልፋል የድሊ።
ኣብ ዝተፈላለየ ትካላትን ኣብያተ ጽሕፈትን ዝርከቡ ሓለፍቲን ሰራሕተኛታትን እምበኣር፡ ኣብዚ ናብ ዝሰፍሐን ቅልጡፍን ዕብየት እንመጣጠረሉ ዘለና መድረኽ፡ ዛጊት ካብ ዝተቐስመ ተሞኩሮ ትምህርቲ ብምውሳድ ዝበለጸን ስሉጥን ውጽኢታዊን ምሕደራ ዕዮ ምትእትታው፡ ሰብኣዊ ጸጋታት፡ ኣውራ ዓቕሚ መንእሰያት ብቐጻልነትን ምስልጣንን ምምዕባልን ብኣድማዕነት ዝዋስእሉ ባይታ ምፍጣርን፡ በዚ መገዲ’ዚ ድማ ናይ ምግባር ተኽእሎታት ምስፋሕን ምሕያልን ይጠልቦም። ብሓጺሩ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ኣፍራይነት ምዕራግ የድልዮም።
ዛጊት ካብ ዘረጋገጽናዮ መኽሰባት እቲ ዝዓበየ፡ ባህሊ ረድኤትን ተመጽዋትነትን ካብ ሱሩ ምምሓውና እዩ። እዚ መቚሕ ድሕረትን ድኽነትን ዝኾነ፡ ኣብ ሓያሎ ሕብረተሰባት ሳዕሪሩ ዝርከብ ባህሊ ተመጽዋትነት ብባህሊ ርእስኻ ምርኰ ክንትክኦ ምኽኣልና እቲ ዝዓበየ ብልጫና እዩ። ብነብስና ክንሓድር፡ ኣብ ጻዕርና ክንምርኮስ ስለዝወሰንና፡ ሳዕቤናት እቲ ካልእ ምርጫ ኣይጸለወናን። በዚ መንፈስ’ዚ፡ ዉሕስነት መግቢ ንምርግጋጽ ተጨበጥቲ ስራሓት ክንዓምም ክኢልና ኢና። መሰረታዊ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ሃገር ንምብጻሕ ዘሰላሰልናዮ ስራሕ፡ ንኻልኦት ሃገራት ብኣርኣያነት ዘገልግል ተባሂሉ ዝጥቀስ ዘሎ እዩ። ርሑቕ ገጠራትን ከተማታትን ብመርበብ ጽርግያታት ተራኺቡ፡ ኣገልግሎታት መጓዓዝያ፡ መራኸቢታትን ኤሌክትሪሲቲን ዓቢ ዝላ ከርኢ በቒዑ እዩ። ከዘንቲ ማይ ትሕተ-ቅርጺታት ብምህናጽ ተፈጢሩ ዘሎ ማይ ናይ ምውህላል ዓቕሚ ድማ፡ ኩሉ ዓይነት ምህርቲ ሕርሻን ሃብቲ እንስሳን ንምድንፋዕ ሰፊሕ ባብ ኣርሕዩ ኣሎ። እዚ ኹሉ ዉጽኢት ውፉይ ዕዮ ዜጋታት እዩ።
ቀንዲ ምስጢር ምዕባለ ዕዮ ይኹን’ምበር ደረጃ ኣፍራይነት ብመጠን ሞያዊ ክእለት፡ ናዉቲ ማእቶትን ቴክኖሎጂን ይፈላለ እዩ። ሞያዊ ክእለትን ምልከት ቴክኖሎጂን ንጻዕሪ ወዲ ሰብ ብዕጽፊታት ዘራብሕ ብምዃኑ፡ እዚ ረቛሒ’ዚ ልዑል ኣተኩሮ ክወሃቦ ዝግባእ እዩ። ሓደ ካብ ቀንዲ መለለዪ ዜጋታት ኤርትራ፡ ሞያዊ ብቕዓት፡ ኪነታዊ ክእለትን ምብልሓትን፡ ምልከት ዘመናዊ ቴክኖሎጂን ማሺነሪታትን እዩ። እዚ ብልሒ’ዚ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነት፡ ነቲ ቃልሲ ካብ ዘዐወቱ ዓበይቲ ረቛሒታት ሓደ ምንባሩ ናይ ትማሊ ታሪኽና ምስክር እዩ። ኣብዚ ዘለናዮ መድረኽ እውን እንተኾነ፡ ዓቕሚን ብቕዓትን ብልሒን ዜጋታት፡ ኣብቶም ብዉሽጣዊ ዓቕሚ ዝህነጹ ዘለዉ ሓጽብታት፡ ጽርግያታት፡ ቢንቶታት፡ ካልኦት ትሕተ-ቅርጻዊን ልዕለ ቅርጻዊን ስርሓት ደሚቑ ይርአ ኣሎ።
ዘለናዮ መድረኽ እምበኣር፡ ንህዝቢ ኤርትራ፡ ኣውራ ድማ ነቶም መሪሕ ኩለንተናዊ ለውጢ ዝኾኑ መንእሰያትና፡ መድረኽ ምጥንኻር ዕዮን ምሕያል ናይ ምግባር ዓቕሚን ምስሳን ሞያዊ ክእለትን ቴክኖሎጂን እዩ። ራእይናን ባህግናን ብኣድማዒ ዕዮ ስለዝጭበጥ!
ኣብ ሓያሎ ናይ ዕላል ኣጋጣሚታት ኣድማዒን ውጽኢታዊን ስራሕ ብህጡር ክፍሊት ጥራይ ከምዝርከብ ዘምስል ኣገላልጻ ይስማዕ እዩ። ግደ ሓቂ ግን፡ ናይ ስራሕ መንፈስ፡ ዲሲፕሊንን ኣፍራይነትን ዝውስን፡ ናይ ስራሕ ሃዋህው ድኣ እምበር፡ ብዝሒን ዋሕዲን እቶት ኣይኮነን። ርግጽ’ዩ፡ ብመጠን ድኻምካ ጻማኻ ክትረክብ ኣብ ዕግበት ተራ የብሉን ክበሃል ኣይከኣልን። ወሳኒ ተራ ግን ኣይኮነን። ካብኡ ዝዓቢ ናይ ዕግበት ረቛሒ ኣሎ። ሰባት ከም ዝኾነ መሳርሒ ኣቕሓ ወይ ማሺን፡ ዝተዋህቦም ትእዛዝ ጥራይ ዝትግብሩ ኣይኮኑን። ብመሰረቱ ንስራሕ ክብገሱ እንከለው ንዕግበት እምበር ንገንዘብ ኢሎም ስለዘይብገሱ፡ ኣብቲ ስራሕ ኣእምሮኦም ክጥቀምሉ ይደልዩ እዮም። ኣእምሮኦም ዘፈልፍሎ ሓሳባት ኣብ ግብሪ ከውዕልዎ ባህጊ ኣለዎም። እቲ ዝያዳ ኩሉ ናይ ዕግበት ረቛሒ፡ ሓሳብካን ጻዕርኻን ብግብሪ ለውጢ ከምጽእ እንከሎ እዩ።
ኣብ ምሕደራ ስራሕ እምበኣር፡ እዚ ዝተጠቕሰ ናይ ዕግበት ረቛሒ ዝዓበየ ግምት ኣለዎ። ሓያሎ ተጋደልቲ፡ ነቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ልዑል ትግሃት፡ ተወፋይነትን መሃዝነትን ናይ ተጋዳላይ ከስተንትዎ እንከለው፡ ዝሓለፍዎ ተሞኩሮ ክንሱ ተመሊሱ ንባዕሎም ከምዘገርሞም ይገልጹ። ክፍሊት ኣብ ዘይብሉ፡ ከምኡ ዝዓይነቱ ትግሃትን ተወፋይነትን ዝፈጠረ ረቛሒ እንታይ ኮን ይኸውን ምስ እትብሎም ድማ፡ ዝበዝሑ ምስ እምነት ኣብ ዕላማን ሃገራዊ ፍቕሪን ኣተኣሳሲሮም ክገልጽዎ ይፍትኑ። ርግጽ’ዩ ሃገራዊ ፍቕሪን እምነት ኣብ ዕላማን ዝፈጥሮ ድርኺት ቀሊል ኣይኮነን። እንተኾነ ግዳ፡ እቲ ቀንዲ ረቛሒ እቲ ናይ ስራሕ ሃዋህው እዩ። እቲ ህዝባዊ ግንባር ዝፈጠሮ ንኹሉ ኣባል ዋና ናይ ስርሑን ዕማማቱን ዝገብር፡ ውድባዊ ህይወት እዩ። ህይወት ተጋዳላይ ከም ህይወት ሓንቲ ስድራቤት እዩ ነይሩ። መራሕ መስርዕ ወይ ሓላፊ ናይቲ ስራሕ ከም ኣቦ እንተዘይኮይኑ፡ ከም ሓለቓ ወይ ኩብራረ ኣይኮነን። ዝመስለካ ርእይቶ ትህቦ፡ እንተተጋግዩ እውን ክትነቕፎ ትኽእል። ንሱ ብወገኑ፡ ኣባላቱ ርእይቶ እናቕረቡ ኣሰራርሓ ዘማዕብል ሓድሽ ሓሳባት ከፈልፍሉ ብቐጻሊ’ዩ ዘተባብዕ። ሓላፊ፡ ኣባላቱ ዝበሎም ጥራይ ዝትግብሩ ብድፉን ኣእምሮ ዝንቀሳቐሱ ሮቦታት ክኾኑ ኣይደልዮምን እዩ።
ኣብ ውልቃዊ ህይወቶም ከይተረፈ ምዕዶታት እናለገሰ ይሕብሕቦም። ኣባላት፡ ርእይቶን ነቐፌታን ዘቕርብሉ፡ ንጥፈታቶም ዝግምግምሉ ኣኼባታት ብስሩዕ የካየድ። ንሳቶም ድማ፡ ብዘይ ዕቃበ፡ ብምሉእ ሓርነት ዝተሰምዖም ይገልጹ፡ ዝረኣይዎ ድኽመታት ይነቕፉ፡ ሓጋዚ ሓሳባት የቕርቡ። ተጋዳላይ ዘደንቕ ታሪኽ ክሰርሕ ካብ ዘኽኣልዎ ብዙሓት ረቛሒታት እምበኣር፡ እቲ ኣብ ውድቡ ዘሕደሮ ናይ ዋንነት ስምዒት እዩ። ሰብ ከኣ ናይ ዋንነት ስምዒት እንተሕዲሩ ክበልሓቶን ክገብሮን ዘይክእል ነገር የለን።
ካብዚ ከም እንርድኦ፡ ዝሓለፈ ታሪኽናን ተሞኩሮናን ከም ህዝቢን ሃገርን ዝበለጸን ዝሓየለን ምሕደራ ንምፍጣርን ኣድማዒ ስራሕ ንምስራሕ ዘኽእል ዓቢ ምስጢር ዝሓቘፈ እዩ። ኣብ ካልእ ናይ ስነ- ምሕደራ መጻሕፍቲ ከይኣተና ምስጢር ጽፉፍን ኣድማዒን ምሕደራ፡ ተሞኩሮና ይነግረና እዩ። እቲ ቀንዲ ምስጢር ናይ ኣድማዕነት፡ ኣባላት ኣብ ስርሖም ዕግበት ከምዝስምዖምን ኣብቲ ስራሕ ናይ ዋንነት ስምዒት ከምዘሕድሩን ምግባር እዩ። ዕግበትን ናይ ዋንነት ስምዒትን ድማ፡ ብስቡሕ ደሞዝ ወይ ካልእ መተባብዒ ጥራይ ክፍጠር ኣይክእልን። ርግጽ’ዩ ዘተባብዕ ክፍሊት ዝጽላእ ኣይኮነን። ናቱ ግደ ኣለዎ። ዕግበት ኣብ ስራሕ ግን ብቐንዱ ብኩለንተናዊ ሱታፌን ናይ ዋንነት ስምዒትን እዩ ዝመጽእ።
ኣባላት ናይ ሓደ መንግስታዊ ይኹን ህዝባዊ ትካል፡ ብሕልፊ ድማ መንእሰያት ኣብ ስራሕ ልዑል ፍቕሪን ዕግበትን ተምሳጥን ክስምዖም እምበኣር፡ ሱታፌኦም ዘሐይል ምሕደራን ኣገባብ ኣሰራርሓን ክህሉ ኣገዳሲ እዩ። ነዚ ንምግባር ቅድም ቀዳድም ንውጥን ናይቲ ስራሕ ብንጹር ከምዝፈልጥዎ ምግባር የድሊ። ኣብቲ ዓቢ ውጥን ናቶም ኣበርክቶ እንታይ ምዃኑ ክርድኡ፡ ነቲ ዕላማ ተረዲኦም ብሓሳቦም ከህብትምዎ ዕድል ምሃቦም፡ ናይ ዋንነት ስምዒት ከምዝሓድሮም ዝገብር እዩ። ብተወሳኺ ኣብ ሓደ ዕዮ ወይ ትካል ዝነጥፉ ዜጋታት ንሓድሕዶም፡ ጉድለታቶም ዝተኣራረምሉ፡ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ጥራይ ዘይኮነ እንተላይ ታሕተዎት ንልዕሊኦም ዘለው ሓለፍቲ ዝቈጻጸሩሉን ግጉይ ኣሰራርሓ ዝነቕፍሉን መድረኽ ምፍጣር ሓጋዚ እዩ። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ፡ ህዝባዊ ግንባር ነዚ ዕድላት’ዚ ስለዝፈጠረ’ዩ ተኣምር ሰሪሑ። ሕጂ’ውን ንስራሕ ዘዳኽም ከም ትህኪት፡ ዘይምግዳስ፡ ጎታቲ ኣሰራርሓን ካልእ ድኽመታትን ክውገድ፡ ኣድማዒ ስራሕ ክስራሕ፡ ዜጋታት ኩሉ ዝነጥፍሉ ሃገራዊ ትካላት ዋናታቱ ባዕላቶም ምዃኖም ክፍለጡ፡ ኣብ ሕሉፍ ተሞኩሮና ዝተጠርየ ክብሪ ምዂስኳስ ክድፍኣሉ ዘለዎ እዩ። ምኽባር ግዜን ናይ ስራሕ ዲሲፕሊንን፡ ጽፉፍ ኣገልግሎት ንህዝቢን በዚ መገዲ’ዚ እዩ ዝረጋገጽ። ዝኾነ ትካል ንተሓታትነትን ቊጽጽርን ንምፍልፋል መመሓየሺ ሓሳባትን ዝግባእ ቦታን ዕድልን እንተሂቡ ዕብየትን ኣድማዕነትን ስርሑ መዕገቲ የብሉን። ብሕልፊ እቶም ምስ ሓድሽን ብሩህን ኣእምሮ ኣብ ስራሕ ዓለም ዝጽንበሩ ሓደስቲ መንእሰያት ንገዛእ ዕግበቶም፡ ብምሉእ ድሌት ብፍቕሪን ተምሳጥን ዝሰርሑሉ ባይታ እንተተፈጢሩሎም፡ ክፈጥርዎን ከማዕብልዎን ዘይክእሉ ነገር የለን።
ዘለናዮ መድረኽ እምበኣር፡ መድረኽ ምጥንኻር ዕዮን ኩለንተናዊ ገስጋስን፡ መድረኽ ምምዕባል ሞያ፡ ብቕዓትን ናይ ምግባር ተኽእሎን እዩ። ነዚ ተልእኾ’ዚ ብብቕዓትን ብምልኣትን ፈጺምና፡ ብዕዮና ኣብ ሃገራዊ ራእይና ከም እንዓልብ ድማ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ራእይ ብዕዮ ስለዝብጻሕ! ክብርን መጎስን ነቶም ቅድሚ ውልቃዊ ረብሓ፡ ሃገራዊ ረብሓ ብምቕዳም ኣብ ኩሉ ከባቢታት ሃገር ተዘርጊሖም ዝውፈዩ ዘለው ሃገራውያን፡ ምስጋና ንሰራሕ ተኣምር ኤርትራዊ መንእሰይ! ስብሓት ንልኡኻት ልምዓት!


text:
ኣብ ማእከላይን 2ይን ደረጃ ኣሕዳሪት ቤት-ትምህርቲ ኣፋምቦን ሓሙሽተ ምምሕዳራት ከባቢ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ዃላን፡ ውጽኢት ትምህርቲ ክብ ንምባል ዝሕግዝ ርክባት ተኻዪዱ።
ኣብ ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ሓላፊ ኣሃዱ መሰረታዊ ትምህርቲ መምህር ኸሊል ዑስማን ንተመሃሮ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ኣብ ኣሕዳሪት ቤት-ትምህርቲ ኣፋምቦ ኣብ ውጽኢት ሃገራዊ መርመራ 8ይ ክፍሊ በብዓመቱ ዝምዝገብ ዘሎ ዕብየት ዘተባብዕ ምዃኑ ጠቒሱ፡ ሎሚ ዓመት ዝበለጸ ውጽኢት ንምምዝጋብ፡ ተመሃሮ ብእዋኑ ምድላዋቶም ከጻፍፉ ተላብዩ።
እታ ክሳብ 10ይ ክፍሊ ዝጸንሐት ኣሕዳሪት ቤት-ትምህርቲ፡ ሎሚ ዓመት ናይ 11 ክፍሊ ትምህርቲ ክትህብ ብምጅማራ፡ ኣብ ተመሃሮን ወለድን እፎይታ ከምዝፈጠረት ጠቒሱ ድማ፡ ደቂ- ኣንስትዮ ተመሃሮ ብፍላይ ካብ ከባቢአን ከይረሓቓ ትምህርተን ክቕጽላ ዓቢ ዕድል ምዃኑ ገሊጹ።
ብኻልእ ወገን፡ ኣብ 5 ምምሕዳራት ከባቢ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ዃላ፡ ብመደብ ትምህርቲ ንዓበይቲ ንዝተመዝገቡ ዓወታት ብምዕቃብ፡ ንዝበለጸ ውጽኢት ንምስራሕ ዝሕግዝ ውጥን ንምሕንጻጽ ርክብ ተኻዪዱ።
ሓላፊ መደብ ትምህርቲ ንዓበይቲ ኣብቲ ንኡስ ዞባ መምህር ብርሃነ ደብረጼን፡ ኣብ ምምሕዳራት ከባቢ ሰመሞ፡ እንዳገርግስ፡ ዓዲ-ብርኩት፡ ፍቕያ-ጨቐምጠን ዓዲ- መኸዳን፡ ኣብ 14 ነቑጣታት ልዕሊ 800 ተመሃሮ ከምዘለዉ ብምሕባር፡ ተሳታፍነት ክብ ንምባል፡ ኣመሓደርቲ ከባቢ ግቡእ ተራኦም ክጻወቱ ኣዘኻኺሩ።


text:
መበል 23 ዓመት ዝኽሪ ስርሒት ፈንቅል ብድምቀት
ንምጽንባል ሰፊሕ ምድላዋት ይካየድ ኣሎ።
“ፈንቅል – ክታም ንርጉጽ ናጽነትን ሓርነትን” ብዝብል ቴማ ካብ 8 ክሳብ 10 ለካቲት ዝጽንበል መበል 23 ዓመት ዝኽሪ ስርሒት ፈንቅል ንምምዕራግ ሰፊሕ ምድላዋት ይካየድ ኣሎ።
ብመሰረት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ፣ ኣብ’ቲ ንሰለስተ መዓልታት ዝቕጽል ጽንብል፥ ዝኽሪ መጥቃዕቲ ሳሊና፣ ህዝባዊ ባህላዊ ምርኢት፣ ሰሚናራት፣ ስፖርታዊ ንጥፈታት፣ መደብ ሙዚቃን ድራማን፣ ኮማዊ ዳሳትን ካልእን ዘጠቓለለ ንጥፈታት ክቐርብ’ዩ።
ነቲ ጽንብል ንምዕዋት ልዕሊ 11 ንኡሳን ኮሚተታት ቈይመን ብልዑል ተሳታፍነት ህዝብን ትካላትን ኣብ ምጽፋፍ ናይቲ መደባት ከምዝርከባ ተፈሊጡ።
ኣብ ዝተኻየደ ናይ ጽሬት ወፈራ ዝተሳተፉ ኣቶ ዕጄል ዑስማን ዑመር፣ ወ/ሮ ፋጥና መሓመድ-ዓሊን ወ/ሮ ሓረጉ ወልዳይን ንኤሪና ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ ከተማኦም ብምምዕራግ ኣጋይሾም ንምእንጋድ ምድላዋቶም ኣጻፊፎም ከምዘለዉ ገሊጾም።
ምምዕራግ ጽንብል ፈንቅል – ምዅላዕ ቅያ ጀጋኑ ምዃኑ ዝገለጻ ወ/ሮ ርግበ ጸጋይን ወ/ሮ ኣልማዝ ኣብርሃን ብወገነን፣ ዓመት መጸ ዝካየድ ጽንብል ፈንቅል፣ ታሪኽ ናይቲ ስርሒት ብግቡእ ናብ ወለዶታት ክመሓላለፍ ካብ ዝሕግዙ መደባት ብምዃኑ፣ ንምምዕራጉ ዝካየድ ንጥፈታት ካብዚ ዕላማ’ዚ ዝነቅል ከምዝኾነ ኣረዲአን።
“ስርሒት ፈንቅል – በሪ ሓርነት ዘርሓወ፤ ኤርትራዊ ክብረት ዝዀልዐ ስርሒት’ዩ” ዝበሉ ነበርቲ ባጽዕ፣ ቅያን ጅግንነትን ኤርትራዊ መንእሰይ ናብ ወለዶታት ንምስግጋር ረዚን ሓላፍነት ዘሰክምን ናይ ምግባር ዓቕሚ ንምብራኽ ድርኺት ዝፈጥርን ከምዝኾነ ኣብሪሆም።
እቶም ነበርቲ ኣብ መወዳእታ፣ ዝኽሪ ስርሒት ፈንቅል – ህሉውን ሕሉፍን ታሪኽና ብምግንዛብ ንብሩህ መጻኢ ሃገርና መብጽዓና እነሐድሰሉ ክኸውን ብምዝኽኻር፣ ነቲ ጽንብል ንምምዕራግ ዝከኣሎም ኩሉ ከምዝገብሩ ኣረጋጊጾም።
***** ኣ.ዜ.ኤ *****


text:
ኣብ ነሓሰ ናይ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ንኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ዝምልከት ፍሉይ ራፖርትዋ መዚዙ። ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ውሳኔ 20/20፡
1.
“ነዞም ዝስዕቡ ጉዳያት ኣትሪሩ ኮኒኑ፡
(ሀ) ሰበስልጣን ኤርትራ ብቀጻሊን ብዝተፈላለየ መንገድን ዝካይድዎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን መሰረታዊያን ሓርነታት፡ ከምኡውን ዘይሕጋዊ ምርሻን፡ ምስዋር፡ መግረፍቲ፡ ናብ ናይ ፍርዲ ትካላት ከይቀረብካ ምእሳር፡ ኢሰብኣዊን ሰብኣዊ ኽብሪ ዘንኣእስ ኣተሓሕዛ እሱራት፤
(ለ) ሓሳብካ ናይ ምገላጽ መሰል፡ ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል፡ ናይ ምሕሳብ፡ ምእማን ናይ ምእካብን ማሕበር ናይ ምምስራትን መሰል ብኸቢድ ምድራቱ፡ ብተወሳኪ ጋዜጠኛታት፡ ተጣበቐቲ ሰብኣዊ መሰላት፡ ፖለቲካዊ ለውጢ ዝጠለቡ፡ ሃይማኖታዊያን መራሕቲ ምእመናን ብምእሳሮም፤
(ሐ) ዜጋታት ናይ ግዜ ገደብ ኣብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብግዴታ ምዕስካሮም፡ ብተወሳኪ ትሕቲ ዕደመ ብሓይሊ ምዕስካሮምን ኣብ ናይ ዕደና ትካላት ከምዝሰርሑ ምገዳድን። ቤተሰብ ካብ ሃገራዊ ኣገልገሎ ዝሃድሙ ምእሳርን፤
(መ) ኣብ ዶባት ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ስግረዶብ ንዝፍትኑ ዜጋታት ናይ ተኩሰካ- ቅተል ዝብል መምርሒ ምክታል፡ ኣብ ልዕሊ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ዜጋትት ዝፍጸም ዘሎ ዘይሕጋዊ ቀረጽን ካልኦት መቅጻዕቲን፡ ብፍልይ ድማ ብሓይሊ ናብ ሃገሮም ዝተጠረዙ ኤርትራዊያን ስደተኛታት ዝፍጸመ ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ፤
(ሰ) ሰበ-ስልጣን ኤርትራ ምስ ዓለምለኻውያን ይኹን ዞባውያን ናይ ሰብኣዊ መሰላት ትካላት ክተሓባበሩ ፍቓደኛታት ዘይምዃኖም፡
2.
መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ውዓል ሕድር ነዚ ዝስዕብ ስጉምቲ ክወስድ ይጽውዕ
(ሀ) ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ፡ መግረፍቲ፡ ከምኡውን ኢሰብኣዊን ክብረት ዘንኣእስን መቅጻእቲ ኹሉ ደው ክብል፤
(ለ) ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት፡ እንኾላይ “ጉጅለ-11” ክፍትሑ፤
(ሐ) ንኹሎም ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ እሱራት ኣብ ነጻን ፍትሓውን ናይ ፍርዲ ትካልት ክቀርቡ፡ቤተሰብ እሱራት ናይ ምብጻሕ መሰል ክሕለወሎም፡ ሕጋዊያን ጠበቃታት፡ ሕክምናዊ ክንክን ክፍቐደሎም፡ ወከልቲ ዓለምለኻዊ ትካል ቀይሕ መስቀልን ካልኦት ኣገደስቲ ትካላን ቤት ማሕቡስ ክበጽሑ ክፍቐደሎም፤
(መ) ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎ ደው ክብል፤
(ሰ) ሰብኣዊ መሰላትን ረዲኤታዊ ትካላትን ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ብዘይፍርሒ ንክሰርሓ ክፍቐደለን፤
(ረ) ናይ ምዝራብን ሃይማኖትን እምነትን ናጽነት ክኽበር፤
(ሸ) ኣብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ንኤርትራ ዝምልከት ዝተገብረ ዳህሳስ ሰብኣዊ መሰላት ዝተመሓላለፉ እማመታት ከተግብርን፡ ዝተካየደ ምምሕያሻት እንትሎ ጸብጻብ ከቕርብ፤
(ቀ) ንቤተሰብ ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝኾብለሉን ካብ ሃገር ዝሃደሙ ዜጋታት ዘቃንዐ “ገበነኛ-ብምትሕብባር” ዝብል ፖሊሲ ዶው ክብል፡
(በ) ምስ ቤት/ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ላዕለዋይ ኮምሽነር ሰብኣዊ መሰላት ምሉእ ብምሉእ ክትሓባበር፡ ምሰዚ ተተሓሒዙ ካብ ላዕለዋይ ኮምሽነር ሕቶ ኣብ ዝቀረበሉ እዋን ምስ ኩለን ተልእኾታት፡ ሰብኣዊ መሰላት ትካላት ውዕል፡ ኩሎም ናይ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት መካኒዝምስን ምስ ዓለምለኻውያን ይኹን ዞባውያን ናይ ሰብኣዊ መሰላት መካኒዝምስ ክተሓባበር፤
(ተ)ብመሰረት ዝኣተዎ መብጽዓታት ዓለምለኻዊ ግዴታት ከማልእን ውሳኔታት ባይቶ ጸጥታ ከኽብር፡ ብፍላይ ድማ ውሳኔ ቁጽሪ
1907 (2009) ናይ
23 ታሕሳስ
2009ን
2023 (20011) ናይ 5
ታሕሳስ 2011 ከማልእ፤
(ቸ) ንቤት/ጽሕፈት ላዕለዋይ ኮምሽነር ሰብኣዊ መሰላት ንመንነት፡ ወሕስነት፡ ጥዕናን፡ ሃለዋትን ኩሎም እሱራትን፡ ሃለዋት ዘጥፍኡ ሰባት፡ ብተወሳኺ ንጅቡታዋን ወተሃደራትን ጋዜጠኛታትን ዝመልከት ኣድላዪ ሓበሬታ ክህብ፤
(አ) እቲ ኣብ
1997 ዝጸደቀ ቅዋም ኤርትራ ኣብ ተግባር ከውዕል ክገብር፡
3.
ነቶም ኣብ ናይ ዕለት 10 ክሳብ
12 ሰነ
2008 ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡቲን ዝተገብረ ውግእ ሃለዋት ዘጥፍኡ ወተሃደራት ዝምልከት ሓበሬታ መንግስቲ ኤርትራ ክልግስን፡ ምኽንያቱ ዝምልከቶም ትካላት ሃለዋቶምን ኩነታት ጅብታውያን ምሩኻት ኵናት ንምርግጋጽ ክጥዕሞም፤
4.
ንኹነታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ዝምልከት ናብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላትን ቤት ምኽሪ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ጻብጻብ ንኸቕርብ ፍሉይ ራፖርትዋ መዚዙ፤
5.
ዋና ጻሓፊ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ዝተመዘዘ ፍሉይ ራፖርትዋ ንዘተዋህቦ/ባ ሓላፍነት ብግቡእ ንምፍጻም ኣድለዪ ዝባሃል ንዋታዊ ሓገዝ ንክልግስ ይሓትት፡
6.
ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ነዚ ጉዳይ ብዝምልከት ሓላፍነቱ ውሲዱ ከምዘሎ የረጋግጽ።”
ኣብ መበል 21 ርክቡ፡ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ንወይዘሪት ሺላ ቢ. ከታሩት ከም ፍሉይቲ ራፖርትዋ ናይ ኤርትራ ኮይነ ከተገልግል መዚዝዋ። ወይዘሪት ሺላ ከም ናይ መጀመርታ ፍሉይቲ ራፖርትዋ ናይ ኤርትራ ካብ 1 ሕዳር 2012 ኣትሒዛ ሓላፍነታ ተቐቢላ። ወይዘሪት ሺላ ብዓለምለኻዊ ሰብኣዊ መሰላትን ሲቪላዊያን ሓርነታትን ናይ ማስተርስ ማዓርግ ካብ ዩኒቨርሲ ሊቸስተር ዓባይ ብርጣንያ ዝተመረቐት ኮይና ን25 ዓመት ዝአክል ኣብ ኣፍሪቃ ዝተፈላለየ ናይ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ መጽናዐታዊ ስርሓት፡ ተሓላቕነት፡ ጥብቅና፡ ተጣበቐቲ ኣብ ምስልጠን፡ ከም’ኡውን
ከም
ጋዜጠኛ ኮይና ዘገልገለት እያ። ኣብ 1997 ድማ ኣብ ሞርሸስ ማሕበር ጠበቃታት ተጸምቢራ። ድሕሪ’ዚ ኣብ ኡጋንዳ ምስ ኣምነስቲ እንተርናሽናል ጨንፈር ኣፍሪካ ሰሪሓ። ወይዘሪት ሺላ ብተወሳኺ ኣብ ጋምብያ ዝመደበሩ ናይ ፓንኣፍሪካ ትካል
ንሰብኣዊ
መሰላትን
ልምዓትን
ኣብ
ኣፍሪቃ
ዋና
ጻሓፊት
ኮይና
ዝገልገለትን፡
ኣብዚ
እዋን
ኣብ
ዩኒቨርስቲ
ፐሪቶርያ
ናይ
ዶክተረ
ማዓርግ
ሕጽይቲ
ኮይና
መጽናዕቲ
ኣብ ምክያድ ትርክብ።
ነቲ ብባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ዝተዋህባ ሓላፍነት ኣብ ምትግባር፡ እዛ ፍልይቲ ራፖርትዋ ንሓበሬታ ምልውዋጥ ክቓላጠፍ ብምባል ነዚ ወረቐት (መሕትት) ኣዳልያ። ዋላ’ኻ በዚ ሞዴል መሕትት እዚ መንገዲ ዝግበር ምልውዋጥ ሓበሬታ ኣገዳስነቱ ልዑል እንተኮነ፡ ብዝኮነ ዓይነት መንገዲ ሓበሬታ ክትቅበል ደልውቲ ምኻና ክፍለጥ ይግባእ። ዕላማ ናይ’ዚ መሕትት ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ኣሎ ዝብሃል ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ቅኑዕን ጽጹይን ሓበሬታ ምእካብ እዩ። እንተድኣ ኣብዚ መሕትት ዘሎ ትሕዝቶ ብምስጢር ክትሓዘልኩም ትደልዩ ኮንኩም ኣብታ “ብምስጢር ክዕቀበለይ” እትብል ምልክት ግብሩ። እንተድኣ ኣብዚ መሕትት ተዳልዩ ዘሎ ቦታ ዘይኣኺልኩም፡ ተወሳኺ ወረቀት ክትውስኹ ትኽእሉ ኢኹም።
መሕቲት
እዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ መሕትት ተመሊኡ በዚ ኣድራሻ ክልኣኽ ይግባእ
Special Rapporteur on the situation of human rights in Eritrea
c/o Office of the High Commissioner for Human Rights
United Nations at Geneva
8-14 avenue de la Paix
CH-1211 Geneva 10
Switzerland
Fax: (+41) 22 917 90 06
- ሓፈሻዊ ሓበሬታ
-
እቲ ዘጋጠመ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ንውልቀ-ሰብ ዶ ንጉጅለ እዩ ኣጋጢሙ፧
2.
መንነት ናይቲ ግዳይ
ሓበሬታ፡ እንተድኣ እቶም ግዳያት ካብ ሓደ ንላዕሊ ኮይኖም፡ ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝምልከት ኣገዳሲ ሓበሬታ ከተተሓሕዙ
ከምትክእሉ ነዘኻኽር
3. ሓበሬታ ብዛዕባ እቲ ኣጋጢሙ ዝብሃል ምግሃስ መሰላት
-
ዕለትን ሰዓትን (እንተዘይተፈሊጡ፡ ዝቀራረብ
ዕለትን ሰዓትን ጥቀስ)
- ቦታ ፍጻመ (ከባቢ/ ዞባ፡ ሃገር)
-
ነቲ ኣጋጢሙ ዝባሃል ምግባስ ዝምልከት ስፍሕ ዝበለ ሓበሬታ ኩነታት ኣፈጻጽምኡን ግለጽ/ጺ፡ ግብረ-መልሲ ናይቲ መንግሰቲ ከመይን ነይሩ
-
ሰብኣዊ መሰላት ናይቲ ግዳይ ኮነ ተባሂሉ ከምዝተገፈ ዝሕብር ምልክታት ኣሎ ዶ፧
- መንነት እቶ ነዚ በደል ዝፈጸመ/ሙን፡ ስም ወይ ኣስማት፡ ስራሕን ድርኺት ናይቲ ምግሃስ ዝፍለጥ እንትኮይኑ ጥቀስ፡
-
እቲ ግዳይ መንነት ነቲ ወይ ነቶም ነዚ በደል ዝፈጸሙ ሰባት ይፈልጦም ዶ፧
-
ትካላት መንግሰቲ ነዚ ዝብሃል ዘሎ በድል/ግህሰት ኢድ ኣለዎም ዶ፧
- ዘይ-መንግሰቲ ትካላት ነዚ ዝብሃል ዘሎ በድል/ግህሰት ኢድ ኣለዎም ዶ፧
-
እቶም በድልቲ ናይ መንግስቲ ትካላት እንተኮይኖም መንነቶም ብንጽር ጥቐሶም (ፖሊስ፡ሰራዊት፡ ኣባላት ጸጥታ፡ ኣሃዱ፡ መዝነቶም፡ ስርሖምን ወ.ዘ.ተ)፡ ሕጽር ብዝበለ ንምንታይ ተሓተትቲ ምኻኖም ግለጽ።
-
ነቲ ዝተፈጸመ በደል ዝፈልጡ መሰኻኽር እንተለዉ፡ ስሞምን፡ ዕድሚኦም፡ ዝምድንኦምን ኣድርሻኦም ጥቐስ። እንተድኣ ስሞም ክጥቀስ እንተዘይደልዮም ግን ኣዝማድ፡ ወይክኣ ሓለፍቲ መንገዲ ወዘተ እንተኾይኖም ጥቐስ፡ ተወሳኺ መርትዖ እንተሎ ድማ ጥቐስ።
4. እቲ/ታ ግዳይ፡ ቤተሰብ ወይ ዝኮነ
ካልእ ሰብ ነቲ ምግሃስ ኣመልኪቱ ዝወሰዶ/ቶ ስጉምቲ ኣሎ ዶ፧
- ናብ ናይ መንግስቲ ትካላት (ፖሊስ፡ ኣክባር ሕጊ፡ ኣብያተ ፍርዲ) ዝተኣተወ ጥርዓን ኔሩ ዶ፧ መዓስ፧ ብመን፧
- በቶም ናይ መንግስቲ ትካል ዝተወስደ ስጉምቲ ነሩ ዶ፧
- ንስኻ እትፈልጦ ብወገን መንግስቲ ዝተገብረ መርመራ ኔሩ ዶ፧ እንተነይሩ ከመይ ዓይነት ምርመራ ኔሩ፧ እቲ መርመራ ኣበይ በጺሑ ከምዘሎን ካልእ ዝተወሰደ ስጉምነት ኣንተሎ ጥቐስ፧
- ነቲ ብግዳይ ወይ ቤተሰቡ ዝቐረበ ጥርዓን መንግስቲ ትካላት እንታይ ዓይነት ግብረመልሲ ተዋሂቡ፧ እቲ ዝተገብረ ጥርዓን እንታይ ዓይነት ውጽኢት ኣምጺኡ፧
- እዚ ጥርዓን ናብ ካልኦት ዓለምለኻውያን ትካላት ተላኢኹ ዶ፧ እቲ ዝተገብረ ጥርዓን እንታይ ዓይነት ውጽኢት ኣምጺኡ፧
5.
መንነት እዚ
መሕትት ዝመል አ ስብ ወይ ትካል
- ነዚ መሕትት ከም ግዳይ ወይ ኣብ ክንዲ እቲ ግዳይ ዘኾነ ሰብ ኢኻ መሊእካዮ፧
- መንነትካ ክዕቀበልካ ትደሊ እንተዀንካ ከምኡ እልካ ጥቀስ
ነዚ መሕትት ዝመላእካሉ ዕለት፡


text:
ምሩፅ ይፍጠር፡ ዘይተነገረሉ ጅግና
ኣብ ታሪኽ ናይ ነዊሕ ዝርሕቀቱ ጕያ ብ1980 ኣብ ሞስኮ-ኦሎምፒክ ብ5,000ን 10,000ን ሜትሮ ወርቂ ሜዳሊያ ብምስዓር መዛዘሚ ፍረ-ጻምኡ ዝረኸበ፡ መላእ ዓለም ዘዛረበ ፍሉጥ ኢትዮጵያዊ ጐያያይ ዓበይቲ ርሕቐታት ነይሩ።
"መጀመርታ ልበይ ዝማረኸ ኣትሌት ኣበበ በቂላ ነይሩ" ዝብል ምሩጽ፡ እቲ ጕያ'ቲ ግና ናይ ባዕሉ መዘዝ ከም ዝነበሮ ይዝክር።
ኣብ ዓዲ ግራት ተወሊዱ፡ ኣብ እዋን ጉብዝነቱ ኣብ ኣስመራ ኣብ መዓልታዊ ናይ ጕልበት ሽቕሊ እናሰርሐ ጸኒሑ፡ ብዘይ መደብ ኣብ ዓውዲ ጕያ ኣተወ።
ብሻላ ጻዕሩ ኾነሉ ኸኣ! ኣሰር ኣበበ በቂላን ማሞ ወልዴን ተኸቲሉ፡ ዘመዝገቦ ዉጽኢት ናይቲ ዘስደምም ዓወቱ ድማ ንቡዙሓት ጐየይቲ ዓብዪ ኣብነት ገዲፉ'ዮ።
ከም በዓል ሃይለ ገብረስላሰ ኾነ ደራርቱ ቱሉ ዘኣመሰሉ ብዓለምለኻዊ ዉድድራት ፍለጡ ኣትሌታት፡ ምሩጽ ይፍጠር ጥዋፍ ኣብሪሁ መገዲ ከም ዝመርሖም ይምስክሩ።
ምሩጽ፡ እቲ ፍሉይ ዓወቱ ንኽጐናጸፍ ሸሞንተ ነዋሕቲ ዓመታት'ዮ ተጸብዩ።
ዋላ'ኳ ብ1968 ብጕያ ዕሉም ምንባሩ ኣካየድቲ ሃገራዊት ጋንታ ዓይኒ እንተ ኣንበርሉ፡ ዓቕሙ ብ1972 ኣብ ዝተኻየደ ኦሊምፒክስ ሙኒክ ተጋህደ።
ኣብዚ ዉድድር እታ ናይ 5,000 ሜትሮ እኳ እንተምለጠቶ፡ ብ10,000 ሜትሮ ግና ሜዳልያ ነሓስ ተሸሊሙ'ዩ። ዛንታ ናይ'ታ ዘምለጠቶም ዕድል ግን ሳዕቤናት ስለ ዝነበራ ትሕት ኢልና ክንገልጻ ኢና።
ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ብምኽንያት እብያ (boycott) ኣብቲ ኣብ 1976 ዝተኻየደ ኦሊምፒክስ ሞንትሪያል ሙሩጽ ተሳታፊ ኣይነበረን፤ ኢትዮጵያ'ውን ከምኡ።
ጋንታ ራግቢ ኒውዚላንድ (New Zealand Rugby Team) ምስ ደቡብ ኣፍሪቃ ስለ ዝተጻወተት 23 ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ኦሊምፒክስ 1976 ኣንሰሓባ።
እዚ ኸኣ ደቡብ ኣፍሪቃ ብናይ ዘርኣዊ ፍልያ ፖሊሲኣ ካብ ዓለም ግልልቲ ሃገር ስለ ዝነበረት'ዩ። ብዚ ምኽንያት ከኣ ምሩጽ ንዓመታት ዝተዳለወሉ ናይ ጉያ ሞይኡ ተኾሊፉ።
ምሩጽ ዕድሚኡ ልዕሊ ሰላሳ ስለዝነበረ ብዙሕ ስክፍታ ዝሓድሮ ሰብ'ኳ እንተነበረ ኣብ ካልኦት ኣህጉራዊ ውድድራት ካብ ምስታፍ ዓዲ ኣይወዓለን።
ብኣህጉራዊ ፈደሬሽን ማሕበር ኣትሌቲክስ (IAAF) ብ1977 ኣብ ዱዙልዶርፍ (ጀርመን)፡ ብ1979 ኸኣ ኣብ ሞንትርያል (ካናዳ) ዝተኻየዱ ውድድራት ምሩጽ ድርብ ዓወት ኣመዝጊቡ ጉዳይ ዕድሚኡ ድምብርጽ ከምዘይብሎ ኣመስከረ።
ቅድሚኡ'ውን፡ ብፍላይ ኣብ ዉሽጢ ኣፍሪቃ ዝካየዱ ዝነበሩ ውድድራት፡ 'ሻምፕዮና ኣፍሪቃ '፡ 'ሓፈሻዊ ዉድድር ኣፍሪቃ'፡ ዝበሉ መድረኻት ዉድድር ብርክት ዝበሉ ሜዳልያታት ተሸሊሙ'ዩ።
1980፡ ኦሊምፒክስ ሞስኮ ታሪኻዊ ድርብ ዓወት
ምሩጽ ትርኢቱ በራሕ፡ ቑመቱ ሓጺር፡ ሚዛኑ ከኣ 53 ኪሎ፡ ቅርጸ ኣካል ጎያዪ ዘይነበሮ እንትኾን፡ ጋዜጠኛታት ዓለም ትኽክለኛ ዕድሚኡ ብዘይምፍላጦም የላግጽሉ ነይሮም።
ሽዑ እቲ ኣውራ ኣካትዒ ነገር ጉዳይ ድማ ዕድመ ኾነ። ናይ ሓቂ ዕድሚኡ ዝፈልጥ ሰብ'ኳ እንተዘይነበረ ዕለት ትውልድኦም 15/5/1944 ዝብል ጽሑፍ ኣብ ፖስተር ዝተቐመጠሉ እዋን ነይሩ። ግናኸ ብትርኢቱ ኣብ መወዳእታ ሰላሳታት ከምዝተወለደ ይዉሰድ ነይሩ።
ከም ዝፍለጥ፡ ንፈላማይ እዋን ኣብ ሞስኮ ወርቂ ሜዳልያ ክሽለም ከሎ ወዲ 37 ከይኮነስ ኣብ መፈለምታ ኣርብዓታት ኣትዩ'ዩ ይበሃል ነይሩ።
ይኹን'ምበር ኣብ ሜዳ ክጎዪ እንትኣቱ፡ ናይ ሓቂ ዕድሚኡ ብዘየገድስ፡ ንዕኡ ዘርክብ ኣትሌት ኣይነበረን።
ኣብ ሰብዓታት ንጉያዓለም ዝተቖጻጸራ፡ ብዓይኒ ጋዜጠኛታት ኣዝዩ ልዑል ቦታ ዝነበሮ ላሲ ቪረን ዝበሃል ፊንላንዳዊ ጐያያይ ነይሩ።
ኣብቲ ሽዑ እዋን፡ ኣብ 1972 (ኦሊምፒክስ ሙኒክ) ክልተ ወርቂ ሜዳልያ ዝሰዓረ፣ ኣብ 1976 ድማ ኣብ ኦሊምፒክስ ሞንትሪያል (ምሩጽ ኣብ ዘይነበሩሉ እዋን ማለት'ዩ) ክልተ ሜዳልያታት ወርቂ ዝደገመ ዘይድፈር ኣትሌት'ዩ ነይሩ።
ምሩጽ ግና ነቲ ኣዝዩ ግኑን ላሲ ቪረን ኣብ ሞስኮ 'ካ ለሽ ኣበሎ! ሽዑ ክሕንበብ ንዝረኣየ ሰብ ካን ገረሞ። እታ ተኸዲኑዋ ዝነበረ ሓምላይ ቑ. 191 ማልያ ኣብ ኣእምሮ ሰባት ተወቒራ ተረፈት።
ኣብ 300 ሜትር ምስ ተረፎን ክውንጨፍን ሓደ ምስኮኖም፡ ጋዜጠኛታት "ምሩጽ ዘ ሺፍተር" (ቀያሪ ማርሺ) ኢሎም ኣዉጽእሉ።
ኣትሌት ሃይለ ገብረስላሴ፡ "እቲ ታሪኻዊ ቅድድም'ቲ ብሬድዮ ክከታተሎ ኩሉ ይዝከረኒ" ይብል።
ምሩጽ ይፍጠር ኣብ ኣስመራ
ኣብ መወዳእታ ስሳታት ንምሩጽ ኣብ ከባቢ እንዳ ማርያም (ኣስመራ) ዝዝክር ሰብ ብዙሕ'ዩ።
እቲ ሽዑ ጐደና ዳግማዊ ሚኔሊክ ኢሉ ዝጽዋዕ ዝነበረ፡ ትኽ ኢሉ ካብ እንዳማርያም (ወይ ከኣ እግሪ ወንጌላዊት ቤተ-ክርስትያን) ጀሚሩ፡ ብየማነ ጸጋም ሹቕን እግሪ ኣባሻዉልን ሰንጢቑ ዝወርድ፡ ክሳብ እንዳ በንዚና ዑቕባ ሃይለ ዝበጽሕ ነዊሕ ጐደና ሰንበተ ሰንበት መቀዳደሚ ብሽክለታ ነይሩ። ተቐዳደምቲ እግሪ'ውን ቅድሚ ተቐዳደምቲ ሰብ ብሽክለታ ይጥቀምሉ ነይሮም'ዮም።
ብሰሜንን ብሰሜናዊ-ምብራቕን ዝኣትዋ ንኣሽቱ ኣውቶቡሳት (በዘቕዘቕ) ኣብ ትሕቲ እንዳ ማርያም ሰብን ኣቝሑትን የራግፋ ስለ ዝነበራ እቲ ዘርከበ ሓያልን ጐያይን ጐበዝ ይዕወተለን ነበረ፣ ምሩጽ ሓደ ካብኣቶም ነይሩ።
ካብ ትሕቲ ቤተ ክርስትያን ገዛ ከኒሻ ጀሚሩ ብጕያ ንሸነኽ እንዳ ማርያም ብምውራድ ንመቐዳድምቱ በሊጹ። ደድሕሪ እታ ኣውቶቡስ ብምጕያይ ነቲ ኣብ ዝባና ዝነበረ ኣቝሑት ቐዲሙ ኣዉሪዱ።
እተን ኣውቶቡሳት ኣብ ፍርቂ ሰዓት ንከራገፋ ይመጽኣ ስለ ዝነበራ ምሩጽ ምሉእ መዓልቲ ብጉያ ኔው-ነጀው ክብል ይዉዕል ነበረ።
እኳ ድኣ ጥራይ እግሩ! ክብል-ክብል ድማ ኣብቲ ሰንበተ-ሰንበት ዝግበር ዝነበረ ቅድድም-ጕያ ክሳተፍ ጀመሩ።
እምበኣርከስ መጀመርያ ጊዜ ምሩጽ ኣብኡ'ዩ ተፈቲኑ። ሽዑ'ዩ ክብ ዝበለ ዓቕሙ ከለልዪ ዝኸኣለ።
ብ1968 ኣብ መንጎ ተቐዳደምቲ ኢትዮጵያ ዝተገብረ (ማለት ንመክሲኮ ኦሊምፒክስ ዝኸዱ) ናይ ምጽራይ ጕያ ኣብ ኣስመራ ስለ ዝተኻየደ፡ ምሩጽ ነቲ ዕድል ተጠቕመሉ።
ተመርጹ ኸኣ። በቲ ዘመስከሮ ዓቕሚ ኣብ ሓይሊ ኣየር ክኣቱ'ውን በቒዑ። ንደብረዘይት ከኣ ገዓዘ። ኣብ ውትህድርና ክሳብ መዓርግ ሻምበል ተቐቢሉ'ዩ ሙሩጽ።
ካብ ዉድድር ኦሊምፒክስ ናብ ቤት-ማእሰርቲ
ኣብ ሙኒክ ብ1972 ኣብ ዝተኻየደ ኦሊምፒክስ ካብ'ታ ናይ 5,000 ሜትር ጕያ "ምሩጽ ከመይ ኢሉ ተረፈ?" ናብ ዝብል ጉዳይ ክንምለስ።
ኣብ ሙኒክ ናይ 10,000 ሜትር ቅድድም ሳልሳይ ብምውጻእ ሜዳልያ ነሓስ ምስ ተሸለመ ብድሕሪኡ ቀልቡ ናብ ናይ 5,000 ውድድር ከደ።
ኣብ ቑጽሪ ናይ'ቶም ናይ መፈጸምታ ተዋዳደርቲ ክኣትዉ'ውን በቕዐ። ሽዑ ግን ከመይ ኢሉ ካብ መወዳድርቱ ተሪፉ?
ዋላ'ኳ ቅድሚ እቲ ቅድድም ምጅማሩ ኣብ'ቲ መቀዳደሚ ሜዳ ይለማመድ ነይሩ።
ምሩጽ ብእዋኑ ኣብ መበገሲ ሕንጻጽ ብዘይምርካቡ እቶም ካልኦት ጐየይቲ ገዲፎሞም እንትብገሱ ካብቲ ዉድድር ተገሊፉ።
ንሱ "ኣነ ኣይኮነንዶ እንግሊዘኛ ብቛንቋይ'ውን እንተኾነ ጽሑፍ ከንብብ ስለዘይክእል፡ እቶም ናይ ሽዑ ዝነበሩ ኣሰልጣኒ እቲ ጕያ ክሳብ ዝጅመር ክኣልዩኒ፡ ፈሪሞም ከኣ ከሕልፉኒ እናተጸበኹ ኣይመጹንን፡ ብኡ ምኽንያት ከኣ ካብ ዉድድር ተሪፈ" ይብል ነይሩ።
ኣብ ታሪኽ ኦሊምፒክስ ሓደ ተወዳድሪ ኣብ ዉሽጢ ሜዳ ኸሎ ካብ ዉድድር ክተርፍ ተሰሚዑ ኣይፈልጥን። ምሩጽ ግን ግዳይ ጌጋ ናይቲ ኣሰልጣኒ ስለዝኾነ መዛረቢ ሰብ'ውን ኰኑ።
ምሩጽ ካብ ሙኒክ ናብ ኢትዮጵያ ምስ ተመለሰ ግና ካብቲ ዉድድር ብፍላጥ ያኢ ተሪፍካ ተባሂሉ ስለ ዝተኸሰሰ ንዉሕ ንዝበሉ ኣዋርሕ ተኣሲሩ።
"እቲ ናይ ሽዑ ዝነበረ ምጥርጣርን ድኹም ኣተሓሳስባን ንዓይ ኣብ ሽግር ኣውዲቑኒ" ይብል ነይሩ ሙሩጽ።
"ሽዑ ካብ ማሕዩር ሓይሊ ኣየር ናብ ምድረ ጦር ከስግሩኒ ብዙሕ ክርክር ተላዒሉ እቶም ናይ ሽዑ ሓላፊ ሓይሊ ኣየር ተኸራኺሮም ጉዳየይ መሊሱ ክጽናዕ ገበሩ። ኣነ ብተንኰል ዝገበርኩዎ ጌጋ ከም ዘይነበረ ድሕሪ ሸሞንተ ወርሒ ተመስከረለይ" ክብል ይዛረብ ነይሩ።
ምሩጽ ካብ ቤት ማእሰርቲ እንትወጽእ ግን ኣይሓመቐን፣ የግዳስ ታሪኽ ኣብ ልዕሊ ታሪኽ ኣመዝገበ።
ድሕሪ'ቲ ኹሉ ጉያ፡ ብርክት ዝበሉ ብልጫታት፡ ምሩጽ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝነበሮ ኩነታት ስለዘይዓገበ ናብ ካናዳ ኸደ።
ኣብኡ ሓሓሊፉ ኣማኻሪ ኣትለቲክስ ኾይኑ እናሰርሐ፡ ኩነታት ጥዕንኡ እናተኸታተለን ናብ ሃገሩ እናተመላለሰን'ዩ እተን ናይ መወዳእታ ዓመታት ዕድሚኡ ኣሕሊፉወን።
ብዝሓደሮ ሕማም ከኣ ኣብ መበል 72 ዕድሚኡ ኣብ ካናዳ ካብዛ ዓለም ተሰናበቱ። ኣብ ኢትዮጵያ ድማ ክብ ብዝበለ ስነ-ስርዓት ሓመድ ኣዳም ለቢሱ። ድሮ ሓደ ዓመት ኮይኑዎ። ታሪኹ ግና ነባሪ'ዩ።


text:
June 6, 2018
ምኻድሲ ኪዲ ትኽድዮ በየናይ ዓዲ
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ክቡራት ኣሓተይ፡ ኣሕዋተይ፡ ደቀይ፡ ደቂ ደቀይ፡ ከመይ ኢልክን ቀኒኽን፡ ከመይ ኢልኩም ቀኒኹም? ኣነ እተዳጋገመ ይኹን እምበር ሕማቅ ሰሚዔ፡ ይርበሽ ኣሎኹ፡
እምበኣር ሎሚ “ምኻድሲ ኪዲ ትኸድዮ በያናይ ዓዲ” ዝብል ኣርእስቲ ሒዘ እንሆ ቀሪበ፡
ቀደም መርዓ በቶም ኽልተ ወለዲ ይዉዳእ’ሞ፡ እታ ጓል ተመርዕያ ክትብገስ ከላ፡ ኣዋልድ ዓዲ “ምኻድሲ ኪዲ፡ ትኸድዮ በየናይ ዓዲ” እናበላ ብደርፊ የፋንውኣ። ከመይ ወለዳ በቲ ሕምነት ይታኣማመኑ፡ መሰል መርዓት ብእንዳ ኣሕሙ ይኽበር እምበር፡ ንሳስ ጽቡቅ ወይ ሕማቅ ከጓንፋ ኣይትፈልጥን’ያ። ንሕና ኤርትራውያን ን30 ዓመታት ክንዋጋእ ከለና፡ ሀገር ፍትሒ ነጊስዋ፡ ህዝቢ ንዉሉድ ወለዶ ዝማሓላለፍ ሳላምን ራህዋን ክህልዎ’ዩ ነይሩ። እንተኾነ እዚ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ማይ ሐቁንና።
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩላትና ከም ንፈልጦ፡ ኩላትና ደቂ ሰባት እግዚኣቢሄር ዝሃበና፡ ማንም ሰብ ከግድፈና ዘይክእል ናይ ሕልና ህያብ ኣለና። መማኽርትና ዳኛና ሕልናና እዩ። ጸገምን፡ ሕሰምን ክርከብ ከሎ፡ ሕልናና ምስ ንምርምር መን’ዩ በደለኛ? ንዕኡ ንምብዳህከ እንታይ ክገብር ይካኣል? ተራናኽ እንታይ’ዩ፡ ሕልናና ይነግረና’ዩ። ንሕና ግን፡ ንዓይ ከም ዝመስለኒ፡ ኢድና ሂብና፡ ኢሳያስ ሓሚሙ ክባሃል ከሎ፡ “ኣንታ ሎምስ ይሞተልና’ዶ ይኸውን ክሕልፈልና” ንብል። ኢሳያስ ሓደገኛ ሕማም ከም ዝሓመመ ህዝቢ ዝፈለጦ ኣብ 1994 ኣካላ ስንኩላን ምስ ቀተለ እዩ። ሕልንኦም ቀቢሮም ብጥቀሚ ዝሓዞም እዙዛት ሰባት ኣዋፊሩ፡ ሓደ ሰይጣናዊ ስርዓት ፈጢሩ፡ ሰባት ብዘይፍርዲ ምስ ኣሰረ ምስ ኣሕቀቀ፡ መንእሰይ ምስምስ ጌይሩ ኣብ በረኻ ሒዙ፡ ኣይትምህርቲ፡ ኣይስራሕ፡ ኣይ መርዓ ደርዓ፡ ሐውሲ ባሮት ምስ ገበረ፡ ኢንዱስትራያታት ብህገድፍ ተወኒኑ ኤኮኖሚያዊ መስኮት ምስ ተሎከ፡ መሬት ከም ናይ ብሕቱ ጌይሩ ምስ ሸጠ ምስ ለወጠ፡ ባህሪኡ ዝፈጠሮ ምስ ጎረባብቲ ናይ ብሕቱ ጽልኢ ከም ጸላእቲ ህዝቢ ገይሩ ከረድእ ምስ ጽዓረ፡ ብሞራል ሕሪሕራይ ገይሩ ወዲቁ፡ ኣቦ ሰለስተ ቆልዑ ኮይኑ፡ ኣብ ፈቀዶ ባራት ክሰትን፡ ክሰክርን፡ ክዝሙን ምስ ሓደረ፡ ህላዌ ህዝቢ ከም ሓደ ህዝቢ፡ ሃገር ከም ሀገር ኣብ ከቢድ ሓደጋ ምስ ኣወድቀ፡ ዝደለየኒ ዓዲ ሃሎ ይምጽኣኒ ምስ በለ፡ ሽዑ’ዩ ዘይሎ ዝኾነ። ሓቂ ይንበር ኣይንበር፡ ኣንበሳ ይጽዋዕ ኔሩ ሽለት ክባሃል ዉርደት’ዩ። እቲ ዝኸፍኤ ውርደት፡ ናይ ሞት ሞት ክትብሎ’ውን ትደፍር ግን ሰብኣዊ ርህራሄ ትብሃል ፈጺሙ ዘይብሉ፡ ጨካን ኣረመኔ፡ ፈራሕ፡ ቦጅባጅ፡ ሽለት ምስ ዝገዝኣካ እዩ።
ህዝቢ ምስ ተጋደልቲ ኢድን ጓንትን፡ ማይን ጸባን ኮይኑ፡ ምስኡ ድማ እግዚኦታ ወሲኹ፡ ቅድሚ 27 ዓመታት ዓለም ዘደነቀ ዓወት ተጕናጺፉ። ሎሚ ሃገርና ኢ-ሰብኣዊ ተግባራት ዝፍጸመላ፡ መንበሪ ገዛዉቲ ብግረይደር ዝፈርሳላ፡ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈሉ ስንኩላን ሓርበኛታታ፡ ኣብ ዝኸብሩሉ እዋን፡ ኣብ ሱዳን ከም ብላይ ጨርቂ ዝድርበዩላ፡ ኣብ ወጻኢ ዘሎ መኪና እንተዘወረ፡ ኣብ ዕዳ ዝውሓጦ ቤት እንተ ተቀመጠ ዘለዎ ይመስሎ እምበር 2% ክፈል፡ ስድራኻ ጠምዮም ዕዳጋ ሓዊ ኮይኑ ገንዘብ ስደድ፡ ወዲ ሓውኻ ጅሆ ተታሒዙ ከይቅተል ተባሂሉ፡ ካብ ዘይብሉ ተላቃቂሑ ሰዲዱ ምስ ቁሱል ከብዱ ድኻ ዝኾነላ፡ ቤት ማእሰርትታት ከም ቃንጥሻ ዓሳ እናበቆላ ቁጽሪ ዘይብለን ዝኾናላ፡ ስድራ ቤታታ መሃነኖም ጠፊእዎም ኣብ ኣርባዕተ ኩርናዓት ዓለም ፋሕ ብትን ዝብሉላ፡ ዓበይታ ዝቅበሩሉ ጕድጓድ ዝኹዕተሎም ዝስእኑሏ፡ ስለ ሓቂ ጠጠው ዝበሉ ሽማግለ ሸኽና ተኣሲሮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝስውኡላ፡ ጳጳስ ሓንሳእ ምስ ተሸሙ ብዝሙትን፡ ብዝምባሌ ኣእምሮን እንተዘይኮይኑ ካብ መንበሮም ኣይወርዱን’ዮም። ንኣምላኸይ እምበር ንኢሳያስን ህግደፍን ኣይግዛእን’የ ስለ ዝበሉ ሽማግለ ጳጳስና ኣብ ገዝኦም ንዓመታት ዝእሰሩላ ፡ መንእሰያታ ፍቅርን ሕቁፎን ስድርኦምን ትምሃርትን ካን ተሓሪምዎም፡ ንዓመታት ኣብ በረኻ ከርተት ዝብሉላ፡ ጉልበቶም ብጥራዩ ዝበዝበዙላ፡ ዝእሰሩላ፡ ዝቅጥቀጡላ፡ ዝሽየጡላ፡ ዝሕረዱላ፡ ቀለብ ዓሳ ዝኾነላ፡ ኣዋልዳ ኣብ ሳዋ በቦታተን - ጊሊኦምሲ ወረ ኣባሓጎታት ኮይኖም’ዮም - ዝድፈራላ፡ ካብ ብሓይሊ ምግሳስ ክድሕና፡ ከይትልከሙ ኤይድስ ኣለና እንተበላ፡ንሕና’ውን ኣለና ተባሂለን ዝዕመጻላ፡ ኣቡኡ ዘይፍሉጥ ቆልዓ፡ ኣብ ስደት መን ከስርሓን ለሚነን ደቀን ዘዕብያላ፡ ህዝባ እናዋሓደ፡ እናተቆርመመ፡ ኣብ ምጽናት ከይዱ ህላዊኣ ከም ሀገር ምቅጻላ ኣብ ዘስግእ ኩነታት ወዲቃ ትርከብ ኣላ።
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ደምቤታትና ከምኡ’ውን ኣብ ካልእ መራኸቢ ብዙሓን ክሪኦ ከለኹ ንዓይ ከም ዝመስለኒ ብቡዙሕ መንገዲ ገና ኣብ ገድሊ ዘለና ኮይኑ ይስማዓኒ። ናይ ትማሊ ጅግንነትና፡ ሕጂውን ዘሎ ኮይኑ ይርኣየና። ኣብ ክንዲ ሕጂ ክእረምን ክግበርን ዘለዎን ብዛዕባ መጻኢ ድማ ምምይያጥን፡ ምልዛብን፡ ምትግባርን፡ ኢሳያስ ትማሊ ከምዚ ገይሩ፡ ሎሚ ድማ ከምዚ ደጊሙ፡ ሽዑ ኣይፍለጥን ነይሩ እምበር፡ ቀድም’ውን ከምዚ ይገብር ነይሩ ተባሂሉ ይጽሓፍ። ግዜ ምጥፋእ እንተዘይኮይኑ፡ ብዛዕባ ኢሳያስን መሻርኽቱ ከም በዓል ከሻሹን፡ ኣህባይን፡ ፊሊጶስን ተኽላይን ዝኾኑ ሓዲሽ ነገር ዝብሃል የሎን። ሰባት ድማ ኣብ ጽሑፋቶምን ዘረቦኦምን ጸርፊታት ይውስኽሉ፡ ኣብ ፓልቶክ ዝጠፍእ ጊዜ ክስራን’ዩ። ሓይልና፡ ኣብ ኢንተርነት ካብ ሓደ ደንበ፡ ናብ ሓደ ካልእ ደምበ እናዳህሰስና፡ ተኣኪብካ ይኹን ብስልኪ ወረ ምልቃም ኮይኑ። ዘረባ ከም ዕላማ ተወሲዱ።
ንሙዃኑኸ ሓደ ናይ ፖለቲካዊ ጉጅለ ጀሚርና ስለምንታይ ኣብ ዕስራታት፡ ሰላሳታት ንፋናጨል እሞ እቲ ዓላማ ሓደ ክነሱ? ናይ ሲቪካዊ ይኹን ናይ ሞያውን ማሕበር ይጅምር፡ ስለምንታይ ይቅህም? ኣብ ሰብ ሓሳቡ ዝገልጸሉ፡ መራሒ ሕጊ ዓምጺጹ ገብን ክፍጽም ከሎ ዝኽሰለሱ፡ ካብ ስልጣን ዝወርደሉ ዓዲ እናተቀመትና፡ ንሕና፡ ጸላእቲ ኣለውና እናበልና ፍትሒ ንረግጽ፡ ሓቂ ንዕምጽጽ፡ ካን ከምዚ ኹሉ ስቅ ንብል? ጸላኢ ኣሎና ኢልና ንኣምን እንተኮይንና፡ ጸላኢ ምስ ዝህልወካ እንዲኻ ድኣ ብዝያዳ ትፋቀር ሓወይ ሓፍተይ ትብሃል፡ ናይ ሓባራዊ ጠቅሚ ተቀድም። ኣብ ሰብዓታት ኣብ እዋን ደርጊ፡ ኣብ ምስያም ቆላ ሰራየ፡ ጦርሰራዊት ጤለበጊዕ ከየኽስተኑ ሰለፈን ቆሪጾም ይበልዑ ኣለው ምስ ተስምዔ፡ ህዝቢ ኣንታ እንታይ ጭካኔ’ዩ ኢሉ የእዉዩ። ኣብ ኣፍዓበት ኣዴታት ሓሪሰን መቀበል ቆልዓ ጨርቂ ተሳኢኑ፡ እንስቲ ቆምሽውሽጠን ቀዲደን ቆልዑ ይቅበላ ኣለዋ ምስ ተባህል፡ ህዝቢ ኣስመራ እዚ ዘይብሃል ኣጫርቅ፡ ሽጎማኖ ከይተረፈ ተጕይዩ ብሕቡእ ሰዲዱ። ኣንታ ሕጂ ድኣ እንታይ ኮይና፡ እንታይ’ዩ ወሪዱና? ብገዛእ ደቅና፡ ብህይወቶም፡ ክፍሊ ኣካላቶም ክሽየጥ እናታሓርዱ፡ ካብ ሕሱም ቤት ማእሰርትን፡ ማሕረድትን ክሃድሙ ከለው ኣብ ባሕሪ እናተተሸሙ፡ ኣደ ክልተ ዕሸላት ደቃ ሒዛ ክትስደድ ከላ ደቃ እናርኣትዮም ቀላይ ክውሕጦም ከይተድሕኖም ከምይ ጊይራ ጃልባ ተጠለቅልቅ እንድያ ነይራ፡ ንርእሳ ምስኦም ተኾሚማ፡ ነብሰ ጾር’ውን ነይራ። እዚ ኹሉ ዓለም ከስካሕካሓሉ ከሎ፡ ንሕና ንባዕልና ዉሒዳት ሰባት’ኳ እንተተጕየያ እንተተጕየዩ፡ ከም ተዓዘብቲ ኮይንና ስቅ ኢልና። ወረ እንታይ’ዩ ወሪዱና? ካላእ ይተርፍሲ ጋሕማጥ መርዓን፡ ኣብ መመረቅታ ምወዳእ ትምህርቲ ጠገለ ዘይብሉ ሽሻይ ክኽስከስ ከሎ፡ ኣብተን ማዓልትታት እቲኣተን፡ ንስደታኛታትና፡ በሉ እንኩመ ሓገዝ፡ ዘይንብለሉ ምኽንያትሲ እንታይ’ዩ? ልብና ካብ ስጋ ናብ ዕንጨይቲ፡ ካብ ዕንጨይቲ ናብ ሓጺን ተለዊጡ። ንቋናጸብ፡ ክላ እዚኣቶም ከኣ፡ ክላ ንሕና ንፈልጦ እንዲና፡ክላ ክንብል ኩላትና “ክላ” ኮይና ተሪፍና። እዚ ናይ ሓዘን ሓዘን ጥራይ ዘይኮነ፡ ሕልፈት’ዩ ዝብሃል። ሓቂ መራር’ያ፡ ጸላእቲ እውን ክትፈጥረልካ ትኽእል’ያ። እቲ መሪር ሓቂ ምስ ኣመንካሉ ኢኻ ግን መፍትሒ ክትረኽበሉ ትዳፋፋእ።
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ ገለ ካብቲ ምኽንያታት ኣብዚ ዘውደቀና፡ እቲ ዝነበረና ጽቡቅ ባህልታት፡ ሕግታት፡ ዓለም’ውን ክጥቀመሉ ዝኽእል ኣብ እዋን ቃልሲ ተደሚሲሱ። ሰላም ምስ ኮነ ድማ ክንዲ ናብኡ ንምለስ፡ እቲ ናይ ኩናት ስርዓት - ምስናይ ትምህርቲ ኮሙንዝም ወሲኽካ- ብዝኸፍኤ ቀጺሉ። እታ ሃገር እትገብር ስድራቤት ብእዋን ቃልሲ ሰልክያ፡ ድሕሪ ነጻነት ድማ ኮነ ኢልካ ብዝገደደ ተፋላልያ - ዓንያ። ከምቲ ናይ ሓጋይ ክዳን ንኽረምቲ ፈጺሙ ዘይክውን፡ ናይ ኩናት ስርዓትን መሪሕነትን ንሰላም ፈጺሙ ኣይከውንን’ዩ። መጀመርታ ህዝቢ ተደኺሙ ጸኒሑ፡ ካልኣይ ድማ ስልጣን ናብ ህዝቢ ይመለስ ዝበሉ ኣብ መሪሕነት ዝነበሩ ገዲም ተጋድልቲ፡ ህግደፍ ብሓቂ ዝመስል ወረ ብፕሮፖጋንዳ ዐገበኛታት ሙኾኖም ኣረዲኦ፡ ህዝቢ ክስዕቦም ኣይከእለን፡ በጃ ኮይኖም። ህዝቢ ኤርትራ ካብ ህግደፍ ይበዝሕ ግን ህግደፍ ዓንቂጾምና ንብል፡ ኣብ ክንዲ ስምረት ሲኢና ንብል። ብዝኾነ ክውን ነይምለስ ጓህሪ ነይኩለስ ከም ዝብሃል፡ እንተበዚ እንተበቲ ኣብዚ ዘላናዮ ዘስካሕክሕን፡ ዘሕፍርን ኩነታት ወዲቅና ኣሎና። ሕጂኸ እንታይ ንግበር’ዩ። ከምቲ ኣብ መፈልምታ ዘረባይ ዝበልክዎ። ሕልና ኣለና፡ ብጽሞና ሕልናና ንመርምር፡ ቅድሚ ንኻልእ ምውቃስ ንርእስና ንውቀስ። ኣብ ክንዲ ጠቃሚ ኣድማዒ ነገራት፡ በዓል እጌለ ዘይገብርዎ ንብል፡ ኣነኸ ዘይገብሮ፡ ንሕናኸ ዘይንገብሮ ንበል።
መብዛሕትና ሎሚ ጸሎት ጥራይ’ያ ተዋጻኣና ንብል ኣሎና። እወ ብዘይ ጸሎት ድኣ’ሞ እንታይ፡ እግዚኣቤሄር ግን ሓንጎልን፡ ልብን፡ ሂቡና ኣሎ። መዘር ቴራዛ እታ ንድኻታት ህንዲ ክብሪ ሰብ ዝባህል ዘይነብሮም፡ ከም ዝረኽቡ ዝገበረት፡ ሰባት ተደኒቆም ከምይ ጌርክን እዚ ዓወት እዚ ተጓነጺፍክን ኢሎም ምስ ሓተትዋ፡ ኩሉ ብጸሎት ጥራይ ከም ዝኸውን፡ ኣበርቲዕና ንጽሊ፡ ኩሉ ብስራሕ ጥራይ ከም ዝኽውን ጌርና ድማ ኣበርቲዕና ንሰርሕ ኢላቶም። ጸሎትን ተግባርን ብሓደ እየን ዝኸዳ። ፍቅሪ’ዩ መንእሰይ ስድርኡ ገዲፉ ንበረኻ ዘኽየዶ፡ ፍቅሪ’ዩ ስርሑን፡ ጥጡሕ መነባብሮኡን ገዲፉ፡ በዓልቲ ቤቱ ኣጸምዩ፡ ደቁ ኣዘኽቲሙ ገድሉ ከሰስን፡ ዝወጸ። ፍቅሪ እዩ፡ ብእዋን ደርጊ፡ በዓል ክሻ ንባዓል ገረወኛ፡ በዓል ገረወኛ ንበዓል ርቢዒት፡ በዓል ርቢዒት ንበዓል ሚለሊኽ እናተኻፈለ ዘሕለፎ። ሎሚ ፍቅሪ ጠፊኣ፡ እታ ኹሉ እትሽፍን ፍቅሪ ጠፊኣ፡ ለውሃት ጠፊኣ፡ ትሕትናን ምከብባርን ጠፊኤን፡ ይፍለጥ ኣይፍለጥ ዝዛረብ እምበር ጽን ኢሉ ዝሰምዕ ዘየለ። ዓይንና ሰም ኣቢልናዮ፡ ልብና ብስብሒ ተሸፊኑ።
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ እዚ ስርዓት’ዚ ተቐንጠጠ ድሕሪኡኽ እንታይ’ዩ ኣንፈትና። ኢሳያስ ምስ መሻርኽቱ ኮይኑ ካብ ባህልና ጀሚሩ ብኹሉ መዳያት ከም ህዝቢ ክንጠፍእ እዚ ዘይብሃል ብቂሊል ዘይወጽእ እሾኽ ዘሪኡ እዩ። ንሱ’ኮ ዝኣኽሎ ዕንወት ገይሩ ስርሑ ወዲኡ ዝደለየኒ ኣብኡ ይምጽኣኒ ኢሉ’ዩ ዓዲ ሃሎ ዝኸደ። ፊን ከብሎ ከሎ ድማ ሓንሳእ ኣብ ኣስመራ፡ ሓንሳእ ክኣ ዝኣለሞ ይፈራርሶ ስለ ዘሎ ኣብ ዓዲ ዓረባት ይርኤ። ብዘይገድስ ግን ሕጂ ድኣ ውዓል ሕደር ከይበልና፡ ገበን ዝገበረን፡ ገበን እናተገብረ ስቅ ዝበለን፡ ክልቲኦም በደለኛታትንከም ሙዃኖም ኣሚንና፡ ብኣርሒቅካ ምሕሳብ፡ ብፍቅሪ፡ ብሓዲሽ መንፈስ ንተንስእ እምበር ናይ ዘመናት ባህሊ ብ50/60 ዓመታት ኣይጠፍእን’ዩ። ካብ ወዲቁ ዘይፈልጥ፡ ወዲቑ ዝተላዕለ ብዝያዳ ይዕወት። ንሕና ዘይትኣደነ ብርቱዕ ዋጋ ዝኸፈልና፡ ሰላምና ክንረኽባን፡ ክብርና ክንመልስን ንኽእል ኢና።
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ነቲ ዝኸፍኤ ዝኸፍኤ ኣሎዎንድ’ዩ፡ ኣብ ልብያ ኤርትራውያን ምስ ገለ ውሑዳት ኣፍሪቃውያን፡ ሓንሳእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ሓደ ኢድ ጨወይቲ ናብ ኻልእ፡ ካብቲ ካልእ ንኻልእ፡ ገንዘብ ወስኹ እናተባህሉ፡ ኣብ ዘልው ኣልዮም ቤተሰቦም በቲኽና ምስ በልዎም፡ ጥሜትን፡ ሽሕርን፡ ምቅጥቃትን ምስ በርትዖም፡ ዝወረደ ይውረደና ኢሎም፡ ካብቲ ዝሓብእዎም ፈንጺጎም ወጺኦም፡ ወዮ ጭወይቲ ሰብ ብረት ተኩሶም ብዙሓት ቀቲሎሙሎም፡ ብዙሓት ድማ ተወጊኦም፡ ግን ሰብ ጭንቂ መንእሰያትና፡ እናሃደሙ ብዝረከብዎ፡ በኣእማንን ገለን ገይሮም ተቃሊሶሞም፡ ኣብ ሓደ መስጊድ ተዓቂቦም፡ ሓደ አለክሳንደር ዝተባህለ ንስክላ ዝወጸ፡ ኣሰና፡ ኣመኒኤል እያሱ ኣዛራርብዎ፡ “ሓጉዝና፡ የእዉልና፡ ሬሳ እቶም ዝቀተልዎም ኣሕዋትና ኣበይ ከም ዝደርበይዎ ኣይንፈልጥን፡ እቶም ዝተወግኡ ኣብ ሆስፒታል ኣለው፡ እቲ ጠያይት ኣውጺኦሙሉም፡ ግን ሕክምና ዝብሃል የለን” ኢሎም። ከም ወትሮ ድማ መከራኛታት ደቂ ኣንስትዮ ብዝያዳ ናይ ስቃይ ስቃይ፡ ካብኡ ወጺኣን እውን፡ ኣእሙራዊ በሰላ ምስኤን ዝስዕብ ብቀሊል ዘይገድፍን ስቃይ ይሳቀያ ኣለዋ። እምበኣር ሀየ ንጓየ፡ ህጹጹ ሐገዝን፡ እቶም ካብ ሞት ዝተረፉ ዉጉኣትን፡ ጥዑያትን ካብቲ ገሀነመ እሳት ዝወጽሉ መንገዲ ንድለ። ኣቱም በብዓይነትኩም ዉዱባት፡ ጉጅለታት፡ ዘይመንግስታውያን ማሕበራት፡ ደለይቲ ፍትሕን ተጣበቅቲ መሰል ደቂ ሰባት፡ መስጊዳት፡ ቤትክርስትያናት፡ ብሓንሳእ ሓቢርኩም - ኣብ እተፋላለየ እዋናት በበይንኹም ድኣ ትሰርሑ እንዲኹም - እዛ ናይ ሊብያ በዚ ሓዲሽ መንፈስ፡ ብዘይተራእዩ ዘይፈልጥ ስምረት ውዓል ሕደር ከይበልና ንዕጠቐላ። ንኹሉኹን በስማትክን ይፈልጠክን’የ ኢለ ስለ ዘይኣምን፡ ስም ክጠቅስ ኣይደልን፡ ግን ኣንትን ንዓመታት ትንፋስ ከተድሕናን፡ ጽጉማት በቢዓይነቱ መንገዲ ክትረድኣን ትሃልካ ዘለኽን፡ ዕድመን ጥዕናን ይሃብክን። እንካ ተዕዊትክን፡ እዚ ክትገብራ ዝኸኣልክን!
ኽቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ክቡራት ኣሕዋተይ፡ ኣሓተይ ደቀይ፡ ደቂ ደቀይ፡ እዚ ዝሓለፈ ዓመታት እንተበዚ እንተበቲ ካብ ኣብ ስራሕ፡ ዝጠፍኤ ጊዜ ኣብ ጫው ጫው ዝጠፍኤ ብሚእቲ ጊዜ ይበዝሕ። ስምዑኒ እምበር ኣይሰምዓኩምን’የ፡ ኣነ’ኮ እየ ዝፈልጥ፡ ንስኻትኩም ኣበይ ዝነበርኩም ምስ ትብል’ዩ ጫው ጫው ዝበዝሕ። ምፍልላይን፡ ኣብቲ ዋና ዓቢ ነገር ዘይምትኳርን ድማ የኸትል። ኩላትና ከም ንፈልጦ፡ ንንእሽቶ ይኹን ንዓቢ ዕላማ ምስ ሰብ ክትሰርሕ ከለኻ፡ ሕልና፡ ፈሪሃ እግዚኣቦሄር፡ ፍቅሪ እንተዘይብልካ፡ ናይ ብጻይካ ዓወት ከም ናትካ እንተዘይወሲድካ፡ ቅኑዕን ጽቡቅን ውጺኢት ክህልዎ ኣይክእልን’ዩ።
እምበኣር ንሎሚ ዝኣክል ተዛሪበ’የ’ሞ ዘረባይ ኣብዚኣ ክዕጹ’የ። ዘለኣለማዊ ክብርን ምስጋናን፡ ንዕኡ ንልዑል ኣምላኽና ይኹን። ኣሜን።
ኣበባ


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ናይ ወጻኢ ለገስቲ ሃገራት ዝቕበሎ ረድኤት ንተቓወምቱ ንምርጋጽ ይጥቀመሉ`ሎ ይብል ሪፖርት ሁማን ራይትስ ዋች። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዘመናዊ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝተለበጠ ደረት-ኣልቦ ብድዐ ክብል ይሳለቐሉ
ኣብ`ቲ 105 ገጽ ዝሓዘ ሪፖርት፡ ብዙሕ ካብቲ ብናይ ወጻኢ ለገስቲ ዝውሃብ 3ተ ቢልዮን ዶላር ንዓመት፡ ንመደልደሊ ስልጣን ገዛኢ ፓርቲ ኢህወደግ እዩ ዝውዕል ይብል።ሰብ-ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ኽሲ ምላሽ ክህብሉ ብቪኦኤ ተደጋጋሚ ተደዊልሎም ኣይመለሱን።
ኣብ ሁማን ራይትስ ዋች ላዕለወይቲ ተመራማሪት ቀርኒ ኣፍሪቃ ለዝሊ ለፍኮ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ረድኤት ገንዘብ ብዘይ ኣገባብ ኸምዝጥቀመሉ ንምግላጽ ማሕበረሰብ ለገስቲ ይፈርሑ`ዮም ኢላ። “ነቲ ዘካየድናዮ መጽናዕቲ ዕላዊ ጌርና ቅድሚ ምውጻእና ምስ ብዙሓት ሰበስልጣን(ኢትዮጵያ) ተመያይጥና ኢና።ብዙሓት ብሕቡእ ክዛረቡ ኸለዉ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ጨቋኒ ምዃኑ ይሰማምዑ`ዮም። ብውልቂ ክተዛርቦም ኸለኻ ጨቋኒ`ዩ ይብሉ`ዃዮም። ነዚ ብወግዒ ንምዝራቡ ግን ሸውሃት የብሎምን”
ካብ መንጎ መራሕቲ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ሓደ ቡልቻ ደመቅሳ ብወገኖም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ክፍሊት ዝውቱር ምዃኑን፡ ገንዘብ ዘይተቐበለ ማሕበራዊ ተነጽሎ ከምዘጋጥሞን ይዛረቡ። ”ሓደ ሰብ ገንዘብ ዘይተቐበለ እንተኾይኑን ደጋፊ ኢህወድግ እንተዘይኮይኑን፡ ሰባት ናብ ገዝኡ ክኸዱ ይፈርሑ፡ ንሱ`ውን ናብ መርዓታትን ናብ ካልኦት ማሕበራዊ ውራያትን ኣይዕደምን”።
ምሉእ ጸብጻብ ንምርካብ ንምልክት ድምጺ ምጥዋቕ።


text:
ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ንኡስ ዞባ ሃበሮ፡ ጽበት ክፍልታት ትምህርቲ፡ ጸገም ዝስተ ማይን መጓዓዝያን ንምፍታሕ – ብልዑል ኮማዊ ተሳትፎ፡ ህንጻውን ትሕተ-ቅርጻውን መደባት ይሰላሰል ኣሎ።
ብመሰረት’ቲ ዝወጸ ውጥን፡ ኣብ መዝረት፡ ሃበሮ ጻዕዳ፡ ኣፍዓዩን፡ ቃርዖበልን ፍልፍለን ብጠቕላላ 25 ተወሰኽቲ ክፍልታት ትምህርቲ፡ ሽግር ዝስተ ማይ ህዝብን ጥሪትን ንምፍታሕን መስኖኣዊ ሕርሻ ንምምዕባልን ድማ፡ ኣብ ምምሕዳር ከባቢ መዝረት ዲጋ ትስራሕ ከምዘላ ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ኣመሓዳሪ’ቲ ንኡስ ዞባ ኣቶ ፍትዊ ገብረመስቀል፡ ካብ ፍልፍል ክሳብ መዝረት ዝኣቱ ልዕሊ 70 ኪሎ ሜተር ጽርግያ፡ ንኣገልግሎት መጓዓዝያ ብዝምችእ ብልዑል ተሳትፎ ህዝቢ ንምምሕያሹ ዝተጀመረ ስራሕ ብጽቡቕ ይቕጽል ከምዘሎ፡ እዚ ዕማም’ዚ ድማ ኣብ ስሉጥነት ትግባረ ናይ’ቲ ካልእ ፕሮጀክትታት ዓቢ ኣስተዋጽኦ ከምዝገበረ ኣረዲኡ። ንምጥርናፍ ዓድታት ብዝምልከት ድማ፡ እቲ መደብ 95 ሚእታዊት ዕዉት ከምዝነበረ ገሊጹ።
ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ፡ 11 መዋእለ ህጻናት፡ 10 ናይ መባእታ፡ ሸውዓተ ናይ ማእከላይ ደረጃ፡ ሓንቲ ናይ ካልኣይ ደረጃ ዝርከብአን 29 ትካላት ትምህርቲ፡ ከምኡ’ውን ሓንቲ ማእከል ጥዕና እትርከበን ሰለስተ መደበራት ጥዕና ተዋዲደን ኣብ ንጡፍ ኣገልግሎት ከምዝርከባ፡ ኣገልግሎት ኤለክትሪሲቲ ንምትእትታው ድማ መስመር ተዘርጊሑ ከምዘሎ፡ ኣቶ ፍትዊ ብተወሳኺ ሓቢሩ።
ኣብቲ ከባቢ ንዘሎ ጸገም ኣገልግሎት መጓዓዝያ ንምቅላል ምስ ኩባንያ ሓራት ምርድዳእ ይግበር ከምዘሎ ጠቒሱ ድማ፡ ታወር ብምትካሉ እውን ኣገልግሎት ተንቀሳቓሲ ቴለፎን ንምርካብ ትስፉዋት ምዃኖም ገሊጹ።


text:
እዞም ክሱሳት ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ኣብ ከተማ ባይድዋ ኣብ ዝተጋብአ ወታደራዊ ቤት ፍርዲ እዮም ሞት ተፍሪዱዎም።
ብምኽትል ዓቃቢ ሕጊ ቤት ፍርዲ ሎሚ ሶኑይ ዝተበየነ ናይ ሞት ትእዛዝ ኣርባዕቲኦም ደቂ ተባዕትዮ ዝኾኑ ክሱሳት ኣብ 2016 ዓ.ም ኣብ ባይድዋ ኣብ ዝርከቡ ክልተ ኣብያተ መግቢ ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ንዝተፈፀመ ፍንጀራ ፈፂሞሞ ይብል።
ሰበስልጣን እቲ ዞባን ዓሰርተታት ነበርትን ኣብ ዝተኣከብሉ ኣርባዕቲኦም ብጥይት ተቐቲሎም ኣለው።
ብካልእ ዜና ሰበስልጣን ኣሜሪካ ኣብ ቀረባ ኣብ ማያት ሶማል ዝተርኣየ ተደጋጋሚ ክትራን ባሕሪ እናዓበየ ዝኸይድ ከም ዘሎ ተጌሩ ክረአ የብሉን ኢሎም።
ትማሊ ሰንበት ጅቡቲ ኣብ ዝርከብ ወታደራዊ መደበር ኣብ ዝሃብዎ ቃል ኣዛዚ ሓይሊ ባሕሪ ጀነራል ቶማስ ዋልዳውዘር ‘እናወሰኸ ይኸይድ ከምዘሎ ገይርና ኣይንሪኦን፣ግን ኸኣ ምክትታልና ክቕፅል እዩ’ ኢሎም ።
ንሶም ብተወሳኺ ከተርቲ ባሕሪ መግብን ነዳዲን ንዝፅዓና ናይ ንግዲ መራኽብ ንምጭዋይ ኣብ ቀረባ እዋን ንዝፈፀሙዎም ሽዱሽተ መጥቓዕትታት ምኽንያት ኣብቲ ዞባ ዘንፀላለወ ሓደጋ ድርቅን ዓፀቦን ክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም።
ናይ ከተርቲ ባሕሪ መጥቓዕትታት ንዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ኣዚዩ ውሑድ ከምዝነበረ ይፍለጥ።


text:
ፕረዝደንት ናይጀሪያ ጉድላክ ጆናታን ኣብ ዝመፅእ ወርሒ ሚያዝያ ኣብዝካየድ ምርጫ ሕፁይ ገዛኢ ፓርቲ እታ ሃገር ኮይኖም።
እዚ ናይ ፕረዝደንት ጆናታን ስዓራይነት ሕፀ ገዛኢ ፓርት ህዝባዊ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ እቲ ፓርቲ ፕረዝደንታዊ ሕፁዩ ካብ ሰሜንን ካብ ደቡብን በብታራ ናይ ምቕራብ ልምዲ ዘብቕዐ ይመስል።
እዚ ዝሓለፈ ዓመት ዝሞቱ ፕሬዝዳንት ኡማሩ ያራዱዋ ሒዞምዎ ዝነበረ ስልጣን ካልኣይ ዙር ፕረዝደንታዊ ዘመን ንሰሜን ናይጀሪያዊያን ካሊእ ናይ ኣርባዕተ ዓመት ስልጣን ዘመን ዝሃብ ዕድል እዩ ነይሩ።ከም ተወላዲ ደቡብ ናይጀሪያ ፕረዝደንት ጆናታን ፕረዝደንት ያራድዋ ምስሞቱ ነቲ ልሙድ ኣካይዳ ተኸራኺሮምዎ እዮም።
ፕረዝደንት ጆናታን ነቲ ሕፀ ትማሊ ተቐቢሎምዎ።ሽዑ ንሓድነት ብምፅዋዕ ንናይቲ ፓርቲ ተነሓናሕቶም ንሳራ ጂብሪልን ንኣቲኩ ኣቡበክርን ንትብዓቶም ኣሞጊሶም።
ምኽትል ፕሬዝዳንት ነበር ኣቡበክር ቀንዲ ተነሓናሒ ፕረዝደንት ጆናታን'ዮም ነይሮም። ሚስተር ኣቡበክር ቅድሚ እቲ ምርጫ ንተወከልቲ እቲ ጉባኤ ኣብ ዘስምዕዎ ምሕፅንታ ፕረዝደንት ጆናታን ናይቲ ፓርቲ ስምምዕ ብዘይምኽባሮም ዘይእመኑ ምዃኖም መረጋገፂ እዩ ኢሎም ነይሮም።
ፕረዝደንት ጆናታን ነዚ ናይ ሚስተር ኣቡበክር ዘረባ መልሲ ኣይሃቡሉን።ብዛዕባ መቐሎ ስልጣን እውን ብቐጥታ ኣይጠቐሱን።ንግዕዝይና ብምውጋእ ኣብ ምምሕያሽ ፀጥታን ኢኮኖምን እታ ሃገር እዮም ኣተኪሮም።