text:
መዝሙር፡ ወበእኁድ ሰንበት. .አብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰንበት ማርያም መግደላዊት ናብ መቓብር አንጊሃ ጌና ጸልማት እንከሎ ከይዳ፥ እቲ እምኒ ካብ አፍ መቓብር ተፈንቂሉ ረኺባቶ፥ ናብ ስምዖን ጴጥሮስ ከምኡ ናብቲ ካልእ ረድኢ ኢየሱስ ዘፍቅሮ በጽሐት፥ ንጎይታይ ካብ መቓብር ወሲዶሞ አበይ ከም ዝወሰድዎ አይፈልጥን፥ ክልቲኦም ብሓንሳብ እናጎየዩ ከለዉ፥ እቲ ካልእ ረድኢ ኢየሱስ ዘፍቅሮ ንጴጥሮስ ቀዲምዎ በጽሐ።
አብዚ ናይ ሎሚ መዝሙር እንርእዮ እምነት ማርያም መግደላዊት እዩ፥ ንሳ ንመምህራ ክሳብ እትረኽቦ ብጸልማት ብቐትሪ አብ ኩሉ ክትደልዮ ንርእያ። ክሳብ እትረኽቦ አይዓረፈትን። ክትረኽቦ ቀሊል አይነበረን እንተ ኾነ እምነትን ፍቕርን ገራ ስለ ዝደለየት ባዕሉ ረኺብዋ። አብዚ እዋን ትንሣኤ ኩልና ንኢየሱስ ክንደልን ክንረኽቦ ከምዘሎና ክንሓስብ አሎና። አብ ሕይወትና ከይረኸብናዮ ክነዕርፍ የብልናን። ከየለለናዮ ከይሓልፈና አዒንቲ ሕልናና ክፈተልና ኢልና ንለምኖ።
ንባባት፡ ዕብ 5:11-14። ፩ጴጥ 1:17-21፥ ግ.ሓ. 2፡14-33፥ ሉቃ 24:13-35። ስብከት፤ “ንግሩ ለእግዚአብሔር ምሕረቶ፥ ወመንክሮሂ ለእጓለ እመ ሕያው፥ እስመ ሰበረ ኆኃተ ብርት” ምሕረት እግዚአብሔር ንገሩ፥ጥበቡ ኸአ ንደቂ ሰብ፥ መዓጹ ሓጺን ስለ ዝሰበረ፥ መዝ. 106።
ክልተ ካብ አርድእቱ ንኢየሩሳሌም ሓዲጎም ንኤማሁስ ዝብሃል ዓዲ ሸውዓተ ማይልስ ዝምርሓቓ ገጾም ይሃድሙ ነሮም፥ ብዝዓባ እቲ ኹሉ ዝኾነ ነገራት ከአ የዕልሉ ነሮም።
ሸውዓተ ምሉእ ቍጽሪ አብ ቅዱስ መጽሓፍ እዩ። ትርጉሙ ብምሉእ ጨሪሾም ካብ ኢየሩሳሌም ይሃድሙ ነሮም። አርድእቲ ኢየሱስ ከምዘይ ኮኑ ከርእዩ ካብቲ ከባቢ ይሃድሙ ነሮም። አብ ዕላሎም መሲሉና ነሩ እናበሉ አብ ውሽጦም ዘሎ ርድኢት ገሊጾም። ካብ ሕጂ ንድሓር ካቶሊኻውያን አይ ኮናን ከም ምባል እዩ።
አብ መገዲ ብዛዕባ እቲ ዝኾነ ነገር ኩሉ የዕልሉ ነሮም። እዚ ኩሉ ጊዜ ሓደ ንእምነቱ ዝሐድግ ዝገብሮ እዩ። ተጎዲአ ነረ ከምዚ ገሮምኒ፥ ክሒዶምኒ፣ ጠሊሞምኒ እናበለ አብ ልዕሊ ካልኦት ይውንጅልን ክሲ ይገብርን። እዞም ክንልተ አርድእት ከምዚ ኢሎም እናአዕለሉ ኢየሱስ አብ መገዲ ሕውስ ኢልዎም ከየለልይዎ ግን አዒንቶም ተሠዊረን ነበራ።
ኢየሱስ ኩሉ ጊዜ አብ ጎድንና አሎ ግን ብዙሕ ጊዜ ቀልጢፍና አይንርድኦን ኢና። ብዙሕ ጊዜ አብ ጽንኩርን ከቢድን እዋን ተስፋ አብ ዝቖረጽናሉ፥ ዓቕልና ተጸንቂቑ አብ ዘለዎ ጊዜ ምሳና አሎ ግን አይነድህበሉን። እዞም ክልተ አርድእት ከየለልይዎ ገለ ሠዊርዎም። እሞ ሎሚ ንአይ ንኢየሱስ ከይርኢ ከዊልኒ ዘሎ እንታይ እዩ። ብዙሕ ጊዜ ፍርሒ ጥርጣረ ከምኡ ምቾት ስልጣን ክብሪ ወይ ሃብቲ ንኢየሱስ ከይነለሊ ይኽውሉና እዮም። ሰብ ከለሊ እንተ ዘይክኢሉ ነቲ ነገር ብሓቂ አይፈለጦን አሎ ማለት እዩ። ምስ ፈራሕና፥ ምስተጎዳእና፥ ተስፋ ምስቆረጽና፥ ዘይአፍልጦና ንህላዌ አምላኽ ከምዘይነለሊ ይገብረና።
ኢየሱስ እዚ እትዛረብዎ ዘሎኹም ነገር እንታይ እዩ ኢሉ ሓቲትዎም። ንሳቶም ከአ ጉህዮም ደው በሉ።
ኢየሱስ ነዚ ከም መበገሲ ይወስዶ። ኩሉ ጊዜ ዝገብሮ ነገር እዩ። ክሓስቡ ዕድል ሂብዎም። እዚ ብሓቂ ጽቡቕ አገባብ እዩ። አብ ዝሓረቑ ተስፋ ዝቖረጹ፥ ብኹሉ ምዃን ዝአበዮም፥ ዝተጎድኡ ክሓስቡ ዝን ይብሉ። እዚ ዝገብር ከም ዝጽሊ እዩ፥ ንኢየሱስ ጸገምና ክነግሮ ህድእ ንብል።
ጉህዮም ርእሶም አድኒኖም ደው በሉ። እዚ አገባብ ዝኾነ ጽቡቕ ነገር ክነግሮም ክንመኽሮም ዕድል ይህበና። ንኢየሱስ ክንዛረብ እንተ ኾና አብ መንጎ ጽን ምባል ክንምሃር ይግብአና፥ ካብቲ እንብሎ ዝጸናሕና ሱቕ ክንብል ተምበርኪኽና ልብና ከፊትና ንኢየሱስ ክንሰምዕ ብምሉእ ልብና አብኡ አተኲርና ክንጥምት ይግብአና። እቶም ክልተ አርድእት ሕዙናት ገጾም ብኹሉ ዝኸሰሩ እዩ ዝመስል ነሩ። እዚ ጽቡቕ እዩ ምኽንያቱ አብ ከምዚ ዝአመሰል ኩነታት ምስ በጻሕና ኢና አብ ኢየሱስ ክንምለስ ዝግብአና። ንሱ አብ ጎንና ክሰምዓናን ከበራትዓና ነቲ ዘጥፋእናዮ ሓጎስ ክመልሰልና ምሳና አሎ።
ሓደ ካብኦም ቀለዮጳ ዝብሃል በዘን መዓልታት እዚአን ነዚ አብ ኢየሩሳሌም ዝኾነ ነገር ዘይትፈልጥሲ ንስኻ በይንኻዶ ጋሻ ኢኻ እናበለ መለሰሉ።
ከቢድ ሕቶ አቕሪቡ ቀለዮጳ። ኢየሱስ ክሕግዞም እዩ ዝደሊ ዘሎ ዝተዋህበ መልሲ ዝሕግዝ አይመስልን፥ ስለዚ ተቐላጢፍካ አጽብብ አቢልካ መልሲ ምሃብ ሓጋዚ አይኮነን። እዚ ኾይኑ እቲ ኢየሱስ ብቐሊል ዝሓድግ አይ ኮነን ወላ እኳ ተቖጢዕና ሕርቕርቖትና፥ ዝተጎዳእናዮ ተስፍ ዝቖረጽናዮ፥ ፍርሕና እንተ ገለጽና። ኢየሱስ ህድእ ኢሉ እንታይ ነገራት ኢሉ ሕቶ ብሕቶ መሊስሉ።
ኢየሱስ ጸገምና ክንገልጸሉ ይደሊ። ብርግጽ አቐዲሙ ከይነገርናዮ ይፈልጥ እዩ ንሕና ግን አይንፈልጥን ኢና በዚ እዩ ኸአ ባዕልና /ጸገምና ክነግሮ ዝደልየና፥ ሽዑ መልሲ ጸገምና ክህበና ይኽእል።
እቶም ክልተ አርድእት ኩሉ ብዛዕባ ኢየሱስ ናዝራዊ ዝፈልጥዎ ነገር ክነግርዎ ጀሚሮም፥ አብ ቅድሚ አምላኽን አብ ቅድሚ ኹሉ ህዝብን ብግብርን ብቓልን ብርቱዕ ነብይ ዝነበረ ሰብአይ፥ ሊቃነ ካህናትን ሹማምንትናን ናብ ናይ ሞት ፍርዲ አኅሊፎም ከም ዝሃብዎን ዝሰቐልዎን፥ ንሕና ግና እቲ ንእስራኤል ከድኅን ዘለዎ ንሱ እዩ ኢልና ተስፋ ንገብር ነርና እናበሉ ዝስምዖምን ርድኢቶምን ነጊሮሞ።
አብ ገለ እዋን ሕይወትና ብአምላኽ ክኾነልና እንጽበዮ ግን እንተ ዘይኮነልና ክንደይ ተስፋ ንቖርጽ። እዚ አብ ኩልና ደቂ ሰብ ዘሎ ጸገም እዩ። ሃንደበታዊ ሞት እንፈትዎ ሰብና፥ አብ ስራሕና ብምሉእ እንተ ጠፈሽና፥ ዘይሓዊ ሃንደበታዊ ሕማም እንተ ወረደና፥ ሓደ ሰብና ሃይማኖት እንተ ቐየረ. . . ዘይተጸበናዮ ስለ ዝኾነ ዓለምና ትቕየር። እዞም ክልተ አርድእትን ብጾቶምን ኢየሱስ ከምቲ ንሶም ዝተጸበይዎ ኮይኑ ስለ ዘይተረኽበ ዓለሞም ስለ ዝተገልበጠት ክሃድሙ መሪጾም። ኩሉ ብሰንኪ ኢየሱስ ገሮም ስለ ዝረአይዎ ናይ ኩሉ በደል አብኡ ገሮሞ።
እዚ ጥራሕ አይኮነን ገለ አንስቲ አንጊሀን አብ መቓብር ዝኸዳ ዜገርም ነገር አዘንተዋልና፥ ሥጋኡ ምስ ሰአና ኸአ ሕያው ምዃኑ ዝነገርወን ራእይ መላእኽቲ ከም ዝረአያ መጺአን ነገራና፥ ገለ ካባና አብ መቓብር ምስ ከዱ ኸአ ኸምቲ እተን አንስቲ ዝበላኦ ረኸብዎ ንእኡ ግና አይረአይዎን።
እዞም ሰባት ዝብልዎ ዘለዉ። ንቤተ ክርስትያን ሓዲግናዮ ምኽንያቱ ዝነበረና ተስፋ ስለ ዝቐሃመ ግን እዞም ሰባት ተስፋ ዘቑርጽ የብላናን ምኽንያቱ ጎይታ ሕያው አሎ ምሳና አሎ ኢሎምና ንሕና ግን አይንአምንን ኢና።
ንሱ ድማ አቱም ነብያት ብዝተዛረብዎ ዅሉ ንምእማን ልቦም ዝደንጎየ ዓያሱ፥ ክርስቶስ ነዚ ሓሳረ መከራ እዚ ክቕበል እሞ ናብ ክብሩ ኽአቱ ናይ ግዲ ደይኮነን በሎም። እዚ አበሃህላ አብ ገለ እዋን ሰባት ንቤተ ክርስትያን ብዘይከውን ከም ምውቃስ እዩ፥ ቤተ ክርስትያን ናይ ገንዘብ ምእካብ ጥራሕ እዩ፥ ፈሪሳውነት ዝመልኦ ሕይወት እዩ ከም ምባል እዩ። ነቲ ሓቀኛ እንታይነት ቤተ ክርስትያን ዘይምፍላጥ አብ ዘይንፈልጦ ርድኢትን ገምጋምን የውድቐና።
ድሕሪኡ ኢየሱስ ነቲ ብዛዕብኡ አብ ኩሎም ጽሑፋት ዘሎ ካብ ሙሴን ኵሎም ነብያትን ኂዙ ኸአ ኪትርጕመሎም ጀመረ።
ቅዱሳት ጽሑፋት ክገልጸሎም ምስ ጀመረ ልባቶም ክነድድ ጀሚሩ። ሓደ ሰብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ክገልጽ እንተ ጀሚሩ ክንደይ ሰናይ ነገር እዩ። ቅዱስ መጽሓፍ ቃል አምላኽ እዩ፥ አምላኽ ብኦም አቢሉ ይዛረበና፥ አብኦም ቃል አምላኽ አሎ፥ አምላኽ ካባና ርሑቕ አይኮነን። ድንቁርና ቅ. መ. ድንቅርና አምላኽ እዩ (ቅ. ጂሮም)።
አብ ጥቓ ዓዶም ምስ ቀረቡ ኢየሱስ ከም መገዲ ዝቕጽል ካብኦም ከም ዝሓልፍ መሲሉ ንሳቶም ግና ምስኦም ክኃድር ዓደምዎ ንሱ ከአ ምስኦም አተወ። አብ መአዲ ምስኦም ምስ ተቐመጠ ድማ እንጌራ አልዒሉ ባሪኹ ቖሪሱ ሃቦም፥ ሽዑ ዓይነ ልቦናኦም ተኸፍተ እሞ አለለይዎ ንሱ ግና ኻብአቶም ተሠወረ።
ንሱ ቃል አምላኽ ገሊጽሎም ድሕሪኡ ምስጢረ ቅ. ቍራብን ዝሰርዓሎም እዩ ዝመስል። ሰለስተ አዕማድ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን፡ ቃል አምላኽ፥ ምስጢራት፥ ማሕበር ክርስትያን። እዞም ክልተ አርድእቲ ድሕርዚ ዝገበርዎ አብታ ዝሓደግዋ ማሕበር ናብ ኢየሩሳሌም ናብ ቤተ ክርስትያን ተመሊሶም። ናብ ጴጥሮስ ሊቀ ሓዋርያት፥ ናብ አቡናት እቶም ሓዋርያትን አብቶም ምስኦም ዝነበሩ ምእመናንን። ካብዚ ንድሓር እሙናት ካቶሊካውያን ኮይኖም።
ቀለዮጳን ብጻዩን ምስቲ ጋሻ ኩሉ ናይ ልቦም አዕሊሎም፥ አብ ቤት ምስኦም ክአቱ ዓዲሞሞ ማኅደር ሂቦሞ መግቢ ቀሪቦምሉ። አብዚ እዋን እዩ እቲ ተገልጾ ዝጀመረ እቲ ጋሻ ሓንቲ ዘይብሉ ጽጉም ዝመስል ዝነበረ ኢየሱስ መልሲ ናይ እቲ ኩሉ አብ ልቦም ዝነበረ ሕቶታት እዩ ነሩ። እቲ ሞይቱ ዝብልዎ ዝነበሩ ብሓቂ ብሕይወቱ አሎ፥ ንሕይወቶም፥ ንእምነቶም ንመጸዋዕታኦም ሓዲስ ትርጉም ሂብዎ። ኩሉ ዝነበሮም ፍርሕን ጥርጣረን ካብኦም ወጺኡ ንድሕሪት ንኢየሩሳሌም አብቶም ዝሓደግዎም ሓዋርያትን ስዓብቲ ኢየሱስን ተመሊሶም። ነቲ ኩሉ ዝሰምዕዎን ዝረአይዎን ነገርዎም። ነቲ ዝተንሥአ ኢየሱስ ረኺብናዮ አብ ሓደ ጓና መንገደኛ ረኺብናዮ ኢናበሉ ትርጉም ብዘልኦ ነገርዎም።
ትንሣኤ ኢየሱስ ነቲ ምድራዊ ሕይወቱ ውሱን ተባዕታይ አይሁዳዊ ዝነበረ ድሕሪ ትንሣኤ ካብ ሕጂ ንድሓር አብ ሓደ ቦታ ዝውሰን አይኮነን። እቲ ዝተንሥአ ጎይታ ካብ ሕጂ ንድኃር ብዝኾነ መልክዕ ሰውነት ተባዕታይ አንስታይ፥ ጸሊም ጻዕዳ፥ መንእሰይ ሽማገለ፥ ሃብታም ድኻ፥ ልሙስ ጥዑይ፥ ወዲ ዓዲ ጓና፥ ካቶሊክ ከኒሽን አስላማይን፥ ዓቃባውን ሊበራላውን. . . . ኮይኑ ይግለጽ። ወላ እኳ ነቶም ካባና ፍሉያት ኮይኖም ዝርአዩና ናይ ሎሚ ወንጌል አብ መገዲ ከም ምሳና ዝጉዓዙ ዘለዉ ገርና ክንርእዮም ይነግረና። አብ ሆስፒታላት አብ ዝተፈላለየ ካልእ ቦታታት ክንረኽቦም ከሎና አምላኽ ከም ዝረኸብና ገርና ክንርእዮም እሞ አብ ርእስና በረኸት ከም ዘውረድና ጌርና ክንርኢ ይግባእ።
ሎሚ እምብአር አምላኽ ካብ ኩሉ ፍርሕን ጥርጣረን እንወጽአሉ ጸጋ ክዕድለና ንጸሊ። ንሰባት ብዓይኒ ጥርጣረ ዘይኮነ ብኽፉት ልቢ ክንቀርቦም ብፍላይ ነቶም ካባና ብብዙሕ ዝፍለዩ ክንቅበሎም ንሕተት አሎና። እቶም እንርእዮም ዘሎና ጓኖት ወላ እኳ ንኢየሱስ አይምሰሉ ከምቲ አብ መገዲ ኤማሁስ ዝገጠመ አብ ኢየሱስ ክልወጡ ይክአል እዩ።
ስለዚ ሎሚ እውን ንኢየሱስ አብ ሕይወትናን ርክባትናን ዓለምናን እነለልየሉ ብዙሕ አጋጣሚ አሎ እዩ። ሓንትስ ንኢየሱስ ብቕኑዕ ልብን ሕልናን ንቕረቦም እምበር ባዕሉ ክግለጸልና እዩ፥ ብፍላይ ብንጹሕ ሕልና አብ መአዲ ቅ. ቍርባን ክንቀርብ እንከሎና አብኡ ኢየሱስ ብርእሱ ስለ ዘሎ ዘድልየና ጸጋ ክዕድለና ፍቓዱ እዩ። አምላኽ ባዕሉ አብ መገዱ ይምለሰና።
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ


c: text/html

text:
Shishay Shimondi
“ሃለው ቅርጣሽ” ብ ገጣምን ጸሓፊ ሓጺር ዛንታን ዮሃንስ ኣብርሃም ዝተደርሰት ኰይና፡ ኣብ 2014 ዝተቓልሐት ግጥሚ እያ። ኣፍቃሪ (ኣዘንታዊ) ካብ “ቅርጣሽ” ዝተባህለት ኣፍቃሪቱ ተፈልዩ ዝነብር ኰይኑ፣ ካብ ኣርእስታ (“ሃለው” ዝብል ቃል) ምርዳኡ ከምዚከኣል ኣብ ዕላል ቴሌፎን እዩ እቲ ዛንታ። ካብ ኣፍቃሪኣ/ቱ ዝተፈልየ ሰብ ዘውስኦም ቃላት፥ ደሓን ከምዘለኻ ከተረጋግጽ ምፍታን፡ ሻቕሎት ወይ’ውን ስክፍታ፡ ተስፋ ከተዕብይ ምድላይ፡ ግዜን ምፍልላይን ከይስዕረካ ዝምከር ፍቕራዊ ለበዋ ዚኣመሰሉ ቋንቋ ልቢ ፍቚራት እውን ይንጸባረቕ።
ኣብዛ ግጥሚ ብንጹር ዝረአ ነገር፡ ኣዘንታዊ፡ ብሓጺርን ቅልጡፍን ኣገባብ መልእኽቱ ብቐጥታ ከመሓላልፍ ዝጽዕር ምዃኑ እዩ። ንኣብነት፥ ኣዘንታዊ ንቡር ከይተርፍ ከመይ ከምዘላ ይሓትት እሞ፡ መልሳ ከይተጸበየ ሃለዋታ ከምዘይስሕቶ ብምግላጽ ክሓልፎ ይረአ። ቊርቋረ ኣዒንታ፡ ዝነሃለ መዓጓጒርታ፡ ጾግራ. . እንተዀነ እውን ‘ዘይንቡር ክንሱ ግን ኸኣ ንቡር’ ብምውሳድ ዝጐሰዮ ይመስል። ኰታ ኣፍቃሪቱ ድሕሬኡ እትነብሮ ናብራ ‘ናብራ ከም ዘይኰነ’ ከም ቅቡል ወሲዱ፡ ሞራል ምሃብ ከይበዀረ ናብ ቀንዲ መደወሊኡ ምኽንያት ወይ’ድማ ተረፍ ናፍቖቱ ክምሰል ዝኽእል ንመውዓሊ ኣውደኣመት ዝኸውን ገንዘብ ይሰደላ ምህላዉ ብምሕባር፣ በቲ ናይ መወዳእታ ምሕጽንታ ሓደራኡ ኣቢሉ ሕነ-ምፍልላይ ብሓጐስ ተደሲታትሉ ክትውዕል’ዩ ዚመክር።
ብመንጽር ሚዛን ዕምቆት ምፍልላይ ፍቚራት እንክረአ፡ ኣዘንታዊ እተረበጸን ገንዘብ ብምልኣኽ ጥራሕ ‘ክትሕጐሰሉ ዚደለየን እዩ ዘምስሎ’ ክበሃል ይኽእል ይኸውን። ብመሰረቱ ግን፡ ሓደ ግጥሚ ካብ ባሕሪ ሓሳብ ዝተወሰነ ግዜ ኲነተ-ጽሕፈት ገጣሚ ተቖንጪሉ ብተቐባልነት ዘይክሰሮ መገዲ መልእኽትኻ ምስፋር ክንዲ ዝዀነ፡ ርቡጽ ኲነተ-ኣእምሮ ኣዘንታዊ፡ ነበብቲ ህያው ስምዒቱ ንኽምኰሩ ዝገበረ ተኣማኒ ባእታ ምክታቱ ምስእትግንዘብ ንግምትካ ከተፍርሶ ትግደድ። እዚ ኸኣ፡ ነገረ-ኰኔክሽን ቴሌፎን ዓድና ባይታኡ ገይሩ ብድሙቕ ስእሊ ዘንጸባረቐ ንምዃኑ፣ ልብኻ ኣውዲቕካ ዘይተዕልለሉ ዘረባ ቴለፎን ምስ ካብ መበገሲ ሓሳቡ ንዘይምዂብላል ዝተኣደበን ኣሰራርሓ ብምጥቃሙ እዩ። ንባህ ኣይበሎ “ግበርዮ” ዝብላ ጒዳይ ሕሩድ፡ መስተ፡ ሳዕስዒት ብደርፊ ጸሃይቱ በራኺ ኣስዒቡ ድማ ቅርጣሽን “ሽሽ. .” ክትብል እንኰላ ከም ካልኦት ስራሓት ገጣሚ ኮሜድያዊ ስእሊ ፈጢራ ብሓይሊ እናዛነየት ትዛዘም።
ኣዘንታዊ፡ ነቲ ሓደ ካብ ስግኣቱ ዚዀነ ምፍራስ እምነት፣ ‘ከይትጋገ’ ዘማሕጸነሉ ኣገባብ ዝፍቶ እዩ። ሃይማኖት ንሰብ፡ ኣካል እቶም ካልኦት ነብሰ-እደባ ዚጐናጸፈሎም ልጓማት ምዃኑ ብምምዝማዝ፡ ፈሪሃ እግዚኣብሄር ተጠቂሙ ተዘንታዊት ከይትጠልሞ ንሃይማኖታዊ በዓለ-ፋሲካ ምርኲስ ብምግባሩን ምትእስሳሩን ግሩም ዝተሳኻዓሉ ጥበብ ኰይኑ ይጸንሕ። ሓደ መሬታዊ መንግስቲ ኢዱ ዘኽበደሉ ህዝቢ፡ ኪንዮ ኣምላኻዊ ፍርሃትን ኣብ እምነትካ ምጽናዕን ካልእ ኣማራጺ ከም ዘይብሉ ዘስምዕ ክመስልን ክኸውንን እኳ እንተኸኣለ፡ ከም ሕብረተ-ሰብ እውን ህዝቢ ኤርትራ፡ ፈሪሃ እምነት ኣምልዀቱ ብዘይካ’ቲ ሃይማኖት ምዃኑ ከም ባህሊ እውን ዝሰረጸ ምዃኑ ስለዘይከሓድ። ካብ ሕማቕ ተግባራት ዝሕርመሉ ወይ ከም መጠንቀቒ ንበሎ መገዘቲ ክጥቀመሉ ምርኣይ እውን ልሙድ ተርእዮ ብምዃኑ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ መጸውዒ ስም ተዘንታዊት ‘ጥንታዊ’ ክበሃል ዝተረፎ ስለዘይብሉ፣ ንባበይ ሕርኽ-ርኽ ከይበለኒ ኣይተረፈን። ካብ ካልኦት ኣስማት ከም ስም ንቅርጣሽ ምምራጹ ዘመልክተለይ ነገር እንተሃልዩ ጥንታዊ ኣነባብራ ክሰኣለኒ ዝፍትን ምዃኑ እዩ። ብኣንጻሩ፡ ቅርጣሽ ዝብል ኣስማት ዝወጽኣሉ ኣብ ዝነበረ ግዜያት ከኣ ከም እኒ ላምባ፡ ኮካ፡ ቢራ፡ ፍርናሽ ዚኣመሰሉ ነገራት ዘይዝውቱራት ምንባሮም እዩ ዝርደኣኒ። እዞም ዚተጠቕሱ ኣስቤዛታት ከም ሓደ መወከሊ ንጥንታዊ ኣነባብራ ክውክሉ ዝኽእሉ ኣይመስለንን። ቅርጣሽ ከም ስም ከኣ ጥንታዊ ምባሉ ይቐልል። ኣብዚ መቸም፡ “ቅርጣሽ” ከም ስም፡ ሎሚ ግዜያት ፈጺሙ ኣይወጽእን ንምባል ዘይምዃነይ፡ በቲ ኣብ ስምን ውክልናኡ ኣብ ግጥሚ (ብሓፈሻ ድማ ኣብ ስነ-ጥበባዊ ስራሓት) ዝምልከት ርእየት ክረአ እንከሎ ብምንጽጻር ክትርድኡኒ ከም እትኽእሉ ይኣምን። ብቕልል ዝበለ ኣገላልጻ፡ ኣብ ስነ-ጥበባዊ ስራሓት ዝጥቀስ ኣስማት ልክዕ ከምቲ ንሓደ ድራማዊ ወይ ፊልማዊ ዕዮ ምከና ዛንታ/ግዜ ሓደ ዝተወሰነ እዋን ንምንጻር ዝሕግዞ ማለተይ እየ። ምናልባት ኣዘንታዊ ምስ በዓል ኣልኣሚን ዓብደለጢፍ ዝነበረ ‘ኣያም’ ዶ ይኸውን ግን ኣቢሉኒ! ዶስ. . . ከምዚ ኣብዚ ዚሓለፈ ውሑዳት ዓመታት “ባህላዊ ደርፊ እያ ተብልዕ ዘላ” ተባሂሉ ዝግበር፡ ኣይ ካብ ባህሊ ኣይ ካብ ከም ዝነብርዎ ዘመን ሓዲግ መዲግ ኰይኑ ዝተርፍ ደርፍታት ዝመሳሰል ተርእዮ ክቖጽሮ?!
ኣብ መጨረሽታ፡ ክሓቶ ዚደሊ ነገር ኣሎኒ። እዚ ኸኣ፡ ናይ ጸሃይቱ በራኺ ” ኣባሻውል ዝባን ጨርሒ ተወሊዓ ወርሒ፣ ንሰዓት ሸሞንተ ዕስራ ጎደል ተጸበየኒ’ምበር…’ ብፍላጥ ኣትያ እንተዀይና እዩ። እዚ ክብል እንከሎኹ፣ ብዛዕባ እዛ ደርፊ ንእግረ-መንገደይ ካብ ነበብቲ እዚ ጽሑፍ ከረጋግጾ ዝደለዂዎ ነገር ምህላዉ ደኣ እምበር ምእታዋን ዘይምእታዋን ክቕበል ወይ ክነጽግ ንዘይምዃነይ ምርዳእ የድሊ። ሓደ እዋን ምስ ሓደ ጸሓፊ ዓርከይ እነዕልለሉ ኣብ ዝነበርና ግዜ ታሪኽ እዛ ደርፊ ብልክዕ ድማ ጒዳይ ሰዓት 7:40 ድ.ቀ ከዕልለኒ ይዝክር። ንዘረባ ዘረባ ኣምጸኦ ዕላል ምስ ምንባሩ ከመይ? ኣበይ? መዓስ? ብምሕታት ኣየጣለልኲዎን። ወትሩ እዛ ደርፊ ኣብ ዚሰማዕኲሉ ግዜ ግና እቲ ዕላል ይዝከረኒ። ከምቲ ንሱ (ዓርከይ) ዝብሎ እንተዀይኑ፡ ኣብ ሓንቲ መጽሓፍ ክዝንቶ ከምዝረኸቦ፤
” ኣብ ኣባሻውል ከም ሸየጥቲ መስተን ከረርትን ዝነበራ ኣዴታት ገዛውተን በቲ ኣብ ስልጣን ዝነበረ ስርዓት ጃንሆይ ከም መተኣኻኸብን መዛተይን ብኡ ኣቢልካ እውን መለዓዓሊ ህዝቢ ብምዃነን ክፈርሳን ክእለያን ምስ ተወሰነን ምስ ፈረሳን፣ ሓንቲ ክፍሊ ገዛ ካብ ኣፍልጦ ምምሕዳር ከተማ ወጻኢ ብቕልጡፍ ክትህነጽን (ኣብ ሓደ ለይቲ) ስለዝተደልየ፡ በብእዋኑ ብስቱር ክእከብ ዝቐነየ ዘድሊ ነገራት ተዋዲዱ ሰዓት 7፥40 ድ.ቀ ቆጸራ ተገይሩ ምህላዉ ብሜላ ንምሕባር እያ ተሰሪሓ”
ዝብል ከምዝነበረ ኣዕሊሉኒ ብምንባሩ እዩ። ነዚ እየ ድማ ዛንታ እዛ ደርፊን ሰዓትን ዝተረጋገጸ ንምዃኑ ክሓትት መሪጸ። ከምኡ እንተዀይኑ ግና፡ ማለት ብልክዕ ከምኡ እንተዀይኑ፡ ዛንታ ዕላል ኣፍቃሪ ቅርጣሽን ቅርጣሽን ኪንዮ እቲ ጥበባዊ ጽባቔኡ ንምትእኽኻብን ናይ ምርኻብ መዓልቲ ንኽቀላጠፍ ዝጽውዕ ረቂቕ ምሳሌ ኰይኑ ክርከብ እዩ። ቅርጣሽን ኣፍቃሪኣን ካልኦት ተመሳሳሊ ዛንታ ዘለዎምን ተኣኻኺቦም ክርእዩ ድማ እምነ። አቐንየለይ።
ሽሻይ ሽመንዲ
ግንቦት 2017
ምሉእ ትሕዝቶ እታ ግጥሚ ስዒቡ ይቐርብ። ሰናይ ምስትምቓር!
ሃለው ቅርጣሽ
ቅርጣሽ ዓይነይ – ቅርጣሽ ሕያወይቲ
ከመይ ይሓልፈልኪ’ሎ ‘ቲ መዓልተ-ለይቲ?
ዘይፈልጦ’ኳ ኣይኮነን እቲ መልሲ
ከዛርበኪ’ለምበር – ከተተንፍሲ፣
ቅርጣሽ ናተይ ብኣይ ግን ቅሰኒ
ኣብ ዝኸድኩ ከይደ ኪዳነይ እመኒ!
ላምባ’ሎ፣ ባኒ’ሎ
ቢራ’ሎ፣ ኮካ’ሎ
ዘብረቕርቕ ገዛ’ሎ፣ ልስሉስ ፍርናሽ ኣሎ
ብዘይ ብኣኺ’ሞ ምልኣት ኣበይ ኣሎ!
ኣዒንትኺ እንተቖርቆረ
ገጽኪ ተቐምሰለ፣ ‘ተሓረረ
መዓጓጉርትኺ እንተነሃለ
ዛውያኺ ሓመድ ተመሰለ
ኣይግድሰንን’ዩ፣ ይኹን ደለ!
ሓንቲ ግን…
ካብቲ እኩይ ተጠንቀቒ ሓደራ!
ነቓዕ እንተረኺቡ መንፈስኪ ከይሰብራ
ወንጌል ኣረሲዑ ከይገብረኪ ኣረሜን
ከይማልኣና ናብ ሲኦልን ኩነኔን!
ንጽድቅና ዝተሰቕለ ክርስቶስ ብእኡ ይእከሎ
ሓንሳብ ሞይቱልና’ንድዩ ክንደይ ሳዕ ክንቀትሎ!
በሊ ቻው ቅርጣሸይ፣ ክሳዕ ሰንበት
ብሩኽ የውዕለና ሎሚ ዓርቢ ስቕለት።
ነፋስጋ ሰዲደልኪ’ለኹ ሰልዲ
ንዓይ ደስ ክብለኒ ወጠጦ ሕረዲ
ገስምዮ ስዋ፣ ገስምዮ ኣረቂ!
ኣብ ልዕሊ ሽግር ሳዕስዒ፣ ኣብ ልዕሊ ግዜ ሰሓቒ!
‘ኣባሻውል ዝባን ጨርሒ ተወሊዓ ወርሒ፣
ንሰዓት ሸሞንተ ዕስራ ጎደል ተጸበየኒ’ኻ…’
ናስትሮ ወሊዕኪ ናይ ጸሃይቱ በራኺ
ሰይጣን ደስ ኣይበሎ፣ ሽ….ሽ በሊ በይንኺ!
Yohannes Abraham
ዮሃንስ ኣብርሃም
18-04-2014
ገጣሚ ዮሃንስ ኣብርሃም

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ክመሓየሹ ኣብ ዝግብኦምን ኣብ ዘፈላልዩን ጉዳያት ሃገሮም ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብውልቂ ክትዘራረብ ምፅንሓ ኣብ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ሓጋዚ ምንስቴር ጉዳያት ኣፍሪካ ኣምባሳደር ዶናልድ ያማሞቶ ገሊፆም።
ካብ 2006 ክሳብ 2009 ኣ/ፈ ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዩናይትድ ስቴትስ ዝነበሩ ኣምባሳደር ዶናልድ ያማሞቶ ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብውልቂ ኣብዝካየዱ ዝርርባት ኣብ ዝረዳድኡሎም ብሓባር ከምዝሰርሑ ኣብዘይረዳድእሉ ድማ ንምፍታሕ ከምዝፍትኑን ገሊፆም።’’ንመንግስትን ማሕበረሰብን ብሓባር ክሰርሑ ንምሕጋዝ ንፍትን ኢና።እዚ ንናይታ ሃገር ረብሓ ጥራሕ ኣይኮነን፤ንናይ ዩናይትድ ስቴትስ ስትራተጂያዊ ረብሓ እውን እዩ።ሃገራዊ ረብሓ ዩናይትድ ስቴትስ ንህዝቢ ተፀዋዕትን ተሓታቲን ዝኾኑ ሃገራትን መንግስታትን ምህላዎም ምርግጋፅ እዩ’’ኢሎም።
ኣብ ወሰና ወሰን ወረዳታት ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ብሰንኪ ዝተልዓለ ግጭት ብኣማእቲ ኣሽሓት ብዛዕባ ምምዝባሎም ዝተሓተቱ ንሶም ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ኣብ ካልኦት ከባቢታት እታ ኣህጉር እውን ግጭትን ወጥርን ከምዘሎን ዘተሓሳስብ ምዃኑን ናይ ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኮንጎን ደቡብ ሱዳንን ብምጥቓስ ገሊፆም።ንናይ ኢትዮጵያ ብዝምልከት ድማ ‘ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ኦሮሞን ሶማሊያን ዘሎ ወጥሪ የሰክፈና እዩ።ብቐረባ ንከታተሎ ዘለና ጉዳይ እውን እዩ።እቲ ወጥሪ ንምፍታሕ ምስ ዝምልከቶም ሰባት ብቐጥታ እናሰራሕና ኢና’’ኢሎም።
ዝርዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ግምቢ ዘብዐኛ ነሓሰ 2013 | ስእለ ጽዩፍ—ጕድኣት ዘይብሉ ድዩ ወይስ ሓደገኛ፧
ስእለ ጽዩፍ፡ ጕድኣት ዘይብሉ ድዩ ወይስ ሓደገኛ፧ ካብ ስእለ ጽዩፍ ንምልቓቕ እንታይ ምግባር የድሊ፧
ገበር
ስእለ ጽዩፍ—ጕድኣት ዘይብሉ ድዩ ወይስ ሓደገኛ፧
ስእለ ጽዩፍ ምርኣይ፡ ንውልቀ ሰባትን ንስድራ ቤታትን ብኸመይ ይጐድኦም፧
መጽሓፍ ቅዱስ፡ ህይወት ሰባት ይቕይር
“ህይወተይ ናበይ ተምርሕ ከም ዘላ ኣርዚነ ኽሓስብ ጀመርኩ”
ስርዓታት መጽሓፍ ቅዱስ ንሓደ ሰብኣይ ንኣምላኽ ባህ ምእንቲ ኼብሎ፡ ኣመላቱን ኣተሓሳስባኡን ንኪቕይር ዝሓገዞ ብኸመይ እዩ፧
ሕቶታት ኣንበብትና
ገለ ኻብቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እተጠቕሱ ሰባት፡ ስሞም ዘይተመዝገበ ስለምንታይ እዩ፧
ኵሎም እቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እተጠቕሱ፡ ስሞም ግና ዘይተመዝገበ ሰባት፡ ሕማቕ ባህርያት ከም ዝነበሮም ወይ ከኣ ዘይረብሑ ሰባት ከም ዝነበሩ ጌርና ኽንድምድም ይግባእዶ፧
ንኣምላኽ ቅረቦ
‘እቲ ዘይርአ ባህርዩ፡ ብንጹር ይርአ’
ብኣምላኽ ትኣምን ዲኻ፧ ብዛዕባ ህልውናኡ ዜረጋግጽ መርትዖ ኸተቕርብ ትኽእልዶ፧
ኣስኣሰር እምነቶም ስዓብ
ኖህ—ኣምላኽ ንዕኡ “ሻምናይ ርእሱ ሓለዎ”
ኖህን ስድራ ቤቱን ኣብቲ ወዲ ሰብ ቅድሚኡ ርእይዎ ዘይፈልጥ ኣዝዩ ጽንኩር እዋን፡ ብኸመይ ድሒኖም፧
መልሲ ሕቶታት መጽሓፍ ቅዱስ
ገሊኡ ጸሎት ንኣምላኽ ዘየሐጕሶ ስለምንታይ እዩ፧ ኣምላኽ ንኺሰምዓና እንታይ ክንገብር ኣሎና፧
ኣብ ኢንተርነት ዝወጸ ተወሳኺ ዓንቀጻት
ናይ የሆዋ መሰኻኽር፡ ቅድሚ ሕጂ ኣባላት ሃይማኖቶም ንዝነበሩ ሰባት የርሕቕዎም ድዮም፧
ሓድሓደ እዋን ውገዳ ኣድላዪ እዩ፡ ነቲ ሰብ ድማ ናብ ጉባኤ ምእንቲ ኺምለስ ኪሕግዞ ይኽእል እዩ።


text:
ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተበለ ግን መከራ ይምከሮ
ዝሓለፈ ወርሒ ነሐሰ፣ ኣብቲ ብአዝዩ ዘሓጉስን ዘኹርዕን ሃገራዊ ዋዕላ ንደሞክራሲ ለውጢ ክሳተፍ ከይደ ነይረ። ኣብዚ ሓደ ኣዝዩ ዘሐጎሰንን ዝሐበነንን ምስ ብዙሓት ኢርትራውያን ምእካበይን ብፍላይ ድማ ተወለድቲ ኩለን ብሄራት ኤርትራ ዝተሳተፍዎ ብምንባሩ ኢዩ። ኣብ ሂወተይ ንመጀመሪያ ጊዜ ምስ ተወለድቲ ኩለን ብሄራት ኤርትራ ምርኻበይ ጥራይ ዘይኮነስ ምስአቶም ብሓባር ኮፍ ኢለ ብዛዕባ ናይ ሃገርና ጉዳይ ብጽሞና ምዝታየይ ኢዩ ነይሩ። ብተወሳኺ፣ ብዙሓት ብሃገሮምን ህዝቢ ኤርትራን ድሕነት ለይቲ ምስ መዓልቲ ዝደኽሙ ሰባት፣ ከም በዓል ኣቶ ሃብተማያም ኣብራሃ፣ መምህር ተስፉ ዘውደ፣ መሓሪ ኣብራሃም ኣካያዲ ቲቪ ዘተ፣ ናይ ድምጽ ኣሰና ኣማኒኤል ኢያሱ፤ ንጥፍቲ ኤርትራዊት ኣራራት ኢዮብን ካለኦትን ገጽ ንገጽ ተራኺበ ምፍላጠይን ምዝራበይ ኢዩ ነይሩ።
ኣብቲ ኣኼባ 330 ንላዕሊ ኣቢሎም ዝኾኑ ኤርትራውያን ዝተሳተፍዎ ኣኼባ ክኸውን ከሎ ተወከልቲ ናይ 11 ዝተፋላለያ ውድባት፣ ናይ ዝተፋላለያ ሲቪካውያን ማሕበራት፣ ካብ ዝተፋላለየ መዕቆብ ስደተኛታትን ዝተወከሉን፣ ናይ ማሕበር መንእሰያት ተወከልትን ወዘተ፤ ዝተሳተፍዎ ክኸውን ከሎ፣ ነዚ ክንድ’ዚ ዝአክል ክፋላት ሕብረተሰብና ዝነበሮ ኣኼቤኛታት ብዲሞክራሲያዊን፣ ብግቡእን ስነ ስርዓትን ብዝመልኦ ኣገባብ ነቲ ኣኼባ ዝአልይዎን ዘካይድዎን ዝነበሩ ሰባት ዓቢ ምስጋና ይግበኦም ኢዩ ኢለ ይአምን። ልዕሊ ኩሉ ግን እቲ ኣኼባ ብዓወት ምዝዛሙ ጥራይ ዘይኮነስ፣ እቲ ናይ ዕንክሊል ምባል መድረኽ ሓሊፉ፣ ንቕድሚት እምበር ንድሕሪት ምምላስን ምፍልጫል ዝበሃል ነገር ሕሉፍ ታሪኽ ከምዝኸውን ምግባሩ ኢዩ።
ከምቶም ካለኦት ተሳተፍቲ ዘይኮንኩስ፣ ባዕለይ ናይ ኣሮፕላን ከፊለ ስለዝኸድኩን፣ ኣብ ከተማ ሓደ ሓደ ጉዳያት ዝስራሕ ስለ ዝነበረኒ ኣብ ሆቴል ተኻርየ ኢየ ቀንየ። ከምኡ ብምዃኑ፣ ንጉሆ ንጉሆ ናብቲ ኣኼባ ዝተገብረሉ ቦታ ይኸይድ፣ ምሸት ድማ ይምለስ ነይረ። ሓደ ንጉሆ ናብቲ ኣኼባ እናከድና ከለና “እቲ ኣለም በቃኝ ዝብሃል ቤት ማእሰርቲ ፈሪሱስ ካልእ ሓድሽ ተሰሪሑ ኣሎ ሰሚዐ እሞ እቲ ሓድሽ ቤት ማእሰርቲ’ስ ኣበይ ኢዩ?” ኢለ ሓተትኩ። እቶም ምሳይ ዝነበሩ ድማ “እቲ ሕጂ ዝሓለፍናዮ ብጸጋም ዝነበረ ህንጻታት ኢዩ’ኮ” ምስ በሉኒ፣ ትቕብል ኣቢለ “እሞ እቶም ናይ ደርጊ ኣባላትን ናይ መንግስቱ ጀነራላትን’ከ ኣብኡ ድዮም ዘለው?” ኢለ ሓተትኩዎም። ንሳቶም ድማ “ሁሉም ሞት የተፈረደባቸዉ ሳይቀሩ እዛው ናቸው ያሉ” በሉኒ። ኣነ ‘ብወገነይ ወይ ጉድ “ምከረው ምከረው ኣልመከርም ካለ ደግሞ መከራ ይምከረው የሚባል ለካስ እንዲህ ሲሆን ነው” ምስ በልኩም “ምን ማለትህ ነው?” በሉኒ። ኣነ ድማ እንታይ ማለተይ ምዃኑ ገለጽኩሎም። ካብኡ ዝተላዕለ ኢየ እምበአር ነዚ ጽሑፈይ ኣርእስቲ ዝሃብኩዎ።
እዚ “ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተበለ ድማ መከራ ይምከሮ” ዝብል ኣዘራርባ ኣብ ብዙሕ ናይ ደቂ ሰባት ርክብ ዝዝረበሉ ኢዩ። ንሓደ ሰብ ነቲ ዝገብሮን ዝፍጽሞን ጌጋታት “ይትረፍካ”፣ “ከምዚ ኣይትግበር ጌጋ ኢዩ”፣ “ካብ ከምዚ ምግባር ተቖጠብ ኣይቁጥብን እንተአበልካን ግን ደሓር እቲ ውጺኢቱ ሕማቕ ኢዩ፣ ከሕዝነካ ኢዩ ወዘተ፤” እናተባህለ ይዝረብ ኢዩ።
ኣብዚ ከቕርቦ ደልየ ዘሎኹ ብዛዕባ ብኢደወነኖም ብሓይሊ ኣብ ስልጣን ደይቦም፣ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ ዘይተአደነ ግፍዕን በደልን ንዝፍጽሙ ነጊርካዮም እምብለይ ኣይሰምዕን አየ፣ ኣብ ልዕለይ ዝበጽሓኒ ዋላ ሓንቲ ነገር የልቦን፣ ከም ዊን ዝበለኒ ክገብር ኢየ ኢሎም ብብደዐ ተላዕጢጦም መሬት ኣይትጽርና ዝብሉ ግዚውያን ሰበ-ስልጣናት ዝምልከት ኢዩ። እዞም ትምክሕተኛታት አዚእቶም ዋላ ክሳብታ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ስልጣኖም ዝሕደጉላ ተመኺሮም ክሰምዑ ማለት ዘበት ኢዩ።
ነዚ ከምዚ ኩነታት ብዓይነይ ዝረእኹዎን ዝተሞኮርኩዎን ከም ኣብነት ገይረ ክገልጾ ኢየ። እዞም ዘቕርቦም 3 ኣብነታት ብብተራ ንህዝቢ ኤርትራ ዝገዝእዎ ኢዮም። እቲ ቀዳማይ ኣብነት ናይ ንጉስ ሃይለ ስላሴን ሰብስልጣናቱን፣ እቲ ካልእይ ድማ ናይ መንግስቱ ሃይለማርያምን ናይ ደርጊ ኣባልቱን ክኸውን ከሎ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ናይ ኢሳያስ ኣፈርወቅን፣ እቶም ብደዐን ትምክሕትን ኣስኪሩዎም ንግዜኡ ኣብ ስልጣን ኮረሻ ሓኺሮም ዘለዉ ናይ ሕብረተ ሰብና ርኳናት ዝኾኑ፣ ንኤርትራን ህዝባን ንምዕናው ተዓጥቆም ዘለው ኢሳያስን ሰበስልጣናቱ ኢዩ።
እስኪ ብሃይለሰላሴ ክጅምር። እዚ ሰብ’ዚ ናይ ብሓቂ ስሙ ተፈሪ መኮነን ኢዩ ነይሩ። ዝገበረ ገይሩ ኣብ ስልጣን ምስ ደየበ ግን ስሙ ቀይሩ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ናይ ሽመቱ መጸውዒኡ ባዕሉ ብዝፈጥሮ ግርማዊ ቀዳማዊ ሃይለ ስላሴ፣ ንጉሰ ነገስት ዘኢትዮጽያ፣ ሞኣ ኣንበሰ ዝእምነገደ ይሁዳ፣ ስዩመ እግዚአቢሄር።
His Majesty, King of Kings, Elect of God, The Conquering Lion of Judah, Emperor Haile Selassie 1st ።
ዝብል መጸውዒ ንነብሱ ኣጠሚቑ ብእግዚአቢሄር ዝተመርጸን፣ ካብኡ ቁሩብ ትሕት ከም ዝበለ እምበር ካብ ሰብ’ሲ ኣዝዩ ዝለዓለ ምዃኑ ኢዩ ዝኣምንን ከእምን ዝፍትንን ነይሩ። ህዝቢ ኢትዮጽያ በቲ ሽመቱ ንኽጽዉዕዎ ኣዝዩ ስለ ዝነወሖም “ግርማዊ ጃኖሆይ” ኢሎም ኢዮም ዝጽዉዕዎ ነይሮም። እዚ ንእግዚአቢሄር ምንአሱ ኢየ በሃላይ ተፈሪ መኮነን፣ ሕሉፍ ሓሊፉ ነቲ ናይ ተዋህዶ ጾም ኣርበዓ ዝነበረ 15 መዓልቲ ናይ ንጉስ ጾም ተባሂሉ ከምዝውሰኸሉ ማለት እቲ 40 ጾም ናብ 55 መዓልቲ ጾም ሓፍ ከምዝብል ዝገበረ ሰብ ኢዩ። ብተወሳኺ፣ ኢትዮጵያውያን ብስሙ “ጃኖሆይ ይሙቱ” ኢሎም ከምዝምሕሉ ገይሩ። ክምርቕዎ ከለዉ ተጋግዮም “ግርማዊነታቸው ሽሕ ዓመት ይኑሩ” እንተ ኢሉም እሞ ፖሊስያ እንተ ሰሚዕዎም ይህረሙ ነይሮም። ምኽንያቱ እቶም ዝሰምዑ ፖሊስያታት “ኣንተ ባሌጌ ማን ሆነህ እና ነው የግርማዊነታቸው ዕድሜ አንድ ሽሕ ዓመት ብቻ የምትወስን። ለወደፊቱ “ግርማዊነታቸው ለዘለአለም ይኑሩ ማለት ነው ያለብህ” ይብሉ ነይሮም።
ከምዚ ዝገለጽኩዎ ዓይነት ፕሮፓጋንዳ ኣብ ውሽጢ ሓፋሽ ብሰፊሑ የሳራጨዉዎ እንተነበሩ፣ እዚ ኩሉ ሕሶትን ቅጥፈትን ምንባሩ እቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ዝነበርና ተመሃሮ ነቃልዖ ኔርና። ብፍላይ’ኳ ከም በዓል ኣነ፣ መራሕቲ ናይ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ተመሃሮ ማሕበር ዝነበርና፣ እቲ ስርዓት ቆንቒኑን ብዉሽጡ መሽሚሹ ምንባሩ ኣብ ርእሲ ምርዳእና፣ ቁሩብ ድፍእ ዘብሎ ሓይሊ እንተረኺቡ ቀልጢፉ ዓጠምጠም ኢሉ ከምዝወድቕ ስለዝተረዳእና ብዝከአል መጠን ህዝባዊ ምልዓዕልን ጎስጓስን ነካይድ ኔርና። ብወገንና እዚ ስርዓት ቀልጢፉ ዋላ በብቁሩብ ስልጣን ናብ ህዝቢ ከም ዝመሓላለፍ እንተዘይገይሩ ዕድሜኡ ሓጻር ምዃና ክንነግሮም እንተፈተና፣ ንሳቶም ግን ነቲ ዘረባና ከም ሃጠው ቀጠው ቆጺሮም ኣብ ግምት’ውን ኣየእተዉዎን ነይሮም። ምኽንያቱ ሓንሳብ ብስልጣን ስለ ዝሰኸሩን ዝዓወሩን እቲ ስልጣኖም ፈጺሙ ዘይትንከፍን ንዘለአለም ዝነብርን ኮይኑ ይስመዖም ነይሩ።
ሓንቲ ዘጋጠመትኒ ነገር ክነግረኩም። 1969 ዓ.ም. ነቲ ናይ ተመሃሮ ማሕበር ፕረሲደንት ኢልና ዝመረጽናዮ፣ ጥላሁን ግዛው ዝተበሃለ ሓዋ ንሳራ ግዛው ሰበይቲ ልዑል መኮነን ዝነበረት፣ ኢዩ ነይሩ። ንሱ፣ ሓብተይ ምስ እዞም ዝተረግሙ ቤተሰብ እንዳ ሃይለ ስላሴ ምምርዓዋ ኣዝየ እየ ዝሓዝን ኣብ ርእሲ ምባሉ፣ እቲ ስርዓት ክቕየር ከም ዘለዎ ኣትሪሩ ኣብቲ ውሽጢ ዩኒቨርሲቲ ይዛረብ ነይሩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ሓደ ምሸት ሰዓት 8 ኣብ መንገዲ ጠጠው ኢሉ ከሎ ብመኪና መጺኦም ጥይት ተኲሶም ቀተልዎ።
ብድሕሪኡ ኣነ ምስ ካልኦት ኮይና ምንቅስቓስና ቀጺልና። ድሕሪ 3 ወርሒ ኣነ ምስ ራባዓይ ርእሰይ ተኣሲርና ናብ ቤት ፍርዲ ቀረብና። ኣብቲ ናይ ቤት ፍርዲ ክርክር ዝካየደሉ እዋን እቲ ቤት ፍርዲ ዕጹው ኢዩ ነይሩ። ኣብታ ናይ ፍርዲ ዝወሃበላ መዓልቲ ግን ክፉት ኮይኑ እቶም ሽዑ መዓልቲ ጉዳይ ዘለዎም ሰባት ኣብ ውሽጢ እቲ ቤት ፍርዲ ኮፍ ኢሎም ረአናዮም። ማእከላይ ዳኛ ክስናን ገበናን እናንበበ “እነዚህ የጭቃ ኣመኬላዎች (እሾኽ ጭቃ) ግርማዊነታችቸው በነጻ እያበሉና እያስተማሩአቸው እነሱ ግን ተማሪዎች እና ህዝቡን በውሸት እያወናበዱ ትምህርት እንዲቋረጥ፣ ሰላም እንዲታጣ የሚያደርጉ ኣታላዮች ወዘተ፤ ስለሆኑ ለ 3 ዓመት ከ3 ወር እንዲታሰሩ ፈርደንባቸዋል” ይብል። እቲ ፍርዲ ምስ ተነበበ ክንወጽእ ምስጀመርና፣ ሓደ ካባና መለስ ተኽለ ዝተበሃለ ወዲ ዓድዋ (ደሓር ግን ብደርጊ ምስ ተቀተለ ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ንዕኡ መዘከርታ ኢሉ ስሙ ካብ ለገሰ ዜናዊ ናብ መለስ ዜናዊ ዝብል ዝቀየሮ)፣ “እናንተ ሶስት ጉልቻዎች በኛ ላይ 3 ዓመት ከ 3 ወር ስትፈርዱብን እኛ ደግሞ በናንተ ላይ ዕድሜ ልክ እንድትታሰሩ ፈርደንባቸዋል” በሎም። ሽዑ እቶም ደያኑ “መልሳቸው መልሳቸው” ምስ በሉ እቶም ዋርድያታት ድማ ኣብ ኢድና ካቴና ኣእትዮም ደምና ከምዘይተሓላለፍ ገይሮም ኣሲሮም መለሱና። ማእከላይ ዳኛ “እናንተ ጥጋበኞች ፍርዳችሁ ወደ 5 ዓመት ከፍ ኣድርገነዋል” ምስ በለ ኣነ ድማ ካብኡ ኣይሕለፍ ኢለ ትቕብል ኣቢለ “ለምን ወደ 50 ዓመት ከፍ ኣታደርገውም፣ ይህ መንግስት እንኳን 5 ዓመት 3 ዓመትም ኣይቆይም” ምስ በልኩ፤ መለስ ተኽለ እንደገና ተቐቢሉ “እኛ እንኳን 5 ዓመት ቀርቶ ኣንድ ዓመትም ኣንታሰርም” ምስ በለ፣ ደያኑ ብወገኖም “ግድ የለም እዛው ዓለም በቃኝ ትንሽ ጊዜ ከቆያችሁ በኃላ ማልቀስ ትጀምራላችሁ። ዘበኛ ኣውጣቸው” ኢሎም ምስ ኣዘዙ ከም ከብቲ እናኮብኮቡ ንዓለም በቃይኝ ቤት ማእሰርትና ኣውረዱና።
ንሕና ብጻዕሪ ናይ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ተመሃሮ ድሕሪ 8 ወርሒ ምሕረት ተገይሉና ተፈቲሕና። ካብኡ ድሕሪ 2 ዓመትን ፈረቓን ድማ እቲ ካብ ሓጺን ዝተርር ንዘለአለም ዝነብር ዝመስል ዝነበረ መንግስቲ ሃይለ ስላሴ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ከምታ ንብላ ዝነበርና ከም ብቓንጫ ዝተሰርሐ ገዛ ዓጠምጠም ኢሉ ደአ ዓነወ። ሃይለ ስላሴ፣ እዚ ምንኣሱ ንእግዚአቢሀር ኢየ ዝብል ዝነበረ ሰብ፣ ወተሃደራት ደርግ ጋሕግሕ ምድሪ ንቤተመንግስቱ ከይዶም፣ ካብታ ደቂሱላ ዝነበረ ዓራት ኣተሲኦም፣ ክዳንካ ተኸደን ኢሎም፣ ብድሕሪኡ ዓምጺጾም ኣብ ሓንቲ ንእሽቱለይ ቮልክስቫገን ሰኹዖም ደአ ናብ ማእሰርቲ ወሲዶም ዳጎኑዎ። ድሕሪ 10 ወርሒ ማእሰርቲ ድማ ብመተርአስ ዓፊኖም ቀተልዎ።
ደርጊ ኣብ ስልጣን ምስ ደየቡ ንዑ ስልጣን ንህዝቢ ኣረክቡ ስለዝበልና፣ ንዓይ’ውን ምስ 12 ብጾተይ ንዓለም በቃኝ ኣውረዱና። ድሕሪ 2 ወርሕን ፈረቓን ድማ 61 ናይ ሃይለ ስላሴ ሚኒስተራትን ጀነራላትን ናብታ ዝነበርኩላ ዓለም በቃኝ ኣምጺኦም ካባና 75 ሜትሮ ርሕቀት ሰዓት 8 ናይ ምሸት ክርሽንዎም ደአ ኣምሰዩ። ሽዑ ኣነ ብልበይ “ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተ በለ ድማ መከራ ይምከሮ” ኢየ ዝበልኩ። ንዑ ትጋገዩ ኣለኹም ብኽብረትኩም ስልጣን ንሓፋሽ ህዝቢ ሃብዎ ኢልና ክንነግሮም ከሎና ከላእ በዓል እዚ ከአ ቁሩብትለይ ተማሂርና ኢሎም ኣብ ዘይፈልጥዎ ናይ መንግስቲ ጉዳይ ኣትዮም የጋማድሑ ይብሉና ነይሮም። ኣብ ርእሲ’ውን ይአስሩና ነይሮም። ካብታ ዝበልናያ ግን ኣይሓለፈትን። ኣብአ ደአ ኢዶም ረኸበቶም። እዚ ኩሉ ምባለይ ናይ ሃይል ስላሴ መንግስቲ ምዝራብ ናፊቑኒ ዘይኮነስ ግፍዐኛታትን ዑቡያትን ንሓፋሽ ህዝቢ መከርኡ ዘርእዩ በታ ዝሰፈሩላ መስፈር ብአአ ናይ ግድን ምስፋሮም ዘይተርፎም ምኻኑ ንምግላጽ ኢየ።
መንግስቱ ሃይለማርያምን ሰበ ስልጣናቱን እንተኾነ’ውን ካብቲ ውድቀትን ውርደትን ናይ ሃይለ ስላሴ ኣይተማሃሩን። ብሓይልን ጎነጽን ኣብ ስልጣን ምስ ደየቡ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ኣሎናልካ፣ ሒነኻ ክንፈድየልካ ኢና፣ ንብዓትካ ክንጸርገልካ ኢና፣ ንጊዜኡ ግን ኣብ ጎድንና ጥራይ ደው በል እምበር ኢሎም ኣታሊሎምን ኣደናጊሮምን ቦታኦም ምስ ኣጣጥሑ ግን፣ ተመሊሶም ኣብ ርእሲ እቲ ከነድሕነካ ኢና ዝብልዎ ዝነበሩ ለዋህ ህዝቢ ኢትዮጵያ ደይቦም ድአ ኣብከይዎን ደም ኣንብዕዎን።
ብዛዕባ ደርግን ግፍዕታቱን ትፈልጥዎ ስለ ዝኾንኩም ብዙሕ ምትንታን ኣይድልን ኢዩ። ግን ክልተ ጽቡቕ ገይረ ዝፈጠን ኣብነታት ክነግረኩም። ብደርጊ ተአሲርና ድሕሪ 7 ወርሒ ሳላ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ናይ ዓለም መንግስትታትን ተቓውሞን ምኹናን ስለ ዝበዘሖም ናብ ጦር ፍርዲ ቤት ኣቕሪቦም ፈቲሖም ናብ ስራሕና ከምንምለስ ወሰኑ። ድሕሪ ቁሩብ ኣዋርሕ ኣነ ናይ ገንዘብ ሚኒስተር ሰራሕተኛታት ምስልጣን ሓላፊ ኮይነ ተመደብኩ። ሓደ መዓልቲ ሓለቓይ ንባሌ ጎባ ዝበሃል ከተማ ኬድካ ኣብኡ ስልጠና ዘድልዮም ሰራሕተኛታት ስለ ዘለው ኬድካ ኣስተምህሮ ሃብ በለኒ። ኣነ ተገሪመ እንታዎት ዝኾኑ ሰራሕተኛታት ኢዮም እንተ በልኩዎ “ከተለያዩ መስሪያ ቤቶች ናቸው” በለኒ። ኣነ ድማ ብልበይ እንታይ ገደሰኒ ኢለ ኣብ ኣውሮፕላን ተሳፊረ ከድኩ። ኣብኡ በጺሓ ኣበይ ኣለው እዞም ትምህርቲ የድልዮም ዝበሃሉ ሰባት ኢለ ነቲ ናይ ገንዘብ ሚኒስተር ሓላፊ ሓተትኩዎ። ንሱ ድማ “እነዚ ትምህርት ያስፈጋቸዋል ያለ ሻምበል ኣሊ ሙሳ የተባለ የደርግ ኣባልና የደቡብ ክፍለ ሃገሮች የደርግ ተንቀሳቃሽ ቡድን መሪ ነው። ኣብዛኛዎቹ ሻምበል ኣሊ ሙሳ ረሽኖዋቸዋል፣ እነዚህ ሳይረሸኑ የቀሩ ናቸው” ይብለኒ። እዚ ሰብ እዚ ብወሪኡ ከመይ ዝበለ ኣረመኔ ምዃኑ ሰሚዕ ነይረ ኢየ።
በል እምበአር መጺእካ ከምዘሎኻን እቲ ዝወሃብ ኣስተምህሮ ድማ ካብ ጽባሕ ጀሚሩ ምዃኑ ከፍልጦም ኢየ ይብልኒ። ሻምበል ኣሊ ሙሳ ኣብታ ኣነ ዘለኹዋ ሆቴል ይሓድር ስለ ዝነበረ፣ ምሸት ኣብቲ ባር ኮፍ ኢለ ከለኹ መጸ። ብወረ እምበር ብገጽ ርእየዮ ስለ ዘይፈልጥ ነቲ ዋናቲ ሆቴል “እዚ ድዩ ሻምበል ኣሊ ሙሳ” ኢለ ምስ ሓተትኩዎ “እወ ንሱ ኢዩ” በለኒ። ኣነ ናብኡ ከይደ ሰላም ኢለ ኣስተምህሮ ክህብ መጺኤ ከምዘለኹ ገለጽኩሉ። ኮፍ በል ኢሉኒ ኮፍ ምስበልኩ ቢራ ኣዘዘለይ። ቀጺሉ ኣብ ባሌ ጎባ፣ ብዙሓት ኣድሓርሓትን ናይ ኢፒአፒ ኣባላትን ስለ ዘለው፣ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ እናአረየ ከምዝርሽኖም ብትምኽሕቲ ገለጸለይ። ኣነ ተገሪመ መልሲ’ውን ኣይሃብኩን። ንጽቢሒቱ ንጎሆ ናብቲ ዝተባህለ ቦታ ከድኩ። ኣብኡ 18 ሰባት ጽንሑኒ። እትው ምስ በልኩ ኩሎም ተሲኦም ኢድ ነስኡ። “እንድምን ኣደራችሁ፣ ቁጭ በሉ” በልኩዎም። ናይ ኣስማቶም ዝርዝር ተዋሂቡኒ ስለዝነበረ ስሞም ኣንበብኩሎም። እዞም ሰባት እንተረአኹዎም ብፍርህን ራዕድን ዝተዋሕጡ ኢዮም ነይሮም። ብፍርሒ ዝተላዕለ ነታ ኮፍ ዝብሉላ ሰድያ’ውን ኣብታ ጫፋ ኢዮም ኮፍ ኢሎም። ኣነ ብዙሕ ሓዘንኩሎም። እምበአር ነዚ 3-4 መዓልቲ ዘድሊ ኣስተምህሮ ክህበኩም ኢየ በልኩዎም።
ንጽባሒቱ ግን ነቲ ሰድያ ኣጣጢሖም ኮፍ ክብልዎ ጀመሩ። ምኽንያቱ ኣነ ከም በዓል ሻምበል ኣሊ ሙሳ ከምዘይኮንኩ ክርድኡ ስለዝጀመሩ ኢዩ። ካብቲ ዝነበሮም ራዕድን ሽበራን እንተሓሾም ኢለ፣ ኣብ እዋን ዕርፍቲ ክልተ ካብአቶም ጸዊዕ “እዚህ ከተማ ደህና ምግብ ቤት ኣለ ወይ? ኢለ ምስ ሓተትኩዎም “ኣዎ ጌታየ ኣለ ይዘኖት እንሂድ እንዴ” ምስ በሉኒ ሕራይ በልኩዎም። ሰዓት 7 ኣቢሉ ምስ ኮነ ናብቲ ዘለኹዎ ሆቴል መጺኦም ሕዞምኒ ከዱ። ኣብኡ ኩሎም እቶም ዘስተምህሮም ሰባት ኮፍ ኢሎም ጸንሑኒ። ንኹሎም ሰላም ኢለ ኮፍ በልኩ። ኣብኡ ምሉእ ምሸት ከነዕልል ኣምሰና።
ቀስ እንዳ በሉ በጃኻ ናብዚ ሰይጣን ዝኾነ ናይ ደርጊ ኣባል ኣሕሊፍካ ከይትህበና ኢዮም ዝብሉ ነይሮም። ኣነ ከምዛ የዕሩኽተይ ገይረ ምስ ረአኹዎም ብታሕጓስ ክፍንጩሑ ምስ ተዓዘብኩ ኣዝየ ተሓጎስኩ። ኣብ ራባዓይ መዓልቲ ናይ ምስክር ወረቐት ኣዳልየ “ኣቶ (እከሌ)…… በኢትዮጵያ ትቅደም የሚያምኑና ጊዜአዊ ወተሃደራዊ ኣስተዳደር ደርግን የሚደግፉና ከልብ ለማገልገል የተዘጋጁ መሆናቸውን ኣረጋግጣለሁ። የተሰጣቸውን ትምህርትም በሚገባ ስለተከታተሉ ይህ የምስከር ወረቀት ተሰጥቶዋቸዋል” ዝብል ወረቐት ምስ ሃብኩዎም፣ ሻምበል ኣሊ ሙሳ ከምዘይርሽኖም ኣረጋጊጾም ሓጎስ ብሓጎስ ኮኑ። እዚ ሻምበል ኣሊ ሙሳ ዝተባህለ ሰብ፣ ኣብ ዝተፋላለያ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዝርከባ ከተማታት እናኸደ፣ ቑጽሮም ብአሸሓት ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ሓንሳብ ኢፒአርፒ ሓንሳብ ኣድሓርሓሪ እናበለ ይቕንጽሎም ኢዩ ነይሩ። ክቐትል ከሎ ድማ ብጃምላ እምበር በብሓደ ምቕታልሲ ብዙሕ ኣየሐጉሶን ኢዩ ነይሩ።
ብ1989 ዓ.ም. ሓደ ኢትዮጵያዊ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣዝማድ ክበጽሕ መጺኡ ኣብዚ ጥቓ ዝቕመጠሉ ከተማ ረኸብኩዎ። ድሕሪ ቁሩብ ዕላል “ስማዕ እስኪ እቲ ሻምበል ኣሊ ሙሳ ዝበሃል ሰብ ቀቲሉ ዘይጸግብሲ ኣለዶ ብሂወቱ” በልኩዎ። “እንዴ እሱማ የመንግስቱ ሃይለማርያም ቀኝ እጅ ኣይደለም እንዴ? ኣለ እንጂ” በለኒ። “መቸም ይንዋሕ ይሕጸር ደአ እምበር ህዝቢ ኢትዮጵያ ክፋረዶ ኢዩ” በልኩዎ። “እሱ’ኮ ደሴ ከተማ እንዴት ያለ ቤት በማርብል እያሰራ ነው” ምስ በለኒ ከት ኢለ ሰሓቕኩ። “ምን ነው ትስቃለህ?” ምስ በለኒ፣ “መን ክቕመጠሉ ደአሉ ብማርብለ ጌሩ ዘስርሖ?” በልኩዎ። “እንዴ እሱና ቤተሰቦቹ” በለኒ። “እዚ ሓደ ዓዋን ክኸውን ኣለዎ። ደቂ ሰባት ስለምንታይ ኢዮም ካብ ናይ ካልኦት ጌጋ ዘይመሃሩ። ሰብ እናቀተልካ እናአጋፋዕካ ኔርካዶ ብሰላም ትነብር ኢኻ?” ኢለ መለስኩሉ። “በዓል ሻምበል ኣሊ ሙሳን መሰላቶምን መሳርያ ስለዝሓዙ መሬት ኣይትጽርና ዝብሉዋ ዘለዉ ድሓር ግን መሬት ክትጸቦም ኢያ” በልኩዎ። ከምታ ዝበልኩዋ ድሕሪ 2 ዓመት ማለት ብ1991 ዓ.ም. ኢህአደግ ብደብረዘይትን፣ ብደብረብርሃን፣ ብወገን ኣምቦን፡ ብወገን ፍቸ ብአርባዕተ መአዝን ንኣዲስ ኣበባ ገጾም ቅልቅል ምስ በሉ ብሽጉጡ ገይሩ ነብሱ ቀተለ።
ካልአይ ኣብነት ድማ ሓደ ሻምበል መላኩ ተፈራ ዝተባህለ ኢዩ። እዚ ሰብዚ ምሳይ ካብ 9ይ ክፍሊ ክሳብ 11ይ ክፍሊ ኣብ ጎንደር ተማሂሩ ድሓር ንሐረር ሚሊታሪ ኣካዳሚ ኣትዩ። ደሓር ኣባል ናይ ደርጊ ኮይኑ ተመሪጹ። ብዙሕ ከይጸነሐ መንግስቱ ናይ ቤጌምድርና ሰሜን ክፍለ ሃገር ኣመሓዳሪ ገይሩ ሸሞ። ንጎንደር መጺኡ ነቲ ህዝቢ ኣበሳበሶ። ዓይኒብለይ ስኒብለይ ኢሉ ሰብ ምእሳርን ምቕታልን ስረሓይ ኢሉ ሓዞ። ህዝቢ ቤገምድርና ስሜን መእተውን መውጽእን ክሳብ ዝስእን ገበሮ። እቶም ህዝቢ ምስ መረሮም ከምዚ ኢሎም ደረፍሉ።
“መላኩ ተፈራ የእግዚአቢሄር ታናሽ ወንድም የዛሬ ማርልኝ ከንግዲህ ኣልወልድም”
ብሓጺሩ ነዚ ናይ ሎሚ ውላደይ መሓረለይ እምበር ካብ ሕጂስ ኣይወልድን ኢየ እዮም ኢሎሞ። ሻምበል መላኩ መሳሪያ ስለዓጠቐን ስልጣን ብሓይሊ ስለ ዝሓዘን መሬት ኣይትጽርኒ በለ። ሕሉፍ ሓሊፉ ዝረአያ ጽብቕቲ ሰበይቲ ኣምጽኡለይ እናበለ ነቶም ሰቡኡተን ድማ ይአስር ነይሩ። ኣነኳ ዝፈልጣ ሓንቲ ኤርትራዊት ሙሉ በይን ዝተባህለት ኣዝያ ጽብቕቲ ዝነበረት ኤርትራዊት ሰብኣያ ድማ ኤርትራዊ ኣቶ ልኡል ጸጋይ ዝተባህለ ንዓአ ምሕዳግ ከይአኽሎ ንዑኡ ድማ 2 ዓመት ኣሲርዎ። መንግስቲ ደርጊ ምስ ወደቐ ዝገበረ ገይሩ ሃዲሙ ጅቡቲ ኣተወ። ወያኔ ተኻታቲሎም ረኺቦም ዓፊኖም ንኣዲሳ አበባ ኣምጽእዎ።
ናይ ደርጊ ኣባላት ተታሒዞም ናብ ቤት ፍርዲ ምስ ቀረቡ እቲ ናይ መጀመሪያ ናይ ሞት ፍርዲ ዝተዋሃቦ ሻምበል መላኩ ተፈራ ኢዩ ነይሩ። እነሀልኩም ስልጣን ሒዙ ከሎ ን17 ዓመት ድላዩ ገይሩ፣ ብድሕሪኡ ድማ 20 ዓመት ከኣ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሞት ተፈሪድዎ ኮፍ ኢሉ ሞቱ ይጽበ ኣሎ።
ሕጅ’ውን ብዛዕባ ናይ ደርጊ ዝፈጸሞ ግፍዒ ምግላጽ ኣድልይኒ ኣይኮነን። እንታይ ደአ፣ ኩሎም ብሓይሊ ናብ ስልጣን ደይቦም ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ ግፍዒ ዝፍጽሙ ኩሎም ይንዋሕ ይሕጸር ካብ ስልጣኖም ከምዝወድቁን ካብ ተሓታትነት ድማ ከምዘየምሉጡን ንምግላጽ ኢዩ። በዓል ሻምበል ኣሊ ሙሳን ሻምበል መላኩ ተፈራን ከምአቶም ዝአመሰሉን ኣብ ልዕሊ ሓፋሽ ህዝቢ ግፍዒ ዝፈጸሙ ኩሎም ክሳብ’ታ ናይ ውድቀቶምን ውርደቶምን መዓልቲ ትአክል ፈጺሞም ተመኺሮም ኣይሰምዑን ኢዮም ነይሮም። ምስ ተተሓዙ ግን ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተበለ ድማ መከራ መኺርዎ ኣሎ ኢልካ ጥራይ ሱቕ ምባል ኢዩ።
ሓንቲ ነገር ኣብዚአ ከካፍለኩም ዝደሊ ነገር ኣላትኒ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝቐነኹሉ ግዜ ሓንቲ ኣብ ጎንደር መማህርተይ ዝነበረት ነርስ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ፖሊስ ሆስፒታል ኢያ ትሰርሕ። ሓደ መዓልቲ እናዕለልና ከለና ብዛዕባ ተአሲሮም ዘሎዉ ናይ ደርጊ ኣባላት ናይ ሆስፒታል ሕክምና “ዘድልዮም እንተኮይኑ ንፖሊስ ሆስፒታል ከይዶም ኢዮም ዝሕከሙ” በለትኒ። እቶም ሞት ዝተፈርዶም ናይ ደርጊ ኣባላት ዝነበሩ ናብቲ ሆስፒታል ምስ መጹ ኣብ ሓንቲ ክፍሊ ኢዮም ዝነብሩ። ምስ ሰብ ኣይራኸቡን ኢዮም። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኣዝዩ ስለ ዝጽምዎም ኢላትኒ “እባካችሁ ተሎ ብላችሁ ወደ ወህኒ ቤት መልሱኝ። ይህ ሆስፒታል የእውነት እስር ቤት ነው። እዛ እስር ቤት ግን ጋዜጣ እናንባለን፣ ሬድዮ እናዳምጣለን፣ ክሌሎች እስረኞች ጋር ስናወራ እንውላለን። ከዘመድ ጋር እሁድ እሁድ እንገናኛለን ኢዮም ዝብሉና ምስ በለትኒ፤ ወይ ጉድ ኣብ ኤርትራ ሓንሳብ ሒዞሙኻ ምስ ከዱ ኣበይ ከምዝአተኻ ዝፈልጥ ሰብ የለን። ብተወሳኺ ናይ ሕክምና ኣገልግሎት ዝበሃል የለን። ቤት ፍርዲ ኣይትቐርብን ኢኻ፣ ሙማትካን ምህላውካን ዝፈልጥ ሰብ የለን ኢለ ብጣዕሚ ኢየ ሓዚነ።
ሃይለ ስላሴን ሰበ-ስልጣናቱን ከምኡ’ውን መንግስቱ ሃይለማርያምን ናይ ደርጊ ኣባላቱን ድሕሪ ናይ ብዙሕ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ግፍዒ ምፍጻምን ዘይናቶም ሃብቲ ምኽዕባትን ኣብ መወዳእታ ግን ሓሳርን ውርደትን ተሸኪሞም ካብ ስልጣኖም ወሪዶም ናብ ናይ ታሪኽ ጎሓፍ ድማ ተደርብዮም። እቲ ዝኻዕበትዎ ሃብቲ ድማ ኩሉ ተሓዲጎምሲ ቤተሰቦም ናብ ለመንቲ ተቐይሮም።
እስኪ ናይ ኢሳያስን ጀነራላቱን ሚንስተራቱን ከአ ንርአ። እዞም ሰባት እዚአቶም ብሓይሎም ናብ ስልጣን ደይቦም ንሕዝቢ ኤርትራ ሪኢዎን ተሞኩሪዎን ዘይፈልጥ ዘይተአደነ ግፍዒ ይፍጽሙሉ ኣለዉ። ብዛዕባ ዝፍጽምዎ ዘለው በደል ይትረፍ ህዝቢ ኤርትራስ ዓለም ብዓለሙ ፈሊጥዎ ኣሎ። ስለዝኾነ ኣብዚ ክዝርዝሮ ኣየድልየንን ኢዩ። ምኽንያቱ ሓደ ሰብ ጥዑይ ሓንጎል ዘለዎ፣ እዝኑ ዝሰምዕ፣ የዒንቱ ዝርኢ እንተኾይኑ፣ እቲ ኣብ ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ መዓልቲ መዓልቲ ዘውርዶ ዘሎ በደልን ግፍዕን ኣጸቢቑ ክፈልጦ ይኽእል ኢዩ።
እቲ ካብ ኩሉ ዝገርም ግን ሰበስልጣናት ህ.ግ.ደ.ፍ.ን እቲ ናይ ማፍያ ካቦኦምን ፈጺሞም ካብ ታሪኽ ክመሃሩ ዘይምኽአሎም ኢዩ። ከምቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ ሃይለ ስላሴ ምንአስ እግዚአቢሄር ይብል ከምዘይነበረ፣ ብመተርአስ ተዓፊኑ ተቐቲሉ ጀነራላቱን ሚኒስተራቱን ድማ ብጥይት ተረሽኖም፣ ዘሪፎም ዘጥረይዎ ሃብቲ ተወሪሶም። ናይ መንግስቱ ድማ ተመሳሳሊ ዕድል ገጢምዎም። ናይ ኢሳያስን ሰዓብቱን ድማ ካብቲ ናቶም ዝኸፈኣ ዕድል ከምዘጋጥሞም ሚእቲ ካብ ሚእቲ ኣይጠራጠርን ኢየ። ሕጂ ንዑ ግደፉ እንተበልኩዎም እንታይ ኢሎም ኢዮም ክምልሱ። ልክዕ ከምታ ሃይለ ስላሴን መንግስቱን ዝብልዋ ዝነበሩ እንታይ ኣፍለጠካ ንገብሮን ንሰርሖን ኣጸቢቕና ስለንፈልጥ ከማኻን ወዲ ከማኻን ትብልዎ ሃጠው ቀጠው ኢዩ ኢዮም ክብሉ ድሓር ግን እታ ምስላ ክትመጽእ ኢያ። ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተበለ መከራ ይምከሮ ጥራይ ምባል ኢዩ።
ኣብቲ ኣዲስ ኣበባ ሓንቲ ስደተኛ ኤርትራዊት ከም ዝነገረትኒ “ሓደ መዓልቲ ምስ ኮረኔል ዝኾነ ሓወቦይ ኮይንና ናይ ኤርትራ ተለቭዥን ንሪኢ ኔርና። እቲ ፕሮግራም ብዛዕባ ስግረ ዶብ ኣቓሪጾም ዝኸዱ መንእሰያት ኢዩ ነይሩ። ገሊኦም ክተሓዙ ከለው የርኢ ነይሩ። ሽዑ እቲ ሓወቦይ እንቋዕ ደአ ሓዝዎም በለ። ኣነ ድማ ዓቕሎም ጸቢብዎም ደአ እንታይ ዘይገበሩ በልኩ። እንታይ ዘይገበሩ ከአ ትብሊ እዞም ከሓድቲ ጠላማት ሓላፍነት ዘይስከሙ ድርባያት በለ። ኣነ ድማ እዚኦምስ ናይ ሃገር ንብረት ድዮም ሰሪቖም ከይዶም?፣ ናይ ሃገር ሚስጢር ድዮም ንጸላኢ ኣሕሊፎም ሂቦም? ጽቡቕ ትምህርቲ ክንህበኩም ተባሂሎም ድዮም ኣብዮም? ኢለ ምስ ሓተትኩዎ፤ ነታ ሽጉጡ ኣውጽእ ኣቢሉ ኣብዛ ግምባረይ ተኺሉ ትሕለቕሎም ከአ ኣሎኺ? ሕጂ በዛ ሽጉጥ ተኸኽ ከብለኪ ነይሩኒ ግን ኣብ ቤተሰብና ደም ክገድፍ ኣይደልን ኢየ ኢሉ ነታ ሽጉጡ መሊሱ ኣብ ቦታአ ኣእተዋ። ሰበይቱ ከም ዝነገረትኒ ትብል ኣብዚ ሰገነይቲ ገዛ ኣስሪሕና ኣብ ደቀምሓረ ድማ ዓቢ ገዛ ኣስሪሕና ኣሎና ሕጂ ድማ እዞም ሰገን ዝበሃሉ ኣብ ኣስመራ ገዛ ይህቡና ኣለዉ። እዚ ኩሉ ገዛውትስ እንታይ ክኾነና ኢዩ እንተበልኩዎስ ደቅና ይቕመጡሉ ብድሕሬና ድማ ናታቶም ይኸውን ኢሉኒ ኢላ ነጊራትኒ” እናበለት ኣጻወተትኒ በለትኒ።
ካብዛ ኣብነት እዚአ እንታይ ኢና ክንዕዘብ ንኽእል። እዞም ሓንሳብ ብስልጣን ዝሰኸሩ ፈጺሞም ካብ ታሪኽ ኣይመሃሩን ኢዮም። ኣቐዲመ ከም ዝገልጽኩዎ ሃይለ ስላሴ ዓቢ ቤተ መንግስቲ ነይሩዎ። ቑጽሪ ዘይብሉ ርሻናትን ገዛውትን ነይሩዎ። እቶም ሰበስልጣናቱ ከም በዓል ኣስራተ ካሳ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፣ እዚ ዘይበሃል ርሻናትን ገዛውትን ኣጥርዮም ነይሮም። ግን ንኽንደይ ዓመታት ኢዩ ንብረቶም ዝኾነ? ክሳብ በዓል መንግስቱ ኣብ ስልጣን ደይቦም ንዓአቶም ብጠያይት ዝዓጽድዎምን ኩሉቲ ንብረቶም ዝህግርዎን ኢዩ ነይሩ። ንደቆም ግን ኣየውረስዎምን። ከምቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ ከም በዓል ሻምበል ኣሊ ሙሳ ድማ ካብ ናይ ሃይለ ስላሴ ከይተማህሩ ኣብ ስልጣን ስለ ዝደየቡ፣ ብማርብል ገይሮም ገዛውቲ ከስርሑ ጀሚሮም ነይሮም፣ ግን ናይ ኩሎም ቪላታትን ርሻናትን ድማ ተወሪሱ፣ ንሳቶም ድማ ነብሱ ዝቐትል ቀቲሉ፣ ዝተታሕዘ ድማ ሞት ተፍፈሪድዎ ናይ ሞቱ መዓልቲ ሎሚ ድያ ጽባሕ እናበለ ይጽበ ኣሎ።
ኢሳያስን ጀነራላቱን ድማ፤ ንጊዜኡ ኣብ ዊን ዝበለኩም ገዛ ብሓይልኹም ይኹን ካብ ህዝቢ ብዝመንዛዕኩምዎ ገንዘብ ጌርኩም ዘስራሕኩምዎ ገዛውቲ ከምኡ’ውን ንመንእሰያት ኤርትራ ናብ ባራይኹም ቀይርኩም ዘስራሕኩምዎ ገዛውቲ፣ ኣሽምባይ ንደቅኹም ከተውርስዎ ይትረፍሲ፣ ንስኻትኩም እውን ከምቲ ናይ በዓል ሃይለ ስላሴን መንግስቱን ብሂወትኩም ከለኹም ተወሪሱ፣ ነቲ ናይ ብሓቂ ዋንኡ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ክወሃብ ከሎ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኮይንኩም ክትሰምዕዎ ኢኹም። ቁሩብ ምናልባት እንተለቢምኩም ግን ምእንቲ ደቅኹም ክትብሉ ቀልጢፍኩም እታ ስልጣን ናብ ዋናአ ዝኾነ ሓፋሽ ህዝቢ ኣረክቡ፣ ኣይነረክብን እንተኢልኩም ግን “ምኸሮ ምኸሮ ኣይምከርን እንተበለ ግን መከራ ይምከሮ” ኢለ ኢየ ሱቕ ዝብል።
ሓጻር መልእኽቲ ኣብ ወጻኢ ትቕመጡ ዘለኹም ኤርትራውያን።
ከምቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ ብኽያትን ወጽዕን ህዝብኹም ተረዲእኩም ካብዚ እናተሳሕገ ኣይሎሚ ኣይጽባሕ ዝብል ዘሎ ናይ ኢሳያስ ስርዓት ተፋላሊኹም ምስ ህዝብኹምን ምእንቲ ህዝብኹምን ደው በሉ። በቲ ዉጹዕ ህዝብኹም ክትምስገኑ ኢኹም፣ ታሪኽ ድማ ብጽቡቕ ከልዕለኩም ኢዩ። ብተወሳኺ ደቅኹም ብናይ ወለዶም ፍትሓዊ ኣረእእያን መትከልን ክኾርዕልኩም ኢዮም። እቶም ተሪፍኩም ዘለኹም ዉሑዳት ሰባት ግን “ንሕና ኣብ ክንዲ ምስ ሕዝብና ምስ መንግስትና ኢና” “ህዝቢ ኤርትራ ስቓይካ ክነውሕ ምስ መንግስትና ደው ኢልና ኣሎና። መንእሰያት ኤርትራ ድማ ባራዩ ኮይንኩም ከተገልግሉን ገዛውትና ክትሃንጹን ዝከአለና ሓገዝ ንመንግስትና ከነበርክት ኢና” እትብሉ ግን እዋአኹም። ኤርትራ ኣዝያ ንእሽቶይ ሃገር ስለ ዝኾነት፣ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ነንሕድሕዱ ጽቡቕ ገይሩ ስለዝፋለጥ፣ ንህ.ግ.ደ.ፍ. መንግስትኹም ደጊፍኩም ንገዛእ ርእስኹም ኣብ ፍትሒ ዘለዎ ሃገር እናተቐመጥኩም፣ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኢሳያስ ዘሎና ህዝቢ ግን መሬት ከም ዕንቚ ጸቢባትና ከላ፣ ናቱ መሳርሒ ኮይንኩም ግፍዕና ክቕጽል ስለ ዝገበርኩም ክንፋረደኩም ኢና ኢዩ ዝብለኩም ዘሎ።
ከምትፈልጥዎ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸም ዘሎ ግፍዒ እንኳይ ኤርትራውያንስ ዓለም ብዓለማ ትፈልጥ ኢያ። ስለዚ እዞም ሕጂ ናይ ኢሳያስ ሓዊ ተሳውሩ ዘለኹም፣ ድሕሪ ናይ ኢሳያስ ስርዓት ምውዳቕ፣ እታ ተሳዉሩላ ዘለኹም ሓዊ ተመሊሳ ንዓኻትኩም ከተሕርረኩም ኢያ። ድሕሪ ውድቀት ኢሳያስ ከም ኣጋጣሚ ንኤርትራ ገጽኩም ቅልቅል እንተ ኢልኩም ድማ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝጽበየኩም ሕቶ፤ “ንስኻ/ንስኺ ካብቶም ምስ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኮይኖም ንጥፍአትና ዝሰርሑ ዝነበሩ/ዝነበርራ ዲኻ/ዲኺ ወይስ ምስቶም ንዓና ንምድሓን ዝተቓለሱ ኢኻ/ኢኺ?” ተባሂልኩም ክትሕተቱ ከሎኹም፣ ንስኻትኩም ግን ዘዋጻአኩም መሲሉኩም፡ ኣነ’ሞ መን ምስነገረኒ መዓስ ፈሊጠ ነይረ፣ ኣነ’ሞ ከምዚ ዓይነት ግፍዒ ይፍጸም ከምዝነበረ መዓስ በሪሁለይ፣ ኣነ’ሞ ተገዲደ እንደአለ 2% ዝኸፍል ነይረ፣ ኣነ’ሞ እቲ ዝጀመርኩዎ ገዛይ ስለዘይተወደአ እንደአለይ እምበር መዓስ ይፈትዎም ነይረ፣ ኣነ’ሞ እቲ ናይ ቦንድ ገንዘበይ ክሳብ ዝመልሱለይ እንደአለ እምበር ግፍዐኛታት ምዃኖም መዓስ ጠፊኡኒ፣ ኣነ’ሞ ደይ ሓደ ሓደ ሰባት እንደአሎም ኣጋግዮሙኒ እምበር ቀጠፍቲ ምዃኖምሲ ፈሊጠ ነይረ፤ ኣነ’ሞ ደይ ቲቪ ኤረ እንዳአላ ኣጋግያ ህዝቢ ጽቡቕ ይነብር ኣሎ ኤርትራ ድማ ኣዚያ ሰልጢና ኢያ እንዳበለት ኣታሊላትኒ፣ ኣነ’ሞ፤…ኣነ’ሞ፣…ኣነ’ሞ” ክትብሉ ይረአየኒ ኣሎ። ገሌኹም እሞ ምሕሳው ስለ ዘይሽግረኩም “ኣነ’ሞ እዞም ርጉማት ኣመሪካውያን ንወርሒ ወሲዶም ኣብኡ ደርብዮሙኒ ስለዝኸዱ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኢዮም ንመሬት መሊሶሙኒ፣ ኣነ ፈጺመ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝተፈጸ ግፍዒ ኣፍልጦ የብለይን” ክትብሉ ክትፍትኑ ኢኹም። ብተወልደ ሃብተምክኤል :ብሓጺሩ እቲ ከተቕርብዎ ትፍትኑ ምኽንያታት በቲ ብህ.ግ.ደ.ፍ.ን ደገፍቱን ደም ዝነብዕ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ፈጺሙ ተቐባልነት ከምዘይህልዎ ካብ ሕጂ ጀሚርና ንነግረኩም ኣሎና። እቶም ልቢ ዘለኩም መዓልቲ ፍርዲ ከይበጸሓት ከላ ኣብ ጎኒ ዉጹዕ ህዝብኹም ደው በሉ። ዓድኹም’ዩ ዓዲ ዝኾነኩም፣ ህዝብኹም’ዩ ህዝቢ ዝኾነኩም፣ ኢሳያስ ግን ጽባሕ ገዲፍኩም ከምዝኸይድ ኣይትጠራጠሩ። ይትረፍ ንዓኻትኩምሲ ነቶም ካብ 40 ዓመት ንላዕሊ ምስኡ ዝተጋደሉን ዝሰርሑን እዃ ዝጠለአሞምን ብዘይንሕስያ በብሓደ የጥፈኦም ከም ዘሎ ጽቡቕ ጌርኩም ትጠልጡ ኢኹም።


text:
" ጥንታውያን ደርፍታት ፍቅሪ ትግርኛ (ሳልሳይ ክፋል)"
እቲ ቀንዲ ዓላማ ናይ'ዚ ጹሑፍ "ብትምክሕቲ ቋንቋ/language chauvinism" ዝኣክል፡ ናይ ካልኦት ኣህዛብ ልሳን ምንዓቅን፡ ምንእኣስን፡ ምልጋጽን ዝርኤ ተግባር ናይ ጭዋታትን፡ ለባማትን፡ መስተውዓልትን መለዮ ዘይምዃኑ ኢዩ ( a mark of distinction)። ኣብ'ዛ ዘለናያ ግዚያዊት ዓለም፡ ብስነ-ቋንቋ መዳይ፡ ልሳናት ዓለም ብማዕርነት ኢዮም ዝረኣዩ። ምኽንያቱ "መፈጠርናን መራኸቢን" ስለ ዝዀኑ። ስለ'ዚ ሓተታ ብሰፊሑ ንምዝርዛር ሓደ ነብሱ ዝኸኣለ ጽሑፍ ምድላው የድሊ።
- እንተዘይኣቶኻ በዚ ሰሙን
ወዮ እኽሊ ኣይበልዕ ሰብ ኣይከውን።
- እንተዘይኣቶኻ በዚ ዘኽቲ
ወይ እኽሊ ኣይበልዕ ማይ ኣይሰቲ።
- ስዕሊ ቅዱስ ጊዮርጊስ ሓዲስ ቀለም
ኣታ ጢሊምካዶ እዝጊ ይጥለም።
- እንተ ኣነ ኮይነ በደለኛ
ላዕላይ ሰማይ ይኹነና ዳኛ።
- ብርሌ'ዶ ንሁግ ይስፈሮ
ከምዚ ኣነ ሰይጣን ዝኣሰሮ
ተፋቅርካ ጽልኢ መን ጀመሮ።
- ጥውጥዋይ ከም ቀርኒ ዓጋዘን
ተፋቅርካ ጽልእስ ኣይኣዘዘን።
- ኣይኮነንዶ ኣይበልኩን ብቀደሙ
ሕሱም ፍቅሪ ጽልኢ መደምደሙ።
- ደናጒኻ ምስ ስረ ስምምዕ
እዝጊ ኣሎኒ ክፉኡኻ ዘስምዕ።
- ኣረቂ ሰትየ እኳ ጉስዕ
ኣይርከብን ንዓኻ ዘረስዕ።
- ወዓግ ሸያብ ኢዩ ምቀደሰ
ዝብኢ ሓንካስ ኢዩ ምሓረሰ
ኽላ ወግድ ብስላሴ።
- መሸላ ክረምቲ ግላዕ ምላዕ
ዝጐደለ ፍቅሪ ብምንታይ ይምላዕ።
-ኽምስ እንተበልኩ ዓሻ እመስል
ክንዳይ እኳ የለን ዘስተማስል።
-ይቅጽል
Sponsored Ads


text:
ኣብዚ ቅንያት እዚ ኣብ መንጎ ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጲያን ብርክት ዝበለ ወተሃደራዊ ግጭታት ከምዝነበረ ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ ግጭታት፤ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጲያ ካብ ኤርትራ ተበጊሶም ናብ መሬት ኢትዮጲያ ኣትዮም መጥቓዕቲ ኣብ ዝገበሩሉ እዋን ዝተኻየደ ኢዩ። እቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ኢትዮጲያ ዝተኻየደ ውግእ ኣብ ከባቢታት ኢሮብ ኮይኑ፤ መንግስቲ ኢትዮጲያ በቲ ብተመጣጣኒ መጥቓዕቲ ምምላስ ዝብል ፖሊሲኡ ነቲ መጥቓዕቲ ከቢድ ግብረ መልሲ ድሕሪ ምግባሩ እቲ ኩናት ናብ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጲያን ቀጺሉ ቀንዩ።
ከም መቐጸልታ ናይዚ፤ ናብ ዕለት 23 ሓምለ 2017 ኣብ ዘውገሐ ለይቲ ኣብ ከባቢታት ደንበ ሕምብርቲ፤ ጓል ገምሃል ክሳብ እላላ ኣብ ዘሎ ከባቢታት ብኸቢድ ብረት ዝተሰነየ ሓድሽ ግጭት ከምዝተኻየደ ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ናይ ከቢድ ብረት ምጥቕቓዕ ኣብ ከባቢታት ባድመ ዝጀመረ ኮይኑ ቀጺሉ ናብ ድፋዓት ደንበ ሕምብርቲ፤ ጓል ገምሃል ክሳብ እላላን ቀጺሉ ኣርፊዱ። ብሰንኪ እዚ ናይ ከቢድ ብረት ደብዳባት ኣብ ከባቢታት ሻምብቆን ሞልቅን ዝርከቡ ህዝቢ መጠናዊ ምፍንቓል ከምዘጋጠሞም ተሓቢሩ።
ቀቅድሚ እዚ ረጽሚ ማለት ብዓርቢ 21 ሓምለ ኣብ ከባቢታት ጾሮና እውን ረጽሚ ከምዝንበረ ተገሊጹ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ከባቢታት ባዳን ኢሮብን ዝጀመረ ግጭት ናብ ከባቢታት ባድመ ልሒሙ ምህላዉ ዝገለጹ ምንጭታት ብኽልቲኡ ወገን ኣብ ኩሉ ግንባራት ናይ ወተሃደራዊ ተጠንቀቕ ትእዛዝ ተመሓላሊፉ ምህላዉ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ምስዚ ኣብ ዝተኣሳሰር ዜና፤ ብ19 ሓምለ ሰዓት 9 ንግሆ ፕረዚደንት ኢሳያስ ንሓለፍቲ እዝታት ኣብ ተሰነይ ክለብ ዋርሳይ ኣኼባ ከምዘካየደሎም ተሓቢሩ። እቲ ኣኼባ ናይ እዝታት ኣኼባ ተባሂሉ ጥራይ ብሓለቓ ስታፍ ሚኒስትሪ ምክልኻል ከምዝተጸወዐ ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ ፕረዚደንት ኢሳያስ ክሳብ ናብቲ ኣኼባ ዝመጽእ ተሳታፍነቱ ብምስጢር ካብ ኣኼበኛታት ተኸዊሉ ምንባሩ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ብኻልእ ወገን ሰኑይ 24 ሓምለ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ነፈርቲ ኩናት ኢትዮጲያ ኣብ ከባቢ እላላ ዝነበረ ኤምዳድ ድሕሪ ምጥቐዐን እቲ ኤምዳድ ምሉእ ብምሉእ ከምእተቓጸለ ምንጭታትና ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጲያን ዘሎ ኩነታት ኣዚዩ ተነቃፊ ኣብ ዝኾነ መድረኽ በጺሑ ምህላዉ ዝገለጹ እቶም ምንጭታት፤ እቲ ናብ ኩናት ዘምርሕ ዘሎ ቀንዲ ምኽንያት ክልቲኦም ወገን ብዛዕባ ሓድሕዶም ዘለዎም ግምት ዝተጋነነ ብሙኻኑ ኢዩ ይብሉ ምንጭታት።
ብወገን መንግስቲ ኢትዮጲያ ብዛዕባ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዝገብሮ ገምጋም፤ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን ባዕሉ ክወድቕ ዝክእል ስርዓት ኢዩ፤ ክንሻቐለሉ ዝግባእ ንሱ ምስወደቐ ዝፍጠር ምብትታን ኤርትራ ንሃገርና ብኸመይ ክጸልዋ ይኽእል ዝብል ኢዩ ዝብል ሙኻኑ ይግመት። ብኣንጻሩ መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባ መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ዝገብሮ ገምጋም መንግስቲ ኢትዮጲያ ብውሽጣዊ ሽግራቱ ተጻቢቡ ንምብትታን ተቓሪቡ ስለዘሎ፤ ናይ ተቓወምቲ ውድባት መጥቓዕቲ ተተሓዊስዎ መንግስቲ ኢትዮጲያ ነዊሕ ኣይከርምን ኢዩ ዝብል ኢዩ።
ክልቲኦም መንግስታት ውድቀት ናይ ሓድሕድን ፖለቲካዊ ስልጣንን ዕምርን ሰልፍታቶምን ዘይኮነ ህዝባዊ ድሕነት ክልቲኦም ህዝብታትን ዞባዊ ርግኣትን ከቐድሙ ከምዝግባእ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ሓቢሮም።


text:
ዋና ኣመኃዳሪ መንበረ ፓትርያርክ ብፁዕ ኣቡነ ባስልዮስ፡ ንኣገልጋሊ ካህን ቀሺ መሓሪ ሙሴ ኂዞም ናብ ኣህጉረ ኣውስትራልያ ሰኑይ 26 መጋቢት 2008 ገይሾም። እዚ ጕዕዞ’ዚ ኣብ ኣህጉረ ኣውስትራልያ ዝቕመጡ ሕዝበ ክርስቲያን፡ ምስቲ ራሕቅን ስፍሓትን ናይቲ ኣህጉር ከይተጸልዉ ስጡም መንፈሳዊ ሥምረት ዝጸንሖም ብምዃኖም፡ ብዝበለጸ ቀሪብካ ኣባታዊ ምዕዳን ንምሃብ’ዩ። ብፍላይ ድማ ምስ ምብዛኅ ምእመናንን ምስፋሕ ኣገልግሎትን ኣብ ርእሲ’ዚ ዝጸንሐ ቤተክርስቲያን፡ ተወሳኺ ኣብ ከተማ ኣደላይት ታቦተ መድኃኔዓለም ንምእታውን ኣገልገልቲ ምምዳብን ዝዓለመ መንፈሳዊ ጕዕዞ’ዩ።
ኃሙሻይ ሰንበት፡ 'ደብረ ዘይት'
ኃሙሻይ ሰንበት፡ ደብረ ዘይት ‘ማእከለ ጾም’
ብዛዕባ ናይ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዳግማይ ምጽኣት ብፍሉይ እንዝክረሉ ሠለስተ ጊዜያት ኣለዉ። እቲ ሓደ ኣብ ወርኃ ጳጉሜን ክኸውን ከሎ፡ እቲ ኻልኣይ ድማ ኣብ 4-6 ኅዳር ዘሎ ደብረ ዘይት ዝበሃል ኣሎ፡ እቲ ሣልሳይ ድማ መበል ኃሙሻይ ሰንበት ናይ ዓቢይ ጾም ‘ደብረ ዘይት እናተባህለ ዝጽዋዕ እዩ። ‘ደብረ ዘይት’ ብሸነኽ ምሥራቅ ኢየሩሳሌም ዝርከብ ጎቦ እዩ። “ወእንዘ ይነብር እግዚእነ ውስተ ደብረ ዘይት ቀርቡ ኀቤሁ አርዳኢሁ እንተ ባሕቲቶሙ” ከምዝብል (ማቴ. 24፡3)
ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ደብረ ዘይት ተቐሚጡ ኸሎ ቅዱሳን ሓዋርያት ብሕት ኢሎም . . . ትእምርቲ ምምጻእካን ናይ መወዳእታ ዓለም ምልክታቱን እንታይ እዩ፧ እዚ መዓስ እዩ ዚኸውን፧ እስኪ ንገረና እናበሉ ናብኡ ምስ ቀረቡ ብዛዕባ ኅልፈተ ዓለምን ዳግም ምጽኣቱን ዝመሃረሉ እምባ ስለዝኾነ፡ እዛ ሰንበት’ዚኣ ደብረ ዘይት ተባህለት። ኣብዛ ሰንበት’ዚኣ ዚዝመር መዝሙርን ዚንበብ መጻሕፍትን ነቲ ጐይታ ኣብ ደብረ ዘይት ዚመሃሮ ብዛዕባ ምሥጢረ ምጽኣቱን፡ ምልክታት ኅልፈተ ዓለምን ዘመልክት እዩ።
ቀዳማይ ምጽኣት ጐይታ ብትሕትና ኣብ መብልዕ ማል ተወሊዱ እዩ። ዳግማይ ምጽኣቱ ግና ብኽብሪ ብእልፍ ኣእላፍ ቅዱሳን መላእኽቱ ተዓጂቡ፡ በክበበ ትስብእት በግርማ መለኮት ብምስጋና እዩ። ነዚ ዳግማይ ምጽኣቱ መንገዲ ዝጸርጉ ምልክታት ገለ ካብኣቶም ሎሚ ንዕዘብ ኣሎና።
ሱባዔ 1ይ ክፋል
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ
ሱባዔብሰዋስዋዊ ትርጕሙ ‘ሰብዐ፡ ሾብዓተ ገበረ’ ማለት ኮይኑ፡ ሓደ ሰብ ‘ካብ’ዚ መዓልቲ’ዚ ክሳዕ እቲ መዓልቲ’ቲ ብጸሎት ምስ ፈጣርየይ ክራኸብ እየ’ ኢሉ ዚውጥኖ እዩ።
‘እስመ ኍልቈ ሳብዕ በኀበ ዕብራውያን ፍጹም ውእቱ’ ከምዝብል ቍጽሪ ሾብዓተ ብእስራኤላውያን ብቓልን ብግብርን እትግለጽ ፍጽምቲ ቍጽሪ እያ። ንኣብነት፦ ፈጣሬ ዓለማት እግዚአብሔር ኣብ ሻብዓይ መዓልቲ ካብ ምፍጣር ምዕራፉ፤ ንጸሎት ዚተግሁ ምእመናን ኣብ መዓልቲ ሾብዓተ ጊዜ ምምስጋኖም፡ ፍጹምነት ቍጽሪ ሾብዓተ የመልክት። (ዘፍጥ. 2፦2፣ መዝ. 119፡164)፣ ብተወሳኺ’ውን ሓደ ሰብ ንሾብዓተ መዓልታት ምስ ዚጸውም ‘ሓደ ሱባዔ ጾይሙ’ ይበሃል። ንዓሠርተው ኣርባዕተ መዓልታት ምስ ዚጸውም ድማ ‘ክልተ ሱባዔ ጾይሙ’ ይበሃል።
ሱባዔ መዓስ ተጀሚሩ፧
ብብፁዕ አቡነ ሉቃስ ዝተመርሐ ዑደት ናብ ኤውሮጳ
ብብፁዕ አቡነ ሉቃስ ዝተመርሐ ዑደት ናብ ኤውሮጳ
ዋና ጸሓፊ ቅዱስ ሲኖዶስ ብፁዕ አቡነ ሉቃስን ተሓጋጋዚ ኣመኃዳሪ መንበረ ፓትርያርክዲያቆን ግርማይ ዘርአይንሓዋርያዊ ዑደት ናብ ኤውሮጳ ንምግባር ቀዳም 17 መጋቢት 2008 ዓ.ም.ግ. ከይዶም።
እዚ ዑደት’ዚ መቐጸልታ ናይ ዝኃለፈ ዓመት ኮይኑ ዓበይቲ መደባት ንምትግባር ዝዓለመ’ዩ። ቅዱስ ሲኖዶስ ኤርትራ ኣብ መንጎ ሕዝበ ክርስቲያን ተቐመጥቲ ኤውሮጳ ተረኺቡ ብቐረባ ንምዝርራብ፡ ኣገልግሎት ቤተ ክርስቲይን ንምጽናዕን ምስፋሕን እዩ።
ብብፁዕ አቡነ አትናቴዎስ ዝተመርሐ መንፈሳዊ ጉዕዞ ናብ ኬንያ
ሓዋርያዊ ዑደት ብልኡካን ቅዱስ ሲኖዶስ ይካየድ ኣሎ!
ብብፁዕ አቡነ አትናቴዎስ ዝተመርሐ መንፈሳዊ ጉዕዞ ናብ ኬንያ
ኣባል ቅዱስ ሲኖዶስ ብፁዕ አቡነ አትናትዮስን ቀሺ በረኸት ኪዳነን መንፈሳዊ ጕዕዞ ናብ ኬንያ ንምግባር 17 መጋቢት 2008 ዓ.ም.ግ. ከይዶም። ናይሮቢ ኣብ ዝኣተውሉ ጊዜ፡ ኣምባሳደር ሃገረ ኤርትራ ኣብ ሃገረ ኬንያ ኣቶ በየነ ርእሶምን ውሉደ ክህነትን ምእመናንን ምእመናትን ማኅበረ ኮም ኤርትራውያን ኣብ ሃገረ ኬንያን ብኽብሪ ተቐቢሎሞም።
ሰንበት 18 መጋቢት ኣብ ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ተረኺቦም ዝግባእ ስብሐተ እግዚኣብሔርን ጸሎተ ቅዳሴን ኣብጺሖም። ነቶም ንነዊኅ እዋን ብሃንቀውታ ኪጽበዩ ዝጸንሑ ንመዓርገ ዲቁና ዝበጽሑ 9ተ ተመሃሮ መንእሰያት ብብፁዕ ኣቡነ ኣትናቴዎስ መዓርገ ዲቁና ተቐቢሎም። በዚ ዝተሓጐሰ ሕዝቢ ነዚ ዝገበረን ቅዱስ ፍቓዱ ዝኾነን እግዚኣብሔር ከመስግን ውዒሉ።
ዕላማ እዚ መንፈሳዊ ጕዕዞ'ዚ እምነ መሰረት ሓድሽ ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ንምንባር እዩ። ወግዓዊ ሥነ ሥርዓት ምንባር እምነ መሰረት ረቡዕ 21 መጋቢት 2008 ኪፍጸም እዩ፡፡
ከምዝፍለጥ ኣብ ሃገረ ኬንያ ዝቕመጡ ሕዝበ ክርስቲያን ብዙኅ ፈተና ክገጥሞም ጸኒሑ እዩ። ስለዚ እዚ ጕዕዞ’ዚ ኣብ ርእሲ'ቲ እምነ መሠረት ምንባር፡ ንእኦም ኣባታዊ ምጽንናዕን ቡራኬን ንምሃብ እዩ።
'ነገረ ውግዘት'
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
(ቅዱስ ሲኖዶስ ኣጽዲቑ ኣብ ግብሪ ክውዕል ዝወሰኖ፡ ብጉባኤ ሊቃውንት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ተጸኒዑን ተዳልዩን ዝቐረበ ዝርዝራዊ ብዛዕባ 'ነገረ ውግዘት' እዚ ዝስዕብ እዩ። )
ነገረ ውግዘት
‘ውግዘት’፦ አውገዘ፡ ፈለየ ካብ ዝብል ግሢ ዝወፀ ክኸውን ከሎ እቲ ቀንዲ ምሥጢሩ ድማ ካብ ማኅበረ ምእመናን ምፍላይ፡ ምእጋድ፡ ደው ምባል . . . ወዘተ ማለት እዩ። እምበኣርከስ ውግዘት ማዕረ ክንድ’ዚ ካብ እግዚአብሔር ዘርሕቕ፡ ካብ ቤተ ክርስቲያን ከኣ ዝንጽልን ዝእግድን ካብ ኮነ ከም መንደረጋሕ ኣብ ዝወደቐ ይውደቕ ኢልካ ዝመኃላለፍ ዘሎ ውግዘት ምስትውዓል ይገበረሉ። መምርሒ ቤተ ክርስቲያንና ዝኾነ ፍትሐ ነገሥት ‘ወለእመሰ ውእቱ አሠረ ወአውገዘ ዘእንበለ ርትዕ እንዘ የኃሥሥ ከመ ያተክዞሙ ለሰብእ ወይፈቅድ ስሕተቶሙ ወተጋንዮቶሙ ሎቱ ይኩን ውእቱ እሡረ ወውጉዘ እምኀበ እግዚአብሔር/ ንሰባት ክጕህዮምን ፈሪሖም ምእንቲ ክግዝእዎን ደልዩ ብዘይግባእ እንተ ኣሰረ እንተ ኣውገዘ ንሱ ብእግዚአብሐር ዝተኣሥረን ዝተወገዘን ይኹን ’ ይብል። (ፍትሐ ነገሥት አንቀጽ ኃምስ)
More Articles ...
Page 61 of 71


text:
ኩቡር ሓዉ ጎዶና ሓርነት…………………….ትማሊ ካልኣይ ገጽ ናይ ዘቕረብካዮ ርእይቶን መፍቲሕኡን ከም ሓፈሻዊ ርእይቶይ ኣቀሚጠ ነይረ፡ ሎሚ መዓልት ግን ኣብ ዝርዝራት ናይ’ዚ ዛዕባ ምስ ታሪኽናን ህሉዉ ኩነታትናን ብምዝማድ “”ኣብ ጠንቅታት ስደትን መጻኢ መፍትሒኡ ኣብ ኤርትራን“” ክዛረብ እየ። ኣቀዲመ ግን ክእርሞ ዝደሊ ኣብ ቀዳማይ ጽሕፈይ ብናይ መፍትሕ ሰሌዳ መጥምዕ ጌጋ ካብ ሱዳን ብሓገዝ UNHCR 10,000 ንኤርትራ ዝተመልሱ ኤርትራዉያን ስደተኛታት ኣሃዝ ተጻሒፉ ዘሎ ሓንቲ ዚሮ ኣጉዲለላ ስለዘለኹ ኣስታት 100,000 ተባሂሉ ክንበብ ይሕብር።
ብዛዕባ ጠንቅታት ስደትን መጻኢ መፍትሒኡ ኣብ ኤርትራን ክንዛረብ ኣብ ንዉስነሉ ወቕቲ፡ መጀመርታ ነተን ኣብ ኤርትራ ዘለዋ ኤትኒክ ጉጂለታት፡ ማሕበራዊን ምጣኔ–ሃብታዉን ስርርዓተን፡ ባህልታተን፡ ኣብ ባይታ ዝነበረ ኣካላዉን መንፈሳዉን ኩዉንነትን ዉሽጣዉን ግዳማዉን ግርጭታትን ተጻብኦታትን ነቲ ኣብቲ ጂኦግራፊካዊ ክሊ ዝነብር ህዝቢ ዝነበሮ ክንመሚ ዝግባኣ እዩ።
እዚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ዝነብር ዘሎ ኣህዛብ፡ መሰረቱ ካብ ዝተፈላለየ መቦቆልን ዝተፈላለየ ጂኦግራፊካዊ ክልላት ዝሳገመ ንኤርትራ ምኻኑ ኣብ ቡዙሕ ናይ ታሪኽ መጽሓፍት ተገሊጹ ይርከብ። መቦቖል ህዝቢ ኤርትራ ካብ ሰለስት ዝተፈላለዩ ኣህዛብ ዝቖመ እዩ። ንሶም ድማ፡–
1.ኒላዊ ወይ ጸሊም ኣፍሪቃዊ ሰረት ዘለዎ {Nilotic Race} ኣብዚ እዋን’ዚ ኣሰራቱ ንኤትኒክ ጉጂለታት ናራን ኩናማን ዝገልጽ እዩ።
2.ሓማዊ ወይ ኩሻዊ ሰረት ዘለዎ {Hametic or Kushetic Race} ናብ ዚ ኤርትራ ሕጂ ዝባሃል ዘሎ ብ 5000-3000 ቅ.ድ.ክ ዝኣተወ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣሰራቱ ንኤትኒክ ጉጂለታት ሕዳረብ፡ ብሌን፡ ሳሆን ዓፋር ዝገልጽ እዩ።
3.ሴማዊ ሰረት ዘለዎ {Semetic Race} ናብ ዚ ኤርትራ ሕጂ ዝባሃል ዘሎ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ድሒሩ ዝኣተወ ብ ኣስታት 1000 ቅ.ድ.ክ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣሰራቱ ንኤትኒክ ጉጂለታት ትግረን ትግርኛን ዝገልጽ እዩ። ብዘይካ እቲ ዘመን ኣምጾ ኤትኒክ ጉጂለታት ሃዉሳ፡ ራሻይዳን ዳህሊክያን ዝባሃላ እየ ክዛረብ ጸኒሔ።
እዚ ድማ ዘገንዝበና ጉዳይ እንተሃልዩ ብዘይካ ኒላዉያን ካልኦት ኣህዛብ ንኤርትራ ዞቖሙ ገሊኦም ካብ ወሽመጥ ዓረብ ገሊኦም ካብ ሴሜናዉን ደቡባዊ ኣፍሪቓ ዝሳገሙ ምኻኖም እዩ። ኣብቲ ቀደም ዘመን ስደት ዝብሃል ቃልን መስርሕን ኣይነበረን። እንታይ ድኣ ስልጣኔ ኣህዛብ ክሕይልን ክዓብን እንኮሎ ንሳቶም ዝቛጻጸርዎ ቦታ ሓንሳብ እንዳገፍሔ ፡ሓንስብ ድማ እንዳተሸምረረ ስለዝኸይድ። ኣብ እዋናት ምግፋሕን ምሽምራርን ስፍሓት ግዝኣታት ወሲባዊ ምፍራይ ወይ ኣብ ዝነበርዎ ምትራፍ ናይ ኣህዛብ የጋጥም ከምዝነበረ ኢና ክንርዳእ እንኽእል።
ሕብረተሰባት ኤርትራ ኣማጻጽእኡን፡ ምዕብልንኡን ዝነብረሉ ዝነበረ ጂኦግራፊካዊ ክልላት ይፋላለ እኳ እንተነበረ፡ ነንሕድሕዱ ተኻባቢሩ ብሰላምን ፍቕርን ዝነብር ዝነበረ ሕብረተሰባት እዮም። ንነዊሕ ዘመናት ድማ ጊሊኡ ቀዋሚ ዓድታት ብምምስራት ምርባሕ እንስሳን ዜቤትን ማሕረስ ብምልፋን፡ ገሊኡ ድማ ሰብሳግማዊ ጠባያት ሒዙ ኣብ ምርባሕን ጉስነት እንስሳ ዜቤት ዝተመርኮሰ መናባብሮ ሒዙ ክጓዓዝ ጸኒሑ እዩ። ሕጂ እዉን እንተኾነ ኣስራቱ ኣብ ኤርትራ ህሉዉ እዩ። ብሓፈሻዊ ኣዛራርባ ሕብረተሰባት ኤርትራ ካብ ኣስታት 5000 ቅ.ል.ክ ጀሚሩ ክሳብ ሕጂ 2007 ዓ.ም.ፍ ኣብ ዉሽጥ ጂኦግራፊካዊ ክሊ ኤርትራ ዝነብር ዝነበረን፡ ዝነብር ዘሎን እዩ እንተበልኩ ምግናን ኣይክመስልን እዩ።
ምስ ምቛም ዘመናዊት ሃገር ኣብ ዓለምና ኣብ 16 ክፍለ ዘመን፡ ኣንካይዶ ኣብ ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ኣብ መላእ ዓለም እዉን እንተኾነ፡ ነህዛብን ንዝነብሩሉ ዝነበሩ ክሊ ጂኦግራፊካዊ ቦታታት ቀያይርዎ እዩ። ኤርትራ ከም ዘመናዊት ሃገር ብመሰረት ዋዕላ በርሊን ብ ጥሪ 1885 ኣብ በርሊን ዝተኻየደ፡ ኤርትራ መበል 54 ሃገር ኣፍሪቃ ኮይና ቆይማን፡ ከም ብጽሒት ግዝኣት ሃገር ኢጣልያ ስለዝተወሰነ፡ ብ 1889 ዓ.ም.ፈ. ድማ ከም ግዛኣት ጥልያን ኮይና ተኣወጀት። እዚ ስለዝኾነ ግን ኤርትራ ምስ ስግር ዶባታ ዘለዉ ኣህዛብ ደማዉን ታሪኻዉን ዝምድናታት የብሎምን ማለት ኣየስምዕን እዩ።
ኤርትራ ከምዘመናዊት ሃገር ካብ ቆመት፡ ዝኾነ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ዝነብር መቦቖላዉን ፖሎቲካዉን ዜግነት ዘለዎ፡ ኣብ ትሕቲ ኤርትራዊ ዝብል ፖሎቲካዊ ዜግነት ከጽልል ስለዘለዎ፡ ኤርትራዊ ዝብል መንነትን ዜግነትን ክህልዎ እዩ። ካብ ዉሽጥ ሃገር ንኻልእ ሃገር ክንቃሳቀስ እንተኾይኑ እዉን፡ ንመንነቱ ዝገልጽ ናይ መጎዓዓዚ ሕጋዊ ሰነዳት (Travel docoment) ኩህልዎ ኣለዎ ማለት እዩ። ሳባዊ ስለዝኾነ ትም ኢሉ ናብ ካልኦት ሳባዉያን ሃገር ክኣቱ ክወጽእ ኣይክእልን እዩ።
ኣብ ባህላዊ ሽነኻት ብጥምረት ክንርኢ እንተሃቂና፡ ብዘይካ ንመግሃጫ ዝስተ-ማይ፡ ንመጭዓናን ጥሪት እንስሳ ንምንዳይ ዝካየድ ምስጓማት ካልእ ከምዘይነበረ ፍሉጥ እዩ። ስሕት ኢሉ መሳፍንት ከበሳታት ንትግራይ ይኸዱ ነይሮም፡ ናይባት ቀይሕ ባሕሪ እዉን ንየመንን ሱዑድን፡ ነተባት ሽማግሌታት ባርካ እዉን ንሱዳን፡ እዚ መገሻታት እዚ ግን ምስ ምምሕዳርን ዝምድናታቶምን ዝታኣሳሰረ ድኣ እምበር ስደት ወይ ምስጓም ኣይነበረን። ብፍላይ ኣብ ባህሊ ሳባዉያን ኣብ ከበሳታት ኤርትራ ዝነብሩ፡ መንነትን ወዳባትነትን ምስ ዋንነት ትሕዞ መሬትን ጤሳን ተዛሚዱ ዝግለጽ ስለዝነበረ፡ ካብ መንደፈራ ንከረን ወሪዱ ክሰርሕ እንተወሲኑ ከም ሱዱድ እዩ ዝፍለጥ ዝነበረ። ዝተሰደ ሰብ ድማ ክብረት ዝጎዶሎ ሰብ ይዉሰድ ብምንባሩ፡ ርሱቱን ጤሱኡን ሓዲጉ ዝስደድ ኣዝዩ ብኣቻብዕ ዝቑጸር እዩ ዝነበረ።
ኣብ ዓለምና ነቲ ዳግም ብሰላምን ምዕባሌ እንዱስትሪያላዊ ሰዉራ ረጊኡ ዝነበረ ሂወት ወድስብ ዝባህደሎ ቀዳማይን ካልኣይን ኩናት ዓለም ብሓፈሻ ክኸዉን እንከሎ፡ ብፍላይ ድማ ፈተነ ምጽናት ኣይሁዳዉያን ዓሌት ብፋሽሽታዊ ስርዓት ናዚ ጀርመን ዝተካየደ እዩ። ኣብ‘ዚ እዋናት እዚ ጃምላዊ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ምጽናት ዓሌትነት ስለተጋህደ። ንኩሉ ፖሎቲካዊ ኩነታት ዓለም ቀይርዎ እዩ። መጀመርታ ነቲ ከም ዉጽኢት ዋዕላ ሰላም ፓሪስ ዝፍለጥ ድሕሪ ምዉድኡ ቀዳማይ ኩናት ዓለም ብ1919-1920 ዓ.ም.ፈ.ዝተመስረተ ዓለምለካዊ ዉድብ ማሕበር ሃገራት ዓለም (League of Nations) ብግብሪ ክሰርሕ ስለዘይክኣለ፡ ድሕሪ ምዉዳእ ካልኣይ ኩናት ዓለም ብ 1945 ዓ.ም.ፍ ብ ዓለምለካዊ ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ዓለም (United Nations (UN) ተተክኤ።
እዚ ሓድሽ ዓለምለኻዊ ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ዓለም፡ ብቅርጹ ብትሕዝትኡ ሓዲሽ ኮይኑ ን ዓለምለኻዊ ሕጊ (international law), ዓለምለኻዊ ጸጥታ (international security) ,ምጣኔ–ሃብታዊ ዕብየት ( economic development), ማሕበራዊ ምዕብልና (social progress) ን ሰብኣዊ መሰል ( human rights) ዛዕባታትን ጠቀሳትን ዓለምለኻዊ ሕግታት ስለዘጽደቀን ኩለን ሃገራት ዓለም ድማ በዚ ልዕልና ዓለምለኻዊ ሕጊ ክምዘዛ ስለዝተሳማምዓ፡ ካብዚ እዋንዚ ጀሚሩ እዩ ስደት ፖሎቲካዊ ትርጉምን ትግባረን ክሕዝ ዝጀመረ። ካብቲ ማሕበረሰብ ዓለም ዘጽደቖ ሕግታት ወጻኢ፡ ኣብ ዉሽጥ ሃገራን ህዝባን ተማሓድር መንግስት፡ ብዓለምለኻዊ ሕብረተሰብ ኩናኔ ይግበረላን፡ ካብኣ ኣምሊጦም ዑቕባ ዝሓቱ ዜጋታት ድማ ፖሎቲካዊ ዑቕባ ኣብ ካልኣይት ወይ ሳልሰይቲ ሃገር ይዉሃቦም እዩ።
ከም መቀጸልትኡ ድማ ኣድማሳዊ ዉዕል ሰብኣዊ መሰላት (Universal Declaration of Human Rights (UDHR) ብባይቶ ጸጥታ (A/RES/217, ብዕለት 10 ታሕሳስ 1948 ኣብ ፓላይስ ናይ ቸይሎት, ፓሪስ ስለዝተኣወጀ፡ ብንጹር መን እዩ ስደተኛ (asylum seeker) ኣነጺርዎ ኣሎ።
ቀጺሉ ብመሰረት ናይ 1951 ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓለም ዉዕል (United Nations Convention) እዉን ሓደ ስደተኛ ዝባሃል ዕቕባ ሓታቲ ነዮኖት ሮቓሒታት ከማልእ ከምዘሎዎ ብዝርዝር ኣብኡ ሰፊሩ ስለዘሎ ምዉካሱ ይክኣል እዩ።
ካብዚ ጭቡጥ መወከሲታት ብምንቃል መን እዩ ስደተኛ ወይ ሓታቲ ዑቕባ ዝብል ሕቶ ኣኳታዒ ክኸዉን ከምዘይኽእል ሓዉና ጎደና ሓርነት ትርድኣኒ ትኸዉን ዝብል ተስፋ ኣለኒ።
ካብ ቀዳማይ ኩናት ዓለም ጀሚሩ ስደት ክልተ መልክዓት ሒዞም እዮም ዝኸዱ ዘለዉ።
1. እቲ ቀዳማይ ስደት፡ ካብ ሃገርካ ናይ ስራሕ ዉዕል ኣብ መንጎ ኣስራሕን ሰራሕተኛን ሓባራዊ ስምምዓት ተፋራሪምካ፡ ብፓስፖርት ሃገርካ ንዉሱን ዓመታት መንበሪ ቪዙም ተዋሂብካ ኣብ ካልእ ሃገር ተሰዲድካ ክትሰርሕ እንኮሎኻ እዩ። እዚ ዓይነት ስደት ብባህሪኡ ምጣኔ ሃብታዉን ስራሓዉን ስደት እዩ።
2. እቲ ካልኣይን ኣዛራብን ዛዕባና ሕጂ ኮይኑ ዘሎ ዓይነት ስደት ድማ፡ ሓደ ሰብ ብሰንኪ ፖሎቲካዊ እምነቱ፡ ዓሌቱ ወይ ኤትኒክ ጉጅልኡ፡ መንፈሳዊ እምነቱ፡ መባእታዊ ሰብኣዊ ሓርነቱ፡ ኣብ ልዕሊኡ ዝተፈጸመ ዘይ ሰብኣዊ ኣካላዊ ምዝመዛ፡ ገበናት ኢሰብኣዊነት፡ መግረፍቲ፡ ማሕየርት፡ ሓዉሲ ዉዕለቱ ዘይረኽበሉ ማእቶታዊ ኣገልግሎት…………….ወ.ዘ.ተ ነዚ ብምቕዋም፡ ስድርኡን ሃገሩን ሓዲጉ ዝስደድ ዘሎ ፖሎቲካዊ ስደት ስለዝኾነ፡ ፖሎቲካዊ ሓታቲ ዑቕባ እዉን እዩ።
ኤርትራዉያን ሓተቲ ፖሎቲካዊ ዑቕባ ወይ ፖሎቲካዊ ስደተኛታት ጌና ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ፈደረሽን እንኮላ ብ 1953 ዓ.ም.ፈ. እኳ እንተጀመረ፡“ንመጀመርታ ብዕስለ ዓዱታቱ ሓዲጉ ካብ ማሕረድቲ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ዝተሰደሉ ህዝቢ ኤርትራ ግን ብ 1967 ዓ.ም.ፈ. ኮይኑ፡ ኣብ ዉሽጢ ሓደ ዓመት መመላእታ ኣስታት 70,000 ኤርትራዊ ንሱዳን ተሰዲዶም። ቀጺሉ ክሳብ መዓልቲ ናጽነት ድማ ኤርትራዊ ካብ መጻወድያን ቅንጸላን መግዛታዊ ስለያን ሰራዊትን ንምድሓን ይስደድ ከምዝነበረን ከምዝተሰደን ኩላህና ንፈልጦ ሓቒ እዩ።
ኤርትራ ብ24 ግንበት 1991 ዓ.ም.ፈ. ካብ ሰራዊት መግዛእቲ ብመሪሒነት ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ሓራ ምስ ወጸት እዉን፡ ኤርትራዉያን ከንሶም ምስ ስርዓት ደርጊ ዝሰርሑ ዝነበሩን፡ ኤርትራዉያን ንስርዓትን ምሕደራን ፖሎቲካዊ ዉድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ዝጻባኡን ዘይቕበሉን ጽልዋ ናይ ተ.ሓ.ኤ ዝነበሮም ዜጋታት እዉን፡ ሃገር ናጻ ክትወጽእ እንኮላ ብህ.ግ.ሓ.ኤ መታን ከይህደኑ ስለዝሰግኡ ንስደት ከምዘምርሑ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። እዚኣቶም እዉን ናይ ፖሎቲካ ስደተኛታት ምኻኖም ርድኡ እዩ።
ኤርትራዉያን ካብ 1991-1993 ዓ.ም.ፈ ኣብ ሕጽኖትን እፎይታ ምስትንፋስ ናጽነት እኳ እንተነበርና፡ እቲ ፖሎቲካዉን ምጣኔ–ሃብታዉን ማሕበራዉን ዲፕሎማስያዉን ምሕደራ መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ ዝተዋጃበረን ዘይንጹር ስለዝነበረ፡ ዳርጋ ኩሉ ዜጋ ሰኸኽ ካብ ምባል ሓሊፉ “”ኣታ እዞም ቖልዑ ሃገርን ህዝብን ኣማሓዲሮም ዶ ክኽእልዎ እዮም“” ዝብል ሕቶታት እዩ ከንሂ ጀሚሩ! ሽዑ ንሹዕ ድማ ኣብታ ዓመት እቲኣ ካብ ኢትዮጵያን ካብ ሱዳንን ካብ ስደት ተመሊሶም ኣብ ሓዝሓዝን ሳላሳ ኣምስተኛ እንዳኣፍራስ ጥልያን ዝነበረ ድማ ኣብ 1995ዓ.ም.ፈ. ገዛዉቲ ብክሻ፡ ተንኮቦት፡ ዚንጎን ጭቓን ሰሪሖም ግዝያዊ መዕቐሊታት ሰሪሖም ክነብሩ ጀሚሮም ዝነበሩ ዜጋታ መንግስት ኤርትራ ንሓንቲ ቦጦለኒ ናይ 525 ሰዲዱ ኣፍሪሱ ካብኡ እንዳሃረመ ስለዝጸረጎም፡ ዳርጋ መብዛሕትኦም ነናብ ዝነበርዎ ናይ ስደት ሃገራት ንኢትዮጵያን ሱዳንን ተመሊሶም። ስለዚ ፖሎቲካዊ ስደት ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ኣብ 1993 ዓ.ም.ፈ. ብድፍረት ጀሚሩ እብል።
ቀጺሉ ናይ 1990 ዝተሰለፉ ተጋደልቲ ንነብስወከፎም ሓሙሽተ ሽሕ ብር ተዋሂቦም ስለዝተጣየሱን፡ እቲ ምጥያሶም ምኽንያት ድማ መንግስት ኤርትራ“”ብመሳሪሒ ናይ ዝኾነ ፖሎቲካዊ ሓይሊ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ዝብል ገምጋም ዘጣይስም ዘሎ “” ዝብል ሕሜታታት ስለዝነበረ፡ ብዘይካ ዉሑዳት ብሙልኦም ሽዑኡ ፕሮሶስ ዝባሃል መገዲ መሳለጢ ንስደት ብኢትዮጵያ ስለዝነበረ፡ ንኢትዮጵያ ብምኻድ ነቲ ዝነበረ መስርሕ መካኒዝም ስደት ተጠቂሞም ተሰዲዶም እዮም።
ቀጺሉ መንግስት ኤርትራ ካብ 1993-1996 ዓ.ም.ፈ. ኣስታት 56,000 ኣባላት ህዝባዊ ሰራዊት ህ.ግ.ሓ.ኤ ዝነበሩ ብዘይ ኣጋባብ፡ ብዘይ ንጹር ናይ ምጥያስ መደባት፡ ብዘይ ንጹር ምኽንያታት ስለዘጣየሰ ዳርጋ እዚኦም እዉን፡ ነቲ ዘይፍትሓዊ ኣጋባብ ምጥያሳት እቲ መንግስት ብምቕዋም፡ መብዛሕትኡ ሃገሮም ሓዲጎም ተሰዲዶም እዮም።
ካብቶም ኣብ 11 ታሕሳስ 1994 ዓ.ም.ፈ. ኣብ ማይ ሓባር ብጭኻኔ ሕቶታቶም ዝተዓምጸጸ ዉጉኣት ሓርነት እዉን፡ ነቲ መንግስት ኤርትራ ዝወሰዶ ጨካንን ኣስካሕካሕን ወትሃደራዊ ስጉምቲ ብምቕዋም፡ ሓያሎት ካብኣቶም ተሰዲዶም እዮም።
ኣብ 1995 ዓ.ም.ፍ ብምኽንያት ቅርጥዉ ኣጋባባት ኣሳራርሕ መንግስት ንምትእትታዉ ተባሂሉ፡ ብኣድልዎ ኣስታት 5000 ዜጋታት ካብ ዝነበርዎ ቀዋማ ስርሖም ስለተሰጉ፡ እዚኦም እዉን ዳርጋ ፍርቖም ተሰዲዶም እዮም። ኣብ 1994 ኣባላት ናይ እስላማዊ ጂሃድ ኢኾም ብምባል መንግስት ኤርትራ ቡዙሓት ኣብ ከተማታት ኣስመራን ከረንን ምስ ኣሰረ፡ ቡዙሓት ዜጋታት ኣመንት ምስልምና በዚ ርዒዶም ሃገሮም ሓዲጎም ዝተሰዱ እዉን ቡዙሓት ኣለዉ፡ ክንደይ ኢልካ እሞ ክጽብጸብ እዩ…………………………………………………….! ወ.ዘ.ተ
ኩናት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብዶብ ተሰቢቡ ምስ ተወልዔ፡ ኣብቲ ከባቢ ዶብ ዝነብሩ ዝነበሩ ኣህዛብ፡ ብቀጥታ እቲ ኩናት ስለዝጸልዎም ኣስታት 900,000 ዝግምገሙ ንሱዳን ኣትዮም እዮም። እዞም ስደተኛታት እዚኣቶም ዉጽኢት ናይቲ ኩናት ዝፈጠሮ ስደተኛታት እኳ እንተኾኑ፡ ከም ናይ ኩናት ዝፈጠሮም ተዛናበልትን ስደተኛታት ዝራኣዩን ዝፍለጡን እዮም። ንሶም ጥራይ ዘይኮኑ ብሰራዊት ኢትዮጵያ ተደፊኦም ንሱዳን ዝኣተዉ ኣስታት ሓንቲ ቦጦለኒ ሰራዊት ኤርትራ እዉን መብዛሕትኦም ኣብ ሱዳን ዕቁባ ሓቲቶም፡ ዉሕዳት ድማ ንሃገሮም ተመሊሶም እዮም።
በል ሓዝ!……….. ኩቡር ሓዉ ጎደና ሓርነት እዚ ኩሉ ኣቀዲመ ዝገለጽክዎ መእተዉን መሰረትን ንቀጺሉ ክብሎ ዝደሊ ጉዳያት መሰረት ንክኾነኒ ብማለት እየ ክዝርዝሮ ዝጸናሕኩ። ድሕሪ ዉዕል ኣልጀርስ ኣብ መንጎ መንግስት ኤርትራን ኢትዮጵያን ምፍራሙ፡ ኣብ ዉሽጣዊ ፖሎቲካዊ ሂወት መንግስት ኤርትራ ቅድዉ ከምዘይነበረ ትኽሕዶ ኣይመስለንን።
እቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ቁጽሪ-ብዝሖም ብዘየገድስ ኣብ ሰለስተ ወገናት እዩ ተመቂሉ። ንሱ ድማ፡–
1.ገለ ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ፡ ኣብ መበል 13 ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ካብ 29/09/2000-02/10/2000 ዓ.ም.ፍ ኣብ ዝተቃንዔ፡ ኣብ ርእስ ካልኦት ነጥብታት ሓቐኛ ገምጋማት ክግበሩ፡ ኣብ ክንዲ ንድሕሪት ዝያዳ ንቕድሚት ብምጥማት ድማ 4ይ ጉባኤ ግንባር ዝግበረሉ፡ ቅዋማዊ ስርዓት ዝትከለሉ ፍሉት ደረት ግዜ ክግበር፡ ንዕኡ ዘዉሕስ ክንጸፍ ዘለዎ ስጉምትታት ክዉሰዱ፡ ክጸንዑ ዘለዎም ጉዳያት ክጸንዑ………ወ.ዘ.ተ ዝብል ጠለባት ዉሳኔን ዝደፍኡ ነይሮም እዮም።
2..ምስ ፕረዝደንት ኢሰያስ ኣንጻር እዚ ናይ ቀዳማይ ጠለብ’ ዚ ደዉ ዝበሉ እዉን ነይሮም እዮም።
3.ትም ኢሎም ነዚ ክልተ ተጻረርት ጉጂለታት ዝዕዘቡ፡ ኣብ መጨረሽታ ድማ ምስቲ ዝሳዓረ ክጽግዑ ዝወሰኑ እዉን ነይሮም እዮም።
ዘይምርድዳእ እቲ ሃገራዊ ባይቶ ዝፈጥሮ ጽልዋታት ኣብቲ ሕብረትሰብ ክህሉ ከምዝኽእል ቡዙሕ ንፋላላ ኣይመስለኒን። በዚ ዘይምርድዳእ ዝተጸልዉን ቀጺሉ በቲ ናይ ጥሪ 2001 ዓ.ም.ፍ ፕረሲደንት ኢሰያስ ብመገዲ ማ/ቤ/ጽ–ህ.ግ.ደ.ፍ ኣንጻር እቶም ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ብትሕተ–ሃገራዊነትን ሃገራዊ ክሕደትን ክኸሶምን ጎስጓሳትን ከካይድ ምስ ጀመረ፡ ብዘይካ እቶም ዝተኣስሩ ካልኦት ኣባላት እቲ ሃገራዊ ባይቶን ስዓብቶምን ጋዜጠኛታትን ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ……….ወ.ዘ.ተ. ቡዙሓት ተሰዲዶም እዮም።
ቀጺሉ እዉን ምርዳእ መስዋእቲ ናይቶም ኣብ 1998-2000 ዓ.ም.ፈ. ኩናት ዶብ ምስኾነ፡ ኣብ ማእከል ሰራዊትን ህዝብን ዓቢ ኣዛራቢ ኩነታት ከምዝነበረ ትፈልጥ ኢኻ! ንሱ ድማ ኣብቲ ግዝየ ኩናት ብ ወትሃደራዊ ዓንቀጽ 500 ዝፍለጥ ዝተቀጽዑን ዝተቀንጸሉን። ስድራቤቶም ኣሕዋቶም ንበለዛ ቤ/ጽ ሚኒስትሪ ምክልኻል ተጸዊዕኦም እዮም መስዋቶም ተነጊሮም። ክንገሩ እንከለዉ ድማ ቦታ ዕለት ዘይብሉ ወድኹም ወይ ሓዉኹም ተሰዊኡ ጥራይ ትብል መርድእ እያ ዝተነግረቶም። እዚ ዝተፈላለየ ጉዳይ እዚ ዘፈልፈሎም ማዓት ስደት ዜጋታት እዉን ኣሎ። ይመስለካ ዶ ካብዞም ክሎም ዝጠቀስክዎም ኩነታት ቑጠባዊ ኩነታቱ እዩ መስደዲኦም ክባሃሉ ዶ ይክኣል?
ኩቡር ሓዉ ጎደና ሓርነት……….. ኣዋጅ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣዋጅ 82/1995 ዓ.ም.ፈ. ብ 23 ጥቕምቲ 1995 ዓ.ም.ፈ ዝተኣወጀ ንበቦ። ሓደ ዜጋ ን 6 ኣዋርሕ ወትሃደራዊ ታዕሊም፡ ን 12 ኣዋርሕ ድማ ንጡፍ ወትሃደራዊን ሃገራዉን ኣገልጉሎት እዩ ዝብል። ሕጊ መንግስት ኤርትራ ባዕሉ ኣብ ነጋሪት ጋዜጣን መራኸብ–ብዙሓን ግቡእ ዜጋ 18 ወርሓት ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝብል እንተኾይኑ፡ ብሓይልን ብምጭፍላቕን ድማ ን 12 ዓመታት መመላእታ ዜጋ ከገልግል ዝገድዶም እንተኾይኑ፡ ኣብ ኤርትራ ብ ኹ ረ ት ግ ዝ ኣ ተ ሕ ጊ ኣሎ ማለት እዩ። ቡኹረት ግዝኣተ ሕጊ ዝሰፈኖ ሃገርን መንግስትን ድማ መጀመርታ መርኣያ ስደት እያ። ሓደ ዜጋ ሃገራዊ ጉብኦይ 18 ኣዋርሕ ኣገልጊለ ክበቕዕ፡ መንግስት ብኣስገዳድ ን12 ዓመት ኣስሪሑኒ ኢሉ ፖሎቲካዊ ዑቕባ እንተሓቲቱ ቁቡል እዩ።
ዜጋታት ኤርትራ ራሕሪሖም ክስደዱ እንተጀሚሮም ድማ ዘይምሕር ሮቛሒ ዉድቀት ሃገረ ኤርትራን መንግስት ኤርትራን እዩ። ድሕሪ 2001 ዓ.ም.ፍ ኣስታት 16,000 ዜጋታት ንኢትዮጵያ፡ ኣስታት 1300 ዜጋታ ንየመን ፡ 970 ዜጋታት ንሱዕድያ፡ ኣስታት 6000 ዜጋታት ንደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣስታት 4500 ኬንያ ኡጋንዳን ታንዛንያን፡ ኣስታት 69,000 ንሱዳን፡ ኣስታት 5000 ንመላእ ካልኦት ሃገራት ዓለም ተሰዲዶም ኣለዉ።
ሓዉ ጎደና ሓርነት እዚ ኣሃዝ እዚ ቀሊል ዶ ኮይኑ ይስማዓካ? በብሓደ ሰብ ዉሓደ ከምዝባሃል፡ በብሓደ ተሰዲድና እንተተሸሪብና ኤርትራ ትብሃል ሃገር ትህሉ ዶ ይመስለካ? ዳርጋ ኤርትራዉያን ሮማን–ጂፕሲ ኬና ከምዘሎና ቁርብ ዶ ኣይስቖሮካን እዩ?
ኣብ መወዳእታ ጽሑፍካ ማሕበራዊ ጸጋታትና ካይባታተን ኣብ ክንዲ ትምዕድን ቁምነገረኛ ምኽሪ ዜጋታት ክትህብ ኣብ ክንዲ ትህቕን ከምዚ ኢልካ፡-
“”እሞ’ኸ ድኣ ተማጐትቲ!? ስደት ክቕጽል ይኽእል’ዩ። እቲ ንሃገር ክሃንጽ እተዋደደ መንእሰይ ከኣ ሃገሩ ኣብ ምህናጽ ስርሑ ክቕጽል’ዩ። እቶም ምስ ተሰደዱ ብዓዶም ዝሓሙ ዜጋታት ከኣ ንሃገሮም ምብርካት ክቕጽልዎ’ዮም። እቲ ኣብ መስርሕ ህንጸት እትርከብ ሃገር ከኣ ክትህነጽ’ያ። ሽዑ ስደት ንደገ ዘይኰነስ ስደት ንውሽጢ’ውን ክህሉ ይኽእል’ዩ። ህንዳውያን መምሃራን ናብ ኤርትራ ምስዳድ ካብ ዝጅምሩ ዓመታት ኣቕጺሮም ኣለዉ። ካብ የመንን ካልኦትን ዝመጹ ኣዕራብ’ውን ናብ ኤርትራ ክስደዱ ጀሚሮም ኣለዉ። ዲባያውያንን ካልኦትን ኣውፈርቲ ኣብ መስርሕ ወፍሪ ኣብ ኤርትራ ተጸሚዶም ኣለዉ። በብግዜኡ ኩሉ ነገር ክቕየር’ዩ – ቃልስን ዓቕልን ጥራይ…..””።
ናይብሓቂ ዘሕዝን ዘረባ እዩ! እቲ ተሰዲዱ ዘሎ ዜጋ ንሃገሩ ክምለስ ከም ዳግማይ ስደት ዲካ ትወስዶ? ዓቢ ጌጋ ዘረባ እዩ። እቶም ህንዳዉያን እቶም ኣዕራብ ንኤርትራ ክሃንጹ ዘይኮነ ንኤርትራ ዝመጹ፡ ንባህርያዊ ሃብቲ ኤርትራ፡ ንዕዳጋታት ኤርትራን ንሑሱር ጉልበት ኤርትራን ክምዝምዙ እዮም ዝመጹ። ኤርትራዊ ዜጋ ብፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ–ሃብታዊ፡ ማሕበራዊን ዲፕሎማስያዉን ፖሊሲታት መንግስት ኤርትራ ተሳናቢዱ ስለዝተሰደ፡ እኹልን ብቑዕን ዉሽጣዊ ክእለታዊ ብዓይነትን ዓቀንን እንኮሎ፡ ተገዲድኩም ካብ ህንዲ ናይ ደገ ሸርፊ ዶሞዝ ዝወስዱ ዓዲኩም ተምጽኡ ከምዘለኹም ፍሉጥ እዩ። እተን ትረኽብወን ዘለኹም ናይ ወጻኢ ሸርፊ ምስተሸምረራ ግን ሽዑ እንታይ ከምዝግበር ክንርኢ ኢና።
ኩቡር ሓዉ ጎደና ሓርነት ብዝኾነ ፍሉጥ ኤርትራ ኣብ ህልዉ ኩነታት ከም ምርኽቲ ሃገር ኢየ ዝርእያ ዘለኹ። መዓስ ናብ ካልእ ዓይነት ፍሽለት ትጎዓዝ`ግን መዓልትን ስዓቱን ዝዉስኖ ጉዳይ ኣይኮነን። ብማዓት ወትሃደራዊ ዕንደራን ምጣኔ ሃብታዊ ብልሽዉናን ደም ዋሕዲ ዘጥቕዓ ሃገር ድያ ክትኸዉን ወይስ ናይ ሕንፍሽፍሽ ሃገር ግዜ ዝምልሶ ሕቶ እዩ።
ብዝኾነ ኩቡር ሓዉ ጎደና ሓርነት ንኣኻ ይኹን ንናቕፋ ንትኣምኑሉ ዕላማ ንምግላጽ ኣብ መጋባእያ ክትዕን ርእይቶን መጺኹም ምክታዕኹምን፡ ብንጹር ርእይቶኹም ምፍሳስኩምን ብጣዕሚ ደስ ዘብል ሕቶ እዩ። ዋላካ ፖሎቲካዊ ፍልልያት ይሃሉና፡ ፖሎቲካዊ ፍልልያትና ብምዝታይን ብእንካን ሃባን ንክንፈትሖ ክንቃለስ ድማ ይጽዉዓኩም።


text:
ንቕሑ! መጋቢት 2013 | ንፉዕ ኣቦ ኽትከውን እትኽእል ብኸመይ ኢኻ፧
ብዙሓት ኣቦታት፡ ንሳቶምን ስድራ ቤቶምን ንስርዓታት መጽሓፍ ቅዱስ ኪስዕቡ ኸለዉ ኸም ዚጥቀሙ ርእዮምዎ እዮም።
ካብ ከባቢ ዓለም
ዛዕባታት፦ ምጥፋእ ጥሜት፡ ኣብ ቦታ ስራሕ ዜጋጥም ውጥረት፡ ጽሬት ኣየር ከተማታት ቻይና።
ገበር
ንፉዕ ኣቦ ኽትከውን እትኽእል ብኸመይ ኢኻ፧
ፈቃርን ሚዛናውን ኣቦ ንኽትከውን ኪሕግዘካ ዚኽእል ሓሙሽተ ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ መርምር።
ሙስ—ፍልይ ዝበለ ገዚፍ እንስሳ ጫካ
ብዛዕባ ፍሉይ ባህርያት እዚ ገዚፍን ሓያልን እንስሳ እዚ ምስ ፈለጥካ፡ ክትግረም ኢኻ።
ርእይቶ መጽሓፍ ቅዱስ
ስእለ ጽዩፍ
ንኣምላኽ ከተሐጕሶ እንተ ደሊኻ፡ ብዛዕባ ስእለ ጽዩፍ እንታይ ከም ዚስምዖ ፍለጥ።
ንስድራ ቤት
ንውሉድካ ስርዓታት እተውጽኣሉ መገዲ
እቲ ዘውጻእካዮ ስርዓታት ወትሩ ንውሉድካ ዓጽዓጽ ዜብሎ እንተ ዀይኑ እንታይ ክትገብር ትኽእል፧
ከመይ ይመስል ነበረ፧
ሮበርት ቦይል
ከሚከኛን ናይ ስነ ፍልጠት ሰብን እዩ ነይሩ፣ ኣብ ኣምላኽን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስን እውን ዓባይ እምነት ነበረቶ።
ተነዲፉ ድዩ፧
ጽልግልግ ዝበለ ርእየት ዘላሊት ሳሬት
እዛ ሳሬት እዚኣ፡ ነቲ ልክዕ ርሕቀት እትልክዖ ብኸመይ እያ፧ ተመራመርቲ ነቲ እታ ሳሬት እትጥቀመሉ ሜላ ኪቐድሕዎ ዚደልዩኸ ስለምንታይ እዮም፧


text:
ኤርትራውያን ተቐማጦ ጀርመናዊት ከተማ ሽቱትጋርትን ከባቢኣን፣ ድልውነቶም ንዝበረኸ መኸተ ኣረጋጊጾም።
ኤርትራውያን ተቐማጦ ሽቱትጋርትን ከባቢኣን – ጀርመን፣ በብእዋኑ ሕብሩን መልክዑን እናቐያየረ ንዝመጽእ ዘሎ ሸርሕታትን ውዲታትን ጸላእትን ተጻባእትን ብንቕሓት ብምፍሻል፣ ድልውነቶም ንዝበረኸ መኸተ ኣረጋጊጾም።
እቶም ዜጋታት ብ17 ለካቲት ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ህዝባዊ መኸተ፣ ቍጠባውን ልምዓታውን ገስጋስ ኤርትራ ኣብ ዘተኣማምን መድረኽ ምድያቡ በቲ ሓደ፣ ዜጋታት ዝውንኑዎ ፍልጠትን ማልን ኣብ ረብሓ ህዝቦምን ሃገሮምን ንምውዓል ኣብ ዝሸባሸቡሉ ዘለዉ እዋን ድማ በቲ ካልእ ዝካየድ ተጻብኦታት ከም ወትሩ ፈሻሊ ምዃኑ ብምሕባር፣ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዝነብር ዜጋ መሳርዑ ኣስጢሙ ኣበርክቶኡ ከዕዝዝ ኣዘኻኺሮም።
ኣብቲ ብሽማግለ መኸተ ሽቱትጋርትን ከባቢኣን ዝተወደበ ሃገራዊ ምትእኽኻብ፣ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጀርመን ኣቶ ጴጥሮስ ጸጋይ፣ ንመደባት ጥሙር ሃገራዊ መኸተን ገስጋስ ልምዓትን ዝምልከት ሰፊሕ መብርሂ ሂቡ።
ብዘይካ’ዚ፣ ኣብ ተራ ማሕበረ-ኮም ኣብ ምድልዳል መንነትን ሃገራውነትን ዘአኰረን መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ ብኤርትራውያን ምሁራት ድሕሪ ምቕራቡ፣ ተሳተፍቲ ብርእይቶታትን ሃነጽቲ ሓሳባትን ከምዘሀብተምዎ፣ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
***** ኣ.ዜ.ኤ *****


text:
ኣብ ኤርትራ ኣብዚ እዋንዚ ሰብ ማእከላይ መዓርግ ወተሃደራት ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ስግኣት ከም ዝርከቡ ተሓቢሩ። ነቲ ኩነታት ብቤተሰባዊ መልክዕ ዝተኸታተልዎ ወገናት ካብ ኣስመራ ከም ዝሓበርዎ ስግኣት ናይዞም መኮነናት መንግስቲ ክኣስረና ይሓስብ ኣሎ ካብ ዝብል ከምዝነቅል ተጠቒሱ። በዚ መሰረት መህግደፍ ኣንጻርዞም መኮነናት ብዙሓት እሙናት ሰለይቱ ኣዋፊሩ ስለ ዘሎ፡ ኣብ ኣብያተ መስተን ካልእ መዘናግዒ ቦታታትን ተተከኺቦም ኣብ ዘየድሊ ቦታ ተረኺብኩም ተባሂሎም ከይእሰሩ ስለ ዝሰግኡ መብዛሕትኦም ኣብ ገዛውቶም ተዓጽዮም ክውዕሉ ከም ዝመርጹ እዚ ካብ ቤተሰብ እዞም ወተሓደራት ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ።
ብኻልእ ወገን ከኣ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ጋሽ ቃጨሮ ኣብ ዝተባህለ ኤርትራ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝዳወባሉ ከባቢ ኣብ መንጎ ገዳይም ናይ ህግደፍ ናይ ስለያ ኣካላትን ኣብቲ ቦታ ዝዓስከሩ ወተሃደራትን ዝለዓለ ምስሕሓብ ኣጋጢሙ ከም ዝነበረ ነቲ ኩነታት ዝተዓዘቡ ናይቲ ከባቢ ሓረስቶት ሓቢሮም። እቲ ምስሕሓብ ናብ ምልውዋጥ ተኹሲ ከይማዕበለ፡ ናይቲ ከባቢ ሓረስቶት ነቶም ተተፋኒኖም ዝነበሩ ሓላፊ ስለያን ወተሃደራዊ ኣዛዝን ኣቀራሪቦም ነቲ ኩነታት ንግዜኡ ከም ዘህደእዎ እዞም ምንጭታት ገሊጾም።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ንስለያዊ መርበባቱ ዝያዳ የስፈሖ ኣሎ። በዚ መሰረት እቲ ናይ ስለያ መርበባት፡ ኣብ እንዳ ሻህታት፡ ኣብያተ-ብልዒ፡ እንዳ ኣውቶቡሳት፡ ስድራ ቤታት፡ ኣብያተ-መስተ፡ እዳ መርዓን እንዳ ሓዘዝንን ብጻዕቂ ይሰርሓሉ ኣሎ። ብዘይካዚ ኣብ ገጠራት ኣብ ዝርከብ ባይቶታት ዓዲ እውን ሰለይቲ ከም ዝዋፈሩን ህዝቢ ኣማሪሩ ከይዛረብ ብኣፉ ንምሓዝ ይሰርሕ ከም ዘሎን በዚ ዝተማረሩ ወገናት ገሊጾም። ኣብ መብዛትኦም ኣብዚ ስረሓት ስለያ ዝዋፈሩ ወተሃደራት ህግደፍ ነይሮም ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ዓዲ ዝወዓሉ እዮም። እዞም ምንጭታት ከም ዝጠቐስዎ እዞም ኣብ ስለያ ዝተዋፈሩ ወተሃደራት ነበር፡ ከከም መዓርጎም፡ ኣብ ወርሒ ካብ 1300 ክሳብ 250 ናቕፋ ዝኽፈሎም እዮም።


text:
ኣብ ጀነቭ ኣብ ዝርከብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ሓልዮ ማሕበር ዋና ቤት ጽሕፈት ኣብ ዝርከብ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ዓለም ሓቆፍ ናይ ንግድ ጉዳይ ማሕበር ዛዕባ እታውን ወጻኣን ምህርቲ ክፍሊት ቀረጽ ኣማእኪሉ ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ዘካይዶ ዓውደ ጉባኤ ልዕሊ 200 ዝተፈላለዩ ናይ እደ ጥበብ ምህርቲ ካብ ክፍሊት ቀረጽ ናጻ ዝብል ናይ ስምምዕ ሰነድ ብብዙሓት ናይቲ ማሕበር ኣባል ሃገራት ከምዝጸደቐ ተሓቢሩ።
እቲ ዝተበጽሐ ሓድሽ ስምምዕ ንናይ ምሕርቲ ዋጋ ምጒዳል ንሓድሽ ናይ ስራሕ ዕድል ምፍጣርን ብዓለም ለኻዊ ደረጃ ንከይዲ ኤኮኖሚ ረብሓ ዓቢይ ድጋፍ ምዃኑ ዝተፈላለዩ ናይ ስነ ኤኮኖሚ ሊቃውንቲ እንክሕብሩ፣ ብዛዕባ እቲ ዝተበጽሔ ስምምዕ ኣመርኲይዞም ኣብቲ ኣብ ጀነቭ ዝርከብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ማሕበር ናይ ቅድስቲ መንበር ቀዋሚ ተዓዛቢ ብፁዕ ኣቡነ ሲልቫኖ ማሪያ ቶምሲ ምስ ራዲዮ ቫቲካን ኣብ ዘካይድዎ ቃለ መሕትት እቲ ዝተበጽሔ ስምምዕ ንድኻታት ሃገራት ዓቢይ ድገፍን ኣብ ዓለም ሓቆፍ ዕዳጋ ንናይ ድኻታት ሃገራት ተሳትፎ ዓቢይ ሓገዝ እዩ ኢሎም።
ንመላእ ሃገራት ዓለም ብፍላይ ድማ ንድኻታት ሃገራት ዓቢይ ድገፍ ኣብ ዘለዎ ውሳኔ ዝግበር ስምምዕ ዝንጉዕ እዩ፣ እቲ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ኵላውነት መልክዕ ዘለዎ ክኸውን እንከሎ፣ ኣብ ኵለን ሃገራት ኣብ ግብሪ ክውዕል ነፍሲ ወከፍ ሃገር ብናይ ውሽጢ ሃገር ሕዝባዊ ባይቶን ብላዕለዋይ ሓጋጊ ቤት ምኽሪ ክጸድቕ ኣለዎ። ነዚ ግምት ብምሃብ ድማ ምሉእ ብሉእ ኣብ ግብሪ ክውዕል ዓመታት ከድሊ እዩ ኢሎም።
ቅዱስ ኣቦና ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ዕለት 5 ሐምሌ ክሳብ ዕለት 13 ሓምሌ 2015 ዓ.ም. ኣብ ሰለስቲ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ኣብ ዘካይድዎ ዓለም ለኻዊ ሓዋርያዊ ዑደት ካብቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዓለም ዝኽተሎ ዘሎ ከይዲ ኤኮኖሚ ዝበለጸ ካልእ ዓይነት ከይዲ ኤኮኖም ካብቲ ዘሎ ሰብኣውነት ካልእ ብሉጽ ሰብኣውነት ዝክኣል እዩ እንክብሉ ዝገለጽዎ ሓሳብ ጠቒሶም እቲ ኣብ ዘይማዕርነት ዝቖመ ከይዲ ኤኮኖሚ ምቕያርን ሰብኣውነት ዘማእከለ ምግባሩ ዝከኣል እዩ። ብሓፈሻኡ ሕንጸት ብሉጽ ዓለም ዝከኣል እዩ። ቅኑዕ ዓለም ሓቆፍ ዕዳጋ ሰብኣውነትን ግብረ ገብን ስነ ምግባርን ዘማእከለ ክኸውን ዝሕብር እዩ። ኤኮኖሚ ነገልግሎት ሰብ እምበር ሰብ ነገልግሎት ኤኮኖሚ ዝተፈጥረ አይኰነን፣ ከይዲ ንግድ ቁጠባ ካብቲ ጭቡጥ ኤኮኖሚ ዝረሓቐ ኣብ ምጽንጻን ኤኮኖሚ ዝቖመ ክኸውን የብሉን፣ ሎሚ እቲ ተጸናጻኒ ኤኮኖሚ እዩ ዘሳቕይ ዘሎ። እዚ ድማ ናይ ወዲ ሰብ መሰረታዊ ሰብኣዊ ድላይ ዝዓግት እዩ።
እዚ ዓይነት ኤኮኖሚያዊ ኣመለኻኽታ ጸረ ርእሰ ማልነት ርእየት ኣይኰነን፣ ናይ ዕዳጋ ኤኮኖሚ ዓቢ ውጽኢት ከምዘዕተረ ዘይሰሓት እዩ፣ ቤተ ክርስቲያን ናይ ዕዳጋ ኤኮኖሚ ኣብ ገዛእ ርእሱ እዅል ኣይኰነን እያ ትብል ዘላ። እቲ ናይ ዕዳጋ ኤኮኖሚ ዝኽተሎን ዘኽብሮን ንማሕበራዊ ማዕርነት ዝመርሕ ብቑዕ ሕጊ ክህልዎ ይግባእ ኢሎም።
ኣብ መንጐ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ደቡባዊት ኰርያን ጃፓንን እዚ ማለት ድማ ኣብ መንጐ ምዕቡላት ሃገራን ብኣሕጽሮተ ቃል ብሪክስ ተባሂለን ዝልለያ ብራዚል ራሻ ህንዲ ደቡብ ኣፍሪቃን ኤኮኖሚያዊ ምስሕሓብ ኣሎ፣ ምእንቲ’ዚ ኣብ መንጐ ብኤኮኖሚ ዝማዕበላ ሃብታም ሃገራትን ኣብ ጐዳና ኤኮኖሚያዊ ምዕባለ ዝርከባ ድኻታት ሃገራት ዘሎ ጋግ ክተኻኸል ናይ ግድን ምዃኑ እዩ ዘተሓሳስብ።
እቲ ናይ ቁጠባ ኤኮኖሚ ኣብ ምጽንጻን ጥራሕ ከይተሓጽረ ንናይ ዓበይትን ነኣሽቱን ኢንዳስትሪ ሕቶ ከርውይ ዝኽእል ከይዲ ክስዕብ ኣሎዎ። ብኻልእ ኣዘራርባ ንጭቡጥ ኤኮኖሚ ዝድግፍን ንምዕባለ ዝድግፍ ክኸውን ኣለዎ እንክብሉ ዘካይድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
ወዲ ሰብ ብስስዕቲ፥ በለጽን ቅንእን ክጽለው ንቡር እዩ። ካብዚ ባህሪ እዚ ንምልቓቕ ከኣ ኣብ ውሽጡ ናይ ለውጢ ቃልሲ ከካይድ ይግበኦ። እንተዘይኮይኑ ኣብ ምዕብልና ናይ ሓደ ሕብረተሰብ ሃሳይ ግደ ከም ዝጻወት ዘጠራጥር ኣይኮነን። ሎሚ ዓለምና ኣብ ናይ ምትሕብባር፥ ምክብባርን ሓቢርካ ምንባርን ጐደና እትጎዓዘሉ ዘላ ህሞት፡ ንዓይ ጥራይ ይጥዓመኒ ኢልካ ሽግር ናይ ካልእ ከምዘይሽግርካ ምርኣይ ሓደ ካብቲ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ዘሎ ባህሪ እዩ።
ቅዱሳት መጻሕፍቲ ከም ዝገልጾ ተፋቐሩ፥ ተሳነዩ፥ ተሓባበሩ፥ ንሽጉር ርድኡ እዩ ዝብል። እዚ ናይ ኩሉ ሃይማኖታት እምንቶ ምዃኑ ኣይንስሕቶን ንኸውን። ሃይማኖት ዝፈላልን ዘባእስን እንተ ኾይኑ ግና መንፈሳዊ ኣይኮነን ማለት እዩ። ካብዚ ሃይማኖት ዝእዝዞ ቅኑዕ ተግባራት ወጺእና ክንንቀሳቐስ ከሎና፥ ኣብ ኩሉ ባህሪናን ጠባያትናን ጽልዋ ክህልዎ ናይ ግድን እዩ። ንኣብነት ኣይትቕተል፡ ኣይትሓሱ፡ ኣይትስረቐ፡ እናበለ ዘስተምህረና ሃይማኖታት ሸለል ኢልና ክንሕሱን ክንዘምትን ንርከብ ኣሎና።
ልብና ክፉእን ተንኮልን እናሓሰበ፡ ተመሊስና ኣመንቲ ሃይማኖት ክንመስል ንደሊ። እዚ በለጻዊ ኣካይዳ ኣብ ፖለቲካ እውን ዓቢ ዓንቃፊ ግደ እዩ ዝጻወት። ናይ ገዛእ ርእስኻ ጌጋታት ንምሽፋንን ናትካ ሓሳብ ጥራሕ ቅኑዕ ምዃኑ ንምርኣይን ዘይተባህለን ዘይተገብረን ኣልዕል ኣቢልካ ምጽሓፍን ምምዳርን ነቲ ኣይትሓሱ ዝብል እዩ ዝጥሕስ።
ናይ ገዛእ ርእስኻ ኣጀንዳ ሒዝካ፥ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ፖለቲካዊ ጽልዋ ንኸተሕድርን ብዝኾነይኹን ዋጋ ከተእምንን ሒዅ ምባል ነገዛእ ርእሱ ናይ በለጽ መግለጺ እዩ። ነቲ ፖለቲካዊ መትከላትን ሕግጋቱን ዘንጊዒካ፥ ብናትካ ውልቃዊ ዝምቡዕ ኣተሓሳስባን ኣተራጓጉማን ብናይ ሓጺር ዓላማ ወይ ጸቢብነት ዝተላዕጠጠ መርዛም መናፍሕ ምንዛሕ ከኣ እቲ ብናይ ኣነነት ዝተጠቕዐ ፍሹል ናይ ፖለቲከኛ ጻዕሪ እዩ።
ናይ ሓጺር ግዜ መኽሰብ ንምርካብን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምፍራስን ክግበር ዝጸንሐ ወስታታት እምበር ከምቲ ዝምደር ንምድንፋዕ ሰልፊ ከምዘይኮነ ርዱእ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰልፊ ኰይንካ ዝተፈለየ ርእይቶ ክህልወካ ንቡር ክነሱ፡ ዝተፈለየ ራኢ ሒዝካ ምፍንጣሕ ነቲ ሰልፊ ዘርብሕ ኣይኮነን። ሕቡእ ውዳቤታትካ ሰሪዕካ፥ መን እንታይ ይገብር መዲብካ፥ ድሕሪ ኣዚ ኣነ ንሓድነት ሰልፊ እየ ብምባል እምበር ፈረ ዘለዎ ኣይኮነን። ብቐደሙ እውን ንውልቀ ሰብ ልዕሊ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ምስራዕ እዩ ነቲ ጸገም ኣምጺእዎ።
ልክዕ እዩ ዝተሰማማዕካሉ መትከልን፥ ዝሓንጸጽካዮ ቅዋምን ንጥቕምኻ ይኹን ጉጅለኣዊ ረብሓታት ኢልካ ልዕሊ ኩሉ ኣዕዚዝካ ምዝራብን ብኣኡ ምፍላልይን ከተራጉድ ምህላኽ ናይ ድኹማት መሳርሒ እዩ። ነቲ ብሓባር ኰይናን ሕጊ ተኸቲልና ዝመረጽናዮ መሪሕነትን ነቲ ንሱ ዘውጽኦ ፖሊሲታት ወይ መምሪሒታት እናነጸግካ መሪሕነት ሕጊ ጥሒሱ ዘብል ኣይኮነን።
ኣብ ሓደ ሰልፊ ኣብቲ መትከልን ቅዋምን እንድሕሪ ተሰማሚዕካ፥ ነቲ መትከል ኣብ ግብሪ ዝትርጉም መሪሕነት ከኣ ዘወጽኦ መምርሒ ወይ ከኣ ፖሊሲ ርእይቶኻ ክትሀበሉ ዝኽልክል የለን። ነቲ ርእይቶኻ ግን ልዕሊ እቲ ዝበዝሑ ዝተቐበልዎ እንተዘይሰራዕኩሙለይ ምባል ግና፡ ንስኻ ኢኻ ሕጊ ትጥሕስ ዘሎኻ እምበር እቲ ውሳኔ ዝውሰነ መሪሕነታዊ ኣካል ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ መሪሕነት ክውስን እንከሎ ድሕሪ ክትዕ፡ ምይይጥን ሓሳብ ንሓሳብ ምውህሃብን እሞ ድማ ብብዝሒ ድምጺ እዩ። ስለዚ ናብ ግጉይ መንገዲ እናኣምራሕካ ኣነ እየ ቅኑዕ እናበልካ ምዝማር “ሓባል በልያ ከይትቅድመኪ” ዝዓይነቱ እዩ ዝመስል።
ቅድሚ ኹሉ ብፖሊሲ ወይ ብመትከል ኣይኮናን ንፋለለ ዘለና። ክንፈላለ ዝግበኣና ኣብ መሰረታዊ መትከል እዩ። ንኣብነት ኣብ ጉባኤ ዝተወሰነ፡ ምስ ጐረባብትና ተሳኒናን ተኸባቢርናን ኣብ ሓድሕድ ጉዳያት ጣልቃ ዘይምእታው ዝብል ፖሊሲ ኣሎና። እቲ ፖሊሲ ወይ መምርሕና ከኣ ምስ ጐረባብቲ ሃገራት ኣብ ጽልእን ግርጭትን ብዘየእቱ ኣገባብ ምውሳእን ምዝማድን ዝብል ናይ ትግባረ መምሪሒና ወይ ፖሊሲና እዩ። እዚ ናብ ኢትዮጵያ ኬድኩም፡ ስለምንታይ ምስ ውድባት ተዛቲኹም ኢልካ ምዕግርጋር፡ ኣነ እየ ፈላጥ፡ ብዘይካይ ዝፈልጥ የለን ካብ ምባል ዝፍለ ኣይኮነን። እዚ ከኣ ብስለት ዘይብሉ ፖለቲካ ብምዃኑ ነቲ ስነፍልጠታዊ ተንታን ክጥምዝዝን ከዘንብዕን ይፍትን። ከም ኣብነት ዓለም ብዓለሙ ዝሰርሓሉ “ድምጺ ብዙሓት ይስዕር” ዝብል መትከል ኣድማሳዊ ኣምር ገምጢሉ ዘቕርብ፡ ህልውናኻ ንምርግጋጽ ዝግበር ሓደገኛ ፍሕሶታትን ወስታታትን ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።
ልክዕ እዩ ሓደ ሰብ ክፉእ ክንሱ “ኣነ ክፉእ እየ” ኢሉ ክጽሕፍን ክምድርን ከምዘይክእል ርዱእ እዩ። ኣብ ሓቂ ከይተሙርኰሰ ንኻልኦት ብምውንጃልን ንሱ ጥራሕ ቅኑዕ ኣምሲሉ ክገልጽን እንከሎ፡ ምልክት ዘይርጉእነት ምዃኑ ንጹር እዩ። እምበር እቲ ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ጉባኤ ተጸቢኻ ኣብኡ እዋሕስ ኣግብእ ኣብ ክንዲ ምባህሃል፥ ኣብኡ ከም እትሰዓር ስለ ዝፈለጥካ ጎልጎል ገዲፍካ ጎቦጎቦ እንተኸድካ፡ ሓቅነት ዘይብልካ ምዃንካ ዘረድእ እዩ። ስለዚ እቶም ኣብ መትከሎምን ቅዋሞምን ጸኒዖም፡ ነቲ ዝመረጽዎ መሪሕነት ኣብ ጉባኤ ኣብጺሖም ክጸባጸብዎ ጸኒዖም ዝቃለሱ ኣባላት ዘለውዎ ሰልፊ ክፈርስ ማለት ዘበት እዩ።


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ኣብ ኢጣልያዊት ከተማ ጀኖቫ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ንምግባር ሎሚ ቀዳም ዕለት 27 ግንቦት 2017 ዓምፈ ንግሆ በቆጻጽራ ሰዓት ሃገረ ጣልያን ሰዓት 8.15 ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ናይቲ ዓዲ ምስ በጽሑ ናይታ ከተማ ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ ካርዲናል ኣንጀሎ ባኛስኮን ናይታ ከተማ ከንቲባ ማርኮ ዶርያን ናይቲ ዞና መንእሰያት ኣቦ መንበር ቶቲን ዝርከብዎም ተቀቢሎምዎም፣
ኣብዚ ጽዑቅ ጉዕዞ እዚ ቅዱስነቶም ንቤተ ክርስትያን ሊጉርያ ክበጽሑን ምስ ሠራሕተኛታት ናይቲ ከባብን መንእሰያትን ክራኸቡ ምዃኖም ከምቲ ብኣጋኡ መርሓ ግብር ወጺኡ ዝነበረ እንክፍጸም ምሳሖም ምስ ስደተኛታትን እሱራትን ድሕሪ ተቋዲሶም ኣብ ጋስሊኒ ዝበሃል ሆስፒታል ሕጻናት ተዓቊቦም ምስ ዝርከቡ ሕጻናት እውን ተራኺቦም፣ ኣብዚ ምብጻሕ እዚ ቀንዲ ሕመረት ናይዚ ሓውጾተ ኖልዎ ዝኾነ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣብቲ ናይ ባሕሪ ዕዳጋ ዝብልዎ ኣብ ገምገም ባሕሪ ዝርከብ ሰፊሕ ጐልጐል ናይቲ ዓዲ ድሕሪ ፍርቂ መዓልቲ ቀዲሶም፣
ቅዱስነቶም ኣቀድም ኣቢሎም ‘ዝኸበርኩም ደቂ ጀኖቫ ከም መንፈሳዊ ነጋዲ ናይ ሰላምን ተስፋን ክበጽሓኩም እመጽእ ኣሎኹ፣ ጀኖቫ ለጋስ ከተማን ንጽጉም መዓጹኣ ዘይትዓጹን ምዃና እፈልጥ እየ፣ ነቶም ካብ ጥሜትን ድኽነትን ውግእን ንዝሃድሙ ተቀቢላ ምስ ማሕበረሰባ ንምውህሃድ እትጽዕር ከተማ እያ፣ ባሕቲ የካቲት ናይ 1929 ዓምፈ ኣቦሓጎይ ጆቫንን ኣደዓባየይ ሮዛን ኣቦን ማርዮን ካብ ከተማኹም ብጁልዮ ቸሳረ እትበሃል መርከብ ከምዝነቀሉ ከይዘከርኩ ክሓልፍ ኣይደልን፣ ናብቲ ንሶም ዝነቀሉሉ ቦታ ከም ውሉድ ስደተኛታት ኮይነ ናብቲ ንሶም ዝነቀሉሉ ቦታ እንክምለስ ንእትገብሩለይ ተቅባል ኣመስግነኩም፣ ጸገማት ከምዘይሰኣኑ እፈልጥ እየ፣ ሥራሕ ኣልቦነት ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑን እዚ ጸገምዚ ንመንእሰያትን ሰብ ማእከላይ ዕደመን ክሳብ ክንደይ ከምዝጐድእን ምናዳ ከኣ ንሕይወት ብዙሓት ሥድራቤታት ከምዝጸሉ እፈልጥ! ደቂ ጀኖቫ ናይ ኣብ ጥቃ ባሕሪ ዘላ ከተማ ነበርቲ ጥራይ ዘይኮነ ምስ ባሕሪ ዝተሓሓዝ ጉዕዞን መርበባትን ከመይ ከምዝጥቀሙ ዝፈልጡን ኮይኖም ናይ ርክብ መርበብ ምፍጣርን ተሓባበርትን ምዃኖም እውን እፈልጥ’ እንክብሉ ናይ ልቦም ገሊጾምሎም ነሮም፣
ቅዱነቶም ሎሚ ንግሆ ጀኖቫ ምስ በጽሑ ዝገበርዎ ቀዳማይ ምብጻሕ ኣብቲ ብኢልቫ ዝፍለጥ ዓቢይ ፋብሪካ ብምብጻሕ እዚ ትካልዚ ዘለዎ ናይ ሥራሕ ጸገማት ኣብ ግምት ብምእታው ከኣ ምስቶም ሠራሕተኛታት ተራኺቦም፣ ሠራሕተኛታት ናይቲ ትካል ድሙቅ ኣቀባብላ ገሮምሎም፣ ክንዲ ኹሎም ኮይኖም ናይ ጅኖቫ ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ ካርዲናል ኣንጀሎ ባኛስኮ ነዚ ዚስዕብ ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ቃል ሂቦም፣ ‘ቅዱስ ኣቦና ኣብዚ ኣብ ጀኖቫ ኣብ እተካይድዎ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ከም ቀዳማይ መረሐ ግብሪ ዝገበርክውምዎ ምስ ናይ ሰራሕተይና ዓለም ምራኻብ እዩ፡ ብዙሕ ጊዜ ደጋጊምኩም ባዕልኹም እውን ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ከምዝገለጽክምዎ ኣብዚ እዋን’ዚ ኩነት ስራሕ ኣብ ዓቢይ ሓደጋ ከምዝርከብን ስእነት ስራሕ እናሰፍሔ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ወለዶ ንናይ መጻኢ ሕይወቱ ምንም ዓይነት ውጥን ከይህልዎ ይዳርግ ከምዘሎን፡ ከምኡ እውን ናይቶም ስድራ ቤት ዘለዎም በጽሒ ክፍሊ ሕብረተሰብ እውን ኩነታቶም ንኸቢድ ሽግር ኣቃሊዑ ይርከብ። እዚ ርክብ እነካይደሉ ዘሎና ስፍራ ድማ በጋጣሚ ዝተሓርየ ዘይኰነስ ኣብ 1943 ዓ.ም. ኣብ ጀኖቫ እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ንስራሕን ሰራሕተይናታትን ዘለዎ ቅርበት ዝምስክር እዩ። ኣብቲ ጽንኩር ታሪኻዊ እዋን ናይ ጀኖቫ ሊቀ ጳጳስ ዝነበሩ ብፁዕ ካርዲናል ፔይትሮ በኤቶ ተኸላኻሊ ሕዝቢ ንዝብል ፍሉይ ሽልማት ብቑዕ ተባሂሎም ዝተሰየምሉን ዝተሸለሙሉ ታሪኽ ዘዘኻኽር እዩ። ስለዚህ እዚ ድማ ቤተ ክርስቲያን ንሰራሕተይና ዓለም ዜጋታትን ዘለዋ ቅርበት ዝምስክር ብምዃኑ እዩ ዝተሓርየ። … ቤት ክርስቲያን ኣብ ጀኖቫ ናይቲ ከባቢ ኤኮኖሚ ብምትብባዕ ቅርበታ እናረጋገጸት ነዚ ድማ ናይ ስራሕተይናታት መንፈሳዊ ሓላፍቲ ብምምዳብ ናይ ስራሕተይናን ስራሕ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ እናሳለጠት ናይ ስራሕ ክብርን ስራ እግዚኣብሔር ንወዲ ሰብ ዝሃቦ ክብሪ ምዃኑ ድማ ተስተምህር እቶም ኣብ ስራሕ ዓለም መንፈሳዊ ኣገልግሎት ዝፍጽሙ ካህናት ድማ ብሰራሕተይናታት ፍቱዋትን እሙናትን ሰናይን ልባውን ተቐባልነት ዘለዎም እዮም። ንምብጻሕኩ ቀዱስ ኣቦና ነመስግን የቐንየልና’ ኢሎም፣
ቅዱስነቶም ድሕሪ ሰላምታ ምስዛ ኣብ ወደብ ባሕሪ እትርከብ ኣቦኦም ከምስደተኛ ዝነቀለላ ከተማ ጀኖቫ ንመጀመርያ ግዜ ምርኻቦም ዓሚቊ ስምዒት ከምዝፈጠረሎም ምስ ገለጹ ብቀጥታ ናብተን በቶም ሠራሕተኛታት ብዛዕባ ሥራሕን ዘሎ ሻቅሎት ናይ ሸቅሊ ኣልቦነትን ዝቀረበሎም ሕቶታት ክምልሱ ጀሚሮም፣ ብሓደ ኣውፋሪ ንዝቀረበሎ ሕቶ ክምልሹ ከኣ ‘ሎሚ ናይ ሥራሕ ዓለም ሓደጋ እዩ ክንብሎ ንኽእል፣ ኣብ ናይ ሎሚ ዓለምና ሥራሕ ከም ሓደ ነገር እትውንኖን እትህቦን ክብሪ ገርካ ምርኣይ ተሪፉ እዩ፣ ሥራሕከስ ናይ ደቂሰባት ናይ ቀዳምነት ቀዳምነት እዩ ስለዝኾነ ከኣ ናይ ክርስትና ናይ ቀዳምነት ቀዳምነት ኮይኑ ናይ ነፍስወከፍና ቀዳምነት ንር.ሊ.ጳ እውን ከይተረፈ ቀዳምነቱ ክኸውን ዘለዎ እዩ፣ ከመይ እግዚኣብሔር ነቦና ኣብርሃም ‘ኪድ ነቲ ዝህበካ መሬት ኣዕብዮ ሰሪሕካ ኣፍርዮ ተቆጻጸሮ’ ክብል ዝሃቦ ቀዳማይ ትእዛዝ እዩ፣ ካብቲ ሠራሕተኛ ዝኾነ ኢየሱስ ጀሚሩ ኣብ መንጎ ቤተክርስያንን ሥራሕን ወትሩ ምሕዝነት እዩ ዘሎ፣ ሠራሕተኛ ኣብ ዘለዎ ተገዳስነትን ፍቅራዊ ጠመተ ጐይታን ቤተክርስትያንን ኣሎ፣ ንጹር ክኸውን ተስፋ እገብር! ናይ ወሃብ ሥራሕ ዋና ሓይሊ ክኸውን ዘለዎኸስ ተባላሓትነትን ፈጠራን ነቲ ወፍሪ እተካይደሉ ስራሕ ምፍቃር ነቲ ሰራሐኛታት ዘበርክትዎ ኢደ ጥበብን ፍልጠትን ዋጋ ሂብካ ብኣኡ ምዂራዕ፣ ናይ ነፍሲወከፍ ጥዑይን ቅርዑይን ቁጠባ መሰረታዊ ዓንዲ ጥዑይ ኣውፋርን ወሃብ ስራሕን እዩ፣ ብዘይ ጥዑይ ኣውፋርን ወሃብ ስራሕን ጥዑይ ቊጠባ የለን፣ ብዘይ ናይ ሓደ ኣውፋርን ወሃብ ስራሕን ፈጠራ ማለት ፈጠራ ስራሕን ምህርትን ጥዑይ ቁጠባ የለን፣ ልዕሊ ኩሉ ግን ናይቶም ሰራሕተኛታት ሓይልን ብልጫን ክብርን ዋጋ ሂብካ እቲ ስራሕ ብጽቡቅ ከምዝካየድ ምግባር የድሊ፣ ብወገን ሰራሕተኛ ይኹን ወሃብ ስራሕ ንገንዘብ ጥራይ ከይከውን ምጥንቃቅ የድሊ ስራሕ ክብሪ ወዲሰብ ስለዝኾነ እቲ ኣስራሕ ንሰራሕተኛታ ክፍልጦም ኣብ ጎኖም ኮይኑ ምስኦም ክሰርሕ ኣለዎ፣ እቲ ኣውፋሪ ወይ ወሃብ ስራሕ ቀዳማይ ሰራሕተኛ ምዃኑ ዘይምዝንጋዕ፣ ነቲ ጻዕርን ሓጐስን ብሓባር እናተኻፈልካ ንጸገማት እሂን ምሂን ብማለት ፈቲሕካ ብሓባር ሓደ ነገር ምፍጣር የድሊ፣ እታ ዝመረረት ጉዳይ ካብ ስራሕ ምብራር ኮይኑ ንጸገማቱ ሰራሕተኛታት ብምስንባት ክፈትሕ ዝጽዕር ወሃብ ስራሕ ቅርዑይ ኣይኮነን ሎሚ ሰባት ክሸይጥ እዩ ጽባሕ ከኣ ክብረቱ ስለዝሸይጥ ኩሉ ብሓባር ወላውን ነቲ ስቃይ ብሓባር ምክፋሉ የድሊ ካብዚ ሓደ ጽቡቅ ነገር ክፍጠር ይከኣል፣ ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ኣብ ቤትጸሎት ቅድስት ማርታ ድሕሪ ቅዳሴ ሓደ ሰብኣይ እናበኸየ መጺኡ ‘ሓደ ጸጋ ክትልምኑለይ መጺኤ፣ ብኹሉ ጠፊሸ ኢለ ንክእውጅ ቊሩብ ተሪፉኒ ኣሎ፣ እዚ ከኣ ሓደ ስሳ ዝኾነ ሰራሕተኛታ ከፋኑ እግደድ ኣሎኹ፣ እዚ ከኣ ንርእሰይ እውን ካብ ስራሕ ክሰናበት እዩ ማለት እዩ’ ኢሉኒ፣ ይበኪ ነሩ ይቃለስ ነሩ ንገዛእ ርእሱስ ይኹን ምእንቲ እቶም ብጾቱ ይጽሊ ነሩ፣ ንፉዕ ኣውፋሪ ወሃብ ስራሕ ዝበሃልከስ እዚ እዩ፣ ናይ ቁጠባ ሕማም ከምዘሎ ዘይምዝንጋዕ እዚ ሕማም እዚ ከኣ ኣውፋሪ ወሃብ ስራሕ ተዓዛባይ ክኸውን ከሎ እዩ። እዚ ከኣ ከምቲ ኢየሱስ ዕሱብ ዝብሎ ተጻይ ሕያዋይ ጓሳ እዩ፣ ናይ ስራሕ ፋብሪካታት ብሕያዎት ኣውፈርትን ወሃብቲ ስራሕን እንተተመሪሐን ኣዕሩኽ ደቂ ሰባትን ኣዕሩኽ ድኻታትን ይኾና። ካልእ ዘፍርህ ነገር እውን ኣሎ፣ እዚ ከኣ ፖሎቲካ ቢሮክርያሳዊ ሕልኽልኻት ክፈጥርን ንኩሉ ክቆጻጸርን ምስ ዝደሊ እዩ፣ ኮይኑ ግን ሎሚ እውን እንተኾነ ብዙሓት ሕያዎት ኣውፈርቲ ማልን ወሃብቲ ስራሕን ስለዘለው ተጻይ እዚ ኩሉ ማሕለኻታት ንቅድሚት ይግስግዙን ይጋደሉን ኣለዎ፣ ከምቲ ናይ ሪፓብሊክ ሃገረ ጣልያን ፕረሲደንትን ምሁር ቁጠባን ዝነበረ ልዊጂ ኤናውዲ ዝበሎ ‘ክንዮ መኽሰባትን ጭቆናን ዝሰርሑን ሰፍርዩን ዝኸስቡን ብሚልዮናት ዝቊጸሩ ኣለውና፣’ ስለዚ ኣውፈርቲ ወሃብቲ ስራሕስ ኩኑ ሰራሕተኛታት ካብቶም ተዓዘብቲ ዝበልናዮም ኣሰላሰልቲ ተጠንቀቁ፣ ወላውን ብሕግታትን መምሪሒታትን ንቅየድ ኢና እንተበሉ ኣብ መወዳእታ ግን ንረብሓ ናይዞም ዘሰላስሉን ዝዕዘቡን ስለዝኸውንን ንሕዝቢ ብዘይ ስራሕ ስለዝጥንጥኑን ምጥንቃቅ የድሊ’ እንክብሉ ምስ ኣተሓሳሰቡ ኣብ መወዳእታ ካብ ክልተ ነገራት ክጥንቀቁ ሓደራ ኢሎም፣ እታ ሓንቲ ባርነት ስራሕ ቢሎም ዝገለጽዋ ወትሩ ኣብ ስራሕን ንስራሕ ብምሕሳብን እቲ ሰራሕተኛ ክህልዎ ዘለዎ መሰል ናይ ነጻ ግዜ ማለት ሓደ ሰራሕተኛ ንከዕርፍስ ይኹን ምስ ስድራቤቱ ከሕልፎ ዘለዎ ነጻ ግዜ ናይ ግድን ክህልዎ ስለዘድሊ ከም ባርያ ጅሆ ሒዙ ምሉእ ግዜኻን ቀልብኻን ናይ ስራሕ ባርያ ካብ ምዃን ጥንቃቄ ከምዘድሊ ከምኡ እውን ናይ ዘመንና ሕማም ዝበልዎ ብኮንሱሚዝም ዝፍለጥ ናይ ምህላኽ ዕላማ ዘደንፍዕ ስነሓሳብ ክውገድን ክብሪ ወዲሰብን ስራሕን ንምፍራይን ምህላኽን ምኽሳብን ከምዘይኮነ ብምግንዛብ ቃሎም ሂቦም፣


text:
ጉባኤ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ኣብ ሆላንድ ብዓወት ዛዚሙ፥
ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ኣብ ሆላንድ ፡ መዲብዎ ዝጸንሐ ጉባኤ ማሕበር ብዕለት 07-10-2017 ኣካይዱ። ኣቦ መንበር ማሕበር ፥ ናይ እንኳዕ ድሓን መጻኩም ቃል ድሕሪ ምሃቡ ፥ ንተሳተፍቲ ኣባላትን ፡ ከምኡ’ውን ነቶም ብቕቡል ምኽንያት ንጉባኤ ክመጽኡ ዘይጠዓሞም ኣባላትን ፥ ተደናገጽትን ብምዝካር፥ ነዚ ቅዱስ ናይ ግብረ-ሰናይ ማሕበር ሓቢርና ናይ ምድንፍዑን ምቕጻሉን ንምዝታይ ምምጻእኩም ብስም ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ሆላንድ ፥ ብዝያዳ’ውን ብስም እቶም ክንሕግዞም ዝግብኣና ናይ መደበር ከሰላ ኣካለ ጽጉማን ብምምስጋን ኣኼባ ከፊትዎ። ቀጺሉ ፡
ነጻ ማሕበር ናይ ኣካለ ጽጉማን ብምቛም ኣድማዕን ዓቢ ኣስተዋጽኦን ክህልዎ ፥ ኣብ ኤርትራውያን ከይተሓጽረ ናይ ዓለም ግብረ- ሰናይ ቆላሕታ ክረክብ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ዓቢ ዕንቅፋት ምዃኑ ኣስሚርሉ። ኣብዚ እዋን’ዚ ዋላ’ ኳ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ስቓይን ናይ ሓሳረ መከራ ህይወት የሕልፍ እንተሎ ካብኡ ናብኡ ግን እቲ ንነጻነት ኤርትራ ዝሰንከለ ኣብ ስደትን ውሽጢ ሃገርን መዐቀኒ ዘይብሉ ሕሰም የሕልፍ ከምዘሎ ርዱእ ምዃኑ ኣስሚርሉ። ካብዚ መሪር ሓቂ ብምብጋስ ነቲ ብ 2002 ዝተወስደ ስጉምቲ ምቛም ነጻ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ብመሪሕነት ሓውናን ብጻይናን ተስፋይ ተኽልዝጊን ከልኦት ብጾትን የመጉስን የመስግንን።
ቀጺሉ ኣቦ መንበር ማሕበር ሓፈሻዊ ሃለዋት ኣካለ-ስንኩላን መደበር ከሰላ፥ ብፍላይ ድማ ናይ ዝሓለፉ ዓመታት ማሕበርና ብወግዒ 2011 ካብ ዝምስረት ንዕብየት መሕበር ዝተገብሩ ጻዕርታትን ፥ ማሕበር ክገብሮም ዝጸንሐ ደገፋት ይኹን ንጥፈታት ከምኡ’ውን ኣብ ጉዕዞ ዘጋጠሙ ብድሆታን ብሰፊሑ ጻብጻቡ ድሕሪ ምቕራብ ፥ ገንዘባዊ ጸብጻብ ንምቕራብ ናብ ተሓዝ ገንዘብ ማሕበር ኣመሓላሊፍዎ። ተሓዝ ገንዘብ ማሕበር ብወገኑ ኣታውን ውጻእን ገንዘባዊ ጸብጻብ ማሕበር ብደቂቑን ብጽፈትን ድሕሪ ምሕባር ፥ ኣኼባ ናብ ኣባላት ንክበርህ ዝድለ ሕቶታትን ናይ ርእይቶታትን ምልውዋጥ ተመሓላሊፉ።
ኣኼበኛ ፡ ንዝቀረበሉ ጸብጻብ ሓፈሻዊ ሃለዋት ኣካለ ጽጉማን መደበር ከሰላን ፡ ብወገና ክንገብሮም ዝጸናሕና ደገፋት ይኹን ንጥፈታት ፡ጽፉፍን ብሩህን ምዃኑ ዕግበቱ ድሕሪ ምግላጽ ፡ ኣብ ናይ እንካን ሃባን ተደጋጋፊ ሓላፍነታዊ ልዙብ ርእይቶታት ተጸምደ። ገለ ንምጥቃስ ፥ ኣብ እነካይዶ ጐስጓስ ፥
- ብተበግሶን ዕላማን ናይ’ዚ ማሕበር ፡ ገለ ብፍላጥ ፡ ገለ ድማ ብዘይምፍላጥ፡ ብዙሓት ሰባት ስለዝደናገሩ ፡ እዚ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ ፡ ካብ ዝዀነ ፖለቲካዊ ጸጊዕ ነጻ ፥ መኽሰብ ኣልቦ ናይ ግብረ ሰናይ ማሕበር ምዃኑ ምግላጽን ምቅላሕን ከምዘድሊን ፥ ብተወሳኺ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ንድንፋዐ ማሕበር ፥ በብወገኑ ክጉስጉስን ኣባላት ክስሕብን ከምዘለዎ ርእዩ።
- ገንዘባዊ ዓቕሚ ማሕበር ንምድንፋዕ ፥ ካብ ግብረ ሰናይ ማሕበራትን ትካላትን ሓገዝ ክርከበሉ ዝኽእል መደባት ክንፍትሾ ከምዘሎና ተሓቢሩ። ብተወሳኺ እቲ ብወገና ክንገብሮ እንኽእል ናይ ድራር ዕድመ ብምድላው ወፈያታት ምሕታት ሓጋዚ መደብ ክቕጽል ከምዘለዎ ።
ብድሕሪዚ ምምራጽ ሓዳስ ኣካያዲት ሽማግለ ፡ ሓደ ካብቲ መደብ ስለዝነበረ፥ ብምልኡ ኣኼበኛ ፡ነታ ዝጸንሐት ሽማግለ ዝጐደላ ወሲኽካ ክትቅጽል ስለዝተሰማምዐ ፥ ሓሙሽተ ዝኣባላታ ኣካያዲት ሽማግለ ማሕበር ኣቚምና ። ናይዚ መዓልቲ’ዚ ኣኼባ ፍሉይ ዝገብሮ ፥ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ብመሰረት ዕላማ ማሕበር ሓላፍነታውን ፡ ልዙብ ሃናጺ ዝደጋገፍ ርእይቶታቱን ንዕላማ ማሕበር ዘደንፍዕ ፥ ሞራል ዝህብ ምንባሩ ንኩሉ ኣባል ምስጋናን ሞጐስን ይግባእ።
በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ንኩሉ ኣብ ሆላንድ ዝነብር ኒሕ ዘለዎ ኤርትራዊ ክንብሎ እንደሊ፥ ልእላውነትሃገርናብብዙሕመስዋእትንስንክልናንዝተረጋገጸን ፥ክቡርታሪኽናንሓበናንጥራይዘይኮነስ ፥ ክንዕቅቦንክንሕብሕቦንዘሎና ፥ ሃገራዊ ሓላፍነትን ፡ ግዴታንምዃኑ፡ኩሉኤርትራዊ ክፈልጦዝግባእሓቂእዩ። ንጀጋኑ ስውኣት ሞጐስ ፥ ንኣካለ ስንኩላን ምሕጋዝን ፥ ሃገራዊ ሓላፍነት ናይ ንፍሲ ወከፍ ዜጋ ምዃኑ ምዝኽኻር ዘድልዮ ኣይመስለና። ካብዚ ሓቂ ብምብጋስ ዓቕምና ዝፈቕዶ ምሕጋዝ ፥ ዝያዳ ንነብስና ናይ ሕልና ዕረፍቲ ስለዝህበና ፡ ነፍሲ ወከፍና ሃገራዊ ሓላፍነትና ዘቕስን ተግባር ከነሰንዮ ነማሕጽን።
ዘለለማዊ ዝኽሪ ንጀጋኑ ስዉኣትና !!
ክብርን ሞጐስን ንህዝቢ ኤርትራ !!
ሽማግለ ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ሆላንድ


text:
ፕሮጀክት ማሕበረሰብ ተኮር ምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ብገንዘባዊ ሓገዝ የኤስኣድ፣ ህፃናት ኣድሕንን ማሕበር ልምዓት ትግራይን ኣቢሉ ኣብ ትግራይና ኣብ 10 ወረዳታት 336 ኣብያተ ትምህርቲ ግብራዊ ንምግባር ብ 2014 ኣቖፃፅራ ኣውሮፓውያን ዝተፈለመ ፕሮጀክት እዩ::
ኣብዚ እዋን ኣብ 4 ወረዳታት ኣብ 112 ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ ተግራባዊ ይኸውን ዘሎ ፕሮጀክት ማሕበረሰብ ተኮር ምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ካብ ወርሒ ጥቅምቲ 2016 ዓ/ም ኣብ ዝተነፀራ 336 ኣብያተ ትምህርቲ ብምሉእነት ንምጅማር ንፍቓደኛታት ንባብ ዝኾኑ ወገናት፣ ሱፐርቫዘራት፣ ኣመራርሓ ትምህርቲ ፣ ቦትስ ፣ ወመሕ፣ መምህራን ልሳን ኣደን ምክትል ርእሰ መምህራን ስልጠና ከም ዝውሃብ ኣብ ማሕበር ልምዓት ትግራይ መተሓባበሪ ፕሮጀክት ማሕበረሰብ ተኮር ምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ኣይተ ኣማረ ገብረእዚኣብሄር ኣብ ዞባ ማእኸል ትግራይ ወረዳ ጣንቛ ኣበርገለ ናቑጣ ንባብ ቤት ትምህርቲ ሰለ መስከረም 2016 ኣብ ዝተኸበረ ዓለምለኽ መዓልቲ ምንባብን ምፅሓፍን::
ኣብቲ ዕለት ህፃናትን ተምሃሮን ጣብያን ምሉእ ቐዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርትን ሰለን፣ ወለዲ፣ መምህራን፣ ርእሰ መምህራንን ኣመራርሓን ዝተረኸቡ ኮይኖም ሕብረተሰብ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ተምሃሮ ብምዕባይ ኣብ ፅፈት ትምህርቲ ዝለዓለ ዝላ ብምምፃእ ሃገር ተረካቢ ወለዶ ንምፍጣር እጃም ንኸበርክት ብምዕላም ዘንብብ ይዕንብብ! ፣ ብሉፅ መራሒ ካብ ብሉፅ መንበቢ ይፈሪ! ፣ ምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ንፅፈት ትምህርቲ ወሳኒ እዩ! ዝብሉን ካልኦት ንምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ዘተባብዑ ጭርሖታት ብምስማዕ ጎደናታት ዕሸል ከተማ ስለ ድሕሪ ምዝዋር ኣብ ተምሃሮ ዘሎ ፀገም ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ኣብ ምቕራፍ ክውሰዱ ዝግብኦም ምፍትሕታት ንምንዳይ ዝዓለመ ዘተ ምስ ማሕበረሰብ ቤት ትምህርትን ጣብያ ብምክያድ ክብዓል ክኢሉ እዩ::
ነበርቲ፣ ኣመራርሓ፣ ኣባላት ቦትስን ወመሕን ጣብያ ሰለ ብወገኖም ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ንምዕባይ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ገበርቲ ሰናይ ትካላት ብምትሕብባር ፕሮጀክት ተቐሪፁ ኣብ ናቑጣ ንባብ ቤት ትምህርቲ ሰለ ይስርሑ ዘለው ስራሕቲ ዓቕሚ ምንባብን ምፅሓፍን ተምሃሮን ካልኦት ክፋላት ማሕበረሰብን ክዓቢ እወንታዊ ኣበርክቶ ኣለዎ ኢሎም::
መተሓባበሪ ፕሮጀክት ማሕበረሰብ ተኮር ምዕባይ ክእለት ምንባብን ምፅሓፍን ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣይተ ኣማረ ገብረእዚኣሄር ኣብ መዛዘሚ እቲ ብዓል ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ መንግስቲ ኣብ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ዘሎ ፀገም ምንባብን ምፅሓፍን ንምቕራፍ ዓሊሙ እንትንቀሳቐስ ውላድ ህዝቢ ትግራይ ዝኾነት ማሕበር ልምዓት ትግራይ ምስ ገበርቲ ሰናይ ትካላት ብምትሕብባር ሰፋሕቲ ስራሕቲ እናሰርሐት ዘላ ኮይና እዚ ስራሕ ዝዕወት ወለዲ ውላዶም ዝተምሃሩዎ ዕለታዊ ትምህርቲ ኣበይ ብርኪ በፂሑ ከም ዘሎ ግቡእ ክትትል ብምግባርን ንባዕሎም 'ውን ብምብቃዕን ኣቢሉ እንተተፈፂሙ ዝያዳ ውፅኢታዊ ዝገብር ስለዝኾነ ደገፍ ማሕበረሰብ ወሳኒ ኮይኑ እቲ ፕሮጀክት 'ውን ተጠናኺሩ ክቅፅል እዩ ኢሎም::


text:
ካቢነ ሚኒስተራት ኤርትራ ሎሚ 13 ሰነ 2011 ቅድሚ ቐትሪ ኣብ ኣደራሽ ደንደን ኣስመራ ኪካየድ ውዒሉ።
ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራት፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ንምውርጻጽ ልምዓታዊ ፖሊሲታት መጻኢ 5 ዓመታት፣ ንህልዊ ፖለቲካዊን ጸጥታዊን ምዕባለታት ዞባናን መጻኢ ተኽእሎታትን ኣመልኪቱ ብዘቕረቦ ሰፊሕ መብርሂ’ዩ ተኸፊቱ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንካቢነ ኣብ ዘቕረቦ መብርሂ፣ ብኣጋጣሚ መበል 20 ዓመት ናጽነት ብኩለን ሚኒስትሪታትን ምምሕዳር ዞባታትን ዝተኻየደ ሲምፖዝዩማት፣ ጉዕዞ ልምዓት ዝሓለፈ 20 ዓመታት ናጽነት ኣብ ምብራህ ኣገዳሲ ምንባሩ ጠቒሱ፣ ዘለናዮ መድረኽ መበል 20 ዓመት ናጽነት ጥራይ ዘይኮነ፣ ብብዙሕ ምኽንያታት መኽፈቲ ሓድሽ መድረኽ እውን ብምዃኑ፣ ብመንጽር ተኽእሎታት ናይዚ ሓድሽ መድረኽ ናይ ዝመጽእ 5 ዓመታት ልምዓታዊ ውጥናት ተዳቒቑ፣ ጽላት ብጽላት ውርጹጽ ሰነድ ምድላው ከምዘድሊ ኣገንዚቡ። ሚኒስትሪታት፣ ምምሕዳራት፣ ኩሎም ኣካላት መንግስቲ፣ ግንባርን ማሕበራትን ኣብዚ ዝመጽእ መንፈቕ ውጥናቶም ኣጻፊፎም ከቕርቡ ድማ መምርሒ ሂቡ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ መብርሂኡ፣ ኣብ ሃገራዊ ልምዓታዊ ስትራተጂ ዝመጽእ ሓሙሽተ ዓመታት፣ ቀዳምነት ዝስራዕ ሕጂ’ውን ምርግጋጽ ውሕስነት መግቢ ምዃኑ ብምሕባር፣ ኣብዚ ዝቕጽል ሓድሽ መድረኽ፣ መደባት ውሕስነት መግቢ፣ ቀጻልነት ብዘለዎ ተለካዒ ፕሮግራማት እናዓበየ ከምዝኸይድ ምግባር፤ ክንዮ ምምላእ ዘቤታዊ ጠለብ መግቢ፣ ንኣግሮ ኢንዱስትሪ ትካላትን ሰደድን ዝቐንዐ ምህርቲ ብብዝሒን ዓይነትን ዝስስነሉ መገዲ ክፍጠር ከምዘድሊ ኣረዲኡ። ምሕደራ መሬት ማይን ኣከባቢን፣ ከምኡ’ውን ዕማማት ምግራብ፣ ምዕቃብ ማይን ሓመድን ጸጋታት ባሕሪን ገማግምን፣ ምፍዋስ ኣከባቢን ርኡይን ተላካዒን ለውጢ ብዘረጋግጽ ኣገባብን ውዳበን ተታሒዙ ዝስርሓሉ ውጥናት ምንጻር ከምዝግባእ ኣስሚሩሉ።
ኣባይቲ ሓደ ካብ መሰረታውያን ጠለባት ብምዃኑ፣ ምፍታሕ ሽግር ኣባይቲ ኣብ ውጥን መጻኢ ሓሙሽተ ዓመታት ካብቶም ብቐዳምነት ዝስርዑ ምዃኑ ዝገለጸ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ሃገራዊ ውጥን ህንጸት ኣባይቲ ብምጽፋፍ ኣብዚ ዝተጠቕሰ ግዜ ክትግበሩ ዘለዎም ፕሮጀክትታት ብስሉጥ መገዲ ምትግባር ከምዘድሊ ሓቢሩ።
ንማሕበራዊ ኣገልግሎታት ኣብ ዝምልከት ኣርእስቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ኣብዚ እንኣትዎ ዘለና ሓድሽ መድረኽ፣ ኣገልግሎታት ምስቲ ትጽቢት ዝገብረሉ ቁጠባዊ ዕብየት ከምዝኸዱ ምግባር ወሳኒ ምዃኑ ብምሕባር፣ መጓዓዝያ ምድሪ፣ ባሕሪን ኣየርን ምስፋሕ ጥራይ ዘይኮነ ዓይነቱን ስሉጥነቱን ምምሕያሽ፤ ኣገልግልት ጥዕና ኣብ ኩሉ ከባቢታት ሃገር ንምብጻሕ ክካየድ ዝጸንሐ ስርሓት ብምቕጻል፣ እቲ ዝወሃብ ኣገልግሎት ብዓይነቱ እናበለጸ ዝኸደሉ ኩነት ምፍጣር፤ ኣገልግሎት ትምህርቲ ኣብ መንእሰያት ሞያን ክእለትን ብምዅስኳስ ናይ ስራሕ ዕድላት ናብ ምስፋሕን ሽቕለት ኣልቦነት ናብ ምውጋድን ዘድሃበ ስትራተጂ ሒዙ፣ ንጥፈታቱ ከሐይል ከምዝግባእ ኣስሚሩሉ። ኣብ ፋይናንስያዊ ጽላት ድማ፣ ዝጸንሐ ፖሊሲታት ተገምጊሙ፣ ምስዚ እንኣትዎ ዘለና ሓድሽ መድረኽ ዝሳነ ምትዕርራያት ምግባር ከድሊ ምዃኑ ኣፍሊጡ። ዘለናዮ ዘመን፣ ዘመነ ሓበሬታ ብምዃኑ፣ ስርዓተ ሓበሬታን ሓበሬታ ናይ ምዝርጋሕ ዓቕምን ምዕባይ ክድፍኣሉ ዘለዎ ምዃኑ ኣገንዚቡ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፣ ልምዓታዊ ገስጋስና ንምሕናቕ ዘንቀዱ ማእለያ ዘይብሎም ቍጠባውን ጸጥታውን ተጻብኦታት ክፍተኑ ምጽንሖም ዘዘኻኸረ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ እዚ ተጻብኦታት’ዚ ንህዝቢ ኤርትራ ዝያዳ እናትረሮ፣ ልምዓታዊ ገስጋስ ኤርትራ ድማ ዘይዕገት እናኾነ ምስ ምምጽኡ፣ ኣብ ታሪኻውያን ተጻባእቲ ፈጢርዎ ዘሎ ጭንቀት ኣብ ግምት ብምእታው፣ ጎኒ-ጎኒ ልምዓታዊ ስራሕና፣ ፖለቲካዊ፣ ዜናውን ዲፕሎማሲያውን መኸተና’ውን ዝያዳ ክሕይል ከምዝግባእ ኣገንዚቡ።
ምስዚ ኣርእስቲ’ዚ ኣተሓሒዙ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ መንግስቲ ኤርትራ ንጉዳይ ናይቶም ኣብ ኤርትራ ተታሒዞም ዝጸንሑ እንግሊዛውያን፣ ካብ ፕሮፖጋንዳዊ ሃልኪ ወጻኢ ብህድኣትን ሕጋዊ መገዲን ሒዝዎ ምጽንሑ ጠቒሱ፣ ድሕሪ ኣድላዪ ናይ ምጽራይ መስርሕ፣ ዝፈጸምዎ ግህሰትን ገበናትን ብጭብጢታት ድሕሪ ምርግጋጽ፣ ኣብ መወዳእታ ሕጋዊ ኣገባብ ተኸቲሉ፣ ነቶም ገበነኛታት ብምሕረት ከምዘለቐቖም ኣፍሊጡ።
ካቢነ ሚኒስተራት ኤርትራ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ዘቕረቦ፣ ንምውርጻጽ ልምዓታዊ ውጥናት፣ ንፖለቲካዊን ጸጥታዊን ምዕባለታት ዞባናን መጻኢ ተኽእሎ ፍጻመታትን ዝምልከት ሰፊሕ መብርሂ ድሕሪ ምስማዕ፣ ኣብ ምድላው ሰነድ ልምዓታዊ ውጥን ዝመጽእ 5 ዓመታትን ካልኦት ዝተላዕሉ ርእሰ ጉዳያትን ኣስፊሑ ተመያዪጡ።
ካቢነ ሚኒስተራት ብድሕሪ’ዚ፣ ናብ ካልኣይ ዛዕባኡ ብምስጋር፣ መንፈቓዊ ጸብጻብን መጻኢ ውጥናት ስራሕን ነፍሲ-ወከፍ ጽላት ተመልኪቱ። ካቢነ ፈለማ ዝተመልከቶ ጽላት ሕርሻ ኮይኑ፣ ገስጋስ ትግባረ ዝሓለፈ መደባት ድሕሪ ምርኣይ፣ ኣብ ዝመጽእ መንፈቕን ድሕሪኡን ዝትግበሩ፣ ኣብ ምስሳን ሃብቲ እንስሳን ምህርቲ ውጽኢት እንስሳን፣ ምክትታል ጥዕና እንስሳታት፣ ምምሕያሽ ዘርኢን ምዝርጋሕ ዘመናዊ ድኹዒን፣ ዕማማት ምዕቃብ ማይን ሓመድን ኮማዊ ንጥፈታት ምግራብን ካልእን ዘተኮረ መጻኢ መደባት ስራሕ ኣጽዲቑ። ካቢነ ብድሕሪ’ዚ ናብ ንጥፈታት ሃብቲ ዓሳ ብምስጋር፣ ምህርቲ ዓሳ ብዘመናዊን ልምዳዊን ኣገባብ ንምዕባይ ዝካየድ ዘሎ ስራሕን ኣብ ዝሓለፈ መንፈቕ ኣብ ዘቤታዊ ዕዳጋን ሰደድን ዝወዓለ ምህርቲ ምሕሪ ምርኣይ፣ መንእሰያት ገፈፍቲ ዓሳ ንምምልማል፣ ኣፍልጦ ህዝቢ ኣብ ሕጋጋት ባሕሪ ንምዕባይ፣ ኣብ ወደባትን ማርሳታትን ኣብ ምርጋፍ ዓሳ ዝጸንሐ ዘይስሉጥ ኣሰራርሓ ብምምሕያሽ ኣድማዒ ኣገልግሎት ንምሃብ፣ ካብ ኣታኽልቲን ንቑጽ ዓሳን መግቢ እንስሳታት ንምድላው፣ ንጥፈታት መፍረ ጨው ንምስፋሕ፣ ኣብ ዲጋታት ዞባ ማእከልን ደቡብን ዓሳታት ብምዝራእ ህዝቢ ምስ መግቢ ዓሳ ንምልላይ ክስርሓሉ ዝጸንሐ መደባት ስራሕን ገስጋሱን ተመልኪቱ መጻኢ ውጥን ስራሕ ናይቲ ጽላት ኣጽዲቑ።
ካቢነ ሚኒስተራት ንጽላት ጸዓትን ማዕድንን ኣብ ዝተመልከተሉ፣ ኣብ ዝሓለፈ መንፈቕን ቅድሚኡን ኣብ ገጠራት፣ ከተማታትን ሓውሲ ከተማታትን ዝተሰላሰለ ዕማማት ምዝርጋሕ ኤለትሪክን ገስጋሱን ድሕሪ ምምልካት፣ ኣብ ጽላት ዕደና ኣብ ዝሓለፈ መንፈቕ ዝተሓፍሰ ምህርቲ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገር ዝካየድ ዘሎ ዳህሳስ ማዕድናትን በጺሕዎ ዘሎ ደረጃታትን፣ በቲ ጽላት ዝካየድ ዘሎ ናይ ምክትታልን ቍጽጽርን ዕማማት ብምግምጋም መጻኢ መደባት ስራሕ ቀዪሱ።
ካቢነ ሚኒስተራት ብድሕሪ’ዚ፣ ናብ ጽላት ህንጻ ብምስጋር፣ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገር ዝትግበሩ ዘለው ፕሮጀክትታት ጽርግያ፣ ህንጸት ከዘንቲን ዘርጋሕቲን ፈሳሲ ትሕተ-ቅርጺታትን ገስጋሶምን ተመልኪቱ። ብዘይካ’ዚ ንዕማማት ምድላው ውጥናት፣ ቅየሳን መጽናዕቲታትን ምቍጽጻርን ምክትታልን ህንጻዊ ስርሓት ብምርኣይ፣ በቲ ጽላት ዝተወጠነ ኣብ ምብርባር ህንጸት ኣባይቲ፣ ምህናጽን ምጽጋንን ጽርግያታትን ካልእን መደባት ስራሕ ኣጽዲቑ።
****** ኣ.ዜ.ኤ *******


text:
(ሰነዳት ዕደና ወርቂ ዛራ)
ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸዉ ቢሊዮነራት
ካልኣይ ክፋል
ኣብ ቀዳማይ ክፋል ጽሑፈይ፡ ብዛዕባ ቁጠባዊ ፖሊሲታት ስርዓት ህግደፍን፡ ንርብዒ ክፍለ ዘመን ዘስዓቦ ዕንወትን፡ ዝምልከት ጽሑፍ ፈኒየልኩም ነይረ፡፡ ሎሚ ከኣ፡ ብዝኣተኹዎ ቃል መሰረት፡ ንዕደና ወርቂ ዛራን፡ ብምኽንያት ተቓዉሞ ኣኽሪያ ዝተቐየዱ ዜጋታትን ዝምልከት፡ ሓበሬታ ይፍንወልኩም፡፡ ኣብዚ ቅንያት፡ ብሓደ ገጽ ብጉዳይ ወርቂ ቢሻ ኣብ ሃገረ ካናዳ፡ ኣብ ዝነበረ ፍርዳዊ መስርሕ፡ ህግደፍ ኣብ ዝተሰዓረሉ እዋን፡ በቲ ካልእ ከኣ፡ ተወሳኺ መንጸሮር ኣቦጓይላ ዝኸውን ብሰነዳትን ጭብጥታትን ዝተሰነየ ሚስጥራት ህግደፍ እንሆ፡፡
ዕደና ወርቂ ዛራ፡ ፈለማ ምስ ቻላይስ ዝተብሃለ ናይ ኣውስትራሊያ ትካል ዝተጀመረ ኮይኑ፡ ደሓር ድማ ሻንጋይ ዝተብሃለ ናይ ቻይና ትካል ዝዓደጎ ትካል ኢዩ፡፡ ብ2009 ከኣ ኣብ ሞንጎ ኮርፐሬሽን ዕደናን፡ ሴፍኮ (SFECO) ዝተብሃለ ናይ ቻይና ትካልን ብዝተገብረ ስምምዕ፡ ህግደፍ 60 ሚእታዊት፡ ሴፍኮ ከኣ ብ40 ሚእታዊት ብርኪ ብምኽታም ስራሕ ዝጀመረ ትካል’ዩ፡፡ ብመሰረት መጽናዕታት ሚኒስትሪ ጸዓትን ማዕድንን፡ ናይ ዛራ ወርቂ ብኣጉራዊ መዐቀኒታት፡ ቀዳማይ ደረጃ ዝተዓደሎ ኮይኑ፡ ክሳብ 160 ኪ/ሜ ርሕቐት ዘለዎም ከባቢታት ቆቋ ዝሽፍን ብተፈጥራዊ ጸጋታት ዝተዓደለ ከባቢ’ዩ፡፡
ኣብ ዛራ፡ ኣፈናዊ መጽናዕታትን ዳህሳሳትን ምስ ተጻፈፉ፡ ከምቲ ኣብ ቢሻ ዝተገብረ፡ ብቐጥታ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት፡ ኢድ ብምትእትታው፡ ካብ ቀረብ ዕደናዊ መሳርያታት፡ ክሳብ መሸጣ ወርቂ ዘሎ መስርሕ ክቆጻጸር ሓለፍነት ዝዓደሎ ንሓላፊ ቁጣባዊ ጉዳያት ህግደፍ ሓጎስ ኪሻ ኢዩ፡፡ ኣብ ሓለዋን ምቁጽጻርን ከባቢታት ዛራ ድማ፡ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ክፍሊ ውሽጣዊ ጸጥታ ሓላፍነት ተዓዲልዎ፡፡ ብመሰረት ኣዋጃት ዕማማት ዕደና ንሚኒስትሪ ጸዓትን ማዕድንን ዝተዓደለ ዋላ እንተኾነ፡ እቲ ሚኒስትሪ ግን ብጀካ ምድላው ኣብ ወረቐት ዝተርፉ መጽናዕታትን፡ ንካብነ ሚኒስትራት ዝቐርቡ ጽሑፋትን፡ ካልእ ኣበርክቶ የብሉን፡፡
ሓጎስ ኪሻ ከኣ ረቢሖም ከርብሑ ዝኽእሉ፡ ብኣዚዩ ስቱር መገዲ ዝንቀሳቐሱ፡ ኣብ ዕደና ተሞኩሮ ዘለዎም፡ ወጻእተኛታት ብምምጻእ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ከኣ ብፍላይ ኣብ ልቸንሳን ፍቓድ ዋኒንን ብጉልባብ ንሓንቲ ትዕግስቲ ጸጋይ ትበሃል ወልቀ ሰብ ሓላፍነት ብምሃብ፡ ካብ ሚኒስትሪ ንግድን ኢንዳስቱሪን ኣድላይ ወረቓቕቲ ክጻፈፈላ ተገይሩ፡፡ እቶም ካብ ወጻእ ዝመጹ ኪኢላታት’ውን፡ ኣብ ምሕደራን ቴክኒካዊ ጉዳያት ክሳተፉ ምስተገብረ፡ ዛራ ብሓፈሻ ሰሙናዊ ክሳብ 60 ኪሎ ወርቂ ክተፍሪ ጀሚራ፡፡ ግቡእን ሓላፍነትን መንግስትን ግንባርን ኣብ ዝተሓዋሰሉ ህግደፋዊ መድረኽ፡ ሃገርና ብሓደ ገባቲ ሰልፊ ምስተዓብለለት፡ ከምቲ ኣብ ቢሻን ኣብ ሃገራዊ ቁጠባን ዝተኻየደ ኣብ ዛራ’ውን ሓያሎ ህግደፋዊ ሽጣራታት ይቕጽሉ ኣለው፡፡ ዕደና ወርቂ ዛራ ካብ ዝጅመረሉ ዕለት ጀሚሩ፡ ብኸውሊ ዝተፈጸሙ ሽርሒታት ዝስዕቡ ክገልጸልኩም፡፡
- ሓጎስ ኪሻ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ተጓዒዙ፡ ንሓደ መርሊን ቶማስ ዝተብሃለ ብርጣንያዊ ኣምጺኡ፡ ቀንዲ ኣካያዲ ስራሕ ኮይኑ ክዓይ ብምምዛዝ፡ ኣብ ወጻእ ዝግበር መሸጣን ዕድግን ተሳታፊ ክኸውን ሓላፍነት ሂብዎ፡፡ እዚ ሰብ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ብምስራሕ ዝለዓለ ተሞኩሮ ዘጥረየ ኮይኑ፡ ኣብ ዛራ ምስ ተመደበ’ውን፡ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ተዳሊዩሉ ኤርትራዊ ዜግነት ከምዘለዎ ተመሲሉ፡ ንወርቂ ዛራ ኣብ ዝምልከቱ ጉዳያት ክሳተፍ፡ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኮይኑ ከምድላዩ ክሸይጥን ኣታዊታት ከመላልስን ፍቓድ ዝተውሃቦ ኢዩ ኔሩ፡፡ ጠቕላላ ደሞዙ ብዓመት 225 ሺ ዶላር ዝኽፈሎ ኮይኑ፡ ካብ መሸጣ ውን ናይ ኮሚሽን ኣታዊታት ነይርዎ፡፡ ምስ ሓጎስ ኪሻን ካልኦት ናይ ፋይናንስ ኣባላትን ብረብሓ ስለዝተባእሰ ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ካብ ስራሕ ተኣሊዩ፡ ብማይክ ኬሊ ዝተብሃለ ወጻእተኛ ተተኪኡ ኣሎ፡፡ (ሙሉእ ሰነዳቱ ብተለቃቢ ቀሪቡ ኣሎ)
- ኣብ ትሕቲ ሓጎስ ኪሻ ኮይኖም፡ ንዕደና ወርቂ ዛራ፡ ብሓላፍነት ክመርሑ ዝተመዙ ሰባት፡ ኣካያድቲ ስራሕ፡ የዕብዮ ኪዳነ (ሓላፊ ክፍሊ ፋይናንስ)፡ ብርሃነ ተስፋማርያም (ሚኒስተር ፋይናንስ) ያ ጂያ (ሓላፊ ክፍሊ ዕድጊ) ከምኡ’ውን ቺን ይን ዝተብሃለ ቻይናዊ ወኪል ፋይናንስ’ዮም፡፡ ቺን ይን ወኪል ቻይናዊ ትካል ሴፍኮ ስለ ዝኾነ ምስ ሓጎስ ኪሻ ጥቡቕ ርክብን ምሕዝነትን ኣለዎም፡፡ ብርሃነ ተስፋማርያምን የዕብዮ ኪዳነን ከኣ፡ ብጀካ ኣብ ዘቤታዊ ክፍሊት ደሞዝን፡ ዕድጊ መሳርሒታትን፡ ግብራዊ ሓላፍነት ዘይተዓደሎም ስማውያን ሓለፍቲ ‘ዮም፡፡ ብፍላይ ሚኒስተር ፋይናንስ ነበር ብርሃነ ኣብርሀ፡ “ካብ መሸጣ ሃገራዊ ጸጋታት ዝርከብ ኣታዊታት ዝምለከት፡ ከም ሚኒስተር መጠን ስለ ዘይፈልጦ ስርሐይ ሓዲገ ኣለኹ” ብምባል ብድሌቱ መዝነቱ ምስ ኣረከበ፡ ንኣሽካዕላል ሚኒስትሪ ፋይናንስ ኣብ ሃገራዊ ጸጋታት ኢድ ከምዘለዎ ንምምሳል፡ ንሓድሽ ሚኒስተር ብርሃነ ሃብተማርያም፡ ኣብ ክታምን ኣኼባታትን ጥራይ ክሳተፍ ተገይሩ’ዩ፡፡ (ሙሉእ ሰነድ ክታም እዞም 4 ሓለፍቲ ብተለቃቢ ቀሪቡ ኣሎ)
- ብካልእ ወገን፡ ከምቲ ኣብ ቢሻ ዝተገብረ ኣብ ዛራ’ውን፡ ብጀካ ኣብ ገለ ውራያት፡ ኩሉ ዓይነት ሓለዋን ጸጥታን ብኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታ፡ ክካየድ እዩ ተወሲኑ፡፡ ከም ውጽኢቱ ከኣ፡ ኣባል ውሽጣዊ ጸጥታ ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ዓፈና ስርሒታት ክዋሳእ ዝጸንሐ፡ ገዲም ተጋዳላይ ኮ/ል ርእሶም ኣባይ ወዲ ማርጋኖ፡ ዝመርሖ፡ ሓደ ናይ “ውልቂ” ዝመስል ትካል ተዳሊዩ “Red sea security guard Service” ዝብል ስም ብምሃብ፡ ምስ ዛራ ናይ ሓለዋን ጸጥታን ስምምዕ ኣንቢሮም፡፡ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ክፍሊ ውሽጣዊ ጸጥታ ከኣ፡ ውሑዳት ናይ እንዳ 72 ነበር ኣባላት ፖሊስ ዝርከብዎም፡ ግን መብዛሕትኦም ኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታ ኮይኖም ዝሰርሑ ክውዝዑ ገይሩ፡፡ ብመሰረት ኣብ ሞንጎ ዕደና ወርቂ ዛራን ውሽጣዊ ጸጥታን ብዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ውሽጣዊ ጸጥታ ኣብ ኩሉ ምጉዕዓዝ ወርቂ ሓለዋ ከካይድ፡ ጉዕዞ ወርቂ ብመኻይን ምስ ዝኸውን ኣብ ነፍሰወከፍ መስርሕ፡ ውሽጣዊ ጸጥታ ክልተ መካይንን 8 ኣባላትን ከዳሉ፡ ከምኡ’ውን ብሄሊኮፕተር ምስ ዝኸውን፡ ክልተ ኣባላት ጸጥታ ካብ ቆቋ (መዳለዊ ፍርያት ወርቂ ዛራ) ክሳብ ኣስመራ ኤርፖርት ንሓለዋ ከዳሉ ከምዝግደድ እቲ ሰነድ ይሕብር፡፡ ኣብ ነፍሰወከፍ ወፍሪ፡ ካብ 1500- 2000 ዶላር ክፍሊት ብቐጥታ ንውሽጣዊ ጸጥታ ይኽፈል፡፡ እቲ ዘግርም ግን፡ ውሽጣዊ ጸጥታ ማእለያ ዘይብሉ ናይ ወጻኢ ሸርፊ እንዳኣከበ፡ ነቶም ብስም ሬድ ሲ ዝተወደቡ ኣባላት ሓለዋ፡ ነቲ ሰልዲ ኣትሪፉ ውሑድ ደሞዝ እዩ ዘመቓርሖም፡፡ (ብሓላፊ ሬድሲ ጋርድ ሰርቪስ ኮ/ል ርእሶም ኣባይ -ወዲማርጋኖ ዝተጠለበ ናይ ሒሳብ ሰነድ ብተለቃቢ ቀሪቡ ኣሎ፡፡)
- ድሕሪ ምዕጻው እቲ ብህግደፍ ዝውነን ንምውህላል ወጻኢ ሽርፊ ተባሂሉ ዝቖመ ትካል ሂምቦል ፊናንሳዊ ኣገልግሎታት፡ ኣብ ፍቓድ ሰደድን ኣታዊን ድማ፡ ከም ናይ ሲሲሊ ማፍያታት ወይ ከኣ ከም”ቶም ኣብ ዘይሕጋዊ ንግዲ ዕጻፋርስ ዝተዋፈሩ ኣካላት ዝኽተልዎ መስርሕ እዩ ኣብ ዛራ ተኣታትዩ፡፡ ንሓንቲ ትዕግስቲ ጸጋይ ተባሂላ ትጽዋዕ ውልቀ ሰብ፡ ኣቐዲሙ ዝነበራ ናይ ሰደድን ኣታዊን ፍቓድ፡ ብጉልባብ ኣብ ኣስመራ ናይ ዝኸበሩ ማዕድናት (Precious & Semi-precious stones, simply sawn or roughly shaped gold license) ዝብል ሊቸንሳ ብምውጻእ፡ ብናይ ውልቂ ፍቓድ ኣምሲሎም፡ እቲ ወርቂ ናብ ሰደድ ይወጽእ ኣሎ፡፡ ብስም ትዕግስቲ ጸጋይ፡ ካብ ሃገር ምስ ወጸ፡ በዓል ሓጎስ ኪሻን መሓውራቶምን ተቐቢሎም፡ ኣብ ዱባይ ንዝርከቡ ዓበይቲ ሃፋታማትን ኮንትሮባንዲስታን ይሸጥሎም፡፡ ንኣብነት ብ11 ሕዳር 2016፡ 1,458.36 Ounce ወርቂ ብ5,299,285.17 ዶላር ዝተሸጠሉ ሰነድ ብተለቃቢ ኣቕሪበልኩም ኣለኹ፡፡
- ዑደት ካብ መሸጣ ወርቂ ዝርከብ ወጻኢ ሸርፊ ውን፡ ናይ ባዕሉ ሚስጥራዊ መስርሕ ኣለዎ፡፡ እቲ ዶላር፡ ካብ ዱባይ ናብ ሻንጋይ ዝተብሃለ ናይ ቻይና ባንኪ ኣታዊ ምስተገብረ፡ ብመሰረት ውዕል 60 ሚእታዊት ናብ ህግደፍ ኣካውንት፡ ዝተረፈ 40 ሚእታዊት ድማ ናብ ናይ ሴፍኮ ኣካውንት ኣታዊ ይግበር፡፡ 60 ሚእታዊት ኣታዊታት ህግደፍ፡ ንመሳለጢያታት ዝውዕል ምስተቐነሰሉ፡ ብቀጥታ ካብ ሻንጋይ ናብ ጋዝፕሮም (GAZPROM) ዝተብሃለ ባንኪ ሩስያ ይለኣኽ፡፡ ኣብ መወዳእታ ካብ ጋዝፕሮም ወርሓዊ 5 ሚሊዮን ዶላር ዝኸውን ብ Swift code wire transformer ተዓጺዩ፡ ናብ ኣካውንት ብህግደፍ እትውነን ባንኪ ኣባይቲ ንግድን ኣታዊ ይግበር፡፡ ኣብ ውሽጢ ባንኪ ጋዝፕሮም ዝርከብ ብኣማኢት ሚሊዮን ዝቑጸር ዶላር፡ ብጀካ ኢሳይያስን ኪሻን ዝእዝዞ ዋላ ሓደ ሰብ የለን፡፡ ካብ መወዳእታ 2015 ጀሚሩ፡ ኣብቲ ናይ ሩስያ ባንኪ፡ ካብ ዝተውሃለለ ናይ ወጻኢ ሸርፊ፡ ብናይ ኢሳይያስ ትእዛዝ ናብ ስዊዝ፡ HSBC ን ካልኦት ባንክታትን ክዛወር ተገይሩ ኢዩ፡፡ (ብስም ትዕግስቲ ጸጋይ ንሰደድ ዝቐረበ ወርቅን ኣታዊታትን ዘርኢ ሰነድ ብተለቃቢ ቀሪቡ ኣሎ)
- ኣብ ወጻእ ካብ ዝርከባ ባንካታት ዝተፈላለዩ ፊናንሳዊ ኣገባባት ተጠቒሞም ናብ ውሽጢ ሃገር ብመልክዕ ዶላርን ናቕፋን ዝኣትው ተንቀሳቐሲ ሒሳባት እውን ኣለው፡፡ ንኣብነት ብ22 ሕዳር 2016 ብሒሳብ ቁጽሪ 30101022096 ዝነበረ ዝነበረ ናይ ዛራ ተንቀሳቐሲ መጠን ናቕፋ ኣብ ባንኪ ኣባይቲ ንግዲ 4,329,774.7 ዶላር እዩ፡፡ (ንተንቀሳቐሲ ሒሳብ ዛራ ዝገልጹ ሰነዳት ብተለቃቢ ቀሪቡ ኣሎ፡፡)
- ካብቲ ስቱር መስርሕ ዕደና ዛራ፡ ኣብ ዕድጊ ማተርያላት፡ ሓለዋ፡ ቀረብ ትራንስፖርትን ፍቓድ መንቀሳቐስን፡ ድማ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት ርክብ ኣለዎ፡፡ ንኣብነት ናብ ዛራ ንዑደት ንዝገሹ ኣካላት ፍቓድ መንቀሳቐሲ ዝሓቱ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ መሳርዕ ክ/ሰራዊት 63 እዮም፡፡ ናብ ቀጽሪ ዛራ ንምእታው ዝፈቕዱ ድማ ኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታ ጥራይ እዮም፡፡ ኣብ ቀረብ መጓዓዝያ ኣየር ብቀጥታ ብሜ/ጀነራል ተኽላይ ሃብተስሉስ ትእዘዝ Mi 171 ዝተብሃለት ሄሊኮፕተር ትጥለብ፡፡ ኣብ ምምላእ ካብ ወጻእ ዝኣቱ መቀያየሪ ኣቑሑን ነዳድን ድማ ብባዕሉ ህግደፍ ዝውነን ኮርፕረሽን ቀይሕ ባሕሪ (09) ይነጥፍ፡፡ (ዕደና ዛራ ምስዞም ክብ ኢሎም ዝተጠቕሱ ትካላት ዘካየዶም ርክባት ዝገልጹ ሰነዳት ብተለቃቢ ኣቕሪበልኩም ኣለኹ)
- ዕደና ወርቂ ዛራ ስራሕ ካብ ዝጀመረሉ ዕለት ጀሚሩ፡ ካብ ህዝቢ ዝተኸወለ ማእለያ ዘይብሉ ጸጋታት ተጓሕጊሑ፡ መህጠሪ ጁባታት ኣቦጓይላን ሒደት ኣዳኸርቱን ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብ ምብሓትን ዝምታን ጸጋታት ሃገር ኣመልኪቶም ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት መሊቖም ንዝወጹ ሰነዳትን ሕቶታትን ንምጥምዛዝ፡ በዓል ማንኪን ኪሻን ኣብ እገዳታትን ብዝሒ ወጻኢታት መንግስትን ኣተኪሮም ክህውትቱ ይስምዑ’ዮም፡፡ ናይዞም ዕሱባት ህውተታ ሓዲግና፡ ዋላ ሎሚ ኣብዚ ዘመነ ውራውራ ጸጋታትና ክዘምቱ ሃረምረም እንተበሉ፡ ጽባሕ! እወ ጽባሕ! እታ ገንሸል ጸጋታት ዝኾነት ሃገርና ናብ ኢድ ወናታታ ተመሊሳ መኣዲ ውጽዕ ህዝብን ማሙቕ ዜጋታታን ክትኸውን ኣየጠራጥርን፡፡
- እቶም ብኣማኢት ኣሻሓት ዶላራት ዝኽፈሎም፡ ካብ ወጻኢ ዝኣተው ኪኢላታት ምስ ተሞኩሮኦም ሞያኦምን ዝዛመድ መጠን ደሞዝ ዝግበኦም ዋላ እንተኾነ፡ ኣብ ዛራ ምስቲ ዜጋታትና ዝረኽብዎ መጠን ደሞዝ ክነጻጸር እንከሎ፡ ብሓቂ ከብድኻ ዘሕርር እዩ፡፡ “ብውሽጣዊ ዓቕምታትና” ኣብ ዝበሃለሉ ሃገር፡ ተመሳሳሊ ሞያን ተሞኩሮን ዘለዎም ወጻእተኛታት፡ ገለ ሚስጥር ንኽስትሩ ተባሂሉ፡ ዝዕደሎም ግንዖ፡ መዳርግቲ የብሉን፡፡ (ብዝኾነ ናይ ገለ ካብ ወጻኢ ዝኣተው ኪኢላታት ሰነዳት’ውን ብተለቃቢ የቕርበልኩም፡፡)
ንዝምታ ባህሪያዊ ጸጋታት ሃገር ዝምልከት፡ ቅድሚ ገለ ኣዋርሕ ኣብ ቢሻ ምስ ዝተፈጸሙ ሽርሒታት ብምትእስሳር፡ ብክልተ ክፋላት ዝተዳለወ ጽሑፍ ዘርጊሐልኩም ነይረ፡፡ ወርቂ ቢሻ ተባሕጊጉ ምስተጸንቀቐ፡ ዝተጀመረ ወርቂ ዛራ ውን፡ ናይ ሒደት ጠላማት መላገጺን ዓውዲ ብልሽውንናን ኮይኑ ኣሎ፡፡ “ኣብ ዘመነ ውራውራ ነብስኻ ኣይተዕብራ” ከም ዝበሃል፡ ኣብዚ ጸሊም ዘመን፡ ኩሉ በቢዓቕሙ ዝረኸቦ ክመጹ ህርድግ ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን፡ እቲ ኣዚዩ ጎራሕን ጨካንን ሓለቓ ስታፍ ሓ/ምክልኻል ጀነራል ፍሊጶስ’ውን፡ ካብ ቤት ማእሰርታት ዓዲኣቤቶን ማይ ስርዋን ዘዋህለሎ ርእሰ-ማል ከይኣኽሎ፡ ከም በዓል ኪሻን ወዲፊተውራርን ኢዱ ናብ ምምእራር ጸጋታት ይዛሪ ኣሎ፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ንዓመታት ካብ ዝተፈላለዩ እሱራት ወነንቲ እንዳወርቂ ዝተሃገረ፡ ካብ ግፉፋት ባህላዊ ዕደና ወርቂ ዝተመንጠለ፡ ከምኡ’ውን ናይ ካልኦት ዘይሕጋውያን ነጋዶ ዝተወህለለ፡ 46 ኪሎ ወርቂ ብስውር መርበባት ብመገዲ ኣየር ኣቢሉ፡ ናብ ዱባይ ክልእኽ ሃንደበት ተታሒዝዎ ‘ሎ፡፡ እቲ ወርቂ ብስም ወናኒት ጽገሬዳ ትራቭል ኤጀንሲ ኣቢሉ ብመገዲ ኣየር ኢመራት ካብ ሃገር ክወጽእ ዝተወጠነ ኔሩ፡፡ ሃንደበት ብኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታ ምስተተሓዘ፡ ነቶም ኣብቲ ብፍሊጶስ ዝተወደበ መርበብ ዝተሳተፉ ማለት፡ ወናኒት ትራቭል ኤጀንሲ፡ ወይኒን ዓወትን (ዝተብሃሉ ኣባላት ግራውንድ ሰኩሪቲ)ን ዓብዳት ዝተብሃለ ወኪል መገዲ ኣየር ኢማራትን፡ ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ኣለው፡፡ ንፍሊጶስ ግን ዋላ ሓደ ዝተንከፎ ኣካል የለን፡፡
ብሓፈሻ ከም ወዲ ሰብ፡ እሞ ከኣ ከም ሓደ ብስቓይ ህዝቡ ዝሓምም ኤርትራዊ ኮይንካ፡ ኣብ ልዕሊ’ዛ ሃገር ዝፍጸም ዘሎ ግፍዒ ን ዝምታን ክትሓስቦ ከለኻ፡ ደም ዘንብዕ ኣዚዩ ረሳሕ ናይ ጎሓላሉ ታሪኽ ‘ዩ፡፡ ኣብ ሞንጎ እዞም ታሪኽ ሃገር ዘመራስሑ ኣካላት ውን በቢእዋኑ ምትፍናን ይስዕርር ኣሎ፡፡ ዛጊት ድሕሪ ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ’ውን፡ ገለ ካብ ሚኒስተራት፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ዝተኻየዱ ኣኼባታት፡ መዓላ ጸጋታት ሃገር ኣበይን ከመይን ምኻኑ ክሓቱ ጀሚሮም ኣለው፡፡ ወረ ሓደ ሲ! ብዘይ ፍርሒ “እቲ ወርቂ ናበይ የብል ኣሎ? ሃገር ዝጥቀስ ልምዓት ከይረኣየት ወርቅና ግን በቢዕለቱ ናብ ደገ ይውሕዝ ኣሎ፡፡ ባሕርናን ወደባትናን ብግዳማውያን ይበሓት ኣሎ፡ ኣበይ ከ ኣሎ እቲ ዶላራት?…” ኢሉ ኣብ ቅድሚ ኣባጓይላ ሕቶ ኣልዒሉ ‘ዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ!
ኣብ ሃገርና ንርብዒ ዘመን ብዘይፍቓድ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ተኾይጡ ታሪኽ ኤርትራን ኤርትራውነትን ዝደወነ ጉጅለ ምልኪ ንምእላይ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት ዓለም ኮይንኩም፡ ኣበርክቶ ትገብሩ ዜጋታት ኣብቲ እነካይዶ ዘለና ቃልሲ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ንሰነዳት ዕደና ወርቂ ዛራ ውን ክትጥቀምሉ እትደልዩ ሙሁራንን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን፡ ብኢንቦክስ ክትረኽቡኒ ከም እትኽእሉ እንዳሓበርኩ፡ ኣብ መወዳእታ ንተቓዉሞ ህዝቢ ኣስመራ ንተምሃሮ 29 ዙርያ ኣመልኪቱ ካብ ግዱሳት ምንጭታት ዝበጽሓኒ እዋናዊ ሓበሬታ ወሲኸ ጽሑፈይ ክዛዝም፡፡
- እቶም ተምሃሮ 29 ዙርያ ክሳብ ሕጂ ኣብ በረኻታት ናሮን ከባቢታት ቃምጭዋን ኣለው፡፡ ካብ ማእከል ስልጠና ፍሉይ ሓይልታት ዊዓ ብሎክ ዓራግ፡ ፈንቅልን ሓልሓለን ዝነበሩ ኩሎም ዓለምቲ ብሌ/ኮ ጀማል መሓመድ ተመሪሖም ነቶም ተምሃሮ ክዕልሙ ናብ ከባቢታት ናሮ ወሪዶም ኣለው፡፡ ኣብ ዙርያ ሓለዋ ተምሃሮ መሳርዕ ክፍላተ ሰራዊት 22፡ 525ን ብኮ/ል በረኸት መብራህቶም (ኮረንፈት) ዝእዘዙ ኣባላት ክ/ሰ 61 ከም ዝተመደቡ ምንጭታት ሓቢሮም፡፡
- ኣስመራ ኣብ ዝነበረ ተቓዉሞ ዝተሳተፉ ዜጋታት፡ ሕጂ’ውን ብጸላም ብኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታን ሓይሊ እንተን፡ ተዓፊኖም ይውሰዱ ኣለው፡፡ እቲ ሓለዋ ውን ከምዝነበሮ ቀጺሉ ኣሎ፡፡ ድሕሪ መርመራታት፡ እቶም እሱራት ከከም ዝተዓደሎም “ገበን”፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ቤት ማእሰርታት ይዳጎኑ ኣለው፡፡ ንሓጂ መሓመድ ኑር ሓዊሱ ክሳብ ሕጂ ናብ ካርሸሊ ካብ ዝተዳጎኑ እሱራት
- ሓጂ ሙሳ ኢብራሂም (ኢማም መስጊድ ኣኽሪያ)
- ሸኽ መሓመድ ያሲን (ኣቕራኢ መስጊድ ኣኽሪያ)
- ነጃት ዑመር (ኣቕራኢት መስጊድ ኣኽርያ- ናይ ኣዋልድ) ኮይኖም ብሓደራ ንሓላፊ ቤ/ማእስርቲ ካርሸሊ ሜጀር ኣቶብርሃን ገብረሃንስ ዝተውሃቡ’ዮም፡፡ ምናልባት ናይ ኣቶብርሃን ቁጽሪ ቴሌፎን ምስትደልዩ 07 18 07 12 ምኻና ይገልጽ፡፡ ኣብ ካልኣይን ሓምሻይን መደበራት ድማ፡ ብጽኑዕ ክተሓዙ ካብ ዝተሓበሩ እሱራት፡ ከሊፋ ዝተብሃለ ወዲ ከባቢ ኣኽሪያን፡ ኣፍራሕ መሓመድብርሃን ዝተብሃለት ጓል ኣንስተይቲ ይርከብዎም፡፡ በቲ ዕለት ኣብ መርመራ ብዝወረዶ ከቢድ ማህረምቲ ተሃሲዩ፡ ኣብ ኣፍ ሞት ዝርከብ ስድርኡ ክበጽሕዎ ዘይተፈቕደሉ ሓደ ኣማን ያሲን ስራጅ ዝተብሃለ መንእሰይ፡ ኣብ ሆስፒታል ሓሊበት ይርከብ፡፡ ኣብ ትሕቲ ሚኪኤለ ኢሳቕን ሜጀር ካሕሳይ በየነን ዝምርመሩ 23 ዜጋታት ክሳብ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ቀጽሪ ቤ/ጽ ቀሓውታ ተሓይሮም ይርከቡ፡፡
ወደሓንኩም
ሕጂ ውን ንሼር ኣይትሕመቑ!!


text:
እቲ ቅድሚ ዓመት መብዛሕትኦም መራሕቲ ኤውሮጳውያን ሃገራትን ናይ ርእሰ ሓያላን ሃገራት ናይ ጸጥታ ኣማኸርትን ኣይከውንን እዩ እናበልዎም ‘ክኸውን እዩ ከመይ ዘይከውን’ ክብሉ ኣብ ኣፍሪቃ ምናዳ ኸኣ ኣብታ ብዓሌታውን ሃይማኖታውን ውግእን ውሽጣዊ ምክፍፋልን ትሕመስ ዝነበረት ናይ ማእከላይ ኣፍሪቃ ሪፓብሊክ ርእሰ ከተማ ባንጊ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ንኽገብሩን ማዕጾ ምሕረት ናይ ኢዮቤል ዓመት ምሕረት ቅድሚ ዝተኣወጀሉ ግዜ ክኸፍቱን ብምውሳን ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ዝሓለፈ 29 ሕዳር 2015 ዓምፈ ዝተኸፍተ ማዕጾ ምሕረት ትማል ሰንበት ብዕሊ እንክዕጾ ናይታ ካተድራል ቆሞስ ኣባ ማቲው ቦንዶቦ ብተለፎን ንሬድዮ ቫቲካን ኣብ ዝሃብዎ ቃል ‘እወ ርግጽ እዩ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ከተማ ባንጊ ማዕጾ ምሕረት ተዓጽዩ ኮይኑ ግን መንፈስ ኢዮቤል ምሕረት ብቀጻሊ ኣብ ልዕሌናን ልዕሊ መላእ ዓለምን ምዝንባዩ ክቅጽል እዩ’ እንክብሉ እቲ ብዕሊ ብዓለምለኸ ደረጃ ዝመጽእ ሰንበት ኣብ መንበረ ጴጥሮስ ዝዕጾ ዓመት ምሕረት ኢዮቤል ኣብ መላእ ዓለም ዝርከባ ንስርየተ ሓጢኣት ዝተወሰና ካተድራላትን መካነ ንግደታትን ኣብያተጸሎታትን ብዕሊ ትማል ሰንበት ከምዝተዓጽዋ ተመልኪቱ፣
ጥቀ ክቡር ኣባ ማቲው ቦንዶቦ ቆሞስ ካተድራል ባንጊ ብተለፎን ንሬድዮ ቫቲካን ብዛዕባዚ ፍጻሜ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፣ ‘ከምዚ ዓይነት ሃዋሁ ፍሉይ እዩ ፍሉይ ስምዒት ከኣ የሕድረልካ፣ ዝሓለፈ 29 ሕዳር 2015 ንቅዱስ ኣቦና ኣብ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ እንክንቅበልን ሓዋርያዊ ምብጻሖምን ቅዱስ ማዕጾ ምኽፋቶምን ምናዳ ኸኣ ነታ ብውግእ ተሓሚሳ ዝነበረት ሃገርና ኣብ ማእከል ኣተኲሮ ዓለም ክብ ብምባል ነታ ካተድራልና ናይ መላእ ዓለም ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ካተድራል ብምግባር ነቲ ኣብ ሮማ ብዕለት 8 ታሕሳስ ብወግዒ ክግበር ዝነበሮ ምኽፋት ዓመት ምሕረት ኢዮቤል ብምቅዳም ማዕጾ ምሕረት ኣብ ካተድራል ባንጊ ክኸፍቱ ሓደ ዓቢ ፍጻሜ ዳሕረዎት ቀዳሞት ዝኾኑሉ ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስትያን ፍሉይ መንፈሳዊ ፍጻሜ ክብሎ እኽእል፣ ትማል ሰንበት ከኣ ምስ ምሕጻው ናይዚ ማዕጾ ተመሳሳሊ ስምዒት ነሩ ክብል እኽእል፣ መንበረ ሊቀ ጵጵስና ባንጊስ ይኹን ኩለን ቊስምናታት ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ በዚ ስምዒት እዚ ተዓብሊለን ነረን፣ እቲ ዘገርም ከምቲ ቅድሚ ዓመት ቅዱስነቶም ኣብ ማእከል ክርስትያንን ኣሕትና ኣስላምን ዝገበርዎ ምቅርራብ ንምቅጻል ነሕዋትና ኣስላምን ናይ ከንሻ ኣብያተ ክርስትያንን ዓዲምናዮም ምሳና ተረኺቦም ነሮም፣ ብሓፈሻ ናይ ትማል ሰንበት ኩነት ከም ናይ ምስግና ዕለት ክንብሎ ንኽእል ከመይ ካብቲ ዝነበረ ጭንቀት ነዚ ዓመት ኢዮቤል ብሰላምን ብህድኣትን ኣብ ልዕሊ ምሕላፍና ጐይታ ብሓቂ በዚ ቅዱስ ዓመትዚ ፍሉይ ቡራኬ ንሃገርና ሂቡ ክብል እኽእል ምስ በሉ ‘ከምቲ ኣብ ምኽፋት ቅዱስ ማዕጾ ሎሚ እውን ኣብ ምዕጻው ናይ ኣስላም መራሒ ኢማምን ናይቲ ከባቢ ከንሻ ጓሶትን ምሳኹም ነሮም እዚ ፍጻሜዚ ነቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ትደፍኣሉን ትዋሳኣሉን ውስጠ ሃይማኖታዊ ዘተ ዓቢይ ምልክትዶ ክንብሎ ንኽእል! ኣልባብ ሕዝቢ ማእከላይ ኣፍሪቃ እውን በዚ ተተንኪፉዶ ክንብል ንኽእል’ ትብል ሕቶ ቀሪባትሎም እንክምልሱ፣ ‘ኩሎም መራሕቲ ሃይማኖት ናይ ባኒ ኢማም መራሕትን ጓሶትን ዘይካቶሊካውያን ኣብያተ ክርስትያን ከምቲ ኣብ ምኽፋቱ ምስ ቅዱስነቶም ዝነበሩ ትማሊ እውን ኣብ ምዕጻው ከም መሳኻኽር ምሳና ተረኺቦም እዚ ዘግህደልና ነገር እንተሃልዩ ውግእ ሃይማኖት ከምዘየሎ እዩ፣’ እንክብሉ ምስክርነቶም ሂቦም፣


text:
ንሓደ ጉዳይ ወይ ተመኩሮ፡ ካለኦት ከዘንትዉልካን ባዕልኻ ተሳታፊኡ ክትነብርን ይፈላለ እዩ። እንተኾነ ንሓደ ተመኩሮ ወይ ፍጻመ ኣብኡ ኮይነ ስለ ዘይረኣኹዎን ዘይተሳተፍኩዎን ኣይቅበሎን ኣይፈልጦን ምባል ጠቓሚ ኣይኮነን። ነቲ ኣብ ዘይነበርካሉ ግዜ ዝተፈጸመ እሞ ክትመሃረሉ ዝግበኣካ፡ ብመጀመርያ በቲ ሎሚ ዝረአ ውጽኢቱ ምምዛን ይከኣል። ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ተመኩሮ ዝነበሩ ንዘዘንትዉዎ እውን ዋኒነይ ኢልካ ምስትብሃሉ ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ። ብዛዕባቲ ፍጻሜ ዝጸሓፍ ሰነዳት ከም መወከሲኻ ምውሳድ ከኣ ካልእ ትማልን ሎምን ናይ ምትሕሓዝ መንገዲ እዩ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ ግና እቲ ሽዑ ዝነበረ ንሃብታም ተመኩሮኡ ሒዝዎ ክሓልፍ፡ እቲ ተካኢ ከኣ ከም ብሓድሽ “ሀ” ኢሉ ክጅምር እንተኾይኑ እቲ ናይ ምቅጽጻል ሰንሰለት ይብተኽ። ምብታኸ ከኣ ሳዕቤኑ ብርሰት እዩ።
ነዚ ኣበሃህላ ከም ኤርትራውያን ናብ ተመኩሮና ክንቃንዮ እንከለና፡ ቃልስና ብዙሕ ግና ከኣ ኣብ ሕድሕዱ ዝተሓሓዝ ምዕራፋት ኣለዎ። ርሑቕ ከይከድና ተመኩሮ ብረታዊ ቃልስና ንሕና ዋናታቱ ጥራይ ዘይኮና፥ ካለኦት ወገናት እውን ነዚ ብኹሉ መዳያት ሃብታም ዝኾነ ተመክሮና ክመሃርሉ ዝግበኦም እዩ። ብፍትሓውነት ቃልሲ፡ ብጽንዓትን ተወፋይነትን ተቓለስቱን ዘይስልኪ ደገፍን ተሳተፍነትን ህዝብን ኣብነታዊ ስለ ዝኾነ። ኣብቲ ማዕበል ቃልሲ ዘይነበረ ሎሚ ግና ተዋሳኢ ዘሎ መንእሰይ ነዚ ተመኩሮ እዚ ከም መንጠርን መበገስን ንናይ ሎምን ጽባሕን ቃልሱ፡ ክመሃሮ፡ ክመራመረሉን ክኽብሮን ናይ ግድን እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ሎሚ ትማሊ ስለ ዘይኮነ፡ ንናይ ሽዑ ድኽመት “ከምዚ ክግበር ኣይነበሮን” ኢሉ ፍትሓዊ ነቐፈታ ተንበረሉ ዝጽላእ ኣይኮነን። ኣብ ክንዲ ካብቲ ጌጋ ዝመሃር ነቲ ዝነቐፎ ጌጋ እንተደጊምዎ ግና ፋይዳ የብሉን። ሕሉፍ ሓሊፉ ንናይ ትማሊ ተመኩሮ ምኽሓድን ምጽላሙን ግና ሎሚ ኮነ ጽባሕ ኣብ ዕንክሊል ምንባር ምዃኑ ግንዛበ ክውሰደሉ ዝግበኦ እዩ።
ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ከተገናዝብ ክትክእል፡ ኣርሒቑ ዝርኢ ፍትሓውን ደሞክራስያውን ኣተሓሳስባ ምውናን ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ፍትሓውነትን ደሞክራስያውነትን ከከም ኩነታትካ ብዝምድናዊ ዓይኒ ክረኣዩ ምዕዛብ ልሙድ ኮይኑ ኣሎ። ብውሑዱ ግና ኣብ ደሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባን ግዝኣተ ሕግን ዝኣምኑ ኣካላት ክሰግርዎም ዘይግበኦም መሰረታዊ መትከላት ኣለዉ። ካብዚኣቶም ትካላዊ ኣሰራርሓን ግዝኣት ኣብዘሓን ብቐዳምነት ዝጥቀሱ እዮም። ትካላዊ ኣሰራርሓ ዝተፈላለዩ መንግስታዊ ኮኑ ውድባዊ ኣካላት እንታይ ክገብሩ ከም ዝፍቀደሎም እንታይ ከይገብሩ ከም ዘይፍቀደሎም ዝድረትን ነናትካ ሓላፍነት ዘነጽርን መርሆ እዩ። ነዚኣቶም ኣትሪርካ ከይሓዝካ ብዛዕባ ደሞክራሲ ጠጥዕሙ ምምዳር ፍረ ኣይህልዎን።
ኣብዚ እዋንዚ ናይዚ ደሞክራስያዊ መትከላት ቅዩድ ዘይምዃን ጸገም ይፈጥር ከም ዘሎ ብዙሕ ኣብነታት ምቕራብ ይከኣል። ንኣብነት በዚ መንጽር ናብ ጉጅለ ህግደፍ እንተማዕደና፡ ናይቲ ግንባር ኣቦመንበር ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣየኽብርን ጥራይ ዘይኮነ ከም ኣሰራርሓ’ውን ኣይቅበልን። ብመንጽር እዚ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታትን ሞያዊ መዳያትን ኢዱ ከእቱ ንዕዘቦ። ብዓብይኡ ድማ ካብ ሕገመንግስቲ ጀሚርካ ዝኾነ ስኑድ ናይ ኣሰራርሓን ዝምድናን ቅዲ የብሉን። ኣዝዩ ውሱን እንተለዎ ከኣ ይጥሕሶ። እዚ ኩሉ ደሚርካ ክረአ እንከሎ ጉጅለ ህግደፍ ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ መላኺ መራሒኡ፡ ነዚ ኣገባብ ዝመርጽ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ተመለስ ዝብሎ ዘየብሉ፡ ከም ድላዩ ክዕንድር ስለ ዝደለየ እዩ። ክቐትል፡ ክኣስር፡ ውግእ ክኸፍት፡ ንብረት ህዝቢ ክምንዝዕ ኩሉ ዓይነት መሰላት ክግህስ እንከሎ መኒኻ ዝብሎ የብሉን። ኣብ ከምዚ ኩነታት “ሕጊ ጥሒስካ” ከይበሃል ብዘይ ቅዋምን ሕግን ክመርሕ ወሲኑ። ንሱስ ድሕሪ ሕጂ ናብ ሕግን ስርዓትን ከምዘይምለስ ነፊጹ እዩ። ንሕናኸ ካብዚ ግናይ ተመኩሮኡ እንታይ ንመሃር እዩ እምበኣር እቲ ከነቕልበሉ ዝግበኣና ቁምነገር።
መስርሕ ደሞክራሲ ብባህሪኡ ብዙሓት ዘሳትፍ እዩ። እዞም ብዙሓት ክንድቲ ብዝሖም ከድምዑ፡ ናተይ ኢሎም ከስርጽዎን ክምርሕሉን ዝኣምንዎ ኣተሓሳስባታት ኣለዎም። ብሓባር ክሳብ እተሰለፍካ ዝፈላሊ ጉዳያት ከፍጠር እንከሎ ከም ሓደ ብሃንደበት ዘጋጠም ሓደጋ ዘይኮነስ ኣብ ናይ ሓባር ቃልሲ ከም ውሁብ እትጽበዮ እዩ። ምስ ኣጋጠመ ድማ ንናይ ኩልኻ ኣተሓሳስባ ዕድል ብዝህብ ብናይ እንካን ሃባን መርሆ ምፍታሑ መለለይ ደሞክራስያዊ ኣተሓሕዛ እዩ። ኣብ ንኩልኻ ዘማእክል ጭብጢ ክትበጽሕ ከኣ “ኣነ ቅኑዕ እየ፡ ካለኦት ግና ግጉያት” ካብ ዝብል ስስዐ ክትላቐቕ ዘይስገር እዩ። ካብ ጸቢብነትን ትምክሕትን ርሒቕካ፡ ተጸዋርነትን ሕድገትን ዕጥቅኻ ክኾኑ ከኣ መተካእታ የብሉን።
ከምቲ ዝተጠቕሰ ብዙሓት ኮይንካ ሓደ ዕላማ ከተዕውት ክትቃለስ እንከለኻ ኣብ ሓደ ጉዳይ ብዙሓት መማረጺ ሓሳባት ክቐርቡ እትጽበዮ እዩ። ነዚ ሓሳባት ኣቀራሪብካ ኣብ ሓደ ንኹልኻ ዘሰማምዕ መማረጺ ሓሳብ ክትበጽሕ ምኽኣል ቀዳምነት ዝወሃቦ ምርጫ እዩ። እዚ ኣብ ዘይኮነሉ ከኣ ካብቲ መማረጽታት እቲ ብዙሓት ዝደገፍዎ ሓሳብ ንኹልኻ ዝገዝእን ዝትግበርን ውሳነ ክኸውን ኣብ ደሞክራስያዊ ኣሰራርሓ መባእታዊ እዩ። ድሕሪ ኣብ ውሳነ ምብጻሕ ኣብቲ ናብ ውሳነ ንምብጻሕ ክካየድ ዝጸንሐ ልዝብ ዝለዓሉ ዝነበሩ ሓሳባት ቅድሚት ኣይመጹን እዮም። ንርኢቶ ውሑዳት ኣብቲ ቅድሚ ውሳነ ዝካየድ ክትዕ ማዕረ ዕድል ይወሃቦ። ድሕሪ ውሳነ ድማ ክትግር ዘይኮነስ ንክስማዕ መሰል ምሃብ ደሞክራሲያዊ ኣተሓሕዛ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ውሳነ ዘይተጠቕሱ ግና ድማ ኣብ ግዜ ክትዕ ዝለዓሉ ዝነበሩ ነጥብታት ንቕድሚት ኣምጺእካ ከተተግብር ምፍታን ሳዕቤኑ ጸገም ስለ ዝኾነ ቅቡል ኣይኮነን።


text:
ዖስማን ሳሊሕ ሎሚ ሰሉስ ኣብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት ተረኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ ሕቡራት ሃገራት እቲ ዳርጋ ካብ ቅድሚ 70 ዓመት ሒዝዎ ዝጸንሐ ኣቃውማ፡ ነዚ ሎሚ ዘሎ ፖሊቲካውን ባህላውን ክውንነት ዘንጸባርቕ ኣይኮነን ኢሎም።
ዖስማን ሳሊሕ ሎሚ ሰሉስ ኣብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት ተረኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ ሕቡራት ሃገራት እቲ ዳርጋ ካብ ቅድሚ 70 ዓመት ሒዝዎ ዝጸንሐ ኣቃውማ፡ ነዚ ሎሚ ዘሎ ፖሊቲካውን ባህላውን ክውንነት ዘንጸባርቕ ኣይኮነን ኢሎም።
"ብዘይ ጥርጥር ዓለምና ኣብ ኣዚዩ ዘሰክፍን ሓደገኛን ኩነታት ትርከብ ኣላ"
ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ፡ ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽ ንህዝቢ ኤርትራን ተጋድሎኡን ዝበደሎ ከይኣኽሎ፡ ሎሚ`ውን ነቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳነ ዶብ ሓልፍነቱ ስሒቱ ፡ ዝገደደ ድማ ዘይፍትሓዊ ማዕቀብ ኣብ ልዕሊኡ ኣንቢሩ ኢሎም።
"ዘይ ፍትሓዊ ማዕቀብ ውዕል ሕድር ከይበለ" ምስ ዝለዓል ኣብ ዞባውን ኣህጉራውን ምትሕብባራት ርኡይ ኣበርክቶ ይህልወና ኢሎም ሚንስተር ወጻኢ ኤርትራ ዕስማን ሳሊሕ ኣብ መበል 69 ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት።
ተወሳኺ ትሕዝቶ ኣለዎ፡


text:
ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያዊያን ኣብ ሊቢያ ንዝተፈፀመ ግፍዒ ንምቅዋም ትማሊረቡዕ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተፀውዐ ሰልፊ ዝተልዓለ ህውከት ዝለዓዐሉ ሰማያዊ ፓርትን ግንቦት ሸውዓተን እዮም ክብል መንግስቲ ኸሲሱ።እቲ መንግስቲ ንሎማዕንቲ ዝተሓስበ ዘይሕጋዊ ሰልፊን ስራሕ ጠጠው ናይ ምባል ኣድማን ዝበሎ እውን ንኽቲኦም ወገናት ኸሲሱዎም ኣሎ።ሰማያዊ ፓርቲ ነቲ ኽሲ ብምንፃግ የግዳስ ንምርጫ ዝወዳደሩ ኣባላተይ ብምእሳር መንግስቲ ንሕጊ ጥሒሱ ኢሉ’ሎ።ግንቦት ሸውዓተ ብወገኑ ህዝቢ ዘካይዶ ቓልሲ ንድግፍ ኢና ኢሉ’ሎ።
ቴሌቮዥን ኢትዮጵያን ኣብ ናይ ሎማዕንቲ ዜና እወጃኣ ንኮማንድ ፖስት ፖሊስ ፌደራል ብምጥቓስ ትማሊ ረቡዕ መንግስቲ ኣብዝፀውዖ ህዝባዊ ሰልፊ ዝሃውኩን ዝበፅበፁን ኣባላት ሰማያዊ ፓርትን ሸውዓተ ጉንበትን እዮም ኢሉ’ሎ።
ነዚ ናይ ህውከትን ዕግርግርን ፈተነ ብምብራዕን ብምትሕብባርን ከምኡ እውን ብምልዕዓል ንስነ ስርዓት ሓዘን ህዝቢ ንምህዋኽ ካብ ውሽጢ ሃገር ሰማያዊ ፓርቲ፣ካብ ወፃኢ ድማ ኣሸባሪ ጉጅለ ጉንበት ሸውዓተ ዝለዓለ ፃዕሪ ክገብሩ ተስተውዒሎም ኣለው ይብል እቲ ዜና።
ፈጠርቲ እቲ ህውከት ብዝተደርበዩዎም ኣእማን ኣብ ልዕሊ ሒደት ሰባት ከምኡ እውን ኣብ ልዕሊ ዝተወሰኑ ኣባላት ፖሊስ ኣዲስ ኣበባን ፌደራልን ውሱን ጉድኣት በፂሑ’ሎ ይብል እቲ ናይ ቴሌቪዥን እወጃ።ዝርዝሩ የድምፁ።


text:
እዚ ናይ ምርሻን ስጉምቲ ዝተወሰደ ብዕለት 28 ሚያዝያ 2017 ሙኻኑ ዝገለጹ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፤ ኣብ ልዕሊ እቶም ዝተረሸኑ ሰባት ዝተነበበ ‘ክሲ’ ምስ ስግረ ዶብን ምስ ጸላኢ ምትሕብባርን’ ዝተኣሳሰረ ምንባሩ ሓቢሮም።
እቶም ብጥይት ዝተረሸኑ ሰባት ኣስማቶም 1) ማዓሾ ገረላሰ 2 ኢብራሂም መንሱር 3) ያቆብ ኣረጋዊ 4) ተስፋልደት ገብረክርስቶስ ዝተባህሉ ኢዮም። ኣብቲ ዕለተ ምርሻን በቶም ዝረሸንዎም ኣካላት መንግስቲ ዝተነበበ ዝርዝር ክሲ ‘እዞም ሕጂ ዝርሸኑ ሰባት፤ ኣብ ከባቢታት ሰንዓፈን መረብን ብብዝሒ ሰባት የስግሩ ዝነበሩ ኮይኖም፤ ብዙሓት ደሃዮም ዘይተረኸበ ቆልዑ ዝሸጡን ካልእ ሃገራዊ ክሕደት ዝፈጸሙን ኢዮም’ ዝብል ይርከቦ።
ኣብ እዋን ምርሻን ብወግዒ ጻውዒት ዝተገበረሎም ወከልቲ ምምሕዳር ዞባን ሽማግለ ዓዲን ተረኺቦም ምንባሮም ዝፍለጥ ኮይኑ፤ ድሕሪ ምርሻን ናይ 1) ማዓሾ ገረላሰ 2 ኢብራሂም መንሱር 3) ያቆብ ኣረጋዊ 4) ተስፋልደት ገብረክርስቶስ ፤እቶም ወከልቲ ህዝቢ ተባሂሎም ዝቐረቡ ሰባት ዝኾነ ሕቶ ወይ ርእይቶ ከምዘይሃቡን ክህቡ እውን ከምዘይተፈቐደሎምን ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ ገሊጾም።
እቲ ምርሻን ብሓሙሽተ ገጾም ተሸፊኖም ዝመጹ ሰባት ዝተፈጸመ ምንባሩ ዝገለጹ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፤ ድሕሪ እቲ ምርሻን ካብ ስለያ ማእከላይ እዝ ዝመጸ ሓላፊ ‘ነዞም ናብ ኢትዮጲያ ዜጋታት ዘስግሩ ዘለዉ ሰባት ብሕጂ ዝጽበዮም ዕጫ እዚ ዝረኣኽሞ ምርሻን ኢዩ’ ክብል ከምዝገለጸ ሓቢሮም።
ኣብ ኤርትራ ቅዋማዊ ሕጊ ስለዘየሎ፤ መንግስቲ ባዕሉ ከሳሲ፤ ባዕሉ ፈራዲ፤ ባዕሉ ኣሳሪ፤ ባዕሉ ‘ኣኽባር’ ሕጊ፤ ባዕሉ ቀታሊ ኢዩ፤ ስለዝኾነ፤ ግዳያት ነብሶም ንምክልኻል ይኹን ናይ ጠበቓ መሰል ስለዘይግበረሎም፤ እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ተገሊጹ ብመንግስቲ ኤርትራ ብሓይሊ ብረት ተወሲዱ ዘሎ ተግባራት፤ ፍትሓዊን ሕጋዊን መስርሕ ዘይተኸተለ ስለዝኾነ ሓደገኛ ተግባር ሙኻኑ ናይ ሕጊ ክኢላታት ይገልጹ።
ዝኾነ ሰብ ገበኘኛ ዝበሃል ግሉጽነት ኣብ ዘለዎ ፍርዳዊ መስርሕ ተዳኒዩ ብዓንቀጻት ብዝጥቀስ ሕግታት ተሓታቲ ምስዝኸውን ጥራይ ሙኻኑ ዝገለጹ እቶም ክኢላታት፤ መፍትሒ ናይ ኩሉ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሽግር ብቕዋም እትመሓደር ሃገር ብምምስራት ልዕልና ሕጊ ምንጋስ ጥራይ ሙኻኑ ገሊጾም።
ስግረ ዶብ ብዝምልከት ናይ መንግስቲ ኢድ ከምዘለዎ ዘረጋግጹ ብዙሓት ጭብጥታትን ሓበሬታን ከምዘለዉ ብምጥቃስ፤ እቶም ብመካይን ዘስግሩን ናይ ወረቐት ኣሳልጦ ዝህቡን፤ እቶም ንዝሰግሩ ሰባት ምስተታሕዙ ኣብ ሳልስቲ ነጻ ዝለቁን ኣካላት ጸጥታ ተረኦም ብኸመይ ክግለጽ ይከኣል ቁንቁንኡ ንምርዳእ ዘሸግር ሕልኽላኽ ነገር ሙኻኑ እቶም ናይ ሕጊ ክኢላታት ንምንጭታትና ሓቢሮም።