text:
Radio Erena: 02 March 2021
ግብጽን ሱዳንን፣ ብዛዕባ’ቲ ኢትዮጵያ፣ ንዲጋ ተሃድሶ ንምምላእ እትወስዶ በይናዊ ስጉምቲ ብዝምልከት ክልተኣዊ ዘተ ኣካይደን።
እዘን ሃገራት ነዚ ዘተ ዘካየዳ፣ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ፣ ሚርያም ሳድቕ ኣልማህዲ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን፣ ኣብ ካይሮ ኣብ እተካይዶ ዘላ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ’ዩ።
ንሳ፣ ሎሚ 02 መጋቢት ናብ ካይሮ ድሕሪ ምእታዋ፣ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳምሕ ሾክሪ ብምርኻብ ኣብ ዘካየደቶ ዘተ፣ ኢትዮጵያ ትወስዶ በይናዊ ስጉምቲ፣ ንረብሓ ሱዳን ግብጽን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምዃኑ ኣብ ምርድዳእ ከምዝተበጽሐ ማዕከናት ዜና ግብጺ ሓቢረን።
ኣብ ጉዳይ ናይልን ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዲጋ ተሃድሶን ብዝምልከት፣ ክልቲኤን ሃገራት ብሓባር እናተረዳድእ ክሰርሓ ኣብ ስምምዕ በጺሐን።
እታ ሚኒስተር ናብ ካይሮ ምብጻሕ ትፍጽም ዘላ፣ ብጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት፣ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ግብጺ ናብ ካርቱም ኣብ ዝኣተወሉ ዕለት’ዩ።
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ’ውን ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ናብ ሱዳን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ክፍጽም ምዃኑ ይግለጽ ኣሎ።
===============


c: text/html

text:
ግጥማት ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ቀዳምን ሰንበት’ውን ቀፂሉ’ሎ።ናብ ርባዕ ፍፃመ ዝሓለፋ ክልተ ጋንታታት ፈሊጥና ኣለና። ኢኻቶርያል ጊኒ ጋንታኣ ናብ ቀፃላይ ምዕራፍ ስለዝሓለፈት ዕፅፊ ታሕጛስ ኣስዒቡላ’ሎ። ኢኻቶርያል ጊኒ ንጋንታ ጋቦን 2 ን 0 ድሕሪ ምስዓር ካልኣይ ብርኪ ሒዛ ናብ ኣውዲቅካ ምሕላፍ በፂሓ’ላ።ኣብ’ዚ ምድብ’ዚ ኮንጎ ንቡርኪናፋሶ 2 ን 1 ስዒራን ቀዳመይቲ ኮይናን ምስ ኢኻቶርያል ጊኒ ምሕላፋ ተረጋጊፁ’ሎ።ጋቦንን ቡርኪናፋሶን ግና ነናብ ዝመፀአኦ ንክምለሳ ተገዲደን ኣለዋ።
ትማሊን ቅድሚ ትማሊን ኣብ ዝተካየዱ ግጥማት፡ኮትዲቭዋር ምስ ማሊ፡ ካሜሩንን ጊኒን 1 ን 1 ተፈላልየን።
ሎሚ ሶንይ ኣብ ተመሳሳሊ ሰዓት ካብ ምድብ ክልተ ኬፕ ቬርዲን ዛምቢያን 0 ን 0 ከምኡውን ኮንጎ-ኪንሻሳን ቱኒስያን 1 - ን 1 ተፈላልየን።ኬፕቨርዴን ዛምቢያን ካብ ውድድር ወፃኢ ኮይነን፡ኮንጎን ቱኒስያን ናብ ኣውዲቅካ ምሕላፍ በፂሔን።
ፅባሕ ደቡብ ኣፍሪቃን ጋናን ከምኡውን ሴኔጋልን ኣልጀርያን ሓያል ንሕንሕ ዝራኣየሉ ግጥማት ይፅበየና ኣሎ።ኣብ’ዚ ምድብ’ዚ’ውን ዝተዓወተት ጋንታ ናይ ምሕላፍ፡ዝተሳዓረት ጋንታ ድማ ናይ ምውዳቕ ዕድል ሒዘን’የን ናብ ሜዳ ዝኣትዋ።
ድሕሪ ፅባሕ ካሜሩን ኣይቮሪኮስትን ጊኒን ማሊን ክራኸባ ብኡ’ውን ናይ ሎሚ’ዘበን ግጥማት መፃረዪ ተዛዚሙ ግጥማት ኣውዲቅካ ምሕላፍ ክቅፅል’ዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ 2020 ቁጽሪ ኣብ መላእ ዓለም ዝተአሰሩ ጋዜጠኛታት 274 ምብጽሑ ተገሊጹ ። ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ትካል ናፅነት ፕረስ ዘካየዶ መፅናዕቲ ዓመታዊ ዳህሳስ ከምዘመላኽቶ ቻይና፣ ቱርኪን ግብፂን እተን ንጋዜጠኛታት ዝሓሰማን ዝለዓለ ቁፅሪ ጋዜጠኛታት ዝ አሰራን ኮይነን ኣለዋ ።
ኣብ ቤላሩስን ኢትዮጲያን ዘሎ ዘይምርግጋኣት'ውን ንምእሳር ጋዜጠኛታት ምኽንያት ኮይኑ እዩ ። ከምኡ'ውን ኣብ ኣሜሪካ ብዝካየዱ ሰልፍታት ተቓውሞ ስዒቡ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ልዑል ቁፅሪ ዘለዎም ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም እዮም ።
ኣብ ቻይና ቫይረስኮረና ኣብዝተራእየሉ እዋን ጋዜጠኛታት ውሽጢ ዓዲ ብዛዕብኡ ዝረኸብዎ ሓበሬታ ናብ ማሕበራዊ ሚድያ ብምውፀኦም ቤይጂንግ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣውሪዳቶም እያ ። ነዚኦምን ዝኣመሰሉን ጉዳያት ዘልዓሉ 274 ጋዜጠኛታት ኣብ 2020 ብደረጃ ዓለም ከምዝተኣስሩ ትካል ናፅነት ፕረስ ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዘውፀኦ ሓበሬታ የርኢ ።


text:
Radio Erena: 14 August 2017
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ነቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኤምባሲ ኣመሪካ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝሃቦ፣ ናብ ጂጂጋ ኣብ ዝወስድ መንገዲ ግጭት ይካየድ ኣሎ ዝብል መግለጺ፣ ሓቕነት የብሉን ክብል መሊሱ።
ኣፈኛ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነገሪ ለንጮ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ግጭት ይኹን ዝተዓጽወ መንገዲ የለን ክብል መሊሱ።
ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኢትዮጵያ፣ ብሓሙስ 10 ነሓሰ ኣብ ዘውጽኦ ናይ መገሻ መጠንቐቕታ፣ ንኣዲስ ኣበባን ጂጂጋን ኣብ ዘራኽብ መንገዲ ኣብ መንጎ ዝርከባ ዓድታት ብዝካየድ ዘሎ ሓያል ግጭት፣ እቲ መንገዲ ተዓጽዩ ከምዘሎ’ዩ ሓቢሩ።
እቲ ኤምባሲ መግለጺ ብምቕጻል፣ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብቲ ግጭት ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢታት ከምዝተዋፈረ ብምሕባር፣ እቲ መንገዲ ውሑስ ብዛዕባ ምዃኑ ግና ከምዘጠራጥሮ ጠቒሱ።
እንተኾነ እቲ ግጭት ኣብ መንጎ መነ መን ምዃኑ መግለጺ ኤምባሲ ኣመሪካ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣየነጸረን።
ይኹን’ምበር ኣብቲ ከባቢ ኣብ መንጎ ብሄራት ኦሮሞን ሶማልን ብጉዳይ ክልላዊ ዶብ ተደጋጋሚ ግጭታት ክካየድ ብምጽንሑ፣ እቲ መግለጺ ኤምባሲ ኣመሪካ ዝጠቐሶ ግጭት መቐጸልታ ናይዚ ክኸውን ከምዝኽእል ዝተፈላለዩ ጸብጻባት ካብታ ሃገር የገንዝቡ።
====================


text:
Radio Erena: 05 November 2020
ኣብ ኡጋንዳ፣ ኣብ ዝካየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፣ ነቲ ን34 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከብ ፕረዚደንት ዩዌሩ ሙሴቬኒ ክብድሁ ይኽእሉ’ዮም ዝተባህሉ ክልተ ሕጹያት ተወዳደቲ ተኣሲሮም።
ህቡብ ደራፋይ፣ ወዲ 38 ዓመት ቦቢ ዋይን፣ ሓደ ካብቶም፣ መንእሰያት ኡጋንዳ ቆላሕታ ዘንበርሉ ሕጹያት ኮይኑ፣ ድሕሪ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ዝካየድ ምርጫ ንምስታፍ ሕጋዊ ቅጥዒ መሊኡ፣ ብመኪና እናተመልሰ’ዩ ብሓይልታት ጸጥታ ተኣሲሩ።
ፖለቲከኛ ፓትሪክ ኣሙሪያት ብወገኑ፣ ኣብ ካምፓላ ካብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ፣ ብፖሊስ ተወሲዱ ከምዝተኣስረ ዝወከሎ ሰልፊ፣ መድረኽ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብትዊተር ኣፍሊጡ።
ክልቲኦም ሕጹያት ተወዳደርቲ፣ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ብፖሊስ ካብ ዝተታሕዝሉ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ቀይዲ ከምዝርከቡ ዘመልከታ መርበባት ሓበሬታ ኡጋንዳ፣ ዝኾነ ወግዓዊ ክሲ ከምዘይተመስረተሎም ጠቒሰን።
ካብ 1986 ኣትሒዙ ኣብ ስልጣን ዝርከብ ፕረዚደንት ዩዌሪ ሙሴቬኒ፣ ዕድመ ንፕረዚደንት ናይ ዝወዳደር ዜጋ እታ ሃገር ዝግድብ ቅዋም ብምልዋጥ’ዩ፣ ዝመጽእ ወርሒ ለካቲት 2021 ኣብ ዝካየድ ምርጫ ንመበል 5 ግዜኡ ንምውድዳር ዝዳሎ ዘሎ።
ወዲ 76 ዓመት ኮይኑ ዘሎ ፕረዚደንት ሙሴቬኒ፣ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ተዓዊቱ ንዝቕጽል ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ስልጣን እንተጸኒሑ፣ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ን40 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ፕረዚደንት ተባሂሉ፣ ብዕድመ ስልጣን ክብረ ወሰን ክሕዝ’ዩ።
ብዘይዝኾነ ምርጫ ን29 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከብ ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ፣ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብዚ እዋን’ዚ ንፕረዚደንት ሙሴቬኒ ስዒቡ፣ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ካብ ዘለዎ መራሕቲ፣ ንዝበዘሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከብ’ዩ።
==============


text:
Category: ኣህጉራዊ ዜና
ርክብ ላዕለዋይ ኮሚተ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ካርቱም ክካየድ’ዩ
Radio Erena: 05 October 2017 ርክብ ላዕለዋይ ኮሚተ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ኣብ ዝመጽእ ሰሙን ኣብ ካርቱም ክካየድ ምዃኑ መንግስቲ ሱዳን ኣፍሊጡ። ብወገን ሱዳን ምክትል ፕረዚደንት ሓሰቦ መሓመድ ዓብደራሕማን ዝመርሖ ላዕለዋ [...]
ስዑዲ ዓረብ ንሶማል 50 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ተበርክት
Radio Erena: 05 October 2017 ሶማል ካብ ስዑዲ ዓረብ 50 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ከምዝተበርከተላ ሚኒስተር ዜና እታ ሃገር ዓብዲራሕማን ዑመር ዖስማን ኣፍሊጡ። ስዑዲ ነዚ ሓገዝ ተበርክት ዘላ፣ መንግስቲ ሶማል ምስ ቀጠር ዘለዎ [...]
ባንክ ዓለም፣ ንኢትዮጵያ 1.3 ቢልዮን ዶላር ከለቅሓ’ዩ
Radio Erena: 03 October 2017 ባንክ ዓለምን ኢትዮጵያን ናይ 1.3 ቢልዮን ዶላር ናይ ልቓሕ ውዕል ከምዝኸተሙ ተገሊጹ። እቲ ብምልክዕ ልቓሕን ምወላን ንኢትዮጵያ ክወሃብ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ ዘሎ ናይ 1.3 ቢልዮን ዶላር ገ [...]
ግብጺ፣ ናብ ሊብያ ክሰግሩ ዝሓለኑ ሓደ ኤርትራዊ ዝርከቦም 117 ሰባት ቀይዳ
Radio Erena: 03 October 2017 ሓይልታት ጸጥታ ግብጺ፣ ናብ ሊብያ ክሰግሩ ዝሓለኑ ሓደ ኤርትራዊ ዝርከቦም 117 ሰባት ከምዝሓዙ ማዕከን ዜና ኣልኣሕራም ገሊጹ። እቶም ብሰንበት፣ 1 ጥቅምቲ፣ ኣብ ማርሳ ማትሩ ዝተታሕዙ ሰባት [...]
ሕብረት ኤውሮጳን ኢጋድን ኣብ ዋሕዚ ስደትን፣ ዞባዊ ምዕባለን ዘተኮረ ዋዕላ ኣካዪዶም
Radio Erena: 01 October 2017 ሕብረት ኤውሮጳን ኢጋድን ኣብ ዋሕዚ ስደትን፣ ዞባዊ ምዕባለን ዘተኮረ ዋዕላ ኣካዪዶም። ኣብቲ ብዓርቢ ዕለት 29 ዝተኻየደ ዋዕላ ብወገን ሕብረት ኤውሮጳ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝምድናታት ወጻኢ ክርከ [...]
ሰበስልጣናት ዝርከብዎም 21 ኢትዮጵያውያን ናብ ፍርዲ ቀሪቦም
Radio Erena: 01 October 2017 ኣብ ኢትዮጵያ ብብልሽውና ናይ ዝተጠርጠሩ ሰበስልጣናትን ደላሎን ሃድን ኣብ ዝቕጽለሉ ዘሎ እዋን፣ ምኽትል ሚኒስተር ፋይናንስን ቁጠባዊ ምትሕግጋዝን ዝርከቦም 21 ክሱሳት ናብ ፍርዲ ቀሪቦም። ሺን [...]
ው.ሕ.ሃ. መርማሪት ጉጅለ ናብ የመን ክልእኽ’ዩ
Radio Erena: 01 October 2017 ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ የመን ተፈጺሙ ዝበሃል ዘሎ ናይ ኲናት ገበናት ዝምርምር ጉጅለ ክልእኽ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጀኔቫ ካብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ [...]
ኢትዮጵያ ዝሸመተተን 11 ናይ ጽዕነት መራኽብ ካብ መኽሰበን ክሳርአን ከምዝዓቢ ተገሊጹ
Radio Erena: 29 September 2017 ኢትዮጵያ፣ ዝሸመተተን 11 ናይ ጽዕነት መራኽብ፣ ካብ መኽሰብን ክሳርአን ስለዝዓበየ፣ ተወሰኽቲ 11 መራኽብ ንምግዛእ ዝወጠነቶ መደብ ከምዝተቋረጸ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ባሕሪ እታ ሃገር ኣፍ [...]
ሰራዊት ቻይና ኣብ ጅቡቲ ጽዑቕ ወትሃደራዊ ልምምድ ኣካይዱ
Radio Erena: 29 September 2017 ኣብ ጅቡቲ ተዋፊሩ ዝርከብ ሰራዊት ቻይና፣ ጽዑቕ ወትሃደራዊ ልምምድ ከምዘካየደ ወትሃደራውያን ምንጭታት ካብታ ሃገር ሓቢሮም። እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ ወትሃደራዊ ልምምድ፣ ምስ ኣቀማምጣ [...]
ን38 ዓመታት ንኣንጎላ ዝመርሐ ፕረዚደንት፣ ስልጣኑ ሓድሽ ንዝተመርጸ ፕረዚደንት ኣረኪቡ
Radio Erena: 29 September 2017 ን38 ዓመታት ንኣንጎላ ዝመርሐ ፕረዚደንት ጆሴ ኤድዋርዶ ዶ ሳንቶስ፣ ሓድሽ ንዝተመርጸ ፕረዚደንት ዦዋ ሎረንሶ ኣረኪቡ። ይኹን'ምበር ፕረዚደንት ነበር ኤድዋርዶ ዶ ሳንቶስ፣ ስልጣኑ ሚኒስተ [...]


text:
ቻድ ፅንኩር ሕፅረት ውሕስነት መግቢን ፀገም ጥዕናን ኣጓኒፍዋ ከምዘሎ ላዕለዋይ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ኣፍሊጦም።ይኹን‘ምበር ናይ‘ታ ሃገር ሰላምን ይማሓየሽ ዘሎ ህድኣትን ንቻድ ተስፋ ኮይኑዋ‘ሎ።
ቶማስ ጉርትነር - ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ጉዳያት ሕ/መ ኣብ ቻድ‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ቻድ ብሓደ ወገን ግድላት ብካልእ ወገን ድማ ዕድላት ኣለውዋ ይብሉ።ከም ኣባሃህላ ሚስተር ጉንተር፣ኣስታት ሓደ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ህዝብታት ከባቢ ዞባ ሳሕል-ቻድ እኹል ዝብላዕ መግቢ የብሎምን።ብጉድለት ኣመጋግባ ካብ ዝሳቀዩ ህፃናት ትሕቲ ሓሙሽተ ዝዕድሚኦም ማለት‘ዩ ናይ ቻድ ዕስራ ሚእታዊ‘ዩ።
ኣብ‘ዘን ዝቅፅላ ሒደት ኣዋርሕ ዝወቅዕ ዘይስሩዕ መጠን ማይ ንኩነታት ሕርሻ ከምዝፀልዎን፣ዋጋ እኽሊ ስለዝኸብር ንመብዛሕትኡ ህዝቢ ቻድ እኽሊ ንምሽማት ኣብ ዘይኽእለሉ ብርኪ ክበፅሕ ምኻኑ‘ውን ጠቂሶም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ ሰማንያ ሽሕ ቻዳውያን ካብ ውግእ ሊብያ ሃዲሞም ከምዝተመለሱን ካልኦት ኣሻሓት ንምምላስ ይፅበዩ ኣለውን ተባሂሉ።
ንቪኦኤ ሪኢቶኦም ዝሃቡ ሚስተር ጉርትነር፣ናይ‘ዞም ቻዳውያን ካብ ሊብያ ምምላስ ዘስዕቦ ኣሉታ፣ፅጉማት ቻዳዊያን ይቅበልዎ ዝነበረ ገንዘብ ምቁራፁ‘ዩ ኢሎም።
“ምናልባሽ ፍርቂ ካብ‘ቶም ተመለስቲ፣ኣብ ወርሒ ኣስታት ሚእቲ ዶላር ናብ ኣዝዮም ፅጉማት ቻዳውያን ይልእኹ ዝነበሩ‘ዮም።ብሓደ ወገን ኣብ‘ዚ ከባቢ‘ዚ ንፀገም ውሕስነት መግቢ ንምቅላል ኣብ ንደኽመሉ እዋን፣ተወሳኺ ሰማንያ ሽሕ ድጋፍ ዝፅበዩ ሰባት ምህላዎም፣ናብ‘ቲ ኣሰራርሓ ተወሳኺ ፆር እዩ ዘስዕብ ዘሎ” ኢሎም።
ሚስተር ጉንትነር ወሲኾም፣መንግስቲ ምስ ትካላት ረድኤት ተሓጋጊዙ ነቲ ኣዝዩ ፅንኩር ኮይኑ ዘሎን ንኣርባዕተ ሚእቲ ሰባት ዝቀተለን ንልዕሊ 13 ሽሕ ሰባት ዘሕመመን ለበዳ ኮሌራ ንምቁፅፃር ክንዲ ዝካኣሎ ይሰርሕ‘ሎ ኢሎም።ኣብ‘ዘን ዝመፃ ቁሩብ ሰሙናት ክሳብ 15 ሽሕ ብኮሌራ ዝሓመሙ ሰባት ከምዝህልው‘ውን ይግምቱ።
እዞም ኩምራ ፀገማትን ግድላትን እናሃለው‘ውን ይብሉ ኣተሓሓባሪ ሕ/መ ሚስተር ጉንትነር፣ኣብ ቻድ ተስፋ ዝህቡ ፖለቲካዊ ለውጥታት ይትግበሩ ኣለው፣ውፅኢቱ ድማ መነባብሮ ህዝቢ ቻድ ክማሓየሽ‘ዩ ኢሎም።
ቻድ ኣብ‘ቲ ዞባ ተቀባሊት ቅልውላው ምኻናን፣እታ ሃገር ኩሉ-ሻዕ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ሱዳን፣ሊብያ፣ኒጀርን ሪፐብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን ብዝፍጠር ምዕባለታት ምፅላዋ ክትቅፅልን‘ያ ኢሎም።
ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ሰላም ስለዝዓሰለ ግና፣ኣብ‘ዛ ሃገር ኣዎንታዊ ለውጢ ንክትግበር ድልየት ይራኣይ‘ሎ።መኽሰብ ነዳዲ-ዘይቲ ኣሎ።ካብ‘ዚ መሸጣ‘ዚ ዝርከብ ገንዘብ ኣብ ምምሕያሽን ህንፀትን ፅርግያ፣ ቴሌኮምኒኬሽን፣ኣገልግሎት ጥዕናን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ይውዕል‘ሎ።
ኩነታት ናይ‘ታ ኣብ ዓለምና ኣዝያ ድኻ ዝኾነት ሃገር ንክማሓየሽ ነዊሕ ጊዜ ከምዝጠልብ ዝዛረቡ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ሚስተር ቶማስ ጉርትነር፣ መንግስቲ ቻድ ንደረጃ መነባብሮ ህዝቡ ተማሓይሹ ንክሪኢ ብህጎኡ‘ዩ ዝብል ማእከላይ ግምት ኣለኒ ኢሎም።
ቻድ ግድላትን ዕድላትን ኣብ ቅድሚኣ ይፅበያ ኣሎ ይብል ሕ/መ
መንግስቲ ለበዳ ኮሌራ ንምቁፅፃር ይፅዕር ኣሎ
ቻድ ፅንኩር ሕፅረት ውሕስነት መግቢን ፀገም ጥዕናን ኣጓኒፍዋ ከምዘሎ ላዕለዋይ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ኣፍሊጦም።ይኹን‘ምበር ናይ‘ታ ሃገር ሰላምን ይማሓየሽ ዘሎ ህድኣትን ንቻድ ተስፋ ኮይኑዋ‘ሎ።


text:
Radio Erena: 18 August 2015
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ክልል ደቡብ፣ ዞባ ወላይታ ከባቢ ቦሎሶ ሶሬ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ተሰሪሑ ንዝበሎ ኣማኢት መንበሪ ኣባይቲ ንምፍራስ ኣብ ዝወሰነሉ፣ ህዝቢ ተቓውምኦ ንምርኣይ ምስ ፖሊስ ከምዝተጋጨወ ምንጭታት ዜና ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
በቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ ግጭት ካብ ወገን ህዝብን ፖሊስን ፈኵሲን ከቢድን ጉድኣት ዝወረዶም ምህላዎም’ውን ኣገንዚቦም።
ምምሕዳር እቲ ከባቢ ነቲ ብዘይሕጋዊ ኣገባቢ ተሰሪሑ ዝበሎ ኣስታት ሓደ ሽሕ ዝበጽሕ መንበሪ ኣባይቲ ክፈርስ ድሕሪ ምውሳኑ፣ ምፍራስ ቅድሚ ምጅማሩ ህዝቢ ተቓውምኡ ንምግላጽ ናብ ጎደናታት ከምዝወሓዘ’ዮም እቶም ምንጭታት ዝጠቐሱ።
ነዚ ፍጻሜ’ዚ ዘረጋገጸት ሓንቲ ካብ ዓበይቲ ጋዜጣታት ኢትዮጵያ ዘ ሪፖርተር ብወገና ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ ህዝቢ ናዕብን ዕግርግርን ብምፍጣር፣ ኣባይቲ ከተፍርሳ ንዝተላእካ ኣሃዱታት በእማን ከባርረን ድሕሪ ምጅማሩ፣ ፖሊስ ነቲ ኩነታት ንምህዳእ ጎነጽ ከምዝተጠቕመ ኣረዲኣ።
ካብ ወገን ህዝብን ኣባላት እተን ኣባይቲ ከፍርሳ ዝተላእካ ኣሃዱታትን 30 ዝኾኑ ሰባት ከምዝቖሰሉ ዘረጋገጸ ኣማሓዳሪ ዞባ ወላይታ ኣቶ ኢዮብ ዋቴ፣ ነቲ ተቓውሞን ናዕብን ከምዝወደቡ ዝተጠርጠሩ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ’ውን ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ ኣርባዕተ ሰባት ጥራይ ምዃኖም ይገልጽ እኳ እንተሎ፣ ጋዜጣ ዘ ሪፖርተር ንምንጭታታት ብምጥቃስ ኣብ ዘስፈረቶ ጽሑፍ ግና ክሳብ 40’ዮም ዝበጽሑ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብቲ ክልል ዞባ ወላይታ ከባቢ ቦሎሶ ሶሬ ንዝርከባ ከተማታት ናይ ምጥርናፍን ምስፋሕን መደብ ንምትግባር፣ ነቲ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ዝተሰርሐ ኣስታት ሓደ ሽሕ ዝበጽሕ ኣባይቲ ከፍርሶ ከምዝወሰነ’ዩ ዝገልጽ።
============================


text:
ኣብ ሊብያ ዝርከብ ኤምባሲ ኤርትራ ሎሚ ን'ሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ከምዝገለፆ ኣብታ ጀልባ ከምዝተሳፈሩ ካብ ዝፈልጡ ሰባትን አብ ባይታ ካብ ዝተረኸቡ ሬሳታት ዝተረኽበ ሰነዳትን ኣስማት ከምዝተአከበ ገሊፁ'ሎ።
ብመሰረት'ዚ ዝረኸቦ ዝርዝር ኣስማት'ቶም ኣብ ዝሓለፈ 22-መጋቢት ኣብ ማያት ሊብያ ከምዝሞቱ ዝተኣምነሎም ሰባት ናብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወፃኢ ተላኢኹ'ሎ ካብኡ ሓበሬታ ምውካስ ይኸአል'ዩ ኢሉ'ሎ።
እታ ጀልባ እንታይ'ዩ ኣጋጢምዋ ንዝብል ገና ምስ ፖሊስ'ታ ሃገር ኮይና ንምፅራይ ንሰርሕ'ለና ዝበለ'ቲ ብ ኤምባሲ መንፅር'ቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ኩነታት ነዚ ንምፅራይ ብዝኸአለና ንፅዕር አለና ኢሉ'ሎ
ብተወሳኺ እቲ ዝተረኽበ ሬሳታት ኣብ ሓደ ዝፍለጥ ከባቢ ንኽቅበር ሓቲትና'ለና ኢሉ።
እዚ ኸምዚሉ'ኸሎ እዚ ኹሉ ጥፍአት እናረአዩ ገና ካልኦት'ውን ካብ ትሪፖሊ ብባሕሪ ንምኻድ ይብገሱ ከም ዘለው ይስማዕ'ሎሞ ካብ ከምዚ ዝበለ ሓደጋ ዘለዎ መንገዲ ናብ ጎረባብቲ ንኽኸዱ ንኩነታት ስደተኛታት ትከታተል ወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ካብ ሎንደን ተማሕፂና'ላ።
ኤልሳ ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃበቶ ቃለ-መጠይቅ ካብ ኣብ ኤርትራ ሽግራት መሪሩና ኢሎም ወፂኦም ኣብ ባሕሪ ክጠፍኡ ግቡእ አይኮነን ህይወት ክብርቲ ምኻና ፀገም ሓላፊ ምኻኑ ከነረደኦምን እቲ ዘሎ ሓበሬታ ክንነግሮም ይግባእ ክትብል ተላብያ።


text:
“ናይ ደረስቲ ናጽነት” ብዕለት 27 ሕዳር 1992 ኣብ ከበብ ሰራሕተኛታት ኣስመራ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ ብግርማይ ነጋሽ
ግርማይ ነጋሽ ንናይ ደረስቲ ናጽነት ኣመልኪቱ ኣስተምህሮ ሂቡ ነይሩ። ኣብቲ ኣብ ክበብ ሰራሕተኛታት ዝተዋህበ ኣስተምህሮ፡ ግርማይ ነጋሽ፡ እታ ሓደስ ሃገር ንመሰል ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ዝለዓለ ጠመተ ክትህቦ ኣስሚሩሉ ነይሩ። ኣብ ኣፍሪቃን ካልኦት ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራትን ዝርአ ጭቆና ናጻፕረሰን ሓሳብካ ምግላጽን ድሕሪ ምዝርዛር ድማ ነቲ ኣብ ኤርትራ ገና ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ናጽነት ንዝተገንዘቦ ርድኢት
ብኸምዚ ገሊጹዎ ነይሩ፤ “ብሕልፊ እኳ ደረስቲ ‘መንግስትና ከይነቐይሞ’፡ ወይ’ውን ‘እዚ መንግስትና ኣይፈትዎን ይኸውን’ ወይ’ውን ‘ከምዚ እንተጸሓፍኩ’ሲ ከምዚ ስለዝኾነ’ዩ ኪብሉኒ ኢዮም’
ናይ ዚብል ረማሲ ርእሰ-ሳንሱር (self-censorship) ግዙኣት ከይኮኑ ምጥንቃቕ ከድልዮምኢዩ።”
ደሓር ከም ዝተራእየ ግን ጸሓፍቲ ብርእሰ-ሳንሱር ጥራይ ዘይኰኑስ መጠኑ ናይ ሞት ንህይወትን መስመር ክሓልፉ ተገዲዶም።
እቲ ናይ ሽዑ ኣስተምህሮ ብድምጹ ምስማዑ ይከኣል። ድሒሩ ምስ ካልኦት ዓንቀጻት ብመጽሓፍ ተጠርኒፉ ተሓቲሙ ኣሎ።


text:
ማቴዎስ ሃብተኣብ*
ውክልና፡ ምጥባቕ እምበር ምጥቓዕ ኣይኰነ!!
ሰባት ናብ’ዛ ዓለም ካብ ዝመጹ ኣትሒዞም ክሳብ ሕጂ፡ ብዝተፈላለየ መንገድን ብዝተፈላለየ ደረጃን ህይወቶም ብሓባር ክመርሑ ከም ዝጸንሑ ኩሉ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቲ ዝዛረበሉ ሓቂ እዩ። ኣብ ጥንታዊ ሕብረተ-ሰብ ዓለምና፡ ሰባት ብደረጃ ጭፍራ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ ብደረጃ ሃገር ተጠርኒፎም ይጒዓዙ ምህላዎም ርዱእ እዩ። እዚ ጥርናፈታት’ዚ ምስ ዓቕምን ተሞኲሮታትን እቲ ኣብኡ ዝኸይድ ኰይኑ፡ ክሳብ’ዛ ሰዓት’ዚኣ፡ እቲ ጥርናፈ እናዓበየን እናዓሞቐን ይመጽእ ኣሎ። ካብ ሃገር ሓሊፉ ናብ ክፍለ-ዓለም’ውን ዘምርሕ’ዩ ዝመስል። ርጡብ ኣብነት ናይዚ፡ እቲ ድሮ ተመስሪቱ ዘሎ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ኤውሮጳዊ ሕብረትን ኰይኑ፡ ኣፍሪቃ፡ ሃገራት ዓረብን፡ ሃገራት ርሑቕ ምብራቕን እውን ኣብነት ናይ’ተን ቀዳሞት ከይሰዓባ ከምዘይተርፋ ፖለቲካዊ ሃውህው ዓለምና ይእምት ኣሎ።
እዚ ዝተፈላለየ ጥርናፈታት ኣህዛብ ዓለምና፡ ብዝተፈላለዩ ዓይነት ሰባት ዝምራሕ ኰይኑ፡ እቶም ዝጭብጡ ሰባት ድማ፡ ብዝተፈላለየ ኣገባባት’ዮም ኣብ ኰረሻ ስልጣን ዝድይቡ። ቅድሚ ሕጂ፡ ኲሎም ኣብ ስልጣን ዝመጹ ዝነበሩ ሰባት ወይ ብስነ-ሞጐት ሓይሊ ወይ ድማ ብስነ-ውርሲ(ውርሻ) ምንባሩ ርዱእ ኰይኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ግን፡ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለምና መራሕተን ብመገዲ ህዝባዊ ምርጫ መራሕተን ይረቚሓ ከምዘለዋ ንፋስ ዝወቕዖ ሓቂ’ዩ።
ብስነ-ሞጐት ሓይሊን ውርሻን ኣብ ስልጣን ዝድይቡ ሰባት ወይ ጒጅለታት፡ ኵሉ ግዜ ቀዳምነት ንረብሓ ውሑዳት ጥራይ ኣብ ግምት ኣእትዮም ዝዓዩ ብምዃኖም፡ ዝበዝሐ ግዜ ካብ’ቲ ስርዓት ተረባሕቲ ዝዀኑ፡ እቶም ሰበ-ስልጣንን ኣብ ከባቢኦም ዘለዉ ኣካላትን ጥራይ እዮም። ብዘይካ’ዚ፡ ምእንቲ ውልቃዊ ረብሓታትቶምን ንዜጋታቶም ኣብ ዘየድሊ ናይ ምስፍሕፋሕ መደባትን ግጒይ ፖለቲካዊ ዕንደራታትን ስለዝሸምዎ፡ ኣብ ዓለምና ተቐባልነቶም ፍጹም እናብቅዐ ይመጽእ ኣሎ። ኣብ ክንድኦም፡ ህዝቢ ባዕሉ ብዲሞክራስያዊ ምርጫ ዝመረጾም መራሕቲ፡ ስልጣን ዝጭብጥሉ መድረኽ እናተፈጥረን እናዓምበበን ይመጽእ ኣሎ። እዚ ኣገባብ ሹመት’ዚ፡ ኣብ ከባቢ 450 ዓመታት ቅድሚ ልደት ክርስቶስ ብዘመነ ሶቕራጠስ፡ ፕላቶን ኣሪስቶትልን ኣብ ጥንታዊት ግሪኽ ዝተቐመረ ኰይኑ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ምምሕያሻት እናተገብረሉ ናብ’ዚ ሕጂ በጺሕናዮ ዘሎና ዲሞክራስያዊ ዝብሃል አገባብ ህዝባዊ ምርጫ በጺሑ ይርከብ።
ህዝባዊ ምርጫ እንታይ’ዩ፧ እንታይ ረብሓታትከ ኣለዎ፧ ዝብል ሕቶ ንምምላስ፡ ንትርጒም ህዝባዊ ምርጫ ምርኣይ ከድልየና’ዩ። ህዝባዊ ምርጫ ማለት ህዝብታት ንዓኣቶም ዝውክል ወይ ዝመስል ሰብ ብምምራጽ ጒዳዮም ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ መንግስቲ ዝበጽሓሉ፡ እቲ ንሳቶም ዝድግፍዎ ስርዓተ-ምሕደራ ኣብ ግብሪ ብማዕረ ከምዝውዕል ዝጥቀምሉ እንኮ ኣገባብ እዩ። እዚ ማለት፡ ሓደ ህዝቢ ውልቃውያን ወይ ማሕበራውያን ወከልቱ ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ወይ ኣብ ኣባላት ካቢነ ብግቡእ ምስ ዝልእኽ፡ ሓደ መራሕቱ ብግቡእ መሪጹ ኣሎ፡ ካልእ ድማ ኣብ’ቲ ዝቐውም መንግስቲ፡ ግቡእ ናይ ምውሳን መሰል (Right Of Determination) ጨቢጡ’ሎ ክብሃል ይከኣል። እዚ መሰል’ዚ ኣብ ኲለን ዴሞክራሲያውያን መንግስታት፡ንዂሉ ዜጋታተን ብማዕረ ዝወሃብ ዕድል’ዩ። ብወለንታ ውልቀ-ሰብ ወይ ሰባት (Tyranny/Oligarchy) አብ ዝምርሑ ሃገራት ግን፡ እዚ መሰል’ዚ ንዝበዝሑ ዜጋታት እታ ሃገር ንፉግ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ 1991 ብሰንኪ አብ ልዕሊ ዝባኑ ተጻዒኑ ዝጸንሐ ኣርዑት መግዛእቲ፡ ፍትሓዊ ዝብሃል ምርጫ ኣካይዱ ኣይፈልጥን’ዩ። ዛጊት ዝተኻየዳ ውሑዳት ምርጫታት፡ ንይምሰል ብገዛእቱ ዝተዳለዋ ኰይነን፡ ገዛእቲ ሓይልታት ንዝተቐመጥዎ ኲርሲ ምእንቲ ክድልድለሎም ኢሎም ዝወጠንዎ’ዩ። እዚ ድማ፡ ህዝባዊ ምርጫ ዘይኰነስ ናይ ፍለጡለይ ምርጫ (Familarization) ይብሃል።
ብዘይካ’ዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት’ውን ክልተ ምርጫታት ኣካይዱ እዩ። እቲ ቀዳማይ፡ ነቲ ንልዕሊ 30 ዓመታት ዝተቓለሰሉ ናጽነት ሕጋውነትን ወግዓውነትን ዘልበሰሉ ረፈረንደም ኰይኑ፡ እዚ ምርጫ’ዚ ብኣዝዩ ልዑል ጽፈትን ብዓለም-ለኻዊ መምዘኒታቱን “ዓሽ!” ዝተባህለሉ ምርጫ ነይሩ። እቲ ካልኣይ ድማ ንወከልቲ ህዝቢ ኣብ መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ንምምጻእ ዝተኻየደ ምርጫ’ዩ። እዚ ምርጫ’ዚ፡ ብመንጽር’ቲ ቅዋማዊ ድገፍ ነይርዎ ድዩ አይነበሮን ክርአ እንከሎ፡ ደሓን እንቋዕ ጥራይ ናብ ቅዋማዊ መንግስቲ ዘሰጋግረና ኮነ ጥራይ’ዩ ዘብል። ምኽንያቱ፡ እቶም ኣብ’ዚ ምርጫ’ዚ ብህዝቢ ዝተመርጹ ውልቀ-ሰባት፡ ንህዝቢ ኣኪቦም ጸገማቱ ኣብ ምስማዕን ካልእ ካብኣቶም ንጽበዮ ጒዳያት ኣብ ምስላጥን ግቡኦም ፈጺሞም’ዮም ክብል ኣይደፍርን።
ሓደ ወካሊ ህዝቢ፡ ኣብ’ቲ ምስ ላዕለዎት መራሕቲ ዝገብሮ ርክብ፡ መረረታት ናይቲ ዝውክሎ ህዝቢ ከቕርብ፡ ንረብሓታቶም ክጣበቕን፡ ንዘይፍታሕ ጒዳያት ድማ ንህዝቢ ዘዕግብ መልሲ ሒዙ ክቐርብ’ምበር፡ ንዘዝተባህለ ሰሚዑን ኣጣቒዑን (ከም ናይ ሰብዓታት ባይቶ ኡጋንዳ፡ ኣብ ግዜ መሪሕነት ኢዲ ኣሚን ዳዳ) ክወጽእ ኣይግባእን።
ህዝብና ኣብ ዝመጽእ ታሕሳስ 2001 ሓደ ብዓይነቱ ፍልይ ዝበለ ህዝባዊ ምርጫ ከካይድ’ዩ። ፍሉይነት ናይ’ዚ ምርጫ’ዚ፡ ናይ መጀመርያ ምርጫ፡ ኣብ ትሕቲ ጽላል ሃገራዊ ቅዋምና ምዃኑ’ዩ። እዚ ናይ ታሕሳስ ምርጫ ነቲ ብሕጂ ዝግበር ካልእ ምርጫታት ከም መርኣያን(Model) መነጻጸርን ኰይኑ ስለዘገልግል፡ ል ዑል ጥንቃቐታትን ምግባር ከድልየና’ዩ። ምኽንያቱ፡ ከም ኣበሃህላ ገለ ምሁራን፡ ፖለቲካዊ ስነ-ፍልጠት “ስልጣን ዝሕዝ ሰብ ወይ ኣካል፡ ኩሉ ግዜ ነጽብራቕ ናይ’ቲ ኣገባብ ኣመጻጽእኡን ነጸብራቕ ናይ’ቲ ዝውክሎ ህዝብን’ዩ” (ምንጪ Time Magazine) ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ዝተፈላለዩ ባዕዳውያን ገዛእቲ ክሳቐ ብምጽንሑ፡ ኣፍልጦን ኣገዳስነትን ምርጫ ብግቡእ ንኸይርዳእ ተኸልኪሉ’ዩ ጸኒሑ። ገዛእቲ ሓይልታት ብዝተፈላለየ መገዲ፡ ምርጫ ትርጒም ዘይብሉ መስርሕ ምዃኑ’ዮም ከረድእዎ ጸኒሖም። ገለ ኣብነት ካብ’ቲ ገዛእቲ ዘስረጽዎ ግናይ ስምዒታትን ብሂላትን ነዚ ዝስዕብ ይርከቦ።
“ዝነገሰ ንጒስና ዝበረቐት ጸሓይና”
“ኣይናይ ዝመረጽካን፡ (እግዚአብሄር) ናይ ዝመረጸልካን እምበር”
“እንካብ ዘይትፈልጦ መልኣኽስ፡ እትፈልጦ ሰይጣን”
እዞም ኣበሃህላታት እዚኣቶም፡ ህዝቢ ኣብ ልዕሊ ገዛእቱ ዝዀነ ይዂን ሰላማዊ፡ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ተጻብኦታት ምእንቲ ኸይገብር ’ዝተዘርግሑ እዮም። እዞም አበሃህላታት ኣባና ጥራይ ዘይኰነ ድማ፡ ኤውሮጳውያን ገዛእቲ ኣብ ልዕሊ ኲለን ሃገራት ኣፍሪቃን ኤሽያን ብ ክጥቀሙሎም ጸኒሖም እዮም። በልጅማውያን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኮንጎ፡ ፈረንሳውያን ኣብ ልዕሊ ኩለን ግዝኣታትቶም፡ እንግሊዛውያን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ህንድን ካልኦትን ብሰፊሑ ተጠቒሞምሉ እዮም። ብምስምስ ሃይማኖታዊ ምትእትታዋት፡ ህዝቢ ንእግዝኣብሄር ፈሪሑ ትም ኢሉ ክግዛእ ከምዘለዎ፡ “ነዚ ዘይፍጽም ግን ሓጢኣት’ዩ።” ብምባል ይሰብክዎ ነይሮም። እዚ ሕጂ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝርአ ዘይዕዉት መስርሕ ምርጫታት ድማ፡ ገለ ክፋሉ ሳዕቤን ናይ’ቲ ገዛእቲ ኣስሪጾሞ ዝኸዱ እንስሳዊ ኣተሓሳስባ’ዩ።
ኣብ ኣፍሪቃ፡ “ዝነገሰ ንጒስና ዝበረቐት ጸሓይና” ኢሉ፡ ከይመረጸ ዝተርፍ ህዝቢ፡ “እንካብ ዘይትፈልጦ መልኣኽስ ንትፈልጦ ሰይጣን” ኢሉ፡ ንዓመታት ነቲ ብውልቀ-መላኽነት ንዝመርሖ ደጋጊሙ ዝመርጽ፡ ንተቓወምቱ ግን ብርሑቕ ዝፍንፍን ህዝቢ ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ኰረሻ ስልጣን ብዘይስክፍታ ተኾይጦም ደም ህዝቢ እናመጸዩ ዝነብሩ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣዝዮም ብዙሓት እዮም። ርጡብ ኣብነት ናይ’ዚ፡ እቲ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት፡ ኬንያ፡ ዚምባብወ፡ ኡጋንዳ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዘሎ ፖለቲካዊ ኲነታት ምልስ ኢልካ ምርኣይ ኣኻሊ’ዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ 2000 ዓ/ም ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ፡ መለስ ዜናዊ እንኮ ተወዳዳሪ ኰይኑ ቀሪቡ። ኣብ’ዚ ኣብ ሓንጐልካ ዝመጽእ ነገር እንተሃልዩ፡ ብዘይካ መለስ ካልእ ንኢትዮጵያ ክመርሕ ዝኽእል ሰብ የለን ድዩ ኰይኑ፡ ዋላስ መለስ፡ ዝያዳ ኲሉ ኢትዮጵያዊ እሙን ወይ ሓላዪ ስለዝዀነ’ዩ፧ እቲ ቀዳማይ ፍጹም ዘይሕሰብ ኰይኑ፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ ካብ’ቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብሓለንጊ ጥምየት እናተገርፈ ስርዓት መለስ ንኲናት ዘውጽኦ ዘሎ ወጻኢታት ዝሓልፍ መርትዖ የብሉን። ኣብ ሱዳን’ውን፡ እቲ ቅድሚ ኣዋርሕ ዝተኻየደ ምርጫ፡ ንሓደ ሰብ ጥራይ ዘሳተፈ፡ ንተቓወምቲ ዕድል ዝነፈገ ምርጫ’ዩ ነይሩ።
ካብ’ዚ ንርድኦ ነገር እንተድኣ ሃልዩ፡ ንዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘካይድኦ ዘለዋ ምርጫ፡ ንስለ ዓለም-ለኻዊ ምስሉይነት ‘ምበር ንህዝቢ ዘርብሕ ምርጫ ዘይምዃኑ’ዩ። እዚ ከምዚ ዓይነት ምርጫታት፡ ነቶም ምርጫ ኣካይዶም ብዘይጸገም ወይ ምፍርራሕ ዝዕወቱ ኣካላት፡ ክልተ ዓበይቲ ረብሓታት ኣለዎ። እቲ ቀዳማይ በቲ ዘካይድዎ ናይ ሓሶት ምርጫ ኣቢሎም፡ ካብ ምዕራባውያን ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ረብሓታት ብምድላብ፡ ገንዘባውን ካልእን ደገፋት ምኽዕባት ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ደማ፡ ብመገዲ’ቲ ኣረጋጊጽናዮ ዝብልዎ ህዝባዊ ደገፍ፡ ተመሊሶም ኣብ ልዕሊ’ቲ ህዝቢ ዝያዳ ግፍዕን ብልሽውናን ምፍጻም’ዩ።
ንካብ ምዕራባውያን ዝርከብ ሓገዝ ብዝምልከት፡ ፕሮፌሰር ተኪአ ፍስሓጼን ኣብ መርበብ ሓበሬታ ደሃይ “ምርጫ 2001” (Election 2001) ብዝብል ኣርእስቲ አብ ዝጸሓፎ፡ ባንክ ዓለምን ዓለማዊ ማዕከን ገንዘብን ንዝህብኦ ገንዘባዊ ሓገዛት፡ ንህዝባዊ ምርጫ ከም ቀዳማይ ረቛሒ ይሰርዕኦ ምህላወን ብንጹር ገሊጹ’ሎ። ንሱ ኣብ ጽሑፉ፡ “እዚ ምርጫታት’ዚ ንገበርትን ሓደግትን (ውልቀ-መለኽቲ) ሱር ከምዝሰዱ ገይሩ’ሎ።” ድማ ይብል።
ንብልሽውና ድሕረ ምርጫ ዝምልከት ድማ፡ እቲ መለስ ዜናዊ ንመጀመርያ ግዜኡ ኣብ ልዕሊ ብጾቱ ዘርእዮ ዘሎ ክሕደት፡ ዑመር ኣልበሽር ኣብ ልዕሊ 48 ዓድታት ወሲድዎ ዘሎ ናይ ምምዝባል ውሳኔ ምርኣይ ኣገዳሲ ኰይኑ እርኣየኒ። እዚ ክብሃል እንከሎ ግን፡ ፍትሓዊ ህዝባዊ ምርጫ፡ ንብዙሓት ካብ ዓዘቕቲ ብልሽውናን ናይ ምሕደራ ጸገማትን ጥሒሎም ዝነበሩ መራሕቲ ዝፍውስ እንኮ መድሃኒት ከምዝኾነ፡ ደቪድ ላምፕ ዝተባህለ ፍሉጥ ተንታኒ ፖለቲካ ማእከላይ ምብራቕ ጽሒፉ ኣሎ። ንሱ ይብል፡ “ፍትሓዊ ህዝባዊ ምርጫ፡ ንመራሕቲ ሰለስተ ዓበይቲ ሓለፋታት የበርክት’ዩ፦
- 1.መራሕቲ፡ ኣብ ድሕረ ምርጫ ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ነቲ ብድምጺ ደገፍቶም ዘረጋገጽዎ ስልጣን ተጠቒሞም፡ ዓበይቲ ሱር-በተኽ ስጉምትታት ክወስዱ፡ ምስ ክውንነት ሃገሮምን ህዝቦምን ዘይሳነዩ ውልቀ-ሰባትን ትካላትን፡ ብመሰረት ሃገራዊ ቅዋም
ክምዝምእዘዙን ከምዝእለዩን ክገብሩ ዕድል ይህብ’ዩ። ኣብ’ዚ ምእላይ ቱራቢ ካብ ፖለቲካዊ ህይወት ሱዳን፡ ከም ሓደ ኣብነት ክርአ ይከኣል’ዩ።
- 2.መራሕቲ፡ ነቲ ዝመጽእ ህዝባዊ ምርጫ ብምስጋእ፡ ዝሓሸ ናይ ምሕደራ ኣገባብ ከተኣታትዉ ይቕሰቡ’ሞ፡ ኣብ ህዝቢ ደሓን ዝዀነ ተቐባልነት ይድልቡ።
- 3.መራሕቲ፡ ካብ ዓለም-ለኻውያን ማሕበራትን ሃገራትን ቀሊል ዘይኰነ ሓገዛት ይረኽቡ።”
ሃገርና ነዚ ኩሉ ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሩ ዘሎ ኣሉታውን ኣወንታውን ነገራት ገና ዘይተበኰረት ሃገር’ያ። ሕጂ ከም ማይ ጊሓት ጽሩያት ስለዘሎና፡ ንኹሉ’ቲ ድሕሪ ቅዋማዊ ምርጫ ዝህሉ ፖለቲካዊ ህይወት እነስተማቕሮ፡ ኣብ 2002 ዓ/ም እዩ። እንተዀነ፡ ህዝቢ ካብቲ ከነካይዶ ንዳሎ ዘሎና ምርጫ ብዙሕ ተኣምራታዊ ለውጢ ክጽበ የብሉን። እቲ ምንታይ’ሲ፡ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ፡ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ከም ኲሎም ኣፍሪቃውያን፡ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ልዕሊኡ ጸኒዑ ዝጸንሐ ናይ ፖለቲካዊ ንቕሓት እገዳ ተበይንሉ’ዩ ጸኒሑ። ብዘይካ’ዚ፡ ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣብ ዘይማዕበሉ፡ ኣገደስቲ ዝበሃላ ናይ ፖለቲካዊ ኣሰራርሓ ኣብ ዘየለዋሉ፡ ተሓታትነት፡ ግሉጽነት፡ ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ተጻዋርነትን ኣብ ዘይዓምበበሉ ማሕበረሰብ፡ ምርጫ ስለዝተኻየደ ጥራይ፡ ኣዝዩ ሊበራላዊ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ከነርእይ ምሕሳብ ዘይክውንነታዊ’ዩ።
እቲ ሕጂ ክንጭብጦ ዘሎና፡ ኣብ 2001 ታሪኻዊ ዝዀነ ዲሞክራስያዊ ምርጫ ምክያድን፡ ንውጽኢቱ ድማ ምቕባልን ’ምዕጋብን እዩ። ነዚ ንምፍጻም ግን፡ መረጽቲ ኣብ ክንዲ ብዝምድናን ብዓሌትን፡ ብዓቕምን ብቕዓትን ኣለሊና ምስ እንመርጽ’ዩ። ተመረጽቲ ድማ፡ ውክልና ማለት ነቲ ዝወከልካዮ ህዝቢ ምጥባቕን ምሕላይን እምበር፡ ኣብ መጋብኣያታት ከይድካ ምድማቕን ምጥቓዕን ዘይምዃኑ ተረዲእኩም ክትሰርሑ ከድልየና’ዩ እናበልኩ፡ ኣብ ዝመጽእ ምርጫ ታሕሳስ 2001 እንታይ ጭቡጥ ነገር ኢና ክንጽበ፧ ኣብ’ቲ ሽዑ ዝካየድ ምርጫ ኸ መን’ዩ ክዕወት፧ ዝብል ግላዊ ትንታነ ሒዘልኩም ክቐርብ’የ። ክሳብ ሽዑ ደሓን ቀንዩ። ዓወት ንምርጫ ታሕሳስ 2001 ዓ/ም!!
________________________________________
እዛ ጽሕፍቲ ኣብ ናይ 19 ሚያዝያ 2001 ሳሕታም ጋዜጣ መቓልሕ፣ ዓምዲ ክምብል በለ’ምበር፡ ማቴዎስ ሃብተኣብ፡ «ሳምሶም ገብረገርግሽ» ብዝብል ናይ ብርዒ ስም ዝጸሓፋ’ያ። ሕጂ እምበኣር ኣዝዩ ንኣሽቱ ናይ ፊደላት ኣርትዖት ጥራይ ተግይሩላ ከም ዘላቶ ዳግም ትሕተም ኣላ።


text:
“ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ኣስታት 24 ሽሕ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ስእነት መግብን ማይን የንጸላልዎም ኣሎ።” UNHCR
ኣብ ትግራይ፣ ኣብ ዝርከባ ክልተ መዓስከራት ስደተኛታት ዝርከቡ ኣስታት 24 ሽሕ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ስእነት መግብን ማይን የንጸላልዎም ከምዘሎ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።
ኣብ ከባቢ መዓስከራት ማይ ዓይኒን ዓዲ ሓሩሽን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ግጭታት፣ ኣብ ውሽጢ’ዚ ወርሒ ክልተ ስደተኛታት ከምዝተቐትሉ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት-UNHCR ኣመልኪቱ።
ኣብዘን መዓስከራት ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ኣብ ወርሒ ሰነ መቝነን ከምዝወሰዱ ዝጠቐሰ ኣፈኛ UNHCR፣ ባባር ባሎሽ፣ ካብ 30 መዓልታት ንላዕሊ ከጽንሖም ከምዘይክእል ኣገንዚቡ።
ብዝቐልጠፈ ቀረብ ክውሕሰሎም እንተዘይክኢሉ፣ እቶም ኤርትራውያን ንሓደጋ ጥሜት ክቃልዑ ከምዝኽእሉ ኣስሚርሉ።
UNHCR፣ ካብ 14 ሓምለ ኣትሒዙ ምስተን መዓስከራት ዝነበሮ ርክብ ተቛሪጹ ከምዘሎ እቲ ኣፈኛ ብተወሳኺ ኣፍሊጡ።
Original Source: Radio Erena


text:
ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ህወሓት መጥቃዕቲ ንፍናው ኣብ ምድላው ይረከብ ኣሎ ኢሉ ሌ/ና ጀነራል ባጫ ደበሌ።
ሎሚ ምሸት መግለጺ ዝሃበ ሓላፊ ምደባ ሓይሊ ሰብ ምክልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ሌ/ና ጀነራል ባጫ ደበሌ፥ እቲ ሰራዊት ምሉእ ሓይሉ ብምጥቃም ኣብ ልዕሊ ህወሓት መጥቃዕቲ ንምፍናው ተዳሊና ኣለና ኢሉ።
"መኣስን ኣበይን ከም እነጥቅዕ ወሲና ንሰርሓሉ ዘለና ጉዳይ'ዩ። መኣስ ስጉምቲ ምውሳድ ከም እንጅምር'ውን ኣይንገልጽን ኢና " ኢሉ።
ጀነራል ባጫ ኣተሓሒዙ፥ "ክንዋጋእ ከለና ንዶባት ሃገርና ኢና ንዋጋእ፥ ዶብና ድማ መረብ'ዩ፥ ዝኾነ ቀይዲ በተኽ ተላዒሉ ንእትዮጵያ ክበታትን ዘይክእል ምዃኑ ክነርእዮ ኢና፥ ከም ሰራዊት ምክልኻል መጠን ኣበይ ክንሰፍር ከም ዘለና ወሰንቱ ባዕልና ኢና " ኢሉ።
ህወሓት ኣብ ኮረምን ኣላማጣን ንዝርከቡ ውሱናት ዝበሎም ኣባላት ሰራዊት ንምድምሳስ ፈተነ ምግባሩ'ውን ሌ/ጀነራል ባጫ ተዛሪቡ'ሎ።


text:
ናይ መጨረስታ መዓርፎ ዒንኪላሎ
ተሓዝ ገንዘብ ናይ መድሃኔ አለም ቤተ-ክርስትያን ዝነበረ ሰብ፣ ብርክት ዝበለ ገንዘብ ምስ ሰረቀ፡ የዕሩኽቱን አዝማዱን ዓገብ: ተግባራትካ ኣይጠዓየን: ገንዘብ መድሃኔ አለም ክትበልዕ ምስ በልዎ፣ ብድፍረት ነውራም ተግባራቱ ከይዓጀቦ፣ "....እንታይ እዩ'ሞዚ ካልኦት እንዶ እነሄዉ ደሙን ስግኡን ይበልዑ ...."ብምባል መለሰ ይብሃል።
ናይ ዘመና ፋሺሽታዊ ስርዓት ህግደፍ ከኣ ወረራ ፈጺምኩም፡ ዓዲ ኣብሪስኩም፡ ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቀ-አንስትዮ ትፍጽሙ ኣለኹም፡ ንብረት ህዝቢ ትምንዝዑን ተዕንውን አለኩም፡ ስለዚ ነዚ እትፍጽምዎ ዘለኹም ግፍዒ ደው አብልዎ፡ ካብ ዘይዓድኩም ድማ ውጹ ምስ ተባህሉ፡ ኣብ ክንዲ ብነውራም ተግባራቶም ዝሓፍሩ፡ መንግስቲ አመሪካ ትዘርየና ኣላ ፣ ምስ ሚዛንን ክብረትን ሀገርና ዘይከይድ ተጸልመና ኣላ ክብሉ ይስምዑ ኣለው። ግደ ሓቂ ግን ነዚ ኩሉ ነውራም ተግባራቶም፡ መንግስቲ ኣመሪካ ጥራሕ ኣይኮነትን ዓገብ ዝበለቶም: ዓለም ብዓለማ ነቲ እከይ ተግባራት ኢሰያስን ኣራዊት ሰራዊቱን ኮኒኖም ኢዮም። ከምኡ’ውን ነዚ እከይ ተግባራቱ ደው ኣብሎ ተባሂሉ ምስማዕ ስለዝአበየ ኣብ ልዕሊኡ እገዳ ተነቢሩሉ ኣሎ። ንእገዳስ ተላማሚደዮ'የ እንታይ ከይገብረኒ ዝዓይነቱ ዝብለና ዘሎ ይመስል። ንምኻኑ’ኸ ካብ መዓስ ብሕጋዊ መንገዲ ሰሪሑ ይፈልጥ? ኢሰያስ ናይ ውልቀ ቂምታኡን ሓደገኛ ተንኮሉን መርወይ ክኮኖ አብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዘካይዶ ዘሎ ጭፍጨፋን ዝምታን ዓመጽን ናይ ዘመና ሂትለር አብ ኤርትራ ኮይኑ ተረኪቡ ኣሎ።
ነዚ ርኡይ ብህግደፍ ዝካየድ ዘሎ ወረራን ዓመጽን፡ ካልእ ይትረፍ ብዓይኒ ሰብኣውነት ዘይርኢ ኤርትራዊ፡ ዝኾነ ምኽንያት ይሃልዎ ካብ ተሓባበሪ ኢሰያስ ምዃን ዘምልጥ ኣይኮነን፡፡ ምኽንያቱ መትከላዊ እምነትና ጸረ ወጽዓን ዓመጽን ወራርን'ዩ። ኣሽንዃይዶ ንጎሬቤትን ሐውን ዝኾነ ህዝቢ ትግራይ፡ ንካልእ ውጹዕ ህዝቢ ዓለም እንተኾነ'ውን ደገፍናን ድምጽናን ምስማዕ፡ ሞራላዊን መትከላዊን እምነትና'ዩ። ነዚ ኣብ ኤርትራ ንዓመታት ክኸይድ ዝጸንሐ ሕጂ ናብ ትግራይ ሰጊሩ ጉዱ ዝተቓለዔ ነውራም ተግባራቱ፡ ኣገናዕ ዘይተብሃልኩ፡ እዩ ዝብለና ዘሎ።
ዒንኪላሎ አረሜን ስርዓት ኤርትራ ኢሰያስ አፈወርቂ ኣብ ናይ መበል 30 ዓመት ጽንብል ነጻነት ዓጆውጀዋቱ ገና ኣይአረገን፡ ጠንቅን ሳዕቤናት እቲ ውግእ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ምብራስ ንብረቱን ነውራም ዓመጽ አብ ልዕሊ ደቂንስትዮ ተጋሩን፡ ዓለም ብዓለሙ ፊሊጥዎ ክነሱ ንወራሪ ባህርያቱ ክኽሕድ ርኢና፡፡ ብዛዕባ ክሕደቱ ኣብዚ ክንዛረብ ኣይኮናን ብዙሓት ስለ ዝተዛረቡስ ምድጋም ከይኮነና። ኣብ ዝኽሪ ናይ ሎሚ ዓመት በዓል ነጻነት ድማ ኢሰያስ ከም ተማራማሪ ሓድሽ ታሪኽ ክመስል ካብ 1941-1991 አጣቢቑ ክምህረና ፈቲኑ። ካበይ ተበጊሱ እንታይ ማለቱን’ዩ ኢልና ከይተሸገርና ንዘረብኡ ከም ህውታትያ ሐሲብና ንስገሮ።
ሚንስትሪ ዜና ብ 5 ሰነ 2021 ሓደ ዋሎ ሓተታ ኣቕሪቡ፣
ትሕዝትኡ ካብቲ ኣርሓ ኣብ 24 ግንቦት ዝበሎ ዘይፍለ፣..." ብጸለመን ዘይግቡእ ውሳኔን ዝድፈን ሓቂ የሎን" ኢሉ ጀሚሩ። ኣስዒቡ ድማ "ኣብዚ ቅንያት እዚ ካብ ዝተፋላለዩ አካላት መንግስቲ ኣመሪካ ካብቲ ፈጻሚ ይኹን ሓጋጊ ጨንፈር ንእዋናዊ ኩነታት ቀርኒ አፍሪቃ ኣመልኪቶም ዝወጹ መግለጺታት ብኩሉ መዔቀንታት ዝንቡዓትን ኣብ ሰላማን ርግኣትን ከባቢና አሉታዊ ሳዕቤናት ከኸትሉን ዝኸሉን’ዮም ..... ” ብምባል ንመንግስቲ አመሪካ ከጸልም ጀሚሩ፡ እቲ ዘገርም ግን መዓስ’ዩ ኢሰያስ ብስላምን ርግአትን ዝነበረ ፣ አብዚ 30 ዓመት ንኤርትራ ይኹን ንኹለን ጎረባብቲ ሃገራት እሾክ ኮይንወን ምጽንሑን ምህላውን ንመን ከዔሹ’ዩ ንሱ እንተ ዘይተረድኦ ህዝቢ ኤርትራ ግን ደም ነቢዒሉ'ዩ። ብምቕጻል ኣብ ሓተታኡ ጉዳይ ባድመ ብምልዓል..... ንዓና ተወሲኑልና ከሎ 20 ዓመት ተነፊጉና ጸኒሑ፡ እዚ ከአ ውዲት ኣመሪካ ሙዃኑ ብብዙሕ ኣሚቱ። እታ ቀንዲ ረሲዕዋ ዘይኮንስ ምርኩስ ውዲቱ ዝኾነት ጉዳይ ባድመ፡ ድሕሪ ምዝማድ ምስ ኣብይ ኣሕመድ፡ ሓፋሽ ዶብና ሕጂ ይተሓንጸጽ ምስ በለ...."እዚ ናይ ተቃወምቲን ናይ ወያነን ዘረባ እዩ፡ ንሕና ግን ኪኖ ዶብ ኢና ንሓስብ ..." ኣይተባህለናን ድዩ? ስርዓት ኢሰያስ ካብዚ ቀጺሉ’ውን፡ ምርማስ ሓይሊ መከተ ኤርትራ፡ ንኣመሪካ ከላግብ ፈቲኑ። እዚ’ውን ላግጺ ንህዝቢ ኤርትራ እዩ።
እቲ እሙን ናይ ኢሰያስ ፓስተኛ ተለኣኣኺ፡ ዑስማን ሳልሕ እንተኾነ'ውን ብ 7 ሰነ 2021 ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ደብዳቤ ልኢኹ። ትሕዝቶ ደብዳቤኡ ከአ ሓድሽ ኣይነበረን እቲ አርሓ ኣብ ጽንብል 30 ዓመት በዓል ነጻነት ዝተዛረቦ ኣብ ወረቀት ኣስፊሩ ልኢክዎ። ከምዚከኣ ይብል"...አመሪካ ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ንመራሕቲ ወያነ ትድግፍ ምንባራን ነዚ ሕጂ ኣብ ትግራይ ተኸሲቱ ዘሎ ኩነታት ናብ ኤርትራ ከተላግቦ ምህቃናን መሰረት ኣልቦ እዩ”...ክብል ጽሐፉ። ምኽታብ ምኽታቡስ ብሉቅባሽ ተባሂሉን'ድዩ፣ ሓሶት ብሓሶቱ ከምዛ ቃል ናይ ኢሰያስን ጽሕፍቲ ደብዳቤ ዑስማን ሳልሕን፡ ንመላእ ዓለም ዓይኒ ምንቛር ማለት’ዩ። እቲ ካብ ኩሉ ዘገርም ከኣ " .... ኢሰያስ መሊሱ ንምምሕዳር አመሪካ ኣብ ጉዳይ ዶብ ጣልቃ ብምእታውን አብ ዞባና ግርጭትን ዘይምርግጋእን ንምፍጣር የሳውር አሎ...." ..ክብል ተሰሚዑ። መንዩ ጣልቃ ኣትዩ? እቲ አብ ዘይጉዳይካ ንኤርትራውያን መንእሰያትን ትሕቲ ዕድመ ቆልዑን ኣብ ዘይምልከቶም ውግእ እናጠበስካ ፣ ነቲ ግደፍ ነውሪ ንዝበለካ ብኢድ ኣእታውነት ክትከስስ ምፍታን ኣብ ታሪኽ ነውራም ክሲ ኮይኑ ክምዝገብዩ። ካልእ ሓሶት ከኣ እቲ ኩላትና ንፈልጦ ውግእ “ሓንሽን ባድመን” ባዕሉ ጀሚሩ ዝተሳዕረሉን ዝኣመነሉን ንሓያላን ሃገራት ዓለምና ከጣብቀለን ሰሚዕና። ናይ ሕጂ ግን ወራሩ ምስ ምሉእ ጭብጥታቱ ተቃሊዑ ስለዘሎ፡ ናይ መወዳእታ ሰዓቱ ምዃኑ’ዩ።
ብ 22 ግንቦት 2021 ኣብ "ድምጺ ሓፋሽን ቲቪ ኤሬን” ብክልተ ሉሙሳት ኮራኩር ፋሽሽታዊ ስርዓት ኢሰያስ ዝኾኑ ስሞም ምሁራት ፕ/ር ጊደዎን ምስ ኤልያስ አማረ ብሙኻን ..."...ወርቃዊ ቃላት ፕረሲደንት ኢሰያስ አፈወርቂ” ብዝብል ኣርእስቲ ንኩነታት 2018 ብምዝካር ገለ ክብሉ ፈቲኖም። ኣየ ሽግር ናይ ሰብዓታት!! ከምቲ “ ኢሰያስ ሽጉጥ ብምትዃስ ኣብ መንደቕ ሹሙ ይጽሕፍ” ብምባል ነዚ ሕጂ ተፈጢሩ ዘሎ ምልኪ ሰረት ዝገበረ፡ ሕጂ’ውን በዞም ናይ 2021 ዓ.ም. ነብሰ ተአማመንነት ዘይብሎም ምሁራት በሃልቲ ሰሚዕና። ንሙኻኑ ኣብዚ ዝሓለፈ 30 ዓመታት ካብ ኢሰያስ ወርቃዊ ቃላት ሰሚዕና ኣይንፈልጥን፡ እንትርፎ ንህዝቢ ኤርትራ ዘቆናጽብን ዘነኣእስን። ንባዕሉ ኢሰያስ እውን ወርቃዊ ቃላት ኣለኒ ዝብል ኣይመስለናን። ንለመጭን ፍርሕን ናይዚኦም ብምርኣይ ግን ይሕጎስ ይኸውን። ኣርእስታ ዝገዘፋ ናእዳ ብጀካ ሓንቲ ዘረባ ናይ ኣያኦም (ጎይታኦም)፡ ካልእ ናታቶም ትዕዝብቲ እዮም ኣቅሪቦም፤ እሱ ከኣ ወርቃዊ ቃላት ካብ ዘረባ ኢሰያስ ፈቲሾም’ውን ክረኽቡ ስለ ዘይከሉ።
እዚ ናይ 30 ዒንኪላሎ ዓመታት ርኢና ፣ ነዛ ዕንክሊል እዚአ መሊእካ ንምስባር ፣ ንድሕነት ሃገርን ህዝብን ብትብዓት ምቕላስ ተሪፉ ዘሎ፡ ናትና ተራ’ዩ። ብርግጽ ብዙሕ ወርቃዊ ዕድላት ኣጥፊእና ኢና። ሕጂ ከኣ ወርቃዊ ወድዓዊ ኩነታት ኣብ ቅድሜና እንሆ። ኩላትና ፓለቲካውያን ውድባት፣ ስቪካውያን ማሕበራትን አገደስቲ ውልቀ-ሰባትን ምሁራትን ፍልልይና ብምጽባብ ኣብ መሰረታዊ ጉዳይ ጸረ ኢሰያስን ሰዓብቱን ሰፊሕ ጽላል ክንምስርት ይግብኣና። በዚ'ውን ነታ አብ መጨረሽታ መዓርፎ በጺሓ ዘላ ዕንክሊል ህግደፍ ንምጽዳፍ ሳቦያ ንበል።
ዓወት ንደምክራሲያዊን ፍትሓውን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ
ስዕርትን ውድቀትን ንኢሰያስን ስርዓቱን።
ሓተታ ደግሓኤ ስነ 2021 ቁ. 002Hits: 99


text:
ስነ ስርዓት ቀብሪ ገዲም ስነ ጥበበኛ ኣልአሚን ዓብደለጢፍ ሎሚ 8 ነሓሰ 2017፣ፍርቂ መዓልቲ፣ሰበ ስልጣን መንግስቲ፣ ስድራ ቤት፣መሳርሕቱን ፈትውቱን ህዝብን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣብ መቓብር ሓርበኛታት ኣስመራ ተፈጺሙ።
"መምህር ኣላልአሚን ,ኣብ ዘመናዊ ሙዚቃ ትግረን ትግርኛን ዓቢ ኣበርኽቶ ዝገበረን ብመሳርሕቱን ህዝብን ፍቱውን ነይሩ" ይብሉ መተዓቢቱን ኣብ ማትኣ መሳርሕቱን ዝነበሩን ሓደ ካብ ቀዳሞት መስረቲ ማትኣ ዝኾኑ ኣቶ ጃብር መሓሙድ።
መምህር ኣልአሚን ካብ መጀመርያ 1960ታት ኣብ ማሕበር ምምሕያሽ ሃገራዊ ልምዲ(ማምሃል)ን ማሕበር ትያትር ኣስመራ(ማትኣ)ን ካልኦት ባንድታትን፣ካብ 1974 ዓ.ም ክሳብ መፋርቕ 1980ታት ኣብ ሃገረ ስዑዲ ዓረብ፣ ካብ1988-1994 ዓ.ም ኣብ ኣሜሪካ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ 1994 ዓ.ም ናብ ሃገሩ ተመሊሱ ምስ ማትኣ፣ጉጅለ ባህሊ ሓደ ባህግና፣ከምኡ'ውን ካብ 1998 ዓ.ም ክሳብ ዕለተ መስዋእቱ ኣብ ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ ዝተፈላለዩ ናይ ፍቕሪ ፣ማሕበራዊ ናብራን ሃገራዊ ትሕዝቶ ዝነበሮም ደርፍታት ንህዝቢ ከምዘበርከተ ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሩ ዝተነበበ ታሪኽ ሂወቱ ይገልጽ።


text:
ብምኽንያት ዝኽሪ ሳልሳይ ዓመት ቀዳማይ ሕትመት እታ ይሴባሕ ብዝብል ኣርእስቲ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝደረስዋ ብዛዕባ ምክንኻን ፍጥረትን ተፈጥሮን ሓደራ እትብል ዓዋዲት መልእኽቲ ኣማእኪሉ ዝካየድ ናይ ክልተ መዓልቲ ዓውደ ጉባኤ ዕለት 5 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን ብዘስምዕዊ ዘረባ ተኸፊቱ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ሕትመት ይሴባሕ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቲ እነሆ እቲ እታ ዓዋዲት መልእኽቲ እትላበዎ መልእኽቲ እዋናውነቱ ዘይበርስን ብፍላይ ከኣ “ንመጻኢ ትውልድን ነቶም ዝዓብዩ ሕጻናትን እንታይ ዓይነት ዓለም ኢና ክንሓደገሎም ንደልይ? ዝብል ሕቶ ቅዱስነቶም ዘቕረብዎ ሕቶ እቲ ንኽልተ መዓልቲ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ሓድሽ ናይ ሲኖዶስ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ኵለንተናዊ ናይ ሰብኣዊ ዕብየት ኣገልግሎት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ምስ ዓለም ሓቆፍ ዛዕባ ተፈጥሮን ከባቢ ኣየርን ሓልዮ ማሕበር ብምትሕብባር ዝተዳለወ እውን ምዃኑ ዕለት 26 ሰነ 2018 ዓ.ም. ኵለንተናዊ ናይ ሰብኣዊ ዕብየት ኣገልግሎት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ፐተር ቱርክሶንን ዋና ጸሓፊት ናይዚ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ፍላሚኒያ ጆቫነሊ ኣብ ብሓባር ኣብ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግልጺ ሓቢሮም ከምዝነበሩ እንክዝከር፡ እዚ ዓውደ ጉባኤ እታ ይሴባሕ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቲ እተቕርቦ ትምህርቲ ካብ ቃል ናብ ተግባር ንምትርጓም ዘኽእል መገዲ ንምምልኻትን ንምብርታዕን ዝብል እዩ።
ብፁዕ ካርዲናል ፓሮሊን ናይ ሓባር ቤትና ንኽንከናኸንን ዘፍጥረት ንምድሓንን ቅዱስ ኣቦና ዘቕርብዎ ጸዋዕታ ብዙሕ ክይተደንጐየ ኣብ ግብር ምውዓል ሕጹጽ ምዃኑ እቲ ዓውደ ጉባኤ ንምኽፋት ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ኣጽኒዕም ድሕሪ ምዝኽኻሮም፡ እታ ዓዋዲት መልእኽቲ ዝተውሃባ ቆላሕታን ንኣኣ መሰረት ብምግባር ዝካየዱ መጽናዕታት እውን ኣመላኺቶም፡ ሕመረት ናይታ ዓዋዲት መልእኽቲ፥ “ኩለንተናዊ ስነ ምህዳን ተሞራዃስነ ፍጥረትን ተፈጥሮን ናጽላ ነፍሲ ወክፍ ፍጥረትን” ዝብል ምዃኑ ኣዘካኺሮም፥
ክንክን ዘፍጥረትን ፍትሒ ንድኻታትን ተተሓሒዙ እዩ ዝኸይድ
ይሴባሕ ዓዋዲት መልእኽቲ ቅዱስ ኣቦና ኩነታት ዘፍጥረት ኣብ ዓቢይ ሓደጋ ወዲቑ ከዝርከብን ናይ ሓባር ቤትና ከይዓንውን ዝዀነ ይኹን ዓይነት ሕይወታውነ ከይመኸነ ኵለንተናዊ ስነ ምሕዳር ምትብባዕን ሰብኣዊ ስነ ምህዳር ምንቕቓሕ ዘድሊ ምዃኑ ብዕምቆት ከእተብርሕ ብፁዕ ካዲናል ፓሮሊን ሓቢሮም፡ ቅዱስ ኣቦና ከምዝምዕድዎ፡ “ሰብኣዊ ስነ ምህዳር ስነ ምህዳር ተፈጥሮን ዘይፈላለይ ተተሓሒዙ ዝኸይድ እዩ፡ ተሞራዃሲ እዩ፡ ስለዚህ እቲ ኣውያት ፍጥረት ምስቲ ናይ ድኻታት ኣውያትን ንብዓን ዝተተሓሓዘ እዩ፡ ክንክን ዘፍትረት ፍትሒ ንድኻታትን ውሳጣዊ ርክብ ዘለዎ እዩ” እዚ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ዝካየድ ዘሎ ዓውደ ጉባኤ ፍጥረት ሰብ እቲ ናይ ሓባር ቤትና ንምድሓን እዋኑ ሕጹጽ ምዃኑ ዘመላኽት እዩ፡ ጊዜ እንከሎና ጊዜ ዘምጽባይ ኢሎም።
እዋናዊ መደብ ልምዓትን መደብ ኤኮኖሚ ምቕያር
ሎሚ ዓለም ዝኽተሎ መደብ ልምዓትን ኤኮኖምን እቲ ቀዳማይ ምህዳር ዘዕንው ዘሎ ምኽንያት እዩ፡ ስለዚህ ከምቲ ኣብታ ዓዋዲት መልእኽቲ ኣብ ምዕራፍ ክልተ ተመልኪቱ ዘሎ፡ ስነ ምህዳር ብማዕቅን ወንጌል ዝትንትን ሓሳብ፡ ሰብ ምስ እግዚኣብሔርን ብጻዩን ከባቢኡን ስኒታዊ ርክብ ክህልዎ ይግባእ፡ ስለዚህ ነሲ ስኒታዊ ርክብ ንዕቅብ ምስ እንኸውን ኣብ ምክንኻን ዘፍትረት ከምእንርከብ ዝተረጋገጸ ምዃኑ፥
“ቅዱስ ኣቦና ከዘዘኻኽርዎ ኣውያት ዘፍጥረት ምስቲ ናይ ድኻታት ኣውያት ውሳጣዊ ምትእስሳ ዘለዎ እዩ”
ኢሎም።
ይሴባሕ ዓዋዲት መልእኽቲ ንምክንኻን መሬት ቡሶላ እያ
ዛዕባ ዘፍትረት ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ትምህርቲ ስርወ እምነት፡ “ዓለም ከም ኣጋጣማዊ ምዃን ዓለም ኣጋጣማዊ ክስተት ኣኰነን ዝብል ጥራሕ ዘይኰነ ዘይምዃኑ እውብ ብቲዮሎጊያውን ፍልስፍናውን ስነ መጐታዊ ኣምር ብምቕራብ የረጋግጾ”፡ ተፈጥሮ ናይ ኣጋጣሚ ውጽኢት ዘይኰነስ ጸጋ እዩ፡ ስለዚህ ክዕቀብ ኣለዎ፡ ናይ ምዕቃብን ምምሕዳርን ሓላፍነት ዝብል እዩ፡ ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ምህዳርን ድኻታን ኣዚዮን ይግደሱን ይሓስቡን፡ ስለዚህ እታ ዝደረስዋ ይሴባህ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቲ ንምክንኻን ዘፍጥረት ቡሶላ እያ ይብሉ።


text:
ኣብ ዩኪሬን ከተማ ዶነስክ ኣብ ዝተኻየደ ኣህጉራዊ ውድድር ኣትለቲክስ ንምስታፍ ካብ ዝተበግሱ ሓያሎ ኤርትራውያን ኣትሌታት፣ ብሰንኪ መእተዊ ቪዛ ካብ ኣስመራ ክነቕሉ ከምዘይክኣሉ ተሓቢሩ።
እቶም ሓያሎ ኤርትራውያን ኣትለታት፣ ኩሉ’ቲ ኣህጉራዊ መለክዒታት ኣትለቲክስ ኣማሊኦም ክነሶም፣ ናብ ኣአንጋዲት ሃገር ዩክሬን ንምእታው ዘድሊ ቪዛ ኣቐዲሙ ክሳለጠሎም ብዘይምኽኣሉ’ዮም፣ ሒደት ሰዓታት ቅድሚ ምብጋሶም ኣብቲ ውድድር ክሳተፉ ከምዘይክእሉ ዝተሓበሮም።
ነቲ ናይ ቪዛ መስርሕ ከሳልጥ ዝግብኦ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ፣ ናይቲ ጉዳይ ተሓታቲ ክኸውን ይግብኦ ዝበሉ ሬድዮ ኤረና ዝተወከሰቶም ኣፍቀርቲ ስፖርት ድማ፣ እዚ ናይ ፈለማ እዋን ከምዘይኮነ ብምጥቃስ፣ ኣቐዲሙ’ውን ብሰንኪ ተመሳሳሊ መስርሕ ሓያሎ ኤርትራውያን ኣትሌታት ኣብ ፖላንድ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ክሳተፉ ከምዘይክኣሉ ኣዘኻኺሮም።
ኤርትራውያን ኣትሌታት ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት ከሳትፎም ዝኽእል ዓቕምን ብቕዓትን ኣዋህሊሎም ብኣህጉራዊ ፈደረሽን ኣትሌቲክስ ማለት IAAF ዝጥለብ ነጥብን መምዘኒታትን ኣማሊኦም ክነሶም፣ ብሰንኪ ሸለልትነት መስርሕ ምስላጥ ቪዛ ካብ ክልተ ኣገደስቲ ውድድራት ምትራፎም ኣብ ስፖርት ሃገርና ብፍላይ ድማ ኣብቲ ኤርትራ ብዝልዓለ ክትዕወተሉ ተኽእሎ ዘለዋ ጉያ እግሪ ዓቢ ስምብራት ይገድፍ ምህላዉ’ውን ነቒፎም።
ብኣህጉራዊ ፈደረሽን ኣትሌቲክስ IAAF ተዳልዩ ካብ 10 ክሳብ 14 ሓምለ ኣብ ዩክሬን-ዶንስክ ኣብ ዝተኻየደ ሻምፕዮና መንእሰያት ዓለም፣ ብብዝሒ ወርቂ ማዳልያታት ብምርካብ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሳልሳይ ደረጃ ዝሓዛ ሃገራት፣ ጀማይካ፣ ኬንያን ኢትዮጵያን’የን።


text:
ኣብ ኒው ዮርክ ኣብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ዋና ሕንጻ ኣብ ዝካየድ ዘሎ መበል 73 ጠቕላሊ ሓፈሻዊ ዋዕላ ናይ ቅድስቲ መንበር ልኡካን መሪሖም ዝሳተፉ ዘለዉ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ወጻኢ ርክባት ጉዳያት ዋና ጸሓፊ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ፓውል ሪቻርድ ጋላገር፡ ዕለት 25 መስከረም 2018 ዓ.ም. ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፡ ናይ ሕዝቢ ረብሓን ጸጥታን ውሕስነትን ንምርግጋጽ መንግስታት ካልእ ዓይነት መጋበርያ እንከለዎም እቲ ተቐባልነት ዘይብሉ ናይ ሞት ፍርዲ ከም መጋበሪያ ምጥቃም ተቐባልነት ዘይብሉ ምርጫ እዩ ኢሎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ናይ ሞት ፍርዲ ካብ ምድሪ ዓለም ጠሪሹ ክስረዝ ዝብል ምርጫ ዝቕበላ ናይ ሞት ፍርዲ ካብ ናይ ገበነይና ምቕጽዒ ሕጊ ክሕከኽ ዝብላ ሃገራት ብዝሒ ክብ ክብልን ኣብዚ ዕላማ’ዚ ኣብ ዝፈጥረኦ ሕብረት ቅድስቲ መንበር እውን ሓቢራ፡ ናይ ሞት ፍርዲ መፍትሒ ዘይኰነስ ናይ ውድቀት ምልክት ምዃኑ ብሰፊሕ ተተሓሳስብ።
ሰብኣዊ ክብርን ግደ ስልጣንን
ብፁዕ ኣቡነ ጋላገር ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፡ ኣብ ዝሓለፈ ናይ መወዳእታ ዘመን ቅድስቲ መንበር ናይ ሞት ፍርዲ ክሕከኽ ኣብ ዝብል ውሳኔ ምልኣተ ድምጺ ክረጋገጽ ብዙሕ ከምዝዓየየትን፡ ትዓዪ እውን ከምዘላ ኣረጋጊጾም፡ ኣብ ዝሓለፉ ናይ መወዳእታ ዓሰርተ ዓመታት እቲ ናይ ሞት ፍርዲ ምስራዝ ዝብል መትከል ብብርቱዕ ኣገባብ ኣቋሪና ከምዘቕረበቶን እዚ ኸኣ ብማንም ክርገጽ ኰነ ክገሃስ ዘይብሉ ናይ ሰብኣዊ ክብርን ግደ ሕጋዊ ስልጣን ናይ ማሕብረተሰብ ናይ ሓባር ጥቕሚ ብቕኑዕ ኣገባብ ምክልኻል ማለት ምዃኑ ኣብ ዝትንትን ቅኑዕ ማዕቅፍ ስነ ምግባር መቂና ከምዝዀነ ኣረዲኦም።
ናይ ሞት ፍርዲ ምጥቃም ኢምኽንያታዊ እዩ
ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ጋላገር ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ኣብቲ ወንጌላዊ ሕይወት ዘርእስቱ ዓዋዲ መልእኽቶም፡ ሰብኣዊ ሕይወት ካብ ዝዀነ ይኹን ዓይነት መጥቃዕቲ ንምክልኻል ኰነ ማሕበራዊ ስርዓትን ዜጋታትን ንምውሓስ ናይ ሞት ፍርዲ ብዘይ ምጥቃም፡ እዋናውያን መጋበርያን ስልትን ኣባይቲ መአረሚ ቤት ማሕቡስ ብቝዕ እዩ፡ ዝበልዎ ቃል ጠቒሶም እቶም እዋናውያን መጋበርያ ንናይ ሓባር ጥቕሚ ድልያ ኵነ ሰብኣዊ ክብሪ ንዘይምግሃስ ንዝብል ኣመለኻኽታ ብጭቡጥ ዝመዓራረይ እዩ ኢሎም።
ናይ ሞት ፍርዲ ምጥቃም ከስዕቦ ዝኽእል ስግኣት
ናይ ሰብኣዊ ሕይወትን ሰብኣዊ ክብርን ቀዳምነት ዘለዎ ምዃኑ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንናይ ትግባሬ ሕግን ናይ መንግስቲ ናይ ሕግን ስርዓት ስልጣን መትከል ክኸውን ከምዝግብኦ ብዘነጽር ኣገባብ ኣበኪሮም፡ ናይ ሞት ፍርዲ ኣብ ምብያን ዝተፈጸሙ ማእለያ ዘይብሎም ጌጋታትን ምልካውያን ስርዓት ንተቓወምቲ ናይ ፖለቲካ ኣካላት ንምቕንጻል ዝተጠቀምሉን ብሃይማኖት ድዩ ብዓሌትን ብባህሎምን ውሁዳን ንዝዀኑ ዜጋታት ንኣሳዶ መጋበርያ ከይኑ እውን ከምዘገልገለ እውን የብርሁ።
ሕዳሴ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን መዝገበ ትምህርቲ ሃይማኖት
እቶም ቅድስቲ መንበር ብጥልቂ ዘማዕበለቶም ናይ ዝዀነ ይኹን ሰብን ኣብ ዝዀነ ይኹን ኩነት እውን ይሃሉ ሰብኣዊ ክብሪ ምዕቃብን ምኽባርን ናይ ሓባር ጥቕምን ዝብሉ ክልተ ዓንድታት፡ ነቲ ኣብ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን መዝገበ ትምህርቲ ሃይማኖት ተሓዲሱ ንዝተሳዅዔ ፍርዲ ሞት ዘይቅቡል ምዃኑ ንዝገልጾ ሓሳብ መሰረት ክኸውን እንከሎ፡ ኣዚ ከኣ ናይቲ ዘይገሃስ ናይ ሰብኣዊ ክብሪ ስለ ዘጥቅዕ ብምዃኑ ይብል።
ኣብ ሰብኣዊ ፍጥረት እማኔ ምንባር
ብፁዕነቶም ዘስምዕዎ ዘረባ፥ ኵላዊ ስራዘ ናይ ሞት ፍርዲ፡ ዝዀነ ይኹን ዓይነት ገበን፡ በቲ ዝተፈጸመ ግብረ ክፍኣት ሰብኣዊ ፍጥረት ቀቢጸ ተስፋ ብዘይ ምዃን እቲ ገበን ዝፍጽም ናይ ምልዋጥ ኣኻእሎ ኣለዎ ዝብል እምንቶ ንምርግጋጽ ትብዓት ከምዘለዎ ይምስክር እንክብሉ ኣጠቓሊሎም።


text:
ብሰንኪ ኢሰያስ ኣፈወርቅን ኣቢዪ ኣሕመድን፣ ታርኽ ወራር ኣዕራብ ኣብ ልዕሊ ምድረ ሓበሻ ከይድገም የፍርሕ እዩ።
ኣብታ ምድረ-ሓበሻ ምድረ-ባሕሪ ምድረ-ኣግኣዝያን፣ ምድረ-ሳባ ተባሂላ እትጽዋዕ ዝነበረት ሃገር፣ እቲ ካብ1882 ክሳብ 1941 ዓ.ም.ፈ.ዝገዝኣ ዝነበረ ኮሎያል ጣልያን ግና ብ1890 ዓ.ም.ፈ. “ኤርትራ” ዘይናታ ስም ኣጠሚቑዋ። ብ1991 ዓ.ም.ፈ. ከኣ እቲ ብልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ግዝያዊ መንግስቲ ህግደፍ፣ ከም መቐጸልታ ኮሎንያል ጣልያን ኮይኑ “ሓዳስ ኤርትራ” ኢሉ ስም ደጊሙ ኣጠመቓ። ህዝቢ ምድረ ባሕሪ ፣ ትግራይ ኣምሓራ፣ ካብ ቅድሚ ልደተ ክርስቶስን ቅድመ ነቢዪ መሓመድ ጀሚሩ፣ ንዘመናት ብስልጣኔን፣ ብክቡር ባህልን፣ ብርትዓዊ ሃይማኖትን፣ ብጅግንነትን፣ ብደሳዊ ምሕደራን፣ ብሕገንዳባን ተማእኪሉ ሓራ ኮይኑ ክነብር ዝጸንሕ ህዝቢ እዩ። ህዝቢ ምድረ-ሓበሻ ወይ ህዝቢ ምድረ-ባሕሪ ወይከኣ ህዝበ-ኣግኣዝያን፣ ንኽወሮ ዝመጸ ባዕዳዊ ወራሪ ብትብዓት ዝመልኦ ጅግንነት እንዳመከተ ብዘኽርዕ ዓወት እዩ ሰጒጉዎ። ክሳብ ሎሚ ከኣ ኣብ ክንዲ ውራይ ምዕባሌኡን ስልጣኔኡን ዝገብር፣ ብሰንኪ ጆግራፊካዊ ኣቀማምጣ ሃገሩ፣ ግዳይ ስዉራት ሓይልታት፣ ጽዮናያንን ሃጸያውያንን ማሕበር የሱሳውያን ዝብሃሉ ቫቲካን ዝቤትጽሕፈቶምን፣ ከምኡውን እቶም ተኻሉ ሎሚ መሃንድሳት “ሓዲሽ ዓለማዊ ስርዓት”ን (new world Aorder) ወይ ግሎባል ፕለየርስ ኮይኑ ገና ኣብ ምርብራብ የነብር ኣሎ። ብድሎ ከይትዕሎ ዘይኮነ ግና ብረቂቕ ስነኣእምራዊ ፍልስፍና ዝተሰነየ ሜላን ውዲትን ገሮም፣ ሰለልቲ መበል 21 ዓመተምህረት ከም ብዓል ልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቅን፣ ሓድሽ ክታብ ኣቢዪ ኣሕመድን፣ ኣዋፊሮም ሓዲሽ ፈተን ክፍትኑ ገልዳሕ ይብሉ ኣለው። እወ ኣዝዩ ዘስደምም ወፍሪ፣ ምስቶም ጽሓይ ዝዓረቦም ኣዕራብ ኣላፊኖም ነቲ ካብ 615 ክሳብ 750 ዝነበረ ረሳሕ ታሪኽ ኣዕራብ ክድሙ ብገረብ ብሓኽላ ይጻብኡዎ ኣለው።
ኣዕናዊን ወራር ኣስላማዊ ሓይሊ፣ ንህዝቢ ሰመናዊ ኣፍሪቃ ካብቲ ክርስትያን እምነቱ ኣገዲዱ ብሓይሊ ኣብ ምስልምና እምነት ከምዝሰድዕ ገሩዎ፣ ወይ ኣመስሊሙዎ እዩ። እተን ብጭካኔ ወሪሩ ብቐስብ ዘመስለመን ሃገራት እዘን ዝስዕባ እየን፤ ሃገር ግብጺ፣ ሊብያ፣ ኣልጀርያ፣ መሮኮ፣ ቱኒዝያ፣ ሃገር ሱዳን። እቲ ህዝብታት እዘን ሃገራት እዚአን እምብኣር ብገዛእ ቋንቍኡ እዩ ዝዛረብ ዝነበረ። ንመረዳእታ፣ እዚ ሎሚ “ግብጺ” ዝብሃል ዘሎ ስም ቅድሚ ምስልምናን ወራር ሮማያንን ከምኒት ይብሃል ነይሩ። ወግዓዊ ቋንቍኦም ከኣ ቆብጢቅ (ኮፕቲ) እዩ ዝብሃል ነይሩ። እቶም ባርባራውያን ኣዕራብ ግና ንህዝቢ ከምነት ቋንቍኡን እምነቱን ጉሒፎም ቋንቋ ጓና ዓረብኛ ክምሃርን፣ ምስልምና ሃይማኖት ብግዲ ክኣምንን ቀሲቦሞ። ህዝቢ ሞሮኮን ቱኒዝያን ድም ቋንቋኦም ዓረብኛ ኣይነበረን። ብግዲ እዮም ብሰንኪ ኣዕራብ ቋንቍኦም ኣጥፊኦም፣ ሎሚ ዓረብኛ ዝዛረቡ ዘለው። እቲ ካብ ኩሉ ዘሕዝን ባርባራውያን ኣዕራብ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝፈጸሙዎ ዘይተኣደነ ግፍዒ ምኻኑ እዩ።
ንኣብነት፣ ነቲ ክርስትና ወይ ርትዓዊ ሃይማኖቶምን፣ እምነቶምን ደምሲሶም፣ ብቀስብ ምስልምና እምነትን ክኣምኑ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ቋንቋኣም ገዲፎም ቋንቋ ዓረብ ንኽዛረቡ ቀሲቦሞም። ሕሉፍ ሓሊፎም ድማ፣ ቋንቋኦም ክዛረቡ እንተድኣ በቶም ኣራዊት ኣዕራብ ተሰሚዖም፣ መልሓሶም ይቖርጹዎም ነይሮም። ሡዳን ድማ ጥንታዊ ስማ ኑብያ እዩ ዝብሃል ዝነበረ። ቋንቋ ኑብያ ድማ ዓረብ ኣይነበረን፣ ጥንታዊ ቋንቋ ኑብያ እዩ ዝነበረ። ህዝቢ ዓዲ ሓበሻ ሎሚ ኤርትራን ትግራይን ኢትዮጵያን ግና ጅግና ስለዝነበረን፣ ነቶም ኣራዊት ኣዕራብ ድማ መኪቱ ስለዝሰዓሮም፣ ክሳብ ሎሚ ቋንቋ ሓበሽን እምነት ሓበሻን ይሰርሕ ኣሎ። ኣብተን 135 ዓመታት ብህዝቢ ሓብeሻ ብፍላይ በቲ ትግሪኛ ተዛራባይ ህዝቢ ኣብ ገማግም ቀዪሕባሕሪ ይነብር ስልዝነበረ ኣንጻር ኣዕራብ ዝካየዶ ኲናት ዳርጋ በይኑ እዩ ዝነበረ። እወ ኣብ ምድረ ባሕሪ ሎሚ ኤርትራን ትግራይን ብኣሽሓት ዝቍጸሩ ገዳማትን ካህናትን ድያቆናትን፣ ብኣማኢት ዝቝጸሩ ኣቡናትን ብኣርብዓታት ዝቝጸሩ ፓትሪያርካትን ተሓሪዶምን ግዳይ እምነቶም ክርስትና ኮይኖም እዮም። እቲ ዝኸፍአ ክሳራ ዝነበረ ኣብ ምድረሓበሻ ከኣ ድሕሪ ምውላድ ነቢዪ መሓመድ ብከሊፋታት ዝፍለጥ ኣስላማዊ ባርባራዊ ሓይሊ፣ ንሓሰብትን መሃዝትን ሊቃውንትን ደቂ ሓበሻን ኣግኣዝያንን ምስያፎምን ምጽናቶምን እዩ። ጨሪሶም ንህዝቢ ምድረ ሓብሻ ከመስልሙዎ ግና ኣይከኣሉን።
እሞ፣ እዚ ጸሊም ታሪኽ ባርባራውያን ኣዕራብ ካብ 615 ክሳብ 750 ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሓበሻ ተኻይዱ ከብቅዕ እቶም ታሪኽ ጎስዮም ሎሚ ምስ ሰብ ጀለብያ ኣዕራብ ዲፕሎማስያዊ ርክብ ዝገብሩ ዘለው፣ ኢሰያስን ዶር. እቢዪን ንዘስተውዕልን ታሪኽ ኣዕራብን ምስልማናን ዝከታትል ወዲ ሃገር ግና ኣዝዩ ዘተሓሳስብ እዩ። እወ፣ ኣብዚ እዋን ሕጽኖት ልኡኽ መላኺ ኢሰያስን ኣፈወርቅን፣ ኣቢዪ ኣሕመድን፣ ታሪኽ ከይድገም እዩ ዘፍርሕ ዘሎ። መኽንያቱ እዚ ኣብዚ እዋንዚ ዝካየድ ዘሎ ርክባት ምስ ስዑዲ ዓረብን ኢሚራትን ቀጠርን፣ ብድሕሪ መጋረጃ ኮይኖም ዝዝውሩዎ ዘለው ንሶም ሃጸያውያንን ጽዮናውያንን እዮም እምበር፣ እዞም ደቓሉ ኣዕራብ ግንከኣ መሳርሒ ጽዮናውያንን ሃጸያውያንን ጥራይ ዘይኮነስ፣ በልዚኖምን ባህርያዊ ጸጋኦምን ብሃጸያውያን እንዳተዘምተ ዘይሓለውስ፣ ኣየናይ ብልሓትን ስልጣንን ሃልዩዎም እዮም፣ ሎሚ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ከመስልሙ ገልዳሕ ዝብሉ ዘለው? ብሃይማኖትን መንነትን ዝኣምኑ እንተዝኾኑ ድኣ፣ ስለምንታይ ነቶም ብሃይማኖት ምስልምና ዘይርሕቁዎም፣ ህዝቢ ሶርያን፣ ዒራቕን ሊብያን የመንን ነቶም ጎይተቶም ንጽዮናውያን ሃጸያውያንን ኣሕሊፎም ሂቦሞም። “እታ ብርኩታ እምኒ ኣላታ” ኢልና ግና፣ ካበይ ተበጊሶም ኣበይ ክበጽሑ ደልዮም እዮም እዚ ኩሉ ላዕልን ታሕትን ዝብሉዎ ዘለው፣ ነቲ ኩሉ ውዲታቶም ዛጊት ፈሊጥናዮ ኣሎና። ህዝቢ ምድረ ሓበሻ ንክርድኦ ድማ ተስፋና ልዑል እዩ።.
ኣብዛ ቅድስቲ ሃገር ሓበሳን ምድረባሕርን፣ ኣግኣዝያንን ክነብር ዝጸንሐ፣ ህዝቢ ሓበሻ፣ ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ፣ ኣይኮነን እዞም ሓለውቲ ኣግማልስ ቅድሚ አውሮጳውያን ስልጡን ዝነበረ ህዝቢ እዩ። ድሕሪ ምውላድ ነቢዪ መሓመድ ግና ኣዕራብ ብስዉራት ኤውሮጳውያን ተመኺሩ ነታብ ቅድስቲ ምድረ ሓበሳ ምድረ ባሕርን ኣግኣዝያንን ክወርርን ክደፍርን ፈቲኑ እዩ።
ህዝቢ ምድረ-ባሕሪ ግና ንመሬቱን ባሕሩን፣ ሃይማኖቱን ንኽወሩ ዝመጹ ባዕዳውያን ወረርቲ ዋላኳ ብጉራደን ሴፍን ዋልታን እንተነበረ ኣጽዋሩ፣ ብረቶም መንጢሉ እዩ ብዘይ ንሕስያ ተኻላኺሉን እጥቂዑን መንቍሱ ስዒሩዎም። ሎሚ ግና ድሕሪ 1268 ዓመታት ጽዮናውያን ብድሕሪ መጋርኋ ደናቊር ኣዕራብ ዓሪዶም፣ ብገረብ ብሓኽላ ዝብል ውዲታዊ ወፍሪ፣ ንሰለልቲ ብዓል ኢሰያስ ኣፈወርቅን፣ ኣቢ ኣሕመድን ልኢኾም፣ ከድፍሩዎ ላዕልን ታሕትን ይብሉ ምህላዎም ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ተርእዮ እዩ። ስለዚ ህዝቢ ምድረ ሓበሳ ምድረባሕሪ ምድረ ኣግኣዝያን፣ በዞም ሰለልቲ መበል 21 ክፍለ ዘመን ኢሰያስን ዶር. ኣቢዪን ከይተደናገረ፣ ብፍላይ ክርስትያን ህዝቢ ኤርትራን ትግራይን ኣምሓራን፣ ንሃይማኖቱን ንባህሉን ንመንነቱን፣ ባህርያዊ ጸግኡን ብሕብረትን ግንካኣ ብፍልጠን ክከላኸል ታሪኻዊ ግዴታኡ እዩ።
ንመሬት ምድረ ኣግኣዝያንን: ሓበሻን: ምድረ-ባሕርን: ኣምላኽ ንህዝባን መሬታን ይርድኣያ!!!
ብሓልዮት መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ
16 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም.ፈ.


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ታኅሣሥ – 20፡2017
ሉቃ. 1,26-38
“እኔኹ አነ ባርያ እግዚአብሔር እየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ”
እቲ መልአኽ ናብቲ ንሳ ዘለቶ አቲዩ “ ተሓጎሲ ኦ ምልእተ ጸጋ፡ እግዚአብሔር ምሳኺ እዩ” በላ። ንሳ ድማ ምስ ረአየቶ በቲ ቃሉ አዝያ ሰንበደት “ ማሪያም አብ ቅድሚ አምላኽ ጸጋ ረኺብኪ ኢኺ’ሞ አይትፍርሂ። እንሆ ክትጠንሲ፥ ወዲውን ክተልዲ፥ ስሙ ኸአ ኢየሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ። ወዲ ኢቲ ልዑልውን ኪበሃል እዩ። ወላካ አብ መጀመርታ “ አነ ድንግል ኢየ እዚ ነገር እዚ ከመይ ኢሉ ኪኸውን ይኽእል፧ እንተበለት እቲ መልአኽ መሊሱ “ መንፈስ ቅዱስ አባኺ ኺወርድ ኢዩ፤ ኃይሊ ልዑልውን ኬጽልለኪ እዩ፤ ምስ በላ ግና ትብዓት ብዝመል ኦ እምነት ተሰኒያ ብትሑት መንፈስ “ እኔኹ አነ ባርያ እግዚአብሔር እየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ” እንዳበለት መደብ እግዚአብሔር አብአ ንኽፍጸም አፍቀደት።
እቲ ንዓለም ዝፈጠረ ቃል፡ እቲ ብአፍ ነቢያት ዝዛረብ ዝነበረ ቃል፡ ግዚኡ ምስ በጽሐ ስጋና ክለብስ፡ አብ ማሕጸን ድንግል ማሪያም ሓደረ። እቲ አብ ጸልማትን ጽላሎት ሞትን ዚነብር ዝነበረ ሕዝቢ ኸአ ዓቢ ብርሃን ኮነሉ።
ስለዚ ሎሚ ካብዚ ቃል አምላኽ ተበጊስና ካብ ማሪያም እንመሃሮ፦ መጀመርታ ማሪያም አደ እምነት፡ መምህር እምነት ምኻና ክንአምንን ካብአ ክንመሃርን። ንሳ ነቲ እግዚአብሔር ካብአ ዝሓቶ ዘበለ ኩሉ ክትቅበል ቅርብነታ “እኔኹ” እናበለት ነቲ መልአኽ አረጋገጸትሉ። ቅዱስ ኢረንዮስ “ሔዋን ብዘይ ምእማና ዝአሰረቶ ማሪያም ብምእማና ፈትሓቶ” ኪብል ከሎ ቅዱስ አጎስጢኖስ ድማ፡ “ ማሪያም ነቲ ብሥራት መልአኽ አብ ዝተቀበለትሉ ጊዜ ብምእማና መንግሥተ ሰማይ ከፈተትልና” እናበለ ብዛዕባ’ቲ ተወዳዳሪ ዘይብሉ እምነታ ይገልጽ። ቅድስቲ ኤልሳቤጥውን ንእምነት ማሪያም ዝርኢ ከምዚ እንዳበለት ትዛረብ “ እቲ ካብ እግዚአብሔር ዝተነግረኪ ቃል ከም ዚፍጸም ስለ ዝአመንኪ ብጽዕቲ ኢኺ”። ቃል አምላኽ ሰሚዑን አስተንቲኑን ብእምነት አብ ግብሪ ዘውዕል አማናይ፡ አብ ቅድሚ አምላኽ ብጹዕ ተባሂሉ ይጽዋ ዕ። ካልአይ ማሪያም አደ ትሕትና፡ መምህር ትሕትና ከምዝኾነት አሚና አሰራ ኽንክተል። ብትሕትናአ ወልደ እግዚአብሔር አብ ከርሳ ኽሓድር ኪኢሉ። ዝኸበርኩም አሕዋት አሓት እግዚአብሔር ሎሚውን አብ ነፍሲ ወከፍና መደብ አለዎ። መደቡ አብ ሕይወትና ክፍጽም ከም ማሪያም ብትሕትና ተመሊእና “እኔኹ አነ ባሪያኻ ኢየ ክንብልዶ ንኽእል ኢና ”። እግዚአብሔር አባና መደቡ ክፍጽምዶ ነፍቅድዶ ኢና፧ ምኽንያቱ እግዚአብሔር አባኻ/ኺ መደቡ፡ ተልእኾ ድሕነቱ ኽፍጽም ናትካ/ኪ ምትሕብባር የድሊዮ አሎሞ፡ ነዚ ብቑዓት ኮይና ክንርከብ ንነፍሲ ወከፍና አማላድነት ቅድስቲ ማሪያም አይፈለየና። አሜን!
አባ ሓጎስ ተስፋግቢር


text:
ኣየ መልክዕ ንሓደ ውራይ በበይንኻ ዳስ
ካብ ገብሪሂይወት (ኣቡዓሸራ)
ኩብራት ተኻታተልቲ ተዓዚብካ ቂር እና በለካ ስቕ ምባል ኣብ ናይ ለውጢ ምኣዲ እሳተፍ ኣለኹ ንኽትብል ኣሸጋሪ ስለ ዝኾነ ከም ደላይ ለውጢ መጠን ደላይ ሓድነት ኴንካ ኣሳራርሓኻ እንተ ዘይ ሓቢርካ ብኸመይ መገዲ ደላይ ለውጢ ምዃንካ ኣብ ህዝቢ ክትላለ ንዝብል ኣይ ተመለሰን ኣሎ፥ እዚ ክሳብ ዘይ ተተግበረ ክኣ ህዝቢ ኣይ ከለልየናን ኢዩ።
ኩቡራት ተኻታተልቲ ኩልና ክንካታቶሎን ከነንብቦን ከም ዝቐነና ገለገለ ውድባት ነናተን ብዓላት ክገብራ ጸኒሔን ኣለዋን እቲ ውራይ ውራይ ሃገራዊ ብዓል ኢዩ፥ ሃገራዊ ብዓል ክኣ መዘከሪኡ ክቡር መስዋእትነት ደም ናይ ኤርትራውያን ስለ ተኽፍሎ ሃገራውያን ብሓንሳብ ኮይኖም ዘብዕልዎን ዝዝክሩዎን ብዓል እዩ፥ ካብዚ ሓሊፉ ተሪፉ በበይንኻ ዳስ ንሓደ ውራይ መልክዕ ከሊኡስ ድሕረትካ ዝገልጽ እምበር ምዕብልናኻ ዝገልጽ ናብ ህዝቢ ዝወርድ ዕዳጋ የቡልን ግደ ሓቂ።
ኣብዚ ሓደ ሙኽኑይን ሩኡይን ዘየቃራርብ ነገር እቲ ናይተን ውድባት ፕሮግራማት ክህሉ ይኽእል ኣብቲ ብሓደ ከሳርሓካ ዝኽእል ሃገራዊ ብዓላትን፥ሰላማውዊ ሰልፍን፥ናይ ሓባር ተጻኢ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ከመይ ጌርካ ከም ተውድቅ ሓቢርካ ብሓደ ዘይ ምስራሕ ኣነንነት እንተዘይ ኮይኑ ምኽኑይ ኣይኮነን ከም ፍረ ውጺቱ ብህዝቢ ጠመተ ተመዚና ብሓቂ ንህሰ ኣለና፥ ዝሃስየና ጎንታት እንተ ዘይ ጸጊናን ፈቲሕናን ምስ ቁስልኻ እና ተሳቐኻን እና ተሃሰኻን ነዊሕ ኣይጓዓዝን ኢዩ።
ህዝብና ኣብ ጎንና ንኽሳተፍ ብዙሕ ኣይ ሓተተናን ሓንቲ ጥራሕ ኢዩ ሓቲቱና ዘሎ !!!! ሕቱኡ? ኽኣ ሓጻር ንጽርቲ ኣርባዕተ
ፊ ደ ላ ት እሰን ክኣ ስ ም ረ ት እትብል ቃል ክሳብ ሕጂ ናይ ሕቱኡ መልሲ ሲኢኑ ኣሎ፥ እዛ ሕቶ እዚኣ ከይ ተመለሰት ኣብ ጎኑኹም ቅርብ ኣይንብልን ኢና ኢሉ ኣቅቢጹስ ደጌፈታ ሓገዙ ተሓሪሙና ኣሎ ኣብክንዲ ሕቶ ህዝቢ ምምላስ በቢ ውድብካ ዕንክሊል መዋእል ዕንክሊልካ ካብ ዘይ ምምዛን ሓሊፉ ካልእ ኣየስምዕን ኢዩ።
ኤርትራዊ ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ኣብ ዝመጽእ ኣኼቡኡ ብዛዕባዚን ቻርተሩን ንዝምልከት እንታይ ዓይነት ቆራጽ ምምሕያሽን ውሳኔታትን ከም ዘሕልፍ ሓፋሽ ህዝብና ብዓቢ ኣቓልቦ እጽበ ከም ዘሎ ፈሊጥካ ህዝቢ ክቕበለካ ዝኽእል ውሳኔ ምሕላፍ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ ኤ.ሃ.ዲ.ኪዳን ንዝመጽእ ኣኼቡኡ ቡንኡድ ኣሳራራርሓ ንኽወጽእ ንዓወቱ ይምነ። ሎሚ ኣብዚ መድረኽ ዘለናዮ ብዛዕባ ካብ ህዝቡን ስዓብቱን እናተነጸለ ዝኽይድ ዘሎ ኣብ ጥርዚ ገምገም ጸድፉ ቀሪቡ ዘሎ ቦኽባኽ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ክንዲ ብኣኣቶም ኣልዒልካ ምዝራብ ብአስተዋጽኦ ፍረ ተቓውመና እንታይ ኣድሚዕና፥እንታይከ ኣጉዲልና፥ ተሪፉ ዘሎ ዘይ ተሰርሔ ናብ ዓወት ዘምርሕ ወዘተ ዝብል ዛዕባታት ኣልዒካ ምርድዳእ ካብኡ ናብ ስራሕ ምብጋስ ጥራሕ እዩ።
እወ ሓደ ዓቢ ለውጢ ምጽንባራት ሰለስተ ውድባት ኣብ ተቓውሞ ደንበ ይረኤ ድኣምበር ኣኻልድዩ ንዝብል ሕቶ መልሱ ኣካሊ ኣይክነን ሃገራዊ ሓድነት ክባሃል እንኮሎ ናይ ኩሎም ሃገራውያን ዝሓቁፍን ዝጥርንፍን ሓድነት ቁዋምካ ኣማሓይሽካ ኣብ ትሕቲ ጽላል ቅዋም ተጠርኒፍካ ምስ እትጓዓዝ ጥራሕ እዩ ከታኣማምነካ ዝኽእል እሞ ካብዚ ብምብጋስ ኤ.ሃ.ዲ. ኪዳን ንዝቃራረብ ዘሎ ኣኼቡኡ ንውሳኔታቱ ኣብ ህዝብና ተቐባልነት ረኺቡ ሓገዙ ዝህፍትመሉ ውሳኔታት ንኽኸውን እናተመነኹ ንሓደ ውራይ በበይንኻ ዳስ ክውግድ ከም ዘለዎ ኣጥቢቐ የታሓሳስብ።
ክብርን ዝኽርን ንስዉኣትና
ዕምሪ መግዛእቲ ህ.ግ.ደ.ፍ የሕጽሮ
ወጊድ ንምፍንጫል ሰራም ተመኩሮ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2390


text:
ሎሚ ዘመን ብዝነበረ ህጡር ክረምቲ፡ ዝምስገን ዓቐን ዘለዎ እኽሊ ክሓፍሱ ይቀራረቡ ከም ዘለዉ ካብ ኸተማታት መንደፈራን ዓድዋን ንድምጺ ኣመሪካ ዝተዛረቡ ሓረስቶት ሓቢሮም
ኣብ ኸባቢ ዓድዋ ጣብያ ስምረት ዝብሃል ናይ ባዕሎም ሕርሻ ኸምዘለዎምን፡ ኣብ ኸባቢ ኸተማ ድማ ብጭረታ ዝሓዝዎ ሰፊሕ መሬት ከምዘለዎም ዝገለጹ ኣቶ ማርቆስ ዮሃንስ፡ ጣፍን ዳጉሻን ኸምኡ`ውን ብርስንን እንጣጢዕን ዘሪኦም ከምዘለዉ ሓቢሮም። ዘመናውያን ኸብቲ ከምዘለወኦም`ውን ጠቒሶም።
ኣብ ኸባቢ መንደፈራ ፍሉይ ሽሙ እምኒ ሓይሊ ዝሓርሱ ኣቶ ተስፋይ ኣብራሃ ብወገኖም፡ ጣፍ መሸላ፡ ስርናይ፡ ዕፉን ስገም፡ ብጀራዲን ድማ ኣራንሺ መንደሪኒ ከምዘለዎም ገሊጾም።ናይ ጸባ ኸብቲ`ውን ኣለዋኒ ኢሎም።
ኣብ ኸባቢ ሩባ መረብ ብኽሊቲኡ ሸነኽ ዝርከቡ ሓረስቶት-ሰብ ከብቲ፡ ማሎም ኣብ`ቲ ፈለግ ከምዘስትዩን፡ ነቲ ተፈጥሮኣዊ ፈለግ ብሓባር ከምዝጥቀምሉን ክሊቲኦም ሓረስቶት ሓበሬታ ከምዘለዎም ንጋዜጠኛ ተወልደ ወልደገብሬል ገሊጾምሉ።
ንምሉእ መደብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ንምስማዕ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ


text:
ዘይእዉጅቲ፡ ርእሲ ከተማ ኤርትራ !!
ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ካብ 1994/95 ኤርትራ ክትመሓደሩ ዘለዋ ቅርጺ ንምቕያር፡ ካብ ዘካየድ ጻዕርታት ሓደ ነበረ። “ በይኑ ዝምጉት ዝረትዖ፡ በይኑ ዝጎይዪ ዝቅድሞ የብሉን” ከም ዝበሃል ምስላ ከኣ በቲ ዝቅረቦ ሓሳብ ተዓዊቱ፡ ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ከም ማእከል ሃገራዊ ባህላዊ ኮይኑ ዝጸንሐ፡ ኣውራጃታት፡ ከም’ቲ ህጻናት ኣሻኻኻት ዓለም ኢሎም ዝሳሓቕሉን ጸወትሉን፡ ኣውራጃታት ብምብራቕ፡ ብሰሜን፡ ብደቡብ፡ ብምዕራብ፡ ክብል ምስ’ቲ ናይ ክሊማት ሰብ ሞያን፡ ብስነ ምድራዊ ኣቐማምጣ ዝመራመሩ ምሁራት ዝጥቀምሉ ኣስማት ኣጠመቐ።
ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኣብ ናይ 25 ጥሪ ሕታም ካብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፡
”ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኣህጉራዊ ምዕርፎ ነፈርቲ ባጽዕ ዝተበገሰሉ፡
ሚኒተራት ዝርከብዎም ሰብ-ስልጣን መንግስቲ ኣፋንዮምዎ” ትብል።
ህ.ግ.ዲ.ፍ ነዚ ጉዳይ ከትኣታቱ እንከሎ፡ ከም ቀዳማይ ዕላማ ዘቐምጦ፡ ስልጣኑ’ምበር፡ ንማሕበራዊ፡ ንቁጠባዊ፡ ዕብየት፡ ንፖለቲካዊ ገልሉነት ከም ዘይነበረ ዝስሕቶ ሰብ ኣይነበረን።
ኤርትራ ነቲ ዝነበራ ባህላዊ፡ ልምዳዊ፡ ስልማት ቐንጢጦም ጥራሕ ኣይኮነ፡ ታሪኻዊ፡ ኣመጻጽኣ ደቐ’ባት ናይ ሎሚ ኤርትራ’ውን ፈጺሙ ዝሰረዘን ዝደምሰሰን ውሳኔ ምንባሩ’ዩ።
ሓደ ንነጻነት ዝተጋደለን መሪር ኩነት ዘሕለፈ ውድብ፡ ነዚ ውሳኔታት ክሕልን ፈጽምካ ትርጉም፡ ትምህርቲ፡ ተምክሮ ክትረኽበሉ ዘይትኽእል ፖለቲካዊ መግለጺ’ዩ። ብኣንጻሩ ዓለምና፡ ነቶም ኣብ ዝሓለፈ ነውጽን ኵናትን፡ ዝተነጻጸሉ ሕብረተ ሰብ፡ ክኣኻኽብን፡ ክተሓዋወሰን ኽሓብርን፡ ብኡ ኣቢሎም ከኣ ነቲ ናይ ሓባር ዝውንንዎ ታሪኽ ክዕቅቡ ክፍትኑ እንከለዉ፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ ከኣ ኣብ ኤርትራ፡ ምስ’ዚ ኩሉ ዝሓለፈ መግዛእትን፡ ህሰም ናብራ፡ ስደት፡ ቅትለት፡ ማእሰርቲ ንዝተዓቐበ ታሪኽ ብገዛእ ደቃ ክትዝረጉን ክትብታትኑን ክትርኢ እንከሎኻ፡ ካብ’ቲ ዝሕዝን ተርኽቦ ፍሉይ መድረኽ ፖለቲካዊ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ጥራሕ’ዩ ዝሕብረካ። ካልእ ትውስኸሉን ትብሎን የብልካን።
ግን ከኣ፡ ኣብ’ዚ ጉዳይ ካብ’ቲ ዝሕጉሰካ ነገር ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝተሰማማዓሉን ዝድግፎን፡ ዝተጸነበሮን ስለ ዘይኮነ፡ እቲ መደብ ምስ ምዕናው እዚ ስርዓት ከም ዝጠፍእ ምዃኑ ታሪኽ፡ ርዱእ ምዃኑ’ዩ።
ሓደ ካብ’ቲ ሎሚ ብዘይተፈልጠን ዘይተኣወጀን ኣገባብ፡ ርእሲ ከተማ ኤርትራ ከተማ ባጽዕ ኮይና ምህላዋ’ዩ። ባጽዕ ትኹን፡ ዓዲ ቀይሕ፡ ዓሰብ፡ ናቕፋ፡ ከረን፡ ባረንቱ፡ ኣቁረደት፡ መንደፈራ፡ ኩለን ሓደ ዝብጽሓና ከተማታት’የን፡ ፍሉይነት የብሉን። እንተዀነ እቲ ዘሕዝን ኣብ ነጻ ሃገር፡ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ታሪኹ ዘለዎ ዝድምና፡ ምስ ክህልዎ ዝግባእ ነጻነት፡ ብወግዕን ድሌትን፡ ክእውጅ ዘይምኽኣሉ ጥራሕ’ዩ።
ህ.ግ.ዲ.ፍ ግን ዕላማታቱ ንመሰል ህዝቢ ክሕሉ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ህዝቢ ምክፍፋል ከተኣታቱን ዘይምርድዳእ ክፈጥርን ዝተዓጠቐ ስርዓት ስለ ዝዀነ ነዚ’ውን ህዝቢ ኣቃሊብሉ ኣሎ።
ኣብ’ቲ ቀንዲ ዘበገሰኒ ጉዳይ ክምለስ፡ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ድሕሪ ተርኽቦን ቅንጸላን ዓዲ ኣበይቶ፡ ናይ ካቢኔ ሚኒስተራት ኣኼባ ብቀጥታ ኣብ ባረንቱ ኣካይድዎ፡ ድሕሪኡ ከኣ ኣብ ባጽዕ ከካይዶ ምጅማሩ ኣብ ብዙሓት ወገናት ኤርትራ ብዙሕ ሕቶታት ኣልዒሉ’ዩ። ምስ’ዚ ተተሓሒዙ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝምድናታት ህዝብን መንግስትን፡ እንዳኸፍአ ኣብ ዝከደሉ ዝነበረ እዋን፡ መራሕቲ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንዝዀነ ይኹን ኩነታት ካብ ህዝቢ ክመጾም ዝኽእል ተጻብኦታት እንጽርጽሮትን ተቃውሞን ንምክልኻል፡ ኣብ’ቲ ክቆጻጸርዎ ዝኽእሉ ቦታ ክጸንሑ ስለ ዝነበሮም፡ መራሕ መንግስቲ ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንባጽዕ ክግዕዝ ተገደደ። ብዘይተፈልጠ ምኽንያት ከኣ ብተዘዋዋሪ መንገዲ፡ ታሪኻዊት ባጽዕ ኣብ ትሕቲ ጉልባብ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዋና ከተማ ኤርትራ ኮይና ተገልግል ኣላ።
ነዚ ኣብነት ዝዀውን ድማ ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣፈውርቒ ካብ ባጽዕ ተበጊሱ፡ ናብ ኣህጉራዊ ኣኼባታት ይብገስ ምህላው ሓዳስ ኤርትራ ትሕብሮ ዘላ’ዩ። ስለ’ዚ ኩሉ ምስ ፕረሲደንት ክራኽብ ዝደሊ ባጽዕ ክወርድ ግዱድ’ዩ።
መደምደምታ
ዋና ከተማና፡ ንቱሩብሊ ወይ ከኣ ንመቓድሾ ፡ ኣይትግዓዝ’ምበር ከተማ ባጽዕ ምስ ዘለዋ ሕቝፊ ሃብታም ታሪኻዊ ሕቆ ፡ ብቕዓት ከተማ ባጽዕ ንማንም ኤርትራዊ ዝሕጎስ’ምበር፡ ከም ዘይሓዝንን ዘይጕሂን፡ ፍሉጥን ርዱእን’ዩ።
ሰላም ምስ ኩሉ
29 ጥሪ 2007
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2604


text:
ኤርትራ ናይ ሎሚኸ ብምንታይ ትልለላ?
(ድምጺ ኤርትራዊ ደሞክራሲያዊ ኪዳን-1ይ ወገን)
ከም ኣብ ኩሉ ሃገራት ዝርኤ፡ ሃገርና ኤርትራ እውን በብመድረኹ ትልለየሎም ጉዳያት ነይሮማን ኣለዉዋን። እዚ መለለዪ’ዚ ጸሊእካ ትኽውሎ ፈቲኻ ድማ ተምጸኦ ዘይኮነስ ግዜኡ ሓልዩ ዝገሃድ እዩ። ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ኣስታት ሰብዓ ዓመታት ክትልለየሉ ዝጸነሐት ብቓልሳ ምእንቲ ሃገራዊ ልኡላውነትን ምኽባር ኩሉ መሰላት ወዲ ሰብን ነይሩ። ነዚ ሓርበኛ መለለዪኣ ንምዕቃብ ድማ ኣንጻር ብዙሓት እሞ ሓያላት ወገናት ገጢማ ብዙሕ ዋጋ ከፊላ። ብፍላይ ካብ 1961 ንደሓር ናብቲ ዝመረረ ኣገባብ ቃልሲ ኣትያስ ንሰላሳ ዓመታት ዝኣክል ግዜ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ጸኒሓ። ኣብዚ ነዊሕን መሪርን እዋን ናይ ቃልሲ እዚ መለለዪኣ በቲ ኩሉ ኣብ መስርሕ ዘጋጥም መከራ ከይተንበርከኽካ ንመሰልካ ብጽንዓት ምቅላስ ክትልለ ጸኒሓ። ደሓር ኣብ 1991 ድማ ነዊሕን ከቢድን መድረኽ መኪትካ ኣብ ዓወት ብምምብጻሕ ተለልያ። ኣብ ቅድሚ ሕብረተ-ሰብ ዓለም ድማ ጋማ ዓወት ብምእሳር ተመጒሳ። ብዙሓት ወገናት ድማ ከም ናይ ጽንዓት ሞዴል ወሲዶማ። ሎሚኸ ሃገርና ብምንታይ ትልለላ?
ድሕሪ ነጻነት ምርግጋጽ መለለዪ ሃገርናን ህዝባን ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም ተቐይሩ። እቲ ቀደም ንመሰረታዊ መሰላት ወዲ ሰብ ተሓላቒት ዝነበረ መለለዪኣ፡ ብወራሪት ተተኪኡ። ህዝባ፡ ኣብ ሓያልን ነዊሕን ቃልሲ ተጸሚዱ ንኹሉ ጸገማት ክኢሉ፡ ንጸላእቱ ኣረብሪቡ ዝሰዓረ ትበሃል ዝነበረት ሃገርና ሎሚ ብናይ ተሰዓርነት ቅጽል ተደዊና። ወያ ዓለም ናይ ሓያላት ዘይኮነስ ናይ ፍትሓውያንን ሓቀኛታትን ክትከውን ኣለዋ ብዝብል ጭረሖኣ ትልለ ዝነብረት ሃገርና ኤርትራ ሎሚ ስማ፡ ናይ ዓለም ሕግታት ብምጥሓስን ካብ ዞባዊ ማሕበራት ኣባልነታ ብምስራዝን እትልለ ሃገር ኮይና ኣላ። ናይ ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ፋይላት ብምግንጻል ነዚ ምርግጋጽ ይከኣል። እታ ትማሊ ህዝባ ምስ ህዝቢ ጐረባብቲ ሃገራት ጽቡቕ ዝምድና ፈጢሩ ሰላማዊ ሃዋህው ንከዕስል ዝተቓለሰት ሃገር ሎሚ ጐረባብታ ”..ጥቓ ዓጋም ዝተጸገዐት ቆልቋል ክትነብዕ ትነብር…” ኢለን ይምስላላ ኣለዋ። ኣብ ቅድሚ እቲ ጽቡቕ ዝገበረላ ህዝብታት ጐረባብቲ ሃገራት ድማ ፈዳዪት ሕሱም ተባሂላ።
እዛ ምስ መብዛሕትኤን ሃገራት ኣፍሪቃ ክትወዳደር እንከላ ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ዝተፈላለዩ ጋዜጣታት ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ትውንን ዝነበረት ኤርትራ ሎሚ ካብ መለለዪኣ ሓደ ናይ ብሕቲ ሚዲያ ዘየብላ ሃገር ኣፍሪቃ ተባሂላ ትልለላ። ካብዚ ብዘይፍለ ኣገባብ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሳ መንግስታዊ ሚዲያ ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት ብምእሳር እውን ቀዳመይቲ እያ። ብመንጽር እዚ ኣንጻራ ብናይ ፕረስን ሰብኣዊ መሰልን ተሓለቕቲ ትካላት ዝወጽእ ናይ ውግዘት መግለጺታት መለለዪኣ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ድሕሪ ኤውሮጳዊ መግዛእታዊ ሓይልታት ካብኣ ምውጸኦም ካብ ሓደ ሰልፊ ንላዕሊ ተኸኣኢለን ዝንቀሳቐሳላ ዝነበረት ኤርትራ ሎሚ ካብ ሓደ ሰልፊ ንላዕሊ ምህላው ከም ሓሻውየ ተወሲዱ ዝሕጨጨላ ሃገር ኮይና ትልለላ። ብዝምድናዊ ኣዘራርባ ናይ ሕጊ ልዕልና ኣብ ምትእትታው ልዑል ግደ ዝነበራ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኤርትራ ሎሚ ፍጹም ናይ ፍትሒ ሽታ ዘየብላ፡ ዜጋታታ ብስግኣት ብምውሓጦም እትልለ ሃገር ኮይና ኣላ። ወዮ ካብ ክቱር ሃገራዊ ስምዒትን ሓልዮትን ነቒልካ ” ኣነ ኣለኹ ንሃገረይ ” ምባል ተሪፉስ ኣብ ፈቐዶ ጐደናታት መንእሰያት ናብ ግዱድ ውትህድርና ምህዳን እውን መለለዪ ኤርትራ ካብ ዝኸውን ሓያሎ ዓመታት ሓሊፉ። ጥምየት፡ ሕማም፡ ዕርቃንን ስደትን እሞ ድማ ስም ኤርትራ ክጽዋዕ እንከሎ ሓቢሮም ዝቃልሑ ናይ ሕሰም መግለጺታት ካብ ዝኾኑ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ኣብ ካልእ ከይከድና ሰብኣዊ ሓላፍነት ኮይንዎም ህዝብና ክሕግዙ ንዝመጹ ወገናት ዕባራ ምኽንያት እናመሃዝካ ካብ ሃገር ከም ዝወጹ ምግባር እውን ናይ ኤርትራ መለለዪ ኮይኑ ኣሎ።
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ስርዓት ህግደፍ ክሳብ ዘላ እቲ ኣሉታውን ጸረ ህዝብን መለለይኣ ክቕጽል እምበር ክንኪ ወይ ክመሓየሽ ከም ዘይኮነ ርዱእ ጉዳይ እዩ። ስርዓት ህግዲፍ ምስሊ ኤርትራ ብሰንኩ ተደዊኑ ከም ዘሎ ኣይፈልጥን እዩ ማለት ኣይኮነን። ስለምንታይ እቲ ሎሚ ንኤርትራ ከም መለለይኣ ኮይኑ ዘሎ ጉዳያት ክሕባእ ዝኽእል ስለ ዘይኮነ። እቲ ስርዓት ግና ንክውንነት ከምቲ ዘለዎ ናይ ምርዳእን ምንባብን ባህሪ ስለ ዘየብሉስ ክኸዋውሎ ክፍትን ባህሪያዊ እዩ። ካብዚ ተበጊሱ እዩ ድማ ንኤርትራዊ ኣጀንዳ እናኸወለ ናብ ናይ ግዳም ኣጀንዳታት ክመጣጠር ንዕዘቦ ዘለና። ጉዳይ ምብርቕ ሱዳን፡ ጉዳይ ዳርፉር፡ ብዓቢይኡ ድማ ጉዳይ ሶማልያ ካብቶም ከም መኸወሊ ኤርትራዊ ኣጀንዳ ዝጥቀመሎም በዓትታት እዮም። መላእ ህዝብና ብናይቲ ስርዓት ሰራም ተግባራት ክሓዝንን ክሻቐልን እንከሎ፡ ውሑዳት ደቂ ልቢ ገርሃ ወይድማ ናይቲ ተንኮል ላዕጠጥቲ ግና ንስርዓት ህግዲፍ ከም ናቱ ወዲኡ ናይ ካለኦት ኣጀንዳ ዝዓምም በዓል ዓቢይ ዓቕምን ሰፊሕ ልቦናን መንግስቲ ኣምሲሎም ከቕርብዎ ንዕዘብ ኢና። እዞም ወገናት እዚኣቶም ጌና ካብቲ ኣትየሞ ዘለዉ ደልሃመት ተዘይ ወጺኦም ኣብ ዘይፈልጥዎ ጉዳይ ኣትዮም ጽባሕ መሬት ምስ ወገሐ ተሓተቲ ምስ ኮኑ፡ ክጠዓሱ እዮም።
ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን ናይ ቀረባ ጐረባብትና ካብ ዝኾና ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ ገኒኑን ናይ ወጻኢ ናይ ዜና ማዕከናት ቀልቢ ስሒቡን ካብ ዝቐነየ ሰፊሕ መዘራረቢ ኣጀንዳ ናይቶም ቅድሚ 20 ኣዋርሕ ኣብ ቤት ማእሰሪ ጸኒሖም፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ናይ ዕድመ ልክዕ ማንእሰርቲ ተፈሪዶም ዝነበሩ ተቓወምቲ ናይ ፖለቲካ መራሕቲ ብምሕረት ምፍታሕ እዩ። ብዙሓት ወገናት ነቲ ተግባር ” ይቕረታ ዝሓትት ጅግና ይቕረታ ዝገብር ድማ ብጹእ ” ብዝል ቃና ክገልጽዎ ጸኒሖም እዮም። ብናይ ብዙሓት ተዓዘብቲ እምነት እቲ ይቕረታ ምሕታትን ይቕረ ምባልን ካብ ውልቃዊ ረብሓ ሓሊፉ ንብሩህ መጻኢ ኢትዮጵያ ኣብ ግምት ዘእተወ ምዃኑ ይሰማምዕሉ። ብርግጽ ድማ ይቕረ ምብህሃል ናይ ስኒትን ምክእኣልን ኣፍደገ ዝኸፍት ስለ ዝኾነ ኣብ መጻኢ ዕድል ናይዛ ሃገርን ህዝባን ዝህልዎ ኣውንታዊ ጽልዋ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን።
ርግጽ እዩ ዝኾነ ህዝብን ሃገርን ነናቱ ገዛኢን ጸላውን ክውንነት ኣለዎ። ስለዚ ኣብ ሓደ ሃገር ዝውሰድ ስጉምቲ ኣብቲ ካልእ ሃገር ከምቲ ዘለዎ ስለምንታይ ዘይተፈጸመ ኣይበሃል። ግና ኣብ ሓፈሻዊ ዛዕባታት ምውድዳር ዘይከኣል ኣይኮነን። ካብዚ ብንቃል ናብ ናይ ኤርትራ ናይ ፖለቲካ እሱራት ክንቋመት እንከለና ቅድሚ ኩሉ እንታይ ይፈረዱ ብዘየገድስ ናብ ቤት ፍርዲ ኣይቀረቡን። ኣበይ ተኣሲሮም ከም ዘለዉ እውን ኣይፍለጡን። ቤተሰቦም ኣይኮነንዶ ግዜ ተወሲንሎም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ወይ ኣብ ናይ ቤት ፍርዲ ናይ ቆጸራ ግዜ ክርእይዎምስ ብዛዕባኦም ወረ’ውን የብሎምን። እዞም ሰባት እዚኣቶም ብፍላይ ድማ ገሊኦም ንናይ ኤርትራ ነጻነት ኣብ ዝተኻየደ መሪር ቃልሲ ካብቶም ናይ ሎሚ ኣሰርቶም ዝለዓለ ተዘይኮይኑ ዝተሓተ ኣስተዋጸኦ ከም ዘየብሎም ኣይኮነንዶ ኤርትራዊ፡ ብዛዕባ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መባእታዊ ኣፍልጦ ዘለዎ ጓና’ውን ኣይስሕቶን እዩ። ግና ስለምንታይ ከምኡ ይኸውን? ስለምታይከ ከምዚ ዓይነት ዓመጸኛ ኣሰራርሓታት መለለዪ ኤርትራ ይኸውን? ክሳብ መዓስከ? እዚ ኩሉ ኤርትራዊ ዝግደሰሉ ክኸውን ይግበኦ። በቶም ደፊሮም ናብ መንግስቶም ቀሪቦም ከምዚ ዓይነት ናይ ሰላም መንገዲ ንምረጽ ዝበሉን ብመንግስቶም ግቡእ ክብሪ ዝረኸቡን ኢትዮዮጵያውያን ዓበይቲ ዓዲ ክቐንእ ኣለዎ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ጉዳይ ሰላምን ስኒትን ህዝቦም ዓጢጥዎም ዓገብ ስለ ዝበሉ ዝተኣስሩ ኤርትራውያን ዓበይቲ ዓዲ ከም ዝነበሩ’ውን ከስተብህል ናይ ግድን ይግበኦ።
እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ገለ ገለ ልቦም ብናይ ህግዲፍ ናይ ሓሶት ፈስቲቫላትን ብኤረ-ቲቪን ዝተሰወረ ኤርትራውያን፡ ስርዓት ህግዲፍ ንኤርትራ ብኸምዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቐሰ ከም እትልለ ዝግበረ ንረብሓኣን ረብሓ ህዝባን ክብል እዩ ኢሎም ዝሓስቡ ምህላዎም እዩ። ገሊኦም ድማ ነቲ ናይቲ ስርዓት ናይ ታሕቲ ታሕቲ ክሲ ከም ሓቂ ብምውሳድ ነቶም ኣብ ኣብያተ- ማእሰርቲ ዝበልዩ ዘለዉ ሓርበኛታት ክሳብ ”..ንሃገር ዝኸድዑ…” እናበሉ ከውርዩ ይስምዑ። ኣብዚ ኣብቲ ዘስእሰሮም ጉዳይ ኣቲና ከምዝን ከምትን ክንብል ኣይንኽእልን። ነቲ ስርዓት ህግዲፍ ገዛገዛ ዘውርዮ ጸለመ እውን ከም ዘለዎ ኣይንቕበሎን። እቲ ስርዓት ከምዚ ዓይነት ሓቂ ዝመስል ናይ ጸለመ ማእለማ ከም ዝኣልም ግና ካብ ሕሉፍ ተመኩሮኡ ምርዳእ ይከኣል። እስከ ዝኾነ ክብደት ዘለዎ ገበን ይሃልዎም፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ንዘይምቕራቦም ምኽኑይ ንምግባር ዝመሃዝ ምኽንያታት ቅቡል ኣይኮነን። ወረ ብንጹር እንተርኢናዮስ ኣብቲ ዘቕረቦ ክሲ መርተዖ ዘየብሉ እምበር፡ መርተዖ ዘለዎ ከሳሲ ኣካልስ ካብ ፍርዲ ዝሃድመሉ ምኽንያት ኣይነበሮን። እምበኣር ምስልን መለለዪን ሃገርና ተደዊኑ’ዩ ዘሎ’ሞ ናብ ንቡር ቦታኡ ንምምላስ ሕጂ’ውን ኣብ ማእገር ኩሉ ኤርትራዊ ተጻዒኑ ዘሎ ዕዳ ምዃኑ ኣይንዘንግዕ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1192


text:
ፍቕረይ የማን*
ኣብ መጋቢት 2019 ብኣሕታሚ እምኵሉ ተሓቲማ ንዕዳጋ ዝተዘርግሐት መጽሓፍ እኵብ ግጥምታት እንቶሽ ብቀሺ ዮናስ ወልደሩፋኤል፡ ደራሲ ኣብ መንጎ 1998ን ብቐንዱ ከኣ ድሕሪ ኣብ 2009 ንስደት ድሕሪ ምምራሑ ዝጸሓፎም 102 ግምጥታት ዝሓዘት’ያ።
ግጥምታት እዛ መጽሓፍ፡ ነቲ ዝገልጽዎን ዝግለጽሉን ባህሊ በርቢሮም፣ እቲ ባህሊ መንነቱ ዝገልጸሎም ኣበሃህላታት፡ ምሳሌታትን ላዛታቶምን ኣለልዮም፡ ዳግማይ ከሺኖም ናብቲ ዝገልጽዎ ባህሊ፡ ስምዒትን ክውንነትን ይመልሱ። እዚ መለለዪ እዚ፡ ነዞም ግጥምታት ምኡዛት፡ ጸዋዕትን ኣለበምትን ይገብሮም ጥራይ ዘይኰነ፡ ንዓሚቚ ነባቢ እውን ኪኖ እቶም ግጥምታት ብምኻድ፡ ነቶም ኣብኡ ተሓዚሎም ዘለዉ ባህላውያን (ህዝባውያን) ኣበሃህላታትን ታሪኻውነቶም ክምርምርን ዝመርሑን እዮም።
ሓያሎ ካብዞም ግጥምታት’ዛ መጽሓፍ፡ ብልቦናን ትዅረትን ክምርመር፡ ተመርሚሩ ኣብ መዓላ ሕብረተ-ሰብ ክውዕል ክግበር ዘለዎ፡ ምስ እምነት ክርስትና ብፍላይ ድማ ኦርቶዶክስ ተዋህዶን መጽሓፍ ቅዱስን ዝራኸብ ወይ ዝዛመድ ዛንታን ቃናን ዘለዎም እዮም ግጥምታት’ዮም።
ኣብቲ ከም ሳልሳይ ክፋል ክምደብ ዝኽእል ዳሕረዋይ ክፋል ዝምደቡ ግጥምታት፡ ከምቲ እቲ ገጣማይ እውን ባዕሉ ዝብሎ፡ (ብወገነይ ነቲ ኣበሃህላ ኣይድግፎን) “ብቓላት ዝግበር ጸወታ” እዩ። እዚ ሒደት ወሓለታት ወይ ብዕምቈት ቋንቋን ኣጠቓቕማኡን ዝሃብተሙ ተቐነይቲ ዝኽሽንዎ ግጥሚ፡ ዋዛ ኣምሲልካ ዓቢ መልእኽቲ፡ ጸወታ ኣምሲልካ ክሓልፍ ዝድለ ቅዉም-ነገር፡ ድፍር ኢልካን ዓው ኢልካን ዘይተልዕሎ ዛዕባ (ዘረባ) ከተሕልፈሉ ዝከኣልጥበብ እዩ።
ኣስመራ ተወሊዱ ዝዓበየ (ክብሪ ንምንዝጣል ዘይኰነስ ከም ስነ-ጥበበኛን ኣብ ወግዒ ጥበብ ዝግበር ዝርርብ «ኣታ» ተባሂሉ ክጽዋዕ ስለ ዝመርጽ) ቀሺ ዮናስ ወልደሩፋኤል፡ ዓለማዊን ትምህርቲ ክህነትን ኣብ ዝተፈላለየ ኣብያተ-ትምህርቲ ኣስመራ ቀሲሙ። ኣብ 1995 ናብ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ዝኣተወ ዓውዲ ጋዜጠኝነትን መራኸቢታትን ኣጽኒዑ። ኣብ መንጎ ካልእ ጽሑፋዊ ኣበርክቶ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ-ኣድማስ ቀጻሊ ኣበርካቲ ዝነበረ ዮናስ (ዳሕራይ ቀሺ ዮናስ) ናይ ዩኒቨስቲ ትምህርቲ ድሕሪ ምውዳኡ ኣብ ረድዮ ድምጺ-ሓፋሽ (ተመዲቡ) ንኽልተ ዓመታት ሰሪሑ። ካብቲ ሚኒስትሪ ድሕሪ ምውኡ ኣብ ዝተፈላለያ ዘይመንግስታውያን ትካላት ክሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ብፈተነ ስግረ-ዶብ ካብ መስከረም 2007 ክሳብ መጋቢት 2008 ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ዊዓን ምዕጥርን ተዳጒኑ። መወዳእታኡ ኣብ ዓመተ 2009 ናብ ስደት ድሕሪ ምምራሑ ድማ ሓሙሽተ ወርሒ ኣብ ሱዳን፡ 11 ወርሒ ድማ ኣብ ኡጋንዳ ድሕሪ ምቕማጥ ከኣ ካብ 2010 ኣትሒዙ ምስ ሓዳሩን ሰለስተ ደቁን ኣብ ሃገረ ስዊድን ይነብር ኣሎ።
ንመጽሓፉን ስነ-ጽሑፋዊ ንጥፈታቱን ኣመልኪቱ ፍቕረይ የማን ምስ ቀሺ ዮናስ ዝገበርኩዎ ዕላል ይስዕብ፤
ሎሚ ኣብዚ ዘመነ–ኢንተርነትን ማሕበራዊ መራኸቢታትን፡ ግጥሚ ሓያሎ ገጠምቲ ንስራሓቶም ብናጻ የካፍልሉ ኣብ ዘለዉሉ እዋን፡ ወረቓታዊ ሕትመት መጽሓፍ ግጥሚ ንምንታይ ኣደለየ?
ሓያሎ ኣብ መጽሓፍ እንቶሽ ዘለዉ ግጥምታት፡ ኣብ ገጻት ፈይስቡክ ቀሪቦም ዝነበሩ እዮም። ኣብቲ ኣነ ዝጽሕፈሉ ገጽ ግን፡ ግጥምታት ጥራይ ዘይኰነ፡ ካልእ ዓይነት ጽሑፋት’ውን እዩ ዘአንግድ። ንግጥሚ ብዝምልከት፡ ጠርኒፈ ናብ ህዝቢ ከቕርበሉ ዝኽእል ሓደ ኣማራጺ ንሱ ስለዝነበረ፡ ብወረቐታዊ ሕትመት ከቕርቦ መሪጸ። ብርግጽ ብመልክዕ ኤለክትሮኒካዊ-መጽሓፍ’ውን ክዳሎ ይኽእል ኔሩ’ዩ። ኰይኑ ግን፡ ኣብቲ ኤለክትሮኒካዊ መዳይ ዘይትረኽቦ፡ እቲ ብምድህሳስ ኣእዳው ዝስተማቐር ፍቕሪ መጽሓፍ’ውን ክኸስሮ ኣይደለኹን።
ቀሺ ናይ ተዋህዶ፡ እሞ ከኣ ካብ መንፈሳዊ ትሕዝቶ ዝተፈልየ (ዓለማዊ) ግጥምታት የሕቲምካ ኣለኻ፣ እዚ ብኸመይ’ዩ ዝተኣሳሰርን ዝፈላለን? ብቐንዱ ከኣ ብቤተ-ክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ከመይ ይርአ?
መንፈሳውያን መራሕቲ ክንሶም፡ ዓለማዊ ትሕዝቶ ዘሎዎ መጽሓፍ፡ ኣንቀጽ፡ ግጥሚ ወዘተ ዝጸሓፉ፡ ሓያሎ ክንጠቅስ ንኽእል ኢና። ቦኽሪ ዘመናዊ መዝገበ ቃላት ትግርኛ ብትግርኛ፡ «ልሳነ ኣግዓዚ ዘእምግርማ» ብዝብል ኣርእስቲ ዘዳለው፡ መሪጌታ ግርማጽዮን መብራህቱ እዮም። ሊቀ-መዘምራን ሞጎስ ዝጸሓፍዎ፡ «ኣንጋረ ፈላስፋ» ዝብል መጽሓፍ፡ ቅድሚ ክርስቶስን ድሕሪ ክርስቶስን ናይ ዝነበሩ እኩብ ፍልስፍናዊ ሓሳባት እዩ። ኣብ ትካቦ ኣባይ ዝጽሕፍዎ ዝነበሩ ግጥምታት’ውን ኩሉ መንፈሳዊ ትሕዝቶ ጥራይ ኣይነበሮን። ካብ ቀጽሪ ተዋህዶን ኤርትራን ከይወጻእና፡ ከምዚ እናዘርዘርና ሓያሎ ክንጠቅስ ንኽእል ኢና።
ኣብ ካቶሊካዊትን ወንጌላዊትን ኣብያተክርስቲያን እንተጠመትና’ውን፡ መጻሓፍቲ ኣባ ይስሓቕ ገብረኢየሱስ፡ ሓው ሰሎሞን ገብረኽርስቶስ ዝኣመሰሉ፡ ብዛዕባ ህዝቢ፡ ባህሊን ታሪኽን ዝጽሕፉ፡ ካብ ወገን ካቶሊክ፡ ልብ-ወለዳውን ካልኦት ጽሑፋት ቀሺ መምህር ሙሳ ኣሮን፡ ቀሺ እምባየ ህብትዝጊ፡ ወዘተ ሓያሎ ካልኦት’ውን ክጥቀስ ይከኣል’ዩ።
ብቤተክርስቲያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኸ ከመይ እዩ ዝርአ ንዝብል፡ እታ ቤተክርስቲያን ምስ ሰረተ-እምነታን መንነታን ዝጻባእ ክሳዕ ዘይተጻሕፈ፡ ብዛዕባ ካልእ ተዓቅቦ የብላን። ሓደ ካህን ካብ መዓርጉ ከውርዶ ዝኽእል፡ ወይ ነቲ መዓርግ ዘዋርድ ግብሪ ፈጺሙ ዝብሃል፡ እምነቱ ምስ ዝኽሕድ፡ ኣብ ዝሙት፡ ስርቅን ሓሶትን ምስ ዝዋፈር ጥራይ እዩ።
መዓስን ብኸመይን ኣብ ግጥሚ ኣቲኻ? ኣብዚ ዓውዲ ዘሎካ ክእለት ንምስሓልን ነብሲኻ ንምዕባይን እንታይ ትገብር/ተንብብ/ትውከስ፤ ኤርትራውያን ግጥምታት? ናይ ወጻኢ ሃገራት ገጠምቲ? መጽሓፍ ቅዱስ?
ገና ተማሃራይ መባእታ ኣብ ዝነበርኩሉ ኣትሒዘ፡ ምግጥጣም ቃላት እፈቱ ምንባረይ እዝክር። ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝግበር ውድድር ግጥሚ’ውን እሳተፍ ኔረ። ኣብ እዋን ዘመነ ደርግ፡ ሓንቲ «መቓልሕ ሰንበት» እትብሃል መደብ ምዝንጋዕ እትፍኑ ራድዮ ትምህርቲ ንዓበይቲ ነይራ። ጽሑፋት ግጥሚ ጸጽሒፈ እሰድድ ምንባረይ እዝክር፡ ኪንዮ ምጽዋዕ ስም ግን ሓንቲ’ኳ ትኹን ካብ ግጥምታተይ ኣንቢቦም ምንባሮም ግን ኣይዝከረንን።
ኣብዚ ዓውዲ ዘሎካ ክእለት ንምስሓልን ፍልጠትካ ንምዕባይን እንታይ ትገብር ንዝብል፡ ብፍሉይ እዝን እትን እገብር ዝብሎ የብለይን። ኣገጣጥማይ ንኸዕቢ ብምባል ዘይኰነስ፡ ምንባብ ስለዝፈቱ ጥራይ ጽሑፋት እነብብ። መብዝሕትኡ ዘንብቦ ኸኣ፡ ጽሑፋት ትግርኛ እዩ።
ኣብቲ ኤርትራዊ ዝዀነ ዙርያ ቋንቋ ትግርኛ ዝምእከሉ ኣዝዮም ብዙሓት መጽሓፍቲ ግጥሚ፡ ፈርዮምን ገና ይፈርዩ ኣለዉን። ብዝሒ ዝርጋሐን ሕትመትን ግጥምታት መርኣያ ብቕዓት ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ድዩ ወይስ እቲ ብዝሒ’ዩ መሊሱ ንግጥሚ ከም ኣዝዩ ቀሊልን ኵሉ ክገብሮ ዝኽእልን ዝቕይሮ ዘሎ?
ብዝሒ፡ መርኣያ ብቕዓት’ዩ ዝብል ርድኢት የብለይን። ብቑዕ ግጥሚ ፈርዩ’ዶ ኣይፈረየን ንዝብል ሕቶ፡ ምስቲ መዐየሪ ብቕዓት ጌርና እነቐምጦ ብምንጽጻር ክምለስ ዝግብኦ ይመስለኒ። ኣድማሳውነትን ዘልኣለማውነትን ዝብሉ መዐየሪታት ወሲድና እንተረአናዮም፡ መብዝሕትኦም ግጥምታት ትግርኛ፡ ብቕዓት ኣሎዎም ክንብሎም ከጸግሙና እዮም። ኣድማሳውነት ክብል ከለኹ፡ ሓደ ግጥሚ ናብ ካልእ ቋንቋ ተተርጒሙስ ነቲ በዓል ካልእ ቋንቋ፡ ገለ ትርጕም ክህቦ ዝኽእል እንተዀይኑ ማለተይ እዩ። ዓለም-ለኻዊ ኣገዳስነት ዘለዎም ዛዕባታት ክትሓስብ፡ ፍልስፍናዊ መዳዩ ቀሊል ስለዘይከውን፡ ክሳዕ ክንድኡ ኣብቲ ዓውዲ ጥሒልና ንጽሕፍ ኣለና ክንብል ዝከኣል ኣይኰነን። መብዝሕትኦም ግጥምታት ትግርኛ ኣዝዮም ጸበብትን ንእዋናዊ ሃልኪ ዝጸሓፉን እዮም። እቲ ‘ንእዋናዊ ሃልኪ’ እንብሎ ዘሎና፡ ነቲ ዘልኣለማውነት ዝብል ኣምር ዝጻረር እዩ። ብትግርኛ ካብ ዝፈረዩ ግጥምታት፡ ቅድሚ ሚእቲ ዓመት ዝተጻሕፈ ክንሱ፡ ኣገዳስነቱን ሓይሊ ጽባቐኡን ሎሚ’ውን ዘይሃሰሰ ክንደይ እዩ፧ ስለዚ፡ በዚ መዐየሪ እዚ ርኢና፡ እቶም ዝጸሓፉ ዘለውን፡ እቶም ድሮ ኣብ ከብሕታትን ኣብ መራኸቢ ብዙሃንን እንርእዮም ዘለናን ግጥምታት፡ ኣሕቢርካ ምዝራብ እኳ ግቡእ እንተዘይኰነ፡ ብቑዓት እዮም ክንብል ግን ዝከኣለና ኣይኰነን።
እታ ካልአይቲ ሕቶኻ፡ ብዝሒ እቲ ዝሕተም ዘሎ ግጥምታት ድዩ፡ ንዓውዲ ስነ-ግጥሚ ከም ኣዝዩ ቀሊልን ኵሉ ክገብሮ ዝኽእልን ዘስምዕ ዘሎ እትብል እያ። ገጣሚ ወይ መጽሓፍ ግጥሚ ከሕትም ዝሓስብ ዘሎ ሰብ፡ «ከም እከለ ክነፍዕ እየ» ወይ «ልዕሊ ስራሕ እከለ ጸብለል ዝበለ ክሰርሕ’የ» ክብል ደኣ እምበር «ካብ እከለ ዶ ከይሓምቕ፧» ብዝብል ድርኺት ንምጽሓፍ ክትንስእ ኣይግብኦን። እቶም ብግቡእ እተጻሕፉ ግጥምታት ክንርእዮም እንከለና፡ ንመረዳእታ «ሰብ ዶ እዝግሄር» እትብል ግጥሚ ዶክተር ርእሶም ሃይለ ክጠቅስ። እቲ ብ እዝግሄር ተወኪሉ ዘሎ፡ እቲ ብገዛእ ፍቓዱ ስልጣን ዝጨበጠን፡ ካልኦት ናብታ ስልጣን ንኽድይቡ ዘየፍቅድን እዩ። ኣብዛ ግጥሚ ዘሎ ጽባቐ ኣገላልጻ፡ ብሱሩ እቲ ፍልስፍናዊ ሓሳብ’ውን እንተ ኣስተብሂልናሉ፡ ምድላው ግጥሚ፡ ቀሊልን ኵሉ ክገብሮ ዝኽእልን ዓውዲ እዩ ከብለና ዝኽእል ኣይኰነን። ነዛ ግጥሚ እዚኣ፡ ደቡብ ዓረብ ውሰዳ፡ ሰሜን ኣመሪካ’ውን ኣደይባ፡ እቲ ኣገዳስነታን ርዝነታን፡ ብዝዀነ መለክዒ ክንኪ ዘይትኽእል ስራሕ እያ። 100 ዓመት ዕቘራ፡ ዋላ ሽሕ ዓመት’ውን ኣንብራ ኸኣ፡ እቲ ርዝነታን ኣገዳስነታን ከምኡ ኢሉ ዝነብር፡ ዘልኣለማዊት ስራሕ እያ።
ንቛንቋ፡ ገጣማይ የህብትሞ ድዩ ወይስ ብቛንቋ ሃብታም ዝዀነ እሞ ተውህቦ ናይ ምግጣም ከኣ ዘለዎ እዩ ጽቡቕ ግጥሚ ዝጽሕፍ? ኣብ መቕድም መጽሓፍ እንቶሽ፡ ገጣሚት ይርጋኣለም ፍስሃ፡ “ጸሓፊ ንቛንቋ ትግርኛ ጽቡቕ ከምዝፈልጦ ዝምስክሩ …” ዝብል ሓረግ ብምትእስሳር ዝነቐለ ሕቶ እዩ። ብተወሳኺ፣ መጽሓፍ–ቅዱስ ምንባብን ንትሕዝቶኡ ብዕምቆት ምፍላጥን ንናይ ስነ–ጽሑፍ ተውህቦ የዕቢ ድዩ? ብፍላይ ንግጥሚ?
ቋንቋ ጥራይ ንበይኑ፡ ግጥሚ ክኸውን ኣይክእልን’ዩ። ግጥሚ ክንብል እንከለና፡ ብውሕዱ ክልተ ዝጋጠሙ ባእታታት ክነብሩ ኣለዎም። ሓሳብን ቋንቋን ክኸውን ይኽእል። ካብ ሓደ ፍጻመ ዝብገስ፡ ውህደት ሓሳብን ቋንቋን ክኸውን’ውን ይኽእል። ፍጻመ ዘይብሉ፡ መልእኽቲ ንምሕላፍ ወይ ንዘይምሕላፍ ዓሊሙ ዝጸሓፍ ፍልስፍናዊ ሓሳብ ጥራይ’ውን ክኸውን ይኽእል ወዘተ።
ገጣሚ ንቛንቋ የሀብትሞ ድዩ ዝብል፡ ብገለ መዳዩ ‘እወ’ ዝብል መልሲ እዩ ዘሎኒ። ግድን ሓደስቲ ቃላት ብምእታው፡ ነቲ ቋንቋ የሀብትም ማለት ዘይኰነስ፡ ብሂላትን ኣበሃህላታትን ብምዝኽኻር፡ ምስ ግዜ እናተረስዑ፡ ምናልባሽ’ውን ጠፊኦም ዝጸንሑ ቃላት፡ ዳግም ኣብ መዓላ ብምውዓል፡ ብሒደትን ገለጽትን ብዝዀኑ ቃላት ተጠቂሙ፡ ጽባቐ ኣበሃህላታት ብምትእትታው ወዘተ፡ ነቲ ቋንቋ ከሀብትሞ ይኽእል እዩ።
ምልከት ቋንቋ ጥራይ ንበይኑ፡ ግጥሚ ክኸውን ከምዘይክእል ኣቐዲመ ጠቒሰዮ ኣለኹ። ከምቲ ኣብ ሕቶ ኣቕሪብካዮ ዘለኻ፡ ምልከት ቋንቋን ተውህቦ ኣገጣጥማን ዘለዎ እዩ “ተዛማዲ ጽባቐ ዘሎዎ” ግጥሚ ክጽሕፍ ዝኽእል ዝብል ርድኢት ኣሎኒ።
እወ። ንባብ ቅዱስ መጽሓፍ፡ (ብልምዲ መጽሓፍ ቅዱስ ንብሎ) ማዕከን ትሕዞ ቃላትካ ክህብትም ስለ ዝገብር፡ ኣብ ጽሑፋዊ ክእለትካ ተዓጻጻፊ ክትከውንን ብዙሕ ኣማራጺ ኣበሃህላታት ከተዘውርን ይሕግዝ እዩ። ሓደ መረዳእታ እንተጠቐስና፡ ድሕሪ ምሳሕ ሽቓቕ ክጥቀም ዝደለየ ሰብ ኣሎ ንበል። ብእሩምን ወረጃዊ ኣበሃህላን፡ “ግዳም ክወጽእ፡” “ክናፈስ፡” ወዘተ እናተባህለ እዩ ዝጥቀስ። ኣብቲ ብሉይ ኪዳን ዝብሃል ክፍሊ ቅዱስ መጽሓፍ እንተረአና ግን “እግሩ ክኸድን ኣተወ” ዝብል ብሂል ተጻሒፉ ንረክብ፡ (1ሳሙ 24.4)። እቲ ኣበሃህላ ቅኑዕ ድዩ ግጉይ ዝብል ንጐኒ ኣጽኒሕና፡ ኣማራጺ ብሂላትን፡ ሓያሎ ኣብ ዕለታዊ ዝርርብ ዘይነዘውትሮም ቃላትን ግን ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ክንረክብ ንኽእል ኢና።
ቀሺ ተዋህዶ ምዃንካ ከይዘንጋዕና፡ ኣብ መጽሓፍ እንቶሽ ዝርከቡ ሓያለ ግጥምታት፡ ብህሎ፡ ጥቕሲ ወይ ካልእ ተመሳሳሊ ነጥቢ ኣልዒሎም ዝቓንዩ እዮም። ኣብ ዘሕልፍዎ መልእኽታት ክንምልከት እንከለና ድማ በዳህትን ፈተንትን እዮም። ነቲ መጽሓፍ ዲኻ ንምእመናን ትፍትኖም ወይ ትብድሆም ዘለኻ?
ንጹር ምእንቲ ክኸውን፡ ነታ “እንታይ ነገዱ” እትብል ግጥሚ ንጥቀሳ። እታ ግጥሚ፡ ነቶም መዝሙሮምን ስብከቶምን ካልእ፡ ዕለታዊ ናብራኦም ድማ ብኣንጻር እቲ ዝሰብኩዎ ካልእ ዝዀኑ እትነቅፍ እያ። ኣበጋግሳኣ፡ ካብቲ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ዘሎ “ቃል ስጋ ኰነ” ዝብል ጥቕሲ እዩ፡ (ዮሃ1.14)። እዚ ጥቕሲ’ዚ፡ ነቲ ብዛዕባ ክርስቶስ ዝምልከት መዳዩ ሓዲግና፡ ነቲ ዘንበብካዮ ወይ ዝሰማዕካዮ ቃል፡ ኣብ ግብሪ ምውዓል፡ (ብኻልእ ኣዘራርባ ስጋ ምልባስ) ብዝብል’ውን ክንርድኦ ስለ እንኽእል፡ ኣብታ ግጥሚ “ቃል ዘዝወሰዱ፡ ቃል እንተወለዱ፡ ኪንዮ ምህሮ ዓለም፡ እስከ እንታይ ነገዱ፧” እናበለ፡ እቲ ገጣሚ ይሓትት። «ትምባኾ ንጥዕና ሃሳዪ እዩ» እናበለ ዝምህር፡ ንባዕሉ ግን ዘትኽክ ዶክተር ማእለያ የብሉን። ሓደ ቀሺ ድማ፡ ነቲ ዝምህሮ ዘይገብሮ እንተዀይኑ፡ ኪንዮ ምህሮ ዓለም እንታይ ካልእ የርእየና’ሎ፧ ስለዚ፡ እቲ ብድሆ፡ ንኻልኦት ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንገዛእ ርእሰይ’ውን ዝሕውስ እዩ።
ብBBC መደብ ቋንቋ ትግርኛ ዝተዳለወ ውድድር ግጥሚ ውጽኢቱ ምስ ተፈልጠ፡ ንስኻ፡ ዳሬክተር ፐን ኤርትራ ኣብርሃም ተስፋልኡልን ካልኦት ኤርትራውያን ውሩያት ገጠምትን ዘይዕግበትኩም ነቲ ውጽኢት ገሊጽኩም ወይ ኣንጸባሪቕኩም፡፡ እቲ ዘይዕግበት ነቶም ዕዉታት ግጥምታት ብምምዛን ዝነቐለ ድዩ ነይሩ ወይስ እቲ ዓወት ንህቡባት ወይ ፍሉጣት ገጠምቲ ጥራይ ዝተሓዝአ ገይርኩም ስለዝወስድኩሞ?
“BBC” ክብሃል እንከሎ፡ ዝፈጠረለይ ትጽቢት ክኸውን ይኽእል’ዩ። ዓቢ ስእሊ ይጸንሓካ እሞ፡ ብእኡ መጠን ድማ እቲ ትጽቢታትካ ይዓቢ። እቲ ሚዛን ርእይቶ በዚ ስለዝተጸልወ እምበኣር እየ፡ ዘይዕግበተይ ዝገለጽኩ። ብሓጺር ኣገላልጻ፡ ትጽቢታተይ ምስ ክውንነት ስለዘይተሳነየ እየ ዘይዕገበተይ ገሊጸ።
እቲ ሽልማት፡ ንህቡባት ወይ ፍሉጣት ገጠምቲ ጥራይ ዝተሓዝአ ክኸውን ኔርዎ ዝብል ትጽቢት ኣይነበረንን። ከምኡ ምባል ንክውንነት እቲ ውድድር ምስትንዓቕ እዩ። ግደ ሓቂ፡ እቲ ውድድር፡ ኣብ ሞንጎ እተን ግጥምታት ደኣ’ምበር፡ ኣብ ሞንጎ እቶም ገጠምቲ ኣይኰነን ክኸውን ዝግብኦ። ብመሰረቱ’ውን ነቶም ድሮ ህቡብነት ዘጥረዩ፡ ህቡብነቶም ንምዕቃብ፡ ሓደው ጀመርቲ ንምትብባዕ ኢልካ፡ ሓፈሻዊ ውድድር ዕውትቲ ግጥሚ ምክያድ፡ ግቡእ ኣይመስለንን። ኩሉ ዝሳተፎ ውድድር እንተዀይኑ፡ ኩለን እተን ዝቐረባ ግጥምታት፡ ብማዕረ ክወዳደራ ይግብአን። ከምኡ ኣይተገብረን፡ ዝብል መረዳእታ እዩ ዘሎኒ።
ኣሕታሚ እምኵሉ ምዝርጋሕን ምሻጥን ንጥፈታቱ ብኦንላይን እዩ ዘካይዶ፡፡ ከምዚ እንተዀይኑ፡ ሓደ ኣብ ምዕራብ (ኤውሮጳን ኣሜሪካን) ዝቕመጥ ሰብ፡ ንምንታይ ኣሕታሚ የድልዮ ባዕሉ ኣሕቲሙ ባዕሉ ብኦንላይን ዘይሸጦ? እንታይ እዩ እቲ ፍልልይ ብኣሕታሚ ምሕታምን ብውልቂ ምሕታምን? እሞ ኸኣ ኣብ ናይ ግጥሚ መጽሓፍ እንተሪእናዮ፡ ግጥሚ ውዱእ ስራሕ ገጣሚ ምስ ምዃኑ ካልእ ኣካል ኣብኡ እንታይ እዩ ከበርክት ዝኽእል፧
ኣሕታሚ ክብሃል እንከሎ፡ ከም ኣብ ሞንጎ ህዝብን ጸሓፍትን ዘሎ መራኸቢ ድንድል ጌርና ክንገልጾ ንኽእል ኰይኑ’ዩ ዝርኣየኒ። ካብ ምንቃል ሓሳብ፡ ክሳዕ ምድላው ሕትመት፡ ካብኡ ሓሊፉ’ውን ክሳዕ ዝርጋሐን መሸጣን ዝሽፍን፡ ሓላፍነት እናተሰከመ ዝዓዪ ትካል ድማ እዩ። ኣሕተምቲ እምኩሉ ኸኣ፡ “ኣብ ኣርትዖት፡ ቅርጽን ንድፍን፡ ትርጉም፡ ከምኡ’ውን ኣብ ሕትመት” ከምዝነጥፍ፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ገሊጹ ኣሎ።
ሓደ ሰብ፡ ገጣሚ’ውን እንተዀነ፡ ኩሉ ዓይነት ብቕዓት ክህልዎ ዝከኣል ኣይመስለንን። ጸሓፊ ነቲ ናይ ምጽሓፍ ጸጋኡ፡ ኣሕተምቲ ድማ ነቲ ናይ ሕትመት ጸጋኦም ጸብለል ብዘበለ መገዲ ከምዝጥቀሙሉ ብሩህ ክኸውን ይግባእ። ወትሩ እኳ ደኣ ኣይኹን እምበር፡ ካብ ሓደ ርእሲ፡ ክልተ ምዃን ይበልጽ። ባዕልኻ ጽሒፍካ፡ ባዕልኻ ኣሪምካ፡ ባዕልኻ ሓቲምካ፡ ባዕልኻ ዘርጊሕካ፡ ኩሉ ባዕልኻ ክትገብሮ፡ ዘይከኣል ኣይኰነን። ሞያዊ ብቕዓት እቲ ስራሕ ግን ብእኡ መጠን ከምዝጐድል ከኣ ኣይከሓድን። ኣሕታሚ፡ ድሮ ዝፈጠሮም ርክባትን መርበባትን ኣለውዎ። ውልቀ ጸሓፊ ግን፡ ነቶም ርክባትን መርበባትን ብሕጂ እዩ ክፈጥሮም ዘለዎ።
መጽሓፍ እንቶሽ፡ ከም መረዳእታ እንተጠቐስናያ፡ እርያ ፊደላት፡ ቅጥዒ ጽሑፍ፡ ቅርጺ መጽሓፍ፡ እዚ ኹሉ፡ ኣሕታሚ እምኩሉ እዩ ጌርዎ። ኣብ ምዝርጋሕ ድማ ባዕሉ እቲ ትካል እዩ ዝዝርግሖ ዘሎ። ሰፊሕ ዝርጋሐን ተፈላጥነት ብዝረኸበ መጠን ድማ፡ እቲ ስራሕ ሕትመትን እቲ ዝርጋሐን እናተቓለለ ስለ ዝመጽእ፡ ካብ ብውልቂ ምሕታም፡ ብመገዲ ኣሕተምቲ ምሕላፉ፡ ድርብራብ ረብሓታት እዩ ዘለዎ እየ ዝብል።
ግጥሚ ውጹእ ስራሕ ገጣሚ ብምዃኑ፡ ካብ ኣሕተምቲ እንታይ ክረክብ ይኽእል፡ ዝበልካዮ፡ እቲ ዝበዝሐ ክፋሉ ዝመለስክዎ ይመስለኒ። ኣብ ጽፈት ኣጠቓቕማ ቃላት ከም ንመረዳእታ እንተወሰኽኩ ግን፡ ኣድላይነት ኣሕታሚ ጐሊሑ ክርኣየና ይኽእል ይኸውን’ዩ። ገለ ጸሓፍቲ “ኮነ” ገለ ጸሓፍቲ ድማ “ኰነ” ዝብል ኣጸሓሕፋ ነዘውትር ኢና። ኣሕተምቲ እምኩሉ ግን ሓደ “ቅጥዒ” ኣዳልዩ፡ ኣብ ኩለን እተን በቲ ኣሕታሚ ዝፈርያ መጽሓፍቲ፡ ሓደ ዝዓይነቱ ቅዲ ክጥቀም’ዩ ተበጊሱ ዘሎ። እዚ ቅዲ እዚ ድማ፡ ንጽፈት ኣጸሓሕፋ እቲ ገጣሚ’ውን ከምዘድልዮ ርዱእ ይመስለኒ።
እዞም ሕቶታት እዚኣቶም ከቕርበልካ እንከለኹ ኣብ ወንበር “ፐን ኤርትራ” ተቐሚጠ እየ እሞ፡ እቲ ንስኻ እውን ኣባሉ ዝኾንካ ፐን ኤርትራ ንስነ–ጽሑፍ ብሓፈሻ ንስነ–ግጥሚ ድማ ብፍላይ ክገብረሉ ዘለዎ ርእሱ ዝኸኣለ ጠመተ ኣሎ ዶ ትብል? እንተሎ ኮይኑ፡ ዝገብሮ ዘሎ ዶ መስለካ? ብኸመይ? ስለምንታይ? ንኽልቲኡ፡ ይገብሮ ኣሎ እንተኾይኑ ብኸመይ ኣይገብሮን ኣሎ እንተዀይኑ ድማ ብኸመይን ስለምንታይን?
ፐን ኤርትራ ንስነ-ጽሑፍ ብሓፈሻ ርእሱ ዝኸኣለ ጠመተ ክገብረሉ ዘለዎ ጠመተ ኣሎ’ዶ ንዝብል፡ እወ፡ ዝብል መልሲ እዩ ዘሎኒ። ቀዳማይ ኣንቀጽ፡ ቻርተር ፔን ኤርትራ’ውን ብዛዕባ እዚ እዩ ዝዛረብ። ምትብባዕ ስነ-ጽሑፍን ሓርነት ሓሳብካ ምግላጽን። ፔን ኤርትራ ብኹሉ ኤርትራዊ ቋንቋታት ንዝቐርብ ጽሑፍን ሓርነት ምግላጽ ሓሳብካን ንምትብባዕ ዝተወፈየ ማሕበር ምዃኑ፡ ኣብ ኣንቀጽ ሓደ ንረኽቦ።
ዝገብሮ ዘሎ’ዶ ይመስለካ፡ ንዝብል ግን፡ ከምቲ ዝግባእን ብኽንድቲ ክዀኖ ዝግባእን ጠመተ ኣይመስለንን ዝብል እዩ መልሰይ። እቲ ምኽንያት ድማ ብቐንዱ፡ ኣነ ከም ጸሓፍን ኣባልን መጠን፡ እቲ ዝግብኣኒ ስለዘይገበርኩ እዩ። ከምዚ ኸማይ ድማ እቶም ካልኦት’ውን እቲ ዝግብኦም ስለዘይገበሩ እዩ። ብተበግሶይ፡ ንፔን ኤርትራ ክኸውን ብምሕሳብ ዘዳለኽዎ ጽሑፍ የልቦን። ፔን ኤርትራ ግን ናትካ ጽሕፍቲ’ውን ዘሓቘፈት “Uncensored Voices” እትብል መጽሓፍ ምሕታሙ፡ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ኸኣ፡ ንገጣሚት ይርጋኣለም ፍስሃ፡ ሽልማት ሓሳብካ ብሓርነት ምግላጽ ምሃቡ፡ ኣብ ስነ-ጽሑፍ፡ ጠመተ ይገብር ከምዘሎ ዘርኢ እዩ። እዚ መጠነ ንኡስ ጠመተ’ዚ፡ ኣበርክቶ ነፍሲ-ወከፍ ኣባል ተወሲኽዎ እንተዝነብር፡ ብርግጽ ካልእ ዛንታ ኢና ምተዛረብና። ኣበርክቶና ቊጡብ ክሳዕ ዝሃለወ ግን፡ ፔን ኤርትራ ንበይኑ፡ እዝን እትን ዘይገበረ ኢልካ ምዝራብ ቅኑዕ ኣይመስለንን።
መጽሓፍ እንቶሽ ንምግዛእ ኣብዚ መላግቦ ምጥዋቕ ይከኣል።
____________
*ፍቕረይ የማን ንነዊሕ እዋናት ኣብ ስራሓት ግጥሚን ስነ-ጽሑፍን ዝነጠፈን ዝነጥፍ ዘሎን ኰይኑ ካብ 2013 ኣትሒዙ ኣብ ሃገረ ኖርወይ ይርከብ። ፍቕረይ ኣብታ ብፐን ኤርትራ ዝተሓትመት Uncensored Voices: Essays and Poems and Art Works by exiled Eritreans (2018) እትብል መጽሓፍ “On the Road” እትብል ዓንቀጽ የሕቲሙ ኣሎ። ንጸሓፊ cobiabahri@yahoo.com ኢመይል ምርካቡ ይከኣል።


text:
ዝርዝር ኣስማት ናይቶም ካብ ኢራን ዝተበገሰ ኣጽዋር ናብ ሓማስ ከሰጋግሩ ኣብ ዶብ ሱዳንን ምስርን ብደብዳብ ኣየር ዝተቐትሉ ሓደ ኮለኔል ዝርከቦም ህግደፍ ናብ ጥፍኣት ዝለኣኾም መኮንናት ኤርትራ። (ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ዝለኣኹዎ)
ብመሰረት ሓበሬታ ማዕከናት ዜና እስራኤል፡ ሰበስልጣን ‘ታ ሃገር፡ እቲ ብ ’ሪቮሉሺናሪ ጋርድ’ ዝብል መጸውዒ ዝፍለጥ ሰራዊት እስላማዊ ሪፓብሊክ ኢራን፡ ኣብ ገማግም ቀይሕባሕሪ ኤርትራ ወተሃደራዊ መደበር ንምምስራት ልኡኹ ናብ ኤርትራ ከምዝሰደደ ብምጥቃስ፡ ኢራን ኣብታ ንነዊሕ እዋን መሓዛ እስራኤል ኮይና ዝጸንሐት ኤርትራ፡ ወተሃደራዊ ህላወ ክትምስርት ጀሚራ ምህላዋ ከምዝገለጹ ተፈሊጡ።
ኣብቲ ብዕለት 12 ጥሪ 2009 01፡36 ወጋሕታ ኣብ ጥቓ ዶብ ሱዳንን ግብጽን ዝተኻየደ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ጸይቀ ዕሉል ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ምኽትል ብሪጋደር ጀነራል ጠዓመ ጎይትኦም (መቐለ) ዝኾነ ኮሎኔል ኣፎወርቂ ሞሳዝጊ ዝርከቦም 6 ሜጀራትን 2 ካፒተናትን ከም ዝተቐትሉ ምንጭታትና ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ኣብ መንጎ ኣሃዱታት ሰራዊት ኤርትራ ዘይምቅዳው ይኽሰት። መንግስቲ ኤርትራ ዜናዊ ንብረትን ሰነዳትን ንሳሕል የግዕዝ። ምስ ምትእትታው ኢራን ኣስታት 90 ሰራሕተኛታት ረፋይነሪ ዓሰብ ካብ ስራሕ ይባረሩ።
ሰራዊት ኢራን ብ ‘ሳብማሪን’ (ናይ ትሕቲ ባሕሪ መራኽብ) ንወደባዊት ከተማ ዓሰብ ከምዝኣተወ ምንጭታት ሓቢሮም። እቲ ሰራዊት ብጀካ እቲ ዝዓጠቖ ባለስቲክ ሚሳይል ናይ ሩሑቕ ተንዘግዛጊ ሚሳይል ዓጢቑ ከም ዘሎን ብዝሑ ብርክት ዚበለ ከምዝኾነን ‘ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ፡ ሃገሩ ንሰላማዊ ኒኵሌራዊ ንጥፈታት ኢራን ከምትድግፍ ገሊጹ ክብል ኣገልግሎት ዜና እስላማዊ ሪፓብሊክ ኢራን ይሕብር።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣብ ተሂራን ድሕሪ ምርኻቡ፡ ሃገሩ ምስ ኤርትራ ዘለዋ ዝምድና ከተስፍሖ ከምእትደሊ ምግላጹ ኣገልግሎት ዜና እስላማዊ ሪፓብሊክ ሓቢሩ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር ኢራን ኣብ ኤርትራ ንዝኾነ ዲፕሎማት ተቐቢሉ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዘዘራረበሉ ኣጋጣሚ፡ “ ኒኵሌራዊ ዓወት ኢራን ምንጪ ሓበንና እዩ፡ እታ ሃገር ኣብ’ዚ ጉዳይ ‘ዚ ንዘለዋ መርግገጺ ድማ ንድግፎ” ብምባል፡ ኒኵልየራዊ ጸዓት ምውናን ዘይትንከፍ መሰል ኢራን ምዃኑ ኣገንዚቡ፡ ኣገልግሎት ዜና ኢራን ሓቢሩ።


text:
ሕደማ “ኣንጉዐይ ፍስስ” ልዕሊ ክልተ ዕቍድ ጌራ ክንሳ ንእዝኒ ሰማዒ ግን ወትሩ ናይ ሓዳሽ ስራሕ ኢያ። ኣንጉዐይ ፍስስ ኪንዮ “ምቕናይ፥ ሸው ከብለኒ’ሉ፥ ጉማየን ካልኦት ዕዮታቱን” ብዕምቆታን ብኢስተቲካዊ ጽባቐኣን ጸብለል ዝበለት ኣብ ርእሲ ምዃና፡ ከም ሕደማዊት ግጥሚ ድማ ፍጹም ክልቸ ዘይርኣያ ኢያ።
“ኣንጉዐይ ፍስስ” ካብ ሃበስ-ቀደስ ብምግላል፡ ኣጠቃቕማ ቃላታ ብስነጽሑፋዊ ቍንቚኛ ዝተመልአት፡ ላዛን ወዝን ዘለዎ ኣሰራርዓ ብምጥቃም ወይ ብምርኣይ፡ ኣብ ወኒን ልቢን ኣፍቃሪ ብምስፋር እናኽትደጋገም ድምቀት፡ እናኸተስተማቕራ ፍትወት፡ እናኸተስተንትና ዕምቆት እተርኢ ስራሕ ብምዃና ድማ ሓንቲ ካብተን ነበርትን ተዘከርትን ሕደማታት ትግርኛ ክትኸውን ኣኽኢልዋ ኢዩ። ንስነ ጥበበኛ ኪሮስ ኣለማዮህ ድማ፡ ርቀቱን ሓይሊ ጥበቡን ዘርኣየላ ስራሕ ኢያ።
ውነይ ዝምት
ኣንገዖይ ፍስስ
ልሳነይ ልጉም
ስነይ ክምስ
መማሳናይ
መስቆርቆሪ
ኣውራ ሕማመይ
ለካስ ፍቕሪ
ፃውራ ሕማመይ
ናትኪ ፍቕሪ።
ኣብ ኣዝማች ዘለዋ ነግሕታት፡ ቃል ብቓለን ምስ እነላዕለንን እነስተንትነንን ነናተን ትርጕምን ዕምቆትን፡ ላዛን ወዝን፡ ቃናን ዜማን ብምሓዝ እናኽትደጋግመን ብትርጕመንን ዕምቆተንን ፍልይ ዝበላ ኢየን። ብፍላይ ብፍላይ እኳ፡ እቲ ወሓዚኣዊ ረምታኡን ናዕታኡን ብዉሁድ ሜተር ዝተዓየ ብምዃኑ፡ ነታ ደርፊ ነባሪት ወይ ተዘካሪት ክገብራ ኪኢሉ ኢዩ። እዚ ዓይነት ኣገባብ ኣነዳድቃ ሕደማ ምስቲ ናይ ሃንሳዊ ወዲ ዘሞ ዝመሳሰል ኢዩ። ዋላ’ኳ ናይ ሃንስ ወዲ ዘሞ ደጕዓዊ ወዝ እንተለዎ፡ ኣብ ሜተር ግን ክልቲኦም ዝመሳሰሉ ኢዮም።
“ውነይ ዝምት”፡ ውነኡ ዝተዘምተ ኣፍቃሪ፡ እሞ ድማ ናብ ምዕዛምን ምልካትን መድረኽ ዝተሰጋገረ እንተዀይኑ፡ ናይ ምዝንባል ባህርያት ከም ተማዕብል፡ ናይ ስነ ልቦና ጽሑፋት ይእምቱ ኢዮም። እሞ ኣዘንታዊ ኣበየናይ መድረኽ ናይ ምዝማት ኰን ይርከብ ይኸውን? ኣብዛ ግጥሚ ኸ ክርአ ወይ ክንጸባረቕ ይኽእልዶ ይኸውን? ቀጺሉ ከኣ፡
“ኣንጉዐይ ፍስስ” ስውያኣዊ ንግግሩ ወዝ ዘለዎ ኣባህላ ብምዃኑ፡ ኣብ መስርሕ ምፍቃር ዘሎ፡ ፍርሕን ምጅላሕን ንምርኣይ ዝእምት ሓረግ ኢዩ። እዚ ኣባህላ ምስቲ ‘ሓመቱ ፈሲሱ፡ ነብሱ ተሓጺቡ፡ ማይ ኰይኑ፡’ ብፍርሒ ክዛረባ ወይ እውን ሓሳቡ ብምእካብ ድሌቱን ባህጉን ክገልጽ ዘይምኽእሉ ነቲ ምልክታትን ዘለዎ ኵነት ኣእምሮን ከርኢ ወይ ከንጻባርቕ ዝፍትን ኢዩ።
“ልሳነይ ልጉም/ስነይ ክምስ” እዘን ነግሕታት ድማ፡ ነተን ልዒለን ዝተመልከትናየን ነግሕታት ዝድርዓን ዘድምቓን ኢየን። ንቃንዛ ፍቕሪ ዝመረሮ ባህጊ ውሽጡ ከይደርጕሐ ከም ዝተዓንደን ከም ዝተለኽተን የቃልሕ።። በዚ ከኣ ኣብዛ ሕደማ ዘሎ ገጸ ባህሪ ሕሱም ፍቕሪ ብዝመዘዙ ናብ ናይ ጽላለ መድረኽ ከይሰጋገር እና ፈርሓኻ፡ በቲ ካልእ መዳይ ድማ እናተመሰጥካ ከተንብባ ወይ እውን ክትሰምዓ ዝያዳ ትደፋፋእ። ነታ ከምኡ ዝገበረት ጓል ሄዋን ውን ብስእለ ኣእምሮ ክትሪኣ ትፍትን።
ፍቕሪ ዘምጽኦ ወይ እውን ፍቕሪ ዝመዘዙ ፍቕሪ እታ ጐርዞ፡ ኣብ ምምሳንን ምስቊርቋርን ብምእታው ናብ ሕማም ወይ ናብ ጽላለ ከም ዘድህበሉ፡ ጠንቂ ናይዚ ድማ ፍቕሪ ምዃኑ “ለካ ሕማመይ ናትኪ ፍቕሪ” ብምባል ነታ ማይ ቤት ይዓጽዋ። እዚ ናብ ጽላለ ዘሰጋገረ መድረኽ ግን ኣብቲ ዝቕጽል ብኸመይ ኢዩ ከንጸባርቖ? ዝብል ሕቶ ከበግስ እውን ዝኽእል ኢዩ።
ስነ ጥበብ ወይ እውን ስነ ጽሑፍ ኵሉ ግዜ ነጸብራቕ ናይቲ ሕብረተ ሰብ ጽሓፋይ ኢዩ። እዛ ሕደማ ድማ፡ ካብቲ ባህልን ልምዲን ሕብረተሰብ ደራሲ ከይርሓቐትን ከይተገለለትን ንባህርያት ኣፍቃሪ ወይ እውን ‘ምልክታት ቃንዛ ፍቕሪ’ ከመይ ምዃኑ ብምትንባህ’ያ፡ ነቲ ጠንቂ ዘይንቡርነት ባህርይ በቲ ክውንነታዊ ሓቂ ከርእየና ዝፍትን። እቲ ናብ ጽላለ ዝቐረበ ዝመስል ኣገላልጻ ድማ ምስቲ ዓቃባዊ ባህሉ ተመሊስካ ብምርኣይ ብልክዕ ከም ዝገለጾ የሪአካ።
ውህብቶ መልክዕኺ ዓዳማይ
ፉሉይ ቃላትኪ ፅሩይ ማይ/2/
ኣብ ባህርያዊ ጽባቔኣ ብምድሃብ፡ ኩልንትንኣ ማለት ውህበቶ ፍረ-ኣካላ፡ ተኽለ-ሰብነታ ዓዳማይ ወይ እውን ሰላባይ ብምዃኑ፡ ንኸይርስዓ ወይ እውን ካብ ልቡ ንኸየገልላ ዘግበሮ ሰሪ ጽባቔኣ ምዃኑ ይእምት፡ ሓለፋ ኵሉ ድማ ቃና ቃላታ ብጽሩይ ማይ ብምምሳል ንሰማዒ ይኹን ንኣንባቢ ሕደማ ከም ዝስሓብ ዝገብር ኣጠቓቕማ ኢዩ።
ኣቤት ኣካላ ተብሃጊ
ከይሓሰብካዮ ዘጋጊ
ኣቤት ቁንጅና ተብሃጊ
ከይሓስብካዮ ዘጋጊ
ጨናኺ ዕምበባ ሰምሃል
ቀባሕባሕ/2/ ትብሊ
ነቲ ዘለኪ ቁሞና
ንኹሉ እዩ ዝኣሊ
ሽኳይ ዶ ኣነ ወድሰብ
ኣናህብ ኢኺ ተዕስሊ
ቍንጅና፡ መጋገዪ ኢዩ። (ከይሓሰብካዮ ኣብ እንዳ ሰይጣን ዘእቱ። በቲ ካልኢ መዳይ እንክርአ ከኣ ብጥበብ ዝተፈጥረት ቝንጅውቲ ሄዋን ትረክብ እሞ፡ ብምህናን ትጋገ። ኣነ’ኳ. . . ሃሃሃሃ)
ኣብ ነፍሲ ወከፍ ነግሒ፡ ነፍሲ ወከፍ ጽባቐን ዕምቆትን ኣሎ። ዝያዳ ኵሉ ግን፡ ይትረፍ ሰብ ‘ኣናህብ ኢኺ ተዕስሊ’ እትብል ነግሒ ደጋጊምካ ክትሰምዓን ክትደጋግማን ኣይተሰልክን። “ኣናህብ ኢኺ ተዕስሊ” ዝብል ውክልና፡ ብብዙሕ ክውከልን ክትርጐምን ይከኣል ኢዩ። እቲ ቀዳማይ ከም “ንግስቲ ንህቢ” ክትውሰድ ወይ ክትትርጐም ይከኣል ኢዩ። እቲ ካልኣይ ድማ፡ ብዕምባባ ወይ እውን ብኣምጸምጸ ብምውካል ክትርአ እትከኣል ዕዮ ኢያ። ንግስቲ ንህቢ ብምኳና ኵሉ እዓስላ፡ ብህላውነታ ድማ ህላውነት እቲ ዕስለ ውሑስ ይኸውን። ናይ ሄዋን ድማ፡ ዓይኒ ደቂ ኣዳም ኣብ ትርኢታ ተዕስል፡ ልቢታት ትገፍፍ፡ ጠማቲ ከኣ፡ ህላውነት ልቡን ዓይኑን ኣብ ከብሓ ብምዕራፍ ንምውናን ይጓየ። ከም ዕምባባ እንክትምሰል ድማ ተመሳሳሊ ባህጊ ጽቡቕ ተስፋ ብዘንቀሎ ደላዪ ጽቡቕ፡ ተመናዪ ጽቡቕ, ንዕምባባኡ ንምሕቛፍ ሃረርታኡ የዛይድ።
ዓይንኺ ትብል ስልምልም/2/
ስንኺ ስሕቕ ኢላ ጥልም
ሰሪ ሰለምለማ፡ ኣብ ኣእምሮኡ ዝገደፈሉ ዝኽሪ ዝተደመሮ ፍሽኽታ ኣስናና፡ ናብ ዝላዕለ ጽላለ ከም ዝወሰዶ ንምግላጽ፡ ነቲ ተቢዑ ኣብ መንጽራ ኰይኑ ክዛረበሉ ዘይበቐዐ፡ ነቲ ፍሽኽ ኢሉ ጥልም ዝብሎ ፍሽኽትኣ ናብ መድረኽ ልዕለ-ክውንነት (Supper Realism) ብምድያብ እዛ ትነኣድን ትድነቕን ዘላ ሄዋንን፡ እቲ ዝጽለለላ ዘሎ ገጸ ባህሪ ኣፍቃርን ውጽእ ኢልካ ምስ እትምልከቶ እንቛዕ’ኳ ፈጠራዊ ዕዮ ኰነ ብምባል ንምስማዕኻ ወይ እውን ንንባብካ መደምደምታ ናይ ዘልኣለማዊ ምድዕዓስ ንውሽጥኻ ክትገብረሉ ትግደድ።
ኣነ ከይዛረብ ደኒነ
ብሕሱም ፍቕሪ ሃኒነ
ንኽጥምጦሞ ሽምጥኺ
ቋፅርኒ ኣብ መቐነትኪ
ወይ እሰርኒ ኣብ ክሳድኪ
ስጥሕ ክብል ኣብ ደረትኪ
ኣብ ዓይነይ ኣብዚሕኪ ሕልውልው
ልበይ ኣቢልክዮ ቅልውልው /2/
ብምልኣት ንምሉእ ኣካል እታ ጐርዞ ብምራኣይ፡ ጠንቂ መህነኒኡን መድነኒኡን ፍቕርን ቍንጅንኣን ምዃኑ ኢዩ ዝገልጽ። ንባህጊ ሽምጣ ንምሕቛፍ ወይ ንምድህሳስ፡ ኣብ ቅናታ ክቑጸር ብምብሃግ፡ ነቲ ኣባህላ ክድርዖ ይርአ። ቅናት ንኣደታትና ይዅን ንኣሓትና ከም ሓይልን ውሑሱነት ሕቖአንን ከምኡ እውን ከም ንልብሰን ኣብ ምጽባቕን ውቃበ ኣብ ምሃብን ዘኽእል ክፋል ናይ ልብሲ እዩ። ኣብ ቅናታ ክቝጸር ምሕታቱ ድማ ንዙርያ ጽባቐኣ ንዝያዳ ውሑስ ክገብሮን ንኽቋጻጸሮን ስለ ዝደለየዶ እኸውን? ከማኡ እውን፡ ንደረታ ንምድህሳስ ድማ ኣብ ክሳዳ ከም ማዕተብ ክንጥላጠል ብምብሃጉ ንምልኣት መልክዕ እታ ሄዋን ከርእየና ኢዩ ዝፍትን። ማዕተብ ከም እምነተ ኪዳን ብምርኣይ እሙና ክኸውን ድሉው ንምዃን ክገልጸላ ስለ ዝደለየዶ ይኸውን፧ ኣብ ዓይኑ ብምምልላስ እናሕለውለወት ከም ዘናወጸቶ፡ ልቡ ድማ ከም ዝቐላለወቶን ከም ዝተስዓረን ኢዩ ዘሪአና።
መሪር ሓሞተይ መቂሩ
ቆፅሊ ከንፈረይ ሓሪሩ /2/
ንሰብኣውነቱ ዝፈታተን፡ ከም እኒ፡ ‘በዓል መሪር ሓሞት’ ንዝበሃል ብሂል ብምድምሳስ ኣብ ፍጹም ስዕረት ብምእታዉ ሓመቱ ድማ ካብቲ ሰብኣውነት ብምውራድ፡ ካብቲ ንቡርነት ከም ዝወጸ የሪአና። ሕሉፍ ተስፋታት ብዘንቀሎ ሃንቀውታ ድማ ምራቕ-ፍቕሩ ከም ዝነቐጸ ብምሕባር ወይ ብምርኣይ፡ ነታ ማይ ቤት ይዓጽዋ።
ጥጡዕ ማዓንጣይ ላሕሊሑ
እቲ ወዛም ገፀይ መጊሑ
ሽላን ጎላጉል ሽምጥኺ
ኣብ ሓንጎለይ ተዘርጊሑ።
ኣብዛ ማይ ቤት ንምስልን ድውንነትን ኣዘንታዊ ብምርኣይ፡ ንስፍሓት ኣካላ ተፈቃሪት ብ ‘ሽላን ጐላጉል’ ብምውካል፡ ኣብ ኣእምሮ ኣፍቃሪ ንዘለዋ ተራን ዓብላልነት ስእላዊ ኣእምሮ የርኢ።
እቲ ኦርጂናል ምላእ ተረኺቡ ክስማዕ እንተዝከኣል…..
ኣንጉዖይ ፍስስ
(ብኪሮስ ኣለማዮህ)
ውነይ ዝምት
ኣንገዖይ ፍስስ
ልሳነይ ልጉም
ስነይ ክምስ
መማሳናይ
መስቆርቆሪ
ኣውራ ሕማመይ
ለካስ ፍቕሪ
ፃውራ ሕማመይ ናትኪ ፍቕሪ
ውህብቶ መልክዕኺ ዓዳማይ
ፉሉይ ቃላትኪ ፅሩይ ማይ/2/
ኣቤት ኣካላ ተብሃጊ
ከይሓሰብካዮ ዘጋጊ
ኣቤት ቁንጅና ተብሃጊ
ከይሓስብካዮ ዘጋጊ
ጨናኺ ዕምበባ ሰምሃል
ቀባሕባሕ/2/ ትብሊ
ንቲ ዘለኪ ቁሞና
ንኹሉ እዩ ዝኣሊ
ሽካይ ዶ ኣነ ወድሰብ
ኣናህብ ኢኺ ተዕስሊ
ዓይንኺ ትብል ስልምልም/2/
ስንኺ ስሕቕ ኢላ ጥልም
ኣነ ከይዛረብ ደኒነ
ብሕሱም ፍቕሪ ሃኒነ
ዋይ ብሕሱም ፈቕሪ ሃኒነ
ንኽጥምጦሞ ሽምጥኺ
ቋፅርኒ ኣብ መቐነትኪ
ወይ እሰርኒ ኣብ ክሳድኪ
ስጥሕ ክብል ኣብ ደረትኪ
ኣብ ዓይነይ ኣብዚሕኪ ሕልውልው
ልበይ ኣቢልክዮ ቅልውልው ዋይ /2/
ኣዝማች /2/
መሪር ሓሞተይ መቂሩ
ቆፅሊ ከንፈረይ ሓሪሩ /2/
ጥጡዕ ማዓንጣይ ላሕሊሑ
እቲ ወዛም ገፀይ መጊሑ
ሽላን ጎላጉል ሽምጭኺ
ኣብ ሓንጎለይ ተዘርጊሑ
ተስፊት ኣብርሃም Tesfit Abraham


text:
ካብቲ ናይ መንግስቲ መጠንቀቕታ ብምብጋስ ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ስርዓት ህግደፍ ኣብ ሱዳን ዘካይዶ ንጥፈታት እንዳ ወሰኸ ይኸይድ ከምዘሎ ካብ ከሰላ ዝመጸና ሓበሬታ የረጋግጽ።
ክሉ ከም ዝፈልጦ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ወርሓት ሰነን ሓምለን ዝጅምሮ ብስም ፌስቲቫል ዝጽዋዕ ሆሆን ዳንኬራን ኣብ መላእ ዓለም እናዞረ ብሕልና ኣልቦ ዝኾኑ ስሱዓት ስነ-ጥበባውያን ተሰንዩ ወሰን ኢሉ ዝምታን ዝርፊያን ካብ ዝተሓሓዞ ዓመታት ኣቑጺሩ ኢዩ። መቐጸልታ ናቱ ክኣ እንሆ ሎሚ ዘመን ኣብ ዞባ ኤውሮጳ ብከተማ ሎንዶንዝመረ ዝምታ ከመይ ከም ዝነበረ ኣብቲ ውዕሎ ካብ ዝነበሩ ዜጋታት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ጆባእ ንብለኩም። ጃንዳህግደፍ ኣቐዲሙ ዳምዳም ክብለሉ ዝቐነየ ፌስቲቫል ግዚኡ ኣኺሉ ካብ ዓርቢ ዕለት 03 ሓምለ ክሳብ 05 ሓምለ 2009 ዓ-ም ኣብ ዘሎ ጊዜ ከካይዶ ወጢኑ ብኡ መጠን ክኣ ዓርቢ ኣጋምሸት ሚሩ እኳ እንተተባህለ፡ ዝኣትወሎም ሰብ ብዘይ ምርካቦም፡ እቶም ዝርካቦም ምእንቲ ሕጻውንቲ ደቆም ክብሉ 25.00 ፓውንድ ከፊሎም ዝኣተዉ ወለዲ ቀንፈዞው ክብሉ ከም ዘምሰዩ ኣብ መወዳእታ ክኣ ብሰንኪ እኹል ሰብ ዘይምእታው ላህማም ምሸት ከም ዝሓደሩ እቶም ኣብቲ ሕድሮ ዝተረኸቡ ወሃብቲ ሓበሬታ ኣረጋጊጾም።ከም ቀደም ይመስለክን ውሕጅ ይወስደክን።
ብታሕሳስ 2/2007 ኣምባሳዶር ኤርትራ ኣቶ ኣሕፈሮም ንኣብ ኦታዋን ከባቢኣን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ ውግእ ክጅምር ኢዩ ዝብል ኣርእስቲ ሒዙ ህዝባዊ ኣኼባ ጸዊዑ።
ኣብዚ ኣኼባዚ ዝተሳተፉ ሰባት ምስኡ ደሚርካ ክሳብ 70 ኣቢሎም ይኾኑ።
ሓደ ካብ ቀንዲ ውድቀታት ስርዓት ህግደፍ፡ ጌጋታቱ ዘይቅበልን ምስ ግዜ ዘይምዕብልን ምዃኑ እዩ። ንፖሊሲታቱ ክዉንነት ነጺጉዎ ክንሱ፡ ‘ዋላ ትንፈር ጤል እያ’ ኢሉ ሜላታት ጥራይ እናቐያየረ ህልኽ ሓዊሱ ‘ዩ ከተግብሮ ዝፍትን።


text:
ኣብ 2018 ዓ.ም. ልዕሊ 820 ሚሊዮን ዝግመት ሕዝቢ ዓለም ብቑዕ ዕለታዊ መግቢ ከምዘይረኸበ ናይ ሕቡራት መግንስታት ዓለም ናይ መግብን መግባውን ውሕስነት ኣብ ዓለም ኣመልኪቱ ኣብ ዘውጸኦ ጸብጻብ ክሕብር እንከሎ፡ ኣብ ናይ ዓለም ሓቆፍ መግብን ሕርሻን ጉዳይ ዝከታተል ውድብ ናይ ቅድስቲ መንበር ቀዋሚ ሓዋርያዊ ተዓዛቢ ብፁዕ ኣቡነ ፈርናንዶ ቺካ ኣረላኖ፥ ሕብረተሰብ ዓለም ድኻታት ኣሕዋት ንምድጋፍን ካብ ድኽነት ንኽላቐቑ ብቑዕ ጻዕሪ ከምዘይገበረ ዝግልጽ ሰነድ ምዃኑ ምስ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ይሕብሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብ ዓለም ሓቆፍ መግብን ሕርሻን ወድብን ኣብ ዓለም ሓቆፍ ናይ ሕርሻ መደብ ልምዓት መዋሊ ውድብን ኣብ ዓለም ሓቆፍ ናይ መግባዊ መርሓ ግብሪ ውድብን ናይ ቅድስቲ መንበር ቀዋሚ ሓዋርያዊ ተዓዛቢ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ፈርናንዶ ቺካ ኣረላኖ ዕለት 15 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ኣብ ነው ዮርክ ዓለም ሓቆፍ መግብን ሕርሻን ወድብን ዓለም ሓቆፍ ናይ ሕርሻ መደብ ልምዓት መዋሊ ውድብን ዓለም ሓቆፍ ናይ መግባዊ መርሓ ግብሪ ውድብን ዓለም ሓቆፍ ናይ ሕጻናት ጉዳይ ሓልዮን ዓለም ሓቆፍ ሓልዮ ክንክን ጥዕናን እቲ ካብ ዓለም ስእነት መግብን ጥምየትን ናብ ባዶ ንምውራድ ዝብል ካብ 2030 ዓ.ም. መግብን ዝተመጣጠነ መግብን ውሑስ ምግባር ዝብል ናይ ዓለም ሓቆፍ ተቐባልነት ዘለዎ መደብ ልምዓት ዘጠቓልሎ ሸቶ ከይዱን ምዕባለታቱን ዝሕብር ናይ መግብን መግባውን ውሕስነት ኣብ ዓለም ብዝብል ኣርእስቲ ብሓባር ብወግዒ ዝቐረብኦ ጸብጻብ 2019 ዓ.ም. ኣደጊፎም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡
ናይ ጥምየት ጭካነ መግለጺ ጸብጻብ
ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ጥምየትን ስእነት መግብን ኣብ ዓለም ከም ዘይወረደን ኣብ 2018 ዓ.ም. 820 ሚሊዮን ዝግመት ሕዝቢ ብቑዕ መግቢ ከምዘይረኸበን እዚ ብዝሒ’ዚ ምስ ናይ 2017 ዓ.ም. ክነጻጸር እንከሎ ብትሽዓተ ሚሊዮን ክብ ከምዝበለን ኣብ ዓለም ዝውለዱ ሕጻናት ክብደተ ሚዛኖም ትሕቲ ወግዓዊ መስፈር ኰይኖም ናይ ዝውለዱ ብዝሒ 20.5 ሚሊዮን ከምዝዀኑን፡ እዚ ከኣ ካብ ሸውዓተ ሓደ ሕጻን ዝምልከት ክኸውን እንከሎ፡ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ዝዀኑ ብስእነት ዝተጠማጠነ መግቢ ዝሳቐዩ 148,9 ሚሊዮን ከምዝዀኑን፡ ብክቱር ዋሕዲ ዝተመጣጠነ መግቢ ዝሳቐዩ 49,5 ሚሊዮን ከምዝዀኑን ብፍላይ ጥምየትን ስእነት መግብን ኣብተን ኤኮኖሚያዊ ምዕባለ ደንጓዪ ኣብ ዝዀነለን ሃገራትን ኣብቶም ብማእከላይ እቶት ኣብ ዝመሓደሩ ክፍሊ ሕብረትሰብን ኣብቲ ካብ ዓለም ሓቆፍ ንግድ ወይ ቀረብ መባእታዊ ሃብቲ ተፈጥሮ ጽግዕተይና ኣብ ዝዀነ ክፍሊ ሕብረተሰብ ጥምየትን ስእነት መግብን ክብ እናበለ ይኸይድ ከምዘሎን እቲ ጸብጻብ ከመላኽት እንከሎ፡ ምስ እዚ ብምትሕሓዝ ቀጥዒ ኣልቦ ክብደት ሰብነት እውን ይሰፍሕ ከምዘሎን፡ ብፍላይ ኣብ ሕጻናት ክፍሊ ሕብረተሰብን መንእሰያትን። ካብ ደቂ ተባዕትዮ ብስእምነት መግቢ ኣዚዩ ዝጥቕዓ ክፍሊ ሕብረተሰብ ደቀንስቶ ከምዝዀናን እዚ ብዓቢዩ ኣብ ክፍለ ዓለም ላቲን ኣመሪካ ዝረአይ ምዃኑ ይገልጽ።
ብዛዕባ እቲ ጸብጻብ ኣደጊፎም ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ፈርናንዶ ቺካ ኣረላኖ ምስ ቫቲካን ኒውስ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ኣብ ዓለም ስእነት መግብን ጥምየትን መታን ክንክይ ዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ ዘካይዶ ጻዕሪ ከበራትዕ እዩ ዘለዎ፡ ብፍላይ እቲ ኢደ ሰብ ምኽንያት ዝገበረ፡ ማለት ዓመጽን ውግእን ቁጠባዊ ቅልውላውን ብከላ ከባቢ ኣየርን ምሕዳርን ዝኣመሰሉ፡
ሓገዝ ዝጸውዕ ገዓር እስያን ኣፍሪቃን
እቲ ብስእነት ዝተመጣተመ መግቢ ዝሳቐ ኣብላጺ ሕዝቢ ልዕሊ 500 ሚሊዮ ዝግመት ኣብ እስያ ዝነብር እዩ፡ ብፍላይ ኣብ ደብባዊ ዞባ እስያ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ስእነት ዝተመጣተነ መግቢ ኣዚዩ ኣብ ዘሰንብድ ድረጃ ከምዝበጽሔን፡ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ካብ ጠቕላላ ብዝሒ ህዝቢ ክፍለ ዓለም ኣፍሪቃ እቲ 30.8 ሚእታዊ ብስእምነት ዝተመጣጠነ መግቢ ዝተጠቕዔ እዩ፡ ክንየው ምዝባዕ ኣየርን ውጥረትን ውግእን፡ ሕዝቢ ዓለም ብሓባር እቲ ኣብ ዓለም ክብ እናበለ ዝኸይድ ዘሎ ስእነት መግብን ጥምየትን ጉድለት ዝተመጣጠነ መግቢ ንምውጋድ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ምብኻን ብምውጋድ ኣስተዋጻኦ ከበርክት ይኽእል፡ ስዒቡ እውን ናይ ምድግጋፍን ምትሕብባርን ባህሊ ምብርታዕ፡ ሰላም ኣብ ምርግጋጽ ዓቕምን ሃብትን ምውፋይ፡ እዚ ጥምየት ንምውጋእ ንዝግበር ጻዕሪ መሰረት እዩ ኢሎም።
እቲ ጸብጻብ ዓለም ሓቆፍ ካብ ዓለም ስእነት መግብን ጥምየትን ንምውጋድ ብዙሕ ጻዕሪ ዘይካየድ ምዃኑን ድኻታት ኣሕዋት ንምድጋፍ ዘድሊ ምትሕብባርን ይካየድ ከምዘየሎ ዘረጋግጽ እዩ፡ ካብኡ ሓሊፉ እውን እቲ ተቐባልነት ዘለዎ መደብ ምዕባለ ንምርግጋጽ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ ዘጓንፍ ብድሆ ኣዚዩ ዓቢይ ምዃኑ የመላኽት፡ ከም ማሕበረሰብ ዓለም ሓቆፍን ብውልቅን ጥምየት ንምውጋድ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ እጃምና ከነበርክት ዝሓትት ጸብጻብ እውን እዩ፡ ኣብ እስያ 513,9 ሚሊዮን ብስእነት መግቢ ኣብ ኣፍሪቃ 256,1 ሚሊዮን ኣብ ላቲን ኣመሪካ 42,5 ሚሊዮን ብጥምየት ይሳቐይ፡ ልዕሊ 672 ሚሊዮን በጽሒ ወለዶ ብሩግዲ ሰብነት ዝተጠቕዔ እዩ፡ ስለዚህ ኣብ ዓለም በቲ ሓደ ሸነኽ ስእነት ዝተመጣጠነ መግቢ ብኻልእ መዳይ እውን ዘይጥዑይ ኣመጋግባን ከምዘሎ ዘመላኽት እዩ፡ ስለዚህ ምስ መግቢ ዝተሓሓዘ ሽግር ንምውጋድ ጠንቂ ጥምየት ዘበለ ሰብኣዊ ምኽንያት ዘበለ ኵሉ ኣለሊኻ፥ ዓመጽ ድዩ ግጭት ውግእን ዝኣመሰሉ ምውጋድ ኣገዳሲ እዩ።
እቲ ጸብጻብ ብውልቅን ብዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብኣዊ ደረጃ እቲ ተቐባልነት ዘለዎ መደብ ልምዓት ክሳብ 2030 ዓ.ም. ምርግጋጽ ዝብል ሸቶ ንምርግጋጽ ዝሕብር እዩ፡ ዝዀነ ጸገም ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ዘክእል ሓበሬታ ብውሽጡ ዝሓዘ እዩ፡ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 27 ሰነ 2019 ዓ.ም. ኣብ ናይ ዓለም ሓቆፍ ናይ መግብን ሕርሻን ሓፈሻዊ ጉባኤ ተጋባእያን ተቐቢሎም ኣብ ዝለገስዎ ምዕዳን፡ ናይ ሓደ ሰብ ሽግር ናይ ኵሉ ክኸውን ኣለዎ፡ ኣይምልከተንን ዝብል ዓይነት ከይዲ ክውግድ ከምዘለዎን ግቡእን ሓላፍነት ዝዓሰሎ ኣጠቓቕማ ሃብቲ ማያትን ሃብቲ ተፈጥሮን ብጠቕላላ ኣብ ምምራት መግብን ዝርጋሔኡን ምክፍፋሉን ቅኑዕን ፍትሓውን ከይዲ ምትግባር፡ ኣብ ብዙሓት ሃገራ መግቢ ክጓሓፍን ኣብ ካልኦት ሃገራት ከኣ ብስእንነት መግቢ ሕዝቢ ይሳቐይ፡ እዚ ኢማዕርነታዊ ጉዳይ’ዚ ብሓቒ ዓቢይ ጭካኔ እዩ፡ በዚ ምኽንያት’ዚ ምትሕብባርን ምድግጋፍን ምትሕልላይን ዕሴት ብትብባዕ ካብኡ ንላዕሊ ፍትሓውነት ምሕያልን የድሊ እንክብሉ ዘስመርሉ ሓሳብ ጠቒሶም ብፁዕ ኣቡነ ፈርናንዶ ቺካ ኣረላኖ ምስ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ኢትዮጵያ፣ሱዳንን ግብፅን ንዘመናት ንዘቑፀረ ዝድፈር ዘይመስል ዝነበረ ምስሕሓብ ብሰላማዊ ኣገባብ ሓቢርና ንፈትሖ ዝብል ኣንፈት ይስዕባ ኣለዋ።ኣጠቃቅማ ማይ ኣባይ ፍትሓዊነት ዝጎደሎ'ዩ ትብል ኢትዮጵያ ምስ ክልቲኤን ሃገራት ሓባራዊ ኮሚቴ ኣቒማ ንነባራይ ፍታሕ ኣብ ምስራሕ ትርከብ።እዚ ድማ ካብ ኣጋይሽና ናእዳ ኣርኪቡላ'ዩ።
ናብ ምስሕሓብ ምስ ኤርትራ ክንመፅእ ከለና ግና ዝተፈለየ ኮይኑ'የ ዝረኽቦ ይብል ዶ/ር ዓወት ወ/ሚካኤል። ኢትዮጵያ እቲ ምስ ግብፂ ዝተጠቀመትሉ ብልሒ ምስ ኤርትራዊ'ውን ክትደግሞን ብሕልፊ ኣብ ምስሕሓብ ዶብ ንኤርትራ ካብ ዝተወሰነ ከባቢታት ክትስሕብን ይፅውዕ።
ኣቶ ዳደ ደስታ ብወገኑ፣ኣብ'ዚ መዋእል'ዚ ሓድሽ ኣፈታትሓ እቲ ምስሕሓብ ከምዝጠልብን ብመሰረቱ ውዕል ኣልጀርስ ፈሪሱ'ዩ ዝብል እምነት ስለዘለኒ ንእዋና ዝምጥን ኣንፈት ኣፈታትሓ ፀገም ክልቲኦም መንግስታት ክስዕቡ ኣለዎም ይብል። ከይዋዓሉ ከይሓደሩ ሎሚ ናብ ልዝብ ይመለሱ'ውን ይብል።


text:
ሰናዒ መንእሰይ ዳኒኤል ገዛኢ ኣብ ፈስቲቫል ኤርትራ 2016 ብዘቕረቦ ሰንዓ ዝምህር ሮቦት ( teaching robot) 1ይ ብምዃን ክሽለምን ካብ ተዓዛቢ ህዝቢ ከኣ ዓቢ ኣድናቖትን ናእዳን ክረክብ ኪኢሉ`ሎ።
እቲ ሮቦት ካብ ቤት ጽሕፈት ብመምህር ብዝዋሃቦ ናይ ረድዮ መልእኽቲ ተቐይዱ ንተማሃሮ መዋእለ ህጻናትን መባእታን ኣብ ክፍሊ እና ተንቅሳቕሰን እናኣዘናግዐን ዝምህር ኮይኑ ንኩነታት ተመሃሮ እናተኸታተለ ናይ ድምጽን ስእልን መልእኽቲ ዘመሓላልፍ 'ዩ።
ዳንኤል ገዛኢ ነዚ ሮቦት ዝተፈላለዩ ኤለክትሮኒክስን ካልእ ኣቑሑን ኣለጋጊቡ ከምዝስርሖ አዩ ኣረጋጊጹ። መንእሰይ ዳኒኤል ኣብ መጻኢ ነዚ መምሃሪ ሮቦት ኣማዕቢሉ ኣብ ናይ መባእታ ኣብያተ ትምህርቲ ክዋፈር መደብ ኣለኒ ይብል።
ሰናዒ ዳኒኤል ገዛኢ ቅድሚ ሕጂ ናይ ሬድዮ ርክብ፡ ነታጒ መፈተሺ ፡ ራዳር ነፈርቲ፡ ናይ ምስማዕ ጸገም ንዘለዎም ሰባት እትሕግዝ መስምዒ (Ear Phone)፡ ከምኡ ውን ንፈነወ ቴለቭዥን ዘገልግል (RF) ትራንስሚተር ዝሰንዐን ኣብ ቅብኣ፡ ቅርጻ፡ ሰንዓ፡ ጽገና ኤለክትሮኒክስን፡ ቴለቭዥንን ሬድዮን ዝነጥፍ ብዓል ቡዙሕ ሞያን ህርኩትን መንእሰይ እዩ።
መንእሰይ ዳኒኤል ገዛኢ ነዚ ኩሉ ስርሓት ብሓርኮትኮትን ዝተፈላለዩ መጽሓፍቲ እናወሰኸን ዝሰርሐ ልዕሊ ኹሉ ናይ ምግባር ዓቕሙ ክሳብ ክንደይ ዓቢ ምዃኑ ዘርኣየ`ዩ ። ንሱ ትምህርቲ ሞያዊ ስልጠናን ሓገዝን እንተረኺበ ታኣምር ከምዝሰርሕ ኣይጣራጥርን ይብል።
ምስኡ ዝተገብረ ቃለ-መጠይቕ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል፡


text:
ካብ ሓዳስ ኤርትራ፡
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት 2016፡ ትማልን ብቕድሚ ትማልን (23ን 22ን ጥሪ 2016)፡ ብቴለቪዥንን ሬድዮን ብቐጥታ ዝተፈነወ፡ ኣብ ኩለንተናዊ ምዕባለታት ሃገርናን፡ ንኩነታት ሃገርና ኣብ ዝጸልዉ ዞባውን ዓለማውን ምዕባለታትን ተርእዮታትን ዘተኮረ፡ ምስ ማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገር ሰፊሕ ቃለ – መሕትት ኣካይዱ ኣሎ። ትሕዝቶ ናይቲ ቃለ – መሕትት ካብ ሎሚ ጀሚርና ብተኸታታሊ ከነቕርቦ ኢና። ቀዳማይ ክፋሉ እንሆ፦
ክቡር ፕረዚደንት ሕቶና ኣብዚ ቀረባ ግዜ ብዝተተግበረ ምቕያር ወረቐታዊ ባጤራ ‘ናቕፋ’ ክንጅምር። እዚ ስጒምቲ’ዚ ብመንጽር ቊጠባዊ ዕብየት ክረአ እንከሎ እንታይ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል? ንምቕያር ባጤራ ዘሰንዩ ብፋይናንስያዊ ትካላትና ክነጸሩ ዝግብኦም ስጉምቲታትን ፖሊሲታትንከ ከመይ ይመስሉ?
መጀመርያ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ንዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ ብምሉኡ፡ ርሑስ ሓዲሽ ዓመት እብል።
ናይ ባጤራ ሕቶ ምእንቲ ወረቐት ምቕያር ዝመጸ ኣይኰነን። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ ቅርጻዊ ቊጠባዊ ምትዕርራይ ንምምጽእ ዝዓለመ’ዩ። ኣብዚ፡ እንታይ’ዩ ቅርጻዊ ቊጠባዊ ምትዕርራይ? እንታይ ስለዝተመዛበለ እዩኸ ምትዕርራይ ዝድለ ዘሎ? እንታይ ከተዕሪ እትደሊ? ከመይ ገይርካኸ ተዐርዮ? ብኣየናይ ኣገባብ ኢኻ ተዐርዮ? ዝብሉ ዓበይቲ ሕቶታት ክለዓሉ ይኽእሉ’ዮም። ነዚ ምትዕርራይ’ዚ ክሕግዙ ካብ ዝኽእሉ መሳርሒታት (Tools) ሓደ ባጤራ’ዩ። ኩሉ’ቲ ቊጠባዊ ምትዕርራይ ዘድልዮ ጉዳያት፡ ባጤራ ብምቕያር ጥራይ ይዕረ’ዩ ማለት ዘይኰነ ግን፡ ንሱ ከም መእተዊ ወይ መቕድም፡ ሓደ ካብቶም መሳርሒታት ኰይኑ፡ ብዙሓት ዝተመዛበሉ ቊጠባዊ ጉዳያት ከተማዓራርየሉ ትኽእል።
ስለዚ፡ ምትእትታው ናይ ሓዲሽ ባጤራ፡ ንቊጠባዊ ቅርጻዊ ምትዕርራይ መእተዊ’ዩ ማለት’ዩ። እቲ ምትዕርራይ ካብ ነዊሕ ግዜ ክሕሰብሉ ዝጸንሐ’ዩ። ከተተዓራርዮም እንተደኣ ኰይንካ ግን፡ ዘለዉ ምምዝባላት፡ ክብሪ ናይ መጠነ ሸርፊ፡ ዝቕባበ፡ ፊስካላዊ ዘይምውዳንን ዝተፈላለዩ ካልኦት ኣብ መነባብሮ ናይ ህዝቢ ዝረኣዩ ቊጠባዊ ጸገማትን ሓደ ብሓደ ዘርዚርካ ክትርእዮም ክትክእል ኣለካ። እዚኣቶም ንነዊሕ ግዜ ክውህለሉ ዝጸንሑ ቁጠባዊ ጸገማት’ዮም። ብኸመይ መገዲ ኢኻ ተተዓራርዮም? ጠንቆም እንታይ’ዩ? ንዝብል ብዙሓት ጠንቅታት ክህልውዎም ይኽእሉ’ዮም። ፈውሲ ክትረኽበሎም ቅድሚ ምፍታንካ፡ ጠንቆም ክትምርምን ክትፈልጥን ኣለካ። ኣብ ሰለስተ ዓበይቲ ምድባት ዝተኸፍለ መጽናዕቲታት’ዩ እምበኣር ተኻዪዱ። ኣብ ሸርፊ ናቕፋ፡ ክብሪ መነባብሮን ናህሪ ዋጋታትን ማእለያ ዘይብሎም ጸገማት ክኽሰቱ ጸኒሖም’ዮም። ካብ ምንታይ’ዩ እዚ ተርእዮታት’ዚ ዝብገስ? በብቑሩብ እናተጠራቐሙ ተዋህሊሎም – ኣብ ሓደ ደረጃ በጺሖም ኢልና ክንዛረብ ንኽእል። ክትፍውሶም እንተደኣ ኰይንካ ግን፡ ነቶም ጠንቅታቶም ብግቡእ ክትፍውስ ኣለካ። ናይ ውሽጥና ባዕላዊ ጸገማት ቅድም ክንቆጻጸርን ከነማሓድርን ስለዘለና፡ ብኣኣቶም ክንጅምር ኣለና ኢልና ክንዛረብ ንኽእል ኢና። እቶም ጠንቅታት ግን ኣብ ሰለስተ ምድብ ተኸፋፊሎም ዝርኣዩ እዮም።
እቲ ቀዳማይ፡ ኣብ ውሽጢ’ዚ ዝሓለፈ 18 ዓመታት ዝጸንሐ ቀጻሊ ናይ ግዳም ሸርሒታት እዩ። ኣብ ዘንቢል ኣእቲኻ እንተርኢኻዮ፡ ካብ ልምዓታዊ መደባት ናይታ ሃገር ምትዕንቓፍን ምድኻምን ወይ ምስንኻል ክሳብ እቲ ዝቐለለ ናይ ምውህላልን ቊጠባ ናይ ምዕባይን መደባት ምትዕንቓፍ፡ መጠነ-ሸርፊ ናይ ናቕፋ ከምዝዳኸም ምግባር፡ ገንዘባዊ ፖሊሲታት ከምዘይሰርሑ ምቕታል፡ ናይ ከትሪ ባንክታት ምምስራት፡ ብግዳም ናይ ውሽጢ ሃገር ፊናንሲያዊ ትካላት ከምዘይሰርሑ ምግባር፡ ናይ ገበን መሳለጥያታት ምውዳድ – ንስግረ ዶብ ይኹን ንዝተፈላለዩ ዘይሕጋዊ ንግዳዊ ንጥፈታት ዘተባብዑ ኩነታት ምፍጣር፡ ዝኸይድ እዩ። እዚኣቶም ተደሚሮም፡ ኣብቲ ቊጠባ ጸቕጢ ኣይፈጠሩን ክትብል ኣይትኽእልን። ብግምታትን ትንታነታትን ዘይኰነ ግን፡ ጠንቅታቶምን መበገሲታቶምን ሓደ ብሓደ ብጭቡጥ ኣሃዛት ክትገልጾም ኣለካ። እዚ፡ ኣብ ውሽጢ ግዳማዊ ሸርሒ ዝጠቓለል፡ ኣብቲ ቊጠባ ብኸፊል ወይ ብኸቢድ ሃስያ ከውርድ ዝጸንሐ ሓደ ረቛሒ’ዩ።
እቲ ካልኣይ ጸገም፡ ምውቕቓዕ (Speculation) እንብሎ እዩ። እዚ፡ ኣዝዮም ውሑዳት ኣዋቓዕቲ ዝፈጠርዎ ምውቕቓዕን ሃነፍነፍን ምምንጫትን እዩ። እዞም ውሑዳት ኣዋቓዕቲ፡ ንዝተፈላለዩ ብግዳም ዝድረኹ ሸርሒታትን ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ዝፍጠሩ ነቓዓትን ድኻማትን እናመዝመዙ፡ ኣብቲ ዕዳጋ ይኹን ኣብቲ ቊጠባ – ኣብ ናህሪ ናይ ዋጋታት፡ ኣብ መጠነሸርፊ ናይ ናቕፋ፡ ኣብ መነባብሮ ናይ ህዝቢ፡ ኣብ ቊጠባዊ ዕብየት ናይታ ሃገር ሃስያ ከምጽኡ ዝጸንሑ እዮም። ኣዝዩ ጸቢብ ረብሓታት ዘለዎ፡ ብስስዐ ዝድረኽ፡ ንሕሳያ ወይ ኣሳሓኮ ዘይብሉ ናይ ኣወቓቓዕቲ ሓይሊ ድማ’ዩ። እዚ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ቊጠባ ክፈጥሮ ዝጸንሐ ጸገማት፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስክዎ ረቛሒ ደሪብካ ዝረአ’ዩ። እዚ’ውን፡ ሓደ ብሓደ ዝርዝራቱ ብልክዕ ተኸታቲልካን ኣጽኒዕካን፡ ከውርዶ ዝጸንሐ ሃስያን ሳዕቤናቱን ብግቡእ ይግምገም ማለት’ዩ።
እቲ ሳልሳይን ቀንድን፡ እቲ ባዕላዊ ወይ ናይ ውሽጢ ጸገማት ዝበሃል፡ ፖሊሲታትን ኣሰራርሓ ትካላት መንግስትን ዝፈጥሮ ጸገማት’ዩ። ኣብ ኩሎም’ዞም ዝጠቐስክዎም ጸገማት – ኣብ መጠነ ሸርፊ ናቕፋ ይኹን ኣብ ዝቕባበ – ካብ ትግባረ ባጀት ናይ መንግስቲ ጀሚርካ፡ ኣብ ምእካብ ግብርን ካልኦት ዝተፈላለዩ ናይ ምቁጽጻር ዕማማትን፡ ትካላት መንግስቲ ብግቡእ ዘይሰርሑ ወይ ዝላሕልሑ ምዃኖም ዝፈጠርዎ ሰንኮፍ ኩነታት፡ ነቶም ኣቐዲመ ዝጠቐስክዎም ክልተ ቀንዲ ረቛሒታት ዝያዳ ዕድል ሂቡ፡ ወይ ተመዝሚዙ ኢልና ክንዛረብ ንእኽል። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ ነዚ ዝጠቐስክዎ እዩ ዝመስል እቲ ኩነታት።
እዚኣቶም ካብ ኮኑ እቶም ጠንቅታት፡ ከመይ ጌርካ ነቲ ቁጠባ ናብ ንቡር ትመልሶ? መጠነ ሸርፊ ንዓኻ ባህ ብዝብለካ ወይ ብዝመስለካ ስምዒታዊ መገዲ ትውስኖ ኣይኰነን። ናቱ መለክዒታት ዘለዉዎ፡ ብመስፈር ጌርካ ዝውሰን’ዩ። ናይ ባጤራ መጠነ-ሸርፊ ብምውቕቓዕን ብናይ ደገ ሸርሒን ከም ድላዩ ከንቆልቁልን ክድይብን ኣይምተገብአን። ክእረም ዘለዎ ጉዳይ ድማ’ዩ። ብኣጠቓላሊ፡ ናህሪ ናይ ዋጋታት ወይ ዝቕባበ ብኹሎም እዞም ጠንቅታት’ዚኣቶም ክጽሎ ጸኒሑ። እዚ ተደማሚሩ ኣብ መነባብሮ ዜጋታት ናይዛ ሃገር ክፈጥሮ ዝጸንሐ ጸቕጢ ቀሊል ኣይኰነን። ካብ ክራይ ገዛ ጀሚርካ ክሳብ’ቲ ዝቐለለ ሃላኺ ናይ መግቢ – ዋላ ናይ ሃገር ኣታዊታት ዝምስገን እናዀነ ከሎ – ኣብ መነባብሮ ናይ ሰባት ከውርዶ ዝጸንሐ ሃስያ ንእሽቶ ኣይኰነን።
ኣብዚ መወዳእታ እዋን ከኣ ምትምያን ባጤራ መጺኡ። ብደገ ዝመጸ’ዩ። እቲ ካልእ ዝተገብረ ሸርሒታት ከይኣክል፡ ነቲ ቊጠባ ከተዕንዎ’ሞ፡ ናይታ ሃገር ቊጠባ ዓንዩ እዩ፡ ቅልውላው ተፈጢሩ እዩ፡ ጸገም መጺኡ እዩ – ክትብል ምእንቲ፡ ባጤራ ኣብ ደገ ኣሕቲምካ ኣብ ዕዳጋ ምዝራው መጺኡ። ክሳብ ከምኡ ደረጃ’ዩ በጺሑ። ስለዚ፡ ሓዲሽ ባጤራ ክተኣታቶ ከሎ ንኹሎም’ዞም ዝተጠቕሱ ጠንቂታት ናይ ምምዝባል ወይ ዘይምውዳን ኣብ ቅርጺ ናይቲ ቊጠባ፡ ክተዓራረዩ ስለዘለዎም እዩ።
ሓድሽ ባጤራ ምእታው ንበይኑ ግን ፍታሕ ኣይኰነን። እቶም ካልኦት መሳርሒታትን ስጒምቲታትን እንተዘይተፈቲሖም፡ ብእኡ ጥራይ ንኩሉ ከተዕርዮ ዝከኣል ኣይኰነን። ንገንዘባዊ ፖሊሲ ዝምልከቱ ዝተዳለዉ ትሕጃታት ወይ ዝውሰዱ ስጉምቲታት ኣለዉ፣ ምድያብን ምውራድን ባጤራ ብግዜ ንምክትታሉ ዝተዋደደ መስፈር ኣሎ፣ ናይ ክብሪ መነባብሮ መስፈር ኣሎ፣ ንሃለኽትን ዘይሃለኽትን ዕዳጋታት መለክዒታት ተቐሚጦም ኣለዉ።
ብኣጠቓላሊ፡ እዚ ከም መሳርሒ ወይ ድማ መቐየሪ ነቲ ቅርጺ ክሕግዝ’ዩ ዝበሃል ዘሎ ናይ ባጤራ ምቅይያር፡ ኣብ ሓደ እዋን ተኣምራታዊ ፍታሕ ከምጽእ ኣይክእልን’ዩ። ግዜ ክወስድ ክኽእል ኣለዎ። ስንብራት ናይዚ ዝተኣታቶ ዘሎ ሓዲሽ ናቕፋን ምስኡ ዝኸይድ ፖሊሲታትን ክትልክዖ፡ ብመዓልቲ፡ ብሰሙን፡ ብወርሒ ዝውዳእ ስለዘይኰነ፡ በብእዋኑ ብግዜ እናተለክዐ ክኸይድ እዩ። ናበይ ገጹ ይኸይድ ኣሎ? እቲ ምምዝባል ወይ ዘይምውዳን ናብ ምውዳን ገጹ ይኸይድ ኣሎዶ? ኩሎም እቶም ክዕረዩ ዝተደልዩ ነቲ ቊጠባ ኣመዛቢሎሞ ዘለዉ ኲነታት ሓደ ብሓደ ደሚርካ ትርእዮም። ናበይ ገጾም ይኸዱ ኣለዉ ምክትታል እናተገብረሎም፡ በብእዋኑ ስጉምቲታት ይውሰደሎም። እዚ ሓድሽ ባጤራ ተኣምራታዊ ፍታሕ ከምጽእ እዩ፡ ወይ እዞም ተወሲኖም ዘለዉ ስጉምትታት ምስ ተተግበሩ፡ ናይ ኩሎም’ቶም ኣብቲ ቁጠባ ተቐልቂሎም ዝጸንሑ ሶንኮፋት ወይ ኣበራት ፍወሳ ክመጽእ እዩ ኢልካ ክዝረብ ግን ዝከኣል ኣይኮነን። ይኹን’ምበር፡ ኣመታቱ ድሮ ምልክታት ክህብ ጀሚሩ ኣሎ። በዞም ምልክታት እዚኣቶም ክንደዓዓስ ኣይንኽእልን ኢና። የግዳስ፡ ግዜ እናወሰድና ከነኽርሮም ክንክእል ኣለና።
ናይ ደገ ሸርሒ ከቋርጽ እዩ፡ ጽባሕ ንግሆ ክቕየር ይኽእል እዩ ኢልና ክንጽበ ኣይንኽእልን። ኣብ ውሽጢ፡ ዕዳጋ ንምምዝባል ክዋሳእ ዝጸንሐ ናይ ምውቕቓዕ ተርእዮ እውን ብሓጺር ግዜ ክፍወስ ኢልካ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ክንጅምር እንተዄንና፡ ፈለማ ነቲ ኣብ ፖሊሲታትናን ኣብ ኣሰራርሓ ናይ ትካላትናን ዝጸንሐ ዘይቅርዑይነት ብመሰረቱ ከነዐርዮ ክንክእል ኣለና። ብሕጂ ዝውሰዱ ብዙሓት ኣብ ጁባና ሒዝናዮም ዘለና ስጉምቲታት ኣለዉ። ሓንቲ ስጉምቲ ድሕሪ ሓንቲ ስጉምቲ እንታይ ስንብራት ትገብር ኣላ? ናይ ብዙሓት ዝውሰዱ ስጉምቲታት ድምር ብሓባር ዘምጽኦ ስንብራት እንታይ ክመስል ይኽእል? እቲ ዝውሰድ ስጉምቲታት ኣብ ነሓድሕዱ ዘለዎ ዝምድናታት እንታይ ክመስል ይኽእል? ኣብ መወዳእታ ከኣ፡ እቲ ዝድለ ውጽኢት ይህብ ኣሎ ድዩ ኣይህብን፡ ናቱ መለክዒታት ኣለዎ። ግን፡ ሕጂ፡ ሰዓቱ ከይኣኸለ ከሎ ክዝረብ ዝከኣል ኣይኮነን። ሓደ ወርሒ እኮ ኣይገበርናን ዘለና። ስለዚ፡ ግዜ ወሲድና ክንርእዮ ኢና። ብኸምዚ ክኽየዶ ዝጸንሐ፡ ብሻላ ማላ ዝኽየድ ግን የለን። እቶም ሸርሒ ከምርሑ ዝጸንሑ ባህ ከይብሎም ይኽእል። ኣብ ናይ ምውቕቓዕ ዓለም ኮይኑ፡ ናይ መንግስቲ ፖሊሲታትን ኣሰራርሓኡን ድኻማቱን እናመዝመዘ፡ ከላግጽ ዝጸንሐ ኣዋቓዒ ኣሎ። ድሕሪ ሕጂ ግን፡ ከምኡ ዝበሃል ነገር ኣይክህሉን እዩ። ሓንሳብ ዝተገብረ ጌጋ፡ ካልኣይ ወይ ሳልሳይ ግዜ ኣይድገምን እዩ። ቅድሚ ሕጂ ዝነበረ ሸለልትነትን ናይ ኣተሓሕዛ ሰንኮፍን፡ ከምኡ’ውን ብጽቡቕ ድሌት ዘየድሊ ሳዕቤናት ዘምጸአ ፖሊሲታት ክሰርሕ ስለዘይኮነ፡ መሰረታዊ ወይ ሱር-በተኽ ለውጢ ክመጽእ ኣለዎ። እዚ ኸኣ ኣብ መስርሕ ዝረአ እምበር ብሓንቲ ኣዋጅ፡ ብሓንቲ ውሳኔ ወይ ብሓንቲ ስጉምቲ ዝቕየር ኣይኮነን። ስለዚ፡ እቲ ምቕያር ባጤራ ዝበሃል ብዙሕ መኣዝናትን ብዙሕ ዕላማታትን ዘለዎ፡ ኣብ ሓደ እዋን ብዙሕ ሽግራት ክፈትሕ ዝተበገሰ እዩ። ግን ምስ ግዜ ዝረአ ጉዳይ ምዃኑ ክፍለጥ ኣለዎ።
ክቡር ፕረዚደንት ምስ ምቕያር ባጤራ ተኣሳሲሩ፡ ኣብ ሸርፊ ናይ ናቕፋ እንታይ ምዕባለታት ክህሉ ይኽእል? ኣብ ዕዳጋታትከ?
ኣብ ዕዳጋ ዘሎ ኩነታት ከመይ ይመስል? ናቕፋ ብሸርፊ ክንደይ በጺሓ ነይራ? ብወገነይ ብዙሕ ኣይከታተልን እየ። ናይ መንግስቲ ወግዓዊ መጠነ ሸርፊ ዝበሃል ኣሎ – ዘይተቐየረ። እዚ መጠነ ሸርፊ እዚ ክውንነታዊ ድዩ? ብኸምኡ ክቕጸልከ ይከኣል ድዩ? ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ክመጹ ዝጸንሑ ብዙሓት ርእይቶታት ኣለዉ። ናቕፋ ብዶላር ክንደይ ክትከውን ትኽእል ወይ ክንደይ ክትከውን ኣለዋ? ብስምዒት፡ ሓንቲ ናቕፋ ሓንቲ ዶላር ክትከውን ኣለዋ ወይ ክንገብራ ኣለና ዝብል’ውን ኣይሰኣንን ይኸውን። እቲ ናይ ፊናንስያዊ ትካላት ኣሰራርሓ ምቁጽጻሩ እናላሕለሐን ካብ ምቁጽጻር ፊናንስያዊ ትካላት ዝዓውድ ወይ ዝንቀሳቐስ ባጤራ ናቕፋ ኣብ ግዳም እናተዘርወን ኣብ ዝኸደሉ እዋን፡ ነቲ ወግዓዊ መጠነ ሸርፊ እትብሎ ከተዕቅቦ ትኽእል ዲኻ? እንተደኣ ናይ ምቁጽጻር ኣገባባት ዘይብልካ፡ ኣብቲ ቁጠባኻን ቁጠባዊ ዕቤትካን ዘሎ ሓይሊ ንከምዚኦም ዝኣመሰሉ ተርእዮታት ክቆጻጸሮም ዘይክእል እንተኾይኑ፡ ስለ ዝደለኻዮ ጥራይ ብስምዒት መጠነ ሸርፊ ለኪዕካ ክትከይድ ይከኣል ድዩ? ክወርድን ክድይብን እንተኾይኑኸ በየናይ መስፈር ኢኻ ተደይቦን ተውርዶን? ስለምንታይከ? ናትካ ዘቤታዊ ቁጠባ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ከባቢኻ ዘለዉ ቁጠባታት ብኸመይ ይጸልውዎ?
ኣብ ዞባን ካብ ዞባ ወጻኢ ምስ ዘለዋ ሃገራትን ዘሎ ዝምድናታት ናይ ንግድን ዝተፈላለየ ካልእ ቁጠባዊ ምውሳእን ከመይ ጌርካ ትመዝኖን ትከታተሎን? ኣብ ጉረባብቲ ሃገራት ናይ ከትሪ ባንካታት ተኸፊቱ፡ ናይ ሸርፊን ናይ ገበንን ስራሕ ዘካይድ ትካላት ከኣ ተመስሪቱ እንተደኣ ኣልዩ እሞ፡ ፊናስያዊ ትካላት ናይታ ሃገር ክቆጻጸሮ ዘይክእል ኮይኑ፡ መጠነ ሸርፊ ክትቆጻጸሮ ይከኣል ድዩ? ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት እናሃለወ ከሎ፡ እቲ መጠነ ሸርፊ 70፡ 60፡ 50 በጺሑ ነይሩ ክበሃል ይከኣል ይኸውን። ብሕግታት ናይ ቁጠባ ዘይኮነ፡ ብምውቕቓዕ ብናይ ጫካ ሕግታት ዝኸይድ ዓይነት ኣሰራርሓ ዝውሰን መጠነ ሸርፊ፡ ከመይ ጌርካ ተመዓራርዮ? ንሱ ጥራይ ድዩኸ እቲ ኣርእስቲ? ኣብ መንጎ ውሽጢ ሃገር ዘሎን ኣብ ወጻኢ ዘሎን ወግዓውን ዘይወግዓውን ሸርፍታት ዝበሃል ብኸመይ ትሕዞ? ኣብ መወዳእታ ግን፡ እቲ መጠነ ሸርፊ ናብ ንቡር ክምለስ ክኽእል ኣለዎ። መጠነ ሸርፊ ናይ መወዳእታ መለክዒ ናይ ቁጠባዊውን ንግዳውን ዝምድናታት፡ ናይ ወፍርን ቁጠባዊ ዕብየትን መለክዒ ስለዝኾነ። እቶም መለክዒታት ኣምጺእካ ብግቡእ ክትሰርሓሉ ኣብ ዘይትኽእል ኩነታት፡ መጠነ ሸርፊ ንበይና በጥቊልካ ክትርእያ’ሞ ብኡ መጠን ከተመዓራርዮ ክትፍትን፡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ብድሆ ኮይኑ ጸኒሑ ክሳብ ሕጂ። ሕጂኸ እንታይ ይመስል ኣሎ? ብዙሓት “እቲ ጸሊም ዕዳጋ ዝበሃል ዝነበረ’ውን ወሪዱ ኣሎ፣ ናቕፋ ደዪባ ኣላ ወዘተ. . .” ክብሉ ይስምዑ እዮም። ወርሒ ከይገበርካ ከምኡ ክትብል ኣይትኽእልን። ዓቕልን ትዕግስትን የድሊ። መጠነ ሸርፊ ጎዲላ ኣላ፡ ወሪዳ ኣላ ቅድሚ ምባልካ፡ ቀስ ኢልካ፡ ግዜ ወሲድካ ኣስተንፍስ። ብድሕሪኡ ብህድኣት ሚዛን ትገብር።
ምናልባት እዚ ናይ ሕጂ ምውራድ መጠነ ሸርፊ፡ ግብረ መልሳዊ ሃንደበታዊ ተርእዮ ክኸውን ይኽእል። ኩሎም እቶም ንዕኡ ዝጸለዉ ረቓሒታት ብዝተፈላለየ ስንባደ ዝተጸልዉ ክኾኑ ይኽእሉ። ክንመዝን እንተደ ኴንና፡ ቀስ ኢልና ሃዲእና ክንመዝን ኣለና። ምኽንያቱ፡ ኣብ ደገ ዘሎ ይኹን ኣብ ውሽጢ ዘሎ ኤርትራዊ እቲ መጠነሸርፊ ብዝተፈላለየ መንገዲ የገድሶ እዩ። ንስድርኡ ክሕግዝ ዝደሊ ኣሎ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ልምዓት መደባት ክዋሳእ ዝደሊ እውን ኣሎ። ልዕሊ ኩሉ ከኣ እቲ ክንድ’ዚ እዩ ደሞዝካ ተባሂሉ ምስ መንግስቲ ዝሰርሕ ዘሎ ክፋል፡ እቲ መጠነ-ሸርፊ ብመጠን ኣታዊኡ ክነብረሉ ኣብ ዘይክእል ደረጃ እንተደኣ ኣብጺሕዎ፡ ትርጉም ናይቲ ባጤራን ትርጉም ናይቶም ዝወጹ ፖሊሲታትን ብኸመይ መገዲ ትልክዖ? ዜርካ ዜርካ፡ ኣብ ቁጠባዊ ህይወት ናይ ነፍሲ-ወከፍ ዜጋን ስድራን ዝገድፎ ስንብራት እዩ እቲ መለክዒኡ።
ከምኡ ስለዝኾነ፡ እዘን እነተኣታትወን ዘለና ፖሊሲታት ተጠንቂቕና፡ ከየዝለቕና፡ ገጥ ኣቢልና ሒዝና ኣብቲ ዝብጻሕ ነብጽሓየን። ተሃዊኽና መደምደምታታት ወይ ብይን ከይሃብና፡ ቀስ ኢልና ገምጋማትና ምስ ግዜ እናመዓራረና፡ ኣብ ልክዕ በጺሑ ኣሎ ኣብ ዝበልናሉ ግዜ፡ ሽዑ ገምጋማትና ከነቕርብ ንኽእል። ሕጂ ግን ናይ ሰሙናት ተርእዮ ስለ ዝኾነ፡ ንነብስና ግዜን ዕድልን እንተሃብና ጽቡቕ እዩ።
ክቡር ፕረዚደንት፡ እቲ ተወሲዱ ዘሎ ስጉምቲ ምናልባት ተኣምራታዊ ዝኾነ ፍታሕ ኣየምጽእን ይኸውን። ግን ኣብ ዕዳጋ፡ ናይ ገለ ሃለኽቲ ዋጋታት ኣዝዩ ጎዲሉ ኣሎ። እንታይ እዩ እቲ ምኽንያት? ቀጻልነቱ ንምርግጋጽን ኣብ ካልኦት ሃለኽቲ እውን ከምዝሰፍን ንምግባርንከ እንታይ ይሕሰብ?
እቲ ዝርዝራቱ፡ እቶም ሒዞሞ ዘለዉ ይፈልጥዎ። ግን ናይ ኩሎም ሃለኽቲ መግቢታት ዝርዝር ኣሎ። ናይ ነፍ-ወከፍ ሃላኺ መግቢ – ብልቱግ፡ መሸላ፡ ዕፉን፡ ዳጉሻ፡ ጣፍ፡ ስርናይ. . . ናይ ውሽጢ ሃገርን ናይ ግዳምን ፍርያት፡ ኣብ ሓደ ቦታ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ነንበይነን ከም ዕዳጋታት ክቑጸራ ዝኽእላ ከተማታት እንታይ ይመስል ነይሩ እቲ ዋጋታት? ምድያቡ፡ ምውራዱ ናበይ ገጹ ይኸይድ ነይሩ? ዋጋ ናይ ሓደ ዓይነት ሃላኺ መግቢ ክንድ’ዚ ነይሩ፡ ናብ ክንድ’ዚ ወሪዱ፡ ክትብል ከለኻ፡ ናይ ብሓቂ ድዩ? ስለምንታይ ወሪዳ? ጠንቃ ክትፈልጣ ክትክእል ኣለካ? ህላወን ዘይህላወን ናይቶም ሃለኽቲ ድዩ፡ ወይስ እናሃለዉ እዩ ዋግኦም ዝድይብን ዝወርድን ኔሩ? ጠለብ ናይ ኣህለኽቱ ድዩ ወይስ ስእነት ናይቶም ሃለኽቲ እዩ? ዶስ ጽባሕ ንግሆ ከምዚ ክመጽእ ይኽእል ኢዩ’ሞ፡ ከምዚ ክኸውን ይኽእል እዩ ስለዝተባህለ እዩ? ጽባቕ ክርከብ ይኽእል ኢዩ ወይ ኣይክርከብን እዩ ኢልካ እንተደኣ ኣብ ግምት ትኣቱ ኴንካ፡ ኣብ ናይ ምውቓዕ (Speculative) ናይ ዋጋታት ምድያብን ምውራድን ክተኣቱ ትኽእል። ልክዑ ኣብ ዕዳጋ ስለ ዘሎ፡ እሞ ድማ ጠላቢ ስለዘለዎን ክሽየጥ ስለ ዝኽእልን፡ ክንድ’ዚ ኮይኑ ዋግኡ ኢልካ ክትዛረብ ይከኣል ድዩ? እዚ እኮ ናይ መግቢ ሃለኽቲ እዩ። ናይ ኣእካል ጥራይ ዘይኮነ፡ ሽኮር፡ ዘይቲ፡ ጥረ ነገራት፡ ብርስንን ካልኦት ቀንዲ ኣገደስቲ ሃለኽቲ ዝበሃሉን ደማሚርካ ክትርእዮ ኣለካ።
ነዳዲ ካብ ደገ ዝመጽእ ኣዝዩ መሰረታውን ስትራተጂያውን፡ ኣብ ኩሉ ህይወት ናይቲ ቁጠባ ተራ ዘለዎ ስለዝኾነ፡ ኣብ መጠነ ሸርፊን ዋጋታት ናይ ሃለኽትን ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታትን’ውን ተራ ስለዘለዎ፡ ኮን ዶኾን ናቱ ጽልዋ ኣምጺእዎ ይኸውን ኢልካ ክትሓስብ ትኽእል። ምናልባት’ውን ናይ ባጤራ ቀረብ ኣብ ዕዳጋ ወይ ዑደት ስለዘየለ፡ ንሱ ዘምጽኦ ደኾን ይኸውን ክበሃል ይከኣል። ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዋሕዚ ኣብቲ ቁጠባ ብዝተፈላለዩ መልክዓት ስለዘሎ ዝሰዓበ ከይከውን ኢልካ ክትሓስብ ትኽእል። ማእለያ ዘይብሎም ሕቶታት ስለ ዘለዓዕል፡ ኣብ ሓደ ገምጋም ወይ ኣብ ሓደ ብይን ክትበጽሕ ምእንቲ፡ እቶም መለክዒታት ኮፍ ኣቢልካ ሓደ ብሓደ ምስ ግዜ ኣብ ስእሊ ከተጽንዖም ኣለካ። እዚ ከኣ ግዜ ይሓትት እዩ።
እዚ ናይ ሕጂ ናይ ሃለኽቲ ዋጋታት ምውራድ፡ ሓደ ካብቲ ዝህቦ መልሲ፡ እቲ ዝጸንሐ ዋጋታት መብዛሕትኡ ናይ ምውቕቓዕ ዋጋታት ምንባሩ እዩ። ዓሚ ናይ እኽሊ ትርፊ (Surplus) ነይሩና። ብፍላይ ኣብ ዞባ ደቡብ ገዚፍ ትርፊ ነይሩ። እቲ ሽዑ ዝኣተወ ትርፊ ግን ኣብ ዕዳጋ ኣሰር ኣይገደፈን። ኣብ ምንታይ ኣትዩ? ኣብ መኽዘናት ተቐሚጡ። ብኸመይ መንገዲ ኣብ ኢድ ወነንቲ ድኳናት ናይ ኣእካል ከምዝኣተወ ንፈልጦ ነገር የለን። ዋጋ ናይዞም ሃለኽቲ እዚኣቶም ምድያብን ምውራድን እምበኣር፡ በቲ ነቲ ሃለኽቲ ሒዝዎ ዘሎ ኣካል እዩ ዝውሰን። ብናይ ዕዳጋ ሕጊ ወይ ብጠለብን ቀረብን ዝውሰን ኣይኮነን። መብዛሕትኡ ኸኣ ናይ ምውቕቓዕ ዋጋታት እዩ። ሰብ ምስ ጠመየ፡ ኣጨኒቕካ ኣብ ዝወሰንካዮ ዋጋ ተእትዎ። ዝደለኻዮ መኽሰብ ድማ ትገብር። ብፍላይ መንግስትን ናይ መንግስቲ ኣካላትን ብግቡእ እንተደኣ ዘይቆጻጸሩ ኮይኖም፡ እቲ ምውቕቓዕ ቀይዲ በተኽ ኮይኑ፡ ኣብ ናህሪ ናይ ዋጋታት ዘምጽኦ ሳዕቤናት ክትግምቶ ኣይከኣልን እዩ። ሚእቲ ዕጽፊ ወይ ክልተ ሚእቲ ዕጽፊ መኽሰብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክሳብ ሽሕ ዕጽፊ ክልተ ሽሕ ዕጽፊ ዝኸይድ እዩ። ብዘይምቁጽጻር ይጋልብ፡ ይጋልብ – ኣብ መወዳእታ ከኣ መትሓዚ’ውን ኣይትረክበሉን ኢኻ። ስለዚ፡ እቲ ናይ ዋጋታት ምውራድ፡ እቲ ናይ ምውቕቓዕ ምግላብ ስለዝዘሓለ ድዩ ዋላስ ናይ ብሓቂ ሃለኽቲ ናብ ልክዖም ስለ ዝወርዱ ዘለዉ እዩ ዝመጽእ ዘሎ? ክትፈልጥ፡ ሃዲእካ ናይ ቁጽሪ ሕሳባትካ ክትገብር ክትክእል ኣለካ።


text:
ኣብ ክልል ኣምሓራ ብፍላይ ኣብ ከባቢታት ምብራቕ ደንብያ ጭልጋን ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ ዝተላዕለ ኣብ መንነት ዝጠመተ ግጭት ሎሚ እውን ከምዝቐፀለ ነበርቲ ገሊፆም።በቲ ግጭት ህይወት ሰብ ምጥፍኡን ልዕሊ 45,000 ሰባት ከምዝተመዛበሉን ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ገሊፁ።
ኣብ መንነት ዘተኮሩ ግጭትታ ብምፍጣሮም ህይወት ሰብ ጠፊኡ፣ብኣሽሓት ዝቑፀረ ኣባይቲ ነዲዶም።ካብ ዞባታት ምዕራብን ማእኸላይን ጎንደር ልዕሊ 45,000 ዜጋታት ተመዛቢሎም ኣለው።እቲ ግጭት ሎሚ እውን ደው ከምዘይበለ ካብ ወገን ኣምሓራን ቅማንትን ዝኾኑ ነበርቲ እቲ ከባቢታት ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፆም ኣለው።
እዞም ነበርቲ ብተወሳኺ ህዝቢ መንበሪኡ እናገደፈ ከምዝተመዛበለን ብዙሕ ሰብ ከምዝሞተን ከምዝቖሰለን ገሊፆም።
ካብ ወገን ኣምሓራ ዝኾኑ ነባሪ ጭልጋ ኣቶ ምስጋናው ከምዚ ኢሎም።
“ቀዳማይ እዚ ኹሉ ዝፍፅሙ ዘለው ዝፍለጡ ሰባት እዮም።ካልኣይ ድማ መንነቶም ዘይንፈልጦም ሰባት እዮም ዝጭፍጭፉና ዘለው።”
ካብ ወገን ቅማንት ዝኾኑ ነባሪ ከተማ ጭልጋ ኣቶ ማስረሻ ኣለሙ ብወገኖም ሽግር ይፈጥሩ ዘለው ናይቲ መንግስቲ መሪሕነት እዮም ይብሉ።ሕገ መንግስታዊ መሰልና ተጠቒምና ዝሓተትናዮ ኣይመለሱን ኢሎም።
“ናይቲ ግጭት መንቀሊ ሰበስልጣን መንግስቲ ናይቲ ክልል እዮም።ቅማንትን ኣምሓራን ፀገም የብሉን።ኣቦይ ቅማንት፣ኣደይ ድማ ኣምሓረተይቲ እያ።ኣይተፃላእናን።ዘይተመራዐወን ዘይተዋለደን የለን።ናይ ቅማንት ኮሚቴ ዝብሃል እናተባረረ ስለዝኾነ ዝበዝሕ ፈቐዶ በረኻ እዩ ሰፊሩ ዘሎ።”
ሓደ ካብ ኣባላት ኮሚቴ ቅማንት ኣቶ ሙሉጌታ እሸቱ ሕቶ ናይ ሰለስተ ናይ ገጠር ቀበሌታት ብሕጋዊ ኣገባብ ምላሽ እንተድኣ ዘይረኺቡ እቲ ከባቢ ክረጋጋእ ኣይክእልን ይብሉ።
ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ህንፀት ሰላምን ደሕንነትን ክልል ኣምሓራ ብርጋዴር ጀነራል ኣሳምነው ፅጌ ኣብ ቀረባ ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ኣብዘካየድዎ ቃለ ምልልስ ኣባላት ሕቶ መንነት ቅማንት ዘቕርቡወን ሰለስተ ቀበሌታት ህውሓት ወታደራዊ ስልጠና ክህበለን ዝፀንሓ ምዃነን ንፈልጥ ኢና ኢሎም።
ካብ ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ኮምኒኬሽን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ መልሲ ንምርካብ ዝገበርኩዎ ተደጋጋሚ ፈተነ ኣይተዓወተን ክትብል ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ካብ ባህርዳር ሓቢራ’ላ።
ሓላፊ ጉዳያት ኮሚኔሽን ክልል ኣምሓራ ኣቶ ኣሰማሀኝ ኣስረስ ኣብ ቀረባ ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ነቲ ግጭት ዘጎሃህሩዎ ዘለው ነቲ ማሕበረሰብ ከም ጫካ ብምጥቓም ኣብ ውሽጢ እቲ ህዝቢ ዝንቀሳቐሱ ገበነኛታት እዮም ኢሎም።
እቲ ሽግር ሱር እናሰደደ ብምምፅኡ ፌደራል መንግስቲ ጣልቃ ክኣት ጻውዒት ምቕራቡ’ውን ተገሊጹ’ሎ።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ነሓሰ -3.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ማቴ. 13. 54-58
ኢየሱስ ነዘን ምስላታት እዚ ኣተን ምስ ፈጸመ ኻብኡ ኣልገሰ። ናብ ዓዱ መጺኡ ኸኣ ኣብ ቤት ጸሎት ኣይሁድ ኣትዩ፥ ከምዚ ኢሎም ክሳዕ ዚድነቑ መሃሮም፦ “ እዝስ እዚ ጥበብ እዝን እዚ ተአምራት እዝን ካበይ ረኸቦ። ወዲ እቲ ፀራቢዶ አይኮነን፧ አዲኡስ ማርያም እትብሃልዶ አይኮነትን፧ አኃዋቱስ ያዕቆብ፥ ዮሳ፥ ስምዖን፥ ይሁዳዶ አይኮነኑን፧ አኃቱስ ኩለን ምሳናዶ አየለዋን፧ እዚኹሉ ደአ ኻበይ አምጽኦ፧” ብእኡ ኸአ ተዓንቀፉ። ኢየሱስ ግና “ ነቢይ ብዘይካ አብ ዓዱን አብ ቤቱን፥ አብ ዘይከብረሉ የልቦን” በሎም። ብሰሪ ዘይምእማኖም ድማ አብኡ ብዙኅ ተአምራት አይገበረን።
- አስተንትኖ
ዝኸበርኩም ኣኃዋትን ኣኃትን አብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ናብ ዓዱ ናብ ናዝሬት ክአቱ ንር እዮ። እቶም ደቂ ዓዱ ንክርስቶስ ካብቶም ድኻታትን ትሑታትን ስድራ ቤት ምኻኑ ይፈልጥዎ ኢዮም። ብዛዕባ እቲ ካብኡ ዝወጽእ ዝነበረ ጥበብን ፍልጠትን ክእለትን ግና ይድነቁን ይዕንቀፉን። እምነትና አብቲ ሓቀኛ ታሪክ ዝኾነ መሰረት ትምህርተ ሓዋሪያት ክጸንዕ አለዎ። እምነት ታሪኽ ናይ እግዚአብሔር ምስ ወዲ ሰብ ዘለዎ ርክብ ኢዩ። ስለዚ እምበአር ነዚ ቃል አምላኽ ክንሰምዕ ከለና ሕጂውን እቲ አብ መንጎ እግዚአብሔርን ማለት መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስን እስራኤላውያንን ደቂ ናዝሬት ዝነበረ ርክብ ኢና ነስተንትን ዘለና። እዚ ክነስተንትን ከለና እምበአር ሎሚውን እንተኾነ አባናን አብ መንጎ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ጎታና ዘሎ ርክብ፡ ነቲ ካብኡ ዝመጻና ብዝተፈላለየ መንገዲ ተአምራትን ጥበብን፡ ነቲ አብ መዓልታዊ ሕይወትና ዝፍጸምን ዝወርድን ጸጋ ናይ አምላኽ ብኸመይ ንቅበሎ፧ እንታይ ዓይነት ርክብ አለና፧ ክነስተንትን ሎሚ ንዕደም አለና።
ክርስቶስ ካብ እግዚአብሔር ኢዩ መጺኡ። እስራኤላውያን ነዚ መሲሕ ክመጽእ ተጸቢዮሞ ኢዮም። አብ መንጎኦም ብምርካብ ከአ ሕይወቱን እንታይነቱን ተልእኾኡን ገሊጺሎም። አነ አቦን ሓደ ኢና ክብልውን ምሂሩዎም። እዝስ እዚ ጥበብ እዝን እዚ ተአምራት እዝን ካበይ ረኸቦ። ወዲ እቲ ፀራቢዶ አይኮነን፧ አዲኡስ ማርያም እትብሃልዶ አይኮነትን፧ አኃዋቱስ ያዕቆብ፥ ዮሳ፥ ስምዖን፥ ይሁዳዶ አይኮነኑን፧ አኃቱስ ኩለን ምሳናዶ አየለዋን፧ እዚኹሉ ደአ ኻበይ አምጽኦ፧” ብእኡ ኸአ ተዓንቀፉ። ይብለና ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ። ወዲ ሰብ በቲ ናይ አምላኽ ተግባራትን ተአምራታትን ዝዕንቀፍ እንተኾይኑ እቲ ሰብ እቲ አብ ውሽጡ ናይ እግዚአብሔር ሓቂ ከምዘይብሉ ዘርኢ ምልክት ኢዩ። ንእግዚአብሔር ዘይፈልጥ ኢዩ። ስለዚ ንሕናውን ሎሚ አብ ቅድሚ አምላኽ ቀርቢና ነቲ እግዚአብሔር አብ ሕይወትና ዝገብሮ ዘደንቅ ተግባራት ብትሑት ልቢ ክንቅበልን ክንአምንን ይግበአና።
እዝስ እዚ ጥበብ እዝን እዚ ተአምራት እዝን ካበይ ረኸቦ። እንታይነት ክርስቶስ ክርድእዎ አይከአሉን። ወዲ እቲ ፀራቢዶ አይኮነን፧ አዲኡስ ማርያም እትብሃልዶ አይኮነትን፧ አኃዋቱስ ያዕቆብ፥ ዮሳ፥ ስምዖን፥ ይሁዳዶ አይኮነኑን፧ አኃቱስ ኩለን ምሳናዶ አየለዋን፧ እዚ ኹሉ ደአ ኻበይ አምጽኦ፧” ክርድእዎን ክአምንዎን አይከአሉን። ሎሚውን እዚ እዚ ጥበብን ተአምራትን ናይ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብመንገዲ ቤተክርስቲያኑን ልኡኻቱን ይፍጽሞ ከምዘሎ ክንአምንን ክንቅበሊን ይግበአና። ነቲ ንሓዋሪያቱ አነ ስጋብ መጨረሽታ ዓለም ምሳኹም አለኹ ኢሉ ቃል ዝአተዎ፡ አብ መንጎ ሓዋሪያቱን ኮይኑ ብመንፈስ ቅዱሱ ሕጂውን እንተኾነ አብ መንጎና አብ ናይ ነፍሲ ወከፍና ሕይወት ብምእታው ጥበቡን ተአምራቱን ይፍጽም አሎ። ነዚ ጥበብን ተአምራትን ናይ አምላኽና ብትሕትና ልባትና ከፊትና ናይ ምቕባል ግና ናይ ነፍሲ ወከፍና ሃላፍነት ይኸውን።
ኢየሱስ ግና “ ነቢይ ብዘይካ አብ ዓዱን አብ ቤቱን፥ አብ ዘይከብረሉ የልቦን” በሎም። ብሰሪ ዘይምእማኖም ድማ አብኡ ብዙኅ ተአምራት አይገበረን። ነቲ ተግባራቱ ብዘይ ምቅባሎሚን ምእማኖምን ነዚ ቃል እዚ የስምዖም፡፤ አብቲ ተቀባልነት ዘይብሉ እምነት የብሉን። እቲ አብ ልዕሊ ኢየሱስ ዘለዎም አረአኢያን ርድኢቲን ነቲ አብኡ ዘሎ ሚስጢር ንኸይግለጸሎም ይኽልክሎም። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብዘይ ምእማኖም ይድነቕ። ስለዚ ክርስቶስ አብ ሕይወትና ምስጢረ ድኅነቱ መደቡ ጸጋታት ክገልጽን ክሽልሚን እምነት የድሊ። አብነት ማሪያም ተኸቲልና ይኹነለይ ኢልካ ምቕባል የድሊ፡፤
አኃዋቱስ ያዕቆብ፥ ዮሳ፥ ስምዖን፥ ይሁዳዶ አይኮነኑን፧ አኃቱስ ኩለን ምሳናዶ አየለዋን፧ ዝብል ቃል ሎሚ አብ መንጎ አመንቲ ብዙሕ ፍልልይ ፈጢሩ ይርከብ። አብዚ ቃል እዚ አኅዋቱን አኃቱን ስለዝበለ ማሪያም ነቲ ቅድሚ ምጥናሳን ድኅሪ ምላዳን ድንግል ዝብል ናይ ቤተ ክርስቲያና ትምህርትን እምነትን ክቃወሙ ይርከቡ። አብዚ ቃል እዚ መሰረት ብምግባር ማሪያም ድሕሪ ኢየሱስ ከምዝወለደት ድንግል ከምዘይኮነት ይገልጹን ይምህሩን። ቅድስቲ ቤተክርስቲያና ግና ማሪያም ነቲ ሰብ ዝኾነ ወልደ እግዚአብሔር አብ ዝወለደትሉ ኾነ ብድሕሪ ኡ ወትሩ ብሓቂ ድንግል ኮይና ከምዝቐጸለት፤ ትእመን። በዚ እምነት እዚ ተለዓዒልና ኢና እምበአር ንሕና አብነት እኖና ቅድስቲ ድንግል ማሪያም ተኸቲልና አብቲ ዝአተናዮ ጸዋዕታ እሙናት ኮይና ነቲ ጥበብ፡ ፍልጠት፡ ተአምራት ካብ እግዚአብሔር አምላኽና አብ መዓልታዊ ሕይወትና ዝመጻና ተቐቢልና ክንክእል እሞ፡ ብጸጋ አምላኽ ተመሊእና ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ተመሪሕና ከአ “ ከምቲ ዝበልካለይ ይኹነለይ” እናበልና እግዚአብሔር አብ መንጎና ዝኸብረሉን፡ ዝሰርሓሉን፡ ሕይወትና እነወፍየሉን፡ ጸጋ አባና ንኽዓዝዝ ብአማላድነት እኖና ቅድስቲ ድንግል አምሪያም ናብ እግዚአብሔር አምላኽና ንለምን። አሜን!
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ካብ መዝነቶም ክለቑ ሕቶ ድሕሪ ምቕራቦም ዝተዓወጀ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ኢትዮጵያ ብምቕዋም ኣብ ዋና ከተማ እታ ሃገርን ክልል ኦሮምያን ዝርከቡ ኣብያተ ንግዲ ካብ ሶኑይ ጀሚሮም ኣገልግሎት ደው ናይ ምባል ኣድማ ምክያዶም ይግለጽ ኣሎ።
ኣብ ከተማ አዲስ አበባን ገለ ከባቢታት ክልል ኦሮምያ ጎደናታትን ኣብያተ ንግዲ ተዓጽዮም ቀንዮም ኣለው።
ካብ ከተማ አዲስ አበባ ናብ ካልኦት ክልላት ዝወስዱ ጎደናታት ደው ዝበሉ ዓበይቲ መካይን ይረአዩ፡ መራሕቲ እዘን መካይን ነቲ ስራሕ ደው ናይ ምባል ኣድማ ነጺጎም ስራሕ እንተጀሚሮም ብተቓወምቲ መጉዳእቲ ከይበጽሖም ከምዝፈርሑ ሓደ ካብኣቶም ንኣሶሴይትድ ፕረስ ኣገልግሎት ዜና ሓቢሩ።
ብመሰረት እቲ የካቲት 16 ዝጸደቐ አዋጅ ህጹጽ እዋን ኢትዮጵያ ምዕጻው ጎደናታት ኮነ ኣብያተ ንግዲ ክልኩል እዩ።
ንውጽኢት ድምጺ ምጽዳቕ እቲ ኣዋጅ ዝተዋህበ ኣሃዝ ብወሃቢ ቃል እቲ ፓርላማ ድሕሪ ምቅያሩ ተቓወምቲ ንሕጋዊነት ምጽዳቕ እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ከምዝጠራጠሩ ይገልጹ ኣለው።
ኣቐዲሙ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ክልላት ኦሮምያን ኣምሓራን ዝተላዕለ ተቓውሞ ስዒቡ ብዝተአወጀ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ካብ ጥቅምቲ 2016 ጀሚሩ ክሳብ ነሓሰ 2017 ምጽንሓ ይፍለጥ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ንትግባረ እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ዝኸታተል ኮማንድ ፖስት ግን ሰባት መዓልታዊ ንቡር ህይወቶም ክቕጽሉን ጻውዒት ኣቕሪቡ።
ብተወሳኺ ሚንስተር ምክልኻልን ጸሓፊ ኮማንድ ፖስት ሲራጅ ፈጌሳ ሎሚ ንመሓውራት ዜና ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ዝበዝሑ ካብቶም ጎደናታት ከምዝተኸፍቱን ናብ ምዕራባዊ ክልል ኦሮምያ ዝወስዱ ክልተ ጎደናታት ጥራይ ከምዝተረፉን ገሊጾም ኣለው።


text:
ብመንፈስ ድኻታታ ብጹኣን አዮም፣
ዝተባረኹ ቤተሰብ፣
ኣብቲ ኣህዳዊ ወይ ፈላሚ ኣገልግሎት ጐይታና የሱስ ክረስቶስ ኣብዛ ምድሪ ነቶም ሰዓብቱ ንጹር ዝኾነ መምሪሒ ህይወት እንታይ ምዃኑ ኣረእይዎምን ሚሂርዎምን እዩ፣ ነዚ ክርስትያናዊ ህይወት አዚ ድማ ሙሉእ ብምልኡ ኣብ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ተወኪልካ ብጸጉኡ ኣቢልካ አትረኽቦ ናብራ ህይወት እዩ፣ እዚ ከምዚ ዓይነት ናይ ህይወት ጉዕዞ ድማ ኣብቲ ናይ ከረን ስብከት ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኣብ ወንጌለ ማቲዎስ ካብ ምዕራፍ 5።1-12 ተጠቒሰን ዘለዋ ጥቕስታ ብንጹር ተገሊጹ ንረኽቦ፣እዚ ብጹእና ወይ ሕጉስ ዝብል ትርጉም ካብቲ ብስሚዒትዊ ውይ ደጋዊ ኩነት ተደጊፍና ወይ ተበጊስና አንረኽቦ ሓጐስ ንላዕሊ አዩ፣ እዚ ሓጐስ እዚ እቲ ብምእማን ጐይታና አየሱስ ክርስቶስ ዝረከብ ኰይኑ ምሉእ ብምሉእ ናይ ልቢ ሰላምን መንፈሳዊ ሓጐስን ኰይኑ ብተወሳኺ ድማ ናይ ምድሓን ህያብ አዩ፣ ዕላማ እታ ክርስትያናዊ ቤተሰብ ኣብዛ ምድሪ። ምሉእ ብምሉእ ነቲ ናይ ጐይትና የሱስ ክርስቶስ ናብራ ከተነንጸባርቖ እዩ፣ ናይዚ ከምዚ ዓይነት ናብራ ውጺት ጥራይ ድማ አዩ ሕጉስ ቤተሰባዊ ህይወት ሒዝና ክንጓዓዝ ዝድግፈና፣ኣብ ኤፈሲን 4።22-24 ከምዚ ይብል “ነቲ ቐደም እተመላልስኩምሉ ብትምኒት ስሕተተ ዝጠፍእ ኣረጊት ሰብ ቀንጢጥኩም በቲ ናይ ኣእምሮኹም መንፈስ ክትሕደሱ እሞ እቲ ብናይ ሓቂ ጽድቅን ቅድስናን ብመልክዕ ኣምላኽ እተፈጥረ ሓድሽ ሰብ ልበሱ”፣ እንተ ደኣ ከም ቤተሰብ ጽንዑ ዝኾነ ክርስትያናዊ ባህሪ ከነርኢ ተደሊዩ እሞ ድማ ኣብ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ተወኪልና ካብ ዓለማዊ ትምኒት ርሒቕና ናብራና ክንመርሕ እንተ ደሊና ወትሩ ብጸሎት ገጽ ኣምላኽ ክንደሊ ይግብኣና፣ ንዝመጽእ ኣዋርሕ ድማ ከም ቤተሰብ ኰይና ሓቢርና ብዛዕባ እቲ ጐይታና የሱስ ዝመሃሮ ናይ ከረን ስብከታት ክንርኢ ኢና፣ ቤተስብኩም መዓልታዊ ንጐይታ የሱስ እናመሰለት ክትከይድ መታን እስከ ወትሩ ንመንፈስ ቅዱስ ኣብ ቤትኩም ስፍራ ሃብዎ፣
ቀዳማይ ብጽእና ማቲዎስ 5።3
“ብመንፈስ ድኻታት መንግስተ ሰማይ ናታቶም እያ እሞ ብጹኣን አዮም” ማቴ 5።3፣
እዛ ቀዳመይቲ መስርዕ ተዋሂብዎ ዘሎ ናይ ብጽእና መገዲ ንዓና ተዘኻክረና ነገር አንተደኣ ሃልዩ ኣምላኽ ዓቢ ኣምላኽ ምዃኑ። ንሕና ግና ምንም ዘይብልና። ብዘይብእኡ ድማ ነደንግጽ ሰባት ምዃና ንምንጻር እዩ፣ መንግስቲ ኣምላኽ ወትሩ ኣትክሮኣ ኣብ ምህሮ ጐይትና የሱስ ክርስቶስ አያ፣ እቲ ሰመያዊ ኣቦና ኩሉጊዜ ብትሕቱን ስቡርን መንፈስ ኣቢልና ናብኡ ክንመጽእ እዩ ዝደልየና፣
ኣብ መንጐ ኣምላኽን ኣብ መንጐናን ዘሎ ርክብ ኩሉ ጊዜ ኣብ ምሉእ ምውካል ዝተመርኮሰ ክኸውን ይግባኣ፣ እንተ ደኣ ብኹፍት ልብናን ኣእዳውናን ንዕኡ እናጸማእናን እናጠመናን ናብኡ መጺና። ንሱ ድማ እቲ ዘይውዳእ መንፈሳዊ ሪቕ ምልኣቱ ናባና ከፍስሶን ከንጀርብቦን እዩ፣ ብኣንጻሩ እንተ ደኣ ብትዕቢትን ብተኣማንነት ገዛእ ረእስና መሊእና ግና። ንሱ ብምንም ተኣምር ኣይጥቀመልናን አዩ፣ እቲ ኣንዳዕዲዕና ኣዚና ክንፈልጦ ዝግብኣና ነገር እንተሃልዩ ድማ ንሕና ብዘይ ብእኡ ምንም ክንገብር ዘይንኽእል ፉጡራት ምዃና አዩ (ዮው. 15።5-8)፣ ንሕና ብገዛእ ርእስና እንውንኖ መንፈሳዊ ጽድቂ ስለ ዘይብልና ኩሉ ጊዜ ካብ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ወጻኢ ዝህልወና ናብራ ኩሉ መንፈሳዊ ድኽነት ዝዓብለሎ እዩ፣ ከመይሲ ንሕና ብዘይብእኡ ምንም ክንገብር ዘይንኽእል ፉጡራት ኢና፣ኣብ ኢሰያስ 66።2 ከምዚ ይብል”ኢደይ እያ ነዚ ኩሉ ዝገበረቶ እዚ ኩሉ ኸኣ ኮይኑ ኣሎ። ይብል እግዚኣብሄር ግናኸ ኣብቲ ሽጉርን ዱቑስን መንፈስ ዘለዎ ብቓለይ ዝርዕድን ሰብ ደኣ እየ ዝጥምት ዘለኹ”፣ ንዕኡ ብትሕትና ክንደልዮ ኣብ እንጅምረሉ ጊዜ ንሱ ድማ ህያው ኰይኑ ብኣና ይረኣን ይግለጽን፣ንሕና ብመንፈስ ትሕትና ምምልላስ ክንመሃር ከለና ድሮ ነቲ ኣብ ውሽጥና ኣንቢርዎ ዘሎ ናይ መንግስቱ ሃብቲ ብምልኣት ክገልጾ ይጅምር ማለት እዩ፣
“ፈርሳውያን መንግስቲ ኣምላኽ መኣስ ትመጽእ ኢሎም ምስ ሓተትዎ ንሱ መንግስቲ ኣምላኽ እንሃ ኣብ ውሽጥኹም ኣላ እሞ መንግስቲ ኣምላኽሲ ብምትሕልላው ኣይትመጽእን እያ እንሃ ኣብዚ ወይስ ኣብቲ ዝብላውን የልቦን ኢሉ መለሰሎም” ሉቃስ 17።20-21፣ መንግስቲ ኣምላኽ ኣብቲ ኣብ ውሽጥና ዘሎ የሱስ እያ ዘላ፣ መንግስቱ ድማ ብዓይኒ ስጋ እትርኣ ስጋዊት ዘይኮነትሲ መንፈሳዊት እያ፣ሃዋርያ ጳውሎስ ብዛዕባ እዛ መንግስቲ እዚኣ እብ ሮሜ ምዕራፍ 14።17 ብዝግባእ ገሊጽዎ ኣሎ፣ ከምዚ ድማ ይብል “ መንግስቲ ኣምላኽሲ ብመንፈስ ቅዱስ ጽድቅን ሰላምን ሓጐስን አያ እምበር ብልዕን መስተን ኣይኮነትን እሞ ነቲ ሰናይኩም ኣይተጽርፍዎ፣ እቲ በዚ ኸምዚ ንክርስቶስ ዘገልግሎ ንኣምላኽ ባህ የብሎ ብሰብውን ፍቱን እዩ”፣ እምበኣር አቲ ሕመረት ክርስትና ህይወት ንየሱስ ምምሳል አዩ፣ ናቱ ባህርያት እናሓዝና ክንጓዓዝ ከለና ድማ ንዕኡ እናመሰልና ንኸይድ ማለት እዩ፣ በዚ ኸምዚ ድማ አቲ ሰማያዊ ኣቦና እቲ ናይ መንግስቱ ሰማያዊ በረኸት ኣብ ልዕሌና የፍስሶ፣ እስከ ነዘን ዝስዕባ መሰርታውያን ነጥብታት ንደቅኹም ብዛዕባ መንገዲ ብጽእና መሃርዎም።
መሰረታውያ ነጥብታት፣
1 ናብራ ናይ እቶም ብመንፈስ ድኻታት ዝዀኑ ስድራቤትኣብ ዘመን ህይወትና ኩሉ ጊዜ ክንፈልጦ ዝግባኣና ጉዳይ እንተሃልዩ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ኣምላኽ ክንውከልን ክንጽጋዕን ከም ዘሎና ምፍላጥ እዩ፣ ካብ ንገዛእ ርእስና ኣብሊጽና ንየሱስ ክንደሊ እንተ ተድልዩ ትሕትና የድሌና፣ ትሑት ምዃን ኣዚዩ ከቢድ እዩ፣ ከመይሲ ንሕና ብባህርይና ኣብ ገዛእ ርእስና ክንውከል እንደሊ ፍጡራት ኢና፣ እንተ ደኣ ንጐይታና የሱስ ክርስቶስ ካብ ደገ ንውሽጥና ምሉእ ብምሉእ ክቆጻጸረና እንተ ፈቒድና ሹዑ ብመንፈስ ድኻታት ምዃና ንፈልጥ እሞ። ኣብኡ ምሉእ ብምሉእ ተጸጊዕና ተኻፈልቲ በረኸቱ ክንከውን ንኽእል ማለት እዩ፣
2 በረኸት ኣምላኽ እታ ሰማያዊት መንግስቲ
እንተ ደኣ ብትሕትና ኣናተመላለስና ኣብ ኣምላኽ ምሉእ ብሙሉእ ተወኪልና፣ ውጺት ናይዚ ድማ ፍጽም ዝኸነ ሓጐስን ምልኣት ዘለዎ ናይ መንግስቱ በረኸት ተኻፈልቲ ኰይና ምስኡ ድማ ዕሙቕ ዝበለ ርክብ ይህልወና፣ ኣባል ነፍሲ ወከፍ ቤተሰብኩም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብትሕትና ክትመላለስ ከላ ውጺት ናይ እዚ ከኣ ንሱ ኣብ ቤትኩም ዘፍስሶ ዓቢ ናይ መንግስቱ በረከት ከምይ ጉርም ምኻኑ እስከ ሕጂ ብልብኹም ሕሰቡ፣ በዚ ሰመያዊ በረኸት ምስ ተመላእኩም ንኻልኦት ዘለኩም ግብረመልሲ ኸ እንታይ ኮን ምመሰለ?
ቤተሰባዊ መጽናዕቲ
ቀዳማይ ደረጃ ትሑት ንምዃን ምምሃር፣ጥቅሲ “ኣብ ማእከልኹም ለባምን ኣስተውዓልን መን እዩ ንሱ ብሰናይ ኣካይድኡ ብለውሃቱ ጥበብ ገይሩ ግብሩ የርኢ” ያቆ።3።13፣
ተግባራዊ ስጉምቲቅድሚ ሕጂ ብፍጹም ዘይትደልዮ ስራሕ ዓሚምካ ዶ ትፈልጥ? እስከ ኣብ ቤትካ ገለ ነገር ዝግበር ወይ ዝዕየ ነገር እንተሎ ሃሰው በል እሞ ንዕኡ ብምግባርካ ድማ ንኣባላት ቤተሰብካ ከተሐጉሶም ፈተን፣ ንኣብነት ሽቃቕ ምሕጻብ ወይ ድማ ኣብ ገዛኻ ዘሎ ጓሓፍ ምልዓል ወይ ድማ ንስኻ ዘይበላዕካሉ ወይ ዝረሰሓ ኣቕሓ ምሕጻብ ክኸውን ይክእል እዩ፣ ነዞም ነገራት አዚኣቶም ተሓጊስካ ኩሉጊዜ ክትገብሮም እሞ ጀምር ኣብ ዘመን ህይወትካ ሓቀኛ ዝኾነ ናይ ምስትውዓል ጥበበ ክትመሃር ኢኻ፣ እስከ ነዚ ነገር እዚ ማንም ከይፈለጠካ ግበሮ፣ እስከ ንገምት ነፍሲ ወከፍ ኣባል ስድራኻ ብምስትውዓል ዝተሰነየ ትሕትና ክትዓዪ እንከላ ቤተስብኩም እንታይ ኮን ምመሰለት?
ጸሎት
ዎ ኣምላኽ ለባማትን ኣስተውዓልትን ኮይና ዕዮናን ዕማምና ብትሕትና መታን ክንዓምም እሞ ከም ቤተሰብ ድማ ዕውታት ክንከውን ደግፈና፣ ኣምላኽ ንኻልእት ክንገብርን እቲ ብስጋ ዘይካኣል ነገር ክንዓምምን ጸጋ ሃበና፣
ካልኣይ ደረጃ ብዛዕባ ትሕትና ብዙሕ ተማሃርጥቅሲ  ፣ ፊሊ. 2።3
ተግባራዊ ስጉምቲእስከ ሕሰቡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝገበርኩምዎ ነገር አሞ ኣብ ብዙሓት ተፈላጥነት ዝረኸብኩምሉ ጉዳይ አንተሃልዩ ብፍላይ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ነፍሲ ወከፍ ኣባል እታ ስድራ ዝፈለጥዎ ነገር ንስኻ ነቲ ዝረከብካዮ ተፈላጥነት ወይ ዝና ኣምላኽን ካልኦትን መታን ክወስዶዎ ክትውፍየሎም ፍቓደኛ ዶ ምኾንካ? ነዚስ ብተግባራዊ ወይ ብጭቡጥ መገዲ ብኸመይ ምስ ዓመምኻዮ?
ጸሎትዎ ኣምላኽ ንገብሮ ዘበለ ኩሉ ንዓኻ ንኽብሪ ከነውዕሎ ደግፈና፣ ኣምላኽ የዒንትና ካብ ገዛእ ርእስናን ካብ ድሌትናን ክነልዕል ደግፈና፣ ብእንጻሩ ንጥቅሚ ካልኦትን ዘለዎም ክብርን ብዒንትኻ ክንርእዮም ደግፈና።
ሳልሳይ ደረጃ ንኻልኦት ቀዳምነት ምሃብ፣
ጥቅሲ “ነፍሲ ወከፍ ንጥቅሚ ብጻዩ ደኣ እምበር ሓደ እካ ጥቕሚ ካልኦት ኣይድለ” 1ቆሮ 10።24፣“ሓንቲ እኻ ንርእሰይ ይጥዓመኒ ብምባል ወይስ ንውዳሴ ኸንቱ ኣይትግበሩ ብትሕትና ግና እቲ ሓደ ነቲ ሓደ ኻብ ርእሱ ኣብሊጹ ይርኣዮ ነፍሲ ወከፍ ንርእሱ ዝሔሾ ኣይጠምት”፣ ፊሊ 2።3-4
ተግባራዊ ስጉምቲኣብ መንጎ እቲ ንስኻ ትደልዮን ኣብ መንጎ እቲ ንኻልኦት ብሉጽ ዝኾነ ነገር ኣቲኻ ዶ ምርጫ ጌርካ ትፈልጥ? ካብቲ ንስኻ ትደልዮ ንላዕሊ ንኻሎት ዘድልዮም ነግራት ዶ ክትገብር ፍቓደኛ ኢኻ? እሰከ ሕጂ ቤተሰብካ ዘድልዮም ምርጫታት እንታይ ምኻኑ እሞ ረኣ ከምቲ ጊዜ ዘልካ ድማ ንነፍሲ ወክፎም ከተማላኣሎም ፈትን፣ ናይ ነፍሲ ወከፍ ድሌታትን ምርጫታትን ድማ ከይነኣኣስካን ከየጉረምረምካን ግበሮ ነዚኦም ናይ ቤተስብካ ምርጫታትን ድሌታትንከ ብዘይምጉርምራምን ብዓቢ ሓጎስን ዶ ኾን ምዓመምካዮም?ጸሎትኩብር ኣቦ ከምቲ የሱስ ንኻሎት ዘገልገል ንሕና እውን ንኻልኦት ከነገልግል ንደሊ ኢና፣ ካብቲ ንሕና እንደልዮ ንላዕሊ ከም ጎይታ ክንከውንን ካባና ኣብሊጽና ድማ ንኻልኦት ከነገልግልን ንደሊ ኢና፣ ኣምላኸይ ሓግዘና ሱሱዓት ከይንኸውንን ካብ ገዛእ ረስና ኣብሊጺና ድማ ጥቅሚ ኻሎት ከነቐድም ርድኣና፣ራብዓይ ደረጃ ኣምላኽ ብምልኣት ክቆጻጸርካ ፍቐደሉ፣
ጥቅሲ “ደጊም ብጊዚኡ ንሱ ልዕል ምእንቲ ከብለኩም ኣብ ትሕቲ እታ ጽንዕቲ ኢድ ኣምላኽ ትሕት በሉ፣ ንሱ ይሓልየልኩም እዩ እሞ ንኹሉ ሐልየትኩም ኣብኡ ኣውድቕዎ”፣ 1ጲጥ. 5።6-7
ተግባራዊ ስጉምቲብዙሕ ግዜ ዘጨንቐና ነገራት ንሕዝ ኢና፣. ዘሎና ጭንቀትን ጾርን ድማ ኣብ ክንዲ ናብ ጎይታ ንድርብዮ ካብ ዕሽነትና ዝተላዕለ ዓትዒትና ንሕዞ፣ ሎሚ ኣብ ልብኻ ኣዚዩ ዝኸብደካ ነገር እሞ ድማ ንጎይታ ክትህቦ ዝግባኣካ ጉዳይ እንታይ ኣሎ? ትፈልጥ ዶ ዘለካ ጾርን ጭንቀትን ስቓይን ኣብ እግሪ እግዚኣብሄር ኣቦ ምድርባይ መንገዲ ትሕትና ምኻኑ? እዚ ድማ መርኣያ ኣብ ኣምላኽ ዘለካ ትኣማንነትን ትሕትናን እዩ፣ ነፍስ ወከፍ ኣባል እታ ስድራ ዘለዋ ጸር ወይ ቃንዛ እንታይ ምዃኑ ንሓድሕድኩም ተኻፈሉ ብድሕሪኡ ድማ ኣምላኽ ናይ ነፍሲ ወከፍ ጾር ክወስድ ጸልዩ፣ ኣብዚ ሰሙን እዚ ድማ ብዘዕባ አቲ ጾር እናተዘራረብኩም ብናይ ጴጥሮስ ጥቕሲ ተደጋገፉን ተጸናንዑን፣ “ንሱ ይሓልየልኩም አዩ እሞ ኩሉ ሓለየትኩም ናቡኡ ኣውድቕዎ”
ጸሎትኩቡር ኣምላኽ ብዙሕ ጊዜ ንጭነቕን ዘሎና ጸር ድማ ንዓኻ ምሃብ ንርስዕ ኢና፣ ኣምላኽ ንዘሎና ጾር ክንፈልጦምን ብቕልጥፍ ድማ ናባኻ ክንውፍዮም ደግፈና፣ሓምሻይ ደረጃ ኣዚኻ ንኡስ ክትከውን ምምሃር
ጥቕሲ “ንሱ ኽዓቢ ኣነ ግና ክንእስ ይግባኣኒ ኣዩ” ዮው።3።30
ተግባራዊ ስጉምቲነፍስ ወከፍ ኣባል ስድራ ብዛዕባ ዕቤት ኣምላኽ ይመስክሩ ወይ ይጽሓፉ፣እቲ ብዛዕባ ኣምላኽ እትፈልጥዎ ኣደነቕቲ ነገራት ኩሉ ጸሓፍዎ፣ነፍሲ ወከፍ ኣባል አታ ስድራ ብዛዕባ ዝፈልጥዎ ዕቤት ኣምላኽ ምስ ተዛተዩ፣ ብዛዕባ አቲ ዝፈልጥዎ ዕቤት ኣምላኽ ድማ ምስ ካልእ ቤተሰብ ኮይኖም ይካፈልዋ፣ ኣብዚ ሰሙን እዚ ብዛዕባ ዕቤት ኣምላኽ ምስ ካሎኦትን ቤተሰብካን ክትካፈል ፍቃደኛ ዶ ኾን ምኾንካ?
ጸሎትኣቦ ንሕና ከም የውሃንስ መጥመቕ ክንከውን ንደሊ ኣሎና፣ ንሱ ኣዚ ኣብ ቅድሚ ክርስቶስ ኣዚዩ ንኡስ ምካኑ ኣብ መንግስቲ ኣምላኽ ዘበርክቶ ዕዮ ድማ ንእሱ ምኻኑ ተረዲኡ፣በጃካ ሓግዘና ንሕና ኣዚና ናኣሽቱ ምኻና ንስኻ ግና እምብዛ ዓቢ ምኻንካ ክንፈልጥ፣
ሻድሻይ ደረጃ ብዛዕባ መግስተ ሰማይ ተማሃር፣ጥቕሲ “ መንግስቲ ኣምላኽ ብሓይሊ እምበር ብዘረባ ኣይኮነትን” 1ቆሮ 4።20፣“ ህድእ በል እሞ ኣነ ኣምላኽ ምኻነይ ኣስተብህሉ ኣብ ማእከል ኣህዛብ ልዕል ክብል ኣብ ምድሪ ልዕል ክብል እየ” መዝ 46።10፣
ተግባራዊ ስጉምቲብዙሕ ዶ ትዛረብ? እስከ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ህድእ ኢልካ ምሱኡ ጊዜ እናሕለፍካ ከመይ ዓቢ ምኻኑ ተረዳእ፣ ተገባራትካ እስከ ባዕሉ ክዛረብ ፍቀደሉ፣ ብኸመይ መገዲ ኮን ይኸውን ካብ ብቓላትካ ንላዕሊ ብተገባርካ ንቤተስብካ ከም ተፍቅሮም ትገልጸሎም ትኸውን?ጸሎትኣቦና ንሕና ብዙሕ ጊዜ ኢና ጫውጫው እንብል፣ ኣምላኽ በጃኻ ሓግዘና ህድእ ኢልና ነቲ ጡዕም ድምጽኻ ክንሰምዕ፣ ኣምላኽ በጃኻ ነቲ ሓያል ፍቕርኻ ብቓላት ጥራይ ዘይኮነስ ብግብሪ ከንረእዮ ደግፈና፣
ሻውዓይ ደረጃ ንኻልኦት ብዛዕባ መንግስቲ ኣምላኽ ኣካፍል።ጥቕሲ “ንሱ ግና ስለዚ እየ እተለኣኽኹ እሞ ንኻልኦት ዓድታት ድማ ብስራት መንግስቲ ኣምላኽ ክሰብከለን ይግባኣኒ እዩ በሎም” ሉቓስ 4።43፣
ተግባራዊ ስጉምቲበረኸት መንግስቲ ኣምላኽ ንነፍሲ ወከፍ ነቲ ንጎይታ የሱስ ከም መድሓኒ ዝተቀበሎ ፍጡር ወዲ ኣዳም እዩ፣ ኣብ ሻድሻይ ደረጃ ንነፍሲ ወከፍ ሰበ ብዘይቃላት ብግብርናና ስራሕናን ንፍቕሪ ኣምላኽ ከንርእዮ ከም ዝግባኣና ተዓዚብና ኔርና፣ ብተወሳኪ ካልእ ድማ እቲ ኣምላኽ ዝገበረልና ግብሪ ብቓላት ኣፍና ከነዘንቱ ይግባኣና፣ እቲ ጥዑም ብስራት ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ ምስ ካልኦት ክንካፈሎ ዝከኣለና ጻዕሪ ክንገብር ኣሎና፣ ሎሚ ከም ቤተሰብ ምስ መን ኮን ትኸውን ብዛዕባ ምድሓን የሱስ ዝተዛረብካ? እስከ የሱስ ኣብ ህይወትካ ዝገብሮ ዓቢ ግብሪ እንታይ ምኻኑ ሕሰብ እሞ ንኻሎኦት ድማ የሱስ ህያው ምኻኑ መስክር፣ እስከ እቲ የሱስ ኣብ ህይወትካ ዝገበሮ ኣደናቒ ስራሕ እብ ህይወትካ ዘምጾ ለውጢ ዓቢ ምኻኑ ሰባት ይመስክሩ፣ጸሎትጎይታ እስከ እቲ ጥዑም ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ ንበይንና ሕዝናዮ ስቕ ከይንብል ርድኣናን ደግፈናን፣ ኣምላከይ ብዛዕባ የሱስ ክንዛረብን እቲ ንሱ ኣብ ህይወትና ዝገበሮ ግብሪ ዓቢ ምኻኑ ክነግርን ከነበስርንሲ እሞ ድማ ሰባት ተኻፈልቲ በረኸት ናይ መንግስተሰማይ ክኾንሲ ትብዓትን ሓይልን ሃበና፣“እቶም ብመንፈስ ድኻታት መንግስቲ ኣምላኽ ናታቶም እያ እሞ ብጹኣን እዮም” ናይ ኣምላኽ መንግስቲ ካብዛ ኣብዛ ምድሪ እንግሞቶ ንላዕሊ በረኸትን ሃብትን ዘለዋ መንግስቲ እያ፣ ከም ቤተሰብ ድማ ከመይ ኣብ ቅድሚ የሱስ ትሑታትን ንኻልኦት ከተገልግሉ ፍቓደኛታት ክትኮኑን ይግባኣኩም፣ ንየሱስ ድማ ኣብ ቤትኩም ኣንጸባርቕዎ፣ ሹዑ በረኸት ኣምላኽ ከመይ ዓቢ ምኻኑ ክትእዩ ኢኹም፣
ቤትናን ቤተሰብናን ንኣምላኽ (ብኪም ባትስ/ቐዳማይ ክፋል)
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
Radio Erena : 13 February 2015
መንግስቲ ሱዳን ብዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂሰብ ንዝተኸሰሱ ሰባት ጉዳዮም ዝርኢ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ከምዝኸፈተ ሚኒስትሪ ፍትሒ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ነቲ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ብሮቡዕ 11 ለካቲት ኣብ ካርቱም ብወግዒ መሪቑ ዝኸፈተ ሚኒስተር ፍትሒ ሱዳን መሓመድ ቢሻራ ዶሳ፣ ዕላማ ምቛም ፍሉይ ቤት ፍርዲ ነቲ ኣብ ዞባ ምብራቓዊ ሱዳን ብፍላይ ኣብ ከሰላን ከባቢኡን ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ዝፍጸም ዘሎ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ንምግታእን ንፈጸምቱ ድማ ከቢድ መቕጻዕቲ ንምብያንን ምዃኑ ኣረዲኡ።
ኣብ ምብራቓዊ ሱዳን ብመንገዲቲ ምስ ኤርትራ ዘዳውብን ከባቢታት ከሰላን ምስ ኢትዮጵያ ዘዳውብ ከባቢታት ገዳርፍን ንዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዒላማ ዝገበረ ናይ ዘይሕጋዊ ምስግጋር፣ ምጭዋይን መሸጣን ስደተኛታት ብዝልዓለ ናህሩ ክስርሓሉ ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣብዚ ከባቢታት’ዚ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመተ 2014 ምስዚ ናይ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ስደተኛታት ዝተተሓሓዘ 74 ናይ ክሲ ጉዳያት ከምዝመዝገበ ዝሓበረ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ምስ ናይ ቅድሚኡ ዝንደበረ ክልተ ዓመታት ክነጻጸር እንከሎ’ውን እቲ ዘይሕጋዊ ተግባራት ከምዝነከየ ኣረድኡ።
ኣብ 2012 ናይ 388 ተመሳሳሊ ክሲ ክምዝገብ እንከሎ ኣብ 2013 ከኣ እቲ ምስ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ስደተኛታት ዝተተሓሓዘ ክሲ ናብ 100’ዩ ወሪዱ ኔሩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ብዝገብሮ ዘሎ ጸቕጢ መንግስቲ ሱዳን ነቲ ኣብ ውሽጢ መሬቱ ብፍላይ ኣብቲ ምስ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዘዳውብ ከባቢታት ዝፍጸም ዘሎ ገበናት ምጭዋይ ስደተኛትት ምሉእ ብምሉእ ደ ንምባሉ፣ ፍሉይ ኣተሓሕዛ ከምዝድልዮ ብምእማን’ዩ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ኣቑሙሉ ዘሎ።
ይኹን’ምበር፣ ኣብ ሱዳን ከተማ ከሰላ በዚ ክሲ’ዚ ተታሒዞም ንልዕሊ 20 ዓመታት ክእሰሩ ዝተፈርዶም ሓያሎ ሰባት ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ከምዝሃደሙ በብእዋኑ ክጥቐስ ጸኒሑ’ዩ።
ኣብዚ ዘይሕጋዊ ምድላል፣ ምስግጋርን መሸጣን ስደተኛታት ዝተዋፈሩ ኣዝዮም ብዙሓት ኤርትራውያን’ውን ኣብ ዘዝርከብሉ ሃገራት ይኽሰሱ ምህላዎም ዝፍለጥ’ዩ።
በዚ መሰረት ናብ ኢጣልያ ንዝኣተዉ ስደተኛታት ናብ ሽወደን፣ ጀርመን፣ ብሪጣንያን ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳ ከሰጋግሩ ጸኒሖም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ 25 ኤርትራውያን ኣብ ኢጣልያ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ፖሊስ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
እቶም ብምስግጋር ስደተኛታት ተጠርጢሮም ዘለዉ ኤርትራውያን ካብ ሓደ ስደተኛ ካብ 200 ክሳብ 1000 ዶላር ከከኽፍሉ ከምዝጸንሑ’ዩ ዘመልክት ጸብጻብ ፖሊስ ኢጣልያ።
==============================


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ
ኣብ ዕለት 15 ሕዳር 2010 ዘውጻእናዮ ጋዜጣዊ መግለጺ እቶም ኣብ ውሽጢ ኮይና ተቓውሞና ከነስምዕ ዝጸናሕና ኣባላት ፈጻሚት ሽማግለን ማእከላይ ባይቶን ሰ.ደ.ህ.ኤ ብትኹል ይኹን ብጋድም ከምዝተሰንጠቐ ገሊጽና ነይርና። ጉዳይና ዘይፍታሕ ኣይነበረን። ነዚ እምነት’ዚ መሰረት ብምግባር ከኣ እቶም ዝፈላለዩና ርእይቶታት ኣብ ማእከላይ ባይቶን መሰረታትን ኣውሪድና ንዘራረበሉ ኢልና ኣብ ዝጠለብናሉ እዋን፣ ኣብ ፈጻሚት ሽማግለ ጥራሕ እዩ ዝዝረበሉ ተባሂሉ መሰል ምሉእ ባይቶን ኣባልን ብምርጋጽ እቲ ቁኑዕ ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ተጣሒሱ። እቲ ዘገርም ኣብ ክንዲ ዘተ ሓደ ካብቶም ንሰ.ደ.ህ.ኤ ዘቖሙ ሰለስተ ዉድባት፡ (ኤ.ህ.ም-ነበር) ካብቲ ሓድነት ሰጒግናዮ ኣሎና ተባሂሉ ብዕሊ ተኣዊጁ። እዚ ናይ ፈላሊኻ ምህራም ሜላ ክጥቀም ስለዝተደለየ እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ሓቂ ካልእ ኢዩ።
በዚ ምኽንያት’ዚ ካብቲ መሪሕነት ክንፍለ ከምዝተገደድና እዉን ገሊጽና ኔርና፡ ብተወሳኺ ምስ ኩሎም ንዋዕላ ዝድግፉ ሓይልታትን ምስ ኮሚሽን ዋዕላን ተሓባቢርና ከም እንሰርሕ ቅሩብነትና ምግላጽ ጥራይ ዘይኮነ፣ ውሽጣዊ ውደባና ሰሪዕና ውሳኔና ክንገልጽ ምዃና ሓቢርና ኔርና። እነሆ እምበኣር ኣብዚ ናይ ሎሚ መግለጺና ማእከላይ ባይቶ ዝተፈላለየ ኣኼባታት ድሕሪ ምክያድ 11 ዝኣባላታ ፈጻሚት ሽማግለ ከምዝመረጸ ንሕብር ። በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ክንገልጾ እንደሊ ሓው መሓመድኑር ኣሕመድ ክሳብ ሕጂኳ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ኮይኑ እንተጸንሐ ኣብዚ እዋን’ዚ ብውልቃዊ ምኽንያት ኣባል ማእከላይ ባይቶ ኮይኑ ክሰርሕ መሪጹ ከምዘሎ ንሕብር።
ፈጻሚት ሽማግለ ኣኼብኡ ብምክያድ ንዶክቶር ተስፋይ ስብሃቱ ኣቦ-መምበር ንሓጅ ዓብደልኑር ሓጅ ድማ ጸሓፍን ምክትል ኣቦ-መምበርን ኮይኖም ንክሰርሑ ወሲኑ። ዝርዝር ኣስማት ፈጻሚ ሽማግለ ድማ እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፣-
1. ዶክቶር ተስፋይ ስብሃቱ፣
2. ሓጅ ዓብደልኑር ሓጅ፣
3. መኮነን ሃይለ፡
4. ዑስማን መሓመድ፡
5. ኣምባሳዶር ኣድሓኖም ገ/ማርያም፡
6. ደስበለ መሓሪ፡
7. ኢሳያስ ኣስፋሃ፡
8. መሓመድ ብርሃን ዓብደልቃድር፡
9. መሓመድ ጠሃ፡
10. ዮናስ ገብረኣምላኽ፡
11. ዓብደልዓዚዝ ክያር ሓሰን፣
ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ ኣኼብኡ ኣገዳስነት ናይ ኤርትራዊ ደሞክራሲያዊ ኪዳን ከም ጽላል ደምበ ተቓውሞን ንምሕያሉን ፍልልያቱ ኣወጊዱ ኣድማዒ ስራሕ ንኽዓምምን ሰልፍና ካብኡ ዝጥለብ ኣብርክቶ ከማልእ ምዃኑ ወሲኑ።
ኣብ መደምደምታ ድማ ኩሎም ኣባላት ባይቶን መሰረታትን ሰ.ደ.ህ.ኤ እቲ ኣብ መሪሕነት ዝተረኽበ ናይ መትከልን ዕላማን ፍልልይ በሪሁ ስለ ዘሎ ነቲ ግጉይ ናይ ምፍልላይ መስመር ነጺግኩም፣ ኣብቲ ቅኑዕ ናይ ሓድነት መስመር ኣሚንኩም ክትጽምበሩ ጻዊዕትና ነቕርብ።
ፈጻሚት ሽማግለ ሰ.ደ.ህ.ኤ
Mail address – EPDP.fdu@gmail.com
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1875


text:
እዚኣቶም ፍሉያት ሕላገት ወይ መለለዪ ሽወደን'ዮም ዘብሉ ፍሉያት ነገራት ኣለዉ ዶ?
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 22 10 2018
ሕላገት(መለለዪ) ሽወደናዊ ባህሊ እንታይ እዩ? ወይ'ውን ፍሉይ ባህሪ ሽወደን እንታይ እዩ? ንዝብል ሕቶ ምምላሱ ቀሊል ኣይኮነን። ኲላቶም ኣብ ዓለምና ዝርከቡ ማሕበራዊ ጒጅለታት(ሕብረተሰባት)፡ ንሓድሕዶም ዘተኣሳስሩዎም ባህላዊ ክብርታት ኣሎዉዎም። ብዙሓት ሕብረተሰባት፡ ንሓድሕዶም ዘራኽብ ተመሳሳሊ ባህላዊ ክብርታት ክህሉዎም ይኽእል እኳ እንተኾነ፡ ብነፍሲ ወከፍ ማሕበራዊ ጒጅለ ግን ተመሳሳሊ ሚዛን ዘይክውሃቦ ይኽእል። ብገለ ሽወደናውያን ባህሊ ኮይኑ ዝርአ፡ ብኻልኦት ከምኡ ኮይኑ ዘይክርአ ይኽእል።
ነኣሽቱን ቀዪሕ ዝተለኽዩን ገዛውቲ፡ ብብዙሓት ሰባት ከም ናይ ሽወደን ሕላገት መሲሉ ይርአ ወይ ከኣ ከምኡ ይመስሎም። ስእሊ: Colourbox
መበቆል ሽወደናውያን፡ ካብ ዘርኢ ጀርመን እዩ። ሕጂ ግን ብዙሕ መበቆል ኣሎዎም። እተሕብሮም(ሓደ እትገብሮም) ነገር እንተላ፡ ቋንቋ እያ። ቋንቋ ሽወደን፡ ናይ ኢንዶ ኤውሮጳውን ጀርመናውን ቋንቋ ኮይኑ፡ ብኣስታት ዓሰርተ ሚልዮን ህዝቢ ይዝረብ። ኣብ ሽወደንን ገለ ኽፋል ፊንላንድን ማለት'ዩ። ቋንቋ ሽወደን፡ ምስ ናይ ደንማርክን ኖርወይን ስለ ዝመሳሰል፡ ኣህዛብ ናይ'ዘን ሰለስተ ሃገራት እዚኣተን፡ በዚ ቋንቋ'ዚ ንሓድሕዶም ይሰማምዑ ወይ ይረዳድኡ እዮም።
ባህሊ ምስ ግዜ ይልወጥ እዩ። ኣብ ሕብረተሰብ ብዘጋጥሙ ዝተፈላለዩ ረቋሒታት ድማ ይጽሎ። ባህሊ ሽወደን፡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ብዝተፈጥሩ ነገራት ተጸልዩን ይጽሎን ኣሎ። ንኣብነት ናይ ኢንዱስትሪ ምትእትታው፡ ምዕባለ ውሑስ መነባብሮ፡ መስርሕ ዓለማውነትን(ዘይሃይማኖታዊ) ውልቃውነትን ዝኣመሰሉ ረቛሒታት፡ ነቲ ባህሊ ይጸልዉዎ እዮም። እዞም ዝተጠቕሱን ካልኦት ብርክት ዝበሉ ተርእዮታትን፡ ሰባት ብዛዕባ ዓለምን ሕብረተሰብን፡ ኣቀራርብኦም ናብ ካልኦትን፡ ዘሎዎም መኣዝን ኣረኣእያን፡ ባህልን ሕብረተሰብን ንኽቕየር ጸልዩዎ እዩ።
ከም ባህሊ ገይሮም ዝተሓላለኹን ዝተደባለቑን ክህልዉ ዝኽእሉ ነገራት፡ ኣዝዮም ውሑዳት'ዮም። ኣብዚ፡ ገለ ካብ መሰረቱ ሽወደናዊ ባህሊ ዘሎዎ ዝመስል ኲነታት ተጠቒሱ ኣሎ። ኩሉ ኣብ ሽወደን ዝቕመጥ ሰብ ዝሰማምዓሉ ወይ'ውን ዘለልዮ ነገር እዩ ምባል ግን ኣይኮነን።
እምነት ኣብ ልዕሊ ስልጣን መንግስትን ትካላቱን
ህዝቢ ሽወደን፡ ኣብ ልዕሊ መንግስትን ትካላቱን፡ ዳርጋ ልዑል ዝኾነ እምነት ኣሎዎ። ከምቲ ኣብ ጥርኑፍ ሕብረተሰብ፡ ስድራቤት ዝጻወቶ መሪሕ ተራ፡ ኣብ ውልቃውን ሰብኣውን ናይ ሕብረተሰብ፡ ርግኣት ኣብ ምርግጋጽ መሪሕ ተራ ዝጻወት ኣካል ክህሉ ኣለዎ። ኣብ ሽወደን፡ ነዚ ተራ እዚ ዝጻወት ኣካል ከኣ፡ መንግስቲ እዩ። ነባሮ ሽወደን፡ ኣብ ውሳነታት መንግስታዊያን ትካላት፡ ፍትሓዊ ስርዓት፡ ከምኡ'ውን ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፡ ብተዛማዲ ልዑል እምነት ኣሎዎም። ከምዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ፡ ሃገረ ሽወደን ብ ደሞክራስያዊ ኣገባብ ስለ ዝተሃንጸት እዩ። መስርሕ ህንጸት ደሞክራሲ፡ ብሃገር ለኻዊ ተሳትፎ ዝነበሮ ህዝባዊ ምንቅስቃስ፡ ከም ኣብነት ማሕበር ሸቃሎ፡ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ፡ ከምኡ'ውን ምንቅስቓስ ነብሰ ግትኣትን(ዝኾነ ነገራት ካብ ምግባር ወይ ምውሳንን ምፍጻምን ነብስኻ ምግታእ)፡ እዩ ተማዓራርዩ።
ጽልዋ ኲነታት ኣየር
"ኲነታት ኣየር'ውን ኣብ ልዕሊ ባህሊ ሽወደን ናቱ ጽልዋ ኣቐሚጡ እዩ" ዝብል ርድኢት ኣሎ። እቲ ነዊሕን ጸልማት ዝዓብለሎን ክረምቲ(ዊንተር)፡ ሰባት ኣብ ክፉት ኣየር(ደገ) ከይራኸቡ ይድርቶም። ኣብ ክንድኡ ድማ፡ ኣብ እንዳ ሻሂ፡ ቤት መግብን ኣብ ገዛን ከምዝራኸቡ ይገብሮም። ስለዚ ድማ ምስ ሓጋይ(ሳመር) ክነጻጸር እንከሎ፡ ክረምቲ(ዊንተር) ማለት፡ ከምድላይካ ብዙሓት የዕሩኽን መሓዙትን ዘይትረኽበሉ ግዜ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ሓጋይ ክኣቱ እንከሎ እምበኣር፡ ማሕበራዊ ህይወት ይቕየር። ኣንጻር ናይቲ ኣብ ክረምቲ ዘሎ ኲነታት ከኣ፡ ሰባት ከም ድላዮም ደገ ይወጽኡ። ምስ ዓርከ መሓዛ'ውን ብብዝሒ ይራኸቡ። (ክረምቲ ኤርትራን ክረምቲ ኤውሮጳን ይፈላለ እዩ። ሳመር ኤርትራ ክረምቲ እዩ። ሳመር ናይ'ዚ ዓዲ ከም ሓጋይ'ዩ ክብሃል ይክኣል።)
ስእሊ: Colourbox
ተፈጥሮ
ብዙሓት ሽወደናውያን ፍሉይ ናይ ተፈጥሮ ፍቕሪ ኣሎዎም። እቲ ሓባራዊ ሕጊ፡ እቲ ናይ ተፈጥሮ ቦታ ናይ መን'ዩ ብዘየገድስ ኩሉ ሰብ ኣብ ዝደለዮ ናይ ተፈጥሮ ቦታታት ክንቀሳቐስ መሰል ይህቦ። እዚ ኸኣ፡ መንነት ሕብረተሰብ ሽወደን የንጸባርቕ። ሽወደን፡ ኣብ "ዓለማዊ ምዕቃብ ኣከባቢ" ዓቢ ተራ እያ ትጻወት።
ሃይማኖት ኣብ ሽወደን
ክርስትና፡ ኣብ ሽወደን ዓቢ ተራ ተጻዊቱ እዩ። እቲ ሕብረተሰብ ድማ ብናይ ክርስትና ሉተራን ክብርታት ዝተሃንጸ እዩ። ክብርታት ክብሃል እንከሎ፡ ኣብ ሂወት፡ ቅኑዕን ኣገዳስን ነገር እንታይ እዩ ኣብ ዝብል ኣምር ዝተመርኮሰ እዩ። ዝበዝሑ ናይ ሃገረ ሽወደን በዓላት፡ ሃይማኖታዊ ሰረት ዘሎዎም እዮም። ንኣብነት፡ ትህድስቲ፡ ጥምቀት፡ መርዓን ቀብርን። ኣብዚ ግዜ'ዚ ሽወደን፡ ሓንቲ ካብ'ተን ኣብ ዓለምና ኣብ ጎደና ዓለማውነት(ዘይሃይማኖታዊ) ኣርሒቐን ዝመረሻ ሃገራት ሓንቲ እያ። ዓለማውያን(ዘይሃይማኖታውያን) ሃገራት ሕግታተን ኣብ ሃይማኖት ወይ እምነት ሰረት ዘይገብር ኮይኑ፡ ንእምነት ብዝምልከት'ውን፡ እታ ሃገር ማእከላይ ወይ ሻራ ዘይብሉ መርገጺ ትወስድ። እዚ ኸኣ ሕላገት ዓለማውያን ሃገራት እዩ። ሕመረት ዓለማውነት፡ ሕብረተሰብ ኣብ ሰብኣዊ ክብርታት ዝተሰረተ ክኸውን ኣለዎ ዝብል ኮይኑ፡ እምነት ከኣ ውልቃዊ ጉዳይ ክኸውን ኣለዎ ዝብል እዩ።
ኣስታት 60%ሽወደናውያን፡ ኣባላት ናይ ክርስትያናዊ ቤተክርስትያን ሽወደን (Svenska kyrkan) እዮም። ይኹን እምበር፡ እቶም ብስሩዕ ኣብ ቤተ ክርስትያን ብምኻድ ኣብ ጸሎት ዝሳተፉ ግን ኣዝዮም ውሑዳት እዮም። ኣስታት 45% ናይ'ቶም ኣብ ሽወደን ዝውለዱ ህጻናት፡ ኣብ ቤተ ክርስትያን ሽወደን ይጥመቑ። ልዕሊ ፍርቂ ዝኾኑ ሽወደናውያን፡ ካብ ቤተ ክርስትያን ወጻኢ ክምርዓዉ ይመርጹ። ከባቢ 75% ስነ ስርዓት ናይ ቀብሪ ግን፡ ኣብ ቤተክርስትያን ይካየድ።
ኣብ ሽወደን፡ ብዘይካ ዝተፈላለያ ናይ ፕሮተስታንት ሃይማኖታት፡ ካልኦት ብዙሓት ዓይነት ሃይማኖታት ኣለዋ። ካብኣተን ድማ ምስልምና፡ ሂንዱ፡ ኣይሁድነት፡ ቡዲዝም፡ ባሃኢ፡ ኣሳትሮ፡ ሻማኒዝም ከምኡ'ውን ካቶሊክን ተዋህዶን ዝኣመሰላ ሃይማኖታት ምጥቃስ ይከኣል።
ኣብ ኣምላኽ ዘይኣምኑ ኣተይዝም ዝባሃሉ'ውን ኣለዉ። ኣግኖስቲዝም ዝብሃሉ "ህላወ ኣምላኽ ምፍላጥ ኣይከኣልን እዩ" ዝብሉ ድማ ኣለዉ። መብዛሕቶም ኣተይስትን ኣግኖስቲክን ድማ ነዚ ዘይሃይማኖታዊ መንግስቲ እዮም ዝድግፉ።
ኣልኮል
ሽወደን፡ ነዊሕ ዝገበረ ናይ መስተ ባህሊ ኣሎዋ። ኣብ ሽወደን፡ ካብ ዘመነ እምኒ ኣትሒዙ እዩ ኣልኮል ዝስራሕ ነይሩ። ወይኒ ከይበቁል፡ እቲ ሃገር ዝሑል እዩ። እኽልን ድንሽን ጽቡቕ ስለ ዝበቁል ግን፡ ብ እኽልን ድንሽን ገይሮም ኣልኮላዊ መስተ ይሰርሑ ነይሮም። ኣብ19 ክፍለ ዘመን፡ ሓደ ሰብ፡ ኣብ ዓመት ዳርጋ ሓምሳ ሊትሮ ኣልኮላዊ መስተ ይሰቲ ነይሩ። ብምኽንያት ሃልኪ ብዝሒ መስተ ድማ፡ "መስተ ናይ ዘይምስታይ" ማሕበራት ቆይመን ነይረን። ኣልኮል ምስ ሰተኻ ሓደጋ ስለ ዘስዕብ፡ ብዓቐን ክስተ ኣለዎ ዝብል ምንቅስቓሳት ነይሩ። እዚ ድማ፡ "ዓቂንካ ናይ ምስታይ ምንቅስቓስ" ይብሃል ነይሩ። ካብ ሽዑኡ ጀሚሩ፡ ኣብ ሽወደን፡ ናይ ኣልኮል ሕቶ ዓቢ ቦታ ሒዙ።
ዝምድና ምስ ግዜ
ኣብ ሽወደን፡ ሰዓትካ ምሕላው ኣገዳሲ እዩ። ንሓደ ሰብ ሰዓት 14፡00 እንተ ቆጺርካዮ፡ ሰዓት 14፡00 ክትረኽቦ ከም ዘለካ ከም ትሑዝ እዩ ዝወስዶ። ድሒርካ ምምጻእ ከም ርድኢት ብዙሓት፡ ኣብ ሰብ ዘለካ ክብረት ምጕዳል እዩ ዝቚጸር።