text:
Radio Erena: 05 February 2019
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ብሰንኪ ናይ ብሄር ግጭት ኣስታት 3 ሚልዮን ህዝቢ ካብ መነባብርኡ ተፈናቒሉ ከምዘሎ፣ ንኮሚሽን ሰብኣዊ ጉዳያት ሕብረት ኤውሮጳን ኣህጉራዊ ማሕበር ስደተኛታትን ብምጥቃስ ዩሮኒውስ ሓቢሩ።
ይኹን’ምበር፣ ኣተኩሮ ማሕበረ ሰብ ዓለም፣ ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ ፖለቲካዊ ለጥታት ጥራይ ብምድሃብ፣ ኣብታ ሃገር ንዘሎ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው ኣተኩሮ ከምዘይሃቦ ተገሊጹ።
ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፣ ብዘይካ’ቶም ብሰንኪ ዝካየድ ዘሎ ናይ ብሄር ግጭታት ካብ መነባብርኦም ዝተፈናቐሉ፣ ኣስታት 8 ሚልዮን ዝኾኑ ዜጋታት እታ ሃገር ህጹጽ ናይ መግቢ ረድኤት የድልዮም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ እቶም ኣስታት ሓደ ሚልዮን ካብዚኣቶም ነናብ መነባብርኦም ከምዝመለሰ’ዩ ዝገልጽ።
ኮሚሽነር ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ሰብኣዊ ጉዳያት፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብቲ ዝበዝሑ ካብ ግጭት ዝተፈናቐሉ ዜጋታት እታ ሃገር ተዓቝቦምሉ ዝርከቡ ግዝያዊ መዓስከር ቆሎጂ ኣብ ዝበጽሓሉ፣ እቲ ሕብረት፣ 89 ሚልዮን ኤውሮ ዝግመት ህጹጽ ረዲኤት ንምልጋስ ከምዝወሰነ ኣፍሊጡ’ዩ።
ኣብ ክልል ሶማል ዝርከብ መዓስከር ቆሎጂ፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝካየድ ዘሎ ናይ ብሄር ግጭታት ዝተፈናቐሉ ኣስታት 80 ሽሕ ዜጋታት እታ ሃገር ተዓቝቦም ይርከቡ።
ኢትዮጵያ፣ ፖለቲካዊ ለውጥታት ተተኣታትውን፣ ዞባዊ ፖሊሲኣ ትቕይስን እኳ እንተላ፣ ኣብታ ሃገር ዛጊት መዕለቢ ዘይረኸበ ናይ ብሄር ግጭታት ግና ይቕጽል ከምዘሎ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት የመልክቱ።


c: text/html

text:
Radio Erena: 22 October 2018
ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዙ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ተኸሲቱ ዘሎ ዋሕዲ ነዳዲ፣ ሻቕሎት ፈጢርሉ ከምዘሎ ተገሊጹ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ነዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ዋሕዲ ንምርግጋእ፣ ንእዋን ሓደጋ ካብ ዝኸዘኖ ዲፖታት ክዕድል ጀሚሩ ከምዘሎ’ውን ተሓቢሩ።
ዝተፈላለዩ ወገናት እታ ሃገር ብዝህቦ ዘለዎ ሓበሬታ፣ እቲ ኣብ ሓያሎ ከባቢታት እታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ዋሕዲ ነዳዲ ፖለቲካውን ቁጠባውን ምኽንያታት ክህብዎ ይስምዑ ኣለዉ።
ዘ ሪፖርተር፣ ንኣካያዲ ስራሕ፣ ኣቕራቢ ነዳዲ ንዝኾነ ሃገራዊ ትካል ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ ሓበሬታ፣ እቲ ምኽንያት መንግስቲ ግቡእ ቁጽጽር ክገብረሉ ብዘይምኽኣሉ ምዃኑ ኣብሪሁ።
ኣብ ወደብ ጅቡቲ ካብ ዝተራገፈሉ ኣትሒዙ ክሳብ ናብ ተጠቐምቲ ዝበጽሕ፣ ጽኑዕ ቁጽጽር ኣይጸንሖን ዝበሉ ዝተፈላለዩ ወገናት ከኣ፣ መንግስቲ ኣብ ምክፍፋሉ ብዕቱብ ክሕዞ ተማሕጺኖም።
ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ብምዝማድ፣ ዋጋ ነዳዲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝሓሰረ ምስ ምዃኑ፣ ብዘይምቁጽጻር ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝውሕዝ ነዳዲ’ውን መንግስቲ ኢትዮጵያ ቆላሕታ ክህቦ ይጠልቡ።
ምስ ምኽፋት ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን’ውን ኣብ ክልል ትግራይ ዋሕዲ ነዳዲ ተኸሲቱ ከምዘሎ ክጥቀስ ዝጸንሐ ኮይኑ፣ እቲ ምኽንያት፣ ኤርትራውያን ሰብ መካይን፣ ብፍላይ ከኣ ናይ ጽዕነት መካይን፣ መካይኖም ምምላእ ጥራይ ዘይኮነ ብጀሪካናት ይጓርትዎ ምህላዎም ምዃኑ ይጠቀስ።
ስእሊ፣- ዘ ሪፖርተር
================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ክቱር ጽልኢ ከምዘለዎ ዝንገረሉ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እስራኤል፣ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛታት ብሙሉኦም ክጥረዙ’ለዎም ክብል ምስ ማዕከናት ዜና’ታ ሃገር ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ ገሊጹ።
እቲ ሚኒስተር ኣብ መግለጺኡ፣ ኩሎም ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ስደተኛታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከእትዎም መደብ ከምዘለዎ ይገልጽ።
ኤሊ ዪሻይ ብተወሳኺ ካብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ’ታ ሃገር ምላሽ ኮነ ደገፍ ከይተጸበየ ካብ ዕለት 15 ጥቅምቲ ጀሚሩ፣ ገዛ ገዛ ብምእታው ግፋ ክካየድ መደብ ከምዘለዎ ሓቢሩ።
ብዙሓት እስራኤላውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኣህጉራውያን ትካላትን፣ ነዚ ናይ ኤሊ ዪሻይ መግለጺ፣ ‘ዓሌታዊን፣ ርኡይ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰልን’ዩ’ ክብላ ኣብ ልዕሊኡ ተሪር ነቐፌታ ኣቕሪበን።
እቲ ሚኒስተር፣ ቅድሚ’ዚ ተጠቒሱ ዘሎ ዕለት ማለት ቅድሚ 15 ጥቅምቲ ብፍቓዱ ናብ ሃገሩ ክምለስ ዝደለየ ስደተኛ፣ ካብ ቤት ጽሕፈቱ ገንዘባዊ ሓገዝ ክግበረሉ ምዃኑ’ኳ እንተገለጸ፣ ብፍላይ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ኤርትራውያን ነቲ ጻውዒት ብተደጋጋሚ ከምዝነጸጉዎ ይፍለጥ።
ኣብ ወርሒ ሰነ ቤት ፍርዲ እስራኤል ብዝወሰኖ መሰረት ከባቢ 1,500 ዝኾኑ ደቡብ ሱዳናውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ከምዝምለሱ ተገይሩ’ዩ።
እንተኾነ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ኣብ ሃገሮም ብሰንኪ ዘሎ ፖለቲካዊ ምሕደራ ተገዲዶም ዝወጹ’ደኣምበር ናይ ቁጠባ ስደተኛታት ብዘይምዃኖም፣ ናይ ስደተኛ መሰሎም ተሓልዩ፣ እንተወሓደ ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ዝጣየሱሉ መንገዲ ክናደ ኣለዎ ክብሉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይገልጹ።
መንግስቲ እስራኤል ግፋ ከካይድ መዲቡ
ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ክቱር ጽልኢ ከምዘለዎ ዝንገረሉ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እስራኤል፣ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛታት ብሙሉኦም ክጥረዙ’ለዎም ክብል ምስ ማዕከናት ዜና’ታ ሃገር ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ ገሊጹ።


text:
ኣል-ሸባብ ምስ ናይ ኣል-ቃይዳ ዓለማዊ መርበብ ግብረ ሽበራ ምፅምባሩ ብወግዒ ኣዊጁ።
እዚ ዝኸውን ዘሎ ካብ ብዙሓት ሃገራት ብዝተዋፅኡ ሓይልታት ኣብ ውሽጢ ሱማሊያ ይፍኖ ብዘሎ መጥቓዕቲ ተኸታታሊ ስዕረት የጋጥሞ ኣብ ዘለሉ እዋን እዩ።
ገለ ተንተንቲ እዚ ሓዱሽ ምዕባለ ክልቲኦም ጉጅለታት ኣብቲ ዞባ ንዝፍፅምዎ ስርሒት ሽበራ ዘጠናኽር እዩ ይብሉ።
መራሒ ኣል-ቃይዳ ኣይማን ኣል-ዘዋህሪ ዘመሓላለፎ ናይ 15 ደቓይቕ ናይ ቪዲዮ መልእኽቲ ኣል-ሸባብ ኣንፃር ናይ ፅዮናዊያን ናይ ሃይማኖት ዅናት ዝበሎ ወፍሪ ንምክያድ ምስ ናይ ኣል-ቃይዳ ጂሃዲስት ምንቅስቓስ ተፀንቢሩ’ሎ ክብል ገሊፁ።
ኣብ ናይሮቢ ዝመደብሩ ሳውዝሊንክ ኮንሳልታን ዝተብሃለ ትካል ዝሰርሑ ሶማልያዊ ተንታኒ ኣብዲዋሃብ ሸኽ ኣብዲ ሳመድ እቲ እወጃ ንኣል-ሸባብ ጥራሕ ከይኮነስ ንኣል-ቃይዳ’ውን ዘጠናኽር እዩ ይብሉ።
ክልቲኦም ወገናት ባይታ ይስእኑ ስለዘለው እቲ ስጉምቲ ነን ሕድ ሕዶም ዳግም ከጠናኽሮም እዩ ኢሎም እቶም ተንታኒ ብምውሳኽ።
ምንስቴር ሓበሬታን ቴሌኮምኒከሽንን ዝኾኑ ዓብዱልካዲር መሓመድ ንናይ ሶማል ሃገራዊ ኣገልግሎት ዜና ሎማዕንቲ ዓርቢ ኣብዝልኣኽዎ መግለፂ ‘’እዚ ንዓን ሓድሽ ኣይኮነን፡ሓደን ተምሳሰልትን ከምዝነበሩ ንፍልጥ ኢና።መራሕቲ ኣል-ሸባብ ተኸፊሉዎም ዝንቀሳቐሱን ልኡዃትን ንንፁሃን ሙስሊማት ዝቐትል ዘይእስላማዊ ተግባር ናይ ዝፍፅም ወኪላት ኣል-ቃይዳን እዮም ኢሎም’’ እቶም ምንስቴር ብምውሳኽ።
መንግስቲ ሶማል ኣል-ሸባብ ናይ ሱማሊያ እስላማዊ ውድብ እዩ ዝብል መተዓሻሸዊ ምስሊ ብናይ ባዕሉ ቃላት ምእዋጁ ንመንግስቲ ዘሕጎሰ እዩ ኢሎም እቶም ምስቴር።ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ኣንፃር ኣብ ሶማል ዝርከብ ኣል-ቃይዳ ዝካየድ ግጥም ክሓብሩ ፀዊዖም።
ኬንያዊ ፖለቲካዊ ፀሓፊ ባራክ ሙሉካ ንቪኦኤ ኣብ ዝሃቦ ቃል ኣብ ባይታ ዋላ ሓደ ዝተለወጠ ነገር ስለዘየለ ኣብቲ ዞባ ኣንፃር ሽበራ ኣብ ዝግበር ውግእ ዓለም-ለኻዊ ምትእትታው ንኽህሊ ፀዊዑ።
ኣብዲ ሳመድ ብምውሳኽ ኣል-ሸባብ ብዛዕባ ምንቅስቓሱ ንመራሒ ኣል-ቃይዳ ኣይማን ኣል-ዘዋህሪ ሪፖርት ስለዝገብር ብኡ ኣቢሉ እቲ ወጥረትን ኣብቲ ጉጅለ ዝጠመቱ ፖለቲካዊ መጠንቀቕታን ከምዝቃለል ሓቢሮም።
ኣሕመደ ኣብዲ ጎዳኔ ላዕለዋይ መራሒ እቲ ጉጅለ ከምዝኾነ ዝእመነሉ ኣዛዚ ኣል-ሸባብ እዩ።
ኣል-ሸባብ ናይ ቀቢላታት ሚሊሽያን ዝኽፈሎም ተዋጋእትን ሕውስዋስ እዩ።እቲ ጉጅለ ኣማእቲ ወፃእተኛታት ተዋጋእቲ’ውን ኣለዎ።
ምዕራባዊያን ሰበስልጣን ስለያ ተወጋእቲ ኣል-ቃይዳ ኣብ ኣል-ሸባብ መፅለሊ ረኺቦም እዮም ክብሉ ንዓመታት ክገልፁ ፀኒሖም እዮም።ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ብናይ ዩናይትድ ስቴትስ ሰብኣልቦ ነፈርቲ ወይ ድሮን ናይ ብሪታኒያ ፓስፖርት ዝሓዘ ቢላል ኣል-በርጃዊ ተቐቲሉ።ኣል-በርጃዊ ኣብ 1998 ኣ/ፈ ኣብ ናይሮብን ዳርኤሰላምን ኣብ ኤምባሲታት ዩናይትድ ስቴትስ ዝተፈፀሙ ደማዊ መጥቓዕቲ ቁልፊ ተራ ከምዝነበሮ ምስ ዝእመነሉ ናይ ምብራቕ ኣፍሪካ መራሒ ኣል-ቃይዳ ዝነበረ ፋዙል ዓብዱላህ መሓመድ ናይ ቀረባ ምትእስሳር ዝነበሮ እዩ።
መሓመድ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ኣብ ሞቓድሾ ብወታደራት ሱማሊያ እዩ ተቐቲሉ።
ናይዞም ክልተ ናይ ኣል-ቃይዳ ላዕለዎት መራሕቲ ሞት መራሕቲ ኣል-ሸባብ እቲ ሓደ ነቲ ኻሊእ ንምዕራባዊያን ትካላት ስለያ ትስልሉ ኣለኹም ክብሉ ነንሕድ ሕዶም ንኽካሰሱ ብምግባር ንኽከፋፈሉ ገይሩዎም እዩ።


text:
መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ኣብ የመን ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ክመልሶም ምስ መንግስቲ የመን ይዘራረብ ከምዘሎ፣ መንግስታዊ ማዕከን ዜና የመን ሓቢሩ።
ብመሰረት ኣገልግሎት ዜና የመን ሳባ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ብቀዳም ኣምባሳደር ኤርትራ ኣቶ ሙሳ ያሲን፣ ምስ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት የመን ዓብዱል ቓድር ቓታን ተራኺቡ ከምዝተዘራረበ ተፈሊጡ።
ኣምባሳደር ኤርትራን ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት የመንን ኣብ ርክቦም፣ ብዛዕባ ማያዊ ክሊ ክልቲኤን ሃገራትን፣ ኣብቲ ከባቢ ብዛዕባ ዘሎ ጸጥታዊ ኩነታትን ዘትዮም።
ኣብቲ ኣጋጣሚ፣ ንጉዳይ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ብዝምልከት’ውን ከምዝተዘራረቡ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመልክት። ኤርትራ ብተደጋጋሚ እዋን የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ከምእትሕዝ፣ ንብረቶም ኩሉ ዘሚታ ጥራይ ኢዶም ከምእትሰዶም፣ መንግስቲ የመን ኣብ ዘውጽኦ ቀጻሊ መግለጺታት የመልክት።
ንጉዳይ ስደተኛታት ዝምልከት፣ እቲ የመናዊ ሚኒስተር፣ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ንመንግስቲ የመን ኣብ ኣሻቓሊ ኩነታት ኣውዲቑዎ ከምዘሎ ብምምልካት፣ እቶም ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ዝምለሱሉ ኣገባባት የጣጥሕ ከምዘሎ ገሊጹ።
ኣምባሳደር ኤርትራ ብወገኑ፣ ምስ መንግስቲ የመን ክተሓባበር ቅሩብ ከምዘሎ ገሊጹ።
ህዝባዊ ናዕቢ የመን ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ እዋንን ብድሕሪኡን፣ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣደዳ ግፍዒ ከምዝኾኑ፣ ንህይወቶም ብምስጋእ ኣብ ኣፍደገ ቀጽሪ ተጸዋዒ ስደተኛታት ኣብ ዝሓድሩሉ ዝነበረ እዋን’ውን እንተኾነ፣ ሓገዝ ዘየበከተ ኤምባሲ ኤርትራ፣ ብዘይድሌቶም ንሃገሮም ናብ ምምላስ ኣብ ዘተ ምቕራቡ፣ ኣዝዩ ኣተሓሳሳቢ ምዃኑ ይግለጽ።
መ.ኤርትራ ኣብ የመን ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ክመልሶም መዲቡ
መንግስቲ ኤርትራ ነቶም ኣብ የመን ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ክመልሶም ምስ መንግስቲ የመን ይዘራረብ ከምዘሎ፣ መንግስታዊ ማዕከን ዜና የመን ሓቢሩ።


text:
ብዕለት 24/04/2013 ዓ.ም: ኣስታት ሰዓት 2:00 ናይ ንጕሆ ካብ ኣንፈት ከተማ እንዳባጉና ዝተበገሰ ተዅሲ ከቢድ መሳርሒ(ቁምብላ) ብልዕሊ ከተማ ማይ ሓርማዝ እናሓለፈ ናብ ቍሸት ደብረ ኣባይ፡ ፍሉይ ሽሙ ድማ ዓዲ ዓቘብ ኣብ ዝበሃል ከባቢ ምዕላብ ጀመረ። ንእሽተይ መብርሂ ንምውሳኽ “ቍሸት ደብረ ኣባይ” ዝብሃል እቲ ገዳም እንዳ ኣቡነ ሳሙኤል ዘለዎ ሓዊሱ ካልኦት ኣብ’ቲ ከባቢ ዘለው ቦታታት ዝፅውዕሉ ስም እዩ። እዚ ድማ ካብ ከተማ ማይ ሓርማዝ ንኣንፈት ደቡብ ምዕራብ ብውሑዳት ኪ.ሜ ርሒቑ ይርከብ። ብሓፈሻ እቲ ንዅለን ቍሸታት ዝጠርነፈ ጣብያ እውን ብ’ዚ ስም እዚ ከባቢ፡ “ጣብያ ደብረ ኣባይ” እዩ ዝብሃል።
ቀፂሉ እቲ በዝሒ ቁምቡላታት እናወሰኸን ዝወድቐሉ ከባብታት እናስፈሐን ከይዱ ዳርጋ ኵሎም ቦታታት እታ ጣብያ ብቁምቡላታት (ከቢድ መሳርሒ)፡ ከም ዝናብ ሓምለ፡ ተሓረሱ። ናብ ቀፅሪ እቲ ዓብዪን ክቡርን ገዳም ኣቡነ ሳሙኤል እንተ ኢተረፈ ብርክት ዝበሉ ቁምቡላታት ዓሊቦም እዮም። ድሓር ቀስ ብቐስ እቶም ዝወድቁ ቁምቡላት ርሕቐቶም እናሕፀሩ መጀመርያ ሓሊፎማ ይዝኸዱ ንዝነበሩ ከተማ ማይ ሓርማዝ ብፃዕቒ ዘነብዋ። ዳርጋ መብዛሕትኡ ህዝቢ እታ ከተማን ዙርያኣን እግረይ ኣዉፅእኒ ኢሉ ናብ ኵሉ ኣንፈት ምህዳም ጀመረ። እቶም ቍምቡላታት ብዘኢምቍራፅ ክሳብ ኣስታት 6:00 ሰዓት ናይ ቀትሪ ቀፀለ።
ኣብ ከባቢ ሰዓት 6:00 ኣብ ዙርያ እታ ከተማ ይዓልቡ ዝነበሩ ቍምቡላታት ካብ’ቲ ዝትኰሱሉ ዝነብሩ ኣንፈት ስሜን (ኣንፈት እንዳባጉና) እናተበገሱ ን’ታ ከተማ ንኢድ ፀጋም ገዲፎም ርሕቐቶም ብምዉሳኽ ብበዝሒ 5 ዝዀኑ ደንቆ ናብ ዝበሃል በረኻ ዓለቡ። ኩሎም ግና ኣብ ባዶ መሬት ኣይወዓሉን። 1 ቍምቡላ ኣብ ልዕሊ ሰባትን እንስሳትን ወዒሉ ሂወት ቀዚፉ እዩ። ብ እዚ ድማ 1 “ብሩሀይ ጐይትኦም ሃዲስ” ዝበሃል ወዲ 10 ዓመት ህፃን ሂወቱ እንትሓልፍ ካልኦት ልዕሊ 3 ሰባት ድማ ጕድኣት በፂሕዎም እዩ ። ብተወሳኺ ድማ 4 ኣብዑር ሞይቶምን 1 ላሕሚ ተጐዲኣን እያ ብ’ዚ መጥቃዕቲ እዚ።
ድሕሪ እዚ፡ ከባቢ ሰዓት 6:15 ናይ ቀትሪ 200 ዝዀኑ ወታደራት ኢትዮጵያ ናይ እንዳባጉና-ማይ ሓርማዝ (ደብረ ኣባይ) ፅርግያ ሒዞም ብእግሮም ተሰሪዖም ናብ ከተማ ማይ ሓርማዝ ኣተዉ። ናይ መጀመርታ መዕረፊኦም ዝገበርዎ ድማ ናይቲ ጣብያ፡ ጣብያ ጥዕና እዩ ነይሩ። ኵሎም ተሓባቢሮም ድማ ማዕፆታትን መሳዅትን እቲ ጣብያ ጥዕና ምስባር ጀመሩ። ኣብ’ቲ ትካል ዝነበረ ንብረታት ድማ ኵሉ በቢ ሓደ ኣውፂኦም ወድኡዎ። ካብ’ቶም ኣቝሑ፡ ንምጥቃስ ዝኣክል፡
ዝተፈላለዩ መድሓኒታት ፣ ፍርናሻት ፣ ቴሌቭዝን እቲ ትካል ፣ ኮምፒዩተር፣ማይክሮስኮፕ ፣ ኣብቲ ትካል ተፀጊዓ ዝነበረት መኪና ወርልድ ቪዝን ካልኦት ንብረታትን ኣውፂኦም ንኣንፈት እንዳባጉና ኣጕዒዘሙዎም። ብ ዕለት 25/04/2013 ዓ/ም ድማ ተወሰኽቲ ሰራዊትን ኣፅዋርን ናብቲ ጣብያ እናእተዉ ውዓሉ። ዕለት 26/04/2013 ኣስታት ስዓት 9:00 ናይ ቀትሪ ኣብ ጣብያ ኣሎጐን ናብ ዝነበረ ዉግእ ካብ ጣብያ ደብረ ኣባይ 120 ዝብሃል መድፍዕ እናተኰሱ ሽፋን ክውህብዎም ኣምሸዩ። እዚ ካብ ከተማ ማይ ሓርማዝ ናብ እምባ ኣሎጐንን ከባቢኡን ክትኰስ ዝውዓለ መድፍዕ ኣብ ጣብያ ኣሎጐን ዘብፅሖ ጕድኣት ብንፁር እኳ እንተ ዘኢተፈልጠ ኣብ ልዕሊ ሰባትን ገዛዉትን ጕድኣት ከም ዘብፅሐ ግን ነበርቲ እቲ ጣብያ ይዛረቡ። ድሕሪ እዚ ድማ ብ ዕለት 27/04/2013 ዓ.ም ሰዓት 6:00 ናይ ለይቲ ሓይልታት ምክልካል ትግራይ ስርሒት ንምክያድ ኣብ ልዕሊ እቲ ኣብ ከተማ ማይ ሓርማዝ ዝሰፈረ ወታደር መጥቃዕቲ ይኸፍቱ። እቲ ውግእ ድማ ሙሉእ ለይቲ ይሓድር። ካብ 300-500 ዝዀኑ ወታደራት ፀላእቲ ድማ ምዉታትን ቍሱላትን ኰይኖም እዮም።
ብዕለት 28/04/2013 ዓም ንጕሆ ኣስታት ስዓት 12:30 እቲ ውግእ ገና እንተ ኢተዛዘመ ሓዱሽ ተወሳኺ ወታደር ናብ’ቲ ጣብያ ይኣትዉ። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ድማ ናብ በረኻታት የንሳሕቡ። ብዝበፅሖም መጥቃዕቲ ዝተቘጥዑ ወታደራት ድማ ኣብ ገገዝኡ ዝረኸብዎ ወዲ ተባዕታይ እናዉፅኡ ምርሻን ጀሚሮም። ደድሕሪ እቶም ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ንገጠር ዘምርሑ ወታደራት እዉን ብተመሳሳሊ ዘዝረኸብዎ ሰብ ምርሻን ስራሕና ኢሎም ሒዞሙዎ ውዒሎም። እዚ ማለት ኣብ መንገዶም ዘዝሓለፍወን ናይ ገጠር ገዛውታት ግዳይ እዚ ጥቕዓትን ነበርትን ድማ ኣደዳ ግፍዓዊ መርሸንትን ቅትለትን ኰይኖም እዮም፡ ኣብ በረኻ ዝነበሩ ጓሶትን ሓለውቲ ከፍትን እንተ ኢተረፈ። ብተወሳኺ ኣብ’ቲ ከተማ እናዘወሩ ዝርሽኑ ዝነበሩ ወታደራት ብርክት ንዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ብዉልቀን ብጕጅለን ይዕምፁ ከም ዝነበሩ መሰኻኽር ዓይኒ ይዛረቡ። ኣብ’ቲ ዕለት ካብ 100-200 ዝዀኑ ደቂ ተባዕትዮ እንትርሸኑ ብዉሕዱ ልዕሊ 20 ዝዀና ደቂ ኣንስትዮ ድማ ተዓሚፀን እየን።
ኣብ ከይዲ እቲ ምቕታል ንፁሃን፡ ክሳብ 50,000 ብር ተቐቢሎም ዝመሓርዎም ሰባት ኣለዉ። ዝቐተልዎም እዉን ከምኡ ኣለዉ። ነዚ ተግባር ዝተዓዘበ ነባሪ እቲ ከተማን ከባቢኣን ገዝኡን ንብረቱን ገዲፉ ኵሉ እዩ ሃዲሙ። ድሕሪ እዚ እቶም ወታደራት ንሕድሕድ ገዛ እናሰበሩ ንብረትን ገንዘብን ናብ ምዝራፍን ምስባርን ኣትዮም። ብፍላይ ድማ ናይ ኤሌክትሮኒክስ ኣቝሑ ከም ቴሌቭዝንን ሞባይልን ዝዉሰድ ወሲዶም ንዝተረፋ ንብረታት ድማ ሰባቢሮም ሕሩጭ ጌሮመን እዮም ከይዶም። ከምኡ እዉን ናብ ናይ ንግዲ ትካላት እናኣተዉ ብርክት ዝበለ ጥረ ገንዘብ እንትሰርቁ ንካልኦት ሸቀጣት ድማ እናዉፅኡ ደርብዮም።
እቶም ን እዚ መስካሕኽሒ ጭፈጨፋ ንፁሃን ዝፈፀሙ ወታደራት ዋላ እኳ ብ ክዳኖም ምፍላይ እንተ ዘኢተኽኣለ ብቋንቍኦም ግን ወታደራት ኤርትራ እውን ሓቢሮሞሞ ከም ዝነበሩ መሳኻኽር ዓይኒ እቲ ከባቢ ብግልፂፂይዛረቡ። ብ ዕለት 01/05/2013 ዓ.ም ድማ ካብቲ ጣብያ ወፂኦም ከይዶም። ድሕሪ እዚ ዕለት ድማ እዮም እቶም ዝተቐተሉ ንፁሃን ሓመድ ኣዳም ክለብሱ ዝኽኣሉ።
ኣስማቶምን ዝተወስነ ሓበሬታ ዝተረኸበሎምን 59 ግዳያት ኣብ ታሕታይ ተዘርዚሮም ኣለው። ጠቕላላ በዝሒ ግዳያት ግን ልዕሊ 100 ምዃኑ ይፍለጥ።


text:
Radio Erena: 30 January 2019
መንግስቲ የመንን ሑቲን፣ ኣብ ጉዳይ ወደብ ሖደይዳ ዝበጽሕዎ ስምምዕ ከይፈርስ ስግኣት ከምዘሎ ተገሊጹ።
እቲ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ሽወደን ዝተበጽሐ ስምምዕ፣ ወደብ ሖደይዳ፣ ኣብ ትሕቲ ተቖጻጻሪ ኣካል ሕቡራት ሃገራት ክትጸንሕ ዝፈቅድ’ዩ ኔሩ።
እንተኾነ፣ ነቲ ናይ ወደብ ሖዴይዳ ናይ ምቁጽጻር ተልእኾ ክመርሕ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘ ኔዘረላንዳዊ ጀነራል ካመርት፣ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ካብ መዝነቱ ክእለ ምውሳኑ፣ ስምምዕ የመን ኣብ ሓደጋ ከምዘሎ ዘቃልዕ ኮይኑ ኣሎ።
ሕቡራት ሃገራት ንመዝነት ጀነራል ካመርት ብተወላዲ ደንማርክ፣ ጀነራል ሚሸል ተኪእዎ ኣሎ።
ሑቲ፣ ንዝበሐ ክፋል ወደብ ሖዴይዳ ተቖጻጺሩ ይርከብ።
ኣብ ሽወደን ዝተበጽሐ ስምምዕ ኣብ ግብሪ ከይውዕል፣ ዕንቅፋት ዝፈጥር ዘሎ ኣካል’ዩ እናበሉ፣ መንግስቲ የመንን ሑቲን ሓድሕዶም ኣብ ምውቕቓስ ይርከቡ።
ወደብ ሖዴይዳ፣ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ካብ ዝርከባ ወደባት የመን እታ ዝዓበየት’ያ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
‘ካብ ሰሜን ምዕራብ ሶርያ ዘሰቅቅ ዜና ገና ይውሕዝ ኣሎ። ልዕሊ ኩሉ ከኣ ኩነታት ናይ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮን ሕጻናትን ናይ ብዙሓት ካብቲ ዝጐሃሃር ዘሎ ውግእ ዚሃድሙ ዘለውን ዘሕዝን ዜና እዩ።’ ክብሉ ዝተሰመዖም ሻቅሎትን ጓህን ዝገለጹ ቅዱስነቶም ዝሰምዕ እዝኒ እንተሎ ምናዳ ንዓለም ለኸ ማሕበረሰብን ንኩሎም ኣብቲ ውግእ ኢድ ንዘለዎምን ጻውዒት ኣቅሪቦም።
ሽሕ’ኳ ኩሉ ዚኣምነሉ ማንም ግን ዘይገብሮ እንተኾነ እቲ እንኮ ፍታሕ ብዘተ ኰይኑ ኩሉ ዲፕሎማስያዊ ኣካላት ንዓለምለኸ ሰብኣዊ መሰል ዝሓለወ እሂን ምሂን ምባል ኣብ ሓደጋ ንዘሎ ሕይወት ብዙሓት ንጹሓት ሰባት ከድሕን ይኽእል። ክንዮ ጻውዒት ምቅራብን ሓደራ ምባልን እታ እንኮ ከም ክርስትያን ክንገብራ ዘሎና ጸሎት ምዃና ከኣ ከምዚ ክብሉ ተማሕጺኖም።
`ስለ እዛ ፍቅርቲ ኰይኑ ግን ብውግእ ትሕመስ ዘላ ሃገር ሶርያ ንጸሊ’ እንክብሉ ነቶም ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ዝነበሩ ነጋድያንን ምእመናንን ምስ ኩሎም ብመራኸቢ ብዙሓን ዝከታተልዎም ዝነበሩን ሰላመ ቅዱስ ገብርኤል መልአክ ደጊሞም።
ኢሰብኣዊ ውግእ ስለዝኾነ ጻዕርን ዘተን የድልዮ!
እዚ ኢሰብኣዊ ውግእ ተባሂሉ ዝግለጽ ውግእ ሶርያ ካብ 2011 ዓም ጀሚሩ እዩ ሕይወት ብዙሓት ቀጺፉ ብዙሓት ካብ ቤትንብረቶም ተሰጉጎም ፈቀዶኡ ስደተኛታት ኰይኖም ገለን ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ገለን ገና ላዕልን ታሕትን ክብሉ ኣብ ባሕርታት ይሞቱ ኣለው። ቅዱስነቶም ደጋጊሞም ብዘተ ክፍታሕ ጻውዒት ኣቅሪቦም። ድነ ውግእ ናብ ዓለምለኸ ገጹ ዘንቢሉ አመሪካ ክትድብድብ ኣብ ዝተናደነትሉ ግዜ ናይ ሓንቲ መዓልቲ ጾምን ጸሎትን ኣዊጆም ከምነበሩ እውን ይዝከር። ዝሓለፈ ሰነ 28 2019 ዓም እውን ብቀጥታ ናብ ፕረሲደንት ሶርያ ባሻር ሓፈዝ ኣል ኣሳድ ኩነታት ንጹሓት ዜጋታትን ዕንወት ሕዝቢ ዝግልገለሉ መዕቆቢ ሕሙማትን ኣብያተ ትምህርትን ደው ንከብል ክዛተን ጽቡቅ ድላይ ከርእን ተማሕጺኖም ነሮም።
እዚ ሻቅሎት እዚ ካብ ጽባሕ ሥልጣነ ር.ሊ.ጵጵስናኦም ጀመሮም ኣብ ዕለተ ፋሲካ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ኡርቢ ኤት ኦርቢ ነዚ ሕልቂት መወዳእታ ክገብሩሉ ተማሕጺኖም ክሳብ ሎሚ ከኣ ይቅጽልዎ ኣለው። ብ2016 ዓም ኣብ ለስቦ ሃገረ ግሪኽ ዝርከብ መዕቆቢ ስደተኛታት ብዙሓት ደቂ ሶርያ ምስ ረኣዩ በይንኹም ኣይኮንኩምን ኣጆኹም ኢሎም ምስታ ንኦኦም ሒዛ ዝተጓዕዘት ነፋሪት ከም ኣጋይሾም ስደተኛታት ሒዞም ከምዝተመልሱ ይዝከር።
[ Audio Embed ብድምጺ ንምክትታል!]


text:
ኣብ ሶሪያ ንዝሓለፉ ሽዱሽተ ዓመታት ብሰንኪ ዝተኻየደ ኲናት ሓድ ሕድ ብዙሓት ኣደዳ ስደት ኮይኖም።ኣብቲ ኲናት ይሳተፉ ዘለው ወገናት ወይ ንሰሜናዊ ምብራቕ እታ ሃገር ብዝተቖፃፀረ ዳዒሽ ዝርከቡ ሰባት ግዳያት መጥቓዕቲ ኮይኖም።ዳዒሽ ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ትሕዝቶታቱ ይስእን እንተሎ’ኳ ካብ መንበሪኦም ዝሃደሙ ሰባት ክምለሱ እንተኾይኖም ግን ርግፀኛታት ኣይኮኑን።ኣብ ሊባኖስ ብስደተ እንተነብር ሶሪያዊት ከምዚ ትብል።
“ኩነታት ፀጥታ እንተድኣ ዘይተመሓይሹ ኣይንምለስን።ኣበይ ክንነብር?ኣበይ ክንበልዕን ክንሰትን?ኣባይቶም ዝስኣኑ ክሰርሑ ወይ ስድራ ክምስርቱ ኣይክእሉን እዮም።እንታይ ክሰርሑ እዮም ዝምለሱ?”
መብዛሕቲኦም ስደተኛታት ኣብ ሳልሳይ ሃገር መንበሪ ፍቓድ ክሳብ ዝረኽቡ ብሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝተሰርሑ ናይ ድንኳን ከተማታት ይነብሩ።10 ሚሊዮን ህዝቢ ዘለዋ ጆርዳን ንኣስታት 700 ሽሕ ስደተኛታት ኣዕቑባ ትርከብ።ገሊኦም ግዳያት መስቀይትን መግሃስትን እዮም።ሓደ ንሰብ-ሙያ ሕጊ ዝሓቖፈ ዓለምለኸ ትካል ኣብ ጆርዳን ኣዚዮም ንሓደጋ ዝተቓልዑ 50 ስደተኛታት ኣብ ምሕጋዝ ይርከቡ። እዚ ሪድ ስሚዝ ረፊጂ ፕሮቴክሽን ፕሮጀክት ኣብ ዝተባህለ ንስደተኛታት ዝሕለቕ ትካል ትሰርሕ ጀይን ፊለሚንግ ከምዚ ትብል።
“ንተጠቀምቲ ዝዛረቦም ነገር ንርእስኹም ክሳብ ትኽእሉ ክንሕግዘኩም ኢና፤ብእግርኹም ደው ኢልኩም ንርእስኹም ክሳብ ትሕግዙ ኣለናልኩም ኢና ንብሎም።10 ዓመታት ክወስድ ይኽል፣20 ዓመታት ወይ ዕድመ ልክዕ እውን ክወስድ ይኽእል ግን ንምሕጋዝ ቅሩባት ኢና።”
ናብራ ስደተኛታት ካብ ህዝብን ናይ ውልቂ ለገስትን ኣብ ዝርከብ ሓገዝ ዝተመስረተ እዩ።በዝሖም ብዝወሰኸ ቁፅሪ ድማ ንዕኦም ንምሕጋዝ ገንዘብ እናውሓደ ይመፅእ።ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት ተወሳኺ ሓገዝ ናብ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ተደጋጋሚ ፃውዒት ኣቕሪቡ እዩ።ዜጋታት ኣመንቲ እስልምና ዝኾና ሃገራት ንፕሮግራም ስደተኛታት ክሕግዙ ንምሕታት ዘኽእሎ ካብ መራሕቲ ኣምነቲ እስልምና ብርክት ዝበላ ሃገራት ፍቓድ ረኺቡ’ሎ።
ገለ ብነዳዲ ሃብታም ዝኾና ሃገራት ንስደተኛታት ክሕግዛ ዘኽአለን ከምዝኾነ ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ሓላፊ ህዝባዊ ሓበሬታ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት መሓመድ ኣቡ ኣሳከር ይገልፁ።እቲ ዝርከብ ሓገዝ ብምሉኡን ብቐጥታን ናብቲ ናይቲ ትካል ፕሮግራም ከምዝኸይድ ወሲኾም ይገልፁ።


text:
ሪፖብሊካዊ ሕጹይ ዶናልድ ትራምፕ ንኣመሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ኢንድያና ማይክ ፐንስ ምክትል ፕረዚደትን ኮይኑ ምስኡ ክሰርሕ ረቑሑዎ።
ትራምፕ ቅድሚ ሒደት ደቓይቕ ብቲወተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ኣማሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ኢንድያና ማይክ ፐንስ ምክትል ፕረዚደንት ኮይኑ ምሳይ ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ክሰርሕ ብሓጎስ ረቑሐዮ ኣለኹ ይብል።
ትራምፕ ብተወሳኺ ጽባሕ ቀዳም ነዚ ዝምልከት ጋዜጣዊ ዋዕላ ክገብር ምዃኑውን ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
ማይክ ፐንስ ዓቃባዊ ኣረኣእያ ዘለዎ ኣመሓዳሪ ኮይኑ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያት ዘለዎ መርገጺ ምስ ናይ ትራም ዝዛመድ ከምዝኾነዩ ዝግለጽ።
ማዕከናት ዜና: ትራምፕ ናብ ፕረዚደንትነት ኣብ ዝገብሮ ጎስጓስ ሓፈሻዊ ምርጫ ንሓያሎ ፖለቲከኛታት ከም ምክትል ፕረዚደንት ኮይኖም ክምረጹ ይኽእሉዮም ኢለን ክትንበያ ምጽንሐን ይፍለጥ። ኒውት ጊንግሪችን ክሪስ ክሪስቲን ካብቶም ብተደጋጋሚ ስሞም ክልዓል ዝጸንሑ እዮም።


text:
ኣብ ሰማይ፡ ገነት፡ ብሔረ ሕያዋን፡ ብሔረ ብፁዓን፡ ኣብዚ ዓለም ዘላ ሓድነት እያ። ርእሳን ሓድነታን ክርስቶስ ዝኾነላ፡ ብደሙ ዝጸንዐት ናቱ ኣካል እያ። (ዕብ. 12:22-24)
ሕዝበ ክርስቲያን ኣብዛ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን፡ ጊዜ ከይደረቶም ቦታ ከይወሰኖም ምስ እግዚአብሔር ሓድነት ይህልዎም። መላእክት ኮኑ ሰባት ብክሕደት ወይ ውን ብኃጢኣት ካብኣ ወፂኦም ካልእ ቤተ ክርስቲያን ክምሥርቱ ኣይክእሉን እዮም። ክንምሥርት እንተበሉ’ውን ቤተ ክርስቲያን ተባሂሎም ክስመዩ ኣይክእሉን። ቤተ ክርስቲያን ተከፋፈለት ምባል’ውን ኣይግባእን። ምኽንያቱ እታ ካብ ዓለመ መላእክት ዝጀመረት፡ ብክርስቶስ ዝተመሥረተት ቤተ ክርስቲያን ሓንቲ ስለዝኾነት። ብዙኃት ካብ ኣይሁድ ብኣምላክነት ኢየሱስ ክርስቶስ ኣይንኣምን ኢሎም እኳ እንተወፅኡ እታ ጉባኤ ግን ኣይተበተነትን ኣይተኸፍለትን። ዋላ እኳ ሰብአ ኣይሁድ ንጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ገሊኦም ዮሓንስ ገሊኦም ኤልያስ ገሊኦም ኤርምያስን ካብ ቀዳሞት ነቢያትን እንተ በልዎ እዚ ጊጉይ ስያሜ ነቲ ናይ ባህርየ ኣምላክነቱ ዝልውጦ ኣይኮነን። ነዚ እዩ ድማ በቲ ኣማናዊ ቃሉ ባዕሉ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፥ "ወዲበ ዛቲ ኰኵሕ አሐንፃ ለቤተ ክርስቲያንየ ወአናቅጸ ሲኦል ኢይኄይልዋ/ንቤተ ክርስቲያነይ ኣብዛ ከውሒ ክሓንፃ እየ፡ ኣፍ ደገታት ሲኦል ድማ ኣይክኅይልዋን እዮም” (ማቴ. 16፡18) ብምባል ብኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ሓድነት ጉባኤ ኣጽንዓ።
ኣብ ዘዘመናቱ ዘጋጠማ ነፋስ ፈተና፡ ዝናም መከራ፣ ውኂዝ መናፍቅነት፡ ካብ ኔሮን ክሳብ ዲዮቅልጥያኖስ፡ ካብ ይሁዳ ክሳብ ኣርዮስ፣ ካብ ልዮን ክሳብ ሉተርን ተሓድሶን ዝተላዕሉ ጸላእታ ኣናዊጾም ከውድቕዋ ኣይተኻእሎምን። ምኽንያቱ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ከውሒ ዝተሠረተት፡ ኣብ መስቀል ብዝፈሰሰ ደም ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጸንዐት፡ መከራ ዝመንገዳ፣ መስቀል ዝምርኵዛ፣ እግዚአብሔር ዝመራሒኣ፣ ሓቂ ዝሥርሓ፣ መንግሥተ ሰማያት ዝዕላማኣ ስለዝኾነት እዩ። በዚ ኸኣ ንኵሉ ሥዒራ ንሕና ኣብ ዘለናዮ ዘመን በጺሓ ኣላ፡ ንመጻኢ’ውን ኽትነብር እያ።
ነዛ ቤተ ክርስቲያን ምሁራነ መጻሕፍትን ሰባክያነ ወንጌልን ኣብ ዓውደ ምሕረት ንእምነታን ሥርዓታን ትውፊታን ይምህሩ እኳ እንተኾኑ ምእመናን ግና ናይ ቀረባ ሓተትቲ ዘይኮነስ ናይ ርኁቅ ተዓዘብቲ ብምዃኖም፡ ንኣጽራረ ሃይማኖት ካብኡ ኃሊፉ’ውን ናታ ካባ ዝተከድኑ ቋንቋኣ ዝናገሩ ናይ ውሽጢ ጸላእቲ “ንቤተ ክርስቲያን ክንሕድሳ” ኢሎም ክለዓሉ ምኽንያት ኮይንዎም እዩ።
ብቅዱስ ሲኖዶስ ብውግዘት ካብ ሓድነት ቤተ ክርስቲያን ዝተፈልዩ እኳ እንተኾኑ “ ኦርቶዶክሳውያን ኢና፣ ሰዓብቲ ቀዳሞት ኣቦታት ኢና” እናበሉን ብስመ መዓርግ ቀሺ፡ ዲያቆን፡ መምህር፡ መሪጌታ፡ . . . እናተጸውዑን፣ ከምቲ “ዕግርግር ዕዳጋ ንሰራቒ ዝጥዕም” መርዚ ዝተለኸየ ባኒ ነቲ ቀንዲ ኣካል ሕብረተ ሰብ ዝኾነ መንእሰይ ወለዶ እናኮለሱ ንኣቦታቱ ከም ዘይማዕበሉ ድሑራት ጌሩ ክሓስብ፣ “ቤተ ክርስቲያን ካባይ እንታይ ትጽበ፧” ኢሉ ክንዲ ዝሓትት ንኑፋቄን ክህደትን ከም ምዕባለ ብምርኣይ ጸገማት ብምዝርዛር ካብ ቤተ ክርስቲያን ከም ዝርኅቕ ምግባር፣ ብፍሉይ ድማ ነቲ ናይ ቤተ ክርስቲያን ላዕለዋይ መንፈሳዊ ኣካል፡ ላዕላዋይ ሓጋጊ፡ ላዕላዋይ ወሳኒ ዝኾነ ቅዱስ ሲኖዶስ ዕላማ ብምግባር ውሳኔታቱ ጊጉይን ዘይሕጋውን እዩ ኣብ ርእሲ ምባሎም ብድፍረት ቤተ ክርስቲያን እትምራሕ ዘላ ብመንፈስ ቅዱስ ዘይኮነስ ብግለ ሰባት እያ እናበሉ ንምእመናን የደናግሩ ከምዘለዉ ዝተፈልጠ እዩ።
እዚ ክርዳድ ፈተና’ዚ ንግራት ቤተ ክርስቲያን ዘየባድማ እኳ እንተኾነ ካብ ሥሩ ንምምሓዉ ግና ከምቲ መስፍን እስራኤል ኢያሱ ምስ ሕዝቡ ኾይኑ ብዘስምዖ ኣውያት ንመንደቅ ኢያሪኮ ዘፍረሰ፡ ኵልና ደቂ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ዝኾንና ካብ ደቂቅ ክሳብ ልኂቅ ድማ ብእግዚአብሔር ዝተጸዋዕናሉን ዝተሓረናሉን ጸጋ ውልድነት ዝረከብናሉን ዕላማ ብምጽናዕ ስለ ኵሉ ነገር ብጸሎትን ምህላን ናብ እግዚአብሔር ከነመልክት ይግባእ። (ኢያ. 6፡20፣ ዳን. 9፡7)
ተወካፌ ጸሎት እግዚአብሔር ይቀበለልና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ አሜን!


text:
ሁማን ራይትስ ዋች ኣብ ዘውጽኦ ዓመታዊ ሪፖርቱ፡ እቶም ዲሞክራስያውያን ዝብሃሉ መንግስታት፡ ኣንጻር`ቶም ገሃስቲ ምሰል ዝኾኑ መራሕቲ ጸቕጢ ምፍጣር ስኢኖም ከምዘለዉ ይጠቅስ። ካብ መንጎ`ቶም ንገሃስቲ ምውቃስ ስኢኖም ኣለዉ ተባሂሎም ዝተወቕሱ፡ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ባን ኪ ሙን፡ ሓላፊት ፖሊሲ ወጻኢ ሕብረት ኤውሮጳ ካተሪን ኣሽተን፡ ከምኡ`ውን ናይ ዩ.ኤስ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ተጠቒሶም ኣለዉ።
ምዕራባውያን መንግስታት፡ ምስ`ቶም ገሃስቲ መንግስታት፡ ጥቡቕ ርክብ ስለዘለዎም፡ ነቶም መግሃስቲ ዓይኖም ዓሚቶም ይርእይዎም ኣለዉ ይብል ሁማን ራይትስ ዋች። “ኣብተን ሃገራት ገዚፍ ልምዓታዊ ሓገዝ ስለ ዘንቀሳቕሱ፡ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል እናኸፍአ እናኸደ፡ ንምግጣሙ ድፍረት ይሓጽሮም ኣሎ” “ሕጂ ኣብ ነንሕድሕዱ ዝተዋቕዐ ዓለም ኢና ንነብር ዘለና…ምዕራባውያን ዲሞክራሲያውያን፡ ከም ኣሰጎምቲ ምኽባር ሰብኣዊ መሰል ዘለዎም ሕጋውነትን ምትእምማንን ደረጅኡ እናንቆልቆለ ይኸይድ ኣሎ”።
ንኣብነት ይብሉ ኣብ ለንዶን ዲረክተር ሁማን ርይትስ ዋች ቶም ፖርቲዮስ፡ ኣብ ዩ.ኤስን ኤውሮጳን ዝካየድ ስጉምትታት ጸረ-ሽበራ፡ ናብ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰል ኣምሪሑ`ሎ።


text:
ሓፈሻዊ መእተዊ
ፊልም “ትማሊ” ንከባቢ ዓሰርተ-ሓደ ኣዋርሕ (2009-2010) ወትሩ ሰንበት ብመገዲ ኤሪ-ቲቪ እትፍኖ ዝነበረት ተኸታታሊት ፊልም እያ፣ እዚኣ ፊልም’ዚኣ። ንገለ ክፋል ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከባቢ ዕስራ ሰዓታት — ማለት 45 ክፋላት — ከተርኢ ዝፈተነት’ያ ነይራ፣ ጸሓፊን ኣላዪን’ታ ፊልም ኣቶ ኢሳያስ ጸጋይ ኰይኑ። ቅድሚ ሕጂ’ውን “ሰሚራ”። “ጕያ”ን “ንእሽቶ ሓወይ ክንዲ ሓሙተይ” (“ሚለኑ”)ን ዝብላ ተኸታተልቲ ፊልምታት ጽሒፉን ኣልዩን ንምርኢት ዘቕረበ ፍሉጥ ኤርትራዊ ደራሲ እዩ፣ ኣብዚ ከይተሓጽረ። ብርክት ዝበሉ ናይ መድረኽ ተዋስኦታት። ሙዚቃውያን ድራማታት። ኣዘንተውቲ ፊልምታትን ግጥምታት ደርፊን ዝጸሓፈ ምዃኑ’ውን ይፍለጥ፣
ፊልም “ትማሊ”። ኣብ ፖለቲካዊን ብረታዊን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ስለ እተተኵር። ትሕዝቶኣ ታሪኽ ጠቀስ’ውን እዩ፣ ንታሪኽ ዝምልከት ትሕዝቶ ስለ ዘሎዋ። ታሪኻዊ ትሕዝቶ ዘሎዎም ፊልምታት ብከመይ ይስርሑ? እንታይ ብድሆታት የጋጥሙዎም? ነቲ ዘልዓሉዎ ታሪኽ ብዝግባእ ይዓሙዎ’ዶ? ከምኡ’ውን ብህዝቢ ዘሎዎም ተቐባልነት ከመይ ይመስል? ዝብሉ ሕቶታት ክለዓሉ ግድን ይኸውን፣
ታሪኽን ልብ-ወለድን ኣብ ፊልም
ዲ.ዳብሊው. ግሪፍስ ዝተባህለ ሰራሕ-ፊልም። ብ1915 “ዘ በርዝ ኦፍ ኤ ኔሽን” እትብል ታሪኻዊት ፊልም ምስ ሰረሐ። ብዙሓት ዝገራጨ’ ርእይቶታት ተላዒሎም፣ ብፍላይ ግሪፍስ። ንነብሱ ልዕሊ ጸሓፍቲ ታሪኽ ብምስራዕ። ስራሕ ታሪኻዊ ፊልም ንልሙድ ስራሕ ምጽሓፍ ታሪኽ ክትክእ ምዃኑ ተነብዩ፣ እዚ ከብሎ ዝኸኣለ። ጸሓፍቲ ታሪኽ። ብዙሕ እዋን ብድርኺት ባህሪ ጽሕፈት። ውዱዕነቶም (objectivity) ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ብምዃኑን ብኣንጻሩ ድማ ካመራ ካብ ጽሑፍ ንላዕሊ ውዱዕ ስራሕ ከተቕርብ ትኽእል’ያ ካብ ዝብል እምነት ብምብጋስን ነበረ፣ ኣብ ዓመቱ ግን። ግሪፍስ ሓሳቡ ብምቕያር። ስራሕ ታሪኻዊ ፊልምን ምጽሓፍ ታሪኽን ጐድኒ-ንጐድኒ ክኸዱ ምዃኖም ኣመነ፣
ብቀንዱ። ሓንቲ ታሪኻዊት ፊልም። ታሪኻዊ ዝብል ቅጽል ትተሓንገጥ እምበር። ስራሓት ፈጠራ ምዃና ኣይተርፍን እዩ፣ ቀዲሙ ንዝሓለፈ ፍጻሜ ደጊምካ ምውሳኡ እቲ ቀንዲ ዕማም ኰይኑ ንረኽቦ፣ ታሪኻዊ ጭብጥታት ምስ ብፈጠራ ኣካል ዝለብሱ ጠባያት። ወይ ድማ ብህይወት ንዝነብሩ ዝነበሩ ሰባት ምስ ፈጠራውያን ፍጻሜታት ተወሃሂዶም ይቐርቡ፣ ከም’ዚኦም ዝበሉ ስራሓት። ሰነዳውያን (documentary) ፊልምታት ብዘይ ምዃኖም። ትሕዝቶኦም ሽሕ ግዜ ታሪኻዊ ይበሃል እምበር ልብ-ወለዳውያን ምዃኖም ኣይተርፍን፣
ሰራሕቲ ፊልም። ሰነዳዊ ፊልም ይሰርሑ ክሳብ ዘይሃለ’ ንሓቂታት’ቲ ዝድህስሱዎ ታሪኽ ብዝምስጥ ከቕርቡዎ ይግባእ፣ ነዚ ንምግባር። ናይ ፈጠራ ጠባያት። ትልሚ። ቦታን ፍጻሜታትን ክሕውሱ ይግደዱ፣ ከም ዘሎዎ ጻልጣ ሓቂ ከቕርቡ እንተ ኰይኖም ግን። ስራሖም ሰነዳዊ ኰይኑ ክተርፍ ይኽእል፣
ምስዚ ክረአ ዝግባኦ ድማ። ሓቅታት ታሪኽ ብዝተፈላለዩ ኵርናዓት ኣጠማምታ ክረኣዩ ስለ ዝኽእሉ። ትርጕሞምን ኣቀራርባኦምን ንኵሉ ዝወሓጠሉ ከይከውን ይኽእል፣ ገለ-ገለ እዋን’ውን ጸግዒ ምሓዝ ወይ ምቅጣን ውዱዕነት ክስዕብ ይኽእል፣ ብእኡ ምኽንያት ድማ። ታሪኻውያን ተባሂሎም ዝቐርቡ ፊልምታት። ወትሩ ተቓውሞ ህዝቢን ተመራመርቲ ታሪኽ ኰይኖም ንረኽቦም፣ ካብ ብዙሓት ሒደት ንምጥቃስ። ናይቲ ውሩይ ኣፍሪቃዊ ሰራሒ ፊልም ዑስማን ሰምቤነ “ሰዶ”። ከምኡ’ውን ብመገዲ ስቱድዮታት ሆሊ’ድ ዝተሰርሓ “ትሮይ”ን “ዲፍያንስ”ን ኣሎዋና፣
ፊልም “ትማሊ” ድማ። በዚ ኣጠማምታ ምስ እንዕዘባ። ተቓውሞ ክገጥማ ግድን ኰይኑ ንረኽቦ፣ ጸሓፊ’ታ ፊልም። ዝፈጠሮ ትልሚ ዳርጋ የሎን፤ ነቶም ኣብ ውሽቲ ትረኻ ርእየተ-ሕሉፍ (retrospective narration) ቀጥታዊ መስመር ተኸቲሎም ዝኸዱ ፍጻሜታት ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ። ናይ ፈጠራ ጠባያት ኣንቢሩሎም፣ ብርግጽ እዛ ስራሕ እዚኣ። ታሪኻዊ ትሕዝቶ ዘሎዋ’ኳ እንተዀነት። ብቀንዱ ናይ ፈጠራ ስራሕ ድማ ክንብላ ንኽእል ኢና፣ ከምኡ ብምዃና። ንፈጠራዊ ስራሕ ክንምርምረሎም ዘኽእሉና ነጥቢታት እናልዓልና ምስ ታሪኻዊ ትሕዝቶኣ ብከመይ ከም ዝተዋሰቡ ምድህሳሳ ኣገዳሲ ከይኰነ ኣይተርፍን፣
ቀዲሙ ከም ዝተጠቕሰ። ፊልም “ትማሊ”። ትረኻ ርእየተ-ሕሉፍ ተጠቒማ ፍጻመታት ብቀጥታዊ መስመር ዝውሕዙሉ ትልሚ ኣሎዋ፥ ማለት ካብ 1998 ብምጅማር ናብ 1977 ብምምላስ ክሳብ 1991 ተዘንቱ፣ መንቀሊ ዛንታ ትማሊ። ኣስማይት — ሓውቱ ንቀንዲ ጠባይ’ታ ፊልም ዝዀነ ክብርኣብ — ናይ 1998 ኲናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክብገስ እንከሎ ኣይከትትን ስለ ዝበለት ይብገስ፣ ኣብቲ ‘ክተቲ–ኣይከትትን’ ዝብል ምልልስ ክልተ ኣሕዋት። ኣስማይት። “ኣብ ግዜኻ ክነብር ኣይትጸበየኒ።” ትብሎ፣ ክብርኣብ። ግዜኡ ከመይ ከም ዝነበረ ከዘንቱ ናብ ድሕሪት ብምምላስ ዛንታ’ታ ፊልም ይዝርዘር፣ 1991 ኰይኑ እቲ ዛንታ ገድሊ ምስ ኣብቀዐ። እታ ፊልም “ዛንታ ገዛና ቀጻሊ’ዩ” ብምባል ትዛዝም፣
ኣብ ኣገባብ ምህናጽ ዛንታ ተኸታታሊ ፊልም ኣገደስቲ ዝዀኑ ኣብ “ፕሮድዩሲን ፎር ቲቪ ኤንድ ቪድዮ፥ ኤ ሪል-ዎርልድ ኣፕሮች” እትብል ብካትሪን ኬሊሰን ብ2006 ኣብ ዝተሓትመት መጽሓፋ ዝሰፈሩ ነጥብታት ብምውካስ ንትሕዝቶ ዛንታ ፊልም “ትማሊ” ምስ እንርኢ ከምዚ ዝስዕብ ይመስል፥
1. ኣገራሚ መስሕብ — ገለ ፍሉይ ትሕዝቶ ፊልም። ማለት ጠባይ። ምከና ወይ ድማ መሰረታዊ ዓይነት’ቲ ቀሪቡ ዘሎ ትሕዝቶ ምስ ዝህሉ ተዓዛቢ ዘይትስእን ተኸታታሊት ፊልም ክፍጠር ይከኣል፣ ፊልም “ትማሊ”። ብዙሓት ፍሉያት ዝዀኑ ጠባያት ዝቐረበት ፊልም’ያ ነይራ፤ ገለ ካብኦም ንምጥቃስ ጽርሃ። ሰርጌንቲ ተኪኤ። ትልንቲ ያሲን። ግርማይ። ኣብሾን ፍሬታን ጐሊሖም ዝተራእዩ ነይሮም ክበሃል ይከኣል፣ ምከና ግዜን ቦታን ድማ። ኣስመራን ሜዳን ካብ 1970ታትን ክሳብ ናጽነት ብምንባሩ። ተዓዛቢ ተሃንጥዩ ንክዕዘብ ዝድርኽ’ዩ ነይሩ፤ ብዙሕ ግን ዝተርሰርሓሉ ኣይነበረን፣ ብኣንጻሩ። ነቲ እዋን ዝገልጹ ኣልባስ ጠባያት ኣብ ኣስመራ ሰሓብቲ ካብ ዝነበሩ ትሕዝቶ’ታ ፊልም’ዮም ነይሮም፣ መሰረታዊ ዓይነት ትሕዝቶ’ታ ፊልም። ኣብ ወተሃደራዊ ፍጻሜታት ጥራይ ዘይኰነ ነቲ ኣብ ከተማ ዝግበር ዝነበረ ቃልሲ ከምኡ’ውን ፍቕሪ ተጋዳልቲን በደላት ጸላኢን እናተበራረዩ ይቐርቡ ብምንባሮም ንተዓዘብቲ ከይሰሓበ ኣይተረፈን፣
2. ቀንዲ ጠባይ — እቲ ንቡር ቀንዲ ጠባይ ዝውንኖም ባህርያት። ፍሉይነት ዘሎዎ ኰይኑ ግን ወቓሕ ዝብለና። ተነቃፊ ግን ተባዕ። ከምኡ’ውን ኣብ ተዓዛቢ ምድንጋጽ ዝፈጥር ክዀኑ ይኽእሉ፣ቀንዲ ጠባይ ፊልም ክብርኣብ ምዃኑ ርጉጽ’ኳ እንተዀነ። እዞም ዝተጠቕሱ ባህርያት ግን ኣይረኣዩዎን’ዮም፣ ፍሉይነት የብሉን። ትብዓቱ’ውን ይንገር እምበር ኣይረኣይን። ቍሩብ ኣብ ውሳኔ ዝምድና ክማታእ እንከሎ ተዓዘብቲ ምስኡ ተደናጊጾም ተዀይኖም እምበር። ከም ቀንዲ ጠባይ ብዘእምን ዝቐረበ ነይሩ ኣይበሃልን፣ ፍሬታ ብኣንጻሩ። ንሱ ክህሉዎ ዝነበሮ ባህርያት ዝሓዘት ትመስል፤ ልዕሊ’ቲ ቀንዲ ጠባይ’ውን ጐሊሓ ተራእያ’ያ ክበሃል ይከኣል፣
3. ተጻይ ጠባይ — ንቀንዲ ጠባይ ብድሆታት። ግርጭትን ወጥሪን ዝፈጥር ጠባይ እዩ፣ ኣብዛ ፊልም ፍትዊ ሓደ ተጻይ ጠባይ ኰይኑ። ብቀንዱ ጸላኢ’ውን ከም ተጻይ ጠባይ ክንወስዶ ይከኣል፣ ፍትዊ ጨካን። ስሱዕን ዓመጸኛን ጠባይ ምዃኑ ኣዝዩ ንጹር ነይሩ፣ ከም ጠባይ ግን። ብዙሕ እዋን ዝቐረበ እዩ፤ ኣብ ዝተፈላለያ ፊልምታት ወዶ-ገባ ኣንጻር ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝዕጠቑ ጠባይያ ተራእዮም ብምዃኖም መለሳ ትስእነሉ፣
4. ዓርኪ ቀንዲ ጠባይ — እዚ ጠባይ’ዚ ኣገዳሲ ተራ ኣብ ተግባራት ቀንዲ ጠባይ ዘሎዎ እዩ፣ ንቀንዲ ጠባይ ድማ ከም ሕልናኡ። ሓጋዚኡ። ፈታሒ ሽግሩን ኣደዓዓሲኡን ኰይኑ ክቐርብ ይኽእል፣ ጀላኒ። ኣብ ፊልም “ትማሊ”። ነዚ ተራ’ዚ ዝተሰከመ ጠባይ ምንባሩ ብቀሊሉ ክንግንዘብ ይከኣል፣ ኣብ ምምዓድን ምሕጋዝን ክብርኣብ’ውን ልዑል ዝዀነ ተራ ይጻወት እዩ፣
5. ብድሆ። ግርጭትን ተጻራርነትን — እቲ ቀንዲ ጠባይ ብድሆ ገጢሙዎ ኣብ መስርሕ ተዓዊቱ ይወጽእ ወይ ድማ በቲ ብድሆ ይስነፍ፣ ኣብቲ መስርሕ። እቲ ጠባይ ክወስዶም ዘሎዎ ምርጫታት ሃልዮም። ነፍሲ-ወከፍ ምርጫ ድማ ሳዕቤን ምስ ዝህልዎ ግርጭት ይስዕብ፣ እቲ ግርጭት ብዘእምንን ዘዕግብን ክፍታሕ ድማ ኣሎዎ፣ ተጻራርነት ምስዚ ተኣሳሲሩ ክመጽእ ዝኽእል ኰይኑ። ሓደ ጽቡቕ ዝመስል ኩነታት ሕማቕ ኰይኑ ክርከብ እንከሎ ወይ ድማ ብኣንጻሩ ሕማቕ እናመሰለ ጽቡቕ ምስ ዝኸውን ድማ ይፍጠር፣ ኣብ ፊልም “ትማሊ”። ክብርኣብ ከም ብድሆ ብውልቁ ዝገጥሙዎ ጥንሲ ዮርዳኖስ። ከም ሓፋሽ ውዱብ ኣብ ከተማ ክሰርሕ ዘይምኽኣልን ኣብ ሜዳ ድማ ምስ ፍሬታ ዝምድና ክምስርት ምጥርጣርን ኰይኖም። ኣብ ቃልሲ ዝነበሩ ብድሆታት ግን ከም ሰቡ ምስ ዋሕዚ’ቲ ኩነታት ይረኣዩ’ዮም፣ እቶም ከም ግርጭት ክመርጽ ዝግደደሎም ጉዳያት። ሓደ ምስ ፍሬታ ንክዛመድ ኣብ ምውሳን ዝሽገሮ። ከምኡ’ውን ተመርዕዩ ካብ ሜዳ ምምጻኡ ንዮርዳኖስ ምንጋራን ዘይምንጋራን ዝነበሮ ምርጫ እዮም፣
6. ኣእምሮ ዝዅሕዅሕ ነባሪ ነገር — ቅድሚ’ቲ ዛንታ ምጅማሩ። ነቲ ቀንዲ ጠባይ ዘጋጠሞ ወትሩ ኣእምሮኡ ዝዅሕኵሖን ንናይ ሕጂ ተግባራቱ ዝጸልዎን ነገር፣ ክብርኣብ ንዮርዳኖስ ብጥንስታ ሓዲጉዋ ንሜዳ ምኻዱ። ኣብ ዳሕረዋይ ናይ ሜዳ ህይወቱ ብዙሕ ይጸልዎ ምንባሩ ርዱእ ነይሩ፣
7. ፍቕሪ— ባእታ ፍቕሪ። ተዓዘብቲ ምስ ጠባያትን ህይወቶምን ምትእስሳር ከም ዝፈጥሩ ይገብሮም፣ ፊልም “ትማሊ”። ነዚ ትሕዝቶ’ዚ ብብዙሕ ምቕራባ ንካልኦት ጉዳያት ዘህሰሰቶም መሲላ፣
8. ኣዕጋቢ ኣወዳድኣ — ብሓጐስ እሞ ድማ እቲ ጠባይ ካብ ሽግር ክናገፍ ወይ ገለ ለውጢ ኣብ ህይወቱ ኣርእዩ ዝውድእ ትሕዝቶ ብዙሕ እዋን ንተዓዛቢ ዘዕግብ እዩ፣ እንተዀነ። ኵሉ ዛንታ ብሓጐስ ክውድእ ኣሎዎ ማለት ኣይኰነን፤ ዘሕዝን ኣወዳድኣ ዘዕግብ ክሳብ ዝዀነ ቅቡል ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን፣ ኣወዳድኣ ፊልም “ትማሊ”። ንብዙሓት ተዓዘብቲ ዘይምዕጋቡ ክዝረብ ይስማዕ እዩ፣ ትረኻ ዛንታ’ታ ፊልም። ክብርኣብ ንኣስማይት ዘዘንቱወላ ዘሎ ክመስል ድሕሪ ግርጭቶም’ዩ ዝጅምር፣ መንቀሊ ግርጭቶም ድማ ንሳ ምጥናሳ። ከምኡ’ውን ግዜኣን ግዜ ክብርኣብን በበይኑ ምዃኑ ምዝራባን ብምንባሩ። እዚ ኵሉ ትረኻ ኣብ ውሳኔን ህይወትን ኣስማይት ገለ ተራ ክህልዎ ክትጽበ ንቡር ብምዃኑ። “ዛንታ ገዛና ቀጻሊ’ዩ” ዝብል መዛዘሚ ምስ ትጽቢት ከይተሳነየ ዝተረፈ እዩ፣ ክብርኣብ። ንዮርዳኖስ ክምለሳ ዘይምኽኣሉ። ንተዓዛቢ ከጕህዮ ይኽእል ይኸውን፤ እቲ ሓቂ ድማ። ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምዓርን ዕረን ሓቚፉ’ዩ ተዛዚሙ፣ ናጽነት ጋህዲ ክኸውን ዝኸኣለ። ብዙሓት እነፍቅሮም ተኸፊሎም፤ ተጋደልቲ ዕድመ ንእስነቶም ኣብ በረኻ ኣሕሊፎም፤ ብዙሓት ውልቃውያን ዕድላት ህይወት ንህይወት ህዝቢ ተወፍዮምን እዮም፣ ስለዚ። ውሳነ ክብርኣብ ምስ ኩነታቱ ተቐባልነት ኣሎዎ፣ እንተዀነ። ንኣስማይት ትፈልጦን ዘይትፈልጦን ዛንታ ድሕሪ ምዝንታ’ ዘምጸኦ ፋይዳ ከየርኣየ እቲ ዛንታ ተቘጽዩ ብምትራፉ። ዘዕግብ ኣይነበረን፣
ንጉዳይ ደቀንስትዮ ብዝምልከት
ብዛዕባ ኵለን ደቀንስትዮ ጠባያት ፊልም “ትማሊ” ምዝራብ ኣብ ኣዝዩ ነዊሕን ካብ ኣተኵሮ’ዚ ዓንቀጽ ወጻኢን ክኸውን ስለ ዝኽእል። ኣብ ውሱናት ምድሃብ ከድሊ እዩ፣ ጽርሃ። እታ ብውሕልነት ዝተነድቀት ጠባይ ኰይና። ንዓኣ ኰይና ዝተዋስአት ጽገ ተኽለሰንበት’ውን እታ ጠባይ ኣዝያ ንክትጐልሕ ብቕዓታ ኣርእያ’ያ ወጺኣ፣ ዮርዳኖስ። ንግስቲ። ጕዖይ። ርቕያን ሰይቲ ሰርጌንቲን’ውን ክትስዕበን ዘየጸግማ ጠባያት ነይረን፣
እተን ኣባላት ሓፋሽ ወዱባት ዝነበረ ደቀንስትዮ ጠባያት ግን። ተራአን ዝተፈራረቐ ነይሩ፣ ሊሊን ኣኽበረትን ከም ኣብ ባር ዝሰርሓ ጠባያት ጽቡቕ ዝተሃንጻ’ኳ እንተ ነበራ። ኣብ ስራሓት ሓፋሽ ውዱባት ግን ኣይግድን፣ ልዑል ተራ ዘሎወን ንምምሳል ብዙሕ ይዝረብን ላዕሊን ታሕቲን ተባሂሉ፤ እንተዀነ። ብመገደን ይዅን በቶም ደቂ ተባዕትዮ መሳርሕተን። ሓንቲ’ውን ትዅን ዕ’ቲ ስራሕ ኣይተራእየን፣
ተራ ገለ ደቀንስትዮ ጠባያት እንታይ ነይሩ እንተ ተባሂሉ መልሲ ኣይርከቦን፣ ከም ውዱባት ተራ ኣለም። ስተል። ኣኽበረት። ደሃብ እንታይ ነይሩ ምስ ዝበሃል። ዝጭበት መልሲ ዝርከቦ ኣይመስልን፣ ብዘይካ ንግስቲ ኣብ መወዳእታ ሓበሬታ ኣብ ምቕባል። ከምኡ’ውን ሊሊ ኣብ ጁባ ፍትዊ መጠንቀቕታ ወረቐት ኣብ ምእታው ዝተጻወታኦ ተራ። ንብቕዓት ደቀንስትዮ ዘርኢ ተራ ዳርጋ ኣይተዋህባን፣
እተን ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ጠባያት። ብዘይካ ፍሬታን ዛህራ (ጥንቁልሓስን) ካልኦት ሃሳሳት’የን ነይረን፣ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን። ከም ፍሬታ ዓይነት ደቀንስትዮ ተጋዳልቲ ኣይነበራን ዘስምዕ ነቐፌታታት ተሰሚዖም ነይሮም፣ ብፈጠራዊ ስራሕ ስነ-ጽሑፍ ክረአ እንከሎ። ቅቡል ኣይኰነን፣ ጸሓፊ። ፍሉያት ጠባያት እንተ ዘይቀሪቡ። ወይ ድማ ከምቲ ወትሩ ኣብ ህይወት ዘጋጥሙና ፍሉይነት ዘይብሎም ዓይነት ሰባት እንተ ቀሪቡ። መቐረት ዘይብሉ ዛንታ’ዩ ክሃንጽ ማለት እዩ፣ ስለዚ። ብፍሉይነታ — ምስ ኵሎም ደቂ ኣሃዱኣ እትጫረቕ። ናይ ምውጋእ መንፈስ ዘሎዋ። ብፖለቲካ ንቕሕቲ። ደፋርን ካብ ትኣምነሉ ድሕር ዘይትብልን። ሰሓቢ ፍረ-ገጽ ዘሎዋ ወዘተ. — ብልጫ ኣተሃናንጻ ጠባይ ነይሩዋ፣ ኣብ ቀጻልነት ጠባያ ግን። ገለ-ገለ ጸገማት ይንጸባረቓ ነይሩ፣ ንኣብነት። ንመትከል ምዕቃብ ምስጢራዊነት ክትምድረሉ ከም ዘይጸነሐት። ድሕሪ ቍሩብ እዋን ንክብርኣብ ምስጢር ክተምልቘሉ ትረአ፣
ጥንቁልሓስ’ውን ብኣዘራርባኣ ፍሉይ ጦብላሕታ እትገድፍ ጠባይ’ያ ነይራ፣ ርህርህቲ ምዃና ኣብ ገለ-ገለ ኣጋጣሚታት ንርኢ፤ ካብኡ ሓሊፉ ግን ዋላ ሓደ ብዛዕባኣ ክትፈልጥ ዘኽእል የሎን፣ ከም ገዲም ተጋዳሊት’ውን ኣብ ኣሃዱኣ ጕሉሕ ተራ ክትጻወት ኣይትረአን፣
ካልኦት ዝተረፋ ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ጠባያት። ብዙሕ ዝጭበጥ ኣተሃናንጻ ኣይነበረንን፣ ለቱን ጓል ዓንደለን። ከመይ ዓይነት ሰባት’የን ኣይነጸራን፣ ብዛዕባ ዝምድናአን ከምኡ’ውን ደቂ ገጠር ምዃነን ንርዳእ፤ ውልቃዊ ባህሪአን ግን ኣይበረሀን፣ ብዛዕባአን ሃሳስ ስእሊ ሒዝካ ጥራይ ኢኻ ምስዋአን ዝንገረካ፣ እዚ ብመንጽር ካልኦት ደቂ ተባዕትዮ ጠባያት ክረአ እንከሎ። ዳርጋ ናይ ሰማይን ምድሪን ፍልልይ ኣሎዎ፣ ንኣብነት ንወዲ ባሻይ ከተድንቕ እንከሎኻ። ንመሓሪ ትጸልኦ። ንዳእላ ኣብሾ ድማ ብሃንቀውታ ትጽበዮ፤ እዚ። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ልዕሊ’ተን ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ብጽቡቕ ዝተሰርሓሎም ጠባያት ምንባሮም የገንዝብ፣
ብዙሓት ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ብዘይ ምንባረን ጐሊሐን ኣይተራእያን፣ ኣብ’ተን ዝተራእያለን ምርኢታት። ብዘይካ ኣብ መበል 35 ክፋል ዝነበረት ብዙሓት ደቂ ተባዕትዮ ዝሳተፉዋ ናይ ምግብና ስራሕ። ካልእ እዋን ንደቀንስትዮ ጥራይ ከም ዝምልከት ንሰን ክሰርሓኦ’የን ዝረኣያ፣ ንኣብነት። ኣብ መበል 26 ክፋል። ሓንቲ ጓለንስተይቲ ኣብ ስራሕ ምግብና ተጸሚዳ እንከላ። ሓደ ወዲ ተብዓታይ ሬድዮ እናሰምዐ ቀሸም ዕንጨይቲ የቐብላ፣ እዚ። ነቲ “ማዕረነት ብማዕረ ተሳታፍነት” ዝብል ጭርሖ ገድሊ ዘየንጸባርቕ’ዩ ነይሩ፣
ፊልም “ትማሊ”። ብደቂቕ ክትረአ እንከላ ተብዓታዊ ጸግዒ ዝሰረቶም ብዙሓት ነጥብታት ይርከቡዋ፣ ገለ ካብኦም ንምጥቃስ፥
* ኣብዛ ፊልም ሓሙሽተ ፍጻሜታት ጥንሲ ኣሎ’፣ እቲ ቀዳማይ። ጥንሲ ኣስማይት ኰይኑ። ዳርጋ መበገሲ ትረኻ ዝሓለፈ ዛንታ ክብረኣብ’ውን እዩ፣ ስዒበን ዮርዳኖስ። ኣደኣ። ጽርሃን ፍሬታን’ውን ይጠንሳ፤ ርጉጽ’ዩ ናይ ጽርሃን ፍሬታን ጥንሲ ተነጺሉ ከም ዝኸደን ንፈልጥ፣ ካብ ጥንሲ ዝፍጠር ባህታን ሓጐስን ኣብዛ ፊልም ኣይተራእየን፣ ብኣንጻሩ። እተን ደቀንስትዮ ብሰንኪ ጥንሲ ክሰናኸላን ከይሰናኸላ ክሰግኣን ጥራይ ይረኣያ፣ እቲ ንደቀንስትዮ ጥራይ ዝተዓደለን ተፈጥሮኣዊ ጸጋ ብከምዚ ጥራይ ከተርእዮ ምፍታን። ደቀንስትዮ ድኹማት’የን ዝብል ኣመት ምሃብ እዩ፣
ብፍላይ ክብርኣብ ኣብ 8ይ ደቒቕ ጻንሖት ቀዳማይ ክፋል’ታ ፊልም። ኣስማይት ሓውቱ ከይተመርዓወት ብምጥናሳ ሰንቢዱ ዘርእዮ መልሰ-ተግባር። ምስቲ ስዒቡ ዝግለጽ ሕሉፍ ተግባሩ ኣይቃዶን፣ ንሱ ቅድሚ 20 ዓመት — ብተዛማዲ ዓቃባዊ ኣብ ዝዀነ ሕብረተሰብ እናነበረ እንከሎ — ንዝፈጸሞ ጌጋ። ኣስማይት — ከምኡ ዓይነት ተርእዩ ብዙሕ ዘየገርም ኣብ ዝዀነሉ እዋን — ምስ ደገመቶ ጓል ምዃና ጥራይ ቆጭቆጭ የብሎ፣
ብተወሳኺ። ሰርጌንቲ ተኪኤ ኣብቲ ክብርኣብ ዝወዓሎ ጥንሲ ዮርዳኖስን ናይ ኣስማይት ጓሎምን ዘርእዩዎ መለሰ-ተግባራት። ካብቲ ልዒሉ ዝተጠቕሰ መርገጺ ክብርኣብ ኣይፍለን፤ ኣዝዩ ከማን ይብእስ፣
* ካብ ብዙሓት ንጉዳይ ጾታ ግዲ ዘይነበሮም ዝርርባትን ፍጻሜታትን ገለ ንምጥቃስ፥
– ኣብ 2ይክፋል’ታ ፊልም። ኣስማይትን ፊልሞንን እናተጻወቱ። ፊልሞን ወዲ
እንተ ዘይኰይኑ ጓል ስራሕ ከም ዘይትኸይድ ይነግራ፣ እዛ ዘረባ’ዚኣ ንክልተኦም ብምብኣስ። ፍትዊ ኣብ ሞንጎ ኣትዩ ነቲ ወዲ ክገንሖ’ሞ። ተመሊሳ ኣስማይት ንሓዋ ክትሕለቐሉ’ዩ እቲ ሓሳብ ዝመስል፣ እቲ ዝድለ ባእሲ ክልተ ኣሕዋት ግን። ብካልእ ጉዳይ’ውን ክፍጠር ምተኻእለ ነይሩ፣
– እንደገና ኣብ 2ይ ክፋል። ክብርኣብ ስተል ዕንጨይቲ ክትፍልጽ ምስ ጸንሓቶ። “ጀላኒ የሎን ድዩ ሰብኣይ ተቐይርኪ?” ኢሉዋ ይኣቱ፣ ስራሕ ሰብኣይ ትሰርሕ ኣላ ኢሉ ግን ክሕግዛ ኣይረአን፤ እቲ ዘረባ ግን ንዓቕሚ ደቀንስትዮ የነኣእስ፣
– ኣብ መበል 27 ክፋል። ሱሌማን ንሰመረ ብዛዕባ ዮርዳኖስ ከምዚ ዝስዕብ ይብሎ፥ “ናይ ጥንሲ ምሽክላ ኣጋጢሙዋ እምበር ንፍዕቲ’ያ፣” ሰመረ ድማ። “እምበር መልክዓ ምተጠቐምናሉ ነይርና።” ኢሉ ይምልሰሉ፣ እዚ ኣዘራርባ’ዚ ደቀንስትዮ ካብ ኣካለን ሓሊፉ ዝሰርሕ ኣእምሮ የብለንን ዝብል እምነት የንጸባርቕ፣
– ኣብ መበል 40 ክፋል። ኣብሾ ንቁንጪ። “ዛህራ ንመስርዕ ብሬን እንታይ’ያ ክትብላ።” ይብል፣ ተወሳኺ ኣብ ዓቕሚ ደቀንስትዮ እምነት ዘይብሎም ተጋደልቲ ድዮም ዘብል ዘረባ ኰይኑ ንረኽቦ፣
* ብተደጋጋሚ ካብ መራሕቲ መሳርዕ ክሳብ ሓይሊ። ንሽጋራ ዝትክኹ ደቂ-ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ብማዕረ ክርእዩዎም ዘይምኽኣሎም። እሞ ድማ ሓደ ጥራይ ኣብ ልዕሊ ፍሬታ ኣዎንታዊ ኣረኣእያ ዘሎዎ መራሒ ምንባሩ። እንታይ ዓይነት መራሕቲ’ዮም ዘብል እዩ፣
ፊልም “ትማሊ” ዝቐረበቶ ትሕዝቶ
“ኣፍሪካን ኤክስፒሪየንስ ኦፍ ሲነማ” ኣብ ዝብል መጽሓፍ። ፍራንሷ ፋፍ ዘስፈሮ “ኣፍሪካ ፍሮም ዊዝኢን፥ ዘ ፊልምስ ኦፍ ጋስቶን ካቦሬ ኤንድ ኢድሪሳ ኦውድሮጎ ኣዝ ኣንትሮፖሎጂካል ሶርስስ” ዝብል ዓንቀጹ። ጆን ኤች. ዊክላንድ ንዝጸሓፎ “ፊቸር ፊልምስ ኣዝ ካልቹራል ዶክዩመንትስ” ዝብል ዓንቀጽ ብምጥቃስ እዚ ዝስዕብ ትንተና ብዛዕባ ትሕዝቶ ፊልም የቕርብ፣
ዊክላንድ። ኣገዳስነት ልብ-ወለዳውያን ፊልምታት ሓደ ዛንታ ዝነግሩ ምዃኖም’ዩ ይብል፣ ቀጺሉ። ገለ ክፋል ህይወት ቆንጪሎም ብምምራጽ። ቅርጺ ብምትሓዝን ምስልታት ብምስራዕን ትንተናኦም ይቕርቡ ክብል ይድምድም፣
ነዚ ሓሳብ’ዚ ኣብ ጥቕሚ ብምውዓል። ፍራንሷ ፋፍ ናብ ካልእ ደረጃ ንምብጻሕ ከምዚ ይብል፥ “እዚ ‘ትንተና ገለ ክፋል ህይወት’ ዝብል ሓሳብ። ኣብ ንንግዲ ዝዓለመ ምዕራባዊ ፊልም ንሓደ ሰብ ክትገድፎ ኣዝዩ ኣጸጋሚ’ዩ። ምኽንያቱ ፊልም ምስራሕ ናይ ከም ጸሓፊ ጽሑፍ-ፊልም (screenplay)። ኣላዪን ኣፍራዪን ዝኣመሰሉ ሰባት ዝሓቍፍ ጕጅለ እዩ፣ ኣብ ኣፍሪቃዊ ሲነማ ግን። ፊልምታት ፍርያት ደረስቲ እዮም፣ እቲ እንኮን ኣገዳሲን ፈጠራዊ ሓይሊ። ሽሕ ግዜ ምስ ሓገዝቲ ጕጅለ ይስራሕ ወይ’ውን ብዊንታ’ቶም ብገንዘብ ዝድግፉዎ ትካላት ይቀየድ…። እቲ ሰራሕ-ፊልም ብዙሕ ዕማማት ይዓምም — ማለት ናይ ኣፍራዪ። ጸሓፊ ጽሑፍ-ፊልምን ኣላዪን ዕማማት…፣ ስለዚ። ውልቃዊ ባህሪን ትምህርቲን ሰራሕቲ-ፊልም ኣፍሪቃ ንቅዲን ባህላዊ ትሕዝቶን ፍርያት ሲነማ ልዑል ጽልዋ ከም ዘሎዎም ብቀሊል ክግመት ይከኣል፣” ኣሰራርሓ ፊልም “ትማሊ” ድማ ካብዚ ዝፍለ ኣይነበረን፣ ብዙሕ እዋን። ምስራሕ ተኸታተልቲ ፊልም ብዙሓት ጸሓፍቲ ዝዋስኡዎ ስራሕ ክነሱ። ፊልም “ትማሊ” ግን ሓደ ጸሓፊን ኣላዪን’ዩ ሰሪሑዋ፣ ስለዚ። ጸሓፊኣን ኣላዪኣን ክሳብ ክንደይ ጽልዋ ከም ዝነበሮ ንምርዳእ ዘጸግም ኣይኰነን፣
ፊልም “ትማሊ” ዝቐረበቶ ትሕዝቶ። ፍሉይ ምስሊ ተጋዳላይ ዘርኢ ነይሩ ክበሃል ይከኣል፣ ቅድሚ ሕጂ ዝቐረባ ፊልምታት። ንተጋዳላይ ድኻም ዘይስመዖ። ዳርጋ ሓጺን ለበስ። ወትሩ ኣብ ትንፋስ ዘይህብ ተዅሲን ላዕሊን ታሕቲን ገይረን ዘርእያ ነይረን ምስ እንብል ምግናን ኣይኰነን፣ ብኣንጻሩ። ፊልም “ትማሊ”። ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ ከተርኢ ክኢላ ክበሃል ይከኣል፣ ዝፈርሑ። ዘፍቅሩ። ዝጠራጠሩ። ዋዛ ዘይምነዎም። ዝቐንኡ። ሰብ ዝቕይሩ . . . ተጋደልቲ ኣርእያ፣
ኣብዛ ፊልም ዝቐረበ ንፍቕሪ — ጾታዊ ፍቕሪ — ዝምልከት ኣርእስቲ ከካትዕ ይኽእል ይኸውን፣ ብዙሓት ተዓዘብቲ። ምቅርራብ ክብርኣብን ፍሬታን ካብቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ምቅርራብ ተጋደልቲ ክልተኡ ጾታታት ዝተፈልየ ነይሩ ኢሎም፣ ፍቕሪ ዝበሃል ኣምር ኣብ ገድሊ ኣይነበረን ክበሃል ኣይከኣል፣ ተጋደልቲ ሰባት ስለ ዝዀኑ። እቲ ሓደ ባህሪ ሰብኣውነት ዝዀነ ስምዒት ፍቕሪ ክስመዖም ግድን እዩ፣ መርኣያ እዚ ድማ። ብዙሓት ተጋደልቲ ኣብ ሜዳ ዝምድና ሰሪቶም። ሓደር መስሪቶምን ቈልዑ ወሊዶምን ናጽነት ምስ ኰነ ድማ ናብ ቤቶም ተመሊሶም፣
ኣንጻር ዝዀኑ ጽምዲ ነገራት — ከም ሕማቕን ጽቡቕን። ለይትን ቀትሪን። ፍቕርን ጽልኢን… — ወትሩ ብሓደ ቅቐርቡ እንከሎ’ ዝፈጥሩዎ ስምዒት ሓያልን ዓሚቝን ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኰነን፣ ጽንኩራት እዋናት ኲናት። ዕርቃን። ጥሜት። ባህርያውያን ሽግራትን ካልኦትን ኣብ ገድሊ ኤርትራ ብዙሕ እዋን ዝዝንተወሎም ነገራት እዮም፣ ኣብዛ ፊልም ግን። ኣይተንጸባረቑን ክበሃል ይከኣል፣ እቲ ፍቕሪ ኣብ ዓንኬል’ቲ ጸገማት እንተ ዝድኰን ነይሩ። ትርጕሙ ሓያልን ንኣእምሮ ኵሉ ተዓዛቢ ዝትንክፍን ናይ ምዃን ተኽእሎን ነይሩዎ፣
ኣብ መበል 26 ክፋል’ታ ፊልም። መራሕቲ ኣሃዱ ፍሬታ። ኲናት ሻዱሻይ ወራር ኣብ ቅድሚኦም እናተጸበዮም ብዛዕባ ምትካኽ ሽጋር ፍሬታ ይዝትዩ (እቲ ከምኡ ዓይነት ዘተ ንልዕሊ 5 ዓመት ዝኸደ ምዃኑ ድማ ክዝከር ይግባእ)፣ እዚ ዓይነት ምርኢት ንክብደት እቲ ወራር ሚዛን ዘይህብ ኣብ ርእሲ ምዃኑ መጐታዊ’ውን ኣይኰነን፣
መነባብሮ ገድሊ ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ማዕርነታዊ (egalitarian) ምንባሩ ብዙሓት ዝጸሓፉሉን ዝመስከሩሉን እዩ፣ ኣብዛ ፊልም። ገለ ዝሰርሑ ገለ ድማ ዘይሰርሑ ተጋደልቲ’ዮም ቀሪቦም፣ ማእቶታዊ ስራሕ ዳርጋ ኣይተራእየን ኣብዛ ፊልም፣ እቲ ናይ ምግብና ስራሕ’ውን ንገለ እንተ ዘይኰይኑ። ንገለስ ዘይምልከቶም ዝነበረ ይመስል፣ ንኣብነት ፍሬታን ክብርኣብን ኣብ ስራሕ ምግብና ኣይተራእዩን ክበሃል ይከኣል፣
ስራሕ ሓፋሽ ውዱባት ኣዝዩ ድኹም ኰይኑ’ዩ ቀሪቡ፣ ዋላ ሓደ ብልሓት’ቶም ኣባላት ኣይተንጸባረቐን፣ ዝንገር ሓደ-ሓደ ነገራት ነይሩ። እንተዀነ ካብ ኣብ ሓደ ገዛ ተሸጒጥካ ሕቱኽቱኽ ዋላ ሓደ ኣይተሰርሐን፣ ነቲ ሓደ ከዳዕ ከማን። ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ዝኣክል ኣብ ርእሲኡ ክውሰድ ዝወጠኑዎ ስጕምቲ ከተግብሩ ኣይከኣሉን፣ ብድብዱቡ እዛ ፊልም ልሙስ ስራሕ ሓፋሽ ውዱባት’ያ ቀሪባ፣
ገለ ቴክኒካዊ ጉዳያት’ታ ፊልም
ኣብ ከተማ ዝነበሩ ምርኢታት። ብልብሲ ተዋሳእቲን ምከናን ናብቲ ኣዋን ዝወስዱ ነይሮም፣ ጃንጎ ስረ ምስ ኣፍሮ ምሻጦ። ጀልብያ። ከምኡ’ውን ጎና ክዳን ደቀንስትዮ። ነቲ እዋን ዘይፈልጥ’ውን ነቲ እዋን ካብቲ ምርኢት ብኣእምሮኡ ክስእሎ ዘኽእል ብምንባሩ። ብሉጽ ስራሕ መረጻ ኣልባስ ነይሩ፣
ምከና ኣብ ከተማ ዝተመርጹ ቦታታት’ውን ብጽቡቕ ክጥቀሱ ይከኣል፣ መንበሪ ኣባይቲን ባራትን ዝነበረን ንብረት። ናይ ቀደም ኣብ ርእሲ ምንባሩ ግዜን ቦታን ኣብ ምንጽብራቕ ልዑል ተራ ተጻዊቶም፣
ንጻረ ስእሊን ድምጺን ከማኡ’ውን መይክ-ኣፕ ናይዛ ፊልም ብጽቡቕ ክጥቀሱ ይግባእ፣ ኣብ መበል 29 ክፋል ዝቐረበት ምርኢት ኣሰቃቒ መስዋእቲ ተጋዳላይ። ኣዝዩ ንኡድ ስራሕ መይክ-ኣፕ ዝተሰርሓላ ብምንባራ ኣእማኒት ነይራ፣
ብኣንጻሩ። ትሕዝቶ ፊልም “ትማሊ”። ብዝርርብ ዝተሃንጸን ሲነማዊ ቋንቋ ዝውሕዶን ኣብ ርእሲ ምዃኑ። ኣብ ኣምር ግዜ። ኣገባብ ትረኻ። ቍጽጽር ሓሳብ ጸገም ተንጸባሪቑዋ፣ ፊልም። ብትርኢት ዘዘንቱ ዓይነት ስነ-ጥበብ እዩ፤ ዘሕልፎም መልእኽታት ምርኢታውያን ምስ ዝዀኑ። ሓይሊ’ቲ ስራሕ የርኢ፣ ዘረባ ዝዓብለሎ ስራሕ ግን። ካብ ከም ፊልም ከም ተዋስኦ ኣብ መድረኽ ክቐርብ ይምረጽ፣ ዓበይቲ ፍጻመታት ብዘረባ ተሓሊፎም፤ ዳርጋ ሻዱሻይ ወራር ከም ምሕላፉ ሓሊፉ። ወይ ናደው ተደምሲሱ። ባጽዕ ተታሒዛ ዝዓይነቱ’ዩ ነይሩ፣ ከም ሰነዳዊ ፊልም። ኣብ ድፋዖም ንዝሞቱ ወተሃደራት። ተጋደልቲ ነጢሮም እናሓለፉዎም ይረኣዩ፣ ተጋደልቲ ክትኵሱ ትርኢ፤ እንተዀነ። ዝትኵስ ወተሃደር ኣይተራእየን፣ እዚ ፍጹም ነቶም ፍጻሜታት ዝምልከት ምርኢታት ኣይነበረን ማለት ኣይኰነን፣ ብኣብነት ከምቲ ዝዝንተወሉ ምረት ውግኣት 6ይወራርን ካልኦት መነባብሮ ገድሊን ኣይተራእየን፣
ናይዚ ቀንዲ ምኽንያት። ትረኻ ንውሓት ፊልም ንምንካይ እንተ ዘይኰይኑ መሳጢን ንስእላዊ ምርኢት ዘሐይልን ኰይኑ ብዘይ ምቕራቡን እዩ፣ ከም ኣገባብ። ኣብ ፊልም ዝውቱርን ቅቡልን’ኳ እንተዀነ። በቶም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ምኽንያታት ነታ ፊልም ሃስዩዋ ኣምበር ኣይጠቐማን፣ ኣብ ክንዲኡ። ሞንታጅ ኤዲቲን ተጠቒምካ። ብስሉጥ እቲ ክበሃል ዝድለ ብስእሊ (እንተ ተደልዩ ድማ ትረኻ ተወሲኹዎ) ክመሓላለፍ ምኸኣለ ነይሩ፣
ኣምር ግዜ ብኣላዪ’ታ ፊልም ዕሽሽ ተባሂሉ ዕቱብ ትዅረት ዘይተገብረሉ ጉዳይ’ዩ ነይሩ፣ እታ ፊልም። ማዕረ-ማዕረ ዝኸዱ ክልተ ዛንታታት — ኣብ ኣስመራን ሜዳን — ብጽምዶ ቀሪባ፣ እቲ ኣገባብ ጽቡቕ ኰይኑ። ውህደት ግን የብሉን፣ ብ1977 ክብርኣብ ንሜዳ ክወጽእ እንከሎ ዝተጠንሰ ቈልዓ። ብዛዕባ ሻዱሻይ ወራር ኣብ ዝረኣየሉ መርኢት። ወዲ 5 ኰይኑ ክረአ እናተገበኦ ሕቋፍ ቈልዓ እንከሎ ይረአ፣ ጽርሃ። ወዲ ዮርዳኖስ ሕቋፍ ቈልዓ እንከሎ (1979) ዝጠነሰቶ ዕሸል። ብዛዕባ ካልኣይ ውዱባዊ ጉባኤ ኣብ ዝረኣየሉ ምርኢት (1987) ይንጸል፣ ካብ 1977 ኣትሒዛ ክሳብ 1991። ምቅይያር ኣባላት (ተኽሊጥ) ዘይምልከታ ኣሃዱ ትርኢ፣ ንከባቢ ዓሰርተ ዓመታት ብዛዕባ ምምእካል ዝምድና ክብርኣብን ፍሬታን ምኒን ምባልን ወዘተ.፣
ብተወሳኺ። ፊልም “ትማሊ” ቍጽጽር ሓሳብ ኣይነበራን፣ ቍጽጽር ሓሳብ ማለት። ኵሉ ኣብ ድርሰት ዝቐርብ ምዕባለታት ንሓንቲ ሓሳብ ዘብስል። ዝምልእ። ዘሀብትም… ካብ ምህውታት የድሕነካ፣ ቍጽጽር ሓሳብ ምስ ዝህሉ። ደራሲ ዘተኵሮሎም ኩርናዓት ኣሎ’ ማለት እዮም፣ ልዒሉ ከም ዝተጠቕሰ። ኣብቲ ሰብኣዊ ክፋል ተጋደልቲ ብዝበለጸ ተተዅሩ እንተ ዝስረሓላ። እዛ ፊልም ሓይላ ምበርተዐ፣ ከም ዘላቶ ግን። ንታሪኽ ኤርትራ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ብመልክዕ ኣስተምህሮ ዝመስል ዝርርብ ሰርጌንቲ ተኪኤን ትልንቲ ያሲንን ትምድር፤ ንብዙሓት ፍጻሜታት ገድሊ ኤርትራ ብመገዲ ትረኻ ክብርኣብ ጥቕስ ኣቢላ ትሓልፎ፤ ከምኡ’ውን ውጽኢት ስራሖም ዘይረአ ጕያ-ጕያ ሓፋሽ ውዱባት ኣብ ኣስመራ ተርኢ፣ ንኵሉ እናብሰለት ካብ ዝወሰደቶ ግዜ ክልተ ወይ ሰለስተ ዕጽፊ እንተ ትኸይድ። ተዓዛቢ ብዕምቈት ዝርድኦ ታሪኽ ትማሊ ኤርትራ መጨበጠት፣
መደምደምታ
ፊልም “ትማሊ”። ከም ስራሕ ፈጠራ መጠን። ብዙሓት ሓቅታት ጐስያን ዘይነበሩ ነገራት ኣማእኪላን ክትከውን ትኽእል እያ፣ ንታሪኽ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ብዝግባእ ዕምቈት ኣይቀረበትን እንተ ተባህለ’ውን። ካብ ሓቂ ዘይረሓቐ ምጕት ከይኰነ ኣይተርፍን፣ ብኣንጻሩ ልብ-ወለዳዊት ስራሕ ብምዃና። ናይ ፈጠራ ጠባያት ኣብ ታሪኻውያን ፍጻሜታት ኣሊማ’ያ ቀሪባ፣ ልክዕ ቅዳሕ’ቶም ዝተጠቕሱ ፍጻሜታት ናይ ምቕራብ ዝከኣል ኣይኰነን፣ ብዘእምን ምቕራብ ግን ዘይከኣል ኣይኰነን፣
ካብ’ቶም እዛ ፊልም እተብርሆምን ክስትብሃለሎም ዝግበኦምን ትሕዝቶታት። ነቲ ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ እዩ፣ ተጋዳላይ ሰብ ብምዃኑ። ዝተፈላለዩ ሰብኣውያን ስምዒታት ዝስመዖ ምንባሩ ኣርእያትና፣ ክሃድሙ ድንዕ ዝብሉ። ክውስኑ ዝጠራጠሩ። ዘፍቅሩ… ተጋደልቲ ምቕራባ። እቲ ዝዓበየ ብልጫኣ እዩ፤ ምኽንያቱ ብዙሓት ቅድሚ ሕጂ ዝተሰርሑ ንእዋን ገድሊ ዘርእያ ፊልምታት። ነቲ ሰብኣዊ ጐድኒ ተጋዳላይ ክንድቲ ትዅረት ዝገበራ ነይረን ክበሃላ ኣይከኣልን፣
ኣብ ውክልና ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ዘዕግብ ስራሕ ኣሎዋ ኣይበሃልን፣ ደቀንስትዮ ብዝግባእ ኣይተወከላን፣ እቲ ማዕርነታዊ ኣናብራ ተጋደልቲን ካብ ደቂ ተባዕትዮ ዘይሰንፍ ተሳታፍነት ደቀንስትዮን ውዱን ብዝዀነ ኣገባብ ኣይቀረበን፣
ፊልም “ትማሊ”። ብዙሓት ኣገባባት ምህናጽ ዛንታን ሲነማዊ ኣቀራርባን ድማ ይጐድላ፣ ፍሉይነት ዘይብሉ ቀንዲ ጠባይ ኣብ ርእሲ ምቕራባ። ዝተኸተለቶ ኣገባብ ትራኻ ንምርኢት ዘሐይል ዘይምንባሩ። ነቲ ፈጠራዊ ጐድኒ’ታ ፊልም ኣዝዩ ካብ ዝሃሰዩ ነይሩ ክብሃል ይከኣል፣ እቲ ዝዓበይ ሃጓፍ’ዛ ፊልም። ብዓማሚ-ኵሉ ዝዀነ ሰራሕ-ፊልም ምምእዛና እዩ፣ ንደራሲን ኣላዪን’ዛ ፊልም ዝሕግዙ ተቘጻጸርቲ ጽሑፍ-ፊልምን ቀጻልነት (script supervisor and continuity supervisor) እንተ ዝነብሩዋ። እቲ ኣብ ዝበራረ ውህደት ፊልም (cross editing) ዘጋጠሙ ዓበይቲ ጸገማት ኣምር ግዜ ምጐደሉ ነይሮም፣


text:
ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ቅድመ ኩነታት ተማሊኦም ሃገራዊ ምርጫ ምክያድ ከምዝክኣል ካብ ምንስቴር ጥዕና ዝቐረበሉ ምኽረ ሓሳብ ሰሚዑ ናብ ቀዋሚ ኮሚቴ መናእሰይ፣ህፃናትን፣ማሕበራዊ ጉድያትን መሪሑዎ።ናይቲ ቤት ምኽሪ ናይ መወዳእታ ውሳነ ምስ ፈለጠ ግቡእ ስጉምቲ ከምዝወስድ ቦርድ ምርጫ ኣፍሊጡ።
ምንስቴር ምንስትሪ ጥዕና ዶክተር ሊያ ታደሰ ብሰንኪ ኮቪድ-19 ተናዊሑ ዝነበረ ሻድሻይ ሃገራዊ ምርጫ ሓድ ሓደ ቅድመ ኩነታት ብምምላእ ምክያድ ከምዝክኣል ሎማዕንቲ ዓርቢ ንቤት ምኽሪወከልቲ ህዝቢ ሓሳብ ኣቕሪበን።
ኢትዮጵያ ንኮቪድ ንምክልኻል ዝረኸበቶ ተመኩሮን ዘለዋ ዓቕምን ብግላፅ ምርጫ ንምክያድ ክግበሩ ዘለዎም ጥንቃቐታት ሓቢረን።
ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝነበረ ከይዲ ምርጫ ብዝተፈለየ ኣገባብ ምክልኻል ኮቪድ-19 ኣብ ግምት ዘእተወ ናይ ምርጫ ሕግን መፈፀሚ መምርሒታትን ምድላውን ኣብ ኩሉ ደረጃ እኹል ምድላው ብምግባር ናብተግባር ምእታው ከድሊ እዩ ኢለን። ‘’ኣብ ገለ ከባቢታት ዝለዓለ ምፍሕፋሕ ናይቲ ለበዳ እንተጋጢሙ ብዝተፈልየ ኩነታት ምርኣይ ከምዘድሊ ኣብ ግምት ብምእታ ምድላው የድሊ እዩ’’ ኢለን ዶክተር ሊያ ብምውሳኽ።
ቦርድ ምርጫ በዚ መንፅር ዘለዎ ድልውነት ክገልፃ ዝተሓተታ ሓላፊት ኮምኒኬሽን ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ወይዘሪት ሶሊያና ሽመልስ‘’እቲ ውሳነ ምስፀደቐ ናባን ክመፅእ ትፅቢት ንገብር።ተፀዋዕነትና ንቤት ምኽሪ ስለዝኾነ ናብ ቦርድ ምስመፀ እቲ ቦርድ ተዘራርቡ ዝቕፅሉ ስራሕቲ ንህዝቢ ክፍልጥ እዩ’’ ኢለን።
እተን ምንስቴር ብዛዕባ ምኽፋት ኣብያተ ትምህርቲ እውን ተዛሪበን ኣለዋ።ኣብያተ ትምህርቲ ዳግም ንምኽፋት ብውድብ ጥዕና ዓለም ብዝተቐመጡ መለክዒታት ኣድላይ ጥንቃቐ ብዘማልአ ኩነታት ኣብያተ ትምህርቲ ከከም ከባቢኡ ምስፍሕፋሕ ናይቲ ሕማም ኣብ ግምት ብዘእተወ ምኽፋት ይክኣል እዩ ኢለን።
እቲ ቤት ምኽሪ ኣብቲ ዝቐረበ ጉዳይ ብምዝርራብ ንቀዋሚ ኮሚቴታት ጉዳያት መናእሰይ፣ህፃናትን ማሕበራዊን ከምኡ እውን ንፍትሕን ዴሞክራስን ምልኣኹ ተፈሊጡ ኣሎ።


text:
ኣብ ጣሊያን ብኮሮናቫይረስ ኣዚያ ኣብ ዝተጠቕዐትን ማእኸል ናይቲ ለበዳን ኣብ ዝኾነትን ከተማ በርጋሞ እቲ ሕማም ናይ ምህዳእ ምልክታት የርኢ ከምዘሎ ተፈሊጡ። እቲ ቫይረስ በዚ ቕፅበት ከመይ ከምዝተዘርግሓ ተዓዘብቲ ዝተረዱዎ ይመስሉ።
ሓላፊ ማሕበር ሓኻይም ከተማ በርጋሞ ጉዶ ማሪኖኒ ኣብ ጥሪ ኒሞኒያ ከም ኖቪል ኮሮናቫይረስ ኣፍልጦ ብዘይምርካቡ ሓካይም እኹል መከላኸልን ጥንቃቐን ኣይገብሩን ነይሮም ይብሉ።ካብ ምንቅስቓስ ዕፁዋት ክኾኑ ዝግብኦም ከባቢታት ስለዘይተገብሩ እቲ ቫይረስ ዝርጋሕ ክኢሉ ይብሉ። ማሪኖኒ ወሲኾምንሓካይም ምምርማር ዝተጀመረ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምዃኑን ሎሚ እውንብዙሓት ሓካይም ግቡእ መከላኸሊ ከምዘይብሎምን ይዛረቡ ።ትኽክለኛ ቁፅሪ ናይ ዝሞቱን ዝተለኸፉን ካብቲ ብወግዒ ይግለፅ ዘሎ ንላዕሊ እዩ ይብሉ ዶክተር ማሪኖኒ ምኽንያቱ ድማ እቲ ዝገለፅ ዘሎ ኣብ ሆስፒታል ዝሞተን ዝተመርመረን ስለዝኾነ ከይተመርመረ በብገዝኡን ኣብ ናይ ዓበይቲ መከናኸኒ ትካላትን ዝሞቱ ስለዘይሃውስ እዩ ኢሎም።
ኣብ በርጋሞ ኣስታት ሽድሽተ ሽሕ ዓበይቲ ወይ ብዕድመ ዝደፍኡ ሰባት ኣለው ካብኦም ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ጥራሕ ሽዱሽተ ሚእቲ ሰብ ዕድመ ምሟቶም ማሪኖኒ ሓቢሮም።
ምልክታት ምውራድ ቁፅሪ ሓደሽቲ ዝልከፉ ብዝወረደ መጠን ቀስ እናበለ ናብ ስሩዕ ህይወት ምምላስ ኣገዳሲ እዩ ኢሎም።በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ወይ ዝተወሸቡ ግን ብዝግባእ ምምርማር እናረጋገፅካ ኢሎም።
ማሪኖኒ ብምውሳኽ እቲ ህፁፅ ኩነታት ግን ኣብ ጣሊያን ንኣዋርሕ ክቕፀል እዩ ክብሉ ተንቢዮም ኣለው ።ነቲ ቫይረስ ምጥፋእ ኣብ ናይ ሰባት ባህሪያትን ናይ ምምርማር ፃዕሪታትን ዝተመስረተ እዩ ኢሎም ።
እቲ ሓቂ ግን ኢሎም ንሶም ክታበት እንተድኣ ተረኺቡ ጥራሕ እዩ እቲ ፀገም መሊኡ ክጠፍእ ዝኽእል ኢሎም።


text:
እዚ ሃፕፕሎማ ዝበሃል ቫይረስ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ኣዝዩ ሓደገኛን ግኑንን እዩ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ የጥቅዕ።ኣብ መንእሰያት ዘሎዎ ጽልዋ ዳርጋ 80% ይበጽሕ።ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዓይነት ቫይረሳት ኣሎዉ ፡መብዛሕቲኦም ግን ሕማም ዘስዕቡ ወይ ምልክታት ዘርእዩ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ከኣ ኣብ ከባቢ መትሎን ኣብ ኣፍን ትንሓግን ሕማም የስዕብ።
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ቫይረስ እዚ ብቀሊሉ እዮም ዝብድህዎ ፡ካብ ሳዕቤናቱ ውን ዝሳቀይዎ ነገር የለን።ገለ ውሑዳት ደቂ ተባዕትዮ ግን ኣብ ከባቢ መዓኮር ሕማም መንሽሮ ከኸትለሎም ይኽእል እዩ፡ከምኡ ውን ቅድሚ እቲ መንሽሮ ገለ ዘሕክኽ ገለ ቁስሊ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ኢልና እንጽውዖም ሕበጣት ኣብ መትሎ ከጋጥም ይኽእል እዩ።
ክፍለጥ ዘሎዎ ኣገዳሲ ነገር፡እዚኦም ዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ፡ሕማም ንመንሽሮ ዘኸትሉ ኣይኮኑን
ብኸመይ እዮም ኣወዳት ብ HPV/ኤች ፒ ቪ ዝጥቅዑ?
ዝኾነ ውሑስ ዘይኮነ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ በቲ ቫይረስ ኤች ፒ ቪ ንኽጥቃዕ ኣብ ሓደጋ እዩ ዘሎ መብዛሕትኦም እቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ናይቲ ቫይረስ ዘይክህልዎም ይኽእል እዩ።እዚ ማለት ከእ ብዘይ ፍላጥ ናብ ካልእ ሰብ ከመሓላልፉሉ ይኽእሉ እዮም።እዚ ኤች ፒ ቪ ዝበሃል ቫይረስ ካብታ ቀዳመይቲ ዝተጠቓዕካላ እዋን ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ።እቲ ሰብ እዚ ቫይረስ እዚ እንተደኣ ኣሎዎ ኮይኑ ዋላ ካብ ቆርበት ናብ ቆርበት ውን ክሓልፍ ይኽእል እዩ።በዚ ምኽንያት እዩ እምበኣር ኮንዶም ንኹሉ ዓይነት ምምሕላላፍ ናይ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል።
እዚ ምምሕልላፍ ናይ HPV ልሙድ ድዩ?
እቲ ቫይረስ ብብዝሒ ኣብ መንእሰያት እዩ ዝረአ ፡ገለ መጽናዕትታት ከኣ 50% ካብቲ ሕብረተሰብ ጾታዊ ርክብ ካብ ዝፍጽሙ እዮም።
ምርመራ ናይ ኤች ፒ ቪ/HPV ኣብ ኣወዳት ይግበር ዶ?
ንግዜኡ ኣብ ኣወዳት ናይ ኤች ፒ ቪ ዝሓሸ ዝበሃል ምርመራ የለን።ኣብ ከባቢ መትሎ ከም ዕንፍሩር ወይ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ቁስሊ ኣብ ዝረኣየሉ ግዜ ወይ ብናይ ቆርቤት ሓኪምን ናይ ጾታን ከድና ክንምርመር ይግበኣና ።
ነዚ ኤች ፒ ቪ ቫይረስ መድሃኒት ኣሎዎ ዶ?
ነቲ ቫይረስ ፈጺሙ ዘጥፈኦ መድሃኒት የለን።ብዙሕ ግዜ እቲ ሕማም ንኽሓዊ ካብ 6 – 12 ኣዋርሓት ይወስድ፡መንሽሮ ወይ ከኣ እዚ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ከም ምልክታት ኣብዝረኣየሉ ኩነታት እንተኾይኑ ግን ካብቲ ዝተጠቕሰ ግዜ ንላዕሊ ክኸውን እዩ።ብተወሳኺነቲ ጡብ ኣድጊ ዓይነት ናይ ኮስሞቲክስ እንብሎም መድሃኒታት ውን ኣሎዉ(መጥባሕቲ ብምግባር ንዕኡ ምእላይ ፡ነቲ ፈጸጋ ዝመስልን ነቲ ጡብ ኣድጊ ዘሕቕቕ መድሃኒት ብምጥቃምን )እዚ ግን ነቲ ቫይረስ የጥፈኦ ማለት ኣይኮነን ፡ብድሕሪኡ ውን እንደገና ክምለስ ይኽእል እዩ።
ብኸመይ እዩ ዝሰርሕ?
እቲ መድሓኒት ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ ክሊ ዕድመ 9-26 ንዝኾኑ ዝተዳለወ እዩ፡ኣብ ፍርቂ ዓመት ኣብ ሰለስተ ደረጃ ብምኽፋል ከኣ ይወሃብ።እቲ መድሃኒት ክሳብ መወዳእታ ክውሰድ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ(እተን 3 መራፍእ ብሙልአን)እዚ ከኣ ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ።
ኣብ ናይ እንሹራንስ ውን ናይ መሰነይታ ወረቐት ካብ ዶክተር ብምውሳድ ነቲ ክታበት ምውሳድ ይከኣል እዩ።ንዝኾነ ዓይነት ተወሳኺ ሕቶቶታት ብዛዕባ ጾታዊ ሕማም ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ዝምልከት በዚ ናይ ምኽሪ ኣገልግሎት ንምርካብ ቁጽሪ ተለ፡037919704 ምድዋል ይከኣል እዩ።ናይ ስራሕ ሰዓታትን ተወሳኺ ሓቤሬታ ንምርካብን ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብቲ ሕክምና በዚ ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን ምድዋል ይከእል እዩ፡037919704. ንተወሳኺ ሓበሬታን ናይ ስራሕ ሰዓታትን ንምፍላጥ ኣብ ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ፡ www,safe-sex.co.il መልሲ ብጽሑፍ ንምርካብ ከኣ ብእድራሻ http:www.starmed.co.il/forum-84
ሰራሕተኛታት ናይ ሕክምና ልቪንስኪ ንኣገልግሎትኩም ንኽሕግዝ ሕጉስ እዩ።


text:
ደምዳሚ መገለጺ ራብዓይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ መሪሕነት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ /ደ.ግ.ሓ.ኤ/
ማእከላይ መሪሕነት ዲሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ /ደ.ግ.ሓ.ኤ/ ካብ 30 መስከረም 2012 ክሳብ 3 ጥቅምቲ 2012 ኣብ ዘሎ
ግዝያት ራብዓይ ስሩዕ ኣኼብኡ ብዓወት ኣሰላሲሉ። ማእከላይ መሪሕነት ኣብዚ ኣኼብኡ’ዚ ንህልዊ ዓለማውን ከባብያውን ሃገራውን
ውድባውን ኩነታት ብዕምቆት ገምጊሙ ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣመሓላሊፉን።
ውጹዓት ተቓለስቲ ህዝብታት ኤርትራ!
ማእከላይ መሪሕነት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ደግሓኤ ኣብ’ዚ ኣኼብኡ’ዚ ንህልዊ ሃገራዊ ኩነታት ኣመልኪቱ ኣብ
ዝተመያየጠሉ፡ ግብረ-ሽበራዊ ጻሕታሪ ኩናት ስርዓት ህግደፍ ሕጂ ውን ንውሽጣዊ ቅልውላዋቱን ውድቀቱን ንምሽፋንን ውጽዕ ሕብረተ-ሰብና ኣብ ክንዲ ንውሽጢ ንግዳም ክጥምት ብስም ምክልኻል ሃገር ካብ 70 ዓመት ንታሕቲ ዝኾኑ ሃገራውያን ብኣልማማ ከሰልፍን ክሳብ እውን ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜ ኣዴታት ዝሓወሰ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ምስላፍን፡ ምዕጣቅን፡ ከጠቓልል ብትልሚ ተታሕዙ፡ ይስራሓሉ ምህላዉ ተገንዚቡ።-እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ብቁጠባዊ መዳይ ንዘለዎ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ናይ ምርካብ ጸገማት ከፋኹስን ካብ ወጻኢ ነዳድን
ካልኦት ቀረባት ክሽምትን ብስም ወፍሪ ልምዓት ከምኣመሉ ጸንቂቑ ነቲ ዘይብተኽ ንኡስ ዓቕሚ ኣብ ወጻኢ ዝርከብ ውሱን ፡ቁጠባዊ ትሕዝቶ ዘለዎ ክፋል ሕብረተ ሰብና ክብዝብዝ ነዚ ዘጣጥሑ ኮንፈረንሳት እናወደበ ንሓደጋ የሳጥሖ ምህለው ብዕምቆት
ገምጊሙ።እዚ ቁጠባዊ ቅልውላው እዚ ንምፍዃስን እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ናይ ምምእራር ዓቕሊ ጽበታዊ
ምዕልባጣትን ብውሽጢ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ናይ ቀረባ- ጎረባብቲ ሃገራት ከይተረፈ’ውን ብጽዑቕ ኮንትሮባንዳዊ ስራሓት ተዋፊሩ
ይሰርሓሉ ምህላው እውን ተገንዚቡ።
ማእከለይ መሪሕነት ኣብዚ ኣኼብኡ’ዚ ንህልዊ ከባብያዊ ኩነታትና ኣመልኪቱ ኣብ ዝተማያየጠሉ ኣብ ገለ ሃገራት ዞባና ዝጸነሐ ዘይምርግጋእ
ብመጠኑ እናተመሓየሽ ይመጽእ ምህላው ኣገዳሲ ምዕባለ ምዃኑ ተገንዝቡ። ኣብ መንጎ ክልቲኦም ሃገራት ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን
ዝጸንሐ ደማዊ ግጭት ሃዲኡ ጸገማቶም ብመንጎኝነት ውድብ ሕብረት ኣፍሪቃን ዕዙዝ ተራ ናይ ኢትዮጵያን ብሰላማዊ ኣገባብ ኣብ
ምፍትሑ ተበጽሑ ዘሎ ስምምዕ፡ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ምዃኑ መጎሱ ገሊጹ።ኣብ ሶማል ዝተኻየደ ምርጫ ብሰላማዊ መንገዲ ስልጣን ናይ ምርኽኻብ መስርሕ ኣብ ምርግጋእን ሰላምን እታ ሃገር ናይ ገዛእ ርእሱ ዘለዎ ኣስተዋጽኦ ኣገዳሲ መርኣያ ብምዃኑ ኣድናቖቱ ገሊጹ። ሃገረ ሶማል መሊኣ ዝተራጋግአት ሃገር ክትከውን ዘለዎ ትምኒት እውን ገልጹ።
ኢትዮጵያ እታ ክሳብ ሕጂ ብወግዒ ንደሞክራስያዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ክትድግፍ ዝጸንሐትን ዘላን መሓዛ ናይ ዝኾነት ሃገር በሊሕን ባዓል ርሑቕ ራኢን ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቶ መለስ ዜናዊ ብመስዋእቲ ዝተፈለየ፡ ንህዝብን ሃገርን ኢትዮጵያ ጥራሕ ዘይኮነስ ንመላእ ህዝብታት ኣፍሪቃን ዓለምን ዓቢ ክሳራ ብምዃኑ ማእከለይ መሪሕነት በዚ ኣጋጣሚ ኣኼብኡ’ዚ ሓዘኑ ገሊጹ። ናይ ዝወደቐሉ ዕላማታት ሕድሪ ንምፍጻም ኣስሩ ስዒቡ ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ኮይኑ ዝተመርጸ ክቡር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ከኣ የውሃንኡ ገሊጹ።እቲ ብማዕዶ ኮይኑ ብመስውእቲ ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ዝሓዘነ ኤርትራዊ ደቁ ንዝተሰዱላን ዝተዓቐቡላን ኣብ ዓውደ ትምህርቲ ክቛደሱላ ዝጸንሑ ሃገረ ኢትዮጵያ ድሕሪ መስዋእቱ “ደቅና እንታይ ‘ኮን ይኾኑ” ኢሉ ክሻቐል ዝጸንሐ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብኢህወደግ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕድሪ ጅግና መራሒኡ ዘየዕብር ምኻኑ ሕጂ’ውን ከም ቀደሙ እቲ ዝጸንሐ ምትእንጋዳትን ዝተሰዱ መንእሰያት ናይ ምምሃሮም ዕላማ ዘየቛሪጽ ምዃኑ ኣብ’ዚ ናይ ዓመተ ትምህሪቲ’ዚ 850 ተማሃሮ ኣብ ዩኒቨሪስታት ተቐቢሉ ክማሃሩ ምውሳኑ ሓደ መርኣያ ናይ’ቲ ዝምድናታት ክልቲኡ ሃገራት ናብ ንቡር ክምለስን መጻኢ ሕውነታዊ ዝምድና ክልቲኡ ህዝብታት ክዓብን ከካይዶ ዝጸንሐ ጻዕርታት ይቕጽለሉ ምህለው ዘርእን ንሻቅሎት ናይቶም ደቆም ናብ ኢትዮጵያ ዝተሰዱ ኤርትራውያን ወለዲ’ውን ዘቕስን ሰብኣውን ደሞክራስያውን ተግባር ብምዃኑ ማእከለይ መሪሕነት መጎሱ ገሊጹ።
ጀጋኑ ተቓለስቲ ህዝብታት ኤርትራ!
ማእከላይ መሪሕነት ደግሓኤ ኣብዚ ኣኼብኡ’ዚ ንህልዊ ኩነታት ደምበ ተቓውሞ ብሓፈሻ ንኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንድሞክራስያዊ ለውጢ ኤዲኪን ከኣ ብፍላይ ብዕምቆት ገምግሙ። ኤ.ሃ.ባ.ደ.ለ ከም ዝስፍሐ ሃገራዊ ሽርክነታዊ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር (ጽላል) ናይ ብዙሓት ፖለቲካዊ ሕይልታትን ስቪካዊ ማሕበረ ሰባትን መጠን ከም ጀማሪ ትካለዊ ኣሰራርሕኡ ንምጽፋፍን ንምውዳብን ብመጠኑ ዕማማቱ ንምስልሳልን ጻዕርታት ክግበረሉ ዝጸንሐን ዘሎን ይኹን ደኣምበር ንትጽቢታት ናይ ህዝብና ንምምላስ ሓያል ወቓዒ ሓይሊ ኮይኑ ክወጽእ ዙርያምላሽ ተሳትፎ ናይ ኩሎም ኣብኡ ተሓቚፎም ዘለው ዓቕምታትን ሰፊሕ ሓፋሽ ህዝብን ዝጠልብ ብምዃኑ ኩሉ ዓቕምታት ሕብረተ-ሰብና ብሓደ ኣንፈትን ውዳበን ጸረ-ስርዓት ህግደፍ ክራባረብን ተርኡ ክጻወትን ይህልዎ። ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳን ከም ናይ ፖለቲካዊ ውድባት ግንባር መጠን ግንባራዊ ዕማማት ብብቕዓት ንምውጻእን ንሃባደለ ንምሕያል ልዑል ተርኡ ክጻወት ክራባረብ ይህልዎ። ደግሓኤ ብቐዳምነት ህዝብን ሃገርን ንምድሓን
ኣብ ዝግበር ርብርብ ንኤሃባደለ ንምሕያልን፡ ንዕኡ ንምጉልባት ኣገዳሲ ግደ ንዘለዎ ኤዲኪ ንዝተለሞም ዕማማት ንምዕዋት ካብኡ
ዝጥለብ ዘበለ ክገበር ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ክገልጽ ይፈቱ።
ማእከላይ
መሪሕነት ኣብ’ዚ ኣኼብኡ’ዚ ልዑል ትኹረት ሂቡ ካብ ዝተማያየጠሉ ሓደ ኣገዳሲ ኣርእስቲ እዚ ኣብ መላእ ዓለም ዝለዓዓል ዘሎ ናይ መንእሰያት ምቕስቓሳትን ኣንፈት
ምዕባለኦምን መስረት ገይሩ፡ ንዝዘተየሉ ዛዕባ ሓደ ካብቲ ንውሕ ዝበለ ግዜ
ዝወሰደን ዕምቆት ዘለዎ ግንዛበን ክታሓዘሉ ዝገበረ ነይሩ። እዚ መንእሰይ ወለዶ እዚ ጸረ-ስርዓት ህግደፍ ኣብቲ
ዘካይዶ ዘሎ ደሞክራስያዊ ተጋድሎ ህዝብታትና ቆሪጹ ተላዕሉ ተወዲቡ ክቃለስ ድልውነቱ እናኣራጋገጸ ምኻዱን ሓድነቱ ክዕቁብ
ዝገብሮም ዘሎ ጻዕርታትን ዝታባብዑ ብምዃኖም ማ/መሪሕነት ኣድናቆቱ ገሊጹ። ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ተጋድሎ’ዚ
ወሳኒ ተርኡ ክጻወት እንተድኣ ኮይኑ ግን ካብቲ ንደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ከሳቕዮ ዝጸንሐን ገና መልኡ ዘይተወገደን፡ ናይ ጽበትን
ትምክሕትን ዱሑር ኣታሓሳስባታት ንገዛእ ርእሱ ዝተናገፈ ኮይኑ ብንቑሕ ደሞክራስያዊ ኣታሓሳስባን፡ ውደባን እንተተሰንዩ ጥራሕ
ምዃኑ ተገንዝቡ ነዚ ክበቅዕ ክራባረብ ይህልዎ ንብል።
ማእከለይ
መሪሕነት ኣብ’ዚ ኣኼብኡ’ዚ ኣረሜናዊ ስርዓት ህግደፍ ብሰንኪ ብውሽጥን ብደገን ክኽተሎ ዝጸሐን ዘሎን መዕነዊ ፖሊስታቱ
መዓልቲ- መዓልቲ ንስደት ዝውሕዝ ዘሎ ብዝሒ ኤርትራዊ ሓደ መርኣያ ናይ’ቲ ህዝብን ሃገርን ናይ ምብትታን ሓደጋ ኮይኑ ሕጂ’ውን
ኣብ ዝተፋላለዩ ከባቢታት ብሓፈሻ ብፈላይ ከኣ ኣብ በረኻ ሲናይ ናይ ሞትን ሂይወት ሓደጋ፡ ይገጥሞም ምህላው ብጣዕሚ ዘሕዝን ተርእዮ’ዩ።
ብሓፈሻ ማሕበረ-ሰብ ዓለምን ዓለም-ለኻዊ ግብረስናይ ትካላትን ብፍላይ ከኣ መንግስታት ግብጽን እስራኤልን ልዑል ቆላሕታ ሂበን
ሰብኣዊ መሰል ናይዞም ብሸፋቱ ነጋዶ ሰብ ዝገጥሞም ዘሎ ሰደተኛታት ሓደጋ ኣብ ምግታእ ተረኦም ክጻወቱ ጸዊዑ።
ውጽዓት ተቓለስቲ ህዝብታት ኤርትራ!
ማእከላይ
መሪሕነት ኣብ’ዚ ኣኼብኡ’ዚ ንህልው ውድባዊ ኩነታት ኣመልኪቱ ኣብ ኩሎም መዳያት ዕማማት ውድባና ዓሚቕ ምይይጣት ኣካይዱ።ከምኡው’ን
ብተቛጻጸሪ ኮሚሽን ዝቐረቡ ናይ ገንዘብን ንብረትን ንፖለቲካዊ መስመር መሰረት ገይሮም ናይ ዝወጹ ፖሊስታትን ውሳኔታትን
ከመይነት ናይ ኣፋጻጽምኦምን ወዘተ.. ዝምልከቱ ጸብጻባት ተኻታቲሉን ብዕምቆት ዘትዩን። ኣብቲ ድኹም ጎኒ ብዕምቆት ብምትኳር ከኣ እቲ ድኹም ጎኒ ኣብ ኣፋጻጽማን ኣውዳድባን፡
ክትትልን ዝጽንሐ ሕጽረታት ብምንቃፍ ንምምሕያሹ ኣገደስቲ
ውሳኔታት ኣመሓላልፉ። ንህዝባዊ ደሞክራስያዊ ዕላማታት ውድብና ንምዕዋት ኣብ ዝግበር ተጋድሎ በብመድረኹ ንዘጋጥሙ ብድሆታት
ብውሕሉል ኣገባብ ብምምካት ሽኻል ናይቲ ዕለማ ብምሓዝ ስሉጥን ኩሉሽነኻዊ ተዓጻጻፊ ጥበብ ቃልሲን ሒዝካ ምርብራብ መተካእታ ከም
ዘይብሉ ማእከላይ መሪሕነት ኣብ’ዚ ኣኼብኡ ብዕምቆት ዘትዩን ንእምነታቱ ኣስሚርሉ ሓሊፉን። ኣብ ክሊ’ዚ ንዝራኣዩ ድኹማት ጎንታትን ኣብ ምፍዋስን ይሕግዙ እዮም ዝብሎም ኣገደስቲ
ሰሚናራትን ሰፊሕ ኣገንዝቦ ንምጭባጥን ዕሙቕ ዝበለ ፖለቲካዊ
ኣስተምህሮ ክዋሃብ ወሲኑ። ከምኡ’ ውን ምስቶም ብእምነት ዝቀራረብዎ ሓይልታት ይኹኑ ከምኡ እውን ብደረጃ እቲ ድሮ ተሰሪቱ
ክስራሓሉ ዝጸንሐን ዘሎን ግንባራት ሓቢሩ ኣብ ምቅላስ ኣብ ዝገብሮ ርብርባት ሕጂ ውን
ብዕምቆት ክኸዶም ምዃኑ ኣራጋጊጹ።
ማእከላይ
መሪሕነት ኣብ’ዚ ኣኼባ’ዚ መላእ ኣባል ውድብና ብቁጠባ ነብሱ
ንክኽእል ክገብሮ ዝጸንሐን ዘሎን ጻዕርታትን ክምኡ እውን ኣብ ቅድመ ግንባር ኮይኑ ብተወፋይነትን ጽንዓትን ጸረ-ስርዓት ህግደፍ
ዝራባረብ ዘሎ ዕጡቕ ናይ ፕሮፖጋንዳን ውደባን ኣሃዱታትና ልዑል መጎሱ ገሊጹ። ኣበርቲዖም ክቕጽልሉ እውን ኣዘኻኺሩ።ከምኡ እውን ብተበግሶ ዉፉያት ኣባላት ውድብና ኣብ ናይ ግብረሰናይ ስራሓት
እናተዋፈሩ፡ነቲ ኣብ ዝተፋላለየ መደበራት ስደተኛታት ተዓቊቡ ዘሎ ስደተኛ ህዝብናን ኣብ ውሽጢ ሃገር ካብ ቁጽጽር ጸላኢ ወጻኢ ዘለዋ ዓድታትን ንዝተገብሩ ምድግጋፋት ኣመጊሱ። ጻዕርታቶም ቀጻሊ ክኸውን እውን ተላብዩ።
ኣብ መደምደምታ ማ/መሪሕነት ካብ መንጉኡ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ፈጻሚ
ኣካል ብምምራጽ ኣኼብኡ ብዓወት ዛዚሙ።
ዓወት ንደሞክራስያዊ ተቓላሳይ ህዝብና!
ውድቀት ንጸረ-ህዝቢ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ!
ዓወት ንሓርነታዊ ቃልስና!
ዝኽርን ክብርን ንጀጋኑ ስውኣትና!
ማእከላይ መሪሕነት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ
/ደ.ግ.ሓ.ኤ/
3 ጥቅምቲ 2012
Short URL: https://english.farajat.net/?p=7813


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ኦሮሞ ፈደራሊስት ኮንግረስ ፓርቲ ምክትል አቦ መንበር አቶ በቀለ ገርባ ብ 30ሽሕ ብር ዋሕስ ካብ ቤት ማእሰርቲ ክፍትሑ ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ሰማዒ ይግባይ ኣዚዙ።
እቲ ውሳነ’ቲ ቤት ፍርዲ ጉዳይ ዋሕስ መሰረታዊ ምኳኑ ኣስሚሩ ዝተንተነ’ዩ ክብል ጠበቃ አቶ በቀለ ገርባ ገሊጾም።
ኣብ መጀመርታ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ብታሕተዋይ ቤት ፍርዲ መሰል ዋሕስ ተኸልኪሎም ዝነበሩ አቶ በቀለ ገርባ ናይ ፈደራል ጠቅላሊ ቤት ፍርዲ መጋባእያ ሰማዒ ይግባይ ነቲ ናይ ዝሓለፈ ውሳነ ብ30 ሽሕ ብር ዋሕስ አቅሪቦም ካብ ማእሰርቲ ክወጹ ትእዛዝ ሂቡ’ሎ።
እቲ ቤት ፍርዲ ንመጎተ ክልቲኦም ወገናት ብምጥቃስ ኣብ ልዕሊ ዝቐረበ ጥርዓን ይግባይ ዝሃቦ ውሳነ ኣዝዩ ዝርዝርን ሕቶ መሰል ዋሕስ ብጥንቓቐ ክምርምር ከምዝግባእ ዘስተምሃረ ትንታነ’ዩ ክብሉ ሓደ ካብ ጠበቓታት አቶ በቀለ ገርባ አቶ አመሃ መኮነን ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም።


text:
Radio Erena: 17 May 2017
ሓደ ካብ ዓበይቲ መዓስከራት ስደተኛታት ኢጣልያ ብማጉጅለ ማፍያ ክመሓደር ምጽንሑ ፖሊስ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ፖሊስ ኢጣል ብሰኑይ 15 ግንቦት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ ኣብ ካላብርያ፣ ኢዞላ ዲ ካፖ ሪዙቶ ዝርከብ ግዝያዊ መዓስከር ስደተኛታት፣ ግኑን ስም ብዘለዎ ጉጅለ ማፍያ፣ ክመሓደር ምጽንሑ ተኣሚኑ።
ኣስታት 500 ፖሊስ ተዋፊሮም ኣባላት’ቲ ናይ ማፍያ ጉጅለ’ዮም ንዝበልዎም 68 ሰባት ከምዝቐየዱ እቲ መግለጺ ብተወሳኺ ይጠቕስ።
እቲ ጉጅለ ማፍያ፣ ኣብቲ ከመሓድሮ ዝጸንሐ ግዝያዊ መዓስከር፣ ልዕሊ 75 ሽሕ ስደተኛታት ከምዘለዉ ብምግላጽ ንመሻርፎም ብመንግስቲ ዝስላዕ ሚልዮናት ገንዘብ እናሰረቐ’ዩ ናብ ካዝንኡ ዘሰጋግሮ።
ኤርትራውያን ዝርከብዎም መብዛሕም ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ድሕሪ ምድሓኖም፣ ኣብ ኣብ ግዝያዊ መዓስከራት ኢጣልያ ንሒደት መዓልታት ድሕሪ ምጽናሕ ናብ ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳ ከምዝሳግሙ ዝፍለጥ’ዩ።
እዚ ኣብ ካላብርያ ዝርከብ ብ ‘ድራንጊታ’ ዝፍለጥ ጉጅለ ማፍያ ግና ኣብቲ ከመሓድሮ ዝጸንሐ መዓስከራት ዝተመዝገቡ ስደተኛታት፣ ዋላ’ውን ድሕሪ ምውጽኦም ምስኡ ከምዘለው እናሓበረ’ዩ ዝስልዓሎም መሻርፍ ክዘምት ጸኒሑ።
ነቲ ግዝያዊ መዓስከር ከመሓድር ብወግዒ ሓላፍነት ዝተረከበ ናይ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ማሕበር ዝኾኑ ሓደ ዳይረክተርን ሓደ ቀሺን ብተመሳሳሊ ክሲ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ ኣመልኪቱ።
ዋሕዚ ስደተኛታት ኣዝዩ ገኒንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ኣብ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሊብያ፣ ኢጣልያን ካልኦት ሃገራትን ዝርከቡ ሰበ ስልጣን መንግስቲ፣ ኣባላት ጸጥታ፣ ማሕበራትን ናይ ውልቂ ትካላትን ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታት ብምውፋር ሚልዮናት ዶላራት የኻዕብቱ ከምዘለው ይውቐሱ።
========================


text:
ሰበስልጣን ሊብያ ጠለብ ኣብ መዳጎኒ ማእከል ስደተኛታት ከተማ ታጁራ ዘለው ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ንምምላእ ሕጽረት ቐረብ ከምዘሎ ትማሊ ረቡዕ ገሊጾም።
ከተማ ታጁራ ኣብ መንጎ ብሕቡራት ሃገራት ዝድገፍ መንግስቲ’ታ ሃገርን ኮማንደር ምብራቓዊ ሊብያ ከሊፋ ሃፍተር ኹናት ዝካየደሉ ቦታ ተዳወብ ከተማ’ያ።
ኣብታ ከተማ ዝርከብ መዳጎኒ ማእከል መብዛሕትኦም ካብ ሃገራት ትሕተ ሰሃራ ዝመጹ ኣስታት 550 ስደተኛታት ከምዘለውን ሕጽረት መግቢ ከምዘሎ ዳይሬክተር’ቲ ማእከል ኑር ኢለዲን ቃርልቲ ይገልጹ።
እዚ ዝግለጽ ዘሎ መንግስቲ ኢጣልያ ሕብረት ኣውሮጳ ካብቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ግጭት ዘምልጡ ስደተኛታት ዘካይድዎ ስደት ዝምልከት ውጥን ክሕንጽጹ ኣብ ዝጸውዓሉ ዘሎ ጊዜ’ዩ።
ልኡኽ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሊብያ ጋሲም ሳልም ኣብ መንጎ ተዋጋእቲ ወገናት ሊብያ ኣብ ዝመጽእ ክልተ ሰሙን ልዝብ ክጅመር ተስፋ ከምዘሎ ይገልጹ ኣለው።
ኣብ ሊብያ እዚ ዳሕረዋይ ኹናት ካብ ዝጅምር ኣስታት 3,600 ስደተኛታት ኣብ መዳጎኒ ማእከል ተቐርቒሮም ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ።ብመሰረት ሓበሬታ ውዱብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ሰሙናት ኣስታት 264 ሰባት ክሞቱ ከለው 1,266 ድማ ቆሲሎም ኣለው።
እቲ ትካል ብተወሳኺ ብዝሒ ዘለዎም ሰላማዊያን ሰባት ኣብ ናይ ሕክምና ማእከላት ተዓቑቦም ዘለው ክኾኑ ከለው ኩነታት ኣብ ብመንግስቲ ዝመሓደሩ መዳጎኒ ማእከል ዝርከቡ ስደተኛታት ከምዘሻቐሎም ይገልጹ ኣለው።


text:
እታ ጉጅለ ሓካይም መጥባሕቲ ጀርመን፡ ምስ ኤርትራውያን ዶክተራት ብምትሕብባር፡ ምስ ጸገም ድኻም ልቢ ንዝውለዱ ቆልዑ ኣተኩሮም መጥባሕቲ የካይዱ ምህላዎም፡ ሓላፊት ክፍሊ ህጻናትን ቤት ትምህርቲ ሕክምና ኦሮታን ፕሮፌሰር ጽገረዳ ገ/ሂወት ንቪኦኤ ሓቢራ።
መራሒ`ቲ ጀርመናዊ ጉጅለ ዶ/ር ኣንድሬ ኡርባን ብዛዕባ`ቲ ተልእኮኦም ክዛረብ ከሎ፡ ኣብ ዝሓለፉ 16 ዓመታት ኣብ ኤርትራ ነጻ ኣገልግሎት መጥባሕቲ ኣብ ምሃብ ጥራይ ከይተደረቱ ኣብ ምምዕባል ዓቕሚ ሰብን ምልውዋጥ ተመክሮን ከምዝነጥፉ ድሕሪ ምሕባር፡ምስራሕ ናይ`ዚ ማእከል መጥባሕቲ ብዙሓት ናይ ልቢ ጸገም ዘለዎም ቆልዑ ኣብ ሃገሮም ብውሑድ ወጻኢታት ንክሕከሙ ዕድል ከምዝፈጠረ ኣረዲኡ።
ወለዲ ናይቶም ተሕከምቲ ቆልዑ ብወገኖም ብዝረከብዎ ነጻ ኣገልግሎት ጥዕና ደቆም ብምምሕያሹ ዝተሰምዖም ሓጎስ ገሊጾም።
ነቶም ሓካይምን ሕሙማትን ብምዝርራብ ዝተዳለወ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኤርትራ ናይ ኩነተ ሃገራዊ ጥዕንኣ ባጀላ ካብ ዝኾነ ይኹን ወገን ኣይሓተተትን ዝበሉ ምንስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፡ ኤርትራ ብጹእነት ናጽነታን ሉዑላውነታን፡ ልምዓታን ዕብየታን፡ ሓድነታን ግስጋሰኣን፡ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ኣብ ዝበረኸን ዝደልደለን ባይታ ኣላ ኢሎም።
ውሽጣዊ ወጽዓን ኣህጉራዊ ወተሃደራዊ ተጻብኦታትን ንተነጽሎ ምኽንያት ኾይኑ`ሎ ንዝብል ርኢቶ ክምልሱ ኸለዉ፡ ጸብጻብ ICG ነቲ ብዓሎቕን ጠቐነን ከረጋግጽዎ ዝሃቀኑ እገዳ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ኣብ መላእ ዓለም ሓያል ተቓውሞን በዳሂ ሕቶታትን ስለዝገጠሞ፡ ኩሎም ኣንጻር ኤርትራ ዘንሳፈፉ ዓለል ሰለል ወይ ከኣ ባሉንስ ስለዝነፈሱ ፡ ዞባውያን ውድባት ከምዚ ኢለን፡ ትካል እገለ ከምዚ ኢሉ ወዘተ እናበልካ ሰላምን ርግኣትን ዞባና ንምህዋኽ ዘንቀደ ሓሸውየ፡ ወላ`ኳ ምሉእ ንምሉእ እናፈሸለ እንተኸደ፡ ክቕጽል ፀኒሑ`ሎ፡ እዚ ናይ ትማሊ ናይ ICG መግለጺ`ውን ካብኡ ዝተፈለየ ኣይኮነን ኢሎም።
ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ፡ኤርትራ እናተነጸለት ትኸይድ ኣላ ንዝብል ገምጋም ICG ዳግም ተሓቲቶም ክምልሱ ኸለዉ፡ “ውድባት፡ ትካላት፡ ከደምቲ እንታይ በሉ ብዘየገድስ፡ ሃገራዊ ክብረትናን መሰልናን ዘውሕስ ሓያልን እናሓየለት እትኸይድን ዘይትድፈርን ዘይትንቕነቕን ሃገር ሃኒጽና ኣለና” ኢሎም።


text:
ብዝተፈላለዩ ርሕቐታት 27 ግዜ ናይ ዓለም ክብረ ወሰናት ዝሰበረን ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ኩሉ ግዜ ብሉጽ ኣትሌት ዓለም ተባሂሉ ዝተመርጸን ሃይለ ገብረስላሴ ካብ ውድድር ኣትሌትክስ ብወግዒ ክሰናበት እዩ።
አትሌት ሃይሌ እዚ ዝገለጸ ሎሚመዓልቲ ኣብ ሂልተን ሆቴል ኣብዝተኻየደ ስነስርዓት ናይ ነዊሕ ርሕቐት ጉያ'ዩ። ናይ ቀደም ኣካያዲ ስራሕ ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ ኢንግሊዛዊ ሪቻርድ ኖሩርከርናይ ዓወት ሃይለ መዳርግቲ ዘይብሉ እዩ ኢሎም ።
ሃይሌ ካብ ኣትሌትክስ ከምዝሰናበት ብወግዒ ዝገለጸ ኣብ ዝሓለፈ ግንቦት ኣብ ከተማ ማንችስተር እንግሊዝ ኣብዝተኻየደ ውድድር ነይሩ።ሎሚ ንውሽጢ እቲ ህዝቢ ንምዝራብ ምድላዩ ከምዚ ኢሉ 'ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ማንችስተር ገሊጸዮ እየ።ኣብ ውሽጢ ሃገር ነቲ ህዝቢ ንምግላጽ ድማ ካብዚ ዝበልጽ ኣጋጣሚ ስለዘየለ መበል 15 ዓመት ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ አብ እነኽብረሉን እዚ አጋጣሚ ነዚ ዝገለጽ ዘለኹ' ኢሉ'ሎ።
ሃይለ ካብ ክልተ ዩኒቨርስታት ብሪጣኒያ ናይ ክብሪ ዶክተሬት ድግሪ ዝተሸለመ ኽከውን ኸሎ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እውን ሓደ ዓብዪ መንገዲ ብሽሙ ከም ዝጽዋዕ ተገይሩ እዩ።
ብሃይለ ገብረስላሴ ዝተጀመረን ዝምራሕን ዓመታዊ ዓብዪ ጉያ ኢትዮጵያ ድሕሪ ጽባሕ ሰንበት መበል 15 ዓመት ውድድሩ ከካይድ እዩ።ሃይለ ካብ ኣትሌቲክስ ዝሰናበት ድማ ኣብዚ ውድድር እዚ ምስ ካልኦት 40 ሰባት ድሕሪ ምስታፉ'ዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ አብዚ ይኸአል።


text:
አብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ካብ ወንጌል ማቴዎስ ዝተወስደ ብዛዕባ ናይ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ትውሊዲ የዘንቱ። ልደት ኢየሱስ ክርስቶስ ከአ ኸምዚ ኢዩ፦ አዲኡ ማሪያም ንዮሴፍ ተሓጽያ ኸላ፥ ከይተቓረቡ ብመንፈስ ቅዱስ ጠኒሳ ተረኽበት። እቲ “ እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወዲውን ክትወልድ እያ፥ ስሙ ኸአ አማኑኤል ክብሉዎ እዮም፥ ትርጉሙ ኸአ ‘ አምላኽ ምሳና’ ማለት እዩ’’ ማለት እቲ ክርስቶስ ሕጻን፡ ማሪያም አብ ከርሳ እትጸሮ ስራሕ ወዲ ሰብ ዘይኮነስ ስራሕ መንፈስ ቅዱስ ምኻኑ ኢዩ።
ዮሴፍ ሕጹያ ጻድቕ ስለ ዝነበረ፥ ብኅቡእ ኪኃድጋ ድአ ሓሰበ እምበር ኬጋልጻ አይደለየን። ቅዱስ ዮሴፍ ሓደ ፍሉይ ሰብ ነበረ። እግዚአብሔር በቲ ቅድስናኡ ንሓደ ዓቢ ተልእኾ ሓረዮ። አቦ እቲ ካብ ማሪያም ብመንፈስ ቅዱስ ክውለድ ዘለዎ ክርስቶስ ክኸውን መረጾ። እቲ እግዚአብሔር ዝበሎ ኩሉ ከአ ገበረ፡፡ በዚ ኢዩ ከአ ቅዱስ መጽሓፍ ጻድቕ ወይ ቅኑዕ ሰብ ነበረ እናበለ ዝምግሶ። አብ አይሁድ ጻድቕ/ቅኑዕ ክበሃል ከሎ እሙን አገልጋሊ አምላኽ ፡ ፍቓድ እቲ ሰማያዊ አምላኽ ዝፍጽም ሰብ የስምዕ፡፡ አብ ዘፍጥረት 7፡1 እግዚአብሔር ንኖኅ “ አብዛ ወለዶ እዚአ አብ ቅድመይ ጻድቕ ኮንካ ረኺበካ እየ እሞ፥ ምስ ብዘላ ቤትካ ናብ መርከብ እቶ ይብሎ። ስለዚ ቕኑዕ ወይ ሳድቕ ሰብ እንብሎ እግዚአብሔር ዘፍቅርን ትእዛዛቱ ዝሕሉን ሰብ ኢዩ።
ዮሴፍ ንማሪያም ብኅቡእ ኪኃድጋ ኪሓስብ ከሎ፥ እንሆ መልአኽ እግዚአብሔር ብሕልሚ ተራእዮ፥ “ ዮሴፍ ወዲ ዳዊት፥ እቲ ኻብአ ዚውለድ በመንፈስ ቅዱስ ስለ ዝኾነ ንሕጺትኻ ማሪያም ምውሳዳ አይትፍራህ። እግዚአብሔር ነቶም ብቅንዕናን ብቕድስናን ዝመላለሱ አብኡ እሙናት ኮይኖም አብቲ ጥበቡን ሓይሉን ዝእመኑ መገዲ ብርሃን ከምዝዕድሎም ካብ ናይ ቅዱስ ዮሴፍ ንመሃር።
ዝኸበርኩም አሕዋት አሓት ንሕናውን ሎሚ ከም ቅዱስ ዮሴፍ አብቲ እግዚአብሔር ዝጽውዓና እሙናት ኮይና፡ አብ ቅድሚ አምላኽ ብቕንዕናን ቅድስናን ክንጎዓዝ፡ ንጽዋዕ አለና። አብነት ቅዱስ ዮሴፍ ተኸቲልና አብ ሕይወትና ፍቃድ እቲ ሰማያዊ አምላኽና ክንፍጽም ንጽዓር። እግዚአብሔር ነዚ ሓይሉን ጥበቡን ይሃበና። ዓሜን!


text:
Radio Erena: 27 February 2018
ስዑዲ ዓረብ፣ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ንዘይብሎም ዜጋታት ወጻኢሃገራት ንምህዳን ኣብዚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ዘካየደቶም ስርሒት፣ ልዕሊ 670 ሽሕ ሰባት ከምዝኣሰረት ኣገልግሎት ዜና ስዑዲ ብሰንበት 25 ለካቲት ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፣ እቶም 65 ሚእታዊት ካብዚኣቶም የመናውያን ክኾኑ እንከለዉ እቶም 32 ሚእታዊት ወይ ከኣ ኣስታት 214 ሽሕ ኢትዮጵያውያን’ዮም።
እቶም ዝተረፉ 3 ሚእታዊት ድማ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ምዃኖም እቲ ኣገልግሎት ዜና የመልክት።
ካብዞም ኣብዚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ብፖሊስ ስዑዲ ዓረብ ዝተታሕዙ ናይ ወጻኢ ዜጋታት፣ እቶም ኣስታት 469 ሽሕ ናይ መንበሪ ቅጥዕታት ዘየማልኡ ክኾኑ እንከለዉ፣ እቶም ኣስታት 140 ሽሕ ከኣ ናይ ስራሕ ሕግታት ዘየማልኡ’ዮም።
ብዘይካ’ዚ ንጸጥታ ዶባት ብምጥሓስ ናብታ ሃገር ዝኣተዉ ልዕሊ 59 ሽሕ ናይ ወጻኢ ዜጋታት ክእሰሩ እንከለዉ፣ 592 ሰባት ከኣ ካብታ ሃገር ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ክወጹ ኣብ ዝፈተንሉ ከምዝተታሕዙ እቲ ዜና ሓቢሩ።
ምስዚ ብዝተሓሓዝ 198 ስዑዳውያን ዝርከብዎም 1300 ሰባት፣ ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ንዘይጸንሖም ወጻእተኛታት ብምዕቛቦም ኣብ ስራሕ ብምውፋሮም ከምዝተኣስሩ ተገሊጹ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ ልዕሊ ናይ ወጻኢ ዜጋታት ሓድሽ ሕግታት ካብ እተተኣታትዉ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ጥራይ 1.6 ሚልዮን ሰባት ሰጕጋ ከምዘለዋ’ውን እቲ ዜና ኣብ መወዳእታ የገንዝብ።
እታ ሃገር ነዚ ሓድሽ ሕግታት ድሕሪ ምእዋጃ፣ ኣዝዮም ብዙሓት ኤርትራውያን ስድራቤታቶም ናብ ሱዳንን ግብጽን ይሰዱ ምህላዎም ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
=================


text:
ፕረዚደንት የመን ዝነበረ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ሎሚ ተቐቲሉም።ንሶም ካብ ከተማ ሰንዓ ብሸነኽ ደቡብ ዝቐተልዎ ዕጡቓት ሑቲ ምዃኖም ናቱ ፓርቲ ኣፍሊጡ`ሎ። ሑቲ ብወገኖም ናብ ስዑድያ ንክንጽንበር ኣብ መንገዲ ኸሎ ከምዝተቐተለ ይገልጹ`ለዉ።
ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ካብ ስልጣን ቅድሚ ምውራዱ ንየመን ን30 ዓመት መሪሑ። ኣብ 2012 ግን ብዝነበረ ፖለቲካዊ ጸቕጢ ተደፊኡ ወሪዱ ግን ኣንጻር`ቲ ብፕረዚደንት ኣብዱ ራቡ ማንሱር ሓዲ ዝምራሕ ሓዲሽ መንግስቲ ድማ ብረት ኣልዒሉ።
ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ኩናት ድማ ምስቶም እንዳተርንዑ ዝመጹ ዕጡቓት ሑቲ ብምትሕብባር ንከተማ ሰንዓን ካልእን ተቖጻጺሮም፡ ፕረዚደንት ሓዲ ናብ ስዑድያ ከምዝሃድም ጌሮም። ፕረዚደንት ሓዲ ሓገዝ ስዑድያ ድሕሪ ምሕታት ድማ ብስዑድያ ዝምራሕ ገለ ኣባላት ወሽመጥ ዝተጸንበርኦ ጥምረት፡ ንዕጡቓት ሑቲን ደገፍቲ ዓደደላ ሳልሕን ምድብዳብ ቀጺሎም።
ሕጂ ቅንጸላ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ዝስማዕ ዘሎ፡ እቲ ምስ ሑቲ ዝነበሮ ምሕዝነት ድሕሪ ምፍራሱ ድሕሪ ክልተ መዓልታት`ዩ። ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ዝተሰምዐ ዘርብኡ፡ ንሑቲ ንምውጋዝ ምስ ስዑድያ ምሕዝነት ንምዕቃብ ጸዊዑ ኔሩ። ሎሚ ሞት ዓብደላ ሳልሕ ዘፍለጡ ዕጡቓት ሑቲ፡ ኣንጻር ጥምረትና ውዲት ዕልዋ ኣሊሙ ዝነበረ ዓብደላ ሳልሕ፡ ናብ ስዑድያ እናኸደ ኸሎ ተቐቲሉ`ሎ ኢሎም።
መራሒ ናቱ ውድብ ዝኾነ `ፋይቃ ኣል-ሳይድ` ብወገኑ፡ “ኣብ ምክልኻል`ዛ ሪፓብሊክ ተሰዊኡ” ክብል ሞቱ ኣረጋጊጹ`ሎ።
ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ መንጎ ክልቲኦም ፈላማይ ግጭት ተወሊዑ ኔሩ ኣብ መንጎ ሑቲን ደገፍቱን- ኣብ ሰንዓ ንዝርከብ ዓቢይ መስጊደይ ወሪርኩም ክብል`ውን ንሑቲ ከሲሱ፡ ንጣሪቅ ሳልሕ ዝተባህለ ኣዛዚ ፍሉይ ሓይሊ`ውን ኣጥቂዕኩም ኢልዎም።
ዲፕሎማት ኣሜሪካ ዝነበረ ሕጂ ኣብ ኢንስቲቱት ማእከላይ ምብራቕ ዝሰርሕ ደቪድ ማክ፡ ንዓሊ-ዓበደላ ሳልሕ፡ ኣብ ዓረባዊ ዓለም ካብ መንጎ በላሕቲ ሃንደስቲ ፖሊቲካ ክብል ይገልጾ። ዘይፍትሓዊ ብዝኾነ ኣገባብ፡ብኣሜሪካ ብዝተደገፋ ኣባላት ቤት-ምኽሪ ምትሕብባር ወሽመጥ ተደፊኡ ዝወጻእኩ`የ ከምዝብል`ውን ይገልጽ።
ብኻልእ ወገን ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረስ፡ ኣብ ሰንዓን ከባቢኣን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ከቢድ ሃስያ የወርድ ኣሎ ብምባል፡ ስምምዕ ምቁራጽ ተኹሲ ክግበር ጸዊዑ`ሎ።
በቲ ኣብ መንጉ ሚልሻታት ሑቲን ደገፍቲ ፕረዚደንት ነበር ዓብደላ ሳልሕን ዝተወልዐ ግጭት፡ዛጊት ብኣሰርተታ ዝቑጸሩ ከምዝሞቱ ይግለጽ ኣሎ። ንሱ ከይኣክል፡ ደብዳብ ነፈርቲ ስዑድያ`ውን ኔሩ ናብ ሎሚ ሶኑይ ኣብ ዘውግሕ ለይቲ ኣብ ርእሰ ከተማ የመን-ሰንዓ፡ ሰባት ክንቀሳቐሱ ኣይክኣሉን-ኣምቡላንሳት`ውን ናብ ቁሱላት ክበጽሓ ኣይክኣላን ይብል ዳይረክተር ኣህጉራዊ ቀይሕ መስቀል ኣብ ማእከላይ ምብራቕ-ሮበርት ማርዲኒ።
ካብ ዓረባዊ ዓለም ዝደኸየት ትብሃል -የመን፡ ሕጂ ድማ ሰብኣዊ ቅዝፈት ኣጋጢምዋ`ሎ-እቲ ግጭት ካብ ዝለዓል ጥራሕ ልዕሊ 10 ሺሕ ሰላማውያን ሰባት ሞይቶም፡ ኣስታት ክልተ ሚልዮን ተፈናቒሎም። ሕማም ኮሌራ ብግዲኡ ንኣስታት ሓደ ሚልዮን ከምዝተንከፈ ይንገር።


text:
ሰብ መሳሊ ገጻት እንታይ እዮም፣ ብኸመይ’ከ ይልለዩ?
ናይ ሎሚ ሽድሽተ ወርሒ ኣቢሉ ዋልታ “ጆርጅ ቦልተን” ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ናይ ሓሶት ናይ ትዊተር ኣካውንት መረዳእታ ወሲዶም ከምዝነበሩ ኢትዮጵያ ቼክ ኣጋሊጹ ነይሩ። ግና እዚ ናይ “ጆርጅ ቦልተን” ኣካውንት ካብቶም ቅድሚ ሕጂ ኢትዮጵያ ቼክ ዘጋለጾም ናይ ሓሶት ኣካውንትታት ብሓደ ነገር ይፍለ። ብምስሊ ፕሮፋይሉ።
እዚ ናይ “ጆርጅ ቦልተን” ምስሊፕሮፋይል thispersondoesnotexist.com ብዝተባሃለ ሰብ መሳሊ ገጽ (fake face) መፍረዪ መርበብ ሓበሬታ ዝተፈጠረ እዩ። እዚ መርበብ ሓበሬታ ጄኔረቲቭ አድቨርሳሪያል ኔትዎርክስ (generative adversarial networks) ዝተብሃለ ቴክኖሎጂ ኣርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ዝጥቀም እንትኾን ናይቲ መርበብ ሓበሬታ ጎብነይቲ ነቲ ገጻቶም ብዝሓደሱዎ (refresh) ቑጽሪ ሰብ መሳሊ ሓድሽ ገጽ የፍርይ።
በዚ ቴክኖሎጂ ዝፍረዩ ናይ ሓሶት ገጻት ንምልላይ ብዘጸግም መልክዑ ምስቲ ሓቂ ዝኾነ ገጽ ወዲ ሰብ ተመሳሳሊ እዩ።
መስራቲ እቲ መርበብ ሓበሬታ ፊሊፕ ዋንግ ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ሓደ ናይ ፌስቡክ ገጺ ብዝጻሓፎ ጽሑፍ ቴክኖሎጂ ኣርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ዝበጽሐሉ ደረጃ ሰባት ንኽፈልጡ ብምሕሳብ ነቲ መርበብ ሓበሬታ ከምዝኸፈቶ ገሊጹ ነይሩ። ፊሊፕ ነዚ ይበል እምበር ኣብቲ መርበብ ሓበሬታ ዝፍረዩ ናይ ሰብ ገጻት ንናይ ሓሶት ኣካውንታትን ቦታትን ንምኽፋት ብስፍሓት ኣብጥቕሚ ውዒሎም’ዮም።
ንኣብነት አሶሼትድ ፕሬስ ቅድሚ ኣዋርሕ ከምዘጋለጾ ጀሲካ ዝተባሃለት ሰብ መሳሊ ገጽ ዘለዋ ተጠቃሚት ምስ ሰበስልጣናት ኣሜሪካ ምትእስሳር ክሳብ ምፍጣር በጺሓ ነይራ።
ብተመሳሳሊ ኣብ ስራሕ ምጽራይ መረዳእታ ትኹረት ገይሩ ዝሰርሕ ግራፊካን ናይ ኣትላንቲክ ካውንስል ዲጂታል ፎረንሲክ ምርምር ላብራቶሪ ብዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ናይ ፌስቡክ ኣካውንት ከፊቶም ሰብ መሳሊ ገጽ ንዝጥቀሙ ኣጋሊጹ’ዩ።
እዚ ማለት ግና ሰብ መሳሊ ገጽ ንዝጥቀሙ ሓሰውቲ ምልላይ ቀሊል እዩ ማለት ኣይኮነን። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ብቴክኖሎጂ ኣርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ተጠቒሞም ዝፍረዩ ሰብ መሳሊ ገጻት ንምልላይ ኣጽዒቕካ ምርኣይ እኹል እዩ ነይሩ። ሸፋፍ ቅርጺ ገጽ፣ ኣስተብህሎ ዘይብሎም ዓይንታት፣ ዘይተመዓራረየ ጨጉሪ፣ ዘይተመጣጠኑ ኣእዛንን ካልኦት ኣበራትን መለለዪ’ኦም ነይሮም።
ድሕሪ ቀረባ እዋን ዝፍረዩ ሰብ መሳሊ ገጻት ግን ምንም ኣበር ዘይብሎም እናኾኑ ይመጽኡ ስለዘለዉ ንምልላይ ኣዝዩ ከቢድ ኮይኑ’ዩ። ተመራመርቲ ክምዝብሉዎ ንጊዜኡ ብቴክኖሎጂ ኣርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ዝፍረዩ ሰብ መሳሊ ገጻት ከምዘለዉ ምፍላጥን ምጥንቃቕን ኣብ ጽልዋ ሓሰውቲ ካብምውዳቕ ዘድሕን ካልኣይ ዘይብሉ መማረጺ እዩ።
ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ
ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::


text:
ወዲ ዓሻ ስ ክልተ ግዜ’ይውቃዕ
ነሓሰ 19/2018 ወዲ ዓሻ ስ ክልተ ግዜ’ይውቃዕ ቅድሚ 20 ዓመት ኢሰያስ ኣፍወርቂ፡ “ካብ ባድመ ወጻእና ማለት ጻሓይ ዓሪባ ማለት’ዩ” ክብል እንከሎ፡ ዘይሰምበደ ኤርትራዊ ኣይነበረን። ምሒር ደንጽዩዎም ኣራእሶም ንየማን ንጸጋም ዝነቕነቑ ብዙሓት ኢዮም። ዘየደንጹ ስ መዓስ ነይሩ?! ኣቦታት “ዘይስንኻ ሑጻ
ነሓሰ 19/2018
ወዲ ዓሻ ስ ክልተ ግዜ’ይውቃዕ
ቅድሚ 20 ዓመት ኢሰያስ ኣፍወርቂ፡ “ካብ ባድመ ወጻእና ማለት ጻሓይ ዓሪባ ማለት’ዩ” ክብል እንከሎ፡ ዘይሰምበደ ኤርትራዊ ኣይነበረን። ምሒር ደንጽዩዎም ኣራእሶም ንየማን ንጸጋም ዝነቕነቑ ብዙሓት ኢዮም።
ዘየደንጹ ስ መዓስ ነይሩ?!
ኣቦታት “ዘይስንኻ ሑጻ ቆርጥመሉ” ዝበሉ፡ ዘይከምዚ ምስ ረኸቡ ኢዮም ዝኾኑ! ኢሰያስ ኣብ ዝጻሕተሮ ኲናት ዝኣቱ ወዲ ኢሰያስ መዓስ ኮይኑ! ዘይወድን ጓልን’ቲ ሓላል ህዝቢ ኢዩ!
እቲ ዓንዳሪ ኢሰያስ በቲ ሽዑ ግዜ ኣፍ ልቡ ነፊሑ፡ ባዕሉ ሰራዊት መሪሑ ናብ ኲናት ከም ዝኣቱ ጅግና እንክፍክር፡ ኣዴታት ኤርትራ ገና ኣይተደበሳን ዝነበራ። እቲ ፈኸራ ኣብ ሕልሚ ዝሰምዖኦ ሃተፍተፍ ክኾነለን’ሞ፡ እታ ለይቲ ምስ ወግሐት ኩሉ ናብ ንቡር ክምለስ’ውን ተመንየን። ግን ኣይኮነለንን።
ኮይኑ ድማ ናይ ነገር ኣደ ከብደን ሓቚፈን ተቐሚጠናሉ ካብ ዝነበራ ተንሲአን፡ ናይ ነገር ኣንስቲ ርስተን ንምክልኻል ድግዲግተን ዓጢቐን ንደቀን ከዕጥቓ ተላዒለን።
እቲ ዝተረፈ ታሪኽ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ ታሪኽ ግን ካልእ ብዙሕ’ዩ ተሰኒዱ ዝርከብ። ስለዝኾነ ከኣ’ዩ፡ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኢሰያስ ኣፍወርቂ፡ ኣብ 20 ሰነ ናይ 2018ን ይኹን ብድሕሪኡ፡ ዶብ ኣገዳሲ ዘይምዃኑ፡ ንዕኡ ቀዳምነት ዝዓጦ ምርግጋእ ኢትዮጵያ’ምበር፡ ረብሓ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዘይምዃኑ ምስ ነገረና፡ እቲ ቅድሚ 20 ዓመት “ካብ ባድመ ወጻእና ማለት ጸሓይ ዓሪባ ማለት’ዩ” ዝበሎ ክንዝክሮ ዝተገደድና።
ኣብ ምስክርነትና ተመርኲስና ድማ፡ ሓንቲ መልሓስ ኣብ ሓደ ህይወት ከመይ ኢላ ክሳብ ክንድዚ ዝጋጮ መርገጺ ከተቃልሕ ክኢላ? ብምባል ምስ ገዛእ ርእስና ኣብ ምጉት ኣቲና።
እታ ህይወት፡ እታ ትማሊ ዝነበረት ኢያ። ሎሚ ሓዳስ መዓልቲ ትኹን’ምበር፡ እታ ህይወት ግን ትቕጽል ኢያ ዘላ። ንዓና ንህዝቢ ኤርትራ፡ ቅድሚ 20 ዓመት ማለት ሎሚ ማለት’ዩ። ምኽንያቱ ግዜ ንቑስልና ኣየሕወዮን። ቁስሊ ልብና ከኣ ናይ ምሕዋይ ምልክት ኣብ ክንዲ ዘርኢ፡ መሊሱ ኢዩ ረኺሱ።
ዝሃረመ እንተረሰዐ ዝተሃርመ ከምዘይርስዕ፡ ዘቑሰለ እንተረሰዐ፡ ዝቖሰለ መዓስ ይርስዕ?
ሎሚ ዝተቐየረ ሓደ ነገር እንተሃልዩ’ምብኣር፡ ጸላኢና እቲ ብረት ዓጢቑ ዶብ ሰጊሩ ዝመጸና ጓና ጥራሕ ዘይምንባሩ ግርም ገይሩ ክበርሃልና ምኽኣሉ’ዩ፡፡ ደጊም ንኤርትራውያን፡ እቲ መራሒና ኢልና ዝኣመንናዮ፡ ኣብ መንጎና ዝነብር ዝነበረ ኢሰያስ ኣፍወርቂ፡ ዛጊት እቲ ካብ ኩሎም ዝገጠሙና ገዛእትን ዓመጽትን ዝጨከነን ዝኸፍአን ምዃኑ ተጋሂዱ ኣሎ።
ካብ ካልኦት ዝባኣሰ ዝገብሮ፡ እቲ ውልቀ-መላኺ ንሕና ከም ህዝቢ፡ ሃገርና ከም ሃገር ክንህሉ ፈጺሙ ዘይደሊ እናኾነ፡ ባህጊ ናጽነትና መዝሚዙ፡ ንልዕሊ ፍርቂ ዘመን ኣብ ኣንጉዕ ቃልስና ብምስፋር ደምና እናመጸየ ስለዝዓንተረ ኢዩ።
ህላወኻ ደሙ ካብ ዘፍልሓሉ ጸላኢ ዝኸፍእ ጸላኢ የለን። በዚ መንጽር፡ ንዓና ንኤርትራውያን እቲ ከምዚ ዝበለ ጸላኢ፡ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ምዃኑ ተግባራቱ ህያው ምስክር ኢዩ።
ሽዑ እቲ ቅድሚ 20 ዓመት፡ እቶም ህይወቶም ከወፍዩ ብግብሪ በጃ ህዝብን ሃገርን ክኾኑ ኣብ ኲናት ዝወዓሉ መናእሰይ ኤርትራ ብናይ ጽዕነት ማካይን እናሓለፉ፡ ኣብ ሜዳ ባሕቲ መስከረም ኣብ ቅድሚ’ቲ መዓልቲ ናጽነት ከብዕል ሆጭ ኢሉ ዝነበረ ህዝቢ መጺኦም ደው ምስ በሉ፡
“ኣብዛ ንሕና በዓል ናጽነት እነብዕለላ ህሞት፡ ደቅና ኣብ ዶባትና ዓሪዶም ካብ ኣባይ ይከላኸሉልና ኣለዉ” ብምባል ዘየስቆርቆረ ኣይነበረን።
እታ ገላጺት ፍጻመ ከኣ፡ ናጽነት በቶም ብሉጻትን መተካእታ ዘይርከቦምን ምሩጻትና መጺኣ ባኣታቶም ትወሓሰሉ ምኽንያት፡ ክብርትን መተካእታ ዘይብላን ስለዝኾነት’ያ ዝብል መዘኻኸሪ ከይሰነደት ኣይሓለፈትን።
ኣብዚ ክስመረሉ ዘድሊ ሓቂ ኣሎ። ትማልን ሎምን ታሪኽና ከም ህዝቢ፡ ታሪኽ ጽንዓትን ታሪኽ ጅግንነትን ኢዩ። ኣብ ታሪኽና ጸሊም ነጥቢ ይኹን ፈጣሪ-ጸሊም-ነጥቢ፡ እቲ ዕሉል ኢሰያስ ኣፍወርቅን ዉሱናት ዕሱባቱን ኢዮም።
እዚ እናኾነ፡ ኤርትራውያን ኣብ ሃገርና ስልጣን ገቢቱ፡ ግዳይ ኲናትን ኩሉ መዳያዊ ብርሰትን ዝገብረና ዘሎ ዓንዳሪ ስርዓት ካብ ሱሩ በርቊቕና፡ እታ ንደልያ ኤርትራ ካብ ምህናጽ ዝዓግተና ዘሎ እንታይ ኢዩ?
ከም ኣረኣእያይ፡ ነዚ ሕቶ ንምምላስ ዝልዓሉ ነጥብታት፡ ምስቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ክዉንነት ብምዝማድ እንክርኣዩ’ዩ ትርጉም ዝህሉዎም። በዚ ኮይኑ በቲ ተራኦም ንምግንዛብ፡ ብዉሑዱ ገሊኦም ብምልዓል ክዝተየሎም ሓጋዚ ከይኮነ ኣይተርፍን።
ኣብዚ ብመጀመርያ ደረጃ ዝልዓል፡ ኣባታዊ ባህሪ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኢዩ። ካብ መታሕት ናብ ከበሳ፡ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ብሄር ከምኡ’ውን በየከባቢኡ ብዝፈላለየ መጠን፡ ኣቦ ከም ርእሲ ስድራቤት፡ ኣብቲ ሕብረተ-ሰብ ዝለዓለ ክብርን ተሰማዕነትን ኣለዎ። ኣቦ ዝበላ እዝጊ ከምዝበላ ኢያ ትውሰድ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን።
ብኡ መንጽር፡ ዝኾነ ስልጣን ዝሓዘ ኣካል ልዑል ክብርን ተሰማዕነትን ኢዩ ዝውሃቦ።
እቲ በትሪ ስልጣን ዝሓዘ ኣካል ክብርን ተሰማዕነትን ጥራሕ ዘይኮነ፡ ውጹእ ምእዙዝነት ዝጠልብ ምስ ዝኸውን ከ?
ኣብዚ በቲ ንዓወት ህዝቢ ኤርትራን ደቁን፡ ከም ብሕታዊ ዓወቱ ገቢቱ ዝሰኸረ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ከይተዛረብካ ክሕለፍ ኣይክኣልን። እዚ ብሓይሊ ብረት ዝኣምን ውልቀ-ሰብ’ዚ፡ ኣብ ርእሲ ስልጣኑ፡ ብሓገዝ ዉሱናት መሻርኽቱ ደርማስ ናይ ስለያን ጸጥታን መሓወራት ኣደልዲሉ’ዩ ካብ በረኻ ዝኣተወ፡፡ ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ካብ ሰማእቲ ናጽነት፡ ካብ ህዝብን ሃገርን ዝገዘፈ ግኑን ምስሊ ስለዝሓዘ ከኣ፡ ክብርን ተሰማዕነትን ክኣኽሎ ዝክኣል ኣይነበረን።
ገባቲ ባህርያቱ ፍጹም ምእዙዝነት ከስገድድ ኢዩ ዝእዝዞ።
ነዚ ክዉን ንምግባር ዝተፈላለየ ሜላታት ኣብ ግብሪ ከውዕል ናይ ግድን ነይሩ። ከከም ኣድላይነቱ፡ ሓንሳብ ውልቃዊ ዝናኡ፡ ዝና ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ሰማእታት ኤርትራን፡ ሽፋን ውድባዊ ኣሰራርሓ፡ ናይ ስለያን ጸጥታን መሓውራቱ፡ ገደብ ኣልቦ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ይኹን ሓይሊ ብረት እናተጠቕመ፡ ህዝቢ ንምብርካኽ ብመደብ ሰሪሑ።
ከም ሳዕቤኑ፡ እቲ ብልምዲ ንሰበ-ስልጣስን ፍሉይ ክብርን ተሰማዕነትን ምሃብ ከም ንቡር ዝወስዶ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ፡ እቲ ዝዓበየ ክፋሉ ብዉሑዱ፡ በቲ ዘይንቡር ኣካይዳ ኢሰያስ ክስምብድ ትጽበዮ ነገር ኢዩ።
ብቐደሙ ነቦ ይኹን ንበዓል ስልጣን ዘኽብርን ዝሰምዕን፡ ግቡኦም ክፈልጡ ስለዝጽበዮም ድኣ’ምበር፡ ምቕሉልነቱ ከም ዕሽነት ወሲዶም ንረብሓኦም ከውዕሉዎ ኢሉ መዓስ ኮይኑ?
ህዝቢ ነገር ወዮ ደራፋይ ከምዝበሎ፡ ‘ፋይዳ ‘ይብሉን ጨካን ዝጠበረ’ ምስ ኮነ’ውን፡ ሻዓ ኣይቀበጸን። ነዊሕ ተዓጊሱ። ብሰንኩ ከኣ ክተርፍ ዝኽእል ዝነበረ መወዳድርቲ ዘይርከቦ መስዋእቲ ክኸፍል ተገዲዱ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ዕንደራን ጸፋር ኣተሓሕዛ ኢሰያስን ውልቀ-ምልኩን፡ ልቡ ሰይሩዎ፡፡ ነዚ’ዩ ብዘይልቡ ሃገሩ ራሕሪሑ እግሩ ናብ ዝመርሖ፡ ናብ ሞት’ውን ከይተረፈ ሃጽ ዝበለ።
ብዘይካ’ዚ ክቱር ባህጊ ናጽነትን ሃገርን ዘመንጨዎ ስግኣት፡ ህዝቢ ነቲ ዓንዳሪ ስርዓት ካብ ሱሩ ምሕዩ ከይጉሕፎ ካብ ዝሓንኮሉዎ ረቛሕቲ ሓደ ኢዩ። ሃገር ተበታቲና፡ ንናጽነት ዝተኸፍለ ኩሉ ዓይነት መዘና ኣልቦ መስዋእቲ ከንቱ ከይከውን ዝነበረ ስግኣት ዓቢ ነይሩ።
ኣብዚ ግን ሓደ ዝተዘንገዐ ኣድማሳዊ ሓቂ ኣሎ። እታ ናጽነትን እታ ሃገርን፡ ህዝቢ መሰሉ ተኸቢሩ ክነብር ምእንቲ ኢየን ኣድለይቲ ዝኾና። ናይ ትምህርትን ናይ ስርሕን ዕድላት ንዕኡ ኣኺሉ ተሪፍዎ ንኻልኦት ከማቕል፡ ብኤርትራውነቱ ኮሪዑ፡ ብዝኸፈሎ መስዋእቲ እናስቆርቆረ ዘይኮነ እናተሓበነ ክነብር ምእንቲ እምበር፡ ንስለምህላው ኣድላይቲ ዘይምንባረን’ውን ከምኡ።
ሃገርን ናጽነትን፡ ኣብ ከብሒ ዝስቀላ ዋናጩ ኣይኮናን። ከምኡ እንተዝነብራ፡ ክሳብ 100 ሽሕ ዝኣክል ህይወት ምሩጻትና ኣምበይምኸፈልናለንን።
እቲ ስግኣት’ምብኣር፡ ቦኽሩን ሕሳስ ልደኡን ናይ ዝተበጀዉሉ፡ መግዛእቲ ናይ ዝድሃኾ ህዝቢ ስግኣት ኢዩ። ካብ ጭኮና ባዕዳዊ መግዛእቲ ወጺኡ፡ ኣብ ጥርዚ ናጽነት ደው ክብል ዝበቕዐ ህዝቢ ብምዃኑ፡ ተመሊሱ ናብ ደልሃመት ጸላም ከይምለስ እንተሰግአ ዝገርም ኣይምኾነን።
እቲ ጸገም፡ ስግኣቱ ኣብ ግቡእ ቦታኡ ዘይምንባሩ ጥራሕ ኢዩ።
ህላወን ዉሑስ ቀጻልነት ሃገሩን ዝረጋገጽ፡ መሰሉ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ስለዘእተወ ኣይኮነን። ግሉጽነትን ተሓታትነትን ዝሕላገቱ፡ ኣብ ልዕልና ሕጊ ዝኣምን ቅዋማዊ ስርዓት ስለዝተሃንጸ’ምበር።
ብኣንጻሩ ቅዋማዊ ስርዓት ኣብ ዘይተሃንጸሉ ሃገር፡ ከም ህዝቢ ኤርትራ ዝበለ ሓዳግ፡ መሰሉ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ከእቱ ድሉው ዝኾነ ህዝቢ ጥራይ ዘይኮነ፡ ዝኾነ ኻልእ ህዝቢ’ውን ግዳይ ናይ ምዃን ልዑል ተኽእሎ ኣለዎ።
መዓስ እዚ ጥራሕ፡ ‘እታ ምእንቲ መጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ’ እናበለ፡ ልቢ ኣዕብዩ ዝሓለዋ ዝመሰሎ ናጽነቱ’ውን እንተኾነት፡ ኣብ ሓደጋ ምውዳቓ ናይ ግዜ ሕቶ ጥራይ’ዩ ነይሩ።
ምኽንያቱ ብዘይኣዕኑድ ተተኺላ ክትቀውም ትኽእል ህድሞ የላን።
ምስዚ ተኣሳሲሩ፡ ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ጉዳይ ግቡእን መሰልን ዘለና ኣረዳድኣ ዝምቡዕ ምዃኑ ካልእ ተወሳኺ ጸገምና ኢዩ፡፡ ግቡእና ኣብ ምፍጻም ድሕር ንብል ህዝቢ ኣይኮናን። መሬትና እንክውረር፡ ካብ ሕሉብናን ንጹፍናን፡ ክሳብ ህይወት ደቅና ንምኽፋል ኣብ ቅድሚት ንስለፍ ህዝቢ ኢና።
እዚ እናኾነ ግን፡ መሰልና እንክውረር፡ ከም ወራር ኣይንወስዶን። ንመሰልና ከም መሰል ዘይኮነ፡ ከም ሓለፋ ክንወስዶ ስለዝጸናሕና ድማ ብተደጋጋሚ ንግዳይነት ተቓሊዕና። ንመሰልና ደው ምባል ግን መሰልና ጥራሕ ዘይኮነ፡ ሓላፍነትና’ውን ኢዩ።
ንሃገርና ክንወድቀላ ግቡእና ከምዝኾነ፡ መንግስትና ንብሎ መንግስቲ ብሰፊሕ ተሳትፎና ቕዋማዊ ስርዓት ክተክልን፡ ብኡ ተኸቲሉ ክመርሓናን ሓላፍነት ኣለዎ። እዚ ማለት ንሕና ብቕዋማዊ ስርዓት ክንመሓደር መሰል ኣለና ማለት’ዩ። ሓደ መንግስቲ ዝህሉ፡ ንዓና ንህዝቢ ብግቡእ ከማሓድረና’ምበር ካልእ ኣይኮነን። ምትግባር መሰልና ከኣ ናቱ ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ኢዩ።
መሰልና ኣብ ሕልና ይኹን ሰናይ ድሌት መንግስቲ ዝምርኮስ ክኸውን ከቶ ኣይግባእን።
ሓደ ኻልእ ንኤርትራውያን ሻቡ ኣንጻር ምልኪ ከይንልዓል ዝዓንቀጸና ረቛሒ፡ ምድኻም ሃገራዊ መንነትና ምዃኑ ፍሉጥ ኢዩ።
ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ንዓና ኩሉ ኢያ፡፡ መንነትና ኢያ። ኤርትራውነት ግን ሃገርና’ውን ኢያ። ናጽነትን ሃገርን ኣብ ዘይነበረና ግዜ’ውን፡ እንኮ ዝነበረትና ኤርትራውነትናን ሳላኣ ዝነበረና ኩርዓትንን ሓበንን’ዩ።
ኤርትራዊ ብሓቦን ኒሕን ኣንጻር ሓያላት ገጢሙ ክዕወት ዘኽኣሎ፡ ሃገራዊ መንነት ምንባሩ ዘይፈልጥ የልቦን። ሰማእታትና ዝተመነይዋ ነጻን ዲሞክራስያዊትን ኤርትራ ክትህነጽ ትኽእል፡ ብተሳታፍነት ብመንነቶም ዝኾርዑ ሃገራውያን ምዃና’ውን መን ይጠፍኦ?
ኢሰያስ’ውን’ኮ ነዚ’ዩ፡ ንኤርትራውያንን ንኤርትራን ኣብ ናይ ምጥፋእን ምዕናውን ዘመተኡ፡ እቶም ብመንነቶም ዝኾርዑ ኤርትራውያን ክምክቱዎ ምዃኖም ግርም ገይሩ ስለዝተረድአ፡ ነቶም ጎባልል ዝበሎም ኣብ ትሕቲ መሬት ብምስፋር ስርሑ ጀሚሩ። ብድሕሪኡ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ንምድኻም ተታሓሒዙዎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፡ ኣብ ወጻኢ ኣንጻሩ ንዝቐንዐ ቁጠዐ ኤርትራውያን መንእሰያት ንምቕልባስ ተጓዪዩ፡፡ ንሻሕካር ህይወት ኣብ ስደት ዝነብሩ ኤርትራውያን መዝሚዙ ከኣ ኣብ ረብሓኡ ከውዕሎ ድሕር ኣይበለን፡፡ ኣብ መንጎኦም ብገንዘብ ዝተላእኩ ዕሱባት እናስሎኸ፡ ታሪኽ ገድሊ ዘቋሽሹ፡ ሰማእትና ዘቋናጽቡ፡ መንእሰይ ምስ ታሪኽ ገድሊ ተባኢሱ፡ መንነቱ ፈንፊኑ፡ መኣዝኑ ስሒቱ ኣብ ድንግርግር ክነብር ምእንቲ ብዙሕ ጽዒሩ።
ኣብ ውሽጢ ዓዲ ድማ ኣብ ኲናት ተሳዒርና፡ ኩርዓትናን ሓበናን መታን ክስበር፡ ኲናት ድሕሪ ኲናት እናሃንደሰ፡ ህዝቢ ኣብ ሓለዋ-ቐጽል ክነብር ፈሪድዎ። ኣብ ኲናት ስዓሪ ኣይሃሉ’ምበር፡ ብጉሁያትና’ውን ኩርዓትናን ሓበንናን ክሰብሮ ኣይክኣለን።
ብዘይካ’ዚ ኣብ ነጻ ኤርትራ ሓረስታይ ክሓርስ፡ ጻዕራም ክሰርሕ፡ ተማሃራይ ክምሃር፡ ዝወፈረ ብሰላም ናብ ቤቱ ክምለስ ምኽኣል ከምዝስእን ዝተገብረ፡ ንኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ንምድኻም’ዩ። ብቕልጽምን ብደምን ዝተረኽበት ሃገር እቲ ሕቡን ህዝቢ ዓባይ ቤት ማሕቡስ ምስ ኮነት፡ ህዝቢ ‘ኤርትራዊ ምዃን ማለት እንታይ ማለትዩ’ ብምባል፡ ኣብ መንጎ ፍቕሪ ሃገርን ምረት መግዛእትን ተቐርቂሩ፡ ኣብ ቅልውላው ብምንባር ሞራሉ ከምዝስበር ኮይኑ።
ዝብሃግናያ ናጽነት ክትፍንፈን ምእንቲ፡ ህዝቢ ኣብ ሲኦል ክነብር ተፈሪዱ።
‘እዚ ኹሉ መስዋእትን ስቓይን ነዚ ድዩ ነይሩ? መግዛእቲ እንታይ መለሳ ኣለዎ! መግዛእቲ ባዕዳዊ ይኹን መግዛእቲ ወዲ-ሃገር ኩሉ መሪር’ዩ’ ብምባል፡ ኣብ’ቶም ‘ናጽነት ዘምጽኡ ደቁን’ ኣብ ነጻ ሃገሩን ዝነበሮ ተስፋን እምነት ከጥፍእ ምእንቲ ዘይተፈንቀለ እምኒ ኣይነበረን።
እንታይ ገደሰኒ ከኣ ሽዑ’ያ ሱር ክትሰድድ ጀሚራ።
ኢሰያስ ኣፍወርቂ፡ ንስለ ረብሓ ህዝብን ሃገርን ደው ዝበሉ ሃገራውያን፡ ብተምበርካኽነትን ትሕተ-ሃገራውነትን እናኸሰሰ፡ ከሳስን ፈራድን ስለዝኾነ ጥራሕ ካብቲ ብዕሊ ዝወዓሎ ገበን ነጻ ምዃኑ ህዝቢ ከእምን ጽዒሩ። ህዝቢ ግን ብኣፉ ዋላ እንተተሕዘ፡ ልቡ ነቲ ሓቂ ኣጸቢቑ’ዩ ዝፈልጦ። ካብ ዓይኒ ህዝቢ ዘምልጥ ስለዘየለ።
ውዒሉ ሓዲሩ፡ ሕልና ህዝቢ ምስ ዓንዳርን ምስ ብድዑን ዘይኮነ፡ ምስ’ቲ ስለኡ ደው ዝበለ ጅግና ከም ትቐውም ዝተፈልጠ ኢዩ።
ኢሰያስ ኣብቲ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝኸፈቶ ኲናት፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ኲናት ቀንዲ መሳርሒኡ ገይሩ’ዩ ተጠቒሙሉ። “ተኣስረ፡ ተቐትለ፡ ተጨውየ፡ ተረሸነ፡ ተመቚሐ፡ ደስከለ፡ ጸደፈ፡ ከፈለ፡ ተሰደ፡ ሓመመ፡ ተሰመመ፡ ሃደመ፡ ሓሰወ፡ ወንጀለ፡ ተወንጀለ ወዘተ” እናተባህለ፡ ህዝቢ ኣብ ራዕድን ሽበራን ክነብር ቀሲቡዎ። ዓዲ ብሰለይትን ሓሰውትን መሕለፊ ተሳኢኑዋ፡ ሰብ ንነብሱ ከይተረፈ ምእማን ክሳብ ዝስእን ኮይኑ።
“ዘይወግሕ መሲሉዋ ኣብ ቦኽራ ትሓርእ” ከምዝብሃል፡ ኢሰያስን ጭፍራኡን እንክወድቁ ለኪሞም ከምዝኸዱ ዝዘንግዑ፡ ህዝቢ ንግዝያዊ ረብሓን ንኸብዶምን ብዝተዓስቡ ውልቀ-ሰባት ህይወቱ ከምዝጸልእ ተገይሩ።
እዚ ነውራም ኣሰራርሓ’ዚ፡ ህዝቢ ንምቁጽጻር ጥራሕ ዝተማህዘ ኣይነብረን። እንታይ ድኣ፡ ኤርትራዊ ህይወቱ ጸሊኡ ሃገራውነቱ ክምንን ስለዝተደልየ’ምበር!
ባህላዊ ወራር’ውን ካልእ መሳርሒ ኢሰያስ’ዩ ነይሩ።
እቲ ስርዓት፡ ሓበሬታኡ ኣብ ክንዲ በቲ ዝገበቶ መራኸቢ-ብዙሓን ብ03 እናጋውሐ፡ ነታ ዝርካባ መደበር ቴለቪዥን መውዓል ድኑሳት ኢዩ ገይሩዋ። ናይ ቱርኪ ተኻታታሊ ፊልምታት መርኣዪት ኮይና፡ ጽፉፍ ባህልና ክብረዝ፡ ህዝብና መንነቱ ዘንጊዑ ዘይፈልጦ መንነት ክንናፍቕ ተደሪኹ።
ብኣንጻሩ
ከም ኣካል ናይቲ ባህላዊ ወራር፡ ህዝቢ ሙዚቃ ቋንቋ ኣምሓርኛ ከይሰምዕ ዝተኸልከለሉ ኣጋጣሚ ነይሩ። ብሓፈሻ ኣህዛብ ብፍላይ መናእሰይ፡ ብስዉር ኣንጻር ዝኾነ ኣብ ልዕሊኦም ስልጣን ከምዘለዎ ዝኣምኑሉ ሓይሊ ናይ ምእዳም ዝምባለ ከምዘለዎም ዝተፈልጠ ኢዩ። ኢሰያስን ዕሱባቱን ከኣ ነዚ’ዮም ክምዝምዙዎ ሃቂኖም። ኤርትራውያን ብስቱር ደርፊ ኣምሓርኛ ናይ ምስማዕ ልምዲ ኣማዕቢሎም፡ ኣብ መንነቶምን ባህሎምን ዝነበሮም ተገዳስነት ክጎድል’ዩ ተደልዩ።
ህይወቶም ሲኦል ስለዝኾነት፡ ብመንገዲ ሙዚቃ ኣምሓርኛ ህይወት ኢትዮጵያውያን ክምነዩ፡ ባኣታቶም ክቐንኡ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ሃነይ-መነይ ክብሉ ኢዩ ትጽቢት ኢሰያስ ነይሩ።
እቲ ክዕምብባ ጀሚረን ዝነበራ ብሕታውያን ጋዜጣታት ዓሺጉ፡ ጋዜጠኛታት ሓይሩ ንህዝቢ ሚዛናዊ ሓበሬታ ካብ ምርካብ ዝሓረሞ ስርዓት፡ ንስነ-ጥበብ ኤርትራ’ውን በቲ ዝመረጾ መንገዲ ጥራሕ ኢዩ ክምዕብል ፈቒዱሉ። ስነ-ጥበብ ናጽነት ኣብ ዘይብሉ ኩነታት ብዝተወሰነ መልክዑ ስለዝዕምብብን መሳርሒ’ቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት ስለዝኸውንን ፡ ኤርትራውያን ናይ ሃገሮም ስነ-ጥበባዊ ፍርያት መለሳ ስኢኖምሉ፡ ኣህለኽቲ ስነ-ጥበባዊ ፍርያት ከም ኢትዮጵያ ዝበላ ሃገራት ክኾኑ ተደሪኾም። እዚ’ውን ኣካል ናይቲ ባህላዊ ወራር ኢዩ። ኤርትራዊ መንነት ኣብ ምድኻም ከኣ ዘይንዓቕ ተራ ኢዩ ተጻዊቱ።
ኢሰያስ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ንምድኻም ብንጥፈት ይስራሕ’ምበር፡ ክዕወት ግን ኣይክኣለን። ብጥልመቱ ዝሰምበረ ህዝቢ ካብ ሃገሩ ርሒቑ ተሰዲዱ ማለት፡ ኤርትራውነቱ መኒኑ ማለት ኣይኮነን። ኤርትራውነት ሓድግን ሕድርን ኢዩ።
ኣብ ልቢ ይፍጠር፡ ኣብ ልቢ’ውን ይነብር።
እቲ ዓንዳሪ ውልቀ-መላኺ ብሰላም ኣማሳሚሱ ሃገር ኣሕሊፉ ክህብ ምስ ተራእየ “ይኣክል!” ብምባል ነዲሩ ዝተላዕለ፡ ኣብ ዓዲ ይኹን ኣብ ግዳም ዝነብር ኤርትራዊ ድማ ናይዚ መርኣያ ኢዩ።
ካልእ ኢሰያስ ኣፍወርቅን ጭፍራኡን ክሳብ ለይቲ ሎሚ ንህዝብናን ሃገርናን ክሕምሱዎ ዕድል ዝሃቦም ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ዝተፈጥረ ዘይምትእምማን ኢዩ።
እዚ ንሓድነት ኤርትራውያን ዝፈታትን ተርእዮ’ዚ፡ ብፍላይ ኣብ ወጻኢ ዝገነነ ይመስል። ዝተፈላለዩ ወገናት፡ ሃንዳሲ ናይቲ ዘይምትእምማን እቲ ኣብ ኤርትራ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ስርዓት ምዃኑ ኢዮም ዝኣምኑ።
ሓድነት ዕምሪ ጸላኢ ዘሕጽር ፍቱን መሳርሒ ስለዝኾነ፡ ጸላኢኻ ዕድሚኡ ከናውሕ ምእንቲ ክበታትነካ ክጽዕር ናይ ግድን ኢዩ። ብኣንጻሩ ንስኻ ሓድነትካ ንምድልዳል ኩሉ ዝክኣለካ ንምግባር ድኣ ድሉው ክትከውን ይህልወካ እምበር፡ “ከውድቐኒ ኢሉ ኮ ጉድጓድ ፍሒሩለይ ኣሎ” እናበልካ፡ ናብቲ ጉድጓድ ምእታው፡ ተሓባባሪ ጸላኢኻ’ዩ ዝገብረካ።
ወረ ካብኡ ይገድድ! ንጸላኢኻ መሕረዲኻ ካራ ስሒልካ ምሃብ ስለዝኾነ፡ ካብ ነብሰ-ቕትለት ዝፈሊ የብሉን።
ብሕጽር ዝበለ፡ ዜጋታት ናይ ሓንቲ ሃገር፡ ህዝቦም ዓመጽን ጭኮናን ከፊኡዎ እናሃለወ፡ ለውጢ ንምምጻእ ምስ ኣብ ቤተ ክርስትያኖም ወይ መስጊዶም ዘምልኹ ጥራሕ ሓቢሮም ክንቀሳቐሱ ፍቓደኛታት እንተኾይኖም፡ ነቶም ካብ ጉጅለኦም ወጻኢ ዝኾኑ ዜጋታት ብዓይኒ ጥርጣረ ክርእዩዎም ኢዮም ዝደፋፍኡ። ንዓድን ዓውድን ብዝምልከት’ውን ከምኡ።
እቲ ዕላማ ሃይማኖትካ ወይ ኣውራጃኻ ነጻ ንምውጻእ እንተኾይኑ፡ እዚ ሜላ ዘይሰርሓሉ ምኽንያት የለን። ዓዲ፡ ኣውራጃ፡ ሃይማኖት፡ ብሄር ዘይብሉ ሰብ የለን።
ሕመረት ጥርናፈ ሓደ ጉጅለ እምነት ወይ ኣውራጃ እንተኾይኑ፡ ንዕኡ ዝጻረር ሓደ ካልእ ጉጅለ ክፍጠር ናይ ግድን ኢዩ። ምኽንያቱ እቲ ኣቐዲሙ ዝተፈጥረ ጥርናፈ ከም ሓሙሻይ መስርዐኛታት ዘዋሰኖም ዜጋታት፡ ክሕቆፉሉ ዝኽእሉ ጉጅለ ክምስርቱ ስለዝድረኹ።
ኣግኣዝያን ወይ ትግራይ ትግርኚ ዝብሃል ናይ ተኸተልቲ ሃይማኖት ክርስትና ጉጅለ እንተሃልዩ፡ ተኸተልቲ ሃይማኖት ምስልምና ዝሓቁፍ ጉጅለ ኣሎ ማለት ኢዩ። እዞም ክልተ ጥርናፈታት ክሳብ ክንደይ ንኣሽቱ’ዮም ብዘየገድስ፡ ካብ ዝፈላልዮም ዘራኽቦም ረቛሕቲ ይበዝሕ።
ብመጀመርያ ደረጃ፡ መበገሲኦም ስግኣት ኢዩ። በዚ መሰረት፡ ሕመረት መልእኽቶም ነቲ ስግኣት ግብረ-መልሲ ኣብ ምሃብን ነቲ ንኣምነሉ ዝብሉዎ ጉዳያት ኣብ ምውዕዋዕን ይነጥፉ። እቲ ሃይማኖታት ዝተፈላለየ ይኹን’ምበር፡ ዝጥቀሙሉ ኣገባብን ቃናን ሓደ ኢዩ። ‘ህዝበ ክርስትያን ተዘመትካ! ህዝበ ኣስላም ተዘመትካ’ ዝሕመረቱ መልእኽትታቶም፡ ተሳንዩ፡ ተፋቒሩ፡ ተኸባቢሩ፡ ተሓላልዩ ንዘመናት ዝነበረ ህዝቢ ብምንዕዓብ ኣብ ዉጹእ ጽልኢ ሸሚሞም ከናቑቱዎ ዝሓለኑ ኢዮም።
ብዘይካ’ዚ ግን ኣጀንዳኦም ንባዕሉ፡ ባዕላቶም ዘመንጨዉዎ’ውን ኣይኮነን። መሳርሒ ተጻያት ረብሓ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዝኾኑ ባእታታት ኢዮም። ብቐጥታ ይኹን ብተዛዋዋሪ ድማ መሻርኽቲ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ምዃኖም ኣይተረፎምን። እቲ ምንታይ ንሱ ጥራሕ’ዩ ቀንዲ ጸላኢ ኤርትራውነት።
ኤርትራውነት ግን ረብሓ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ቅድሚ ኩሉ ምዃኑ ዝኣምን ኣተሓሳስባ ኢዩ። ብዓድን ዓውድን ይኹን ብብሄር ወይ ብሃይማኖት ተጠርኒፍካ ምንቅስቓስ ንሃገራዊ ዕላማ ዋላ እንተተበገሰ፡ ተመኩሮ ቃልሲ ኤርትራውያን ከምዘረጋግጾ፡ ውዒሉ ሓዲሩ ንሱ’ውን ኣብ መወዳእትኡ ናብ ካብኡ ዝነኣሰ ንኡስ-ጉጅለታት ተኸፋፊሉ ክበታተን ጥራሕ ኢዩ ዝኽእል።
ኣብ ፍሉይነት ዘተኮረ ጥርናፈ፡ ናብ ውልቀ-ሰብ ደረጃ ክሳብ ዝወርድ ፍሉይነት ሃሰው ምባሉ ኣይተርፍን። ካብ ኣውራጃ፡ ናብ ዓዲ፡ ናብ ቀቢላ፡ ናብ ስድራ-ቤት ከምኡ እናበለ ክሳብ ክልተ ኣሕዋት ከይተረፈ ኣብ ሓደ መኣዲ ክቐርቡ ዘይዕድም ኩነታት ኢዩ ዝፈጥር።
ብኣንጻሩ ኣብ ሓድነት ዝኣምን ኣተሓሳስባ፡ ፍልልያትን ተመሳሳልነትን ክመላላእ ዕድል እናሃበ ንኹሉ ብማዕረ ሓቚፉ ዘሳትፍ፡ ተራ ዜጋታት ኣብ ገዛእ ዳሶም ሓሙሻይ መስርዐኛታት ካብ ምዃን ዘድሕን፡ እንኮን ኣድማዕን ኣረኣእያ ኢዩ።
ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ እንተርኣና፡ ብዘይካ’ቲ ክልተ ‘ተቓዋማይን ደጋፋይን’ እናበልካ ዝተኸፍለ ደምበታት፡ ኣብቲ ናይ ደለይቲ ፍትሒ ደምበ ንባዕሉ ክፍጠራን ክጠፍኣን ግዜ ዘይወስደለን ውድባት ዝርከበአን ብዙሓት ጥርናፈታት ኣለዋ።
ተመኩሮ ሻዕብያ ይኹን ጀብሃ ዘረጋግጾ ሓደ ነገር እንተሃልዩ፡ ውድበይ ውድብካ ንህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ክንደይ ጎዳኢ ምንባሩ ኢዩ። ኲናት ሓድ-ሕድ ከም ሓደ ኣብነት ክጥቀስ ይኽእል። ብውድባዊ ኣገባብ ተጠርኒፍካ ምቅላስ ኣብ ሓደ ግዜ ጠቓሚ ኣይነበረን ኣይንብልን። ሃገርን ናጽነትን ክንረክብ ስለዘኽኣለና ከም ኣወንታዊ ተመኩሮ ከነልዕሎ ንኽእል።
ይኹን’ምበር፡ እዚ ሓበሬታን ትእዛዝን ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ዝመሓላለፈሉ፡ ካብ ተራ ኣባላት ትግባረ ጥራሕ ዝጠልብ ኣሰራርሓ፡ ግሉጽነትን ተሓታትነትን ዝጎደሎ ምስጢራዊ ኣካይዳ ይኽተል ስለዝነበረ፡ ሓደ ካብ’ቶም ንህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ለይቲ ሎሚ ግዳይ ዝገበሩዎ ባህርያቱ ኢዩ።
እዚ እናኾነ፡ ኣብ ስደት ዝርከቡ ኤርትራውያን ንዓሰርተታት ዓመታት ክስዕቡዎ ምጽንሖም ይፍለጥ። ብዘይካ ኣኼባታት ምክያድ፡ ውድብ ድሕሪ ውድብ ምጭጫሕን፡ ምስ ካልእ ጥርናፈታት ኣብ ቁርቁስ ምእታውን ግን ካልእ ፋይዳ ኣይተረኽበሉን።
ብሓጺሩ ብረት ዓጢቖም ኣብ በረኻ ስለዘይተሰለፉ እንተዘይኮይኑ፡ ካብ ኲናት ሓድ-ሕድ ፈሊኻ ንምርኣዩ ዘጸግም ኩነታት ዝኽሰተሉ ኣጋጣሚታት መሊኡ’ዩ።
ውድባዊ ጥርናፈ፡ ካልእ ኣብ ደምበ ደለይቲ-ፍትሒ ብውልቀ-ሰብ ደረጀ ዝንቀሳቐሱ ደለይቲ-ፍትሒ፡ ሓሙሻይ መስርዐኛታት ኮይኖም ክዋሰኑ ዕድል ዝኸፍት ኣካይዳ’ዩ። ‘ወይ ምሳና ኩን ወይ ጸላኢና ኹን’ ዝዓይነቱ ኣተሓሳስባ ኣባላትን መሪሕነትን ውድባት፡ ኣድማዒ ተራ ተጻዊቱ እንተኾይኑ፡ ንህዝቢ ኣብ ምዕሳልን ነቲ ሃገራዊ ዕላማ ንቕድሚት ኣብ ምድፋእን ዘይኮነ፡ ዜጋታት ተስፋ ቖሪጾም ክበታተኑ ኣብ ምግባር ኢዩ።
ካብኡ ናብኡ ኣብ ስደት ዝሓሸ ኣበርክቶ ክገብሩ ዝርኣዩ ጥርኑፋት ኤርትራውያን፡ እቶም ውድብ፡ ማሕበርን ውልቀ-ሰብን ከይበሉ፡ ኢድ ንኢድ ተታሓሒዞም ደው ዝበሉ ጥራሕ ኢዮም። ምኽንያቱ ፍልልያቶም ጸይሮምን ተኸባቢሮምን ኣብ ዝፈጠሩዎ ህዝባዊ መድረኽ፡ ኣባል ውድብ ወይ ማሕበር ንዘይኮነ ደላይ-ፍትሒ ከም ሓሙሻይ መስርዐኛ ዘይኮነ፡ ከም ዜጋ ክጽምበሮም ምቹእ ባይታ ፈጢሮሙሉ ኣለዉ። እዚ’ዩ ድማ ኣድማዒ ስራሕ ክሰርሑ ዘኽእሎም።
ንርዱእ ምኽንያታት፡ ሓድነት ልክዕ ከም ሰላም ኣድላዪት ኢያ። ይኹን’ምበር ብደርፍን ብመደረን ዘይኮነ፡ ብተግባር፡ ኣብ ባይታ ጥራሕ ክምስከራ ከምዝግባእ ምዝካር የድሊ።
ካልእ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ንልዕሊ ርብዒ ዘመን ህዝብና እናጽነተ፡ ሃገርና እናዕነወ ጸሪግና ከይንጉሕፎ ዝዓንቀጸና፡ ነዚ ኹሉ ኣቐዲሙ ዝተዘርዘረ ነጥብታት ዝሓቁፍ ነጥቢ፡ ትሑት ደረጃ ንቕሓትና ኢዩ።
እዚ ምናልባት ብሲቪካዊ ትምህርቲ ክህነጽን ክምዕብልን ነይሩዎ። ይኹን’ምበር ኣብ ውሽጢ ዓዲ ነዚ ክዉን ዝገብር ባይታ ኣይተፈጥረን። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት መራኸቢ -ብዙሓን ደለይቲ-ፍትሒ ይኹኑ ውልቀ-ሰባት ምስ ኩሉ ሕጽረታቶም፡ ደረጃ ንቕሓት ሃገራውያን ክብ ኣብ ምባል ልዑል ተራ ከምዝተጻወቱ ኣይክሓድን። ምስዚ ተታሓሒዙ፡ ህዝቢ ብዛዕባ ዓዱ ሓቀኛ ሓበሬታ ክረክብ፡ ኤርትራውያን ንህዝቦምን ሃገሮምን ኣብ ዝምልከቱ ወሰንቲ ጉዳያት ኣብ ናይ ሓባር መረዳእታ ክበጽሑ ቀሊል ኣበርክቶ ኣይነበሮምን። ኣብዚ እዋን፡ ብዛዕባ ንጹርነት ቀዳምነታትና ብዙሕ ዘሰሓሕብ ነገር የለን።
ኢሰያስ፡ ዕንደራኡ፡ ስርዓት-ኣልቦነት ስርዓቱ ይኹን ዉጹእ ንረብሓ ህዝብን ሃገርን ኣሕሊፍካ ናይ ምሃብ ተግባሩን ክሕደቱን፡ ኤርትራዊ ‘ተቓዋማይ ደጋፋይ’ ዝተጻሕፎ ታቤላታቱ ኣብ ጓሓፍ ኣእትዩ፡ “ኣለና ንህዝብን ሃገርን! ወይልኹም ሸየጥቲ ሃገር!” ክብል ስለዝደረኽዎ፡ ናይ ‘ስትቕሓር’ውን እንተኾነ፡ ምስጋና ይኹኖም።
ወራር መሬትን ወራር መሰልን ሓደ ምዃኖም ብግቡእ ክንግንዘብ ስለዘኽኣሉና’ውን ከምኡ፡፡ ፍቕሪ ብ’ተቓዋማይን ደጋፋይን’ ተራሓሒቖም ዝነበሩ ኣሕዋትን ኣሓትን’ኳ ናብ ንቡር ተመሊሱ! ኣብ ሓደ መኣዲ ቐሪቦም፡ “ንህዝቢ ኤርትራ ዘጽንት ውልቀ-ሰብ፡ ንሃገረ ኤርትራ ክከላኸለላ ዘይኮነ፡ ኣብሪሱ ክሸጣ ጥራሕ ኢዩ ዝኽእል!” ብምባል “ፎእ!” ኢሎሞ።
ኣብ ጀነቫ ድማ ሓቢሮም ድምጾም ከስምዑ ኢዮም። ውህደት፡ ሓድነት፡ ፍቕሪ ክንደይ ይጥዕም! ብዓቕምኻ ብኹሉ ትኽእሎ፡ ንዓማጺ “ዓገብ! ኣበደን! ኣይንምብርከኽን!” ምባል፡ መድረኽ ኣብ ዝተኸፍተሉ ናይ ህይወት መስዋእቲ ንምኽፋል’ውን ድሕር ከምዘይትብል ኢዩ ዘርኢ። ድምጹ ንዝተዓብሰ ወገንካ ድምጺ ምዃን፡ ኣቑሲሎሞ ከይኣኽሎም፡ ድምጺ ቃንዛኻ ከይተስምዕ ኢሎም ኣፉ ንዝዓበሱዎ ሓላል ህዝቢ ኣፉ ኮይንካ፡ ኣብ ክንድኡ ከተእዊ ጎሮሮኻ ምልሕታት ሓላል ኢዩ ኣሕዋት።
ተታሒዙ ዘሎ ጭኩን ህዝብና፡ ኤርትራውነት ዘስተንፍስ፡ ብውህደት ድምጺ ሃገራዊ ሕልና ዘጋውሕ፡ ግሉጽነት፡ ተሓታትነት ዝሕላገቱ፡ ፍትሒ ዝኣርማኡ ንዕኡ ዝመስል ወካሊ ናይ ምምራጽ ዕማም’ውን ኣማራጺ ዘለዎ ኣይኮነን። ከምኡ ምስ ዝኸውን መን ይውክለካ ስለትፈልጥ፡ ንመን ከምትሓትት ንጹር ይኸውን። ጉዳይና ከይጭወ መቆጻጸሪ ሜላታት ኣብ ባይታ ምንባር ጥራሕ ኢዩ ዘድልየና። ንኢሰያስን ስርዓቱን ብሕጊ ኣልቦነቱ’ምበር፡ ወዲ ተምቤን ብምዃኑ ኣይኮናን ንነጽጎ ዘለና።
ተጋሩ ትማሊ ኤርትራ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ካብ መግዛእቲ ስርዓት ደርጊ ሓራ ክንገብራ ኣብ ጎድንና ተሰሊፎም ዝነበሩ ህዝቢ ኢዮም። ክፉእ ህዝቢ የለን። ልክዕ ከም ብምዕራባዊ ሸነኽና ምስ ህዝቢ ሱዳን፡ ምስኣቶም’ውን ተዋሊድና ኢና። ክንውግዝ እንተኾይና፡ ንህውሓት በቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ዝወሰዶ ናይ ምብትታን ሜላ ንዕኡ ንውግዝ። ግን ንሱ’ውን ሃገራዊ ረብሓኡ ከቐድም ስለዝግብኦ፡ ኤርትራውያን ብድኽመትና ተኣሚና፡ ካልኣይ ግዜ ከይድገም ክንምሃረሉ ኢዩ ዝህልወና።
ኣብ ስደት ዝነብር ኤርትራዊ፡ ዜጋታት ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝተሓረሞም መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላቱ ተኸቢሩ ክነብር ዕድል ኣለዎ። እቲ ዝረኽቦ መሰላት ግን፡ ዜጋታት’ተን ዝነብረለን ሃገራት ብዝኸፈሉዎ መስዋእቲ ዝተረጋገጸ ምዃኑ ከስተውዕል ይግብኦ። ህዝቡ ከም’ቲ ናቱ ዕድል እንክንፈጎ ድማ ዓገብ ክብል ግዴታ ኣለዎ።
ኣብ ክንድኡ ብዕሱብ ተዓሲቡ፡ ከዳኽር እንተመሪጹ ግን፡ ካብ ሸያጢ ሃገር ዝፈሊ የብሉን። ደቁን ደቂ-ደቁን ጽባሕ፡ “ሃገርና ኤርትራ እንታይ’ዩ ዛንታኣ?” ኢሎም ምስ ዝሓቱዎ ብዛዕባ ዝህቦም መልሲ፡ ብዝግባእ ክሓስበሉ የድልዮ።
ብሕድሪ ዝተዋህበትካ ገነት፡ ብሰንኪ ሓደ ከም ኢሰያስ ዝበለ ዕሱብ ክትጠፍእ ኢድካ ኣጣሚርካ እናርኣኻ፡ ደቅኻ ኣብ ስቱር ጊላነት ክነብሩ ምፍራድ ገበን ኢዩ።
ወዲ ዓሻ ጥራሕ ኢዩ ክልተ ግዜ ዝውቃዕ። ሓንሳብ ብመባእስቱ ካልኣይ ድማ ብኣባላት ስድራ-ቤቱ። ንሕና ንናጽነትናን ንሃገርናን ልዕሊ ግቡእና ዝኸፈልና ህዝቢ ኢና። ካልኣይ ግዜ ከይንውቃዕ፡ “ይኣክል!” ብምባል፡ ልክዕ ከም ንስርዓት ደርግ፡ ሕጂ ድማ ሓቢርና ስርዓት-ኣልቦነት ኢሰያስ ኣፍወርቂ ቦርቊቕና፡ ቅዋማዊ ስርዓት ተኺልና ንህዝብና ራህዋ ከነምጽኣሉ ንበገስ።
ሓቢርና ንመርሽ!
ዓወት ንውዕሎ ኤርትራውያን ኣብ ጀነቫ!
ኤደን ኢያሱ


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ብዙሓት መራሕቲ ፖሎቲካውያንን ናይ ዝተፈላለያ እምነታትን ብዓለምለኸ ደረጃ ኣብ ካመሩን ንዝካየድ ጉባኤ ኣመልኪቶም ፍረ ዘለዎ ምእንቲ ክኸውን ብጸሎት ንክንድግፎ ከምዚ ክብሉ ተማሕጺኖም።
ጽባሕ ሰኑይ ዕለት 30 መስከረም ኣብ ካመሩን ነታ ሃገር ካብ ዓመታት ዘሳዊ ንዘሎ ከቢድ ቅልውላው ፍታሕ ንምንዳይ ሃገራዊ ዘተ ክካየድ እዩ። ነቲ ዝሳቀ ዘሎ ፍቁር ሕዝቢ ካመሩን ተስፋታቶምን ቅርበተይ ኣንክገልጽ እዚ ክካየድ ተወጢኑ ዘሎ ዘተ ዕውት ክኸውን ኩልኹም ክትጽልዩ እምሕጸን። ንግሥተ ሰላም ዝኾነት ድንግል ማርያም ተማልደልና ኢሎም።
ጠንቒ ቅልውላው ካመሩን!
እቲ ቀንዲ ጸገም ካመሩን ቋንቋ እንግሊዝ ዝዛረቡ ክፍሊ እታ ሃገር ናይ በይንና ነጻነት ይግበኣና ኢሎም ኣብ ምንቅስቃስ ዘለው ምስ ማእከላይ መንግሥቲ ዘካይድዎ ግጭት እዩ። ካብ ጸደይ 2017 ዓምፈ ጀሚሩ እዞም ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስናዮም ምንቅስቃስ ሓራ ሪፓብሊክ ኣምባዞንያ መሥሪትና ኢና ኢሎም ምስ ኣወጁ ከኣ ኣብ ጥርዙ በጺሑ። ብዙሕ ዘተ እኳ እንተተኻየደ ነቲ ብረታዊ ጐነጽ ግን ደው ከብሎ ኣይከኣለን። ውግእ ሓድሕድ ከይባራዕ እውን ዘፍርህ እዩ።
ህልው ኩነታት ካመሩን!
እዚ ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ዝተኻየደ ግጭታት ኣብ ልዕሊ ሰላምዊ ሕዝቢ ሰፍ ዘይብል ምዝንባል እከኸትል ልዕሊ 2000 እንክሞቱ ብኣሽሓት ዝቊጸሩ ከኣ ቈሲሎም። ልዕሊ ኩሉ ከኣ ካብ 5000 ሺሕ ንላዕሊ ቤትንብረቶም ገዲፎም ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ተዓቊቦም ከምዝርከቡ ይግለጽ። ልዕሊ 3 ሚልዮን ካብ ነበርቲ ካመሩን ኣብ ኣስጋኢ ኩነታት ከምዝረከቡ ውሕስነት መግብን መሠረታውያን ነገራትን ስለዘይሎ ብዙሓት ሕጻንት ይሓሙን ይሞቱን ከምዘለው እውን ይምልከት። ኣብ ርእሲ እዚ ህዩማን ራይትስ ዎች ዝበሀል መሰል ደቂ ሰባት ዝቈጻጸር ትካል ከምዘመልክቶን ከምዝኸሶን ዘይሕጋዊ ማእሰርትን ምስቃይን ግህሰት ሰባዊ መሰላትን ከምዘሎ ይገልጹ።
መንጎኝነት ቤተክርስትያን!
ኣብዚ ዓመጽን ቅልውላውን ዕለት ዕለት ዚዓብየሉ ዘሎ ቤተክርስትያን መንጎኛ ኰይና ዕርቅን ሰላምን ክነግሥ እናተቃለሰት ነቲ ውጹዕ ሕዝቢ እውን ትሕግዝ ኣላ። ኣብዚ ብፕረሲደት ፖል ቢያ ዝተኣወጀ ናይ ሰላም ዘተ ካብ ዕለት 30 መስከረም ክሳብ ዕለት 4 ጥቅምቲ ክግበር ተመዲቡ ኣብ ዘሎ ከም መራሒት እምነት ክትሳተፍን እያ። ናይ ዱኣላ ሊቀ ጳጳስ ነበር ብፁዕ ካርዲናል ክርስትያን ዊይጋን ቱሚ ኣብቲ ጉባኤ ከምዝሳተፍ እንክምልከት ንፊደስ ዝበሃል ኣገልግሎት ዜና ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ከኣ ‘ዝከኣል ዘበለ ኩሉ ክንገብር ትሑዛት ኢና ናብ ካመሩን ሰላም ንክምለስ ሕይወትና እውን ክንከፍል ስንድዋት ኢና’ እንክብሉ ክሳብ ክንደይ ነዚ ዘተ ተሰናድዮምሉ ከምዘለው ገሊጾም።


text:
Radio Erena: 09 April 2015
መንግስቲ ኬንያ፣ ካብታ ሃገር ናብ ሶማል ብሕጋዊ መንገዲ ዝካየድ ዝነበረ ገንዘብ ናይ ምልኣኽን ምሕዋልን ንጥፈታት ደው ኣቢልዎ።
እቲ መንግስቲ፣ ካብ ኬንያ ናብ ሶማልያ ገንዘብ ኣብ ምሕዋል ዝነጥፋ ዝነበራ 13 ትካላት ከምዝዓጸወ’ውን ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኬንያ ጆሴፍ ንኪያሰሪ ኣፍሊጡ።
ብዘይካ’ዚ ኣብ ባንክ’ታ ሃገር ንዝርከብ ናይ 86 ሰባት ሕሳብ ከምዝደስከለ’ውን እቲ ሚኒስተር ብተወሳኺ ኣረጋጊጹ።
መንግስቲ ኬንያ ነዚ ስጉምታት ዝወስድ ዘሎ፣ ምስ ኣልሸባብ ምትእስሳር ዘለዎም ሰባት ናብቲ ሽበራዊ ጉጅለ ገንዘብ የሰጋግሩ ኣለዉ ብምባል ምዃኑ ይሕበር።
ኣብ ኬንያ ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ሶማላውያን ከምዝነብሩ’ዩ ዝግለጽ።
ኬንያ፣ ብፍላይ ድሕሪ’ቲ ዝሓለፈ ሰሙን 147 ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ጋሪሳ ዝቐተለ ናይ ኣልሸባብ መጥቃዕቲ ልዑል ጸጥታዊ ምክትታል ተካይድ ምህላዋ’ያ ትገልጽ።
እታ ሃገር ከም ግብረ መልሲ ናይቲ ሽበራዊ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ሶማል ንዝርከብ መዓስከራት ስልጠና ኣልሸባብ’ዩ ንዝበለቶ ከባቢታት ናይ ነፈርቲ ደብዳብ እኳ እንተካየደት፣ ኣብ ሰብ ይኹን ኣብ ንብረት ዘውረደቶ ክሳራታት ግና ኣይተፈልጠን።
ኣልሸባብ ብሕጂ’ውን ኣብ ኬንያ ተመሳሳሊ ህልቂት ክፍጽም ምዃኑ የጠንቕቕ ኣሎ።
እቲ ናይ ዝሓለፈ ሰሙን መጥቃዕቲ፣ ኬንያ ምስ ሶማል ዘዋስና ዶባት ክትሓጽሮን ናይ ጸጥታ ዞባ ከተቕውምን ምዃና ኣብ እትገልጸሉ ዝነበረት እዋን’ዩ ተኻይዱ።
===============


text:
ኣብ ሃይቲ ካብ ዝሓለፉ መዓልታት ዝተበገሰ ህዝቢ ዘካይዶ ዘሎ ጸረ መንግስትን ሓይሊ ጸጥታን ተቓውሞ ብዙሓት ንማህሰይቲ ሓደጋን ሞትን ውድመት ንብረትን የስዕብን እታ ሃገር ናብ መጠነ ሰፊሕ ሕንፍሽፍሽ ኩነት ንከተብል ይድርኽ ምህላዉ ይንገር።
እቲ ናይ ሃይቲ ርእሰ ብሔር ዦቨነል ሞኢሰ ካብ ስልጣኖም ክለቁ ዝኣመተ ሕዝቢ ዘካይዶ ዘሎ ብርቱዕ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ እታ ሃገር ንከቢድ ሁከትን ሕንፍሽፍሽን የቃልዓ ከምዘሎን ኣብ ርእሰ ከተማ ፖርት ኣው ፕሪንሰ በሸሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት ዕለተ 24 ሕዳር 2018 ዓ.ም. ናብ ናይ ሃገር ቤተ መንግስት ዝነቐለ ከቢድ ኣድማ ኣብ ምክያድ እንከለዉ ሓይሊ ጸጥታ ኣድመይናታት ንምብታን ብዝወሰድዎ ስግሙት ብዙሓት ማህሰይቲ ከምዝወረዶምን፡ እቲ ኣድማ ዘካይድ ዝነበረ ሕዝቢ ምስ ሓይሊ ጸጥታ ካብ ምስሕሓብ ሓሊፉ ብዙሓት ኣባይቲ መሸጣን ከምዝዘመተን፡ ማካይን ብሓዊ ከምዘቃጸለን ክንገር እንከሎ፡ 11 ሰባት ናይ ሞት ሓደጋ ከምዘጋጠሞም እውን ካብ ሃይቲ ዝወጹ ዘለዉ ምንጪ ዜናታት ሓቢሮም፡ ኣባይቲ ትምህርትን ኣገልግሎት መውሃብን ናይ መንግስቲ ኣባይቲ ጽሕፈትን ሕጂ እውን ተዓጽዮም ከምዘለዉ እዩ ዝፍለጥ።
መንቀሊ ሕዝባዊ ናዕቢ ርእሰ ብሔር ኣብታ ሃገር ተኸሱቱ ዘሎ ምግባረ ብልሽውናን ብላዕን ክጻረይን ተሓተቲ ንፍርዲ ንምቕራብን ዝሃቀነ ውሳኔ ኣየኽበሩን ዝብል ክኸውን እንከሎ፡ ብፍላይ ከኣ ምስ ሃብቲ ነዳዲ ዝተተሓሓዘ ኰይኑ፡ ኣብ ምዕዳግ ነዳዲ ምስ ቨነዝወላ ዝተበጽሔ 3.8 ሚሊያርድ ዶላር ዘኽፍልን ካልኦት ሃገራት ካራይቢ ዘሳትፍ ስምምዕን ምኽንያት ምግባረ ብልሽውናን ብላዕን ኰይኑ ኣሎ ዝብልን ነዚ ብምቅዋም ዝተለዓዓለ ክኸውን እንከሎ፡ ርእሰ ብሔር ሞይሰ ስልጣኖም ክለቁ ዝብል ሕቶ ሕዝቢ ዘቕርቦ ዘሎ ሕቶ ተቐባልነት ዘይብሉ እዩ እንክብሉ ባዕሎም ርእሰ ብሔር ሞይሰ መልሲ ከምዝሃቡሉ ይንገር።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳያት መሰላት ደቂ ኣንስትዮ፡ህፃናት፡ከምኡ’ውን ኣብ ናይ ሓብርን ናይ ውልቅን መሰላት ዝሰርሑ ትካላት ኣገልግሎቶም ንኽዓፅውን ንኽድረቱን ተገዲዶም ይብል ጉጅለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብዚ ሰሙን ኣብዘውፅኦ መግለፂ።
ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ተግባራዊ ዝኾነ ገበርቲ ሰናት ትካላት ንምምዝጋብን ንምምሕዳርን ዝወፀ ኣዋጅ ኣብታ ሃገር ስራሕቲ ሰባኣዊ መሰላት ኣተኣጛጚሉ፡ገሊኦም ትካላት እውን ስርሖም ደው ንኸብሉ ገይሩዎም ይብል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዘውፅኦ ሓዱሽ ሪፖርት።
ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምኽትል ሓላፊት ጉዳያት ኣፍሪካ ሚሸል ካጋሪ ብዛዕባ እቲ መፅናዕቲ እንትገልፃ ብርክት ዝበሉ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሽሞም ንክቕይሩ ከምዝተገደዱን ስርሖም ልምዓታዊ ተባሂሉ ኣብዝተሓንፀፀሎም ስራሕቲ ጥራሕ ንኸተኩሩን ተገዲዶም ይብላ።ኣስዒበን ከምዚ ይብላ ‘’ኣብ ስራሕቲ ሰብኣዊ መሰላት ንምቕፃል ዝሓሰቡ ሒደት ትካላት ናይ ገንዘብ ሓገዝ ስለዘይረኽቡ ስርሖ ጠጠው ኢሉ።’’
እተን ምኽትል ሓላፊት ኣብ መፅናዕተን ክልተ ዓበይቲ ትካላት ሰባኣዊ መሰላት ኣብ ባንኪ ዝርከብ ገንዘቦም ንኸይንቀሳቐስ ተኣጊዱ፡ስርሖም ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝነበረ 10 ሚእታዊ ኣብ ዘይመልእ ጥራሕ እዩ ተወሲኑ ይብላ።
ኣብ 1987 ዓ/ም ዝተመስረተ ማሕበር ሰብ ሙያ ደቂ ኣንስትዮ ኢትዮጵያ ኣብ ሓደ እዋን ካብ 17 ሽሕ ንላዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ነፃ ናይ ሕጊ ምኽርን ሓገዝን ይህብ ከምዝነበረን ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን እቲ ማሕበር ይረኽቦ ዝነበረ ገንዘብ ስለዝቐነሰ ስርሑ ኣብ ዝተወሰነ ኣገልግሎት ጥራሕ ክውሰን ተገዲዱ’ሎ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተረጋገፀ ናይ ዜጋታት ናይ ምውዳብ መሰል ተግብራዊ ንምግባር ሕጊ ክውፅእ ኣድላይ ስለዝኾነ ናይ ገበርቲ ሰናይ ትካላትን ማሕበራትን ንዜጋታ እታ ሃገር ዝህብዎ ኣስተዋፅኦ ንምስላጥ ሕጊ ንምውፃእ ኣድላይ እዩ ክብል እቲ ሕጊ ኣብ ፓርላማ ኣቕሪቡ ኣፅዲቑዎ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ግን ኣብቲ ሕጊ ዝተሓቖፉ ገለ ዓንቀፃት ይትረፍስ ናይ ምውዳብ መሰላት ንምጥንኻር መሊኦም ዝጠሓሱ ስለዝኾኑ መንግስቲ ምምሕያሽ ንኽገብረሎም ፃውዒቱ ኣመሓላሊፉ’ሎ።
እቲ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ብምውሳኽ ማሕበረሰብ ዓለምን ለገስትቲ ሃገራትን ከምኡ’ውን ሕብረት ኣፍሪካ፡ሕቡራት መንግስታትን ካልኦት ትካላትን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ገበርቲ ሰናይ ዝተቐመጠ ናይ ሕጊ እገዳታት ዝልዓልሉ መንገዲታት ንኸተኣላልሹ ሓቲቱ’ሎ።


text:
ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሱዳናዊያን ሎሚ ዓርቢ ድሕሪ ጸሎት ኣብ ኣፍደገ ዓበይቲ መሳጊድ ከተማ ካርቱም ብምትእኽካብ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ አካይዶም። ፖሊስ ሰልፈኛታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ ምትኳሶም ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ንሮይተርስ ሓቢሮም።
ተመሳሳሊ ናይ ተቓውሞ ሰልፊታት ኣብ ኡምዱርማንን ቡሪን ከባቢታት ከምዝተኻየደ እቶም መሰኻኽር ወሲኾም ሓቢሮም ኣለው።
ፕረዚደንት ኣልበሽር ዝሓለፈ ወርሒ ኣብታ ሃገር ንሓደ ዓመት ዝጸንሕ ናይ ህጹጽ እዋን ኣዋጅ ኣዊጆም፥ንሰበ ስልጣን ማእከላይ መንግስቲ ምቕያሮምን ፍቓድ ዘይብሎም ህዝባዊ ምትእኽካብ ምክልካሎምን ይፍለጥ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብያተ ፍርዲ እታ ሃገር ኣብ ሰዓታት ምሸት ንጉዳያት ምስ ተቓውሞ ዝተ ኣሳሰር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተው ሰባት ይርእያ ምህላዋን ንዜጋታት’ታ ሃገር ዝያዳ ከምዘቆጠዖምን ጠንቂ ተወሳኺ ተቓውታት ኣብ ኣፍደገ ኣብያተ ፍርዲ ኮይኑ ከምዘሎ ተገሊጹ’ሎ።


text:
ኣብ ሃገረ ኖርወይ ኣብ ቀረባ ማዓልታት ዓመታዊ ጉባኤ ብምግባር መሳርሒ ዉልቀመላኺ ኢሰይያስ ዝኾነ ኣኼባ መንእሰያት ህግደፍ ዝተወደበ ንመንግስታዉያንን ዘይመንግስታዉያንን ትካላት ነርወይ ብምድንጋርን ምትላልን ዝተረኽበ ገንዘብ ምዃኑ ኣገልግሎት ቴሊቪዥን ነርወይ ሎሚ ኣማስይኡ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ኣቃሊዑ ኣሎ፡፡
ስርዓት ህግደፍ፡ ብዝተፈላለየ መንገዲ ኢዱ ብምእታው፡ ኣብ ወጻኢ ዝርከባ ማሕበረኮማት ኤርትራውውያን ዓምቢበን ንኤርትራዊ ማሕበረሰብ ግቡእ ኣገልግሎት ክይህባ ቀንዲ ዕንቅፋት ኮይኑ ከምዘሎ ኣብ ቶሮንቶ (ካናዳ) ዝነብሩ ኤርትራውያን ትማሊ 7 ግንቦት ‘ኤርትራ ብዓይኒ ህዝባ’ ኣብ ትሕቲ ዝብል መደብ ገምጋም 20 ዓመታት ናጽነት ምስ ድምጺ ኣሰና ኣብ ዘካየዱዎ ሓባራዊ ዘተ ገሊጾም።
ኣብ ሚኒስትሪ ንግድን እንዱስትሪን፡ ሓላፊ ኽፍሊ ንግድ ኮይኑ ክዓዪ ዝጸንሐ ኣቶ እስቲፋኖስ ሃብተ፡ ሚኒስተር ሚንስትሪ ንግድን እንዱስትሪን ኮይኑ ተመዚዙ።
ኤርትራዊ-ኣመሪካዊ ኣትለት መብራህቱ ክፍለዝጊ ሎሚ ሰንበት ሓደ ሕዳር 2009 ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ማራቶን ቅድድም ቀዳማይ ኮይኑ ብምዕዋት ተሸሊሙ።
የማነ ገብረኣብ (ማንኪ) ኣካያዲ ሚኒስትሪ ዜና ኮይኑ ተመዚዙ
ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍ የማነ ገብረኣብ (ማንኪ) ምስ ስርሑ ደሪቡ ንሚኒስትሪ ዜና ከካይድ ብኢሰያስ አፈወርቂ ክምዘዝ ክሎ፡ ግዝያዊ ሚኒስትሪ ዜና ኮይኑ ከገልግል ዝጸነሐ ዓሊ ዓብዱ፡
ኣብዚ ዝሓለፈ ቅንያት ማለት ኣብ ዕለት 01 ግንቦት 2009 ዓ-ም ኣብ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ ሎንዶን እቲ ብምልኣት ህዝቢ ዝፈንፈኖ ምሕደራ ስርዓት ህግደፍ፡ ያእዪ! እንተኾነለይ ብማለት፡ ብመሪሕነት ተስፋሚካኤል ገራህቱን ሓረጉ ተስፋማርያም ጓል ቀሺ ብጩሉቕ ኣኼባ ተጋደልቲ ብምባል እኳ እንተተጸውዐ ምንጭታትና ካብ ቦታ ኣኼባ ከምዝሓበርዎ ግን ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝኣክል ከባቢ ሓደ ሽሕ ተጋደልቲ ዝርከብዎ ዓቢ ሃገር ክንሱ ኣብቲ ኣኼባ ዝተረኽቡ ግን ብፍቕዲ 16 (ዓሰርተው ሹዱሽተ) ምምባሮም ኢዩ።
ኣፍሪቃዊ መበቆል ዘለዎ ንደሞክራስያዊ ሰልፊ ወኪሉ ዝተወዳደረ ባራክ ኦባማ፡ ኣብ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኣመሪካ 2008 ቀዳማይ ጸሊም-ኣመሪካዊ ፕረዚደንት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ብምምራጽ ታሪኻዊ ዓወት ኣመዝጊቡ።
መበል 17 ብዓል ነጻነት: ኣብ ለንዶን; ኣቀራርባ ዜና ዝእመን ኮይኑ ክቐርብ ይግባእ። ለበዋ ንኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ክፍሊ- ዜና ኪዳን
ኣብ ኤምባሲ ኤርትራ ዓባይ ብሪጣንያ ክዓዪ ኣብዚ ቐረባ እዋናት ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተላእከ ሜጀር ሃብቶም ኪዳነ፡ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቱ።
በሃር ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ ዘርእሰናይ ታደሰ ኣብ ኢድንብራ (ዓዲ እንግሊዝ) ሎሚ ኣብ ዝተኻየደ ናይ 9.3 ኪ.ሜ ሃገር ኣቋራጭ ውድድር ጉያ (Bupa) (cross-country championship ) ዝነኣድ ቅድድም ብምክያድ ካልኣይ ደረጃ ወጺኡ።
ሓበን ሃገርን ህዝብን ኤርትራ ዝኾነ ጅግና ኣትለት ዘርእሰናይ ታደሰ ኣብ ኡዳይን (ጥልያን) ኣብ ዝተኻየደ ናይ ፍርቂ ማራቶን ቅድድም ተወዳዲሩ ወርቂ ማዳልያ ብምዕታር ናይ ዝሓለፈ ዓመት ዓወቱ ዓቂቡ።
ኣብ ኤሪ-ቲቪ ኤዲተር ኮይኑ ዝዓዪ ዝነበረ ጆኒ ሕሳቡ ናብ ኢትዮጵያ ከምልጥ ኣብ ዝፈተነሉ እዋን ደሃዩ ጠፊኡ ምህላዉ ጋዜጠኛታት ብዘይዶብ ዝተባህለ ንመሰል ናጽነት ጋዜጠኛታት ዝጣበቕ ኣህጉራዊ ውድብ ሓቢሩ።
ኤርትራና ኮይኑኪ ዲኺ ትም ክትብሊ
ካልእ ‘ተተረፈስ እህህ እንዶ በሊ
ኣሕሊፍኪ ሃብዩ ‘ዚ ርጉም ቀንጻሊ
ክትሓረልና መታን ናይ’ዚ ርጉም ቆጽሊ።
ተሓጋጋዚ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ኮይኑ ከገልግል ከም ዝተመዘዘ መርበብ ሓበሬታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ።


text:
(ትርጉም)
መግለጺ
ቤ/ጽ ኢፍታእን እስላማዊ ጉዳያትን ኤርትራ
ብምኽኒያት ምጅማር ክቡር ወርሒ ረመዳን 1442 ሂ. (2021)
ክቡራንን ክቡራትን፡
ሓጺር መግለጺ ብዛዕባ ምጅማር ክቡር ወርሒ ረመዳን ነቕርበልኩም ፦
1ይ ሕማም ለበዳ ኮረና ንምክልኻል ዝምልከቶ ኣካል ዘውጽኦ መምርሒ ገና ቀጻሊ ስለዝኾነ
በዚ መሰረት ምዕጻውን መሳጊድን ጀዋምዕን ከም ዘለዎ ጸኒዑ ክቕጽል’ዩ ።
እቲ ኩሉ ካኣሊ ልዑል ረቢ ነዚ ሕማም ቀንጢጡ ናብ መሳጊድና ብዝቐልጠፈ ይምለሰና።
- ብቐጻሊ ዝሕተታ ጉዳያት
2ይ ብዕድመ ዝደፍኡ/ኣ ይኹን ብሕማም ፡ ማለት ናይ ምሕዋይ ተስፋ ዘይብሉ ሕዱር
ሕማም ሓሚሙ/ማ ሓውዩ ዝሓለፎ ክቐዲ (ክትክእ) ተስፋ ዘይብሉ ሰብ ፡ ከፍጥር
ይኽእል ። ፊድያ ይግበኦ ።
- ፊድያ ማለት ድማ መተካእታ ናይ’ተን ዘፍጠረለን/ትለን መዓልታት ንነፍሲ ወከፍ መዓልቲ መስኪን ምምጋብ ማለት’ዩ ። ገለ ፉቀሃእ ንመስኪን ምምጋብ ብእኽሊ ተሚኖሞ ፡ ንሓደ መስኪን ሕፍንቲ ፡ ማለት 750 ግራም ኣብ ከባቢ ከም መግቢ ዝውቱር ዝኾነ እኽሊ ይወሃብ ይብሉ ። ኣብ ክንዲ እኽሊ ብገንዘብ ክውጽእ ንዝደሊ ድማ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ዋጋ (750) ግራም ስርናይ (15 ) ናቕፋ ይበጽሕ ። ናይ ሓደ ወርሒ ድማ (450) ናቕፋ ይኸውን ።
- ገለ ዑለማእ ብፍርቂ ሳዕ ማለት (ሓደ ኪሎን ፈረቓን) ስርናይ ዝተመንዎ ኣለዉ ፡ብገንዘብ ክትመን እንከሎ (30) ናቕፋ ንመዓልቲ ማለት’ዩ ። እዚ ድማ (900) ናቕፋ ይበጽሕ።
- ናይ ምሕዋይ ተስፋ ዘለዎ ጊዜያዊ ሕማም ኮይኑ ክጸውም ግን ዘሸግሮ እንተኾነ ሕጂ የፍጥር ምስ ሓወየ ካልእ ጊዜ ብፍቕዲ ናይ’ተን ዘፍጠረለን መዓልታት ይቐዲ ይትክእ (ይጸውም) ።
3ይ ጾም ነፍሰጾርን እተጥቡ ኣደን
- እተጥቡ ኣደን ነፍ ሰጾርን ብሰንኪ ጾም ንገዛእ ርእሰን ዝህሰያ እንተኮይነን ከፍጥራ ይኽእላ። ክቐድያ(ክትከኣ) ጥራይ እምበር ፊድያ ኣይምልከተንን።
- ንደቀን ፡ ማለት ነቲ ዝጠቡ ናጽላን ኣብ ማህጸን ዘሎን ዕሸልን ከይህሰ ብምስጋእ እንተ ኣፍጢረን ግን ፡ ገለ ፉቀሃእ ቀዳን ፊድያን ድሕሪ ረመዳን ዝሓለፈን ሲያም ተኪኣን ተወሳኺ (ፍድያ) ናይ ነፍስ ወከፍ ዘፍጠረኦ መዓልቲ የውጽኣ ከም’ቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገለጸ ምምጋብ ድኻታትን ወይ ብእኽሊ ወይ ብገንዘብ።
4ይ ናይ ገንዘብ ዘካት
ዘካት ከውጽእ ግዴታ ዝኾኖ/ና ፡ ናይ (85) ግራም ወርቂ ዋጋ ዝበጽሕ ገንዘብ ወይ
ናይ ንግዲ ኣቕሑት ዝውንን/ትውንን እዩ ። ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን (85) ግራም ወርቂ
ብ (85.000) ሽሕ ይትመን። ስለዚ (85) ሽሕን ልዕሊኡን ወኒኑ ዘድልዮ መሰረታዊ
(መሻርፉ) ናይ ገዝኡ ኣማሊኡ ፡ ዝተረፈ ገንዘቡ ነዚ ዝተጠቕሰ መጠን በጺሑ ፡ ከይጎደለ
ንሓደ ዓመት እንተጸኒሑ (2.5 %) ወይ 25 ናቕፋ ካብ ሓደ ሽሕ ናቕፋ ዓመት መጸት
ዘካት ከውጽእ ግዴታ ይኾኖ።
5ይ ዘካት ኣል ፍጥሪ
- ዘካት ኣል-ፊጥሪ ቅድሚ ሰላት ኣል-ዒድ ክተውጸኣ (ክትህባ) ሱና ይኸውን ። ቅድሚ ዒድ ብሓደ ወይ ክልተ መዓልቲ ከትውጽእ ኣብ ገለ መዛህብ ካብ መጀመርታ ረሞዳን ኣትሒዝካ ኣቐዲምካ ክተውጽእ ይከኣል’ዩ ይብሉ ። እዚ ዘካት ኣብ ከባቢና ዝውቱር ብዝኾነ መግቢ ሓደ ሳዕ ይወጽእ ። ሳዕ ማለት መስፈር (ርብዒት) ኮይኑ ፡ብኪሎ ክልካዕ እንከሎ (3 ኪሎ) ይበጽሕ ። ሕጂ ኣብ ኣስመራ ብዋጋ ስርናይ ብገንዘብ ክውጽእ ንዝደሊ ንነፍሲ ወከፍ ንእሽተይ ይኹን ዓቢ ኣንስታይ ይኹን ተባዕታይ 60 ናቕፋ ንመስኪን ይህብ ።
- ብልጸት ወርሒ ረመዳን
6ይ ናይ ትዕግስቲ ወርሒ
ነቢይ (ሰ.ዓ.ወ) ንወርሒ ረመዳን (ወርሒ ሰብሪ) ኢሎም ሰምዮሞ።
– ገለ ትዕግስቲ ካብ ዝጥርንፎም ፦ ዝኾነ ዝወረደካ ጸገም ብትዕግስት ክትቅበሎ
– ትእዛዛት ረቢ (ስ.ወ) ንክትፍጽም ትዕግስቲ የድልየካ ፡
– ኣብ ረቢ (ስ.ወ) ዝሓረሞም ዝኸልከሎምን ነገራት ንከይትወድቕ ትዕግስቲ ይሕልወካ ፡
7ይ ወርሒ ራሕማን ሰናይ ተግባርን
ካብ ሰናይ ተግባራት ወርሒ ረመዳን
ንጸዋማይ ምፍጣር (ምምጋብ) ካብ’ቲ ዓቢ ኣጅሪ ዝሕፈሰሉ ምዃኑ ፡ነቢይ (ሰ.ዓ.ወ) ዝስዕብ ይብሉ፡ (ንጸዋማይ ዘፍጠረ ነቲ ጸዋማይ ኣጅሩ ከይጎደሎ፡ ልክዕ ከም ናቱ ኣጅሪ ነቲ መስኪን ዘፍጠረ ይሕሰበሉ ።) ስለዚ ክቡር ሓው ፡ ምስ ህልው ኩነታት ምፍንታትን ካልእ ዕቃቤታትን ኣብ ግምት ብምእታው ኣብ ክንዲ ኣብ ሓደ ቦታ ሰብ ኣኪብካ ትምግብ ፡ መግቢ ብምድላው ንጽጉማት (መሳኪን) ኣኣብ ቦቶኦም ክተብጸሓሎም ወይ ድማ ጽጉማት ምስ ስድረኦም ንወርሒ ረመዳን ዘድልዮም ነገራት ክሽምቱ ብገንዘብ ሰደቓ ወይ ኣስቤዛ ገዚእካ ክትህብ ይካኣል ።
8ይ ወርሒ ምቕባል ዱዓ
- ጸዋማይ ከፍጥር እንከሎ ዝገብሮ ዱዓ ኣብ ረቢ (ስ.ወ) ቅቡል ይኸውን ፡ ብፍላይ ካኣ እእብ መቕሪብ ክነፍጥር ክንዳሎ ከለና፡ ከም’ቲ ነቢይ (ሰ.ዓ.ወ) ዝበልዎ።
- ናብ’ቲ በላእን ሕማምን ከልዕል ዝኽእል ረቢ (ስ.ወ) ስያምናን ቂያምናን ክቕበለልና ብሓቂ ኣምርር ኣቢልና ዱዓ ክንገብር እዋኑ ዝጠልቦ ይኸውን ።
9ይ ብምልኣት ጾም ምፍጻም
- ሲያምካ ሲያም እንገራን ማይን ነፍሰ ርውየትን ጥራይ ከይከዉን ።
ልሳን እዝኒ፡ ዓይኒ፡ ኢድ፡ ወዘተ ብሓፈሻ ኩሉ ኣካላት ካብ ዘንቢ ክጸዉም ይግባእ ።
10ይ ወርሒ ምውራድ ቁርኣን
- መዓልታዊ ትቐርኦ ምዱብ ናይ ቁርኣን ከሪም ጊዜ ይሃልኻ ፡ እንተወሓደ ኣብ መዓልቲ ሓደ ጁዙእ ቅራእ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ረመዳን ክተኹትም ንኽትኽእል
- ኣብ ነፍስኻ ይኹን ገንዘብካ ዝወርደካ ሽግራት ቀዳእ (ፍርዲ) ናይ ረቢ (ስ.ወ) ምዃኖም ኣሚንካ ብዕግበት ተቐበሎም ። ኣጅርኻ ካብ ረቢ (ስ.ወ) ተጸበ።
ኣብ መወዳእታ
ንስለ ድሕነትናን ድሕነት ሕብረተሰብናን ብምልከቶ ኣካል ዝወሃበና ሓበሬታ ተቐይድና ክንከይድ፡ ብሰንኪ ህሉዉ ኩነታት ንዝተጸገሙ ወገናት ኢድና ክንዝርግሕን ንላቦ ።
ዝሓመሙ ከሕውየልና ብሕማም ኮረናን ካልእን ካብ’ዛ ዓለም ብሞት ዝተፈልዩና ድማ ረቢ ክርሕሞምን ንልዑል ኣላህ ንልምን ።
ኣስመራ ፦ ሰንበት 29 ሻዕባን 1442 ሂጅሪያ 11 ሚያዝያ 2021


text:
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ 31 ጥሪ 2013 ተናዊሑ ዘሎ ዕማም ተቖጻጻሪ ጉጅለን ኮሚተ እገዳ ኤርትራን ሶማልያን ንኽመርሕ ሓድሽ ኣቦ መንበር መዚዙ።
እቲ ብባይቶ ጸጥታ ተመዚዙ ዘሎ ሓድሽ ኣቦ መንበር፣ ኣምባሳደር ደቡብ ኮርያ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትኪም ሱክ’ዩ።
ኣቐዲሙ ኣቦ መንበር ኮሚተ እገዳ ኣብ ጉዳይ ሶማልን ኤርትራ ዝነበረ ኣምባሳደር ህንዲ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሃርዲፕ ሲንግ ፑሪ፣ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ሓላፍነቱ ኣብ 31 ታሕሳስ 2012 ብወግዒ ድሕሪ ምብቕዑ’ዩ መዝነቱ ኣረኪቡ።
ብመሰረት ኣቐዲሙ ወጺኡ ዝነበረ ውሳኔ፣ ዕማም ተቖጻጻሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዓመታዊ ጸብጻቡ ብምቕራብ ኣብ 31 ታሕሳስ 2012 ክዛዘም እኳ እንተነበረ፣ እቲ ኮሚቴ ንዘሎ ምዕባለታት ንምክትታል ዕማሙ ንሓደ ተወሳኺ ወርሂ ክናዋሕ ምዃኑ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ባንኩ ሙን ኣፍሊጡ’ዩ።
ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝርከቡ ኣምባሳደራት ፓኪስታንን ቶጎን ድማ ከም ምክትል ኣቦ መንበር ናይታ ናይ እገዳ ኮሚተ ኮይኖም ተመዚዞም ኣለዉ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ታሕሳስ 2009 ከምኡ ድማ ኣብ 2011 ንክልተ እዋን ብባይቶ ጸጥታ ድሕሪ ዝተነብረሉ እገዳ፣ ኣብ ጉዳይ ሶማል ኔርዎ ዝተባህለ ጣልቓ ምእታው ከምዝተመሓየሸ ጸብጻባት እኳ እንተገለጹ፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክክተሎ ጸኒሑ ዝተባህለ ሃዋኺ ተራ ግና ቀጺሉ ኣብ ዝቐረብ ጸብጻብ እቲ ኮሚተ ክርአ’ዩ።


text:
ዓበይትን ትምህርትን
ሕብረተሰብና ብቐጻሊ እንዳተቐየረ እዩ ዝኸይድ፣ እዚ ከኣ ኣብ ስራሕ ዓለም ዘምጽኦ ሳዕቤናት ኣሎ። ሰራሕተኛታት ብቐጻሊ ፍልጠቶም ከሕድሱን ሓድሽ ነገራት ክመሃሩን ኣለዎም።
ዓበይቲ ሓድሽ ትምህርቲ ክመሃሩ ይኽእሉ፣ ናይ ቅድም ትምህርቶም ክውስኹሉ ይኽእሉ ወይ ዓይነታት ትምህርቲ መባእታን ማእከላይ ደረጃን ብምውሳድ ንሓደስቲ ጠለባት ስራሕዓለም ከማልኡ ይኽእሉ።
ብዙሓት ኣዳለውቲ ዝተፋላለዩ ኮርሳት ንዓበይቲ የዳልዉ እዮም። ከም ኣብነት፣ ኮርስ ትፈትዎ ዝንባለታት፣ ኮርስ ቋንቋ፣ ብቕዓት ዘውህብ ኮርስ። መንግስቲ መብዛሕትኡ ግዜ ብከፊል ነዚ ኮርሳት ይምውሎ እዩ።
ሓላፍነት መባእታን ማእከላይን ደረጃ ናይ ኮሙነ ኮይኑ፣ ዞባዊ ምምሕዳር (ፊልከስኮሙነ) ከኣ ንዓበይቲ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ናይ ምሃብ ሓላፍነት ኣለዎ። ዓበይቲ መባእታን ማእከላይን ደረጃ ወይ ካልኣይ ደረጃ ክወስዱ መሰል እንተደኣሃልዩዎም ብነጻ እዩ ዝወሃብ ትምህርቲ። ብዙሓት ብሕታውያን ቤትትምህርታት ውን ኣለዋ ንዓበይቲ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዘምህራ።
ደለይቲ ስራሕ ብመገዲ ናቭ ኣብ ዝተፈላለዩ ኮርሳት ክሳተፉ ይኽእሉ። ዕላማኡ ተሳተፍቲ ኮርስ ንስራሕ ብቑዓት ከምዝኾኑ ምግባር እዩ። ናቭ ወጻኢታት ይሽፍኖ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ውን ንተሳተፍቲ ከምዚ ዓይነት መሳተፊ ኮርስ ገንዘብ ይኸፍሎም።


text:
Radio Erena: 04 June 2018
ሉንዲን ከምኡ ድማ ኤውሮ ሳን ዝተባህላ ናይ ኤውሮጳ ኩባንያታት ዕደና፣ ነቲ ኣብ ኤርትራን ካልእ ከባቢታ ዓለምን ኣብ ዕደና ተዋፊሩ ዘሎ ኩባንያ ኔቭሰን ፕሮጀክታቱ ክሸጠለን ዘቅረብኦ ጠለብ ከምዝነጸጎ ተገሊጹ።
ዝተፈላለየ ናይ ንግድን ዕደናን ማዕከናት ዜና ብዘቕርብኦ ዘለዋ ሓበሬታ መሰረት፣ ብሽወደን ዝውነን ሓደ ካብ ዓበይቲ ኩባንያታት ዓለም ዝኾነ ሉንዲን ምስ ኤውሮ ሳን ብምዃን ንፕሮጀክታት ዕደና ኩባንያ ኔቭሰን ንምዕዳግ 1.5 ቢልዮን ዶላር’የን ቀሪበን።
እንተኾነ እቲ ናይ ካናዳ ናይ ዕደና ኩባንያ፣ ነቲ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ኣትሒዙ ዝቐረበሉ ጠለብ ከምዝነጸጎ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብ ሱዳን ኣብ ዘካይዶ ዝነበረ ዕደና፣ ካብ 1997 ክሳብ 2003 ኣብ ዝነበረ ግዜ ብምግሃስ መሰል ደቂሰብ ዝተኸሰሰ ሉንዲን ምስ ኤውሮጳዉያን መሻርኽቱ ብምዃን፣ ንፕሮጀክታት ናይቲ ኣብ ኤርትራ ብምግሃስ መሰል ደቂ ሰብ፣ ኣብ ካናዳ ተኸሲሱ ዝርከብ ኩባንያ ዕደና ኔቭሰን ንምዕዳግ ዘቕረቦ ጠለብ ዝተነጽገሉ ምኽንያት ብዝርዝር ኣይተሓበረን።
ሉንዲን ኣብ ኮንጎ፣ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን’ውን ብምስጢር ኣብ ዳህሳስን ኩዕታን ነዳዲን ካልእ ማዕድናትን ተዋፊሩ ከምዘሎ’ዩ ዝንገር።
ብመሰረት’ቲ ተነጺጉ ዘሎ ናይ 1.5 ቢልዮን ዶላር ጠለብ፣ ሉንዲን ነቲ ናይ ኤውሮጳን ካልእ ፕሮጀክታቱን ንምግዛእ ክኸውን እንከሎ፣ ኩባንያ ዕደና ኤውሮ ሳን ከኣ ንቢሻን ካልእ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ፕሮጀክታትን ንምሓዝ’ዩ ኔሩ።
እዞም ክልተ ናይ ኤውሮጳ ኩባንያታት፣ ድሮ ኣብ ኔቭሰን ብርክታት ከምዘለዎም ዝሓበሩ ካልኦት ምንጭታት ዜና ከኣ፣ ንብርክታት ኔቭሰን ሚእቲ ብሚእቲ ንምውናኑ ኣቕሪቦሞ ንዘለዉ ብዝሒ ገንዘብ ክውስኽሉ ከምዝኽእሉ ይእምቱ።
================


text:
ዜና ፅዋዕ ዓለም፣ሎሚ ሰሉስ ናይ መወዳእታ ግጥም መን ናብ ርባዕ ፍፃመ ሓለፈ ኣብ ሞንጎ ኣርጀንቲናን ስዊዘርላንድን ተካይዱ።ኣሜሪካን ቤልጅየምን ድሕሪ ሓደ ሰዓት ክካየድ‘ዩ።
ልዮኔል ሜሲይ ዝኣምበላ ኣርጀንቲና ምስ‘ቶም ብዙሓት ውሩያት ተፃወቲ ዘይብላ ጋንታ ስዊዘርላንድ ዘካየደቶ ግጥም ካብ ትፅቢት ተኸታተልቲ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ‘ዩ ውዒሉ።
ኣርጀንቲና ብቀሊሉ ክትስዕር‘ያ ዝብል ግምት‘ኳ እንተነበረ ክውንነት ግና ዝተፈለየ ኮይኑ።ማዕረ ምንቅስቃስን ፈተነ ዝሸቶን ዝተመዝገበሉ።
ግጥም ክልቲኤን ጋንታታት ንቴስዓ ደቃይቅ ዜሮ ንዜሮ‘ዩ ቀፂሉ።ጋንታ ስዊዘርላንድ ዘርአየቶ ብቅዓት ንብዙሓት ዘገረመ ነይሩ።
ተመክሮ ዘለወን ጋንታታት ዝልለያሉ ቀንዲ ምልክት ኮይኑ ዘሎ ግና፣ክሳብ መወዳእታ ደቃይቅ ተጣፊአን ሸቶ ምምዝጋብ ዝብል ኮይኑ‘ሎ።ኣርጀንቲና ዝገበረቶ‘ውን ከምኡ‘ዩ።
ልዮኔል ሜስይ ካብ ማእከል ሜዳ እናደፍአ ዝወሰዳ ኩዕሶ ኣብ መበል 119 ደቂቃ ብቁፅሪ ሸውዓተ ዲማርያ ሓንቲን ወርቃዊትን ሸቶ ኣመዝጊባ ተዓዊታ‘ላ።ናብ ርባዕ ፍፃመ ሓሊፋ።
መጋጥምታ ካብ ኣሜሪካን ቤልጅየምን ፀወታ ትዕወት ጋንታ ክትከውን‘ያ።


text:
እስራኤል 14 ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ ምምላሳ፣ ካብ ማሕበረ ሰብ ዓለም ነቐፌታ ይወርዳ ኣሎ።
መንግስቲ እስራኤል ነቶም ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ ዝመለሰሉ ምኽንያት ብድሌቶም’ዩ ይብል እኳ እንተሎ፣ እቶም ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ማእሰርቲ ዝጸንሑ ኤርትራውያን ግና ዛጊት ካብ ልሳኖም ክስማዕ ኣይተኻእለን።
እስራኤል ነቶም ኤርትራውያን፣ ኣብ በረኻ ኣብ ዝተደኮነ ምስቲ ኣመሪካ ብሽበራ ዝተጠርጠሩ ዜጋታት ካልኦት ሃገራት እትቕይደሉ ጓንታናሞ ዝመሳሰል በት ማእሰርቲ ብስቓይ ክትሕዞም ከምዞም ስለዝጸንሐት፣ ካብዚ መከራ እዚ ንምውጻእ ወላ ናብ ዓድና ክንምለስ ዝብል ውሳኔ ወሲዶም ክኮኑ ከምዝኽእሉ ዝገልጹ ሓያሎ ወገናት’ውን ኣለዉ።
ብታሪኽ ስደትን ግፍዕን ዝሓለፈት እስራኤል፣ ኣብዚ እዋን’ዚ እታ እብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝበኣሰ ግፍዒ እትፍጽም ዘላ ብደሞክራሲ እትግለጽ እንኮ ሃገር’ያ።
እስራኤል ብዘይካ’ቶም ድሮ ናብ ኤርትራ ኣፋንያቶም ዘላ 14 ኤርትራውያን፣ ብድሌቶም ዝተበገሱ ዝበለቶም ኣምኢት ተወሰኽቲ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ንምርካቦም ትሰርሕ ምህላዋ’ያ ትገልጽ።
እቶም ናብ ኤርትራ ዝምለሱ ኤርትራውያን ብድሌቶም ዘይኮነ ተታሊሎም’ዮም ዝበሉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት’ውን፣ መንግስቲ እስራኤል ነቲ ስጉምቲ ደው ከብሎ ጸዊዖም።
እስራኤል፣ ንመግስቲ ኤርትራ ኣምሳያ ናይቲ ዝተሰጉ ኤርትራውያን ምቕባሉ ብርከት ዝበለ ፊናንስያዊ ሓገዝ ክህቦ ምዃኑ ብምስጢራዊ መንገዲ ከምእተዘራረቡ’ውን ይግለጽ።


text:
Radio Erena: 20 June 2021
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ወከልቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተወ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ምንጭታት ካብ ቤተሰብ ግዳያትን መቕርቦምን ብዝኣከብዎ ሓበሬታ መሰረት፣ ሽዱሽተ ወከልቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ኣብ መዓስከራት ኣጋጢሙ ዘሎ ኩነታት ጸጥታን መነባብሮን፣ ብዝምልከት ናብ ዝምልከቶም ሰበስልጣን ጥርዓናት ስለዘቕረቡ፣ ግዳያት ማእሰርቲ ከምዝኾኑ ኣመልኪቶም።
እቶም ብ15 ሰነ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ዘቕረቡዎ ሕቶታት፣ መዓስከር ስደተኛታት ናብ ዉሑስ ቦታ ክሰጋገር፣ ካብ መንግስቲን ተጸዋዒ ስደተኛታትን ግቡእ ቆላሕታ ክግበር፣ ስደተኛ ካብ ፖለቲካዊ ጸግዒ ናጻ ክነሱ፣ ከም መባድልቲ ዝጥቀሙሎም ዘለዉ ፖለቲከኛታት ደው ከብሉ፣ ምስ ለበዳ ኮቪድ19 ተኣሳሲሩ፣ ቀረብ መድሃኒትን ማይን ዝኣመሰሉ መሰረታውያን ነገራት ቆላሕታ ክግበረሎም፣ ዝብልን ካልእን ይርከቦ።
ኣብ ኩለን ኣብ ትግራይ ዝርከባ መዓስከራት ስደተኛታት ወኪሎም ነዚ ጥርዓን’ዚ ዘቕረቡ ኤርትራውያን ግዳይ ማእሰርቲ ኮይኖም ከምዘለዉ ዝሓበሩ ቤተሰቦም፣ መግቢ ይኹን ክዳውንቲ ናብ ቤት ማእሰርቲ ከእትዉሎም መንግስቲ ከምዘይፈቐደሎም ሓቢሮም።


text:
Radio Erena: 10 May 2019
ብምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሓምዲ ሳናድ ሉዛ ዝምራሕ ልኡኽ መንግስቲ ግብጺ ናብ ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ በጺሑ።
እቲ ልኡኽ ብ7 ግንቦት ናብ ከተማ ሃርጌሳ ኣብ ዝበጽሓሉ ምስ ፕረዚደንት ናይታ ርእሰ ምምሕዳር ሙሰ ብሔ ዓብዲ ብምርኻብ ኣብ ክልትኣዊ ዝምድናታት ዘተኮረ ዘተ ከምዘካየደ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ካብ ካይሮ ገሊጹ።
እንተኾነ ምብጻሕ ልኡኽ ግብጺ ናብ ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ፣ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ሓድነት ሶማል ዝካየድ ዘሎ ርክባት ምዃኑ ዲፕሎማሰኛታት ይእምቱ።
ኣቐዲሙ ብ5 ግንቦት፣ ፕረዚደንት ናይጀርያ ነበር ኦሉሶጉን ኦባሳንጆ ዝምርሖ ልኡኽ’ውን ናብታ ርእሰ ምምሕዳር በጺሑ’ዩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብርኣብን፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ናብዛ ርእሰ ምምሕዳር ከምዝበጽሑ’ውን ይዝከር።
ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ፣ ኣብ1991 ካብ ሶማል ተፈንጪላ ናይ ገዛእ ርእሰ ምምሕዳር መስሪታ ትርከብ።
እንተኾነ ኣህጉራዊ ተቐባልነት ስለዘይረኸበት፣ ከም ሉኣላዊት ኣካል ሶማል’ያ ትፍለጥ።
ይኹን’ምበር፣ መንግስቲ ኢትዮጵያን ሕቡራት ኢማራትን፣ ንወደብ በርበራ ናይዛ ርእሰ ምምሕዳር ብሽርክና ንምውናኑ ምስ መንግስቲ ናይታ ርእሰ ምምሕዳር ስምምዕ ከቲመን ኣለዋ።
እዚ በዘን ክልተ ሃገራት ዝተኸተመ ስምምዕ፣ ንሉኣላውነት ሶማል ዝጥሕስ’ዩ ክብል ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ይወቅስ።
======================


text:
ኢትዮዽያ ብቀዳማይ ምንስትር መለስ ዜናዊን ኢህወደግን ትምራሕ ፈዴራላዊት ሪፐብሊክ ምኻና ዝጠቅስ ሪፖርት ምንስቴር ወፃኢ ኣሜሪካ፣ ኣብ‘ቲ 547 መናብር ዘለዎ ፓርላማ እቲ 545 ብኢህወዴግ ዝተታሓዘ‘ዩ ይብል።
መንግስቲ ኢትዮዽያን ወከልቱን፣ዓሚ ፖለቲካዊ ቅትለት ንምፍፃሞም ዝሕብር ሪፖርት የለን።ሁማን ራይት ዋች ግና፣ኣብ እዋን ፕሮግራም ሰፈራ ብጠንቂ ዝተፈፀመ መውቃዕቲ ሓሙሽተ ሰባት ሞይቶም ኢሉ‘ሎ።
መንቀሊኡ ፖለቲካ ዝኾነ ምስዋር ኣብ‘ታ ዝሓለፈት ዓመት ኣይተኸሰተን። ሓይልታት ፀጥታ ንኣባላት ተቃወምቲ ንዘይተወሰነ ጊዜ ከምዝኣሰሩ ዝሕብሩ እሙናት ሪፖርታት ኣለው።
ዛዕባ ምሕረት ኣብ ዝገለፀሉ ገፅ ድማ፣ካብ ግዳያት ቀይሕ ራዕዲ ዝቀረበ ተቃውሞ ኣብ ቦትኡ እናሃለወ፣መንግስቲ ኢትዮዽያ ን23 ብሞት ንክቅፅዑ ዝተበየኖም ሰበ-ስልጣን ደርግ፣ፍርዶም ናብ ሙሉእ ዕድመ ማእሰርቲ ነክዩ። ተኣሲሮም ዝነበሩ 16 ሰበ-ስልጣን ነበር ክፍትሑ ገይሩ‘ዩ።
ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ብዝምልከት፣ኢትዮዽያ 290,304 ስደተኛታት ተታኣናግድ‘ላ።ኣስታት 185 ሽሕ ሶማልያውያን፣ኣስታት 55 ሽሕ ኤርትራውያን፣ኣስታት 46 ሽሕ ሱዳናዊያን‘ዮም።ኤርትራውያን ስደተኛታት ሓተቲ ዕቁባ፣ወርሓዊ ክሳብ ሓደ ሽሕ ናብ ኢትዮዽያ ይኣትው ኣለው ይብል ትካል ስዱዳት ሕቡራት ሃገራት።ብዘይካ‘ዚ ካብ ካምፕ ወፃኢ ምንባር ዝብል ፖሊስ መንግስቲ ኢትዮዽያ፣ሎም-ዘበን‘ውን ቀፂሉ‘ሎ። ስደተኛታት ንክሰርሑ ግና ኣይፍቀደሎምን።
ንኻልኦት ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት`ውን ዝጠቓቐሰ ምሉእ ጸብጻብ ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ ንምስማዕ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ክራርን ከረርቲ፡ኣብ ምድረ-ሓበሻ
ክራር፡ኣዚያ ፍትውን ህብብትን መሳርሒት ሙዚቃ ከምዝኮነት ርዱእ ነገር እዩ። ክራር መዓስ እዩ ብዕሊ ጀሚሩ ዝብል ንጹር መልሲ ክትረክበሉ ዘጸገም ኮይኑ ጸኒሑን ኣሎን።ክርራ ንክትምዕብልን ብ’ኤለትሪክ ክትሰርሕ ካብ ትጅምር ፍርቂ ዘመን ዝከውን ከምዘይገበረት ሰብ ሞያ ይዛረቡ ኣዮም።እዛ መሳርሒት ሙዚቃ ንሰማዕታ ትርግታ ልቢ ትሃርም፣ህርመታ ሓያል ስምዒት ዝፈጥር ሙኳኑ ብዙሓት ይገልጹ እዮም።
ብዛዕባ ኣፈጣጥራን ምዕባለን ክራር፡ ንጹርን ዘተ’ኣማምንን ነጥቢ ዘይሙዃና ይዝረብ እዩ።ገለገለ ጸሓፍትን ኣብ ሙዚቃ ዝነጥፉን፡ ክራር ኣብ ኢትዮጵያ’ያ ተፈጢራ ዝብሉ ኣለዉ።ገለ’ውን ኣብ ትግራይ’ያ ንመጀመርታ ክራር ከም መሳርሒት ሙዚቃ ዝተፈልጠት ዝብሉ ኣለዉ ኣዮም።ኣብ ኤርትራ’ያ ተፈጢራን ማዕቢላን ዝብሉ ተኮነ ኣይሰ’ኣንን እዩ።
ክራር ኣብ ምድረ ሓበሻ ዓቢ ግደ ትጻወት ዕዝዝቲ መሳርሒት ሙዚቃ ሙዃና ኣየጠራጥርን እዩ።ክራርን ንክራርን ኣድሂቡ ፍሉይ መጽናዕቲ ተገይሩ ዝብል ሓበሬታ ዳርጋ የልቦን።ኣብራሃም ኣፈወርቂ ፈተነታት መጽናዕቲ ይገብር ምንባሩ ይፈልጥ እዩ።መምህር ተወልደ ረዳ ተኮነ ናይ ባዕሎም ዕላዊ ዘይኮነ መጽናዕቲ ከምዝገበሩ መሰካኽር ትረኽበሉ ኣጋጣሚታት እዩ።ብትካል ደርጃ ወይ ብዝተወደበን ስሩዑን ኣገባብ ግና ጥሉል ሓበሬታ ኣይተረኽበን ኣሎ።
ክራር፡ ኣብዚ 100 ዓመት ምስ መግዛእቲ ጥልያን እያ ተቀላቂላን ማዕቢላን ዝብሉ ብዙሓት ኣለዉ።ክራር ምስ ማኅሌታይ ያረድ ዘተ’ኣሳስርዎ ኣይሰ’ኣኑን እዮም።እዚ ኩሉ ግምታትን ሓሳባትን ብጭቡጥ ዉርጹው ሓበሬታ ክትብሎ ዘጸግም እዩ።
እሞ ንታሪኽን ኣመጻጻኣን ኮነ ኣመዓባብላ ክራር እቶም ዝመራመሩን፡ ኣብ መስርሕ መጽናዕቲ ከምዘለዉ ዝግለጽ ገለ ሒደት ግዱሳት፡ ኣብ ሓደ ምዕራፍ ምስ በጽሑ ሓቢርና ንርእዮ ይከውን እዩ፣ንሕጂ ግና ገለ ኣብ ክራር ኣድሂቡ ክዝረብ ከሎ፡ ዝለዓል ዛዕባታት ኣድሂብና ክንተናክፍ እፈቱ።
ኣብ ከተማ ኣስመራ ክራር ብምህራም ወይ ብምውቃዕ ዝፍለጣ ሒደት ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ እየን።ንገሊኤን ንምጥቃስ ዝ’ኣኽል፡ጸሃይቱ በራኺ፡ኣምለሰት ኣባይ፡ተበርህ ተስፋሁነኝ፡ኣበባ ኣስፍሃን ቢሻት ገብረስላሴን ብዙሕ ሳዕ ካብ ዝለዓላ እየን።
እንተኮነ ኣብ ግዜ ኃይለስላሴ ብርኽት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ክራር ይወቕ’ዓ ምንባረን ብዓበይቲ ይዝረብ እዩ።ኣብ ከባቢ ኪዳነምሕረት ካብ ዓሠርተ ዘይበዝሓ ክራር ዝሃርማ/ዝወቕ’ዓ ምንባረን ይዕለል እዩ።ኣቦይ ሓጎስ 7 ዝኮና ክራር ዝወቕዓ ነይረን እየን፣ ብምኽንያት ሓዳርን ጽዕንቶ ባህልን ኮነ ካልእ ምኽኒያታት ከምዝሓደግ’ኦ ይዝንትዉ እዮም።
ካል’ኦት’ውን ኣብ ኣባሻውል ምስቲ ዕሙር መራከቢ ዝተፈላለዩ ሰባትን ዕዳጋን ከም ምዃኑን ስመን ኣዚዩ ስለ ዝጎልሐን እምበር ንፉዓት ክራር ተጻወቲ ነይረን እየን ዝብሉ ብርኽት ዝበሉ ኣድነቕቲ ሙዚቃ ትዕዘብ ኢካ።ገሊ’ኦም ከኣ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክራር ኣቀዲመን ዝጻወታ ነይነር እየን ኢሎም ዝምጉቱ ኣለዉ እዮም።ኣብ መቐለ ኮነ ኣብ ዓድዋ ቕድሚ ኣብ ኣስመራ ዝነብራ ተጻወቲ ክራር ነይረን ኢሎም ዝከራኸሩ ኣለዉ እዮም።
ኣብ ኣስመራ ካብ ዝነበራ ከረርቲ ወይ ክራር ተጻወቲ ከም እኒ ትዕበ፣ፋንታየ፣ስላስ ማርቆስ፣ንግስቲ ሃብተን ካል’ኦትን ብዙሕ ኣብ ታሪኽ ከረርቲ ዘይዝረበለን እየን።
ኣብዝሓ ምስ ሓዳርን ካልእ ባዕላዊ ምኽኒያትን ጸቕትን ዝገደፎ እየን።ን’ኣብነት ከራሪት ትዕበ፡ ንነዊሕ እዋን ክራር ምጽዋት ገዲፋቶ ብምጽናሕ፡ ኣብ ሓደ እንዳ ፈታዊ ኣብ ዝነበረ ዉራይ፡ ኣብ ሓድሽ ዓዲ፡ ሰብ ስጋብ ዝጽለል ክራር ተጻዊታ ምንባራ ሰብ ዉራይ ይዝኽሩዋ እዮም።እዚ ኣብ 1998 ወርሒ ግንቦት ኣብ ዝነበረ ዉራይ፡ብፍላይ ኣብ ሓማውቲ ናይ ባዕላ ፍሉይ ቅኒት ቃኒያ ንባህጊ ባህልን ክራርን ዘለዎ ስጋብ ሎሚ ዘይርሳዕ ግደ ገይራ እያ።
ኣደይ ኣለማሽ ‘ኣደ ድምጻዊ ኣብራሃም ገብረመድህን’ ተኮና ኣብ ግዜ ኃይለስላሴ መሓዛ ጸሃይቱ በራኺ ብምንባረን ንክራር ዝገበራ ዝነበራ ደቂ ዕዳጋ ሓሙስ ዘኺሮም ኣይጸግብዎን እዮም።ኣደይ ኣለማሽ ተኮና ዋላ ብትእዛዝ በዓል ቤተን ክራር ምጽዋት ተሓደግ’ኦ ኣብ ዕላል ክዝክር’ኦ ከለዋ ኣብ ሰልሚ እየን ዝሽመማ፣ፍቅሪ ክራር ኣዚዩ ሓያል ምንባሩ የዕልላ እየን።
ናይ በዓል ጸሃይቱ፣ኣምለሰት ኣባይ፣ተበርህ ተስፋሁነኝ ዳርጋ ዝበዝሕ ሰብ ስለዝፈልጦ ኣብዚ ብዙሕ ኣተኽሮ ኣይተገብረሉን ኣሎ ኣብዚ ጽሑፍ እዚ።ናይ ከራሪት ኣበባ ኣስፍሃ ኣብ ኪዳነ ምሕረት ኮይና ትጻወቶ ዝነበረት ማንም ወዲ ኣስመራ ኣብቲ ግዜ እቲ ዘይርስዖ እዩ።
ናይ ብሻት ምስ ክራር ብዙሕ ተጓንፎታት ኣለዋ እዩ።”ንዲያቖን እገለ ዝተብሃለ…” ስሙ ኣድላይነት ዘይብሉ ዘጋገየት ምዃና ዝዝኽርዎ ፍቕዲ የብሎምን።
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝበዝሕ ከተማታት ብፍላይ ክራር ምህራምም ዳርጋ ከም ባህሊ ዝውትር ዝነበሩ ዉዕዉዕ ግዜ ነይሩ እዩ።ሓደ ፍሉይ ኣብነት ኸኣ፡ኣብ ከተማ ኣስመራ ኣብ ኣርባዕተ ኣስመራ እዩ።ኣብ ኣርባዕተ ኣስመራ ኣመና ብዙሓት ክራር ዝጻወቱ ነይሮም እዮም።እዞም በብገዛውቶም ሓውሲ ማይ ቤት ናይ ገዛውቲ ፈሊዮም ዝጻወቱ ዝነበሩ፡ንሓንቲ ጓል ኣምለሱ ትበሃል ጓል ኣንስተይቲ ክትፈርይ ባብ ኣርሕዮም ምንባሮም ደቂ ኣርባዕተ ዘውኽዕዎ ተዘኽሮ ክራርን ከረርትን እዩ።
ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ክራር ብምጽዋት ኣዚየን ዝፍለጣ ዝነበራ ኣስናቀች ወርቁን መሪየን ተጠቀስቲ እየን።ከም እኒ “ኣራዳ፣ኣረ መላ፡መላ” ዝብላ ብምድራፍ ትፍለጥ ህብብቲ ከራሪት ኣስናቀች፡ካብ 1940ታት ኣትሒዛ ክራር ክትጻወት ምጅማራ ድርሳነ ታሪካ ይሕብሩ እዮም።ዶክተር ሄራን ሰረቀብርሃን ኣብ ዝገበረቶ ቓለ-መጠይቕ፡ኣስናቀች ሓንቲ መዓልቲ ተኮነት ንነብሳ ከም ደራፊት ወይ ከም ስነ ጥበባዊት ከይረኣየታ ምሕላፋ ማዕረ ክንደይ ኣብ ስነ ጥበብ ዕዙዝ ተራ ተጻዊታ ክነሳ ንነብሳ ከም መሕለፊ ግዜን መሐደስን ጥራይ ከም ትጻውት ትጥምታ ምንባራ ብ’ኣንኽሮ ዘኺራታ እያ።
ኣስናቀች ወርቁ ካብ 1931-2011 ብህይወት ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ ከም ኣዚያ ዉፍይትን ህብብትን ከራሪት እያ ብዝበዝሕ ሰብ ትፍለጥ ነይራ።ናይ ወርቁ፡ ከኣ ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዛ ክራር ትጻወት ዝነበረት ከራሪት እያ።
ኣብ ዓድዋ ከኣ፡ኣብቲ ጥልያን ን’ኢትዮጵያ ካብ 1936-1941፡ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ፡ኣሰፋሽ ገብርየ ዝተብሃለት ኣዚያ ክራር ትጻወት ነይራ እያ።እዛ ከራሪት፡ ኣብቲ ጥልያን ዓሪድሉ ዝነበረ ፎርቶ ‘እንዳ ጊዮርጊስ’ ዓድዋ ክራር ግርም ገይራ ተጻውታ ምንባራ ቅድሚ 50 ሓፍተን ዘዕለል’ኦ ዘኪሮም ዝሙግቱ ኣለዉ እዮም።
ኣደይ ኣሰፋሽ ገብሪየ ኣደ ቴፍሎስ በራኺ እየን።/ቴፍሎስ በራኺ ከኣ መማህርትን መቕርብን ፕረሲደንት ኢሳይያሳ ኣፈወርቅን ዶክተር ጋይም ክብረ’ኣብን ካል’ኦትን ምንባሩ ኣብ ቤት ትምህርቲ ልዑል መኮነን ምንባሩ ይፍለጥ።/ እዚ ታሪኽ ናይ ኣደይ ኣሰፋሽ፡ “ወርሒ ወጸት ሰለል ንዓደየ” ተባሂሉ ቃልሲ ኣብ ዝተበራረበርሉ ወቕቲ ቕድሚ 50 ዓመት፡ኣደይ ለምለም ገብሪየ ከራሪት ኣሰፋሽ ኣብ ዘነበረቶ ዘዋግዐዖ እዩ፣ሎሚ የዕሩኽ ቴፍሎስ በራኺ ንክራርን ከረርትን ኣድሂቦም ዘኺሮም ዘዕልልዎ ዘለዉ።
ኣቦይ ሰይፉ ታፈረ ከኣ ከም በዓል ሞያ ሕግን ፈላጥ ታሪኽን፡ኮነ ኣብ ባህሊ ዝግደሱ ወከፍ ኸኣ፡ ኣብ 1948 ኣብ ከተማ መቐለ፡ተፈታዊት ካሣ ዝተብሃለት ጓል ኣውራጃ ዓጋመ፡ኣብ ጥቃ ድፍ’ኦ ኮይና ክራር ሕርሕራይ ገይራ ትወቕዕ ምንባራ ይዝኽሩ እዮም።ድምጻ ኣዚዩ ፍሉይን ደስ ዝብልን ምንባሩ፣ተመሲጦም ክሰምዕዋ ይቕሰቡ ምንባሮም ይዝክሩ እዮም።ንሶም ብተወስኺ፡ኣብ ዓድዋን ኣብ ኣክሱምን እናተመላለሰት ክራር ትጻወት ዝነበረት ከበደሽ ትበሃል ምንባር ይዝኽሩ እዮም።ግዚ’ኡ ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ናይ ከራሪት ተፈታዊት እዩ።
ናይ እኒ ጸሃይቱ፡ኣምለሰት ኮነ ተበርህ ግዜ ድሕሪ 50ታት ብፍላይ ዝፍለጣሉ ከም ከረርቲ ኣብ 60ታት እዩ፣ስለዚ ጀመርቲ ከረርቲ ዘብለን ኣይኮነን ዝብሉ ተማጎቲ ኣለዉ እዮም።እዚ ከምዚ ዓይነት ሞጎትን ክርክርን ኣብ ጭብጥን መርትዖን ተኮይኑ፡ታሪኽ ንክስነድ ወሳንን ቐላስን ተራ ከምዝለዎ ዘካትዕ ኣይኮነን።እዚ ክንድዚ ክንዲ ዝኮነ ኩሉና ነነፈልጦ እናጸሓፍና እጃምና ከነበርኽት ይግባእ ኮይኑ እስመዓኒ፣እቲ ምንታይ “ታሪኹ ዘይዕቕብ ሕዝቢ መንነቱ ኣይዕቅብን እዩ።” ዝበሃል ኣበሃህላ ኣብ ቦት’ኡ ምህላው ንቡር ምዃኑ እዩ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ዘለዋ ከረርቲ ኣዚየን ነፊዐን ን’ኡድ ተራን ይጻወታ ምህላወን ፍሉጥ እዩ፣እንተኮነ ብ’ኣግባቡ ዝተሰረተ ታሪኽ ወይ መዝገብ ብዘይምህላዉ ገና ኣዚዩ ኣካታዒ ይከውን ምህላዉ ጉሁድ ሓቂ እዩ።ን’ኣብነት ስነ ጥበባዊት ኣብርሀት ብርሃነ ከራሪት እያ፣እንተላይ ጭራዋጣ ካብ ዝጻወታ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ እያ።
ኣብርሀት ብርሃነ፡ ሰንድ ወይ መዝገብ ታሪኽ ብዘይምህላው፡ሓደ ግዜ ኣብ ቃለመጠይቕ፡ ኣብ ምጽዋት ጭራዋጣ ‘መሰንቆ’ ፈላሚት ምዃና ብምዝራባ፡ከመቕጽበት ካብ ዓዲ ጥልያን ስልኺ ተወቒዑ ‘ተደዊሉ’ ርእይቶ ተዋሂብዎ እዩ።እዚ ናይ ኣብርሀት ጥራይ ጌጋ ወይ ጎደሎ ኣይኮነን ናይ ኩሉና ድኽመት እዩ፣ምኽኒያቱ ሰነድ ተዝህልወና ወይ ብጽሑፍ ዝሰፈረ ታሪኽ ተዝነብር ኣምበ ኣይምስተጋገየትን ነይራ ክብሉ ተዓዘብቲ እቲ ቓለመጠይቕ የተሓሳስቡ እዮም።
ብስራት ኣረጋይ ከም ስነ ጥበባዊት ኣብርሀት ብርሃነ ንክራርን ጭራዋጣን ከም ባህታ ልባ ትጻወተሉ ተስፋ ዘለዋ ስነ ጥበባዊት ከምዝኮነት እልቢ ዘይብሎም ተዓዘብቲ ዝገልጽዎ እዩ።ብስራት ኣረጋይ ተኮነ ከም ተጻዋቲት ጭራ ዋጣ ኮነ ክራር ቕድሚኣ በዓል መን ባህላዊ መሳርሒ ሙዚቃ ይጻወታ ምንባረን ኮነ ክልቲኡ መሳርሒ ሙዚቃ ክጻወቱ ዝኽእሉ ዝነበሩ ብዕሊ ከምዘይትፈልጥ ንመቕርባ ተጻወቲ ጭራዋጣ ከምትዕልል፡ዝዛረቡ ስነ ጥበባዊያን ኣይሰ’ኣኑን እዮም።
ኣብ ደቂ ተባዕትዮካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ብቁጽርን ብብቓትን ፍቅዲ ዘይብሎም ከረርቲ ከምዝለው ፍሉጥ ነገር እዩ።ኣብ ጉዳይ ደቂተባዕትዮ ዝለዓል ብዙሕ ሕቶታት ኣለዉ እዮም፣ኣብ ቦት’ኡ ክንድህስሶ ኢና።
ንክራር ኣዚዩ ዘማዕበላ ኣብራሃም ኣፈወርቒ እዩ፣እንተኮነ ዝጽውዓሉ ነጸረ’ኣብ እዩ ዝብሉ ኣድነቅቲ ሙዚቓ ኣለዉ።ብ’ኣንጻሩ ንክራር ዘመናዊት ክትከውን ገዚፍ እጃም ዝገበረን ዝፈለመን መምህር ተወልደ ረዳ እዩ ዝብሉ ብርኽት ዝበሉ ኣለዉ እዮም።
ክራር 9 ስልኪ ወይ ኣውታር ገይሩ ክጻወት ዝጀመረ ዳዊት ሽላን ምዃኑ ይዛረብ እዩ፣ግና ኣማኑኤል ኤልያስ ኣብ 1979 ካብ ዕዳጋ ሓሙስ 9 ስልኺ ዘለወን ክራራት ኣዚዙ ከምዘስርሐን ክጻወት ሒለት ለይትን ቀትርን ይብል ምንባሩ ኣቦይ ወልደስላሴ ኣሕሚሞም ይዝኽሩን ወዲ ኤልያስ ብሕይወት ተዝህሉ ሙዚቃ ኣበይ ደረጃ ምስ በጽሐ ነይሩ ብምባል የዕልሉ እዮም።
ዳዊት ሽላን ኮነ ወዲ ትካቦ ምስ ክራር ዓሚዩቅ ፍቕርን ዝምድናን ከምዘለዎም ሓሽከት መንእሰያት ዝቕበሉዎ ነገር እዩ።ኣብ 2012 ወርሒ ነሓሰ፡ሓደ ዓርኽና ብዛዕባ ኣብ ቤት እንዳ መምህር ተወልደ ረዳ ዘለዋ ዝተፈላለያ ክራራት ኣድሂቡ ከዕልለና ከሎ፡”ዳዊት ሽላንን ወዲ ትካቦን ነተን ዝተፈላለየ ስልክታት ’ኣውታራት’ ዘለወን ክወቕዑ ዕድል ረኪቦም ነይሮም እዮም፣ሓዲ’ኦም ዝነ’ኣድ ኽእለት ከምዘለዎም ኣመስኺሮም እዮም፣እታ ስልካ ዝበዝሐ ሕርሕራይ ገይሩ ዝተጻወታን ብድሆ ዘጋጠሞን ግርም ትምህርቲ ረኪቦም እዮም ካብ መምህር ተወልደ ረዳ።” ክብል ኣውኺዑና እዩ።
ዝኮነ ኮይኑ ዳዊትን ዮሓንስን ንክራር ዘለዎም ክእለትን ፍልጠትን ዓሚዩቅ ምዃኑ ዘከራኽር ኣይኮነን፣ኣብ ዕቤት ሙዚቃ ትግርኛ ብፍላይ ኣብ ክራር ወሳኒ ግደ ከምዘለዎም ናይ ኣደባባይ ምስጢር እዩ።
ይቕጽል…