text:
ኣብ’ቲ መሪሕነት ህወሓት ኣብ ዕጹው ኣኼባ ዘካይድዎ ዘሎ ገምጋም ድሕሪ ባላሕቲ ምንቕቓፍን ክስተታትን ምትእንጋድ ንምትእትታው ለውጢ ይሰርሕ ከምዘሎን መንነቶም ንጊዚኡ ዘይተፈልጡ ኣባላት እቲ ማእከላይ ኮሚቴ ነቲ ኣኼባ ረጊጾም ከምዝወጹን ዝረኸብናዮ ዜና ይሕብር።
ምንጭታትና ካብ መቐለ ከምዝገለጹልና፣ እቲ ናብ ክትዕ ዝቀረበ ሰነድ ገምጋም 2009 ዓም ‘ምብስባስ ናይ’ቲ ውድብ ውሽጠ ዴሞክራሲያዊ ህይወትን ቃልሲን ዝፈጠሮ ጉድለትን ናይ ኣሰራርሓ ግልጽነትን ክደክም፣ ካብኡ ሓሊፉ ዘይፍትሓዊነትን ጸረ ዴሞክራሲን እናሓየለ ንክመጽእ ከምዘኽአለ’ ዝሓበረ እዩ።
ብዘይካ’ዚ ‘ብቅዓት መሪሕነት ኣዝዩ ዘንቆልቆለሉ፣ ውሽጠ ዴሞክራሲ’ቲ ውድብ ዝደኸመሉን ትግባረ መደብ ምዕባለን ትራንስፎርመሽንን ኣዕጋቢ ዘይኮነሉን ኩነታት ተኸሲቱ’ሎ’ ኣብ ዝብል መበገሲ እቶም ተኣከብቲ ናብ ምርድዳእ ዝበጽሕሉን ብኣብዛሓ ድምጺ ዝሳዓረሉን ከምዝኾነ እቶም ምንጭታት ይገልጹ።
ኣኼባ ማእከላይ ኮሚቴን ፈጻሚት ስራሕን ህወሓት ዝተፈላለዩ ውሳነታት ብምሕላፍ ኣብ’ዚ ሳልስቲ’ዚ ክዛዘም’ዩ ዝብል ትጽቢት ኣሎ።


c: text/html

text:
Radio Erena : 18 March 2015
ምፍራስ ኣባይቲ ዓዲ ቀይሕ ኣብ ዝቕጽለሉ ዘሎ እዋን፣ 10ታት ስድራቤታት ብዘይዝኾነ መጽለሊ ብምትራፎም ናብ ቤተሰብን ኣዝማድን ክዕቖቡ ተገዲዶም ምህላዎም ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
ናብ ሰንበት 15 መጋቢት ኣብ ዘውግሐ ለይቲ ብዶዘራት ዝተሰነዩ ኣባላት ሰራዊት ኣብ እንዳ ኣቡነተኽለ ንዝርከብ ሓያሎ መንበሪ ኣባይቲ ከዕንዉ እንከለዉ፣ ብሰኑይ 16 መጋቢት ከኣ ካምቦ ናብ ዝተባህለ ከባቢት ብምምራሕ ነቲ ናይ ምፍራስ መስርሕ ቀጺሎሞ።
ብዝሒ ዘለዎ ሰራዊት ኣብ ውሽጢ ከተማ ዓዲ ቀይሕ ብምውዋፍር ናብታ ከተማ ዘእቱን ዘውጽእን መንገድታት ኬላታት ብሙቛም፣ ምንቕስቓስ ህዝቢ ከምዝደረትዎ ኣቐዲሙ ብሬድዮ ኤረና ተቓሊሑ’ዩ።
ድሕሪ’ቲ ብ5 መጋቢት ኣብታ ከተማ ዝጀመረ ምፍራስ ኣባይትን ህዝቢ ዘርኣዮ ተቓውሞን እቲ መስርሕ ምዕናይ ን10 መዓልታት ተቛሪጹ ድሕሪ ምጽናሕ’ዩ ብሓያል ጸቕጥን ሓለዋን ብሰንበትን ሰኑይን ቀጺሉ።
ኣብ ከቢድ ወጥሪ ዝጸንሐ ህዝቢ ከተማ ዓዲ ቀይሕ ነቲ ናይ ሰንበትን ሰኑይን ፍጻሜ ኣብ ገገዝኡ ብምዃኑ’ዩ ብከቢድ ሓዘን ተኸታቲልዎ።
እቲ ኣባይቲ ናይ ምፍራስ መስርሕ ናብ ሰገነይትን ሰንዓፈን ይልሕም ምህላዉ’ውን ምንጭታትና የመልክቱ።
ህዝቢ ኣብቲ ብሕጊ ዝተዋህቦ መሬት’ውን እንተኾነ ኣባይቲ ከይሃንጽ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይርዱእ ምኽንያት ከልኪልዎ ከምዘለዎ ዝፍለጥ’ዩ።
እንተኾነ ህዝቢ መንበሪ ኣባይቲ ጨኒቕዎ ኣብ ዘሎ ግዜ፣ ነዚ ብዘይርድኡ ምኽንያት ኣባይቲ ከይሀንጽ ዝኽልክል ኣዋጅ መንግስቲ ብምጥሓስ መጽለሊ ዝኾኖ ኣባይቲ ክሃንጽ ጸኒሑ’ዩ።
ኣብ ገሊኡ ድማ እቲ ዓቕሚ ዝሓጸሮ ህዝቢ ነቲ ብሕጊ ዝተዋህቦ ናይ ጤሳ መሬት ብፍርቂ እናሸጠ መንበሪ ኣባይቲ እናሃነጸ ናብርኡ ክቕጽል ጻዕርታት የካይድ።
ኣብ ኤርትራ፣ ሓደ ካብቲ ዝኸበደ ጸገም መነባብሮ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ መንበሪ ኣባይቲ ክነሱ፣ ህግደፍ ነቶም ላዕለዎት ሰበ ስልጣናቱን እሙናት ካድራቱን ኣብ ኣስመራን ካልእ ከተማታት ኤርትራን ዝነበረን ሓድሽ ዝተሃንጸን ቪላታታ ድሕሪ ምዕዳልን፣ ንጸገም ህዝቢ ጸማም እዝኒ ሂብዎ ይርከብ።
ነቶም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ደገፍቱ’ውን ቪላን ኣፓርትመንትን ዘጠቓለለ ኣባይቲ እናሰርሐ ብዶላርን ኤውሮን ክሸጠሎም እንከሎ፣ እቲ ደቁን ዝበዝሑ ኣባልት ስድርኡን ኣብ ሃገራዊት ኣገልግሎትን ግዱድ ወትሃደራዊ ዕስክርና ተታሒዞም ዘለዉ ዝበዝሐ ክፋል ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ርእሱ ዘጽልለላ ቤት ሓሪማቶ ግዳይ ዝተፈላለየ ግፍዕታት ፖሊሲ ናይቲ ስርዓት ካብ ዝኸውን ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ።
=============================================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ እቶም ሰባት ክፍትሑ ከለው ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ኢህወዴግ ብዓሚቕ ተሃድሶ ክሓልፍ ከምዘለዎን ጌጋታት ውድቦም ኢሎም ዝዘርዘሩዎም ፀገማት ኣወጊዱ ፍታሕ ክህብ ከምዝሰርሕን ገሊፆም ኣለው።
እቶም መራሕቲ ተቓወምቲ ግን ናይ ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ መደረ ኣብ ግብሪ ክውዕል እዩ ዝብል እምነት የብልናን ኢሎም።
ነዚ ዝገለፁ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ኣባላት ኣመራርሓ ውድባት ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ፣ናይ ኢትዮጵያ መላእ ሓድነት ውድብን ሰማያዊ ፓርትን እዮም ።
ኣቦ መንበር ሰማያዊ ፓርቲ ኣቶ የሺ ዋስ ኣሰፋ እቶም ሰባት ምፍትሖም ፅቡቕ ኮይኑ ቀደሙኸ ክእሰሩዶ ነይሩዎም ኢሎም ይሓቱ።
እቶም ተኣሲሮም ዝነበሩ ኣይድገምን ዝብል ቃል ኣትዮም ምውፅኦም ብመራኸቢ ብዙሃን ተገሊፁ’ሎ።
ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም መደረ ከስምዑ ከለው ንሳኻትኩም ናይ ባዕልኹም ጌጋ ተዛሪቡኩም ኣለኹም ኣነ ድማ ናይ መንግስተይ ጌጋ ክዛረብ ብምባል በብደርጅኡ ዝርከብ መሪሕነት ክዘራርበኩም፣ርእይቶኹም ክሰምዕን ኣይክኣለን፤መንግስቲ ብዕምቆት ክህደስ፤ንዴሞክራሲ ከስፍሕ ብፍላይ ንመንእሰያት ኣቕሪብና ክነዘራርቦም ይግብእ ኢሎም ኣለው።
ዋና ፀሓፊ መኢኣድ ኣቶ ኣዳነ ጥላሁን ብወገኖም ክእሰሩ ኣይነበሮም ብምባል ተመሳሳሊ ርእይቶ ሂቦም ኣለው።
ኣመራርሓ ኦፌኮ ብወገኖም ኣሽንኳይዶ ክንዲዚ ዝኣክል ሰብ ሓደ ሰብ ክፍታሕ ከሎ እውን ዘሕጉስ ስለዝኾነ ሕጉሳት ኢና ኢሎም ።ብምቅጻል ንሶም ተኣሲሮም ዝነበሩ ክፍትሑ ከለው ተዛሪቦምዎ ንዝተብሃለ ግን ብጥርጣረ ከምዝሪኡዎ ይገልፁ።
ኩሎም ኣባላት ኣመራርሓ እተን ውድባት መንግስቲ ሓቀኛ ፍታሕ ክህብ ኣለዎ ኢሎም ኣለው።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ብሪጣንያ ኣብ ግጭት ዘለዉ ከባቢታት ዝርከቡ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ንክታበት ኮቪድ ዕድል መታን ክረኽቡ፡ ውዕላት ምቁራጽ ተኹሲ ክግበር ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ውሳነ ከሕልፍ ክጽውዕ`የ ትብል ኣላ-።
ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ዶሚኒክ ራዓብ፡ ነዚ ቫይረስ`ዚ ንምስዓር ብሓባር ተወሃሂድና ክንሰርሕ ሞራላዊ ግዴታ ኣለና ኢሉ።
ብሪጣንያ ነዚ ወርሒ`ዚ ነቲ 15 ሃገራት ዝኣባላቱ ባይቶ ጸጥታ ሕ/ሃ ብፕረዚደንትነት ትመርሕ ዘላ`ያ።
ሕቡራት ሃገራት ንምዕሩይ ዕድላት ክታበት ኮቪድ 19 ክደፍእ ጸኒሑ`ሎ። ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ብሪጣንያ ልዕሊ 160 ሚልየን ሰባት ኣብ ሓደጋ ምስኣን ክታበት ኮቪድ ኣለዉ-ብፍላይ ኣብተን ግጭታት ዘለወን ከም የመን:ሶርያ: ደቡብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝበላ ኢሉ።
ስለዚ እቲ ክታበት ተቐሪቡ ንዝርግሐ ድልው ኣብ ዝኾነሉ እዋን፡ ንድሕነትን ጸጥታን`ቶም ከተብትን ተኸተብትን ተባሂሉ ግዜያዊ ምቁራጽ ተኹሲ ክግበር ኣለዎ ኢሉ።
እዚ ኣገባብ`ዚ ኣብ 2001 ኣብ ኣፍጋኒስታን ንኣስታት ሽዱሽተ ሚልየን ቆልዑት ክታበት ፖሊዮ ኣብ ምሃብ ከም ዝተሰርሓሉ`ውን ብሪጣንያ ተዘኻክር።
ቅድሚ ሎሚ ብዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ቀሪቡ ዝነበረ ተመሳሳሊ ጻውዒት ምቁራጽ ተኹሲ ዘይምስምማዕ ኣጋጢምዎ ምናብሩ ይዝከር።
እዚ ሎሚ ረቡዕ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ኣኼባ ባይቶ ጸጥታ- ቅድሚቲ ድሕሪ ጽባሕ ዓርቢ ዝካየድ ዋዕላ መራሕቲ ጉጅለ 7ተ`ዩ ዝኸውን ዘሎ-ንዕኡ ትመርሖ`ውን እንግሊዝ`ያ- ኣብ ኮቪድ 19 ክተተኩር ትጽቢት ኣሎ።


text:
Radio Erena: 21 February 2021
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ኣብ መንጎ ሰራዊት ፈደራልን ህወሓትን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ኲናት፣ ወተሃደራት ሶማል ከምዝተሳተፉ ዘመልክት ጭብጢ የለን ክብል ኣብቲ ጉዳይ መጽናዕቲ ከካዪድ ዝጸንሐ ጉጅለ ገሊጹ።
መንግስቲ ኤርትራ ከሰልጥኖም ዝጸንሐ ወተሃደራት ናብ ትግራይ ኣዋፊሩ ዝብል ሓበሬታ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብሰፊሑ ክውረ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ኣዴታት’ቶም ሶማላውያን ተዓለምቲ መንግስቲ ምላሽ ክህበን ዝጠልብ ሰላማዊ ሰልፊ ምክያደን ዝዝከር’ዩ።
ስሞም ክገልጹ ዘይደለዩ ሰበስልጣን ሶማል ኣብ ዝህብዎ ዘለዉ ሓበሬታ፣ ንሶማላውያን ኣሻቓሊ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ፣ ስለምንታይ ሰራዊት ሶማል ኣብ ኤርትራ ብምስጢር ከምዝዕለሙ ተገይሩ ዝብል ምዃኑ ገሊጾም።
ወተሃደራት ሶማል ኣብ ቱርኪ፣ ዩጋንዳን ጂቡቲን ክዕለሙ ዝጸንሑ እኳ እንተኾነ፣ ናይ’ዞም ኣብ ኤርትራ ዝዕለሙ ዘለዉ ግና ፍሉይ ዝገብሮ፣ ከምቲ ናይ ዝሓለፈ ብሚኒስትሪ ምክልኻል ዘይኮነ፣ ብቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ጸጥታ ይካየድ ምህላዉ ብምዃኑ’ዩ።
እቲ ዝቐረበ መጽናዕታዊ ጽሑፍ፣ ናብ ኤርትራ ክዕለሙ ምስከዱ ደሃይ ኣጥፊኦም ንዝተባህለ ክሲ’ውን፣ እቶም ወተሃደራት ኣብ ኤርትራ ኣብ ታዕሊም ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፣ ናይ ቴሌፎን ኣገልግሎት ንምርካብ ዘኽእሎም ኣጋጣሚ ከምዘየለ እዩ ጠቒሱ።
እዚ ኣብ መንጎ ሰራዊት ፈደራልን ህወሓትን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ብዘይካ’ቲ ሰራዊት ኣየነይቲ ሃገር ተሳቲፎም ዝብል ሕቶ፣ ካልእ ዓበይቲ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነትን ምጽናት ዓሌትን ተፈጺሞም እንተኾይኖም ንምጽራይ እውን ብናጻ ኣካል ምጽራይ ከይግበረሉ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዕንቅፋት ኮይኑ ምህላዉ እዩ ብሓያሎ ወገናት ዝኽሰስ።
=====================


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ታይላንድን ጃፓንን ዘካየድዎ መበል 32 ሓዋርያዊ መገሻን ናይተን ሃገራት ውሁድ ካቶሊካዊ ክፍሊ ሕብረተሰብ ዘርኣዮ ሓሴትን ውዕዉዕ ኣቀባብላን ኣብ ሓደ ደቒቕ ብዝተጸመረ ናይ ማምዐ ርእየት ሓበሬታ፡
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
እቲ ዕለት 19 ሕዳር 2019 ዓ.ም. ቅዱስነቶም ካብ ሮማ ፊውሚቺኖ መዓርፎ ነፈርቲ ነቒሎም ታይላንድ ኣትዮም ዘበገስዎ መበል 32 ዓለም ሓቆፍ ሓዋርያዊ መገሻ ኣብ ታይላንድን ጃፓንን ፍሉይ መለለይኡ በቲ ናይተን ሃገራት ዝተገበረሎም ውዕዉዕ ኣቀባብላን እንገዳን ከምዝዀነ ክፍለጥ እንከሎ፡ እቲ ናይ ታይላንድ ሓዋርያዊ መገሻኦም ናይ ክርስቶስ ሓዋርያት፡ ሓዋርያት ልኡካነ ወንጌል ዝብል ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ኸኣ እቲ ኣብ ታይላንድ ኣብ 1669 ዓ.ም. ዝቖመ መበል 350 ዓመት ምስረታኡ ዘብዕል ዘሎ ናይ ሲያም ሓዋርያዊ መስተናብር ዓቢይ ግምት ዝሃበ መርሕ ቃል እዩ። ኣብ ባንግኮክ ቅዱስነቶም ምስ ናይ ቡድሃ ሃይማኖት ልዑል ፓትሪያርክ ኣብ ቡድሃዊ ቤተ መቕደስ ዋት ራትቻቦፊትሳቲት ማሓ ሲማራም ዘካየድዎ ክሌኣዊ ርክብን ቅዱስነቶም ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ኣብ ምንቕቓሕ ሰላምን ሕውነትን ዘለወን ሓላፍነት ብኣጽንዕት ዝገለጽሉ።
ኣብ ጃፓን ናይቲ ሓዋርያዊ መገሻኦም መርሕ ቃል፡ ናይ ኵሉ ሕይወት ምክልኻል ዝብል ክኸውን እንከሎ፡ ምስቶም ካብቲ ኣብ ልዕሊ ሂሮሺማን ናጋሳኪን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኣቶሚክ ቦምብ ዘምለጡን ምስቶም በቲ ኣብ 2011 ዓ.ም. ብዝተኸስተ ርእደ መሬትን ርእደ ምድረ ማያት ባሕርን ናይ ፉኩሺማ ናይ ኣቶምክ ማእከል ሓደጋን ግዳያት ምስ ዝዀኑ ክፍሊ ሕብረተሰብ ዘካየድዎ መሳጢ ርክብን፥ ኑክለሳዊ ኣጽዋር ምጥቃም ጥራሕ ዘይኰነ ምውናን እውን ኢግብረ ገባዊ እዩ እንክብሉ ብኣጽንዖት ዝገለጽዎ ሓሳብ ብፍልዩ ነቲ ናይ ኵሉ ሕይወት ምኽባር ዝብል መርሕ ቃል ብዕምቆት ዝትንትን እዩ።


text:
መሰላትን ናጽነታትን ኣብ ዴሞክራሲ
ኖርወይ ደሞክራስያዊት ሃገር እያ። ደሞክራሲ ዝብል ቃል መበቆሉ ግሪኽ ኮይኑ፣ ህዝባዊ ምሕደራ ማለት እዩ። ኣብ ኖርወይ ህዝቢ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ወከልቲ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ፣ዞባዊ ባይቶን ሽማግለ ኮሙነን ብምምራጽ እዩ ንፖለቲካ ዘመሓድሮ። በዚ ከኣ ብዙሃን ይውስኑ። ይኹን ደኣ እምበር ብዙሃን ፖሊሲታቶም ክቐርጹ ከለዉ ንንኡሳን ጉጅለታት ኣብ ግምት ከእትዉ ኣለዎም።
ኣብ ሓደ ደሞክራሲ ተቐማጦ ዝተወሰነ መሰላትን ናጽነታትን ኣለዎም።
ሰብኣዊ መሰላት
ሰብኣዊ መሰላት ንኹሉ ይምልከት፣ እዚ ከኣ ከም ደቅሰባት ዘለና መሰላት ደኣ እዩ እምበር ኣብ ዝተወሰነ ቦታታት ናይ ዓለም ስለንቕመጥ ወይ ዝተወስነ ሃይማኖት ስለዘለና ወይ ካብ ፍሉይ ብሄር ስለዝኾና ኣይኮነን። ብኸምኡ ኢና ድማ ሰብኣዊ መሰላት ኣድማሳዊ እዩ ንብል። ሰብኣዊ መሰላት ብቐዳምነት ኣብ መንጎ ውልቀሰብን መንግስትን ዘሎ ዝምድና እዩ ዝገልጽ።
ኣብ 1948 ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዓለማዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ንኹሉ ሰብ ዝምልከት ኣጽዲቑ።
ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ገላ ካብቲ ዝብሎ፣
- ደቅ ሰባት ነጻ ኮይኖም ይውለዱ፣ ማዕረ ሰብኣዊ ክብሪን ሰብኣዊ መሰላትን ከኣ ኣለዎም።
- ኩሎም ሰባት ሓደ ዓይነት ሰብኣዊ መሰላት ኣለዎም ጾታ፣ሃይማኖት፣ ዓሌት፣ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ፣ ዜግነት ወዘተ ብዘየገድስ።
- ኩሎም ሰባት ናጽነትን ውልቃዊ ዋሕስነትን ክረኽቡ መሰሎም እዩ።
- ግፍዒ ብኩሉ መልክዓቱ እጉድ እዩ።
- ኩሉ ሰብ ሕጋዊ ዋሕስነት ክህልዎ ኣለዎ።
- ኩሎም ሰባት ብመገዲ ነጻን ምስጢራዊን ምርጫ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገሮም ክጸልዉ መሰሎም እዩ።
ኣብ ኖርወይ ዓበይቲ ክፋላት ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሕግታት ኣትዩ እዩ።
ማዕርነት
ብልምዲ ማዕርነት ዝብል ኣምር ደቅንስትዮን ደቅተባዕትዮን ማዕረ መሰላትን ዕድላትን ክህልዎም ከምዘለዎ ጌሩ እዩ ዝግለጽ። ሎሚ ግን እዚ ኣምር ዝሰፍሐ ትርጉም እዩ ዘለዎ፣ ኩሎም ሰባት ብዘየገድስ ዕድመ፣ብሄር፣ዓቕሚ፣ጾታ፣ ሃይማኖታዊን ጾታዊን ዝንባለ ማዕረ መሰላትን ዕድላትን ክህልዎም ኣለዎ።
ማዕርነት ክበሃል ከሎ ገለ ካብኡ፣ ጽልዋ ከተሕድር ማዕረ ዕድላት ክህልወካ፣ ሓላፍነትን ጾርን ብፍትሓዊ ዝኾነ መገዲ ክካፈል፣
ንዓመጽ ከምዘይትቃላዕ ዋሕስነት ክስመዓካ ከሎ እዩ።
ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት
ሓሳባትካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ክበሃል ከሎ፣ ብዘይ ዝኾነ መቕጻዕቲ ነጻ ኮይንካ ሓሳባካ ፖለቲካን ሃይማኖትን ካልእን ምግላጽ፣ ነጻ ኮይንካ ምስ ካልኦት ምዝታይ፣ ነጻ ኮይንካ ምጽሓፍ ማለት እዩ
ይኹን ደኣ እምበር ድላይካ ምዝራብን ምጽሓፍን በት ሓደ ወገን፣ ብዛዕባ ካልኦት ሰባት ሕማቕ ምዝራብን በቲ ካልእ ወገን ዝፈልዮ ደረት ኣሎ። በዚ ምኽንያት ንሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ዝድርት ሕግታት ኣለና። ንኣብነት ኣብ ህዝባዊ መጎተ ብኣፍ ኮነ ጽሑፍ ዓሌታዊ መግለጺታት ወይ ኣድልዎ ክትገልጽ ኣይፍቀድን።
ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ንውልቀሰባት፣ ንረድዮ፣ ቲቪን ጋዜጣታትን ይምልከት።
ሕጋዊ ዋሕስነት
ኣብ ኖርወይ ህዝቢ ጽቡቕ ሕጋዊ ዋሕስነት ኣለዎ። እዚ ማለት እዚ ዝስዕብ እዩ፣
- ጉዳዩ ኣብ ቤት ፍርዲ ከይተራእየ ዝኾነ ሰብ ክፍረድ ኣይክእልን እዩ። ጉዳይ ቤት ፍርዲ ማለት ወገን ዘይሕዙ ፈራዶ ክሱስ ገበነኛ ድዩ ኣይኮነን ይውስኑ፣ ወገን ዘይሕዙ ፈራዶ ከኣ ክሱስ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ መቕጻዕቲ ይልክዕ። ይኹን ደኣ እምበር ቅድሚ ጉዳይ ቤት ፍርዲ ክሳብ ፖሊስ ገበናዊ ጉዳይ ዘጻርዩ ሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ክጸንሕ ይኽእል እዩ።
- ኩሎም ክሱሳት ዝከላኸለሎም ሰብ ክህሉ መሰሎም እዩ።
-
- ዝኾነ ሕጊ ሕሉፍ ክቕይር ኣይክእልን እዩ። ስለዚ ገበን ኣብ ዝተፈጸመሉ ግዜ ዝነበረ ሕጊ እዩ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ሕቶ ገበን ወይ መቕጻዕቲ ክውሰን ከሎ።
ናጽነት ሃይማኖትን ናጽነት እምነትን
ናጽነት ሃይማኖትን ናጽነት እምነትን ማለት ሰባት ነጻ ኮይኖም ዝደለይዎ ዓይነት ሃይማኖት ወይ መንፈሳውነት ክመርጹ ይኽእሉ። ዝኾነ ሰብ ንካልኦት ካብ ሃይማኖታዊ ጉጅለታት ወይ ማሕበራት ኣገዲዱ ከውጽእ ወይ ከእቱ መሰል የብሉን። ሰብ 15 ዓመት ካብ ዝመልኣሉ ኣትሒዙ ኣብ ማሕበራት፣መንፈሳዊ ጉጅለ ባዕሉ ክኣቱን ክወጽእን መሰል ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ብዘለዎ ሃይማኖታዊ ዝምድና ክህደንን ክቕጻዕን የብሉን።
ልክዕ ከምቲ ሰብ ነጻ ኮይኑ ሃይማኖት/መንፈሳውነት ክመርጽ ዝኽእል፣ ሃይማኖት ወይ መንፈሳውነት ኣይደልን እየ ክብል ዘለዎ ናጽነት ማዕረ ኣገዳስነት ኣለዎ።
ናጽነት ውድብ
ናጽነት ውድብ ብዙሕ ትርጉም ኣለዎ። ኣብዚ ገለ ካብቲ ቀንዲ ኣገዳሲ እንሀለ
- ንሃድን ወይ መቕጻዕቲ ከይተቓላዕካ ኣባል ፖለቲካዊ ሰልፍታት ወይ ንረብሓ ኣባላተን ዝቃለሳ ውድባት ክትከውን መሰልካ እዩ።
- ንሃድን ወይ መቕጻዕቲ ከይተቓላዕካ ኣብል ማሕበር ሰራሕተኛ ክትከውን መሰልካ እዩ። ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት ውን ኣድማ ክትገብር መሰልካ እዩ።


text:
ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣብይ አሕመድ ወታሃደራዊ ሰራዊት’ታ ሃገር ኣብ ጸወታ ፓርቲታት ዝሳተፍን ምስ ዝመጸ መጺኡ ዝኸይድ ክኸውን የብሉን ኢሉ። ዶ/ር አብይ ነዚ ዝበለ ንኣዘዝቲ ሰራዊት’ታ ሃገር አኺቡ መግለጺ ኣብ ዝሃበሉ እዋን ምኳኑ ቤት ጽሕፈቱ ኣፍሊጡ’ሎ።
ቀዳማይ ሚንስትርን ጠቕላሊ ኣዛዚ ሓይልታት ምኽልኻልን አብይ ኣሕመድ ኣብቲ ሚንስትር ምኽልኻል ሞቱማ መቃሳ፡ ሓለቓ ስታፍ ጀነራል ሳሞራ የኑስ ዝአበሉ ነባር ኣዘዝቲ ሰራዊት ኸምኡ’ውን ኣፈ ጉባኤ ነበር አባዱላ ገመዳን ካልኦትን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣኼባ ሰራዊት ምኽልኻል ካብ ፖለቲካዊ ወገንተኝነት ነጻ ዝኾነ መራሕቲ እንተቐያየሩ’ውን ጸኒዑ ደው ዝብል ኽከውን አለዎ ኢሉ።
“ኢህወዲግ ፖለቲካዊ ስርሑ ምስራሕ ስኢኑ ብናቱ ስንፍና ወዲቑ እንተኾኑ ህዝቢ ምስ ዝመረጾ ፓርቲ ክቕጽል ዝኽእል ሰራዊት ክኸውን ኣለዎ ምስ ዝመጸ ፓርቲ መጺኡ ዝኸይድ ሰራዊት እንተኾይኑ ኪሳራ’ዩ።”
ዶ/ር አብይ አሕመድ ኣተሓሒዙ ኣብ ጸወታ ፓርቲታት ካብ መጀመርያ ክሳብ መወዳእታ ዘይሳተፍ ሓይሊ ልክዕ ከም ናይ ተዘዋዋሪ ኹናት ብናይ ርሕቐት መቆጻጽሪ ምትእትታው ዝገብር እንተኾይኑን ጽልዋ ዘሕድር እንተኾይኑ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ኢና ክንኣትው ሕንፍሽፍሽ ድማ ዘይሩ-ዘይሩ ዝጎድእ ከም ትካል ንሰራዊት ምክልኻል’ዩ" ኢሉ።


text:
ኣብ ዞባ ደቡብ ኣብ ዝርከብ መወሸቢ ማእከላት ሎሚ 10 ጥቅምቲ ብዝተገብረ ናይ ላቦራቶሪ መርመራታት፡ 9 ዜጋታት ብኮሮና ቫይረስ ምልካፎም ተረጋጊጹ’ሎ።
እዞም ዜጋታት፡ 5 ኣብ መወሸቢ ማእከል ሰንዓፈ፡ 4 ከኣ ኣብ መወሸቢ ማእከል ጸሮና ተዓቚቦም ዝጸንሑ’ዮም።
ትሽዓተኦም ድማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ሳምንታት ብፍኑው ካብ ኢትዮጵያ ዝተመልሱ ምዃኖም ተፈሊጡ’ሎ።
እዚ ከም’ዚ’ሉ እንከሎ፡ እቲ ቫይረስ ተረኺብዎም ኣብ ሆስፒታላት ዞባ ደቡብ ተዓቚቦም ሕክምናዊ ክንክን ክግበረሎም ዝጸንሑ 8 ዜጋታት፡ ሓውዮም ነናብ ቤቶም ተፋንዮም ኣለዉ።
በዚ መሰረት፡ ኣብ ኤርትራ ጠቕላላ ቊጽሪ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ ዜጋታት፡ ክሳብ ሎሚ 414 በጺሑ’ሎ። 372 ካብ’ዚኦም ብዝተገብረሎም ሕክምናዊ ክንክን ሓውዮም ካብ ሆስፒታል ክፋነዉ ከለዉ፡ 42 ድማ ኣብ ሆስፒታላት ተዓቚቦም ይርከቡ።
ሚኒስትሪ ጥዕና
10 ጥቅምቲ 2020


text:
Radio Erena: 13 May 2015
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልብሽር ኣብ ኡጋንዳ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ትማሊ ሓሙስ 11 ግንቦት ናብታ ሃገር ኣትዩ።
ዕላማ ዑደት ፕረዚደንት ኣልብሽር ናብ ኡጋንዳ ብንጹር እኳ እንተዘይተገልጸ፣ ኣብ ጉዳይ’ቲ ምስ ኡጋንዳ ዘሰሓሕባ ምሕብሓብ ሓድሕድ ተቓወምቲ ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት እታ ሃገር ዩዌሪ ሙሴቬኒ ንምዝርራብ ምዃኑ ተንተንቲ ፖለቲካ ይእምቱ።
ሱዳንን ኡጋንዳን ብጉዳይ ደቡብ ሱዳን ካብ ዝሰሓሓባ ነዊሕ ዓመታት ኣቑጸርን’የን።
ኡጋንዳ ንተቓወምቲ ደቡብ ሱዳንን ዳርፉርን ትድግፍ’ያ ክብል መንግስቲ ኣልበሽር ክወቕስ እንከሎ፣ ፕረዚደንት ሙሴቬኒ ብወገኑ፣ ሱድና ነቲ ብጆሴፍ ኮኒ ዝምራሕ ዕጡቕ ጉጅለን ካልኦትን ተቓወምቲ ኡጋንዳ ከምእተዕቑብ ይገልጽ።
ክልቲኦም መራሕቲ፣ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ወርሒ መስከረም ኣብ ካርቱም ብምርኻብ ኣብ ተመሳሳሊ ጉዳያት ከምእተዘራረቡ ይዝከር።
ፕረዚደንት ኣልበሽር፣ ኣብ ልዕሊኡ ንዝተመሓላለፈ ኣብ ዝገሸሉ ሃገር ተታሒዙ ናብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ንዝብል ጻውዒት ብምጥሓስ’ዩ ናብ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ዑደት ዘካይድ ዘሎ።
ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ’ውን ነቲ ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ኣልበሽር ዝተመሓላለፈ ውሳኔ ከምዘይተቐበልኦ ይፍለጥ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ ፕረዚደንት ኡጋንዳ ዩዌሩ ሙሴቬኒ፣ ንመበል ሻድሻው እዋኑ ፕረዚደንት እታ ሃገር ኮይኑ ንምቕጻል ቃለ መሓላ ፈጺሙ።
==========================


text:
ሰበስልጣን ጥዕና ቻይና ካብ ጥሪ ጀሚሩ በብመዓልቲ ይስማዕ ዝነበረ ሞት ዜና ኮሮናቫይረስ ኣብቶም ዝሓለፉ 24 ስዓታት ሓዱሽ ሞት ከምዘይተመዝገበ ኣፍሊጦም።
ሃገራዊ ኮሚሽን ጥዕና ቻይና ሎሚ ሰሉስ ከምዝገለፆ ሎሚ 32 ሓደሽቲ ብኮቪድ-19 ዝተለኸፉ ሰባት ምምዝጋቡ ብምግላፅ ኩሎም ከአ ካብ ወፃኢ ሃገር ዝተመለሱ እዮም ኢሉ።
እቲ ምንካይ ቁፅሪ ዝለክፉን ዝሞቱን ዝስማዕ ዘሎ ሰበስልጣን ክፍለ ግዝኣት ሁበይ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ እቲ ቫይረስ ንፈለማ ግዜ ኣብ ዝተኸሰተላ ከተማ ዉሃን ዝተነብረ ናይ ኣስገዳድ ውሸባ ንምፍኳስ ኣብ ዝዳልውሉ እዋን እዩ።
ቻይና ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ብድምር ልዕሊ 80,000 ሰባት ዝሞቱ ድማ 3,331 መዝጊባ እያ።እቲ ቫይረስ ዘለዎም ናይ ምሕማም ምልክት ዘየርኣዩ ግን ከአ ናብ ካልኦት ሰባት ከሕልፉ ዝኽእሉ 1,033 ሰባት ኣብዚ ስዓት ተፈልዮም ከምዝርከቡ ኮሚሽን ጥዕና ቻይና ወሲኹ ሓቢሩ ኣሎ።


text:
ደንበ ተቃወምቲ ፓርቲታት ኢትዮዽያ ዝኾነ “መድረክ”፣ምስ ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮዽያ ንምዝርራብ ቅሩብ ከምዝኾነ፣ኣብ ምዕዋት‘ዚ መደብ‘ዚ ምስ ኣሜሪካውያንን እጀታ ዘለዎም ካልኦት ወገናትን ከምዝተዘራረበ ተገሊፁ።
ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ኣብ ኢትዮዽያ ይዝረበሉ ዘሎ ፀገም ፅንፈኛነት ብደረጃ መድረክ ኣይተገምገመን ዝበሉ ወሃቢ-ቃል መድረክ ፕሮፈሰር በየነ፣እስላም ኣብ ኢትዮዽያ ምስ ክርስትናን ካልእ ሃይማኖትን ሓቢሩ ዝነበረ‘ዩ።
ኣማናይ‘ቲ ሃይማኖት ፅንፈኛነት ከምዘይስዕብ ገሊፆም።ካብኡ ሓሊፍካ ግና መንግስቲ ነቲ ፀገም ኣጋኒኑ ካብ ምግላፅ መርተዖ እንተዝህልዎ ተመራፂ‘ዩ፣ ነገር ግን ንህዝቢ ንምጉዳእን ኣጥፊእካ ምጥፋእን ብውልቀ-ሰባትን ብጉጅለታትን እንተተፈፀመ ኣይገርመንን ኢሎም።
ኣባል ፓርቲታት መድረክ ብገበን ኣይተኸሰሳን እንተኾነ ውልቀ-ሰባት ይኽሰሱ‘ለው።ንፍትሓዊ ዳይነት ኣብ ኢትዮዽያ ዝጠራጠሩ ዋላ‘ውን እንተሃለው፣ነቲ ክሲታት ኣብ ቅድሚ ዳኛ ንሙግቶ ኣለና።ክንቅፅል‘ውን ኢና ኢሎም።
ብዛዕባ ልዝብ ተዛሪቦም ነይሮም ፕሮፈሰር በየነ።ኣብ ሓደ እዋን ገዛኢ ፓርቲ ንልዝብ ዓዲምኩም ከምዝነበረን ከምዘይሰለጠን።ዳሓር መንግስቲ ኔዘርላንድ ንኩሎም ተቃወምቲ ፓርቲታት ዓዲሙ ከዘራርብ ፈቲኑ፣መድረኽ ግና ኢዴፓን መራሒኡ ኣቶ ልደቱ ኣያሌውን ኣብ ዝተሳተፉሉ ኣኼባ ኣይሳተፍን ኢሉ ከምዝሓንገደ ተዓዘብቲ ይዛረቡ።
ፕሮፈሰር በየነ ግና ”ኣብ ኤምባሲ ኔዘርላንድ ዝተፈፀመ ምስ ልዝብ ዘራኽብ የብሉን።ሰበ-ስልጣን ምንስቴር ወፃኢ ኔዘርላንድ፣መብርሂ ንክንህብ ተሓቲትና ነይርና።መራሕቲ መድረኽ‘ውን ተሳቲፎም ነይሮም።ኢዴፓ ብዛዕባ ዝባሃል ፓርቲ፣መድረክ ኣቀዲሙ ዝሓዞ መርገፂ ነይሩ።ፖለቲካዊ ፓርቲታት ክዕደሙ ከለው፣መን‘ዩ ተሳታፊ እናበልና ኣይንሳተፍን ነይርና።ዳሓር ግና ብሕልፊ በቲ ዝጠቀስካዮ ውልቀ-ሰብ ዝምራሕ ፓርቲ ኢዴፓ፣ናብ ዝኣተናዮ እናሳዓበ ኣንፃርና መርገፂ ክገልፅ ጀመረ።ፀገም ኣለና እንተበልና፣ኢዴፓ ጠበቃ ኢህወዴግ ኮይኑ ምቅራብ መሪፁ።ምስ ጨነቀና፣ንለገስቲ ማሕበረ-ሰብ መርገፂና ኣፍሊጥና።ደጊም ምስ ኢዴፓ ከይትዕድሙና፣ሓፃር‘ውን ትኹን በይንና ኣዘራርቡና ኢልናዮም።ስለዚ ጉዳይ ኤምባሲ ኔዘርላንድ ምስ ልዝብ ዘራኽብ የብሉን” ኢሎም።
ደንበ ተቃወምቲ ኢትዮጵያ 'መድረክ' ምስ ገዛኢ ፓርቲ ክላዘብ'የ ይብል
ብዛዕባ ሰነድ ስነ-ምግባር ምዝርራብ ትርጉም የብሉን'ውን ይብሉ ፕሮፈሰር በየነ
ደንበ ተቃወምቲ ፓርቲታት ኢትዮዽያ ዝኾነ “መድረክ”፣ምስ ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮዽያ ንምዝርራብ ቅሩብ ከምዝኾነ፣ኣብ ምዕዋት‘ዚ መደብ‘ዚ ምስ ኣሜሪካውያንን እጀታ ዘለዎም ካልኦት ወገናትን ከምዝተዘራረበ ተገሊፁ።


text:
4ይ – ሰንበት ናይ ምጽአት – ታኅሣሥ – 24፡2017
ሉቃ. 1፡26-38
“ከመይ ንእግዚአብሔር ዝሰአኖ ነገር የልቦን”
አብዚ ሰለስተ ሰሙን ዝሓለፈ እግዚአብሔር ብቤተክርስቲያኑ ጌሩ ቃሉ ብምዝራእ ነዚ ልደት እዚ ከምቲ ዝግባእ ተቐሪብና ክንቀባበሎ ክሕግዘና ጸኒሑ።
እንሆ እምበአር በጸጋኡ ኸአ ናብዚ 2017 ልደተ ክርስቶስ ክንብዕል ንቐራረብ አለና። አብዚ ነፍሲ ወከፍና ዕብየት ልደት ክንርዳእ ተረዲእና ኸአ ከምቲ ዝግባእ ብሓቂ ነቲ ቃል አምላኽ ልባትና ከፊትና ክነስተንትን ይገበአና። አብዚ ግዜ እዚ ደጋጊምና ዝሰማዕናዮን ዘስተንተናዮን ዮሓንስ መጥምቕ ንኽርስቶስ መንገዲ ከሳናድወሉ ክሰብኽ ምስ ጀመረ እቲ ቀዳመይ ስብከቱ ወይ አዋጁ ንንስሓ ዝርኢ ነበረ። ከምዚ እናበለ ኸአ ሰበኸ “ጎደና እግዚኣብሔር ጽረጉ፥ መገድታቱውን ኣቕንዑ፥ ስንጭሮ ዘበለ ልዕል ይበል፥ እምባን ኵርባን ኩሉ ትሕት ይበል፥ ጥውይዋይ ዝኾነ ኩሉ ትኽ ይበል፥ ድንጉር ይተኻኸል። ሥጋ ዝለበሰ ኩሉ ከኣ ምድኃን ኣምላኽ ኪርኢ እዩ”። ሉቃ.3: 4-6 እናበለ ሰበኸ። አዴና ቤተክርስቲያንውን በዚ ግዜ ምጽአት እዚ ደጋጊማ ነዚ ቃል ወሲዳ ትእውጀልናን ትምህረናን። ምኽንያቱ ሎሚውን እግዚአብሔር ወልድ ናብቲ ማሕደሩ ዝኾነ ልባትና ንኽአቱ ንሕና ካብ ኩሉ ርስሓት ነጻ ክንከውን ይደሊየና። ንንስሓ ዚበቅዕ ስራሕ ክንሰርሕ: ክንፍረ ይ ዕድመና። ከምቲ ሓደ ጋሻ ናብ ገዛና ዓዲምና ገዛና አጽሪና: ዝበለጸ መግቢ አዳሊና ንጽበዮ፡ ብዝበለጸ እካ ደአ ነዚ መድኅና ጎይታና ከመይ ጸሪናን ተሓጺብና ተቐሪባን ዘይንቀባበሎ፧ ዝኸበርኩም አኅዋት አኃት እምበአር እቲ ምስ እግዚአብሔር እንዕረቐሉ ግዜ ሕጂ ኢዩ። ነቲ ቓሉ አብ ሕይወትና ክነብሮ ቁርጺ ፍቃድ ገርና ጉዑዞ እንጅምረሉ ግዜ ሕጂ ኢዩ።
ከምቲ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ዘዘንትወላን ማሪያም ንብስራት መልአኽ ሕራይ ኢላ ምስ ተቐበለት፡ ፍቓዳ ምስ ፍቓድ አምላኽ ሓደ ኮነ። ንሕናውን ነቲ ዝእወጀልና ቃል አምላኽ ሕራይ ኢልና አብ ንቕበለሉ ግዜ ፍቓድናን ፍቃድ አምላኽን ሓደ ይኸውን። ማሪያም ንቃል አምላኽ ኩሉንትነአ ምስ ሃበት እግዚአብሔር አብአ ሓደረ፡ ብመወዳእታ ዘይብሉ ጸጋታት ከአ ሸለማ። እቲ ሰማይን ምድርን ዝፈጠረ አምላኽ ከአ አብአ ብምሕዳር ስግአ ክለብስ ኪኢሉ። እግዚአብሔር እምበአር ነዛ ትሕቲ ፍጥረት በቲ ትሕትንአ አፍቀራን ፈተዋን። ነቲ መደቡ ከአ ብእአ ኽፍጽሞ መረጸ። አምላኽ ክንሱ አብ ከርሲ ማሪያም ብምሕዳር ከም ሓደ ፍጡር ተጠንሰን ተወልደን። “እቲ ቃል ሰብ ኮነ፥ ጸጋን ሓቅን” መሊእዎ ኸአ ምሳና ነበረ”። ይብለና ዮሓንስ ወንጌላዊ። ዮሓ.1:14 ድንግል ማሪያም አብዚ ናይ ድኅነት መስርሕ ብኹሉንትንአ ተሓባበረት። ከምቲ ሔዋን ነቲ ትእዛዝ እግዚአብሔር ብምፍራሳ ንጥፍአት ደቂ ሰብ ምኽንያት ዝኾነት፥ ከምኡ ኸአ ማሪያም ትእዛዝ ንጸዋዕታን እግዚአብሔር ብምኽባራ ንድኅነት ምሉእ ዓለም ምኽንያት ክትከውን በቕዓት።
ዝከበርኩም አኅዋት አኃት ማሪያም እዚ ኩሉ ጸጋታት ዝተቐበለት ብትሕትና ነቲ ቃል አምላኽ “እኔኹ አነ ባሪያ እህዚአብሄር ኢየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ” ኢላ ስለዝመለሰት ኢዩ። ትሕትና መምህር ወይ መሰረት ኩሉ መንፈሳዊ ኃይሊ ኢያ። ትእዛዛት እግዚአብሔር ዘኽብር ኢቲ ብትሕትና ዝመላለስ ሰብ ጥራይ ኢዩ። ትሕትና አብ ዘለዎ አብኡ ዕርቂ፡ ሰላም፡ ፍቕሪ፡ ሓጎስ አሎ።
ዝኸበርኩም አመንቲ ክርስቶስ በዓለ ልደት በዓለ ሓጎስ፡ በዓለ ደስታ፡ ፍሥሓ ኢዩ። ሓጎስና ደስታና ምሉ እ ምእንቲ ክኸውን ብትሕትና አብ ቅድሚ እግዚአብሔር ቀሪብና ምስ እግዚብሔር አምላኽናን ሓውናን ዕርቂ ንግበር። ንጉሠ ሰላም ክርስቶስ በዓለ ልደት 2017 ንኹሉ ክፍአትናን ሓጢአትናን ትሪ ልብናን ይቅረ ኢሉ፡ በዓለ ሓጎስ፡ ደስታን ሰላምን ዕርቅን ይግበረልና ። ከመይ ንእግዚአብሔር ዝሰአኖ የልቦን”።
ርሑስ በዓለ ልደት ይግበረልና።አሜን!
አባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ምኽንሻብ ኣዋልድ እንታይ እዩ?
እተጠቕሱ ዝተፈላለዩ ዓይነት ምኽንሻብ ብእተን ኣዋልድ ዝቕመጥኦ ኸባብን ሕብረተሰብን ይውሰን። እዞም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ዓይነት ምኽንሻብ ድማ ይህልዉ:
- 1ይ ዓይነት (ምቑራጽ): ናይ ስምዒት ክፍሊ (ክሊተርስ) ብኽፋል ወይ ድማ ብምልኡ ምቑራጽ።
- 2ይ ዓይነት (ምእላይ): ናይ ስምዒት ክፍሊ (ክሊተሪስ)ን ናይ ብልዕቲ ናይ ውሽጢ ከንፈርን ብኽፋል ወይ ድማ ምሉእ ብምሉእ ምእላይ።
- 3ይ ዓይነት ( ምስፋይ ወይ ድማ «ፋርዖናዊ ምክንሻብ»): ምእላይ ናይ ስምዒት ክፍሊ (ክሊተርስ)ን ናይ ብልዕቲ ናይ ውሽጢ ከንፈርን። ናይ ብልዕቲ ናይ ደገ (ዓቢ) ከንፈር ንእሽቶይ ከፋት ብምግዳፍ ምስፋይ።
- 4ይ ዓይነት: ዝተረፉ ካልኦት ኩሎም ኣገባባት ንናይ ደቒ-ኣንስትዮ ብልዕቲ ዝጎድኡ። ንኣብነት ናይ ደገን ውሽጥን ክፍሊ ብልዕቲ ምብሳዕ ወይ ምስቓር።
ኣዋልድ ዝኽንሸባሉ ዕድመ ኣዝዩ ዝተፈላየ እዩ። ነዋልድ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ኣዋርሕ ህይወተን ዝኽንሽባ ማሕበረሰባት ኣለዋ። ካልኦት ድማ ነቲ ምኽንሻብ ኣብ ሞንጎ ኣርባዕተን ሾሞንተን ዓመታት ዕድመ ይፍጽማ። ከምኡውን ኣብ ምስግጋር ናይ ጉብዝና ዝርከባ ኣዋልድ ወይ ድማ ንዓቕመ ሂዋን ዝበጽሓ ደቂ-ኣነስትዮ ዝኽንሽባ ማሕበረሰባት ኣለዋ። ከምኡውን ከም ንምሳሌ ንምጥቃስ፣ ንዓቕሚ ሄዋን ዝበጽሓ ደቒ-ኣነስትዮ ድሕሪ ምውላድ ቆልዓ መሊሰን ዝሰፍያ (ደጊምካ ምዕጻው) ኣለዋ።
ምናልባት ኣበየናይ ክፍሊ ዓለም ናይ ኣዋልድ ምክንሻብ ይዝውተር ንምፍላጥ እንተደሊኹም ኣብዚ ዝስዕብ ካርታ ኽትረኽቡ ትኽእሉ።
እንተ ድኣ ንምኽንሻብ ዝምልከት ሕቶታት ወይ ሓገዝ እትደልዩ ኾይንኩም ንካብ ክፍሊት ነጻ ዝኾነ ሓበሬታን ምኽርን ርኸቡና።
Dieses Video wurde vom Netzwerk gegen Mädchenbeschneidung Schweiz und von Diaspora TV produziert.
"STOP FGM" ist ein weiteres Video zum Thema weibliche Genitalbeschneidung (Link zum Video auf YouTube)
Es wurde im Jahr 2021 von der Anlaufstelle gegen Mädchenbeschneidung Ostschweiz gemacht


text:
ኣብ ሓፈሻዊ ዋዕላ ሕ/ሃ መደረ ዘስምዑ ምንስቲር ወፃኢ ኤርትራ ኣቶ ኦስማን ሳልሕ፣ሕ/ሃ ነቲ ”ዘይሕጋዊ ጎበጣ መርየት ኤርትራ” ዝበልዎ ተግባር ኢትዮጵያ ከብቅዕ ኣይሓገዘን ኢሎም ወቂሶም።ምንስትር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣቶ ስዩም መስፍን ብወገኖም ኤርትራ ንብርክት ዝበላ ጎረባብታ ከምዝወረረት ጠቂሶም።
ኣቶ ኦስማን መሓመድ ኣብ መበል 65 ሓፈሻዊ ዋዕላ ባይቶ ሕ/ሃ ትማሊ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፣ነቲ ቀፂሉ ኣሎ ዝበልዎ ናይ ኢትዮዽያ ምጉባጥ ሉኣላዊ መርየት ኤርትራ ከስዕቦ ዝኽእል ሓደጋ ሸለል ኢሉዎ‘ሎ ኢሎም ንሕ/ሃ ወቀሱ።
ንሶም ኣብ ዘረባኦም ኢትዮዽያ ንሉኣላዊ ግዝኣት ኤርትራ ጎቢጣ ሒዛ ምፅናሓ ንዝህልዎ ሓደገኛ ሳዕቤን ሸለል ኢሉዎ‘ሎ።8 ዓመታት ድሕሪ ብይን ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮዽያን፣3 ዓመት ድሕሪ ኮምሽን ዶብ ስርሑ ዛዚሙ፣ውፅኢት ስርሑ ንሕቡራት ሃገራት ምርካቡ፣ዘይሕጋዊ ጎበጣ ኢትዮዽያን ናይ ሕ/ሃ ስቅታን ማለት ቀፃላይነት እቲ ተፃብኦ፣ኣብ ልዕሊ ህዝቢታት ኤርትራን ኢትዮዽያን ከቢድ ዋጋ ዝሓትት ንፀጥታ‘ቲ ዞባ ድማ ይሓላልኾ‘ሎ ኢሎም።
ኢትዮዽያ ንኣድማሳዊ ሕጊ ክተኽብርን ንዞባዊ ፀጥታን ሰላምን ስግኣት ካብ ምኻን ንክተብቅዕን ዘሐግዝ ህፁፅ ስጉምቲ ንክውሰድ ኤርትራ ትፅበ‘ያ ዘላ ኢሎም ኣቶ ኦስማን ሳልሕ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና፣ሎሚ ረቡዕ መደረ ዘስምዑ ምንስቲር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣቶ ስዩም መስፍን፣ኤርትራ ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ዕስራ ዓመታት ንብዙሓት ጎረባብታ ሃገራት ወሪራ‘ያ ኢሎም።
መርበብ ሓበሬታ ሕ/ሃ ኣብ ፀብፃቡ፣ኣቶ ስዩም መስፍን መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ወረራ ድሕሪ ምፍፃሙ ሰራዊቱ ፍፁም ስዕረት ኣጋጢሙዎ‘ዩ ከምዝበሉ ገሊፁ።ንሶም ወሲኾም፣ኤርትራ ነቲ ቻርተር ጥሒሳ ባዕላ ድሕሪ ንኢትዮዽያ ምውራራ፣ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ዝተወረረት ንክተምስል ኣንፃር ኢትዮዽያ ወፍሪ ከፊታ‘ላ ኢሎም።
ድሕሪ ብይን ኮምሽን ዶብ‘ውን እንተኾነ ይብሉ ኣቶ ስዩም መስፍን፣ ኢትዮዽያ ምስ ኤርትራ ኮፍ ኢላ ኣብ ልዕሊ ኩሎም ጉዳያት ንክትላዘብ ቅርብቲ‘ኳ እንተነበረት ኤርትራ ፈቃደኛ ክትከውን ኣይካኣለትን ኢሎም።
ኢትዮዽያ ንናይ ኤርትራ መርየት ጎቢጣ‘ላ ዝብል ናይ ኤርትራ መግለፂ ምህዞ እዩ ዝበሉ ስዩም መስፍን፣ምስሕሓብ ኣብ ዘጓንፈሉ እዋን ካብ ክልቲኤን ሃገራት ውክልና እንተዘይረኺቡ ሕ/ሃ ናይ ምድናይ ስልጣን የብሉን ይብሉ።
ምንስቲር ወፃኢ ኤርትራ ሕ/ሃ ዘይሕጋዊ ጎበጣ ኢትዮጵያ ንክብቅዕ ግቡኡ ኣይፈፀመን ኢሎም
- ዜና ቪኦኤ
ኣብ ሓፈሻዊ ዋዕላ ሕ/ሃ መደረ ዘስምዑ ምንስቲር ወፃኢ ኤርትራ ኣቶ ኦስማን ሳልሕ፣ሕ/ሃ ነቲ ”ዘይሕጋዊ ጎበጣ መርየት ኤርትራ” ዝበልዎ ተግባር ኢትዮጵያ ከብቅዕ ኣይሓገዘን ኢሎም ወቂሶም።ምንስትር ወፃኢ ኢትዮዽያ ኣቶ ስዩም መስፍን ብወገኖም ኤርትራ ንብርክት ዝበላ ጎረባብታ ከምዝወረረት ጠቂሶም።


text:
ሕሳብ ባንካ ክትከፍት ከለኻ እቲ ባንካ መን ምዃንካ ክቆጻጸር ግድን’ዩ። እቲ ባንካ ግድን መንነታት ምቁጽጻሩን ወላ’ውን ንዓማዊል ሕቶታት ምሕታቱን፤ ብመንገዲ ባንካ ገይሩ ዝኾነ ይኹን ሰብ ዘይሕጋውያን ንጥፈታት ከም ምሕጻብ ገንዘብ ዝኣመሰሉ ንኸይፍጽ ቢሉ’ዩ ዝገብሮ።
እቲ ባንካ ብኽልተ ደረጃ መንነትካ የረጋግጽ:
ፈለማ ነቲ ባንካ ስምካ ትነግሮ። እቲ ባንካ ነዚ ዝገብሮ፤ ንስኻ ምናልባት ኣብ ገለ ፖለቲካዊ ዂነት ሃሊኻ ንኣብነት ብልሽውና ንምፍጻም ትምዝመዝ ከይትህሉ ንምፍላጥ’ዩ። ካልኦት ነገራት ስግኣት ዝፈጥርሉ ንኸይህልዉ’ውን እቲ ባንካ ምክትታል ይገብር’ዩ።
ድሕሪኡ ድማ ነቲ ኣነ ኣነ እየ ትብሎ ዘለኻ ናቱ መረጋገጺ እቲ ባንካ ክርኢ ይሓተካ። እቲ ባንካ ነዚ ብዝተፈላለይ መንገድታት ክገብሮ ይኽእል። እዞም ዝስዕቡ ሽወደናውያን ሰነዳት መንነት ቁቡላት’ዮም:
ፍቓድ መምርሒ መኪና(ፓቴንቲ)
ሽወደናዊ ፓስፖርት
ሽወደናዊ መንነት (ተሴራ)፤ እዚ ብሓደ ሽወደናዊ በዓል መዚ ዝወሃብ’ዩ።
ካልእ ዝተመስከረ ሽወደናዊ መንነታዊ ካርድ
ሽወደናዊ ሰነድ መንነት እንተ ዘይብልካ፤ ግን’ከ ናይ ወጻኢ ሰነድ መንነት እንተለካ፤ እቲ ባንካ ክሓተካ’ዩ። እዚ ናይ ወጻኢ ሰነድ ካብ’ዞም ዝስዕቡ ክኸውን ይኽእል:
ፓስፖርት ናይ ካልእ ሃገር
ካልእ መንነታዊ ሰነድ። እቲ ፓስፖርት ይኹን እቲ መንነታዊ ሰነድ ስእልኻ ዘለዎን ዜግነትካ ዝሕብርን ክኸውን ኣገዳሲ’ዪ። እቲ ፓስፖርት ይኹን እቲ መንነታዊ ሰነድ ካብ ሓደ በዓል መዚ ወይ ካልእ ክምጥው ዝፍቀደሉ ኣካል ዝተዋህበ ክኸውን ኣለዎ።
ፓስፖርት ይኹን መንነታዊ መረጋገጺ ምንም’ኳ ኣይሃልኻ ደኣ’ምበር፤ እቲ ባንካ መን ምዃንካ ከረጋግጽ ግድን’ዩ። ቁቡል ዝኾነ መንነታዊ ሰነድ እንተ ዘይብልካ፤ እቲ ባንካ ብኻልኦት ዘተኣማምኑ ሰነዳትን መረጋገጽን ገይሩ መንነትካ ይቆጻጸሮ። እዚ ብልክዕ እንታይ ምዃኑ ውሱን ኣይኮነን፤ እንታ ደኣ ካብ ጒዳይ ናብ ጒዳይ ዝፈላለን እቲ ዓሚል ነቲ ባንካ ክንደይ ዝኣክል ስግኣት ክፈጥረሉ ከም ዝኽእል’ውን ኣብ ምርግጋጽ መንነት ተራ ኣለዎ። ነቶም ባንካ ኣዘራርቦም፤ ምኽሪ ምእንትን ክትረክብ። ምስ’ቲ ባንካ እንተ ዘይተሰማማዕካን ሕሳብ ባንካ ክትኸፍት እንተ ኣቢካብን፤ኣብ’ቲ ሓፈሻዊ ቤት ጽሕፈት ጥርዓን(Allmänna Reklamationsnämnden) ብነጻ ጉዳይካ ክረኣየልካ ይኽእል’ዩ።


text:
መራሕቲ ኤርትራ ኣብዚ ህጹጽ ናይ ለበዳ እዋን ዳሃይ ኣጥፊኦም ይብሉ ኤርትራውያን
ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ዳርጋ ኹሉ ንጥፈታት ሃገራት ኣደስኪሉ፡ ንህዝቢ ዓለም ተራእዩ ብዘይፈልጥ ኣብ ገዝኡ ክውሸብ ኣገዲዱ'ሎ። መንግስታት ዓለም ድማ፡ ህጹጽ እዋን ብምእዋጅ ኩሉ ዓቕሞም፡ ኣብ ምክልኻል እዚ ለበዳን ቀጻሊ እዋናዊ ስጉምትታትን ይወስዱ ኣለዉ።
መብዛሕትኦም መራሕቲ ዓለም፡ ንህዝቦም ኣብ ምርግጋእ ኮነ መምርሒታት ንምሃብ መዓልታዊ ጋዜጣዊ መግለጺ ክህቡን፡ ኣብ መሳዂቲ ተሌቪዥናት ሃገሮም ክቐርቡ ይራኣዩ።
ኣብታ ዛጊት 35 ሰባት ተለኺፎማ ዘለዉ ኤርትራ ግን፡ ላዕለዎት መራሕቲ መንግስቲ ደሃይ ኣጥፊኦም ዝብል ነቐፌታት ይስማዕ ኣሎ።
ነቲ ኣንጻር ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝግበር ዘሎ መኸተ ዝመርሖ ዘሎ ሓደ "ላዕለዋይ ሓይሊ ዕማም" ምዃኑ ዝጠቅስ ሓበሬታ'ኳ እንተሎ፡ በየኖት ኣካላት ወይ ሰባት ዝቖመ ምዃኑ ዝሕብር መግለጺ ኣይወጸን።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣበይ ኣበለ?
ኣብዚ እዋን'ዚ ኤርትራውያን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝዘራረብሉ ዘለዉ ጉዳይ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣበይ ኣበለ ዝብል'ዩ።
መራሕቲ ዓለም፡ ኩሉ ካልእ ንጥፈታቶም ኣወንዚፎም፡ እንኮ ኣተኩሮኦም ኣብ ምክልኻል ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ ዝገብሩሉ ዘለዉ እዋን፡ መራሕቲ ኤርትራ ከም መዘናታቶም መራሕቲ ብዘይምግባሮም ንብዙሓት ኤርትራውያን ኣሻቒሉ ኣሎ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ብዛዕባ'ዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ህጹጽ ናይ ለበዳ ስግኣት ክሳብ ሕጂ ብዝኾነ ኣገባብ ንህዝቢ ወግዓዊ መግለጺ ኣይሃበን።
ኣብዚ ቀረባ እዋን፡ መራሕቲ ኢጋድ ብመንገዲ ኢንተርነት ኣብ ጉዳይ ምክልኻል ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ ዝዘተዩ'ሉ እዋን'ውን ኣይተረኽበን። ኤርትራ ንኢጋድ ካብ እትሕሰሞ ነዊሕ ገይራ'ላ።
እቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ከም ዝነብር ዝንገረሉ ፕረዚደንት፡ ሳሕቲ'ዩ ንህዝቢ መግለጺ ዝህብ። እዚ'ውን እንተኾነ፡ ኣብ ሃገራውያን በዓላት፡ መመረቕታ ተዓላሞ ሳዋን፡ ኣብቲ ምስ መንግስታውያን ማዕከናት ዜና ዘካይዶ ሳሕቲ ቃለ መሕትታትን'ዩ።
በዚ ከይኮነ ኣይተርፍን'ዩ ንነዊሕ ግዜ ኣብ ዘይራኣየሉ እዋን፡ ብዛዕባ ጥዕንኡን ሃለዋቱን ዝተፈላለዩ ወረታት ክናፈስ ዝስማዕ።
ኣብ ሓደ እዋን፡ 'ሞይቱ፡ ሓሚሙ፡ ተዳኺሙ' ዝብል ወረ ምስተነዝሐ፡ ምስ ምሉእ ጥዕናኡን ዓቕሙን ምህላው ዘርኣየ ቃለ መሕትት ገይሩ ነይሩ።
ካቢነ ምኒስትሪታት'ከ?
እቲ 'ስማዊ' ምዃኑ ዝንገረሉ፡ ስሩዕ ኣኼብኡ ዘየካይድ ካቢነ ሚስተራት፡ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ወይ ክልተ ሳብ እዩ ዝእከብ።
ዋላ'ኳ እቲ ብዛዕባ ኮሮና ቫይረስ ዝወሃብ ሓበሬታ ካብ ምኒስትሪ ጥዕና ይወጽእ እንተሎ፡ምኒስተር ጥዕና ኣምና ኑርሑሰን፡ ብኣካል ኣብ ሚድያ ቀሪባ ዝኾነ መግለጺ ዘይምሃባ ብዙሕ ሕቶታት ፈጢሩ'ሎ።
እቲ ኣብ ክሊ ዕድመ ሰብዓታት ብዘለዉ ሚኒስተራት ዝተዓብለለ ካቢነ፡ ብዛዕባ ሓደጋ ኮሮናቫይረስ ክዘራረብ ኮነ ውሳነታት ከሕልፍ ስለዘይተራእየ ንብዙሓት ኤርትራውያን ኣገሪሙ ኣሎ።
ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ብዘይወግዓዊ መግለጺ ካብ ዝፈርስ ንደሓር፡ እቲ እንኮ ከም ትካል መንግስቲ ዝጥቀስ ካቢነ ምኒስተራት ጥራይ እዩ።
ኣንጻር ለበዳ ኮቪድ19 ዝውሰድ ዘሎ ስጉምትታትን ብድሆታቱን
ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ታሕሳስ 2019 ኣብ ቻይና ምስ ተላበዐ፡ ብናህሪ ናብ ካልኦት ሃገራት ክዝርጋሕ ተራእዩ።
መንግስቲ ኤርትራ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ እቲ ክስተት፡ ብዛዕባ'ቲ ለበዳ ንህዝቢ ብወግዒ መግለጺ ክህብ ጀሚሩ።
ኣብ መጋቢት 11 ብሚኒስትሪ ጥዕና ኣብ ዝወጽአ "እዋናዊ ሓበሬታ"፡ ካብተን ሽዑ እቲ ለበዳ ዝተራእየለን ከም ኢጣልያን ቻይናን ዝኣመሰላ ሃገራት ናብታ ሃገር ዝኣትዉ ገያሾ ክውሸቡ ምዃኖም፡ ኤርትራውያን ጉዕዞታቶም ከወንዝፉን፡ ብማዕከናት ዜና መንግስቲ ጎስጓስን ሓበሬታ ክህብ ምዃኑን ኣፍሊጡ።
ካብ ሽዑ ጀሚሩ ድማ ብቐጻሊ መግለጺታት ብጽሑፍ የውጽእ ኣሎ። ማዕከናት ዜና መንግስቲ'ውን ነዚ የቃልሓ ኣለዋ።
ኣብ መጋቢት 21 ሓደ በቲ ሕማም ዝተለኽፈ ኤርትራዊ ምስ ተረኽበ ድማ፡ ድሕሪ ክልተ መዓልቲ ገለ ትካላት ንግዲ ክዕጸዋን ምንቅስቓስን ምእካብን ክድረት ተወሲኑ።
ብ23 መጋቢት ቁጽሪ ዝተለኽፉ እናወሰኸ ምስ ከዳ ኸኣ፡ ካብን ናብን ኤርትራ ዝግበር ኩሉ "ንግዳዊ" በረራታት ተኣጊዱ።
ሚኒስትሪ ጥዕና ብ26 መጋቢት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ'ውን፡ ካብ 27 ጀሚሩ ኣብያተ ትምህርቲን መጓዓዝያን ደው ክብል ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ብ1 ሚያዝያ ድማ፡ ብስም "ላዕለዋይ ሓይሊ ዕማም" ዝወጸ መግለጺ፡ መንግስቲ ምሉእ ዕጽዋ ከም ዝኣወጀ ኣፍሊጡ።
ይኹን እምበር፡ እቲ ቁጠባዊ ሕጽረታትን ዘለዎ መንግስቲ ብዛዕባ እዚ ሕማም እኹል ምድላዋት ስለዘይገበረ፡ ኣብታ ሃገር ከይተፈትሐ ምስ ዝጸንሐ መሰረታዊ ቁጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ነቲ ኣዋጅ ፈታኒ ኮይኑዎ ኣሎ።
ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት፡ ህዝቢ ድራር እለቱ ንምምእራር ካብ ገዛ ክወጽእ ይግድድ ከም ዘሎ ጸብጻባት ይገልጹ።
እኹል ዝስተን መተሓጻጸብን ማይ መሰረታዊ መከላኸሊ እቲ ሕማም ምዃኑ ኣብ ዝንገረሉ ዘሎ እዋን ኣብ ከተማ ኣስመራ ናይ ማይ ሕጽረት ምህላው ሰብ የማርር ኣሎ።
ኣብ ከተማ ከረን እውን መንግስቲ ብቦጣት ብስሩዕ ማይ ክዕድል ጀሚሩ እኳ እንተሎ እቲ ሕጽረት ግን ኣብ ቦትኡ ምህላው ነበርቲ ይዛረቡ።


text:
ኣኼባታት ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ውሓዲለ) ኣብ ጉዳይ ሓድነት 3 ውድባትን ህሉው ኩነታት ሃገርናን
ኣኼባታት ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ውሓዲለ) ኣብ ጉዳይ ሓድነት 3 ውድባትን ህሉው ኩነታት ሃገርናን
ኣቦ-መንበር ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ(ውሓዲለ) ኣቶ ተስፋሚካኤል ዮሃንስ ፡ ኣብዘን ዝሓለፋ ቅንያት ተኻታታሊ ኣኼባታት ምስ ፈ/ሽ፣ ምስ ማእከላይ ባይቶ፣ ከምኡ’ውን ምስ መላእ ኣባላት ውድብ ኣሰላሲሉ። ኣብ’ዚ ኣኼባታት’ዚ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ውሽጢ ሃገር ሰፊሕ መግለጺ ኣቕሪቡ። ብመጠን ሽግር ህዝብን ሃገርን፡ ደለይቲ ፍትሒ ውድባትን ኣብ ስደት ዝርከብ ህዝብናን ካብ’ታቶም ዝጥለብ ክዓሙ ጸዊዑ። ዝኾኑ ክልተ ጥዑይ ኣተሓሳስባ ዘሎዎም ሰባት ከም ዘይፈላለይሉ ከኣ፣ ነዚ ከቢድ ዝጽበየና ዘሎ ጾር ንምግጣም ክከኣል፡ ቅድም ክስራዕ ዘሎዎ ብሓድነት ምብጋስ ምዃኑ ብምእንፋት፣ ከም ውድብ ሓድነት ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ድማ እንታይ ንግበር ብምባል መግለጺታት ኣቅሪቡን ኣኼባታት መሪሑን።
ውድብ ሓድነት ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ብዛዕባ ሰለስተ ውድባት ዝኸድኦ ዘለዋ መስርሕ ናይ ፍጹም ሓድነት ብዕምቆት ክዛረበሉ ጸኒሑን ኣሎን። ብሰንኪ ስእነት ሰናይ ሰላማዊ ምሕደራ ህዝብና ዝርከበሉ ኩሉንትናዊ ኣሰካፊ ኩነታት ንምግማቱ ዘሸግር ኣይኮነን፣ ሎሚ ከኣ እነሆ ኵናት ወረ ኵናት፣ ስእነት፣ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ተወሲኽዎ ህዝቢ ኣብ ታሪክ ተራእዩ ዘይፈልጥ ማሕበራዊ ስቅያትን ዓጸባን የሕልፍ ኣሎ። እዚ ስለ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ከኣ ንሓድነት ሰለስቲኡ ውድባት ማለት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ፣ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ- ሕድሪ፣ ውድብ ሓድነት ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ብዘመላኽት፣ ኣብ ሃገርና ቅዋማዊ መንግስትን ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ክትከል፣ ከምኡ’ውን ሃገርናን ህዝብናን መታን ካብ ኣትዮሞ ዘሎዉ ናይ ጥፍኣት ሓደጋ ክድሕኑ፣ ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ብሓደ ሸነኽ፡ ሓድነቶም ንከዐውቱ ከኣ ብካልእ ሸነኽ፣ ጻዕርታቶም ከኻዕብቱ ይግባእ።
ኣብ’ዚ መስርሕ ከኣ ብመጀመሪያ ንውድብ- ውሓዲለ ወኪሎም ክዛተዩ ዝጸንሑ ኣባላት ሽማግለ ዘተን ናይ ኣሓት ውድባት ተዛተይትን ድሮ ኣድካምን ውጽኢታውን ስራሕ ከም ዝዓመሙ ተገምጊሙ’ሎ። ብፍላይ ብሰነዳት ሸነኽ ሽማግለ ዘተ ዘፍረዮም ውጽኢታዊ ስርሓት ርኡይ ኮይኑ’ሎ። ብተወሳኺ ኣብ ኣኼባታት ናይ ማእከላይ ባይቶ (ዕለት 21 ታሕሳስ 2020)፣ ናይ ፈ/ሽ (ብ2ን 12 ጥሪ 2021)፣ ከምኡውን ናይ መላእ ኣባላት ውድብ-ሓደለ (ብ10 ጥሪ 2021) ዝተኻየዱ ገምጋማት ሓያል ድሌት ሓድነት ከም ዘሎ ካብ ዝተኻየዱ ክትዓትን መግለጺታትን ብሩህ ኮይኑ ቀሪቡ’ሎ። ንኹሉ ብሽማግለ ዘተ ዝቀረበ ሓባራዊ ስርሓትን ፍረን ኣብ ባይቶን ኣባላትን ቀሪቡ ሓባርዊ ተርድኦ ንሓድነት ሰለስተ ውድባት ንብገሰሉ ዘሎ ኣገዳሲ ታሪኻዊ ሓድነትና ዘተዩ። ሓድነት ስለስተ ውድባት ሓይሉ ክወጽእ፣ መልእክቲ ሓድነት ንህዝብን ደምበ ፍትሒ ከመሓላልፍ ዝግበረሉ ትጽቢት ክሰፍሕ ዘለዎ ተስፋ ንትግባሪኡ ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ስርሓት ከዕውት ምድግጋፍን ምትሕግጋዝን ኣድላይነት ከም ዘለዎ ዘትይሉ። ሰፊሕ ምርድዳእን እንካን ሃባን ዘለዎ ዝምድናታት ከኣ ሓያልን ተሪርን ሓድነት ክፈጥር ከም ዝኽእል ከኣ ኣኼባታትና ርእዩ።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ንስውኣትና
ዜናን ሓበሬታን ውሓዲለ
12 ጥሪ 2021


text:
ዓለምለኸ ውድብ ጥዕና ብሰንኪ ኣብ ውሽጢ ገዛን ደገን ዘጋጥም ብከላ ኣየር ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 600,000 ትሕቲ 15 ዓመት ህጻናት ይሞቱ ክብል ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዘውጽኦ ሓድሽ ጸብጻብ የጠንቕቕ።
ብመሰረት’ቲ ጸብጻብ ኣብ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ 1.8 ቢልዮን ትሕቲ 15 ዓመት 630 ሚልዮን ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህጻናት ዝተበከለ ኣየር የተንፍሱ።
ከምውጽኢቱ ድማ ኣብ 2016 ጥራይ 600,000 ህጻናት ብሰንኪ ብክለት ኣየር ሞይቶም።
“ብከላ ኣየር ንሚልዮናት ዝቑጸሩ ህጻናት ብምብካል ህይወቶም የበላሽው ኣሎ” ክብሉ ሓላፊ ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ሓቢሮም።
“እዚ ይቕረ ክበሃለሉ ዘይኸአል ጉዳይ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ህጻን ንጹህ ኣየር ከተንፍስን ክዓብይን ይግባእ።”
ብመሰረት ሓበሬታ’ቲ ውድብ ካብ ነፍሲ ወከፍ 10 ሰብ 9 ሰብ ዝተበከለ ኣየር የተንፍስ፡ ብሰንኪ’ዚ ድማ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት 7 ሚልዮን ሰባት ብሰንኪ ምስ ብክለት ኣየር ዝተሓሓዝ ሕማማት ይሞቱ።
ጸብጻብ ዓለምለኸ ትካል ጥዕና ብተወሳኺ ትሑት አታዊ ዘለወን ሃገራት ዝርኸቡ ህጻናት ዝያዳ ንብከላ ኣየር ከምዝቓልዑ ይሕብር።


text:
ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ናይ ላይበሪያ ፕሬዝዳንት ንዝነብ ቻርለስ ተይለር ኣብ እዋን ዅናት ሕድ ሕድ ሲየራ ሊዮን ንኣሰቃቒ ገበናት ዅናትን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ንዝተፈፀሙ ገበናት ዅናትን ብምሕጋዝ ገበነኛ ኢሉዎም።ተይለር ንዝቐረብዎም ክስታት ገበን ኣይወዓልኩሉን ኢሎም ኣለው።ይግባይ ናይ ምባል መሰሎም’ውን ዝተሓለወ እዩ ተባሂሉ’ሎ።
ፀሊም ሱፍ ተኸዲኖም ኣብ ገፆም ሓዘን ይንበብ።ናይ ቀደም ናይ ላይበሪያ ፕሬዝዳንት ቻርለስ ተይለር።ፕሬዝዳንት እቲ ቤት ፍርዲ ዝኾኑ ሪቻርድ ሉሲክ ብሕቡራት መንግስታት ኣቢሉ ኣብ ዘሄግ ዝተጣየሸ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ውሳነ ከንብቡ እንተለው ተይለር ፂን ኢሎም ይሰምዑ ነይሮም።
ንዓንቀፅ 6.1 እቲ ሕጊ ብምጥሓስ ገበናት ንኽፍፀሙ ብምሕጋዝን ብምድጋፍን ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 1998 ኣብ ኮኖን ማከኒን /ኣብ ሲየራ ሊዮን ማለት እዩ/ ዝተፈነው መጥቓዕትታት ንኽፈፀሙ ብምትላም፡ካብ ወርሒ ታሕሳስ 1998 ክሳብ ወርሒ ለካቲት 1999 ንዝተኻየደ ንከተማ ፍሪታውን ናይ ምውራርን ካብታ ከተማ ናይ ምንስሓብን ገበናት ገበነኛ ምዃንኩም እቲ መጋባእያ ብሓደ ድምፂ ወሲኑ’ሎ ኢሎም እቶም ዳኛ።
ነቲ ኽልተ ሰዓታት ዝወድአ ንባብ ውሳነ ዳኛ ዓለም እውን ብቐረባ ተኸታትቲላቶ’ላ።ብዙሓት ሲየራ ሊዮናዊያንን ላይበሪያዊያንን እውን ብሬድዮን ተለቪዥንን ተኸታቲሎምዎ።
ወሃቢት ቃል ህይውማን ራይትስ ዎች ጀራልዲን ማቲዮሊ ዘይትነር ታሪኻዊ ኣጋጣሚ እዩ ክብላ በቲ ውሳነ ምዕጋበን ይገልፃ።
ተይለር ኣብ ልዕሊኦም ንዝቐረቡ ክስታት ኣይፈፀምኩን ኢሎም።እቲ ናይ ዘ ሄግ ቤት ፍርዲ ብዓቃቢ ሕግን ተኸላኻሊ ጠበቓን ንዝቐርብ ናይ ቃል ክርክር ከምኡ’ውን ተይለር ነቲ ቤት ፍርዲ ክህብዎ ዝደልዩ ሪኢቶ እንተሃሊዩ ንምስማዕ ንዝቕፅል 16 ግንቦት ቆፀሮ ሒዙ’ሎ።እቲ ፍርዲ ግን ን30 ግንቦት ኣ/ፈ ክውሃብ ተወሲኑ’ሎ።ተይለር ምስተፈረዶም ኣብ ብሪታኒያ ክእሰሩ ትፅቢት ይግበር።


text:
Radio Erena: 26 October 2020
መንግስቲ ፈረንሳ፣ ዝተራቐቐ ኣጽዋር ዝዓጠቓ፣ “ግሪፎን” ዝተባህላ ሓደስቲ ወትሃደራውያን ድሩዓት መካይን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ ቅነ ንፈተነ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ከምዘዋፈረ ተገሊጹ።
እቲ መንግስቲ፣ እተን ጸረ ነፈርቲን ጸረ ታንክን ተሽከርከርትን ሚሳይላት ዝዓጠቓ ድሩዓት፣ ዛጊት ኣብ ጂቡቲን ማሊን ንፈተነ ከምዘዋፈረን’ዮም ዘመልከቱ ወትሃደራውያን ምንጭታት።
እተን ድሩዓት መካይን፣ ብጸላኢ ክልለ ዘይክእል ናይ ለይቲ ብርሃን እናተጠቕማ፣ ኣብ ለይቲ’ውን ስርሒታት ከምዘካይዳን፣ ዝተራቐቐ ራዳርን ራድዮ ርክብን ይውንና።
ብናህሪ እናተሓንበባ፣ ኣብ ናይ ፊተ-ፊት መጥቃዕቲን ካልእ ስርሒታን ክዋፈራ ከምዝኽእላ ዝተሓበራ እዘን ድሩዓት፣ ኣብ ከም ደንካልያ ዝኣመሰለ ኣጻምእን ሑጻ ዝዓብለሎ ሰሓራን ዝህልወን ተጻዋርነት ንምፍታን’የን ናብ ጂቡቲን ማሊን ተላኢኸን።
ውጺእታውያን ኮይነን እንተተረኺበን ድማ፣ ኣብ ኣፍሪቃን ካልእ ሃገራትን ተኣፊሩ ዝርከብ ሰራዊት ፈረንሳ፣ ኣብዚ ክልተ ዓመታት ልዕሊ 1200 ካብኣተን ክዓጥቕ’ዩ።
ኣጽዋር ዘይዓጠቐት ሓንቲ ድርዒት መኪና፣ ልዕሊ 1 ሚልዮን ዶላር’ያ ተገሚታ ዘላ።
ጎረቤት ፈረንሳ ዝኾነት ቤልጁም’ውን፣ እዘን ድሩዓት ኣድማዕቲ ምዃነን እንተተገምጊሙ፣ 10ታት ንምዕዳግ መዲባ ምህላዋ ድሮ ኣፍሊጣ።
============


text:
ዛንታ ቊንጭን ትዃንን ።
(ልብ-ወለድ)
ብሙሴ በኪት።
May 1, 2020
ብመጀመርያ ምስ ቊንጪን(ቍንጭን) ትዃንን ከላለየኩም ፍቐዱላይ። ቍንጪን ትዃንን ምስቶም ካልኦት ባልዕ መጸይቲ ደም ኢዮም ዚቚጸሩ። ወይ ድማኒ ካብ ደመ-ውዑያን እንስሳታት መሮርን፤ ዘቤትን ፤እንተላይ ካብ ደም ሰብ ዚምገቡ ሓሸራታት‘ዮም። ትዃን ከም ጠበቕ ኣዳራሻት ንጉስ ዚደፍር፤ ኣብ ውሽጢ ገዛ ቋቑራ መንደቕን፤ ኣብ መቖራቕሮ ዓራትን፤ (ዐርቃይን) ዓራትን ዐርቃይን እንዳ እማቱ ኽድህስስ ዚሓድር ግናይ ባልዕ እዩ። ትዃን ኣብ ሰብዓታት በታ ፍልጥቲ ደራፊት ዚነበረት ትበርህ ተስፋሁነኝ እንተላይ ምስ ቍንጪ ደሪፋትሉ ከምዚነበረት እናኣዘኻኸርኩ ኣነ’ውን ኣብታ(“ላሊ፡ መንቱ፡ ለኢሰክባ፡”)መን እዩ ለይቲ ዘይድቅሳ ብዚብል ኣርእስቲ ኣብ መርበብ ሓብረታና ብወርሒ ለካቲት(የካቲት) 28, 2020 ተሓቲማ ዚወጸት ግጥመይ ተረቚሑ ኣሎ።
ቍንጪ ኣብ ጐዱፍን(ጐሓፍ)ዚነብር“ሓፋርን“ኣዝዩ ደቂቕ ባልዕ እዩ። ሓደ ግዜ እዋን ሓጋይ፤ ካብ ዓዱ ዓዲ “ፍልዔ” ንዓዲ “ግንደዔ” ክኸይድ ከሎ ትዃን ኣብ መገዲ ተጓነፎ። ቍንጪ ህውኽ ኢሉ“ቍንጪ”ይበሃል ኢሉ ክላለዮ ፈተነ፤ ትዃን ከበሩ ኣይገበረን። እኳ ደኣ ፉፍ ክብሎ ትንዕ ምስ በለ ቍንጪ ኣኣጋሩ ንምንጣር ዝተማእምአ (ምቹእ) ስለ ዚኾነ ህልም በለ። ድሕሪ ወርሒ ኣቢሉ፤ ትዃን ሕማም ቄለ (ዛር፤ ከርበ፤ ወዲ፡ ግኒ ብቋንቋ ትግሬ) ምስ ተላዓዓሎ፤ መጀመርያ ሓርማዝ ፡ እዩ ከጻውቶ ዚተጸወዔ ። ሓርማዝ ነቲ ከበሮ ሓንቲ ጽፊዕት ምስ ሃቦ ኣብዛ ኢዱ ከም ማስቲካ ልሕግ ኢሉ ተረፈ፡ ጸወታ’ውን ኣቋረጸ። ካልኣይ ከበሮ ምስ ተጠልበ ኣንበሳ ተጸወዔ። እቲ ከበሮ ላዕለዋይን ታሕተውይን ወገኑ ዘይለፍዔ ቖርበት ምራኽ ተገኒዉ እተሸፈነ ስለ ዚነበረ ኣንበሳ ነቲ ቆርበት ናይቲ ከበሮ ምስ ረኣየ “ምራኽ” መሲልዎ ውሕጥ ኣበሎ። ሳልሳይ ከበሮ ምስ ተጠልበ ቶዅላ ተጸወዔ። ቶዅላ” ሃቡኒ እቲ ከበሮ “በለ። ነቲ ከበሮ ምስ ሃብዎ ሕቍፍ ኣበሎ ። ወዮ! ከበሮ ካብ ሕቍፊ እቲ ቶዅላ ነጢሩ ኣብቲ ንእዲ ኵድ’ም በለ ። ቶዅላ ተቔጢዑ “እንታይ ኮይኑ’ታ?” ኢሉ ምስ ሐተተ ከበሮ “ከም ዚፈትወኒ ይሓቝፈኒ ከም ዝጸልኣኒ ይሃርመኒ ኣመልካ መዓስ ጠፊኡኒ ኣብ ውሽጡ ደርሁት ኣለዋ ኢልካ ኣዘንጊዒኻ ኪትበልዓኒ?”ምስ በሎ ቶዅላ ጺርግፍ በለ። ትዃን ሕማም ከርበ በርትዕዎ ዳርጋ ሓይሉ ማህሚኑ። ሽዑ እዚ ወረ’ዚ ኣብ ዓዲ“ፍልዔ”ምስ ተሰምዔ ቍንጪ ከበሮኡ ተሓንጊጡ ንዓዲ “ ግንደዔ”ገስገሰ። ኣብታ ዓዲ እትው ምስ በለ በጋጣሚ ንጣንጡ ረኸበ። ምስ ጣንጡ ይፋለጡ ስለ ዚነበሩ እንዳ ትዃን ሰድኒ በላ።ትኽ ኢላ ወሰደቶ። ካብ ዓቅሙ ንላዕሊ ከበሮ ተሸኪሙ ምስ ራኣየቶ ብልባ ትግረም ነበረት። ድሕሪ ቕሩብ ደቃይቕ ኣብ እንዳ ትዃን ኣተዉ ። ኣብኡ ምስ ኣተዉ በዓል ቁርድድን ዓለቅትን ኮፍ ኢሎም ረኸቦም ። ቍንጪ ቕሩብ ዕርፍ ምስ በለ ንትዃን “እንሆ ከበሮይ ሒዘ መጺኤ ኣለኹ ኸጻውተካ “ምስ በሎ” ትዃን ብሰሓቕ ክርትም በለ። ጽንሕ ኢሉ“እቲ ከብሮ ድዩ ዚሽከመካ ወይስ ንስኻ ነቲ ከበሮ ክትሽከሞ?” ኢሉ ሐተቶ ። ቍንጪ “ዘላ ኣብኣ ኣላ” ኢሉ ከበሮኡ ሓንጊጡ እንተ በሎ ትዃን ፍንጥራዕ በለ ን72 ሰዓታት ብዘይ ምቝራጽ ኣጻወቶ ። ሽዑ ብኣጋጣሚ ነቲ ጓይላ ዝርኢ ዝነበረ (ዑፍ)ሕንጻይ ኸምዚ ኢሉ ማሰየ “ኣነ ጕድ ርእየ ወይ ኣነ ጕድ ሰሚዔ ቍንጪ ከበሮ ይወቅዕ ትዃን እናጕርዔ።”ትዃን ቄለኡ ምስ ተፈልፈለሉ(ምስ ወጻሉ)ተቛደሰ ማለት ዝኣዘዞ ዘበለ ዅሉ ምስ ተገብረሉ ንቍንጪ ስማዕ “ ንዑቕ ተባሃጊ ( ቅቡብ ርቁብ ብቋንቋ ትግሬ )ካብ ሎሚ መዓልቲ ፍርቂ ንብረተይ ሂበካ ኣለኹ ዓራትን ዓርቃይን ናተይን ናትካን ናይ ሓባር ንብረት እዩ ። ኣብ ገዛውቲ እንዳ ኣማትካ ዀነ ኣዳራሻት ነገስታት ክተኣቱ ፈቂደልካ ኣለኹ” በሎ። ካብታ ሽዓ መዓልቲ ኢቲኣ እዩ ቍንጪ እንተላይ ናይ ውሽጢ ገዛውቲ ባልዕ ወይ ሓሽራ ኾይኑ “ዝተመደበ”ይብሃል። ኵሉ ነናቱ ዓቅምን ኽእለትን ከም ዜለዎ ከገንዝብ ኢለ’የ። ገሊኡ ተገንዚብዎ፡ ይጥቀመሉ፤ ገሊኡ ኸይተገንዘቦ ይሓልፍ ገሊኡ ድማኒ ይሓንኽ ጌጋ ገርካ ከይበሃል ዓቢጥዎ ይነብር፤ ምስኡ ከኣ ይበሊ። ጌጋ ዝፈርሕ እቲ ክሰርሕ ዘይደሊ’ዩ ። ጌጋ መባእታ ናይቲ ልክዕ ውጽኢት እዩ። እቲ ልክዕ ኣብ ውሽጢ እቲ ጌጋ’ዩ ዚርከብ። ስለዚ ንጌጋ ብዙሕ ሳዕ ፈትሾ።ብተፈጥሮ ዚተዓደልካዮ ተዋህቦ ተጠቐመሉ። ሐበረታ፤ ቁርዲድን ዓለቅትን ጣንጡን ናይ መጸውቲ ደም ሓሸራታት እዮም።
ያኢ! ንዳእላ ኢለ”የ።
አስክ፡ እብ፡ ብዕድ፡ ክቱብ፡ ንትራከብ፡ ረቢ፡ ምን፡ ቃባ፡ ወዐጸባ፡ ልነጀና።አሜን!!!


text:
Radio Erena: 24 December 2020
ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ፣ ሙሰ ቢሒ፣ ኣብ ጂብቲ ናይ ክልተ መዓልታት ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ይፍጽም ኣሎ።
እቲ ፕረዚደንት ናይታ ርእሰ ምምሕዳር፣ ብ23 ታሕሳስ ኣብ ጂቡቲ ኣብ ዝኣተወሉ፣ ልክዕ ከም መራሒ ሃገር፣ ወግዓዊ ናይ ኣቐባብላ ስነ ስርዓት’ዩ ተጌርሉ።
ፕረዚደንት ጂቡቲ፣ እስማዒል ዑመር ገለ፣ ንኽብሪ ናይቲ መራሒ ሶማሊላንድ፣ ናይ ድራር እንግዶት ከዳሉ እንከሎ፣ ማዕረ መራሒ ሃገር፣ ኣሰንይዎ ኣብ ዝተፈላለየ ትካላት ጂቡቲ ዑደት ኣካይዪዱ።
መንግስቲ ጂቡቲ፣ ንመራሒ ርእሰ ምምሕዳር ማዕረ ፕረዚደንት ሃገራት ምቕባሉ፣ ንፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ኣቖጢዑ ኣሎ።
መንግስቲ ኬንያ ኣቐዲሙ፣ ንፕረዚደንት እቲ ርእሰ ምምሕዳር፣ ተመሳሳሊ ኣቀባብላ ድሕሪ ምግባሩ፣ ኣብ መንጎ ኬንያን ሶማልን ዝጸንሐ ምትፍናን ናብ ዝልዓለ ጥርዙ ከምዝዓረገ ይፍለጥ።
መራሕቲ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ጂቡቲ፣ ሶማልን ኬንያን፣ ኣብ ጉዳይ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣመልኪቶም፣ ብ20 ታሕሳስ ኣብ ጂቡቲ ድሕሪ ዘካየድዎ ህጹጽ ዋዕላ፣ መራሕቲ ኬንያን ሶማልን፣ ተበቲኹ ንዘሎ ዝምድና ንምምሕያሹ ክሰርሑ ከምዝተሰማምዑ’ዩ ተገሊጹ።
ፕረዚደንት ጂቡቲ፣ ድሕሪ ሳልስቲ ዋዕላ ኢጋድ፣ ንመራሒ ናይ ሓንቲ ካብተን ሶማል ሉኣልዊ ኣካለይ’ያ እትብለን ሶማሊላንድ፣ ማዕረ መራሒ ሃገር ኣቀባብላ ምግባሩ፣ ንፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ከምዘየሐጎሰ ይስማዕ ኣሎ።
ፕረዚደንት ጂቡቲ፣ ንፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ ናብ ሃገሩ ብምዕዳም ዝገበረሉ ኣቐባብላ፣ ንሉኣላውነት ሶማል ዘቆናጽብ’ዩ ክብሉ ፖለቲከኛታት ሶማል ይጠቕሱ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ግና ብዛዕባ’ዚ ኣመልኪቱ ዘውጽኦ ወግዓዊ መግለጺ የለን።
ክልቲኦም ፕረዚደንታት፣ ኣብ ጉዳይ ምርጫ ሶማልን ካልእ ኣብ ጸጥታን ፖለቲካን ዘተኮረ ምይይጣት ከምዘካየዱ’ዩ ተሓቢሩ።
ካብ ናይ ሶማል ዜና ከይወጻእና፣ ኣመሪካ ኣብታ ሃገር ንዝርከብ ሰራዊታ ንምውጻእ፣ መራኽብ ኵናት ናብ ክሊ ማያት ሶማል ከምዘጸገዐት ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
================


text:
ደገፍቲ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ከተማ መቐለ ደም ንህዝብና ዓወት ንጋንታና ብዝብል መራሒ ቃል ተሰንዮም ወፍሪ ደም ምልጋስ ኣካይዶም፡፡
እዞም ደገፍቲ ጋንታ ከተማ መቐለ ኣብ ዘተፈላለዩ ንጥፈታት እናተዋስኡ እዮም ዝርከቡ፡፡ ምስ ኣቦ መንበር ማሕበር ደገፍቲ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ከተማ መቐለ መምህር ኣታክልቲ ሃይለስላሰ ዕላማ እቲ ወፍሪ ምልጋስ ደም እንትገልፁ “ዕላማ ደገፍቲ ጋንትኦም ዓወት ክትጓናፀፍ እዩ፡፡ ደገፍትና ፍልፍል እቶት ፋይናንስ ክኮኑ ንጋንታና ብሞራል ንዓወት ከብቅዕዋ፡፡ ሕብረተሰብና ኣብ ስፐርት ዘለዎ ኣረዳድኣ ክዓቢ ደገፍትና ንሕብረተሰብ ዝጠቅም ስራሕ ምስራሕ ቅድም ኢሎም እዮም ጀሚሮሙዎ፡፡ ኣብ ምልባስ ሓምለዋይ ከባቢ ተክሊ ብምትካል፤ ኣብ በዓል ልደት ንፅጉማት ወገናትና ብዘለና ዓቅሚ ክድገፉ ገይርና ኢና፡፡ ኣብ ከባቢና ዘሎ ናይ ሕፅረት ናይ ደም ንምቅላል ብርክት ዝበለ ደጋፋይና ኣብዚ ቁዱስ ስራሕ ንኽኸትት ኣብ ኣርባዕተ ቦታትት መለገሲ ደም ኣዳሊናሉ ኣለና፡፡ ኣብ ኣደባባይ ሮማናት፣ኣብ እስተድዮም ትግራይ፣ኣብ ከተማ ኵሓን ከም መሓለውታ ወይ መጠባበቂ ድማ ኣብ ሰርከስ ትግራይ ከባቢ ኣዳሊና ኣለና፡፡”
ምሉ እ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል፡፡


text:
ገድሊ ደቂ ኣንስትዮTuesday, 09 March 2021 10:03 Written by ኣልጋነሽ ያቖብ
ነዚ ናይ ሎሚ ኣጋጣምን ዕድልን ተጠቒመ፥ ንደቂ ኣንስትዮ ዓለም ብዝምልከት ሓሳባተይ ክገልጽ ኣፍቅዱለይ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን፤ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ክጸሓፍን ክዝረብን ክንብብን ንሰምዕን ኢና። እዚ ድማ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝግበር ሰላማዊ፥ ፍትሓዊ፥ ዲሞክራስያዊ፥ ምጣነሃብታዊ ወዘተ ቃልሲ ኣገዳስን ወሳንን ስለ ዝኾነ ኢዩ። ነዚ ፍርቂ ኣካል ዘይምጥማትን ዘይምስታፍን ምሉእ ዓወት ከምዝግብ ኣይክእልን ኢዩ። ኣብ ዓለምና፤ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ኣባታዊ ስርዓት ዝጸንሐ ወጽዓታትን ዓመጻንትን ንምንጋፍ ኢየን ብናይ ሓባር ቃልሲ ንምዕዋት ሓቢረን ክቃለሳ ዝጽዕራ ዘለዋ። ቃልሰን እውን ከድምዕ ይረአ ኣሎ። ንኣብነት ዝኣክል፤ ለካቲት 14 ከም መዓልቲ ቃልሲ ኣንጻር ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ግፍዒ፤ ሕዳር 25 ድማ ከም ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጸረ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ተባሂሉ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝኽበር ኮይኑ ኣሎ።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ጓል ኣንስተይቲ፥ ከም ኣደ ንደቃ፥ ንበዓልበታ፥ ነሕዋታን ኣሓታን፤ ኮታ ንምሉእ ሕብረተሰባ ብፍቕሪን ሓልዮትን ደኺመ ከይበለት እተገልግል እያ። ብዙሓት ለባማት ክምስሉ እንከለዉ፤ ኣደ፥ ብርሃን ገዛ፥ ኣደ ዓንዲ ገዛ ይብሉ። ቆልዓ ካብ እተወልደሉ ዕለት ኣትሒዙ፥ ንምሉእ መዋእሉ መሰረት ዝኾኖ እተርእዮ ናይ ፈለማ መምህሩ፥ ኣደ ኢያ። ኣደ ብፍልጠትን ትምህርትን ክብ ክትብል እንከላ፤ ብሉጻትን ንቑሓትን ለባማትን ቆልዑን ወለዶን ንሕብረተሰብ ተበርክት። እዚ ድማ፤ ምዕቡል ሕብረተሰብ ንምህናጽ፤ ጓል ኣንስተይቲ ዓቢ ግደን እጃምን ከምዘለዋ ኢዩ ዝሕብረና። እንተኾነ ግን እታ ክንድዚ ኩሉ ኣገዳስነት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣደ፥ እቲ ዝግበኣ ክብረት ይኹን ጻማ ትረክብ ኢያ ክበሃል ኣይከኣልን።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና ምልስ ኢልና ክንርኢ እንተዅይና፤ ኤሪትራ ብዙሓት ጀጋኑን ሰብ ታሪኽን ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኔረንኣን ኣለዋኣን፤ የግዳስ ታሪኸንን ቅያአንን ተጎስዩ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘሕዝን ኢዩ ጥራይ ዘይኮነ፥ ንታሪኽናውን ምሉእ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ኣብነታት ታሪኽ ደቂ ኣንስትዮ ክጠቅስ፤
ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣደ ራእሲ ወልደሚኪኤል።
1837 ዓም፤ ኣይተ ሰለሙን ኣቦ ራእሲ ወልደንኪኤል፥ ብሰንኪ እርጋንን ብሕማምን ክልተ መንእሰያት ኣወዳት ገዲፎም ሞቱ። ወልደንኪኤል ወዲ 15 ዓመት፥ መርዕድ ድማ ወዲ 14 ዓመት ነበሩ። ኣይተ ሰለሙን ክሞቱ እንከለዉ፥ ውክልና ደቆም ንበዓልቲ በቶም ን ወ/ሮ ኢለን ሓጎስ ኢዮም ለበዋኦም ዝተናስሑ።
ወ/ሮ ኢለን ብዝነበረን በሊሕ ኣእምሮ፥ ተባዕ ጠባይን ክብ ናይ ምባል ድልየትን፤ ድሕሪ ሞት በዓል በተን፥ እቲ ንቦኽሪ ውላደን (ንኣይተ ወልደንኪኤል) ኢዩ ዝብጽሖ ኢለን ዝጽበይኦ ዝነበራ ስልጣን መዝነት፤ ናብ ደግያት ሃይሉ እተባህሉ ብምትሕልላፉ ዕረፍቲ ኣይረኸባን። ወ/ሮ ኢለን ድኻመን ከይጸብጸባ ናብቲ ሽዑ ጎይታ ትግራይ ዝነበረ ውበ፤ ስልጣን ንውላደይ ኢዩ ዝግባእ ንምባል ከዳ። ኣብቲ ዓዲ ብዝጸንሐ ሕግን ልምድን ድማ፥ ን ወ/ሮ ኢለን፤ ዕድመ ወደን ንዓቕመ ምምሕዳር ክሳብ ዝበቅዕ፤ ኣብ ክንዲ ወደን ባዕለን ስልጣን ሒዘን ከመሐድራ ተፈቕደለን። እቲ ዝተዋህበን ግዝኣት ጥንታዊ ሓማሴን (ማለት ክሳብ ምኽዓው ቆላ) ኢዩ ነይሩ። ወ/ሮ ኢለን ነቲ ዝተፈቕደለን ግዝኣት ሓማሴን ንምምሕዳር፤ ሓደ እሙን መኮነንን ዓኣስርተ ሽሕ ኣቢሎም ዝግመቱ ሰራዊት ኣኸቲሉ ኣሰነየን። እዚ ውሳነ ግን ኣሉታዊ ሳዕበናት ኢዩ ኣኸቲሉ። እቲምንታይሲ፥ ብኣንጻሩ ናይ ዝጸንሐ ልምድን ባህልን ሓማሴን፤ ብሰበይቲ ምምሕዳር ዘይምቕባል ኢዩ። ጸላእተን እንዳ ሃዘጋ ኣብ ጉራዕ ኣድብዮም ጸኒሖም ኣብ ኩናት ኣእተዉወን።ተራር ሰበይቲ ብምንባረን፤ ጥቕመንን ጥቕሚ ደቀንን ንከውሕሳ፥ ብረት ምልዓልውን ኣይሰነፋን። ንኣብነት ኣብ ኲናት ዓዲዜን ባዕለን ሰራዊተን መሪሐን ኣንጻር ተቓወምተን ገጢመን ስዒረን ኢየን። ወ/ሮ ኢለን ኣብቲ ናብ ብረት ግጥምያ ከምቲ ዋዕሮ ኣንበሳ ኩርኩር ሸደን መሪሓ ናይ ሃደን ጥበብእ ተመሓላልፍ፤ ነቲ መንእሰይ ውላደን (ወልደንኪኤል) ምስአን የፍርኦ ነበራ። ንውላደን እውን ኣብ ደረጃ ራእሲ ኣብጺሐንኦ ኢየን። እንተኾነ፤ ኣብ መወዳእታ፤ ወ/ሮ ኢለን ካብ ጸላእተን ሃዲመን ኣብ በት መቕደስ ኢየን ተዓቝበን ነይረን። ኮይኑ ግን ጸላእተን፤ ናይ ዑቕባ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታት ጥሒሶም፥ ካብ በት መቕደስ ኣውጺኦም ንጸላእተን ኣረከብወን። ጸላእተንውን ኣሲሮም፥ ብዘስካሕክሕ ኣሳቕዮም፥ ኣረሜናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቀተልወን።(መረብ ምላሽ፤ ሩፌሎ ፓሪኒ)
እቲ ዝገርም ግን፤ ኣብ ሕብረተሰብና እቲ ዝዝንቶ ታሪኽ ራእሲ ወልደንኪኤል ደኣምበር ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣይኮነን። ብመሰረቱ እቲ ጅግንነት ናይ ወ/ሮ ኢለን ኢዩ ንራእሲ ወልደንኪኤል ክፍለጥ ዝገበረ። ኣብ ባህልን ነዝን ከምዝን ንምጥቃስ ዝምሰል ምስላታት ኣሎ ኢዩ። “ንርስቲ ይማጎታላ ኣንስቲ” ዝብል ኢዩ። ኩሉ ጊዜ “ድሕሪ ዕዉት ሰብኣይ፥ለባም ሰበይቲ ኣላ” እውን ይበሃል።
ታሪኽ ናይዛ ርእሰከተማና ኣስመራውን እንተኾነ፤ ታሪኽ ናይ በላሕቲ ኤሪትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብ ከባቢ 1500 ዓም ኣቢሉ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ቁሸታት ነይረን። ኣብቲ እዋንቲ ነንሕድሕድካ ምጥቕቓዕ ልሙድ ኢዩ ነይሩ።ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምጥቕቓዕ ንምምካትን ንምክልኻልን፥ በተን ደቂ ኣንስትዮ ከምዚ ዝብል ሕሳብ ይቐርብ: ”ቆልዑትና ዝጭወዩ፥ ሰብኡትና ዝሕረዱ፥ ጥሪትና ዝዝመታን ካብ ሃለዋ፤ ንጸላእትና ሓቢርና ንምምካት ምእንቲ ንክንክእል ሓቢርና ሓደ ዓቢ ዓዲ ምስራሕ የድልየና”። በዚ ናይዘን ደቂ ኣንስትዮ ሓሳብ ድማ፥ ካብ ኩለን ዓድታት ተወኪሎም ናይ ሓደ መዓልቲ ዋዕላ ይግበር።
ከም ባህሊ ነቲ ዋዕላ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ኢዮም ዝሳተፍዎ። በዚ ነቲ ናይተን ደቂኣንስትዮ ሓሳብ ግን ተቐበልዎ። እዛ ናይ ሎሚ ርእሰ ከተማና ኣስመራ ተባሂላ እተሰምየትሉ ምኽንያት፥ እተን ኣንስቲ መኺረን ኣስመራ ንማለት ኢዩ። ሽም ናይታ እትህነጽ ዓባይ ዓዲ ኣስመራ ክኸውን ተወሲኑ ኣብ ግብሪ ድማ ወዓለ።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና፥ ኩሉ እዃ እንተዘይበልና፤ ብዙሕ ዝዝንቶ ወይውን እተጻህፈ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽ ኣሎ። ነዚ ናይ ምስናድ ሓላፍነት ናህና ስራሕ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ከዘኻኽር እፈቱ።
ህዝቢ ኤሪትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ፥ መሪርን ሓያልን ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። እተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮውን፥ ኣካል ናይዚ ቃልሲ ነይረን ኢየን።
ኣብ ምወዳእታ ሓምሳታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ንሃገራዊ ናጽነት ኣብ ዝጀመረሉ፥ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣካል ናቱ ኮይነን ይቃለሳ ነይረን እየን። ካብቲ ዝፍጽምኦ ዝነበረ ገለ ኣገደስቲ ስራሓት፥ መልእኽትታት ምብጽጻሕ፥ ሓበረታታት ምምሕልላፍ፥ ብፍላይ ዃ ኣብ ሱዳን ተሰዲደን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ዓቢ እጃም ኣካዪደን ኢየን። 1961 ዓም ብረታዊ ቃልሲ ኤሪትራ ምስ ተበገሰ፥ እቲ ቃልሲ ናይ ምሉእ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ መዓንጥአን ሸጥ ኣቢለን፥ ካብ መጀመርታ ኣትሒዘን ኢየን ኣካል ናይ ሰውርአን ዝኾና። እቲ ኣብ ኩሉ ከተማታት ብፊዳኢን ዝካየድ ዝነበረ ዓመልያታት/ስርሒታት ፤ ጀጋኑ ደቂ ኣንስትዮ ነይረንኦ ኢየን። ብዙሓት ኣብቲ ስርሒታት/ዓመልያታት ዝተሰውኣ ውን ኣለዋና ኢየን። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ዘድሊ ዝነበረ ነገራት ከም መልእኽትታት፥ ኣፋውስ፥ ክዳውንቲ፥ ኣጽዋር፥ ምዝርጋሕ ሕበረታ ይኹን ሓዲሽ ሓበረታታት ምእካብ ካብ ጸላኢ ተሓቢኤን ይፍጽምኦ ነይረን፤ ብዓቢኡ ድማ፥ ንሰውርአን ብገንዘብ ምሕጋዝ፥ ንተጋደልቲ ምምጋብ፥ ኣሰብኡተን ናብ መዳ ምስ ዝሳተፉ፥ ናይ ስድራበት ሓላፍነት ወሲደን ደቀን ብምዕባይ፤ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነትን ቃልስን እካይደን ኢየን። ነዚ ዝፍጽማ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ኣብ ከተማ ኣብ ገጠር፥ ኣብ ስደት፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ዝነበራ ኢየን።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከም ህዝበን፥ እቲ ባዕዳዊ መግእቲ ዝፍጽሞ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ወጽዓታት፥ ግፍዕታትን ዓመጻትን ስለ ዝመረረን፤ ሃገራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚነን፥ ካብ ስሳታት ጀሚረን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ተሳቲፈን ኢየን። ብፍላይ ኣብ ሰብዓታት ድማ ብብዝሒ ተሰለፋ። እንተኾነ ኣብቲ መጀመርያ፥ ኣብ ባህልና ጠበንጃ ምሓዝ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ስራሕ ስለዝነበረ፤ ሰውራና ሓንጎፋይ ኢሉ ተቐቢልወን ክበሃል ኣይከኣልን ኢዩ። ኣብ ዘይቦትአን መጺአን ብዝብል ነጻጊ መንፈስ ይርእየን ዝነበረ ውሑድ ኣይነበረን።እቲ ብባዕዲ ዝወርድ ዝነበረ ግፍዒ ግን ወድን ጓልን ዝፈሊ ኣይነበረን። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ንሜዳ ክስለፋ ከለዋ፥ ልክዕ ከምቶም ደቂ ተባዕትዮ ንመሰል ህዝበን ድኣምበር፥ ንስብእነት ኣይነበረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ በቲ ተባዕ ጻዕረንን ጽንዓተንን መኪተን ንተቐባልነተን ኣብ ግብሪ ኣረጋገጽኦ። ናይ ስራሕ ብቕዓትን ማዕርነትን ብግብሪ ኣርእየን ኢየን። ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ተመዲበን ገድላዊ ስርሓት የካይዳ ነይረን ኢየን። ደቂ ኣንስትዮ ተጋደልቲ፥ ሕልፊ ኩሉ ዝገበራ፥ነቲ ከቢድ ቀሊል እናገበራ፥ ብፍቕሪ ብተወፋይነት፥ ንስኻ ጽናሕ ኣነ ክሓልፍ እናበላ፥ ኣዝዩ ዘገርምን ዘስደምምን ስራሓት ኣካይደን ከብቅዓ፤ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ተሞክሮ ከምዝምስክሮ፤ ነቲ ዝግብአን መሰል ጌና ኣይረኸባን።
ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ደሓርውን ናጽነት ዘረጋገጸ ቃልሲ ሰውራ ኤሪትራ፤ 30% ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰለፋሉ ኢዩ ነይሩ። ጀጋኑ ተጋደልትና ኣብ ሕብረተሰብና መሰረታዊ ለውጢ ኣርእየንን ኣረጋጊጸንን ኢየን። ነቲ ንጓል ኣንስተይቲ ከም ለውህ፥ ፈራሕ፥ ጎደሎ፥ ጽግዕተኛ ዘርኢ ዝነበረ ኖርም፤ እቲ ጸቓጢ ኣባታዊ ስርዓት ዝፈጠሮ ብልምዲ ዝጸንሐ ድኣምበር፥ ምስኣተን ዝተፈጥረ ዘይምዃኑ ብተግባር ምሂረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ተሳታፍነተን ኣብቲ መሪሕ ኣካል ነይረንዶ?
ኣይነበራን። መላኺ መንግስቲ ኢሳያስ ባህርያቱ ኣይኮነን። ሎሚ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፥ ብዙሕ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሓረመሉ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መላኺ ስለዝኣተወ፤ እቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ እውን ኣካል ናይቲ ብመላኺ ኢሳያስ ዝዝወር ግንባር ንስሙ ዝቖመ ድኣምበር፥ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝጣበቕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።
ሕልሚ ናይዘን ጀጋኑ ተጋደልቲ ነበር፤ ናጽነት ረኺበን፥ ምሉእ ሓርነት ህዝበን ክርእያ መሰላተን ክሕለወለን ኢዩ ነይሩ። ከም ወዮ “ኣይመርገም ኣይምርቓ” ዝበሃል፥ ህዝብና ሕማቕ ረኺቡ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ክሕደት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ ዝጀመረ።6000 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ መብዛሕትአን ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበራ 10,000 ናቕፋ ሂቡ ኣጣየሰን። መናበሪ ይኹን መዕቆቢ ዘይብለን ኣብ ጥራሕ ጎጎል ኢዩ ደርቢዩወን። ከም ህዝበንን ብዙሓት ተጋደልትን ምስቶም ፍረ ሰውራ ዝኾኑ ፍቱዋት ደቀንን፤ ኣብ ድኽነት፥ ስደት፥ ምኽዳም፥ ስእነት ስራሕን ሕማምን ተሸሚመን ይርከባ።
ድሕሪ ናጽነት መሰለን ሓቲተንዶ? እወ፤ 1993 ዓም ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንመሰለን ኣብ ዝሓተታሉ፥ እቲ መልሲ ናይ መላኺ ኢሳያስ፤ ጠለባት ህዝቢ ክብልሽ ዕላምኡ ስለዘይኮነ፤ ከም ኣመሉ ናይ ምሕጫጭ መልሲ ኢዩ ሂቡወን። እተን ገለ ሞያ (ትምህርቲ) ወይ ነዊሕ ተሞክሮ ዝነበረን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮውን እንተኾና ኣብ ትሕቲ`ቶም ሓደ ሞያን ተሞክሮን ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቂ ተባዕትዮ ኢየን ተመዲበን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ሓለፍቲ ክኾኑ እንከለዉ፤ እተን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጸሓፍቶም ኢየን ኮይነን።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ናጽነት እኩብ ድምር ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽና ክንስንድ መድረኽ ይጽበየና ኣሎ። ነተን ብጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝጽሕፋን ኣብ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት ዝምጉታን ቃለማሕተታት (ኢንተርቪዩው) ዝገብራን ደቂ ኣንስትዮ ከየመገንኩወን ክሓልፍ ኣይደልን። ተግባራተን ኣብ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ እጃም ክህልዎ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ።
ታሪኽ ኣሉታውን ኣወንታውን ሰነኻት ኣለዎ። እንታይ ጽቡቕ ጌርና እንታይ ተጋጊና ምስ እንመዝን፤ ታሪኽ ክንፈልጥን ክንርዳእን ንኽእል። ንሓዲሽ ወለዶ ድማ ንምህረሉ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከምቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ዝገበርኦ ሎሚውን ብምሉእ ድሌት ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፤ ርኡይ ግደ ከበርክታ ባዕላተን ክብገሳ ኣለወን። ከም ደቂ ኣንስትዮ ባዕልና ክንዋሳእን ንደምበ ተቓውሞ ክንዓስሎን ይግባእ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ኣብ ሲቪካዊ ማሕበራት፥ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምውሳእ ከድልየና ኢዩ። ልክዕ ሲቪካውን ፖለቲካውን ቃልሲ ኢድ ን ኢድ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ኢዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ውድብ ዝመርሕ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ስለዝኾነ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ኣቲኻ፥ ነቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘገልግል ውሳኔታት ምዕዋት ሓደ ካብ ቃልስና ክኸውን ይግባእ።ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓጋጊ ኣካል ክመጻሉ ዝኸላሉ መንገዲ፤ ኣብቲ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምስ ዝሳተፋን ዝህልዋን ትራሕ ኢዩ። ነዚ ክብል እንከለኹ፤ ኣብ ስልጣን ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ቦትአን ባዕለንን ብድልየተንን ብኽእለተንን እምበር ከም ምጽዋት ክወሃበን ዝጽበይኦ ክኸውን ከምዘይብሉ ንምጥቃስ ኢየ።
ዓረብ ስፕሪንግ ዝፈጠሮ!
ኣብ ቱኒዝያ ዝተረኽበ ሓዲሽ ተርእዮ፤ ኣብቲ ብቃልሲ ዝተመዝገበ ሓዲሽ ናይ ቱኒዝያ ቅዋም፤ ንፈለማ ጊዜ ንዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ዝከላኸል ምዕራፍ ከም ዝጸድቕ ብምግባር ተዓዊቱ። እዚ ድማ ኣብ ሃገራት እዕራብ ናይ መጀመርያ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ ኢዩ። እቲ ዘሐጉስ፥ ሎሚ ኣብ ፓርላማ ናይ ቱኒዝያ 21% ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን ኣለዋ። እተን ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፤ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ደቂ ኣንስትዮ ንምእታው ብርቱዕ ቃልሲ ኣካይደን ኢየን።
እዚ ድማ ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ባህልና ኩሉ ጊዜ ስልጣን ክበሃል እንከሎ፥ ንተባዕታይ ከምዝምልከት ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ። ኣሓት፦ እቲ መገዲ ክጅመር ኣለዎ። እቲ መስርሕ ባዕሉ ኣይጅምርን ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ንክመጻ ዕድል ናይ ምንቕቓሕ ክረኽባ ኣለወን። ንኣብነት ኣብ ሽወደን ነተን ኣብ ምምራሕ ክመጻ ዝድለያ፤ እቲ ሰልፈን ዝእክል ትምህርታዊ ተመክሮታት ይህበን (ትሬይኒንግ)። ኣባናውን ነዚ ዕድል`ዚ ከነተኣታትዎ ናትና ቃልሲ የድሊ።
ብዙሓት መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን፥ ንሕና ዓቕሚ ኣለና ኢለን ባዕለን ኣብ ምምራሕ ክኣትዋ ክንርኢ ተስፋ እገብር።
በዚ ኣጋጣሚዚ፤ ነተን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን ኣብ ዝተፈላለያ ውድባትን ሰልፍታትን ከይተሓለላ ዝቃለሳ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ፤ ከምኡውን ነተን ሓያላት ኣክቲቪስትታት ደቂ ኣንስትዮ ሞጎሰይን ኣድናቖተይን የመሓላልፍ።
ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ቃልሲ የለን
ዝኽርን ክብርን ንስዉኣትና
ኣልጋነሽ ያቖብ
መጋቢት 8 ፡2021
ሽወደን
ገድሊ ደቂ ኣንስትዮ
ነዚ ናይ ሎሚ ኣጋጣምን ዕድልን ተጠቒመ፥ ንደቂ ኣንስትዮ ዓለም ብዝምልከት ሓሳባተይ ክገልጽ ኣፍቅዱለይ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን፤ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ክጸሓፍን ክዝረብን ክንብብን ንሰምዕን ኢና። እዚ ድማ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝግበር ሰላማዊ፥ ፍትሓዊ፥ ዲሞክራስያዊ፥ ምጣነሃብታዊ ወዘተ ቃልሲ ኣገዳስን ወሳንን ስለ ዝኾነ ኢዩ። ነዚ ፍርቂ ኣካል ዘይምጥማትን ዘይምስታፍን ምሉእ ዓወት ከምዝግብ ኣይክእልን ኢዩ። ኣብ ዓለምና፤ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ኣባታዊ ስርዓት ዝጸንሐ ወጽዓታትን ዓመጻንትን ንምንጋፍ ኢየን ብናይ ሓባር ቃልሲ ንምዕዋት ሓቢረን ክቃለሳ ዝጽዕራ ዘለዋ። ቃልሰን እውን ከድምዕ ይረአ ኣሎ። ንኣብነት ዝኣክል፤ ለካቲት 14 ከም መዓልቲ ቃልሲ ኣንጻር ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ግፍዒ፤ ሕዳር 25 ድማ ከም ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጸረ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ተባሂሉ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝኽበር ኮይኑ ኣሎ።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ጓል ኣንስተይቲ፥ ከም ኣደ ንደቃ፥ ንበዓልበታ፥ ነሕዋታን ኣሓታን፤ ኮታ ንምሉእ ሕብረተሰባ ብፍቕሪን ሓልዮትን ደኺመ ከይበለት እተገልግል እያ። ብዙሓት ለባማት ክምስሉ እንከለዉ፤ ኣደ፥ ብርሃን ገዛ፥ ኣደ ዓንዲ ገዛ ይብሉ። ቆልዓ ካብ እተወልደሉ ዕለት ኣትሒዙ፥ ንምሉእ መዋእሉ መሰረት ዝኾኖ እተርእዮ ናይ ፈለማ መምህሩ፥ ኣደ ኢያ። ኣደ ብፍልጠትን ትምህርትን ክብ ክትብል እንከላ፤ ብሉጻትን ንቑሓትን ለባማትን ቆልዑን ወለዶን ንሕብረተሰብ ተበርክት። እዚ ድማ፤ ምዕቡል ሕብረተሰብ ንምህናጽ፤ ጓል ኣንስተይቲ ዓቢ ግደን እጃምን ከምዘለዋ ኢዩ ዝሕብረና። እንተኾነ ግን እታ ክንድዚ ኩሉ ኣገዳስነት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣደ፥ እቲ ዝግበኣ ክብረት ይኹን ጻማ ትረክብ ኢያ ክበሃል ኣይከኣልን።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና ምልስ ኢልና ክንርኢ እንተዅይና፤ ኤሪትራ ብዙሓት ጀጋኑን ሰብ ታሪኽን ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኔረንኣን ኣለዋኣን፤ የግዳስ ታሪኸንን ቅያአንን ተጎስዩ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘሕዝን ኢዩ ጥራይ ዘይኮነ፥ ንታሪኽናውን ምሉእ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ኣብነታት ታሪኽ ደቂ ኣንስትዮ ክጠቅስ፤
ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣደ ራእሲ ወልደሚኪኤል።
1837 ዓም፤ ኣይተ ሰለሙን ኣቦ ራእሲ ወልደንኪኤል፥ ብሰንኪ እርጋንን ብሕማምን ክልተ መንእሰያት ኣወዳት ገዲፎም ሞቱ። ወልደንኪኤል ወዲ 15 ዓመት፥ መርዕድ ድማ ወዲ 14 ዓመት ነበሩ። ኣይተ ሰለሙን ክሞቱ እንከለዉ፥ ውክልና ደቆም ንበዓልቲ በቶም ን ወ/ሮ ኢለን ሓጎስ ኢዮም ለበዋኦም ዝተናስሑ።
ወ/ሮ ኢለን ብዝነበረን በሊሕ ኣእምሮ፥ ተባዕ ጠባይን ክብ ናይ ምባል ድልየትን፤ ድሕሪ ሞት በዓል በተን፥ እቲ ንቦኽሪ ውላደን (ንኣይተ ወልደንኪኤል) ኢዩ ዝብጽሖ ኢለን ዝጽበይኦ ዝነበራ ስልጣን መዝነት፤ ናብ ደግያት ሃይሉ እተባህሉ ብምትሕልላፉ ዕረፍቲ ኣይረኸባን። ወ/ሮ ኢለን ድኻመን ከይጸብጸባ ናብቲ ሽዑ ጎይታ ትግራይ ዝነበረ ውበ፤ ስልጣን ንውላደይ ኢዩ ዝግባእ ንምባል ከዳ። ኣብቲ ዓዲ ብዝጸንሐ ሕግን ልምድን ድማ፥ ን ወ/ሮ ኢለን፤ ዕድመ ወደን ንዓቕመ ምምሕዳር ክሳብ ዝበቅዕ፤ ኣብ ክንዲ ወደን ባዕለን ስልጣን ሒዘን ከመሐድራ ተፈቕደለን። እቲ ዝተዋህበን ግዝኣት ጥንታዊ ሓማሴን (ማለት ክሳብ ምኽዓው ቆላ) ኢዩ ነይሩ። ወ/ሮ ኢለን ነቲ ዝተፈቕደለን ግዝኣት ሓማሴን ንምምሕዳር፤ ሓደ እሙን መኮነንን ዓኣስርተ ሽሕ ኣቢሎም ዝግመቱ ሰራዊት ኣኸቲሉ ኣሰነየን። እዚ ውሳነ ግን ኣሉታዊ ሳዕበናት ኢዩ ኣኸቲሉ። እቲምንታይሲ፥ ብኣንጻሩ ናይ ዝጸንሐ ልምድን ባህልን ሓማሴን፤ ብሰበይቲ ምምሕዳር ዘይምቕባል ኢዩ። ጸላእተን እንዳ ሃዘጋ ኣብ ጉራዕ ኣድብዮም ጸኒሖም ኣብ ኩናት ኣእተዉወን።ተራር ሰበይቲ ብምንባረን፤ ጥቕመንን ጥቕሚ ደቀንን ንከውሕሳ፥ ብረት ምልዓልውን ኣይሰነፋን። ንኣብነት ኣብ ኲናት ዓዲዜን ባዕለን ሰራዊተን መሪሐን ኣንጻር ተቓወምተን ገጢመን ስዒረን ኢየን። ወ/ሮ ኢለን ኣብቲ ናብ ብረት ግጥምያ ከምቲ ዋዕሮ ኣንበሳ ኩርኩር ሸደን መሪሓ ናይ ሃደን ጥበብእ ተመሓላልፍ፤ ነቲ መንእሰይ ውላደን (ወልደንኪኤል) ምስአን የፍርኦ ነበራ። ንውላደን እውን ኣብ ደረጃ ራእሲ ኣብጺሐንኦ ኢየን። እንተኾነ፤ ኣብ መወዳእታ፤ ወ/ሮ ኢለን ካብ ጸላእተን ሃዲመን ኣብ በት መቕደስ ኢየን ተዓቝበን ነይረን። ኮይኑ ግን ጸላእተን፤ ናይ ዑቕባ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታት ጥሒሶም፥ ካብ በት መቕደስ ኣውጺኦም ንጸላእተን ኣረከብወን። ጸላእተንውን ኣሲሮም፥ ብዘስካሕክሕ ኣሳቕዮም፥ ኣረሜናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቀተልወን።(መረብ ምላሽ፤ ሩፌሎ ፓሪኒ)
እቲ ዝገርም ግን፤ ኣብ ሕብረተሰብና እቲ ዝዝንቶ ታሪኽ ራእሲ ወልደንኪኤል ደኣምበር ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣይኮነን። ብመሰረቱ እቲ ጅግንነት ናይ ወ/ሮ ኢለን ኢዩ ንራእሲ ወልደንኪኤል ክፍለጥ ዝገበረ። ኣብ ባህልን ነዝን ከምዝን ንምጥቃስ ዝምሰል ምስላታት ኣሎ ኢዩ። “ንርስቲ ይማጎታላ ኣንስቲ” ዝብል ኢዩ። ኩሉ ጊዜ “ድሕሪ ዕዉት ሰብኣይ፥ለባም ሰበይቲ ኣላ” እውን ይበሃል።
ታሪኽ ናይዛ ርእሰከተማና ኣስመራውን እንተኾነ፤ ታሪኽ ናይ በላሕቲ ኤሪትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብ ከባቢ 1500 ዓም ኣቢሉ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ቁሸታት ነይረን። ኣብቲ እዋንቲ ነንሕድሕድካ ምጥቕቓዕ ልሙድ ኢዩ ነይሩ።ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምጥቕቓዕ ንምምካትን ንምክልኻልን፥ በተን ደቂ ኣንስትዮ ከምዚ ዝብል ሕሳብ ይቐርብ: ”ቆልዑትና ዝጭወዩ፥ ሰብኡትና ዝሕረዱ፥ ጥሪትና ዝዝመታን ካብ ሃለዋ፤ ንጸላእትና ሓቢርና ንምምካት ምእንቲ ንክንክእል ሓቢርና ሓደ ዓቢ ዓዲ ምስራሕ የድልየና”። በዚ ናይዘን ደቂ ኣንስትዮ ሓሳብ ድማ፥ ካብ ኩለን ዓድታት ተወኪሎም ናይ ሓደ መዓልቲ ዋዕላ ይግበር።
ከም ባህሊ ነቲ ዋዕላ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ኢዮም ዝሳተፍዎ። በዚ ነቲ ናይተን ደቂኣንስትዮ ሓሳብ ግን ተቐበልዎ። እዛ ናይ ሎሚ ርእሰ ከተማና ኣስመራ ተባሂላ እተሰምየትሉ ምኽንያት፥ እተን ኣንስቲ መኺረን ኣስመራ ንማለት ኢዩ። ሽም ናይታ እትህነጽ ዓባይ ዓዲ ኣስመራ ክኸውን ተወሲኑ ኣብ ግብሪ ድማ ወዓለ።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና፥ ኩሉ እዃ እንተዘይበልና፤ ብዙሕ ዝዝንቶ ወይውን እተጻህፈ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽ ኣሎ። ነዚ ናይ ምስናድ ሓላፍነት ናህና ስራሕ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ከዘኻኽር እፈቱ።
ህዝቢ ኤሪትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ፥ መሪርን ሓያልን ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። እተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮውን፥ ኣካል ናይዚ ቃልሲ ነይረን ኢየን።
ኣብ ምወዳእታ ሓምሳታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ንሃገራዊ ናጽነት ኣብ ዝጀመረሉ፥ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣካል ናቱ ኮይነን ይቃለሳ ነይረን እየን። ካብቲ ዝፍጽምኦ ዝነበረ ገለ ኣገደስቲ ስራሓት፥ መልእኽትታት ምብጽጻሕ፥ ሓበረታታት ምምሕልላፍ፥ ብፍላይ ዃ ኣብ ሱዳን ተሰዲደን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ዓቢ እጃም ኣካዪደን ኢየን። 1961 ዓም ብረታዊ ቃልሲ ኤሪትራ ምስ ተበገሰ፥ እቲ ቃልሲ ናይ ምሉእ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ መዓንጥአን ሸጥ ኣቢለን፥ ካብ መጀመርታ ኣትሒዘን ኢየን ኣካል ናይ ሰውርአን ዝኾና። እቲ ኣብ ኩሉ ከተማታት ብፊዳኢን ዝካየድ ዝነበረ ዓመልያታት/ስርሒታት ፤ ጀጋኑ ደቂ ኣንስትዮ ነይረንኦ ኢየን። ብዙሓት ኣብቲ ስርሒታት/ዓመልያታት ዝተሰውኣ ውን ኣለዋና ኢየን። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ዘድሊ ዝነበረ ነገራት ከም መልእኽትታት፥ ኣፋውስ፥ ክዳውንቲ፥ ኣጽዋር፥ ምዝርጋሕ ሕበረታ ይኹን ሓዲሽ ሓበረታታት ምእካብ ካብ ጸላኢ ተሓቢኤን ይፍጽምኦ ነይረን፤ ብዓቢኡ ድማ፥ ንሰውርአን ብገንዘብ ምሕጋዝ፥ ንተጋደልቲ ምምጋብ፥ ኣሰብኡተን ናብ መዳ ምስ ዝሳተፉ፥ ናይ ስድራበት ሓላፍነት ወሲደን ደቀን ብምዕባይ፤ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነትን ቃልስን እካይደን ኢየን። ነዚ ዝፍጽማ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ኣብ ከተማ ኣብ ገጠር፥ ኣብ ስደት፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ዝነበራ ኢየን።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከም ህዝበን፥ እቲ ባዕዳዊ መግእቲ ዝፍጽሞ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ወጽዓታት፥ ግፍዕታትን ዓመጻትን ስለ ዝመረረን፤ ሃገራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚነን፥ ካብ ስሳታት ጀሚረን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ተሳቲፈን ኢየን። ብፍላይ ኣብ ሰብዓታት ድማ ብብዝሒ ተሰለፋ። እንተኾነ ኣብቲ መጀመርያ፥ ኣብ ባህልና ጠበንጃ ምሓዝ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ስራሕ ስለዝነበረ፤ ሰውራና ሓንጎፋይ ኢሉ ተቐቢልወን ክበሃል ኣይከኣልን ኢዩ። ኣብ ዘይቦትአን መጺአን ብዝብል ነጻጊ መንፈስ ይርእየን ዝነበረ ውሑድ ኣይነበረን።እቲ ብባዕዲ ዝወርድ ዝነበረ ግፍዒ ግን ወድን ጓልን ዝፈሊ ኣይነበረን። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ንሜዳ ክስለፋ ከለዋ፥ ልክዕ ከምቶም ደቂ ተባዕትዮ ንመሰል ህዝበን ድኣምበር፥ ንስብእነት ኣይነበረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ በቲ ተባዕ ጻዕረንን ጽንዓተንን መኪተን ንተቐባልነተን ኣብ ግብሪ ኣረጋገጽኦ። ናይ ስራሕ ብቕዓትን ማዕርነትን ብግብሪ ኣርእየን ኢየን። ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ተመዲበን ገድላዊ ስርሓት የካይዳ ነይረን ኢየን። ደቂ ኣንስትዮ ተጋደልቲ፥ ሕልፊ ኩሉ ዝገበራ፥ነቲ ከቢድ ቀሊል እናገበራ፥ ብፍቕሪ ብተወፋይነት፥ ንስኻ ጽናሕ ኣነ ክሓልፍ እናበላ፥ ኣዝዩ ዘገርምን ዘስደምምን ስራሓት ኣካይደን ከብቅዓ፤ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ተሞክሮ ከምዝምስክሮ፤ ነቲ ዝግብአን መሰል ጌና ኣይረኸባን።
ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ደሓርውን ናጽነት ዘረጋገጸ ቃልሲ ሰውራ ኤሪትራ፤ 30% ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰለፋሉ ኢዩ ነይሩ። ጀጋኑ ተጋደልትና ኣብ ሕብረተሰብና መሰረታዊ ለውጢ ኣርእየንን ኣረጋጊጸንን ኢየን። ነቲ ንጓል ኣንስተይቲ ከም ለውህ፥ ፈራሕ፥ ጎደሎ፥ ጽግዕተኛ ዘርኢ ዝነበረ ኖርም፤ እቲ ጸቓጢ ኣባታዊ ስርዓት ዝፈጠሮ ብልምዲ ዝጸንሐ ድኣምበር፥ ምስኣተን ዝተፈጥረ ዘይምዃኑ ብተግባር ምሂረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ተሳታፍነተን ኣብቲ መሪሕ ኣካል ነይረንዶ?
ኣይነበራን። መላኺ መንግስቲ ኢሳያስ ባህርያቱ ኣይኮነን። ሎሚ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፥ ብዙሕ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሓረመሉ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መላኺ ስለዝኣተወ፤ እቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ እውን ኣካል ናይቲ ብመላኺ ኢሳያስ ዝዝወር ግንባር ንስሙ ዝቖመ ድኣምበር፥ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝጣበቕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።
ሕልሚ ናይዘን ጀጋኑ ተጋደልቲ ነበር፤ ናጽነት ረኺበን፥ ምሉእ ሓርነት ህዝበን ክርእያ መሰላተን ክሕለወለን ኢዩ ነይሩ። ከም ወዮ “ኣይመርገም ኣይምርቓ” ዝበሃል፥ ህዝብና ሕማቕ ረኺቡ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ክሕደት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ ዝጀመረ።6000 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ መብዛሕትአን ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበራ 10,000 ናቕፋ ሂቡ ኣጣየሰን። መናበሪ ይኹን መዕቆቢ ዘይብለን ኣብ ጥራሕ ጎጎል ኢዩ ደርቢዩወን። ከም ህዝበንን ብዙሓት ተጋደልትን ምስቶም ፍረ ሰውራ ዝኾኑ ፍቱዋት ደቀንን፤ ኣብ ድኽነት፥ ስደት፥ ምኽዳም፥ ስእነት ስራሕን ሕማምን ተሸሚመን ይርከባ።
ድሕሪ ናጽነት መሰለን ሓቲተንዶ? እወ፤ 1993 ዓም ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንመሰለን ኣብ ዝሓተታሉ፥ እቲ መልሲ ናይ መላኺ ኢሳያስ፤ ጠለባት ህዝቢ ክብልሽ ዕላምኡ ስለዘይኮነ፤ ከም ኣመሉ ናይ ምሕጫጭ መልሲ ኢዩ ሂቡወን። እተን ገለ ሞያ (ትምህርቲ) ወይ ነዊሕ ተሞክሮ ዝነበረን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮውን እንተኾና ኣብ ትሕቲ`ቶም ሓደ ሞያን ተሞክሮን ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቂ ተባዕትዮ ኢየን ተመዲበን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ሓለፍቲ ክኾኑ እንከለዉ፤ እተን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጸሓፍቶም ኢየን ኮይነን።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ናጽነት እኩብ ድምር ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽና ክንስንድ መድረኽ ይጽበየና ኣሎ። ነተን ብጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝጽሕፋን ኣብ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት ዝምጉታን ቃለማሕተታት (ኢንተርቪዩው) ዝገብራን ደቂ ኣንስትዮ ከየመገንኩወን ክሓልፍ ኣይደልን። ተግባራተን ኣብ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ እጃም ክህልዎ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ።
ታሪኽ ኣሉታውን ኣወንታውን ሰነኻት ኣለዎ። እንታይ ጽቡቕ ጌርና እንታይ ተጋጊና ምስ እንመዝን፤ ታሪኽ ክንፈልጥን ክንርዳእን ንኽእል። ንሓዲሽ ወለዶ ድማ ንምህረሉ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከምቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ዝገበርኦ ሎሚውን ብምሉእ ድሌት ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፤ ርኡይ ግደ ከበርክታ ባዕላተን ክብገሳ ኣለወን። ከም ደቂ ኣንስትዮ ባዕልና ክንዋሳእን ንደምበ ተቓውሞ ክንዓስሎን ይግባእ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ኣብ ሲቪካዊ ማሕበራት፥ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምውሳእ ከድልየና ኢዩ። ልክዕ ሲቪካውን ፖለቲካውን ቃልሲ ኢድ ን ኢድ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ኢዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ውድብ ዝመርሕ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ስለዝኾነ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ኣቲኻ፥ ነቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘገልግል ውሳኔታት ምዕዋት ሓደ ካብ ቃልስና ክኸውን ይግባእ።ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓጋጊ ኣካል ክመጻሉ ዝኸላሉ መንገዲ፤ ኣብቲ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምስ ዝሳተፋን ዝህልዋን ትራሕ ኢዩ። ነዚ ክብል እንከለኹ፤ ኣብ ስልጣን ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ቦትአን ባዕለንን ብድልየተንን ብኽእለተንን እምበር ከም ምጽዋት ክወሃበን ዝጽበይኦ ክኸውን ከምዘይብሉ ንምጥቃስ ኢየ።
ዓረብ ስፕሪንግ ዝፈጠሮ!
ኣብ ቱኒዝያ ዝተረኽበ ሓዲሽ ተርእዮ፤ ኣብቲ ብቃልሲ ዝተመዝገበ ሓዲሽ ናይ ቱኒዝያ ቅዋም፤ ንፈለማ ጊዜ ንዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ዝከላኸል ምዕራፍ ከም ዝጸድቕ ብምግባር ተዓዊቱ። እዚ ድማ ኣብ ሃገራት እዕራብ ናይ መጀመርያ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ ኢዩ። እቲ ዘሐጉስ፥ ሎሚ ኣብ ፓርላማ ናይ ቱኒዝያ 21% ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን ኣለዋ። እተን ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፤ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ደቂ ኣንስትዮ ንምእታው ብርቱዕ ቃልሲ ኣካይደን ኢየን።
እዚ ድማ ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ባህልና ኩሉ ጊዜ ስልጣን ክበሃል እንከሎ፥ ንተባዕታይ ከምዝምልከት ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ። ኣሓት፦ እቲ መገዲ ክጅመር ኣለዎ። እቲ መስርሕ ባዕሉ ኣይጅምርን ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ንክመጻ ዕድል ናይ ምንቕቓሕ ክረኽባ ኣለወን። ንኣብነት ኣብ ሽወደን ነተን ኣብ ምምራሕ ክመጻ ዝድለያ፤ እቲ ሰልፈን ዝእክል ትምህርታዊ ተመክሮታት ይህበን (ትሬይኒንግ)። ኣባናውን ነዚ ዕድል`ዚ ከነተኣታትዎ ናትና ቃልሲ የድሊ።
ብዙሓት መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን፥ ንሕና ዓቕሚ ኣለና ኢለን ባዕለን ኣብ ምምራሕ ክኣትዋ ክንርኢ ተስፋ እገብር።
በዚ ኣጋጣሚዚ፤ ነተን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን ኣብ ዝተፈላለያ ውድባትን ሰልፍታትን ከይተሓለላ ዝቃለሳ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ፤ ከምኡውን ነተን ሓያላት ኣክቲቪስትታት ደቂ ኣንስትዮ ሞጎሰይን ኣድናቖተይን የመሓላልፍ።
ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ቃልሲ የለን
ዝኽርን ክብርን ንስዉኣትና
ኣልጋነሽ ያቖብ
መጋቢት 8 ፡2021
ሽወደን
ዜናዊ ጸብጻብ 2ይ ጉባኤ ምትእስሳር ደቂ ኣንስትዮ ሰዲህኤThursday, 26 November 2020 09:36 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ምእትስሳር ደቂ ኣንስትዩ ሰዲህኤ፡ ብ14 ሕዳር 2020 ብኤለትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሃን ካለኣይ ጉባኤ ኣካይደን። ወ/ሮ ኣድያም ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ደቂ ኣንስትዩ ሰዲህኤ ንተሳተፍቲ ጉባአ “እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም” ብምባል መኽፈቲ ቃል ኣስሚዓ። ኣብቲ ዘስመዓቶ ቃል፡ ጉባኤ ኩሉ`ቲ ንሃገርና ኣካቢብዎ ዝርከብ ፈታኒ ኩነታትን ምዕባሌታቱን ብምጥቃስ ኣብ መስርሕ ምድላዉ ካላኣይ ጉባኤ ንዝተገብረ ዕቱብ ጻዕርታት ዝምልከት ብዝርዝር ኣቕሪባ። ብተወሳኺ ኣብ መጻኢ ነቲ ምትእስሳር ክቢድ ናይ ስራሕ ሓልፍነት ይጽበዮ ከምዘሎ ኣብሪሃ። ከምኡ‘ውን ሓለፍቲ ዞባታት ኣውሮጳን ሰሜን ኣመሪካን ወ/ሮ ኣልጋነሽ ያቆብን ወ/ሮ ኣስገደት ምሕረትኣብን በብተራ ንጽንዓት ቃልሰን፡ ተራ ደቂ ኣንስትዮን ኣግዳስነቱን ብምጥቃስ ኣቕሪበን። ኣቶ ተስፋይ ወልደሚካኤል ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን፣ ኣባላት ፈጻሚ ሽማግለ ብወገኖም ንጉዳይ ሓርነታውን ማዕርነታውን ኣግዕዞ ደቂኣንስትዮ ኤርትራውያን ብዝምልከት ሰፊሕ መብርህ ታት ህቦም።
ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ሰልፊ ደሞክራስ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ንጥፈታቱን ኣብ ጉዕዞ ዘጋጠምዎ ዕንቅፋታትን ዘጠቓለለ ጸብጻብ ብኣደ መንበር ወ/ሮ ገርግሽ ነጋሽ ድሕሪ ምቕራብ፣ ንዝቐረበ ጸብጻባት ተሳተፍቲ ጉባአ ብዕምቆት ተመያይጠናሉ። ድሕሪኡ ጉባኤ አትመርሕ ስክረታርያ ካብ ጉባኤኛታት ተመሪጻ። ወይዘሮ ኣስገደት ምሕረታብ፣ ወይዘሮ ኣልጋነሽ ያቆብን ወይዘሮ ፈቢን ግድወን ከኣ ኣባላት እታ ሰክረታሪያት ኮይነን።
ንድፊ ውሽጣዊ ሕግን ቅዋምን ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ስዲህኤ፣ ድሕሪ ምንባብን አኹል ምምይይጥን ድሕሪ ምክያድን ጉባአ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ኣጽዲቕዎ። ኣብ መጠጨረሽታ፡ ጉባአ ብመሰረት እቲ ዝጸደቐ ቅዋም ምትእስሳር ንመጻኢ ክልት ዓመታት አትመርሕል መሪሕነት ብዲሞክራስያዊ መንግዲ መሪጹ። እተን ምትእስሳር ደቂ-ኣንስትዮ ስዲህኤ ክመርሓ ኣብዚ ጉባኤ ዝተመርጻ ሽውዓተ ኣባላት አዘን ዝስዕባ አየን። ወ/ሮ ኣስገደት ምሕረትኣብ፣ ወ/ሮ ጸጋሂወት ሓጎስ ወ/ሮ ገርግሽ ነጋሽ፣ ወ/ሮ ሳባ ቕለታ፡ ወ/ሮ ምሕረት መኮነን፣ ወ/ሮ ገነት ተስፋገርግሽን ወ/ሮ ግደይ መሓሪን እየን።
ብድሕሪ እዚ ጉባኤ ነዚ ዝስዕብ ኣገደስቲ ውሳኔታትን ለበዋታትን ኣሕሊፉን።
- ምልካዊ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝብና ብሓፈሽኡ ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ከኣ ብፍላይ ዘፈጸሞን ዝፍጽሞ ዘሎን ኣስካሕካሒ ናይ ወጽዓ፡ ዓመጽን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ምቅላሕን ምቅላዕን ብዕቱብ ክስረሓሉ ኣስሚሩሉ።
- ጸረ-ምልኪ ንምቅላስ፥ ደቂኣንስትዮ ኣድማዒ ኣካል ናይ`ቲ ሓርነት፡ ማዕርነት፡ ፍትሕን ኣግዕዞን ሰብእዊ መሰላትን ዝጣበቕ ዓለም-ለኻዊ ምንቅስቓስ ብምዃን ዕዙዝ ምሕዝነት ምፍጣር።
- ዓቕምታትና ጠርኒፍና ኣድማዒ ቃልሲ ምእንቲ ክነካይድ ንሓባርዊ ስራሕ ዝዕድም ሃዋህው ምፍጣር።
- ንሕና ደቂኣንስትዮ ኤርትራ ኣብቲ ዝተናወሐ መስርሕ ሃገራዊ ቃልሲ ሃብታም ተመክሮ ስለ ዘለና፣ ምልካዊ ስርዓት ካብ ሃገርና ኣብ ምልጋስን፡ ምህናጽ ዲሞክራሲ፡ ፍትሒን ምውሓስ ዲሞክራስያውን ሰብኣዊ መሰላት ንምርግጋጽ፡ ሓርነታዊ ኣግዕዞ ደቂ ኣንስትዮ ንኽዕወት ንኹለን ማሕበራት ደቂኣንስትዮ ኤርትራውያን ዝውክል ማሕበር ንምምስራት ጻዕርታት ምክያድ።
- ንኹለን ኣባላት ሰልፊ ብኣካል ይኹን ብሞራል ንመስርሕ ምስንዳእን ምዕዋትን ጐባኤና ክውን ዝገበራ ኣሓት ብሓባር፡ ብፍላይ ንሓልፍቲ ምእትስሳር ቤት ጽሕፈት፡ ሓልፍቲ ዞባታትን ኣባላትን ደኺምና ከይበላ ንዘርኣየኦ ኣብነታዊ ተወፈይነተንን ኣድማዒ ኣስተዋጽኦአንን ዕዙዝ ምስጋና ይብጸሓየን።
ኣብ መደመደምታ ምትእስሳር ደቂ ኣንስትዮ ስዲህኤ ምስ ኩለን ማሕበራት ደቂኣንስትዮን ውልቀ-ስባትን ኣብ መኣዲ ሓቢርካ ምስራሕ ክጽመድ ደልውነታ ደጊሙ የረጋግጽ። በዚ ኣጋጣሚ`ዚ ነተን ኣብ ጐኒ ጨቋኒ ስርዓት ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ሓርነታውን ማዕርነትውን ቃልሲ ክጽበራ መጽዋዕታና ነቕረብ።
ዓውት ንሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ!
ዓወት ንኣግእዞ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ!
Interview Alghanesh Issack with Radio dimtsi HarnnetMonday, 27 April 2020 23:26 Written by Dimtsi Harnnet
ጋዜጣዊ መግለጺ ዋዕላ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣመሪካThursday, 13 February 2020 05:17 Written by ቤት ጽሕፈት ዜናን ብህልን ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ሰ.ድ.ህ.ኤ.
ሃገርና ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ንህላዌኣ ዝደናደን ጽንኩር ኩነታት ኣብ ዘላትሉ እዋን፣ ካብ - ይኣክል ናብ ይከኣል - ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ፣ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ካብ ኩሉ ክፍለ ሃገራት ኣሜሪካን ካናዳን ዝተሳተፈኦ ፣ ካብ 8 – 9 ለካቲት 2020 ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዕዉት ዋዕላ ኣካይደና።
ኣብዚ ዋዕላዚ ፣ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ነብስና ወዲብና ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝብና ልዑል ተራ ክንጻወት ወሲና። ነዚ ውሳኔ እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል፣ ብወለንተአን ኣወሃሃድቲ ክኾና ፍቓደኛታት ዝኽና ሸሞንተ ደቂ ኣንስትዮ፣ ነቲ ናይ ነብሰ ውደባ መስርሕ ክጅምርኦ ተወሲኑ። ተሳተፍቲ ዋዕላ ነናብ ቦታና ተመሊስና፣ ናይ ከባቢና ደቂ ኣንስትዮ ክንጥርነፍን፣ ጥርናፈና ከነሐይልን፣ ወከልትና ክንመርጽን፣ ናይ ከተማታትና ወከልቲ ብምልኣኽ ናይ ኩለን ከተማታት ወከልቲ ዘሳተፈ ናይ ሰሜን ኣሜሪካ ጥርናፈ ክንፈጥር ወሲና።
ከምኡውን፣ ታሪኻዊ ዋዕላ ኤርትራውያና ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣሜሪክ ነዚ ዝስዕብ ውሳኔታት ኣሕሊፍና፦
1- ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣይኣቱን እዩ ፣
2- ዶብና መጣልዒ ውልቀ-መላኺ ስለዘይኮነ ፣ ብቕጽበት ክሕንጸጽ፣
3- ናይ ፖለቲካን ናይ ሕልናን እሱራት ብህጹጽ ክፍትሑ፣
4- ሃገርና ብቅዋምን ልዕልና-ሕግን ክትመሓደር እምበር፣ ብውልቀሰብ ክትምራሕ ኣይነፍቅድን፣
5- ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምእንቲ ህዝብን ሃገርን ኣብ ጎድኒ ህዝቡ ደው ክብል ንጽውዕ፣
6- ህዝቢ ኤርትራ ነዲሩ ዝጀመሮ ናይ ይኣክል ህዝባዊ ምንቅስቓስ ክቕጽልን ኩሉ ህዝቢ ክሳተፎን ንጽውዕ፣
7- ምእንቲ ፍትሒ ዝቃልሱ ሓይልታት ተቓውሞ፣ ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ሓደጋ ወዲቑሉ ኣብ ዘሎ ህሞት ፍልልያቶም ኣወንዚፎም ሓደ ኢድ ኮይኖም ክሰርሑ ተደላይነቱ ህጹጽ ስለዝኾነ፣ ሓቢሮም ክሰርሑ ንጽውዕ፣
8- እንተ ብፍላጥ እንተ ብዘይፍላጥ ነመላኺ ስርዓት ዘገልግላ ደቂ ኣንስትዮ ምሳና ተጸንቢረን፣ ምእንቲ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ክቃለሳ ንጽውዕ፣
9- ኣብ ምእንቲ ፍትሕን ሓርነትን ዝካየድ ቃልሲ ህዝብናን፣ ኣብ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራን ኣተኵርና ክንቃልሰ ኢና፣
10- ሞያውያን ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን በብሞያኦም ተራኺቦም፣ ኣብ ግዚ ውድቀት ህግደፍ ሃገርና ንምህናጽ ዝገብርዎ ምድላዋትን ተበግሶታትን ንድግፍን ነተባብዕን።
11- ምልካዊ ጉጅለ ህዝቢ ክኸፋፍል ዝጥቀሙሉ ሜላታትን ሽርሕታትን ክንነቕሓሉን፣ ኣብ ክንዲ ተመቓቒልና መፍቶቱ ንኸውን፣ ነቲ ሰራም ከፋፋሊን መቓቓሊን ስልትታቱን ሽርሕታቱን ብስሙር ድምጺ ክንነጽጎን ክነፍሽሎን ንጽውዕ።
ነጻን ልዑልዊትን ኤርትራ ንዘለዓለም ትንበር
ንጡፍ ግደን ሓይልን ደቂ ኣንስትዮ ንፍትሒ ሓርነትን ይዓምብብ
ፍትሒ ይንገስ ምልኪ ይፍረስ
ክብርን ዝኽርን ንጀጋኑ ስውኣትና
ዋዕላ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሰሜን ኣሜሪካ
10 ለካቲት 2020


text:
ዓለምለኸ ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሂማን ራይትስ ዎች ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ የመን ሰንዓ ኣብ መፅንሒ ፍልሰተኛታት ንዝሞቱ ኢትዮጵያዊያን ንዓመፅቲ ሑቲ ወቒሱ።ሂማን ራይትስ ዎች ትማሊ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐሱ ዓመፅቲ ሑቲ ዘውረዱዎ መጥቓዕቲ ሕቡራት ሃገራት ንክምርመሮ ሓቲቱ ኣሎ።
ናይቲ ባርዕ መንቀሊ ብዝምልከት ካብቲ ሓደጋ ንዘምለጡ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ጠቒሱ Human Rights Watch መግለፂ ኣውፂኡ ኣሎ።ኣብቲ መፅንሒ ማእኸል ዘሎ ኢሰብኣዊ ኣተሓሕዛ ብዝምልከት ተቓውሞ የስምዑ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ሓለውቲ ናይቲ ማእኸል ንዕጡቓት ሑቲ ከምዝፅውዑዎም እቶም መሰኻኽር ገሊፆም።
እቶም ዕጡቓት ንቶም ፍልሰተኛታት ከም ዝቐጥቀጡዎምን መንቀሊ ሓዊ ዝኾነ ተባራዒ ከምዝደርበዩሎምን እቲ ፀብፃብ ሓቢሮም።
ኣብ Human Rights Watch ንጉዳይ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን እትከታተል ናዲያ ሃርድማን እቲ ዝወረደ ባርዕ ኣብ የመን ኣብ ልዕሊ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ዝወርድ ዘሎ ሓደጋ ምጥፋእ ህይወት መርኣያ እዩ ኢላ።
ወሃቢ ቃል ሑቲ ሚሊሽያ መሓመድ ዓብዱል ሰላም ነቲ ሓደጋ ተሓታቲ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ስደተኛታት IOM እዩ ኢሉ ኣሎ።እቲ ትካል ብዘይ ሕጊ ናብ የመን ንዝኣተው ክሕግዝ ኣለዎ ኢሉ ብምውሳኽ።
ዕጡቓት ሑቲ ነቲ ገበን ተሓታቲ እዮም ዝበለ እቲ ፀብፃብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣብ የመን ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያዊያን ንዝወረደ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ክምርምሮ ኣለዎ ኢሉ።
በቲ ባርዕ በዝሒ ዝሞቱ ኢትዮጵያዊያን ኣይፍለጥን። ሓደ ነባሪ ሰንዓ ግን ክሳብ ሕዚ 43 ኢትዮጵያዊያን ከምዝተቐበሩ ገሊፁ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ንኩነታት ኢትዮጵያዊያን ንከታተሎ ኣለና ኢሉ ኣሎ።ወሃቢ ቃል ምንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ድሕሪ ሰለስተ ማዕልታት ናይ 43 ሰባት ስርዓተ ቀብሪ ምፍፃሙ ኣረጋጊፆም።
ትማሊ እውን ኣብ ቤት ማእሰርቲ የመን ዝነበሩ 143 ኢትዮጵያዊያን ካብ ኤደን ናብ ሃገር ምምላሶም ምንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ኣፍሊጡ ኣሎ።


text:
ኣባል ማሕበረሰብ ልኡካነ ወንጌል ንኣፍርቃ ኣባ ማካሊ ናጻ ምልቓቕ ዝሰመዔ ማሕበረሰብ ኒጀር ዝተሰምዖ ሓጐስ ከምዘብዓለ ኣብ ኒጀር ንኣባ ማካሊ ወዲ ማሕበሮም ኣባ ማውሮ ኣርማኒኖ ከምዝሓበሩን ኣባ ፒየር ልዊጂ ማካሊን ካልኦት ኣርባዕተ ዜጋታት ኣብ ማሊ ንኽልተ ዓመት ተጨውዮም ድሕሪ ምጽናሕ ናጻ ምስ ተለቁ ኢጣሊያ ከምእተመልሱን ኣብ ኒጀር ደቂ ማሕበሮምን ምእመናን እውን ይጽበይዎም ከምዘለዉን ዝመጽእ ዘሎ ዓመት ናብ ኒጀር ክመጹና ተስፋ ንገብር ከምዝበሉ ዝሓበሩ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ፈደሪኮ ፕያና ኣስዒቦም፥
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ዕለት 17 መስከረም 2018 ዓ.ም. ኣብ ኒጀር ካብ ርእሰ ከተማ ኒኣመይ 150 ኪሎ መትሪ ርሕቐት ኣብ ዝርከብ ናይ ተልእኾ ወንጌል ማሕበረሰብ ንኣፍሪቃ ቤት ካብ ዝርከበሉ ስፍራ ተጨውዮም ኣብ ኢድ ናይ ማሊ ጅሃዳዊ ሓይሊ ዝነበሩ ኢጣሊያዊ ካህን ኣባ ፒየር ልዊጂ ማካሊን ካልኦት ምስኦም ተጨውዮም ዝነበሩ ሰለስተ ዜጋታት ዕለት 9 ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ናጻ ምስተለቁ ዕለት 10 ጥቅምቲ ሮማ ከምዝኣተዉን ሮማ ኣብ ዝርከብ ናይ ማሕበሮም ጠቕላሊ ቤት ምብጻሕ ኣካይዶም ምስ ኣባላት ማሕበሮም ተራኺቦምን ካብኡ ተሰናቢቶም ናብታ ዝተወለዱላ ከተማ ምስ ኣተዉ ኣባይቲ ስድራኦምን ናይ ክረማ ሰበኻ ምእመናንን በዓል ከምዝገበሩሎምን ናጻ ምልቓቖም ንእግዚኣብሔር ከምዘመስገኑን፡ ዝሓበሩ ፒያና ኣስዒቦም ብጀካ እዞም ክልተ ዜጋታት ኢጣሊያ ካልእቶ ምስኦምተጨውየን ዝነበራ ፈረንሳዊት ሶፊየ ፐትሮኒን ናይ ግብረ ሰናይ ኣባልን ተወላዲ ማሊ ናይ ፖለቲካ ኣካል ኪሰን እውን ናጻ ከምእተለቁ የዘኻኽሩ።
ኣባ ኣርማኒኖ ብስልኪ ምስ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ናጻ ምልቓቕ ኣባ ማካሊ ናይ ምእመናንን ናይታ ኣብ ኒጀር ናይ እትርከብ ቤተ ክርስቲያንን ኣብታ ዝትወለዱላ ከተማን ሰበኻን ናጻ ምእንቲ ክልቐቑ ማሕበረ ክርስቲያን ዘዕረግዎ ናይ ልመና ጸሎት እግዚኣብሔር ዝሃቦ መልሲ እዩ፡ ሕዝቢ ኒጀር ናጻ ምልቓቕ ኣባ ማካሊ ከምዘብዓለ እውን ገሊጾም።
ናይ ክረማ ጳጳስ ዳኒየለ ጃኖቲ ምስ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት እውን ብወገኖም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ዕለት 17 ምእንቲ ኣባ ማካሊ ጸሎት ይዓርግ ከምዝነበረን እዚ ኸኣ ንኣኦም ጥራሕ ዘይኮነ ንኹሎም ኣብ ዘተፈላለየ ኩርናዕ ዓለም ምእንቲ ዝተጨውዩን ዝቐርብ እውን ከምዝነበረን እቲ ናቶም ናጻ ምልቓቕ ነቲ ናይ ክረማ ሰበኻ ኣብ ሃገራት ከባቢ ሳሀል ዘካይዶ መደብ ድጋፍን ሕንጸትን ኣስፍሆተ ወንጌልን ዘበራትዕ እዩ ቢሎም፥ እዚ ኵነት ብመንጽር እታ ቅዱስ ኣቦና “ኵላትና ኣሕዋት” ብዝብል ኣርእስቲ ዝስደረዋ ዓዋዲት መልእኽቲ ዝንበብ ክኸውን ኣለዎ ቢሎም፡ ናይ ብዙሓት ዜጋታት ስቓይ ምኽንያት ዕርቅን ሰላምን ክኸውን ተስፋናን ጸሎትናን እዩ ኢሎም ከምዝነበሩ ይዝከር።


text:
መርትዖ ዋዕላ 330
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
31 ነሓሰ 2010
ኣብ’ዚ ርእይቶ ዋዕላ ብዛዕባ 330 ዘይኮነ፡ ብዓይኒ ነቐፈታ ዝርእዮ ዘሎኒ’ውን፡ ኣብ’ቲ መደምደምታ ክጥቀጥሶ’የ።
ዋዕላ ንደሞክራሲ ለውጢ ብዕለት 9 ነሓሰ 2010 ካብ ዝድምደም እንሆ ሳልሳይ ቕነኡ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ግዜ ብዛዕባ ሓደ ርትዓዊ ዝዀነ ዋዕላ ንክያድ ብብዙሓት ግዱሳት ደቂ ሃገር፡ ሰልፍታትን ውድባትን፡ ሲቪካዊ ማሕበራት፡ ኣብ መራኺቢ ብዙሓት ፈነወ ሬድዮ፡ ኣብ ፓልቶክ፡ ካልእ ኩሉ ዘመናዊ መራኸቢ ግዜ ዘለዎ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ርእይቶን ሓሳቡን ክገልጽ ጸኒሒ እዩ።
ኣብ’ዚ መዳይ ብፍላይ እቲ ኣብ ዋዕላ ዘይተጸንበረ ኣካላት ህዝብና ከልዕሎ ዝጸንሐ ክዉንን ኣገዳስን ሕቶታት እዩ። ንሕቶታቱ ከኣ ብተደጋጋሚ፡ ካብ ዝተፈላልዩ ወገናት፡ ኣብ ሕግን ስምምዓትን፡ ምርድዳእን ተሳትፎን መሰረት ዝገበረ ተሓታትነቱ ዘነጸረ ዋዕላ ዝጠለበን ዝሓተትን ገና ዝሓትት ዘሎ’ዩ።
ብሓቂ ከም’ዚኦም ዝኣመሰሉ ምዑታት ደቂ ሃገር ዝህብዎ ርእይቶታትን ሓሳብን፡ ኣብ መድረኽ ወጺኦም እዋሓስ አግብእ ክብሉ እንከለዉ፡ ኤርትራ ተስፋ ዘይብላ ከም ዘይትጥፍእ ካብ ዘረጋግጾ ሓደ ናይ ድሕነት መንገዲ፡ ናይ ሰላም መንገዲ፡ ናይ ሓድነት መንገዲ እዩ።
ካብ’ዚ ቀጺለ ተሳተፍቲ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዘቕርብዎ መርትዖ፡ እቶም ሰልፍታትን ውድባትን፡ ሲቪካዊ ማሕበራትን ዘቕርብዎ መርትዖ ብክልተ ሸነኽ ከቐምጦ ክፍትን’የ።
እዞም ክልተ ሸነኻት ኣብ ቅድሚ ምልካዊ ስርዓት ንጥፍኣቶም ዝተበየነሎምን ዝተፈርዱን ደቂ ሃገር፡ ጸገማቶም ንፍታሕ ዝኸድዎ መንገድን ዘቕርብዎ ሓሳብ ህንጻ ዲሞክራሲያ፡ ተሳትፎ ህዝብን፡ ሕግን ስርዓትን፡ ውዕላትን ስምምዓትን ብዙሕ ፍልልይ ከም ዘለዎ ዘረድእ ዝገልጽን’ዩ።
ኣብ ሓደ ክልተ ናይ ተቃውሞ ደምበ፡ ንፍትሕን ንደሞክራስን ዝቃለስ ህዝቢ፡ ኣብ’ቲ ንዕኡ ዝጥርንፎን፡ ዝእክቦን፡ ግደኡን ተራኡን ዝሰርዕ፡ መሰሉን ክብሩን ዘረጋግጸሉ ሓሳባትን መርሓ፡ ንድፊ፡ ቅዋም፡ ስምምዕ፡ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ፡ ውሳኔታት ክፈላለ ካብ’ቲ ክቃዶ ዘይክእል ክልተ ዝጋራጮ ተርኽቦ’ዩ።
መርትዖታት ተሳተፍቲ ዋዕላ
1 ኣብ ዋዕላ 330 ኤርትራውያን ዝተሳተፍዎ’ዩ
2 ኣብ ዋዕላ ዝተፈላልዩ ጾታታት፡ ሃይማኖታት፡ ብሄራት ዝተሳተፍዎ
3 ዝተፈላልየ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮታት ዘለዎም ዕልማናዊ፡ ሃማኖታዊ፡ ብሄራዊ
ውድባት ሲቪካዊ ማሕበራት ውልቀ ሰባት ዝተሳተፍዎ
4 ኩሉ ጸጋማት ዝተዘርበሉ
5 ምስ ኩሉ ሕብረ ብሄራትን፡ ብሄራትን ሃይማኖታት ዝተራኸበሉ
6 ብሓባርዊ ውሳኔ ዝወጻሉ ወ.ዘ.ተ
መርትዖታት ኣብ ዋዕላ ዘይተሳተፉ
1 ሕጋውነት ዋዕላ
2 ሓላፍነት ዋዕላ
3 ስምምዓት፡ ውዕላት፡ ንድፊ ንዋዕላ
4 ጎስጓስ ዋዕላ፡ ሓበሬታ ዋዕላ ንህዝቢ
5 ኣገባብ ተሳትፎን ከመይነት ኣተገባብራ ዋዕላ
6 ቀጻልነት ዋዕላ
7 ፍታሕ ፖለቲካዊ ፍልልያት ኣብ ደመብ ተቃውሞ ቅድሚ ዋዕላ
8 ነጻ መራኸቢ መድያን መራኸቢ ብዙሓት ቅድሚን ድሕሪ ዋዕላን
9 ተሳትፎ ነጻ ሲቪካዊ ማሕበራት
10 ምቁጽጻር ውሳኔታት ዋዕላ ብኸመይ ይጸድቕ ወ.ዘ.ተ ካብ’ቲ ኣብ ዋዕላ ዝበዀረ
ሓሳባት’ዩ።
መደምደምታ
ተሳተፍቲ ዋዕላ 330 ከም ዓቢ ቁጽሪ ወሲዶም ዝሕበንሉ’ዩ። እዚ 330 ዝኣክል ህዝቢ ንዓይ ብክልተ መንገዲ ብዙሕ ተቐባልነት ዘይብሉ ክገብሮ ዝኽእል ምኽንያታት ኣሎ።
ቀዳማይ እቲ ህዝብና ዝሓለፎ ናይ ቃልሲ ተምክሮታትና፡ ኣብ መዋእል ብረታዊ ተጋድሎና፡ ኣብ ጉባኤታትና ልዕሊ ብኣሽሓት ህዝቢ ዘጋብኤ ምዃኑ ማንም ዝስሕቶ ኣይኮነን። ህዝብና ካብ ሕምብርቲ ምምሕዳር ጸላኢ ፈንጢሱ፡ መራሕን ኣድራሻን ዘይብሉ በረኻታት ኤርትራ ከም መርፍእ ካብ ጭራ ፈረስ ደሊዩ ዝረክብ፡ ቦታ ጉባኤታቱ ደሊዩ ረኺቡ ምስ ደቁ ኣሕዋቱ ዝዘተየ፡ ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ 1971፡ ካልኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ 1975፡ ቀዳማይ ውድባዊ ጉባኤ ህ.ግ.ሓ.ኤ1977፡ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ 1987፡ እንተጠቒስና ብዛዕባ ተሳትፎ ህዝብና ዘይምፍላጥ ጥራሕ እየ ክብሎ ዝኽእል። እቲ ዘገድ ብዝሒ ቁጽሪ እንተዀይኑ ቀንዲ ዕልማ ሕጂ’ውን ዋዕላ ኣይተዓወተን’የ ክብል ዝኽእል። ምኽንያቱ ካብ’ቲ ክእክቦ ዝክእል ዝነበረ ቁጽሪ ኣዝዩ ውሑድ ብምዃኑ። ካብ’ቲ ኣብ ዋዕላ ክውከል ዝግብኦ ዜጋ ኣዝዩ ውሑድ ብዃኑ።
ካልኣይ እቲ ደገፍ መንግስቲ ኢትዮጵያ እንተዘይርከብ፡ ሓደ ርብዒ ህዝቢ ኣብ’ዚ ኣኼባ’ኳ ኣይምስተሳተፍን’የ ዝብል። ኣንዳዕዲዔ ደጊመን ደጋጊመን ክብሎ ዝደሊ ከኣ ንሱ’ዩ። መነግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ዋዕላ ደገፍ ወይ ሓገዝ እንተዘየግብረሉ ዋዕላ በዚ ሕጂ ዝምክሓሎ ዘሎ ቁጽሪ ኣይምተጋብኤን። ኣብ’ዚ ከነጽሮ ዝደለኹ፡ ደገፍ መሓዛ ውጹዕ ህዝቢ ዝዀነ፡ ደገፍ መንግስቲ ፈ.ዲ.መ.ኢ ንምንእኣስ ዘይኮነ፡ ነቲ ተበግሶ ወዲ ሃገር እዚ ሓገዝ እንተዘይነብርስ እዚ ኩሉ ጃህራ ብ330 ዶ ምስ ተሰምዔ ካብ ዝብል ሓሳብ’ዩ። መንስግቲ ኢትዮጵያ ከም ተቐባል ጋሻ ዝከኣሎ ይገብር ኣሎ። ልዕሊ ኩሉ ነቲ ዋዕላ፡ ጉባኤ፡ ኣኼባታት፡ መዓልታዊ ንጥፈታት ነፍሲወከፍ ተቃውሚ ሓይሊ ዝግበረሉ ቦታዊ ደገፍ፡ ጸጥታዊ፡ መዕረፍን ደገፍ እኹል ባይታ ነይሩ’ዩ በሃላይ’የ። እቲ ኩርዓትን ሓበንን ከኣ ብድሕሪኡ’ዩ ክመጽእ ዝኽእል። ዘይክሓድ ደገፍ ዘድልዮ እንተሃለወ ከኣ እቶም ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ከምኡ ኬንያን ኡጋንዳን ዝርከቦ ካብ ቦታ ስደተኛታት ክመጹ ንዝደልዩ ብሓቂ ሓቂ ሓገዝ ዝደልዩ እዩ።
ኣብ መንጎ እቲ ዋዕላ ዝተሳተፈን፡ ዘይተሳተፈን ኣብ ዋዕላ ዘሎ ፍልልያት ራእይ ሰማይን ምድርን’ዩ። ገገስ ያኢ ዋዕላ ንኸሞጉሱ ኣፍ ንኣፍ ተራኺቦም፡ በቲ ኣብ ዋዕላ ዝተኻየደ ክትዕ ዕጉባት ከም ዘይነበሩን፡ ዋዕላ መጽናዕቲ ከም ዘየነበሮን፡ ኣብ ቦታ ዋዕላ ከኣ ገምጋም ከም ዘይተገብረን፡ ኣብ ውሳኔታቱ ከኣ ሓዋዊሱ ዘጽደቐ ክብሉ ቃሎም ዝሃቡን ኣብ ህዝቢ ዝተጋለጹ፡ ገገለ ተሳተፍቲ ዋዕላ ከኣ ምስ ህዝቢ ክራኸቡ ቆጸራ ገይሮም ከብቅዑ፡ ቆጸራ ዝጠለሙን፡ ድምጺ መሰልና ደሊና ዝምስክሮ ኣብ ናይ ዝሓለፈ ሰንበት 29 ነሓሰ 2010 ፈነወ ዝቀረበ ጸብጻብ ዝምስክሮ’ዩ።
ካብ’ቶም ኣብ ዋዕላ ዝተሳተፉ፡ እቶም ዘይተሳተፉ ንዋዕላ ከጸብቁን፡ ከማዕርጉን፡ ብኩሉ መዳያቱ ከሕይልዎ፡ ኣብ መወዳእታ ሓድነት ህዝብን መሬትን ዓቒቡ፡ ንሰላምን ራሕዋን፡ ሕግን ፍትሕን ከረጋግጽ ዝኽእል ዕላማታት ወሲኑ ከጽድቕ ብዘለዎ ኣንፈት ሒዞም ክምጉቱ ክትሰምዕን ክትርእይን እንከሎኻ፡ ብዛዕባ ዋዕላ ናይ 330 ዝዛረቡን፡ ምስ ህዝብና ተራኺብና መጺእና ዝብሉ ጥራሕ እኻ ትሰምዕ፡ እሞ እንታይ ምስ ህዝብካሽ ተራኺብካ፡ ንርትዕን ፍትሕን ዶ ተዛረብካ፡ ንሓድነትካ ዶ ተዛረብካ፡ ምፍልልያ ወጊድካ ዶ ? ካብ ጌጋኻ ተኣረምካ ዶ ? ክምልሶ ይግባእ።
ብዛዕባ ምስ ህዝብና ደኣ ሎሚ ብነፋሪት ከይድካ ዘይኮነስ፡ ቀደም መሬት ሓዊ እንዳተፍአ፡ መጺኦምና፡ ከይድናዮም፡ ጻባኦም ሰቲና፡ ሻሽ ዝመስል ማእሲ ኣጎዛ፡ ተሊሽ ተጺፍና፡ ኣሕዲሮምና፡ ከዊሎምና፡ ተወጊእና ጸይሮምና፡ ተሰዊእና ገኒዞም ቀቢሮምና፡ ሽዑ ኢና ምስ ህዝብና ዝተራኸብና። ህዝብና ሽዑ ኢና ንፈልጦ። ኣብ’ታ መራር ሰዓት’ኳ ንሓድነቱ ዘየተማትኤ ህዝቢ ሎሚ ነጻነቱ ብደቁ ዘውሓሰ ህዝቢ ንምልካዊ ስርዓት ካብ መንበረ ስልጣኑ ግሒጡ ደርቢዩ፡ ደሞክራሲ ስርዓት ክተክል ካብ ማንም ግዜ ቅሩብ ምዃኑ ጥራሕ’የ ዝፈልጥ። ህዝብና በቲ ንፈልጦ ንፈልጦ’ምበር። ሎሚ ብዘይንፈልጦ ቋንቋታት ብሃይማኖት ዶ ብሄራት ንፈልጦ ኣይኮነን። ህዝብና ሓድሕዱ ተኻባቢሩ ዝነበረን ዘሎን እዩ። ነቲ ዝነበረ ክብረትን ሓድነትን ከኣ መሊሱ ክዓቢ ክተርርን ክሕይልን ምጽዓር’ምበር ኣብ ፍርቂ መንገዲ ከም’ዚ ዋዕላ ተወዳዲሱ ዝወጸ ኣይኮነን።
መተሓሳሰቢ
እዚ ንዋዕላ ብሕጋዊ ሓላፍነት፡ ስምምዓትን ዘኽበረ፡ ንድፊ ኣቀዲሙ፡ ብመጽናዕቲ ኣብ ቦታ ዋዕላ ይብጻሕ ዝበለ ወገናት ህዝብና፡ ሓቂ ሚዛን ናብኡ ዝዘንበል’ዩ። ሎሚ ይኹን ጽባሕ። ደጊም ዝተጋገየ ይተኣረም። ንሕና መኻይዲ ካብ ኰንስ መንገድና ነጽፍፍ። መንገድና ኣተሓሳስብና ንስራዕ’ዩ ዝበሃል ዘሎ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1464


text:
ኣብ ጀርመን ከተማ በርሊን ኣብ ሓደ ናይ ዕዳጋ ቦታ ብናይ ጽዕነት መኪና ዝተፈጸመ መጥቓዕቲ 12 ሰባት ምሟቶምን ካልኦት አስታት 50 ድማ ምቁሳሎምን ተፈሊጡ’ሎ። እዚ መጥቓዕቲ ከም ባህልን ልምድን ጀርመን ንበዓል ልደት ኣብ ዝዳለው ክብረ በዓል ጎደናታት ዘጋጠመ ምዃኑ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ፖሊስ እታ ከተማ እቲ መጥቓዕቲ ብላንድ ማርክ ከይሴር ዊልሀም ሚሞርያል ቤተ ክርስትያን ኣብ ዝበሃል ቦታ ትማሊ ሶኑይ ምሸት ምግጣሙን መራሕ’ቲ መጥቓዕቲ ዝፈጸመ ናይ ጽዕነት መኪና ድማ ካብቲ ሓደጋ ዘጋጠመሉ ቦታ ክስወር ኣብ ዝፈተነሉ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ምእታውን ሓቢሮም። መራኸቢ ብዙሃን እቲ መራሕ መኪና ፓኪስታናዊ ምዃኑን ናብታ ሃገር ዝሓለፈ ዓመት ምእታውን ይሕብሩ ኣለው።
ተመሳሳሊ መጥቓዕቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ከተማ ኒስ ፈረንሳ ኣብ ባህላዊ በዓል ዝኻየደሉ ዝነበረ ቦታ ምግጣሙን 86 ሰባት ምሟቶምን ይዝከር። መራሕ መኪና እዚ ኣብ ፈረንሳ ዘጋጠመ ሓደጋ ኣብ ቱኒዝያ ዝተወልደ ምዃኑን ምስ ንገዛእ ርእሱ “እስላማዊ መንግስቲ” ኢሉ ዝጽውዕ ጥሩፍ ጉጅለ ምትእስሳር ክህልዎ ይኽእል ዝብል ጥርጣረ ከምዘሎ ይግለጽ።
ኣውሮጳዊ ተንታኒ ብሩዝ ዊልሰን ካብ ሜልቦርን ኣውስትራልያ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ ቃል እዚ ኣብ ጀርመን ዘጋጥም ዘሎ መጥቓዕቲ ጀርመናዊያን ኣስታት ሓደ ሚልዮን ስደተኛታት ኤስያ፡ማእኸላይ ምብራቕን ኣፍሪቃን ኣብ ሃገሮም ንምቅባል ድምጾም ዝሃብሉ ውሳኔ መዘኻከሪ’ዩ ይብሉ።
ብተወሳኺ መሓውራት ዜና ንዘቕርብዎ እታ መኪና ዋንነታ ናይ ፖላንድ ትካል ምኳኑ ብዝምልከት ሚስተር ብሩስ ዊልሰን ከምዚ ይብሉ።
“ ገለ መሓውራት ዜና እታ መኪና ምስ ፖላንዳዊ መራሕ መኪና ተጨውያ ክትኸውን ትኽእል’ያ ዝብሉ እንተሓለው ኣብ ኸመይ ኹነታት፡ ብኸመይን መዓስ ከምኡ’ውን እቲ ሓበሬታት ሓቂ ድዩ ንዝብል ግን ክሳብ ሕጂ ዝተረጋጸ ነገር የለን። ይኹን እንበር እቲ ፖላንዳዊ ትካል ኣብ ከባቢ ሰዓት 4 ድሕሪ ቀትሪ ምስ መራሕ መኪና ርኽብ ምቁራጾም ሓቢሮም እዮም። እዚ ድማ እቲ ሓደጋ ቅድሚ ምግጣሙ ኣርባዕተ ሰዓታት ኣቢሉ’ዩ ኣብዚ ኣርባዕተ ሰዓታት እንታይ ኣጋጢሙ ክሳብ ሕጂ ኣይፈለጥናን።”
ኣውሮጳ ኣብ ቀረባ እዋን ዓበይቲ መጥቓዕትታት ግብረ ሽበራ ኣብ ከተማታት ፓሪስን ብራስለስን ምግጣሙ እንተኾነ ግን ኣብ ጀርመን ዳዒሽ ሓላፍነት ዝወሰደሉ ነአሽቱ ሓደጋታት ከጋጥም ምጽንሑ ይፍለጥ።
ናይ ኣሜሪካ ክፍሊ ሃገራዊ ጸጥታ ወሃቢ ቃል ኔድ ፕራይስ እዚ ሓደጋ መጥቓዕቲ ግብረ ሽበራ ምዃኑን ኣሜሪካ ድማ ጀርመን ኣብ ተኻየዶ ምርመራ ኣብ ጎና ደው ከምትብል ኣፍሊጦም ኣለው።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ቅድመኹም ይድፋኣኒ ዞም ደቀይ
ብተስፋማርያም ወ/ጊዮርጊስ ኖርወይ 10/09/06
ኣብ ልዕሊ ወለዲ ዝወርድ ዘሎ ዘይተኣደነ መዓት
ናትና ብዝበልዎ ዘየናሕሲ ኣረሜናዊ ስርዓት
ንፍጫሕ መሰንገሎም ወወጢጡ ዝጠብስ ንእሳት
ሕማም የሕዲሩሎም ንወለዲ ዘይሓዊ ጾር መንደዓት
ኣደ ጅግና ክንዲ ካሕሳ ተፈድያ ዘይነጽፍ ንብዓት
ሎሚ በኣሰ ብኾንቱ ዝዓርቡ ዘሎዉ መንእሰያትና
ድርብ ሓዘን ኮይኑ በይና ተኾርሚያ ዘጻንዕ ስኢና
ተካሊት ወላዲት ትጽቢት ኣልቦ መንዩኾን ከድሕና
የእዛን እናሰምዐ መዓልታዊ ክፉእ እናረአ የዕንትና
ኣደ እናነብዐት ኣማዕዲኻ ዘጠምት መርገም ዎሪዱና
ኮስኲስኪ ዘዕበኽዮም ለይለይ ዝብሉ ሰገናት ደቅኺ
ሰይጣናዊ ስርዓት ኢዶም ኣይስኣኑ መንጢሎሙኺ
ዘይወረዶ ክንደይ ከይስሞዖ ንሕሩር ውሽጣዊ ልብኺ
ታይሞ.ገበር ኣእዊኻ ረዳኢ ዘይብሉ ሃገር ተፈጢርኪ
ኣማዕድያ ዝሰኣነት ምሩጻት ውላዳ ቦኽሪ ዓይና
ወፊሮም ከይተመልሱ ከምዘይ ኣፍረየ ማህጸና
ኣበይ ይህልዉ ክትብል ብሓዘን ብሓሳብ ሳጺና
ኣቓልቦ ዝገብረላ ተሳኢኑ ንሕናውን ጨኪና
ኣብ ጎንኣ ደው ከይንብል ፈሪሕና ርዒድና
ደቀይ ስኢነ ንመንየ ዝነግሮ መንዩ ሓላፍነቶም
ኣርድኡኒ ግዳ ደቀይስ ኣሎዉ ድዮም ሞይቶም
ኣይቀበጥኩን ጌና ከይ ሰማዕኩ ደሃይ ሃለዋቶም
ረሳ ኦም ከይረኣኹ ከይቀበርኩ ኣብ ጎኒ ብጾቶም
ኣብ ደገ ዘለኹም ኩሉ ትዕዘቡ መሳኻኽር ዓይኒ
ሸቐልቀል በዚሑ ዘላ ኣውኣላ ክቐብጽ ኣርድኡኒ
ብዘይ ደቀይ ዓለም ኮንቱ ደጊም እንታይ ክትኮነኒ
ባንደራ ህግደፍ ገዲፍኩም ብጸሊም ጨርቂ ቅቦሩኒ
ኣሰርሮም ክስዕብ ካብ ዘለኹዎ ስቓይ ሞት ትሕሸኒ
ዝጓነፎም ዘሎ ደቅኺ ዘይፈለጥኪ ታይሞ ክትገብሪ
ኣደየቦየ እናበለቱ ዝሰጥም ዘሎ ኣብ ሑጻ ናብ ባሕሪ
ማሙቕ ቤትኪ ደጊም ኣትይ.ዎዩ ሰራም ሕሱም ቁሪ
ህግደፍ ፈሪዱኪዩ ባህ ከይብለኪ ሓዚንኪ ንኽትነብሪ
ባዕሉ የጸብቆ ካብ ሰብሲ በዂርኪ ይሓግዝኪ ፈጣሪ
ንዘላኣለም ዝኽሪ ንስውኣትና ኣሜን
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2579


text:
ሀ. ዓለመ መላእክት
እግዚአብሔር ኣብ ዓሠርተ ከተማታት ሚእቲ ነገድ ገይሩ ብዕለተ እሑድ (ሰንበት) ምስ ፈጠሮም ተኸወሎም። ንሳቶም ኸኣ “መን ፈጢሩና፧ ካበይ’ከ መጺእና፧” ኢሎም ኪሓቱ ጀመሩ። ኣብዚ ጊዜ’ዚ ሳጥናኤል “አነ ፈጠርክዎሙ ለፍጡራን፡ ንፍጡራን ኣነ ፈጢረዮም” ብምባል፡ ፈጣሪኦም ምዃኑ ገለጸሎም። ገሊኦም ኪስዕብዎ እንከለዉ፡ ገሊኦም ግና ተቓወምዎ። በዚ ድማ ኣብ መንጎ መላእኽቲ ብሰንኪ ክሕደት ሳጥናኤል ክርክር ኮነ። ኣብ መወዳእታ ኸኣ እግዚአብሔር ተገሊጽሎም ኣቦ ሓሶት ዝኾነ ሳጥናኤልን ሠራዊቱን ናብ ዘለዓለም ፍርዲ፡ እቶም ኣብ “ንቁም በበህላዌነ እስከ ንረክቦ ለአምላክነ/ ንኣምላኽና ክሳዕ እንረኽቦ ኣኣብ ዘሎናዮ (ኣብ ሃይማኖትና) ንጽናዕ” ዚብል ስብከት ሊቀ መላእኽቲ ቅዱስ ገብርኤል ኣሚኖም ንዚጸንዑ ድማ ዘለዓለማዊ ኽብሪ ሃቦም። (ራእ. 12፡7-8፣ ኢሳ. 14፡15)።
1. ኣብ ዘመነ ብሉይ ዝነበሩ ቅዱሳን ሰባት
ኣብ ዘመነ ብሉይ ኪዳን ዝነበሩ ሰባት ኣብ ኣርባዕተ ዘመናት ነበሩ፦
1. ዘመነ አበው
2. ዘመነ መሳፍንት
3. ዘመነ ነገሥት
4. ዘመነ ነቢያት (ካህናት)
1.1 ዘመነ አበው
ካብ ኣዳም ክሳዕ ኖኅ ዘሎ 2256 ዓመታት ኪኸውን እንከሎ፡ ካብ ኖኅ ክሳዕ ሙሴ ዘሎ ኸኣ 1600 ዓመታት ብድምር ካብ ኣዳም ክሳዕ ሙሴ ዚነበረ 3856 ዓመታት ዘመነ አበው ወይ ኸኣ ዘመነ ሕገ ልቡና ይብሃል። ደቂ ሰባት ብሕገ ልቡና ማለት በቲ እግዚአብሔር ኣብ ልቦኖኦም ዘቐመጠሎም ሕጊ ዝምርሑ ዝነበሩ ዘመን እዩ።
ኣብዚ ዘመን እዚ ዝነበሩ ዕሥራን ክልተን አበው ካብ ኣዳም ጀሚሮም ክሳዕ ያዕቆብ ዘለዉ እዮም።
1.2 ዘመነ መሳፍንት
‘መስፍን’ ማለት ገዛኢ፡ ዳኛ እዩ። እስራኤላውያን ካብ ባርነት ግብጽ ብኃያል ቅልጽም ተኣምራት እግዚአብሔር፡ ብመሪሕነት ሊቀ መላእክት ቅዱስ ሚካኤልን ሊቀ ነቢያት ሙሴን ወፂኦም፡ ኣብታ መዓርን ጸባን እተውኅዝ (ሕገ ኦሪትን ሕገ ወንጌልን ዚሥርዓላ) ንኣቦታቶም ኣብርሃም፡ ይስሓቅን ያዕቆብን ከውርሶም ቃል ዚኣተወሎም ቦታ ምስ ኣተዉ፡ ብፍላይ ድኅሪ ሞት መስፍን ኢያሱ ናብ ኣማልኽቲ ኣሕዛብ እናተሳሕቡ ንፈጣሪኦም እግዚአብሔር የቘጥዑ ነበሩ። ንሱ ኸኣ ምእንቲ ኺምለሱ ኢሉ ንምርኮ ኣኅሊፉ ይህቦም እሞ ተጨኒቖም ናብኡ ምስ ተመልሱ ግና መሳፍንቲ ኣተንሢኡ ካብ ኢድ እቶም ዘሳቕይዎም የናግፎም ነበረ። በዚ መሠረት እግዚአብሔር ካብ ኢያሱ ክሳዕ ሳሙኤል ኣብ 450 ዓመት ኣተንሥአ። መሳ. 2፡16፣ 21፡25፣ ግብ 13፡20
እቶም መሳፍንቲ ኸኣ እዚኦም ዝስዕቡ እዮም፦
1. ኢያሱ
2. ጎቶንያል (መሳ. 3፡7-11)
3. ናኦድ (መሳ. 3፡12-30)
4. ሴሜጌር (መሳ. 3፡31)
5. ነቢይት ዲቦራን ባርቅን (መሳ. 4፡1-24)
6. ጌዴዎን (መሳ. 6፡8)
7. ኣቤሜሌክ (መሳ. 3፡31)
8. ቆላ (መሳ. 10፡1-2)
9. ኢያዕር (መሳ. 10፡3-5)
10. ዮፍታሔ (መሳ. 11፡10)
11. ኣብዘን (መሳ. 12፡8-10)
12. ኤሎም (መሳ.12፡110
13. ኣብዶን (መሳ. 12፡13-15)
14. ሶምሶን (መሳ. 13፡16)
15. ኤሊ (1ይ ሳሙ. 4፡18)
16. ሳሙኤል (1ይ ሳሙ. 7፡15)
ዘመነ መሳፍንት ካብ ዘመነ አበው ዝያዳ ናብ አማናዊት ቤተ ክርስቲያን ዚቐረበ እዩ። ምኽንያቱ፦
1. ሕገ ኦሪት ዚተዋህበሉ ዘመን ብምዃኑ
2. ታቦተ ሕግ ዚተዋህበሉ ዘመን ብምዃኑ
3. ደብተራ ኦሪት ዚተተኽለትሉ ዘመን ብምዃኑ (ዘፀ. 26)
4. ቀኖና በዓላት ዚተጀመረሉ ዘመን ብምዃኑ (ዘሌ. 23)
5. ካህናት ብሕጊ ዚተሾሙሉ ዘመን ብምዃኑ (ዘፀ. 28)
6. ንዋያተ ቅዱሳት ኪሥርሑሉ ዚጀመሩሉ ጊዜ ብምዃኑ (ዘፀ. 27፡3)።
ኣብ ዘመኑ መሳፍንት ዝነበሩ ምሳሌታት ቤተ ክርስቲያን
1. ደብተራ ኦሪት ምሳሌ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን
2. ሌዋውያን ካህናት ምሳሌ ካህናት ሓዲስ ኪዳን
3. መሥዋዕት ገንሽል ምሳሌ መሥዋዕት ሓዲስ ኪዳን (ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን)
4. በዓላት ኦሪት ምሳሌ በዓላት ቤተ ክርስቲያን
1.3 ዘመነ ነገሥት
ሕዝበ እስራኤል፡ ነቶም ኣብ ዙርያኦም ዝነበሩ ነገሥታት ኣሕዛብ ብምርኣይ ንካህን ሳሙኤል “ንጉሥ ኣንግሠልና” ኢሎም ሓተትዎ። ንሱ ኸኣ ብትእዛዝ እግዚአብሔር ንሳኦል ወዲ ቂስ ኣንገሠሎም።
እዚ ዘመነ ነገሥት ንኣርባዕተ ሚእቲ ዓመታት ዚኣክል ጸንሐ (ካብ 4000 ክሳዕ 4400 ዓመተ ዓለም)
ኣብዚ ዘመን’ዚ ሳኦል፡ ዳዊት፡ ሰሎሞን፡ ሮብዓም ኸኣ ነገሡ።
ኣብ’ዚ ዘመን እዚ ንሎሚ ዘሎ ኣሠራርሓ ቤተ ክርስቲያን መሠረት ዚኾነ ዘመን እዩ ነይሩ። ኣብ ደብተራ ኦሪት (ድንኳን) ዝነበረት ታቦተ ጽዮን ናብ ቤተ መቅደስ ኣተወት። ንጉሥ ዳዊት ኣብ ቤተ መቅደስ በብሳምንቶም ዘገልግሉ ካህናትን መዘምራንን ብምምዳብ፡ ሎሚ ንእንጥቀመሉ ሥርዓት መሠረት ኣቐሚጡ እዩ።
ኣብ ዘመን ንጉሥ ሮብዓም መንግሥቲ እስራኤል ኣብ ክልተ ተመቕለት (2ይ ነገ. 12፡1-18)። እቶም ክልተ ነገዳት (ነገደ ብንያምን ነገደ ይሁዳን) ሰፈሮም ኣብ ደቡብ ፍልስጥኤም ኮይኑ ርእሰ ኸተማኦም ኢየሩሳሌም ኮይኑ ንጉሦም ድማ ሮብዓም ነበረ። እቶም ዓሠርተ ነገዳት ድማ ኣብ ሰሜን ፍልስጥኤም ሰፊሮም፡ ኣብ ሰማርያ ርእሰ ኸተማኦም ሴኬም ገበሩ። ንጉሦም ከኣ ኢዮሮብዓም ኪኸውን እንከሎ፡ መንግሥቶም ድማ መንግሥቲ እስራኤል ተባህለ። (1ይ ነገ. 12፡25)
ነሓድሕዱ ዚተመቓቐለ ሕዝቢ፡ ንመጥቃዕቲ ጸላእቱ ዝተቓልዐ ስለዝኾነ፡ እቶም ኣብ ሰሜን ዝነበሩ እስራኤላውያን ብመሪሕነት ንጉሥ ሰልምናሶር ብኣሶራውያን ተወጊኦም ተማረኹ። (1ይ ነገ. 17) እቶም ኣብ ደቡብ ዝነበሩ እስራኤላውያን ኸኣ ብመሪሕነት ናቡከደነፆር ብባቢሎናውያን ተወሩ። ኢየሩሳሌም ዓነወት፡ ቤተ መቅደስ ፈረሰ፡ እስራኤላውያን ድማ ተማሪኾም ናብ ባቢሎን ተወስዱ።
1.4 ዘመነ ነቢያት (ካህናት)
እዚ ዘመን እዚ ካብ 586 ዓ.ቅ.ል.ክ. ክሳዕ ልደተ ክርስቶስ ንዘሎ ጊዜ የጠቓልል። እዚ ኸኣ ንጉሥ ኣይሁድ ሴዴቅያስ ኣብ ምርኮ ባቢሎን ድኅሪ ምማቱ ኣብ 2ይ ዜና. 36፡1-16 ተጠቒሱ ዘሎ ጊዜ ማለት እዩ።
ነቢያት፦ ብሓፈሻ ናይ እግዚአብሔር ነቢያትን ነቢያት ሓሶትን (ነቢያት ጣዖትን) ተባሂሎም ኣብ ክልተ ይኽፈሉ። ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ እንረኽቦም ነቢያተ እግዚአብሔር ናይ ቃል ነቢያትን ናይ ጽሑፍ ነቢያትን ኢልና ኣብ ክልተ ንኸፍሎም። ናይ ጽሑፍ ነቢያት ብመዓርጎምን ብቕዓቶምን ዓበይትን ደቂቅን (ንኣሽቱን) ይብሃሉ። ናይ መጀመርታ ናይ ብሉይ ኪዳን ነቢይ ኣዳም፡ ናይ መወዳእታ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሓንስ ፡ ሊቀ ነቢያት ድማ ነቢይን መስፍንን ዚነበረ ሙሴ እዩ።
ካህናት፦ እግዚአብሔር ፍሉይ ክህነት ካብ ዝሃቦም (ንኣብነት ኣዳም፡ መልከ ጼዴቅ . . .) እንተ ዘይኮይኑ፡ ክህነት ኣብ ብሉይ ኪዳን ብመሪሕነት ኣሮን ንሌዋውያን ጥራይ እዩ ዚወሃብ ነይሩ። ቅዱስ ፍቓዱ ኾይኑ እግዚአብሔር፡ ንሙሴ ኃዉ ኣሮንን ደቁን ካህናት ኪኾኑ ኣዘዞ እሞ ኮኑ ኸኣ። (ዘሌ. 8፡1) ክህነት ከይተዋህቦም ንኣገልግሎት ክህነት ዚተላዕሉ ሰባት ተቐጺዖም እዮም። (ዘኍ. 26፡18-20)
እግዚአብሔር ንእስራኤላውያን ዝምህሩ ነቢያትን ካህናትን እናለኣኸ እኳ እንተመሃሮምን እንተ ገሠፆምን፡ ልቦም ኣትሪሮም ስለዘይተመልሱ ተቐጽዑ። (2ይ ዜና 36፡11-21፣ ኤር. 39፡1-10)ንጉሥ ባቢሎን ናቡከደነፆር ንኸተማ ኢየሩሳሌም ኣዕነዋ፡ ንሕዝባ ብሴፍ ኣጥፍኦም፡ ንዋያተ ቅድሳት ወሲዱ ኸኣ ዚተረፈ ቅዱሳት መጻሕፍትን ኣቃጸለ። ነቶም ካብ ሞት ዝተረፉ ከኣ ማሪኹ ወሲዱ ባሮት ገበሮም።
ኣብ ባቢሎን ተማሪኾም እንከለዉ እውን ሕዝቡ ኪጠፍኡ ዘይደሊ እግዚአብሔር፡ ብነቢያቱ ገይሩ ተስፋ ይህቦም ነበረ። ካብቶም ተማሪኾም ዚኸዱ ነቢያት በዓል ሕዝቅኤል፡ ዳንኤልን ሠለስቱ ደቂቅን ክኾኑ ከለዉ፡ ኣብ ባቢሎን ካብ ዝተወልዱ ኸኣ በዓል ዕዝራ፡ ሓጌ፡ ዘካርያስ፡ ንጉሥ ዘሩባቤልን ካህን ኢያሱን ይርከቡዎም።
ድኅሪ ናይ ሰብዓ ዓመት ምርኮ፡ ዘመነ ሚጠት ኮይኑ ተማሪኾም ዝነበሩ ተመልሱ፡ ቐጽሪ ኢየሩሳሌም ከኣ ተሓንፀ። (ዕዝ. 1፡1-14)
ድኅሪ ምርኮ ባቢሎን እቶም ናብ ሃገሮም ዘይተመልሱ እስራኤላውያን ምኵራብ (ቤተ ጸሎት) ሠሪሖም፡ ሃይማኖቶም ዓቂቦም ኣብ ዚተፈላለየ ሃገራት ይነብሩ ነበሩ። እቶም ናብ ሃገሮም ዝተመልሱ ኸኣ ብናጽነት ኪነብሩ ዕድል ስለዘይረኸቡ መሊሶም ብፋርስ ተወሩ። ቀጺሎም እውን ካብ ከባቢ 330 ዓ.ቅ.ል.ክ. ጀሚሮም ሮማውያን ምስ ገዝኡዎም ዝበዝኀ ሥርዓቶም፡ ባህሎምን ምምኅዳሮምን ተቐይሩ እዩ።
መጽሐፈ መቃብያንን ካልኦት መጻሕፍቲ ቤተ ክርስቲያንን ከም ዝነግሩና፡ ኣብ’ዚ ዘመን እዚ ካብ ዝተላዕሉ ሰባት፡ ደቂ መቃቢስ (መቃብያን) ስለ ሃይማኖቶምን ሥርዓቶምን ብዙኅ ተቓሊሶም እዮም። ነቶም “ትንሣኤ ሙታን የልቦን” ዝብሉ ዝነበሩ መናፍቃን (ሰዱቃውያን) እውን መልሲ ሂቦሞም እዮም።
ብሓፈሻ ነቢያትን ካህናትን ቅድሚ ምርኮ፡ ኣብ ጊዜ ምርኮ ኾነ ድኅሪ ምርኮ ንሕዝቢ እናመኸሩ ምስ እግዚአብሔር ብምትዕራቕ የገልግሉ ነበሩ። ብዝበለጸ ኸኣ ብዛዕባ ዘመነ ሓዲስ፡ ትንቢት እናተነበዩን ሱባኤ እናቘጸሩን ተስፋ ድኅነት ይሕብሩን ይጽበዩን ነበሩ።
እንሆ ድማ እቲ ልዑል እግዚአብሔር ድኅሪ 5500 ዓመት ንኣዳም ካብ ባርነት ሲኦል፡ ካብ ማእሰርቲ ዲያብሎስ ናጻ ከውፅኦ ምዃኑ ዝሃቦ ተስፋ፡ ዝፍጸመሉ ጊዜ ኣኸለ። (ገላ. 4፡4) ኣካላዊ ቃል እግዚአብሔር ወልድ ፍጹም ሰብ ዝኾነሉ ዘመን ኣብ ዘመነ ካህናት እዩ።
ስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል፡ ወለመስቀሉ ክቡር።


text:
Radio Erena: 21 February 2019
ሑቲን ብሃገራት ዓረብ ዝድገፍ ሰራዊት መንግስቲ የመንን፣ ካብ ወደባዊት ከተማ ሖደይዳ ክስሕቡ ኣብ ስምምዕ በጺሖም።
እቲ ስምምዕ ብ17 ለካቲት ከምዝበጽሑ ዘረጋገጸ ሕቡራት ሃገራት፣ ሰራዊት ክልትኦም ወገናት ካብታ ወደብ እንተስሒቦም፣ ህጹጽ ናይ መግቢን መድሃኒት ረዲኤት ንምእታው ተዳልዩ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ወደብ ሖዴይዳ፣ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ሕቡራት ሃገራት ክትጸንሕ፣ ሑቲን መንግስቲ የመንን ኣብ ምወዳእታ 2018 ኣብ ሽወደን ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ ተሰማሚዖም’ዮም።
ይኹን’ምበር እቲ ስምምዕ ኣብ ግብሪ ከይወዓለ፣ ሓደ ነቲ ሓደ እናተወቓወሱ፣ ግጭት ክቕጽሉ ጸኒሖም።
ብመሰረት እቲ ዝተብጽሐ ስምምዕ፣ ሑቲ ሰራዊቱ ካብታ ወደብ ክስሕብ እንተኾይኑ፣ ኣብ ሪያድ ኣብ ስደት ዝርክብ መንግስቲ የመን ዝድግፋ ስዑዲ ዓረብ ሕቡራት ኢማራትን ደብዳብ ነፈርቲ ደው ከብላ’የን።
ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን፣ ንሑቲ ካብ ወደብ ሖደይዳ ብወትሃደራዊ ሓይሊ ንምጽራጝ ዝገበርኦ ናይ ልዕሊ ክልተ ዓመታት ወፍሪ ድሕሪ ምፍሻሉ’ዩ እዚ ስምምዕ ተበጺሑ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብዛ ወደብ ንእተካይዶ ዝነበረት ናይ ነፈርትን መራኽብን ኵናት ንወደባት ኤርትራ ከም ናይ ሎጂስቲክ መናሃርያ ክትጥቀመሉ ምጽንሓ ይፍለጥ።
ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ዝዓበየት ወደብ የመን ዝኾነት ሖደይዳ፣ ኣብ ትሕቲ ሕቡራት ሃገራት ተዛማዲ ርግኣት እንተረኺባ፣ ብስእነት መግብን መድሃኒታትን ንዝሳቐ ዘሎ ህዝቢ የመን ዓቢ ፍታሕ ምዃኑ ይዝረበሉ።
====================


text:
ባሕቲ መስመረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ዓለም ብዝርከቡ ኤርትራውያን ኣብ ዝተዘከረትሉ እዋን፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ኤርትራውያን’ውን ብክብ ዝበለ ድምቀት ከምዝዘከሩዋ ተሓቢሩ።
እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ዜጋታት፣ ነቲ ፍሉይ ጽምብል ብሰምበት 30 ነሓሰ ኣብ ሽሮ ሜዳ ዝተባህለ ባህላዊ ማእከል እዮም ኣካዪዶሞ።
ኣብዚ ዕላማ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ተጠሊሙ ዝብሉ ዜጋታት ብቑጽሪ ብዝተዓጻጸፈ ኣብ ዝውስኹሉ ዘለዉን፣ ሰብ ኣብ ሃገሩ ምንባር ስኢኑ ፈቖዱኡ ፋሕ ኣብ ዝብለሉን ዘሎ እዋን እትዝከር ዘላ ባሕቲ መስከረም፣ እዞም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስደት ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ኣብ ትሕቲ ‘ከም ገስጋስ ናይ ናጽነት፣ ንቕሎ ንሓርነት’ ዝብል ቴማ እዮም ነቲ በዓል ኣካዪዶሞ።
ኣብቲ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ባህላዊ ማእከል ዝተኻየደ ፍሉይ መደብ፣ ከም ስነጥበባውያን ፍረሰላም ሙሴ፣ ኪሮስ ኣስፋሃ፣ ፉኣድ ኣልኣሚን፣ ሳምሶን ተኽለብርሃንን ካልኦት ሓያሎ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ስነጥበባውያን፣ ከምዝተሳተፉ፣ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመልክት።
ኣብቲ ፍሉይ መደብ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ነበርቲ ከተማ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ዕዱማት ኣጋይሽን ዝርከብዎም ልዕሊ ሓደ ሽሕ ሰባት ከምዝተሳተፉ ተሓቢሩ።


text:
አብ ጎኒ ሻዕብያ ዝተሰለፉ'ውን እንተኾነ ጊዚኦም አየጥፍኡ ናብ ሰላማዊ መንገዲ ይመለሱ ክብሉ'ውን እቶም ቀዳማይ ሚንስትር ተዛሪቦም።
እዚ ዘረባ'ቶም ቀዳማይ ሚንስትር ምስቲ ናይ ትማሊ ናይ መንግስቶም ውሳኔ ምሕረት ተጋጢሙ'ሎ ይብል ካብ አዲስ አበባ ዝረከብናዮ ጸብጻብ።
"ንአብነት ኦብነግ ዝበሃል ውድብ አብቂዑ'ዩ። ኦነግ ዝበሃል'ውን አብቂዑ'ዩ። ካልኦት'ውን ከምኡ ሽም ዘውጽኡ ውድባት ዝተባህሉ አብዚ እተው ዝበሃሉ ኣይኮኑን ግን እቲ ንግዲ ስለዘሎ ውሑዳት መራሕቲ ኢና ዝብሉ አብዝን አብትን ውጥም ቅልቅል ዝብልሉ ኩነታት'ሎ። "
ቤንሻንጉል፡ጋንቤላ ዝተወሰኑ ውሑዳት ዝንቀሳቀሱ ዝነበሩ ዝኸሸፍሉ ቀንዲ ምክንያት እቲ ህዝቢ ልምዓት፡ሰላም፡ዲሞክራሲ ስለዝደልይን ስለዝራአየን እዚ ክቅጽለሉ ስለዝደልይን'ዩ ኢሎም ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ።
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ አብቂዖም'ዮም ተዳኺሞም'ዮም ክብሉ አብዚ መብርሂኦም ዝጠቀስዎም ተቃወምቲ ጉጅለታት ቤንሻንጉል፡ጋንቤላ፡ግንባር ነጻነት ኦጋዴን፡ግንባር ነጻነት ኦሮሞን ሓዊሱ ሓሙሽተ ተቃወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ሕብረት ህዝብታት ንነጻነትን ዲሞክራሲን ዝብል ጥምረት መስሪትና ክብሉ መግለጺ ምውጽኦም ይዝከር።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 3 ሰነ 2020 ዓ.ም. ናብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብጹዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ኣቦ መንበር ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ ጐመዝ ብስልኪ ከምእተራኸቡን ምስ ሞት ጆርጅ ፍሎይድ ተተሓሒዙ ተፈጢሩ ንዘሎ ኩነት ቅርበቶምን ጸሎትም ኣረጋጊጾም፡ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ኩነት ሰላማዊ መፍትሒ ክረክብ ብጹዓን ጳጳሳት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ንዘካይድዎ ዘለዉ ህርኩት ጻዕሪ ምስጋናኦም ከምዘቕረቡ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ጽኑዕ ሓዋርያዊ ምብርታዕን ውሕስነት ዝኩራት ኣብ ጸሎቶምን እዚ እቲ ቅዱስነቶም ዛዕባ መቕተልቲ ጆርጆ ፍሎይድን ነዚ ስዒቡ ተፈጢሩ ብዘሎ ሕዝባዊ ናዕብን ሁከትን ኣማእኪሎም ብስልኪ ምስ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ቡጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ናይ ሎስኣጀለስ ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ ኾሰ ጎመዝ ብስልኪ ናይ ዘካየድዎ ርክብ ሕመረት ከምዝኾነ ዜና ቫቲካን ይሕብር።
ቅዱስነቶም ብስልኪ ምስ ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ ጐምዝ ዘካየድው ርክብ ብወግዒ ዝሓበረ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ከምዝኾነን፥ ቅዱስነቶም ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ነቲ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብምኽንያ መቕተልቲ ጆርጅ ፍሎይድን ነዚ ስዒቡ እውን ተኣታትዩ ዘሎ ማሕበራዊ ውጥረት ንምድራት ዘካይድዎ ዘለዉ ጻዕርን ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን መግለጽታትን ንኢዶምን ኣመስጊኖምን ንመላኣ ብጹዓን ጳጳሳት ጸሎቶም ቅርበቶምን ከምዘረጋገጹ ዝሓበረ ናይታ ሃገር ብጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ኣስዒቡ ብፍላይ ጸሎቶም ንናይ ሳን ፓውሎን ሚነኣፖሊስ ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ በርናርድ ሀብዳን ንሰበኻኦምን ጸሎት ከምዘረጋገጹ ኣፍሊጡ።
ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ ጐመዝ እውን ብወገኖም ብስም መላእ ብጹዓን ጳጳሳት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ንቕዱስነቶም ስለ ጸሎቶምን ቅርበቶምን ኣመስጊኖም፡ ዕለት 3 ሰነ 2020 ዓ.ም. ናይ ዕለተ ረቡዕ ሓፈሻዊ ኣስተምህሮ ትምህርተ ክርስቶስ ምስ ኣብቅዑ ህልው ኩነታት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዘኪሮምን ጸሎቶምን ቅርብቶምን ዘረጋግጽ ዘስምዕዎ መደረን ነመስግን ብወገንና እውን ጸሎትና ነረጋግጸሎም ከምዝበሉ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ።


text:
Radio Erena: January 28, 2014
ኣብ ኤርትራ ኣረጋውያን ጥሩታ ክወጽእሉ ኣብ ዝግባእ ዕድመ፣ መንግስቲ ናብ ማእቶት የዋፍሮም ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ገሊጾም።
እቶም ብስም ዑቕር ሰራዊት ብረት ዓጢቖም ዝርከቡ ሚሊሻን ብረት ዘይዓጠቑ ኣረጋውያንን፣ ኣብ ምህናጽ ዲጋ፣ ዛላን ካልእ በብእዋኑ ይዋፈሩ ምህላዎም ዘመልከተ እቲ ብሳእል ተሰንዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ፣ ኣብ ዝበዝሐ እዋናት’ውን ዝሸምገላ ኣዴታት ኣፍራዛን ባዴላን ኣንጠልጢለን ኣእማን ክጓርታ ይውዕላ ምህላውን ኣረዲኡ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣረጋውያን ኣብ ማእቶት ምውፋሮም፣ ኩሉ ዜጋ ንልምዓት ሃገር ተበጊሱ ከምዘሎ ዘመልክት’ዩ ክብል ጎስጓስን ፕሮፖጋንዳን ዘካይደሉ እኳ እንተኾነ፣ ዥሸምገሉ ኣቦታትን ኣዴታትን ገልታዕታዕ ናብ ዘብሎም ዘሎ ማእቶት ክወፍሩ ዝግደድሉ ዘለዉ ኣውራ ምኽንያት፣ ዓድታት ይኹን ከተማታት ብዘይ ዓያዩ መንእሰይ ተሪፈን ስለዘለዋን ዘዝጎበዘ ድማ ናብ ግዱድ ውትህድርና ስለዝውሰዱን ምዃኑ ንምግንዛቡ ኣየጸግምን።
ኣማኢት ኣሽሓት መንእሰያት ኣብ ግዱድ ውትህድርና ተተሒዞም ገሊኦም ድማ ብሰንኪ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ናብ ስደት ስለዘምርሑ፣ ስድራቤታት ብፍላይ ድማ ኣብ ገጠራት ካብ ተራ ናይ ጽሬት ማእቶት ክሳብ እቲ ዝኸበደ ናይ ምሕራስን ምስኡ ዝተተሓሕእዘ ንጥፈታትን ዝሸምገሉ ኣቦታትን ኣዴታትን ክዓይዎ ካብ ዝግደዱ ዓመታት ኣቑጺሩ’ዩ።
ኣብ ከተማታት’ውን ጥሮታ ክወጹ ዝግብኦ ዝሸምገሉ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፣ ይኹኑ ካልኦት ብስም ዑቕር ሰራዊት ብረት ዓጢቖም ናብ ገርገራን ካልእ ቦታታትን እናተጓዓዙ፣ ኣብ ምህናጽ ዲጋን ዛላን ዝኣመሰለ ማእቶታት ክወፍሩ ይግደዱ ምህላዎም ይፍለጥ።
==================================


text:
ኣብ ቃፍታ ሸራሮ ብሄራዊ ፓርክ ብዝተለዓለ ባርዕ ሓዊ ኣብ ልዕሊ 1500 ሄክታር መሬት ኣካል እቲ ፓርክ ጉድኣት በፂሕዎ:: ልዕሊ 500 ሓራምዝ ዘለዎ እዚ ፓርክ ክሳብ ሐዚ ኣብ ልዕሊ እንስሳት ዝበፅሐ ጉዳት ከምዘየለ ምምሕዳር እቲ ፓርክ ኣፍሊጡ:: ነቲ ባርዕ ንምጥፋእ ድማ ፃዕሪ ይግበር ከምዘሎ ተገሊፁ::
ኣብ ክልል ትግራይ ብሕታዊ ዝኾነ ቃፍታ ሸራሮ ብሄራዊ ፓርክ ብቅድሚ ትማሊ ድሕሪ ቀትሪ ብዝተፈጠረ ባርዕ ሓዊ ጉዳኣት በፂሕዎ:: መበገሲ እቲ ባርዕ ሓዊ ኣብ ውሽጢ እቲ ፓርክ "ዘይሕጋዊ ኣለሽቲ ወርቂን ጓሶትን ዘንቀልዎ እዩ" ክብሉ ኣተሓባባሪ እቲ ፓርክ ኣይተ ዘነበ ኣረፋይ ንድምፂ ኣሜሪካ ተዛሪቦም።
ኣይተ ዘነበ ከምዝገለፅዎ እቲ ባርዕ ዛጊት 1,500 ሄክታር መሬት ኣካል እቲ ፓርክ ኣቃፂሉ ኣሎ። እቲ ባርዕ ሓዊ ኣብ ልዕሊ እንስሳት ዘብፀሖ ጉድኣት ክሳብ ሐዚ የለን ዝበሉ ኣይተ ዘነበ እንተኾነ ግን ኣብ መንበርን መግብታት እቶም እንስሳት ጉድኣት በጺሑ ኣሎ ኢሎም::
ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ሰባት ዓቕሞም ክንዲ ዝፈቐዶ ይከላኸሉ ከምዘለዉን ሎሚ ረቡዕ ድማ ኣባላት ሰራዊት ምክልኻል እቲ ሓዊ ንምጥፋእ ምስታፎም ተሓቢሩ’ሎ::
ቃፍታ ሸራሮ ብሄራዊ ፓርክ ብፈደራል መንግስቲ ዝመሓደር ኮይኑ፡ 276 ሽሕ ሄክታር መሬት ዝሽፍን እዩ:: እቲ ፓርክ ልዕሊ 500 ሓራምዝ ሓዊሱ ዝተፈላለዩ እንስሳት ዝርከብሉ ምኻኑ ድማ ኣይተ ዘነበ ተዛሪቦም::
ኣምስዩ ናብቲ ከባቢ ደዊልና ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ከምዝሕብሮ ኣብቲ ባርዕ ሓዊ ዝተርኣየሉ ከባቢ ዝናብ ከምዝዘነበ እዩ::


text:
ፈደራላዊ ዳኛ ክፍለ ግዝኣት ሜሪላንድ ቲዮደር ቻንግ ብፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ንካልኣይ ጊዜ ዝሓለፈ እገዳ መገሻ ካብ ሽዱሽተ ዝበዝሓ ካብ ህዝበን ኣመንቲ እስልምና ዝኾነ ሃገራትን ሰሜን ኮርያን ከምኡ’ውን ሰበ ስልጣን ቬንዝዋላን ናብ ኣሜሪካ ከይኣትው ዝእግድ እገዳ ደው ከምዘበልዎ ተገሊጹ።
እቶም ዳኛ እቲ እገዳ ንተኸተልቲ እምነት እስልምና ዝኾነ ሃገራት ዒላማ ዝገብረ’ዩ ብምባል ደው ከምዘበልዎ ተፈሊጡ’ሎ።
ነዚ ካልኣይ እገዳ መገሻ ፕረዝደንት ትራምፕ ብምቅዋም ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ትማሊ ኣብ ኣፍደገ ቤተ መንግስቲ ዋይት ሃውስ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ምክያዶም ተፈሊጡ’ሎ።
እቶም ሰልፈኛታት ቀጺሎም ናብ ትራምፕ ኢንተርናሽናል ሆቴል ከምዘምርሑ ተገሊጹ’ሎ።
ፈደራላዊ ዳኛ ክፍለ ግዝኣት ሃዋይ ዴሪክ ዋትሶን እውን ነቲ እገዳ ሶሉስ 17 ጥቅምቲ,2017 ከምዝቓወምዎ ገሊጾም እዮም።
ፕረዝደንት ትራምፕ ምስ ኣብያተ ፍርዲ እታ ሃገር ብምቅላስ ነቲ ዝመሓየሸ እገዳ መገሻ ን90 መዓልታት ክትግበር እንተተፈቕደ’ኳ እቲ ናይ ጊዜ ገደብ ዝሓለፈ ወርሒ ብምብቕዑ ነዚ ካልኣይ እገዳ ምውሳኑ ይፍለጥ።
ቤተ መንግስት ዋይት ሃውስ ነቲ ተቓውሞ ዳኛታት ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ከምዝስዕሮ ይገልጽ ኣሎ።


text:
ዕለት 9 ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. እቲ ዛዕባ ኣማዞን ዝመክር ዘሎ ናይ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ሲኖዶስ ቅድሚ ፍርቂ መዓልቲ 174 ኣበው ሲኖዶስ ኣሳቲፉ ኣብ ዘካየዶ ሓምሻይ ኣኼባ፡ ኵለንተናዊ ጥዕና ኣማዞን ኣብ ዝብል ሓሳብ ዘተኰረን፡ ርእሰ ማልነት ዝብል ህልዩ ዝኽተል ኤኮኖሚያውን ፖለቲካውን መስርሕ ከባቢ ኣማዞን ዘጽንትን ኣብቲ ከባቢ ዝኽሰት ሰደድ ባርዕ ሓውን ብላዕን ምግባረ ብልሽውናን ሓምላይ ሃብትን ኣግራብን ምብዳምን ኣልቦ ሕጊ ሕርሻን ነቲ ከባብን ሕዝብን ናይ መላእ ዓለም ጥዕና ንሓደጋ የቃልዕ ከምዘሎ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ይሕብሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ሕዝቢ ከባቢ ኣማዞን ብፍላይ እቶም ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ዓቕምን ብቕዓትን ዘይብሎም ተኣፈፍቲ ግብረ ምጽናት ዓሌት ይወርዶም ከምዘሎን ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ንኽንጸሉ ይግደዱ ስለ ዘለዉ ናይቲ ከባቢ ሕዝብን መሬትን ኵነት ብቐረባ ዝከታተል ናይ ማሕበረሰብ ኣማዞን ሰብኣዊ መሰልን ክብር ንምክልኻልን ከም ማሕበረሰብ ተደላይነቱ ዘነቓቕሕን ቤተ ክርስቲያናዊ ዓለም ለኻዊ ተዓዛቢ ኣካል ክቐውም ዝብል ሓሳብ ከምዝቐረበ ምንጪ ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ።
ቀጻሊ ዘተ፥ ቤተ ክርስቲያን ናብቲ ኣማዞናዊ ክፍሊ ሕብረተሰብ ንኽትበጽሕ
ቤተ ክርስቲያን ንነፍሲ ወከፍ ማሕበረሰብ ኣማዞን ንኽትበጽሕ እተካይዶ ጻዕሪ ዝግምታውን ኣብ ገለ ገለ እዋን እውን ካብቲ ናይቲ ከባቢ ማሕበረሰብ ዝረሓቐትን ኰይና ከምእትርከብ፡ ነዚ ናይ ቤተ ክርስቲያን ዘይምርኻባ ዝፈጥሮ ባዶነት ብዝተፈላለያ ሓዳስያን ጴንጠቖስጣውያን ኣቢያተ ክርስቲያን ክምላእ ይረአይ ኣሎ።
ስለዚህ ኣብ ምክብባርን ፍርያምን ዝዀነ ዘተ ምስ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስትያንን ካልኦት ዝተፈላለያ ሃይማኖታትን ምኽዋን ሕጹጽን ኣገዳስን እዩ፡ እዚ ንእትወጽእ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ከባቢ ኣማዞን መሰረታዊ እዩ፡ ብህልትውና ዓቢይ ብድሆ እዩ፡ ካብ ላዕሊ ብጸቕጢ ዝቐርብ ባህሊ ኣይፋል ክበሃል ኣለዎ፡ ንኻልእ ምእንጋድ ሲኖዶሳዊ መንጽር ወሳኒ እዩ። እዚ ደጋዊ ማእከል ክኸውን ዝድግፍ እዩ።
ንናይ ኣማዞን ህዝብታት መልሲ ክህቡ ዝኽእሉ ኣገልገልቲ
ሓደስቲ ተልእዀታት ብምፍጣር ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ተልእዀ ንኣማዞን ዓለማውያን ምእመናን ልዑል ግደ ክህልዎም ምትብባዕ፡ ቤተ ክርስቲያን መሃዚት ህብረ ተልእዀ ኰይና ደቀባት ኣማዞን ኣብ ተልእዀ ክሳተፉ እትድግፍን እትሓንጽን ክትከውን ኣለዋል፡ ካብ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን ኣትሒዙ ሊጡርጊያ ብህልው ክኸውንን ነዚ ኪደት’ዚ ዝድግፍ ዝተፈላለየ ሓሳብ ቀሪቡ እዩ፡ ቋንቋን ባህልን ዘኽብር። ስለዚህ ኣብዚ መዳይን ዝተመርዓዉ እውን ንማዕርገ ክህነት ዝብልን ካልኦት መፍትሕታትን ንምቕራብ ጳጳሳት ዓቢይ ሓላፍነት ይህልዎም፡ ብዓሚይቕ ልልያ ዝተሰነየ ሓላፍነት። ጾታዊ ሶውራ ዘተኣታተዎ ለውጥን ዘስዓቦ ማህሰይትን ንምፍዋስ ዝድግፍ ሕንጸት ንተመሃሮ ዘረኣ ክህነት መሰረታዊ እዩ፡ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ዘተኰረ ናይ ስነ ፍትወት ሕንጸት ክወሃብ ዝብል ካብ ተመሃሮ ዘርኣ ክህነት ዝቐረበ ሓሳብ ኣብቲ ኣኼባ ክምእተቓለሔ ዝሓበረ ምንጪ ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ኣስዒቡ፡ ብዙሓት ግትኣተ ሩካቤን ንጽሕናን ዘለዎ ክብሪ ንዳግማይ ርኽበትን ንጥልቂ ኣፍልጦን ዝመርሕ ሕንጸት ኣገዳሲ ምዃኑ ከመላኽቱ እንከለዉ፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ መዳይ እቲ ልቢ ዝልውጥ መሰረታዊ ትምህርታ ከምእተቕርብን፡
ንናይ ዓለማውያን ደቀንስትዮ ናይ ተልእዀ ኣገልግሎት
ምስ እዚ ተተሓሒዙ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽ ምቅዋምን ንኽውገድ ብርቱዕን ህርኩትን ጻዕሪ ምክያድን፡ ኣብ ተልእዀ ኣስፍሆተ ወንጌል ንናይ ዓለማውያን ደቀንስትዮ ተልእዀ ዝብል ሓሳብ እውን ከምዝቐረበ ኣፍሊጡ።
ሓድነተ ኣብ ብዙሓነት
ብዙሕ እዋን እቲ ብር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብተደጋጋሚ ዝቐርብ ሓድነት ኣብ ዝቡሕነት ዝብል ሓሳብ፡ ኣብ ናይ ኢየሱስ ቤት ትምህርቲ ዝጸንዔ እዩ፡ ንሱ ኸኣ ካብ በጻሕነት ናብ ህልውነት ዝሰጋገር መለኰታዊ ሓልዮት ዘበስርን ዘረጋግጽን ንምክንኻን ናይ ሓባር ቤትናን ዘተባብዕ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ጉስነትን ምንባር የድሊ፡ እዚ ምስቶም ቀረባና ጥራሕ ዘይኰነ ምስቶም ርሑቓትና እውም ምስ ዝዀኑ ክንበር ዘለዎ ጉዳይ እዩ፡ ኵለንተናዊ ሕውነትን ኵለንተናዊ ምህዳርን ነቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዝሰፍሕ ዘሎ ኢጐነታዊ ኣገባብ ዝኽተል ምንባር ኣብ ሰናይ ምንባር ኣስተንፍሶ ዝገበረ ኣብ ኢየሱሳውነት ክህነጽ ዘለዎ ምንባር እዩ። ኣብ ቅድሚ እቲ ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ እውን ዝረአይ ዘሎ ምዝባዕ ከባቢ ኣየር፡ ቤተ ክርስቲያን ኵለንተናዊ ምህዳርን ኵለንተናዊ ሕንጸትን ንኸተነቓቕሕ ዝድርኻ ‘ጽቡቕ ኣጋጣሚ’ ምዃኑ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ከምዘመልከቱ ምንጪ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና የመላኽት።
ስደተይናታትን ናይ ከተማታት ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን
ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ኣተኵሮኦም ኣብቲ ማሕበራዊ ሕቶ ዝዀነ ኣብ ዛዕባ ስደተይናታት ኣንቢሮም ንስደት ዝዳርግ ማሕበራውን ፖለቲካውን ምህዳራውን ኤኮኖሚያውን ወይ ውን ጽልእ ዓሌትን ሃይማኖታዊ ኣሳዶን ዝብሉ ምኽንያት ንምውጋድ ዝድግፍ ብትክኽል ነዚ ጉዳይ’ዚ ዝጨመተ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ምቕራብ ከምዘድሊ ሓቢሮም።
ቲዮሎጊያ ደቀባትን ዞባዊ ባህልን
ኣብቲ ዝተኻየደ ሓምሻይ ኣኼባ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ፡ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ወጅሂ ደቀባትን ተቐማጦ ዞባታትን ዘለዋ ቤተ ክርስቲያን ምቕራጽ የድሊ እንክብሉ፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብቲ እትርከበሉን ኣብ ዘላትሉን ከባቢ ከምቲ ከባቢ ኰይናን ነቲ ከባቢ መሲላን ናይ ዓለም ግና ከይኰነት ምሉእ ቅርበትን ክህልዋ ዝብል ዘቕረብዎ ጻውዒት ኣሞርኵይዞም፡ ናይ ደቀባት ባህላዊ ተንከፍ ዝዀነ ክብሪ፡ ነቲ ናይ ምዕራብ ሕክምና ኣማራጺ ዝዀነ ባህላዊ ኣፋውስን ብዙሓነት ሕይወት ንምዕቃብን ናይ ኣማዞን ህብረ ባህልታትን ንምዕቃብ ምድጋፍ ከምዘድልን፡ እዚ ቲዮሎጊያ ደቀባትን ዞባዊ ባህልን ዝብል ኣርእስቲ ብትኽክል ዝምልከት እዩ ይብሉ፡ እቲ ኣኼባ ከምቲ ልሙድ ብዝዓረገ ጸሎት ሰዓታትን ኣብ መወዳእታ እውን ህልዉ ጽንኵር ኩነታት ኤኳዶር ዘማእከለ ጸሎት ዓሪጉ ከምእተዛዘመ ምንጪ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ሓቢሩ።


text:
መልሲ ን `ንወለዱ ዘይመስል ውላድ`
መልሲ ን `ንወለዱ ዘይመስል ውላድ`
ኣብ መስከረም `ንወለዱ ዘይመስል ውላድ` ብዝብል ኣርእስቲ ብጸጋይ ኣስመሮም ተዳልዩ ዝተዘርግሐ ጽሑፍ ዘንበብናዮ ብዙሓት ክንከውን ንኽእል ኢና። ኣነ ሓደ ካብቶም ዘንበቡ ስለ ዝኾንኩ ከምቲ ብቕድሚኡ ን`መዝሙር ሰላም` ኣመልኪቶም ዝቐረቡ ጽሑፋት ኣንቢበ ትም ዝበልኩ ሕጅስ ከጽቅጥ ኣይመረጽኩን። እነሆ ድማ ከም ኤርትራውን ናይቶም ንውዲታት ሃጸይነትን ዝርያ ክልቲኡ ደምበታትን ከምኡውን ቀንዲ መጋበርያኦም ገዛእቲ ኢትዮጵያ ንበይኖም ገጢሞም ውዲታት ዘምከኑን ብቕልጽሞም ናጽነቶም ዝኣወጁን ጀጋኑ ኣቦታት ውላድ ምዃነይ ስለ ዝሕበን፣ ነዚ ዝበሃል ዘሎ ምስሉይነትን ንገርሀኛታት ከደናግር ተባሂሉ ዝቐረበ ጽሑፍ ኣሕጽር ኣቢለ ክምልሰየ።
ጸጋይ ኣስመሮም ብመሰረት ኣርእስቲ ጽሑፍካ `ንወለዱ ዘይመስል ውላድ` ኣነን ከምናተይ እምነት ዘለዎም ደሚርካ ብኤርትራውነትና ንኾርዕን ጉዳይ ኤርትራ ንኤርትራውያን ይምልከት ኢልና ንኣምንን፣ ካብ ኢድ ምዕራባውያን ብመንገዲ ወያነ ትኳቦ ዘይንጽበን ስለዝኾና ነቶም ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ታሪኽን ጅግንነትን ዝፈጸሙ ወለድና ኢና ንመስል። ንስኻን መሰልትኻን ድማ ምናልባት ውላድ ናይቶም ምስ ስርዓት ሃይለስላሴ ይኹን መንግስቱ ተጸጊዖም ህዝቢ ኤርትራ ዘድመዩን ዘሳቐዩን፣ ጉዕዞ ናጽነትና ኪዓናቕፉ ዝሰርሑን ኣዝዮም ውሑዳት ከዳዓት ስለዝኾንካ (ብመሰረት ጽሑፍካ) ንመን ድኣ ክትመስል ንወለድኻ እምበር። እዚ ዝሕመረቱ ጽሑፍካ እምበኣር ወያነ – ወያነ ከምዝሽትት ነዞም ዝስዕቡ ጭብጥታት ንመልከት።
ንውሳኔ ኮሚሽን ዶብ ዘምርሐ ቀያድን ናይ መወዳእታን ስምምዕ ኣልጀርስ ኢዩ`ምበር ኣብ ውሻጠ ኢትዮጵያ ወይ ኤርትራ ዝተኻየደ ካልእ ስምምዕ ኣይኮነን። እዚ ድማ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዘለዎ ኣብ መንጎ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንዝተኻየደ ሕጋዊ ሙግት ዝተዋህበ ብይን ኢዩ። ምትግባር ናይዚ ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳኔ ድማ ብስሩ ንመንግስታት ክልቲአን ሃገራት ዝምልከት ኮይኑ ከም ሕቡራት ሃገራት፣ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣመሪካን እንግሊዝን . . . ወዘተ. ሓላፍነት ዝወሰድሉን ብዝለዓለ ዝተዋስኡሉን ጉዳይ ኢዩ። ሽግር ኮይኑ ዘሎ ስርዓት ወያኔ ውሳኔ ኮሚሽን ዶብ ኣየተግብርን ብምባሉን ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ዓገብ ዘይምባሉን ኮይኑ እቲ ስርዓት ነቶም ዝዘርዘርካዮም ዘይቅቡላት ምስምሳት እናኣምጽአን ፍሉጣት ፖለቲከኛታት ኣማለድቲ እናለኣኸን ሸንኮለል ስለዝብል ዘሎ ኢዩ። እዚ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዘለዎ ጉዳይ ኣብ ውሻጠ ኢትዮጵያ ኪፍታሕዩ ኢልካ ምሕላን ከም ኣብ ውሑድ መዓልታት ዝበርዓነ ዕሸል ኪቑጸር ይከኣል።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ መንግስቲ ሓሚቑ – ጸቢቑ፣ ሓይሉ – ደኺሙ ንህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ ነቲ ልኡላውነታ ከይድፈር፣ ልምዓታዊ መደባታ ከይተዓናቐፍ፣ ሓድነት ህዝባ ከይትንከፍ ኣብ ዝሃለወ ሃልዩ ለይትን ቀትርን ዝሰርሕ ዘሎ ህዝቢ ይምልከት። ነዚ ዘተግብር ድማ ራዛ ናይ ኣቦኡ ሓዛ ከምዝበሃል ውላድ ናይቶም ንኤርትራ ከም ዓለማ ክትፍለጥ ዝገበሩ ሰብ ቅያ ጀጋኑ ወለዲ ኢዩ። ሓዘኒ ጸጋይ ኣስመሮም፣ ብደረፍትን ኣጣቓዕትን፣ ምሁራት ኢና በሃልትን (ዝርዝር ኣስማት ተሳተፍቲ መዝሙር ሰላም ኣብ መስከረም ተመልከት) ትግራይ ትግርኚ ክትምስረት`ያ ኢልካ ነብስኻ ምትላል ገዲፍካ ወዮ ድኣ ክትገድፎ ኣይትኽእልን ኢኻ`ምበር (መን ምዃንካ ስለዘነጸርካ) ብዛዕባ ድሕነት ናይቲ ነቀይ ነቀይ ዝብል ዘሎ ስርዓት ወያኔ ብዙሕ ስለዘገድሰካ እንተሓሰብካ ይሕሸካ። ደጊም ንስኻን መሰልትኻን ንኤርትራ ከም ጡብ ኣዲኹም ቅበጽዋ።
እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣሎ ዝበልካዮ ኤርትራዊ ዕላማኡ ብመንገዲ ኢትዮጵያ ናብ ኤውሮፓን ካልኦት ሃገራትን ከሰግር ድኣምበር ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኪዳጎን ወይ ኣብ ኢትዮጵያ ኪነብር ዕላምኡ ኣይኮነን። ዝብእስ ክሳብ ዝደልዎ ይሕንክስ ከምዝበሃል እቲ ኣብ ከተማታት ኢትዮጵያ ዘሎ ኤርትራዊ ኣብ ሰሰለስተ ወርሒ መንበሪኡ ንምሕዳስ ዶላራት ዝኸፍል ምህላዉ ከም ሓለፋዶ ኪጽብጸብ ይከኣል። እቲ ንኤርትራውያን ጥራይ ዝወሃብ ዕድል ስደት ብስሞም ተጋሩ ዝጥቀምሉ ምዃኖምከ ተዘንጊዑ ድዩ? ነዚ ኣመልኪትካ “’እቲ ንኤርትራውያን ከም ደቁን ኣሕዋቱን ዝቕበል ዘሎ ህዝቢ ትግራይ’ውን ኣሎ’ ኢልካ። እዚ መርኣያ ፍቕርን ሓልዮትን ክልቲኡ ህዝብታት (ኤርትራን ኢትዮጵያን) ኣብ ግዜ ሰውራ ይኹን ሕጂ ዝቐጽል ዘሎ ኮይኑ `እቲ ሕብሪ ዓይኖም ደስ እንተዘይኢሉና ዝደለናዮ ስጉምቲ ክንወስድ ንኽእል ኢና` ብምባል 70,000 ኤርትራዊ ዝመቦቆሎም ኢትዮጵያውያን ክዳውንቶምኳ ኪጥርንፉ ዕድል ከይሃበ ዘባረረ ስርዓት ወያነ ስለምንታይ ኢዩ ሎሚ ንኤርትራውያን ልዕሊ ኦሮሞ፣ ኣምሓራ፣ ሶማልን ካልኦት ብሄራትን ኢትዮጵያ ሓለፋ ኪገብረሎም (ከም ኣበሃህላኻ ድኣ`ምበር እዝስ ኣብ ባይታ`ውን የለን) ዝደሊ ዘሎ? ደቂ እዞም ብሄራት እዚኦምዶ ኣይኮኑን ኣብ ኲናት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን መዝሓል ጥይትን ቀለብ ኣሞራን ዝኾኑ። ካብቲ ስርዓት ዝረኸብዎ ሞሳ እንተልዩ ድማ እዚ ኣብዚ እዋንዚ ንርእዮ ዘለና ምጭፍጫፍን ምዕፋንን ኮይኑ ከምግብረ መልሲ ህዝባዊ ምልዕዓል ኣብ ዝለዓለ ጫፉ በጺሑ ምህላዉ መጽሄት AFRICA ካብ ዘውጽኣቶ ጽሑፍ ከም መዛዘሚ ጽሑፈይ ክጠቅስ ኢየ።
መዝሙር ሰላም – ብ ‘ሰለብሪቲ አቨንትስ’ ተዳልዩ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኪፈትሕዩ ምባልካስ እንታይ ማለትካ ኾን ይኸውን? መርገጺ መንግስትን ህዝብን ኤርትራ ‘ናህና ኣይንህብን፣ ዘይናህና ኣይንደልን በቲ ሓደ ወያነ ዝዝውሮ ኢህወደግ (ከም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት መጠን) ካብ ሓራ መሬትና ንግሆ ዝሰሓበ ንምሸቱ ክንዛተ ድሉዋት ምዃና’ ንዓለምኮ ተገሊጹ ኢዩ። ነዚ ዝተሓስመ ወያነ ድኣ ሕጂ እንታይ ተኣምር ተረኺቡ ኢዩ ብደርፍን ዳንኬራን ዶብ ኤርትራ ኪገድፎ ኢየ ይብል ኣሎ ትብለና ዘለኻ። እቶም ብስም ኤርትራውያን ዘጣቕዑ ዘለዉ ድማ መንግስትን ህዝብን ኤርትራ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኾነ ሽግር ስለዘይብሉ ብዙሕ ኣይትሰከፉ፣ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ፖለቲካውን ጎነጻውን ቃልሲ ድማ ብጽሞና ተኸታተልዎ። እቶም ከምዚ ኸማይ ደቂ ሰራሕቲ ቅያን ጀጋኑ ሃገራውያንን ዝኾንኩም ናብ ኢትዮጵያ ዝወሰደኩም ዕላማ ተረዲእኩም ቀልጢፍኩም እንተወጻእኩም ዝሓሸ ኢዩ። እንተ ዘይኮይኑ ኢድካን እግርኻን ኣጣሚርካ ትም ምባል ንመን ይጎድእ። ‘ትም ዝበልና፣ ትም ክንብል ስለዝመረጽና ኢዩ’ ዓቢ መልእኽቲ ዘለዎ ናይ ህግሓኤ ኮነ መንግስቲ ኤርትራ ኣበሃህላ ስለዝኾነ ኣይትተሃመሉ። ኣብቲ ስርዓት ወያኔ ምስ ብሄራት ኢትዮጵያ ዘለዎ ወጥሪ ኢድኩም ኣይተእትዉ።
ሓደ ዘገርም ትንታኔ ብዛዕባተን ኣብ ኢንክዩቤተር ወያነ ተጫጪሐን፣ ብስነ ሓሳብ ወያኔ ተመልሚለንን ተሓብሒበንን ኣብ ወጻኢ ንንቀሳቐስ ኣለና ዝብላ ዓሰርተታት ጉጅለታት’ዶ ክንብለን ምትእኽኻባት ዘለወን ዝተፈላለየ ትሕተ ሃገራዊ ዕላማታት (ብኣውራኡ ንኸምኡ ኢለን ስለዝተፈጥራ) ከም ፖለቲካዊ ሽግር ህዝቢን መንግስትን ኤርትራ ጌርካ ምቕራብካ ብወያኔ ፕሮግራምድ ኮይነን ዝተሰርሓ ሮቦታት ምዃነን ክሕብረካ እፈቱ። ዕላማአን ብዘየገድስ ኣብ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ማሕበራውን ግስጋሴ ኤርትራ ዝኾነ ጽልዋ ከምዘይብለን ንስኻን ለኣኽትኻን ኣዳዕዲዕኩም ትፈልጥዎ ጉዳይ ኢዩ።
ውሕጅ ከይመጸ መንገዲ ውሕጅ ጽረግ፣ ለኻኺሙካ ከይከይድ ዘስምዕ ምስላ ኣቦዋት ኢዩ’ሞ በዛ ዓለም ብዛዕባ ወያነ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ትብሎ ዘላ ኣብ መጽሄት ኣፍሪቃ ናይ 27 መስከረም 2017 (ኣብ መስከረም ዝተዘርግሐ) ካብ ዝወጸ ጽሑፍ ኣቕሪበ መልእኽተይይ ክዛዝም።
ኣብዚ ዝተጠቕሰ መጽሄት ብሰሪቲ ስርዓት ወያኔ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኽተሎ ዘሎ ጭቆናን ሽበራን እታ ሃገር ብልዑል ናህሪ ናብ ዕግርግርን ውድቀትን ተምርሕ ኣላ ድሕሪ ምባል እቲ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ብብሄራት ኦሮምያ፣ ኣምሓራ፣ ሶማልን ካልኦት ብሄራትን ዝቐረበ ጥርዓናትን ሕቶታትን ግቡእ መልሲ ስለዘይረኸበ ስርዓተ ኣልቦነት ዝነግስ ምህላዉ ገሊጹ። እዞም ክልተ ሲሶ ናይ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኾኑ ኣህዛብ ምስቲ ስርዓት ዘለዎም ቅርሕንቲ ሰፊሕን ዓሚቕን ኢዩ።
ብቓላት ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ `እዚ ህዝብታት ኢትዮጵያ ምስ ገዛኢ ስርዓት ዘለዎም ነዊሕ ዝጸንሐ ቅርሕንቲ ከምዚ ዘለዎ ከይተፈትሐ እንተቐጺሉ ዕድልና ከምቲ ንሶማል ን26 ዓመታት ዝሕምሳ ዘሎ ስርዓተ ኣልቦነት ኪኸውን ኢዩ፣ ምባሉ ጽሒፉሎ። ህዝባዊ ዓመጽ ምልክት ውድቀት መንግስቲ ኢዩ፣ እዚ ድማ ወለል ኢሉ ኣብ ኢትዮጵያ ይርአ ኣሎ። እቲ ን25 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ (ብወያኔ ዝዝወር) ኢህወደግ ናይ ምምሽማሽ ምልክት የርኢ ኣሎ እዚ ድማ በቲ ኣብ መንጎ ሲቪላውን ወተሃደራውን ስለያ ዘሎ ግርጭት ኪግለጽ ይከኣል። ህጹጽ ወተሃደራዊ ኣዋጅ ንዓሰርተ ኣዋርሕ ምጽንሑ፣ ኣብ መንጎ ክልላት ኣምሓራን ኦሮምያን ቀጺሉ ድማ ኦሮምያን ሶማልን ዝተራእየ ምፍሕፋሕ መርኣያ ውድቀትን ምንጋስ ስርዓተ ኣልቦነትን ኣብ ኢትዮጵያ ዘመላኽት ኢዩ . . . ወዘተ. ብምባል ነዊሕ ሓተታ ኣስፊሩ ይርከብ።
ነዚ እናረኤኻን እናሰማዕካን ንስርዓት ወያኔ ኣሚንካ ዓዲ ኣማንዩ ኢልካ ምቕሳንን መደባት ወያኔ ንምትግባር ላዕልን ታሕትን ምባልን ንኤርትራውያን ምስ ምንታይ ኪቕጸር ኮን ይኸውን። ነቶም ኣብ ውጽኢት ዘይብሉ ምንቅስቓስ ተታሊልኩም ወይ ግንዖ ክትረኽቡ ኢልኩም ትንቀሳቐሱ ዘለኹም ኤርትራውያን ንወያኔ ዝተሓስበ ውሕጅ ከይልክመኩም መንገድኹም ጽረጉ። እናሰምዐ ዝደቀሰስ ነቕኒቕካዮ ነይትስእ ከምዝበሃል ከይከውን ነገሩ። ዎ ደሓንኩም።
ወትሩ – ዓወት ንሓፋሽ!!
By Eritrean Media Group Holland


text:
ብዕለት 25/11/2018 ሓደ ሓድሽ ኣርማ ኣብዚ ገጻት facebook ክቀላቐል ውዒሉ። ብወገነይ እዛ ብደም ንጹሃን ዝጨቀወት ኣብ ልዕላዊ መሬት ኤርትራ ተሰቒላ ተንበልብል ዘላ ባንዴራ ህግደፍ ምቅልቓል ምስ ኣብዝሐት ብምግራም ክከታተል ድሕሪ ምውዓል ናብ ናይ ሓደ ዝፈልጦ ዓርከይ ገጽ መጽሓፍ(facebook) ዘወር ብምባል ከምታ ኣብ ፈቐድኡ ገጽ መጽሓፍ የዕሩኽተይ ዝገብራ ኣመለይ እዋእ ናይ ደሓን ዲኹም ደኣ ህግሓኤ ክትመልሱና ትመስሉ ኢለ ከምቲ ወትሩ ቶኽታዂ (provocative) ጽሑፈይ ፈይ ኣቢለ። ካብ ዝፈራሕክዎ ኣይወጻእኩን – እወ ንሕና ናይ ኣቦታትና ህዝባዊ ግንባር(EPLF) ወረስቲ ኢና ብምባል ድፍረት ዝመልኦ ቃላት ደርብዮምለይ።
ብምስትንታን ድማ EPLF 3? ብምባል ኣብቲ ናተይ ገጽ መጽሓፍ ነታ ኣርማ ስሒበ ለጢፈያ። ብዝገደደ ድማ ሓደ ካልእ ሓውና ካብ ሓማሴን ወዲ ካርነሽ – እወ ንሕና ህዝባዊ ግንባር ኢና ብምባል ብተወሳኺ ኣረጋጊጹለይ። ስለዚ እንበኣር ንጽባሕ’ውን ዳግማይ EPLF ከይፍጠር እሞ ንህዝቢ ከምቲ ዝሓለፈ ጌጋታት ከይደግም ዓገብ ክብል በዛ ሓጻር ጽሑፍተይ ወሲነ።
ኣብዚ ቀረባ መዓልታት እንሆ 3ይ ገጽ ደቂ ንሕናን ዕላማናን ካብ ካርነሽም ነቒሎም ዘለዉ ድማ ይመስሉ። ብርግጽ ድማ ንሕና ህዝባዊ ግንባር ኢና ይብሉ ኣለዉ።
ሓደ ካብቲ ምኽንያታዊ ሸፈነ ዝጥቀምሉ ዝመስሉ ድማ ንሕና ህግደፍ ኣይኮናን እንታይ ደኣ ህዝባዊ ግንባር ኢና ዝብል እዩ። ህዝባዊ ግንባር ድማ ብንሕናን ዕላማናን ዝምራሕ ዝነበረ ንክርስትያን ደቂ ከበሳ ዘማእከለ ውድባዊ ቅርጺ ዝነበሮ ብምንባሩ እዚ ድሕሪ 50 ዓመት ምምስራቱ(ኣብ 1969 ካብ ቅያዳ ኣልዓማ ዝተፈንጨለላ) ንርእዮ ዘለና ኩሎም ሽፋናቱ ምስ ተቐርፈ ጥራሕ ዝባኑ ኮይኑ ከምታ ንሕናን ዕላማናን ዝሓንጸጸቶ ኣባላቱ ንግዳም ተቓሊኦም ይርከቡ። ከም ዝኣረገ ተባዕታይ ደርሆ ድማ ቆርቦቶም ብንፋስ ይውቃዕ ኣሎ።
ኣብዚ ሰዓት እዚ ንሕና ህዝባዊ ግንባር ኢና ዝብሉ ብስም ደለይቲ ፍትሒ ዝንቀሳቐሱ ክትርኢ ከለኻ ዘሰክፍ ጥራሕ ዘይኮነ ገና እቲ ቃልሲ ነዊሕን መሪርን እዩ ዝመስል።
ህዝቢ ብስቪላዊ ማሕበራት ይጥርነፍ ደቂ ካርነሽም ከኣ “ግንባር ደቀ-ባት” ኢሎም ሳልሳይ ገጽ ንሕናን ዕላማናን – “ንሕና ክርስትያን ደቂ ከበሳ” ይቀላቐሉ ኣለዉ እሞ ንዑ ደኣ ኣብ ልብኹም ተመለሱ ንበል። ኣቦታቶም ተጋግዮም ሕጂ ከኣ ንሶም ዳግማይ ክጋገዩ ኣይግድን እሞ ከኣ ኣብ ቅድሚ ዓይንና።
ከም ኤርትራዊ ሊበራል ዴሞክራት ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይኹን ውድባት ብመትከል ዝድገፍ ከም ዝኾንኩ ኣናኣረጋገጽኩ ነገር ግና ታሪኽ ኣይርስዕን። ህዝባዊ ግንባር ሓርኔት ኤርትራ ወላ እኮ ንብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መወዳእታኡ እንተኣብጽሖ ብ “ማኒፌስቶ ንሕናን ዕላማና” ይምራሕ ስለዝነበረ ኣብ መወዳእታኡስ ነቲ ብኽንደይ መስዋእቲ ዝተረኽበ ናጽነት ብውሑዳን ክመርሖን ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ከሳቕዮን ከሳድዶን እዩ ተራእዪ። እንሆ ድማ ኣብዚ 27 ዓመታይ እንትርፎ ስቅያትን ሞትን ህዝቢ ኤርትራ ካልእ ወላ ሓንቲ ምዕባለ ዘይተራእየላ ብድኽነት 1ይቲ ካብ ዓለም ኮይና ኣብ ጸልማት እትነብር ሃገር ኮይና ትርከብ።
ስለዚ ኣብዚ ግዜዚ ንሕና ህዝባዊ ግንባር ኢና ኢሉ ዝንቀሳቐስ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሓይሊ ናይ ጥዕና ዘይኮነስ ዳግማይ ስቅያት ህዝቢ ኤርትራ እዩ ብዓቢኡ ዝቕጀለካ። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ንወዲ ካርነሽም ሓማሴናይ ምክኤል ዓንዳይን ብጾትን ናብ ልብኹም ተመለሱ ይብል። ስምን ኣርማን ህዝባዊ ግንባር ሒዝካ ንቃልሲ ድሉው ኣለኹ ምባል ፈጺሙ ናይ ጥዕና ኣይኮነን።


text:
Radio Erena: 21 June 2020
መንግስቲ ኤርትራ መህነጺን መጸገኒን ጽርጊያ ዝዓለመ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ዝሓተቶ ፋይናንስያዊ ሓገዝ፣ እቲ ሕብረት ነጺጉዎ።
ኣብ ሕብረት ኤውሮጳ ጉዳያት ወጻኢ ፖሊሲ ኣብ መርበብ ሓበሬታኡ ኣብ ዝዘርገሖ መግለጺ፣ ኮሚቴ ፓርላማ ኤውሮጳ ነዚ ጉዳይ ብዕለት 15 ሰነ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ድሕሪ ምምይያጥ፣ ‘ንጽገናን መህነጺን ጽርጊያ’ ዝውዕል ንመንግስቲ ኤርትራ ዝልገስ ሓገዝ ከምዘየለ ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኤርትራ ናይ 50 ሚልዮን ዩሮ ሓገዝ እዩ ሓቲቱ። ሕብረት ኤውሮጳ ነዚ ሕቶ ደኣ ይንጸጎ እምበር፣ እቲ ኣቐዲሙ ንወደባት ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ንከራኽብ ዝህነጽ መስመር ጽርጊያ ምወላኡ ክቕጽል ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ብተወሳኺ ንኤርትራ ተመዲቡ ካብ ዝነበረ ሓገዝ፣ 30 ሚልዮን ዩሮ ንሱዳን ክወሃብ ምዃኑ ኣቐዲሙ ተገሊጹ እዩ።
ሓያሎ ኣባላት ፓርላማ ሕብረት ኤውሮጳ፣ መንግስቲ ኤርትራ ዝሓዞ ልምዓታዊ መደባት፣ ብግዱድ ጉልበት ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት የካዪዶ ስለዘሎ፣ ሓገዝ ምሃቡ ብቐጥታ ኣብ ዘበናዊ ባርነት ሓገዝ ምግባር ማለት’ዩ ክብሉ መጎተኦም ከቕርቡ ጸኒሖም እዮም።
ኮሚቴ ንምዕባለ ፓርላማ ኤውሮጳ (DEVCO) ኣብቲ ናይ 15 ሰነ ኣኼብኡ፣ ብወለንታኦም ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ኤርትራውያን መጣየሲ ብምባል ዝሰለዖ ባጀት ሕጂ’ውን ሓያሎ ኣባላት’ቲ ሕብረት ይቃወምዎ ኣለዉ።
ናብ ኤርትራ ክምለሱ ዝኽእሉ ዜጋታት፣ እቶም ንመንግስቲ ኤርትራ ክድግፉ ዝጸንሑ ደኣምበር፣ ተቓውሞታቶም ብዓውታ ከስምዑ ዝጸንሑ ናብ ኤርትራ እንተተመሊሶም እንታይ ከጋጥሞም ከምዝኽእል ኩሎም ኣባላት’ቲ ፓርላማ እንዳፈለጥዎ እንከለዉ ነዚ ዓይነት ውሳኔ ክወስዱ ዘብቀዖም ምኽንያት ንጹር ከምዘይኮነ እዮም ዝገልጹ።
መንግስቲ ኤርትራ ብወግዒ ፋይናንስያዊ ሓገዝ ክሓትት ምጅማሩ፣ ከምኡ’ውን ምስ ሰበስልጣን’ቲ ስርዓት ኣብ ዝካየዱ ኣኼባታት፣ ደሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላት፣ ወዘተ… ዝብሉ ከም ነውሪ ዝረኣዩ ዝነበሩ ጉዳያት ኣብዚ እዋን’ዚ ክለዓሉ ምኽኣሎም፣ ኣብቲ ስርዓት ዝተራእየ ለውጥታት ዘመላኽቱ እኳ እንተኾኑ፣ ግብራዊ ስጉምቲ ክሳብ ዝወስድ ግና ብዙሕ ተሪፉዎ ከምዘሎ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ካብ ብራስለስ ይገልጹ።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ኮሚሽን ዓለምለኸ ነፃነት ሃይማኖት The U.S. Commission on International Religious Freedom (USCIRF) መንግስቲ ኤርትራ ንፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኣቡነ ኣንጦንዮስ ንክፈትሖም ፀዊዑ።
ዘይሕጋዊ ምውራድ ኢሉ ዝፀውዖ ስጉምቲ ሻምናይ ዓመት ከምዘቑፀረ መግለፂ USCIRF ይሕብር።
‘’USCIRF ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብዘይሕጋዊ ካብ ስልጣኖም ምውራዶምን ብቐፃልነት ኣብ ገዛ ምእሳሮምን ብፅኑዕ ንኹንኖ’’ ይብል እቲ መግለፂ።እቶም ፓትሪያሪክ ብከቢድ ሕማም ሽኮር ከምዝሳቐዩን ናይ ሕክምና ሓገዝ ተኸልኪሎም ኩነታት ጥዕንኦም እናሓመቐ ይኸይድ ከምዘሎን ይዝርዝር እቲ መግለፂ።
መንግስቲ ኤርትራ ንፓትሪያሪክ ኣንጦንዮስ ብዘይውዓል ሕደር ክፈትሖም ብምፅዋዕ ልዕሊ 2,000 ሰባት እውን ብምኽንያት ሃይማኖታዊ እምነቶም ተኣሲሮም ይርከቡ ይብል USCIRF።
ናይ ሃይማኖት ነፃነት መሰረታዊ’ዃ እንተኾነ እዞም መሰላት እዚኣቶምን ካልኦት ሰብኣዊ መሰላትን ህዝቢ ኤርትራ ኣብቶም ዝሓለፉ ልዕሊ 20 ዓመታት ተኸልኪሉ እዩ ይብላ ሓላፊት እቲ ትካል ቸይር ላንቶስ ስዌት።
ፓትሪያሪክ ኣንጦንዮስ ንመንግስቲ ንዝተቓወሙ 3,000 ሰበኽቲ ከባርሩ ካብ መንግስቲ ንዝቐረበ ትእዛዝ ብዘይምፍፃሞምን ፖለቲካዊ እሱራት ንኽፍትሑ ብምሕታቶምን ሰበስልጣን ኤርትራ 13 ጥሪ 2006 ዓ/ም ካብ መንበረ ፓትሪያርክነቶም ከምዘወገዱዎም እቲ መግለፂ ይሕብር።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴተስ ብምጥሓስ ነፃነት ሃይማኖታት ንኤርትራ ከም ‘’ፍሉይ ሻቐሎት ዘሕደረት ሃገር’’ /country of particular concerns/(CPC) ኢሉ ንኽምድባ USCIRF ካብ 2004 ኣ/ፈ ጀሚሩ ክሓትት ከምዝፀንሐ ይሕብር።
ሪኢቶ መንግስቲ ኤርትራ ንምርካብ ዝተገብረ ፃዕሪ ኣይሰለጠን።


text:
ኣብ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝነብረ ውጥረት ኣብዚ ሕዚ እዋን ዝሃደአ እንተኾነ እውን ሓይልታት ሱዳን ንዶብ ሰጊሮም መሬት ምሓዞም ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።ኢትዮጵያ እቲ ፀገም ብሰላም ክፍታሕ ከም እትደሊ ወሃቢ ቃል ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኣምባሳደ ዲና ሙፍቲ ሓቢሮም።
ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ኣብ ዝ ሃቡዎ መግለፂ ዕጡቓት ሓይልታት ሱዳን ንልዕሊ ሓደ ምእቲ ዓመት ብኢትዮጵያዊያን ክሕረስ ዝነበረ መሬት ዶብ ሰጊሮም ብሓይሊ ከምዝሓዙዎ ኣፍሊጦም።
ብወገን ኢትዮጵያ ናይ ምትሕግጋዝን ሰላማውን ርክብ ንክቕፅል ድልውነት ከምዘሎ ምኽትል ቀዳማይ ምንስቴርን ወፃኢ ጉዳይ ምንስቴርን ኣቶ ደመቀ መኮነን ኣብ ቀረባ ኣብ ሱዳን ኣብዝበፅሕሉ እዋን ንናይ ሱዳን መዘንኦም ከምዝገለፅሎም ኣምባሳደር ዲና ሓቢሮም።
ካብ ሱዳን ዝተርኣየ ግን ናይዚ ተፃራሪ እዩ ኢሎም።
‘’ናይ ሱዳን ሰኪሩቲ፣ናይ ሱዳን ዕጡቓት፣ናይ ሱዳን ወታደራት ንዶብ ኢትዮጵያ ሰጊሮም መጥቓዕቲ ዝፈፀምሉ፣ናይቲ ሓረስታይ ሕርሻ ዝወረርሉ ናይ ሓረስታ ሃፍቲ ዝወሰዱሉ ሕሉፍ ሓሊፍ ብሚዲያ እናወፁ ኮላይ ፖለቲከኛታት እዚ ናትና ዶብ እዩ፤እዚ ናትና መሬት እዩ፤መሬትና መሊስና ሒዝና ኣለና፤ኣይንወፅእን ክሳብ ምባል እዮም በፂሖም ብፍላይ ብገለ ላዕለዎት ሰበስልጣን ሱዳን ሓዊሱ እዩ እዚ ዝስማዕ ዘሎ’’ ኢሎም።
ኣብዚ ስዓት ንሕጊ ጥሒሶም ንከባቢ ሓደ ምእቲ ዓመት ተፈሊጡ ግን ዘይተጠረረ ዶብ ሒዞም እዮም ኮፍ ኢሎም ዘለው ኢሎም።
እዚ ብሱዳን ዝተፈፀመ ተግባር ብካልኦት ሓይልታት ዝተደፍኣሉ እዩ ኢሎም።
እቶም ተዋሳእቲ ኣብ ሱዳን ውሱናት ወታደራት ሓዊሱ ኤሊታት ፖለቲካ ምዃኖምን ኮይኖም ግን ብቀንድነት ካብ ወፃኢ ንህዝብታት ሱዳንን ኢትዮጵያን ዘይግደሱ ብፍላይ እዚ ዞባ ክህወኽ ዝደልዩ ሓይልታት ምህላዎ እዩ ኢሎም።
እዞም ናይ ባዕሎም ረብሓ ኣለዎም ዝበሉዎም እዞም ሓይልታት ፍሉጣ ስለዝኾኑ ሽሞም ምጥቃስ ኣየድልን ብሓፈሻ ናይ ሱዳን ይኹን ናትና ምዕባለ ዘይደልዩ እዮም ኢሎም።
ንሕና ናይ ሱዳንን ኢትዮጵያን ርክብ ክንሕብሕቦ ኢና ንደሊ ተዘይኮኑ ንሳቶም ናብ ዝደልዩዎ ጭካ ኣቲኻ ናብ ፀግም ምእታው እዩ ክኸውን ኢሎም ኣምባሳደር ዲና።
ኣብ ክልል ትግራይ ዝተፈፀመ መግሃስቲ መሰላት ብነፃ ኣካል ክምርመር ብሕቡራት መንግስታት ሓዊሱ ካልኦት ኣካልት ዘቕረቡዎ ሕቶ መንግስቲ ኢትዮጵያ ውዱቕ ገይሩዎ ንዝብል ክሲ እውን ካብ ሓቂ ዝረሓቐ እዩ ክብሉ ነፂጎምዎ።በርታት ሰብኣዊ ረድኤት እውን ክፍቲ እዩ ኢሎም።
ኣብቲ ከባቢ ዝተፈፀሙ ኣትሮሲቲስ \ጭካነታት/ ብዝኾነ ይኹን ይፍፀም ንቕድሚት እናተፃረየ ብግልፂ ናብ ኣደባባይ ዝወፀሉ ዕድል ሰፊሕ እዩ ኢሎም።
ነፃ ምርመራ ዝተኸልከለሉ ኩነታት የለን ኢሎም ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ብምውሳኽ።


text:
Krokom
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 30 9 2020
ዕብየት፡ እምነት ኣብ ብሩህ መጽኢን ዝነኣድ ብሉ ናብራን ማሕበራውን ኣገልግሎትን፡ መለዪ ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም እዩ። ብርክት ዝበላ ትካላ ክምስረታ፡ ቁጽሪ ተቐማጦ ክዓብን፡ እቲ ቦታ ውን መስሕብ በጻሕቲ ክኸውን፡ ቀንዲ ምምሕዳር ከተማ ናይቲ ዞባ ብዕትበት ዝነቀሳቀሰሉ ጉድይ እዩ። ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም፡ ማእከል ምግፋፍ-ዓሳን፡ ማእከል ሃድንን ውን እዩ። እዚ ከተማ’ዚ፡ ኣብ እዋን ክራማት ክትበረሉ ዘብህገካን ኣብ እዋን በረብ ውን መስሕብ ዝተፈላለዩ ብጻሕቲ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ14,933
ስፍሓት መሬት6,813 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Östersund 21 ኪሜ
- Åre 80 ኪሜ
- Sundsvall 207 ኪሜ
ኣብዚ ምምሕዳር ከተማ'ዚ፡ ንጹህ ኣየርን ማይን፡ መሳጢ ተፈጥሮኣዊ ከባብን፡ ሰፊሕ መሬትን ኣለና።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም፡ ዝተፈላለየ ኣማራጺታት መንበር-ኣባይቲ ኣሎ። ኣብዚ ምምሕዳር ከተማ'ዚ፡ በቲ ምምሕዳር እትወነን ትካል ክራይ ኣባይቲ ክሮኮም-ቡስተደርን ብርክል ዝበላ ካልኦት ናይ ግሊ ትካላትን ይርከባ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብዚ ምምሕዳር ከባቢ'ዚ ብርክት ዝበሉ ተዛረብቲ ኣልኦት ቋንቋታት ይርከቡ። ንምጥቃስ ዝኣክል፡ ዓረበኛ፡ ሶማል፡ ኢራነኛ ትግሪኛን ዓፋርን ይርከብዎም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ'ዚ ምምሕዳር ከባቢ'ዚ እታ ዝዓበየት ከተማ፡ ክሮኮም እያ። ኣብዛ ማእከል ምምሕዳር ናይቲ ከባቢ ዝኾነት፡ ድኳናት መዓልታዊ ኣስቤዛ (ኢካ)፡ ባንኪ፡ ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን)፡ ክሊኒካት-ስኒ፡ ማእከል-ጥዕና፡ ፋርማሲ ከምኡ ውን ማሕበራዊ ቤት-ጽሕፈት ምምሕዳር ከተማ ይርከብ። ብዜካ'ዚ ውን ክፍሊ-ጥዕና ህጻናት፡ ኣዴታት፡ ቤት-ንባብ፡ ማሕበረ-ስነ-ኣእምሮኣዊ ጉጅሌታትን ካልእን ይርከቡ። ኣብቲ ብትሪፍፑንክት ሞንግፋልድ (ብኣዲ ብዙሕነት) ሓደስቲ ዝኾኑኩም ስደተኛታት ንዝተፈላለየ ጉዳያት ዝምልከት ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ። እዚ ዝተጠቕሰ ቦታ፡ መኣዲ-ርክብ ሓደስቲ እዩ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ክሮኮም፡ ቤት-ትምህርቲ፡ ክፉት መውዓሊ-ህጻናት፡ መውዓሊ-ህጻናትን ግያዊ መእለዪ ወይ መጽንሒ ቆልዑን ይርከብ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
መውዓሊ-ህጻናት፡ ፍሉይ ኣብያተ-ትምህርታት፡ መባእታዊ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ፡ ባህላዊ ቤት-ትምህርቲ ኣብ ምሉእ ምምሕዳር ከተማ ይርከብ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ከተማ ክሮኮም፡ ማእከል ትምህርቲ-ዓበይቲን ህዝባዊ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ቤት-ትምርህቲ (ፎልክ-ሆግስኩላ) ይርከብ። ኣብታ ኣብቲ ከባቢ እትርከብ ከተማ ኦስተርሹንድ ከኣ፡ ናይ ካልኣይ-ደረጃ ቤት-ትምህርትን ዩንቨርስትርን ይርከባ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ከተማ ክሮኮም፡ ሕክምና፡ ፍሉይ ክፍሊ-ጥዕና ህጻናትን ከምኡ ውን ክሊኒክ-ስኒ ውን ይርከብ። እቲ ናይ ዞባ ሕክምና ውን ኣብ ከተማ ኦስተርሹንድ ይርከብ። ናብ ከተማ ኦስተርሹንድ ብመኪና 20 ደቓይቕ ይወስድ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣብ ኦስተርሹንድን ክሮኮምን ማእከል ትርጉም ኣሎ። ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም ከኣ፡ ምስቲ ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ዝመደበሩ፡ ትካል ትርጉም ኦቢሲ፡ ስምምዓት ኣለዎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣገልግሎት መጎዓዝያን ኣብ ከተማ ክሮኮም፡ ስሉጥ እዩ ክበሃል ይከኣል። እዚ ዞባ'ዚ፡ ብባቡርን ኣውቶቡሳትን ምስ ኩሉ ከባቢታት ሽወደን ይራኸብ። ካብ ክሮኮም ናብ ኦስተርሹንድ ብኣውቶቡስ 30 ደቓይቕ ብመኪና ከኣ 20 ደቓይቕ ይወስድ። ካብ ክሮኮም ብቐረባ እትርከብ ከኣ፡ ከተማ ኦስተርሹንድ እያ። ኣብ መንጎዘን ክልተ ከተማታት ውን መዓልታዊ ዝንቀሳቐሳ ባቡራት ኣለዋ። መዕርፎ-ነፈርቲ ውን እንተኾነ ኣብ ከተማ ኦስተርሹንድ ኣሎ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ከትማ ክሮኮም ናትኩም ትካል ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም። ሞያዊ-ልምምድ፡ ምፍታን ስራሕ፡ ግብራዊ ሞያዊ ልምምድ ክትገብሩ ትኽእሉ። ብዜካ'ዚ ኣብዚ ቦታ ውን ምስ ዕዳጋ-ስራሕ ዝተተሓሓዘ መደባት ውን ኣሎ። ንኣብነት ውሕስነት ስራሕ ንመንእሰያት፡ ውሕስነት ስራሕ ንዓበይቲ፡ ስራሕ ማእከል ዝገበረ መደብ ተሃድሶ ድሕሪ ሕማም ወይ ማህሰይቲ፡ መእትወኢ ስራሕ ንቐዲሞም ሓሚሞም ዝነበሩ ከምኡ ውን ምስ ምርካብ ስራሕን ምኽርን ዝተተሓሓዘ ንጥፈታት ይርከብ።
ኣብዚ ቦታ'ዚ፡ ምስ ዕዳጋ-ስራሕ ዝተተሓሓዘ ፕሮጀክቲታት ውን ኣሎ። ንኣብነት፡ ዕሙቕ ምምማይ ዕቕምታትን ተመኵሮታትን፡ ምኽርን ድጋፍን ኣብ መስርሕ ምርካብ ስራሕ፡ ብተሓጋግዚ ተሰኒኻ ልምምድ-ስራሕ ምግባርን የጠቓልል።
ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም፡ ሓደ ካብቶም ዝወሓደ ቁጽሪ ሽቕሎት-ኣልቦነት ዘለዎም ከተማታት ኣውራጃ ያምትላንድ እዩ። እዚ ኸኣ፡ በቲ ሓደ ወገን እታ ከተማ ኣብ ጥቓ ኦስተርሹንድ ትርከብ ብምዃናን፡ ስሉጥ ኣገግልግሎት መጎዓዝያ ምህላዉን እዩ፡ ከምዚ ክኸውን ዝኸኣለ። ኣብ ምምሕዳር ከተማ ክሮኮም፡ ኣስታት 1000 ንጡፋት ትካላት ይርከባ። መብዛሕትአን ናይዘን ዝተጠቕሳ ትካላት ነኣሽቱ ኮይነን ካብ 10 ዝወሕዱ ሰራሕተኛታት ይርከብአን።
መብዛሕትእን እዘን ትካላት መሰንዒ-ማእከላት ኮይነን፡ ኣብ መዳይ ስርሓት-ኣግራብ፡ መዓልታዊ ሃለኽቲ ከምኡ ውን ኣብ ሓምላይ ጽላት ዝነጥፋ ትካላት ውን ይርከብአን። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ፡ ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን)፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ትረኽቡ።


text:
ናይ’ቲ ቈልዓ ድሕነት
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 13 8 2018
ብዛዕባ ናይ’ቲ ቈልዓ ድሕነት ምሕሳብ ኣገዳሲ እዩ። ውላድኪ ኣብ ሓደጋ ከይወድቕ ንዘሎ ተኽእሎ ክንክዮ ይኽእል እዩ። ኣብዚ ከመይ ገርኪ ኣቐዲምኪ ሓደጋታት ክትከላኸሊ ከም ትኽእልን ሓደጋ እንተ ኣጋጢሙ እንታይ ክትገብሪ ከም ትኽእልን ክተንብቢ ትኽእሊ ኢኺ።
ስእሊ: Colourbox
-
ቈልዑ ኣብ ማይ
ቈልዑ ብዝቐልጠፈ ምሕንባስ ክምሃሩ ኣገዳሲ እዩ።
ቈልዑ ኣብ ማይን ጃልባን ክህልዉ ኸለዉን ኣብ ገምገም ባሕሪ ክጻወቱ ኸለዉን መንሳፈፊ ጃኬት ክወድዩ ኣሎዎም። እቲ ሓደጋ ግን ዋላ ኣብ ክፍሊ መሕጸቢ ሰብነት ኣብ ገዛ እውን ኣሎ። ቁሩብ ሰንቲ ሜተር ማይ እኹል ክኸውን ይኽእል እዩ። ንውላድኪ ኣብ ጥቓ ማይ ጨሪሽኪ ንበይኑን ኣይትግደፍዮ፡ ከምኡ'ውን ብኢድኪ ክትሕዝሉ ካብ ዘይትኽእልሉ ቦታ ኣይትርሓቒ።
መንሳፊፊ ጃኬት ዘይብልኪ እንተ ኾንኪ መብዛሕትኡ ግዜ ሓደ መንሳፈፊ ጃኬት ካብቲ ኮሙን ክትካረዪ ትኽእሊ ኢኺ።
-
ቈልዑን ብሽክለታን
ኵሎም ክሳብ 15 ዓመት ዕድሚኦም ቈልዑ ናይ ግድን ናይ ብሽክለታ ቆብዕ ክገብሩ ኣሎዎም። ንሓደ ቈልዓ ብዘይ መከላኸሊ ቆብዕ ኣብ ብሽክለታ እንተ ኣስቂልክዮ (ኣጎርቢትክዮ) ብገንዘብ ክትቅጽዒ ትኽእሊ ኢኺ።
እቲ መከላኸሊ ቆብዕ ኣብ ርእሲ ትኽ ኢሉ ኮፍ ክብልን ጸኒዑ ክሕዝን ኣሎዎ። ንድሕሪት ወይ ንቕድሚት ተደፊኡ እንተ ተኣሲሩ ኣይከላኸልን እዩ።
-
ቈልዑ ኣብ ማኪና
ኣብ ሽወደን ኵሎም ብማኪና ዝጕዓዙ ኣብ ቅድሚትን ድሕሪትን ኮፍ መበሊ ዕጣቕ መንበር (ቍልፊ ድሕነት) ክጥቀሙ ኣሎዎም ዝብል ሕጊ ኣሎ። ካብ 135 ሰንቲ ሜተር ዝሓጽሩ ቈልዑ ብተወሳኺ ፍሉይ መከላኸሊ ናውቲ፡ መከላኸሊ ህጻን፣ ናይ ቈልዓ መንበር ናይ ማኪና ወይ ክብ መበሊ መንበር ክጥቀሙ ኣሎዎም።
-
ድሕነት ቈልዑ ኣብ ገዛ
ቈልዑ ኵሉ ኣብ ከባቢኦም ዘሎ ሓደጋ ከየስተብሃሉ ተሃንጥዮም ንኸባቢኦም ይድህስሱ።
መራኸቢ ቀለቤት ምስ ካልእ ኣድራሻ-ኢንተርነት
-
ቈልዑን ኢንተርነትን
ንስኺ ከም ወላዲት ውላድኪ ንሱ ወይ ንሳ ኣብ ኢንተርነት እንታይ ይገብር ከም ዘሎን ምስ በዓል መን ይራኸብ ከም ዘሎን ብምልኡ ክትፈልጢ ከቢድ ኾይኑ ይስምዓኪ ይኸውን። መብዛሕትኡ ኣብ ኢንተርነት ዝፍጸም ሓደገኛ ኣይኮነን። ኾይኑ ግን ሓደ ሓደ ግዜ ቈልዑ ንኣብነት ንምድሃልን ምድፋርን ክቃልዑ ወይ ንሶም ንኻልኦት ንምድሃልን ምድፋርን ከቃልዑ ዘጋጥም እዩ።
ሃገራዊ ቤት ምኽሪ መራኸቢ ብዙሓን ሽወደን ንውሉድካ ብጽቡቕ ኣገባብ ንኽትድግፎ ዝሕግዘካ ብሮሽርን ፊልምታትን ኣዳልዩ ኣሎ።
-
ዳግመ-ምብርባር ልብን ሳንቡእን
በዓል መዚ ድሕነት ሕብረተሰብን ምድላዋትን MSB፡ ብዛዕባ ከመይ ገርካ ዳግመ ምብርባር ልብን ሳንቡእን ከም ትፍጽም ዝገልጽ ክልተ ፊልምታት ኣዳልዩ ኣሎ።
ካብ 1 ዓመት ዝንእሱ ቈልዑ
ካብ 1 ዓመት ዝዓብዩ ቈልዑ


text:
ጋዘጣዊ መግለጺ
ሓምሌ 17, 2010
ኦታዋ
ቁጽሪ ሰነድ: 02/10
ጋዘጣዊ መግለጺ
ጋሳ ዝሰኣነ ህዝቢ
ህዝቢ ኤርትራ ንዘመናት ተቓሊሱ ናጽነቱ ክጭብጥ ከሎ ትምኒቱ ዝነበረ ብእፎይታ ኣብታ ዝፈትዋ ክብርቲ ሂያብ ስውኣት ሃገሩ ተሓቓቒፉ ክነብር ዝተሰደደ ዓዱ ክምለስ ጽሩይ ኣየር ከስተንፍስን እዩ ኔሩ እቲ ሕልሙ።ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን ኣንጻር ናይቲ ኩሉ ሕልምታቱን ኣንጻር ፍረጻማ ቃልሱን ህዝቢ ኤርትራ ናብ ዝግደደ ሽግርን ሓሳረ መከራን ተሳጢሑ። ኣደዳ ማእሰርቲን መግረፍቲን ከኣ ኮይኑ። እታ ካብ ባዕዳውያን ገዛእቲ ከናግፋ ኢሉ ሂወቱ ዝኸፈለላን ኣካሉ ዝሰኣነላን ሃገሩ ንረብሓ ውሕዳት ጃንዳ ኮይና ምስተርፋት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝገደደ ናይ ሰላም ህውከት ክሳጣሕ ምስ ጀመረ ዝተወልደ መንእሰይ ኣብ ክንዲ ዝመሃርን ዝዝምድን ከምኡ ከኣ ሰሪሑ መነባብሮኡን መነባብሮ ቤተሰቡን ክንዲዝኣሊ ባርያ ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎት ኮይኑ ክነብር ምስተበየነሉ፡ ዝበልናካ ግበር ብዙሕ ዝስከም እምበር ብዙሕ ዝሓስብ ኣየድልየናን ስለ ዝኾነ እት መምሪሒኦም እታ ሓንቲ ኣማራጺ ኮይና ዝረኸባ ኩሉ ዓለም ይኹን ወዲ ሃገር ብኹፉት ዓይኒ ዝርእዮ ዘሎ ስደት ጥራሕ ብጭራ ቁረጽ ዝዓይነቱ መንእሰይ ዓዱ ለቒቑ ንስደት ከምርሕ ተገደደ።
እቲ ውጺኢቱ ከኣ እዚ ትማሊ ብዕለት 11 ሓምለ 2010 ኣብ ካምፓላ ኡጋንድ ዘጋጠመ ሽግር ኣብ ብዙሕ ኩርንዓት ዓለም ናይ መንእሰያትና መዓልታዊ ዕድል ወይ ተውህቦ ኮይኑ ንረኽቦ። እዚ ክንብል ከሎና ካብ ካምፓላ ብሓደ ደቂቅ ክንድዚኦም ዝኾኑ መንእሰያት ክጠፍኡ ከለው ብድሕሪ ማዕጾ ኣብ ብዓል ግብጺ፡ ሊብያ፡ ከምኡ ኣብ ካልእ ቦታታትከ ክንደይ ዝኣክል ሂወት ኤርትራውያን ይሃልቅ ኣሎ ኢልካ ሕቶ ምስተልዕል ብዓሰርተ ዕጽፊ እዩ። እዚ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ግዋሳ ምስኣን ንጹር መንግስቲ ማሌት ሕጋዊ መንግስቲ ብሕጊ ዝምእዘዝ ስርዓት ስለዘየለ ወይ ስለዝስኣነ እዩ ናብዚ ዓቅሊጽበታዊ ውሳኔ ክኣቱ ዝተገደደን ዝግደድ ዘሎን። ሳዕቤኑ ከኣ ከምእንርእዮ ዘሎና ኣብ ፎቖድኡ ተበታቲኑ ከም ቶኽላ ዝኣተወን ኣባጊዕ ኮይኑ እርከብን ኣዚዩ ዘስካሕክሕ መሪር ሂወት እስሕን ኣሎ።
በኣንጻሩ ግን እቲ ግዋሳ ክኸውን ዝግብኦ ዝነበረ ስርዓት ናይ ኣስመራ ግን ንዲቨርቲረ ወይ ንዕረፍቲ እዮም ዝኸዱ ዘለው ክብል ክሕጭጭን ከባጩን እርከብ።
ዓለም ለኻዊ ምንቅስቃስ መንእሰያት ኤርትራ ካናዳ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ሓደጋ ኣብ ልዕሊ ዜጋታትና ኣብ ኡጋንዳ መሪር ሓዘን እንዳተሰምዓና ንቤተሰቦምን ከምኡ ንኣብ ኡጋንድ ዘሎ ማሕበረሰ ጽንዓት ይሃብኩም ንብል። ነቲ ዘይሰብኣዊ ስራሕ ኣብ ልዕሊ ዜጋታትና ዝተፈጸመ ከኣ ኣትሪርና ንኹንን።
እቲ ኣልሸባብ ዝተባህለ ናይ ግብረሽበራ መሳሪሒ ኣብ ልዕሊ እዞም ካብ ሞትን ሂልቂትን ከምኡ ማእሰርትን ከምልጡ ከም ኣማራጺ ስደት ወሲዶም ሰላማዊ ናብራኦም ኣብ ስደት ዘካይዱ ዝነበሩ ኤርትራውያን ግዳያት ናይ መጥቃዕቲ ንክገብሮም ከሎ ምልክት ናይ ፈርሓት ስርሒት ምኻኑ እዩ ንብል። ወይ ውን ኮነ ኢልካ በቲ ጃንዳ ስርዓት ህግደፍ ዝተወጠነ እውን ክከውን እኽእል። ከም ዝፍለጥ ስርዓት ህግደፍ ህዝቡ ኣብ ውሽጢ እኹን ኣብ ወጻኢ ቅሱን ሂወት ንከይ ህልዎ ናይ መዓልታዊ ስራሑ ስለ ዝኾነ ኣብዚ ስርሒት እዚ ኢድ ክህልዎ እኽእል እዩ ዝብል ጥርጣሬታት እውን ነሕድር። ምክንያቱ ከምቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ ኣብ ሰላምን ቅሳነትን ኤርትራውያን ቀሲኑ ስለ ዘይ ሓድርን ኣልሸባብ ተሓገዝቲ በቲ ስርዓት ብምኻኖምን።ቅድሚ ቁሩብ ኣዋርሕ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ እዚ ስርዓት እገዳ ጌረን ከምዝነበራ ብሰንኪ ኢዱ ምስ ኣልሸባብ ኣእቲዉ ዝብል ከምዝነበረ እቲ ክሲ ከነዘኻኽር ንደሊ።
ስርዓት ህግደፍ ከም መንግስቲ መጠን ካብቲ ክገብሮ ዝግበኦ ዝነበረ፡ ኣብ ኪንዲ ዜጋታቱ ክሕለቅን ክጋየን ብኣጋኡ ብዛዕባ መንነቶም ከረጋግጽን ስድራቤት ግዳያት ከጸናንዕን እዩ ዝነበሮ። ናይ ካልኦት ሃገራት ማሌት ኤምባሲታት ጉድኣት ዜጋታተን ክረድኣ ክጋየያ ከሎዋ ብኣንጻሩ ግን እቲ ስርዓት ነቲ ኣልሸባብ ባዕሉ ዝኣመነሉ መጥቃዕቲ ክሸፋፍን ፈቲኑ። ኣብቲ መጥቅዕቲ ኤርትራውያን ተጎዲኦም ክነሶም እቲ ስርዓት ግን ከም ሓደ ተራ ዜና ኣቅሪቡ ክሓልፎ ምፍታኑ እዩ። ኣብ ስደት ዝነብሩ ዜጋታትና ግን ሓላፍነት ወሲዶም ነቲኦ ኣብቲ ሓደጋ ግዳያት ዝኾኑ ኣሕዋትና ተጋየይሎምን ኣብ መንነቶም ምርግጋጽ ዓቢ እጃሞም ኣበርኪቶምን ምስ ሰበስልጣናት ናይ ቲ ሃገር ኮይኖም ሃገራዊ ሓላፍነቶም ኣመስኪሮም በዚ ቅዱስ ስራሖም ኣዚና ነኽብሮምብ ነመስግኖምን።
ከም ዝበልናዮ እቲ ስርዓት ካብ ሓላፍነትን ስራሕን ናይ መንግስቲ ሪሒቑ እነብር ኣሎ።
ካብቲ ኣተሓሳሳቢ ጉዳይ ከኣ ጽባሕ ብዛዕባ ኩሉ ኸልበትበትን ዕንወትን ግስርጥናን መን ክኸውን እዩ ተሓታቲ?
ኣብ መጨርሻ፡ በቶም ናይቲ ኣረሜናዊ ተግባር ግዳያት ዝኾኑ ኤርትርውያ ዓለም ለኻዊ ምንቅስቃ መንእሰያት ኤርትራ ካናዳ ዝተሰመዓና መሪር ሓዘን እናገለጽና ንስድራቤቶም ድማ ጽንዓት ይሃብኩም ንብል። ካብዚ ኡጋንዳ ዘጋጠመ ፍጻሜ ዝተዓዘብናዮ ነገር እንተሃልዩ ህዝቢ ኤርትራ ሓላይ ከም ዘይብሉ ግዋሳ ዝሰኣነ ህዝቢ ከምዝኾነ እዩ።ንሕና ኤርትራውያን ክሳዕ መኣስ ኢና ኣማዕዲና ክንዕዘብ ህልቂት መንእሰያትና? ኣብ ስደት ንነብር ኤርትራውያን ብፍላይ ድማ መንእሰያት ሕጂ እዩ እቲ ግዜ ብሓባር ኮይንና ድምጽና ነስምዓሉን ስቓይ መንእሰያትናን ህዝቢናን ይኣክል ንብለሉ ምናልባት ጽባሕ ናይ ታሪኽ ተሓተቲ ከይንኸውን።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=970


text:
ኣብ ክልላት ኣምሓራን ኦሮምያን ብህውከት ተጠርጢሮም ዝተኣሰሩ ኣስታት 5 ሽሕ ሰባት ንመደብ ተሃድሶ ድሕሪ ምክትታሎም ተፈቲሖም።
ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ኣብ’ቲ 4 ሽሕ እሱራት ዝተፈትሑሉ ስፍራ ተረኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ ቃል ‘ፍጹም ዘይድገም’ዩ ናብ ዝብል መደምደምታ በጺሕኩም ኣለኹም። ከምዝመስለኒ፣ ናብ’ዚ መደመደምታ’ዚ ዝበጻሕኩም፣ ሕገ መንግስቲና ብደምን ብብዙሕ መስዋእትነትን ዝተጻሕፈ ሕገ መንግስቲ ስለዝኾነ’ዩ። ናይ ብሄርን ብሄረሰባት፣ ሓባራዊን ውልቃዊን መሰል ዘኽብር ስለዝኾነ’ዩ’ ኢሎም።
'ሕቶ ምስ ዝህልወኩም፣ ምስ መንግስታዊ ባዓል ስልጣን ከይትረዳድኡ ትኽእሉ ኢኹም፣ ሕቶኹም ግና ብስልጡንን ሕጋዊን ኣገባብ ምቅራብ መሰልኩም’ዩ። ዝተከልከለ፣ ሕቶ ብዓመጽ፣ ህውከትን ሓይሊን ንምቅራብ ምፍታን'ዩ፣ ዋጋ ከምዘኽፍል ክፍለጥ ኣለዎ' ኢሎም ቀ/ሚ ኃይለማርያም።
ክሳብ ሎሚ ኣብ ዝነበረ እዋን ግና ጌጋ ፈጸምቲ መንግስቲን እቶም ተኣሲሮም ዝተፈትሑን ምዃኖም ቀ/ሚ ኃይለማርያም ጠቂሶም።
‘ጌጋኹም ባዕልኹም ገሊጽኩሞ ኣለኹም። ኣነ ድማ ንናይ መንግስቲ ጌጋ ክዛረብ። መንግስቲ ዝፈጸሞ ጌጋ፣ በቢ ደረጅኡ ዘሎ ኣመራርሓ፣ ከዘራርበኩምን ሪኢቶኹምን ክሰምዕን ኣይካኣለን። ስለዚ ንስኻትኩም ከምዝበልክምዎ፣ መንግስቲ’ውን ብዕምቆት ክሕደስ ኣለዎ፣ ንዴሞክራሲ ከስፍሕ ኣለዎ፣ ብፍላይ ንመናእሰይ ኣቅሪብና ክነዘራርቦም ይግባእ ኢልና ኣለና’ በሉ ንሶም።
ብዘይካ’ቶም ካብ ክልል ኦሮምያ ዝተፈትሑ 4 ሽሕ እሱራት፣ ካብ ክልል ኣምሓራ ተኣሲሮም ኣብ ብር-ሸለቆ ስልጠና ዝተቀበሉ ኣስታት 800 እሱራት ከምዝተፈትሑ መንግስታዊ ሚድያታት ጸብጺበን።


text:
ሰብ ሞያ ጥዕና ኣሜሪካ፥ ሽዱሽተ ተወሰኽቲ ምልክታት ኮሮናቫይረስ ኣላልዮም። ካብ መንጎ`ቶም ምልክታት፡ ቁሪ ቁሪ ምባል፥ ቀጥቀጥ ምባል፥ ቅርጥማት፡ ሕማም ርእሲ፥ ምሕርሓር ጎሮሮ ከምኡ`ውን ምጥፋእ ምሽታት; ምልክታት ክሮናቫይረስ ክኾኑ ይኽእሉ`ዮም ክብል ናይ ኣሜሪካ ማእከል መርመራ ተላገብቲ ሕማማት- ሲዲሲ ኣፍሊጡ።
ሲዲሲ ኣቐድም ኣቢሉ ምልክታት`ዮም ዝበሎም: ረስኒ: ሕጽረት ምትንፋስን ምስዓል`ውን ኣብ ቦትኦም`ዮም ዘለዉ።
እዚ ከምኡ ኢሉ እንከሎ ተወሰኽቲ ግዝኣታት ኣሜሪካ ሎሚ ሰኑይ ሓጹራት ምዕጻው ከፍኩሳ ወሲነን ኣለዋ።
መራሕቲ ኮሎራዶ፥ ሞንታና፥ ሚነሶታን ተነሲን ሎሚ ሰኑይ ገለ ኣብያተ ንግዲ ክኽፈታ ፈቒዶም ኣለዉ። ኣቀድም ኣቢለን ዘፍኮሳ ምዕጻው ክፍለ-ግዝኣታት ጆርጅያ፥ ኦክላሃማ፥ ኣላስካን ሳውዝ ካሮላይናን`የን። ሰብ ሞያ ጥዕና ግን ኣንጻር ህውኽ ምኽፋት የጠንቅቑ`ለዉ።ኣብዚ ኣብ ኣመሪካ- ዛጊት 55 ሺሕ ሞት ተመዝጊቡ`ሎ 30% ኣብ ኒው ዮርክ ጥራይ’ዩ።
ልዕሊ 26 ሚልዮን ኣመሪካውያን ድማ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ሰሙናት መንግስቲ ሓገዝ ክገብረሎም ፎርማታት ሸቕሊ- ኣልቦነት መሊኦም።
ፕረዚደንት ትራምፕ -ንናእሽቱ ኣብያተ-ንግድን ሆስፒታላትን ንምሕጋዝ 484 ቢልዮን ዶላር ብዓርቢ ፈሪሙ`ሎ ፥ ሚንስተር ገንዘቡ ስቲቨን ምኑቺን ድማ ከረምቲ ክውዳእ ከሎ ቁጠባ ኣሜሪካ ነጢሩ ዳግም ናብ ዝነበሮ ክምለስ`ዩ ይብል ኣሎ።


text:
ዓወት ሕጹይ ተወዳዳሪ ሪፖብሊካን ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ፍሎሪዳ ድማ ወፍሪ ምረጹኒ ቀንዲ መወዳድርቶም ዝኾኑ ሰነተር’ቲ ክፍለ-ግዝኣት ዝኾኑ ማርኮ ሪብዮ ንኸብቅዕ ጌሩ’ሎ። ካብቲ ፓርቲ ሕጹይ ተወዳዳሪ ጆን ከሲች ድማ ድሕሪ ዓወት ኣብ ክፍለ-ግዝኣቶም ዝኾነት ኦሃዮ ተስፋ ከምዘለዎም ይገልጹ።
እዚ ናይ ትማሊ ምርጫ ኣብ ክፍለ-ግዝኣታት ፍሎሪዳ፡ ኖርዝ ኬሮላናን ኢሎኖይን ንዴታ ሪፖብሊካን ሕጹይ ተወዳዳሪ ዶናልድ ትራምፕ ካልእ ዓቢ ምሸት ዓወት’ዩ ኮይንሎም።
ዶናልድ ትራምፕ ድሕሪ’ቲ ዝተኻየደ ምርጫ ከምዚ ኢሎም።
‘ከምዝመስለኒ ዓቢ ዓወት ክንረክብ’ኢና። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ዝያዳ ዘገድስ ድማ ደጊምና ክንዕወት ኢና ። ደጊም ንሕና ኣይኮናን እዛ ሃገር’ያ ዳግማይ ክትዕወት ትጅምር’ያ።’
ቢሊዮነር ሕጹይ ተወዳዳሪ ፓርቲ ሪፖብሊካን ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ፍሎሪዳ ምዕዋቶም ካብታ ክፍለ-ግዝኣት ዝኾኑ ሕጹይ ተወዳዳሪ ማርኮ ሪብዮ ካብ ውድድር ከምዝወጹ ጌርዎም’ዩ።
ሰነተር ማርኮ ሪብዮ ውድድሮም ደው ከምዝበሉ አብ ዝገለጽሉ ጋዜጣዊ መግለጺ ናብ ዴታ ተወዳዳሪ ዶናልድ ትራምፕ ዝዓለመ ዝመስል መጠንቐቕታ’ውን ሂቦም።
ብኻልእ ወገን ኣመሓዳሪ ክፍለ-ግዝኣት ኦሃዮ ዝኾኑ ሕጹይ ተወዳዳሪ ጆን ካሲች ኣብ ክፍለ-ግዝኣቶም ተዓዊቶም። በዚ ድማ ንምርጫ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዘካይድዎ ወፍሮም ከምዝቕጽልን ነቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ዝካየድ ዋዕላ ፓርቲ ሪፖብሊካን’ውን ንውድድር ክሳተፉ ዘለዎም ተክእሎ’ውን ኣረጋጊጾም።
ኣብቲ ውድድር ፓርቲ ሪፖብሊካን ንባዕሎም ከም ቀንዲ ተቐናቐኒ ዶናልድ ትራምፕ ጌሮም ዝርእዩ ሰነተር ቴድ ክሩዝ ሓዊሱ ኣብ ሰለስተ ተወዳዳርቲ ተሓጺሩ’ሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ኣብ ውድድር ሕጹያት ፓርቲ ዲሞክራት ሂላሪ ክሊንተን ኣብ ክፍለ-ግዝኣታት ፍሎሪዳ፡ኖርዝ ኬሮላናን ኦሃዮን ዓብይ ዓወት ብምርኻብ ካብ መቐናቕንታ ሰነተር በርኒ ሰንደርስ ዝበለጸ ቁጽሪ ወከልቲ ንምርኻብ ኣክኢልወን ኣሎ።
ጸሓፊት ወጻኢ ጉዳያት ነበር ሂላሪ ክሊንተን ምስ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዘለወን ፍልልይ ዘተኮረ ጋዜጣዊ መግለጺ ትማሊ አብ ማያሚ ንደፈተን አስሚዔን።
ተቀናቃኒአን ሰነተር በርኒ ሳንደርስ ነቲ ውድድር ክቅጽሉ’ዮም ወሲኖም።
ይኹን ደአ እንበር ሂላሪ ክሊንተን ንመወዳደርተን ሰነተር በርኒ ሳንደርስ ብገፊሕ ይመርሓ’ለዋ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
“ ንክብርታት ብዙሕነት ነተኣታትወሉ ጊዜ ሕጂ እዩ። ንዓለምለኸ ጸገማት ዓለምለኸ መፍትሒ ዘድልየሉ እዋን ሕጂ ምኻኑ ኣፍልጦ ንህበሉ ጊዜ እዪ። ብዙሕነት መሰረት ንዝገበረ ኣቐራርባ ድማ ኹርናዕ እምኒ ሕቡራት ሃገራት እዩ።”
ጉተረስ ነዚ ውልቃዊ ኣረኣእዮም ዝገለጹ ትማሊ ሶሉስ ኣብ ኒውዮርክ ዝርኸብ ዋና ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ምስ ኣባላት እቲ ትካል ንመጀመርያ ጊዜ ኣብ ዝተራኸብሉ እዋን እዩ።
ሓላፊ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት ነበር ጉተረዝ፣ ንጉድለታት እቲ ትካል ኣፍልጦ ብምሃብ ለውጢ ኣብቲ ናይ 72 ዓመታት ዕድመ ዘለዎ ትካል ንምትእትታው ሓባራዊ ተሳትፎ ከምዘድልይ ተማህጺኖም።
“ኣብ ግደ ሕቡራት ሃገራት ብዙሕ ምጥርጣት ኣሎ። ስለዚ ከም ሕቡራት ሃገራት ንፍጽሞ ነገራት ንኾርዓሉ ኽከውን ኣገዳሲ ይመስለኒ። ንፍረ ዕዮና ድማ ኣፍልጦ ክንህብ ኣለና። ብተመሳሳሊ ከምቲ ኣባላት ሃገራት ዝሓትኦ ዘለዋ ለውጢ ኣብ ምምዕባል መስርሕ ሕቡራት ሃገራት ከነኣታትው ኣለና።”
ብዙሓት ተዓዘብቲ ምሩጽ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ብዙሓት ኣጋጣሚታት ንከም ሕቡራት ሃገራትን ኔቶን ዝኣመሰሉ ንዓለምለኸ ትካላት ብምንቃፎም ኣሜሪካ ነተን ትካላት ዝወሃብ ገንዘባዊ ሓገዝ ከቋርጽዎ ይክእሉ’ዮም ዝብል ስግኣት ከምዘለዎም ይገልጹ።
ምሩጽ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ነዘን ዓለምለኸ ትካላት “ሰባት ተአኪቦም ዝራኸብሉን ዝዘራረብሉን ጽቡቕ ጊዜ ዘሕልፍሉ ክለብ’ዩ” ክብሉ ምግላጾም ይዝኸር።
ኣሜሪካ ሓንቲ ካብተን ቀንዲ ኣበርካቲት ሕቡራት ሃገራትን ናይቲ ትካል ስርሒት ዓቓቢ ሰላም ምዃና ምምሕዳር ዋሽንግተን’ውን ልዑል ናይ ገንዘብ ሓገዝ ንሰብኣዊ ጉዳያት እቲ ትካል ከምዝሕግዝ ይፍለጥ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ናይዚ መዓልቲ እዚ ጸሎት ድኹም አግልጋሊኻ ተቐበል፤
ነቲ እተፍቅሮ ወድኻ ናብዚ ዓለም ለአካ፡
አነውን ነዚ ተረዲአ ብምሉእ ልበይ ክስዕበካ ሕግዘኒ። አሜን
ዝከበርኩም ብክርስቶስ አኅዋትን አኃትን ሎሚ ቃል አምላኽ ብዛዕባ ጸዋዕታ ክነስተንትን ይዕድመና። አብ ሕይወትና መጀመርታ ናይ ጸዋዕታና ስጉምቲ እንወስደሉ ድምጺ ክርስቶስ ጎይታ ምስ እንሰምዕ ኢዩ። ብተወሳኺ ፍሉይ ጸጋ ዝረኸቡ አኅዋትን አኃትን ህላዌ ክርስቶስ ክሕብሩና ይኽእሉ። ዮሓንስ ምስቶም ክልተ ሓዋሪያቱ ደው ኢሉ እንከሎ ክርስቶስ ክሓልፍ ይርኢዮ’ሞ፡ እንሆ፥ “ገንሸል አምላኽ”” እናበለ ይሕብሮም። ነዚ ምስ ሰምዑ እቶም ክልተ ሓዋሪያት ንክርስቶስ ክስዕብዎ ይጅምሩ። ድሒሩ ባዕሉ ክርስቶስ “ እንታይ ትደሊዩ አለኹም “ እናበለ ክሓቶም ንርኢ። ንሳቶም ከአ “ መምህር፥ አበይ ኢዩ ስፍራኻ” እናበሉ ይሓትዎ።
አብ ብሉይ ኪዳን እንተረአና እግዚአብሔር አብ ብዙሕ ግዜ ንሕዝቡ ካብቲ ሕማቕ አመላቶምን ድኻምነቶምን ብንስሓ ናብኡ ንክምለሱ ክዕድሞምን ክጽውዖምን ንርኢ። ጳውሎስ ነዚ ሓቂ እዚ ይምስክር፦ “አምላኽ ብዙሕ ሳዕን ብብዙሕ መገድን ቀደም ነቦታትና ብነብያት ገይሩ ተዛረቦም። አብዘን ዳኅረዎት መዓልታት ግና ንአና በቲ ወራሲ ኩሉ ዝገበሮ ብእኡውን ዓለም ዝፈጠረ ወዱ ገይሩ ተዛረበና” ይብል።ዕብ.1: 1-2 ስለዚ ምልአት ግዜ ምስ በጽሓ እግዚአብሔር ብዝርደአና ቃላትን ቃንቃን ብምጥቃም፡ በቲ ዘፍቅሮ ወዱ ጌሩ ነዓ – ንዒ እናበለ ጸወዓና። ሎሚውን ንነፍሲ ወከፍና እንታይ ትደሊ/ሊ እናበለ እንተዝሓተና እንታይ ኢልና ንመለስና፧ ብዙህ ግዜ ደቂ ሰባት አብ ክርስቲያናዊ ሕይወትና፡ አብ ጸሎትና እንታይ ክም እንደሊውን ይጠፍአና እዩ። እምበአር ክርስቶስ ዕደመ ይገብረልና አሎ። ብኹሉንተናና ክንስዕቦ፡ እሙናት አርድእቱ ብምኻን ከአ ነቲ ናይ መጨረሽታ ጸዋዕታ ዕላማና ገጽና ክነምርሕ። በዚ ከአ ንምድራዊ ሕይወትና ትርጉም ክንህቦ። እቲ ናይ መጨረሽታ ዕላማ ወይ ጽዋዕታ – ሕይወትና ምስ እግዚአብሔር ንዘለዓለም ምንባር ኢዩ። ነዚ ኢዩ ከአ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ አብ ዮሓንስ ዮሓ.17:24 ከምዚ እናበለ ምእንቲ ኩሎም አመንቲ ዝጽሊ፦ “ኦ አቦ፥ ቅድሚ ምፍጣር ዓለም ስለ ዘፍቀርካኒ፥ እዞም ዝሃብካኒ ኸአ ነቲ ዝሃብካኒ ኽብሪ ምእንቲ ኺርእዩ፥ አብቲ አነ ዘለኹዎ ንሳቶምውን አብኡ ኺህልዉ እደሊ አለኹ”።
ዝኸበርኩም አኃዋትን አኃትን አብ ክርስቶስ ሓጎስ፡ ፍቕሪ፡ ሰላም አሎ። ነዚ ሰላም፡ ፍቕሪ፡ ሓጎስ እዚ ንኽንጭብጥ፡ ካብ ኩሉ ግብረ ዲያብሎስ ወይ ኃጢአት ነጻ ኮይና – ነቲ ግብረ ዲያብሎስ ከፍርስ አብ መንጎና ዝሓደረ ጎይታናን አምላኽናን ክርስቶስ ክንስዕብ ወትሩ አብ ጸጽባሕ ይጽወዓና አሎ። ነዚ ጸዋዕታ እዚ ሰሚዕናን ተቐቢልናን ከአ ከም እንድሪያስ ነሕዋትና ክንካፍሎ ንዕደም አሎና። እግዚአብሔር ነዚ ይሓግዘና።አሜን!
ስብሓት ንአብን ንወልድ ንመፈስ ቅዱስን . . . .። አሜን