text:
ኣብተን ማርሴሉስ ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ዝጸነሓለን ውሑዳት ሳምንታት ሓያለይ ሰባት መዕቆቢ ንኽረኽቡ ሃዲሞም ናብተን በዓትታት ክኣትዉ ጀመሩ። ቅድሚ ሕጂ ክንድዚ ዝኣክል ህዝቢ ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ተኣኻኺቦም ኣይፈልጡን ነበሩ። መብዛሕትኡ ግዜ ሰበስልጣን ሮማ ካብቶም ክርስትያናት ነቶም ቀንዲ ዝበሃሉ እንዳመረጹ እዮም ዘሳድዱ ነይሮም።እዚ ናይ ሕጂ ስደት ግና ክርስትያን ብዝብል ስም ንዝጽውዑ ኩሎም ንምጥፋእ ዝዓለመ ነበረ። ስለዚ ድማ ህጻናት ይኹኑ ኣረጋውያን፣ ደቂ-ተባዕትዮ ይኹኑ ደቂ-ኣንስትዮ፣ ድኻ ይኹን ሃብታም ከይፈለዩ ንኹሎም ከሳድድዎም ጀመሩ። ክሳዕ እዛ ናይ ሕጂ ስደት ዘተለዓለትላ እዋን ምስታ ከተማ ዝነበሮም ርክብ ብመጠኑ ዕዉት ነበረ። እቶም ኣብ ልዕሊ እተን በዓትታት ኣብታ ከተማ ናይ ምንባር ዕድል ዘጋጠሞም ክርስትያናት ነቶም ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ዝነብሩ ዝነበሩ ናይ እምነት ኣሕዋቶም ዝተፈላለዩ ሓገዛት ብምግባር ይረድእዎም ነበሩ። ሕጂ ግና ብሰንክ'ዚ ዝተለዓለ ስደት እቶም ቅድም ዝረድእዎም ዝነበሩ ክርስትያናት ቤቶምን ሃብቶምን እንዳሓደጉ ኣብ ውሽጢ ካታኮምብ ክዕቆቡ ተገደዱ። እቶም ንኻልኦት ዝረድኡ ዝነበሩ ኩሎም ድማ ተመሊሶም ንባዕሎም ኢድ ሰብ ዝጸባበዩ ኮኑ።
ስደትን መከራን
ፍቓድ ኣምላኽ እናገበርኩም፣ ነታ ተስፋ ምእንቲ ክትረኽብዋስ፣ ትዕግስቲ የድልየኩም እዩ።
እቲ ስደትን መከራን እንዳተጓሃሃረ ከደ።
ትርጉም ብቐሺ እምባየ ሃብተዝጊ
ዝኾነ ኮይኑ፣ እቲ ዝነበርዎ ኩነታት ፈጺሙ ተስፋ ዘቑርጽ ኣይነበረን። እቶም ክርስትያናት፣ ኣብ ሮማ ዝነብሩ ብዙሓት ክርስትያን ዘይኮኑ ፈተውትን ናይ ስጋ ኣዝማድን ነይረሞም። ንሳቶም ከኣ ብዝተኸኣሎም መጠን ነቶም ክርስትያናት ንምሕጋዝ ይጽዕሩ ነበሩ። ዝኾነ ይኹን ሓድሽ ተርእዮ ከጋጥም ከሎ፣ ነቲ ኩነታት ብዘይ ሻራ ክዕዘቡ ዝደልዩ ብዙሓት ሰባት'ውን ኣብ ሮማ ነይሮም። እዚኣቶም ከኣ ብዙሓት ክርስትያናት ኣዝማድን ፈተውትን ነይረሞም። በቲ ዝወርዶም ዝነበረ መከራ ከኣ ነቶም ክርስትያናት ይድንግጹሎም ነይሮም። ዋላ'ኳ ክርስትያን ንምዃን እንተዘይወሰኑ፣ ነቶም ክርስትያናት ብጾቶም ንምሕጋዝ ግና ድሉዋት ነበሩ። ብኻልእ ሸነኽ ክረአ ከሎ ግና ነቶም ጣኦታት እቲ ዝግባእ መስዋእቲ ብምቕራብን ኣብ ፈቐዶ ኣብያተ መቕደስ ብምስላምን ነቲ ናይ ቀደም እምነት ዝነበሮም እሙንነት የርእዩ ነበሩ። ክርስትያናት ከኣ ንዕለታዊ መግቦም፣ ኢድ ናይ ከምዚኣቶም ዝኣመሰሉ ሰባት ምርኣይ ግዲ ኮኖም።
ጸልማት ለይቲ ጉልባብ ብምግባር ናብታ ከተማ ዝገብርዎ ዝነበሩ ስንቂ ናይ ምድላይ ጉዕዞ ዓቢ ሓደጋ ዘሰዕብ ከምዝኾነ ቅድም ኢሉ ተገሊጹ እዩ። እንተኾነ ግና ነዚ ዕዮ'ዚ ዝፍጽሙ ተባዓት ዝኾኑ ሰባት ካብ መንጎ እቶም ክርስትያናት ከቶ ተሳኢኖም ኣይፈልጡን ነበሩ።ማርሴሉስ'ውን ኣብዚ ሓደገኛ ዕዮ ብምስታፍ ናይ እምነት ኣሕዋቱ ጸገም ንኸቓልል ዝነበሮ ድሉውነት ካብ ምግላጽ ዓዲ ኣይወዓለን። ኣብ ናይ ውትህድርና ዘመኑ፣ ናብ ዓቢ ናይ ክብሪ ደረጃ ዘብጸሖ ቆራጽነትን ጅግንነትን ኣብ ግዜ መከራ'ውን ቀንዲ ኣጽዋር ኮኖ። ቁጽሪ ናይቶም በብመዓልቱ ዝቕተሉ ክርስትያናት ኣዝዩ ብዙሕ ነበረ። ነዚኣቶም ካበየ ቦትኡ ደሊኻ ብምምጻእ ኣብ ውሽጢ ካትኮምብ ብኽብሪ ከምዝቕበሩ ምግባር ከኣ ናይ ክርስትያናት ዕዮ ነበረ። እዚ ዕዮዚ ንምፍጻም ግና ብዙሕ ኣጸጋሚ ኣይነበረን፣ ከመይሲ እቶም ሬሳ ሰማእታት ንኽቐብሩ ዝተመደቡ ሰራሕተኛታት፣ ስርሖም ምእንቲ ክቃለለሎም እቶም ክርስትያናት መጺኦም ናይ ኣዝማዶም ሬሳ ክወስዱ ከለዉ ርእዮም ከም ዘይረኣዩ ትም ይብልዎም ስለዝነበሩ እዩ።
ካብ ዕለታት ሓንቲ መዓልቲ ካብቶም ኣብ ጥቓ ጎደና ኣፒያ ኣንቲካ ዝነብሩ ዝነበሩ ክርስትያናት ክልተ ተታሒዞም ከምዝተቐትሉ ተሰምዐ። ማርሴሉስ ከኣ ሓደ ካልእ ሰብ ኣኸቲሉ ሬሳኦም ንኸምጽኦ ቆረጸ። መንእሰይ ፖሊዮ'ውን ገለገለ ነገራት ክሕግዞም ተባሂሉ ምስኦም ከደ። ናብ ቀጽሪ እታ ከተማ መስ በጽሑ ከኣ ጸሓይ ዓረበቶም እሞ ብኡብኡ ከባቢኦም ጸላም ወረሶ። ድሕሪ ቅሩብ ግዜ ግና ወርሒ ስለዝወጸት ንመንገዶም ዝኸውን ብርሃና ለገሰት። በቲ ጸልማት፣ መንገዲ እንዳቋረጹ ናብ ኮሎሲዩም በጽሑ። እዚ ዓቢ ሜዳ ስፖርት፣ ማእለያ ዘይብሎም ክርስትያናት ዝሃለቕሉ ምዃኑ ኣቐዲሙ ተገሊጹ እዩ። ናይቲ ህንጻ ግርማን ዕቤትን ከኣ ምስ ስልጣን ናይቶም ዘስርሕዎ ቄሳራት ዝዳረግ ነበረ። ብዙሓት ሓለውቲ ደገ ብድሕር'ቲ ብሓጺን ዝተሰርሐ ማዕጾታት ደው ኢሎም ብትግሃት ይሕልዉ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ መእተዊ ደገ ከኣ ናይ ጥዋፍ መብራህቲ ይበርህ ነበረ።እቶም ዘብዔኛታት፣ ማርሴሉስን ብጾቱን ዝመጹሉ ጉዳይ ምስ ፈለጡ ናብ ውሽጢ ብምእታው ናብቲ ሜዳ ንኽስዕብዎም ኣዘዝዎም። ኣብ ማእከል እቲ ሜዳ ከኣ ንሮማውያን ከሐጉሱ ናይ ዝተጨፍጨፉ ክርስትያናት ሬሳ ተኾሚሩ ነበረ። ናይ መብዛሕትኡ ሬሳ ኩነታት ዘስካሕክሕ ኣብ ልዕሊ ምንባሩ ናይ መን ምኻኑ ንኽትፈልዮ'ውን ዘጸግም ነበረ። ድሕሪ ብዙሕ ድኻም ከኣ ናይቶም ዝደልይዎም ዝነበሩ ሰባት ሬሳ ስለዝረኸቡ ነቶም ሬሳታት ኣብ ክሻ ብምእታዉ ንኽወስድዎም ክዳለዉ ጀመሩ።ማርሴሉስ የማነ ጸጋም እናተዘዋወረ ኩነታት ናይቲ ሜዳ ስፖርት ተዓዘበ። ናይቲ ህንጻ ግርማ ዘፍርህ ኮይኑ ብዝሒ ናይቶም ኮፍ መበሊታት ከኣ መቑጸሪ ዘይብሉ ነበረ። ነቲ ከም ከውታ ለይቲ ዝጸልመተ ህንጻ ክዕዘብ ከሎ ድማ ኣብኡ ተዋሒጡ ዝተርፍ መሰሎ። ኣብ ልቡ ድማ ከምዚ ዝብል ሓሳብ መጾ "ኣነኸ ኣብዚኣ ቦታ ስለ መድሓኒየይ ህይወተይ ዝስውኣላ መዓልቲ መዓስ ኮን ትኸውን? እቲኣ መዓልቲ ክትመጽእ ከላ ኣብ እምነተይ ጸኒዐ ይርከብዶ ይኸውን? ኦ ጎይታ የሱስ በታ መዓልቲ እቲኣ ክጸንዕ ርድኣኒ።"ወርሒ ካብ ትወጽእ ብዙሕ ስለዘይገበረት እቲ ሜዳ ገና ብርሃን ኣይረኸበን ነበረ። እቲ ሬሳ ናይ ምድላይ መስርሕ'ውን ካብቶም ዘብዐኛታት ብዝተለቕሕዎ ናይ ጥዋፍ መብራህቲ እዩ ተኻይዱ።ማርሴሉስ ብሃንደበት ካብተን ዝተዓጸዋ በዓትታት ናይቲ ህንጻ፣ ናይ ሓደ ሰብኣይ ድምጺ ከቃልሕ ከሎ ሰመዐ። ጸጥታ ናይቲ ለይቲ፣ ንናይቲ ሰብኣይ ድምጺ ካብ መጠን ንላዕሊ ንጹር ገይርዎ ነበረ። ካብ ልሳን እቲ ሰብኣይ ዝወጻ ዝነበራ ቃላት ከኣ እዘን ዝስዕባ እየን፣
እቲ ለይትን መዓልትን
ኣብ ቅድሚ ኣምላኽና ዝኸሶም ዝነበረ፣
እቲ ከሳስ ኣሕዋትና ተደርብዩ እዩ እሞ፣
ሕጂ ምድሓን፣ ስልጣንን መንግስትን፣
ናይ ኣምላኽና ኮይኑ፣ ምልኪ ከኣ ናይቲ ቅቡኡ እዩ።
ንሳቶምውን ሳላ ደም እቲ ገንሸልን፣
ሳላ እቲ ቃል ምስክሮምን ሰዓርዎ፣
ንህይወቶምውን ክሳዕ ሞት ኣየፍቀርዋን።
ማርሴሉስ ከኣ ንብጻዩ "እዚ ሰብኣይ መን ይበሃል?" ክብል ሓተቶ።
ብጻዩ ከኣ "ብዛዕብኡ ብዙሕ ኣይትጨነቕ። ንሱ ሓውና ሲና እዩ። ብሰንኪ ዝወረዶ ጓሂ ኣእምሮኡ ዝተናወጸ እዩ። እዚ ስደትን መከራን ክጅምር ከሎ ንሓደ ወዱ ሒዞም ብሓዊ ኣቃጺሎም ቀቲሎሞ። ብድሕር'ዚ ከኣ ኣብ ኩሉ ቦታታት እንዳኸደ ኣብ ልዕሊ ሮማውያን ናይ ፍርዲ ቃላት ካብ ምውጻእ ኣዕሪፉ ኣይፈልጥን እዩ። ንሶም'ውን ቀደም ሸለል ይብልዎ ነይሮም። ሎሚ ግና ከምዚ ትርእዮ ዘለኻ ሒዞሞ ኣለዉ" ክብል መለሰሉ።
"እሱር እዩ ማለት ድዩ?"
"እወ!"
እቲ ዘፍርህ ድምጺ ናይ ሲና ደጊሙ ኣቃለሐ፣
ዎ ቅዱስን ሓቀኛን ጎይታ፣
ክሳዕ መዓስ ኢኻ ዘይትፈርድ፣
ነቶም ኣብ ምድሪ ዘለዉኸ
ክሳዕ መኣዝ ኢኻ ሕነ ደምና ዘይትፈድዮም።
"እዚ እቲ ኣብ ኩርባ ካፒቶሊን ርእየዮ ዝነበርኩ ሰብኣይዶ ይኸውን?"
"እወ፣ ከይኮነ ኣይተርፍን እዩ። ኣብዛ ከተማ ንሱ ዘይበጽሓ ቦታ የላን። ክሳዕ ቤተ መንግስቲ እንዳኸደ እዩ ናይ ፍርዲ ቃላት ዝዛረብ።"
"ካብዚ ቦታ ቀልጢፍና ንውጻእ
ክሻኦም ኣብ መንኩቦም ተሰኪሞም ናብቲ መውጽኢ ደገ ገጾም ብቕልጡፍ ከዱ። እቶም ሓለውቲ ደገ ቑሩብ ኣዘራሪቦም ንኽወጹ ኣፍቀዱሎም። ናብ ደገ ምስ ወጹ ከምዚ ዝብል ድምጺ ናይ ሲና ተሰምዐ፣
እታ ዓባይ ባቢሎን ወዲቓ፣ ወዲቓ፣
ማሕደር ኣጋንንትን
ሰፈር ኩሎም ርኹሳት መናፍስትን
ሰፈር ርኹስን ዘፈንፍን ዝበለ ኹሉ ዑፍን ኮይና።
ህዝበይ ካብኣ ተፈለዩ።
ካብ ኮሎሲዩም ክሳዕ ዝርሕቁ ሓንቲ ቃል ከየተንፈሱ ጉዕዞኦም ቀጸሉ። ብድሕር'ዚ ማርሴሉስ ከምዚ ብምባል ዘረባ ጀመረ፣
"ኣብቲ ውሽጢ ሒዞም ዘትርፉና መሲሉኒ ብጣዕሚ ፈሪሀ ነይረ።"
እቲ ብጻዩ ከኣ "ፍርሃትካ ምኽኑይ እዩ። ከመይሲ፣ ሓደ ካብቶም ሓለውቲ ደገ ዊን እንተዝብሎ ኣብኡ ሒዙ ከትርፈና ይኽእል ነይሩ። ስለዚ፣ ከምዚ ዓይነት ዕማም ክንፍጽም ከለና ዝኾነ ዓይነት ሓደጋ ከጋጥመና ከምዝኽእል ክንፈልጥ ኣለና። ኣብ ዝኾነ ሰዓት ንሙማት ዝተዳለና ክንከውን ይግብኣና። ጎይታ ንቕሑ ኢሉ ዝኣዘዘና ቃል'ውን ክንርስዖ የብልናን። ካብዛ ዓለም እንፍለየላ ሰዓት ክትመጽእ ከላ "ድሉው ኣለኹ" ክንብል ይግብኣና" በሎ።
"እወ፣ ጎይታ'ውን ኣብ ዓለም ከለና ብዙሕ መከራ ከምዘጋጥመና ገሊጹልና እዩ።"
"ብርግጽ! እንተኾነ ግና ጎይታ ከምኡ ኢሉ ጥራይ ኣይገደፈናን፣ "ኣጆኹም ኣነ ንዓለም ስዒረያ እየ፣ ኣብቲ ኣነ ዘለኽዎ ንስኻትኩም'ውን ኣብኡ ክትመጹ ኢኹም" ዝበለና ቃል ክንሓስብ ከለና ልብና ብሓጎስ ይምላእ። ብረድኤቱ ከኣ ንሞት ክንስዕር ንኽእል ኢና። ስቓይ እዚ ዘመን'ዚ ነቲ ኣባና ክግለጽ ዝመጽእ ዘሎ ክብሪ ከምዘይመዓራረዮ ይስምዓኒ ኣሎ።"ብኸምዚ መልክዕ በቲ ህያው ዝኾነ ቃል ኣምላኽ እንዳተጸናንዑ ጉዕዞኦም ዛዚሞም ብሰላም ናብቲ ዝሓሰብዎ ቦታ በጽሑ። ኣብኡ ምስ በጽሑ ድማ ስለቲ ዝተገበረሎም ሓለዋ ንኣምላኽ ኣመስገኑ። ድሕሪ ቅሩብ መዓልታት፣ ማርሴሉስ ስንቂ ክደሊ ንበይኑ ናብ ገዛ ናይ ሓደ ናይ ክርስትያናት ፈታዊ ዝኾነ ሰብኣይ ከደ። ናይቲ ሰብኣይ መንበሪ ካብ ቀጽሪ ናይታ ከተማ ውጽእ ኢሉ ኣብ ጥቓ ጎደና ኣፒያ ኣንቲካ ዝርከብ ኮይኑ እቲ ሰብኣይ'ውን ንክርስትያናት ብዙሕ ሓገዝ ዝገበረ ነበረ። ማርሴሉስ ከኣ ንስንቂ ዝኸውን መግቢ ምስ ረኸበ ሓበሬታ ክሓታትት ጀመረ።
እቲ ሰብኣይ ከኣ ከምዚ በሎ "ሕማቕ ወረ ይናፈስ ኣሎ። ሓደ ካብ መኳንንቲ ቄሳር ናብ ሃይማኖት ክርስትና ብምቕያሩ ቄሳር ኣዝዩ ተቖጢዑ ኣሎ። ካብዚ ዝተለዓለ ድማ ኣብ ቦታ ናይቲ ክርስትያን ዝኾነ ሓለቓ ሰራዊት ካልእ ሰብ ብምሻም ንክርስትያናት ሃዲኑ ንኽሕዞም ጽኑዕ ዝኾነ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ ኣሎ ይበሃል። በብመዓልቱ ከኣ ንክርስትያናት እንዳሓዙ ናብ ቤት ማእሰርቲ ይድርብይዎም ኣለዉ። ዋላ ሓደ ሰብ ካብ ቑጠዐኦም ከምልጥ ኣይከኣለን።"
"ንክርስትያናት እንዳሃደነ ንኽሕዝ ተሸይሙ ዘሎ ሓለቓ ሰራዊት መን ምዃኑ ትፈልጥዶ?"
"እወ! ሉኩሉስ ዝበሃል እዩ።"
"ሉኩሉስ? ዘገርም እዩ! ቅድሚ ሕጂ፣ ሉኩሉስ በሊሕን ሓያልን ሰብ ምዃኑ ሰሚዐ ነይረ።"
"እወ፣ ከምኡ እዩ ዝበሃል። ዝኾነ ኮይኑ፣ እቲ ዝናፈስ ዘሎ ወረ ንክርስትያናት ባህ ዘብል ኣይኮነን። ናይዚ ኩሉ ጠንቂ ድማ ናይቲ ሓለቓ ሰራዊት ክርስትያን ምዃን እዩ። ቄሳር ኣዝዩ ተቖጢዑ ኣሎ። ንእኡ ሒዙ ንዝመጸ ከኣ ዓቢ ሽልማት ተዳልዩ ኣሎ ዝብል ወረ ኣሎ። ኣጋጣሚ እንተረኺብካዮ ኣጠንቅቆ ኢኻ። ኣብ ካታኮምብ ተሓቢኡ ከምዘሎ ሰሚዐ ኣለኹ።"
"እወ፣ ኣብኡ ከይተሓብአ ኣይተርፍን እዩ። ንክርስትያናት ካልእ እንታይ መሕብኢ ኣልዎም ኢልካ ኢኻ።"
"እቲ ወረ ኣዝዩ ዘፍርህ እዩ ዘሎ። ብጣዕሚ ክትጥንቀቑ ኣለኩም።"
"ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ክቐትሉና ኣይክእሉን እዮም።
"ናትኩም ክርስትያናት ድፍረትን ቆራጽነትን ወትሩ ይደንቀኒ እዩ። ምስጢርኩም ኣብ ልብኹም ጌርኩም ንማለቱ ጥራይ ናይ ቄሳር ኣዋጅ እንተኣኽበርኩም እንታይ ኣለዎ? ባዕልኹም ንምንታይ ሞት ትጽውዑ?"
"መድሓኒና ስሌና ክብል ሞይቱ እዩ፣ ንሕና'ውን ስሌኡ ክንመውት ድሉዋት ኢና። ከምቲ ንሱ ስለቶም ናቱ ክብል ዝሞተ፣ ንሕና'ውን ናቱ ኣሰር ብምስዓብ ስለ ኣሕዋትና ንኽንመውት ቆሪጽና ኣለና።"
"ንስኹም ክርስትያናት እተገርሙ ፍጡራት ኢኹም።"
ማርሴሉስ ከኣ ካብቲ ሰብኣይ ተሰናቢቱ ምስ ወጸ እቲ ዝሰምዖ ወረ ኣእምሮኡ ከጨንቖ ጀመረ። ኣብ ጉዕዞኡ ድማ ከምዚ እናበለ ክሓስብ ጀመረ "ለካስ ኣብ ክንዳይ ተተኪኡ ዘሎ ሉኩሉስ እዩ! ሕጂኸ ብዛዕባይ እንታይ ዓይነት ኣረኣእያ ይህልዎ ይኸውን? ከም ክርስትያን ጥራይዶ ይርእየኒ ይኸውን ዋላስ እንኮላይ ከም ዓርኩ? ነዚ ንምርግጋጽ ብዙሕ ግዜ ኣይክወስደለይን እዩ። መቸስ ኣብ ኢዱ ዝወድቀላ መዓልቲ ከመይ ኢለ እድነቕ እኸውን? ብዘይክኡ መቸስ ዝሕዘኒ የለን። ከም ድላዩ እንተገበረ ክሓርቕ የብለይን፣ ከመይሲ ንሱ ወተሃደር ስለዝኾነ ግድን ዝተኣዘዞ ክፍጽም ኣለዎ። ናይ ውትህድርና ግቡኡ ንዓይ ከም ናይ መንግስቲ ጸላኢ ንኽርእየኒ የገድዶ እዩ። ብልቡ ይፈትወኒ ካብኡ ሓሊፉ'ውን ይድንግጸለይ ይኸውን፣ እንተኾነ ግና እዚ ኩሉ ናይ ውትህድርና ጉቡኡ ካብ ምፍጻም ክዓግቶ ኣይክእልን እዩ። ንዓይ ሒዙ ንዘምጽአ ሽልማት ክወሃቦ እዩ ተባሂሉ እንተተኣዊጁ ኮይኑ ንዓይ ንምሓዝ ዝገብሮ ጻዕሪ ልዑል ክኸውን ኣለዎ። እቲ ግዜ ቀሪቡ እዩ እሞ ተዳልየ ክጸባበ ኣለኒ።"
ከምዚ ኢሉ ብልቡ እንዳሓሰበ ብጎደና ኣፒያ ኣንቲካ ገይሩ ጉዕዝኡ ቀጸለ። ብሓሳብ ተዋሒጡ ናብዝን ናብትን እናበለ ክግስግስ ከሎ፣ ከይሓሰቦ ሰባት እክብ ኢሎም ደው ኣብ ዝበሉሉ ኩርናዕ ስለዝበጽሐ እቶም ሰባት ኣኽቢቦም ደው ኣበልዎ።
ካብ ማእከሎም ሓደ "ክሳዕ ክንድዚ ምቕልጣፍ ኣየድልን እዩ። ንምዃኑ መን ትበሃል? ናበይከ ትኸይድ ኣለኻ?" በሎ።
ማርሴሉስ ከኣ ብቑጠዐ "ካብ ቅድመይ ተኣለ" ብምባል ነቲ ሰብ ደፍኦ። ኩሉ ኩነታቱ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ሰባት ስልጣን ከምዝነበሮ ብግልጺ ይረአ ነበረ።
እቶም ሰባት ከኣ በቲ ዝሰምዕዎ ናይ ስልጣን ቃል ኣዝዮም ተሰናበዱ። ናብ ድሕሪት ገጾም'ውን ከድሓርሕሩ ጀመሩ። እቲ ከም መራሒኦም ኮይኑ ንማርሴሉስ ዝተዛረቦ ሰብ ግና ደጊሙ "መን ምዃንካ እንተዘይነጊርካና በዚ ክትሓልፍ ኣይትኽእልን ኢኻ" በሎ።
ማርሴሉስ ከኣ "ካብ ቅድመይ ተኣለ እብለካ ኣለኹ። ንዓይ ኣይተፈልጠንን ማለት ድዩ? ኣነ ካብ ናይ ቄሳር ኣዘዝቲ ሰራዊት ሓደ እየ" በሎ
ሽዑ ኩሎም ተሰናቢዶም መንገዲ ከፈትሉ እሞ ማርሴሉስ ከኣ ጉዕዝኡ ቀጸለ። ቅሩብ ስጉምትታት ምስ ከደ ግና ካብ መንጎኦም ከምዚ ዝብል ድምጺ ሰመዐ፣
"ማርሴሉስ እቲ ክርስትያን እዩ! ከየምልጥ ሓዝዎ!" ኩሎም ኣብ ዘዘለዉዎ ኮይኖም ኣውያቶም ደርጉሕዎ።
ማርሴሉስ ከኣ ግዜ ከየጥፈአ ነቲ ተሰኪምዎ ዝነበረ ስንቂ ናብቲ ደርብዩ ናብ ሓንቲ መዕጸፊት ኣንጎሎ ገጹ ጎየየ። ኩሎም ከኣ ሰዓብዎ።
ማርሴሉስ እግረይ ኣውጽእኒ ብምባል የማነ ጸጋም እናቋረጸ ናብቲ ቲበር ዝበሃል ፈለግ ገጹ ኣምረሐ። ብጉያኡ ድማ ነቶም ኣሳደድቱ ብርሑቕ ርሕቀት ፈልይዎም ተመርቀፈ። ናብቲ ፈለግ ምስ በጸሐ ከኣ ተወርዊሩ ብምእታው ናብ ስግር ማዕዶ ክሕንብስ ጀመረ። እቶም ኣሳደድቱ'ውን ናብ ገምገም እቲ ሩባ እኳ እንተበጽሑ ካብኡ ንላዕሊ ክሰግሩ ግና ኣይደፈሩን።
To read the previous chapters please click the following links
ትርጉም ብቐሺ እምባየ ሃብተዝጊ
ሰማእታት ካታኮምብ (8ይ ክፋል)
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


c: text/html

text:
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ኣንቶኒዮ ጉተርስ ናይ ኬንያ ዑደቶም ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝዛዘምሉ እዋን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ሓደጋ ጥምየት ከምዘጋጠመን ሓደ ነገር እንተድኣ ዘይተገይሩ ድማ እቲ ኩነታት እናኸፍአ ክኸይድ ከምዝኽእል ገሊፆም።
ሶማል ሽዱሽተ ዓመት ኣብዘይመልአ ጊዜ ንካልኣይ ግዜ ዓፀቦ ኣጋጢሙዋ’ሎ።ደቡብ ሱዳን እውን ኣብ ገለ ኽፋላት እታ ሃገር ዓፀቦ ከምዘጋጠማ ኣዊጃ’ላ፤መንግስቲ ኬንያ እውን ድርቂ ሃገራዊ ሓደጋ ክብል ክእውጅ ከሎ ኢትዮጵያ እውን ተመሳሳሊ ሓደጋ ድርቂ ኣጋጢሙዋ’ሎ።
ብተወሳኺ ጉተረስ ብዛዕባ ፖለቲካውን ሰብኣውን ቅልውላው ደቡብ ሱዳን ምስ ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ ተዘራሪቦም ኣለው።
ህውከት፣ዝምታን ሓገዝ ናብ ዘድልዮም ሰባት ረድኤት ከይበጽሕ ምኽልካልን ንኩነታት ደቡብ ሱዳን ስለዘጋደዶ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ሰባት ኣብ ሓደጋ ወዲቖም ኣለው ኢሎም።
ቅልውላውን ስቓይን ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ንከብቅዕ ዓብዪ ፃዕሪ የድሊ እዩ ኢሎም።
“ብዙሕ ፃዕሪ ከድልየና እዩ።ሕዚ እውን ብዙሕ ሓደጋታት የጋጥም፣ውግእ ይካየድ፣ብዙሕ ሽግራት ይፍፅሙ ኣለው።ሓደጋ ምፅናት ዘርኢ ግን ትርጉም ብዘለዎ ነኪዩ’ሎ።መሪሕነት ኢጋድ፣ሕብረት ኣፍሪካን ሕቡራት ሃገራትን ነቶም ፈተናታት ስለተረድኡዎ ናብ ትኽክለኝ ኣንፈት ከምርሕ ተስፋ ኣለኒ።”
ህፁፅ ሓገዝ ካብ ዘድልዮም 17 ሚልዮን ሰባት እቶም ሓደ ሲሶ ሶማልያዊያን እዮም።
ኣብ ሶማል ንዘሎ ኩነታት ዘጋደዶ ሕፅረት ዝናብን ዘየቋርፅ ግጭትን እዩ።ግጭት፣ጥምየት፣ሕማምን ንኣል-ሸባብን ግብረ ሽብራ ንምስዓር ዝካየድ ቓልስን ተደማሚሮም ኣብ ህይወት ሶማልያዊያን ኣዕናዊ ተፅዕኖ የሕድር ኣሎ ኢሎም።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት /UNHCR/ ኣብ ሶማል ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ንምውጋድ እንተወሓደ 800 ሚሊዮን ዶላር የድሊ እዩ ኢሉ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኤምባሲ ሩስያ ኣብ ኢትዮጵያ: ኢትዮጵያዊያን መናእሰይ ኣብ ጎኒ ሩስያ ኮይኖም ኣብ ዩክሬን ንክዋግኡ ይምልመሉ ኣለው ንዝብል ዝተዘርገሐ ሓበሬታ ነጺግዎ።
ወሃቢ ቃል’ቲ ኤምባሲ ማርያ ቸርኑኪና ንድምጺ ኣመሪካ ኣብ ዝሃበቶ ርእይቶ "ኣብ ኢትዮጵያ ዝተጀመረ ምልመላ የለን፣ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ሩስያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተራኣየ ሰልፊ፣ ንኣዋርሕ ዝቀጸለን ዜጋታት’ዛ ሃገር ምስ ሩስያ ዘለዎም ምሕዝነት ዝገለጽሉን እዩ" ኢላ።
ንድምጺ ኣመሪካ ርእይቶ ዝሃበ ሓደ መንእሰይ ብወገኑ "ኣብ ሰራዊት ንክኽተብ ናብ’ቲ ኤምባሲ ከምዝመጸ" ጠቂሱ። "ኢትዮጵያዊያን ይምልመሉ ኣለው ዝብል ወረ ስለዝሰማዕኩ፣ ሰለስተ መዓልታት ኣከታቲለ ናብ’ዚ ኤምባሲ መጺኤ ኣለኹ" ምባሉ ወኪል ድምጺ ኣመሪካ ካብ ኣዲስ ኣበባ ይሕብር።
ወኪል ድምጺ ኣመሪካ ወሲኹ ቁጽሪ ኣብ ኤምባሲ ሩስያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝእከቡ ሰባት ኣብዝሓለፋ ሓሙሽተ መዓልታት ምውሳኹ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ከምዝሓበርዎ ይገልጽ።


text:
ቀጻሊ ኣዕናዊ ደብዳብ ነፈርቲ ኣብ ትግራይWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
እዚ ካብቲ ኣብ ትግራይ ዝፍጸም ዘሎ ቀጻሊ ደብዳባት ነፍርቲ ሓደ ናይ ዓዲ ዳዕሮ
ድሕርቲ ኣብ ትግራይ ዳግማይ ውግእ ምብርዑ ዝተኻየደ ቀጻሊ ደብዳባት ነፈርቲ፡ ብ28 መስከረም 2022 እቲ ኣብ ከተማ ዓዲ ዳዕሮ ዝተፈጸም ኣዝዩ ዘስካሕክሕን ዓብይ ዕንወት ዘስዓበን ምንባሩ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ይሕብራ ኣለዋ።
እተን ኣብ ዓዲ ዳዕሮ ዝደብደባ ነፈርቲ ናይ ኢትዮጵያ ዘይኮናስ፡ ናይ ኤርትራ እየን ዝብል ሓበሬታኳ እንተሎ፡ ናይ መነኦም ምዃነን ብዘየገድስ እቲ ተግባርን ዘስዓቦ ህልቂትን ግን ኩኑን እዩ። ሬድዮ ኤረና ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ምንጭታታ ብምጥቃስ፡ ቅድሚ ሕጂ ካብ ኤርትራ ዝነቐላ ነፈርቲ ውግእ 4ተ ግዜ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ ከም ዝደብደባ ሓቢራ’ላ።
በዚ ብኣህጉራዊ ትካላት ከይተረፈ ዝተኾነነ ደብዳብ ኣብ ዓዲ ዳዕሮን ካለኦት ከተማታት ትግራይን ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ዕድመ ዝርከቡ፡ ብሰንክቲ ውግእ ካብ ኣባይቶም ተመዛቢሎም ኣብ ግዝያዊ መዕቆብታት ኣጽሊሎም ዘለዉ ከይተረፉ፡ ብዙሓት ሰባት ከም ዝሞቱን ከም ዝሰንከሉን ክፍለጥ እንከሎ፡ መንበሪ ኣባይትን ወሃብቲ ኣገልግሎት ትካላትን ይዓንዉ ኣለዉ።
ህግደፍ እውን ብወግዒ ብምሉእ ዓቕሙ ዝተሳተፎ ውግእ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ብ25 ነሃሰ 2022 ዳግማይ ካብ ዝጅመር ንደሓር፡ ኣብ ትግራይ ከተማታት፡ መቐለ፡ ሽረ፡ ኣላማጣ፡ መኾኒ፡ ዋጃ፡ ሸራሮ፡ ማይጸብሪ፡ ዓድዋ፡ ውቕሮን ኣጉላዕን ወሲኽካ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ብተደጋጋሚ ብነፈርትን ድሮናትን ይድብድባ ኣለዋ። ከተማ ዓዲ ግራት ድማ ብወገን ኤርትራ ብዝድርበ ከቢድ ብረት ግዳይ ኮይና ጸኒሓ። በዚ ደብዳባት ነፈርትን ከበድቲ ብረትን ዝሞቱ ሰባት ምስቲ ውግእ ምትእስሳር ዘየብሎም ሲቪል ምዃኖም ብዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ክግለጽ ዝጸንሐ እዩ። ኣብ ርእሲዚ እቲ ቀንዲ ታርጌት ኮይኑ ዝዓኑ ዘሎ ትካላት፡ ትምህርቲ፡ ሕክምና፡ ማእከላት መዕደሊ ረዲአትን ወሃብቲ ኣገልግሎታትን እዩ። ብዘይካዚ ዝተፈላለዩ ትካላት ኣብያተ-እምነት’ውን ግዳያት ኮይኖም ኣለዉ።
እዚ ካብቲ ውግእ ዝካየደሉ ቦታታት ወጻኢ፡ ወተሃደራዊ ኣብ ዘይኮኑ ዕላማታት ዘተኮረ ደብዳባት ነፈርቲ፡ ድሮናትን ከበድቲ ብረትን፡ ኣብ ልዕሊቲ ናይ መጀመርያ ረዲአት ሕክምናኳ ክረክብ ዘይክእል ህዝቢ ዝፍጸም ዘሎ ብምዃኑ ክኹነን ዝግበኦ ሰብኣዊ ህልቂትን ትካላቱን እዩ።
ኣብ ኣስመራ ጸልማት ዝጉልባቡ ክትራን ይገድድ ኣሎWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብ ከተማ ኣስመራ ብሰንኪ ተኸታታሊ ምቁራጽ ሓይሊ መበራህቲ ጸልማት ስለ ዝወረሳ ብስዉር ዝካየድ ዘሎ ስርቅን ዝምታን ይገድድ ከም ዘሎ ሬድዮ ኤረና/ Radio Erena ምንጭታታ ብምጥቃስ ኣብ ናይ 26 መስከረም 2022 ዜናኣ ኣቃሊዓ። እቲ ክትራን ቀንዲ ኣብ ደገ ኣብ ጽምዋ ቦታታት ዝፈጸም ኮይኑ፡ ብፍላይ ካብዚ ቀረባ ግዜ ጀሚሩ ለይቲለቲ ሰረቕቲ ናይ ገዛውቲ መዓጹ እንዳሰበሩ ንብረት ይዘምቱ ከም ዘለዉ እቲ ዜና ብተወሳኺ ገሊጹ።
ዝተፈጸመ ገበናት ካብ ምምዝጋብን ምጽብጻብን ሓሊፉ ናይ ምክልኻሉ ዘይከኣለ ፖሊስ ከተማ ኣስመራ ህዝቢ በብከባቢኡ ንገዛእ ርእሱ ንክሕሉ ተደጋጋሚ መጸዋዕታታት የቕርብሉ ኣለዉ። እንተኾነ ዝተዓጥቁ ኣባላት ፖሊስ ዘይተቖጻጸሮም ሰረቕቲ ዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታት ክከላኸልዎም ዝከኣል ኣይኮነን።
ኣደዳ ሕጽረት ዝስተ ማይ፡ ኤለክትሪክን ካለኦት መሰረታዊ ቀረባትን ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ ዘሕለፈ ህዝቢ ከተማ ኣስመራ፡ ኣብዚ እዋንዚ ድማ ንህላውናኡ ዘስግኦ ዝርቅን ዝምታን ተወሲኽዎ ኣብ ዝለዓለ ሻቕሎት ከም ዝርከብ ካብቲ ዜና ክፍለጥ ተኻኢሉ።
እቶም ምንጭታት ሬድዮ ኤረና፡ ኣብ ከምዚ ሎሚ መንእሰያታ ገለን ብግዱድ ውትህድርና ገለን ድማ ብስደት ተፍልዮማ ዋና ኣብ ዝሰኣነት ውቅብቲ ከተማ ኣስመራ፡ ክትራንን ዝተፈላለዩ ገበናትን ተወሲኽዎ ክጋደድ ግድን ምዃኑ’ውን ጠቒሶም። ኢጣልያዊ ናይ ህንጻ ጥበብ ዝረኣየላ ዝነበረት “ኣስመራ ጻዕዳ” ሎሚ ሰኣን ዋና ትዓኑ ምህላዋ ከይኣኽላ ኣደዳ ገበንን ንናይ ግዳም ሓይልታት ናይ ውግእ መዋፈሪት ትኸውን ምህላዋ ኣዝዩ ከም ዘሕዝን እቶም ምንጭታት ዓሚቕ ስኽፍታኦም ኣስፊሮም።
ዜናዊ ጸብጻብ ምዝዛም ሰሚናር ኣባላት ሰዲህኤWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ብተኸታታሊ ሰለስተ መዓልታት ክካየድ ዝቐነየ ሰሚናር መላእ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ተዛዚሙ። እቲ ሰሚናር ኣብቲ ዝተኸፍተሉ ዕለት 23 መስከረም 2022 ብዛዕባ ሰልፋዊ ዕቤትን ምድልዳል ሓድነትን እዩ ተመያይጡ። ቀጺሉ ድማ በቲ ተታሒዙ ዝነበረ መደብ መሰረት ኣብተን ቀጸልቲ ክልተ መዓልታት ብዛዕባ፡ “ፖሊሲ ኣህጉራዊ ዝምድናታት ሰዲህኤን ሓድነትን ሓባራዊ ዕዮን ደምበ ተቓውሞ ኤርትራን” ብሰፊሑ ተመያይጡ።
ሰሚናር ንፖሊሲ ኣህጉራዊ ዝምድናታት ሰዲህኤ ዝምልከት፡ በቲ ኣቐዲሙ ዝቐረብ ጽሑፍ ብ24 መስከረም 2022 ብሰፊሑ ተዛትይሉ። ቅድሚ ናብቲ ዝርዝር ምይይጥ ምእታዉ ብዛዕባ’ቲ መመያየጢ ሰነድ ዝተዳለወሉ ኣገባብን ኣብኡ ዝሰፈሩ ቀንዲ ቀንዲ ነጥብታትን፡ ብጠርናፊ ናይታ ነቲ ሰነድ ዘዳለወት ሽማግለ ብጻይ ብርሃነ ደበሱ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳያት ሰልፊ፡ መበገሲ ሓሳብ ቀሪቡ። እቲ ሰነድ ብመንጽርቲ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ቅዋምን ሰዲህኤ ሰፊሩ ዘሎ መትከላት ዝተቓነዩ ጉዳያት ዝሓዘ እዩ። ካብቶም ኣብቲ ሰነድ ዝሰፈሩ ቀንዲ ነጥብታት፡ ናይ ወጻኢ ዝምድና፡ ኣህጉራዊ ዝምድና፡ ህዝባዊ ዲፕሎማስን ዝግበር ዝምድና ዝምስረተሉ መትከላትን ዝብሉ ይርከብዎም።
ተሳተፍቲ ሰሚናር ኣብቲ ሰነድ ዝሰፈሩ ሓሳባት መሰረት ብምግባር፡ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ኣልዒሎም’ ነቲ ሰነድ ዘህብትሙ ሓሳባት’ውን ኣቕሪቦም። ዝሓለፈ ተመኩሮታት ብምዝካር ኣብ መስርሕ ዝምድና ፍሉይ ጥንቃቐን ቆላሕታን የድልዮም ዝበልዎም ሓሳባት’ውን ኣዘኻኺሮም። ብሓፈሻ ምስ ኩሎም ወገናት ብፍላይ ድማ ምስ ጐረባብትና ዝግበር ዝምድናታት ኣብ ከመይ ደረጃ ከም ዝርከብን ብኸመይ ክቕጽል ከም ዝግበኦን ኣብ ዝምልከት ድማ ተሳተፍቲ ዝተፈላለዩ ርኢቶታት ኣቕሪቦም።
ህልዊ ኩነታት ከባብና መሰረት ብምግባር ኣብ ዝገበሮ ዳህሳስ፡ ሰሚናር ኣተሓሕዛ ሰልፍና ንዝምድና ምስቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ዝምልከት ሰፊሕ ግዜ ዝወሰደ ዝርርብ ኣካይዱ። ኣብዚ እዋናውን ተሃዋስን ዛዕባዚ መሰረታዊ ፖሊሲ ዝምድና ሰዲህኤን ብትካላቱ ክውሰኑ ዝጸንሑ ውሳነታትን ዘይጻረሩ ዝተፈላለዩ ናይ ኣተሓሕዛ ሓሳባት ቀሪቦም። እዚ ጉዳይዚ ናይ ትግራይ ወይ ናይ ኢትዮጵያ እዩ ኢልካ ዝሕለፍ ታራ ናይ ጉርብትና ኣጀንዳ ዘይኮነ፡ ሳዕቤኑ ንኤርትራን ህዝባን ሓደገኛ ስለ ዝኾነን ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ ውግእ መንእሰያት ኤርትራ ይቕዘፉን ንብረት ኤርትራ ይዓኑን ስለ ዘሎ፡ ኤርትራዊ ረብሓን ልኡላውነትን ብዘማእከለን ንፖሊሲ ኣህጉራዊ ዝምድናኡ ብዝዓቀበን፡ ኣብቲ ህግደፍ ንምስዓር ዝግበር ቃልሲ ግደ ሰዲህኤ ክረጋገጽ ከም ዝግበኦ ተንጸባሪቑ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብዚ እዋንዚ ብኣሸሓት ዝግመት ሰራዊት ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ዝኣትወሉ ዘሎ ምኽንያት፡ ብወገን ኤርትራ ኣቢሉ ምስ ህግደፍ ሓቢሩ ሓይልታት ትግራይ ንምውጋእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ እውን ኣስጋኢ ምዃኑ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ተሳተፍቲ ሰሚናር ነቲ ተግባር ኮኒነምዎ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ጉጅለ ህግደፍ ምስ ኢትዮጵያዊ ሰልፊ ብልጽግና ከካይዶ ዝጸንሐ ዘይግሉጽን ዘይትካላውን ኣካይዳ ምስዚ ኣብዚ እዋንዚ ዝረአ ዘሎ ምዕባለ ነቲ ኩነታት ብመንጽር ኤርትራዊ ልኡላውነት ዝያዳ ኣስጋእን ሓደገኛን ከም ዝገብሮ’ውን ሰሚናር ስኽፍታኡ ኣቃሊሑ። ሰሚናር ኣባላት ሰዲህኤ፡ ኣብ መወዳእታ መዓልቲ 25 መስከረም 2022 ድማ “ሓድነትን ሓባራዊ ዕዮን ደምበ ተቓውሞ ኤርትራን” ኣብ ዝብል ናይ መወዳእታ ሰነድ ተመያይጡ። ቅድሚ ናብቲ ዝርዝር ምይይጥ ምእታው ናይታ ነቲ ሰነድ ዘዳለወ ሽማግለ ጠርናፊ፡ ኣቦመንበር ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ)፡ ኣብቲ ሰነድ ንዝሰፈሩ ኣገዳስቲ ነጥብታት፡ ብጽሒት ሰዲህኤ ኣብ መስርሕ ሓድነትን ኣድላይነት ሓባራዊ ዕዮን ብምጉላሕ መእተዊ ሓሳብ ኣቕሪቡ። ኣብ መብርሂኡ ሓባራዊ ዕዮ ንሰዲህኤ መሰረታዊ ብምዃኑ ከከም ምስ ውድባት ዘለዎ ናይ ኣረኣእያ ቅርበት ብደረጃታት ከም ዝሰርዖ ኣብሪሁ።
ተሳተፍቲ ሰሚናር ሰዲህኤ ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ ዝገበሮም ናይ ሓድነት ጻዕርታት ዘኪሮም፡ እንተኾነ ብመንጽርቲ ዝተኻየደ ጻዕርን ዝወሰዶ ግዜን ክሳብ ሕጂ ዘዕግብ ውጽኢት ስለ ዘይተረኽቦ፡ ኣብ መጻኢ ዝግበር ሓድነታዊ ጻዕሪ ነዚ ዝሓለፈ ተመኩሮ ኣብ ግምት ዘእተወ ክኸውን መዚኖም። በብግዜኡ ይምስረታ ምስ ዘለዋ ሓደስቲ ኣንጻር ህግደፍ ዝስለፋ፡ ኤርትራዊ ውዳበታትን ምንቅስቓሳትን’ውን ዝተጸንዐን ጥንቁቕን ርክባት ክግበር ሰሚናር ካብ ዝተገደሰሎም ዛዕባታት ሓደ እዩ።
ኣብ ምዝዛም ሰሚናር፡ ተሳተፍቲ ናብ መሪሕነት ዝተፈላለዩ ለበዋታት ኣቕሪቦም። ኣቦመንበር ሰዲህኤ ብጻይ ተስፋይ ወልደሚካኤል ድማ፡ “ኣብ ቅድሜና ዘለዉ ብድሆታት ንምስዓር፡ ሰልፋዊ ሓድነት መተካእታ ዘየብሉ ናይ ዓወት ምስጢርና ብምዃኑ፡ ሓሳባካ ናይ ምግላጽ ናጽነትና ህያው ኮይኑ፡ ንሓድነትና ከም ናይ ዓይንና ብሌን ክንሕልዋ ግድን እዩ” ኢሉ። ተሳተፍቲ ሰሚናር ንዘርኣይዎ ተሳትፎን ምክትታልን ከኣ ንኢዱ።
ሰሚናር ኣባላት ሰዲህኤ ተኸፊቱWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
መሰረታትን መሪሕነትን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ዝተሳተፍዎ ሰሚናር ብ23 መስከረም 2022 ተጀሚሩ። ኣብ መኽፈቲ እቲ ሰሚናር ብጻይ ተስፋይ ወልደሚካኤ (ደጊጋ) መሰረታት ሰዲህኤ ከም መቐጸልታ ናይቲ ዘይስልኪ ተወፉይነቶም፡ መጸዋዕታ ኣኽቢሮም ኣብዚ ሰሚናር ምስታፎም ኣመስጊኑ። ናይቲ ብኣካልን ብዙምን ዝካየድ ሰሚናር ኣቕጣጫ፡ ኣድህቦን መድረኻዊ ኣገዳስነትን እንታይ ምዃኡ ኣብሪሁ። ኣስዒቡ ድማ ነቶም ሰሚናር ዝዛረበሎም ዛዕባታት ዘርዚሩ።
እዚ ሰሚናር ንሰለስተ ተኸታተልቲ መዓልታት ዝካየድ ኮይኑ፡ ኣብቲ መስርሕ፡ ሰለስተ ኣቐዲሞም ብሽማግለታት ተጸኒዖም ዝተዳለዉ፡ ሰለስተ ሰነዳት ክቐርቡ እዮም። እቶም ሰነዳት፡ “ሰልፋዊ ዕቤትን ምድልዳል ሓድነትን፡ ፖሊሲ ወጻኢ ዝምድናታት ሰዲህኤን ኣገዳስነት ሓድነት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራን” ዝብሉ እዮም።
እዚ ሰሚናር ኣብ ዝተኸፍተሉ እሞ ዝያዳ 7 ሰዓታት ዝቐጸለሉ ናይ ቀዳማይ መዓልቲ መደብ ብዛዕባ’ቲ “ሰልፋዊ ዕቤትን ምድልዳል ሓድነትን፡” ዝብል ጽሑፍ ምይይጥ ተኻይዱ። ኣብዚ ናይ 23 መስከረም 2022 ክፋል ሰሚናር፡ ናይታ ነቲ ሰነድ ኣጽኒዓ ዘቕረበት ሽማግለ ኣቦመንበር ብጻይ ፍሰሃየ ሓጐስ፡ ብዛዕባቲ ኣቐዲሙ ንኣባላት ተዘርጊሑ ዝጸንሐ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ናይ ምይይጥ መበገሲ መብርሂ ሂቡ።
ኣብዚ ናይ ቀዳማይ መዓልቲ ርክብ ኣብ ዝተኻየደ ምይይጥ ተሳተፍቲ ሰሚናር፡ ንሓያልን ድኹምን ጐድንታት ሰልፊ፡ ኣብ መጻኢ ብሰልፊ ክዕመሙ ዝግበኦም፡ ምድልዳል ሓድነት ሰልፍን ብሰልፊ ዝወሃብ ኩለ-መዳያዊ ኣገልግሎትን ኣብ ዝብሉ ኣገደስቲ ዛዕባታት ሰፊሕን ዝርዝራውን ምይይጥ ተኻይዱ።
ክልል ትግራይ፡ ብኤርትራን ኢትዮጵያን ሓድሽ ውግእ ከም ዝተኸፍታ ከሲሳWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ናብ 20 መስከረም 2022 ኣብ ዘውግሕ፡ ብሓይልታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓድሽ ውግእ ከም ዝተኸፍተ ከሲሱ። በቲ ዝወጸ ሓበሬታ መሰረት እቲ ውግእ ዝተኸፍተሉ ከባቢ ካብ ሩባ ተከዘ ክሳብ ወረዳ ኢሮብ ኣብ ዘሎ ዶባት ኤርትራን ትግራይ ኮይኑ፡ ማይ ኩሕሊ፡ ዝባን ገደና፡ ዓዲ ኣውዓላ፡ ራማ፡ ጸሮናን ዛላንበሳን ድማ ብፍላይ ተጠቒሶን።
ኣብዚ ሓድሽ ውግእ፡ ናይ ኢትዮጵያ ክልተ እዝታትን ሰለስተ ናይ ኮማንዶ ክፍለ ሰራዊታትን ፍሉይ ሓይልን ፋኖን ክልል ኣምሓራን ምስ ሓይልታት ኤርትራ ተሰሊፎም ከም ዘለዉ ተጠቒሱ። ኤርትራ ኣቐዲማ ዑቑር ሰራዊታ ንክኸትት ጸዊዓ እያ። ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ሰራዊት ኢትዮጵያ ብብዝሒ ናብ ኤርትራ ከም ዝተጓዕዘ ብዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ክግለጽ ጸኒሑ እዩ። ብወገን ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ ብክልል ትግራይ ዝቐረበ ክሲ ብዝምልከት ብወግዒ ዝተባህለ የለን።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሕቡራት መንግስታት ኣሚሪካ፡ ማይክ ሃመር ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ሰላም ጻዕሪ ክገብሩ ጸኒሖም ናብ ሃገሮም ምስተመለሱ ጋዜጣዊ መግለጺ ሂቦም። ኣብ መግለጺኦም ሰራዊት ኤርትራ ዶብ ሰጊሩ ናብ ትግራይ ከም ዝኣተወ ክከታተልዎ ከም ዝጸንሑ ሓቢሮም። ነቲ ተግባር ከም ዝዀነንዎ ምግላጾም ድማ ሮይተርስ ሓቢራ። ኩሎም ኣብ ውግእ ኢትዮጵያ ተዋሳእቲ ናይ ወጻኢ ሓይልታት፡ ሓድነት ኢትዮጵያ ከኽብሩን ኩነታት ካብ ምግዳድ ክቑጠቡን ይግበኦም ከም ዝበሉ እውን ሮይተርስ ጠቒሱ።
ካናዳን ብሪታንያን፡ ዜጋታተን ኣብ ኤርትራ ምንቅስቓሶም ክድርቱ ኣጠንቂቐንWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ካናዳን ብሪታንያን ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ዜጋታተን ብጸጥታዊ ምኽንያት ምንቅስቓሳቶም ክድርቱን ግቡእ ጥንቃቐ ክገብሩን ከም ከም ዝመዓዳ ካብ ሮይተርን ኤ ኤፍ ፒን ካብ ዝተረኽበ ሓበሬታ ተፈሊጡ። እዘን ሃገራት ናብዚ ስጉምቲ ዘብጸሓ እቲ ቅድሚ ሕጂ ንናይ ብዙሓት ዜጋታት ምምዝባልን ሞትን ጠንቂ ዝኾነ ውግእ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዳግማይ ምብርዑን ኤርትራ ድማ ዜጋታታ ናብ ዓውዲ ውግእ ንክኸቱ ኣጥቢቓ ተገድድ ምህላዋ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ።
እቲ ካብ መንግስቲ ካናዳ ብ15 መስከረም 2022 ዝወጸ ምኽርን መጠንቀቕታን ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ዜጋታቱ፡ ኣብ ርእሲ ምንቅስቓሳቶም ምድራት ብመራኸብቲ ብዙሃን ዝወሃብ ሓበሬታ ብቐጻሊ ክከታተሉ ኣዘኻኺርዎም።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ኣብ ኣስመራ ኣብ ሓለዋ ኣብያተ-ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራትን ኤምባሲታትን ተቖጺሮም ዝሰርሑ ዘለዉ ኤርትራውያን፡ በቲ ወጺኡ ዘሎ ክተት ካብ ዝረሖም ወጺኦም ናብ ዓውዲ ውግእ ከይውሰዱ ስግኣት ከም ዘለዎም፡ ሓደ ስሞም ዘይተጠቕሰ ዲፕሎማት ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ዝገለጽሉ ሮይተርስ ሓቢሩ። ሮይተርስ ኣስዒቡ ሓደ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ኤርትራዊ፡ ክልተ ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ኣዝማዱ ናብ ውግእ ንክኸቱ ከም ዝተጸውዑን እንተዘይከቲቶም ግና ኣባይቶም ክውረስ ከም ዝኽእልን ከም ዝተሓበረ ጠቒሱሉ።
እቲ ካብ ብሪታንያ ዝተዘርሐ ተመሳሳሊ መጠንቀቕታ ብ14 መስከረም 2022 ዝወጸ ምዃኑ እቲ ማዕከናት ዜና ኣፍሊጠን። ክልቲአን ሃገራት ኣድላይ ኣብ ዝኾነሉ፡ ተወሰኽቲ ሓጸርቲ ናይ ጥንቃቐ መልእኽቲ ከስዕባ ከም ዝኽእላ ነንዜጋታተን ኣብፍሊጠን።
ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ተሪር ናይ ሓባሬታ ዕጽዋ ዝካየደን ሃገራት ብምዃና ነዚ ብዝምልከት ድምጻ ከም ዘይተሰምዐ ኤ ኤፍ ፒ ኣቃሊዑ።
ኤርትራ ኣብቲ መጀመርታኳ ብተደጋጋሚ ትኽሕድ እንተነበረት፡ ካብ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚራ፡ ኣብ ጐኒ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምስላፍ ናብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየደ ዘሎ ኣዕናዊ ውግእ ሓይልታታ ከም ዘሰለፈት ክልቲኦም ማዕከናት ዜና ጠቒሶም።
ሶማልያ ወተሃደራታ ካብ ኤርትራ ንምምላስ ሓገዝ ኣሜሪካ ሓቲታWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ፕረሲደንት ሶማልያ ሓሰን ሼኽ ማሕሙድ፡ ወተሃደራቶም ካብ ኤርትራ ንምምላስ ሕቡራት መንግስታት ኣሚሪካ ክትሕግዞም ከም ዝሓተቱ ጋረው ኦንላይን/ GAROWM.ONLINE ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ ብ15 መስከረም 2022 ኣብ ዘውጸኣቶ ዜና ሓቢራ። እቶም ሶማሊያዊ ፕረሲደንት ነዚ ሕቶ ናብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዘቕረቡ ኣብ ኣሜሪካ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣብ ዘካየድሉ እዩ። እቲ ዜና ከም ዝገለጾ እዞም 5 ሺሕ ሶማላውያን ወተሃደራት ናብ ኤርትራ ብምስጢር ዝተላእኩ ፕረሲደንት ማሕሙድ ፋርማጆ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበርሉ ብ2019 እዩ።
እቲ ዜና ከም ዝጠቐሶ እዞም ወተሃደራት ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሑ፡ ብግቡእ ዝተዓለሙ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ኣንጻር ፈጣሪ ራዕዲ ጉጅለ ኣልሸባብ ናይ ምቅላስ ሓያል ፍናንን ቅሩብነትን ዘለዎም ምዃኑ በቲ ዜና ተገሊጹ። ኣብቲ ዝተላእክሉ ግዜ እዞም ናይ ሎሚ ፕረሲደንት ሶማልያ ሓሰን ሼኽ ማሕሙድ ወሲኽካ፡ ኣብቲ ግዜቲ ፕረሲደንት ሶማልያ ንዝነበሩ ማሕሙድ ፎርማጆ ነቶም መንእሰያት ናብ ኤርትራ ብምልኣኾም ይቃወምዎም ነይሮም። ኢሳያስ ኣፈወርቂ ነዞም ወተሃደራት ክመልሶምኳ ቃል ኣትዩ እንተነበረ፡ ሓድሽ መንግስቲ ሶማልያ ኣንጻር ፈጣር ራዕዲ ጉጅለ ኣልሸባብ ሓያል ቃልሲ ናይ ምክያድ መደብ ከም ዘለዎ ምስ ኣረጋገጸ ግና ሓሳቡ ቀይሩ ከም ዝሓንገደ እቲ ዜና ሓቢሩ።
እቲ ዜና ኢሳያስ ኣፈወርቂ ካሳብዚ ቀረባ ግዜ ምስ ፈጣሪ ራዕዲ ጉጅለ ኣልሸባብ ይተሓጋገዝ ከም ዝነበረ ተቒሱ፡ ኣብዚ እዋንዚ መንግስቲ ሶማሊያ ነቶም ኣብ ቃልሲ ኣንጻር ኣልሸባብ ክሕግዝዎ ዝኽእሉ ወተሃደራት ንምምላስ ሓያል ጻዕሪ ይገብር ከም ዘሎን ናይ ኣሚሪካ ሓገዝ እንተተወሲኽዎ ክዕወት ተስፋ ከም ዘለዎን ገልጹ። ሰብ መዚ ኣሚሪካ እውን ነቶም ወተሃደራት ናብ ሃገሮም ንምላስ ክተሓጋገዘ ቅሩባት ምዃኖም ከም ዘረጋግጹ ኣፍሊጡ።
ፕረሲደንት ሓሰን ሸኽ ማሕሙድ ምስተመረጹ ናብ ኤርትራ ከይዶም፡ ምስቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ወተሃደራዊ መደበራት ኤርትራ ጅሆ ተታሒዞም ዘለዉ ሶማላውያን ከም ዝረኸብዎም እቲ ዜና ተጠቒሱ። እቶም ፕረሲደንት ናብ ሃገሮም ክምለሱ እዮም ዝበል ተስፋ ስለ ዝነበሮም፡ ነቶም ቅድሚ ምርጫ ደቆም ክምለስሎም ዝሓቱ ዝነበሩ ቤተሰብ እቶም ወተሃደራት ምስ ደቆም ከም ዝራኸቡን ክሳብ ሽዑ ናይ ተለፎን ርክብ መስመር ከም ዝኸፍትሎምን ቃል ኣትየምሎም ከም ዝነበሩ፡ እንተኾነ ብሰንኪ ናይ ኢሳያስ እምቢታ ክዕወት ከይዘይከኣለን ሓቢሩ።
እዞም ሶማላውያን ወተሃደራት ኣብቲ መጀመርያ ብምስጢር ናብ ኳታር ኢኹም ተባሂሎም ካብ ሃገሮም ከም ዝተወስዱን ብዘይፈልጥዎ መንገዲ ናብ ኤርትራ ከም ዝተወሰዱን ኣቐዲሙ ክሕበር ጸኒሑ እዩ። ብባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ተመዚዞም ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ዝከታተሉ ዘለዉ ሱዳናዊ ኮሚሽነር፡ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ እዞም ሶማላውያን ኣብ ውግእ ትግራይ ተሳቲፎም ነይሮም ዝብል ጸብጻብ ከም ዘቕረቡ ዝዝከር እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ዓመጸኛ ምምሕዳር ህግደፍ፡ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢዱ ኣእትዩ ይዋጋእ ኣሎ። ኣብ ጉዳይ ምብራቕ ሱዳን ኢዱ ከእቱ ብዙሕ ፈተነታት ከካይድ ጸኒሑን ኣሎን። እነሆ ኣብዚ ሶማልያ ምስ ኣሚሪካ ተሰማሚዓ ኣንጻር ፈጣሪ ራዕዲ ጉጅለ ኣልሸባብ ቃልሲ ኣብ እተካይደሉ መድረኽ ከኣ ሰራዊታ ጀሆ ሒዙ ህውከት ይጽሕትር ኣሎ።
ህግደፍ ኣባላት ዕቑር ሰራዊት ዝብሎም ናብ ውግእ ክኸቱ ጸዊዑWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ስርዓት ህግደፍ ኩሎም “ዑቑር ሰራዊት” ዝብሎም ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣባላት ክኸቱ ብመንገዲ ምምሕዳራዊ መሓውሩ ከም ዝጸውዖም ማዕከን ዜና ቢቢሲ ኣብ ከተማ ኣስመራ ዘለዉ ምንጭታታ ብምጥቃስ ሓቢራ። በቲ ዜና መሰረት እቲ መጸዋዕታ ካብ 14 መስከረም 2022 ከም ዝተተግበረ ክፍለጥ እንከሎ፡ ኣቐዲሞም ብዘይእዉጅ ናብ ግንባራት ዝተወስዱ ከም ዘለዉ’ውን ተፈሊጡ። ኣባልነት ዕቑር ሰራዊት ክሳብ 70 ዓመት ዝዕድሚኦም ወተሃደራዊ ተመኩሮ ንዘለዎም ዘጠቓልል እዩ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ኣብ ኤርትራ ሓድሽኳ እንተዘይኮነ፡ ብፍላይ ኣብ ከተማ ኣስመራ ሰፊሕ ግፋ ይካየድ ብምህላዉን ዜጋታት ኣብ ጐደናታት ከይተረፈ ናይ መንነት ወረቐት ከርእዩ ይድገዱ ስለ ዘለዉን ኣብ ህዝቢ ዓቢይ ሻቕሎትን ስግኣትን ኣሕዲሩ ከም ዘሎ እቲ ዜና ብተወሳኺ ኣፍሊጡ። እዚ ኣገዳዲ መጸዋዕታ ነቶም ኣባላት ዕቑራት ሰራዊት ኮይኖም ኣብ ግላዊ ጉዳዮም ዝጸንሑ ዝምልከት ኮይኑ፡ እቶም ኣብ መንግስታዊ ኣካላት ዘለዉ ግና “ትሑዛት እዮም” ብዝብል ኣብዚ ናይ ሕጂ ዙርያ ከምዘይተጸውዑ እቲ ካብ ቢቢሲ ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ።
እዚ ኣገዳዲ መጸዋዕታ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየደ ዘሎ እሞ ምምሕዳር ህግደፍ ብዘይኣፍልጦ ህዝቢ ኤርትራ ብምሉእ ዓቕሙ ዝሳተፈሉ ዘሎ ውግእ ተኸቲሉ ዝመጽእ ዘሎ እዩ። ኣብዚ ጉዳይዚ ኤርትራ ኢድ ምእታዋ ጥራይ ዘይኮነ ገዚፍ ሰራዊትን ኣጽዋርን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብባሕርን ብኣየርን ብቐጻሊ ናብ ኤርትራ ይጐዓዝ ከም ዘሎ እውን ንህዝቢ ኤርትራ ኣሻቒልዎ ዘሎ ኩነታት እዩ’።
ኣብዚ እዋንዚ ዝተፈላለያ ኣህጉራውን ዓለምለኻው ኣካላት፡ ግደ ኤርትራ ኣብ ውግእ ኢትዮጵያ ነቲ ኩነታት ምግዳዱ ስለ ዝኾነ፡ ሰራዊታ ካብ ውግእ ኢትዮጵያ ከተውጽእ ይጽውዓን የጠንቅቓን ኣለዋ። ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ፖለቲከኛታት ደማ ጉዳዮም ብሰላማዊ መንገዲ ከይፈትሑ ይዕንቅፍዎም ካብ ዘለዉ ምኽንያታት ሓደ፡ ናይ ኤርትራ ኢድ ኣእታውነት ምዃኑ ብምግላጽ ህግደፍ ኢዱን እግሩን ክእክበሎም ይምሕጸኑ ኣለዉ። ምምሕዳር ህግደፍ ግና ነቲ ደቁ ኣብ መሬት ትግራይ ዝሃልቁ ዘለዉ ህዝቢ ኤርትራኳ ብዛዕባዚ ጉዳይዚ ዝሃቦ ወግዓዊ ሓበሬታ የለን።
ኤርትራዊት ኣትለት ራሄል ዳኔል ተዓዊታWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኤርትራዊት ኣትሌት ራሄል ዳኔል፡ ብ11 መስከረም 2022 ኣብ ኮሎምቢያ ከተማ ካሊ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ጉያ 10 ሺሕ ሜትሮ ቀዳመይቲ ብምውጻእ ከም ዝተዓወተት ሬድዮ ኤረና ሓቢራ።
ራሄል ዳኔል ነዚ ናይ 10 ሺሕ ሜትሮ ርሕቀት ወዲኣ ቀዳመይቲ ክትከውን ዝወሰደላ ግዜ 23 ደቓይቕን 23 ካለኢትን ምዃኑን ካለኣይትን ሳልሰይትን ኮነን ዝኣተዋ ኬንያውያን ተወዳደርታ ከኣ ሞኒካ ንጊገን ቬረኒካ ንያሩዋን ምዃነን ተፈሊጡ።
ጓል 20 ዓመት መንእሰይ ኣትሌት ራሄል ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ 2022 እውን፡ ኣብ ኔዘር ላንድስ ኣብዚ ናይ 10 ሺሕ ሜትሮ ርሕቀት ብኤርትራዊት ኣትሌት ወይኒ ቀላቲ ተታሒዙ ዝነበረ ክብረ-ወሰን ኣመሓይሻ ብ30 ደቓይቕ 39 ካልኢት ብምእታው ሃገራዊ ክብረ-ወሰን ከም ዝዓተረት እቲ ዜና ስፖርት ሓቢሩ።
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ንሰላማዊ መፍትሒ ዝምልከት መግለጺ ኣውጺኡWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ እቲ ኣብ ክልሉ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ብዘተ ንምፍታሕ የኽእል ዝበሎ መግለጺ ብ11 መስከረም 2022 ኣውጺኡ። ኣብቲ ብመንገዲ ናይ ወጻኢ ጉዳይ ቤት ጽሕፈቱ ዝወጸ መግለጺ፡ ብሓፈሻ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብፍላይ ድማ ህዝቢ ትግራይ፡ ድምጺ ጥይት ዘይሰምዓሉ፡ ብሰንኪ ዕጽዋ ኣድላይ ዘበለ ኣገልግሎትን ሰብኣዊ ቀረብን ዘይስእነሉ ኩነታት ክፍጠርን ተዛማዲ ሕሰማትን ስቓይን ክውገደሉን ጽኑዕ እምነቱ ምዃኑ ኣስፊሩ።
እቲ መግለጺ ኣተሓሒዙ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝመርሖ ዘተኣማምን መስርሕ ሰላም ክቕጽል ከም ዝድግፍ ጠቒሱ፡ ሓባራዊ ህጹጽ ተኹሲ ጠጠው ምባል ክካየድን በዚ ኣቢልካ ምቹእ ናይ ዘተ ሰላም ኩነታት ንምፍጠርን ብወገን ክልል ትግራይ ቅሩብነት ከምዘሎ ሓቢሩ። ምሉእ ብምሉእ ነቲ ጸገም ብሰላም ናብ ምፍታሑ ክብጻሕ ደጋጊሙ ክጽውዕ ከም ዝጸንሐ ከኣ ጠቒሱ። ናይቲ በይናዊ መግለጺ ምውጻእ ቀንዲ ዕላማ ህጹጽ ምቁራጽ ተጻብኦ ምርግጋጽ ምኹኑ ድማ ኣስፊሩ።
መግለጺ ወጻኢ ጉዳይ ቤት ጽሕፈት ክልል ትግራይ “ካብ ሕብረት ኣፍሪቃ ውጽኢታዊ መስርሕ ንጽበ ኢና” ምስ በለ፡ ኣብቲ መስርሕ ኣብ ርእሲ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ብኽልቲኡ ወገናት ተቐባልነት ዝረኸቡ ኣዛተይቲ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ወገናት ምትእምማን ኣብ ምህናጽን ዝተበጽሓ ስምምዓት ኣብ ምትግብራርን ዝሕግዙ ዓለም ለኻዊ ተዓዘብቲ ከም ዝህልዉ ሓቢሩ። ኣብ ምውህሃድ እቲ መስርሕ ዝሕግዙ ኣማኸርቲ ከም ዝህልዉ እውን ጠቒሱ። ብዘይካዚ እቲ መግለጺ ቀጻሊ፡ መፍትሒ ናይቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ጸገም ብመንገዲ ዘተ ጥራይ ከም ዝመጽእ ንተኣማመን ኢና እውን ኢሉ።
ድሕሪ ምቁራጽ ተጻብኦ፡ ቀጺሉ ዘሎ ናብ ኩለመዳያዊ ስምምዕ ተኹሲ ጠጠው ምባል ምብጻሕ ምዃኑ ዝጠቐሰ እቲ መግለጺ፡ ድሕሪኡ ነቲ ዘሎ ጸገም ብፖለቲካዊ ዘተ ምሉእ ብምሉእ ናብ ምፍታሕ ከም ዝብጻሕ ኣስፊሩ። ክልል ትግራይ ኣብ ሓጺር ግዜ፡ ኣቶ ጌታቸው ረዳን ጀነራል ጻድቃን ገብረትንሳአን ብእባልነት ዝርከብዎ ተዛታይ ኣካል ኣዳልዩ ከም ዘሎ እውን ሓቢሩ።
ብወገን ኢትዮጵያ ነዚ ብዝምልከት ዝወጸ ሓድሽ መግለጺ የለን። እንተኾነ ኣቐዲሙ ብተደጋጋሚ፡ ብመሪሕነት ሕብረት ኣፍሪቃ ብዘይቅድመ ኩነታት ክዛተ ቅሩብ ምዃኑ ክገልጽ ከም ዝጸንሐ ዝፍለጥ እዩ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ብዘውጸኦ መግለጺ ነዚ ናይ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብዘይቅድመ ኩነት ብኣላይነት ሕብረ ኣፍሪቃ ክዛተ ድልዊ ምዃኑ ደጊፍዎ ኣሎ። ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ ንመርገጽ ክልል ትግራይ ደጊፉ፡ ከምቲ ልሙድ ንሓድነት ኢትዮጵያ ከም ዝከላኸል ኣነጺሩ። ጸሓፊ ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ነዚ ናይ ክልል ትግራይ መገልጺ ኣብ ዝምልከት ኣብ ዝሃብዎ ቃል፡ ኤርትራን ካለኦት ጉዳይ ኢትዮጵያ ዘጋድዱ ወገናትን ካብ ተግባሮም ክቑጠቡ ኣተሓሳሲቦም።
More...
ሕብረት ኣፍሪቃ ዕድመ ሓላፍነት ኦሊሰጎ ኦባሳንጆ ኣናዊሑWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ሕብረት ኣፍሪቃ ብወገን ክልል ትግራይኳ ተቐውሞ የጋጥሞም እንተሃለወ፡ ዕድመ ሓላፍነት ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ወዲ 85 ዓመት፡ ናይ ቅድም መራሒ ናጀርያ ኦሊሰጎ ኦባሳንጆ ከም ዘናወሐ ናይቲ ሕብረት ኮሚሽን ኣቦመንበር ሙሳ ፋቒ መሃማት ከም ዝሓበሩ ኢትዮጵያን ኢንሳይደር ኣፍሊጣ።
ኮሚሽነር ሙሳ ፋቒ ነዚ ዘፍለጡ ኣቐዲሞም ምስቶም ፍሉይ ልኡኽ ተዘራሪቦም ብ10 መስከረም 2022 ብመንገዲ ትዊተር ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ ምዃኑ ተፈሊጡ። ሙሳ ፋቒ ኣብቲ መግለጺኦም ሕጂ እውን ኣብቶም ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽኑዕ እምነት ከም ዘለዎም ጠቒሶም።
ኣቦመንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብቲ ዝገብርዎ ልዝብ፡ እቶም ፍሉይ ልኡኽ ኣብቲ ዝሓለፈ ናይ ሓደ ዓመት ዕድመ ሓላፍነቶም፡ ብሓፈሻ ኣብ ዞባ ቅርኒ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳይ ውግእ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ከካይድዎ ንዝጸንሑ ስረሓት ንኢዶም። ኣብ መጻኢ ድማ ምስ ዝምልከቶም ዞባውን ዓለም ለኻውን ኣካላት እናተሓባበሩ ስረሖም ክቕጽሉ ከም ዘተባብዕዎም እቲ ዜና ኣፍሊጡ።
ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናጀርያዊ ኦባሳንጆ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሓደ ዓመት ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ውግእ ብሰላማዊ መንገዲ ንምፍትሕ፡ ኣብ መንጎ ኣዲስ ኣበባን መቐለን ብተደጋጋሚ ክመላለሱ ጸኒሖም እዮም። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ እውን እቲ ጉዕዞ ሰላም ዘገምታዊ ኮይኑ፡ ናይ ምዕዋት ዕድል ከም ዘለዎ ገሊጾም ነይሮ። እንተኾነ ከምቲ ትጽቢቶም ኣይኮነን።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ብፍላይ ብወገን ትግራይ ኣብቶም ፍሉይ ልኡኽ ኮነ ኣብቲ ዝመዘዞም ሕብረት ኣፍሪቃ እምነት ከም ዘየብሉ ክገልጽን ናብ ፍደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ዘዳልዉ ክኸሶምን ጸኒሑ እዩ። ካብዚ ብምንቃል ከኣ ብወገን ክልል ትግራይ እቲ ትጽቢት ተገይርሉ ዝነበረ ዘተ ሰላም፡ ኣብ ክንዲ ብፍሉይ ልኡኽ ብሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሓላፍነቶም ብምርጫ ንዝተዓወቱ ብዘረከቡ ፕረዚደንት ኬንያ ነበር እሁሩ ከኒያታ ክምራሕ እሞ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ሕብረት ኣፍሪቃን ሕቡራት ዓረብ ኢመረትን ድማ ክሳተፍዎ መጸዋዕታ ከቕርብ ጸኒሑ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ውግእ ኣብ መንጎ ሓይልታት መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ብሰላም ክፍታሕ ዝነበሮ ተስፋ ተኾሊፉ፡ ከም ብሓድሽ ተጀሚሩ ይቕጽል ኣሎ። ስርዓት ህግደፍ ድማ ከምቲ ቀደሙ ብብዙሕ ኩርነዓት ብምሉእ ዓቕሙ ተሳትፎኡ ኣብቲ ውግእ ይቕጽል ኣሎ። ምስዚ ግና ሕጂ እውን ፍሉይ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃ ብዝገበርዎ ጻዕሪ፡ ናይ ምቅርራብ ፈተነታት ይካየድ ኣሎ ዝብል ሓበሬታ ኣሎ። እንተኾነ ብወገን መንግስቲ ኣሚሪካ ኮነ፡ በቶም ኣብቲ ሓያል ውግእ ተጸሚዶም ዘለዉ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ነዚ ብዝምልከት ዝተዋህበ መግለጺ አየለን።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ደቂ ኣንስትዮ ንሰላም ዝጽውዕ ሰልፊ ኣካይደንWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብ8 መስከረም 2022 ብደቂ ኣንስትዮ ዝተወደበን ንሰላም ዝጽውዕን ሰላማዊ ሰልፊ ከም ዝተኻየደ መርበብ ሓበሬታ ኣዲስ ስታንዳርድ ኣፍሊጣ። እዚ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ሰልፊ ነቲ እናዓበየ ዝመጽእ ዘሎ ዘቤታዊ ጸዋዒት ሰላም ኢትዮጵያውያን ነቲ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእን ብሰላም ክፍታሕ ዝጠልብን ተበግሶታት ተወሳኺ ዓቕሚ ከም ዝኸውን እቲ ዜና ሓቢሩ።
ነዚ ሰላማዊ ሰልፊ ዝወደባ ኢትዮጵያውያን ትካላት፡ መርበብ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኢትዮጵያ፡ እስትራተጅያዊ ተበግሶ ደቂ ኣንስትዮ ቅርኒ ኣፍሪቃን ቲምራን ዝተባህለት ማሕበርን እየን። እዚ በዘን 3ተ ናሕበራት ዝተወደበ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ድላይነት ሰላም፡ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምርግጋጽ ሰላምን ብሰንኪ ውግእ ዝኽተል ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ዘንጸባርቑ ጭረሓኦታት ሒዙ ከም ዝወጸ እቲ ዜና ኣስፊሩ። ካብቲ ጭረሖታት “ ብውግእ ዝፍታሕ ዘይምርድዳእ የለን፡ ደቂ ኣንስትዮ ዓውዲ ውግእ ኣይኮናን፡ ውግእ መሳርሒ ዕቤት ዘይኮነ፡ ጠንቂ ጥሜት፡ ስደትን ዕንወትን እዩ” ዝብሉ ከም ዝርከብዎ ኣብቲ ዜና ተጠቒሱ።
እዚ ናይ ደቂ ኣንስትዮ መጸዋዕታ ሰላም፡ ምስቲ 35 ኢትዮጵያውያን ሲቪል ማሕበራት ብ7 መስከረም 2022 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣኼባ ኣክይደን ብዘውጸአኦ መግለጺ ዘቕረበኦ ተመሳሳሊ ናይ ሰላም መጸዋዕታ ካለኣይ ተበግሶ እዩ። እተን 35 ሲቪል ማሕበራት ብደረጃ ኣኼባ ኣብ ዘንጸባረቐኦ መጸዋዕታ፡ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ብህጹጽ ሰላም ንክሰፍን ውግእ ጠጠው ክብል፡ ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ውግእ በዂሩ ዘሎ መሰረታዊ ቀረባት ናብ ንቡር ክምለስን ኣብቲ ዓሌታዊ ውግኣት ገበን ዝፈጸሙ ኣካላት ኣብ ቅድሚ ሕጊ ክቐርቡን ዝብሉ ህጹጻት ጠለባት ተንጸባሪቖም እዮም።
እዚ ተበግሶታት ሰላም ኢትዮጵያውያን ዝረአ ዘሎ፡ ነቲ ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ኢትዮጵያ ብፍላይ ድማ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ጠጠው ኣቢልካ ናብ መስርሕ ሰላም ንምእታው፡ ፍሉይ ልኡኽ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃን ካለኦት ዲፕሎማትን ምስ ሓለፍቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ጽዑቕ ርክባት የካይዱ ኣብ ዘለውሉ እዩ።
ኣል ቡርሃን፡ ዓባይ ብሪታንያ ንሱዳን ይቕረታ ክትሓታ ጸዊዖምWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣቦ-መንበር ልኡላዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱዳንን ኣዛዚ ሰራዊት እታ ሃገርን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን፡ ዓባይ ብሪታንያ ኣብ ልዕሊ ሱዳን ንዝፈጸመቶ ገበን ብወግዒ ይቕረታ ክትሓታ ብ6 መስከረም 2022 ከም ዝጸውዑ ሬድዮ ድባንጋ/ DBANGA ኣቃሊሓ። እቶም ጀነራል ኣብዚ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ስሩዕ ሰራዊት ሱዳንን ብምክትል ፕረሲደንት ልኡላዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ሰዳን ጀነራል መሓመድ ሀመቲ ዳጋሎ ዝእዘዝ ሓይልታት ህጹጽ ረዲአትን ሕድሕዶም ክዋግኡ እዮም ዝብል ወረ ሓሶት ምዃኑ ሓቢሮም።
እቶም ጀነራል ነዚ ዝገለጹ መበል 124 ዓመት ዝኽሪ ኣብ መንጎ ሱዳናዊ ሓይልታት ማህድን ሰራዊት ዓባይ ብሪታንያን ዝተኻየደ ውግእ ካራሪ ምኽንያት ብምግባር ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ምዃኑ እታ ዘይመንግስታዊ ሬድዮ ሓቢራ። ኣል ቡርሃን ንናይ ሽዑ ተግባር ብሪታንያ፡ ዘሕትትን ኣንጻር ሰብኣውነት ዝተፈጸመ ገብንን እዩ ኢለሞ። ኣተሓሒዞም ድማ ኣብቲ እዋንቲ “ሓይልታት ብሪታይን፡ ድሕሪቲ ውግእ ንተኸታታሊ ኣርባዕተ መዓልታት ቀጻሊ ቅትለትን ማሕረድትን እዮም ፈጺሞም” ክብሉ ገሊጸሞ። እቲ ተግባር ማዕረ ህልቂትን ምጽናት ዘርእን ከም ዝረአ ድማ ኣብቲ መደረኦም ገሊጾም። ውግእ ካረሪ ብ2 መስከረም 1898 ካብ ከተማ እምዱርማን ንወገን ሰሜን ኣብ ዝርከብ ቦታ ዝተኻየደ እዩ።
ብ2008 በቶም ሎሚ ካብ ስልጣን ወሪዶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘለዉ ዑመር ኣልበሽር ናብ ዓባይ ብሪታንያን ካለኦት ምዕራባውያን ሃገራትን ኣብ ሱዳንን ካለኦት ሃገራትን ንዝፈጸመኦ ጨፍጫፍ ይቕረታ ክሓታን ሽዑ ዝሰረቐኦ ንብረት ከመልሳን መጸዋዕታ ኣቕሪቦም ከም ዝነበሩ ኣብቲ ዜናዊ ጸብጻብ ተጠቒሱ። እንተኾነ ብውገን ዓባይ ብሪታንያ ነዚ ብዝምልከት ዝተዋህበ መልሲ የለን።
ኣብ ኢትዮጵያ ጋዜጠኛታት ከም ብሓድሽ ይእሰሩ ኣለዉWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
መኣዛ መሓመድን ጐበዘ ሲሳይን ዝተባህሉ ኣብ ዘይመንግስታዊ መድያታት ዝነጥፉ ኢትዮጵያውያን ጋዜጠኛታት፡ ብ7 መስከረም 2022 ከም ዝተኣስሩ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ሓቢረን። መኣዛ መሓመድ ጋዜጠኛን ኣመሓዳሪትን “ሮሃ መዲያ” ዝተባህለ ማዕከን ክትከውን እንከላ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሽሮ ሜዳ ኣብ ዝተባህለ ዕዳጋ ከም ዝተኣስረት ኢትዮጵያን ኢንሳኢደር/ETHIOPIAN INSIDER፡ ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ ኣፍሊጣ። እታ መርበብ ክትእሰር እንከላ ምስኣ ዝነበረት መሓዛኣን መሳርሕታን ጠቒሳ ከም ዝሓበረቶ እቶም ዝኣሰርዋ ናይ ቤት ፍርዲ መእዘዚ ወረቐት ዘይነበሮም ኣባላት ፈደራት ፖሊስ እዮም።
እዛ ኣብ ኣየናይ ቤት ማእሰርቲ ከም ዝተኣስረት ዘይተፈልጠት፡ መኣዛ መሓመድ ኣብዚ ዓመትዚ ጥራይ ንሳልሳይ ግዜ እያ ተኣሲራ። መኣዛ ዝተኣስረትሉ ምኽንያት፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪባኳ እንተዘይተገልጸ፡ ካብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ወለጋ ዝተመዛበሉ ተወላዶ ኣምሓራ ኣዘራሪባ፡ ብዛዕባ ኣብቲ ቦታ ዝካየደ ዘሎ ዓሌታዊ ምቅትታል ከመይ ከም ዝመስል ዘርኢ ሰፊሕ መደብ ኣውጺኣ ስለ ዘቃለዐት ምዃና ነቲ ኩነታት ብቐረባ ዝተኸታተልዎ ወገናት ገሊጾም።
እዚ ከምዚ እንከሎ፡ ብተመሳሳሊ ኩነታት ዝተኣስረ ጋዜጠኛ ጐበዘ ሲሳስይ፡ ህዝቢ ሰሜን ወሎ “ነዓና ብልጽግናን ሓይልታት ትግራይን ኩሎም ሓደ እዮም” ከም ዝበለ ዝሕብር መደብ ስለ ዘቕረበ እዩ። ብዘይካዚ ጐበዘ ሲሳይ ናይ ወሎ ፍሉይ ሓይልን ፋኖን ኣብ ግዜ ውግእ ብድሕሪኡ ብሰራዊት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ዝውቃዕ ስለ ዘቃለዐ እዩ ተኣሲሩ ዝብሉ እውን ኣለዉ።
ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋንዚ 9 ጋዜጠኛታት ብምእሳር፡ ብደረጃ ዓለም 3ይ ደረጃ ክትሕዝ እንከላ፡ ቻይና 50፡ ግብጺ 25 ኤርትራ ድማ 16 ጋዜጠኛታት ብምእሳር ቅድሚኣ ዝስረዓ ምዃነን ነዚ ዝምልከት ጸብጻብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ይሕብር።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብቶም ዝሓለፉ 10 ዓመታት ኣስታት ኣርባዕተ ሚሊዮን ህዝቢ ካብ ዓፀቕቲ ድኽነት ዝወፀ እንተኾነ እውን መሰረት እቲ ዕብየት ግን ኣጠራጣሪ እዩ ተባሂሉ ብመሰረት ሓደ መፅናዕቲ።
ኣብ ሕቡራት መንግስታት ናይ ኣፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮሚሽን ኣብ ፍልልን ሓድነትን ትልሚ ቁጠባዊ ዕብየትን ትራንስፎርመሽን ኢትዮጵያን ፖሊሲ ሓምለዋይ ቁጠባን ክፅናዕ ገይሩ’ሎ።ነቲ መፅናዕቲ ዝመርሑ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ መምህር ኽፍሊ ቁጠባ ዶ/ር ታደለ ፈረደ እዮም።
ዶ/ር ታደለ ንውፅኢት እቲ መፅናዕቲ ሎማዕንቲ ሰኒ ኣብ መአከቢ ኣዳራሽ ሕቡራት መንግስታት ኣቕሪቦም ኣለው።
ኣብታ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ቁጠባዊ ለውጢ ምውፃእ ወይ ምትናን ካርቦን ክንደይ ዝኣክል ነኪዩ ንዝብል ሕቶ መልሲ ንምሃብ ኣፀጋሚ እዩ ኢሎም ዶ/ር ታደለ።እንተኾነ ግን ናይ ካርቦን ምትናን ንምቕናስ መንግስቲ ዘካይዶም ሰፋሕቲ ምንቅስቓሳት ኣለው ኢሎም።
ብመሰረት ትልሚ ቁጠባዊ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን ኢትዮጵያ ብሚሊዮናት ዝቑፀር ህዝቢ ካብ ትሕቲ ፀፍሒ ድኽነት ከምዝወፀ ካብ መንግስቲ ንዝወፁ ፀብፃባት ብምጥቓስ የረድኡ ዶ/ር ታደለ።
‘’2005 ዓ/ም ምስቲ ቅድም ኢሉ ዝነበረ እዋን ክነፃፀር ከሎ እንተወሓደ ናብ ኣርባዕተ ሚሊዮን ዝፅጋዕ ህዝቢ ካብ ዓዘቕቲ ድኽነት ወፂኡ’ሎ ዝብል ፀብፃብ’ሎ’’ ምስ በሉ ‘’እዚ ኣብ ሰፊሕ መረዳእታ ዝተመስረተ መፅናዕቲ እዩ’’ኢሎም።
ክንዲዚ ዝኣክል ህዝቢ ካብ ድኽነት ፀፍሒ ንላዕሊ ምምፅኡ ኣብታ ሃገር ካብ ዝርኣዩ ምስፍሕፋሕ መሰረት ልምዓትን ደቅቕትን ኣናሽቱን ተቛማትን ዝፈጥርዎ ዕድል ስራሕ እዩ ይብሉ።
ኣብ ኢትዮጵያ 2005 ዓ/ም 80 ሚእታዊ እንተነበረ እውን ሎሚ ግን ከባቢ 72 ከምዝበፅሐ ሓቢሮም።
ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ቁጠባዊ መሓውር ዝተወሰነ ደረጃ ኣሎ ይብሉ።ቀንዲ ሕቶ ግን ትኹረቱ ኣበይ ይኹን ዝብል እዩ ይብሉ።
ናይ ሕቡራት መንስግታት ናይ ኣፍሪካ ኢኮኖሚክ ኮምሽን ኣብ ኢትዮጵያ ሓዊሱ ኣብ ካልኦት ዓሰርተ ሃገራት ኣፍሪካ እውን ተመሳሳሊ መፅናዕቲ የካይድ ከምዘሎ ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ምምሃር ትምህርቲ ቋንቋ ፈረንሳ ኣብ ዞባ ቫር ( le Var)፣
ምስ ብምትሕባር ኣ በ ሰ ደ ኤፍ ኤል አ (Plateforme A.B.C.D FLE) ዝተባህለ መደብ፣
እንታይ ኢዩ?
ብሳላ እዚ ኣ በ ሰ ደ ኤፍ ኤል አ (A.B.C.D
FLE ) ዝተባህለ መደብ እቶም ናብዚ ቫር ዝተባህለ ዞባ ሃገረ ፈረንሳ ንዝመጹ ሓደሽቲ ነበርቲ ከይተሸገሩ እቲ ምሳታቶም ዝኸይድን ክመሃርዎ ዝግበኦምን ስልጠና ኣብ ምርካብን ዝተሓባበር መደብ እዩ።
እቲ ዕላም ድማ ምምዕባል ኣፍልጦኦም ኣብ ቋንቋ ፈረንሳን
እቶም ዑቕባ ሓቲቶም ከምስደተኛ መንበሪ ወረቐት ንዝረከቡ ስደተኛታት ናብቲ ምስ ልምድን ኣነባብራን ማሕበረሰብ ኣብ ምውህ ሃድን ናብ ሞያ ዓለም ኣብ ምጽምባርን መንገዲ ምቅናዕን እዩ።
በዚ ኣጋጣሚ እምበ ኣር ብዛዕባ ህሉው ኩነታትኩም ከተብርህሉ ዘኽእለኩም ብውልቅኹም ዝግበር ቃለ መሕትትን ደረጃ ብቕዓትኩም ንምፍላት ዝሕግዝ ፈተና ወይ መርመራ ቋንቋ ፈረንሳ ኣዳልዩ ኣሎ።
ብድሕሪ እዚ ድማ ነፍሲ ወከፍ ሰብ እቲ ንዑኡ ዝሰማምዖን ክ ወስዶ ዝግበ ኦን ትምህርቲ ወይ ስልጠና ቋንቋ ፈረንሳይ ኣብ ምሃብን እቲ ትምህርቲ ተጀሚሩ ስጋብ ዝውዳእ ድማ እቲ እትከታተልዎ ዘለኹም ስልጠና ወይ ትምህርቲ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ሽግርን ጸገምን ብጽቡቕ ይኸይድን ይቕጽልን ከምዘሎን ኣብ ምፍላጥን ምሕታትን ዝከታተልን ዝጽዕርን መደባት ዘለዎ እዩ።
! ክፍለጥ ዝግበኦ ኣዝዩ ኣገዳሲ ሓበሬታ፣
እዚ ኣገልግሎት ወይ መደብ እዚ ንኹሎም ምስ ኦፊ (OFII) ዝተባህለ ትካል ሲር (CIR) ዝተባህለ ስምምዕ ወይ ኩንትራት ካብ ዝፍርሙ ካብ ሓሙሽተ ዓመት ንላዕሊ ንዘየሕለፉ መንበሪ ወረቐት ንዝሓዙ ስደተኛታት ኩሎም ክፉትን ዝፍቀደሎም ዝግበኦምን መደብን ምዃኑ ክንሕብር ንፈቱ።
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
83 - Var
ሲር ዝተባህለ ስምምዕ ወይ ናይ ኩንትራት ፌርማ (Signature du CIR)፣
ናይ ውልቂ
ዞባ\ ዴባርትሞ
83 - Var
ሲር ዝተባህለ ስምምዕ ወይ ናይ ኩንትራት ፌርማ (Signature du CIR)፣
ናይ ውልቂ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ምምሃር ትምህርቲ ቋንቋ ፈረንሳ ኣብ ዞባ ቫር ( le Var )፣
ኣብ ዝኾነ ይኹን ክፍሊ ወይ ዓዲ ናይዚ ቫር ዝበሃል ዞባ ዝወሰድክሙዎም ስልጠናታት ወይ ዝተኸታተልክምዎም ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ትምህርቲታት ኣብዚ መደብና ቅቡላትን ከም ኣብነታውያንን ክንስዕቦምን ዝግበኣና መሰረታት ብቕዓትኩም ከምዝኾኑ ኣሚንና ከምእንቕበሎም ክንሕብረኩም ንፈቱ።
ነጻን ክፍሊት ዘይክፈሎን ብቕዓት ዝግምግም ፈተና፣
እዚ ደረጃ ብቕዓትኩምን ኣፍልጦኹምን ንምግምጋም ዝግበር መርመራ ምውሳድ ነቲ ንመጺ ክትወስድዎ እትሓስብዎ ናይ ሞያ ስልጠና ወይ ፎርማስዮን (formation) ተባሂሉ ዝፍለጥ መደብ ማለት እዩ፣
ኣየናይ ዓይነት ፎርማስዮን የድልየኒ ኢልኩምን ብግቡእ ኣለሊኹምን ንኽትመርጹ ኣዝዩ ሓጋዝን ጠቓምን ባእታ እዩ።
ምኽርታት፣
እቶም ኣብ ትካልና ዝሰርሑ ሰባት ኣብ ሃገረ ፈረንሳ: ንወጻእተኛታታ ናይ ምሕጋዝ ሃብታምን ውህሉል ጸጋታትን ብዙሕ ናይ ምሕጋዝ ልምድታትን ተመኩሮታትን ዘለዎም ዝለ ዝኾኑ፣ ኣብቲ ክትትወስድዎ ዝግበ ኣኩም ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ስልጠናን ኣብ ናይ መጻኢ ናይ ስራሕ ተመክሮ ዝጠቅም ሓበሬታ ከስንቕኹም እዮም።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ምስ እቲ ዝተሓጋገዘኒ ኣማኻርየይ ወይ እተተሓጋገዘኒ ኣማኻሪተይ እመያየጥ፣
ብዛዕባ ናይዚ እዚ ኣ በ ሰ ደ ኤፍ ኤል አ ዝተባህለ መደብ (A.B.C.D FLE) መደብ ነዞም ኣብዘን ዝስዕባ ማሕበራት ፖል ኣምፕልዋ ወሃብ ስራሕ ማሕበር (Pôle Emploi)፣ሰዲስ ዝጽዋዕ ማሕበር (CEDIS)፣ ናይ ማሕበራዊ ሂወት ተሓጋገዝተይ (Travailleur social)፣ ሚስዮን ሎካል (Mission locale)፣ ምስ ናይ ኦፊ (OFII)፣ ተሓጋገዝቲ ማሕበራትን (association)፣ ስራሕ ዝ ህቡ ኣስራሕቲ ትካላትን (employeur...))፣ ካኦት ኣገድስቲ ተሓጋገዝቲ ማሕበራትን፥ ዘለዉ ኣማኸርተይ ኣገዳስነትን ጥቕምን ዝተረደኣኒ ነገራትን ንዓይ ድማ ዘገድሰኒ ምዃኑን እሕብሮምን አብርሃሎምን፣
መታን ብስልኪ ደዊሎም ድዮም ወይ ብኻልእ መራኸቢ መንገድታት ረኺቦም ከዘራርብዎምን፣ ብዛዕባይ ክመያየጡን ናብዚ መደብ ዝጽምበረሉን ናይዚ ስልጠና ተጠቃሚ ዝኾነሉ መንገዲ ከጣጥሑለይን።
ወይ ድማ ብናይ መርበብ ሓበሬታ ኣገልግሎት ተጠቒመ ናብ መልእኽቲ መቐበሊ ኣድራሽኦም ማለት ኢመይል እጽሕፈሎምን እልእከሎምን፣
በዚ ዝስዕብ ናይ መርበብ ሓበሬታ መልእኽቲ መቐበሊ ኣድራሻ ኣገልግሎት ተጠቒመ ማለት ብኢመይል ቆጸራ ክሕዝ እኽእል።
plateforme.abcdfle@facevar.org
ወይ እውን ዝስዕብ ቁጽሪ ስልኮም ብምድዋል ቆጸራ ዝሕዘሉ መንገዲ አዘራርቦም።
ቁጽሪ ስልኮም ድማ እዚ ዝስዕብ እዩ 06 23 17 01 74 ።


text:
ዋሕዚ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ናብ ኤውሮጳ ኣብ ፖለቲካ ሃገራት ምዕራብ ቀንዲ መዛረቢ ኣርእስቲ ኮይኑሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ጥራይ 2,900 ስደተኛታት ካብ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ከምዝደሓኑ፣ ካብ ኢጣልያ ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ።
እቶም ብሰኑይ ለይትን ሰሉስ ወጋሕታን ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ናይ ሞት ሓደጋ ኣንጸላልዩዎም ዝነበረ ስደተኛታት፣ ሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ፣ ብሪጣንያ፣ ኣየርላንድን ስፐይንን ብምትሕብባር ከምዝድሓንዎም ተገሊጹ።
እቶም ኣብ 21 ጀላቡ ዝነበሩ ስደተኛታት መብዛሕትኦም ዜጋታት ሶርያ ክኾኑ እንከለዉ፣ ኤርትራውያን’ውን ከምዝርከብዎም ተሓቢሩ።
ምስ’ዞም ናይዚ ሳልስቲ ህይወቶም ዝደሓኑ ሓዊስካ፣ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ናብ ኢጣልያ ናይ ዝኣተዉ ስደተኛታት ቁጽሪ ናብ 68 ሽሕ ክብ ኢሉ ኣሎ። ኣህጉራዊ ማሕበር ስደተኛታት፣ ኣብ ኢጣልያ ልዕሊ 80 ሽሕ ስደተኛታት ኣብ ግዚያዊ መዕቆቢ ኣጽሊሎም ከምዘለዉ ድሕሪ ምሕባር፣ እኹል ቀረብን መጽለልን ስለዘይርከብ፣ እቶም ስደተኛታት ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ ኣፍሊጡ።
ሕብረት ኤውሮጳ፣ ኩለን ኣባል ሃገራት ኣብ ምዕቋብ’ዞም ስደተኛታት ሓገዝ ዘበርክታሉ መንገዲ ንምንዳይ ኣብ ቀጻሊ ኣኼባታት ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ዝሓለፈ ዓርቢ ብዝበጽሖ ስምምዕ መሰረት ከባቢ 40 ሽሕ ኣብ ኢጣልያን ግሪኽን ዝርከቡ ስደተኛታት ወግዓዊ ዑቕባ ክወሃቦም ምዃኑ ይግለጽ።
ብመሰረት’ቲ ስምምዕ ካብ ሶርያን ኤርትራን ዝኣመሰላ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዘለወን ሃገራት ዝመጹ ስደተኛታት ጉዳዮም በብውልቂ ክረአ፣ እቶም ናይ ቁጠባ ጸገም ካብ ዘለወን ሃገራት ዝመጹ ግና፣ ነናብ ዓዶም ክፋነዉ ዝብል ይርከቦ።


text:
April 27, 2019
ልኡኽ ኤርትራ፡ ካብ 21-22 ሚያዝያ 2019፡ ኣብ ሪያድ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዝተኻየደ፡ ላዕለዎት ሰብ መዚ ኤርትራ፡ ግብጺ፡ ዮርዳኖስ፡ ስዑዲ-ዓረብ፡ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ የመንን ሶማልያን ዝተሳተፉዎ፡ ኣብ ጉዳይ ጸጥታን ኣገዳስነትን ቀይሕ- ባሕሪ ዝዘተየ ዋዕላ ተሳቲፉ፡ ሰረታዊ መትከላትን መርገጺን ኤርትራ ዘነጽር ወረቐት ምቕራቡ፡ ሓደ ካብ ዓበይቲ ፍጻመታት ናይዚ ሰሙን’ዚ እዩ።
ከምዝፍለጥ ቀይሕ ባሕሪ፡ ንኣርባዕተ ማእዝናት ዓለምና (ምብራቕ፡ ምዕራብ፡ ሰሜን፡ ደቡብ) ዘራኽብ ማእከልን መሳግሮን ብምዃኑ፡ ኣዝዩ ስትራተጂያዊ ማያዊ መስመር ዓለምና’ዩ። ጸብጻባት ከምዘመልክቱዎ፡ ንኣሽቱን ማእከሎትን መጐዓዝያታት ከይወሰኽካ፡ በዚ መስመር’ዚ፡ ኣብ ዓመት ክሳብ 20,000 ዓበይቲ ናይ ንግድ መራኽብ ይመሓላለፋ። በቲ ቀጢን መትረብ ባብ ኤል-መንደብ መዓልታዊ ዝሓልፍ ጽዕነት ነዳዲ ድማ፡ ካብ 3.3 ሚልዮን በርሚል ንላዕሊ ምዃኑ ይፍለጥ።


text:
June 20, 2020
ግርማይ ዑቕባይ
20 ሰነ መዓልቲ ስዉኣት፡ ንሰማእታትና ብሓባር ብዝለዓለ ኽብረት እንዝክራ ዕለት እያ። ብርሃን ናጽነት ንኽንርኢ፡ ኤርትራ ሃገርና ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ግቡእ ክብራ ንኸተረጋግጽ፡ ብኤርትራዊ መንነትና ንኽንኰርዕን ሰንደቕ ዕላማና ብሓበን ንኸተንበልብልን ዝበቓዕና ጀጋኑ ደቃ ምእንታና በጃ ስለ ዝኾኑ እዩ።
ዓሰርተታ ኣሽሓት ኤርትራውያን ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት እቲ ንኣስታት 60 ዓመታት ዝተኻየደ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝኸበረት ህይወቶም ወፍዮም እዮም። ናብ ብረታዊ ቓልሲ ዘምረሐ ፖለቲካዊ ቓልሲ ኣብ እዋኑ ደም ንጹሃት ኤርትራውያን ተኸፊልዎ’ዩ። እቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ዕጥቃዊ ቓልሲ፡ ናይ ልዕሊ 65 ሽሕ ህይወት ሓቲቱ። ናጻን ሉኣላዊት ሃገር ብምዃን ኣብ ዝጀመርናሉ እዋን ድማ፡ 19 ሽሕ ዜጋታትና ወራር ወያነ ኣብ ምምካትን ሉኣላውነትና ኣብ ምኽባርን ተሰዊኦም።
ሎሚ ዓመት መዓልቲ ሰማእታት፡ ኤርትራ ብቕልጽማ ንዘረጋገጸቶ ናጽነትን ብሕጊ ዘውሓሰቶ ሉኣላውነትን ንምግሃስ ብጸላእትናን ጐይቶቶምን ንዝተኻየደ


text:
ኣብ ሱዳን ክኻየድ ብዝጀመረ ወፍሪ ህዝባዊ ዘይምእዛዝ ትማሊ ሰንበት ኣብ ጎደናታት ዋና ከተማ ካርቱም ብዙሕ ምንቅስቃስ ከምዘይተራእየን ኣብ ኡምዱርማን ድማ ሓደ ወዲ 20 ዓመት ምሟቱን ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።
ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፈኛታት ድሕሪ ዝሓለፈ ሰሙን ዘጋጠመ ግጭት ኣብ መንጎ ሓይልታት ጸጥታ’ታ ሃገርን ተቓወምቲን ሰራሕተኛታት ኣብ ገዛ ኮፍ ናይ ምባል አድማ ከካይዱ ምጽውዖም ተፈሊጡ’ሎ።
ወሃቢ ቃል መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ሻምስ ኢል ዲን ካባሺ እቲ ቤት ምኽሪ ንጠለባት ተቓወምቲ ንምስማዕ፡ ድሕሪ’ቲ ግጭት ደው ንዝበለ ልዝብ ዳግማይ ንምጅማር ድልው ምዃኑ ሓቢሮም ኣለው።
ይኹን ደአ እምበር ድሕሪ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን ግጭት ሓላፊ ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ዓብደልፋታሕ ኣል ቡሕራን ምስ ሕብረት ተቓወምቲ ኣዋጅ ንናጽነትን ሓይልታት ለውጢን ዝተባህለ ወድብ ዝተበጽሓ ስምምዕ ኩሉ ከምዝፈረሰን ኣብ ውሽጢ ትሸዓተ ኣዋርሕ ምርጫ ክካየድ ምጽውዖም ይዝከር። ተቓወምቲ ግን ነዚ ውጥን ይነጽጉ።
ትማሊ ሰንበት ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ዋና ከተማ ካርቱም ሰልፈኛታት ናብ ጎደናታት ምውጽኦምን ሓይልታት ጸጥታ ድማ ሰልፈኛታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝን ጠያይቲ ናብ ላዕሊ ምትዃሶም ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ካብቲ ቦታ ሓቢሮም ኣለው።
ኣብ ካልእ ወገን እታ ከተማ ግን ብዙሕ ምንቅስቃስ ከምዘይተራእየን ህዝባዊ ኣገልግሎት መጉዓዝያ ዝበዝሓ ደው ከምዝበለ፡ ናይ ውልቒ ትካላት፡ባንክታትን ኣብያተ ንግዲን ተዓጽዮም ምውዓሎም ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ዶ/ር ፈትየን ኣባይ ውድብ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ዘካይዶ ዓመታዊ ሽልማት ብሉፃት ሊቃውንቲ ኣብ ናይ 2014 ዘበነ ውድድር ተዓዊተን።
ዶ/ር ፈትየን ኣብቲ ዓወት ዘበፀሐን ኣብ ትግራይ ኣብ ‘ቶም ዝሓለፉ 5 ዓመታት ኣብ ዘርኢ ስገም ኣብ ዘካየደኦ ምርምር ሰለስተ ምሩፃት ዓሌት ስገም ስለዝረኸባን በዚ ድማ ሓረስቶት ክጥቀሙ ስለዘኽአላን እዩ። ዶ/ር ፈትየን ምስ ሓረስቶት ትግራይ ብምዃን ኣብ ዘካየደኦ ሳይንሳዊ ምርምር ፈላሚት፣ፈቲናን ሕርይትን ዝተሰየማ ምሩፃት ዓሌት ዘርኢ ስገም ተረኺቡ’ሎ።
በዚ ዕዉት ምርምር እዚ ሓረስቶት ትግራይ ካብ ሄክታር 20 ኩንታል ስገም ዝረኽቡ ዝነበሩ ሎሚ ኣብቲ ምሒር ድርቂ ዝሃስዮ ከባቢታት ትግራይ 40 ኩንታል ይረኽቡ ኣለዉ፤ ኣብቲ ፅቡቕ ክራማት ዝረክብ ከባቢታት ድማ 60 ኩንታል ክረኽቡ ክኢሎም እዮም፤ እዚ ድማ ዓብዪ ለውጢ እዩ ኢለን ዶ/ር ፈትየን።
ውድብ ሕብረት ኣፍሪካ ነቲ መርሃ ግብሪ ሽልማት ብ2009 ዓ.ፈ ዝጀመሮ እንትኾን ዶ/ር ፈትየን ኣባይ ነቲ ሽልማት ዝተዓወታ ፈላሚት ኢትዮጵያዊት በዓልቲ ሞያ ሕርሻ እየን።
ዶ/ር ፈትየን ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ንዝሓለፉ 20 ዓማውቲ ዘምሀራን ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪካ ብሞያአን ዝሳተፋን ኣብ ከይዲ ስረሐን ልዑል ምስግናን ብርክት ዝበለ ሽልማትን ዝረኸባ ተመራማሪት እየን።


text:
ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ሃይማኖታዊ ትካላትና ቀንጠብጠብ - ተቖጠብ!!
ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ሃይማኖታዊ ትካላትና ቀንጠብጠብ - ተቖጠብ!!
ህግደፍ ፖለቲካዊ ስልጣን ካብ ዝጭብጥ ንነጀው ኩሉ ማሕበረ-ቁጠባውን ፖለቲካዊ ትካላትና ብህግደፍ ተባሒቱ ከምዝጸንሐ ሙሉእ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። እዚ እቶም ናይዚ ተርእዮ ግዳያት ዝኾኑ ህዝብታት ኤርትራ እናበኸዩ ዘልዕልዎ ሓቂ ኮይኑ፡ ህግደፍ ግን እናኣሽካዕለለ ዘስሕቀሉ ጉዳይ እዩ። ንህዝቢ ስለ ዝጨቖነን ኣብ ትሕቲ ጫምኡ ስለ ዝረገጸን ሓበን ዝስመዖ መንግስቲ ስለ ዝኾነ ከምኡ ኢሉ እናቐጸለ ክነብር እምበር ከመሓይሽ እዩ ኢልካ ተስፋ ትገብረሉ ኣይኮነን።
ህዝቢ ኤርትራ ብጽቡቕ ባህልን ስነ-ስርዓትን ዝልለ ህዝቢ ስለ ዝኾነ ኣብ ዕልሊኡ ክወርድ ዝጸንሐ በደላት ኩሉ ብትዕግስቲ ክሓልፎ ጸኒሑዩ። ጥሜትን ጽምእን ዕርቃንን ኩሉ ተጻዊሩ እቲ ካብ መንግስቲ ክረኽቦ ዘይከኣለ ካብ እዝግሔር ክረኽቦ ክልምንን ክምህለልን ጸኒሑዩ። እዚ ሰራም መንግስቲ ግን ካብ ዝብላዕን ዝስተን ሓሊፉ ህዝብና ምስ ፈጣሪኡ ዝራኸበሉ ናይ እምነት ትካላቱ ከራኽስ ካብ ዝጅመር ዓመታት ኣቚጺሩ ኣሎ። እዚ ብሃይማኖታዊ እምነቱ ዝልለ ህዝብና ከኣ ብኻልእ ኩሉ ክጻወር ዝኽእል እኳ እንተኾነ ብሃይማኖቱ ዝመጾ ግን ክጻወሮ ዝኽእል ኣይኮነን። ኣብ ኤርትራ ከኣ ብህግደፍ ዘይተተንከፈት ሃይማኖት የላን።
ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ብዙሓት መራሕቲ ሃይማኖት እስልምና ዝወሰዶ ማእሰርትን መቕተልትን ቀሊል ኣይኮነን። ዝኾነ ፖለቲካዊ ጎንጺ ክለዓል ከሎውን፡ እዚ ሓደ ክልተ እስላም ዘልዓልዎ ጸገም እዩ ኣናበለ ብክርስትያን ንከይድገፍ ኩሉ ዝከኣሎ ክገብር ጸኒሑዩ። ኣብ ክርስታያን እውን እንተኾነ ካብ ናይ ተዋህዶ ፓትሪያርክን መሳርሕቶምን ምእሳር ጀሚርካ ክሳብ ኣቕሽሽቲን ዲያቆናትን ካብ ተደፊሩ ዘይፈልጥ ኣድባራት እናጎተትካ ናብ ሳዋ ምውሳድ ብዙሕ ክስራሓሉ ጸኒሑዩ። ሕጂ ግን በዚሑ!!
ሎሚ ቅነ ክልተ ብዓበይቲ ሃይማኖታትና እስልምናን ክርስትናን ናብ ህዝቢ ዘቕረብዎ እምቢታ ኣብ ኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ሙሉእ ሕብረተሰብ ዓለም ክስማዓልናን ብኡ ደረጃ ብውሽጥን ብደገን ዝተዋደደ ናይ እምቢታ መቓልሕ ኣቃሊሕና ሓንሳብን ንሓዋውሩን ህግደፍ ካብ ዝባን ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርደሉ ኩነታት ክንፈጥር ኣለና።
ፓትሪያርክ ኣንጦንዮስ ተኣሲሮም ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ብካድራት ህግደፍ ክትምራሕ ጸኒሓን ኣላን። እቶም ገሊኦም ብድንቁርና እቶም ገሊኦም ብፍርሒ ተዋሒጦም ክሳብ ሕጂ ኣፎም ሒዞም እኳ እንተጸንሑ፡ እቲ ጉልባቡ ዝቐልዐ ጸረ ሃይማኖታዊ ተግባራት ህግደፍ ግን ኲኖዚ ዓቕሊ ዘግብር ስለ ዘይኮነ ብዙሓት መራሕቲ ሃይማኖት ክርስትና ጸረ ተግባራት ህግደፍ ዓው ኢሎም ክዛርቡ ጀሚሮም ኣለዉ። ኣብ መጀመርታ ወርሒ መስከረም ኣቦታት ገዳም ደብረቢዘን ኣብ ልዕሊ እቶም ብስርዓት ህግደፍ ተላኢኹም ጸረ ሃይማኖት ተዋህዶ ዝሰርሑ ዘለዉ ኣካላት ውግዘትን ኩነኔን ኣቕሪቦም ኔሮም እዮም። ብዘይካዚ ነቶም ትሕቲ 60 ዓመት ዘለዉ ኩሎም ኣቕሺሽትን ዲያቆናትን ብረት ክዓጥቁ ዝወረደ ትእዛዝ እውን ብኹሉ ኣድባራት ተቐባልነት ከይረክብ ጎስጓስ ክግበረሉ ጸኒሑዩ። እዚ ኩሉ ጸረ ህዝብን ጸረ ሃይማኖትን ተግባራት ዝመረሮ ህዝቢ ድማ ኣብ ጎደና ኣስመራ እዝግዮ እናበለ ክምህለል ከምዝወዓለ ኣብ ኩሉ መራከቢ ብዙሃን ተቓሊሑ ኔሩ እዩ።
ሎሚ መዓልቲ ድማ ህግደፍ ከም ኣመሉ ኣብ ሃይማኖት እስልምና እውን ጦብሎቕሎቕ ምባል ስለ ዘይሓደገ ንቤት ትምህርቲ ዲያእ ኣልእስላሚያ እውን ክህግራ ዘውጸኦ ውሳኔ ህዝቢ ምስልምና ነዚ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ብሰላማዊ ሰልፊ ተቓውሞኡ ክገልጽ ድሕሪ ምውዓል፡ ህግደፍ ድማ ከም ኣመሉ ብጠያዪት ከዝሕሎ ፈቲኑ ኣሎ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ናይ ሓዊን ዓረርን ግርጭት ብዙሓት ዜጋታትና ክጉድኡ ከምዝኽእሉ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ብዘይካ ጎንጺ ካልእ ብልሓት ዘይብሉ ስርዓት ካብኡ ሓሊፉ ራህዋን እፎይታን ክፈጥር ኢልካ ትጽበዮ ኣይኮነን።
ይኹን እምበር ህዝቢ ኤርትራ ክነቕሓሉን ዝግበኦ ጉዳይ ኣሎ ኢልና ንርኢ። ብሃይማኖት እስልምና ዝተላዕለ ተቓውሞ እዞ ጸገም ዝፈጥሩ ዘለዉ እዞም እስላምዮም ኣናበለ ብክርስትያን ዜጋታትና ከምዘይድገፍ፡ ኣብ ካልእ ግዜ ድማ እዞም ጸገም ኮይኖም ዘለዉ ሓደ ክልተ ብናይ ደገ ሓይልታት ዝተላእኩ ክርስትያን እዮም ተባሂሎም ብኣሕዋቶም እስላም ከምዘይድገፉ ክገብር ጸኑሑዩ። እዚ ሎሚ መዓልቲ ዝተራእየ ሰላማዊ ሰልፊ ድማ ናይ ኣመንቲ ምስልምና ጥራሕ ጌርካ ክውሰድ ኣይግበኦን፡ እቲ ኣብ ልዕሊዞም ዜጋታትና ወሪዱ ዘሎ ሓደጋ ድማ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ ከምዝወረደ ጌርና ብሓደ ድምጺ ክንኩንኖን ኣብ ሓደ ቃል ጸኒዕና ክንቃለሶን ይግበኣና። ህግደፍ ዘውርዶ ዘሎ በደል ኣብ ልዕሊ ኩሎም ሃይማኖታትና ዝወርድ ዘሎ በደል እምበር ኣብ ልዕሊ ፍሉይ ሃይማኖት ወይ ኣብ ልዕሊ ፍሉያት ውልቀሰባት ዝወርድ ዘሎ በደል ከምዘይኮነ ክንርዳእ ይግባእ።
ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ሃይማኖታትና ቀንጠብጠብ - ጠቖጠብ
ህዝብና ኣብ ቅዱስ ሃይማኖታቱ ጸኒዑ ክነበርዩ!!
ካብ ቤት ጽሕፈት ኣቦ መንበር - ኤስደለ - 31 – 10 - 17


text:
ሰብ-መዚ ኣመሪካ ንምስፍሕፋ ለበዳ ኮቪድ-19 ዝውዕል ዝነበረ መመልከቲ ኣፕ፡ ካብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ኣመሪካ ንዝተፈነዉ ስደተኛታት መከታተሊ ይጥቀሙሉ ከም ዘለዉ ኣገልግሎት ዜና ኣሶሽትድ ፕረስ ኣመልኪቱ። ተሓለቕቲ እቲ መስርሕ ንመሰል ብሕትውና ዝጥሕስ ምዃኑ የመልክቱ።
ኣብ ዶባት ሜክሲኮም ኣመሪካን ዝተዓግቱ ኣስታት 125-ሽሕ ስደተኛታት ኣብ ሞባይል ቴለፎኖም ስማርት ሊንክ (SmartLink) ዝብል ኣፕ ክጽዕኑ ይሕተቱ። እዚ ኣፕ ነቶም ንኣመሪካ ዝኣተዉ ስደተኛታት ኣብ ዝኸዱዎ ቦታ፡ ብሰብ-መዚ ብዝግበረሎም ጻውዒት ክምልሱ፡ ስእሎም ሰዲዶም ህልውናኦም ከረጋግጹን የኽእል። እዚ ኣፕ ካብቲ ኣብ እግሪ ዝእሰር መቆጻጸሪ ዝሓሸ ምዃኑ ደኣ ይተሓበር እምበር፡ ነቶም ገና ውሳነ ካብ ቤት ፍርዲ ዝጽበዩ ዘለዉ ስደተኛታት ግን ከም እሱራት ዝርኢን መሰሎም ዝግህስን ምዃኑ ተሓለቕቲ ይምጕቱ።
ብኣገላልጻ እቶም ተሓለቕቲ፡ እቲ ኣገባብ ንሰብ-መዚ ኣመሪካ ክንዲ ድላዮም ሓበሬታ ክእክቡን ንኻልኦት ስደተኛታት ኣብ ዝደልዩሉ እዋን ክኣስሩሉ ዘኽእልን ኣገባብ’ዩ። ብኣዒንቲ እቶም ተሓለቕቲ እቲ ኣፕ ኣብ ሓጺር እዋን ኣዝዩ ምዕባዩ እቲ ኣሻቓሊ ዝገብሮ’ዩ።
ምስ ለበዳ ኮቪድ-19 መጠን ኣብያተ-ማእሰርቲ ብእግሪ ናብ ኣመሪካ ዝመጹ ስደተኛታት ምጕዳሉ ይፈልጥ። እንተዀነ፡ ኣስታት 1.6 ሚልዮን ዝበጽሑ ስደተኛታት ውሳነ ቤት ፍርዲ ንምስማዕ ገና ኣብ ትጽቢት ስለ ዘለዉ፡ ንዓኣቶም ከም መከታተሊ ብልሓት እዚ ኣፕ እናሰፍሐ መጺኡ።
ነዚ ስማርት ሊንክ (SmartLink) ዝተባህለ ኣፕ ዘፍሪ ትካል፡ ነቲ ዝቐረበሉ ነቕፌታ ኣመልኪቱ መልሲ ኣይሃበን። እቲ ትካል ግን ምስ ኣብያተ-ማእሰርቲ ኣመሪካ ብቐረባ ዝሰርሕ ምዃኑ ይፈልጥ።
ንብሉጽነት እዚ ኣፕ ዝምጕቱ ኣካላት፡ ንስደተኛታት ኣብ ማእሰርቲ ክንዲ ምሓዞም ብእኡ ጌርካ ምቍጽጻሮም ብዓይኒ ወጻኢታት’ውን ተመራጺ ምዃኑ ይኣምኑ። ኣብ ክንዲ ንሓደ እሱር ኣብ መዓልቲ 140 ዶላር ምውጻእ፡ በዚ ኣፕ $4.36 ኣብ መዓልቲ ምኽፋል ጥራይ ኣዝዩ ዘዋጽእ’ዩ ይብሉ።
ተሓለቕቲ ከም ዝብሉዎ ግን እንኮላይ እቶም ብዋሕስ ካብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ዝተፈትሑ በቲ ኣፕ ክትትል ስለ ዝግበረሎም፡ ኪንዮ’ቲ ብወግዒ ዝዝረበሉ ኣገልግሎት ከም ዝውዕል ይጠቕሱ። ነቶም ካብ ግፍዒ ሃዲሞም ዝመጹ ስደተኛታት ድማ ኣብ ካልእ ስነ-ኣእሙራዊ ጸቕጢ ዘእትዎም’ዩ ይብሉ።
እዚ ስማርት-ሊንክ (SmartLink) ዝተባህለ ኣፕ፡ ፈለማ ካብ ማእሰርቲ ንዝተለቁን ኣብ ክትትል ፖሊስ ዘለዉን ከም መተካእታ ኣብ ኵርዅሮ እግሪ ዝእሰር ቃለ-ቤት ደኣ ይተኣታቶ እምበር፡ ሕጂ ግን ናብ ካልእ መዓላታት ይውዕል ኣሎ። ምስፋሕ እዚ ኣፕ ድማ ምስ ንምቍጽጻር ለበዳ ኮቪድ-19 ዝተኣሳሰር ኣገባብ ዝዓበየ’ዩ።


text:
ኣብ ዓውዲ ሕርሻ ንምስራሕ
ምስ ቴኽ 2 ቻልቱረስ Terre 2 Cultures
እንታይ ኢዩ?
Terre 2 Cultures ዝተባለ ማሕበርና ፣ ን ስደተኛታት ኣብ ስራሕ ኣብቲ ዓውዲ ማለት ሕርሻ ንኽሳተፉ ዝደልዩ ሰባት ምንጣፍ እዩ ዘተባዕ ።
ማሕበርና ስራሕን መንገሪን ኣብ ኣብ እንዳ ሕርሻ ማለት እቲ ሰራሕተኛ፣ ኣብ እቲ ዝሰርሓሉ ገዛ ናይ ሕርሻ ኣብ ምንባር ሓገዝ ስለ ዝግበር፣ ማሕበራዊን ፣ ትምህርታዊን ባህላዊን መደባት ኣብ ምስታፍ እውን ይነጥፍ እዩ።
ንመን ኢዩ ፧
6 ክሳብ 24 ኣዋርሕ
ውልቃዊ ሓገዝ ንምርካብ
ዞባ\ ዴባርትሞ
6 ክሳብ 24 ኣዋርሕ
ውልቃዊ ሓገዝ ንምርካብ
ዞባ\ ዴባርትሞ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
1 ይ : ደረጃ፣ ምስራሕን ምጽላልን
ማህበርና ብ ቐጥታ ስራሕን ትምህርቲን ን ኣብ ጽላት ሕርሻ ንኽሰርሑ ዝደልዩ ሰባት
ጵድል ትህብ። እቶም ስደተኛታት ንውልቂ ንዝነብሩ ኣብ ጸገም ዘለዉን፣ ስራሕ ዘይብሎምን ድማ ቀዳምነት ትሓሪ ።
እቶም ኣብ እቲ ቦታ ስራሕ ዝነብሩ ፣ ከም ሰራሕተኛታት ናይ እቲ ሕርሻ እውን ይኾኑ።
ካልኣይ ደረጃ 2 : እቶም ሰራሕተኛታት ናይ ትምህርቲን ባህላዊን ትምህርቲን ምስታፍ
ካብኡ ቀጺሉ፣ ማሕበርና፣ ሓገዝ ኣብናቶም ናይ ምምሕዳር ነገራት የስንዮም ፣ ን ኣብነት ኣብ ናይ (CAF, Pole Emploi, banque...) eካልእን፣ ከምኡ እውን ዝተፈላለዩ ናይ ስልጠናን ናይ ስራሕን ሲስተም ሜላን ስርዓትን ፣ ኣብ ፈረንሳ ንምርዳእ እዩ።
Terre 2 Cultures ማሕበርና፣ ኣብ እቲ ንጥፈት ዘሎ ሰብ ፣ ኣብ ናይ ቀዳመ ሰናብቲ ንናይ ጻውቲን ፣ (ኣብ ጎቦ , ባሕሪን , ስፖርቲን ...)ምትሕግጋዝ
3 ደረጃ: ኣሰናይነት ቀጻሊ እዩ
ንኹሎም ሰባት ደሰተኛታት ኣብ ዝተናውሐ ሓገዝ ንዝደልዩ መሕበርና ማሕበር Terre 2 Cultures ክሕግዞም እዩ ኣብ :
- ምርካብ ገዛ
- ብዘይካ ኣብ ምስራሕ ሕርሻ ካልእ ንኽስልጥኑ ይሕግዝ
- እብ ምምዕባል ቋንቋ ፈረንሳ ፣ ናይ ጻውቲን ምዝንጋዕን ንጥፈታት
- ኣብ ናይ መጓዓዝያ : ብሕሱር ኣብዝተፈላልየ ንጥፈታት ምስታፍ። de Sécurité Routière (BSR) ን ስኩቶር፣ ናይ መኪና ምዝዋር ዕድል ወዘተ.
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ን ፓሪስ ኣብ ኢል-ደ-ፍራንስ ይኹን ኣብ ካልኦት ዞባታት ናይ ፈረንሳ ንዝነብሩ
- በዚ ዝስዕብ ናይ WhatsApp +33 7 67 10 29 75 ኣብ ፓሪስ de l 14° arrondissement.ኣኣሮንዲስማ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ ክትከዱ ትኽእሉ ኢኹም
እንተደኣኣ ኣብ Sud-Ouest ደቡባዊ ምዕራብ ናይ ፈረንሳ France ( ኦካቴን Occitanie ወይ Nouvelle Aquitaine) እትነብሩ እንተኴንኩም ድማ
- ብ ናይ ዋትስኣፕ ቁጽሪ WhatsApp +33 7 67 10 29 75 ኣብ እቲ ቤትጽሕፈት ናይ ማሕበርና ኣብ à Montauban, Lavaur ወይ Toulouse.
- ኣብ እዞም ዝስዕቡ ፕላትፎርምታት ማለት (OFII, Forum Réfugiés, France Terre d'Asile, Mission Locale, Pôle Emploi...), ን ኣሲስታንስ ሶሻል ናብ Terre 2 Cultures. ን ከመግብኹም ምሕታት
እንተደኣ ኣብ ካልእ ዞባታት ኮይኑ ናብራ ድማ
- ብ ቂጽሪ ናይ ዋትስኣፕ WhatsApp +33 7 67 10 29 75 ኣብ እታ ዝቐረበት ከተማ ብ ምኻድ ምሕታት


text:
Radio Erena: 19 May 2019
ከም መቐጸልታ ናይቲ፣ ብደረጃ ዓለም ኤርትራውያን ዘካይድዎ ዘለዉ ምንቅስቓስ ጻውዒት ይኣክል፣ ኤርትራውያን ነበርቲ ፈረንሳ፣ ብቀዳም 18 ግንቦት ተኣኪቦም ውዒሎም።
እቶም ካብ ዝተፈላለያ ከተማታት ፈረንሳ ናብ ፓሪስ ዝወሓዙ ኤርትራውያን፣ ብዘይካ’ቲ ዘካየድዎ ናይ ይኣክል ጻውዒት፣ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ሃገሮምን ህዝቦምን፣ ንመጻኢ ክህልዎም ዝግባእ ሓያል ውዳበ፣ ምጥርናፍን ንጥፈታትን ብዝምልከት’ውን ተመያይጦም።
ኣብቲ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ዝተኻየደ ምትእኽካብ፣ ኣብ ፈረንሳ ዝነብሩ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ኣብ ህሉው ኩነታት ሃገር ከምኡ ድማ ውዳበን ጥርናፈን ብዝምልከትዝተፈላየየ ርእይቶታት ቀሪቡ።
ኣብ ኤርትራ ን28 ዓመታት ገዚኡ ዘሎ መላኺ ንምእላይ፣ ሓያል ውዳብን ጥርናፈን ከምዘድሊ ዝኣመኑ ኤርትራውያን ነበርቲ ፈረንሳ፣ ኣብቲ ኣስታት 3 ሰዓታት ዝወሰደ ናይ ዘተን ጻውዒት ይኣክልን ምትእኽኻቦም፣ ነፍሲ ወከፍ ከተማ ፈረንሳ፣ ወከልታ ብምምራጽ፣ ንዝሓየለ ምንቅስቓስ ክሰርሑ ተሰማሚዖም።
ሓደ ካብ ወደብቲ ናይቲ ምትእኽካብ ኣቶ ኣብርሃም ኢያሱ፣ እዚ ምንቕስቃስ ብቀንዱ ብመንእሰያት ዝተወደበ ብምዃኑ፣ መንእሰያት ንኹሉ ‘ቲ ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምምጻእ ዝካየድ ዘሎ ውዳበታት ክርከብዎን ብሓላፍነት ክመርሕዎን ተላብዩ።
ኣባላት ወደብቲ ናይቲ ምትእኽካብ ዝኾኑ ካልኦት መንእሰያት ብወገኖም፣ ገዲም ተጋዳላይ ሓርነት ነበር ኣቶ ኣብራሃም ኢያሱን ብጾቱን፣ ንኤርትራውያን ደለይቲ ለውጢ ኣብ ፈረንሳ ንምጥርናፍ ዘካየድዎ ጻዕርታት ብምምስጋን፣ መንእሰያት ነቲ ናይ ፈረንሳ ውዳበታት ንምምራሕ ሓላፍነትን ብቅዓትን ከምዘለዎም ኣረጋጊጾም።
ኣብቲ ኣጋጣሚ፣ ንህሉው ኩነታት ኤርትራን ተቐላቒሉ ዘሎ ንለውጥ ዝድርኽ ምንቅስቓሳትን ሂብዎ ዘሎ ተስፋን ዘንጸባርቁ ዝተፈላለዩ ግጥምታት’ውን ቀሪቦም።
ኣብዚ እዋን’ዚ፣ ኣብ ኤርትራ ን28 ዓመታት ንዝቕጽል ዘሎ፣ ዘይፍትሓዊ ማእሰርቲ፣ ምግሃስ መሰል ደቂ ሰብ፣ ዘይትካላውን ዘይቅዋማውን ምሕደራ ብሓደ ሰብ ዝቆመ መንግስትን ከብቅዕ ዝጽውዕ፣ ናይ ይኣክል ምንቅስቓስ ብሰፊሑ ይካየድ ከምዘሎ ይፍለጥ።
እዚ ናይ ይኣክል ምንቅስቓስ፣ ብውልቀሰባት ዝተጀመረ ኮይኑ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ብደረጃ ውዳቤታት ብእኩብ ብሰፊሑ ይቕጽል ኣሎ።
ናይ ይኣክል ጻውዒት ኣብ ውሽጢ ኤርትራውያን’ውን ጽልዋታት ፈጢሩ፣ መንእሰያት ኣብ መናድቅን ወረቓቕቲ ብምልጣፍ፣ ህይወት ኣሽሓት ዜጋታት ኣሕቂቑ ንዘሎ መላኺ ስርዓት ህግደፍ ይኣክል ይብሉ ከምዘለዉ፣ ዝተፈላለዩ ወገናት የመልክቱ።
==========================


text:
Skurup
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 22 1 2021
ስኩሩፕ ኮሙን ኣብ መንጎ ዪስታድን ማልሞን ይርከብ። ንሱ ገጠራዊ ምጩውነት ኣለዎ፡ ንዓበይቲ ከተማታት ድማ ቀረባ እዩ። ናይ ስኩሩፕ ከተማን ሪድስጎርድን ምስ ማልሞ/ኮፐንሃገን/ካስትሩፕን ይስታድ-ሲምሪስሃምን ዘራኽብ ጥቡቕ ናይ ባቡራት መስመራት ኣለዎ። መዓርፎ ነፈርቲ ማልሞ 18 ኪ.መ ርሒቑ ይርከብ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ15,869
ስፍሓት መሬት511 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Ystad 24 ኪሜ
- Trelleborg 37 ኪሜ
- Malmö 39 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ናይ ስኩሩፕ ኮሙን ጥቓ ተፈጥሮ ዝኾነ ሰሓቢ መንበሪ ኣባይቲ ኣለዎ። እቲ መንበሪ ኣባይቲ፡ ቪላን ኣፓርትማን ዝጠርነፈ እዩ። እቲ ናይ ስኩሩፕ ኮሙናዊ ወኪል ገዛውቲ፡ ስኩሩፕስ ሀም ይብሃል።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ብቐዳምነት ዓረብን ዳሪን። ምስ ዘድሊ ድማ ትምህርቲ ብኻልእ ቋንቋ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ስኩሩፕ ኮሙን ሽወደናዊት ቤትክርስትያን ኣሎ። ከምኡውን እተፈላለያ ናይ ስፖርትን ባህልን ማሕበራት ኣለዋ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ናይ ስኩሩፕ ሰንትሩም፡ ቤትጽሕፈት መራኸቢ ስራሕ ኣሎ፡ ከምኡውን እተፈላለየ ቡቲካት፡ ባንካታት፡ ፋርማሲ፡ ቤትንባብን ፍሉጥ መሐምበስን ወዘተ. ኣሎ። እቲ ዝዓበየ ናይ መግቢ ድኳን ኣብቲ ሰንትሩምን ኣብ ከባቢኡን ይርከብ። ኣብ ከተማታን ሪድስጎርድን ኣበኮስን፡ ድኳናት ኣሎ። ኣብ ኩሉ ቦታታት ድማ ኣብያተመግቢ ይርከብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ስኩሩፕ ኮሙን ብዙሕ ኣጸደ ህጻናት ኣሎ። ናብቲ ኣጸደ ህጻናት ንምእታው ዚወስድ ናይ ምጽባይ ግዜ ሓጺር እዩ። ስለዚ ውላድካ ብቕልጡፍ ኪኣትወልካ ይኽእል እዩ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ስኩሩፕ ኮሙን ኣብ ኣርባዕተ ከተማታት ስኩሩፕ፡ ስሊሚንገ፡ ሪድስጎርድን ሺቫርፕን መባእታዊ ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። ኣብ ስኩሩፕ ናይ ኒልስ ሆልየርሶንስዪምናስየት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኮምቩክስን ኤስኤፍኢን ኣብ ኒልስ ሆየርሶን ትምህርቲ ንኣባጽሕ ይርከብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ስኩሩፕ ማእከል ጥዕና፡ ክሊኒክ ኣደታት፡ ማእከል ጥዕና ህጻናትን ክንክን ስንን ኣሎ፡ ኣብ ሪድስጎርድን ሺቫርፕን ድማ ማእከል ጥዕና ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ሆስፒታል 24 ኪ.መ ርሒቑ ኣብ ዪስታድ ይርከብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ናይ ተርጓማይ ሓገዝ፤ ብዓረብን ዳሪን ሶማልን ኣሎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብ ስኩሩፕ ክሳብ ማልሞ፡ ዪስታድ፡ ሉንድን ረለቦርይን ግሩም ናይ ባቡርን ኣውቶቡስን መስመራት ኣሎ። ናብ ኮፐንሃገን ስቨዳላን ቀጥታ እትኸይድ ባቡር ኣላ። ብዛዕባ ናይ ስኮነ መጎዓዝያ ሰዓታት ጕዕዞ ብተወሳኺ ኣንብብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
እቲ ምስ ከተማታት ዘራኽብ መስመራት ግሩም ብምዃኑ ዝበዝሑ ወሃብቲ ስራሕ ብፐንደልቶግ ወይ ተመላላሲት ባቡር ዚብጽሑ እዮም።


text:
Radio Erena: 09 December 2015
ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዞባ ከሰላ ሳዕሪሩ ዘሎ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ንሃገራት ምዕራብ ልዕሊ ዝኾነ ይኹን እዋን ኣሻቒልሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ወኪል ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ሱዳን ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ምስ ኣመሓደርቲ እቲ ዞባ ንምዝርራብ ናብ ከሰላ ዑደት ኣካይዱ።
ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፣ ኣብቲ ንዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣውራ መሰጋገሪ ኮይኑ ዘሎ ዞባ ከሰላን ዝፍጸም ዘሎ መሸጣ ደቂን ሰብን ካልእ ምስኡ ዝተኣሳሰር ገበናትን ከምዘተሓሳሰቦ’ዩ ዝገልጽ፣ ኣብ ዞባ ከሰላ ዑደት ዘካየደ ወከልቲ ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ሱዳንን ኣባል ኮሚሽን ኣንጻር ምስግጋር ደቂ ሰብን፣ እስማዒል ዑመር ተራብ።
ኣማሓዳሪ ዞባ ከሰላ ጃማ ኣደም ጃማ ብወገኑ፣ እቲ ዞባ ኣንጻር ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብን የካይዶ ምህላዉ ብምጥቃስ፣ ሓባራዊ ጻዕሪ ከምዘድሊ’ውን ኣገንዚቡ።
ኣቐዲሙ’ውን ወኪልቲ ሕብረት ኤውሮጳን ወኪል ብሪጣንያን ኣብቲ ዞባ ተመሳሳሊ ዑደት ምክያዱ ኣይርሳዕን።
ኣብ ዞባ ከሰላ ዝርከቡ ዕጡቓትን ሓደ ሓደ ኣባላት ጸጥታ መንግስትን ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ተዋፊሮም ከምዘለዉ ዝፍለጥ’ዩ።
ብምብራቕ ሱዳን ብፍላይ ከኣ ብመንገዲ ዞባ ከሰላ ዝካየድ ዘሎ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ካብ ዓቐን ላዕሊ ብዝሒ ምስዓቡ፣ ሃገራት ኤውሮጳ ነቲ ብሱዳን ዝፍልም ዋሕዚ ስደት ንምግታእ ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣተኩሮ ክገብራሉ ተገዲደን ኣለዋ።
=====================


text:
ካብ ታሕተዋይ ክሳብ ናይ ፌደራል ላዕለዋይ ሰማዒ ኣብያተ ፍርዲ መዕለቢ ዝረኸቡ ጉዳያት ኣብ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ክቕየሩ ይኽእሉ።
ኣብ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ዳይረክተር ሕገመንግስታዊ ትርጉምን ሕገ መንግስታዊ መሰላትን ኣቶ ወልዱ መሪኔ ሕገ መንግስታዊ ትርጉም የድልዮ እዩ ክብሃል ከሎ ሓደ ናይ ሕጊ ወይ በዓል ስልጣን ዝሃቦ ናይ መወዳእታ ውሳነ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተቐመጠ መሰረታዊ ነፃነት ወይ መሰል ይጥሕስ እዩ ዝብል ብዝኾነ ይኹን ኣካል ሕቶ ክቐርብ ከሎ እዩ ሕገ መንግስታዊ ትርጉም ዘድልዮ ዝብሃል ኢሎም።
በዚ መንፅር ዝመፁ ጉዳያት ካብ ኣካላት ዳያኑ፣ሰብ ሙያ ሕግን ካብ ኣባላት ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢን ናብ ዝርከብሉ ሕገመንግስታዊ ጉዳያት ናብ ዘፃሪ ኣካል እዩ ዝቐርብ።
እዚ ኣካል ሕገመንግስታዊ ትርጉም የድልዮም እዩ ዝብሎም ጥርዓናት ናብ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ይልእኽ ንኻልኦት ድማ ይምልስ።
ይቐርቡ ካብ ዘለው ጥርዓናት መብዛሕቲኦም ሕገ መንግስታዊ ትርጉም ዘየድልዮም እዮም ይብሉ ኣቶ ወለዱ።
‘መብዛሕቲኦም ዝቐርቡ ሕገ መንግስታዊ ሕቶ የብሎምን።ናይ ሕጊ ሞገት፣ናይ ስነ-ሓሳብ ሞገት ኮይኖም ዜጋታት መሰል ስለዘለዎም ካልእ ዕድል ክንጥቀም ኣለና ብዝብልን ዘቕርቡዎም እዮም።’
ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ኣብዚ ሰሙን ኣብዘካየዶ ናይ 2008 ዓ/ም ሳልሳይ ስሩዕ ኣኼባ ብኣፃራዪ ጉባኤ ዝቐረበሉ ሰለስተ ሕገመንግስታዊ ትርጉም የድልዮም እዩ ክብል ብብዝሒ ድምፂ ወሲኑ’ሎ።ሓደ ጉዳይ ድማ ተቐባልነት ኣይረኸበን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ዕጡቃት: ዝሓለፈ ሰነ ኣብ ምዕራባዊ ክልል ኦሮምያ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ተወላዶ ኣምሓራ ከምዝጨፍጨፉን ናጻ ኣካል ንከጻርዮን ሁማን ራይት ዋች ጸዊዑ።
ተሓላቂ መሰላት ሁማን ራይት ዋች "ኣብ ምዕራባዊ ክልል ኦሮምያ፣ ሰላማዊያን ሰባት፣ ካብ መጥቓዕቲ ዝከላኸለሎም ኣካል’ውን የለን" ይብል።
ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሁማን ራይት ዋች ሎሚ ኣብ ዘውፅኦ ፀብፃብ ዕጡቕ ጉጅለ ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ንብዙሓት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስቪላት ተወለድቲ ኣምሓራ ቀቲሉ ኢሉ።
እቲ ትካል ወሲኹ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቶም ካብቲ መጥቓዕቲ ዘምለጡ እኹል መፅለሊ፣ሓለዋን ከምኡ እውን ፀገም ጥዕንኦምን ንምፍታሕ ትርጉም ብዘለዎ ከምዘይሰርሐ ገሊፁ።
እቲ ፀብፃብ 18 ሰነ 2022 ብከቢድ ዝተዓጠቑ ኣብ ጣቢያታት ቶሌን ሰኔን ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮን ህፃናትን ዝርከቡዎም ንልዕሊ 400 ተወላዶ ኣምሓራ ስቪላት ቀቲሎም ይብል።እቶም መንነቶም ዘይተፈልጡ ዕጡቃት ብተወሳኺ ብኣማኢት ዝቑጸር መንበሪ ኣባይትን ትካላት ንግድን ኣዕኒዮም፣እንስሳትን ንብረትን ድማ ዘሪፎም ይብል።ብውሑዱ ሓሙሽተ ዓድታት ብሓዊ ከምዝተቓፀላ 480 ዝግመቱ ኣባይቲ ምዕናዎም ናይ ሳተላይት ምስልታት ከምዝሓበሩ ይገልፅ።ኣብ ጥቕኡ ዝነበሩ ሓይልታት ፀጥታ መጠንቀቕታ በፂሑዎም እናሃለወ ኣብቲ ቦታ ድሕሪ ስዓታት'ዮም ምብጽሖም'ውን ጸብጻብ'ቲ ትካል ይሕብር።
ኣብ ሁማን ራይት ዋች ዳይሬክተር ቀርኒ ኣፍሪቃ ላቲሻ ባደር "ዕጡቓት በብሓደ ነተን ዓድታት ኣዕኒዮም፣ምሉእ ስድራቤታት ብጭካነ ቀቲሎም፣ኣብቲ ቀረባ ዝነበሩ ሓይልታት መንግስቲ ዋላ ሓደ ነገር ኣይገበሩን’’ ኢላ።
ንሳ ብምውሳኽ "እዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተኣማኒን ነፃን ምርመራ ኣብ ምክያድ ተሓተቲ ኣብ ምፍላይን ሓገዝ ንዘድልዮም እኹል ሓገዝ ክበፅሖምን ኣብ ምርግጋፅ ብዙሕ ክሰርሕ ከምዘለዎ ዝሕብር ዳሕረዋይ ጭፍጨፋ እዩ’’ኢላ።
ካብ 2019 ሓይልታት መንግስትን ዕጡቕ ጉጅለ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን(OLF) ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ክዋግኡ ከምዝፀንሑን ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ኦሮሞን ውሑድ ቁፅሪ ዘለዎም ካልኦት ማሕበረሰባትን ከበድቲ መግሃስታት ከምዝተፈፀሙን እቲ መግለፂ ይሕብር።ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ሰነ ጭፍጨፋን ካልኦት መጥቓዕትታትን ፈፃሚኡ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ እዩ ክብሉ ይኸሱ።ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ብወገኑ ነቲ መጥቓዕቲ ዝፈፀሞ ናይ መንግስቲ ሚልሻ እዩ ክብል ብምኽሳስ ነፃ ምርመራ ክካየድ ፀዊዑ ኣሎ።
ሁማን ራይት ዋች ካብ ሰነ ክሳብ ነሓሰ ኣብ ዘለው ኣዋርሕ ኣብተን ሓሙሽተ ዓድታት ማለት እውን ካብ ምዕራብ ኦሮሞያ ጉቲን፣ጨቆርሳ፣ስልሳው፣በገነ ካብ ክልል ቤንሻንጉል ጉሙዝ ድማ ሰኔ ቀበሌ ን19 መሰኻኽር ዓይኒን ስድራ ግዳያትን ሓዊሱ ን25 ሰባት ብስልኪ ቃለ መጠይቕ ከምዘካየደ እቲ መግለፂ ይሕብር።
እቲ ፀብፃብ ሁማን ራይት ዋች ዝርዝር ዝተቐትሉ ካብ ነበርቲ ከምዝረኸበን ቅድምን ድሕሪን እቲ መጥቓዕቲ ንናይ ሳተላይት ምስልታት ከምዝገምገመን ይሕብር።
ንጉሆ 18 ሰነ ደቂ ተባዕትዮ ነበርቲ ንደቂ ኣንስትዮን ቆልዑትን ገዲፎም ናብ ሕርሻ ወይ ንናይ ዕዳጋ ውራዮም ምስ ወፁ ብከቢድ ዝተዓጠቑ ጉጅለታት ደቂ ተባዕትዮ ብሃንደበት ነተን ዓድታት ኣጥቒዖም።
ሓደ ሓረስታይ ካብ ጉቲን ከምዝበሎ ቶኽሲ ጥይት ከምዝሰምዐን ብኣንፈት ስልሳው ትኪ ከምዝረኣየን ይገልፅ።"ብጉያ ናብ ገዛይ ምስ ከድኩ እቲ ከባቢ ብረት ብዝተዓጠቑ ደቂ ተባዕቲዮ ተኸቢቡ:ደቀይ ሒዘ ናብ ዱር ሃዲመ": እቶም ዕጡቓት ኣብ ጥቕኦም ዘሎ ሓበሬታ ስለዘይብሎም ‘ወድኡዎም፤ ከይትሓድጉዎም፤ፀንቅቑዎም’ ኢሎም ክዛረቡ ሰሚዐዮም ይብል።
ሓሙሽተ ደቃ ሒዛ ኣብ ጥቕዑ ኣብ ዝነበረ ማሸላ ዝተሓብአት ጓል ኣንስተይቲ እቶም ኣጥቓዕቲ ደድሕሪኣ ከምዝሰዓብዋ ትዛረብ።
"ወዲ ሸሞንተ ዓመት ወደይ ክበኪ ጀሚሩ።ጥይት ናባና ወገን ቅድሚ ምትኳሶም ሓደ ካብቶም ኣጥቓዕቲ ‘ኣብኡ ድለዩ፣ኣብኡ ድለዩ’ ክብሉ ሰሚዐዮም።ንወደይ ቶኪሶም ቐቲሎምዎ። ብዝተኸደንኩዎ ጨርቂ ኣቢለ ጠቕሊለዮ።ካልኣቲ ጓለይ እውን ብድሕሪት ተወቒዓ እቲ ጥይት ብክሳዳ ወፂኡ።ዝቖሰለት ጓለይ ናብ ደረተይ ሓቒፈ ኣላህ ህይወታ ኣድሕነለይ ኢለ ምፅላይ ጀሚረ" ትብል።
እቲ መጥቓዕቲ ብዙሕ ስዓታት እዩ ወዲኡ።ሓሙሽተ ነበርቲ ሓገዝ ክግበረሎም ናብ ሰበ-ስልጣን እቲ ከባቢ ኣብ ኣስታት 17 ኪሎ ሜትር ርሕቐት ንዝነበሩ ሓይልታት ፀጥታ ፌደራልን ክልላዊ መንግስትን ከምኡ እውን ወታሃደራዊ ካምፕን ተደጋጋሚ ስልኪ ምድዋሎም ይገልፁ።
እዚ ፀብፃብ ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ናይ ሕቡራት ሃገራት ቤት ፅሕፈት ኣዋሃሃዲ ጉዳያት ሰብኣዊ ረድኤት \ኦቻ\ ኣብ ቶሌ እንተወሓደ 4,800 ሰባት ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ድማ ልዕሊ 500,000 ሰባት ብሰንኪ ግጭት ምምዛባሎም ገሊፁ ይብል ።
እቲ ግጭት ከበድቲ መግሃስታት ሰብኣዊ መሰላት ኣስዒቡ። ሓይልታት መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ኦሮሞ ጃምላዊ ቕትለት፣ብሃበ ተረኸበ ማእሰርትን ከምኡ እውን ርክብ ናይቲ ከባቢ ክበትኹ ፀኒሖም ይብል።
እቲ መግለፂ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ንሰበስልጣን መንግስቲ ብምቕታል ወታሃደራዊ ንዘይኮነ ኣብያተ ፅሕፈት ኣጥቒዖም እዮም ይብል ።
መንግስትን ናይ ኢትዮጵያ ቀይሕ መስቀልን ናይ 18 ሰነ መጥቓዕቲ ስዒቡ ንነበርቲ ሰብኣዊ ረድኤት ምሃቦም ገሊፆም ኣለው።ይኹን እምበር ንሁማን ራይትስ ዎች ቃሎም ዝሃቡ ነበርቲ ሓደ ግዜ ጥራሕ ሓገዝ መግቢ ከምዝረኸቡን ክሳብ ነሓሰ ኣብ ዘሎ እዋን መፅለሊ ስለዘይብሎም ከቢድ ናይ ጥዕና ፀገም ከምዘጋጠሞምን ገሊፆም ኣለው።
ሁማን ራይትስ ዎች ኣብቲ ፀብፃብ መፍትሒ ዝበሎም ሓሳባት እውን ሂቡ ኣሎ። ኩሎም ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ኣብ ግጭት ይሳተፉ ዘለው ዕጡቓት ንኹሎም ንሓደጋ ዝተቓልዑ ሰባት ሰብኣዊ ሓገዝ ክቐርብ ከሳልጡ ኣለዎም ይብል።
መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ቅትለት: ዕንወት ንብረትን ካልኦት መግሃስታትን ብዝምልከት ዝካየድ ምርመራ ንህዝቢ ሓበሬታ ክህብ ፀዊዑ ኣሎ።
ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ዝንቀሳቐሱ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞን ካልኦት ዕጡቓት ጉጅለታትን እውን ኣብ ልዕሊ ስቪላትን ንብረት ስቪላት ዝፍፀም ዘይሕጋዊ መጥቓዕቲ ብዘይውዓል ሕደር ከብቅዕ ይፅውዕ።ሁማን ራይትስ ዎች ነዚ መጥቓዕትን ካልኦት መግሃስትን ንዝእዝዙ ክቕጽዑ ወሲኹ ፀዊዑ ኣሎ።


text:
ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ዓለም ብልቢ ዝመኸሮን ብነብያት ዝተዛረቦን ትንቢት ንምንፋጻም፤ ዓለም ንምድኃን፤ ካብ ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ተወልደ፤ ተወሊዱ ኸኣ ሕጊ ጠባይዓዊን፤ ሕጊ መጽሐፋዊን፤ እናፈጸመ ዓበየ። “ልሕቀ በበሕቅ እንዘ ይትኤዘዝ ለአዝማዲሁ ወለይእቲ እሙ” ነዲኡን ነዝማዱን እናተኣዘዘ በብንእሽቶ ዓበየ፡ (መቅ . ወንጌል) ባህርያዊ ሕጊ በብንእሽቶ ምዕባይ እዩ፤ ሕጊ መጽሐፋዊ ከኣ ሕገ ኦሪት ምፍጻም እዩ። “እግዚኦ ለኦሪት ገብረ ብሕገ ኦሪት ከመ ይሣየጦሙ ለእለ ውስተ ኦሪት” ጐይታ ሕጊ ነቶም ኣብ ትሕቲ ሕጊ ንዝነብሩ ንምብጃው ሕጊ ፈጸመ ከም ዝበለ።(ገላ።4፡4) ናይ ኦሪት ሕጊ ምፍጻም ከኣ እዚ እዩ ፤ ኣብ ሻሙናይ መዓልቲ’ውን፤ እጕለ ርግብን ዘውገ ማዕነቅን ኂዝካ ናብ ቤተ መቕደስ ንምብራኽ ምእታዉ፤ ኣብ ዓመት ሠለስተ ጊዜ በዓል ንምኽባር ኢየሩሳሌም ምዃድ እዩ፡ (ሉቃ 2፡21-24) “ሠለስተ ጊዜያተ ለለዓመት ለያስተሪ ተብዕትከ” ከም’ዚ ኢሉ እናዓበየ ወዲ ሠላሳ ዓመት ምስ መልኣ ብዘመነ ሉቃስ ዓሠርተ ሓደ ጥሪ ሠሉስ መዓልቲ ብኢድ ቅዱስ ዮሐንስ ንምጥማቕ ናብ ሩባ ዮርዳኖስ ከይዱ፤ ንቅዱስ ዮሐንስ ኣጠምቐኒ በሎ፡ ቅዱስ ዮሐንስ ግን ኣነ ባርያኻ ብኢድካ እየ ኽጥመቕ ዘለኒ እምበር ንስኻ ጐትይስ ብኢደይ ክተጥመቕ እዚ ግቡእ ኣይኰነን፤ ግቡእስ ኣነ ናባኻ ክመጽእ እየ ዘሎኒ እምበር፤ ንስኻ ናብ ባርያኻ ናባይ ክትመጽእ ኣይግባእን፤ ብማለት ኣይከውንን እዩ ኢሉ ኣበዮ። ጐይታ ግን “ኅድግ ምዕረሰ እስመ ከምዝ ተደላ ለነ” ንዓና ንሥላሴ ሓደነትናን ሠለስተነትናን ዝግለጸሉ ደስታና እዩ’ም ሓደ ጊዜስ ግደፍ ደኣ በሎ፤ ሓደ ጊዜ ምስ ተጠምቐ ካልኣይ ስለ ዘይጥመቕ፤ ንመጻኢ’ውን ጥምቀት ሓደ ጊዜ ምዃኑ ንምርዳእ፡ “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት” ከም ዝበለ፣ (ዕብ .1-2።)
ብሓደ ወገን ከኣ ንርእሱ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ምእመናን ቈጺሩ፤ ንዓና ንምእመናን ካብ ሥላሴ ንውለደሉ ሓጎስና እዩ’ም ሓደ ጊዜስ ይኹን ደኣ በሎ፡ ድኅሪ’ዚ ተታሐሒዞም ናብ ሩባ ዮርዳኖስ ወረዱ ሽዑ ግዜ ብስም አብ ከየጠምቐካ መንፈስ ቅዱስ ኣብኻ ህልዊ እዩ፤ ብስም ወልድ ከይጥምቐካ ወልድ ንስኻ ኢኻ፤ ብናይ መን ስም ደኣ’ሞ ከጠምቐካ እየ “አንተ ካህኑ ለዓለም በከመ ሢመቱ ለመልከ ጸዴቅ ፤ ወልዱ ለብሩክ ከሣቴ ብርሃን ተሥሃለነ” ከም ሽመት መልከ ጼዴቅ ንስኻ ንዘልዓለም ካህን፤ ወዲ ቡሩኽ ገላጺ ብርሃን ይቕረ በለልና ኢልካ ኣጠምቐኒ በሎ፡ ኢዱ ኣየቐመጠሉን ዘርጊሑ ኢዱ ጠጠው ብዝበለ “ወፈልሑ ማያት ከም ዘሞቁ” ማያት ከም ዝፈልሑ ሞቑ፡ ማይ እናተማላለሰ ሠለስተ ጊዜ ሐፂብዎ ወረደ።
ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ስለምንታይ ተጠምቐ፧ እንተ ተባህለ ንስኻትኩም ከኣ ከማይ እንተ ተጠመቕኩም ውሉድነት ትረኽቡ ማለት ብርደተ መንፈስ ቅዱስ ብጸጋ ደቂ ሥላሴ ትዀኑ ንምባል እዩ፡ “አኮ ፈቆዶ ለተጠምቆ አላ ከመ የሀበነ ሱታፌ ንጽሕ” ነዓና ካብ ኃጢኣት ዘንጽሕ ውሉድነት ንኽህበና እምበር ንጐይታስ ጥምቀት ዘድልዮ ኣይነበረን ከም ዝበለ። ሕራይ እዚስ ይኹን ብዙሓት ሩባታትት ከለዉ’ከ ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ዝተጠምቐ ሰለምንታይ እዩ ፧ እንተ ተባህለ ትንቢቱን ምሳሌኡን ንምፍጻም እዩ፡ ትንቢት ማለት “ባሕርኒ ርእየት ወጐየት ወዮርዳኖስኒ ገብአ ድኅሪሁ” ባሕሪ ርእያ ሃደመት፤ ፈለግ ዮርዳኖስ ከኣ ንድሕሪት ተመልሰ። (መዝ.114፡3-4) ምሳሌኡ ድማ ኣብርሃም ዮርዳኖስ ተሳጊሩ ምስ መልከጼዴቅ ምስ ተራኸበ መልከ ጼዴቅ ኅብስተ አኰቴትን ጽዋዓ በረከትን ሀቦ ይብል፡ ኣብርሃም ናይ ምእመናን ምሳሌ፤ መልከ ጼዴቅ ናይ ካህናት ምሳሌ፡ኅብስተ ኣኰቴት ጽዋዓ በረከት ናይ ሥጋኡን ደሙን ምሳሌ፤ ዮርዳኖስ ድማ ናይ ጥምቀት ምሳሌ እዩ። (ዕብ.7፡1-8)። ምሳሌኡ ብዙሕ እዩ። ንመረድኢ እዚ ይኣክል።
ትንቢቱስ ንሱ ብዘፈለጦ ኣናጊርዎ፤ ምሳሌኡ ውን ንሱ ብዝፈልጦ መሲልዎ ኣሎ፡ ምሥጢሩ እንታይ እዩ እንተ ተባህለ። ንኣዳምን ሔዋንን ካብ ገነት ድኅሪ ምውፃኦም ኣብ ሥነ ፍጥረት ከምዝተመልከትናዩ ዲያብሎስ መግዛእቲ ኣጽኒዕሎም ነብረ እሞ እዚ መግዛእቲ ከቕልለልኩምሲ ናይ ተገዛኢነትኩም ስም ጽሒፍኩም ኅቡኒ በሎም እሞ። ንሳቶም ከኣ ኣዳም ባርያ (ግዙእ) ዲያብሎስ፤ ሔዋን ባርያ (ግዚእቲ) ዲያብሎስ ኢሎም ጽሒፎም ሀብዎ። ጽሒፎምስ ኣይሀብዎን ይኵነና ሕራይ ማለቶም ደኣ እዩ፡ ንሱ ግን ኣብ ክልተ እብነ በረድ ጽሒፉ ሓደ ኣብ ሲኦል፤ እቲ ሓደ ከኣ ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ደቢቑዎ ነበረ እሞ፤ ነቲ ኣብ ዮርዳኖስ ዝነበረ ብሰውነቱ ረጊጹ ብኣምላኽነቱ ኣምኪኹ ኣጥፈኣሎም፡ “ወደምሰሰ ለነ መጽሐፈ ዕዳነ በሥርዓቱ እምዕድውነ፤ ወአእተቶ እማእከሌነ ፤ ወቀነዎ በመስቀሉ፡” ነቲ ብሕገጋት ዝቃወመናን ዝበኣሰናን ዘነበረ ብኢድ ጸላኢና ዝተጻሕፈ መጽሐፍ ዕዳና ደምሰሶ ፤ ኣብ መስቀል ሸንኺሩ’ውን ካብ ማእከልና ኣርሓቖ ይብል። (ቈላ።2፡14)። “ወሰጠጠ መጽሐፈ ዕዳሆሙ ለአዳም ወለሔዋን ወረሰዮም አግዓዝያነ” መጽሐፍ ዕዳኦም ቀዲዱ ንኣዳምን ሔዋንን ነፃ ኣውፀኦም ከም ዝበለ። (ወዳ.ማርያም ዘሰኑ) እቲ ኣብ ሲኦል ዝነበረ ከኣ ብመዓልቲ ዓርቢ በኣካለ ነፍስ ሲኦል ወሪዱ ደምሰሰሎም።(1ጴጥ.3፡19)
ሰለምንታይ እዩ ጥምቀቱ ብማይ ዝገበረ ብመዓር ፤ ብጸባ ዘይገበሮ እንተ ተባህለ መዓርን ጸባን ኵሉ ኣይረኽቦን እዩ። ማይ ግን ኵሉ ስለ ዝረኽቦ ብማይ ተጠምቐ።
ካልኣይ ነገር’ውን መዓርን ጸባን ናይ ሥጋ መልክዕ ኣየርእን እዩ ማይ ግን መልክዕ ሥጋ ከም መስትያት ስለ ዘርኢ ከምኡ ደማ ጥምቀት መልክዕ ነፍሲ የርኢ። መዓርን ጸባን ተኽሊ የድርቑ እምበር ኣየለምልሙን እዩም፤ ማይ ግን ተኽሊ ስለ ዘለምልም ብጥምቀት ከኣ ልምላሜ ነፍስ ንምርካብ ንምርዳእ እዩ። መዓርን ጸባን ንልብሲ የርስሕዎ እምበር ኣይንጽሕዎን ማይ ግን ስለ ዘንጽሕ ብጥምቀት ከኣ ንጽኅና ነፍሲ ምርካቡ ንምርዳእ እዩ፡ ብማይ ዝተጠምቐ ንምንታይ ዝብል ሕቶስ ብዙሕ እዩ ንመረድኢ ግን እዚ የኣክል።
ተጠሚቑ ብኡብኡ ካብ ማይ ምስ ወፀ እግዚአብሔር አብ፤ ኣብ ደመና ኰይኑ “ዝንቱ ውእቱ ወልድየ ዘኣፍቀር ዘቦቱ ሠመርኩ” ብእኡ ዝተሓጐስስኩ ፍትዊ ወደይ እዚ እዩ ኢሉ ናይ ባሕርይ ወዱ ምዃኑ መስከረ፤ መንፈስ ቅዱስ ውን ብኣምሳል ርግቢ ወሪዱ ኣብ ልዕሊኡ ዓለበ ፤ ኣካላዊ ቃል ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ኣብ ወሰን ባሕሪ ዮርዳኖስ ቆይሙ ተራእየ ፡ ኣብ ደመና ኰይኑ ዝመስከረ ክርስቶስ ብቃልነት፤ መንፈስ ቅዱስ ብእስትንፋስነት ህልዋን ዝዀንዎ እግዚአብሔር አብ እዩ።
ብኣምሳል ርግቢ ወሪዱ ንወልድ ኣብ ርእሱ ዝተቕመጠ ኸኣ አብ ብልብነት ወልድ ብቓልነት ዘለውዎ መንፈስ ቅዱስ እዩ፡ ኣብ ወሰን ዮርዳኖስ ቆይሙ ዝተራእየ አብ ብልብነት፡ መንፈስ ቅዱስ ብእስትንፋስነት፡ ዘለውዎ ኣካላዊ ቃል ክርስቶስ እዩ። በቲ ጊዜ እቲ ናይ ብባሕርይ ሓደነቶምን ናይ ብኣካል ሠለስተነቶምን ንምርግጋጽ፤ እግዚአብሔር አብ፡ ኣብ ደመና ኰይኑ መስከረ፤ እግዚአብሔር ወልድ ኣብ ወሰን ዮርዳኖስ ቆይሙ ተራእየ፤ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ከኣ ብርግቢ ኣምሳል ወሪዱ ተራእየ ። ስለ’ዚ ንዓና ንሥላሴ ደስታና እዩ እሞ ሓደ ጊዜስ ይኹን ደኣ ግደፍ በሎ። (ማቴ 3፡15) ተጠሚቑ ከይወዓለ ከይሓደረ ንጊዚኡ በረኻ ቆሮንቶስ ከይዱ ኣርብዓ መዓልትን ለይትን ጾመ፤ ስለ’ዚ ጾም ናይ ሕጊ መጀመርታ ገበረ። መዓልታት ጾሙ ምስ ፈጸመ ዲያብሎስ ብሠለስተ ኣርእስተ ኃጣውእ ተፈታተኖ ንሳተን ከኣ ትዕቢት፤ ስስዕቲ ፤ ኣፍቅሮ ንዋይ እየን፡ ብትዕቢት እንተ መጾ ብትሕትና፤ ብስስዕቲ እንተ መጾ ብትዕግስቲ ፤ በፍቅሮ ንዋይ እንተ መጾ ብመንኖ ንዋይ በዚ ኣሸነፎ፡ ሠለስተ ኣርእስቲ ኃጣውእ እተብህሉ እዚኣቶም እዮም፤ ሎሚ’ውን ምእመናን በዚኣቶም እንተ ዘይተሸኒፎም ብኻልኦት ኃጢኣት ኣይሽነፉን እዩም።(ማቴ.4፡1-10) ካብ ገዳም ቆሮንቶስ ወፂኡ ከኣ ወንጌል ክምህር ጀመረ፤ ሠለስተ ዓመትን ሠለስተ ወርኂን ኣብ ምድሪ እስራኤል እናዞረ በብዓይነቱ ዝዀነ ተኣምራት እናገበረ መሃረ።
ካብኡ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መበል ሓሙሽተ ሽሕን ሓሙሽተ ሚእቲን ሠላሳን ዓመተ ዓለም ብዘመነ ሉቃስ ተጠምቐ ፡ ንጊዚኡ ጥሪ ብዓሠርተ ሓደ መዓልቲ ንክጸውም ኣብ በረኻ ቆሮንቶስ ኣተወ፤ ናይ ጥሪ ዕሥራ ካብ የካቲት ዕሥራ ወሲኹ ኣርብዓ መዓልቲ ቀዳም ጾም ይፍጽም። ናይ ጥሪ ባሕቲ ቀዳም፤ ናይ የካቲት ድማ ሰኑይ ነበረ እሞ፤ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ የካቲት ዕሥራ ሰንበት መዓልቲ ካብ በረኻ ቆሮንቶስ መጺኡ ኣብ ሣልሳይ መዓልቲ ሠሉስ ናብ መርዓ ተዓዲሙ። ናብ ቃና እትብሃል ኣብ ኣውራጃ ገሊላ እትርክብ ዓዲ ከደ፤ ኣብኡ ናይ ወንጌል መጀመርታ ዝዀነ ናይ ቃና ዓዲ ማይ ወይኒ ገበረ፤ ኣብ ሣልሳይ መዓልቲ ኸኣ ኣብ ቃና ናይ ገሊላ መርዓ ኾነ ቀዳማይ ምዃኑ “ወዝንቱ ውእቱ ቀዳሚ ተአምር ዘገበረ” ዝበሎ ስለዚ እዩ። (ዮሐ።2፡1-11) መበል ዓሰርተ ሓደ ዝተሾመ ናይ እስክንድርያ ሊቀ ጳጳሳት ድሜጥሮስ ዝብሃል በአበቅቴን መጥቅዕን ኣዳልዩ ክሳብ ዝውስኖ ዓብይ ጾም ከም ኵሉ በዓላት መዓልቲ ቈጺርካ ጥራሕ ብማንም መዓልቲ ይጅምር ነይሩ፡ ከምኡ’ውን ካብ ደብረ ዘይቲ ጀሚሮም ክሳብ በዓለ መንፈስ ቅዱስ ዝርከቡ ዓበይቲ በዓላት ኣብ ማንም መዓልቲ ይውዕሉ ነይሮም።
ብዛዕባ ናይ ወዲ ሰብ ጥምቀት
ጐይታመድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምእንታና ክብል ዓርቢ መዓልቲ ምስ ተሰቕለ ካብ የማናይ ጐድኑ ብዝፈሰሰ ማየ ገቦ ተጠሚቕና ብጸጋ ውሉደነት ረኺብና ደቂ ሥላሴ ንኸውን፡ ክንጥመቕ ከሎና ኸኣ ኣወዳት ኣዳም ተፈጢሩ ገነት ብዝኣትወሉ ብኣርብዓ መዓልቲ፤ ኣዋልድ እንተ ኾይነን ከኣ ሔዋን ተፈጢራ ናብ ገነት ብዝተወትሉ ብሰማንያ መዓልቲ ናብ ቤተ ክርስትያን ተወሲደና ናይ ጥምቀት ሥነ ሥርዓት ይፍጸመልና። (ዘሌ። 12፡1-8፡ ኩፋ።4፡8-13) ንመልከት። ወእንዘ ታጠምቅዎሙ በሉ በስመ አብ ወልድ ወመንፈስ ቅዱስ “ ብዝበሎ መሠረት ፤ ካህን ሥርዓተ ጥምቀት ኣብጺሑ “ አሐዱ አብ ቅዱስ ፤ አሓዱ ወልድ ቅዱስ፤ አሐዱ ውእቱ መንፈስ ቅዱስ” ኢሉ ብዝባረኾ ማይ ብርደተ መንፈስ ቅዱስ ተለዊጡ እቲ ብመዓልቲ ዓርቢ ካብ ናይ ጐይታና ጐድኒ ዝፈሰሰ ጽሩይ ማይ ይዀነልና ፤ ብኡኡ ተጠሚቅና ብጸጋ ካብ ሥላሴ ንውለድ። “ዘኢተወልደ እማይ ወእመንፈስ ቅዱስ ኢይክል በዊኣ ውስተ መንግሥተ እግዚአብሔር” ብሓቂ ብሓቂ እብለካ ኣለኹ ሰብ ካብ ማይን፤ ካብ መንፈስ ቅዱስን እንተ ዘይተወልደ ናብ መንግሥቲ ኣምላኽ ክኣቱ ዝኽእል የልቦን ከም ዝበለ (ዮሐ.3፡5፡ኤፌ።5፡25)። ሕፃናት ወዲ በኣርብዓ መዓልቲ፤ ጓል ብሰማንያ መዓልቲ ይጠመቑ ክብል ከሎ ዘይኣመንቲ ምስ ዓበዩ ኣሚኖም ዝጥመቑ ግን ኣቐዲሞም ሠለስተ ዓመት ይመሀሩ ይብል ካህን፡ “አጠምቀከ በስመ አብ ፤ በስመ ወልድ፤ በስመ መንፈስ ቅዱስ፤” ኢሉ ሠለስተ ጊዜ ምስ ኣጥመቖ እንድኅር ደኣ ኣሚኑ ተጠሚቑ፤ ብሰንኪ ኃጢኣት ረሲሑ ዝነበረ ይጸሪ ርሒቑ ዝነበረ ናብ እግዚኣብሔር ይቐርብ ሐሲሩ ዘነበረ ይኸብር።
ሥነፍጥረት ምስ ሓሙሽተ ኣእማደ ምስጢር
ሸውዓተ ምስጢራተ ቤተክርስቲያን ምስ ሓጺር ሓተታ ንዛዕባ እምነትን ግብርን
ኣድላዊ፥ ኣባ ወልደገብርኤል ቀሺ ብርሃነ 2007


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ዳግማይ ንምምራፅ ከቢድ ወፍሪ ኣብዘጋጠሞም ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብቲ ትማሊ ምሸት ንኽልቲኡ ኣብያተ ምኽሪ ዩናይትድ ስቴትስን ህዝቢ ኣሜሪካን ኣብዘስምዕዎ መደረ/ STATE OF UNION/ ዝበዝሕ ግዚኦም ኣብ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ኢኮኖሚያዊ ሕውየት ዘተኮረ ነይሩ።መደርኦም ካብ ኣባላት ቤት ምኽሪ ዝተሓዋወሰ መልሲ ረኺቡ’ሎ።
ፕሬዝዳንት ብራክ ኦባማ ኣብቲ ናይ ትማሊ ሰሉስ ምሽት መደርኦም ብዛዕባ መፃኢ ቁጠባ ዩናይትድ ስቴትስ፡ናይ ኣሜሪካ ኣቑሑት ናይ ምፍራይ ዓቕሚ፡ብዛዕባ ናይ ኣሜሪካ ኢነርጂ፡ንኣሜሪካዊያን ሰራሕተኛታት ስልጠና ብዛዕባ ምሃብን ናይ ኣሜሪካውነት እሴታትን ትልሞም ዝገለፅሉ እዩ ነይሩ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ቀንዲ ሓሳብ ወይ’ውን ቴማ ወፍሪ ዳግማይ ምርጭኦም ዝመስል ኣብ መንጎ ኣሜሪካዊያን ዘሎ ናይ ኣታዊ ዘይምምጥጣን ምንካይን ቁጠባ ሃገሮም ዝበለፀ ሚዛናዊ ንክኸውን ምስራሕን ምዃኑ ብኣፅንኦት ሓቢሮም ኣለው።
ኣስዒቦም ድማ ከምዚ ይብሉ ‘’ዝበዝሑ ኣሜሪካዊያን ኣታዊኦም እናንቆልቀለ ኣብዝኸደሉ ዘሎ ዝነኣሰ ቑፅሪ ዘለዎም ሰባት ግን ሃብቶም እናተዓፃፀፈ ዝኸዱላ ሃገር እያ ክትህልወና።ወይ ድማ ኩሉ ሰብ ዝግብኦ ዝረኽበላ፡ኩሉ ሰብ ብዝተቕመጠ ሓደ ዓይነት ሕጊ ግብኡ ዝፍፅመላ ሃገር ምምስራት እዩ።’’
ኣምሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ኢንዲያና ዝኾኑ ሪፓብሊካዊ ሚች ዳኒየልስ ኣብዝሃብዎ መልሲ ነቲ መደረ ናይ ኦባማ ኣኽራርነትን ንድኽነት ዝድግፍ ፖሊስን እዩ ክብሉ ፀዊዖምዎ።ምምሕዳር ኦባማ ምስ ገለ ኣሜሪካዊያን ብምውጋን ንኻልኦት ብምንቃፍ ንኽመቓቕለና ካብ ምርኣይ ዘሕዝን ነገር የለን ዝበሉ እቶም ሪፓብሊካዊ ወኪል ቅድሚ ሕዚ ዘጋጥሙ ሃገራዊ ሓደጋታት ንምምካት ዝነበረ ሓድነት ሕዚ’ውን ኣሜሪካዊያን ኣብ ሓንቲ ጀልባ ኢና ዘለና ኢሎም።
ኣሜሪካ እናቆልቆለት እያ፡ወይ ድማ ፅልዋና እናሃሰሰ ይኸይድ ኣሎ ዝብለኩም ዝኾነ ይኹን ሰብ እንተሃሊዩ እቲ ሰባ እንታይ ይዛረብ ከምዘሎ ኣይፈልጥን ኢሎም ኦባማ።
ናይ ኒውጀርሲ ኣባል ቤት ምኽሪ ዝኾኑ ኣባል ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ፍራንክ ፓሎን ፕሬዝዳንት ኦባማ ንዘቕረብዎ ናይ ኢኮኖሚ ትልሚ ዘለዎም ዝለዓነ ናእዳ ይገልፁ።
ሪፓብሊካዊ ተወካሊ ቤት ምኽሪ ሳውዝ ካሮላይና ዝኾኑ ጆ ዊልሰን ግን ናይቶም ፕሬዝዳንት ቁጠባዊ ኣጀንዳ ሽግር እንተዘይኮይኑ ዘምፅኦ የለን ይብሉ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ዝወጠንዎ ቁጠባዊ ትልሚ ሒዞም ካብ ሎማዕንቲ ረቡዕ ጀሚሮም ንሰለስተ ማዕልታት ኣብ ሓሙሽተ ክፍለ ግዝኣታት ተዘዋዊሮም ንህዝቢ ኣሜሪካ ምቕራብ ክጅምሩ እዮም።


text:
Bromölla
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 15 1 2021
ብሩሞላ ኮምዩን ኣብ ሰመናዊ ምብራቕ ስኮነ እትርከብ ኮይና ምስ ብለኪንገ ድማ ትዳወብ። ኣብዛ ኮምዩን እዚኣ ጀዮግራፊኣውን ሰብኣውን ቅርበት ይረአ። ምስ ስኮነን ብለኪንገን ጽቡቕ ርክባት ኣሎ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ12,869
ስፍሓት መሬት197 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Sölvesborg 10 ኪሜ
- Kristianstad 25 ኪሜ
- Karlskrona 90 ኪሜ
- Malmö 118 ኪሜ
ብሩሞላ በብዓይነቱ ተፈጥሮን ክፉት መሬትን ዱርን ምብራቓዊ ገማግም ባሕርን ኣለዋ። ኣብቲ ኮምዩን ናይ ስኮነ ዝዓበየ ቀላይ ኣሎ። ኢቮሾን ይብሃል። ኣብቲ ኮምዩን ዝዓበያ ከተማታት፡ ብሩሞላ፡ ጉዋሎቭ፡ ነሱም፡ ቫልየ፡ ኒሞላን ኤደንሪድን እየን።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ቪላታትን ኮምዶሚንዩምን ኣፓትማን ኣሎ። እቲ ዝዓበየ ኣካራዪ ብሩሙላሀም እዩ። ንሱ ኣብ ኩሉቲ ኮምዩን 800 ኣባይቲ ኣለዎ። ኣብ ማእከል ብሩሙላ hyresvärden Sydbo fastigheter ዚብሃል ኣካራዪ ኣባይቲውን ኣሎ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
እቲ ኮምዩን ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ናይ ስደተኛታት መቐብሊ ስለ ዝነበሮ፡ ብዙሓት ብሔራት ይርከቡዎ። ካብተን ብብዝሒ ዚዝረባ ቋንቋታት ንምጥቃስ፤ ዓረብ፡ ሶማል፡ ታይላንን ዳሪን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ሓያሎ እተፈላለያ ከም ንኣብነት ናብ ስፖርትን ባህልን ዘተኩራ ማሕበራት ኣለዋ። ብዙሓት ሰባት ድማ ኣብ ማሕበራዊ ንጥፈታት ይሳተፉ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ማሕበራዊ ንጥፈታት ተወሳኺ ከተንብብ ትኽእል። ብዛዕበአን ዘሎ ሓበሬታ ድማ ኣብቲ ደብተር ማሕበራት ክትረኽቦ ትኽእል።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ኣብ መንጎ ካልእ፡ ናይ ምውህሃድ ኣሃዱ፡ ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ቤትንባብ፡ ቤትጽሕፈት ቱሪስት፡ ኣደራሻት ስፖርት፡ መሐምበሲ፡ ከምኡውን በብዓይነቱ ቡቲክን ባንካን ፋርማሲን ይርከብ። ኣብቲ ቤትንባብ ምኽርን ሓበሬታን ዚህብ ክፍሊ ኣሎ። እቲ ዝዓበየ ሱፐርማርከት ካብ ብሩሞላ ሰንትሩም ቅሩብ ፍንትት ኢሉ ይርከብ።
ኣብ ብሩሞላ ግሩም ናይ ሰከንድሃንድ ድኳን ኣሎ። ከምኡውን በቲ ኮምዩን ዚመሓደር ናይ ህጻናት ሰከንድሃንድ ድኳን። ኣብ ነሱም ናይ ቤትንባብ ጨንፈርን ሱፐርማርከትን ኣሎ። ትካላት መድህንን ቀረጽን ኣብ ክሪስቲያንስታድ ቤትጽሕፈት ኣለዎም።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ኣብ ብዙሕ ቦታታት ኮሙናዊ ኣብያተትምህርቲ ህጻናት ኣሎ። ብሕታዊ ግን የልቦን። ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ምሸታውን ለይታውን መዓልታዊ ቀዳመሰንበት ናይ ህጻናት ምእላይ ኣሎ፡ ማለት በዘን ዝተጠቕሳ ግዜታት ትሰርሕ እንተ ኾንካ። ደቂ ናይቶም ኣብ ናይ ወላድነት ዕረፍቲ ዘለዉን ወይ ስራሕ ዚደልዩን ኣብቲ ቤትትምህርቲ ህጻናት 3 ሰዓታት ንመዓልቲ ወይ 15 ሰዓታት ንሰሙን ኪጸንሑ መሰል ኣለዎም።
ስእሊ: scandinav.se/Tommy O. Andersson
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ነቶም 7-16 ዝዕድመኦም ህጻናት፡ መባእታ ትምህርቲ ግዴታ እዩ። ነቶም ደቂ 6 ዓመት ወለንታዊ ዝኾነ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣሎ። ኣብ ብሩሞላ ኮምዩን ኣብ ብዙሕ ቦታታት F-6 ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ (ታሕተዋይን ማእከላይን ደረጃ)፡ ከምኡውን ኣብ ከተማ ብሩሞል 7-9 ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ (ላዕለዋይ ደረጃ)። ኣብ ኩሉ F-6 ኣብያተትምህርቲ ናይ ዕረፍቲ ገዛ ኣሎ። ብሕታዊ ግን የልቦን።
ፍሩሉንድስስኩላን እቲ ዝቐረበ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እዩ፡ ኣብ ሶልቨቦሪ ድማ ይርከብ።
ስእሊ: scandinav.se/Jimmy Wiklund
ዕድላት ትምህርቲ
እቲ ኣብ ብሩሞላ-ሶልቨስቦሪ ዘሎ ትምህርቲ ንዓበይቲ ስሩዕ ናይ ሽወደን ንወጻእተኛታት(sfi) ምዝገባ ኣለዎ። ወላ እቶም ኣብ ሽወደን ነዊሕ ዝገበሩውን ኪጅምሩ ይኽእሉ። ኣብ ብሩሞላ፡ ኮምቩክስ ኣሎ፡ እቶም ሓደስቲ መጻእቲ ድማ ኣብቲ ብምትሕብባር ክሪስትያንስታድ ኮምዩን ዚወሃብ ናይ ምልላይ ማሕበረሰብ ኮርስ ኪሳተፉ ይዕደሙ። ኣብተን ናይ ከባቢ ኮምዩናት ኣብ ኮለጅ ንምምሃርውን ዕድል ኣሎ።
ኣብ ኮለጅ ወይ ዩኒቨርሲቲ ክትምሃር መደብ እንተ ኣሎካ ግሩም ናይ መጎዓዝያ ዕድላት ኣሎ። እቲ ዝቐረባ ኮለጃት/ዩኒቨርሲቲታት፡ ናይ ክሪስትያንስታድ ኮለጅ፡ ብለኪንገ ተክኒካል ኮለጅ፡ ማልመ ኮለጅን ሉንድ ዩኒቨርሲቲን እየን።
ስእሊ: scandinav.se/Jimmy Wiklund
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ትምህርቲ ኣባጽሕ ብዝያዳ ኣንብብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ማእከል ብሩሞላ፡ ንናይ ኣደታትን ህጻናትን ክሊኒካትውን ዘመሓድር ማእከል ጥዕና ኣሎ። ኣብቲ ቦታ ሕክምና ስኒውን ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ሆስፒታልን ናይ ህጽጹ ረድኤት መቐበልን ኣብ ክሪስትያንስታድ እዩ ዘሎ።
ኣብ 1177 - መምርሒ ክንክን ጥዕና ብዛዕባ ክንክን ሕማን ሕክምና ስንን ሓበሬታ ኣሎ። ኣብኡ ናይ ክንክን ጥዕና ምኽሪ ወይ ሓበሬታ ትረኽቡ። ናብ 1177 ክትድውሉውን ትኽእሉ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ትካላት ኣብ እትራኸበሉ ግዜ ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ናይ ምርካብ ተኽእሎ ኣሎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብ ብሩሞላ ፈጣን ባቡር ጌርካ ናብ ብለኪንገ፡ ስኮነ ወይ ደንማርክ ኪኽየድ ይከኣል። እቲ ባቡር ጣብያ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ከተማ ብሩሞላ ይርከብ፡ እቲ ናይ ኣውቶቡስ መነሃርያ ድማ ኣብ ብሩሞላ ሰንትሩም ይርከብ። ኣብቲ ኮምዩን ግሩም ናይ ኣውቶቡሳት መራኸቢ ኣሎ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
Ifö Sanitär ከምኡውን Nymölla Bruk ናይ ምስናዕ ፋብሪካታት እየን፡ ናይቲ ኮምዩን ዝዓበያ ድማ እየን። እቲ ኣስታት 900 ሰራሕተኛታት ዘለዎ ብሩሞላ ኮምዩን፡ እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ። ኣብቲ ኮምዩን ኣብ እተፈላለየ ንጥፈታት እተዋፈራ ዓበይትን ነኣሽቱን ዋኒናት ኣለዋ።
ናብተን ናይቲ ከባቢ ዓበይቲ ከተማታት ንኣብነት ክሪስትያንስታድ፡ ሃሰለሆልም ወይ ካርልስሃምን ንስራሕ በጺሕካ ናይ ምምላስ ተኽእሎ ኣሎ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ናይ ብሩሞላ ቁጠባዊ ህይወት ዝያዳ ሓበሬታ ኣሎ።


text:
ገድሊ ደቂ ኣንስትዮTuesday, 09 March 2021 10:03 Written by ኣልጋነሽ ያቖብ
ነዚ ናይ ሎሚ ኣጋጣምን ዕድልን ተጠቒመ፥ ንደቂ ኣንስትዮ ዓለም ብዝምልከት ሓሳባተይ ክገልጽ ኣፍቅዱለይ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን፤ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ክጸሓፍን ክዝረብን ክንብብን ንሰምዕን ኢና። እዚ ድማ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝግበር ሰላማዊ፥ ፍትሓዊ፥ ዲሞክራስያዊ፥ ምጣነሃብታዊ ወዘተ ቃልሲ ኣገዳስን ወሳንን ስለ ዝኾነ ኢዩ። ነዚ ፍርቂ ኣካል ዘይምጥማትን ዘይምስታፍን ምሉእ ዓወት ከምዝግብ ኣይክእልን ኢዩ። ኣብ ዓለምና፤ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ኣባታዊ ስርዓት ዝጸንሐ ወጽዓታትን ዓመጻንትን ንምንጋፍ ኢየን ብናይ ሓባር ቃልሲ ንምዕዋት ሓቢረን ክቃለሳ ዝጽዕራ ዘለዋ። ቃልሰን እውን ከድምዕ ይረአ ኣሎ። ንኣብነት ዝኣክል፤ ለካቲት 14 ከም መዓልቲ ቃልሲ ኣንጻር ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ግፍዒ፤ ሕዳር 25 ድማ ከም ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጸረ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ተባሂሉ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝኽበር ኮይኑ ኣሎ።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ጓል ኣንስተይቲ፥ ከም ኣደ ንደቃ፥ ንበዓልበታ፥ ነሕዋታን ኣሓታን፤ ኮታ ንምሉእ ሕብረተሰባ ብፍቕሪን ሓልዮትን ደኺመ ከይበለት እተገልግል እያ። ብዙሓት ለባማት ክምስሉ እንከለዉ፤ ኣደ፥ ብርሃን ገዛ፥ ኣደ ዓንዲ ገዛ ይብሉ። ቆልዓ ካብ እተወልደሉ ዕለት ኣትሒዙ፥ ንምሉእ መዋእሉ መሰረት ዝኾኖ እተርእዮ ናይ ፈለማ መምህሩ፥ ኣደ ኢያ። ኣደ ብፍልጠትን ትምህርትን ክብ ክትብል እንከላ፤ ብሉጻትን ንቑሓትን ለባማትን ቆልዑን ወለዶን ንሕብረተሰብ ተበርክት። እዚ ድማ፤ ምዕቡል ሕብረተሰብ ንምህናጽ፤ ጓል ኣንስተይቲ ዓቢ ግደን እጃምን ከምዘለዋ ኢዩ ዝሕብረና። እንተኾነ ግን እታ ክንድዚ ኩሉ ኣገዳስነት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣደ፥ እቲ ዝግበኣ ክብረት ይኹን ጻማ ትረክብ ኢያ ክበሃል ኣይከኣልን።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና ምልስ ኢልና ክንርኢ እንተዅይና፤ ኤሪትራ ብዙሓት ጀጋኑን ሰብ ታሪኽን ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኔረንኣን ኣለዋኣን፤ የግዳስ ታሪኸንን ቅያአንን ተጎስዩ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘሕዝን ኢዩ ጥራይ ዘይኮነ፥ ንታሪኽናውን ምሉእ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ኣብነታት ታሪኽ ደቂ ኣንስትዮ ክጠቅስ፤
ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣደ ራእሲ ወልደሚኪኤል።
1837 ዓም፤ ኣይተ ሰለሙን ኣቦ ራእሲ ወልደንኪኤል፥ ብሰንኪ እርጋንን ብሕማምን ክልተ መንእሰያት ኣወዳት ገዲፎም ሞቱ። ወልደንኪኤል ወዲ 15 ዓመት፥ መርዕድ ድማ ወዲ 14 ዓመት ነበሩ። ኣይተ ሰለሙን ክሞቱ እንከለዉ፥ ውክልና ደቆም ንበዓልቲ በቶም ን ወ/ሮ ኢለን ሓጎስ ኢዮም ለበዋኦም ዝተናስሑ።
ወ/ሮ ኢለን ብዝነበረን በሊሕ ኣእምሮ፥ ተባዕ ጠባይን ክብ ናይ ምባል ድልየትን፤ ድሕሪ ሞት በዓል በተን፥ እቲ ንቦኽሪ ውላደን (ንኣይተ ወልደንኪኤል) ኢዩ ዝብጽሖ ኢለን ዝጽበይኦ ዝነበራ ስልጣን መዝነት፤ ናብ ደግያት ሃይሉ እተባህሉ ብምትሕልላፉ ዕረፍቲ ኣይረኸባን። ወ/ሮ ኢለን ድኻመን ከይጸብጸባ ናብቲ ሽዑ ጎይታ ትግራይ ዝነበረ ውበ፤ ስልጣን ንውላደይ ኢዩ ዝግባእ ንምባል ከዳ። ኣብቲ ዓዲ ብዝጸንሐ ሕግን ልምድን ድማ፥ ን ወ/ሮ ኢለን፤ ዕድመ ወደን ንዓቕመ ምምሕዳር ክሳብ ዝበቅዕ፤ ኣብ ክንዲ ወደን ባዕለን ስልጣን ሒዘን ከመሐድራ ተፈቕደለን። እቲ ዝተዋህበን ግዝኣት ጥንታዊ ሓማሴን (ማለት ክሳብ ምኽዓው ቆላ) ኢዩ ነይሩ። ወ/ሮ ኢለን ነቲ ዝተፈቕደለን ግዝኣት ሓማሴን ንምምሕዳር፤ ሓደ እሙን መኮነንን ዓኣስርተ ሽሕ ኣቢሎም ዝግመቱ ሰራዊት ኣኸቲሉ ኣሰነየን። እዚ ውሳነ ግን ኣሉታዊ ሳዕበናት ኢዩ ኣኸቲሉ። እቲምንታይሲ፥ ብኣንጻሩ ናይ ዝጸንሐ ልምድን ባህልን ሓማሴን፤ ብሰበይቲ ምምሕዳር ዘይምቕባል ኢዩ። ጸላእተን እንዳ ሃዘጋ ኣብ ጉራዕ ኣድብዮም ጸኒሖም ኣብ ኩናት ኣእተዉወን።ተራር ሰበይቲ ብምንባረን፤ ጥቕመንን ጥቕሚ ደቀንን ንከውሕሳ፥ ብረት ምልዓልውን ኣይሰነፋን። ንኣብነት ኣብ ኲናት ዓዲዜን ባዕለን ሰራዊተን መሪሐን ኣንጻር ተቓወምተን ገጢመን ስዒረን ኢየን። ወ/ሮ ኢለን ኣብቲ ናብ ብረት ግጥምያ ከምቲ ዋዕሮ ኣንበሳ ኩርኩር ሸደን መሪሓ ናይ ሃደን ጥበብእ ተመሓላልፍ፤ ነቲ መንእሰይ ውላደን (ወልደንኪኤል) ምስአን የፍርኦ ነበራ። ንውላደን እውን ኣብ ደረጃ ራእሲ ኣብጺሐንኦ ኢየን። እንተኾነ፤ ኣብ መወዳእታ፤ ወ/ሮ ኢለን ካብ ጸላእተን ሃዲመን ኣብ በት መቕደስ ኢየን ተዓቝበን ነይረን። ኮይኑ ግን ጸላእተን፤ ናይ ዑቕባ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታት ጥሒሶም፥ ካብ በት መቕደስ ኣውጺኦም ንጸላእተን ኣረከብወን። ጸላእተንውን ኣሲሮም፥ ብዘስካሕክሕ ኣሳቕዮም፥ ኣረሜናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቀተልወን።(መረብ ምላሽ፤ ሩፌሎ ፓሪኒ)
እቲ ዝገርም ግን፤ ኣብ ሕብረተሰብና እቲ ዝዝንቶ ታሪኽ ራእሲ ወልደንኪኤል ደኣምበር ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣይኮነን። ብመሰረቱ እቲ ጅግንነት ናይ ወ/ሮ ኢለን ኢዩ ንራእሲ ወልደንኪኤል ክፍለጥ ዝገበረ። ኣብ ባህልን ነዝን ከምዝን ንምጥቃስ ዝምሰል ምስላታት ኣሎ ኢዩ። “ንርስቲ ይማጎታላ ኣንስቲ” ዝብል ኢዩ። ኩሉ ጊዜ “ድሕሪ ዕዉት ሰብኣይ፥ለባም ሰበይቲ ኣላ” እውን ይበሃል።
ታሪኽ ናይዛ ርእሰከተማና ኣስመራውን እንተኾነ፤ ታሪኽ ናይ በላሕቲ ኤሪትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብ ከባቢ 1500 ዓም ኣቢሉ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ቁሸታት ነይረን። ኣብቲ እዋንቲ ነንሕድሕድካ ምጥቕቓዕ ልሙድ ኢዩ ነይሩ።ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምጥቕቓዕ ንምምካትን ንምክልኻልን፥ በተን ደቂ ኣንስትዮ ከምዚ ዝብል ሕሳብ ይቐርብ: ”ቆልዑትና ዝጭወዩ፥ ሰብኡትና ዝሕረዱ፥ ጥሪትና ዝዝመታን ካብ ሃለዋ፤ ንጸላእትና ሓቢርና ንምምካት ምእንቲ ንክንክእል ሓቢርና ሓደ ዓቢ ዓዲ ምስራሕ የድልየና”። በዚ ናይዘን ደቂ ኣንስትዮ ሓሳብ ድማ፥ ካብ ኩለን ዓድታት ተወኪሎም ናይ ሓደ መዓልቲ ዋዕላ ይግበር።
ከም ባህሊ ነቲ ዋዕላ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ኢዮም ዝሳተፍዎ። በዚ ነቲ ናይተን ደቂኣንስትዮ ሓሳብ ግን ተቐበልዎ። እዛ ናይ ሎሚ ርእሰ ከተማና ኣስመራ ተባሂላ እተሰምየትሉ ምኽንያት፥ እተን ኣንስቲ መኺረን ኣስመራ ንማለት ኢዩ። ሽም ናይታ እትህነጽ ዓባይ ዓዲ ኣስመራ ክኸውን ተወሲኑ ኣብ ግብሪ ድማ ወዓለ።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና፥ ኩሉ እዃ እንተዘይበልና፤ ብዙሕ ዝዝንቶ ወይውን እተጻህፈ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽ ኣሎ። ነዚ ናይ ምስናድ ሓላፍነት ናህና ስራሕ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ከዘኻኽር እፈቱ።
ህዝቢ ኤሪትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ፥ መሪርን ሓያልን ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። እተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮውን፥ ኣካል ናይዚ ቃልሲ ነይረን ኢየን።
ኣብ ምወዳእታ ሓምሳታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ንሃገራዊ ናጽነት ኣብ ዝጀመረሉ፥ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣካል ናቱ ኮይነን ይቃለሳ ነይረን እየን። ካብቲ ዝፍጽምኦ ዝነበረ ገለ ኣገደስቲ ስራሓት፥ መልእኽትታት ምብጽጻሕ፥ ሓበረታታት ምምሕልላፍ፥ ብፍላይ ዃ ኣብ ሱዳን ተሰዲደን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ዓቢ እጃም ኣካዪደን ኢየን። 1961 ዓም ብረታዊ ቃልሲ ኤሪትራ ምስ ተበገሰ፥ እቲ ቃልሲ ናይ ምሉእ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ መዓንጥአን ሸጥ ኣቢለን፥ ካብ መጀመርታ ኣትሒዘን ኢየን ኣካል ናይ ሰውርአን ዝኾና። እቲ ኣብ ኩሉ ከተማታት ብፊዳኢን ዝካየድ ዝነበረ ዓመልያታት/ስርሒታት ፤ ጀጋኑ ደቂ ኣንስትዮ ነይረንኦ ኢየን። ብዙሓት ኣብቲ ስርሒታት/ዓመልያታት ዝተሰውኣ ውን ኣለዋና ኢየን። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ዘድሊ ዝነበረ ነገራት ከም መልእኽትታት፥ ኣፋውስ፥ ክዳውንቲ፥ ኣጽዋር፥ ምዝርጋሕ ሕበረታ ይኹን ሓዲሽ ሓበረታታት ምእካብ ካብ ጸላኢ ተሓቢኤን ይፍጽምኦ ነይረን፤ ብዓቢኡ ድማ፥ ንሰውርአን ብገንዘብ ምሕጋዝ፥ ንተጋደልቲ ምምጋብ፥ ኣሰብኡተን ናብ መዳ ምስ ዝሳተፉ፥ ናይ ስድራበት ሓላፍነት ወሲደን ደቀን ብምዕባይ፤ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነትን ቃልስን እካይደን ኢየን። ነዚ ዝፍጽማ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ኣብ ከተማ ኣብ ገጠር፥ ኣብ ስደት፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ዝነበራ ኢየን።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከም ህዝበን፥ እቲ ባዕዳዊ መግእቲ ዝፍጽሞ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ወጽዓታት፥ ግፍዕታትን ዓመጻትን ስለ ዝመረረን፤ ሃገራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚነን፥ ካብ ስሳታት ጀሚረን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ተሳቲፈን ኢየን። ብፍላይ ኣብ ሰብዓታት ድማ ብብዝሒ ተሰለፋ። እንተኾነ ኣብቲ መጀመርያ፥ ኣብ ባህልና ጠበንጃ ምሓዝ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ስራሕ ስለዝነበረ፤ ሰውራና ሓንጎፋይ ኢሉ ተቐቢልወን ክበሃል ኣይከኣልን ኢዩ። ኣብ ዘይቦትአን መጺአን ብዝብል ነጻጊ መንፈስ ይርእየን ዝነበረ ውሑድ ኣይነበረን።እቲ ብባዕዲ ዝወርድ ዝነበረ ግፍዒ ግን ወድን ጓልን ዝፈሊ ኣይነበረን። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ንሜዳ ክስለፋ ከለዋ፥ ልክዕ ከምቶም ደቂ ተባዕትዮ ንመሰል ህዝበን ድኣምበር፥ ንስብእነት ኣይነበረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ በቲ ተባዕ ጻዕረንን ጽንዓተንን መኪተን ንተቐባልነተን ኣብ ግብሪ ኣረጋገጽኦ። ናይ ስራሕ ብቕዓትን ማዕርነትን ብግብሪ ኣርእየን ኢየን። ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ተመዲበን ገድላዊ ስርሓት የካይዳ ነይረን ኢየን። ደቂ ኣንስትዮ ተጋደልቲ፥ ሕልፊ ኩሉ ዝገበራ፥ነቲ ከቢድ ቀሊል እናገበራ፥ ብፍቕሪ ብተወፋይነት፥ ንስኻ ጽናሕ ኣነ ክሓልፍ እናበላ፥ ኣዝዩ ዘገርምን ዘስደምምን ስራሓት ኣካይደን ከብቅዓ፤ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ተሞክሮ ከምዝምስክሮ፤ ነቲ ዝግብአን መሰል ጌና ኣይረኸባን።
ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ደሓርውን ናጽነት ዘረጋገጸ ቃልሲ ሰውራ ኤሪትራ፤ 30% ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰለፋሉ ኢዩ ነይሩ። ጀጋኑ ተጋደልትና ኣብ ሕብረተሰብና መሰረታዊ ለውጢ ኣርእየንን ኣረጋጊጸንን ኢየን። ነቲ ንጓል ኣንስተይቲ ከም ለውህ፥ ፈራሕ፥ ጎደሎ፥ ጽግዕተኛ ዘርኢ ዝነበረ ኖርም፤ እቲ ጸቓጢ ኣባታዊ ስርዓት ዝፈጠሮ ብልምዲ ዝጸንሐ ድኣምበር፥ ምስኣተን ዝተፈጥረ ዘይምዃኑ ብተግባር ምሂረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ተሳታፍነተን ኣብቲ መሪሕ ኣካል ነይረንዶ?
ኣይነበራን። መላኺ መንግስቲ ኢሳያስ ባህርያቱ ኣይኮነን። ሎሚ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፥ ብዙሕ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሓረመሉ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መላኺ ስለዝኣተወ፤ እቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ እውን ኣካል ናይቲ ብመላኺ ኢሳያስ ዝዝወር ግንባር ንስሙ ዝቖመ ድኣምበር፥ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝጣበቕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።
ሕልሚ ናይዘን ጀጋኑ ተጋደልቲ ነበር፤ ናጽነት ረኺበን፥ ምሉእ ሓርነት ህዝበን ክርእያ መሰላተን ክሕለወለን ኢዩ ነይሩ። ከም ወዮ “ኣይመርገም ኣይምርቓ” ዝበሃል፥ ህዝብና ሕማቕ ረኺቡ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ክሕደት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ ዝጀመረ።6000 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ መብዛሕትአን ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበራ 10,000 ናቕፋ ሂቡ ኣጣየሰን። መናበሪ ይኹን መዕቆቢ ዘይብለን ኣብ ጥራሕ ጎጎል ኢዩ ደርቢዩወን። ከም ህዝበንን ብዙሓት ተጋደልትን ምስቶም ፍረ ሰውራ ዝኾኑ ፍቱዋት ደቀንን፤ ኣብ ድኽነት፥ ስደት፥ ምኽዳም፥ ስእነት ስራሕን ሕማምን ተሸሚመን ይርከባ።
ድሕሪ ናጽነት መሰለን ሓቲተንዶ? እወ፤ 1993 ዓም ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንመሰለን ኣብ ዝሓተታሉ፥ እቲ መልሲ ናይ መላኺ ኢሳያስ፤ ጠለባት ህዝቢ ክብልሽ ዕላምኡ ስለዘይኮነ፤ ከም ኣመሉ ናይ ምሕጫጭ መልሲ ኢዩ ሂቡወን። እተን ገለ ሞያ (ትምህርቲ) ወይ ነዊሕ ተሞክሮ ዝነበረን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮውን እንተኾና ኣብ ትሕቲ`ቶም ሓደ ሞያን ተሞክሮን ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቂ ተባዕትዮ ኢየን ተመዲበን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ሓለፍቲ ክኾኑ እንከለዉ፤ እተን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጸሓፍቶም ኢየን ኮይነን።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ናጽነት እኩብ ድምር ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽና ክንስንድ መድረኽ ይጽበየና ኣሎ። ነተን ብጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝጽሕፋን ኣብ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት ዝምጉታን ቃለማሕተታት (ኢንተርቪዩው) ዝገብራን ደቂ ኣንስትዮ ከየመገንኩወን ክሓልፍ ኣይደልን። ተግባራተን ኣብ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ እጃም ክህልዎ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ።
ታሪኽ ኣሉታውን ኣወንታውን ሰነኻት ኣለዎ። እንታይ ጽቡቕ ጌርና እንታይ ተጋጊና ምስ እንመዝን፤ ታሪኽ ክንፈልጥን ክንርዳእን ንኽእል። ንሓዲሽ ወለዶ ድማ ንምህረሉ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከምቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ዝገበርኦ ሎሚውን ብምሉእ ድሌት ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፤ ርኡይ ግደ ከበርክታ ባዕላተን ክብገሳ ኣለወን። ከም ደቂ ኣንስትዮ ባዕልና ክንዋሳእን ንደምበ ተቓውሞ ክንዓስሎን ይግባእ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ኣብ ሲቪካዊ ማሕበራት፥ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምውሳእ ከድልየና ኢዩ። ልክዕ ሲቪካውን ፖለቲካውን ቃልሲ ኢድ ን ኢድ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ኢዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ውድብ ዝመርሕ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ስለዝኾነ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ኣቲኻ፥ ነቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘገልግል ውሳኔታት ምዕዋት ሓደ ካብ ቃልስና ክኸውን ይግባእ።ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓጋጊ ኣካል ክመጻሉ ዝኸላሉ መንገዲ፤ ኣብቲ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምስ ዝሳተፋን ዝህልዋን ትራሕ ኢዩ። ነዚ ክብል እንከለኹ፤ ኣብ ስልጣን ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ቦትአን ባዕለንን ብድልየተንን ብኽእለተንን እምበር ከም ምጽዋት ክወሃበን ዝጽበይኦ ክኸውን ከምዘይብሉ ንምጥቃስ ኢየ።
ዓረብ ስፕሪንግ ዝፈጠሮ!
ኣብ ቱኒዝያ ዝተረኽበ ሓዲሽ ተርእዮ፤ ኣብቲ ብቃልሲ ዝተመዝገበ ሓዲሽ ናይ ቱኒዝያ ቅዋም፤ ንፈለማ ጊዜ ንዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ዝከላኸል ምዕራፍ ከም ዝጸድቕ ብምግባር ተዓዊቱ። እዚ ድማ ኣብ ሃገራት እዕራብ ናይ መጀመርያ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ ኢዩ። እቲ ዘሐጉስ፥ ሎሚ ኣብ ፓርላማ ናይ ቱኒዝያ 21% ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን ኣለዋ። እተን ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፤ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ደቂ ኣንስትዮ ንምእታው ብርቱዕ ቃልሲ ኣካይደን ኢየን።
እዚ ድማ ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ባህልና ኩሉ ጊዜ ስልጣን ክበሃል እንከሎ፥ ንተባዕታይ ከምዝምልከት ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ። ኣሓት፦ እቲ መገዲ ክጅመር ኣለዎ። እቲ መስርሕ ባዕሉ ኣይጅምርን ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ንክመጻ ዕድል ናይ ምንቕቓሕ ክረኽባ ኣለወን። ንኣብነት ኣብ ሽወደን ነተን ኣብ ምምራሕ ክመጻ ዝድለያ፤ እቲ ሰልፈን ዝእክል ትምህርታዊ ተመክሮታት ይህበን (ትሬይኒንግ)። ኣባናውን ነዚ ዕድል`ዚ ከነተኣታትዎ ናትና ቃልሲ የድሊ።
ብዙሓት መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን፥ ንሕና ዓቕሚ ኣለና ኢለን ባዕለን ኣብ ምምራሕ ክኣትዋ ክንርኢ ተስፋ እገብር።
በዚ ኣጋጣሚዚ፤ ነተን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን ኣብ ዝተፈላለያ ውድባትን ሰልፍታትን ከይተሓለላ ዝቃለሳ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ፤ ከምኡውን ነተን ሓያላት ኣክቲቪስትታት ደቂ ኣንስትዮ ሞጎሰይን ኣድናቖተይን የመሓላልፍ።
ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ቃልሲ የለን
ዝኽርን ክብርን ንስዉኣትና
ኣልጋነሽ ያቖብ
መጋቢት 8 ፡2021
ሽወደን
ገድሊ ደቂ ኣንስትዮ
ነዚ ናይ ሎሚ ኣጋጣምን ዕድልን ተጠቒመ፥ ንደቂ ኣንስትዮ ዓለም ብዝምልከት ሓሳባተይ ክገልጽ ኣፍቅዱለይ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን፤ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ክጸሓፍን ክዝረብን ክንብብን ንሰምዕን ኢና። እዚ ድማ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝግበር ሰላማዊ፥ ፍትሓዊ፥ ዲሞክራስያዊ፥ ምጣነሃብታዊ ወዘተ ቃልሲ ኣገዳስን ወሳንን ስለ ዝኾነ ኢዩ። ነዚ ፍርቂ ኣካል ዘይምጥማትን ዘይምስታፍን ምሉእ ዓወት ከምዝግብ ኣይክእልን ኢዩ። ኣብ ዓለምና፤ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ኣባታዊ ስርዓት ዝጸንሐ ወጽዓታትን ዓመጻንትን ንምንጋፍ ኢየን ብናይ ሓባር ቃልሲ ንምዕዋት ሓቢረን ክቃለሳ ዝጽዕራ ዘለዋ። ቃልሰን እውን ከድምዕ ይረአ ኣሎ። ንኣብነት ዝኣክል፤ ለካቲት 14 ከም መዓልቲ ቃልሲ ኣንጻር ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ግፍዒ፤ ሕዳር 25 ድማ ከም ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጸረ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ተባሂሉ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝኽበር ኮይኑ ኣሎ።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ጓል ኣንስተይቲ፥ ከም ኣደ ንደቃ፥ ንበዓልበታ፥ ነሕዋታን ኣሓታን፤ ኮታ ንምሉእ ሕብረተሰባ ብፍቕሪን ሓልዮትን ደኺመ ከይበለት እተገልግል እያ። ብዙሓት ለባማት ክምስሉ እንከለዉ፤ ኣደ፥ ብርሃን ገዛ፥ ኣደ ዓንዲ ገዛ ይብሉ። ቆልዓ ካብ እተወልደሉ ዕለት ኣትሒዙ፥ ንምሉእ መዋእሉ መሰረት ዝኾኖ እተርእዮ ናይ ፈለማ መምህሩ፥ ኣደ ኢያ። ኣደ ብፍልጠትን ትምህርትን ክብ ክትብል እንከላ፤ ብሉጻትን ንቑሓትን ለባማትን ቆልዑን ወለዶን ንሕብረተሰብ ተበርክት። እዚ ድማ፤ ምዕቡል ሕብረተሰብ ንምህናጽ፤ ጓል ኣንስተይቲ ዓቢ ግደን እጃምን ከምዘለዋ ኢዩ ዝሕብረና። እንተኾነ ግን እታ ክንድዚ ኩሉ ኣገዳስነት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣደ፥ እቲ ዝግበኣ ክብረት ይኹን ጻማ ትረክብ ኢያ ክበሃል ኣይከኣልን።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና ምልስ ኢልና ክንርኢ እንተዅይና፤ ኤሪትራ ብዙሓት ጀጋኑን ሰብ ታሪኽን ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኔረንኣን ኣለዋኣን፤ የግዳስ ታሪኸንን ቅያአንን ተጎስዩ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘሕዝን ኢዩ ጥራይ ዘይኮነ፥ ንታሪኽናውን ምሉእ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ኣብነታት ታሪኽ ደቂ ኣንስትዮ ክጠቅስ፤
ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣደ ራእሲ ወልደሚኪኤል።
1837 ዓም፤ ኣይተ ሰለሙን ኣቦ ራእሲ ወልደንኪኤል፥ ብሰንኪ እርጋንን ብሕማምን ክልተ መንእሰያት ኣወዳት ገዲፎም ሞቱ። ወልደንኪኤል ወዲ 15 ዓመት፥ መርዕድ ድማ ወዲ 14 ዓመት ነበሩ። ኣይተ ሰለሙን ክሞቱ እንከለዉ፥ ውክልና ደቆም ንበዓልቲ በቶም ን ወ/ሮ ኢለን ሓጎስ ኢዮም ለበዋኦም ዝተናስሑ።
ወ/ሮ ኢለን ብዝነበረን በሊሕ ኣእምሮ፥ ተባዕ ጠባይን ክብ ናይ ምባል ድልየትን፤ ድሕሪ ሞት በዓል በተን፥ እቲ ንቦኽሪ ውላደን (ንኣይተ ወልደንኪኤል) ኢዩ ዝብጽሖ ኢለን ዝጽበይኦ ዝነበራ ስልጣን መዝነት፤ ናብ ደግያት ሃይሉ እተባህሉ ብምትሕልላፉ ዕረፍቲ ኣይረኸባን። ወ/ሮ ኢለን ድኻመን ከይጸብጸባ ናብቲ ሽዑ ጎይታ ትግራይ ዝነበረ ውበ፤ ስልጣን ንውላደይ ኢዩ ዝግባእ ንምባል ከዳ። ኣብቲ ዓዲ ብዝጸንሐ ሕግን ልምድን ድማ፥ ን ወ/ሮ ኢለን፤ ዕድመ ወደን ንዓቕመ ምምሕዳር ክሳብ ዝበቅዕ፤ ኣብ ክንዲ ወደን ባዕለን ስልጣን ሒዘን ከመሐድራ ተፈቕደለን። እቲ ዝተዋህበን ግዝኣት ጥንታዊ ሓማሴን (ማለት ክሳብ ምኽዓው ቆላ) ኢዩ ነይሩ። ወ/ሮ ኢለን ነቲ ዝተፈቕደለን ግዝኣት ሓማሴን ንምምሕዳር፤ ሓደ እሙን መኮነንን ዓኣስርተ ሽሕ ኣቢሎም ዝግመቱ ሰራዊት ኣኸቲሉ ኣሰነየን። እዚ ውሳነ ግን ኣሉታዊ ሳዕበናት ኢዩ ኣኸቲሉ። እቲምንታይሲ፥ ብኣንጻሩ ናይ ዝጸንሐ ልምድን ባህልን ሓማሴን፤ ብሰበይቲ ምምሕዳር ዘይምቕባል ኢዩ። ጸላእተን እንዳ ሃዘጋ ኣብ ጉራዕ ኣድብዮም ጸኒሖም ኣብ ኩናት ኣእተዉወን።ተራር ሰበይቲ ብምንባረን፤ ጥቕመንን ጥቕሚ ደቀንን ንከውሕሳ፥ ብረት ምልዓልውን ኣይሰነፋን። ንኣብነት ኣብ ኲናት ዓዲዜን ባዕለን ሰራዊተን መሪሐን ኣንጻር ተቓወምተን ገጢመን ስዒረን ኢየን። ወ/ሮ ኢለን ኣብቲ ናብ ብረት ግጥምያ ከምቲ ዋዕሮ ኣንበሳ ኩርኩር ሸደን መሪሓ ናይ ሃደን ጥበብእ ተመሓላልፍ፤ ነቲ መንእሰይ ውላደን (ወልደንኪኤል) ምስአን የፍርኦ ነበራ። ንውላደን እውን ኣብ ደረጃ ራእሲ ኣብጺሐንኦ ኢየን። እንተኾነ፤ ኣብ መወዳእታ፤ ወ/ሮ ኢለን ካብ ጸላእተን ሃዲመን ኣብ በት መቕደስ ኢየን ተዓቝበን ነይረን። ኮይኑ ግን ጸላእተን፤ ናይ ዑቕባ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታት ጥሒሶም፥ ካብ በት መቕደስ ኣውጺኦም ንጸላእተን ኣረከብወን። ጸላእተንውን ኣሲሮም፥ ብዘስካሕክሕ ኣሳቕዮም፥ ኣረሜናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቀተልወን።(መረብ ምላሽ፤ ሩፌሎ ፓሪኒ)
እቲ ዝገርም ግን፤ ኣብ ሕብረተሰብና እቲ ዝዝንቶ ታሪኽ ራእሲ ወልደንኪኤል ደኣምበር ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣይኮነን። ብመሰረቱ እቲ ጅግንነት ናይ ወ/ሮ ኢለን ኢዩ ንራእሲ ወልደንኪኤል ክፍለጥ ዝገበረ። ኣብ ባህልን ነዝን ከምዝን ንምጥቃስ ዝምሰል ምስላታት ኣሎ ኢዩ። “ንርስቲ ይማጎታላ ኣንስቲ” ዝብል ኢዩ። ኩሉ ጊዜ “ድሕሪ ዕዉት ሰብኣይ፥ለባም ሰበይቲ ኣላ” እውን ይበሃል።
ታሪኽ ናይዛ ርእሰከተማና ኣስመራውን እንተኾነ፤ ታሪኽ ናይ በላሕቲ ኤሪትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብ ከባቢ 1500 ዓም ኣቢሉ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ቁሸታት ነይረን። ኣብቲ እዋንቲ ነንሕድሕድካ ምጥቕቓዕ ልሙድ ኢዩ ነይሩ።ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምጥቕቓዕ ንምምካትን ንምክልኻልን፥ በተን ደቂ ኣንስትዮ ከምዚ ዝብል ሕሳብ ይቐርብ: ”ቆልዑትና ዝጭወዩ፥ ሰብኡትና ዝሕረዱ፥ ጥሪትና ዝዝመታን ካብ ሃለዋ፤ ንጸላእትና ሓቢርና ንምምካት ምእንቲ ንክንክእል ሓቢርና ሓደ ዓቢ ዓዲ ምስራሕ የድልየና”። በዚ ናይዘን ደቂ ኣንስትዮ ሓሳብ ድማ፥ ካብ ኩለን ዓድታት ተወኪሎም ናይ ሓደ መዓልቲ ዋዕላ ይግበር።
ከም ባህሊ ነቲ ዋዕላ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ኢዮም ዝሳተፍዎ። በዚ ነቲ ናይተን ደቂኣንስትዮ ሓሳብ ግን ተቐበልዎ። እዛ ናይ ሎሚ ርእሰ ከተማና ኣስመራ ተባሂላ እተሰምየትሉ ምኽንያት፥ እተን ኣንስቲ መኺረን ኣስመራ ንማለት ኢዩ። ሽም ናይታ እትህነጽ ዓባይ ዓዲ ኣስመራ ክኸውን ተወሲኑ ኣብ ግብሪ ድማ ወዓለ።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና፥ ኩሉ እዃ እንተዘይበልና፤ ብዙሕ ዝዝንቶ ወይውን እተጻህፈ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽ ኣሎ። ነዚ ናይ ምስናድ ሓላፍነት ናህና ስራሕ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ከዘኻኽር እፈቱ።
ህዝቢ ኤሪትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ፥ መሪርን ሓያልን ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። እተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮውን፥ ኣካል ናይዚ ቃልሲ ነይረን ኢየን።
ኣብ ምወዳእታ ሓምሳታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ንሃገራዊ ናጽነት ኣብ ዝጀመረሉ፥ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣካል ናቱ ኮይነን ይቃለሳ ነይረን እየን። ካብቲ ዝፍጽምኦ ዝነበረ ገለ ኣገደስቲ ስራሓት፥ መልእኽትታት ምብጽጻሕ፥ ሓበረታታት ምምሕልላፍ፥ ብፍላይ ዃ ኣብ ሱዳን ተሰዲደን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ዓቢ እጃም ኣካዪደን ኢየን። 1961 ዓም ብረታዊ ቃልሲ ኤሪትራ ምስ ተበገሰ፥ እቲ ቃልሲ ናይ ምሉእ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ መዓንጥአን ሸጥ ኣቢለን፥ ካብ መጀመርታ ኣትሒዘን ኢየን ኣካል ናይ ሰውርአን ዝኾና። እቲ ኣብ ኩሉ ከተማታት ብፊዳኢን ዝካየድ ዝነበረ ዓመልያታት/ስርሒታት ፤ ጀጋኑ ደቂ ኣንስትዮ ነይረንኦ ኢየን። ብዙሓት ኣብቲ ስርሒታት/ዓመልያታት ዝተሰውኣ ውን ኣለዋና ኢየን። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ዘድሊ ዝነበረ ነገራት ከም መልእኽትታት፥ ኣፋውስ፥ ክዳውንቲ፥ ኣጽዋር፥ ምዝርጋሕ ሕበረታ ይኹን ሓዲሽ ሓበረታታት ምእካብ ካብ ጸላኢ ተሓቢኤን ይፍጽምኦ ነይረን፤ ብዓቢኡ ድማ፥ ንሰውርአን ብገንዘብ ምሕጋዝ፥ ንተጋደልቲ ምምጋብ፥ ኣሰብኡተን ናብ መዳ ምስ ዝሳተፉ፥ ናይ ስድራበት ሓላፍነት ወሲደን ደቀን ብምዕባይ፤ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነትን ቃልስን እካይደን ኢየን። ነዚ ዝፍጽማ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ኣብ ከተማ ኣብ ገጠር፥ ኣብ ስደት፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ዝነበራ ኢየን።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከም ህዝበን፥ እቲ ባዕዳዊ መግእቲ ዝፍጽሞ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ወጽዓታት፥ ግፍዕታትን ዓመጻትን ስለ ዝመረረን፤ ሃገራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚነን፥ ካብ ስሳታት ጀሚረን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ተሳቲፈን ኢየን። ብፍላይ ኣብ ሰብዓታት ድማ ብብዝሒ ተሰለፋ። እንተኾነ ኣብቲ መጀመርያ፥ ኣብ ባህልና ጠበንጃ ምሓዝ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ስራሕ ስለዝነበረ፤ ሰውራና ሓንጎፋይ ኢሉ ተቐቢልወን ክበሃል ኣይከኣልን ኢዩ። ኣብ ዘይቦትአን መጺአን ብዝብል ነጻጊ መንፈስ ይርእየን ዝነበረ ውሑድ ኣይነበረን።እቲ ብባዕዲ ዝወርድ ዝነበረ ግፍዒ ግን ወድን ጓልን ዝፈሊ ኣይነበረን። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ንሜዳ ክስለፋ ከለዋ፥ ልክዕ ከምቶም ደቂ ተባዕትዮ ንመሰል ህዝበን ድኣምበር፥ ንስብእነት ኣይነበረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ በቲ ተባዕ ጻዕረንን ጽንዓተንን መኪተን ንተቐባልነተን ኣብ ግብሪ ኣረጋገጽኦ። ናይ ስራሕ ብቕዓትን ማዕርነትን ብግብሪ ኣርእየን ኢየን። ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ተመዲበን ገድላዊ ስርሓት የካይዳ ነይረን ኢየን። ደቂ ኣንስትዮ ተጋደልቲ፥ ሕልፊ ኩሉ ዝገበራ፥ነቲ ከቢድ ቀሊል እናገበራ፥ ብፍቕሪ ብተወፋይነት፥ ንስኻ ጽናሕ ኣነ ክሓልፍ እናበላ፥ ኣዝዩ ዘገርምን ዘስደምምን ስራሓት ኣካይደን ከብቅዓ፤ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ተሞክሮ ከምዝምስክሮ፤ ነቲ ዝግብአን መሰል ጌና ኣይረኸባን።
ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ደሓርውን ናጽነት ዘረጋገጸ ቃልሲ ሰውራ ኤሪትራ፤ 30% ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰለፋሉ ኢዩ ነይሩ። ጀጋኑ ተጋደልትና ኣብ ሕብረተሰብና መሰረታዊ ለውጢ ኣርእየንን ኣረጋጊጸንን ኢየን። ነቲ ንጓል ኣንስተይቲ ከም ለውህ፥ ፈራሕ፥ ጎደሎ፥ ጽግዕተኛ ዘርኢ ዝነበረ ኖርም፤ እቲ ጸቓጢ ኣባታዊ ስርዓት ዝፈጠሮ ብልምዲ ዝጸንሐ ድኣምበር፥ ምስኣተን ዝተፈጥረ ዘይምዃኑ ብተግባር ምሂረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ተሳታፍነተን ኣብቲ መሪሕ ኣካል ነይረንዶ?
ኣይነበራን። መላኺ መንግስቲ ኢሳያስ ባህርያቱ ኣይኮነን። ሎሚ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፥ ብዙሕ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሓረመሉ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መላኺ ስለዝኣተወ፤ እቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ እውን ኣካል ናይቲ ብመላኺ ኢሳያስ ዝዝወር ግንባር ንስሙ ዝቖመ ድኣምበር፥ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝጣበቕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።
ሕልሚ ናይዘን ጀጋኑ ተጋደልቲ ነበር፤ ናጽነት ረኺበን፥ ምሉእ ሓርነት ህዝበን ክርእያ መሰላተን ክሕለወለን ኢዩ ነይሩ። ከም ወዮ “ኣይመርገም ኣይምርቓ” ዝበሃል፥ ህዝብና ሕማቕ ረኺቡ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ክሕደት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ ዝጀመረ።6000 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ መብዛሕትአን ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበራ 10,000 ናቕፋ ሂቡ ኣጣየሰን። መናበሪ ይኹን መዕቆቢ ዘይብለን ኣብ ጥራሕ ጎጎል ኢዩ ደርቢዩወን። ከም ህዝበንን ብዙሓት ተጋደልትን ምስቶም ፍረ ሰውራ ዝኾኑ ፍቱዋት ደቀንን፤ ኣብ ድኽነት፥ ስደት፥ ምኽዳም፥ ስእነት ስራሕን ሕማምን ተሸሚመን ይርከባ።
ድሕሪ ናጽነት መሰለን ሓቲተንዶ? እወ፤ 1993 ዓም ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንመሰለን ኣብ ዝሓተታሉ፥ እቲ መልሲ ናይ መላኺ ኢሳያስ፤ ጠለባት ህዝቢ ክብልሽ ዕላምኡ ስለዘይኮነ፤ ከም ኣመሉ ናይ ምሕጫጭ መልሲ ኢዩ ሂቡወን። እተን ገለ ሞያ (ትምህርቲ) ወይ ነዊሕ ተሞክሮ ዝነበረን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮውን እንተኾና ኣብ ትሕቲ`ቶም ሓደ ሞያን ተሞክሮን ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቂ ተባዕትዮ ኢየን ተመዲበን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ሓለፍቲ ክኾኑ እንከለዉ፤ እተን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጸሓፍቶም ኢየን ኮይነን።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ናጽነት እኩብ ድምር ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽና ክንስንድ መድረኽ ይጽበየና ኣሎ። ነተን ብጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝጽሕፋን ኣብ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት ዝምጉታን ቃለማሕተታት (ኢንተርቪዩው) ዝገብራን ደቂ ኣንስትዮ ከየመገንኩወን ክሓልፍ ኣይደልን። ተግባራተን ኣብ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ እጃም ክህልዎ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ።
ታሪኽ ኣሉታውን ኣወንታውን ሰነኻት ኣለዎ። እንታይ ጽቡቕ ጌርና እንታይ ተጋጊና ምስ እንመዝን፤ ታሪኽ ክንፈልጥን ክንርዳእን ንኽእል። ንሓዲሽ ወለዶ ድማ ንምህረሉ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከምቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ዝገበርኦ ሎሚውን ብምሉእ ድሌት ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፤ ርኡይ ግደ ከበርክታ ባዕላተን ክብገሳ ኣለወን። ከም ደቂ ኣንስትዮ ባዕልና ክንዋሳእን ንደምበ ተቓውሞ ክንዓስሎን ይግባእ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ኣብ ሲቪካዊ ማሕበራት፥ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምውሳእ ከድልየና ኢዩ። ልክዕ ሲቪካውን ፖለቲካውን ቃልሲ ኢድ ን ኢድ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ኢዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ውድብ ዝመርሕ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ስለዝኾነ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ኣቲኻ፥ ነቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘገልግል ውሳኔታት ምዕዋት ሓደ ካብ ቃልስና ክኸውን ይግባእ።ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓጋጊ ኣካል ክመጻሉ ዝኸላሉ መንገዲ፤ ኣብቲ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምስ ዝሳተፋን ዝህልዋን ትራሕ ኢዩ። ነዚ ክብል እንከለኹ፤ ኣብ ስልጣን ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ቦትአን ባዕለንን ብድልየተንን ብኽእለተንን እምበር ከም ምጽዋት ክወሃበን ዝጽበይኦ ክኸውን ከምዘይብሉ ንምጥቃስ ኢየ።
ዓረብ ስፕሪንግ ዝፈጠሮ!
ኣብ ቱኒዝያ ዝተረኽበ ሓዲሽ ተርእዮ፤ ኣብቲ ብቃልሲ ዝተመዝገበ ሓዲሽ ናይ ቱኒዝያ ቅዋም፤ ንፈለማ ጊዜ ንዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ዝከላኸል ምዕራፍ ከም ዝጸድቕ ብምግባር ተዓዊቱ። እዚ ድማ ኣብ ሃገራት እዕራብ ናይ መጀመርያ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ ኢዩ። እቲ ዘሐጉስ፥ ሎሚ ኣብ ፓርላማ ናይ ቱኒዝያ 21% ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን ኣለዋ። እተን ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፤ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ደቂ ኣንስትዮ ንምእታው ብርቱዕ ቃልሲ ኣካይደን ኢየን።
እዚ ድማ ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ባህልና ኩሉ ጊዜ ስልጣን ክበሃል እንከሎ፥ ንተባዕታይ ከምዝምልከት ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ። ኣሓት፦ እቲ መገዲ ክጅመር ኣለዎ። እቲ መስርሕ ባዕሉ ኣይጅምርን ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ንክመጻ ዕድል ናይ ምንቕቓሕ ክረኽባ ኣለወን። ንኣብነት ኣብ ሽወደን ነተን ኣብ ምምራሕ ክመጻ ዝድለያ፤ እቲ ሰልፈን ዝእክል ትምህርታዊ ተመክሮታት ይህበን (ትሬይኒንግ)። ኣባናውን ነዚ ዕድል`ዚ ከነተኣታትዎ ናትና ቃልሲ የድሊ።
ብዙሓት መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን፥ ንሕና ዓቕሚ ኣለና ኢለን ባዕለን ኣብ ምምራሕ ክኣትዋ ክንርኢ ተስፋ እገብር።
በዚ ኣጋጣሚዚ፤ ነተን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን ኣብ ዝተፈላለያ ውድባትን ሰልፍታትን ከይተሓለላ ዝቃለሳ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ፤ ከምኡውን ነተን ሓያላት ኣክቲቪስትታት ደቂ ኣንስትዮ ሞጎሰይን ኣድናቖተይን የመሓላልፍ።
ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ቃልሲ የለን
ዝኽርን ክብርን ንስዉኣትና
ኣልጋነሽ ያቖብ
መጋቢት 8 ፡2021
ሽወደን
ዜናዊ ጸብጻብ 2ይ ጉባኤ ምትእስሳር ደቂ ኣንስትዮ ሰዲህኤThursday, 26 November 2020 09:36 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ምእትስሳር ደቂ ኣንስትዩ ሰዲህኤ፡ ብ14 ሕዳር 2020 ብኤለትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሃን ካለኣይ ጉባኤ ኣካይደን። ወ/ሮ ኣድያም ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ደቂ ኣንስትዩ ሰዲህኤ ንተሳተፍቲ ጉባአ “እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም” ብምባል መኽፈቲ ቃል ኣስሚዓ። ኣብቲ ዘስመዓቶ ቃል፡ ጉባኤ ኩሉ`ቲ ንሃገርና ኣካቢብዎ ዝርከብ ፈታኒ ኩነታትን ምዕባሌታቱን ብምጥቃስ ኣብ መስርሕ ምድላዉ ካላኣይ ጉባኤ ንዝተገብረ ዕቱብ ጻዕርታት ዝምልከት ብዝርዝር ኣቕሪባ። ብተወሳኺ ኣብ መጻኢ ነቲ ምትእስሳር ክቢድ ናይ ስራሕ ሓልፍነት ይጽበዮ ከምዘሎ ኣብሪሃ። ከምኡ‘ውን ሓለፍቲ ዞባታት ኣውሮጳን ሰሜን ኣመሪካን ወ/ሮ ኣልጋነሽ ያቆብን ወ/ሮ ኣስገደት ምሕረትኣብን በብተራ ንጽንዓት ቃልሰን፡ ተራ ደቂ ኣንስትዮን ኣግዳስነቱን ብምጥቃስ ኣቕሪበን። ኣቶ ተስፋይ ወልደሚካኤል ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን፣ ኣባላት ፈጻሚ ሽማግለ ብወገኖም ንጉዳይ ሓርነታውን ማዕርነታውን ኣግዕዞ ደቂኣንስትዮ ኤርትራውያን ብዝምልከት ሰፊሕ መብርህ ታት ህቦም።
ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ሰልፊ ደሞክራስ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ንጥፈታቱን ኣብ ጉዕዞ ዘጋጠምዎ ዕንቅፋታትን ዘጠቓለለ ጸብጻብ ብኣደ መንበር ወ/ሮ ገርግሽ ነጋሽ ድሕሪ ምቕራብ፣ ንዝቐረበ ጸብጻባት ተሳተፍቲ ጉባአ ብዕምቆት ተመያይጠናሉ። ድሕሪኡ ጉባኤ አትመርሕ ስክረታርያ ካብ ጉባኤኛታት ተመሪጻ። ወይዘሮ ኣስገደት ምሕረታብ፣ ወይዘሮ ኣልጋነሽ ያቆብን ወይዘሮ ፈቢን ግድወን ከኣ ኣባላት እታ ሰክረታሪያት ኮይነን።
ንድፊ ውሽጣዊ ሕግን ቅዋምን ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ስዲህኤ፣ ድሕሪ ምንባብን አኹል ምምይይጥን ድሕሪ ምክያድን ጉባአ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ኣጽዲቕዎ። ኣብ መጠጨረሽታ፡ ጉባአ ብመሰረት እቲ ዝጸደቐ ቅዋም ምትእስሳር ንመጻኢ ክልት ዓመታት አትመርሕል መሪሕነት ብዲሞክራስያዊ መንግዲ መሪጹ። እተን ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ስዲህኤ ክመርሓ ኣብዚ ጉባኤ ዝተመርጻ ሽውዓተ ኣባላት አዘን ዝስዕባ አየን። ወ/ሮ ኣስገደት ምሕረትኣብ፣ ወ/ሮ ጸጋሂወት ሓጎስ ወ/ሮ ገርግሽ ነጋሽ፣ ወ/ሮ ሳባ ቕለታ፡ ወ/ሮ ምሕረት መኮነን፣ ወ/ሮ ገነት ተስፋገርግሽን ወ/ሮ ግደይ መሓሪን እየን።
ብድሕሪ እዚ ጉባኤ ነዚ ዝስዕብ ኣገደስቲ ውሳኔታትን ለበዋታትን ኣሕሊፉን።
- ምልካዊ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝብና ብሓፈሽኡ ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ከኣ ብፍላይ ዘፈጸሞን ዝፍጽሞ ዘሎን ኣስካሕካሒ ናይ ወጽዓ፡ ዓመጽን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ምቅላሕን ምቅላዕን ብዕቱብ ክስረሓሉ ኣስሚሩሉ።
- ጸረ-ምልኪ ንምቅላስ፥ ደቂኣንስትዮ ኣድማዒ ኣካል ናይ`ቲ ሓርነት፡ ማዕርነት፡ ፍትሕን ኣግዕዞን ሰብእዊ መሰላትን ዝጣበቕ ዓለም-ለኻዊ ምንቅስቓስ ብምዃን ዕዙዝ ምሕዝነት ምፍጣር።
- ዓቕምታትና ጠርኒፍና ኣድማዒ ቃልሲ ምእንቲ ክነካይድ ንሓባርዊ ስራሕ ዝዕድም ሃዋህው ምፍጣር።
- ንሕና ደቂኣንስትዮ ኤርትራ ኣብቲ ዝተናወሐ መስርሕ ሃገራዊ ቃልሲ ሃብታም ተመክሮ ስለ ዘለና፣ ምልካዊ ስርዓት ካብ ሃገርና ኣብ ምልጋስን፡ ምህናጽ ዲሞክራሲ፡ ፍትሒን ምውሓስ ዲሞክራስያውን ሰብኣዊ መሰላት ንምርግጋጽ፡ ሓርነታዊ ኣግዕዞ ደቂ ኣንስትዮ ንኽዕወት ንኹለን ማሕበራት ደቂኣንስትዮ ኤርትራውያን ዝውክል ማሕበር ንምምስራት ጻዕርታት ምክያድ።
- ንኹለን ኣባላት ሰልፊ ብኣካል ይኹን ብሞራል ንመስርሕ ምስንዳእን ምዕዋትን ጐባኤና ክውን ዝገበራ ኣሓት ብሓባር፡ ብፍላይ ንሓልፍቲ ምእትስሳር ቤት ጽሕፈት፡ ሓልፍቲ ዞባታትን ኣባላትን ደኺምና ከይበላ ንዘርኣየኦ ኣብነታዊ ተወፈይነተንን ኣድማዒ ኣስተዋጽኦአንን ዕዙዝ ምስጋና ይብጸሓየን።
ኣብ መደመደምታ ምትእስሳር ደቂ ኣንስትዮ ስዲህኤ ምስ ኩለን ማሕበራት ደቂኣንስትዮን ውልቀ-ስባትን ኣብ መኣዲ ሓቢርካ ምስራሕ ክጽመድ ደልውነታ ደጊሙ የረጋግጽ። በዚ ኣጋጣሚ`ዚ ነተን ኣብ ጐኒ ጨቋኒ ስርዓት ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ሓርነታውን ማዕርነትውን ቃልሲ ክጽበራ መጽዋዕታና ነቕረብ።
ዓውት ንሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ!
ዓወት ንኣግእዞ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ!
Interview Alghanesh Issack with Radio dimtsi HarnnetMonday, 27 April 2020 23:26 Written by Dimtsi Harnnet
ጋዜጣዊ መግለጺ ዋዕላ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣመሪካThursday, 13 February 2020 05:17 Written by ቤት ጽሕፈት ዜናን ብህልን ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ሰ.ድ.ህ.ኤ.
ሃገርና ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ንህላዌኣ ዝደናደን ጽንኩር ኩነታት ኣብ ዘላትሉ እዋን፣ ካብ - ይኣክል ናብ ይከኣል - ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ፣ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ካብ ኩሉ ክፍለ ሃገራት ኣሜሪካን ካናዳን ዝተሳተፈኦ ፣ ካብ 8 – 9 ለካቲት 2020 ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዕዉት ዋዕላ ኣካይደና።
ኣብዚ ዋዕላዚ ፣ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ነብስና ወዲብና ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝብና ልዑል ተራ ክንጻወት ወሲና። ነዚ ውሳኔ እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል፣ ብወለንተአን ኣወሃሃድቲ ክኾና ፍቓደኛታት ዝኽና ሸሞንተ ደቂ ኣንስትዮ፣ ነቲ ናይ ነብሰ ውደባ መስርሕ ክጅምርኦ ተወሲኑ። ተሳተፍቲ ዋዕላ ነናብ ቦታና ተመሊስና፣ ናይ ከባቢና ደቂ ኣንስትዮ ክንጥርነፍን፣ ጥርናፈና ከነሐይልን፣ ወከልትና ክንመርጽን፣ ናይ ከተማታትና ወከልቲ ብምልኣኽ ናይ ኩለን ከተማታት ወከልቲ ዘሳተፈ ናይ ሰሜን ኣሜሪካ ጥርናፈ ክንፈጥር ወሲና።
ከምኡውን፣ ታሪኻዊ ዋዕላ ኤርትራውያና ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣሜሪክ ነዚ ዝስዕብ ውሳኔታት ኣሕሊፍና፦
1- ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣይኣቱን እዩ ፣
2- ዶብና መጣልዒ ውልቀ-መላኺ ስለዘይኮነ ፣ ብቕጽበት ክሕንጸጽ፣
3- ናይ ፖለቲካን ናይ ሕልናን እሱራት ብህጹጽ ክፍትሑ፣
4- ሃገርና ብቅዋምን ልዕልና-ሕግን ክትመሓደር እምበር፣ ብውልቀሰብ ክትምራሕ ኣይነፍቅድን፣
5- ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምእንቲ ህዝብን ሃገርን ኣብ ጎድኒ ህዝቡ ደው ክብል ንጽውዕ፣
6- ህዝቢ ኤርትራ ነዲሩ ዝጀመሮ ናይ ይኣክል ህዝባዊ ምንቅስቓስ ክቕጽልን ኩሉ ህዝቢ ክሳተፎን ንጽውዕ፣
7- ምእንቲ ፍትሒ ዝቃልሱ ሓይልታት ተቓውሞ፣ ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ሓደጋ ወዲቑሉ ኣብ ዘሎ ህሞት ፍልልያቶም ኣወንዚፎም ሓደ ኢድ ኮይኖም ክሰርሑ ተደላይነቱ ህጹጽ ስለዝኾነ፣ ሓቢሮም ክሰርሑ ንጽውዕ፣
8- እንተ ብፍላጥ እንተ ብዘይፍላጥ ነመላኺ ስርዓት ዘገልግላ ደቂ ኣንስትዮ ምሳና ተጸንቢረን፣ ምእንቲ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ክቃለሳ ንጽውዕ፣
9- ኣብ ምእንቲ ፍትሕን ሓርነትን ዝካየድ ቃልሲ ህዝብናን፣ ኣብ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራን ኣተኵርና ክንቃልሰ ኢና፣
10- ሞያውያን ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን በብሞያኦም ተራኺቦም፣ ኣብ ግዚ ውድቀት ህግደፍ ሃገርና ንምህናጽ ዝገብርዎ ምድላዋትን ተበግሶታትን ንድግፍን ነተባብዕን።
11- ምልካዊ ጉጅለ ህዝቢ ክኸፋፍል ዝጥቀሙሉ ሜላታትን ሽርሕታትን ክንነቕሓሉን፣ ኣብ ክንዲ ተመቓቒልና መፍቶቱ ንኸውን፣ ነቲ ሰራም ከፋፋሊን መቓቓሊን ስልትታቱን ሽርሕታቱን ብስሙር ድምጺ ክንነጽጎን ክነፍሽሎን ንጽውዕ።
ነጻን ልዑልዊትን ኤርትራ ንዘለዓለም ትንበር
ንጡፍ ግደን ሓይልን ደቂ ኣንስትዮ ንፍትሒ ሓርነትን ይዓምብብ
ፍትሒ ይንገስ ምልኪ ይፍረስ
ክብርን ዝኽርን ንጀጋኑ ስውኣትና
ዋዕላ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣሜሪካ
10 ለካቲት 2020


text:
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ 31 ጥሪ 2013 ተናዊሑ ዘሎ ዕማም ተቖጻጻሪ ጉጅለን ኮሚተ እገዳ ኤርትራን ሶማልያን ንኽመርሕ ሓድሽ ኣቦ መንበር መዚዙ።
እቲ ብባይቶ ጸጥታ ተመዚዙ ዘሎ ሓድሽ ኣቦ መንበር፣ ኣምባሳደር ደቡብ ኮርያ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትኪም ሱክ’ዩ።
ኣቐዲሙ ኣቦ መንበር ኮሚተ እገዳ ኣብ ጉዳይ ሶማልን ኤርትራ ዝነበረ ኣምባሳደር ህንዲ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሃርዲፕ ሲንግ ፑሪ፣ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ሓላፍነቱ ኣብ 31 ታሕሳስ 2012 ብወግዒ ድሕሪ ምብቕዑ’ዩ መዝነቱ ኣረኪቡ።
ብመሰረት ኣቐዲሙ ወጺኡ ዝነበረ ውሳኔ፣ ዕማም ተቖጻጻሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዓመታዊ ጸብጻቡ ብምቕራብ ኣብ 31 ታሕሳስ 2012 ክዛዘም እኳ እንተነበረ፣ እቲ ኮሚቴ ንዘሎ ምዕባለታት ንምክትታል ዕማሙ ንሓደ ተወሳኺ ወርሂ ክናዋሕ ምዃኑ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ባንኩ ሙን ኣፍሊጡ’ዩ።
ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝርከቡ ኣምባሳደራት ፓኪስታንን ቶጎን ድማ ከም ምክትል ኣቦ መንበር ናይታ ናይ እገዳ ኮሚተ ኮይኖም ተመዚዞም ኣለዉ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ታሕሳስ 2009 ከምኡ ድማ ኣብ 2011 ንክልተ እዋን ብባይቶ ጸጥታ ድሕሪ ዝተነብረሉ እገዳ፣ ኣብ ጉዳይ ሶማል ኔርዎ ዝተባህለ ጣልቓ ምእታው ከምዝተመሓየሸ ጸብጻባት እኳ እንተገለጹ፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክክተሎ ጸኒሑ ዝተባህለ ሃዋኺ ተራ ግና ቀጺሉ ኣብ ዝቐረብ ጸብጻብ እቲ ኮሚተ ክርአ’ዩ።


text:
COVID-19 ንምዕጋት ናይ ህዝባዊ ሓለዋ ጥዕና ምኽርታት
Public Health Recommendations to Stop COVID-19 in Tigrinya
ኣብ ኪንግ ካውንቲ ኣብ ውሽጢ ገዛ ናይ ኣፍን ኣፍንጫን ምሽፋን መምርሒ ኣብ መጋት 11, 2022 ክውብቅዕ እዩ
እዚ ማለት ካብ መጋቢት 12, 2022 ጀሚሩ ከመይ ክኸውን ማለት እዩ?
ኣብ ብዙሓት ህዝባዊ ቦታታት መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ምግባር ኣይከድልይን እዩ፦
- ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ፡ መናበዪ ህጻናትን ኣብያተ ንባብን
- ኣብያተ መግብን መስተን
- ኣብያተ እምነት (ኣምልኾ)
- ኣብያተ ምውስዋስ ኣካላት፡ መዘናግዒ ማእከላትን ናይ ውሽጢ ገዛ ናይ ኣትለቲክስ ኣገልግሎታትን
- ዓበይቲ ዱኳናት፣ ንግዳዊ ትካላትን ናይ ችርቻሮ ተቛማትን
መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ጌና ኣድላዪ ዝኾነሎም፦
- ንሆስፒታላት፡ ተቐበልቲ ተመላለስስቲ ሕሙማት፡ ሕክምና ስንን ኣብያተ መድሃኒትን ዘጠቓልል መሳለጥቲ ክንክን ጥዕናን መድሃኒታትን
- ናይ ነዊሕ እዋን መናበዪ ከባቢታት
- ናይ መእረምታ ኣገልግሎታት
ናይ ብሕቲ ንግዳዊ ትካላት፡ ማሕበራት፡ ኣብያተ ትምህርትን መናበዪ ህጻናትን ብምርጭአን ትግባረ መምርሒ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክቕጽላ ይኽእላ እየን። ብኽብረትኩም ናይ ሰባት መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ንምግባር ናይ ምቕጻል ምርጫ ኣክብሩ።
ምስፍሕፋሕ ኮሮና ቫይረስ ንምቁጽጻር ንምሕጋዝን፡ ጥዕና ሓድሕድና ንምሕላውን ነዚ ዝስዕብ ስጉምቲ ውሰዱ
እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ ክታበት ምውሳድ እዩ። ኣብዚ እዋን ሙሉእ ብሙሉእ ዝተኸትቡ ሰባት now ዝያዳ ነገራት ብውሑስ ኣገባብ ክገብሩ ይኽእሉን ኣብ ሕብረተሰብ ድማ COVID-19 ክንክይ ይሕግዙን ኣለዉ (ዌብ ሳይት ብእንግሊዝኛ)።
ኣብ ዚያድ ሓደገኛ (ተኣፋፊ) ቦታታት (ብዙሓት ሰባት ዝእከቡሉ ቦታታት) ማስክ ምግባር ጥዕና ኩሉ ሰብ ንምሕላው ይሕግዝ። ብፍላይ ክታበት ዝህቦ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ክረኽቡ ዘይክእሉ፡ ከም ናእሽቱ ቆልዑን፡ ብሰንኪ ሕዱር ሕማም ንቫይረስ ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ዝተዳኸመን ሓጋዚ ኢዩ።
ናይ COVID-19 ምልክት እንተለኩም፡ ወይ ድማ ምስ ተመርሚሮም ኮቪድ ከምዘለዎም ዝተነግሮም ናይ ቀረባ ርክብ እንተጌርኩም፡ ተመርመሩ።
ናይ COVID-19 መርመራኻ ውጽኢት አወንታ ምስዝኸውን ወይ እውን በዚ ሕማም ናይ ምትሓዝ አብ ልዑል ስግኣት ምስ እትህሉ ተቐላጢፍካ ናይ COVID-19 ሕክምናዊ ክንክን ምግባር (ሓበሬታ ብእንግሊዘኛ ጥራሕ)፡ ካብ ከቢድ ሕማምን አብ ሆስፒታል ምድቃስን ንምክልኻል ክሕግዝ ይኽእል እዩ፡፡ ሕክምናዊ ክንክን ክትገብር ዝምከር እንተኾይኑ ንሓኪምካ ተወከስ።
ዘይተኸተቡ ሰባት ኣብ ምዝንጋዕኩም ዝሳተፉ እንተኾይኖም፡ ምትእኽኻብኩም ምስ ውሑዳት ሰባትን፡ ኣብ ግዳምን ግበሩዎ። እቲ ቫይረስ ኣብ ውሽጢ ገዛ ብቐሊሉ ስለ ዝመሓላለፍ፡ ትካላትን ማሕበራትን፡ ጽቡቕ መተሓላለፊ ኣየርን ፊልተራት (መጽረዪ ኣየር) ብጥቃም ንዝርግሐ ቫይረስ ክንክዩ ይኽእሉ (ዌብ ሳይት ብእንግሊዝኛ)።
ምርመራ ንሕክምና ሓድሽ መደብ ኮይኑ ሰባት ኮቪድ-19 እንተሒዝዎም ምርመራ ንክገብሩን ብቕልጡፍ ናጻ ሕክምና ክረኽቡን ዝሕግዝ ኢዩ።
ኢንፎግራፊክስ (ስእላዊ ሓበሬታታት)
ነንሕድሕድኩም ንምትሕግጋዝ ድሉዋት ኩኑ። ሓያል ማሕበረሰባዊ ምትሕልላይ ሓያል ግዜ ንምስጋር ሓጋዚ ኢዩ።
Link/share our site at www.kingcounty.gov/covid/tigrinya


text:
ወርሒ መጋቢት 64 ተጎርባ ዓባይ ሓበን2022-03-14 07:17:06 Written by ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 714 times
- font size decrease font size increase font size
ኣብቲ ናይ 30 ዓመታት መሪር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብግቡእ እንተዝስነድ ነፍሲ ወከፍ ዕለት ናይ ገዛእ ርእሳ ሕላገት ኣንቢራ እያ ሓሊፋ። 1961 ምጅማር ብረታዊ ቃልስን 1991 ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራን ከኣ ናይቲ ኣዝዩ ብዙሕ ዝርዝር ዝሓቖፈ ግን ከኣ ዘይተነግረሉ ነዊሕ መስርሕ ብረታዊ ቃልስና፡ ናይ መጀመርታን መወዳእታን ዕድለኛታት ጫፋት እየን። 15 መጋቢት 1964ን ተጐርባን ከኣ ኣብቲ መስርሕ ናይ ገዛእ ርእሰን ተዘክሮ ኣንቢረን ካብ ዝሓልፋ ዕለታትን ቦታታትን እየን። እነሆ ከኣ ንዝሓለፈ 58 ዓመታት ንዝክረን ኣለና።
ሓይልታት መግዛእቲ ኢትዮጵያ፡ ሰውራ ኤርትራ ንምብርዓን ብምስትነዓቕ ብሓይሊ ፖሊስ ዓባይ ጥራይ ክከላኸልዎ ዝገበርዎ ፈተነታት ውጽኢት ምስ ሰኣንሉ፡ ኣብዚ ዝተጠቕሰ ዕለትን ቦታን ፍሉይ ሓይሊ ጦርሰራዊት ካብ ሃይኮታ ኣውፊሮም ምስቲ ልዕልና ዕላማን፣ ትብዓትን ጽንዓትን እንተዘይኮይኑ፡ ኣዝዩ ውሑድ ቁጽርን ድሑር ኣጽዋርን ዝነበሮ ኣሃዱታት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ገጢሞም። ዕላመኦም ነቲ ናይ ሰውራ ቁልዒ ሓንሳብን ንሓዋሩን ንምጥፋእ ነይሩ። እንተኾነ ኩነታት ካብ ትጽቢቶም ወጻኢ ኮይኑ፡ ኣብዚ ናይ መጀመርያ ኣትኪልካ ፊትንፊት ግጥም 80-84 ኣባላት ጦርሰራዊት ተቐቲሎም፡ ብዙሓት ከኣ ተወጊኦም። ሓይልታት መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ እቲ መጀመርያ ዘውፈርዎ ኣስታት 200 ሓይሊ ሰብ፡ ተወሳኺ ረዳኢ ሓይልኳ እንተለኣኹ ካብ ስዕረትን ክሳራን ክድሕኑ ግን ኣይከኣሉን። እቲ ብሓርበኛ መሓመድ ዓሊ ኢድሪስ (ኣቡ ርጃላ) ዝምራሕ ዝነበረ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጸላኢ እዚ ዝተጠቕሰ ጉድኣት ኣውሪዱን ኣሕፊሩን ነቲ ግጥም ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ከሰጋግሮ እንከሎ፡ ብጥራዩ ዘይኮነስ ሰውራና እውን ክቡር ዋጋ ከፊሉ እዩ። በዚ መሰረት ኣብቲ ውግእ 18 ምዑታት ተጋደልቲ ብጀግንነት ክስዉኡ እንከለዉ 4 ከኣ ተወጊኦም።
ሓይልታት መግዛእቲ ኣደዳ ዘይተጸበይዎ ስዕረትን ክሳራን ኮይኖም ናብቲ ዝመጽዎ ሃይኮታ ምስተመልሱ ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ንዘይነበሮም 8 ሲቪል ኤርትራውያን ቀቲሎም። ህዝቢ ንምርዓድን ምስ ሰውራኡ ከይተሓባበር ንምፍርራሕን ከኣ ናይቶም ስዉኣት ተጋደልትን ኣብ ከተማ ዝተቐትሉን ሬሳታት ኣብ ከተማታት ሃይኮታ፡ ኣቑርደት፡ ባረንቱን ከረንን ንነዊሕ ሰዓታት ሰጢሐሞ። ውጽኢቱ ግና ከምቲ ዝተጸበይዎ ራዕዲ ዘይኮነ ሕራነ ኮይኑ። (እዚ ኣሃዛት ክቡር ወልደየሱስ ዓማር ንዝኽሪ ኣቡ ርጃላን ብጾቱን ብ15 ለካቲት 2010 ብእንግሊዘኛ ካብ ዝጸሓፎ ዝተወስደ እዩ)
ውግእ ተጐርባ ከም ኣገዳሲ ታሪኻዊ ተዘክሮ፡ ፍሉይ ጅግንነት ዝተፈጸመሉን ካብቲ ካልእ ውግኣት ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ዝለዓለ ክሳራታት ዘውረደን ጥራይ ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ ነቲ ግጥም ናብ ሓድሽ ናይ ፊትንፊት ቀዋሚ ግጥም ምዕራፍ ዘሰጋገረ ስለ ዝነበረ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ካብ ምብራቕ ናብ ምዕራብ፡ ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ ዝተፈጸመ ጅግንነት ኣፍደገ ዝኸፈተ ስለ ዝኾነ እዩ ዝዝከር። እዚ ውግእ እቲ ወሳኒ ስንቅን ኣጽዋርን ኣብ ሕልና ሰባት ዝሰፈረ፡ ጽንዓት፡ ቅሩብነትን ተወፋይነት ምዃኑ ዘርኣየ እዩ። ቅድሚ 58 ዓመታት እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መስተንክር ዝሰርሑ ኤርትራውያን ሓርበኛታት ምስ ምንዋሕ ግዜ፡ ሎሚ ዳርጋ ብህይወት የለዉን ኢልካ ምድምዳም ይከኣል። እቲ ዝተበግስሉን ዋጋ ዝኸፈልሉን ፍትሒ ናይ ምርግጋጽ ቃልሲ ግና እቲ ሓደ ካብቲ ሓደ እንዳተቐባበልና ኣብዚ ሎሚ ዘለዎ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። እቲ ኣብ ግዜኡ ነዚ ረዚን ሓላፍነት ዝርከብ ትውልዲ ከኣ መምስ መድረኹ ዝመጣጠን ካልእ ተጐርባ ናይ ምስራሕ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ንኻልኢት’ኳ ክዝንግዕ ኣይግብኦን። ነዚ ንምዝኽኻር ኢና ከኣ ንተጐርባ ዓመት መጸት እንዝክራ።
ኣብ ተጐርባ ዓወት ዝተመዝገበሉ ግዜን ኩነታትን ብብዙሕ መልክዑ ካብዚ ሕጂ ዘለናዮ ዝተፈልየ እዩ። ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋ፡ ናይቲ ቃልሲ እስትራተጅን ስልትን፡ ናይ መራኸቢ ምዕባለ፡ ናይ ጸላኢ ባህሪ፡ ጠቕላላ ዓለማዊ ኩነታት … ወዘተ ዝተፈልዩ እዮም። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ናይ ተመኩሮ ምውርራርስን ምትእስሳርን የብሎምን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ግዜ ዓወት ተጐርባ ኮነ ሎሚ ሕቶ ህዝቢ ቅድሚት ምስራዕ ኣብ ቦታኡ እዩ። ሽዑ ኮነ ሎሚ ወሳኒ ግደ ተሳትፎ ህዝቢ ኣብ ቦታኡ እዩ። ንትማሊ፡ ሎምን ጽባሕን ናይ ምትእስሳር ግድነት’ውን ህያው እዩ። ከምዚ ናትና ዝኣመሰለ ነዊሕን ኣብ ምዕራፍት ዝተኸፋፈለን ቃልሲ ብሓደ ውሱን ትውልዲ ዝውዳእ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ እዩ ዝሰጋገር። ናይዚ ምስግጋር ቀንዲ ሞተር ከኣ መንእሰይ እዩ። ስለዚ እዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን ከም ወትሩ፡ ዝያዳ ኩሉ ክፍልታት ሕብረተሰብ ንመንእሰይ ትውልዳዊ ሓላፍነት ዘሰክሞ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ምዝኽኻሩ ኣገዳሲ እዩ። ሓላፍነት መንእሰይ ኩሉ ግዜ ዕዙዝ ኮይኑ፡ እቲ ሓላፍነት ግና ከከምቲ መድረኹ ከቢድን ቀሊልን ክኸውን ይኽእል። ናይ ሎሚ መንእሰይ ሓላፍነት ካብ ናይ ግዜ ተጐርባ መንእሰይ ሓላፍነት ዝተፈልየ ክኸውን ግድነት እዩ። ብመንጽር’ዚ፡ መንእሰይ ኤርትራ ብዝመረጾ ዘይኮነ፡ ሓራን ዲሞክራስያዊትን ኤርትራ ንምርግጋጽ እዚ ንርከበሉ ዘለና መድረኽ ዝጠልቦ ሓላፍነት እዩ ዝስከም። በዚ ኣጋጣሚ ከኣ ናይ ሎሚ መንእሰይ ነዚ ከቢቡና ዘሎ ኤርትራዊ ኮነ ከባብያዊ ሓላፍነት ተረኪቡ፡ ምስ ትማልን ጽባሕን ኣገናዚቡ፡ ክሳብ ሕጂ ንዝተመዝገበ ታሪኻዊ ጀግንነትን ሐበኝነትን መሰረት ገይሩ፡ ናይ ምቅላስን ምስግጋርን ንማንም ከሰክሞ ዘይክእልን ጽባሕ ካብ ሎሚ ዝሓሸ ከም ዝኸውን ናይ ምኽኣል ከቢድ ሓላፍነት ከም ዘለዎን ኣብ ርእሲ ግንዛበኡ ነዘኻኽሮ።


text:
ላዕልዋይ መሪሕነት ስምረት ምስ ኣምባሳዶር ኣዉስትራሊያ ኣብ ሃገረ ግብፅን ወኪል ሱዳን, ኤርትራን ሱርያ ዕዉት ኣኼባ ኣካይዱ
ላዕልዋይ መሪሕነት ስምረት ምስ ኣምባሳዶር ኣዉስትራሊያ ኣብ ሃገረ ግብፅን ወኪል ሱዳን, ኤርትራን ሱርያ (Australian Ambassador (Designate) to Egypt (non-resident accreditation to Sudan, Eritrea and Syria)) ክቡር ኣምባሳዶር አቶ Neil Hawkins ሓሙስ ዕለት 12/03/2015 ኣብ ከተማ መልቦርን, ኣዉስትራሊያ ተራኺቦም ዕዉት ኣኼባ ኣካይዶም። ኣብቲ ተኻየደ ኣኼባ ካብ ስምረት አቶ ፍፁም ተኽለሚካኤል ኣባል ማዕከላይ ሽማግለ ስ.ም.ኤ.ድ.ሃ, ኣቶ ናስር ኢሳ ኣባል መሪሕነት ስ.ም.ኤ.ድ.ሃ ዞባ አዉስትራሊያ ከምኡውን አቶ በርሃ ተወልደብርሃን ኣባል ስ.ም.ኤ.ድ.ሃ ተሳቲፎም። ኣብቲ ኣኼባ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ኤርትራን፡ ዋሕዚ ስደተኛታትን ጠንቁን፡ ብዛዕባ ስደተኛታ ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያን ካልዖት ሃገራትን ካብቶም ድተዘተየሎም ዛዕባታት ነይሮም።
ከነታት ኤርትራ ብሰንኪ ግስሩጥ ምሕደራ መንግስቲ ኤርትራ ናብ ኣዚዩ ኣስጋኢ ደረጃ ወሪዱ ከምደሎን፡ ስራሓ ኣልቦነት ሕሰም ናብራ እንዳሳዕረረ ይኽይድ ከምደሎ ኣስሚሮምሉ። ኣብ ኤርትራ ልዕሊ 10000 ናይ ሕልና ዕሱራት ከምደለውን ጽብጻብ ናይ ሰዓዊ መሰላት ከምድሕብር፡ ዝኾነ ይኹን ናይ ምዕካብ, መሰል ከምደየሎ፡ ንኣመንቲ ጅሆቫን ክርስትና ብፍላይ ጵንጤ ቆስታል ቤተክርስትያ ብስም ናይ C.I.A agent ድብል ምስምስ ግፍዕታት ይወርድ ከምደሎ፡ ኣብ ዓመንቲ ዕስልምና ብስም ጅሃድ ማዕለያ ደይብሉ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ይወርድ ከምደሎ ኣብሪሆምሉ። ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ መወዳዕታ ደይብሉ ወታደራዊ ዕስክርናን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት መንዕሰይ ብዋሕዚ ሃገሩ ገዲፉ ይሃድም ከምደሎ እዚ ኽኣ ናይ ወለዶታት ጋግ ይፈጥር ከምደሎን ኣብ መጻኢዉን ኣብይ ናይ ኢኮኖሚ ቅልውላውን ከም ሃገር ናይ ምቅጻል ሓደጋ ይፈጥር ከምደሎ ገምጊሞም። ብሓፈሻ ንኹሉ መንግስቲ ኤርትራ ድፍጽሞም ደለው ግፍዕታት ኣሊሎም ዘትዮምሉ።
ቅጺሎም መራሕቲ ስምረት, ስ.ም.ኤ.ድ.ሃ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ድወርድ ደሎ ግፍዕን መካራን ዝወለዶ ቃልሲ ምኻኑ ዕላማኡ ድማ ኩሉ ኤርትራዊ ቀሲኑ ድነብረላ ኩለን ብሔራትን ሃይማኖታት ብማዕረ ድስስናላ ልዑላዊትን ድሞክራሲያዊት ኤርትራ ከንምጽዕ ንቃለስ ክምደሎና ኣብርሆምሉ።
ኣብመውዳዕታ መንግስቲ ኣዉስትራሊያ ኣብ ትግባረ ማዕቀብ ሕቡራት ሃገራት ብዕቱብ ክትሰርሓሉ ኣተሓሳሲቦም። ኣዉስትራሊያ ጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራዉያ ብዕቱብ ክትርኢዮን እጃማ ክተበርክት ሓቲቶም፡ ብፍላይ ነቶም ኣብ መኣስከራት ድርከብ ኤርትራዉያን ናይ ትምህርቲ ይኹን ካልዕ ሓገዛት ክትገብር ተላብዮም። ኣምባሳደር Niel Hawkins ብወገኑ ሓድሽ ተመዚዙ ድኸይድ ደሎ እምባሳደር ክምኻኑ ድሰምዖ ከምድሕዘኖን ንምሕጋዝ ስደተኛትትውን ድክኣሎ ከምድገብር ገሊጹ።
ሓርነትና ናይ ግድን ኢዩ
ክፍሊ ዜናን ባህልን ስምረት ምንቅስቃስ ኤርትራ ንድሕነት ሃገር
Short URL: https://english.farajat.net/?p=9463


text:
ቃለ መጠይቕ ምስ መራሒት ቤተክርስትያን ኤርትራዊት ኣሜሪካዊት ሄቨን ብርሃነ
ኣብ ኣሜሪካ ዋሽንግተን ዲሲ ዓብያ፡ ካብ ቨርጂንያ ኮመን ዌልስ ዩኒቨርሲቲ ብዓውዲ ሳይኮሎጂ ተመሪቓ፡ ቀጺላ ካብ ሃዋርድ ዩኒቨርሲቲ ናይ ድሕሪ ምረቓ ትምህርታ ብሶሻል ዎርክ ብምዝዛም ኣብ 2016 ንዩኒቨርሲቲ ያል ብምጽንባር ብዓውዲ ስነ ሃይማኖት ኣብ 2018 ተመሪቓ።ሄቨን ኣብዚ ሕጂ እዋን ብደቂ ተባዕትዮ ኣብ ዝተዓብለለ ዓውዲ መሪሕነት ቤተ ክርስትያን ብምጽንባር ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳያት ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያት ኣተኹራ ትሰርሕ ዘላ ኤርትራዊት ኣሜሪካዊት መንእሰይ’ያ።
ኢፒሶዳት
-
መስከረም 29, 2022
ኤርትራውያን ስደተኛታት መዓስከር ዳባት ጉዳዮም ኣቓልቦ ክወሃቦ ይጽውዑ
-
መስከረም 29, 2022
መበገሲ ሕማም ዓበቕን ሜላ መከላኸሊታቱን
-
መስከረም 28, 2022
ንግስቲ ኤልሳቤጥ ዳግማዊት ብኸመይ ይዝከራ?
-
መስከረም 28, 2022
ብሰንኪ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝረኣ ጎንጺ ኣሽሓት ሰባት ካብ መነባብርኦም ይመዛበሉ
-
መስከረም 27, 2022
ቃለ መጠይቕ ምስ ዶ/ር ኣረጋይ ግርማይ
-
መስከረም 27, 2022
የጊ- ተሸላሚ ስነ-ጥበበኛ ኣማሓዳሪ ክፍለ-ሃገር ዋሺንግተን


text:
ኣብቲ ምርኢት ካብ ሃገራት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ደቡብ ሱዳን፡ ጅቡቲን ሶማል ዝተዋጽኡ ስነ-ጥበባዊያን ተሳቲፎም ኔሮም። መብዛሕትኦም እዞም ስነ-ጥበባዊያን ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብሰንኪ ኣብ ሃገራቶም ዘሎ ዘይምርግጋእ ካብ መነባብሮኦም ተመዛቢሎም ኣብ ስደት ዝርኸቡ’ዮም።
ነዚ ምርኢት ዘዳለወቶ ኣብ ኦሃዮ ዩኒቨርስቲ ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ኣብ ክፍሊ ስነ-ጥበብን ዲዛይንን ኣንድርያ ፍሮኒ ብዛዕባ ዕላማ እቲ ምርኢት ከምዚ ትብል።
'ካብ ነዊሕ ጀሚሩ ብዛዕባ ታሪክን ፖለቲካዊ ኩነታት ቀርኒ ኣፍሪቃን ብዙሕ ተጻሒፉን ተባሂሉን’ዩ ፡ ብዛዕባ ስነ-ጥበብ ኮነ ስነ-ጥበባዊያን እቲ ዞባ ግን ክሳብ ሕጂ ዋላ ሓንቲ ዝተገብረ ነገር የለን። እዚ ሓደ ካብቲ ቀንዲ ዕላማታት እዚ ምርኢት ኽኸውን ኸሎ ፡ ዋና ዕላማ ግን ካብዚ ዞባ ንዝኾኑ ስነ-ጥበባዊያን ብምትሕብባር ናይ ሓባር ዝኾነ ምርኢት ንምቕራብ’ዩ ኔሩ። እዚ ድማ ብዓይነቱ ንመጀመርያ ጊዜ ስነ-ጥበባዊያን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብሓባር ዘዳልውዎ ምርኢትን ሲምፖዚንዩም’ዩ።’
እዚ ብኦሃዮ ዩኒቨርሲቲ ዝተዳለወ ናይ ሰለስተ መዓልታት ሲምፖዝዮምን ምርኢትን ‘ተመክሮታት ስግር ዶባት’ ብዝብል ቴማ ዝቐረበ ኮይኑ ኣብዚ ምርኢት ዝቐረቡ ስርሓት ኩሎም ብቅዲ ዘመናዊ ስነ-ጥበብ ዝቐረቡ ኮይኖም እቲ ቀንዲ ትኩረት ድማ ዘመናዊ ሂወት ኣፍሪቃዊያን ኣብ ሃገሮምን ኣብ ስደትን ዝብል’ዩ ኔሩ። ብተወሳኺ እቲ ምርኢት ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ምዝንባል ሰባት ናብ ወጻኢ ሃገር ዘሎ ዋሕዚ ስደት ምክንያቱ እንታይ’ዩ ዝብል’ዩ።
ሓደ ካብቶም ስርሓቶም ኣብቲ ምርኢት ዘቕረቡ ስነ-ጥበባዊያን ንፊደላት ግእዝ ብስእሊ ብምቕራብ ብዓለም-ለኸ ደረጃ ኣፍልጦ ዝረኸበ ኢትዮጵያዊ ስነ-ጥበባዊ ወሰኔ ወርቁ’ዩ። ንሱ ብዛዕባ’ቲ ኣብቲ ምርኢት ዘቕረቦ ስርሓት ከምዚ ክብል ይዛረብ።
‘ እዞም ፊደላት ብቀለም ደሚቆም ንዘለኒ ኣተሓሳስባ ይገልጹ። ካብ ሃገረይ ብኸመይ ወጺኤ ንምንታይ’የ ወጺኤ? ነቲ ኩነታትን ንዝክርታት ንምግላጽን ህልው ኮነ ሕሉፍ ኩነታት ማህበረሰብናን ካልኦት ኣብ ከባቢና ዘለው ማሕበረሰባትን ንምግላጽን መልእኽቲ ንምትሕልላፍን’ዩ። ኣብ ቤተ-መዘክር ኬኔዲ ኦሃዮ ዩኒቨርሲቲ ዝተኻየደ ምርኢትን ሲምፖዝዮምን ድማ ነቲ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኮነ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዘጋጥም ዘሎ ተደጋጋሚ ክስተት ንማሕበረሰብና ኮነ ንካልኦት ማህበረሰብ ብኸመይ ነፍልጥን ነመሓላልፍን ብዝብል ዝተካየደ ናይ ሓባር ስራሕ’ዩ ኔሩ። ነዚ ኩነታት ተባሂሉ ተነጊሩና ዝሰራሕናዮ ዘይኮነ ኣብቲ ኩነታትን ኣጋጣሚን ከለና ዝተሰርሑ ስራሓት ተመሪጾም’ዮም ቀሪቦም።’
ብተወሳኺ ኤልሳ ገብረየሱስ ብዛዕባ ተራ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራን መራኸቢ ብዙሓን ኤርትራን ብዝምልከት ኣብቲ ምርኢት ኣሳእል ኣቕሪባ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣበባ ተስፋጊዮርጊስ፡ 'ማንታ ኣደ ስነ-ጽሑፍ ጸላም ኣፍሪቃ'
ደቂ-ኣንስትዮ ነዛ ክመሃራ'ውን ክቃለሳ ነይርወን፡ ቃልሲ ንምምዕባል ኣእምሮን ማሕበራዊ ሓርነትን- ኣግእዞ።
ባዕላ ከም እተዘንተዎ፡ ጉዕዞ ሂወታ ካብ ንእስነት ናብ መርዓን ደርዓን ሰጊራ፡ ኣደነት ተማቒላ፡ ቃልስን ስደትን ኣስተማቒራ'ያ።
ወይዘሮ ኣበባ ተስፋጊዮርጊስ በዓታይ ትበሃል። ነቲ ኣብዚ ኣስታት ፍርቂ ክፍለዘመን ህዝቢ ኤርትራ ዘሕለፎ ተመክሮ ብውልቃ ቀሚሳቶ'ያ።
ህይወታ ብውረድ ደይብን ንየው ነጀውን ዝተመልአ ምዃኑ ንዛንታኣ ምስ ሰማዕካ ይስቆረካ። ኣብቲ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብኣባታዊ (ፓተርናል) ዕብለላ ተሓሊኹሉ ዝነበረ እዋን፡ ነቲ ዝረኸበቶ ዕድል ተጠቂማ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብጻሕ ውልቃዊ ቃልሲ ኣዊጃ- ተማሂራ።
ካብተን ቀዳሞት ናይ ትምህርቲ ዕድል ዝረኸባ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኮይና፡ ርእሳ ንምምዕባል ዘይትስልኪ ጓል-ኣንስተይቲ'ያ። ኣበባ፡ ንጥፍቲ ተምሃሪትን፡ ኣባል ጋንታ ኩዕሶ ሰክዒትን'ውን እያ ነይራ።
'ኣደ ስነጽሑፍ ኣፍሪቃ'?
ኣበባ፡ ኣብ 1966 ሓንቲ 'ዋይ ኣነ ደቀይ፡ ሰኣን ምምልካትዶ' ዘርእስታ ማሕበራዊት መጽሓፍ ንሕትመት ብምብቃዓ፡ ናይ መጀመርታ ኤርትራዊት ጸሓፊት ጓል ኣንስተይቲ ከም ዝኾነት'ዩ ዝንገረላ።
እታ "ኣደ ስነ ጽሑፍ ኣፍሪቃ" ተባሂላ እትጥቀስ ውርይቲ ናይጀርያዊት ደራሲት ፍሎራ ንዋፓ እውን ኣብ 1966 እያ ነታ 'ኢፉሩ' (Efuru) ዘርእስታ መጽሓፍ ንመጀመርታ ግዜ ብቋንቋ እንግሊዘኛ ደሪሳ።
ስለዚ ዋላ'ኳ ኣበባ ተስፋጌርጊስ ዝደረሰቶ መጽሓፍ ብኣፍሪቃዊ ቋንቋ ትግርኛ እንተኾነ፡ መዘና ፍሎራ ንዋፓ ብምዃና "ማንታ ኣደ ስነ ጽሑፍ ኣፍሪቃ" እንተበልናያ ኣይበዝሓን'ዩ። እኳ ድኣስ ብኣፍሪቃዊ ቋንቋ ምጽሓፋ ዝያዳ ናእዳ ይግባኣ ኢልካ ክምጎት ይከኣል ይኸውን።
"ዋይ ኣነ ደቀይ" ኣብቲ ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሴ ንቋንቋ ትግርኛ ብምጥፋእ ብኣምሓርኛ ንምትካእ ዝተባባዓሉ ዝነበረ እዋን ብምሕታማ፡ ናይቲ እዋን ብርቂ ናይ ትግርኛ መጽሓፍ ክትከውን ይገብራ።
ኣበባ፡ እቲ ኣብቲ ግዜ'ቲ ትዕዘቦ ዝነበረ ማሕበረ-ቁጠባዊ ቅልውላውን፡ ሸቕሊ ኣልቦነትን ምሒር ከሻቕላ ብምጅማሩ'ያ፡ ንርእሳ ካብ ጭንቀት ንምውጻእ ስሚዒታታ ክትሓናጥጥ ጀሚራ።
"ኣብቲ እዋን'ቲ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እሰርሕ ነይረ። ተምሃሮ ስራሕ ደሊና ኢሎም ይመጹ። ኣብቲ እዋን'ቲ ግን ስራሕ ኣይነበረን። እዚ የተሓሳስበኒ፡ ተማሂርካ'ዶ ስራሕ ትስእን ኢኻ፡ ትምህርቲ ክትቅጽል ኣይትኽእልን? ስለምንታይ? እብል ነይረ" ብምባል ብኸመይ ኣብ ስነጽሑፍ ከም ዝኣተወት ትዛረብ።
ብኹነታትን መጻኢ ናይቶም ድራር ዕለቶም ንምምእራር ኣብ ከተማ መስቲካን ካረሜላን ክሸጡ እትርእዮም ዝነበረት ቆልዑ'ውን ኣእምሮኣ ይጭነቕ ነበረ።
"ስለዚ እንታይ'የ ዝገብር ነይረ፡ ለይቲ እጽሕፍ፡ ምስ ጸሓፍኩ እፈኹሰኒ። ሽዑ ናይ ፓለቲካ ገለ ኣይትሓስብን ኢኻ፡ ስለምንታይ ከምዚ ይኸውን ጥራይ ኢኻ ትብል" ድማ ትብል።
ኣበባ፡ ናይ ብርዒ ንብዓት ንመሓዙታ ምስ ኣካፈለተን፡ ኣጻፊፋ ናብ መጽሓፍ ከተዕብዮ ኣተባቢዐናኣ። እታ ንርእሳ ከም ጸሓፊት ወሲዳታ ዘይትፈልጥ ኣበባ እውን ሰሚዓተን።
"ደሓር ጺሒፈ... ጺሒፈ... ልቢ ወለድ ኮይኑ። ደሓር ንሰባት ኣርእየዮም። ኣብቲ እዋን'ቲ ጋዜጠኛታት ዝነበሩን ካልኦት ከም በዓል ኣቶ ሙሳ ኣሮን ኣንቢቦሞ። ጽቡቕ ኢሎሙኒ። ተሓቲሙ፡ ተሸይጡ ክሳብ ዝኣኽሎ" ብምባል እቲ መጽሓፍ ተቐባልነት ከም ዝረኸበ ትዝክር።
ኣብቲ እዋንቲ ብትግርኛ መጽሓፍ ከይጸሓፍ እንተ ብግህዶ እንተ ብሕቡእ ይስራሕ'ሉ ምንባሩን፡ እታ ናታ ንሳንሱር ክትሓልፍ ዝኸኣለት ግን፡ ኣብ መእተዊ ክፋል ናይቲ ሽዑ ኣማሓዳሪ ኤርትራ ዝነበረ ኢትዮጵያዊ ኣስራት ካሳ ብዛዕባ ደቂ-ኣንስትዮን ትምህርትን ዝበሎ ጠቒሳ ብምንባራ'ዩ።
ስለዚ እታ ብናይ ወላዲትን ኣደነትን መንፈስ ዝጸሓፈታ ፈላሚት መጽሓፋ እንተወሓደ "ኣደ ስነ ጽሑፍ ኤርትራ" ክተብላ ትኽእል'ያ።
ብውጽኢት እታ መሰረት ስነ ጽሑፍ ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ክትከውን ዝበቕዐት ቀዳመይቲ መጽሓፋ ብምትብባዕ ከኣ፡ ኣብ 1968 ካልኣይቲ መጽሓፍ ኣሐቲማ።
እታ "ንመን'የ ዝነግሮ" እትብል ካልኣይቲ መጽሓፋ'ውን "ነቲ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ኩነታት እተንጸባርቕ ኣብ ሓቂ ዝተመርኮሰት ልቢ ወለድ ዛንታ እያ" ብምባል'ያ ትገልጻ።
"ኣብቲ እዋን'ቲ ናይ ጃንሆይ ፕሮፓጋንዳ ነይሩ። ንሶም መልኣኽ'ዮም፤ እቶም ትሕቲኦም ዘለዉ'ዩ እምበር ይበሃል ነይሩ። ከምዚ ናይ ሕጂ ብዛዕባ ኢሳይያስ ዝበሃል ዘሎ ማለት'ዩ"።
እዛ ፈጠራዊት ዛንታ፡ ነቲ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ፓለቲካዊ ኩነታት ጎበጣን ዓመጽን እትገልጽ ኮይና "ቀንዲ በደለኛ ሃይለስላሴ ምዃኑ ኣሚነ እየ ጺሒፈያ" ትብል ኣበባ።
"ብዙሕ ተቐባልነት ረኺባ'ያ፡ ጃንሆይ ምስ ወረዱ ብዙሓት ተነቢኺ ኔርኪ ኢሎሙኒ" ድማ ትብል።
እቲ እዋን፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ጎበጣ ሃጸይ ሃይለስላሴ ዝጻዕጻዓሉን ዝተላባዓሉን ጊዜ ስለዝነበረ፡ ሂወትን መነባብሮን ኣበባ'ውን በቲ ኩነታት ክጽሎ ግድን ነበረ።
ቃልሲ፡ ማእሰርቲ፡ ስደት ኣረኻኺቡላ፡ ዕጫ መብዛሕቶም ኤርትራውያን በጺሕዋ፡ ነታ እትፈትዋ ማሙቕ ቤታን ሃገራን ራሕሪሓ ናብ ዘይትፈልጦ ዓለም ክተምርሕ'ውን ተገዲዳ'ያ።
"ናይ ቃንዛ ወቕቲ፡ ዘይሕለል ተስፋ"
ሓቀኛ ገጸ-ባሕርን ታሪኽን ተመክሮን ኣበባ ተስፋጌርጊስ፡ ኣብታ ጸኒሓ ዘሕተመታ ንዝሓለፈቶ ተመክሮ እተዘንቱ "ናይ ቃንዛ ወቕትን ዘይሕለል ተስፋን፡ ነዊሕ ጉዕዞ ኤርትራዊት ኣደ" (A Painful Season, A Stubborn Hope: The Odyssey of an Eritrean Mother) እትብል መጽሓፋ ተሰኒዱ ንረኽቦ።
እታ መጽሓፍ ብቋንቋ እንግሊዝ ዝተጻሕፈት ኮይና ንዛንታ ህይወት እትገልጽ ሕታም 1992'ያ።
"ንሳሕል ንደቀይ ክርኢ ምስ ከድኩ ዝጸሐፍክዋ'ያ። ምስ ተመለስኩ፡ ሓንቲ ኣሜሪካዊት ብዛዕባ ገድሊ ኤርትራ ዝጸሓፈቶ ኣብ ሓደ መጽሄት ኣንቢበ። ኣነስ ድኣ ብዛዕባ ህዝበይን ሃገረይን ዘይጽሕፍ ኢለ ጀሚረያ"።
እዛ መጽሓፍ ዋላ'ኳ ንጉዕዞ ህይወታ ንምዝንታዉ ዝጸሓፈታ እንተኾነት፡ ንፓለቲካዊ፡ ማሕበራዊን ቁጠባውን ህይወት ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምንጽብራቕ፡ ብፍላይ እቲ ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ ዝወረደ ግፍዕን ምረትን ተመክሮ ቤት ማእሰርቲ ዘጉልሕ'ዩ።
ማእሰርቲ
ስርዓት ደርጊ፡ ናብ ስልጣን ኣብ ዝደየበሉ እዋን፡ ኣበባ ናይ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ውድብቲ ኮይና ትንቀሳቐስ ከም ዝነበረት'ያ ትገልጽ። ሓደ ንምስጢራዊ ምንቅስቓሳታ ዝፈልጥ ተጋዳላይ ኢዱ ንመንግስቲ ደርግ ስለ ዝሃበ ግን፡ ኣሕሊፉ ከም ዝሃባ ተዘንቱ።
በዚ መሰረት ብ13 መስከረም 1975 በቶም ኣብቲ እዋን "ዓፋኝ" ተባሂሎም ዝጽውዑ ዝነበሩ ኣባላት "ደህንነት" (ጸጥታ) ደርግ ካብቲ ትስርሓሉ ዝነበረት ቤት ጽሕፈት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ተወሲዳ ኣብ ቀይዲ ኣትያ።
ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ድማ ምስ ከምኣ ኣብ ምስጢራዊ ስራሓት ሰውራ ኤርትራ ተወዲበን ዝሰርሓ ዝነበራ እሱራት ተጸምቢራ። ንጽንዓተን፡ ተጻዋርነተንን ለውሃተንን ድማ ኣብ መጽሓፋ ብሰፊሑ ኣስፊራቶ ትርከብ።
ካብ ኩሉ ግን እቲ ዘስካሕክሕ ኣተሓሕዛ ሓለፍቲን መርመርትን ቤት ማእሰርቲ ስርዓት ደርግ ክሳብ ክንደይ ጨካን ምንባሩ ሰኒዳቶ'ላ።
መተኣስርታ ኣጥባተን ከይተረፈ ብሽጋራ መርመርተን ዝተለብለበ፡ ዓጻብዕተን ዝተሰብረን፡ ቅስመን ክስበር ተባሂሉ ድማ ብገጸን ኣብ ገንቢ ዝጨኑ ረሳሕ ሽቓቕ ዝተኣልካ፡ ኢ-ሰብኣዊ ተግባራት ኣብ ልዕሊአን ዝተፈጸመን እየን።
ኣብ መወዳእታ፡ ቤት ፍርዲ ቀሪባ ከሰስታ ጭብጢ ብዘይምርካቦም፡ ድሕሪ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ማእሰርቲ ኣብ መጋቢት 1976 ምስናይ እገዳ ተፈቲሓ- ኣብ ኣስመራ ንኸይትነብር ተኸልኪላ።
"ማእሰርቲ ፈንፊነዮ" ብምባል'ያ ዛንታ ማእሰርታ ዛዚማቶ።
ኣሰር'ታ ብቐጥታ ናብ ማዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ወሲዶም፡ ቤተሰባን ደቃን ድማ ኣብኡ ከም እትረኽቦም ተጌሩ፡ ካብኡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከም እትርሕቕ ጌሮማ።
ስደት
ኣብ 1978 ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነት ኣብ ኣፍደገ ኣስመራ በጺሑሉ ዝነበረ እዋን'ዩ።
እታ ከተማ ኣብቲ ትሕቲ ሙሉእ ከበባ ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባርን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ኣትያ ብምንባራ፡ ነበርታ ኣብ ትሕቲ ከቢድ ደበና ኲናት'ዮም ዝነብሩ ነይሮም።
እቲ ኩነታት እናኸፍአ ክኸይድ ከም ዝኽእል ዝገመቱ ኣበባን በዓል ቤታን፡ ናብ ስደት ምምራሕ እቲ ዝሓሸ ምዃኑ ደምዲሞም። መጀመርታ በዓል ቤታ ብስራሕ ካብ ኤርትራ ንወጻኢ ምስ ገሸ ብኡ ኣቢሉ ክተርፍን፡ ኣበባን ደቆምን ድማ ክስዕበኦ ተሰማምዑ።
ስድራቤታ ንምርኣይ ኣስመራ በጺሓ ክትምለስ ፍሉይ ፍቓድ ሓቲታ፡ ምስ ሰለጣ፡ ብኡ ኣቢላ ካብ ዓንኬል ደርግ ክትወጽ ብምሕላን ናብ ኣስመራ ተጓዒዛ።
ነቲ ኣብቲ እዋን ብኽንደይ ፍርሒ ዝሕለፍ ዝነበረ "ተፍትሽ' (ኬላ) ወታሃደራት ኢትዮጵያ ሰጊራ ንሳን ደቃን ኣየር 'ሓራ መሬት' ሃገረን ኣስተንፈሳ።
ጉዕዘአን ፈለማ ንከረን ብኡ ኣቢለን ድማ ንሱዳን፡ ካብኡ ኸኣ ንኣሜሪካ'ዩ ዝነበረ።
ኣብቲ ዝዓበየትሉ ስድራቤት፡ ትምህርቲ ዓቢ ክብሪ ይወሃቦ ስለዝነበረ፡ መብዛሕትኦም ኣሕዋታን ኣሓታን ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ክበጽሑ ኪኢሎም'ዮም።
በዚ ከይኮነ ኣይተርፍን ኣበባ ንደቃ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ትምህርቲ በጺሐን ክትሪአን ዝነበራ ሃረርታ ዕዙዝ ዝነበረ።
ኣብታ ኣብ ኢድ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረት ከተማ ከረን፡ ምስ በጽሓ ግን ሓደ ዘይተጸበየቶ ነገር ኣጋጢምዋ። ሓደ ምሸት እተን ዕስራ ዓመት ዘይመልኣ (ሓንቲአን'ውን ትሕቲ ዕድመ) ክልተ ዳቃ፡ ክጋደላ ከም ዝወሰና ይነግረኣ።
ኣብ መጽሓፍ ዛንታ ሂወታ ጠቂሳቶ ከም ዘላ፡ እዚ ፈጺሙ ዘይተጸበየቶ ድቦላ'ዩ ኔሩ። እተን ክሳብ ሽዑ'ውን በቲ ናይ ጉዕዞ ከልበትበት ምሕላፈን ዝተሳቐየትለን፡ ቆልዑት ደቂ ማህጸና ናብ ዝኸፈአ ናብራን ደማዊ ኲናትን ምምራጸን ከበዳ።
እቲ ቃልሲ፡ ድሮ ነቶም ንጡፍ ተራ ክጻወቱ ጀሚሮም ዝነበሩ ኣሕዋታን ንዓኣን ጥራይ ከም ዝምልከት፡ በቒቓተን።
ደቃ ነቲ ንሳን ኣሕዋታን ብኹሉ ዓቕሞም ዝድግፍዎ ቃልሲ ክውፈያ ምውሳነን፡ ንስነመጎት ወላዲት ሲዒርዎ። ክትገብሮ ትኽእል ዝነበረት ነገር ኣብ ኣድባራት ከረን ከይዳ ክትጽሊን ርእሳ ከተህድእን ጥራይ'ዩ።
እተን ደሮ ኣብ ቅድሚ ዓይና፡ ጸጉረን ቆሪጸን ክዳነን ቀይረን ተጋደልቲ መሲለን ዝነበራ ደቃ፡ ኣብ መወዳእታ ንታዕሊም ክኸዳ ክፋነዋኣ እንከለዋ ብፍላይ ምስተን ዝተረፋ ክልተ ናኣሽቱ ደቃ ዝርንዛሕ ነቢዓ፡ ንብዓት ወላዲት ኤርትራ።
"ሽዑ ሓንቲ ኩነታተይ ዘደንገጸን ኣደ፡ 'ኣጆኺ ዓቕሊ ግበሪ፡ ደይ ሕጂ ናጽነት ዓቲረን ክምለሳ'የን' ኢለናኒ" ትብል ኣበባ። እንተኾነ ግን ናጽነት ኣይ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረላን፡ ቃልሲ ንናጽነት ካብ ኣፍደገ ኣስመራ ንናቕፋ ተመሊሱ፡ ድሕሪኡ ን13 ዓመታት ክትጽበ ነይሩዋ።
ምምላስ ናብ ኤርትራን ዳግማይ ስደትን
ኣብ 1991 ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ንናይ ደርግ 2ይ ኣብዮታዊ ሰራዊት ብምስዓር ንኤርትራ ሓራ ድሕሪ ምግባሩ፡ ኣበባ ናብታ እትናፍቓ ኣስመራ ምስቶም ምስታ ቀዳመይቲ ነፋሪት ዝኣተዉ ኤርትራውያን'ያ ዓሊባ።
ዕድል ጌራ እተን ኣብ ከረን ኣብ ቅድሚ ዓይና ነቲ ብምምሻጥ ዝቐበጠን ምዕሩግን ጸጉሪ ርእሰን ብምቑራጽ ክቃለሳ ዝቖረጻ ደቃ፡ ብሂወት ረኺባተን።
ዋላ'ኳ ሓንቲአን በሰላ ደማዊ ጥምጥም ኲናት ሒዛ እንተኣተወት፡ ምስ ካልኦት ስድራ ቤታት ኣወዳዲራስ ተመስገን ኢላ።
እተን ንእሰነተን ዝሳኣነቶ ደቃ ነታ ዘዕበየታ ከተማ ኣስመራ ቀዲመን ኣትየን ሽግ ሓርነት ኣጓናጺፈን ኣብ ማዕርፎ ነፈርቲ ተቐቢለንኣ።
ኣበባ፡ ነቲ ኣብ ስደት ዘኻዕበተቶ ተመክሮን ኣፍልጦን ኣብ ጥቕሚ ህዝባን ሃገራን ከተውዕል ዓቢ ጥሙሕን ሓሳባት ሒዛ'ያ ተመሊሳ።
"ናብ ስደት ምስ ከድና ብዙሕ ተመክሮ ሒዝና ኢና ተመሊስና፡ እዚ ተመክሮ'ዚ ኣብታ ናጻ ሃገርና ክንጥቀመሉ'ዩ ነይሩ'ቲ መደብና። እቲ ዘሕዝን ግን፡ 'ኣበይ ዝነበራ'የን እዚኣተን'ከ' ተባሂልና" ትብል።
ጠቕሊላ ተመሊሳ ስለዝነበረት፡ ኣብ ሓንቲ 'ዞባዊ ማእከል ሰባዊ መሰላትን ልምዓትን' ዝተባህለት ሲቪካዊት ትካል ትሰርሕ ከም ዝነበረት ጀሚራ ነይራ።
ዕላማ ናይታ ብምትሕብባር ሓዋ፡ ጳውሎስ ተስፋጌርጊስ፡ ዝተመስረተት ትካል፡ ህዝቢ መሰላቱ ክፈልጥ ንምሕጋዝ መጽሄታትን ጽሑፋትን ምዝርጋሕ'ዩ ነይሩ።
ንሳ፡ ኣብ ክንዲ ዝተወጽዑ ወገናት ምሕላቕ ኣብ ደም ሰራውራ ዝኣተወ'ዩ። ኣብ 1965 ኣብ ምምስራት ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ምድጋፍ ዝነጠፈ ማሕበር ምትሕግጋዝ መንእሰያት ደቂ-ኣንስትዮ ዓቢ ተራ ዝነበራ'ያ። ንክልተ እብረ እውን ከም ኣደመንበር ኮይና ነቲ ማሕበር እግሪ ኣትኪላቶ'ያ።
"ፕረዚደንት እቲ ትካል ክሰርሕ ፈሪሙ ኣፍቂድሉ" ብምባል እቲ ትካል ብቡራኬ ፕረዚደንት ኤርትራ ዝተመስረተ ምዃኑ ትዛረብ።
እንተኾነ ግን ቀሩብ ኣዋርሕ ምስ ሰርሐ መንግስቲ "ኣደስኪልዎ ድሓር ድማ ዓጽዮሞ" ኢላ።
"ኣተዓጻጽውኦም ብጣዕሚ ሕማቕ'ዩ ነይሩ። ምጽእ ኢሎም ነቲ ፋይላት ዕሽግ ዕሽግ ኣቢሎሞ። ልክዕ ከምቲ ኣብ መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ክሰርሕ እንከለኹ ዓፋኝ መጺኦም ክወስዱኒ እንከለዉ ዝተሰማዓኒ ስሚዒት፡ ሽዑ'ዩ ንዓይ ተሰሚዑኒ። ኣብ ዓደይድ'የ ዘሎ'ኹ ኣበየ ዘለኹ? ከምዚ'ድዩ? እቲ ፕረዚደንት ፈሪምሉ ኸሎ!፡ ሽዑ ሓዚነ ብጣዕሚ" ብምባል እቲ ፍጻመ ክሳብ ሎሚ ከም ዘርምማ ትገልጽ።
በቲ ዘጋጠማ መኻልፍ ግን ሞራላ ክወድቕ ኣየፍቀደትን። እታ ኣብ ትምህርቲ ዓቢ ክብሪ ዘለዋ ኣበባ እንተወሓደ፡ ንካልኦት እትሕግዘሉ ኣፍደገ እኳ እንተተዓጽዋ፡ ርእሳ ንምምዕባል ተለዓዓኢላ።
"እንታየ ክገብር'የ ኢለ። ጠቕሊለ'የ መጺአ። ቀደም 12 ክፍሊ ወዲአ፡ ኣብቲ እዋን'ቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዳርጋ ዶክትሬት'ዩ በሎ። ዘይመሃርከ ኢለ ንኣሜሪካ ተመሊሰ ምስ ንኣሽቱ ቊኒን ኢለ፡ ሓሙሽተ ዓመት ተማሂረ። ድሓር ቢኤን ኤም ኤን ኣምጺአ፡ ተዓዊተ" ብምባል ክልተ ዲግሪታት ብምስራሕ ንዝነበራ ደረጃ ትምህርቲ ከም ዝደራዓቶ ትገልጽ።
እንተኾነ ግን፡ ድሕሪ'ቲ ኩሉ ቃልስን፡ ነዊሕ ናይ ስደት እዋንን፡ ምስቲ ዝነበራ ሃንቀውታን ብሩህ መጻኢ ናይታ እተፍቅራ ሃገራን ንካልኣይ ጊዜ ናብ ስደት ምምላሳ ምሒር ኣሕዚንዋ'ዩ።
"ኣብ ዓደይ ኮይነ ንዓደይ ዘገልግል መሲሉኒ፡ ከገልግል ግን ኣይከ ኣልኩን፡ ካልኣይ ተሰዲደ ካልኣይ ስደት ካኣ መሪር'ዩ"።
ህልዉ ኩነታት
ኣበባ ብዛዕባ ህሉው ከነታት ኤርትራ'ውን ርእይቶታታ ካብ ምቅላሕ ዓዲ ኣይወዓለትን፡ ትጽሕፍን ድምጻ ተስምዕን'ያ። ብዛዕባ ኩነታት ህዝብን ሃገራዊ ምሕደራ ከም ዘይዓገበትን ከም እትጉህን ድማ ተውስእ።
"ጸላኢኻ ክጠልመካ እንከሎ ቀልጢፍካ ኢኻ እትኣምኖ፡ ሓውኻ ክጠልመካ እንከሎ ግን ቀልጢፍካ ኣይትኣምኖን ኢኻ። ህዝቢ ኣይመነን፡ እዚኦም ከምዚ ይገብረ ድዯም ኢሉ፡ ካብ ማህጸንና እንድዮም ወጺኦም ኢሉ። ጸላኢኻ ክብድለካ ኸሎ ትቕበሎ ኢኻ፡ ሓውኻ ውላድካ ከምኡ ክገብረካ ግን መሪር'ዩ" ክትብል ድማ ምረታ ትገልጽ።
"ህዝቢ ኤርትራ ኳዕናን ህዝቢ'ዩ፡ ከምዚ ዓይነት ወርደትን ጭኮናን ኣይግበኦን'ዩ" ድሕሪ ምባል፡ "ክንድዚ ደም ፈሲሱ፡ ደንቊርና፡ ደኺና፡ ስምና ኸፊኡ፡ ዘይነበረና ስቓይ፡ ክትሰግር ትቕተል፡ ኣብ ዓድኻ ትቕተል፡ ትስወር፡ ስለምንታይ?"
ብዛዕባ'ዚ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራ ተጀሚሩ ዘሎ ዕርቀ-ሰላም ክትዛረብ እንከላ'ውን፡ "ሰላም ጽቡቕ'ዩ፡ ህዝቢ ኤርትራ እታ ሰላም ትብል ቃል እኳ ኣሐጒሳቶ" ትብል።
"ግንከ ኣቢ እንድዩ ሰላም ኢሉ ዝጀመረ፡ እንታይ ግን ጌሩ? እሱራት ፈቲሑ፡ ኣብ ደገ ኾይኖም ዝቃወሙ ዝነበሩ፡ ስለ ዓድኹም ትፈትዉ ዝኾንኩም እኳ ኢኹም ተቛዊምኩም፡ ዓድኹም ኣቲኹም ተቓወሙ ኢሉ"።
"ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ግን ከምኡ ኣይገበረን፡ እሱራት ኣይፈትሐን። ንሕና ኻኣ ሓቒቖም ዝበሃሉ ኣለዉና። ገሊኦም ሞይቶም ይኾኑ፡ ዘይሞቱ'ውን ይህልዉ። እቶም ዝሞቱ መዓስ'ዮም ሞይቶም ኣበይ እዮም ተቐቢሮም ክፍለጥ ኣለዎ፡ ሰብ ክቡር'ዩ"።
"ካብ ፕረዚደንትና ንጽበዮ፡ ምውታትና ክንገሩና ክንፈልጥ ክንቀብሮም፡ ናይ ሰብ ክብሪ ክረኽቡ፡ እሱራትና ክፍትሑ፡ እታ ቅዋምና ኻኣ ኣብ ግብሪ ክውዕል"
ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ኣበባ በቲ ናይ "ዘይሕለል ተስፋ" መንፈሳ፡ መጻኢ ህዝቢ ኤርትራ ብሩህ ምዃኑ'ያ ትዛረብ።
"ሐሕማቑ ኮይኑ ዝውረ እምበር፡ ህዝቢ ኤርትራ'ኮ ብዙሕ ጽቡቕ ነገር ዘለዎ'ዩእንድሕሪ ሓቢርና ድማ ነዚ ባህሊ'ዚ ክንዕቅቦ ንኽእል ኢና" ድሕሪ ምባል፡ "ዝባን ሕጊ ኢልካ ኢኻ'ኮ ናብ ዳኛ ትወስዶ፡ ሽጉጥ ኣየድልየካ በትሪ ኣየድልየካ ገለ ኣየድልየካ፡ እዚ ባህሊ'ዚ ንዓለም'ውን ዝጠቅም'ዩ"
"ተስፋና ምሉእ'ዩ" እያ ትብል ወይዘሮ ኣበባ ተስፋጊዮርጊስ በዓታይ።