text:
፪ይ ሰንበት ዘዘመነ ዕርገት 2009 ዓ.ም.
መዝሙር፡ ዘምሩ ለእዚአብሔር ጻድቃኑ እስመ ተንሥአ ክርስቶስ እሙታን. . . . . ።
ንባባት፡ ኤፈ 4፡1-13፥ 1ጴጥ 1፡1-9፥ ግ.ሓ. 8፡14-25፥ ዮሓ 16፡25-ፍ
ምስባክ፡ወበመንፈስ አዚዝ አጽንዓኒ፥ ከም እምሃሮሙ ለኃጥአን ፍኖተከ፥ ወረሲዓን ይትመየጡ ኀቤከ
መዝሙር፡ ጻድቃን ንእግዚአብሔር ዘምሩሉ ክርስቶስ ካብ ሙታን ስለ ዝተንሥአ፥ አብዚ መዓጹ ሓጺን ሰበረ፥ አብዚ ንቀዳማይ ፍጥረቱ አውጽኦ፥ ንቶማስ ርግዘት ጎኑ ንእንድርያስ ቅንዋት አእዳዉ አርእዮ። አብ አርብዓ መዓልቱ ብክብሪ ንሰማይ ዓረገ፥ ምስ መላእኽቱ ንእግዚአብሔር ዘምሩ ጻድቃኑ ንዝኽሪ ቅዱሳቱ ኸአ አምስግኑ።
ናይ ሎሚ ሰንበት አስተንትኖና አብ ክልተ ነገር ዘተኮረ እዩ፡ ፩ያ ናይ ሰንበት ቃል አምላኽ መሰረት ገርና ክነስተንትን። ፪ይ ሎሚ መዓልቲ አቦታት እዩ። እዚ ዓለማዊ ብዓል ወላ ይኹን ከም ክርስትያን ንሓላፍነት አቦ ክንዝክር ከምኡ ነቦታት ሰናይ ትምኒትና እናገለጽና አብ ጸሎትና እናዘከርና መንፈሳዊ መልእኽቱ ክንርኢ ኢና።
ዘዘመነ ዕርገት ክንብል እንከሎና ኢየሱስ ንሰማይ ምስ ዓረገ ምስኡ ክህልወና ዘለዎ ርክብ ክንሓስብ ብፍላይ ከአ አብ ስብከተ ወንጌልን አብ ቅድስና ርእስና ብዝያዳ ክንወፍር ዘዘኻክር እዋን እዩ። ሓዋርያት ድሕሪ ዕርገት ጎይታ አብ ስብከተ ወንጌል ወፊሮም አብ ኩሉ አብጺሖሞ መብዝሕትኦም ብሰማዕትነት ሓሊፎም፥ እዚ እዩ ናይ ሓደ ዕርገት ኢየሱስ ዘብዕል ዕጫ ምእንቲ ወንጌል ሕይወትካ ምውፋይ። ሎሚ ሕይወትና ክነሕልፍ ዘይኮነ ብእንነብሮን እንገብሮን እምነትና ክንምስክር እዩ ዝድለ ዘሎ እሞ ንኢየሱስ ክንልአኾ ልብና ንኽፈተሉ።
ምስጢር ዕርገት አምላኽ አስተንቲና ነቲ አምላኽ ዝገበረልና ክንዝክር ዘኪርና ዋጋ ድሕነትና ተገንዚብና ክንክእል ዝሕግዘና መዝሙር እዩ። ትንሣኤ ክርስቶስ ንሙታንን ሕያዋንን ናብ አምላኽ ዘቕርብ ፍጻሜ እዩ፥ ብእምነት ተመሪሕና ነቲ ምእንታና ሞይቱ ዝተንሥአ ዘኪርና ሓዲስ ርክብ ምስ አምላኽን ሰብን ክንገብር ንሕተት አሎና። እዚ ዘሎናዮ እዋን ብብርሃን መንፈስ ቅዱስ ተመሪሕና ንጉዕዞ ቅድስና ክንተሓሓዞ ዝነግር ስለ ዝኾነ ንቅድስና ንበገስ።
ናይ ሎሚ ወንጌል ካብ ዮሓ 16፡25-ፍ እዩ። ሓዋርያት ኩሉ ኢየሱስ ዝበሎም ከም ዝተረድኦም ነጊሮም እንተ ኾነ ብሓቂ ተረዲእዎም እንተ ኾይኑ ክተረግጋግጽ ቀሊል አይኮነን ምኽንያቱ ክሳብ ምውርድ መንፈስ ቅዱስ ይሃድሙን ይሕብኡን ይፈርሑን ነሮም መንፈስ ቅዱስ ምስ ተቐበሉ ግን ደፊሮም አብ አደባባያትን ቤተ ምኹራባትን ከተማታትን አብኩሉ ብድፍረት ክሰብኩ ጀሚሮም። ኢየሱስ ንሕትኦም አግሂዱን ቀልጢፉን ስለ ዝመለሰሎም ተገሪሞም በዚ ኸአ ካብ አምላኽ ከምዝመጽአ ንአምን ኢሎም።
ኢየሱስ ከም ኩሉ ጊዜ ዕሞቕ እምነቶም ክፍትን ኢሉ ሓቲትዎም። ወላ እኳ ሕጂ እምነቶም ይግለጹ ድሕሪ ሓጺር ጊዜ ኩሎም ሓዲጎሞ ፋሕ ክብሉ ክሃድሙ ተራእዮም። ብርግጽ ወላ እንተ ሓደግዎ ኢየሱስ ግን ንበይኑ አይኮነን ሰማያዊ አብኡ ኩሉ ጊዜ ምስኡ አሎ። ወላ አብቲ ጽንኩር እዋን አምላኸይ አምላኸይ ስለምንታይ ሓደግካኒ አብ ዝብለሉ ዝነበረ እዋን ምስኡ ነሩ። ሰባት ጽቡቕ ነገር አብ ዝገብሩሉ እዋን ንበይኖም አይኮኑን አምላኽ ምስኦም አሎ። ጽቡቕ ክንገብር ከሎና አብ ገለ እዋን ብአንጻሩ ክፉእን ዘይተጸበናዮን ክወርደና ይክአል እዩ ግን ክንፈልጦ ዘሎና አምላኽ ምሳና አሎ። ብፈተናን ጸበባን ክንሽነፍ የብልናን እዚ እዩ ሎሚ ኢየሱስ ዘስተምህረና።
እዚ ኹሉ ዝበለም ከፈራርሖም ኢሉ ዘይኮነ አብኡ ሰላም ምእንቲ ክረኽቡ ኢሉ እዩ። አብ ዝመጽአ መዓልታትንን አብ ዝስዕብ ጊዜን ብዙሕ ፈተናን ጸገምን ክጓነፎም እዩ። ግን ክፈርሑ የብሎምን ምኽንያቱ ኢየሱስ ንዓለም ስዒርዋ እዩ እዚ ብፖሎቲካዊ ወይ ቁጠባዊ መዳይ አይኮነን ናይ ዓለም ክፍአት ብምስዓሩ እዩ። ሓዋርያቱ ክሳብ ምስኡ ሓቢሮም ዝተጓዕዙ አብዚ ዓወት ክሕወሱ እዮም። ንዓለም ክንስዕራ ምስአ ምርብራብ የድልየና እና ተዛነኻ ወዲ ክርስቶስ ክትከውን ቀሊል አይኮነን፥ ዕለት ዕለት አሎኹ እናበልካ አስር ጎይታ ምምራሽ የድሊ።
ሰብ እንታይ ምስ ኮነ እዩ ዝፈርሕ? ብርግጽ እምነት ምስ አጉደለ ንአምላኽ ሓዲጉ አብ ርእሱ ጥራሕ እምነት ምስ ገበረ ከምኡ ብትዕቢት ተዋሒጡ ንሓውን አምላኹን ምስ ሓደገ ናይ እዚ ዓለም ነገራት ንሕይወቱ ምልአት ሓጎስ ክህብዎ አይክእሉን እዮም። እዚ አብ ሕይወትናን አብ ሕይወት ካልኦትን ክንርእዮ ንኽእል። አብ ንብረት ሥጋ ጥራሕ ዘተኮረ ሕይወት ኩሉ ጊዜ እናፈርሐን ተጠራጠርን እዩ ዝነብር። በዚ እዩ ኢየሱስ ንሓዋርያቱ ድሕሪ ትንሣኤ ደጋጊሙ አይትፍርሑ አነ እየ ሰላም ምሳኻትኩም ይኹን ዝበሎም። ሰላም አብ አምላኽ ጥራሕ እያ እትርከብ።
እዘን ቃላት ንኹላትና ትርጉም አለውን ብፍላይ አብ ሕይወትና ዝተፈላለየ ጸገምን ፈተናን ነሕልፍ እንተሊና። ጉዕዞ ሕይወት ዝያዳ ዝመርር ንበይንና ብዘይ አምላኽ ክንጉዓዞ ከሎና ጥራሕ እዩ። ምሉእ እምነት ገርና ንዝኾነ ዝጓነፈና ጸገም ፈተና ክንሓልፎ ተስፋ ከይቆረጽና ሕይወትናን ብጽቡቕ ርክብና ምስ አምላኽን ሰብን ክንቅጽል አሎና። ጸገም ተጓኒፍኒ ኢልካ ካብ መስቀል ምህዳም ዝገደደ መስቀል እዩ ዘውርደልና ስለዚ ንዘሎና መስቀል ክሳብ አብ ትንሣኤ እነብጽሖ ከም መምህርና ጸርናዮ ክንምርሽ ጥራሕ እዩ ዘሎና። ብፈተናን ጸበባን ዝሓለፈ ጥራሕ እዩ ጽሩይ ተኸታሊ ክርስቶስ ዝኸውን። ቅ. ጳውሎስ ነዚ ከረድእና ኢሉ ቅልስና ምስሕልቅነትን ሥልጣናትን ምስቶም ንዘመን ጸልማት ዜመድኃድሩ ገዛእቲ ዓለምን ምስቶም ክፉአት መናፍስትን አብ ሰማያት ዘለዉ እዩ እምበር ምስ ሰብ አይኮነን (ኤፈ 6፡12) ይብለና።
እንምነዮ ሰላም ፍቕሪ ምስ ኢየሱስ ሓቀኛ ርክብ ክህልወና እንከሎ ጥራሕ እዩ ዝርከብ። ብምሉእ እምነት ሕይወትና አብ ትሕቲ አምላኽ እንተ ሓደግናዮ ሽዑ እንምነዮ ክውሃበና እዩ፥ ስለዚ ንኹሉ አብ ኢድ ኢየሱስ ንሕደጎ። ንሱ ንኹሉ ይፈልጥ እዩ ልዕሊ ኹሉ ከአ ባዕሉ ብአኡ ሓሊፉ እዩ። ኢየሱስ ሓዋርያት አብቲ ብዝያዳ ዝደልይዎ ጊዜ ሓዲጎሞ ከም ዝኸዱ ይፈልጥ ነሩ እዩ፥ እንተ ኾነ አይጸልኦምን የፍቅሮም ነሩ ካልእ ዘገርም ከአ ጌና ይአምኖም ነሩ። ንሱ ኩነታት ሰብ ይፈልጥ እዩ አብቲ ዝሓመቐን ዝኸፍአን ተግባር ጌና የፍቅርን ይአምንን። ንሓደ ሰብ ክትምሕሮ ክትሓድገሉ ቀሊል እዩ ግን ክትአምኖ ቀሊል አይኮነን ብዝያዳ ሕማቕ ንዝገበረካ። ኢየሱስ ንሓዋርያት ብሰንኪ ድኻምነትኩም ክትወድቁ ኢኹም እንተ ኾነ አብ መጨረሻ ክትዕወቱ ኢኹም ይብሎም። አብ ዓለምና ሕድገትን እምነትን ብሓደ ክኸዳ አይተራእያን ኢየሱስ ግን ብግሉጽ ነጊሩና እዩ።
ኢየሱስ ንሓዋርያት ክሒዶሞን ሓዲጎሞን ከለዉ ድሕሪ ትንሣኤ እንደገና ተመሊስዎም ወላ ሓንቲ ነቲ ዝገበርዎ አይዘክርሎምን እኳድአ ከም ዘፍቅሮም ነጊርዎም። አብዚ እንርእዮ አምላኽ አብ ጊዜ ድኻምና እዩ ብዝያዳ ዘፍቅረና። ንሰባት ነፍቅሮም እንተ ኾና ብንጹሕ ሕልና ክንርእዮም አሎና ፍርቂ ፍርቂ የለን። ከምቲ ኢየሱስ ንድኽመት አርድእቱ ዘይረአየ ንሕና እውን ንድኽመት አሕዋትናን አሓትናን ክንርኢ የብልናን። ከም ዘለውዎ ክነፍቅሮም አሎና።
ኢየሱስ ዓወቱ ዓወትና ክኸውን ኢሉ አብ ዓለም ጸበባ አሎኩም እንተ ኾነ አጆኹም አነ ንዓለም ስዒረያ እየ እናበለ ክንዕወት ከምዘሎና ይነግረና። ዓወትና ነቲ ኢየሱስ ዝብለና ብምእማን አብ ግብሪ በቲ ዘበለና ክንመርሕ ከሎና ጥራሕ እዩ። እሞ ሎሚ እውን ኦ ኢየሱስ መምህርና ብፍላይ አብ ጽንኩር እዋን ምሉእ እምነት ገርና ክንስዕበካ ሓግዘና ንበሎ ነዚ የብቅዓና።
ለ. መዓልቲ አቦታት።
አቦ ምዃን ካብ አምላኽ ዝውሃብ ህያብ እዩ። እግዚአብሔር አቦ ንብሎ ምኽንያቱ ናይ ኩሉ ናትና ዘበለ ዋንኡ ንሱ ስለዝኾነ፥ ኣቦ ማለት ምንጪ ማለት እዩ ኩሉ ካብ አቦ ይጅምር ናብኡ ኸአ ይምለስ። አቦታት ቀዳማይ ተልእኮኦም ንአምላኽ ምምሳል እዩ። መራሕቲ ምዃን። መርሕነትኩም ከአ ንገዛኹም ናብ አምልኽ ገጽኩም ምምራሕ። ናብ አምላኽ ክንበጽሕ ሓገዝ የድልየና፥ መራሕቲ የድልዩና መራሕቲ ግን መጀመርያ ክመርሑ ነቲ መገዲ ክፈልጡ ይግባእ መገዲ ዘይፈልጥ ክመርሕ አይክእልን እዩ። ክትመርሕ ስንቂ የድልየካ ምምራሕ ጉዕዞ ስለዝኾነ ብኹሉ ክትሰናዶ ይግባእ፥ተባዕ፥ ቆራጽ፥ ውፉይ፥ አብነታዊ ንመስዋዕቲ ስንዱው ክትከውን ይግባእ። መራሒ ንፉዕ ክኸውን እንከሎ ግድነት ወረስቲ አለዎ አብነቱ ዝኽተሉ ኩሉ ግዜ ዝገበሮን ዝበሎን ዝዝክሩ።
አቦ ዝልአኹ ክፈጥር አልኦ፥ ክርስቶስ መድሓኒና ንሓዋርያቱ ነቲ ንሱ ዝገበሮ ክገብሩ አብኩሉ ዓለም ክሰብኩ ልኢኽዎም፥ ንአኹም ዝሰምዔ ንአይ ሰምዔ እናበለ አባታዊ ምሕጽንታ ሂብዎም። ኣቦ ክልእኽ ውሉድ ክልአኽ ሕጊ አምላኽ እዩ። አቦታት ሎሚ ልኡኻት ክትኮኑ ዝተሓረኽምሉ ዕለት ትዝክሩ አሎኹም። አቦ አብ እምነትና ተልእኮኡ ምምራሕ፥ ምጕሳይ፥ ምእካብ እዩ። በዚ ዝምራሕ ቤት ቤት አምላኽ እዩ። አቦ ጸዋዕትኡ ንዝርሓቐ ምቕራብ፥ ንዝተሸገረ ምርሃው፥ ንዝተጋገየ ምምሓር፥ ንዝተባእሰ ምዕራቕ፥ ንኹሉ ዝጸውርን ዝእክብን እዩ። ኢየሱስ አነ ሕያዋይ ጓሳ እየ ይብለና ሓላፍነት አቦ ምጉሳይ እዩ። ጓሳ ንመጓሰኡ ክሓሊ ክከታተል ኣብ ዝበለጸ ስዕሩር ቦታ ክወስድ ግብኡ እዩ። አቦ እውን ንስዳራ ቤቱ ክሕሉ ክአሊ ንዝተጋገየ ክአሊ ዋና ገዝኡ እዩ።
ካብ ሃገር ወጻኢ እትርክቡ አቦታት ፍሉይ ሓላፍነት አሎኩም፥ ነዚ አብነት ዝኾኑና ህዝበ እስራኤል እዮም አብዝተፈላለየ ታሪኾም እንተ ርኤን ሓደ ካብቲ ቀንዲ ተራ አቦታት ዝነበረ ህዝቢ ባህሉ እምነቱ ከየጥፍእ ዝሕግዙ ዝነበሩ ንፉዓት አቦታት መራሕቲ ስለዝነበርዎም እዩ። ልዕሊ ኹሉ ናብ አምላኽ ዝመልሱ አቦታት ስለዝነበርዎም ታሪኾም ባህሎም ክዕቅቡ ክኢሎም። ሎሚ ንስኹም ናይ እዞም ወርስትኹም ዝኾኑ ደቅኹም መማህራን ባህሎም ከምኡ እምነቶም ክትኮኑ እትዝክሩሉ ምቹእ ግዜ እዩ።
አብ ሕይወት አቦ ዝዓበየ ገበን ዝገብራ ንስድርኡ ከሎ ዝኽትምና ከእቱ እንከሎ እዩ፥ ሓላፍነቱ ዘንጊዑ አብካልእ ጥራሕ ተዋሒጡ ክጉዓዝ እንከሎ ገዝኡ ጸልማት ይሰፍኖ። ቅ. ጳውሎስ ንጢሜተዎስ “ለቢስካዮ ዘሎኻ ሓልፍነት ፍለጥ ስለዚ ትጋህ፥ ገስጽ ተዛረብ” ይብሎ፥ አቦታት ሕርየትኩም እዚ እዩ ቤትኩም ንቅድስና ምምራሕ።
አቦ ነታ ንእሽቶይ ቤቱ ናብታ ዓባይ ስድራቤት ዝኾነት ቍምስና ከራኽብ ሓላፍነቱ እዩ፥ ነገር በቦ ክጅምር እንከሎ ውጽኢት አልኦ። ጸዋዕታ አቦ ገዝኡ ገዛ አምላኽ ምግባር እዩ። አቦ ንምልእቲ ስድራኡ ናብ አምላኽ እናመርሔ ዝጉዓዝ አብ መጨረሽታ እሙንን ሕያዋይን ብሓጎስ ናብ ቤት ጎይታኻ እቶ ዝብል ቃል ክርስቶስ ክሰምዕ እዩ።
ከም ቁምስና መጠን ሎሚ ንሕና ሓንቲ ስድራ ኢና ነዚኣ ስድራ ክንከናኸና ክንሕልዋ ናይ ነፍስወከፍና ሓልክፍነት እዩ። አብ ምህናጽ ግዛ ብዙሓት ይተሓባበሩ እንተኾነ ቀንዲ ሃንጻይ ሓድ እዩ አቦታት ሃነጽቲ ቍምስናና ኢኹም ስለዚ፥ (1) ትጉሃት ተኸተልቲ ክርስቶስ ክትኮኑ ተሳትፎኹም ክዓዝዝ ቍምስናና ከመሎ ናተይ አበርክቶ ከመሎ ክትብሉ ይግባእ። (2) አብ መንፈሳዊ ሕይወትኩም ዛሕሊ ከየጥቅዓኩም ተበራበሩ ቤተክርስትያን ንደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዝተወሰነ አይኮነነን። (3) ዓለምና ብዝተፈላለየ መገዲ ትግፋዕ ንርኢ አሎና አቦታት አብዚ ግዜ ጸበባ ናታትኩም ፍሉይ መረሕነት ከምኡ ምጽዋር ንህላዌ ስድራቤታት ወሳኒ ስለ ዝኾነ አቦ ኹሉ ንዝኾነ አምላኽ ለምንዎ። ኩልና ብጽሎት ክነሰንዮም ሓደራ እብል።
ብሩኽ ሰንበትን መዓልቲ አቦታትንን።
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ
ንባባት፡ 1ቆሮ 10፡16-17፥ (ዘዳ 8፡2-16)፥1ጴጥሮ 2፡12-25፥ ግ.ሓ. 27፡8-33፥ ዮሓ 6፡51-58። ምስባክ ወሠራዕከ ማእደ በቅድሜየ፥ በአንጻሪሆሙ ለእለ ይሳቅዩኒ፥ ወአጽሓድከ በቅብእ ርእስየ። “አብ ቅድሚ ጸላእተይ መአዲ ትሠርዓለይ፥ ንርእሰይ ብዘይቲ ቐባእካዮ” መዝ. 23፡5።
አብ ላቲናዊ ስርዓት ዝኽተሉ ብዓል ቅዱስ ቍርባን (Corpus Christi) ድሕሪ ብዓለ ጰራቅሊጦስ ዘላ ሰንበት የብዕሉ። አብ ሃገርና እውን ብምስዮናውያን ተአታትዩ አብ ዓበይቲ ቍምስናናት ብኽብሪ ብዑደት ተሰንዩ ይብዓል። ነዚ ብዓል ፍሉይ ዝገብሮ ብርእሱ ክርስቶስ ዝሰርዓልና ብዓል ስለ ዝኾነ ብፍሉይ ክነኽብሮን ክንዝክሮን ይግባእ።
አጀማምራ እዚ ብዓል ብ1230 አቢሉ ብጽዕት ጁልያና እትብሃል ካብ ማሕበር አጎስጢኖስ ዝኾነት ፈላሲት አብ Leige ዓዲ ፈረንሳይ አብ ቅ. ቍርባን ብዝነበራ ዓቢ አኽብሮት ፍሉይ ዕለት ንብዓል ቅ. ቍርባን ክግበር እትጽበ ዝነበርት እዩ ጀሚሩ። ር.ሊ.ጳ. ኡርባን IV ብኩላዊት ቤተ ክርስትያን አብ ድሕሪ ብዓል ቅ. ስላሴ (አብ ላቲናዊ ስርዓት) ዘላ ኃሙስ ክኸብር አዚዞም። ንሓዋርያዊ አገልግሎትን ብዙሓት ክሳተፍዎን ብማለት አብ ገሊኡ ሰበኻታት አብ ስዒባ እትመጽእ ሰንበት የብዕልዎ።
አብ ሶሙነ ሕማማት ዘላ ኃሙስ ጽግቦ እውን ነዚ ብዓል ነብዕሎ ኢና፥ እንተ ኾነ ምኽንያት ብዓልና አብዚ እዋን ነቲ ኢየሱስ ቅድሚ ሕማማቱን ሞቱን ናይ ፍቕሪን ዝኽርን ምልክት ኩሉ ጊዜ ብኻልእ መልክዕ ግን ሓደ ህላዌ አብ መንጎና ከምዘሎ አብ መንጎና ብቅ. ቍርባን ከምዘሎ ንምግላጽ ዝሃበና ዓቢ ህያብ ኢና እነብዕል። አብዚ ብዝያዳ አትኩሮና ንዘይሃስስ ዝኽሪ ናይ እቲ ዓቢ ሓርነት መንፈሳዊ ነጻነት ብኡ አቢሉ አምላኽ ከም ዘፍቅረና አብ አእምሮና ሕያው ኮይኑ ክነብር ዝተገብረ ኢና እንዝክር። ሓደ ካብቲ ምኽንያታት አብዚ እዋን ስለምንታይ ከም እነብዖል ዘሎና ድሕሪ ብዓለ ጰራቅሊጦስ ዘሎ እዋን ብዝያዳ ነጻ ኮና ብፍሉይ ክነስተንትን ንማለት እዩ።
አብዚ ብዓል ቅ. ቍርባን አብ ሥጋን ደምን ወዲ አምላኽ ብሓቂ ብርእሱ ኢየሱስ ከምዘሎ ኢና እንዝክር። ኩሎም ንባባትና ነዚ ብዓል ዝገልጹ እዮም።
አብ ዘዳግ 8፡2-16 እንተ አንበብና ሙሴ ንደቂ እስራኤል ነቲ አምላኽ አብ በረኻ ካብ ባርነት ግብጺ ምስ ወጽኡ ቅድሚ አብ ምድሪ ተስፋ ምእታዎም ኩሉ ዝገበረሎም ከይርስዑ የጠንቅቖም። አብ በረኻ ብህብስተ መና ከም ዝመገበኦም ይዝክረሎም፥ ክርስትያን አብ ዳሕረዋይ ዘመን ኅብስተ መና አቐዲሙ ንቅ. ቍርባን ዝሕብር ከም ዝኾነ ይገልጹ። አብ ዘፅ 16 ምስ ዘሎ እንተ አነጻጺርና እንተ ርአና ኅብስተ መና አምላኽ ንህዝቡ ከም ተአምረታዊ ምግቢ ከም ዝኾነ ንርኢ። ዘዳም ነዚ ብፍሉይ መገዲ ይትርጉሞ። ኅብስተ መና ንደቂ እስራኤል ቃል አምላኽ ምንጪ ሕይወት ከም ዝኾነ ንምምሃርን ብቐጻሊ አብ ቃል አምላኽ ክምርኮሱን ክጽግዑን ከም ዘለዎም ንምግላጽ እዩ።
1ቆሮ 10፡16-17 እምነት አብ ቅ. ቍርባን ማእከል ናይ ቀዳሞት ክርስትያን ከም ዝነበረ ዝነግር እዩ። ቅ. ጳውሎስ ዘርዚሩ ብዛዕባ አብ ጸሎተ ኃሙስ ዝተገብረን አሰራርዓ ቅ. ቍርባንን ይነግረና። ቅ. ቍርባን ነታ ክርስቶስ ርእሳ ዝኾነ ንቤተ ክርስትያን ይሃንጽ። አብ ሥጋን ደምን ክርስቶስ ምክፋል መንጪ ሕይወትን ሓድነትን ቤተ ክርስትያን ከም ሓደ ሰውነት እዩ። እንጌራ ብምብላዕ ካብ ጽዋዕ ብምስታይ ክርስትያን ምስ ክርስቶስ ጥቡቕ ርክብ ብምግባር ይሓብሩ፥ ምኽንያቱ ቅ. ቍርባን ሥጋኡን ደሙን ስለ ዝኾነ። ካብዚ ቅ. ቍርባናዊ ሓድነት ምስ ክርስቶስ ናይ ኩሎም ክርስትያን ሓድነት አብ ነነድሕዶም አብ ሓደ ሰውነት ይስዕብ። ቅ. ቍርባን ንአባላት የጽንዖም ከምኡ ናይ ሓድነቶም ተግባራዊ ምልክት እዩ።
ወንጌል ካብ ዮሓ 6፡51-58 ብዛዕባ መግቢ ሕይወት ዝተዘርበ ይነግር። ዓሚቅ መልእኽቲ ኢየሱስ እንጌራ ሕይወት ከምዝኾነ ብግሉጽ ይነግር ከምኡ ዘለዓለማዊ ሕይወት ከምዝኾነ ይእውጅ።
አብዚ ወንጌል ትርጉም እንጌራ እናገለጸ ብመሰረቱ አብ ኢየሱስ ብእምነት ከም ዝምስረት ብነጹር ቃላት ከአ አካላዊ ሥጋን ደምን ናይ እቲ ሰብ ዝኾነ አምላኽ ምዃኑ ይገልጽ። ኢየሱስ እቶም ዘለዓለማዊ ሕይወት ክረኽቡ ዝደልዩ ካብዚ ሥጋን ደምን ክምገቡ ከም ዘለዎም ገሊጹ ነጊሩ። እዚ ነቶም ዝሰምዕዎ ዝነበሩ አይሁድ ክርድእዎን ክቕበልዎን ብጣዕሚ ከቢድ እዩ ነሩ፥ ምኽንያቱ ቃላ ንቓሉ ሥጋ ምብላዕ ደም ምስታይ እንተ ወሰድናዮ በላዕ ሰብ ምዃን ማለት እዩ። አብ ታሪኽ ክርስትና እዚ ብብዙሕ ዓይነት ተተርጒሙ ግን አብ ክልተ ትርጉም ክንርእዮ ንኽእል። ፩ያ ሥጋን ደምን ኢየሱስ ዝብል ትምህርኢየሱስ ከምዝኾነ ምርዳእን ካብኡ ምብላዕ ዝብል ናይ እምነት ስራሕ ከምዝኾነ ካብቲ ዝተገልጸ ክንርድኦ አሎና ዝብል። ፪ይ ትርጉም ሥጋን ደምን ምብላዕ አብ ቅ. ቍርባን እቲ አማናይ ምስ ጎይታ ሓደ ይኸውን እዚ ኸአ ምስቲ ብመልክዕ ህብስትን ወይን ሓደ ዝኾነ እዩ ዘስምዕ። እዚ ካልአይ ትርጉም እዩ እቲ ቅኑዕ ትርጓሜ እዚ ኸአ ሓቀኛ ህላዌ አምላኽ አብ ቅ. ቍርባን። አብ ቅ. ቍርባን ምእማን ማለት ንኻልእ ትምህርቲ ኢየሱስ ከም ካልአዊ ምርአይ ማለት አይኮነን ክልቲኡ ማዕረ ማዕረ ክርአ አለዎ።
ኢየሱስ አብ ዘረብኡ ደጋጊሙ ዝብሎ ብዛዕባ ሕይወት በዚ እንጌራ ብርእሱ ኢየሱስ ዝኾነ ዝመጽእ እዩ ዝዛረብ። ነቲ ናይ ኅብስተ ማና ህያብ እውን ይሓልፎ እዩ ምኽንያቱ ዘለዓለማዊ ሕይወት ስለ ዘምጽእ።
፩ያ ቅ. ቍርባን ቀንዲ ተድባብ እምነትናን ሕይወትናን እዩ፥ በዚ ኸአ ማሕበር ቅ. ቍርባን ንብሃል። እሞ ንቅ. ቍርባን አብ ቤተ ክርስትያን ብኸመይ ንርእዮ ወይ ንርድኦ? ሎሚ ንአና እንታይ ትርጉምን መለልይን አልኦ ኢልና ንርእስና ክንሓትት ግቡእ እዩ በዚ አጋጣሚ።
ቅድም ቀዳድም ቅ. ቍርባን እንኮን ክግለጽ ዘይክአል ብአምላኽ ዝተዋህበና ህያብ እዩ። ብሓቂ ህያብ እዩ፥ ነዚ ህያብ ክንረክብ/ክንቅበል ወላ ሓንቲ እንገብሮ ወይ እውን ዘውህብ ግብሪ ክህልወና አይክእልን እዩ። ጽሩይ ህያብ አምላኽ እቲ ዘፍቅረናን ብአና ልዕሊ ዝኾነ ንሕና ክንሓስቦ እንኽእል ዝግደስን እዩ ተዋሂቡና። ቅ. ቍርባን ዝለዓለ ብዓልናን ዝበለጸ ህያብ አምላኽ ዝሃበና እዩ። ብዓል ቅ. ቍርባን ሰማያዊ ህያብ ኢየሱስ፥ ካብኡ ንአና እዩ። ምናልባት ከምኡ ምዃኑ ዘንጊዕና እንተ አሎና ከዘተኻክረና ኢላ ቤተ ክርስትያን ዓመት ዓመት ተብዕለልና።
፪ይ ቅ. ቍርባን ምስጢር (Sacrament) እዩ። ዝርአ ምልክት ጸጋን ሕይወትን አምላኽ ዝህበና። ብርግጽ ቀንዲ አድላይን ካብ ኩሎም ምስጢራት ዝዓበየ እዩ ምኽንያቱ ክርስቶስ ብርእሱ ስለዝኾነ። አብ ቅድሚ ቅ. ቍርባን ኮና እነቕርቦ ናይ አኽብሮት ጸሎት ከምዚ ይብል “ኦ ዝለዓለ ቅዱስ ምስጢር፥ ኦ ምስጢር ልዑል መለኮት፥ ኩሉ ውዳሴ ኩሉ ምስጋና ኩሉ ጊዜ ንአኻ ይኹን”። አብ ማዕከን ሥጋሁ ወደሙ ኢየሱስ ብሓቂ አሎ ብመልክዕ ህብስቲ አብኡ ኸአ ነፍስወከፍና ክንበጽሖ ምስኡ ክንዛረብ/ክነዕልል ይጽበየና።
፫ይ ቅ. ቍርባን (ቅዳሴ) መስዋዕቲ እዩ። ደማዊ ዘይኮነ ነቲ ንሓንሳእን ንሓዋርን አብ ጎቦ ቀራንዮ ዝኾነ ብትንሣኤኡ ዝተፈጸመ መስዋዕቲ ከምብሓዲሽ ይደግሞ። እታ ናይ መወዳእታ ድራር አብኡ ቅ. ቍርባን ዝሰርዓላ ናይ እቲ ኢየሱስ አብ መስቀል ምእንቲ ስሕነት ኩሎም ደቂ ሰብን ምእንቲ ኅድገት ኃጢአትን ዝገበሮ አቐዲሙ ዝሕብር እዩ። አብ መስዋዕተ ቅዳሴ (መንበረ ታቦት) ንመስዋዕቲ ኢየሱስ አብ ሰማያዊ አቦና ምእንቲ ሕድገት ኃጢአትና ኢልና (signs and symbols) ምልክትን ንጥቀም።
፬ይ ቅ. ቍርባን መንፈሳዊ መግብና እዩ። ቅ. ቍርባን መአዲ ከምቲ ኢየሱስ ነቶም ህዝቢ አብ በረኻ ዝመገቦም፥ ናይ ብሓቂ ድራር አብኡ ክርስቶስ ንገዛእ ርእሱ ንነፍሳትና ክምግብ ኢሉ ዘወፈየሉ፥ አብ መስዋተ ቅዳሴ ብሕያው ቃል አምላኽን ካብ ሥጋ ክርስቶስ ምእንቲ ስሬት ኃጢአት ዓለም ዝሞተ፥ ካብ ቅዱስ ደሙ ነቲ አብ መንጎናን አምላኽን ዘሎ ኪዳን ከጽንዒን ህዝቡ ክገብረና ኢሉ ዘፍሰሶ ኢና እንምገብ። ብዘይ ቅ. ቍርባን አብ ሰላም፥ ፍትሒን ንፍቕርን ዘሎና ሃረታት ከዕግበና ወይ ከሓጉሰና አይክእልን እዩ።
፭ይ ቅ. ቍርባን ምልክት ሓድነትና እዩ። ምስ ክርስቶስ ምስቲ አብ ልብና ዝተቐበልናዮ ጥራሕ ዘይኮነ ምስቶም ኩሎም ብጾትና ምስኦም ሓቢርና ዝተቐበልናዮ፥ ኩልና ካብ ሓደ እንጌራን ካብ ሓደ ጽዋዕና ተኻፊልና። ቅ. ቍርባን መቅድመ ኩሉ ዘተሓባብር ውኅደት አብ መንጎ ደቂ ሰብ ዝፈጥር እዩ። አብዚ ዘሎናዮ እዋን ብዝያዳ አብዚ ዘተሓባብር ዘወሃሃድ ዝብል ብዝያዳ እንተ ጸቐጥና ዝበለጸ እዩ ምኽንያቱ ልዕሊ ኹሉ ዓለምና ስኢናቶ ዘላ ሓድነትን ስኒትን ስለ ዝኾነ።
፮ይ ቅ. ቍርባን መስዋዕቲ ምስጋና እዩ። ቃል ንቓሉ ቍርባን ማለት አኮቴት ምስጋና እዩ ትርጉሙ። አብ መስዋዕተ ቅዳሴ ውዳሴናን ምስጋናና ምእንቲ ኩሉ ዝገበረልና ናብ አምላኽ ነቕርብ።
ከም ዛዛሚ ሕሳብ እምብአር ቅ. ቍርባን ኩሉ ጊዜ ምሳና ከምዘሎ ዝገልጽ ናይ እቲ አማኑኤልና (እግዚአብሔር ምሳና) ዝኾነ አምላኽ እዩ። አብ ቅ. ቍርባን ንሕና ቤተ ክርስትያኑ ዝኾና ብሓባር ነቲ ሕያው ጎይታና ምስጋናና ነቕርበሉ። ከምቲ አብ ጊዜ ሥጋዌ ኢየሱስ ሰብ ዝኾነ ህብስትን ወይንን ብፍሉይ መገዲ ከም ህብስትን ወይን አብ ኢየሱስ ይልወጥ እዚ ኸአ ብምልክትን ብሓቅን። ናይ እቲ ምስጢረ ሥጋዌ ካልእ ገጽ ገርካ ምርአዩ እዩ። ስለዚ ሥጋን ደምን ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ አምላኽ ንአምላኽ አብ መንጎና ህልው ይገብሮ። እዚ ጥራሕ አይኮነን አብቲ ናይ ብሕቲ ጥራሕ ዝኾነ ሕይወቱ ምሳና አባና ከምዝሓብር ይኸውን፥ አምላኽቲ ደቂ እቲ ልዕሉል ንኸውን። ቅ. ቍርባን ምቕባል ማለት አብ ውሽጥና ናይ አምላኽ ንብሕቱ ጥራሕ ዝኾነ ሕይወቱ አባና ከም ዝሓድር ምግባር እዩ።
አብዚ ቅዱስ ብዓል እምብአር ምስጢር ሰሙን ሶምን እነዕርጎ መስዋዕተ ቅዳሴ ክነስተንትን ዕድል ይህበና። ነቲ ክርስቶስ ምእንቲ ድሕነትና ኢሉ አብ ጎቦ ቀራንዮ ዝፈጸሞ መስዋዕቲ ንዝክር። ኢየሱስ ብመልክዕ ኅብስትን ወይንን አብ መንጎና ከምዘሎ ንዝክር፥ እዚ ኽአ ሓቀኛ መግብን መስተን አብ ጉዕዞ መገዲ ሕይወትና እዩ። አብዚ እምብአር ትሕትና ገርና ነቲ ደረት ዘይብሉ ምሕረትን ጸጋን አምላኽ ክንቅበል ከሎና ዓቢ ተምክሮ ምስ አምላኽ ክህልወና ዝግብኦ ርክብ ኢና እንገብር። ሎሚ እምብአር ዓሚቕ ናይ ምስጋና ጸሎትን ምስጋናን ፍቕርን አብ ሥጋን ደምን ክርስቶስ እናአዕረግና ነቲ ብርእሱ አብ መንጎና ዘሎ አምላኽ እቕበ፤ለካ አሎኹ ተቐበለኒ ንበሎ።
ብሩኽ ብዓል
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ
አብ ሃገር ሓደ መኮነን ቅ. ቍርባን ክቕበል አብ ቍምስናኡ ከይዱ፥ ሓደ ብዕድመ ዝደፍአ ሰብአይ አብ አንጻሩ ዘሎ ቦታ ተምበርኪኹ ይጽሊ ነሩ። አብ ጊዜ ቍርባን አብ መስርዕ ማዕረ ማዕረ እቲ መኮነን ተምበርኪኹ ይጽበ ነሩ። ሽዑ ሰባት ከምኡ ንመኮነን ሃገር አሰንዮም ዝመጽኡ ከሕሺኽሽኹ ጀመሩ፥ ሓደ ካብኦም አብቲ ድኻ ሰብአይ ቅርብ ኢሉ ትንክፍ አቢሉ ማዕረ መኮነን ክትከውን አይግብአካን እዩ ካብኡ ወይ ርሕቕ ወይ ክአ ክሳብ መኮንን ሃገር ዝቖርብ ጽናሕ ኢልዎ። ሽዑ እተን ከም ንስሪ ዝርእያ አዕንቲ ክሰምዓ ቅልጡፋት አእዛን መኮንን ሃገር ነቲ ምሕሹኽሻኽ ስለ ዝሰምዓ ነቲ አረጊት ሰብአይ ብኢዱ ሒዙ አይትተንስእ አብዚ ጽናሕ ብሓንሳብ ኢና እንቆርብ ኢሉ ፍልይ ብዝበለ ድምጺ ነቶም ዘትንስእዎ ዝነበሩ አይተትንስእዎ አብዚ ኩልና ማዕረ ኢና ኢልዎ ይብሃል።


c: text/html

text:
ኣብ ከንፈርን ታሕናግን ዝፍጠር ሃህታ ጠንቅታቱ ብዙሕ እዩ ይብሉ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኮሌጅ ጥዕናዊ ሳይንስ ላዕለዋይ ሓኪም ሕማም ካብ ክሳድ ንዓቐብ ይልቃል ዘመነ፡፡
እቲ ኩነት ኣብ እዋን ጥንሲ ብሰንኪ ዝውሰድ ኣፋውስን ኣልኮላዊ መስተን ከምኡ እውን ብዘርኢ ይማሓለፍ፤ ብቐሊሉ ድማ ብመጥባሕቲ ይዕረ ብመሰረት ሞያዊ ትንታነ ሓኪም ዶ/ር ይልቃል ዘመነ፡፡
ኦፕሬሽን ስማይል ዝተባሃለ ኣብ ኣሜሪካ ዝተጣየሸ ገባሪሰናይ ትካል ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ከንፈሮምን ታሕናጎምን ሃህታ ዘለዎም ቆልዑ ብመጥባሕቲ ይሕክም ‘ሎ፡፡
ኦፕሬሽን ስማይል ኢትዮጵያ ብ2006 ኣብታ ሃገር ዕላዊ ስርሑ ካብ ዝጅምር ዛጊድ ን1400 ህጻውንቲ ናጻ ሕክምና ምሃቡ ሓላፊት መደባት እቲ ትካል ወይዘሪት ሩት ኣማኑኤል ገሊፀን፡፡
“ሕክምና ብናጻ እዩ ዝዋሃብ ከምኡ’ውን ቀለብ፣መዕረፍን መጓዓዝያን ታሓከምቲ እቲ ትካል እዩ ዝኽእሎ” ይብላ ሩት ኣማኑኤል፡፡
እቲ ትካል ኣብ ኢትዮጵያ ንዝህቦ ግልጋሎት ሕክምና ናይዓርሱ ማእኸል ሕክምና ወይ እውን ኣስቢዳለ የብሉን፡፡ ዓዲ ዓዲ እናኸደ ኣብ መንግስታዊ ማእኸላት ሕክምና እዩ ዝሰርሕ፡፡ ነዚ ጸገም እዚ ንምቅላልን ደቂ ዓዲ ሰብ ሞያ ንምስልጣንን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ጅማ ሓደ ማእኸል ይሃንጽ ምህላዉ ሩት ኣማኑኤል ተዛሪበን፡፡
ካብ ኣሜሪካ ክልል ሎሳንጀለስ ካሊፎርኒያ ዝመፁ ላዕለዋይ ሓኪም መጥባሕቲ Andy Wexler ናበየናይ ዓዲ ከይድና ናጻ ግልጋሎት ክንህብ ከምዘለና ዝውስን እቲ ኣብታ ዓዲ ዘሎ ጥጡሕ ባይታ እዩ፤ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ድጋፍ ደቂ ዓዲ ሰብ ሞያን ግልጋሎት ጥዕናን ንስራሕ ዝዕድም እዩ ህዝቢ እውን ብጽቡቕ ገጽ እዩ ዝቕበለና ብምባል ናእደኦም ገሊጾም፡፡
ኦፕሬሽን ስማይል ብ1982 ዓም ኣብ ኣሜሪካ ተጣይሹ ኣብ ፊሊምፒንስ ፈላሚ ግልጋሎት ሂቡ፡፡ ዛጊድ ንሓደ ሚኢቲ ሽሕ ሰባት ናጻ ሕክምናዊ መጥባሕቲ ምሃቡ ካብቲ ትካል ዝተረኸበ መረዳእታ ይነግር

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ናይ ሎም-ዘበን ግጥም ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ኣብ ኢኻቶርያል ጊኒ ሎሚ ረቡዕ ቀፂሉ’ሎ።ኣታኣናጋዲት ሃገር ኢኻቶርያል ጊኒ ምስ ቡርኪናፋሶ 0 ን 0 ተፈላልያ።
ክልቲኤን ጋንታታት ሸቶ ክኾና ዝኽእላ ዕድላት ረኺበን ነይረን ግን ኣይተጠቀማሉን።ካልኣይ ናይ ሎሚ ግጥም ኣብ ሞንጎ ጋቦንን ኮንጎን ኮይኑ’ሎ።ኣብ’ዚ ሰዓት’ዚ ይቕፅል’ሎ።
ነዚ ምድብ’ዚ ጋቦን ብሰለስተ ነጥቢ ትመርሕ’ላ።ኢኻቶርያል ጊኒ ብክልተ ነጥቢ ካልአይቲ።ኮንጎን ቡርኪናፋሶን ሓሓደ ነጥቢ ሒዘን ሳልሳይን ራብዓይን።
እዚ ከም’ዚ’ሉ ከሎ፡ትማሊ ምስ ጊኒ ጋንትኡ ኣብ ዝተጋጠመትሉ እዋን ብጎሲጢት ንመወዳድርቱ ዝወቅዖን ብቀይሕ ካርዲ ካብ ሜዳ ዝተባረረን ተሰላፋይ ኣይቮሪኮስት ጀርቢኖ ኣብ ክልተ ግጥማት ንከይስለፍ ብኮንፈደረሽን ኩዕሶ ኣፍሪቃ ተቐፂዑ።
እዚ ማለት ጀርቪኖ ኣብ ግጥማት መፃረዪ ንጋንትኡ ኣየሕግዝን ማለት’ዩ። ናብ ግጥማት ኣውዲቅካ ምሕላፍ እንተበፂሓ ጥራሕ’ዩ ጀርቪኖ ንሃገሩ ከገልግል ዝኽእል።ዓብዪ ኪሳራ ንጋንታ ኣይቮሪኮስት።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 27 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 04 December 2017
መንግስቲ ህግደፍን ካልኦት ንዕኡ ዝመስሉን፡ ኣብ ልዕሊ ፍሉይ ልኡኽ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓያል ታህዲድን ዘለፋን ከም ዘካየዱ፡ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሓቢሩ።
ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ልኡኻት ህግደፍን ካልኦት ክልተ መንግስታትን ኣብ ልዕሊ’ቲ 47 ኣባላት ሓቒፉ ዝዋሳእ ዘሎ ትካል፡ ዘቆናጽብ ዝህድድ ንጥፈታት ክግበሩ ከም ምርግጋጹ፡ ብ21 ሕዳር 2017 “ መጥቃዕትን ምፍርራሕን ኣብ ልዕሊ ክኢላታት ሰብኣዊ መሰላት” ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ኣብ’ቲ መድረኽ ናይ’ቲ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ተሳቲፉ ዝነበረ ልኡኽ ህግደፍ ተስፋሚካኤል ገራህቱ፡ ንፍልይቲ ልእኽቲ ናይ’ቲ ውድብ ብቐጥታ ከም ዝጸረፋ ዝሓበረ እቲ ጸብጻብ፡ ወ/ሮ ሺላ ብወገና እዚ ከም’ዚ ዓይነት ጸርፍን ታህዲድን ካብ ኣምባሳደራት ህግደፍን ደገፍቶምን ክቐርበለይ መቐጸልታ ደኣምበር ናይ መጀመርያ ኣይኮነን ክትብል ምግላጻን ተፈሊጡ ኣሎ።
መንግስቲ ሩዋንዳ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ክቕበል፡
ምስ መንግስቲ እስራኤል ይዘራረብ ኣሎ።
መንግስቲ እስራኤል ንመሰል ስደተኛታት ዝምልከት ኣብ ቻርተር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሰፊሩ ዘሎ ዓንቀጽን፡ ምሕጽንታ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጥን ሸለል ብምባል፡ ኣብ ሃገሩ ንዝርከቡ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ዝኾኑ ስደተኛታት ንምብራር ብስውሩን ቅሉዕን ጸቕጢ ክገብር ምጽንሑ፡ ሕጂ ግን ምስ መንግስቲ ሩዋንዳ ተሰማሚዑ 10 ሽሕ ስደተኛታት ክሰጉግ ኣብ መወዳእታ በጺሑ ከም ዘሎ ማዕከናት ዜና ይጽብጽባ ኣለዋ።
መንግስቲ ናታንያሁ ስለምንታይ ከም’ዚ ዝበለ ዘይቅቡል ተግባራት ይፍጽም ኣሎ፡ መንግስቲ ሩዋንዳኸ እንታይ ንምርካብ ስደተኛታት ብዘይድሌቶም ይቕበል ሕንቅልሕንቅሊተይ ኮይኑና ኣሎ ዝበሉ ነቲ ጉዳይ ብቐረባ ዝከታተሉ ወገናት፡ ብመሰረት ቻርተር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝእዝዞ፡ ስደተኛ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰሉ ኣኽቢርካ ትቕበሎ ደኣምበር፡ ብዘይድሌት ናይ’ቶም ስደተኛታት፡ ብዘይ ኣፍሊጦ ተጸዋዒ ጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ኣብ መንጎ ክልተ መንግስታት ዝግበር ግሉጽነት ዘይብሉ ስምምዕ፡ ነቲ ኣብ ሲናን ሊብያን ዝፍጸም ዘሎ መሰረታዊ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰል ዝመሳሰል’ዩ ክብሉ ትዕዝብቶም ምግላጾም ምንጭታትና ሓቢሮም።
መንግስቲ እስራኤል ነቶም ስደተኛታት ነመንግስቲ ሩዋንዳ ብሕሳብ ንሓደ ሰብ 5 ሽሕ ዶላር ኣመሪካ ከፊሉ ከባርሮም መደብ ሒዙ ይነጥፍ ከም ዘሎ’ዩ ዝሕበር።
ማእከላይ ኮሚቴ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ (ህወሓት)
ህልዊ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ጸገሙ ንምፍታሕ ዝጀመሮ ዕጹው ኣኼባ ይቕጽል ኣሎ።
ማእከላይ ኮሚቴ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ጉዕዞ 15 ዓመት ከመይ ኔርና? እንታይ ኣዐዊትና? እንታይ’ከ ይተርፈና? ብምንታይ ምኽንያት፡ ካበየናይ ኣረኣእያ ይብገስ? ነቲ ጉድለት’ከ መን ይሕተተሉ ዓሚቕን ግሉጽን ገምጋማት የካይድ ከም ዘሎ፡ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ይሕብሩ ኣለው።
ኣስታት ወርሒ ገይሩ ገና ድማ ይቕጽል ኣሎ ዝተባህለ ኣኼባ ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት፡ እንኮላይ ነቶም ብመደብ ምትኽኻእ ካብ’ቲ ውድብ ዝወጽኡ ነበራት ኣባላት ሓዊሱ ይካየድ ከም ዘሎ፡ ኣብ ብዙሕ መዳይ ናብ ካልእ ከየሳበብና ናይ ባዕልና ዝተፈላለየ ዝመንቀሊኡን መግለጺኡን ሕመቓት ጸኒሑና’ዩ። ንህዝቢ ብግቡእ ክንመርሖ ኣይበቓዕናን። ሕድሪ ስውኣትና ካብ ቃል ዝሓለፈ ብተግባር ኣየኽበርናን ዝብሉን ካልኦት ብገምጋም ዝተበጽሑ ምዃኖም፡ ከም ውጽኢት ናይ’ቲ ዝካየድ ዘሎ ዕጹው ርሱን ዘተ ንፕረዚደንት ምምሕዳር ትግራይ ኣቶ ኣባይ ወልዱን በየነ መኩሩን ካብ ፈጻሚት ወሪዶም ማእከላይ ኮሚቴ ኮይኖም ክሰርሑ፡ ወ/ሮ ኣዜብ መስፍን ድማ ካብ መሪሕነት ወሪዳ ክትጸንሕ ከምኡ’ውን ክልተ ኣስማቶም ዘይተገልጸ ኣባላት ኣመራርሓ ክእገዱ ከም ዝወሰነሎምን ቴሌቭዥን ኢትዮጵያን ኣብ ናይ 27 ሕዳር 2017 ምሸት ዜና ፈነወኣ ሓቢራ።
ኣብ ሲናይ ግብጺ ብኣሽበርቲ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ 305 ሰባት ከም ዝሞቱ ልዕሊ 100 ድማ ብከቢድን ፈኪስን ቆሲሎም ሕክምናዊ ረዲአት ይግበረሎም ከም ዘሎን ካብ’ታ ሃገር ዝወጽኡ ዘለው ጸብጻባት ይሕብሩ።
ሕጋዊ መንግስቲ መሓመድ ሙርሲ ብዝተዋደደ ዓመጻዊ ስጉምቲ ካብ ዝእለ ንነጀው ሃገረ ግብጺ ጸጸኒሑ ብዝገሃድ መጥቃዕቲ ሰላማ ተዘሪጉ ህይወት ንጹሃት ሰባት ንከንቱ ይቕዘፍ ምህላው፡ ከም መቐጸልታ ናይ’ዚ ብፍላይ ድማ ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ክፍጸም ዝጸንሐ ፋሽሽታዊ ተግባር፡ ብ24 ሕዳር 2017 ኣብ ሲናይ ኣብ ዝርከብ መስጊድ ዘስካሕክሕ ጨፍጫፍ ተፈጺሙ 305 ሰባት ህይወቶም ከም ዝሰኣኑ፡ ልዕሊ 100 ድማ ከም ዝቖሰሉን መራኸቢ ብዙሓን ይገልጹ።
እቲ ጃምላዊ ህልቂት ምስተፈጸመ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደል ፋታሕ ኣልሲሲ ንላዕለዎት ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ከም ዝጸወዐ፡ መን ፈጻሚ ዛጊት’ኳ እንተዘይተነጸረ ፈጻሚ መን ምዃኑ ብጥርጥራ በጺሕዎ ከም ዘሎ፡ ኣብ ዝኣተወ ኣትዩ ሕነ ናይ’ዞም ግዳያት ክፈዲ ድልዊ ምህላውን ምግላጹን ዝጠቐሱ መራኸቢ ብዙሓን ህዝቢ ግብጺ ብስግኣት ተዋሒጡ ምህላው ወሲኾም ኣረዲኦም።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 29-11-2017
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኢንተርኔት ምጥቓዕቲ የካይድ ኣሎ ክብል ዓለምለኸ ተሓላቒ ጉጅለ ሰብኣዊ መሰላት/Human Rights Watch / ይኸስስ።መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ባዕሉን ናይ ካልኦትን ሕግታት ኣኽቢሩ ከምዝሰርሕ ሓደ ናይ ኢትዮጵያ ዲፕሎማት መሊሶም ኣለው።
ካብዚ ካብ ኣሜሪካ ዝመሓላለፍ ናይ ኢትዮጵያ ሳተላይት ቴሌቪዥን /ኢሳት/ ካብ ዝተላኸሉ ናይ ዲጂታል መልኽቲ ንገሊኡ ዝፈተሸ Citizen Lab ዝተብሃለ ትካል 30 ለካቲት 2007 ዓ/ም ኣብ ዝወፅኦ ሪፖርት መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ ናይ ኢሳት ኮምፒተራትን ናይ ሰራሕተኛታት ናይ ኢሜይል ኣደራሻን ንምእታው ሓደሽቲ ፈተነታት ገይሩ’ሎ ክብል ኣፍሊጡ’ሎ።
ነዚ ናይ Citizen Lab ሪፖርት መሰረት ዝገበረ Human Rights Watch/ ዝተብሃለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዚ ዝበለ ተግባር ክፍፅም ንፈለማ ግዜ ኣይኮነን ክብል ኣብ ዝሓለፈ ቅነ ጋዜጣዊ መግለፂ ኣውፂኡ’ሎ።
ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታትን መራኸቢ ብዙሃንን ዝፍፅምዎም ናይ ኢንተርኔት መጥቓዕትታት ብህፁፅ ጠጠው ከብሎን ነቲ ቴክኖሎጂ ዝሸጥሉ ናይ ወፃኢ ትካላት እውን ቴክኖሎጂኦም ንምጥሓስ መሰል ዜጋታት ይውዕል ስለዘሎ ክምርምርዎን ፀዊዑ’ሎ።
ኣብ ህይውማን ራይትስ ዎች ንጉዳያት ኢንተርኔት ዝከታተላ ስንቲያ ዎንግ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንቪኦኤ ኣብዝሃብኦ መግለፂ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ወፃኢ ቴክኖሎጂታት ብምጥቃም ካብ ኢትዮጵያዊ ወፃኢ ንዝርከቡ ናይ ውልቂ መራኸቢ ብዙሃንን ናይ ተቓወምቲ መራሕቲ ኮምፒተራት ናይ ዲጂታል መጥቓዕቲ ብምፍፃም ኣብ ውሽጢ እቲ ኮምፒተር ዝርከብ ሓበሬታ ንምውሳድ ይፍትን ኣሎ ኤልን።እቶም ርክባት ናይ ቪዲዮም ካሜራን ማይክሮፎንን ከምኡ እውን ብስካይፕ ኣቢሉ ዝካየዱ ርክባት ዝሓውስ ምዃኑን ከምዚኦም ዝበሉ ክትትላት ንትካለን ከምዘተሓሳስብን ወሲኸን ሓቢረን ሲንቲያ።
እቲ ቴክኖሎጂ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ሸይጡ ዝተብሃለ ዋና ቤት ፅሕፈቱ ጣሊያን ዝኾነ ናይ ኢንተርኔት ትካል The Hacking Team ሓለፊ ክፍሊ ዕዳጋ ኤሪክ ሬብ ኣብ ምሉእ ዓለም ንዝርከቡ ኣፈፀምቲ ሕግን መንግስታዊ ትካላትን ገበናትን ካልኦት ዘይሕጋዊ ተግባራትን ንምክትታል ዘኽእሉዎም ናይ ኢንተርኔት ፕሮግራማትን ሶፍት ዌራትን ከምዝሸጡ ይገልፁ።
እዞም ትካላት ኣብ ልዕሊ ካልኦት ኣድላዪ ዘይኮነ ስለያ ከካይዱ ምሕጋዝዶ ኣይኮነን ንዝብል ሕቶ ‘’ስለያ ዝብል ቃል ምጥቃም ኣይደልን።ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ሕጋዊ ዝኾነ ናይ ክትትል ስራሕ ንኽፍፅሙ ዘኽእሎም እዩ’’ ክብሉ ኤሪክ ሬብ መሊሶም።
እዚ ቴክኖሎጂ ንኢትዮጵያ ሸይጦም እንተኾይኖም ዝተሓተቱ ኤሪካ ሬብ ናይ ዓማዊልና መንነትን ኣበይ ከምዝርከቡን ብደረጃ ፖሊሲ ኣይንገልፅ።ምኽንያቱ ናትና ፕሮግራም ወይም ሶፍት ዌር ዝጥቀምሉ ኣብ ዙሪያ ዓለም ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ገበነኛታትን ሽብርተኛታትን ንምክትታል ስለዝኾነ ዕላዊ ኣይንገብረሎምን ኢና ኢሎም።
ይኹን እምበር ዝሸጥናሎም ሶፍት ዌር ብዘይኣግባብ ይጥቀምሉ ኣለው ዝብል ሓበሬታ እንተበፂሑና ምርመራ ክነካይድ ኢና ኣብኡ ተደሪኽና ድማ ስጉምቲ ክንወስድ ኢና ኢሎም ኤሪክ ሬድ።
ንምዃኑ ኢትዮጵያ ወናኒት እዞም ዝብሃሉ ዘለው ቴኮሎጂታት ዲያ?ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያያ ሓላፊ ፓብሊክ ዲፕሎማስኒን ኮሚኒኬሽንን ኣቶ ተስፋየ ወልዴ እቲ ኽሲ ከምዝሰምዕዎ ብምግላፅ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዘለው ሕግታት ከምኡ እውን ናይ ካልኦት ሃገራት ሕግታት ኣኽቢሩ እዩ ዝሰርሕ ኢሎም።ምስ ከምዚኦም ዝበሉ ጠቐነታት ርክብ የብልናን መንግስቲ ከምዚ ንምግባር ዝሰርሐሉ ዋላ ሓደ ምኽንያት እውን የለን ኢሎም።


text:
በብዓመቱ 14 ሚሊዮን ትሕቲ 18 ዓመት ኣዋልድ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ብሓይሊ ይምርዐዋ።እተን ሃገራት መብዛሕቲአን ኣብ ኣፍሪካ ይርከባ።
ጓል 16 ዓመት ኒጀራዊት ዘናቡ ወለዳ ንኽትምርዖ ካብ ቤት ትምህርቲ ከምዘውፅኡዋን ኣይምርዖን ስለዝበለት ሰብኣያ ምስቐጥቀጣ ናብ ወለዳ ሃዲማ ምስተመለሰት ንሳቶም እውን ከምዝገርፋዋ ትዛረብ።
ገና ብዕሸልነተን ዝምርዐዋ ኣዋላድ ናይ ኣህምሮ ስቓይ የጋጥመን።ብምኽንያት ጥንስን ሕርስን እውን ብፀገማት ጥዕና ይሳቐያ።ስድራ መብዛሕቲአን ኣዋልድ ዘይተምሃሩን ኣብ ገጠራት ዝነብሩን ብምዃኖም ኣዋልድ ንናይ ስድርአንን ማሕበርሰብን ባህላዊ ሕግታት ክቃወማ ኣይክእላን።
ትሕቲ ዕደመ መርዓ ንኸብቅዕ ዝዓለመ ሕብረት ኣፍሪካ ዝጀመሮ ወፍሪ ዘተኩር ኣብ ፖልስን ኣፍልጦ ክብ ኣብ ምባልን እዩ። ዳይረክተር ኮምሽን ማሕበራዊ ጉዳያት ሕብረት ኣፍሪካ ኦላዋሌ ማየጉን መንግስታት ኣፍሪካ ንህፃናት ዝከላኸል ሕጋዊ መስርሕ ክትግብሩ ይፅውዑ።
ካብ መንጎ ሃገራት ኣፍሪካ ኒጀርን ቻድን ብዝለዓለ ደረጃ ማለት እውን ልዕሊ 70 ሚእታዊ ትሕቲ ዕደመ መርዓ ዝፍፀመለን ሃገራት እየን።
ናይ ጥዕናን ትምህርትን ከምኡ እውን ጉዳያት ሕግን ሓዊሱ ዓሰርተ ምንስትርታት መንግስታት ኣፍሪካ ትሕቲ ዕደም መርዓ ንኽንኪ ሓቢሮም ይሰርሑ ኣለው።
ትሕቲ ዕደመ መርዓ ንኸብቅዕ ብሕብረት ኣፍሪካ ዝካየድ ወፍሪ ብምትሕብባር መንግስታት ኣፍሪካ፣ዩኒሴፍን ትካላት ስቪል ማሕበራሰባትን እዩ።
ትሕቲ ዕደመ መርዓ ንኸብቅዕ ሎማዕንቲ ሓሙስ ብሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝተጀመረ ወፍሪ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ህፃናት /ዩኒሰፍን/ ናይ ሕቡራት መንግስታት ፋንድ ስነህዝቢ ዩኤንኤፍፒኤን ከምዝድግፉ ኣብ ዘውፅኡዎ ሓባራዊ መግለፂ ኣፍሊጦም ኣለው።


text:
ካብ ቪኦኤ ክፍሊ ኣፋን ኦሮሞ ዝረኸብናዮ ፀብፃብ እቲ ግጭት ቅድሚ ሰለስተ ማዕልታት ከምዝተልዓለ ይሕብር።ወሃብቲ ሪኢቶ ምስ ናይ ባዕሎም ነገድ ወጊኖም ንዝበልዎም ኣምሓዳሪ ዞባ ጉጂ ‘’ነገሌ ቦረና’’ ተባሂሉ ይፅዋዕ ዝነበረ ሽም እቲ ወረዳ ‘’ቦረና’’ ንእትብል ቃል ኣብ ቀንዲ ከተማታት ካብዝተለጠፉ ፅሑፋትን ናይ መንግስቲ ማሕተምን ኣጥፊኦምዋ ይብሉ።
ጫላ ዝተብሃለ ናይ ዓይኒ ምስክር ቅድሚ እቲ ግጭት ምጅማሩ ነጌሌ ቦሮና ሓፈሻዊ ሆስፒታል ይብል ከምዝነበረን ቦረና ዝብል ሽም ከምዝተፍሓቖን ይገልፅ።
ሽሙ ክግለፀሉ ዘየደለየ ካሊእ ነባሪ ነገሌ ቦረና መንቀሊ እቲ ውግእ ምቕያር ሽም ነገሌ ቦረና ምዃኑ ምስ ገለፀ ኣስዒቡ ‘’ዝቐየርዎ ዋና ኣማሓዳሪ ጉጂ ኣቶ ጋዳ ሮቤን ከንቲባ ከተማ ነገሌ ኣስቻለው ገብረመድህን እዮም’’ይብል።ክልል ኦሮሚያ መፂኡ እዚ ናይ ህዝቢ ከይኮአነስ ናትኩም ሕቶ ስለዝኾነ ነገሌ ቦረና ዝብል ሽም ናብዝነበሮ ምለሶ ኢሎም ትእዛዝ እንተሃቡ እውን ኦሮሚያ ዝሃቦ ትእዛዝ ኣይቅበልን ከምዝበሉ ወሲኾም ሓቢሮም።
ዓበይቲ ዓዲ እቲ ከባቢ ኣብ መንጎ ቦረናን ጉጂን ዘሎ ወጥሪ ንምህዳእ ክልላውን ፌደራላውን ኣብያተ ፅሕፈት ጣልቃ ክኣትው ምሕፅንታ የቕርቡ ኣለው።
ብምሰረት እቶም ነበርቲ እቲ ግጭት ኣብ ማልካ-ጉባ፣ላጋ- ጉላ፣ዳካ ሙጓዩ፣ኣዳዲን ኣሉን ኣብ ዝተብሃሉ ከባቢታት እዩ እዩ ተላዒሉ።ሪኢቶ ኣማሓደርቲ ዞባን ከባቢን ንምርካብ ዝተገብረ ፃዕሪ ኣይሰመረን።


text:
ኣብ ከተማ መቐለ ዝነብሩን ቁፅሮም 134 ምዃኖም ዝሓበሩ ወነንቲ ካሩሳ ኣብ ዘይዋዓልናዮ ከሳሲና ብዘይፍለጥ ሰሪሕና ንበልዐሉ ንብረትና ታዓጊቱ ካብ ከቢድ ፀገም ንርከብ ብምባል ይጠርዑ።
ኣይተ ኣፅብሃ ልበሎ “ካብ ኤርትራ ተፈናቒለ ምስ መፃኹ ቅድሚ ዓሰርተ ዓማውቲ ዘስራሕኹዎ ካሩሳ እዩ ተታሒዙኒ ዘሎ፤ በዚ ድማ 9 ቆልዑ ሒዘ ኣፍራሰይ ንማዓልቲ 50 ቕርሺ እናዋፃኹ ይቕልብ ኣለኹ” ይብሉ።
ኣይተ ተስፋይ ገብረኣነንያ ብወገኖም “እቶም ካሩሳ ዝኣሰሩለይ ሰባት ካብ ሓፂን ፓሎ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዝተሰርሐ ይመስል ብዝብል ብግምት እዮም ወሲኖምለይ ይብሉ፤ ሸቂለ ስድራይ ክቕልብ ስለዘይካኣልኩ ድማ ዓራተይ ክሳብ ምሻጥ በፂሐ ኣለኹ” ኢሎም።
መንእሰይ የማነ ገብሩ “መንግስቲ ወሲዱዎ ዘሎ ስጉምቲ ብእዋኑ ኣፃርዩ ዕልባት ክይህበና ብሎሚ ፅባሕ እናመላለሱ ገልታዕታዕ የብሉና ኣለዉ፤ በፂሑና ዘሎ ፀገም ዝርድአልና ሰብ ስኢንና ኣለና” ብምባል ጥርዓኑ የቕርብ።
ኣብ ከተማ መቐለ ኣታሓባባሪ ጉጅለ ምኽባር ፀጥታ ኮማንደር ገብረ ሂወት ካሕሳይ ብዛዕባ እቲ ዝቐረበ ጥርዓን መልሲ ሂቦም ኣለዉ።
“ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝርከብ ሓይሊ ዘመሓላልፍ ሓፂን ፓሎ ብለይቲ እናተሰረቐ በዚ ድማ ምቁርራፅ መብራህቲ እናጓነፈ ህዝቢ ተፀጊሙ ፀኒሑ እዩ። ብመሰረት ዝረኸብናዮ ሓበሬታን ሰብ ሞያ ሓይሊ መብራህቲ ዘፅንዑዎን እቲ ዝተሰረቐ ንብረት ንመስርሒ ካሩሳን ማዕጾን መሻኹትን ይውዕል ምህላዉ ተረዲእና። ብመሰረት እዚ ብዝገበርናዮ ጎስጓስ ካፍቲ ንብረት ዝተሰርሓ ካሩሳ ሒዝና ኣለና” ኢሎም።
ብምቕፃል ከም መጠን ፖሊስ ኣፃሪና ናብ ዓቃቢ ሕጊ ኣሕሊፍና ኣለና ደጊም እቲ ስልጣን ናይ ዓቃቢ ሕግን ቤት ፍርድን እዩ ዝኸውን ብምባል መልሲ ሂቦም።
ኣብ ትግራይ ኣብያተ ፍርዲ ብምኽንያት ክረምታዊ ዕረፍቲ ሓምለ 7 ታዓፅዮም ኣለዉ፤ መስከረም 7 ድማ ይኽፈቱ።


text:
እዚ ጉዳይ ኢሜይል ሂላሪ ክሊንተን ሓድሽ ጉዳይ ምቅልቓሉ’ዩ። እተን ሕጽይቲ ፕረዚደንት ፓርቲ ዲሞክራት ሂላሪ ክሊንተን ኣብ እዋን ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ዝነበራሉ ኣብ አጠቓቕማ መልእኽትታት ኢሜይል ኣብ ኽንዲ መንግስታዊ መስመር መተሓላለፊ ብናይ ውልቐን ስለዝተጠቕማ እዩ። ዳይሬክተር ፈደራል ቢሮ ምርመራ ቕድሚ ሒደት አዋርሕ ኣብዚ ጉዳይ ሕጊ ከምዝተጣሕሰ መርትዖ የለን ኢሎም እንተነበሩ’ኻ ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ግን እቲ ጉዳይ እንደገና ክምርመር ምኻኑ እዮም ኣፍሊጦም።
ዲሞክራት ኮነ ሪፖብሊካን ግን ፕረዝደታዊ ምርጫ ክኻየድ መዓልታት ኣብ ዝተረፈሉ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ምውዳስ ዘይሕጋዊ እዩ ይብሉ ኣለው።
ዳይሬክተር ፈደራል ቢሮ ምርመራ ጄምስ ኮመር ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ ንቤት ምኽሪ እታ ሃገር ኣብ ዝጸሓፍዎ ደብዳበ ኣብ ኮምፒተር ቀንዲ ተሓጋጋዚት ሂላሪ ክሊንተን ዝኾነት ሁማ አበዲን ንዘሎ ኢሜይል ክንምርምር ኢና ክብሉ አፍሊጦም።
እዚ ዝኾነሉ በዓል ቤት ሁማ አበዲን ምስ ትሕቲ ዕድመ አዋልድ ዘይግቡእ ጾታዊ መልእኽትታት ተለዋዊጡ እዩ ብዝብል ምርመራ ኽካየድ ድሕሪ ምውሳኑ ኽከውን ኸሎ ሰብ ሞያ ሕጊ ግን እቲ ደብዳብ ምርጫ ክካየድ መዓልታት ኣብ ዝተረፈሉ ምውጽኡ ዘይሕጋዊ እዩ ይብሉ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ሰሜን ኬንያ ይጋደድ ብዘሎ ድርቂ ጥምየት የንፀላልዎ’ሎ።
ሚንስትሪ ልምዓት ሃብቲ እንስሳ ኬንያ 150 ሽሕ ኣግማል ሽዱሽተ ሚሊዮን ከፍትን 16 ሚሊዮን ኣጣልን ብምኽንያት ኩነታት ድርቂ ኣብ ሓደጋ ከምዝርከባ ኣብ ቀረባ ኣጠንቂቖም ነይሮም።
ካብኔ ኬንያ ነቲ ቅልውላው ንምምካት ትማሊ ረቡዕ ኣኼባ ኣካይዱ።ወሃቢ ቃል መንግስቲ ኣልፍረድ ሙቱዋ ኬንያ ነቲ ጥምየት ንምውጋድ ዝሓዘቶም ትልምታት፡
ነቲ ጉዳይ ዝከታተሉ ምንስትሪታት እቲ ምግቢ ክበፅሕ ኣብ ዘለዎ ብእዋኑ ይበፅሕ ምህላው ከረጋግፁ እዮም።ካልኣይ መንግስቲ እንስሳት ንሓደጋ ኣብ ዝተቓለዐሉ ከባቢታት ዝርከባ ከፍትን ካልኦት ሃብቲ እንስሳትን ኣብ ምዕዳግ ክዋፈር እዩ።ልዕሊ ኩሉ ድማ እቲ ካብኔት ዋላ ሓደ ሰብ እንትኾነ’ውን ክመውት የብሉን ኢሉ እዩ።ምኽናያቱ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርንዓት እዛ ሃገር እኹል ምግቢ ኣሎ።ስለዚ ናብቶም ምግቢ ዘድልዮም ሰባት ናይ ምግዓዝ ጉዳይ እዩ ክብሉ ገሎፆም።
ገለ ሰባት ግን ናይ መንግስቲ ጥልቃ ምእታው በይኑ እኹል ኣይኮነን ይብሉ።ናይ ኬንያ ቀይሕ መስቀል ኣብ መወዳእታ እዚ ሰሙን ናይ ህፁፅ ሓገዝ ፃውዒት ከቕርብ ትፅቢት ይግበር።መንግስቲ ሃገራዊ ሓደጋ ክእውጅ እውን ቀይሕ መስቀል እታ ሃገር ፀዊዑ’ሎ።


text:
ናይ ላቲን ስርዓት እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዕለት 8 ታሕሳስ ምጽናስ ቅድስተ ማርያም ብዘይ ሓጢኣት እዳም ዝብል ዓንቀጸ እምነት ክቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዘማእከለ ዓመታዊ ክብረ በዓል ጽንሰታ ለማርያም ከምእተበዓለ ክፍለጥ እንከሎ፡ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ በዚ ዓቢይ በዓል ምኽንያት ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ፍርቂ መዓልቲ ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ በሸሓት ዝቝጸሩ ምእመናን ኣብ ዝተረኽብሉ ዕለት ጸሎት መልኣከ እግዚኣብሔር ከምዘዕረጉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ጃዳ ኣኵይሊኖ፥ ቅዱስነቶም ጸሎት መልኣከ እግዚአብሔር ቅድሚ ምዕራጐም ኣብ ዝለገስዎ ቃለ ኣስተንትኖ፥ ማርያም ወትሩ መንእሰይ፡ ብሓጢኣት ፈጺማ ዘይኣረገት፡ ማርያም ብዘይ ሓጢኣት፡ መሕደሪት ቃል እግዚኣብሔር፡ እንክብሉ ተክለ ሰብነት ማርያም ተንቲኖም፡ ኣብ ዓለም ኩሉ ብክፍኣት ዝተበከለን ኩሉ ኣብ ገዛእ ርእሱ እቲ ኣሉታዊ ጐድኑ ጥራሕ ኣብ ዘስተውዕለሉ ዘሎ እዋን ውህበትን ውበትን ማርያም ነስተንትን፡ ቢሎም ብላቲን ስርዓት ኣብ ናይ ዕለቱ ምንባባት፥
ኦሪት ዘፍጥረት ምዕ. 3. 9-15, 20
ኤፈሶን 1. 3-6, 11-12
ሉቃስ ወንጌል 1. 26-38
ዝተወስዱ ምንባባት ኣሞርኵይዞም፥ ብፍላይ ቅዱስ ሉቃስ ወንጌላዊ ብዛዕባ ብስራት ልደት ኢየሱስ ክርስቶስ እንከዘንትው፡ ገብርኤል መልኣኽ ምልእተ ጸጋ ቢሉ ንማርያም ይገልጻ፡ ብሓቂ ምልኣት ህላዌ እግዚኣብሔር ዝተነብራ እያ፡ ምልእተ ጸጋ ማለት፡ ምልእት ህላዌ እግዚእብሔር ማለት እዩ። ኩለንተናኣ መንበሪት ጐይታ ብምዃና ድማ ኣብኣ ንሓጢኣት ቦታ ዘይብላ ኰነት። ብጀካ ማርያም ነገራት ኵሉ፡ ቅዱሳት እውን ክይተረፉ ብሓጢኣት ዝተተንከፉ እያቶም። ማርያም ወትሩ ሓምላይ ደብሪ፡ ኣበር ናይ ዘይብሉ ሰብኣውነ ትእምርቲ እያ ከምዝበሉ ኣኵይሊኖ ሓቢረን።
ሓደ ሰብኣይ ንሓንቲ ጓለንስተይቲ ምእዙው ናእዳ ብዘለዎ ቃል ኣድናቖቱ እንክገልጽ፡ ኣንሕና እውን ከምኡ ንማርያም ምልእተ ጸጋ ቢልና ብምድናቕ ዘለዋ ልዑል ጽባቔ ነቃልሕ፡ ማርያም ወትሩ መንእሰይ ብሓጢኣት ሰብነታ ዘይኣረገን ዘይተበላሸወን፡ ንሓደ ሰብ ካብ ዕድሜኡ ንላዕሊ እቲ ኵለንተናኡ ዘእርጐ ሓጢኣት እዩ። ሓጢኣት ሰብነት የማስን የእርግ፡ ናይ ልቢ ህብረ-ህዋስ የልምስ፡ እዚ እዩ እቲ ብሓቂ እርጋን ዝበሃል። ልቢ ይዓጽው የደስክልን የማስንን።
ቤተ ክርስቲያን ይብሉ ቅዱስ ኣቦና፥ ሎሚ ንማርያም ኩለመናኣ ወቅብትን መልከዔይናን ቢላ ናእዳዊ ሰላምታኣ ተቕርብ፡ መንእሰይ ምዃና ኣብ ዕድሜኣ ኣይኰነን። ጽባቔኣ ደጋዊ ኣይኰነን፡ ጽባቔኣ ኣብ መርኣያ ኣይኰነን፡ ካብ ተራን ትሑትን ናዝራዊት ቤተ ሰብ ዝመጸት እያ።
ውርይቲ ኣይነበረትን፡ ገብርኤል መልኣኽ ሰላም ነኣኺ ቡሉ ኣውን ምስ በጽሓ፡ ብመልኣኽ ዝተበጽሔት ምዃና እውን ሓደ’ኳ ዝፈልጥ ኣይነበረን። ልኡካን ጋዜጠይናታን ዘገብትን ዘይነበሩሉ እዋን እዩ።
ድሕሪ እቲ ሰላምታ ቅዱስ ገብርኤል ማርያም ኣይተረበሸትን፡ ኣተሓሳሰባን ኣኽብሮት ዝተመልኦ ምፍራሕ ኣረአየት። ናይ ሎሚ ወንጌል ከምዝገልጾ ድማ እቲ መልኣኽ ካብኣ ምስ ከደ፡ ጸገማት ከጋጥማ ይጅምር። ይኹን ደኣ እምበር ወትሩ ቃል ኣምላኽ ጽን ትብልን ምስኡ ብዘይ ምቁራጽ እትላዘብ ብምዃና ምልኩዕ ሕይወት ትነብር።
ቃል ኣምላኽ እዩ ምንባራ። ንቓል ኣምላኽ ቀረባ ቃል ኣምላኽ ንልባ ቀረባን ዝገበረትን ደሓር እውን እቲ ቓል ኣብኣ ሓደረን ስጋ ለበሰን። ኣብ ኵሉ ኣጋጣሚ ኣብ እግዚኣብሔር ምስ እግዚኣብሔር እትተርፍ፡ ምስኡ እትዝትይ፡ በዚ መገዲ’ዚ ኣቢላ ማርያም ሕይወታ ምልኩዕ ገበረትን፡ ጽባቔኣ ቃል ኣምላኽ ኰነ፡ እቲ ዝሓልፍ መርኣያ ዘይኰነት እቲ እውነተይና ጽባቔ ማርያም ኣብቲ ናብ እግዚኣብሔር ዘቕንዕ ልባ እዩ፡ ሕይወት ምልኩዕ ዝግበር እቲ ናብ እግዚኣብሔር ዘቕንዕ ልቢ እዩ። ሎሚ ነታ ምልእተ ጸጋ ብሓሴት ንጠምታ፡ ወትሩ ንሓጢኣት ኣይፋል ቢልና ንእግዚኣብሔር እነኹልካ ዝብል ሕይወት ብምንባር ሰናይን ምልኩዕ ሕይወት መታን ክህልወና ሓግዝናን ደግፍናን ንበላ። ቢሎም ዝለገስዎ ቃለ ኣስተንትኖ ምስ ኣብቅዑ ጸሎት መልኣከ እግዚኣብሔር ደጊሞም ነቶም ኣብቲ ጸሎት ዝሓበሩ ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ መንፈሳውያን ነጋዶ ሰላምታኦም ኣቕሪቦም ናይ ቤተ ክርስቲያን ወጌላዊ ተልእኾ ኵሉ ከከም ጸዋዕታኡ ክነብሮ ማርያም ትደግፍ ከምዝበሉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠና ራዲዮ ቫቲካን ጃዳ ኣኵይሊኖ ኣስዒበን፥ ቅዱስ ኣቦና ድሕሪ ቐትሪ ሮማ ናብ ዝርከብ ጳጳሳዊ ቅድስተ ማርያም ዓባይ ባዚሊካ በጺሖም ንቕዱስ ምስሊ ድሕነት ሮማውያን እተሰምየ ቅዱስ ምስሊ ቅድስተ ማርያም ክብሪ መንፈሳዊ ንግደት ፈጺሞምን ከምቲ በቢ ዓመቱ ብበዓለም ጽንሰታ ለማርያም ር.ሊ.ጳ. ዝገብርዎ ሮማ ናብ ዝርከብ ኣደባባይ ስፓኛ በጺሖም ኣብቲ ኣደባባይ ኣብ ዝቖመ ጽንሰታ ለማርያም ዘበስሩ ካብ ኦሪትን ነቢያትን መዝሙረ ዳዊትን ወንጌልን ዝተሓርዩ ብዘይ ኣዳም ሓጢኣት ምጽናስ ማርያም ዝነግር ቃል ዝተነብሮ ሓወልቲ ጽንሰታ ለማርያም ፊት ተረኺቦም ካብ ውሽጥን ወጻእን ብዝመጹ ማመናንን ናይ ሮማ ቤት ምኽሪ ላዕለዎት ኣካላትን ናይ መግስቲ ኣካላት ኣቀባላ ተገይርሎም ጸሎት ከምዘዕረጉ ገሊጸን።
ቅዱስነቶም ድሕሪ ፍጻሜ እዚ መንፈሳዊ ንግደት ኣብ ከባቢ ኣደባባይ ስፓኛ ናብ ዝርከብ ቅዱስ እንድሪያስ ዘፍራተ ባዚሊካ ከይዶም ኣብ ቅድሚ ቅዱስ ምስሊ ተኣምራታዊት ማርያም ጸሎት ከምዘዕረጉ ኣኵይሊኖ ሓቢረን።


text:
ላዕለዋይ ሓባራዊ ኮሚተ ኤርትራን ሶማልያን፡ ቀዳማይ ርክቡ ትማሊ 14 ነሓሰ ኣብ ከተማ ሞቓዲሾ ኣካዪዱ።
እዚ ድሕሪ ምብጻሕ ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ሶማልያ ኣብ ኤርትራ ዝቘመ ላዕለዋይ ሓባራዊ ኮሚተ፡ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሃገረ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻእን ኣህጉራዊ ምትሕግጋዝን ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ ኣሕመድ ዒሰ ዓወድን ተመሪሑ እዩ ፈላሚ ርክቡ ኣካዪዱ።
ላዕለዋይ ሓባራዊ ኮሚተ ኤርትራን ሶማልያን፡ ኣብ ዓንድታት ናይ’ቲ ብ30 ሓምለ ኣብ ኤርትራ ዝተኸተመ ‘ኣዋጅ ሕውነታዊ ምሕዝነትን ኣጠቓላሊ ምትሕግጋዝን’ ተመርኲሱ፡ ኣብ መዳያት ቊጠባ፡ ዲፕሎማሲ፡ ጸጥታን ምክልኻልን ድሕሪ ዘካየዶ ዘተ፡ ኣብ ጭቡጣት መበገሲ ስጒምቲታት ተሰማሚዑ።
ኣብ ሪፓብሊክ ሶማልያ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ብ13 ነሓሰ ሞቓዲሾ ዝኣተወ – ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብርኣብን ዝቘመ ላዕለዋይ ልኡኽ ኤርትራ፡ ምስ ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ ተራኺቡ፡ መልእኽቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ርእሲ ምብጻሕ፡ ኣብ ምምዕባል ክልተኣዊ ዝምድናን ኣብ ትግባረ ‘ኣዋጅ ሕውነታዊ ምሕዝነትን ኣጠቓላሊ ምትሕግጋዝን’ ቀዳምነት ክወሃቦም ኣብ ዝግባእ ጉዳያትን ዘትዩ እዩ።
ልኡኽ ኤርትራ ሞቓዲሾ ኣብ ዝኣተወሉ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ሪፓብሊክ ሶማልያ ሓሰን ዓሊ ኸይረ ተቐቢልዎ።
ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ሶማልያ መሓመድ ዓብዱላሂ መሓመድ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዝገበረሉ ዕድመ፡ ካብ 28 ክሳብ 30 ሓምለ ኣብ ኤርትራ ናይ ፈለማ ወግዓዊ ምብጻሕ ከምዝፈጸመ ይዝከር።


text:
(ኣብ መርበብ ሓበሬታ ፐን ኤርትራ ካብ ዝተሓትመ)
ፎቶግራፍን ተንቀሳቓሲን ስእሊ ኤርትራ ክለዓል መለቀብታ ቅጽል ዘየድልዮ ስዩም ጸሃየ፡ ኣብ 1952 ካብታ 12 ቈልዑ ዝፈረየት ስድራቤት ኣቶ ጸሃየ ወልደማርያምን ወ/ሮ ሮማ ሰሎሞንን ኣብ ትዅል ተወሊዱ። ኣብ ትዅል ደኣ ይወለድ እምበር፡ ኣብ ከባቢ ጸጸራት ኣስመራ ክዓቢ ከሎ፡ ትምህርቱ’ውን ኣብ ኣስመር’ዩ ተኸተቲሉ። እዛ ብዙሓት ቈልዑ ዝወለደት ስድራ ማዕረ ብዝሒ ዝፈረየቶም ደቂ’ያ ንቓልሲ ናጽነት ኣሰሊፋ። ስዩም ዝርከቦም ሸሞንተ ደቂ ንገድሊ ተሰሊፎም፣ እስቲፋኖስ ዝተባህለ ኣባል እዛ ስድራ ንስለ ናጽነት ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ ክስዋእ ከሎ፡ እቶም ሸውዓተ ግን ብሰላም ተመሊሶም። ኣደ ስዩም ወይዘሮ ሮማ እውን ብተመሳሳሊ ኣብ ኣስር ደቀን ብምጽናዕ፡ ሓፋሽ-ውድብ ኰይነን ንነዊሕ ዓመታት ሰሪሐን። ስድራቤት ጸሃየ ወልደማርያም ደሓን ደረጃ መነባብሮ ስለ ዝነበሮም (ኣብ ኣስመራ ከባቢ መዓስከር ቃኘው እትርከብ ሲማፎሮ ዘላ ባር ዳኦስታ’ውን ዋንነታ ናይዛ ስድራ’ያ)፡ ስዩም ናብ ዝሓሸ ቤት ትምህርቲ ክለኣኽ ኣኽኢሉዎ።
(ምስ ስዩም ጸሃየ ውልቃዊ ሌላ ኣይነበረናን፣ ኣብዚ ዝጠቕሶ ሓበሬታ ግን ሓያሎ መጋድልቱ ዝነበሩ’ሞ ስሞም ክዕቀበሎም ካብ ዝሓተቱ ወይ ድማ ቤተሰቡ ዝትረኸበ ሓበሬታ’ዩ።)
ስዩም ተመሃራይ ኣላይንስ ፍራንስ ብምንባሩ፡ ብዘይካ’ቲ ምልከት ቋንቋታት ፈረንሳይ፡ ጣልያንን እንግሊዘኛን ኣብ ባህሪ’ውን ካብ ብዙሓት መዛንኡ ዝተፈልየ ጽልዋ ከም ዝነበሮ መሳቱኡ ይምስክሩ። ስዩም ፈለማ ኣብ ኣስመራ ትምህርቱ ድሕሪ ምክትታል፡ ናብ ኣዲስ-ኣበባ ብምኻድ ኣብ ፍረንች-ኮለጅ ትምህርቱ ቀጸለ’ሞ ድሕሪ ምውዳኡ ድማ መምህር ቋንቋ ፈረንሳይ ኰይኑ ንሓደ ዓመት ኣብ ኣስመራ ሰርሐ። ሕጂ’ውን ኣብ ኣስመራ ዝነበረ እብኡብ ህይወት ክጸሮ ስለ ዘይክኣለን በቲ-በቲ’ውን ምስ ቃልሲ መስመር ስለ ዝጸንሖን ድማ ኣብ 1977 ናብ ቃልሲ ወጸ።
ድሕሪ ታዕሊም ስዩም ናብ ኣሃዱ ሃንደሳ’ዩ ተመዲቡ። ሓያሎ መጋድልቱ ዘዘንትዉዋን ስዩም ባዕሉ’ውን ቀጻሊ ዝጠቕሳ ዝነበረትን ዘይትርሳዕ ግዜ ኣብ ኣሃዱ ሃንደሳ ተመዲቡ ኣብ ዝነበረሉ ፈለማ ዓመታት ቃልሲ’ዩ። እታ ጋንታ ሃንደሳ ንጸላኢ ኣብ ዝቐርብ ድፋዓት ቅድመ-ግንባር (ምናልባት ከባቢ ግንባር ከረን) ተፈልያ ነዊሕ ጸኒሓ። ኣብታ ጋንታ ዝርአ ዝነበረ መለሳ-ኣልቦ ህይወትን ኣንጻር ምሁራን ዝቐንዐ መልክዑ ዝሓዘ ኣጠማምታን’ውን ንብዙሕ ክገልጽ ዝኽእል ይመስለኒ። ስዩም እቲ “ደርቢ ምስባር” ዝብል ኣካይዳ ስለ ዘይኣመነሉ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ኣብ ቃልሲ ዝህሉዎ ኣሉታዊ ጽልዋ ከም ዝዓቢ ስለ ዝተገንዘበ፡ ብሸዓኡ’ዩ ኣንጻሩ ደው ኢሉ። እታ ጋንታ ምስ ካልኦት ኣሃዱታት ኣብ ዘይትራኸበሉ ሓዲግ ቦታ ብምዃናን ብተዛማዲ ስራሓ’ውን ኣብ ቀጻሊ ወተሃደራዊ ንጥፈታት ትሳተፍ ብዘይ ምንባራ፡ ኣብ መንጎ ኣባላት ዝህሉ ምጥምማት ዝዓበየ ስራሕ ኰነ።
መራሕ-ጋንታ በዓል ስዩምን ካልኦት ንዕኡ መሰልቱን ፊደል ዘቝጸሩዎ እምበር ትምህርቲ ዝነበሮ ኣይኰነን። ኣብታ ጋንታ ከኣ እንትርፎ እቲ ዝዀነ ትምህርቲ ዘይብሉን ጽልዋ ከተማ’ውን ፈጺሙ ዘይነበሮን “መፍለስ” ዝሳጓኡ ኣባል ቀራቢ ስዩም ኣይነበረን። ኣብቲ ዘየቋርጽ ኣኼባ መስርዕን ጋንታን እናተበራረዩ ስዩም ዘርእዮ ዝነበረ ጠባያት ንኡስ-ብርዥዋ ክነቕፉዎ ከለዉ፡ ወትሩ ክከላኸለሉ ዝፍትን መፍለስ ጥራይ’ዩ ነይሩ። ስዩም ግን ካብ ምንባብን ምጽሓፍን ከይበዀረ፡ ካልእ እታ ጋንታ ኣብ እትጠልቦ ወተሃደራዊ ስራሓት’ውን ልዕሊ ሰቡ ይሳተፍ ነይሩ። ዝበዝሕ ግዜኣ ኣብ ዕጹው ከባቢ ብደቂቕ ጉዳያት እተሕልፎ ዝነበረት ጋንታ ሓደ እዋን ውግእ ስለ ዝነበረ ክትገጥም ትግደድ። ኣብቲ ውግእ ስዩም ልዕሊ ሰቡ ጸብለል ክብል ከሎ እቶም ብነቕፌታ ሞኽታ ዘብልዑዎ መራሕቲ መሳርዕን ጋንታን ግን ከድሓርሕሩ ተራእዮም። በዚ ዘንጸርጸር ስዩም፡ ካብቲ ተሓቢኦምሉ ዝነበሩ ሰፈር ደፊኡ ብምውጻእ፡ “ኣብ ኣኼባ ምንቃፍ ጥራይ ኣይኰነን፣ ሓቂ እንተልይኩም ንዑ ምሳና ቅድሚት እተዉ” ኢሉ ደፊኡ ኣውጸኦም። ግድን ስለ ዝነበረ፡ እቶም ከድሓርሕሩ ዝጸንሑ መራሕቲ፡ ቅድሚት ኣትዮም።
ውግእ ተወዲኡ፣ ንጽባሒቱ ጋንታ ኣብቲ ዘላደያ ኣኼባ ተመሊሳ። ጋንታ ብዛዕባ ዝነበረ ውግእ ገምጋም ክቐርብ እናተጸበዩ፡ መራሕ ጋንታ ኣብ ቅድሚት ወጺኡ (በቲ ተላማዲ ፊደል ዝጸሓፎ መዘከር ነጥብታት)፡ “ሎሚ እምበኣር ብዛዕባ ባህርያት ንኡስ-ብርዥዋ ኢና ክንዛረብ፡” በለ። ጋንታ በቲ ዝነበረ ውግእ ጸምልዮም ከለዉ፡ መራሕ-ጋንታ ከኣ፡ “ኣብዚ ቃልሲና ብዙሓት ንኡስ-ብርዥዋታት ስለ ዘለዉ መታን ከነለልዮም፡ ባህርያቶም ክገልጽ’የ፡” ኢሉ ዘረባኡ ጀመረ። ቀጸለ ከኣ፤ “ንኡስ-ብርዥዋ ኵሉ ግዜ መጽሓፍ ኣይፈልዩን’ዮም፣ ንኡስ-ብርዥዋ መታን ንኸምስሉን ንሓፋሽ ከደናግሩን ኣብ ማእቶትን ካልእ ስራሓት ጋንታን ብንጥፈት ይዋስኡ፣ ንኡስ-ብርዥዋ ክሳብ ኣጠዓዒሞም ዝሃድሙን መድሎ ዝረኸቡን ኣብ ውግእ ቅድሚ ሰቦም ክኣትዉ ይርኣዩ። እዚ ግን ንምድንጋርን በለጽን’ዩ፡” ኢሉ እናቐጸለ፡ ስዩም ብውሽጡ ተዅምቲሩ ብድሕሪት ተጐምጒሙ ነበረ። እቲ እንኮ ፈታዊኡ ኣብታ ጋንታ መፍለስ ከኣ ቅድሚት እኳ እንተ ነበረ፡ ምስ ነፍሲ-ወከፍ ዝጥቀስ ዝነበረ ባህርያት ንኡስ-ብርዥዋ ንስዩም ከመሳስሎ ስለ ዝጀመረ ናብኡ ንምርኣይ ዳርጋ ፍርቁ ጎኑ ለወጠ። መራሕ-ጋንታ ዝርዝር ጠባያት ንኡስ-ብርዥዋ ምግላጽ ቀጺሉ፤ “ንኡስ-ብርዥዋ መብዛሕትኡ ግዜ ጽሙእ ነብሲን ቀጢን ሰውነትን ኣለዎም፣ ንኡስ-ብርዥዋ ብዙሕ ስለ ዘንብቡ መብዛሕትኡ ግዜ በርሓት’ዮም፡” ምስ በለ፡ ቀስ ብቐስ ናብ ስዩም ገጹ እናተጠወየ ክመጽእ ዝጸንሐ መፍለስ ዘረባ ስዒሩዎ፡ “ኣታ ወዲ-ጸሃየ ዓርከይ… ዘይፈለጥኩኻስ እምበኣር ንስኻ ከኣ ንኡስ-ብርዥዋ ኴንካ ጸኒሕካ?” በሎ።
ስዩም የዘንትዎ ከም ዝነበረ ልዕሊ ኵሉ ዘሕዘኖ ነቲ እንኮ ፈታዊኡ መፍለስ’ውን ከም ዝጸልኦን ዝፍንፍኖን ምስ ገበሩዎ’ዩ። ኣይጸንሐን ንሱን ካልእ ክስታትን ወሲኾም ንማእሰርቲ (ሓለዋ-ሰውራ) ሰደዱዎ። ብኣገላልጻ ስዩም ግን ህይወት ሓለዋ-ሰውራ ኣብታ ጋንታ ካብ ዝነበሮ ናብራ ኣጸቢቑ ይበልጽ። “ናብታ ጋንታ ከይመልሱኒ ስለ ዝፈራሕኩ፡ ኣብቲ ሓለዋ-ሰውራ ኣዝየ ክነጥፍ ጀሚረ፡” ይብል ምንባሩ ነዚ ዕላል ደጋጊሞም ዘዘንትዉ ኣዕሩኽቱን መጋድልቱን ይገልጹ። “ናብ ጸላኢ ኢድና ክንህብ’ዮም ዝደፍኡ ነይሮም። ኣብኡ እልፊ ዘይረብሑ ሰባት ሕማቕ ተዛሪቦምኒ ኢልካ ዕላማኻ ምርሳዕ ግን ኣይተራእየንን፣ ብቐንዱ ክስዋእ’ውን ድሉው ኰይነ’የ ተጋዲለ፡ እቲ ዝወርደኒ ዝነበረ ምጕስቓል ከኣ ኣካል ናይቲ ቃልሲ ምዃኑ ኣሚነ ተቐቢለዮ፡” ከም ዝበሎ ካብ 1986 ምስ ስዩም ዝፋለጥን ሕጂ ኣብ ኖርወይ ተሰዲዱ ዝርከብን ደራሲ እስጢፋኖስ ገብረሚካኤል ይዝክር።
ድሕሪ ሓለዋ-ሰውራ ናብታ ዘሰንበረቶ ጋንታ ሃንደሳ ኣይተመልሰን። ምናልባት ኣብ ካልእ ኣሃዱ ንሓጺር-እዋን’ውን ጸኒሑ ክኸውን ይኽእል፡ ኣብ 1984 ግን ናብ ክፍሊ ዜናን ምንቕቓሕን ተሳሕበ። ምስ ካልኦት ብጾቱ በዓል ዘርኣይ ሃይለን ካልኦትን ኰይና ዝቘመት ኣሃዱ ስእሊ ድማ ተጸንበረ። እዛ ኣሃዱ’ዚኣ ተመኵሮ ንዝጸንሖም ካብ ዝተፈለለየ ተጋደልቲ ካብ በበይኑ ኣሃዱታት እናሰሓበት፡ ካልኦት ጽቡቕ ኣንፈት ዝነበሮም መንእሰያት ከኣ እናሰልጠነት ኣብ ሓጺር እዋን ዓበይቲ ስራሓት ክትገብር በቕዐት። ነዛ ክፍሊ ስእሊ “ሂላል” ብዝብል ሳጓ ዝፍልጥ ፈረንሳዊ’ውን ስለ ዝተጸንበራ ዓቢ ድርዒ ኰነ። ናብ ዝተፋለለየ ኣሃዱታት ቅድመ-ግንባር ኣባላት እናለኣኸት ደረቕ ስእሊን ቪድዮን ብምልዓል (ክሳብ ሎሚ ኣብ ኣገልግሎት ቴለቪዥን ኤርትራ ዝጥቀምሉ ቪድዮን ኣብ ጨንፈር ስእሊ ሚኒስትሪ ዜና ዘሎ ሃብታም ስእልታት ቃልሲን) ክትስንድ ከኣለት። ተራ ስዩም ኣብዚ ኣመና ዓቢ’ዩ ነይሩ። ከም ኣላዪን ባዕሉ ድማ ንፉዕ ሰኣሊን ነቲ ቃልሲ ኣብ ምስናድን ንዓለም ኣብ ምፍላጥን ዝለዓለ ተራ ተጻዊቱ። ንሱ ጥራይ ዘይኰነስ ሰነድ ቪድዮ (ዶክመንታሪ) ክገብሩ ናብ ሜዳ ኤርትራ ንዝኣትዉ ዝነበሩ ጋዜጠኛታትን ካልኦት ግዱሳትን ዝመርሖም ወይ’ውን በቲ ዝነበሮ ምልከታት ቋንቋታት እንግሊዘኛ፡ ጣልያንን ፈረንሳይን ቃለ-መጠየቕ ዝገብር ስዩም’ዩ ነይሩ። ሕጂ ኣብ ኣገልግሎት ቴለቪዥን ኤርትራ ብቐንዱ ከኣ ሚኒስትሪ ዜና ከም ቀንዲን ምኵራትን ደረቐን ተንቀሳቓሲን ስእሊ ዝፍለጡ ከም በዓል ታእዛዝ ኣብርሃ (ዕንድኵር)፡ ስዩም ገብረማርያም (ባርካ)፡ ኣማኑኤል ሓድጉ (ባርያ)፡ ርእሶም ፍስሃየ፡ ፍረሚናጦስ እስቲፋኖስ፡ ኤድዋርዶ ኣርኣያ፡ ስብሃቱ (ሚሊሻ)፡ ኪዳነ ተኻሊ፡ ኣይንኣለም በየነ (ፈጠሮ)ን ካልኦት ብውልቂ ዝነጥፉ ዝነበሩ ከም ስዉእ ወዲ-ፈረጅ፡ ሩት ስምኦን ወዘተ እውን ውጽኢት እዛ ብስዩምን ብጾቱን ዝተበጋገሰት ኣሃዱ እዮም።
ገስጋስ ሰውራ ኣብ ዝሓየለሉ፡ ሰነድ ስዩም’ውን ማዕረኡ’ዩ ቀጺሉ። ንሓርነት ከተማ ምጽዋዕ ኣብ ዝተኻየደ ውግእ ኣብ ሲቪላውያን ዜጋታት ዝወረደ ግፍዒን ማህሰይቲን “ቅብጸት” ብዝብል ኣርእስቲ ሰነድ ፊልም ገይሩ። እዛ “ቅብጸት” እትብል ፊልም ክሳብ ዳሕራይ እዋናት ኣብ መደበር ቴለቪዥን ኤርትራ ደጋጊማ እትፍኖ ዝነበረት፡ ብቐንዱ ንናጽነት ንምምጻእ ኣብ ሲቪላዊ ህዝቢ ዝወረደ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ኣደራዕ ኲናት እተርኢ እያ። እቶም ኣብ ናይ ሞትን ህይወትን ኵንት (ኣብ መንጎ ሞያዊ ስራሕ ስእሊን ሰባዊ ሓልዮት ዜጋታትን ተቐርቂሮም) ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰኣልቲ እንታይ ዝመስል ህይወት ከም ዝነበሮም ከኣ ካልእ ሰነድ ቪድዮ ኣዳልዩ። እታ “ተጋዳላይ ሰኣላይ” እትብል ዶክመንታሪ ድማ ናብራ ሰኣልቲ ተጋደልቲ እተርኢ’ያ።
ድሕሪ ናጽነት ስዩም ኣባል ዜና ኰይኑ ኣብ ዓሰብ’ዩ ነይሩ። ነቶም መዋእሎም መስመር መራኸቢ-ብዙሃን ሰውራ ኤርትራ ተበቲኹዎም ዝነበሩ ህዝቢ ከኣ ብሳላ ሓርኮትኮት ስዩም ምስ መራኸቢ-ብዙሃን ኤርትራ ክጽንበሩ በቕዑ። ስዩም ባዕሉ ተጣቢቡን በቲ ኣብ ከባቢኡ ዝረኸቦ ጥረ-ነገራት ትጠቒሙን ኣብ ዓሰብን ከባቢኣን እታ እትበጋገስ ዝነበረት ቴለቪዥን ኤርትራ ከም እትፍኖ ገበረ። ድሕሪ ነዊሕ ስራሕን መፈተኒ እዋንን ወግዓዊ ፈነዋኣ ምስ ጀመረት ከኣ ዳይረክተር እታ መደበር ቴለቪዥን ብምዃን ናብ ኣስመራ ተሳሕበ። ኵሉ ፈላጢኡ ዝምስክረሉ መለለዪ ባህርያት ስዩም ቃል-ዓለም ዘይገብር ጥራይ ዘይኰነስ ዝስምዖ ዝዛረብ ምዃኑ’ዩ። ንሱ ሓሊፉ ኣመና ንዘሕርቑዎ ሰባት ብኢዱ ይጸፍዕ ምንባሩ’ውን ኣዕሩኽቱ ይጠቕሱ። ተጋዳላይ ኰይኑ ነዊሕ ዓመታት ኣብቲ መሊሱ ዝምስርሕ ባህሊ ገድሊ ይጽናሕ እምበር፡ ከምቶም “ደርቦም ሓኺኾም” ተባሂሎም ጥቕስ ዝብሉ’ውን ፈጺሙ ኣይነበረን። ንሱ ጥራይ ዘየኰነስ ክሳብ ማእሰርቱ’ውን ካብ ብዙሓት መጋድልቱ ብዝተፈልየ ኣፉ ከፊቱ ምስ ኵሉ ተራን ሓላፊን’ዩ ዝዛረብ ነይሩ። ንኣብነት እኳ ኤረ-ቲቪ ጀሚራ ቍሩብ ምስ ተሳለየት፡ መራሒ-ሃገር ኣቶ ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ኣብቲ ዝነበረ መደባት ገለ ዘይዕግበት ስለ ዝነበሮ ንስዩም ናብ ቤት ጽሕፈቱ ጸዊዑዎ። ዳሕራይ ኢሳይያስ፡ “እንታይ ኢኹም ከምዚን ከምቲን ዘይትገብሩ?” ኢሉ ክዛረቦ ምስ ጀመረ፡ ስዩም በቲ ምትእትታው ስለ ዘይተሓጐሰ፡ “እንታይ ኢኻ ክንገብር ደሊኻና? ቅድሚ ሕጂ እኳ ባዕልኻ ኢኻ እዚን እቲን ግብሩ ኢልካኒ፡ ከምኡ ከኣ ንገብር ኣለና፡” ኢሉዎ። ከምኡ ተሪሩ ዝምልሰሉ ዘይለመደ ኢሳይያስ፡ “መን ከምኡ ኢሉካ?” በሎ።
ስዩም ከኣ ትቕብል ኣቢሉ፡ “ንስኻ ባዕልኻ!” በሎ ተሪሩ። ድሕሪኡ ዘረባ ኣቋሪጾም ስዩም ወጺኡ። ካብቲ ቤት ጽሕፈት ወጺኡ ንስራሑ ክኸይድ ከሎ ግን ለውጥታት መጺኡ። “ካብኣ ወጺአ ንቤት-ጽሕፈትና (ካፒቶል) ክሳብ ዝኸይድ ኣብ መገዲ ከለኹ ጥራይ ናብ ሓለፍተይ ቴለፎን ደዊሉ ኣደስኪሉኒ፡” ይብል ነይሩ ስዩም እናሰሓቐ፣ ሕጂ ኣብ ስደት ዘሎ ዓርኩ ከም ዝገልጾ።
በዚን ክንድዚን ኣብቲ ስራሕ ክቕጽል ዘይከኣለ ስዩም ብጠለቡ ናብ ሚኒስትሪ ቱሪዝም ተለወጠ። ኣብኡ’ውን እቲ ሓርኮትኮት ምባል ዝመለለዪኡ ስዩም፡ ኣሃዱ ፎቶግራፍን ቪድዮን ኣቚሙ ጽቡቕ ክስንድ ጀመረ። ኣብ ዝተመደቦ ኣሃዱ ብዝጐንፎ ዝነበረ ዘይውዳእ ቢሮክራሲያዊ ማሕለኻታት ምስራሕ ስለ ዝተጸገም፡ ኣብ 1995 ተፋንዩ ውልቃዊ ህይወት ክመርሕ ጀመረ። ብኸምዚ ድማ ካብ 1995 ኣትሒዙ ከም ናጻ ጋዜጠኛ፡ ተርጓማይ፡ ከም ሰኣላይን ዝተፈላለየ ንባህሪ ይዅን ንፍሉይ ኣቀማምጣ መሬት ዘንጸባርቕ ነገራት ብምስኣል ስራሓቱ ኣብ ኣላያንስ ፍራንስ ንህዝቢ የላልን ይሸይጥን ነይሩ። ካብዚ ዝተበገሰ ምስ ጋዜጠኛታት ፈረንሳን ባህላዊ ጕዳያት ፈረንሳን ጽቡቕ ርክብ ነይሩዎ። ዕላማ ስዩም ሓደ ዓቕሙ ዘፍቅዶ ገዛ ተኻርዩ ናይ ቪድዮን ስእልን ስራሓት ምክያድ’ዩ ነይሩ።
በቲ ዘካይዶ ዝነበረ ስራሓት ርቡሕ ኣታዊ ደኣ ኣይርከብ እምበር፡ ስዩም ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ውልቃዊ ህይወቱ ክመርሕ ስለ ዝጀመረ፡ሓዳር ክገብር’ውን መደበ። እቲ ኣብ እዋን ቃልሲ፡ “እንተ ተሰዋእኩስ ዘኽታማት ቈልዑ ክገድፍ ኣይደልን’የ” ዝብል ዝነበረ ስዩም ኣብ
ብ30 ግንቦት 1999 ምስ ወ/ት ሳባ ገብረመስቀል ቃል-ኪዳን ኣሲሩ ሓዳር መስረተ። እቲ ቀደም ዝብሎ ዝነበረ መልክዑ ቀይሩ መጺኡዎ ድማ ቦኽሪ ጓሉ ጓል ክልተ ዓመት፡ እታ ዝነኣሰት ድማ ናይ ሸውዓተ ወርሒ ጥንሲ ከላ ግዳይ ኰነ።
ኣብ 2001 ፖለቲካዊ መንደቕ ኤርትራ ክሸራረፍን ማዕረኡ ድማ ኣንፈት ምጥፋእ ምስ ሰዓበ ስዩም ሕጂ’ውን ጽምጺ ውጹዓት ከስምዕ ተላዕለ። ነቶም ሕልሞም ፈሪሱ ኣብ ውዱቕ መነባብሮ ዝተደርበዩ ጥዩሳት ተጋደልቲ እናዛረበ ድማ ኣብ ጋዜጣ ሰቲት ደጋጊሙ ከሕትም ጀመረ። ብሕልፊ እኳ ተጋደልቲ ደቀንስትዮ (መብዛሕትአን ኣብ ስራሕ ፓርኪንግ ተዋፊረን ዝነበራ) ዝነበረን ራኢን ዘጓነፈን ወደቓን በቲ መሪር ቃላተን ከም ዝስነድ ገይሩዎ። ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ሰቲት ዝነበረን ሕጂ ኣብ ካናዳ ተሰዲዱ ዝርከብን ኣሮን ብርሃነ ከም ዝገልጾ ድማ፡ ስዩም፡ “ንሕና ድምጺ እንተ ዘይህቢናዮም ካልእ ድምጺ ዝህቦምን ኣብ ክንዳኦም ዝዛረብን ኣካል የለን፡” ይብል ነበረ። ንሱ ጥራይ ዘይኰነስ ንእስጢፋኖስ ገብረሚካኤል’ውን ዝፍቀድ እንተዀይኑ ነቶም ናዕቢ ገይሮም ተባሂሎም ዝተኣስሩ ተጋደልቲ መታን ከዘራርቦም ናብ ቤት ማእሰርቲ ጸጸራት ሒዝካኒ ክትከይድ ኢኻ ይብሎ ምንባር ይጠቅስ። ፖለቲካዊ መርገጺ ስዩም ካብ መሪሕነት ክፍለ ምስ ጀመረ፡ እቲ ብመጠኑ ዝነበሮ ናይ ስራሕ ዕድላት’ውን ክዕጾ ጀመረ። ኣብ ወግዓዊ ጽንባል በዓል ናጽነት 2001 ናብቲ ንሰኣልቲ ዝተሓዝአ ሰፈር ምእታው ስለ ዝተኸልከለ፡ ምስ ተራ ህዝቢ ኰይኑ ነቲ ጽንብል ክዕዘብ ተገደደ። ኣብቲ መዐዘቢ ኵዕሶ ኰይኑ ነቲ መኸልከሊ የሕሊፉ ዝወሰዳን ስእሊ ድማ ዳሕራይ ኣብ ጋዜጣ ሰቲት ምስ ቃለ-መጠየቑ ተሓቲማ ነበረት። ኣብቲ ቃለ-መጠየቑ ብግልጺ ኣብ ህዝቢ ዝወርድ ዝነበረ ኣበሳ ተዛሪቡ። ኣብ ርእሲኡ ምቕጻዕ ተመሃሮ ዩኒቨርስቲን ተሓተትቲ ናይቶም ዝሞቱ ፕረሲደንት እቲ ዩንቨርስቲ ዶክተር ወልደኣብ ይስሓቕን ልዕሊኡ ዝርከቡ ሓለፍቲን ምዃኑ ብግልጺ ተዛሪቡ። “ናይ መጻኢ ወለዶ መራሕቲ ብናይ ሎሚ መራሕቲ ይቕተሉ ኣለዉ” ክብል ድማ ጸሓፈ።
ውሑድ ሰሙናት ቅድሚ ማእሰርቱ ዘጋጠመት ፍጻመ’ሞ ሕጂ ኣብ ስደት ዝርከብ ዓርኩ ዘዕልለኒ ንባህሪ ስዩምን መራሕቲ እቲ ስርዓትን ትገልጾ መሲላ ትስመዓኒ። ብዙሓት ዓበይቲ ኣጋይሽ፡ ብቐንዱ ከኣ መራሒ ሃገር ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ኣብ ዝነበሮ ናይ ድራር ግብጃ ስዩም ተሳቲፉ ነይሩ። ድሕሪኡ ኢሳይያስ ብመስተ’ውን ረሲኑ ስለ ዝነበረ ናብ ስዩም ቀሪቡ፡ “The best photographer in Eritrea! ስዩም ጸሃየ ንዓ እስከ ሰዓመኒ፡” ኢሉ ሓቚፉ ሰዓሞ። ስዩም ልዝብ ኢሉ ግን ከኣ ከም ወትሩ ብግርሃና ማዕረኡ መሊሱ። ካብቲ ድምጺ ፍንትት ኢሎም ብሓደ ኮፍ ኢሎም። ድሕሪኡ ኢሳይያስ፡ “ከም በዓል ንስኻ እትመስሉ ዜጋታት ዕድላት ክኽፈተልኩም ኣለዎ፣ ዘድልየካ ንገረኒ ኵሉ ክገብረልካ’የ፡” በሎ። ስዩም ከኣ ናይ ነገር መስተ ምዃኑ’ኳ እንተ ዘይሰሓቶ፡ ምናልባት ግን ኣብቲ ዝጅመሮ ዝነበረ ትካል ሓገዝ እንተ ረኸበ ኢሉ፡ “ዘድለየኒ ደኣ ንዓኻ’ዶ ክጠፍኣካ ኢሉ? ነዚ ትካለይ ዘበጋግሰኒ ቍሩብ ሓገዝ ገንዘብ ምደለኹ፡” ኢሉዎ። ድሕሪኡ ኢሳይያስ፡ “ገንዘብ ደኣ ቀሊል እንድዩ ኣታ ስዩም! እዚ ጸገም የብሉን፣ ድሕሪ ጽባሕ ተመለሰኒ ባዕለይ ዋላ ካብ ውልቃዊ ገንዘበይ ክህበካ’የ፡” ኢሉ ኣብቲ ቈጸራ እንተ ጠሊሙ ግን ካልእ ከመጾ ምዃኑ ኣጠንቂቑ ሰደዶ።
ስዩም መዓልቱ ጸብጺቡ ናብቲ ዝተባህሎ ቈጸራ ክኸይድ እንከሎ፡ ነዚ ዛንታ ዝነግር ዘሎ ዓርኩ ኣብ መገዲ ረኺቡዎ። እቲ ዝተባህለ ዘርዚሩ ምስ ነገሮ ድማ፡ “እዚኣ ናይ መስተ ነገር’ያ፣ ንዓ በዚኣ ጌርካ ተመለስ፡” ኢሉ ለመኖ። ስዩም ግን ከይትጠልም ኢሉ ኣጠንቂቑኒ’ዩ ኢሉ ኣብዩ ከደ። ሓለዋ ቀጽሪ ኣፍቂዱ ንውሽጢ ቤት ጽሕፈቱ ክኣቱ ምስ በለ ካልእ ስራሕ ሒዙ ከም ዘሎን ካልእ እዋን ክምለስን ሓበሩዎ። ኣብ ሳልስቱ ተመሊሱ፣ ሕጂ’ውን መዓልቲ ክቕይር ተነጊሩ። ቅንይ ኢሎም ግን ንሱ ዘይኰነስ ባዕላቶም’ዮም መጺኦሞ። ዕለት 21 መስከረም 2001፡ ብተብ-ተብ ክለዓል ምስ ተሓበረ ድማ 14 ዓመት ሓሊፉ እንሆ ክሳብ ሎሚ ንገዛኡ ኣይተመልሰን፣ ንህላውነቱ ዝምልከት’ውን ንስድራኡ ኣይተሓበረን።


text:
ኣብ ዝሓለፈ ናይ 21 ነሓሰ መጥቓዕቲ መንግስቲ ሶሪያ መርዛም ጋዝ ምጥቃሙ ዋላ ሓንቲ ዘጠራጥር ኣይኮነን ኢሎም ካርኒ።ዩናይትድ ስቴትስ ብዛዕባ መጥቓዕቲ መርዛም ጋዝ ኣብ ምወዳእታ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ሰሙን ፀብፃብ ስለያ ክተቕርብ ኢያ ኢሎም ብምውሳኽ።
ምንስቴር ወፃኢ ሶሪያ ዋሊድ ኣል-ማውለም መንግስቶም ኬሚካላዊ ኣፅዋር ኣይተጠቐመት ምስ ናይ ሕቡራት መንግስታት መርማሪ ጉጅለ እውን ብምሉእነት እናተሓባበረ እዩ ኢሎም።ናይ ሕቡራት መንግስታት መርመርቲ ግን ኬሚካላዊ መጥቓዕቲ ተፈፂሞዎም ካብ ዝተብሃሉ ቦታታት ሓደ ዝኾነ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ዓመፅቲ ንዝርከብ ቦታ ንምርኣይ ሒዞምዎ ዝነበረ ትልሚ ብምኽንያት ናይ ፀጥታ ስግኣት ንፅባሕ ረቡዕ ኣናዊሖምዎ።ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ምስንቴር ምክልኻል ቻክ ጌግል ወታደራዊ መጥቓዕቲ ይወሰድ ዝብል ትእዛዝ ካብ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ይፅበዩ ከምዘለው ንቢቢሲ ኣብዝሃብዎ ቃለ ምልልስ ሓቢሮም።ዘድሊ ናውቲ ናብቲ ከባቢ ተፀጊዑ’ሎ እውን ኢሎም።
ምስንቴር ወፃኢ ዋሊድ ኣል-ሙዋለም ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ ቃል ግን ምስ መዘንኦም ምኒስቴር ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ጆን ኬሪ ምሕዝነታዊ ዝበልዎ ናይ 10 ደቓይቕ ናይ ቴሌፎን ምይይጥ ምክያዶም ሓቢሮም።ዝርዝር መብርሂ ኣይሃቡን።
ደማስቆ ምስ ናይ ሕቡራት መንግስታት መርመርቲ ምሉእ ብምሉእ እናተሓባበረት እንተኾነት እውን ምዕራባዊያን ሃገራት እቶም መርመርቲ ምርመርኦም ገና ከይወድኡ ሶሪያ ተሓታቲት ንኽትኸውን እናደፍእሉ እዮም ኢሎም ማውለም ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣብ ዝሃብዎ ቃል።
ኬሚካላዊ መጥቓዕቲ ከምዝተፈፀሙ ዝቐርቡ ዘለው ኽስታት ሓላያት ሃገራት ንደማስቆ ብምውራር ንኢራን ንምጥቓዕ ይፈጥርዎ ዘለው ምስምስ እዩ ኢሎም ማውለም።
ሶሪያ ብዘለዋ ዓቕሚ ንዓርሳ ክትከላኸል እያ፤ሶሪያ ንኸይትወድቕ ናይ ሩሲያን ኢራንን ምትሕብባር እውን ትፅበ እያ ኢሎም ብምስዓብ።
ዋና ፀሓፊ ዓረብ ሊግ ናቢል ኤላራብይ ካብ ካይሮ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ መጥቓዕቲ ኬሚካላዊ ኣፅዋር መቕፃዕቲ ዘድልዮ ዘኸፍአ ገበን እዩ ኢሎም።


text:
ኩሎም ዝተቐተሉ ሓሙሽተ ኣባላት ዓቃቢ ሰላም ህንዳዊያን ምዃኖምን ዝተቐተሉ እውን 18 ስቪላት ንዝፀዓነ ኮንቨይ ካብ ዝተፈዎዮ መጥቓዕቲ ክከላኸሉ ምዃኑን ሕቡራት መንግስታት ገሊፁ’ሎ።ዕጡቓት ኣብ ምብራቓዊ ክፍለ ግዝኣት እታ ሃገር ኣብ ጆንግሊ ነቲ ኮንቨይ ብድብያ ብምጥቕዖም ከቢድ ውግእ ከምዝተኻየደ ሕቡራት መንግስታት ሓቢሩ።
ወሃቢ ቃል ዓቃቢ ሰላም ሕቡራት መንግስታት ኪየራን ዲወይር 30 ዝኾኑ ኣባላት ዓቃቢ ሰላም ናብ ፒቦር ኣብ ዝወስድ ዋና መንገዲ ነቲ ኮንቨይ ይዕጅቡ ስለዝነበሩ ኣብ ልዕሊ ሕቡራት መንግስታት ኮነ ተባሂሉ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲ እዩ ኢሎምዎ።
ኣብ ጃንጉለይ ህውከት እናወሰኸ ክኸይድ ፀኒሑ እዩ።ብፋላይ ዓሌታት ሉ ኑዌርን ሙርለን እናተጠቓቕዑ እቲ ሓደ ናይቲ ካሊእ እንስሳት ክዘምቱ ፀኒሖም እዮም።
ሕቡራት መንግስታት ነቲ መጥቓዕቲ መን ከምዝፈፀሞ ንምዝራብ ግዚኡ ገና እዩ እንተበለ’ውን ወሃቢ ቃል ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ፊሊፕ ኣጉወር ግን ኣብቲ ከባቢ ኣንፃር ሓይልታት መንግስቲ ይዋጋእ ናይ ዘሎ ብዴቪድ ያዩ ያዩ ዝምራሕ ጉጅለ ዕጡቓት እዮም ፈፀምቱ ክብሉ ኸሲሶም።
ወሃቢ ቃል ሕቡራት መንግስታት ዲወይር 6,500 ወታደራት ዘለዎ ናይቲ ውድብ ተልእኾ ንቕድሚት ኣብዝገብሮ ምንቅስቓስ ጥንቃቐ ክገብር ኣለዎ ኢሎም።
ናይ ሕቡራት መንግስታት ዋና ፀሓፊ ባን ኪ-ሙን ብወሃቢ ቃሎም ኣቢሎም በቲ መጥቓዕቲ ምድንጋፆም ብምግላፅ ንዓቀብቲ ሰላም ምቕታል ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ዝርአ ናይ ኵናት ገበን እዩ ኢልምዎ።
ቤት ምኽሪ ፀጥታ እውን ነቲ መጥቓዕቲ ብምኹናን መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ነቲ ጉዳይ ብህፁፅ መርሚሩ ፈፀምቱ ናብ ፍርዲ ንከቕርቦም ፀዊዑ’ሎ።


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ቅድስቲ ድንግል ማርያምን ሊቀ መላእክት ቅዱስ ሚካኤልን ንቤተ ክርስትያን ካብቲ ክገማምዓ ዝፈታተን መንፈስ ክፍኣት ክከላኸሉላ ምእመናን ብውልቅን ብማሕበርን መዓልታዊ ጸሎት መቑጸርያ ክደግሙ ጻውዒት ዘቕረቡሉ ናይ ምስማዐ ርእየት መእኽቲ ብወግዒ ቀሪቡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እቲ መንፈስ ክፍኣት ማሕበረ ክርስቲያን ክገማምዕ ንዝፍጽሞ መጥቃዕቲ ንምብዳህ ዝሃቀነ ናይ ጸሎት ጐስጓስ ክካየድ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብዚ ንቤተ ክርስቲያን ምእመናንን ጽንኩር ኩነት’ዚ ናይ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ምእመናን ቅድስቲ ድንግል ማርያም ብጸሎት መቑጸሪያ ክማህለሉን ሓለዋ ሊቀ መላእክት ቅዱስ ሚካኤል ክምሕጸኑ ብምስማዐ ርእየት ኣብ ዘመሓላለፍዎ ስልጣናዊ ጻውዒት፥ እቲ ዝድገም ጸሎት መቑጸርያ፡ ኣብ ትሕቲ ጽላልኪ ብዝብል ጸሎት ምህለላል ንማርያን
ብዝብልን ከምኡ እውን ቤተ ክርስቲያን ክገማምዕ ዝደሊ ናይ ዲያብሎስ መጥቃዕቲ ንኽንነጽግ ናብ ቅዱስ ሚካኤል ብዝቐርብ ጸሎት ምህለላን ናይቲ መቑጸርያ ናይ መዛዘሚ ምልጣን ክኸውን ብምስማዐ ርእየት ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ በቲ ናይ ር.ሊ.ጳ. ናይ ጸሎት ሓሳብ፡ ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ዘነቓቕሕ መረብታዊ ማሕበር ኣቢሎም የቕርቡ።
ቅዱስ ኣቦና ነዚ ናይ ጸሎት ሓሳብ ብላቲን ስርዓት ዝሓለፈ ሰንበት ዕለት 7 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ዓመታዊ በዓለ ማርያም ዘሮዛሪየም ኣብ ዝተበዓለሉ ዕለት፡ ፍርቂ መዓልቲ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ዘቕረበዎ ጸሎት መልኣከ እግዚኣብሔር ፍጻሜ ዘመሓላለፍዎ ስልጣናዊ ጻውዒት ክኸውን እንክሎ፡ በታ ዕለት እውን ኣብ ኢጣሊያ ኣብ ፖምፐይ ማርያማዊ ቅዱስ ስፍራ ብበዓለ ቅድስተ ማርያም ዘሮዛርየም ምኽንያት ኣብ ሶሪያ ናይ ቅድስቲ መንበር ሓዋርያዊ ልኡኽ ብፁዕ ካርዲናል ማሪዮ ዘናሪ ዝመርሕዎ ጽሎት ምህለላ ለማርያምን ጸሎት መቑጸርያን ከምዝተፈጸመን ቅዱስነቶም ናብቲ መደብ ጸሎት መልእኽቲ እውን ኣመሓላሊፎም ከምዝነበሩ ይዝከር።
ኵሎም ምእመናን ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ ጽንኩር ኣዋን’ዚ ክትዕቀብን ፈተናታት ኩሉ ከተሰንፍን ብናይ ር.ሊ.ጳ. ናይ ጸሎት ሓሳብ ዘነቓቕሕ ዓለም ሓቆፍ መረብታዊ ማሕበር ዋና ኣመሓዳሪ ኣቢሎም ስሌኣ ክንጽልይ ዘቕረብዎ ናይ ጸሎት ሓሳብ ዕለት 29 መስከረም 2018 ዓ.ም. ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ቤት ጽሕፈት ብወግዒ ኣቐዲሙ መግለጺ ሂቡሉ ከምዝነበረ ይዝከር።


text:
ናፊቖም ኢለ ወይ ጸሚዩዎም ኢለ እደርፍ ኔረ`ምበር ጸሚዩኒ ኣይፈልጥን`ዩ ዝበለ ካሕሳይ በርሀ፡ ሎሚ ግን ናፊቐ ኢለ እደርፍ ኣለኹ ይብል። ብምቕጻል ምስ ጽምዋን ናፍቖትን ምስተራጸምኩ ቀልጢፉ ናብ ህዝቢ ክበጽሓለይ ደልየ ኢሉ።
ኣስዒቡ “ክህብትም ኣይደልን`የ ምኽንያቱ ኣብ ፍቕሪ ክነብር ስለዝደሊ፡ እንዳመቻኣካን እንዳጠዓመካን እንተኸይዱ ሓጎልካ እናሰብሐ ስለዝኸይድ ኣይትምህዝን ኢኻ ማለት`ዩ” ይብል።
እቲ ሲዲ ምውጻእ ሓደ መስርሕ`ዩ ምኽንያቱ ወላ ተጸሊኡካ ኸሎ ትፍትን ኢኻ፡ እታ ቀንዲ ነዛ ሲዲ`ዚኣ ከውጽእ ዘበገሰኒ ግና ሓበረታ ንምሃብ`ዩ፡ ምስቲ ብጉዳይ ጥዕናይ ሰብ ተሻቒልዎ ዝነበረ፡ ኣለኹ ኣብደሓን ኩነታት ኣለኹ ንምባል`ውን`ዩ በለ ካሕሳይ በርሀ። ኣተሓሒዙ “ድሕሪ ዕዉት ኦፐረሽን ምግባረይ ሕጂ ሳላ ጸሎት ደቀይን ጸሎት ኩሎም ፈተውተይን ጥዕናይ ጽቡቕ ኣለኹ” ክብለ ኣፍሊጡ። ምስ ተወልደ ወልደገብሬል ዝገበሮ ዕላል ንብምልኡ ንምስማዕ ኣብቲ ምልክት ድምጺ ጠውቑ.


text:
መንእሰያት ካብ ጎዳእቲ ወልፍታት ርሒቖም ንመጻኢኦም ድልዱል ሰረት ከንጽፉ ዝካየድ ጻዕሪ ክብ ክብል መዘኻኸሪ ቀሪቡ፣
መንእሰያት ካብ ጎዳእቲ ወልፍታት ርሒቖም፡ ጥዕናኦም ብምውሓስን ሞያ ብምጥራይን ንመጻኢኦም ድልዱል ሰረት ንኸንጽፉ ዝካየድ ጻዕሪ ክሕይል፡ ተራ መሻርኽቲ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ ምሕጋዞም ድማ ክብርኽ፡ ንኩነታት ጥዕና መንእሰያት ብዝምልከት ኣብ ከተማ ከረን ኣብ ዝተኻየደ ዘተ ተሓቢሩ፣
ሓላፊ ጨንፈር ሚኒስትሪ ጥዕና ዞባ ዓንሰባ ዶክተር ከሰተብርሃን ሰለሙን ኣብ መኽፈቲ ናይ’ቲ ዘተ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ ምውዳብ ተመሃሮ መንእሰያት፡ ማሕበራት ድማ ኣብ ምንቃሖም ዓቢ ኣስተዋጽኦ ከምዘለዎም ብምምልካት፡ በብእዋኑ ዝግበር ጎስጓሳት ኣብ ጥዕና መንእሰያት እወታዊ ውጽኢት ይርከቦ ብምህላዉ፡ ተርእዮ መልከፍቲ ኤች.ኣይ.ቪ/ኤይድስ። መርዓ ትሕቲ ዕድመን ጾታዊ ዓመጽን ከምዝነከየ፡ ፈጺሙ ንምጥፍኡ ግን ውሁድ ስራሕ ከምዘድሊ ኣገንዚቡ፣
ሓላፊ ጎስጓስን ሓበሬታን ሚኒስትሪ ጥዕና ዞባ ዓንሰባ ኣቶ ተስፋኣለም ምስግና ብወገኑ፡ መንእሰያት ባህርያዊ ለውጢ ንኸምጽኡ ዓቢ ወፍሪ ይግበር ከምዘሎ ብምሕባር፡ ንመንእሰያት ብመንገዲ ወከልቶም ኣቢሉ ዝድለ ሓበሬታን ትምህርትን ስለዝመሓላለፈሎም፡ ዝካየድ ጐስጓስ ብውህደት ክቕጽል ኣተሓሳሲቡ፣
ኣብቲ ዞባ ሓላፊ መሰረታዊ ትምህርቲ ኣቶ ሓጎስ ኣድሓና ኣብ ዘስመዖ መዕጸዊ ቃል፡ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ ምጒስጓስ ተመሃሮ ንዝገብሮ ዘሎ ንጥፈታትን ሓገዛትን ብምምስጋን፡ ኣብ ኣብያተ-ትምህርቲ ቈይመን ዘለዋ ክለባት ብዘካይድኦ ጎስጓስ፡ ብተመሃሮ መንእሰያት ዝካየድ ልግሲ ደም እናዓበየ ይመጽእ ከምዘሎ፡ እዚ ድማ እወታዊ ለውጢ ምዃኑ ኣረዲኡ፣
እቲ ዘተ፡ ጉጅለ ቀያሕቲ ዕንባባ ሚኒስትሪ ትምህርቲን ሃማመተኤን ብዘዳለውኦ መሰናድኦ ተሰንዩ ነይሩ፣
***** ኣ.ዜ.ኤ. *****


text:
ፅባሕ ኣብ ዝጅምር ልዝብ ሰላም ደቡብ ሱዳን ክሳተፉ ዝኽእሉ ጠለባትና ምስ ዝማላእ ጥራሕ‘ዩ ኢሎም ተቃወምቲ‘ታ ሃገር።
ወሃቢ-ቃል‘ቶም ተቃወምቲ ሑሴን ማርኞች ንቪኦኤ ከምዝገለፆ፣ተቃወምቲ እቲ ልዝብ ንክዕወት ክነሕግዝ ኢና ኢሉ።እንተኾነ ሕቶታትና ይምለሱ ኣለው ይብል ሑሴን፣
”ምስ ኢጋድ ድሕሪ ምምኻርና ንጉዳይ ሲቪካዊ ማሕበረ-ሰብ መልሲ ይዋሃብ ኣሎ።ስደተኛታትን ተፈናቀልቲን ወከልቶም ንክልእኹ ይስራሓሉ ስለዘሎ ተቀባልነት ዝረኸቡ ይመስል።ስለዚ ከም‘ቲ ንሪኦ ዘለና እንተቀፂሉ ዕንቅፋት ዘጓንፈና ኣይመስልን” ኢሉ ንሱ።
እዚ ፅባሕ ዝጅምር ልዝብ ሰላም ደቡብ ሱዳን ናይ መወዳእታ ዕድል ንተናሓናሕቲ ወገናት‘ዩ ዝብሉ ወገናት ኣለው።ብዛዕባ‘ዚ ሪኢቶ ተሓቲቶም ኣለው ወሃቢ-ቃል ተቃወምቲ ሚስተር ሑሴን፣
”እቲ ካልኣይ ወገን ቅሩብ ኣሎ እንተኾይኑ ክንሰማማዕን ንሃገርና ሰላም ክንህባን ይካኣል‘ዩ።ኣብ ውሽጢ ሓደ ድዩ ክልተ ሰሙን፣እቲ ካልኣይ ወገንን ካልኦት እጀታ ዘለዎም ወገናትን‘ዮም ዝውስንዎ።ብኣና ወገን ግና፣እዚ ናይ ፅባሕ ልዝብ፣ዛዛማይ ልዝብ ንክኸውን‘ዩ ድልየትና” ኢሉ‘ሎ።
መግለፂ ኢጋድ መስርሕ ልዝብ ሰላም ደቡብ ሱዳን ፅባሕ ክጅምር‘ዩ ዝብል‘ዩ።ግን መረጋገፂ ኣይተዋሃበን ዘሎ።ተላዘብቲ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን እውን እንተኾኑ ክሳብ ሎሚ ኣዲሳበባ ኣይኣተውን።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ዓለም ካብ ኲናትን ግጭትን ክትርሕቕን ኣብ ክንድኡ ኣብ ዙሪያ ዓለም ዘለው ግጭታት ንምፍታሕ ሓድሽ ፃዕርታት ዲፕሎማሲያዊ ፅምዶታት ክህሉን ሎማዕንቲ ሰኑይ ፀዊዖም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ኒው ኒዮርክ ይካየድ ኣብ ዘሎ መበል 70 ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት መንግስታት ሎም መዓልቲ ሰኑይ ኣብዘስምዕዎ መደረ ‘’ተረዳዲእና ብሓባር እንተድኣ ዘይሰሪሕና ብሳዕቤኑ ክንሳቐ፤ሓቢርና እንተድኣ ሰሪሕና ድማ ሓያላት ክንኸውን ኢና ኢሎም።
መራሕቲ መንግስታት ፀቅጢ ብምግባር ዘምፅእዎ ነገር እንተሃለወ ናዕቢ ክለዓዓሉ ምግባር'ዩ ክብሉ'ውን ወሲኾም። እንተኾነ ግን ኦባማ ንወታደራዊ ሓይሊ ዩናይትድ ስቴትስን ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ኣብ ልዕሊ ዝርከብ እስላማዊ ናዕበኛታት ዳዕሽ እተካይዶ ዘላ ወፍሪን ተኸላኺሎም።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪ ሙን ብወገኖም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ኣብ የመን ዝፍፀም ደብዳባት ነፈርቲ ብህፁፅ ጠጠው ክብል ፀዊዖም።
ሙሉእ ትሕዝት ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
- Startsida
- Kommun och politik
- Ny i kommunen
- ሕደሽቲ መጻእተኛታት ኣብ ሉማ ኮሙን
- ትምህርትን ክንክን ህጻናትን
ትምህርትን ክንክን ህጻናትን
ከም ሓድሽ መጻኢ ናብ ሽወደን መጠን ሓበሬታ ብዛዕባ ትምህርትን ክንክን ህጻናትን ኣብ ሉማ ኮሙን ኣብዚ ክትረክብ ትኽእል። ኣብዚ ምምሕዳር ከባቢዚ መዋእለ ህጻናትን መባእታ ትምህርትን ኣሎ። ኣብ ቀረባ ካኣ ትምህርቲ ካልኣይ ደርጃን ዩኒቨርሲቲን ላዕለዋይ ደረጃን ትምህርትን ትረክብ።
ኣብ ሽወደን እቲ ዝሰርሕ ኣስታት ሚእታዊ ካብ ዶሞዙ ንግብሪ ይኽፍል። እዚ ግብሪ እዚ ዩ ካኣ ምስ ካሊእ ሓዊስካ ትምህርቲ ካብ ምባእታ ክሳብ ዩኒቨርሲቲ ብናጻ ዝገብሮ።
ኣብ ምምሕዳር ከባቢ ሉማ ምስ ናይ ናጻ ግዜ ንጥፍታት፡ መዋእለ ህጻናትን መባእታ ቤት ትምህርትን ኣብ ሉማ፡ ብዬሬድን ቦርገቢን ኣለዉ።
መዋእለ ህጻናት ንህጻናት ፩፡፮ ዓመት ኣሎ፡ ወለንታዊ`ዩ ግን ካኣ ውላድካ ቋንቋ ሽወደን ብኣግኡ ከመሃረሉ ዝኽእል ጽቡቕ መገዲ`ዩ። ውላድካ መዋእለ ህጻናት ንክኸይድ ዝተወሰነ ክፍሊት ትኸፍል፡ ዓቐ ክፍሊት ካኣ ብውልቂ´ዩ ዝውሰን፡ ከም ወላዲ ወይ ሙግዚ መጠን እቲ እትኸፍሎ ኣብ ኣታዊኻ ዝተሞርኮሰ`ዩ።
ኣብቲ መዋእለ ህጻናት ምሳሕን ጠዓሞትን ንህጻናት ዝተማለአ እዩ። ፓንፐር ዝጥቀም ቆልዓ እንተ ዳኣ ሃሊካ ኣብቲ መዋእለ ህጻናት ፓንፐር ክህልዎ ናትካ ሓላፍነት`ዩ። ንሓደ ካብ ደቅኻ ክትኣሊ እንድሕር ኣብ ዕረፍቲ ኣለኻ ኮንካ እቶም ካልኦት ኣሕዋት 25 ሰዓታት ኣብ ሰሙን ካብ ሶኒ ክሳብ ዓርቢ ካብ ሰዓት 9.00–14.00 ዘሎ ግዜ ክመሃሩ መሰል ኣለዎም። ካብ ዝኾነ ክፍሊት ካኣ ናጻዩ።
ክንደይ ሰዓታት ኣብ ሰሙን ቆልዑትካ ኣብ መዋእለ ህጻናት ኵዕሉ ከም ዝግቦኦም ብመሰረት ኩነታት ስራሕካ ወይ ትምህርትኻ ዝውሰን ኮይኑ፡ ምስ ሰራሕተኛታት እቲ መዋእለ ህጻናት ኮንካ ካኣ ይውሰን።
ናዓኻ ንኣብ ገዛ ምስ ህጻን ትውዕል ርሑው መዋእለ ህጻናት ዝበሃል ኣሎ። ከም ወላዲ ኩሉ ሳዕ ምስ ውላድካ ኮንካ ሓላፍነት ጽከም፡ ካልኦት ስድራቤታትን ህጻናትንንኽትራኸብ ግን ጽቡቕ መገዲ`ዩ፡ እቶም ህጻናት ብሓባር ክጻወቱ ካኣ ጽቡቕ ኣጋጣሚ`ዩ። ብናጻ ኮይኑ ኣቐዲምካ ምምልካት`ውን ኣየድልዮን`ዩ።
ርሑው መዋእለ ህጻናት ኣብ ብዬርድ (Bjärred)
ኣድራሻ: Vikingavägen, vid Bjärehovshallen, i Bjärred.
ኡዋናት ስራሕ
ሰሰሉስ ካብ ሰዓት. 09.00–13.00
ረረቡዕ ካብ ሰዓት. 09.00–12.30
ርሑው መዋእለ ህጻናት ኣብ ሉማ
ኣድራሻ: Ringvägen 11c, i Lomma.
ኡዋናት ስራሕ
ረረቡዕ ካብ ሰዓት.13.00–16.00
ዓዓርቢ ካብ ሰዓት. 08.30–13.00
ኩሎም ካብ ፮፡፩፭ ዓመት ዝዕድሜኦም ህጻናት ብዘይዝኾነ ክፍሊት ንመባእታ ትምህርቲ ይመላለሱ፡ ትምህርታዊ ግዴታ ክኣ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ህጻናት ንትምህርቶም ይወፍሩ ምህላዎም ምክትታል ሓላፍነት ወለዲ`ዩ። ኣብ ከባቢ ምምሕዳር ሉማ ዝተፈላለያ ቤት ትምህርታት ኣለዋ። ንኹሎም ኣብ መባእታ ቤት ትምህርቲ ዝማሃሩ ህጻናት ምሳሕ ብናጻ`ዩ።
ኣብ መባእታ ቤት ትምህርቲ ካሳብ ሻድሻይ ዓመተ ትምህርቲ ዘለዉ ተማሃሮ ንግሆ ቅድሚ ትምህርትን ከምኡ`ውን ምሸት ድሕሪ ትምህርቲ ኣብ ናይ ናጻ ግዜ ንጥፈታት ክኸዱ ተኽእሎ ኣሎ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰሙን ግዜ ተኸታተል። ንኣታዊ ዘለዎ ዋጋ ንጥፈታት ናጻ ግዜ ዝለዓለ ኣብ 908 ክሮነር ኣብ ወርሒ`ዩ። ንዓኻ ከምይ`ዩ ዝምልከተካ ንኽትፈልጥ ምስ ተሓጋጋዚ መደብ ምትካል እግሪ ናትካ ተዘራረብ።
ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ መብዛሕትኦም ተማሃሮ ዝኸድዎ ድሕሪ መባእታ ትምህርቲ ዘሎ ናይ ሰለስተ ዓመት ትምህርቲ`ዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ 15 ወይ 16 ዕድመ`ዩ ዝጅመር። ትምህርቲ ካልኣይ ደርጃ ውን ብናጻ`ዩ ግን ክኣ ወለንታዊ`ዩ። መብዛሕትኦም መንእሰያት ኣብ ሽወደን ንመጻኢኦም ክዳለዉን ዕድላቶም ኣብ ምርካብ ስራሕ ከዕብዩን ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ይማሃሩ። ነቲ ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ክማሃር ዝመረጸ ካኣ ኣብ ትምህርቲ ናይ ምርካብ ግዴታ ኣለዎ። እዚ ማለት እቲ ተማሃራይ ኣብ ናይ ትምህርቲ ክፍለ ግዝያት ክርከብ ኣለዎ።
ምምሕዳር ከባቢ ሉማ ናይ ባዕላ ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ የብላን፡ መንእሰያት ግን ኣብተን መሳርሕትና ምምሕዳር ከባቢታት ኣብ ስኮነን ቬስትራ ብሌኪንገን ዘለዋ ዝደለይዋ ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ከመልክቱ ይኽእሉ`ዮም። ቡዙሓት ኣብ ጥቓ ዘለዋ ክልተ ዓበይቲ ከተማታት ማልሞን ሉንድን ዝርከባ ቤት ትምህርትታት ካልኣይ ደረጃ የመልክቱ።
ኣኼባ። ከም ወላዲ መጠን ቀጻሊ መዋእለ ህጻናትን ቤት ትምህርትን ንናይ ወለዲ ኣኼባ ክዕድሙኻ`ዮም። ኣብኡ መምሃራንን ካልኦት ስድራቤታትን ትረክብ ዘሎ ሓበሬታታት ክትካፈል ካኣ ጽቡቕ`ዩ። ንናይ ውላድካ ናይ ምዕባለ ዝርርብ ውን ክትዕደም ኢኻ፡ ብዛዕባ ውላድካ ኣብ ትምህርቲ ዘርእዮ ዘሎ ምዕባሌታት፡ መምሃራን ንናይ ውላድካ ምዕባለ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብኸመይ ይገልጽዎ ካኣ ትፈልጥ። ንኸምዚ ዓይነት ኣኼባ ብሓባር ኮንኩም ትውስንዎ።
ክዳውንቲ። ቆልዓኻ ኣብ ትምህርቲ ወይ መዋእለ ህጻናት ኣብ ዥልወሉ ግዜ ምስቲ ኩነታት ኣየር ዝሰማማዕ ክዳን ይኹን ሳእኒ ክህልዎ ናትካ ሓልፍነት ምዃኑ ዘክር።
ኣብ ከባቢኻ ኣብ ሉንድ ዩኒቨርሲቲ፡ ቤት ትምህርቲ ላዕለዋይ ደረጃ ማልሞ ወይ ዩኒቨርሲቲ ክፍሊ ሕርሻ ኣብ ኣልናርፕ (ኣብ ምምሕዳር ከባቢ ሉማ) ትምህርቲ ንኽትቅጽል ተኽእሎ ኣሎ። ብዘይካ ንመጻሕፍትኻ ተውጸኦ ወጻኢታት እንተ ዘይኮይኑ ዩኒቨርሲትን ላዕለዋይ ደራጃ ትምህርትን ውን ብናጻ`ዩ።
Sidansvarig: Felicia Mellgren
Senast uppdaterad: 2017-12-08


text:
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ-ነበር ሂላሪ ክሊንተንን ካብ ቨርሞንት ዝመጹ ሰነተር ሳንደርስን አብ ፖሊሲ ወጻኢ ጉዳያት ንፕረዝደንት ኦባማ ዓቢ መዓልቲ ዝተባህለሉ ጉዳይ ተካቲዖም። ክልቲኦም ህጹያት ተወዳደርቲ ኣብዚ ምቕይያር እሱራትን ምዝዛም ስምምዕ አብ ጉዳይ ምውናን ኑክራል ኣጽዋር ምስ ኢራንን ዘለዎም ናይ ሓባር ጥንቃቐ ዝተመልኦ ትስፍውነት ገሊጾም።
ሂላሪ ክሊንተን ብዛዕባ ዝምድና ምስ ኢራን ከምዚ ኢለን ኣለዋ።' ድሕሪ 36 ዓመታት ሓደ ጽቡቕ መዓልቲ ርኢና: ናብ ንቡር ቅድሚ ምምላስና ድማ ገና ብዙሕ ጽቡቕ መዓልታት ክንርእይ ይግባእ ይመስለኒ።’
ሰነተር ሳንደርስ ብወገኖም፡ ‘ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ኣወንታዊ ይመስል’ዶ? ንዝብል ሕቶ እወ እዚ ማለት ግን ጽባሕ ኣብታ ሃገር ኤምባሲ ንክፈት ንዝብል ሕቶ ግን ኣይፋል’ዩ' ኢሎም።
ጆን ሆዱክ ካብ ብሩኪንግ ኢንስትዩት ብዛዕባ እዚ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ: እዚ ወፍሪ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ብዛዕባ ወጻኢ ጉዳያት ፖሊሲ ኣሜሪካ ኣብ ዝዘተየሉ መዓልቲ ንሚስ ክሊተን ጽቡቕ መዓልቲ`ዩ ምክንያቱ አብዚ ጉዳይ ዝለዓለ ተመክሮ ስለዘለዋን አብዚ ጉዳይ ንምዝታይን ነቲ ሕልኽላኽ ፖሊሲ ወጻኢ ጉዳያት ንምርዳእ ንዓኣ ምቹእ’ዩ ይብል።
ካልእ አብቲ ክትዕ ተወዳደርቲ ፓርቲ ዲሞክራት ንፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ ሂላሪ ክሊንተን ምስ ፕረዝደንት ሩስያ ብላድሚር ፑቲን ዘለወን ዝምድና አብ ዝተዛረባሉን ሰነተር ሳንደርስ ንበዓልቤት ሂላሪ ክሊንተን ካብ ምንቓፍ ዝተዓቀብሉ ፍጻመ ኣድህቦ ካብ ዝረኸበ ክፋል ‘ቲ ኽትዕ’ዩ ነይሩ።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ወሃቢ ቃል ሚኒስትር ጥዕና ኢትዮጵያ ኣቶ ኣሕመድ ኢማኑ ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ኣብቲ ክልል በብመዓልቱ ይምዝገቡ ካብ ዝነበሩ ብዝሒ ሕሙማት ካብ 700 ናብ 222 ከምዝወረደ ገሊፆም።
እቲ ግዜ ዘይህብ ውፅኣትን ተምላስን ኣብቲ ክልል ዝተለዓለ ድርቂ ስዒቡ ምስ ዝተፈጥረ ሕፅረት ማይ ካብ ዝሓለፈ መስከረም ጀሚሩ ምዃኑ እቶም ወሃቢ ቃል ሓቢሮም።11 ዞባታት ኣብ ዝሓቖፈ ክልል ሶማል እቲ ሕማም ኣብ ትሽዓት ዞባታት ኣብ ዝርከቡ ውሱናት ወረዳታት ተላዒሉ ከምዝነበረ ኣቶ ኣሕመድ ኣረዲኦም።
“ኣብቶም ዝተጠቕሱ ዞባታት ኣብ መዓልቲ ልዕሊ 700 ሰባት ይምዝገቡ ነይሮም።ሰፊሕ ምርብራብ ተኻይዱ ብሓፈሻ ኣብ ዝተወሰኑ ወረዳታት ትሽዓተ ዞባታት ይርአ ዝነበረ ሕዚ ምሉእ ብምሉእ ደው ዝበለሉ ኩነታት እዩ ዘሎ።”
ኣቶ ኣሕመድ ወሲኾም ብዝሒ ተመዝጋቢ ብ70 ሚእታዊት ብምንካዩ ኣብ ሽዱሽተ ዞባታት ዝነበሩ መሐከሚ ማእኸላት ደው ከምዝበሉ እውን ገሊፆም።ካብ ፌደራል ክሳብ ክልል ኮማንድ ፖስት ተጣይሹ ብደረጃ ሃገር ዝለዓለ ምርብራብ ምክያድን ካብ ኣዲስ ኣበባ ሓዊሱ ካብ ጎረባብቲ ክልላት ብዙሓት ሰብ ሞያ ሕክምና ብምውፋር ሰፊሕ ስራሕ ተሰሪሑ እቲ ዝርግሐ ሕማም ነኪዩ፤ኣብ ቀረባ እዋን ደው ክብል እዩ ዝብል እምነት ኣለና ኢሎም ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣባ መኰንን ኣማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስነቶም “ኢየሱስ ‘ምንጪ ሕይወት እዩ’፣ ‘ነቲ ብኣኡ ዝተኣማመን ሕይወት ዳግም ዝህብ’ እዩ።” እንክብሉ ኣብ ናይ ዕለቱ ወንጌል ማር 5.21 ብዛዕባ ኢየሱስ ካብ ሙታን ዘተንሥኣ ጓል ኢያኢሮስን ካብ ሕማማ ዝሓወየት ደም ዝፈሳ ዝነበረት ሰበይትን ኣብ ዘዘንቱ ተመርኲሶም ኣስተምሂሮም፣ ድሕሪ ጸሎተ መልኣከ እግዚብሔር ከኣ ስለ ሰላም ኒካራግዋ ሶርያ ኢትዮጵያን ኤርትራን ጻውዒት ኣቅሪቦም፣
ኩሎም ኣብ ልቢ ኢየሱስ ክኣትው ተፈቂድሎም እዩ።
በዚ መንገዲ እዚ ኩሎም እቶም መለለዪኦም ብተኣማንነት ንጐይታ ምውፋይ ዝኾነ ተፈቂድሎም እዩ፣ ንዝብል ሓሳብ ከምዚ ክብሉ ገሊጾሞ።
‘ማንም ሰብ ኣብ ልቢ ኢየሱስ ብጎነጽ ብዓመጽ ብዘይኣገባብ ዝሰፈረ ወይውን መሰል ዘይብሉ ኮይኑ ከይስምዖ፣ ኣብ ልቡ ንምእታው ማለት ኣብ ልቢ ኢየሱስ ኣቲኻ ንምስፋር ሓንቲ ቅድመ ኩነት ጥራይ እያ እትሕተት፣ ንሳ ከኣ ‘ምሕዋይ ከምዘድልየካ ተረዲኡካ ብኣኡ ምትእምማን የድሊ’። እስኪ ክሓተኩም ‘ነፍሲወከፍኩም ምሕዋይ ከምዘድልዮዶ ይስመዓኩም? ካብ ሓደ ነገር ካብ ሓደ ሓጢኣት ካብ ሓደ ጸገም ክናገፍ ክሓዊ ዝደሊ ኮይኑ ዝስምዖዶ ኣሎ? ከምኡ እንተተሰመዖኸ ኣብ ኢየሱስ እምነት ኣለዎዶ? ንክትሓዊ ዘድልያ ኣብ ልቢ ኢየሱስ ኣቲኻ ንክትሰፍር ዕድል ዝኸፍታ ክልተ ቅድመ ኩነታትከስ እዚኤን እየን ምሕዋይ ከምዘድልየካ ተረዲኡካ ብኣኡ ምትእምማን! ኢየሱስ ነዞም ሰባት እዚኦም ካብ ማእከል ሓፋሽ ጐልጒሉ የውጽኦም እሞ ተሓቢኦም ማንም መሲሎም ካብ ዝኸድዎ ዝነበሩ ኣውጺኡ ካብቲ ንምንባር ዝነበሮም ፍርሕን ምጥርጣርን ሓራ የውጽኦም፣ ነዚ ከኣ ኣተኲሩ ብምጥማትን ብሓንቲ ቃልን ካብቲ ዝነበሮ ሥቃይን ውርደትን ኣገላጊሉ እንደገና ጉዕዞኦም ከምዝጅምሩ ይገብሮም፣ ንሕና እውን ነዘን ሓራ ዘውጽኣ ቃላትን ነቲ ንዘመናት ተሓሪሙካ ዝነበረ ዳግም ከምዝህልወካ ዝገብራ ኣተኲርካ ምጥማትእዚአን ንክንመሃረንን ንክንመስለንን ዝተጸዋዕና ኢና።’ ኢሎም።
ክንፈርሆ ዘሎና ሞት ናይ ዝደረቀ ልቢ ሞት እዩ!
ቅዱስነቶም ናብታ ናይ ዕለቱ ካልአይቲ ተኣምር ናይታ ብደም ምፍሳስ ትሳቀ ዝነበረት ‘ዘፈር ክዳን ኢየሱስ ትንክፍ እንክተብል ዝሓወየት’ ኣብ ወንጌል ተጠቂሳ ዘላ ሰበይቲ ታሪኽ ምልስ ይብሉ እሞ ‘ማዕጾ ናይ ድሕነት እምነት’ ምዃና ንምግላስ ‘እምነት ናይዛ ሰበይቲ እዚኣ ነቲ መድሓኒ ዝኾነ ኣብ ክርስቶስ ዘሎ መለኮታዊ ሓይሊ ይስሕቦ’ ይብሉ እሞ ናብታ እቲ ከቢብዋ ዝነበረ ሕዝቢ ኣሮማይ ሞይታ እያ ኢሉ ውራይ መልቀስን ካልእ ጉዳያትን ዝገብር ዝነበረ ናይ ጓል ኢያኢሮስ ተኣምር ስግር ኢሎም ከኣ ኢየሱስ ‘ኣይሞተትን ደቂሳ እያ ዘላ’ ንዝበሎ የዘኻኽሩ እሞ፣ ጐይታ ‘ጣቢታ ቊሚ’ ማለት ‘ኣንቲ ቈልዓ ተንሥኢ እብለኪ ኣሎኹ’ ይብል፣ ኣብዚኸስ ይብሉ ቅዱስነቶም “ኣብዚኸስ ‘ናይ እምነትን ሓዳስ ሕይወትን ኣርእስታት’ ይጠናነጉ”ኢሎም።
“ኢየሱስ ጐይታ እዩ! ኣብ ቅድሚኡ ሞት ሥጋ ከም ድቓስ እዩ! ስለዚ ተስፋ ዘቊርጽ ምኽንያት የለን፣ ክንፈርሓ ዘሎና ሞትሲ ካልእ እያ! ሞት ናይ ብክፍኣት ዝደረቀት ልቢ እዩ፣ ኮይኑ ግን ንኢየሱስ ሓጢኣት እውን ናይ መጨረሻ ዕጫና ኣይኮነን ምኽንያቱ ንሱ ነታ መወዳእታ ዘብላ ምሕረት እግዚብሔር ኣምጺኡልና እዩ። ወላውን ባይታ ዘቢጥና እንተሎና እታ መጸናንዒትን ሓያልን ዝኾነት ድምጹ ‘ኣነ እብለካ ኣሎኹ ተንሥእ’ ክትብል ኣብ እዝንና ትጋዋሕ፣” ድሕሪ ቢሎም
‘ዝደረቀ ልቢ ከም ጥንታዊ ሬሳ ግብጻውያን እዩ፣ እኖና ድንግል ማርያም ኣብ ጉዕዞ እምነትናን ንድኻታት ንምርዳእ ብተግባር ናይ ፍቅሪ ሥራሕ ንምፍጻም ክተሰንየና ንለምና’ ኢሎም ምስቶም ኣብቲ ቅርዓት ዝነበሩን ብዝተፈላለየ መራኸቢ ብዙሓን ዝከታተልዎም ዝነበሩን ጸሎተ መልኣከ እግዚብሔር ኣዕሪጎም።


text:
ሚኒስትሪ ዕዮን ሰብኣዊ ድሕነትን፡ ኮም ዝሰረቱ ቅድመ-ጥንቃቐ ንሓደጋታት ንምሕያል፡ ብ4 ታሕሳስ ኣብ ኣስመራ ዓውደ-ዘተ ኣቃኒዑ።
ኣብ’ቲ ዓውደ-ዘተ፡ ኣመሓደርቲ ዞባታት፡ ወከልቲ ሚኒስትሪታትን ካልኦት ኣካላትን ከምኡ’ውን ክኢላታት ተሳቲፎም።
ሚኒስተር ዕዮን ሰብኣዊ ድሕነትን ወይዘሮ ልኡል ገብርኣብ፡ ጠንቅታትን ሳዕቤናትን ሓደጋታት ብምክልኻል ህይወት ንምድሓንን ጸጋታት ንምዕቃብን ክሰርሑ ምጽንሖም ጠቒሳ፡ ኮማዊ ናይ ምትሕግጋዝ መንፈስ ንምድንፋዕ ዝተሰላሰለ ንጥፈታት ኣተባባዒ ምንባሩ ገሊጻ።
ኣብ ዞባታት ሰሜናውን ደቡባውን ቀይሕ ባሕሪ ብመሰረት ዝተኻየደ መጽናዕቲ፡ ኣፍልጦን ምድላዋትን ብስነ-ፍልጠታዊ መጠንቀቕታ ቅድመ- ሓደጋ ክስነ፡ ሓደጋታት ምስ ኣጋጠሙ ክውሰዱ ዝግብኦም ስጒምቲታት ክንጸሩ፡ ሳዕቤናት ንምንካይ ድማ ናይ ምክልኻል ዓቕምታት ክሕይል ከምዘድሊ ኣገንዚባ።
ኣብ’ቲ ዓውደ-ዘተ፡ ኣብ ዞባታት ሰሜናውን ደቡባውን ቀይሕ ባሕሪ ተኽእሎታት ሓደጋታት ምንቅጥቃጥ ምድሪን እሳተ-ጎመራን ስለዘሎ፡ ሳዕቤናቱ ንምንካይ ኣቐዲምካ ግምት ተዋሂቡዎ ክስራሓሉ መዘኻኸሪ ቀሪቡ።


text:
6ይ – ሰማይን ምድርን
እግዚኣብሔር “ብመጀመሪያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ።” ዘፍ 1:1
እግዚኣብሔር ንኩሉ ፍጥረት ብነጻን ብፍቕርን ዝመልኦ ብድልየቱ ፈጢርዎ ንብል። እዚ ካብ ኮነ እምነትና “እግዚኣብሔር ንኩሉ ካብ መለኮታዊ ባህሩ ወጻኢ ዝኾኑ … ብቃሉ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ንኹሉ ፍጥረት ፈጢርዎ ብማለት ስራሕ እግዚኣብሔር ክንደይ ጽቡቕን ዘደንቕን ምኻኑ ክነስተንትን ንኽእል። መንፈስካ ኦጐይታ ንዓለም መልኣ ኣምላኽ ብመጀመርያ ሰማይን ምድርን ፈጠረ ምድሪ ድማ በረኻን ጥራይ ነበረት ጸልማት ከኣ ኣብ ልዕሊ መዓሙቕ ነበረ መንፈስ ከኣ ኣብ ልዕሊ ማያት ይዘንብ ነበረ (ዘፍ 1: 2)
ነዚ ዝረኣ ዓለም ምስቲ ኩሉ ሃብትታቱ፤ ዝተፈላለየ ዓይነቱን ሥርዓቱን ዝፈጠሮ እግዚኣብሔር ባዕሉ እዩ። ይኹን እንዳበለ ዝፈጠረ ንሱ ኢዩ። ክፈጥር ስልጣን ዘለዎን ንሱ ኢዩ። ቅዱስ መጽሓፍውን ነዚ ናይ ፈጣሪ ተግባር: ብሽዱሽተ መዓልታታ ናይ ፍጥረት ስራሕ ከም ዝፈጸመ፤ ብናይታ ሽብዓይቲ ዕለት ከኣ “ብዕረፍቲ” ከም ዝዛዘመ መለኮታዊ “ስራሕ” ገቢሩ የቕርቦ። እግዚኣብሔር “ፈጣሪ ስማይ ምድርን” ምኻኑ ጸሎት ሃይማኖት ዘሓዋርያት ብግልጺ ይምህረና። እዚ እምነትዚ ነቲ “ ኩሉ ዚረኣን ዘይረኣን” ዚብል ከምዘጠቓልል፤ እቲ ጸሎት ሃይማኖት ናይ ንቅያ ግልጺ ይገብሮ። ሰማይን ምድርን ዚብል ናይ ቅዱስ መጽሓፍ ብሂል ንኹሉ ህልው ዘበለ፤ ንፍጥረት ብመልኡ ዜስምዕ ኢዩ። ከምኡውን ነቲ ኣብ ፍጥረት ብዓሚቑ ዘሎ: ንሰማይን ምድርን ዜራኽብ ሓድነት፤ በቲ ሓደ ከኣ ዚፈላልዩ መደብ ይገልጽ። “ምድሪ” ክበሃል ከሎ ከቲ ኣብ መዝገበ ሃይማኖት ኣስፊሩዎ ዝርከብ: ናይ ሰባት ዓለም (ሃለዋት) እንነብረሉ የስምዕ፤ “ሰማይ” ወይ “ሰማያት” ከኣ ነዚ ጠፈር-ሰማይ, ስለዓለ ቦታ (ሃዋህው) ከምኡውን ከም ቦታ እግዚኣብሄር የስምዕ።
ኣብ “ሰማያት እትነብር ኣቦና” ንብል፤ ኣብዚውን “ሰማይ” ናይ ልዕልና … ናይ መወዳእታ ክብሪ ዕብየት እግዚኣብሔር መግለጺ ማለት ኢዩ። ከምኡውን “ሰማይ” ነቶም ቅዱሳንን መልእክትን ዝበሉ ኣብ ዙርያ ኣምላኽ ዚርከቡ መንፈሳውያን ፍጥረትን ንዘለውዎ ስፍራ ወይ ሃለዋት የመልክት። እግዚኣብረሔር እምበኣር ንኹሉ ..ሰማያት ይኹኑ ምድሪ .. ደቂ ሰባት ይኹኑ መላእኽቲ ከይተረፉ ብኣኡ ከምተፈጥሩ ባዕሉ መጽሓፍ ቁዱስ ይምህረና። ወዲ ሰብ ናይ ስራሕ ፈጣሪ ኣኽሊል ኢዩ። መላእኽቲ ከኣ ብኹሉ ህላዌኦም ናይ እግዚኣብሔር ኣገልገልቲን ተለኣኽትን እዮም።
ሰማየ ሰማያት ናይ እግዚኣብሔር ኢዩ፥
ምድሪ ግን ንደቂ ሰብ ሃቦም። መዝ. 115:1
ኩሉሳዕ ገጽ እቲ ኣብ ሰማይት ዘሎ ኣቦይ ይርእዩ ስለዝኾኑ ንሳቶም ንቓሉ ዚሰምዑ: ንትእዛዙ ዚፍጽሙ ኃያላትን ብርቱዓን እዮም።ማቴ.18:10 ከምቲ ኣብ ብሉይ ኪዳን እንረኽቦ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እውን እንተኾነ ኢየሱስ እግዚብሔር ፈጣሪ ምካኑ ኢዩ ዝምስክር። እግዚብሔር ንኩሉ ፍጥረት ሕይወት ከምዝሃቦ ጥራይ ዘይኮነውን ይሕልዎን ይከናኸኖን። ከምቲ አብዝ ሓለፈ ትምህርትና ኢቲ ኣባትነት ናይ እግዚኣብሔር ኣብ ወይ ከኣለ ኩሉ ምኻኑ ንምግላጽ፥ “ነዕዋፍ ሰማይ ተመልከቱ፥ ናይ ሰማይ ኣቦኹም ደኣ ይምግበን እምበር፥ ኣይዘርኣ፥ ኣይዓጽዳ፥ ኣብ ማዕከነንውን ኣይእክባን ኢየን። ብዛዕባ ክዳንከ ስለምንታይ ትጭነቑ! ዕምባባታት መሮር ተመልከቱ ኣይፈትሉ፥ ኣይደኽሙ፥ ከመይ ኢሎም ከም ዚዓብዩ ተመልከቱ። ማቴ. 6: 26-28 እንዳበለ እግዚኣብሔር ንፍጥረቱ ክሳብ ክንደይ ከምዝከናኸኖን ዝሕልዎን ይናገር። ንሱ ንኹፍኣትን ንሕያዎትን ፀሓይ የብርቕ፥ ንጻድቃንን ንሕጥኣንን ድማ ዝናም የዝንም። 5:45
ሓደ ክርስትያን እግዚኣብሔር ከም ፈጣሪ ክኣምንን ክቕበልን ዝኽእል ግና ኣሕዋት ምስ መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ግላዊ ርክብ ምስዝገብር ኢዩ። ኣብርሃም ብእምነት ኣቦ ኹሉና ኢዩ። እዚ ድማ “ኣቦ ብዙሓት ኣሕዛብ ገይረካ እየ” ዚብል ተጻሒፉ ስለዘሎ እዩ። ኣብረሃም ኣብ ቅድሚ እቲ ዝኣመኖ ኣምላኽ ኣቦና ኢዩ። እዚ ኣምላኽ እዚ ንዝሞቱ ሕይወት ዚህብ፥ ንዘየለዉውን ናብ ህላዌ ዚጽውዕ እዩ።” ሮሜ.4:17. ናይ እግዚኣብሔር ነገር ክንደይ ዘደንቕ ምክኑ ይገልጽ።
እግዚኣብሔር መድሕን፥ እግዚኣብሔር ፈጣሪ፥ ዓለም ከኣ ከም ተጋባር ወይ ፍጥረት እግዚኣብሔር ኮይኑ፤ እግዚኣብሔርን ወዲ ሰብን ዝራኸብሉ ሓደ ቦታ ወይ ስፍራ ወይ ጉዕዞ ኣሎ። ንሱ ኸኣ ጉዕዞ እምነት ይከውን። እግዚኣብሔር ኣምላኽና ከም ፈጣሪናን ፈጣሪ ሰማይን ምድርን እንቕበሎ ወይ እንገልጾ ኣብ እምነተዊ ሕይወትና ኢዩ። ዓለም ታሪኽ ወዲ ሰብን: ታሪኽ ድሕነት እግዚኣብሔር እትገልጽ ቦታን ስፍራን ኢያ። ስለዚ እግዚኣብሔር ከም “ፈጣሪ ሰማይን ምድርን” ምእማን ማለት ኩሉ እቲ ኣብዚ ዓለም እዚ እንርእዮን እንድህስሶን ፍጥረት: እቲ ተግባረ ኢድ ኣምላኽ ምኻኑ ምቕባል ማለት ኢዩ። ኣምላኽ ብመጀመርታ ሰማይን ምድርን ፈጠረ። ምድሪ ቅርጺ ዘይብላ ነበረት። ጸልማት ከኣ ኣብ ልዕሊ እቲ ብማዕበል ዝናወጽ መዓሙቕ ባሕሪ ሰፊኑ ነበረ። መንፈስ ኣምላኽ ድማ ኣብ ልዕሊ ማያት ይዝምቢ ነበረ። ሽዑ ኣምላኽ “ብርሃን ይኹን” በለ። ብርሃን ድማ ኾነ። ኣምላኽ ድማ እቲ ብርሃን ጽቡቕ ከም ዝኾነ ረኣየ። ፍጥረት ብሓፈሻ ከምኡውን እዛ እንነብረላ ዓለም: ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ኣስተንትኖና ዝረኣናዮ ክብሪ ኣምላኽ: ህላዌ ኣምላኽ ዝገልጹ ኢዮም። ኣብ መዝ.19 ከምዚ ነንንብብ፦
መዝ.19
ሰማያት ክብሪ ኣምላኽ የዘንትው፥
ጠፈር ከኣ ግብሪ ኣእዳዉ ይነግሩ።
መዓልቲ ነታ እትመጽእ መዓልቲ ተዘንትወላ፥
ለይቲ ድማ ነታ እትመጽእ ለይቲ ትነግራ።
ንእግዚኣብሔር ኣመስግንዎ!
ንእግዚኣብሔር ካብ ሰማያት ኣመስግንዎ፥
ኣብ ኣርያም ኣመስግንዎ። መዝ:148
ኩሉኹም መላእኽቱ ኣመስግንዎ፥
ብዘለኹም ሠራዊቱ፥ ኣመስግንዎ።
ፀሓይን ወርሕን፥ ኣመስግናኦ፥
ብሩሃት አዋኽብቲ፥ ኣመስግንዎ።
ንሱ ስለ ዝኣዘዘ ተፈጢሮም ኢዮም እሞ፥
ንእግዚኣብሔር የመስግንዎ።
ንዘለዓለም ዓለም ሰሰፈሮም ኣትሓዞም፥
ዘይልወጥ ሕጊ ኸኣ ሃቦም።
እግዚኣብሔር ከም ፍጣሪ ምድርን ሰማይን ምቕባልን ምእማንን እምበኣር: እግዚኣብሔር ጎይታ ሰማይን ምድርን ምካኑ: ኩሉ ብእኡ ከዝተፈጥረ ምእማን ኢዩ። ህላዌኡ ካብ እግዚኣብሔር ፈጣሪ ዘይቅበል ወላ ሓደኻ የልቦን። ምኽኒያቱ ንሕና ፍጡራቱ ኢና፡፣ ዓለም ኪህሉ ዝኸኣለ ከኣ: ቃል-ኣምላኽ ካብ ዘይልቦ ምስ ኣምጽኦ ጥራሕ ኢዩ። ኩሉ ህልው ዘበለ፤ ኩሉ ፍጥረት፤ መላእ ታሪኽ-ወድሰብ እውን ከይተረፈ: ኣብቲ ናይ ኩሉ ምንጪ ዝኾነ፤ ኣብቲ ዓለም ዝተገብረሉን፤ ግዜ ዝጀመረሉን ቀዳማይን ጥንታውን ፍጻሜ ዝተመስረተ ኢዩ። ወዲ ሰብ እምበኣር ካብቲ ተመክሮ ድሕነት ዝኾነ ትንሣኤ መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስን ተበጊሱ፥ ሓዲሽ ፍጥረት ንሕና ግና ከምቲ ተስፋኡ፥ ጽድቂ ዝነብረሉ ሓድሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን ንጽበ ኣሎና።2ጴጥ. 3,13
ክርስቶስ ናይቲ ዘይረኣ ኣምላኽ ምስልን፥ ልዕሊ ኹሉ ፍጥረት ዝኾነ በኹሪ ወዱ ንእግዚኣብሔር እዩ። ከመይ ኣብ ሰማያትን ኣብ ምድርን ዘሎ ኹሉ፥ ዚርኣን ዘይረኣን መናብርቲ ይኹኑ ጎይትነት፥ ሊቃናት ይኹኑ ሥልጣናት ኩሎም ብኣኡን ንእኡን ዝተፈጥሩ ኢዮም። ቆላ.1.15-20
ብዛዕባ ፍጥረት ሰማይን ምድርን ኢሳ 65፡17
እግዚኣብሔር ከምዚ ይብል ኣሎ፦ “እንሆ ኣን ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን እፈጥር ኣለኹ። እዚ ኣብ ብሉይ ኪዳን “ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን” እንታይ የስምዕ ኢስራኤላውያን ካብ እግዝኣብሔር ሪሒቆም ዝማላለሱሉ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ ነቢያት ብናይ እግዝኣብሔር መንፈስ ሓይሊን ተሰንዮም ተስፋ ዚህብ ቃልይ ይእውጁ ነበሩ። እግዝኣብሔር “ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን” ኪፈጥር ምኳኑ የተስፍዉ። ሕዝቢ ኢስራኤል ብወገኖም እግዚኣብሔር ቃሉ ዘይጠልም ኣምላኽ ሓንቲ መዓልቲ ድህህነት ድኅነት ክል እኸሎም ምኽኑ: እዚ ከኣ ኣብ ሕይወት ሓቀኛ ዝኾነ ለውጢ ንምምጻእ ሓይሊን ስልታንን ዘለዎ ከኣሌ ኩሉ አምላኽ ምኳኑ ይኣምኑ ነበሩ።
“ሓዲሽ ሰማይን፡ ሓዲሽ ምድርን” ጉዙፋት ምሳሌ ናይቲ ውሽጣዊ ለውጢ’ዩ። እዚ ለውጢ’ዚ ኸአ ኢስራኤላውያን እቲ ቅቡእ ወይ መሲሕ ምስ መጸ ክኸውን ኢዩ ኢሎም ይ አምኑ ነበሩ። መሲሕ ንኩሉ ዘተዓራሪን ዝልውጥን ሓዲሽ ዚገብርን ብምኳኑ ብተስፋን ጸሎትን ይጽበይዎ። ኢሳያስ ነቢይ ኣብ ምዕ 11፡1-4 ዘሎ እንተ ረኣና- መሲሕ ብመንፈስ ኣምላኽ መሊኡ ንፍሉይ ተልእኮ ንዓለም ኪመጽእ ዘለዎ ወዲ ዳዊት ኢዩ። እዚ መንፈ’ዚ ህያብ ኣምላኽ ጥራይ ዘይኮነ ብርእሱ ምንጪ ህያባት ምኳኑ ይኣምንሉ። በዚ ከኣ ንሱ ምስ መጸ ስላምን ፍትሕን ከምዝነግስ ይዛረብ። ሎምውን ክርስቶስ አብ ሕይወትና ምስ ዝነግስ ምስ ዝመጽእ – አብ ህይወትና ሰላምን ፍትሕን ፍቕሪን ይነጊስ። አብዚ ዓለም እዚ ምስ ኢየሱስ ሓቢርና ክነብር – ክርስቶስ አብ ህይወትና ክነግሲ – ማሕደር ኪገቢር መዓልታዎ ክንሰርሕ ይግበና።
እዚ አብ ሕይወትና ንኽፍጸም እቲ ከኣ ፍረ ናይ ቅኑዕ ኂልና ዚኾነ ሰናይ ተግባራት ክፍጽሙ ነይሩዎም ሎሚውን ንሕና ክንፍጽም ይግበአና። እምነትና አብ መዓልታዊ ሕይወትና ብተግባር ክነርእዮ አለና። ብዙኃት ካብዚ ሓቀኛ ትምህርቲ ሃይማኖትና ሪሒቖም ዚርከቡ፡ እቲ ክርስቲያናዊ ሕይወቶም ምስቲ እምነቶም ማዕረ ማዕረ አሳኒዩ ክኸይድ ስለዘይከአለ ኢዩ። ንሱ ማለት ኢቲ መሲሕ ነቲ ብኣዳምን ሔዋንን ዚጠፍኤ ገነት ኪምለስ’ዩ ይብሉ ነበሩ። ስለዚ ፍጥረት መግለጺ ኣምላኽ – መግለጺ ህላዌ ኣምላኽ ኢዩ – እዚ ኩሉ ኸአ አብ ክርስቶስ ምልኣት ይረክብ።
ኣብ ኢሳ 66፡22 “ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን” ኩሉ እቲ ብ አምሳል እግዚአብሔር ዝተፈጥረ ፍጡር እግዝኣብሔር ብዘይ ኣፈላላይ ኣብ ትሕቲ ሓደ ጽላል አምላኽ ኪነብሩ – ኣብ መንጐኦም ዝኾነ ኣፈላላይ ንድሕሪት ገዲፎም ብሓባር ንእግዝኣብሔር አምላኾም ከመስግኑ የስምዕ። እዚ ሓሳብ እዚ ኣብ ግብሪ ሓዋርያት ንጴጥሮስ ክግለጸሉ ይርኤ: እግዝኣብሔር ዘንጽሖ ሰብ ኣይንጹሑን ኪብሎ ኣይክእልን ኢዩ። ስለዚ ኣብዛ ሓዳሽ ምድሪ መንፈስ ቅዱስ ዚመልኣ ከተማ ኵሎም ብእምነቶም ሓድነት ዘመስከሩ ደቃ ብቅድስና ኪመላለሱ እዮም።
ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን ኣብ ሓዲሽ ኪዳን
ጥቅስታት፦ 2ጴጥ 3፡13, ራእይ 20፡11, 21፡1 (ማቴ 19፡28) ጥቅስታት ሓዲሽ ኪዳን ብዛዕባ’ዚ እንክናገሩ ዘመሓላልፍዎ ትምህርቲ እግዝኣብሔር ነቲ ዘኣረገ ኣጥፊኡ ፍትሒ ዚነግሠሉ ሓዲሽ ፍጥርት ኪፈጥር ምኳኑ የስምዕ። ነዚ ዚተረድኤ ቅ.ጳውሎስ “ደጊም ካብ ሕጂ ንድሓር ብሥጋዊ ኣረኣእያ ንሓደ እኳ ኣይንፈልጥን ኢና። ሽሕ እኳ ንኽርስቶስ ብሥጋዊ ኣረኣእያ ፈሊጥናዮ እንተ ነበርና፡ ሕጂ ኸምኡ ጌርና ኣይንፈልጦን ኢና። ስለዚ ሓደ እኳ ብኽርስቶስ እንተ ኣልዩ ንሱ ሓዲሽ ፍጥረት ኢዩ። እዚ ኵሉውን ካብቲ ባዕሉ ብክርስቶስ ገይሩ ዝተዓረቀና፡ ንኻልኦት’ውን ምስኡ ከነተዓርቕ መዚ ዝሃበና ኣምላኽ እዩ። 2ቆሮ 5፡16-18 ይብለና።
ንሕና አብ ክርስቶስ ክንህሉ ይግበአና። እቲ ቃል አምላኽ ዝኾነ ኢየሱስ፤ ንዓና መለኮታዊ ባሕሪ ኬልብስ ቢሉ፡ ሰብ አዊ ስጋና ለበሰ። ንሕና ካብ ጥፍ አት ኩኔነ ነጻ ንምግባር – አገልጋሊና ኮነ፥ ንሕና ምእንቲ ክንጸድቅ መንግስተሰማይ ምእንቲ ክንወርስ – ናብዚ ምድሪ ብምራድ ኃጢአትና ጾረ። እግዚኣብሔርን ናይ ሰብን ዓለማትን ከምቲ ዚድለ ርክብ ኪነብራን፡ ማለት እግዝኣብሔር ንሰብ ምስ ኩሉ ኣተሓሳስብኡ ከም ብሓዲሽ ለዊጡ ኣብ ዚለዓለ ደረጃ ናይ ሰብ ኵነት ኣብጽሑ – ሓሳቡን ድላዩን ናብ እግዝኣብሔር ከም ዚኸውን ኪገብሮ እንከሎ ኢዩ።
ንክርስትያን እምበኣር ሓዲሽ ሰማይን ሓዲሽ ምድርን ብመስቀል ክርስቶስ ዝተበሠረ ብትንሳኤ ከኣ ብወግዒ ዝተገልጸ ሓዲሽ ሕይወት የስምዕ። ትንሳኤ በቲ ሕይወት ዚህብ መንፈስ ቅዱስ ዝፍጸም’ዩ ሕይወት ክርስትያን ዚተሓደሰ ከኣ ብሳላኡ ይኸውን። ‘እቲ ንኽርስቶስ ካብ ምውታን ዘተንስኤ ንሱ ነቲ መዋቲ ሥጋኹም በቲ ኣባኻትኩም ኃዲሩ ዘሎ መንፈስ ገይሩ ሕያው ኪገብሮ ኢዩ” ሮሜ. 8፡11 ይብለና ቅ.ጳውሎስ። ክርስቶስ ብወገኑ ንሞት ኣሸኒፉ ምስ ተንስኤ ንሓዋርያት ዚገብረሎም ህያብ “መንፈስ ቅዱስ ተቀበሉ ኡፍ ኪብለሎም ይርኤ። ክርስትያን ከኣ ብምስጢራት ጥምቀትን ሜሮንን ተሸከምቲ መንፈስ እግዝኣብሔር ይኾኑ፡ ማሕደር መንፈስ ቅዱስ ኮይኖም ይርከቡ። ኣብዚ ኵነታት’ዚ ሰብን መለኮትን ኣብ ሓደን ብሓደን ተሰማሚዖም ይነብሩ። እዚ ዝኸውን ግና ወድ ሰብ ንሕና ነፍሲ ወከፍና ብነፃ ድልየትና – ነቲ መደብ ኣምላኽ እንተ ደኣ ተቐቢልናዮ ማለት’ዩ። ህላዌ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልቢ ደቂ ሰባት ምንባር ማለት ሰብ ምስ እግዚኣብሔር ዘለዎ ምትእስሳር ክሳብ ክንደይ ዓቢ ምኳኑ የረድእ። መንፈስ ቅዱስ ህያብ ኣምላኽ ምንጪ ናይ ሕይወትን ቅድስና ናይ አመንቲ ኮይኑ ይርከብ።
ዝለዚ ኣብ መጨርሻ ቅዱስ ጽሑፍ እግዚኣብሔር ንድኅነትና ኢሉ ንዝገለጸልና ሓቂ ሒዙ ዝርከብ ቅድሱ ጽሑፍ፤ ነዚ ሓቂ እዚ ፈሊጥናን ተቐቢልናን: ከኣ ናይ ኩሉ ፍጥረት ባህሪኡን: ቁምነገሩን ንውዳሴ-ኣምላኽ ምኻኑ ክንፈልጥን ክንቅበልን ንኽእለና። ናትናን ናይ ኩሉ ፍጥረት ህላዌ ከኣ ናይ እግዚኣብሔር ጽባቐን ህላዌን እንታይነትን ዝገልጹ ምኻኖም የረደኣና። ነፍሲ ወከፍ ፍጡር ናይ ውልቂ ዝኾነ ናቱ ጽባቔን ፍጽምናን ዘለዎ እዩ። እዚ ኣብቲ ናይ 6 መዓልቲ ተግባር እግዚኣብሔር ተገሊጹ ንረኽቦ። ነፍሲ ወከፉ ከኣ ናይ እግዚኣብሔር ሰናይን ጥበብን የንጸባርቕ። ኣብ መንጎ ኩሎም ፍጡራት ሓድነት .. መንፈስ ኣሎ። እዚ ሓድነት እዚ ከኣ ካብቲ ፈጣሪኦም ዝመንጨወ ኢዩ። ምኽኒያቱ ነፍሲ ወከፍና ንኽብሪ ኣምላኽ ክንገልጽ ስለዝተፈጠርና።
ነዚ ቅዱስ ፍራንቸስኮ እንክገልጾ፡
“ኦ ጎይታ! በዛ ኣዴና ዝኾነት እትጾረናን እትምግበናን ዝተፈላለየ ፍረታትን በብዓይነቱ ዕንባባታትን ሣዕርታትን እተጽእ ኃውትና መሬት ዝተወደስካ ኩን … ንጎይታ ወድሱን ባርኹን ናኡ ኣመስግኑን: ብታሕትና ከኣ ኣገልግሉ”። ቅዱስ ፍራንቸስኮ
ስለዚ ኣሕዋት እግዚኣብሔር ንኹሉና እንኣምን ሓደ ስሩዕ ዝኾነ መሠረትን ክንሕልዎን ክነብሮን ዘለና ሕግታት ሰሪዑልና ኢዩ። ነዚ ተቐቢልና እሙናት ኮይና ክነብር ይግብአና። ከም መደምደምታ ዘፍ.2:1 ክነንብብ: “ከምዚ ኢሉ ኸኣ ፍጥረት ሰማያትን ምድርን ናይ ኩሉ ኣብኦም ዘሎን ተፍጸመ። ኣምላክ ከኣ ኻብቲ ዚፈጠሮን ዚገበሮን ዝነበረ ኹሉ ግብሩ፥ በታ ሳብዓይቲ መዓልቲ ስለ ዘዕረፈ፥ ንእኣ ባረኻን ቀደሳን”። ከምቲ ኣቀዲማና ዝበልናዮ ከኣ ስራሕ ፍጥረት በቲ ዝዓበየ ስራሕ ድሕነት ይዛዘም። እቲ ቀዳማይ ፍጥረት ምሥጢሩ ስለዓለ ክብሩን ዝጭብጥ፤ ኣብዚ ብኽርስቶስ ዝተሓደሰ ፍጥረት እዩ።


text:
ዓመት ዓመት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበርን ጨናፍር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኤውሮጳን ብሓባር ሰፍ ዘይብል ገንዘብ ብምውጻእ ምስ ህዝቢ ክራኸብ ሰፊሕ በዓላት ንሓያሎይ ዓመታት ከዳልዉ ጸኒሖም። “ስለምንታይ ደኣ ክሳብ ክንድዚ ዝኣክል ገንዘብን ጉልበትን ዝወጽእ?” ዝብል ሓታታይ ክህሉ ናይ ግድን እዩ። ፈስቲቫል መራኸቢ፥ ፖለትካዊ ርእይቶኻ እተካፍለሉ፥ ምስ ካልኦት ውድባት ውን ተራኺብካ ናይ ምትእምማንን ሓሳብ ንሓሳብ እትለዋወጠሉን መድረኽ ምዃኑ ኩሉ ዝርደኦ እዩ።
ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበርን ጨናፍር ሰዲህኤን ኣብ ኤውሮጳን ሎምዘበን ውን ከምታ ቆጸርኦም ነቲ ፈስቲቫል ኣዳልዮም ኣብ ወጻኢ ንዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ፡ ፖለቲካውያን ውድባት፡ ሲቪክ ማሕበራትን ውልቀሰባትን ብምዕዳም ናይ ርእይቶኻ ምግላጽ መደብ ኣውጺኦም። በዚ መሰረት ብ4 ነሃሰ 2018 ቀዳም መዓልቲ ኩሎም ዕድመ ኣኽቢሩም ኣብ ፈስቲቫል ፍራንክፈርት ዝተኻፈሉ ውድባትን ማሕበራትን ነናቶም ቃል ኣስሚዖም። ኣብቲ ዘቕረብዎ ናይ ኩሎም ዝመሳሰል ኢዩ ነይሩ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን። ብሓቂ ውን ከምኡ እዩ ነይሩ። እቲ ተሳታፋይ ህዝቢ ግን ካልእ ትጽቢት ከምዝነበሮ ካብቲ ብዕላላት ክስማዕ ዝጸንሐ ክትግንዘብ ይከኣል።
ኣብዚ እዋናዊ መድረኽ ብፍላይ ድማ እቲ ኣብዚ ከባቢና ዝነፍስ ዘሎ “ናይ ሰላም ንፋስ” ሃገርና ኤርትራ ኣብ ከመይ ዝበለ እወንታዊ ዲዩ ወይ ኣሉታዊ ክትሽመም እያ ኣሻቓሊ መድረኽ፡ ትጽቢት ህዝብና ካብቲ ዝረአ ዘሎ ንላዕሊ እዩ። እወ! ፈስቲቫል ክበሃል እንከሎ ሓሳብካን ደገፍካን፥ እትገልጸሉ ባይታ እምበር ጥዑምን ልኡምን ቃላት ስለዘስማዕካ ሽዑ ንሽዑ ናይ ሓድነት ይኹን ናይ ስምምዕ ኣዋጅ ዝቃለሓሉ ከኸውን ኣይክእልን እዩ።
ይኹን እምበር እቲ ህዝብና ዝጽበዮ እቲ ሓንሳብ ቃል ሂብካ ዓመት ተጸቢኻ ነቲ ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ ዓመታት ዝተባህለ ምድጋም ኣይኮነን። እዚ ኣገባብ ንህዝብና ዳርጋ ተስፋ ኣቚሪጽዎ ዝጸንሐ እዩ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይመስልን። እንታይ እዩ ህዝብና ዝጽበ? ምፍላጥ ብጣዕሚ ኣገዳሲ እዩ። ህዝብና እዘን ኩለን ውድባት ሰሚረን ነዚ ጨቋኒ ስርዓት ኣልጊሰን ሰላም ከንግሳ እዩ ድልየቱን ትጽቢቱን። እዚ ፖለቲካዊ ስኒትን ውህደትን እንተዘይርእዩ ግና “ክላእ ዘይከምቲ ናይ ዓሚ እዩ” እናበለ ተስፋ ናይ ምቑራጽ እናዛየደ እዩ ክኸይድ።
እዚ እዋናዊ መድረኽ’ዚ ኹለን ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ተራኺበን ክዛተያን መፍትሒ ከምጽኣን ዝኽእላሉ ዕድል እዩ። እዚ ዕድል እዚ እንተ ሓሊፍወን ግና ነዚ ጨቋኒ ስርዓት ንምልጋስ ኣይኮናን ዝቃለሳ ዘለዋ ዝብል ስኽፍታ ከሕድር ምዃኑ ክንግምት ይግባእ።
ናይ ሎም ዝበን ፈስቲቫል ኤርትራ ፍራንክፈርት ከኣ ኩሉ ሰብ ዝጽበዮ ዝነበረ እተን ተዓዲመን ዝነበራ ውድባትን ሰልፍታትን ገለ ናይ ብሓባር ክብላ እየን ኢሉ ንነፍሱ ኣብ ክብ ዝበለ ተስፋ ኣደይብዎ ስለዝነበረ፡ ከምቲ ሃንቀውታኡ ከምዘይከደ ርዱእ እዩ። ድሌት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን እተን ካልኦት ሰልፍታትን ውድባትን ግና ኣይተረሓሓቐን። ምኽንያቱ ሓደ እቲ እዚ መድረኽ ዝጠልቦ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ኣገባብ ኩለን ተሳተፍቲ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ዝሃብኦ ቃል ይሰማምዓ እየን። እዚ ንገዛእ ርእሱ ኣብ ተግባር ኣብ ዝእተወሉ እቲ ናይ ምትእምማን ደረጃ ክብ ክብል ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን።
እቲ ካልእ ኣዋናዊ መድረኽ ዝጠልቦ ዘሎ ድማ እቲ ናይ ሓባር ልኡኽ ብስም ህዝቢ ኤርትራን ሰልፍታትን ዝዛረብን ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ዘካይድን ኣብ ምህላው እውን ይሰማምዓ እየን። እዚ እዩ እቲ ኣብ ፈስቲቫል ክግበር ዝከኣል ዕማም። ምኽንያቱ ኩለን ሰልፍታትን ውድባትን ተዳልየናሉ ክመጻ ስለዘይክእላ ዝብጻሕ ሃንደበታዊ ስምምዕ ፍርቂ መንገዲ ከይከደ ክቑጸ ስለዝኽል ውጺኢት ኣልቦ እዩ ዝኸውን። ስለዚ እተን ኣብዚ ፈስቲቫል ንምስታፍ ዕድመ ኣኺቢረን ዝተሳተፋ ውድባትን ሰልፍታትን ብዝቐልጠፈ ንኹሉ ዝሓቁፍ ኮንፈረንስ ንኸካይዳ ኩሉ ብሃገሩ ዝግደስ ኤርትራዊ ዜጋ ብፍላይ ስቪል ማሕበራት ተጽዕኖ ኣብ ምፍጣር ዓቢ ግደ ክጻወታ ይግበአን።


text:
ክቡራት መንእሰያት
ስለ እቲ ምዉቕ ኣቀባብላኹም፡ መዝሙራትኩምን ንምስክርነት ሊስበልን ታኡሪን ሚርኮን አመስግን፡ ናይ ሉተራናዊት ቤተ ክርስቲያን ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ኡርማስ ቪልማ ንዘቕረቡለይ ውርዙይ ቃለ ስላምታ የቐንየለይ፡ ኣብዚ ንዝተረኽቡ ናይ ኢስቶኒያ ጉባኤ ኣቢያተ ክርስቲኢያን ኣቦ መንበር ናይ ኤስቶኒያ ሉተራናዊት ቤተ ክርስቲያን ቀዳሜ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ኣንድረስ ፖደርን ኣብ ኢስቶኒያ ናይ ቅድስቲ መንበር ሓዋርያዊ መስተናብር ብፁዕ ኣቡነ ፊሊፐ ዩርዳንን ካልኦት ናይ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስቲያን ኣብ ኢስቶኒያ ወከልቲ አመስግን ቢሎም ኣብቲ ድሕሪ እቲ ካብ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት መራሕቲ ዝቐረበሎም ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ዘረባ ኣስዒቦም ኣብቲ ብሓባር ምዃን ዘሎ ውህበት ውበትን ዘረጋግጽ ዝለገስዎ ቃል፥
ኣብዛ መሬት ተጓዓዝቲ ነጋድያን ምዃንና ንኸነስተውዕል እንተንጽዕር ልብና ከፊትና ነቲ ኣብዚ ጉዕዞ’ዚ መካይድትና ንዝዀነ ብዘይ ስኽፍታን ምጥርጣርን እቲ ብሓቂ እንደልዮ፡ ሰላም ኣብ ቅድሚ እቲ ኣምሳልን ኣርኣያ እግዚኣብሔር ጥራሕ እናማዕደውና ብእማኔ ምስ ተቐበልናዮ ነርና።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ሰላም ይብሉ ቅዱስ ኣቦና፥ ዕለት ብዕለት ዝሕነጽን ኣብ ካልኦት ምትእምማን ማለት እዩ፡ እዚ ጉዕዞ’ዚ ምስ ኣማኒያን ጥራሕ ዘይኰነስ ምስ ካልኦት እውን ክትጓዓዞ ኣዩ ዝግብኣካ፡
ናይ ጐይታ ሰዓቢ ኴይንካ ምንባር
ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስቲያን ይብሉ ቅዱስ ኣቦና ነቶም መንእሰያት፡ ኣክዲ ምስማዕን ጽን ምባልን እቲ ሓድሽ ትውልዲ ብዘቕርቦ ሕቶ ንኽሕተታን ብርሃን ኣእምሮ ንኽርኽባን ዝፍትና ክዛረባን ክመኽራን ይጓየያ፡
እቲ ትደልይዎ ንፈልጦ ኢና፡ መሰነይታ ክትረኽቡ እምበር ብዝፍርሑ ወለድን ብኻልኦት ንኽትፍረዱን ዘይትደልዩ ምዃንኩም ንፈልጦ ኢና፡ … ድኻምነቱ ዘየፍርሖ ልክዕ ከምቲ ሰራሕ መሬት ነቲ ዝሰረሖ ዕትሮ ኣኽቢሩ ዝዕቅብ፡ ኣብዛ መዓልቲ’ዚኣ ክብለኵም ዝደልዮ ትነብዑ እንተድኣ’ሊዅም ምሳኹም ክንነብዕ፡ … ኣብ ሓጐስኩም ሱታፌ ገይርና ምሳኹም ኰይና ናይ ክርስቶስ ሰዓብቲ ኣብ ምዃን ክንሕግዘኩም ድልየትና እዩ፡
ኢየሱስ ኣብ ዘለሉ ወትሩ ሕዳሴ ኣሎ
ከምዝሓበርክምዎ መንእሰይ ንናይ ህልውናኡ ሕቶ መማኽርቲ ከምዘይኰንና ስለ ዝግምቱና ካባና ዝሓትዎ ምንም ነገር ከምዘይብሎም ይዀኑ፡ ገሊኣቶም እውን ብግህዶ በጃካ ሰላም ሃበኒ ይብሉ፡ ረሓቐለይ ማለት እዩ፡ ስለምንታይ ህላዌ ቤተ ክርስቲያን ከም ጽያፍን ቀጨውጭው ዘብልን ኰይኑ ስለ ዝስምዖም፡ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝተፈጸመ ናይ ወሲብን ናይ ኤኮኖምን ዓመጽ ስለ ዝዓንቀፎምን ኣንጻር እዚ ገበን’ዚ ግቡእ ስጉምቲ ክውሰድ ስለ ዘይርኣዩ እዩ፡ ናይ መንእሰይ ሻቕሎትን ሕቶን መልሲ ንምሃብ ብቑዕ ምስንዳው ስለ ዘይግበር እውን እዩ …
ይኹን ደኣ እምበር ንኢየሱስ ኣብ ማሕጸን ማሕበረ ክርስቲያን ካም ምድላዩ ሓደራ ኣትብኰሩ፡ ስለምንታይ ኢየሱስ ኣብ ዘለሉ ወትሩ ሕዳሴ ስለ ዘሎ፡ ናይ ምልዋጥ ዕድልን ጸጋን ኣሎ፡ ኩሉ ነቲ ካብኡን ካብ ኣሕዋትናን ዝፈልየና ንድሕሪ ንሕደግ፡ ኢየሱስ ኣብ ዘለሉ ሕይወት ወትሩ መቕረት መንፈስ ቅዱስ ይህልዎ፡ ሎሚ ንስኻትኩም እቲ ናይ ኢየሱስ ዕጹብነት ክዋኔ ኢኻትኩም።
ፍቕሪ ኣይሞተን
ፍቕሪ ይብሉ ቅዱስነቶም፥ ኣይሞተን፡ ወትሩ ይጽውዓናን ይዕድመናን፡ ልብና ክንከፍት ጥራሕ እዩ ዝሓትተና፡ ብዙሓት መንእሰያት ናይ ወለዳቶም ፍቕሪ እቲ ኣብ መንጐ ወለዳቶም ዝነበረ ፍቕሪ ክቕህም ይርእዩ፡ ናይ ሰብ ሓዳር ፍቕር ክቕህም ይርእዩ፡ ናይ ሓደስቲ መራዑት ፍቕሪ እውን ክቕህም ይርእዩ፡ ናይ ስደትን ማንም ቁሊሕ ዘይብለካ ናይ መጻእተይናነት ናይ ዝፈጥረሎም ስቓይ ተመካርያን ይዀኑ፡
ፍቕሪ ዝሞተ ዘምስል ኵነተ፡ ከምኡ ከምዘይኰነ ግና ክንፈልጦ እዩ ዝግብኣና፡ ክንብሎን ከነበስሮን ብሓጺር ቃልን ብነኣሽቱ ተግባራትን እንገልጾ እዩ። ኢየሱስ ሰናይ እናገበረ እዩ ዝሓለፈ፡ ክመውት ኣንከሎ እውን ካብ ብዙሕ ቃል ናይ መስቀል ቃል እዩ ዝመረጸ።
ናብ ካልኦት ወንጌል ናይ ዘብጽሕ ሓዋርያነት ጸጋ ንለምን፡ ከትልግሶ እምበር በስገዳድ ከተቕርቦ ኣይኰነን፡ ክርስቲያናዊ ሕይወትና ቤተ መዘክር ገርና ንምባር ኣይፋል ንበል፡ ሕይወት ክርስትና ሕይወት እዩ፡ መጻእነት እዩ፡ ተስፋ እዩ፡ ሕይወትን መጻእነትን ተስፋን እምበር ቤተ መዘክር ኣይኰነን፡ በቲ ሞት ስዒሩ ዝተንስኤ ኢየሱስ ትጽቢትን ማዕቅፍን ታሪክ ነኸነስተንት መታን ገዛእ ርእስና ንመንፈ ቅዱስ ንሕደግ፡ ከምዚ ምስ ዝኸውን ጥራሕ እዩ ቤተ ክርስቲያንን ኣቢያተ ክርስትያንናን ናይ ጐይታ ኣግራሞት እናአንገዳ ንቕድሚት ከብላ ዝኽእላ፡
የቐንየለይ እንክብሉ ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን ኣጠቓሊሎም።


text:
ኣምሮት ዓብደላ ትበሃል። ትካል ተበግሶ ማይክሮፎስት ንኣፍሪቃ ኣብ ዝከፈቶ ጨንፈር ኣፍሪቃ ዳይሬክተር’ቲ ጨንፈር ኮይና ኣብ ጥቅምቲ, 2015 ተመዚዛ። ኣምሮት ቅድሚ ነዚ መዝነት ምምዛዛ ኣብቲ ትካል ሓድሽ ነገር ንዝምህዙን ዝስንዑን ሰባት እቲ ትካል ንዝህቦን ዝስልዖን ናይ ገንዘብ ሓገዝ ኣብ ምምሕዳሩ ንሰለስተ ዓመታት ከም ዝሰርሓት ትገልጽ። ነዚ መዝነት ብኸመይ ከምተመርጸት ድማ ብከምዚ ዝስዕብ ተረድእ።
‘ብርግጽ እዚ ፍሉይ ነገር ሰርሐ’የ አብዚ በጺሐ ክብል ይከብደኒ’ዩ። እንተኮነ ግን እቲ ትካል ኣብ ዝሰርሖን ዕላማ እቲ ትካል ዝኾነ ልምዓትን ዕብየት ቴክኖሎጂ ንመንእሰያትን ኣብ ዝብል ዓውድታትን ንምስፋሕ’ቲ ተበግሶ’ቲ ትካል ኣብ ዝካይዶ ጻዕርታት’ውን ብዙሕ ስራሕ ሰሪሕና ኢና። እቲ ስራሕ’ውን ዕውት ኮይኑ ተረኺቡ’ዩ ። ኣነ’ውን ኣብዚ መዳይ ዘለኒ እምነት ክብ ዝበለ’ዩ። እዚ ምናልባት ነቲ ሓላፍነት ንምርኻብ ካብ ዝሓገዘ ረቋሒታት ሓደ ክኸውን ይክእል’ዩ።’
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
“ወንጌል ይሁዳ” እንታይ እዩ፧
ኣብ ሚያዝያ 2006፡ ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ዚሕተም ጋዜጣታት፡ ሓንቲ ጕጅለ ምሁራት ብዛዕባ ኣብ ቀረባ ግዜ እተረኽበ “ወንጌል ይሁዳ” ዘርእስቱ ጥንታዊ ጽሑፍ ዚገልጽ ትሕዝቶ ንህዝቢ ትዝርግሕ ከም ዘላ ዚሕብር ዜደንጹ ዜና ተፈነወ። ምሁራት፡ እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ነቲ ብዛዕባ እቲ ንየሱስ ዝኸሓዶ ይሁዳ ዘሎና ምርዳእ ኪቕይሮ ኸም ዚኽእል ዚኣምኑ ምዃኖም ኣብቲ ዓንቀጻት ተገሊጹ ኣሎ። እቲ ጽሑፍ፡ ይሁዳ ብሓቂ ጅግና ኸም ዝነበረ፡ ንየሱስ ኣጸቢቑ ይፈልጦ ኸም ዝነበረ፡ ኪቕተል ኣሕሊፉ ዝሃቦ ኸኣ፡ የሱስ ስለ ዝሓተቶ ምዃኑ ይገልጽ።
እዚ ጽሑፍ እዝስ ሓቅነቱ እተረጋገጸ ድዩ፧ ሓቂ እንተ ዀይኑ፡ ብዛዕባ እቶም ታሪኻውያን ዝነበሩ ይሁዳ ኣስቆሮታውን የሱስ ክርስቶስን ቀዳሞት ክርስትያናትን ኣቐዲሙ እተሓብአ ገለ ፍልጠት ይገልጽ ድዩ፧ ብዛዕባ ክርስትና ንዘሎና ምርዳእከ ኺጸልዎ ይግባእ ድዩ፧
ርኽበት “ወንጌል ይሁዳ”
“ወንጌል ይሁዳ” ብኸመይ ከም እተረኸበ ዚገልጽ እተረጋገጸ ሓበሬታ የለን። እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ተመራመርቲ ስነ ጥንቲ ረኺቦም ኣብ ሰነድ ዘስፈርዎ ጽሑፍ ዘይኰነስ፡ ኣብ መወዳእታ 1970ታት ወይ ኣብ መጀመርታ 1980ታት ቅርስታት ኣብ ዝሽየጠሉ ዕዳጋ ሃንደበት እተራእየ ሰነድ እዩ። ብ1978 ኣብ ግብጺ፡ ኣብ ሓደ ዝዓነወ መቓብር፡ ምናልባት እውን ኣብ ብዓቲ እዩ ተረኺቡ ኪኸውን ዚኽእል። ሓደ ኻብቲ ኣብ ኮዴክስ (ዓይነት ጥንታዊ መጽሓፍ) ዚርከብ ብቛንቋ ቑብጢ (ካብ ጥንታዊት ግብጺ ዝመጸ ቛንቋ) እተጻሕፈ ኣርባዕተ ፍሉይ ጽሑፋት እዩ ነይሩ።
እቲ ብቘርበት እተጠረዘ ኮዴክስ ኣብቲ ደረቕ ኵነታት ኣየር ግብጺ ንዘመናት ዚኣክል ተዓቂቡ ድሕሪ ምጽናሑ፡ ናብ ምብልሻው ገጹ እዩ ዚኸይድ ነይሩ። ብ1983 ነዚ ኮዴክስ እዚ፡ ሒደት ምሁራት ብላዕለ ላዕሉ ኸም ዚርእይዎ ተገይሩ እዩ። ኰይኑ ግና፡ እቲ እተሓትተ ዋጋ ኣዝዩ ልዑል ስለ ዝነበረ፡ ኪሽየጥ ኣይከኣለን። ኣብቲ ድሕሪኡ ዝነበረ ዓመታት፡ እቲ ኮዴክስ ዕሽሽ ስለ እተባህለን ብግቡእ ስለ ዘይተዓቀበን ኣዝዩ እናተበላሸወ ኸደ። ኣብ ዓመተ 2000፡ ሓንቲ ስዊዘርላንዳዊት ነጋዲት ቅርስታት ነቲ ኮዴክስ ዓዲጋ፡ ነቶም ምስ መሲናስ መሰረት ጥንታዊ ስነ ጥበብን ሃገራዊ ሕብረተ ሰብ ጂኦግራፍን ብምትሕብባር ዚዓይዩ ጕጅለ ኽኢላታት ሃበቶም። እቶም ክኢላታት ድማ ነቲ ተቘራሪጹ ዝነበረ ኮዴክስ ንኼሐድስዎ ኸቢድ ሓላፍነት ተዋህቦም። እዚ ጕጅለ እዚ፡ ዕድመ እቲ ኮዴክስ ኪውስንን ንትሕዝቶኡ ኺትርጕምን እውን ሓላፍነት ነበሮ።
ብካርቦን-14 መዐቀኒ ዕለት፡ እቲ ኮዴክስ ካብ ሳልሳይ ወይ ራብዓይ ዘመን ድ.ክ. ኣቢሉ ኸም ዝመጸ ተገሚቱ ኣሎ። ይኹን እምበር፡ ምሁራት፡ እቲ ብቑብጢ እተዳለወ “ወንጌል ይሁዳ” ኻብቲ ብመጀመርታ እተጻሕፈሉ ግሪኽኛ ኣቐዲሙ ኸም እተተርጐመ እዮም ዚግምቱ። እሞኸ፡ “ወንጌል ይሁዳ” ብመጀመርታ እተጻሕፈሉ ዕለት መዓስ እዩ ነይሩ፧
“ወንጌል ይሁዳ”—ግኖስቶሳዊ ወንጌል
ብዛዕባ “ወንጌል ይሁዳ” መጀመርታ እተጠቕሰ፡ ኣብ ጽሑፋት ኢሪንየስ እዩ። ኢሪንየስ፡ ክርስትያን ከም ዝዀነ ዚዛረብ፡ ኣብ ካልኣይ ዘመን ድ.ክ. ዚነብር ዝነበረ ደራሲ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ኣጌንስት ሄረሲስ ብዚብል ኣርእስቲ ዘዳለዎ ጽሑፉ፡ ብዛዕባ ሓደ ኻብቲ ሓያሎ ጕጅለታት ዚህብዎ ዝነበሩ ዘይሰማማዓሉ ትምህርትታት፡ ከምዚ ብምባል ጸሓፈ፦ “ንሳቶም እቲ ኸዳዕ ዝነበረ ይሁዳ፡ ነዚ ነገራት እዚ ኣጸቢቑ ይፈልጦ ኸም ዝነበረ፡ ካልኦት ዘይፈልጥዎ ሓቂ ንበይኑ ይፈልጥ ስለ ዝነበረ ኸኣ ንምስጢር እቲ ኽሕደት ከም ዝፈጸሞ፡ ብሰንኩ ድማ ነቲ ኣብ ምድሪ ዘሎን ኣብ ሰማይ ዘሎን ኵሉ ነገራት ሕንፍሽፍሽ ከም ዝኣተዎ እዮም ዚገልጹ። ከምዚ ዝኣመሰለ ልብ ወለዳዊ ታሪኽ ኣዳልዮም፡ ወንጌል ይሁዳ ዚብል ኣርእስቲ ሃብዎ።”
“ኣብ ግዜ ይሁዳ፡ ንይሁዳ ብዚፈልጦ ሰብ . . . እተጻሕፈ ወንጌል ኣይኰነን”
ኢሪንየስ ብፍላይ ነቲ እተፈላለየ ትምህርትታት እቶም ፍሉይ ፍልጠት ከም ዝነበሮም ዚዛረቡ ዝነበሩ ግኖስቶሳውያን ክርስትያናት ኬፍርስ እዩ ደልዩ ነይሩ። ግኖስቶሳውነት፡ ከም ሓቂ ገይረን ንዚኣምናሉ ነገራት ነናተን ትርጕም ንዚህባሉ እተፈላለያ ጕጅለታት ዝሓቘፈ ሃይማኖት እዩ። ግኖስቶሳውያን ንትምህርትታቶም ብጽሑፍ ስለ ዝዘርግሕዎ፡ ኣብ ካልኣይ ዘመን ድ.ክ. ቍጽሮም ኣናበዝሐ ኸደ።
ከምዚ ዝኣመሰለ ግኖስቶሳዊ ወንጌላት፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቶም ምርኡያት ሃዋርያት የሱስ፡ ንመልእኽቱ ብጌጋ ይርድእዎ ኸም ዝነበሩን የሱስ ንሒደት ዝመረጾም ሰባት ጥራይ ዝገለጸሎም ምስጢራዊ ትምህርቲ ይምህር ከም ዝነበረን ይገልጽ እዩ። * ገለ ኻብቶም ግኖስቶሳውያን፡ እዛ ግእዝቲ ዓለም ቤት ማእሰርቲ ኸም ዝዀነት ይኣምኑ ነበሩ። ስለዚ ድማ፡ እቲ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እብራይስጢ ዚርከብ “ፈጣሪ ዝዀነ ኣምላኽ” ካብቶም እተፈላለዩ ፍጹማት ዚብልዎም ኣማልኽቲ ብሓቂ ኸም ዚንእስ ይሓስቡ ነበሩ። ከምኡውን ሓደ ናይ ሓቂ “ፍልጠት” ዘለዎ ሰብ፡ ነዚ “ምስጢር” እዚ ስለ ዚርድኦ፡ ካብ ስጋኡ ኺላቐቕ ከም ዚደሊ እዮም ዚኣምኑ።
“ወንጌል ይሁዳ” እውን በዚ መገዲ እዚ እዩ ተዳልዩ። እቲ መጽሓፍ ኣብ መእተዊ፡ “እዚ ቓላት እዚ፡ የሱስ ፋስጋ ቕድሚ ምብዓሉ ሰለስተ መዓልቲ ኣቐዲሙ፡ ኣብ ውሽጢ ሸሞንተ መዓልቲ፡ ንይሁዳ ኣስቆሮታዊ ብምስጢር ዝነገሮ ቓላት እዩ” ይብል።
እዚ ኮዴክስ እዚ፡ እቲ ንዘመናት ዚኣክል ከም ዝጠፍአ ዚቝጸር ጽሑፍ ኢሪንየስ ደዀን ይኸውን፧ ማርቨን መየር ዚብሃል ኣባል እታ ነዚ ኮዴክስ እዚ ዘጽንዐትን ዝተርጐመትን ጕጅለ፡ “[እቲ ኢሪንየስ ዘቕረቦ] ሓጺር መግለጺ ነቲ ወንጌል ይሁዳ ዘርእስቱ ዘመናዊ ቑብጢ ጽቡቕ ገይሩ ዚገልጾ እዩ” በለ።
ምሁራት ብዛዕባ እቲ ኣብዚ ወንጌል እዚ እተጠቕሰ ይሁዳ እንታይ ይብሉ፧
ኣብ “ወንጌል ይሁዳ፡” ደቀ መዛሙርቲ የሱስ ብዛዕባ ገለ ነገራት ግቡእ ፍልጠት ከም ዘይብሎም ኬርእዩ ኸለዉ፡ የሱስ ብኣሽካዕላል ይስሕቆም ከም ዝነበረ ተገሊጹ ኣሎ። ካብቶም 12 ሃዋርያት ብዛዕባ ናይ ሓቂ ባህርያት የሱስ ከም እተረድኦ ዘርኣየ ግና ይሁዳ ጥራይ ስለ ዝነበረ፡ የሱስ “ምስጢራት መንግስቲ ኣምላኽ” ንብሕቱ ኸም ዝገለጸሉ እውን ተሓቢሩ ኣሎ።
እቲ ኢሪንየስ ዝሃቦ ሓሳባት፡ ነታ “ወንጌል ይሁዳ” ዝተርጐመት ጕጅለ ምሁራት ዓብዪ ጽልዋ ገይሩላ እዩ። ኣብቲ ትርጕም፡ የሱስ ንይሁዳ ምስጢራት ዚፈልጥ ሓደ ወደ መዝሙር ከም ዝዀነን ኣብ “መንግስቲ ኣምላኽ” “ኪኣቱ” ኸም ዚበቅዕን ገይሩ ይርእዮ ኸም ዝነበረ ተገሊጹ ኣሎ። ብዘይካዚ፡ የሱስ ንይሁዳ፡ “ነቲ ዚኸድነኒ ሰብ ክትስውኦ ኢኻ” ኢልዎ ስለ ዝነበረ፡ እቶም እተታለሉ ሃዋርያት ንይሁዳ ብኻልእ እኳ እንተ ተክእዎ፡ ‘ንዅሎም [እቶም ካልኦት ደቀ መዛሙርቲ] ከም ዚበልጾም’ን “መበል ዓሰረተው ሰለስተ መንፈስ” ከም ዚኸውንን ተሓቢሩ ኣሎ።
ባርት ኢርማንን ኢለን ቤገልስን ዚብሃሉ ኣዝዩ ብዙሕ መጻሕፍቲ ዝሸጡ ደረስቲ፡ ብዛዕባ ጥንታዊ ክርስትናን ግኖስቶሳውነትን እውን ፍልጠት ዝነበሮም ምርኡያት ምሁራት እዮም ነይሮም። ን“ወንጌል ይሁዳ” ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም መግለጽን ሓሳባትን ብምሃብ ቀልጢፎም ኣሕተምዋ። ትሕዝቶ እታ መጽሓፍ ምስ ትሕዝቶ እታ ናይ መጀመርታ ጕጅለ ዝተርጐመቶ ጽሑፍ ይመሳሰል እዩ። ይኹን እምበር፡ ድሕሪኡ ነዊሕ ከይጸንሐ፡ ከም ኣፕሪል ዴኮኒክን ቢርያር ፒርሰንን ዝኣመሰሉ ኻልኦት ምሁራት ሻቕሎቶም ገሊጾም እዮም። እዞም ምሁራት እዚኦም፡ ትካል ሃገራዊ ሕብረተ ሰብ ጂኦግራፊ፡ እቲ ጥንታዊ ጽሑፍ ኣብ ህዝቢ ተቐባልነት ምእንቲ ኺረክብ ብሃታሃታ ኸም ዘሕተሞ ሓቢሮም ኣለዉ። ብዘይካዚ፡ ነቲ ጽሑፍ ንምግምጋም ኪሰዓብ ዝነበሮ ልሙድ ስርዓት ከም ዘይተሓለወ ገሊጾም እዮም።
ዋላ ሓደ ኻብቶም ነዚ ጽሑፍ እዚ ዝመርመርዎ ምሁራት፡ እቲ ወንጌል እቲ ልክዕ ዝዀነ ታሪኻዊ ሓበሬታ ኸም ዝሓዘ ኣይገለጸን
ዴኮኒክን ፒርሰንን ገለ ኻብቲ ቐንዲ ኽፋላት እቲ ጐደሎ ዝነበረ ኮዴክስ በቶም ቀዳሞት ምሁራት ብጌጋ ኸም እተተርጐመ ደምደሙ። ዴኮኒክ ነቲ ጽሑፍ ኣመሓይሹ ብዘቕረቦ መሰረት፡ የሱስ ንይሁዳ “መበል ዓሰርተው ሰለስተ መንፈስ” ዘይኰነስ፡ “መበል ዓሰረተው ሰለስተ ጋኔን” እዩ ኢልዎ። * ብዘይካዚ፡ የሱስ ንይሁዳ ናብ “መንግስቲ ኣምላኽ” ከም ዘይኣቱ ኣነጺሩ ነጊርዎ እዩ። የሱስ ንይሁዳ፡ ነቶም ካልኦት ደቀ መዛሙርቲ ‘ኸም ዚበልጾም’ ዘይኰነስ፡ “ካብ ኵሎም ዝኸፍአ ኽትገብር ኢኻ። ነቲ ዚኸድነኒ ሰብ ከኣ ክትስውኦ ኢኻ” እዩ ኢልዎ። ብኣረኣእያ ዴኮኒክ፡ “ወንጌል ይሁዳ” ግኖስቶሳውያን ንዅሎም ሃዋርያት ንኼላግጹሎም ኢሎም ዝጸሓፍዎ ጽሑፍ እዩ። ዴኮኒክን ፒርሰንን ብሓባር ዝሃብዎ ናይ መደምደምታ ሓሳብ፡ እቲ ኣብዚ “ወንጌል ይሁዳ” ተጠቒሱ ዘሎ ይሁዳ፡ ጅግና ኣይኰነን።
ካብ “ወንጌል ይሁዳ” እንታይ ክንመሃር ንኽእል፧
እቶም ነዚ ጽሑፍ እዚ ዝመርመርዎ ምሁራት፡ ንይሁዳ ኸም ጅግና ወይ ከም ጋኔን ገይሮም ይርኣይዎ ብዘየገድስ፡ ሓደ ኻብኣቶም እውን ይኹን፡ እቲ ወንጌል እቲ ልክዕ ዝዀነ ታሪኻዊ ሓበሬታ ኸም ዝሓዘ ኣይገለጸን። ባርት ኢርማን ከምዚ ብምባል ይገልጽ፦ “እቲ ወንጌል እቲ ብይሁዳ ወይ ‘ይሁዳ እየ’ ብዚብል ሰብ እተጻሕፈ ኣይኰነን። . . . ኣብ ግዜ ይሁዳ፡ ንይሁዳ ብዚፈልጦ ሰብ . . . እተጻሕፈ ወንጌል ኣይኰነን። . . . ስለዚ እምበኣር፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ግዜ የሱስ . . . ብሓቂ እተፈጸመ ነገራት ተወሳኺ ሓበሬታ ዚህበና መጽሓፍ ኣይኰነን።”
“ወንጌል ይሁዳ” ኣብ ካልኣይ ዘመን ድ.ክ.፡ ፈለማ ብግሪኽኛ እተጻሕፈ ግኖስቶሳዊ ጽሑፍ እዩ። እዚ “ወንጌል ይሁዳ” ዘርእስቱ ሓድሽ እተረኸበ ጽሑፍ፡ ምስቲ ኢሪንየስ ዝሓበሮ ጽሑፍ ማዕረ እንተ ዀይኑ ወይ እንተ ዘይኰይኑ፡ ምሁራት ዚካትዑሉ ጕዳይ እዩ። ይኹን እምበር፡ “ወንጌል ይሁዳ፡” “ክርስትና” ንሓድሕዶም ብዚወዳደሩ ሓያሎ ኣንቈራታትን ብእተፈላለየ ሰረተ እምነታትን እተጐጃጀለሉ እዋን ከም ዝነበረ፡ ንጹር መርትዖ ይዀነና እዩ። እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ንቕዱሳት ጽሑፋት ዜዳኽም ዘይኰነስ፡ ንሓቅነት እቲ ሃዋርያት ዝሃብዎ መጠንቀቕታ ዜረጋግጽ እዩ። ንኣብነት፡ ሃዋርያት ጳውሎስ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 20:29, 30፡ “ኣነ ምስ ኣልገስኩ . . . ካባኻትኩም ከኣ ንደቀ መዛሙርቲ ደድሕሪኦም ምእንቲ ኺስሕቡ፡ ቄናን ነገር ዚዛረቡ ኺትንስኡ እዮም” ኢሉ ነበረ።
^ စာပိုဒ်၊ 11 እዚ ወንጌላት እዚ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብስም እቶም ብዛዕባ እቲ ናይ ሓቂ ትምህርትታት የሱስ ዝሓሸ ምርዳእ ዘለዎም ሰባት እዩ ዚስየም። ንኣብነት፡ “ወንጌል ቶማስ” ከምኡውን “ወንጌል ማርያም መግደላዊት” ኪጥቀስ ይከኣል። ብጠቕላላ፡ ካብዚ ጥንታዊ ጽሑፋት እዚ፡ 30 ኣቢሉ ዚኸውን ተሰይሙ ኣሎ።
^ စာပိုဒ်၊ 18 ኣብዚ ጽሑፍ እዚ፡ ምሁራት ንይሁዳ ብዛዕባ መንነት የሱስ ካብ ካልኦት ደቀ መዛሙርቲ ብዝያዳ እተረድአ ጋኔን ከም ዝዀነ ገይሮም ምግላጾም፡ ምስቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ዘሎ ጸብጻባት ወንጌል፡ ኣጋንንቲ ብዛዕባ መንነት የሱስ ብልክዕ ከም ዝገለጹ ዚሕብር ሓሳባት ዚመሳሰል ምዃኑ ኣስተብህል።—ማርቆስ 3:11፣ 5:7።


text:
Sunday, March 25, 2018
ግበረ መልሲ ንዶ/ር ሙሉወቅርን መምህር ገረኺዳን ደስታን ጌታቸው ረዳ (ኣሰናዳኢ Ethio Semay) ፩
ግበረ መልሲ ንዶ/ር ሙሉወቅርን መምህር ገረኺዳን ደስታን
ጌታቸው ረዳ (ኣሰናዳኢ Ethio Semay)
፩
ዶ/ር ሙሉወርቅ!- ኣነን ንስኻን ብሓባር ኣብ ሓደ ማኣዲ ቤት ትምህርቲ እንትንማሃር ዝራኣኹልካ ዓሌታዊ ባህረ ኣይነበረን። ብድሕሪኡ ተፋላሊና፡ ናብቲ ጸጋማዊ ጉጅለ ዝባሃል ኢሕአፓ ከይድካ ሰሚዔ። ተመሊስካ ናብ ዓዲ ኣቲኻ ሰሚዔ። ጸቢብ ዓልየታዊ ትግራዋይነት ኣስዲዑካ ናብ’ቲ ስጋኡ ዘቐድም ፋሺስታዊ ባህረ ዝዓሰሎ መንገዲ- መገዲ ወያነ ብምሓዝ ፤ ካብ ሕማቕን ጹቡቕን ክፈልጥ እዩ ተባሂሉ ዝግመት ምሁር ዘይተጸበይኹዎ ኣብ ልዕሊ “ህዝቢ- አምሐራን ታሪኽ መንነትን” ማእለያ ዘይብሉ ‘ብራሪያ’ ጸርፊታት ብምዝሓው፤ ‘መዋስእቲ ኣልቦ’ ኮይንካ፤ “ወያነ” ዝስዕቦ ፖለቲካዊ ፖሊሲ ዘይተረዳኦም ‘መንእሰያት ወያነ ትግራይ’ እንተንጨብጭቡልካ ምርኣይ ጠገለ ዘይብሉ ጸረ አምሓራ ‘እህታኻ’ ዝሰመረልካ ይመስል።
መመህር ሙሉወርቅ! እዞም ዘንጨብጭቡልካ ዘለው መሳኪን መንእሰያት ንቕሓቶም ንፈልጦ ኢና። እዞም መንእሰያት እዚኦም፤ ወያነ ኣብ በረኻ   ዝባሃል ወዲ ሰብ ዝሳቐየሉ “ሲኦል” ዝነበረ ቤት ማእሰርቲ “ከም ስልጣነን ከም ህንጸት ልምዓት ገይሮም ብምውሳድ”  > ኢሎም   ኣብ ዝባሃል ናይ ተጋሩ ፓልቶክ ‘ኣትየ ብእዝነይ ዝሰማዕኩዎ’ ንሓደ ተቓዋማይ ትግራዋይ ብኹርዓት ‘ተሸንዲሖም’ መልሲ እንትህቡዎ ዝሰማእኩዎም ‘መሳኪን’ መንእሰያት እዮም፤ እቶም ንዓኻ ዘንጨብጭቡን ዝንእዱን ዘለውን እዚኦም እዮም። (እቲ ዘገርም ድማ እቶም ክልተ ዝጓራፈጡ ዘለው ድማ ክልቲኦም ደቂ እንደርታ እዮም) ።
መምህር ገረኺዳን ደስታ!-
ብዕድመ ኣቦና ኢኻ፤ ግብርኻ ግና ‘ከማዓልካ’ አየብልን። ዘለካ ጽልኣት ኣምሓሩን ታሪኾምን መጠን ሓሊፉዎስ ሙሉእ ህዝቢ ኣምሓራ “ቀትሪ ሰይጣን” ኢሉ ሳጓ ሂቡካ ኣሎ። እቲ ንስኻ እትነዝሖ ‘ከልቢ ዘይበልዖ’ ዘይንቡር ጠቐነ ተቐቢሎም ምሳኻ ዝማራቑሑ፤ ‘መኽደን ዘይብሎም’ (ስክፍ ዘይብሎም) ምስ’ቶም ሙሁራት ተጋሩ ኮይንኩም ንመንእሰያት ትግራይ ክንደየናይ ተጋግዩዎን ትጽዩቑዎን ከምዘለኹም ኣብ ‘ዩቱብ’ ተሰኒዱ ንርእዮን ንሰምዖን ኣለና። እዚ ዓይኒ ምራን ዘይብሉ ኩውንን ዘይኩውንን ታሪኽ እንዳጣጠንካ መንእሰያት ክጋገዩ እተጓሃህሮ ዘለኻ ወፍሪ ‘እግዚሔር ዋንኡ’ ኢልካ ዝግደፍ ኣይኮነን። ክሙጎት ዘለዎ ወፍሪ እዩ።
ብሕልፊ ክልቴኹም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሓዊ ትብንጭሩ ኣለኹም። እቲ እትብንጭርዎ ዘለኹም መናኸሲ ወፍሪኹም፤ ኣደብ ንክህልዎ ‘ክእረም’ ኢልና ጌጋኻትኩም ብመረዳእታ ነቶም እተጋግዮዎም ሰዓብትኹም ንክርእዩዎ ሰነዳትና ናብ ተጋሩ ‘መርበብ ሓበሬታ’ ከም ናብ ዓይጋፎሮም.ካምን አውራምባ ዝባሃልን ክልጥፍዎ እንተሰደድናሎም’ውን ፤ ‘በታ ናትና መስመር’ ተዘይኬድኩም ኣይንልጥፈልኩምን ኢሎም ናይቲ ገዊዱ ዘሎ ሥርዓት መጋበሪያ ኰይኖም ግዝኣት ፎርኦን ክንእዱ ንርእዮም ኣለና።ስለዚ’ውን ከማይ ዝበሉ ገለ ተጋሩ ናብቶም ካብ ልቢ ዝተሓባበሩናን ንሕና’ውን ዝናአድናዮም ኤርትራውያን መርበብ ሓበሬታ እንዳላኣኽና መልእኽትና ንመንእሰይ ትግራይ ንክማሓለፍ ንገብር ኣለና። ንገረገርን ንተጎሩባ መርበብ ሓበሬታ አሰናዳእቲ ኣቐዲመ ምስጋናይ የቕርብ።
ናብ’ቲ ዋኒንና ንእቶ።
ክልተ ጠመተ ክነድህብ ኢና። መጀመርታ ብገረኺዳን ደስታ ክጅምር እየ። ንሳ’ውን ብዛዕባ ግዕዝን፤ብዛዕባ ተጋሩን ኣምሓሩን ብዝምልከት ዝሓቦ ጉጉይ መረዳእታን ትምክሕቲን ብዝርኢ ክጅምር።
እታ ካልኣይቲ ድማ ሙሉወርቅ ኪዳነ ማርያም ስልጣነ/ግዕዝ/ሓወልቲ/ዝማሬ/ጥበብ…. አኽሱም ናይ ተጋሩ እምበር ናይ ኣምሓሩን ናይ አገውን፤ናይ ማንም ኣይኮነትን ብዝብል ንሕና ተጋሩ መጥወብቲ ጡብ ፤ካልኦት ድማ ጦወብቲ፤ “አልፋን ኦሜጋን” ኢና እንትብል ዝተዛረቦን፤ ከምኡ’ውን ውግእ ዶጋሊ፤ ጉንደት፤ ጉራዕ፤ ሳሓቲ….ከምኡውን ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራን፤ ከምኡ’ውን ኩናት ባድመን ተጋሩን፤ ከምኡውን ‘ንዮሀንስ’ ሓራ ገይርካ ‘ንምኒልክ’ ምውንጃል ዝግበር ዘሎ ማዕረ ዘይኮነ ጠቐነ መልሲ ክህበሉ እየ።
ዓዲ ሃገር (ካልእ ህዝቢ) ታሪኽን ጅግንነትን ዘይሰርሕ ‘አልቦ ስረን ፥ ተሓንጋርን’ ገይርካ ትግራይን ተጋሩን ግና “ሓንገርቲን መራሕቲን፤ ተሳዒሮም ዘይፈልጡ ፍሉያት ፍጥረት” አምሲልካ “ማርያም ባዕላ” ገይርካ “ደቂ አጋአዚያን” ኢና እንደተብሃለ ዝቦቁል ዘሎ ‘ዓርሰ ስዕሊ’ ናይ ምስኣል ባህረ ‘ፋሽቲ” ንምዝርዛር ሰፊሕ ምይይጥ ዝሓትት ብሙኻኑ እንዳካታተልኩ ብተመቕለ ክፍሊታት ከቕርብ እየ።
መጀመርታ በገብረኪዳን ደስታ ክጅምር።
‘ድሙስያ ኣኮይ ነብሪ እዩ ኢላ ተነፊሃሓ ሞተት’ ይብሉ ወለድና። ወያነ ያ (“ካብ ኣቦይዝጊ ዘይተሓስበ ፉርትና”) ረኺቡ ንደርጊ ስዒሩ ፥ ኢትዮጵያ ተቋጻጺሩ ኢልካ ንምሉእ ሃገር ከም   ገይርካ ኢትዮጵያ እትባሃል ናይ ተጋሩ   ኢያ እንዳበሉ፤ ካብቶም ልዕለ ትምክሕቲ ዝጭድሩ ተጋሩ ሓደ መምህር ገብረኪዳን ንስኻ ኢኻ። መንእሰያት ኣኪብካ ግዕዝን ትግርኛን ከምኡውን አምሓርኛን ብዝምልከት ዝገበርካዮ ዘረባ ኣብ ዩ ቱብ ተለጢፉ ሰሚዔዮ ኣለዅ። ከምዚ’ውን ትብል።
> ትብል።
ተጋሩ ኣይኮኑን ንግዕዝ ምስ ትግርኛ   ዝገበሩዎ። ህዝቢ ቤጃ (ዛናፍጅ) እዮም። ቤጃውያን ንነገሥታትን መኳንንቲ ኣኽሱም ኣህዲሞም ንኣኽሱም ምስተቋጻጸሩዋ እዚ ሕዚ እንዛረበሉ ዘለና ቋንቋ ትግርኛን ፥ ትግራይ/ትግሬ/ ዝባሃል መጸውዒ ከባቢን፤ ተጋሩ ዝፈጠሩዎ ዘይኮነስ ‘ቤጃ’ ዝፈጠሩዎ ቋንቋን መጸውዒ ከባቢን እዩ። ቤጃውያን ድሕሪ ምስ ኣኽሱማውያን ‘ግዕዝ አገው’ ተዛረብቲ ተሓዋዊሶም ምንባር ድሕሪ ጊዜ ቋንቋ ‘ቤጃን፥ግዕዝን፥አገውን” ሓዊሶም ‘ትግርኛ’ ዝባሃል ሓዱሽ ቋንቋ ፈጢሮም እቲ ከባቢ ድማ ‘ትግራይ’ ኢሎሞ “ጠስምን ድልኽን” ገይሮሞ ኣብ እዚ ሕዚ ዘሎ ዕብየት በጺሑ። ስለዚ እቲ ትብሎ ዘለኻ ትግርኛን ግዕዝን፤ እቶም ‘ደለኽቲ” ተጋሩ ዘይኮኑስ “ቤጃውያን፤ ሙኻኖም ኣይትረስዕ። ዋለ እቲ ናይ ቀደም ትግርኛ ከም እቲ ናይ ሎሚ ትግርኛ ኣየድምጽን!!!! ደሊኽካ ደላሊኽካ ናብ እዚ ናይ ሎሚ ዘሎ ትግርኛ ተበጺሑ ኣሎ።
ብዛዕባ ፊደላት ትግርኛን ግዕዝን አምሓርኛን ብዝምልከት ከምዚ ትብል።
>
ብምባል ተጋሩ ብዝጥዕሞም ገይሮም ነቲ ግዕዝ ከዳቕሉዎ እንዳመኸርካ፤ ኣምሓሩ ግና ከም ልሳኖም ከየዳቕሉዎ ዋሃቢን ፈቓድን ከልካልን ወረቐት ኮይንካ ሰሚዕናካ።እወ ልክዕ ኢኻ ፤ ‘ቺ’ ናይ ኣምሃሩ እዩ ‘ኪ’ ናይ ተጋሩን ግዕዝን እዩ። እቲ ዘገርም ግና፤ “ኣቦታትና ንግዕዝ እንተፈጥሩዎ” ትብል ተለኻ መን እዮም እቶም ኣቦታትና ትብሎም ዘለኻ? ብግምት ኣቦታትና ክንብል ይካኣል ይኸውን እምበር፤ እቶም ኣቦታት ዝባሃሉ ብርግጽ እቶም ግዕዝ ዝፈጠሩ “ተጋሩ” እዮም ኢሉ ዝዛረብ ታሪኽ መሃራይ ኣይትረክብን። ፈጺምካ!
እቶም አኽሱማውያን/አክሱማውያን/ ዝባሃሉ ተዛረብቲ ግዕዝ (ነገሥታት) እኽሱም/አክሱም ንባዕሎም “ብዕስየ ሐሌን” (ዓልየተይ/ብሔረይ ሐሌን) እዩ ይብሉ እምበር፤ እቲ ሐሌን ዝባሃል ዓልየት እውን እንመን ምንባሮም ብርግጸኛ ዝዛረብ የለን። ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሕዝቢ መጸውዒኦም ሓደ ጊዜ “ሕዝቢ ከለው” ይባሃሉ ሓደ ጊዜ “አጋአዚ” ይባሃሉ…..እምበር “ተጋሩ” ኣይባሃሉን ነይሮም። ወያነ ድማ ኣብ ማኒፌስቶኡ ‘አጋአዚያን ማለት ካብ ደቡብ ዓረብ ዝፈለሱ ዓዕራብ እዮም ኢሉ ጽሒፉ ኣሎ። ንሕና እንፈልጦ ድማ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ‘አገው’ ‘ሳሆ’ ‘ብጋ” (ቤጃ) ዝባሃሉ ከምዝነበሩ ኢና እንፈልጥ። ነገሥታት ኣኽሱም ጽሒፈሞም እዮም (ኣብ እምኒ)። ተጋሩ ወይ ትግራይ ዝባሃል ፈጺሞም የለውን።
ንባዕሉ ንጉሥ ኢዛና እውን ዓልየተይ “ትግራዋይ” ኣይበለን። ብእስየ (ዓልየተይ) “ሐሌን” ኣቦይ “አሌ ዐሚዳ” ይባሃል፡ ይብል እምበር ዓሌተይ “ትግራዋይ” ኣይብልን። ስለዚ ንመን ኢኻ “ወለድና እትብሎም ዘለኻ? እቶም ንዓና ዒሕ ኢሎም ዝወለዱና ወለድና ኣብ ትግራይ ስለዝተውልዱን ቋንቋ ትግርኛን ስለዝዛረቡን? ግደፎ ቅድሚ 2000 ዓመትስ ቅድሚ 200 ዓመት (እዚውን አንትበዝሕ እዩ) እኳስ ናይ ግድን ኩሎም ተጋሩ ‘ዓልየቶም ተጋሩ’ እዮም ነይሮም ኢልካ ንክትዛረብ “ሳይንሳዊ” ኣይኮነን። ብጊዜ አኽሱም ክንደይ አሕዛብ እዮም “ካብ ቦታ ናብ ቦታ” ካብ “ሓገር ናብ ሓገር”፤ ካብ “ዓሌት ናብ ካልእ ዓሌት” ተሓዋዊሶም፤ ተዳቒሎም ዝነብሩ ዝነበሩ! (ብውግእን ብስደትን እኳስ፤ ካልእ ቀርዩ ‘ኤዛና’ ዝሓዋወሶም ዘግዓዞም ቁጽሪ አህዛብ ብኣሻሓት ዝቑጸሩ ሙሩኻት ጽሒፉ ገዲፉልና እዩ)። ስለዚ ኣብ ትግራይ ስለዝተወለድካን ትግርኛ ስለትዛረብን ግና ፈጠርቲ “ግዕዝ” ወይ አጋአዚአን ኢና ወይ ደቂ ‘ሐሌን’ ኢና ኢልካ ብፍጹምነት ምዝራብ ኣይካኣልን። “ትግራዋይ” እየ ክትብል ትኽእል አምበር “ግዕዝ” እየ ኢልካ ብርግጽ (ብ ዲ ኤን ኤ) ክተራጋግጾ ኣይትኽእልን። ሐሌን ዝባሃሉ እንታዎት ዓልየት ሙኻኖም እውን መረዳእታ የብልናን።
ርግጽ እዩ ቋንቋ ግዕዝ ካብ ንኣምሓርኛ ንትግርኛ ይቐርብ። ግን ስለዝቐረበ ንስኻ መን ይብሉኻ ኣብ ምዕራምን ኣብ ምንሻውን እትኣቱ ዘለኻ? “ትቤ አክሱም መኑ አንተ?” አኽሱም መን ኢኻ ትብለካ? ኢሎም ትሓተቱኻ “አነ ኣጋኣዝያን እየ” አነ “ሐሌን“ ትብል ትኸውን። እዚ ግን ግምት እዩ። ዓልየቱ ትግራዋይ ዝነበረ ‘ትግርኛ ዝዛረብ” ኣጋኣዚ ወይ ‘ሐሌን’ ምንባሩ እንታይ መረዳእታ ኣለካ? ትግርኛ ንግዕዝ ቀረባ እዩ ይባሃል እምበር ካብ ትግራይ ትግርኛን ካብ ኤርትራ ትግርኛ ተዛረብቲን ካብ ትግራይን (ካብ ኣኽሱምን) ርሒቖም ዝርከቡ ኣብ ኤርትራ ዘለው ተዛረብቲ ቋንቋ “ትግረ” (ዓሌት አገው) ንግዕዝ ዝተጸግዑ እዮም ።  > እዚ ድማ ቤጃውያን ንቖላ ኤርትራ ወሪሮም ‘ትግረ’ ኢሎም ዓሌት ብሔረ ቤጃን ብሔረ ትግርኛን ፈጢሮም። ነቲ ዶጉዓ (ከበሳ) ድማ ትግራይ ኢሎሞ። ነቲ መዛራረቢ ቋንቋ ድማ ‘ትግርኛ’ ፈጢሮም። ኣብ’ዚ ክነስተብህሎ ዘለና ነጥቢ “ተጋሩ” ዝባሃል መጸዋዕታ ሕዝቢ ኣብ ግዕዝ ፈጺሙ ኣይፍለጥን፤ፈጺሙ፤ፈጺሙ (ሕዚ’ውን ክደግሞ) ዘይነበርካሉ ነይረ ክትብል ኣይካአልን። ሎሚ ‘ትግሬ’ ወይድማ ‘ትግራይ’ ዝብል ግን አሎ። ንቡሱሩ’ውን ትግርኛን ትግራይ ዝባሃል መጸውዒ ናብ ዕዝኒ ሰብ ዝኣተወ፤ ኣብ መበል 7 (ሻውዓይ) ክ/ዘመን እዩ። ትግረኛ ጹሑፍ ኣይነበሮን። ዳሓር እዩ ኣምሓርኛ ምጽሓፍ ምስተጀመረ ፤ትግርኛ’ውን ግዕዝ ተጠቒሙ ምጽሓፍ ተጀሚሩ (እንተነይሩ ኣርእዩና)። ን ግዕዝ ዝፈጠሩዎ/ወነንቱ/ “ተጋሩ” እዮም ኢልካ ንምእማን መረዳእታ የድሊ።ክሳብ ሕዚ ዝቐረበ መረዳእታ ኣብ በረኻ ደደቢት ኮይኖም እኒ ገረኺዳን ደስታ ‘ወየንቲ’ ዝጫሕገሩዎ ተዘይኮይኑ ጥንታዊ ቅርሲ መረዳእታ ታሪኽ የለን (ክሳብ ሕዚ!!!)።
ንምሳሌ ተዛረብቲ ትግረ (ኤርትራ) ቁጽሪ ወይ አመተምህረት (አውደ ምህረት) እንተንብቡ ‘ብግዕዝ’ እዮም ዘንብብዎ። ተጋሩ (ትግራይን ኤርትራን) ግን ብትግርኛ እዮም ዘንብብዎ። ትግረ   እንትብሉ ተጋሩ ግና   ኢልና ፊደላት ቀያይርና ነንብብ። ንሶም እውን ኣብ ልዕሌኻ ከባጭቡ እንተደለዩ እንታይ ኢልካ መልሲ ትህቦም?
ርግጽ ንሶም ግዕዝን ቤጃን ዓረባዊን ዝተሃወሶ ቃላት/ልሳን ይዛረቡ እዮም፤ ግን ዓረባዊ/ቤጃዊ ልሳን ስለዘለዎ ንስኻ እውን ብዖዖም እውን ከም ቶም ን‘ኣምሓሩ ናይ “ጭንቂ” ኢልካ ’ ክተባጭወሎም ዲኻ? ግዕዛውያንን ኣምሓሩን “አክሱም” ኢሎም የድምጹ። ተጋሩ ግና “ኣኽሱም” ይብሉ። እታ (‘አ’) እውን እግራ ኣሕጺሮም (“ኣ”) ኢሎም ነታ ‘ክ’ እውን ቤጃዊ.ዓረባዊ ልሳን ስለዘለና “ኽ” ኢልና ብጎሮሮና ነድምጻ ኣለና። ስለዚ ኩሉ በብድምጹ ገይሩ ንግዕዝ ይጥቀመሉ ኣሎ። ምኽንያቱም ንግዕዝ ክልውጡዎ ዘኽኣሎም ምኽንያት ‘ተዛረብቲ ግዕዝ ስለዘይኮንና ኢና! ተዛረብቲ ግዕዝ እንተንኸውን ኣብ’ዚ ኹሉ ከርከባ ኣይንኣተናን። ስለዚ ግዕዝ ተጋሩ በብዝመስሎም፤ትገረ እውን አምሓራ እውን በብድምጾም ለዊጦም ይጥቀሙሉ ኣለው። “ንግዕዝ ሰብ ዋና” ስለዘይኮኑን ስለዘይኮንናን እቲ ሓደ ነቲ ሓደ ከባጭዋሉ ‘መሰል’ የብሉን። ተጋሩ ንግዕዝ ሰብ ዋና ሙኻኖም ስጂ ከቕርቡ ኣይክእሉን።
ንምሳሌ ‘ኦሮሞ’ መሬት ኣምሓራን መሬት ተጋሩን ኣብ መበል 16 ክፍለዘመን ብወራር ስለዝሓዝዎ አምሓርኛን ትግርኛን ስለዝተዛረቡ ወይ ድም እቲ ሎሚ ዝሓዝዎ ቦታ ብኦሮምኛ ስለዝተሰመየ ‘ሰብ ዋና/ጥንታዊያን ወነንቲ’ እዮም፤ ወይ ድማ ‘ኦሮሞ’ እዮም ነይሮም ንምባል ኣይካአልን። “ራያ” ኢልካ “ጨርጨር” ኢልካ “መንቻረ” ኢልካ “ትግርኛ ዶ አሎ እዩ?”። ግን ጨርጨር/ራያ/መንቻረ….ዝባሃል ስም ቦታ ኣብ ትግራይ አሎ። ንምንታይ? ወረርቲ ብስሞም ስለዝሰመዩዎ። ትግራይ እውን ቤጃውያን መጺኦም ምስ ወረረሩዎ “ትግርኛ” ፈጢሮም እቲ ከባቢ “ትግራይ’ ወይ “ትግሬ/ትግረ” ኢለሞ።   ኢሎም ዝጽውዑዎ ግን ዳሓር ባዕልቶም እቶም ናይ ሎሚ ተጋሩ እዮም።
ዋላ ትግራይ ዝባሃል ቦታ መጸውዒ እታ ሎሚ ዘላ ምልዕቲ ትግራይ ኣይኮነትን። ካብ ዓድዋ ንንየ ዘሎ እዩ “ትግራይ” ዝባሃል ዝነበረ። ምኽንያቱ እቶም ቤጃ ኣብኡ እዮም መሠረቶም ዝገበሩ። ዳሓር እንዳሰፍሑ ምስከዱ ሙሉእ መሬት ንትግራይ’ መጸውዒ ገይረሞ። ኣብ እንደርታ ኮይንካ ብኡቶቡስ ወይ ብኣብቃል/ብእግሪ ክትገይሽ እንተለኻ “ናበይ ገጽካ ትገይሽ ኣለኻ? ኢሎም እንተዳአ ተሓቲትካ “ንትግራይ” ገጸይ እዩ ዝባሃል ነይሩ። ትግራይ ዝባሃል ዘሎ እተን ሰለስተ ኣውራጃታት እየን።
ስለዚ ገረኺዳን   ብምባልካ ዘገርም ትምኽሕቲ እዩ። ተጋሩ እዮም ሰብ ዋና ናይ ግዕዝ ዝብል ከንቱ አነነት ተዛሪብካ። ንግዕዝ እኮ ኣምሓሩ ጥራሕ ኣይኮኑን ከምዝጥዕሞም ገይሮም ዝቐየሩዎ። ተጋሩ እውን ትግረ እውን ገይረሞ እዮም። እታ ኣብ ላዕሊ ዝሃብኩዋ ምሳሌ እኮ እኽልቲ እያ። ትግረን ግዕዝን   እንትብሉ ተጋሩ ግና   ኢልና ፊደላትን ድምጽን ቀያይርና ነንብብ ኣለና። ዋእ! ዓገብ! እንታይ ዝብሉዎ ዘረባ እዩ?
ግዕዝ ተከዘ እንተይ ተሳገረት ኣብ ማዕኸል መቦቆል ግዕዝ “ኣብ ኣኽሱም”   እንዳተብሃለስ ናበይ እዩ ተከዘ ሰገር ንጎንደርን ጎጃምን ኣሕሲርካ ምንሻው!?
“ዕለት” ኢልና ብጎሮሮና እነንብብ እኮ ተጋሩ እምበር ግዕዝ እኮ “እ” ዘድምጽ እምበር “ዕ” ኢሉ ብጎሮሮ ኣየንብብን። ምኽንያቱ ትግርኛ ከም ዓረብ ከም ቤጃ ብጎሮሮ እዩ ዘድመጽ (ተጋሩ አገው፤ዐረብን ፤ቤጃን……ካልእ ማሕበረሰብን ሑውስዋስ ስለዝኾኑ) ። ንምሳለ ግዕዝ (ሴም) ዘይዛረቡ ኢትዮጵያውያን (ዶርዜ፥ ሐዲያ፥ አዳል፥ኦሮሞ) አማርኛ እንዳተዛረቡ አምሓሩ ዝኾኑ ኣለው። ናቶም ቋንቋን/ልሳንን/ ኣብ ልዕሊ አዛራርባ/አዳማምጻ ግዕዝን አምሓርኛን ማለት (ቃላት፥ ሰዋስው) ለውጢ ከምዘለዎም ንርኢ። ስለዝኾነ’ውን ተጋሩ ግዕዝ እንተንብቡ ከምታ ግዕዝ አይኮነትን ዘድምጽዋ፤ ከምታ ዝዛረቡዋ ድምጺ ትግርኛ ዝስዕሮም ኣዛራርባ እዮም ዘድምጽዎ ዘለው።
ተዛረብቲ ተግረ ‘ንህብ” ይብሉ ተጋሩ ድማ “ንህቢ” ይብሉ አምሓሩ ድማ “ንብ” ይብሉ። ትግረ “ዕምቦባ” ይብሉ ፤ ተጋሩ ድማ “ዕምባባ” ይብሉ፤ አምሓሩ ድማ “አበባ” ይብሉ። ሰለስቲኦም ነገዳት (ብሔራት) “አዝማድ” ሙኻኖም ክንፈልጥ ኣለና። እኒ ገብረኪዳን ግና ፈላልዮም ክፍንጭሉ ወፍሪ ሰያጥን ይወፍሩ ኣለው። ንሱ እውን እዩ ወፍሪ ገረኺዳንን ወፍሪ እኒ ዶ/ር ሙሉወረቅን። እዚ ድማ ምሕንፋጽ እምበር ‘ግዕዝ’ ከምታ ዝነበረታ ምሕላው (ፕሪዘርቭ) ምግባር ኣይኮነን። ግዕዝ “ለይኩን” እንትብል ተጋሩ “ይኹን” ይብሉ። እታ “ከ” ብጎሮሮኦም ደርጺጾም “ኸ” ኢሎማ። አምሓሩ ድማ “ይኹን” (ይሁን) ኢሎም ብጎሮሮ ከይተንከፉ ከ የላ ኹ የላ ናብ “ሁ” አድሚጾም የንብቡዋ። ስለዚ ኩሎም ከከም ዝጥዕሞም እንዳቐየሩ እዮም አድሚጾም እምበር   ‘ተከዘ ምስተሳገረት” ኣይኮነትን ግዕዝ ድምጻ ቀይራ። ከይተሳገረት እውን እያ ኣብ መረበታ ከላ ብተጋሩ ተቐይራ ዘላ። ሕ ኣብ ግእዝ ህ እንትድመጽ በትግርኛ ግን ሕ ብጎሮሮ እያ እትድመጽ (ግዕዝ አሕዛብ ይብል ተጋሩ ግን ልክዕ ከምታ ግዕዝ የንብቡዋ እምበር-- ኣብ ፊደል አጣቓቕማ ግና ሕ ብጎሮሮኦም እዮም ፊሒቖም ዘድምጽዋ ዘለው። ንምንታይ? ምኽንያቱ ቤጃውያን/ዓረባውያን/ ብጎሮሮ/ትንሓግ/ እዮም ዝጥቀሙ።
ቀጺልካ መምህር ገብረኪዳን ‘ሰላም እለኪ’ እምበር ‘ሰላም እለቺ’ አይኮነን አሊካ። ‘ቺ’ ዝብልዎ ናይ አምሓርኛ ድምፂ እዩ። ኢልካ። ልክዕ ኢኻ። ግን ከምቲ ዝበልኩኻ ተጋሩ እውን ኣብ ዝተፈላለዩ ቃላታት ከምታ ድምጾም ንግዕዝ ከድምጽዋ ይስምዑ እዮም።
እዚ ዝስዕብ ትብል ኣለኻ፤-
ሐ ንበሎ ኢሎም ሠለስተ እግሩ ዝሰመዩዎ ‘ጭንቂ ዝፈጠሮ እዩ፤ ናይ ጭንቂ እዩ።ጸ ወይ ሓመሩ ሓ ዝባሃል የለን።አምሓሩ ንጉስ እንትጽሐፍ ንጉሱ ‘ሠ’ ይብሉ፤ እዚ አምሓሩ ዝፈጠሩዎም ናይ ጭንቂ እዩ።…..>> ትብል።
ዘገርም እዩ!!!!! ተጋሩ እውን እኮ ንዖዖም ዘድምፅ ቅርጺ ፈጢሮም እዮም። ግዕዝ ዘይፈልጦም ቛ ቓ ቐ……ዝባሃሉ ናይ ግዕዝ ፊደላት ኣይኮኑን። ግን ተጋሩ ንዖዖም ክጥዕሞ ኣብ ልዕሊ ቀ፤ቃ፤ቀ - ሕንጻጻት/ሽለላት/ ወሲኾም ይጥቀሙሎም ኣለው። እሞ እዚኸ ናይ ጭንቂ ድዩ ክባሃል?
እዞም ዝስዕቡ ፊደላት ተመልከት።
መሀርኮሙ፥ ተመክሐ፥ ኀይለ፥ አርደአኒ.፥ ዐሜዳ፥ ሰማይ፥ ንጉሠ፥ ፀርየ፥ ጸሊም
፩.
እዞም ኣብ ላዕሊ ዘለው ናይ ግዕዝ ቃላታት ካብ ናይ ጥንቲ ሓወልቲ ኤዛና ዝተረኽቡ/ሎሚ እውን ዘለው ጹሑፋት እዮም። እዚ ዘረዳኣና ነገር እንተሃልዩ፤ እዞም ፊደላት እዚኦም ካብ ጥንቲ ኣትሒዞም ኣብ ውሽጢ መስርዕ ናይ ግዕዝ ፊደላት ምንባሮም እዩ ዘረዳኣና እምበር ኣምሓሩ “ብጭንቂ” ዝፈጠሩዎም ኣይኮኑን።
፪.
እቲ ዘገርም ግና፤ ዝኾነ ሕዝቢ ንሓደ ድምፂ ሓንቲ ፊደል እዩ ዝቐርጽ። እሞ ድኣ ኣብ ውሽጢ ግዕዝ ንሓደ ድምጺ ንምንታይ ሓደ ፊደል (አ፥ ዐ፤ ሰ፥ ሠ፤ ፀ፥ ጸ)፥ ሕልፍ ኢሉ እውን ንሓደ ድምጺ ሰለስተ ፊደል (ሀ፥ ሐ፥ ኀ) ንምንታይ ኣድለየ? ዝብል ህቶ ብኸመይ ክንመልሶ ንኽእል እንተይልና፤ እቲ ድሕሪ ግዕዝ ዝተፈጥረ “ዳሕረዋይ ወለዶ” እቶም ዝተጠቕሱ ፊዳልት ምስ ድምፆም ከድምፆም ስለዘይካአለ እቶም ድምጽታት ጠፊኦም እዩም። እቶም ፊደላት ግን አለው። ከምቃሕ ዝበለና ንጥቀመሎም አለና ማለት እዩ። እሞ ሕዚ እቶም ፊደላት እንታይ ንግበሮም? ርግጽ፥ ከክንዲ በቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስኩዎም ጥንታዊ አጻሓሕፋ (አዳማምጻ) ተመክሐ ፥ ኀይለ ፥ ዐሜዳ ፥ ንጉሠ ፥ ጸሊም ናብ - ተመክሀ፥ ሀይለ፤ አሜዳ፤ ንጉሰ፤ ፀሊም እንዳበልና ክንጽፍ ንኽእል ኢና። ከም መቐይሮ ሓሳብ ቀሪቦም እውን ተቐባሊ ረኺቦም ቀይርና ንጥቀሞሎም ኣለና (ብሕለፊ ተጋሩ)። እቲ ቀንዲ ሕቶ ግን “እቶም በዞም ቃላታት እዚኦም ዝተጽሐፉ/ዝተሰነዱ ጥንታዊ መጻሕፍቲ እንታይ ንግበሮም? እዩ እቲ ሕቶ። ንሶም እውን ዶ ብመደምሰስ ገይርና “ንፍሓቆም/ነጥፋኣዮም/”? እዞም ቃላት እዚኦም ከምቲ ገብረኪዳን ዝጋገዮ ዘሎ “ሠ” ንጉሥ ዝባሃል የለን ጸ/ፀ (ናይ አምሓሩ ፈጠራ እዩ) ኢሉ ዝዛረቦ ዘሎ ዘይኮነስ ኣብ “ጥንታዊ ግዕዝን” አምሓርኛን እውን ኣለው። እሞ ገረኺዳን ኣምሓርኛን ኣምሓሩን ስለዝጸልኤ “ካብ ተከዘ ነንየው” ዘለው ተጠቀምቲ ግዕዝ ስለዘናሸዎም፤ እቲ ካብ ግዕዝ ዝረኸቡዎ አምሓሩ ዝጥቀሙሉ ፊደል ኣምሓርኛ እውን ዶ ንፍሓቆ?
እተን ዘለዋ ምርጫታት ‘ክልተ’ እየን። ከምታ ጥንታውያን ግዕዝ ዝጥቀሙላ ኣጻሓሕፋ ምጽሐፍ ወይ ድማ እቲ ናይ ቀደም መልከዖም ምውጋድ። እዚኤን እየን እተን ክልተ መማረጽቲ መንገዲ። ግን ከምታ ናይ ቀደም ግዕዝ ንምጽሓፍ ድማ spelling ምምሃር ይሓተት። ምብልሻው ግን ኩላህና ንኽእሎሉ ኢና (እቶም ጸረረይ ዝብሉ “አጋዚያን” ዝብሉ እኒ ገረኺዳን “ተጋሩ” እውን ማለት እዩ)።
ገብረኪዳን ዘይተረደኦ ቀንዲ ነገር አሎ። ኣዛራርባ ናይ አሜሪካውያን እንግሊዝኛን ናይ ደቂ እንግሊዝ እንግሊዝኛን ይፋላለ እዩ። ስለምንታይ፤ ካብቶም ደቂ እንግሊዝ ዝተፈልየ ኣዛራርባ ኣሜሪካውያን እንግሊዝኛ ዝተፈለየሉ ምኽንያት እንግሊዛውያን ዘይኮኑ “አሕዛብ” ቋንቋ እንግሊዝ እንዳተጠቕሙ ‘አሜሪካውያን’ ስለዝኾኑ እዩ። ናይ ግዕዝ እውን ከምኡ እዩ። ግዕዝ ተዛረብቲ ዘይነበሩ ተጋሩን አምሓሩን ግዕዝ ምዝራብ እንትጅምሩ ነናቶም ባህረ ሒዞም ፤ ምስ ናቶም ልሳን አዛኒቖም (ከም’ቲ ‘ጠስምን ድልኽን’ ዝብሎ ገብረኪዳን) ክዛረቡ ጀሚሮም። ኮይኑ ግና ብባህረን አፋጣጥራን ‘ጠስምን በርበረን” መቦቆሎም በበይኑ እዩ።
ኣዳቒልካ ለዊስካ ደሊኽካ ‘ክጥዕም/ክምቅር” ምግባር ግን ናይ ለባማት እዩ። ስለ ዝደለኽካዮ ግን ፈጠሪ ግዕዝ ኣነ እየ ንምባል ኣይካኣልን። ክትድልኽ እንተለኻ ጠስምን በርበርን ክትጨኑ ትኽእል ኢኻ ፤ግና ፈጣሪ ጠስሚን በርበረን ኣነ እየ ክትብል ኣይካኣልን። ክልቲኦም መቦቆሎም ካብ ካልእ ዝተረኽቡ እዮም። ጠስሚ ካብ ላም፤ በርበሬ ካብ “ተኽሊ ጉዕ” ዝተረኽቡ ኢዮም። “ደለኽቲ” ተጠቀምቲ እምበር “ፈጠርቲ” ክኾኑ ኣይክእሉን”። ቋንቋ ግዕዘን አምሓርኛን ትግርኛን፤ትግረን፤ ንግዕዝ ቀይሮም ነናብ ናቶም ምድላኾም ግን ሰብ ዋና ግዕዝ እዮም ከብሎም ኣይክእልን። እንተዝነብሩ ብግዕዝ እዮም ክዛረቡ ዝግባኦም ዝነበረ። ናብ ትግረን ናብ ተግርኛን፤ ናብ ኣምሓርኛን ዘንጥሮም ነገር ኣይነበረን (ግዕዝ ንክገድፉ ወይ ካብ ግዕዝ ንክልቅሑ/ከድምጹ/ ዘገደዶም ምኽንያት ክህሉ ኣለዎ)። ዘንጥረም ነገር ስለዝረኸቡ ግን ደላሊኾም ኣብ’ቲ ሎሚ ዘለዎ ብርኪ ኣብጺሐሞ (ትግረኛ፥ተግረ፥አምሓርኛ)። እኒ መምህር ገረኺዳን ደስታ ምስ’ቲ ኩሉ ናይ ግዕዝ ትምህርቶም ክባላሸው ምርኣይ  > ዘብል እዩ። ቀጺለ ኣብ ካልኣይ ክፋል እዚ ጽሑፍ እዚ ብዛዕብ ዶ/ር ሙሉወርቅ ኪዳነማርያም ከቕርብ እየ። ሠናይ ቅንያት!
ጌታቸው ረዳ (Ethiopian semay) getachre@aol.com
at 10:35 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Faxeholmen AB
ኣብ Faxeholmen AB ብተደጋጋሚ ዝሕተቱ ሕቶታት።
ናይ ክራይ ገዛ መዓስ ይመጽእ?
ኣከባቢ ዕለት 15 ሽተ ናይቲ ወርሒ።
መኽፈሊ ናይ ክራይ (hyresavi) ኣይመጸኒን፣ከመይ ክገብር ኣለኒ?
ነዓና ተወከሱና፣ 027072950 ብምድዋል፣ሓገዝ ምስትደልዩ።
ብኸመይ ኣገባብ ክራይ ገዛ ክኸፍል ይኽእል?
ብመንገዲ ባንክጅሮ፣ኣውቶጅሮ ወይ ኢንተርነትባንክ ክትከፍሉ ትኽእሉ።
ኣነ ክሃቲት ተደልየ ብዛዕባ ክራይ ገዛ ፣ንመን ይሓት ኣነ?
ንናይ ቁጠባክፍሊ 027072950 ብምድዋል።
እንታይ ክገብር ኣለኒ ኣብ ዉሽጢ ገዛይ ዝተዓራረ ምስዝህልወኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ወይ ብ ኢ-ሜይል felanmalan@faxeholmen.se ዘሎ ጸገም ክትሕብሩ ትኽእሉ፣ዝተሰብረ ወይ ዝተዓራረ ንብረት ምስዝህልወኩም።
ደቀቅት ባልዕ ኣርማዲዮይ ምስ ዝገብር፣ እናታይ ኪገብር ኣለኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 0270429429 ናብ anticimex ደውሉ።
ጎረቤተይ ድምጺ ዓው ኣቢሉ ዝዘናጋዕ ተኾይኑ፣ንመን ይሕብር ኣነ?
ካብ ሰዓት 16:00 ተተረቢሽካ 027072950 ብምድዋል ናይ ድሕነት ኣባላት ትረክብ። እንተ ደኣ ብናይ ስራሕ ሰዓታት ኮኑ እቲ ረብሻ ብ 027072950 ብምድዋል ተወከሱና።
መዐሸጊ መኪናይ መን ኣተክሮ ይገብረሉ?
ናይ መኪና መዐሸጊ ቦታ ኣብትካረየሉ ግዜ ባሊኻ ኣተኩሮ ናይ ምውሳድ ሓላፍነት ኣለካ። ጋራጅ እንተ ተኻሪኻ በበረድ ግዜ ብጽፈትን በረድ ካብቲ ኣፍደገ ማዕጾ ፍርቂ መተር ተጽርዮ ሃላፍነት ኣለካ።
ከመይ ገረ ከሐድሶ እኽእል ናተይ ገዛ?
ቅድሚ ምሕዳስ ገዛ ምጅማርካ ን Faxeholmen ተወከስ። ካባና ሓብረታ ትረኪብ እንታይ ከተማልእ ከምዘለካ ብዛዕባቲ። ገዛ ከምኡዉን ኪንደይ ክፍሊት ትኸፍል ንስኻ።
ከመይ ገረ ኣብ ናይ ገዛ መስርዕ ይስራዕ?
ኣብቲ ናትና ወብሳይት ብምእታው፣ ”ställ dig i kö” ዚብል ሩቡዕ ኩርናዕ ጠዉቁ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሉ። ኩሉ ምስ ወደእካ ኣባና ሙዝጉብ ትከዊን ቡኣኡ መሰረት ከኣ ነትቢ ክትእክብ ትጅምር። ብዝተካእለ መተን እተወሓደ ሓደግዜ ኣብ 12 ወርሒ ክትቆጻጸሮ ወይ ክትከፍቶ ኣለካ።
ኣብ መስርዕ ንክስራዕ ታይ ከማልእ ኣለኒ?
ንስኻ 17 ዓመት ክትመልእ ኣለካ ከምኡዉን ናይ ስወደን 4 ቁጽሪ ክህልወካ ኣለዎ።
ናይ መእተዊ ኣድራሻይ ረሲዐዮ፣ እንታይ ክገብር ኣለኒ?
ኣብቲ ናትካ ገጽ ”glömt inloggning” ዚቢል ጠዉቅ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሎ።ብተወሳኺ ንስኻ ክትዉከሰና ትኽእል ንዓና ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ብምድዋል ወይ ብምብጻሕ ናባና Humlegårdsgatan 2 ሓገዝ ትረክብ ካባና።
ከምቲ ኣነ ዝደልዮ ገዛ ኪረኪብ ይኽእል?
እንተደኣ ንስኻ ብሪጋኻ ገዛ ረኺብካ፣ንሕና ናይ ሊቓሕ ሓበረታ ንወሲድ ከምኡዉን ኣታዊታትካን ዘለካ ዕዳን ንቆጻጸር ቅድሚ ዉዕል ምፍርራምና።
መን ቐዳሚነት ይወሃቦ ደለይታ ናይታ ገዛ ብዙሓት ተኮይኖም?
ካብቶም 5 ገዛ ክሪኡ ዝተዓደሙ Faxeholmen ተካራይ ይመሪጽ በቲ ዘዋህለልዎ ነጥቢ።
ገዛ ክቕይር ወይ ክገድፎ ምስ ዝደሊ ታይ ክገቢር ኣለኒ?
ዝኾነሰብ 6 ወርሒ ክቕመተሉ ኣለዎ ቕድሚ ካልእ ሓዲሽ ገዛ ምድላይ ምጅማሩ።ንሕና ናይ ሚቕያር ዚኾነ መስርዕ የብልናን።ንስኻ ካብ 5 ዓመት ኒታሕቲ ኣብዘለካዮ ገዛ ተተቐሚጥካ ናይ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ። ካብቲ ዚነበርካዮ ገዛ ናብ ካልእ ምስ ትቅይር እንተደኣ ካብ 5 ዓመት ንላዕሊ ተቀሚጥካዮ ናይ 1 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ፣ኣብ ናይ Faxeholmen ተጊዕዝካ። እቲ ናይ ሓበረታ ግዜ ትነብረሉ ዘለካ ምትሕሓዝ ኣለዎ ምስቲ ትግዕዘሉ ዘለኻ ቦታ። ንኣብነት፣እንተደኣ ግዒዝካ ናብ ካልእ ገዛ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ዘለዎ፣በዚ ሓበረታ መሰረት ተመልክት፣ወላ ዊን ኣብ ዉሽጢ Faxeholmen ይኹን። ምኽንያቱ ምቁራጽ ናይ ገዛ ብዳሕረዋይ ገጽ ናይ ዉዕልካ ወይ ኣብ ናትና ፋይል ተጻሒፉ ኣሎ።
ነቲ ናተይ ገዛ መዓስ ክኣትዎ ይፍቀደኒ?
ክሳብ መጨረሽታ ናይታ ወርሒ፣ንኣብነት መጋቢት 8 ናይ ትገድፈሉ ወረቐት እንተእቲኻ ኩንትራትካ ክሳብ 30 ሰን ይጸኒሕ።
ናይ መጠንቀቂ ግዜ ኺንደይ እዩ?
ከምቲ ሕጊ ዘመልክቶ 3 ወርሒ እዩ ፍሉይ ዝኾዊን ተኻራይ ናብ መለይ ቦታ ምስ ዚውሰድ ወይ ሞት ምስዘጋቲም ወይ ዉን ትህቲ 24 ዓመት ምስዝኮዉን ናይ 1 ወርሒ ገደብ ግዜ ኣለዎ።
ከመይ ገረ የጠንቂቅ ኣነ ሞት ምስዘጋጥም?
ናብቲ ገዛ ክታቱ ከለኻ ብጽሑፍ መሰረት ናይቲ ንብረት ወናኒ ወይዉን ወኪል ናይ ወናኒ ንብረት ክትገዲፍ ይኽእል።
ኣብትሕተይ ብካልኣይ ኢድ ንኻልእ ከካርይ ይኽእል ዶ?
ኣይፋል፣ብካልኣይ ኢድ ክራይ ኣይንፈቅድን ኢና።
ክትግዕዝ ከለካ ኣመላልኣ ቅጥዒ ዘሪኢ ናይ ስካትቨርከት ፊልም ኣለኩም ኣብዚ።
ከመይ ገረ ናይ ዚርግሐ ኤሌትሪክ ይረክብ?
ተወሳኺ ሓበረታ ንምርካብ ናብ Söderhamn Nära ተወከሱ።
ናይ ቴሌቪዥን ኬብል ደስ ኣይበለኒንዘሎ፣ንመን ይሕብር?
ነቶም ቴቪ ዘከፋፍሉ ትካል ተወከሱ ወይዉን ን Söderhamn Nära ብ ቁጽሪ ተለፎን፣027076610 ደዉሉ።
ኬብል ናይ ቴቪ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ ድዩ?
ብምሉኡ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ እዩ።
ከመይ ገረ ናይ ድሕንነት ኣላርም ይረኪብ?
ናብ ”Omvårdnad direkt” ናይ ድሕነት ኣላርም ንክገብሩለይ የመልክት፣ንተወሳኺ ሓበረታ ኣብዚ ተመልከቱ።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
ዕለት 13 መጋቢት 2013 ዓ.ም. ሕርየት ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንዓለምን ንመላእ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ካብ ሰገነት ቅዱስ ጴጥሮስ ባሲሊካ ዘበሰሩን ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ካርዲናል ዣን ልዊስ ታውራን ኣብ መበል 75 ዓመት ዕድሜኦም ብሕማም መትኒ ንነዊሕ ዓመታት ብሕክምና ክድገፉ ድሕሪ ምጽናሕ ዕለት 5 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ካብዚ ዓለም ብሞት ከምእተፈልዩ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ሓቢሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበርን Camerlengo - ናይ ቅድስቲ መንበር ንብረት ኣመሓዳርን ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ክሳብ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ እትሓርይ ብግዚያዊ ናይ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ሓዋርያዊ ሓላፍነት ተረኺቦም ብፁዓን ካርዲናላት ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስን ንኽሓርዩ ብሑት ኣኼባ ዝጽውዕን ከምኡ እውን ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ንኽዀኑ ዝተሓርዩ ር.ሊ.ጳ. ረኺብና ቢሎም ምስ መላእ ዓለም ምእመናንን ሕዝብን መላእ ዓለምን ዘላልዩ ዲያቆን ካርዲናል ሓዋርያዊ ስልጣን ዝነበሮም ብፁዕ ካርዲናል ዣን ልዊስ ታውራን ኣብ መበል 75 ዓመት ዕድሜኦም ዕለት 5 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ድሕሪ ቐትሪ ከምዝዓረፉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ የመልክት።
ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ኣብ ሱዕዲ ዓረብ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ኣካይዶም ምስ ናይታ ሃገር ላዕለዎት ናይ መንግስትን ናይ ሃይማኖትን ኣካላት ተራኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፥ እቲ ዓቢይ ስግዓት ንዅልና ናይ ስልጣነታት ግርጭት ዘይኰነስ ናይ ድንቁርናን ኣኽራርነትን ግርጭት እዩ፡ ስለዚህ ዝተፈላለያ ሃይማኖታትን ባህልታትን ክቀራረባን ክላለያን ኣገዳሲ እዩ፡ መጻኢ ኣብ ሕንጸትን ካብ ሕንጸትን እዩ፡ ማሕበረ ክርስቲያን ውሁዳን ኣብ ዝዀኑለን ሃገራት ካልኣይ ደረጃ ዜጋ ኰይኑ ከይስምዖም ዝብል ሓሳብ ከምዘስመሩሉ ይዝከር።
ኣብ ወርሒ ሕዳር 2017 ዓ.ም. ከባቢ ሲናይ ኣብ ልዕሊ መስጊድ ዝተፈጸመ ግብረ ሽበራዊ መጥቃዕቲ ኣመልኪቶም ኣብ ዝሃብዎ ቃለ መሕትት፥ ንዘተን ሰላምን ነጻነትን ዝኣመተ ናይ ሓባር ርክብ ኣብ መንጐ ሰብ ጽቡቕ ድላይ ኣገዳሲ እዩ እንክብሉ ገሊጾም ከምዝነበሩን፡ በቲ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ እውን ንመላእ ሰዓብቲ ሃይማኖት ምስልምና ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ሃይማኖት መጋበርያ ሰላም እዩ ዝብል ሓሳብ ከምዘቃልሑ ዝዝከር ክኸውን እንከሎ፥
ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2017 ዓ.ም. ንሰዓብቲ ሃይማኖት ሂንዱ ብምኽንያት በዓል ዲፓቫሊ ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ኣብ መንጐ ክርስቲያንን ሂንዱን ምክብባር ክህሉ ሓደራ ቢሎም፡ እቲ ኣብ ዓለም ዝረአይ ዓመጽ ካብ ዘይምክብባርን ምቅብባልን ዝነቐለ እዩ ከምዝበሉ ክፍለጥ እንከሎ፡ ንቡድሃ ሃይማኖት ሰዓብቲ እውን ብምኽንያት በዓል ቨሳክሕ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ንናይ ግልጽነትን ሕጋውነትን ባህሊ ኩለን ሃይማኖታት ብሓባር ኣብ ጸረ ምግባረ ብልሽውና ክተግሃ ጻውዒት ከምዘቕረቡ ይዝከር።
ብፁዕ ካርዲናል ታውራን ዕለት 5 ምያዝያ 1943 ዓ.ም. ኣብ ፈረንሳ ተወሊዶም ትምህርቶም ምስ ኣጠናቐቑ ናይ ቦርዶውክስ ሰበኻ ዓቢይ ዘርኣ ክህነት ተመሃራይ ኰይኖም ናብቲ ኣብ ሮማ ዝርከብ ናይ ፈረንሳ ጳጳሳዊ ተቕዋም ዘርኣ ክህነት ተላኢኾም ኣብ ጳጳሳዊ ግረጐሪያና መንበረ ጥበብ ናይ ቲዮሎጊያን ፍልስፍናን ትምህርቶም ምስ ኣጠናቐቑ ብፍልስፍና ቲዮሎጊያን ሊቕነት ኣመስኪሮምን ካብ 1964 ክሳብ 1965 ዓ.ም. ብናይ ሃገሮም ፈረንሳ ሕጊ መሰረት ከም ማንም ዜጋ ንኣገልግሎት ውትህድርና ተላኢኾም ኣብ ሊባኖስ ኣብ ናይ ምትሕብባር ባህሊ ፈረንሳ ጉዳይ ብመምህርነት ብምግልጋል ሃገራዊ ግዴታኦም ከምዝፈጸሙ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ሓቢሩ።
ዕለት 20 መስከረም 1969 ዓ.ም. ክህነት ተቐቢሎም ኣብ ቦርደውክስ ናይ ቅድስቲ ኤውላሊያ ቤተ ክርስቲያን ቆሞስ ኰይኖም ኣብ ምግልጋል እንከለዉ ኣብ ቶሎሳ ካቶሊካዊ ተቕዋም ናይ ሕገ ቀኖና ትምህርቶም ኣጠናቒቖም፡ ኣብ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ስነ ርክባዊ ሜላ ንኸገልግሉ ንሮማ ተጸዊዖም ጳጳሳዊ ቤተ ክርስቲያናዊ ተቕዋም ብምእታው ብስነ ሜላዊ ርክብ ተመሪቖምን ኣብ ጳጳሳዊ ግረጐሪያና መንበረ ጥበብ ብሕገ ቀኖና ሊቕነት ከምዘመዝከሩ እውን ዝሓበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣስዒቡ፥ ኣብ 1975 ዓ.ም. ኣብ ዶመኒካን ረፓብሊክ ኣብ ናይ ቅድስቲ መንበር ሓዋርያዊ ልኡኽ ቤት ጽሕፈት ተመዲቦም ክሳብ 1979 ዓ.ም. ከምዘገልገሉን ካብኡ ናብ ሊባኖስ ተላኢኾም ኣብ ተመሳሳሊ ቤት ጽሕፈት ሓዋርያዊ ወኪል ቅድስት መንበር ክሳብ 1983 ዓ.ም. ከምዘገልገሉን ናብ ሃገረ ቫቲካን ተመሊሶም ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ቤት ምኽሪ ወግዓዊ ርክባት ተመዲቦምን ካብ 1984 ክሳብ 1988 ዓ.ም. ኣብ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ደሕንነትን ምትሕብባር ቤት ምኽሪ ተመዲሞም ዘገልገሉ እዮም።
ኣብ 1988 ዓ.ም. ናይ ቤተ ክርስትያን ወግዓዊ ኣገልግሎት ርክባት ምኽትል ዋና ጸሓፊ ኰይኖም ተሰምዮም፡ ዕለት 1 ታሕሳስ 1990 ዓ.ም ናይ ተልፕተ ስዩም ጳጳስን ብዝብል መጸውዕ ሊቀ ጳጳስ ተሸይሞምን ዕለት 6 ጥሪ 1991 ዓ.ም. ማዕርገ ሊቀ ጵጵስና ኣብ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ካብ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ተቐበሉ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓለም ሓቆፍ ጉባኤታት ጉጅለ ልኡካን ቅድስቲ መንበር መሪሖም ከምእተሳተፉን ዕለት 21 ጥቅምቲ 2003 ዓ.ም. ብቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ካርዲናል ተሰምዮም ናይ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ቤተ መዝገብን ቤተ ንባብን ሓላፊ ከይኖም ከምእተሰዩን ዕለት 25 ሰነ 2007 ዓ.ም. ምስ ዝተፈላለያ ሃይማንኖታት ናይ ሓባር ዘተ ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ተሰምዮም ክሳብ ዝዓረፉላ እዋን ናይዚ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ኰይኖም ኣገልገሉ።


text:
ኣብ ምብራቕ ኣፍሪካ ገበናት ኵናት ፈፂሙ ብዝብል ዓልምለኸ ናይ ማእሰርቲ ትእዛዝ ወፂኡሉ ዝእለሽ ዘሎ ኣዛዚ ሰራዊት መኸተ ጎይታ/ LRA/ ጆሴፍ ኮኒ ኣብ ህድማ ይርከብ።ጉጅለታት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ሱዳን መዕቖቢ ረኺቡ’ሎ ኢሎም ይኣምኑ።
ሳሻ ሌዝነቭ Enough Project ኣብ ዝተብሃለ ትካል ተንታኒት እዮም።ንሶም ሰራዊት መኸተ ጎይታ ሱዳን ንዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ክትቆፃፀሮ ኣብዝፀንሐት ከባቢ ከምዝተጠናኸረ ወይክዓ ይጠናኸር ከምዘሎ ፈሊጥና ኣለና ኢሎም።
ብEnough Project ዝወፁ ምስልታት ሳተላይት ከምዝሓበርዎ ክሳብ ቀረባ ማለት’ውን ክሳብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት LRA ዝጥቀመሉ መዓስከር ከምዝነበረ እዩ።
LRA ክልቲአን ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ይግብኣኒ ኣብ ዝብልኦ ኣሰሓሓቢ ከባቢ ካፊያ ኪንጊ ይንቀሳቐስ ከምዝነበረ ንዝገልፁ ፀብፃባት ዩናይትድ ስቴትስ ፈሊጣ’ላ፤ምክትታላ’ውን ክትቕፅለሉ እያ ዝበሉ ወሃቢ ቃል ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ፓትሪክ ቬንትረል‘’ንLRA ንምሕጋዝን ንምሕባእን ዝሕብር ዝኾነ ይኹን ዘእምን መርትዖ እንተድኣ ቀሪቡ ዩናይትድ ስቴትስን ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ብሓፈሻን ኣኽቢዶም እዮም ዝርኢዎ።’’ ኢሎም።
ብድምፂ ክዛረቡ ዘይደለዩ ሰበስልጣን ዩናይትድ ስቴትስ ግን ሱዳን ንLRA ኣገዳሲ ሓገዝ ምሃባ ዝቐፀለትሉ ምዃና ዘረጋግፅ እኹል መርትዖ የለን ይብሉ።
ሌሽነቭ ግን LRA ዳግም ንኽውደብ ሱዳን ናይ ግዜን ቦታን ሓገዝ ትህቦ’ላ ይብሉ ።
ተንቀሳቓሲ ሓይሊ ንዘለዎ ብፍላይ ድማ ንኽመዚ ዝበለ ጉጅለ ኢለን ጀነፈር ኩክ ሰራሕተኛ ማእኸል ስትራተጂያዊን ዓለምለኻውን መፅናዕቲ LRA ኣብ ውሽጢ ሰሜንን ደቡብን ሱዳን ክንቀሳቐስ ምኽኣሉ LRA ኣበይ ከምዘሎ ንምፍላጥ እኹል ጠመት ኣይውሃብን ዘሎ ማለት እዩ ይብላ።


text:
ግደ መራኸብቲ ሓፋሽ ንምጥንኻር ዲፕሎማሲ ሃገርና…
መቐለ ሰነ 06/2010(ድወት) ዲፕሎማሰያዊ ምትሕብባር ሃገርና ንምምሕያሽ መራኸብቲ ሓፋሽ ሚዛናዊ ሓበሬታት ከቃልሑ ይግባእ ኢሉ ሚኒስቴር ጉዳያት ወፃኢ ሃገርና።
ሚኒስቴር ጉዳያት ወፃኢ ሃገርና ፖሊሲ ጉዳያት ወፃኢ ሃገርናን ግደ ሚድያታትን ዝብል ስልጠና ንጋዜጠኛታት ሃገርና ስልጠናታት ሂቡ።
ኣብቲ ስልጠና ዝተረኸባ ዲኤታ ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ሃገርና ወይዘሮ ሂሩት ዘመነ ዲፕሎማስያዊ ርክብ ሓንቲ ሃገር ንምዕባይ ግደ መራኸብቲ ሓፋሽ ዝለዓለ ረብሓ ከምዘለዎ ተዛሪበን።
ዝረኣዩ ፀገማትን ብሉፃት ሰራሕተን መሰረት ጌሮም ዘቃልሕዎም ዜናታት ሚዛናዊ ከኮኑ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲበን ።
መምህር ጋዜጠኝነት ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዶክተር ቶን ቪን ብወገኖም መራኸብቲ ሓፋሽ መንግስቲ ምስ መንግስቲ፤ ሕብረተሰብ ምስ ሕብረተሰብ፣ መንግስቲ ምስ ሕብረተሰብ ዘራኽቡ ድልድላት ምዃኖም ገሊፆም።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ኣብዚ ካብ መስከረም ፳፮(26) ክሳዕ ኅዳር ፮(6) ዘሎ 40 መዓልትታት ዘመነ ጽጌ እትዝክሮ ስደት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ፍቁር ወዳ እዩ። ቅዱስ ወንጌል ከም ዝነግረና፦ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ብዘመነ ንጉሥ ሄሮድስ ኣብ ቤተ ልሔም ምስ ተወልደ፡ ካብ ሃገር ምብራቕ ዝተላዕሉ ሰብ ጥበብ 'እቲ ዝተወልደ ንጉሥ ኣይሁድ ኣበይ ኣሎ፧' እናበሉ ኣብ ኢየሩሳሌም በጽሑ። ንጉሥ ሄሮድስ ነዚ ሰሚዑ ኣዝዩ ሰምበደ፣ ናይ ንጉሥ ሞትን ናይ ፀሓይ ዕርበትን ንዅሉ ስለዝኾነ ኵላ ኢየሩሳሌም’ውን ምስኡ ተሸበረት። ካብ ሊቃነ ካህናትን መምህራን ሕግን ኣርጊጹ ብዝተረድኦ ድማ ንጉሥ ሄሮድስ ነቶም ሰብአ ሰገል ' ብዛዕባ እቲ ሕፃን ኣረጋጊጽኩም መርምሩ፡ ምስ ረኸብክምዎ ኣነ ኸኣ መጺአ ምእንቲ ክሰግደሉ ንገሩኒ' ኢሉ ብተንኮል ናብ ቤተ ልሔም ኣፋነዎም። ናይ ክልተ ዓመት ጕዕዞ ተጓዒዞኦም ሠሚርሎም ነቲ ዝተወልደ መድኃኔ ዓለም ሰጊዶም፡ በቲ ዝተገልጸሎም ሕልሚ ንሄሮድስ ገዲፎም ብካልእ መንገዲ ናብ ሃገሮም ተመልሱ። ንጉሥ ሄሮድስ ከም ዘላገጽሉ ፈሊጡ ኣዝዩ ተቘጥዐ። ኣብ ተመን ተሠዊሩ ንኣዳም ዘስሓተ ዲያብሎስ ሕጂ’ውን ንሄሮድስ " እዚ ዝተወልደ ንጉሥ ናተይ ሥልጣንን ናትካ መንግሥትን ዝስዕር ስለዝኾነ ቅተሎ" ኢሉ ምስ መኸሮ፡ ሄሮድስ ነቲ መድኃኒ ሕፃን ጐይታ ዝረክብ መሲልዎ፡ ነዴታቶም ብረድኤት ቀለብን ክዳንን ኣታሊሉ ወዲ ኽልተ ዓመትን ካብኡ ንታሕትን ንብዘለዉ ንዅሎም ሕፃናት ቤተ ልሔምን ኣብ ኵሉ ጐደቦታታ ንዘለውን 144,000 ሕፃናት ኣቕተለ።” ማቴ. ፪፥፲፮/2፥16 ፣ ራእ ፲፬፥ ፩-፲፭/ 14፥1-15
ኣቐዲሙ እቶም ሰብአ ሰገል ምስ ከዱ ግና መልኣኽ እግዚአብሔር ንዮሴፍ ብሕልሚ ተራእዩ 'ሄሮድስ ነቲ ሕፃን ኪቐትሎ ይደሊ ኣሎ እሞ፡ ተንሥእ፡ ነቲ ሕፃንን ነዲኡን ኂዝካ ናብ ግብጺ ህደም፡ ክሳዕ ዝነግረካ ኸኣ ኣብኣ ጽናሕ' ምስ በሎ ነቲ ሕፃንን ነዲኡን ኂዙ ምስ ሰሎሜ ብለይቲ ካብ እስራኤል ቤተ ልሔም ወጺኡ መንገዱ ናብ ሃገረ ግብጺ ኣቕንዐ።
እቲ ሕፃን ካብ ሞት ተሪፉ ናብ ግብጺ ከም ዘቕንዐ ዝፈለጠ ዲያብሎስ እናሰዓበን ልቦና ደቂ ሰባት እናኣትረረን፡ ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ፍቁር ወዳ ብዙኅ ፈተና። "እቲ ገበል ድማ፡ ምስ ወለደትሲ ነቲ ውሉዳ ምእንቲ ኺውሕጦ ኢሉ፡ ኣብ ቅድሚ እታ ኽትወልድ ዝቐረበት ሰበይቲ ደው በለ። . . . ነታ ወዲ ዝወለደት ሰበይቲ ኣሳጐጓ። . . . ገፊዑ ምእንቲ ክወስዳ ደድኅሪ እታ ሰበይቲ ከም ውኂዝ ዝመሰለ ማይ ብኣፉ ተፍአ "(ራእ. ፲፪፥፬-፲፭/ 12፡4-15) ዝብል ቃል ክሳብ ክንደይ ብክፍኣት ከም ዝተቓለሳን ዝበጽሓ ፀዋትወ መከራ ዓቢይን ብዙኅን ምዃኑ ዘረድእ እዩ። ኣጻምእ ምድረ በዳ ሃሩር ቀትሪ ናይ ለይቲ ቍሪ መሪር ጥሜትን ጽምእን . . . ዝነበሮ ስደት ኣኅለፉ።
“ሰቆቃወ ድንግል” ኣብ ዝተባህለ መጽሓፍ፡ ምረት ናይቲ ስደት ክገልጽ ከሎ “. . . ዘበጽሑኪ ምንዳቤያተ ሶበ ይሰምዕ በዕዝን፡ ሰብእ አኮ እምበከየ እብን/ . . . ዝረኸበኪ መከራ ብዕዝኒ እንተ ዝሰምዕ ይትረፍ ሰብ እምኒ እኳ ምበኸየ ነይሩ።" ብምባል ንሰብ ጥራሕ ዘይኮነስ ነቶም ግእዛን ፍጥረታት’ውን ከምዝስምዖም ይገልጽ።
ጐይታ ንምንታይ ተሰደ፧
1. ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብተዋሕዶ ፍጹም ሰብ ምዃኑ ንክገልጽ ተሰደ። ሕፃናት ብሄሮድስ ኪቕተሉ ከለዉ ንናትናኤል ኣዲኡ ኣብ ቆፎ ጌራ ኣብ ትሕቲ ገረብ ምስ ሓብኣቶ ዝረኣዮን ካብ ሞት ዘድኃኖን ኵሉ ዝኽእል ኣምላኽ ነቲ ዝተዋሓዶ ሰብነት ምኽንያት ንክህብ ካብ ሄሮድስ ሃደመ፡ ተሓብአን ተሰደን። ነዚ ከብርህ ከሎ ቴዎዶጦስ ኤጲስቆጶስ ናይ ዕንቈራ ፦ " ዝውእቱ ገባሬ ኵሉ ወበእንቲአነ ኮነ ሕፃን፣ ኢትነጽር ከመ ጐየ ኦ ዕልው አላ ነጽር ከመ ጕየተ ሕፃን አጕየዮ ለዲያብሎስ፣ እስመ ኢጐየ ፈሪሆ አላ ያስተአምን ትስብእቶ ከመ ኮነ ሰብአ በእንቲአከ።" / ትርጕም ንሱ ገባሬ ኵሉ ምእንታና ሕፃን ኮነ፣ ኣንታ ዝንጉዕ ነቲ ዝሃደሞ (ዝተሰጎ) ኣይትርአ፡ ምህዳም ናይቲ
ሕፃን ንዲያብሎስ ከም ዝሰጐጎ ደኣ ኣስተውዕል። ምእንታኻ ክብል ሰብ ከም ዝኾነ ነቲ ሰብነቱ ንከረድእ ደኣ እምበር ፈሪሁስ ኣይተሰደን።”
2. ጀማሪ ስደት ዝኾነ ኣዳም ብውርደት ካብ ገነት ናብ ሲኦል ተሰዲዱ ስለዝነበረ፡ ዳግማይ ኣዳም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ስደት ኣዳም ስደቱ ገይሩ ናብቲ ዝቐደመ ናይ ክብሪ ቦታኡ ገነት ንኽመልስ ተሰደ።
3. ነቶም ምእንቲ ጽድቅን መንግሥተ ሰማያትን ክብሉ ምዉቕ ቤቶምን ድሙቕ ንብረቶምን መኒኖም ንዝስደዱ ጻድቃንን ሰማዕታትን ባሪኹን ጥዒሙን ንምሃብ እዩ። “ኮነነ በኵረ ወጥንተ ለኵሉ ምግባረ ትሩፋት/ ንምግባረ ሠናይ ፈላምን ኣርኣያን ኮነና።” ከምዝብል ናይ ግብጺ ዓለም ስቓይን ናይ ሄሮድስ ዲያብሎስ ተፃብኦን ተዓጊሥካ ምንባር ከም ዝግባእ ብስደቱ ምሂርና እዩ።
4. . . . ወዘይመስሎ።
ስለምንታይ ናብ ግብጺ ተሰደ፧
1. ትንቢትን ምሳሌን ንምፍጻም እዩ። (ኢሳ. ፲፱፥፩-፫/ 19:1-3 ፣ ፲፬፥፲፱-፳፩/ 14:19-21 ፣ ሆሴ ፲፩፥፩/ 11:1) ከምዝፍለጥ ግብጺ፡ ብላሕሚን ዕንጨይቲ ጸሪቦምን ዘምልኹ ሰባት ዝበዝኃላ፡ ኵሉ ኣምልኮተ ጣዖት ዝነገሠላ ሃገር ብምንባራ፡ ኣምልኮተ ጣዖት ንምጥፋእ ናብ ግብጺ ተሰደ። ብኻልእ ወገን ድማ ብደኃራዋይ ጊዜ ሃይማኖት ኣብ ዝጐድለሉን ዝጠፍኣሉን ንእግዚአብሔር ጐይታ ሠራዊት ምልክትን ምስክርን ኮይና ወልድ ዋሕድ ኢላ ብእምነት ትነብር ግብጺ ምዃና ንምግላጽ እዩ። ኢሳ. ፲፱፥፲፱-፳/ 19:19-20 ግብጺ ብስደቱ ስለዝተባረኸ ድማ ናይ ሎሚ ገዳማት ኣስቄጥስን ሲሓትን ብዙኃት ቅዱሳን ከፍርያ ክኢለን እየን።
2. ኪዳን መልከ ጼዴቅ ንምፍጻም እዩ። መልከ ጼዴቅ 'ንሕዝበይ መሓረለይ' ኢሉ ምስ ለመኖ ብዳኅራይ ዘመን፡ 'ንወደይ ናብ ግብጺ ምስ ጸዋዕክዎ ከድኅኖም እየ' ’ ኢልዎ ስለዝነበረ ነዚ ንምፍጻም ናብ ሃገረ ግብጺ ተሰዲዱ፡ በኪደተ እግሩ ቀደሳ። ቅዱስ ቄርሎስ (መጽ. ሊቃውንት)
3. . . . ወዘይመስሎ።
ሠለስተ ዓመትን መንፈቕን ኣብ ግብጺ ድኅሪ ምጽናሕ፡ ሄሮድስ ምስ ሰዓብቱ ምስ ሞቱ ግና መልኣኽ እግዚአብሔር ብዝሓበሮ መሠረት ጻድቕ ዮሴፍ ነቲ ሕፃንን ነዲኡን ኂዙ ናብ ምድሪ እስራኤል ኣተወ፣ ትንቢት ምእንቲ ክፍጸም ድማ ናዝሬት ናብ እትብሃል ዓዲ መጺኦም ተቐመጡ። ማቴ. ፪፥፳፩-፳፫/ 2፥21-23
ኣብዚ ዘመነ ጽጌ (መስከረም ፳፮(26) - ኅዳር ፮(6)) ዝበጽሕ ስብሐተ እግዚአብሔር ' ማኅሌተ ጽጌ ' ተባሂሉ ይጽዋዕ። ብአባ ጽጌ ድንግል ዝተደረሰ ማኅሌተ ጽጌ እናተባህለ ዝጽዋዕ መልክዕ ፡- ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ብጽጌ (ዕንባባ)፣ ንፍቁር ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ብፍሬ እናመሰለ ኣብ ስደት ምድረ በዳ ዝበጽሖም ጭንቅን መከራን ልቢ ብዝሰብር ኃዘንን ዝምስጥ ጣዕምን ዘረድእ ክኸውን ከሎ፡- ኣብ ውሽጡ ብዛዕባ ቅድስት ሥላሴ፡ ቅዱሳን መላእክት፡ ቅዱሳን ነቢያት፡ ቅዱሳን ሓዋርያት፡ ቅዱሳን ሰማዕታትን ቅዱሳን ጻድቃንን ካብ ብሉይን
ሓዲስን ከምኡውን ኣዋልድ መጻሕፍን ኣሰማሚዑ ዝገልጽ ድርሰት እዩ። ሊቃውንቲ ኮኑ ምእመናን፡ ንዘመነ ጽጌ ብተስፋ ክጽበይዎ ጸኒሖም፡ ጀሚሩ ክሳዕ ዝውዳእ ካብ ካልኦት ሰናብቲ ብዝተፈልየ መልክዑ ምሸት ናብ ቤተ ክርስቲያን ብምኻድ ምሉእ ለይቲ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ስደታ ብምሕሳብ ብምስጋናን እግረ ልቦናን ምስኣ ኣብ በረኻታት ግብጺ እናተሰዱ ኃዘንን ሓጐስን ዝተሓወሰ ምስጋና ማኅሌተ ጽጌን ሰቆቃወ ድንግልን ከብጽሑ ይኃድሩ።
ካብዚ ዝተላዕለ እዚ ወርኂ እዚ ዝጠመየትሉን ዝጸምኣትሉን ብምዃኑ በረኸት ንክረኽቡ “ ኦ ድንግል ጥሜትን ጽምእን መከራን ኃዘንን ኵሉ ምስኡ ዝበጽሓኪ ጸበባ ኣዘኽሪ” ብምባል ብዙኃት ብፍቓዶም ይጾምዎ እዮም።
“ሶበ ሐለይኩ ፍልሰትየ ርኁቀ ብሔረ፡ ወሑረትየ እምዝ ኀበ ኢይገብእ ድኀረ፣ ብካየ ንግደትኪ ድንግል ኮነኒ መዝሙረ፣ ረስዪኒ ወትረ ማርያም ውስተ አፉኪ ዝኩረ፣ በሕሊናኪ ህልወ ወበልብኪ ኅዱረ፣ እስመ ዘእንበሌኪ ባዕድ አልብየ ማእምረ” እናበልና ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ኵሉ ሕይወትና ንኸይትፍለየና ንማኅፀና። “ኃዘነ ዘፈተነ የአምር ኃዘነ/ ንኃዘን ዝፈተኖ እዩ ዝፈልጦ” ከም ዝብል ኃዘን ደቂ ሰባት እትፈልጥ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ድማ ከምቶም ኣቦታትና ብኣማላድነታ ኃዘንና ናዚዛ፡ ፍጹም ሓጐስ ከም እትዕድለና ርጉጽ እዩ። ነዘን ጊዜያት ብሰላም ክንፍጽመን ናይ እግዚአብሔር ምሕረት ናይ ድንግል ማርያም ኣማላድነት ናይ ኵሎም ቅዱሳን ጸሎት ረድኤት በረኸት ኣይፈለየና። ኣሜን ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 33 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 23 May 2018
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊኡ ዝተበየነ እገዳ ክለዓለሉ ዝድርኽ ብባህሪ ኮነ ብተግባር ዝኾነ ኣወንታ ኣየርኣየን ክትብል ኢትዮጵያ ገሊጻ።
ብኣምባሳደር ካዛኪስታን ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ኣቦ-መንበር ኮሚቴ እገዳ ኣብ ባይቶ ጸጥታን ሚስተር ካይራት ኡማሮቭ ዝተመርሐ ጉጅለ፡ ብ9 ግንቦት 2018 ኣብ ኢትዮጵያ በጺሑ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተራኺቡ፡ ንጥፈታት መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምህዋኽ ዞባዊ ጸጥታን ኣብ ልዕሊኡ ዝተመሓላለፈ እገዳን ኣመልኪቶም ኣብ ዝተመያየጥሉ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሚንስተር ዴኤታ ወ/ሮ ሂሩት ዘመነ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ’ቲ እገዳ ክገበረሉ ዘገደደ ኣዕናዊ ተግባሩ ዝኾነ ናይ ባህሪ ኮነ ተግባር ዘርኣዮ ለውጢ የለን ክብላ ሚዘን መንግስተን ከም ዝገለጻ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ጸብጺበን።
ልኡኽ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ጉዳይ ኤርትራን ሶማልያን፡ ቅድሚ ናብ ኢትዮጵያ ምብጻሑ፡ ኣብ ሶማልያ፣ ኬኒያን ጅቡትን ከይዱ ኣብ ከመይነት ጸጥታዊ ኩነታት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይ’ተን ሃገራት ከም ዝተዘራረበ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱ መደብ ከም ዝነበሮ ግን ብህግደፍ መእተዊ ፍቓድ ከም ዝተኸልከለን ኣህጉራዊ ጽልዋ ዘለወን መራኸቢታት ገሊጻን።
ጉጅለ ህግደፍ፡ ብስም ዶብን ባድመን ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ኩሉ ምዕባሌታት ዘሪዑ ብምሓዝ፡ ቀንዲ ዘራያትና ምምሕዳር ኣመሪካን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዝብል ዘይምክኑይ ጎስጓሳት ከካይድ ምጽንሑ፡ እንተኾነ ኣካይደዮ ክብል ኣብ ዝገለጾ ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራት፡ ምስ ሰበስልጣን ኣመሪካ ብስውር ክዛተ ምጽንሑን ምህላውን ምሕባሩ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያን ዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ምስ ኤርትራ ዘለና ጸገም ብሰላምን ክንፈትሖ ድልዋት ኢና ክብል ንዝሃቦ መግለጺ ክምልስ እንከሎ ከኣ፡ ዘይዛመዱ ነገራት ብሓደ ወዲኑ ጉዳይ ዶብ ጥራሕ ዘይኮነ እንኮላይ እገዳ ምስኡ ክለዓል ኣለዎ ክብል ስጊንጢር ዝኾነ መግለጺ ምሃቡን ዝዝከር’ዩ።
ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
ኣብ ከባቢ ኣፍዓበት፡ ኣድያብ ኣብ ዝብሃል ቦታ ዝዕለሙ ዝነበሩ እሱራት ሓሙስ 10 ግንቦት 2018 ሰዓት 2:30 ድሕሪ ቀትሪ፡ ማዕጾ ሰይሮም፡ ክሃድሙ ኣብ ዝፈተንሉ፡ ወዲ ሳበ ብዝተባህለ መራሒ ክ/ሰራዊት 61 ብዝተዋህበ ደረቕ ትእዛዝ ብዝተተኮሰ ኣድራጋ ጠያይት ሓደ ካብ’ቶም እሱራት ከም ዝሞተ፡ ኣብ ቅትለት ሓው ከም ዝተሳተፈ ጸኒሑ ዝተረደኣ ኣባል እታ ሓለዋ ዝነበረ ወተሃደር ድማ፡ ብቕጽበት 6 ኣባላት ሓለዋ ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመን ብ11 ግንቦት 2018 ኣብ ዝዘርገሓቶ ዜና ሓቢራ።
ብካልእ ዜና ሰራዊት ሱዳን ብዘይ ሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ተጨውዮም ኣብ ከባቢ ገዳርፍ ኣብ በበይኑ ቦታት ክሳቐዩ ዝጸንሑ 231 ስደተኛታት ነጻ ከምዘውጸአ፡ ካብ መንግስታዊ ዜና ኣገልግሎት ሱዳን ንዝረኸበቶ ሓበሬታ መሰረት ብምግባር ጸብጽባ።
ግብጺ ኣካል ናይ’ቲ ምስ ዲጋ ኣባይ ዝተኣሳሰረ ሃገራት ናይ’ቲ ዞባ ንምኽሳብ ተካይዶ ዘላ ንጥፈታት፡ ኣብ ኤርትራ ብጉልባብ መመንጨዊ ጸዓት፡ ንህግደፍ ኣብ ቁጽጽራ ብምእታው ባይታ ንምርካብ ትጽዕት ኣላ።
ካቢነ- ሚኒሰራት ግብጺ፣ ኣብ ኤርትራ መመንጨዊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክሃንጽ ዘኽእሎ ውሳነ ብ9 ጉንበት 2018 ከም ዝወሰነ፡ እቲ ፕሮጀክት 7 ሚሊዮን ዶላር ክውድእ ከም ዝኽእል፡ ክርከብ ተመዲቡ ዘሎ ፍርያት 4 ሚጋዋት ከምዝኾነ፡ ይኹን ግን እዚ ንካልእ ፖለቲካዊ ጉልባብ ደኣምበር ሓቀኛ ናይ ልምዓት መደብ ኣይኮነን ይብሉ ነቲ ውሳነ ካብ ማዕከናት ዜና ግብጺ ዝተኸታተሉ ኣስማቶም ክግለጽ ዘይደለዩ ኤርትራውያን።
መንግስቲ ግብጺ ኣብ’ቲ ብኢትዮጵያ ዝስራሕ ዘሎ ዲጋ ዘለዎ መርገጽ ክሳብ ሕጂ ንጹር ከምዘይኮነ፡ ሓንሳብ ንመሰረታዊ ዕላማ ናይ’ቲ ዲጋ ተቐቢሉ ኣብ ተክኒካዊ ጉዳያት ንዘለዎ ስኽፍታ ዝምልከት መብርሂ ክሓትት ከም ዝስማዕ፡ ካልእ ግዜ ከኣ፡ ንህንጸት እቲ ዲጋ ፈጺሙ ከም ዘይቕበሎን ንምዕንቃፉ ዝከኣሎ ኩሉ ክገብር ምዃኑ ዘመላኽቱ ኣብ’ቲ ዞባ ዝርከባ ሃገራት ንምኽሳብ ብዝተፈላለየ መጠበሪታት ላዕሊ ታሕቲ ክብል ከም ዝረአ፡ እዚ ኣብ ኤርትራ ዝበጽሖ ውሳነ ከኣ፡ ብጉልባብ ምምንጫው ሓይሊ ጸዓት ፖለቲካውን ወተሃደራውን ባይታ ንምርካብ ዝዓለመ ምዃኑ ብሩህ’ዩ ክብሉ ኣረዲኦም።
መንግስቲ እስራኤል ብጉዳይ ናይ’ቶም ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት
ዳግም ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይዘራረብ ከም ዘሎ ተገሊጹ
መንግስቲ ሃገረ እስራኤል ብጉዳይ’ቶም ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ምዃኖም ዝተነግረሎም ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት፡ ዛጊት ንጹርን ቀዋምን መርገጽ ከምዘይብሉ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣቋሪጽዎ ዝነበረ ንከመይን ናበይን ይጣየሱ ዝብል ዛዕባ ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዳግም ይዘራረብ ከም ዘሎን ረድዮ ኤረና ብ11 ግንቦት 2018 ኣፍሊጣ።
እቲ ሕጂ ዝግበር ዘሎ ዝርርብ፡ እቲ ቅድሚ ሎሚ ተጀሚሩ፡ ብቀዳማይ ሚኒስተር ናታን ያሁ ብሃንደበት ዝተቛረጸ ብምሕዳስ ንምቕጻሉ ዝዓለመ ከም ዝኾነ፡ ይኹን ግን ሕጂ’ውን መጻኢ ዕድን ናይ’ቶም ስደተኛታት ብዘውሕስ ኣገባብ ኣብ ሓደ መዕለቢ ክብጻሕ ዘሎ ተስፋ ብሩህ ከም ዘይኮነን፡ ናብ ካቢነ ሚኒስተራት እታ ሃገር ንዝቐረበ ጸብጻብ ምርኩስ ብምግባር ሓቢራ።
ረድዮ ኤረና ብዘይካ’ዚ፡ መንግስቲ ፈደራል ጀርመን ኣብ ዝሓለፈ ዓመተ 2017 ጥራሕ 35 ሽሕ ኤርትራውያን ሓተቲ ዕቑባ ከም ዝተቐበለ፡ ይኹን ግን ሕጂ’ውን ብዙሓት ብስደት ተፈላልዮም ዝነብሩ ዘለው ስድራ ቤታት፡ ኣብ ጀርመን ተጠራኒፎም ንኽነብሩ ፖለቲካዊ ሕቶ ካብ ዘቕርቡ ብዙሓት መልሲ ዘየረኸቡ ከም ዘለውን ንማዕከን ዜና እታ ሃገር ዶቸ በለ ብምጥቃስ ኣብ ናይ 11 ግንቦት 2018 ዜና ፈነወኣ ወሲኻ ኣረጋጊጻ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 14-05-2018
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.