text:
ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ
ውራይና፦ ካብ ድሕረ ባይታኻ ዶ ክንጅምር? ተመሃራይ ኮይንካ እውን ተኣሲርካ ምንባርካ ስለ ዝሰማዕኹ ንሳ እውን ትምልእ ክነብላ ኢለ እየ ድሕረ ባይታኻ ዝብለካ ዘለኹ?
ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ፦ መቐለ ተወሊደ ዓብየ። ኣብ መቐለ እውን ተማሂረ። ናብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ኣትየ ፊሎዞፊ ዲፓርትመንት ይመሃር ነይረ። ራብዓይ ዓመት ምስ በፃሕኹ ደርጊ ኣሲሩኒ። ካብ 1976 ክሳብ ኢህወደግ ሃገር ዝሕዝ 1983 ዓ/ም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ነይረ።
ውራይና፦ ምኽንያት መእሰሪኻ እንታይ እዩ ነይሩ?
ኣቶ ሙሉጌታ ኣረጋዊ፦ ወያነ ኢኻ ዝብል እዩ ነይሩ። ኣነ ግን የነበርኹይ። ስኽ ኢልካ ሰብ ይሕፈሰሉ ልነበረ እዋን እዩ። ካብ ካምፓስ ወሲዶምና ኣነ 7 ዓመትይ ፈረቓይ ተኣሲረይ። ኢህወደግ ምስኣተወ ኢና ወፂእና። ጥሒስና እውን ኢና ወፂእና ብስርዓት ኣይኮናን ዝወፃእና። ብድሕሪኡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስተመለስኩ ራብዓይ ዓመት እየ ነይረ፤ ፊሎዞፊ ዲፓርትመንት ተዓፅዩ ፀኒሑኒ። ብደርጊ እዩ ተዓፅዩ እቲ ዲፓርትመንት። ከም ብሓዱሽ ካልእ ዲፓርትመንት ክትኣቱ ትኽእል ኢኻ ኢሎምኒ ቤት ትምህርቲ ሕጊ ኣትየ። ካብ Law ዝተመረቕኩ ብ1987 ዓ/ም ይመስለኒ ብናትና። ብፈረንጂ 1995 ማለት እዩ። ብድሕሪኡ ኣብ ፕራይቬታይዘሽን ስራሕ ጀሚረ ነይረ ን10 ወርሒ ዝኾን። ብድሕሪኡ ንኣሜሪካ ከይደ። ኣብኡ እየ ዘለኹ።
ሕዚ መፂእኻ ዲኻ ጠቕሊልካ?
ኣነ መፂአ በሃሊ እየ። ብፈረንጂ ብ2009 መፅየ ነይረ፤ ክሳብ 2013 ፀኒሐ እየ። ሽዑ ዝነበረ ትልመይ ኣይተሳኸዐይ። ላይሰንሰይ ኣይተወሃበኒይ። መንግስቲ ኣይኾንይ ለ ኣይብለካይ ይኾንዩ ለ ኣይብለካይ። ምንግልታዕ ነይሩ። ሰለስተ ዓመትይ ፈረቓይ ተፀብየ ምኳን ምስ ኣበየ ተመሊሰ። ብቻ ናተይ ፀገም እንታይ መሲሉካ ወፃእ ልነብር ዓይነት ሰብ የኾንኩይ። ወፃእ ኮይነ ለ ብዛዕባ ዓዲ እየ ልሓስብ። ሕዚ ለ ሃምኡ እየ እኒአኹ። ኣነ ንማንም ሰብ ኣይውክልይ ። ንባዕለይ እየ ልውክል። ናይ ፖለቲካ ፓርቲ ኣፊሌሽን የብለይ። ፍሉይ ዝደልዮ ረብሓ/ስፔስፊክ ኣድቫንስ ልገብሮ ኢንተረስት የብለይ። እንድሕር ተመቹዩኒ ኣብዚ ይነብር ተለይተመችዩኒ ይኸድ።
ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ተምህር ኢኻ። ከመይ ኢኻ ተምህር? ማለተይ ቀዋሚ ወይ ግዘያዊ? እንታይ ዓይነት ኮርስ?
ብግዝያዊ/ብፓርት ታይም እየ ለምህር ለኹ። ምኽንያቱ የወሰንኹይ። ናተይ ድልየት ኣብዚ ብቐዋሚነት ክነብር እዩ። ግን ኩነታት እዩ ልውስኖ።
ኣብ ሚድያታት ማለት ኣብ ቪኦኤ፣ ኣብ ሪፖርተር፣ ኣብ ዛሚ ብቻ ኣብተን ዘለዋ ሓሳባት የሸራሽራ ዝብሃላ ሚድያታት ርእይቶታትካ ትህብ ኢኻ። ሕዚ ድማ እቲ ኩነታት እውን ከምኡ ይጠልብ ኣሎ። ውራይና እውን ኣብ ናይ ዓድና ብፍላይ ድማ ኣብ ናይ ትግራይ ኩነታት ምሒር ጠመተ ገይራ ትሰርሕ። ከምዚ ዘፍርሕ ኩነታት እንተሎ ድማ እንታይ ንግበር ኢላ ናይ ዘተ መድረኽ እያ እትኸፍት እሞ በቲ ሞያኻ መንፅር ብምርኣይ ንምጅማር፤ እዚ ስርዓት እዚ ከም ስርዓት ሓደግኡ ተባሂሉ ዝዝረብ ምስ ፍትሕን ልዕነት ሕግን ዝተኣሳሰረ እዩ። ስለዚ ፍትሒ እንታይ እዩ ካብ ዝብል እውን እንተንጅምር?
ፍትሒ እንታይ ምዃኑ ልፈልጦ ገና ህፃን ላሃለኹ እዩ። እነይ እንታይ ትብለኒ ነይራ ህፃን ናሃለኹ ንሓደ ሰብ ሕማቕ እንድሕር ገይሩ ናይ ኢድካ ይሃብኻ ትብል ነይራ። እሞ ፍትሒ ማለት ብሓፂሩ ናይ ኢድኻ ምግናይ እዩ። ፅቡቕ ልገበረ ፅቡቕ የግኒ። ሕማቕ ልገበረ ደማ ሕማቕ የግኒ። ስለዚ ፍትሒ ናይ ኢድካ ምግናይ እዩ።
ሕግን ፍትሕን ከ እንታይ እዩ ርክቦምን ፍልልዮምን?
ፍትሒ ናይ ሕጊ መሳርሒ እዩ። ልኣብነት ብጃንሆይ ጊዜ ብህገ ኣምላክ እንተተባሂልካ ደው ኢኻ ትብል። ሕገ ኣምላኽ ኢለካ ስኽ ኢልካ እንተከይድኻ እቱ ኻልእ ኣብኡ ልነበረ ሰብ ዋይ ብሕገ ኣምላኽ ላበለካስ ሱቕ ኢልኻ ትኸድ ለኻ እዩ ልብለካ። ሃመይ እዩ እዚ ትብሃል። ዋላ ኣነ ኣርኪበሉ እየ እዚ። ሀዚ ናይቲ ህዝቢ sense of justice ተግባራዊ ንምግባር እዩ ሕጊ ለድልየካ ማለት እዩ። ምስ ሞራሊቲ ዝተትሓዘ እዩ። ምስ ሕማቕይ ፅቡቕይ እትብሎ ነገር ልኸድ እዩ። ስለዚ ሰብ ናይ ኢዱ ንኸግኒ ዘኽእል መሳርያ እዩ ሕጊ ማለት። ሓደ ሓደ ጊዜ ሕጊይወፅእ ዶ ፍትሓዊ የኾነይ ትብል። ፍትሓዊ የኾነይ ክትብል ተለኻ ናይ ኢድካ የኾነይ ልህብ ማለት እዩ። ለየቕፅዕ ነገር ንከቕፅዕ ልገብር እዩ ማለት እዩ። ወይ ለ ብግልባጡ ማለት እዩ። ሽዑ ትጨቓጨቕ። ዙ ናይ ግብረ ራዕዲ ሕጊ ሽግር ኣለዎ፤ እዚ ከምዚ ዝበለ እውን ፀገም ኣለዎ ክበሃል ተሎ ምስቲ ናይ ፍትሒ ድልየትካ ስለልፃባእ እዩ ማለት እዩ። ሃመይ እዩ ኣብ ሓደ ዓዲ ጋዜጠኛ ስለልፀሓፈ ኣሸባሪ ትብሎ ለኻ? ፍትሓዊ እዩ ማለት ድዩ? ኢልካ ኢኻ ትሓስብ ‘ለኻ ማለት እዩ። ንኣብነት ሕጊ ኣፓርታይድ ሕጊ እዩ። ግን ፀሊምይ ፃዕዳይ ልልበይኖም ክነብሩ እዩ ልገብር። ፃዕዳ ካብ ፀሊም ልሓሸ እዩ ኢሉ እዩ ልኣምን። ግን ፍትሓዊ የኾነይ። ምኽንያቱ ወዲ ሰብ እዚ ድዩ deserve ልገብር ኢኻ ትብል’ለኻ ማለት እዩ። እዚ ድዩ ልግብኦ? ወዲ ሰብ ፈላሊኻ ምርኣይስ ምስ ናይ ወዲ ሰብ ናይ ሕልና ሚዛል ልከድ ድዩ? ዝብል ኢካ ተልዕል። ከምዚ ብምዃኑ እቲ ወሳኒ ሕጊ ክኾን የብሉይ።
እቲ ሕጊ ለውፅእ ኣካል ፍትሓዊ እዩ ኢሉ እዩ ለውፅኦ። ንፀሊም እዚ እዩ ልግብኦ፣ ፃዕዳይ ፀሊምይ ሓደ የኾኑይ እዩ ልብ’ሎ። እኒ ሶቅራጦስ ባዕሎም ባርያይይ ካልእይ ማዕረ ሰባት እዮም ኢሎም ኣይሓስቡይ ነይሮም። ስለዚ ንዓኣቶም ሓደ እዮም እንተኢልካዮም ኣንፃር ፍትሒ ገይርካ ማለት እዩ። ስለዚ ናይ ፍትሒ ነገርምስቲ ናይቲ ማሕበረሰብ ሓቢሩ ልዓቢ እውን እዩ ማለት እዩ።
ልዕ`ልነት ሕጊ ክንብል እንተለና እንታይ ማለትና እዩ?
ልዕልነት ሕጊ ማለት እማ ካብ ታሪክ ልመፀ እዩ። መጀመርያ ልተጠቐሙሉ ኣሜሪካውያን እዮም። ቅድሚኡ ናይ ቤት እምነት ልዕልነት ዝብሃል ነይሩ። ኣብ ኢንግላንድ ቸርች ጀሚሩ ክሳብ ናይ ፍረንች ሪቮሉሽን ቀስ ብቀስ ዓብዩ። ኣብ ኢንግሊዝ ኣብ ሚድል ኤጅ ዝብሃል ክሳብ ኢንላይትመንት ኸባቢ ኣባል ኢንግላንድ ቸርች ለይኾነ ሰብ ይቕተል እዩ ነይሩ። እቱ ቸርች ሓያል እዩ ነይሩ። ብድሕሪኡ እቲ ናይ ቸርች ሓይሊ ላተዳኸመ ኸይዱ ናይ ንጉስ ሓይሊ ላበርትዐ መፅዩ። ብድሕሪኡ ለ ናይ ፓርላማ ሓይሊ እናሓየለ መፂኡ። ትሪኣ ኣለኻ ዓዲ ኢንግሊዝ ክሳዕ ሕዚ ንግስቲ ኒኣ። ግን ንዝተወሰነ ጊዜ እያ። ከምዚ እናበለ ኣብ ኣሜሪካ በፂሑ። ድሓር ኣብ ኣሜሪካ ጆን ኣዳምስ ዝብሃል እቲ ካልኣይ ፕረዚደንት እታ ሃገር ዝነበረ እዩ፤ ኣብ ታሪክ ክሳብ ሕዚ law of men እዩ ነይሩ ኢሉ። ንኣብነት ናፖልየን ቦናፓርቲ እንተርእይኻዮ I am the sate እዩ ልብል። ስለዚ ድማ I am the lawእዩ ልብል። እዙ ሰብ እዚ ፍረንች ሪቮሉሽን ናተኻየደ ልመፀ ሰብኣይ እዩ። ፍረንች ሪቮልሽን ክካየድ ‘ተሎ እቲ ናይ ኣሜሪካ ሪቨሉሽን ለ ዳርጋ ሽዑ እዩ ተካይዱ። እቲ ሕገ መንግስቶም ብናይ ክልተ ሰለስተ ዓመት ኣፈላላይ እዩ ተፅሒፉ። ሽዑ እንታይ እዮም ኢሎም ጆን ኣዳምስ ካብ ደጊም ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ ተሪፉ ናይ ሕጊ ኣገዛዝኣ ክመፅእ ኣለዎ። እዚ ምስቲ ናይ ኣሜሪካ ሕገ መንግስቲ ምፅሓፍ ተተሓሒዙ እዩ ተላዒሉ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ ሕጊ ብፅሑፍ መልክዕ ክትሓዝ ጀሚሩ። ቅድሚኡ ሕጊ ብፅሑፍ ሰፊሩ ኣይፈልጥይ። ምእንቲ ክንፈልጦ ዲክሌር ክግበር ኣለዎ። ብለይንፈልጦ ሕጊክንግዛእ የብልናይ። ብለይፈልጦ ሕጊ ልግዛእ ብሰብ ልግዛእ ማሕበረሰብ እዩ። ብሕጊ እንድሕር ንግዛእ ኮይና ክፅሓፍ ለዎ ልብል ሓያል ምንቅስቃስ መፅዩ። ሃምኡ ስለልኾኑ እዩ እውን ክልተ ሰለስተ ዓመት ልወደኦሎም።ብድሕሪኡ እዩ ሕጊ ምፅሓፍ ስሩዕ እናኾነ ልመፀ፤ ብሕገ መንግስቲ ደረጃ።
ስለዚ ልምንታይ እዩ እቲ ምፅሓፍ ለድሊ ሎ እንተተባሂሉ ንኣበነት ኣብ ኢትዮጵያ ሓደ ሕጊ ብነጋሪት ጋዜጣ ተለይወፅዩ ሕጊ የኾነይ ማለት እዩ። ንምንታይ እዩ እዚ? ምእንቲ ሰብ ክፈልጦ እዩ። ሰብ ብለይፈልጦ ሕጊ ኣይግዛእይ። ብፅሑፍ ናይ ምስፋር ኣድላይነት እዚ እዩ። ህዝቢ ክፈልጦ ልግበር’ሎ ንሱ ገዛኢ ስለልኾነ እዩ።
ካልእ ብፍልስፍና ደረጃ እውን ለምፅእዎ ክልተ ኣካላት እዩ እኒኦ። እቲ ሓደ ካብ ጀምስ ሆብስ ዝብገስ ፍልስፍና እዩ። እቲ ካልእ ድማ ካብ ጆንሎክ እዩ። ክልቲኦም እንግልዛውያን እዮም። ሆብስ እንታይ እዩ ኢሉ፤ ደቂ ሰባት ክርእዮም ተለኹስ ኢሉ፤ ስሱዓት እዮም። ነንባዕሎም ዝበላልዑ ዝጠፋፍኡ እዮም። በዚ ምክንያት እዚ መንግስቲ ኣብ ለይብሉ ከባቢ ሰብ ንሰብ ልበላልዓሉ፣ ልጠፋፍኣሉ፣ እዩ። ናይ ተፈጥሮ ሕጊ ለይሕለወሉ እዩ፤ ይብል። ንሱ ናይ ተፈጥሮ ሕጊ ልብሎ ባዕልኻ ንባዕልኻ ምቑፅፃር ለይምኽኣል እዩ። ህይወት ክቕፅል ምግባር ማለት እዩ ይብል ሆብስ። እዚ ኹሉ ንምድሓን መንግስቲ የድልየና ድማ ይብል። ስቴት! ንሱ መንግስቲ ልብሎ’ሎ ኣካል ለይተወሰነ ሓይሊ ክህልዎ ኣለዎ ይብል። ምኽንያቱ ንስኻ ካብ ብሃም ባዕልኻ ልበለ ሰብ እትመውት ኩሉ ስለጣን ሃቦ፤ ንሱ ድማ ኩሉ ነገርካ ይሓልውኻ ዝብል ፍልስፍና እዩ። እዚ እቲ ሓደ ፍልስፍና እዩ። እዚ ሰብ ብሓይሊ ክግዛእ ኣለዎ እዩ ልብል። መሰል ዝብሃል ነገር ካብ ሰብ ተቐንጢጡ ነቲ ሓደ ሓያል ክውሃብ ኣለዎ እሞ ንሱ የመሓድሮ እዩ ልብል።
ጆን ሎክ ድማ መፅዩ። ሰባት ልክዕ እዩ ፀገማት ኣለዉዎ እዮም። ግን ሃምቲ ቶማስብ ሆብስ እትብሎ የኾነይ። ሰብ at the same time reasonable ለ እዩ። ይሓስብ እዩ። ብሰላም ለ ክነብር ለኽእል ዓይነት ተፈጥረሎ ኣለዎ እዩ። ባዕሉ ብድልየቱ እርስበርሱ ተሰማሚዑ ብሶሻል ኮንትራክት ክነብር ይኽእል እዩ ዝብል ኣምፂኡ። ቶማስ ሆብስ ሶሻል ኮንትራክት ልብሎ ነቲ ጎይታ ህይወትካ ሳራንደር ምግባር ማለት እዩ። ጆን ሎክ ግን እቲ ኣግሪመንት ኣብ መንጎ ሰባት ለ ክኾን ይክእል እዩ። ሰባት ኮፍ ኢሎም ተሰማሚዖም ብዝደልይዎ መንግስቲ ክመሓደሩ ይኽእሉ እዮም በሃሊ እዩ። እቲ መንግስቲ ድማ as the result of the consent of እቲ ተሰማማዓይ ክፍጠር ይኽእል እዩ። እቲ መንግስቲ ዝብሃል ብኣበሃሃላ ጆን ሎክ እቲ ዝተሰማምዐ ህዝቢ ልሃቦ ሓይሊ ወይ ለ ስልጣን እዩ ልህይልዮ። ካብኡ ወፃኢ እንድሕር ክኸይድ ኢሉ ዓመፅ ከልዕሉ ይኽእሉ እዮም እዩ ልብል ጆን ሎክ።
ስለዚ ናይ ሆብስ ናብ ሞናርኪ ግዝኣት እዩ። ሓይሊ ናይ ሰባት እዩ ልብል። ጆን ሎክ ግን ናይ ህዝቢ ድልየት ከንፀባርቕ ልኽእል ተኣኣዚ ህዝቢ መንግስቲ ምፍጣር ይከኣል እዩ እዩ ልብል። ካብኡ እዮም ወሲዶምዎ። ሎክያን እዩ ልብሃል ዙ ሊበራሊዝም። ካብኡይ ካብ ሞንቲስኮ ልብሃልይ እዮም ወሲዶምዎ። ስለዚ ክልተ ዓይነታት መንግስቲ እዮም ክህልዩ ልኽእሉ። ሓደ ዘይተደረተ ሓይሊ ዘለዎ ውልቀ መላኺ መንግስቲ ወይ ለለ ናይ ህዝቢ ውክልና ለለዎ ብትእዛዝ እቲ ህዝቢ ልነብር መንግስቲ።
ካብዚኦም ክልቲኦም ዓድና ልትጥቀመሉ ለላ እቲ ካልኣዋይ እዩ። Democratically represented መንግስቲ እያ ትጥቀም ለላ። ልኣላውነት ህዝቢ እዩ ልብል ናይና። ህዝቢ ናይ ብምልኡ መሰላት ፍልፍል እዩ። ሕዚ መሰል ሒዝካ ጥራይ ክንበል ስለለይከኣል፤ ሃምቱ ክልቲኦም ፈላስፋታት እውን ልበልዎ እቲ ህዝቢ ይህሊ፤ ካብኡ ንሱ ደልይዎ እዩ እቲ መንግስቲ ልመፅእ። ስለዚ ናይ ህዝቢ መሰላት ናይ ህዝቢ እዩ። ማነጅ ንኽገብረካ ኢኻ ልተወሰነ ቆንጢርካ ልትህቦ። ካብኡ እቲ ንመንግስቲ ልሃብኻዮ መሰል እዩ ፕራክቲስ ልገብሮ። እታ እትህቦ መሰል ግን limited, controlled and divided እያ ክትኾን ለለዋ ልብሃል እውን ነዚ እዩ። ሃምቲ ሆብስ ልበሎ መንግስቲ ሃምድላዩ ንኸይገብር እዩ። ዲቫይድድ ማለት እታ ልተውሃበት ስልጣን ንሕጊ መውፅኢ፣ ንፈፃሚ ንተርጓሚ ተሃቢላ ትከፋፈል። ንሳቶም ለለ ለልባዕሎም ይተሓላለወ፤ ኮንትሮልድ እዩ ንብል። ሃምዚ ልበለ ስልጣን እዩ ተዋሂብዎ ኒኦ ቱ መንግስቲ።
ሃምዚ ኮይኑ ለ እቲ መንግስቲ እንድሕር ክሕይል ደልዩ እቲ ህዝቢ ናይ ምብራር ሪኮል ናይ ምግባር ሓይሊ ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ናይና ሕገ መንግስቲ ሃምኡልብል ኒኦ እዩ። ሰዓት እውን ትፅበ የብልኻይ ክሳብ መረፃ ልመፅእ። ልወከልክዎም ይውረዱለይ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ሰዓትካ ተፀቢኻ ለ ልደለኻዮ ክትመርፅ ትኽእል ኢኻ። እንድሕር ምርጫ የለይ ኢሉኳ መንግስቲ፤ ዓሚፁኳ ኣሎ ማለት እዩ። by the way መንግስቲ ይዕምፅ እዩ።እንድሕር ሃምኣ ገይሩ ንስኻ እውን ናይ ምዕማፅ ናይ ሞራል ሓላፍነት ኣለካ። እዚኣ እያ እታ ናይ ጆን ሎክ ሓሳብ።
ናብ ዓድና እንድሕር መፂና፤ እዚ ኩሉ እዚ ኣለና እዩ። ብቲዮሪ ማለት እዩ። ዋላ እኳ ናይ ፕሬዚደንሻል ፓርላመንታል ልብሃል ኣፋላላይ ይሃሉ ግን ኣለና እዩ። ናትና እኳ ናብ ና እንግሊዝ ይቐርብ ካብ ናብ ና ኣሜሪካ። ብርግፅ ኣብ ፓርላመንታሪ እቲ ስልጣን ቅልዕልዕ ልበለ የኾነይ። እኩብ እዩ። ብፍላይ ናይ ብርክት ልበላ ተቓወምቲ ውድባት ለለዎ ተለይኮይኑ ከቢድ እዩ። ናይ ኢትዮጵያ ሕዚ ሸጊሩ ለሎ ንሱ እዩ። ፓርላመንታሪ እዩ ግን ሓደ ፓርቲ እዩ። ናይ ፓርላማ ኣምባጋነንት ኣሎ። ተቓወምቲ ፓርትታት ለይብሉ ፓርላማ ብምዃኑ ጭቕጭቅ የለይ። ምፍሕፋሕ የለይ። ስለዚ ድማ ዝተፈለየ ነገር የለይ። እቲ ፓርላማ ዳርጋ ናብ ኣሪስቶክራሲ ዓይነት እዩ። ናይ ውልቀ ሰብ ወይ ናይ ጉጅለ ዓይነት እዩ ኮይኑ እኒሀ።
ሕዚ ብጭቡጥ ርክብ ፍትሕን ልዕልነት ሕግን፤ መንግስትን ሕገ መንግስትን፤ ሕገመንግስትን ዜጋታትን ወዘተ እንታይ እዩ ትብል ኣለኻ? እዚታት ኣብዚ ዓድና ከመይ እዩ ዝኒሀ ትብሎ፡ እስቲ ግለፀልና?
ሕዚ ኣብዚ ክትርእየለይ ዝደሊ ጌታቸው እቲ ባእታታት ሕገ መንግስቲ ሒዙ ዝቐውም፤ ሕገ መንግስቲ ዋና ዕላምኡ ዲሞክራስያዊነት ከማዕብልን ስልጣን መንግስቲ ክድርትን እዩ። ምኽንያቱ ዓንተቦ ብዛዕባ መሰላት ነውግዕ ነይርና። እቲ መሰላት ናይቲ ሕገ መንግስቲ እዮም እምበይ እቲ መንግስቲ የኾነይ መሰልኻ ልፈልጠልኻ። ሕገ መንግስቲ ልሃበኒ መሰል ልብሃል ፅዋ ሕዚ ቴክኒካሊ እንተርኢኻዮ መስሓቒ እዩ። ሕገ መንግስቲ መሰል የኾነይ ልህብ። እቲ መሰልካ ሲ ባዕልኻ ኢካ ትፈልጦ። ንኣብነት ዓንቀፅ 29 ናይና ሕገ መንግስቲ ናይ ምዝራብ ነፃነት ኣለካ እዩ ልብል። ሃምዚ ክብል ተሎ ነቲ መንግስቲ እዩ ልነግሮ ለሎ። መንግስቲ እዚ ፍለጥ፤ እዚ ክትኽልክል የትኽእልይ እዩ ልብሎ ለሎ። እመበይ ንዜጋ የኾነይ ምዝራብ ትኽእል ኢኻ ልብሎ ለሎ።
ኣብ ናይ ኣሜሪከ ሕገ መንግስቲ እዚ ናይ ምዝራብ መሰል ዳሕራይ ኣብ መማሐየሺ ልኣተወ እዩ እምበይ መጀመርያ የነበረይ። ምኽንያቱ ናይ ሕገ መንግስቲ ስራሕ ስልጣን መንግስቲ ምግዳብ እዩ እመበይ መሰል ዜጋታት ምፍላጥ የኾነይ። ስለዚ እቲ ተፃሒፉ ለሎ ነቲ ናይቲ ህዝቢ ድሕንነት እዩ።
ኣብዚ ዓዲ እዚ እንታይ ትሰምዕ? “ሕገ መንግስታዊ ስርአቱ ለማፍረስ” ይብሉ፤ ሃምዚ ልበለ ስትዩፒድ ወግዒ ክትሰምዕ ኣይትኽእልይ ኣብ ናይ ሕገ መንግስቲ ወግዒ። ሓደ ሰብ consititional Order ኣየፍርስን። ክሪሚናል ለው ኣሎ። ብወንጀለኛ መቅጫ ሕጊ ልተኣናገዱ ኣለዉ እዮም። ሕገ መንግስቲ ግን ብውልቀ ሰባት ክፈርስ ኣየኽእልይ። እዚ ክፈርስ ልኽእል ብመንግስቲ ጥራሕ እዩ። ካልእ ቐርዩ ሓደ ግሩብ በረኻ ክወፅእ ይክእል እዩ፤ ልኣብነት ዞም ጉንበት ሰባትገለ ልበሃሉ ኣለዉ፤ ክንዋጋእ ኢና ልብሉ። ንዓኣቶም ባዕሉ ብሕገ መንግስቲ የኾንኻይ እትጥይቖም። ብኡ የትጥይቖምይ። ንኣኣቶም ልገዝኦም ናይ ገበነኛ መቕፅዒ ሕጊ እኒኦ። እንተደሊኻ ፀረ ግብረ ራዕዲ ኣዋጅ ክትብሎ ትኽእል ኢኻ። ካልእ እውን በሎ። ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ከፍርስ ደልዩ ኢልካ ወግዒ ክትጅምር ከለኻ ሃምኣነ መስሓቒ እዩ። ዜጋ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ኣየፍርስይ። ዜጋ እንድሕር ለይደለዮ ማ ኣየድልዮይ ማለት እኮ እዩ እቱ ሕገ መንግስቲ። ክቐዶ እውን ይክእል ድኣኾነይ እንድሕር ለይደለዮ ማ። በዓልናይ እንድዩ። ስለዚ ንሕገ መንግስቲ ሓደጋ ክመፆ ልኽእል ካብ መንግስቲ ጥራሕ እዩ። ግን እቲ መንግስቲ ባዕሉ ከም ሕገመንግስቲ ገይሩ እዩ ልሓስብ። owner of the right of the people ካብኡ ለለ እቲ መንግስቲ ፌቨር ዝገብረልኻ ዓይነት ገይሩ ስለልርእዮ ኩሉሻዕ ሕገ መንግስቲ እንድሕር ለይተቐበልኻ ይብለካ። ሕገ መንግስቲ መጀመርያ ኣፍልጦ ሃብ ይብለካ። ንስኻ የኾንካይ ግን ኣፍልጦ ትህቦ። it is already the manifestation of the will of the people. ስለዚ ፎቲኻ ለይኾንካስ ብገበነኛ መቕፅዒ ሕጊ ስለ ለጠይቐካ እዩ። ስለዚ እንታይ እየ ልብል ለኹ እቲ ሕገ መንግስቲ ፖለትሳይዝድ ተገይሩ እዩ።
ከምኡ ልኾነ እውን እዩ፤ ሕዚ ካብመጀመርያ እንተተዓዚብኻ እቶም ተቓውምቲ ብጣዕሚ እዮም ልፀልእዎ ነይሮም እቲ ሕገ መንግስቲ። ምኽንያቱ ኢህወደግ ስለልፀሓፎ ማለት እዩ። ዳሓር ኢህወደግ እንታይ እዮም ኢሎም ሕገ መንግስቲ እንድሕር ለይተቐበልካ፤ ርአ እዚ ለይኸውን እዩ፤ ንሳቶም እውን ፖልትሳይዝድ ክገብርዎ ስለልደለዩ ማለት እዩ፤ ከምዚታት ይብሉ ነይሮም። ድሓረ እዚ ተገልቢጡ እቶም ተቓወምቲ ሕገ መንግስታዊ መሰልና እዮም ልብሉኻ። ኣብዚ ለሎ ደርጓዕጓዕ ይገርመካ እዩ።
እዚ ሕገ መንግስቲ እዚ ነዚ መንግስቲ እዚ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ እዩ። ምክንያቱ ስልጣኑ ክግድብ ዝደሊ መንግስቲ ኣይኮነይ። undivided እዩ። uncontrolled እዩ እቲ ስልጣን፤ ዋላ ኣብ ሓደ ፓርቲ ኾይኑ ማለት እዩ። ብሓደ ቃል ንምዝራብ accountability ዘይብሉ እዩ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት። ኢህወደግ ፅባሕ ተኣኪቦም እዚ ሕገ መንግስቲ ካብ ድሕሪ ሀዚ ኣየድልየናይ ቃዲድናዮ ኢና እንተኢሎምኻ ካብ ሓደጋ እተድሕነሉ ምንም ዓይነት mechanism የለይ። ላበይ ትኸድ?
ስለዚ እዚ ስለልኾነ እዩ ናይ ሕገ መንግስቲ ኣገዛዝኣ ለይኾነስ ናይ ኢህወደግ ኣገዛዝኣ ወይለ ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ እዩ ለሎ ኣብ ኢትዮጵያ እንብል።
ብስሩ እባ እቲ ናይ ሕጊ ፍልጠትና፣ ናይ ፍትሒ ኣረዳድኣና እንታይ እዩ ዝመስል? ቅድሚ እቲ ዘበናዊ ዝብሃል ሕገ መንግስቲ ምውፅኡ ኣብ ርእሲ እቲ ሰብ ዝነበረ ኣተሓሳስባ እየ ደልየ። ካብኡ ኣብ ዘበናዊት ኢትዮጵያ ዘለዎ ኣመፃፅኣ እውን ተትሕብረለይ?
መጀመርያ ሃይለስላሰ እዮም ዝጀመርዎ ሕገ መንግስቲ፤ ብ1931 ብፈረንጂ እዩ ልነበረ። ንሶም እውን ግን ንሕና ሂብናካ ልዓይነቱ ሕገ መንግስቲ እዮም ኣውፂኦም። ልህዝብና የድሊ እዩ ኢልና ስለልኣመና ኢዮም ልብሉ። ስለዚ ናይ ሕጊ የነበረይ። ናይ ሃይለስላሰ እዩ ነይሩ። እቶም ሰብኣይ እቲ ድልየቶም እዮም ብሕገ መንግስቲ መልክዕ ክወፅእ ገይሮም። ብፅሑፍ ኮፍ ኣቢሎምዎ። ብፅሑፍ ምቕማጥ ባዕሉ እውን ግን ዓብዪ ምዕባለ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ እቶም ሰብኣይ ሓላፍነት ይወስዱ ኣለዉ ማለት እዩ፤ ብፅሑፍ ሰፊሩ ማለት። ልኣብነት ናይ ምካድ መሰል ሂቦምካ ኣለዉ ማለት እዩ፤ ስለዚ ናይ ምንቅስቓስ መሰል ለካ ይውሃብ እዩ ኢልካ ንክትሓስብ ሓጊዙ እዩ። ብተግባር መሰልካ enjoy ምግባር ግን ኣብ ናይቶም ሰብኣይ ወይለ ኣብ ናይ ተወካሊኦም ድልየት ልተመስረተ እዩ ልኸውን። ብድላዮም ሰዓት ለ ክቕይርዎ ይኽእሉ እዮም። እቲ ብ55 ዓ.ም ልተቐየረ እውን ምስ ናይ ኤርትራ ምምፃእ ተዛሚዱ ልተመሓየሸ እዩ። ብመሰረታዊነት ዝተቐየረ የነበረይ። ንሱ እውን ግን ናይ ባዕሎም ድልየት እምበይ ናይ ህዝቢ ድልየት ለማልአ የነበረይ። ገባሪ ሓዳግነት ናይቶም ሰብኣይ ኣይቐየሮይ። ስለዚ ናይ ጃንሆይ ኣገዛኣኣ እዩ ቀፂሉ። ደርጊ እውን መፀ። ሽዑ እውን ናይ ፓርቲ ኣገዛዝኣ እዩ ልቐፀለ፤ ብርግፅ ብፓርቲ ኣቢልካስ ናይ ሓደ ሰብ ኣገዛዝኣ እዩ ነይሩ።
ስለዚ ንመጀምርታ ጊዜ ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራስያዊ ልኾነ ሕገ መንግስቲ ዝወፀ ኣብዚ ናይ ሕዚ ለሎ ስርዓት እዩ። ንሱ እውን ኣብ ዶክመንት እዩ እምበይ ብተግባር የለን። ከምቲ ዓንተቦ ለውጋዕናዮ።
እሞ እቲ ሕዚ ዘሎ ኣጠቓላሊ ናይ ዓድና ፖለቲካዊ ኩነታት ከመይ ኢኻ እትገልፆ? ከም ታራ ሰባት ፀገም ኣሎ ገለ ንብል ንሕና። ንዓኻ ግን ብዓይኒ ፖለቲካ ክትርእዮ እንተለኻ እንታይ ማለት እዩ?
ፅቡቕ! ኣነ ክልተ ነገር እዩ ደስ ልብለኒ። ፍልስፍናይ ሕጊይ። ስለዚ እቲ ሕግና ፍልስፍና እኒአዎ እዩ። ብፍልስፍና እዩ ልቕነ። ኣነ ሕዚ ልጨንቀኒ ክልተ ሕቶ እዩ።
ሓደ ናይ ኢትዮጵያ ዜጋ ከም ዜጋ እነታይ ዓይነት ሕጊ እዩ ለድልዮ? ንምንታይ ዓይነት ሕጊ ኢና ንምጥን ንሕና? ናይዛ ዓዲ ናይ ዕብየት ደረጃ ኣበይ እዩ ለሎ? ምስኡ እዩ ልኸድ ሕጊ። ምግጥጣም ክህሉ ኣለዎ። ምስቲ ንቕሓትካ ዝኸድ ሕጊ እዩ ክህልየካ ለለዎ። ስለዚ ኣነ እንታይ እየ ልብል ናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ኣይምጥነናይ። ንሕና ድኻታት ኢና። ኣይተምሃርናን። ድሕረታት ኣለና። እቲ ሕገ መንግስቲ ግን ናይ ልማዕበለ ዓዲ እዩ። ናይና ህዝቢ ግን ዝበዝሕ ምንባብ ምፅሓፍ እኳስ ኣይኽእሊይ። ሰለዚ ለይተመሃረ ህዝቢ ልተፈላለዩ ድልየታት ርእዩ ተረዲኡ ምሩፅ ልኾነ ሓሳብ ክመርፅ ይኸብዶ እዩ። በዚ ምኽንያት ድማ መሰሉ ክጥሓስ ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ እቶም ኤሊት ልበሃሉ ናይ ሕብረተሰብ ክፍሊ ማለት እውን ውሑዳት ምሁራትይ ሃፋትምይ ናይ ምቁፅፃር ዕድሎም ይዓቢ። ዚኦም ክቆፃፅርዎ ዝኽእል ብሚልዮን ዝቑፀር ህዝቢ ኣብ ዘለሉ ዓዲ፤ እቲ ህዝቢ ነቶም ኢሊታት ክቆፃፀር ይኽእል እዩ ኢልኻ ኣብ ለይትሓስበሉ፤ ኣዕርዩ ሃይማኖታዊን ድሕርን ኣብ ልኮነ ዓዲ እቲ ኩነታት ናይ እቲ ሕገመንግስትናይ ምግጥጣም ይኣብዮ ኣሎ። ምኽንያቱ እቲ መንግስቲ ለ ካብዚ ህዝቢ እዚ እዩ ልቕዳሕ ለሎ።
ኣብዚኣ ግን ኣነ ክፍለ እየ። እዚ ህዝቢ እዚ ኣይተምሃረን፤ ድኻ እዩ። እንታይ ይግብኦን ኣይግብኦን ኣይፈልጥን። ኣይሓትትን ኣይበቕዐን። ከምዚ ብምዃኑ እውን እቲ ሕገ መንግስቲ ይዓብዮ እዩ ኣይምጥኖን ኢኻ ትብለኒ ዘለኻ። ኣነ ድማ እንታይ እብል ኣለኹ፤ እንተተጋግየ እውን ክትእርመኒ ምእንታን እዚ ህዝቢ እዚ ናይቲ ሕገ መንግስቲ ትሕዝቶታት ክርድኦ ገይርካ፣ ክርድኦ ድማ ኣንቂሕኻ፣ ክውንኖ ገይርካ ብኡ ምምራሕ ዶ ይሓይሽ ወይስ ኣይበፃሕካዮን እሞ ፅናሕ ኢኻ ክትብሎ ዘለካ? እቲ ኢሊት ከ ነቲ ህዝቢ እናንቀሐ ናብ ክኾኖ ዘለዎ ዶ ከምፅኦ ኣይግባእን እዩ?
ፅቡቕ ኣነ ሽግር እየ ልዛረብ ለለኹ። እቲ ሽግር እየ ከርኢ ልምኩር ለለኹ እምበይ ሪከመንድ ኣይኾንኩይ ልገብር ለለኹ። ሓደ ሽግር ናይ ዘይምግጥጣም ወይ ናይ correspondence ሽግር እዩ እየ ልብል ለለኹ። ናይ ለይምግጥጣም ሽግር!
ካልእ ድማ ዋላ ኣይምሃር፣ እግዝሄረይ ሓደ እዩ ኢሉ ዋላ ይእመን፣ ሃይማኖተኛ እዩ፤ ዝኾነ ሽግር ክበፅሖ ተሎ ናብ እግዝሄሩ እዩ ከይዱ ጥርዓን ለቕርብ። ስለዚ ሃምቲ ልበልኻዮ እቲ ኢሊት ልብሃል ናይ ምንቃሕ ስራሕ ክሰርሕ ልብል ካልእ ባዕሉ ልከኣለ ቲዮሪ ክኾን ልኽእል እዩ። እቲ ስኻ ልበልኻዮ እዩ ድማ ተመሪፁ ኒኦ ኣብ ኢትዮጵያ።
ንኣብነት ህወሓት እንታይ እዮም ኢሎም? ህዝብና ናፃ ክነውፅእ ኢሎም እዮም በረኻ ከይዶም። ሓራ ንምውፃእ ዝብል እዩ እቲ ሓሳቦም ልነበረ። እዚ ዲሞክራስያዊ መትከል የኾነይ መጀመርትኡ። ምኽንያቱ ሰብ ንሰብ ናፃ ኣየውፅእይ። እንታይ እዮም ልብል ለለዉ ካብ ድሕረት፣ ካብ ድንቁርና፣ ካብ ገለ ኣንሕና ናፃ ክነውጸአካ ኢና እዩ እቲ ሓሳብ። ለውፅእይ ልወፅእይ ኒኦ ማለት እዩ። ልተምሃሩ እዮም ኢሊት ልበሃሉ እዮም። ስለዚ እቲ ኢሊት ኣውፂኡካ ንበል። ካብኡ ድሓረ እቲ ናፃ ልወፀይ ናፃ ለውፅአይ ኣካላት ሃመይ ኣቢሎም እዮም ሓደ ልኾኑ? ስልጣን ምስሓዘ ሃመይ ኢኻ ክትገብር ባዕልኻ ትፈልጥ ተበለካ ደሓር? ምኽንያቱ ፌቨር እዩ ገይሩልካ። ኣውፂኡካ እዩ። እዚ እዩ ብተግባር ለሎ ነገር።
ሀዚ ለሎዉ ናይ ኢትዮጵያ መራሕቲ ልወፁ እዮም። እቲ ኣብ ስልጣን ልነበረ መንግስቲ ደፊኦም ናብ ስለጣም መፂኦም። ስልጣን ቅድሚ ምሓዞም ካልእ ነገር እዩ። ሽዑ ካልእ ነገር እዩ ተቓዋሚ ውድብ ኮይንካ ትንቀሳቐስ ስለ ለለኻ። ስልጣን ምስ ሓዝካ ግን govern ኢኻ እትገብር። ዝሕግዘካ እኒኦ። ዝቃወመካ እኒኦ። መዓት ከቢድ ነገር እዩ ለሎ። ሽዕኡ ናይ ስልጣን ሕቶ እዩ ልኾን። ናይ ሓይሊ ሕቶ እዩ ልኾን። ናይ ስልጣን መሰረታዊ ባህሪ ድማ undivided ምዃኑ እዩ። ልኾነ ይኹን ሰብ ሓይሉ እዙ power እንብሎ ፈትዩ ልግድብ የለይ። ለይተገደበ ስልጣን ክህልዎ እዩ ልደሊ፤ ዝኾነ ይኹን ኣካል። ስኻ ልወድኻ ስኻ ብትደልዮ መልክዕ ክተዕብዮ ኢኻ ትደሊ። ስኻ ምስ ሰበይትኻ ለለካ ርክብ ኣብ ናይካ ድልየት ልተመርኮሰ ክኾነልካ ኢኻ እትደሊ፤ ሰበይትኻ ኣብ ልኾነ ሰዓት stop it ተለይኢላትካ። ስለዚ ናይ ሓይሊ ጠባይ ተወሳኪ ሓይሊ ምድላይ እዩ። ንባዕሉ ኣይግድብይ።
ሃምዚ ስለልኾነ እዩ ማዲሰን ሰባት መልኣኽቲ ተልኾኑ ነይሮም መንግስቲ ኣይመድለየን ነይሩ ልበለ። መላእኽቲ የኾናይ ስለዚ ሓላዊ የድልየና እዩ። እቲ ልሕልው ድማ መንግስቲ እዩ። መንግስቲ ክብሃል ተሎ ደማይ power ማለት እዩ። እታ ልተወሰነት ሓይሊ እዚኣ ገደብ ተለይገይርካላ ብተፈጥሮኣ ክትገፍሕ እያ ልትደሊ። ክትገፍሕ ተላ ለለ መሰልካ ወሲድካ እያ። ኣብ ዓለም ለሎ መሰል ኮንስታንት እዩ። ካብኣ እያ ትንኪ ለላ። ብዙሕ መሰል እንድሕር ወሲዱ መንግስቲ ብዙሕ ሓይሊ ይህልዎ ንስኻ ለለ መሰልካ ይንከይ።
ስለዚ እቶም ኢሊት እንብሎም ነዚ ህዝቢ ክነህምሮ ኢና፣ ቀስ ኣቢልና ክነምፅኦ ኢና፣ ክነለማምዶ ኢና ትብሉካ ተለዉ ብምንታይ መቆፃፀሪ ሓይሊ? እዞም ሰባት እዚኦም ኣማልኽቲ ክኾኑ ኣለዎም እንድሕር ልገብርዎ ለለዉ ቼክ እላተገበረ ለይኸይዱ። መንግስቲ እንድሕር ሓይሉ ለይገደብካዮ ክኾን ኣይኽእልይ ልብል ልመፀ ካብዚ እዩ።
ኣብ ዓድና ለ ትርእዮ ኣለኻ፤ ኣብዛ ዓዲ ካብ ህወሓት ልላዕሊ ልተጋደለ መን ኒኦ? ህይወቶም ሂቦም እዮም። ካብኡ ንላዕሊ ታይ ትህብ ዲካ? ሕዚ ናይ ህወሓት ሰባት ኣብ ሽግር ኣትዮም ለለዉ እቲ ህዝቢ እውን ኣብ ፀገም ኣትዩ ለሎ እቶም ህወሓት ሕማቓት ስለልኾኑ የኾነይ። ሰባት ስለልኾኑ እዩ። እሞ ገደብ ለይብሉ ስልጣን ኣብ ኢዶም ስለልሓዙ እዮም ኢለ እየ ልሓስብ። ስልጣን ክግደብ እዩ ለለዎ። ኣባይ ወልዱ ሽሕ ጊዜ ጥዑይ እንተኾነ ናይ ባዕሉ ስልጣን ባዕሉ ክግድብ ኣይኽእልይ። inhuman እዩ ከምኡ። ድላዩ ሓያል ልብሃል ተቓዋሚ ናብ ስልጣን ይምፃእ ከምኣ እዩ። ስለዚ ሰባት ለይኾኑ ትካላት የድልዩና ማለት እዩ። መፍትሒታ እዚኣ እያ። ብለይተቛረጸ ደረጃ መንግስቲ ምቁፅፃር ልከኣለሎም ትካላት ክህልዉ ኣለዎም። እዚ እዩ እቲ ናይ ስልጣን ክፍፍልን፣ ገደብ ስልጣን ገለመለ ልብሃል። ኩሉ ፔርፌክት እዩ ማለት ግን ኣይኮነን።
ስለዚ ናብቲ ናይ መጀመርታና ክንምለስ ተለና እቲ ሕጊ ምስ ምዕባለ ናይቲ ሕብረተሰብ ተለይተናቢቡ ወይ ኣናርኪ ክፍጠር እዩ ወይ ለ ቴራኒ ክፍጠር ይኽእል እዩ። ስለዚ ምዕሩይነት ንምፍጣር ኢኻ ትምኩር። ምስ ዓቕሚ ናይቲ ህዝቢ ክኸድ ልኽእል፣ እቲ ህዝቢ ክትግብሮ ልኽእል ኢኻ ተውፅእ። ብስሩ ሕጊ ክትሰርሕ ተለኻ ሓንቲ መትከል ለይትግበር ሕጊ ኣይትስራሕ እዩ ልብለካ። ሰብ ክትግብሮ ኣለዎ።
ንኣብነት መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ሎምዓንቲ ጀሚረ ሃይማኖት ኸልኪለ እየ ኢሉ ኣዋጅ ተለውፅእ እንታይ መጋጠመ? ኢትዮጵያ ትቃፀል ትኽእል እያ። ምስልምና ከልኪለ ኣለኹ ተልብል እንታይ መጋጠመ? ኣብ ኣሜሪካ ፈተና ኮይኑ ኒኦ ሀዚ ንሱ እዩ። ትራምፕ ኣንፃር እቶም ትካላት እዩ ተላዒሉ፤ ያውም ንሳቶም ትካላት ኣለውዎም። ኣንሕና የብልናይ። ኣብ ናይና ዓዲ ፍትሒ ሚኒስቴር ልብሃል ነበረ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክተፍርሶ ትኽእል ኢኻ፤ ብለይልኾነ ይኹን ሪስክ። በቃ ሓዲግናዮ ኢና፣ ዓፂፍናዮ እንተኢልካ ምንም! ንምንታይ ከምዚ ኮይኑ? ናይ ሰባት ኣገዛዝኣ ስለልኾነ እዩ። ኣብ ናይና ዓዲ መንግስቲ በስቢሰ እየ ክብለካ ይኽእል እዩ። ግን ምብስባስ cost የብሉይ። ዋእ እንድሕር በስቢስካ ድኣ ልብለካ የለይ ማለት እዩ። ስለዚ እነታይ እዩ ልብለካ ሎ ማለት እዩ ኣነሲ ከም ድላየይ ኮይነ ክነብር ይኽእል እየ ማለቱ እዩ። ንሱ እዩ ናይ መንግስቲ ኣገዛዝኣ ማለት። ብሓፂሩ እቲ ሕጊ ነቲ ፖለቲካ ክገዝኦ ኣብ ክንዲ ልግባእ እቲ ፖለቲካ ንሕጊ ይገዝኦ ኣሎ ማለት እዩ።
ህወሓት ሕዚ ኣጋጢምዎ ዘሎ ፀገም፤ ዋላ ኢህወደግ ተረዲእዎ እዩ ዶ ትብል?
ኣይተረደኦይ! ኣይተረድኦይ ልበልኹሉ እንታይ መሲሉካ ንክርዳእ ተበግሶ የብሉይ። ንምንታይ ይርዳእ? ንምርዳእ እኮ ፃዕሪ የድልዮ እዩ። ከቢድ ስራሕ እኮ እዩ ምርዳእ። ተንብብ፣ ትመሃር፣ ትከራኸር ወዘተ። ናይ ኢህወደግ ሰበ ስልጣን እንድሕር ለየንበቡ፣ እንድሕር ለይተምሃሩ፣ እንድሕር ለይሓሰቡ፣ እንድሕር ለይተኸራኸሩ መን ዶ ይጥይቖም እዩ? ተምሃሪ እንድሕር ፈተና ለየለ ታይ ዶ ይገብር እዩ? ናይ ተምሃራይ ተሓታትነት ፈተና እዩ። ዚኦም ግን ሰርሑ ኣይሰርሑ ልጥይቖም የብሎምይ። ወንጀል ሰርሑ ኣይሰርሑ ልጥይቖም ኣይብሎምይ። እትጥይቐሉ መንገዲ ለ የብልኻይ። ሓደ ባለ ስልጣን ዚኣ እንድሕር ለይሰራሕኹ ክወርድ ይኽእል እየ፣ ክእሰር ይኽእል እየ እንድሕር ለይበለ …..
እሞ እቲ ሕገ መንግስቲ ነዞም ሕቶታት እዚኦም ብግቡእ መሊሱ እዩ ኢሎም ዝካትዑ ብዙሓት እዮም። ኣበይ እዩ ዘሎ እቲ ፀገም።
ዋእ! እዚ ሕገ መንግስቲ እዚ ኮ ካልእ እኮ እዩ። ኣይፈልጥዎን እኮ። ሓደሓደ ሰባት እኮ…. ወይለይ ንሓደ ጋዜጠኛ ሕገ መንግስቲ ብምፍራስ ኢልካ ክትከሶ እንተለኻ ታይ ኢኻ ትብሎ ለለኻ? ወይለይ ሕገ መንግሰቲ እኮ ልግለ ሰብ ኣይኸሲይ። ምስ ግለ ሰብ እኮ ጉዳይ የብሉይ። ግለ ሰባት ገቨርን ልግበሩ ብኮድ እዩ። መንግስቲ ገቨርን ልግበር ብሕገ መንግስቲ እዩ። ስለዚ ሕገ መንግስቲ ልተሰርሐ ስልጣን መንግስቲ ልምቁፅፃር እዩ እምበይ ናይ ውልቀ ሰብ ወንጀል ልምክትታል የኾነይ። እዚ ልፈልጦ የለይ። መን ይፈልጦ ድዩ?
ሕዚ ኣነ ዝተረደኣኒ እቲ ዘሎ ፀገም ካብ ስልጣን ዝግድብ ኣካል ምስኣን ዝመፀ እዩ፤ መንግስታት ስልጣኖም ባዕሎም ንባዕሎም ክግድቡ ኣይኽእሉን፤ ሰባት እው ን ስለዝኾኑ እዩ እቲ ኣነ ዝተረደኣኒ።
ብትኽክል!
ፅቡቕ ስለዚ ኣሰራርሓታት እዮም ዘድልዩ ማለት እዩ እቲ ስልጣን ክግደብ። እዚ ንከይኸውን ዝገበረ ምኽንያት ድኣ እንታይ እዩ?
ብጣዕሚ ፅቡቕ ሕቶ እዩ። ንዓይ ናይ ዕብየትና ደረጃ እዩ እቲ ሓደ ምኽንያት።
ዋእ እሞ ደው ኢልና ክንፅበ?
እወ ትፅበ! ታይ መማረፂ ድኣ እኒኤካ? By the way ብናየ እምነት ድላይካ ዓይነት መንግስቲ እንተምፃኻ እውን እኮ ኣይቕየርይ እዚ ነገር እዚ። ህወሓት ሕማቓት ኩፉኣት ስለልኾኑ የኾኑይ እዚ ለጋጥም ሎ ኮ ኢለካ እየ ዓንተቦ። ህወሓት በቃ ንሕና ለቒቕና ኣለና ካልእ መንግስቲ ምረፁ ኢሎምካ ካልእ መንግስቲ እውን እንተመፀ ትካላት ኣብ ለይቲ ኣይፍጠሩይ። ዘበናት እዩም ልውድኡ። እቶም ትካላት መንግስቲ ሃለየ ኣይሃለየ ሓይሊ ሃልይዎም ክቕፅሉ ክኽእሉ፣ ሓይሊ ሃልይዎም ንመንግስቲ ክቆፃፀሩ ለኽእል ዓቕሚ ከጥርዩ መዓት ዘበናት እዩ ልውድአሎም። ስለዚ ናይና ሽግር ታሕቲ ምህላውና እዩ። ሃምኡ ብምካንና ኣናኣሽ ቱ ነገር ኢና ክንጅምር ንክእል።
ንኣብነት ዓንተቦ ሃምልፀወይናዮ ሃይለስላሰ ፍፁም ስልጣን ነይርዎም። ኣነ እውን ይብሉ ነይሮም። መንግስቱ ሃይለማርያም እውን ፍፁም ስልጣን ነይርዎ፤ ግን ኣነ ኣይብልይ። ኢህወደግ መፅዩ። ናይ ህዝቢ ኣገዛዝኣ እዩ ኢሉ። መልቲ ፓርቲ ፈቂደ ኢሉ። ብፍላይ እቲ ቻርተር ዝገርም እዩ ነይሩ። ስለዚ ኣናኣሽቱ ነገራት ትርኢ ኣለኻ። እዚ ለውጢ እዩ። ካልእ መንግስቲ ተመፅዩ እውን ንእሽተይ እያ ጠብ እትብል። ከምኣ እያ እምበይ ብሓደ ጊዜ ትካላት ከቑም ልኽእል መንግስቲ ልፍጠር ኣይመስለንይ። ብዕድመ ሓደ መንግስቲ ልፍጠር ኣይመስለንይ።
ትሪኦም ኣለኻ ኢህኣዴግ 26 ዓመት ፀኒሖም፤ መንግሰቲ ኮይኖም። ሀዝስ ኣየናይ ትካል ደዉ ኢሉ ክኸድ ይክእል? ልምሳሌ ፍርድቤታት ውሰድ ኣየነኡ ዳኛ እዩ ንጠቕላይ ሚኒስትር ልጥይቕ። ኣልዒልና ክንርእዮ ደልየ እየ፤ እምበይ ይትረፍ ዶ ንጠቕላይ ሚኒስትር ንሓደ ካድረ እውን ልጥይቕ ዳኛ ሃምለየለ እግዝሄር ይፍለጦ።
ክነግረካ! ኣብ ቀረባ እዋን ምክትል ኣፈጉባኤ ብቲቪ ኣብ ልተናገረቶ እዩ፤ “ኣንሕናሲ ጠቅላይ ሚኒስትር ሓደ ነገር ግበር ኢልናዮ እምቢ ተበለስ ታይ ኢና ክንገብሮ።” እያ ኢላ። ኣብዚ ኣባይ ፀሃየ ሪፖርት ተቕርብ ተሎ ልተናገረቶ እዩ። እታ ሰበይቲ! ናይ ኣባዱላ ምክትል። ናይ ኢትዮጵያ ምክትል ኣፈጉባኤ ጠቅላይ ሚኒስትር እምቢ እንተኢልዋ እንታይ ከምእትገብር ኣይትፈልጥይ። እዚ መደንገፅ ኣይኮነን?
ፓርላመንታዊ ስርዓት ኣብ ለለዎ ዓዲ ጠቅላይ ሚኒስትር እንድሕር ከምኣ ገይሩ፤ ወድያው ከምእተባርሮ ኣይትፈልጥን። እንድሕር ናይቲ ፓርላማ ድምፂ ረኺባ ከምኣ ክትገብር ትኽእል እያ። ፓርላማ ንጠቕላይ ሚኒስትር ከባርር ይኽእል እዩ። ባዕሉ እዩ መሪፅዎ። ኢንስታንትሊ vote of confidence ክፅውዕ ይኽእ እዩ እቲ ባይቶ፤ ፀዊዑ ኣይሰምዓናን ዘሎ እሞ እንታይ ንግበር ክብል ይኽእል እዩ። ይሰምዐና እዩ ትብሉ ኢድኩም ኣውፅኡ። ኣይሰምዐናይ ትብሉ ኢድኩም ኣውፅኡ። ኣይሰምዐናይ ልብል እንድሕር በዚሑ ጠቕላይ ሚኒስትር ይባረር። ኣብ ናይና ዓይነት ስርዓት ናብ ምረጫ እውን ኣይትኸዲ። እቲ ፓርቲ ሓደ ስለልኾነ ካልእ ጠቕላይ ሚነስትር ኢኻ ትሸይም። ምኽትል ኣፈጉባኤ ግን እዚ የትፈልጥይ። ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ግን እኒኦ እዩ።
ስለዚ ሙሉጌታ፤ እቲ ሽግር ዘሎ እቲ ዘይምፍላጥና ዘይኮነስ እቲ ዝፈልጥ ሰብ ኣብታ ቦታ ዘይምቕማጡ ኣይመስለካን?
ፈሊጣ ንበል ዛ ሰበይቲ። እቶም ኣብ ፓርላማ ዘለዉ ኣካላት መን እዮም?
ፓርላማ ኣባላት!
ንዓኣቶም ዝመረፀ ኸ መን እዩ?
ህዝቢ
ናይታ ሰበይቲ ጭንቂ ባዶ ነገር ለ የኾነይ። ተመኩሮ እያ ተውግዕ ለላ። እንድሕር ትዝክር ሓደ ጊዜ መለስ እንታይ ኢሉ ኢትዮጵያ ኣብ ሶማልያ ኣትያ ነይራ። ሪፖርት ክቀርብ ተሎ ክንደይ ኣብ ሶማልያ ክንደይ ኢትዮጵያውያን ሞይቶም ኢሎም ጠይቖምዎ። ኣይነግርይ ኢሉ። የነግረኩምይ ኢልዎም። ካብኡ ድሓር ሃመይ ማለት ፓርላማ እንዲና ኢሎምዎ፤ ናባና ዶኾነይ ተፀዋዕነትካ ኢሎምዎስ ናይ ምንጋር ግዴታ የብለይ ኢሉ። ሽዑ ተቓወምቲ ስለልነበሩ እዩ ኣብቲ ፓርላማ። “የመናገር ግዴታ የለብኝም” እዩ ኢሉ። እቲ ዝገርም ክሳብ ሎምዓንቲ መለስ ልተጋገየ ምዃኑ ኣይኣምኑይ ናይ ኢህወደግ ሰባት። ብናይ እማኖም ማለት እዩ፤ ትኽክል ሃምልኾነ እዮም ልዛረቡ። ወይለይ ጠቅላይ ሚኒስትር እንድዩ። ስለዚ እቲ ኦሬንቴሽን ክሳብ ሀዚ በዓል ስልጣን ንፈርሕ ኢና ነኽብር ኢና። ንስልጣን ናይ ምድፋእ ዓቕምይ ንቕሓትይ የብልናይ። ስለዚ ዙ ዓቕሚ እዚ ጋና ስለልኾነ ካልእ መንግስቲ እውን እንተመፀ ብቐጥታ ልልወጥ ነገር የለይ። እዚ ክሳብ እነፅሪ ግን መንግስቲ እላጨፍጨፈና ስኽ ኢልና ንርኢ ማለት የኾነይ። ሃምቱ ስኻ ልበልኻዮ ብዘለና ዓቕሚ እዙይ ልምቕያር ዓገርገር ምባልና ኣይቀርይ። ንሱ እዩ እቲ ዳይላማ!
ንሕና ሕዚ ከም ተጋሩ ኮይንና ክነዋግዕ እንተለና ክልተ መልክዓት መርአዪ ክህልወና ኣለዎ እብል። ሓደ ዳርጋ ባዕሉ ዝኸኣለ ክልል ኣለና፤ ከም ባዕልና ኮይና ንሓስብ፤ ኣብታ ክልልና እንታይ ንግበር ንበል። ሃገር ድማ ኣለና፤ ከም ኣካላት እዛ ሃገር እንሓስቦ ነገር ኣሎ፤ ስለዚ ከም ተጋሩ ኣብዛ ሃገር ዘለና ቦታ ከመይ ክኾን/ክቕመጥ ኣለዎ ትብል?
ኣነ ዝኣምኖ ትግራይ ዝበሃል ነገር ኮንሰፕችዋላይዝ ለግበሮ ብኢትዮጵያ እዩ። ኢትዮጵያ ለይሓሰብኩ ትግራይ ክሓስብ የኽእልይ። ትግራይ ልብሃል ነገር ካብ ኢትዮጵያ ኣውፂአስ ክርድኦ ኣይኽእልይ። ነኣብነት ንዘተ ክብሃል ትግራይ ተገንፂላ ንበል። እዚ ማለት መጀመርያ ኤሰንሳ እዩ ልቕየር ልመስለኒ። ትግራይ የትኾኒ። ካልእ እያ ክትኾን። ስለዚስ ትግራይ ትግራይ ኾይና ለላስ ኣብ ኢትዮጰያ ኾይና እያ። ልኢትዮጵያ ፈጢራ እያ ትግራይ ኾይና እምበይ በይና ትግራይ ኣይትኸነይ ኢለ እየ ልሓስብ። መሰረት ኢትዮጵያ ኮይና እያ ትግራይ ኮይና። ስለዚ ሃምቱ ብለይት ትግራይ ኢትዮጵያ ኢትዮጵያ ለይትኸን ብለይ ኢትዮጵያ ለ ትግራይ ትግራይ እትኾን ኣይመስለንይ።
ስለዚ ኣብ ክልቲኡ ለሎ ነገር ሓደሓደ ሰባት መስመር ከቐምጡ ተለዉ ኣይርድኣንይ ኣነ። ብለርድ ልኾነ መስመር እዩ እኒአዎ። ሱኽ ኢልካ ኣካዳሚክ ልኾነ ግዛዕ እዩ ኒአዎ ካልእ የብሉይ።
ትግራይ እንተተገንፂላ ትግራይ የትኾንይ ልብለካ ለለኹ ሓደ ስግኣተይ እንታይ መሲሉካ እንተተገንፂላ ከም ትግራይ የትፀንሕይ። ደው የትብልይ። ከም ደቡብ ሱዳን እያ ክትኾን።
ነዊሕ ዘበን ስልጣነ ምሓዛን ብዝተፈላለዩ መለክዕታት ኣዝዩ ዝተኣሳሰረ ህዝቢ ምህላዉ ኣይሕግዝን?
ንሱ ለ ልተፀለወ እዩ። ብኢትዮጵያውነት ልተፀለየ እዩ። ሕዚ እኮ እዩ ነቒሑ ወፂኡ ለሎ፤ ኣብዚ ሰላሳ ኣርብዓ ዓመት።
ብሄርተኝነት ድኣ ከመይ እዩ ዝምዕብል?
ኣብዚ ክልተ ዓይነት ብሄርተኝነት እዩ እኒኦ። ትግራዋይ ብሄርተኝነት እኒኤካ፤ ትግራዋይ እየ ትብል ትኽእል ኢኻ። ብካልእ ወገን ለለ ናይ ኢትዮጵያ ብሄርተኝነት እንው እኒኦ እዩ። ብሄር እንታይ እዩ ልብል ከጨቓጭቕ ይክእል እዩ። ከከም ፀሓፊኡ ክፈላለ ይኽእል እዩ። ኣነ ብጠቕላላ ኢትዮጵያን ናሽናሊዝም እኒኦ ኢለ ይሓስብ። ትግራዋይ ናሽናሊዝም እኒኦ ኢለ ይሓስብ። እዞም ክልተ ብሄርተኝነታት እዚኦም ይቃረኑ እዮም ይጋጨዩ እዮም ኢለ ኣይሓስብይ። ከም ኣተሓዛዝኻ እዩ። ተደሊኻ ተጋጭዮም ተደለኻ ተፋቕሮም ትኽእል ኢኻ። ስለዚ ክልቲኡ ናሽናሊዝም ኣብ ሓደ ጊዜ ኣብ ሓደ ሰብ ክግነዩ ይኽእል እዮም ኢለ እየ ልኣምን። ስለዚ ኤክክሊሱቭ ልኾነ ናይ ትግራይ ንበይኑ ናይ ኢትዮጵያ ንበይኑ ዓይነት ናሽናሊዝም ንዓየ ኣይርድኣኒይ። ብትኽክል እውን ኢትዮጵያን ናሽናሊዝም ክትብል ተለኻ ናይ ግድን ናይ ትግራይ ይሓውስ እዩ። ሃፀይ ሃንስ ልተዋግእዎስ ሃመይ ኢሉ እዩ ናይ ኢትዮጵያ ታሪክ ኣካሉ ለይኾን? ሃፀይ ዮሃንስ እኮ ንኢትዮጵያ ክብሉ እዮም ተዋጊኦም። ናይ ኢትዮጵያ ንጉስ እኮ እዮም ነይሮም። ሃመይ ኢለ እየ ኣነ ልስርዞ? ራእሲ ኣሉላ ኣብ ኤርትራ እዚ ኹሉ ታሪክ ሰሪሖም ለለ ናብዚ ናብ ሽዋ መፂኦም ዝሰርሕዎ እቲ ኹሉ ታሪክ ሃመይ ገይረ እየ ኣነ ልፈላልዮ? እንታይ ድዩ ናሽናሊም ማለት ማለት? ናይ ኵናትይ ናይ ምቅታልይ ታሪክ እኮ እዩ። እንታይ ዶ እኒአና እዩ ካልእ?
ስለዚ እዚ ፈላሊኻ እዩ ክርአ ለለዎ። ሃምቲ ሀዚ ልርአ ለሎ ኦሮሞይ ኣምሓራይ ገለይ ላተብሃለ ከሪሩ “ዋይ ታይ እዩ ኸ ብስሩ ኦሮሞይ ትግራዋይ ርክብ እኒአዎም ድዩ?” ናብ ልብል ኣይምተኸደይ። ብተመሳሳሊ ትግራይ እውን በይና ተኾይና ተመሳሳሊ ሽግር ክልዓል ይኽእል እዩ። ኩናማ ኣነ ኩናማ እየ ክብል ይኽእል እዩ። ኢሮብ እውን ሃምኡ። ራያ በቃ ኣነ ራያ እየ ኣይተፅሙኒ ክብል ይኽእል እዩ። ምንም ውሕስና የብልኻይ። ደቡብ ሱዳን፣ ሶማልያ ናይዚ ፍቱናት ኣብነታት እየን።
ሕዚ ትግራይ ክልል እውን እያ ዘላ። እቲ ስርዓት እውን ናይ ፌደራልዝም ስርዓት እዩ እሞ ምስ ትግራይ ኣተኣሲርካ እትብሎ ነገር እንተሃልዩ?
እወ ናይ ትግራይ ፍልይ ዘብሎ ታሪክ ኣለዎ። ህወሓት እንትጅምር ህወሓት ኢሎም እዮም ጀሚሮም። ሓርነት ህዝቢ ገለ ማለት እዩ። ስለዚ እዚ እንትጅመር ብትግራይ እዩ ተጀሚሩ። ንትግራይ ሓራ ምውፃእ ዝብል ናሽናሊዝም እዩ ነይሩ። ብሽዑ ኣገዳሲ ዛዕባ እዩ ነይሩ። ድሓር ግን ታሪክ ህወሓት ከምልነግረካ ትግራይ ናፃ ምስወፀት ተጋደልቲ የንኸዲይ ኣይንቕፅልይ ኢሎም ነይሮም እዮም። ኣይንዋጋእይ ኣይተፅሙና ኢሎም ነይሮም እዮም። እዚ ሓቂ እዩ፤ ሓቆም እዮም ከምኡ ክብሉ።
ድሓር ግን ካልእ ስራሕ ተጀሚሩ። ደርጊ ጠቕሊሉ ክጠፍእ ኣለዎ፣ ደርጊ ገለ እናተብሃለ ናብ ጎስጓስ ተኣትዩ። ንሱ ግን የነበረይ እቲ ትኽክለኛ ምኽንያት። እቲ ጉዳይ ናይ ስልጣን ጉዳይ እዩ ኾይኑ። ናይ እማን ንፅወ ተተባሂሉ እዚኣ እያ። ናይ ኣምሓራ ዓብላላይነት ደምሲስኻ ናይ ትግራይ ሓይሊ ንምምልስ እዩ ነይሩ።
ንፃድቃን ሕተቶ። መለስ ምስ ሞተ ኣብ ኣዲስ ኣድማስ ተጠይቑ ነይሩ። መለስ ምስ ሞተ ኣብ 10 ድዩ ኣብ 11 መዓልቱ እዩ ልተጠየቐ ልመስለኒ። እንታይ ይብል ፃድቃንሲ ፃድቃን እዩ ኣትዩ ኣዲስ ኣበባ ቅድሚ መለስ። ድሓር ፃድቃን ኣዲስ ኣበባ እናሃለየ መለስ ናብ መንገዲ ኣየር ይበፅሕ። ካብኡ ንፃድቃን ኣግንይዎ። ኣበይ ኣለኻ ይብሎ እሞ መለስ ፃድቃን ደማይ ኣብዚ እኒሄኹ ይብሎ። መለስ መሊሱ “ኣራትኪሎ ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ኣቲኻ ዶ?” ምስ በሎ ፃድቃን እንትምልስ ኣይ ኣንታ ሓወይ ስልጣን ሰሲዖም ገለ ከይብለና ኢለስ ኣይኣተኹን ይብል። “ዋይ ንምንታይ ዲና ሞ ዝመፃእና!” ኢልዎ።
ርኢኻ Meles was very brilient and honest። ፃድቃን እውን ሓቀኛ እዩ በታ ናይ ባዕሉ መንገዲ። እዛ ቃለ ምልልስ ንሳ ብጣዕሚ እየ ልፈትዋ። ስለዚ እቲ ጉዳይ ሓይሊ ናይ ምሓዝ ሓይሊ ናይ ምምላስ እዩ ነይሩ። ስለዚ ናፃ ኣውፃእቲ ሓይልታት ዝገብርዎ ኵናት ናፃ ንምውፃእን ሓይሊ ንምሓዝን እዩ። ሱኽ ኢልካ ንመስዋእትነት ኢልካ የኾነይ። ሕልሚ ኣለዎ፤ ራእይ ኣለዎ። ኣባና ድማ እቲ ታሪክ እውን ኣሎ። ብሄራዊ ሕቶ ኣልዒልካ ክትቃለስ ተለኻ ብካልእ ኣበሃህላ ኣምሓራይ ኣብ ልዕሊ ትግራዋይ ልገብሮ ልነበረ ወፅዓከም ማለት እዩ፤ ርግፅ እዩ ሀዚ ኣምሓራይ ኣይብሃልይ። ትምክሕቲ እዩ ልብሃል። ኦሮሞ ኣይብሃልይ ፀቢብነት ኢኻ ትብል። ኮድ እኒአዎ። ሃምዚ እዩ እምበይ ክመፅእ እንተሎ በቃ ኣምሓሩ ደፊኦምና ነዚኦም ኢና ንቃለስ እዩ። ካልእ ትርጉም የብሉይ።
ካልእ ለይክሓድ ሓቂ ደማይ እንታይ እኒኦ ህወሓት እዩ ንኢህወደግ ዓብሊሉ ሒዝዎ ኒኦ። ስለዚ ብጭቡጥ እቲ መንግስቲ እውን ብህወሓት ዶሚነንት ዝተገበረ እዩ ኮይኑ እኒኦ። ካብ 83 ጀሚሩ ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ determine ልገበርዎ ህወሓት እዮም። ክልተ ግደ እዮም ልፃወቱ። ኣብ ማእከል ለ ይቆፃፀርዎ እዮም፤ localy ኣብ ክልሎም ለ ይቆፃፀሩ እዮም። በዚ ምኽንያት እቲ ሓለፍነቶም መንታ እዩ። ካልእ ድማ ተጋሩ እዮም ንተጋሩ ለይኾኑ ሰባት ለ የመሓዳድሩ እዮም፤ ምኽንያቱ ኣብቲ ማእኸላይ መንግስቲ እውን ስለዘለዉ። ስለዚ እቲ ፌደራል ስርዓት እውን ብሄር ወይ ዘርኢ መሰረት ልገበረ ስለልኾነ ኣብ መንጎ እቶም ጉጅለታት ብሄር ቴንሽን ኒኦ እዩ። ስለዚ እዚ ቴንሽን እዚ ክትቆፃፀሮ ምኽኣል እሞ ከም ህወሓት ውሑዳት ኮይንካ ከቢድ እዩ። እዚ ካልእ ፈተና እዩ። ካልእ ድማ ናይ ህወሓት ተወሳኺ ፀገም ኤርትራ ክትግንፀል ፈቒዶም እዮም። ፈቒዶም እዮም ጥራሕ ለይኾነስ encourage ገይሮም እዮም። ንምንታይ እዮም ከምኡ ገይሮም? ሕዚ እውን ንዓይ ናይ ሓይሊ ናይ ፓወር ሕቶ እዩ። ህወሓት ኤርትራ ክትግንፀል ዝደፋፍኡ ስልጣን ክቆፃፀሩ ስለ ዝደለዩ/ስልጣን ህረፍ እዩ ብሓፂር ኣገላልፃ። ኤርትራ ከደት ኣይከደት ካልኣይ ነገር ተገይሩ እዩ ተወሲዱ። ዋንኡ ኣብዚ ኣብ ማእኸል ስልጣን መን ይቆፃፀርእዩ እቲ ወግዒ። ኢሳያስ ንዓ ስልጣን ሓዝ ተዝብልዎ ነይሮም ሽዑ ምናልባት እቲ ምግንፃል ልብሃል ነገር ምሓደጎ ነይሩ ይኸውን። ኣነ ከምዚ ኢለ እየ ልሓስብ። ምክንያቱ ህወሓት ለይገለፅዎ ታሪክ እኒኦ እዩ።
ስማዕ ጌታቸው ክነግረካ። ኣብ ሓደ ዓዲ ሪፈረንደም ይገበር ክብሃል ተሎ እንተነኣሰ ናይቲ ዓዲ ደንበር/ቴሪተርያል ላይን ብግልፂ ክፍለጥ ኣለዎ። እንተነኣሰ እዩ እዚ! ህዝቢ ኤርትራ ክትብል ተለኻ ናይ ኤርትራ ልብሃል መሬት ክህሊ ኣለዎ። ናይ ኤርትራ ቦርደር ከይተፈለጠ እዩ ግን ሪፈረንደም ልተኻየደ። ካልኣይ፤ ናይ ኤርትራ ሪፈረንደም ክካየት ተሎ ናይ ኢትዮጵያ ግደ እንታይ እዩ ነይሩ? ኢትዮጵያ ምንም ግደ የነበራይ። ሽዑ ኣልዒልናያ ኢና። ንፅሕፍ ነይርና ኢና ኣብ ጋዜጣታት። ሃመይ ኢሉ እዩ እዚ ልኾን ሎ ንብል ነይርና ኢና። ሳልሳይ ናይ ኢትዮጵያ ዕድል በሪ ባሕሪ ልምልከት እዩ። ሃመይ ኣቢላ ላንድሎክድ ትኾን? ስምምዕነት ኒኦ ድዩ? ልብል ሕቶ እዩ። ሽዑ ሃምዚ ክትብል ተለኻ ህወሓት ክበልዑኻ እዮም ልብሉ። ሑሕ እዮም ልብሉ። እዚ ናይ ምኩሓት እዩ። እዚ ናይ ፀበብቲ እዩ እዮም ልብሉኻ። ዋላ እቶም እተዋግዖም ኣዕርኹትኻ። ናይ ኤርትራ ነፃነት ብሪፈረንደም ንልመፅእ ውሳነ ለይቕበል ሰብ ለይዲሞክራስያዊ እዩ ፋሽስት እዩ ኢሎም ኣፍና ኣትሒዞምና እዮም። ኤርትራ መሰላ ትርከብ ጨለ፤ ግን እቲ ኢትዮጵያዊ ኸ? ብሓደ ነይርና እኮ ኢና። እቲ ክኸድ ተሎ እሞ እንትጥቀም እቲ ልፀንሕ እንድሕር ልጉዳእ ኾይኑ ሃመይ ኢሉ ይኾን? No body was willing to listen ድሓር ጆቤ እውን መሊስዎ እዩ። we were arrogant and ignorant ኢሉ መሊስዎ እዩ።
ኣነ ልግምቶ ሃመይ ገይርና ኢና ነዚ ህዝቢ ዚ ንገዝኦ? ንሕና ውሑዳት ኢና። በዚ ኤርትራ ኒኦ። በዚ ደማይ ለይንፈልጦ ህዝቢ ኒኦ። ኢሎም ሓሲቦም። እንድሕር ምስ ሻዕብያ ተባኢስና እሞ እዚኦም ለለ ለይንፈልጦም ህዝቢ እዮም፤ ኣምሓሩ እዮም። ኣብ ማእኸል ሳንድዊች ክንኾን ንኽእል ኢና።” ኢሎም ልሓሰቡ እዩ ልመስለኒ። እሞ እንታይ ንግበር? ንሻዕብያ ነቀባጥረሉ። እዚኣ እያ እትመስለኒ ኣነ። ሃምዚ ስለልኾነ እዩ ንሻዕብያ ናቃባጠሩሉ ልፀንሑ። ኣብዚ መፅዮም ለ ኣብ ክንዲ ላተዛጋጀዩ ልፀንሑ ኣብዚ ለ ተዓሽዮም። ምስእኒ ኦነግ ምስ ግዛእ ሕቱኽቱኽ እላበሉ ተዓሽዮም ፀኒሖም። ዳሓር ሻዕብያ ብ1998 ክወግኦም እንተሎ ገሃን ምሃን እዮም ኾይኖም። ንሻዕብያለስ ኣሚኖሞ እዮም ከርና። ክወግአና ኢልና ኣይሓሰብናይ እዮም ልብሉኻ።
ኤርትራ ምስተገንፀለት ንሓሙሽተ ሽድሽተ ዓመት ኤርትራ ንኢትዮጵያ ሃመይ ሃምልግዝኣታ ምንም ዘረባ የብሉይ። ቤት ማእሰርቲ ከይተረፈ እዩ ነይርዎም ኣብዚ። ድላዮም ሰብ እናኣሰሩ ወሲዶም እዮም። ባዕሉ መንግስቲ ልኣመነሉ እዩ እዚ፤ ሪኮርድድ እዩ። ዙይ ክሳብ ሕዚ ኤክፕላይን የተገበረይ። ንምንታይ ከም ሱዳን ከም ኬንያ ዘይተርኣዩ? ንምንታይ እዮም ጠቢሮምዎም? ስለዚ ሻዕብያ ክመፁ ስለዘይድለዩ እዮም። ምኽንያቱ ድማ እንተመፂኦም senior partner እዮም ልኾኑ። ኣብዚኣ ድማ ናይ ሓይሊ ጉዳይ ትልዓል ኣላ ማለት እዩ።
እቲ ናፅነት፣ ህዝቢ ገለመለ ዝብሃል ሽፋን እዩ። እምበይ ቀንዲ መንቀሳቐሲ ነጥቢ ሓይሊ እዩ፤ ፖወር እዩ። ሃምኡ ተለይኾይኑ መለስ ዜናዊ ንኣረጋዊ በርሀ ኣይበልዖይ። ንግደይ ዘርኣፅዮን ኣይበልዖይ። ክትስዕር ምዃንካይ ለይምዃንካይ ለይፈለጥካ ናይ ባዕልኻ ብፃይካ፤ ከማይን ከማኻን ማለት እኮ እዩ! ሃመይ ኣቢልካ ትጠላለፍ? እዚ ሎሚ እውን ኣሎ። ክሳብ ሕዚ ቀፂሉ እዩ። ይበላልዑ ኣለዉ። ዋላ እቶም ሎምዓንቲ እንድዕላነኻ ልበሃሃሉ ለለዉ ብሓደ እዮም ላተቓለሱ መፅዮም። ሓደ ንናይቲ ካልእ ህይወት ከድሕን ህይወቱ እናሃበ እዩ መፅዩ። ሕዚ ግን ካልእ ሓቂ እዩ ኒኦ። ናይ ፓወር reality እዩ መፅዩ ኸዚ።እቲ ኣይድዮሎጂ ጥርሑ መፅዩ። ኣብይዎም ደሊቨር ምግባር። ሰለዚ ናይ ህወሓት ዕዳ መዓት እዩ።
ካልኣይ በዚ ምኽንያት ተጋሩ ድማ ኣብ ለይኾነ ፖዝሽን ኣትዮም እዮም። ብሓ ደወገን ብህወሓት ሕጉሳት የኾኑይ። ኣብ ልዕሊ ዙይ ብህወሓት ተጠቀምቲ ይብሃሉ እዮም። እቲ ተጠቀምቲ ኢኹም ብTPLF ልብል ለሎ ሓይሊ መፍርሒ ሓይሊ እዩ። ሑሕ ልብል ለሎ ሓይሊ እዩ። ስለዚ ተጋሩ ብላክሜይልድ ኮይኖም እዮም። ስሞም ጠፊኡ እዩ። ብናይ ህወሓት ብላንደር፣ ብናይ ህወሓት ስሕተት እቲ ህዝቢ መትሐጃ ኮይኑ እዩ። ሆስቴጅ እዩ ህዝቢ ትግራይ። ኣብ ዲፈንሲቭ ፖዝሽን እዩ ኒኦ ህዝቢ ትግራይ።
ትዝክር እንድሕር ኮይንካ ናይ 97 መረፃ፤ እቲ መረፃ ትግራዋይ ወደ መቐለ ክብሃል ተሎ ትግራዋይ ኡይ እዩ ኢሉ። ኸዚ በራሪ ወረቐታት ይብተን ነይሩ እዩ ሽዑ። መን ይብትኖ ነይሩ? እንታይ ይግበር ነይሩ? ልፈልጥ ሰብ የለይ። ኣብ መወዳእታ ግን ህወሓት ንሱ እውን ዮም ተጠቒሞሙሉ። “ምሽ ንነግረካ ነይርና እዞም ትምክሕተኛታት ኣይድቁስልካይ። የሀው ኪድ ውፅኣልና ኢሎምኻ።” ልብል መልእኽቲ እዮም ተጠቒሞም ህወሓት።
እዚ ብምዃኑ ናሽናሊም ይሕይል። እዚ ድማ ሓደጋ እዩ። ምኽንያቱ ብስሩ Nationalism ማለት thoughtlessness ማለት እዩ ብልቢ ክነዋግዕ እንተኾይንና። ስምዒት ማለት እዩ። ስምዒት ለለ ብቐሊሉ ይቃፀል ብቐሊሉ ይዝሕል። ስለዚ ሽዑ ሃምኡ ትብሃል ተሎ ወይለይ ለካ እዞም ውድብና እንድሕር ለየለዉስ፤ ለካ እዞም ኣሕዋትና እንድሕር ለየለውስ ናብ ምባል ይኣቱ እቲ ህዝቢ። እዚ ፖለቲካዊ ከስቢ እዩ። ሽዑ ሃምቱ ኣምሓሩ ልብልዎ ናብ “ላም እሳት ወለደች…” ዓይነት እዩ ልኾን ለሎ ማለት እዩ።
ካብኡ እቲ ልፀገመ ነገር እንታይ ኾይኑ፤ ሽግርካ ሽግር ህዝቢ ትግራይ ንመን ትነግር? ኣብ ልዕሊ መን እዩ ከማርር? ንመን ኢኻ ትነግር? ብዕራይ ሕማቕ እንተኾነ ትሸጦ። ውሉድካ ሕማቕ እንተኾነኸ እንታይ ኢኻ ትገብር? ናይ ወለዲ ፅዋ እዩ እዚ። ታይ ምግባር ትኽእል?
ሕዚ ዓንተቦ እንታይ ኢልኻ ነይርኻ ንስኻ፤ ህወሓት እኮ ደጋፊ እኒአዋ እዩ። ህዝቢ ትግራይ እኮ ወዲኡ ተስፋ የቖረፀይ ኢልኻ ነይርኻ። that is right! ንሳ እያ እታ ዳይላማ!
ሕዚ ልኾረየ ህዝቢ እኒኦ። ዋላ እንተኾረየ እውን ግን ኣይደፍኦምይ። ምኽንያቱ ኣፍቲ ሑሕ ልብል ሓይሊ ያ እኒኦ። ህወሓት ለ ዚኣ ይፈትዋ እዩ። በል ድፍኣና እሞ ኣብኣ ትረኽባ። ይበልዑኻ ኣብቲኣ እኒአዉ ይብልዎ። ሃምኡ ስለልኾኑ እዩ ልሓለፈ ዓመት ሳሞራ ኸይዱ ህዝቢ ትግራይይ ህወሓትይ ሓደ እዩ ኢሉ ልተዛረበ።
እቲ ፅዋ ንሱ ሱቕ ኢሉ የኾነይ። ውድብይ ህዝብይ ሓደ እዩ እንድሕር ኢልኻ እቲ ኣምባጋነንት absolute እዩ ልኾን። ፍፁም ይኾን። ምኽንያቱ እቲ ውድብ ልገብሮ ኹሉ ድልየት ህዝቢ እዩ ተባሂሉ እዩ ልውሰድ ለሎ። ድልየቱ እንድሕር ንስኻ ትውስነሉ ኮይንካ ነገር ተወዲኡ። ኣብ ዲሞክራስያዊ ማሕበረሰብ ናይ ውድብይ ህዝብይ ድልየት ሓደ ኮይኑ ኣይፈልጥይ። እንኳይ ዶ ናይ ህዝብይ ውድብይ ድልየት ሓደ ክኾን ናይቲ ሓደ ልብሃል ህዝቢ ድልየት እኳ ሓደ ክኾን ኣይኽእልይ። ዳይቨርስ እዩ። ሓደ ስድራ እኳ ስ ሓደ ድልየት የብሉይ። ሀዚ ኣብ ትግራይ ልንገረካ ግን ናይ ህዝቢ ትግራይ ድልየት ናይ ህዝቢ ትግራይ ልቢ ልብሃል እቲ ናይ ውድብ እዩ። ናይ ህዝቢ ልቢ እንታይ ማለት እዩ? እንኳን ናይ ህዝቢ ልቢ ናተይ ልቢ ሰማንያ ጊዜ እያ እትቃያየር። እዚ እዩ እቲ ዳይላማ። ስቓይ ህዝቢ ትግራይ ኣናዊሒዎ ለሉ ነገር እዚ እዩ። ንቲ መንግስቲ ከይደፍእ፣ ከይትጥይቕ ከይቃለሶ ሸጊርዎ ለሎ እዚ እዩ። ንህወሓት እንተዳኺምናዮ እቶም ካልኦት ክበልዑና እዮም። ሽዑ መን እዩ ክከላኸለልና? መን ክመርሐና እዩ? ልብል ጭቡጥ ሕቶ ስለ ለይተመለሰ እዩ ህወሓት ንከይጥየቕ ዓጊትዎ ለሎ ልመስለኒ።
እዚ ኩነታት ንምፍታሕ እንታይ ክንገብር ኣለና ትብል?
እቲ ሓሳባዊ ልኾነ መፍትሒ ህወሓት ባዕሉ ልባዕሉ ኣሰራርሕኡ ተለስተኻኽል እሞ ሽግሮም ባዕሎም ኣቃሊሎም ጥዑይ ኣመራርሓ ክህልዎም፤ ጥዑይ ማለት እቲ ሕገ መንግስቲ ዝብሎ ዓይነት ኣመራርሓ ክህልዎም ተልፍትኑ። እዚ ሓደ እዩ።
ካልኣይ፤ እቶም ደገፍቲ ልብሃሉ ድፍኢት ገይሮም ንህወሓት ተተዕርዮ። እንድሕር ለይትዕርዩ ኾይንኩም ሃምዚ ገለ ኢሎም ብድፍኢት ኣባላቱይ ደገፍትይ ልዕረየሉ መንገዲ ተልፍጠር እሞ ሃምኡ ተልገብሩ።
ሳልሳይ መንገዲ፤ ኣክቲቭ ኮይኑ ግን ኣባል ለ ደጋፊ ለ ለይኾነ ዜጋ ኢዱ ተለእትው። ጉዳይ ዓደይ ይምልከተኒ እዩ ልበለ ሓዱሽ ኣካል ንህወሓት ሞት ወይ ሕውየት reform or die ክብል ልኽእል ሓይሊ ተልህሉ። እዚ ሓይሊ እዚ ወይ ኣመሓይሹ ወይ ለለ ተቐየሩ ኢሉ ከገድድ ልኽእል በዓል ሓዱሽ ሓሳብ ተልመፅእ። እዚ እቲ መንእሰይ ክኾን ይክእል እዩ።
እዚ እንድሕር ለይኾነ ደማይ እቲ ራብዓይ መማረፂ እንታይ እዩ፤ ህወሓት ከይዱ ከይዱ ባዕሉ ክወድቕ collaps ክገብር ምፅባይ እዩ። እዚ ምስኮነ ምብልላዕ ይመፅእ/ ኣርማጌድዮን ይፍጠር ማለት እዩ። በቃ!
ምኽንያቱ እቲ መንእሰይ ሓዱሽ ውድብ እንድሕር ክፈጥር ለይኸኣለ፣ ማለት ክእርሞም ፈቲኑ ምስ ኣበይዎ እሞ ናይ ባዕልና ክንፈጥር ኢና ክብል እንድሕር ለይኸኣለ፣ እዚኦም እዮም ክፀንሑ ማለት እዩ። እዚኦም ለለ ንባዕሎም እውን ክእርሙ ኣይኸኣሉይ። ንኣባሎምይ ደጋፊኦምይ እውን ክሰምዑ የኻኣሉይ። ክደፍኦም ልኽእል ለ የለይ። ኩሎም ሓሳባውያን መፍትሓታት ክሰርሑ እውን የኻኣሉይ። ሽዑ እቲ ናይ ማእኸላይ መንግስቲ ስልጣን እናደኸመ ይኸድ፤ በብክልላቱ ለለዉ መንግስታት ነናይ ባዕሎም የጠናኽሩ። በቲ ማእኸላይ መንግስቲ የንእዘዝይ ምባል ይጅምሩ። ሰለዚ ህወሓት ትደክም ጥራይ ለይኾነስ ጠቕላልኡ ኢትዮጰያ ትብሃል ኣብ ሽግር ትወድቕ፤ ክትበጣጠስ ትክእል ማለት እዩ። እዚ ትኽክለኛ ፀገም እዩ። ኣርማጌድዮን ማለት እቲ ክስዕብ ልኽእል ምጥፍፋእ ማለት እዩ።
ናይዚ ተሓታቲ ግን መን እዩ?
ርኣይ ዶ! ኢቲኒክ ፖለቲክስ እኮ….
ኣነ እማ ሽዑ ዩኒቨርስቲ ተምሃራይ ነይረ። ኢቲኒክ ፖለቲክስይ ናይ ኤርትራ ሪፌረንደምይ ተባሂሉ። ካብዚ እዩ ልጅምር እቲ ጌጋ።
ኢህወደግ ናብ ማእኸል ልመፁሉ ቅልጣፈ ብለይሓሰብዎ እዩ። ብደቡብ ብምብራቕ ገይሮም፤ ኣብኡ ለሎ ህዝቢ ኣደራጂዎም ናይ ፖለቲካ ስራሕ ሰሪሖም ክኣትዉ እዮም ነይሩ ሓሳቦም። ግን ኣብ መንገዲ ደርጊ ብቐሊሉ ምስ ወደቐ፤ ኣብ ለይፈልጥዎ እዮም ኣትዮም። ካብኡ ለ ዙ ethinic prejudice እኒኦ እዩ፤ ኣብ ኩላትና ማለት እዩ። ኣምሓራይ እዩ ልብሃል። ብጣዕሚ ኣጋኒኖም እዮም ስኢሎምዎ። ሓደሓደ ጊዜ ናይ ስልጣን ሕቶ ምዃኑ እውን ይርስዕዎ እዮም። ብስሩ ሲ ስዒርካ ክትመፅእ ተለኻሲ ኩሉ ሰብ እዩ ልሰግደልኻ። ብታሪክ እውን ሃምኡ እዩ ያ። ቴድሮስ ስዒሩ ይገዝእ። ዮሃንስ ለ ስዒሩ ይገዝእ’። ናይ ኢትዮጵያ ታሪክ እዩ ያ በቃ።
እቲ ናይ ሽዑ ጊዜ እውን ከምኡ ናይ ተጋሩ ጊዜ ኾይኑ። ግን ምእማን ይኣብየካ። ሃምቱ ፃድቃን ናብ ቤተ መንግስቲ ምእታው ልኣበዮ ማለት እዩ። ግን ኣብኡ እንታይ ስሕተት ፈጢሮም ለለ ኣምሓራ ኣብ ኣርባዕተ ክኸፍልዎ ምኸኣሉ ነይሮም። ሓደ ምግባሮም እውን ካልእ ስሕተት እዩ። ኦሮሞ ሓሙሽተ ሽድሽተ ክገብርዎ ይኽእሉ ነይሮም እዮም። ሓደ ምግባሮም ካልእ ስሕተት እዩ። ኦሮሞ ብህወሓት ምኽንያት ለይነበሮም ሓድነት እዩ ተፈጢሩሎም። ኣምሓሩ ባዕሎም ንባዕሎም ሃም ኣምሓሩ ርእዮም ኣይፈልጡይ። ጎጃሜ፣ ጎንደር፣ ወሎ ግዛዕ እዮም ልብሃሉ። ጎንደርይ ጎጃምይ ሃመይ ሃምልፋጠጡ የትፈልጥይ። ጎንደር ንባዕሎም ሸሞንተ ትሽዓተ እዮም። በብወረዳ እዮም ልብኣሱ። እዚ ብምልኡ ህወሓት ሕጥጥጥ ኣቢላ ኣምሓራ ልብሃል ፈጢራ። ኦሮሞይ ኣምሓራይ ለ ስለልፋጠጡ ካብ ቀደሙ ዘይሩ ዘይሩ ኣምሓሩ ካብ ልኦሮሞ ንዓና ስለልቐርቡ እዚ ባላንስ እዚ ሓሊና ኢህዴን ልነበረ ብኣዴን ኢልና ቀይርና ነቲኦም ለለ ኦሆዴድ ኢልና ለጢፍና ኢሎም ርሑቕ ለይሓሰቡ ልፈጠርዎ ፀገም እዩ። ኸዚ ባዕሎም ልፈጠርዎ እዩ ንባዕሎም ክበልዖም ደልዩ ለሎ። ልክዕ ሃምዙ ሌኒን ልበሎ “ባዕልና ልፈጠርናዮ ሞኖስተርስ ክበልዐና ይቀራረብ ሎ” እዩ ልበለ። መጨረሻ ከይፅሕፍ ከይናገር እውን ከልኪሎምዎ ነይሮም እዮም። ሰብ ከይረኽቦ ዋላ ሓሚሙ እናሃለወ ተገይሩ እዩ።
ሕዚ እንታይ ንግበር እንድዩ እኒሀ እቲ ወግዒ ልዕል ክብል ሓደ ክልተ ኢልካ ኣቐሚጥካዮም ኢኻ እቶም መፍትሒታት። ሓንቲ ካብአን እቲ ውድብ ኣብ ባዕሉ ዝገብሮ ሪፎርም እዩ እሞ ኣብኡ ክገብሮም ዝግባእ ናይ ኣሰራርሓን ኣወዳድባን ከይድታት እንተሃልዮም…
By the way ንሱ ኣይክኣልይ። እቲ ኣብ ደገ ለሎ ሓዱሽ ወለዶ ብፍላይ ድፍኢት ንክፈጥር ክእከብ ኣለዎ። ተኣኪቡ ማለት ካልእ የኾነይ፤ ሕገ መንግስታዊ መሰሉ ምጥቃም ማለት እዩ። ይፍቀደሉ እዩ። ክውደብ እውን ይክእል እዩ። ከምኣ ምግባር መሰል ኣለዎ እዩ። እቲ ፀገም ልኾን ለሎ ህወሓት እዚ መንገዲ እዚ ዓፅየምዎ እዮም። ሰብ ኣይእከብይ። ሰብ ኣይደራጀዊይ’። እቶም ተወዲቦም ለለዉ ውድባት እኳስ ስብሰባ ክገብሩ ኣይኽእሉይ ለለዉ። ስለዚ እቲ ኣብ ደገ ለሎ ንዓዱ ልሓስብ ዜጋ ፖለቲካዊ ድፍኢት ክገብረሉ ልኽእል ባይታ የብሉይ። እዚ ማለት እቲ ሕገ መንግስቲ ቢትሬይ ተገይሩ እዩ፤ ብሓፂሩ። ህወሓት ሕገ መንግስቲ ንኽብር ኣለና ኢና ክብሉ ኣይኽእሉይ። ጠሊሞምዎ እዮም እቲ ልኣተይዎ ቃል። ስለዚ እቲ ህዝቢ ድልየቱ ዝውክሎ ሕገ መንግስቲ እንድሕር ቢትሬይ ተገይሩ ናዕቢ ይፍጠር እዩ ልብል እቲ ስነ ሓሳብ። ስለዚ ታይ እዩ ለፍርሕ ኸዚ ህወሓት እምቢ ኢሎም እዮም። ናይ ህዝቢ ድልየት ኣይሰምዑይ ለለዉ። መልሲ ክህቡ ኣይኽእሉይ ለለው። እንድያውም ሃምቱ ንሰምዖ ሶም ንሶም እኳስ ኣይነጋገሩይ። ናይ እኒ ፃድቃን ኣርቲክል ኣንቢብዮ እየ፤ እዚ እዮም ልብሉ ለለዉ። ስለዚ እንድሕር ሃምኡ ኾይኑ እዞም ሰባት እዚኦም ክመርሑ ኣብ ለይኽእልሉ ደረጃ በፂሖም ኣለዉ ማለት እዩ።
ኣብዚ ደረጃ እዚ እንተበፂሖም ሃምዙ ፍራንሲስ ፍኩያማ ልበሎ ክራይስስ ኣድልዩ ኣሎ ማለት እዩ። ልኣኣቶም ለ ነቲ ካልእ ናይኦም ደጋፊ ለ ክንቕንቕ ለይኽእል ግን ድማ ክራይስስ ኣድላዪ ኮይኑ ኣሎ ማለት እዩ። ለደንግፅ ሃንደፍደፍ ለብል፣ ኣቱም ሰብ ከብል ልኽእል ሲርየስ ልኾነ ፖለቲካል ክራይስስ ክፍጠር ኣለዎ። እዚኦም ሕዚ ተረጋጊዖም እዮም ለለዉ። እቶም ደገፍቶም ለለ በለይዚኦም ኣይንኾንይ ኢሎም እዮም። ቀሊል ኣይኾነይ ሶሊድ እዩ። ልኸድዎ ለለዉ መንገዲ ግን ኣይልክዕይ። ናይ ጥፍኣት መንገዲ እዩ። ስለዚ ቅድሚ ኣብቲ መወዳእታ ናይ ጥፍኣት መንገዲ ምብፀሖም ልኦም እውን ሼክ ልገብር፤ ለይደምሰሰ ሼክ ገይሩ ለበራብር፣ ለውጢ ናይ ግድን ምዃኑ ከረድኦም ልኽእል ክራይስስ ክፍጠር ኣለዎ። ልምሳሌ ናይ ዓሚ ንእሽተይ ነቕኒቕዎም እዩ። ግን እኹል ኣይነበረይ። ስለዚ ካብኡ ዕብይ ልበለ፤ ግን ለለ completely ኣዕናዋይ ለይኾነ።
ኩሉ ነገር ከቢድ ገይሮምዎ እዮም ብሓፂሩ። እቲ መንእሰይ እውን ቲዮሮቲካሊ ክዕምፅ ደኾነይ ልግብኦ ግን እቲ ኦሬንቴሽን peacefully and legally ስለ ልብል እዚ እውን ገቲሩ ልሓዞ ይመስል። እቲ መንግስቲ ሕጋዊ ምዃን እናገደፎ እናሃለየሲ እቲ ህዝቢ ግን ሕጋዊ ንምዃን እዩ ልምኩር ለሎ። ንሱ ባዕሉ ዝገርም ፖለቲካል ዳይላማ እዩ። በዚ ምኽንያት እዩ ሱኽ ኢልና ንኸይድ ለለና። ገርጨውጨው ኢልኻ ደው ክሳብ ትብል ትኸድ ማለት እዩ።
ኣነ ግን ንዓአቶም ከነቓቕሕ ልኽእል ልኾነ ነገር የድሊ። እቲ ልመፅእ ሽግር ምምፅኡ ኣይተርፍይ ዶኾነይ ንክንዕሪ ጊዜ ለይህብ ከይኾን እዩ ለስግእ። ተፀብየኩም ደንጊኹም ልብል ከይኾን እምበይ፤ ከየዕኑ፤ ህልውና እታ ዓዲ ከይተንከፈ ንእሽተይ ልሰበረ ሰይሩ ልወቕዐ ወቒዑ ከኺደና ልኽእል ዓይነት ቅልውላው/ክራይስስ የድሊ።
ብሓፂሩ ንናይ ህወሓት ወይ ለ ንናይ ኢህወደግ ሰባት ዘደንግፅ/ሼክ ልገብር ነገር ተለይተፈጠረ ድሕሪኡ ትፅበዮ ነገር እንታይ እዩ ምፍራስ ሃገር/ሲርየስ ልኾነ ስቴት ፋይለር ክፍጠር ይኽእል እዩ። እዚ ንዓይ academic የኾነይ፤ reality እዩ። ምኽንያቱ ሕዚ ሲርየስ ልኾነ ዴድሎክ ተፈጢሩ እዩ ለሎ። መንግስቲ ስርሑ ኣይሰርሕይሎ። ምንም እኮ እዩ ለይገብር ሎ። ሱቕ ኢሉ እዩ እኮ እቲ ዓዲ ልኸድሎ። እቲ ህዝቢ ለ ተቛሲሉ እዩ። ተጋሩ እዮም ሃምዚ ልገብሩና ለለዉ ይብሃል ኣሎ። ታርጌት ይግበር ሎ እዩ።
የቐንየልና ብጣዕሚ!
ኣነ ለ የቐንየለይ! ሃምዚ ኣውጊዐ ለ ኣይፈልጥይ ኣብዙ ዓዲ!


c: text/html

text:
ኣይተ ንጉስ ምስ መሳርሕቱ ላዕለዎት ሰብ ሞያ ብምዃን ፈውሲ ፀረ ትዃን ምሂዙ ንኣገልግሎት ቀሪቡ'ሎ። ቅድሚ ሎሚ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ረብሓ ዝውዕሉ ዝነበሩ ማላታይንን ዲዲቲን ዝበሃሉ ባእታታት መርዛም ባህሪ ኣብ ልዕሊ ምህላዎም ንሰብ ሓደገኛ ምንባሮም፡ ኣብ ልዕሊ እዚ ድማ ኣብ ብዙሕ ሃገራት ዓሌት ትዃን ነዚ መርዚ እዚ ስለዝተላመዶ ኣገልግሎት ኣይህብን ዘሎ ይብል ኣይተ ንጉስ።
እቲ ሕጂ ካብ ሜንታ ከረሜላን ካብ ካልኦት ባእታታትን ዝተመሃዘ ፈውሲ ፀረ ትዃን ሰባት ወላ እውን በሊዖምዎን ውሒጦምዎን ዘይጓዳእ ኣብ ቆልዑ ዘለዉሉ’ውን ክንፀግ ዝኽእል ምዃኑ ዝያዳ ተመራፂ ኰይኑ'ሎ ይብል እቲ በዓል ሞያ።
በዓል ስልጣን ቁፅፅር ኣፋውስ ኢትዮጵያ እቲ ምህዞ መርዛዊ ባህርያት ከምዘይብሉን ኣብ ዕዳን ኣገልግሎትን ክውዕል ከምዘለዎ መረጋገፂ ፍቓድ ሂቡ እዩ። እቲ ፈውሲ ድማ ኣብ ደቡብ ትግራይ ኩኩፍቶ ኣብ ዝተበሃለ ገጠራዊ መንደር ተፈቲኑ ውፅኢታዊ ምዃኑ ተረጋጊፁ'ሎ።
ምስ ኣይተ ንጉስ ገብረ መድህንን ዶክተር መኰነንን ዶክተር ኪዳነን ካብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ከምኡ እውን ተሓሓጋዚ ፕሮፌሰር ዳጋማዊ ዓሊን ዶክተር ወንድወሰንን ኣብቲ መፅናዕትን ምርምርን ተሳቲፎም ኣለዉ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ሚኒስትር ሳይንስን ቴክኖሎጂን ኢትዮጵያ መረጋገፂ መሰል ዋንነት ክህበና ኣመልኪትና ንፅበ ኣለና ይብሉ ኣይተ ንጉስ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ነብዪ ስሑል ሚካኤል፡ ብቋንቋ ኢንግሊዘኛ ዝተዳለወ መጽሓፍ "ተከዘ'ውን ልደት ይፈልጥ"
ኣብ 1977 (1985) ማዕከናት ዜና ዓለም ብዛዕባ'ቲ ኣብቲ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ድርቂ፡ ኣሽሓት ብጥምየት ይሃልቁ፣ ይስደዱ ኣለው ክብላ ኣቃሊሐን ነጊረን።
ነቶም ጸብጻባት ዝረኣዩ፡ ህቡብ ስነ ጥበባዊ ቦብ ጊልዶፍን ሚደጌ ኡሬን ዝጸሓፉዎ "Do they know it's Christmas?" (ልደት ምዃኑ'ዩ ይፈልጡ'ድዮም) ዝብል ግጥሚ ሙዚቃ፡ ኢንግሊዛውያንን ኣየርላንዳውያንን ስነ ጥበባውያን ዝሓቖፈ 'ባንድ ኤይድ' ተጻዊቱዎ።
እዚ ሙዚቃ፡ ነቶም ድርቂ ብዘስዓቦ ጥምየት ይሃልቁ ኣለው ዝተብሃሉ ተጠቃዕቲ ሓገዝ ንምትእኽኻብ ዓሊሙ ዝተዳለወ'ኳ እንተኾነ፡ መምህርን ደራስን ነብዪ ስሑል ሚካኤል ግና፡ ገለ ኽፋል ግጥሚ እቲ ደርፊ 'ዓሌታዊ' እዩ ይብሎ።
እቲ ሙዚቃ፡ "ልደት ምዃኑ ይፈልጡዶ?.....ክሪስትማስ ምዃኑ ንገሩዎም....." እናበለ'ዩ ዝውድእ።
ደራሲ ነብዪ ስሑል ሚካኤል ድማ፡ ነዛ ደርፊ መልሲ እትነግር ብዘምስል፡ ኣብቲ ሽዑ እዋን ነታ ደርፊ ብራድዮ ዝሰምዐ'ሞ፡ "ተከዘ'ውን ይፈልጥ" ዝብል ምላሽ ናይ ዝሃበ ተዛራቢ ዝትርኽ ታሪካዊ ልቢወለድ ኣዳልዩ ኣሎ።
እዚ ኽስተት ድርቂ 1977 (1985 ዓመተ ፈረንጂ) መሰረት ገይሩ ዝተጽሓፈ መጽሓፍ፡ ብዊልያም መርፊ ዝተብሃላ ዋና ገጸ ባህሪይ ድማ ይትረኽ።
- "ኣድህቦ ስነ-ጥበብ መሳርሒ ማሕበራዊ ህይወት ምዃን'ዩ"
- ኣብራር ዑስማን፡ "ስነ ጥበብ ዓይኒ: ልብን ዕላማን ህዝቢ'ዩ"
- "ጥበብ ናይ ኣተሓሳስባ ኢንቨስትመንት'ዩ"
"ድርቂ 1977፡ ሽሕ'ኳ ኽፉእን ብዙሕ ሓደጋ ዘስዓበን እንተኾነ፡ ኣብ ህዝብና ናይ ኣተሓሳስባን ባህርን ለውጢ ክመጽእ፤ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋታት ንምምካት ዘኽእሎ ኣብ ተፈጥሮ ዘለዎ ኣረዳድኣ ክልውጥ ዝገበሮ'ዩ" ይብል እቲ ደራሲ።
ካብዚ ሓሊፉ፡ እቲ ፍጻሜ ኣብ ስነ ልቦና እቲ ህዝቢ ዓብዪ ለውጢ ዘምጽአ'ኳ እንተኾነ፡ እዚ ህዝቢ ብደረጃ ዓለም ዝፍለጠሉ ምስሊ ብኣሉታ ብምጽላው ሽሙ'ዉን ክሳብ ሕዚ ምስኡ ለጊቡ ክለዓል ምኽንያት ይኸዉን ኣሎ ዝብል እምነት እቲ ደራሲ'ዩ።
"ስለዝኾነ እቲ ኩነታት ኣብ ግምት ዘእተወ ዝኾነ ናይ ጥበብ ስራሕ የድልየና። እቲ ፍጻሜ እንታይ'ዩ ነይሩ ክንነግር ኣለና። ሕማቕ ምስሊ ህዝብና ነዊሕ ክጸንሕ ኣይንደልዮን፤ ንልወጥ ከምዘለና፣ መነባብሮና ድማ ይመሓየሽ ከምዘሎ'ውን ክነረድእ ይግባእ"።
እዚ ነዊሕ ታሪኽ ተጋድሎ ህዝቢ ትግራይን ጽልዋ ሓደጋ ድርቂ እቲ እዋንን ብምድህሳስ ዝትርኽ መጽሓፍ፡ ባህሊ፣ ስነ ቃል፣ ምስልታትን ካልኦትን ብምሓዝ "ኢቭን ተከዘ ነውስ ኢትስ ዳሚ" ብዝብል ርእሲ ተዳልዩ ኣሎ።
እዚ ብቋንቋ ኢንግሊዘኛ ዝተዳለወ መጽሓፍ፡ ኣከዳድና፣ ቑኖን ካልእን እቲ ማሕበረሰብ ብኣንደበት እቲ መሪሕ ገጸ ባህርይ ክቐርቡ'ዩ ተገይሩ።
"እቲ ባህልን ታሪክን ብዕምቆት ክድህስስ ፈተነ ገይሩ'ዩ። እቲ ገጸ ባህሪ ትግርኛ ክመልኽ'ዉን ጻዕሪ ስለዝገብር፡ ናይ ትግርኛ ቃላትን ሙሉእ ሓሳባትን'ዉን ሒዙ'ዩ። እዚኦም ኣብ ምትርጓምን እቲ ስምዒት ኣብ ምምጻእን ግና ከቢድ ግድል ነይሩ" ይብል እቲ ደራሲ።
ደራሲ፡ ብቋንቋ ኢንግሊዘኛ ክጽሕፍ ዘገደዶ ምኽንያት እንትዛረብ ድማ፡ "እቲ ናይ ሽዑ እዋን ጸገምናን ዝተበላሸወ ምስልናን ብቲ ዓለም ዝፈልጦ ቋንቋ'ዩ ተነጊሩ። ሕዚ ዘሎ ምስልና፣ ባህልናን ታሪኽናን ከምዝተቐየረ ክንነግር፡ ነዚ ታሪኽ ንዝፈልጥ ማሕበረሰብ ክነረድኦ እንኽእል ድማ ብቲ ዝርድኦ ቋንቋ ስለዝኾነ'ዩ" ይብል።
- ብዛዕባ ስእሊ ኣብያተ ክርስቲያን ኢትዮጵያ እንታይ ትፈልጡ?
- ፈጠራዊ ክእለት እተዓደሎ ቀባኢ - ዳኒ ዳፍላ
- ብኢንተርኔት ነፃ ዕድል ትምህርቲ ዝህባ ዩኒቨርስትታት ዓለም ኣየኖት እየን?
"ትኹረትና ንትግራይ"
ረብሓ ትግራይን ህዝባን ምቕዳም፣ ዓቕምን ፍልጠትን ትግራዋይ ንትግራይ ዝብሉ ምንቅስቓሳት መናእሰይ እዚ ግዘ ብሰፊሑ ይርኣይ።
እቲ ክልል ኣብ ሕሉፍ ከሲሩዎም'ዩ ተባሂሎም ኣብ ዙርያ ዝተኣመነሎም ማሕበረ ቑጠባውን ፖለቲካውን ጉዳያት ዝፍትሑ፡ እኩብ ሓይልና ነቲ ክልል እንትነወፊ'ዩ ዝብሉ ምልዕዓላት ድማ፡ መናእሰይ እቲ ክልል ብተደጋጋሚ ካብ ዘሰጉምዎም ዘለው ኣተሓሳስባታት ኮይኖም ኣለው።
"እዚ ርሱን ስምዒት መንእሰይ ኣብ ምርግጋጽን ምውሓስን ተጠቃምነት ትግራይ ክውዕል ኣለዎ" ዝብል ደራሲ ነብዪ፡ ከም ሃገር ድማ ኣብታ ሃገር ክጻወቶ ዝግባእ ታሪኻዊ እጃም ቐጻልነቱ ብዘየተዓናቅፍ ክኸውን ኣለዎ ዝብል እምነት ከምዘለዎ ይዛረብ።
"እቲ ህዝቢ ብተፈጥሮኣዉን ሰብ-ዝሰርሖን ነገራት ተሃስዩ'ዩ። ታሪኹ ከላልን ክዕቅብን ኣይኽኣለን፡ ቁጠባዊ ተጠቃምነቱ ክንድቲ ዝድለ ኣይኾነን። ስለዝኾነ እቲ ህዝቢ ዘለውዎ ጸገማት ኣብ ምፍታሕን ታሪኹ ኣብ ምስናድን ክንሕግዞ ኣለና"።
'ወያነ ሚዲያ'
ስነ ጽሑፍ፡ ልዕሊ ዝኾነ ህዝቢ ናይ ምንቃሕ፣ ኣተሓሳስባ ናይ ምቕራጽ ሓይሊ ኣለዎ ኣብ ዝብል ብዙሓት ጸሓፍቲ ይሰማምዑ።
ደራስን መምህርን ነብዪ ስሑል ሚካኤል ብወገኑ፡ "ህዝቢ ዝምራሕ ብሓይሊ ወይ ብሰራዊት ኣይኮነን። ፖለቲካ ንብሕቱ'ዉን ኣይመርሖን፤ ጥበብን ሚዲያን ግና ህዝቢ ይመርሕ። ኣብ ትግራይ ድማ ወያነ [ሰውራ] ስነ ጥበብን ሚዲያን ክፍጠር ኣለዎ" ኢሉ።
ብቐጻልነት ድማ መንግስቲ'ዉን ኣብ ስነ ጥበብን ሚዲያን ንምምዕባል ንዋይ ከውፍር ክገብር ኣለዎ ይብል።
መጽሓፍ "ኢቭን ተከዘ ነውስ ኢትስ ክሪስትማስ ዳሚ"፡ 422 ገጽ ሒዙ ተዳልዩ ኣሎ።
ደራስን መምህርን ነብዪ ስሑል ሚካኤል፡ ቅድም ኢሉ 'ምንኩሕኳሕ ዘይጠዓመ ማዕጾ' ዝብል መጽሓፍ ንንባብ ኣብቂዑ'ዩ።


text:
ኣብ ወርቃዊ እዮበል የራኽበና!
“Any man who is not a socialist at age twenty has no heart. Any man who is still socialist at age forty has no head.” ማለት’ሲ Churchill, Clemenceau, Lloyd George (2, 69) ኢሎሞ ከም ዝበሃል፡ “ጎምበለ እንከሎ ንፍትሓውነት ንቐደም-በሉ ዘይጣበቕ ልቢ’ብሉን፡ ማዩ ስትይ ምሰ’በለ ከምኣ ኢሉ ዝቕጽል ግን ኣእምሮ’ብሉን” ዝብል፡ ምስ ናይ ዕድመ ጸጋ ኣብ መድረኽ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ክቕሰም ትጽቢት ዝግበረሉ ብስለትን ለውጥን ዝምጥን፡ ናይ ዓበይቲ ትዕዝብቲ፡ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ መሊኡ’ሎ እናተባህለ እንከሎ’ሲ፡ ክቡር ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ’ዚ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ስልጣኖም ሰፊኑ ዘሎ ስርዓተኣልቦነትን፡ ንርብዒ ዘመን ኣብ መዋእልና ወሪዱ ዘሎ ናይ ዓድን ዓውድን ብርሰትን ደሃይ ከም ዘይብሎም፡ ከምኡ’ውን ነቲ ቅድሚ ፍርቂ ዘመን ኣብ እዋን ጉብዝንኦም ዘማዕበልዎ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ መመላእታ ዝኸውን ለውጢ ዛጊት ወቓሕ ከምዘይበሎም መሲሎም’ዮም ብዛዕባ ጽምብል ብሩራዊ እዮበል ውጽኢት ቅዲ’መራርሓኦም ዮሃና ዝበሉ። እዚ ድማ ሕሰም ደኣ’ምበር ቀንዲ ረቛሒ ብቕዓት ናይ መሪሕነት ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ዝድለብ ብስለት (ability to keep learning all the time) ምዃኑ መኣስ ጠፊእዎም።
ንሱ ከይኣክል ድማ ቀደም ዘመን እንእኒ ንሶምን ናይ ዘርኢ ሓረጎምን ኢትዮጵያዊ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ማለት ብ1941 ዓ.ም. ክረሖ ዝነበሮ ማዕጾ ናይ ናጽነት ኣብ እዋኑ ስለዘይተራሕወ፡ 65,000 ብሉጻት ጀጋኑ ከፊልና ካብ ነርሕዎ 25 ዓመታት ተጸብጺቡ ተባሂሉስ፡ ብሩራዊ ኢዮበሉ ንምጽምባል ንዘዋደድዎ ታሪኻዊ መደረኦም፡ ኣብ ወርቃዊ ኢዮቤል የራኽበና ብዝብል ድምዳመ ንትጽቢትናን ኣረኣእያ መጻኢ ዕድልናን ከም ኣመሎም ክቆጻጸርዎ ድሕር ከምዘይብሉ ኣነጺሮም።
ዋ! ከም ድፍረት ደኣ ኣይቆጸረለይ’ምበር ገለገለናስ ክቡር ፕረሲደንትና ደጊም’ሲ መንገዲ ጡረታኦም ኣጣጢሖም ምሰ’ባት ነብሶም ምእንቲ ክጸባጸቡ፡ ንእሱራት ምሕረት፡ ንሰብኣይ ሰበይቲ ንናእሽቱ ምስ ዓበይቲ ብባህልን ውግዕን ዘነባብር ሕገ መንግስቲ ኣዊጆም፡ ንወራስ-ዓራቶም ዝሕጸ በዓለ ቆጽሊ ምረጹ ይብሉና’ኾኑ ኣብ ዝብል መንገዲ ተስፋ እንከለና’ዩ እዚ ኣደራዕ’ዚ ዱብ ኢሉና። ከመይ ዝበለ ጉድ’ዩ ደቀይ! እሞ እቲ ብተመኩሮ ናይ 30 ዓመታት ዝምካሕ እንዳ ህዝባዊ ግምባር’ሲ ከም ካስትሮን ሙጋበን ዝዓለለ ህለለ መዋርዶ ናብ ዘይተቐረበሉ ናይ ስልጣን ገደል ኣዒንቱ ኣዓሚቱ ከምዝሰቐለ ኣብ ጽምብል ብሩራዊ እዮበል ብኣዋጅ ካብ ተመስከረ፡ መ’ዓር ኮነ! እሞ ከም’ዚ እናተባህለ ከኣ’ዩ ጣቕዒት ዝቐጸለ። ምናልባት ንንጽጽር ከም’ዚ ናትና ዝመስል ኣብነት ምሕዋስ ዝፍቀድ እንተኾነ፡ እዛ ትስዕብ እነሀትለ።
Chechnya’s leader, Ramzan Kadyrov … discussing the preservation of Chechen tradition with a circle of ministers “A people who have lost their national dances, rhythm and music cease to be a nation,” he explained. (5, 74)
“Hardly a day passes in Grozny without a dance performance by a local troupe or an athletic competition featuring Chechen sportsman.” (5, 78)
ናይ ትማሊ ትሕዝቶ ዝተዋዕለን ዝተፈጸመን ስለዝኾነ ብታሪኽ ዝዝከር ብዙሕ ከምዘለዎ ዘካትዕ ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ ግን “ብ1941 ክረሖ ዝነበሮ ማዕጾ ኣብ እዋኑ ስለዘይተራሕወ..” ብምባል ንጽምብል ብሩራዊ ኢዮበል ዝበቅዕ መደረ ምህንዳስ ዝድፈር እንተኾይኑ፡ ሓንሳብ’ሞ ክቡር ጎይታና፡ እሞ ብ1941 ናይ ናጽነት ማዕጾ እንተዝረሖ ኔሩኸ፡ እዛ ሕጂ በጺሖማ ዘለዉ መዓርግ ፕረሲደንትነት ንምብጻሕ ነታ ኣብ ጸልማት ኣብ በዓቲ ናይ ሳሕል ዝተጠቕሙላ መሳልል ናይ ምግዳል ትትክእ መሳልል፡ ብደሞክራስን ብምርጫን ትረኣዮም’ያ ማለት ድዩ? እወ እንተኾይኑ መልሶም .. ሃየ ሕራይ ብምርጫ ሽፋ’ግበረልኩም ክንብለኩም ስለንኽእል’ሲ ክሳብ ወርቃዊ እዮበል ዘተሓማሚ እንታይ ኣለና።
ክቡር ፕረሲደንትና፡ ሓቂ ምዝራብ ከም ነውሪ እንተዘይተቖጺሩ፡ ብ1941 ናይ ናጽነት ማዕጾ እንተዝረሖ ኔሩ’ሲ፡ ልክዕ ከም ሓፋሽ ሸቂልካ ደቅኻ ምዕባይን ዝሸምገሉ ስድራቤትካ ምንባይን፡ ወይ ድማ መንግስቲ ገንዘብካ ኣብ ባንኪ ምስ ገበቶ፡ ኣብ መኣዲ ስድራቤት ዝፍጠር ስሓቦ ጉተቶ፡ ከምኡ’ውን ምስ ስራሕ ምስኣን ዝኽሰት ዕንወትን ተስፋ ቁርጸትን ኣይምሰሓትዎን ኔሮም።
ናይ ብሩራዊ እዮበል ትሕዝቶ ምስ’ቲ መግዛእቲ ብንጽጽር ንዝጥምቶ፡ ክሳብ ሕጂ ጥልያን ወይ ድማ ደርጊ ኣብ ኤርትራ እንተዝጽንሕ ኔሩ’ኮ ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎትን፡ ብስደትን፡ ባህልን ህዝብን ናይ ኤርትራ ብከም’ዚ ሕጂ ዝበርሶ ዘሎ ፍጥነት መዓስ ምበረሰ ኔሩ ምባል’ውን ምግናን ኣይክመስልን’ዩ። ግደ ሓቂ ግን ብ1941 ዘይተራሕወ ማዕጾ ንምርሓው ዝተኻየደ መሪር ቃልሲኮ 65,000 ጀጋኑ በሊዑስ ንስላዕኩምን ንስልጣንኩም ጥራይ እንዳኣሉ ኣሕሊፉ ሂቡና ዘሎ፡ ንሕማቕ መዓልቲ ዝኸውን ሕጊ’ኳ ዘይስወጦ።
ራእይ መራሕትና፡
ስለዝኾነ ድማ እቲ ክሳብ ሕጂ መሸፈጢ ፍልስፍንኦም ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ ሕድሪ ስዉኣት እናሓደረ ይቕላዕ ስለዘሎ ኣናብብኡ፡ እቲ ሓቁ 65,000 ብሉጻትን ጀጋኑን ዝተሰውኡ’ኮ ናብ’ዚ ሕጂ ዝረአ ዘሎ መልክዕ ናይ ናጽነት ንምብጻሕ ክሳብ ክንድኡ ዝኣክል ዋጋ ምኽፋል የድሊ ከምዝነበረ ዝሕብር ውሳነ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነስ፡ ውድቅትን ሕመቕን ራእይ ናይ መሪሕነትኩም ዝምስክር ሓቂ ከምዝኾነ’ዩ ዝገሃድ ዘሎ። ነዚ ሓቂ’ዚ ንምርግጋጽ ካልእ መርትዖ ምውሳኽ ዘየድሊ፡ ባዕሎም’ዮም ምስ ናጽነት ክገሃድ’ዩ ዝተባህለ “ሃንቀውታን ተበግሶታትን ምስ ክዉን ምዕባለ ኣይተጠዓዓመን” ክሳብ ምባል ዝበጽሑ። ስለ’ዚ እቲ ኹሉ ብስም ናጽነት ዝተሰብከ ራእይ መራሕትና ሕጂ ግልብጥ ኢልና ብዓይኒ ሕልናና እንክንርእዮ፡ እንተተዓዲልና እንነብረሉ፡ ምናልባት ምእንቲ ምዕቃቡ ዘድሊ እንተኾይኑ ድማ እንዋደቐሉ እናተባህለሉ ከም ሃይማኖት ተኣሚኑሉስ ናይ ሕልሚ ግራት ከሕርሰና ተሓግዩ ዝተኸርመሉ ራእይ መራሕትና፡ ብህልኽ ዝዘቕበበበ ሸፈጥ ናይ ተበላለጽ’ዩ ኔሩ። ዝብላዕ ዘይብሉ። ብሓጺሩ ናይ ቃላት ፍልልይ እንተዘይኮይኑ ስማ ናይ ምድንጋር ሓይሉ (freedom intoxication) ካብ’ዚ ዝስዕብ ትዕዝብቲ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ናይ የመን ብዙሕ ዝርሕቕ መኣስ ኮይኑ፡ “Houthi fighters head to battle carrying charms, such as keys and visas to paradise.” (1, 52)
ካብ በረኻ ነቒልና ናብ ገዛ ምስ በጻሕና።
ምናልባት ከም’ዚ ኣብ ትሕቲ ስልጣን ፕረሲደንትና ዓድን ዓውድን ፋሕ ጨንገራሕ ዘብል ዘሎ ናይ ታሪኽ ዕጫና፡ ብለውጥን ምምሕያሽን ዝዕቀን ናይ ሕጂ ትሕዝቶ እንተዘይሃሊዩኸ ብናይ ትማሊ ውዕሎ ድዩ ወይስ ብናይ ጽባሕ ተስፋ’ዩ ጓይላ ዝድከር ዝመስል ምድንጋር መብርሂ ካብ ፕረሲደንት እናተጸበየ እንከሎ፡ ክቡር ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ካበይ ነቒልና .... ኣበይ በጺሕና ከም ዘለና፡ ዝሕብር ዝመስል ሚዛናዊ ኣረኣእያኦም እንከግህዱ፡ ካብ በረኻ ነቒልና ናብ ገዛ ምስ በጻሕና፡ ምስ ስድራቤትና ምሕዋስ’ዩ ዕረ ጥዒሙና ክሳብ ምባል’ዮም ነቲ ዘረባ ኣንትዕ ዘየበልዎ’ምበር፡ ኣብ ቤተ መንግስቲ እንዳ ዝናን ባህታን ዝተሓልመ “ሃንቀውታን ተበግሶታትን ምስ ክዉን ምዕባለ ኣይተጠዓዓመን” ዝብል ሓቂ ከንጽፉሉ ስኽፍ ኣይበሎምን።
ክቡር ፕረሲደንትና ኣብ እዋኖም፡ ከመይ’ሉ ይቃጸል ከምዘሎ ናይ ናጽነት ትዕድልትና መኣስ ጠፊእዎም። “At 2pm in the tiny African state of Djibouti everything stops. As the sun burns high in the sky people retreat to their homes, save for a few men lying in the shade of colonial-era walkways, chewing qat leaves that bring on a hazy high. …. Yet its quite stability within the volatile Horn of Africa has made the country of just 875,000 people a hub for the world’s super powers. (3, 49) ዝመስል እዋናዊ ምስክር ንጎድኒ ገዲፎም ክቡር ፕረሲደንትና፡ ንውድቀት ቅዲ’መራርሓኦም ከም ምኽንያት ዝበቅዕ ግዲ መሲሉዎም፡ “ምስ ምብትታን ሕብረት ሶቬት ዝሰዓበ ናብ ዕብዳን ዝቐረበ ዓንዳሪ ፖሊሲ ናይ ኣመሪካ” ከሳውሮ ዝጀመረ ነውጽን ህውከትን ቅልውላዋትን ኣብ’ዚ ስትራተጅያዊ ዞባና ዘናኸሶ ናዕቢ ፈለማ ብሸነኽ ሓኒሽ ዝተኣጉደልና ሓዊ ንምጥፋእ ናይ ዓለም ቤትፍርዲ ክዳንየና’ኳ ጽቡቕ ፍቓድና እንተነበረ፡ ውጽኢቱ መዓንጣ ዘሕርር “ዘስደምም ፍርዲ’ዩ” ኔሩ ብምባል፡ ልክዕ ከም’ታ ኣብ ሳሕል እንከለዉ ዝነበረቶም ምስ እዋን ዘይትተዓጻጸፍ ናይ ሲጋፖር ጎንፊ፡ ሕጂ’ውን ከምኣ ኢሎም ከምዘለዉ ማለት’ሲ ኣብ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዘለዎም ኣረኣእያ ክሳብ ክንደይ ዝኣክል ካብ ክዉንነት ከም ዝርሕቕ ንምንጽብራቕ ሕንኽ ኣይበሉን። “It is not the wisest nor the strongest species that survive but the ones most responsive to change.” Charles Darwin
ብሕጂኸ ናበይ ገጽና?
ክቡር ፕረሲድነት ምስኡ ኣልግብ ኣቢሎም መደረኦም እንክቕጽሉ’ሞ ንጽባሕ ናበይ ገጽና ንኸይድ ከምዘለና ንምትንባይ ዝመስል ሚዛኖም ንምንጽብራቕ እንክፍትኑ፡ ወዮ ናብ ዕብዳን ዝቐረበ ዓንዳሪ ፖሊሲ ናይ ኣመሪካ ብሰበብ ናይ ባድመ ካልእ ሓዊ ምስ ኣጎደልና “ብዝኾነ ሞጎት ዘይምኽነ ክሳራ ወሪዱ” ክብሉ ናይ ሻቕሎት ድዩ ናይ ጣዕሳ ወይ ድማ ናይ ንስሓ ምስ ዝመስል ኣበሃህላ፡ ድሕሪ ኲናት ናይ ባድመ ኣብ ኤርትራ ሰፊኑ ብዘሎ ኩነታት ከም ዝባህረሩ፡ ጽባሕ ትወልዶ ክሳብ ሕጂ ከምዘይተጋህደሎም ትንክፍ ኣቢሎም፡ ናብ’ቲ መን’ዩ ጎብለል ናይ’ዚ ዞባ ንምፍላይ ዝዓይነቱ ሰልሚ ናይ ትማሊ ህልኾም ምልስ ኢሎም፡ ርብዒ ዘመን ዝወሰደ “መኸተን ልምዓትን፡ ባህልን ቅርስን’ዩ” ክሳብ ምባል’ዮም ጨዲሮም።
ዒም ዝበለ ይተሓጎም!
ባህሊ ዝተፈላለ ስርዕተ ክብርታት ዝጠምር፡ ዝውህለል ዝዕቀብ ዝውረስ ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ከም ሓደ ህዝቢ ካብ ግዜ ጥልያን ኣትሒዙ ዘማዕበሎ ባህሊ፡ ኣይጸዓድን፡ ኣይግዛእን ... ዝብል ከምዝኾነ ይውሱኹሉ’ሞ፡ ብምቕጻል ብትብዓት ብተወፋይነት ብጽንዓት ዝልካዕ ናይ ዝናን ባህታን ጎንፊ እንተዘይኮይኑ፡ ብሰላም ብቕሳነት፡ ብመውስቦ ብፍቕሪ፡ ብስድራቤት ብጎረቤት፡ ብእምነት ብሃይማኖት፡ ብንግዲ ብትምህርቲ፡ ብሕጊ ብዳኝነት፡ ብህንጸት ዓድን ዓውድን ዝልካዕ ባህሊ ዘለዎ ህዝቢ ንምርኣይ ከምዘይተጋደሉ ጥራይ ዘይኮነ ንቕድሚት’ውን ከምዘይሕልኑ ንምርግጋጽ ክሳብ ዝመስል፡ ዒም ዝበለ ይተሓጎም ብዝዓይነቱ ፈኸራ ኣብ ወርቃዊ እዮቤል የራኽበና ክብሉ’ዮም ዳሕዲሖም።
ሓቆም’ዮም ክቡር ፕረሲደንት ባህሊ .. ዝውህለለ ዝዕቀብ ዝውረስ .... ምልክት ናይ ሕብረተሰብ’ዩ ክብሉ። እንተኾነ ግን ህዝቢ ኤርትራኮ ንርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት ብባህልን ብሂወትን ይበርስ’ዩ ዘሎ። ምናልባት እቲ ካብ መልኣከ ሞት ናይ ባሕርን፡ ህቦቡላ ጸሓይ ናይ ምድረበዳታትን፡ መጥባሕቲ ልብን ኩላሊትን ናይ ሲናይ ኣምሊጡ ኣብ ስደት ዝዓልብ ዘሎ ህዝቢ፡ ከም ናይ ኤርትራውነት ተስፋ ኣምሲሉ ዘቕርብ ዓይነት ናይ ፖለቲካ እንተ’ልዩ ግን፡ ሓይልን ተራን ናይ’ቲ ዘጽልሎ ዘሎ ባህሊ ዝግብኦ ክብሪ ዘይህብ’ዩ። ስለ’ዚ ኣብ ደቂ’ቶም ብመዓልቲ ጽምብል ብሩራዊ እዮቤል ቀዳሞት ተመስገንቲ ኮይኖም ዝተጠቕሱ ብዶላር ሓሸሽቲ ዝምዕብል ዘሎ ለውጢ ... ዝውህለል ዝዕቀብ ዝውረስ ... ኤርትራዊ ባህሊ ዘይኮነስ፡ ብኣካልን በ’እምሮን ካብ ዓዱን ዓውዱን ርሒቑ ዝቕየር ዘሎ ናይ ባህሊ ዓይነት’ዩ ምባል ዘካትዕ ኣይመስለንን።
ዓረብን ትግርኛን።
እቲ ዝገርም፡ ክቡር ፕረሲደንትና፡ ባህሊ ዝውህለል ዝውረስ ዝዕቀብ ሃብቲ’ዩ’ኳ እንተበሉ፡ ሽዑ ሽዑ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ዝተጋህደ ፍጸመ ስለዘየስተበሃሉሉ ዘተዓዛዝብ’ዩ። ማለት’ሲ ኣብ ምኽፋት መደባት ጽምብል ብሩራዊ ኢዮበል ካብ ዝቐረበ ኣገባብ ንኣይ ዝገረመኒ፡ ቀዳማይ እቲ መደብ ንምጅማር ንዝኽረ ሰማእታት ሓፍ ንበል ዝብል ሓበሬታ፡ ካልኣይቲ ድማ ንኽብርን ዝኽርን ናይ ቃልሲ ካብ 15 ጥሪ ጀሚራ ኣብ ከባብታት ክትዘውር ዝወረሐትን ዝቐነየትን ሽግ ናብ’ዚ ናይ ኣኼባ ቦታ ትኣቱ’ላ ዝብል ስምዕታን፡ ቀዲሙ ብቛንቋ ዓረብ ቀጺሉ ድማ ብትግርኛ ምምሕልላፉ ሓደ ኮይኑ፡ ናይ’ቲ ጽምብል ቀዳሞት ተመስገንቲ ኮይኖም ብፕረሲደንት ዝተቖርሑ ድማ በዓል ዋርሳይ-ተስታይ ወይ ድማ በዓል ይከኣሎ ትሕዝቶኦም ኮቦሮ ዘይኮኑስ፡ ካብ ወጻኢ ነገድቲ ብዶላር ሓሸሽቲ ምንባሮም’ዩ።
ከም ምሳለይ፡ እዚ ከም’ዚ ዝበለ ኣገባብ ናይ ቋንቋ ስርርዕ ዝተመርጸሉ ምኽንያት እንታይ ንምእንፋት ከምዝኾነ ንእዋን ዝግደፍ ክስተት’ዩ። እንተ ወርቃዊ እዮበል ግን ይሕመቕ ይጸብቕ ብዘየገድስ ደቂ እዋን ኣብ ዓዶምን ዓውዶምን ኣሳፊሖም ንሓድሕዶምን ምስ ዓለሞም ዝዋሱኡላ ጽምብል ይግበራ። ብሓፈሽኡ ድማ ክሳብ ሽዑ ነዚ ብህልኽ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ፡ ናይ ደቀ’ኮ’ሞ፡ ደቂ ሓውቦታት፡ መማህርቲ፡ መዓብይቲ፡ ደቂ ገዛውቲ፡ ዝዘቕበበ ፍልስፍና በዓል ፕረሲደንትና ንጉሕፈላ መድረኽ ለውጥን ዕርቅን ይግበራ። ክቡር ፕረሲደንትና ድማ ከም ሙጋበን ካስትሮን ዝመጣጠር 100 ዓመት ክረግጹዋ እንተኾይኑ ምስ ወ’ለዝጊ ህልኾም፡ ባዕሉ ይፍረዶም። ንሕና ናይ ሑሰን ሃብረ ወይ ድማ ናይ ገዳፊ ዝመስል መወዳእታ ዘይተመነናሎም። እንተ’ቲ ዝተፈጠሩሉ ባህሊ ምእንቲ ክኹስኮስ ክውረስ ክዕቀብ ሰናይ ፍቓዶም እንተኾይኑ ግን ምስ እንዳ መዓለቦ’ኦም ከመ’ዓልካ ነውሪ’ብሉን ኢሎም፡ ብናይ ትማሊ ጥፍኣት ብምጽጻት ምስ ህዝቦም ንምጽዋት በጃ ዝሕጸቡላ ወርቃዊ እዮበል ይግበራ።
ራህዋን ቅሳነትን ንህዝቢ ኤርትራ።
ዳንኤል ተ/ዮ ተኽለጊዮርጊስ (ewandt54@gmail.com)
መወከስታ፡
1. The War in Yemen – The Economist 01/16/16
2. Turned Around – The New Yorker 02/22/16
3. Sharing the Nile – The Economist 01/16/16
4. Everyone wants a piece of Djibouti. It’s all about bases – The Economist 04/09/16
5. Putin’s Dragon – The New Yorker Feb 08 & 15, 2016


text:
ኣላይኻ ኣብቲ ሓባራዊ መንበሪ ገዛ ክከናኸኑኻ ኣለዎም።
እዚ ማለት ኣብ ደገ ከተማሲ ኣይትኽእልን ኢኻ ማለት እዩ።
መጀመርያ ከምዚ ክብሉኻ ትኽክል እዩ:
ምሸት ኣብ ሰዓትካ ክትምለስ ኣለካ።
ምስ የዕሩኽትኻ ክትድሰት ግን መሰልካ እዩ።
ሓደ ሓደ እዋን እውን ግዜ ከይትግንዘብ ትኽእል ኢኻ።
ካብቲ ስምምዕ ወጻኢ እውን ዶንጊኻ ገዛኻ ክትኣቱው ትኽእል ኢኻ።
ስለዚ እቶም ኣለይትኻ ትርር እንተበሉ ግጉይ ኣይኮነን።
ሓደ ሓደ እዋን ከይፈተኻ ዶንጊኻ ክትመጽእ ትኽእል ኢኻ።
ንኣብነት ኣውቶቡስ ስለ ዝዶንጎየት።
ወይ ቆጸራኻ ቁሩብ ስለ ዝተመጠጠ።
ከምዚ እንተ ኮይኑ ክትግጻዕ ትኽክል ኣይኮነን።
ኣለይትኻ ከምዚታት ከይከውን ክግንዘቡ ኣለዎም።
ናይ ገዛ መሓዩር እንተ ኮይንካ ምናልባሽ ቅኑዕ ኣይኮነን።
እንተ ደኣ ብዘይግቡእ ተበዲልካ ሃገዝ ከተምጽእ ትኽእል ኢኻ።
ንኣብነት ምስ ሞግዚኻ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ክትዘራረብ ትኽእል ኢኻ።


text:
ዓብዪ ግድብ ህዳሴ ብዝምልከት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ሱዳንን ግብፅን ዝካየደ ልዝብ ሎማዕንቲ ሓሙስ ኣብ ከተማ ካይሮ ተጀሚሩ።
እዚ ናይ ሎማዕንቲ ናይ ግብፂ ኣኼባ ቅድም ክብል ብዝተበፅሐ ስምምዕ ኣብ ልዕሊ ግድብ ህዳሴ ተወሳኺ መፅናዕትታት ከካይድ እዩ ዝተብሃለ ኣማኻሪ ጉጅለ ንምቑፃር ዝተፀውዐ እዩ።
እቲ ኣኼባ ኣብ ግብፂ ክካየድ ዝሓተተት ግብፂ ምዃና ዝሓበሩ ኣቶ ፊቅ ኣሕመድ ነጋሽ ኣብ ሃገራት ተፋሰስ ናይል ናይ ምትሕብባር ማዕቐፍ ኢትዮጵያ፣ሱዳንን፣ግብፅን ደቡብ ሱዳንን ዝርከብኦት ናይ ምብራቕ ናይል ትካል ቴክኒክ ዋና ስራሕ ኣካይዲ እዮም።
ዛጊድ 40 ሚእታዊ ህንፀት ግድብ ህዳሴ ከምዝተዛዘመ ዝገለፁ ኣቶ ፊቅ ኣሕመድ ኣብ ልዕሊ እቲ ግድብ ዝካየድ መፅናዕቲ ካብ ሓደ ዓመት ክሳብ ሓደ ዓመትን ፈረቓን ክውድእ ከምዝኽእል ሓቢሮም።
‘’እቲ መፅናዕቲ ክዛዘም ከሎ እቲ ግድብ ኣዚዩ ርሑቕ መንገዲ ክጉዓዝ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ’’ ምስ በሉ ኣስዒቦም ድማ ‘’ብርግፀኝነት ምዝራብ ዝክኣል ግን እቲ መፅናዕቲ ቅድሚ ምዝዛሙ ቀዳሞት ክልተ ኣካላት/ዩኒትስ/ ሓይሊ ናይ ምምንጫ ስራሕቶም ክጅምሩ እዮም’’ኢሎም።
ኣብዚ ኣኼባ ብናይ ሰለስቲአን ሃገራት ምንስትራት ማይን መስኖን ዝምርሑ ልኡኻት ይሳተፉ ኣለው።


text:
ኤርትራ ንብዙሕ ግዜ ዝነበርኩላ ሃገር ስለዝኾነትን ዝፈልጦን ዝፈትዎን ህዝቢ ስለዝኾነን ፅቡቕ ጎረቤት ንምዃን ዘኽእለና ኩነታት ክንፈጥር ንኽእል ኢና ዝብል ግምት ኣለኒ ኢሎም።ስለዚ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ተመኻኺረ ኣለኹ ኢሎም።
ከም ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት ብሰላም ንምንባር፣ናይቲ ህዝቢ ርክብ ከየቛረፀ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ርክቡ ንክቕፅልን ፅቡቕ ጎረቤት ክኸውን እዩ ድልየትና ኢሎም ብምውሳኽ።
ናይ ፕሬዝዳንትነት ስልጣኖም ኣብ መወዳእታ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ መስከረም ከምዝውድኡ ዝገለፁ ፕሬዝዳንት ግርማ እቲ ናብ ናይ ኤርትራ ናይ ምዃድ ሓሳብ ስልጣን ዘመኖም ምስወድኡ ከምዝኸውን ገሊፆም።
መንግስቲ ኤርትራ ውሳነ ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ኩነት ከይተተግበረ ዕርቅን ድርድር ዝብሃል የለን ኣብ ዝብለሉ እዋን፤መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ናይቲ ኮምሽን ውሳነ ተቐቢለዮ ኣለኹ ነገር ግን ነቲ ውሳነ ንምትግባር ኮፍ ኢልና ክንዘራረብ ኣለና ዝብል መርገፂ ሒዞም ኣብዝርከበሉ ንምትዕራቕ ይክኣል እንተኾይኑ ’’እዚ ብኽልቲኡ ወገን ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ዝኸረረ መሲሉ ይርኣየኒ።እቲ ዘይምርድዳ ኣጋዲዶም ኣበኣእሰምዎ እምበር ጉዳይ ዶብ ዘፃልእ ክኸውን የብሉን።ነቲ ዶብ ዝውስን ህዝቢ እዩ።እቲ ህዝቢ ኣብዚ እየ እንተ ኢሉ ኣብዘለዎ ክኸውን ኣለዎ።ኣብ ኤርትራ እየ ዝብል እንተኾይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ኢኻ ዝብል ሕጊ የብልናን።እቲ ርክብ እንተኾነ እውን ህዝቢ ክራኸብ፣ክኣቱን ክወፅእን ከምዝነበሮ ንክኸውን እዩ ድልየተ።’’
ብዛዕባ እዚ ናይ ሽምግልና ፃዕሪ ምስ ካልኦት ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ተዘራሪበሙሉ እንተኾይኖም ተሓቲቶም ንግዚይኡ ምግላፅ ኣድላዪ ከምዘይኮነን ምዕባለ ምስ ተረኸበ ግን ናብ መንግስቲ ቐሪቡ ኣወንታ ንኽረክብ ክግበር እዩ ኢሎም።
መንግስቲ ኤርትራ እውን ናይ መእተዊ ፍቓድ/ቪዛ ኣይክልክሉንን።ነቲ ዝሓሰብኩዎ ትልሚ እውን ክፈትዉዎ እዮም ኢለ እየ ዝግምት ብሉ እምነቶም ገሊፆም።
ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ክንመኻኸረሉ ኢና ኢሎም ብምውሳኽ።
ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ምስ ናይ ኤርትራ መንግስቲ ወኪላት ተዘራሪበምሉ እንተኾይኖም ዝተሓተቱ ፕሬዝዳንት ግርማ ዛጊድ ከምዘይተራኸቡ ግን ሰናይ ድልየት ንምርካብ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ንምርኻብ ከምዝፍትኑ ገሊፆም።
ኣብዝሓለፈ ዓመት ቀዳማይ ምንስቴር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃየልማሪያም ደሳለኝ መንግስቲ ኤርትራ ፍቓደኛ እንተኾይኑ ናብ ኣስመራ ተጓዒዘ እውን እንተኾነ ንምዝርራብን ንምድርዳርን ቅሩብ እየ ኢሎም ነይሮም።ካብ መንግስቲ ኤርትራ ዝተውሃበ ምላሽ ግን ቅድሚ ኩሉ ናይ ዶብ ኮምሽን ካብ ዝወሰነልና መሬት ውፁ ዝብል እዩ።ፕሬዝዳንት ግርማ ካብዚ ዝተፈለየዶ ትፅቢትዶ ይገብሩ ይኾኑ? ‘’እዚ ዘይሩ ዘይሩ ኣዐሪየ ስለዘይርኣኹዎ ነቲ ዝርዝር ከፅንዖ ድልየት ኣለኒ።እንታይ እዩ እቲ ኣፈላላይ? እንታይ እዩ እቲ ዘይንሰማምዐሉ ዘለና ዝብል ክምርምሮ እደሊ እየ።’’
ናብ ኤርትራ ዝገሽሉ ማዕልቲ ከምዘይፈልጡን እንተኾነ ግን ንልኡኽ ህዝባዊ ዲፕሎማሲ መሪሖም ንምዃድ ድምልየት ከምዘለዎም ሓቢሮም።
21 ዓመት ምሉእ ኣብ ኤርትራ ተቐሚጠ እየ ዝበሉ ፕሬዝዳንት ግርማ ኣብ ዝተፈላልየ ሓልፍነታት ሰሪሐ እየ ኢሎም።ስለዝኾነ ድማ በቲ ህዝቢ ተፈላጥነት ኣለኒ ኢሎም።
ንናይ ኤርትራ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ እንተረኺብኩምዎም ናይ መጀመሪያ ሕቶኹም እንታይ ምኾነ ኢልና ሓቲትናዮም ናቶም መልሲ’’እዚ ንዓኹም ኣይዝረብን።ምሽጥር ክህሊ እዩ።ብዝርዳእ ቛንቛ ኢኻ ንምዝርራብ ትኽእል።’’


text:
“ዝተወሰና ሃገራት ኣፍሪቃ ኣንጻር ግብረ ሽበራ ዝሰርሕ ሓይሊ ኣብ ምምስራት ተበግሶ ዝወሰዳሉ ፍሉይ ጉዳይ እዩ። ስለዚ ኣሜሪካ ኣብዚ ኣንጻር ግብረ ሽበራ ዝካየድ ቃልሲ ንዘይምስታፋ ወይ ተዓቕቦ ምግባራ ክንርደኣና ኣይከአልናን።”
ኣብ ወርሒ ጥሪ አቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ኮይሮም ዝተመዘዙ ሙሳ ፋቂ መዓልታት ድሕሪ ፕረዝደንት ትራምፕ ቃለ መሓላ ምፍጻሞም ኮይኑ፡ ኣቐዲሞም ፕረዝደንት ኮይኖም እተተመሪጾም ኣሜሪካ ንከም ናይ ሕቡራት ሃገራት ዝኣመሰላ ትካላት ትህቦ ሓገዝ ከምተጉድል ወይ ደው ከተብል ብተደጋጋሚ ምግላጾም ይዝከር።
ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ቻድ ኮይኖም ዘገልግለሉ ሙሳ ፋቂ ሰላምን ጸጥታ ብቀዳምነት ዝሰርሕሉ ምኳኑ ብምግላጽ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ኣንጻር ኣብታ ኣህጉር ዝረአ ግብረ ሸበራ ኣብ ሓሙሽተ ሃገራት ሰራዊቱ ከዋፍር ንዘቕረቦ ጠለብ ብሓጎስ ምቅባሎም ይፍለጥ።
እንተኾነ ኣሜሪካ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ብወግዒ ነዚ ሓይሊ ካብ ምድጋፍ ምኽልካላን ትህቦ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ደው ምባላ ገሊጻ።
ኣሜሪካ እዚ ሓይሊ ኣብ ሃገራት ቦርኪኖፋሶ፡ቻድ፡ማሊ፡ማውሪታንያን ኒጀርን ዝወፈር ኮይኖም እቲ ሰራዊት’ውን ካብዘን ሃገራት እዩ ስለዚ መዝነት ሕቡራት ሃገራት ኣየደልይን እዩ ክትብል ተቓውሞኣ ተሰምዕ።
ይኹን ደኣ እምበር እቲ ቀንዲ ጉዳይ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ነዚ ልዑኽ ዝህቦ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ናይ ምቅጻል ፍቓዱን ትግባረ እቲ ሓገዝ እዩ ምክንያቱ ትግባረ እቲ ሓገዝ ሓላፍነት ኣብተን ዋና ቤት ጽሕፈተን ኣብ ማሊ ዝገበራ ሓሙሽተ ሃገራት ዝውሰን እዩ።
“ምሕያል እዘን ጉጅለ ሓሙሽተ ሃገራት ንኣሜሪካ ዘረጋግእ እንተኮይኑ ብተወሳኺ ደው ምባል እንተዘይተኻለ ምጉዳል ምፍላስን ስደትን ከምኡ’ውን ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባትን ኣብዚ ዞባ ስለዚ ኣብ ክልቲኡ ግንባር ክሰርሕ ይግባእ።”
ምምሕዳር ፕረዝደንት ትራምፕ ንዘቕረብዎ ናይ ባጀት ሓሳብ ንከም ሕብረት ኣፍሪቃ ዝአመሰላ ትካላት ዝወሃብ ሓገዝ ምጉዳል ዝብል ገና ቤት ምኽሪ እታ ሃገር ውሳኔ እንተዘይሃበ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋዊ ኣሜሪካ ነታ ኣህጉር ከይትርሕርሕ ይምህጸኑ።
“እዚ ሓድሽ ምምሕዳር ኣሜሪካ ምስ እዋናዊ ብድሆታት ዓለም ክጉዓዝ ተስፋ ንገብር። ኣሜሪካ’ውን ካብ ከምዚ ዓይነት ጉዳይ ምግላላ ንገዛእ ርእሳ ዝሕግዝ ኣይኮነን። ንሰላምን ጸጥታ እታ ኣህጉር ዘሎኒ እምነት ንምውሳን እዚኦም ድማ መሰረታዊ ሕቶታት እዮም።”
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣሜሪካ ኣብ ዞባ ዳርፉር ሱዳን ንዝወፈረ ዓቃብ ሰላም ሕቡራት ትህቦ ዝነበረት 600 ሚልዮን ዶላር ናይ ገንዘብ ሓገዝ ምጉዳላ ይዝከር።
ኣሜሪካ ንሕብረት ኣፍሪቃ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ካብ ዝህባ ሃገራት ሓንቲ ኮይና ዋና መሻርክቲ ኣብ ሶማል ዝተዋፈራ ናይቲ ሕብረት ዓቃብ ሰላም ሰራዊት’ውን እያ።
እንተኾነ ኣህጉር ኣፍሪቃ ኣብዚ ሕጂ እዋን ብውሳኔ ምምሕዳር ትራምፕ ኣብ ምጉዳል ባጀትን ምውጻእ ኣሜሪካ ካብ ስምምዕ ኩነታት ኣየር ፓሪስ ኣብ በዳሂ ኩነታት ይርከብ።


text:
ናይ መንፈሳዊ ኮሌጅ፡ ቀዳማይ ዓመት ዓመተ ትምህርቲ 2010 ዓ.ም. (2017/2018 ዓ.ም.ፈ.) ተዛዚሙ!
ኣብ ታሪኽ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ብዓይነቱ ናይ መጀመርታ ዝኾነ ደብረ ሲና ቅድስት ሥላሴ መንፈሳዊ ኮሌጅ ቀዳማይ ዓመተ ትምህርቱ 2010 ዓ.ም. (2017/2018 ዓ.ም.ፈ.) ብዓወት ዛዚሙ።
ብዕለት 09 ሐምሌ 2010 ዓ.ም. (16/07/2018 ዓ.ም.ፈ.) ናይዚ መንፈሳዊ ኮሌጅ ኣካዳሚክ ኮሚሽን ኣብ ዝገበሮ ገምጋማዊ ጉባኤኡ ምሉእ ጸብጻብ ድኅሪ ምስማዕ ሰፊሕ ዘተ ኣካይዱ። ኵሎም ተማሃሮ ናብ ዝቕጽል ዓመተ ትምህርቲ ከምዝኃለፉ፣ ኣብ ገለ ዓውደ ትምህርትታት ዘሎ ሕጽረት መምህራን ብዝግባእ እንተ ተማሊኡን እንተ ተመሓይሹን፣ ድሌትን ጻዕርን ተማሃሮ ተወሲኽዎ ዝበለጸ ውፅኢት ክረአ ከምዝከኣል፡ ብሓፈሻ’ውን እቲ ኮሌጅ ኣብ ትስፉው መንገዲ ከምዘሎ ተነጺሩ።
ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ንዝተኃልፉ ድኹምን ኃያልን ጐድንታትን ከምኡውን ሕጽረታት ብዕምቈት ምስ ተገምገመ ኣብዚ ናይ ዕረፍቲ እዋን ንዝቕጽል ዓመተ ትምህርቲ ኽግበሩ ብዛዕባ ዘለዎም ምድላዋት ብምርድዳእ ተዛዚሙ።


text:
ዘበን ዝፈትሖ ስነ-ቓል ህዝቢ መረብለኸ!
19 መስከረም 2011 ቅድሚ ሓደ ወርሒ ብምኽንያት ስራሕ ናብ ወረዳ መረብለኸ ተንቀሳቒሰ ምስ መናእሰይን ዓበይቲ ዓድን ህዝቢ መረብለኸ ሰፍሕ ዝበለ ወግዒ ኣካይደ ነይረ። ህዝቢ መረብ ብሓቂ ብትግራዋይ ባህሉን መንነቱን ዝሕበን ደረቱ ነፊሑ ንሰናይ ዝፍሳሕ ወረጃ ለባም ህዝቢ፤ ከም ካልእ ትግራዋይ ብዓል ታሪኽን መዘንተዋይን እዩ። ኣቤት ምስ ሰነ-ቃል ዘለዎም ፍቕርን ኣገላልፃን ብዘይቃልዓለም ማህደራት እዮም።
ኣብ ጉዳይ ሰላምን ሓፁር ህዝብታት ኤትዮ ኤርትራን ኣልዒልና እናዉጋዕና ሓደ ኣብ ከባቢ 70ታት ዓመት ዝርከቡ ወላዲ ሓንቲ ንፅል ታሪኽ ከምዚ ክበሉ ኣዘንተዉለይ።
“ ቅድሚ 19 ዓመት ኣቢሉ እዩ። ከምቲ ትፈልጦ እዚ ዘለናሉ ከባቢ ዶብ እዩ። ዶብ ኢትዮ ኤርትራ። ድሕሪ ዉግእ ሻዕብያ። ካብ ብቐደሙ እዚ ከም ናይ ሎሚ ኤትዮጵያ ኤርትራ ዝብሃል መፀወዒ ከም መፍለይ ዓዲ እምበር ከም መፍለይ ህዝቢ ኣይኮነን ነይሩ። እዚ ዝወለዶ ድማ ተጋሩን ኤርትራዉያን መወሳብቲ መዋልድቲ፤ መባልዕቲ መባፅሕቲ፤ መማኽርቲ መኻይድቲ ኢና ነይርና። በዚ ድማ ይኸዱና ንኸዶም። ሰሙን ንቕኒ ሰሙን ይቕንዩ። ከምዚ እዩ ነይሩ ህይወትና። ኣጋጣሚ ኮይኑ ፀላኤ ሰናይ ኣብ ደምበና ኣትዩ ክልቴና ኣሕዋት ነነርእስና ክንናቖር ምስገበረ ናብዚ ናብ ትግራይ መፂኡ ዝነበረ ኤርትራዉን ናብ ኤርትራ ኣትዩ ዝነበረ ትግራዋይ መመለሲ በሪ ተዓፅዩዎ ኣብ ዘሎዎ ኮይኑ ይፅሊ ነበረ። ነገራት ከምቲ ህዝቢ ዝሓሰቦም ኣይኮኑን። ብዙሕ ዋጋ ተኸፊሉዎም ብዙሕ ጣዕሳ ኣስዒቦም። ከባቢ 2 ዓመት ብዕረፍትን ብዘይዕረፍትን ዉግእ ምስተኻየደ መንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ደደምበኦም ሒዞም ማዕዶ ማዕዶ ኮይኖም ምፍጣጥ ምስ ጀመሩ እቲ ቅድሚ ኩናት ተበታቲኑ ዝነበረ ህዝቢ ነናብ ደምበኡ ክኣቱ ብቐትርን ለይትን ህይወት እናኸፈለ ገሊኡ ፈነጂ ይረኽቦ፤ ገሊኡ እምኒ ተገልቢጡ ይፀቅጦ፤ ገሊኡ ዉሕጅ ይወስዶ ብኸምዚ ዕድል ዝረኸበ ድማ ይራኸብ ነይሩ።
ሓንቲ ኣደ ግና ቅድሚ ኩናት ንክርስትና ጓላ ክትብል ንኣስመራ ትኸይድ፤ ንበራታን ካልኦት ቤተሰባን ግና ኣብዚ ኣብ መረብ እዮም። ድሕሪ 2 ዓመት ድማ ናብዚ ናብ መረብ ትኣቲ ሓያል ዝናብ ይዘንብ ስለዝነበረ ለይቲ እዉን ስለዝነበረን ኣደ ህፃን ጓላ ሓቑፋ ሓዋ ቀቅድሜኣ በትሪ ሒዙ ኣብ ማእኸል እቲ ዉሕጅ ዝገላበጠሉ ዘሎ ገረብ ይምርሓ ነይሩ። ከምበልበል እናበሉ ኣብ ፈረቓ መንገዲ ምስ በፅሑ ኣደ ተዓንቂፋ እቲ ዉሕጅ እዉን ሓይሉዋ ትወድቕ። ወያ ሓቚፋታ ዝነበረት ህፃን እቲ ይገላበጥ ዝነበረ ዉሕጅ ካብ ሕቑፈኣ መንጠሉ ይወስዳ። ንባዕላ እዉን ከንከላልዋ ጀመረ። እቲ ቀቅድሜኣ ይመርሓ ዝነበረ ሓዋ ነታ ኣደ ብሓይሊ ሓምሱ ኣትረፋ። ነታ ህፃን ግን ምስቲ ፀላማት ምንባሩ ከትረፋ ኣይከኣላን። ድምፂ ኣዉያት ኣስሚዖም ሰብ ንከረድኦም ከይገበሩ ለይቲ እዩ፤ ወትሃደራት ክልተ መነግስቲ ገለ ነገር ከይብሉ ተሰጊኡ፤ ካብዚ ሓሊፉ እዉን ኣብ ዝባኖም ዝበፅሕ ሓደጋ ኣፍሪሑዎም ኣደ ናብቲ ዝመፀአትሉ ቦታ ህፃን ጓላ ኣወፍያ ትምለስ፤ እቲ ሓዋ ግን ብለይቲ ናብ ትግራይ መረብ ኣትዩ ንነበርቲ እቲ ከባቢ እቲ ዘጋነፎም ኩሉ የዘንተወሎም። ዓበይቲ ዓዲ መረብ ካብ ህፃን ክስብ ሽማግለ ተኣኪቦም ሬሳ ጓልና ኣሊሽና ብክበሪ ንቐብር ኢና በሉ። ከምዚ ዝበሉዎ ድማ ኮነ። ድሕሪ ናይ 2 ማዕልቲ ኣድካሚ ኣላሻ ነታ ካብ ሕቑፊ ኣደኣ ተመንዚዓ ዝተወሰደት ጓል 2 ዓመትን 6 ውርሕን ህፃን ረኸብዋ። ብንቡር ተበኽዩላ ተሓዚኑላ፤ ዳስ ተተኺሉላ እህህ ተባሂሉ ድማ ተቐበረት።
ብድሕሬኡ ህዝቢ መረብለኸ ብፍላይ መናእሰይ እቲ ከባቢ ነታ ኣብ ቀረባ ርሐቐት ኮይና ብሓፁር ፅሊኢ ተሓፂራ ብሓዘን ዉላደ ኹምትር ኢላ ትነብዕ ዘላ ኣደ ከምዚ ኢሎም ብምድራፍ መልእኽቶም ኣብፀሑ።
“ኣደየ… ኣበይ ኣላ ጓለይ ከይትብሊ ወላኹ ኣብ ወሰን መረብ ኣሎኹ። ’’
ብምባል ትዉፊታዉን ስነ-ቓላዉን ጥበቡ ተጠቒሙ ነታ ከርሰይ ባ ኣደደ ሓሬት ኮነት እናበለት ትህዉተት ክልተ ግዘ ትሓዝን ዝነበረት ኣደ ክትዓርፍ ገበረ።
እንሆ ድማ እታ ንልዕሊ 19 ዓመታት ሬሳ ዉላዳ ከይርኣየት ብንብዓት ትነብር ዝነበረት ኣደ፤ ሎሚ ግዜኡ ኣኺሉ መቓብር ህፃን ጓላ ድሕሪ 19 ዓመታት ርእያ ኣብ ዝባን መቓብረ ህፃን 2 ዓመት ጓላ ዕምበባ ኣንቢራ፤ መሬት ሸዉዓተ ግዘ ደኒና ተሳሊማ፤ ፈጣሪኣ መሪቓ።
ምስ ካልኦት ደቃ ተራኺባ። ኣዕንታ ብንብዓት ሓጎስ ደም ዉሕጆም።
ምቕናይ ፅቡቕ፤ ዘበን ንስነ-ቓላት ህዝቢ እንተፈትሖም ኣመና የሐጉስ።
(ካሕሳይ መሰለ@ድወት)


text:
እቲ ኣቀዲሙ ዝሓለፈ ታሪኽና ንግዚኦ ሓዲግና ካብ 1961 ዓ.ም.ፍ ጀሚሩ ታሪኽና ኣብ ተሳትፎ ን ዉሳኔ ህዝቢ ዝተኮረ ጥሕምስ–ጥሕምስ እስከ ከነብሎ።
ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ማሕበራዊ ሰዉራ ክልዓል እንኮሎ፡ ብመደብ ብግዝየ ብምዉድዳብ ብቕመራ ተካይዶ ኣይኮነን፡ እንታይ ድኣ ማሕበራዊ ሕግታቱን ማሕበራዊ ዕደቱ ሓልዩ ብሃንደበታዊን ብስምዒትን {spontaneous} ብናይ ገዛእ ርእሱን ሕግታቱን ዝልዓል {self-generated}ማሕበራዊ ዘየቛርጽ ኪደት እዩ። ኣብ ስዉራና ኣጃማምርኡ ግን ከምኡ ኣይኮነን ኣይነበረን። ከምኡ ንክኸዉን ዝገበሮ ድማ ናይ ኤርትራ ናይ ገዛእ–ርእሳ ታሪኻዉን ፖሎቲካዉን ክዉንነት እዩ። ሰዉራ ኤርትራ ክጅመር እንኮሎ፡ ጉዱሳትን ሙሁራትን ኤርትራዉያን ንታሪኻዉን ፖሎቲካዉን ኩዉንነት ኤርትራ ኣብ ግምት ብምእታዉ፡ ናይ ገዛእ ርእሶም ሰናይ ድሌታትን ተበግሶታትን ራእይን ብምጽንባር፡ ኣብ ከተማ ካይሮ ሃገር ግብጺ ኮይኖም፡ ህዝቢ ኤርትራ ናይ መግዛእቲ ሕቶ ኣልዒሉ ብረታዊ ቃልሲ ከሳላስልን ክቃለስ ወሲነምሉ።
ነዚ ዉሳኔ እዚ ዘተግብር መካኒዝም፡ ዉድባዊ ቅርጻ፡ ንዋት፡ መሰረታት–ርኽኽባት፡ ሕግታት፡ ሓፈሻዊ ዕላማታት…ወ.ዘ.ተ ብምትእትታዉ ድማ እቲ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ ሕምብርት ህዝቢ ኤርትራን ኤርትራን ከምዝካየድ ገበሩ።
እዞም ፈለምትን ጀመርትን ቃልሲ ዝኾኑ ሓርበኛታት ዜጋታት፡ ቃልሲ ክጅሙሩ እንኮለዉ፡ ቃልሲ ክጅሙሩን ክመርሑ ዝመረጾምን ዝወከሎምን ህዝቢ ኤርትራ ኣይነበረን። ከም ጉዱሳት ዜጋታትን ደቁን ኣሕዋት ህዝቢ ኤርትራ ብዓጽምን ደምን ስለዝኾኑ ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንተበግስኦምን ጻዉዒቶምን ተቀቢሉ፡ ልዑል እምነት ኣንቢሩ፡ ነቲ ዝተጀመረ ሰዉራ ብኣካል፡ ብንዋት፡ ብገንዘብ፡ ብሞራልን መንፈስን ተሳቲፉ ልዕሊ 100000 ስዉኣት፡ ልዕሊ 30000 ቀዋሚ ስንክልና ብቢልዮናት ዝግመት ጥሪትን ገንዘብን ኣጥፊኡ፡ ከቢድ ዋጋ ከፊሉ ናይ ኤርትራ ልዕላዉነት ኣራጋጊጹ።
ካብዚ ሓቕታት እዚ ብምንቃል ህዝቢ ኤርትራ ብኣካል ተሳትፍኡ ኣብ ሰዉርኡ 100% ከምዝነበረ ዘታሓታትት ጉዳይ ኣይነበረን፡ ኣብቲ ዝኸይድ ዝነበረ ቃልሲ ዝላዓለ ፖሎቲካዊ፡ ቁጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ፡ ዝምድናዊ………ወ.ዘ.ተ ፖሊሳዊ ዉሳኔ ግን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ዉሳኔ ዘይኮነ፡ ናይቶም ኣብ ዝላዓለ ጥርዝታት ሓላፍነት ዝነበሩ፡ መራሕቲ ፖሎቲካዉያን ዉድባት ከምዝነበረ ዘጣራጥርን ዘካትዕን ኣይኮነን።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሙሉእ ታሪኻዊ ሓርጎጽጎጻትን ናይ መዋእል ቃልሱ ኣብ ሚያዝያ 2003 ዓ.ም.ፈ ሓንቲ ግዝየ እወ ንናጽነትወይ ኣይፋሉን ንናጽነት ኢሉ ከድምጽ ኣብ ሪፈረንደም ዕድል ተዋሂባቶ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ እወ ንናጽነት ኢሉ 99.8% ኣድሚጹ። ኣየ ከመይ ዘሕብን ህዝቢ ዩ!
ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ህዝቢ እዮም ድማ መራሕቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ገና ህዝብና ኣይነቕሔን ባዕሉ ፖሎቲካዊ ዉሳኔ ክዉስን ስለዘይክእል ባዕልና ብዝወሰናሉ ክኸይድን ክምራሕን እዩ ዝብልዎ።
ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነቱን ልዕላዉነቱን ብዓጽሙ ደሙ ንብረቱ ድምጹ ብልዑልን ከቢድ ዋጋን ድምጽን መሰረጋገጸ፡ ንመራሕቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንቕሓት ህዝቢ ኤርትራ ራዕድ ስለዘእተወሎም። ተሳትፎን ዉሳኔን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኩሉ እንትንኡ ዓምጺጾም፡ ኣብ ታኼላ ራዕድን ሽበራን፡ ኩናትን ዉራይ ኩናትን፡ ሻቕሎት፡ ሓድሕዳዊ ምጥርጣር……….ወ.ዘ.ተ ሸሚሞም ክገዝእዎ መረጹ። እንሆ ድማ ጠንቂ ቶንኮለኛን ዘይሓላፍነታዊ ሜላታቶም፡ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ፖሎቲካዊ ጽዉጽዋይ {Paradox} ጥሒሉ፡ ጋን ተሰሪሑ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ኮይኑ ዘሎ።
ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ሓንቲ ደረቕ ኣድማሳዊት ዕላማ ዝዉንን እዩ፡ ነዛ ዕላማ እዚኣ ንምትግባር ድማ ዝጠፍኤ ሰብ፡ ንብረት፡ ገንዘብ፡ መሬት፡ ሰላምን ቅሳናትን፡ ግዝየ……….ወ.ዘ.ተ ይጥፋእ፡ እታ ሒዝዋ ዘሎ ደረቕ ኣድማሳዊት ዕላማ ክትዉቃዕ ኣለዎ። እታ ክትዉቃዕ ዝደልያ ዘሎ ደረቕ ኣድማሳዊት ዕላሙኡ ድማ ንሱ ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ክህሉ ዝዓለመት ጥራይ እያ።
ንሱ ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ክህሉ ድማ ሓያል ህዝቢ ዘይኮነ፡ ሓያል መንግስቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ክህሉ ኣለዎ። ሓያል መንግስት ህ.ግ.ደ.ፍ ክህሉ ድማ እቲ ዘሎ መንግስት ንፖሎቲካዉ፡ ቑጠባዊ፡ ማሕበራዊ ሂወትን ምንጭን እቲ ሃገር ክግብቶ ኣለዎ። ወዮ ድኣ መራሕቲ ጉጂለ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ህርፋን ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓፊኑ ስለዝዓመቶም ድኣ እዩ እምበር፡ ሓያል መንግስት ክህሉ ሓያል ህዝቢ ክህሉ ኣለዎ። ንህዝቢ ኣብ ኩሉ እንትንኡ ኣንተድኣ ኣዳኺምካዮ ሓያል መንግስት ክህሉ ኣይኮነን።
ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝምራሓሉ ዘሎ ፖሎቲካዊ መሰረተ ሓሳብ፡ ኣብ 1513 ዓ.ም.ፈ ዝተጠንሰ መሰረት ሓሳባትን ፖሎቲካዊ መምሪሒታት ማካቬሊ እዩ። እዚ መሰረተሓሳብዚ ኣብ 2007 ዓ.ም.ፈ ክትሰርሓሉ ኣይክኣልን እዩ እኳ ኣንተዘይባህለ፡ ኣብ ዓለምና ዲሞክራስን ግዝኣተ–ሕግን ዓንቢቡ ዓለም ንንእሽቶ ቁሸት ብስነሓቤረታ ኣብ ዝኾነትሉ ወቕት፡ ክትሰርሓሉ ንዕንወት ዝመርሕ ጥራይ እዩ።
ቀንዲ ጸገም ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እኳ እንተኾነ፡ ንምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዉን ዝፈጠሮ ኩዉንነት ሰዉራ ኤርትራ እዩ። ሰዉራ ኤርትራ ንምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ጥራይ ዘይኮነ፡ ገና ዘይገበሉ ተምሳሉ እዉን ኣብቲ ደንበ ተቃዉሞ ከምዘለዉና ክዝንጋዕ የብሉን። ንኹሎም ጸገማት ሕብረተሰብናን ክፍትሑ ዝግብኦም ጸገማት ብሓደ ግዝየ ክትፈትሖም ስለዘይክኣል ግን ናብቲ ቀንዲን ዝዓበየን ጸገም ንምፍታሕ ከነቶኩር ሓደ መገድን ተመራጺ ብልሓትን እዩ።
እሞ ድኣ እንታይ ይገበር? ዝብል ሕቶ እዩ ዝልዓል፡ ነዚ ሕቶ እዚ ንምምላስ ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ክዉነታት እዉን ክድህስስን፡ ዝተጨበጠ ትንተናታት ካብ ባዕላዉነት ዝተናገፈ ከድሊ ስለዝኾነ ኣብ ቀጻሊ ክጥሕምሶ እየ።


text:
መዓድን ሳፋየር ኣብ ትግራይ ኣብ ዞባታት ማእኸል፣ምዕራብን ሰሜናዊ ምዕራብን ከምዝተረኸበ ኤጀንሲ መዓድንን ኢነርጂን ትግራይ ገሊፁ።
ሓላፊ እቲ ኤጀንሲ ኣይተ መዓረግ ሓዱሽ መዓድን ሳፋየር ሓደ ካብቶም ክቡራት መዓድናት ከምዝኾነ ብምግላፅ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ብፍላይ ናይ መወዳእታ ቅርፂ ዝሓዘ ሰማያዊ ሳፋየር ንሓደ ካራት 3000 ዶላር ንሓደ ግራም ድማ 15 ሽሕ ዶላር ይሽየጥ ኢሎም።
ኣብዚ ሐዚ እዋን ልዕሊ 5000 ሓረስቶት ትግራይ ኣብ ኣለሻ መዓድን ሳፋየር ተዋፊሮም ዝረኸብዎ ንሕጋውያን ነጋዶ ብምሻጥ ይርብሑ ኣለዉ እውን ኢሎም ኣይተ መዓረግ።
መንግስቲ ኣብዚ ሐዚ እዋን "ኢትዮጵያዊ ሳፋየር" ተባሂሉ ዝልለ መዓድን ሳፋየር ናብ ዕዳጋ ዓለም ንምቕራብ ኣብ ስራሕ ከምዝርከብ ተፈሊጡ ኣሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንተሎ ካብ ኢትዮጵያ ዝተረኸበ መዓድን ሳፋየር ናይ ማዳጋስካር እዩ እናበሉ ዝሸጡ ነጋዶ ከምዘለዉን ነዚ ድማ ከሉ ኢትዮጵያዊ ብጥንቃቐ ብምርኣይ ንዘይሕጋውያን ነጋዶ ፀኒዑ ክቃለስ ከምዝግባእን ኣይተ መዓረግ ሓዱሽ ፀዊዖም።


text:
ልዑኽ ሕ/ሃ እስማዒል ኦሉድ ቸክይ ኣሕመድ እቲ ስምምዕ ጽቡቕ ምዕባለ ምኳኑ ገሊጾም ንተቃወምቲ ሁቲ ሽዒትን ደገፍቶምን ነቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝድገፍ መንግስቲ ኣብዱ ራቦ መንሱር ሓዲን በቲ ስምምዕ ክቕየዱ ጸዊዖም። ብተወሳኺ እዚ ስምምዕ ተኹሲ ደው ምባል ናብቲ ሚያዝያ 18 ዝጅመር ዝርርብ ሰላም ዘምርሕ ኽከውን ተስፋ ተነቢሩሉ’ሎ።
እቲ ዝደሓረ ጻውዒት ንስምምዕ ደው ምባል ተኹሲ ዝተኻየደ ድሕሪ ናይ ሓሙስ ርኽብ ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ጆን ኬሪ ምስ መዘናኦም ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ስዑዲ ዓረብ ኣብደል ኣል-ጁቤር ኣብ ባሕሬን’ዩ። ኣብ የመን ብዝተካየደ ኩናት ልዕሊ 6000 ሰባት ክሞቱ ከለው ነታ ሃገር ኣብ ዝለዓለ ሰብኣዊ ቅልውላቅ ሸሚምዋ ይርኸብ።
ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ጆን ኬሪ ኣብቲ ርኽብ ከምዚ ኢሎም።
‘ኣሜሪካ ነቲ ብስዑዲ ዓረብን ካልኦት ወገናትን ነቲ ኣብ ኣገደስቲ ቦታታት እታ ሃገር ዘሎ ተጻብኦታት ደው ንምባልን ንጠቕላላ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ብሚያዝያ 10 ዝዓለመ ጻዕርታትን ነቲ ሚያዝያ 18 ዝጅምር ዝርርብ ሰላም ትድፍግ’ያ። እዚ ድማ ንዝተወሰነ ጊዜ ክንሰርሓሉ ዝጸናሕና ኮይኑ ኣብታ ሃገር ኮነ እቲ ዞባ ዘድልዮ ሰላምን ጸጥታን ንምስፋን ነባሪ ዝኾነ ፖለቲካዊ መፍትሒ ድማ ክርከብ ይግባእ።’
ሚስተር ኬሪ ብተወሳኺ ብመንገዲ ፕሮግራም መግቢ ንሰላም ኣስታት 140 ሚሊዮን ዶላር ሰብኣዊ ሓገዝ ንየመን ክወሃብ ቃል ኣትዮም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ልዕሊ 80 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ የመን ማለት ልዕሊ 21 ሚሊዮን ኣብ ሰብኣዊ ሓገዝ ዝውኸል ኮይኑ እዚ ድማ ነቶም አስታት 3 ሚሊዮን ካብ ቤት ንብረቶም ዝተመዛበሉ የመናዊያን ወሲኹ’ዩ።
ዋላ’ኳ ናይ ቅድሚ ሕጂ ስምምዕ ተኹሲ ደው ምባል እንተዘይተዓወቱ እዚ ናይ ሕጂ ስምምዕ ግን ክዕወት’ዩ ዝብል ተስፋ ተነቢርሉ’ሎ ምክንያቱ ክልቲኦም ወገናት ንምቁራጽ ተጻብኦታትን ንዝወሃብ ሰብኣዊ ሓገዝ ዝከታተሉ ኮሚተ ብምምስራቶምም’ዩ።
ኣብ ጉዳይ’ቲ ዞባ ተመራማሪ ዝኾኑ ኣሚን ሳይከል ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል እዚ ናይ ሕጂ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ክዕወት ይክእል’ዩ ዝተባህለሉ ምክንያት መቕጸልታ’ቲ ስምምዕ ምቁራጽ ተጻብኦታት ሶርያ ብምኻኑ’ዩ ይብሉ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ካብ ቡን 215 ሚልዮን ዶላር ተረኺቡ
መቐለ ጥቅምቲ 17/2010(ድወት) ኣብ ፈላማይ ርብዒ እዚ ዓመት ናብ ወፃኢ ካብ ዝተልኣኸ ምህርቲ ቡን 215 ሚልዮን ዶላር ተረኺቡ።
በዓል መዚ ልምዓት ቡንን ሻሂን ኢትዮጵያ ከም ዘፍለጦ ኣብዚ ርብዒ ዓመት ካብ ንወፃኢ ሰደድ ካብ ዝተገበረ ምህርቲ ቡን ኣስታት 215ሚልዮን ዶላር ከም ዝተረኸበ ሓቢሩ።
እቲ እቶት ናብ ወፃኢ ካብ ዝተልኣኸ 55 ሽሕን 825 ቶን ቡን ኮይኑ፤ምስ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ እዋን እንትነፃፀር ሓለፋ 34 ሚልዮን ዶላር ከም ዘለዎ እቲ በዓል መዚ ገሊፁ።
ኢትዮጵያ ናብ ወፃኢ ሰደድ ካብ ትገብሮም ምህርታት፤ቡን 25 ምኢታዊ ብፅሒት ከም ዝሕዝ ዝሓበረ እቲ በዓል መዚ፤ኮይኑ ግን ካብቲ ዓውዲ ክትረኸቦ ዝግብኣ ረብሓ ኣብ ምርካብ ሐዚ እውን ዝትርፋ ነገር ከም ዘሎ ገሊፁ።
ኢትዮጵያ ዓለምና ካብ ዘለዋ ምህርቲ ቡን ሰደድ ካብ ዝገብራ ሓሙሽተ ኣብ ቅድሚት ዝስርዓ ሃገራት ሓንቲ ከም ዝግብራ ገሊፁ።
ኣብ በዓል መዚ ልምዓት ቡንን ሻሂን ኢትዮጵያ ዋና ዳይሬክተር ልምዓት ዕዳጋን ቁፅፅርን ኣይተ ሻፊ ዑመር፤ኣብዚ ሐዚ እዋን ዝሐሸ ዕዳጋ ከም ዘሎን፤እዚ ድማ ዝተመሓየሹ ኣሰራርሓታት ብምትእትታው ዝተረኸበ ውፅኢት ምዃኑን ገሊፆም።
መፍረይቲ ቡን፤ብዘይ መራኸቢ ብቀጥታ ሰደድ ዝገብርሉ ኣሰራርሓ ብምዝርግሑ ተወዳዳራይነት ምዕባይ ከም ዝትኽኣለን ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 225 ቶን ምህርቲ ቡን ንወፃኢ ሰደድ ተገይሩ 882 ሚልዮን ዶላር ከም ዝተረኸበን፤ ኣብዚ በጀት ዓመት ኣስታት 270 ሽሕ ቶን ቡን ንወፃኢ ሰደድ ብምግባር 1.1 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ንምርካብ ትልሚ ተታሒዙ ይስራሕ ከም ዘሎ እቲ በዓል መዚ ኣፍሊጡ።


text:
ሳልሕ ዓብዱሰላም፡ ኣብ ብራስለስ ብዝኸፈቶ ቶዅሲ ኣብ ቤት ፍርዲ በልጂም ቀሪቡ
ሳልሕ ዓብዱ ሰላም " ስቕታይ ገበነኛ ኣይገብረንን እዩ፡ መከላኸሊለየይ እዩ ብምባል ንሕቶታት ደያኑ ከምዘይምልስ ኣፍሊጡ። ንሱ ብተወሳኺ እስላም ርትዓዊ ፍርዲ ኣይረኽቡን እዮም እምነተይ ኣብ ኣላህ ጥራሕ እዩ ኢሉ።
ሓደ ካብቶም ኣብ 2015 ኣብ ከተማ ፓሪስ መጥቃዕቲ ዝፈጸመን ብህይወት ዝተረፈን እንኮ ጥርጡር ገበነኛ ሳልሕ ዓብዱሰላም ምስቲ ኣብ ከተማ ብራስለስ በልጅም ንፍርዲ ከም ዝቐርበ ተሓቢሩ።
ሳልሕ ዓብዱሰላም ድሕሪ 4 ወርሒ እቲ ዝተፈጸመ መጥቃዓቲ እዩ ኣብ ከተማ ብራስለስ ተታሒዙ።
እቲ ዝወሃቦ ፍርዲ ግን ብመሰረት እቲ ኣብ ከተማ ፓሪስ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ዘይኮነስ በቲ ክሃድም እንከሎ ኣብ ከተማ በልጅም ኣብ ልዕሊ ፖሊስ ብዝኸፈቶ ተኹሲ ምዃኑ እቲ ጸብጻብ ይሕብር።
ኣብቲ ኣብ ከተማ ፓሪስ ኣብ መዘናግዒ ኣዳራሽ፡ ኣብ ስታዲያም፡ ኣብያተ ምግብን መስተን ዝዝተፈጸመ ሽበራዊ፡ መጥቃዕቲ፡ ኣሰታትት 130 ሰባት ከም ዝሞቱን ብኣማኢት ዝቁጸሩ ከም ዝቖሰሉን ይዝከር።
ኣብቲ ፍጻሜ ካብ ዝሞቱ ኣሸበርቲ ሓደ፡ ነዚ ሕጂ ኣብ ክሲ ዝቐርብ ዘሎ ሳልሕ ዓብዱ ሰላም ኢብራሂም ዝተባህለ ሓዉ ንዓብዱ ሰላም እዩ።
ሓደ ካብ ኣኽበርቲ ሕጊ ፈረንሳ፤ ወዲ 28 ዓመት ሳልሕ ዓብዱሰላም ሓደ ካብቶም ፈጸምቲ ሽበራ እኳ እንተኾነ፤ ምስ ፖሊስ ምትሕብባር ከም ዘቕበጸ ገሊፁ።
ቅድ ሚ 2020 ዓ.ም ናብ ቤት ፍርዲ ፈረንሳይ ክቐርብ ትፅቢት ኣይነበረን።
ሳልሕ ዓብዱሰላም ኣብ ኤውሮጳ በቲ ዝፈጸሞ ገበን ካብቶም ዋና ፈጸምቲ ገበን ዝደለ እውን እንተኾነዉ'ን ኣብ ዝነብረሉ ቤት ተሓቢኡ ምስተረኸበ ኣብ ክልል መልንበክ ከተማ ብራስለስ'ዩ ተታሒዙ።
ኣብቲ ሰኑይ ዝተኸፍተ መጋባኣያ ዓብዱሰላምን መኻይድቱ ነበር ሶፍያን (24) ክልቲኦም ዘይሕጋዊ ብረት ክጥቀሙ ብምፍታኖም እዮም ኣብ ቤት ፍርዲ ብግብረሽበራ ተኸሲሶም። እዞም ክልተ ሰባት ናብቲ ኣብ ከተማ ቤልጂም ተሓቢኦሙሉ ዝነበሩ ቦታ ፖሊስ ምስ መጽኡዎም ብጠያይት ስለዝተታኾሱ እዮም ብፈተነ ቕትለት ፖሊስ ተኸሲሶም ኣለው።
ገበኖም እንተተረጋጊዑ ክሳብ 40 ዓምታት ክእሰሩ ከምዝኽእሉ ይንገር።
ዓብዱሰላም፤ ዜግነት ፈረንሳ ዘለዎ ኣብ ከተማ ሞሮኮ ከተማ በሩስል ዝተወልደ እዩ። ኣብ ፓሪስ ኣብ እትርክብ ቤት ማእሰርቲ ድማ ይርክብ።
ካብቲ ተኣሲሩዎ ዝጸንሐ ቤት ማእስርቲ፡ ብኸቢድ ቀጽጽር ፖሊስ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ።
ጉዳይ ፍረዱ መዓልታዊ ንምኽትታል ናብ ከተማ ፈረንሳ ክመላለስ ምዃኑ ይንገር፤ ኣብ ጥቓ ክልል'ቲ ከተማ ኣብ ዝርከብ ቤት ማእስረቲ ክጸንሕ'ዩ።
እቲ ፍርዲ ኣብ ዝካየደሉ እዋን እቲ ቤት ፍርዲ ብኣስታት 200 ዝኾኑ ፖሊስ ክሕሎ እዩ።
ኣብ ከተማ ፓሪስ ኣብቲ እዋን መጥቃዕቲ እንታይ ኣጋጢሙ?
•ሰብ ነብሰ ቅትለት፥ 3 ተፈንጀርቲ ቦምባታት ኣብ ኣፍ ደገ ኣደራሽ ፈረንሳ (Stade de France stadium)ኣብ ሰሜን ከተማ ፓሪስ ብ 13 ሕዳር 2015 ናብቲ ኣዳራሽ ምእታዎም ከም ተኸልከሉ ይዝክር።
•ብድሕሪኡ ዝስዓበ ተኹሲታትተን ምፍንጃር ቦምባታትን ኣብ ቤት ምግብን ባርን፥ ካፍተሪያን (Le carillon) ዝርክብዎም ተፈፂሙ።
•ዝኸፍእ መጥቃዕቲ ኣብ በታክላን ኣዳራሽ(Betaclan concert hall) ብለይቲ ዘጋጠመ ኮይኑ፤ 89 ሰባት ተቐቲሎም፡ በቲ ዘስደምም ተግባራት ፈጸምቲ ነብሰ ቅትለትን ወነንቲ ከበድቲ ኣጽዋርን ናብ እኩብ ህዘቢ ወንጪፎም።
•እቲ ንውልቁ ዝደሓነ ሳልሕ ዓብዱሰላም ኣብ ወርሒ መጋቢት እዩ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ።


text:
ቃለ-መጠይቕ ምስ ሓላፊት ማሕበረኮም ኤርትራውያን ኣብ ፈረንሳ ብዛዕባ ቱር ዲ ፍራንስ
ወ/ሮ ገነት ሃይለሚካኤል፡ እቲ ብኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ዝተፈጸመ ታሪኽ፡ ክሳብ ሕጂ ሕልሚ`ዩ ኮይኑ ኢዩ ዝስማዓካ ትብል።
ብዳንኤል ተኽለሃይማኖትን ብመርሃዊ ቕዱስን ኣብ ቱር ዲ ፍራንስ ዝተመዝገበ ታሪኽ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ዩኔስኮ ኣፍልጦ ረኺቡ ከምዝተመዝገበ`ውን ጠቒሳ። ወኪል ዩኔስኮ ኣብ`ቲ በዓል ተረኺቡ ዘስምዖ መደረ`ውን ሓቦ ዘስንቕ`ዩ ትብል ወ/ሮ ገነት።
ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ዝርከቡ ኤርትራውያን ፡ ናብ`ቲ ውድድር ዝተኻየደሉ ቦታ መጺኦም፡ ዘርኣይዎ ድጋፍ ዝድነቕ ከምዝኾነ`ውን ትገልጽ።
ኣብ ደረጃ ከለባት፡ እታ ክልተ ኤርትራውያን ዝሓቆፈት ደቡብ ኣፍሪካዊት ክለብ ኤም ቲ ኤን ኩበካ ኣብ ናይ ፈለማ ግዜ ሱታፌኣ፡ ናይ ሓምሻይ ደረጃ ሒዛ ቱር ዲ ፍራንስ ፈጺማቶ`ላ።
ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ President Jacob Zuma ንጋንታ MTN-Qhubeka ኣብ`ቲ 112 ዓመት ዘቁጸረ ቱር ዲ ፍራንስ ብምስታፍ ቀዳመይቲ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ብምዃናን ብዘርኣየቶ ዓወታትን እንቋዕ ኣሓጎሰና ኢሎም። ኣተሓሒዞም፡ ወዲ መሓዛ ሃገር ኤርትራ ዝኾነ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት ኣንበሳ ዓቐብ ኮይኑ ብምዕዋቱ ተሓጉሰ`የ ኢሎም።
ብኻልእ ወገን፡ ንዳንኤል ተኽለሃይማኖትን ንመርሃዊ ቅዱስን ኣብ ኣስመራ ናይ ጅግና ኣቀባብላ ንምግባር ምድላዋት ይግበር ከምዘሎ፡ ንኮሚሽን ስፖርትን ባህልን ዝጠቐሰ ሻባይት ኣፍሊጡ`ሎ


text:
ክብረ በዓል ሰማዕት ቅድስት ኣርሴማ ብዓቢይ መንፈሳዊ ድምቀት ክኽበር ከሎ መጽሓፈ ገድል ቅድስት ኣርሴማ ብግእዝን ትግርኛን ድማ ተመሪቑ!
ዓመት መጽአ ዝኽበር 29 መስከረም ቅድስት ኣርሴማ ሰማዕትነት ዝተቐበለትሉ ንምዝካር፡ ብስማ ኣብ ዝተሓንፀ ቤተ ክርስቲያን ዓዲ ሓውሻ ካብ ርሑቕን ቀረባን ዝመጹ ገዳማውያን፡ ሊቃውንት መዘምራን፡ ውሉደ ክህነት ምእመናንን ምእመናትን ኣብ ዝተረኽብሉ ብዓቢይ መንፈሳዊ ክብሪ ተባዒሉ።
ብዋዜማ ዝጀመረ ስብሐተ እግዚአብሔር፡ ናይ ዕለቱ ስብሐተ ማኅሌት ንበዓለ ዝክረ ልደትን ስደትን ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ከምኡ’ውን ዝክረ ሰማዕትነት ቅድስት ኣርሴማ ዝገልጽ ምዑዝ ያሬዳዊ ዜማ በጺሑ።
ጸሎተ ቅዳሴ፡ ብዓቢይ ተመስጦ ክሳዕ ሰዓት 9፡00 ቅ.ቀ. ምስ ተሠርዐ፣ ዑደተ ታቦት ተኻዪዱ። ሊቀ ሥዩማን ቀሲስ ኪሮስ ኪዳነ ንኽብሪ ታቦት ዝምልከት ትምህርቲ ክምህሩ ከለዉ ለባስያን ውሉደ ክህነት ብማዕጠንት ዓጂቦም፡ ዘማርያን ሊቃውንት ብጣዕመ ዝማሬ እናሸብሸቡ፡ ውላድ ክህበን ዝመባጽዓ ገድሊ ኃዚለን፡ መንእሰያት ሥዕለ አድኅኖ ኂዞም፡ ኣቦታትን ኣደታትን እናተማህለሉ ታቦት ሠለስተ ሳዕ ዘይሩ ኣብ ዓውደ ምሕረት ቆይሙ።
ብድኅር’ዚ ብዕልልታን ጣቕዒትን ተሰንዮም ሊቃውንት መዘመራን፡ “ስምኪ ጥዑም ኣርሴማ ሰማዕት” እናበሉ ኣሸብሺቦም። ቀጺሎም መምህር ክነፈ ርግብ ማርቆስ፡ “ንእግዚአብሔር ቀረባ ከሎ ጸውዕዎን ድለይዎን” (ኢሳ. 55፡6) ብዝብል ኣርእስቲ ሰፊሕ ትምህርቲ ምሂሮም። ከም ቅድስት ኣርሴማ ዝበሉ ቅዱሳን፡ እግዚአብሔር ቀረባኦም’ዩ ይርከበሎም ድማ እዩ፣ እግዚአብሔር ኣብ ኵሉ እኳ እንተሃለወ ነቶም ከም በዓል ዲዮቅልጥያኖስን መክስምያኖስን ዝመስሉ ዓላውያን ነገሥታት ግና ርኁቖም’ዩ ኣይርከበሎምን’ውን እዩ። “ሃይማኖተይ ኣይክሕድን” ስለዝበለት ቅድስት ኣርሴማ ብዓላውያን ነገሥታት ጸዋትወ መከራ ኣኅሊፋ ናብ ቀረባኣ ኣምላኻ ከደት። ስለዚ ካብ ጽንዓት ሃይማኖትን ተጋድሎን ቅድስት ኣርሴማ ተማሂርና ኣሰራ እንተ ሰዓብና እግዚአብሔር ቀረባና’ዩ። ካብቲ ዝሃባ ዘይሕሶ ቃልኪዳኑ’ውን በረኸት ክዕድለና እዩ . . . ” ብምባል ልቢ ዘዕርፍ ሕልና ዝምስጥ ቃለ እግዚአብሔር ኣስሚዖም።
ኣብ መወዳእታ ጸሎተ ምህላ ተገይሩ፡ ባርኾትን ምርቓን ምስ ተዋህበ ታቦት ኣብ መንበር ክብሩ ነበረ።
ብፍሉይ ኣብዚ ክብረ በዓል ናብ ልሳነ ትግርኛ ዝተተርጐመ እሞ ብጉባኤ ሊቃውንት ዘመንበረ ፓትርያርክ ዝረትዕን ብቅዱስ ሲኖዶስ ዝተፈቕደን ገድለ ቅድስት ኣርሴማ ብሕሱር ዋጋ (60 ናቕፋ) ይሽየጥ ስለዝነበረ ኵሉ ሕዝበ ክርስቲያን እናዓደገ፡ በረኸት ሰኒቑ ጸሎቱ ኣብጺሑ ብዓቢይ ሓጐስ ተፋንዩ።
ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና፡ ከምቲ ‘ዝክረ ጻድቅ ለዓለም ይሄሉ’ መዝ. 112፡6 ዝብል ቅድስት ኣርሴማ ብሰማዕትነት ዝዓረፈትሉ 29 መስከረምን፡ ቅዳሴ ቤታ 6 ታኅሣሥን ብዓቢይ ክብሪ ትዝክሮ።


text:
ኣብ‘ቲ ደቡብ ኮርያ እናተኣናገደቶ ዝቀነየት መበል 13 ኣድማሳዊ ውድድራት ዝተፈላለየ ርሕቀት ኣትሌትክስ፣ኣሜሪካ፣ሩስያን ኬንያን ዝበዝሐ ሜዳልያታት ብምዕታር ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሳልሳይ ኮይነን ዛዚመነኦ።ጃማይካ፣ጀርመን፣ዓባይ ብሪጣንያን ሰሜን ኣየርላንድን፣ኢትዮዽያ ካብ ራብዓይ ክሳብ ሻውዓይ ተሰሪዔን‘ለዋ።
ሰማንያ ሃገራት ኣብ ሰደቃ ውፅኢት ተሰሪዔን‘ለዋ።ኢትዮዽያ መበል ሸውዓተ ኤርትራ መበል 49 ኣለዋ።
ኣብ ዝርዝራዊ ነጥብታት ኣቲና ክንዛረብ ጊዜ ኣይክህልወናን።እንተኾነ ምስ ናይ ሕሉፍ ውፅኢት ሜዳልያታት ኣነፃፂርካ ኣትሌታት ኢትዮዽያን ኤርትራን ዝተሓተ ውፅኢት ከምዝረኸቡ ኣጠቃሊልካ ምግላፅ ይካኣል።
ክልቲኤን ሃገራት ደጊም ኣብ‘ዚ ናይ ዴጉ ውድድራት ንዘርአየኦ ድኹም ውፅኢት ገምጊመን፣ናብ‘ቲ ንዓመታ ይፅበየን ዘሎ ውድድራት ኦሎምፒክ ብቁዕ ምድላው ናብ ዝገብራሉ ምዕራፍ እንተተገራ ዝሓሸ‘ዩ።
ኤርትራ ብዘርእሰናይ ታደሰ ኣብ 10 ሽሕ ሜትሮ ጉያ ራብዓይ ብምውፅኡ መበል 49 ተሰሪዓ‘ላ።ኣብ ማራቶን ዝተወዳደረ ባራኺ በየነ መበል 16 ኣትዩ‘ሎ።2 ሰዓትን 16 ደቃይቅን ዝወሰደሉ ጊዜ።ኣብ‘ዚ ውድድር‘ዚ ዝተዓወተ ኬንያዊ ኣቤል ኪሩይ ካብ ባራኺ ብ6 ደቂቃ ቀዲሙ ኣትዩ።
ኣብ ማራቶን ዝተወዳደሩ ኢትዮዽያውያን በዙ ወርቁ፣ገ/ሄር ገ/ማርያምን ጫላ ደቻሳን፣ካብ ኤርትራ ድማ ያሬድ ኣስመሮም፣ዮናስ ክፍሌን ሚካኤል ተስፋይን ነቲ ውድድር ኣቋሪፆም ወፂኦም።
ፈይሳ ለሊሳ ኣብ ሞንጎ 4 ኬንያውያን ተቀርቂሩ ሓያል ንሕንሕ ድሕሪ ምግባር ሳልሳይን ተሸላሚ ነሓስን ኮይኑ‘ሎ።ካልእ ኢትዮዽያ ዝረኸበቶ ርኡይ ዓወት ብኢብራሂም ጀይላን ኣብ 10 ሽሕ ሜዳልያ ወርቂ ምኻኑ ዝዝከር‘ዩ።
ኩዕሶ እግሪ፣ንናይ ንዓመታ ውድድራት ኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ምስ ጋንታ ማዳስካር ዝገጠመት ጋንታ ናይጀርያ ክልተ ንባዶ ስዒራ። እዚ ዓወት‘ዚ ካብ‘ቲ ምድብ ስዒራ ንምሕላፍ ምስ ጋንታ ጊኒ ወሳኒ ግጥም ክተካይድ‘ያ።ንምሕላፍ ግድን ክትስዕር ኣለዋ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ ጋንታ ጊኒ ንጋንታ ኢትዮዽያ፣ውፅኢቱ ኣይበፅሓናን‘ምበር ከምዝሳዓረት ተፈሊጡ‘ሎ።
ብካልእ ዜና ኩዕሶ እግሪ፣ግብፂ ኣብ ውሽጢ ነዊሕ ዘበናት ንፈለማ ጊዜ ዘይትስለፈሉ ግጥማት ፅዋዕ ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ንዓመታ ክሳለጥ ምኻኑ ተፈሊጡ።ግብፂ ብሴራልዮን 2 ን 1 ስለዝተሳዓረት ናይ ምሕላፍ ዕድላ ዕፁው ኮይኑ‘ሎ።ተስፋ ዝቆረፀ ፌደረሽን ኩዕሶ እግሪ ግብፂ፣ነቶም ነባራት ተሰለፍቲ‘ታ ጋንታ ብሓደሽቲን መናእሰይን ተኪኡዎም‘ዩ።
ኢኳቶርያል ጊኒን ጋቦንን ብሓባር ንግጥማት ፅዋዕ ኣፍሪቃ ንዓመታ ከምዘተኣናግዳ ዝፍለጥ‘ዩ።


text:
ዝሓለፈ ሰሙን ካብ መቀለ ናብ ካርቱም ኪነ-ጥበባዊያን ኣሳፊራ ትጓዓዝ ዝነበረት ኣውቶብስ ተገልቢጣ ትሻዓተ ነባራትን ሓደስትን ኪነ-ጥበባዊያን ክሞቱ ከለው ብርክት ዝበሉ ከምዝቆሰሉ ዝዝከር‘ዩ።ናይ ሎሚ መደብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ መዘራረቢ ገይርናዮ‘ለና።ኣጋይሽና ኣብ ውሽጢ‘ታ ኣውቶብስ ዝነበረትን ኣብ ኢዳን እግራን መጠነኛ ጉድኣት ዝወረዳን ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ኣብ ደሓን ኩነታት ትርከብ ሙሉ ገ/ዋህድን ነባር ኣባል ባህሊ ህዝባዊ ግንባር ዝነበረ ሊንጎ ኣቶ ኋይለሚካኤል ኋይለስላሴን‘ዮም።
ኣብ ኣባላት ባህሊ ትግራይን ኤርትራን ሰብ-ሰራሕን ተፈጥሮኣዊን ሓደጋታት ኣጓኒፎም ኣባላት ንክሞቱ ፈላማይ ነገር ኣይኮነን ይብሉ ናይ ሎሚ ኣጋይሽና።
ኣብ ኤርትራ፣ኣብ ሓደ እዋን ኣባላት ጉጅለ ባህሊ መኪናኦም ብውሕጅ ተወሲዳ ብርክት ዝበሉ ሞይቶምና‘ዮም ይብል ሊንጎ።ሙሉ ብወገና ብጠንቂ ነፈርቲ ውግእ መንግስቲ ኢትዮዽያ ዝነበረ ደርግ ዝፈፀመኦ ደብዳብ ገለ ኣባላት ባህሊ ዝተቀትሉሉ ጊዜ ነይሩ‘ዩ ትብል።
ክልቲኦም ሞያውያን ሞት ኣባላት ሓንቲ ጉጅለ ዝተወሰነ ፅዕንቶ ዘሕድር‘ዩ፣ ኪነ-ጥበብ ውፅኢት እኩባት ስለዝኾነ ግና ንቅድሚት ምምራሹ ኣይተርፍን ይብሉ።


text:
ብስራት ስምምዕ ሓባራዊ ዕዮ ክልተ ሃገራውያን ውድባት ኤርትራ።
ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን (EPDP) ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድርን (ENS HIDRI) ኣብ መጽናዕትን ነዊሕ ዝጠመተ ራእይን ዝተመርኮሰ ናይ ሓድነት ዘተ ንኣስታት ሹዱሽተ ኣዋርሕ ከካይዱ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ መስርሕ ብዘጥረዩዎ ፍጹም ናይ ስኒትን ምትእምማንን መንፈስ ብሓባር ንኽሰርሑ ብምስምማዕ ናብ ዝለዓለ ምትእኽኻብ ከምርሕ ዝኽእል ቀጻሊ ዘተ ንምክያድ ሓድሽ ናይ ቃልሲ መደብ ሰሪዖም ክንቀሳቐሱ ወሲኖም።
እዞም ክልተ ውድባት እዚኦም ልዕሊ ዝኾነ ይኹን ነገር ድሕነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ንምርግጋጽ እቲ ቀንድን ቀዳማይን ዕማም ምትእኽኻብ ናይ ኩሎም ጸረ ምልኪ ሓይልታት ክኸውን ከምዘለዎ ንነዊሕ እዋን ክጽዕሩ ጸኒሖም’ዮም። ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ወርሒ ሰነ 2017 ንሓባራዊ ዕዮ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ዝኸውን እማመ ኣቕሪቡ ናይ ሓባር ጽላል ነቑም ዝብል ጻውዒቱ ንኹሎም ተቓወምቲ ኣማሓላሊፉ ነይሩ ኢዩ። ግብራውነት ናይዚ እማመ’ዚ ንምርኣይ ድማ ኣበርቲዑ ተንቀሳቒሱ ጥራይ ዘይኮነስ ብዙሓት ውድባት ነቲ ጉዳይ ብኣዎንታ ከምዝተቐበሉዎን እቲ ዘተ ጌና ይቕጽል ከምዘሎን ይፍለጥ።
ሃድኤ ሕድሪ ብወገኑ ብሰንኪ ናይ ዱልዱል ሓድነት ባህጎም ብዙሕ ፈተና ሰጊሮም ኣብ ናይ ሓባራዊ ቃልሲ መትከሎም ብዝጸንዑ ኣባላቱ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2018 ኣብ ዘካየዶ ጉባኤ ”ብሓደ ውድብ ክመጽእ ዝኽእል ለውጢ የለንሞ ኩላትና ጸረ ምልኪ ሓይልታት ንኹሉ ፍልልያትና ወንዚፍና ንሃገርና ካብ ብርሰት ንምድሓን ናብ ሓደ ጽላል ንጠርነፍ” ዝብል ጻውዒቱ ኣማሓላሊፉ ኢዩ። በዚ መሰረት ምስ ብዙሓት ኣሓት ውድባት ዝጀመሮ ኣዎንታዊ ውጽኢት ከምጽእ ተስፋ ዝተገብረሉ ኣብ ጉዕዞ ዝርከብ ዘተ ኣሎ። ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድርን ዝተራኸቡሉ መስርሕ እውን ንሱ ኢዩ። ክልቲኦም ውድባት ንጉዳይ ሓባራዊ ቃልሲ ካብ ልቢ ስለዝደለይዎ ካብ ዕለት 2 ለካቲት 2018 ክሳዕ ሓምለ 8/2018 በብግዝይኡ እናተቛጸሩ ንዓሰርተ ሓደ ግዜ ብዘይ ገለ ብኩራት ተራኺቦም ብዕምቆት ብምዝታይ ዓቢ ምርድዳእ ፈጢሮም፣ ንድሕሪት ዘይምለስ ምትእምማን ድማ ኣጥርዮም። ክልቲኦም ሸነኻት ልዕሊ ውድብን ውልቃዊ ድልየትን ንኤርትራን ህዝባን ቅድሚት ሰሪዖም ስለዝዘተዩ ኣብ ጉዕዝኦም ንድሕሪት ዝጎትት ይኹን ምጥርጣር ዝፈጥር ኩነት ኣይተራእየን።
ክልቲኡ ውድባት ጌና እዚ ሕጂ ዝርኤ ዘሎ ኩነታት ከይመጸ ኢዩ ንሕሉፍ ተሞኩሮታት ገምጊሙ ንመጻኢውን ኣማዕድዩ ጠሚቱ ነቲ መስርሕ ብዕቱብ ተታሓሒዙዎ ጸኒሑ። ምስዚ ሕጂ ኣብ ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝርኤ ዘሎ ፖለቲካዊ ማዕበል ተታሓሒዙ ንሃገርና ዘንጸላልዋ ዘሎ ኩነታት ብግቡእ ንዝመዝን ኣካል፡ ምምስራት ሓባራዊ ጽላል ደንበ ተቓውሞ ንጽባሕ ኣብ ዘይብሃለሉ መድረኽ ምብጽሑ ንምርዳእ ምርምር ዘድልዮ ኣይኮነን። ብመሰረቱ ዝምድናታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ንቡር ምምላሱ ክድገፍ ዝግብኦ ሙዃኑ ናይ ኩልና እምነት ኢዩ። ይኹንምበር ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ክሳዕ ዘሎ ህዝብና ራህዋን ቅሳነትን ስለዘይረክብ ኣብዚ ሕጂ ሃገር ናበይ ትኸይድ ከምዘላ ዘይፍለጠሉ ተኣፋፊ መድረኽ’ዚ ንኹነታት ብግቡእ ገምጊምካ ብሓባር ትትኣኻኸበሉ ጽላል ምፍጣር ኣዚዩ ህጹጽን ፍሉይ ኣቓልቦ ዝጠልብን ኢዩ። ስለዚ ክልቴና ውድባት ነዚ ክንትግብሮ ጀሚርና ዘለና እማመ ሓባራዊ ቃልሲ እናኣሓየልናዮ ከምንኸይድ እናኣረጋገጽና በዚ ኣጋጣሚ ንኹሎም
- ኣብ ምዕቃብ ሉኣላዊ ግዝኣት ኤርትራ ዝኣምኑ፣
- ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍ ብምውዳቕ ንናይ ጭቆና መሓውራቱ ንምልጋስ ቅሩባት ዝኾኑ፣
- ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ህግደፍ ንምቛም ኣብዝሓ ሰልፍታት ዝሰረቱ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዝተቐበሉ፣
- ብግዝኣተ ሕጊ ዝምራሕን ንዲሞክራስያዊ መሰላት መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዘኽብርን ስርዓት ንምምስራት ዝቖሙን ንዘተ ቅሩባት ዝኾኑ ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ናብዚ ናይ ሓባር ዕዮ ንኽጽንበሩና ደጊምና ጻውዒትና ነቕርብ።
ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድሪ
www.harnnet.org www.enshidri.net
ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ!!
ክብርን ሞጎስን ንሰማእታትና!
ሓምለ 14/2018
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11087


text:
እቲ ንቡርን ውርዙይን ጥንታዊን መለለዪ መንነት ህዝቢ ሓበሣ (ህዝቢ ተዛራቢ ትግሪኛ) ዝኾነ ባህላዊ ጸወታን ጓይላን፣ ንኣስታት 5 ሽሕ ዓመታት ኮሪዑ ክኸይድ ጸኒሑ እዩ። ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ግሪንቢጥ ግና፣ብሰንኪ መሃንድሳት ጸረ ንቡር ዝኾኑ ህግደፍን ወያኔን ተዓንቂፉ፣ ኣብ ዘይንቡር ወዲቑ ይርከብ ኣሎ። ኣብ ገገለ ቦታታት ግና፣ ከም ኣብ ስደት ይኹን፣ ኣብ ውሽጢ ዓዲ፣ እቶም ህዝቢ ተስፋ ከይቆረጹ ነቲ ንቡር ጥንታዊ ባህሎም...
ቅድሚ ነገስታት ኣብርሃን እጽብሃን፣ (ኤዛናን ሴዛናን) እምነት ምድረ ሓበሣ እንታይ ነይሩ? እቶም ኣብርሃን እጽብሃን፣ (ኤዛናን ሴዛናን) ዝብሃሉ ነገስታት እኽሱም፣ መበቆሎም ካበይ እዩ? ኦሪታዊ ሃይማኖትዶ ይቕድምከ ወይስ ክርስትና? “ፈላጥ ዝብሃል ከምዘይፈልጥ እንተድኣ ፈሊጡ እዩ”። በለ ሶክራቶስ ንግስነት ኤዛናን ሴዛናን ኣብ ከተማ ኣኽሱም፣ ካብ 333 ክሳብ 356 ዓመተ ዓለም ድ.ል.ክ እዩ...
by Henry Makow Ph.D.May 8, 2018 Netanyahu has convinced Trump that leaving the Iran deal protects Israel. But the U.S. walking out means that a full-on Israel-Iran war in Syria becomes far more likely. If all world leaders are Freemasons, we ask, “Is this...
ኣምባሳደር ሀርማን ኮሀን እንታይ እዮም ዝብሉ ዘለው? ካብ ብዓል ጣፍስ ብዓል ኣፍ። እቲ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ 1947 ዓ.ም.ፈ. ካብ ኣምባሳደር ፎርስተር ዱለስ ጀምሩ ድኣ ኣብ ኢድ መንግስቲ ኣሜሪካን ዓባይ ብሪጣንያን ከይከውን ዘሎ? እስከ መጻሕፍተ ታሪኽ ብምግንጻል ነቲ ታሪኽ ክንፈልጦ ንፈትን ዋሽንግተን — ብምኽንያት መገሻ ሚንስተር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ተለርሰን ኣብ ኣፍሪቃ፡ ንድምጺ ኣሜሪካ ዝተዛረቡ...
ሞርጋን ጽቫንጊራ እቲ ንነዊሕ ዓመታት ንልኡኽ ጽዮናውያን ሮበርት ሞጋበ (ሰላዪ ሮበርት ሞጋበ ኣባል ውዲታውያን ማሕበር Jesuit እዩ።) ዝቃወም ዝነበረ ሓርበኛ ሃገራዊ እዩ ዝነበረ። ንሱ ኣቦመንበር ሰልፊ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ዚንባቨ (MDC) ኮይኑ፣ ንብዙሕ ዓመታት ብትብዓት ንሰልፉ ዘገልገለ ዚምባቨያዊ ሓርበኛ ነበረ። በቲ ዝተሰምዐ ወረ ብሃንደበታዊ ሕማም ኣብ ሆስፒታል ደቡብ ኣፍሪቃ ዓሪፉ እዩ ዝብሃል። እዚግን ፍዱሕ...


text:
ቀዳማይ ሚንስተር ኢጣልያ ጁሴፐ ኮንተ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ክልተ መዓልታት ወግዓዊ ዑደት ንምኽያድ ሎሚ አዲስ አበባ ኣትዮም።
እቲ ርክብ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲኣን ሃገራት ዝጸንሓ ታሪኻዊ ዝምድና ዘሓይል’ዩ ክብሉ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ኣቶ ፍጹም አረጋ ኣብ ዘውጽእዎ ናይ ትዊተር መልእኽቲ ሓቢሮም።
ቀ/ሚ ጆሴፍ ኮንተ ዑደቶም ብምቕጻል ጽባሕ ናይ ሓደ መዓልቲ ምብጻሕ ንምኽያድ ናብ ኣስመራ ከምዝኸዱ ሚንስተር ዜና ኤርትራ አቶ የማነ ገብረመስቀል ሓቢሮም።
ኣቶ የማነ ብተወሳኺ ቀ/ሚ ኮንተ ምስ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ ክልቲኣዊ ምትሕግጋዝ፡ ከምኡ`ውን ብዛዕባ ንኽልቲኦም ዘገድስ ዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ክመያየጡ`ዮም ኢሎም።
እቲ ኢጣልያዊ መራሒ መንግስቲ ሎሚ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ ክኣቱ ኸሎ፡ መዘንኡ ቀዳማይ ሚንስተር ኣቢይ ኣሕመድ ተቐቢሎሞ። ቀ/ሚ ጁሰፐ ኮንተ ኣብ`ቲ እዋን -እቲ ቀታሊ ውጥረት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣኽቲሙ ውዕል ሰላም ካብ ዝፍረም ንድሓር ብምዕራባዊ መራሒ ዝግበር ቀዳማይ ምብጻሕ`ዩ ክብል ተዛሪቡ- ከም ምንጪ ዜና ኣሶሸይትድ ፕረስ።


text:
ክቡራትን ክቡራንን ኣሕዋተይ ኣሓተይን
ስለ ዝገበርኩምለይ ኣቀባብላ እመስግን፡ ኣብ ማእከልኩም ምርኻበይ ንዓይ ዓቢይን ኣገዳስን እዩ፡ ስለ ምስክርነትኩምን ስለ እቲ ኣብ ልብኹም ዘሎ ምስና ስለ ዘካፈልክምዎ የቐንየለይ።
ቅድሚ ኩሉ ማሪና ንኣኽን ንኽቡር በዓል ቤትክን ንዘስማዕክምዎ ብርቱዕ መስዋዕትነት ዘኽፍል ሕይወት ምስክርነትኵም የቐንየለይ፡ … መንእሰያትን ሕጻናትን ኣብ ዘለውሉ መስዋዕትነት ኣሎ፡ ቅድም ቀዳድም ግና ሓሴትን መጻእነትን ተስፋን ኣሎ፡ ክንየው እቲ ኩሉ መስዋዕትነት መጻእነት ኣሎ። … ስለ ሱታፌን ስለ እቲ ኣብ ቤትና ዝነግስ ፍቕሪ ጐይታ ይመስገን።
ኣብዚ ከባቢ’ዚ ኣብ እዋን ክረምቲ ዘሎ ቍሪ ብሓቂ ብርቱዕ እዩ፡ ይኹን ደኣ እምበር እቲ ሓቀይና ዘማሙቕ ኣብ ማእከልኩም ዘሎ ፍቕሪ ኣይጐደለን፡ ቤት ዘምውቕ ስድራ ቤት ዘምውቕ ፍቕሪ፡ … ጸገም ኣሎ ይኹን ደኣ እምበር ንቕድሚት ብሓባር ናይ ምባል ጽቡቕ ድላይ ምንባር፡ እዚ ዘይጭበጥ ረቒቕ ጭባቔ ምጭውና ዘይኰነስ እቲ ናትኩም እውነተይና ምስክርነት ሕይወት እዩ።
ናይተን ደናግል ምስክርነት እውን፡ ካብ ገዛእ ርእሰን ወጺኤን ናይቲ ብጻይነትን ቀረባነትን ምስክርነት ዝዀነ እግዚኣብሔር ብዘይ ምቍራጽ ናይ ዝዝርግሖ ኢድ ምልክታ እያተን፡
ጣዕምን ምሾትን ሓዲጉ ናብ ወሰናስን ህልውናን ከተማታትን ንምባል ዘይፈርሕ እምነት ነቲ መምህር ኣብ ዮሓስንስ ወንጌል ምዕ. 13.34 ከምቲ ኣነ ዘፍቀርኩዅም ንሓድ ሕድኩም ተፋቐሩ፡ ዝብል ጽዋዔኡ ዝነብር እዩ። … ሓላይን ክብርን ዝፈልጥ ፍቕሪ።
ወንጌላዊ ልኡኽ ዝብል እምነት ኣብዘን ደናግል ንርእዮ ..
ቭላድሚር ዘሳተፈና ታሪኹ፡ ልብን ኣብ ኩሉ ኩነትን ህሞትን ሰናይ ምርኣይ ኣባኻ ዘበራበሩ ኣሕዋትን ኣሓትን ረኺብካ፡ ጐይታ ከይደለኻዮ ዝደልየካ ምዃኑ ሉቃስ 15.22፥ ብሉጽ ክዳን ኣምጺእኩም ክደንዎ ካትም ኣብ ኣጻብዑ ኣሳእንውን ኣብ ኣእጋሩ ውደዩሉ ዝተበሃለልካ ኢኻ፡ እዚ እቲ ጐይታ ንምርጻቱ ዘቕርቦ በዓል እዩ፡ ናይ ጐይታ ዓቢይ ሓጐስ ዳግማይ ኣብ ምውላድና እዩ፡ … ኣብ መንጐኹም ምትእስሳር ቀጻሊ ይዅን፡ ናብ ወሰናስን ወጺእኩም ነቲ ኣብ ወሰናስን ዘሎ ኣባል ስድራ ቤት ኢኻ ንምባል። እቲ ትማሊ ደቀ መዝሙር ዝጸውዔ ኢየሱስ ሎሚ እውን መንግስቱ ከቕርብን ክዘርእን ይጽውዕ ኣሎ፡ ኣብ ታሪኽኩምን ሕይወትኩምን ኣብተን ረድኤት ዘቕርባ ኣእዳውኩም እቲ ንስኻትኩም እትነብርዎ ሓቅነት ንኽተቕርቡ እማኔኡ የንብር ኣሎ፡ .. ግዜኹም ስለ ዝሃብኩምኒ የቕንየለይ፡ ቡራኬይ አቕርበልኩም፡ ስለምንታይ ጐይታ ኣባኹም ብኣእዳውኩምን ኣቢሉ ተኣምራቱ መታን ከስፍሕ፡ ሓደራኹም ስለይ ምጽላይ ከኣ ኣይትዘንግዑ፡ ኢሎም።


text:
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲኖ ሙፍቲ ንክፍሊ ትግርኛ ከምዝገለፅዎ እዚ ቅልውላው‘ዚ ምስ ተጀመረ፣ብደረጃ ምንስቴር ወፃኢ ስፍሕ ዝበሉ ምይይጣት ኣካይድና፣ንሓደ ጉጅለ ኣቊምና ኣለና።ኣብ ማእከላይ ምብራቅን ሰሜን ኣፍሪቃን ዘለው ቤት ፅሕፈት ኤምባስታትና፣ኣብ ግብፂ፣ሱዳን፣ጂቡቲ ኣብ ኲዌይትን ዘለው ኤምባሲታትና፣ብሕልፊ ንኩነታት እቶም ኣብ ሊብያ ዘለው ኢትዮዽያውያን ብትኹረት ንክከታተሉ መምርሒ ወሪዱ‘ሎ ኢሎም።
ናይ ምክትታልን ምዝገባን ስጉምቲ ምስ ተወሰደ፤ኣብ ሊብያ ዘለው ዜጋታትና ንምውፃእ ንዘራረበሉ ኣለና ይብሉ።ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ዝበፃሓናዮ ነገር፣ ከም‘ቲ ትፈልጥዎ ኢትዮዽያ ኣብ ሊብያ ኤምባሲ ስለዘይብላ፣ምስ መንግስቲ ሱዳን ተሓባቢርና፣ኣብ ትሪፖሊ ምስ ዝርከብ ኤምባሲ ሱዳን ከምኡውን ኣብ ቤንጋዚን ኩፍራ ኣብ ዝተባሃለ ፍሉይ ስፍራን ዘለው ቆንፅላ ቤት ፅሕፈት ሱዳን ከይዶም ንክምዝገቡ ኣድራሻን ቁፅሪ ቴሌፎንን ንዝርግሕ ኣለና።ብርክት ዝበሉ ዜጋታትና‘ውን እናደወሉ ይምዝገቡ‘ለው።ስለዚ ኣብ ዝሓፀረ ጊዜ፣ካብ ካይሮ ልኡኻትና ናብ ሊብያ ክብገሱን ነቲ መስርሕ ከሳልጥዎን ንዜጋታትና ካብ‘ቲ ዝርከቡሉ ፀገም ዝድሕንሉ ኩነታት ንከጣጥሑን ፅኑዕ መምርሒ ወሪዱ‘ሎ ኢሎም እቶም መንግስታዊ ወሃቢ ቃል።
ካብኡ ሓሊፉ፣ሕ/ሃ፣ካልኦት ኣህጉራዊ ትካላት ስደተኛታትንን ፈተውቲ ሃገራትን ከምዝተባበሩና‘ውን ገሊፆምልና‘ለው።
ንዜጋታት ካልኦት ሃገራት ንምሕጋዝ ኢትዮዽያ ቅርብቲ ድያ ዝብል ሕቶ‘ውን ኣቅሪብናሎም ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ዝሃብዎ መልሲ ኣሎ፣
ኣብ‘ዚ እዋን ትኹረት ሂብና ንሰርሓሉ ዘለና ፀገም ኢትዮዽያውያን ንምቅላል‘ዩ።እንተኾነ ናብ ኤርትራ ክኸዱ ዘይኽእሉ፣ናብ ኤርትራ እንተከይዶም ናብ ፀገም ክወድቁ ዝኽእሉ ብርክት ዝበሉ ኤርትራውያን ከምዘለው ስለንፈልጥ ክነሕግዞም ኢና።ንኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኮነስ ንካልኦት ኣፍሪቃውያን‘ውን ክነሕግዞም ኢና ኢሎም ወሃቢ-ቃል ምንስቲር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ።ብመሰረት‘ዚ ሓገዝ ኤምባሲ ኢትዮዽያ ኣብ ሊብያ ንትደልዩ ኢትዮዽያውያንን ኤርትራውያንን እዘን ዝስዕባ ቁፅሪ ቴሌፎን ናብ ተጠቀምቲ የሕልፉ-
ኣብ ትሪፖሊ ኤምባሲ ሱዳን ቁፅሪ ቴሌፎን 00218-214-775-387
ኣብ ቤንጋዚ ቆንፅላዊ ቤት ፅሕፈት ሱዳን ቁፅሪ ቴሌፎን 00218-612-238-741
ኣብ ኩፍራ ቆንፅላዊ ቤት ፅሕፈት ሱዳን ቁፅሪ ቴሌፎን 00218-647-503-011


text:
ፕረዝደንት ሶማሊላንድ ኣሕመድ መሓመድ ሲላኒዮ ፓርላማ ነቲ ጉዳይ ውሳነ ክህበሉ ትማሊ ሰንበት ኣብዘተኣኸበሉ እዋን እቲ ውዕል ኢንቨስትመንት ዝስህብን፤ንሱማሊላንድ ኾነ ነቲ ዞባ ድማ ዝኾነ ጉድኣት ዘስዕብ ኣይኾነን ኢሎም።
ገለ ኣባላት እቲ ፓርላማ ንሃሳብ እቶም ፕረዝደንት ዓው ኢሎም ምስተቓወሙ ካብቲ ፓርላማ ከውፁ ከምዝተገደዱ ተፈሊጡ’ሎ።
ካብ 151 ኣባላት ፓርላማ 144 ነቲ ውሳነ ደግፎምዎ ኣለው።እዚ ስምምዕ ንዓረብ ኢማራት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓያል ወታደራዊ መንቀሳቐሲ ዝህብ እዩ።
ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ኣብ ወደብ ዓሰብ እውን ወታደራዊ መደብር ኣለዋ።ትልምታት ዓረብ ኢማራት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን ንምንቅስቓስ ባሕሪ ንምክትታል ዘኽእላ ንነዊሕ ዝዘልቕ ወታደራዊ መደብራት ምህናጽ እዩ።
ሚኒስትር ኣቪየሽን ሶማሊላንድ ፋርህ ኣዳን ሃይበ እቲ ስምምዕ ን25 ዓመታት ዝዘልቕ ከምዝኾነ ሓቢሮም ኣለው።
እዚ ውዕል ነቲ ዱባይ ዝመደብሩ ዲፒ ዎርልድ ዝተባህለ ኩባንያ ወደባይት ከተማ በርበራ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ቀንዲ መዕረፊ መራኽብ ዝገብር ናይ 442 ሚሊዮን ዶላር ስምምዕ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ምፍራሙ ስዒቡ ዝተፈጸመ እዩ።
ምምሕዳር ሶማሊላንድ ኣንፃር ኣል-ሸባብ ዘካይዶ ዘሎ ውግእ ካብ ዝድግፋ ብዙሓት ሃገራት መንግስቲ ዓረብ ኢማራት ሓደ እዩ።
ሶማሊላንድ ኣብ 1991 ዓ.ም ካብ ሶማል ነፃነታ ዝኣወጀት እንተኾነት ዛጊት ኣፍልጦ ዝሃበታ ሃገር ግን የላን።


text:
ትንታነታት ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ሓመድ ኣዳም ኣቶ ናይዝጊ ክፍሉን መልስታቱን
ሬሳ ነፍስሄር ናይዝጊ ክፍሉ ሓመድ ኤርትራ ንከይለብስ ምኽልካል ኣዛራቢ ጉዳይ ኮይኑ ወሪሑ። ርእሰ ኣጋንንቲ ኢሳያስ መልሲ ካብ ምሃብ ትም ዝመረጸሉ ምኽንያት ስዒቡ ዝመጾ ሕቶ ዝኸፍእ ምዃኑ ፈሊጡ ካልእ ነዚ ዘረስዕ ሓድሽ ኣርእስቲ ኣብ ምህንዳስ ይርከብ።
ልዕሊ ዝኾነ ወገን እዚ ጉዳይ ንደገፍቲ ህ.ግ.ደ.ፍ እዩ ዓቕሎም ኣጽቢብሎም። ምኽንያቱ እቲ ከም ጣኦት ዘምልኹዎ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ቃል’ውን ትኹን በጨቕ ስለዘየበለ ከዳምቑዎ ዝኽእሉ ዕድል ኣይረኸቡን። ክንድዝኾነ ከምቲ ንሱ ግብሩ ፈሊጡ ጥርቅም ዝበለ ዓቕሊ ጌሮም ጊዜ ክጽበዩ እቲ ምቕላሕ ዝለመደ ህንጥዩነቶም ኣየኽኣሎምን።
ቀጺልና እንበኣር ባዕላዊ ትንታንኦም ምስ ክውንነታዊ መልሲ ንመልከት።
1. ናይዝጊ ክፍሉ ሬስኡ ሓመድ ኤርትራ ዝተነፍገሉ ምኽንያት ኣብ መወዳእታ ኣዋርሕ ናይ 2010 ዓ.ም ምስ ስለያ ዓዲ እንግሊዝ ተሰማሚዑ ንፕሬሲደንት ኢሳያስ ንምቕታል ውዲት ብምግባር ዕጡቓት እንግሊዛውያን ኣብ ማያት ኤርትራ ስለዘእተወን ኣብ ወደብ ባጽዕ ስለዝሰለየን እዩ። እዚ እከይ ተግባር ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራን መራሒኣን ክፍጽም ዝሓለነ ሰብ መሬትና ንሬስኡ ትቕበለሉ ምኽንያት የለን። ኢሳያስ ንሕሉፍ ገድላዊ ኣበርክቶ መዋቲ ኣብ ግምት የእትዩ እዩ ሸለል ኢልዎ እንበር ብሂወቱ ከሎ ካብ ለንደን ኣንጠልጢሉ ዓዲ ብምእታው ፍርዱ ምሃቦ ኔይሩ።
እቶም እንግሊዛውያን ካብ ዕለት 7 ሰነ 2010 ስጋብ 14 ታሕሳስ 2010 መዛረቢ ኮይኖም ዝነበሩ፣ ሽድሽተ ወርሒ ዝኣክል ብዘይ ፍቃድ ኣብ ግዝኣት ማያት ኤርትራ ኣቲኹም ተባሂሎም ብዘይ ፍርዲ ተኣሲሮም ድሕሪ ምጽናሕ ብናጻ ተለቒቖም። ንሶም ዝሓተትዎ ይቕሬታ ኣይነበረን። ገበነኛታት ኢኹም ኢሉ ዝበየነሎም ቤት ፍርዲ ውን የለን። ስለዚ እዞም ፐረዚደንት ክቕትሉ መጺኦም ዝተብሃሉ ብዘይ ቅድመ ኩነት ካብ ዝልቐቁ እቲ ተሓባቢሩዎም ዝበሃል ዘሎ መዋቲ ደኣ ኣበይ እዩ እቲ ገበኑ? ብልክዕ እቲ ምኽንያት ከምኡ እንተኾይኑ’ኸ ሽዑኡ ጉዳይ እዞም እንግሊዛውያን ኣዘራራቢ ኮይኑሉ ኣብዝነበረ ጊዜ ስም ነብስሄር ናይዝጊ ክፍሉ ከምተሓባባሪ ናይ ሽበራ ዘይተጠቕሰሉ ምኽንያት እንታይ ኔሩ? ሕጂኸ መልሓስ ህ.ግ.ደ.ፍ ሓጺራ ድያ ባዕሎም እዞም ደገፍቲ ህውቱት ትንታነ ዘቕርቡ ዘለው።
2. ናይዝጊ ክፍሉ ናይ እዋን ቃልስን ድሕሪ ናጽነትን ዝፈልጦ ኣገዳሲ ምስጢር ንCIA ኣህሊፍ ሂቡ። ኣብ ባህሊ ህዝባዊ ግንባር ምስጢር ምውጻእ እቲ ዝኸበደ ገበን እዩ። ኣሽንባይ ምስጢራዊ ኣስራርሓ ንጸላኢ ምሕባር መስዋእቲ ናይ ሓውኻ ወይ ናይ ዓርክኻ እንዳፈለጥካ ንዝኾነ መቕርብ ወይ ፈታዊ ምንጋር ነውሪ እዩ። ናይዝጊ ክፍሉ ዝኣክል ምስ ኩሉ ዝነበሮ ከቢድ መዝነት ከምዚ ዓይነት ገበን ክፍጽም ባህሊ ኤርትራዊ ኣይኮነን። ስለዚ ክንድዚ ዝርዝነቱ ክሕደት ፈጺሙ ተመሊሱ ሬስኡ ናብ ከርሲ’ዞም ጀጋኑ ዝሓቆፈት መሬት ክኣትው ጽቡቕ ኣይኮነን። ብዓቢኡ መንግስትና እኳ ክፋኡ ካብ ምግላጽ ሰቲሩዎ ኣሎ።
እዚ ዜጋ’ዚ ምስጢር ናብ CIA ከምዘሕለፈ እንታይ መረጋገጺ ኣሎ? ናይዝጊ ብዘይካ’ ቲ ምስ ኢሳያስ ኮይኖም ዝፈጸሙዎ ገበን ካልእ ዝፈልጦ ምስጢር ኣይነበረን። ስለዚ ንሱ ንባዕሉ ካብ ተሓታትነት ዘይድሕነሉ እንታይ ንምኽሳብ እዩ ኣሕሊፍ ዝህብ? በዚ ጉዳይ እዚ ፕረዚደንት ኢሳያስ ንባዕሉ’ ውን ተሓታቲ እዩ’ ሞ ንዑዑ ዘወድስን ዝከላኸልን እንታይ ኣለኩም? መዋቲ ከምዚ ትብልዎ ዝርዝነቱ ሃገራዊ ክሕደት ዝፈጸመ እንተኾይኑ፡ ላዕለዎት ሰበስልጣን ህግደፍ እንታይ ከዋጥዩ ናብ እንዳ መዋቲ በጺሖምን ወጻእታት ናይ ቀብሩ መንግስቲ ሓላፍነት ከምዝስከም ገሊጾም? መልስኹም ስለዘይፈለጡ እዩ እንተኾይኑ ንስኹም ልዕሊኦም ክትፈልጡን ክትንትኑን ኣይትኽእሉን ኢኹም። ስጋብ ኣብ ነብስኹም ዝበጽሓኩም ጥራሕ ተጸበዩ።
ናብ ቦታ ሓዘን ከይዶም ንስድራቤት ነፍስሄር ናይዝጊ ጽንዓት ይሃብኩም ዝበሉን ናይ ቀበሪ ወጻኢ ክንሽፍን ዝበሉን ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ
3. ናይዝጊ ክፍሉ ብዳሬክተር ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ተኸሲሱ፣ ፖሊስ ዓዲ እንግሊዝ መንበሪ ገዝኡ ምስ ፈተሽዎ ቁጽሩ ዘይተፈልጠ ብዙሕ ጥረ ገንዘብ ተረኺብዎ። እዚ ገንዘብ እዚ ብናይ ስልጣን ብልሽውና ዝኣከቦ እዩ። ሰብ ንምክልኻል ሃገር ህይወታ እንዳበጀወት፣ ብዘይ ደሞዝ ንዳግመ ህንጻ ረሃጻ እንዳፍሰሰት ከላ መንግስትን ህዝብን ዘንበረልካ እምነት ኣጉዲልካ ዘይተኣደነ ገንዘብ ዘሪፍካ ኣብ ዓዲ ጓና ካብ ምሕባእ ዝዓቢ ክሕደት ሰማእታት የሎን። ንከምዚኣቶም ኣብ መቓብር ሓርበኛታት ምቕባር ማለት ንኽብሪ እቲ ቅዱስ ቦታ ምምርሳሕ እዩ ይብሉ።
እቲ ፖሊስ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ መንበሪ ገዛ ነብስሄር ዝረኸቡዎ ገንዘብ ናይ መን ምዃኑን ብኸመይ ከምዝመጸን ክንደይ ምዃኑን ትፈልጡዎ ኣለኩም ድዩ? ባዕሉ ሊቀ ኣጋንንቲ ኢሳያስ ኣስኒቑ ዝሰደዶ እንተኾነ’ ኸ? ከመይ ኢሉ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ኢሳያስ ብጹዕ ካልእ ግን ዘይቕኑዕ ዝኸውን? ንምዃኑ ኣብ መሰጋገሪ ሕጊ ኤርትራ ዋላ’ውን ዝኸበደ ገበን ዝፈጸመ ሰብ ሬስኡ ናብ ሃገር ከይኣቱ ዝኽልክል ወይ ኣብ ኤርትራ ከይቅበር ዝእግድ ወይ ፕረዚደንት ቃሕ ዝበሎ ስጉምቲ ኣብ ዝደለዮ እዋን ክወስድ ዘፍቅድ ዓንቀጽ ኣሎድ’ዩ?
4. ናይዝጊ ክፍሉ መልሓሱ ዒደር እያ። ንፕረዚደንት ኢሳያስ ፈርዖን ዝብል ሳጓ ኣውጺእሉ። ካብኡ ሰጊሩ’ውን ቅድመይ ሞይቱ እንተዝርእይ ኢሉ ይዛረብ ኔሩ። ስለዚ እዚ ሰብ’ ዚ ደላይ ሕማቕ መራሒ ሃገር ካብ ዝኾነ፣ ክፋእ ሃገርን ህዝብን ክርእይ ካብ ተመነየ፣ ሬስኡ ነተኣናግደሉ ምኽንያት የለን። ብቀደሙ’ውን መራሒና ከም ጠባዩ እዩ ዝሕዞ ነይሩ እንበር ካብ ዝሰርሖ ዘበላሽዎ እዩ ዝበዝሕ ኔሩ።
መልሓስ ነብስሄር ዋላ ዓንዴር ትኹን ሕጂ ዝትቐየረት ዘይኮነት መፋጥርቱ እያ። ንኢሳያስ ጥራሕ ኣይኮነን ፈርዖን ዘጠመቖ። ነቶም ዲሞክራስያውያን ባእታታት ኣብ 1973 ዓ.ም. ንለውጢ ዝተንቀሳቀሱ’ ውን መንካዕ ዝብል ስያመ ዘጥበቐሎም ንሱ እዩ። ሽዑዑ ግን ዘይ ስሞም ኣይትሃቦም ዝበሎ ዋላ ሓደ የለን። ኣብ ሞት በጺሕካ ወለዲ ጥራሕ እዮም ምስ ሸምገሉ ንደቖም ቅድሜኹም ይግበረኒ ዝብሉ እንበር፡ እሱኹም ደገፍቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ’ውን ቅድሚ ኢሳያስ ክትመቱ ኣይትደልዩን ኢኹም። ስለዚ መዋቲ ኤህ ኢሉ ዝረገመሉ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ከይፈለጥኩምን ምባሉን ዘይምባሉን ከየረጋገጽኩም ንነብስሄር ሕማቕ ህዝብን ሃገርን ክርኢ ዝትምነ ዝነበረ ሰብ እዩ ኢልኩም ክትውንጅልዎን ኩነኔ ቀብሪ ዓደቦ ምኹንይ ክትገብሩ ናይ ኣእምሮ ዘለዎ ሰብ ተግባር ኣይኮነን።
ሕጂ ንመዋቲ ካብ ዝሰርሖ ዘበላሽዎ ይበዝሕ ነይሩ ክትብሉ እንተኮንኩም እቲ ናይ ስራሕ መዝነት ባዕሉ ኢሳያስ እዩ ዝህቦ ነይሩ። ስለዚ ናይዝጊ የበላሽው እንተኔሩ በቲ ብልሽውና ቀዳማይ ተሓታቲ ባዕሉ ኢሳያስ እዩ። ንጉስ ሃይለስላሰ ንሬሳ ካብ ማኪንኦም ወሪዶም ደው ኢሎም የሕልፍዎ ምንባሮም እዩ ዝዝንተው። ጽላለ ኢሳያስ ግን ብገዛእ ስልጣኑ ንመዋቲ ኣብ መድሓንቱ ዝተቐብረላ መሬቱ ከይዓርፍ ከልኪልዎ ንርእይ ኣለና።
5. ሬሳ ናይዝጊ ክፍሉ ደኣ ከመይ ኢሉ ንኤርትራ ክኣትው? ምኽንያቱ ብኣፍ መንግስተይ እንዳበለ ብምስጢር ምስ ተቓወምቲ ውድባት ይራኸብ ኔሩ እንድዩ። መንግስትና ወግዓዊ መግለጺ ምግባር ኣየድልዮን እዩ። ምኽንያቱ ንኸምዚኦም መገዲ ጥፍኣት ዝመረጹ ሓተላ ጊዚኡ ዘባኽነሉ እዋን ኣይኮነን።
ሓደ ካብ መራሕቲ ተቓወምቲ ውድባት ኣቶ መስፍን ሓጎስ ምስ ሬድዮ ድምጺ ኣሜሪካ ንመደብ ትግርኛ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠየቅ ነፍስሄር ናይዝጊ ምስተቓወምቲ ውድባት ርክብ ከምዘይነበሮ መስኪርሉ እዩ። ብሓቂ ምስንርእዮ’ ውን ብኸቢድ ሓሚሙ ዓራት ካብ ዝሕዝ ውሑድ ኣይገበረን። ስለዚ ልዕሊ እቶም ካብ ነዊሕ ዝፈልጡዎ ኮንኩም ባዕላዊ ትንታነኹም ብምሃብ ንዕብዳን መራሒኹም ምኹንይ ንምግባር ንመዋቲ ዘይታሪኹ ኣይትሰልሙዎ።
ጽንዓት ይሃባ ወ/ሮ ሓረጉ ብዓልቲ ቤት ነብስሄር ናይዝጊ ክፍሉ። ብመሰረት ለበውኡ ኣብ መሬት ዓደብኡ ክትቀብሮ ሳላ ዝጸንዕት ዕብዳን ኢሳያስ ተቓሊዑ እንበር ንሳ’ውን ካብ ሰብ ስለዝተወልደት ናብ ዓደቡኣ ወሲዳ ብኽብሪ ሓመድ ኣዳም መልበሰቶ ወይ’ ውን መለሳ ሓመድ የብሉን ኢላ ተስፋ ብምቁራጽ ኣብ ዘለዎ ዓዲ ምቐበረቶ’ ሞ ጊዜ ምስተለወጠ ኣስክሬኑ ኣልዒላ ብምውሳድ ለበዋኣ ብምፍጻም ሕልናኣ መቕሰነት።
እዚ ወቅቲ’ዚ ፕረዚደንት ኢሳያስ ጥዑይ ኣእምሮ ከምዘይብሉ ዘመስከረሉ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ብዙሓት ሰዓብቱ ዝጸየኑሉ እዋን እዩ። እቶም ተሪፎም ዘለው በሃማት ሽሕኳ ጊዜ እንተገደፎም ኣብ ነብሶም ምስበጽሖም ግን ጣዕስኦም ዘይተርፍ እዩ።
ኣብ መወዳእታ ከነረጋግጾ ንደሊ፣ ናይዝጊ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዕቑባ ኣይሓተተን። ብምኽንያት ስድርኡ መንበሪ ወረቐት ኔሩዎ እዩ።
ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት – ኤርትራ
ለንደን፣ ዓዲ እንግሊዝ
14 መጋቢት 2011


text:
ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ዶብ ብምስጋር ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ናይ ኣሸበርቲ መሰልጠኒ ካምፕታታ መጥቓዕቲ ፈኒዮም ክብል ምንስቴር ጉዳያት ኮምኒኬሽን መንግስቲ ኣፍሊጡ።ብወታደራት ኢትዮጵያ ዝተኻየደ መጥቓዕቲ ዕዉት ነይሩ ክብሉ’ውን ምንስቴር ደኤታ ጉዳያት ኮምኒኬሽን መንግስቲ ኣቶ ሽመልስ ከማል ተዛሪቦም ኣለው።
‘’ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ሎማዕንቲ ንጉሆ ካብ ዶብ ኢትዮጵያ 16 ወይ’ውን 18 ኪሎ ሜትር ናብ ውሽጢ ግዝኣት ኤርትራ ብምእታው ብደገፍ መንግስቲ ኤርትራ ብተደርጋጋሚ ግዜ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ መጥቓዕቲ ናይ ዝፍፅሙ ሓይልታት ካምፕታታ መጥቓዕቲ ኣብፂሑ’ሎ’’
በቲ መጥቓዕቲ ዝበፅሑ ዝርዝር ጉድኣታትን ኣብ ልዕሊ ፀላኢ ዝተወሰዱ ዝርዝር ስጉምትታትን ዝምልከት ሓበሬታ ተፃፊፉ ምስበፅሐ ብወግዒ ዕላዊ ክኸውን እዩ ኢሎም ኣቶ ሽመልስ።
ብኻልእ ወገን መንግስቲ ኤርትራ ዝወስዶ ግብረ-መልሲ ክገልጹ ዝተሓተቱ ምንስተር ዜና ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፡ “መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ መሀውተቲ መኣዲ ክዕደም ከምዘይኮነ ወያነን ዘራያቱን ክፈልጥዎ ከምዝግባእ ምዝኽኻር`ዩ” ኢሎም።።
ወሃቢ-ቓል ኢትዮጵያ ኣቶ ሽመልስ ፡መጥቓዕቲ ዝተፈፀሞም ካምፕታት ተለኣኣኽቲ ሓይልታት ፀረ ኢትዮጵያ ወታደራዊ ስልጠና ዝወሃበሎም ማእኸላት ራሚድ፡ገልሃቤን ጊምቢን ተባሂሎም ዝፅውዑ ቦታታት ምዃኖም’ውን ወሲኾም ገሊጾም።
ቪኦኤ ኣብ ባይታ ዘለዉ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ንምርካብ ኣይከኣለን፡ ግን ምስቶም ኣብቲ ኣብ ባይታ ዘለዉ ሰባት ቀጥታዊ ርክብ ኣለኒ ዝበለ፡ ኣብ በልጅም ዝርከብ ትካል ሰብኣዊ መሰል ዓፋር ኣዘራሪብና`ለና። ፕረሲደንት`ቲ ማሕበር ኣቶ ገዓስ ኣሕመድ ኑር “ኣብ`ቲ ቱሪስት ተጨውየምሉ ዝነበሩ ኸባቢ፡ ኣብ መንጎ ሰራዊት መንግስትን ዕጡቓት ዓፋርን ኹናት ከምዝነበረ ተሓቢሩኒ`ሎ” ኢሎም።
ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ከምኡ`ውን ምስ ሓደ ናይ ዓፋር ማሕበር ዝተገብረ ሰለስተ መደባት ንምስማዕ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ምዕራፍ ዓሰርተ ክልተ
ምስጢር ምእማን ጸሎት
"የሱስ ድማ መለሰ በሎምውን፡ ብኣምላኽ እመኑ። ዝዀነ ይኹን እቲ ዝበሎ ከምዚኸውን ዚኣምን እምበር፡ ብልቡ ዘይዋላወል፡ ነዚ ከረን ተንሲእካ ናብ ባሕሪ ጥሓል፡ እንተ በሎ፡ ንዕኡ ከምዚዀነሉ፡ ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ። ስለዚ፡ እትጽልይዎን እትልምንዎን ዘበለ ከምዝረኸብኩምዎ እመኑ እሞ ኪዀነልኩም ኢዩ፡ እብለኩም ኣሎኹ።" (ማርቆስ 11፡22-24)
ኣብ ዝሓለፈ ትምህርቲ፡ ጸሎት መልሲ ከምዝረክብ ርኢና ኣሎና። ካብቶም ኣብ ቃል ኣምላኽ ተገሊጾም ካብ ዘለዉ ኣደነቕቲ ነገራት ሓደ ከኣ ኢዩ። ኣብ ልቢ ብዙሓት ሰባትውን፦ ብኸመይ ነቲ ኣነ ዝለመንኩዎ ክወሃብ ምዃነይ ዘረጋግጽ እምነት እረክብ? እትብል ሕቶ የለዓዕል።
ጐይታና ሎም መዓልቲ ናይዛ ሕቶ መልሲ ክህበና ኢዩ። ንሱ፡ ንደቀ መዛሙርቱ ቅድሚ ነዚ ዘደንቕ ተስፋ ምሃቡ ድማ፡ ጸሎት መልሲ ከምዝረክብ ዝገልጽ እምነት ካበይ ከምዝብገስን መሐየሊኡ እንታይ ምዃኑን ገለጸሎም። ብኣምላኽ እመኑ፡ ዚብል ቃል ተስፋ፡ ዝለመንኩምዎ ክወሃበኩም ምዃኑ እመኑ፡ ንዚብል ናይ ተስፋ ቃል ይቕድሞ ኢዩ። ነዚ ናይ ተስፋ ቃል ክንእመን፡ ኣብቲ ነቲ ተስፋ ዝሃበ እምነት ክነሕድር ይግባእ። ኣብ መንነቱ ምእማን፡ ኣብ ቃሉ ክንእመን የኽእለና ኢዩ። ብውልቂ ምስ እግዚኣብሄር ምስ እንነብርን እንሓብርን፡ ምስኡ ብፍቕሪ ምስ እንራኸብ፡ እግዚኣብሄር ኵለንትናና ምዚኸውን፡ ምእንቲ ቅዱስ ህላውኡ ክጋሃድን ኣባና ብልዑል ክዓዪይን ኵለንትናና ምስ እንኸፍተሉ፡ ዚለመናዮ ከምእንወሃቦ ክንፈልጥ ኣብ እንኽእለሉ ደረጃ ንበጽሕ።
እምነት እንታይ ማለት ምዃኑ ብሓቂ እንተ ተረዲኡና፡ ኣብ መንጐ ኣብ እግዚኣብሄር ምእማንን ኣብ ቃሉ ምእማንን ዘሎ ርክብ ክንጽረልና ኢዩ። እዚ መብዛሕቱ እዋን ብኢድን ብኣፍን ይምሰል። ብመገዶም ነቲ እንወሃቦ ንቕበልን ብግቡእ ንጥቐመሉን ኢና። ግና እምነት ነቲ ዝተወሃበኒ ተስፋ ዝሰምዓሉ እዝኒን ነቲ ዝተቐረበለይ ተስፋ ዝርእየሉ ዓይኒን ምዃኑውን ምፍላጥ ኣገዳሲ ኢዩ።
ነቲ ዝተቐረበልና ነገር ናይ ምቅባል ዓቕምና ኣብዚ ይምርኰስ። ነቲ ተስፋ ዝሃበኒ ኣካል ግድን ክሰምዖ ኣሎኒ። እቲ ቃና ድምጹ ጥራይ'ኳ፡ ክእመን ትብዓት ይህበኒ ኢዩ። ናይ ግድን ክርእዮ ኣሎኒ። ብመገዱን ብመንነቱን ክወሃብ ምዃነይ ስለ ዝፈልጥ፡ ዘፍርሃኒ ነገር ኣይህልውን ኢዩ። ሓቅነት እቲ ተስፋ፡ ኣብቲ ተስፋ ዝህብ ይምርኰስ። ኣብቲ ተስፋ ዘሎኒ እምነት፡ እቲ ተስፋ ዝህብ መን ምዃኑ ኣርጊጸ ብምፍላጠይ ይውሰን።
የሱስ፡ በዚ ምኽንያት ኢዩ፡ ኣቐዲሙ ነቲ ዘደንቕ ተስፋ ጸሎት ዝሃበ፡ ፈለማ፡ “ብኣምላኽ እመኑ።” ድማ በለ። እዚ፡ ዓይንኹም ናብ ህያው ኣምላኽ ክፉት ይኹን፡ ንዕኡ ጠምቱ፡ ነቲ ዘይርአ ርኣዩ፡ ማለት ኢዩ። ዓይነይ ኣብ ቅድመይ ብዘሎ ነገር ክጸልዎ ምስ ኣፍቐድኩ እየ፡ እቲ ነገር ናብ ውሽጠይ ዝኣቱ፡ ተጽዕኖኡ ተግባራዊ ዝኸውን፡ ጽልዋኡውን ኣብ ኣእምሮይ ዝተርፍ። ስለዚ ንእግዚኣብሄር ምእማን፡ ንእግዚኣብሄርን መንነቱን ምጥማት ኢዩ። ንሱ ምእንቲ ህልውንኡ ጋህዲ ክገብር ፍቓድና ምዃኑ ምግላጽ ኢዩ። እግዚኣብሄር ምዃኑ ፈሊጥና፡ ግዜናን ኵለንትናናን ንዕኡ ምሃብ ኢዩ። ነፍስና ብፍቕሩ ክትሕጐስ ድልው ምዃን ኢዩ። እወ፡ እምነት፡ እግዚኣብሄር መን ምዃኑን እንታይ ከምዝገብርን እንርእየሉ ዓይኒ ኢዩ። ብመገዲ እምነት ብርሃን ህላውኡን ዓቢይ ግብሩን ኣብ ነፍስና ይውሕዝ። ከምቲ እቲ ዝርእዮ ነገር ኣባይ ከምዝነብር፡ ብእምነት ከኣ እግዚኣብሄር ኣባይ ይነብር ኢዩ።
ከምኡ ከኣ እምነት ድምጺ እግዚኣብሄር ኵል ግዜ ዝስመዓሉን ምስኡ ዘሎ ርክብ ዝቕጽለሉን እዝኒ ኢዩ። ኣቦ ብመገዲ መንፈስ ቅዱስ ይዛረበና። ወዲ፡ እቲ ቃል፡ ቀንዲ ሓሳብ መልእኽቲ እግዚኣብሄር ኢዩ። መንፈስ እቲ ህያው ድምጺ እዩ።
ውሉድ ኣምላኽ ብዕኡ ክምራሕ ይግባእ። እቲ ንየሱስ ዝመሃረ፡ ሕቡእ ሰማያዊ ድምጺ፡ እንታይ ከምዝብልን እንታይ ከምዝገብርን ክምህሮ ይግባእ። ናብ እግዚኣብሄር ዝቐንዐ እዝኒ፡ እቲ እንታይ ከምዝብል ክሰምዕ ብልቢ ተኣሚኑ ዝጸበ፡ ክዛረብ ከሎ ክሰምዖ ኢዩ።
ቃል ኣምላኽ፡ ኣብ መጽሓፍ ተጻሒፉ ጥራይ ዝተርፍ ዘይኰነ፡ እኳ ደኣ ካብ ኣፍ እግዚኣብሄር ዝወጽእ፡ መንፈስን ሓቅን፡ ህይወትን ሓይሊን ክኸውን ይግባእ። እቲ ሓሳብ ጥራይ ዝነበረ፡ ግብራዊን ክውንን ኰይኑ ነስተማቕሮ። ብመገዲ እዚ ክፉት እዝኒ፡ ነፍስና ብህይወትን ሓይሊን ኣምላኽ ክትጽለው ትጽበ። እቲ ዝሰማዕኩዎ ቃል ናብ ኣእምሮይ ኣቲዩ ይቕመጥን ይዓዪይን። ስለዚ ብእምነት እግዚኣብሄር ናብ ልቢ ይኣቱ፡ ኣብኡ ይነብርን ይዓዪይን።
እምነት፡ ከምዓይኒን ከምእዝኒን፡ ንእግዚኣብሄር ከምእትርኢን ከምእትሰምዕን ነፍሲ፡ ከምኢድን ከምኣፍን፡ ኰይኑ ብምልኣት ኣብ ዚዓዪየሉ፡ ንእግዚኣብሄርን ንበረኸቱን ንረክብ። ምቕባል ኣብ መንፈሳዊ ኣስተብህሎ ይምርኰስ። ብሰንኪ’ዚ ድማ የሱስ፡ ቅድሚ እግዚኣብሄር፡ ነቲ ብእምነት እንልምኖ ነገር ክምልሰልና ምዃኑ ዝገልጽ ተስፋ ምሃቡ፡ “ብኣምላኽ እመኑ።” በለ። እምነት ገዛእ ርእስኻ ኣሕሊፍካ ምሃብ ኢዩ። እቲ ዋሕዚ ኣባይ ዘሕድሮ ጽልዋ፡ ኣብኡ ከሎ እቕበሎ ኣሎኹ፡ ማለት ኢዩ።
ብእምነት ገዛእ ርእሰይ ንህያው ኣምላኽ ኣሕሊፈ ይህብ። ክብሩን ፍቕሩን ንልበይ ይመልኦ። ከምኡውን መራሒ ህይወተይ ይኸውን። እምነት ሕብረት ኢዩ። ዓርከይ ንዝሃበኒ ተስፋ ከምዝፍጽሞ እቕበል ኣሎኹ። ብዕኡ ድማ ምስኡ ይተኣሳሰር። ከምኡ ከኣ ምስ እግዚኣብሄር፡ በቲ ንዕኡ ዝርኢን ዝሰምዕን እምነት፡ ህያው ዚዀነ ዕርክነት ክንፍጽም ከሎና ኢዩ፡ ንጸሎት ኣመልኪቱ ዝሃቦ ተስፋ ብቐሊሉ ክንእመን ንኽእል። ኣብቲ ተስፋ ምውካል፡ ፍረ፡ ወይ ውጽኢት ኣብቲ ተስፋ ዝሃበ ምውካል ኢዩ። ብእምነት ጸሎት ምግባር፡ ኣብ ብእምነት ምንባር ዝተሰረተ ኢዩ። ስለዚ እቲ ውጽኢታዊ ዚዀነ ጸሎት ዝገብር እምነት፡ ብርግጽ ውህበት ኣምላኽ ኢዩ። እዚ፡ ንሱ ኣብ ሓደ እዋን ዝህቦ ነገር ዘይኰነ፡ እኳ ደኣ ነፍሲ ምስኡ ብምሕባር እተማዕብሎ ዓሚቕ ሓቂ ኢዩ።
ብርግጽ እቲ መንነት ኣቦኡ ኣጸቢቑ ዝፈልጥ፡ ከምኡውን ብቐጻሊ ምስኡ ሓቢሩ ብቐረባ ዝነበር፡ ነቲ ምስኡ ዝሓበረ ውላዱ፡ ድሌቱ ክምልኣሉ ምዃኑ ብቐሊሉ ይእመን ኢዩ።
ብዙሓት ዉሉዳት ኣምላኽ፡ ኣብ መንጐ ብእምነት ምንባርን ብእምነት ምጽላይን ዘሎ ርክብ ብንጹር ስለ ዘይተረደኦም፡ ጸሎት ዘለዎ ሓይሊ ብግቡእ ኣየስተማቕርዎን ኢዮም። ካብ እግዚኣብሄር መልሲ ክረኽቡ ብልቢ ምዚብህጉ፡ ብምሉእ ልቦም ኣብቲ ዝተወሃበ ተስፋ የተኵሩ፡ ብዝከኣሎም ብእምነት ነቲ ተስፋ ክጭብጡ ድማ ይህቅኑ። እንተ ዘይሰሊጡዎም ግና፡ ቀልጢፎም ተስፋ ይቈርጹ። እቲ ተስፋ ሓቂ ኢዩ። ይኹንምበር ብእምነት ጨቢጦም ክሕዝዎ ልዕሊ ዓቕሞም ኢዩ። የሱስ፡ ሎም መዓልቲ ዝምህረና ትምህርቲ ጽን ኢልና ንስማዕ፡ ብኣምላኽ እመኑ። በቲ ህያው ኣምላኽ። እምነት ልዕልቲ ተስፋ፡ ኣብ እግዚኣብሄር የተኵር። ፍቕሩ፡ ሓይሉ፡ ህያው ህልውንኡ፡ ንእምነት የበራብሮን ይሃንጾን ኢዩ።
ሓደ ሓኪም፡ ነቲ ምእንቲ ጨቢጡ ክሕዝ፡ ቅልጽሙን ኢዱን ክሕይል ዝሓቶ ሰብ፡ ኵለንትንኡ ክህነጽን ክሕይልን ከምዝግባእ ምነገሮ። ስለዚ ንፈውሲ ድኹም እምነት፡ ምስ እግዚኣብሄር ብምሕባር፡ ኵሉ መንፈሳዊ ህይወትና ብምሕያል ጥራይ ኢና ንረኽቦ። ብኣምላኽ ምእማን ተመሃሩ። ናብ እግዚኣብሄር ምጽጋዕን እግዚኣብሄር ህይወትኩም ክቈጻጸር ክኽእልን ተመሃሩ። ካብኡ ነቲ ተስፋ ጨቢጥካ ምሓዙ ቀሊል ኢዩ። እቲ ንኣምላኽ ዝፈልጥን ዝእመንን፡ ነቲ ዝተወሃበ ተስፋውን ብቐሊሉ ይእመን ኢዩ።
እዚ ብኸመይ ኣብቶም ቀዳሞት ቅዱሳን ከም እተፈጸመ ንርአ። ሳላ ኣምላኽ ገዛእ ርእሱ ዘግሃደ፡ እምነት ሓይሊ ረኸበ። ከምኣብነት ንኣብርሃም ንርአ፦ “ድሕርዚ ነገርዚ ቃል እግዚኣብሄር ከምዚ ኢሉ ናብ ኣብራም መጸ፡ ኣብራም፡ ኣይትፍራህ፡ ዋልታኻ ኣነ እየ። ንግዳም ኣውጺኡ ድማ፡ . . . .ብእግዚኣብሄር ከኣ ኣመነ።” ከምኡውን ድሕር ኢሉ እንደገና፡ “እግዚኣብሄር ተራእዮ፡ ኣነ እቲ ኵሉ ዚኽእል ኣምላኽ እየ ድማ በሎ። ኣብራም ከኣ ብገጹ ተደፍኤ፡ ኣምላኽ ድማ ከምዚ ኢሉ ተዛረቦ፡ እንሆ ኣነስ ኪዳነይ ምሳኻ ኢዩ።” እግዚኣብሄር ባዕሉ ስለ እተገለጸ ኢዩ፡ እቲ ተስፋ ብምሉእ ሓይሉ ናብ ልቢ ዝኣተወን እምነት ክህልው ዝገበረን። ሳላ ንእግዚኣብሄር ዝፈልጥዎ፡ እዞም ሰብ እምነት ኣብ ተስፍኡ ክውከሉ መረጹ። ብኣምላኽ ዝተወሃበ ተስፋ፡ ንዓና ከምመግለጺ መንነት ኣምላኽ ኢዩ። እቲ ኣብ ቅድሚ ጐይታ ዝመላለስ፡ ከምኡውን ህያው ኣምላኽ ኣብ ዝዛረቡሉ እዋን፡ ብገጹ ተደፊዑ ዝሰምዕ፡ ብርግጽ ነቲ ተስፋ ክረክብ ኢዩ።
ዋላውን እግዚኣብሄር ዝሃቦ ተስፋ፡ ብምሉእ ናጽነት ክንርከብ፡ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እንተ ተገለጸ፡ እንትርፎ እግዚኣብሄር ባዕሉ መጺኡ እንተ ዘይገሊጹልና፡ ክንቕበሎ መንፈሳዊ ሓይሊ ይጐድለና ኢዩ። ነቶም ምስኡ ዝመላለሱን ምስኡ ዝነብሩን ድማ ክገልጸሎም ኢዩ። ስለዚ፡ ብኣምላኽ እመኑ። እምነት መርኣዪ ዓይኒን መስምዒ እዝኒን ይኹን። ምእንቲ እግዚኣብሄር ብምልኣት ጽልዋ ከሕድር፡ ገዛእ ርእስን ኣሕሊፍና ንሃብ። ንሱውን ገዛእ ርእሱ ኣብ ነፍስና ብምልኣት ከግህድ ኢዩ።
ህያውን ሓያልን ኣምላኽ፡ እቲ ሰናይ ፍቓዱ ክፍጽምን እምነትና ብግቡእ ክዓዪይን ይጽበ ምዃኑ፡ ኣብ እግዚኣብሄር ተኣሚና ናይ እንገብሮ ጸሎት ቀንዲ በረኸት ምዃኑ ንሕሰብ። ናብቲ ክባርኸናን ዘለዎ ኵሉ ክህበናን ሓጐሱ ዚዀነ፡ ናብ ኣምላኽ ፍቕሪ ንጠምት። ኣብ ኣምላኽ ተኣሚና ኣብ እነምልኸሉ፡ ኣብቲ ተስፋ ብቕልጡፍ ክንእመን ሓይሊ ንረክብ። “እትልምኑዎ ኵሉ ከምእትረክቡ እመኑ።” እወ፡ ብእምነት ንኣምላኽ ምሳኹም ምስ ገበርኩምዎ፡ እቲ ቃል ተስፋውን ናትኩም ክኸውን ኢዩ።
የሱስ ሎም መዓልቲ ክቡር ትምህርቲ ይምህረና ኣሎ። ውህበት ኣምላኽ ንብሃግ። እግዚኣብሄር ፈለማ ገዛእ ርእሱ ክህበና ይደሊ። ጸሎት ጽቡቕ ህያብ ካብ ሰማይ ከምዘምጽኣልና ኢና ንሓስብ። የሱስ ከኣ፡ ገዛእ ርእስና ናብ እግዚኣብሄር እነቕርበሉ ምዃኑ ይገልጽ። ኣብ ኣፍደገ ደው ኢልና ክንልምን ንደሊ። የሱስ ድማ፡ ቅድም ናብ ውሽጢ ብምእታው፡ ኣዕሩኽን ዉሉዳትን ምዃንና ክንፈልጥ ይደሊ። ነዚ ትምህርቲ ንቐበሎ። ኣብ ጸሎትና ዘጓነፈና ጉድለት እምነትና ተረዲእና፡ ቅድም ኣብቲ ህያው ኣምላኽ ዘሎና እምነት ክነዕቢ ንጽዓር። ብእምነት ድማ ገዛእ ርእስና ንዕኡ ኣሕሊፍና ንሃብ። ንእግዚኣብሄር ብምልኣት ኣብ ልቡ ዘሕደረ ሰብ፡ ብእምነት ክጽሊ ሓይሊ ይህልዎ ኢዩ። ብኣምላኽ ምእማን፡ ኣብ ተስፍኡ ክንእመን የኽእለና። ኣብቲ ተስፋ ከኣ፡ መልሲ ጸሎት ኣሎ።
ስለዚ፡ ውሉድ ኣምላኽ፡ ምእንቲ ገዛእ ርእሱ ከግህደልካ፡ ደጋጊምካ ኣብ ቅድሚኡ ተንበርኪካ ስገድ። ነፍስኻ ኣብ ልዕሊ’ቲ ዘለኣለማዊ ዘለዋ እምነት፡ ብቕዱስ ፍርሂን ኣምልኾን ብተደጋጋሚ ትግለጽ። ንሱውን ኣባኻ ክነብርን ኵለንትናኻ ክቈጻጸሮን ኢዩ። ብኣምላኽ ተኣሚንካ ኣብ እትገብሮ ጸሎት ከኣ፡ ኣኽሊል ዓወት ክደፍኣሉ ኢዩ።
“ጐይታ፡ ምጽላይ ምሃረና።”
ዎ ኣምላኸይ! ኣነ ብዓኻ ይኣምን። ከምኣቦ፡ ፍቕርኻን ስልጣንካን መወዳእታ ከምዘይብሉ ይኣምን። ከምኡውን ወዲ፡ መድሕነይን ህይወተይን ኢዩ። መንፈስ ቅዱስ ከኣ፡ መጸናንዒ፡ መራሒን ሓይሊን ኢዩ። ቅዱስ ስላሴ፡ ኣባኻ ይእመን። ከምዘሎኻዮ ይእመነካ። ኵሉ ዝሃብካዮ ተስፋ ክትፍጽሞ ምዃንካ ከኣ ይፈልጥ እየ።
ጐይታ የሱስ! ነዚ እምነት ኣብ ውሽጠይ ኣዕብዮ። ብእምነት ኵሉ ኣምላኽ ዝቐረበለይ ክሳብ ዝርከብ፡ ኣብ ቅድሚ'ቲ ቅዱስ ኣምላኽ ቀሪበ ክጽበን ከምልኽን ክኽእል ምሃረኒ። ፍቓዱ ኣብ ዓለምን ኣባይን ብልዑል ስልጣን ዝፍጽም፡ ፈልፋሊ ኵሉ ህይወት ምዃኑ ይፍለጥ። ድሌተይ ከማልእ ብፍቕሪ ከምዝናፍቕ ይረዳእ። ምእንቲ ብኣምላኽ ተኣሚነ ኣብኡ ክነብር፡ ንልበይን ህይወተይን ይቈጻጸሮ። ጐይታ የሱስ፡ ብምሉእ ልበይ ብእግዚኣብሄር ክኣምን ክኽእል ሓግዘኒ! ብዘይ ምቑራጽ ብኣምላኽ ክእመን ኣኽእለኒ።
ዎ ብሩኽ መድሕነይ! ብኣምላኽ ተኣሚና ክሳብ ህይወትና ዘይመራሕና፡ ብኸመይ ማሕበርካ ክብሪ ክትህበካ ትኽእል? ብኸመይ ኸ ምእንቲ መንግስትኻ ክትመጽእ፡ ኣገልግሎት ምምላድ ክትፍጽም ትኽእል? ብሩኽ ጐይታ! “ብኣምላኽ እመኑ” ዚብል ቃልካ፡ ኣብ ውሽጢ ነፍስና ከምዝሰርጽ ግበሮ።


text:
ሳብሪና ኣብዚ ሕጂ እዋን ምሉእ ጊዚኣ ንኤርትራዊያን ስደተኛታት ኣብ ምሕጋዝ ትነጥፍ ዘላ ኮይና ኣብ 2015ን ኣብ 2016 ዓ.ም ድማ ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝርኸቡ ሓሙሽተ መዓስከር ስደተኛታት ምስ አቡኣ ብምብጻሕ ናይ ህክምና መሳርሒታት ናብተን መዓስከር ስደተኛታት አብጺሓ።
ሳብሪና ኣብ 2015 ዓ.ም ናብ ኣብ ሱዳን ዝርኸብ መዓስከር ስደተኛታት ክትበጽሕ ከላ እዋኑ ዓለም ንቅልቅላው ስደተኛታት ትኩረት ዝህበሉ ዝነበረ እዋን ምንባሩ ብተወሳኺ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታት ነዚ አሰቃቂ ጉዕዞ ምድረበዳን ማእከላይ ባሕሪን ኣብ ዘካይድሉ እዋን ካብ ማሕራዊ ብድሆታት ብተወሳኺ ብዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ሰባት ዝተፈላለየ ዓመጽ ዝፍጸሙሉ እዋን እዩ ኔሩ። ካብ ኣሜሪካ እሞ ጓል ኣንስተይቲ ኮይና ነቲ ጉዕዛ ንምፍጻም ስግኣት ኣይተሰማዓኽን’ዶ ንዝብል ዘቕረብኹላ ሕቶ ከምዚ ኢላ ገሊጻትለይ።
“ ኣነ ብዛዕባ ጉዕዞ ስደትን ኣብኡ ዘጋጥም ዓመጽን ስቓይን ክፍለጥ ጊዜ ወሲዱለይ እዩ። ንመጀመርያ ጊዜ በዚ አሰቃቂ ጉዕዞ ሓሊፎም ኣሜሪካ ዝበጽሑ ሰባት ካብ ዝረኸብኽሉ ጊዜ ጀሚረ ነቲ ጉዕዞ ንምፍጻም ሓሙሽተ ዓመታት ወሲዱለይ’ዩ። ድሒረ ግን ብርግጽ ነዞም ስደተኛታት ንምሕጋዝ ኮነ እቲ ናቶም ታሪክ ንምስናድን ንዓለም ንምፍላጥን ኣብቲ ቦታ ከይደ ብዓይነይ ክምስኽር ስለዝነበረኒ ነቲ ጉዕዞ ንምፍጻም ተበጊሰ። ክምለስን ክተርፍን ፍርቂ ፍርቂ ዕድል ሒዘ’የ ተበጊሰ። ወለደይ ኮነ ኤርትራዊያን ማሕበረሰብ ብውሳነይ ኣተሓጎሱን ግን ኽከውን ስለዘለዎ ነቲ ጉዕዞ ፈጺመ’ዮ። እቲ 50 ሚእታዊት ክምለስ ዘሎ ተክእሎ ሒዘ ንአፍልጦ ህዝቢ ንምዕባይ ምስ አቦይ ተበጊሰ።ነቲ ካብቲ መዓስከር ስደተኛታት ዝሰነድኽዎ ኩሉ ብዘይፍቓድ’የ ዝሰርሖ ኔረ። ኣብ ሓደ እዋን ብቴሌፎን ቪድዮ ክውስድ ምስ ረአዩኒ ናብ መደበር ፖሊስ ወሲዶም ብሸሞንተ አባላት ፖሊስ ተመርሚረ። ኣብቲ ቦታ ንምስናድ ዘይኾነ ናብቲ ቦታ ንምእታው’ውን ፍቓድ ኣይነበረንን ብጣዕሚ ዘፍርህ ተሞክሮ’ዩ ኔሩ ግን ኸአ ፍቃድ ክንረኽብ ብዘይምኽኣልና’ዩ ስደተኛታት ተመሲልና ኢና ናብቲ መዓስከር ኬድና፡ ኣብተን ኣብኡ ዝጸናሕናሉ ክልተ ሰሙናት ድማ አነን ኣቦይን ድቃስ ኣይደቀስናን ኣብ ህይወተይ ሓደገኛ ነገር ዝፈጸምኩሉ እዋን’ዩ ግን ከአ ብውጽኢቱ ይኮርዕ’የ።"
ሳብሪና ኣብዚ ናብ ኣብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝርከቡ መዓስከር ስደተኛታት ምብጻሕ ኣብ ዘካየድትሉ እዋን “ዘ ፎርጎተን” ወይ “ዝተረሰዑ” ብዝብል ኣርእስቲ ንህይወትን ንጉዕዞ ስደትን ብዝምልከት ሰናዲ ፊልም (ዶከመንታሪ) ኣብ ምድላው ትርኸብ አላ። እታ ፊልም ኣብ ቀረባ መዓልታት ተወዲኣ ንምርኢት ከምትቐርብ’ውን ሳብሪና በዚ አጋጣሚ ትገልጽ።
ሳብሪና ኣብዚ ሕጂ እዋን ብዘይካ ነቲ ፊልም ንምውዳእ ትገብሮ ዘላ ጻዕርታት “ረፍዩኬር” ዝተባህለ ንትርፊ ዘይሰርሕ ትካል ብምምስራት ኣብ ምሕጋዝ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝርኸቡ ኤርትራዊያን ትሰርሕ አላ።ነዚ ትካል ዝመስረተትሉ ዕላማ ድማ ኣብ 2016 ዓ.ም ብትካል ስደተኛታት ተመሪጻ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኢትዮጵያ ኣብ ዝበጽሓትሉ እዋን ዕላማ እቲ ምብጻሕ ንኣፍልጦ እቶም ስደተኛታት ኣብቲ አሰቃቂን ሓደገኛን ጉዕዞ ናብ ኣውሮጳ ንምዕባይ ምንባሩ እንተኾነ ግን እቶም ስደተኛታትን ብዛዕባ’ቲ ሓደገኛነት እቲ ጉዕዞ ከምዝፈልጡ እንተኾነ ኣብቲ መዓስከራት ዝጸንሕሉ ምክንያት ግን ከምዘይብሎም ንሳብሪና ከምዝገለጹላን ንሳ ድማ ዋላ’ዃ ንኩሉ ጠለባቶምን ድልየታቶምን ከተማልእ እንተዘይኸአለት ነቲ ትኽእሎ ንምምላእ ነዚ ትካል ምምስራታ ተረድእ።
ምሉእ ትሕዝቶ ቃለ መጠይቕ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text: እዚ መሃራይን መዘናግዒን ተዋስኦ ኣብ ኢትዮጵያ ሰሜናዊ ምዕራብ ትግራይ እዩ ተዳልዩ። ዕላምኡ ድማ ምስ ጉዳይ ጥዕና ስነ-ተዋልዶ ኣብ ዙርያ ምጥቃም መቖፃፀሪ ወሊድን ምንፃል ጥንሲን ዘድሃበ ዘተ ንኽካየድ ንምልዕዓል እዩ። ተምሃሮ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዝኾኑ ሽድሽተ ቀንዲ ተዋሳእቲ እዚ ተዋስኦ ሶልያና፤ ክብሮም፤ ኣዜብ፤ ቴዲ፤ ሄለንን ተኣምራትን ኣብ ዕድመ ጉርምስንኦም ንመፃኢ ሂወቶም ሳዕቤናት ዘለዎም ዝተፈላለዩ ስጉምቲታት እዮም ወሲዶም። እዚ ተዋስኦ ኣማራፂታት ስነ-ተዋልዶ ብመልክዕ ሜላታት ምክልኻልን ውሑስ ምንፃል ጥንሰን ብሕጋዊ መንገዲ ቐሪቦም እናሃለው ግን ድማ ልምዲታት ስርዓተ-ፆታ ዘሕድርዎ ፅልዋ ዳህሲሱሎ። ብዛዕባ እቶም ኣማራፂታት ዘሎ ግንዛበ ዝተሓተ እዩ። ኣብ ዙርያ ዕድመ አከልነትን ዛዕባታት ጥዕና ስነ-ተዋልዶን ዘሎ ስቕታ እውን ሰፊሕ እዩ። ምስ ምዕቃብ ድንግልና ጓል ኣንስተይቲ ብዝተዛመደ ቅድሚ መርዓ ገደብ ፆታዊ ርክብ እንተሃልዩሞ እንተድኣ እቲ ኩነታት ኣጋጢሙ እተን ደቂ ኣንስትዩ ንኽዳለዋን ዓርሰን ክከላኸላን ኣፀጋሚ እዩ ዝኾነን። እዚ ሓፂር መሃራይን መዘናግዒን ተዋስኦ ሓላፍነት ዝወስድ ሰብ ንምዃን ዘኽእሉ ኣማራፂታት ይህልውዶ ዝብል ሕቶ እውን ኣልዒሉሎ። እዚ መሃራይን መዘናግዒን ተዋስኦ ብዛዕባ ንመናእሰይ ጥዕና ፃታዊ ርክብን ስነ-ተዋልዶን ኣብ ዩኒቨርሲቲ በርገን ብዝሳለጥ መፅናዕታዊ ፕሮጀክት ኣቢሉ ካብ ኖርዊጀን መፅናዕቲ ካውንሲል/ኖርግሉባል ብዝተረኸበ ገንዘባዊ ሓገዝ እዩ ተዳልዩ። ነቲ መፅናዕቲ ዘድሊ መረዳእታ ድማ በዚ ተዋስኦ ኣቢልካ ምስ መናእሰይ፣ ወለዲ፣ መምህራንን ካልኦት ክፋላት ሕብረተስብን ካብ ዝካየድ ዘተ ይርከብ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ዝተወሰኑ መሰረታዊ ሸቐጣት ዝተግበሮ ተመን ዋጋ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ከምዘልዐለ ምንስቴር ንግዲ ኣፍሊጡ።ውሃቢ ቃል እቲ ምንስቴር ኣቶ ኣማከል ይማም ንቪኦኤ ከምዝገለፅዎ ብዘይካ ዘይቲ፡ሽኮርን ስርናይን ወፃኢ ኣብ ካልኦት ዝተቐመጠ ተመን ዋጋ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ተላዒሉ’ሎ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ተመን መሸጢ ዋጋ ዘውፅአ፣ኣብ ልዕሊ 17 ሸቐጣት ነይሩ።
እቲ ውሳነ ክትግበር ዝነበሮ ካብ ሎሚ ጀሚሩ'ኻ እንተኾነ ኣብ ገለ ናይ ስጋ መሸጢ ግና ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣሎዩ።እቲ ተመን ክወፅእ እንተሎ ብኺሎ 52 ቕርሺ ዝነበረ ዋጋ ሓድው ኪሎ ስጋ ትማሊ ክሳብ 90 ቕርሺ ከምዝተሸጠ ተጠቕወምቲ ገሊፆም።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ንግዲ ከምዝበልዎ ብዘይካ እቶም ዝተጠቅሱ ሰለስተ ፍርያት ዝተረፉ ሸቐጣት ነጋዶ ብዘውፅኡዎ ዋጋ ከምዝሽየጡ ይገልፁ።
እቲ ናይ ዋጋ ተመን ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ዕላዊ ክኸውን ከሎ ብነጋዶን ብተቓወምቲን ተቐባልነት ኣይረኸበን ነይሩ። ሸቐጣት ካብ ዕዳጋ ምስዋር ምስ ጀመሩን ናህሪ ዋጋ ስለዝተጠፈጠረ ግና እቲ ስጉምቲ ጌጋ ከምዝነበረ የመልክት ክብሉ ተቓወምቲ ይገልፁ።
ምስ ቪኦኤ ቃለመጠይቕ ዘካየዱ ኣቦ መንበር ኢዴፓ ዝነበሩ ኣቶ ልደቱ ኣያሌው እቲ ተመን ተጋባራዊ ክግበር እንተሎ እኹል ምድላው ከምዘይተገበረሉ ይገልፁ።
ኣቶ ልደቱ "ዝኾነ ይኹን ናይ ኮማንድ ወይ’ውን እዚ ኢኮኖሚ መግለፂኡ ተመን ዋጋ እዩ፣‘’እኹል ምድላውን ጥንቃቐን ዘይተገበረሉ፡ኣፈፃፅምኡ’ውን ኣፀጋሚ’ዩ።ንኽልተ ዓመታት ምድላው ገይርናሉ ኢና ክብሉ ሰሚዐ ኣለኹ።ኣሽንዃይዶ ንኽልተ ዓመታት ንኽልተ ማዕልታት እውን ምድላው ዝተገበረሉ ኣይመስለንን’’ይብሉ።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ንግዲ ኣቶ ኣማከል ይማም ግን ንሪኢቶ ኣቶ ልደቱ ኣይቕበሉን።"እኹል መፅናዕቲ ተገይሩሉ ከምዝተጀምረን፣ መንግስቲ ንነዊሕ እዋን ዝፀንሕ ናይ ዋጋ ቁፅፅር ናይ ምግባር ዕላማ ከምዘይነበሮን" ይገልፁ። መንግስቲ ብመፅናዕቲ እዩ ኣትዩ ሕዚ’ውን ብመፅናዕቲ እዩ ዝልውጦ ዘሎ'ውን’’ይብሉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘይቲ ብልዒ፡ሽኮርን ስርናይን ካብ ወፃኢ እናእተወ ንዓደግቲ ምቅራብን ምሻጥን ከምዝቕፅል ብተደጋጋሚ ገሊፁ’ሎ።


text:
ሥሩዕ ጉባኤ ቅዱስ ሲኖዶስ ተቓኒዑ!
ድኅሪ ዓቢይ ጾም ኣብዚ ዘመነ ትንሣኤ ብዕለት 10 ግንቦት 2010 ዓ.ም.ግ. (18/05/2018 ዓ.ም.ፈ.) ሥሩዕ ጉባኤ ቅዱስ ሲኖዶስ ተቓኒዑ።
ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ዝተፈላለዩ መንፈሳውን ምምኅዳራውን ልምዓታውን ኣጀንዳታት ክቐርቡ ከለዉ ድኅሪ ዝተገብረ ዓሚቝ ዘተ ውሳኔታት ኃሊፍሎም።
ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ካብ ዝቐረበ ጸብጻብ እቲ ሓደ ብዛዕባ ጉዳይን ንግደትን ሃገር ቅድስት ኢየሩሳሌም እዩ። ዓመት መጸ ኣብ እዋን ትንሣኤ ዝካየድ ንግደት እናዓበየን እናሰፈሐን ይመጽእ ብምህላዉ፣ ዓቕሚ ቤተ ክርስቲያን ክብ ብምባል ጠለብ ነጋድያን ንምምላእ ኣብ ክንዲ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ዝኸውን ክሳብ ሠለስተ እዋን ንግደት ንምክያድ ዘፍቕድ ምስ ዝምልከቶ ኣካል ሃገረ እስራኤል ምዝርራብ ከምዝተገብረ እሞ ትስፉው ምዃኑ ተገሊጹ። ከምኡ’ውን ምውናን መሬትን ቤተ ክርስቲያንን ብዝምልከት ክግበር ዝጸንሐ ከቢድ ጻዕሪ ኣብ ትስፍዉ መድረኽ በጺሑ ምህላዉ ተጠቒሱ።
ብዘይካ’ዚውን ኣብ ሃገረ እስራኤል ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ምስ ዝርከቡ ወከልቲ ኣብያተ ክርስቲያናትናን ማኅበራትናን ኣገልገልትን ምእመናንን ምእመናትን ሰፊሕ ዘተ ዝተኻየደሉ ዕዉት ዑደት ከምዝተገብረ ተገምጊሙ።
ብተወሳኺ’ውን ኣብ እስራኤል ብፍላይ ኣብ ቴልኣቪቭ ኣብ ዝርከቡ ኣባላት ውሉደ ክህነት ብዝተፈጥረ ዘይምርድዳእ ካብ ትእዛዝን መምርሕን ቅዱስ ሲኖዶስ ወፂኦምን ተፈልዮምን ዝጸንሑ 16 ካህናትን 4 ዲያቆናትን ንዘቕረብዎ ሕቶ ጣዕሳን ይቕሬታን ድኅሪ ምምልካት ቅዱስ ሲኖዶስ ኣስፊሑ ተዛትዩሉ። ብመንጽር ሓዋርያዊ ተልእኾ ቅዱስ ሲኖዶስ ከም ላዕለዋይ መሪሕነት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መጠን፡ ንሥዩማን ኣገልገልትን ሕዝበ ክርስቲያን ኣብ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያንን ሃይማኖትን ምጽናዕ ዝለዓለ ኃላፍነቱ ብምዃኑ፣ ከምኡ’ውን ነቶም ካብ ሕቍፊ ቤተ ክርስቲያንን ቅዱስ ሲኖዶስን ተፈልዮም ዝጓዓዙ ዘለዉ ወገናት ወነአምን በአሐቲ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኢሎም ብኃይልን ጸጋን እግዚአብሔር ንዝተረኽበ መንበር ኣኽቢሮም ንኽኸዱ ጽቡቕ ኣብነት ስለዝኾነ ናይዞም ውሉደ ክህነት ጣዕሳን ይቕሬታን ብሓጐስ ተቐቢሉ ምሕረት ኣዊጁሎም።
ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ጸብጻብን ምልክታን ገዳም ደብረ ሣህል ኣቡነ ዮናስ ቀሪቡ። ኣብ ዞባ ደቡብ ከባቢ ማይ ድማ ናይ ዝርከብ ገዳምነቱ ጠፊኡ ዝነበረ ጥንታዊ ገዳም ደብረ ሣህል ኣቡነ ዮናስ ዳግማይ ንምግዳም ብነበርቲ ዓድን ገዳም ደብረ ጽጌ ኣቡነ ዮናስን ብመሠረት ዝቐረበ ምልክታ፣ ልኡኽ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብቲ ቦታ በጺሑ ናይ ዘካየዶ መጽናዕቲ ጸብጻብ ምስ ቀረበ ኣብ ዝቕጽል ጉባኤ ውሳኔ ክወሃበሉ ምዃኑ ተገሊጹ።
ጉዳይ መንፈሳዊ ኮሌጅ ብዝምልከት ኣብ ዝተዘተየሉ ድማ ኣብ ትሕቲ ደብረ ሲና መንፈሳዊ ኮሌጅ ዝርከብ ብዓይነቱ ናይ መጀመሪያ ዝኾነ ክሊኒክ ዘድልዮ ትሕተ ቅርጺ፣ ክኢላዊ ዓቕሚ ሰብ፣ ፍቓድ (ሊቸንሳ)፣ መድኃኒትን መሣርሒታትን ብውሽጣዊ ዓቕሚ ተቐሪብሉ ንኣገልግሎት ቅሩብ ምህላዉ ሰፊሕ ጸብጻብ ምስ ቀረበ ሥራሑ ብወግዒ ዚጅምረሉ መዓልቲ ቡራኬን ምረቓን ተወሲኑ።
ጉባኤ ቅዱስ ሲኖዶስ ብዛዕባ ፍሉይ ቆላሕታ ዘድልዮም ዘለዉ ኣብያተ ክርስቲያናት ወፃኢ ብዝምልከት ድኅሪ ምዝታይ ንገሊኦም ጽሑፋዊ መልሲ ክወሃበሎም፣ ኣብ ገሊኦም ድማ ዑደት ክካየድ ወሲኑ።
ኣብ መወዳእታ ሓበሬታን ትምህርትን ኣገዳስነቱ ብዝምልከት ኣብ ዝተዘተየሉ ድማ መርበብ ሓበሬታ ልሳነ ተዋሕዶ ንምስፋሕ ‘ዌብ ቲቪ’ ክጅምረሉ ዝኽእል ኣገባብን ክግበር ዝጸንሐ ምድላዋትን፣ ክማልኣሉ ዝግባእ ንዋትን ዓቕሚ ሰብን ብዝምልከት ብክኢላታት ናይቲ ሞያን ዝምልከቶ ክፍልን ሰፊሕ መብርሂ ምስ ተዋህበ፡ መሠረታዊ ጠለባት ተማሊኦም ፈነወኡ ክጅምር ተወሲኑ።
ብሓፈሻ ቅዱስ ሲኖዶስ ብርክት ዝበሉ ጉዳያትን ኣጀንዳታትን ብምርኣይ ናይ ሓደ መዓልቲ ጉባኤኡ ዛዚሙ።


text:
ዳይኖሰራት ግዳያት ገዛእ ርእሶም ዝፈጠርዎ ዓወት ከይኮኑ ኣይተርፉን
ዳይኖሰራት ኣብ ዓለምና ከመይ ከምዝተዘርግሑ ንምፍላጥ ዝተኻየደ መፅናዕቲ፡ እቶም ፍጥረታት ዝጠፍኡ ብናይ ገዛእ ርእሶም ዓወት ክኸውን ከምዝኽእል ዝሕብር ውፅኢት ዕላዊ ገይሩ።
ተመራመርቲ እንግሊዝ ከምዝብልዎ፥ 'ኣስትሮይድ' ዝተብሃለ ቀታሊፕላኔት ንመሬት ቅድሚ ምጥቅዑ'ውን እንተኾነ፡ ዳይኖሰራት ኣብ ምድሪ ንዝነበሩ ፍጥረታት ብሙለኦም ይቆፃፀርዎም ብምንባሮም ቁፅሮም እናነከየ'ዩ መፂኡ ነይሩ።
ዳይኖሰራት መቦቆሎም ካብ ዝኾነት ደቡብ ኣሜሪካ ብምስዳድ፡ "ዓለም ንክመልእዋ ብልዑል ምንቅስቓስ ተለዓዒሎም" ይብል እዚ መፅናዕቲ።
በዚ ድማ ካብቲ ኣዝዩ መፍርሓይ ዳይኖሰር ቲ ሬክስ፡ ክሳብ እቲ ግዙፍ በዓል ነዊሕ ክሳድ ዳይኖሰር ዲፕሎዶክስ ጀሚሩ፡ ብኣማኢት ዳይኖሰራት ዓሲሎም።
ይኹን 'ምበር 'ኣስትሮይድ' ኣብ ዘጥቅዐሉ እዋን፡ ብዙሓት ዳይኖሰራት ግዳያት ሞት ኮይኖም እዮም፤ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዝኣታት ዝነበሩ ዳይኖሰራት እውን ቁፅሮም እናመንመነ መፂኡ።
ኣብዚ ጆርናል ዝወፅአ ክልሰ ሓሳብ ከምዝሕብሮ፡እዞም ፍጥረታት እዚኦም ምስ ከባቢኦም ዝነበሮም ዝምድናን ለውጢ ተፈጥሮን ፈለማ ካብ ዝነበርዎ ደቡብ ኣሜሪካ ክወፅኡ ገይርዎም።
"ኣብ ሓደ ከባቢ ብምንቋጥ፡ ብቕልጡፍ ናብ ካልኦት ክፋላት ዓለም ተስፋሕፊሖም" ይብሉ ኣብ ዩኒቨርሲቲ 'ሪዲንግ' ዝሰርሑን፡ ኣካል እዚ መፅናዕትን ዝኾኑን ዶክተር ክሪስ ቨንዲቲ።
ዳይኖሰራት ንሞት ዝተሳጥሑ 'ግዙፋት መወትቲ' ቅድሚ ምዃኖም ግና፡ ክፍተት ኣብ ዝነበረሉ ኩሉ ክስፋሕፍሕሉ ዝኸኣልሉ ኩነታት ነይሩ ይብሉ እቶም ተመራማሪ።
ኣብዛ ዝባደመት ዓለም፡ ዝረኸብዎ ኣጋጣምታት ብምጥቃም ምስ ካልኦት ብምውድዳር ምግቢ ዝረኽብሉ፡ ካልኦት እንስሳት ዝሃድንሉ፤ ኢሉ እውን ናብ ብዙሕ ከባብታት ዝስፋሕፍሕሉን ኩነታት ፈጢሮም እዮም።
መግዛእቲ ዳይኖሰራት ኣብ ዘብቅዐሉ ዘበን ግና፡ ኣብ ምድሪ ምስ ዝርከቡ ካልኦት እንስሳት ኣብ ዝተላመድሉ እዋን፡ ምዕባለታት (ዕብየታት) ዳይኖሰር እናዝሓለ ከይዱ።
ከምዞም ሕዚ እንሪኦም ዘለና ኣዕዋፍ ክኸውን ተኽእሎ ዝነበሮ፡ 'ኤቪያን' ዝተብሃለ ዓሌት ዳይኖሰር ጥራሕ እዩ ክሳብ ደሓር ፀኒሑ።
"እዞም ዓሌት ዳይኖሰራት ንመሬት መሊኦማ ነይሮም፤ ሓድሽቲ ዓሌታት ከፍርዩ ስለዘይኽእሉ እውን፡ ንከባቢኦም ጠንቂቖም ዝለመዱ ነይሮም"ክብሉ ይገልፅዎም፡ ካልእ ተመራማሪ እዚ መፅናዕቲ ዶክተር ኪራ ኦ ዶኖቫን።
እዚ ናይ መወዳእታ ዕጫ ሞት ዝበፅሖ ዳይኖሰር፡ ሕዚ ካብ ሞንጎ ዘለዋ ዓሌታት ኣዕዋፍ ክኸውን ምኸኣለ ነይሩ" ድማ ይብሉ።
እዚ መፅናዕቲ ስታስቲካዊ ሜላ ብምጥቃም፡ ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዓለም ዝነበሩ ሕድሕድ ዳይኖሰራትን ዓሌታቶምን ዝጠፍእሉ ኣጋጣምታትን ከባብታትን ንምፅናዕ ዓሊሙ፡ ኣብ ሰለስተ ክፋላት ዓለም ትኹረት ገይሩ እዩ ተኻይዱ።
እዚ መፅናዕቲ፡ ቅሪተ-ኣካል ጥራሕ ብምርኣይ ካብ ዝወሃቡ ዘይተማልኡ መረዳእታታት ብዝሐሸ መልክዑ ፡ ሙሉእ መረዳእታ ዓሌት ዳይኖሰራት ክህብ ይኽእል እዩ ይብሉ፡ ጉጅለ እዚ ምርምር።
ይኹን 'ምበር ኩሎም ኣባላት እዚ መፅናዕቲ፡ 'ኣስትሮይድ' ንመሬት ቅድሚ ምጥቅዑ ኩሎም ዳይኖሰራት ብዝሖም እናተመናመኑ ነይሮም ዝብል ክረዳድእሉ ኣይከኣሉን።
ኣባል እዘ ጉጅለ መፅናዕቲ ዘይኮኑ፡ ፕሮፌሰር ዴቪድ ማርቲል ካብ ዩኒቨርሲቲ ፖርትስማውዝ ግና፡ " ኣህጉራት ናብ ኣናእሽተይ ግዝኣታት ቅድሚ ምክፍፋለን እውን ዳይኖሰራት ይለዋወጡ ነይሮም" ብምባል እቲ መፅናዕቲ ሙሉእ ከምዘይኾነ ይገልፁ።


text:
ህንፀት መሰረተ ልምዓት ኣብ ኢትዮዽያ ኣዝዩ ገዚፍ ስለዝኾነ ኢትዮዽያ ኣብ መፃኢ ካልእ ምንጪ ገንዘብ ስለዘድልያ ምንፃር ደረጃ ኣድልዩዋ ኣሎ ይብል ሪቸርድ ፎክስ።ካልእ ኢትዮዽያ ደረጃኣ ንክትፈልጥ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነሉ ምኽንያት፣እታ ሃገር ኣብ ካርታ ኢንቨስትመንት ሃገራት ክትኣቱ ስለዘሐግዛ‘ዩ።
ሃገራት ንኢንቨስትመንት ማዕፆና ከፊትና ኣለና ስለዝበላ ጥራሕ ተረባሕቲ ኣይኾናን።ቀጥታዊ ኢንቨትስመንት ወፃኢ፣ኩባንያታት ወፃኢ ናብ ሓንቲ ሃገር ኣትዮም ንመሰረተ ልምዓት ንክሰርሑ ድልየቶም ክገልፁ ከለው፣ደረጃ‘ተን ዝዋፈሩለን ሃገራት ኣቀዲሙ ክፍለጥ ኣለዎ።ኢትዮዽያ ትገብሮ ዘላ‘ውን እዚ‘ዩ ይብል ሪቸርድ ፋክስ።
“ዝተፈላለዩ ሰባትን ወገናትን ንኢትዮዽያ ክዝክሩ ከለው ናብ ሓንጎሎም ዝመፀሎም ኣብ ሕሉፍ ዘጋጠመ ጥሜትን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእን‘ዩ። ሎሚ ግና ነገራት ተለዊጦም‘ዮም።ኢትዮዽያ ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ንዓለም ነገራት ከም‘ቲ ዝነበርዎ ኣይኮኑን ዘለው‘ያ“ትብሎም ዘላ ይብል ሪቸርድ ፎክስ።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 55 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 31 January 2018
ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ28 ጥሪ 2018 ስሩዕ ኣኼባ ከም ዘካየደ ኣፍሊጡ
ኣቦ-መንበር እቲ ሰልፊ ብ/መንግስተኣብ ኣስመሮም ኣብ መኽፈቲ ኣኼባ፡ ኣብ ሃገርናን ዞባናን ዝረአ ዘሎ ሓድሽ ምዕባለታትን ከመይነት ኣገጣጥማኡን ኣመልኪቱ ሰፊሕ መብርሂ ከም ዝሃበ፡ ድሕሪ መብርሂ ብ/መንግስተኣብ ናይ ትሸዓተ ኣብያተ ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ናይ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ጸብጻብ ስራሕ ቀሪቡ ከምዝተዘተየሉ፡ ቤት ጽሕፈት ዜና እቲ ሰልፊ ብ29 ጥሪ 2018 ኣብ ዝዘርገሖ ዜና ኣፍሊጡ።
ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ኣብዚ ኣኼባኡ፡ ንምሕዳስ ሰልፊ ኣመልኪቱ ድሕሪ ምምይያጥ ናይ ኣተገባብራ ጉዳያት መሰረት ብምግባር ኣገደስቲ ውሳነታት ከም ዘመሓላለፈ፡ ከምኡ’ውን ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት ሰልፊ ንዝቐረበሉ ንምምሕዳራዊ ጉዳያት ዝምልከት ተመያይጡ ንከመይነት ኣወጋግናኡ ዝምልከት ውሳነ ከም ዝሃበን ኣረዲኡ።
መሬት ከም ናይ ውድብ ኣባልነት ካርድ ምጥቃም፡ ኣብ መንጎ ነበርቲ ከቢድ መዘዝ ከምዘኸትል ስዒቡ ተገሊጹ።
መሬት ምስ ህይወትን ቀጻልነትን ወዲ-ሰብን ቀጥታዊ ምትእስሳር ዘለዎ፡ ናይ ዜጋታት ሓባራዊ ሃብቲ ክንሱ፡ ጉጅለ ህግደፍ ከም ናይ ውድባዊ መለለዪ ኣባልነት ካርድ ንዝበዝሑ ኣግሊሉ፡ ንውሑዳት ይዕድሎ ከም ዘሎ እዚ ኣብ ቀጻሊ ኣብ’ቲ ብሓባር ዝነብር ህዝቢ ዘስዕቦ መዘዝ ከቢድ ምዃኑን ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ከም’ቲ ኣብ ካልእ ኣብ ጋላ ነፍሒ ብምርድዳእ እቶም ነበርቲ ዓዲ ዘይኮነ፡ ብቀጥታዊ ትእዛዝ ካድራ ህግደፍ “ግቡኦም ንዘማልኡ ሰብ መሰል” ብዝብል ንልዕሊ 500 ዝኾኑ ፍሉያት ናብ ህግደፍ ቅርበት ዘለዎም ሰባት መሬት ጤሳ ከም ዝተዓደለ፡ እዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ነበርቲ ዓዲ ንሕናኸ ኣበይ ክነብር? ደቅና ኣበይ ክዓብዩ? ካብ ናይ ሞት ፍርዲ ዘይንእስ ዓመጽ’ዩ ዝብል መሪር ቁጠዐ ፈጢሩ ከም ዘሎ፡ መጻኢ ሓደጋኡ ኣብ ህዝቢ ኣሰካፊ ምዃኑን ገሊጾም።
መንግስቲ ሩዋንዳ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ንምቕባል ምስ እስራኤል ዝገበርክዎ ወግዓዊ ስምምዕ የለን ምባሉ፡ ኣብ ኤርትራውያን ግዝያዊ ኣፎይታ ፈጢሩ ምህላው ተሓቢሩ።
ኣብ ሃገረ እስራኤል ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ናብ ሩዋንዳን ኡጋንዳን ክትባረሩ ኢኹም እንተዘይኮነ ድማ ክትእሰሩ ኢኹም ዝብል ሐበሬታ ካብ ዝተቓልሓሉ ግዜ ጀሚሮም ኣብ ከቢድ ጭንቀት’ዮም ዝነብሩ ዘለው።
ካብ ዘለዎም ስግኣት ተበገሶም ድማ፡ ሰብኣዊ ሓላፍነት ንዝጎደሎ ውሳኔ መንግስቲ ቤኒያሚን ናታንያሁ ብምቅዋም፡ ምስ ግዱሳት እስራኤላውያን ኮይኖም ብ22 ጥሪ 2018 ኣብ ቴል ኣቪቭ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ሩዋንዳ ንሕና ባሮት ኣይኮናን ኣይንሽየጥን ዝብል ጭርሖ ሒዞም ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ድሕሪ’ዚ መንግስቲ ሩዋንዳ ብመንገዲ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢኡ ኣቢሉ፡ ካብ ሕጊ ወጻኢ ብምስጢር ናይ ዝኾነት ሃገር ስደተኛ ክንቅበል ኣይተሰማማዕናን ዝብል መግለጺ ሂቡ። ቀጺሉ ፕረሲደንት ሩዋንዳ ፖል ካጋመ ምስ ናታንያሁ ተራኺቦም ኣብ’ዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ ዝተዘራረብሉ፡ ሩዋንዳ ካብ እስራኤል ዝምለሱ ስደተኛታት ክትቅበል እንተደኣ ኮይና፡ ንስደተኛታት ዝምልከት ኣድማሳዊ ቻርተር ብዝፈቕዶን ብወግዕን ‘ምበር ብስውሩ ኣይትቕበልን ምባሉ፡ ኣብ ብዙሓት ኤርትራውያን ከፊላዊ ኣፎይታ ፈጢሩ ከም ዘሎ ምንጭታትና ይሕብሩ።
ሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ካብ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ኣድሒኑ።
ብሓሙሽተ ዘይተኣማምና ጃላቡ ተሳፊሮም ካብ ገማግም ባሕሪ ሊቢያ ናብ ምድሪ ኤውሮጳ ክሰግሩ ዝተበገሱ፡ ትሕቲ ዕድመ ህጻነት፣ ነብሰ ጾራት፣ ሕሙማት ዝርከብዎም ኣስታት 800 ዝኾኑ ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ብ27 ጥሪ 2018 ንስክላ ካብ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ከም ዘድሓነ ሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ ኣፍሊጡ።
እቲ ሓይሊ ባሕሪ ቁጽሪ ናይ’ቶም ስደተኛታት ክብገሱ እንከለው ክንደይ ነይሩ ጭቡጥ ሓበሬታ ከምዘይረኸበ፡ እንተኾነ ኣብ መንጎ እቶም ብህይወት ዝደሓኑ ናይ ክልተ ሰብ ሬሳ ከም ዝረኸበ፡ ህጻናት ዝርከብዎም ኣዝዮም ዝተሃስዩ ንህጹጽ ሕክምናዊ ክንክን ብሄሊኮፕተር ናብ ሆስፒታል ከም ዝወሰደ ምግላጹን ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ጸብጺበን።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 31-01-2018
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.