text:
እቶም ብረጽሚ ዝተፈልዩ ንረአ።
ሳዳም ሑሰን።
ሳዳም ሑሰን ካብ 16 ሓምለ 1979 ክሳብ ሚያዝያ 2003 ንዒራቕ ብፍርሕን ጭካነን ዝመልኦ ስርዓት ንኣስታት 27 ዓመት ገዚኡ።
ፍሉይ ናይ ህልቀት ኣጽዋር ኣለዎ ተባሂሉ ድሕሪ ኣብ ሕቡራት ሃገራትን ዓለምን ድሕሪ ምዝርግሑ ብሓደ ናይ ብዙሓን ሃገራት ሓይሊ ንኢራቕ ድሕሪ ምውራሮም ምስቶም ተቓወምቲ ብብዝሒ ሺዓ ብምትሕብባር ካብ ስልጣኑ ወረደ። ድሕሪ ሳዳም ንባቕዳድ ድሕሪ ምግዳፉ ዝተመሰረተ ግዜያዊ መንግስቲ ዝለኣኽዎምን ኣህጉራዊ ሓይልታትን ድሕሪ ምህዳኑ ኣብ ከባቢ ዝተወለደሉ ትክሪት ከተማ ኣድዋር ዝበሃል ቦታ ብ14.12.2013 “ከም ሓደ ኣንጭዋ” ኣብ ጉድጋድ ተሓቢኡ ድሕሪ ምጽንሑ ናብ ናይ ግዜያዊ መንግስቲ ሓይልታት ተመሓላለፈ ። ተታሒዙ ጥራሕ ዘይኮነስ ብገበን ኣንጻር ሰብኣውነት (Crimes against Humanity) ኣብ ኢራቕ ቤ ፍርዲ ቐሪቡ። ዝሕተተሉ ገበን ኣዝዩ ብዙሕ ስለዝኾነ ሓደ ኢሎም እቲ ኣብ ጁዳይል ዝተባህለ ቦታ ኣስታት 148 ዝኾኑ ኣመንቲ ሺዓ ዜጋታት ዝተቐትሉሉ እዋን ብምዝካር እቲ ቤት ፍርዲ ስርሑ ጀመረ። ኣብዚ ቪድዮ ከምዝረአ፣ ሳዳም እቶም ናቱ ግዳያት ዝኾኑ ዜጋታት ኢራቕ ዘይረኸብዎ ዕድል ረኺቡ ንርእሱ ከድሕን ናይ ፍርዲ ምክልኻል መደረታትን ዘረባታትን ኣብ ቅድሚ ደያኑ ከቕረብ ቦታን ግዜን ተዋሂቡዎ።
ሳዳም ብ6 ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት (ደቅሰብ) ተኸሲሱ። ኣዚኣተን ድማ እዘን ዝስዕባ ነበራ። እታ ቀዳመይቲ እታ ብመጀመርታ ዝተኽከሰሰላን ኣብ ቤት ፍርዲ እውን ንክከላኸል ዕድል ዝተዋህበላ ናይ ድጀል ጉድይ እያ።
ኣብ ዲጂል ብሳዳም ክቐትሉ ዝፈተኑ ሰባት ስለዝነበሩ ማለት ስጉምቲ ዝወሰደሎም ናይ ዳዋ ተኸተልቲ ክቐትልዎ ስለዝፈተኑን ስለዝፈሸሉን እታ ከተማ ብምልእታ ተቐጺዓ። ካብ 140 ንላዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ተወሲዶም ጠፊኦም። እቶም ዝተረፉ 1500 ዝኾኑ ደቂ ኣንስትዮን ቆልዑትን መንእሰያትን ኣረግቶትን ናብ ዝተሳቕዩሉ ኣብያተ ማእሰርቲ ተወሲዶም። ድሕሪ ዓመት ማእሰርቲ ናብ ማሕዩር ኣብ ምድረ በዳ ተደርብዮም።
1) እታ ከተማ ዲጂል ብግረደራት ተደምሲሳ። ናይ ወይንን ካልእ ፍርያት ብሓይልታት ሳዳም በሪሱ። እቶም ተወለድቲ ዲጂል ድማ ኣብቲ ማሕዩር ዝበዝሑ ሞይቶም።
2) ኣንጻር ኣብ ሰሜን ዝነበሩ ናይ ኩርዲ ተወለድቲ ዝተኻየደ ህልቂት። ነዞም ኩርዲ ንምጥፋእ ሾሞንተ ብመደብ ዝተኻየደ ናይ ሓይልታት ሳዳም ኣንጻር እዚኦም ነበረ። 200,000 ዝኾኑ ወተሃደራት ካብ 13 ክሳብ 70 ዝዕድሚኦም ደቂ ኩርዲ ቆልዑን ደቂ ኣንስትዮን ኣረገውትን ዝርከብዎም፣ ነቶም ደቂ ተባዕትዮ ረሾኖም ኣብ ሓዳ ናይ ሓባር መቓብር ቀበርዎም። ።እቶም ደቂ ኣንስትዮን ቆልዑን ኣረገውትን ድማ ናብ ኣዝዩ ሕማቕ ናይ መነባብሮ ኩነት ዝነበሮ ዳግማይ ሰፈራ ተወሲዶም። ኣብኡ ድማ ዋላ እቲ ሓደ በጨቕ ዝበለ ተቐተለን ኣብኡ ድማ ኩሎም ሞቱ። እዚኣቶም 182,000 ይኾኑ።
3) ከሚካል መርዚ ኣንጻር ኩርዲ። ነዚኦም ብ1987 ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ኩርዲ ንምጥፋእ ሳዳም ሑሰን ከሚካል መርዚ ኣንጻር እቲ ሕዝቢ ኩርዲ ተጠቒሙ ብቦምብታት ነቲ ሕዝቢ ኣውረደሉ። ኣስታት 5000 ዝኾኑ ደቂ ኣንስትዮ፣ ደቂ ተባዕትዮን ቆልዑን ዳርጋ ሽዑ መዓልታት ሞይቶም። እቶም ዝተረፉ 10,000 ዝኾኑ ዕውረት፣ ካንሰር፣ ምስ ወለዲ ዝመጽእ ጉድለታትን ሕማማትን እናኣርእዩ ተሪፎም። እቲ ወዲ ሓውቦኡ ንሳዳም ሑሰን በዚ ኩነት እዚ ከሚካል ዓሊ ተባሂሉ ተጸዊዑ። ንሱ ስለዝነበረ ነዚ ህርመት ዝመርሖ።
4) ወረራ ኣንጻር ኩወት። ብ1990 ዝተኻየደ ወረራ ብሓይልታት ኣሜርካን ካልኦትን ምስፈሸለ፣ ሓይልታት ሳዳም ነቲ ናይ ዘይቲ መሳርሕቲ ዓዊ ረኩዑሉ። 700 ዝኸውን ናይ ዘይቲ መደበር ነደደ። 10 ሚሎዮን በርሚላት ብምኽፋትን ናብ ባሕሪ ብምስዳድን ንህላወ ሰባትን ባሕርይን ኣብ ሓደጋ ኣውደቕዎ።
5) ኣብዚ ኩሉ ኩነት ደቂ ሺዓን ሰሜናውያን ኩርዲ ኣንጻር ሳዳም ተላዓሉ። ስለምንታይ ተላዒሎም ብምባል ሓይልታት ሳዳም እዚ ዘይብሃል ናህሪ ኣንጻር እቶም ኣብ ደቡብ ኢራቕ ዝነበሩ ሺዓ ብምስዳድ ኣሽሓት ኣማኢት ቀተሉን ኣሰሩን ኣጥፉኡን።
ነዚ ብ1991 ዝተገብረ ምልዓል ደጊፍኩም ተባሂሎም እቶም ኣብ ደቡብ ኢራቕ ዓዘቕትን ማይን ዝበዝሖ ቦታ (ንኣሽሓት ዓመታት ዝተቐመጡ) ኣዕራብ ድማ ግዳይ ናይዚ ናህሪ ኮይኖም። ናይ ሳዳም ሓይልታት ናይዚኦም ዓድታት ብግረደራት ደምሰስዎ። እዚኣቶም በቲ ኣብ ማያት ዝርከብ ድልድላትን ካናላትን መከፋፍሊ ማያት ብምስራሕ ንኣማኢት ዓመት ዝነበሮም ናብሪ ጠፍአን በረሰን። እዚ ብኣንፋል ዝፍለጥ መጥቃዕቲ ሳዳም ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ደቂ ኩርዲ ሃዲሞም፣ ኣስታት 182,00 ዝኾኑ ድማ ተቐቲሎም። እዚ ሓደ ካብቲ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ዝበሃል ኮነ።
ናይ ቤት ፍርዲ (ኣብ መንጎኡ ናይ ሳዳም ደገፍቲ ነቶም ጠበቓታትን ፈራዶን ካልኦትን ናይ ምፍርራሕን ምቕታልን ስጉምቲ እናወሰዱ ዝተኻየደ) መስርሕ በቲ ዝተኸሰሶ ናይ ገበን ኣንጻር ደቅሰብ ገበነኛ ኮይኑ ተረኺቡ ብምሕናቕ ንሞት ተፈርደ። እዚ ድማ ብቀዳም 30 ታሕሳስ 2006 ኣብ ግብሪ ወዓለ።
እዚ እውን ግዜ ኣርኪብዎ ካብቲ ናይ ዝለዓለ ኣስማት ዘለዎ ማዕረጉን ናይ ሊብያ ዲክታተርነት ለገሰ። እቲ ብቱኒስ ዝጀመረ ናይ ዓረብ ምልዓዓል ከይተረፈ ስለዘሰከፎ ኣብ ሓደ እዋን ከምዚ ክብል ተሰሚዑ።
ቓዛፊ ካብ ርእሰ ኸተማኡ ሃዲሙ ናብታ ዝተወለደላ ሲርት ከተማ ክኸይድ እንከሎ ኣብ መንገዲ፣ እቶም ናይ ግዜያዊ መንግስቲ ሊብያ ሰራዊት ስለዝረከብዎ፣ ኣብቲ ኩነት ብጥይት ተቐቲሉ።
ሕዝቢ ሊብያ እዚ ሰብ እዚ ንኣማኢት ዓመታት ስለዘሰከፎምን ስለዝግዝኦምን ስለዘጋፍዖምን፣ ምስሞተ ምእማን ስለዝሰኣኑ፣ ሬሳኡን ናይቲ ምስኡ ዝሞተ፣ ሓደ ካብ ደቁ ሙታሲም፣ ዝተባህለ ኣብ ሓደ ናይ በረድ ኮንተይነር ጌሮም፣ እቲ ሰብ ብዓይኑ ንኽርእዮ ዕድል ንኽህቡ ተገደዱን ንገለ መዓልታት ድማ ሰባት ካብ ኩሉ ሃገር ብምውሓዝ ነቲ ሬሳ ብምርኣይ ሕዝቢ ሊብያ ኣማን ብኣማን ቓዛፊ ከምዝሞተ ኣመነ። ሓደ ካብኣቶም እዚ ከም ፈርዖን ብግቡእ ንኽቕበር ይክኣል ኔሩ ግን ዝወሰዶ ጠባይን ስጉምትን ኣብዚ ኣብጺሕዎ በለ።
እቲ ጉድ ናይ ቃዛፊ ቅድሚ ሎም እውን ሓደ ሓደ ግዜ እካ ይወጽእ እንተነበረ፣ ምስ ሞቱ፣ ዝገደደ፣ ዘገብሮ ዝነበረ ተግባራትን፣ ንደቂ ኣንስትዮ ምዕማጽን ከም ድላዩን ቃሕታኡን ምውሳድን ከይተረፈ ተቓልዐ። በቲ ኢሉ በቲ፣ ሬሳኡ ከይተረፈ ነቶም ደገፍቱ፣ መስሓቢ ከይኮኖም ተባሂሉ ኣብ ሓደ ዘይፍሉጥ ግን (20 october 2011) ኣብ መውልዲ ዓዱ ተቐብረ።
እቶም ጸቕጢ በዚሕዎም ዝሃደሙ ዲክተተራት።
ናይ ቱኒስ መራሒ።
እቲ ንመላእ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝጸለወ ናዕቢ ቱኒስ፣ እታ ሃገር ኣብ ክተጻወሮ ዘይትኽእል ኩነት ምስበጽሐ፣ እቲ በን ዓሊ ዝበሃል ፕረሰደንት፣ ዝኣክል ሃብቲን ገንዘብን ኣብ ወጻኢ ኣኻዕቢቱ ስለዝነበረ፣ እግረይ ኣውጽኢኒ ኢሉ ምስ ስድራ ቤቱ ናብ ሱዕድያ ሃደመ። እዚ ህድማ እዚ እውን ብሓደ ኣይኮነን መጺኡ። ከምቲ ዝበሃል እታ ንዕኡን ቤተ ሰቡን ዝሓዘት ነፋሪት ኣብ ልዕሊ ኣውሮጳ ድሕሪ ምዝንባያን፣ ፈረንሳ ንዑቕባ ኣይተሓተትኩን ምባላ እዩ ኣብ ስዑዲ ኣትዩ።
ቱኒስ ብጥሪ 26 ንበን ዓሊን በዓልቲ ቤቱ ለይላ ትሪብሊዚን ካልኦት ቤተ ሰቡን ንኽእሰሩ ንናይ ኣህጉራዊ ናይ ፖሊስ ሓይልታት (ኢንተርፖል) ከምዝሓተት ኣፍለጠት። ቱኒስ ኣንጻር በን ዓሊ ናይ ቕትለት፣ ናይ ድራግ ዕዳጋ ምክፋልን፣ ካልእን ዝኣመሰለ 18 ገበናት ዘርዚራ ከምዘላ ኣፍለጠት።
ናይታ ሃገር ቀዳማይ ሚኒስተር ከም ግዜያዊ ፕረሲደንት ክኸውንን ንቅዋም ከኽብርን ነቶም 10.5 ሚሊዮን ዜጋታት ህድኣት ከስፍን ጻዕሪ ከምዘካይድን ኣፍለጠት።
“ጀነራል” ኢዲ ኣሚን ብወተሃደራዊ ዕልዋ ብ25 ጥሪ 1971 ስልጣን ሓዘ። ምሩጽ ፕረሲደንት ኦቦተ ናብ ሲንጋፖር ምብጻሕ ስለዝነበረ ኣብ ወጻኢ ተረፈን ምቕማጡ ድማ ኣብ ታንዛንያ ገበረ።
ኢዲ ኣሚን ስልጣን ምስሓዘ ፕረሲደንትን ካልእ ሽመትን ይግበኣኒ እዩ ምባል ከይኣኽሎ ናይ ሾመንተ ዓመት ናይ ግፍዕን ፍርሕን ራዕድን ቅትለትን እዋን ንዩጋንዳውያን ኣውረደሎም። ኣብዚ ግዜ እዚ ኣስታት 300,000 ዝኾኑ ዜጋታት ተቐትሉ። እቶም ንምሩጽ ፕረሲደንት ነበር ኦቦተ ደገፍቲ እዮም ዝበሎም ናይ ኣቾሊን ላንጎን ተወለድቲ ክርስትያን ብሔራት ድማ ብፍላይ ብኣማኢት እናእከበ ቀተሎም።
ነቶም ካልኦት ዜጋታት ዩጋንዳ ድማ ንኹሎም ነቲ ስርዓት ዝቃወሙ ዘጥፍእ ናይ ጸጥታውን ስለያውን መሓውራት ብምዝርጋሕ ኣብ ራዕድን ፍርሕን ከምዝነብሩን ገለ እተተጠርጢሮም ድማ ከምዝጠፍኡ ገበረ።
http://www.history.com/topics/idi-Amin
ሓደ ካብቲ ብዙሓት ዲክተተራት ዝጥቀሙሉ ናይ “ወጻእተኛታትን” ፍሉይ ዝበሉ ሰባት ምኽንያት ጌርካ ግዜ ምግዛእን ነቲ ሃገር ብስሚዕት ብምህውታት ነቶም ኣብ ቁጠባ ዩጋንዳ ዓቢ ተራ ዝጻወቱ ዝነበሩ 50,000 ኣስያውያን ሰጎጎም። ንሳቶም ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ካልእ ሃገራትን ዑቕባ ረኸቡ። ንሕዝቢ ዩጋንዳ ግን እዚ ኣብ መፈለምታ ስልጣኑ ማለት ብ1972 ዝተገብረ መጀመርታ ድኣ እምበር መወዳእታ ግብሪ ኢዲ ኣሚን ኣይነበረን።
ኢዲ ኣሚን ብድሕሪ ንሂትለር ዝንእድ ተለግራም ንኩርት ቫልድሃይም ኣውስትሪያዊ ሓላፊ ናይ ሕቡራት ሃገራት ዋና ጸሓፈ ድሕሪ ምስዳዱ ኣሜሪካ ንዩጋንዳ ክትህቦ ዝመደበት 3 $ ሚልዮን ልቓሕ ደው ኣበለቶ። ብድሕሪ እዚ ንፕረሲደንት ኣቦተ ዝድግፉ ሰራዊት ካብ ታንዛንያ ንዩጋንዳ ወረርዋ። ኣብ ዝቐጸለ ረጽሚ ኢዲ ኣሚን ንዓድታት ታንዛንያ ብኣየር ደብደበን። እቲ ወረራ ኣይሰለጠን። መሊሱ ካብ ሰራዊት ዕልዋ ተፈቲኑ ብምባል 50 ዝኣኽሉ ሓለፍቲ ተቐትሉ።
ፍሉይ ዝበለ ብድሕሪ እዚ ኢዲ ኣሚን ንዜጋታት ዩጋንዳ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ምቕታልን፣ ምስቓይን፣ ምጥፋእን ተተሓሓዞ። ብ19 የካቲት 1977 ንክቡር ብጹእ ጳጳስ ናይ ከኒሻ ቤተ ክርስትያን ዩጋንዳን, ሩዋንዳን, ቡሩንዲን ቦጋ ዛይርን ዝነበሩ ጃናኒ ሉዉም ተቐትሉ። ኣብ መኪና ሓደጋ እዮም ሞይቶም እካ እንተተባህለ ብድሕሪኡ ዝወጸ መረጋገጺ ብትእዛዝ ኢዲ ኣሚን ከምዝተቐትሉ ተፈሊጡ።
ብሓጺሩ መውደቒ ኢዲ ኣሚን ንታንዛንያ ክወርር ምብጋሱ እዩ። እዚ ድማ ብምትሕግጋዝ ናይ ሊብያ ሓይልታት ነታ ናይ ታንዛንያ ሰሜናዊት ዞባ ካገራ እትበሃል ክሕዛ ሰራዊት ሰደደ። በዚ ምኽንያት ብዝተበገሰ ኩናት፣ ኣብ ስደት ዝነበሩ ደቂ ዩጋንዳ ብምትሕብባር ናይ ታንዛንያ ሰራዊት ንርእሰ ከተማ ካምፓላ ብ1979 ሓዝዋ። ቅድሚ ምርጫ ድማ እቲ ነዚ ዝመርሕ ዝነበረ ዩሱፉ ኪሮንደ ሉለ ፕረሲደንት ኮነ።
ኢዲ ኣሚን ካብዚ ንስዑድያ ሃዲሙ ኣብኡ ንኣስታት 23 ዓመት ድሕሪ ምቕማጡ ብሰላም ኣብኡ ሞይቱ ኣብኡ ድማ ተቐቢሩ።
እዚኣቶም ኣርባዕተ ዲክተተራት ጥራሕ ኣብ ሃሃገሮም ናይ ኣሽሓት ኣማኢት ደቂ ሰብ ጥፍኣት ተሓተትቲ እዮም። ንዖዖም ብመጀመርያ ዝሓቶም ድማ እቲ ዝጠፍአ ዜጋ እዩ።
ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት እንታይ ኢዩ? ንኢሳያስን ተኸተልቱን ብኸመይ ይምልከት።
ሕቡራት ሃገራት ነዚ ኣብ ሕጋዊ ድሕረ ባይታን ናይ ካልኣይ ኩናት ዓለም ዘስዓቦ ህልቂት ዘስዓበ ክስተት እዚ ብኸምዚ ይትንትንዎ።
Crimes against humanity are certain acts which are committed as part of a widespread or systematic attack directed against any civilian population. The first prosecution for crimes against humanity took place at the Nuremberg Trials. Crimes against humanity have since been prosecuted by other international courts - such as the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia and the International Criminal Court, as well as in domestic prosecutions. The law of crimes against humanity has primarily developed through the evolution of customary international law. Unlike war crimes and genocide, crimes against humanity are not codified in an international convention, although there is currently an international effort to establish such a treaty, led by the Crimes Against Humanity Initiative.
Unlike war crimes, crimes against humanity can be committed during peace or war.[1] They are not isolated or sporadic events, but are part either of a government policy (although the perpetrators need not identify themselves with this policy) or of a wide practice of atrocities tolerated or condoned by a government or a de facto authority. Murder; massacres; dehumanization; extermination; human experimentation; extrajudicial punishments; death squads; military use of children; kidnappings; unjust imprisonment; slavery; cannibalism, torture; rape; political, racial, or religious persecution; and other inhumane acts may reach the threshold of crimes against humanity if they are part of a widespread or systematic practice.
እዚ ነፍስ ወከፍ ኣንባቢ ባዕሉ ንዘደልይዎ ሰማዕትን ተገድስትን ሰባት ክትርጉመሎም ይኽእል እዩ። እዚ እዩ ግን ቃል ብቓሉ።
https://en.wikipedia.org/wiki/Crimes_against_humanity
እዚ ገበናት እዚ ብግዜ ስላምን ብግዜ ኩናትን ክኸውን ይኽእል ስለዝኾነ ንናይ ኤርትራ ስርዓት ይምልከት። እዚ ብተመልከተለይ ዝጠፍእ ዘሎ መንእሰይ ጥራሕ ዘይኮነ ብሓሶትን ብስላያን ከካብ ገዝኡን ስርሑን ሳዋን ዝሽረብ ዘሎ ዜጋ ኣሎ። እቲ ኣብ ምስጢራዊ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝሓቕቅን ዝጠፍእን ዝስንክልን ዘሎ ዜጋ ኣዲኡ ትቑጸሮ ኣብዚ ገበን ግን ይኣቱ ኢዩ። ዋላ ሓደ ምስክር እንተዘይተረኸበ ኣብ ሰደት ዘሎ 500 ዝኸውን ዜጋ ቃሉ ሂቡ ኣሎ። እቶም ኣብ ናይ 21 ክፍለ ዘመን ዝነበሩ ምካኖም ዝረስዑ ኢሳያስን ተኸተልቱን ድማ ብሳተላይት ኩሉ ስርሖምን ኣብያተ ማእሰርቶም ከምዝተቓልዐ ክሓብኡ ይፍትኑ ግንከ እዚ ካብ 350 ንላዕሊ ኣብያተ ማእሰርቲ ብሰማይ ተሳኢሉ ተቓሊዑ እዩ።
ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝወረደን ዝወርድን ዘሎን ግህሰትን ዓመጽን ድማ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ኢዩ። እተን መጻወቲ ሓልፍቲ ካብዝኾና ዓማውቲ ዝሓልፈን ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ስርዓት ሓደ እካ ብዛዕባአን ተዛሪቡ ኣይፈልጥን። እካ ድኣ ኣብ ቪድዮ ቃለ መሕትት ባዕሉ ኢስያስ ንሳዋን ኣብኡ ዝርከብ ጥንስን ምስተሓተተ፤ “ናተይ ጥፍኣት ኣይኮነን እንድሕር 200 ሰዲደ እሞ 2000 ኮይኖም መጺኦም” ክብል ተዛሪቡ። ስለምንታይ ነተን ደቂ መታሕት ናብ ሳዋ ከመተን ብጾተን ደቂ ከበሳ ዘይከዳ ምስበልዎ ድማ (እቶም ደቂ መታሕት ደቂ ኣንስትዮና ናብ ውትህድርና ሳዋ ኣይከዳን ኢሎም ሰይፎም ምስኣልዓሉ) “ግደፍወን ድሓን ደይ ክወለዳልና ጥራሕ ኢና ንደሊ” ብምባል እቲ ጉዳይ ዓጽይዎ። ስለዝኾነ ድማ ሎሚ ክሳብ ናይ 28 ናይ 29 ናይ 30 እናተባህለ ጊልያነት ሳዋ ተወሊዶም ጥራሕ ዘይኮነ በብግዜኡ ነዚ ኣገልግሎት ክትክኡ ንርኢ ኣለና።
ብሃይማኖት ዝመጽአ ድማ ኣብ ከረንን ከባቢኡን ካልእ ናይ መታሕት ቦታታት ኣንጻር ኣኽረርቲ እስላም እናበለ እቲ ስርዓት ዘጥፎኦም ምህራትን መማህራንን ካልኦትን ተሰኒዱ እዩ። ንብሔረ ኩናማ ብፍላይ ድማ ዝገበሮ ገበን ባዕሎም ኩናም ይመስክሩ ኣለዉ። ስለዚ ናይ ከሚካል መርዚ ዘይኮነዝ እዚ ስርዓት ብመራሒኡ ኢስያስ ኣፈወርቂ ንኣብርሃም ተወልደ ብመርዚ ካብዝቐትል ኣትሒዙ ብቐጻሊ ዝጥቀመሉ ኣግባብ ከምዝኾነ ናይ ነዊሕ እዋን ዝተሰነደ ታሪኽ እዩ። ሕጂ ኣብዚ ምግላጽ ኣየድልን። ደገፍቲ ህግደፍ ግን ብመራሒኦም ተኣዚዞም ኮረንቲ ጨቢጦም ኣብ ኢንተርነት ጫው ጫው እንተበሉ ናይ ገበን መስርሕን ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣግባብ ግን እታ ዓመት እውን ሕጂ ሕጂ ክትበጽሕ ምኻና ይፈልጡ እዮም። ምኽንያቱ ሕዝቢ ኤርትራ በይኑ ኣይኮነን። ኣካል ናይታ ብሕግን ስነስርዓትን ክኸይድ እየ እትብል ዘላ ናይ 21 ክፍለ ዘመን ዓለም ስለዝኾነን ከም ካልኦት ሃገራት ድማ ኣብ ሰላምን ርትዕን ሕግን ስነ ስርዓትን ዘለዎ ኣገባብ ናይ ምንባር መሰሉ ድማ ብዓለም ደረጃ ሕልዉ ስለዝኾነ። ነዚ ድማ ማንም ሰብ ፍጡር ኣብ ዓለም ክኸልኦ ኣይክእልን እዩ።


c: text/html

text:
ኤልኤምአ ካርድ/LMA-kort ንሓተትቲ ዕቝባ
LMA-kort för asylsökande – tigrinska
ኤልኤምአ ካርድ ማለት፡ ሕጊ መቐበሊ ሓታቲ ዕቝባ ማለት እዩ። ኤልኤምአ ካርድ ናይ ፕላስቲክ ካርድ ኮይኑ፡ ሓታቲ ዕቝባ ምዃንካ ዘርኢ ፎቶ ኣለዎ።
- አማርኛ (amhariska)
- العربية (arabiska)
- Azərbaycanca (azerbajdzjanska)
- ب ه سۆرانی (sorani)
- English (engelska)
- Español (spanska)
- پارسی (persiska)
- Français (franska)
- Bosanski, hrvatski, srpski (kroatiska)
- Հայերեն (armeniska)
- Kurmancî (kurmandji)
- MoHroл xэл (mongoliska)
- يه دری (dari)
- پښتو (pashto)
- Arlijan (romani arli)
- Pycckий (ryska)
- Af soomaali (somaliska)
- Shqip (albanska)
- Swedish (svenska)
- Oʻzbek (uzbekiska)
ኣብ ሽወደን ዕቝባ ክትሓትት ከሎኻ ቅድም ክትሰኣል ኢኻ። ደሓር ኤልኤምአ ካርድ/LMA-kort ዚብሃል ካርድ ትወስድ። እቲ ካርድ፡ ወረቐት መንነት ዘይኮነስ ክሳዕ ውሳነ ዚውሃበካ ከም ሓታቲ ዕቝባ ኣብ ሽወደን ክትጸንሕ ከም እትኽእል ዘገልግል እዩ። እቲ ካርድ ውልቃዊ እዩ፡ ነቲ መጠየቕታኻ ምስ ኣቕረብካ ዚወሃበካ ወረቐት ዚትክኦ ድማ እዩ።
ነቲ ኤልኤምአ ካርድ/LMA-kort ኩሉ ግዜ ምሳኻ ሓዞ
ኣብ ትካላት መንግስቲ ምስ እትኸይድ ኩሉግዜ ነቲ ኤልኤምአ ካርድኻ ኣርእይ። ኣብ ገሊኡ ኣጋጣምታት ካብ ወጻኢ ፓከት ኪመጸካ ኸሎ ወይ ካብ ሚግረሽን ምዝጉብ ደብዳበ ኪመጸካ ኸሎ ነቲ ኤልኤምአ ካርድ ብምርኣይ ክትወስዶ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ክንክን ጥዕና ክትከይድ ከሎኻ ሓድሓደ ግዜ ኤልኤምአ ካርድ ብምርኣይ ትሑት ዋጋ ክትከፍል ትኽእል ኢኻ። ከምኡውን ኣብ ፋርማሲ ብናይ ሓኪም ትእዛዝ ንእትገዝኦ ዝበዝሕ መድሃኒታት፡ ኤልኤምአ ብምርኣይ ዝተሓተ ዋጋ ክትከፍል ትኽእል ኢኻ።
ብዛዕባ ንሓታቲ ዕቝባ ዚውሃብ ክንክን ጥዕና ብተወሳኺ ኣንብብ
ምስ ናይ ሚግረሽን ሰራሕተኛታት ክትዘራረብ ከሎኻ ነቲ ኣብ ትሕቲ ናይ ኤልኤምአ ካርድኻ ዘሎ ቍጽሪ ተወከስ። ብሓገዝ ናይዚ ቍጽርዚ ድማ እቲ ሰነዳትካ ብቕልጡፍ ይረኣየልካ።
ኤልኤምአ ካርድኻ ምስ ዚጠፍእ
ኤልኤምአ ካርድኻ ምስ ዚስረቕ ወይ ምስ እተጥፍኦ ናብ ፖሊስ ከተመልክት ይግባኣካ። ናይ ፖሊስ ሪፖርት ምስ ተዋህበካ ድማ ሒዝካዮ ናብቲ መቐበሊ ክፍሊ ኬድካ ሓዲሽ ኤልኤምአ ካርድ ንኺወሃበካ ትሓትት።
ኤልኤምአ ካርድኻ ዘገልግለሉ ግዜ
እታ ቀዳመይቲ ኤልኤምአ ካርድኻ ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ተገልግል። ብድሕርዚ ንሽድሽተ ኣዋርሕ ዘገልግል ሓድሽ ካርድ ይውሃበካ። እቲ ኣረጊት ካርድ ኣገልግሎቱ ምስ ወድአ ምጥያቕ ኣየድልየካን እዩ። እቲ ምስ ወደቐ፡ ነቲ ሓድሽ ካርድ ኣብቲ መቐበሊ ኬድካ ኢኻ እትወስዶ።
እቲ ዝወሃበካ ውሳነ ናይ ምንጻግ ወይ ምስጓጕ ምስ ዚኸውን እሞ እቲ ውሳነ ኣብ ግብሪ ኪውዕል ምስ ዝጅምር ወይ ከኣ እቲ ብወለንታኻ እትገብሮ ናይ ምምላስ መገሻ ግዜኡ ምስ ዚሓልፍ፡ እቲ ናይ ቁጠባዊ ሓገዝ መሰልካ ድማ ይሕደግ። እዚ ነቶም ኣባጽሕን ምስቶም ዚኣልዩዎም ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኦም ህጻናት ዘይቅመጡን ይምልከት።
መንበሪ ፍቓድ እንተ ተዋሂቡካ ወይ ድማ ካብ ሃገር ክትወጽእ እንተ ተወሲኑልካ፡ ነቲ ካርድ ክትመልሶ ይግበኣካ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Interviews (ኣሕተምቲ ሕድሪ)
ቃለ-መሕትት ምስ ሲሲተር እልልታ ኣብርሃም
ብ ልዋም ዘርኣብሩኽ
ሲስተር እልልታ ኣብርሃም መብራህቱ ኣብ ኣስመራ ተወሊዳ ዝዓበየት ኰይና ኣብ ዝተወልደትሉ ከተማ ትምህርታ ብግቡእ ተኸታቲላ፡ መጀመርያ ብነርስ ቀጺላ ብመወልዳን ነርስ ካብ ቤት ትምህርቲ ኣስመራ መወልዳን ነርስ ብተኸታታሊ ተመሪቓ። ብምቕጻል ካብ ኣብ ስኮትላንድ ዝርከብ ዩኒቨርስቲ ዳንድ ብናይ ርሕቀት ትምህርቲ ቀዳማይ ድግሪ ብመወልዳን ነርስ ረኺባ። Read More...
ቃለ-መጠይቕ ምስ ንግስቲ ገብረመስቀል
ዊንታ ታደሰ
ንግስቲ ገብረመስቀል ኣብ ደቀምሓረ ተወሊዳ፡ ክሳብ ታሽዓይ ክፍሊ ኣብኡ ተማሂራ። ኣብ 1978 ድማ ንሜዳ ወጺኣ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ካብ 1979 -1982 ከም ኣላይት ተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ኰይና ድሕሪ ምስራሕ፡ ካብ 1982 -1995 ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ምሂራ። ካብ 1995 -2003 ኣብ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ ከም ሓላፊት ምምዝጋብ ሓበሬታ ውዱባዊ ጉዳያት ኰይና ሰሪሓ። ካብ 2005 ኣትሒዛ ድማ ኣብ ስራሓት ካይላ ክትነጥፍ ጀሚራ። ብውልቃን ብሓባርን ኣብ ዝተፈላለየ ጊዜ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ስራሓታ ንምርኢት ኣቕሪባን ተቕርብ ኣላን። ብዛዕባ ናይ ስነ-ጥበብ ተመኩሮኣ ምስ ሕድሪ-ሜድያ ዝገበረቶ ቃለ-መጠይቕ ድማ ቀጺሉ ይቐርብ። Read More...
“ገዛና መንበሪና ጥራይ ዘይኰነት መላመዲት ሙዚቃና’ውን እያ” ኣዜብ ተስፋይ
ዮሴፍ ኣስመላሽ
ኣዜብ ተስፋይ ብ1969 ኣብ ኣስመራ ተወሊዳ። ኣብ 1978፡ ጓል ትሽዓተ ዓመት እንከላ፡ ምስ ስድራቤታ ካብ ኣስመራ ናብ ሜዳ ድሕሪ ምእታው፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ተጸምቢራ። ኣብ መጀመርታ 1980’ታት ድማ ምስታ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ዝተመስረተት ጉጅለ ሲምፍኒ (symphony) ተጠርኒፋ ምስ ሙዚቃ ተላለየት። ነዚ ካብ ቊልዕነታ ዝተላለየቶ ሙዚቃ፡ ብትምህርቲ እናኣማዕበለት፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሙዚቃ ኣስመራ ን18 ዓመት ከም መምህር ሙዚቃ ኰይና ትሰርሕ ኣላ። ኣዜብ ተስፋይ፡ ኣብ ጥሪ 2018 “ሕልመይ” ዘርእስታ፡ 12 ሕብራዊ ዜማታት ኢንስትሩመንትል ሙዚቃ (ብመሳርሒ ሙዚቃ ጥራሕ ዝጸወት ዜማ) ዝሓዘት ሲዲ (CD) ዘርጊሓ። ብዛዕባ እዛ ስራሕ ዝምልከት ምስ ሙዚቀኛ ኣዜብ ተስፋይ ዝተገብረ ቃለ-መጠይቕ ስዒቡ ይቐርብ። Read More...
ቃለ-መጠይቕ ምስ ሄኖክ ተስፋብሩኽ ሓደ ካብ ኣሳናዳእቲ መጽሓፍ “ግፍዒ፡ ገዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ”
ዮሴፍ ኣስመላሽ
ኣሕተምቲ ሕድሪ ካብ መጋቢት 2013 ክሳብ ሰነ 2017 “ዛንታታት ተመኵሮ ገድሊ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ተኸታታሊ ቅጺ፡ ሸሞንተ መጻሕፍቲ ኣሕቲሙ ኣሎ። እቲ ሻሙናይ ቅጺ “ግፍዒ፡ ገዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ” ዝብል ኰይኑ ብ17 ሰነ 2017 ኣብ ኣዳራሽ ኤክስፖ ድሕሪ ዝተኻየደሉ ናይ መላለዪ ወግዒ ተዘርጊሑ ይርከብ። እዚ መጽሓፍ’ዚ፡ ኣብ እዋናት ስርዓታት ሃጸይ ሃይለስላሴን ደርግን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ንዝተፈጸሙ ዝተፈላለዩ ግፍዒታት ኣብ 43 ዛንታታት ተሪኹ ኣሎ። ኣባል ሕድሪ ሜድያ ዮሴፍ ኣስመላሽ ምስ ሓደ ካብ ኣሰናዳእቲ ናይዚ መጽሓፍ፡ ዝዀነ ሄኖክ ተስፋብሩኽ ዘካየዶ ቃለ-መሕትት ስዒቡ ይቐርብ፤ Read More...
"ክሳብ ብህይወት ዘለኹ ክፈልጥ እየ ዝደሊ፡" ኣቶ ተኽለ ዘወልዲ
ደጀን ኪዳነ
ምስ ኣቶ ተኽለ፡ ብስራሕ ናብ ኣብያተ-መጽሓፍ ኣውገት ምስ ተንቀሳቐስኩ’የ ንፈለማ ግዜ ዝተራኸብና። ናብቲ ቤት ጽሕፈት ምስ ኣተኹ፡ ኣቶ ተኽለ ኣብ ውዕውዕ ዕላል ጸንሓኒ። እቲ ዕላል ብዛዕባ ኩነታት ሶርያ ኰይኑ፡ እዋናዊ ትንተና ዝሓዘለ ነበረ። ጸጒሩ ብሽበት ዝተሸፈነ፡ ዝበዝሐ ግዜኡ ኣብ ቀጽሪ ኤክስፖ ኣብ ስራሕ ሓለዋ ዝርእዮ ዝነበርኩ ሰብኣይ፡ ብዘይተቖራረጸ ዋሕዚ ሓሳባት ክትንትን ብምስምዐይ ተገረምኩ። ብዕላል-ዕላል ብዙሕ መጻሕፍቲ ከም ዘንበበን ካብ ትሑት ደሞዙ ብብዝሒ መጻሕፍቲ ከም ዝገዝእን ምስ ፈለጥኩ ከዕልሎ ተሃንጠኹ። Read More...
ቃለ-መጠይቕ ምስ ማሕሙድ ኢብራሂም ደራሲ መጽሓፍ ተደጐል
ልዋም ዘርኣብሩኽ


text:
ብናፉ (NAFO) ዝተዳለወ መበል ሻድሻይ ሃገራዊ ዋዕላ ቴማ ሙሽሞል
ብናፉ (NAFO) ዝተዳለወ መበል ሻድሻይ ሃገራዊ ዋዕላ ቴማ ሙሽሞል፡ ዕለት 26ን 27 ጥቅምቲ 2017 ኣብ ከባቢ ከተማ ባርገን ዝርከብ ክላሪዮን ሆቴል ተኻይዱ። ኣብ ዋዕላ ናይዚ ዓመት እዚ፡ ኣስተምህሮ ስነ ቁጽሪን ስነ ፍልጠትን ኣብ ቤት ትምህርትን፡ ድርብልሳናውነትን ብዝሕነትን ብኸመይ ኣብቲ ሓዲሽ ስርዓት ኣስተምህሮ መውዓሊ ህጻናት ከምተኣታተወ ዝገልጽ ሓሳባትን ብሰፊሑ ተዘትዩሉ እዩ።
ድርብልሳናውያን መማህራን፣ ኣብ ቤት ትምህርትን መውዓሊ ህጻናትን ዝሰርሑ ድርብልሳናውያን ሓገዝቲ፣ ተዛረብቲ ቋንቋ ኖርወጂኛ ዝኾኑ ኣብ ብዙሕ ባህላዊ ኣስተምህሮ ዝነጥፉ መማህራንን ካልኦት ዕዱማት ኣጋይሽን ኣብቲ ዋዕላ ተሳቲፎም ኔሮም። ኣብቲ ዋዕላ 330 ተኣከብቲ ተኻፊሎም እዮም። ኣብቲ ኣብ ካልኣይ መዓልቲ ዝተኻየደ ናይ ትግርኛ ኣኼባ፡ ብዛዕባ ምዕባለ መርበብ ቴማ ሙሽሞል ተገሊጹን፡ ከምቲ ኩሉ ጊዜ ዝግበር ካብ ተሳተፍቲ ብዙሕ ተሞኩሮ ተወሲዱን እዩ። ምዕባለ መርበብ ቴማ ሙሽሞል ኣብ ተሞክሮን ሓሳባትን ካልኦት ዝተመስረተ ከም ምዃኑ መጠን፣ እቲ ካብ ካልኦት ድርብልሳናውያን መማህራንን መማህራን ቋንቋ ኣደን ዝመጽእ ሃናጺ ዝኾነ ሓሳባትን ርእይቶን ኣዝዩ ኣገዳሲ ከምዝኾነ ፍሉጥ እዩ። ኩላትና ኣብ ናፉ ንሰርሕ፡ ነቲ ኣብቲ ዋዕላ ዝነበረኩም ተሳትፎ ኣዚና ነማስወሉ ኢና። ነቲ ትገብሩልና ደገፍ እውን ብቐጻሊ ከምትገብሩዎ ጥርጥር የብልናን። ነቲ ኣብቲ ዋዕላ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ ክትርኢ ተደሊኻ ኣብዚ ጠወቕ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ቀዳም ስዑር ስለምንታይ ሰቲ ንኣስር፧
ኣብ ቀዳም ስዑር ኣብ ርእስና እንኣስሮ ሰቲ ሰፊሕ ትርጕም ዝኃዘ መንፈሳዊ ባህሊ እዩ።
ናይቶም ኣብ ዘመነ ኖኅ ዝነበሩ ሕዝቢ ዓለም፡ ኃጢኣቶም ምስ በዝኀ፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ ኃዚኑ ካብ ሰብ ክሳብ እንስሳ ካብ ገጽ ምድሪ ብማየ ጥፍኣት ኪድምስሶም ወሰነ። ነቲ ትእዛዛቱ ሓልዩ ብኣምልኮቱ ጸኒዑ ዝነበረ ኖኅ ግና ካብ ማየ ጥፍኣት ዝድኅነሉ መርከብ ሥራሕ ኢሉ ኣዘዞ። ብድኅር’ዚ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ምስ ዘነመ ብዘይካ ኖኅ ምስ ስድራ ቤቱን ናብ መርከብ ዝኣተዉ እንስሳታትን እቲ ዅሉ ኣብ ምድሪ ዝወሳወስ ፍጡር ዘበለ ጠፍአ።
ኖኅ እቲ ማይ ካብ ምድሪ ጐዲሉ እንተኾይኑ ኺርኢ ኢሉ ቅድም ንኳዅ ሰደዶ፡ ንሱ ግና ኣይተመልሰን። ደኃር ግና ንርግቢ ለኣኸ። ማይ ስለዘይነጸፈ እግራ እተዕርፈሉ ስኢና ተመልሰቶ። ቅንይ ኢሉ መሊሱ ምስ ሰደዳ ግና ልሙዕ ቈጽለ ኣውሊዕ ኣብ ኣፋ ኂዛ ተመልሰቶ። ‘ሐፀ ማየ አይኅ ነትገ ማየ ኃጢአት/ ማየ ጥፍኣት ጐደለ፡ ባሕረ ኃጢኣት ነቀጸ’ ክትብል ኣበሠረቶ እሞ ኣዝዩ ተሓጐሰ።
በዚ ምኽንያት ድማ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፦ እቲ ኃሙሽተ ሽሕን ኃሙሽተ ሚእትን ዓመት ተዓጽዩ ዝነበረ ማዕጾ ገነት ብስቕለት ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ተኸፍተ፣ ሞት ጠፍአ፣ ኃጢኣት ተደምሰሰ፣ ኣብ ሲኦል ዝነበራ ነፍሳት ናብ ገነት ተሳገራ ክትብል፡ ንሕዝበ ክርስቲያን ሰቲ ኂዛ ተበሥርን ንሰቲ ትዕድልን።
ሰቲ ልምላሜ ዘይፍለዮ ክረምቲ ኾነ ሓጋይ ዘይነቅጽ ቈጽሊ ብምዃኑ፡ ንሕና ሰዓብቲ ክርስቶስ ድማ ‘ብስቕለት ክርስቶስ፡ ካብ ጸልማት ሞትን ንቁጽ ሓዊ ሲኦልን ወፂእና ናብቲ ልምላሜ ዘይፍለዮ ጥንተ ቦታና ገነት ተመለስና’ ክንብል ልሙዕ ሰቲ ኣብ ርእስና ኣሲርና ነቲ በዓል ነኽብሮ።


text:
ክብረ በዓል ልደተ ማርያም 2010 ዓ.ም. ተኸቢሩ!
ዓመታዊ ክብረ በዓል ልደተ ማርያም ብዓቢይ ድምቀት ኣብ ኵለን ኣብያተ ክርስቲያን ተባዒሉ። ብፍላይ ኣብታ ሎሚ ዓመት በዅሪ ክብረ በዓል ተብዕል ዘላ ልደታ ማርያም ቤተ ክርስቲያን ማይ ኖህ ጤሳ ዓዲ ሰግዶ፡ ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ ዋና ጸሓፊ ቅዱስ ሲኖዶስ ከምኡ’ውን ውሉደ ክህነትን ምእመናንን ምእመናትን ኣብ ዝተረኽብሉ ብድምቀት ተባዒሉ።
ካብ ድሮ እቲ በዓል ሰዓት 2፡00 ድ.ቀ. ብዋዜማ ክጅመር ከሎ፡ ካብ ምሸት ሰዓት 9፡00 ድ.ቀ. - 5፡30 ቅ.ቀ ከኣ ስብሐተ ማኅሌትን ኵሉ ጸሎታትን ብሊቃውንቲ ተመሪሑ ብኣቦታት ካህናትን ተሰንዩ በጺሑ። ካብ ሰዓት 6፡00- 9፡00 ቅ.ቀ. ቅዳሴ ምስ ተሠርዐ፡
ታቦት ብዝማሬ ሊቃውንትን መዝሙር ተመሃሮ ትምህርተ ሰንበትን ምህለላ ምእመናንን ምእመናትን ተዓጂቡ ዘይሩ ኣብቲ ዝተዳለወሉ ዓውደ ምሕረት ቆይሙ። ሊቃውንቲ ነቲ ዕለት ዝምልከት ጣዕመ ዜማ ከስምዑ ከለዉ፡ ነቲ ዕለት ዝምልከት ስብከት ብሰባኪ ወንጌል መምህር ስምዖን በየነ ምስ ተዋህበ፡ ብኮሚቴ ጤሳ ሐመረ ኖህ ኣብ ዝቐረበ መግለጺ፡ ካብ መሠረት ክሳዕ ኣብዚ በጺሑ ዘሎ ቅንኣተ ቤተ ክርስትያን ብዘለዎም ሕዝበ ክርስቲያን ምዃኑ፡ ዝተረፈ ሥራሕ ብዙኅ ስለዝኾነ ኵሉ ሰብ በብዓቕሙ ከበርክት ከም ዘለዎ ተሓቢሩ።
ኣብ መወዳእታ ሰላመ ኣብ ተባሂሉ ታቦተ እግዚአብሔር ብመዝሙር ተዓጂቡ ናብ ክብሪ መንበሩ ምስ ተመልሰ ናይቲ በዓል ፍጻመ ኮነ።


text:
ስፖርት ኣብ ጉዕዞ ህይወት ደቂ ሰባት ዝለዓለ ትርጉም ኣለዎ። ነዚ እውን እዩ ህያው መራሒና ተጋዳላይ መለስ ሓደ እዋን “ስፖርት ሆስፒታላት ካብ ዝህብዎ ረብሓ ንላዕሊ ጥዕና ህዝቢ ኣብ ምሕላው ዝለዓለ ውሕስነት ኣለዎ” ብምባል ንኣድላይነት ስፖርት ዝገለፆ። ብተወሳኺ ጥዕና ደቂ ሰባት ካብ ምሕላው ሓሊፉ ሓድነት ህዝብታት ብምጥንኻር ፖለቲካዊ፣ ማሕበራውን ኢኮኖምያውን ሓንቲ ሃገር ኣብ ምርግጋፅ ዝለዓለ ብፅሒት የበርክት ኣሎ። ነዚ እውን እዩ ስፖርት ብደረጃ ዓለም “ጭዋ” ተባሂሉ ዝፅዋዕ። ስለ ዝኾነ እውን እዩ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ዝለዓለ ቦታ ተዋሂብዎ ብትኹረት ዝሰሕብ ዓውዲ ኮይኑ ዝርከብ።
ኣብ ሃገርና እንተኾነ እውን ስፖርት ህዝባዊ መሰረት ሃልይዎ ናብ ብርኪ እተን ኣብ ዝለዓለ ጫፍ ክእለትን ኣተሓሳስባን ስፖርት ዝርከባ ሃገራት ንምብፃሕ ህዝብን መንግስትን ብሓባር ይሰርሑ ኣለዉ። ስለዚ እውን ብብርኪ ሃገር ይኹን ክልል ብርክት ዝበላ ጋንታታት ተጣይሸን እየን። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ሃገርናን ክልልናን ብርክት ዝበላ መሰልጠኒ ማእኸላት ተኸፊተን ብዙሓት ሰገናትን መናእሰይን ዝሐሸ ዓቕምን ክእለትን ዝውንንሉ ኩነታት ተፈጢሩ። ከም ውፅኢቱ እውን ነዚ ንምስላጥ ዝሕግዙ ተሃኒፆም ግልጋሎት ዝህቡን ብቐፃልነት ህንፀቶም እናተሳለጠ ዝርከቡን ደረጅኦም ዝሓለዉ ማእኸላት መሰልጠኒ ስፖርት እናተበራኸቱ ይመፅኡ ኣለዉ።
ይኹን እምበር ኣብ መንፈስ ስፖርት ካብ ፍቕሪ፣ ሓድነትን ዝለዓል ጫፍ ድሌት ዓወት ዝዓብለሎ ስምዒታት ደገፍቲ ካብ ቁፅፅር ወፃእ ስለዝኾኑ ዕላምኦም እንከየሳኽዑ ይተርፉ ኣለዉ። ብተወሳኺ ኣብ ልዕሊ ህይወት፣ ንብረትን ኣካልን ደቂ ስባት ጉድኣት እንትብፅሕ ምርኣይ እናተለመደ ይመፅእ ኣሎ። እዚ ብብርኪ ዓለም ኣብ ዘለዉ ዓበይቲ ጋንታታት ዝርአ ዘሎ ጉዳይ እኳ እንተኾነ ኣብ ሃገርናን ክልልናን እውን ተመሳሰልቲ ተግባራት እናተፈፀሙ እዮም።
ኣብ ከተማ ዓድ ግራት 19 ሰነ 2008 ዓ/ም ኣብ መንጎ ፋሲልን መቐለ ከነማን ዝነበረ ፀዋታ ተኸታቲለ ነይረ። እቲ ፀወታ ብዝደመቐ ኩነታት ምስ ተዛዘመ ብደገፍቲ ዝተወለዐ ጎንፂ ትርጉም ናይቲ ፀዋታ ዘበላሽው ጐንፂ እዩ ተላዒሉ። በዚ ድማ ፖሊስ እታ ከተማ መንብዒ ጋዝ ካብ ምትኳስ ጀሚሩ ኣብ ሰባት ዝበፅሐ ጉድኣት ናይ ቀረባ ትዕዝብተይ እዩ። እዚ ኣብነት ንምጥቃስ ዝገለፅክዎ ድኣ እምበር ኣብ ከተማ ኣክሱም ኣብ መንጎ ጋንታታት ወልዋሎን ኣኽሱም ኣብ ዝነበረ ፅዋታን ካልኦት ከባብታትን እውን ተመሳሳሊተግባር ተፈፂሙ እዩ።
ብሱሩ እውን ኣብዚ ሕዚ እዋን ዘፈር ስፖርት ጭዋነቱ ተመንዚዑ ብከባብያውነት ፅልዋ እናተዓብለለ መኣዲ ዕግርግርን እምባጓሮን እናኾነ ይርከብ። ኣካላት ፀጥታን ፍትሕን ነቲ ኣብ ከተማ ዓድ ግራት ዝተፈጠረ ጎንፂ ኢድ ዝነበሮም መናእሰይ እናሰሓቡ ናብ ሕጊ ይቕርብዎም ኣለዉ።
ሕጋዊ መልክዕ ምሓዙ ልዕልነት ሕጊ ዘረጋግፅ ዋላ እኳ እንተኾነ ነዚ ንምምራሕ ዝተቐመጡ ኣመራርሓ ክልል ፌደረሽን ስፖርት ኣብ ከተማ ኣክሱም ኣብ መንጎ ጋንታታት ወልዋሎን ኣክሱም ካብ ዝነበረ ራብሻ ተበጊሶም ክሰርሕዎ ዝግባእ ቅድመ ምድላው ክህሉ ዶ ኣይግባእን; እዚ ተግባር ከ ስጉምቲ ብምውሳድ ወይ ሰብ ብምንግልታዕ ዝፍታሕ ተግባር ዶ ይኸውን? ነዞም ሕቶታት መልሲ ንምርካብ ኣብ ዙርያ እዚ ዘለው ኣካላት ኣመራርሓ ካብ ሰናይ ጓሓቱ ክሓስብሉ ይግባእ። ምኽንያቱ እቲ ተግባር ጭውነት ስፖርት ካብ ምህሳሱ ብተወሳኺ ምስሊ ሓንቲ ዓዲ ዘበላሽውን ሓድነት ህዝብታት ዝበታትንን ስለ ዝኾነ ሐዚ ጠጠው ኢልካ ክሕሰበሉ ዝግባእ ይኸውን። ጋንታታት እውን እንተኾነ ንኣመራርሓ ጥራሕ ዘይግደፍ ጉዳይ ምዃኑ ተረዲኤን ኣብ ደገፍተን ዝርአ ዘሎ ግብዝ ስነ ምግባር ሓላፍነት ወሲደን ክሰርሓሉ ይግባእ። እንተ ብወገነይ ነዚ ተግባር እዚ ካብ ትዕዝብተይ ተበጊሰ ኣቦ ጎይላ ዘይብሉ ጎይላ ኢለዮ ኣለኹ።
ይትባረኽ ካብ ከተማ ዓድ ግራት


text:
ኤርትራ፡- በሰላ ምድኻም ንኣሽቱን ስድራ-ቤታውያንን መስራሕቲ ትካላት
ብህላዌ ሰናይ
ድሕረ-ባይታ
ንዋኒነ ንግድን መሃዝነትን ኤርትራውያን ኣብ ዝምልከት ጉዳይ ብዙሕ ጊዜ ዝደጋገም ብሂል ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ከም ባዓል ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ኬንያ፣ ኣንጎላ፣ ኡጋንዳን፣ ወዘተ ብዙሕ ይነጥፉን ኣብ ብዙሕ ትካላዊ ዋኒናት ይዋስኡ ኔሮምን ኣለውን ተባሂሉ ብኹርዓት ክንገርን ክጋዋሕን ንሰምዕን ንዕዘብ ኢና። ብመንጽር ንህዝብና ዝህቦ ጠቕሚ ክምዘን ከሎ ግን ብዙሕ ዘተሓሳስብ ኢዩ። ካብ ኣብ ወጻኢ ኰንካስ ኣብ ሃገርካ ኰንካ ክትነግድን፣ ክትንቃሳቐስን፣ ከተመስርሕን ከምኡውን ኣብ ዋኒነ መሃዝነት (Entrepreneurial Innovation) ክትነጥፍን ዘሎ ፍልልይ ናይ ሰማይን መሬትን ኢዩ። ንዝኾነ ትካላዊ ምንቅስቓስ ወይ ንጥፈት ናቱ ንድሕሪትን ንቕድሚትን ተመጢጡ ዝተሓሓዝን ዝዋሃሃድን ቁጠባዊ ርክባት ኣሎዎ (backward and forward economic interaction links)። ንኣብነት ሓደ ናይ መገጣጠሚ ትካል ምስ ዝምስረት፣ ነቲ መስርሕ ዘድሊ ቀረባት ዘመስርሓ፣ ዘዳልዋ ከምኡውን ዘቕርባ ትካላት ከድልያ እየን። ነቶም ኣብተን ትካላት ዝዓዩ ሰራሕተኛታት እውን ንመነባብሮ ዘድልዮም ኩሉ ዘቕርባ ኣመስራሕትን ወሃብቲ ኣገልግሎትን ትካላት ክህልዋ እየን። ከምኡ እንዳበለ ድማ ንኩሉ መዳያዊ ቁጠባ ሃገር ብዘህጥር ኣገባብ ይቕጽል።
እዚ ኣቲ ቀንዲ ዳይናሚካዊ መስርሕ ምዕባለ ሃገራዊ ቁጠባ ኢዩ። ከም ኣብ ኩለን ቁልጡፍ ምዕባለ ብቐጻሊ ዘመዝገባ ሃገራት፣ ተራ ናይተን ንኣሽቱን ስድራቤታውያንን ትካላት (Small and family businesses or ventures) ዕዙዝ ኢዩ። እዘን ከም ንኣሽቱን (Small Businesses) ዝፍለጣ ትካላት ኣብ ናህሪ ኩሉ መዳያዊ ሃገራዊ ምዕባለ ዘለወን እጃም መዳርግቲ የብሉን። ኣብ ኩለን ሃገራት ካብ ተስዓ ሚእታዊ ንላዕሊ ብዝግመት ዓብለልቲ እየን። ካብአን ድማ፣ እተን ስድራቤታዊ ትካላት ብፍላይ ኣብ ምዕቡላት ሃገራት ግኑናት እየን። ስለዚ ንዘን ትካላት ቀዳምነት ሂብካ ምትብባዕን፣ ሓጋዚ ትሕተቅርጺ ምምዕባልን ኣዝዩ ኣድላዪ ኢዩ።
ታሪኽ ናኣሽቱ ስድራ-ቤታውያን ትካላት ንግዲ ኤርራ
ከም እንፈልጦ ጂኦግራፊያዊ ኣቀማምጣን ክሊማያዊ ኣቀራርጻን ምድሪ ኤርትራ ኣዝዩ ተባሃጊ ስለዝኾነ ካብ መበል 18 ክፍለ ዘመን ጀሚሮም ገዛእቲ ሓይልታት ብተዳጋጋሚ ኣርዑት መግዛእቶም ንኽጸውርን ምዝመዛኦም ንምጥጣሕን ንህዝብና ኣዋሪዶሞን ዲሂኾሞን እዮም። ርግጽ ኢዩ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብኣጠቓላሊ ክምዘን ከሎ ኣብቲ ግዝኣቱ ነበር ዝገድፎ ክፉእ ውርሻዊ ተርእዮ ሕማቕን ሓደገኛን ኮይኑ ግን ሓደ ሓደ ኣዝዩ ጽቡቕ ዝኾን ሓድግታትውን ይገድፍ ኢዩ። ንኣብነት ኣብ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ጥልያን ብሰፊሑ ካብ ዝተወርሱ ጽቡቕ ሓድግታት ሓደ-መንቋሕቋሕታ ናይ ንኣሽቱን ስድራ ቤታዊ ትካላዊ (ወይ ዋኒናዊ) መሃዝነት (Small and familty Businesses and Entrepreneurial Innovation and acumen) ኢዩ።
ህዝቢ ጥልያን ካብ ነዊሕ ጊዜ ኣትሒዙ እቲ ቀንዲ ዝፍለጠሉ ኣምር ምውናን ክእለትን ብቕዓትን ኣብ ንኣሽቱን ስድራቤታዊ ትካላዊ (ዋኒናዊ) መሃዝነት ኢዩ ። ኢጣልያዊያን ወለዲ ንደቆም ካብቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ ከይዶም ዝመሃርዎ ዝያዳ ኣብ ገዛ ዝምህርዎም ተግባራዊ ጥበባት ይበዝሕ። ንኣብነት እቶም ወለዲ ኣብ ስርሓት ንግዲ ዝነጥፉ ወይ ዝተዋፈሩ እንተኾይኖም፣ ነቶም ደቆም ገና ብንእስነቶም ከለዉ በቲ ዝግባእ መንገዲን ምልኣተ ሕልናን የዋስእዎም ብተግባር ድማ እቲ ንነዊሕ ጊዜ ዝሰልጠንሉን ዝዓበይሉን ሞያ ናብ ደቆም ከም ዝሰርጽ ይገብሩ።
ስለምንታይ ኢዩ እዚ ኣምጺኤዮ?
ኣብ ኤርትራውን ብትሑት ዓቕሚ ድኣ ይኹን እምበር እዚ ሞያዊ ባህሊ’ዚውን በብደርጃኡ ይትግበር ከምዝነበረ ይፍለጥ። ምውናን ዋኒናውን ሞያውን ክእለት ካብቲ ዝዓበየ ስጋብ’ቲ ዝነኣሰ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኬድካ ኣብ ክፍሊ ኮፍ ኢልካ ተማሂርካ ዲፕሎማን ዲግሪን ዓቲርካ ጥራይ ዝመስሎም ብዙሓት ሰባት ኣሎው። ዋኒናውን ሞያውን ክእለት ዝጥረ ካብ ብዙሕ ረቛሒታት ኢዩ። ካብ ልምድን ተሞክሮን፤ ከባብያዊ ጽልዋ፣ ሓድግታት፣ ሓፈሻዊ ስነ-ፍልጠት፣ ከምኡውን እቲ ፍሉጥ ስሩዕ ሞያዊ ስልጠና፣ ወዘተ ኢዩ ዝድንፍዕ። እንተስ ብማዕበያ፤ እንተስ ብውርሻ ንሕና ኤርትራዊያን’ውን ብኢደ-ጥበባዊ ዋኒነ ስራሓት ብልጫታት ኔሩና ኢዩ ብመንጽር ከባቢና ክረኤ ክሎ ማለት ኢዩ። ናይዚ ሓቅነት ዝምስክሩ ብዙሓት ታሪኻዊ ጭብጥታትን ውጺኢታትን ኣለው። እንተኾን ኣብዚ እዋን እዚ ዓቂብናዮዶ አሎና ኢልና ክንሓትት ሃገራዊ ግቡእናን ሓላፈነትናን ኢዩ። እቲ መልሲ ኣይዓቀብናዮን ኢዩ። ብዝያዳ ተዳኺሙ ይርክብ። ኣብ ዝሓለፉ 26 ዓመታት ንምዕባለ ንኣሽቱን ስድራ ቤታዊ ትካላት ብመንግስታዊ ምሕደራ ዝተወስደ ብቑዕን ኣድላይን ስጉምቲታት ኣዝዩ ድኹም ኢዩ፣ ዝወጸ ፖሊሲታት እንተሃለወ እውን ስጋብ ሕጂ ብግብሪ ዘየድመዐ ትሑትን ውሑድን ኢዩ። ፍሉይ ጠመተ ነዚ ቁጠባዊ ጽላት እዚ ከም ዘድልዮ ኣብ ቀዳምነት ግንዛበ መንግስታዊ ምሕደራ ኣይተኣታተወን።
ተራ ዝምልከቶም ኣካላት ንዕቤት ናኣሽቱን ስድራ-ቤታውያንን መስራሕቲ ትካላት
ዝምልከቶም መንግስታዊ ትካላት እዚ ኢልካ ብፍሩይ ክጥቀስ ዝከኣል ሓጋዚ ስጉምቲታት ኣይወሰዱን። ብሓፈሻ ንቑልጡፍ ዕቤት ናይ ስድራ ቤታዊ ትካላት ንግዲ ዝሕግዝ ሃዋሁው ኣይተፈጥረን ከምኡውን ኣይተዋደደን። እዚ ኣብ ምድኻም እዘን ዋኒነ ትካላት ገዚፍ ኣስተዋጻኦ ጌሩ ኢዩ። ብቐጻሊ ድማ ይገብር ኣሎ። እቲ ከም ወራሲ ኮይኑ ነቲ ስድርኡ ዝገደፍሉ ትካል ከማዕብል ዝግብኦ መንእሰይ ወለዶ ክወርስ ዕድል ኣይረኸበን። ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብዘለው ተስፋ ዘይህቡ ደፋእቲ ረቛሒታት (Internally instigated push factors)፡ ከምኡውን ካብ ሃገር ወጻኢ (ብፍላይ ኣብ ዝማዕበላ ሃገራት) ብሕልማዊ ምቁር ሕብስቲ ዘወናዉኑ ሰሓብቲ ረቛሒታት (Externally instigated pull factors) ምኽንያት ብብዝሒ ካብታ ዝፈትዉዋ ዓዶም ሃጽ ኢሎም ስለ ዝተሰዱ፣ እተን ንኣሽቱን ስድራ ቤታውያን ትካላት ንግዲ ካብቶም ትጉሃት ወለዲ ናብቲ ዝመጽእ ወለዶ ብምምሕልላፍ እንዳ ዓበያ ኣብ ክንዲ ዝኸዳን፣ ንሃገራዊ ማሕበረ-ቁጠባዊ ዕቤት በቲ ዝድለ ዘበርክታን፣ ብኣንጻሩ ብዙሓት ካብአን በሪሰንን ተዓጽየንን ከምዘይነበራ ኮይነን ኣለዋ።
ሓደጋ ምብራስን ዘይምስሳንን እዘን ንኣሽቱን ስድራ-ቤታውያንን መስራሕቲ ትካላት
እቲ ሓደጋ ነዚ መጻኢ ወለዶ ክትግምቶ እውን ዘሸግር ኢዩ። እቲ ናይ ጽባሕ ተረካቢ ሃገር ዝኾነ መንእሰይ ወለዶ ብዝለዓለ ብቕዓት ተኸሺኑን ተዳልዩን ከምኡውን ካብቲ ቀጻሊ ዝኾነ ስነ-ፍልጠታዊ ግስጋሰ ሰኒቑን፤ ካብቲ ዓውሎማዊ መኽዘን ፍልጠት ከምቲ ዝድለ ተቛዲሱን፤ ካብኡ ተጠቒሙን እንተዘይዓብዩ፣ ብቕዓቱ ይውሕድ፣ ዝገብሮ ኣስትዋጽኦ እውን ምህሙን ይኸውን። ነተን ወለዱ ዝሃነጽሉን ዘጽንሑሉን ንኣሽቱን ስድራ-ቤታውያን ትካላት ብዝያዳ ኣማዕቢሉን፣ ኣህጢሩን፣ ኣስፊሑን ኣብ ሃገራዊ ቁጠባዊ ህንጸት ፍሩይ ኣስተውጽኦ ክገብር ዕድላትን ተኽእሎታትን ይስእን። ብዝኾነ መንገዲ ድማ ኣየድምዕን። እዚ ማለት ከም ወዲ ሃገር መጠን ኣብ ገዛእ ሃገሩ ዓብሊሉ፣ ነቲ ማሕበረ-ቁጠባዊ ጸጋታት ናይ ሃገሩ ከምቲ አብ ኩለን ሃገራት ዝድለ ብላዕለዋይ ኢድ ወኒኑን ኣማሓዲሩን ክነብር ኣይክእልን። ብዘይ ምዃኑ እቲ ሳዕቤን ንኽትሓሰቦ ዘሰቅቕ ኢዩ።
ንኻሎኦት (መጻእተኛ) ሰብ ዓቕምን፣ ገንዘብን ፍልጠትን ስብሒ ምድርኻ ኣረኪብካ ኣብ ገዛእ ዓድኻ አገለጋሊኦም ኮንካ ተረፍ መረፍ መኣዶምን፣ ርፍራፎምን ምልቃም ኢዩ እቲ ካልእ ተኽእሎ። ብተወሳኺ ነቶም በሃብቶም፣ ብትካላዊ መሃዝነቶምን ብሞያኦምን ትካላት ክምስርቱን፣ ክነብሩን፣ ክሰርሑን ምስ ዝመጽኡ ወጻእተኛታት ኣውፈርትን ሰብ ላዕለዋይ ሞያን ተወዳዲርካ ካብቲ ጸጋ ሃገርካ ተቛዳሲ ክትከውን ማለት ዘበት ኢዩ። ነዚ ኣንጸላልዩና ዘሎ ሕማቕ ውርሻዊ ተርእዮ (legacy) ንሃገሩን ንህዝቡን ዝሓልን ዝሓምምን ሃገራዊ ንደመኛ ጸላኢኡ እኳ ዝትምነዮ ኣይኮነን። ኣብ ገዛእ ዓድኻ ናይ በላዒ ስብሒ መሬትካ ተመልካቲ ምዃን ማለት መሪር ሓሞት ብሰፍነግ ምስታይ ኢዩሞ ካብዚ ናይ ዘመናዊ ባርነት ሂወት ኣብ ገዛእ ዓድኻን መረበትካን ይሰውረና ኢዩ ዘብል። እወ ሕማቕ ውርሻዊ ተርእዮ የንጸላልወና ኣሎ። ነዚ ዘንጸላልወና ዘሎ ዘሕዝን ናይ መጻኢ ተርእዮ ክንቋጻጸሮን ከንውሕዶን ንኽንክእል ሕጂ ብሓባር ምስ ሓፋሽ ህዝብና ኮይና ንትልሞን ንገብሮን ወሳኒ ቅድመ ኩነት ኢዩ።
እዛ ዓለምና ኣዝያ እንዳጸበበት ትኽይድ ኣላ። ህዝቢ ዓለም ነንሕድሕዱ ይራኸብ ኣሎ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ማለት ኢዩ። ንኣብነት ብቁጠባ፣ ብማሕበራዊ ናብራ፣ ብፖለቲካ፣ ብተክኖሎጂካዊ ስነ-ፍልጠትን፣ ብባህሊ፣ ብዶብ ኣልቦ ሓብሬታዊ ተክኖሎጂ፣ ከምኡውን ብኻሎኦት ወሰንቲ ረቛሒታት። እወ ሳላ ዘቀራርበና ዘሎ ዘይተኣደነ ዓውሎማዊ ናይ ሓበረታ ተክኖሎጂ፣ ኩሉ ዜናታትን ፍጻሜታትን ዓለምና ብደቓይቕ ኣብ ነፍሲ ወከፍና ንኽብጽሓና ኩሉ ትኽእሎ ኣሎ።
ፍልጠትን ሞያን ብቐሊሉ ኣብ ኮምፒተርና ከም ወሓዚ ዛራ ይመጻና ኣሎ። ኮነ እልካ ብመንግስታዊ ምሕደራ እንተ ዝይተሓጺሩ ወይ እንተ ዘይተደልዩ ሎሚ ፍልጠት ንምድላብ ብዙሕ ዘኽፍሎ ዋጋ የብሉን (knowledge is cheap and ubiquitous everywhere)። እቲ ለይትን መዓልትን ክንሓስቦ ዘለና ከም ህዝቢ ድማ፣ ካብዚ ዓርሞሸሻዊ ስልጣነን ዕብየትን ከምቲ ዝድለ ከመይ ጌርና ንቋደስን ንኸስብን ኢዩ። ብኸመይ ጌርናኸ ናብ ረብሓና ክንቅይሮ ንኽእል ኢልና ብጻዕቒ ክንሓስብን ብውልቃዊ ይኹን ብእኩብ እቲ ጻዕርናን ተባላሓትነትናን ናብ ቅርዓት ከነውጸኦ ንኽእል ኢልና ክንሓትት ኣሎና። ዛጊት ኣይካኣልናን ዝሕታለና’ውን ወሰን ኣልቦ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ድማ ብሰንኪ ናይ መንግስታዊ ምሕደራ ጉድለታት፣ ብቑዕ ሰብ ኣብ ብቑዕ ቦታ ዘይምህላው፣ መጠኑ ዝሕለፈን ዘየድልን ቊጽጽርን ብዘምጸኦ ዘይንቡር ኩንታትን ኢዩ። እዚ ጐዳኢ ሰብ ሰርሖ ኩነታት ዘምጸኦ ዘሎ ሳዕቤናት እውን ብግሉጽ ንርእዮ ኣለና። ህዝብና ብኹሉ መለኪዕታት ንድሕሪት ተመሊሱ። ዝጠፍአ ዕድላትን ክሳራታትን ደረት ተሳኢኑዎ። ንኣብነት ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ፣ ንኣሽቱ ስድራ-ቤታዊ ትካላዊ መሃዝነት ድማ እቲ ቀንዲ ብልጫናን ተዋዳዳሪ ብሉጽነትና ከንርእየሉን ብዘየላቡ ብቐዳምነት ከነማዕብሎ ዝግባእ ቁጠባዊ ጽላት ኢዩ። ልክዕ ከምቲ ኣብ ካልእ ሃገራት ብሰፊሑ ዝተራእየን ዕውት ውጺኢት ዝሃበን ዝህብ ዘሎን ንሕናውን ምረባሕናሉ። ብኣንጻሩ፣ ረሚስናዮ፣ ኣዛሕቲልናዮ፣ ኣብነት ናይ ሕማቕ ሓድጊ ካኣ ንኸውን ኣሎና።
በሰላ ናይዚ ሕማቕ ሓድጊ ድማ ከምቲ ሓደ ካብ መራሕቲ ኣፍሪቃዊ ሃገራዊ ባይቶ (African National Congress or ANC) ሲርል ራማፖዛ ሕጂ ምኽትል ፐረዚዳነተ ሃገረ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘሎ ዝበሎ ኢዩ። እጠቅስ፡-
“ነቲ 400 ዓመታት ዝተወጸዔ ግን ከኣ ብቁጽሪ ዝዓብለለ ጸሊም ደቡብ ኣፍሪቃዊ ህዝቢ ብቁጠባ ምሕያል (Economic Empowerment) ዘሸግረና ኣይኰነን። እዚ እቲ ዝቐለለ ኢዩ። ንዓና እቲ ዝዓበዬ ብድሆ ኮይኑና ዘሎ፣ እቲ ንኣስታት አርባዕተ ክፍላተ ዘመን (ኣርባዕተ ሚእቲ ዓመታት) ዝኣክል ነቲ ምስኪን ጸሊም ደቡብ አፍሪቃዊ፣ ምሉእ ሰብ ኣይኮንካን፣ ንዓና ንጸዓዱ ከተገልግል ኢኻ ተፈጢርካ፣ ቁጽሪ፣ ሳይንስ፣ ወዘተ ንክትማሃር ብተፈጥሮ ኣይተዓደልካን፣ ፍርቂ ወይ ሓውሲ ሰብ ኢኻ፣ ብስነፍስጠት ተዓጅብካ ክትምህዝን ከተማዕብልን ዘኽእል ዓቕሚ ክትውንን ብተፈጥሮ ኣይተዓደልካን፤ እንዳተባህለ ብቀጻሊ ዝኾነ ሰራምን ነውራምን ስነ ኣእምሮኣዊ ዘመተ ዝተሓጽበን፣ ዝተዳህለን ከምኡውን ወኑን ርእሰ-ተኣማንነቱን ከምዘጥፍእ ንዝተገብረ ህዝቢ፣ ሱር በተኻዊ ብዝኾነ መንገዲ ነዚ ክፉእ ውርሻዊ ተርእዮ ኣወጊድካ ብኸመይ ርእሰ ተኣማንነቱ ትመልሰሉ ኢዩ።”
እዚ ማለት ካብቲ ጻዕዳ ዜጋ ብዘይንእስ ከድምዕን ክዳረግን ይኽእል ኢየ ኢሉ ብምሉእ ርእሰ ተኣማንነት ምእንቲ ክነብር ኢዩ ዝመክር ዘሎ። እዚ ንዓናውን ዓቢ ምኸሪ ኢዩ። ሕማቕ ውርሻዊ ተኽእሎ ነቲ ዝመጽእ ወለዶ ዓንቃፍን ጐዳእን ኢዩ። እዞም ዘመሓድሩና ዘለው ድማ ዝበልናኩም ግበሩ ወይ ጽደፉ (Our way or the highway)።, ንሕና ኢና ካኣልቲ ኩሉ፣ ካባና ዝበልጽ የልቦን። ሕሉፍ ተመኩሮና ዝበለጸ ኢዩ። ተኣምር ንሰርሕ ኣሎና፣ ምባል እንተ ኣጉደልናዮ ወይ እንተገደፍናዮ እቲ ዝበለጸን ዝሓሸን ኣማራጺ ኢዩ። ዳናሚካዊ መስርሕ ክንጎስዮ ዘይንኽእል ግድነታዊ ሕጊ ኢዩ’ሞ ንከተሎ። ምስ ቀጻሊ ለውጥታት ኣሳራርሓናን፣ ምሕደራናን፣ ነብስናን ንለውጥ ነማሓይሽ። ካልእ ኣማራጺ የልቦን ብጀካ ንነብስኻን ንህዝኻን ምጉዳእ።
ጸጋታት ኤርትራ
ኤርትራ ኣይኮነን’ዶ ነዚ ውሕድ ህዝባ ዝኸውን፣ ንኻልእ’ውን ምኻኣለት። ብክሊማኣ፣ ብጂኦግራፊካዊ ኣቀማምጣኣ፣ ብዕቑር ጸጋታታ፣ በቲ ካብ 1200 ኪሎ ሜተር ዘይንእስ ካብ ሽሕ ንላዕሊ መራኽብ ንመዓልቲ ዝማላለሳሉ ስትራተጂካዊ ኣፍደገ ባሕራ፣ ካብ ኩሉ ድማ በቲ ዝተመስከረሉ ህርኩት ህዝባ ኣብዚ ዝሓለፈ 26 ዓመታት ካብቲ ዝነበረቶ ካብ 20 ዕጽፊ ንላዕሊ ክትምዕብል ኔሩዋ። ተደጋጊሙ ዝዋሃብ ምኽንያት ኣሎ። እዚ ፍሉጥ ኢዩ። ልኡላውነትና ከነውሕስ ኣሎና ብቐዳምነት፣ ሃገር ካብ ባዶ ኢያ ጀሚራ፣ ወዘተ፣ ወዘተ። ሓፋሽ ህዝቢ እንተድኣ ዕድል ሂብናዮ፣ ኣብ ከም ሰንሰለት እናተታሓሓዘ ዝኽይድ ብደሆን፣ ቀጻሊ ሽግርን፣ ማሕንቖን ኣይምኣተናን። እቲ ሽግር ኤርትራ ናይ ኩሉ ህዝቢ ኤርትራ ምዃና ምርሳዕ ዘምጸኦ ሽግር እውን ኣሎ። ኩሉ ህዝቢ ኤርትራ ንሃገሩን መረበቱን ካብ ኩሉ ንላዕሊ ይሓልን ይሕልውን፣ ይፈቱን ምዃኑ ኣይንረስዕ። ኣብ ካለኦት ሃገራት ብኸምዚ ናይ ኤርትራ ዝሓለፋ ብሓንቲ እምኒ ክልተ ሽቶታት እንዳወቕዓ ኢየን በጺሔንኦ። ኣብነተን ንከተል። ከም ባዓል ጀርመን፣ ሲንጋፖር፣ ኮረያ፣ ሊባኖስ፣ ወዘተ ህልዋት ምሰክር ኢየን። ሎምስ ኣብ ኩለን ዝምዕብላ ዘለዋ ሃገራት እኳ እቲ መንግስታዊ ምሕደራአን ብመሳልል ምሕደራዊ ማሕውራቱ ኣቢሉ ማለት ካብ ሃገራዊ ባይቶ ጀሚሩ፣ ካቢነ ምኒስተራት እንዳበለ ስጋብ እቲ ዝተሓት ንኡስ ዞባዊ መንግስታዊ ምሕደራ ብግሉጽ ብመራኸቢ ሓፋሽ በቲ ዝግባእ መንገዲን ዲሞክራሲያዊ ኣገባብን ተግባራቱን ውጥናቱን ብዕሊ የፍልጥ ይትንትን፣ ይገልጽ ከምኡ’ውን ምኽሪ ካብ ሓፋሽ ይሓትትን ይጽበን ኣሎ። እዚ ልሙድ ተርእዮ ኢዩ ኣብዚ ጊዜ እዚ።
መንግስትን ዜጋታትን ንዕቤት እዘን ትካላት ክገብርዎ ዝግባእ
ሎሚ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ኢና ንነብር ዘሎና። እዛ ዓለም ብፈጣን ዳናሚካዊ መስርሕ ትሓልፍ ኣላ። ተክኖሎጂካዊ ምዕባለ ወርሓዊ ተርእዮ ኢዩ። ዓለምና ኣዝያ ትጸብብ ኣላ። ህዝቢ ኣብ ወሳኒ ጉዳይ ሃገሩ ብዝለዓለ እጃም ተኻፋሊ ክኽውን ርሒብ (ገፊሕ) ኣፍደገ ወይ ማዕጾ ክኽፈተሉ ኣለዎ። ካብዚ ወጻኢ ዘሎ ምሕደራን ኣካያይዳን ምኽንያት ናይ ዘይተኣደነ ህዝባዊ ፍልጠትን ኣስተዋጻኦን ምኽሳር ኣዩ። ሃገራዊ ልምሰት ድማ የስዕብ። ብፍላይ ኣብ ዝተፋላለያ ሃገራት ኣብ ስደት ዘሎ ህዝብና ካብቲ ዝነብረሉ ከባቢ ክጥቀም ኣብ ኤርትራ ርእሰ-ማል ከውፍርን፣ ወዘተ እንተ ንጽዕረሉን ሰሓቢ ሃዋሁው እንተ ንፈጥረሉንስ ክንደይ ርብሓት ምኾነ ንኤርትራ። እቲ ዝነበረና ብልጫታትና እውን ነበረያ ነበረ ኣምበይ ምስኮነን። ከምቲ ኣቶ ተወልደብርሃን ገብረ ብብስለትን ውድዓውነትን ዝበሎ፣ ንህዝብና ምቹእ ባይታ እንዶ እንፍጠረሉ። ኣብ ዓመት ሚልዮናት ዘይኮነ ቢልዮናት ርእሰ-ማል ናብ ኤርትራ ምውሓዘ ኔሩ።
ብፍላይ ኣብ ደገ ዘሎ ዓቢ ክፋል ህዝብና ካብታ ዝረኽባ ሓንቲ ዶላር፣ ፍርቃ ናብ ኤርትራ ሰዲዱ መዋፈራ። ብሕታዊ ትካልና እውን ብተዓጻጻፍነት ምደንፈዐ። ህዝብና እውን መሃዝን ቀጻልን ሃገራዊ ቁጠባ (creative economy) ናይ ምህናጽ ክእለት ብዝበለጸ መጥረየ። እስከ ንሕሰቦ እሞ። ኣብዝሓለፋ 26 ዓመታትሲ ክንደይ ህንጻ ምስተሃንጸ? ክንደይ ትካላት ምስተተኽለ? ክንደይ ቁጠባዊ ምዕባለ ምስተራእየ? ክንደይ ሆቴላትን ናይ ቱሪዝም ትካላት (ናይ በጻሕቲ ሃገር መስሕብ) ምስተጣየሰ? ክንደይ ብቁዕ ኣብያተ ትምህርትታትን ሞያዊ መሰልጠኒ ትካላት ምስተመስረተ። ክንደይ መንእሰያት ሰብ ዋኒን ወይ ወነንቲ ትካል (national entrepreneurs) ምስተጫጭሑ? ክንደይ መንእሰያትና ተእምር ምሰርሑ? እዚ ኩሉ ከሎስ ቁርብ ቁራቦ ወርቂን በሩርን ክንረክብስ ጐዳጉዲ ምኹዓትን ከባቢያዊ ብከላ ምፍጣርዶ ምሓሸና (environmental degradation due to mining residuals)። ንሕሰበሉ ድኣ። ንህዝቢ ኤርትራ ንፈቱን ንሓዋሩ ነቲ መንእሰይ ወለዶ ንሓስብ እንተድኣ ኮይና፣ ነቲ ዘይንቡር ናብ ንቡር ንኽንመልሶ ድኣ ንጽዓር እምበር ከም ኣብ ንእሽቶይ ጥርሙስ ዝኣተው ዓሳ ፈንጠርጠር ምባል ውዒሉ ሓዲሩ ጎዳእን ኣብራስን ምኻኑ ንፍለጦ።
ናይ መዋእል ዓንኬል ዳናሚካዊ መስርሕ (life cycle dynamic process) ኣብ ኩሉ ኣሎ። ግድነታዊ ኢዩ ድማ። ስለዚ ግድን እቲ ዝኣረገ ብሓድሽ ክትካእ፣ እቲ ዝሓመቐ ብዝሓሸ ክቕየር፣ እቲ ኣብቲ ግዜኡ ኣድማዕን ብቑዕን ዝነበረ ድማ በቲ ናይ ሕጂ ወድዓዊ ኩነታት ዝጠልቦ ክቕየርን ክመሓየሽን ዘይገሃስ ናይ ተፈጥሮኣዊ ዲያለክቲካዊ ሕጊ ኢዩ ። ዘይቅየር ተሞክሮና እንዳበልካ ካብ ምስ ዘይተርፍ ተፈጥሮኣዊ ናይ ለውጢ ሕግታት ምግጫውን ኣብ ነብስና፣ ህዝብናን ሃገርናን ብቐሊሉ ዘይሓውን ዘይጠፍእን ጉድኣት ካብ ምምጻእ በሰላ ካብ ምግዳፍን ዝሓሸ እንተገበርና ይምረጽ።
በቲ ተባዕ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰል ርእሰ ውሳኔ ኤርትራ ነጻ ካብ እትኽውን እነሆ ናብ 26 ዓመታት ይገማገም ኣሎ። ብመንጽር ብምሉእ ሓይሉ ብናይ መንኮርኮር ፈጣን ምዕባለ ንዝምርሽ መንግስትን ህዝብን ሃገርን 26 ዓመታት ቀሊል ኣይኮነን። ብዙሕ ኣድማዒ ስራሕ ክስርሓሉ ይካኣል ኢዩ። እኹላትን ውድዓውያንን ዝኾኑ ተሞኩሮታት ኣብዛ ዓለምና ኣለው። ንኣብነት ሃገረ ጀርመን ናይዚ ዳናሚካዊ መስርሕ ዓባይ ምስክር ኢያ። ከምዝፍለጥ፣ ብሰንኪ ነዊሕ ጊዜ ዝወሰደ ካልኣይ ውግእ ዓለም (1939 -1945)፣ ኣብ ዓለምና ብኹሉ ሸነኻቱ ዝወረደ ሰብ-ኣዊ ይኹን ንዋታዊ ዕንወት መዳርግቲ የብሉን። ብፍላይ ብተሰዓርነታ ምኽንያት ኣብ ጀርመን ዝወረደ ሰብኣውን፣ ንዋታውን፣ ስነ-ኣእምሮኣውን ዕንወት መዳርግቲ የብሉን። ብኣሃዛት ክግለጽ ዝከኣል ኣይኮነን። ዳርጋ ህላዌ ናይ ሃገርን ህዝብን ኣብ ከቢድ ፈተናን ምልክት ሕቶን ዘእቱ ኢዩ ኔሩ።
እስከ ቁሩብ ኣብነታት ክጠቅስ። ብሰንኪ ኲናት ሰማንያ ሚኢታዊ ትሕተ ቅርጺ ጀርመን ፈጺሙ ዓንዩ። ብፍላይ ኣብተን ዓበይቲ ከተማታት ጀርመን ዝወረደ ዕንወት ዝገደደ ኢዩ። ከም በዓል በርሊን፣ ሃምቡርግ፣ ድረስደን፣ ወዘተ፣ ዝኣመሰላ ህቡባትን፣ ዓበይትን፣ ምዕቡላትን ከተማታት ዳርጋ ፈጺመን ዓንየን። ካብ ዓሰርተ ሽዱሽተ ሚልዮን ዘይውሕዱ ካብ ሰራዊትን ገባርን (civilians) ተቐቲሎምን ጠፊኦምን። ሃገር ገዲፎም ኣበየ ኩርናዓት ዓለም ዝተበተኑ ቁጽሪ የብሎምን። ዝኸፍአ ድማ ካብ 30 ሚልዮን ንላዕሊ ካብተን ናይ ቀደም ዓሌት ጀርመን ዝነብሩለን ሃገራት ኣውሮጳ (ከም በዓል ዩክርይን፣ ሩማንያ፣ ወዘተ) ብዓቢኡ ድማ ካብተን ብወገን ምብራቕ ዝነበራ ከም ባዓል ምብራቕ ስልዝየን፣ ሱደተን ላንድ ዝባሃል ናይ ጀርመን ግዝኣታት ነበር ናብዚ ሕጂ ዘሎ ግዝኣት ጀርመን ብዘይ ሓንቲ ንብረት ተሰጒጎም። ንዕኦም ንምጥያስን ምስፋርን ናይ ስራሕን ስልጠናን ዕድላት ንምሃብ ኣብ ዝባደመ ሃገር ቀሊል ኣይነበረን።
እቲ ዘገርም ድማ እዛ ሕጂ ዘላ ጀርመን ክልተ ሲሶ እታ ቅድሚ ኲናት ዓለም ዝነበረት ጥራሕ እያ። እቲ ዝተረፈ ተጨራሪሙ ተወሲዱ ኢዩ። እቲ ዝኸፍአ ድማ እታ ዝተረፈት ግዝኣት እውን ናብ ክልተ ተመቒላ ምብራቕ ጀርመንን ምዕራብ ጀርመንን ዝተባህላ ክልተ ተተፋነንቲ ልዑላውያን ሃገራት ተፈጢረን። እቲ ካልእ ዘገርም ነገር ካኣ ካብ 1945 ስጋብ 1970 ዘሎ ጊዜ ፈሪሱ ዝነበረ ሃገር ዳግም ብምሉእ ተሃኒጹ። ብኸመይ ድኣ ኣብ ሓጺር ግዜ እዚ ኩሉ ተዓሚሙን ተጣይሱንስ ተኣምራታዊ ዝኾነ ሃገራዊ ቁጠባዊ ሓይሊ ድማ ትሃኒጹ? እዚ ንዝሰምዖ ሰብ መስተንክር ኢዩ። ብዛዕባ ማርሻል ፕላን ብዙሕ ይዝረብ ኢዩ። እንተኾነ እተን ዝተዋህባ ሓገዝ ካብ 13 ቢልዮን ዶላር ኣሜሪካ ዘይበዝሓ ኢየን። እቲ ወፈያውን እውን ንምሉእ ኣውሮጳ ኢዩ ተኸፋፊሉ። እቲ ሓገዝ ዘይነዓቕ ኣስተዋጽኦ እኳ እንተገበረ፣ እጃሙ ካብ 5-8% ዝሓልፍ ኣይነበረን። ዳርጋ እቲ ኩሉ ኣስተዋጽኦስ በቲ ኣብ ጀርመን ቅልጡፍን ተኣምራታውን ቁጠባዊ ምዕባለ ንምምጻእ ዝተገብረ ብዘይ ተኣደነን ዘይተደረተን ምህዞን፣ ተባላሕትነትን ዝተሰነየ ጽፉፍ ፖሊቲካዊ፣ ቁጠባውን ማሕበራውን ምሕደራ ምሕደራ ዝተኸተልዎ ውጽኢት ኢዩ። ካብ በዓል ሉድቪግ ኤርሃርድን ቻንስለር ኣደናወርን ዝኣመሰሉ ብቑዓትን ተባላሕትን መራሕቲ ብዝሓንጸጽዎን ብዘማሓደርዎን ብዝተግበርዎን ወፍርታትን፣ ነቲ ዝርካቡ ትሕዝቶን ጸጋታትን በቲ ዝለዓለ ብቕዓት ሰለ ዝተጠቕምሉን ኢዩ። ብኻልእ ተኣምራት ኣይኮነን። ብፍላይ ብዝላዓለን ዝማዕበለን ዓቐን ንህዝቦም ነንሕድሕዱ ከም ዝማሃሃርን ከም ዝስልጥንን ስለ ዝገበሩ እውን ኢዩ። ከምኡውን ንጡፍ ናይ ሓፋሽ ተሳታፍነት ኣብ ኩሉ መዳያዊ ዕማማት ስለ ዘውሓሱ። ነቲ ናይ መንእሰይ ወለዶ ዓቕሚ ንምዕባይ እውን ብዙ ጻዕርን ሰብኣዊ ወፍርን ስለ ዝገበሩ ኢዩ። ካብ ኩሉ ብዝበለጸ ድማ ንቐጻሊ ቁጠባዊ ዕብየትን ምዕባለን ኣገዳስነት ንናኣሽቱ ስድራ-ቤታውያን ትካላት ዕዙዝን ልዑልን ኣተኩሮት ሂቦም ስለ ዝሰርሑሉን ዝተዓውትሉን ኢዩ። እተን ንኣሽቱን ስድራ-ቤታውያንን ትካላት ኣብ ዝለዓለ ብርኪ በጺሔንስ መለለዪ ኣንዱስትራያዊ ሓያልነት ሃገረ ጀርመን ኮይነን ይርከባ (The German small industries are the backbone of the German industrial strength and creative economy)።
መደምደምታ
ኣብዚ ግድን ነዞም ንኤርትራ ዘማሓድርዋ ዘለው ብቐንዱ ክርደኦም ዘሎዎ ድማ ሓፋሽ በቲ ዝድለ ስፍሓትን ዕምቈትን ዘየሳተፈ መንግስታዊ ምሕደራ ብዙሕ ናይ ሃገር ምዕባለ ዝሕትልናን ጉድኣትን ከምዘምጽእ ኢዩ። ዓይኒ ሓፋሽ ህዝቢ ዓይኒ ምስሪ (ኢግል) ኢዩ። ልቢ ህዝቢ ካብ መዓሙቕ ውቅያኖስ ይስፍሕ። ፍልጠትን ብስለትን ሓፋሽ ህዝቢ ሪቕ ኢዩ ከም ማይ ባሕሪ ደረት ኣልቦ። ነዚ ጎስዮም ንሕና ዝበልናኩም ግበሩ ዝብል ሕመረት መሪሕነት መንግስቲ ከም ኣብ ሑጻ ዝተሃንጸ መንበሪ ገዛ ኢዩ። ሓፋሽ ኣሳታፊ ዝኾነ ስትራተጂካዊን፣ ሓይለ ዕማማዊ ከምኡውን ግብራዊ ዝኾነ መንግስታዊ ምሕደራ ኣድላዪ ጥራይ ዘይኮነስ ግድነታዊ ኢዩ። ክልተ ምርጫታት ኢየን ኣብ ቅድሜና ተገቲረን ዘለዋ። እዚአን ድማ፡- ወይ ነቲ ዝመጽእ ወለዶ ዝጠቅም ስራሕን ተመኩሮን ገዲፍካ ምሕላፍ ወይ ድማ ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆል ዝሕመረቱ ሕማቕን ሃሳይን ሓድጊ ምግዳፍ። ንህዝቡ ይሓልን ይፈቱን ዝብል መንግስታዊ ምሕደራ ነታ ቀዳመይቲ ምርጫ ኢዩ ዝደሊ። ግን ድልየትን ክውንነትን ነንበይኖም ክኾኑ የብሎምን። እዞም ዘማሕድሩና ዘሎው ነዚ ብዕቱብ ክሓስቡሉ ንላበዎም። በጃኹም ምእንቲ እቲ መንእሰይ እቲ ዘይንቡር ናብ ንቡር ምለስዎ። ሃገርን ህዝብን ምፍታው ድማ በዚ ዕቱብነት ኢዩ ዝምዘን።
ምስ ሰናይ ትምኒት ንሕዝቢ ኤርትራ


text:
“An eye for an eye ends up making the whole world blind” by Yibaba Tilahun
“An eye for an eye ends up making the whole world blind” Mahatma Gandhi!
ካልእ ናይ ትግርኛ ኣባህላ ክመፀለይ ስለዘይካኣለ እዬ እዛ እዋናዊት ምስላ ናይ ጋንዲ ጠቒሰያ! ቅድም ክብል እውን ኢለ ነይረ እዬ- ርግዓትን ምስትውዓልን እንትንስእን ኢና ንሳዓር❗ ክሳዕ ወልዲያ ናይ ሞራል ላዕለዋይነት ነይሩና:: ሕራነና ንውሽጢ ጌርና መንግስቲ ፍታሕ ንኽእልሸሉ ንፀቅጥ ኔርና! ነቲ ካሊእ ብሄር እውን ብትዕግስትና ጌርና ኣብ ጎንና ክነሰልፎሞ ነቶም ፅንፈኛታት ፈሊኻ ኣብ ምውጋዝ ወይ ስርዓት ኣብ ምትሓዝ ናይባዕሉ ታራ ዝፃወተሉ ጡጡሕ ኩነታት ክፍጠር ይፍተን ነይሩ:: ብኡ እንተንቕፅል ውሽጣዊ ሕራነና ናብ ጅግንነት እናተለወጠ ምኸደሞ እቲ ኹነታት ብኡ ተዘይተማሓይሹ ነቲ ነናይ ከባቢኡ ህዝቢ ብማሓዝ ንቶም ግፍዐኛታት ብቐሊሉ ከምቲዝለመድናዮ ስሪኦም ከይዓጠቑ ምማረኽናዮም ኔርና::
ሕዚ እንሪኦ ዘለና ግን ናይ ሂወት ተሞክሮ ዘለና ሰባት ከይቀረየ ትዕግስቲ ስኢና, ክንዲ ፈሊና ቃልስና ኣንፃር እቶም ዋና መዋፈርቲ ነውጠኛታትን ኣብ መንግስቲን ፖርቲን እስካዕ ላዕለዋይ መሪሕነት ዝተሰንቀሩ ኸለስቲን እንገብር, ናይ ወዲ ገባር ደም ብናይ ወዲ ገባር ደም ክንመልስ (እሞ ኣብ መረበት ዓድና) ንፍትን ኣለና- እዙይ ተሳዓራይነት 101 (ብናይ ዩንቨርስቲ ቋንቋ) ይባሃል:: ደጊም ናይ ወልዲያ ይኹን ካልኦት እናሳዓቡ ዝመፁ ተወሰኽቲ ሓደጋታት ናይ ምኹናን ናይ ሞራል ቁመና የብልናን❗
እቲ ጉዳይና ይ ቁፅሪ ኣይኮነን – ዋላ ሓደ ይኹን ንሕናውን ኢድና ኣርሲሕና ኣለና- የሕዝን:: ኣነ ነቲ ኣብ ዩኒቨርስቲ ዘሎ መንእሰይ ኣይኮንኩን ንምንታይ ናብ ስምዒት ኣተወ እናበልኩ ዝኹንን ዘለኹ❗ ናተይ ወቐሳ ብናይ ዩኒቨርስቲ ሂወት ንዝሓለፍናን ፍትሓዊ ቓልሲ ከመይ ኢሉ ከምዝዕወት ካብ ናይባዕልና ተሞክሮ ንንፈልጥ ኣብ ስራሕ ዘለና ምሁራት እዩ:: ክንዲ ፈሊኻ ነቶም መዋፈርቲ (ብፍላይ ኣብ ውሽጢ ኣባል ውድባት ኢህወዴግ ዘለዉ) ምቅላስ እነምህር- ብዘሕዝን ደረጃ ዒቕሊን ርግኣትን ርሒቑና ናይ ትግራዋይ ደም, ናይ ትግራዋይ ደም … እናበልና ነቲ ትሕቲ 22 ዓመት ዘሎ ናይ ዩኒቨርስቲ መንእሰይና ናፍቲ ናይ ባዕሉ ተፈጥሮዊ ርሱንነት ብፌስቡክ ወሲኽና እናቃፃፀልና ብምፅሓፍ ናብዚ ዘሕፍርን ዘሕዝንን ጋሻ ወዲ ገባር ሂወት ኣብ መረባ ገዛና ምጥፋእ በፂሕና ኣለና- የሕዝን‼
እሞ ሲሶ ህዝብና ካብ ትግራይ ወፃኢ ኣብ ሙሉእ ኢትዮጵያ ተበቲኑ ኣብዝነብረሉ እዋን በዚ መንገዲ እዚ መንዩ ዝያዳ ዝጥቃዕ❓ ኣብዝ እዋን እዙይ ኣብ መላእ ናይታ ሃገር ዩኒቨርስቲ ዝኒሄ ትግራዋይ ምስቶም ብዘይ ጉቡእ ደም ብደም እንጋፈጦም ዘለና ዓሌታት ብቑፅሩ ፍፁም ዝማጣጠን ኣይኮነን❗እሞ ኣብዚ እዋን እዙይ ኣብ ምንታይ ኣስጋኢን ሓደገኛን ኩነታት ከምዘሎ ይርዳኣናዶ ኣሎ❓ቃልሲ ህዝቢ ትግራይከ ከመይ ኢሉ ከምታዓወተ ዝታዓዘብናዶ ንመስል❓
ሓራይ, ሕዚ እቲ ዘሕፍርነገር ኮይኑ ኣሎ- ኣይንመልሶን❗ ግን በይዛኹም ልዕሊ 35 ዕድመ ዘለኩም ሰባት ተባራዓይ ዝኾነ ውፁዕ ንውፁዕ ከጋጩን ከቃትልን ዝኽእል ፅሑፍ ይኹን ምስሊ ወይ ድምፂ ትግራዋይ, ትግራዋይ, … ዝብክ ቃል እናተጠቐምኩም ንርሱን መንእሰይ ወሲኽኩም ኣይተባርዕዎ❗ ተዘይኪኢልኩም ንግዚኡ ንደትኩም ብውሽጥኹም ካኣልዎ እምበር ወሰንኩም ሒዝኩም ኣብ መረባ ፌስቡክ ንዓኹም ዘይትንክፍ ቤንዚን ኣይትረብርቡ‼
ወዳሕናኹም (ይባቤ)


text:
ትግርኛ (tǝgrǝñña)
ወሃብቲ-ምኽሪ ን ኣደዳ የማንነት ዝመድረኹ ከምኡው/ን ና ይ ዓለታዊነት ተጻብኦታት ንዘጋጠሞም
ውልቀሰባት፣
ነዚ ዝ ስዕብ ንዘጓንፎም ነማኽርን ንድግፍን፣
- ኣደዳ የማናዊ ድርኽነት ኮነ ዓለታዊ ትጻብኦታት ንዘጋጠሞም፣
- ተጻብኦታት ንዘጋጠሞም ቤተ ሰብ፣ የዕርኾም ከምኡውን ንተጻብኦታት ዝረኣየ ምስክር ወይ መስካሪት ድሕነት
- ንምክልኻል፣
- ከምኡውን ኩላቶም መሳርሕትና ድሕነት ምክልኻል።
…... ኣንጻር ተጻባእቲ ጥርዓን ኮ ነ ድሩት ክሲ ንምቕራብ፣ ከምኡውን ንኣደዳ ተጻባእነት ዝኾኑ ውልቀ ሰባት
ንምክልኻል ዘኽእል ሕ ጋዊ ተኽእሎታት ሓብሬታ ምሃብ፣
…... ኣደዳ ተጻባእነት ንዝኾኑ ውልቀ ሰባት ና ብ እንዳ ፖሊስ፣ ወይ ና ብ ጠበቓ፣ ና ብ መንግስታዊ ትካላት፣ ና ብ
ሓኻይም ምኻድ ም ስ ዝደልዩ ምስናይ።
…... ንፍርዲ ቤት ዘድሊ ምድላዋት ምሕጋዝን ከምኡውን ንቶም ዝምልከቶም ውልቀ ሰባት ና ብ ፍርዲ ቤት
ውዕሎ ኣብ ዝህልወሉ እ ዋን ምስናይ፣
…... ፊይናንሳዊ ሓገዝ ኮ ነ ካሕሳ ንምርካብ ሓብሬታ ምሃብ፣ ከምኡውን ንዘድሊ ቅጥዕታት ( ማለት ን ካሕሳ፣
ንመንበሪ ንምቕያር ንዝወሃብ ሓገዝ፣ ወይ ና ይ ጠበቓ ጻማ ዝኽፈል) ንምምላእ ሓ ገዝ ምሃብ፣
…... ስነ ኣእምራዊ ጭንቀት ንምብዳህ ዘድሊ ሓ ገዝን ድጋፍን ምሃብ፣ እንተ ኣድለየውን ነቲ ሽግራት ንምቅላል
ኪኢላታት ን ምርካብ ምሕጋዝ፣
…... ንመነባብሮ ኩነታት ንምምሕያሽ ማለት ደሕንነት እቶም ኣደዳ ተጻባእነት ንዝኾኑ ኣ ብ ንቡር ንምምላሱ
ንኽከኣል ድጋፍ ምሃብ። ከም ኣብነት መንበሪ ቤት ምቕያር፣ ከምኡውን ና ይ ነባርነት መሰል ንምርካብ
ምትሕብባር ።
….... ኣብ ዝድለየሉ እዋን ብመንገዲ ህዝባዊ ኣገልግሎት ተጠቂምካ እቲ ብየማናዊ ድርኽነት ንዝመጽእ ናይ
ተጻባኢነት ሽግር፣ ህዝቢ ከ ም ዝፈልጦ ምግብር።
እንህቦ ናይ ምኽሪ ሓገዝ፣
- ንወገንነት ዝምልከት፣ ንሕና ኩሉ ጊዜ ናይቶም ውጹዓት ወገን ኢና እንሕዝ። ስለ ዝኾነ ድማ ንምዕባለ መጻኢ ዕድሎምን ድልየቶምን ከምልኡ ንሕግዝ።
- ንዓሚልነት ዝምልከት፣ ኣንህቦ ምኽሪ ናይ እቲ ተጻብኦታት ዘጓነፎ ውልቀሰብ ድልየት ዝተመርኮሰ ደኣምበር፣ ኣብ ክንድኡ ኰና ጥርዓን ኣብ ምቕራብ ዝተተሓሓዘ ኣይኮነን።
- ውጹዓት ንምርካብ ዝምልከት፣ ንሕና እንዳተቐሳቐስና ኢና ውጹዓት ነማኽር፣ እቲ እንካይዶ ዝርርብ ድማ ኣቲ ውጹዕ ኣብ ዘሎዎ ኣከባቢ እዩ ዝኸውን።
- ንምትእእማን ዝምልከት፣ እቲ እነካይዶ ዝርርብ ብዝለዓለ እምነትን ምስጢርን ንኽተሓዝ ምሉእ ዋሕስነት ንህብ። እንተተደልዩ እውን ናይቲ ውጹዕ ስም ኮነ መንነት ከይተረቘሔ ርክብ ንምክያድ ይከኣል እዩ።
- ንቛንቛ ዝምልከት፣ ናይ ቋንቛ ዘይምርድዳእ እንተጓነፈ፣ እቲ ዝርርብ ብመንገዲ ኪኢላታት ቋንቋ ከም ዝካየድ ንገብር ኢና።
- እንህቦ ኣገልግሎት፣ ብነጻ እዩ።
ትካልና ዝስንዶ......
ብየማናዊነት እተደረኸን፣ ኣብ ዓለታዊ ፍልልይ እተመርኮሰ ተጻባእነት እዩ። ስለ ዝኾነ እዚ ተጠቒሱ ዘሎ
ኩነት ተጻባእነትን እንድሕር ኣጋጢሙኩም ወ ይ እንተሰማዕኩም ቐልጢፍኩም ሓብሩና።
ኣደዳ ተጻባእነት ንዝኾኑ ምምኻር ሃ ደ ፕሮጀችት ናይ RAA Sachsen e.V እዩ።


text:
ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ኣትሌት መብራህቶም ክፍለዝጊ፡ ድሕሪ ናይ 26 ግዜ ማራቶን፡ 5 ሕዳር,2017 ኣብ ዝተኻየደ ማራቶን ኒው ዮርክ ንመወዳእታ ግዜ ብምውድዳር ጉዕዝኡ ዛዚሙ`ሎ።
ኣትሌት መብ ክፍለዝጊ ናይ 2004 ውድድር ኦሎምፒክ ተሸላሚ ብሩር፡ ኣብ 2012 ዓ.ም ኣብ ዝተኻየደ ናይ ሓጋይ ውድድር ኦሎምፒክ ራብዓይ ደረጃ ዝረኸበ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ 2009 ዓ.ም ናይ ኒው ዮርክ ማራቶን ኣብ 2014 ዓ.ም ቦስቶን ማራቶን ድማ ቀዳማይ ብምኳን ዝተዓወተ ኣትሌት እዩ።
መብ ክፍለዝጊ ኣብ ናይ 2014 ዓ.ም ቦስቶን ማራቶን ድሕሪ 1983/84 ኣብ ውድድር ማራቶን ንመጀመርያ ጊዜ ዝተዓወተ ኣሜሪካዊ እዩ።
ኣትሌት መብራህቶም ክፍለዝጊ ኣብ 1975 ዓ.ም ኣብ ኤርትራ ተወሊዱ ኣብ 1987 ዓ.ም ናብ ኣሜሪካ ምምጽኡ ይፍለጥ።
መብ ክፍለዝጊ፡ ዝተረፈ ዕድሚኡ፡ ንመንእሰያት ኣብ ምስልጣንን፡ ኣብ`ታ ናይ ትውልዲ ዓዱ ዝኾነት ኤርትራ ድማ ንስፖርተኛታት ኣብ ምሕጋዝ ከምዘሕልፎ ገሊጹ`ሎ።
ምስ ኣትሌት መብ ክፍለዝጊ ዝተኻየደ ቃለ መጠይቅ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ብተስፋማርያም ሓጎስ:
ጭፍራ ወያኔ በቲ ካብ በረኻ ደደቢት ሒዘሞ ዝመጹ እከይ ተግባራቶም ፣ ካብ ጎረባብቲ መሬት ጨሪምካ ናብ ትግራይ ብምጽንባር ናይ መጻኢት ረፑብሊክ ዓባይ ትግራይ ንምምስራት እዩ ኔሩ። ነቲ ብሳላ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኮፍ ዝበልዎ ዙፋን ነገስታት ኢትዮጵያ ተጠቒሞም ንመላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብምጭቋንን ብምርጋጽን ሃብቱ ጓሕጒሖም ንትግራይ ብምግዓዝ ዒም ንዝበለ ጥይት ብምዅላስ ንዕስራን ሓሙሽተን ዓመታት ንህዝቢ ኢትዮጵያ ግዳይ ሞትን ህልቂትን ስደትን ጌሮሞ።
እዞም ብኹሉ ዓይነት መዐቀኒታት ንህዝቢ ኢትዮጵያ ከመሓድሩ ይኹኑ ክጭቁኑ ፍጹም ብቕዓት ዘይብሎም ወገናውያን ጸበብቲ ርእሲ ወያነ: ን25 ዓመታት ብደም ህዝቢ ክጻወቱ ጸኒሖም። ወያኔ ንኢትዮጵያ ብብሄር ከሊሎም ብምጉጅጃል ንሓድሕዱ ከም ዘይራኸብን ብዓይኒ ጽልእን ቅርሕንትን ከም ዝጠማመት ጌረሞ።
ወያነ እቲ ቀዳማይ ጸላኢኦም ጌሮም ዝወሰድዎን ንምጥፍኡን ዝዓጠቑን ብሔር ኣምሓራ እዩ። ወያኔ እዚ ኣብ ልዕሊ ኣምሓራ ዘለዎም ጽልኢ ሎሚ ኣብ ግዜ ወያኔ ዝጀመረ ዘይኮነስ ካብ ቅድም ካብ ግዜ ሃጸይ ቴዎድሮስ ሃጸይ ዮሃንስ ኣትሒዙ ዝነበረ እዩ።
ጀነራል ናፕየር ንሃጸይ ቴዎድሮስ ንምውጋእ ንመቅደላ ክኸይድ ከሎ መንገዲ ዝመርሖን ብግዝኣቱ ክሓልፍ ዘፍቀደ እቲ ድሒሩ ሃጸይ ዮሃንስ ዝተሰምየ ትግራዋይ መስፍን ነበረ። እዛ ጭፍራ ንልዕሊ ተስዓ ሚልዮን ዝኾኑ ካልኦት ብሄራት ኢትዮጵያ ረጊጻን ጨፍሊቓን ሃብቲ ናይታ ሃገር ናብ ትግራይ ብምግዓዝ ፣ ንትግራይ ልዕሊ ኩለን ብሄራት ኢትዮጵያ ጌራ ኪኖ እዚ ብሓይሊ ውን ጎብለል ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክትከውን ምሕላማን ምፍታናን መጥፍኢኣ ምዃኑ ኣይተገንዘበትን።
ኣብ ኢትዮጵያ ጥራይ ኣይተሓጽረትን: ሕሉፍ ሓሊፋ ንኤርትራ ወሪራን ኣዳኺማን ንደንካልያ መሬት ኤርትራ ኣብ ዓባይ ትግራይ ኣእትያ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ዘለዋ ጎብለል ቀርኒ ኣፍሪቃ ዓባይ ትግራይ ንምምስራት እዩ። ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝሓለመቶን ዝፈተነቶን ንዘለኣለም ካብ ግንባራ ዘይሃስስ ስምብራት ገዲፉላ እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ዕምራ ዝሓጽረሉን ካብ ምድረ ገጽ ሓንሳብን ንሓዋሩን ኣብ መጋርያ ሓዊ ተጠቢሳ እትጠፍኣሉ መጋርያ ሓዊ ከኣ እነሆ ቃልቃል ይብል ኣሎ። ሕጂ ደኣ ወይን/ማለሊት እንታይ ይሓይሽ ? ኣበይን ብኸመይን እዩ ክህደም ?
እዛ ጭፍራ ነቲ ካብ ደደቢት ኣትሒዛ ዝኣለመቶ ተንኮል እቶም ዝፈጠርዋ ህዝባዊ ግንባር ነዚ ግጉይ ኣተሓሳስባ ክትቅይሮ ከም ዘለዋ እንተ ዘይኮነ መጥፍኢኣ ከም ዝኸውን ኣቐዲሞም ነጊሮማ ኔሮም: እንተ ኾነ ዝሓስብ ኣእምሮ ስለ ዘይተዓደለት ፣ ዘይንሳ ንኽትከውን ብዝገበረቶ እከይ ተግባር እንሃ ናብ ናይ መወዳእታ ጥፍኣታ ትኸይድ ኣላ።
እዛ ጭፍራ እዚኣ እቲ ዝተበገሰትሉ እከይ ውጥን ቅድም ቀዳድም ህዝቢ ትግራይ፣ እዚ ማለት ናይ ካልኦት ህዝብታት መሬት መንዚዕካ ናብ ትግራይ ጸንቢርካን ኩሉ ምዕባሌታት ኣብ ትግራይ ጥራይ ምክያድ ፣ ነቶም ካልኦት ብሄራት መሰሎም ገፊፍካ ልሙዕ መሬቶም ተሓዲጎም ወይ ንተጋሩ ምሃብ ወይ ድማ ንወጻእተኛታት ኣውፈርቲ ምሃብ ፣ ንዕኦም ድማ ካብ መሬቶም ምስጓግ ንዝተቓወመ ብጃምላ ምርሻን ወይ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ኣእቲኻ ምስቓይ ስርሐይ ኢላ ተተሓሓዘቶ።
እቲ መሬት እኮ ናይ ዋናታቱ እዩ ! እቶም ኣህዛብ ህይወቶም ወይ ህላውነቶም ምስ መሬቶም ዝተተሓሓዘ እዩ ! ከመይ ጌርካ ንወዲ መሬት እዚ መሬትካ ንመስርሒ ኣባይቲ ክንጥቀመሉ ኢና ንስኻ ልቐቕ ትብሎ ! ኣራዊትኳ ነቲ ናተይ ዝብሎ መሬቱ ካብ ኣካላቱ ብዝወጽእ ፈሳሲ እናገበረ ይሓጽሮ እዩ፣ ነታ ዶብ ሓሊፉ ዝኣቱ ዝኾነ ካልእ ኣራዊት ድማ ክሳብ ህይወቱ ከፊሉ ይከላኸለላ ። እዚ እኮ ባህርያዊ ንኹሉ ፍጡር ኣብዛ ዓለም ዝተዋህቦ ጸጋ እዩ ! ከመይ ጌርካ ነዚ ከተፍርሶ ትህቅን ! መን እያ እዛ ጭፍራ ንደቂ መሬት መሬት መንግስቲ እዩ መንግስቲ ውጽኡ እንተ ኢልኩም ምውጻእ ጥራይ እዩ ፣ሕቶ ዝበሃል የሎን ትብል ? ህዝቢ ኢትዮጵያ ንመሬቱ ደም እናኸፈለ እኮ እዩ ንውሉድ ወለዶ ዓቂብዎ ጸኒሑ ! ንሓደ ህዝቢ ንመሬቱ ኣይናትካን እዩ ናይ መንግስቲ እዩ ክትብሎ በየናይ መምዘንን መዐቀንን ? ከምዚ ንኽትብል መን ኢኻ ንስኻ ? ሃጸይ ሃይለስላሰ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ካብ ድቕድቕ ጸልማት ኣውጺኡ ናይ ብርሃን ጩራ ዝኸፈተሎም እዩ፣ እንተኾነ ሓንቲ ዓባይን ደሓር ካብ ሱሩ ተመንቊሱ ከም ዝጠፍእ ዝገበረቶን ጌጋ ፣ ትሕዝቶ መሬት እያ ። መሬት ብውሑዳት መሳፍንቲ ተወኒኑ ሓፋሽ ህዝቢ ኢትዮጵያ ግን ኣብ ገዛእ መሬቱ ባርያ ኮይኑ ኔሩ። ንኣውያትን ስቓይን ህዝቢ ኢትዮጵያ ጸማም እዝኒ ዝሃበ ሃጸይ ሃይለስላሰ ብህዝባዊ ናዕቢ ሓንሳብን ንሓዋሩን ጠፊኡ። እዛ ጭፍራ ንምንታይ ካብዚ ኣይተማህረትን ? ሕጂዶ ይሓይሽ !
እዛ ጭፍራ ነቲ ካብ በረኻ ደደቢት ሒዛቶ ዝኣተወት ተንኮላት ኣብ ግብሪ ንምውዓል መታን ክጥዕማ ነታ ብሄር ሃይማኖት ዘይፈሊ 13 ጠቅላይ ግዛት ዝነበራ ኢትዮጵያ በብብሔር መቓቒላ ናብ 9 ክልላት ጎዛዝያታ ። እዚ ንምንታይ ኣድለየ ? ከም ቀደማ እታ ሃገር 13 ጠቅላይ ግዛት ከከምቲ ዝነበረን ኣስማት እንተኾነት እንታይ ጸገም የምጽእ ? እቲ መልሲ ንጹር እዩ፣ ልሙዕ መሬት ካብ ካልኦት ናብ ግዝኣትካ ኣእትኻ ነታ ትሕለም ዘላ ረፑብሊክ ዓባይ ትግራይ ምስፋሕ፣ ነታ ኢትዮጵያ ከኣ ፋሕ ብትን ኣእትያ ንምጥፍኣን ጎብለል ረፑብሊክ ዓባይ ትግራይ ርእሳ ዝኸኣለት ሃገር ንምምስራት እዩ ።
እዛ ጭፍራ እዚኣ ካብ ሚእቲ ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ እቶም ሸውዓተ ሚልዮን ዘይኣኽሉ ትግራዎት ጥራይ እዮም ብሉጻት ህዝቢ ፣ ኩሉ ነገር ንተጋሩ ጥራይ ክኸውን ኣለዎ፣ ኩሉ ጽፍሕታት ናይታ ሃገር ብተጋሩ ክተሓዝ ኣለዎ፣ ህንጸትን ልምዓትን ኣብ ትግራይ ቀዳምነት ክወሃቦ ኣለዎ ! ስለምንታይ ? ሃገራዊ ባጀት ናይታ ሃገር ልዕሊ ሰብዓ ሚእታዊት ንትግራይ እዩ ዝምደብ ፣ እቶም ካልኦትከ ደቂ መሬት ደቂ ሃገር ፣ ንህላወ ናይታ ሃገር ረዚን መስዋእቲ ዝኸፈሉ ደይኮኑን ! ኩሎም ብሄራት ናይታ ሃገር ብማዕረ ነታ ሃገር ህይወት ካብ ከፈሉላ ንምንታይ ማዕረ ተረባሕቲ ዘይኮኑላ ? እዚ ሕጂ ሆ ኢሉ ተላዒሉ ዘሎ ህዝቢ ኢትዮጵያ ክዓግቶ ዝኽእል ሓይሊ ኣሎዶ ? እዛ ጭፍራ ህይወታ ከተድሕንሲ ይትረፍ መህደሚ ነዃል ውን ኣይትረክብን እያ ! ኣብቲ ንኻልኦት ዝኣጎደቶ መጋርያ ሓዊ ህሙኽ ኢልካ ምሕራር ጥራይ እዩ ዕድላ።
( እንቍራሪት ዝሆንን ኣክላለሁ ብላ ተሰንጥቃ ሞተች ) እዛ ጭፍራ ነቶም ካብ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ 20% ዝኾኑ ብሔረ ኣምሓራ ንምጽናት ገና ኣብ በረኻ ደደቢት እንከላ ዝሓንጸጸቶ እከይ ውጥን እዩ ፣ ንዕስራን ሓሙሽተን ዓመታት ከኣ ሰሪሓትሉ ። ህዝቢ ኣምሓራ ዘዝለምዐ መሬቱ ተሓዲጉ ንተጋሩ ተዋሂቡ ፣ ዝኾነ ኣምሓራይ ካብ ደገ መጺኡ ኣብ ሃገሩ ወፍሪ ክገብር ምስ ዝደሊ ኣይፍቀደሉን ፣ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝኾነ ህንጸትን ልምዓትን ኣይካየድን ፣ ክንደይ ኢልካ እሞ ክጽብጸብ ! ኣብ ልዕሊ እቶም ልዕሊ 34% ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኾኑ ብሔረ ኦሮሞ ዝተፈጸመ ህልቂት መግለጺ ቃላት ውን ኣይትረኽበሉን ። ብረት ዘይዓጠቑ መንእሰያት መሰሎም ንምሕታት ሰላማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ብኣልማማ ብጥይት ክትርሽኖም ምስ ምንታይ ይቝጸር !
ኣፍሪቃ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኤውሮጵውያን ነጻ ካብ እትወጽእ ሰብዓ ዓመት ክመልእ ዝተረፎ የብሉን። ኤውሮጳውያን ኣብ ልዕሊ ደቀባት ኣፍሪቃውያን ዝገበርዎ ግፍዕታት ክትገልጾ እንተ ፈተንካ ግዜ ይኹን ቃላት ውን ኣይኣኽሉኻን እዮም። ንሳቶም ምስ ከዱኸ ህዝቢ ኣፍሪቃ እንታይ ረኸበ ? ዝብል ሕቶ ብቐዳምነት ይመጸካ እሞ ፣ ካብ ዝብኢ ሃዲሞም ኣብ ገረብ ይድይቡ እሞ ኣብኡ ከኣ ነብሪ ይጸንሖም እዩ እቲ መልሱ።
ኣብ ኣፍሪቃ ካብ መግዛእቲ ይኹን ብዕልዋ መንግስቲ ስልጣን ዘዝሓዘ መንግስቲ ብመጀመርያ ደረጃ ዝገብራ መሬት ናይ መንግስቲ ምግባር እዩ ። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ናይ ማሕበርነት ወይ ኮሚኒዝም መትከል እዩ። ማሕበርነት ወይ ኮሚኒዝም ምዕባለ ከም ዘየምጽእን ከም ዘይሰርሕን ንኣህዛብ ናብ ጥምየትን ድኽነትን ጽልእን ቅርሕንትን ጥራይ ከም ዘምጽእ ካብ 1917 ክሳብ 1990 ኣብ ሕብረት ሶቭየትን ካልኦት ናይ ምብራቕ ኤውሮጳ ሃገራትን ኣብ ግብሪ ተራእዩ እዩ።
ድሕሪኣ እትመጽእ ነቶም ናቱ ዓሌት ዝኾኑ ስልጣንን ሓለፋታትን ብምሃብ ይከናኸኖምን ይኣልዮምን፣ ነቶም ናቱ ብሄር ወይ ዓሌት ዘይኮኑ ካብ ዝኾነ ይኹን ስልጣን ወጊድካ ብመጀመርያ ብጥምየት ከም ዝሃልቁ ወይ ውን ዓዶም ገዲፎም ሃጽ ኢሎም ከም ዝጠፍኡ ምግባርን ብጃምላ ፋሺሽታዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቆልዓ ሰበይቲ ከይፈሌኻ ምቕታል ብኡ ኣቢልካ ምጽናት እዩ ። ኣብዚ ከም ኣብነት ዝጥቀስ ኣብ ዩጋንዳ እቲ ጭራሽ መሃይምነት ዘየጥፍአ ሽሙ ክጽሕፍ ዘይክእል ፊልድ ማርሻል ኢዲ ኣሚን ኣልዳዳ ንዶክተር ሚልተን ኦቦተ ገምጢሉ ስልጣን ምስ ሓዘ ኣብ ልዕሊ እቶም ዓሌት ናይ ሚልተን ኦቦተ ዝፈጸሞ ኣረሜናዊ ህልቂት መግለጺ ቃላት ኣይርከቦን እዩ ። ልዕሊ ሰለስተ ሚእቲ ሽሕ ህዝቢ ኣጽኒቱ። ከምኡ ውን ኣብ ሩዋንዳ ዝነበረ ጃምላዊ ህልቂት ኣብ ውሽጢ ውሱናት ኣዋርሕ 800,000 ህዝቢ ብግፍዒ ዝሃለቑሉ ኩልና ንፈልጦ እናክትዝክሮ ዘንቀጥቅጥ ግፍዕን ህልቂትን እዩ ኔሩ። እዝን ወዲ ከምዝን ክትርኢ እንከሎኻ ንህዝቢ ኣፍሪቃስ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ደኾን ምሓሾ ኔሩ ? ዝብል ሕቶ ኣብ ሓንጎልካ ይመጽእ ።
ንመራሕቲ ኣፍሪቃኣ እቲ ንዛረቦን ንጽሕፎን ቋንቋ ዝርድእዎ ኔሮም እንተ ዝኾኑ እዘን ክልተ ዓበይቲ ጌጋታት ኣይትፈጽምወን ምበልናዮም፣
- ንህዝቢ ነታ መሬቱ ኣይናትካን እያ ኣይትበልዎ ! መሬቱን ንሱን ክልተ ክንዲ ሓደ እዮም፣ ኣይነጻጸሉን እዮም ! ንሱ ብዘይ እታ መሬቱ እታ መሬቱ ድማ ብዘይ ንሱ ህላወ የብሎምን ። ንሱ ኣብታ መሬት ይውለድ ፣ ኣብኣ ካብኣ እናተመገበ ይዓቢ፣ ይምርዖ ይወልድ ነታ መሬቱ ንውላዱ ኣረኪቡ ከኣ ካብ ዓለም ይእለ እሞ ኣብታ መሬቱ ከኣ ሓመድ ኣዳም ይለብስ። ንህዝቢ ዋንነት መሬቱ ኣሕዲግካዮን ቀቲልካዮን ክልቲኤን ሓደ እየን ፣እሞ መንግስታት ኣፍሪቃ መሬት ናይ ወዲ መሬት እምበር ናይ መንግስቲ እዩ ኣይትበሉ ምበልናዮም ።
- ኣብ ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ፣ ኣብ ሓንቲ ሃገር ብዙሓት ዝተፈላለዩ ብሄራት ወይ ቀቢላታት ወይ እንዳታት ኣለዉ ። እታ ሃገር ግን ሓንቲ እያ ።ኩሎም ብሓባር ይነብሩላ ፣ ኣብ ግዜ ሓጎስ ብሓባር ይሕጎሱላ ኣብ ግዜ ሓዘን ብሓባር ይሓዝኑላ ጸላኢ እንተ መጺእዋ ብሓባር ይከላኸሉላ ። ሓደ ብዘይ እቲ ሓደ ግርማን መልክዕን ክብርን የብሉን ። መራሕቲ ወይ መንግስታት ኣፍሪቃ ፣ ህዝቢ ኣይትፈላልዩ ! ንኹሉ ብማዕረ ርኣዩዎ ! እቲ ናትኩም ወገን ጥራይ ጸጊቡን ረቢሑን እቲ ካልእ ዝብላዕ ስኢኑ ብጥምየት ክማስን ጽቡቕ ኣይኮነን ! ላም ፍርቂ ጎድና ኣይትሰብሕን እያ ! ብኸምዚ ሃገር ኣይትምዕብልን እያ ! ሃብቲ ሃገር ብማዕርነት ናብ ህዝቢ ኣካፍልዎ ! ህዝቢ ብሓባር እንተ ጠመየ ብሓባር እንተ ጸገበ ንሃገር ሓበና እዩ !
ሓንቲ ሃገር ዝተፈላለዩ ብሄራት ክህልውዋ መልክዓን ግርማኣን ሃብታን እዩ ። መራሕቲ ኣፍሪቃ ንህዝቢ ብዓሌት ብሃይማኖት ብእንዳን ቀቢላን እናፈላሌኹም ኣደዳ ድኽነትን ሞትን ስደትን ትገብርዎ ዘለኹም ንስኻትኩም ኢኹም እሞ ሃየ ጌጋኹም ኣርሙ ክትሓልፉ ስለ ዝኾንኩም ጽቡቕ እናተዘከረ ዝነብር ታሪኽ ገዲፍኩም ሕለፉ ።
እዛ ጭፍራ ካብ በዓል ዩጋንዳን ሩዋንዳን ስለ ዘይተማህረት እነሃ ንኢትዮጵያ ኣብ ብቐሊሉ ዘይጠፍእ ሃልሃልታ ሓዊ ኣጒዳ ንርእሳ ውን ኣብቲ ዝኣጎደቶ ሓዊ ሓሪራ ክትጠፍእ እያ ።
መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ነቲ ንስኹም ዝፈጠርኩሞ ህውከትን ብልሽውናን ሕማቕ ምሕደራን ኣብ ኤውሮጳውያን መንግስታት ኣይተጸግዕዎ ! ንመን ንምዕሻው እዩ ! ህዝብኹም ዘይሓስብ ኣእምሮ ዝውንን መዓስ ኮይኑ ! ንተንኮላት ኤውሮጳውያን ልዕሌኹም ከም ዝፈልጥ ፍለጡ ።
ኩልና ብሓባር አኣብ ዘለናዮ ነዛ ብእከይ ተግባራ ሓንሳብን ካብ ምድረ ገጽ ትጠፍእ ዘላ ጭፍራ ወያኔ ኣብቲ ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓት ንምክፋል ኣብ ተጠንቀቕ ንጽናሕ ።
ዓወት ንሓፋሽ !!!


text:
ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ቁጠባዊ ማዕቀብ ከንብር ኣለዎ ኢሎም ምክትል ቀ/ሚንስትርን ወፃኢ ሚኒስትርን ኢትዮዽያ ኣቶ ሃይለ-ማርያም ደሳለኝ።ኢትዮዽያን ጎረባብታን ነቲ ሕቶ ናብ ቤት ምኽሪ ፀጥታ ከምዘቅረቡ‘ውን ገሊፆም።
ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ቅድሚ ክልተ ዓመት ናይ ኣፅዋር ማዕቀብ ዘንበረ ብመሰረት ሕቶ ኢትዮዽያ ምኻኑ‘ውን ዝዝከር‘ዩ።
ኤርትራ ኣብ እዋን ዋዕላ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ናይ ቦምብ መጥቃዕቲ ንክትፍፅም ወጢና ከምዝነበረት ኢትዮዽያ ካብ ትገልፅ ወሪሑ‘ሎ።እዚ ክሲ‘ዚ ናይ ኢትዮዽያ ጥራሕ ዘይኮነስ ናይ ሕ/ሃ እምነት‘ውን ኮይኑ‘ሎ።
እቲ መጥቃዕቲ ቦምብ ክፍፀም ተወጢኑ ከምዝነበረ ሕ/ሃ ኣብ‘ቲ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝገለፀ ዝዝከር‘ዩ።ኣቶ ሃይለ-ማርያም ደሳለኝ፣እዚ ውፅኢት ስራሕቲ ዲፕሎማሲ ኢትዮዽያ‘ዩ ይብሉ።
”ቅድሚ ኩሉ ውፅኢት ስራሕቲ ዲፕሎማሲና‘ዩ ዝበልናሉ ቀንዲ ምኽንያት፣ ኩሉ ወገን ነቲ ሓበሬታ ንክረኽቦ ፅዒርና፣ምርካብ ጥራሕ ዘይኮነስ ንከረጋግፁ‘ውን ገይርና ኢና።ስለዚ ዘየጠራጥር ኮይኑ ስለዝተረኽበ እቲ ሪፖርት ተሰኒዱ‘ሎ።ከምዚ ዝበለ ሓበሬታ፣ሚስጢራዊ ገይርካ ምሓዝ ረብሓ ስለዘይብሉ፣ከምኡ ዝዓይነቱ እኩይ ግብሪ ክድገም የብሉን ጥራሕ ዘይኮነስ፣መቅፃዕቲን ትምህርቲን ዝረኽብሉ ንክከውን ናይ ዝሰራሕናዮ መደብ ውፅኢት‘ዩ” ኢሎም ኣቶ ሃይለማርያም።
ምስ ቪኦኤ ቃለ-ምልልስ ዘካየዱ ምንስቲር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣቶ ሃይለማርየም ደሳለኝ፣ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ማዕቀብ ቁጠባ ክውሰን ከምዝግባእ ኣተዘኻኺሮም።
ንሶም ኣብ ዘረበኦም ”ኣብ‘ዚ ቀረባ ከምዝሰማዕክምዎ፣ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝተነበረና ማዕቀብ፣ማዕቀብ ኣፅዋር‘ዩ፣እኹል ኣፅዋር ስለዘለና ግና ኣይተተንከፍናን ኢሎም ተጃሂሮም‘ዮም።ቁጠባዊ ማዕቀብ ስለዘይተነበረልና፣ እናሃወኽና ክንቅፅል ኢና ዝብል ኣተሓሳስባ‘ዩ ዘለዎም።ስለዚ ብናትና ገምጋም፣ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ቁጠባዊ ማዕቀብ ክትግብር ኣለዎ።እዚ ገምጋም‘ዚ ናይ ኢትዮዽያ ጥራሕ ኣይኮነን።እዚ መንግስቲ‘ዚ ንኡጋንዳ፣ኬንያ፣ደቡብ ሱዳን፣ሶማልያ፣ጂቡቲን ኢትዮዽያ ይህውኽ ስለዘሎ፣ናይ ህውከት ጭዋድኡ ነልምሶ ኢና ንብል ዘለና።ኣብ‘ዘን ዝቅፅላ ሒደት ሰሙናት ሓያል ስራሕ ፈፂምና፣እቲ ማዕቀብ ክውሰን‘ዩ ዝብል እምነት ኣለና” ይብሉ እቶም ምንስቲር ወፃኢ ኢትዮዽያ።
ብካልእ ወገን፣ኤርትራ ቃፊር ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ (ሞኒተሪንግ ግሩፕ) ንዘውፀኦ ከሳሲ ሰነድ ከምዘይትቅበሎ ኤርትራ ኣፍሊጣ‘ላ።


text:
እዚ ሰንበት እዚ ንበዓል ጥምቀት ጐይታና ዝምልከት መልእኽቲ እነመሓላልፈሉ መዓልቲ እዩ። ጐይታና ከም ኵሉ ሰብ ምስ ዓበየ፡ ንእስራኤል ክገሃድ ቅዱስ ዮሃንስ ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ናይ ንስሓ ጥምቀት ክሰብኽ ጀመረ። ስለዚ ጥምቀት ክርስቶስ ምስ ሕብረት ኣቦን መንፈ ቅዱስን ንህዝቡ ዝተጋህደሉ (ዝተገልጸሉ) ፍጻሜ እዩ።
ብሩኽን ቅዱስን በዓል ጥምቀት ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ይግበረልና። ኣሜን።
እዚ ሰንበት እዚ ናዝሬት ሕፅነት ተባሂሉ ይስመ። ጐይታና ካብ ስደት ግብጺ፡ ናብታ ከም ቆልዓ ዀይኑ ዝዓበየላ ናዝሬት ዝተመለሰሉ ፍጻሜ እንሓስበሉ ግዜ ድማ እዩ። ኣብ ናይ ሎሚ ትምህርትና ድማ ካብቲ ናብ ስደት ዘምርሖ ኵነታት ኣትሒዝና ክንርእይ ኢና።
ብካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ ጀርመን 10ይ - ክፋል
ኣብ ዝሐለፈ ጽሑፈይ ከም-ዝገለጽክዎ፥ መስበርቲ-እግሪ ኣብ ዘጋጠመኒ ግዜ።ኣብ እንዳ ኃወይ ክድቅስ ስለ-ዝተገደድኩ፥ ንቤተ-ክርስቲያን ክኸይድ ተጸጊመ ምንባረይ፥ ትዝክሩዎ ትኾኑ ኢኹም። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ ኣነ፥ ዕርፊ ክርስትና ድሕሪ ምጭባጠይ፥ ከመይ’ለ ንድሕሪት ኣቢለ ክምለስ-? ብምባል እጭነቕ ነበርኩ። ቀልጢፈ ክሓዊ’ሞ ክርስቲያንነተይ ድማ፥ ብግብሪ ከረጋግጽ፥ እህወኽ ነበርኩ።
ከም-ዝፍለጥ ንህብን ሃመማን ተመሳሰልቲ’ዮም። ምውዓሎም ግና ሓደ ኣይኮነን። ከመይሲ ሃመማ ዝርከበሉ ኣድራሻ፥ ኣብ ጎዱፍ ክኸውን ከሎ። ንህቢ ግና ኣብ ቖፎ መዓር’ዩ ዝርከብ። ምርጫ ሰባት’ውን ከምኡ ይፈላለ እዩ። ገሊኦም መንገዲ ዴማስ መሪጾም፥ ናብቲ ባሕሪ-ዓለም ዘሊሎም ብምእታው ክሕምብሱ ከለዉ። ገሊኦም ድማ ብኣንጻሩ መንገዲ ቤት-ኣምላኽ መሪጾም፥ ኣብ ቤተ-ክርስቲያን ምውዓሎም ምሕዳሮም ዝገብሩ ኣለዉ።
እዚ ኣርእስቲ’ዚ ንዓና ንኦርቶዶክሳውያን፥ ብዙሕ ክንዛረበሉን ክንጽሕፈሉን ዝግበኣና ኣርእስቲ’ዩ። ከመይሲ እቲ ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስቲያንና ዘሎ ጸገማት ኩሉ፥ ምስ’ዚ ኣርእስት’ዚ ምትሕሓዝ ዘለዎ ኮይኑ ይርከብ ብምህላዉ እዩ። ከም-ዝፍለጥ ኣብ 1983 ዓ/ም (1991) እቶም ዝነበሩ ሊቀ-ጳጳስ ማለት ኣቡነ-ገብርኤል ንኣዲስ-ኣበባ ምስ-ከዱ፥ ኣብቲ መንበረ-ጵጵስና ተጸዋዒ ዝነበሩ፥ እቶም ዋና-ጸሓፊ መጋቤ-ሥርዓት ሉቃስ ገብረ-ሚካኤል ምዃኖም’ዩ ዝፍለጥ።
ብካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ ጀርመን 9ይ - ክፋል
20-ታሕሳሥ 1988 ዓ/ም ክሳብ ዝኸውን፥ እቲ መዓልታት ካብቲ ዝተለምደ ካልእ ግዜ፥ ቀልጢፉ ክመስን ክወግሕን ዘይክእል ዘሎ ኮይኑ ይስመዓኒ ነበረ። ብዝኾነ እዛ ፍልይቲ መዓልቲ እዚኣ ግና፥ ካብ ድቃሰይ ኣንጊሀ ድሕሪ ምትንሥአይ፥ ሰዓት-12 እየ ገና ንግሆ ከሎ ኣንጊሀ ዝገስገስኩ። ንቤተ-ክርስቲያን ክኸይድ ከሎኹ፥ እናሰጎምኩ ዘይኮነ እናተወንጨፍኩ ዝኸይድ’የ ዝመስል ዝነበርኩ። በዚ ፍጥነት’ዚ ድማ ቀልጢፈ’የ ኣብኡ ክበጽሕ ክኢለ። እታ ናይ ክርስትና ኣደይ ክትከውን ዝነበራ’ውን፥ ቀዲማትኒ ኣብኡ ጸንሐት። ክንደይ እተሕጉስ ብርህቲ ፀሓይ ዝነበረቶ መዓልቲ ይመስለኩም። ብልበይ ድማ ናይ ብሓቂ ዝተወለድኩላ መዓልቲ ሎሚ’ያ በልኩ።
ብካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን, ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ
ኣብ ቤተ-ክርስቲያንና ዝግበር ኣገልግሎት ብዙሕን ሰፊሕን እዩ። ብሰኣታት ጀሚሩ ብማሕሌት ሓሊፉ ክሳብ ቅዳሴ ዘሎ ግዜ፥ ዘውዕልን ዘሕድርን ኣግልግሎት ምዃኑ ኩሎም ደቂ ቤተ-ክርስቲያን ይፈልጡዎ እዮም። እቲ በዚ ኣገልግሎት’ዚ ዝበጽሕ ምህልላን ጸሎትን ከኣ’ዩ፥ ንሕዝብና ዓቢይ ጽላልን ረድኤትን ኮይኑዎ ዝነብር ዘሎ።


text:
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እስራኤል ብሰሉስ 11 ነሓሰ ኣብ ዘሕለፎ ትእዛዝ፣ ኣብ ክፉት ቤት ማእሰርቲ ሖሎት ንልዕሊ ሓደ ዓመት ተታሒዞም ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝርከብዎም ሓተቲ ዑቕባ ኣብ ውሽጢ 15 መዓለታት ክልቀቑ ጸዊዑ። ኣብ ሖሎት ተታሒዞም ካብ ዘለዉ 1700 ሓተቲ እቶም ኣስታት 1200 ልዕሊ ሓደ ዓመት ዝጸንሑ ብምዃኖም፣ ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ተቀይዶም ኣለዉ ብዝብል’ዩ እቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ክልቀቑ ኣዘዙ። እቲ ቤት ፍርዲ፣ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ሓተቲ ዑቕባ ኣስታት ክልተ ዓመት ኣብ ክፉት ቤት ማእሰርቲ ሖሎት ክተሓዙ መንግስቲ እታ ሃገር ወሲድዎ ንዘሎ ውሳኔ’ውን ተቃዊምዎ።
እቲ ቤት ፍርዲ ሎሚ ንሳይልሳይ ግዜኡ’ዩ ንውሳኔ መንግስቲ ዝቃወም ዘሎ።
ባይቶ እስራኤል- ክነሰት፣ ነቲ ውሳኔ ዳግመ ግምት ክገብረሉ’ውን ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ግዜ ሂብዎ ከምዘሎ ማዕከናት ዜና እስራኤል የመልክታ።
ፕረዚደንት ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እስራኤል ሚርያም ናኦር ኣብ ዝጸሓፈቶ ደብዳቤ ድማ፣ ሓተቲ ዑቕባ ንነዊሕ ግዜ ኣብቲ ክፉት ቤት ማእሰርቲ ክተሓዙ፣ ቅዋም እታ ሃገር ዝፈቐድ ከምዘይኮነ ጠቒሳ።
“ናጽነት ደቂ ሰብ፣ መሰረት ምንባርን ህይወትን’ዩ፣” ዝበለት እታ ፕረዚደንት፣ ንመዓልቲ’ውን ትኹን እዚ መሰረታዊ ነገረ እዚ ዝሰኣነ ሰብ መሰሉ ከምዝተመንዘዐ ኣዘኻኺራ።
መንግስቲ እስራኤል ብዛዕባ’ቲ ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ተመሓላሊፉ ዘሎ ትእዝዛ፣ እንታይ ይግብረመልሲ ክህበሉ’ዩ፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ወገናትን ብዓቢኡ ድማ ስደተኛታት ብሃንቀውታ ይጽበዩ ኣለዉ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ካብ 2010 ናብታ ሃገር ዝኣተዉ ሓተቲ ዑቕባ ናብ ሖልቶ ክዳጎኑ ብዘሕለፎ ትእዛዝ’ዩ ኣስታት 1700 ዜጋታት ኤርትራን ሱዳንን ቀይዱ ይርከብ።
እቲ መንግስቲ ብዘይካ’ዚውን ነቶም ኣብ 2011 ዝኣተዉ ብተመሳሳሊ ኣብ መወዳእታ እዚ ወርሒ’ዚ ናብቲ ክፉት ቤት ማእሰርቲ ክዳጎኑ ጸዊዑ ኣሎ።
ነዚ ናይ መንግስቲ እስራኤል ውሳኔ ዘየኽበረ ዝኾነ ሓታቲ ዑቕባ ብፖሊስ እንተተታሒዙ ድማ ናብቲ ዝጸንዐ ቤት ማእሰርቲ ሳሃሮኒም ከምዝውሰድ ይፍለጥ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ነቶም ኣብታ ሃገር ተሪፎም ዘለዉ ኣስታት 30 ሽሕ ስደተኛታት ናይ መነባብሮ ሕሰምን ዘይርግኡነትን ብምፍጣር፣ ናብ ዓዶም ክምለሱ ወይ ድማ ናብ ሩዋንዳን ኡጋንዳን ክሰጋገሩ ንምግዳዶም ዝተፈላለየ ውሳኔታት ከምዘሕልፍ ዝፍለጥ’ዩ
Source: Radio Erena: 12 August 2015


text:
ዕለት 16 ታሕሳስ 2017 ዓ.ም. ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ነቲ መበል 50 ዓመት ምስረታኡ ዘብዕል ዘሎ ናይ ኢጣሊያ ካቶሊካዊ ናይ ዕለታውያን ጋዜጣ ጋዜጠይናታት ማሕበርን ናይ ኢጣሊያ ናይ ሰሙናውያን ጋዜጣታትን መጽሔታትን ፈደርላዊ ማሕበርን ኣባላት ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ቀለመንጦስ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ተቐቢሎም መርሕ ቃል ከምዝለገሱ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣድሪያና ማሶቲ ገሊጸን።
ቅዱስ ኣቦና ነዞም ዘይመኽሰባውያን ካቶሊካውያን ናይ መራኸቢ ቡዝሃን ማሕበራት፥
ናጻን ሓላፍነትን
ናይ ካቶሊካውያን መራኸቢ ብዙሃን ጋዜጠይናታት ድምጺ ናይቲ ደሞክራሲያዊ ዝብል ሕብረተሰብ ዕብየት መሠረት እዩ።
ኣብዚ እንነብረሉ ዘሎና ኣዋን ትኽክለይናነትን ምሉእነትን መስዋዕቲ ዝገብር በቲ ፈጣን ከይዲ ዓለም ድርኾት ናብ ስምዒታውነት ዘውሕዝን ኣክንዲ ኣብ ዓሚዩቕ ኣስተውዕሎን ኣስተንትኖን ኣብ ሓቂ ዝተመርኰዘ ተኣማኒ ሓበሪታ ካብ ምቕራብ ብምሕዞ ዝተወዓወዔን ዘጐሃህርን ሓበሬታ ዝንዝሓሉ እዋን እዩ። ስለዚህ እዚ ዅሉ ድማ ኣገዳስን ተኣማንን ኣብ ጭብጥታትን ዝተደገፍን ዝተመሳኸረን ዝተረጋገጸን ሓበሬታ ኣብ ምቕራብ ተበዓት ንኽትኰኑ ድፍኢት ይኹን። መራኸቢ ብዙሃን ኣብ ስምዒታውነትን ርእቶትን ዘይኰነ ተኸታተልቲ መራኸቢ ብዙሃን ብቑዕን ኣገዳስን ሕቶ ዘቕርብ ክኸውንን ናብ ኣመክንዮኣዊ መደምደምታ ክበጽሕ ዘኽእሎ ህየሳዊ ኣቃልቦ ከማዕብል ዝድግፍ ይኹን።
ከምዚ ምስ ዝኽወን ካብቲ ንግዚኡ ዝምስጥ ስምዒት ጥራሕ ዝማርኽ ንሓቅታትን ጭቡጥ ኩነታት ናይ ሕዝቢ ርእይቶን ንሰብ ከይ ተረፈ ዝጠማዝዝን ዝቆጻጸርን ጭርሖታት ካብ ምቕራብ ንኽትጥንቀቕን ዝድግፍ መገዲ ከምዝዀነ ቅዱስ ኣቦና ከምዘረድኡ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ማሶቲ ኣስዒበን፡ መራኸቢ ብዙሓን ጊዜ ኣምጽኦ ዘስዕብ ዘይኰነስ ብትኽክል ዝሓንጽ ናይ ምስትውዓል ንቕሓት ዘዕብይ ናይ ሕንጸት መጋበርያ እዩ። መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ናይ ህዝቢ ዕለታዊ ናብራን ኣብ ጭቡጥ ኩነታን ሃገርን ዝተሰርተ ክኸውን ኣለዎ ከምዝበሉ ገሊጸን።
ኣድላይነት ናይ ሰበኻታት ቤት ሕትመን መራኸቢ ብዙሃንን
ናይ ሰበኻታት ኣባይቲ ሕትመትን መራኸቢ ብዙሓን ኣባላት ናይ ኢጣሊያ ካቶሊካውያን ኣባይቲ ሕትመትን ጋዜጣታትን መጽሔታትን ብሓፈሻኡ ማሕበራት መራኸቢ ብዙሃን ናይ ኣስፍሆተ ወንጌል ስሉጥ መጋበርያ ናይ ምዃን ተልእዀኦም ከስተማቕሩን ናይ ቤተ ክርስቲያን ናይ ማሕበራዊ ሰረተ ትምህርቲ መሰረት ገይሮም ሓቅታት ናይ ምንባብን ምትንታንን ብቓዓት ከማዕብሉ ከምዝግብኦም ድማ ቅዱስነቶም ምዒዶም፥
ኣብ ናይ ሰበኻታት መራኸቢ ብዙሓን ምዕያይን ጋዜጠይና ምዃንን ምስ ናይ ከካቢ ቤተ ክርስቲያን ኰይንካ ንናይ ከባቢ ሕዝቢ ኩነትን ዕለታዊ መነባብሮን ንናይ ከተማን ሃገርን ሓቅታት ቀረባ ምዃንን ነቲ ሓቅታት ድማ ብብርሃነ ወንጌን ብስልጣናዊ ትምህርቲ ቤተ ክርስቲያን ምንባብ ማለት እዩ። ናይ ወንጌል ብርሃንን ናይ ቤተ ክርስቲያን ስልጣናዊ ትምህርቲ፡ ጋዜጠይና ንምዃን ጸዋዕታ ቡሶላ እያቶም፡
ከምዝበሉ ማሶቲ ሓቢረን።
መራኸቢ ብዙሃን ናይ ሰበኻታትን ቁምስናታትን ሓበሬታ ብምልኣት ዘመሓላልፉን ንመኽሰብ ዘይቆሙ ግልጽን ቅኑዕን ቃላት ብምጥቃም ሕዝቢ ሓቅታት ብምስትውዓል ልልያ ክገብር ዝድግፉ ክዀኑ ኣለዎም። መራኸቢ ብዙሃን ሓቅታት ንምዕፋን ድዩ ንምጽላው ብዝንዝሑ ብተባህለን ተነግረን ኣብ በለካን ለኻዓካን ወገናውነትን ጉጅላውነትን ስም ምጽላምን ከይተሳሕበ ካብዞም ዓበይቲ ሓጢኣት ናጻ ኰይኑ ሓቅታት ከም ጭቡጥ ኩነታውነቶም ብምንባብ ዝሕብር እምበር ዘደናግር ኣይኰነ፡
ብምኽንያት ኣቶም ኵሎም ዝገለጽክዎም ኣመክንዮታት መሰረት ገይረ፡ መራኸቢ ብዙሃን ዘለዎ ኣገዳስነት እሕብር። ስለዚህ ናይ ጋዜጠይናታትን መራኸቢ ብዙሃንን ነጻነት ክኽበርን ኣገልግሎት ጋዜጠይናታት ክኽበርን ጋዜጠናነት እውን ስራሕ እዩ እሞ እዚ ስራሕ’ዚ ውሑስ ክኸን ሓደራ እብል፡ ብዛዕባ መራኸቢ ብዙሃን ዝምልከቶም ናይ መንግስትን ናይ ቤተ ክርስቲያንን ተቕዋማትን ካልኦትን ናይ ጋዜጠይናታት ዕዮ ውሑስ ክገብሩን ጋዜጠይናታት ብዘይ ጸቕጢ ብነጻነት ክዓዩን ናይ መራኸቡ ብዙሓብ ናይ ህብረተ-ሰብ መግለጺ ምዃኑ ናይ ዘረጋግጾ ህብረኣውነት ድምጺ ክኸኑ መታን ከተባብዑን ከተሓሳስቡን ይግባእ።
ቢሎም ዝለገስዎ ምዕዳን ኣጠቓሊሎም ንዅሎም ደጊሞም ሰላምታኦም ኣቕሪቦም ርሑስ በዓለ ልደት ተመንዮም ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ከምእተፋነዉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ማሶቲ ገሊጸን።


text:
ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ትሕቲ 35 ዓመት ዕድመ ዝርከብ ዝበዝሐ ቁጽሪ መንእሰያት ዘለዋ ኣህጉር ኣፍሪቃ ክትከውን ከላ፡ሰብ ሞያ ግን እዚ ብዝሒ ቁጽሪ ናቱ ዝኾነ ዕድላትን ብድሆታትን ኣለዎ ይብሉ። ኣብቲ ሎሚ 25 ግንቦት ዝኽበር ናይ ሎሚ ዓመት መዓልቲ ኣፍሪቃ “ጽምዶ ብዝሒ ህዝቢ ምስ ወፍሪ ኣብ መንእሰያት” ብዝብል ቴማ ይዝከር ኣሎ።
ንዝሓለፈ ልዕሊ ርብዒ ዘመን ግንቦት 25 መዓልቲ ኣፍሪቃ ኣብ ኣፍሪቃን ዓለምን ንመንነትን ሕብረት እታ ኣህጉር ኣብ ዝምልከት ጉዳይ ኣተኩሩ ክዝኸር ጸኒሑ’ዩ። እዚ መዓልቲ ብተወሳኺ ነፍሲ ወከፍ ውልቀሰብ እቲ መዓልቲ እንታይ ማለት ምኳኑ ክገልጽ ዕድል ዝህብ መዓልቲ’ዩ።
መሓመድ ሳልዩ አቦ መንበር ክፍሊ መጽናዕትታት ኣፍሪቃ ኣብ ሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ’ዩ፡ ብዝሒ ቁጽሪ መንእሰያት ዕድልን ብድሆን ሒዙ’ዩ ዝመጽእ ብምባል ንመዓልቲ ኣፍሪቃ ከምዚ ክብል ይገልጽ።
“ነዚ መዓልቲ እቲ ኣፍሪቃ ብፍታው ኮነ ብዘይፈታዋ ኣብ ጉዳይ ንግዲ ባሮት፡ ኩናት፡መግዛእቲ ንዓለም ዘበርኸተቶ ጥራይ ዘይኾነ ኣብ መዳይ ንግዲ፡ባህሊን ምዕባለን’ውን ዘለዋ ተሳትፎ ኣፍልጦ ዝወሃበሉ መዓልቲ’ዩ። ብዙሓት ምሁራት፡ልዑል ክእለት ዘለዎምን ምስ ዓለም ርኽብ ዘለዎም መንእሰያት አለውና፡ ግን ኸአ ስራሕ ኮነ ናይ ስራሕ ዕድል የብሎምን። ስለዝኾነ እዚ ብዝሒ ዕቑር ዓቕሚ፡ ጥቕሚን ብድሆን ዝሓዘ’ዩ።”
ኣብ ዝተፈላለዩ ንጥፈታትን መንእሰያት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝተሳተፈ ራይሞን ማርዮ ካብ ከተማ ለንደን ብወገኑ ከምዚ ይብል።
“ ኣብ መንጎ ወነንቲ ትካላት ንግዲን ኣውፈርትን እቲ ምሁር አካልን ክፍተት ኣሎ። ሓደሽቲ ምሩቓት ኣብቲ ናይ ስራሕ ዓለም ዘለዎም ቦታ ንምርኣይ ኣብዘይኸአለሉ ደረጃ ክልቲኦም ወገናት ኣይሓብሩን እዮም።”
ማርዮ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ምፍታሕ ግጭትን ምዝርጋሕ ሰላም ኣብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝብል ዓውዲ ናይ ድሕረ ምረቓ ትምህርቱ ዝኸታተል ኮይኑ ምስቲ ናይ ሎሚ ዓመት “ጽምዶ ብዝሒ ህዝቢ ምስ ወፍሪ ኣብ መንእሰያት” ዝብል ቴማ መዓልቲ ኣፍሪቃን ናይ ሕቡራት ሃገራት ኣጀንዳ 2063ዓ.ምን ይሰማማዕ።


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ መሃዘ/ሰደህኤ
ኤርትራዊ ልኡኽ ተሓላቒ ደሞክራሲ ብ23ን 24ን ጥሪ 2017 ኣብ ጀነቫ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ጉዳይ ሰብኣዊ መሰልን፡ ላዕልዋይ ኮሚሽነር ጉዳይ ስደተኛታትን ተራኺቡ። እቲ ልኡኽ ኣንበሳድር ዓንደብርሃን ወልደጊዮርጊስ ኣባል ቦርድ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተን ኤሪ- መድረኽን ኣቶ ወልደየሱስ ዓማር ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ዝምድናታት ሰደህኤን ዝርከብዎ እዩ።
ኣብዚ ዝተኻየደ ኣገዳሲ ርክብ ዝተላዕሉ ዛዕባታት፡ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያን፡ ኤርትራውያን ሃገሮም ክለቁ ዝድርኹ ዘለዉ ረቛሒታት፡ መንእሰያት ኤርትራ ሃገሮም ራሕሪሖም ናብ ጐረባብቲ ሃገራት ዝውሕዝሉ ዘለዉ ጠንቅታት፡ ኩነታት ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ መደበር ስደተኛታትን ጉዳይ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባትን፡ ግደ እዚ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት ሕቡራት ሃገራትን ዝጽበዮ ግደታን ብመንጽር ዓለም ለኻዊ ሕግታት። ከምኡ እውን ሓላፍነት ናይተን ስደተኛታት ዝዓርፉለን ሃገራትን ከዳልዋሎም ዝግበኣን መዕረፊ፡ ክህባኦም ዝግበአን ውሕስነትን ናይ ምንባርን መነባብረኦም ዝመርሕሉ ኣታዊ ዝረኽብሉ ናይ ስራሕ ዕድላት ዝብሉ እዮም።
እቶም ሓለፍቲ ሕቡራት ሃገራት ብወገኖም ነዚ ኤርትራዊ ልኡኽ ብዛዕባቲ፡ ላዕለዎት ኪሚሽነራት ሰብኣዊ መሰልን ጉዳይ ስደተኛታትን ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዘገብርዎ፡ ንምምሕያሽ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ዝምልከት ርክባት መብርሂ ሂበምዎም። ምስዚ ኣተሓሒዞም እቶም ሓለፍቲ ርኢቶኦም ኣብ እዋናዊ ኣድማሳዊ ገምጋም፡ መንግስቲ ኤርትራ በቲ ዝኣተዎ ቃል ከም ዘይጸነዐን ብሓፈሻ ከኣ ኣብ ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰል እዚ ዝበሃል ኣውንታዊ ውጽኢት ከም ዘየመዝገብ ገሊጸምሉ።
ኣቲ ኤርትራዊ ልኡኽ ተሓላቒ ደሞክራሲ፡ ነቲ መብርሂ ምስ ሰምዐ ኣብ ኤርትራ በቲ ስርዓት ካብ ዝፍጸሙ ዘለዉ በደላት እቶም ቀንዲቀንዲ ኣምዝጊቡ። ካብቶም ዝጠቐስዎም፡ ሜላውን ሰፊሕን ግህሰት ሰብኣዊ መሰል፡ ደረት ዘየብሉን ብዘይክፍሊት ዝካየድን ግዱድ ኣገልግሎት፡ ንሕስያ ዘየብሉ ፖለቲካዊ ጭቆና፡ ምንፋግ ንቡር ስድራቤታዊ መነባብሮን ስሩዕ ትምህርትን ከምኡ እውን ሕሱም ቁጠባዊ ድኽነት።
ኣብዚ ርክብ ሓለፍቲ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰል፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ንምምሕያሽ ኩሉ ዝኽእልዎ ክገብሩ ድልዋት ምዃኖም ቃል ኣትዮም። ኣተሓሒዞም ከኣ ኤርትራውያን ጉዳዮም ኣብ ምዕራይ መሪሕ ግደ ክሕዙ ከም ዝግበኦም ኣዘኻኺሮም። ኤርትራውያን ዕዉት ውጽኢት ከመዝግቡ ዘለዎም ተስፋ ከኣ ገሊጾም። ሓለፍቲ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ጉዳይ ስደተኛታት በገኖም ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ነቲ ኣብ ልዕሊ ወገናቶም ስደተኛታት ዝወርድ ዘሎ ጸገም ኣብ ምፍታሕ ክሳተፉ ዘለዎም ተስፋ ጠቒሶም።
ኣብ መወዳእታ፡ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኤርትራ፡ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ዞባን መላእ ዓለምን፡ ከምኡ እውን ኩነታት ሰብኣዊ መሰልን ጉዳይ ስደተኛታትን ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ብፍላይ ድማ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ንምምሕያሽ ዘኽእሉ ናይ ሓባር ረቛሕታት ንምርካብ፡ ተራኺብካ ዘተን ምልውዋጥ ሓበሬታን ቀጻሊ ክኸውን ተሰማሚዖም።


text:
ኣብ ከተማ ከረን፡ ኣብ ልግሲ ደም ብሓፈሻ ኣብ ወለንታዊ ልግሲ ድማ ብፍላይ ንዘሎ መረዳእታ ንምዕባይ ዝሕግዝ ኣተምህሮ ተዋሂቡ።
ኣቦ-መንበር ማሕበር ወለንታውያን ለገስቲ ደም ጨንፈር ዞባ ዓንሰባ፡ መምህር መብራህቱ ጥዑማይ፡ እቲ ማሕበር ዝያዳ ኣብ ተመሃሮ ኣተኲሩ ክሰርሕ ከምዝጸንሐ፡ ሕጂ ግን ኣብ ኩሉ ቀጸላታት ሕብረተ-ሰብ ከም መደብ ይስራሓሉ ምህላዉ ሓቢሩ።
ዝተለገሰ ደም፡ ኣብ ግዜ ሕርስን ጥንስን ወይ እውን ኣብ ሓደጋታት ዝፈስስ ደም ንምትካእ ከምዝውዕል ዝሓበረ መምህር መብራህቱ፡ ኣብ ንቕሓት ዘተኰረ ንጥፈታት ብሰፊሑ ክስራሓሉ ምዃኑ ኣረዲኡ።
መዲካል ዳይረክተር ሆስፒታል ከረን ዶክተር ያፌት ሃይለሚካኤል፡ ካብ’ቲ ዝልገስ ደም – እቲ 67 ሚእታዊት ኣብ እዋን ጥንስን ሕርስን ንዝርአ መድመይቲ ኣብ ምትካእ ከምዝውዕል ሓቢሩ። ደም ምልጋስ ዝኾነ ጥዕናዊ ሳዕቤን ከምዘይብሉን፡ ከም ባህሊ ክሰርጽ ዘለዎ ሰናይ ተግባር ምዃኑን ድማ ኣገንዚቡ።
ሓላፊት ሃማደኤ ዞባ ዓንሰባ ወይዘሮ ኣምና ሓሰን፡ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ልግሲ ደም ዘለወን ኣፍልጦ ብምዕባይ – ደም ኣብ ምልጋስ ኣበርክቶአን ንከዕዝዛ ብዝተወደበ መልክዕ ክስራሓሉ ምዃኑ ሓቢራ።


text:
ኣካዳሚ ስፓርት ካፍ ተወሳኺ 85 ሚልዮን ቅርሺ ተመዲብሉ
መቐለ መጋቢት 02/2009(ድወት) ን9ተ ዓመታት ዝተጓተተ ኣካዳሚ ካፍ ተወሳኺ 85 ሚልዮን በጀት ተመዲቡሉ፡፡
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሰሚት ኣብ ዝበሃል ከባቢ ኣብ 1997ዓ.ም ክህነፅ ዝጀመረ ኣካዳሚ ካፍ (ኮንፈደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪካ) ብምክንያት ትሑት ክትትል ን9ተ ዓመታት ተጓቲቱ ፀኒሑ’ዩ፡፡
እቲ ስራሕ እንትጅመር ግብፃውያን ተኮናተርቲ ክሰርሕዎ ዝተገብረ እንትኾን ብዝተፈላለየ ምክንያት ነቲ ስራሕ ስለዘጓተትዎን ብዝተደለየ ፅፈት ስራሕ ስለዘይሰርሑን ውዕሎም ክቋረፅ ተጌሩ ቅድሚ 4ተ ዓመታት ድማ ንኢትዮጵያውያን ተኮናተርቲ ተዋሂቡ’ዩ፡፡
እዞም ኢትዮጵያውያን ተኮናተርቲ ስራሕ ዝጀመርዎም ህንፃታት ዝዛዘሙ’ኳ ተኮኑ ሜዳ ኩዕሶ እግሪ ንምህናፅ ግን ፀገም ማይ ኣጋጢሙና ብዝብል ውዕሎም ኣቋሪፆም’ዮም፡፡
ኣብ ዝሓለፏ 12 ዓመታት መደቀሲ ስፓርተኛታት ማእከላት ስልጠና ኣዳራሽ መአከብን ዝተሃነፁ እንትኾኑ ብሰብ ስራሕን ብተፈጥሮኣውን ሳዕሪ ክስራሕ ዝተሓሰቡ 2ተ ሜዳታት ኩዕሶ እግሪ ግን ኣብ ጅማሮ ኣለው፡፡
ምስቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝህነፅ ዘሎ ኣዳካሚ ህንፀቱ ዝጀመረ ኣካዳሚ ካሜሩን ህንፀቱ ተዛዚሙ ናብ ስራሕ ካብ ዝኣቱ 2ተ ዓመታት ኣሕሊፏ’ዩ፡፡
እዚ ሰኣን እኩል ክትትል ዝተፈጠረ ምጉታት ንምፍታሕ ካፍል ልዕሊ 85 ሚልዮን ቅርሺ በጀት መዲቡ’ሎ፡፡
እዚ ካፍ ዘህንፃ ዘሎ ኣካዳሚ ስፓርት ስራሕ እንትጅምር ሃገራት ማእከላይን ምብራቅን ኣፍሪካ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ከካይዳሉ’የን ከምኡ’ውን ስልጠና ምምሕዳር ስፓርት ስፓርተኛታትን ዳያኑን ክወሃበሉ’ዩ ተባሂሉ ትፅቢት ይግበር፡፡


text:
ብዛዕባና
- Details
- Published on 22 February 2014
ንሕና ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራውያን ካብ ዝተፈላለየ ድሕረ-ባይታን ተመክሮታትን ዝመጸእና ንመሰላትና ዝጣበቕን ኣብ ኩሉ መስርሕ ምውሳን ሱታፈናን ግደናን ዘውሕስ ኣድማዒ ማሕበር ናብ ምህናጽ ዘሰጋግረና መርበብ ደቂ-ኣንሰትዮ ኤርትራውያን ንምምስራት ንጽዕር ዘሎና ኢና።
ስለዚ ብመሰረት ስዒቡ ዝግለጽ መትከላት ኩለን ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ነዚ ኣብ ላዕሊ ቀሪቡ ዘሎ ሽቶታት ንምርግጋጽ ክሳተፋን ክተሓባብራን ንጽውዕ።
1. ደቂ-ኣንስትዮ፡ ኣብ’ቲ ዝካየድ ዘሎ መስረሕ ሕብረተ-ሰብኣዊ ለውጢ ዕዙዝ ግደአን ምእንቲ ክጻወታ፡ ብተወሳኺ ድማ ዝተፈላላየ ተመክሮታተንን ፍልጠተንን ንምልውዋጥን ምድላብን መድረኽ ምኽፋት
2. ኣብዚ እዋን’ዚ ህዝብና ዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን ንምርግጋጽ ዘካይዶ ዘሎ ተጋድሎ ኣብ ሂወት ደቂ-ኣንስትዮ ሓቐኛ ትርጉም ክህልዎ ምእንቲ በቲ ሓደ ሽነኽ ከኣ ኣብ መስርሕ ሃገራዊ ናጽነታዊ ሰውራና ደቂ-ኣንስትዮ ዝተጻወተኦ ታሪኻዊ ኣስተዋጽኦን ተመክሮአን ድሕሪ ናጽነት ዘኽብር ዘውሕስ ክኸውን ብዕቱብነት ምስራሕ
3. ዲሞክራስን ፍትሕን ንምርግጋጽ ዝካየድ ቃለስና ንምድንፋዕን ኩሉ’ቲ ንተሳትፎ ደቂ-ኣንስትዮ ዝዕንቕፍ ማሕበራውን ፖለቲካውን ቁጠባውን ባህላውን መሰናኽላት ካብ ስሩ ንምምሓው ኣድላዪ ንቅሓት ምለመላን ምፍጣር
4. ፖለቲካዊ ውድባትን በርገሳዊ ማሕበራት ኤርትራ ንሱታፈ ደቂ-ኣንስትተዮ ንምዕዛዝን ብተወሳኺ ድማ ዲሞክራስን ፍትሕን ንምርግጋጽ ኣብ ዘካይድኦ ኩሉ መዳያዊ ቃልሲ ኣድማዒ ተራ ክህልወን ቀዳምነት ዝህብን ዘውሕስን ብሩህ እስትራተጂ ክትልማ ምትብባዕ
5. ኩሉ ዓቅምና ኣብ መስርሕ ህንጸት ሰላምን ስኒትን ምምሕዳር ጎንጽን ንምውፋርን ምእንቲ ምሉእ ፍጻመ እቲ ኣብ ደቂ-ኣንስትዮ ሰላምን ጸጥታን ዘተኰረ ናይ ሕቡራት መንግስታት ባይቶ ጸጥታ ውሳኔ 1325 ወትሩ ምስራሕ
6. ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ዘሕልፈኦ ዘለዋ ሕሱም ኩነታት ብፍላይ ኣብ መደበራት ስደተኛታት ብግቡእ ንምርዳእን ንምቅላሕን ከምኡ’ውን ኣብ መነባብሮኦም መሰረታዊ ምምሕያሽ ከምጽእ ዝኽእል ረድኤት ንምቅራብ ጥርኑፍ ኣድማዒ ጸዕሪ ምክያድ
7. ሓባራዊ ዓቅምታት ጠርኒፍና ኣብ ራብሓ ንጥፈት መርበብ ደቂ-ኣንስትዮ ከም ዝውዓል ምግባር
በዚ ኣጋጣሚ ንኩሉ’ቲ ንሕና ዘቅረብናዮ መበገሲ ሓሳባት ከህብትምን ከማዕብል ዝኽእል ኣስተዋጽኦ ብሰናይ መንፈስ እናተቐበልና ኣካልን ናይ’ዚ ጀሚርናዮ ዘሎና ተበግሶ ክትኮና ብሃረርታ ንጽበ።


text:
ወርሓዊ ዋጋ ምህርቲ ዕዳጋ ኢትዮጵያ 4 ነጥቢ 4 ቢሊዮን ቅርሺ በፂሑ
መቐለ ጥሪ 03/2010(ድወት) ትካል ምህርቲ ዕዳጋ ኢትዮጵያ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2010 ዓ.ም 4 ነጥቢ4 ቢልዮን ቅርሺ ዋጋ ዘውፅኡ 105ሽሕን 208 ቶን ምህርትታት ከምዘተዓዳደገ ገሊፁ።
እቲ ትካል ንኤፍቢሲ ኣብ ዝለኣኾ መግለፂ ከምዘፍለጦ ካብ ሓፈሻዊ ዕደጋ እዚ ወርሒ: ሰሊጥ 63ሚኢታዊ ብመጠን: 50 ሚኢታዊ ድማ ብዋጋ ዕደጋ መሪሕ ኮይኑ ኣሎ።
ዕደጋ ሰሊጥ ምስቲ ዝሓለፈ ወርሒ እንትነፃፀር ብዋጋ 17 ሚኢታዊ ብመጠን ድማ ብ24 ሚኢታዊ ወሰኽ ኣርእዩ እዩ።
ዋጋ ዕደጋ ምህርቲ ሰሊጥ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ካብ ዝተሸጠሉ ዋጋ ብ6 ሚኢታዊ ዕብየት ከምዘርኣየ እዉን ተገሊፁ።
ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ልዕሊ 29ሽሕ ቶን ቡን ብ2 ነጥቢ 05 ቢልዮን ቅርሺ ዕደጋ ዝተፈፀመ ኮይኑ እዚ ምስ ዝሓለፈ ወርሒ እንትነፃፀር ብ24 ሚኢታዊ ዋጋኡ ድማ ብ29 ሚኢታዊ ወሰኽ ከምዘመዝገበ ትካል ምህርቲ ዕዳጋ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ዋጋ ቡን ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ብ 3 ነጥቢ 7 ሚኢታዊ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ድማ ብ 4 ሚኢታዊ ወሰኽ ኣርእዩ ኣሎ።


text:
ኣብ ኡጋንዳ ሰለስተ ዓውዲ ምህንድስና ዝተመረቑ መንእሰያት ንሞት ኣፍሪቃዊያን ህቻናት ቀንዲ ምኽንያት ንዝኾነ ሕማም ሳንቡእ/ኒሞኒያ/ ብቕልጡፍን ብብቕዓትን ዝምርመር ‘Mama’s Hope’ ኢሎም ዝሰየምዎ ‘Smart Jacket’ ምሂዞም ።
ብመሰረት ትካል ጥዕና ዓለም ሕማም ሳንቡእ/ኒሞኒያ/ ኣብ ኣፍሪቃን ደቡብ ኤስያን ቀንዲ ሞት ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህጻናት እዩ።ኣብ 2015 ዓ.ም ኣብ ዙሪያ ዓለም ኒሞኒያ ንኣስታት ሓደ ሚልዮን ህጻናት ቀቲሉ’ሎ።
ኣብ ካምፓላ ኣብ ዝርከብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ህፃናት (UNICEF)ዝሰርሓ ዶ/ር ፍላቪያ ፓንጋ እቲ ናይ ትንፋስ መለክዒ መሳርሒ ነቲ ሕማም ክስሕቶ ከምዝኽእል ይገልፃ።
ኣብ ኡጋንዳ ሰለስተ ተማሃሮ ዩኒቨርስቲ ምህንድስና ነዚ መልሲ ኣለዎም። ‘ማማ ሆፕስ’ ኢሎም ዝፀውዑዎ ‘ስማርት ጃኬት’ ብምምሃዝ ምስ ቤት ትምህርቲ ህዝባዊ ጥዕና ሙላጎ ብሓባር ክሰርሑ ፀኒሖም ኣለው።
እቶም መሃዝቲ ወዲ 26 ዓመት በፈቃዱ ሽፈራውን ወዲ 25 ዓመት ብሪያን ቱሪያባግየ እዮም።
ቱሪያባግየ ብዛዕባ እቲ ምህዞ ከምዚ ይብል።
“እዚ ጃኬት ምልክታት ኒሞኒያ ይዕቅን።መጠን እስትንፋስ፣ኩነታት ሳንቡእን ሙቐትን ይልክዕ።ሰራሕተኛ ጥዕና ነዞም ምክልታት ስዓል፣ናይ ደረት ቃንዛ፣ፀገም ምትንፋስ ሓዊሱ ማለት የንብቡዎ።ምስዞም ተወሰኽቲ ምልክታት በቲ ጃኬት ዝተዓቀነ ውፅኢት ብቑዕ ውፅኢት ምርመራ ይህብ።”
እቲ መመርመሪ ጃኬት ንግዚኡ ሞዴል ወይ መፈተኒ እንተኾነ እውን ካብቲ ልሙድ ኣገባብ መመርመሪ ብቕልጣፈ ብሰለስተ ዕፅፊ ዝዓዘዘ ምዃኑ እቶም መሃዝቲ ይገልፁ።
ቅድመ ፈተነ ስርሖም ናብ ዝዓበየ ደረጃ ክብ ክብል ንምሕጋዝ ኣብ ኮፐንሃገን ምስ ዝርከብ ቤት ፅሕፈት ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ህጻናይ ኣድሕን ከምዝተራኸቡ ዶ/ር ፓንጋ ይገልፃ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ምእመናን ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ቅድስት ማርያም በይ ኤርያ፣ ልዕሊ 1.4 ሚልዮን ዝዋግኡ ህንጻ ዓዲጎም። እዚ ታሪኻዊ ህንጻ'ዚ ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኦኽላንድ ዝርከብ ኮይኑ ንወለዶታት ሰረት ዘንብር ታሪኻዊ ህንጻ እዩ።
ብብፁእ ኣቡነ መቃርዮስ ዝተመርሑ፡ ካብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ኣመሪካ ተዓዲሞም ዝመጹ ሊቃውንቲ ኣቦታትን ብብዝሒ ምእመናን ብክብ ዝበለ ፍስሓን ሓጎስን ዝተጸንበለ ናይ ኣዴና ቅድስቲ ድንግል ማርያም ኣስተርእዮታ፡ ካብ ዓርቢ ክሳብ ሰንበት (ጥሪ 29 - 31/ 2010 ፤ ጥሪ ፳፩ - ፳፫ 2002 ዓ.ም. ግእዝ) ዝተፈላለየ መንፈሳዊ መደባት ሓቚፉ ኔሩ።
ናብ ምእመናን ሕዝበ ክርስቲያን፡
ብሩኽ በዓል ልደት ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስን ርሑስ ሓድሽ ዓመትን ይግበረልና። ቀጺልና ንጥሪ/January 30-31/ 2010 (ጥሪ ፳፪ - ፳፫ 2002 ዓ.ም. ግእዝ) ናይ ኣዴና ቅድስቲ ድንግል ማርያም ኣስተርእዮታ እነብዕለሉ ዓመታዊ ብዓልና ተኻፈልቲ ናይ ዝተፈላለየ መንፈሳዊ መደባት ክትኮኑ ብኽብሪ ንዕድም።
"ቃል መስቀል ነቶም ዚጠፍኡ ዕሽነት እዩ፡ ንኣና ንንድሕን ግና ሓይሊ ኣምላኽ እዩ” (1 ቆሮ 1.18)።
መምህር ዓንደብርሃን ገ/ማርያም ኣብ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ዘበርከትዎ መንፈሳዊ ኣገልግሎት ብሓቂ መዘና ኣልቦ እዩ:: ናይ እምነት ጅግና መንፈሳዊ ኣቦ ምንባሮም ድማ እቲ ብእምነት ዝተወረቐ ታሪኽ ህይወቶም ይምስክር:: ንዝያዳ ንባብ ኣብዚ ተወከስ
ነፍሰ-ሄር መምህር ዓንደብርሃን ገ/ማርያም ካብቶም "መናፍቕ" ኢኻ ተባሂሎም ካብ ቤተ ክርስትያን ብ"ሰብ ጊዜ" ዝተሰጉ ውሉደ ክህነት ተዋህዶ ሓደ እዮም:: ንሶም ንቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ዝወፈይዎ ኣገልግሎት መዘና ኣልቦ እዩ:: ክቡራት ኣንበብቲ: ንሶም ዝጸሓፍዎ ደብዳቤ ንምንባብ ኣብዚ ተወከሱከሱ
ክቡር መምህር ዓንደብርሃን ገብረማርያም እንኮ ናይ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ናይ ሥነ መለኮት ብፍላይ ከኣ ናይ ብሉይ ኪዳን ምሁር ዝነበሩ ብዝሓደሮም ሕማም ካብዛ ዓላፊት ዓለም ተፈልዮም።


text:
ዘይሓምም ሓመመ፣ ዘይተሓዝ ተሰቕለ፣ ዘይመውት ሞተ።
ፍቕረይ ደሪኽዎ!
ኣየ ፍቕሪ!
መምህር ዓምደብርሃን ሞይቶም ዝብል መርድእ ይስማዕ ኣሎ። ንዓይ ብውልቂ ዝስመዓኒ ሓዘን ወሰን የብሉን። ከመይሲ ብቐረባ ካብ ዝፈልጥዎም ሓደ ስለ ዝኾንኩ እየ። ነታ ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያንና’ውን እዚ ናቶም ሞት ዓቢይ ማህሰይቲ እዩ።
ታሪኽ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ እንተ ኣንበብና ኩሎም ኣቦታትና መንፈሳዊ ሓላፍነት ምእንቲ ከይስከሙ ካብ ሽመትን ሥልጣንን ይሃድሙን ይእሰሩን ከም ዝነበሩ ተጻሒፉ ንረኽቦ። እዚ ካብ ‘’እቲ ካባኻትኩም ጎይታ ክኸውን ዝደሊ ኣገልጋሊኹም ይኹን’’ ዝብል ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተወርሰ መገዲ ትሕትናን ቅድስናን እዩ። ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ግና መገዲ ትሕትና ተሪፉስ ንሓቂ ብሓሶት ንሕጊ ብዓመጽ ንፍቕሪ ብጽልኢ ክትክኡ ዝጓየዩ ብህርፋን ስልጣንን ስስዐ ገንዘብን ዝታለሉ ሰባት ስለ ዝበዝሑ ጥልመትን ዕንወትን ኣብ ኵሉ ይስማዕ ኣሎ። ብድምጺ ንምስማዕ አብዚ ጠውቕ
ናይ ምስጋና ጸሎት:- ንገባሬ ሠናያትን መሓርን ኣምላኽ፥ ኣቡኡ ንጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ። ሰቲሩናን ረዲኡናን፥ ዓቂቡናን ተቐቢሉናን፥ ራኅሪኁልናን ደጊፉናን ክሳዕ እዛ ሰዓት እዚኣውን ኣብጺሑና እዩ እሞ ነመስግኖ ኣሎና። ሕጂውን ንዕኡ በዛ ቕድስቲ ዕለት እዚኣን፥ ብዅሉ ዘመን ሕይወትናን ብፍጹም ሰላም ኪዕቅበና ንዅሉ ዝመልኽ
ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ 22 ገዳማት፡ ልዕሊ 2,200 ኣብያተ ክርስቲያናትን 1.8 ሚልዮን ሰዓብትን ዘለውዋ ብ325 ዓ.ም ብስብከት ኣባ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን (ፍረሚናጦስ) ዝተመስረተት ሃዋርያዊት ቤተ ክርስቲያን እያ። መንፈሳዊ እምነት ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ: ታሪኻውን ባህላውን ውርሻታት ሃገርና ብግቡእ ዓቒባ ንወለዶታት ዘመሓላለፈት ኣደ እያ። መበቆል ግእዛዊ ስነ ጽሑፍን ምንጪ ስነ ፍልጠትን ብምዃን ንወለዶታት እምነትን ፍልጠትን ዘስነቐት እንኮ ወላዲት ኩልና እያ እንተበልና ካብ ሓቂ አይረሓቕናን።


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ንከተማ እየሩሳሌም ከም ዋና ከተማ እስራኤል ኣፍልጦ ምሃቦም ነቲ ኣቐዲሙ ዝተበጽሓ ስጉምቲ ንነባሪ ሰላም ማእከላይ ምብራቕ ዝጸልው ኣይኮነን ክብሉ ተሓጋጋዚ ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዶናልድ ያማማቶ ገሊጾም።
ንሶም ነዚ ዝበሉ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየድዎ ወግዓዊ ምብጻሕ ኮይኑ ኣብቲ ምብጻሕ ሕብረት ኣፍሪቃ ውሳነ ፕረዚደንት ትራምፕ ከምዘተሓሳሰቦ ኣብ ዝገለጸሉ እዋን’ዩ።
ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዶናልድ ያማማቶ “እቲ ውሳነ ቤተ መንግስቲ ዋይት ሃውስ ኣብ እዋን ወፍሪ ምርጫ ብዝተአትወ ቃል መሰረት ዝተተግብረ እዩ። ብርግጽ ንሰርሓሎም ጉዳያት ክህልው እዮም። እዚ ግን ነቲ ንሰላም ማእከላይ ምብራቕ ዘለና ተወፋይነት ዝዕንቅፍ ኮነ ብኣሉታ ዝጸልው ኣይኮነን”ኢሎም።
“ ካብ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋቂ ኮነ ካብ ኣብ መንግስታት ኢትዮጵያን ኬንያን ዘለው መሻርክትናን መሓዙትና ዝተላዕለ ጉዳያት ሰሚዕናዮ ኣለና። ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ልዝብና ቀጻሊ’ዩ እንተኾነ ካብቲ ንሰላም ማእከላይ ምብራቕ ዘለና ተወፋይነት ዝዕንቕፍ ኣይኮነን።”
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ንከተማ እየሩሳሌም ከም ዋና ከተማ እስራኤል ኣፍልጦ ምሃቦም ዝሓለፈ ሰሙን ረቡዕ ብወግዒ ዘፍለጡ ክኾኑ ከለው ኤምባሲ ሃገሮም’ውን ካብ ከተማ ኤልኣቪቭ ናብ እየሩሳሌም ከምዝግዕዝ ገሊጾም እዮም። እዚ ውሳነ ፕረዝደንት ትራምፕ ካብ ብዙሃት ወገናት ነቐፌታን ስግኣትን ምልዓሉ’ውን ይፍለጥ።
እየሩሳሌም ሓንቲ ካብተን ነዊሕ ዕድመ ዘለወን ከተማታት ኮይና ክልቲኦም ወገናት እስራኤላዊያን ፍልስጥጤማዊያንንን ዋና ከተማኦም ምኳና ክገልጹ ምጽንሖም’ውን ይፍለጥ።


text:
መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ ዘይሕጋዊ መሰል ቅዳሕ ንዝወፈሩ ነጋዶ ይኸስስ’ሎ
ኣብ ኢትዮዽያ ገለ ነጋዶ መሰል ቅዳሕ ጥሒሶም ስራሕቲ ኪነት ብኢደ ወነኖም ኣባዚሖም ይሸጡ። ኣብዚ ብዙሓት ከየንቲ ድኻሞም ንበለል ይተርፍ።
እዚ ዋላ እኳ ብተደጋጋሚ ብዙሕ ይዘረበሉ፤መንግስቲ እውን ትሕዝ ስድድ እናበለ ዋላ ስጉምቲ ይውሰድ እዚ እዩ ዝባሃል ለውጢ ኣይተራኣየን።
ኣብቶም ዝሓለፉ ኣዋርሕ ልዕሊ 1500 ከየንቲ ምስ ቀዳማይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ኣብ ዘካየድዎ ዘተ መንግስቲ መሰል ቅዳሕ ከኽብር ተመፃቢዑ ነይሩ። ብመሰረት እዚ ሎሚቕነ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ካልኦት ክልላትን ብኣማኢት ዝቑፀሩ ነጋዶ መንግስቲ ኣሲሩ’ሎ።
ኣባላት ማሕበር ከየንቲ ትግራይ ድማ ንስጉምቲ መንግስቲ ብምድጋፍ ብቐዳም ኣብ ከተማ መቐለ ሰልፊ ኣካይዶም።
ላዕለዋይ መራሒ ማሕበር ከየንቲ ትግራይ ከያኒ ሙሉ ደሞዝ “መንግስቲ ነቲ ወሲዱዎ ዘሎ ስጉምቲ እናነኣድና ቀፃልነት ክህልዎ ንምሕፀን” ኢሉ። እቲ ዝውሰድ ሕጋዊ ስጉምቲ እውን ነቲ ጥፍኣት ዝምጥን ክኸውን እቶም ከየንቲ ኣዘኻኺሮም።
ድምፃዊት ምፅላል ካሕሳይ ብወገና መሰል ቅዳሕ ምኽባር ካብ ባዕልና ካብ ከየንቲ ክጅምር ኣለዎ ብምባል ኣተሓሳሲባ።


text:
1ወዲ ዳዊት ወዲ ኣብርሃም ናይ ዝኾነ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ትውልዲ መጽሓፍ፦ 2ኣብርሃም ንይስሓቅ ወለደ፤ ይስሓቅ ንያዕቆብ ወለደ፤ ያዕቆብ ንይሁዳን ነኅዋቱን ወለደ 3ይሁዳ ኸዓ ካብ ትእማር ንፋሬስን ንዛራን ወለደ ፋሬስ ንኤስሮም ወለደ ኤስሮም ንኣራም ወለደ 4ኣራም ንኣሚናዳብ ወለደ ኣሚናዳብ ንነኣሶን ወለደ ነኣሶን ንሰልሞን ወለደ 5ሰልሞን ካብ ረኣብ ንቦኤዝ ወለደ ቦኤዝ ካብ ሩት ንኢዮቤድ ወለደ ኢዮቤድ ንእሴይ ወለደ 6እሴይ ንንጉሥ ዳዊት ወለደ። ንጉሥ ዳዊት ካብ ሰበይቲ ኦርዮ ንሰሎሞን ወለደ 7ሰሎሞን ንሮብኣም ወለደ ሮብኣም ንኣብያ ወለደ ኣብያ ንኣሳፍ ወለደ 8ኣሳፍ ንኢዮሳፍጥ ወለደ ኢዮሳፍጥ ንኢዮራም ወለደ ኢዮራም ንዖዝያ ወለደ 9ዖዝያ ንኢዮኣታም ወለደ ኢዮኣታም ንኣካዝ ወለደ ኣካዝ ንሕዝቅያስ ወለደ 10ሕዝቅያስ ንምናሴ ወለደ ምናሴ ንኣሞጽ ወለደ ኣሞጽ ንኢዮስያስ ወለደ 11ኢዮስያስ ከዓ ብጊዜ ምርኮ ባቢሎን ንኢኮንያንን ነኅዋቱን ወለደ። 12ድኅሪ ምርኮ ባቢሎን ድማ ኢኮንያን ንሰላትያል ወለደ ሰላትያል ንዘሩባቤል ወለደ 13ዘሩባቤል ንኣብዩድ ወለደ ኣብዩድ ንኤልያቄም ወለደ ኤልያቄም ንኣዛር ወለደ 14ኣዛር ንሳዶቅ ወለደ ሳዶቅ ንኣኪም ወለደ ኣኪም ንኤልዩድ ወለደ 15ኤልዩድ ንኣልኣዛር ወለደ ኣልኣዛር ንማታን ወለደ ማታን ንያዕቆብ ወለደ 16ያዕቆብ ድማ ክርስቶስ ዝተብሃለ ኢየሱስ ንዝወለደት ንሕጹይ ማርያም ንዮሴፍ ወለደ። 17እምበኣር ኲሉ ትውልዲ ካብ ኣብርሃም ክሳዕ ዳዊት ዓሠርተ ኣርባዕተ ትውልዲ ካብ ዳዊት ክሳዕ ምርኮ ባቢሎን ዓሠርተ ኣርባዕተ ትውልዲ ካብ ምርኮ ባቢሎን ክሳዕ ክርስቶስ ድማ ዓሠርተ ኣርባዕተ ትውልዲ እዩ። 18ልደት ኢየሱስ ክርስቶስ ከምዙይ እዩ፦ እኖኡ ማርያም ንዮሴፍ ተሓጽያ እንተላ እንተይቲረቡ ብመንፈስ ቅዱስ ጠኒሳ ተረኽበት። 19ሕጹያ ዮሴፍ ግና ጻድቕ ስለ ዝነበረ ብኅቡእ ክኃድጋ ድኣ ሓሰበ እምበር ክገልጻ ኣይደለየን። 20እዙይ እናሓሰበ እንተሎ እንሆ መልኣኽ እግዚኣብሔር ብሕልሚ ተርአዮ ከምዙይ ድማ በሎ፦ ዮሴፍ ወዲ ዳዊት እቲ ኻብኣ ዝውለድ ብመንፈስ ቅዱስ ስለ ዝኾነ ንሕጽይትኻ ማርያም ምውሳዳ ኣይትፍራኅ። 21ወዲ ኽትወልድ እያ ንሱ ንሕዝቡ ኻብ ኃጢኣቶም ከድኅኖም እዩሞ ስሙ ኢየሱስ ክትብሎ ኢኻ። 22- 23እዝ ዂሉ ዝኾነ ድማ እቲ እግዚኣብሔር ብነቢይ እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወድውን ክትወልድ እያ ስሙ ኸዓ ኣማኑኤል ክብልዎ እዮም ትርጕሙ ድማ እግዚኣብሔር ምሳና› ማለት እዩ ኢሉ ዝተዛረባ ምእንቲ ኽፍጸም እዩ። 24ዮሴፍ ካብ ድቃሱ ተሢኡ ኸምቲ መልኣኽ እግዚኣብሔር ዝኣዘዞ ገበረ፤ ንሕጽይቱ ማርያም ድማ ወሰዳ፤ 25በዂሪ ወዳ ኽሳዕ እትወልድ ኣይፈለጣን፤ ኢየሱስ ኢሉ ድማ ሰመዮ።
Copyrighted Material
Learn More


text:
ሓበረታ ካብ ኣስመራ
ሎሚ ዕለት 31 ጥቅምቲ 2017 ብጉዳይ ማዕተብን ሕጃብን ኣብ ቤት ትምህርቲ ምኽልካሉ ዝተቖጡዑ ተመሃሮ ካብ ኣኽርያ ተበጊሶም።
ኣብ ዓቢ መስጊድ ኣስመራ ድሕሪ ምትእኽኻቦም ብማእከል ከተማ ኣስመራ ማለት ንጎደና ሓርነት ሰንጢቖም ኣብ ፊት ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት ሰልፊ ክገብሩ ድሕሪ ምንቃሎም፣ ሰራዊት ህግደፍ ኣብ ከባቢ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣድብዮም ብምጽናሕ ኣብ ልዕሊቶም ተመሃሮ ቶኽሲ ድሕሪ ምኽፋቶም እቲ ሰልፊ ክብተን እኳ እንተኸኣለ፣ ተመሃሮ ግን ነቲ ቶኽሲ ከም ግብረ መልሲ ብዶናጉላ ከምዝመከትዎ ካብ ኣስመራ ዝተላእከልና ሓበሬታ የረጋግጽ።
ሎሚ ኣማስያኡ ከተማ ኣስመራ ኣብ ትሕቲ ከቢድ ጸጥታዊ ሓለዋ ከም እትርከብን ብፍላይ ከኣ ኣብ ኣኽርያ ሰፊሕ ናይ ምእሳር ዘመተ ይካየድ ከምዘሎ እቲ ምንጭና ወሲኹ ኣረጋጊጹ ኣሎ። እቶም ኣብ ዓቢ መስጊድ ዝተኣኻኸቡ ሰልፈኛታት "ኣሕዋት ክርስትያን ተሓጋገዙና እዚ ናይ ኩላትና ጉዳይ እዩ! " ክብሉ ከምዝተሰምዑ'ውን ሓበሬታ መጺኡና'ሎ። ክቡራት ተኸታተልትና፣
ንዝስዕብ ሓበሬታ ተኸታቲልና ናባኹም ከነብሎ ኢና ንምዕባለታት ምሳና ጽንሑ


text:
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳን ኣመሪካን ዝነብሩ ኤርትራውያን ነቲ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ተቓውሞ ንምድጋፍ ሰላማዊ ሰልፍታት ኣካዪዶም
- Details
- Created: Monday, 06 November 2017 04:56
- Last Updated: Monday, 06 November 2017 04:56
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳን ኣመሪካን ዝነብሩ ኤርትራውያን ነቲ ብተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ድያእ ኣል ኢስላምያ ዝተኻየደ ተቓውሞ ንምድጋፍ ሰላማዊ ሰልፍታት ኣካዪዶም።
ብመሰረት’ቲ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝመጻና ዘሎ ሓበሬታ እቶም ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዱ ኤርትራውያን፣ ነቲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ኣትዩ ዘስዕቦ ዘሎ በደል ንምኹናን፣ በቲ ካልእ ወገን ከኣ እቲ ብተመሃሮ ድያእ ኣልኢስላምያ ዝተኻየደ ተቓውሞ፣ ሕቶ መሰል ምዃኑ ንዓለም ንምፍላጥ ዝዓለመ ምዃኑ ተሳተፍቲ ሰላማዊ ሰልፊ ይገልጹ።


text:
- Details
- Category: ስብከታት
-
ገለ ገለ ቤተእምነት ንመንፈስ ቅዱስ ኣብ ዕዮ ኣምላክኽ ዘሎ ተቀሳቃሲ ሓይሊ ጥራይ እዩ እምበር ኣምላኽ ኣይኮነን ይብላ። ብመሰረት እቲ ኣብ ህይወት ሰብ ዝላዓለ ስልጣን ዘለዎ ቃል እግዚኣብሄር እንተሪኢናዮ ግና ንመንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ እዩ ዝብሎ። ንሓደ ነገር ኣምላኽ እዩ ክንብሎ እንተኮይንና እቲ ንኣምላኽ: ኣምላኽ ዘብሎ መለክዕ ከማልእ ኣለዎ።
እንታይ እዩ ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ ዘብሎ?
- ብሓደ እዋን ኣብ ኩሉ ቦታ ክርከብ ምኽኣሉ
- ኩሉ ክፈልጥ ምኽኣሉ ብዘይ ኣምላኽ ኩሉ ዝፈልጥ የለን
- ኩሉ ዝክእል ምዃኑ፡ ካብ እግዚኣብሄር ወጻኢ ኩሉ ዝክእል ዋላ ሓደ የሎን
- መጀመርታን መወዳእታን ዘይብሉ ዘልኣለማዊ ምዃኑ። ገለ ገለ ፍጥራት ዘልኣለማዉያን እንተኮኑ ግን መጀመረታ ኣሎዎም ኣብነት፡ ከም በዓል ሰብ፡ መልኣኽቲ። እግዚኣብሄር ግና ኣብ መጀመርታ ዘይብሉ መጀመርታ ዝነበረ ዘሎን ዝነብርን ድማ እዩ
- ፈጣሪ ምዃኑ፡ እዚ ማለት ንነገራት ካብ ዘይ ምህላው ናብ ምህላው ከምጽእ ምኽኣሉ።
- Details
- Category: ስብከታት
-
ንጥቀት ዝብል ቃል ካብ ላቲን ዝመጸ ኮይኑ ብላቲን (ራፕቶ) ክበሃል ከሎ ብእንግሊዘኛ ድማ (ራፕቸር) ይበሃል ትርጉሙ ኸኣ ምንጣቕ ምዉሳድ ወይ ኸኣ ዘይሓልፍ ኣካል ለቢስካ ናብ ጎይታ ምኻድ እዩ ።
- ቅድሚ ናብቲ ዝርዝራዊ ሓሳብ ምእታዉና ብዛዕባ ንጥቀት ዝተፈላለየ መርገጺታት ኣብ መንጎ ኣብያተ ክርስትያናት ኣሎ ገለ ካብኡ ክንዝርዝር፦
- ቤ/ክ ቅድሚ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ኣብቲ ፍርቂ 31/2 ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያ ኢያ ኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ድሕሪ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያ ኢያ ኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ቅድሚ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- Details
- Category: ስብከታት
-
ዘልኣለማዊ መደብ ኣምላኽ ንእኡ ክንፈልጥ እዩ። ንኣምላኽ ንፈልጠሉ መንገዲ ድማ ብቓሉ መሰረት እዩ። ኣምላኽ ንመንነቱ ኣብ ቓሉ ገሊጽ ዎኣ ሎ። ካብ ቓሉ ወጻኢ ብዛዕባ መንነቱ ንፈልጠሉ መንገዲ የለን። መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ሆሴእ 6፡3 “ንእግዚኣብሄር ንፈልጦ ክንፈልጦ ድማ ንስዓቦ” ይብል፡ ንኣምላኽ ክንፍለጦ ኣንተኮ ይንና ክንስዕቦ ፍቓደኛታት ክንከዉን ይግበኣና። ክንስዕቦ እንተጀሚርና ድማ ብዛዕባ ኣምላኽ ሓቀኛ ፍልጠት ንረክብ። ንኣብነት ንሓደ ሰብ ክንፈልጦ እንተ ኾይን ናቅርብ ኢልና ባህርያት ናይቲ ሰብ ከነጽንዕ የድልየና ብድሕሪኡ ነቲ ሰብ ክንፈልጦ ንኽእል። ንኣምላኽ ድማ ኣጸቢቕና ምእንቲክ ንፈልጦ ባህርያቱ ከነጽንዕ የድልየና።
Page 2 of 2


text:
መልሲ ንሕቶታትኹም
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
መልሲ ንሕቶታትኹም
ሕቶ፥ ብዙሕ እዋን ብሊቃውንቲ ኣቦታት መማህራን “ቅድስት ድንግል ማርያም ንእግዚኣብሔር እንረኽበላ ድንኳን እያ” ክብሉ ይሰምዕ እየ እሞ እዚ ከመይ ማለት እዩ፧ ከም ፍቃድ ኣምላኽ ኣስፍሕ ኣቢልኩም እንተትገልጹለይ፧
መልሲ፥ እግዚኣብሔር ብባህሪኡ ምሉእ ካብ ምዃኑ ዝተላዕለ ኣብ ሰማይ፡ ኣብ ምድሪ፡ ኣብ ታሕቲ ኣብ ላዕሊ ኣብ ዝርአን ዘይርአን ኣብ ኩሉ ይርከብ። እዚ ህልውንኡ እዚ ግን ብባህሪ ሙሉእ፡ ሰፊሕ፡ ረቂቕ ካብ ምኳኑ ዝተላዕለ እዩ። ይኹን እምበር ንፍጡራቱ ንሰባት ኣብ ዝተፈላለየ ኩነታት ዝግለጸሉ ናይ እግዚኣብሔር መርከቢ (መግለጺ) ይበሃል። “ንእግዚኣብሔር ዝደሊ ዘበለ ከኣ፡ ካብቲ ሰፈር ወጺኡ ናብቲ እግዚኣብሔር ዝርከበሉ ድንኳን ይኸይድ ነበረ” (ዘጸ 33፡8) ዝብል ቃል፡ እግዚኣብሔር ዝግለጸሉ ፍሉይ ስፍራ ከምዘለዎ ዘመልክት እዩ።
እዚ ቦታ እዚ ብሙሴ ናይ መራኸቢ ድንኳን ይበሃል ነበረ፡ ሰብን እግዚኣብሔርን ዝራኸቡሉ ቦታ ድማ ነበረ (ዘጸ 33፡7)። ደሓር ከኣ ቤት መቕደስ ተባሂሉ ተጸውዐ። ይኹን እምበር እግዚኣብሔር ንሰብ ኣብዚ ቦታ እዚ ዝግለጸሉ ብረድኤት፡ ብጸጋ፡ ብምሳሌ’ዩ። ቅድስቲ ድንግል ማርያም ግን ብባህሪ ዘይርአ እግዚኣብሔር ዝተራእየላን፡ ብኩነተ ስጋ ዝተገለጸላን፡ ባዕሉ ንኣገልግሎት ክመጽእ ከሎ ዝኣተወላን፡ ሓቀኛ ናይ እግዚኣብሔር ድንኳን እያ።
ቅድስት ድንግል ማርያም ከም ናይ ሙሴ ድንኳን፡ ናይ እግዚኣብሔር ድምጺ ዝተሰምዓላ ዘይኮነት፡ ኣምላኽ ሰብ ዝኾነላ፡ ሰብ ከኣ ኣምላኽ ዝኾነላ ፍልይቲ ድንኳን እያ። “ንእግዚኣብሔር ክርእዮ ዝኽእል ፍጡር የለን” (ዮሓ 1፡18, 1ዮሓ 4፡12)። እንተኾነ ግን ንእግዚኣብሔር ብቅድስት ድንግል ማርያም ኣቢልና ክንርእዮ ከኣልና። “ወያስተርኢ ኣምላከ ኣማልክት በጽዮን/ ናይ ኣማልኽቲ(ናይ ቅዱሳን) ኣምላኽ እግዚኣብሔር (ኣብ ኣማናዊት ጽዮን ቅድስት ድንግል ማርያም) ክርአ እዩ (ክግለጽ) እዩ (መዝ 84፡7) ተባሂሉ ከም ዝተነግረ፡ ዝረኣዮ የለን ኢሉ ዝተዛረበ፡ ቅዱስ ዮሓንስ’ውን ርኢናዮ ሰሚዕናዮ ክብል መሃረ (1ዮሓ 1፡1)። ስለዚ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ከም ናይ ሙሴ ድንኳን ብረድኤት፡ ከም ቤተ ክርስቲያን ብጸጋ ዘይኮነት፡ ብስጋዊ ኣካሉ ዝተገልጸላ፡ ንኽግልገል ዘይኮነ ኣገልግሎት ንኽህብ ዝተገልጸላ ኣማናዊት ቤት መቕደስ እያ። ኣብ ላዕሊ ከም ዝረኣናዮ ሰብ ንእግዚኣብሔር ንምድላይ ናብ መራኸቢ ድንኳን ይወጽእ ነበረ። ብቅድስት ድንግል ማርያም ግን እግዚኣብሔር ንሰብ ንምድላይ፡ ናብ ናይ ቅድም ክብሩ ንምምላስ ዝኣተወላ ዘይትፈርስ መቕደስ እያ። ካልኦት ኩሎም እምኒ ኣብ ልዕሊ እምኒ ዘሎ ኩሉ ከቶ ዘይፈርስ የለን (ከይፈረሰ ኣይተርፍን እዩ)ማቴ 24፡1-3 ከም ዝተባህለ ብዕለተ ምጽኣት ኩሉ ዝሓልፍ እዩ። ንሳ ግን ከምዚ ሕልፈት ስለ ዘይብላ ቅዱስ ኤፍሬም “ዘይትፈርስ መቕደስ” ክብል ኣብ ውዳሴ ማርያም ዘቀዳሚት ገሊጽዋ ኣሎ።
ቅድስት ድንግል ማርያም መላእኽትን ሰባትን ንፈጣሪኦም ከም ዝርእዩ ዝገበረት ፍልይቲ ናይ እግዚኣብሔር መቕደስ እያ።
ብሓፈሻ ብተዋህዶተ ስጋ ዝተገልጸ ኣካላዊ ቃል፡ ኣርባዕተ ባህርያተ ስጋን ሓሙሻይ ባህርየ ነፍስን ገንዘቡ ብምግባር፡ ፍጹም መስዋእቲ ኮይኑ ዝተገልጸላ፡ ሰብን እግዚኣብሔርን ብተዋህዶ ዝተራኸቡላ ኣማናዊት መቕደስ፡ ቅድስተ ቅዱሳን ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እያ። ስለዚ እዮም ድማ ሊቃውንቲ ኣቦታት “ቅድስት ድንግል ማርያም ንእግዚኣብሔር እንረኽበላ ድንኳን እያ” ክብሉ ዝገልጽዋ።
ዝጎደለ ዝነጠበ እዚኣብሔር ብኣፈ ትጉሃን መላእኽቱ ገይሩ ይኣርመልና ኣሜን!!!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!


text:
ሓደ ንኡስ ኮሚቴ ቤት ምኽሪ ኣሜሪካ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ጥምየት አስጊኡ ኣብ ዘሎ ኣብዚ ሕጂ እዋን ቤተ መንግስቲ ኣሜሪካ (ዋይት ሃውስ) ዘቕረቦ ውጥን ምንካይ ባጀት ንፕሮግራማት ረድኤት ውጽኢቱ ጥፍአት’ዩ ክብል ዝቕረቦ ጥርዓን ቃለ ምስክርነትን ትማሊ ሰሚዑ።
ኣብ ቤት ምኽሪ ኣሜሪካ ንኡስ ኮሚቴ ጉዳያት ወጻኢ ጉዳያት ንአፍሪቃ ብዝምልከት አብ ዘካየዶ ከይዲ ምስማዕ ቃለ ምስክርነት፡ ነቲ ከይዲ ዝኸፈቱ ካብ ኒውጀርሲ ኮንግረስማን ክሪስ ስሚዝ እዮም። ንሶም ኣብ ዘስምዕዎ ቃል ብመሰረት ግምት ሕቡራት ሃገራ ልዕሊ 28 ሚልዮን ሰባት አብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ህጹጽ ረድኤት መግቢ የድልዮም ኣሎ ኢሎም።
ኣብዚ ሓሙሽተ አካላት ቃለ ምስክርነት ዝሃብሉ መጋባእያ ካብ ኢንስትዩት መግቢ ዓለም ላዕለዋይቲ አማኻሪት ፖሊሲ ሓገዝ ወጻኢ ፋስቲን ዋብዋይር ምንካይ ባጀት ረድኤት ዘለዎ ጉድአት ዝበልኦ ገሊጸን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Ghedli Ertraካብ ዛንታታት ተመኩሮ ገድሊ
ነጥበ መቐይሮ ዶክተር ተኸስተ ፍቓዱ
ከባቢ ሰዓት ሓሙሽተ ድሕሪ ቐትሪ እዩ። ልክዕ ኣብ’ታ ህሞት እቲኣ፡ ሰለስተ ናይ ጽዕነት መካይን፡ ውጉኣት ጽዒነን ናብ ማእከላይ ሆስፒታል ኦሮታ ይኣትዋ ነበራ። ካብ ቅድሚኡ መዓልቲ ጀሚረን ሓያሎ ውጉኣት ዝጸዓና መካይን ናብ’ቲ ሆስፒታል ኣትየን እየን። ገለ ካብ’ቶም ውጉኣት ብቐጥታ ካብ ዓውደ-ውግእ (ሕክምና ቦጦሎኒታት) ዝመጽኡን ህጹጽ መጥባሕቲ ዘድልዮምን ነበሩ። መጥባሕቲ እናገበርኩሎም ኣብ መንጎ፡ ግርማ ኣስመሮም፡ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ኣባል ክፍሊ ዝምድናታት ወጻኢ፡ ሓደ ጋሻ ሒዙ መጺኡ። ምስ’ቲ ጋሻ ድሕሪ ምልላይ፡ “ዶክተር ተኸስተ ፍቓዱ፡ ሓላፊ ኣገልግሎት ጥዕና ሰራዊት እዩ። ብዛዕባ ኩነታትን ኣተኣላልያን ውጉኣት መብርሂ ክህበካ ይኽእል’ዩ” በሎ። እቲ ግዜ፡ ህዝባዊ ግንባር ናደው እዝ ንምድምሳስ መጠነ-ሰፊሕ መጥቃዕቲ የካይደሉ ኣብ ዝነበረ ዕለታት እዩ። ስም እቲ ጋሻ ምስ ሰማዕኩ፡ ነቲ ብድሕሪኡ ዝህቦ ዝነበረ ሓበሬታ ብምሉኡ ክሕዞ ኣይከኣልኩን። ብመጽሓፍቱን ንጥፈታቱን ጥራይ ዝፈልጦ ዝነበርኩ ብኣካልን ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ኩነትን ስለ ዝረኸብኩዎ ኣዝየ ተገሪመ። እቲ ጋሻ፡ ህቡብ ደራሲ በሲል ደቪድሰን፡ እዩ። ካብ 1960ታት ክሳብ 1980ታት ቃልስታት ኣብ ዘካይዳ ዝነበራ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝበጽሐን ብዛዕባ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝብታት ኣፍሪቃ ሓያሎ መጻሕፍቲ ዝጸሓፈን ደራሲ እዩ። መብርሂ ክህቦ ክጅምር ክብል ከለኹ፡ ሓደ ካብ ኣባላትና መልእኽቲ ከም ዘለዎ ንግርማ ስለ ዝሓበሮ፡ መልእኽቱ ክቕበል ከደ። ምስ በሲል ዘረባ ቀጸልና። ብዛዕባ ውጉኣት ወዲእና ናብ ካልእ ዕላል ሰጊርና – ታሪኽ ቃልሲ ህዝብታት ኣፍሪቃ ንናጽነት። ቅድሚ ሓያሎ ዓመታት ገለ ካብ መጻሕፍቱ ኣንቢበ ስለ ዝነበርኩ ንኣበርክቶኡ ድሕሪ ምምጓስ፡ “ሓርነታዊ ቃልሲ ብዛዕባ ዘካይዳ ዝነበራ ሃገራት ኣፍሪቃ ብዙሕ ጽሒፍካ፡ ኣብ ገለ በጺሕካ፡ ኣብ ገለ’ውን ኣብ ግንባራት ምስ መራሕቲ ተጓዒዝካ፣ ንኣብነት ምስ ኣሚርካል ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ጊኒ ቢሳው፡” ድሕሪ ምባል፡ “ስለምንታይ ግን ብዛዕባ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘይጸሓፍካ?” ዝብል ሕቶ ኣቕረብኩሉ። “ስለ ዝኣረግኩ።” ብቐጥታ ክምልሰለይ ከም ዘይደለየ ተረዳእኩ። “ሕጂ ዓቕሊ እንተ ዝህልወኒ ምጸሓፍኩ። ስለ ዝኣረግኩ ግን ክጽሕፍ ኣይክእልን እየ። ኣብ’ቲ ዝጽሕፈሉ ዝነበርኩ እዋን ግን ንቓልስኹም ኣይኣመንኩሉን ነይረ” ከም ዝብል ዘሎ ገይረ ተረዳእኩዎ። ኣብ መንጎ ዕላልና፡ ሃንደበት መሬት ዝንቕንቕ ብርቱዕ ተኹሲ ፈኮስቲ ብረታት ጀመረ። ጸኒሑ እውን ነቶም ፈኮስቲ ብረታት ከበድቲ ማሺንጋናትን ጸረ-ነፈርቲን ተጸንበሩዎም። ብምሉኡ እቲ ከባቢና ድማ ብድምጺ ተዂሲ ተናወጸ። “እንታይ ተረኽበ?” በሲል ብምግራም
ሓተተ። “እዚ ናደው ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሰራዊት ኢትዮጵያ ተደምሲሱ፡ከተማ ኣፍዓበት ድማ ሓራ ወጺኣ!” መለስኩሉ። ነቲ ውግእ ብቐረባ ክከታተሎ እየ ውዒለ። ግርማ፡ ኣብ መንጎ ምግራሙ ተመልሰ። ናደው ምድምሳሱን ከተማ ኣፍዓበት ሓራ ምውጻኣን ደጊሙ ኣበሰሮ። ሽዑ-ሽዑ ተፋንዮሙኒ ከኣ ተበገሱ። ኣነ ድማ ምእላይ ውጉኣት ቀጸልኩ። ድሕሪ 24 ሰዓት ኣቢሉ ይኸውን በሲል ደቪድሰን፡ ካብ’ቲ ግንባር ንውግእ ኣፍዓበት ኣመልኪቱ ንቢቢሲ ከም’ዚ ኢሉ ጸብጻብ ከመሓላልፍ ተሰምዐ። “እቲ ዝዓበየ ዓወት ድሕሪ ውግእ ዴን ብየን ፉ (1954)” “ውግእ ኣፍዓበት ምስ ዴን ብየን ፉ ብሓቂ ዝዳረግ ድዩ?” ንነብሰይ ሓተትኩ። በሲል ሓደ ካብ መኮንናት ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ምንባሩን ናይ ታሪኽ ተመራማሪ ብምዃኑን፡ ብዛዕባ ቃልሲ ህዝብታት ዓለምን ቃልሲ ህዝብታት ኣፍሪቃን ድማ ብዙሕ ዝጸሓፈ ብምንባሩ ነቲ ዝበሎ ልዑል ሚዛን ሃብኩዎ። “በሲል፡ ቀደም ብዛዕባ ሰውራ ኤርትራ ኣይጸሓፍካን። ‘ስለ ዝኣረግኩ ክጽሕፍ ኣይከኣልኩን፡’ ኢልካ። ኣብ’ዚ ህሞት’ዚ ግን ሓደ ዓቢ ቅጺ (Huge Volume) መጽሓፍ ጽሒፍካ” በልኩዎ፣ ንምድምሳስ እዚ ናደው ምስ’ቶም ናይ ዘመናት ዓበይቲን ወሰንቲን ዓወታት ውግኣት ዓለምና ብምስርዑ – ምስ ዴን ቤን ፉን ካልኦትን። ቅድመኡ ኣብ ዝነበረ ክልተ ዓመትን መንፈቕን፡ ድሕሪ ውግእ ባረንቱን ድሕሪኡ ዝሰዓበ ሻሙናይ ወራርን (ወፍሪ ባሕሪ ነጋሽ 1985)፡ ርዝን ዝበለ ወተሃደራዊ ግጥም ኣይነበረን። ድሕሪ’ዚ ኩሉ እዩ ኣብ ቀዳማይ ሰሙን ናይ መጋቢት 1988 ህጹጽ መምርሒ ዝተዋህበኒ – ምድላዋት ንመጠነ-ሰፊሕ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ። ክልተ ኣሃዱታት መጥባሕቲ ናብ’ቲ ግንባር ከበግስ ተወሳኺ መምርሒ ተዋህበኒ። ኣብ’ቲ ግንባር ድሮ ሓሙሽተ ኣሃዱታት መጥባሕቲ ተሰሊፈን ነይረን። እንደገና ኣብ 14 መጋቢት ብህጹጽ ሓንቲ ካልእ ኣሃዱ መጥባሕቲ ከበግስ መመርሒ ተዋህበኒ። ነተን ቀዳሞት ክልተ ከበግስ ከለኹ ብዙሕ ላዕሊን ታሕቲን ነይሩ። ሓንቲ ካልእ ኣሃዱ መጥባሕቲ ምስ ተባህለ ግን ወጥሪ ኰይኑ። ካብ’ተን ዝነበራ ጋንታታት ጸንቂቕና ስለ ዘበገስና ካብ ማእከላይ ሆስፒታልናይ ህዝባዊ ሕክምና ሓንቲ ኣሃዱ ከነበግስ መደብና። ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ፡ እታ ጋንታ ፖለቲካዊ ትምህርቲ ኣቋሪጻ፡ ኣብ ምድላው ኣተወት። ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ምድላዋታ ወዲኣ። ዶክተር ወረደ መስፍንን ሓድሽ ሃይለን ሒዞማ ተበጊሶም። ናቕፋ ኣትያ ንኣዛዚ ግንባር ክትረክብ ሓቢርና ኣፋኒናያ። ብመሰረቱ ግን መደባ ምስ ክፍለ-ሰራዊት 85 ክኸውን እዩ ተሓቢሩ። እዛ ኣሃዱ ብሃታትሃታ ትብገስ ብምንባራ፡ ስነ-ኣእምሮኣዊን ንዋታዊን ምቅርራብ ስለ
ዘይገበረት ብዙሕ ኣሰከፈትኒ። ካብ ኩነታት ኣበጋግሳኣ ዝነቐለ ቀጻሊ ስኽፍታ ነይሩኒ። ነተን ኣሃዱታት ንምድልዳል ተደረብቲ መጥባሕቲ ዘካይዱ ሓካይም ከበግስ ግድን ነይሩ። ኣብ ሓደ ግንባር ክንድ’ዚ ዝዀና ኣሃዱታት መጥባሕቲ ምድላው፡ ቅድሚ’ዚ እዋን’ዚ ተራእዩ ስለ ዘይፈልጥ ድማግር በለኒ። ነተን ክልተ ኣሃዱታት መጥባሕቲን፡ ተደረብቲ መጥባሕቲ ዘካይዱ ሓካይምን ኣብ ዘበግሰሉ ዝነበርኩ እዋን ከም ወትሩ ወተሃደራዊ ኩነታት ክብገስ ከሎ ዝስመዓኒ – ስኽፍታን ሓጎስን ተፈራሪቑኒ። ኣሰላልፋ ሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ካብ ኣሰላልፋ ኣሃዱታት መጥቃዕቲን ብቐረባ ምስ ኣዘዝቲ ምርኻብን ኣጸቢቕ ተረዲአዮ ነይረ። ነብሲወከፍ ክፍለ-ሰራዊት ዝሓዘቶ ቦታን ኣዛዚኣን እፈልጥ ነይረ። መበገሲ ሓጎሰይ ርዱእ ነይሩ። እንተ እቲ ስኽፍታ ግን ካብ’ቲ ሓይሊ ጸላኢ ኣብ’ቲ ግንባር ዝነበረኒ ገምጋም እዩ ተበጊሱ – ብዝሒ ሰራዊትን ኣጽዋርን ዘይተኣደነ ኰይኑ ስለ ዝተራእየኒ። ብገምጋመይ ድማ፡ ዳርጋ ፍርቂ ሓይሊ ጸላኢ፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ካብ ዝነበረ ይኸውን ዝብል እምነት ስለ ዝነበረኒ እዩ። ብተወሳኺ እቲ ኣተሓሕዛ መከላኸሊ መስመር ጸላኢ ድልዱል ምንባሩ ገምጋም ነይሩኒ። ካብ’ዚ ዝተበገሰ ድማ በየናይ ተኣትዩ በየናይ’ኰን ይድምደም ይኸውን ዝብል ሕቶ የልዕል ነይሩ። ዝተኣማመነሉ ግን ነይሩ። እቲ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝወጠኖ መጥቃዕቲ ፈሺሉ ኣይፈልጥን ነይሩ። ምልስ ኢለ ነቶም ኩሎም ወጢኑ ዘተግበሮም ሕልፍ-ሕልፍ በልኩዎም – ብዘይካ ናይ ዓዲቐይሕን ናይ ግንባር ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል ቀዳማይ ገጽን ፍሽለት ኣጋጢሙዎከም ዘይፈልጥ ኣረጋገጽኩ። እዚኣተን’ውን ነናተን ምኽንያት ነይሩወን። እታ ናይ ዓዲቐይሕ (ግንቦት 1978) ብምኽንያት ባህሪ ዝፈጠሮ ጸገም (ሓያል ጸፍዒ ዝተሓወሶ ብርቱዕ ዝናብ)፡ ነቲ ጽቡቕ ዝግስግስ ዝነበረ መጥቃዕቲ ስለ ዝዓንቀጾ፡ እቲ ናይ ግንባር ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል ቀዳማይ ገጽ (ለካቲት 1984) ድማ እቲ ብየማይ ክንፊ ከጥቅዕ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣሃዱ ኣብ ዝተወሰነሉ ግዜ ክበጽሕ ብዘይምኽኣሉ እዩ ነይሩ። ስለ’ዚ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ መስዋእቲን መውጋእቲን ከይበዝሕ ደኣ ሰጋእኩ’ምበር ብዓወት ክዛዘም ምዃኑስ ኣይተጠራጠርኩን። እንተ ዀነ ብድሕሪኡ ከም’ቲ ድሕሪ ሓርነት ባረንቱ ዝተኸስተ ኩነታት (ቀጻሊ መጥቃዕትታትን ጸረ-መጥቃዕትታትን፡ ከምኡ’ውን ወፍሪ ባሕሪ ነጋሽ) ከይቅልቀል ተሰከፍኩ። ወተሃደራዊ ኩነታት ተጀሚሩ። ጽቡቕ ገስጊሱ። ውጉኣት ናብ ዳሕረዎት ሆስፒታላት (ኣብ ደጀን ዝነበሩ) ክውሕዙ ጀመሩ። ሓያሎ ካብ’ቶም ውጉኣት ኣብ ሕክምና ቦጦሎኒታት፡ ኣሃዱታት መጥባሕቲን ሆስፒታል ክፍለ- ሰራዊትን ከይተኣልዩ ብቐጥታ ናብ ዳሕረዎት ሆስፒታላት ክውሕዙ ተራእዮም። ከምኡ’ውን ካብ ኣሃዱታት መጥባሕቲ ብህጹጽ ይመሓላለፉ ነይሮም። ካብ’ዚ ዝተበገሰ ድማ መጠን ሃልክታትን መስዋእቲን ክውስኹ ተራእዮም። እዚ ክኸውን ዘይነበሮ እዩ። ስለምንታይ እዚ ፍሉይ ተርእዮ ኣብ ምድምሳስ እዚ ናደው ተቐልቂሉ” ብንጹር ተረዲእካ ስጉምቲ ክውሰድ ግድን ነይሩ። ስለምታይ ግን ኣብ’ዚ ውግእ’ዚ ካብ ዓውደ-ውግእ ናብ ዳሕረዎት ተቐበልቲ ሕክምናታት ቅልጡፍ ምትሕልላፍ ተኸሲቱ? ካብ’ዚ ዘካየድናዮ ዳህሳስ፡ ሕክምና
ቦጦሎኒታትን ኣሃዱታት መጥባሕቲን ኣዝዩ ቅልጡፍምልውዋጥ ቦታታት ይገብራ ብምንባረን እዩ። ውጉኣት ናብ ቦታ ሕክምና ቦጦሎኒታትን ኣሃዱታትን መጥባሕቲ ይለኣኹ፡ ቦታታት ለዊጠን ይጸንሓ። ውጉኣት ካልእ ኣማራጺታት ስለ ዘይነበሮም ድማ ብቐጥታ ናብ ዳሕረዎት ሆስፒታላት ክመሓላለፉ ይግደዱ ነይሮም። እዚ ክዀነሉ ዝኸኣለ ከኣ እተን ድሕሪ ዓውደ-ውግእ ዝነበራ ተቐበልቲ ኣሃዱታት ሕክምና ቀልጢፈን ቦታታት ክልውጣ፡ መምርሒ ብኣዘዝቲ ሰራዊት ይወሃበን ስለ ዝነበረ ምስ’ቲ ቅልጡፍ ምልውዋጥ ወተሃደራዊ ኩነታት ከኣ ክወሃሃድ ስለ ዝነበሮ እዩ። ፍሉይ ተርእዮ ውግእ ኣፍዓበት ድማ ኰነ። ብተወሳኺ፡ ነፈርቲ ኲናት ተደጋገፍቲ ኣሃዱታት ኣለዋኦ ኢለን ዝጠርጠራኦ ሰናጭሮ ይድብድባ ብምንባረን ኣሃዱታት መጥባሕቲ ቀልጢፈን ቦታ ክልውጣ ይግደዳ ነይረን። ህዝባዊ ግንባር ኣብ ዝወጠኖ መጥቃዕቲታት፡ ብዘይካ ኣብ ምድምሳስ እዚ ናደው ፡ ከም’ዚ ኩነት ተኸሲቱ ዳርጋ ኣይፈልጥን ነይሩ። ጸላኢ ኣብ ዝወጠኖ እንተዀነ’ውን ሳሕቲ እዩ ነይሩ። ንኣብነት ኣብ ምዝላቕ፡ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕል ክንዓርድ ዝጀመርናሉ ሳልሳይ ወራር (ጥሪ 1979) ካብ ግንባራት ናብ ማእከላይ ሆስፒታል ሰርቀጠ (ሰበርቐጠ ብኣጸዋውዓ ተጋደልቲ)፡ ኣብ ሻምናይ ወራር (ወፍሪ ባሕሪ ነጋሽ) ቀዳማይ ገጽ (ጥቅምቲ 1985) ካብ ግንባራት ናብ ሆስፒታል ሽዕብ (ዓንበርበብ) ነይሩ። ኣብ’ዚ ኣቶም’ውን እቶም ምኽንያታት ተመሳስልቲ ነይሮም። ጸላኢ ተሃንዲዱ ይንቀሳቐሳን ይገላበጥን ስለዝነበረ ብማዕረኡ ድማ ሓይልታት ህዝባዊ ግንባር ይንቀሳቐሳን ይገላበጣን፡ ምስአን’ውን እተን ሕክምና ቦጦሎኒታት ኣሃዱታት መጥባሕተን ይንቀሳቐሳ ስለዝነበራ እዩ። ንጠንቂ ቀጥታዊ ምትሕላፍ ውጉኣት ዝዀኑ ተወሰኽቲ ጭብጥታት ንምርካብን ነቶም ዝተኸሰቱ ጸገማት ንምእላዮምን ብህጹጽ ናብ ኣፍዓበት ምብጋስ ግድን ነይሩ። ምስ ሃይለ ምሕጹን ኢና ነይርና። ሕዳይ ሓሊፍና ናብ ዓሽሩም እናቐረብና ምስ ከድና ዝተበታተነ ንብረት ጸላኢን
ሬሳታትን እናወሰኹ ከይዶም። ካብ ክሳድ ዓሽሩም ዝወረደ ሩባ ምስ ሓዝና ድማ ኣብ የማነ -ጸጋም’ቲ ጽርግያ ናይ ጽዕነት መካይን፡ ወተሃደራዊ መካይን ፡ድሩዓት መካይን፡ ታንክታት፡ሬሳታት ክንርእይ ጀመርና። ሓንቲ ካብተን ወተሃደራዊ መካይን ብሓዊ ዝሓረሩ ሬሳታት ነይሮማ። ሩባ ወዲእና ዓቐበት ሕዝ ምስ ኣበልና ገና ምቅጻል ዘይወድኣ መካይን ንርኢ ነበርና። ኣባላት መጓዓዝያን ህንጻን ምዃኖም ዝተሓበረና ይቃጸላ ንዝነበራ የጥፍኡ፡ ጽርግያ ዓጽዮም ንዝነበሩ ይጸርጉን የርሕቑን፡ ክእርነብ ዝግብኦ ንብረት ከኣ ይእክቡ ነይሮም። ቀስ እናበልና ዓቐበት ክንወጽእ ከለና እኹል መረዳእታ ፍጻመ ዓሽሩም ሒዝና’ኳ እንተ ነበርና፡ ቅድሚ ክሳድ ዓሽሩም ምብጻሕና ዘዕግብ መረዳእታ ንምርካብ፡ ካብ መኪና ወሪድና። ብሓደ ኣቐዲሙ ዝረኣዮ ተወሳኺ መግለጺ ተዋህበ። በቲ ፍጻመ እናተገረምና ድማ ጒዕዞና ቀጸልና። ኣፍዓበት ኣቲና ሓደርና። ብዛዕባ’ተን ኣሃዱታት መጥባሕቲ ውሱን ሓበሬታ ረኺብና። እቲ ኩነታት ይቕጽልን እተን ኣሃዱታት መጥባሕቲ ድማ ኣብ ቀጻሊ ምንቅስቓስ ስለዝነበራን ብቐጥታ ክንረኽበንን ጸገማተን ክንፈልጥን ዕድል ኣይረኸብናን። መብዛሕትአን ኣብ ግንባር ሮራ መንሳዕን ግንባር መስሓሊትን እየን ነይረን። እታ ኣብ መወዳእታ ብሃታሃታ ዝተበገሰት ኣሃዱ መጥባሕቲ’ውን ኣብ ግዝግዛ ምንባራ ኣረጋገጸኩ ።ኣቐድም ኣቢለ’ውን ካብ’ቲ ዘቕረበቶ ጸብጻብ ብደብዳብ ነፈርቲ ኲናት ኣብ ልዕሊ ንብረታን ኣባላታን ጉድኣት ወሪዱዋ ምንባሩ ፈሊጠ ነይረ። ናብ ዓረርብ ተመሊስና ህጹጽ ስጒምቲ ወሰድና። ክልተ ሆስፒታላት ኣብ ናቕፋን ዛራን ኣቘምና። እተን ናይ ክፍለስራዊት ሆስፒታላት ድማ ኣብ ኣገደስቲ ቦታታት ኰይነን ግቡእ ተራአን ክጻወታ መምርሒ ተዋህበን። ድሕሪ’ዚ፡ ኣተኣላልያ ውጉኣት ጸፊፉ። እንደገና ግን ምድህሳሱ ኣገዳስነት ነይሩዎ።
ይቕጽል ምንጪ – ዝኽርታት ሓመድ ድበ ናደው
ነጥበ መቐይሮ by ዶክተር ተኸስተ ፍቓዱ
Ghedli Ertraካብ ዛንታታት ተመኩሮ ገድሊ


text:
እቶም መላእ ሕይወቶም ንድኻታን ብምልካዊ ወተሃደራዊ ስርዓት ንዝሳቐዩን ዝሳደዱን ንዝነበሩ ዜጋታት ጠበቓን ድምጽን ብምዃን ወንጌላዊ ኣገልግሎቶም፥ “እዞም ሕዝቢ እዚኣቶም ምሳይ ካብ ዚቕንዩ ሰለስተ መዓቲ ዀይኑ ኢዩ። ዚብላዕ ከኣ የብሎምን እሞ የደንግጹኒ ኣለዉ” (ማር. 8፡ 2) ዝብል ቃል ኢየሱስ ክርስቶን ሕያዋይ ጓሳ ምዃን ስግው ገይሮም ብቓልን ሕይወትን ዝመስከሩ ኣብ ብራዚል ፎርታለዛ ከተማ ዕለት 7 ለካቲት 1909 ዓ.ም. ዝተወልዱን ዕለት 27 ነሓሰ 1999 ዓ.ም. ኣብ ከተማ ረሲፍ ዝዓረፉ ሊቀ ጳጳሳት ናይ ቲዮሎጊያ ሊቅ ብፁዕ ኣቡነ ሀደር ፐዛው ካማራ ዕለት 27 ታሕሳስ 2017 ዓ.ም. ናይ ብራዚል ሕዝባዊ ባይቶ ናይ ባህሊ ጉዳይ ድርገት ብራዚሊያዊ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ሓላዊ እንክብሉ ከምዝሰመዮም ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኤማኑኤላ ካምፓኒለ ካብ ዘመሓላለፈኦ ጸብጻብ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ድኽነት ዝመረጹ
ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ሀልደር ፐዛው ካማራ ናይ ድኻታት ጳጳስ ዝብል መጸውዒ ገና ኣብ ምድራዊ ሕይወቶም እንከለዉ ዝተውሃቦም ስም ከምዝነበረን ኣብቶም ዝሳቐዩን ድኻታትን ናይ ክርስቶስ ኣካል ኣስተውዒሎም ኩሉ እዚ ምስትውዓል ክህልዎ ብቓልን ተግባርን ዝህብዎ ዝነበሩ ምስክርነት ነቲ ኣብ ብራዚል ካብ 1965 ክሳብ 1985 ዓ.ም. ዝነበረ መላኺ ወተሃደራዊ ስርዓት ድቃስ ዝኸልኡን ናይ ጐድኒ እሾዀ ኰይኖም ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ብፍላ ድማ ናይ ድኻታትን ዝተናዕቁን እሱራትን ኵሎም ብዘይ ቅድመ ኵነት ክኽበር ኣብ ቤተ ክርስቲያንን ካብ ቤተ ክርስቲያን ወጻኢ ብዓውታ ዘስተምሃሩ ብምዃኖም ድማ እቲ ወሃደራዊ ስርዓት ንነዊሕ 16 ዓመታት ካብ ምጥቃም መራኸቢ ብዙሃን ተኣጊዶም ብዙሓት ተሓባበርቶምን ቀረባኦምን ዝነበሩን እንክቕተሉን እንክሳቐይን ንሶም ግና ስለ ድኻታት ምስዋዕ ጽዋዕታና ኢዩ ቢሎም ስለ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝጣበቑን ድኻ ምስ ድኻታት ኰይኖም ኣብ ሰበኻኦም ዝግብኦም መንበር ጳጳሳዊ ሕንጻ ንግዳም ሓደር ድኻታት ሂቦም ኣብ ንእሽተይ ድኻ ቤት ምንባር ዝመረጹ፡ ድኽነት ብምንባር ኵለንተናኦም ንኽርስቶስን ቤተ ክርስቲያንን ዘወፈዩ ምዃኖም ካምፓኒለ የዘኻኽራ።
ሕርኩት ኣገልግሎትን ምኹናት ጸረ ሰብኣዊ ተግባራን
ኣብ ሰብዓታት ብፁዕ ኣቡነ ሀልደር ካማራ እቲ ወትሃደራዊ ስርዓት ኣብ ብራዚል ኣብ ልዕሊ ኵሎም ዝቃወምዎ ዝነበሩ ናይ ፖለቲካ ውድባት ኣባላት ብስሩዕ ኣገባብ ጥሕሰት መሰንል ክብርን ዝፍጽሞ ዝነረ ግብረ ቅትለን ምስቃይን ጸቕጥን መግረፍትን ብግልጺ ብምዅናን ዝፍጽምዎ ዝነበረ ወንጌላዊ ተግባር ምኽንያት እቲ ወተሃደራዊ ስርዓት ዴሳዊ ኣቡን ብዝብል መጸውዕ ስም ስሞም ኣብ ዘጸልመሉ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ነቶም መግቢ ዘይብሎም ድኻታት ዝብላዕ ከቕርብ እንከለዅ ቅዱስ ይብሉኒ፡ ድኻታት ስለምንታዩ ዝብላዕ ዘይብሎም ቢለ ሕቶ ምስ ዘቕርብ ግና ዴሳዊ ይብሉኒ፡ ንዝጠመየ መግቢ ምቕራብ ቅዱስ የብል፡ ስለንታይ ወዲ ሰብ ዝብላዕ ዝስእን ቢለ፡ ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰልን ፍትሒ ምስ ዝጣበቕ ዴሳዊ ይብሉኒ ቢሎም ይምልሱ ከምዝነበሩ ዘዘኻኸራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ካምፓኒለ ኣስዒበን፥ ኣብ 2015 ዓ.ም. ኣባ ማያ፥ ነቢይን እውነተይና ወንጌላዊ ጓሳ ቢሎም ብምግላጽ ቤተ ክርስቲያን ኣገልጋሊ እግዚኣብሔር ብፁዕ ደሓር ቅዱስ ቢላ ንኽትእውጀሎም ዘብቅዕ ከይዲ ብዕሊ ብፍቓድ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ከምእተበገሰ ኣፍሊጦም ከምዝነበሩ ኣዘኻኺረን ዘመሓላለፍ ጸብጻብ የጠቓልላ።


text:
ከላእ ኣሕሉፉኒ እዛ መስከረም ታሪኽ ኣለዋ
ክብል ንጓል ኣቦይ ፍስሃ ድምጽኹም ሃብዋ
ንዶክተር ኣልጋነሽ ዋዕሮ ድምጺ እኳ ዊሒድዋ,,
ንዶክተር ኣልጋነሽ ክገጥመላ እየ ደጋጊመ
ንዝጠመየ ትዕንግል ትፍውስ ንዝሐመመ
ለይትን መዓልትን ተጎይ ከይበለት ደኺመ
ንሳ ዋሕሱ ነቲ ብጃንዳ ህግደፍ ዝተጠለመ,,
ካብ ፍርሒ ወጺእኩም, ሃየ ንዶክተር ኣልጋነሽ ሐፍትና, ኣድምጹ, ኣጆኺ ዋዕሮ, ሰብኣይና ሰበይትና, ዓቢና ኑኡስና, ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ጎድንኽ ኢና, ናዓኺ ሂብናዮ ኣለና ድምጽና, ጠበቓ ህዝባ, ጓል ኣቦይ ፍስሃ ጋንዲ ነብሮ,ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ, ንድሕነት ህዝቢ ለይቲ ምስ መዓልቲ, ትብል ላዕሊ ታሕቲ, ቀዳመይቲ ሕርይቲ, ወሲዳታ ይበሃል ኣሎ, ኣፍደገ ተኸፊቱ ከሎ ሐንጋፋይ ኢልና ንቀበሎ, ሃየ ንሐርንት ንዳሎ,,
ሕርር ኩምትር ክብሉ ደቂ ብጫ
ምንዮተይ ክገልጽ ወሲዳ ብልጫ
ፋል ክገብረላ ተዓዊታ ኣብ ምርጫ,,
ዶክ, ኣልጋነሽ ንህዝቢ ክትጣበቐሉ
ካብ ጃንዳ ህግደፍ ኩሉ ባዕሉ
ዘይረኸብካዮ መሰል ተጠቐመሉ,
ኤርትራዊት ዋዕሮ ኣደ ዉጹዓት
እንዳ ኣንጠብጠበት ንብዓት
ምድረበዳ ኮሊላቶ ብትብዓት,,
ቪቫ ዋዕሮ ጓል ኤርትራ ቤላ
ንፍትሐዊያን ወኪላ ትዋዳደር ኣላ
ኣደታት ብውሽጥን ብደገን ዓልላ,,
እልልታ ዶክተር ኣልጋነሽ ተዓዊታ
እልልታ ንኤርትራዊት ሃገራዊት ዋልታ
ከም ወዲ መንቆርዮስ መዓስ ሃውቲታ
ንድሕነት ህዝባ ኣውዒላቶ ትምህርታ,,
ጓል ፍስሃ ጋንዲ ኣልጋነሽ ሽማ
ዋዕሮ ናይ ደለይቲ ፍትሒ ግርማ
ኣልጋነሽ ኣልጋነሽ ኢላ ብዓለማ,,
ንመንእሰያት ካብ በደዊን ከተድሕን ምእንቲ
ዶክቶር ኣልጋነሽ ኣብ ሱዳን ግብጺ ፍልጥቲ
ህግደፍ ክሕመሱ ደለይቲ ፍትሒ ጸባ ክንሰቲ
ኤርትራዊት ዋዕሮ ክትወጽእ እያ ቀዳመይቲ,
ዋዕሮ ጓል ገዛባንዳ ጥልያን ኣስመራ
ኣብ ጎንኺ ኣለና ዋዕሮ ጓል ኤርትራ
ደላይት ሰናይ ረቢ ኣምላኽ ምስክራ
ኣጆኺ ክፈርሱ እዮም ናይ ህግደፍ ጭፍራ,
ዋዕሮታት ኣለዋና ንድሐነት ህዝበን ዝጊያ
ዘይ ከም በዓል ኣስካሉ ሶፍያ ንምኪ ዘርዊያ
ኣለዋና እኒ ዶክተር ኣልጋነሽ በኽየን ዘብክያ
ኣብ ዉዑይን ዙሑልን ኣብ ኩሉ ዝረኣያ,
ህግደፋዊያን ብፍርሒ ዝደንዘዙ
ገለ ዝተሐዙ ገለ ተይተሐገዙ
ብውልቀ መላኺ ካብ ትእዘዙ,,
ንዶክተር ኣልጋነሽ ግዳ ዘይትሕግዙ,
ቀሚሽ ኣደይ ሐንኲሉኒ ወጊድ ንበሎ
ንጋኔን ኣብ ሐጽቢ ዓዲ ሃሎ ኣዝጊቡ ዘሎ
ኣለዋና ኤርትራ መኻን ኣይኮነትን ክንብሎ
ኣፍደገ ተኸፊቱ ከሎ ንሐርነት ንዳሎ
ሃየ ኢደይ ኢድካ ንበል ይበሃል ኣሎ,
ዓወት ነቲ ደም ዝነብዕ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ, ሕድሪ ሰማእታትና ክቡር
እዩ, ብ.በርሀ ዑቁባዝጊ ሃገር ጀርመን፡ ስዕረት ንጃንዳ ህግደፍን ዓንገልቶምን፡፡
ካህናትና ሸኻትና, ጾሎትኩምኣይፈለየና,ተዓጽዩኣድባራትና መሳጊድና, ናብ ማእሰርቲቀይርዎዓድና፡እንዳሞተትምኢሉህዝብና፡ኣንታይእሞክንብልኡይምባልዩዓቕምና፡ከምማይይውሕዝ ኣሎንብዓትና፡ ኣብ ድያስፖራ ዘለና እንታይ እዩ ዓዚምና,ኡይ እባ ንበል ኣብ ቅርዓት ወጺና, ሰላምን ቅሳነትን ክሰፍኖ ዓደቦና, ኣስላማይ ክሰግድ, ክስታናይ ክጽሊ,
ኣብ ቁዱስ መጻሕቲ ዝመሐሉ,ኣብ ቁርኣና, ኣብ ዳዊትና, ስብ ሕልና ካህናት መሻይኽ ኣለዉና, ለይትን መዓልትን ዝጽልዩሉ ንህዝብና, ንጋኔን ዘየምልኹ, ካህናት ድያቆናት መዘምራንን ኣለዉና, ኮሪዖም ዘኹሩዑና,,ኣስላምና ክስታና ኡይ ንበል ኣማናይ ህዝቢ ተላዓል, ድያብሎስ ክደሃል, ኣብ ጋሃንም እሳት ኣትዩ ክብል ሃል ሃል, እንቢ ንምልኪ ኣላ ቀላል, ኡይ ንብል ንማህለል, ከም ማይ ኣይሂ ኮይኑ ክወስዶም ንጸላእትና፡፡
ኣስላምና ክስታና, ኤርትራዊያን ደቀባት ኣጆኹም ኣጆና, ብሎኽመኛታትን ብኢሰያሳዊያንን, ውሑድ ዶ ተታሊልና, ውዒሉ ሐዲሩስ, ንጃንዳ ህግደፍ ክንዕወተሎም ኢና፡
ክብል ንጓል ኣቦይ ፍስሃ ድምጽኹም ሃብዋ
ንዶክተር ኣልጋነሽ ዋዕሮ ድምጺ እኳ ዊሒድዋ,,


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ኣብ መክሲኮ ዝገበርዎ ሓውጾተ ኖልዎ ፈጺሞም ናብ መንበሮም ንሮማ ብነፋሪት ክምለሱ ከለው ምስቶም ከሰንይዎምን ፍጻሜታት ናብ መላእ ዓለም ክዝርግሑን ሓቢሮሞም ዝተጓዕዙ ጋዜጠኛታት ኣብ ጒዕዞ እንከለው ሰላም ኣብ ዝተባሃሃሉሉን ዝተመሳገኑልን ጊዜ ሕቶታቶም እንክምልሱ “መራኸቢ ቢንቶታት ዘይኮነስ ፈላላዪ መናድቅ ዚሃንጽ ክርስትያን ኣይኮነን!” ብማለት ስደኛታትን ሓተቲ ዑቊባን ንምዕጋት ገሊኤን ሃገራት ኤውሮጳን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ንዶባተን ንምዕጻው ዝሃንጻኦ ዘለዋ መናድቅ ኢክርስትያናዊ ምዃኑ ኣብሪሆም፣
ኣብዚ ብብዙሕ መዳያቱ ፍልይ ዝበለ ሓውጾተ ኖልዎ ካብ ታሪኻዊ ምኽታም ሓድነት ኦርቶዶክስ ሩስያን ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያንን ጀሚርካ ብዙሕ ሕቶታት እዩ ቀሪቡ፣ ቅዱስነቶም ከኣ ንኩሉ ሕቶታት መሊሾም ነቶም ነዚ ሓውጾተ ኖልዎ ዘወሃሃዱን ካብ ር.ሊ.ጳ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ጀሚሮም ንነዊሕ ግዜ ሓዋርያዊ ጒዕዞታት ጳጳሳት ዘዋድዱን ዶክተር ኣልበርቶ ጋስፓሪ እዚ ናይ መክሲኮ ናይ መጨረሻኦም ምዃኑ ብምሕባር ፍሉይ ምስጋና ኣቅሪቦምሎም፣
ካብቲ ንሓያለይ ዕንቅፋታት ቤተክርስትያን ዓብሊሉ ካብ ዝርከብ ሓደ ‘ኣቡን ናይ ሓንቲ ሰበኻ ገበን ንዝፈጸመ ካህን እናፈለጠ ካብ ቊምስና ናብ ቊምስና ምቅያር ገበን ኣብ ርእሲ ገበንዶ ኣይኮነን’ ዝብል ሕቶ እንክኸውን፣ ቅዱስነቶም ከኣ ‘እወ ርግጽ ገበን እዩ፣ ከምኡ ዝገበረ ዘይሓላፍነታዊ ስራሕ ፈጺሙ፣ ዝሓሸ ክገብራ ዝኽእል ካብ ስልጣኑ ብፍቃዱ ምልቃቅ እዩ’ እንክብሉ ገበን ንዝፈጸመ ካህን ከም መቅጻዕቲ ናብ ካልእ ቊምስና ምቅያር ምናዳ ናይ ሕጻናት ዓመጽ ንዝፈጸሙ ነቶም ግዳይ ዘይጥፍእ በሰላ ብምጣር እናሓደረ ዝጒዳእ ቊስሊ ምዃኑ ኣብሪሆም፣ ነዝን ካልእ ንቤተክርስትያን ዘመራስሑን ጉዳያት ብዝምልከት ቀቅድሚ ሞት ቅ.ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ናይ እምነት ጒዳይ ናይ እትሓሊ ማህበር ሓላፊ ዝነበሩ ልሂቅ ር.ሊ.ጳ በነዲክቶስ መበል 16 ጽጹይ መጽናዕቲ ከምዝገበሩን ቤተክርስትያን ካብዚ ርስሓትዚ ክትጸሪ ኣለዋ ቢሎም ነሮም፣ ድሕሪ ሞት ቅ.ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ከኣ ር.ሊ.ጳ ተመሪጾም ቀዳምነት ሂቦም ዝሰርሑሉ እዚ ጉዳይዚ ነበረ፣ ነዚ ማዕጾ እዚ ንምኽፋት ብዘርኣይዎ ትብዓት ንልሂቅ ር.ሊ.ጳ በነዲክቶስ መበል 16 ኣድናቆቶም ድሕሪ ምግላጽ ሕጂ ዝግበር ዘለዎ ምጽራይ እውን መቀጸልታ ናይዚ ከምዝኾነ እቲ ስራሕ ብዕቱብነት ምእንቲ ክስረሓሉ ከኣ ንእምነት ናይ እትሓሊ ማሕበር ሳልሳይ ዋና ጸሓፊ ሸምና፣ እዛ ተሸፊና ዝነበረት ድስቲ ከምትኽፈት ንዝገበረ ኣምላኽ ድሕሪ ምምስጋን ኣጸቢቃ ክትክፈት ዘለዎም ሃረርታ እውን ኣይሓብኡን፣ እዚ ዕንቅፋትዚ ክሳብ ክንደይ ከምዘጒሃዮምን ክብደቱን ንምግላጽ ከኣ ‘ንሓደ ሕጻን ናብ ጐይታ ከብጽሕ ሓደራ ዝተዋህቦን ነዚ ምሒሉ ዝተቀብኤን ካህን ባዕሉ ክበልዖ ከሎ እዚ ስራሕ ሰይጣን እዩ፣ ነቲ ሕጻን ከኣ የዕንዎ’ እንብሉ ገሊጾም፣
ቀጺላ ዝቀረበትሎም ሕቶ ኣብ ኒሕኒሕ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ፕረሲደንታዊ ምርጫ ንሰልፊ ሪፓብሊካውያን ክውክል ዝወዳደር ዘሎ ትራምፕ ንጒዕዞ ር.ሊ.ጳ ኣብ መክሲኮ ኣመልኪቱ ‘ብዛዕባ ስደተኛታት ናይ ፖሎቲካ ሰብ ይኾኑ ኣለው፣ ካብቲ ዓዲ ንዝውሕዙ ስደተኛታት ንምዕጋት መንደቅ ክንሃንጽ ኢና’ ቢሉ እሞ እንታይ ትብሉ ምስ በልዎም ቅዱስነቶም፣ ‘መጀመርያ ትራምፕ እንታይ ከምዝበለ ምጽራይ የድሊ፣ ብሓቅዶ ከምኡ ቢሉ፣ ብዛዕባ ናይ ፖሎቲካ ሰብ ምዃን ብጥንቲ ኣርስጣጥልስ ዝበሃል ፈላስፋ ወዲሰብ ፖሎቲካዊ እንስሳ ኢየ ቢሉ ነበረ፣ ብኻልእ ወገን ከኣ ‘መራኸቢ ቢንቶታት ዘይኮነስ ፈላላዪ መናድቅ ዚሃንጽ ክርስትያን ኣይኮነን!” ቢሎም፣
ዝሰዓበ ሕቶ ብዛዕባ ምስ ናይ ሞስኮን መላእ ሩስያን ፓትርያርክ ብጹዕ ወቅዱስ ቄርሎስ ኣብ ዝተፈራረሙሉ ሰነድ ብዛዕባ ግሪኻውያን ካቶሊክ ኣብ ዝምልከት ነጥቢ ምስ ተዋህዶ ክተዓረቁን እቲ ኣብ መበል 16 ክፍለዘመን ዝተፈጸመ ፍልልይ ክኸውን ኣይነበሮን ሕጂ ከኣ ክዕረቁ ንጽውዕ ዝብል ዓንቀጽ ስለዝርከብ ኣብ ኡክራይና ዝርከቡ ካቶሊካውያን ግሪኽ ኣይተሓጐሱን እንታይ እዩ ርእይቶኹም ዝብል ነበረ፣ ኣብዚ እውን ቅዱስነቶም እዚ ጉዳይ እዚ ከምዘተሓሳስቦምን ከምዝከታተልዎን ድሕሪ ምግላጽ ነቲ ሰነድ ንምርዳእ ህድእ ቢልካ ምርኣይን ምሉእ ትርጓሜ ናቱ ምሓዝን የድሊ፣ ኣብቲ ግላዊ ርክብ ናይ ክልተ መራሕቲ ዘይኮነ ኣብ ትሕዝቶ ናይቲ ናይ ሓባር መግለጺ ኣተኲርካ ምስ ናይ እምነት ዓንቀጻት ኣወሃሂድካ ምሓዙ የድሊ፣ እንተ ናይ ኡክራይና ዓቢይ ሊቀ ጳጳስ ኣቡነ ስቭያቶስላቭ ሰቭቹክ ዝሃብዎ መግለጺ በቲ ሓደ ወገን ንምርድዳእ እንክሕግዝ በቲ ሓደ ወገን ግላዊ ርእይቶኻ ምሃብ ናይ ኩሉ መሰል ብምዃኑ እሞ ከኣ ምስ ኣቡን ናይ ሮማ ምሉእ ሕብረት ዘለዎ ስለዝኾነ ብሓባር ናይቲ ሰነድ ትርጓሜ ክንርዳእ ከኽእለና እዩ ቢሎም፣
ኣብ መወዳእታ ብዛዕባ ኣብ ባይቶ ዓዲ ጣልያን ዓቢ ናይ ክርክር ጉዳይ ኮይኑ ብዛዕባ ዘሎ ጉዳይ ሓዳር ምስ ተሓቱ ምስ መንግስቲ ጣልያን ኢደይ ከእቱ ኣይደለን ጉዳዮም እዩ፣ እንተ ብዛዕባ ድምጾም ክህቡ ዝሕተቱ ካቶሊካውያን ኣባላት ባይቶ ኣብቲ ብግቡእ ዝተሃንጸ ምርጫ ሕልናኦም እዩ ዝግደፍ እንክብሉ ፖሎቲካን ሃይማኖትን መመንገዱ ከምዘለዎን ነፍሲወከፍ ካቶሊክ ዚኣክል ኣፍልጦ ትምህርቲ ወንጌልን ቤተክርስትያን ሃልይዎ ኣጠራጠርቲ ኣብ ዝኾኑ ጉዳያት ብካቶሊካዊ ሕልና ክምራሕ ኣተሓሳሲቦም፣


text:
Medborgarkontoret ኣብ Ljusne
ቤት ጽሕፈት ዜግነት (Medborgarkontoret) ኣብ ዩስነ (Ljusne) ቐውዒ 2014 ተከፊቱን ናይ ኣኼባ ቦታ ንኩሉ ሕብረተሰብ ሓበሬታን ምውህሃድን ድማ ይህብ።
ቤት ጽሕፈት ዜግነት (Medborgarkontoret) ኣብ ዩስነ (Ljusne) ንኹሉ ሰብ ብማዕረ ህዝባዊ ኣገልግሎት ይህብ። ኣብ ቤት ጽሕፈትና ንተወሰነ መዓልታት ቤት ጽሕፈት ዕዮን (Arbetsförmedlingen) ክፍሊ ዜግነትን (Migrationsverket) ይበጽሑና፡ እዚ ካብ ዝተወሰኑ መዓልታት ኣብ ውሽጢ ቦታ ናይ ስራህ ስምረት ኣገልግሎት ናይ ስደተኛታት ክፍሊ እዮም፡ ዛዕባታት ናይ ስዊድን ንናይ ትምህርቲ ክፍሊት ንምዝርራብ ምስ ፖለቲካውያን ኣኼባታት ይካየድ።
ቤት ጽሕፈት ዜግነት (Medborgarkontoret) ኮምፒተር የለቅሕን ከምኡዉን ናይ ሸቀጥ ቡንን ብምቕራብን ኣብ ከባቢኡ ንዘለዉ ውን ከም ክዳውንትን ኣቕሑ ገዛን ዝኣመሰሉ ብነጻ ሓገዝ ይገብር። ብተወሳኺ ናይ ጽግዕተኛታትን ስደተኛታትን ጥዕና ፡ ማእከል ጥዕና ዩስነ ፡ ቤት ትምህርቲ ፡ ፖሊስን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ብምውህሃድ ርትዓውን ህጹጽን ረዲኤት ይህቡ።
ቤት ጽሕፈት ዜግነት (Medborgarkontoret) ብተወሳኺ ሪክባት ኣለዎ ምስ ክንክን ጥዕና ሓደሽቲ ሓተቲ ዑቅባ፣ ዩስነ ሕክምና ማከል (Ljusne hälsocentral)፣ ቤት ትህምርቲ፣ ፕሊስ ከምኡዉን ማሕበራዊ ማከል።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
ዕድመ ንህዝቢ – ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ።
ዕድመ ንህዝቢ ። ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ። ከምዝፍለጥ ፣ ባሕቲ መስከረም ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ ዝትጀመረላ ዕለት እያ። እዛ ዕለት እዚኣ፡ ብዘይ ናጽነትን ሓርነትን ክብረት የለን ብምባል ንኹሎም እቶም ብሉጽ ህይወቶም
ዕድመ ንህዝቢ ።
ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ።
ከምዝፍለጥ ፣ ባሕቲ መስከረም ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ኤርትራ ዝትጀመረላ ዕለት እያ። እዛ ዕለት እዚኣ፡ ብዘይ ናጽነትን ሓርነትን ክብረት የለን ብምባል ንኹሎም እቶም ብሉጽ ህይወቶም ከይበቀቑ ንኤርትራን ህዝባን ዝወፈዩ እንዝክረላ ክብርቲ ዕለት እያ።
ስለዝኾነ ድማ እነሆ ሕጂ ውን ማሕበርና ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳምን ከባቢኣን ፣ ነዛ ታሪኻዊት ዕለት ንምዝካር ኣገዳሲ መደብ ኣውጺኣ ፣ ኩሉ ኤርትራዊ ደላይ ፍትሒ ብዛዕባ ጉዳይ ሃገሩ ዝግደስ ፣ መጺኡ ነዚ መደብ እዚ ክካፈሎ ብትሕትና ትዕድም።
ዕለትን ቦታን
ብደሓን ምጽኡ
ሽማግለ ማሕበር
Subscribe to ASSENNA YouTube to get Radio Assenna on time:


text:
ኣብ’ዚ ወቕቲ’ዚ ተኸሲቱ ዘሎ ቀዝሒ ዝዓብለሎ ኩነታት ኣየር፡ ክሳብ ዝመጽእ ወርሒ መጋቢት ክቕጽል ስለዝኽእል – ዜጋታት ጥንቃቐ ክገብሩ፡ ሓላፊ ኣሃዱ ሜትዮሮሎጂ ኣቶ ኢሳቕ ፍስሃ ኣዘኻኺሩ።
ናይ ኤርትራ ክሊማ፡ ክልተ ኣብ ሰሜናዊ ቅናት ምድሪ፡ ክልተ ድማ ኣብ ደቡባዊ ቅናት ምድሪ ብዝኽሰት ጸቕጢ ኣየር ከምዝጽሎ ዘረድአ ኣቶ ኢሳቕ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ዝነፍሱ ዘለዉ ንፋሳት መበገሲኦም ካብ ሳይበርያን ምዕራብ ኤውሮጳን ስለዝኾነ ዛሕሊ ጸይሮም ክመጹ ንቡር ምዃኑ ብምሕባር፡ እዚ ካብ ወርሒ መስከረም ዝጀመረ ዝሑል ክሊማ ድማ ክሳብ ወርሒ መጋቢት ክጸንሕ ከምዝኽእል ኣሚቱ።
ናይ ሎሚ ዓመት ቀውዒን ሓጋይን፡ ካብ’ቲ ናይ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ዝበርትዐ ዛሕሊ ዝተራእየሉ ምዃኑ ዝጠቐሰ ኣቶ ኢሳቕ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ክሳብ ኣሉታ 4 ዲግሪ ሰንቲ-ግሬድ፡ ኣብ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ጥሪ ድማ ኣሉታ 2 ዲግሪ ሰንቲ-ግሬድ ተመዝጊቡ ከምዘሎ ኣረዲኡ።
ብፍላይ ኣብ ወርሒ ጥሪ ቅልጡፍ ምቅይያር ዛሕልን ሙቐትን ስለዝርአ፡ ኣብ ኣከዳድናን ኣመጋግባን ጥንቃቐ ዘይምግባር ንሕማም ከቃልዕ ከምዝኽእል እውን ኣገንዚቡ።
ብመሰረት ኣብ ዝሓለፋ 45 ዓመታት ዝተመዝገበ ሓበሬታ ሜትሮሎጂ፡ እቲ ዝተሓተ መጠን ዛሕሊ ዝተመዝገበሉ ዓመት ኣብ 1985 ኮይኑ፡ ኣሉታ 6.5 ዲግሪ ሰንቲ-ግሬድ ነይሩ።
እዚ ሎሚ ዓመት ተመዝጊቡ ዘሎ ኣሉታ 3.8 ድማ፡ 5ይ ደረጃ ከምዝሕዝ ተፈሊጡ ኣሎ።
ሓውሲ ትሮፒካዊ ክሊማን ኣርባዕተ ወቕትታትን ኣብ ዘለዋ ኤርትራ፡ ወቕቲ ሓጋይ – ካብ 22 ታሕሳስ ክሳብ 21 መጋቢት፡ ኣዝመራ – ካብ 22 መጋቢት ክሳብ 20 ሰነ፡ ክረምቲ – ካብ 21 ሰነ ክሳብ 22 መስከረም፡ ቀውዒ ድማ ካብ 23 መስከረም ክሳብ 21 ታሕሳስ ይዝርግሑ።


text:
Published: 08 September 2017
ዜና ዕረፍቲ
ሊቀ ካህናት ኣቦይ ቀሺ ገብረሕወት ኃይለ ኣገልጋሊ ገዳም ኣቡነ ተክለሃይማኖት ወገሪቆን ኪዳነ ምሕረትን ኣብ ነሓሰ 11/2017 ኣብ መበል 90 ዕድሚኦም ብሰላም ዓሪፎም።
ሊቀ ካህናት ቀሺ ገ/ሕይወት ኣብ ታሪኽ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያ ኤርትራን ሕዝባን ካብ ቅሚ ነፃነት ጀሚሮም ካሳብ ዕለት ዕረፍቶም ብመንፈውነትን ትብዓትን ዘገልገሉ ኣቦ እዮም ነሮም። ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ 11 ዓመት ካብቶም ብእምነት ምስ ቅዱስ ፓትርያሪክ ኣቡነ እንጦንዮስ ደው አሎም ካብ ዝመከቱ ኣቦታ ሓደ አዮም ነሮም። በዚ ጽኑዕን ሓቀኛን እምነቶን ትብዓቶምን ድማ፥ 2006 ነቲ ኣብ ልዕሊ ቅዱስ ፓትርያሪ እንጦንዮስ ዝተገብረ ግፍዒ ኣትሪሮም ብምኹናን ናይ ዞባ ዓንሰባ መሪሓነትን ሓላፍነትን ይትረፈኒ፥ ደሞዝኩም ውን ኣየድልየንን ኢሎም ክሳብ መወዳእታ ዕድሚኦም ኣብከምዚ ዓይነት ኣገልግሎት ኣንጻር ሕሊናይ ዝኽዕነ ነገር ኣይገብርን ብምባል ካብ ኣገልግልት ደው ኢሎም ከምዝነበሩ ናይ ቀረባ ቤተሰብ ይሕብሩ። ሊቀ ካህናት ገ/ሕይወት ካብቶም ናይ ኤርትራ ዓበይቲ ሊቃውንትን ዝበሃሉ ቅዱሳንን ብቑዓትን ኣቦታት ሓደ እዮም። ብመንፈሳዊ ትምህርቶም ኣዝዮም ዝበሰሉን ናይ መዝገብን ኣቋቋምን በዓል ሞያ ዝነብሩንኣቦ እዮም። ሊቀ ካህናት ኣቦይ ቀሺ ገብረሕይወት ኣቦ ሓሙሽተ ኣወዳንት ሰለስተ ኣዋልድን ኢዮም ነይሮም።
ኣምላኽ ነቦና ሊቀ ካህናት ቀሺ ገ/ሕይወት ዘለዓለም ዕረፍቲ፡ ንቤተ ሰቦም ድማ ጽንዓት የሃቦም።


text:
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ከም መቐጸልታ ናይ ቅድሚ ሕጂ ጻዕርታቱ፡ መስርሕ ምርግጋጽ ኣድማዒ ተሳትፎ ኤርትራዊ መንእሰይን፡ ምቅልጣፍ ምስግጋር መሪሕነታዊ ተራ ኤርትራዊ መንእሰይ፡ናብ ክዉንነትን ምቕያር ዘኽእል መሳለጥያታትን ኣገባባትን ምፍጣር ሓደ ካብ ናይ’ዚ እዋን ቀዳምነታቱ ምዃኑ የረጋግጽ።” (ካብ ፖለቲካዊ ውሳነታት 2ይ ጉባአ ሰዲህኤ ዝተወስደ)
ጉዕዞ ቃልሲ መስርሕ ምቅብባልን ምርኽኻብን ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ኩልና ርዱእን ተመኩሮና ዘርኣየናን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ቃልሲ ብሓደ ኣካል ተጀሚሩ ዝውዳእ ዘይኮነ፡ በብምዕራፉ ኣገባቡ እንዳቐያየረ ዝቕጽል መስርሕ እዩ። ኣብዚ ዘየቋርጽ ቃልሲ ካብ መድረኽ ናብ መድረኽ ሓደ ከረክብ እቲ ካልእ ከኣ ክርከብ እቲ መስርሕ ቀጻሊ እዩ። እቲ ቃልሲ ኮነ ግደን ሓላፍነትን ናይቶም ተዋሳእቲ፡ እቲ ቃልሲ ብዝሓልፎ ናይ ርሑቕን ቀረባን ምዕብልናታት፡ ብባህሪ ናይቲ ቃልስን ዓቕምን ሓላፍነትን ናይቶም ተዋሳእትን እንዳተቕያየረ እምበር ከምቲ ዝተጀምረሉ ኩነታት ብዘይክብ ለጠቕ ዝቕጽል ኣይኮነን። መስርሕ ምርኽኻብ በዚ ጀሚሩ ኣብዚ ክውዳእ እዩ ኢልካ ውዱእ ቆጸራ ዝተሓዘሉ ዘይኮነ ብመስርሕ ዝግዛእ እዩ። እቲ ዘረክብ መድረኽ እንዳገደፈ፡ እቲ ዝርከብ ድማ ቦታኡ እንዳስፈሐ ብዘገምታ ዝካየድ እዩ።
ከምቲ ቐዲሙ ዝተገልጸ፡ ቃልሲ ናይ ወለዶታት ምቅብባልን ቀጻልነትን እዩ። እቲ መስርሕ ነባር ብሓድሽ ናይ ምትካእን ንሓደ ምዕራፍ ቃልሲ ሰጊርካ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ናይ ቃልሲ ናይ ምእታው ተግባር’ዩ። እቶም ተቓለስቲ እውን ከምኡ ኣብቲ ነባር ምዕራፍ ዝነበሩ፡ ንናይቲ ሓድሽ ምዕራፍ ተቓለስቲ መንእሰያት እንዳረከቡ እቲ መስርሕ ብዘይምቁራጽ ይቕጽል። እዚ ምስግጋር ንቀጻልነትን ዓወትን ቃልሲ ወሳኒ እዩ። ወሳኒ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ብዘይምስግጋርን ምውርራርስን ውሕስነት ቀጻልነት ስለ ዘየለ እዩ። ቀጻልነት እንተዘየልዩ ድማ እቲ መልክዑን ኣገባቡን ደኣ ይቕይር እምበር ቃልሲ ኣየቋርጽን እዩ። “ምስግጋር ክሳብ ክንድዚ ናይ ምቕጻልን ዘይምቕጻልን ወሳኒ ግደ እንዳሃለዎ ክሳብ ክንደይ’ሞ ንግደሰሉን ንጥንቀቐሉን? ዝብል ጉዳይ ቆላሕታ ዘድልዮ እዩ።
ምስግጋርን ምትኽኻእን ከምዚ ዝተጠቕሰ ኣገዳሲ ጥራይ ዘይኮነ፡ ከቢድ ምዃኑ እውን ካባና ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት ዝያዳ ምስክር ኮይኑ ዝቐርብ የለን። ብተመኩሮ ደረጃ እንተኾይኑ ናትና ናይ ምስግጋር ሃብታም ተመኩሮ ኣለና። እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ገዲፍና፡ እቲ ካብ 1961 ንነጀው በብምዕራፉ ዝተፈላለዩ መልከዓት እንዳሓዘን ንውረድ ደይባት እንዳመከተን ዝቕጽል ዘሎ ቃልስና ብመስርሕ ምርኽኻብዩ ኣብዚ በጺሑ። እቶም ነቲ ቃልሲ ዝጀመርዎ ሎሚ ኣብ መድረኽ የለዉን። ቃልሶም ግና ሳላ ምርኽኻብን ምብርራይን እነሆ ህያው ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። እቲ ትማሊ ተረካቢ ሕድሪ ኮይኑ ነቲ ቃልሲ ኣብዚ ሕጂ ዘለናዮ ዘብጸሐ ነባር ከኣ እነሆ ናብ መንእሰያት ናይ “ተረኪብኩም ሕድርኹም ፈጽሙ” መጸዋዕታ የቕርብ ኣሎ። ኤርትራውያን መንእሰያት ከኣ ናይ ተረኪብካ ሕድሪ ጀጋኑኻ ምፍጻም ታሪኻዊ ሓላፍነት ኣብ ቅድሚኦም ተገቲሩ።
ንሕና ኤርትራውያን ንለበዋ ሕድሪ ጀጋኑና ዕዙዝ ክብሪ ኣለና። እቲ ብህይወት ዘሎ በቶም ሕድሪ ገዲፎም ዝሓለፉ ይምሕል። ኣብ ኣኼባን ካልእ ኣገዳሲ መድረኽን ከኣ ብዝኽሮም ጀሚርና ብዝኽሮም ንዛዝም። እዚ ሕድሮም ወትሩ ምሳና ከም ዘሎ ንምንጽብራቕ ዝውሰድ ስጉምቲ እዩ። ነቲ ናይ ሕልና ዝኽሪ ክሳብ ክንደይ ብተግባር ነሰንዮ ኣለና ግና ነባራትና መንእሰያትና ብጽሞና ነብስና ክንሓከሉ ዝግበኣና እዩ። መስዋእቲ ክቡር ስለ ዝኾነ ንስዉኣት ዝያዳ ክብሪ ምሃብ ቅቡል ኮይኑ፡ እዚ ክብሪ ነቶም ዓቕሞም ዝፈቕዶ ኣበርኪቶም ኣብ ናይ “ሃየ ተረከቡና” ደረጃ ዝበጽሑ ነባራት እውን ክንፈግ ኣይግባእን። እቲ ክብሪ ከኣ ካብ ልቢ ብዝነቐለ “ኣብዚ ኣብጺሕኩሙና ኢኹም ኢኹም’ሞ ደጊም ንሕና ኣለናዮ” ዝብል ብተግባር ዝስነ ቃል ክኸውን ይግበኦ።
ምርኽኻብ ናይ ሰባት “እንካን ሃባን” ምብህሃል ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ መስርሕ ቃልሲ እውን ካብቲ ዝነበረ ነባር ኣተሓሳስባ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ዘሰጋግር ተግባር እዩ። እቲ ምስግጋር ሃናጽን ኣድማዕን ክኸውን ከኣ ኣብ መንጎ እቶም ዝረኻኸቡ ነባርን መንእሰይን ምትእምማንን ግቡእ ኣፍልጦ ምውህሃብን ክህሉ ናይ ግድን እዩ። እቲ ተረካቢ መንእሰይ ነቲ ነባር ኣረካቢ ክኸዶ ዝጸነሐ ምስርሕን ዘንጸፎ መሰረትን፡ ብመንጽር ሕጂ ዘሎ ሃዋህው ጥራይ ዘይኮነ፡ በቲ ቅድም ዝነበረ ምዕብልና ምስ ህልዊ ኩነታት ቃንዩ ከም ኣገዳሲ መንጠሪ ተመኩሮ ክጥቀመሉን ይግበኦ። እቲ ነባር ብወገኑ፡ በቲ ንሱ መንእሰይ ዝነበረሉ ኩነታት ዘይኮነ፡ ብመንጽር ናይ ሎሚ ዕቤት ናይ ጽባሕ ትጽቢትን መዚኑ ኣብቲ መንእሰይ ግቡእ እምነት ኣሕዲሩ ከረክቦን ኣብቲ ቅኑዕ ናይ ቃልሲ ርኻብ ክሳብ ዝረግጽ ክሕግዞን ክበቅዕ ይግበኦ። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ናይ “ክነረክብ ቅሩባት ኢናን ከንርክብ ድልዋት ኢናን” መብጸዓታት ከኣ ካብ ክሳድ ንላዕሊ ክኸውን ኣይግበኦን። ምስዚ ኩሉ ከኣ ምርኽኻብ ቀንዲ ኣካል ናይ ቃልሲ ስለ ዝኾነ ብሓላፍነታዊ ምክእኣል ዝፍታሕ ምስሕሓብ እንተጋጠሞ ክሰንብደና ኣይግባእን።
ከምዚ ኣብ ተመኩሮና ንዕዘቦ ዘለና፡ እቲ ነባር “መንእሰይ ናይ ሎሚ ከምዚ እዩ ኣደቡ” እንዳበለ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ እቲ መንእሰይ ብናይ ማዕዶ ትዕዝብቲ “ክላእ እዞም ናይ ቀደም እንታይ ገይሮም፡ ኣብኡ ክነብሩ እምበር ሓላፍነት ከረክቡ ቅሩባት ኣይኮኑን” ዝብል ኩርባባን ኩራን ንረብሓ ሓይልታት ለውጢ ኣይኮነን። እዚ ናይ ምርኽኻብ ሓላፍነት ብማዕዶ ኣእማን ተደራቢኻ ዝሕለፍ ዘይኮነ፡ ክልቲኦም ወገናት ትውልድን ቃልስን ናይ ምቕጻል ሓላፍነት ስለ ዘለዎም ግድን ክኸፍልዎ ዝግበኦም ዋጋ እዩ። እቲ ሓደ ናይቲ ካልእ ድኽመታት ብምቑላል ካብ ተሓታትነት ንምድሓን ዝገብሮ ፈተነ ከኣ ቅቡል ኣይኮነን። ካብዚ ቀረባ እዋን ግንዛበን ሓላፍነትን ክልቲኡ ወገናት እንዳዓኾዀ በቲ ነባር ኣረካቢ ኮነ በቲ ተረካቢ መንእሰይ ወለዶ ዝረአ ዘሎ ናይ ምቅርራብ ኣንፈት ግና ክቕጽል ዝግበኦ እዩ።