text:
ነቲ ኣረጊት ስብእና ቐንጢጥና እንድርብዮ ብኸመይ ኢና፧
‘ነቲ ኣረጊት ስብእና ምስ ግብርታቱ ቐንጥጥዎ።’—ቈሎ. 3:9።
1, 2. ሰባት ብዛዕባ ናይ የሆዋ መሰኻኽር እንታይ እዮም ኣስተብሂሎም፧
ሰባት፡ ህዝቢ የሆዋ ፍሉይ ባህርያት ከም ዘለዎም ይዛረቡ እዮም። ንኣብነት፡ ኣንቶን ጊል ዝስሙ ደራሲ ብዛዕባ እቶም ኣብ ናዚ ጀርመን ዝነበሩ ኣሕዋትናን ኣሓትናን፡ “ናዚ ንናይ የሆዋ መሰኻኽር ሓያል ጽልኢ እዩ ነይርዎም። . . . ብ1939 ኣስታት 6,000 ዚዀኑ ኣብ [መዳጐኒ ደምበታት] ነበሩ” ኢሉ ጸሓፈ። ኰይኑ ግና፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ዜስካሕክሕ መስጐጕቲ እኳ እንተ ወረዶም፡ ከምቲ እቲ ደራሲ ዝበሎ፡ “ትውክልቲ ዚግበሮምን ዓቃላትን” እዮም ነይሮም፣ “ንጽህናኦምን ሓድነቶምን” እውን ሓልዮም እዮም።
2 ኣብዚ ቐረባ እዋናት፡ ደቡብ ኣፍሪቃውያን እውን ህዝቢ ኣምላኽ ባህ ዜብል ባህርያት ከም ዘለዎም ኣስተብሂሎም እዮም። ቅድሚ ሕጂ ኣብታ ሃገር ዝነበሩ እተፈላለየ ሕብሪ ቘርበት ዘለዎም ኣሕዋት ንሓድሕዶም ብዘይ ስክፍታ ኺቀራረቡ ኣይክእሉን እዮም ነይሮም። ይኹን እምበር፡ ሰንበት 18 ታሕሳስ 2011፡ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃን ካብ ጐረባብቲ ሃገራትን እተኣከቡ እተፈላለየ ዓሌት ዘለዎም ልዕሊ 78,000 ኣሕዋትና፡ ኣብ ከተማ ጆሃንስበርግ ኣብ ዚርከብ ሓደ ዓብዪ ስታድዩም መንፈሳዊ ኣኼባ ገበሩ። ኣካያዲ ስራሕ እቲ ስታድዩም ከኣ ብዛዕባ እቶም ኣኼበኛታት ከምዚ በለ፦ “ኣብዚ ስታድዩም እዚ ኸምዚኣቶም ዝበሉ ስርዓት ዘለዎም ሰባት ርእየ ኣይፈልጥን። ኵላቶም ጽቡቕ ኣከዳድና እዩ ነይርዎም። ነቲ ስታድዩም ድማ ጽቡቕ ጌርኩም ኢኹም ኣጽሪኹምዎ። ልዕሊ ዅሉ ኸኣ፡ ካብ እተፈላለየ ዓሌት ዝመጻእኩም ኢኹም።”
3. ሕውነትና ፍሉይ ዚገብሮ እንታይ እዩ፧
3 ናይ የሆዋ መሰኻኽር ዘይኰኑ ሰባት ዝሃብዎ ኸምዚ ዝኣመሰለ ርእይቶታት፡ ዓለምለኻዊ ሕውነትና ብሓቂ ፍሉይ ከም ዝዀነ እዩ ዜርኢ። (1 ጴጥ. 5:9፡ እ.ጽ.) ካብ ካልኦት ውድባት እንፍለ ስለምንታይ ኢና፧ ብሓገዝ ቃል ኣምላኽን መንፈስ ኣምላኽን ‘ነቲ ኣረጊት ስብእና ኽንቅንጥጥ’ ኣበርቲዕና ንጽዕር ኢና። ንዕኡ ቐንጢጥና ድማ ‘ሓድሽ ስብእና ንለብስ’ ኢና።—ቈሎ. 3:9, 10።
4. ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ እንታይ ኢና ኽንምርምር፧ ስለምንታይከ፧
4 ነቲ ኣረጊት ስብእና ሓንሳእ ምቕንጣጥ ጥራይ እኹል ኣይኰነን። የግዳስ፡ ነቲ ኣረጊት ስብእና መሊስና ኸይንኽደኖ ኽንጥንቀቕ እውን ኣሎና። ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ፡ ነቲ ኣረጊት ስብእና ብኸመይ ቀንጢጥና ኽንድርብዮ ኸም እንኽእል፡ ነዚ ብህጹጽ ክንገብሮ ዘሎና ስለምንታይ ከም ዝዀነ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ሕማቕ ልማዳት እተዋሕጡ እውን ከይተረፉ ስለምንታይ ኪቕየሩ ኸም ዚኽእሉ ኽንርኢ ኢና። ብዘይካዚ፡ እቶም ኣብ ሓቂ ነዊሕ ዓመታት ዝገበሩ ኣሕዋት ነቲ ቐንጢጦም ዝደርበይዎ ኣረጊት ስብእና መሊሶም ምእንቲ ኸይክደንዎ እንታይ ኪገብሩ ኸም ዚኽእሉ ኽንምርምር ኢና። እዚ መዘኻኸሪታት እዚ ዜድልየና ግና ስለምንታይ እዩ፧ ምኽንያቱ፡ ገሊኦም ንየሆዋ ዜገልግሉ ዝነበሩ ኣሕዋት ናብ ናይ ቀደም መገድታቶም ተመሊሶም እዮም። ስለዚ፡ ኵላትና ነቲ፡ “እቲ ደው ኢሉ ዘሎ ዚመስሎ፡ ከይወድቕ ይጠንቀቕ” ዚብል መጠንቀቕታ ኸነድህበሉ ኣሎና።—1 ቈረ. 10:12።
ዘይግቡእ ጾታዊ ትምኒት ኣወግድ
5. (ሀ) ነቲ ኣረጊት ስብእና ብህጹጽ ክንድርብዮ ዘሎና ስለምንታይ ምዃኑ ኣብርህ። (ኣብ መእተዊ ዘሎ ስእሊ ርአ።) (ለ) ብመሰረት ቈሎሴ 3:5-9፡ ኣረጊት ስብእና ዚብሃል እንታይ ዓይነት ተግባራት እዩ፧
5 ክዳንካ እንተ ረሲሑን ኪጨኑ እንተ ጀሚሩን እንታይ ኢኻ እትገብር፧ ቀልጢፍካ ኢኻ እተውጽኦ። ብተመሳሳሊ፡ ኣምላኽ ንዚጸልኦ ልማዳት ብህጹጽ ቐንጢጥና ኽንድርብዮ ንእተዋህበና ማዕዳ ኸነቕልበሉ ኣሎና። ጳውሎስ ነቶም ኣብ ግዜኡ ዝነበሩ ክርስትያናት፡ “ኣርሕቑ” ኢሉ መኺርዎም ኣሎ። ንሕና እውን ነዚ መምርሒ እዚ ኽንስዕብ ኣሎና። እምበኣር፡ ብዛዕባ ኽልተ ኻብቲ ጳውሎስ ዝጠቐሶ ሓጥእ ተግባራት፡ ማለት ብዛዕባ ምንዝርናን ርኽሰትን እስከ ንመርምር።—ቈሎሴ 3:5-9 ኣንብብ።
6, 7. (ሀ) ቃላት ጳውሎስ፡ ኣረጊት ስብእና ንምውጋድ ሓያል ስጕምቲ ኽንወስድ ከም ዘሎና ዜርኢ ብኸመይ እዩ፧ (ለ) ሳኩራ እንታይ ዓይነት ህይወት እዩ ነይሩዋ፧ ነዚ ህይወት እዚ ኽትሓድጎ ዝሓገዛኸ እንታይ እዩ፧
6 ምዝንርና። እታ “ምንዝርና” ተባሂላ ተተርጒማ ዘላ ቓል፡ ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ እተጻሕፈሉ በዅሪ ቛንቋ፡ ብሕጋዊ መገዲ ንሓድሕዶም ዘይተመርዓዉ ሰባት ንዚገብርዎ ጾታዊ ርክብን ግብረ ሶዶምን እውን ተጠቓልል እያ። ጳውሎስ ንክርስትያናት ብጾቱ፡ ን“ምንዝርና” ብዚምልከት፡ ‘ኣካላቶም ኪቐትሉ’ ነጊርዎም እዩ። “ቅተሉ” ዚብል ከቢድ መግለጺ ምጥቃሙ ድማ፡ ግጉይ ትምኒታት ምሉእ ብምሉእ ንምጥፋእ ሓያል ስጕምቲ ኽንወስድ ከም ዘሎና ዜርኢ እዩ። ከምኡ ምግባር ኪኸብደና ዚኽእል እኳ እንተ ዀነ፡ ክንዕወት ግና ንኽእል ኢና።
7 ሳኩራ * እትብሃል ጃፓናዊት እንታይ ከም ዘጋጠማ እሞ ርአ። ብንእስነታ ጽምዋን ባዶነትን ይስምዓ ነበረ። ጓል 15 ዓመት ካብ እትኸውን ኣትሒዛ ድማ፡ ካብ ጽምዋኣ ምእንቲ ኽትገላገል ምስ እተፈላለዩ ሰባት ጾታዊ ርክብ ትገብር ነበረት። ንሳ ብዛዕባ እቲ ዝገበረቶ ነገራት ጣዕሳ እናተሰምዓ፡ “ሰለስተ ሳዕ ጥንሲ ሰዲደ እየ” በለት። ኣብ ፈለማ፡ ምንዝርና ኽትፍጽም ከላ ተደላይትን ተፈታዊትን ከም ዝዀነት ኰይኑ ይስምዓ እኳ እንተ ነበረ፡ ደሓር ግና፡ ነዚ ርኹስ ተግባራት እዚ ብዝፈጸመት መጠን፡ ዝያዳ ባዶነት ኪስምዓ ጀመረ። ጓል 23 ዓመት ክሳዕ እትኸውን ድማ ከምዚ ዓይነት ናብራ ትነብር ነበረት። ድሕሪኡ ግና፡ ምስ ናይ የሆዋ መሰኻኽር መጽሓፍ ቅዱስ ከተጽንዕ ጀመረት። ሳኩራ ነቲ እተማህረቶ ፈተወቶ፣ ብሓገዝ የሆዋ ድማ ነቲ ዚስምዓ ዝነበረ ኸቢድ ጸጸትን ሕስረትን ከተሰንፎ፡ ካብ ምንዝርና ኸኣ ክትርሕቕ ክኢላ እያ። ሕጂ ስርዕቲ ፈላሚት ኰይና ተገልግል ኣላ፡ ጽምዋ ድማ ኣይስምዓን እዩ። እኳ ደኣስ፡ መዓልቲ መዓልቲ ፍቕሪ የሆዋ ስለ እትረክብ ብሓቂ ሕጕስቲ እያ።
ርኹስ ተግባራት ኣሰንፍ
8. ገለ ኻብቲ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ርኹሳት ኪገብረና ዚኽእል ተግባራት እንታይ እዩ፧
8 ርኽሰት። እታ “ርኽሰት” ተባሂላ ተተርጒማ ዘላ ቓል፡ ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ እተጻሕፈሉ በዅሪ ቛንቋ፡ ጾታዊ ርኽሰት ጥራይ ዘይኰነስ፡ ካልእ ነገራት እውን እተጠቓልል ሰፋሕ ቃል እያ። ከም ምትካኽ ሽጋራ ወይ ጽዩፍ ቀልድታት ንዝኣመሰለ ሕማቕ ተግባራት እውን ተመልክት እያ። (2 ቈረ. 7:1፣ ኤፌ. 5:3, 4) ሓደ ሰብ ንበይኑ ዀይኑ ንዚገብሮ ርኹስ ተግባራት እውን ከተመልክት ትኽእል እያ። ገለ ኻብዚ ድማ፡ ግብረ ሕቡእ ናብ ምፍጻም ኪመርሕ ዚኽእል ጾታዊ ስምዒት ዜለዓዕል መጻሕፍቲ ምንባብ ወይ ከኣ ስእለ ጽዩፍ ምርኣይ ኪኸውን ይኽእል እዩ።—ቈሎ. 3:5። *
9. “ፉሉል ፍትወተ ስጋ” ምምዕባል እንታይ ሳዕቤን ኣለዎ፧
9 እቶም ስእለ ጽዩፍ ምርኣይ ልማድ ዝገበርዎ ሰባት፡ “ፉሉል ፍትወተ ስጋ” ስለ ዜማዕብሉ፡ ውሉፋት ጾታዊ ርክብ እዮም ዚዀኑ። ብዛዕባ እዚ እተገብረ መጽናዕቲ ኸም ዚሕብሮ፡ ስእለ ጽዩፍ ኪርእዩ ሓያል ድፍኢት ዚስምዖም ሰባት፡ ውሉፋት ኣልኮላዊ መስተን ሓሽሽን ዝዀኑ ሰባት ዜርእይዎ ምልክታት ወልፊ ኸም ዘለዎም ተኣሚኖም እዮም። ስእለ ጽዩፍ ናይ ምርኣይ ልማድ፡ ጕድኣት ዘለዎ ምዃኑ እምበኣር ዜገርም ኣይኰነን። እወ፡ ብሰንኪ ወልፊ ስእለ ጽዩፍ ውርደት ኪስምዓካ፡ ውጽኢት ስራሕካ ኺንኪ፡ ሓጐስ ስድራ ቤትካ ኺጠፍእ ይኽእል እዩ፣ ናብ ፍትሕን ናብ ርእሰ ቕትለትን እውን ኪመርሕ ይኽእል እዩ። ሓደ ሰብኣይ ንሓደ ዓመት ዚኣክል ካብ ወልፊ ስእለ ጽዩፍ ናጻ ምስ ኰነ፡ ንርእሱ ኬኽብር ከም ዝኸኣለ ገሊጹ እዩ።
10. ሪቤሮ ኻብ ወልፊ ስእለ ጽዩፍ እተገላገለ ብኸመይ እዩ፧
10 ንብዙሓት ሰባት፡ ስእለ ጽዩፍ ምሕዳግ ከቢድ ቃልሲ ዀይንዎም እዩ። ኣብዚ ቓልሲ እዚ ግና ክትዕወት ትኽእል ኢኻ። ሪቤሮ ዚብሃል ብራዚላዊ ኸም ኣብነት ርአ። ሪቤሮ ገና ዀተቴ ኸሎ እዩ ኻብ ቤቱ ወጺኡ፣ ድሕሪ ግዜ ድማ፡ ዘገልገለ ወረቓቕቲ መሊሱ ኣብ ዚሰርሕ ፋብሪካ ወረቐት ኪዓዪ ኸሎ፡ ስእለ ጽዩፍ ዘለዎ ስእልታት ኪረክብ ጀመረ። ከምዚ ድማ በለ፦ “በብቝሩብ ውሉፍ ኰንኩ። ኣዝየ ውሉፍ ስለ ዝነበርኩ ድማ፡ ስእለ ጽዩፍ ዘለዎ ቪድዮታት ምእንቲ ኽርኢ እታ መናብርተይ ዝነበረት ሰበይቲ ኽሳዕ እትወጸለይ ተሃንጥየ እየ ዝጽበ ነይረ።” ሓደ እዋን ግና፡ ሪቤሮ ኣብ መንጎ እቲ ኺጥሓን ዝመጸ ዘገልገለ ወረቓቕቲ፡ መፍትሕ ሓጐስ ስድራቤት ዘርእስታ መጽሓፍ ረኣየ። ኣልዒሉ ድማ ኣንበባ። እቲ ዘንበቦ ነገር ምስ ናይ የሆዋ መሰኻኽር መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኪገብር ኣለዓዓሎ፣ ነቲ ሕማቕ ልማዱ ኺሓድጎ ግና ብዙሕ እዋን ወሰደሉ። እንታይ ደኣ ሓገዞ፧ ንሱ ኸምዚ በለ፦ “ጸሎትን መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስን ብዛዕባ እቲ እተምሃርክዎ ምስትንታንን ብዛዕባ ባህርያት ኣምላኽ ዘሎኒ ግንዛበ ኸስፍሕ ሓጊዙኒ እዩ፣ በዚ ኸምዚ ድማ፡ ንየሆዋ ዘሎኒ ፍቕሪ ኻብቲ ንስእለ ጽዩፍ ዘሎኒ ድሌት በሊጹ እዩ።” ሪቤሮ ሳላ ሓገዝ ቃል ኣምላኽን መንፈስ ቅዱስን ነቲ ኣረጊት ስብእናኡ ቐንጢጡ ብምድርባይ ተጠሚቑ እዩ፣ ሕጂ ድማ ሽማግለ ጉባኤ ዀይኑ የገልግል ኣሎ።
11. ሓደ ሰብ ካብ ስእለ ጽዩፍ ኪገላገል እንተ ደልዩ፡ እንታይ ኪገብር ኣለዎ፧
11 ሪቤሮ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ምጽናዑ ጥራይ ካብ ወልፉ ኺገላገል ከም ዘይሓገዞ ኣስተብህል። መልእኽቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንልቡ ምእንቲ ኺትንክፎ ግዜ ኺምድብ ኣድልይዎ እዩ። ሳላ ጸሎትን ኣስተንትኖን ከኣ፡ እታ ንኣምላኽ ዘላቶ ፍቕሪ ነቲ ንስእለ ጽዩፍ ዘለዎ ድሌት ኬሰንፍ ሓጊዛቶ እያ። እወ፡ ንየሆዋ ሓያል ፍቕሪ ምስ እትህልወናን ክፉእ ዘበለ ምስ እንጸልእን፡ ካብ ስእለ ጽዩፍ ክንገላገል ኢና።—መዝሙር 97:10 ኣንብብ።
ቍጥዓ፡ ጸርፊ፡ ሓሶት ኣርሕቕ
12. ንስቴፈን ቍጥዓን ጸርፍን ኬርሕቕ ዝሓገዞ እንታይ እዩ፧
12 ቍጡዓት ሰባት ብዙሕ ሳዕ ሕርቕርቖቶም ብጸርፊ እዮም ዜውጽእዎ። ከምዚ ዓይነት ባህርይ ሕጉስቲ ስድራ ቤት ክትህልወካ ኸም ዘይሕግዝ ርዱእ እዩ። ስቴፈን ዝስሙ ኣውስትራልያዊ ኣቦ፡ “ብዙሕ እጻረፍን ብጢጥ ቅሚጥ እቝጣዕን ነይረ። ኣነን ሰበይተይን ሰለስተ ሳዕ ተፈላሊና ኔርና፡ ክንፋታሕ ከኣ ንሓስብ ኔርና” በለ። ድሕሪኡ ግና፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ምስኡን ምስ ሰበይቱን መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኪገብሩ ጀመሩ። እሞ ደኣ ስቴፈን ነቲ እተማህሮ ምኽሪ መጽሓፍ ቅዱስ ኪስዕብ ምስ ጀመረ እንታይ ለውጢ እዩ ገይሩ፧ ስቴፈን፡ “ናብራ ስድራ ቤትና ብዜደንቕ መገዲ ተለዊጡ። ቅድሚ ሕጂ፡ ከምቲ ብሰዓት ዚምላእ ነታጒ ኺነቱግ ድሉው ዝዀነ፡ ኣነ እውን ብቐሊል ነገር ክምረርን ክቝጣዕን ድሉው እየ ነይረ” በለ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ስቴፈን ኣገልጋሊ ጉባኤ እዩ፣ ሰበይቱ ኸኣ ንነዊሕ ዓመታት ስርዕቲ ፈላሚት ኰይና ተገልግል ኣላ። ኣብታ ስቴፈን ዚእከበላ ጉባኤ ዘለዉ ሽማግለታት ብዛዕባኡ ኸምዚ በሉ፦ “ስቴፈን ህዱእን ጻዕራምን ሓው እዩ፣ ትሑት እውን እዩ።” ኪቝጣዕ ድማ ርእዮምዎ ኣይፈልጡን። እሞኸ ስቴፈን ነዚ ኽእለት እዚ ባዕሉ ኸም ዘጥረዮ ድዩ ዚሓስብ፧ ኣይፋልን። እኳ ደኣስ፡ ከምዚ በለ፦ “ነቲ የሆዋ ንባህርያተይ ምሉእ ብምሉእ ኪልውጦ ዘቕረበለይ ሓገዝ እንተ ዘይቅበሎ ነይረ፡ እዚ ሕጂ ኣብ ህይወተይ ረኺበዮ ዘለኹ ባህ ዜብል በረኸት ኣይምሃለወንን።”
13. ቍጥዓ ኣዝዩ ሓደገኛ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧ መጽሓፍ ቅዱስከ እንታይ መጠንቀቕታ እዩ ዚህበና፧
13 መጽሓፍ ቅዱስ፡ ቍጥዓን ጸርፍን ታዕታዕን ከነርሕቕ ከም ዘሎና የጠንቅቐና እዩ። (ኤፌ. 4:31) መብዛሕትኡ ግዜ፡ ከምዚ ዓይነት ባህርያት ናብ ባእሲ እዩ ዚመርሕ። ዓለም ንቝጥዓ ኸም ንቡር ገይራ ትርእዮ እኳ እንተ ዀነት፡ እዚ ባህርይ እዚ ግና ንፈጣሪና ዜኽብር ኣይኰነን። ብዙሓት ሰባት ሓድሽ ስብእና ቕድሚ ምልባሶም ነዚ ጐዳኢ ባህርያት እዚ ቐንጢጦም ደርብዮምዎ እዮም።—መዝሙር 37:8-11 ኣንብብ።
14. ቍጡዕ ዝነበረ ሰብ ዓቃል ኪኸውን ይኽእል ድዩ፧
14 ኣብ ኦስትርያ ኣብ እትርከብ ጉባኤ ሽማግለ ዀይኑ ዜገልግል ሃንስ ዘሕለፎ ተመክሮ ኸም ኣብነት ንርአ። ኣተሓባባሪ ኣካል ሽማግለታት እታ ሃንስ ዚእከበላ ጉባኤ ብዛዕባኡ፡ “ክትፋለጦ እትደሊ ኣዝዩ ዓቃል ሰብ እዩ” በለ። ሃንስ ግና ካብ ቀደሙ ኣይኰነን ዓቃል ነይሩ። ገና ዀተቴ ኸሎ፡ ብዙሕ ኣልኮላዊ መስተ ኺሰቲ ስለ ዝጀመረ፡ ቍጡዕ ኰነ። ሓደ እዋን ሰኺሩ ኸሎ፡ ተቘጢዑ ንዓርኩ ስለ ዝቐተላ ድማ፡ 20 ዓመት ኪእሰር ተፈርዶ። ቤት ማእሰርቲ ኣብ ፈለማ ነቲ ዝነበሮ ባህሪ ኣይቀየሮን። ጸኒሑ ግና፡ ኣዲኡ ምስ ሓደ ሽማግለ ኪራኸብ መሰናድዎ ገበረትሉ እሞ፡ ሃንስ መጽሓፍ ቅዱስ ኬጽንዕ ጀመረ። ከምዚ ድማ በለ፦ “ነቲ ኣረጊት ስብእናይ ምቕንጣጥ ከቢዱኒ ነይሩ እዩ። እቲ ኣብ ኢሳይያስ 55:7 ዚርከብ ‘ክፉእ ሓሳቡ ይሕደግ’ ዚብል ጥቕሲ ኸምኡ ድማ እቲ ኣብ 1 ቈረንቶስ 6:11 ዚርከብ ብዛዕባ እቶም ሓጥእ መገድታቶም ዝሓደጉ ሰባት ዚገልጽ ‘ገሌኻትኩም ከማታቶም ኔርኩም ኢኹም’ ዚብል ጥቕሲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣተባቢዑኒ እዩ። ንሓያሎ ዓመታት፡ የሆዋ ብመንፈስ ቅዱሱ ኣቢሉ ሓድሽ ስብእና ኽለብስ ብትዕግስቲ ሓጊዙኒ እዩ።” ሃንስ ን17 ዓመትን መንፈቕን ምስ ተኣስረ፡ እተጠምቀ ክርስትያን ኰይኑ ኻብ ቤት ማእሰርቲ ወጸ። “የሆዋ ኣብዚሑ ምሕረት ስለ ዝገበረለይን ይቕረ ስለ ዝበለለይን ኣዝየ እየ ዘመስግኖ” ድማ በለ።
15. ኣየናይ ባህርይ እዩ ልሙድ ኰይኑ ዘሎ፧ መጽሓፍ ቅዱስከ ብዛዕባኡ እንታይ ይብል፧
15 ሓሶት እውን ካልእ ባህርይ ኣረጊት ስብእና እዩ። ንኣብነት፡ ሰባት ግብሪ ንምኽፋል ኣታዊኦም ኬፍልጡ ኸለዉ ዘይቅኑዕ ሓበሬታ ይህቡ ወይ ከኣ ነቲ ዝፈጸምዎ ሓጢኣት ኣብ ክንዲ ዚእመኑሉ ይሕስዉ እዮም፣ እዚ ድማ ልሙድ ኰይኑ ዘሎ ባህርይ እዩ። የሆዋ ግና፡ “ኣምላኽ ሓቂ” እዩ። (መዝ. 31:5) ስለዚ፡ ንዕኡ ዜምልኽ “ነፍሲ ወከፍ” ሰብ “ምስ ብጻዩ ሓቂ” ኺዛረብን ‘ከይሕሱን’ እዩ ዚደልዮ። (ኤፌ. 4:25፣ ቈሎ. 3:9) እምበኣር፡ ዜሕፍረና ወይ ዘይንርብሓሉ እውን እኳ እንተ ዀነ፡ ሓቂ ኽንዛረብ ኣሎና።—ምሳ. 6:16-19።
ብኸመይ እዮም ተዓዊቶም፧
16. ንኣረጊት ስብእና ቐንጢጥና ምእንቲ ኽንድርብዮ እንታይ ኪሕግዘና ይኽእል፧
16 ብናይ ገዛእ ርእስና ዓቕሚ ንኣረጊት ስብእና ቐንጢጥና ኽንድርብዮ ኣይንኽእልን ኢና። እቶም ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ እተጠቕሱ ሳኩራን ሪቤሮን ስቴፈንን ሃንስን፡ ነቲ ሕማቕ ልማዳቶም ቀንጢጦም ንምድርባይ ብዙሕ ኪቃለሱ ኣድልይዎም እዩ። ልቦምን ኣእምሮኦምን ከፊቶም ነቲ ኻብ ቃል ኣምላኽን ካብ መንፈስ ቅዱስን ዚርከብ ሓይሊ ስለ እተቐበሉ ግና ኪዕወቱ ኽኢሎም እዮም። (ሉቃ. 11:13፣ እብ. 4:12) ንሕና እውን ካብዚ ሓይሊ እዚ ምእንቲ ኽንጥቀም፡ ንመጽሓፍ ቅዱስ መዓልታዊ ኸነንብቦ፡ ብዛዕባኡ ኸነስተንትን፡ ከምኡ ድማ ነቲ ኻብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝረኸብናዮ ምኽሪ ኣብ ግብሪ ኸነውዕል ዚሕግዘና ጥበብን ብርታዐን ምእንቲ ኽንረክብ ከየቋረጽና ኽንጽሊ ኣሎና። (እያ. 1:8፣ መዝ. 119:97፣ 1 ተሰ. 5:17) ኣብ ኣኼባታት ጉባኤ ተዳሊና ምስ እንእከብ እውን ካብ ቃል ኣምላኽን ካብ መንፈስ ቅዱስን ክንጥቀም ንኽእል ኢና። (እብ. 10:24, 25) ብዘይካዚ፡ ነቲ ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ህዝቢ ኣምላኽ መንፈሳዊ ምግቢ ዚረኽቡሉ እተፈላለየ መገድታት ጽቡቕ ጌርና ኽንጥቀመሉ ኣሎና።—ሉቃ. 12:42።
17. ኣብታ እትቕጽል ዓንቀጽ እንታይ ኢና ኽንመያየጥ፧
17 ክርስትያናት ቀንጢጦም ኪድርብይዎ ዘለዎም እተፈላለየ ሕማቕ ልማዳት ርኢና ኢና። ግናኸ፡ ነዚ ብምግባርና ጥራይ ሞገስ ኣምላኽ ክንረክብ ንኽእል ዲና፧ ኣይፋልን። ከመይሲ፡ ሓድሽ ስብእና እውን ክንለብስ ኣሎና። ኣብታ እትቕጽል ዓንቀጽ፡ ብምሳልያዊ መገዲ ለቢስናዮ ኽንነብር ዘሎና እተፈላለየ መዳያት ሓድሽ ስብእና ኽንርኢ ኢና።


c: text/html

text:
ኢትዮጵያ ዝኾነት ሃገር ዘለዋ ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዝተመስረተ ርክብ ክትቕፅለሉ እያ-ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም…
መቐለ ጥሪ 02//2009(ድወት) ኢትዮጵያ ምስ ዝኾነት ሃገር ዘለዋ ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዝተመስረተ ርክብን ፖሊስን ኣጠናኺራ ከምትቕፅለሉ ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ገሊፆም።
ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ሃገራዊ ፖሊሲ ጉዳይ ወፃእን ዲፕሎማስን በዚ መትከልን ርክብን ዝተሓንፀፀ ምዃኑ ሓቢሮም።
ኢትዮጵያ ምስ መንግስትን ህዝብን ግብፂ ርክብ ህዝቢ ንህዝቢ ሓዊሱ ዲፕሎማስያዊ ርክብ እውን ንምጥንኻር እናሰርሐት ከምዝፀንሐት ብምግላፅ ብቐፃሊ’ውን ተጠናኺሩ ከምዝቕፅል ኣመልኪቶም።
እዚ ኮይኑ ግና ገለ ትካላት ግብፂ መንግስቲ ብኣሸባሪነት ዝፅዎዖም ሓይልታት ጥፍኣት ብምሕጋዝ ኢትዮጵያ ንምሕማስ እናሰርሑ ምዃኖም ዝፍለጥ ምዃኑ ገሊፆም።
ብመሰረት’ዚ ድማ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንመነግስቲ ግብፂ እዞም ትካላት መን ምዃኖምን ዕላመኦምን ኣፃርዩ ንክሓቶም ጌሩ እዩ ኢሎም።
ካብዚ ብዝሰገረ ምስ ፕረዝደንት ግብፂ ዓብደልፋታህ ኣልሲሲ ኣብ ዙርያ እዚ ጉዳይ ከምዝተዘራረቡ ዝሓበሩ ኣይተ ሃይለማርያም እቲ ዘተ ንምቕፃል ኣብ ምርድዳእ ከምዝበፅሑ’ውን ተዛሪቦም።
ኣብ ቐረባ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝካየድ ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ፕረዝደንት ግብፂ ዓብደልፋታህ ኣልሲሲ ምስ ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣብዚ ጉዳይን ኻልኦት ኽልቲኣዊ ጉዳያትን ከምዝዝትዩ ሓቢሮም።
ብዜካ እዚ ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ሻዕቢያ እውን ከምዘሎ ዝሓበሩ ቐዳማይ ሚኒስትር ሃይለማርያም መንግስቲ ሻዕቢያ ሓይልታት ጥፍኣትን ኣሸበርትን ከምዝሕግዝ ገሊፆም።
ኣብ ከባቢ ቐይሕ ባሕሪ ዝፍጠር ዘሎ ምስፍሕፋሕ ሓይሊ ብዝምልከት ንዝተልዓለ ሕቶ ድማ ንኢትዮጵያ ዘስግእ ከምዘይኾነ ገሊፆም። ኣብቲ ከባቢ ሓይልን ዘሰልፋ ዘለዋ ድማ ስትራቴጂካዊ መሓዛ ልምዓት ኢትዮጵያ ምዃነን ገሊፆም።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዓሰርቲኦም ኤርትራዊያን ስፖርተኛታት ኣብ ቦትስዋና ንዝህልዎም ደረጃ ስደተኛ ዝውሰን፣ ብመሰረት ሕጊ ቦትስዋናን ዓለም-ለኻዊ ውዕላትን ምኻኑ ዋና ጸሓፊ ምክልኻል፣ ፍትሒን ጸጥታን ቦትስዋና ገሊጹ።
እቶም ስፖርተኛታት ድሕሪ’ቲ ግጥም ናብ ሆቴሎም ከይዶም፣ካብ ሆቴሎም ተሰዊሮም። ከምዝጠፍኡ ምስ ተገለፀ ፖሊስ ኣብ ዳህሳስ ኣትዩ። ኣብ ሓደ ስፍራ ረኺብዎም። ክሕተቱ ከለው ናብ ኤርትራ ክምለሱ ከምዘይደልዩን ፖለቲካዊ ዕቁባ ከምዝሓቱን ገሊፆም’ዮም።
‘ዕፃኦም እዚ’ዩ ኢለ ክዛረብ ኣይክእልን። ዕቑባ ሓቲቶም ኣለው፣ ናብ መስርሕ ኣትዮም ኣለው። ስለዚ ዕቑባ ክፍቀደሎም ወይ ክክልከሉ ይኽእሉ’ዮም። ኣባላት ማሕበረ-ሰብ ዓለም ስለዝኾና ግና ኣሲርና ንዓዶም ክንጥርዞም ኣይንኽእልን። ካልእ መማረፂ ስደተኛነት፣ ኣብ ሳልሳይ ሃገር ንክኣትው ምሕጋዝ’ውን ዘጠቃልል’ዩ’ ኢሉ ሚኒስትር ኣውጊስቲን።
ኣብ ቅድመ መፃረዪ ግጥም ዋንጫ ዓለም 2018 ሩስያ፣ ትሳተፍ ዝነበረት ሕርይቲ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ኣብ ኣስመራ 2 ብ 0 ኣብ ፍራንሲስታውን ቦትስዋና ድማ 3 ብ 1 ተሳዒራ ካብ’ቲ ውድድር ከምዝተሰናበተት ዝዝከር’ዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ንሃገራዊ መረፃ ኢትዮጵያ ዝተዓዘበ እንኮ ተዓዛቢ ጉጅለ ወፃኢ ሕብረት ኣፍሪካ ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ዝተኻየደ ምርጫ ህዱእ፣ሰላማውን እሙንን ነይሩ ኢሉዎ።ተቓወምቲ ገዛኢ ፓርቲ ዘይምዕሩይ ሃውህው ምርጫ ብምፍጣርን ብምንቃፍ ብምንክላብትን ብምፍርራህን ንነዊሕ እዋን ክኸሱዎ ፀኒሖም ኣለው።
ህዱእ፣ሰለማውን እሙንን፤እዞም ሰለስተ ቃላት ልኡኽ ተዓዛቢ ጉጅለ ሕብረት ኣፍሪካ ንከይዲ ምርጫ ኢትዮጵያ ዝተጠቐመሎም ቅፅላት እዮም።ኣብ ስልጣን ነዊሕ ዝፀንሐ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግ ብሰፊሑ ክስዕር ትፅቢት ይግበር።
‘’ነፃን ሚዛናውን’’ ዝብላ ክልተ ኣገደስቲ ቃላት ግን ኣብ ገምጋም እንኮ ናይ ወፃኢ ተዓዛቢ ጉጅለ ኣይተጠቕሳን።ሕብረት ኣፍሪካ 59 ኣባላት ተዓዘብቲ ብምውፋር ብዘይካ ኣብ ክልል ዓፋር ኣብ ሙሉእ እታ ሃገር ኣብ 356 ናይ ምርጫ ጣቢያታት ተዋፊሩ ከምዝተዓዘበ ሓቢሩ’ሎ።
መራሒ እቲ ልኡኽ ናይ ናሚቢያ ፕሬዝዳንት ዝነበሩ ሄፊከፒኒ ፖሃምባ ‘’ልኡኽ ተዓዘብቲ ሕብረት ኣፍሪካ እቲ ፓርላመንታዊ መረፃ ዝተረጋግአ፣ ሰላማውን ተኣማኒን ምዃኑ ደምዲሙ’ሎ።ህዝቢ ኢትዮጵያ ምርጭኦም ክገልፁ ዕድል ዝሃበ መረፃ እዩ’’ኢሎም።
ፖሃምባ ኣብ ዝሃብዎ ነዊሕ መባእታዊ ገምጋም ዝተሓዋወሰ መልእኽቲ ሒዙ’ሎ።እቲ ልኡኽ ኣብቲ ምርጫ ዓብዪ ህውከት ወይ ፀገማት ኣይሰማዕናን ይብል።ንተክኒካዊ ብቕዓት ቦርድ ምርጫ ዝነኣደ እቲ ፀብፃብ ይኹን እምበር ኢሎም ፓሃምባ ደገፍቲ ገዛኢ ፓርቲ ኣብ ውሽጢ ናይ ምርጫ ጣቢያ ኮይኖም ንመረፅቲ ብቕሉዕ ወፍሪ እናካየዱ፣ኣብ ገለ ጣቢያታት ምርጫ ድማ እቲ ምርጫ ክጅመር እዩ ቅድሚ ዝተብሃለሉ ናይ ንግሆ ስዓት 12 ከምዝተኸፍቱ ገሊፆም።
መረፅቲ ናይ ምምራፅ መሰሎም ተጠቒሞም ባህጎምን ድልየቶም ምርኣዮም ዘተባብዕ’ዃ እንተኾነ ናይ ምርጫ ጣቢያታት ኣቐዲምካ ምኽፋት ግን ኩሎም መረፅቲ ኣብ ተመሳሳሊ ስዓት ክጅምሩ ከምዘለዎም ንዝእዝዝ ናይ ማዕርነት መትከል ኣብ ዘጠራጥር ኩነትታ ዘእቲ እዩ ኢሎም።
ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣብዞም ዝቕፅሉ ሒደት ማዕልታት ግዚያዊ ውፅኢት ከምዘፍልጥን ናይ መወዳእታ ውፅኢት ክኣ 22 ሰነ 2015 ኣ/ፈ ዕላዊ ከምዝገብርን ገሊፁ’ሎ።ተዓዝቢ ምርጫ ሕብረት ኣፍሪካ ብወገኑ ናይ መወዳእታ ፀብፃቡ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ዕላዊ ውፅኢት ምስ ኣወጀ ኣብ ውሽጢ ክልተ ኣዋርሕ ከምዘውፅእ ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ኣብ ኤርትራ፡ ኣብ ዝሓለፈ 4 ኣዋርሕ ናይ ባጤራ ናቕፋ ምቕያር ከምዝተገብረ ዳርጋ ኩሉ ተኸታቲልዎ’ዩ ክበሃል ይኽእል’ዩ።ህዝቢ ኸኣ፡ ኣብ ከቢድ ሽግርን መከራን ተሳቲሑ ምህላዉ፡ዕለታዊ ትዕዘቦ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።
ባጤራ ናቕፋ “ንህበይ ከየተረፈ ኣይደናግራን’ዩ።” ዝብል ዘረባ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ፡ኣብ ባይታ ግብሪ ኣደናጋሪ ምንባሩ፣ብፍላይ ከኣ ንዓበይቲ ኣዚዩ ዘጸግም ባጤራ ከምዝነበረ፡ርዱእ ነገር እዩ።
ነዚ ጉድለታት ተቐቢልካ ኣብ ኽንዲ ምእራም፡ህዝቢ ይሸገር ምባል ግቡእ ስራሕ ኣይኮነን፣እንተኮነ ተዛራቢ እምበር ሰማዒ ኣብ ዘይብሉ መንግስትን ዉድብን ኣብ ግቡእ ግዜኡ ክእረምን ክዕረይን ኣይተገበርን።
ካብዚ ሓሊፉ ምንቁልቛል ዋጋ ባጤራ ናቕፋ መሬት ዘቢጡ ምጽንሑ ማንም ዝፈልጦ’ዩ።ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ልዕሊ ንቡር ክዘወር ዝጸንሐ፡ባጤራ ናቕፋ ገለ ፍታሕ ክግበረሉ፡ብዜጋታት ምሕጽንታን ጻውዒትን ክግበርዃ ተጸንሐ፡ከም ልማዱ ጸማም-እዝኒ እዩ ክወሃቦ ከምዝጸንሐ ዓዱ ብዕዱ ዝምስኽሮ ጉዳይ’ዩ።
ሕጂ፡ናቅፋ ክቕየር ምስ ተገብረ ኸኣ ዝተወስደ ስጉምታት ኮነ ዝተቀየሩ ፖሊስታት ንህይወትን ናብራን ህዝቢ፡ ኣብ ግምት ፈጺሙ ዘይእተወ ብሙኳኑ ማዕረ ክንደይ ብመረረ-መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ኣሎ።
ህዝቢ፡ናብ ባንኺ ክንዲ ዘእተወ፡ክወሃቦ ዝፍቐድ ዝተወሰነ መጠን ገንዘብ ምዃኑ ካብ ዝሕበር፡ብዙሕ ሜላታት ክጥቀም ግድን’ዩ ነይሩ።እቶም ገሊኦም ስጋብ ናይ ሓደ ሚሊዮን ዝግመት፡ ናይ ሞባይል ካርድ ዝዓደጉ፡እታ ዝበለጸት ሜላ ኮይና፡ ክንደይ ሰብ ክጥቐመላ ፈተነ ገይሩ እዩ።እዚ ኮይኑ ግና እዛ ሜላ ብዙሕ ሰብ ክጥቀመላ ምስ ጀመረ፡ኣብ ጥቃ ሲነማ ኦዲዮን ዝርከቡ ኣባላት ጸጥታ፡ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ብምምልካቶም ደው ክብል ተገይሩ’ዩ።
እቶም ኣብ ኢዶም ናይ ሓደ ሚሊዮን ናቕፋ ዝግመት ሞባይል ካርድ ዝዓደጉ ከኣ፡ ብቕልጡፍ ናብ ቴሌ ክመልስዎ ቐጢን ትእዛዝ ወሪድዎም እዩ።እዚ እንተዘይገይሮም ኸኣ፡ እቲ ካርድ ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ከምዝከውን፡መመርሒ ብምውራዱ ክትፈሽልን ናብ ኣደዳ ክሳራ ከምዘሳጥሖምን ነበርቲ ከተማ ኣስመራን ከረንን ዘስደመመ ተግባር ሙዃኑ ፍሉጥ’ዩ።
እቶም ናይ ሓደ ሚሊዮን ዝኸውን፡ካርድ ኣውጺ’ኦም ዝነበሩ፡ ብጉያ ጉያ ናህሪ ስጋብ ካብ ሓንቲ ካርድ 30 ናቕፋ እናከሰሩ ክሸጥዎ ከምዝተር’ኣዩ፣ኣዚዮም ናብ ክሳራ ከምዝተሳጥሑ ካብ ማንም ዝኽወል ኣይኮነን።
ኣስቤዛታት ብፍላይ ሃለኽቲ ነገራት እምብዛ ዋጋ ቀኒሱ፡ነጋዶ ኣብ ከቢድ ክሳራ ብምስጥሖም፡ ኣብ ዝመጽእ ወቕቲ ከም ኮመድረ፡ሽጉርቲን ካልእን ዕዳጋ ብዘይምርካቡ፡ንዓመታ ዘፍርዮ ሓረስቶት ይህልው’ዶ ዝብል ዓቢ ስግኣት ተፈጢሩ ኣሎ።ኣብዚ ሒደት ኣዋርሕ ከም ነጋዶ ፍረታትን ኣሕምልትን ዳርጋ ዝከስረ ከምዘየለ፡ነበርቲ ከተማ ኣስመራ መዛረቢ ኮይኑ ከምዘሎ ይሕብሩ ኣለዉ።
ሓንቲ ኣደ፡ ኣብዚ ቐረባ ግዜ፡ ምስ ምውጻቕ ሓዲሽ ናቕፋ ተታሒዙ፡ ኣብ ማዓልታዊ ህይወተን ኣዝዩ ብምትንካፉ፡ ተማሪረን፡ “ናቕፋ፡ጉድ ገይርኽና…!” ኢለን ብምዝራበን ክእሰራ ክኢለን እየን።
እዘን ሰበይቲ ነዚ ዘረባ ምረት ክዛረባ ከለዋ፡ ኣብ ጥቕኣን ሓደ ሰብኣይ ጥራሕ ብምንባሮም፡መንግስቲ ዋላ ንዓበይቲ ሰባት ኣባላት ጸጥታ ወይ ከኣ እንዳ እዝኒ ቆጺሩ፡ ንከምዚ ዝዓይነቱ ዘረባታት ክእኽብን ዜጋታቱ ክኣስርን ምርኣዮም፡እቶም ተዓዘብቲ ይገልጹ።
እተን ኣደ፡ኣብ ከባቢ ካልኣይ መደበር ፖሊስ፡ነቲ ዘረባ ብምዝራበን፡ ኣብዚ ፖሊስ ጣብያ ከምዝተኣሰራ ብምጥቃስ ማዕረ ክንደይ ምቕያር ባጤራ ናቕፋ ህይወት ከተማ ኣስመራ፡ከምዝደወኖ ወሲኮም የረድኡ።
ኣብዚ ሰሙን’ዚ ኸኣ፡ ንናቕፋ ከማርራ ዝተሰምዓ ኣደ፡ብመጠንቐቕታ ከምዝተሓልፋ ሓበሬታ ኣሎ።
“ናቕፋ፡ ጉድ ገይራትና…!” ዝብል ዘረባ ኣብ ገለ ገለ ኣባላት ኣገልግሎት ዝውትርቲ ዘረባ ኮይና ከምዘላ ዝዛረቡ ደቂ ኣስመራ፡ሓደ ሰብ፡ዝተፈላለየ ስርሓውቲ ኣስሪሑ፡ ንዝተፈላለዩ ሰባት፡ ናይ ገንዘብ ሕሳቦም ብመልኽዕ፡’ቼኽ’ ጽሒፉ እንተሂብዎም፡እቲ ቐዳማይ ናብ ባንኺ ዝበጽሐ ገንዘቡ ምስ ወሰደ፡እቶም ካልኦት ከኣ ሓደ ድሕሪ እቲ ሓደ፡ወርሒ መጸ ክወስዱ፡እቲ መስርሕ ሓዲሽ መምርሒ ይውስኖ ብምዃኑ፡ዘድልየካ ናይ ስራሕ ገንዘብካ ከይተረፈ፡ንኽትረክቦ ኣዋርሕ ክትጽበይ ዝገበር፣ኣዚዩ ንማሕበረ-ቁጠባዊ ህይወት ህዝቢ ዘናግዐ፡ንህዝቢ ዘይሓልይ፡ስራሕ በተኹ ከምዝኮነ ኣምሪሮም ይዛረቡ እዮም።
ናቕፋ፡መጠን ሸርፉ ምስ ዶላር ኣዚዩ ክቐራረብ ብምግባሩ፡ገለ ገለ የውሃት መጠን ሸርፊ ናቕፋ ዝሓየለ ዝመስሎም ከምዝለዉ ዝተዓዘበ ሰብ ካብ ምግራም ሓሊፉ ዝገብሮ የብሉን’ዩ።
ናቅፋ፡ ኣብዚ ግዜ’ዚ ኣብ ባንኺን ኣብ ጸሊም ዕዳጋን ዳርጋ ተመጣጣኒ መጠነ ሸርፊ ሒዛ ብምህላዋ፡ኣብ ህዝቢ መካትዒ ዛዕባ ኮይኑ ምህላዉ ዝፍለጥ’ዩ።
እዚ ጉዳይ እዚ፡ነቲ ዝነበረ ሰፊሕ ጋግ ናይ ሸርፊ፡ ኣብ ባንኽን ኣብ ጸሊም ዕዳጋን ክወርድ ገይሩ ኣሎ።እንተኮነ እዚ ምእዙዝ ፖሊሲ ቁጠባ ብሰብ ሞያ ዝተውሃቦ መብርህን መረዳእታን ብዘይምህላዉ፡ገለገለ እዚ ፖሊሲ፡ከም እወንታዊ ለውጢ፡ ኣብ ዕቤት ቈጠባ ኤርትራ ገይሮም ክዛረብሉን ካድረታት ህግደፍ ናብ ፖሊቲካዊ ረብሓ ክጥቐምሉን ይረኣዩ ምህላዎም፣ሓቂ መሲልዎም ምርግጋእ ዕዳጋ፡ክጽበዩ ዝጸንሑ ኣካላት ሕብረተሰብ፡ዕዳጋ ክውስኽን ኩላ ከም ኣፍ ዑንቒ ክትጸብብን መዓልታዊ ተርእዮ ኮይንዎም ከምዘሎ እቲ ሓበሬታ የመልኽት።
እዚ ሓዲሽ ናቕፋ፡ካብ ዝመጽእ ኣትሒዙ ብዙሕ ተእዮታት ኣሎ’ዩ።ሓደ ብዙሕ መጠን ገንዘብ ዘለዎ ሰብ፡ወይ ነጋዳይ ንበሎ።ሓደ ሚሊዮን ዝከውን ገንዘብ ናብ ባንኪ እንተ የእትዩ።እተን ንሓደ ሰብ ዝግብኦኦ ጥራሕ ሒዙ ክወጽእ እዩ እቲ መምርሒ ዝእውጅ፡ነዚ መፍትሒ ከኣ፡ ንኣዝማድካን ፈለጥኻን ገንዘብ ዘይብሎም ዝበሃሉ ዘበሉ፡ዝተወሰነ ገንዘብ እናሓሰብካ ወይ እናከፈልካ፡ ኣብ ንጥፈታት ክትእትዎም ትግደድ።
በዚ መንገዲ ከኣ፡ክልተ ወይ ሰለስተ ሚኢቲ ወይ ብስምምዕ ካብቲ ዘለካ ብርኽት ዝበለ ገንዘብ፡ከም መጠን እትዋትካ፡መጠን ግብኣትካ ከተዕብይ ምርኣይ ዝውትር ዕዮ ኮይኑ ነይሩ እዩ።
ሰብ ገዛ ክራይ ከኣ፡እቲ ሕሳብ ገዛ ኽራይ ናብ ዞባ ወይ ባንኺ ባዕሎም ክእትዉ ብምእዛዙ እቲ ሓድሽ መምርሒ ንገለ ካብ ገጽ ኣካራይ ብምርሓቆም ባህታ ዝፈጠሮም ከምዝለዉ፣እቶም ኣብዝሓ ከኣ ዘይለመድዎን ዘይተቀበልዎን ኣሰራርሓ ብምዃኑ፡ከንጸርጽሩ ይውዕሉ ምህላዎም፡ዕለታዊ ምንጽርጻር ፈጢሩ ዘሎ ጉዳይ’ዩ።
እሞ፡ “ናቕፋ፡ጉድ ገይራትና…!” ዘይኮነሲ፡ህግደፍ ጉድ ገይሩና ምባል ከምዝሓይሽ፡ነዚ ሓበሬታ ዝሃቡ መንእሰያት ኣስመራ፡ብምረት ይዛረቡ ኣለዉ።
ስለዚ፡ነዚ ኣብ ዝባኝ ህዝቢ ኤርትራ፡ተጻዒኑ ዘሎ፡መኸራን ሽግራትን ንምእላይ፡ፈጣሪ ጉድ ህግደፍ ብምእላይ መገድና፡ነቕንዓዮ!


text:
ሕቶ ዝኸበርኪ ሚኒስተር፡ ብቐጥታ ናብቲ ዝርዝራት ቅድሚ ምእታውና፡ ናይ’ቲ እነልዕሎ ዛዕባታት ድሕረ ባይታዶ ከተትሕዝና?
ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ክግለጽ ከም ዝጸንሐ፡ ዕላማን ንጥፈታትን ሚኒስትሪ ፍትሒ ምስቲ ብደረጃ ሃገር ሒዝና ንሰርሓሉ ዘለና ናይ ለውጥን ዕብየትን መደባት ዝሳነን ምስኡ ኣተሓሒዝና ክንርድኦ ዘለናን ኢዩ። ሚኒስትሪ ፍትሒ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ መደብ ርሑው፡ ብቑዕን ስሉጥን ኣገልግሎት ሕጊ ምርግጋጽ ኢዩ።
ርሑውነት ኣገልግሎት ልዕሊ ኩሉ ጅኦግራፍያዊ ዝርግሐ ምህላው ማለት ኢዩ። ህዝቢ ኣኣብ ከባቢኡ፡ ኣብ ዝተወሰነ ርሕቀት ፍትሒ ዝረኽበሉ ትካላት ምውዳድ። ብርሕቀት ቦታ ካብ መሰሉ ዝተርፍ፡ ኣብ ከባቢኡ ናይ ሕጊ ትካላት ስለ ዘይረኸበ ተበዲሉ ትም ኢሉ ዝተርፍ ዜጋ ንኸይህሉ ርሕውነት ንምርግጋጽ ክንሰርሕ ጸኒሕናን ኣለናን። ብካልኣይ ደረጃ ዝጥመት ዕላማ ርሑውነት ድማ ዋጋ ኣገልግሎት ኣብ ግምት ዘእተወ ኢዩ።
ህዝቢ ካብ ዘይተደልየ ወጻኢታት ንምድሓን ኢኻ ኣብ ከባቢኡ ከም ዝግልገል ትገብር። ኣብ ከባቢኡ ትካላት ምስ ኣዋደድካ ድማ ምስ ዓቕሙ ዝዳረግ ክፍሊት ጥራይ ብምኽፋል ኣገልግሎት ከም ዝረክብ ምግባር ኣካል ርሑውነት ኢዩ። ርሑውነት፡ ብስሉጥነት እንተ ዘይተሰኒዩ ትርጉም ስለዘይህልዎ ድማ፡ ዘይተደልየ ግዜን ንዋትን ካብ ምብኻን ዘድሕን፡ ፍትሒ ኣብ ሰዓቱን ግዜኡን ክሕሎን ክኽበርን ዘኽእል ኣሰራርሓ ምትእትታው ድማ ወሳኒ ኢዩ። እንህቦ ኣገልግሎት ርሑውን ስሉጥን ኮይኑ ብቑዕ ምስ ዘይከውን ኣብ መወዳእታ እቲ ዕላማ ስለዘይውቃዕ፡ ተልእኾ ሚኒስትሪ ፍትሒ ምሉእ ንምግባሩ ብቕዓት ወሳኒ ኢዩ።
እዚ ብቕዓት እዚ ምርግጋጽ ድማ ብቑዕ ትካላትን ንዓኡ ዘስርሕ ብቑዕ ዓቕሚ ሰብን ምድላው ማለት ኢዩ። ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ክግለጽ ዝጸንሐ ድማ ነዚ ንምርግጋጽ ኢና ክንሰርሕ ጸኒሕና። እዚ ኩሉ ክበሃል ዝጸንሐ ርሑው ነ ት ፡ ስ ሉ ጥ ነ ት ን ብቕዓትን ኣብ ሓደ መሰረታዊ ነጥቢ ኢዩ ዝምርኮስ – ኣብ ህላወ ናይ ዘተኣማምን ሕግታት። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ናትና እንብሎ ንዓና ዝመስል ሕግታት ኣብ ምድላው ሰሕግታት ምስ ህዝብን ትካላትን ኣብ ምልላይ ከኣ ንርከብ።
ሕቶ፡ እዚ ሕግታት እዚ ንትግባረ ድሉው ከምዘሎ ካብ ዝፍለጥ ግዜ ኣይወሰደን ዶ?
ኣብ ዝኾነ ናይ ህንጸት መስርሕ፡ መሰረት ምንጻፍ እቲ ዝኸበደን ግዜ ዝወስድን ኢዩ። ህንጻታት ንላዕሊ ክወጹ እንተኾይኖም ፈለማ ንታሕቲ ኢኻ ትኹዕት። ዝበረኸ ህንጻ ድማ ዝዓሞቐ መሰረት ይሓትት። መሰረትን ኣብ ምህናጹ ዝተሓልፈ ጻዕርን ተራኣዪ ኣይኮነን፡ ሰብ ብባህሪኡ ኣብቲ ልዕሊ መሬት ዝርአ ኢዩ ዘተኩር። መሰረት ኣብ ምንጻፍ ዝኣክል ግዜ ምስ ትወስድ እቲ ቐጺሉ ዝስዕብ ስራሕ ኣተኣማማኒ ይኸውን። “ግዜ ወሲዱ” ወይ “ባኺኑ” ዝበሃል ኢድካ ኣጣሚርካ ካብ ስራሕ ምስ ትቦኩር ኢዩ። ብወገንና ንመስርሕ ትግባረ ኣተኣማማኒ ኣብ ዝገብሮ ንጥፈታት ተጸሚድና ንሰርሕ ኣለና። እዚ መስርሕ’ዚ ኣብ ሰለስተ መድረኻት ከፋፊልካ ዝረአ ኢዩ።
እቲ ናይ ምድላዉ ዕማም ምስ ተዛዘመ፡ ፈለማ እተን ኣውሓስትን ኣኽበርትን ሕግን ጸጥታን ዝኾና ትካላት ነቲ ሕጊ ክፈልጥኦ ነይሩወን። በዚ መሰረት ድማ እቲ ቀዳማይ መድረኽ ነቲ ሓድሽ ሕጊ ኣብ ትካላት ምውራዱ ኢዩ ነይሩ። ትካላት ትሕዝቶ እቶም ሕግታት ተላሊየን፡ ዘሰክመን ሓላፍነት ፈሊጠን፡ ደረት ስልጣነን ተረዲአን፡ ንምትግባሩ ዝግባእ ምድላዋት ክገብራ ኣለወን። ትካላት ምስ ትሕዝቶ እቲ ሕጊ ዝዳረግ ምድላዋት ከይገበራ ናብ ትግባረ ምኻድ፡ ቀደም ተኸተል ዘይምሕላው ኢዩ ዘስዕብ። ብድሕሪ’ዚ ዝመጽእ፡ ነቲ ተጋልጋሊ ዝኾነ ዜጋ ምስቲ ሕጊ ምልላይ ኢዩ። እዚ ድማ ሕጂ ንሰርሓሉ ዘለና መድረኽ ኢዩ። ህዝቢ ን ት ሕ ዝ ቶ ሕ ጊ ተረዲኡ፡ መሰላቱን ግቡኣቱን ፈልዩ ምስ ዝፈልጥ ነቲ ናይ ትግባረ ስራሕ ኣዝዩ ኢዩ ዘቕልሎ።
ከምዚ ኣብ ምስላ ዓረብ ዘሎ “ፈሃም ኣ-ሱኣል ኑሱፍ ኣል-ኢጃባ” (ንሕቶ ምርዳእ ፍርቂ መልሲ ምፍላጥ ኢዩ)። ዜጋታት ሕጋዊ መሰለ-ግዴታኦም ምስ ዝፈልጡ’ዩ እቲ ኩሉ ጸዕርታት ትርጉም ዝህልዎ። ዜጋታት ካብቲ ክፈልጥዎ ዝደልዩ ክሳብቲ ክፈልጥዎ ዝግባእ ምስትምሃር ወሳኒ ኢዩ። ኣፍልጦ ዘይምህላው፡ ፍትሒ ናይ ምድንጓይን በደል ናይ ምትባባዕን ኣሉታዊ ተራ ኢዩ ዘለዎ። ስለዚ ድማ ኣፍልጦ ህዝቢ ኣብ ሕጊ ክብ ምባል ንሰርሓሉ ኣለና። ካብዚ ቀጺልካ’ዩ እምበኣር፡ ትካላት ፈሊጠን ብኡ መሰረት ምድላዋተን ኣጽፊፈን፡ ህዝቢ ድማ ተረዲኡ ብግቡእ ክጥቀመሉ ኣብ ዝኽእለሉ በጺሕና ኣብ ዝበልናሉ ናብ ምእዋጅ ዝኸይድ። ከምዚ ዝበለ ድልዱል መሰረት ኣብ ምውዳድ ዝሓልፍ ግዜ ከም ብኩራት ክረአ ዝኽእል ኣይኮነን። እቲ ግዜ ወሲዱ ዝብል ሕቶ ካብ ሰናይ ድልየት ዝነቅል ምዃኑ ይርደኣና’ኳ እንተኾነ፡ ህድእ ኢልካ ዝግባእ ግዜ ድልዱል መሰረት ኣብ ምንጻፍ ምስ ሓለፈ፡ እናሓደረ ኣዕጋቢ ውጽኢት ከም ዝህልዎ ኣይንጠራጠርን።
ሕቶ፡ ኣፍልጦ ህዝቢ ክብ ምባል ጽቡቕ ኢዩ። እንተኾነ ግን፡ ህዝቢ ንትሕዝቶ ሕጊ ክፈልጥ ግድን ድዩ? ትሕዝቶ ሕጊ መሚኻ ምፍላጥ ናይ ዝምልከቶም ሰብ ሞያ ዶ ኣይኮነን?
ኣገዳሲት ሕቶ ኢያ። ኣፍልጦ ህዝቢ ክብ ምባል ክንብል ከለና እንታይ ማለትና ምዃኑ ምብራህ የድሊ። ልክዕ ኢዩ ንነፍስ-ወከፍ ዜጋ ትሕዝቶ ሕጊ ብዓናቕጹ ምፍላጥ ኣየገድሶን ይኸውን። ከምኡ ምግባር ንሰብ ሞያ ዝግደፍ ኢዩ። ኣፍልጦ ሕብረተሰብ ኣብ ሕ ጊ ም ዕ ባ ይ ክንብል ከለና ግን፡ መሰረታዊ መ ት ከ ላ ት ሕግና እንታይ ምዃኑ ምልላይ ማለት ኢዩ። ሕግታትና ኣብ ከመይ ዝበለ እምንቶ ዝተሃንጹ ምዃኖም ነፍስ-ወከፍ ዜጋ ክርድኦ የድሊ።
ህዝቢ መንፈስ ናይዚ ሕግታት እዚ እንታይ ኢዩ ከይተረደአ፡ ዘይተመለሰ ሕቶታት እናሃለዎ ናብ ትግባረ ምስጋር ዘይተደልየ ኮለል ምዕዳም ኢዩ። እዚ ኣፍልጦ ናይ ምብራኽ መደብ፡ ‘ሕጊ ከምዚ ይእዝዝ፡ ከምዚ ከኣ የተባብዕ’ ዝብል መባእታዊ ጉዳይ ጌርካ ዝውሰድ ኣይኮነን። ምስቲ ኮማት ናይ ምሕያል (empowerment) መደብ ዝኸይድ ኢዩ።
ዜጋታት ሕጋዊ መሰለ-ግዴታኦም ዝርድኡን ነተን ከገልግላኦም ዝቖማ ትካላት ዘማእዝኑን ንምግባሮም ዘኽእል ዓቢ ስራሕ ኢዩ። ሕጊ ምፍላጥ ንሰብ ሞያ ኢዩ ዝምልከት ኢልካ ተጎታቲ ምዃን ዘይኮነስ፡ ምስቶም ሰብ ሞያን ምስተን ትካላትን ዝህልወካ ዝምድና ብግቡእ ንምርዳእ ዝዓለመ ኢዩ እቲ ኣፍልጦ ክብ ናይ ምባል መደብ። ልዕልና ሕጊ ምርግጋጽ ማለት፡ ኣገደስቲ ዓናቅጽ ኣብ ወረቐት ኣስፊርካ ኣለኻ፡ ንናይ ሕጊ ሰብ ሞያ ጥራይ ገዲፍካዮ፡ ኣብያተ ፍርዲ ቆይመናሉ ስለዘለዋ፡ ዕማምካ ዛዚምካ ማለት ኣይኮነን። ልዕልና ሕጊ ማለት ብቐንዱ ልዕልና ናይቶም ዋናታት እቲ ሕጊ ዝኾኑ ዜጋታት ምርግጋጽ ማለት ኢዩ። እዚ ድማ በቲ “ዋንነት” ኢዩ ዝጅምር። ንዋናታቱ ዘይመስል ሕጊ፡ እቲ ዝግልገለሉ ዜጋ ኣዕሚቑ ተረዲኡ ምስ መንነቱ ዘይወሃሃድ ሕጊ፡ ኣብ መወዳእታኡ ገዳድን ገዛእን ደኣ’ምበር፡ ኣሳናይን ኣዕባይን ክኸውን ኣይክእልን። ሒዝናዮ ዘለና ዕላማ ድማ ሕጊ ንስኒትን ዕብየትን ዝብል ኢዩ።
ሕቶ፡ ሕጊ ንስኒትን ዕብየትን፡ ብልክዕ እንታይ ማለት ኢዩ? –
ዕብየት ብዙሕ መብርሂታት ዘድልዮ ኣይመስለንን። ከም ሕብረተሰብ ክንልወጥ፡ ከም ሃገር ክንዓቢ፡ ክንስልጥን፡ ክንምዕብል ዘኽእል ክኸውን ኣለዎ ኣብ ዝብል እምንቶ ኢዩ ተሃኒጹ እዚ ሕግታት። እቲ ስኒት ድማ፡ ግጭት ምውጋድ፡ ውህደት ምርግጋጽ ማለት ኢዩ። ዜጋታት ክንድ’ቲ ብዝሖም መድረኻዊ ዝኾነ ውልቃዊ ናይ ረብሓ ፍልልያት ኣለዎም። ናይ ደርብታት ፍልልይ ኣሎ። ናይ ቅዲ ናብራ ፍልልይ ኣሎ፡ ባህላውን ማሕበራውን ተባሂሉ ክግለጽ ዝኽእል ፍልልያት ኣሎ። እቲ ከም ሕብረተሰብ ክንዓቢ ዘለና ባህጊ ተግባራዊ ክኸውን ምእንቲ ድማ ነዞም ፍልልያት እዚኣቶም ኣጽቢቡ መንጎኛ ዝኸውን፡ ዘተዓርቕ፡ ዘቀራርብ፡ ዘስምርን ዘሳንን ስርዓተ ሕጊ ኢዩ ዘድሊ። ንርኹብ ንስኡን፡ ንከተመኛ ንተቐማጢ ገጠር፡ ንተባዕታይ ንኣንስታይ፡ ንጓሳ ንሓረስታይ ንነጋዳይ፡ ንምሁር ንዘይተማህረ . . . ዘሳኒ። ከም ዜጋታት ማዕርነትና ኣብ ቅድሚ ሕጊ ዘረጋግጽ ሕግን ስርዓትን ማለትና ኢዩ። እዚ ረዚን ተልእኾ’ዚ ድማ ኣብ ወረቐት ስለ ዘስፈርካዮ ጥራይ ዕማመይ ዛዚመ እትብለሉ ኣይኮነን። እቲ ናይ ኣስተምህሮን ጎስጓስን መደብና እምበኣር፡ ሕጊ ንስኒትን ዕብየትን ኣብ ዝብል ዕላማ ዝሓዝናዮ ነዚ ንምብቃዕ ዝሕግዝ ቀዳማይ ስጉምቲ ንምውሳድ ስለዝተደልየ ኢዩ።
ሕቶ፡ እዚ ኣስተምህሮታት እዚ ብኸመይ ኢዩ ክካየድ? ንክንደይ ዝኣክል ግዜ ኸ?
ድሮ ክስርሓሉ ጸኒሑ’ሎ። ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስክዎ እቲ ሕግታት ኣብ ትካላት ወሪዱ ተዘቲዩሉ። ኣብ ዞባታት ሰሚናራት ተገይሩ። ሕጂ ድማ ንመላእ ህዝቢ ብመልክዕ ሲቪካዊ ኣስተምህሮ ብመራኸቢ ብዙሓን ስሩዕ መደባት ናይ ምፍናው መደብ ኣውጺእና’ለና። ምስ ዜና ብዝተገብረ ምርድዳእ መሰረት ድማ ካብዚ እንኣትዎ ዘለና ወርሒ ሕዳር ጀሚሩ ንሓደ ዓመት ዝቕጽል መደብ ተታሒዙ ኣሎ። ኣብ ጋዜጣ፡ ሰሙናዊ ብሰለተ ቋንቋታት ማለት ዓረብ፡ ትግርኛን ትግረን ክኸውን ኢዩ። ኣብ ሬድዮ ብኹለን ቋንቋታት ሃገርና ሰሙናዊ ክፍኖ ኢዩ። ኣብ ተለቪዥን ድማ ሰብ ሞያ ሕጊ በብእዋኑ እናቐረቡ፡ መብርሂ ኣብ ዘድልዮም ጉዳያት ሓባራዊ መረዳእታ ኣብ ምፍጣር ክሰርሑ ኢዮም። በዚ ኣጋጣሚ፡ ኣንበብትን ሰማዕትን ብግቡእ ተኸታቲሎም፡ ሃናጺ ርእይቶታት ከካፍሉ ንዕድም። ንሚኒስትሪ ዜና ድማ ነዚ መደብ’ዚ ክዉን ኣብ ምግባር ብዝተጻወቶ ግደ ነመስግን።


text:
ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ12 ሕዳር 2017 ኣኼባ ኣካይዳ። ኣብዚ ኣኼበኣ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ንዝተሰወአ ናይታ ጨንፈር ኣቦመንበርን ወኪል ቤት ጽሕፈት ውደባዊ ጉዳያት ኣብ ኢትዮጵያን ዝነበረ ስዉእ ኪሮስ ወልደኣብ ፍሰሃየ ዘኪራ፡ ብዛዕባ ኣገደስቲ እዋናዊ ኤርትራውን ሰልፋውን ዛዕባታት ብሰፊሑ ተመያይጣ። ጨንፈር ኣዲስ ኣበባ ኣብዚ ኣኼበኣ ካብ ዝተመያየጠትሎም፡ ተሳትፎ ልኡኽ ሰዲህኤ ኣብ ኮንፈረንስ ፍራንክፈርት፡ ተመሃሮን ወለደን ቤት ትምህርቲ ድያእ ኣልእስላምያ፡ ኣንጻር ዓማጺ ፖሊሲ ስርዓት ህግደፍ ንዘርኣይዎ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ንምድጋፍ በብኹርንዑ ዝረአ ዘሎ ናይ ደገፍ ሰልፍታትን ኣገዳስነት ሓቢርካ ምስራሕን ዝብሉ ጉዳያት ይርከብዎም።
ተሳተፍቲ ኣኼባ ልኡኽ ሰዲህኤ ኣብቲ ብመድረኽ ንሃገራዊ ዘተ ዝተዓደመ ኣብ 20-22 ጥቅምቲ 2017 ዝተኻየደ ኮንፈረንስ ምስታፉ ንኢዶም፡ ንመጻኢ እውን ኣብ ከምዚ ዓይነት ናይ እንካን ሃባን መድረኽ ተሳቲፍካ ርኢቶኻ ኣብ ኣገዳስነትን ከመይነትን ሓቢርካ ምስራሕ ብመንጽር እማመ ሰልፍና ሓቢርካ ንምስራሕን ካልኦት ሃገራዊ ዛዕባታትን ምንጽብራቕ ቀጻሊ ክኸውን ከም ዝግበኦ መዚኖም። ምስዚ ኣተሓሒዞም ድማ ኣብ መጻኢ ዝግበር ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ስምምዓት ካብ ዝሓለፈ ተመኩሮ ዝተማህረን ንድሕሪት ዘይምለስን ክኸውን ከም ዝግባእ ኣዕዚዞም ኣገንዚቦም።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ስርዓት ህግደፍ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ኣኽርያ ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ መቐጸልታ ናይቲ ነዊሕ ዝርዝር ዘለዎ ክርስትናን እስልምናን ዘይፈሊ ኣልማማ ግህሰታቱ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ነዚ ተረኽቦ ከም ናይ ከፋፊልካ ምግዛእ መሳርሒ ንከይጥቀመሉ ኩልና ኤርትራውያን ብጥንቃቐ ክንሕዞን ናብ ሰፊሕ ቀጻሊ ፖለቲካዊ ማዕበል ከነዕብዮ ከም ዝግበኣናን ኣንጸባሪቖም።
ኣብ መወዳእታ ነቲ ናይዚ ቀረባ ግዜ ስዉእ ኣባል ጨንፈሮምን ኩሎም በሃግቲ ሰላም፡ ዲሞክራስን ፍትሕን ኤርትራውያን ሰማእታት ዝገደፍሎም ሕድሪ ኣብ ሽቶኡ ንምብጻሕን መትከላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ግብሪ ንምውዓልን ኣብ ሕጋውን ስርዒታውን መስመር ብምጽናዕ ክቃለሱ ምዃኖም ኣረጋጊጾም።


text:
ዝተመዝገበ ዕብየት ንምሕላውን ኣብ ኩሎም ዘፈራት ልምዓት ዝለዓለ ውፅኢት ንምምዝጋብን ዝተዳለወ በጀት እዩ
ናይ ዝቕፅል ዓመት በጀት ዴደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ 138 ቢሊዮን ብር ዝፅጋዕ ንክኸውን ምንስቴር ገንዘብ እታ ሃገር ንፓርላማ ሓቲቶም።ኣብታ ሃገር ንዝርአ ምንጪ ህፁፅ ልምዓት እታ ሃገር ፓሊሲ መንግስቶም ብምልኡ ህዝቢ ተቐባልነት ስለዘለዎ እዩ ንዝበልዎ ብሕታዊ ኣባል ፓርላማ ተቓዋሚ ነቲ ኣብሃህላ ተቓዊሞምዎ።
ምስንቴር ገንዘብ ኢትዮጵያ ኣቶ ሶፊያን ኣሕመድ ሕቶ በጀት ንፓርላማ ከቕርቡ እንተለው ናይ ዝቕፅል 2005 ዓ/ም በጀት መሰረቱ ካብ 2004 ዓ/ም ጀሚሩ ዝተሓንፀፀ ናይ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን ናይ ሓሙሽተ ዓመት ትልሚ ከምዝኾነ ተዛሪቦም።
እቲ ናይ በጀት ትልሚ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ዝተመዝገበ ዕብየት ንምሕላውን ኣብ ኩሎም ዘፈራት ልምዓት ዝለዓለ ውፅኢት ንምምዝጋብን ዝተዳለወ በጀት እዩ ኢሎም።
ቀዳምነት ዝተውሃቦም ሕርሻን ልምዓት ገጠርን፡ልምዓት ኢንዱስትሪ፡መሰረተ ልምዓት ቁጠባን ማሕበራዊ ልምዓትን ምዃኖም ገሊፆም።ብሓፈሻ 137 ቢሊዮንን 836 ሚሊዮንን 47,105ን ብር ከምዝቐረበ ሓቢሮም።
ምንጪ እቲ ብጀት እውን ውሽጣዊ ፋይናንሳዊ እቶት ከምዝኾነ ከምዚ ኢሎም ‘’ናይ 2005 ዓ/ም በጀት ዓመት ናይ ፌደራል መንግስቲ ናይ ውሽጢ ሃገር ምንጪ ብፅሒት 92 ሚእታዊ ዝበፅሐ እንተኸውን እቲ በጀት ካብዝኾነ ይኹን እዋን ብዝዓበየ ኣብ ናይ ውሽጢ ሃገር ፍልፍል ፋይናንስ ዝተመስረተ እዩ።’’
ትፅቢት ዝግበረሉ ሓፈሻዊ ቁጠባዊ ዕብየት እውን ካብቶም ዝሓለፉ ዓመታት ብዙሕ ከምዘይፍለ ዝሓበሩ እቶም ምንስቴር ገንዘብ ነገር ግን ካብ 2003 ዓ/ም ጀሚሩ ይርአ ዘሎ ዝቕባበ ዋጋ ነቲ ዕብየት ፈተና ምዃኑ ኣይከሓዱን።ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት 11.1 ሚእታዊ ሓፈሻዊ ቁጠባዊ ዕብየት ክምዝገብ ትፅቢት ይግበር ኢሎም።
ንዝሓለፉ ተኸታተልቲ ሸሞንተ ዓመታት ዘይተቛረፀ ህፁፅ ኢኮኖሚያዊ ዕብየት ከምዘሎ ዘዘኻኸሩ ምንስቴር ገንዘብ ናይዚ ፍልፍል ናይ መንግስቶም ቁጠባዊ ፖሊሲ ብምሉእ ህዝቢ ተቐባልነት ስለዝረኸበ እዩ ኢሎም።
ኣብ ፓርላማ ብሕታዊ ኣባል ተቓዋሚ ፓርቲ ኣቶ ግርማ ሰይፉ ግን ነዚ ከምዘይቕበልዎ ምስ ምኽንያቶም ሓቢሮም።’’ብምሉእ እምነት ተቐባልነት ንዝብል ኣነ ኣይተቐበልኩዎን።ምሉእ ንምዃን ኣነን ናተይ ደገፍትን ፖሊሲ መንግስቲ ትኽክል ኣይኮነን ኢልና ኢና እንማጎቶ።
እዚ ረቂቕ ናይ በጀት ሕቶ ናብ ዝምልከቶ ናይ ፓርላማ ቀዋሚ ኮምቴ ከምዝምራሕን ቀፃሊ ክርክር ምስተገበረሉ እቲ ፓርላማ ከምዝፅድቖን ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ድምጺ ዝውሃበሉ ዕለት ግንቦት 16 2007 ከምዝኸውን ዝወጸ ንድፊ ሰሌዳ የመልክት
እቲ ዕለት ምርጫ ዝተገልጸ፡ ምስ ፓርትታት ፖሊቲካ ንምዝርራብ ኣብ ዝተዳለወ መድረኽ `ዩ።
እቲ ንድፊ ሰሌዳ ብቦርድ ምርጫ፡ ገና ኣይጸደቐን። ኣብ`ቲ ምይይጥ ዝተሳተፉ ገለ ተቓወምቲ ፓርትታት ግና፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ንምክያድ ዘኽእል ሃዋህው የለን ይብሉ።
"ኣብ ዝሓልፈ 2002 ዓ.ም ዝርኣናዮ፡ ኢህወደግ ነቶም ዝተረፉ ፖሊቲካዊ ፓርትታት ረጊጹ፡ ዳርጋ ሚእቲ ብሚእቲ ኣሸኒፈ ክሳብ ምባል ዝበጻሓሉን፡ ናብ ዲሞክራሲ ዝግበር ጻዕሪ ብምልኡ ንድሕሪት ናብቲ ኣብ 1983 ዓ.ም ዝነበረ ኩነታት ዝተመለሰሉ እዋን`ዩ ኔሩ" ዝበሉ ኣባል ኣመራርሓ ተቓወምቲ ፕሮፈሰር በየነ ጴጥሮስ፡ እቲ ኩነታት ለውጢ ከይተገብረሉ፡ ብዛዕባ ናይ ምርጫ ናይ ግዜ ሰሌዳ ምዝራብ ዋጋ የብሉን ይብሉ።
ብዛዕባ`ዚ ሕቶ ተቓወምቲ ካብ መንግስቲ ኾነ ካብ ምርጫ ቦርድ ዝተዋህበ ርኢቶ ዛጊት የለን።


text:
ኣብ ከባቢ መፈተሺ ንቑጣ መንደፈራ-ዓረዛ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ዘለዉ እሱራት፣ ብዝተፈላለዩ ተላገብቲ ሕማማት ይሳቐዩ ከምዘለዉ፣ ልኡኽ ሬድዮ ኤረና ሓቢሩ።
ብፍላይ ኣብዚ ዝሓለፈ ቀረባ እዋናት ምልክታት ሕማም ቆርበት ዘለዎ ተላባዒ ሕማም ብዘምጸኦ ሳዕቤን፣ ብዙሓት እሱራት ይሳቐዩ ከምዘለዉን፣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጥራይ ሰለስተ ከምዝሞቱን ልኡኽና ብተወሳኺ ሓቢሩ።
እቶም ዝሞቱ እሱራት፣ ገራሪ ገያ ዕድመ 34 ዓመት፣ ኪኒ ሉዊጂ ዕድመ 37 ክልቲኦም ካብ ብሄረ ኩናማ ክኾኑ እንከለዉ፣ እቲ ሳልሳይ፣ ሳሙኤል ጸጋይ ዝተባህለ ወዲ 22 ዓመት ከኣ ኣባል ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ እዩ።
እዚ ኣብ እሱራት ኮነ ኣባላት ሓለዋ እቲ ቤት ማእሰርቲ ኣሰካፊ ጉዳይ ኮይኑ ዘሎ ተላባዒ ሕማም ቆርበት፣ ካብ ዝጅምር ድሮ ክልተ ኣዋርሕ ኣሕሊፉ እኳ እንተሎ፣ ብዘይካ ቀዳማይ ረዲኤት ካልእ ዝረኸብዎ ሕክምናዊ ሓገዝ ከምዘይብሎም ተፈሊጡ።
ካብ ሓለዋ እቲ ቤት ማእሰርቲ እውን ሰለስተ ኣባላት፣ በቲ ሕማም ተለኺፎም ኣለዉ።
ኣብዚ ብቑዕ ሕክምናዊ ኣገልግሎትን ግቡእ ኣመጋግባን ይትረፍ፣ ንጹህ ኣየር ንምስትንፋስ እውን ብዓቐን፣ ብናይ ጩራ ብርሃን ዝኣቱ እንተዘይኮኑ እኹል መእተዊ ንፋስ ኣብ ዘይብሉ ተኣሲሮም ዘለዉ ዜጋታት፣ እቲ ተላባዒ ሕማም እናገደደ ክኸይድ ከምዝኽእል ንምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን ክብል ልኡኽና ብተወሳኺ ሓቢሩ።
ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ብጠቕላላ 186 ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል 55 ድማ ሰላማውያን ሰባት ዝርከቡ ክኾኑ እንከለዉ፣ ኣብ ሰሙን ሓንሳብ ጥራይ ኣካላቶም ክሕጸቡ ይፍቀደሎም።
Source http://erena.org/index.php?option=com_content&view=article&id=461:2010-06-21-11-16-41&catid=71:zena-ertra&Itemid=263


text:
እዚ መላኺ ጉጅለ፡ ነቲ ዕጡቕ ክፍልታት ከም መልሕቑ ተጠቒሙ’ዩ ኣለኹ ዝብል ዘሎ።
- Details
- Created: Saturday, 09 December 2017 13:59
- Last Updated: Saturday, 09 December 2017 13:59
ግደ ዕጡቕ ሓይሊ ወይ ሰራዊት ኣብ ሓንቲ ሃገር ብከመይ ክቐውም ከም ዘለዎ፡ እንታይ ክመስል ከም ዝግባእ፡ ደረጃ ፖለቲካዊ ንቕሓቱን ህዝባውነቱን ንባህሪያት ናይ’ቲ ዘቑሞ ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይሊ’ዩ ዝመስል። ተልእኾኡ’ውን ንውሳኔታት ናይ’ቲ ስርዓት ምሕላውን ምትግባርን’ዩ። ብርግጽ ፖለቲካዊ ንቕሓቱ ዝማዕበለ፡ ብመሰረት ሃገራዊ ቅዋም ዘፍቅዶ መሰሉን ግቡኡን ብዝተነጸረ ተቐሚጥሉ ዝተጣየሰ ወተሃደራዊ ትካል፡ ካብ ፖለቲካዊ ንቕሓቱ ዝደኸመ፡ ብሃገራዊ ቅዋም መሰረት ዘይተጣየሰ ሰራዊት ምልኪ ይፍለዩ። ብዘይቅዋም ተልእኾኡ ብዘይተነጸረ ተገፊፉ ዓጢቑ፡ ገፊፉ ዘዕጥቕ ናተይ ዝብሎ ፖለቲካዊ ሩሕ ካብዘይብሉ እኩብ


text:
ኣብ ፍራንክፎርትን ከባቢኣን ዝርከብ ጨንፈር ሰዲህኤ ንሓድሽ ዓመት ብሓዱሽ ናይ ቃልሲ መንፈስን ናህርን ንምግጣም ብዕለት 22.01.2017 ስሩዕ ወርሓዊ ኣኼባኡ ጀሚሩ። ኣኼባ ሰዓት 13፡00 ዝጀመረ ምምሕዳራዊ ጉዳያት ድሕሪ ምፍጻሙ፣ ኣቦ-መንበር ጨንፈር ብጻይ ታደሰ ኣስመላሽ ንዝኽሪ ናይቶም ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ዕለት 14.01.2017 ኣብ ባሕሪ ዝጠሓሉ ስደተኛታት ንገለ ደቓይቕ ደውታ ክፍጸም ምሕባሩ እዩ ተኸፊቱ።
ቀጺሉ፡ ሽማግለ ጨንፈር፡ እዚ ኣኼባ‘ዚ ዓመተ 2016 ተወዲኡ ናይ ዓመተ 2017 ናይ መጀመርያ ኣኼባ ብምዃኑ፡ ተኣትዩ ዘሎ ዓመት፡ ዓመተ ራህዋን ዓወትን ክንቅይሮ ኣበርቲዕና ክንቃለስ ከም ዘሎና ድሕሪ ምግላጽ፥ ኣብ ዓመተ 2016 ብህግደፍ እናከፍአ ክኸይድ ዝጸንሐ ፍጻሜታትን፡ ብኣንጻሩ ድማ ብደንበ ተቓውሞ ይኹን ብህዝብና ብጠቕላላ ዝተፈጸሙ ጸረ ስርዓት ህግደፍ ዝኾኑ ናይ ተቓውሞ ንጥፈታትን ስፍሕ ዝበለ መግለጺ ተዋሂቡ።
ስዒቡ፣ ኣብቲ ቀንዲ ንኣተሃላልዋ መንእሰያት ዝምልከት መዛረቢ ዛዕባን ኣብዚ ኣቲናዮ ዘለና ሓድሽ ዓመት 2017 ክቃለሱሉ ዘለዎም ጉዳያትን ብምእታው፤ ሰፊሕ ምይይጥ ተኻይዱ። እዚ ኣርእስቲ‘ዚ ከም ናይ ልዝብ ነጥቢ ኣብዝተላዕለሉ እዋን፡ ብዙሓት ካብ ተሳተፍቲ ኣኼባ ነዚ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተረኽበ ናይ ማእከላይ ባሕሪ ጥፍኣት ስደተኛታት፡ ቀንዲ ተሓታቲ ስርዓት ህግደፍ ምዃኑን፤ ንሕና ኣባላት ደምበ ተቃውሞ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ኣብ‘ዚ ግዜ‘ዚ ካብ‘ዚ ኩሉ ዘጋጥም ዘሎ ሓደጋታት ወጺእና ኣብ ውሑስ ቦታ በጺሕና፡ ንዝተኣስሩን ዝጠፍኡን መንእሰያት ኣሓትናን ኣሕዋትናን መታዓብይትናን ከይረሳዕና፡ ኣፍ ክንኮኖም ይግበኣና ዝብል ርእይቶታት እዮም ሂቦም። ወለድና ዘጽንሕዎ ቃልሲ ብምቕጻልን ብምትካእን ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ሕግን ሰላምን ተረጋጊጹ መሰል ኩሉ ዜጋ ዝሕለወሉ ስርዓተ መንግስቲ ክሳብ ዝረጋገጽ ብትሪ ክንቃለስ ኢና ዝብል መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም።
ነዚ ንምዕዋት ድማ፡ ንሕና ንህግደፍ ብኣተሓሳስባ ክንስዕሮ ምእንቲ፡ ዝማዕበለን ዝነቕሐን መንእሰይ ክህልዉና ስለዝግባእ፤ ክንምሃርን ክንፈልጥን እዩ ዘለና። ካድራትና‘ውን ንመንእሰያትና ብፖለቲካ ከዕጥቕዎም ብርቱዕ ተወፋይነትን ጻዕርን ይሓቶም ኣሎ። ብቀንዱ ግን፡ ንሕና መንእሰያት ኣብ ዓዲ ትምህርትን ዓዲ ምዕብልናን ስለ ዘሎና፣ ነፍስና ኣብ ምምዕባል እምበር፡ ግዜና ኣብ ከንቱ ከይነሕልፍ ክንጥንቀቕ የድልየና። ነቶም ኣብ ደምበ ህግደፍ ከይዶም ኩሉ‘ቲ ህግደፍ ዝጠልቦ እናኣማልኡ ተወሳኺ ሓይሊ ዝኮኑዎ ዘለዉ መንእሰያት እውን ከይተነጻጸግና ከነረድኦምን ብትሪ ክንምክቶም እዩ ዘለና። ኣብ ዓመተ 2017 ሓድሽ ሜላ ናይ ቃልስን ምጥርናፍን ውደባን ከነርኢ ኣሎና ብዝብል መንፈስ ናይ ቃልሲ ድልውነቶምን ጽንዓቶም ገሊጾም። በዚ ከኣ፡ ኣኼባ ብዝኽሪ ሰማእታት ተዓጽዩ።


text:
ዩጋንዳ ኣብ ሶማል ዝዋፈሩ ተወሰኽቲ 5 ሽሕ ወተሃደራት ከተዋፍር ጠሊባ
Radio Erena: 12 November 2017
ዩጋንዳ ኣብ ሶማል ዝዋፈር ተወሳኺ 5 ሽሕ ወተሃደራት ዝሓቖፈ ሓይሊ ክትልእኽ ድልውቲ ከምዘላ ኣፍሊጣ።
ወሃብ ቃል ሰራዊት ዩጋንዳ ሪቻርድ ካረሚረ ንሺን ሁዋ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ብዘይካ’ቲ ምስ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ሕብረት ኣፍሪቃ ተጠርኒፉ ዘሎ ሰራዊት፣ ዩጋንዳ በይኑ ዝቖመ ሰራዊት ብምቛም ኣብ ልዕሊ ኣልሸባብ መጥቃዕቲ ክትፍኑ ድልውቲ ከምዘላ ኣረጋጊጹ።
ንሱ ኣብ መግለጺኡ፣ ኣብ ትሕቲ ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ኮነ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስራሕ ናይ ገዛእ ርእሱ ዕንቅፋታት ከምዘለዎ ብምጥቃስ፣ ካብ ማሕበረሰብ ዓለም እኹል ዕጥቂ እንተተለጊሱሉ፣ እዚ ርእሱ ክኢሉ ዝቐውም ወተሃደራዊ ሓይሊ፣ ቅልጡፍ ገስጋስ ከርእይ ከምዝኽእል ኣመልኪቱ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ናይዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት፣ ፕረዚደንት ዩጋንዳ የወሪ ሙሰቨኒ፣ ምስ ወኪል ኣመሪካ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ኣብ ዝተራኸበሉ፣ እኹል ወተሃደራዊ ዕጥቂ፣ ሄሊኮፕተራትን ፋይናንሲያዊ ሓገዝን እንተተለጊሱሉ ተወሰኽቲ ሓሙሽተ ሽሕ ወተሃደራት ክልእኽ ድሉው ከምዘሎ ምሕባሩ ይግለጽ።
ካብቲ 22 ሽሕ ዝቑጽሩ ኣብ ሶማል ተዋፊሩ ዘሎ ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ወተሃደራት ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ታሕሳስ ነናብ ሃገሮም ክፋነዉ ምዃኖም’ዩ ዝግለጽ።
ኣብ ሶማል ዘሎ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ብዩጋንዳ፣ ብሩንዲ፣ ኬንያ፣ ኢትዮጵያን ጂቡቲን ዝቖመ’ዩ።
=======================


text:
ህፃናት ስራሕቶም ኣብ ደገ ኣብ ፀሓይ ብርሃን ዘከናውኑ እንተኾይኖም ኣብ ዓይኖም ንዝፍጠር ፀገም ምርኣይ ይንክየሎም ተባሂሉ።
20/04/2010 እዚ ብሰብ ሞያ ጥዕና ዝተውሃበ ማዕዳ ብፍላይ እቶም መሳርሕታት ኤሌክትሮኒክ ዝጥቀሙ ህፃናት ኣብ ደገ ኢሉ ውን ምሉእ ብርሃን ኣብ ዝኣትዎ ገዛ ክኾኑ እንተኺኢሎም ኣብ ኣዒንቶም ክፍጠር ዝኽእል ዝነበረ ናይ ምርኣይ ፀገም ክቅረፍ ከም ዝኽእል እዮም ገሊፆም ዘለው።
ተመራመርቲ ጥዕና ከም ዝገለፅዎ ናይዚ ዘበን ህፃናት ኣብ ስክሪን ኮምፒተራትን ስማርት ስልክታትን ተተኺሎም ዝውዕልሉ ዘለው ዕድል እናሰፍሐን እናተጋደደን ይመፅእ ስለዘሎ ኣብ ኣዒንቶም ፀገማት ምርኣይ ይስትውዓሉ ኣለው። ብፍላይ ተምሃሮ ቀዳማይ ብርኪ ኣብ እዋን መፅናዕቲ መፅሓፎም ኮነ ደፍተሮም ኣብ ዝገልፅሉ እዋን ብሰንኪ ኣብ ዋሕዲ ብርሃን ዘለዎ ቦታ ኮይኖም ኤሌክትሮኒክ መዘናግዕታት ንቴሌቭዥን ሓዊሱ ምጥቃሞም ሲዒቡ ኣዕንቶም እናደኸመ ምምፅኡ ንምርኣይ ይፅገሙ ከም ዘለው እዩ ተሓቢሩ ዘሎ።
ኣብ ኮሌጅ ለንደን ፕሮፌሰር ዝኾኑ ክሪስ ሃሞንድ እዚ ፀገም ብበዝሒ ኣብ ምብራቕ ኤዥያ ፣ ሲንጋፖር ፣ ታይዋንን ደቡብ ኮርያን ዝርከቡ ክሳብ 18 ዓመት ዝዕድመኦም ሰገናትን መናእሰያትን እቶም 90 ሚኢታዊ ኣብ ዋሕዲ ብርሃን ዘለዎ ከባቢ ኮይኖም ሞባይልን ካልኦት ቪድዮ እንርአሎም ኤሌክትሮኒካትን ምጥቃሞም ስዒቡ ኣብ ርሑቕ ዘሎ ነገር ኣማዕድዮም ከለልዩ ከም ዘይኽእሉ እዩ ብምፅናዕቲ ተረጋጊፁ ዘሎ።
ኣብ ኣውሮፓ ዝርከቡ ሰገናትን መናእሰያትን ውን ተመሳሳሊ ፀገም ዝበፅሖም ዘሎ ኮይኑ እቶም ካብ 40 ክሳብ 50 ሚኢታዊ ዝኾኑ ኣብ ርሑቐ ዘሎ ነገር ጠሚቶም ከለልዩ ኣብ ዘይኽእልሉ ደረጃ ምብፀሖም እዩ ተሓቢሩ። ፀገም ኣርሕቕካ ምርኣይ ካብ 20 ክፍለ ዘበን ናበዚ ኣብ ዘሎ እዋን ብ20 ክሳብ 30 ሚኢታዊ ከም ዝዓበየ እዩ ዝግለፅ።
እቲ ቅልጡፍ ዝበሃል ግን ኣብ ቀረባ ማለት ውን ኤሌክትሮኒካት ኣብ ዝበዝሕሉ እዋን ከም ዝኾነ እዩ ተሓቢሩ ዘሎ።
እዚ ፀገም ዓይኒ ንምቕራይ ኮነ ንምንካይ ብፍላይ ኣብ ህፃናት ፣ ሰገናትን መናእሰያትን ሞባይል ክንጥቀም እንከለና ኣብ ደገ ምሉእ ብርሃን ፀሓይ ኣብ ዘለዎ ምዃን ተመራፂ እዩ። ከም ቴሌቭዥንን ኮምፒተራትን ኣብ እንጥቀመሉ እዋን ድማ ምሉእ ብርሃን ኣብ ዘለዎ ገዛ ምዃን ኢሉ ውን ደሚቕ መብራህቲ ምጥቃም እቲ ፀገም ክንኪ ይገብር እዩ ኢሎም ኣለው እቶም ተመራመርቲ።
ፍልፍል BBC


text:
ብዕለት 07-12-2016 ዓ.ም.ፈ. ብሽወደናዊ ኤርትራዊ ምሕዝነት ባህላዊ ማሕበር ኤርትራ ኣብ ልብናዝተዳለወ ሌላ ባህሊ ኤርትራን ቅኑዕ ታሪኻን፡ ኤርትራና ቅድሚ ትማሊ ፡ ትማሊ፡ ሎሚ፡ዝሓቆፈ ሰነዳዊ መግለጺ ብተሳታፍነት ኣገደስቲ ማሕበራት ሽወደንን ሓያሎ ኤርትራውያንን ምዉቅ ምሽት ካብ ሰዓት 18.00 ክሳብ 20.00 ተካይዱ።
እዚ ኣገዳሲ ምስዮት እዚ ብዋና ጸሓፍቲ ሽ.ኤ.ም.ባ.ማ. መንእሰይ ፎዚያ ዑመር ብናይ እንቋዕ ድሓን መጻእኩም ከፊታ ንኣቦወንበር ማሕበር ኣቶ ቶማስ ማግንሶን ኣመሓላለፈቶ። ኣቦ ወንበር ሓጺር ሓበሬታ ናይ ኣመሰራርታን ውህደታዊ ዕላማ ማሕበር ገሊጹ።
ቀጺሉ ሓው ጸሃየ ቀለታ ብስእልታት ዝተሰነየ ካብ ትርጉም ሃገረ ኤርትራ ጀሚሩ፡ ጽማቅ ታሪኻዊ ጉዕዞ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን፡ ህልዊ ኣሰካፊ ሃለዋት ኤርትራን ህዝባን ሓቢሩ። ምስኡ ከኣ እቲ ዘይምኖ ምዕሩግ ኤርትራዊ ባህላዊ ክዳን ዝለበሱ ሰብኡትን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ መድረኽ ብምቕራቦም ዓቢ መሳጢ ኣድናቆት ንተሳተፍቲ ሃበ።
እዚ ሓያል ስሙር ኤርትራዊ ህዝቢ ክርስትያንን ኣስላምን ማለት ደቂ ከበሳ፡ ቆላ ወይ መታሕት ዘሎዎ ዉሁድ ግሩም ባህሊ ኣመስከረ። ቀጺሎም ዕዱምት ኣጋይሽ፡ ናይ ኣበኤፍ፡ ናይ ኣህጉራዊ ህዝባዊ ቤት ትምህርቲ ከተማ ዮተቦርግ፡ ማሕበር ሰላም ሽወደን በብተራ ሓጸርቲ ሰላምታ ኣቕረቡ።
ስዒቡ እቲ ተፈታዊ ባህላዊ መግቢ ዝግኒ፡ ኣልጫ፡ ባምያ፡ መሎኽያ፡ ሩዝ ፡ ሰላጣን ሙዑዝ ጣዕሚ ሙሉእ ተሳታፋይ ብደስታ ኣስተማቂሮም ብሕድሕድ ምልላይን ዕላላትን ከኣ እታ ሰላማዊት ምዕርግቲ ምሸት ተዛዘመት።
ሽወደናዊ ኤርትራዊ ምሕዝነት ባህላዊ ማሕበር ኤርትራ ኣብ ልብና


text:
ሓይልታት ሑቲ ናይ የመን፣ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ የመናውያን ናይ ሞት ፍርዲ በዪኖም
Radio Erena: 13 May 2018
ዕጡቓት ሓይልታት ሑቲ ናይ የመን፣ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ የመናውያን ናይ ሞት ፍርዲ ከምዝበየኑ ኣጃንስ ፍራን ፕረስ ንማዕከን ዜና ሳባ ብምጥቃስ ሓቢሩ።
ክልተ ካብቶም ንሞት ዝተፈርዱ የመናውያን፣ ናይ ስዑዲ ዓረብ ስለያ ኔሮም ዝብል ክሲ ከምዝቐረበሎም እንከሎ እቲ ሳልሳዮም ኣባል ኣልቃዒዳ ኔሩ ዝብል ክሲ ከምዝቐረበሉ እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ የመልክት።
እዞም ንሞት ዝተፈርዱ ሰለስተ የመናውያን፣ ጠበቓ ከምዝቖመሎም ይኹን ግቡእ ናይ ፍርዲ መስርሕ ተገይሩሎም ዝተዋህበ ዝኾነ ሓበሬታ የለን።
ብካልእ ወገን ናይቲ ኣብ ስደት ዝርከብ መንግስቲ የመን ወተሃደራት ንዞባ ዋዚያት ምሉእ ብምሉእ ከምዝተቖጻጸሩዋ ጋልፍ ኒውስ ካብታ ሃገር ሓቢሩ።
ኣብቲ ንሓያሎ መዓልታት ዝቐጸለ ኲናት ኣብ መንጎ ሑቲን ሰራዊት መንግስትን፣ እቲ ብኢራን ከምዝድገፍ ዝንገረሉ ሑቲ፣ ንሓያሎ ድፋዓቱ ገዲፉ ከምዝወጸ እቲ ሓበሬታ የመልክት።
ኲናት ሓድሕድ የመን ልዕሊ 10 ሽሕ የመንዋውያን ክቐዝፍ እንከሎ፣ ልዕሊ 54 ሽሕ ከኣ ኣቑሲሉ ከምዘሎ ጸብጻባት እታ ሃገር የመልክቱ።
=======================


text:
ኣብ ደቡብ ሱዳን ተጨውዮም ዝነበሩ ዓሰርተ ሰራሕተኛታት ረድኤት ድሒኖም
ኣብ ደቡብ ሱዳን ብዕጠቓት ተጨውዮም ዝነበሩ ዓሰርተ ሰራሕተኛታት ረድኤት ከምዝድሓኑ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዓለም ኣፍሊጡ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዕለተ ሓሙስ ካብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ዓለም ለኸ ትካላትን ዝተዋጽኡ ሰራሕተኛታት ረድኤት ካብ ከባቢ የይ ከምዝተሰወሩ ምቅላሕና ዝዝከር'ዩ።
እቶም ካብ መጭወይቲ ዝደሓኑ ሰራሕተኛታት ካብ የይ ተበጊሶም ብነፋሪት ናብ ርእሰ ከተማ ደቡብ ሱዳን ጁባ ከምዝኣተዉ ሓላፊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዓለም ኣብ ደቡብ ሱዳን ፍራንኮይስ ስታምን ገሊጹ።
ማሕበር ቀይሕ መስቀል ዓለም ዝተጨወዩ ሰባት ተላዚቡ ኣብ ምፍታሕ ናይ ነዊሕ ግዜ ተሞክሮ ከምዘለዎ ፍራንኮይስ ስታምን ወሲኹ ሓቢሩ።
ንባዕሉ 'ኤስፒኤልኤ' ኢሉ ዝጽውዕ ነቶም ሰራሕተኛታት ዝጨወየ ዓማጺ ጉጅለ 'ብዘይ ፍቓድ ናብ ሓራ መሬተይ ስለዝኣተዉ'ዮም ኣብ ቁጽጽር ውዒሎም' ዝብል ምላሽ ሂቡ'ሎ።
ኣብ መንጎ መንግስትን ዕጡቓት ሓይልታትን ተደጋጋሚ ስምምዓት ዝተገበሩ እኳ እንተኾኑ ልውውጥ ተኹስን ሓድሕዳዊ ኵናትን ግን ደው ከብሉ ኣይከኣሉን።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብዚ ወርሒ ጥራይ ከምዚ ዓይነት መጭወይቲ ከጋጥም ንኻልኣይ ግዜ'ዩ።


text:
In the most daring and sweeping message ever to come out of Eritrea, the Bishops of the Catholic Church in Eritrea have written a Letter from Asmara touching all the problems that ails our nation. The gamut of their concern runs from spiritual to economic, political, judicial, educational and, above all, existential problem the nation faces now. Some of the issues that they raised are:
(a) spiritual poverty
(b) mass deaths in the high seas
(c) human trafficking
(d) destitution in the land
(e) rampant corruption
(f) environmental degradation
(g) educational depravity
(h) denial of justice
(i) disintegration of the family
(j) mass exodus
Their laser focus on the existential predicament of the nation is covered in sections 12 to 18, where they mince no words when they talk about an extinction of our people in the making, with generations of people leaving the nation:
ስለ’ዚ ሃገር ናይ ሰባት ድኻ ትኸውን ከምዘላ ብግልጺ ዚረአ ዘሎ ኵሉ፣ ኣብ ዝኾነማኅበራዊ ጕዳይ ከም እንዕዘቦ፣ እቲ መንእሰይ ወለዶ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ እቲ ማእከላይ ወለዶ ዚበሃል’ውን ዳርጋ የሎን፣ ንኡስ ወለዶን ሓይልን ዘይብላ ሃገር እንታይ እዩ እቲ ዕድላ? ሃገር ብሕዝባ ብሰባ እያ እትደምቕን እትጽብቕን እምበር፣ ብዘይሰብ ዓዲ ዓዲ ኣይከውንን፡ ሃገር ከኣ ሃገር ኣይትኸውንን።
እዚ ዘብለና ዘሎ ድማ፣ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ይፍጸም ዘሎ፣ ናይ ሰባት ቀጻሊ ዋሕድን ዋሕዝን ብሕቱ ዘይኮነስ ንጽባሕ ከጋጥም ዘለዎ ጻንታ እዩ እቲ ዚረኣየናን ዘፍረሓናን ዘሎ። ሓደ ስደተይና ኣብ ዝኸደ ኸይዱ፡ናይ ሃገሩ ናፍቖትን ዝኽርን ብርግጽ የሰንዮ ይኸውን፣ ኣብ ታሪኽ ከም ንርእዮ ግን፡ ንዓዶም ተመሊሶም ዝተባህሉ ስደተይናታት ብኣጻብዕ ዚቝጸሩ እዮም። እዚ ናይ ሕጂ ንኡስን ማእከላይን ዝበልናዮ ወለዶ ጥራሕ ኣይኮነን ዚጠፍእ ዘሎ፡ እቲ ኪትከኦ ዝነበሮ፡ ማለት እቶም ብሕፃናቶም ዝኸዱን፡ ኣብ ዓዲ ስደት ዚውለዱን ደቆም ኵሎም፣ ሃገር ዝኸሰረቶ ወለዶ ከይከውን ዘየፍርሕ ኣይኮነን።
For those of you that are not amenable to the spiritual part of the message, we advise you to at least read from sections 12 to 25.
PDF FORMAT CAN BE FOUND HERE
(ዘፍጥ.4፡9)
ሓዋርያዊ መልእኽቲ
ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ።
፳፻ (2014)
ኣሥመራ - ዘመነ ትንሣኤ - ፳፻ (2014)
1
ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?
(ዘፍጥ.4፡9)
ሓዋርያዊ መልእኽቲ
ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ።
ዘመነ ትንሣኤ ፳፻(2014)
Where is
yourBrother?
(Gen.4:9)
Pastoral letter
Of the Catholic Eparchs of Eritrea
Easter (2014)
Asmara Eritrea
2
ሓውኻ ኣበይ ኣሎ? (ዘፍጥ.4፡9)
ሓዋርያዊ መልእኽቲ ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ።
ሰላምታ
1.“ብእምነት ናይ ሓቂ ደቅና’’ ናብ ዝኾኑ ምእመናንን፣ ናብ ኵሎም ሰብ ጽቡቕ ድላይን፣ ካብ እግዚኣብሔር ኣቦናን፣ ካብ ክርስቶስ ኢየሱስ ጐይታናን፣ ጸጋን ምሕረትን ሰላምን ምሳኻትኩም ይኹን።1 ብትንሣኤ ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ኃጢኣትን ሞትን ዓወት ዝተረኽበሉ፡ በዚ ዘመነ ትንሣኤ ብጐይታ ኣብ ብርሃን ምእንቲ ክትህልዉ፡ፍረ ብርሃን ዝኾነ ጽድቅን ሓቅን ክትለብሱ (ኤፌ.5፡8-9 ረአ) ሠናይ ትምኒትና ንገልጽ።
ፍቁራን ብኽርስቶስ ኣኅዋትን ኣኃትን! “እምነት ነቲ ብተስፋ እንጽበዮ ነገር ከም እንረኽቦ ዜረጋግጽ፣ ነቲ ዘይረአ ነገር ከምዘሎ ዜረድእ….”ጥራሕ ዘይኮነ፣ “ዅሉ ዓለማት ብቓል ኣምላኽ ከምዝተፈጥረ…” ዚገልጽ፣ ነቲ ዅሉ ኣብ’ዚ ዓለም’ዚ ዚፍጸምን ዚኸውንን ዘበለ ከኣ ኡነተይና ትርጕሙን መልእኽቱን ብብርሃን “እምነት ስለ እነስተውዕሎ”2፣ ካብ’ዛ እምነት’ዚኣ ተበጊስናን፣ በኣኣ ተንቀሳቒስናን ነዛ ሓዋርያዊት መልእኽትና ነቕርበልኩም።
ምስጋና
2. መብዝሕትኦም ሰባት ብጊጉይ ርድኢት ምዕባሌ ተታሊሎም፣ ካብ እምነት ዘንቢሎም ኣብ ዚርከቡሉ እዋን፣ “ነቲ ብእምነት ዝተፈጸመ ዕዮኹም፣ ኣብ ፍቕሪ ዝተመሥረተ ጻዕርኹም፣ ኣብ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብዘላ ተስፋ ንዝተመሥረተ ጽንዓትኩም”3 እናሓሰብና፣ኣብ ጸሎትና’ውን እናዘከርናኩም፣ምእንቲ ኵልኹም ንኣምላኽና ነመስግኖ ኣሎና።4
“ብርሃን እምነት ነቲ ሰብኣዊ ሃለዋትናን ኵነትናን፣ ብውሽጡ ከብረሃሉን ንደቅ ግዜና (ደቂ ተባዕትዮንን ደቀንስትዮን) ኣብ ኵሉ ጕዕዞኦም ዘሰንዮም ምእንቲ ኪኸውንን…ንሕይወት ሰባት ብዅሉ መዳያታ፣ እምነት ብኸመይ ዝበለ ኣገባብ ከም
1 1ጢሞ.1᎓2
2 ዕብ.11᎓1-3
3 1ተሰ.1᎓3
4 1ተሰ.1᎓2 ረአ
3
ተደልድላን…”5ከነስተንትን፣ነዚ ኸኣ ብቓል-ኣምላኽ ተሰኒና ክንፍጽሞ፣እዚ ዝዛዘምናዮ መደብ ዓመት-እምነት ዘተሓሳስበና እዩ።
ነዚ ዓመት እምነት ብዕዉትን ብናይ ምሕዳስ መንፈሳዊ መደባትን ጀሚርና፣ ዝሓለፈን ዘሎን ኵነት-እምነትናን እምነታዊ ጕዕዞናን ዓመት ምሉእ ክንምርምር፡ ንኣምላኽ ክንዝምር፡ ክንጽሊ፡ክንንሳሕ፡ ብምኽኣልና፣ ኣቐዲሙ’ውን ኣብ ታሪኽ ቤተክርስትያንና ዓቢይ ስጕሚ ብዝኾነ፣ ብናይ ሓዳስ ሰበኻ ሠገነይቲ ምቛም ስለዝባረኸና፡ በቲ ንቐዳሞትና ዝዓደሎ ነቕ ዘይብል እምነት፡ንእግዚአብሔር ኣምላኽ ልዑል ምስጋና ይብጸሓዮ!
ዕላማ
3. ርእሰ ሊቃነጳጳሳት በነዲክቶስ መበል 16፡ ኣብ’ታ “ኣፍደገ እምነት” እትብል መልእ-ኽቶም፣ ንቤተክርስትያን ኮነ ነኣና ንጓሶት ምእመናን ዝሃቡና ምሕጽንታ፣ ንኵነታት ግዜና ዚርኢ ዘቕረብዎ ምልክታ ነይሩ። “ቤተክርስትያን ብምልእታ ኮነ ኵሎም ጓሶት ልክዕ ከም ክርስቶስ ኮይኖም ነቲ ሕዝቢ ካብ ምድረበዳ መሪሖም ከውጽእዎ፣ ናብ’ቲ ሰፈር ሕይወት ኪመርሕዎ፣ ...ናብ’ቲ ምልኣት ሕይወት ዚህብ፡ ናብኡ ከብጽሕዎ ኪብገሱ ኣለዎም” ድሕሪ ምባል፣ ቀጺሎም፡ “ክርስትያን በቲ ንማኅበራዊ ናብራ ንሕንጸተሰባዊ ኮነ ፖለቲካዊ መዳይ ዚርኢ...ሕልፊ ዚግደሱ ኮይኖም ይረኣዩ፣ ብእምነት ብዝመጽአ ግን፣ ንሕይወት ኅብረተሰብ ኣገዳሲ ምዃኑ ከም ትሑዝን ንቡርን ዚግምትዎ ይመስሉ፣ ከም ሓቁ ግን ደጊም እዚ ግምት’ዚ ከም ንቡር ወይ ትሑዝ ኪውሰድ ኣይከኣልን ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብዚበዝሕ “ጕዳይ እምነት” ግልጺ ብግልጺ ዚንጸግ ዘሎ እዩ፣ “ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ንትሕዝቶ እምነትን፣ ካብኡ ንዚፍልፍል ሓሳባትን መደብ ሕይወትን” ዓቢይ ግምት ዚወሃበሉ ግዜ ነይሩ “ሎሚ ግን....ንብዙኃት ሰባት ብዝተንከፎም ዓሚቝን ረቂቕን ፈተና እምነት” መላእ ኅብረተ-ሰብ ኪናወጽ ዚርከበሉ እዋን እዩ።(ኣፍ. እም. ረአ)
4. ነዚ ከም’ዚ ዝበለ ነውጺ ኣብ ግምት ብምእታው፣ብእምነትና ክንድልድል እዮም እምበኣር ኣቦና ርእሰ ሊቃነጳጳሳት በነዲክቶስ መበል 16 ነዚ መደብ ዓመት-እምነት ዝሠርዑልና። ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ ሓዋርያነት ተመሃሪኡን ተኸታሊኡን ንዝነበረ ጢሞቴዎስ፣ “ኣሰር ጽድቅን እምነትን” ኪስዕብ፣ ነዚ ኸኣ በቲ ካብ ሕፃንነቱ ኣትሒዙ ዝነበሮ ጽንዓትን ትብዓትን6 ኪቕጽሎ…..”ከምዝመዓዶ፣ ንሕና ኣብ ኤርትራ ናይ እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ጳጳሳት ድማ ካብ’ቶም ኣኃትን ኣኃውን ምእመናን “ብእምነቱ ዚህከ ንኸይህሉ”7 ከነነቓቕሕ ግቡእና እዩ።
5 ብር. እም. 6
6 2ጢሞ.2᎓22
7 ኣፍ. እም.᎓ 15
4
ፍቁራት ኣኃትናን ኣኅዋትናን! እዛ ክንድ’ዚ ዚኣክል ኣገዳስነት ዘለዋ “እምነት ከይትጠፍእ ምእንታኻትኹም ከምዝጸለና”8 እንከነረጋግጸልኩም፡ ኢየሱስ ንጴጥሮስ ኣብ ዝሃቦ ሕድሪ፣ ንኣኅዋቱን ኣኃቱን ኣብ’ታ እምነት’ቲኣ ንኸጽንዖም ዝነገሮ ቃል ነኣና’ውን ከምዝተባህለ ንርዳእ፣ከምኡ’ውን እቲ ንኣዳም “ኣበይ ኣሎኻ?’ (ዘፍጥ.3፡9) እናበለ ንደቅሰብ ዚደሊ ኣምላኽ፣ ኣብ’ዛ መወዳእታ መልእኽቶም ኣቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ከምዝበሉና፣ ነኣና’ውን ”ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”[(ዘፍጥ.4፡9)(ታሕ. ወን.211)] እናበለ ከምዚሓትት ንፈልጥ። ምእንት’ዚ ብዅሉ መዳያት ሕይወቱ ኣመት ኃውና ንምግባርን፣ “ካብ ምእማን ንዚመጽእ ዓቢይ ታሕጓስ ንምስትምቓርን እምነት ንዚኸፍተልና ሰፊሕ ኣድማስን፣... ነታ እምነት’ቲኣ ድማ ብፍጹም ሓድነታን ምልኣታን ክንገልጻ፣ በቲ ህላዌኡን ብስራሕ መንፈስ ቅዱስን በርቲዕና፣ ኣብ ዝኽሪ ጐይታ እሙናት ኮይንና ንኽንርከብ…”9 ብዚብል ዕላማ ነዚ ንጽሕፈልኩም ኣሎና።
፩ይ ክፍሊ፡ ምዝዛም ዓመት እምነት
እምነት እንታይ እዩ?
5. በዚ ዘኽበርናዮ ዓመት እምነት ተለዓዒልና ናብ ዝተሓደሰ መድረኽ ሕይወት ደዪብና ክንስጕም ስለዝተደልየ እዚ መደብ’ዚ ተኻይዱ። ምእንት’ዚ ዓመት-እምነትተዛዚሙ ማለት፣ ኣብኡ ብዝረኸብናዮ ሓዲስ ኃይሊ ተሓጊዝና ክንጐዓዝ ከምዝተበገስና ዜመልክት ስለዝኾነ፣ እቲ ናይ ሓቂ ዓመት እምነት ወይ ጕዕዞ እምነት ተዛዚሙ ዘይኮነስ፣ ሕጂ’ዩ ተጀሚሩ፡ ዚቕጽል’ውን እዩ።
ስለ’ዚ እምበኣር እምነት ንሓደ ሰብ ከመይ ዝበለ ታሕጓስ ከምትህቦ፣ ዚኣምን ሰብ፡ ዚኣምን ሕዝቢ፡ ካብ’ቲ ዘየኣምን ብኸመይ ከም ዚፍለ፣ ኣብ ኣምላኽ ምእማን ኣየናይ ሓለፋ ከምዘለዎ፣ ዘይምእማን ከኣ ከመይ ዝበለ ወጽዓ ምዃኑ ከነስተውዕል ይግባእ።
ነቲ ኣብ ኣምላኽ ዘየኣምን ሰብ፣ ዓለም መበቈሉን ምምዕባሉን ኵሉ ኣንፈትን ዕላማን ብዘይብሉ ኣገባብ ዚካየድ እዩ። ናይ ዕድልን ኣጋጣምን እንኪኸውን፣ ኣብ ኣምላኽ ንዚኣምን ግን ዓለም ፍጥረት ኣምላኽ እዩ፣ ናይ ክእለቱን ኣፍቅሮቱን ሕያውነቱን ውጽኢት፣ ነኣና ንደቅሰብ ከኣ ብሓላፍነት ክንነብረሉ ዝተዋህበና ዓቢይ ህያብ እዩ።
6. ብዘይካ እምነት፣ እቲ ግፍዕን ሥቓይን ውርደትን ብኸምኡ የሓልፍ፣ሥቓይ ዝወረዶ ሰብ ምስኪን ይበሃል፣ ምስ እምነት ግን ኣምላኽ ናይቶም ግፉዓትን ተሣቐይትን ንብዓት ኪደርዘሎም10 እዩ ቍስሎም ኪዝንነሎም እዩ፣ “ኵሉ ሥጋ ዝለበሰ ከኣ ድኅነት ኣምላኽ ኪርኢ እዩ”(ሉቃ.3፡6)።
8 ሉቃ. 22፡32
9 ብር. እም. 5
10 ራእ.21፡4
5
ብዘይካ እምነት እንተኾይኑ፣ እቲ ዝበለጸ ናይ ሕይወት ሰብ ተመክሮታት ከም ሕያውነት፡ ፍቕሪ፡ ስኒት፡ ምሕዝነት፡ ምሕረት፡ ረድኤት፡ ሠናይነት...ዘበለ ኵሉ፣ ትርጉም ዘይብሉ ሓላፊ ነገራት እዩ፣ ምስ ኣምላኽ ግን ኣብ መፈለምታ ይኹን ኣብ መፈጸምታ ወትሩ እቲ ሠናይን እቲ ፍቕርን ኣሎ። ኵሉ እንፍጽሞ ተግባራት ከኣ፣ እቲ ናይ “እምነትና ፈላምን ፈጻምን”11 ዝኾነ ኢየሱስ ክርስቶስ ባዕሉ የጽንዓልናን የበርትዓልናን።
ብዘይካ እምነት እንተደኣ ኮይኑ፣ ሞት ናይ ኵሉ መወዳእታ፣ ንዅሉ ሰብኣዊ ርክባት ዚብጥስ ኮይኑ ኪረአ እዩ። ምስ እምነት ግን ሞት ካብ’ዚ ግዜያዊ ዓለም’ዚ ፈነዋ፣ ናብ’ቲ ምስ ኣምላኽ ዚንበር ሕይወት ድማ መእተዊ፣ ምስ ዝቐደሙና ዘራኽበና፣ መወዳእታ ናብ ዘይብሉ ዘለዓለማዊ ሱታፌ ዘእትወና እዩ።
7. ብዘይካ እምነት ኪሕሰብ ከሎ፣ ናብ’ዚ ዓለም’ዚ በጋጣም ብዕድል ከም ዝመጻእና ገቢርካ ኪግመት፣ መወዳእታና ከኣ ከንቱን ኢምንትን፣ ኣብ ኢድ ኃይልታት ጥፍኣትን ኪኸውን ማለት እዩ። ኣብ ኣምላኽ ብዘሎና እምነት ግን ካብ’ቲ ፈጣሪ ሰማያት ምድርን ዝመጻእና ምዃንና ንርዳእ፣ ብኃውና ንግደስ፣ መወዳእታ ከኣ ናብኡ ናብ ቤት ኣቦና ንምለስ፣ እዚ ሕይወት‘ዚ ንግዜኡ’ኳ ብጸገማትን ግድላትን ዝተናወጸ እንተኾነ፣ መወዳእታኡ ግን ናይ ጸጋ ኣምላኽ ውሕስነት ከምዘሎና ንፈልጥ። እቲ “ብኽርስቶስ ዘይመቀረ ዅሉ መሪርን መጺጽን ብምዃኑ” (ቅ. በርናርዶስ) ብእምነት፣ ብፍላይ ድማ “ኣነ መንገድን ሓቅን ሕይወትን እየ”12፣ ኣብ ዝበለ ኽርስቶስ ዚህልወና እምነት፣ ንሕይወት ዜብርህን ዚመርሕን እዩ። እንተዘይኮነ ናብ ጸልማት ምውዳቕ ግዲ እዩ። “እምነትኩም እንተዘይጸንዐ፡ በሓቂ ኣይክትጸንዑን ኢኹም”13።
8. እዛ ኣብ ኢየሱስ ክርስቶስ እትግለጽ እምነት፣ ንዓለም እትስዕር እምነት’ያ14 ክንብል ከሎና፣ ንዓለም ትንዕቆን ተርሕቖን ማለት ዘይኮነስ፣ ልቡ ከምዚኽፈትን፣ ነቲ ደረታቱ ሰጊሩ ምስ ኣምላኽ ናብ ዚግበር ሱታፌ ብምእታው፣ ምልኣት ሕይወትን ሓጐስን ንኺጭብጥ፡ ንትዕቢትን ተንኰልን ጽልእን ኃጢኣትን ንኸሸንፍ እተኽእሎ ስለ ዝኾነት እዩ። ብእምነት እንተደኣ ኾይኑ፡ ሰብ ኣምሳል ኣምላኽ፣ ውሉድ ኣምላኽ
11 ዕብ.12፡2
12 ዮሓ.14፡6
13 ኢሳ.7፡9
14 1ዮሓ.5᎓4
6
ምዃኑ ዚርደኣሉ፣ ሰባት ኣብ ትሕቲ ሓደ ኣቦ ኮይኖም፣ ብፍቕሪ ሓድሕድ ኪነብሩ፣ ናይ ኃዎምን ኃውቶምን ሃለዋት ደሃይ ኪገብሩ ከም ዚግበኦም ዘመልክት እዩ። ምኽንያቱ እቲ …“ንሰብ ዘይመውት ገይሩ እዩ ዝፈጠሮ፣ እወ ብመልክዑ ዘለዓለማዊ ገይሩ ዝፈጠሮ” 15 እግዚኣብሔር፣ ወትሩ “ኣበይ ኣሎ ኃውኻ?” እናበለ ምሕታት ኣየቋርጽን እዩ።
“...ወድሰብ ብቐጻሊ ኣብ ትሕቲ መንፈስ ኣምላኽ ብምዃኑ፡ ንሕቶ እምነት ፈጺሙ ሸለል ኪብሎ ኣይክእልን፣ ናይ ዝሓለፈ ኣዝማናት ተመክሮን ትዕዝብትን ኮነ፡ ናይዚ ዘሎናዮ እዋን ዝተፈላለየ ምልክታት ነዚ እዩ ዜረጋግጸልና። ወትሩ ከኣ ወድሰብ፡ናይ ሕይወቱን ስራሓቱን ሞቱን፡ትርጕምን ምሥጢርን ንምፍላጥ፣ብዘይንጹር ኣገባብ’ውን ይኹን ኪርዳእ ምስተመነየ እዩ...”16። ንኽርስቶስ ምፍላጥን ዘይምፍላጥን ከመይ ዝበለ ፍልልይ ከምዘለዎ፣ ምስኡ ክትጐዓዝ ምኽኣልን፣ ብዕዉር ኣገባብ ምክያድን በበይኑእዩ፣ንቓሉ ምስማዕ...ምስኢየሱስ እንተኾይኑ፣ ሕይወትብመንፈስ ዝሃብተመት ትኸውን፣ ኣብ ኵሉ ኸኣ ትርጕም ምርካብ ይከኣል...”17።
9. ቤተክርስትያን ንምድራውን ግዜያውን ሃለዋት ደቂሰብ ብወንጌል ከተብርሆ ግቡኣ ስለዝኾነ፣18 “ሎሚ ናይ ዘለዉ ኵሎም ሰባት ሓጎሶምን ተስፋኦምን፡ ሓዘኖምን ጓሂኦምን፡ እዚ ኵሉ ናይ ቤተክርስትያን ሓጎስን ተስፋን ሓዘንን ጓህን’ውን...” ብምዃኑ “ብርሃን እምነት ከኣ ንሥቓያት’ዚ ዓለም’ዚ ከምንርስዕ ዚገብር” ዘይኮነስ፣ እምነት “ኣብ እንገብሮ ስጕምትና ዚመርሓና፣ ንጕዕዞና ዚበቅዕ መብራህቲ” እዩ። እቲ “ናይ እምነትና ጀማርን ፈጻምን ባዕሉ”19 ብምዃኑ፣ ብብርሃኑ ምእንቲ ክንርኢ ክርስቶስ ኣብ’ቲ ጠመተኡ ከሳትፈና’ ኢሉ20፣“ኣዳም ኣበይ ኣሎኻ?”(ዘፍጥ.3፡9) እናበለ ደለየና። ስለ’ዚ በዚ “ንዕለታዊ ሕይወትና ሓዲሽ ኃይልን ብርታዐን ዚህብ21 እምነት ተመሪሕና ንኵነታትናን ኵነት ሓውናን ክንግምግም ግቡእ እዩ።
ነዚ ንምግባር “ዚደፍኣና ዘሎ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ዘይኮነስ ናይ ኣገልግሎት ባህጊ ጥራሕ’ዩ።22 ምእንት’ዚ ኣብ’ዚ እንገብሮ ገምጋም ህልው ኵነታትና፣ እምነትና ዓቢይ ሓገዝ የበርክተልና። ምኽንያቱ “ ቅኑዕን ብቑዕን እምነት ዚበሃል፣ናይ ውልቂ
15 ጥበ. ሰሎ.2᎓23
16 ፍሥ. ተስ. 41 (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
17 ታሕ. ወን. 266
18 ሓዋ. ተል. ምእ. 5 ረአ (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
19 ዕብ 12፡2
20 ብር. እም. 57 ረአ
21 ብር. እም. 57 ረአ
22 ሰላምን ምዕብልናን ... 1991
7
ጕዳይ ዘይኮነስ፣ ንዓለም ንምልዋጥ ዓሚቝ ባህጊ ዘለዎ፣ ሓቅን ቁምነገራዊ ክብርታትን ንምትሕልላፍ ዚብገስ፣ ካብ’ዚ ዓለም’ዚ ክንሓልፍ ከሎና ድማ፣ ነዛ ዓለም ክንረኽባ ከሎና ካብ ዝነበረቶ ዝሓሸትን፡ ዝበለጸትን ገቢርና ንኽንሓድጋ...
ዚሕግዘና እዩ።”(ታሕ. ወን. 183)
10. ብብርሃን እምነት ምርኣይ፣ ነቲ “ብኢየሱስ ኣቢሉ ዝመጽአ ዓቢይ ህያብ”23 ምቕባል ማለት እዩ። “...እዚ ናይ ኣምላኽ ህያብ-እምነት ኣባና ዝወረደ መልዕልተ-ባሕርያዊ መንፈሳዊ ኃይሊ ስለዝኾነ፣ ኣብኡን በኣኡን ዓቢይ ፍቕሪ ከምዝተወፈየልና ዘበሥር ጥዑም ቃል ከም ዝተነግረና፣ነቲ ቓል’ቲ ነቲ ሥጋ ዝለበሰ (ሰብ ዝኾነ)ቃል-ኣምላኽ ኢየሱስ ክርስቶስ ክንቅበል ከሎና፣ መንፈስ ቅዱስ ብኡብኡ ይልውጠና የሓድሰና፣ ንመጻኢ ገጽና ኣብ እንኸዶ መንገዲና የብረሃልና፤ ብናይ ተስፋ ክንፊ ተሓጊዝና፣ በቲ መንገድ’ቲ ኣቢልና፣ ብታሕጓስ ከነንሳፍፍ የኽእለና። ምእንት’ዚ ከኣ እዘን ብዘደንቕ ኣገባብ ሓድሕድ ዝተጠናነጋ እምነትን ተስፋን ፍቕርን ሠሚረን፣....ንሕይወትና ደራኺ ኃይሊ ይኾንኦ...”24፣ እነሆ’ምበኣር ሕጂ “....እዚ እምነት ዜርሕወልናን፣ ኣብ ቅድሜና ዚሰጥሓልናን መንገዲ ከመይ ዝበለ መንገዲ...”25 ከምዝኾነ ክንግምግም ግዲ ይኾነና።
11. “... ሎሚ’ውን ከም ቀደም፣ ንልቢ ወድሰብ ብዕምቈት ዘናውጾ፣ ናይ ሃለዋት ሰብ ዓሚቝን ረቂቕን ምሥጢር ምላሽ ንምርካብ፣ ሰባት ናብ ዝተፈላለየ መደብ ሃይማ ኖት ይዝንብሉ...፦ ሰብ እንታይ እዩ? ናይ ሕይወቱ ዕላማን ትርጕምን፣ ጽቡቕ ወይ ሠናይ ዚበሃልከ ከመይ ዝበለ እዩ? ኃጢኣት እንታይ እዩ? ሓዘንን ጓህንከ ካበይ እዩ ምንጩ? ዕላማኡኸ? ናብ’ቲ ሓቀይና ታሕጓስ ዚወስድ መንገዲ ኣበይ እዩ ዘሎ? ብዛዕባ ሞት/ፍርዲ፣ክንየው ሞት ብዛዕባ ዘሎ ዓስቢ ተግባራትካ ብዚርኢኸ እቲ ሓቁ ኣየናይ እዩ? ንህላዌና ከቢብዎ ዚርከብ እቲ ዝዓበየን፡ ብቓል ዘይግለጽን ምሥጢር እንታይ እዩ? እዚ ጕዕዞናኸ ካበይ ተበጊሱ፣ ናበይ ገጹ እዩኸ ዚመርሓና?...”።26 “...በዚ እዋናት’ዚ ይረአ ብዘሎ ኵነታት ከምዚረጋገጽ፣ ወድሰብ ብዘይካ ናይ ኣምላኽ ሓገዝን፣ ብዘይካ ተስፋ ዘለዓለማዊ ሕይወትን ኪተርፍ ከሎ ኣዝዩ ይጕዳእ፣ እቲ ንሰብ ኣብ ቅብጸት ተስፋ ከውድቖ ዚኽእል ናይ ሕይወትን ሞትን፡ ናይ ክፍኣትን ሥቓይን ግድላት ብድብድቡ ብዘይ ምላሽ ይተርፍ”27። እዚ ከኣ ዝዓበየ ወጽዓ እዩ።
23 ብር. እም. 1
24 ብር. እም. 7
25 ብር. እም. 7
26 ዘሎናዮ እዋን፡ 1
27 ፍሥ.ተስ. 21 (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
8
፪ይ ክፍሊ፡ ህልው ኵነትና
በረኸት ኣምላኽ
12. ካብ ናይ ዝሓለፈ ተበጊስና ክንርእዮ ከሎና፣ ከነመስግነሉ ዚግበኣና ብዙሕ በረኸት ኣምላኽ ከም ዝተቐበልና ክንዝክር ግቡእ እዩ። ንሃገርና ክንርኢ ከሎና፣ መሊኡ ዚፈስስ ባሕርያዊ ሃብቲ’ኳ እንተዘይብላ፣ ኣብ ካልእ ዓለም ንዘጋጥም ገሊኡ ባሕርያዊ ሓደጋታት ርኢኻስ፣ ብህዱእን ሰላማውን ኵነታት ኣየርን ንብረትን ስለዝባረኸና፣ ፈሪሓ-እግዚኣብሔር ዝሓደሮ፣ ምስ ዝኸምኡ ሰብ ብሰላም ዚሓድር ሰላማዊ ሕዝቢ ስለዝሃበና፣ ብዓሌትን ወገን ሃይማኖትን ከይተጠማመተ ዚነባበር፣ ነቲ ብዝሓትን ዓይነትን ከም በረኸት ጠሚቱ ዚከባበር፣ ነቲ ብሩህ መጻኢኡ ብህድኣትን ርግኣትን ዘማዕዱ፣ ኣብ ሰላም ዚኣምንን ሕዝቢ ስለ ዝገበረና፣ ንኣምላኽና ከነመስግኖ ይግባእ።
ምኽንያቱ ከኣ ናይ’ዚ ኵሉ መሠረት ወይ ምንጩ፣ እቲ ናይ ሕዝብና ነዊሕ ሠረት ዘለዎ እምነት እዩ። እዚ እምነት’ዚ እዩ ምስ ዝኸምኡ ሰብን፣ ምስ ኣምላኽን ምስ ርእሱን ብስኒት ንኺነብር ዘኽኣሎን፡ ሎሚ’ውን ዘኽእሎ ዘሎን። “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”(ዘፍጥ.4፡9) ዚብል ሕቶ ዝኸበዶ ኅሊና ሕዝብና፣ ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ፣ ኣብ ናይ ብጻዩን ሓዉን ሓዘንን ሓጎስን፣ ሕሱምን ጥዑምን ብምስታፍ፡ኪምልሸሉ ደኣ ተረኽበ እምበር “ኣይፈልጥን! ኣነዶሓላው ሓወይ እየ?” (ዘፍጥ.4፡9) ኪብል ኣይመለሸን። እዚ ከም’ዚ ዝበለ ዓቢይ ናይ እምነት ቍምነገር ከይጠፍእ፣ እምነት ሕዝብና ክትዓቢ፣ ኦጐይታ! እምነት ወስኸና! እናበልና ክንጽሊ ግቡእ እዩ።
ንቕድሚት ንምስጓም ዚሕግዝ በብዓይነቱ ናይ ሕንጸት መደባትን ገለ ጻዕርታትን’ኳ እንተተፈተነ፣ ሕይወት ወትሩ ንቕድሚት ክትስጕም ክትመጣጠር ባሕርያዊ ስለዝኾነ፣ጋና ነቲ ዘይበጻሕናዮ ከነማዕዱ፣ ከምኡ’ውን ዘይሓወየ ቍስልታት ከምዘሎ ኪሕበኣና ስለ ዘይከኣል፣ በቲ ኣወንታዊ ጥራሕ ተዓሻሺና፣ ነቲ ኣሉታዊ ሸለል ክንብሎ ኣይንኽእልን። እዚ ኸኣ ንዝተፈላለየ ወገናት ሕይወትና ዚርኢ፣ ንስነ-ልቦናውን ውሽጣውን ስምዒትና ዚትንክፍ፣ ንማኅበራዊ ሲቪላዊ ናብራና፣ ንግዙፍ መነባብሮን፡ መንፈሳውን ሞራላውን ወገናት ሕይወትና ዚሓቍፍ እዩ። “ምእመናን ማኅበረ ክርስትናኦም ንትርከቡሉ ሃለዋትን ናይ ሃገሮም ኵነታትን፣ ብቅንዕና ምትንታንን ምፍታሽን ግቡኦም እዩ”።(ታሕ. ወን. 184)
9
ኅልቀት ባሕሪ
13. “ኣብ ራማ ድምጽን ብዙሕ ዋይዋይታን ብኽያትን ተሰምዐ፣ ራሔል ምእንቲ ደቃ በኸየት፣ ሞይቶም እዮም’ሞ ምጽንናዕ ኣበየት”28። ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት መስከረም/ ጥቅምቲ፣ ኣብ’ቲ ፍረ ኽራማት ዚሕፈሰሉን፣ ሕይወት ዚሕደሰሉን፣ ናይ ግእዛዊ ሓዲስ ዓመትና ተስፋ ዚንቀሳቐሰሉ ወርሓት፣ ካብ ሃገርና ሓሊፉ ንኅሊና መላእ ዓለም ዝቐስቀስ፣ ኣብ ባሕሪ መዲተራንያን ብዝተፈጸመ ናይ መእንሰያትና ሕልፈት ወይ ኅልቀት፣ ንሕዝብና ኣብ ስንባደን ራዕድን ዘጥሓሎ እዩ። እዚ ፍጻሜ’ዚ ከኣ ናይ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ፈቖዶ ሩባን ኵርባን፡ ኣብ ፈቖዶ ባሕርን ምድረበዳን፡ ብኢድ ገፋዕትን ጨወይትን ኪፍጸም ናይ ዝጸንሐ ተመሳሳሊ ኅልቀት መቐጸልታኡ እዩ። ስለ’ዚ ንቐዳሞትን ንዳሕረዎትን ክንሓስቦም ግዲ እዩ።
ኣብ ገገዝኡ ብሕቱ ዘይኮነስ መላእ ሕዝቢ ኪበኽየሎም ተረኺቡ።”...ምሉእ ለይቲ ክትበኪ ተሓድር ኣላ፣ንብዓታ ብምዕጕርታ ጀረው! ይብል ኣሎ ...ኣዋልዳ ይጕህያ ኣለዋ፡ ካህናታ ድማ ይትክዙ ኣለዉ”29። ምኽንያቱ እቶም ጥዑም ኪረኽቡ ዝሓሰቡ፡ ኣብ ቕሥፈትን ጥፍኣትን እዮም ዝወደቑ፣ እዚ ዝተጠቕሰ ቃል መጽሓፍ፣ ብዘመን ኤርሚያስ ነቢይ ንዝተፈጸመ ኣመልኪቱ ብሉይ ኪዳን ዘመሓላለፎ፣ ኣብ ሓዲስ ኪዳን’ውን ማቴዎስ ወንጌላዊ ዳግማይ የቕርበልና።
እቲ ናይ ብሉይ ነቲ ብ587 ቅ.ክ. ኣብ ኢየሩሳሌምን ከባቢኣን ንዝተፈጸመ የዘኻኽረና፣ ባቢሎናውያን ወረርቲ ነቲ ሕዝቢ ካብ ኢየሩሳሌም ውጽእ ዝበለ፣ራማ ናብ ዚበሃል ጐልጐል (ሎሚ ራማላህ) ኣውጺኦም፣ ንኸተማ ኢየሩሳሌም ብሓዊ ኣቃጸልዋ። ድሕሪኡ ንደቂ ኢየሩሳሌም ንባቢሎን ማሪኾም ወሰድዎም፣ ስለ’ዚ ካብ ሕጂ ንደሓር “የለዉን”። በዚ ግዜ’ዚ እታ ንሕዝብን ንኣዴታትን እስራኤል እትውክል፣ ኣደ ሕዝቢ እስራኤል ዝኾነት ራሔል ከም ዝበኸየት ገይሩ የቕርቦ። ንሃገር ምሉእ ንሕዝቢ ምሉእ ኣብ ሓዘን ዝሸመመ ምንባሩ እንከዘኻኽር ግን እቲ ነቢይ ነቲ ናይ ተስፋን ምምላስን ሓሳብ ፈጺሙ ረሲዑዎ ኣይኮነን።
14. ወንጌላዊ ማቴዎስ ድማ፡ ነቲ ኣብ ቤተልሔም ዝነበረ መቓብር ራሔል ብምዝካር፣ ኣብ ቤተልሔምን ከባቢኣን ምስ’ቲ ብሄሮድስ ዝተፈጸመ ቅትለት ሕፃናት የተሓሕዞ። “ሞይቶም እዮም’ሞ” ብምባል እቲ ናይ ራሔል (ብስም ኵለን ኣዴታት) ዘይምእባድ ምኽንያቱ ይገልጽ፣ እቲ ብኽያት ኣውያት ናብ እግዚኣብሔር ዚዓርግ፣ ንሱ ጥራሕ’ዩ ዜጸናንዕ ዚድብስ፣ እዚ’ውን ብቓላት ብሕቱ ዘይኮነስ ብተስፋ ትንሣኤን፡ ንሙታን ብምትንሣእን ዚድበስ እዩ። እቲ “ሞይቶም እዮም እሞ የለዉን” ዝተባህለ ቃሉ ተለዊጡ፣ እቲ ብኽያትን እህህታን ከኣ ደው ዚብል፣ እቲ ዝወረደ በደል ብትንሣኤ ኪእረም እንከሎ እዩ።
28 ማቴ. 2፡ 17-18 (ኤር.31፡15)
29 ድጕ. ኤር. 1፡24
10
እዚ ከም’ዚ ዝበለ ፍጻሜ ማለት፣ ናይ ባሕሪ ኅልቀትን፡ ናይ ምድረበዳ ሕልፈትን፡ ናይ ጨወይቲ ግፍዕታትን፣ ኣብ’ዚ ሥልጡን እዋን ፣ እሞ ኣብ ኣፍደገ’ቲ ሥልጡን ዚበሃል ዓለም ዝተፈጸመ ምዃኑ በሓቂ “ዜሕንኽ ተቐባልነት ዘይብሉ፣ ምስ’ቲ ወድሰብ በጺሕዎ ዘሎ ናይ ምዕባሌን ሥልጣኔን ደረጃ ዘይኸይድ” ኪብሉ ርእሰ ሊቃነጳጳሳት ኣቡነ ፍራንቸስኮስ ብተሪር ቃላት ገሊጾምዎ።
ምስ ራሔል ኣደ ኵሎም፣ ምስ ኵለን ኣዴታት ሓቢርና ናብ ኣምላኽ ንብዓትናን ጸሎትናን ነዕርግ። እታ ኣብ’ዚ ምድር’ዚ ዘይረኸብዋ ርግኣት፣ ነኣኣ ኪረኽቡ ኪብሉ ከኣ ብሓደጋ ዝተረኽቡ ደቅና፣ ነታ ሃሰስ ዝበልዋ ቅሳነት ኣብ ሕፅኒ ኣምላኽ ኪረኽብዋ፣ ማንም ብዘይወስደሎም ኣገባብ ከኣ ምስኡ ኮይኖም ከም ዘስተማቕርዋ ብምእማን እንክንጽሊ፣ ንዅሎም’ቶም ምስ ናፍቖቶም ከለዉ፡ ኪረኽብዎምን ብኣካል ደው ኢሎም ኪቐብርዎምን ኪቐብጽዎምን ዘይከኣሉ ወለዶምን ሰቦምን ንእዮብ ዝደበሰ ይደብስኩም! ጽንዓት የሃብኩም ንብል ።
ዋሕዚ ስደት
15. ነኣኣቶም ኣብ ሕፅኒ ኣምላኽ ከነማዕቍቦም ከሎና፣ ኣምላኽ ከኣ ናባና ምልስ ኢሉ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?30 ሓውትኻ ኣበይ ኣላ? ውላድካ ውሉደኩም ኣበይ ኣለዉ?ኣብ ከመይ ዝበለ ኵነታት ይርከቡ ኣለዉ?…” እናበለ፡ ካብ ሓያሎ ዓመታት እናናሳዕ ይረአ ንዘሎ ኅልቀትን ሕልፈትን ደቅና፣ ነገር ዕላልን ወረን ጥራሕ ንዝገበርናዮ ነኣና፣ ዘየቕስንን ዘየደቅስን ሕቶ የሓተና ኣሎ።(ታሕ.ወን. 211) መን’ዩ ዚሕተተሉ? ኪበሃል ከሎ፣ ኣብ ጭብጢ ምስ መጻእካ፣ ሓቂ ክትዛረብ ምስጀመርካ፣ ብርግጽ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃ ዚበሃል ኣይሰኣንን ይኸውን። ብዓቢኡን ብሓፈሻኡን ግን ሰረቱ ነዊሕን ሰፊሕን ንዅሉ ዚትንክፍን እዩ። እዚ ሕቶ’ዚ ተመጢጡ፣ ሃገርናኸ ብዓባያ ኣበይ ኣላ? ኣብ ከመይ ዝበለ ሃለዋት ትርከብ?....ናብ ዚብል ከብጽሕ ግዲ እዩ። “ሓላው ሓወይ ድየ?” ብምባል፡ ከነምልጠሉ ዘይከኣል ሕቶ እዩ።
-
ኣብ ወጻኢ ሃገራት ካብ ዚነብሩ ስዱዳን ብዝተረኽበ ረብሓን ጠቕምን ዝሰድዑን ዝሰስዑን ወለዲ፣ነኣብነት’ኳ ካብ’ቲ ብዙሕ፡ ብዘይተጸንዐን ብዝተሰንዐን መርዓ ንደቆም ካብ ወጻኢ ንዝመጽኡ ምሃብ፣
-
ዝዓበዩ ዝነኣሱ፣ ወጻኢ እንተኸድኩ ጥራሕ’ዩ ዚሓልፈለይ ዚብል ዕዉር ኣረኣእያ ብምምዕባል፣ ወይ ከኣ ኣብ ወጻኢ ብኾፍካ ዚሕግዙ የኣዪ ኣለዉ....ምባል፣
-
ናይ መነባብሮ ለውጥን ምምሕያሽን፣ ኣብ’ዚ ኣብ ዓድና ኪመጽእ ክንዲ ንጽዕር፣ ኣብ ካልእ ከይድና ክንረኽቦ ዚብል ሓሳብ ዳርጋ ልሙድ ኮይኑ፣
11
-
ጥጡሕ መነባብሮን ሕይወትን ንምድላይ ዚግበር ጕዕዞ፣ ክሳብ መኣስ ኪቕጽል እዩ? እቲ ዘገርም ነዚ ብዘይሕጋዊ ኣገባብን፡ እሞ ብኽንደይ ገንዘብን ዚፍጸም ጕዕዞ፡ ንምዕጋት ዚግበር መቕጻዕትን ማዕዳታትን፣ ነቶም ዘንቀዱ ሓሳባቶም ከለውጥ ዘይምኽኣሉስ ስለምንታይ እዩ? እቲ ዝተፈተነ ካብ ዘይሰርሐኸ ካልእ ኣገባብ ኪመሃዝ ኣይምተኻእለን ድዩ?
-
“ጸጊበን ካብ ዚዕንድራ ኣብታይስ፣ ካልኦት ዓንዲረን ኢለን ዚዕንድራ ይበዝሓ” ከም ዚበሃል፣እዋኑ ዘማዕበሎ፡ “ይኽየድ” ኢልካ ዚግበር’ኳ እንተሎ፣ ብፍላይ ንመንእሰይን ኵነታቱን ክንጥምት ከሎና ግን፣ መጻኢኡ ዘማዕድወሉ፡ መደባት ሕይወቱ ዚገብረሉ፡”... ካብ’ዚ ተበጊሰ፡ኣብ’ቲ ክበጽሕ’የ...” ዚብል ሃንቀውታ ዘይርእየሉ ኵነታት፣ ”... እዚ ዘለኹዎ ኵነት ጽንሕ ኢሉ ከብቅዕ እዩ’ሞ፡ ክንየዉ ዝጥምቶን ዝጭብጦን ኣሎኒ፣... “ ኪብል ዘይምኽኣሉ ዓቢይ ጸገም ፈጢሩ ኣሎ።
-
“ኣይሰላም ኣይኲናት” ዝኾነ ኵነትና ዲዩ ነዚ ኵሉ ፈጢሩ? ዚብል ሕቶ’ኳ
ዘልዕል እንተኾነ፣ ነዚ ኵነትዚ ንምልዋጥከ ድልየት ወይ ዓቕሚ የልቦን ማለት ድዩ? ንሕዝብን ንሃገርን ንዚጐድእ ኵነት ንምልዋጥከ እንታይስ እንታይ ኪግበር ዘይምተኻእለ? ፈውስኻ ካብ ርእስኻ ስለዝኾነ፣ ኅብረተሰብ ዓለም’ኳ ግቡኡ እንተዘይፈጸመ፣ እቲ ግዳይ ዝኾነ ወገን ግን ተባላሒቱ ግድሉ ንምፍታሕኪጽዕር፣ ረብሓኡ ዚጠልቦእዩ።እንትርፊንዓመጽትን ንጨወይትን፣ ንሕዝብን ንሃገርን ካብ ዘየርብሕ፣ ካብ ከም’ዚ ዝበለ፡ ኣይሰላም ኣይኵናት ዝኾነ ሃለዋት ከምዚውጻእ ኪግበር ኣለዎ።
እዚ ስለዘይተለወጠ ከኣ፡ ህልው መነባብሮ ዘይጽወር ኮይንዎ፣ በቲ ኣብ ስግር-ማዕዶ ዘሎ ንብረትን፣ ዘይረኣዮ ሕይወትን ተሳሒቡ፡ እቲ ደላይ ለውጢ መንእሰይ ዚገብሮ ዘሎ ጕዕዞ፣ ኪጅምር ከሎ ብሕጋዊ መንገድን ኣገባብን ዝነበረ፡ ሕጂ ግን ኣንፈቱ ለዊጡ፣ ግዳይ ባሕርታትን በረኻታትን ኣራዊትን ግዳይ ኣረመናዊ መሸጣን...
ክሳብ ምዃን፣ ኣዝዩ ኣብ ዘተሓሳስብ ደረጃ ተበጺሑ ኣሎ።
16. ኣብ ጸምጸም በረኻ ኣራዊት ንሰብ ኪጻባእስ ንቡር እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ግን፣ ካብ ከም’ዚ ዝበለ ሃለዋት ስደት ዝማዕበለ፣ ንሰባት ጨዊኻ ብዘይተኣደነ ገንዘብ እትህብትመሉ፣ ዝገደደ ከኣ ሰብ ንሰብ ኣራዊት ዝኾነሉ፣ ነቲ በምሳል ኣምላኽ ዝተፈጥረ ሰብ፣ ክብሩን መሰሉን ንዘለዎ ከናቲፍከ ጠቢሕካ ጐዛዚኻ ናብ “ዕዳጋ ሓራዥ” ምውራድ... ይፍጸም ኣሎ። ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፣ ዘመነ ባርነትን ሕጊ-ኣራዊትን ኣብ’ዚ ስልጡን ዓለም ተመሊሱ ዝኣተወሉ ኵነታት ክትርኢ ከሎኻ፣ ናይ’ቶም ፈጸምቱ ሕሊናን ኣተናን’ኳ እንተደንዘዘ፣ እቲ ነዚ እናረኣየ ዚርከብ ዓለምከ ከመይስ ከመይ ኢሉ ተጻዊርዎ ኣሎ?? ንምቅዋሙ ንምውጋዱ’ውን ዘይምጕያዩ፣ ኣውራ ከኣ እዚ ነውራምን ኣራዊታውን ተግባር ናይ ዚፍጸመሉ ቦታን፣ ናይ ዚፍጽሙ ሰባትን፣ ናይቶም ኣብ ልዕሊኦም ዚፍጸም ግዳያትን...መንግሥታትን መራሕትን፣
12
ምድሪ ዘቢጦም ነዚ ግፍዕ’ዚ ንኸወግዱ እንታይ ዘይምገበሩ!! እዚ ዘስካሕክሕ ተግባር’ዚ ዘይተዓግተስ ድልየት ድዩ ማህሚኑ? ዓቕሚ ድዩ ደኺሙ? ወይ ከኣ ዝተገብረ ጻዕሪ እንተሎ፣ ጻማ ድዩ ተሳኢኑ? ወይስ መን’ዩ ረቢሑሉ? እንታይ ኢና ክንብል? ብዓቢኡ’ኳ ካብ ፍርዲ ኣምላኽ ዘየምልጥ እንተኾነ፣ ታሪኽን ግዜን ግን ከግህዶን ኪፈርዶን ዘለዎ እዩ።
ነዚ ከም’ዚ ዝበለ ሃለዋት ንምቕያር፡ ሓያልን ዝተዋሃሃደን ጻዕሪ፣ ማለት ናይ ኣተሓሳስባ ለውጥን፣ ግብራዊ ናይ ስራሕን ማኅበራዊ ኵነታትን መሠረታዊ ሕዳሴ ከም ዘድሊ ምልክታን መጠንቀቕታን ካብ ዚህብ ኣይወሓደን። ብመዳይ ሕጋውን ፖሊቲካውን ኣገባብ’ውን ነዚ ጕዳይዚ ኣብ ግምት ዘእተወ መሠረታዊ ሕቶን ጠለብን ክትጥምት ዚግድደካ እዩ፣ ነዚ ሸለል ምባል ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን ዜሕትት ምዃኑ ምዝካር ኣድላዪ እዩ። “ከመይ ነፍስወከፍና ነቲ ብሥጋዊ ሕይወቱ ከሎ ዝገበሮ ሠናይ ኮነ እከይ ምእንቲ ኪቕበል፣ ኵላትና ኣብ ቅድሚ መንበር ፍርዲ ክርስቶስ ብግዲ ክንቀርብ ኢና” (2ቆሮ.5፡10)።
“...መሥርዕ ሓቅን ቍምነገራትን ተዘናቢሉ፡ ሕማቕን ጽቡቕን፡ ክፉእን ድሙዕን ምስ ተደባለቐ፡ ጕጅለታትን ውልቀሰባትን ረብሓኦም ጥራሕ ደኣ’ምበር፣ ናይ ካልኦት ሰባት ግዴታ ዘይብሎም ይኾኑ፣ በዚ ከኣ ወዮ ዓለምና ናይ’ቲ ሓቀይና ሕውነትን ስኒትን ቦታን ባይታን ምዃኑ የቋርጽ። በዚ ዘሎናዮ ዘመን’ምበኣር እቲ ዝተጋነነን ዘይመልክዑ ዝሓዘን ሓይሊ ወድሰብ ንዓሌትሰብ ብቐንዱ ንምጥፋእ ጠንቂ ዝኾነሉ ኵነታት ንርኢ ኣሎና...”31።
ግዙፍ መዳይ ሕይወትና
17. ሕዝብና ብዙሕ ቍስልታት ጸዊሩ ይካየድ ከምዘሎ ብቐሊሉ እነስተውዕሎ ዘሎና እዩ። ድኽነትን፣ ከም ኤችኣይቪ ኤይድስን ዝበለ ሕማማት ብዘምጸኦ ጸገማት፣ ስደትን ምስኡ ዝተተሓሓዘ ነገራትን ኵሉ ንገሊኡ ወገን ናብ ሞት፣ ንህልዋት ናብ ሥቓይ ዝሸመመ እዩ፤ ንዝሞቱ መንግሥተ-ሰማያት የዋርሶም ክንብል ከሎና፣ ብመንፈስ ሓድነትን ኅብረትን፡ ነቶም ግዳያት፡ነቶም ዝሓለፉን ዝተረፉን እናሓሰብና፣ ብርታዐን ምጽንናዕን ኪረኽቡ ንምህለል።
መሬትና ቀጺሉ ናብ ምድረበዳነት እናተለወጠ፣ ፈርያምነቱን ሃብቱን እናተባ ሕጐጐ ንነበርቱ ዘይዕንግል ይኸውን ኣሎ። ነዚ ንምሕዋይ ወይ’ውን ንምዕቃብ ዚግበር ንጥፈታት ኪድልድል፣ ብደረጃ ሕዝቢ’ውን ነዚ ብዚርኢ ሰፊሕ ጐስጓስ ኪግበርን፣ ዚግባእ ንቕሓት ኪጭበጥን የድሊ። ምኽንያቱ ድማ ኣምላኽ “ሓለውቲ፣
31 ፍሥ. ተስ. 37 (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
13
ተፈጥሮን፡ ሓለውቲ ሓውናን ክንከውን እዩ ጸዊዑና”፣(ኣቡነ ፍራንቸስኮስ) ዝሓሎናዮ ሓውናን ተፈጥሮን፣ ተመሊሱ ኪሕልወና እዩ።
ብበርቂ ንዝሞተ ብሓዊ ደብሶ ከምዝተባህለ ከኣ፣ ሃገርና መሬት ጥራሕ ኣይኮነን ዚጠልማ ዘሎ፡ እቲ ዝዓበየ ጸገም ናይ ሰባት ዋሕዚ ንወጻኢ እዩ።
• መንእሰይ ተማሂሮም ወይስ ንኪመሃሩ ናብ ካልእ ሃገራት ይጐዓዙ፡ስለ’ዚ ናይ ምሁርን ንኡስን ወለዶ ምንጪ ናብ ካልእ ይጽንቀቕ፣ይደርቕ’ዩ ዘሎ።
• ሕፃናት ንዝሓለፉ ወለዶም ከርክቡ፡ከምኡ ዝሓሸ ዕድል ኣለዎ ናብ ዝተባህለ ወገን ገጾም (ምስ ኣዴታቶም) ይውሕዙ፣
• ዓበይቲ ወለዲ’ውን ኣብ ስደት ንዚነብሩ ደቆምን ደቂደቆምን ንምርኣይ ኣብ ዚገብርዎ መገሻ፣ ናይቲ ዝገሹሉ ዓዲ ወረቐት ይሕዙ፣ ኣይምለሱን። ስለ’ዚ ሃገር ናይ ሰባት ድኻ ትኸውን ከምዘላ ብግልጺ ዚረአ ዘሎ ኵሉ፣ ኣብ ዝኾነማኅበራዊ ጕዳይ ከም እንዕዘቦ፣ እቲ መንእሰይ ወለዶ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ እቲ ማእከላይ ወለዶ ዚበሃል’ውን ዳርጋ የሎን፣ ንኡስ ወለዶን ሓይልን ዘይብላ ሃገር እንታይ እዩ እቲ ዕድላ? ሃገር ብሕዝባ ብሰባ እያ እትደምቕን እትጽብቕን እምበር፣ ብዘይሰብ ዓዲ ዓዲ ኣይከውንን፡ ሃገር ከኣ ሃገር ኣይትኸውንን።
18. እዚ ዘብለና ዘሎ ድማ፣ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ይፍጸም ዘሎ፣ ናይ ሰባት ቀጻሊ ዋሕድን ዋሕዝን ብሕቱ ዘይኮነስ ንጽባሕ ከጋጥም ዘለዎ ጻንታ እዩ እቲ ዚረኣየናን ዘፍረሓናን ዘሎ። ሓደ ስደተይና ኣብ ዝኸደ ኸይዱ፡ናይ ሃገሩ ናፍቖትን ዝኽርን ብርግጽ የሰንዮ ይኸውን፣ ኣብ ታሪኽ ከም ንርእዮ ግን፡ ንዓዶም ተመሊሶም ዝተባህሉ ስደተይናታት ብኣጻብዕ ዚቝጸሩ እዮም። እዚ ናይ ሕጂ ንኡስን ማእከላይን ዝበልናዮ ወለዶ ጥራሕ ኣይኮነን ዚጠፍእ ዘሎ፡ እቲ ኪትከኦ ዝነበሮ፡ ማለት እቶም ብሕፃናቶም ዝኸዱን፡ ኣብ ዓዲ ስደት ዚውለዱን ደቆም ኵሎም፣ ሃገር ዝኸሰረቶ ወለዶ ከይከውን ዘየፍርሕ ኣይኮነን።
“ካብ ምላድ ምልማድ” ስለዝኾነ፣ እዞም ዝጠቐስናዮም ደቆምን ደቂደቆምን፣ ናይ’ቲ ዝዓበዩሉን ዝረብሑሉን ሃገርን ባህልን ብርቱዕ ጽልዋ ስለዘለዎም፣ ናይ ሃገሮምን ሕዝቦምን ስምዒትን ስሕበትን ንኺሓድሮም ብዕቱብ እንተ ዘይተጻዒሩ ጸገም ምምጻኡ ዘይተርፍ እዩ። ንሃገር ድማ እቲ ኣብ ውሽጣ ኮይኑ ዚሓንጻ’ዩ ሕልፊ ዜድምዓላ። ስለ’ዚ እዛ ሃገር ትባድም ከምዘላ ዘመልክት ኣውያት’ያ እተስምዕ ዘላ። ኣውያታ ከኣ ናብ ኵሉ እዩ፣ ናብ ውልቀሰባት ስድራታት ናብ ዓበይቲ-ዓዲ ናብ መራሕቲ መንፈስን መራሕቲ ፖለቲካን... ዚቐርብ ዘሎ ጥርዓን እዩ። ምእንት’ዚ ዘለዉ ከምዘይከዱ፡ ዝኸዱ ከኣ ከምዚምለሱ ንምግባር ብልሓትን ትብዓትን ዜርኢ ተበግሶታት ከድሊ እዩ።
19. “ዓድኻን ዓይንኻን ኣይምኖን” ዚብል ምስላ ኣበው ተረሲዑ ዲና ክንብል? ሎሚ ዘሎ ኣተሓሳስባን ዝንባሌን “ዓድኻስ ጣዕማኻ ደኣ” ዚብል ይመስል፣ ማለት እቲ ጣዕምን ምቾትን እትረኽበሉ፡ ንሱ’ዩ ዓድኻ ዚብል ስለዝኾነ፣ ነዛ ሃገር’ዚኣ ንሕዝባ ምቾት
14
ጣዕሚ ስራሕ ሰላም ርግኣት...እትህብ ወይ ክትህብ እትጽዕር ንምግባራ ኣሎ ዚበሃል ብልሓትን ክእለትን ኪፍተሽ መድለየ። ሕጂ’ውን ብ2001 ቤተክርስትያን ንዝበለቶ ክንደግሞ ኵነቱን ሃለዋቱን ይግድደና ኣሎ፣ “ስለምንታይ መንእሰያትና ዓድጓና ዘማዕድዉ ምባል ትርጕም ኣይህልዎን። ዓዲ ሰላም፡ ዓዲ ፍትሒ፡ ዓዲ ስራሕ፣ ዓው ኢልካ ዝመሰለካ እትዛረበላ፡ ሰሪሕካ እተሓድረላ ዓዲ ምስ ሓዝካ፣ መዓር ገዲፉ መዓር ዜናዲ ስለዘየልቦ፣ ንስደት ክንዲ ዘማዕድዉን ዝኸዱን፣ካብ ስደት ዚምለሱን ዚውሕዙን መንእሰያት ኪህልዉና ናይ ግድን እዩ”።32 ከመይሲ ሃገር ደኣ እያ ምእንቲ ሰባ ምእንቲ ሕዝባ ዝቖመት’ምበር፡ ሰብ ምእንቲ ሃገር ከምዘይኮነ ብግብሪ ብጭብጢ ከረአ ኣለዎ።
ስነልቦናዊ ሃለዋት
20. በዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰን ብኻልእ ንሕይወትን ሰብኣዊ ክብረትን ተቐባባሊ ብዘይኮነ ሃለዋትን ዚኣክል፣ ብመጻኢኻ ምጥርጣርን ምስጋእን፣ እንታይ ውሕስነት ኣሎኒ? ንዚብል ሕቶ ምላሽ ዘይምርካብን፣ ክብሪ ሰብኣዊት ሕይወት ሸለል ምባል ልሙድ ኮይኑ። ብዝኾነ ይኹን ኣገባብ ኣብ በለጽ ኣብ ረብሓ ምዝንባል፣ በዚ’ውን ግድልካ ኪፍታሕ ከምዚከኣል ምሕሳብ፣ ዝተተስፎኻዮን ዘማዕዶኻዮን ብምስኣን፣ ዝተጸበኻዮን ዝሓለንካዮን ኪፍጸም ዘይምርኣይ፣ ዘይብጻሕ ምዃኑ ተገንዚብካ ምጭናቕ ዓቕሊ ምጽባብ ንቡር ተርእዮ ይመስል።
ዝኾነ ኣድማዒ መደብን ኣገባብን ኣብ ስግር ማዕዶ ጥራሕ’ዩ ዘሎ፣ ኣብ’ዚ ኣብ ሃገረይ ዚጠቕመኒ ዘርበሓኒ ነገር የልቦን…ወዘተ...ዚብል ኣተሓሳስባ ገኒኑ። እዚ ከም’ዚ ዝበለ ኵነትን ሃለዋትን ነቲ ሰማይና ኣደቢንዎ ኣሎ። ነቲ ሠናይን ጽቡቕን፣ ኣብ’ዚ ብጻዕርኻ ከተጥርዮ ክንዲ ምፍታን፣ ናብ ካልእ ጥራሕ ምጥማት በዚሑ።
ምስ’ዚ’ውን ብዝተፈላለየ ምኽንያት፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር (ኣብ ኣገልግሎት ኣብ ሰራዊት ኣብ ኣብያተ-ተሃድሶን ማእሰርትን...)ብዚርከቡ ኣባላታ ዝተነጻጸለት ስድራቤት፡ ዝሸምገሉን ናባዪ ዝሰኣኑን ወለዲ፡ መንፈሶም ብዓሚቝ ተሃስዩ ከም ይርከብ። እቲ ኣፍራዪ ዝኾነ ክፋል ኅብረተሰብ ካብ ስድራቤቱ ተፈልዩ ምርካቡ ዘምጸኦ ጸገማት ርኡይ እዩ። እዚ ከኣ በቲ ኤኮኖምያዊ መዳዩ ጥራሕ ዚረአ ዘይኮነስ፣ ነቶም ኣብ ቤት ዚተርፉ ኮነ፣ ነቶም ኣብ ጽምዋ ዘለዉ፣ በቲ ስነልቦናውን ሞራላውን ወገኑ፣ ብኸመይ ከም ዚሃስዮም ንምርዳእ ኣየጸግምን። ከም ሕማም ሽኮርን ጸቕጢ-ደምን ልብን...ዝበለ ሕማማት ምስፍሕፋሑ፣ናይ ሥነ-ኣእምሮ ሕማማት...ወዘተ ምብዛሑ ብዘይምኽንያት ኣይኮነን።
32 ነዛ ሃገር እግዚአብሔር የፍቅራ እዩ፣ 29
15
ማኅበራዊ/ሲቪላዊ ሃለዋት
21. ልሙድ ናይ ማኅበራዊ ሥርዓት ኣካያይዳና፣ በብቝሩብ ናብ “ነበረ” እናተለወጠ ብምኻድ መሣርዓት ኅብረተሰብን ዚጾሮ ዓንደ-ገመሉን እናተማሕወ ፈውሲ ናብ ዘይብሉ ዕንወት ገጽና ንኸይድ ኣሎና ኪበሃል ይከኣል። (ኤርም. 4፡11-21 ረአ)
ሃለዋት ስድራቤት
ናይ ወለድን ዓበይቲ-ዓድን መዝነት፣ ኣብ ልዕሊ ደቆምን ንኡስ ወለዶን ዘለዎም ጽልዋን ሓላፍነትን ብዝተፈላለየ ኣገባብ፡ እንተ ብመራኸብ-ብዙኃን እንተ ግዜኡ ብዘምጸኦ ናይ ኣገልግሎትን ናይ መንእሰይ ኵነታትን...ተሸራሪፉ ጥራሕ ዘይኮነስ ፈጺሙ’ውን ዝተረፈ ይመስል። ንሕና እንብሎም ግን ወላ’ኳ እቲ ንቡርን ባህርያውን መዝነትኩም ዝተመንዛዕኩም ኮይኑ እንተተሰመዓኩም፣ ኢድኩም ክትህቡ ግን ኣይግባእን። ሕጂ’ውን ናይ መሪሕነትን ኣብነትን፡ ናይ ዕርቅን መንጎይንነትን...
ኣገባብ ክትሕዙ፣ብግዜያዊ ጣዕምን ምቾትን ከይትምለኹን፡ ንዚመጽእ ኣማዕዲኹም ክትጥምቱ፣ ንስድራቤት ኣድሕኑ ንብለኩም። ድሕነት ስድራቤት፡ ድሕነት ሃገር እዩ። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ዚብል ሕቶ፣ ብፍላይ ንስድራቤት ኣብ ስድራቤት ንዚፍጸም ኵሉ ዚርኢ እዩ፣ ከመይሲ ኅውነት ዚፍጠረሉን ዚዓብየሉን ዚዕንብበሉን ባይታ ስድራቤት እዩ። ቤተክርስትያን’ውን መሠረታ ኣብ ስድራቤት እዩ።
“... ስድራቤት መሠረት ኅብረተሰብ እያ። ኣብ’ዛ ስድራቤትዚ’ኣ ወለዶታት (ዓበይትን ናእሽቱን) ይራኸቡ፣ምስ ናይ ማኅበራዊ ናብራ ግድነታቶምን ግቡኣቶምን ኣወሃሂዶም፣ ውልቃዊ መሰላቶምን ግቡኣቶምን እናማዕበሉ፡ እናበሰሉ ንኪኸዱ እተኽእል፣ ብሓባር ዚነብሩላ ተቅዋም እያ”33 ስለ’ዚ ንስድራቤትን ንናይ ቃልኪዳን ሃለዋትን ንምድሓን፡በቲ ቅኑዕ መንገዱ ከምትስጕም ምግባር የድሊ፣34
ሞራላዊ ሕንጸት
22. ኣብ ሕዝባውን ማኅበራውን ኣሠራርዓ እንተመጻእካ፣ ሥልጣን ንኣገልግሎት፡ ከምኡ’ውን ካብ ሕዝቢ ንሕዝቢ ምዃኑ ተረሲዑ፣ ፈታዊኻ እትደምዓሉ፣ ብግቡእን ዘይግቡእን ንርእስኻ እተጣጥሓሉ ኮይኑ ስለዚርከብ፣ ናብ ግቡእ ቦታኡ ንምምላሱ ሓዲስ ብልኃትን ተሓታትነትን፣ ብቕኑዕ መስመር ዚግበር ተወፋይነትን ዚሓትት ኵነታት እዩ። እቲ ብልሽውና ዚብል ቃል’ውን ኣብ ማኅበራዊ ናብራና ናቱ በሰላን ማህሰይትን ከምዘለዎ ዚከሓድ ኣይኮነን።
ብልሽውና ኪበሃል ከሎ፡ ብገንዘብ ገቢርካ ግቡእን ዘይግቡእን ንምርካብ ንዚግበር ፈተነ ጥራሕ ዚርኢ ኣይኮነን፣ ናይ ኅብረተሰብ ኅሊናን ኣተናን ኪቕበሎ ካብ ዚኽእል ሥሩዕ መንገድን፣ ካብ ልምድን ኣገባብ ሕግን ወጺእካ ምስራሕ’ውን
33 ፍሥ.ተስ. 52
34 ፍሥ.ተስ. 52 ረአ
16
ንርእሱ ብልሽውና እዩ። እቲ ቐንዲ መበቈሉ ኣገባብ-ቍጽጽር ምድኻሙ፣ናይ ግልጽነትን ተሓታትነትን ኣገባብ ዘይምትእትታዉ ኮይኑ ይረአ፣ ነቲ ዚፍጸም ዘሎ ብልሽውና ሰባት ክንዲ ዘቃልዑን ዘቃልሑን፣ጕዳይካ ከምዚሰልጠካ ጥራሕ ብምግባር፣ ብዙሓት ዝጠሓሉሉ ቀላይ ኮይኑ ኣሎ። ንመደብ ሓቅነት ጥሒስካ፡ ብሓሶት ክትካየድ ምፍቃድ ንርእሱ ውጹእ ብልሽውና እዩ። ፈሪሃ እግዚኣብሔርን ሓለዋ ሕጉን ዘይብሉ ሰብ ከኣ፣ከም ዓመጽን ግፍዕን ኣብ ዝበለ ኵነታት ምውዳቑ ዘይተርፎ እዩ። “ኵሎም ሓቢሮም ሥልጣን እግዚአብሔር ዝጠሓሱን ነኣኡ ዘይተኣዘዙን ነበሩ”፣(ኤርም.5፡1-11 ረአ)።
ካብ’ዚ ዓዘቕት’ዚ ብኸመይ እዩ ኪውጻእ ዚከኣል? ሕማም ብልሽውና ሡር እናሰደደ ዝመጽአ በኣጋ ዘይወጽእ እዩ። ብወገን መንፈሳዊ መሪሕነት ንሕሊና ሰባት ብምዅስኳስ ብመዕበያ ዚጥረ ነዊሕ ጕዕዞ እዩ፣ብጾምን ብጸሎትን፣ማለት ብሰፊሕ መንፈሳውን ሞራላውን ምሕዳስን ምጕስጓስን ኪፍጸም፣ ብወገን ፖሊቲካውን ሲቪላውን ሥርዓት ድማ ንጹርን ጽፉፍን ፖሊሲ ቍጽጽርን፡ ሕጋዊ ኣሰራርሓን ኪትከልን ኪድልድልን ይጽናሕ ዘይበሃል ጕዳይ እዩ።
ግዝኣት ሕጊ
23.ንሕዝብና ካብቲ ቀንዲ መለለዪኡ፣ ናይ ሕጊ ዕብየትን ግዝኣትን ዚፈልጥ ምዃኑ እዩ። “ዝባን ሕጊ” ቢሉ፡ዘንጊ-ሕጊ ቀጥ ዘበለ ሰብ፣ካብ’ቲ ዘንጊ ብረትን ኵናትን ዘልዓለ ንላዕሊ ዚፍራሕን ዚኽበርን እዩ። እዚ ጽቡቅ ልማድ’ዚ ምስጠፈአ ድዩ ብኣደዳ ብልሽውና ተወሪስና ዘሎና? ወይስ እቲ ብልሽውና እዩ ነዚ ዜጥፈኦ ዘሎ? እዚ’ውን ንሕንጸት ሃገርን ሕዝብን ዚርኢጕዳይ ምዃኑ ኪዝከር ኣለዎ ንብል።ብሕጊ ዚሕተትን ዚእሰርን ኵሉ፡ ቅድሚ ኵሉ ብሰብኣውነትን ብናይ ድንጋጸ ኣገባባትን ዚተሓዘሉ፣ ቀጺሉ ድማ በቲ ጥሒስዎ ዝተባህለ ሕጊ መሠረት ብዝቐልጠፈ ኪፍረድን ጕዳዩ ኣብ መዕለቢኡ ኪበጽሕን፣ብዓቢኡ ከኣ ብቅዋማዊ ሕጊ ክትምራሕ ምድላይ፣ ዝኾነ ይኹን ንርትዕን ፍትሕን፣ ንኡነተይና ሓርነትን ዝቖመ ኣካል ዚጽበዮ ነገር ስለዝኾነ፡ ዕቱብ ኣቓልቦ ኪረክብ ኣለዎ።
ምስ’ዚ እውን ብዝዓበየ ናይ ሃገርካ ግድላትን ጸገማትን፣ ብጽሑፍ ኮነ ብዘረባ ብግልጺ ዘይምክታዕ፡ ኣብ ዘተ ዘይምእታው፡ ብዋሕዲ ሓበሬታን ግልጽነትን ዚኣክል፡ ንጕዳይ ሃገር ዚርኢ ዘይምፍላጥን፣ንጹር መረዳእታን ዘይምርካብን፣ ናይ ሕሹዅ-ሹዅን ሕሜታን ሓሶትን ግዳይ ምዃን፣ ምስ’ዚ ኣብ ዝተተሓሓዘ ነገራት ምውዳቕ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ “እንታይ ገደሰኒ” ዝዓይነቱ ስምዒት የማዕብልን ይዕብልልን።
ጽን ኢልና ድምጺ ኃውና ክንሰምዕን ክንሰማማዕን፣ ኣበይ ኣሎ/ኣሎኻ? ኢልና’ውን ንሃለዋት ኃውና ኣቓልቦ ስለዘይንገብረሉ፣ እቲ ካልእ ዚብሎን ዚኾኖን ንምርዳእ ስለዘይተበገስና፣ ግድላትናን ፍልልያትናን መዓልቲ መጽአ እናዓበየ ይኸይድ ከምዘሎ ይረአ።
17
ትምህርቲ
24. ትምህርቲ መሠረት ስራሕን ምዕባሌን፣መሠረት ማኅበራዊ ለውጥን ኪኸውን፣ ነዛ ሃገር ከኣ ናብ ሓዲስ መድረኽ ዘሰጋግር ወለዶ ኪሕነጽ እንተተደልዩ፣ መሣርዓት ትምህርትን ኣገባባቱን ፈጺሙ ብሓዲሽ ብልኃትን ሥርዓትን ኪመሓየሽ ይግባእ። ንኡስ ወለዶ ናጻን ንጹሕን ብዝኾነ ኣእምሮ ኪመሃርን፣ ኣማዕዲኻ ዚረአ ናይ ስራሕ ዕድልን ውድድርን....ከምዚህልዎ ምግባር፣ ትምህርቲ ንስልጡናት ሃገራት ዘጨበጠን በረኸት ክንጭብጥ እንተደኣ ደሊና፣ እቲ ናይ ስልጡናት ሃገራት ብልሃት ትምህርትን፡ ንትምህርቲ ዘንቀሳቕስ ፍቱን መደባትን መጋበርታትን ምውናን ከምዘድሊ ብሩህ እዩ።
ቤተክርስትያን’ውን ኣብ ወገን ትምህርቲ ዘለዋ ኣበርክቶ፣ ነቲ ምልኣት ሰብኣ-ውነት ብምሕሳብ፣ ኵሉ ንዝተቐበሎን ዘማዕበሎን፣ ከም ሓቅነት፡ኅውነት፡ናጽነት፡ ማዕርነት፡ዴሞክራሲያውነት፣ ፍትሕን ርትዕን፡መሰልን ሕጋውነትን፡ ተሓታትነትን...-ዝበለ ሰብኣዊ ክብርታትን፣ መሠረታዊ መትከላትን ንምምዕባል እዩ። ነዚ ንምጭባጥ ድማ እቲ ንኻልኦት ዘርበሐ፣ ብታሪኽ ዝሓለፈን ዝተጻፈፈን ኣገባባት ምኽታል ብግዲ የድልየና፣ ካብ ተመክሮ ካልኦት ምምሃር ጽቡቕ እዩ።
“... ማኅበራዊ ሥርዓትን ንብረትን ቀጻሊ ለውጥን ምምሕያሻትን ዚሓትት እዩ። ኣብ ሓቂ ዝተመሥረተ፣ ብመደብ ፍትሕን ርትዕን ዝተሓንጸ፡ ብፍቕሪ ዝተዀስኰሰ ኪኸውን፡ ብናጽነት እናዓበየ ከኣ በብዕለቱ ብዚገብሮ ጕዕዞ ናብ ዝበለጸ ሰብኣውን ሚዛናውን ብስለት ኪበጽሕ ኣለዎ”35።
ናይ መነባብሮን ቍጠባን ኵነታት
25.ናይ ነፍስወከፍ ቤት ወይ ስድራቤት ኣከያይዳ በመንጽር ኤኮኖሚ ኪረአ ከሎ፣ እቲ ኣብ ወጻኢ ዚነብር ዝቐረበን ዝረሓቐን ወገን ስድራቤት እንተዘይህሉስ እንታይ ምተገበረ? ወይ ብኸመይ ምተሓልፈ? ዚብል ሕቶ እንኪመጽኣና፣ “ኣምላኽ ሽግር ይፈጥርሞ መደያይቦ ከኣ የምጽእ” ንዚብል ምስላ ኣቦታትና ዘኪርና ንጸናናዕ። እዚ ግና ናይ ወትሩ ፍታሕ ከም ዘይኮነ ፍሉጥ እዩ። ስራሕ እንተ ዘይተፈጢሩን፣ እቲ ውዑይ ኃይሊ መንእሰይ ሰሪሑ ኣታዊ ኣብ ዚረኽበሉ መዳይ እንተዘይተዋፊሩ፣ ስራሓት ንግድን ሕንጸትን ዳግም እንተ ዘይተበራቢሩ፣ እቲ ናይ ድኽነት ዝለገመ ቝስልን ሕማምን ደግሲ ከም ዘምጽእ ማንም ዚስሕቶ ኣይኮነን። ካብ ናይ ወጻኢ ሓገዝ ናጻ ምዃን፣ እዚ ነገር’ዚ ንሃገር ብዓቢኡ ኣድማዒ እንተደኣ ኮይኑ፣ንውልቀ-ሰባትን ውልቀ-ስድራታትን (ድኹማትን ምግዱራትን ብዝሓደግካ) እውን ኣገዳሲ እዩ። እዚ ግን በቲ ኪምዕብል ዘለዎ ናይ ስራሕ ኵነታት ዚጥረ እዩ፣ ብውቁብ ቃላት ናይ ዝደመቐ ኣይኮነን።
18
ኣብ ርእስ’ቲ ዘሎ ናህሪ ዋጋታትን፣ እኹል ዘይኮነ ደሞዝን፣ እናሓደረ ዚውንጨፍ ናይ ኣባይቲ ክራያትን፣ ዝመረጽካዮ ስራሕ ምስራሕ ዘይምኽኣል፣ ነኣብነት ንብዙሕ ወገናት ኅብረተሰብ ከንቀሳቕስ ዝነበሮ፡ ሓደ ካብ’ቲ ብዙሕ፡ስራሕ ሕንጻ ደው ምባሉ ኣዝዩ ሃሳዪ ኮይኑ ተረኺቡ። ክትንቀሳቐስን ክትሰርሕን፣ ብረሃጽካን ፍረ ስራሕካን ምንባር እንተ ዘይተኻኢሉ፡ በዚ ዓይነት’ዚ እቲ ናጽነት ውልቀ-ሰብን ሕዝብን እንተ ዘይደልዲሉ፣ ነቲ ናጽነት ሃገር ብኸመይ ኢና ክንርድኦ? ኣበይ ኢናኸ ክንረኽቦ? ብሓጺሩ ሰብኣዊ ስራሕን ምዕብልናን ኣብ ናጻ ድልየትን መሃዝነትን ዝተመርኰሰ እንኪኸውን፡ ፍረ ዘለዎን ንሰብ’ውን ዘኽብሮን ዘማዕብሎን ይኸውን።36
ናይ ምቾትን ናይ ጣዕምን ጕዳይ ዘይኮነስ፣ ንምህላውን ዘይምህላውን ዚርኢ እዩ፣ ከም ዕለታዊ እንጌራን ማይን መብራህትን...ዝበለ መሠረታዊ ሃላኺ ነገራት፡ ናይ መነባብሮ መሠረት ክንድዝኾነ፣ ብዚምልከቶ ወገን ዚግባእ ኣቓልቦ ኪግበረሉ፣ ብሓጺሩ ሥርዓት ኤኮኖሚ’ውን ንሰብ ብዘድምዕ ኣገባብ ኪኽለስ የድልዮ።
ሥነምግባራውን መንፈሳውን ሕይወት፣
26. ኣብ ሞራላውን መንፈሳውን መዳይ ክንመጽእ ከሎና፣ እቲ ኣባና ዘሎ ቝስሊ ኣዝዩ ረቂቕን ዓሚቝን ኮይኑ ይርከብ፣ እምበርዶ ኪሓዊ እዩ? እውን የብለካ። ነቲ ሞራላውን ሥነ-ምግባራውን ተኵርና እንክንርኢ፣ “ንሕና ዲና? ወይስ ተለዊጥና፡ ካልእ ኢና ኮይንና?” ዘብል ሃለዋት ንረክብ። እቲ ሞራላዊ መምርሕታትናን ናይ ሥነምግባር ኣገባባትናን ተቐያዪሩ፣ ዝነበረ ፈጺሙ ተሠዊሩ፣ ዘይነበረ ኣገባብ ሣዕሪሩ፣ ሥነምግባር ናይ መንነትን እንታይነትን መግለጺ ብምዃኑ፣ኵነትና ባዕሉ ዚምስክረልና እዩ። ቅዱስ ጳውሎስ ዝበሎ ዚፍጸም ዘሎ ይመስል፣“...ሰባት ፈተውቲ ርእሶም፣ ፈተውቲ ገንዘብ፣ተጀሃርቲ ዕቡያት፣ተጻረፍቲ ንወለዶም ዘይእዘዙ፡ዘየማስዉ፡ ሃይማኖት ዘይብሎም፡ ንስድራኦም ዘየፍቅሩ፡ ተቐየምቲ...ገዛእ ርእሶምገቲኦም ዘይክ-እሉ፣...ኪኾኑ እዮም”37። ንሰይጣን ምምላኽ’ውን ብኸምዚ ዚመጽእን፡ ብስም ሥልጣኔ ዚቀላቐልን ምዃኑ ምዝኽኻር የድሊ። ንሰይጣን ዘምልኹ ኣብ መንጎና ኣለዉ ዚበሃል ዘሎ’ውን ዘየሰክፍ ኣይኮነን ።
“...ካብ ቀደም ብዝተፈልየ፡ንመደብ ኣምላኽን እምነትን ምንጻግ፡ ወይ ፈጺምካ ምሕዳግ ውልቃዊ ወይ ናይ ፍላይ ተርእዮ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ብዙሓት ዚረአ ዘሎ እዩ። ከም’ዚ ዝበለ ኣተናን ዝንባሌን፣ሎሚ ስነፍልጠታዊ ምዕባሌ ወይ ናይ ሓዲስ ሰብኣውነት ምልክት ገቢርካ ምርኣዩ ተለሚዱ....”38።
36 Caritas in Veritate 17
37 ዘፍጥ.4፡9
38 ፍሥ.ተስ. 7 (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
19
ኣብ ርእስ’ቲ ዘሎ ናህሪ ዋጋታትን፣ እኹል ዘይኮነ ደሞዝን፣ እናሓደረ ዚውንጨፍ ናይ ኣባይቲ ክራያትን፣ ዝመረጽካዮ ስራሕ ምስራሕ ዘይምኽኣል፣ ነኣብነት ንብዙሕ ወገናት ኅብረተሰብ ከንቀሳቕስ ዝነበሮ፡ ሓደ ካብ’ቲ ብዙሕ፡ስራሕ ሕንጻ ደው ምባሉ ኣዝዩ ሃሳዪ ኮይኑ ተረኺቡ። ክትንቀሳቐስን ክትሰርሕን፣ ብረሃጽካን ፍረ ስራሕካን ምንባር እንተ ዘይተኻኢሉ፡ በዚ ዓይነት’ዚ እቲ ናጽነት ውልቀ-ሰብን ሕዝብን እንተ ዘይደልዲሉ፣ ነቲ ናጽነት ሃገር ብኸመይ ኢና ክንርድኦ? ኣበይ ኢናኸ ክንረኽቦ? ብሓጺሩ ሰብኣዊ ስራሕን ምዕብልናን ኣብ ናጻ ድልየትን መሃዝነትን ዝተመርኰሰ እንኪኸውን፡ ፍረ ዘለዎን ንሰብ’ውን ዘኽብሮን ዘማዕብሎን ይኸውን።36
ናይ ምቾትን ናይ ጣዕምን ጕዳይ ዘይኮነስ፣ ንምህላውን ዘይምህላውን ዚርኢ እዩ፣ ከም ዕለታዊ እንጌራን ማይን መብራህትን...ዝበለ መሠረታዊ ሃላኺ ነገራት፡ ናይ መነባብሮ መሠረት ክንድዝኾነ፣ ብዚምልከቶ ወገን ዚግባእ ኣቓልቦ ኪግበረሉ፣ ብሓጺሩ ሥርዓት ኤኮኖሚ’ውን ንሰብ ብዘድምዕ ኣገባብ ኪኽለስ የድልዮ።
ሥነምግባራውን መንፈሳውን ሕይወት፣
26. ኣብ ሞራላውን መንፈሳውን መዳይ ክንመጽእ ከሎና፣ እቲ ኣባና ዘሎ ቝስሊ ኣዝዩ ረቂቕን ዓሚቝን ኮይኑ ይርከብ፣ እምበርዶ ኪሓዊ እዩ? እውን የብለካ። ነቲ ሞራላውን ሥነ-ምግባራውን ተኵርና እንክንርኢ፣ “ንሕና ዲና? ወይስ ተለዊጥና፡ ካልእ ኢና ኮይንና?” ዘብል ሃለዋት ንረክብ። እቲ ሞራላዊ መምርሕታትናን ናይ ሥነምግባር ኣገባባትናን ተቐያዪሩ፣ ዝነበረ ፈጺሙ ተሠዊሩ፣ ዘይነበረ ኣገባብ ሣዕሪሩ፣ ሥነምግባር ናይ መንነትን እንታይነትን መግለጺ ብምዃኑ፣ኵነትና ባዕሉ ዚምስክረልና እዩ። ቅዱስ ጳውሎስ ዝበሎ ዚፍጸም ዘሎ ይመስል፣“...ሰባት ፈተውቲ ርእሶም፣ ፈተውቲ ገንዘብ፣ተጀሃርቲ ዕቡያት፣ተጻረፍቲ ንወለዶም ዘይእዘዙ፡ዘየማስዉ፡ ሃይማኖት ዘይብሎም፡ ንስድራኦም ዘየፍቅሩ፡ ተቐየምቲ...ገዛእ ርእሶምገቲኦም ዘይክ-እሉ፣...ኪኾኑ እዮም”37። ንሰይጣን ምምላኽ’ውን ብኸምዚ ዚመጽእን፡ ብስም ሥልጣኔ ዚቀላቐልን ምዃኑ ምዝኽኻር የድሊ። ንሰይጣን ዘምልኹ ኣብ መንጎና ኣለዉ ዚበሃል ዘሎ’ውን ዘየሰክፍ ኣይኮነን ።
“...ካብ ቀደም ብዝተፈልየ፡ንመደብ ኣምላኽን እምነትን ምንጻግ፡ ወይ ፈጺምካ ምሕዳግ ውልቃዊ ወይ ናይ ፍላይ ተርእዮ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ብዙሓት ዚረአ ዘሎ እዩ። ከም’ዚ ዝበለ ኣተናን ዝንባሌን፣ሎሚ ስነፍልጠታዊ ምዕባሌ ወይ ናይ ሓዲስ ሰብኣውነት ምልክት ገቢርካ ምርኣዩ ተለሚዱ....”38።
20
የብልናን” 39። ኢየሱስ’ውን “ንኽልተ ጐይቶት ኪግዛእ ዚኽእል ሓደ’ኳ የልቦን፣
...ንገንዘብን ንኣምላኽን ክትግዝኡ ኣይትኽእሉን ኢኹም” 40 ይብል።
መሠረት ቍስልናን ጸገምናን
29. እዚ ዘይሓዊ ዚመስል ቍስልና፣ እቲ ዝዓመቘን ዝረቐቐን መበቈሉ፣ እናናሳዕ እውን ከም ዚመላለስ ዚገብሮ፣ እቲ ኣብ ወድሰብ ዘሎ ኃጢኣት ዚበሃል ቍስሊ እዩ። እዚ ብምንታይ ይግለጽ እንተተባህለ፣ ኣብ’ቲ ብደረጃ ውልቀሰብ ኮነ ብሓባር እነርእዮ፣ ፍቕርን ኃልዮትን ርኅራኄን ዝጐደሎ ሕይወት፣ በቲ ብዝተፈላለየ መልክዑ ዚቀላቐል ስስዕትን ነኣይ ጥራሕ ይጥዓመኒ ዚብል ስምዒትን እዩ። እዚ ኣብ ኵሉ መዳያት ሕይወትና ተዘርጊሑ ወይ ሰፊሑ ዘሎ ኣመል ስስዕትን ህርፋንን፣ ኣመል ብልሽውናን ዘይተሓታትነትን፣ ንሓደ ሕዝቢ ወይ ሃገር ዘይሓዊ ቍስሊ ኮይኑ፣ መወዳእታኡ ከኣ ሓድነትን ሕውየትን ናብ ዘይርከበሉ፣ ናብ’ቲ ሓደገይና ኵነታት የብጽሖ። ነዚ ኵሉ መን’ዩ ተሓታቲ ኪበሃል ከሎ፣ ብርግጽ ደረጃታቱ’ኳ ዚፈላለ እንተኾነ፣ ካብ’ዚ ነጻ እየ ዚብል ግን ፈጺሙ የልቦን፣ ከመይ “ኃጢኣት የብልናን እንተበልና፣ ንገዛእ ርእስና ንጥብር ኣሎና፣ እታ ሓቂ’ውን ኣባና የላን”41 እዚ ጸገም’ዚ ፈቲሕና ናብ ንቡር ክንምለስ እንተኾይንና፣ ናብ’ቲ ሡርን ሠራውርን ጠሊቕና ክንኣቱ ከድልየና እዩ። እቲ ሕውየት’ውን ካብቲ ሡሩ ኪጅምር ኣለዎ።
ፋሕ ዝበለ ካርታ-ዓለም ከተዓራሪ ዝተሓተተ ቈልዓ ኪበላሓት ከሎ፣ ነታ ካርታ በቲ ዝባና፣ ስእሊ ሓደ ሰብ ከምዘለዋ ኣስተውዓለ። ኣፍንጫን እዝንን...
እናኣለለየ ከኣ፣ ኣብ ሓጺር ግዜ ነቲ ምስሊ ሰብ ንምሥራዕ ዘይተጸገመ ቈልዓ፣ ማዕረ ማዕረኡ፣ በቲ ካልእ ገጽ ንዝነበረት ካርታ ክትኮና ከምዚግበኣ ብምግባር ብድርብ ተዓወተ፣ መልእኽቱኸ፣ ዓለም ንምትዕርራይ ቅድም ንሰብ ምዕራይ ዚብል እዩ።
ሃገራዊ ይኹን ውልቃዊ ናይ ወድሰብ ጕዕዞ ኪሠምር፡ ሚዛናውን ምዕሩግን ክብሩ ዝሓለወን ኪኸውን እንተተደልዩ፡ ብሓጺሩ ምልኣት ዝዓዘዞ ንኪኸውን፡ ብላዕሊ ኣምላኽ፡ ብታሕቲ ድማ ሰብ ዝማእከሉ ሥልጣኔ ንምሕናጽ ድልዱል መሠረት ምንባር የድሊ። “ኣምላኽ እንተዘይሓነጸ፡ ሓነጽቲ ንኸንቱ ይጽዕሩ” (መዝ. 127፡1)። ሃገር ዚበሃል ከኣ ሓደ ክፋል መሬት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ናይ ሓባር ተመክሮን መነባብሮን ታሪኽን ጕዕዞ ሕይወትን ዘለዎ፣ ጥዑምን ሕሱምን፡ ውዑይን ዝሑልን፡ ሠናይን ግናይን...ብሓባር ዝተቐበለን፣ ብሓደ
39 1ጢሞ.6፡6-7
40 ማቴ. 6፡24
41 1ዮሓ.1᎓18
21
ጕዕዞ ሰላም
30. ኣቐድም ኣቢሉ (ኣብ ቍ.12) “ብሰላም ዚሓድር ሰላማዊ ሕዝቢ” ከምዘሎና ዘኪርና፣ ከም በርከትን ሠናይን ምርኣይና ቅኑዕ እዩ፣ እንተኾነ “... ሰላም ኪበሃል እንከሎ፡ ውግእ ዘይብሉ ጥራሕ ማለት ኣይኮነን፣ ኣብ መንጎ ተጻረርቲ ወገናት ሚዛን-ሓይሊ ብምሕላው ንዚርከብ ሰላም ዚርኢ’ውን ኣይኮነን፣ ብመላኽን ዓብላልን ሥርዓት ዚመጽእ’ውን ኣይኮነን፣ ሰላም ኪበሃል ከሎ፡ብግቡእን ቅኑዕን ኣገባብ ንዚካየድ “መደብ ፍትሕን ርትዕን”42 ዚርኢ እዩ። ምእንት’ዚ ኣብ ውሽጣዊ ርግኣትን ህድኣትን ዝተመርኰሰ እዩ። ሰላም ማለት ኵሉ ወገን መሰሉ ዚጭብጠሉን፡ ብሕጋዊ መገዲ ግቡኡ ዚረኽበሉን እንኪኸውን፣ እዚ ሰላም’ዚ ኪመጽእ ዚኽእል፣ እቲ ንኅብረተሰብ ዝሠረዐ ኣምላኽ ኣብ ዚህቦ ውሽጣዊ ስኒት እንኪምሥረትን፡ በቶም ንፍትሒ ጸሚኦም ዚንቀሳቐሱ ሰባት ኣብ ግብሪ እንኪውዕልን እዩ”43።
ንሰላም ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ግፍዕን ዘይፍትሓውን ኵነታት ኪሥዕርር፣ ቅንእን ትዕቢትን ዘይምትእምማንን ኪነግሥ እንከሎ እዩ።44 ዝኾነ ይኹን ሰብ መሰሉን ክብሩን ኪትንከፍ፣ግቡኡ ኪስእን ከሎ፡ መሠረታት ሰላም የሃምም። ከምኡ ፍትሒ ዚጽበዩን፣ ብመንገዲ ሕጊ ዚድለዩን፡ዝተታሕዙን፡ ብዝቐልጠፈ ፍትሒ ከምዚረኽቡ ምግባር፡ንሰላም ድልዱል መሠረት ምንጻፍ እንኪኸውን፣ “ዝተደናጐየ ፍትሒ፡ ዝተነፍገ ፍትሒ” ዝተባህለ’ እውን ንኸንቱ ኣይኮነን። መደብ ፍትሕን ሰላምን ብሓን-ሳብ ተቓንዩ ዚኸይድ’ምበር ኪነጻጸል ኣይክእልን። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዚብል ዘናውጽ ሕቶ፣ ዝለዓለ መቓልሑን፡ ኣውያቱን ንብዓቱን “ካብ ምድሪ ናብ ኣምላኽ ዚጠርዓሉ”(ዘፍጥ.4፡10) ኵነትን ብግልጺ ዚረኣየሉን ዚስመዓሉን ኮይኑ ኣሎ።
መዛዘሚ
ትንሣኤ ክርስቶስ ብእንዝክረሉን እነኽብረሉን ፡ በዚ ዘመነ ትንሣኤ፣መበል 23 ዓመት ናጽነታ ንእተኽብር ሃገርና ኣምላኽ ኪባርኸልና፣ ሃገር ትንሣኤን፡ ሃገር ተስፋን ፍቕርን፣ ሃገር ፍትሕን ርትዕን ኪገብረልና ክንጽልን፣ ክንጽዕርን ናይ ኵሎም ወገናት መራሕትን ናይ ሕዝብን ናይ ነስወከፍን ግቡእ እዩ። ኣብ’ዛ ሃገርዚኣ ዘለዉ ምእመናንን ሰብ ጽቡቕ ድላይን፡ ንሰላምን ንዘተን ንምርድዳእን ከምዚጽልዩ ነኣምን። “... ብስመይ ዝለመንክምዎ ...ኽገብረልኩም እየ... ፣(ዮሓ.14፡13)ብዝበለና መሠረት፣ ጸሎትና ንኸንቱ ከምዘይኮነ ንፈልጥ። ስለ’ዚ ሃገርና ነቲ ካብ ኣምላኽ ዚመጽእ ሰላም ጸሚኣ ከምዘላ ርኡይ እዩ። “ሰላመይ እኃድገልኩም ኣሎኹ፣ ሰላመይ እህበኩም ኣሎኹ። እቲ ኣነ ዝህበኩም ዘሎኹስ ከምቲ ዓለም ዚህቦ ኣይኮነን፣ ኣይትሸበሩ፣ ኣይትፍርሑ”።(ዮሓ.14፡27-28)
42 ኢሳ. 32፡
43 ፍሥ.ተስ. 78
44 መዝ.ሃይ. 2317
22
፫ይ ክፍሊ፡ ምስክርነት
“መሰኻኽረይ ክትኮኑ ኢኹም”(ግ.ሓ. 1፡8)
31. “ሃልሃልታ እምነት ሓደ ግዜ እንተደኣ ጠፊኣ፣ እቲ ካልእ ብርሃናት’ውን ኪድብዝዝ ስለ ዚርከብ፣ ብርሃን እምነትና ዳግማይ ኪበርህ”45 ኣለዎ። ሃልሃልታ እምነት ወትሩ ከም ዘንበልብል፡ ብርሃን እምነት ወትሩ ከምዚበርህ ምግባር ማለት፡ ካልእ ዘይኮነስ፣ “ኣብ ኢየሩሳሌምን ኵላ ይሁዳን፡ኣብ ሰማርያን ክሳብ ወሰን ምድሪ ኸኣ መሰኻኽረይ ክትኮኑ ኢኹም”46 ንዝተባህለ ቃሉ ምፍጻም፣ ምስክርነትካ ምዕዛዝ ማለት እዩ።
እዚ ናይ ኢየሱስ ብርቱዕ ኃይለቃል ሎሚ’ውን ነኣና ዚበሃል ዘሎ እዩ። ንፈለማ ነቶም ተኸተልቱ ኪበሃል እንከሎ፣ እታ ማኅበረ ምእመናን ክትዓቢ ጀመረት። ክሳብ ሎሚ ቤተክርስትያን ክትዓቢ ትርከብ ኣላ።ንሕና’ውን ኣብዚ መስርሕ ዕቤት’ዚ ናትና እጃም ከም ዘሎና፡ ናቱ ኣካልን ክፍልን ምዃንና ንፈልጥ። እዚ ዝተጠቕሰ ቃል’ዚ ዝኸበዶም ከም እኒ ኣቡነ ሰላማ ቅዱስ ፍሬምናጦስ ዝበሉ ቀዳሞትን ድሕሪኦም ዝሰዓቡ ፱ቱ ቅዱሳንን፣ ንኽርስትና ኣብ ሃገርና ተኺሎም ኣዕበዩ፣ ዳሕራይ ድማ ከም እኒ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ሰቢኾም ንክርስትናና ድልዱል መሠረትን ዳግማይ ንቕሓትን ኪህብዎ እንከለዉ፣ እዚኣቶምን ተኸተልቶምን ዝሰርሑዎን ዝረሃጽዎን ኵሉ ንሕና ሎሚ ነስተማቕሮን ንነብሮን ከምዘሎና ፍሉጥ እዩ። በብግዜኡ’ውን እዋኑ ዚጠልቦን ዚሓቶን መደባትን ምልክታት ግዜን እናስተውዓለን፣ መምርሒ ቤተክር-ስትያን እናተኸተለን፡እነሆ ሕጂ ኣብ’ዛ ሃገርና ዚርከብ ካቶሊካዊ ወገን ሕዝቢ እግዚኣብሔር፣ ኣብ ኣርባዕተ መጓሰ ወይስ ሰበኻዊ ኤጳርቅና ተመዲቡ ኪጐዓዝ ይርከብ ኣሎ።
32.ንዅሎም’ቶም ኣብ’ዚ ግራት-እምነት ዝሰርሑን ዝመርሑን፣ብእምነት ዝተመላለሱን እምነት ዘውረሱን ጳጳሳት ካህናት መነኮሳን ደናግል ምእመናን ኣቦታት/ኣዴታት ብምስጋና ንዝክሮም። ኣሰሮም ብምስዓብ ከኣ ምስክርነትና ከነጕልህ ቃል እነኣትወሉ እዩ። ካቶሊካዊ እምነትና ሡር ሰዲዱ፣ ክርስቶስ ብቓሉ ብተግባሩን ንዝፈጸሞ እትቕጽል ቤተክርስትያን፣ በቲ ሰፊሕ ናይ ምምሃርን ምስትምሃርን፡ ንሕሙማን ሥጋ ብእትገብሮ ሓገዝን፣ ናይ ቤትዘኻትምን፣ ንደቀንስትዮን ንዝተፈላለየ ናይ ሰብኣዊ ምዕባሌን መደባት ብምዝርጋሕ ስብከተ-ወንጌል እትፍጽም ቤተክርስትያን እያ። ሎሚ’ውን ቤተክርስትያን ነዚ ምስክርነታ ብዚግባእ ንኸተዕዝዞ፡ ነቲ ስብከተ ወንጌል
23
በቲ ናይ ምሕረት ስራሕ ዝኾነ ግብረሠናይ እናሰነየት ንምስክርነታ እትቅጽሎ ዘላ፣ “ኣበይ ኣሎ ሓውኻ?” ንዚብል ሕቶ ክብደት ስለዝሃበቶ እዩ። ርግጽ’ዩ ሎሚ እቲ እምነት ኪወርስ ዚግበኦ ኣካል ኣመንቲ፣ ብፍላይ ከኣ ወገን ንኡስ ወለዶ ፈቖዶ ሃገራት ፋሕ ምባሉ፡ ንእምነቱ ኣብ ዚጻባእ ሃለዋት ምንባሩ፣ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ እዩ።
ጽቡቕ ኣሎና ብዚብል መንፈስ ከይዳህለልና፣ ከም መጠን ድኹማት ፍጡራን ናትና ደረታትን ሰብኣዊ ጕድለትን ኃጢኣትን ዝጸወርና ምዃንና ክንፈልጥን ክንእመንን፡ ተስፋ ከይቀበጽና ከኣ ኣብ ጸጋ ኣምላኽ ክንምዕቈብ ይግበኣና። ኣብ ከም’ዚ ጕዕዞ’ዚ፡ እቲ ቀዳማይ ስጕሚ፣ መንፈስ ንስሓ ምልባስ እዩ። ደረታትናን ጕድለታትናን ምእማን፣ ካልኦት ኣብ ልዕሌና ንዚፍጽምዎ በደል ይቕረ ንምባል ዘይምስልካይ፣ ንኻልኦት በቲ ዝገበሩኻ ሕማቕ ዘይምፍዳይ እዩ።
33.ጕዕዞ ክርስትና ብሓፈሻኡ ኮነ፣ እዚ ጕዕዞ ዓመት-እምነት ዚሓቶ ምምሕያሽ፣ ብብዙሕ መዳያት ክንጽመደሉ ዘሎና እዩ፣ ቅድሚ ኵሉ ምስ እግዚኣብሔር ኣቦ፣ ምስ ወዱ ኢየሱስ ክርስቶስ መድኃኒና፣ ምስ መንፈስ ቅዱስ ወሃቢ-ሕይወት ዚህልወና፣ ናይ ነፍስወከፍ ቀጥታዊ ርክብ ከመይ ኣሎ? ናይ ምእመናን እምነታዊ ሕይወት ከመይ ኣሎ? ጕዳይ እምነትናን ኅብረተሰባዊ ሃለዋትናን፣ ብመንጽር’ቲ ብፍቕሪ ክንግደሰሉ ዘሎና ሓውናን፣ እንነብረሉ ኅብረተሰብናን ከመይ ከምዘሎ ኣዕሚቝና እንፍትሸሉ እዋን እዩ። “... ኣብ ስራሕ ስብከተወንጌል ኪዕንቅጽ ዚኽእል ናይ ቤተክርስትያን ኣሰራርዓን ኣገባብን ዘጋጥመሉ ኣሎ፣ ነዚ ዅሉ ቀጺሉ ዚግምግምን ዘንቀሳቕስን መደብ ምስዚህሉ ግን እዚ ጽቡቅ መጋበሪ ኪኸውን ይኽእል፣ ብዘይካ ቅኑዕን ብቑዕን መንፈስ ወንጌልን፣ብዘይ ናይ ቤተክርስትያን ተኣማንነትን (ንጸዋዕታኣ) ዝኾነ ዓይነት ሓዲሽ መሣርዕ ገለ’ኳ ዘየፍሪ ይኸውን”47።
34. ኢየሱስ ኣብ ወንጌል ዚህበና ምስላታትን ሕይወቱን፣ ሕይወት ደቀ-መዛሙርቱን ብቐንዱ እንተረኣና፣ እታ ናይ መንግሥቲ ኣምላኽ ደቃቕ ዘርኢ በቝላ ዓብያ ንኽትፈሪ፡ ክትመውት ኣለዋ፣ ናይ ክርስትያናዊ ዕብየትን ስጕምትን ሕጊ እዚ እዩ፣ ምእንት’ዚ ከኣ ንማኅበረ ክርስትናና ኮነ፣ ንነፍስወከፍና እናናሳዕ ዜጋጥመና ጸገማት ተስፋ ከቝርጸና ዘይኮነስ ከትበዓና እዩ ዘለዎ።ምስ ቅዱስ ጳውሎስ ኮይንና’ውን “ምስ ዝደክም ሽዑ እየ ዝብርትዕ”48 ክንብል ኣሎና። “ኣታ ንኡስ መጓሰ፡ ኣቦኹም መንግሥቲ ኪህበኩም ፍቓዱ እዩ’ሞ፡ ኣይትፍርሑ!”49።
ነቲ መጻኢ ጕዕዞን መድረኽን ክንጥምት ከሎና፣ ብመንጽር ጉባኤ ቫቲካንን መላእ ቤተክርስትያንን፡ ቅድስናኦም ዚኣወጅ ዘሎ ብፁዕ ዮሓንስ መበል 23፡ ኣብ ምኽፋት ዓቢይ ጉባኤ ዝሃብዎ መሪሕ ቃል ንዝክር፣“...ናትና ተግባር ድማ ብተባዕን ቁምነገረይናን ድልየት፡ ብዘይፍርሓት፡እዋኑ የሓተና ንዘሎ ስራሕ ርእስና ከነወፊ፡
47 ታሕ. ወን. 26
48 2ቆሮ.12፡10
49 ሉቃ.12፡32
24
ምእንት’ዚ ከኣ ቤተክርስትያን ንዝሓለፈ 20 ምእተዓመት ንዝተኸተለቶ መንገዲ ሒዝካ ምጕዓዝ እዩ...”50 ከምዝበሉ፣ ከም መጠን ቤተክርስትያን ዘሎና ቀንዲ ዕማምና፣ ብእሙን ቀጻልነትን፡ ብውዕዉዕ ተባላሓትነትን ነቲ ስራሕ ስብከተ-ወንጌል ምዕማቝን ምስፍሕፋሕን እዩ። እቲ ብሓዋርያት ዚሰርሕን፣ ንሰማዕቶም ዜነቃቕሕን ዝነበረ መንፈስ ቅዱስ ከኣ፣ ነዚ ተግባር’ዚ ንምፍጻም ክእለትን ድልየትን ባህግን ትብዓትን ከምዘልብሰና ነኣምን።51
ብኸመይ ኢና ግን ምስክርነትና ከነዕዝዝ እንኽእል? ዓረቕትን መሓርትን፣ መንገዲ ሰላም ተኸተልትን ብምዃን፣ ነዛ ዓለም’ዚኣ ከይመሰልካ(ሮማ.12፡2) ብመንፈስ ክርስቶስ ክትነብር ምኽኣል፣ ብመንጽር ብጻይካ ንዘሎካ ሓላፍነት ፈሊጥካ ግቡእካ ምፍጻም የድሊ። “... ንሃገርካን ንሕዝብኻን እሙን ብምዃን፡ ነቲ ኵሉ ናይ ዜግነት ግዴታን ኃላፍነትን ብተኣማንነት ብምፍጻም፣ ካቶሊካውያን ምእመናን፡ ንናይ ሓባር ጠቕምን ረብሓን ከማዕብሉን፡ ከገልግሉን ኣለዎም። ምእንት’ዚ ከኣ ርእይቶኦ-ምን ቅኑዕ ሓሳባቶምን ብምዕዛዝ፣ መንግሥታዊ ሰበሥልጣን ብመደብ ፍትሕን ርትዕን ከም ዚካየዱ፡ ሕግታትን ዚወጽእ ድንጋገታትን ምስ ሞራላዊ ሕግን፡ ሓባራዊ ጠቕምን ከምዘሳኒ ኪገብሩ ትሑዛት እዮም...።” 52
ቤተክርስትያን’ውን ንርእሳ፣ ማለት ናይ መራሕታን ኣባላታን ኣብ መደብ ንስሓ ምእታው ከምዘድሊ፣ ቃል ኤርምያስ ነቢይ የመልክት፣ “እንተ ተነሣሕካ ክቕበለካ እየ፣ ከምበሓዲሽ’ውን ኣገልጋልየይ ክትከውን ኢኻ፣...ናተይ ነቢይ ክገብረካ እየ፣ እቶም ሕዝቢ ናባኻ ተመሊሶም...” (ኤር.15፡19) ኪመጽኡ እዮም።
ስብከተ-ወንጌል
35.ነዚ መጻኢ ጕዕዞና ክንጥምት ከሎና፡ ናይ ተልእኮ ቤተክርስትያንና ቀዳምነታት በኣጋኡ ይረኣየና። ነዚ ዚኸውን ትምህርትን ትዕዝብትን ካብቲ ዝሓለፈ ዝተቐበልናዮ ብሥራት ወንጌል፣ ብመደብ ትምህርተ-ክርስትናን (Catechesis) ሊጡርግያዊ ሕይወትናን ዘስተማቐርናዮ እዩ። እዚ ኵሉ ምስ’ቲ ዕለታዊ ሕይወት ተዋሃሂዱ እዩ። እዚ ኪግበር ዘለዎ፣ኣብ’ዚ ዚስዕብ ሰነዳት ተገሊጹ ኣሎ፣ 1) “ናብ ኣሕዛብ” ዚብል ሰነድ ጉባኤ 2) ጳውሎስ 6ይ ብ1975 ዓ.ም.ፈ. “ስብከተ ወንጌል ሎሚ”፡3) ቅድስናኦም ዚእወጅ ዘሎ ብፁዕ ዮሓንስ-ጳውሎስ 2ይ፣ ”ተልእኮ ክርስቶስ” 4) 7-28 ጥቅ. 2012 ዝተኻየደ ንሓዲስ ስብከተወንጌል ዚርኢ ሲኖዶስ ኣቡናት፣ 5) “ታሕጓስ ወንጌል”፣ ናይ ኣቡነ ፍራንቸስኮስ መልእኽቲ።
ኣብ ሃገርና ናይ ክርስቶስ እሙናት መሰኻኽር ንምዃን፣ ንዅሎም ምእመናንና እነተሓሳስቦ ጕዳይ እንኪኸውን፣ ናይ ሓባር ጕዕዞ እዩ። ስብከተ-ወንጌል ኪበሃል
50 ቤ.ክ. ቅ.ጴጥሮስ 11 ጥቅ. 1962፣ ዮሓንስ መበል 23 ( ኣብ ምኽፋት ጉባኤ ቫቲካን 2ይ)
51 ግ.ሓ.2፡29፣ 4፡13.29.31፣ 9፡27-28 ረአ
52 ሓዋ.ተል.ምእ.14
25
ከሎ፡ ከም መጠን ናይ ዓለም መድሓኒ ንክርስቶስ ምስባኽ እዩ።53 ነዚ ዘጸናንዕ መልእኽቲ ድሕነትን መድሓንን፣ንሕና ክርስትያን ብቐጻሊ”ብግዜኡን ብዘይግዜኡን”54 እንሰብኮ ኮይኑ፡ ኣብ’ዛ ሃገርና እነበርክቶ ዝዓበየ ህያብ እዩ። ምኽንያቱ መልእኽቲ ተስፋን ፍቕርን እንኪኸውን፣ ብቕዱስ መጽሓፍ ብዚወሃብ ቃል-ኣምላኽ ዚንገር፣ ኣብ ሕይወት ምሥጢራት ውጽኢቱ ዚንበር፣ኣብ ግብረ-ኣምልኾ (ሊጡርግያ) ዚዝከርን ዚኸብርን፣ ብሕይወት ዚምስከርን እዩ። እዚ ዝዓይነቱ ዕማም ስብከተ-ወንጌል ናይ መላእ ሕዝበ-እግዚኣብሔር መንፈሳዊ ወፈራ ዚሓትት እዩ።
“ብስም ጥራሕ ክርስትያን”
36. ጉባኤ ቫቲካን 2ይ ብዓቢይ ሻቕሎት ካብ ዝተዛረበሉ ሓደ፣ ናይ’ቲ “ስማዊ ክርስትና” ኪብል ዝሰመዮ ወገን ጕዳይ እዩ። ኣብ’ቲ “ፍሥሓን ተስፋን” ዝኣርእስቱ ሰነዱ (ቍ.43)”...ብዙሓት ሰባት ንእምነቶም ምስ’ቲ ኣብ ዕለታዊ ጕዕዞ ዚነብርዎ ሕይወቶም ከወሃህድዋ ብዘይምኽኣሎም፣ ነዚ ክልቲኡ ብምንጽጻሎም፣ ናይ’ዚ እዋን’ዚ ዝዓበየ ስሕተት ወይ ግድል ኪበሃል ይከኣል...”55። እዞም ብስም ጥራሕ ክርስትያን ከመይ ዝበሉ እዮም? ብጕዳይ እምነቶም ዘይግደሱ፣ ንእምነቶም ከም መሪሕ ሕይወቶም ዘይርእዩ፣ ምስ ማኅበረ ክርስትና ኮይኖም ንኣምላኾም ንመድኃ-ኒኦም ዘየምልኹ፣ ንገሊኡ ወገናት እምነት ዚቕበሉ ንገሊኡ ግን ዚነጽጉ፣ ብሓፈሻኡ ንሓደ ስማዊ ክርስትያን መለለዪኡ፣ ዝተጠምቀ ግና ኣብታ ማኅበረ ክርስትናኡ ርኡይ ንጡፍ ተሳትፎ ዘይብሉ፣ ብሓጺሩ ዛሕሊ ዝሃረሞ፡ ናይ ሕይወት ሙቐት ዘይብሉ ክርስትያን እዩ። ” ...ተጠሚቖም ክንሶም፣ መደብ ሕይወቶም ግን ነቲ ናይ ጥምቀት ግድነቶም ዘየንጸባርቕ”56 ሕይወት ዚነብሩ እዮም።(ታሕ.ወን. 15 ረአ) “ኣቱም ደቀየ! ብግብርን ብሓቅን እምበር ብቓልን ብልሳንን ኣይንፋቐር”57።
37. ነዞም ከምዚኦም ዝበሉን፣ ብሓፈሻኡ’ውን ንዅሉ ዚኸውንን “ሓዲሽ ስብከተ-ወንጌል” ከድልየና እዩ። ብ1973፡ ጳውሎስ 6ይ ኣብ ሃይቲ (ላቲን ኣመሪካ) ብዝገለጽዎ መሠረት “ሓዲስ ስብከተ-ወንጌል” ኪበሃል ከሎ፣ “ብሓዲስ ቅንኣት-መንፈስ፣ ብሓዲስ ብልኃት፣ ብሓዲስ መግለጺ” ዚፍጸም ስብከተ-ወንጌል ንምባል እዩ። ነቲ ኣብ ኅብረተሰብ ዘሎ ለውጢ ኣብ ግምት ብምእታው፣ሓዲሽ ቋንቋ፡ሓዲሽ ቅዲ ኣመሃህራ፡ ሓዲሽ ኣገባብ ሕይወትን ስብከትን፡ ሓዲሽ ዓይነት ምስክርነትን ኣብ ቤተክርስትያን ከድሊ እዩ።
53 ስብ.-ወን. (ጳውሎስ 6ይ)
54 2ጢሞ. 4፡2
55 ፍሥሓን ተስፋን 43 [በነዲክቶስ 16፡ስብከት ኣብ ላቲን ኣመሪካ፣ ታሕ.ወን.15]
56 ታሕ.ወን. 15
57 1ዮሓ.3፡18-19
26
ከምኡ’ውን ናብቶም “ዝረሓቑ”፣ ናብቶም ዘይመጽኡ ገጽና ክንምልስ ከነም-ጽኦም ክንጽዕር ኣሎና። ብእምነት ዝመጽአ “ድኻታት” ናብ ዝኾኑ ገጽና፣ናብ’ቶም ናይ ኣምላኽ ጽምእን ጥሜትን ዘለዎም፣ ክርስትያን ክንሶም ከም ዘይክርስትያን ኮይኖም ዚካየዱ’ሞ ምምጻእ ዝኣበዩ፣ ናብኦም ክንከይድ ኣሎና። ነፍስወከፍ ሰብ ብውሽጠ-ውሻጠኡ ብኅሊናኡ ስምዒት ኣምላኽ ዘለዎ ስለዝኾነ፡ ማለት ናይ ነፍስወከፍ ሰብ፡ እቲ “ናይ ልቡ ልቢ” ኣምላኽ ብቐንዱ ስለዝኾነ፡ ነዚ ምስረኸበ ጥራሕ’ዩ ኪቐስን ዚኽእል።(ቅዱስ ኣጐስጢኖስ)
38. ኣብ’ዚ ከም’ዚ ዝበለ ስብከተ-ወንጌል ኵሎም ደቂ ቤተክርስትያን ተለኣኽትን ተወፈይትን ዚኾንሉ58 ጸዋዕታ ኣለዎም፣ ዚሳተፉሉ ኣገባባትን መደባትን፣ ዜገልግልሉ ቦታን ምጥጣሕ የድሊ፣ ብሓጺሩ ዓለማውያን ምእመናን’ውን ኣብ ናይ ቤተክርስትያን ሱታፌን ኅብረትን ዘለዎም ቦታ ኪፈልጡ፡ በኣኡ መጠን ከኣ ንጥፈታቶም ከዕዝዙ ስለ ዘድሊ፣ ንሕና ኵልና ክንስበኽን ክንሰብኽን ከድልየና እዩ። ቤተክርስትያን ነዚ እምነት እተመሓላልፈሉን ትሕዝቶ-እምነት እትምህረሉን ቀንዲ ኣገባብ ድማ፣ ኣብ መንጎ ዕለታዊ ሕይወትን ወንጌላዊ ትምህርትን ርክብ ብምፍጣር እዩ። ንወንጌል ሕልፊ ዜስፍሖ ከኣ ኣእምሮኣዊ ምርምር ዘይኮነስ ግብራውን ሕይወታውን ምስክርነት እዩ። “...ምእመናን ንጕዕዞ-ሕይወቶም ብመደብ ፍቕሪ፣ ሕይወት ኪህብዎ የድሊ። ብዚከኣል መጠን ድማ ነዚ መደብ ግብረ-ሠናይ ኣብ ተግባራቶም ኪገልጽዎ ይግባእ።
ነፍስወከፍ ምእመን በቲ ኣብ ግብረ ኣምልኾን ጸሎትን ዚሳተፎ፣ በቲ ብድላዩ ዚሓቝፎ መደብ ንስሓን ናይ ዕለታዊ ናብራ ጻዕርን ድኻማትን ኣቢሉ፡ ንድኅነት መላእ ዓለም ከምዘበርክትን፡ ኣብ ኵሎም ሰባት ጽልዋኡ ከምዚህልዎን ኪዝክር ይግበኦ...”59። ምእመናን ከኣ ኣብ’ቲ ዜካይድዎ መደብ ሓዋርያውነት በቶም ፊት ዚስርዑ መራሕቶም ጳጳሳትን ካህናትን ሰብ ውፉይ ሕይወትን ተሰንዮም ይፍጽምዎ።
ንእምነትና ዘዳኽሞ ኣየናይ እዩ?
ሀ) መንፈስ ዓለምን ዓለማውነትን፡
39. “ካብቲ ብጸጋ ክርስቶስ ገይሩ ዝጸወዓኩም ኣምላኽ፣ እንታይ እዋኑ ናብ ካልእ “ወንጌል” ከም ዝሓለፍኩም ገሪሙኒ ኣሎ”60 ኪብል ቅዱስ ጳውሎስ ነቶም ካብ መንፈስ ክርስትና፣ ተጻዩ ናብ ዝኾነ መደብ ዝዘንበሉ ኣበርቲዑ ይወቕሶም። ሎሚውን ከም ጥንቈላ ዝሙት፡ ሓሶት፡ስርቂ፡ ብላዕ (ጉቦ)፡ኪዳናዊ ጥልመት... ዝበለ መንፈስ ዓለም’ምበር መንፈስ ክርስቶስ ዘየንጸባርቕ ባህልን ኣከያይዳን ኣብ ማእከልና ምእታዉ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ከም ንቡር ዘየሰክፍ ዘየሕንኽ ኮይኑ ምዝውታሩ፣ እቲ ቃል ጳውሎስ
58 ሓዋ.ተል.ምእ. 3 ረአ
59 ሓዋ.ተል.ምእ. 16
60 ገላ.1፡8
27
ነኣና’ውን ከምዝተባህለ የረድእ። እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ቀጥዒ ዘይብሉ ናይ ሃብትን ዓብላልነትን ህርፋን፣ ብግዙፍን ግዜያውን ሥጋውን ታሕጓስ ጥራሕ ክትዓግብ ምምናይ፡ ንገንዘብን ሃብትን ክትብል መደብ ሕሊናን መሥርዕ ክርስትናን ሓዲግካ ምውጻእ...።ናይ’ዚ ዅሉ መበቈል ኪበሃል ዚከኣል“...ፍልጠት ሃይማኖት ዘይምህላው፣ ወይ ዘይምግዳስ፡ ኣብ ግዜያዊ ናይ ዓለም ሃብትን ጥሪትን ምዝንባል፣ ናይ ኣመንቲ ሕማቕ ኣብነትን ዕንቅፋትን፣ ተጻይ እምነት ዝኾነ ዘመናዊ ኣተሓሳስባ...“ እዩ።61
ብሓጺሩ እቲ ኣብ ግዜያዊ ጣዕምን ሃብትን ምቾትን ዚኣምን፣ “ማተሪያሊዝም” ማለት ንመጻኢት ሕይወት ዘየሓስብ መንፈስ-ኣልቦ ኣተሓሳስባን ዝንባሌን ይደፍእ ከምዘሎ ግልጺ እዩ።ንኣምላኽ ግምት ዘይህብ፣ ጆርጅ ኤልዮት ዝተባህለ ደራሲ ከም ዚብሎ ድማ፡ጥልቕ ኢሉ ዘየስተውዕል ኣብ ርእሱ ዚጥሕል”ኣንነት”፣ ማለት ባዕለይ ብባዕለይ ክኽእል...ዚብል ሓሳብን ግብራዊ ኣገባብን እዩ፣ ንርእስኻ ኣብ ቦታ ኣምላኽ ምግባር፣ መሠረት ህላዌኻ ንሱ ክንዲ ዚኸውን “ባዕለይ” ዚብል ሓሳብ ገኒኑ፣ገንዘብ እንተሒዘ ኵሉ ሒዘ... ዚብል ዚንባሌ ኣሎ፣ንብዙሓት ከኣ ካብ ኣምላኽ ኣርሒቑ። ኣብ ውሽጢ ቤተክርስትያን’ውን እንተኾነ እዚ መንፈስ’ዚ ከየኣቱ ዘየፍርሕ ኣይኮነን። ዝኣመንካዮ “ኣንነትካን ገንዘብካን” ዓለምካን ምስ ጠለመ፣ እቲ ፈሊጡ ልቡ ንመደብ ኣምላኽ ዝዓጸወ ሽዑ ሓዲግ ይተርፍ፣ በንጻሩ ባዶነቱ ተኣሚኑ፡ጥራሕ ኢዱ ኮይኑ ንኺመልኣሉ ናብ ኣምላኽ ዝቐረበ ግን ልቡ ይመልኣሉ። ከመይ ኣምላኽ ወሰን ዘይብሉ መሓሪ እዩ።
“...ኃጥኣን ንመንግሥቲ ኣምላኽ ከም ዘይወርስዋዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም? ኣይትጋገዩ!! ኣመንዝራታት፡ ወይ መምለኽቲ ጣዖት፡ ዘመውቲ፡ ወይ ግብሪ-ሰዶም ዚገብሩ፡ ሰረቕቲ ስሱዓት፡ወይ ሰኽራማት፡ወይ ተጻረፍቲ ወይ ከተርቲ ንመንግሥቲ ኣምላኽ ኣይኪወርስዋን እዮም...”62።
ለ) እኹል ክርስትያናዊ ኵስኰሳ ዘይጸገብካ ምዃን፣
40. “ነታ ኣባኻትኩም ዘላ ተስፋ ምንጫ ንዚሓተኩም ንምምላሽ ስንድዋት ኩኑ”63። ብቓል ይኹን ብተግባር ንምምላሽ ግን ቅድም ንርእስኻ ርዱእ ብሱል ሰብ ክትከውን ግዲ እዩ፣ እዚ ከኣ ብናይ ትምህርቲ-እምነትካ ፍልጠትን፣ ኣብ ሕይወት ምሥጢራት ብዘሎካ ተሳታፍነትን፡ ብዓቢኡ ድማ በቲ ክርስትያናዊ ተወፋይነትን ዚወሃብ ምስክርነት ዚዓዝዝ እዩ። ብዓቢኡ ክትርእዮ ከሎኻ፣ ንእምነት ዚርኢ ገለ ዓይነት ድንቍርና፣ ንምጥፋኡ ክንቃለስ ከም ዘሎና ርዱእ እዩ። ብሕፃንነትካ ሓደ እዋን ብዝተመሃርካዮ ጥራሕ ምንባር ዝተኻእለሉ ገርህን ጥዑምን ግዜ ሓሊፉ እዩ። “ሰብ ኣብ’ዚ ዚርከበሉ ታሪኻዊ ኵነቱ ወይ ሃለዋቱ ኮይኑ፣ ንእግዚአብሔር ብብርሃን
61 መዝ.ሃይ. 29
62 1ቆሮ. 6፡9
63 1ጴጥ.3፡15
28
ኣእምሮኡ ጥራሕ ንኺፈልጦ ብዙኅ ጸገማት ኪጓነፎ ይረአ...”64፣ ስለ’ዚ ነዚ ሎሚ ዘሎ ጽንኩር ኵነት ንምብዳህ ድልዱል ዝኾነ መንፈስን ምሕዳስን የድልዮ።
ንእምነትና ዘደልድል ኣየናይ እዩ?
ሀ) ኣብ ሓልዮት ኣምላኽ ነቕ ዘይብል እምነት
41. “ብናይ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋን፡ ነኣኡ ብምፍላጥን ግና ዕበዩ” (2ጴጥ. 3፡18) ከም ዚብል ብጸጋኡን ፍልጠቱን ክንስጕም እዩ ዚድለ ዘሎ። ስለ’ዚ ነቕ ዘይብል እምነት ኪበሃል ከሎ፡ ኣብ ኣምላኽ ንዘሎና ጸግዕን ደገፍን ዘረጋግጽ፣ ምእንት’ዚ ከኣ ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ናብ’ቲ ሓደ ኣምላኽና ደኣ’ምበር፣ “ከኣልቲ ወይ ፈለጥቲ” ናብ ዝበልናዮም ጠንቈልቲ ክንከይድ ኣይግባእን፡እምነትና ኣየፍቅደልናን እዩ። ከምኡ’ውን ጕዳይናን ባህግናን ናብ ኣምላኽ ምሰ’ቕረብና፡ ኣብ’ቲ እምነትናን ሓልዮት-ኣምላኽን ተማዕቍብና ንካየድ’ምበር፣ “ብግዲ ድላየይ እንተ ዘይተፈጸመለይ
...” ዝዓይነቱ ኣተና ቅቡል ኣይኮነን። ብዙሕ ግዜ ከምዚረአ እቲ ኣብ ሓልዮት ኣምላኽ ዘሎና እምነት ዚፍተነሉ ግዜ
የጋጥመና። ዝደለኻዮ ሓገዝ ምስ ደንጐየካ፣ ወይ ዘይተሰማዕካ ኮይኑ ምስ መሰለካ እውን እንተኾነ፣ እምነት ንጽንዓትን ትጽቢትን እዩ ዚሓትት’ምበር ናብ ካልእማልእ ምባል ኣይኮነን። “ዝኾነ ዓይነት ጥንቈላዊ ትንቢት፣.... ብምትሃት ሙታን ምጽዋዕ፣....
ከዋኽብቲ ምቝጻርን፡ራሕ ኢድ ምንባብን ዛዕጐል ዘርዚርካ መጻኢ ምትርጓምን ምንጋርን፣.... መናፍስትን ካልእን ምጽዋዕ....ብመንጽር ኣምላኽ ኪህልወና ንዚግበኦ ግምትን ክብርን፣ፍቕሪ ዝመልኦ ፍርሓቱን ኵሉ ዚጻረር እዩ”።(መዝ.ሃይ.2116)
ለ) ንቤተክርስትያን ክርስቶስ እሙን ምዃን የድሊ።
42. ሓደ ሓቀይና ናይ ክርስቶስ ተኸታሊ ዚበሃል ሰብ ነቲ “ምሉእ ክርስቶስ” እዩ ዚቕበል፣ ማለት ነቲ ርእስን ነቲ ኣካልን ብምሉኡ ይቕበል፣ ምእንት’ዚ እቲ ን”ኽርስ ቶስ ሕራይ!!” ”ንቤተክርስትያን ግን ኣይፋል!!” ዚብል ዘረባ ጊጉይ እዩ። ኣብ ኵሉ መዳያት ሕይወትና፣ ንውልቃዊ ይኹን ሓባራዊ ሕይወትና ብዚርኢ ኵሉ፣ ነዛ ቤተክርስትያን’ዚኣ ክንክተልን፣ ንዅሉ ትምህርታን እምነታን ክንቅበልን ኣሎና። ስለ’ዚ ድማ ንትምህርቲ ቤተክርስትያንን ንትእዛዛታን ብዚግባእ ክንሰምዕን ክንስዕብን ከሎና፣ ነቲ ሥሩዕን ሚዛናውን እምነታዊ ሕይወትና ውሕስነት ገቢርናሉ ማለት እዩ።
29
ሐ) መስቀል ክርስቶስ ምጽዋር፣
43. “... መስቀል ክርስቶስ፡ ኣምላኽ ንዓለም ናይ ዘለዎ ፍቕሩ መግለጺ፣ ናይ’ቲ ኵሉ ጸጋታት ምንጪ ምዃኑ መረጋገጺ ስለዝኾነ፣ ቤተክርስትያን መስቀል ክርስቶስ ክትሰብኽ ግቡኣን ግዴታኣን እዩ...“65።ንኽርስቶስ ምኽታልማለት መስቀሉ ንምሽካም ድልዊ ምዃን ዚሓትት እዩ። “ኪኽተለኒ ዚደሊ እንተሎ ንሱ ርእሱ ይኽሓድ፣ መስቀሉ ጸዊሩ ከኣ ይከተለኒ”።66 ኣብ ቤተክርስትያን ክርስቶስ ዘሎና ተወፋይነትን እምነትን ዚዓዝዝ፣ በቲ ንመስቀል ክርስቶስ ዘሎና ተጸምዶን ተወፋይነትን ምዃኑ ክንፈልጥ ይግባእ። ንመስቀል ክርስቶስ ምቕባል ማለት ኣብቲ ዅሉ መደባት ሕይወትና ተስፋ ከይቈረጽና ንመደብ ኣምላኽ ንምቕባልን፡ ብዓቕሊ ምጽባይን ዘኽእለና እዩ። ኣምላኽ ዘይሰመዓና ኢልካ ምጭናቕን፣ እዚ ዅሉስ ነኣይን ኣባይን ስለምንታይ? ብዚብል ሕቶ ክንናወጽ ከሎና፣ ኣብ መስቀል ክርስቶስ ዘሎና እምነት ጥራሕ’ዩ ኪምልሸልና ዚርከብ። ምእንት’ዚ ብኪዳናዊ ሕይወት ይኹን፡ ብክህነታዊ ብውፉይ ሕይወት ኵሉ ብዚግበር እምነታዊ ጕዕዞ፣ ንመስቀል ክርስቶስ ንምጽዋርን ንምስባኽን ድልዋት ክንከውን ኣሎና። ክርስትና ኣብ መስቀል ዝዓንበበን ዝፈረየን ስለዝኾነ፣ ኣብ እግሪ መስቀል ምዃን ንሓደ ክርስትያን ኣብ’ቲ መበቈሉ ምህላዉ ዚምስክረሉ፣ ኃይሊ እምነቱ ዘውሕሰሉ እዩ።
መ) ንባብ ቃል-ኣምላኽ (ቅዱስ መጽሓፍ) ምዝውታር፣
44. “ሰብ ብዅሉ ቃል ኣምላኽ’ምበር ብእንጌራ ጥራሕ ኣይነብርን እዩ”67 “እነሆ ኣነ ናብታ ሃገር ጥሜት ዝሰደለን መዓልታት ኪመጽኣ እየን፣ እዚ ጥሜትዚ ግና ንምስማዕ ቃል እግዚአብሔር እምበር ጥሜት እንጌራን ጽምኢ ማይን ኣይኮነን”።68 ካብ’ቲ ናይ ዓመት እምነት ቀንዲ ባህግታትን ትምኒትን፣ እዚ ናይ ኣሞጽ ነቢይ ቃል ንኪፍጸም እዩ፣ ሕዝቢ እግዚኣብሔር ናይ ቃል ኣምላኽ ባህግን ሃረርታን ኪሓድሮ፣ በቲ ብሃንቀውታ ዚቐርቦን ዜንብቦን ቃል ኣምላኽ ሕይወቱ ንኪሕደስ እዩ።
ጉባኤ ቫቲካን 2ይ ኣብ’ቲ ቃል-ኣምላኽ ዚብል ሰነዱ፡“ኣብ ምሥጢረ ቅዱስ ቍርባን ብዚግበር ተሳትፎ ሕይወት ቤተክርስትያን ከምዚዓብን ከም ዚሕነጽን፣ ነቲ ‘ንወትሩ ዚነብር’ ቃል-ኣምላኽ ብዚህልወና ፍሉይ መንፈሳውነትን ኣኽብሮትን፣ ሓዲስ ናይ ሕይወትን መንፈሳዊ ምንቕቓሕን...”69 ኪበጋገስ ተስፋና እዩ። በኣኡ ኣቢሉ ቃል-ኣምላኽ ንዝመጽኣና“ቅዱስ መጽሓፍ ዘይምፍላጥማለት ንኽርስቶስ ዘይምፍላጥ”
65 ዘሎናዮ ዘመን 4
66 ማቴ. 26፡24
67 ሉቃ.4፡4
68 ኣሞ.8፡11
69 ቃል-ኣም. 26
30
(ቅ. ሄሬኒሞስ) ስለዝኾነ፣ ሥሩዕ ንባብን ኣፍልጦን ቅዱስ መጽሓፍ ንኺቅጽል፡ ናይ ሕዝቢ እግዚኣብሔር ቆሞሳትን ኰስኰስትን ኵሎም ኪጽዕሩ ይግባእ።
ንንባብ ቅዱስ መጽሓፍ ዚወሃቦ ኣቓልቦ፣ ኣብ ምእመናንና ተበራቢሩ ምርኣይ ዘጸናንዕ እዩ። ግና ወትሩ መሥመሩ ዝሓለወ ኣናብባን ርድኢትን፣ ኣብ’ቲ ናይ ቤተ-ክርስትያን መሥመር ዝጸንዐን ኪኸውን ሓደራ ንብል።ነዚ ዚሕግዝ ናይ ቅዱሳት መጻሕፍቲ በብቛንቋኡ ተተርጕሙ ዝቐረበልና ኅታማት ምህላዉ’ውን ዓቢይ በረኸት እዩ። እዚ ንባብ ቃል-ኣምላኽ ፍረ ዘለዎን ዜሓድስን ኮይኑ ምእንቲ ኪርከብ፣ ብግቡእን ብቑዕን ምስንዳውን ኣገባብን ኪግበር የድሊ።
ሠ) ኣብ ናይ ምሥጢራት ሕይወት ምስታፍ፣
45. “ከምቲ ንናይ ክርስቶስ ሥጋኡን [ደሙን] እተኽብሮ፣ ቤተክርስትያን ንቅዱሳት መጻሕፍቲ’ እውን ወትሩ ዚግባእ ክብሪ ትህቦ።...ካብ’ቲ ሓደ መኣዲ ቃል-ኣምላኽን ሥጋ ክርስቶስን ቀጺላ መግቢ ሕይወት እናተቐበለት ድማ፣ ከየቋረጸት ንምእመናና ከተቕርበሎም ትርከብ” (ቃል ኣም.21 ጉባ.ቫቲ.2ይ)። “ኣቱም ዝደኸምኩምን ዝጸዓርኩምን ኵልኹም ናባይ ንዑ፣ ኣነ ድማ ከዕርፈኩም እየ”70። “መሠረቱን ዓንድ-ማእከሉን መሥዋዕተ ቅዳሴ እንተ ዘይኮይኑ፣ ሓደ ማኅበረ ክርስትና ኪሕነጽ ኣይክእልን”።71 ኣብ ልማድና ዝጸንሐ ንመንፈሳዊ ኽብርን ዝኽርን ዚወሃብ ግምት ልዑል እዩ። እዚ ብፍላይ ኣብ’ቲ ናይ ምሥጢራት-ክርስትና ሕይወት ኪረአ ዘለዎ እዩ፣ ነቲ ዝደኸመን ኪሕደስ ዘለዎን ሕይወት-ክርስትናና ቀንዲ ሓይሉን ትብዓቱን፣ ኣብ’ዚ ናይ ምሥጢራት ሕይወት ከም ዚረክብ ብምፍላጥ ሕይወትና ኣብኡ ዝተተኽለን በኣኡ ዝተመገበን ኪኸውን፣ እዚ ናይ ዓመት እምነት ዕላማ ዚሓቶ እዩ።
ኣብ ምእመናን ዚረአ ዘሎ መሥዋዕተ ቅዳሴ ናይ ምውፋይ ባህጊ ዓቢይ ስጕሚ እንኪኸውን፣ ግና ብዚግባእ ብብቑዕን ኣገባብ ክንሳተፎ፣ ሕይወትና ከኣ በቲ ናይ መሥዋዕቲ ክርስቶስ ጸጋታት ተሓዲሱ ዚረኣየሉ ሃለዋት ክንርኢ ንምነ። እዚ ኸኣ ፍርያቱን ውጽኢቱን ዚገሃድ ኣብ ዕለታዊ ሕይወትና እንነብሮን እነስተማቕሮን፡ ኣብ መደብ ዕርቅን ምሕረትን ብእነዘውትሮ ኣገባባት እንኪኸውን፣ ብፍላይ ብንስሓ ብዝነጽሐን፣ ብቅዱስ ቍርባን ዝተመገበን ሕይወት ኪህልወና እዩ ዚድለ። መሠረት ስድራቤትን ናይ ሓድነትን መርኣያ ዝኾነ መሥጢረ ቃልኪዳን ብተኣማንነትን ብመሥዋዕትነትን ከይተረፈ ክንሕልዎን ክንነብሮን ዝተጸዋዕናሉ እዩ። ኣብ ግዜ ሕማምን ናይ ኣምላኽና መጸዋዕታን ከኣ በቲ ግቡእ ኣገባብ ሥርዓተ ቀንዴል ክንስነ ከሎና፡ ግቡእን ብቑዕን ክርስትያናዊ ሕይወትና ለቢስና ንርከብ።
70 ማቴ.11፡ 28
71 ማዕ.ክህ. 6 (ጉባ. ቫቲ. 2ይ)
31
ረ) ምስ ማርያም ኣብ እግሪ መስቀል፡ደቂ ተስፋን ትንሣኤን
46. ኣቱም ብልቢ እነፍቅረኩም ኣባላት ሕዝቢ እግዚአብሔር! ናይ’ታ “ኮኸብ ተስፋ”72 ዝተሰምየት ድንግል ማርያም ኣሰር ብምኽታል ኣብ እምነትን ተስፋን ፍቕርን ጸኒዕኩም ክትቅጽሉ ነተባብዓኩም። “...ነዚ ዘሎ እዋን ብእምነትን ተስፋን ጸኒዖም ዚሓልፍዎ፡73 ነቲ ዚመጽእ ክብሪ’ውን ብትዕግሥቲ ዚጽበይዎ ምእመናን ክርስቶስ”74 እንክትኮኑ፣ ደቂ ተስፋ ምዃንኩም ኣመስኪርኩም ማለት እዩ።
ስለ’ዚ ነዛ ተስፋ’ዚኣ ኣብ መዓምቝ ልብኹም ክትሓብእዋ ዘይኮነስ፣ ኣብ ናይ’ዚ ዓለም’ዚ ዕለታዊ ናብራኹም ብቐጻሊ ክትገልጽዋ ብዘኽእል እምነትን ጽንዓትን ክትነብሩ ሓደራ። ነዚ እትገብሩ ድማ ብቐጻሊ ንስሓ ናብ ኣምላኽ ምስ እትምለሱን፣ “ምስ’ቶም ንዘመን ጸልማት ዘመሓድሩ ገዛእቲ ዓለምን፡ ምስ’ቶም ናይ ኃይሊ ክፍኣት መናፍስትን”75 ብጽንዓት ምስትቃለሱን እዩ...”76።
መዛዘሚ
ከም መጠን ክርስትያን ምእመናን’ እምበኣር፡በቲ ካብ እምነትን ናይ ወንጌል ብሥራትን ዚርከብ ታሕጓስ ተጸናኒንዕኩም፣ ንዘመዳ ኤልሳቤጥ ክትበጽሕ ተቐላጢፋ ንኸበሳ ይሁዳ ንዝደየበት ማርያም፣ ነታ ...ኣምሳል ቤተክርስትያን ዝኾነት ኣደ ኢየሱስ ተኸቲልኩም፣ ነዚ ዓለም’ዚ ከተቕርብሉ ዘሎኩም ተስፋ፡ ኣብ ውሽጥኹም ብምጽዋር ኣብ ጐደናታት ታሪኽ ክትጐዓዙ ዝተጸዋዕኩም ምዃንኩም ክትፈልጡ ይግባእ።77 እምነት ቀጥ ክትብል፣ተስፋ ክትድልድል፣ ፍቕሪ ከይትዝሕል ከይተሓለልኩም ብክርስትያናዊ ሓቦ ንበሩ፡ መስክሩ፡ ጸጋ ኣምላኽ ኣስተማቕሩ። “ ኣብ ኵሉ ጸሎትና ምእንቲ ኵልኻትኩም ብሓጐስ ንጽሊ ኣሎና”።78
ምስ ክርስቶስ ምትንሣእ ማለት ውሽጣዊ ናይ ለውጢ ጕዕዞን ንስሓን ኮይኑ፣ ካብ ጸልማት ናብ ብርሃን ዚግበር ምስግጋር እዩ፣ ደቂ ብርሃን ክንከውን እንተ ዘይከኣልና፣ ነታ ሓቂ ክንርእያ ኣይንኽእልን ኢና፣ ሓቅነት እንተዘይብልና፣ ሓራ ኣይኮንናን ማለት እዩ። (ዮሓ. 8፡32 ረአ) ብብርሃን ትንሣኤ በሪህኩም፣ብተስፋ ትንሣኤ ክትምልኡን፣ ነዚ ምስክርነትዚ ክትበቕዑን፣ እቲ ብትንሣኤ ወዱ ክርስቶስ ዘሓጐሰና ኣምላኽ-ሰላም፡ ሰላሙን ርግኣቱን የሃብኩም።
72 ብተስፋ ድሒንና፡49
73 ኤፌ.5፡16፣ ቆላ.4፡5 ረአ
74 ሮማ. 8፡25
75 ኤፌ.6፡12
76 ብር.ኣሕ.35
77 ብተስፋ ድሒንና 50 ረአ
78 ፊልጵ. 1፡4
32
(ጸሎት)
ኦ! ማርያም ኣደና! “...ከም መጠን ኣደኦም፡ ኣደ ተስፋ ኮይንኪ፣ ኣብ መንጎ ተመሃርቱ ትቕጽሊ ከም ዘሎኺ፣....ልክዕ ከማኺ ምሳኺ ክንኣምን፣ ክንትስፎ፣ ከነፍቅር መሃርና። ናብ መንግሥቱ ዜብጽሕ መንገዲ ኣርእይና፣ ኦ ኮኸብ ባሕሪ ኣብልዕሌናኣብርሂ!ኣንጸባርቒ፣ኣብመንገድና’ውንምርሕና”...። (ብተስ. ድሒ. 50)
“ ኦ ኮኸብ ሓዲሽ ስብከተ ወንጌል፣ እቲ ካብ ወንጌል ዚርከብ ታሕጓስ ክሳብ ወሰናስን ምድሪ ብምብጻሕ፣ ነቲ ናይ ዓለም መወዳእታ ጫፍ’ውን ምእንቲ ከብረሃሉ፣ ናይ ሱታፌ-ኅብረትን ኣገልግሎትን፡ ናይ’ቲ ምዉቕ እምነትና፡ ናይ ፍትሕን፡ ናይ ፍቕሪ ድኻታትን ኣንጸባራቒ ምስክርነትና ንምሃብ ሓግዝና፣ ኦ! ኣደ ሕያው ወንጌል! ነቶም ናይ ኣምላኽ ንኡሳን ምንጪ ታሕጓሶም ዝኾንኪ ኣዴና ለምንልና፣ኣሜን ሃሌሉያ። [ታሕ. ወን. 288]
ኣሥመራ ዘመነ ትንሣኤ
፮ይ ሰንበት ትንሣኤ
/25 ግንቦት
2014
33
መግለጺ መወከሲ
34


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ገዳማት ደብረ ምዕዋን ወደብረ ኰዳዱ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ !
ያፍቅረነ እግዚእን ዘመደ ማርያምን ዝበሃሉ ፍቅረ እግዚአብሔር ዘለዎም ብሃይማኖት ጽኑዓትን ብሥነ ምግባር ትጉሃትን ሰብ ኃዳር ነበሩ። ወትሩ ብጸሎት ንቑሓት ስለዝነበሩ፡ ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ ያፍቅረነ እግዚእ ብሕልሚ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ተገሊጽሉ፡- ‘እንሆ ከም ኤርሚያስን ዮሐንስ መጥምቅን ካብ ማሕፀን ኣደኡ ዝተኃርየ፡ ንብዙኃት ሰባት ምክንያተ ድኂን ዝኸውን፡ ስሙ ‘ብፁዕ’ እትሰምዮ ውላድ ኽትወልድ ኢኻ’ በሎ። ምስ ተንሥአ ኵሉ’ቲ ዝረኣዮ ንዘመደ ማርያም ነገራ። ንእግዚአብሔር ዝሰኣኖ ነገር የልቦን ኢሎም ብጸሎትን ምህለላን፡ ምጽዋትን ምቕባል ኣጋይሽን ይነብሩ ነበሩ። እንተኾነ ግና ሽግርን ኃዘንን ስለ ዘጋጠሞም ከም ኣቦና ኣብርሃምን ኣደና ሣራን ካብ ዓዶም ተሰዲዶም ናብ ጣጥያ (ንኡስ ዞባ ዱባርዋ እምኒ ጸሊም) ከዱ። ኣብዚ ጊዜን ቦታን ስደቶም ድማ ኣብ 1 መስከረም 1425 ዓ.ም. ‘ብፁዓ አምላክ’ ተወልደ።
ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ገና ወዲ ሾመንተ ዓመት ከሎ ኣቦኡ ያፍቅረነ እግዚእ “ዝንቱ ዓለም ኃላፊ ወንብረቱኒ ከንቱ ወትፍግዕቱኒ ማሳኒ ብእሲትኒ ወውሉድኒ አኃውኒ ወአዕሩክትኒ ወታአሕማኒ ኢያድኅኑ ወኢይከውኑ ቤዛ በደኃሪ መዋዕል በዕለት ዓባይ አመ ይኴንን ሕያዋነ ወሙታነ/ እዚ ዓለም’ዚ ኃላፊ’ዩ ንብረቱ’ውን ከንቱ እዩ፡ ሓጐሱ ኸኣ ጠፋኢ እዩ፣ ደኃራይ መዓልቲ ኣብታ ዓባይ ዕለት ሕያዋንን ሙታንን ኣብ ዝፈርደሉ ጊዜ ሰበይቲ ኮነት ውሉድ ኣኅዋት ኮኑ ኣዕሩኽቲ ኣሕሙ ኣየድኅኑን እዮም . . . ” ዝብል ሓሲቡ ንሰበይቱን ደቁን ኣኪቡ ናብ ደብረ ቢዘን መንገዱ ኣቕንዐ። ቅድም ኣብ ፋሉቄ (ዓዲ ኣርዓዳ) ገዳመ መነኮሳይት ደቂ ኣቡነ ፊልጶስ በጽሑ። እታ እመምኔትን ካልኦት መነኮሳይያትን ንኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ምስ ርኣየኦ ‘ እዚ ሕፃን’ዚ ጸጋ እግዚአብሔር ዝኃደሮ እዩ፡ ብየማኑን ጸጋሙን መንፈስ ቅዱስ ዝኸበቦ መላእክት ዝሕልውዎ እዩ’ በላ።
ኣብ ገዳም ደብረ ቢዘን ምስ በጽሑ፡ ናይቲ ጊዜ ኣበምኔት ኣባ ሠረቀ ብርሃን ፡ ብዛዕባ ዕላማ መምጽኢኦም ሓተቶም። ያፍቅረነ እግዚእ ከኣ ‘ንሕና ሃብቲ ዓለም ደሊና ኣይመጻእናን፡ ካባኻትኩም መድኃኒት ነፍስና ዝኾነና ልብሰ ምንኵስና ኢና ንደሊ’ በሎ። ኣባ ሠረቀ ብርሃን ድማ ንያፈቅረነ እግዚእን ኃሙሽተ ደቁን ‘ግብረ ምንኵስና ጥሜትን ጽምእን ዕርቃንን ኵርዓተ ርእስን ስለዘለዎ ከቢድ እዩ። እዞም ደቅኻ’ውን ናኣሽቱ እዮም፡ ንስኻ’ውን ኣይትኽእሎን ኢኻ’ ምስ በልዎ፡ ያፍቅረነ እግዚእ ነቲ ኣቐዲሙ ዝረኣዮ ሕልሚ ነገሮ። ኣባ ሠረቀ ብርሃን ድማ እግዚአብሔር ገሊጽሉ ናብ ብፁዓ አምላክ እናጠመተ ‘እዚ ድዩ ብዛዕባኡ ዝተዛረብካኒ’ ኢሎም ንዅሎም ኣኅዋት ክመሃሩ ናብ ትምህርቲ ሰደድዎም።
ኣቡነ ብፁዓ አምላክ፡ ኣብዚ ደብረ ቢዘን ካብ መንፈስ ቅዱስ ዝኃደሮ ብቁዕ መምህር ‘ቅዱሳት መጻሕፍቲ’ ተማሂሩ ናብ ርድእና ኣገልግሎት ኣረጋውያን ተጸምደ። ብጾምን ጸሎትን ስግደትን ድማ ንእግዚአብሔር ኣሥመሮ። ዓበይቲ ተኣምራት ይገብር ስለዝነበረ፡ እቶም መነኮሳት ‘ምንኵስና ኣስኬማ መላእክት ይግብኦ እዩ ’በሉ። ኣብ መበል 15 ዕድመኡ ድማ ብኢድ ኣቡነ ጴጥሮስ መዓረገ ምንኵስና ምስ ኣኅዋቱን ኣቦኡን ተቐበለ። ኣብ 25 ዓመት ዕድመኡ ኸኣ ካብ ኣቡነ ይስሓቅ ግብጻዊ መዓርገ ዲቁናን ክህነትን ተቐበለ።
ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ኣገልግሎት ክህነት ኣብ ዝፍጽመሉ እዋን ‘ፈኑ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ’ ኣብ ዝብል ክበጽሕ ከሎ፡ መንፈስ ቅዱስ ብኣምሳል ፃዕዳ ርግቢ ኵሉ ሰብ እናረኣዮ ኣብቲ መሠውዒ የጽልል ከም ዝነበረ መጽሓፈ ገድሎም ይገልጽ።
ብድኅር’ዚ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ንዕሥራ ዓመት ኣብ ደብረ ቢዘን ምስ ጸንሐ፡ በረኸት ገዳማት ንምቕባልን ትምህርቲ ንምውሳኽን፡ ናብ ደብረ ዳሞ ከይዱ በረኸት ኣቡነ ኣረጋዊ ተሳቲፉ፡ ገድለ መነኮሳትን ተግባረ እድን ጽሕፈትን ድጉሰትን ስፌትን ተማህረ።
ድኅሪ ኃሙሽተ ዓመት ትምህርቱ ወዲኡ፡ ናብ ዓዱ ተመሊሱ ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ደብረ ኰዳዱ ንሕዝበ ክርስቲያን ትምህርተ ሃይማኖት እናሰበኸ ብጾምን ጸሎትን እናተጋደለ ንሠላሳ ዓመት ተቐመጠ። ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ሰንሰለት ሓፂን ተዓጢቑ ኣብ ርእሱ ሓፂን ገይሩ ኣእዳዉ ዘርጊሑ እናጸለየ ከሎ፡ ብብርቱዕ ድምፂ ነጐድጓድን በርቅን ማኅበር መላእኽቲ እናተመላለሱ ርእዩ፡ ሰንቢዱ ወደቐ እሞ ሥላሴ ብኣምሳል ሠለስተ ሰባት ተገልጹሉ። በዚ መሠረት ድማ ክሳዕ ሎሚ ክልቲኦም ገዳማት ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ‘ሙራደ ሥላሴ’ የኽብሩ።
ድኅሪ ብዙኅ ዓመታት ብሕትውናን ጽኑዕ ገድልን ኣስተምህሮን፡ ክፍሉ ‘ምድሪ እገላ’ ምዃኑ ብመንፈስ ቅዱስ ተረዲኡ፣ ደቀ መዛሙርቱ ኣኸቲሉ ንሕዝቢ ጽልማ ተፋንዩ ናብ ምድሪ እገላ ከይዱ፡ ኣብ ሓደ ጎቦ ኣዕረፈ። ደቀ መዛሙርቱ ግና ‘ኣቦና እዚ ቦታ’ዚ ምድሪ ሸፋቱ ምድሪ ኣራዊት ሥፍራ ኣጋንንቲ እዩ፣ ኣብዚ ከመይ ጌርና ንቕመጥ’ በልዎ። ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ድማ ‘ከምኡ ኣይትበሉ’ ኢሊ ብምግሣፅ ነቲ ቦታ በኣርባዕተ መዓዝን ባሪኹ ማኅደረ ቅዱሳን ገበሮ። ኣብኡ ድማ ገዳም መሥሪቱ ማኅበር ኣቍሙ ኣብ 1467 ዓ.ም. ገደሞ።
ድኅሪ ቁሩብ ዓመታት ድማ ኣብ መበል 75 ዓመት ዕድሚኡ ኣብ 9 ግንቦት 1500 ዓ.ም. ካብ እግዚአብሔር ኣምላኽ ቃል ኪዳን ተቐቢሉ ዓረፈ። ኣብ ገዳም ደብረ ምዕዋን ድማ ተቐብረ። ኣብ መቃብሩ ክሳዕ ሎሚ ተኣምራት ይግበር ኣሎ። በብጊዜኡ ዝመጹ ሕሙማትን ድኑሳትን ማየ ጸሎት እናተሓጽቡ ይፍወሱ ኣለዉ።
ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ፡ ዝገደመን ፍሉጣት ክልተ ገዳማት ኣለዋ።
* ገዳም ደብረ ኮዳዱ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ድባርዋ፡ ጽልማ ኣብ እምኒ ጸሊም ዝርከብ ገዳም እዩ። እዚ ገዳም’ዚ ኣቡነ ብፁዓ አምላክ ን30 ዓመታት ብጾምን ጸሎትን ተወሲኑ ዝተቐመጠሉን ሥላሴ ዝተገልጽሉን ቅዱስ ቦታ ብምዃኑ ከም ገዳም ተገዲሙ፡ ቤተ ክርስቲያን ተሓኒፅሉ ዓመት መጸ ክብረ በዓሉ ( 01 ታኅሣሥ) እናተኸብረ ይነብር ኣሎ።
* ገዳም ደብረ ምዕዋን ድማ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ደቀምሓረ፡ ካብ ከተማ ደቀምሓረ ብሸነኽ ደቡባዊ ምዕራብ፡ ካብ ማይ ዕዳጋ 20 ኪ.ሜ. ኣብ 1970 ሜትሮ ብራኸ ይርከብ። ኣብዚ ገዳም’ዚ ክልተ ኣብያተ ክርስቲያን ናይ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክን ናይ ወደ መዝሙሩ ኣቡነ በኵረ ድንግልን ኣሎ። ዓመት መጸ ክብረ በዓሉ 09 ግንቦት እናተኸብረ ይነብር ኣሎ።
ጸሎቱን በረከቱን ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ኤርትራ ምስተን ክትወዳደረን እትኽእል ሃገራት ክትረአ እንከላ ንድሕሪት ኣንፈት ክትምርሽ ጸኒሓ። ኣመና ከኣ ንድሕሪት ኣርሒቓ ተዓዚራ ኣላ። ዕስራን ሰለስተን ዓመታት ብዙሕ እዩ። ሃገራት ኣካይዳ ዕብየተን ብናይ ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ዓመታት መደብ ይቕይሰኦ። መራሕቲ ህግድፍ ኣብተን ቀዳሞት ዓስርተ ዓመታት ኩሉ ሕመቖም ናብ መግዛእቲ ክስልብጡ እንከለዉ እተን ዝተረፋ ድማ ናብ ኣሜሪካን ወያነን ኣጸግዕወን። ፋብሪካ ጭርሖታትን መብጸዓታትን ኮይኖም ጸኒሖም። ዓመት-ዓመት ንመዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ብመብጸዓ ከሕልፍዋ ካብ ዝረኣዩ ነዊሕ ኮይኑ። እቲ ብመብጸዓ ዘይጸግብ ኣባሎም ካብ ምጥቓዕ ኣይደክምን፣ እቲ መስኪን ህዝብና ግን ናይ ሓሶት ፍሽኽታን ትሑት ዕልልታን እናኣርኣየ ናይ ገዛእ ርእሱ መዋጽኦ ከናዲ ክረአ ጽኒሑ። ተስፍኡ ተጸንቒቑ ናብ ማዕዶ፡ ናብ ስደት ካብ ዝጥምት ዓመታት ሓሊፉ ኣሎ። ፍሽለት ናይቲ ስርዓት በቲ ደቅና ብሂወቶም ክሳብ ምጥላዕ በጺሖሞ ዘለዉ ውሳነ ጐሊሑ ይረአ ኣሎ። ወርሒ ግንቦት ወርሒ ዝጥለም መብጸዓ ከብ ትኸውን እነሆ መበል ዕስራን ሰለስተን ዓመታ ረጊጻ ኣላ። ግንቦት 24 ካብ ትውለድ ክሳብ ሕጂ ይትረፍ ናይ ዕቤት ምልክታት ነቲ ናይ ህጻንነታ ወዝ እውን ክትዕቅብ ኣይከኣለትን ዘላ። ፍሕትሕት ክትብል ካብ ንጽበያን ብመብጸዓ ጥራይ ክትጥብረናን ዕስራን ሰለስተን ዓመታት ኮይኑ። ሎሚ ዓመት እውን እቲ ዘይተርፍ መብጸዓ ተደጊሙ- “ንርሁው ጽባሕ ሎሚ ንስራሕ” ዝብል ናይዚ ዓመት በዓል ናጽነት ጭርሖ ነይሩ። ቅድሚ ዕስራን ሰለስተን ዓመታት ዝነበረን፡ ዓመት መጸት ብዘይስክፍታ ዝተደጋገመን ቴማ እዩ። መዓስ እያ ጽባሕ? እምባእ፡ ሓርቢቱና’ኮ!! ከመይ ድዩ እቲ ኣቋጽራ ግዜ? ኣዕናዊ ቁጠባዊ ሜላታት እንዳ ተኸተልካን ኣፍራዪ ጉልበት መንእሰያት ኣብ ፕሮጀክትታት ደንበርበር እንዳ ኣባኸንካን ኸ ንራህዋ ጽባሕ ምሕላም ይከኣል ድዩ? ተደጋጋሚ ዘይፍጸም ሕልምታት ኸ ወላ ንሓንቲ ለይቲ ትኹን ናብ ልብኻ ዝመልስ ኣሳንባዲ ምብህራር ኣየስዕብን እንድዩ? ነዞም ብሃልወሳ ሃገርና ዝሕምሱ ዘለዉ መራሕቲ ንምብርባር እንታይ ዓይነት ሓይለ-ነጎዳ ይድለ ኣሎ። ናብ ክውንነት ንምምላስ እንታይ ዓይነት ናውጺ የድሊ ኣሎ? ህዝብና “በቃ ይኣክል” ክብል እንታይ ዓይነት ሓደጋ ይጽበ ኣሎ? እቲ ውሕጅ ይተኣኻኸብን ይውህለልን ኣሎ። ተስፋ ኣሎ።
ንውልቀ ሰባት ጽባሕ ጽባሕ እዩ- ካብ ሎሚ እትቕጽል ወይ ንሎሚ እትስዕብ መዓልቲ። ንሃገራት ድማ ጽባሕ እንተነውሓት ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ዓመታት ማለት እዩ። ጽቡቕ ምሕደራ እንተሎ ሃገራት ኣብ ውሽጢ ዓስርተ ወይ እንተነውሐ ኣብ ውሽጢ ዕስራ ዓመታት ገጸን ይቕየር እዩ። እቲ ጸገም ናይ ዘመነ ህግድፍ ግዝኣት ግን፡ ንጽባሕ እንዳ ኣመትካ ናብ ትማሊ፡ ናብ ቅድሚ ትማሊ፡ ናብተን ሃገራት ደሓን ኩና ዝበልአን ዓመታት ድኽነትን ጸላምን ፍትሐ-ኣልቦነትን ብፎሎ ንድሕሪት ሸለውለው ምባል እዩ። ዕስራን ሰለስተን ዓመታት ንብረት ሃገርናን ምሉእ ጉልበት ሰብናን ኣባኺኖም ከይኣኽሎም፡ ሃገርና ናብቲ ናይ ሰብዓታትን ሱሳታትን እውን ክመልስዋ ኣይከኣሉን። ነቲ ዓመታት ዝደጋገምዎ ንድሕሪት ምዝዋር እውን ኣይከኣልዎን። ብውሑዱ ብቕኑዕ ንድሕሪት እንተንምለስ ነይርና፡ ኣብቲ ኤርትራዊ ኒሕ ሰማይ ዓሪጉሉ ዝነበረ፣ ኣብቲ ቁጠባ ኤርትራ ደሓን ዝኾነ ምንቅስቃስ ዝነበረሉ ግዜ ናይ ሰብዓታት ምወሰዱና ነይሮም። ሎሚ ግን፡ ብኩሉ መዳያት ጽርግያ ስሒትና ናብ ሸው ዝበለ ገደል ኢና ንንቖት ዘለና።
ዕስራን ሰለስተን ዓመታት ድሕሪ ናጽነት፡ ኣቑሳላ ዘሕወየት፡ ትካላዊ ኣገዛዝኣ ተላሚዳ ኣእጋራ ዝደልደለ፣ ንንኡሳን ትምህርትን ሕብሓበን እትዕንግል፡ ንዓበይቲ ስራሕን ተበላሕነትን እተርሑ፡ ንኣረጋውያን ድማ እፎይታ እትህብ ሃገር ኣክንዲ ንርኢ፡ ኤርትራ ዓዲ ኣውያት ናይቶም ፍትሒ ስኢኖም ዘለዉ ኣማእት እሽሓት ደጀናት ኮይና ኣላ። ጅግና ፓይሎት ደጀን ምስሊ ኤርትራ ብዘየማትእ ይገልጾ ኣሎ። ንሕልና ዘለዎ ሰብ ካብዚ ዝዓቢ መጸዋዕታ የለን። ንህዝቢ ዲና ተጋዲልና ወይስ ንጋህጻጻት ጎቦታት እዩ እቲ ሕቶ።ህዝቢ “ናተይ” “ቤተይ” ኢሉ እንተዘይተሓቢንሎም ከ ከመይ ኢሉ እዩ ነዞም ጋህጻጻት ጎቦታት ክከላኸለሎም? ኣብዚ እውን እቲ ጉዳይ ናይ ስቡሕን ዘይስቡሕን መሬት ኣይኮነን። ግን፡ ዓድኻ ወይ ቤትካ፡ ይሕመቕ ይጸብቕ፡ እተስተርሕወሉን፡ ናትካን ናይ እንዳማትካን ዶብ ወይ ደረት ዝንጸረሉን፡ ሓሪስካን ነጊድካን ናብራኻ እትመርሓሉን፡ ዜጋን መንግስትን ደረቶም ዝፈልጡሉን፡ ሓራ ኰይንካ እትንቀሳቐሰሉን ሂወትካ እትመርሓሉን ወጸዓ ኣብ ዝህልወሉ ድማ ፍትሒ እትረኽበሉን እዩ። ሎሚ ኣብ ኤርትራ “ኣነ ናጻ ሰብ እየ፣ ጎይታ ዋኒነይ እየ” ኢሉ ዝዛረብስ ይትረፍ ዝሓስብ ሰብ እውን የለን። እቶም ወጽዓን ረገጻን መሪርዎም ብሂወቶም ተጣሊዖም ናብ ወጻኢ ዝስደዱ ዘለዉ መንእሰያት ነዚ ይምስክሩ።እምበኣርከስ፡ ኩነታት ኤርትራ ብኩሉ መዐቀኒታቱ ካብ ሎም ዘመን፡ ኣብ 1991 ይበርህን ይብርኽን ነይሩ። ኣባላት ናይቲ ገዛኢ ህግድፍ ከይተረፉ ዓው ኢሎም ዘተንፍስዎ ሓቂ እዩ። ስለ’ዚ፡ ኣብዚ ንህግድፍ ዝከላኸል ሰብ እቲ ሂወቱ ምስ ምንባር ህግድፍ ዝተእሳሰር ውሑድ ሰብ ጥራይ እዩ። ዝበዝሑ ኣባላት ህግድፍ፡ ህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን በዚ ጨካን ስርዓት ይብደሉን እፎይታ ክረኽቡ ፋሕተርተር ይብሉን ይእሰሩን ይቕተሉን ከምዘለዉ ብሩህ እዩ። ዋጋ ይኸፍል ኣሎ ህዝብና። ሎሚ፡ እቲ ተቓውሞኡ ዝያዳ ፍሉይ ዝገብሮ፡ “ ይኣክል መብጸዓታት” ኣብ ምባል ብምብጽሑ እዩ። ህዝብና ዝነኸሰ ይመስል። ንህግድፍ ፎእ ኢልዎ ከምዘሎ ዘጠራጥር ኣይኮነን። እቲ ውሕጅ ይተኣኻኸብ ኣሎ።
ህግድፍ ተረዲእዎ ኣሎ። ውሽጣዊ ወጥሪ ኣብ ዝግንፍለሉ፡ እቲ ናይ ቀደም ዝና ህዝብናን ደቁን ስሪቑ ከየብቅዕ፡ እናደጋገሞ ናይ ሎሚ ክፉእ ግብሩ ክሸፋፍን ምፍታኑ ዘድከመና ሜላ ኮይኑ ጸኒሑ። ህዝብና ግን ሎምስ ነኺሱ ኣሎ። “ ብናይ ቀደም ዝና ንዘልኣለም ክትነብሩ ኣይትኽእሉን” ይብሎም ኣሎ። እቲ ናይ ቀደም ዝና፡ ብቀዳምነት ናይ ኩሉ ህዝቢ ኤርትራ እዩ፣ ብተወሳኺ ድማ ንሓድሽ ወለዶ ፍታሕ ዘይወልድ እንተኾይኑ፡ ናይ ዘመን ኦሪት ዛንታ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ። ምስ ክውንነት ዘይዛመድ እንዳፈዅሰ ዝኸይድ ስንቂ እዩ- “ ብሰንክኹም ፈኲሱ እውን እዩ” ይብሎም ኣሎ። መንእሰያትና ውጽኢት ናይቲ ዛንታ እዩ ዝያዳ ዘገድሶም። ብውጽኢት ናይቲ ዛንታ እንተዓገቡ ነቲ ዛንታ ከም ናታቶም ክቕበልዎን ክመሃሩሉን እዮም። እንተዘይኮይኑ፡ ምስ ኩነት ሂወቶም ዘይተኣሳሰርን ዘይቃዶን እንተኾይኑ “ እንታይ እሞ… ንሱስ ነይሩ..” ክብሉ ግቡእ እዩ። ህዝብና ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ይገጥሞም ኣሎ። “ምጽማም ገደብ ኣለዎ” ይብሎም ኣሎ። ከታማታት ኤርትራ የማርራ ኣለዋ። “ኣብ ግዜ መግዛእቲ ‘ኳ ክንድዚ ዘይጸልመትናን፡ ክንድዚ ዘየኽፋእናን” ይብላ ኣለዋ። ዓድታት ኤርትራ የማርሩ ኣለዉ። “ ወዝ ዘለዎ ጎበዝ ተሳኢኑ፣ ኣበይ ኣለዉ ደቅና” ይብሉ ኣለዉ። ወደባት ኤርትራ መሪትና፣ ክንወሳወስ፡ ፍሕትሕት ክንብል ደሊና” ይብሉ ኣለዉ። ጥቑዕ ከስዐን ጽሙእ ሰብነት ህዝብና ንዘመነ ህግድፍ ይገልጽ ኣሎ። መናድቕ ኣብያተ ማእሰርቲ ኤርትራ ብኣውያት ናይቶም ፍርዲ ዝሰኣኑ ዜጋታት ተወጢሮም ክብተኑ ዝደለዩ ይመስሉ ኣለዉ ፤ ኣቤቱታን ወጽዓን ናይቶም ፍትሒ ዝሰኣኑ ደቀባት ዝጥቀዓሎም ካንቫሳት ኮይኖም ኣለዉ። ንጹሃንን ገበነኛታትን፣ ሓርበኛታትን ጠላማትን ዘይፈላለዩሎም፡ ፍትሒ ዘይዝረበሎም ጋህስታት ኮይኖም ኣለዉ። ዓቕሎም ጸቢብዎም ፍትሒ ይጽበዩ ኣለዉ። መሬት ኤርትራ ንጹሃን ዝምቑሑሉን ገበነኛታት ዝዕንድሩሉን ኮይኑ ኣሎ። ኤርትራ ኣብ ዝተሓሳስብ መድረኽ በጺሓ ኣላ። ክትነብርን ከይትነብርን ክትውስን ኣለዋ። ሓዲግ-መዲግ ዋግኡ ከቢድ እዩ።
ሃገርና ኣብ ቃራና መገዲ ካብ ትበጽሕ ነዊሕ ኮይኑ። “ክጸንሕ’ዶ ክኸይድ፣ ንየማን ‘ዶ ንጸጋም፣ ምጽማም ‘ዶ ቶግ ምባሉ” ክትብል እተርእዮ ዝጸንሓት ምምታእን ዕንድንድን ዝተወደአ ይመስል። ሎሚ እትወስዳ ስጉምቲ ወይ ናብ ልምዓት ወይ ድማ ናብ ክትስኣሉ ዘይትኽእል ጥፍኣት እዩ ክኸውን። እትወድቀሉ ልስሉስን ጥጡሕን ባይታ የብላን። ሓንቲ ምርጨኣ ዘይምውዳቕ ጥራይ እዩ። ህግድፍ ነቲ ክጕህር ዝጸንሐ ሕራነ ኤርትራውያን ይዕዘቦ ኣሎ። እንደገና ንምግራህናን ሓንሳብን ንሓዋሩን ዕድልና ከማህምን ቆርበት በጊዕ ክለብስ ንርእዮ ኣለና። ነቲ እንዳ ዓበየ ዝመጽእ ዘሎ ውሽጣዊ ጽቕጢ ንምዕጋስ ኣብዚ ዓመት’ዚ ነቲ ልሙድ መብጸዓታት ቅሩብ ጨው-በርበረ ወሲኹሉ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ በዓል ናጽነት፡ ባዕሉ እቲ ካፖ ጥፍኣት፡ ሃንደበት “ቅዋም ክነድፍ እየ” ክብል ሰሚዕናዮ። እቲ ምሉእ ሓሳብ ምስ ተወደአ፡ ስታድዩም ባሕቲ መስከረም ምጥን ዝበለ ጣቕዒት ዝዓሰሎ ‘ኳ እንተነበረ፡ ዝበዝሑ ተሳተፍትስ ሃንደበት ኮይንዎም “ እንታይ ደኣ ይብል ኣሎ? ቅዋም ምንዳፍ ደኣ ቅድሚ ዕስራ ዓመታት ተጀሚሩስ ቅድሚ ዓስርተ ሽውዓተ ዓመታት እንዶ ኣይጸደቐን” ከምዝበሉ ፍሉጥ እዩ። ሃለዋት ናይቲ ነቲ ቅዋም ዘጽደቐ ባይቶ ይኹን ናይታ ነቲ ቅዋም ዝነደፈት ኮሚቴ ዝፈልጥ ሰብ የለን። ዝተገደሰ ዘሎ እውን ኣይመስለንን። ህዝቢ ካብ ዝደልዮም ዓመታት ኮይኑስ ቀቢጹ እዩ። ሎሚ ናብቲ ንሱ ባዕሉ ዝዝውሮ መስርሕ ቅዋምነት ዝሰጋገረሉ መገድታት ሃሰው ኣብ ምባል ዘድሃበ ይመስል። ቅድሚ ሕጂ ኢሰያስ ዝዘወሮ መስርሕ ቅዋም ‘ኳ ትዕድልቱ እንታይ ከምዝኾነ ርኢናዮ ኢና።
ህግድፍ ቅዋምን ቅዋምነት ካብ ኣእምሮና ከም ዝሃፉ ክገብር ዘይፈተኖ ነገር ‘ኳ እንተዘየለ ንሕና ግን ክሳብ ሕጂ እታ መጽሓፍ ኣብ ልብና ኣላ። ኣብ ግዜ ናጽነታዊ ተጋድሎና፡ እታ ሰማያዊት ባንዴራ ኣኻኻቢትን ስንቅን ኮይናትና ከምዝነበረት ኣይርሳዕን እዩ። እታ ኢሰያስ ዝቐበራ መጽሓፍ ቅዋም እውን ኣብዚ ኣንጻር ረገጻን ኢፍትሕውነትን ዝግበር ቃልሲ ስንቂ ኮይናትና ከምዝጸንሓት ርዱእ እዩ። ኣብ ውሽጥን ወጻእን ዘሎ ህዝብና ኣንጻር ጨፍላቒ ስርዓት ህግድፍ በብዝመስሎ ክውደብን ክሰምርን ይረአ ኣሎ። ብኣረኣእያ ህግድፍ፡ እዚ ናህሪ’ዚ ክዕገት ኣለዎ። ውዳበኡ ክዝረግ ኣለዎ። በዚ ምኽንያት’ዚ እዩ ዝኸውን ናብ ዕለት ግንቦት ዕስራን ኣርባዕተ ዘውግሐት ለይቲ፡ ሓደ ካብቲ ሃንደበት ዝወቕዖ ሓሳባት ሓደጋ ዝወደቖ። “ ነታ ተወዲኣስ ቀቢረያ ዘለኹ ቅዋም ክርስዑ እንተኾይኖም፡ ነታ ቅዋም ትብል መዝሙር ባዕለይ ዘይዝምራን ዘይኣልያን” ዝበለ ይመስል። ብኡ መሰረት ድማ፡ ኣብ ስታድዩም ኣስመራ ክሳዱ ከየቕነዐ ነቲ ጋሻ ሓሳብ ኣብ መንጎ መደረ ድርብይ ኣበሎ። ናይታ ለይቲ እቲኣ ራእይ (revelation)ምኽሪ ሰይጣንን ንኽፉእ ግብርን ከይኮነ ኣይተርፍን። ምትላል፡ ግዜ ምግዛእ፡ ጓል መገዲ ምምጻእ ቀንዲ መሳርያ ሽርሑ እየን። ሓድሽ ቅዋም የድሊ ድዩ ኣየድልን ንክኢላታት ገዲፍና፡ “መን እዩ ነቲ መደብ ዘብግስን ዝመርሕን ዘሎ” እዩ እቲ ቀንዲ ሕቶ። ሓንሳብ ዘይኮነስ ዓስርተታት ዓመታት ክፉእ ክገብር ዝረኣናዮ ስርዓት፡ ብሓደ ምሉእ ሓሳብ ክጥብረና ኣይክእልን እዩ። ዓመት መጸት ፍሹል መብጸዓታት ክኹምር ዝረኣናዮ መራሒ፡ ብሓደ ምሉእ ሓሳብ ክንኣምኖ ዝከኣል ኣይኮነን። ትማሊ ዝጸደቐ ቅዋም ካብ ቀበረ፡ ትማሊ ዝተጋበአ ባይቶ ካብ በተነ፡ ትማሊ ሰማይ ዓሪጉ ዝነበረ ጥሙሓትና ካብ ኣምከኸ፣ ከመይ ኢልና ብሓደ ምሉእ ሓሳብ ክንኣምኖ? ንዓመታት ኣብ ሰማይ ዘሎ ደበና ከምዘየቛመትና ሕጂ ኸ ነዛ ኣገዳሲት መጽሓፍና ርግቢት ኢሰያስ ሒዛታ ጠበሽ ክትብለና ንኣምን ዲና?
የማነ ቻርሊ እውን ናይ ጎይትኡ መብጸዓ ክዃሓሕል ተራእየ። “ ኣብ ተመክሮ ዕስራን ሰለስተን ዓመታትን ጽኑዕ መኸተን ናጽነትን ዝተመርኰሰ ኣሳታፊ ዝኾነ ምንዳፍ ቅዋም ክነብግስ ኢና” ኢሉ ትዊት ገይሩ ነይሩ። እቲ ዘገርም፡ ተመክሮ ናይዘን ዝሓለፋ ዓመታት ኣንጻር ናይቲ የማነ ከመሓላልፎ ዝደለየ መልእኽቲ ኮይኑ ንረኽቦ። ኤርትራ ኣብ ክሉ መዳያታ ቅድሚ ዕስራ ዓመታት ትሓይሽ ነይራ። ካልእ ንጎኒ ገዲፍና፡ እቲ ህግድፍ ከም መመኽነይታ ዝጥቀመሉ ሃገራዊ ድሕነትን ልኡላዊ ናጽነትን እውን ካብቲ ቅድሚ ዕስራ ዓመታት ዝነበሮ ከፊኡ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ኣስጋኢ መድረኽ በጺሑ ንረኽቦ። እቲ ከም መመኽነይታ ጭፍለቓ ዘመሳምሰሉ ዝነበረ ጉዳይ ዶብ ወላ ሓንቲ ለውጢ ኣየምጸአን። ኢትዮጵያ ኣራጢጣ መሬትና ሒዛ ከይኣኽላ፡ ጉዳይ ከምዘለና እውን ዝረሰዓቶ ትመስል። ዋኒን ካልኣ ትገብር ኣላ። ሓይልታት ምክልኻልና ብሰንኪ እቲ ዝወረደና እገዳ ኣብ ኣዝዩ ኣስጋኢ ኩነታት ወዲቑ ከምዘሎ ራሕሪሖሞ ዝኸዱ ዘለዉ መንእሰያት ይሕብሩ ኣለዉ። ብተወሳኺ፡ ዋሕስ ናጽነት ኤርትራ ኣጽዋርን ነገራዊ ሃብትን ዘይኮነስ ብቐንዱ ናይ ህዝባ ፍቕርን ናይ ምክልኻል ቅሩብነትን እዩ። ህግድፍ ነዚ ኣገዳሲ ባእታ ብምቕታሉ ሎሚ ሃገራዊ ድሕነትና ኣብ ኣዝዩ ተነካኢ ደረጃ እዩ ወዲቑ ዘሎ። መንእሰያትና ንሃገሮም ክከላኸሉን ሂወቶም ክህቡላን እንተኮይኖም፡ እታ ዝዋደቑላ ሃገር ስድረኦምን መቕርቦምን ደቂ ዓዶምን ደቂ ሃገሮምን ብፍትሕን ራህዋን ዝነብሩላ ክትከውን ኣለዋ። ውሑዳት ዝዕንድሩላን ህዝቦም ዘከላበተላን ሃገር ዋጋ ደሞም ከምዘይትበቅዕን ዓስቢ ረሃጾም ከምዘይትኸውንን እንተደኣ ወዲኦሞ ከመይ ኢሎም እዮም ንምክልኻላ መስዋእቲ ክኸፍሉ? እዚ እቲ ዝዓበየ ሃገራዊ ስግኣት እዩ። እቲ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዝፍጸም ዘሎ ረገጻ-ፍትሒ ፓይሎት ደጀን ዓንደ ብኣዝዩ መሳጥን ምቕሉልን መገዲ ኣቃሊሕዎ ስለዘሎ ካብኡ ንላዕሊ ምስክር ዘድሊ ኣይኮነን።
ኣብ ማሕበራዊ መዳያት ክረአ እንከሎ፡ ግዝኣት ህግድፍ ስድራታት ዝተበታተነሉን ናይ ንኡሳን ማሕበረ-ሰባትን ሃይማኖታትን ምህዳንን ምስቓይን ዝተራእየሉን ብዘይካ እቲ ንቡር ማሕበረ-ቁጠባዊ ቀጸላታት፡ ሓድሽ ናይ ገድልን ዘይገድልን ቀጻላታት ዝገደደሉ ሕ/ሰብ ዝተፈጥረሉን ብልሽውና ትካላዊ ቅርጺ ዝሓዘሉን ካብ ዘመነ ቱርኪ ዝተረኸ ኮይኑ ንረኽቦ። መንእሰያትና ኣክንዲ ነቲ ምቕሉልን ውፉይን ተጋዳላይ በቲ ፍሉጥ ኣብነቱን ምስሉን ዝፈልጥዎ፡ ብረገጻ ህግድፍ ከምዝላለይዎ ኮይኖም፡ “ ነዚ ደኣ ስላምንታይ እዚ ኩሉ መስዋእቲ” ክብሉ እንተተሰምዑ ኣይሕመዩን እዮም። ኤርትራ ብዘይ ተጋድሎኣ ክትግለጽ ዘይከኣል ካብ ኮነት፡ እሞ ከኣ ተመክሮ ናይዞም መንእሰያት ንገድሊ ዘጽልእ እንተኾይኑ፡ ቀጻሊ ህላወ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ እዩ። ታሪኽ እንተዘይብልካ ሱር የብልካን። ኣብ ስነ-ሂወት ማለት ባየሎጂ፡ ስሕት ኢሉ ስብነትና ነቲ ጀርምስ ናይ ምክልኻል ስርዒቱ ይመዛበል እሞ፡ እቲ ንጀርምስ ክምክት ዘማዕበሎ ዓቕሚ ምክልኻል፡ ነቶም ባዕዳውያን ጀርምታትን ምስቶም ናይ ወገኑ ዋህዮታት ስለዘደናግሮም፡ ነቲ ናቱ ወገን ማለት ንኣካሉ ከም ባዕዳዊ ጀርም ስለዝወስዶ ናይ ገዛእ ርእሱ ሰውነት ወይ ኣካል ከምዝነጽግን ዘዕኑን ይኸውን። ንሰወነቱ ከም ባዕዳዊ ጀርምስ ይቖጽሮ።ነዚ ኣብነት እዚ ብደረጃ ሃገር ወይ ህዝቢ እንተወሰድናዮ፡ ታሪኽካ እንተደኣ ነጺግካ ቀጻልነትካ እውን ትቐትል ኣለኻ ማለት እዩ። ናጽነት ክህሉ፡ ብፍረያቱ ዝዓገበን ነቲ ፍረያት ከይስእን ዝከላኸልን መንእሰይ የድሊ። ሰብ ንናጽነት ጎቦታት ዘይኮነስ ንናጽነት ሰብን ሰብኣውነትን እዩ ዝዋደቕ።
ቻርሊ ክሽፍኖ ዘይክእል ካልእ፡ እቲ በብግዚኡ እንዳ ገፍሐ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ወለዶን ዕድመን ጉዳያት እዩ። ኣብዘን ዝመጻ ዓስርተ ዓመታት፡ ዝበዝሐ ክፋል ናይቲ ኣብ ሓርነታዊ ገድሊ ዝተሳተፈ መንእሰይ ኣብ ክልል ጥሮታ ክኣቱ እዩ። ዝበዝሑ ምኩራት ኣዘዝቲ ሰራዊት ካብ ንጡፍ ስራሕ ክሰናበቱ እዮም። እዚ ማለት ዳርጋ ኩሉ ኣብ መንግስታዊ ስራሕን ሓላፍነትን ዘሎ ሓይሊ ዕዮ ዳርጋ ብሓንሳብ ግብ ክብል እዩ። ነዚ ዝትክኡ ምልሙላት መንእሰያት ድሮ ተኣታትዮም ክጸንሑ ነይርዎም። “ሃገርና” ኢሎም ዝዋደቑ መንእሰያት መራሕቲ ክቕረቡ ነይርዎም። ከም ኣባግዕ ዝወፍሩን ዝኣትዉን ዘይኮኑስ፡ መደባቶም ሰሪዖም ናጻ ኮይኖም ሃገር ዝመርሑ መንእሰያት ተመልሚሎምስ ንጡፍ መስርሕ ምስግጋር ሓላፍነትን ምርኽኻብ ወለዶታትን ክንርኢ ይግበኣና ነይሩ። ሓደሽቲ ጀነራላትን ሓደሽቲ ፖለቲካኛታትን ክፍጠሩ ነይርዎም። ህልው ኩነታት ቁጠባ ሃገርና ነዚ ኣብ ታሪኽ ርእይዎ ዘይፈልጥ ቁጽሪ ጥሮተኛ ክጸውር ኣይክእልን። የማነ ቻርሊ፡ ኣብ ክሉ ካልእ ጽላታት ኣገልግሎት እውን ብዘይካ ንተለቪዥንን ፕቶፖጋንዳዊ ሃልክን ዝቐርብ “ ዓወታት” ዓይነታዊ ለውጢ ኣምጺአ ክብለና ኣይክእልን እዩ። እቲ ዘሻቕል ጉዳይ፡ ህግድፍ ኣብዘን ዝሓለፋ ዕስራ ዓመታት ዝተኸተሎ ፖሊሲታት መጻኢ ዕድል ሃገርና ዘመቻችእን መሰረት ዘነብርን ዘይኮነስ ንብርሰታ ዘጋድድ ኮይኑ ንረኽቦ። የማነ ቻርሊ ሕጂ እውን ተስፋ ጥራይ ሰኒቕና ንድሕሪት ክንምርሽ ይደልየና ኣሎ። ድሉው ቅዋም ዘሰረቐስ፡ ሓድሽ ቅዋም ክፈጥረልኩም እየ እንተበለ ከመይ ኢልና ክንኣምኖ ኢና? እትመጽእ ግንቦት ዕስራን ኣርባዕተን ካብ ድቓሱ ብር ኢሉ “ ኢለኩም ‘ዶ ነይረ እየ” እንተበለ ኸ እንታይ እዩ መልስና? ሕራይ እስከ ብቓሉ ንሓዞ። ግን “ ስለምንታይ ሕጂ” ኢልና ዘይንሓቶ?
ስለምንታይ ሕጂ?
ቅዋምነት ንምትእትታው ካብ ሎሚ 1988ን ይሓይሽ ነይሩ። ሽዑ፡ ኢሰያስ ነቲ ጸዲቑ ዝነበረ ቅዋም ናብ ዘይተፈልጠ መዓሙቝ ሸሚምዎ ናብ ዘይድለ ኲናት ከቲቱና። ካብ ሎም ዘበን፡ 2001ዓ.ም. እውን ይሓይሽ ነይሩ። ሽዑ እውን ነቶም ንቅዋምነት ዝጸወዑ መራሕትን ኣካላት ህዝብን ጋዜጠኛታትን ገፊፉ ድምጾም-ድምጽማጾም ከምዝጠፍእ ገይሩ። ክሳብ ሎሚ ኣበይ ከምዘለዉ ኣይንፈልጥን። ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሕጋዊ መዕለቢ ምስ ረኸበ እውን ክግበር ምተኻእለ ነይሩ። ግን ኣብ መፋርቕ 2000፡ ኣክንዲ ንኤርትራውያን ንምስማርን ምሕባርርን ዝጽዕር ብዝያዳ ንጽቡቕ ጓኖት ዝግደስ ከምስል ተዋስኦታት ክፈጥር ርኢናዮ።ኣንጻር ድሌት ማሕበረ-ሰብ ዓለም፡ ንጥሩፋት ሶማሊያውያን “ንምሕባርን ንምስማርን” ዝግበር ዝነበረ ውራያትን ጉያ-ጉያን ዘሕንኽ እዩ ነይሩ። ፍትሒ ነቶም ናብ ስልጣን ዘደየብዎ ዜጋታቱ ነፊጉዋስ ብፍትሒ ሶማላውያን ተገዲሱ። ብሰንኩ ሃገርና ኣብ ሓደጋ ዘውድቓ እገዳ ተበዪኑላ ኣሎ።ሕራይ ንሱስ ሓሊፉ፤ ነቲ ናይ ኮሙኒስታውያን ናይ 5ን 10ን ዓመታት ትልሚ መደባት እንተወሰድና፡ ስለምንታይ ኣብ 2005ን ወይ ኣብ 2010ን ዘይተኣወጀ? ወይ ከኣ ስለምንታይ ን2015ን ዘይተጸበየ? ስለምንታይ ሎም ዘበን?
እቲ ናይ 21 ጥሪ 2013 ናይ ፎርቶ ስርሒት መልሓስ ናይቲጋሻ ውሕጅከምዝነበረ ኣየጠራጥን። እቲ ቀንዲ ኣካል ናይቲ ውሕጅ ሓይሊ እንዳ ኣከበ ጎሰስ ይብል ኣሎ። እንጂነራት ህግድፍ ነዚ ጎሰስ ዝብል ዘሎ ውሽጣዊ ተቓውሞ መእለዪታትን መጓደሊ መስኖታትን ክፈጥሩ ይጓየዩ ኣለዉ። ግን ኣይከም ቀደም፣ ክራማት ሎም ዘበን ዝከኣል ኣይመስልን። ስለ’ዚ ነዛ ክትወጽእ ዓንደል እትኾኖ ቃል ኣውጺእዋ። ካራ ናይቲ ብውሽጢ እንዳተኣኻኸበን እንዳዓበየን ምትእምማን እንዳ ኣዛየደን እንዳ ተወደበን ዝመጽእ ዘሎ ተቓውሞ ኣብ ክሳዱ ስለዝተገተረ እዩ ዘውጸኣ። መዝሓልን መጕደልን ናይቲ ዘጕረምርም ዘሎ ውሕጅ ክትኮኖ ተገዲዱ ዘውጸኣ ቃል እያ። ሕጂ እውን ቀንዲ መሃንድስን ፈጻምን ዕድልና ክኸውን ኣብ ናይ ሞትን ሕየትን ምዕልባጥ ዘሎ ይመስል። ምስቲ እቲ ስርዓት ኣብ ወጻኢ ዘጋጥሞ ዘሎ ዕላዊ እምቢታ ዜጋታትን ዝዛይድ ዘሎ ኣህጉራዊ ጸቕጥን ተሓዊሱ፡ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ተቓውሞ ነቲ ከይዲ ካብ ኢድ ህግድፍ እንተመንዚዕዎ ናብ ቅኑዕ ኣንፈት ናይ ምኻድን ሃገር ናይ ምድሓንን ተኽእሎ ኣሎ። ህግድፍ እንደገና ዕድልና ክሰርቕ ክፍትን ምኻኑ ግን ክዝንጋዕ የብሉን። ዕድልና ዳግም ብኢስያስን ህግድፍን ከይስረቕን ከይውሰንን እንታይ ክግበር ኣለዎ?ነቲ ተጨውዩ ዘሎ ሓቀኛ መብጸዓ ግንቦት ንምርግጋጽ እንታይ ክንገብር ኣሎና?
(ኣብ ዝመጽእ ጽሑፍ የራኽበና)
***እዚ ጽሑፍ እዚ ኣብ ምዝዝዛም ገጹ በጺሑ ከሎ ኣርባዕተ ጳጳሳት ቤተ-ክርስትያን ካቶሊኽ ኤርትራ ንመረረ ህዝቦም ዘጉልሕ ጽሑጽ ከም ዝዘርገሑ ፈሊጠ። ዜናዊ ትሕዝቶ ጽሑፎም ጥራይ ኣንቢበ ኣለኹ። ኣባታውን መንፈሳውን ሓላፍነቶም ዘሸክሞም ስጉምቲ ብምውሳዶም የመጉሶም። ፈጣሪ ምስኦም ክኸውን እጽሊ። ካልኦት መንፈሳውያን መራሕቲ ክስዕብዎም እውን እላቦ። ልዕሊ ኩሉ ግን፡ ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ቀደም ንኣዛብእ ኣሕሊፍና ከይንህቦም እምሕጸን።
Publisher: Assenna.com


text:
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ እታ ዝዓበየት ትካል ክራይ-ኣባይቲ፡ እታ ብምምሕዳር ናይቲ ከተማ እትውነንL
ኡደቫላ-ሄም ተባሂላ እትፈለጥ ትካል እያ። ብዜካ'ዚ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡
ዝርዝር ናይ ካልኦት ትካላት ክራይ-ኣባይቲ ውን ትረኽቡ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ከተማ ኡደቫላ ካብ ዝዝረቡ ቋንቋታት፡ ቦስንያ፡ ሰርብያ፡ ክሮኦሽያ፡ ፊንላንድ፡ ኖርወይ፡ ዓረበኛ፡ ሶማለኛ፡ ጀርመን፡ ፖላንድ፡ ስጳኛ፡ ኢራነኛ፡ ታይ፡ ዴንማርክ፡ ቱርኪን ካልእን፡ ይርከብዎም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ኣለዋ። ኣብ
መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው፡ ምስ ዘገድሳኹም ማሕበራት ኣብቲ ቦታ ኣለዋ ወይ የልዋን ክትርእዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኡደቫላ፡ ቤት-ጽሕፈት ዜጋታት ወይ ነባሮ ትክረብ። ናብዚ ቤት-ጽሕፈት’ዚ ብምኻድ፡ ክህልወኩም ንዝኽእል ሓፈሻዊ ሕቶታት መልሲ ክትረኽቡሉ ትኽእሉ። ንኣብነት፡ ምስ ዝተፈላለዩ መንግስታዊ ትካላት ንምርኻብ። ብዜካ’ዚ፡ ቤት-ጽሕፈት ማሕበራዊ ጉዳያት ከተማ፡ ቤት-ንባብ፡ ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን፡ ቤት-ጽሕፈት ማዕከን ማሕበራዊ-ውሕስነት (ፎርሸክሪን-ካሳ)፡ በዓል-መዚ ቀረጽ (ስካተ-ቨርከት) ውን ኣብ ማእከል ናይታ ከተማ ይርከቡ። ፋርማሲ፡ ባንክታት፡ ድኳናት፡ ኣብያተ-መግቢታት፡ እንዳ-ፒሳ ከማኡ ውን እንዳ-ሻሂታትን ውን ኣብ ማእከል ናይታ ከተማ ይርከብ። ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ከተማ ኡደቫላ፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ሽወደን ዝዓበዩ ማእከላት ዕድጊ ይርከቡ። ኣብዚ ቦታ’ዚ፡ እቲ ብኢከያ ዝፍለጥ ድኳን ኣቍሑ ይርከብ። ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ክልተ ዘገልገለ-ንብረት ዝሽየጠለን ድኳናት ይርከባ። እታ ሓንቲ ብምምሕዳር ከተማ እትውነን ኮይና፡ ሕሱር ዘገልገለ ክዳውንትን ኣቍሑ ገዛን ይርከብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ዝነኣድ ኣገልግሎት መውዓሊ-ህጻናት ይርከብ። ኣብዚ ከተማ’ዚ መንግስታውን ናይ ግልን መውዓሊ-ህጻናት፡ ትምህርታዊ ማእከላት ንህጻናት ከምኡ ውን ክፉት መውዓሊ-ህጻናት፡ ይርከባ።
ትምህርታዊ ክንክን፡ ክበሃል እንከሎ፡ ብኣልየቲ ህጻናት ዝምእከል፡ ትምህርታዊ ንጥፈት እዩ። ብምምሕዳር ከተማ፡ ንህጻናት
ዝወሃብ ንጥፈታት ክንክን፡ መውዓሊ-ህጻናት፡ መዘናግዒ ወይ ግዝያዊ መጽንሒ ህጻናትን ትምህርታዊ ምሕብሓብን፡ ክለባት ህጻናትን፡ የጠቓልል። ክለባት-ህጻናት፡ ነቶም 10 ክሳብ 12 ዝዕድሚኦም ህጻናት ዝምልከት ኮይኑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ንጥፈታ ድሕሪ-ቀትሪ ከም ዝሳተፉ ይግበር።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ብርክት ዝበላ፡
መንግስታውን ከምኡ ውን ናይ ግሊ ናይ መባእታዊ-ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታት ይርከባ። እዘን ኣብያተ-ትምህርታት፡ ን7ይ ክሳብ 9ይ ክፍሊ ዝሓቁፍ፡ ዝተፈላለየ ትምህርታዊ መደባት የአንግዳ። ደቕኹም ቅድሚ ኣብ ዚለ ክፍሊ ከምኡ ውን ቅድሚ 7ይ ክፍሊ ምጅማሮም፡ ንትምህርቲ ዝምልከት ምርጫኹም ወይ ድልየታትኩም ክትሕብሩ፡ ትኽእሉ። እታ ናይ
ማእከላይ ደርጃ ቤት-ትምህርቲ ኡደቫላ፡ ኩሉ ሃገራዊ መደብ-ትምህርቲ ከምኡ ውን ሞያውን ግብራውን መደብ ትምህርታት ተአንግድ። እቶም ካብ 16 ክሳብ 19 ዝዕድሚኦም ሓደስቲ ስደተኛታት ቋንቋ ሽወደን፡ ቋንቋ እንግሊዝ፡ ቁጽሪ፡ ካልእ ዓይነት-ትምህርቲ፡ ከምኡ ውን መድብ-መእተዊ ትምህርቲ ንሓደስቲ ክመሃሩ ይኽእሉ።
ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ
ኣብ ከተማ ኡደቫላ ዝርከባ መንግስታዊ ኣብያተ-ትምህርታት፡ ሓንቲ ግዜ ኣብ ሰሙን፡ ድሕሪ ስሩዕ ሰዓታት ትምርህቲ ብነጻ ዝወሃብ ናይ ቋንቋ-ኣደ መደብ ትምህርቲ ኣብ ምሃብ ይነጥፋ። ነዚ ዕድል ብምጥቃም ከኣ፡ ተመሃሮ ንቋንቋ ኣዲኦም ንኽመልኩ ዕድል ይወሃቦም። ኣብ እዋን ስሩዕ ሰዓታት ትምህርቲ፡ ምኽርን ሓገዝን ውን ንተማህሮ ክወሃቦም ይኽእል። ተመሃሮ፡ ነቲ ኣብ ትምህርቲ ዝመሃርዎ መጻሕፍቲ፡ ንምንባብን ምርዳእን ድጋፍ ይግበረሎም። ብኸምዚ ከኣ፡ ተማሃሮ ነቲ ዝነበሮም ናይ ዓዶም ትምህርቲ ምስ'ዚ ናይዚ ዓዲ ከወሃህድዎ ዕድል ይረኽቡ።
ተወሳኺ ሓበሬታ፡
ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምስንትሪ ትምርህርቲ ሽውደን ብምእታው፡ ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ከተንብቡ ትኽእሉ።
ኣብ ከተማ ኡደቫላ ነቶም ኣብ 3ይ፡ 6ይ ከምኡ ውን 7 ክሳብ 9ይ ክፍሊ ንዝጅምሩ ሓደስቲ ተመሃሮ ዝምልከት ፍሉይ ክፍሊታት ኣሎ። ኣብዚ ክፍልታት'ዚ፡ ተማህሮ፡ ኣብ ጽዑቕ ናይ ቋንቋን፡ ቀጺሎም ዝመሃርዎ ካልእ ዓይነታት-ትምህርትን፡ ልምምድ ከም ዝጽመዱ ይግበር። ብዜካ'ዚ፡ ብቋንቋ ናይቶም ተማሃሮ ዝዛረቡ መምህራን፡ ትምህርታዊ ድጋፋት ከም ዝወሃቡ ይግበር።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ማእከል-ትምህርቲ ከተማ ኡደቫላ፡ እቶም ናይ መባእታ ወይን ካልኣይ-ደረጃ ትምህርቲ ዘይወዳእኩም፡ ትምህርትኹም ከተጠናቕቑ ዕድል ኣለኩም። ትምህርትኹም ንምዝዛም ዘድልየኩም ግዳፍ ውን ክግበረልኩም ይኽእል'ዩ። እቶም ተዛረብትሪ ካልኦት ቋንቋታት ዝኾንኩም ውን፡ ኣብ ትምህርቲ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ ከም ትሳተፉ ይግበር።
ብዜካ'ዚ፡ ሓፈሻዊ ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ትምህርቲ፡ ካልእ ፍሉይ መደብ ትምህርቲ ውን ይርከብ። እዚ ትምህርታት'ዚ፡ ሞያዊ ኣንፈት ዘለዎ ኮይኑ፡ ንኣብነት ንክንክን ወይ ምሕብሓብ ዝምልከት፡ ናይ ባትላሜራ ከምኡ ውን ዓበይቲ-መካይን ናይ ኣውትስታ ትምህርቲ የጠቓልል። ብዜካ'ዚ፡ ኣብዛ ከተማ፡ ኣብ ሞያዊ ትምህርቲ ዘትኮረት ናይ ላዕለዋይ-ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ውን ትርከብ። ኣብታ ኣብ ሕምብርቲ ናይታ ከተማ ዝርከብ፡ ማእከል ሞያውን ትምህርታውን ምኽሪታት፡ ብርክት ዝበሉ ኣማኸርቲ ሞያን ትምህርትን ይርከቡ። ነዞም ኣማኸርቲ መጺእኩም ወይ ቆጸራ ሒዝኩም ከተዘራርብዎም ትኽእሉ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይታ ከተማ ዝርከባ፡ 5 ጥዕናዊ-ማእከላት ይርከባ። ምስ እትሓሙ ወይ ውን ጥዕናዊ ምኽርን ሓብሬታን ምስ ዘድልየኩም፡ ናብዘን ጥዕናዊ-ማእከላት ክትከዱ ትኽእሉ። ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ማእከል-ጥዕና ኣዴታትን ህጻናት፡ ማእከል ህጹጽ ሕክምናዊ ረድኤትን ክሊኒክ-ስኒን ይርከብ። ሆስፒታላት ኣብ ኡደቫላን ትሩልሃታንን ይርከባ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ መንግስታዊ ትካላት ኣብ እትገብርዎ ርኽክባት፡ ካብ
ትካል ቶልክፎርመድሊን ቬስት ተርጓሚ ከም ዝቍጸረልኩም ይግበር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣገልግሎት ዘጎዓዝያ ኣብ ምሉእ ኣውራጃ ቬስትራ-ጎታልንድስ፡ ብትካል መጎዓዝያ
ቬስት-ትራፊክ፡ ይመሓደር።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ምምሕዳር ከተማ ኡደቫላ ካብቶም ኣብቲ ቦታ ዝዓበዩ ወሃብቲ-ስራሕ፡ ሓደ እዩ። ኣብዚ
መርበብ-ሓበሬታ'ዚ፡ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ፡ ዝካረዩ ነጻ ንትካላት ወይ ድኳናት ዝኸውን ኣባይቲትን፡ ንምምስራት ትካላትን ዝምልከት ሓበሬታ ትረኽቡ። ኣብ
መዝገብ-ትካላት ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ውን፡ ኣብዚ ቦታ ዝርከባ ትካላት፡ ክትደልዩ ትኽእሉ።
ንግዳዊ ንጥፈታት ኣብ ከተማ ኡደቫላ፡ ብሸቐጥ፡ ክንክንን ምህብሓብን ከምኡ ውን ምምሕዳራዊ ስራሓትን ዝተዓብለ እዩ። ካልእ ልሙድ ናይ ስራሕ ዕድላት ዝርከቦም ሞያታት፡ ህንጻን ትካላዊ ስራሓውትን ይርከቦም። ካብ ኡደቫላ ንከተማ ዮተቦሪ ሓደ ሰዓት ኣቢሉ ይወስድ። ኣብ ዮተብሪ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ሞያታት፡ ብርክት ዝበለ ናይ ስራሕ ዕድላት ይርከብ።


text:
ምዝዋር ኤምባሲ ኣሜሪካ-ናብ እየሩሳሌም…
መቐለ ግንቦት 06/2010(ድወት) ጉጅለ ልኡኽ ኣሜሪካ ምኽፋት ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ እየሩሳሌም ከብስር እስራኤል ኣትዩ።
ጓሎም ንፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ኢቫንካ ምስ በዓል ቤታ ጃረድ ኩሽነር ምስ ላዕለዎት ኣማኸርቲ መንግስቲ ኣብቲ ስነ-ስርዓት ክሳተፉ ኣብ እስራኤል ይርከቡ።
ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኤምባሲ ኣሜሪካ ዛጊድ ካብ ዝነበሮ ቴልኣቪቭ ናብ እየሩሳሌም ከምዝዛወር ምግላፆም ስዒቡ ብርክት ዝበላ ሃገራት ዋላኳ እንተተቋወምኦ እቲ ውሳነ ብምፅናዕ ሎመዓንቲ ተግባራዊ ክኸውን እዩ።
እየሩሳሌም ንእስራኤልን ፍልስጤምን ተዋጥጥ ከተማ ኮይና ብፍላይ ድማ ምብራቕ እየሩሳሌም ኣብ 1967ዓ.ም ፈረንጂ ድሕሪ ዝተኻየደ ኲናት ማእኸላይ ምብራቕ ብእስራኤል ዝተወሰደት ግዝኣትና እያ ዝብል ጠንካራ ሕቶ ፍልስጤም ምዃኑ ይፍለጥ።
እዚ ጉዳይ መዕለብን ፍታሕን ዘይረኸብናሉ እናሃለና ኣሜሪካ እዚ ዓይነት ውሳነ ምውሳና እየሩሳሌም ግዝኣት እስራኤል እያ ዝብል መልእኽቲ እዩ ዘሕልፍ ብዝብል ዝመረረ ወቅዒት እዚ ክፍለ ዘመን ኢሎም ገሊፆምዎ ሰበ ስልጣን ፍልስጤም።
ቐዳማይ ሚኒስትር እስራኤል ቤናሚን ኔታንያሁ ግን ስጉምቲ ኣሜሪካ ሰላም እቲ ከባቢ ዘመሓይሽ ቅኑዕ ውሳነ እያ ኣሕሊፋ በሉ እሞ ኻልኦት ሃገራት እውን ኣሰር ኣሜሪካ ክስዕባ ፀዊዖም።
ብመሰረት እዚ ድማ ሎመዓንቲ ኣብ ነባር ህንፃ ቆንሱላ ኣሜሪካ ኣብ እየሩሳሌም ኤምባሲ ኣሜሪካ ካብ ቴልኣቪቭ ብዕሊ ከምዝተዛወረ ክግለፅ እዩ።
ኣብዚ ስነ-ስርዓት ምዝዋር ኤምባሲ ዶናልድ ትራምፕ ብቪድዬ መልእኽቲ ከሕልፉ ትፅቢት ዝግበር እንትኾን ኤቫንካ ትራምፕ ምስ በዓል ቤታ ጃሬድ ኩሽነር ሓዊሱ ሓላፊ ግምዣ ቤት ኣሜሪካ ስተቨን መኑሺንን ምኽትል ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ጆን ሱሊቫንን ክርከቡ እዮም።
ሃገራት ጓቲማላን ፓራጓይን ንውሳነ ኣሜሪካ ካብ ዝደገፉ ሒደት ሃገራት ተጠቀስቲ እንትኾና መራሕተን ኣብቲ ስነ-ስርዓት ክሳተፉ ትፅቢት ይግበር።
ሕብረት ኣውሮፓ ግን ጠንካራ ተቋውምኡ የስምዕ ኣሎ።


text:
ኣህጉራዊ ዜና
ባሕቲ ግንቦት፣ ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ይዝከር
Radio Erena: 01 May 2018
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ሎሚ ሰሉስ 1 ግንቦት ብደረጃ ዓለም ይዝከር ኣሎ።
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት፣ ኣብ ከም በዓል ኤርትራ፣ ኩባን ሰሜን ኮርያን ዝኣመሰላ ሃገራት ብሰልፍን ካልእ ንጥፈታትን ዝዝከር ደኣ ይኹን'ምበር፣ ንሳተን እተን ቀንዲ መሰል ሰራሕተኛታት ዘይክበረለን ሃገራት ምዃነን ጸብጻብ ትካላት ሰብኣዊ መሰላት የመልክት።
ኣብ ኤርትራ መሰል ሰራሕተኛታት ኣይክበርን ጥራይ ዘይኮነ፣ ከም መልዕሎ ወይ ጥሮታን ውሕስነት ስራሕን ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ድሕነት ሰራሕተኛታት'ውን ሕሉው ኣይኮነን።
እቲ መሰል ሰራሕተኛታት ክጣበቕ ዝግብኦ ሃገራዊ ኮንፈደረሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ (ሃኮሰኤ) ከምቶም ካልኦት ጥብቆ ኣካላት ህግደፍ፣ ንረብሓ መንግስቲ ዘገልግል ብምኳኑ፣ ኣብ ኤርትራ ንመሰል ሰራሕተኛታት ዝጣበቕ ናጻ ኣካል የለን።
ወኪል ባይቶ ኣመሪካ ናብ ሱዳን ይበጽሕ
Radio Erena: 01 May 2018
ወከል ባይቶ ኣመሪካ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ከምዘካየደ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
እቲ ብሉዊ ቪሰንት ጉተረዝ ዝተመርሐ ወኪል ባይቶ ኣመሪካ፣ ናይ ሰለስተ መዓልታት ምብጻሕ ንምፍጻም ብሰንበት 29 ሚያዝያ ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር በክሪ ሓሰን ሳልሕ፣ ካልኦት ሰበ ስልጣንን ተቓወምቲ ወገናትን እታ ሃገር ተዘራሪቡ።
ወኪል ባይቶ ኣመሪካ ናብ ካርቱም ዝበጽሕ ዘሎ፣ ድሕሪ'ቲ ኣመሪካ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሱዳን ዘንበረቶ እገዳ ምልዓላ ንፈለማ እዋን'ዩ።
ዕላማ ዑደት እቲ ወኪል፣ ኣብ መንጎ ዋሽንግቶንን ካርቱምን ንዘሎ ልሕሉሕ ዝምድና ብዝሓሸ ክጽገነሉ ዝኽእል ዕድላት ንምንዳይ ምዃኑ ተገሊጹ።
እቲ ልኡኽ ብዕድመ መንግስቲ ሱዳን'ዩ ናብ ካርቱም በጺሑ።
ኢጋድ፣ ኣብ ናጻ ምንቅስቓስ ሰባት ዘተኮረ ዘተ የካይድ
Radio Erena: 27 April 2018
ናይ መንግስታት በዓል ስልጣን ንልምዓት ማለት ኢጋድ፣ ብዛዕባ ናጻ ምንቅስቓስ ሰባት ዝዓለመ ዘተ ኣብ ኡጋንዳ፣ ከተማ ካምፓላ የካይድ ኣሎ።
እቲ ካብ 24 ክሳብ ሎሚ 27 ሚያዝያ ዝካየድ ዘሎ ኣኼባ፣ ኣብ መንጎ'ዘን ኤርትራ እትርከበን ሸሞንተ ሃገራት ዝርከቡ ኣህዛብ፣ ካብን ናብን ብናጻ ክንቀሳቐሱ ብዛዕባ ዝኽእልሉ ዕድላት ንምፍጣር ዝዓለመ'ዩ።
እዚ ካብ 1986 ኣትሒዙ ዝቐረበ ንድፈ ሓሳብ፣ ዳርጋ ዝበዝሓ ኣባላት ሃገራት እዚ ዞባ ስለዘይተቐበልኦ ዛጊት ኣብ ግብሪ ክውዕል ከምዘይክኣለ ይፍለጥ።
ኣብዚ ኣኼባ፣ ሚኒስተራትን ወከልትን ኣባላት ሃገራት ኢጋድ፣ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ሕብረት ኤውሮጳን ካልኦት መሻርኽትን ይሳተፉ ኣለዉ።
ኢትዮጵያ፣ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ዕድመ ስልጣን ንክልተ ሓሙሽተ ዓመት ክኸውን ዘጽድቕ ሕጊ ትነድፍ
Radio Erena: 29 April 2018
ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ቀዳማይ ሚኒስተር ዕድመ ስልጣን ንክልተ ሓሙሽተ ዓመት ክኸውን ዘጽድቕ ሕጊ ይንደፍ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ቀዳማይ ሚኒስተር’ታ ሃገር ብዓርቢ 27 ሚያዝያ ኣብ ከተማ ሃዋሳ ንዝተኣከቡ ፖለቲካውያንን በርጌሳውያንን መራሕቲ ኣብ ዝሃቦ መደረ፣ ሃገራዊ ቅዋም ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ንክልተ እዋን ጥራይ ክምረጽ ዘርቅቕ ሕጊ ይንደፍ ከምዘሎ ገሊጹ።
ንሱ ኣብ መግለጺኡ፣ ሰላማዊ ምስግጋር ስልጣን ደሞክራስያዊ ምሕደራ ንምምዕባልን ብልሽውና ንምቁጽጻርን ኣገዳሲ ግደ ስለዝጻወት ዕድመ ስልጣን ቀዳማይ ሚኒስተር ድሩት ክኸውን ከምዘለዎ ኣገንዚቡ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብ ኣርባዕተ ኣዋርሕ 48 ሰባት ብሞት ቀጺዓ
Radio Erena: 27 April 2018
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ ኣብዘን ዝሓለፋ ኣርባዕተ ኣዋርሕ 48 ሰባት ብሞት ከምዝተቐጽዑ ኣህጉራዊ ትካል Human Rights Watch ኣፍሊጡ።
እቲ ትካል ኣብዚ ሳልስቲ'ዚ ብዘውጽኦ መግለጺ መሰረት፣ ልዕሊ ፍርቂ ካብቶም ብሞት ዝተቐጽዑ ሰባት ምስ ሓሽሽ ዝተሓሓዝ ገበናት ተኸሲሶም ዝጸንሑ'ዮም።
እታ ሃገር፣ ብፍላይ ንደቂንስትዮ ጸቒጡ ዝርከብ ሓደ ሓደ ምምሕያሻት ሰብኣዊ መሰላት ተርኢ ከምዘላ ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ገበነኛታት'ዮም ንዝበለቶም ሰባት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ክሳውዶም ብሴፍ ምቕንጣብ ግና ኣየቛረጸትን።


text:
ፕረዚደንታት ሱዳንን ግብጽን ኣብ መንጎኦም ተፈጢሩ ዘሎ ምስሕሓብ ንምፍታሕ ዘትዮም
Radio Erena: 29 January 2018
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽርን ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲን ኣብ መንጎኦም ተኸሲቱ ዘሎ ምስሕሓብን ወጥርን ብሰለማዊን ዲፕሎማስያዊን መንገዲ ንምፍታሑ ኣብ ዝብል ጉዳይ ከምዝዘተየ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
እቶም መራሕቲ፣ ጎኒ ጎኒ'ቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ መበል 30 ዋዕላ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፣ ሱዳንን ግብጽን ናይ ነዊሕ እዋን ታሪኻዊ ምትእስሳር ከምዘለወን ብምግንዛብ፣ ነዚ ሕጂ ፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ንምፍትሑ ክልቲኦም ወገናት ቅሩባት ምዃኖም ኣስሚሮም።
ሱዳንን ግብጽን ብዘይካ'ቲ ንነዊሕ ከሰሓሕበን ዝጸንሐ ኣጠቓቕማ ናይል፣ ዋንነት ናይቲ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝርከብ ዶባት ሓላይብ'ውን ተፋጢጠን'የን ዝርከባ።
እቲ ብስሉሳዊ ሓላይብ ዝፍለጥ ሰፊሕ ክፋል መሬትን ገማግም ባሕርን ዘጠቓለለ ዞባ፣ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ግብጺ ክህሉ እንከሎ፣ ሱዳን ድማ ሉኣላዊ ክፋላ ምዃኑ ብምትሕስሳብ ግብጺ ብዘይ ዝኾነ ጎንጺ ክትመልሰላ'ያ ትሓትት ዘላ።
እዘን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ብሰንኪ እዚ ጉዳያት እዚ ክሰሓሓብ ድሕሪ ምጽንሐን፣ ሱዳን ምስ ቀጠር ዝምድንኣ ኣብ ርእሲ ዘይምብታኻ፣ ዑደት ፕረዚደንት ቱርኪ ናብ ካርቱም ተደሚርዎ፣ ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ዝልዓለ ጥርዚ ፍሕፈሐ በጺሐን ኣለዋ።
ሱዳን፣ "ግብጺ ምስ ኤርትራ ብምትሕብባር ጸጥታዊ ስግኣት ትፈጥረለይ ኣላ፣" ክትብል ድሕሪ ምውቃሳ፣ኣብ ግብጺ ዝነበረ ኣምባሳደራ ክትስሕብ እንከላ ምስ ኤርትራ ዘዳውባ ከባቢታት ብምዕጻው ሰራዊት ኣዋፊራ ትርከብ።
ይኹን'ምበር መራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት፣ ድሕሪ'ዚ ምስሕሓባት እዚ ብቀዳም 27 ጥሪ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዘካየድዎ ፈላሚ ርክቦም፣ ተጎሃሂሩ ዘሎ ጉዳይ ብሰላም ንምህድኡ ሓባራዊ ኮሚተ ሚኒስተራት ብምቛም ክሰርሑ ከምዝተረዳድኡ ኣፈኛ ፕረዚደንት ግብጺ ባሳም ራዲ ንማዕከናት ዜና ገሊጹ።
ኣቐዲሞም'ውን ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብምርኻብ ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ዘትዮም'ዮን።
=============================