text:
ኣደስ ትሓብእ’ሞ: ሓበላ ዓይንስ ኣይትሓብእንThursday, 06 October 2022 10:42 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ምምሕዳር ህግደፍ ንምድንጋር ካብ ዝጥቀመሎም ሜላታት ሓደ፡ ምሕባእ ሓቂ እዩ። ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዘቕርብ ርትዓዊ ምኽንያት ስለ ዘየብሉ ምርጫኡ ኣብ ኩሉ ኣጋጣምታት ኣተሓሳስባኡ ምሕባእ እዩ። ብመሰረቱ ካብ ህዝቢ ዘሳትፍ ግሉጽ ሕገመንግስታውን ዲሞክራስያውን ኣሰራርሓ ዝሃድመሉ ምኽንያት እውን ምሕባእ ስለ ዝለመደ እዩ። ብመንጽር’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣይኮነንዶ ከም ዶባት ሰጊርካ ኣብ እንዳማትካ ሃገር ውግኣት ምእታው ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ጉዳያት፡ ሚኒስተራት ኮነ ኣንበሳድራት ሃገሩ ክሽየሙን ክወርዱን እውን ሓበሬታ ኣይረክብን እዩ። እዚ ዘመልክቶ ድማ እታ ሃገር ናይ ህዝባ ክነሳ፣ ናይ ውሱን ብሕቡእ ዝውስን ኣካል ንብረት ኮይና ምህላዋ እዩ። ህግደፍ ነዚ ዘይግሉጽ ተንኮላቱ ክቕጽል ዝገብርዎ ድማ፡ እቶም ነዚ ንህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ዘለዎ ናይ ምፍላጥን ምውሳንን መሰል ዝግህስ ኣካይዳ ከም ናይ ብልሑ መግለጺ ገይሮም ዝርድእሉ፡ ዕዉራት ደገፍቲ ወገናት ስለ ዘጣቕዕሉ እዩ።
ህግደፍ ምስ ኢትዮጵያዊ ሰልፊ ብልጽግና ዘለዎ ዝምድና ናይዚ እዋንዚ ሓባኢ ባህሪኡ ዘርኢ ኣብነት እዩ። ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ የዳኽር ከም ዘሎን ሰራዊት ህግደፍ ከኣ ኣብ ዘይጉዳዩ ኣትዩ ኣብ ትግራይ መዝሓሊ ጥይት ይኸውን ምህላዉን ኣብ ባይታ ዘሎ ዘይሕባእ ሓቂ እዩ። ነቲ ጉጅለ ከጸባብቕሉ ክብሉ ነቲ ርኡይ፡ ከምዘይርአ ንምግባሩ ዝጽዕቱ ሕልናኦም ዝተደፈነ ውሑዳት ኤርትራውያን ጌና ኣለዉ። ነቲ ኣብ ማእከል ትግራይ ኮይኖም ብዛዕባ ውግእን ዝምታን ኣዘዝቲ ሰራዊት ኤርትራ፡ ኣብ ሕድሕዶም ክዘራረቡ እንከለዉ ዝተሰምዐ ድምጺ ዋናታቱ ዘይሓፈርሉስ፡ ኣብ ክንድኦም ክሓፍርሎምን ክኽውልሎምን “ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ዶባት ኮይኑ እዩ መሬቱ ኣምሊሱ ዝሕልው ዘሎ” ክብሉ ጸኒሖም እዮም። ጉጅለ ህግደፍ ግና ነዞም ዘየብሉ ኣውንታዊ ምስሊ እናሃቡ ከጸባብቕዎ ዝፍትኑ ወገናት ዘውርይዎ ከይተገደሰሉ ክሳብ ጎንደርን ሑመራን በጺሑ እዩ።
ዘለናዮ ዘመን ስልጡን ስለ ዝኾነ፡ እቶም ዘመኻንይሉን ዝሓብእሉን ድኸሙ ኢልዎም እምበር፡ ዓለም እውን ካበይ ናበይ ምንቅስቓስ ሰራዊት ህግደፍ ብቐጻሊ ትከታተሎ ዘላ እዩ። ድሮኳ ብዙሓት መንግስታት ሰራዊት ህግደፍ ኣብ ኢትዮጵያ ምእታዉ ምርድአን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ኣዕናውን ደማውን ውግእ ቀላሳይ ግደ ከም ዘለዎ ተረዲአን “ካብ መሬት ኢትዮጵያ ጠቕሊልኩም ውጹ” ክብላ ደጋጊመን የጠንቅቐኦ ኣለዋ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ድማ ኣብ ዶባት ኤርትራን ትግራይን ዘይኮነ፡ ናብ ከተማ መቐለ ንምእታው ብወገን ዓፋርን ምዕራብ ትግራይን እናተዋግኡ ዝተማረኹ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ ናይ“ንዓና ርኢኹም ተቐጽዑ” መልእኽቲ የመሓላልፉ ኣለዉ። እቶም ኤርትራውያን ምሩኻት ኣብ ግዜ ምምራኾም ዘጋጠሞም ጸገማት፡ ናብ ውትህድርና ዝተመልስሉ ኣጨናቒ መስርሕ፡ እቲ ናብ ውግእ ክኣትዉ እንከለዉ ዝተነግሮምን ኣብቲ ውግእ ዝጸንሖም ኩነታትን ፍልልዩ፡ ናይ ሰማይን ምድርን ምዃኑ ይዛረቡ ኣለዉ። እቲ ዝያዳ ዘሕዝን ድማ ኣብተን ዝነበርወን ኣሃዱታት ዕሸላትን ብዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታትን ኤርትራውያን ከም ቆጽሊ ከም ዝረገፉ ምሕባሮም እዩ።
ስድራቤት ናይዞም ግዳያት ክሳብ ክንደይ ኣብ ሻቕሎት ከም ዝህልዉ ርዱእ እዩ። እቲ ስርዓት ኣገዲዱ ናብ ውግእ ምስ ኣእተዎም፣ ዝማረኹን ዝሞቱን ዘለዉ ኤርትራውያን ብዘይኣላይን ዓንጋልን ዝተረፋ ስድራቤታት ኣብ ከመይ ዝኣመሰል ቅልውላው ከም ዝህልዋ ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን። እቶም ምሩኻት ዝገልጽዎ ዘለዉ ሻቕሎት እውን ንሱ እዩ። ናይቶም ክተቱ ምስ ተባህሉ ዘይተረኽቡ ስድራቤታት ከኣ፡ ብዝገደደ ኣባይቶም ተዓጽዩ፡ ንብረቶም ተወሪሱ ገሊኦም ኣብ በዓትታት ክሰፍሩ፡ ገሊኦም ድማ ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ክዳጐኑ ተገዲዶም ከም ዘለዉ፡ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮኑ ዓበይቲ ማዕከናት ዜና ዓለም እውን ዘእውያሉ ዘለዋ ናይ ሕማቕ ዘበን መርኣያ እዩ።
እቶም ሓባእቲ ግና ሕጂ እውን ነዚ ዝድህሰስ ሓቂ ምቕባል ስለ ዝተጸገሙ፡ ነቶም ድምጾም እናተሰምዐ፡ ምስሎም እናተራእየ፡ ካብ ቁሸቶም ጀሚሮም ክሳብ ኣውርጃኦምን ዝነበርወን ኣሃዱታትን እናጠቐሱ ዘጋጠሞም ዝገልጹ ዘለዉ ምሩኻት ይኽሕድዎም ኣለዉ። “ወያነ ብናታ ተጋደልቲ እያ ድራማ ትሰርሕ ዘላ፡” ኢሎም ንከእምኑ ደቂ ዓድዋ፡ ኣኽሱም፡ ሽረን ዓዲ ግራትን ኣምሲሎም ከቕርብዎም ህርድግ ይብሉ ኣለዉ። ሓንቲ በዚ ርኡይ ናይ ምሕባእ ሃቐነ ዝተገረመት ኤርትራዊት፡ ኣብ ማሕበራዊ መድያ፡ “ሕራይ ነቶም ትግርኛ ዝዛረቡስ ናብተን ትግርኛ ዝዝረበለን ኣውራጃታታት ትግራይ ከጸጋግዕዎም ፈተኑ፡ ነቶም ትግረ ዝዛረቡኸ ናበይኮን ከእትዉዎም ይኾኑ?” ዝበለቶ ዘገርም ኣብነታዊ ኣበሃህላ እዩ።
ብዙሓት ወገናት ኣብ ትግራይ ዝእጐድ ውግእ ሳዕቤኑ መሊኡ ናብ ኤርትራ ከም ዝፈስስ ከጠንቕቑ ጸኒሖም እዮም። ብኣንጻሩ ህግደፍ ብግጉይ ሓበሬታ ዘስከሮም፡ እቲ ውግእ ናብ ኤርትራ ከምዘይልሕም ክገልጹ ስለ ዝጸንሑ ምምራኽ ሰራዊት ህግደፍ ጸላዕላዕ ክብሎም ናይ ግድን እዩ። ገለ እውን ከምቲ “ኣብ ኲናት ዘይወዓለ በሊሕ” ዝበሃል፡ “ኤርትራዊ ኣይማረኽን እዩ” እናበሉ ክምክሑ ስለ ዝጸንሑ፡ ነቶም ምሩኻት ዓዲ ክቕይርሎም ዘይዕወት ፈተነ የካይዱ ዘለዉ። “ቆልዓ ምፍታው ምስ ንፋጡ” ከም ዝበሃል፡ እቶም ህግደፍ ኣብ ዘይምልከቶ ናይ ውግእ ነጋሪት ክወቅዕ እንከሎ ”ምሳኻ ኣለና” ዝበልዎ፡ ካብቲ ስኽራን ወጺኦም ከም ሳዕቤን ውግእ፡ ሞት፡ ኣካል ምጉዳልን ምምራኽን ከም ዘጋጥም ክርድኡ ቅሩባት ክኾኑ ምተገበኦም። ጉጅለ ህግደፍ ግና በቲ ኣቐዲሙ “ኣይከሰርናን” ዝበሎ እዩ ዝሰግሮ።
ኣብ ሃገሩ ዝነብር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ፡ ነቲ ዝኸውን ብዓይኑ ዝርኢ ዘሎን ናይቲ ብሰንኪ ሓባኢ ፖሊሲ ህግደፍ ዝወርድ መከራ ቀጥታዊ ተሰካምን ስለ ዝኾነ፡ ነቲ ሳዕቤን ብስግኣትን ሽቁርርታን ክጽበዮ ዝጸንሐ እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ፡ ንሃላሊ ኣካይዳ ህግደፍ ክመልሶ ከምዘይክእል ምስተረደአ፡ ንገዛእ ርእሱን ደቁን ካብዚ ውግእ ንምግላል ኩሉ ዝከኣሎ ክገብር ዝጸንሐን ዘሎን። ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ደገፍቲ ህግደፍ ግና ነብሶምን ደቆምን ኣብ ውሑስ ሃገራት እንዳነበሩ ነቲ ኣብ ዓዲ ካብ ዘለዉ ስድራቤቶም ዝሰምዕዎ ጨንቂ ጸማም እዝኒ ሂቦም፡ “ቀጽል ጥራይ” ኣብ ክንዲ ዝብሉ፡ ምስቲ ኣብ ሃገሩ ዘሎ ወገኖም ክናበቡ መምሓረሎም። ስለዚ ሎሚ እውን “ካብ ተሪፉስ ደንጉዩ ይሓሽ” እዩ ዝበሃል እሞ፡ ኣንጻር ሓቂ ካብ ምስላፍ ክወጹ ንጽውዖም። ሰራዊት ኤርትራ ከኣ ሓዊ ሒዙ ክኸዶም እንከሎ ማይ ዝዓመኹ ከም ዘይጽበይዎ ኣስተብሂሉ “ወራር ምምካት ሓላል’ዩ፡ ወራሪ ምዃን ግና ሓራም’ዩ” ክብል ነዘኻኽሮ።
ኤርትራዊ፡ “ገ እናበሉኻ ኣይትጋገ”Thursday, 29 September 2022 17:26 Written by EPDP Information Office
ርእሰ ዓንቀጽ ሰዲህኤ
በብግዜኡ ብዛዕባ ሃገርና ዝዝረብን ዝጸሓፍን ብዙሕ እዩ። ብዙሕ ጥራይ ዘይኮነ ትሕዝተኡ እውን በብዓይነቱ እዩ። ዝሓቖፎ ኣውንታውን ኣሉታውን መልእኽትታት’ውን ኣለዉዎ። ህዝቢ ኤርትራ “እምቢ ንወጽዓን መግዛእትን” ኢሉ፡ ንቃልሲ ምስ ወሰነ፡ ብሓቅነት ሕቶኡ ዝበልጾም፡ ብሰብኣውን ነጋራዊ ዓቕምን ግና ዘይወዳደሮም ሓይልታት ስዒሩ ናጽነቱ ምውሓሱ ካብቲ ብዛዕባ ኤርትራን ህዝባን በሪኹ ዝግለጽ፡ መመሊሱ ዝኹላዕ እምበር፡ ምስ ምንዋሕ ግዜ ዘይሃስስ ኣወንታት እዩ። እዚ ኣውንታዊ ታሪኻዊ ዓሚቕ ነብሱ ዝኸኣለ መግለጺ ዝርዝራትን ምስጢራትን ድማ ኣዝዩ ዓሚቕ እዩ።
ድሕሪ ናጽነት ብዛዕባ ኤርትራ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝዝረቡን ዝጸሓፉን ነቲ ናይ ቅድሚ ናጽነት ኣወንታዊ መልክዕን ትሕዝቶን መሊሶም ዝኹልዑን ዘሕድሱን ክኾኑ መተገበኦም፡ ግና ኣይኮኑን። ሕሉፍ ሓሊፎም ንዝሓለፈ ኣውንታ ዝድውኑን ንድሕሪት ዝመልሱን ምዃኖም ድማ የሕዝን። ስለዚ ድሕሪ ናጽነት ብዛዕባ ኤርትራ ዝዝረብ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ዝሕበን ርእሱ ከድንን ብዘገድድ ኣሉታታት ዝተዓብለለ እዩ። እቲ ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ በኹሪ ናጽነት ኤርትራ ዝተረከበ ኤርትራዊ ጉጅለ፡ ዝኣተዎ ቃል ኪዳንን ሕድርን ሰማእታት ዘይምኽባሩ፡ ህዝቢ ኤርትራ ክቡር ዋጋ ከፊሉ ከብቅዕ ብዋጋ መስዋእቱ ክረኽቦ ዝተጸበዮ ጸጋታት ዘምርካቡ፡ በብግዜኡ ንዘቕረቦም ኩለ-መዳያዊ ሕቶታት መልሲ ዘይምርካቡን ናይ ግዜ ቃልሲ ቁጠባዊ ቁስሉ ዘሕውየሉ ኩነታት ዘይምፍጣሩን ኤርትራ ብኣሉታ ንክትግለጽ ካብ ዝደረኹ መምዘንታት ንኣብነት ዝጥቀሱ ነይሮም ጌና’ውን ኣለዉ። እዚ ዘይተጸበዮ ዕንቅፋታት ዘጋጠሞ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሃገሩ ናይ ምህናጽ ዓቕምን ቅሩብነትን ሓጺርዎ ዘይኮነ፡ ብሰንኪ ዘየናሕሲ ጭቆና ናይቲ ሕሱም ኤርትራዊ ጉጅለ ምዃኑ ከኣ፡ ነቲ ኣዛራብነት ዝያዳ ኣዛራቢ ገይርዎ። እዚ ተርእዮ ኣሉታዊ ኣንፈት ዘመልክት ጥራይ ዘይኮነ፡ “ኤርትራዊ፡ ገ እናበሉኻ ኣይትጋገ” ዝሕመረቱ መልእኽቲ ዘመሓላለፈ’ውን እዩ። ህዝቢ ኤርትራኸ ካብ ቅድም ጀሚሩ ነቲ መልእኽቲ ግቡእ ኣቓልቦዶ ሂብዎ? ንዝብል ግና ህልዊ ኩነታትና መስካሪ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ ” ሓደ ከይበልካ ክልተ ኣይባሃልንዩ” ኢሉ ዝምስሎ፡ ብናይ ድሕሪ ናጽነት ኩነታቱኳ ቅሱን እንተዘይነበረን ጌና ሎሚ’ውን እንተዘይኮነን፡ በቲ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ብደሙ ደሓር ድማ ብረፈረንደም ብ99.83 ሚእታዊት ናይ “እወ ንናጽነት” ድምጹ ኣብ ድልዱል ባይታ ዝሰረቶ ልኡላውነቱስ ስኽፍታ ኣይነበሮን። በዚ ስለ ዝደዓዓስ ከኣ ነቲ ድሕሪኡ ክመጽእ ዝነበሮ ራህዋ፡ ሰላምን ዕቤትን እምብዛ ኣይተሃወኸሉን፡ ቀልጢፉ መጻኢኡ ኣየማዕደወን። ነዚ ናይ ህዝብና ሓላፍነታዊ ሓልዮትን ልቢ ምዕባይን ብህግደፍን መራሕቱን ክብርን ክብደትን ኣይተዋህቦን። ሕሉፍሓሊፉ ህግደፍ ብህዝቢ ኤርትራ እናዕሸኻዕለለ፡ “ዘይትግበር ቃል እናኣተኻ ኣብ ስልጣን ምቕጻል ይከኣል እዩ” ዝብል ሓደገኛ ስኽራንን ትዕቢትን ሓደሮ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ዝተወሰነ ግዜ እቲ ጉጅለ በዓል ደሓኑ ከም ዘይኮነ ክርዳእ በቒዑ እዩ። እነሆ ከኣ ህግደፍ ብዝኾነ መንገዲ ክሸፋፍኖ ብዘይክእል ደረጃ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቀጻሊ ዓወቱ ዘይተርፍ ቃልሲ ይርከብ።
ኩነታት ሃገርና “ይሓይሽ እንተበልናዮስ ዝገደደ” ኮይኑ፡ ብ2018 ኣብ መንጎ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣብይ ኣሕመድን ዕርከነት ተፈጢሩ። እቲ እዋን “ኣብ ኢትዮጵያ ለውጢ መጺኡ” ዝብል ዛዕባ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ዓለም ከይተረፈ ኣዛራቢ ዝኾነሉ እዩ ነይሩ። ኣወንታዊ መልእኽቲ ናይቲ ለውጢ ኣብ ኢትዮጵያ ከይተደረተ፡ ናብ ኤርትራ እውን ጽልዋ ከሕድር እዩ ዝብል ድማ፡ ናይ ብዙሓት ግምት ኮይኑ ቀሪቡ። ብግብሪ ግና እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኸስተ ለውጢ ኣይኮነንዶ ኣብ ኤርትራ ጽልዋ ከሕድር፡ ነብሱ ክኢሉ ናይ ምቕጻሉ ዕድል ጸልሚቱ፡ ካብ ዲክታተር ኢሳያስ ጀሚርካ፡ መፍቶ ጸረ ለውጥን ህዝብን ወገናት ኮይኑ ይሰሓግ ኣሎ። ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ ነውጺ ከኣ ነዚ ዘርኢ እዩ። እቲ ዘሕዝን ብኣንጻሩ እቲ ኣብ ኤርትራ ሱር ሰዲዱ ዝጸንሐ ናይ ምምሕዳር ክፋእ ናብ ኢትዮጵያ እውን ምልሓሙ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ውግእ ናይ ጸገማት መፍትሒ ጌርካ ብምውሳድ፡ ህልቂት ህይወት ብዙሓትን ቁጠባዊ ቅልውላውን ምዕዳም ናይዚ ኣብነት እዩ። ቀጻሊ ውግእ ብዘኸተሎ ኢትዮጵያውያን ተገፊፎም ናብ ውግእ ክኣትዉ ይግደዱ ምህላዎም እውን ካልእ ንኢትዮጵያ ምስ ኤርትራ ዘመሳስላ ዘሎ እዩ። ስለዚ ኢሳያስ ህውከትን ምልክን ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ከባቢና’ውን ክትግበር ዝተማህዘሉ ፖሊሲኡ ዳርጋ ክንድቲ ዝደለዮ ክበሃል ብዝከኣል ኣብ ኢትዮጵያ ኣዕዊትዎ እዩ።
ካብ ኣሉታዊ ሳዕቤናት መርህ-ኣልቦ ሽርክነት መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኢድ ኣእታውነት ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይን ሃንዳሲ ብጽሒት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብቲ ውግእን ብቐዳምነት ዝጥቀስ እዩ። ነዚ ምኽንያት ብምግባር፡ ገለ ወገናት ከም ዝግምትዎ ኣብዚ እዋንዚ ዳርጋ ሓደ ሲሶ ካብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ምስ ዕጥቁ ናብ ኤርትራ ኣትዩ’ሎ። ናይዚ ሰራዊትንዚ ብኽንድዚ ብዝሕን ኣጽዋርን ምእታው፡ ንትግራይ ብወገን ኤርትራ ንምውራር ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራ ዘኸትሎ ዝተደጐለ ሓደጋ ከይህሉ’ውን ናይ ብዙሓት ስግኣት እዩ። ካብቲ ዲክታተር ኢሳያስ ኣብ ፈቐዶ ኣዳራሻትን ኣደባባያትን ኢትዮጵያ ኣቐዲሙ ዘስመዖ ዝነበረ፡ ናይ ሃገር መራሒ ክትብሎ ዘሕፍር መደረታቱ፡ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ንመራሒ ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ “ድሕሪ ሕጂ ንስኻ ኢኻ ትመርሓና፡ ኣነ ድማ ኣብ ጐንኻ ኣለኹ፡ እዚ ዝብሎ ዘለኹ ንቃለዓለም ዘይኮነ ካብ ልበይ ሓሲበሉ እየ። ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዩ ዝብሉ ነቲ ሓቅን ታሪኽን ዘየፈልጡ እዮም” ዝበሎ፡ ምስዚ ሎሚ ንከታተሎ ዘለና ኣራግጽ ኣእላፍ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ተደሚሩ፡ ስግኣት ኣብ ልዕሊ ስግኣት ዝድርዕ እዩ። እዚ ስግኣትዚ ዝሓደሮም ኤርትራውያን ከኣ ከምቲ “ኣእትወኒ እምበር ውጸለይሲ የዳዲ” ዝበሃል፡ ምስቲ ኣብ ሓምሳታት ናብ ኤርትራ ብምስምስ ምስ ዝኣተወ፡ ክሳብ ብቅልጽም ኤርትራውያን ዝድምሰስ ዘይወጸ፡ 2ይ ክፍለ ሰራዊት (ሁለተኛ ክፍለ ጦር) ዝበሃል ዝነበረ ሓይሊ ኢትዮጵያ የመሳስልዎ። እዚ እዩ ከኣ እቲ “ኤርትራዊ፡ “ገ እናበሉኻ ዶ፡ ትጋገ” ዘብለና ዘሎ። ነዚ ኣብ ኤርትራ ዝረአ ዘሎ ኣራግጽ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣቐሚጦም፡ “ትግራይ ኣብ ኤርትራ እንተ ኣትያ ኣይክትወጸልናን እያ?” ዝብል ስግኣት ዝሓደሮም ኤርትራውያን፡ ቅድም “እቲ ኣትዩ ዘሎ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ሃገርና ከም ዝወጽእከ እንታይ ውሕስነት ኣለና?” ዝብል ሕቶ ክምልሱ መተገበኦም።
ምውጣጥ ጫፋት ንረብሓ መን?Thursday, 22 September 2022 19:51 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ እዋንዚ ብሓፈሻ ኣብ ዓለምና፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ዞባና ቀጻሊ ሓደስቲ ፖለቲካዊ ምዕባለታት ይረኣዩ ኣለዉ። እዚ ምዕባለታት ዘስዓቦ ሓደስቲ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋታትን ዝምድናታትን እውን ንዕዘብ ኣለና። ካብቶም ምዕባለታት ዘኸትሉ ዘለዉ ኣሰላልፋታት፡ ሩሲያ ኣንጻር ዩክረይን፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣንጻር ትግራይን ኣብ መንጎ ቻይናን ታይዋንን ዘሎ ምትፍናን፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳን ዝረኤ ዘሎ ምስሕሓብን ካለኦት ናብ ውግእ ዘይማዕበሉ ምትፍናናትን ከም ኣብነት ዝጥቀሱ እዮም። እዞም ዝተጠቕሱ ተሰለፍቲ በበይኖም ዝቖሙ ዘይኮኑ፡ ብግሁድ ይኹን ብሕቡእ ዘዕጥቑን ዘስንቑን “ኣለናልካ” በሃልቲ ኣለዉዎም። በዚ መሰረት ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ዝፍጠር ፖለቲካዊ ምስሕሓብ ኣብቶም ውሱናት ቅድሚት ዝስለፉ ተሰሓሓብትን ተዋጋእትን፡ ዝድረት ዘይኮነ ነዊሕ ሰራውር ዘለዎ እዩ።
ኤርትራን ኤርትራውያንን ከም ኣካል ሕብረትሰብ ዓለም፡ ካብዚ ጽልዋን ኣሰላልፋን ወጻኢ ኣይኮናን። ጉጅለ ህግደፍ ድሮ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ክኽተሎ ዝጸንሐን ዘሎን፡ ዘይሕገመንግስታዊ፡ ዘይህዝባዊ፡ ዘይብዙሕነታውን ዘይደሞክራስያውን ፖሊሲኡምስቶም ኣንጻር፡ ዩክረይን፡ ታይዋንን ትግራይ ገለን ዘፈራርሑ ገለን ከኣ የራጉደለይ’ዩ ብዝብል ዝወሩ ዘለዉ ናይ ባህሪ መሓዝቱ ክለኣኾም ቅሩብ ኮይኑ ኣዳዕዲዑ ተሰሊፉ ኣሎ። ማእከላይ ስሕበት መምረጺ መዛምድቲ ህግደፍ፡ ህልዊ ጸገም ህዝቢ ኤርትራን መጻኢ መፍትሒኡን ኣብ ግምት ዘእተወ ዘይኮነ፡ ኣብ ስልጣን ምቕጻሉን ዘይምቕጻሉን ቅድሚት ዝሰርዕ እዩ። እዚ ኣሰላልፋዚ ከቢድ ዝሳዕቤንን ብቐሊሉ ዘይሓዊ ስንብራትን ዝገድፍ እዩ። እቲ ጉጅለ ነዚ ስጉምትታት ክወስድ እንከሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዘይፈልጦ ምዃኑ ድማ ክሳብ ክንደይ መበገሲኡ ካብ ባህጊ ህዝብና ዝረሓቐን ዝተመስጠረን ምዃኑ ዘርኢ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ሕልሚ ህግደፍ ንኤርትራን ህዝባን ዕድመ ልክዑ ኣብ ምድሃኾም ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ፡ ናይ ዞባና ተሰማዕን ጐብለልን ናይ ምዃኑ ምህሙን ተስፋ እውን ዝቐበጾ ኣይመስልን።
እቲ ጉጅለ ነዚ ረብሓን ድሌትን ህዝቢ ኤርትራ ዝጓሰየ ኣሰላልፋ ክመርጽ እንከሎ ዝተኸተሎ ስልቲ፡ ሕሉፍ ተሓላቒ ሃገርን ልኡላውነታን መሲልካ ምቕራብ እዩ። “ኤርትራዊ ልኡላውነት ብዘይካይ ዘውሕሶ የለን” ዝብል ዝኣረገ ኣዳህላልነቱ እውን ቀጻሊ ኣሎ። ማዕረ ማዕረዚ ግዳ ቀዳማይ ገሃስን ኣሕሊፉ ወሃብን ልኡላውነት ኤርትራ ንሱ ምዃኑ ክሓብኦ ዘይከኣለ ንመጻኢ እውን ዘይክእል ባህሪኡ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኩሉ መሰረታዊ ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ከም ዝሕረም ኣብ ርእሲ ምግባሩ፡ ኣብ ውግእ ኢትዮጵያ ደይ-መደይ ኢሉ ኢድ ምእታው፡ ምስቶም ጌና ኣብ ናጽነትና ሕቶ ምልዓል ዘየቋረጹ ኢትዮጵያዊ ሓይልታት ናይ ቀረባ ዝምድና ምምስራቱን ኤርትራ ናይ ኢትዮጵያ ሰራዊት መዕንደሪት ከም እትኸውን ምግባሩን ከኣ ኤርትራዊ ሓልዮትን ተሓታትነትን ዘይብሉ ባህርያቱ ዘርኢ እዩ። ኣእሚኑ ዘይኮነ፡ ኣሰናቢዱን ኣደናጊሩን ደጋፊ ንምርካብ ድማ፡ ሎሚ ምስኡ ንዘይተሰለፈ ኤርትራዊ ከመዮ “ወዮ ናታስ ንሓማታ” ዝበሃል፡ ከም ንልኡላውነት ኣሕሊፉ ዝሃበ ኣምሲሉ ክቕርቦ ይፍትን ኣሎ። ንኤርትራ ኣደዳ ኣራግጽ ናይ ግዳም ሓይልታት ክትከውን ዘፍቐደ ኣካል፡ ተሓላቒ ልኡላውነት ክኸውን ከኣ ብቕዓትን ሞራልን የብሉን። በዚ ሽፈጡ ተዓሽዮም፡ ልኡላውነት ሃገር ዝሕልዉ ዘለዉ መሲልዎም፡ ምስዚ ብክብሪ ህዝቢ ዝጣላዕ ጉጅለ ተሰሊፎም ዘጣቕዑ፡ ሰብኣዊ ልኡላውነቶም ኣሕሊፎም ዝሃቡ፡ ጐሓላሉ ምርኣይ ከኣ ቃልስና ጌና ዝተሓላለኸን ግቡእ መስርዑ ዘይሓዘን ምዃኑ ዘርኢ እዩ።
ክሳብዚ ቀረባ ዓመታት ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት ንሰማመዓሉ ካብ ዝነበርና ዛዕባታት ሓደ፡ ብሰንኪ ብሓባር ዘይምስራሕና ግዳይ ከፋፋሊ ህርፋን ህግደፍ ምዃና እዩ። ካብዚ ንምውጻእ ከኣ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነትና ዓቂብና፡ ብምጽውዋርን ምክእኣልን ተገዚእናን ኣርሒቕና ብምርኣይን ንህግደፍ ዘሕምሞ ኣድማዒ ዓቕሚ ምፍጣር ክንቃለሰሎም ካብ ዝጸንሕና ዓበይትን ወሰንትን ዕማማትና ሓደ እዩ። ህግደፍ ብኣንጻሩ ነዚ ሕልሙ ዘምክን ምቅርራብ ሓይልታት ለውጢ፡ እንተ ኽኢሉ ናብ ረብሓኡ ከውዕሎ፡ እንንተዘይክኢሉ ከኣ በታቲኑ ዘርሞዘርሞ ክገብሮ ክጽዕት ጸኒሑ። ብሓፈሻ ነቲ ዝተኸስተ ሓድሽ ኣሰላልፋ፡ ብፍላይ ከኣ ንተረኽቦ ውግእ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን መርወዪ ህርፋኑ ክጥቀመሉ ስምዒታት ኣነሃሂሩ። ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት ነዚ ሓድሽ ኣሰላልፋን ክስተትን ተኸቲሉ ሒዝዎ ክጐዓዝ ዝጸንሐ ፍልልያት ኤርትራዊ ናይ ሓባር ዕማሙ ንድሕሪት ብዘይመልስ ከመሓድሮ ይግበኦ ነይሩ። ብግብሪ ግና ከም ዘይበቐዖን ኣብ ክንድኡ ኣብ ናይ ጫፋት ምውጣጥ ምእታዉን መርኣያ ድኽመቱ እዩ።
እቲ ዝገርም፡ ዝተበተነ ዓቕምኻ ኣማእኪልካ ብሓባር ምቅላስ ኣገዳሲ ምዃኑ ክጭርሑ ዝጸንሑ ኣካላት ከይተረፉ፡ ከካብቲ ዝተጸግዕዎ ጫፋት ተመሊሶም ማእከላይ መፍትሒ ክረኽቡ ዘይምኽኣሎምን ኣብ ተመዓዳዲኻ ምፍርራድን ምንእኣስን ምውዳቖም እዩ። እዚ ኣብ ክንዲ ብመትከል እካን ሃባን፡ ከክንድቲ ክትከዶ ዝግበኣካ ርሕቀት ኬድካ ኣብ ማእከል ምርኻብን ኣተሓሳስባ ምትዕራቕን ኣብ ዘዘለኻዮ ኮይንካ “እዛ እምባይ መን ይወርሳ” ምብህሃል ብዘይካ ንህግደፍ ንኻልእ ዘርብሕ ኣይኮነን። እቲ ዘገርም ከኣ ካብቲ፡ “ህግደፍ ብየናይ ኣገባብ ይወገድ፡ ድሕሪ ህግደፍ ብኸመይ ብህዝቢ ናብ ዝተመርጸ መንግስቲ ንሰጋገር፡ ብኸመይከ ሕገመንግስቲ ነዲፍና ነጽድቕ” ኣብ ዝኣመሰሉ ኣገደስቲ ዛዕባታት ዝጸንሓና፡ ብሓልዮትን ህዝባዊ ሓላፍነትን ክመሓደር ዝኽእል ፍልልይ፡ ኣብ “ብኸመይ ምስ ቃልሲ ጐረቤት ህዝቢ ትግራይ ንዛመድ?” ዝብል ዘረሓሕቕ ጫፋት ተጸሚድና ኣለና። ከምቲ ንቃወሞ ዘለና ናይ ኢሳያስ ኣገባብ ንኤርትራዊ ዘቤታዊ ጉዳይካ ኣቐሚጥካ ናብ ደገ ምምዕዳው ይብርኽ ኣሎ። ያኢ እቲ “ምስ ሰራዊትና” ወይ “ምስ ሓይልታት ትግራይ” ዝብል ናይ ምቅርራብ ኣንፈት ዘየብሉ ዝመስል ጫፋት ቅኑዕ መርገጻት ተባሂሉስ፡ እቲ “ነዚ ሓደገኛ ጫፋት ኣወጊድና፡ ፍልልያትና ኣጻቢብና ኣብ ማእከላይ መፍትሒ ንራኸብ” ዝብል ሓላፍነታዊ ማእዝን ክሳብ “ናይ በለጽ ምርጫ” ዝብል “ሓባል በልያ ከይትቕድመኪ” ዝዓይነቱ ስግንጢር ድምጽታት እውን ይስማዕ እዩ።
ካብዚ ክልተ ጫፋት “ወይከ ንቕንቕ” ምባል፡ ውሕሉል ኮነ ምቕሉል ኣተሓሕዛ ጉዳያት ኣይኮነን። ነቲ ዝጸንሓና ናይ ዘይምትእምማን ነቓዕ፡ውን መሊሱ ዘጋድዶ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት “ሓድነት ሓይልታት ለውጢ ዓቕሚ እዩ” ኢልካ ምጭራሕ ጥራይ ትርጉም የብሉን። እዚ ክሳብ ዘይተቐየረ ንህግደፍ ስዒርና ሕቶ ህዝብና ንምምላስ ዝወስዶ ግዜ ሓጺር ኣይክኸውንን እዩ። ነዚ እንዳተረዳእካ ጫፋት ምውጣጥን ምምጣጥን ድማ፡ መፍቶ ህግደፍ ካብ ምዃን ሓሊፉ፡ ካልእ ትርጉም የብሉን። መፍቶ ህደፍ ምዃን ብኡ ንብኡ ንህዝብና ምብዳል’ዩ እሞ ነናብ ልብና ተመሊስና ብጽሞና ንሕሰብ።
ኤርትራ፡ ክሳብ መዓስ ግዳይ ሓደ ሰብኣይFriday, 16 September 2022 18:22 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ዘይተነግረ እምበር ዘይተገብረ የለን” ዝብል ኣበሃህላ፡ ንህልዊ ኰነታት ህዝብናን ሃገርናን ዝመስል እዩ። ምኽንያቱ ብህግደፍ ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባን ዘይተፈጸመ በደል፡ ዘይተራእየ ጥልመትን ዘይተጋሀስ መሰልን ስለ ዘየለ። ኣብ ህልዊ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ሕሱም ምምሕዳር ህግደፍን ብዛዕባ ምኽባርን ዘይምኽባርን ሕግን ስርዓትን ኣየዛረብን እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ውልቃዊ ገባሪ ሓዳግነት እምበር፡ ይሕመቕ ይጸብቕ ህዝቢ ዝፈልጦን ናተይ ዝብሎን ሕጊ የለን። ኣብ ሃገርና ገዛኢ እምበር ሕጊ ብዘይምህላዉ፡ ህዝብና ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ዘገርም ሕሱም ኩነታት ወዲቑ ከም ዘሎ፡ ርእዩ ከምዘይረኣየ ክኸውን ንዝደሊ እንተዘይ ኮይኑ፡ ዓለም ብዓለማ እትምስክሮ እዩ።
ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራን ስዉኣቱን ዘርኣዮ ጥልመትን ንዕቀትን ንነዊሕ ዓመታት ዝተዘርበሉን ዝተጻሕፈሉን እዩ። መጻኢ ስንብራቱ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛ ከም ዝኸውን ከኣ ኣይኮነንዶ ኣብቲ ኣደራዕ ዝወርዶ ዘሎ ዝተበደለ ህዝቢ፡ ኣብ ቅድሚ ካለኦት እውን ዝተመዝገበ ጸሊም ምልከት ስለ ዝኾነ፡ ሓደ፡ ክልተ፡ ሰለስተ፡ ኢልካ ዝዝርዘር ኣይኮነን። ብጥቕልሉ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ህግደፍን “ዓይንን ሓመድን” ምዃኖምን ቀዳማይ ጸላኢ ህዝብና እቲ ጉጅለ ምዃኑን ምጥቃሱ ግና ኣገዳሲ እዩ። እቲ ዝነቕልሉ ኩርነዓት ደኣ ይፈላለ እምበር፡ ጸላኢ ህግደፍ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዙሓት እዮም። ህዝብታት ታይዋን፡ ዩከርይንን ትግራይን ብቐረባ ካብ ዝጥቀሱ ኣብነት እዮም። ምስዚ ኩሉ መሰረታዊ ዘይምቅዳዉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ህግደፍ ከም ናይ ህዝቢ ሱዳን ዝኣመሰለ ቀጻልን በሪኽን ናይ ተቓውሞ ድምጺ ከምዘየስምዕ ዝተዓዘቡ፡ ህዝብና ነቲ ወጽዓ ሓንጐፋይ ኢሉ ዝተቐበሎን ዝተለማመዶን ዝመስሎም ወገናት ኣለዉ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓዞ ዳኣ ሒዝዎ እምበር፡ ብርግጸኝነት ንመሪር ተግባራት ህግደፍ ናተይ ዝብለሉ ሕልና ፈጺሙ የብሉን።
ጉጅለ ህግደፍ ነቲ ንህዝቢ ኩሉ መሰላቱ ጠሊሙ ዝጭቁነሎ ቅዲ ዘመናዊ ባርነት ከም ቅኑዕን ተወዳዳሪ ዘይብሉን ገይሩ እዩ ዝንየተሉ። ባዕሉ ንባዕሉ ደኣ የፍርሶ እዩ እምበር፡ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት መግዛእቱ፡ ሰላማዊትን ብልጽግትን ኣምሲሉ ክስእላ ዘይሓፍረሉ ኣጋጣምታት ኣሎ። እቲ ዘገርም ከኣ ኢሳያስ መሳርሒ ምእንቲ ክኾኖም ዘረሳስንዎን ዘጸባብቕዎን ሓሰውቲ መሰኻኽር ዘለዉዎ ምዃኖም እዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ፡ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ “ኤርትራ ሰላማዊትን ኣብ ቀጻሊ ዕቤት ዘላን ሃገር እያ፡ እዚ ንሕና ጥራይ ንብሎ ዘይኮነ፡ ዓለም እውን ዝመስከረቶ እዩ” ዝበሎ፡ ንኣብነት ዝጥቀስ ናይ ዘመና ግጉይ ሚዛን እዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ብዙሕ ዘየቕለብናሉ ግን ከኣ ክሳብ ክንዳይ ሃገርና ብሕታዊት ርስቲ ሓደ ሰብ ኮይና ከምዘላ ዘርኢ “ካቢነ ሚኒስተራት ኤርትራ ካብ ዝእከብ ኣርባዕተ ዓመት ገይሩ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ካብ ዝፈርስ ከኣ ዕስራ ዓመቱ ኣሓሊፉ” ዝብል ጸብጻብ ካብ ማሕበራዊ መድያ ሰሚዕና። እዞም ካብ ምእካብ በዂሮም ዝተባህሉ መንግስታዊ ትካላት፡ ንዓና’ኳ ካብ ቀደሞም ስማውያን ምንባሮም ርዱእ እንተነበረ፡ እቲ ተረኽቦ ግና “ኤርትራ፡ ክሳብ መዓስ ግዳይ ውልቀ ሰብ?” ዘብልን ንዕቀትን ብደዐን እቲ ዲክታተር ኣብ ልዕሊ ህዝብና ክሳብ ክንደይ ደረቱ ከም ዝሓለፈ ዘርእን እዩ።
እዚ ዝሓለፈ 4ተ ዓመታት፡ እቲ ዲክታተር ብዝኸፈቶ ሰልኲ፡ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ ዝደናደን ብዙሕ ተርእዮታት ዝተቐልቀለሉ፡ ኤርትራውያን መንእሰያት ካብ ሃገሮም ወጻኢ ኣብ ውግእ ጐረቤት ኣትዮም ዝሃለቕሉን ንብረት ኤርትራ ዝባኸነሉን ግዜ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ስንብራቱ ብቐሊሉ ዘይሓዊ፡ እንተቐጺሉ ዋጋ ከየኽፍል ዘስግእ ጽልኢ ዝተዘርኣሉ’ውን ነይሩ። እዚ ዘይውሕሉልን ዓመጸኛን ኣካይዳ ጌና ሎሚ’ውን ህያው ምህላዉ ድማ ዘሕዝን እዩ። ኤርትራ ከም ሃገር፡ ብሰንኪ እዉጅ ናይ ህግደፍ ኣንጻር ውጹዓት ምስላፍ፡ ዝያዳ ብሻራነት ዝተለለየት’ውን ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ቀረባ ዓመታት እያ። ናብዚ ሓደገኛ ዝሳዕቤኑ ካብ ዝወደቐትሉ ጠንቅታት ሓደ፡ ናይ ሓደ ዘይጥዑይ ውልቀሰብ ብሕታዊት ርስቲ ምዃና እዩ። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ኩነታት ጥልመት መራሒ ህግደፍ፡ ብሓፈሻ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ’ቶም፡ ካቢነ ሚኒስተራት፡ ፈጻሚ ኣካል ህግደፍን ካልእን ዝብል ትርጉም ዘየብሉ መዝነት እናሃበ ዘላገጸሎም ኣካላት ብግብሪ ዘርኢ እዩ። ኣብ መጻኢ ከኣ እቲ ጥልመት፡ በቲ ዝጥለም ዘሎ ህዝቢ እምበር፡ በቲ ጠላሚ ጉጅለን ከም እንስሳ “እምባሕ” ዝብሉ ሳዓብቱን ዝቕየር ከምዘይኮነ ዕዙዝ ኣስተብሎ ዘድልዮ እዩ።
ዲክታተር ኢሳያስ እዚ ኣካይድኡ ብህዝቢ ኤርትራ ተቐባልነት ዘየብሉ ምዃኑ ኣዳዕዲዑ ይፈልጥ እዩ። ዘይምቕባል ጥራይ ዘይኮነ ኩነታት እንተዘይጸጊምዎ ህዝቢ ኤርትራ ክጐሓፈሉ ከም ዝደሊ እውን ይርዳእ እዩ። ካብዚ ብምንቃል እዩ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ተቓሊሱ ንህግደፍ ናይ ምስዓሩ ሕልና፡ ድፍረትን ዓቕምን ንከይወነን ከምክኖ ወትሩ ዝፍትን። ነቲ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ዘሎ ኤርትራዊ ወሳኒ ናይ ለውጢ ባእታ፡ መንእሰያቱ ብምብታንን ናይ ሕድሕድ ምእትእምማኑ ከም ዘየትርር ንምግባሩ ንድሕሪት ከይበለ ዝሰርሕ። እዚ ሓደገኛ ሓይሊታት ለውጢ ናይ ምድኻም ተንኮሉ ተሰዓሪ’ምበር ነባሪ ከምዘይከውን ርዱእ እዩ። ብሓፈሻ ከኣ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ክንደይ ወሳኒ ናይ ዓወት ረቛሒ ምዃኑ ስለ ዝፈልጥ፡ ንምድኻሙ ንሓንሳብ ናይ ሃይማኖት ንሓንሳብ ከኣ ናይ ኣውራጃ ወይ ካልእ የገልግለኒ’ዩ ንዝብሎ ጸቢብ ስምዒታት፡ ክኢላ ዓቕሚ ሰብን ገንዘብን ከነሃህር ንዕዘቦ ኣለና። ስለዚ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ በሃግቲ፡ ጸረ ሓድነትና ዝኾነ ጉጅለ ንክንስዕሮ፡ ናይቲ “ኤርትራ፡ ክሳብ መዓስ ግዳይ ሓደ ሰብኣይ?” ዝብል ሕቶ ርጡብ መልሲ ረኺብና፡ ኤርትራ ናይ ኩልና ምዃና ዘውሕስ ሓድነት፡ ብቕዓትን ተበግሶን ክንውንን እውናዊ ግደታና ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ።
ጉዳይ ህዝብን ሃገርን፡ እሞ ድማ ኣብ ወሳኒ መድረኽ፡ ህግደፍ ዝጻወተሎም ስማውያን ምዃኖም ዝዘንግዑ "መንግስታዊ” ዝበሃሉ ትካላትን ብሓደ ምግንዛብ ዝረሐቖ ሰብ እናተወሰነ ስም ጥራይ ሒዞም ዝተረፉ ሚኒስተራትን ካለኦት ሰብ መዝን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ኢሎም ዘይኮነ፡ ነንገዛእ ርእሶም ክብሉ፡ ምስ ሕልናኦም ክመኽሩ ኣብ ዝግደድሉ ወሳኒ መድረኽ ምህላዎም ሎሚ’ውን ደጋጊምና ነዘኻኽሮም። ካብ ንህዝቦም ክሳብ ሎሚ ንውልቀ-መላኺ ኣዳልዮምን ብግዝያዊ ረብሓ ሰዲዖምን፡ መሳርሒ ሓደ ዘይርጉእ ኣእምሮን ንሃገርን ህዝብን ዘይሓልን ኢሳያሳ ኣፈወርቂ ኮይኖም ዘለዉ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻልን ካለኦት ኣካላት ጸጥታን ኤርትራ ካልእስ ይተረፍ፡ ነቲ ንዘይኤርትራዊ ረብሓ ዝፈስስ ዘሎ ደሞምን ዝገሃስ ዘሎ መሰሎም’ውን ከም ዘየድሓኑ በዚ ኣጋጣሚ ነዘኻኽሮም። ሎሚ “ተመን ኣብ እግርኻ በትሪ ኣብ ኢድካ” እናተባህሉ ርእሶም እንተ ኣድኒኖም፡ ጽባሕ ዘጣዕሶምን ኣብ ታሪኽ ዘሕትቶምን ክኸውን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ደረጃኡ ደኣ ይፈላለ እምበር፡ ኩልና ኤርትራውያን ግዳይ ሓደ ሰብ ኮይና ብምህላውና፡ ሕራነ ሓዲሩና፡ “ኤርትራ፡ ክሳብ መዓስ ግዳይ ሓደ ሰብኣይ?” ክንብል ይግበኣና።
“ዘይሓስብ ኣይንገድ” እኳ ዝበሃል!Sunday, 11 September 2022 09:19 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ናይ ቃልሲ ታሪኹ ዝኸፈሎ መስዋእትነት ዘርዚርካ ስለ ዘይውዳእል፡ “ሰፍ ዘይብል” ኢልካ ዝምዝገብ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ መስዋእትነት’ዚ ዝኸፈለ ናይ ግድን ክበጽሖ ዝግበኦ፡ ኣማዕድዩ ዝርእዮ ሸቶ ስለ ዝነበሮ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ብዘይሕሳብ ዝኸፈሎ ዋጋ ኣይነበረን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ናይ 30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሱ ዝኸፈሎ ናይ ህይወትን ንዋትን ዋጋ ከምቲ ህግደፍ ቆንጢሩ ዘቕርቦ ዘይኮነ፡ ብዓቐን ኣዝዩ ገዚፍ ብዓይነት ከኣ ኣዝዩ ክቡር እዩ። ነዚ ክቡር ዋጋ ክኸፍል ዘገደዶ ምኽንያት ምስጢር ዘይኮነ፡ ንገዛእቲ ስዒርካ ናጽነትን ልኡላውነትን ምርግጋጽ መተካእታ ስለ ዘይነበሮ እዩ። እቲ ብግቡእ ሓሲቡ ዘንቀሎ ዕላማኡ ቅኑዕ ስለ ዝነበረ ከኣ፡ እቲ ዝተኸፍለ ዋጋ ኣውጺኡ ኤርትራ ናጻን ልኡላዊትን ኮይና።
ህዝቢ ኤርትራ ብዝኸፈሎ ክቡር ዋጋ ዝተረኽበ ናጽነትን ልኡላውነትን ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ዘሰጋግር እምበር ብመንጽር’ቲ ህዝቢ ኤርትራ ተሊሙ ዝነቐለሉ ናይ ቃልሲ ሕሳብ መዛዘሚ ኣይነበረን። እቲ ምኽንያት ንጹር እዩ፡ ብህዝባዊ ሓርነት ዝተሰነየ ብዘይምዃኑ እዩ። እቲ ኣርሒቑ ዝጥምት ህዝባዊ ዕላማ ምሉእ ምእንቲ ክኸውን፡ እቲ ናይ ሓርነት ቃልሲ ክቕጽል ግድን ነይሩ። እነሆ ከኣ ኣንጻር’ቲ ካብ ናይ ግዜ መግዛእቲ ዝኸፈአ ወጽዓ ህግደፍ ዝካየድ ህዝባዊ ቃልሲ ንሓርነት እናበረኸ ይኸይድ ኣሎ። ቃልሲ ንሓርነት፡ ከምቲ ቃልሲ ንናጽነት ዝሓተቶ ዋጋ ስለ ዝተኸፍሎን ቅኑዕ ሕቶ ስለ ዝነበረን ዝተዓወተ፡ ዝያዳ ቃልስን ምሕሳብን ይሓትት እምበር ክዕወት ግድን እዩ።
ቃልስና ንናጽነት ፡ ነቲ ዝያዳ ዕጥቂ፡ ሓይሊ ሰብን ናይ ግዳም መንግስታዊ ሓገዛትን ዝነበሮ ሓይሊ መግዛእቲ ስዒሩ እዩ ተዓዊቱ። እቲ ዝሰዓረ ቃልሲ ኤርትራ ውሱን ዓቕሚ ግና፡ ፍትሓዊ ሕቶ ዝነበሮ እዩ። እዚ ተመኩሮ’ዚ ነቲ “በትሪ ሓቅስ ትቐጥን እምበር ኣይትስበርን” ዝብል ብግብሪ ዘግሃደ ተመኩሮ ጽንዓት ኮይኑ ዝተመዝገበን እዩ። ኣብዚ ሎሚ ምእንቲ ሓርነት ህዝብና ነካይዶ ዘለና ዝተሓላለኸ ቃልሲ፡ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ስለ ዝጠለመ ንምክቶ ዘለና ጉጅለ ህግደፍ፡ ካብዝን ካብትን እናላኸዐ ዝኣከቦ ናይ ዕጥቂ፡ ገንዘብን ሻራነትን ብልጫ ኣለዎ። ንኹሉ ጸጋታት ኤርትራ ገቢቱ ንህዝቢ ደፊኑን ኣድክዩን መሕለዊ ስልጣኑ የውዕሎ ምህላዉ’ውን ተወሳኺ ግዝያዊ ብልጫ ዝኾኖ እዩ። ምስዚ ኩሉ ሸፈጡ ግና ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ፡ ዓመጸኛ፡ ሻረኛ፡ ሸፋጢ፡ ኣግላሊ፡ ዝያዳ ኩሉ ድማ ውሑዳት ጸረ ህዝቢ ዝዝውርዎን ዝብለጽሉን ስለ ዝኾነ፡ ኣንጻር ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንሓዋሩ ጠጠው ዝብለሉ ዓቕሚ የብሉን። እነሆኳ ኣብ ኤውሮጳ ከጋጥሞ ዝቐነየ ብደሆ ናይ ስዕረቱ ምልክት እዩ። ናብ ኤርትራ ናይ ምልሓሙ ዕድል ከኣ ውሁብ እዩ። ክሳብቲ ዘይተርፍ ውድቀቱ ህዝብን ሃገርን ከም ዘድሚ ግና ኤርትራዊ ሃለዋት መስካሪ እዩ።
ገዛእቲ ኤርትራ ተሳዒሮም እምበር ፈትዮም ናጽነት ከም ዘይሃቡና እንርደኦ እዩ። ንሳቶም’ውን ብዝተወደበን ብዘይተወደበን ኣገባብ ዘይዕግበቶም ክነግሩና ጸኒሖም እዮም። ዕድል እንተዝረኽቡ ከምዘይድቅሱልና’ውን ርዱእ’ዩ። ብርግጽ ናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ዋላ እንተሃረፍዎ ከውርድዎ ኣብ ዘይክእልሉ ሰንደቕ ተሰቒሉ እዩ። ኣብ ቅድሜና ምስ ዘሎ ሓርነት ህዝቢ ናይ ምውሓስ ዕማምና፡ ጉዳይ’ዞም ኣንጻር ናጽነትና ርእሶም ካብ ምንቕናቕ ዓዲ ዘይወዓሉ ኢትዮጵያዊ ወገናት ከነስተብህለሉ ዝግበኣና እዩ። ካብዚ ሓሊፍና ስኽፍታና ኣውዲቕና ሰሚዕና ከምዘይሰማዕና ኮይና፡ ብፍላይ ኣብ ተሃዋሲ ሕርያ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ ሓይልታት፡ ከምዚ ህግደፍ ዝገብሮ ዘሎ ሃንደፍ ኢልና ምስኣቶም ክንዛመድ፡ ንሓዋሩ ኣይሕሰብንዩ’ኳ እንተዘይተባህለ፡ ጥቡቕ ጥንቃቐን ምግንዛብን ዘድልዮ እዩ። ሓደ ነዚ ካብ እንቆጻጸረሉ መንገዲ ድማ ምስቶም ንናጽነትና ቅድም ዋጋ ዝኸፈሉ ክሳብ ሎሚ ድማ መንገዶም ዘይቀየሩ ኢትዮጵያዊ ወገናት ጥቡቕ ዝምድና ምግባር እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ምስቶም ናጽነትና ኣይተዋሕጠሎምን ዝበልናዮም ወገናት “ኣፍን ማንካን” ኮይኑ’ሎ። መሬትናን ባሕርናን ብዘይንጹርን ዘይግሉጽን ውዕላት ኣደዳ ወተሃደራዊ ኣራግጾም ገይርዎ ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ ህግደፍ ብዝኸፈተሎም ኣፍደገ ኣብ ክንዲ ኤርትራ ክምድሩን ክኽትሙን ተኸታቲልና ኢና። እዚ ኩሉ ክግበር እንከሎ ብወገን ህግደፍ መእረምታ ንክግበር ስምዕታኳ ዘይምቕራቡ ድማ ክሳብ ክንደይ ናጽነትናን ልኡላውነትና ከም ዝተደንደነ ዘርኢ እዩ።
ሎሚ’ውን እነሆ ህግደፍ ምስቶም “ድሕሪ ሑመራ ናብ ኣስመራ” ዘዝይሙ፡ ናጽነትና ዘይተዋሕጠሎም ጥራይ ዘይኮኑ፡ ካብቲ “ሰሜናዊ ዶብ ኢትዮጵያ ቀይሕ ባሕሪ እዩ” ዝብል ነበረያ ነበረ ጭረሖ ዘይወጹ ኢትዮጵያውያን ተሻሪኹ ደም መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ትግራይ የፍስስ ኣሎ። እቲ ንሕሳቡ ኩኑን ዝገብሮ እምበኣር ምስቶም ካብ ርእስና ዘይወረዱ ምትዕርራኹ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣንጻርቶም፡ ኣብ መትከል ምትሕግጋዝ ኣሚኖም፡ ካብ ግዜ ቃልስና ንናጽነት ጀሚሮም ኣብ ሜዳ ኤርትራ ደሞም ዘፍሰሱ፡ ኤርትራ ብረፈረንደም ልኡላዊት ክትከውን እጃሞም ዘበርከቱን ንውጽኢት ረፈንዶም ቅድሚ ሰቦም ተቐቢሎም ንልኡላውነትና ኣፍልጦ ዝሃቡን ሓይልታት ትግራይ ተሰሊፉ ይዋጋእ ኣሎ። ኣብ ትግራይ ዝፈስስ ዘሎ ደም ኤርትራዊ መንእሰይ፡ ዝባኽን ዘሎ ንብረትን ዝዝራእ ዘሎ ጽልእን ክሳብ ክንደይ ሕሳብ ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ከምዘይውክል ዘርኢ እዩ። መንግስቲ ክልል ትግራይ ግና ሕጂ እውን ምስ ህግደፍ ክታሃላለኽ ክብል መስመሩ ከይለቐቐን ኣብ ልኡላዊት ኤርትራ ዘለዎ መርገጽ ከይቀየረን ናብ ህዝቢ ኤርትራ ተደጋጋሚ ስምዕታኡ የቕርብ ኣሎ።
ድሕር’ዚ ብ25 ነሃሰ 2022 ዳግማይ ዝተባረዐ’ሞ፡ ህግደፍ ኣብ ጐኒ ናይ ኣምሓራ ፋኖ ተሰሊፉ ብወግዒ ዝሕንብሰሉ ዘሎ ውግእ፡ ብህወሓት ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ናብ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፡ “ዕድመ ስልጣን ኢሳያስ ንምንዋሕ ክብሃል ብኹሉ መዐቀኒ ኣሕዋት ዝኾኑ ህዝብታት ናብ ዘይዛሪ ቂምን በቀልን ንክኣትዉ ህዝቢ ኤርትራ ክፈቅድ ኣይግባእን። እዚ ድማ ንህዝቢ ትግራይ ካብ ምሕላይን ፅቡቕ ካብ ምምናይን ጥራሕ ዘይኮነስ ካብ ዘላቒ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ኣንፃር እውን ክምዘን ዘለዎ ውራይ እዩ።“ ዝበሎ ምስትውዓሉ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ማለት ግን ምስ ገለ ኤርትራውያን ኮይኖም ኣንጻር ልኡላውነት ኤርትራ ዘዳኽሩን ክምከቱ ዝግበኦምን ተጋሩ ባእታታት የለዉን ማለት ኣይኮነን።
ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ምስ ኣምሓራ ፋኖ ተመሓዝዩ፡ ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ውግእ ትግራይ ከህልቖም እንከሎ፡ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ዝወጠኖ ሕሳብ ኣለዎ። ህዝቢ ኤርትራኸ ናቱ ናይ ድሕነት ሕሳብ ድዩ ክውጥን ወይስ በቲ ናይ ህግደፍ ሕሳብ’ዩ ክጸድፍ? ብኣፍልጦን ሓላፍነትን ክሓስበሉ ኣብ ዝግበኦ ወሳኒ መድረኽ እዩ ዘሎ እሞ፡ “ዘይሓስብ ኣይንገድኳ ዝበሃል” ክብል ንጽወዖ።
ድሕሪ ፍሽለት ፈስቲቫላትን ባዓላትን ህግደፍ ከ?Saturday, 03 September 2022 12:10 Written by EPDF Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ኣብ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ መድረኽ ኣዛረብቲ ኮይኖም ካብ ዝቐነዩ ኣገደስቲ ዛዕባታት ሓደ ፍሽለት ፈስቲቫላትን ባዓላትን ህግደፍ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። በዚ መሰረት ተረኽቦታት ሽወደን፡ ሆላንድ፡ ጀርመን፡ ስዊዘርላንድ፡ ነርወይን ዓዲ እንግሊዝን ምጥቃስ ይከኣል። ዕላማ ምድላዋት ህግደፍ ዝተፈላለዩ ኣስማትን መልከዓትን ክወሃቦም’ኳ እንተተፈተነ፡ ብዝተፈላለዩ ኣገዳዲ ኣገባባት ገንዘብ ካብ ምእካብ፡ ንሓይልታት ተቓውሞ ኤርትራ ዘይስሞም ሂብካ ካብ ህዝቢ ክተርሕቕ ካብ ምፍታን፡ ምስ ጐረባብቲ ህዝብታት ናይ ጽልእን ቅርሕንትን እሾኽ ዝዘርኡ መደረታት ካብ ምቅላሕ ሓሊፉ ካልእ ንህዝብን ሃገርን ዘርብሕ ቁምነገር ኣይነበሮን። ነዚ ዝተጠቕሰ ሓቀኛ መልእኽቲ ናይቲ ዝፈሸለ ፈስቲቫላትን በዓላትን ንምሽፋን ግና ሙዚቃዊዶ ባህላዊ ምርኢታት ዝብሉ ምስምሳት ተዋሂብዎ ነይሩ።
ነዚ ንኤርትራዊ ካብቲ ቀንዲ ጉዳይ ሃገሩ ኣልጊሱ፡ ናብ ግዳም ጥራይ ከም ዘመዓዱ ናይ ምግባሩ መደብ፡ እቲ ፍትሒ፡ ቅኑዕ ምምሕዳር፡ ሰላምን ልምዓት ብሂጉ ዘይተዓደለ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይድግፎ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ብፍላይ ከኣ በቲ ዝያዳ ኩሉ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ፡ ግዳይ ወጽዓ ህግደፍ ዝኾነ መንእሰይ ዝለዓለ ተቓውሞ ከም ዘጋጥሞ እቲ ጉጅለ’ውን ዘይጽበዮ ኣይመስለናን። ብግብሪ ከኣ ኣብ ወጻኢ ዝርከብ ኤርትራዊ መንእሰይ ነቲ ኣብ ሃገሩ ደም ዘንበዖን ብዕድሉ ዝተጻወተን ህግደፍ ብዘይተጸበዮ ስልቲ ኣብ መድረኽ ሕጊ ኣብ ምስዓሩን ምስንባዱን ዓብይ እጃም ኣበርኪቱ። እዚ ዘይግበኦ ስም ንዝተዋህቦ መታለሊ ፈስቲቫላት ህግደፍ፡ ኣብ መድረኽ ሕጊ ዘእገደ ኤርትራዊ ተቓውሞ፡ ተቓውሞኡ ካብዚ ፈስቲቫላት ዝጀመረን ኣብኡ ተደሪቱ ጠጠው ዝብልን ኣይኮነን። እቲ ዝተራእየ ሕራነ መንእሰያት ካብ ምጽራር ፈስቲቫል ጥራይ ዝነቅል ዘይኮነ፡ እኩብ ድምር ናይቲ ኣብ ኤርትራ መሊኡ ናብ ዲያስፖራ ዝፈስስ ዘሎ ወጽዓ ህግደፍ እዩ። እቲ ንናይዚ ቀረባ ግዜ ተሪር ተቓውሞ ፍሉይ ዝገብሮ ግና እተን ህግደፍ ብጉልባብ ፈስቲቫል ንዓመታት ከደናግረለንን ክዕንድረለንን ዝጸንሐ ሃገራት’ውን ጸረ ህዝብነቱን ዓመጹን ተረዲአን ብወግዒ ክእግደኦ ምብቀዐን እዩ። እዘን ሃገራት ነቲ ዝቐረበለን ናይ ኤርትራውያን ደለይቲ ለውጢ ምሕጽንታ ተገንዚበን ስጉምቲ ምውሳደን ኣብዚ ዝውሰን ዘይኮነ፡ ድሕሪ ሕጂ ህግደፍ ሕግታተንን ስርዓተንን እንተዘየኽቢሩ ክቐጽዕኦ ምዃነን መልእኽቲ ዘመሓላልፍ እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ቅድሚ ሕጂ እውን ተግባራቱ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቡ ተቐባልነት ከምዘይረክብ ይፈልጥ እዩ። በዚ መሰረት እዩ ከኣ ኣብ ዝኸዶ ሃገር ዘይሕጋዊ ኣሰራርሓ ዝኽተል። ነቶም ናይተን ሃገራት ሕግን ኣሰራርሓን ተመርኲሶም ዝበድህዎ መንእሰያት፡ ናይ ንእስነት ናህሮምን ውዑይ ደሞምን መዝሚዙ ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ከም ገበነኛታት ከሲሱ ከቕጸዖምን ከንበርክኾምን ከም ዝፍትን ፍሉጥ እዩ። በዚ ኣቢሉ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝበደሎም፡ መጻኢ ህይወቶም ከጽልምትን ከበላሹን ድሕር ከምዘይብል ርዱእ እዩ። ሰማዒ እንተረኺቡ፡ ኣብ ሃገር ጀርመን ከተማ ጊሰን መደባቱ ምስ ፈሸለ ዘወጣውጦ ዘሎ ወስታታት ድማ ነዚ ዘመልክት እዩ። ስለዚ ኤርትራውያን ነቲ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ንህግደፍ ረቲዖም መደባቱ ዘፍሸልሉ ንናይተን ሃገራት ሕጋዊ ኣሰራርሓ ክሕልዉዎን ከኽብርዎን ከድልዮም እዩ። ንዓመጸኛ ኣሰራርሓን ጥሕሰትን ጉጅለ ህግደፍ ምድጋም ግና ተመሊሱ ግዳይ ክትከውን ኣፍደገ ስለ ዝኸፍት፡ ብልቦና ምስትውዓሉ ኣገዳሲ እዩ። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ከምቲ ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ መበል 11 ስሩዕ ኣኼባኡ ብ27 ነሃሰ 2022 ኣቃኒዑ ኣብ ዘውጸኦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ “ንኹሎም እቶም ነዚ ዓወት ዘመዝገቡ ኤርትራውያን ኣመጒሱ፡ ቃልሶም ክቕጽልዎ ዘለዎ እምነት ኣረጋጊጹ። ናይተን ቃልሲ ኤርትራውያን ሓይልታት ለውጢ ፍትሓውነት ተገንዚበን ነቲ ፈስቲቫላት ናይ ምስራዝ ስጉምቲ ዝወሰዳ ሃገራት ኣካላት ጸጥታን ፍትሕን ኣመስጊኑ ምትሕብባሮም ቀጻሊ ክኸውን ድማ ጸዊዑ።” ዝበሎ ኤርትራውያን ተቓለስቲ መንእሰያት ኮኑ እተን ንዳንኬራ ህግደፍ ዕድል ዝኸልአ ሃገራት ጻዕሮም ቀጻሊ ክኸውን ይግበኦ።
ደገፍቲ ህግደፍ ኢና ዝብሉ ኤርትራውያን ወገናት፡ ነቲ ፈስቲቫላት ዘይመልክዑ ሂቦም ከም ናይ ልኡላውነት ምሕላው ድምጺ ዝቃለሓሉ መድረኽ ምውሳዶም ጌጋ ምዃኑ ክርድኡ ይግበኦም። ታራ ባህልኻን ልምድኻን ናይ ምዕቃብ ተልእኮ ዘለዎ ከምዘይኮነ’ውን ክዝንግዑ ኣይግበኦምን። እቲ ከም ናይ ልኡላውነት ተሓላቒ ዝወስድዎ ዘለዉ ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብ ገዛእ ሃገሮም ሰብኣዊ ልኡላውነቶም ግሂሱ ኣብ ዓዲ ጓና ንኽነብሩ ዘገደዶም ምዃኑ ክእመኑ ግድን እዩ። ባዕሉ ልኡላውነቶም ዝነፈጎም ክነሱ፡ ተጠውዩ “እገለ ናይ እትበሃል ሃገር መንግስቲ ወይ መራሒ ልኡላውነትካ ክግህስ እዩ” ክብሎም እንከሎ፡ “ንስኻኸ እንታይ ኢኻ ፈዲኻና?” ኢሎም ከዋጥርዎ ይግበኦም።
እቶም ኣብ ኣደባባያት ተቓዊሞም ኣብ መድረኽ ሕጊ ረቲዖም መደባት ህግደፍ ዘፍሸሉ ደለይቲ ለውጢ ብሓፈሻ፡ መንእሰያት ድማ ብፍላይ፣ ሃገሮም ጸሊኦም ዘይኮነስ፡ ብሰንኪ ግፍዕን ጭካነን ህግደፍ ሃጽ ኢሎም ዝተሰዱን ብሰንኪ ስደት ዝሓደሮም ቁስሊ ዘየሕወዩን እዮም። ደገፍቲ ህግደፍ ኢና በሃልቲ ኤርትራውያን ከኣ፡ ደቅኹምን ኣሕዋትኩምን ምዃኖም እናፈለጥኩም፡ ብኣተሓሳስባ ካባኹም ስለ ዝተፈልዩ ህግደፍ “ተጋሩ እዮም፡ ልኡኻት ወያነን ፈጠርቲ ራዕድን እዮም፡ ስርዓት ዝጐደሎም በጋሚዶ እዮም …….ወዘተ” እንተበለኩም፡ እሞ እንተኣሚንኩሞ “ጡፍ እንተበልካዮስ ናብ ጭሕምኻ” ከም ዝባሃል፡ ደሓር ከጣዕሰኩም እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ምስ ናይ ርሑቕ ኮነ ጐረባብቱ ህዝብታት ኣብ ምስናይ እምበር፡ ኣብ ምጽላእ ረብሓ ስለ ዘየብሉ፡ ነቲ ህግደፍ ተጽዕኖ ንምፍጣር ወተሃደራዊ ክዳን ብዘልበሶም ናይ ጸይቂ ልሳናቱ ዝነዝሖ ናይ ጽልኢ መርዚ፡ ንገዛእ ርእስኹም ክትብሉ ንጸግዎ። ነቶም ኣብ ኤርትራ ብቅዋም ዝምራሕ፡ ፍትሒ፡ ዲሞክራሲ፡ ሰላምን ልምዓትን ንክትከል ከም ዝቃለሱ ትፈልጥዎም ተቓወምቲ መንእሰያት ናይ ለውጢ ሓይሊ ብናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ዘይኮነ፡ ብዓይኒ ጽልእን ክድዓት ሃገርን ንክትርእይዎም ህግደፍ ክጉስጉሰኩም እንከሎ “ስለምንታይ?” ኢልኩም ሕተቱ። እዞም ሎሚ ዘይስሞም ዝወሃቦም ዘሎ መንእሰያት፡ ንህግደፍ ምግልጋል ኣፍልጦን ክብርን ዘየውህብ ኮይኑ እምበር፡ ኣብ ወተሃደራዊ ድዩ ሲቪላዊ መዳያት ዘገልገልዎ ምዃኖም ኣይትስሓቱ።
ምፍሻል ፈስቲቫላት ኣፍደገ ተወሳኺ ቃልሲ ናብ ዓወት ዘተባብዕ እምበር፡ ናይ መወዳእታ ዓወት ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ኣይኮነን። በዚ ተኸፊቱ ዘሎ ዕድል ኣንጻር ኩሉ ዘይሕጋዊ ተግባራት ህግደፍ ኣብ ሃገርን ዲያስፖራን ዝካየድ ቃልሲ ብቐጻሊ ክሓንን ይግበኦ። ስለዚ ጉዕዞ ሓይልታት ለውጢ ድሕሪ ፍሽለት ፍርስቲቫላትን መደባትን ህግደፍ ናብ ቀጻሊ ቃልስን ዓወትን ክኸውን ይግበኦ። ከምቲ ብመዓር ዝተላዕጠጠ ዕረ እሞ ዝተሳዕረ መደባት ፈስቲቫል ከም ኣገዲድካ ካብ ኣታዊ ኤርትራውያን 2% ምምንዛዕ ዝኣመሰሉ ናይ ዓመጽ መደባት በብሓደ ክብድሁ ይግበኦም። እቶም “ካብ ዓድና ወጺእና ኣብ ስደት ዑቕባ ክንሓትት ዘገደደና ወጽዓ ህግደፍ እዩ” ክትብሉ ዝጸናሕኩም፡ ሕጂ ኣመጐስቲ ህግደፍ ትኾኑ ዘለኹ፡ ኣካይዳኹም ሳዕቤን ከም ዝህልዎ ብዙሓት ብዛዕባዚ ዓውዲ ዓሚቕ ኣፍልጦ ዘለዎም የጠንቅቕኹም ኣለዉ’ሞ ንድሕነትኩም ክትብሉ እዝኒ ሃብዎም።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ጉዕዞ ቃልስን ዓወትንThursday, 01 September 2022 08:38 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብ መፋርቕ ናይ 1880 ኤውሮጳውያን ገዛእቲ ከከም ዝጥዕሞም ንኣፍሪቃ ክማቐልዋ እንከለዉ፡ ኢጣልያ ንኤርትራ ወሪራ ኣብ ትሕቲ ግዝኣታ ኣእተወታ። ብጽሒት ግዝኣት ጣልያን ኮይና። መግዛእቲ ኢጣልያ ግዝኣቱ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ንምስፍሕፋሕ ንኣስመራ ከም ቀንዲ መንበርን ምርዋፍርን ከተምኡ ክትከውን መስረታ። ነዚ ዝገበሮ ብዋጋ ናይቶም ደቀባት ጉልበት ኢዩ ነይሩ። ናይ ሕርሻ መሬቶም መንዚዑ ጉልበቶም መዝሚዙ ሰብኣዊ መሰላቶም ገፊፉ ግዙኣቱ ብምግባር ነይሩ። ህዝቢ ኤርትራ ምስቲ ኣብቲ እዋንቲ ዝነበሮ ውሱን ዓቕሚ ንፋሽስታዊ መግዛእታዊ ምምሕዳር ኢጣልያ ብቐሊሉ ኣይረዓሞን።
ድሕሪ መወዳእታ 2ይ ውግእ ዓለም ስዕረት ናይቲ ኢጣልያ ዝነበረቶ ምሕዝነት ምግጣሙ፡ ኤርትራ ሓያላት ሃገራት ስለ ዝዘረይዋ፡ ከምተን ካለኦት ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኤውሮጳውያን ዝጸንሓ ብቐጥታ ኣኽሊል ናጽነት ክትደፍእ ኣይከኣለትን። ብኣንጻሩ እቶም ናይ ምውሳን ስልጣን ዝነበሮም ሓያላት ሃገራት ኣብ ጉዳይ ሃገርና ኣብ ሕድሕዶም’ውን ምርድዳእ ምስ ሰኣኑ፡ ኤርትራ ካብ ድሌት ህዝባ ወጻኢ ን10 ዓመታት ኣብ ትሕቲ መጉዚትነት ዓባይ ብሪጣንያ ክትጸንሕ ተወሰነ።
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ዓባይ ብሪጣንያ ኣብ ዝወደቐትሉ ግዜ፡ “መጻኢ ዕድል ኤርትራ” ንምውሳን ኣዝዩ ጽዑቕ ፖለቲካዊ ላዕልን ታሕትን ተኻየደ። ምምሕዳር እንግሊዝ ምስ ኩሉቲ ጨቋንን ፈላሊኻ ግዛእ ኣመሓዳድራኣን ንህዝቢ ኤርትራ ዘየርብሕ ቁጠባዊ ፖሊሲኣን፡ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን ስለ ዘፍቀደት ኤርትራውያን ከከም ዝንባለኦም ተወዲቦም መጻኢ ዕድል ሃገሮም ክውስኑ ተንቀሳቒሶም። እንተኾነ እተን ኣብቲ ግዜቲ ዝተፈጠራ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ማሕበራት ብሓፈሻ፡ ካብ ናይ ወጻኢ ሓይልታት ተጽዕኖ ብፍላይ ከኣ ካብ ኢድ ኣእታውነት ኢትዮጵያ ናጻ ሰለ ዘይነበራ መሰረታዊ ባህጊ ህዝቢ ኤርትራ ኣየረጋገጻን። ኣብ መውዳእታ ከኣ እቲ ካብ ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ወጻኢ ዝተመስረተ ፈደረሽን ኤርትራን ኢትዮጵያን እውን ሰንከልከል ክብል ምስ ጸንሐ፡ ብ14 ሕዳር 1962 ብኢደወነናዊ ውሳነ ንጉሰ ሃይለስላሴ ብወግዒ ፈረሰ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩሉቲ ብሕቡእን ብግሁድን ንናጽነቱ ዘካየዶ ፈተነታት ምስ መኸነን እቲ ካብ ድልየቱ ወጻኢ ዝተደኰነ ፈደረሽን እውን በቲ ዝወሰኖ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከይተረፈ ተጠሊሙ ምስ ፈረሰን፡ ኣብ ቅድሚኡ ብዘይካ“ንመግዛእቲ ክርዕም ወይ ድማ ካልእ ኣገባብ ቃልሲ ክኽተል” ካልእ ምርጫታት ኣይነበሮን። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ምንባር ስለ ዘይመረጸ፡ ከም መቐጸልታ ናይቲ ከካይዶ ዝጸንሐ ሕጋውን ሰላማውን ፖለቲካዊ ቃልሲ ንናጽነት፡ ዝበልሐን ዝለዓለን ኣገባብ ቃልሲ ተኸቲሉ ክቕጽል ናይ ግድን ኮነ። በዚ መሰረት ባሕቲ መስከረም 1961ብመሪሕነት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ኣብ ሜዳ ኤርትራ ብረታዊ ቃልሲ ተበሰረ። ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ወድዓዊ ኩነታትን ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነትን ኣንቢቡ ኢዩ ተበጊሱ። ንኤርትራ ልክዕ ከምተን ኣብቲ እዋንቲ ናጽነተን ዝዓተራ ሃገራት ኣፍሪቃ ንምግባራ ዝዓለመ ነይሩ። ኣብቲ ፖለቲካዊ ቃልሲ ዝተመኮሩ ኤርትራውያን ሓርበኛታት ኣብ ውሽጥን ወጻእን ሓሲቦምን ምስቲ ዝነበረ ዓለማዊ ኩነታት ኣገናዚቦምን ምስ ዝተወሰነ በዓል ቤታዊ ሕጽረታት ዝኣተዉዎ ምርጫ’ዩ ነይሩ።
ቅድሚቲ ስዉእ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ዝመራሒኦም ብባሕቲ መስከረም 1961 ኣብ ሜዳ ኤርትራ ብረታዊ ቃልሲ ምብሳሮም፡ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ሃገር ግብጺ፡ ብ7 ሓምለ 1960፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ደረጃታት ትምህርትን ስራሕን ዝነበሩ ኤርትራውያን ንኣጀማምራ’ቲ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ ዝምልከት ተኣኪቦም ምዝታዮምን ኣብቲ ዓመት ብ10 ሓምለ 11 ዝኣባላታ መሪሕነት ምምራጾምን ድማ፡ እቲ ብረታዊ ቃልሲ ብኣፍልጦ እምበር ብሃንደበት ከም ዘይተጀመረ ዘረድእ እዩ።
ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዕላማኡ እንታይ ምዃኑ ከይተረደአ ዝነቐለ ዘይኮነ፡ ኣብ 5 ጉዳያት ዘተኩር 14 ዓንቀጻት ዝሓዘ መበገሲ ሰነድ ከም ዝነበሮ ብዛዕባኡ ዓሚቕ መጽናዕቲ ዘካየዱ ተመራመርቲ ዘረጋገጽዎ እዩ። ኣብቲ መበገሲ ሰነድ፡ ሰውራ ንምሕያል ከከም ኩነታቱ ብግሁድን ብስዉርን ሰፊሕ ህዝባዊ ውደባ ምክያድ፡ ሓድነት እቲ ዝምስረት ሰውራን ህዝቢ ኤርትራን ምዕቃብን ጉዳይ ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራትን ካለኦት ዝምልከቶም ኣካላትን ግንዛበ ክረክብ ጻዕሪ ምቕጻልን ዝብሉ፡ ኣይኮነንዶ ኣብቲ እዋንቲ ሎሚ እውን ኣገዳስነቶም ህያው ዝኾኑ ሓሳባት ነይረምዎ። ከም ኣካል ናይዚ ሰነድዚ ተሳትፎ ኣብቲ ቃልሲ ንዝኾነ 18 ዓመትን ካብኡ ንላዕልን ዝዕድሜኡ ኤርትራዊ ክፉት ምንባሩ ከኣ ክሳብ ክንደይ ኣህጉራዊ ሕጊ ውትህድርና ኣብ ግምት ዘእተወ ከም ዝነበረ ዘመልክት እዩ።
ሰውራ ኤርትራ ብባሕቲ መስከረም 1961 ብመሪሕነት እቲ ብ1915 ተወሊዱ ብ1962 ዝተሰወአ ሓምድ እድሪስ ዓወተ ምስ ተበሰረ፡ ብዙሓት ወተሃደራዊ ተመኩሮ ዝነበሮም ኤርትራውያን ክኽተልዎ ግዜ ኣይወሰደሎምን። ኣብ ከባቢ ኣቑርደት ተወሊዱ፡ ብ1934 ኣብ ሱዳን ወተሃደር ዝኾነ፡ ኣቡ ርጀላ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ከም ዝገለጾ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 1962 ንሱ ዝርከቦም 20 ወተሃደራዊ ተመኩሮ ዝነበሮም ኤርትራውያን ናብቲ ዕሸል ሰውራ ከም ዝተጸንበሩ ይገልጽ። እቲ ዋሕዚ ተሳትፎ ድሕሪኡ’ውን ቀጺሉ።
እቲ ብኸምዚ ዝሰፍሐ ሰውራ፡ ኣብቲ መስርሕ የጋጥሞ ንዝነበረ ውሽጣዊ ምፍንጫላትን መግዛእታዊ ተጻብኦታትን በዲሁ፡ ናይ ኣእላፍ ጀጋኑ ህይወት ገቢሩ ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት ናይ ቃልስን ዓወትን ጉዕዞ ብ1991 ናጽነት ኤርትራ፡ ድሕሪኡ ከኣ ብ1993 ብመንገዲ ረፈረንደም ልኡላዊት ኤርትራ ኣውሒሱ። እዚ ዓወትዚ ናይቲ ቃልሲ ናይ መጀመርያ ምዕራፍ መዛዘሚ ናይ ቀጻሊ ምዕራፍ ከኣ መኽፈቲ እምበር፡ ናይ መውዳእታ ኣይነበረን። ምኽንያቱ “ልኡላዊት ኤርትራ ከመይ ትመሓደር?” ዝብል መሰረታዊ ሕቶ ዝመለሰ ስለ ዘይነበረ። ብመሰረቱ እውን ናይቲ ቃልሲ መበገሲ ናይ ባዕዳውያን ገዛእቲ ኣብ ኤርትራዊ ኣካላዊ ህልውና ጥራይ ዘይኮነ፡ ምረት ናይቲ ብኣታቶም ዝወርድ ዝነበረ ወጻዒ ኣተሓሳስባ እዩ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት እውን ንኤርትራ መን ይምረሓያ ብዘየገድስ እቲ መግዛእታዊ ወጻዒ ኣተሓሳስባ ክሳብ ዘይተወገደ፡ ህዝቢ ኤርትራ ቃልሱ ክቕጽል ግድን ነይሩ። ስለዚ እዩ ከኣ ንምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ክቕጽል ባህርያዊ ዝኸውን።
ባሕቲ መስከረም እዚ ን61 ዓመታት መልክዓቱ እንዳቀያየረ ጌና ዘይዓረፈ ዘሎ ቃልሲ በቲ ዝበለሐ መልክዑ ዝተጀመረላ ስለ ዝኾነት ክንዝክራ ግቡእ እዩ። ኣብቲ ዝኽራ ኣብ ጸልማት ኮይኖም ብርሃን ከም ዝመጽእ ተኣማሚኖም ቃልሲ ንዝጀመሩ ሓርበኛታትና ገድሎም ከነዝንቱ ግድን እዩ። እቲ ቀንዲ ቁምነገር ግና “ንሳቶምስ ግቡኦም ፈጺሞም ኣረኩበሙና ንሕናኸ ናበይ ገጽና ኢና?” ዝብል ንቕድሚት ዘማዕዱ ሕቶ ምምላስ እዩ ክኸውን ዝግበኦ። እቶም ሓርበኛታት ግቡኦም ፈጺሞም ኣረኪቦም ስለ ዝሓለፉ ዘይተኸፍለ ዕዳ ዘይብሎም ቅሱናት’ዮም። ንሕና ግና እቲ ሓላፍነት ጌና ኣብ እንግደዓና ስለ ዘሎ ሰብ ዕዳ ኢና። ንተካኢና ወለዶ ከነረክብ ግድን ስለዝኾነ፡ ኣብቲ ምርኽኻብ ድማ “እዚ ዓሚምና ኣለና ንስኻትኩም ከኣ መልእዎ” እንብለሉ ስራሕ ዝዓመምና ክንከውን ይግበኣና። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ታሪኻዊ ዕለት፡ መንእሰይ ወለዶ ተኸኣኢሉ፡ ተጸዋዊሩን ተመላሊኡን፡ ትርጉም ፍልልያዊ ሓድነት ተረዲኡ ብሓባር ዝቃለሰሉ ባህሊ ከነውርሶ ይግበኣና። ከምዚ ክንገብር እንተዘይበቒዕና ግና እቲ ዝትከኣና ወለዶ ጥራይ ዘይኮነ፡ ታሪኽ እውን ክተሓሳሰበና እዩ።
ዝኽርን ክብርን ንሰማእታት ኤርትራ!
ባሕቲ መስከረም 2022
“ዘበንያ ግርንቢጥስ: ማይ ንዓቐብ”Thursday, 25 August 2022 22:02 Written by EPDP Information Office
ርእሰ ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ዝሓለፈ ናይ መግዛእቲ ዘበናት ብዝተፈላለዩ ወገናት ክጥለም ዝጸንሐ ህዝቢ እዩ። ካብ ገዛእቱ ዝሓሸ ከጋጥሞ ስለ ዘይተጸበየ፡ እቲ ኣብ መዋእል መግዛእቲ በብመድረኹ ዘጓንፎ ዝነበረ ጥልመታትን ክሕደታትን ኣይተሓደሶን። ብኣንጻሩ ኣብ ክንዲ ሓንጐፋይ ኢሉ ተቐቢልዎን ተለማሚድዎን ተንበርኪኹ ዝነብር ከከም መድረኹ በብዝጥዕሞ ኣገባብ ክቃለሶ ከም ዝጸንሐ ታሪኹ ይምስክረሉ። እቲ ዘገርም ከኣ ድሕሪ መሪርን ነዊሕን ቃልሲ መግዛእቲ ምስዓሩ እውን ካብ ትጽቢቱ ወጻኢ ካብ ግዜ መንግዛእቲ ብዘይፍለ፡ ካብ መቑሕ ጠላማት ዘይምውጽኡ እዩ።
ድሕሪ ናጽነት ብፍላይ ኣብቲ ናይ መጀመርያ ዓመታት ኣንጻር ህግደፍ ዝነበረ ተቓውሞ ኣብ ውሱን ኩርናዕ ዝተደረተ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። እዚ ሎሚ ዓለም ብዓለማ ኣጀንደኣ ገይራቶ ዘላ ናይቲ ተቓውሞ ምኽንያት እውን ክንድቲ ዝድለ ኣብቲ ናይቲ ተቓውሞ ቀንዲ በዓል ቤት ህዝቢ ኤርትራ ዝነበሮ ግንዛበን ተረድኦን ኣይነበሮን ። ጉጅለ ህግደፍ ግን ጥልመቱ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ስለ ዝፈልጥ፡ ብዛዕባቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይቲ ተቓውሞ፡ መን ከም ዝቃወሞን ስለምንታይ ከም ዝቃወሞን ይፈልጥ ነይሩ። እቲ ተቓውሞ ከይሳዕረረን ኣብዚ ሎሚ በጺሕዎ ዘሎ ብራኸ ንከይበጽሕን ሓቢኡ ከምክኖ ዘይዕዉት ፈተነታት’ውን ኣካይዱ። ብዛዕባቲ ተቓውሞ ኣፍልጦን ግደን ኣለዎም ንዝበሎም ኣዝዮም ብዙሓት ኤርትራውያን፡ ብሰላሕታ፡ ናይ ምቕንጻሉ፡ ፡ ምጭዋዩን ምእሳሩን ምስጢር ከኣ ነዚ ተቓውሞ ንሓዋሩ ናይ ምጥፋእ መደቡ መርኣያ ምንባሩ ፍሉጥ እዩ። ብግብሪ ግና ኣይተዓወተን። እዚ ሎሚ ምስ ኩሉ ድኽመታቱ ዝሓቑኖ ዘሎ ስፍሓትን ምኽንያታትን ሓይሊ ተቓውሞ ኤርትራ ከኣ፡ ጉጅለ ህግደፍ ንተቓውሞ ብዕሸሉ ሓቢእካ ናይ ምሕቃቕ መደቡ ከምዘይተዓወተ መስካሪ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ናይ መጀመርያ ዓመታት ድሕሪ ናጽነት፡ ብዝተፈላለዩ ስቱር ኣገባባት፡ ንምምሕዳር ህግደፍ ዝቃወሙ ዝተወደቡ ኤርትራዊ ኣካላት ኣለዉ ክሰምዕ እንከሎ፡ “ሎሚ ድሕሪ ናጽነትከ ደኣ እንታይ ደልዮም እዮም ዝቃወሙ? እታ ንደልያ ዝነበርና ናጽነት ረኺብናያ ኢና” ዝብለሉ ኩነታት ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ። ነቲ ህግደፍ ንኹሉቲ ደሓር ግዜኡ ሓልዩ ዝተጋህደ ሓጥያቱን ጥልመቱን ንምሕባእ፡ ንዝተሳዕረ ስርዓት ደርግ እንዳላገበ “ዕሸል ሃገር እንዲና ንመርሕ ዘለና፡ ባዶ ሳጹን ገንዘብ እንዲና ተረኪብና፡ ህዝቢ ካብቲ ዝነበሮ ኣይነወሐን እሞ ይተዓገሰና” ክብሎ እንከሎ ምስ ኩሉ ጥርጠራኡ፡ ሓቂ መሲልዎ ዝኣመኖ ውሑድ ኣይነበረን። ህዝቢ ኤርትራ እምነት ከሕድር እንከሎ፡ ንህግደፍ ብዛዓብቲ ዝስዕርር ዝነበረ ጥልመቱ ከምዘይተረደኦ ይመስሎ ይነብር። ህዝቢ ኤርትራ ግና “ኤርትራዊ ኮይኑስ ኣብ ልዕሊ ብመስዋእቱ ሃገር ዘውሓሰ ህዝቢ ቃሉ ዓጺፉ ዝጠልም ኣይህሉን ግዲ” ካብ ዝብል ሓቦ እንተዘይኮይኑ፡ ነቲ ድሕሪ ናጽነት ክጐናጸፎ ዝነበሮ ሓርነት ዘንጊዕዎ ነይሩ ማለት ኣይኮነን። ክዕገሶ ዝግበኦ ግዜ ተዓጊሱ ውጽኢት ምስ ሰኣነሉ ግና ንሕገመንግስታዊ ስርዓት ፡ ንዲሞክራስያዊ ምምሕዳርን መሪሕነትን፡ ንብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባን ኣወዳድባን፡ ንሰላማውን ልምዓታውን ሃዋህው፡ ተወዲቡ ክቃለስ ወሲኑ ግብራዊ ምንቅስቓስ ከኣ ኣርእዩ።
ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት፡ ብሓፈሻ ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባን ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊቲ መንእሰይ ወለዶ ዘርኣዮ ጥልመት፡ ኣብ ዝምድና መንግስትን ዜጋታቱን ብፍሉይ ዝርአ ኣሉታዊ ተመኩሮ እዩ። ካብዚ ኩነታት ብምንቃል ንኤርትራ “ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ” ዝበልዋ ወገናት ምንባሮም ዝዝከር እዩ። እንተኾነ ኩነታት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ካብ ኮርያ’ውን ዝገደደ እዩ። ምኽንያቱ ኤርትራ ንቕድሚት ዘይምስጓማ ዘይኮነ፡ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ዝነበራ ደረጃ ኣብ ዘይትዕቅበሉ ደረጃ ወዲቓ ዘላ ሃገር ብምዃና። ተመኩሮ ግዱድን መጀመርታኡ እንተዘይኮይኑ መወዳእታኡ ዘይፍለጥን ውትህድርና ናይቲ ጉጅለ ጥልመት ካብ ዝተገልጸሎም ተግባራት እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ነቲ ክሳብ ሎሚ፡ ኣብታ ብገዛእ መስዋእቱ ዘውሓሳ ሃገሩ ኩሉ ሓርነታቱን መሰላቱን ዝነፈጎ ህዝብን፡ ንስልጣኑ ክብል ብዕድሉ ዝተጻወተሉ መንእሰይ ኤርትራን ይቕረታ ሓቲቱ፡ መጻኢ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዘመሓደሩዋን ብናጻ ድሌቶም ዓቕሞምን ዝሃንጹዋን ሃገር መንገዲ ክኸፍተሎም መተገበኦ። ብኣንጻሩ ግና ስለምንታይ ንመግዛእታዊ ኣርዑተይ ነቐፍኩምን ተቓወምኩምን ብዝብል ብደዐን ምጉብዕባዕን፡ ከምቲ “ዘበንያ ግርንቢጥስ ማይ ንዓቐብ” ዝበሃል፡ ይቕረታ ሕተቱኒ በሃላይ ኮይኑ ዘሎ።
ኣብዚ እዋንዚ ነቶም ሃገሮም ጸሊኦም ዘይኮኑ፡ ብሰንኪ ወጽዓኡ ዝተሰዱ መንእሰያት፡ ደድሕሪኦም እናኸደን ንሕግታት ናይተን ዝነብሩለን ሃገራት እናጠሓሰን፡ “ናይ ጣዕሳ ቀጥዒ እናመላእኩም፡ እሞ ድማ ብዶላራት ኣሰኒኹም፡ ይቕረታ ሕተቱኒ” ይብሎም ኣሎ። እዚ ምስቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ሕዱር ንዕቀት ካብ ህግደፍ ክትሰምዖ ዘገርም እምበር፡ ሎሚ ከም ዝጀመረ ዝውሰድ ኣይኮነን። ናይቶም ንዓመጸኛ ንዕቀቱ ተቐቢሎምን ቃሉ ኣሚኖምን ቀጥዕታቱ ክመልኡን ናይ ፈስቲቫል ዳሳቱ ኣማዕረግትን ዝኾኑ ዘለዉ መንእሰያት ተግባር ዘሕፍር እዩ። ንስቓይ ህዝቢ ኤርትራ ዘንጊዕካ፡ ምስ ጥልመት ናይቲ ጉጅለ ተመሳሲልካ፡ ኣብ ኤምባሲታቱ ተንበርኪኽካ ናይ ጣዕሳ ቀጥዒ ብምምላእ ጥራይ ዝግለጽ ኣይኮነን። ከምቲ “ባዕላ መምጽኢት ደርፊ፡ ባዕላ መጥፍኢት ደርፊ” ዝበሃል፡ ትማሊ “ተቓወምቲ ህግደፍ ኢና” ክብሉ ጸኒሖም፡ ሎሚ ግና “ምስ መንግስትና” ንዝብሉ ወገናት “ትማልን እንታይ ወሰደኩም ሎሚኸ እንታይ መለሰኩም?” ንዝብል ሕቶ መልሶም እንታይ ኮን ይኸውን? ሓደ ስጉምቲ ናብቲ ጉጅለ ምጽጋዕ ብክንድኡ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ምርሓቕ ምዃኑኸ ይርደኦምዶ ይኸውን?
ህግደፍ ቀልቢ ናይቶም ኣብ ቀረባ ዝጸንሑ ዝበሎም ንምስላብ፡ ነቲ ብዘይተጸበዮ ብራኸ ተቓውሞታት ዝሕቆን ዘሎ ፈስቲቫላቱ፡ መእከቢ ዘይሕጋዊ ኣታዊ፡ መስበኺ ልኡላውነትን መንዝሒ ናይ ጽልኢ መርዝን ክጥቀመሉ ተዓዚብና። ጸረ-ልኡላውነት ኤርትራ ዝበሎም ኣካላት እውን ዘርዚሩ። ካልእ ናይዚ ፈስቲቫላቱ ዕላማ ካብ ዘቤታዊ ተሓታተነት ንምህዳም ናብ ደገ ምምዕዳው’ዩ። ግደ ሓቂ ግና ዝያዳኡ ብጉዳይ ልኡላውነት ዘሽካዕለለ ናይ ውሽጢ ኮነ ናይ ግዳም ሓይሊ የለን። እንተልዩ’ውን ንሱ ብዝኸፈቶ ኣፍደገ ዝኣቱ እዩ። ስለዚ ኣብ ጐኒ’ዚ ጉጅለ ምስላፍ መሳርሒኡ ካብ ምዃኑ ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።
ብዙሓት ብሰንኪ ህግደፍ ውልቃዊ ክብሮምን ልኡላውነት ሃገሮምን ንድሕሪት ተመሊሱ ኣጀንዳ ከም ዝኾነ ዝርድኡ ክንሶም፡ ምስኡ ኮይና “ልኡላውነት ከነኽብር ኢና ቀሪብናዮ” ክብሉ ምስማዕ ዘየገርም ኣይኮነን። ልኡላውነት ህዝቢ ምስ ዝግህስ ወገን ተሰሊፍካ ልኡላውነት ሃገር ናይ ምዕቃብ ሓሸውየ ከኣ እዚ እዩ። ነቲ ይቕረታ ክሓተካ ዝነበሮ፡ “ይቕረ በለለይ” ክትብሎ ጉንብሕ ጥልዕ ምባል ከኣ “ዘበንያ ግርቢጥስ ማይ ንዓቐብ” ዘብል እዩ።
“ዒራ ዘይስንኻስ ሑጻ ቆርጥመሉ”Friday, 19 August 2022 11:06 Written by EPDP Information Office
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ምቅዋምን ምድጋፍን መኻይዲ እዮም። ስለዚ ሓደ ኣካል፡ ንሓደ ተርእዮ ክቃወም እንከሎ፡ ነቶም ደገፍቲ ክሕድሶም ዘለዎ ነገር ኣይኮነን። ኣብ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርና ተቓወምትን ደገፍትን ህግደፍ ምርኣዮም መግለጺ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት እምበር፡ ከም ነውርን ካብዘየሎ፡ ብሰማይ ዝነጠበን ጌርካ ኣይውሰድን። እቶም ዝቃወሙ ኮነ እቶም ዝድግፉ ብዓይኒ ጽልኢ ክረኣኣዩን እቲ ሓደ ነቲ ካልእ ህላወኡ ክሒዱ፡ ካብ ገጽ ምድሪ ከጥፈኦ ዝሕንሕነሉ ክኾኑ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ካልእ ኩሉ ገዲፍካ ኤርትራ ናይ ኩሎም ኤርትራውያን ስለ ዝኾነት።
ምቅዋም ኮነ ምድጋፍ መሰል ዝኸውን ምኽንያታውን ርትዓውን ክኸውን እንከሎ ምዃኑ ክዝንጋዕ ኣይግበኦን። ብመሰል ተጐልቢብካ ብናይ “ዋላ ትንፈር እምበር ጤል እያ” ዝብል ዕዉር ድርቅና፡ ምድጋፍን ንህላወ እቲ ካልእ ወገን ምኽሓድን ግና፡ ቅኑዕ ናይ ምቅዋም መሰል ኣብ ልዕሊ ዘይምዃኑ፡ ናብ ጥፍኣት እምበር ናብ ፍታሕ ዝወስድ ኣይኮነን። ንኣብነት ነቲ ቀትሪ ለይቲ ወይ ነቲ ለይቲ ቀትሪ እንተዘይበልኩሞ ምባል፡ ብመሰል ኣመኽኒኻ እተኸዶ መንገዲ ናይ ጥዕና ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ ብዘይካ ኣዝዮም ውሑዳት፡ ኣብዘሓ ህዝቢ ኤርትራ ንምምሕዳር ህግደፍ ዝቃወም እዩ። እቲ ምቅዋሙ ብደረጃታት ክፈላለ ይኽእል። ዘግሃደን ዘየግሃደን፡ ብቃልዕን ብምስጢርን፡ ዝተወደበን ዘይተወደበን፡ ኣብ ኤርትራን ኣብ ወጻእን፡ ዝፈርሕን ዝደፍርን፡ ……..ወዘተ ኢልካ ምጽብጻቡ ይከኣል። ብዙሕ ናይ ተቓዉሞ ድምጺ ዘስምዕ ይሃሉ’ምበር እቲ ዝያዳ ኣድማዒ እቲ ዝተወደበ ምዃኑ ንጹር እዩ። ብኣተሓሳስባ ንህግደፍ ካብ ልቡ ዘውጸአ ግና ክውደብ ኩነታት ዘየፍቀደሉ ኣካል ኣበርክቶ የብሉን ማለት ግና ኣይኮነን።
ንህግደፍ ዝቃወሙ ኤርትራውያን ናይ ምቅዋሞም ምኽንያት ብመሰሎም ምጥቃሞም ጥራይ ኣይኮነን። ናይቲ ጉጅለ ወጻዒ፡ ጠላም፡ ብናጽነትን ልኡላውነትን ሃገር ዝጣላዕን ገሃሲ ኩሉ መሰላትን ምዃን ንናይ ምቅዋሞም ርትዓውነትን ምኽንያታውነትን ብቑዕ መረጋገጺ እዩ። ነፍሲ ወከፍ እዞም ህዝቢ ኤርትራ ንህግደፍ ዝቃወመሎም ናይ ወጽዓ ኣዕኑድ፡ ኣዝዩ ሰፊሕን ኣስካሕካሕን ዝርዝር ኣለዎም። ስንብራቶም ድማ ኣብ ውሱን ክፋል ኤርትራዊ ዝረአ ዘይኮነ፡ እንዳ ኩሉ ኤርትራዊ ማዕጾ ዝኳሕኩሑ ምዃኖም ዝያዳ ምኽንያታዊ ይኾኑ። ንከምዚ ዓይነት ጸረ ህዝብን ጸረ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላትን ዝኾነ ጉጅለ ምቅዋምን ተቓሊስካ ክትስዕሮ ምስላፍን እምበኣር፡ ናይቲ ብመሰልካ ምጥቃም ቅኑዕ መግለጺ እዩ።
ሰዓብቱ ይውሓዱ እምበር፡ ንህግደፍ ዝድግፍ ኣተሓሳስባ ኣብ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ሜዳ ምህላዉ ዝከሓድ ኣይኮነን። ናይ ለውጢ ሓይልታት፡ ኣተሓሕዛና ከምቲ “ኣሚንካ ምምጓት” ዝበሃል፡ ህላወ ናይቶም ነቲ ጉጅለ ዝድግፍዎን ዘመጉስዎን ብምኽሓድ ኣይኮነን። እዞም ደገፍቲ ህግደፍ ናይ ምድጋፍ መሰሎም ኣብ ባዶ ምኽንያት ዝምርኮስ እዩ። ህግደፍ ወጻዒ፡ ጠላምን ገሃሲ ኩሉ መሰላትን ምዃኑ፡ ሎሚ ኣይኮነንዶ ንኤርትራውያን ንዘይኤርትራውያን እውን ብሩህ እዩ። መብዛሕትኦም ካብቶም ዝድግፍዎ ብሓለንጊ ወጽዓኡ ዝተገርፉ ምዃኖም ከኣ ንደገፎም ዝያዳ ትርጉም የስእኖ።
ንኣብነት ሓደ ብሰንኪ ግዱድን መወዳእትኡ ዘይፍለጥን ውትህድርና፡ ኣብ ኤርትራ ማሕበረ-ቁጠባዊ ህይወቱ ምምራሕ ስኢኑ፡ ክሃድም ዝተፈነ ኤርትራዊ፡ ኣብ ዶብ ተታሒዙ ንዓመታት ተኣሲሩ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ተፈትሐ፡ እንዳጋና ሃዲሙ ኣብ ሓንቲ ብዲሞክራስያዊ ስርዓት እትምራሕ ሃገር ኣትዩ ዝተጣየሰ ኤርትራ ከም ኣብነት ንውሰድ። ኣብታ ሃገር ህግደፍ ኣብ ልዕሊኡ ዝፈጸሞ በደላት ከም ምኽንያት ኣቕሪቡ ዑቕባ ናይ ምርካብ ሕቶኡ ተቐባልነት ረኺቡ። ተገልቢጡ ንህግደፍ ዝድግፍ ጥራይ ዘይኮነ፡ ሓደ ካብ ተኸልቲ ዳስ ፈስቲቫል ህግደፍ ክኸውን እንከሎ፡ ክሳብ ክንደይ ካብ ምኽንያታውነት ርሒቑ ከም ዘሎ ምርዳእ ዘጸግም ኣይኮነን። እዚ ኣካይዳ ጥልመት እውን እዩ። ከምቲ “ዒራ ዘይስንኻስ ሑጻ ትቑርጥመሉ” ዝበሃል፡ “እንኳዕ ደኣ ኣነ ነብሰይ ኣድሓንኩ እምበር እቲ ኣብ ኤርትራ ብህግደፍ ዝደሃኽ ዘሎ ህዝብስ ባዕሉ ይፈልጥ” በሃልነቱ ዘንጸባርቕ እዩ። ስለዚ ኣብዚ እዋንዚ ምስ ህግድፍ ምስላፍ ታራ ምርጫ ዘይኮነ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ገበን ምፍጻም ምዃኑ ዘርኢ እዩ።
እቶም ኣብ ፈስቲቫል ህግደፍ ዝኹነኑ፡ እቶም ህግደፍ ባዕሉ ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣምሲሉ ዝሰኣሎም፡ ወያነ፡ ዩክረይን፡ ታይዋንን ዝተወሰኑ ምዕራባውያን መንግስታትን ምዃኖም ተዓዚብና። እዚ ኣቀማምጣ ምስ ህልኽን ምንዋሕ ዕድመ ስልጣን ህግደፍን እምበር፡ ምስ ህልዊ ክውንነት ህዝቢ ኤርትራ ዝተሓሓዝ ኣይኮነን። እቲ ምድጋፍን ምቅዋምን ንህልዊ ኩነታት ኤርትራን ህዝባን ቀዳምነት ዝሰርዐ እንተዝነብር፡ እቲ ቅድሚ ኩሉ ክኹነን ዝነበሮ ጨካን ተግባራት ህግደፍ እዩ። እቶም ደድሕሪ ህግደፍ ንዝተፈላለዩ ኣካላት ከውግዙ ዝሰማዕናዮም ደገፍቱ ከኣ “ከምቲ ላምሲ ብኢዳ ዝቐርባ ብእግራ ትሓክኽ” ዝበሃል ኮይንዎም እንተዘይኮይኑ፡ ቅድሚ ናብ ኣስመራን ዓዲ ሃሎን፡ ናብ መቐለ፡ ኪየቭ፡ ታይፐይ፡ ዋሽንገተንን ካለኦትን ኣይመተመጣጠሩን። ምናልባት ነዞም ክረግምዎም ዝሰማዕናዮም መንግስታት ናይ ምቅዋም ወልፊ እንተልይዎም እውን፡ እቲ ቀዳምነት ክሰርዕዎ ዝነበሮም እቲ ንኤርትራውያን ኣብ ገዛእ ሃገሮም መርገጽ እግሪ ነፊጉ ደም ዘንበዖም ዘሎ ኣብ ኣስመራ ዝዓረደ ጉጅለ ክኸውን ምተገበኦ። ንምዃኑ እቲ ህበይሲ “ቅድም እቲ ኣብ ኮፍ መበልያይ ዘሎ እሾኽ ኣውጽኡለይ’ሞ፡ እቲ ዝተረፈ ኮፍ ምስ በልኩ ባዕለይ የርክበሉ” በለት ዝበሃል ምስላስ ኣየስተብሃልሉን ማለት ድዩ።
ብሓፈሻ ደገፍቲ ህግደፍ፡ ብፍላይ ከኣ እዞም ኣብ ፈስቲቫላቱ “እምባሕ በል”፡ ኣብቲ ዘሕፍር ተግባሮም ከኣ፡“ኩራዕ ኤርትራዊ” ክብሉ ዝሰማዕናዮም፡ ኣብተን ዝነብሩለን ሃገራት ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ክጐድሎም እንከሎ “ሸንዳሕዳሕ” ከም ዝብሉ ፍሉጥ እዩ። እዚ ኣብ ሃገርከ፡ ብደምን ኣዕጽምትን ጀጋኑ ደቂ ህዝቢ ዝመጸ መሰል ብኣጻብዕ ንዝቑጸሩ ኣሕሊፍካ ምስ ሃብካ ምዃኑ፡ ዘሕፍርን ዘተክዝን እምበር ዘሳዕስዕ ክኸውን ኣይምተገብኦን።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ይገዝእ ንዘሎ ጉጅለ፡ እትቃለሶ እምበር እትከላኽለሉን እንትድግፎን ከም ዘይኮነ ዝተገንዘቡ ብዙሓት፡ ምእንቲ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰል ሰባት ዝተሰለፉ ዘይኤርትራውያን ወገናት ከይተረፉ ድምጾም የስምዑ ኣለዉ። ጸረ ህዝብነት መልእኽቲ ፈስቲቫላት ህግደፍ ብምግንዛብ፡ ኣብ ሽወደን፡ ዳላስን ሆላንድን ዝተሰምዑ ድምጽታት ኣተባባዕቲ እዮም። ንሕና ኤርትራውያን ከኣ ከምዚ ዓይነት ተስፋን ደገፍን ዝህቡ ተበግሶታት ክንርኢ እንከለና፡ ኣብ ክንድ ከምቲ “ጠሓኒትሲ ሓጋዚታ እንተረኣየት መዲዳ ትሓብእ” ዝብሃል ኣብ ክንዲ እግርና እነድሕር፡ ነቲ ጻሕታሪ ጽልእን ኣጸላምን ፖለቲካ ህግድፍ ብትብዓት ንመክቶዮ።
ኣብ ዘይብሱል መምዘኒ፡ ምፍልላይSunday, 14 August 2022 12:32 Written by EPDP Information Office
ርእሰ ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብ ከምዚ ናትና ዝኣመሰለ፡ መስርሕ ፖለቲካዊ ቃልሲ፡ ናይቲ መስርሕ ተዋሳእቲ፡ ናይ ሓባር ሸቶኳ እንተሃለዎም “ብኸመይ ናብቲ ሸቶና ንብጻሕ?” ኣብ ዝብል፡ ብዝተፈላለዩ ዛዕባታት ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ክህልዎም ንቡር እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ቀንዲ ዕማም ናይቲ ቃልሲ ነቲ ናይ ኣተሓሳስባ ምፍልልያት ኣመሓዲርካ ናይ ሓባር ጸላኢ በዲሁ ናብ ዓወት ዘምርሕ መንገዲ ከተትሕዞ ምብቃዕ እዩ። እዚ ኣብ ዝሓለፈ ኮነ ኣብዚ ናይ ሎሚ መድረኻት ቃልስና’ውን ኣድላይነቱ ህያው እዩ።
ኤርትራውያን ካብ ኣርበዓታት ጀሚርና፡ ናይ ዝተፈላለያ ፖለቲካዊ ማሕበራትን ሰልፍታትን ኮይና፡ ዝተፈላለዩ ናይ ኣተሓሳስባ ኣቕጣጫታት ንኽተል ምንባርና መዝገብ ታሪኽ ፖለቲካዊ ቃልስና ዝምስክሮ ሓቂ እዩ። ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልስና እውን፡ እቲ ካልእ ንኡሳት ምክፍፋላት ገዲፍና፡ ሰዓብቲ ውድባት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ካልኦት ውድባትን ኮይና፡ ተሰሊፍና። ኣብ ዝነበርና ውድብ ንንበር፡ ሸቶታትና መግዛእቲ ስዒርካ ምውሓስ ነጻን ልኡላዊት ኤርትራ ነይሩ፡ ድሕሪ ክንደይ ሰዓቦ ጉተቶን ከኣ ተረጋጊጹ።
እቲ ኣብ ዝተፈላለያ ውድባት ምስላፍና ከምቲ ገለ ወገናት ክገልጽዎ ዝፍትኑ ዝነበሩ፡ ናይ ገስገስትን ኣድሓርሓርትን፡ ናይ ኣስላምን ክርስትያንን፡ ናይ ከበሳን መታሕትን፡ ናይ ምሁርን ዘይምሁርን፡ ናይ ሰራሕተኛን ሓረስታይን ወይ ናይ ደገፍቲ ናጽነትን ተጻረርቲ ናጽነትን ምክፍፋል ኣይነበረን። ናይ’ቲ ናብ ዘይተደላዪ ምርጻምን ምርሕሓቕን ዝማዕበለ ምፍልላይና ቀንዲ ጠንቂ፡ ተቐራሪብካ፡ ብሓልዮትን ምጽውዋርን ነቲ ዝነበረ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ምቅርራብን ምምሕዳርን ስለ ዘይተኻእለ እዩ። ከምኡ ዝኾነሉ ከኣ ነዚ ክውግኖ ዝኽእል ዓቕሚ ዘይምንባሩ እዩ ኢልካ ምድምዳም የጸግም። በቲ ምርሕሓቕን ዘኸተሎ ምድማይን “ክጥቀም እየ” ዝብል ዘየናሕሲ ሓይሊ ስለ ዝነበረ እዩ ዝብል ከም ምኽንያት ቦታ ዘይወሃቦ ኣይኮነን። ናይቲ ናይ ሽዑ ዘይሓላፍነታዊ ኣተሓሕዛ መቐጸልታ ከኣ ክሳብ ሎሚ’ውን ሓድነት ሃገርናን ህዝብናን ዝሕምስን ኩሉ መሰላትና ዝግህስን ዘሎ እዩ።
ዝተፈላለዩ ርኢቶታት ኣብ ዝሕንብስሉ መስርሕ ቃልሲ፡ ናይ “ናተይ ርኢቶ እዩ እቲ ቅኑዕ” ውድድር ክህሉ ነውሪ ኣይኮነን። እንተኾነ ኣብ ሓደ ጉዳይ ክልተ ቅኑዕ ስለ ዘይህሉ፡ እቲ ቅኑዕ እቲ ናትካ ምዃኑ ከተእምን ርትዓዊ ምኽንያታት ኣቕሪብካን፡ ምክርኻር መሰል እምበር ዝንጸግ ኣይኮነን። ዘይሩዘይሩ ግን እቲ መስርሕ ናይ “እንካን ሃባን” ክኸውን እንከሎ፡ ናብ ጥዑይ ሓባራዊ መደምደምታ ስለ ዝመርሕ፡ ማዕረ እቲ ክትስማዕን ክትእመንን እትደልዮ፡ ንክትሰምዕን ክትቅበልን ቅሩብ ምዃን ሓላፍነታዊ እዩ። ናብ ቅኑዕ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ኣወጋግና ዘብጽሕ ውሕሉል ኣገባብን ከኣ ንሱ እዩ። እዚ ናይ ሓደ ፖለቲካዊ ሓይሊ ብቕዓት ዝምዘነሉ እውን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ነካይዶ ኣብ ዘለና ቃልሲ፡ ደንበ ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ በዂርዎ ዘሎ ድማ እዚ ውሕልነትን ልቦናን ምዃኑ ኣሉ ዝበሃል ኣይኮነን። ዝሓለፍናዮ ክንመዝንን መጻኢና ክንእምትን እንከለና፡ ኣብ ክንዲ ብውልቂ ይኹን ብሓባር ከካባና እንጅምር፡ ብፍላይ ንተሓታትነት ኣብ ዝምልከት ኣጻብዕትኻ ናብ ካልእ ምቕሳር፡ ክእረም ዝግበኦ ዘተዓዛዝብ ኣካይዳ እዩ።
ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት፡ እንተ ተኻኢሉን ተቐራሪቡን ምሉእ ፍታሕ ክተረክብ፡ ወይ ድማ ነቲ ዝፈላልየካ ወጊንካ ኣብቲ ዘሰማምዓካ ብሓባር ክትሰርሕ፡ ቀዳማይ ቆላሕታ ናይ ትህቦም ዛዕባታት ብጥንቃቐ ምስራዕ ዕዙዝ ኣገዳስነት ኣለዎ። ቅድሚት ክስራዕ ዝግበኦን ግዜ ዘይህብን ዛዕባ ንድሕሪት ገዲፍካ፡ ቀዳምነት ንዘይወሃቦ ቅድሚት ኣምጺእካ ፍልልያት ምብላሕ፡ ኣገባቡ ውሕሉል፡ ውጽኢቱ ከኣ ብሱልን ከምዘይከውን ፍሉጥ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ኤርትራዊ ጉዳያትና ብግቡእ ዘይወገና ክነስና፡ ኣብ ዋኒን ዝምድናና ምስ ትግራይ ዝያዳ ንስሕሓብ ምህላውና ቀዳምነትና ብግቡእ ዘይምስራዕ ዘመልክት ኢዩ። ናይ ትግራይ ዛዕባ ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይና ጽልዋ ከም ዘለዎ ከይከሓድና በቲ እንሰርዖ ሃገራዊ ቀዳምነታትና ከነመሓድሮ እዩ ዝግበኣና።
ኣብ ከምዚ ነካይዶ ዘለና ተሃዋሲ ቃልሲ፡ ጉዳይ ዝምድና ምስ ናይ ቀረባ ይኹን ናይ ርሑቕ ሓይልታት ቦታ ኣለዎ። እንተኾነ እዚ ዝምድናታት ቅድሚ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ጉዳይና ዝስራዕ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋንዚ ኩልና ንከታተሎ ከም ዘለና፡ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዝምልከት ሓድሽ ኣሰላልፋ ፖለቲካዊ ሓይልታት ምስተጋህደ ንኣሰላልፋ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ’ውን ጸልይዎ እዩ። ኣብቲ መስርሕ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዓቂብና፡ ከከም ኣመዛዝናናን ፖሊስናን እድግፎን እንቃወሞን ከም ዝህልወና ብግብሪ ርኢናዮ ኣለና። እዚ ንቡር እምበር ዘሰንብድ ኣይምኾነን።
ካብኡ ሓሊፉ ካብቲ ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይና እነንጸባርቖ ብዝኸፈአ፡ ብሓፈሻ ኣብ ምዕባለ ኢትዮጵያ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝምድና ምስ ትግራይ ዝምልከት ኣዝዩ ዝተረሓሓቐ ጫፋት ምሓዝና፡ ይፈቶ ይጸላእ ድኽመትና ዝተንጸባረቐሉ እዩ። ኣብዚ ዙርያዚ፡ ኣብ መትከል ዘይተመርኮሰ፡ ነቲ ሓደ ክትጸልእ ክትብል ነቲ ካልእ ምድጋፍ፡ ነቲ ካልእ ክትድግፍ ክትብል ከኣ ነቲ ካልእ ናይ ምኹናን ግጉይ ኣተሓሕዛ ተንጸባሪቑ። ክሳብዚ ቀረባ ብመትከል ተቓዋሚ ህግደፍ ጸኒሕካ ሎሚ ህግደፍ ኣንጻር ህወሓት ኣብ ዝገብሮ ዘሎ ጎስጓስ ደጋፊ መሲልካ ዘለካ ጽልኢ ንምርኣይ፡ ኣብ ፈስቲቫላት ህግደፍ ምኹዳድ ከም ናይዚ ኣብነት ዝውሰድ ተርእዮ እዩ። በቲ ካልእ ገጽ እውን ንህግደፍ ክትጸልእ ክትብል ምእንቲ ናጽነት ንዝተኸፍለ ዋጋን ንልኡላውነት ኤርትራን ካብቲ ክብደቱ ንታሕቲ ምምዛኑ ይንጸባረቕ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ እቲ ቀንዲ በዳሂ ዕማም ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ፡ እንታይ ይሰየም ብዘየገድስ፡ ብሓባር ከስርሓካ ዝኽእል ናይ ሓባር መድረኽ ክትፈጥር ምኽኣልን ዘይምኽኣልን እዩ። ነዚ ከነዕውት ምብቃዕናን ዘይምብቃዕናን፡ ጉጅለ ህግደፍ ንምስዓርን ዘይምስዓርን ኮነ፡ ምስ ጐረባብትና ጥዑይ ዝምድና ክንፈጥር ንምብቃዕን ዘይምብቃዕን ወሳኒ ቅድመ-ኩነት እዩ። ኣብ ኤርትራዊ ዋኒንካ ከየድማዕካን ዝጀምርካዮ መስርሕ ምፍጣር ናይ ሓባር መድረኽ ኣደስኪልካን፡ ነቲ ስዒቡ ክመጽእ ዝግበኦ ዝምድና ቀዳምነት ምሃብ ብሱል ኣተሓሕዛ ኣይኮነን። ኣብ ናይ ገዛእ ርእስኻ ዓቕምን ናይ ውሳነ ናጽነትን ናይ ዘይምትእምማን ምልክት’ውን እዩ። እዚ ንቃልስና ኣንጻር ህግደፍ ዘዳኽም ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ተበታቲና እንዛመዶ ሓይሊ እውን ዝጠቕሞ ኣይኮነን። ምናልባት ከም ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት፡ መስርሕ ምቅርራብና ከምቲ ዝድለ ከነዕውቶ ብዘይምኽኣልና፡ ካልእ ኣቋራጭ መንገዲ ናብ ዓወት እንተተጸቢና ከድምዕ ኣይክእልን እዩ። ስለ’ዚ ኣብቲ መተካእታ ዘየብሉ ናይ ሓባር ጉዕዞ ከነድምዕ፡ “ኣብ ዘይብሱል መምዘኒ፡ ምፍልላይ” ኣወጊድና፡ ክንሰማማዕ ኮነ፡ ክንፈላለ ጽኑዕን ብሱልን ምኽንያት ክህልወና ናይ ግድን እዩ።


c: text/html

text:
ኣብ ሩባ ኣባይ ይህነፅ ኣብ ዘሎ ግድብ ሚሊንየም መርገፂ ግብፂ ዝሐሸ መልክዕ እናሓዘ ይመፅእ ከምዘሎ ምኽትል ቀዳማይ ምንስቴርን ናይ ወፃኢ ምንስቴርን ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለንኝ ንናይ ውሽጥን ወፃእን ጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ኣፍሊጦም።
እቲ ናይ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳልኝ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ብቀንድነት ዘተኮረ ኣብ ህንፀት ግድብ ኣባይ እዩ።
ብዛዕባ እቲ ህንፀት ብወገን ግብፂ ዝተርኣየ ኣወንታዊ መርገፂ ዝበልዎ ኣቶ ሃይለማሪያም እንትገልፁ ’’ ኣብ ግብፂ ዘለዉ ዲፕሎማሰኛታትና ምስ ዝተፈላለዩ ሰበስልጣን ግብፂ ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ መራሕቲ ግብፂ ምንስቴር ወፃኢ፣ቀዳማይ ምንስቴርን ወታደራዊ ቤት ምኽርን ዘረጋገፁልና ነገር እንተሃለወ ብሓባር ክንሰርሕ ኢና ዝብል እዩ።ሕዚ ኣብ ውሽጢ ግብፂ ፍሉይን ሓዱሽን ኩነታት ተፈጢሩ’ሎ።ምስ ኢትዮጵያ፣ምስ ኣፍሪካ ናይ ቀደም መንግስታት ዝፀየቑዎም ርክባት ንምዕራይ ድልዋት ኢና።’’ኢሎም።
ኣብ ቀረባ ናብ ኢትዮጵያ ክመፅእ ትፅቢት ዝግበረሉ ጉጅለ ልኡኽ ግብፂ ቅድሚ ሕዚ ከምዚ ዓይነት ዝርርብ ብግብፃዊያን ይካየድ ከምዘይነበረ ምስሓበሩ ሕዚ ንዝርርብ ቅሩብ ምዃኑ ዘርእዮ ሓቂ እንተሃለወ ለውጢ ምህላው ዘመላኽት እዩ ኢሎም።
ኢትዮጵያ’ውን ንዝርርብ ድልውቲ ምዃና ዝገለፁ ኣቶ ሃይለማሪያም እቲ ነቲ ዓብይ ግድብ ክኸውን ዝተሓረየ ቦታ ብኣሜሪካዊያን ሰብ ሙያ ኣብ 1964 ኣ/ፈ ዝተፀንዐን ዝተመረፀን ከምዝነበረ ኣቶ ሃይለማሪያም ሓቢሮም።
እቲ ህንፀት ሕዚ ኣብ ግብፂ ምስ ዝተፈጠረ ህውከት ዝተኣሳሰር ከምዘይኮነ ኣቶ ሃይለማሪያም ከምዚ ይብሉ። ’’እዚ ስራሕ እዚ ዝተጀመረ ናይ ግብፂ ህውከት ኣብዝተፈጠረሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣይኮነን።ትማሊ ዝተፈጠረ ናይ ግብፂ ህውከት ምስ’ዚ ምርኻብ ኣግባብ ኣይኮነን።እቲ ግድብ ሕዚ ኣይተጀመረን።እቲ መፅናዕቲ ተወዲኡ ናብ ስራሕ ዝተኣተወ ግን ናይ ኣጋጣሚ ኮይኑ እቲ ህውከት ኣብዝተልዓለሉ እዩ።’’ኢሎም።
ምኽትል ቀዳማይ ምስቴርን ናይ ወፃኢ ምንስቴርን ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣብቲ ናይ ሎማዕንቲ ጋዜጣዊ መግለፂ ኣብ ካልኦት ጉዳያት ንዝተልዓሉ ሓቶታት እውን መልሲ ሂቦም ኣለው።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ንኢትዮጵያን ጂቡቲን ዘራኽብ መስመር ባቡር ኣብ መፈለምታ 2016 ክኽፈት ምዃኑ፣ ሓላፊ መገዲ ባቡር ኢትዮጵያ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ።
እዚ ብክልተ ቻይናውያን ናይ ህንጻ ትካላት ተታሒዙ ዘሎ ምህናጽ መንገዲ ባቡር ኢትዮጵያ-ጂቡቲ፣ 4 ቢልዮን ዶላር ዝውድእ ኮይኑ ናይ ልዕሊ 700 ኪሎሜተር ርሕቀት ዝሽፍን’ዩ።
ካብ በዓል መዚ ኣገልግሎት ባቡር ኢትዮጵያ ዝተረኽበ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፣ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2015 ዝበዝሐ ክፋል መስመር ኢትዮጵያ ጂቡቲ ክውዳእ፣ ኣብ መፈለምታ 2016 ከኣ ክዛዝም ትጽቢት ከምዘሎ የመልክት።
ኢትዮጵያ ወደብ ጂቡቲ ኣብ እትጥቀመሉ እዋን ርኡይ ጸገማት ከምዘጋጥም፣ ሓደ ካብኡ ከኣ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ገለ ክፋል ኢትዮጵያ ኣጋጢሙ ንዘሎ ዓጸቦ ንምክልኻል ህጹጽ ረዲኤት ኣብ ዝግበረሉ እዋን፣ ኣገልግሎት ወደብ ሓደ ካብቲ ቀንዲ ዕንቅፋት ኮይኑ ከምዘሎ ተንተንቲ’ቲ ከባቢ የመልክቱ።


text:
Radio Erena: 15 July 2019
ህዩማን ራይትስ ዎች ዝርከቦም ሓያሎ ተጣበቕቲ መሰል ደቂ ሰብ፣ ነቲ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት፣ ምጽራይ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንሓደ ዓመት ክናዋሕ ዝወሰዶ ውሳኔ ብሓጎስ ተቐቢሎሞ።
ንጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ከተጻርይ ዝቖመት ጉጅለ፣ ኣብዚ ንሓደ ዓመት ዝተናወሐ ዕማማታ፣ ኣብታ ሃገር ንዘሎ ኩሉ ዓይነት ምግሃስ መሰላት ኣጻርያ ከተቕርብን ክትከታተልን እያ።
መበል 41 ፍሉይ ዋዕላ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝተኻየደሉ፣ እተን ፈለማ ነቲ እማመ ዘቕረባ ሃገራት፣ ማለት ሶማልን ጂቡቲን፣ ‘ምስ ኤርትራ ፖለቲካዊ ዝምድናና ተመሓዪሹ እዩ’ ብምባል ኣብቲ ዋዕላ ከይዝተየሉ እየን ወሲነን። እንተኾነ፣ ኣውስትራልያ፣ ኦስትርያ፣ በልጅዩም፣ ፈረንሳ፣ ጀርመንን ነዘርላንድስን፣ እቲ ጉዳይ፣ ንምኽባር ሰብኣዊ መሰላት ደኣምበር ንፖለቲካ ዝምልከት ኣይኮነን ብምባል ክዝተየሉ ወሲነን።
መንግስቲ ኤርትራ ኣባል ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ክኸውን ስለዝተፈቕደሉ፣ ዝኾነ ምግሃስ መሰላት ከምዘየካየደ ብምምሳል ሓያል ጎስጓስ ከካዪድ ከምዝጸንሐ ህዩማን ራይትስ ዎች የመልክት።
እቲ ትካል ብተወሳኺ፣ ኤርትራ ግቡእ ተቐባልነት ክትረክብ እንተደልያ፣ ሰብኣዊ መሰል ዜጋታታ ከተኽብር ጥራይ እዩ ዘለዋ ድሕሪ ምባል፣ ኣብዚ ዝቕጽል ዓመት፣ ምስ ፍልይቲ ልእኽቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ክትተሓባበር ጸዊዑ።
ኣብቲ ዋዕላ፣ ሓያሎ ሃገራት በቲ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ዘካዪዶ ዘሎ ናይ ይምሰል ፖለቲካዊ ምውስዋሳትን፣ ዲፕሎማስያዊ ጸወታን ተደናጊረን ኣንጻር’ቲ መንግስቲ ዝነበረን መርገጺ ክቕይራ እየን ተራእየን።
እንተኾነ ሓያሎ ኤርትራውያንን ወጻእተኛታትን ተጣበቕቲ ድሕሪ ዘካየዱዎ ጻዕሪ፣ ከምኡ’ውን ገለ ሃገራት ኤውሮጳ፣ ፖለቲካዊ ዝምድና ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን ምኽባር መሰል ዜጋታትን በበይኖም ምዃኖም ብምንጻር ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ጽዑቕ ምክትታል ክግበር ተወሲኑ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ናይ ፖለቲካን ሕልናን እሱራት ናጻ ከውጽእ፣ ሃገራዊ ኣገልግሎት ገደብ ግዜ ክገብረሉ፣ ከምኡ’ውን ስርዓተ ሕጊ ከንግስን፣ ነቲ ዝፈረመሉ ውዕላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከኽብርን እዩ ጻውዒት ዝግበረሉ ዘሎ።


text:
ጨንፈር ስያትል ድሕሪ ቀብሪ ስዉእ ኢሳቅ ኣኼባ ኣካይዶምFriday, 05 August 2022 04:47 Written by Admin
ቀዳም 30 ሓምለ 2022፡ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ጨንፈር ስያትል ንስዉእ ኢሳቅ ምስ ካብ ካልኦት ጨንፈራት ዝተሳተፉ ኣባላት ኮይኖም ብመሪር ሓዘን ድሕሪ ምቕባሮም፡ ሰንበት 31 ሓምለ 2022 ኸኣ ብሓባር ኣኼባ ኣካይዶም።
ኣኼባ ኣብ ትሕቲ ዝወረደ ከቢድ ሓዘንን፡ ንጨንፈር ኣንጸላልዩ ዘሎ ብድሆን እዩ ተኻይዱ። ኣባላት ንህልዊ ኵነታትን፡ ከመይ ገርና’ከ ንሰግሮ ዝብሉ ሓሳባት በብሓደ ገሊጾም። ድሕሪ ዓሚቝ ምይይጥ ኸኣ ኣብ ክሊ መትከል ሰልፍና ተምርኵስና ንዕቤትን ምሕያልን ሰልፍና ኣጽዒቕና ክንሰርሕ ኢና ኢሎም ብናይ ሓባር ውሳኔ ውጺኦም።
ሕድሪ ኢሳቅን ሕድሪ ኩሎም ስዉኣትን ኣብ መዓላኡ ከነብጽሖ ኢና ዝብል ተሪር መርገጽ ዝሰፈኖ ኣኼባ ነይሩ።
ዘለኣለማዊ ክብሪ ንስውኣትና
ክንዕወጥ ኢና
ዞባ ሰሜን ኣመሪክ
04 ነሓሰ 2022
ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ካርቱም ይእሰሩን ገንዘብ ክኸፍሉ ይግደዱንTuesday, 02 August 2022 21:01 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ብሓፈሻ ኣብ ሱዳን፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከተማ ካርቱም ዝነብሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ብሓይልታት ጸጥታ ብቐጻሊ እናተገፉ ይእሰሩን ዝለዓለ ዓቐን ገንዘብ ክኸፍሉ ይግደዱን ከም ዘለው፡ ቢቢሲ/BBC ገሊጻ። ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ሱዳን ዝጸንሐን ንድሕነቱ ክብል ስሙ ክዕቀበሉ ዝሓተተን ኤርትራዊ ስደተኛታት ብዛዕባዚ ተረኽቦ ንቢቢሲ ገሊጹ። እቲ ዜና ኣብ ሱዳን ከምዚ ዓይነት ምስ ህልዊ ኩነታት ኣገናዚብካ ዝካየድ ወፈራ ካብዚ ቀረባ ግዜ ጀሚሩ ዝረአ ዘሎ ምዃኑ ሓቢሩ። ኣባላት ጸጥታ ሱዳን ንኤርትራውያን ብኣልማማ ኣሲሮም ካብ 400 ክሳብ 500 ዶላር ንነፍሲ ወከፍ ከፊሎም ንክፍትሑ የገድድዎም ከም ዘለዉ ‘ውን ተሓቢሩ።
እቲ ዜና እቲ ተረኽቦ ነቲ ኣጸጋሚ ዝኾነ መነባብሮ ሱዳን ከም ዘጋድዶን ንገንዘባዊ ጠቕሚ ተባሂሉ ካብ ናእሽቱ ነቑጣታት ፖሊስ ዝነቅል ምዃኑ እውን ተጠቒሱ። ሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ናይቲ ዝተቐበልዎ ገንዘብ ቅብሊት ዘይህቡ ምዃኖም ነቲ ኩነታት ዝያዳ ኣጸጋሚ ከም ዝገብሮ ተሓቢሩ። መብዛሕትኡ ስደተኛ ካብ ሃገሩ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ስለ ዝወጸኳ ናብ ኤምባሲ ኤርትራ ክኸይድ ዘይክእል እንተኾነ፡ ሓለፍቲ ህግደፍ ኣብቲ ጉዳይ መፍትሒ ክሕብሩ ብገለ ስደተኛታት ተሓቲቶም፡ ምስምሳት ብምፍጣር ከምዘይሓገዙ እቲ ዜና ጠቒሱ።
እቶም ግዳይ ዝኾኑ ዘለዉ ኤርትራውያን፡ ኣብ ሱዳን ስደተኛታት ምእሳር ልሙድ ምዃኑ ጠቒሶም፡ ናይ ቅድሚ ሕጂ ማእሰርቲ ወረቐት ናብ ዘየብሎም ዘተኩር ምንባሩ ጠቒሶም፡ ኣብዚ እዋንዚ ግና ብሰንክቲ ኣብ ሱዳን ዘሎ ናይ መነባብሮ ጸገም ገንዘብ ንምርካብን ኤርትራዊ ተገዲዱ ክኸፍል እዩ ብዝብል ግምት ብኣልማማ ይኣስሩ ከም ዘለዉ ሓቢሮም።
እቶም ኣባላት ጸጥታ ሱዳን ክኣስሩ እነከለዉ ካብ ዘቕርብዎ ምኽንያት ስደተኛ ኣብ መደበር እምበር ኣብ ከተማ ክነብር ኣይክእልን ዝብል እዩ። እንተኾነ መነባብሮ ኣብ መደበር ስደተኛታት ኣጸጋምን ዘይውሑስን ብምዃኑ እቲ ስደተኛ ካብ ናብ መደበር ዝኸይድ ካብ ዘምጸአ ኣምጺኡ ክኸፍል ከም ዝግደድ ይፈልጡ እዮም። ሒዞም ናብ መደበራት ክወስድዎ ዘይደልይሉ እውን ኣብ ከተማታት ብተደጋጋሚ ኣሲርካ ብምኽፋል ናይ ኣታዊ ምንጮም ክኸውን ስለ ዝደልይዎ ምዃኑ ነቲ ኩነታት ብቐረባ ዝተዓዘብዎ ይምስክሩ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ሱዳን ኣስታት 1.2 ሚልዮን ዝኾኑ ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ስደተኛታት ኣለዉ። ካብዚኣቶም እቶም ዝበዝሑ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን እዮም። ኣብ ሱዳን ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣስታት 113 ሺሕ ክኾኑ እንከለዉ፡ ካብዚኣቶም እቶም 83 ሺሕ እዮም ኣብ መደበራት ዘለዉ ምዃኖም ኣብቲ ሰፊሕ ጸብጻብ ተጠቒሱ።
ወደብ ሰዋኪን ብዝተቖጥዑ ሰራሕተኛታት ተዓጽያ ተባሂሉTuesday, 02 August 2022 20:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብ መንጎ ነባራትን ሓደስትን ሰራሕተኛታት ብዝተፈጥረ ዘይምርድዳእ ኣብ ሱዳን፡ ደድሕሪ ፖርት ሱዳን ዝዓበየት ወደብ ሰዋኪን ከም ዝተዓጽወት ሬድዮ ዳባንጋ ሓቢራ። ሬድዮ ዳባንጋ፡ ቅልውላው ዳርፉር ንምክትታል ብ2008 ዝተመስረተት ናጻ መደበር ኮይና፡ ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባ መላእ ሱዳን ሓበሬታ ትህብ ዘላ መዲያ እያ። ካብታ ሬድዮ ብዝተረኽበ ሓበሬታ መሰረት ካብቲ ዝተፈጥረ ዘይምርድዳእ ነቒሎም ብሓደ ነሃሰ 2022 ናይታ ወደብ ዘእቱን ዘውጽእን መንግዲ ዝዓጸዉ እቶም ሓደስቲ ሰራሕተኛታት እዮም።
እቶም ነባራት ሰራሕተኛታት ነቲ ብናይ ቅድም ኣማሕዳሪ ናይታ ወደብ 190 ሓደስቲ ሰራሕተኛታት ክቑጸሩ ዝተወሰነ ውሳነ ኣይተቐበልዎን። ካብቲ ዝነጸግሉ ምኽንያት ከኣ እቲ ኣቆጻጽራ ናይቶም ሰራሕተኛታት ዓሌታዊ እዩ ብዝብል ምዃኑ እቲ ዜና ጠቒሱ።
ነቲ ዜና ዘቕረበ ጋዜጠኛ፡ ብድሕሪ እቲ ምቑጻር ሓደስቲ ሰራሕተኛታት ዝተሓብአ ኣጀንዳ ከም ዝህሉ ጠቒሱ፡ እቲ ኩነታት ኣብ መጻኢ ምምሕዳር ግዝኣት ፖርት ሱዳን ዓሌታዊ ምስሕሓብ ከየኸትል ዝሓደሮ ስግኣት ሓቢሩ። እቲ ኩነታት ነቲ ኣብ መንጎ ላዕለዋይ ባይቶ ቤጃን ናጻ ገዛእቲ ምብራቕ ሱዳንን ዘሎ ፍልልይ ከየስፈሖ ዘፍርሕ እዩ።
ኩነታት ምብራቕ ሱዳን ዝተሓላለኸ፡ ኣብ ፍልልይ ናይቲ ከባቢ መራሕቲ ጥራይ ዝተወሰነ ዘይኮነ፡ ናይ ኣቦመንበር ልኡላዊ ባይቶ ሱዳን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣልቡርሃንን ምክትሎም ጀነራል ሓመቲ ዳግሎን ኣእዳው ዘለዎ ምዃኑ እውን እቲ ዜና ኣፍሊጡ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ባይቶ ቤጃን ላዕለዎት ገዛእቲ ምብራቕ ሱዳንን ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ከሰላ ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ካብቲ ፕሮቶኮል ምብራቕ ሱዳን ዝብሃል ኣካል ስምምዕ ሰላም ጁባ 2020 ዝኾነ መድረኽ ከም ዝስሓቡ ኣፍሊጦም። ብዘይካዚ ካብቲ ኩነታት ምብራቕ ሱዳን ዝከታተል ብጀነራል ሓመቲ ምክትል ልኡላዊ ባይቲ ሱዳን ዝምራሕ ላዕለዋይ ባይቶ እውን ክወጹ ከም ዝወሰኑ ኣፍሊጦም።
መገሻ ኢሳያስ ናብ ግብጺ ተቐባልነት ኣይረኸበንTuesday, 02 August 2022 08:28 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2022 ናብ ሃገረ ግብጺ ክገይሽ ዝነበሮ መደብ ብፕረሲደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣልሲሲ ተቐባልነት ከምዘይረኸበ፡ ራድዮ ኤረና ዲፕሎማሲያዊ ምንጭታታ ብምጥቃስ ሓቢራ። መራሒ ህግደፍ ዲክታተር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝሓለፈ መጋቢት 2022 እውን ተመሳሳሊ ጠለብ ከም ዝነበሮን ሕቶኡ ተቐባልነት ከምዘይረኸበን እቲ ዜና ብተወሳኺ ሓቢሩ።
ኣብ ወርሒ ሕዳር 2021 ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ህግደፍ ዑስማን ሳልሕን ፍሉይ ኣማኻሪ ኢሳያስ የማነ ገብረኣብን ዝርከብዎ ልኡኽ ህግደፍ፡ ናብ ግብጺ ከይዱ ናይ ኢሳያስ ናብ ግብጺ ናይ ምጋሽ ጠለብ ዝሓዘ መልእኽቲኳ ኣቕሪቡ እንተነበረ፡ ፕረሲደንት ግብጺ ኣብ ናይ ስራሕ ጻዕቂ ስለ ዝርከብ እቲ መገሻ ናብ ካልእ ዘይተወሰነ ግዜ ተሰጋጊሩ ዝብል መልሲ ሒዙ ከም ዝተመለሰ ኣብዚ ካብ ኤረና ዝተረኽበ ዜና ተጠቒሱ።
ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ 2022 ብመንገዲ ኣምበሳደር ኤርትራ ኣብ ግብጺ፡ ናብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳይ እታ ሃገር ዝቐረበ ናይ ኢሳያስ መገሻ ጠለብ ዝተዋህቦ መልሲ እውን ንካልእ ግዜ ዝብል ኮይኑ፡ ንጹር ቆጸራ ኣይተታሕዘሉን። እቲ ዜና ከም ዝሓበሮ ኢሳያስ ናብ ግብጺ ክገይሽ ዝህንጠየሉ ዘሎ ምኽንያት፡ ኣብቲ ንግብጺ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዘራኽብ ጉዳይ ዓራቓይ ተመሲሉ ኢዱ ንምእታው ዝዓለመ እዩ።
ብምኽንያት እቲ ኢትዮጵያ ኣብ ፈለግ ኣባይ ትሃንጾ ዘላ ዓብይ ግድብ ህዳሰ፡ ክሳብ ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝበጸሐ ምስሕሓብ ኣትያ ዘላ ግብጺ፡ ደገፍ ንምርካብ ምስ ኩለን ጐረባብቲ ሃገራት ርክባ ንምድልዳል ትጽዕር ኣብ ዝሃለወትሉ እዋን፡ ኢሳያስ ከይመጻ ዝመረጸትሉ ምኽንያት፡ እቲ ካብ 2018 ጀሚሩ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ዝፈጠሮ ዕርክነት ክኸውን ከም ዝኽእል ናይ ብዙሓት ግምት እዩ።
መግለጺ ቃል ሓዘንFriday, 29 July 2022 10:20 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
(ስእሊ ስውእቲ ሳዕዲያ ተስፉ፡ ካብ ፈይስቡክ)
መስዋእትነት ገዲም ተጋዳሊት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ሳዕድያ ተስፉ፡ ብኣዝዩ መሪር ሓዘን ሰሚዕናዮ። ሳዕድያ ተስፉ ሓንቲ ካብተን ኣብ 60ታት ዝተሰለፋ ውሑዳት ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ ኮይና፡ ኣብ ከተማ ከረን ቅያ ድሕሪ ምስረሓ፡ ብ1968 ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ከም ዝተሰለፈት፡ ኣብታ ወልደየሱስ ዓማር ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዘሕተማ መጽሓፍ “ምስክርነት ኣብ ግደ ተመሃሮ”፡ ብጅግንነት ተጠቒሳ ዘላ ሓርበኛ እያ። ስለዚ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንስውእቲ መንግስተ-ሰማይ የዋርሳ፡ ንቤተሰባ ድማ ጽንዓትን ኣኻእሎን ይሃቦም እናበሉ ናይቲ ሓዘን ተኻፈልቲ ምዃኖም ይገልጹ።
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
29 ሓምለ 2022
ኣባላት ጋንታ ኣትለቲክስ ኤርትራ ተሰዊሮምThursday, 28 July 2022 22:25 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
የማነ ሃይለስላሴ ናይ ሓጺር ርሕቀት ተወዳዳርን ፊልሞን ዓንደ ናይ ነዊሕ ርሕቀት ጐያይን ዝርከብዎም ሓሙሽተ ኣባላት ጋንታ ኣትለቲክስ ኤርትራ፡ ካብታ ኣብ መበል 18 ሻምፒዮን ዓለም-22 ኣብ አረገን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ትሳተፍ ዝነበረት ጋንታ ተፈልዮም ከም ዝተሰወሩ ተመራማሪ ማርቲን ፕላውት ዝተፈላለዩ ምንጭታቱ ብምጥቃ ሓቢሩ።
እዞም ኣባላት ኣትለቲክስ ብሓባር ብ24 ሓምለ 2022 ካብቲ ኣዕሪፈምሉ ዝነበሩ ህንጻ ዩኒቨርስቲ ከም ዝተሰወሩን ፖሊስ ናይቲ ከባቢ ብዛዕባ ምስዋር ናይዞም ኤርትራውያን ምስተሓበሮ ኣብ መዝገብ ሒዙ ይከታተሎም ከም ዘሎን ተፈሊጡ።
ብመሰረት’ቲ ነዚ ኩነታት ብዝምልከት ዝተዋህበ ግምት፡ ኤርትራውያን ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ትሕቲ ሓያል ፖለቲካዊ ጸቕጢ ስለ ዘለዉ፡ ንከም ውድድር ዓለምለኸ ኣትለቲክስ ሻምፒዮና ዝኣመሰሉ ኣጋጣምታት ከም መሕተቲ ዑቕባ ከም ዝጥቀምሎም ርዱእ እዩ።
ኣስማት ናቶም ብዛዕበኦም ዋላ ብደረጃ ፖሊስ ሓበሬታ ዘይተረኽበ ዝተሰወሩ ኤርትራውያን ስፖርተኛታት፡ ዓንደ ፊልሞን ወዲ 24 ዓመት፡ ሃብቶም ሳሙኤል ቀለታ ወዲ 18 ዓመት፡ በርሀ ኣስገዶም ንጉሰ ወዲ 44 ዓመት (ኣሰልጣኒ)፡ መርሃዊ መብራህቱ ተወልደብርሃን ወዲ 18 ዓመትን ሃይለስላሴ ተኽለሃይማኖት የማነ ወዲ 24 ዓመትን ምዃኖም ተፈሊጡ’ሎ።
ብሓፈሻ ኤርትራውያን ስፖተኛታት፡ ብፍላይ ድማ ተጻወቲ ኩዕሶ እግሪ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዚያት ካብ ኤርትራ ናይ ምውጻእ ዕድል ኣብ ዝረኸብሉ መብዛሕትኦም ዘይምለሱ ምዃኖም ዝተለምደን መግለጺ ናይቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ጭቆና ምዃኑን ዝተፈልጠ እዩ።
ፈስቲቫል ህግደፍ ሽወደን፡ ኣብ ህዝባዊ ፓርክ ዝነበሮ መደብ ተሰሪዙThursday, 28 July 2022 22:16 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
እቲ ኣብ ሃገር ሽወደን፡ ካብ ከተማ ስቶክሀልም ንወገን ሴሜን ጃርቫ ኣብ ዝበሃል ህዝባዊ መናፈሲ/ፓርክ ክካየድ ተመዲቢ ዝነበረ ፈስቲቫል ህግደፍ ስካንድንቪያን፡ ሓያል ተቓውሞ ከም ዘጋጠሞ ማእከል ሓበሬታ ኤርትራ/Eritrea Hub ሓቢራ። ኣብዚ ተቓውሞ ዘጋጠሞ ፈስቲቫል፡ ኣወል ስዒድ ዝተባህለ ኣንጻር ህዝቢ ዘለዓዕል ዕሉል መሳርሒ ህግደፍን ኣማኻሪ ፖለቲካ ዲክታተር ኢሳያስ ኣፈወቂ የማነ ገብረኣብን ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝሳተፉ ዕዱማት ምዃኖም እቲ ዜና ብተወሳኺ ኣፍሊጡ።
ኤርትራውያን ተቓወምቲ፡ እቲ ብደረጃ ዓለም ብግህሰት መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝፍለጥ ጉጅለ ህግደፍ ህዝባዊ መእከቢ ኣዳራሽ ተኻርዩ ፈስቲቫል ከካይድ ክፍቀደሉ ሕጉሳት ከም ዘይነበሩ እቲ ዜና ጠቒሱ። እቲ ካብ ማእከል ሓበሬታ ኤርትራ ዝተረኽበ ዜና፡ ብትሕሓዝ ህግደፍ ኣብ ሽወደን ከምዚ ዓይነት መደብ ፈስቲቫል ዘውጽእ ዘሎ፡ ንጋዜጠኛ ኤርትራዊ ሽዊደናዊ ዳዊት ይስቕ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ እናሰቐየ እንከሎ ምዃኑ ኣዘኻኺሩ። ኣብዚ ተቓውሞ “ብሩህ መጻኢ” ዝተባህለ ኤርትራዊ ጉጅለ መሪሕ ግደ ከም ዝነበሮ እቲ ዜና ብተወሳኺ ኣስፊሩ።
ኣብቲ ናይ ብዙሓት ተቓውሞ ዝዓደመ ናይ ፈስቲቫል ህግደፍ ዛዕባ፡ ኣሳ ኒልሰን ዝተባህለት ኣብቲ ኣዳራሽ ዝርከበሉ ከባቢ ፖለቲከኛን ሕጽይቲ ከንቲባ ስቶክሀልምን ኣብቲ ጉዳይ ካብ ዝተገደሱ ሓንቲ ነይራ። በዚ መሰረት፡ ብዛዕባቲ ንህግደፍ ክካረ ተሓሲቡ ዝነበረ ህዝባዎ ኣዳራሽ ኣብ ዝጸሓፈቶ ሓያል ተቓውሞ “ናይ ሎሚ ዘበን ፈስቲቫል ንሰርዞ፡ ንዓመታ ኣብቲ ቦታ ናይ ዲሞክራስያዊ ፈስቲቫል ከነካይድ ኢና” ከም ዝበለት ተፈፈሊጡ።
ጉጅለ ብሩህ መጻኢ ብወገኑ፡ ናብ ምምሕዳር ናይቲ ህዝባዊ መናፈስሲ/ፓርክ ናይ ተቓውሞ ደብዳበ ናይ ምጽሓፍ፡ ምስ ጠበቓታትን ናይቲ ከባቢ ሚድያታትን ምምኻርን ብኢመይልን ካልእ ኣገባብን ኣንጻርቲ ፈስቲቫል ሰፊሕ ወፈራ ምክያድን ዝኣመሰሉ ናይ ተቓውሞ ስጉምታት ወሲዱ። ኣብ መወዳእታ ከም ውጽኢት ናይዚ ኩሉ ተቓውሞታት ናይቲ መናፈሲ/ፓርክ ምምሕዳር ናይ መእከቢ ኣዳራሹ ንፈስቲቫል ህግደፍ ከካሪ ዝነበሮ መደብ ሰሪዙ፡ ተሳተፍቲ’ቲ ፈስቲቫል ናይ ማይ፡ ዓይኒ ምድሪን ሓይሊ መብራህትን ኣገልግሎት ንከይረኽቡ ከም ዝወሰነ ተሓቢሩ።
ኣሜሪካን ሩስያን፡ ኣኼባታት ምስ መራሕቲ ኣፍሪቃThursday, 28 July 2022 09:48 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጆ ባይደን፡ ሃገሮም ኣኼባ መራሕቲ ኣሜሪካን ኣፍሪቃን ናይ ምትእንጋድ መደብ ከም ዘለዋ ብ20 ሓምለ 2022 ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ምሕባሮም፡ ካብ ዋሽንግተን ተገሊጹ። ሩሲያ ብወገና ካለኣይ ርክብ መራሕቲ ሩስያን ኣፍሪቃን ንምስንዳእ ላዕልን ታሕትን ትብል ኣላ።
እቲ መራሕቲ ኣፍሪቃ ዝሳተፍሉ ኣብ ዋሽንግተን ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ኣኼባ ኣብ መጻኢ ወርሒ ታሕሳስ 13-15፡ 2022 ዝካየድ ኮይኑ፡ ብዛዕባ ካብ ጸገም ውሕስነት መግቢ ጀሚርካ፡ ክሳብ ምቅይያር ኩነታት ኣየር ንፍሪቃ ዝጋጥምዋ ዘለዉ ብደሆታት ከም ዝዝቲ ተሓቢሩ።
ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነዚ ተመዲቡ ዘሎ ኣኼባ ብዝምልከት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ መራሕቲ ኣሜሪካን ኣፍሪቃን፡ ኣሜሪካ ብዛዕባ ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ ቀጻሊ ተገዳስነት ዘርኢ እዩ። ኣብ ርእሲዚ ቀጻሊ ዝምድናን ምትሕብባርን ክሊቲኡ ኣህጉራት ዘመልክት ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ ኣብ ኣህጉራዊ መዳይ ዝህልዉ ሓባራዊ ቀዳምነታት ምትሕግጋዝ ንምልላይ ዘኽእል ምዃኑ ጠቒሶም።
ብኻልእ ወገን ድማ ሩሲያ ነቲ ኣብ ወርሓት ሕዳር ወይ ታሕሳስ 2022 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝካየድ ካለኣይ ርክብ መራሕቲ ሩሲያን ኣፍሪቃን ንምድላው ትንቀሳቐስ ከም ዘላ ምስ መገሻ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ሩሲያ ሰርገይ ላቭሮቭ ናብ ኣፍሪቃ ተተሓሒዙ ተሓቢሩ። ላቭሮቭ ኣብዚ ሃገሮም ምስ ምዕራባዊ ዓለም ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ ዩክረይ ዝፈጸምቶ ወራር ኣብ ሕማቕ ዝምድና ዘለወትሉ እዋን፡ ምስ መራሕቲ ኣፍሪቃ ዝገብርዎ ዘለዉ ርክብ ሃገሮም ኣብቲ ፍታሕ ንኣፍሪቃ ብኣፍሪቃ ዝብል መትከል ከም እትኣምንን ሰፊሕ መደብ ቁጠባዊ ወፍሪ ከም ዘለዋን ይገልጹ ኣለዉ። ቀዳማይ ርክብ መራሕቲ ሩሲያን ኣፍሪቃን ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 እዩ ተኻይዱ። ላቭሮቭ ኣብዚ ጉዕዘኦም ኣብ ግብጺ ምስ መራሕቲ ዓረብ ሊግ እውን ተራኺቦም እዮም።
እዚ ንርከበሉ ዘለና እዋንዚ ምስቲ ዝረአ ዘሎ ናይ ዓለምና ውዑይ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስን ሓድሽ ኣሰላልፋ ሓያላት ኣካላትን ብሓፈሻ ናብ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ናብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍሉይ ቆላሕታ ዘርእይሉ ዘለዉ እዩ። ብዙሓት ናይ ቁጠባን ፖለቲካን ቀጸለውቲ ኣካላት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍሉያት ልኡኻት ይመዙ ምህላዎምን ኣኼባታት ኣሜሪካን ሩስያን ምስ መራሕቲ ኣፍሪቃ ከኣ ነዚ ዘርኢ እዩ።
ኤርትራ ኣብ ወራር ዩክረይን ብወግዒ ምስ ሩሲያ ዝወገነት እንኮ ሃገር ኣፍሪቃ ክንሳ፡ ኣብ ዝርዝር እተን ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ሩሲያ ዝበጽሕወን ዘለዉ ሃገራት፡ ኢትዮጵያ፡ ግብጺ፡ ኡጋንዳ ረፑብሊክ ኮንጎን ኣይተጠቕሰትን።
መርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ናብ ኢትዮጵያ ኣትዩTuesday, 26 July 2022 10:49 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ብዓለምለኸ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ዝተመዙ ኣባላት ኮሚሽን ክኢላታት ምርመራ ሰብኣዊ መሰል፡ 25 ሓምለ 2022 ናብ ኢትዮጵያ ከም ዝኣተዉ እሙናት ምንጭታት ገሊጾም። እቶም ሰለስተ ኣባላት ናይቲ ኮሚሽን ክኢላታት፡ ኬንያዊት ካሪ በቲ ሙራኒ ኣደመንበር፡ ስሪላንካዊት ራድሂካ ኩማራስዎሚን ኣሜሪካዊ ስተቨን ራተርን ድማ ኣባላት እዮም። ናይዚ ኮሚሽን ክኢላታት ናብ ኢትዮጵያ ምምጻእ፡ ኣብታ ሃገር መስርሕ ምጽራይ ናይቲ ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ብኸመይ ከም ዝካየደ ምስ ሓለፍቲ መንግስቲ ንኣገባብ ኣብ ዝምልከት ንምዝርራብ ምዃኑ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ጀነቫ ዝመደበሩ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ነዚ ሰለስተ ዝኣባላቱ ጉዳይ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኢትዮጵያን ጥሕሰት ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ናይ ምምርማር ሓላፍነት ዘለዎ ኮሚሽን ክኢላታት ብ17 ታሕሳስ 2021 እዩ ኣቚምዎ። ብዘይካዚ ኣብ ኢትዮጵያ ድሕሪ ውግእ ትግራይ ንስደተኛታት ዝምልከቱ ዓለምለካዊ ሕግታት ብኹሎም ወገናት ብዛዕባ ምጥሓሶምን ዘይምጥሓሶምን ክምርምር እዩ።
እዚ ኮሚሽን ክኢላታት ካብ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ይረአ ንዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ዝምልከት፡ ብ30 ሰነ 2022 ናብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ናይ ቃል ጸብጻብ ኣቕሪቡ ነይሩ። ኣደመንበር ናይቲ ኮሚሽን ክኢላታት ኣብቲ ዘቕረብኦ ናይ ቃል ጸብጻብ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሰብኣዊ ኩነታት ኣዝዩ ሓደገኛ ምህላዉ ሓቢረን፡ ብፍላይ ናይ 18 ሰነ 2022 ፍጻመ ቅትለት ኣማኢት ሰቪላት ምዕራብ ወለጋ ንኣብነት ጠቒሰን። ኣተሓሒዘን ከኣ ኣብቲ ጸብጻበን ዓሌት መሰረት ጌርካ ዝቐርቡ መደረታትን ጐስጓሳትን ዘርኣውን ጾታውን ፍልልያት ፈጢሮም ናብ ዝገደደ ገበን ዝወስዱ ምዃኖም ኣጠንቂቐን። ናይ መግቢ፡ መድሃኒትን ካልእ ሰብኣዊ ቀረባትን ዕጽዋታት ድማ ቅልውላው ዘጋድዱ ምዃኖም ዘርዚረን።
ኣብ መወዳእታ እተን ኣደመንበር ናይቲ ኮሚሽን ስራሕ ምጅማር ጠቒሰን፡ ክሳብ ሕጂ ብሓለፍቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝግበረሉ ዘሎ ምትሕብባር ኣውንታዊ ምዃኑ ሓቢረን። ኣብ መጀመርያ ግና መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምምዛዝ እዚ ኮሚሽን ተቓዊሙ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ። እዚ ኮሚሽን ክኢላታት 30 ሓምለ 2022 ብዛዕባ ጉዕዘኡ ናብ ኢትዮጵያ መግለጺ ከውጽእ ትጽቢት ኣሎ።
ሃገርና ኤርትራ ክሳብ ሎሚ፡ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ንምምርማር ብሕቡራት ሃገራት ንዝተመዙ ኣካላት ዕጽውቲ ምህላዋ ዝዝከር እዩ።
ብቅድመ-ኩነታት ዝተሓጽረ፡ ዘተ ኢትዮጵያን ትግራይንTuesday, 26 July 2022 10:41 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ነቲ ካብ ዝባራዕ ክልተ ዓመቱ ቀሪቡ ዘሎ ውግእ፡ ብዘተ ክፈትሕዎ ብመትከል ቅሩባት ምዃኖም ብተደጋጋሚ ብናይ ዜና ማዕከናቶም ይገልጹ ኣለዉ። በዚ መሰረት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ 7ተ ዝኣባላታ፡ ብምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ደመቀ መኮነን እትምእከል ነቲ መስርሕ ዘተ እትመርሕ ኣካል ከም ዘቖመን ስረሓ ከም ዝጀመረትን ኣፍሊጡ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ ንዘተ ድልዊ ምዃኑን ኣባላታ’ኳ ብኣስማት ተዘይተገልጹ ተመሳሳሊት ኣካል ኣቚሙ ከም ዘሎ ሓቢሩ ኣሎ።
እቲ ዝሕሰብ ዘሎ ዘተ፡ መዓስ ከም ዝጅመር ብንጹር ኣይተፈልጠን። ብዘይካዚ መን ከም ዘዛትዮምን ኣበይ ከም ዝዛተዩን ከሎ ጌና ዘሰሓሕቦም ኮይኑ ዘሎ እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ዘዛቲ ኣካል ሕብረት ኣፍሪቃ ክኸውን እቲ ዘተ ዝካየደሉ ቦታ ከኣ ታንዛንያ ከም ዝኸውን ብተደጋጋሚ ክገልጽ ጸኒሑ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ፡ እቲ ዘዛቲ ፕረሲደንት ኬንያ እሁሩ ከኒያታን ካለኦት ተዓዘብቲ ዝርከብዎን ኮይኑ፡ ኣብ ናይሮቢ ክኸውን ምርጫኡ ምዃኑ ይገልጽ ኣሎ። እዚ ፍልልይ እዚ ኣብቲ ቀንዲ ቁምነገር ቅድሚ ምብጸሖም ዘሰሓሕብ ቅድመ-ኩነት ኮይኑ ኣሎ።
ካብዚ ሓሊፉ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ እቲ ዘተ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ መሰረት ብምግባር እዩ ዝካየድ ዝብል ኩነት ኣስፊሩ ኣሎ። እዚ በቲ ሕገ-መንግስቲ መሰረት ኣብ ሓንቲ ሃገር ኢትዮጵያ ክልተ ሰራዊት ምክልኻል ኣይህሉን ብዝብል ናብ ዕጥቂ ምፍታሕ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ዝዓለመ ስለ ዝኸውን፡ ናይቲ ዘተ ናይ ምዕዋት ዕድል ካብ ዘጽብቡ ሓደ ምኽንያት ከም ዝኸውን ናይ ብዙሓት ስግኣት እዩ። ብኻልእ ወገን ከኣ ከባብታት ራያን ወልቃይትን ብዝምልከት ብወገን ክልል ትግራይ ናብ ዘተ ዘይቀርብ ኣካል ምምሕዳር ትግራይ ስለ ዝኾነ፡ ናብ ምምሕዳር ትግራይ ክምለስ እዩ ዝብል ተሪር ቅድመ-ኩነት ኣሎ። ብወገን ኣምሓራ ከኣ ጉዳይ ክልቲኡ ከባብታት ውዱእ እዩ፡ ራያን ወልቃይትን ናብ ትግራይ ክምለስዩ እዩ ማለት ዘበትዩ ዝብል መደምደምታ ስለ ዘለዎ፡ ካልእ ንምዕዋት እቲ ዘተ ዘጸልምት እዩ ተባሂሉ ዝፍራሕ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ፡ ኣብቲ ዘተ ዝሳተፍ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ በይኑ ዘይኮነ፡ ኣካልቲ ውግእ ኮይነን ዝጸንሓ ክልላት ኣምሓራን ዓፋር ነብሰን ክኢለን ክሳተፋ ዝብል ርኢቶ ኣሎ። ብወገን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ድማ’ ባይቶ ዓባይ ትግራይ፡ ውድብ ናጽነት ትግይን 3ይ ወያነ ትግራይን ዝታባህላ ተቓወምቲ ውድባት፡ ብተደጋጋሚ የውጸአኦም ብዘለዋ መግለጽታት ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝመርሖ ክልላዊ መንግስቲ በይኑ ክዛተ ሕጋውነት የብሉን ዝብል መርገጻተን ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ።
ብዙሓት ነዚ ኩነታት ብቐረባ ዝዕዘቡን ኣብ ፖለቲካዊ ኩነታት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝግደሱን ከም እንግሊዛዊ ማርቲን ፕላውት ዝኣመሰሉ ተንተንቲ ፖለቲካ፡ እቲ መስርሕ ዘተ ምትእምማን ኣብ ዘይተፈጥረሉ ይእቶ ስለ ዘሎ፡ ኣጸጋምን ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ከም ዝኸውን ግምታቶም ይህቡ ኣለዉ። እዚ ከምዚሉ እንከሎ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃ ኣንበሳደር ማይክ ሃመር፡ ነዚ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይ ዝግበር ዘተ ንምትብባዕ ካብ 25 ሓምለ 2022 ጀሚሮም ናብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ገሾም ኣለዉ። ብዘይካ ናብ ኢትዮጵያ ናብ ግብጽን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን እውን ክበጽሑ እዮም።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ፖለቲካዊ ወጥሪ ምስ ተፈጥረ ኮነ፡ ናብ ደረጃ ውግእ ምስ ተሰጋገረ፡ ናይቲ ጸገም መፍትሒ ዘተን ልዝብን ጥራይ ምዃኑ፡ ከተንብህ ከም ዝጸንሐ ዝዝከር እዩ።


text:
Radio Erena: April 16, 2014
ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ፣ ወዶም ንፕረዚደንት ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ቀሺ ዮሴፍ ኣርኣያ ዝርከቦም ሓሙሽተ ኣመንቲ ክርስትና ኣብ ቀይዲ ከምዘእተዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ኣስመራ ኣረጋጊጾም።
እቶም ጴጥሮስ ቀሺ ዮሴፍ፣ ኤርምያስ ሓድጉን ኣሮን ምሕረቱን ዝተባህሉ ዝርከብዎም ሓሙሽተ መንእሰያት ኣመንቲ ክርስትናን ወንጌላውያንን፣ ብሮቡዕ 26 መጋቢት ብኣባላት ጸጥታ ናብ ዘይተፈልጠ ቦታ ከምዝተወስዱ ዘረጋገጹ እቶም ምንጭታት፣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ሃለዋቶም ክፍለጥ ከምዘይክኣለ’ውን ሓቢሮም።
ሲኖዶስ ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤት ከርስትያን ኤርትራ ካብ 27 ክሳብ 29 መጋቢት ኣኼባ ብምክያድ ንሰንበት 30 መጋቢት ድማ ነቶም ሓሙሽተ ወንጌላውያን ናይ ክህነት ማዕረግ ክህቦም ምድላው ኣብ ዝወድኣሉ ግዜ’ዩ ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ ነቶም መንእሰያት ኣብ ቀይዲ ዘእተዎም።
ብስም ማሕበር ትንሳኤ ዝፍለጡ ኣባላት እታ ቤተ ክርስትያን ዝኾኑ ተጋደልትን ኣባላት ህግደፍን፣ ንንጥፈታት እቶም መንእሰያት ካብ ነዊሕ እዋን ክስልዩን ክከታተሉን ከምዝጸንሑ ዝሓበሮ እቶም ምንጭታት፣ ነቶም ሓሙሽተ መንእሰያት ናብ ጴንጤቆስጣል ዛዚኹም መንእሰያት ኣነቓቒሑክም እናበሉ ክወቕስዎም ከምዝጸንሑ’ውን ኣረዲኦም።
እታ ብተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ዝቖመት ማሕበር ትንሳኤ፣ ኣባል ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤት ክርስትያን ደኣ ትኹን’ምበር፣ ኣብ ውሽጢ’ቲ ቤተ ክርስትያን ምንቕስቃስ መንእሰያት ኣብ ምክትታልን ሓይሎም ድማ ካብ ናብ መንፈሳዊ ኣገልግሎት ናብ ፖለቲካዊ ደገፍ ንመንግስቲ ክዛዝዉ ከምእትሰርሕ’ዩ ዝንገረላ።
እታ ኣብ ውሽጢ እታ ቤተክርስትያን ዝቖመት ብማሕበር ትንሳኤ እትፍለጥ ናይ ተጋደልቲ ምትእኽካብ፣ ንወንገላውያን መንእሰያት እታ ቤተክርስትያን ከም ናይ ገንዘብ ብልሽውናን ካልእን ዝኣመሰለ ዝተፈላለየ ሜላታት እናተጠቕመት ንሓድሕዶም ክወናጀሉ ክትገብር ከምዝጸንሐት’ውን እቲ ካብ ኣስመራ ዝተላእከልና ጸብጻብ የመልክት።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ’ተን ሕጋውያን’የን ኢሉ ዝሓቖፈን ሃይማኖታት ጣልቃ ብምእታው፣ ንመንፈሳዊ ኣገልግሎታተን ብምድኻም ከም ጥብቖ ህግደፍ ናብ ናይ ፖለቲካ መጋበርያ ክልውጠን ከምዝሕልን ናይ ኦርቶዳክሳዊት ቤተ ክርስትያን ኩነታት ህያው ኣብነት ምዃኑ ዘዘኻከረ እቲ ጸብጻብ፣ ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤተክርስትያን’ውን ቀስ እናበለት ግዳይ ኣዚ ምትእትታው እዚ ትኸውን ምህላዋ ኣገንዚቡ።
======================================


text:
ኣብ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ምኽትል ሓላፊ ጉዳያት ወጻኢ ሓሰን ዓብዱላሂ፡ ንኸተማ ገላልሾ ኣብ ዝተቖጻጸርናሉ እዋን፡ ብዙሓት ወተሃደራት መንግስቲ ቐቲልና ዝተረፉ ናብ ባብሌ ሃዲሞም፡ ብርክት ዝበለ ኣጽዋራትን ናይ ሬድዮ መራኸብታትን ማሪኽና ኣለና ኢሎም።
ወሃቢ-ቓል መንግስቲ ኢትዮጵያ ሽመልስ ከማል፡ ኣብ ዝሃብዎ መላሽ “ትማሊ ኣብ ከባቢ ኸተማ ገላልሾ፡ ኣብ ወረዳ ፊቕ ፡ዕጡቕ ጉጅለ ONLF መጥቃዕቲ ክፍኑ ኣብ ዝቀራረበሉ ዝነበረ እዋን፡ ብኸባቢያዊ ምልሻን ፍሉይ ሓይሊ ፖሊስን ተጠቒዑ`ዩ” ኢሎም።
በዓል ስልጣን ONLF ፡ “ተሰዊሮም ዝነበሩ 2ተ ሰራሕተኛታት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ካብ መንጎ`ቶም በቲ መጥቃዕቲ ሓራ ዘውጻእናዮም እሱራት ኮይኖም ጸኒሖም” ኢሎም። ወሃቢ-ቓል መንግስቲ ኣቶ ሽመልስ ከማል ነዚ ምህዞ`ዩ ክብልዎ ኸለዉ፡ ኣቶ ሓሰን ዓብዱላሂ ድማ፡ ገለላተኛ ወገን ከጻርዮ ይኽእል`ዩ ኢሎም ኣለዉ።
ምሉእ መደብ ንምስማዕ ኣብ`ዚ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ቀንዲ-ገጽ
ቤት-ጽሕፈት ጠበቓ ነዓኹም ነቶም ኣብ ሽወደን መንበሪ-ፍቓድ ክወሃበኩም እትደልዩ ሰባት። ካብ ኩሉ ከባቢታት ዓለም ዝመጽኡ ሰባት፡ ቅጥዕታቱ ዝሓለወ ሕጋዊ መስርሕ ክረኽቡ ንግድፎም። ንዕዮና ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሩ ኣሎ።
ዑቕባ
ዑቕባ ማለት መዕቆቢ ምርካብ እዩ። ዑቕባ ክትሓቱ እንከለኹም፡ ኣብ ካልእ ሃገር ድሕነት ክትረኽቡ ትሓቱ ኣለኹም ማለት እዩ። ኣብ ሽወደን ክትዕቆቡ ምስ እትደልዩ ናብ ሽወደን ክትኣትዉ እንከለኹም ናብ ፖሊስ-ዶብ ወይ ውን ኣብ ውሽጢ ሽወደን ናብ ማእከል መሕተቲ ዑቕባ በዓል-መዚ ኢምግረሽን ብምኻድ ዑቕባ ትሓቱ። ኣብ መሬት ሽወደን ከይረገጽኩም ዑቕባ ክትሓቱ ኣይትኽእሉን ኢኹም። ከም ሓተቲ ዑቕባ መጠን ነጻ
…
ዳግመ-ምጥርናፍ ስድራቤታት ብዝምልከት
ኣብ ሽወደን ዑቕባ ምስ ዝወሃበኩም፡ ኣባላት ዋና-ስድራቤትኩም ምሳኹም ብዘለዎም ምትእስሳር ዑቕባ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም። ዓቕሚ-ኣዳም ዝበጻሕኩም ምስ እትኾኑ፡ እቶም በኣኹም ኣቢሎም ዑቕባ ክረኽቡ ዝኽእሉ ሰበይቲኻ…
ናይ ስራሕ ፍቓድ
ኣብ ሽወደብ ክትሰርሑ ምስ እትደልዩ ናይ ስራሕ ፍቓድ ክህልወኩም ኣለዎ። ንዓኹምን ነቲ ከስርሓኩም ዝደሊ ዘሎ ትካልን ሓበሬታ ክንህበኩምን ኣብ ምምልካት…
ምቕያድ
ኣብ ሽወደን ክትቕመጡ ፍቓድ ምስ ዘይህልወኩም ካብታ ሃገር ውን ክትስጎጉ ምስ ዝውሰን ኣብ ገለ- ገለ እዋን ክትቅየዱ ትኽእሉ ኢኹም። በዓል-መዚ ኢሚግረሽን ኣብ ሽወደን ብሕጊ ናይ ምቕማጥ መሰልኩም ብደቂቕ ንምርኣይ ወይ ውን
ዜግነት
ኣብ ሽወደን ዝተወሰነ ግዜ ድሕሪ ምቕማጥኩም፡ ዝማላእ ቅጥዒታት ምስ እተማልኡ ዜግነት ሽወደን ክወሃበኩም ከተመልክቱ ትኽእሉ ኢኹም። ዜግነት ክወሃብኩም ምልክታ ከተእትዉ እንከለኹም በዓል- መዚ ሚግረሽን ዝርእዮ ነገራት ንኣብነት ትሕቲ 18…
ካልእ ጉዳያት
ካልእ ጉዳያት ንኣብነት ከም ሓላፍነት ምእላይ ቆልዑ ንሕግዝ ኮይና፡ ምስ ገበናዊ-ሕጊ ዝተኣሳሰረ ጉዳያት ውን ከም ጠበቓ፡ ድጋፍ ንኸሳሲ ወይ ውን ከም ፍሉይ ተወካሊ ህጻናት ኮይና ንዋሳእ ኢና። ብዜካ`ዚ ኣብ ፍሉይ ሕግታት ክንክን-ህጻናት፡ ክንክን…
ተወከሱና
ኩሉ ዓይነት ሕጋዊ ሕቶታትኩም ሒዝኩም ክትውከሱና ብደሓን ምጽኡ ንብል


text:
ኣብዚ ዘሎናዮ ሰሙን፡ ናይ ኤርትራ ማዕከናት ወረ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሕቶን መልሲን ክህብ ኢዩ ኢለን የመልክታ ኣሎዋ። መሰናይታ ናይ’ቲ ኣዋጅ ከኣ ስእሊ ኢሳያስ ኮኒ ኢልካ ዝተመርጸ ምስ ፍሽኽታኡ የርእያ ኣሎዋ። “ክርእይዎ ዝጸልኡዎስ ኣብ ቤት መቕደስ ቅበሩኒ”በለ ከም ዝብሉዎ ኣቦታትና፡ ኢሳያስ ብህዝቢ ክንደይ ከምዝተጸልአን ከም ዝተፈንፈነን ኣይርድኦን እዩ።
ኣብዚ ዘሎናዮ ሰሙን፡ ናይ ኤርትራ ማዕከናት ወረ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሕቶን መልሲን ክህብ ኢዩ ኢለን የመልክታ ኣሎዋ። መሰናይታ ናይ’ቲ ኣዋጅ ከኣ ስእሊ ኢሳያስ ኮኒ ኢልካ ዝተመርጸ ምስ ፍሽኽታኡ የርእያ ኣሎዋ። “ክርእይዎ ዝጸልኡዎስ ኣብ ቤት መቕደስ ቅበሩኒ”በለ ከም ዝብሉዎ ኣቦታትና፡ ኢሳያስ ብህዝቢ ክንደይ ከምዝተጸልአን ከም ዝተፈንፈነን ኣይርድኦን እዩ።
ሰላም ! ዝኸበርኩም ኣሕዋት ኤርትራውያን ደቂ ዓደይ፣ እናታይ‘ሞ ክግበር ሎሚ ብዛዕባ ጹሉላትን ጽላለን ኢና ክንዛረብ፣ እንታይ ተረኺቡ ጥዑያትዶ ከይኮና ብዛዕባ ጹሉላት ንዛረብ ዝብል ለባም ሓታቲ ኣይሰኣንን፣
ብጸጋይ ገብረሂወት ሎንደን።
<ኣብ መንጎ ደገፍቲ ዋዕላን ጸረ ዋዕላን ሰለስተ ፈላለይቲ ስግኣታት ኣለዋ። ጸረ ዋዕላ ከም ቀንዲ ንዋዕላ ዘይ መደገፊ ምኽንያት ዘቕርብወን ክኣ እዚአን ኢየን። ሕቶ ቢሄር፣ ሕቶ ሃይማኖት፣ ምትእትታው ኢትዮጵያ፣-” ኣብ ዝብል 1ይ ክፋል ጽሑፈይ ኣመንጕየ ነይረ፣ እንሆ ሕጂ ድማ 2ይን ናይ መወዳእታን ክፋል፣ ሰናይ ንባብ፣-
እዚ ሕቶ’ዚ ኣብ ብዙሓት ኣሻማዊ ኮይኑ ዘሎ ሕቶ ኢዩ። ብፍላይ ድሕሪ ዋዕላ ኣዲስ ኣበባ ክኣ ረስኒ ወሲኹ ኣብ ኩሉ ናይ ክትዕ መአንገዲ ቦታታት፣ ፓልቶክ፣ ሰሚናራት፣ ወብሳይታት እንተላይ ፈይስቡክን ትዊተርን ከይተረፈ ከካትዕ ጸኒሑ ኣሎ።
ብቀዳምነት ክቡር ኣቶ ኢሳያስ ኣስፍሃ ብወገን ጥዕናኻ ጽቡቕ ክትህሉን ኣብ መነባብሮኻን ኣብ እተካይዶ ዘይሕለል ህዝባዊ ሓርነታዊ ቃልሲ ዓወትን ኣሳልጦን ንምነየልካ።
ኣብ ዕለት 29 ነሓሰ 2010 ዓ.ም፣ ብመሰረት እቲ ኣቐዲሙ ተሓቢሩ ዝጸንሐ መደብ፣ ኣኼባ መሰረታት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ጨንፈር ዓባይ- ብርጣንያ፣ ብውዕዉዕ መንፈስ ኣብ ግዚኡ ከም ዝተሳላሰለ ካብቲ ቦታ ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ፣፣
ብቀዳምነት ኣሕዋት ኤርትራውያን! ብምኽንያት መበል 19 ዓመት መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ ነቶም መስዋእቲ ዝኸፈሉ ስድራ፣ ተጋዲሎም ዝተጋደሉ ብህይወቶም ዘሎው ዝሰንከሉን ዘይሰንከሉን ጀጋኑ ሞጎስ ይኹንኩም እብል። ብምቕጻል ነቲ ተቓሊሱ ዝተቓለሰ ኣጋር ሰራዊቱ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ እንቛዕ ኣብጽሓካ ክብል እፈቱ።
ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኢሳይያስ ንዓሊ ዓብዱ ብጥርሙዝ ቢራ ገጹ ስለዝጨደዶ፡ ንኽልተ ሰሙን ሕክምናዊ ክንክን ክግበረሉ ቀንዩ። ክሳብ ‘ዚ እንዋን’ዚ ኸኣ ኣብ ዝኾነ ቦታ ኣይተራእየን። ኢሳይያስ ስለምንታይ ንዓሊ ከምዝሃረሞ ዛጊት እቲ ምኽንያት ንጹር ኣይኮነን። ዝያዳ ሓበሬታ ኣብ ቀጻሊ ክስዕብ እዩ።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብስርዓቱ ንዝምልመሉን ዝንቀሳቀሱን ኣብ ኤርትራ፡ ከባቢ ጎልጅ ዝመደበሮም ልዕሊ ትሽዓተ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ፡ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካይዱዎ ዘለዉ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ምንቅስቓስ ዘዕግብ ውጽኢት ከምዘየምጽኡ ኣብ ዚ ቐረባ እዋናት ኣብ ዘካየደሎም ወግዓዊ ኣኼባ ከምዝገለጸ ምንጭታት ሓቢሮም።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንገለ ክፋል ሰራዊት ካብ ዝእዝዙ ካብ ኮለኔል ንላዕሊ ንዝመዓርጎም ኣዘዝቲ ፡ ንእገዳ ባይቶ ጸጥታ ኣመልኪቱ ኣብዚ ቕንያት’ዚ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ብገለ ካብኣቶም ተሪር ተቓውሞታት ከምዘጋጠሞ፡ ኢሳይያስ ከኣ ንተቓውሞታቶም ብነድርን ሕርቃንን ከምዝመለሸሉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ሓደ ሰብኣይ ኣብ ሓደ ቤት በይኑ ይነብር ነበረ።ካብ ብዙሓት ዝናብ ዝዘነበሎም መዓልታት ሓደ መዓልቲ ብርቱዕ ዝናብ ዘኒቡ እታ ዓዲ ብማይ ኣዕለቕለቐት።ንሱ ገና እንታይ ይከውን ከምዘሎን፡ክመጽእ ዝኽእል ኣፍልጦ ይኹን ግምት ኣይነበሮን።
ሲኞር ፔየር ጃኒ ፕሮስፐሪኒ
1)ቀዳማይ ሚንስተር ሲልቪዮ በርልስኮኒ፡ድሕሪ‘ቲ ንርእሱ ዝከላኸል ሕጊ ኣውጺኡ ብፈራዶ ኣካል ድሕሪ ምንጻጉ፡ኣብ ፍርዲ ክቀርብ ተባሂሉ ኔሩ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ኣብ ብዙሓት ቅትለታት ዝተሳተፈ ማፍያ፡ማርቸሎ ዲ ኡርቲ ዝበሃል ሽርካ ሲልቪዮን ሲልቪዮ በርልስኮኒ ምስ ማፍያ ርክብ ከምዘለዎም ተናዚዙ።ድሕሪ‘ዚ ሲልቪዮ ዝመርሖ መንግስቲ ህላዌኡ ኣጠራጣሪ ስለዝኾነ፡ንዝመጽእ ምርጫ ምቅርራብ ብዝብል መደብ ኣባላት ሰልፊ ንምውዳብ ብዕለት 13-12-09 ስንበት መዓልቲ ኣብቲ ማእከል ሚላኖ ዝርከብ ዱዎሞ ዝተባህለ ቦታ መደረ ኣስሚዑ።
ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን ደቂ ሃገር፡ ብቀዳምነት ልባዊ ሰላምታና ይብጻሕኩም።
ቀጺልና ደጊም፡ ንልሙድ መደብና መሰረት ብምግባር፡ እንሆ ን-ቀዳም ዕለት 19.12.2009 ዓ.ም.ፈ.፡ ካብ ማሓዙ ኣሰና ዶት ኮም፡ ከም ክቡር ሓው ኢሳያስ ስዩምን ተስፊት ክፍሉን፡ ኣጋይሽ ናይ (Eritrean room for strong and united opposition) ኮይኖም ከምስዩ፣ እሞ፡ “ንምሕያልን ምትብባዕን ነጻ ናይ ዜና ማዕከን“ ዝብል ኣርእስቲ፡ ከም ዋና ዛዕባ ኣልዒሎም፡ ምስ ህዝቢ ክዛተዩ ዓዲምናዮም አሎና።
ሚልክያስ ምሕረትኣብ ዮውሃንስ
ታሪኽ ሃገርና ይኹን ታሪኽ ናይ ዝኾኑ ኣህዛብን ማሕበረሰባትን፡ከከም ኩነታቱን ከከም ደስ ዝበለካን ዝተራእየካን ዝለዋወጥ ወይ ዝማዛበል ተርእዮ ኣይኮነን። ታሪኽ ታሪኽዩ ነናቱ ኣሉታውን ኣውንታውን ጎድንታትን በሰላን ሓድግን ገዲፉ ድማ ይምርሽ። ደስ ስለዘይበለካ ወይውን ዊን ኢሉካ ኣብ ኣፍካ ከከምዝመጽልካ ንታሪኽ ምጽብባቕ ወይውን ምንእኣስ፡ ኣብ ልዒሊ ህዝብኻን ሰዓባይ ወለዶን ምድንጋር ምፍጣርን ገበንውን እዩ እንተተባህለ ኣይተጋነነን።
ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ንተወፋይነትን ጅግንነትን ስውኣት ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን እናኣልዓልካ ኣብቲ እትደልዮ ዕላማ መብጽሕን መደልደሊ ጨቋኒ ስርዓት ህግደፍ ምግባርን ልሙድ ኮይኑ’ሎ።
‘ፕረዚደንት’ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ናይ ቦታን ስልጣንን ምቅይያራት ገይሩ ከምዘሎ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም ።
ናይ ማይን ከባብን ሚኒስተር ነበር፡ ወልደሚካአል ገብረማርያም ኣብ መንጎ ሰራዊትን ፕረሲደንት ኢሳያስን ዝርከብ ምፍሕፋሕ ንምህዳእን፡ ጠለብ ሰራዊት ተቐባልነት ንኽረክብን፡ ምርግጋእ ክሰፍንን፡ ብዘርእዮ ተሓባባርነትን ቆራጽነትን ኣብዚ ጊዘዚ ኣብ ውሽጢ ህዝብን ሰራዊትን ዓቢይ ህቡብነት ስለዘጥረየ ፡ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ በዚ ህቡብነትዚ ከምዝተሻቐለን ሓሓሊፉ ድማ ኣብ ልዕሊ ወልደሚካኤል ዝውርወር ዘለፋ-ሓዘል ዘይእርኑብ ቃላት ከስምዕ ከምዝተራእየን ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም፡፡
ከመይ ቀኒኻ ከይብለካ፡ ከመይ ትነብር ከምዘለኻ ዝጠፍኦም ሰባት ሒዶት ክኾኑ ከምዝኽእሉ መጠን፡ ንይምሰል ካብ ዝሓተካ ርዱእ ንውሰዶ። ደብዳበ ንክጽሕፍ ዝደረኸኒ ምኽንያት ውን ኩነታት ጥዕናኻ ኢዩ።
ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ንመንገዲ ኣየር ኤርትራ ኣልሚሱ በታ ውልቃዊ ንብረቱ ዝኾነትን ኣብ ምጽዋዕ ዝመደበራን ናስ ኣየር ዝተባሃለት መንገዲ ኣየር ተኪእዋ። በዚ መሰረት እዚ ካብ ዕለት 19 ሚያዝያ 2009 ጀሚሩ መንገዲ ኣየር ኤርትራ ንፍርንክፈርትን ኣምስተርዳምን ተካይዶ ግዕዞ ከምዘቋረጸቶን እቶም ሰራሕተኛታት ድማ ገለ ኣብ ወጻኢ ዑቕባ ይሓቱ ገለ ድማ ናብ ናስ ኣየር ተሰጋጊሮም ኣለዉ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና፡ ዉልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣብ ሓንቲ ናይ ቻይና ናይ መካይን ፋብሪካ ሓደ ቢልዮን ዶላር ከምዘዋፈረ ምስ ኣንበብኩ፡ ብዙሕ ኣተሓሳሲቡኒ፡፡ ኣብ ናይ ነዊሕ ዓመታት-ቃልሲ ንናጽነት ይኹን፤ ከምኡውን ኣብ ናይ ዶብ ውግእ ምስ ኢትዮጵያ ንዝተዋጽአ ማእለያ ዘይብሉ ገንዘብ ህዝቢ ከኣ ተዘኪሩኒ።
ኣርባዕተ ሓለዋ (ቦዲጋርድስ) ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብሓደጋ መኪና ኣብ ጋሽ ባርካ ከምዝሞቱ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ፈላጥ ብዙሕ ኣይዛረብን። ፈላጥ አብዘይምልከቶ ነገራት’ውን ኣየውደኽኽን። ፈላጥ ሰብ ብዛዕብኡ ጥራሕ ዘይኮነስ ብዛዕባ ካልኦት ህልውናን ሰብኣውነትን’ውን ይሓሰብ። ናይ ፖለቲካ ኪኢላታት’ውን ድዛረብዎን ከስዕቦ ዝኽእል ፖለቲካዊ ክሳራታት ብውልቃዊ ረብሓታቶም ጥራሕ ዘይኮነስ ብክብሪ ህዝቦምን ሃገሮምን ዓይኒ ኢዮም ዝጥምትዎ።
ኣብቲ ካብ 12 ክሳብ ሎሚ 14 ታሕሳስ ኣብ ምጽዋዕ ዝተኻየደ ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራት፡ ፕረዚደንት ኢሳያስ “ብኽፍሊ ጸጥታ ዝቐረበለይ መጽናዕታዊ ሓበሬታ”፡ ኢሉ ዘቕረቦ ነቲ ተዋዓዊዑ ዘሎ ምልዕዓል ሰራዊት ኤርትራ ዝምልከት ጸብጻብ፡ ንካቢነ ሚኒስተራት ኣስደሚሙዎን ኣሰምቢዱዎን። እቲ ምልዕዓል ብጎነጽ ክፍታሕ ኢሳያስ ዝመረጾ መርገጺ ተቐባልነት ስለዘይረኸበ ግን እቲ ኣኼባ ኣብ ደገፍትን ተቓውምትን ተገማሚዑ፡ ይብሉ ምንጭታትና ካብ ኤርትራ።
ከምቲ ትፈልጦ ባህጊ ህዝቢ ኤርትራ ከም ኩሉ ህዝቢ ዓለም ብሰላምን ራህዋን ምንባር ኢዩ። ነዚ ንምርግጋጽ ከቢድ
መስዋእቲ ከፊሉ ድማ ናጽነቱ አረጋጊጹ። ብድሕሪ እዚ ድማ አብ ውሽጥን ደገን ዝነብር ህዝቢ ሃገሩ ንኽሃንጽ ካብኡ
ዝድለይ ኩሉ ብምውፋይ እኳ ድኣ አብ ካልኦት ሃገራት ብዙሕ ዘይርኣይ ወፈያ ገንዘብን ጉልበቱን ከበርክት ዓለም
ምስክሩ እያ።
ኣቐዲመ፡ኣብዚ ቕንያት በዓላትን ምቕያር ሓድሽ ዓመትን ብዝምልከት ምስ ስድራ ቤትካን ደቅኻን ሰናይ እዋን፤ሩሑስ ብዓልን ቅንያትን ክኾነልካ ይምነይ።ቐጺለ ከም ዜጋን ኣባል ማሕበረሰብ ኤርትራውያንን ብሞያውን ከምጋዜጠኛ፡ ነዚ ዝስዕብ መልእኽቲ ብጽሞና ከተንብቦ ብትሕትና ጊዜኻ ይሓትት።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት 24 ግንቦት መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ ኣብ ኣስመራ ስታድዩም ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ ብዘይተግባራውነትን ምትሕልላኻትን ውሳኔ ምምላካት ዶብ ኤርትራ ኢትዮጵያን ተሓተቲ ሰበስልጣን ኣመሪካ ምዃኖም ገሊጹ።


text:
ወፍሪ ክታበት ቫይረስ ኮረና ኣብ ከተማ መቐለ ላዕለወት ኣመራርሓ፣ መራሕቲ ሃይማኖትን ካልኦት ዝምልከቶም ሰብ ሞያ ጥዕናን ኣብ ዘተረኸብሉ ብዕሊ ተጀሚሩ፡፡
ኣብ ትግራይ ተነቢሩ ብዘሎ ዕፅዋን ክባን ስዒቡ ግቡእ መከላኸሊ ቫይረስ ኮረናን ካልኦትን ኣብ ዘይብሉ እዋን ህዝቢ ትግራይ ብቫይረስ ኮረና ከይጥቃዕ ዘኽእል ክትባት ንምሃብ ብምትሕብባር ትካል ዉድብ ጥዕና ዓለምን ዩኒሴፍን ዝተረኸበ ክታበት ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ምሃብ ይርከብ፡፡
ኣብቲ ምጅማር ወፍሪ ክታበት ቫይረስ ኮረና ብርክት ዝበሉ ላዕለዎት ኣመራርሓ፣ መራሕቲ ሃይማኖትን ሰብ ሞያ ጥዕናን ተረኺቦም እዮም፡፡
ሓላፊ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ዶ/ር ሓጎስ ጎደፋይ እቲ ክታበት ብልዑል ፃዕሪ ትካል ዉድብ ጥዕና ዓለምን ዩኒሴፍን ዝተረኸበ ከም ዝኾነን በዙይ ድማ እቶም ትካላት ዝገበርዎ ኣስተዋፅኦ ብምንኣድ ኣብ ከተማ መቐለ ንዝቕፅሉ ክልተ ሰሙናት ከም ዝወሃብን መላእ ሕ/ሰብ አዙይ ፈሊጡ ዓርሱ ካብ ቫይረስ ኮረና ንምድሓን ክኽተብ ይግባእ ኢሎም፡፡
ኦፕሬሽናል ማናጀር ዉድብ ጥዕና ዓለም ጨንፈር ትግራይ ማይክል ማዋንዳን መተሓባበሪ ዩኒሴፍ ጨንፈር ትግራይ ማረዮ ፉዮሮቲን ትካሎም ምስ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ብምትሕብባር ህዝቢ ትግራይ ክትባት ቫይረስ ኮረና ክረክብ ምኽኣሉ ከም ዝሐጎሶሙን ብቐፃልነት ድማ ኣጠናኸሮም ከም ዝሰርሕሉ ገሊፆም፡፡
ክትባት ቫይረስ ኮረና ጆንሶን ኤንድ ጆንሶን ክወስዱ ዝረኸብናዮም መራሕቲ ሃይማኖትን ሰብ ሞያ ጥዕናን ብወገኖም ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ሙሉእ ዕፅዋን ክባን ኮይኖም እዚ ክታበት ምርካቦም ከም ዝነኣዱን ህዝቢ ትግራይ ነዙይ ወርቃዊ ዕድል ክጥቀመሉ ምዒዶም፡፡ ዛጊድ ንልዕሊ 1.6 ሚልዮን ህዝቢ ዝኣክል ክትባት ቫይረስ ኮረና ጆሶን ኤንድ ጆንሶን መፅዩ እዩ፡፡
ወፍሪ ክታበት ቫይረስ ኮረና ኣብ ከተማ መቐለ ካብ ዕለት ኣርባዕተ ሓምለ ጀሚሩ ንዝቕፅሉ ክለተ ሰሙናት ኣብ 92 ናቑጣታት ክወሃብ እዩ፡፡ ካብ ልዕሊ 18 ዓመት ዕድመ ንላዕሊ ኩሉ ክኽተብን ተደራራቢ ሕማም ንዘለዎሙን ብዕድመ ዝደፍኡ ወገናትን ድማ ቅድምያ ከም ዝወሃብ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመላኽት፡፡
ብህይወት ብርሃነ


text:
ናይ ሽመልባን ህፃፅን መዕቖቢ ስደተኛታት ንምዕፃው መንግስቲ ኢትዮጵያ ምውሳኑ ተፈሊጡ።ኣብ ክልቲኦም መዕቖቢታት ስደተኛታት ኣብ ልዕሊ ህወይት ይኹን ንብረት ንዝወረደ ጉድኣት ተሓታቲ ህወሓት እዩ ክብሉ ናይ ስደተኛታትን ካብ ስደት ተመለስትን ኤጀንሲ ዋና ዳይረክተር ኸሲሶም።
ሎማዕንቲ ኣብ ምንስቴር ጉዳታር ወፃኢ ኣብ ዝተውሃበ ጋዜጣዊ መግለፂ ናይ ስደተኛታትንብ ካብ ስደተ ተመልስቲን ኤጀንሲ ዋና ዳይረክተር ኣቶ ተስፋሁን ጎበዛይ ናይ ሽመልባን ህፃፅን መዕቖቢ ስደተኛታት ብመንግስቲ ክዕፀው ከምዝትወሰነ ገሊፆም።
እቶም ዋና ዳይረክተር ከምዝገለፁዎ ክልቲኦም መዕቖቢ ማእኸላት ብናይ ሕቡራት መንግስታት ናይ ስደተኛታት ኮሚሽን ሕጊ መሰረት ካብ ዓንተብኡ እውን ክኽፈቱ ዘይነበሮም እዮም ኢሎም።
ብመሰረት ሕጊ ዓለምለኸ ኮሚሽን ስደተኛታት መዕቖ ስደተኛታት ካብ ዶባት ብሓምሳ ኪሎ ሜትር ሪሒቖም ክምስረቱ እናተገብኦም ሽመልባ 20 ኪሎ ሜትር ጥራሕ ሪሒቑ ከምዝርከብ ሓቢሮም።
‘’መጀመርትኡ እውን ልክዕ ኣይነበረን፤ሕዚ እውን ክቕፅል የብሉን ኣብ ዝብል ተዘራሪብና ኣብ ሽመልባ ዘለው ስደተኛታት ናብ ካልኦት ካምፕታት ብምውሳድ ወይ ካብ ካምፕ ወፃኢ ክነብሩ መሰል ምሃብ ወይ ምስ ሕብረተሰብ ክፅምበሩ ብምግባር እቲ ካምፕ ምዕፃው ዝከኣለሉ ኣገባብ ተዘራሪብና ተሰማሚእና ኣለና’’ ኢሎም።
ኣቶ ተስፋሁን ኣብ መዕቖቢ ስደተኛታት ሽመልባን ህፃፅን ዝነበሩ ኣስታት 20,000ኤርትራዊያን ስደተኛታት ኣበይ ከም ዝኣተው ኣይፍለጥን ዝብሉን ካልኦትን ተመሳሰልቲ ሪፓርትታት ፍፁም መሰረት ኣልቦ እዮም ኣለው።


text:
ኣብዚ መበል 21 ዘመን ምቛም መንግስታት ብዓለትነትን ሃይማኖትን ይከኣልዶ ተራእዮ ኣግኣዝያንከ ንረብሓ መን
“Exposing Agazians false narratives of building TigrayTigrini”
ብፍስሓ ናይር
ሎሚ ነዚ ሓተታ ከቅርብ ዝገደደኒ እቲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓን ብፍላይ ድማ ኣብ ፓልቶኮት ኤርትራውያን ክቀርብ ዝጸንሔ ዘይጸረየን ኣብ ሓቀኛ ጽሑፋት ታሪኽ ብዛዕባ ሕዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ምርኰሳ ዘይብሉ ናይ ሃውተታ ክትዓት ክካየድ ብምኽትታልን ከምኡ ድማ ኣብ ገለ መጽሔታት ከም “ውራይና” ዝብሉ መጽሔታትን ብምንባብ እዚ ጉዳይ እዚ ንኩልና ስለዝምልከት ሰነ ፍልጠታዊ ድህሰሳ ዘድልዮ ተረኽቦ ኢዩ።
መጀመርያ ታሪኽ ምፍላጥ ንህልዊ ኩነታትናን ንመጻእን ካብ ዝሓለፈ ናይ ሓድሕድ ውግእን ኩናትን፣ ብርሰትን ድኽነትን ድንቁርናን ኣተሓሳስባ ወጺእና፣ ሓዲሽ ኣተሓሳስባ ነዛ ብብዙሓት ዓለታትን ሃይማኖታትን ዝቆማ ሃገራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብኡ ሓሊፍካ ድማ ንምሉእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሃገራት ሰላምን ደሞክራስያን፣ ሰብኣዊ መሰላትን ግዝኣተ ሕግን ዘንግሳ መንግስታት ምሕናጽ ድኣ እምበር ኣብ ሓደ ዓለታዊ ኣተሓሳስባ ናይ ዘመኒ እምኒ 4000 ዓመት( ንድሕሪት ምሕሳብ እንታይ እዩ እቲ ምኽንያት ንረብሓ መንከ፣ ዓሚቁን ሰፊሕን ትንተናን ሰለ ዘድልዮ፣ኩልና እቶም ንድሕነት ሕዝብናን ኣካባቢናን ንግደስ ከነድህበሉ እዋኑ ኢዩ ይመስለኒ።
ኣብ ጥንታዊ ታሪኽ ኣብዛ ሎሚ ኢትዮያን ኤርትራን ተባሂለን ዝጽዋዓ ሃገራት ሕዝብን ቅድሚ ልደት ክርስቶስ ዝነበረን ድሕሪኡ ዝተረኽበን ጽሑፋት እቲ ኣብዘን ሃገራት ዝነብር ዝነበረ መበቆሎም ካብ ካም /ኩሽ ፣ሰም፣ ሓማውያን ወይ ድማ ሓውዋስዋስ ዓለታት ከምዝኾኑ ይዝንቶ። ነዚ ዝያዳ ንምርዳእ ድማ
ናይ ሎሚ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሕዝብታት ታሪኽ ንምፍላጥ ዝሕግዙና፣ ናይ ኣርኪዮሎጅን ናይ ታሪኽ ቅርስታት፣ ናይ ታሪኽ ጽሑፋት፣ ካብ ጥንታዊ ቦታታት ብምድላይ፣ ናይ ሕዝብታት ዘርእን መበቈልን እምነታትን፣ምቋም ሃገራትን ሃገራውነትን ኣብ እንታይ ዝተመርኰሰ ምዃኑ ክሕግዘና ይኽእል፡
ኣብ ጥንታዊ ታሪኽ ቅድሚ ጽሑፍ ምምጹኡ፣ ወድሰብ ዝተፈላለየ ናይ ሕይወት መነባብሮ ከምዝሓለፈ ይዝንቶ ካብ ምእራር ዝብላዕ ካብ ኣታኽልቲ ድሓር ሃድን፣ ጸኒሑ ኣብ ሓደ ቦታ ምቅማጥን ሕርሻን፣ጸኒሑ ድማ ኢንዱስትሪ ከምኡ እናበለ ሰልጣነ ሕዝብታት ዓለም ኣብዚ ሕጂ ግሎባላይዘን ዓለም ኣብ ሓንቲ ቂሾት ኮይና ትግለጸሉ ደርጃ ኣብ ዝተበጽሔ ግዜ ሕጂ ተመሊስካ፣ ንሕና እባ ኣጋዝያን፣ንሕና ኢና ንመርሓኩም፣ትግራይ -ትግሪኚ፣ ኣስላምን ዓረብን ክጥፍኡ ኣለዎም እናበልካ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዓጀውጀው እምበርዶ ናይ ጥዕና ኢዩ ኢልካ ክትሓስብ ዝግድደካ ኢዩ፡፤
ኣብቲ ግዜቲ ሃገራት ብዶባት ዝፍልጣ እውን ኣይተፈጥራን ነረን፣ እታ ሓንቲ ኣሰር ንግስነታት ከምዝነበራ ክሳብ ክንደይ ሕዝብን ስፍሓት መረትን ሒዞም ይገዝኡ ነሮም፣ ዝፍለጣ ቅድሚ ንግስነት ኣግኣዝያን ናይ ነገድ ኖህ ካም ኩሽ ዘመን መንግስቲ ከምዝነበረ ድሕሪኡ ድማ ናይ ኣግኣዝያን ንግስነት ቅድሚ ልደት ክርስቶስን ድሕሪ ልደተ ክርስቶስን ከምዝነበረ፣ ድሕሪኡ ኣብ መበል 1300-ናይ ነገደ ዛጉየ ዘመነ መንግስቲ ድሕሪኡ ድማ ናይ ሽዋ ነገስታት ኢየን። ብዛዕባ ነገድ ዮቅጣን- ነገደ ኣግኣዝያን ጽሑፍ ገዕዝ ከምዝነበሮም ዝፍለጥ ሰነድ የለን፣ ግን ነገደ ሳባ ካብ ደቡብ ዓረብ እዮም ፍደል ግዕዝ ዝመሃዙ እዚኦም ድማ ካብ ካብ ሶርያ /ፈኒቅያ – ጢሮስ ናይ ሎሚ ሊባኖስ ከምዝመጽኤ ኢዩ ዝእመን( ፍስሓ ያዜ ካሳ፣ የኢትዮያ የ 5 ሺ ዓመት ታሪክ፣ ከኖህ እስከ ኢህአዴግ፣ መጽሓፍ 1 ርኤ)
ኣመጻጽኣ ፍደላት ምስ ትውልዲ ዝተኣሳሰር ዘይኮነስ ምስ ምህዞ ደቂ-ሰባት ድኣ እምበር ሕዝቢ ሓደ ዓለት ተኣኪቡ ዝመሃዞ ኣይኮነን።
ብዛዕባ ኣመጻጽኣ ፍደላት
ኣብቲ ግዜቲ ፈኒካውያን ማለት እቲ መጀመርያ ናይ ጽሑፍ ፊደላት ዝመሃዙ ኣብ ናይ ሎሚ ማእከላይ ምብራቅ ሃገራት፣ መሶጳጣምያ ሱርያን ሊባኖስ ከምኡ ድማ ኢራቅ ምንጪ ናይ ሎሚ ኩሉ ፍደላት ዕብራይስጢ፣ ዓረብ፣ ግዕዝ፣ ጽኒሑ ድማ ላቲን ኣብ ግዜ ሮማውያን ዝተጀመረን ዘሎን ፍደላት ምዃኑ ታሪኻውያን ይዝንትዉ፣ ምልክት ፍደላት ግዕዝ ሎሚ ኣብ ኤርትራን ኣብ ክልል ትግራይን ይርከብ፣ ዘሐወለ ዘተአገበረ……….ሓውልትታት ይርከብ፣ እቲ ኣብ ኣኽሱም ይኹን ኣብ ካል እ ቦታት ዝርከብ ሓውልታት ብግዜ ኣግዝያን ጥራሕ ዘይኮነ ብኩሎም በቶም ሽዑ በብተራ ዝነግሱ ዝነበሩ ዝተሰርሔ ድኣ እምበር ብኣግዝያን ዝበሃሉ ጥራሕ ነሮም ማለት ዝንቡዕ ሓበረታ ኢዩ።
እቲ ከም መንግስቲ ወይ ንጉሳዊ መንግስቲ ኣስማቱ ካብ ኣክሱም( Axumite Kingdom, Zaguie Dynasty, Solomonic Dynasty……………. and many other coercive rules in this region) ኩሎም ድማ ኣብ ዝተወሰነ ቦታት ውሱን ኣካባቢ( city- states ) ድኣ ነሩ እምበር ኣብዚ ሎሚ ንፈልጦ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣስፋሕፊሖም የማሓድር ነሩ ዝብል ጽሑፋት የለን፣ እቶም ኣብቲ ግዜቲ ገዛእቲ ዝነበሩ ብንግስናን ሽማምንትን በተክህነትን ድኣ እምበር ሕዝቢ ዝመረጾም መንግስታት ይኹኑ ሃገራት ብዶባተን ዝፍልጣ ይትረፍዶ ኣግኣዝያን ኣብ ምሉእ ዓለም እውን ክሳብ 990 ድ.ልደት ክርስቶስ ዝቆማ መንግስታት ይኹና ሃገራት ኣይነበራን።
ኣመጻጽኣ ክርስትናን ኢስልምናን
ኩላትና ኣብ ታሪኽ ኣብ መባእታውን ካል ኣይን ደረጃ ትምህርቲ ዝተመሃርናዮ ብ ዛዕባ ምምጻእ ክርስትናን ኢስልምናን ኣብዘን ሎሚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተባሂለን ዝጽዋ ዓ ሃገራትን ሕዝብን ፣ ክርስትና ኣብ 4ይ ዘመን ልደት ክርስቶስ ብክልተ ኣሕዋት ካብ ቲሮስ ወይ /Tyre ሎሚ ብሊባኖን ትፍለጥ ሃገር ትውልዶም ሲርያውያን ፈኒካውያን፣ፍረሚናጦስን-ከሳተ- ብርሃን ፣ እደስዩስን ምስ ሓውቦኦም መሮፒኡስ ካብ ጢሮስ ብቀይሕ ባሕሪ ተሳጊሮም ኣብ መረት ምስ በጽሑ እቶም ባሕረኛታት ብዘይካ እቶም ክልተ መን እሰያት ፍረመንጡስን ኤዲስዩስን ካል ኦት ከምዘተቀትሉ፣ፍረሚንጦስን ኤደስዩስን ግን ከምባሮት ተታሒዞም ናብ ንጉስ ኤዛና ናብ ኣኽሱም ከምዝተወስዱ ታሪኽ ይዝንቱ፣ ንሳቶም ድማ ንጉስ ኤዛና መማኽርቱ ኮይኖም ክርስትና ከምሁሩ ጀመሩ፣ፍረሚንጦስ ኣብ አኽሱም ጥራሕ ከይተወሰነ ክሳብ እስክንድርያ/ግብጺ በጺሑ ኣቡን ተሸይሙ ኣብ ኣኽሱም ተመሊሱ ከም መራሒ ሃይማኖት ክርስትና ኣብ ምስፍሕፋሕ ተጸምደ፣ ሓዉ ኤደስዩስ እውን ጢሮስ ተመሊሱ ክህነት ተቀቢሉ፣ ምስ ፍረሚንጦስ ኮይኑ ክሳብ እስክንድርያ ብምብጻሕ ንፓትርያክ እስክንድርያ ናብ ኢትዮጵያ ኣቡን ክሰዱ ተማሕጸንዎ፣ ኣብቲ ግዜቲ ኢዩ ድማ እቲ ክልተ መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳንን ሓዲስ ኪዳንን ናብ ግዕዝ ዝተተርጐመ፣ ሰነ-ጽሑፍ ግዕዝ ድማ ካብ ኣብጃ/ Consanants/ ናብ ኣቡጊዳ/ Vocal/ syllabus ዝተለወጠ/ ሰለዚ ንቋንቋ ግዕዝ ሰነ-ጽሑፋዊ ቅርጻ ዝሃብዎ ከምቲ ናይ ሎሚ ፍላስፋታት ኣግዝያን ዝብልዎ ዘይኮነስ መሰረቱ ካብ ማእከላይ ምስራቅ ዝመጹ ሱርያዊ/ፈኒካዊ ፍልስፍና እዩ፣ እምብ ኣር ፍላስፋታት ኣጋዝያን ክንዲ እቲ ሓቀኛ ታሪኽ ኣመጻጽ ክርስትና ብኣይሁድ ዘይኮነስ በቶም ኣብዚ ግዜዚ ቋንቋ ዓረብ ዝዛረቡ ክርስትያን ዝመንጨወ ኢዩ።
ሃይማኖት እስልምና እውን ካብ 6ይ ክፍለ ዘመን ንመጀመርያ ኣብቲ ግዜቲ ነቢይ መሓመድ ሰዓብቱ በቶም ኣረማውያን ምስ ተሃድኑ ኪዱ ናብ ምድሪ ሓበሻ ኣብኡ ንጉስ አኽሱም ኣብ ሓደ እግዚብሔር ዝኣምን ሰለ ዘሎ ክቀብለኩም ኢዩ ምስ በሎም ኣመንቲ ምስልምና ናብ ኣኽሱምን ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ሎሚ ኣዱሊስ ተባሂላ ትጽዋዕ ቦታ ሰፈሩ፣ካብኡ ንንየው ድማ ብሰላም ሃይማኖቶም ከስፋሕፍሑ ጀመሩ፣ ካብ ሽዑ ድማ ኢዩ ሃገራት ኣዕራብ ይኹና ካልኦት ምስልምና ሃገራት ንኢትዮጵያን ኤርትራን ዓብይ ኣኽብሮት ዘለዎም፣ ኣቱም ጽዮናውያን – ኣግኣዝያን ኣብ ስደት ብሳላ ወል ፈያር/ Social-Welfare ናይ ምዕራባውያን ሃገራት ከይሰራሕኩምን ከይተምሃርኩምን እዚ ናይ ግዜና ተክኖሎጂ ኣብ ድሕሪ ኢንተርነት ኰንኩም ተፈላሰፉ ዘሎኹም፣ ኣብ ስራሕን ትምህርትን ምስ እትዋፈሩ ንነፍስኹምን ሕዝብኹምን ምጠቀምኩም፣ ካብዚ ናይ ጥንቲ ፖሊቲካን፣ ናይ ጽልእን ፍርሓትን እውን ምደሓንኩም፣ እወ እዚ ግዜዚ እቶም ኣብ ከምዚ ሃለዋት ዘለዉ፣ ገለ ናይ ሰነ-ኣእምሮ ተመራመርቲ ከምዝብልዎ እዞም ኣብ ፖልቶኮት ዘህተፍትፉ ገለ ጉድለት ናይ ሰነ-ኣ እምሮን ካብ ማሕበረ-ሰብ ዝተነጸሉን ኢዮም ኢሎም ይገልጽዎም እሞ ተራፒ ሕክምና ሰነ-ኣእምሮ የድልዮም ይብሉ፡፤
ኣብዛ ሎሚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝብሃላ ሃገራት እቶም ገዛእቲ ኩሉ ግዜ ነንሕድሕዶም ክዋግኡን ሕዝቦም ከጥፍኡን ከምዝነበሩ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ናይ ሕዝቢ ምንቅስቃስ ከምዝነበረ ይዝንቶ ፣ ናቱ መቀጸልታ ድማ ወራራት ኣብ ልዕሊ ሕዝብታት ናይዚ ከባቢ ንሕና ዘርከብናዮ እኹል ምስክር ኢዩ፡ መጀመርያ ግዕዝ ዝብል ቃል ናይቲ ፍደላት እምበር ናይ ሕዝቢ መጸውዒ ሰም ኣይኮነን፣ እቶም ብግዕዝ ክጽሕፉ ዝጀመሩ ኣብ ግዜ ምእታው ክርስትና ካብ ናይ ሎሚ ሱርያ ዝመጹ በተክህነት ክርስትያን እዮም ንጉሳዊ መንግስቲ ኣክሱም ዕላዊ ቋንቋኡ ግሪኽ ወይ ጽርኣ ዝበሃል ኢዩ ነሩ፣ ንክርስትና ዝተቀበሉን ዘስፋሕፋሑን ድማ እዞም ሎሚ ኣግኣዝያን ንሕና ዝብሉ ዘይኮነስ ዘርኢ ካም-ኩሽ ኣገው ዳይናስቲ እቶም ንኣኽሱም 300 ዝገዝኡ፣ ነቲ ስልጣን ድማ ብሰላም ናብቶም ንሕና ኢና ካብ ነገደ ይሁዳ ዝብሉ ኣመሓላሊፎም፣ ናይዚ ጭቡጥ ምስክርነት ድማ ሎሚ ኣብ ላሊበላን ካልእ ቦታታን ዘሎ ሕንጻታት በተክርስትናት እኹል ምስክር ኢዩ፡፤ ኣብ ኤርትራ እውን ንቋንቋ ትግርኛ ብስነ- ጽሑፍ ዘማ ዕበሉ እቶም ኣግዝያን ዝብሃሉ ኣይኮኑን እንታይ ድኣ ካልኦት ዘርኢ ሕዝቢ ኢዮም፣ ሓደ ቋንቋ ናይ ሓደ ዘርኢ ከምዘይኮነ ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ንምስክሮ ሓቂ ኢዩ፣ ሎሚ ቋንቛ እንግሊዝ ብዝበዝሕ ሕዝብታት ዓለም መራኸቢ ኮይኑ ኣሎ፣ ቋንቋና ከይትዛረቡ ዝብሉ እንግልዛውያን ግን የለዉን፣ ከምኡ እውን ሃይማኖት ዘርኢን ደረትን የብሉን፣ ኣቱም ፍላስፋታት ኣግኣዝያን መጀመርያ ሃይማኖት ክርስትና ካብ ዘርኢ ኣይሁድ ኣይመጽኤን፣ ስለምንታይ ኢኹም ዝምድናኹም ምስ ኣይሁድ ተታሕዝዎ፣ ሞኣ ኣንበሳ ዘእምነገደ ይሁዳ፣ እዚ ኢዩ ምልክትና ባንደራን ድማ ትብሉ፣
ትፈልጥዶ ሎሚ እቶም ቅድሚ 37 ዓመታት ፈላሻ ዝበሃሉ ሕዝብታት ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኢስራኤል ዝመጽኡ ኩነታት መነባብሮኦም፣ብዛዕባ ሰብኣውን ዘግነታውን መሰላቶም፣ ትማሊ ትማሊዶ በሽሓት ወጺኦም ሰላማዊ ሰልፊ መሰልና ይሕሎ የለን ኢሎም ክሓቱ ኣይተራእይንዶ ብእንታይ ድኣ እሞ ኢኹም ኣጋዝያንን ኢስራኤል ትብህግዎን ትውልድኹም ካብ ኣይሁድ ኢና ትብሉ፣ በጃኻትኩም ቅድሚ ኣብ ፓልቶክ ወይ ፈይስ ቡክ ዘርባዕባዕ ቅድሚ ምባልኩም ኣመጻጽኣን ኣቋቁማን መንግስታት – ሃገራት ታሪኽ ኣንብቡ።
ንሕናስ ኣፍሪቃውያን ኢና ይትርፍዶ ሎሚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ዘይኮነስ ሓድነት ኣፍሪቃ ኣብ ምምስራት ዓብይ ግደ ዝተጻወትና ሎሚ ድሕሪት ከምሽንቲ ገመል 4000 ዓመት ንድሕሪት መንግስቲ ትግራይ/ትግርኚ ረፑብሊክ ኣግኣዝያን ዝብልሲ እምበርዶ ኣብዛ ናይ ሎሚ ዓለምና ኣሎኹም ክሓቶም እፈቱ። ንእሽቶ ትግራይ /ትግርኚ ዶ ትሓይሽ ወይስ ሰፋሕ ሃገረ ኢትዮጵያን ኤርትራን ካብኡ ሓሊፋ ድማ ንኩላተን ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሕበር ኣንጻር ድኽነትን ድንቁርናን ውግእን ወረ ውገን ሓቢሩ ዝቃለስ ዝተዋሃሃደ ንብዙሓነት ሕዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሰላምን ብልጽግናን ዘማሓድር ስርዓታት ድኣ ኣብ ምሕናጽ ድኣ ንሕሰብ እምበር ሕና ንሳቶም ኣብ ዝብል ክርክር ምእታው እቲ መጀመርያ ዝጉዳእ ሕዝቢ ትግራይን ኤርትራን እዚ ሎሚ ንሕና ኣግዝያን ዝብል ምዃኑ ፍሉጥ ኢዩ፣ ውጥን ኣግኣዝያን- ትግራይ ትግርኚ ኣብ ኣርባዓታት ድሕሪ ስዕረት ኢጣልያዊ መግዛእቲ ናይ ኤርትራ መሰል ርእሰ ውሳነ ሕቶ ምስ ቀረበ ከም ርእይቶ/ሓሳብ ብገለ ኤርትራውያን ዝቀረብ ዝነበረ ኢዩ ነሩ እንተኾነ ኣብቲ ግዜቲ በተን ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ኤርትራ ተቀባልነት ሰለዘይረኸበ ፈሺሉ ዝተረፈ ርእይቶ ኢዩ ነሩ፣ ብፍላይ ነዚ ውጥን እዚ ዘፍሽለ እቲ ብራእሲ ተሰማ ዝምራሕ ዝነበረ ሊበራል ሰልፊ ምንባሩ ኣብ ብዙሕ ታሪኻውን ፖሊቲካውን ጽሑፋት ይገልጽ።( ኣይንፈላለ፣ 1941-1950 ብ ኣለምሰገድ ተስፋይ) ከምኡ እውን ዶር.ደጃዝማች ዘውደ ገብረስላሰ ኣብ መጽሓፉ፣ ( የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንሥ ኤ እና መፍትሔ) ኣብ ዝብል መጽሓፉ ከምዚ ይብል፣
“ኤርትራና ትግራይ በኢጣልያ የግዛት ዘመን ተቀላቅለው እንደነበሩ ውህደታቸውን ቀጥሎ ነጻ የትግራይ ትግርኚ መንግስት በኢንግሊዝ ድጋፍ ለመቋቈም ያቀዱት፣ ልዑል ራስ ስዩም መንገሻ ኢትዮጵያን ኣልከፍልም ብማለት አሳቡብ ተቃውመው ከኣምባ ኣላጌ ጦርነት በኋላ በ1943 ዓ. ም ወደ ኣዲስ ኣበባ በመሄዳቸው ከሸፈ።”
ሰለዚ ትግራይ -ትግርኚ ውጥን ኣብ ዝሓልፈ ታሪኽ ብትግራዎት ይኹን ኤርትራዉያን ተቀባልነት ዘይብሉ ውጥን ኢዩ፣ ውጥን ትግራይ ትግርኒ ናይቶም ተስፋ ዝቈረጹ ባእታት እምበር ናይ ሕዝቢ ኤርትራን ትግራይን ውጥን እውን ኣይኮነን።
አብ መጽሔት ውራይና መበል 34 ሕታም ጥሪ 2009 ዓ. ም ኣብቲ ውጥን ኣግኣዝያውነት ወይ ብሄር ኣግኣዚ ክልተ ከምዝነበሩ እቲ ሓደ ብናይ ትግራይ ተጋሩ ዝተጀመረ ብማሕበር ዝፍለጥ፣ ጸኒሑ ድማ ሃገራዊ ግንባር ኣግ ኣዝያን ከምዘቆሙ ይፍለጥ ንዝያዳ ሓበረታ ምስዚ ተኣሳሲሩ ብ PDF ዝተላኤኸ ርኤ
ጸላእቲ ኣግ ኣዝያን፣ ፖሊቲካ ኢስላምን ዓረባዊ ሃገራውነትን፣ ሃገራውነት ኣምሓራን ኢዩ ይብሉ።
ውከሳ/ References
- Cardinal Paulos Tsadua On SaintFrumentius and the Liturgy of Ethiopian Church
- ውራይና፣ ኣግ ኣዝያን እንታይነት ምንቅስቃስ ብሄረ ኣግ ኣዝያን/ትግራይ -ትግርኚ
- የኢትዮጵያ የ 5 ሺ ዓመት ታሪክ ፣ ከኖህ እስከ ኢህአዴግ፣ ብፍስሓ ያዜ ካሳ
- ኣይንፈላለ ፣ 1941-1950፣ ኣለምሰገድ ተስፋይ
- የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንሥኤ እና መፍትሔ፣ ዶ/ር ደጃዝማች ገብረ ሥላሴ
- Eritrea – The making of A Nation -1890-1991 by Redie Bereketeab Uppsla University 2000
- Paths toward the nation, Islam Community, and early Nationalist Mobilization in Eritrea, 1941-1961 by Joseph L. Venosa
- Italian Colonialism in Eritrea , 1882-1941 Policies, praxix and impact by Tekeste Negash
- Eritrea and Ethiopia- The Federal Experience by Tekeste Negash
- Eritrea At CrossRoads- A narrative of Triumph, Betrayal and Hope by Andebrhan Welde Giorgis
- Coercion, Capital And European States- AD 990-1992 by Charles Tilly
Short URL: https://english.farajat.net/?p=10684


text:
ንግዲ ሥራሕቲ
ንሥራሕ ቐጻላይ ክፍሊት
ናይ መንግሥቲ ሥራሕ ቐጻላይ ክፍሊት መደጐሚ ሓገዝ ከምዝኾነ እሞ ብሰንኪ ለበደ ኮሮና ቫይረስ (COVID-19).ጸገም ንዝበጽሆም ንግዲ ሥራሕቲ ደገፍ ዝውሃብ ዝነበረ እዩ።
ዝፍቐደሎም ቆፀሪ፤ ንናይ ግሊ ነጋዶን ካልኦት ንክረኽቡ ዝፍቐደሎም እቶም ፍቓድ ንዘለዎም ቆፀሪት ንናይ ሥራሕ ቀጻላይ ክፍሊት ከምልክቱ ይኽእሉ ኔሮም። እዚ ክፍሊት ብናይ ATO ኣቢሉ ነቲ ቆፃራይ ኣቐዲሙ በብወርሒ ይውሃቦ እዩ።
ናይ ንግዲ ሥራሕቲ ንሥራሕ ቀጻላይ ክፍሊት ብናይ ATO's ንግዲ ሥራሕ መእተዊ/Business Portal ኣቢሎም ክምዝገቡ ይኽእሉ። ንናይ ባዕልኻ ንግዲ ወይኻዓ ብናይ ግብሪ ታክስ ወይ ብናይ BAS ድርጅት ንዝተመዝገቡ ATO online services/ብሆት ላይን መስመር myGov ምጥቓም እዩ። ’
ንናይ ሥራሕ ቀጻላይ ክፍሊት መረዳእታ ንምርካብ ኣብ ድረገጺ www.ato.gov.au/JobKeeper ኣቲኻ ምርኣይ።
ንዝተጠቐምካሉ ክፍሊትን ደሞዝን ንምክፋል ብጥረ ገንዘብ ምንቕስቓስ ከምዝኾነ ምርግጋጽ
ብዝፍቐደሎም ናይ ንግዲ ሥራሕቲን ኣትራፋይ ንዘይኾኑ (NFP) ድርጅታት ንዝተቖጸሩ ሰራሕተኛታት ካብ $20,000 ክሳዕ $100,000 ብጥረ ገንዘብ እንቅስቓሰ ክረውኽቡ ከምዝኽእሉ፤ እዚ’ውን ነቲ ዝንቐሳቐስ እቶት መጠን ጽሑፋዊ መግለጺ ካብ መጋቢት/ March 2020 ዓ.ም ክሳዕ መስከረም/ September 2020 ዓ.ም በብወርሒን በብሰለስተ ኣዋርሒ ብምእታዉ ይኸውን።
ዝበለጸ ንምርካብ:
ንሞያ ስልጠና ተማሃሪን ኣሰልጠንቲ
ናይ ኣስትራሊያን ብሞያ ብቓዓት ዘለዎ ሥራሕ ጕጅለ ብቐጻላይ ንክመሓየሽ መንግሥቲ ይሕግዝ ስለዘሎ እሞ ፍቓድ ንዘለዎም ንግዲ ሥራሕቲ ንሞያ ስልጠና ተማሃሮን ኣሰልጠንቲ ቐጻልነት ንክነብሮ ካብቲ መሃያ ካብ ሚእቲ 50 ኢድ ደሞዝ መደጎ እስሚከ $21,000 ዶላር ብምሃብ እዩ።
ንዝበለፀ መረዳእታ:
- Supporting apprentices and trainees/ንሞያ ስልጠና ተማማሃሮን ኣሰልጠንቲ ምሕጋዝ
ለቓሕን ምልቓሕ
ሓዱሽ ኮሮና ቫይረስ SME ውሕስና ኣሰራርሓ ሜላ ማለት ኣብዝመጽእ ኣዋርሒ ንዓኻ ንምሕጋዝ ካብ ተሳተፍሪ ዘልቕሑ ብተወሳኺ ልቓሕ ክትረኽብ ትኽእል ይኸውን።
ኣብ ሥራሕ ካፒታል ወጻእ ዝጠቕም ሓዱሽ ድሕንነት ንዘይብሉ ልቕሕ መንግሥቲ ካብ ሚእቲ 50 ኢድ ለSME ንዘልቕሑ ብምሓብ ውሕስና ሂቡ እዩ።
ከምኡ’ድማ ሓላፍነት ብዘለዎ ናይ ምልቓ ግደታ እቲ ዘልቕሕ ሕጂ ንዘለዉ ኣናእሽተ ናይ ንግዲ ሥራሕ ዓሚላት ልቓሕ ስለምድላው መንግሥቲ ናጻ ጌርዎ እዩ።
እዙይ ናጻ ዝኾኖ ንሽድሽተ ኣዋርሒ ከምዝኾነን ምስ ንግዲ ሥራሕ ዚተዛመደ ዝኾነ ልቓሕ ይኸውን፤ በዚ ዚኻተት ሓዱሽ ልቓሕ፤ ብናይ ልቓሕ መጠን ምውሳኽን ናይ ልቓሕ ምልውዋጥን ምቕንጃው ይኸውን።
ክልላትን ዞባታትን ምሕጋዝ
ብሰንኪ ኮሮና ቫይረስ ብኽለት ጸገም ንዘጋጠሞም ማሕበረሰባት፤ ክልላትን ኢንዱስትሪታት ንምሕጋዝ መንግሥቲ $1 ሚሊዮን ዶላር ኣዳሊዩ ኣሎ። እዞም ገንዘብ ሓገዛት ዝጠቅም ኣብ እዋን ለበዶ ቫይረስ ሓገዛት ብምሃብ ነቲ ጸገም ክጠፍእ ክሕግዝ እዩ። ብተወሳሊ’ድማ መንግሥቲ ንናትና ኣየር መንገዲ ኢንዱስትሪ ክሳብ $715 ሚሊዮን ዶላር ብምድላው ይሕግዝ እዩ።
ካብ ናትኻ ንግዲ ሥራሕ ገንዘብ ምውጻእ
ከናይ 2020–21 ዓ.ም ባጀት ሓደ ኣካል ምዃን ምስ ለበደ ኮሮናቫይረስ (COVID-19) ጸገም ንዘለዎም ንግዲ ሥራሕቲ ንምሕጋዝ መንግሥቲ ዝተፈላለዩ ስጕምቲታት ንክወስድ እዩ።
ካብዞም ስጕምቲታት ንግብሪ ዋጋ መቐነሲ፤ ናይ ቅናሽ ዋጋን ምስ ማመልከቻ ዝተዛመደን ኣብ እዋን ግብሪ ንናይ ንብረታት ዋጋ ትሕት ምባል ይዛመድ እዩ። ብ 2020–21 ዓ.ም ከምኡ’ውን ብ 2021–22 ፋይናሻል ዓመታት ብሰንኪ ኮቪድ/ COVID-19 ናይ ኢኮኖሚ ጸገም ንዘጋጠሞም ናይ ንግዲ ሥራሕቲ ይሕገዙ እዮም።
በዞም ስጕምቲታት ዝኻተት:
- ንሥራሕ ፈጣሪ መቅጸሪ ወጪ ክፍሊት
- ግዜያዊ ዝኾነ ሙሉእ ክፍሊት
- ንክምለሱ ዝይኻኣሉ
- ንንግዲ ሥራሕ ዝኸውን ኢንቨስትመንት ምምላስ – ናይ ዋጋ ምቕናስ ክፋጠን ምግባር
- ቐልጢፍኻ ንብረትካ ምስኣን
- ናይ ኣናእሽቶ ንግዲ ሥራሕ ናብ ዝነበረሉ ቐልጢፍኻ ምምላስ ይኸውን።


text:
Radio Erena: 02 August 2018
ኣብ እስራኤል ኣብ መንጎ ደገፍቲን ተቓወምቲን መንግስቲ ኤርትራ ብዝቕጽል ዘሎ ምትፍናንን ግጭትን ሓደ መንእሰይ ብኻራ ከምዝተወግአ ተገሊጹ።
እቲ ኣብ ክሊ 30ታት ዕድመ ዝርከብ መንእሰያት ኣብ ሆስፒታል ተዓቝቡ ኣሎ።
ፖሊስ እስራኤል ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፣ ሕቆቑን ከብዱን ብኻራ ተወጊኡ ብደም ተዓቢሱ፣ ብ31 ሓምለ ኣብ ደቡባዊ ቴል ኣቪቭ ዝተረኽበ መንእሰይ፣ ግዳይ ናይቲ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ብፖለቲካዊ ኣፈላላይ ተፈጢሩ ዘሎ ጎነጽ ክኸውን ከምዝኽእል ኣፍሊጡ።
ይኹን’ምበር ነቲ ኩነታት የጻርዮ ከምዘሎን ክልተ በቲ ገበን ዝተጠርጠሩ ኤርትራውያን ኣብ ቀይዲ ከምዘእተወን ጠቒሱ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ብተመሳሳሊ ምኽንያት ሓደ ኤርትራዊ ብኻራ ተወጊኡ ከምዝተቐትለ ይዝከር።
ኣብ ፈለማ ወርሒ ሰነ፣ ኣብ እስራኤል ኣብ ዝተኻየደ ጽምብል መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ፣ ዝተወልዐ ግጭት’ዩ ጸጸኒሑ ዝጎሃሀር ዘሎ።
ኣብቲ ናይ ወርሒ ሰነ ግጭት ክልተ ደምበታት ኤርትራውያን፣ ሓደ ፖሊስ እስራኤል ዝርከቦም ብውሕዱ ኣርባዕተ ሰባት ከምዝቖሰሉ ኣይርሳዕን።
=================


text:
ናይ ኢትዮጵያ ተቓዋሚ ውድብ ግንቦት ሸውዓተ ንመደረ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ብምድጋፍ መግለፂ ኣውፂኡ።
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ብቕድሚ ትማሊ ንፓርላማ ኣብ ዘስምዕዎ መደረን ካብ ኣባላት ቤት ምኽሪ ንዝቐረበሎም ሕቶታት ዝሃብዎ መልስን "ብፅሞና ተኸታቲለዮ ኣለኹ’’ ዝበለ መግለፂ ግንቦት ሸውዓተ፡ እቶም ቀዳማይ ሚንስትር "ንሓቂ ደው ምባሎም ዘለዎም ድልውነትን ዝመርሑዎ ናይ ለውጢ ጉጅለ እውን ንሃገራዊ ምርድዳእ ዘርእዮ ዘሎ ድልውነት ተስፋ ዝህብ ምዃኑ ዝሕብር እዩ ’’ይብል።
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ብምጥፍፋእ ስልጣን ምሓዝ ይኹን ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ግዚኡ ዝሓለፎ "ድሑር ፖለቲካ እዩ’’ ክብሉ ዕጥቓዊ ቓልሲ የካይዱ ንዘለው ሸውዓት ግንቦት፣ኦነግን ኦብነግን ብሽም ብምፅዋዕ ንዓመፅ ገዲፎም ናብ ሰላማዊ ቓልሲ ክሰጋገሩ ንዘስምዕዎ ፃውዒት እቲ ውድብ ዝኣምነሉ ምዃኑ ኣብቲ መግለፂ ሓቢሩ አሎ።


text:
ቃል ሓዘን ብዕርፍቲ ዓባይ ሃገራዊት ወናም ጸሃይቱ በራኺ
ዓባይ ሃገራዊት ወናም ድምጻዊት ጸሃይቱ በራኺ ብሓሙስ ዕለት 24 ግንቦት ኣብ ሆላንድ ከተማ ሮተርዳም ብሞት ተፈሊያትና። ዕርፍቲ ሓርበኛ ድምጻዊት ጸሃይቱ ምስ ተሰምዐ ኣብ ምሉእ ዓለም ተዘርጊሖም ዝርከቡ ደቂ ኤርትራ ከቢድ ሓዘን ከም ዝተሰመዖም ዝገልጽ ጽሑፋት ኣብ ሶሻል መድያ ክቃላሕ ጀመረ።
ስም ሓርበኛ ድምጻዊት ጸሃይቱ በራኺ ኣብ ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብወርቃዊ ቀለም ንዘልኣለም ተዘኪሩ ክነብር ኢዩ። ጸሃይቱ በራኺ ካብ መጀመርታ ሰብዓታት ኣብ ውሽጣዊ ስርዒት ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተወዲባ ዓቢ ሃገራዊ ኣስተዋጽኦ ዝገበረት ሓርበኛ ኤርትራዊት ኢያ። ምስ ፈዳኤን ጀብሃ ብምትሕብባር ኣብ ከተማ ኣስመራ ኣብ ዝተፈጸሙ ዓበይቲ ጅግንነታዊ ስርሒታት ግደ ከም ዝነበራ መዛግብ ገድልና ዘረጋግጾ ሓቂ ኢዩ። ድሒራ ኣብ መጀመርታ ናይ 1977 ንሜዳ ተሰሊፋ፣ ኣካል ክፍሊ ሙዚቃን ባህልን ተሓኤ ኮይና፣ በቲ ዓቢ ሃገራዊ ደራሲ ንጉሰ ሃይለ መንሰዓይ ዘዳለወላ ግጥምታት ኣቢላ፣ ህዝቢ ኣብ ምልዕዓልን ፍናን ተጋደልቲ ክብ ኣብ ምባልን ዓቢ ግደ ዝነበሮም ዜማታት ኣቕረበት። ቀጺላ ናብ ኤውሮጳ ምስ ተሰደደት ኣብ ውድባና ተሓኤ/ ሰውራዊ ባይቶ ኮይና፣ ብፍላይ ኣብ’ቲ ኣብ ካስል ዝካየድ ዓመታዊ ፈስቲቫልና ረዚን ሃገራዊ ኣስተዋጽኦ ከም ዝገበረት ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ። እዚ’ውን ጥራሕ ከይኮነ፣ ንምሕያል ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ክኸውን ኢላ፣ ምቑርን ዓቢ ተልእኮ ዝሓዘለን ደርፍታት ብካሴት ቀሪጻ ኣብ 1989 ንውድብና ዘወፈየት ሓርበኛ ተቓላሲት ኢያ።
ብሞት ኣዴና ገዲም ተጋዳሊት ድምጻዊት ጸሃይቱ በራኺ ዝተሰመዓና ሓዘን ብምግላጽ፣ ብስም ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራን፣ ንኩሎም ቤተ ሰብን ናይ ቃልሲ ብጾታን ኣፍቀርቲ ዜማታታን ጽንዓትን ኣኻእሉን ይሃበና፣ ንሓርበኛ ሃገራዊት ወናም ጸሃይቱ በራኺ ድማ መንግስተ ሰማያት የዋርሳ።
ፈጻሚ ኣካል
ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ
25/05/2018
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11034


text:
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ምሉእ ዕጥቖም ናብ ቤተ መንግስቲ ዘቕንዑ ወታደራት መንግስቲ ነቲ ለውጢ ንምኹላፍ ዕላማ ብዘለዎም ኣካላት ዝተለኣኹ እዮም ክብሉ ቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ገሊጾም።ንሶም ነዚ ዝገለፁ ሎሚ ሓሙስ ኣብ ፓርላማ ብምርካብ ካብ ኣባላት ፓርላማ ንዝቐረበሎም ሕቶ ኣብዝመለስሉ እዋን እዩ።እብ ጉዳይ ፀጥታን ዜጋታት ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እታ እታ ሃገር ዜጋታት የጋጥሞም ዘሎ ፀገምን እውን መብርሂ ሂቦም ኣለው።
ፓርላማ ኢትዮጵያ ሎሚ ሓሙስ ኣብዘካየዶ ኣኼባ ወከልቲ ህዝቢ ንቀዳማይ ሚንስተር ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ብርክት ዝበሉ ሕቶታት ኣቕሪቦምሎም ኣለው።ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ዝፍጥረ ዘሎ ግጭት፣ህውከት፣ዕንወት ንብረትን ምምዝባልን ብሓፈሻ ፀጥታ፣ምምዝባል ዜጋታትን ልዕልነት ሕግን ብዙሓት ሕቶታት ተላዒሎም።
ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ዕጥቖም ናብ ቤት መንግስቲ ዝመፁ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ነቲ ለውጢ ንምዕንቅፋ ዕላማ ብዘለዎም ኣካላት ዝተለኣኹ እዮም ክብሉ ገሊፆም ኣለው።
“እቲ ዕጡቕ ወታሃደር ዝመፀሉ ኣገባብ ዘይሕገ መንግስታውን ሓደገኛን ጥራሕ ዘይኮነ ዕላምኡ ነቲ ለውጢ ንምኹላፍ እዩ።ካልእ ቅኑዕ ዕላማ የብሉን።ነዚ ዝገበሩ ቁፅሮም ውሑዳት እንተኾኑ እውን መብዛሕትኦም መንእሰይ ስለዝኾነ ደሞዝ ዝውሰኽ መሲሉዎ ዝመፀ እዩ።”
ንሶም ኣተሓሕዝኡ ዝለዓለ ጥንቃቐ ይሓትት ነይሩ፡ እቶም ወታደራት ስምዒቶም ምስ ሰኸነ ምይይጥ ከምዝተገብረን ዘለዓዐሎምን ዝወደቦምን የቃልዑዎም ከምዘለው ብምግላፅ እቲ ጉዳይ ብዘይሓንቲ ቶኽሲ ምፍታሕ ተኻኢሉ ኢሎም።
ቀ/ሚ ኣብይ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ፣ሰለስተ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ከጋጥም ዝፀንሐ ምምዝባል፣መቕተልትን ዜጋታትን ብሰላም ወፂኦም ብሰላም ምእታው ከምዘይክኣሉን ኣዚዩ ዘነውር ተግባር እዩ’ውን ኢሎም።
“ኣብ ኢትዮጵያ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ደረጃ ዜጋታት ኣብ ልዕሊ ናይ ገዛእ ወገኖም በቲ ደረጃ ጨኪኖም ምምዝባል፣መቐትልቲ፣ወራር ዘካየድሉ ኩነታት ኣብ ዝቕፅሉ ዘመናት ኣብ ታሪኽና ከም ፀሊም ምዕራፍ ዝርኣይ እዩ።”
እዚ ‘’ዘሕፍር’’ ኢሎም ዝፀውዕዎ ተግባር ብሃበ ተረኽብ ዝተፈፀመ ወይ ተራ ገበን ዘይኮነ ፖለቲካዊ ዕላማ ሒዞም ንሃገር ብምጭናቕን ንህዝቢ ብምሽባርን ነቲ ዘሎ ለውጢ ንምቕያር ሰባት ወዲቦም ዝሰርሑዎ እዩ ኢሎም።
ኣብ ሶማሊያን ኦሮሚያን፣ቤንሻንጉል ግሙዝ ኣብ መንጎ ኣምሓራን ኦሮሞን፣ኣብ ጉጂ፣ጌዶን ብፍላይ ኣብ ቡራዮን ሃዋሳ ዘጋጠሙ ፍጻሜታት ምፅናት ዘርኢ እዩ ክብሉ ሓደ ኣባል ፓርላማ ንዘቕረቡዎ ሕቶ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ፖለቲካዊ ተበግሶ ዘለዎም ሰባት ዝፈጠሩዎ ሓደገኛ ገበን ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ናብ ምጥፋእ ዘርኢ ዝብል ምውሳዱ ጠቓሚ ኣይኮነን ኢሎም።
“ምኽንያቱ ምፅናት ዘርኢ ዝበሃል ሓሳብ ንባዕሉ ካብ ኣፍ ኣባላት ቤት ምኽሪን ካብ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስትን ቅድሚ ምውፅኡ ዝምልከቶም ሰብ ሞያን ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ዝርዝር መፅናዕቲ ከካይዱ ኣለዎም።ሓቂ እዩ እቲ መጥቓዕቲ ተፈፂሙ እዩ፤ግን ምፅናት ዘርኢ ኣብ ዝብል መደምደምታ ምብፃሕ ተዋሳኺ መፅናዕትን ምኽክርን ዝሓትት እዩ።”
በዚ ግጭት ዘይተጠቕዐ የለን ዝበሉ ንሶም ምፅናት ዘርኢ ኢልና እንተድኣ ፀዊዕናዮ ግን ንፈፀምቱ ኣፍልጦ ከም ምሃብ እዩ ዝቑፀር ኢሎም።
"ስርዓት ኣልቦነት መንግስትን ህዝብን ይፈተኑሉ ዘሎ ዓብይ ሽግር እዩ’’ ዝበሉ ቀዳማይ ሚንስተር እዚ ፈተና ተሓጋጊዝና ክንሰግሮ እንተድኣ ዘይክኢልና ከም ሃገር ዘይንቕፅለሉ ኩነታት ክፍጥር ይኽእል እዩ ኢሎም።መንግስቲ ግጭት ደው ናይ ምባል፣ግጭት ክፍጠረሎም ይኽእሉ ዝበሃሉ ከባቢታት ፈሊኻ ምክልኻልን ነባሪ ሰላም ኣብ ምስፋንን ይሰርሕ ኣሎ” ኢሎም።
ማሕበራዊ ሚዲያ ብምጥቓም ሽሞም እናቐያየሩን ኣብ መንጎ ዜጋታት ግጭት ዘለዓዕሉን ንምዕጋት ዝገበር ፃዕሪ እንተሃሊዩ ዝተሓተቱ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኮነ ኢሉ ዘጥፍእን ተራ ተጠቃሚን ንምፍላይ ከቢድ ስራሕ ከምዝኾነ ብምጥቓስ ሓይሊ በይኑ እኹል ኣይኮነን፤እቶም ቀንዲ/ማስተርማይንድ/ ኣብ ምፍላይን ምሓዝን ትኹረት ክውሃብ ኣለዎ ኢሎም።
ካብ ማሕበራዊ ሚዲያን ናይ ውልቂ ሚዲያን ብዘይንእስ ናይ መንግስቲ ማዕኸናት ዜና እውን ፀገሞ ከምዘለዎም ብምሕባር ኩሎም ብሓላፍነት መንፈስ ክሰርሑ ሓቲቶም።
ሓይሊ ክጥቀም ዘለዎ መንግስቲ ጥራሕ ምዃኑን ኣብ ምጥቓም ሓይሊ ድማ ጥንቃቐ ከምዘድልን ገሊፆም።ኣብቶም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ኣዋርሕ መንግስቲ ልዕልነት ሕጊ ንምርግጋፅ ብርክት ዝበሉ ስራሓት ከምዝሰርሓ እውን ከምዚ ኢሎም።
“ኣብቶም ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ካብ ንቡር ገበን ወፃኢ ልዕሊ 1,700 ሰባት ናብ ሕጊ ቀሪቦም ኣለው።ኣብ ሃዋሳ ልዕሊ ሓደ ሽሕ፣ኣብ ቡራዩ ልዕሊ 380፣ኣዲስ ኣበባ ልዕሊ 80፣ካብ ቤንሻንጉል 138 ጋምቤላ 15 ሰባት ናብ ሕጊ ቀሪቦም ኣለው።”
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ካብቲ ዝተጠቕሰ ቁፅሪ ንላዕሊ ዝተትሓዙ መናእሰይ ከምዘለው ብምሕባር ኣፃሪኻ ንምትሓዝ ድሩትነት ዓቕሚ ስለዘሎ ኩሎም ስልጠና ክወስዱ ከምዝተገብሩ ኣብዚ መስርሕ ብዘይኣገባብ ዝተኣሰሩ እንተድኣ ሃሊዮም ናይ ለውጢ ኣካል ገይሮም ክሓስቡ ኣለዎም ኢሎም።
ገበን ፈፂሞም ናብ ፍርዲ ዘይቐርቡ ኣለው ዝብል ንዝቐረበ ሕቶ ክምልሱ ከለው ኣብ ስልጣን ዝነበሩ ሰባት ኣብ ሌብነት ይኹን ኣብ ካልእ ገበን ክዋፈሩ ከለው መረዳእታ ከመይ ከምዝፍጠር ዝፈልጡ ስለዝኾነ ናይ ምፅራይ ስራሕ ግዜ ወሲዱ’ሎ ድሕሪ ሓፂር ግዜ ወግዓዊ ክኸውን እዩ ኢሎም።
“ናይ ምፅራይ ስራሕ እቲ ትካል እውን እናተፈተሸ ስለዝስራሕ ግዜ ወሲዱ’ሎ።ዝኾነ ኮይኑ ግን ድሕሪ ሒደት ምናልባት እውን ድሕሪ ሰሙን እዚ ጉዳይ ንህዝቢ ዕላዊ ክኸውን እዩ።”
ገበነኛታት ካብ ዝኾነ ይኹን ብሄር ወይ ደረጃ ስልጣን ናይ ሃገር ሃብቲ እንተድኣ ኣጥፊኦም ተፃሪዩ ብምሉእ መርትዖ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ዝሕተትሉ ኩነታት ኣብ ቀረባ መልክዕ ክሕዝ እዩ ኢሎም።
ናይታ ሃገር ቁጠባ ብዝለዓለ ኩነታት ኣብ ምሕዋይ ከምዝርከብን ምዕቃብ ናይ ወጻኢ ሸርፊ እውን ቅቡል ኣብዝብሃል ደረጃ ከምዝበፅሐን ሓቢሮም።
ምስ ዶብ ሱዳን ተአሳሲሩ ንዝተላዕለ ሕቶ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ክምልሱ ከለው መራሕቲ ኣፍሪቃ ባዕዳዊያን ገዛእቲ ዝሰርሑዎ ዶብ ንምቕባል ስለዝወሰኑ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን ኣብ 1902፣1907 ስምምዕ ተገይሩ ምስ በሉ።
“ፀኒሑ ድማ ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳ ኣብ 1972 ናይ ኢትዮጵያ ሚንስተር ወፃኢ ዝነበሩ ዶ/ር ምናሴ ሃይለ ምስ ሱዳን ተላዚቦም ዝኾነ ሰነድ ፈሪሞም እዮም።ካብ 1972 ንድሓር መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝፈልጦ፣ፓርላማ ዘፅደቖ ዝኾነ ይኹን ስምምዕነት የለን።እንተድኣ ሃሊዩ ኣብ ስራሕ ዝውዕል ኣይኮነን።”
ብድሕሪኡ ኣብ ዘሎ ግዜ ብኽልቲኡ ወገን ብዝልዓሉ ሕቶታት ዝተኻየደ ዝርርብ ጥራሕ እዩ ኢሎም።ናይ ዶብ ጉዳይ እቲ ፓርላማ ከይፈለጦ ዝግበር ነገር’ውን የለን እውን ኢሎም።
እቲ ፓርላማ ኣብ መወዳእታ ካብ ክልል ደቡብ ዞባ ጋምጎፋ ዝተወከሉ ኣቶ ታገሰ ጫፎ ኣፈ ጉባኤ ናይቲ ቤት ምኽሪ ብምምራጽ አኼብኡ ዛዚሙ።


text:
ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ቅድሚ 9 ነሓሰ ቅድሚ ኣዋጅ ናፅነት ደቡብ ንኣሳሓሓብቲ ነጥቢታት ተዛትዮም ንከድቅሱ ዘኽእሎም ናይ መወዳእታ መድረኽ ልዝብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከፊቶም።
ሓዳስ ሃገረ ደቡብ ሱዳን ንክትውለድ ሰለስተ ሰሙን ጥራሕ‘ዩ ተሪፉ ዘሎ።እንተኾነ ምስ ሱዳን ዘይተፈትሑ ተባራዒ ኣጀንዳታት ኣለዋ።ምምቃል ኣታዊ መሸጣ ነዳዲ ዘይቲ፣መን‘ዩ ዜጋ ክልቲኤን ሃገራት ክኸውን ዝኽእል ዝብሉ ገለ ካብ‘ቶም ኣካታዕቲ ነጥቢታት‘ዮም።
ሸምጋላይ‘ቲ ልዝብ ፕረዚደንት ደቡብ ኣፍሪቃ ዝነበሩ ታቦ እምቤኪ፣ሕጊ እቲ መድረኽ ልዝብ፣ናብ ስምምዕነት ክሳብ ዘይተበፅሐ፣ወከልቲ ክልቲኦም ወገናት ካብ ኣዲስ ኣበባ ከይወፁ ዝብል‘ዩ ይብሉ።
እምቤኪ ወሲኾም ”ናብ ውሳነ ክበፅሑ ዘለዎም ብርክት ዝበሉ ነጥቢታት ኣለው።ብየማነይን ብፀጋመይን ዘለው ወኪላት ዝበልዎ ሓደ ነገር ኣሎ።ክሳብ ንሰማማዕ ኣብ‘ዚ ሰደቃ ልዝብ ክንስየም ኣለና ዝብል’ዩ” ኢሎም።
ኣብ‘ቲ መድረኽ ልዝብ ይሳተፉ ዘለው ወከልቲ ንቪኦኤ ሎሚ ከምዝገለፅዎ እቲ ከቢድ መካትዒ ነጥቢ፣መቀሎ መሸጣ ነዳዲ-ዘይቲ‘ዩ ኢሎም።ደቡባውያን ኣብ ሞንጎና ናይ ንግዲ ርክብ‘ዩ ክህሉ ዝግባእ ክብሉ ከለው፣ሰሜናውያን ግና እንተዘይተማቂልና እቲ ናብ ወደብ ሱዳን ዝሓልፍ ነዳዲ ደቡብ ሱዳን ክንዓፅዎ ኢና ኢሎም የፈራርሑ።
ተፃባእቲ ሱዳን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ይላዘቡ ኣለው
ክሳብ ዝሰማምዑ ካብ'ታ ከተማ ኣይንወፅእን ይብሉ
ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ቅድሚ 9 ነሓሰ ቅድሚ ኣዋጅ ናፅነት ደቡብ ንኣሳሓሓብቲ ነጥቢታት ተዛትዮም ንከድቅሱ ዘኽእሎም ናይ መወዳእታ መድረኽ ልዝብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከፊቶም።


text:
ፕረዚደንት ኬንያ ኡሁሩ ኬንያታ ድሕሪ ነዊሕ ናይ ምርጫ ጊዜን ቀጻሊ ፖለቲካ ውጥረትን ዳግማይ መራሒ’ታ ሃገር ብምዃን ሎሚ ሶሉስ ቃለ መሓላ ፈጺሞም። ብተመሳሳሊ ኣብዚ መዓልቲ ብካልእ ክፋል እታ ከተማ ደገፍቲ መራሒ ተቓወምቲ ራይላ ኦዲንጋ “ናይ ጸሎት ምትእኽካብ” ምክያዶምን፡ ፖሊስ ድማ ንዝተአኸቡ ሰባት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ ምጥቓሞም ተሓቢሩ’ሎ።
ድሕሪ ክልተ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፡ ተደጋጋሚ ናይ ቤት ፍርዲ ጥርዓናት፡ ቀጻሊ ተቓውሞታትን መዓልታዊ ምዕባለታት ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ዳግማይ ፕረዚደንት ኬንያ ብምዃን ቃለ መሓላ ፈጺሞም።
“ሎሚ ንሕልምታት ኩላትኹም ንምዕቃብ፡ ንትልምታት እቶም ድምጾም ንዓይ ዝሃቡን ዘይሃቡን ንምዕቃብ ሓላፍነት ይወስድ። ናይ ኩላትኹም ፕረዚደንት ኽከውን’የ።”
ድሕሪ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ዝተኻየደ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኬንያ ምስራዙ፡ ኣብቲ ጥቅምቲ 26,2017 ዝተኻየደ ካልኣይ ምርጫ ኬንያ ኡሁሩ ኬንያታ 98 ሚእታዊት ድምጺ ብምርካብ ምዕዋቶም ይፍለጥ። መራሒ ተቓወምቲ ራይላ ኦዲንጋ መዓልታት ቅድሚ እቲ ካልኣይ ምርጫ ካብቲ ምርጫ ንገዛእ ርእሶም ምግላሎም’ውን ይዝከር።
ኣብቲ ዳግማይ ምርጫ ኬንያ ድምጾም ክህቡ ካብ ዝተመዝገቡ 39 ሚእታዊት ጥራይ ድምጾም ብምሃቦም ፕረዝደንት ኬንያታ ነዚ መዝነት ይግብኦም ድዩ ኢሎም ሕቶ ዘቕርቡ ወገናት’ውን ኣለው።
ኣብቲ ሎሚ ሶሉስ ኣብ ስታድዮም ካሳራኒ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቃለ መሓላ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ንምእታው ብዝነበረ ጽቕጥቕጥ ብዙሓት ሰባት ጉድኣት ከምዝበጽሖምን ፖሊስ’ውን ነቶም እኩባት ሰባት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ ምጥቓሞም ተፈሊጡ’ሎ።
ብተመሳሳሊ ነቶም ኣብ እዋን ምርጫ ምስ ፖሊስ ዝተኻየደ ግጭት ዝሞቱ ንምዝካር ዝተአኸቡ ደገፍቲ መራሒ ተቓወምቲ ራይላ ኦዲንጋ ፖሊስ ግጭት ምልዓሉን ክሳብ ሕጂ ብዝተፈልጠ ሓደ ሰብ ምሟቱ ተገሊጹ’ሎ።
መራሒ ተቓወምቲ ራይላ ኦዲንጋ ንደገፍቶም ኣብ ዝሃብዎ ቃል ተቓወምቲ ናቶም ስነ ስርዓት ምረቓ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ከምዘኻይዱ ገሊጾም።
ኣብቲ ሎሚ ሶሉስ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቃለ መሓላ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ መራሕቲ ሩዋንዳ፡ኡጋንዳ፡ቦስትዋና፡ዛምብያ፡ኢትዮጵያ፡ሶማል፡ደቡብ ሱዳን፡ጋቦን፡ጅቡቲን ናምቢያን ተረኺቦም ምንባሮም’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ኣብቲ ጥቅምቲ,26 ዝተኻየደ ዳግማይ ምርጫ 98 ሚእታዊት ድምጺ ብምርኻብ ዝተዓወቲ ኽኮኑ ከለው ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ድማ ካብ ተቓወምቲ ዝቐርብ ዝነበረ ተቓውሞታትን ክስታት ምጭብርባር ምርጫ ብምንጻግ ንውጽኢት ምርጫ ዝሓለፈ ሰሙን ምርግጋጹ ይዝከር።


text:
ብ ጉጅለ ተጸናጸንቲ እከይ ወዲታት፣
ክቡራት ተኸታተልቲ ጽሑፋትና፥ ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ መበል 5ይ ክፋል ኢልና እነውጽኦ ዘለና ጽሑፍ፡ ብቐደም ተኸተል ክንከይድ ዝግበኣና’ዃ እንተነበረ፡ ምስ’ቲ ካብ ብዙሓት ተኸታተልቲ ጽሑፋትና ዝመጸና ዘሎ መልእኽትን ሓበሬታን ሪኢቶን ምርኩስ ብምግባር፡ ኣብ ልዕሊ ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎም (ወጅሀይ) ዝንዛሕ ዘሎ ጸለመታትን፡ ብስርዓት ወያነ ናይ ዝተኻየደ ፈተነ ጭውያን ቅትለንትን ብምትእስሳር፡ ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ መደብ 5ይ ክፋል ጽሑፍና፡ ነቲ ናይ ቅደም ተኸተል ኣገባብ ጢሒስና፡ ኣብ ጥብቆ ቁጽሪ 4 ክቐርብ ዝግብኦ ዝነበረ መርትዖ ሰነድ፡ ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ ጽሑፍና ከነቅርቦ ኢና።
መሰረት ናይ’ቲ ጽሑፍ ከኣ፥- ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎም (ወጅሀይ)፡ ከመይ ኢሉ ካብ ቤት ማእሰርቲ በቲ ፈጺምዎ ተባሂሉ ዝተኸሰሰሉ ሰባት ብዘይ ሕጊ ኣብ ምስግጋርን ምሻጥን ( Human Traffcking and Smuggling ) ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፡ ሓደ ካብኣቶም ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ክፍላይ (ማንጁስ) ሓቢርካ ትሰርሕ ነይርካ ኢሉ ንዝቐረበሉ ክሲ፡ ነጻ ናይ ዝተለቐቐሉ ናይ ቤት ፍርዲ ሰነድ፡ ጽሩይ ቅዳሕ ሰነድ ኩሉ ኤርትራዊ ብግቡእ ክርድኦ ብማለት ከኣ፡ ካብ’ቲ መበቆላዊ ሰነድ ቅዳሕ ሰነድ ብቛንቛ ኣምሓርኛ፡ ናብ ቛንቛ ትግርኛ ኣተርጉምና ንዝርግሖ ኣለና።
እቲ ብቛንቛ ኣምሓርኛ ዝቐርብ ዘሎ መበቆላዊ 38 ገጽ ዝሓዘ፡ ምስ ነፍስ ወከፍ መርትዖኡ ዝተሰነየ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ትርጉም ቛንቛ ትግርኛ ኸኣ፡ ምስ መበቆላዊ መርትዖ ናይ’ቲ ሰነድ፡ ኣብ 39 ገጽ ቀሪቡ ኣሎ። ብድምር ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ ጽሑፍና፥ ንዘለና ሰነዳዊ መርትዖ ብዝምልከት ብኽልተ ቛንቛታት ኣምሓርኛን ትግርኛን፡ ኣብ 79 ገጻት ሒዝናልኩም ቀሪብና ኣለና። ብጽሞና ክትነብዎ ኸኣ ነተሓሳስብ።
– – – – –


text:
ኣብ ክፍለ ግዝኣት ሜሪላንድ ዝመደብሩ ስፖርታዊ ማሕበር መንእሰያት ኤርትራዊያን ኣሜሪካዊያን ዝሓለፈ ቀዳም 16 መጋቢት 2019 ንተምሃሮ ካልኣይ ደረጃን ናብ ኮሌጅ ዝኣትውን ዝምልከት ዓውደ ስራሕ ወይ ዎርክሾፕ ኣአንጊዱ ነይሩ።
ኣብ 2011 ብውሑዳት ወለዲ ኣብ ግዝኣት ሜሪላንድ ተጀሚሩ ኣብ 2015 `ማሕበር ኤርትራውያን ኣመሪካውያን መንእሰያት ስፖርት` ብዝብል ወግዓዊ ሽም ዝተመዝገበ ኤሬ-ስታር፡ ኣብ`ዚ እዋን`ዚ ልዕሊ 160 ኣባላት ተማሃሮ ሒዙ ንብዙሓት ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃን ተማሃሮ ኮሌጃትን ናይ ሓበሬታን ምኽርን ባይታ ኣብ ምፍጣር ዓቢይ ስራሕ ይሰርሕ ኣሎ።
“መንእሰያት ብዲሲፕሊንን ፍልጠትን ተሃኒጾም ኣብ ማሕበረሰቦም ንፉዓትት ዕዉታትን ከምኡ`ውን ናይ ጽባሕ መራሕት ክኢላታትን ኮይኖም ክወጹ ኤሪ-ስታር ይጽዕር”።
ኣብ`ቲ ዝሓለፈ ቀዳም ዝተገብረ ዓውደ-ስራሕ ወይ ዎርክሾፕ፡ ናብ ኮለጃት ንምእታው ዘሎ ዕድላት ስኮላርሺፕን ኣብ ኮሌጃት ዘሎ ክትክተሎ ዝግባእ ምርጫታትን ዝምልከት ፡ ካብ ኮሌጅ ዝተመረቑን ሰብ-ሞያ መንእሰያትን ተመክሮታቶምን ፍልጠታቶምን ኣካፊሎም።
ብዛዕባ ናጻ ስኮላርሺፕ ንምርካብ ብዙሕ ዕድላት ከምዘሎ ንምርኣይ “ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዘለኹም፡ ንኮሌጅ ገንዘብ ፍጹም ክትከፍሉ የብልኩምን” ትብል ቤቴል ኢሳያስ ፕሮጀክት ማናጀር ኣብ ኢንተርናሽናል ደቨሎፕመንት።
መደብ ኤርትራውያን ኣብ ኣሜሪካ ቀዳማይ ክፋል ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ማሕበራዊ ሂወት
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 2 5 2019
ኣብ ሽወደን ማሕበራዊ ሂወት ሓያል እዩ። ብዙሓት ኣብ ሽወደን ሰባት ዝቕመጡ ኣባላት ናይ ሓደ ወይ ብዙሓት ማሕበራት እዮም። ሓደ ፍሉይ ተገዳስነት ወይ ድልየት እንተ ኣሎኻ ኾይኑ፡ ኣባል ናይ ነቲ ትገዳስነት ተማልእ ማሕበር ክትከውን ትኽእል ኢኻ።
ምስ ካልኦት ኴንካ ኣባል ናይ ሓደ ማሕበር ምኳን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ጕጅለታት ነቶም ትግደስሎም ነገራት ትገብረሉ ሓደ ኣገባብ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ሓደ ማሕበር፡ ነቶም ዘገድስኻ ማሕበራዊ ጕዳያት ክትሰርሕ ትኽእል ኢኻ። ከምኡ'ውን ንተገዳስነትካን ፍልጠትካን ተማዕብለሉ፡ ርክባትካ ተማዕብለሉን ምስ ሓደሽቲ ሰባት ትፋለጠሉን ዕድል እዩ። ብማሕበራት ጌርካ ከበድቲ ኾይኖም ንዝስምዑኻ ነገራት ወይ ኣብ ስድራኻ ጽቡቕ ዘየለ ሓደ ሰብ እንተ ኣሎ ኾይኑ ሓገዝን ደገፍን ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ሽወደን ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ ደሞክራስያዊ ሕብረተሰብ ዝኾነ ናጽነት ማሕበራት ኣሎ። ናጽነት ማሕበራት፡ ኵሎም ሰባት ማሕበር ከቝሙ ወይ ኣባላት ናይ ማሕበር ክኾኑ መሰል ኣሎዎም ማለት እዩ። ሓደ ናይ ሓባር ተገዳስነት ወይ ናይ ሓባር ድሕረ-ባይታ ዘለዎም ጕጅለ ሰባት፡ ማሕበር ከቝሙ ይኽእሉ እዮም።
ኣብቲ ናይ ማሕበር ስራሕ ከም ኣካል ሽማግለ፡ መራሒ ወይ ኣባል/ወለንተኛ ኴንካ ንኽትሳተፍ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ። ማሕበራዊ ሂወት ሓደ ሓደ ግዜ ከም ትምህርቲ ናይ ዲሞክራሲ ይግለጽ እዩ። እቶም ኣባላት ኣብ ናይ ዲሞክራሲ መስርሕ ምስራሕን ብመሰረት ናይ ዲሞክራሲ መሰረታዊ ሕጊ ውሳኔ ምውሳንን ክምሃሩ ዕድል ይረኽቡ እዮም። ናይ ሽወደን ሕብረተሰብ ዲሞክራስያዊ ንኽኸውን እቲ እኩብ ማሕበራዊ ሂወት፡ ዓቢ ግደ ተጻዊቱ እዩ። ብዙሓት ሰባት ብቐጥታ ኣብቲ ናይ ማሕበር ስራሓት ከይተሳተፉ ኣባላት እዮም።
ኣባል ናይ ሓደ ማሕበር ክትከውን፡ ሓደ ማሕበር ከተቕውም ወይ ንማሕበርካ ገንዘብ ክትሓትት እንተ ደሊኻ፡ ምስ እታ ኮሙንካ ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። ኣብቲ ኮሙን ነተን ማሕበራት ዝሕግዝ ንኣብነት ምምሕዳር ናጻ ግዜ ክኸውን ይኽእል እዩ።


text:
Author
Dest Teka 1446 posts
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸበረ በዓል ኢሬቻ "ሆረ ፊንፊኔ " ብዝማዕረገን ዝደመቐን መገዲ ብሰላም ከምዝተኸበረ ከንቲባ እታ ከተማ ኣዳነች ኣቤቤ ኣፍሊጠን። ንመበል ራብዓይ ግዘ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኸበረ እቲ በዓል፥ ብሚሊየን ዝቑፀር ህዝቢ…
ሰረት ሕውነት ብምስፋሕ ምትእስሳር ኣፍሪካ ምጥንኻር ይግባእ ተባሂሉ
ኣዲስ ኣበባ፣ 21 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ሰረት ሕውነት ብምስፋሕ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውዲታት ምትእስሳር ኣፍሪካ ምጥንኻር ይግባእ ክብሉ ሚኒስትር ዴኤታ ሚኒስቴር ገንዘብ ኢዮብ ተካልኝ ገሊፆም። ብሚኒስቴር ጉዳያት ወፃኢን ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትርን ዝተዳለወ ርክብ ህዝቢ ምስ ህዝቢን…
ዓመታዊ ክብረ በዓል ንግሰት ግሸን ደብረ ከርቤ ይካየድ ኣሎ
ኣዲስ ኣበባ፣ 21 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ዓመታዊ ክብረ በዓል ንግሰት ግሸን ደብረ ከርቤ ይካየድ ኣሎ። ኣብቲ በዓል 1 ነጥቢ 5 ሚሊየን ጎብነይቲ ከምዝተሳተፉ ቤት ፅሕፈት ባህሊን ቱሪዝምን ዞባ ደቡብ ወሎ ወረዳ ኣምባሰል ገሊፁ። ሰዓብቲ እምነት ኦርቶዶክስ ሃይማኖታዊ ስርዓት ብዝሓለወ…
መቐመጢኦም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝገበሩ ኤምባሲታት ወፃኢ ዓዲታት ንበዓል ኢሬቻ ናይ እንኳዕ ኣብፀሐኩም መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)መቐመጢኦም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝገበሩ ኤምባሲታት ወፃኢ ዓዲታት ንበዓል ኢሬቻ ናይ እንኳዕ ኣብፀሐኩም መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም። ኤምባሲ ኣሜሪካ፣ ኔዘርላንድስን ፈረንሳይን ሎሚ ዓመት ንዝኽበር ዘሎ ኢሬቻ በዓል ኢዮም ናይ እንኳዕ ኣብፀሐኩም መልእኽቲ…
በዓል ኢሬቻ ሆራ ፊንፊኔ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ይኽበር ኣሎ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)በዓል ኢሬቻ ሆራ ፊንፊኔ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብዙሓት ዕዱማት ኣብ ዝተረኸቡሉ ይኽበር ኣሎ። በዓል ኢሬቻ ኣብ ዓመት ክልተ ግዘ ዝኽበር እንትኸውን÷ ካብ መከራ ናብ ተሰፋ ካብ ፀልማት ናብ ብርሃን ምስግጋሩ ኣመልኪቱ ንፈጣሪ ምስጋና ዝቐርበሉ…
ኣብ ኣዳማ ኣፅዋራት ኲናት ሓዊሱ 82 ልኡኻት ጉጅለታት ግብረ ራዕዲ ኣብ ቁፅፅር ውዒሎም
ኣዲስ ኣበባ፣ 19 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ከተማ ኣዳማ ኣፅዋራት ኲናት ሓዊሱ 82 ልኡኻት ጉጅለታት ግብረ ራዕዲ ሸኔን ህወሓትን ኣብ ቁፅፅር ከምዘውዓለ ቤት ፅሕፈት ፀፅታን ምምሕዳርን እታ ከተማ ኣፍሊጡ። ሓላፊ እቲ ቤት ፅሕፈት መኩሪያ ድንቁ፥ ልኡኻት ጉጅለታት ግብረ ራዕዲ ሸኔን…
መላእ ኢትዮጵያዊያን ንዝተጎድኡ ወገናት ድጋፍ ብምግባር ናይ እምነት ግዴተኦም ንክዋፅኡ ፃውዒት ቀሪቡ
ኣዲስ ኣበባ፣ 19 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)መላእ ኢትዮጵያዊያን ንዝተጎድኡ ወገናት ድጋፍ ብምግባር ናይ እምነት ግዴተኦም ንክዋፅኡ ኣቦታት ሃይማኖት ፃውዒት ኣቕሪቦም። ብሰብ ስራሕን ተፈጥሮኣዊን ምኽኒያት ንዝተጎድኡ ወገናናት መላእ ኢትዮጵያዊያን ደገፍ ንክገብሩ ኢዩ ውዒት ቀሪቡ። እቲ…
ስርዓተ ቀብሪ ኣርቲስት ማዲንጎ ኣፈወርቅ ተፈፂሙ
ኣዲስ ኣበባ፣ 19 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ስርዓተ ቀብሪ ኣርቲስት ማዲንጎ ኣፈወርቅ ኣብ መንበረ ፀባኦት ቅድስተ ስላሴ ካቴድራል ተፈፂሙ። ቅድሚ እቲ ሰርዓተ ቀብሪ፥ ስድራ እቲ ኣርቲስት፣ ፈተውቱ፣ ላዕለዎት ሰብ መዚ መንግስቲን ኣድነቕቱን ኣብ ዝተረኸሉ ምፍናውን ስንብትን ኣስከሬን ተገይሩ።…
ኣምባሳደር ስለሺ በቀለ ምስ ኣካቢ ጉዳያት ድሕንነት ሴኔት ኣሜሪካ ተዛቲዮም
ኣዲስ ኣበባ ፣ 19 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣምባሳደር ስለሺ በቀለ ምስ ኣካቢ ጉዳያት ድሕንነት ሴኔት ኣሜሪካ ማርክ ዋርነር ተዛቲዮም። ኣብ ሴሜን ኢትዮጵያ ብዛዕባ ዘሎ ጎንፂ፣ ክልቲኣዊ ረኽቢ ኢትዮጵያን ኣሜሪካንን ዳያስፖራ ኣብ ዓውዲ ልምዓት ብዛዕባ ዘለዎም ግደ ዘድሃበ ዘተ ከምዝገበሩ…
ኢትዮጵያን ሞሮኮን ኣብ ዓውዲ ወደብ፣ ተርሚናልን ሎጂስቲክስን ብምትሕብባር ንምስራሕ ተስማዕሚዐን
ኣዲስ ኣበባ ፣ 19 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኢትዮጵያን ሞሮኮን ኣብ ዓውዲ ወደብ፣ ተርሚናልን ሎጂስቲክስን ብምትሕብባር ምስራሕ ኣብ ዘኽእሉ ስምምዕነት ምትሕብባር ከቲሞም። ኣብ ኢትዮጵያ ዋና ፈፃሚ ስራሕ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ ብማሞ ምህረቱ ዝተመርሐን ዋና ፈፃሚ ስራሕ ትካል ኣገልግሎት…


text:
ንድምጻዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ቀቲሎም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ 2 ሰባት ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ጠቕላሊ ዓቃቢሕጊ ኣፍሊጡ።
ክልተ ካብ ተጠርጠርቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎምን ሳልሳዮም ይድለ ከምዘሎ ጠቕላሊት ዓቃቢ ሕጊ ኣዳነች ኣበበ ንመራኸቢ ብዙሃን ውሽጢ ሃገር ገሊፀን።ኦነግ ሸኔ ካብ ዝተባህለ ክንፊ ተልእኾ ተዋሂቡዎም ነቲ ቕትለት ከምዝፈጸምዎ ንሃጫሉ ቶኵሱ ቀቲሉ ዝተባህለ ውልቀሰብ ቃሉ ንፖሊስ ከምዝሃበ እውን ወሲኸን ሓቢረን ኣለዋ።
ፍሉጥ፣ተፈታውን ናይ ነፃነት ተቓላሳይን ንዝኾነ መንእሰይ ዝቐተለን ኣብቲ ቅትለት ተሓባባራይ ዝኾነን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለው ዝበላ ጠቕላሊት ዓቃቢ ሕጊ ኣዳነች ኣበበ ዒበን ‘’እቲ ቀንዲ ተኳሲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተወ ኣቶ ጥላሁን ያሚ ዝተብሃለ እዩ።ካልኣይ ምስኡ ተሓባባሪ ዝኾነ ኣቶ ኣብዲ ኣለማየሁ እዩ። ሳልሳይ ድማ ከበደ ገመቹ ይብሃል። ጥላሁን ያሚን ኣብዲ ኣለማየሁን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተው ክኾኑ ከለው ከበደ ገመቹ ግን ንግዚኡ ስለዝተሰወረ ይድለ እዩዘሎ ’’ ኢለን።
ዝቐተልሉ ምኽኒያት ክገልፃ ከለዋ ድማ "ቀንዲ ቶኳሲ ዝኾነ ጥላሁን ያሚ ዝተባህለ ሰብ ንምንታይ ንሃጫሉ ምቕታል ከምዘድልየ ኣብ ዝገለፀሉ እዋን እቲ ተልእኾ ካብ ኦነግ ሸኔ ከምዝኾነ ኣብ ወርሒ ሰነ ደጋጊሞም ረኺቦም ከምዘእመኑዎ፣ ሃጫሉ ምዃኑ ብዝርዝር ዘይተገለፀሎም እንተኾነ እውን ብዙሓት ዝቕተሉ ሰባት ከምዘለው ነዚ ምፍፃም ዘድለየሉ እውን ህዝቢ ኦሮሞ ንክሓልፈሉ ከምዝኾነ ከምኡ'ውን እዚ መንግስቲ ብምድኻሙ ከምዚ እንተድኣ ዘይተፈፂሙ ህዝቢ ኦሮሞ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ ከምዝኽእል ከምዘእመኑዎን ከምዝጠቕሙዎን ዝገለፅሉ ምዃኖም ንፖሊስ ቃሉ ሂቡ እዩ’’ ኢለን።
ኮሚሽነር ፖሊስ ፌደራል ኣራርሳ መርዳሳ ኣብ ቀረባ ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ናይ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ክንፊ ኣብ በረኻ ተሪፉ ዝዋጋእ ዘሎ ኣብ ውሽጢ ከተማ'ውን ሽብር ይፈጥር ዘሎ ‘’ኦነግ ሸኔ’’ እዩ ኢሎም።
ብተወሳኺ ድማ ንባዕሎም ‘’ኣባ ቶርቤ’’ ኢሎም ዝፅውዑ ናብ ከተማ እናኣተው ሓደጋ ዘውርዱ እውን ኣለው ኢሎም።ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ስዒቡ ብዝተልዓለ ህውከት ክሳብ ሕጂ 177 ሰባት ከምዝተቐትሉ ፖሊስ ገሊፁ ኣሎ።
ብኻልእ ወገን ቅትለት ኣርቲስት ሃጫሉ ስዒቡ ንሰባት ብምቕታል፣ኣካል ብምጉዳልን ንብረት ብምዕናውን ተጠርጢሮም ካብ ዝተኣሰሩ 4,700 ሰባት ብተወሳኺ ነቲ መጥቓዕቲ ኣብ ክንዲ ምክልኻል ከምዘይርኣዩ ብምሕላፍ እቲ ጉድኣት ክጋደድ ምኽኒያት እዮም ዝተባህሉ ውልቀሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ይኣትው ከምዘለው ኣብ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ሓላፊ ፕረስ ኣቶ ንጉሱ ጥላሁን ገሊፆም ኣለው።
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝርከቡን ንብረቶም ምሉእ ብምሉእ ከምዝተቓፀሎም ዝዛረቡን ግን "ዝበፅሐልናን ዝሪአናን ስኢና’' ይብሉ ኣለው።
ብዝተተሓሓዘ ዜና ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ዝተወሰኑ ወረዳታት ክልል ኦሮሚያ ብዕስለ መጥቓዕትታት ምፍፃሞም ምርግጋፁ ገሊፁ።ናይ መንግስቲ ኣኽበርቲ ሕጊ ከይተረፉ ብዕስለ መጥቓዕቲ ዝተቐትሉ ከምዘለው ሓበሬታ ኣለኒ ኢሉ ኣሎ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልወሲኹ ኣብ ሓደ ሓደ ከባቢታት ኦሮሚያ ግን ሰባት ብሓይልታት ፀጥታ ዝተቐትሉ ከምዘለው መሰኻኽር ነጊሮምኒ ኣለው ኢሉ ኣሎ ።


text:
ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ፣ ኢትዮጵያ ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 25 ዓመታት ዝተፈላለዩ ዓወታት ኣመዝጊባ ክብሉ ከለው፣ ተቃወምቲ ግና ብሕልፊ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ዝባኸና ዓመታት ኢሎም ይገልፁወን።
ብምኽንያት’ቲ በዓል ምስ ጋዜጠኛታት ውሽጢ ሃገር ቃለ-መጠይቅ ዘካየዱ ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ፣ 20 ግንቦት ምዕራፍ ሰለስተ ፍፃመታት’ያ ኢሎም።
‘20 ግንቦት ኣብ ሃገርና መሰረታዊ ስርዓታዊ ለውጢ ዘምፀአት ዕለት’ያ። ናፃ ዕዳጋን ካፒታሊስታዊ ቁጠባን ዝተኣታተወሉ፣ ንድልየታትን ትምኒታትን ብዙሓት ህዝቢታትን እምነታትን ዘተኣናግድ ስርዓተ ዴሞክራሲ ዝተተኸለሉ፣ ኣድልዎን በደልን ተወጊዱ፣ ህዝቢታት ማዕረ ዕድል ረኺቦም ተረባሕቲ ዝኾንሉ ስርዓት ዝተዘርገሐላ ዕለት’ያ።
ተቃወምቲ ግና፣ ዝሓለፉ 25 ዓመታት፣ ዘበን ዓወት ከምዝኾነ ኣይኮነን ዝግምግሙ። ካብ መሪሕነት መድረክን ፈደራላዊ ኮንግረስ ኦሮሞን ዶ/ር መረራ ጉዲና፣ ኢህወዴግ ብኩሎም መለክዒታት ከሲሩ’ዩ ይብሉ።
ኣቶ ልደቱ ኣያሌው ብወገኖም ‘ኣብ ህንፀት ትሕተ ቅርፂ ሪኣቶ ዘይትፈልጥ ምዕባለ ዝረኸበትሉ። ብኣሉታዊ ጎኑ፣ ሓንቲ ሃገር ዝነበረት ኢትዮጵያ፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝኾነትሉ፣ ሃገር ወደብ ኣልባ ዝኾነትሉ’ውን’ዩ 20 ግንቦት። ሰብኣዊን ዴሞክራሲያዊ መሰላት፣ ካብ ወረቀት ሰጊሮም ዘይተተግበሩሉ እዋን’ዩ ዝሓለፈ 25 ዓመታት’ ኢሎም።


text:
ክብረ በዓል ጥዕና ትግራይ ኣብ ከተማ መቐለ ተኻይዱ።
ኣብቲ ክብረ በዓል ጥዕናዊ መደባት ትግራይ ኣብ ምዕዋት ንዝሰርሑን ዝሕግዙን ዘለዉ ትካላትን ሰብ ሞያን ክብርን ኣፍልጦን ተዋሂቡ።
ሓላፊ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ኣይተ ሓጐስ ጐደፋይ መደባት ጥዕና ትግራይ ኣብ ምዕዋት ብክእለት፣ብገንዘብን ንዋትን ንዝሓገዙ ሃገራውን ዓለምለኻውን ትካላት ንዝሃብዎ ኣበርክቶ ክብርን ኣፍልጦን ብምሃብ የቐንየልና ኢሎም።
ርእሰ ምምሕዳር ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ብወገኖም ምክልኻል መሰረት ዝገበረ ፖሊሲ ጥዕና ኢትዮጵያ ሕማምን ሞትን ኣብ ምንካይ ርኡይ ለውጢ ከምዝተመዝገበ ገሊፆም።
ኣብቲ በዓል ኣብ ስራሕቶም ጸብለልታ ንዘርአዩ 206 ሰብ ሞያ ጥዕና ትግራይ ሽልማትን መግለፂ ክብርን ካብ ኢድ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ተቐቢሎም።
ብሓገዝ መንግስታት ኣመሪካን ጥልያንን ኣብ ከተማ መቐለ ዝተሃነፀ ትካል ምርምር ጥዕና ትግራይ እውን ሎሚ መዓልቲ ብዕሊ ተመሪቑ 'ሎ።


text:
Radio Erena: 01 March 2018
ንግስነት ስዑዲ ዓረብ፣ ምቅይያር ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት ከምዘካየደት ኣፍሊጣ።
እታ ሃገር፣ ምቅይያር ናይ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ዝርከቦም ኣብ ሚኒስትሪታት ምክልኻልን ውሽጣዊ ጉዳያትን ዝርከቡ ላዕለዎት ወተሃደራውያን ሰበ ስልጣን ተካይደሉ ዘላ ምኽንያት ኣይነጸረትን።
እንተኾነ፣ ስዑዲ ዓረብ፣ ነቲ ብመሪሕነታ ዝካየድ ዘሎን ራብዓይ ዓመቱ ኣቝጺሩ ዝርከብን ኵናት የመን፣ ወትሃደራዊ ዓወታት ክትሓፍሰሉ ብዘይምኽኣላ ንዝተፈጥረ ወትሃደራዊ ዝግታ ከም ሓድሽ ንምብርባሩ ምዃኑ ተንተንቲ ይጠቕሱ።
ደቂንስትዮ ኣብ ሰራዊት እታ ሃገር ክጽንበራ ከምዝኽእላ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ዝኣወጀት ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብዚ ዘካየደቶ ናይ ሰበ ስልጣን ምቅይያራት፣ ንሓንቲ ጓለነስተይቲ ምክትል ሚኒስተር ዕዮ ክትከውን ምምዛዛ’ውን ተፈሊጡ ኣሎ።
ብሕማም ዝሳቐ ዘሎ ወዲ 82 ዓመት ንጉስ ሳልማን ቢን ዓብደልዓዚል ኣል ስዑድ፣ ንወዲ 32 ዓመት ወዱ መሓመድ ቢን ሳልማን፣ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ኣዛዚን ቀዳማይ ወራሲ ዓራትን ድሕሪ ምግባሩ፣ ዓበይቲ ውሳኔታት እታ ሃገር በቲ መንእሰይ ይትግበር ምህላዉ’ዩ ዝግለጽ።
ወራስ ዓራት መሓመድ ቢን ሳልማን፣ ክሳብ 2030 ኣብ ዘሎ ግዜ፣ ስዑዲ ዓረብ ካብዚ እትኽተሎ ዘላ ኣኽራሪ ሃይማኖታዊ ኣካይዳ ንምውጽኣ ፖለቲካዊ ራኢ ኣንጺፉ ከምዘሎ ይሕበር።
ንሱ የተግብሮ ካብ ዘሎ መደባት፣ ንደቂንስትዮ መኪና ክመርሓ፣ ኣብ ሰራዊት ክጽንበራ ከምኡ ድማ ኣብ ስታድዮማት ምስ ደቂ ተባዕትዮ ሓቢረን ስፖርታዊ ግጥማት ክዕዘባ ፈቒዱ ኣሎ።
ብዘይካ’ዚ ክልኩል ዝነበረ ሲነማታት ክትኣታቶ ጀሚሩ ምህላዉ ማዕከናት ዜና ካብታ ሃገር ይሕብራ።
===================


text:
Radio Erena: 12 May 2022
ፕርዚደንት ደቡብ ሱዳን፣ ሳልሳኪር ሚያርዲት፣ ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ፕረዚደንት ኬንያ ነበር፣ ቃል ዘየስመዐ፣ ሕዳር ስኽራን ስለዝነበሮ ወይ hangover ስለዝነበሮ’ዩ ዝብል ጸብጻብ ዘቕረበት መደበር ቴሌቪዥን ኬንያ ብወግዒ እቕሬታ ሓቲታ።
ንኬንያ ካብ 2002 ክሳብ 2013 ዝመርሐ ፕርዚደንት ነበር ሙዋይ ኪባኪ፣ ኣብ መበል 90 ዓመት ዕድሚኡ፣ ኣብ 21 ሚያዝያ ካብዛ ዓለም ብሞት ምስ ተፈልየ፣ መራሕቲን ሰበ ስልጣናትን ኬንያ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃን ዝርከብዎም ኣሽሓት ሰባት ኣብ ዝተረኽብሉ፣ ኣብ 29 ሚያዝያ ስነ ስርዓት ቀብሩ ተፈጺሙ።
ኣብ ኣብ ስታድዮም ስነ ስርዓት ምፍናው ሬሳ ካብ ዝተረኽቡ ፕረዚደንታት ኢትዮጵያን ደቡብ ኣፍሪቃን ናይ መጸናንዒ ቃል ከስምዑ እንከለዉ፣ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ዝተታሕዘሉ መደብ ኣየተግበረን።
እዚ ድማ ኣቐዲሙ ሰኺሩ ስለዝሓደረ ምዃኑ፣ ንሓደ ካብ ፖለቲካውያን ነጥፍቲ ደቡብ ሱዳን ብምውካስ KTN ዝተባህለት መደበር ቴሌቪዥን ኣብ ጸብጻባ ኣስፊራ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ደቡብ ሱዳን፣ ኣብ ጁባ ንዝርከብ ኣምባሳደር ኬንያ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ ብምውጽዋዕ ብዛዕባ ‘ቲ ብቴሌቪዥን እታ ሃገር ዝቐረብ ጸብጻብ መብርሂ ክህበሉ ሓቲቱ።
ዝምድና ደቡብ ሱዳንን ኬንያን ብኣሉታ ከይጽሎ ዝሰግአ መንግስቲ ኬንያ፣ ምስ ዲፕሎማሰኛታት ጁባ ጽዑቕ ርክባት ብምክያድ፣ ነታ መደበር ቴሌቪዥን ብወግዒ ይቕሬታ ንኽትሓትት ከምዘገደደ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ተቓሊሑ።
እታ ቴሌቪዥን፣ ብ10 ግንቦት ኣብ ዘቕረበቶ ዜናን ብመንገዲ ዋና ኣሰናዳኢ ኣቢላ ናብ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ኣብ ዝልኣኸቶ ደብዳቤን፣ ኣብ ልዕሊኡ ‘ዘይቅኑዕን ዘይእሩምን’ ቃላት ምጥቓማ ብወግዒ ይቕሬታ ምሕታታ ኣረጋጊጻ።
ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ምዕራብ፣ መራሕቲ ኣብ ማሕበራዊ ይኹን ህዝባዊ ኣጋጣሚታት ኣብ ዝርከብሉ እዋን፣ ብተዓዘብቲ ይኹን ማዕከናት ዜና ዝወሃብ ርእይቶታት፣ ንቡርን ዘየኽስስን እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃን ኤስያን ግና ንመራሕቲ ብዝኾነ መልክዑ ምንቃፍ፣ ብስም ‘ምጥሓስ ስነ ምግባር’ ፍቑድ ከምዘይኮነ ‘ዩ ዝግለጽ።
======================


text:
Radio Erena: 08 June 2016
ግብጺ ሓዳስ መናሃርያ ስደተኛታት ኤርትራ ናብ ኤውሮጳ ትኸውን ምህላዋ መርበብ ሓበሬታ ሕቡራት ሃገራት ኣፍሊጡ።
ካብዚ ሓጺር እዋን ኣትሒዙ ጥራይ ኣብ ከተማ ካይሮ፣ ዓርደለዋ ዝተባህለ ከባቢ፣ ደቆንስትዮን ቆልዑን ዝርከብዎም ብዝሒ ዘለዎም ሓድስቲ ኤርትራውያን ይቕመጡ ምህላዎም እቲ ማዕከን ዜና ብ6 ሰነ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ገሊጹ።
ኣብ ሊብያ ብሰንኪ ዘሎ ኩነታት፣ ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ሓድሽ መንገዲ እናመረጹ ንኣማኢት ኤርትራውያን ካብ ሱዳንን ሊብያን ናብ ግብጺ የስግርዎም ምህላዎም’ዩ እቲ ሓበሬታ ዘመልክት።
መንግስቲ ግብጺ በዚ ዝርአ ዘሎ ሓድሽ ዋሕዚ ስደተኛታት ሻቕሎት ሓዲርዎ ብምህላዉ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ብምርድዳእ ነቲ ጉዳይ ንምፍታሕ ጻዕርታት ኣብ ምክይዳ ይርከብ።
ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ ግብጺ እናገነነ ኣብ ዝመጸሉ ዘሎ እዋን፣ ዜጋታት ኤርትራ፣ ሱዳንን ሶማልን ዝርከብዎም 188 ስደተኛታት ካብ ገማግም ባሕሪ እታ ሃገር ናብ ኢጣልያ እናተበግሱ ብ4 ሰነ ከምዝተታሕዙ ይዝከር።
ዝሓለፈ ሰሙን’ውን ኤርትራ ናይ እትርከበን ሸሞንተ ሃገራት ሚኒስተራት ኣብ ግብጺ ከተማ ሸርም ሸኽ ብምርኻብ፣ ብደረጃ ኾሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ክግበር ብዛዕባ ዝኽእል ተኽእሎታት ከምዝተዘተዩ ተገሊጹ’ዩ።
ግብጺ’ውን ኣሰር ሱዳን ብምኽታል ዝቐየደቶም ስደተኛታት ነናብ ሃገሮም ከይትጥርዝ ስግኣት ኣሎ።
==================


text:
ፓርላማ ኢትዮጵያ፣ ድሕሪ ሓይልታት ትግራይ ናብ ጥቃ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ምቅራቦም ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ክጸንሕ ብምባል ዘሕለፎ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን፣ ንክላዓል ወሲኑ።
ኣባላት ፓርላማ ሎሚ ነቲ ኣዋጅ ዘልዐለሉ ምኽንያት ኩነተ ጸጥታ ተማሓይሹ እዩ፣ እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ንምስሊ’ታ ሃገር ብደረጃ ዓለም ደዊንዎ እዩ ካብ ዝብል ተበጊሶም ከምዝኾነ’ውን ተሓቢሩ ኣሎ።
ገለ ኣባላት’ቲ ቤት ምኽሪ፣ ተቃውሞ ከምዘስምዑን፣ ሓይልታት ትግራይ ሎሚ’ውን ምስ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ዓፋር ይዋግኡ ኣለው፣ ኣብ ልዕሊ ክልል ኣምሓራ መጥቃዕቲ ንምፍናው’ውን ይዳለው ኣለው ኢሎም ከምዝኸሰሱ ዝመጸና ዜና ጠቂሱ።
ተወካሊ መንግስቲ ግና፣ ዝኾነ ስግኣት ብምኽባር ሕጊ ምቁጽጻር ይክኣል እዩ ክብል ምላሽ ሂቡ'ሎ።
ፓርላማ ኢትዮጵያ ንኣዋጅ ህጹጽ እዋን ዝወሰነ ኣብ ፈለማ ወርሒ ሕዳር፣ ሓይልታት ትግራይ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ኣስታት 200 ኪ.ሜ ርሕቀት ኣብ ዝበጽሕሉ እዋን እዩ ነይሩ። ገዛኢ ፓርቲ ክልል ትግራይ ህወሓት ግና፣ ሰራዊት ዝተመለሰ፣ ንሰላም ዕድል ንምሃብ ካብ ዝብል ተበጊሱ እዩ ምባሉ ይዝከር እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ብግዲኡ፣ ተደፊኦም እዮም ይብል።
ተሓለቕቲ መሰላት መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ነቲ ኣዋጅ ተጠቂሙ፣ መብዛሕተኦም ተወላዶ ትግራይ ዝኾኑ ሰላማዊያን ሰባት፣ ብሕልፊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ይኣስር ኣሎ ክብሉ ይኸሱ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ምልዓል እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ድሕሪ ምምጓሱ፡ እቲ ተበግሶ ንመገዲ ሰላም ዝመርሕ’ዩ ክብል ጠቒሱዎ።
እቲ ብስም ወሃብ-ቃል እቲ ሚንስትሪ ነድ ፕራይስ ኣቢሉ ዝወጸ ናይ ጽሑፍ መግለጺ ወሲኹ፡ ምስቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ተተሓሒዞም ብዘይ ግቡእ ፍርዳዊ መስርሕ ዝተኣስሩ ዜጋታት ብህጹጽ ክፍትሑ ጸዊዑ። ምስ ምፍታሕ እሱራት ስዒቡ ድማ ሃገራዊ ልዝብ ክስዕብ ዘለዎ እምነት ጠቒሱ። መግለጺ ክፍሊ ወጻኢ ጉዳያት፡ ኣመሪካ ምስ ኵላቶም ኣካላት ንነባሪ ፍታሕን ዘይተገደበ ሰብኣዊ ተበጻሕነትን ከም ዝሰርሕ ድሕሪ ምምልካት፡ ነቲ ግጭት ንምዕራፍ ንፈጸምቲ በደል ኣብ ዝግበኦም ፍርዲ ምሃብ ዘይሻራዊ ምጽራይ ክግበር ጸዊዑ።


text:
Radio Erena: 04 February 2020
መንግስታት ሶማልን ፓኪስታንን፣ ብሰንኪ ወራር ዕስለ ኣንበጣ፣ ህጹጽ ሃገራዊ ሓደጋ ኣዊጆም።
ካብ ዝሓለፈ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣትሒዙ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ፣ ገማግም ቀይሕ ባሕርን ኤስያን ከሰፋፍሕን ክሳግምን ዝጸንሐ ኣምበጣ ምድረ በዳ፣ ኣብ ገሊኤን፣ ኣብ ዘርእቲ ሃገራት ከቢድ ጉድኣት ከብጽሕ እንከሎ ኣብ ካልኦት ድማ ጉዳት ከየብጽሐ ንምምካቱ ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ።
ንወራር እቲ ዕስለ ብኣግኡ ክምክት ዘይክኣለ መንግስቲ ሶማል፣ ካብዚ ሳልስቲ’ዚ ኣትሒዙ ህጹጽ ሃገራዊ ሓደጋ ብምእዋጅ፣ ኣህጉራዊ ሓገዝ ሓቲቱ ኣሎ።
ኣብ ዘራእቲ፣ ኣእካልን ሓምላይ መሬትን ከቢድ ጉዳት ስዒቡ ከምዘሎ ዘመልከተ መንግስቲ ሶማል፣ ብሰንኪ ክስዕብ ንዝኽእል ጥሜት ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ቅድመ ምድላዋት ክገበር ተማሕጺኑ።
ኣብ ኢትዮጵያን ሶማልን ተራእዩ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ኣብዚ 25 ዓመታት እቲ ዝኸበደ ምዃኑ’ዩ ሕቡራት ሃገራት ዘመልክት።
ኬንያ ብወገና ኣብዚ 75 ዓመታት ክንድዚ ዝዓቐኑ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ገጢሙዋ ከምዘይፈልጥ ገሊጻ ኣላ።
ዕስለ እንበጣ ኣብ ሓያሎ ከባቢታት ኤርትራ፣ ሱዳን፣ የመን፣ ስዑዲ ዓረብን’ውን ተራእዩ ኣሎ።
ወራር ዕስለን ኣንበጣ፣ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃን ገማግም ቀይሕ ባሕሪን ኣብ ዝርከባ ሃገራት ጥራይ ዘይኮነ ናብ ርሑቕ ኤስያታት ሳጊሙ ኣብ ህንዲን ፓኪስታንን’ውን ኣሰፋሕፊሑ’ዩ።
ኣብ ሰፊሕ ናይ ሕርሻ ቦታታት ከቢድ ጉዳት ስዒቡ ከምዘሎ ዘመልከተ መንግስቲ ፓኪስታን’ውን ከም ናይ ሶማል ተመሳሳሊ፣ ህጹጽ ሃገራዊ ሓደጋ ኣዊጁ ኣሎ።
ውድብ መግብን ሕርሻ፣ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ንምምካት ይኹን በቲ ወራር ንዝሰዓበ ሓደጋ ንምርዳእ ናይ ኣስታት 70 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ካብ ለገስቲ ምሕታቱ ይፍለጥ።
===================