c: text/html

text:
ሸሞንተ ዝኣባላቱ ኢጋድ ማለት ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ በይነ መንግስታዊ ትካል ልምዓት ኣብዚ ሰሙን ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ዘካየዶ ዋዕላ ንናጻ ምንቅስቓስ፤ ንግድ ቀረጽን ርክብን ኣብ ዝአመሰሉ ኣርእስታት ዝዘተየ ክኸውን ኸሎ: አንጋዲት ሃገር ደቡብ ሱዳን ነቲ ብኢጋድ ዝቀረበ ንድፊ ናጻ ምንቅስቓስ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ከምዝነጸገቶ ተሓቢሩ።
ዓብድራሕማን ኣሕመድ ከሊል ግዝያዊ ኣቦ መንበር ኢጋድ ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ንዝግበር መገሻታት ናይ ቪዛ ክፍሊታት ብምውጋድ ቁጠባዊ ዕብየት ክድንፍዕ ይኽእል'ዩ ኢሉ። ንሱ ብተወሳኺ: ህዝቢ ብናጻ እናተጎዕዘ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ንብረት ከጥርን ኣብ በበይኑ ንጥፈታት ክዋሳእን ዘኽእልን'ዩ ክብል ገሊጹ።
ተወካሊ ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ደቡብ ሱዳን ስተፋኖ ዲ ለዮ ብወገኑ ናጻ ምንቅስቓስ ኣብ ሞንጎ ኣባል ሃገራት ኢጋድ ሕብረት ዝፈጥር'ዩ ክብል ነቲ ንድፊ ዘለዎ ደገፍ ገሊጹ።
ደቡብ ሱዳን ግን እቲ ንድፊ ናጻ ምንቅስቓስ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ጸጥታ ስክፍታ ከምዝፈጥር'ያ ትገልጽ።
ኣምባሳደር ደቡብ ሱዳን ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ዝኾነ ደቪድ ቾኣት ነዚ ኣመልኪቱ: "ዝኾነ ሰብ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ኣብ ዝንቀሳቐሰሉ እተን ሃገራት ሃገራዊ ረብሓታተን ክሕልዋ ኣለወን። ሃገራዊ ረብሓታተን ክሕልዋ እንተኾይነን ድማ ሃገራዊ ጸጥተአን ክሕልዋ ኣለወን" ኢሉ።
ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ደቡብ ሱዳን ረር ጋይለይር ብወገኑ "ኣስታት 70 ሚእታዊት ደቡብ ሱዳናውያን ክጽሕፉን ከንብቡን ስለዘይኽእሉ እዚ ናይ ናጻ ምንቅስቓስ ንድፊ ዘርብሖም ኣይኮነን" ክብል መግለጺ ሂቡ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ራብዓይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ኣቡነ መርቆሬዎስ ከምዝዓረፉ ቤት ጽሕፈት ሲኖዶስ ኣፍሊጡ።
ኢህወዴግ ስልጣን ኣብ ዝሓዘሉ እዋን ናብ ኣመሪካ ዝተሰደዱ ኣቡነ መርቆሬዎስ፣ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመታት ናብ ሃገሮም ከምዝተመለሱ፣ ክሳብ ሽዑ ግና ‘ስደተኛ ሲኖዶስ’ ይባሃል ንዝነበረ ይመርሑን ኣብ ወጻኢ ንዝነብሩ ኢትዮጵያዊያንን ትውልደ ኢትዮጵያዊያንን የገልግሉ ከምዝነበሩን ዝረኸብናዮ ዜና ይሕብር።
ምምሕዳር ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድ ናብ መዝነት ምስ መጸ ድሕሪ ዝተገብረ ጽዑቅ ሽምግልና ምስ’ቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ሲኖዶስ ዕርቂ ብምፍጣር፣ ኣቡነ መርቆሬዎስ ናብ ሃገሮም ከምዝተመለሱን ምስ ኣቡነ ማቲያስ መንፈሳዊ መራሒ መንበረ ፓትሪያርክ ኾይኖም ከምዝጸንሑን’ውን ድምጺ ኣመሪካ ዘዳለዎ ዜና ገሊጹ።
ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣቡነ መርቆሬዎስ ድሕሪ ጽባሕ ሰንበት ክፍጸም እዩ።
ራብዓይ ፓትርያርክ ኢትዮጵያ ኣቡነ መርቀርዮስ ዓሪፎም
- በትረ ስልጣን
ራብዓይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ኣቡነ መርቆሬዎስ ከምዝዓረፉ ቤት ጽሕፈት ሲኖዶስ ኣፍሊጡ።


text:
ኣህጉራዊ ግጥም ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ትማሊን ሎምን ብናህሪ ቀፂሉ’ሎ።
ኣብ መኽፈቲ ግጥም ዝተራኸባ ጋንታታ ኣተኣናጋዲት ሃገር ኢኻቶርያል ጊኒን ጋቦንን ማዕረ 1 ን 1 ተፈላልየን።እዚ ውፅኢት’ዚ ንኢኻቶርያል ጊኒ ዘዋፅእ እዩ።ኣብ ተመሳሳሊ ዕለት ዝተጋጠማ ኮንጎ ንቡርኪናፋሶን 2 ን 0 ኣፋንያታ።
ትማሊ ሰንበት ኬፕቨርዴን ኮንጎ ዴሞክራስያዊት ሪፐብሊክን 1 ን 1 ፡ ቱኒስያን ዛምቢያን’ውን 1 ን 1 ተፈላልየን።
ግጥም ጋናን ሴኔጋልን ቀጺሉ ቀዲማ ሸቶ ዘመዝገበት ጋና ብኣንድሪ ኣይው ብፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ነይሩ።ግን ፀብለልታኣ ዓቂባ ክትቕፅል ኣይካኣለትን።ኣካላዊ ብቅዓትን ፀብለልታን ጎሊሁ ናብ ሴኔጋል ዘዛዘወ ነይሩ።ተሰለፍቲ ሴኔጋል’ውን ኣብ ረብሐኦም ኣውዒሎምዎ’ዮም።ብዙሕ ተቃሊሶም ማዕረ ትገብሮም ሸቶ ኣመዝጊቦም።ብድሕሪኡ ሴኔጋል ተወሳኺ ሸቶ ንምምዝጋብ፡ጋና ክትከላኸል ነዊሕ ተጛዒዘን።
ተወሳኺ ሸቶ ከይተመዝገበ’ውን ፀወታ ክዛዘም’ዩ እናተባሃለ ከሎ ኣብ ዝዙም ጊዜ ሴኔጋላዊያን ካልኣይቲ ሸቶ ኣመዝጊቦምን ሰለስተ ነጥቢ ሒዚምን ካብ ሜይዳ ወፂኦም።
ጋንታ ጋና እቲ ውሩይ ተሰላፊኣ ኣሳሞሃ ጅያን ብጠንቂ ዓሶ ኣይተሰለፈን።
ሎሚ ሶንይ ዝህሉ ካልኣይ ግጥም ኣብ ሞንጎ ጋንታታት ኣልጀርያን ደቡብ ኣፍሪቃን ኮይኑ’ሎ።
ፅባሕ ሰሉስ፡ካሜሩንን ኣይቮሪኮስትን ጊኒን ማሊን ኣርባዕቲኤን ካብ ዞባ ምዕራብ ኣፍሪቃ ብርቱዕ ግጥም ይፅበየን’ሎ።ንኣፍቀርቲ ኩዕሶ እግሪ’ውን ኣዝዩ ማራኺን መሳጢን ግጥም ክኽውን’ዩ ተባሂሉ’ሎ።


text:
Radio Erena: 31 October, 2014
ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ሽጋራን ማስቲካን ዝሸጡ ቆልዑ ያን፣ እቲ ሰማያዊ ሰብ ዘርእስታ መጽሓፍ ይሸጡ ኣለዉ ዝብል ወረ ንኣባላት ስለያ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ፍሉይ ተልእኾ ከምዝጽመዱ ዝገበሮም እዋን’ዩ። እታ መጽሓፍ ኣቐዲማ ዝተዘርግሐት ብምዃና፣ ግዱሳት እናተቐባበሉ ከንብብዋ ምኽኣሎም፣ ወረ እታ መጽሓፍ ድሮ ካብ እዝኒ ናብ እዝኒ ሓያሎ ሰባት ክበጽሕ ግዜ ኣይወሰደን። ያን፣ እቲ ሰማያዊ ሰብ፣ ኣተኩሮ ኣንበብቲ ጥራይ ዘይኮነ ኣቶክሮ መንግስቲ ኣብ ዝሰሓበትሉ ግዜ ኸኣ ብሃንደበት ብሸቃጦ ኣቢላ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ተቐልቐለት። እታ መጽሓፍ፣ ኣብ ሓጺር ግዜ ተቐልቒላ ኣብ ሓጺር ግዜ ከኣ ደሃያ ጠፊኡ። ኣብ መንጎ ዝተኣማመኑ ኣሕዋትን መዛኑን እንተዘይኮይኑ፣ ያን፣ እቲ ሰማያዊ ሰብ ለሚንካ ክህበካ ዝኽእል ወልሓደ ሰብ ኣይርከብን።
እቲ እዋን’ቲ ናይ ኢትዮጵያ ሓላፊ ክፍሊ ፕረስ፣ የፕረስ መምርያ ነበረ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛን ደራስን ተስፋየ ገብርኣብ ኣብ ኣስመራ፣ ሳቫና ሆቴል ዓሪዱ ካብ ከረን ብዝመጸት ዊንታ ዝስማ ጓል ሓብቱ ተሓጊዙ፣ የጋዜጠኛ ማስታወሻ እትብል መጽሓፍ ኣብ ምጽፋፍ ዝነበርሉ ግዜ’ዩ። እታ መጽሓፍ ብህግደፍ ናብ ዝውነን ትካል ቤት ማሕተም ሳቡር ንሕተመት ምስ ተላእከት፣ ተሓቲማ ናብ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን ትዝርጋሕ ደኣ በልና’ምበር ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ብወግዒ ክትሽየጥ’ያ ዝብል እምነት ኣይነበረናን። ብስመ-ብዙሕ ዝገልጸሉ ዘለኹ ምኽንያት ኣብ ምንባብ መጻሕፍቲ እንግደስ ሰባትን ካልኦትን ብሓባር ነዚ ንከታተሎ ስለዝነበርና’የ።
ደርፍታትን ፊልምታትን ኣምሓርኛ ኣብ ዕዳጋታት ኣብያተ ሙዚቃ ኤርትራ ከይህሉ ብወግዒ ዝኸልከለ ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ፣ ብኣምሓርኛ ዝተዳለወት መጽሓፍ ኣብ ምሕታማን ምዝርጋሕን ንደራሲኣ ዝገበረሉ ምሕብሓብ ፕሮፖጋንዳ ካብ ምዃን ካልእ ምኽንያት ስለዘይሃብና’ዩ፣ ብዙሕ ኣየተሓሳሰበናን።
ኣብያተ ሙዚቃን ባራትን ኤርትራ፣ ደርፊታት ኣምሓርኛ ከይውልዓ ተኸልኪለን ክነሰን፣ ሬድዮን ቴሌቪዥንን ኤርትራ፣ ኣብ መደብ ኣምሓርኛ ዘመናዊን ባህላውን ደርፍታት ከጻውታ ምኽኣለን፣ እቲ ዝተደልየ ዕላማ ሰማዒ ወይ ተዓዛቢ ይስሕት ከይህሉ ዘተሓሳሰበሉ ኣኼባ ሚኒስትሪ ዜና ተሳቲፈ ምንባረይ’ውን እዝክር።
ናብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝቐንዐ መደብ፣ ብሰንኪ ደርፍታት ኣምሓርኛ ዝበዝሐ ተኸታታሊኡ ህዝቢ ኤርትራ ከይከውን ምትዕርራይ ክግበረሉ ተባሂሉ፣ ደርፍታት ካብ ዘመናውን ፍቕራውን ሓይሉ ናብ ፖለቲካ ቀመስ ዝዛዘዉ ክኾኑ፣ ደርፍታት ድማ ከም መሰጋገሪ እንተዘይኮይኑ ምሉእ ብምሉእ ከይመሓላለፉ ዝብል ናይቲ ዝተሳተፍክዎ ኣኼባ ውሳኔ’ዩ ኔሩ።
ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ፣ ንባህላዊ ወራር ብኸመይ ክገጥሞ መጽናዕቲ’ውን ኣየካየደሉን። ንባህላዊ ወራር ኣምሓርኛ ብውሳነ ሓደ ሰብ’ዩ ብትእዛዝን ምፍርራሕን ዝቃልስ ዘሎ። ክዕወት ድዩ ክሰዓር ደፋእ ኢልና ክንርእዮ ኢና።
ኣምሓርኛ ደርፊ ብምስምዑ ንሰለስተ ዓመታት ዝተኣስረ ኤርትራዊ ከምዘሎ ኸ ሰሚዕኩም ዶ ትፈልጡ?
ሜጀር መንግስ ጸጋይ’ዩ ዝብሃል። ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዝተወልዐሉ ወርሒ፣ ንዕረፍቲ ኣብ ኣመሪካ ዝነበር’ዩ። ካብቶም ቀዳማት ኣባላት ሓይሊ ኣየር ኤርትራ ኮይኑ፣ ንናይ በረራ ትምህርቲ ናብ ግሪኽ ተላኢኹ። ትምህርቱ ብብቕዓት ቅድሚ ምዝዛሙ ድማ ናብ ኣዝማዱ ናብ ኣመሪካ ተጓዒዙ። ኣብቲ እዋን’ቲ ከኣ ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ስለዝተወልዐ፣ ንኤርትራ እነድልያ ሕጂ’ዩ ካብ ዝብል ርሱን ሃገራዊ ስምዒት፣ ንሱን ኣብ ግሪኽ ዝነበሩ ተማሃሮ ሓይሊ ኣየርን ብኡ ንብኡ ናብ ኤርትራ ኣምሪሖም።
ከም ኣገላልጽኡ፣ ኣብቲ ኵናት ዝሳተፍ እኹል ዓቕሚ ሰብ ስለዘሎ፣ ከይተሰከፍኩም ትምህርትኹም ዛዝሙ ዝብል ትእዛዝ መንግስቲ’ውን ተዋሂብዎም ኔሩ’ዩ። ኢትዮጵያ ጸብለልትነት ሓይሊ ኣየር ኣለዋ ተባሂሉ ይእመን ስለዝነበረ ግን እቶም ናይ ግሪኽ ተማህሮ፣ ከጓንፍ ንዝኽእል ሃጓፋት ንምምላእ ትምህርቶም ክሳብ ምዝዝዛም ክጽበዩ ኣድላዩ ኮይኑ ኣየትሰምዖምን።
ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣማኢት ኣሽሓት መንእሰያት ክልትኤን ሃገራት ብዘፍሰስዎ ደም ድሕሪ ምዝሓሉ፣ ፓይሎት ሜጀር መንግስን ካልኦት ብጾቱን ኣብ ናይ ተዛነ ሃዋሁ ኣተዉ።
ሜጀር መንግስ፣ ኣብቲ ናይ ተዛነ እዋናት፣ ኣብ መኪና ናይ ጥላሁን ገሰሰ፣ ‘እወድሽ ነበረ’ ዘርእስታ ደርፊ ወሊዕካ ተባሂሉ ብትእዛዝ ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ኤርትራ ሜጀረ ጀነራል ተኽላይ ሃብተስላሴ ኣብቲ ተጋደልቲ ጥራይ ዝእሰርሉ ቤት ማእሰርቲ ጸጸራት ንሰለስተ ዓመታት ከምዝተቐየደ፣ ብኣካል ከውግዓኒ እንከሎ፣ ላግጺ ጥራይ’ዩ ዝመስለኒ ኔሩ። ንሜጀር መንግስ ግና ናይ ሓዋሩ በሰላ ዝገደፈሉን ድሕሪ ናይ ሰለስተ ዓመታት ማእሰርቲ፣ ነታ ትምህርቱ ጠንጢኑ ደው ክብለላ ካብ ኣመሪካ ዝጸመ ሃገሩ ኤርትራ፣ ገዲፉ ከም ብዙሓት ኤርትራውያን ብጾቱ ናብ ስደት ከምርሕ ዘገደዶ ፍጻሜ’ዩ።
ጋዜጠኛ ደሳለ በረኸት፣ ሓደ እዋን ዘቕረባ ኣምሓርኛ ድየ‘ታ ዝሰምዕ ዘለኹ እትብል ዓንቐጹ ብርግጽ ንታሪኽ ሜጀር መንግስ ጸጋይ’ያ ኣዘኻኺራትኒ። ሜጅረ መንግስ ህወይቱ ምእንቲ’ዛ ዘፍቕራ ሃገሩ ንምኽፋል ትምህርቱን ናይ ዕረፍቲ ግዜኡን ኣቋሪጹ ካብ ኣመሪካ ምምጽኡ ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣቡኡ’ውን ምእንቲ’ዛ ሜጀር መንግስ ብኽብረት ክነብረላ ዘይክኣለ ኤርትራ በጃ ዝሓለፈ ስዉእ ምዃኑ፣ ነቲ ስቓይ ሰቖቓ ይውሰኾ።
ነዛ ዓንቐጽ ንምድላው፣ ንሜጀር መንግስ ቁንጫል ካብ ዕላሉ ብዘይፍቃድ ምጥቃመይ እቕሬታ እናሓተትኩ፣ ኣብ ዘለዎ ጽቡቕ ዕድል ይምነየሉ።
ደርፊ ኣምሓርኛ ምስማዕን ዘይምስማዕን ካብቲ ምእንቲ ሃገር መስዋእቲ ንምኽፋል ቅሩብ ምዃን ንላዕሊ ዘገድሰሉን ናይ ፖለቲካ መናፍቕን ዝበዝሕሉን ጸልማት ግዜ ኣርኪቡዋ ኣሎ ኤርትራ።
ደርፊ ጥላሁን ገሰሰ ሰሚዕካ ተባሂሉ፣ ሓደ ካብ ፈለምቲ ኣብረቲ ሓይሊ ኣየር ኤርትራ ሜጀር መንግስ ጸጋይ ንሰለስተ ዓመት ክእሰር እንከሎ፣ ጥላሁን ገሰሰ ኣብ ዝሞተሉ ዕለት ከኣ ቴሌቪዥን ኤርትራ ናይ ልዕሊ ሓደ ሰዓት ፍሉይ ሸፈነ ሂባቶ ኔራ’ያ።
ኣብራሃም ኣፈወርቂ ካብዛ ዓለም ብሃንደበት ብሞት ኣብ ዝተፈልየሉ ዕለት ኤሪ-ቲቪ ከም ናይ ጥላሁን ፍሉይ ሸፈነ ከምዘይሃበቶ ኸ ትዝክሩ ዶ? እኳ ደኣ ኣዝቢ እዋን’ዚ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከብ ጋዜጠኛን ገጣማይን ግርማይ ኣብርሃም ኣብ ሬድዮ ድምጺ ሓፋሽ ዘዳለዎ ፍሉይ መደብ ኣብርሃም ኣፈወርቂ ኣብ ማእከል ክቛረጽ ከምዝተገብረ፣ ኣቀዲመ ምስጋናንመንእሰያትህግደፍ ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዘዳለኽዎ ዓንቐጽ ዘርዚረዮ ኣለኹ። (http://radioerena.wpengine.com/zena/natl/860)
ህግደፋውያን ሕጂ’ዝን ዝምስገንሉ ኣጋጣሚ ኣይተሳእነን። ንኤርትራውያን ደረስቲ፣ ጋዜጠኛታት፣ ገጠምትን ሰብ ጥበብ ብርዕታቶም ቀራሲሙ፣ ልሳኖም ዓቢሱ ናብ ቤት ማእሰርትን ስደትን ዘፈቐራረቀ መንግስቲ ኤርትራ፣ ንኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛታን ደራስን ተስፋየ ገብርኣብ፣ ምሉእ ግዜ ብናጻ መታን ክጽሕፍ፣ ኣብ ኣስመራ፣ ደንጎሎን ባጽዕን ቦታን ኩነታትን ተመቻችእሉ ምህላዉ፣ ካብ ልሳኑ ክንሰምዖ ዝገበሩ ህግደፋውያን ሰብ ባልቶክ’ዮም። እሞ ምስጋና ይግብኦም።
ኣብ ኣስመራ ቤት ማሕተም ሳቡር ተሓቲማ ኣብ ከተማ ኣስመራ ብዕሊ ዝተሸጠት ብተስፋየ ገብርኣብ ዝተዳለወት ናይ ኣምሓርኛ መጽሓፍ የጋዜጠኛ ማስታወሻን፣ ከይሕተም ተኸልኪላ ብሕቡእ ክትዝርጋሕ ዝተገደደት ናይ ትግርኛ መጽሓፍ ያን፣ እቲ ሰማያዊ ሰብን ኣብ ምንጽጻር እንተእቲና’ውን መንግስቲ ኤርትራ ባህላዊ ወራር ይከላኸል ዘይኮነ፣ ባህላዊ ምጽናት ይፍጽም ከይህሉ ከነስተብህለሉ’ዩ ዝግባእ።
ያን፣ እቲ ሰማያዊ ሰብ፣ ኣብ ቻይና ኣብ ግዜ ምልካዊ ስርዓት ማኦ ዝነበረ ኩነታት ማእሰርቲ፣ ስቅያት፣ ምዕፋን ኣመንቲ ሃይማኖታት፣ ድኽነት፣፣ ምውትድርና፣ ፕሮፖጋንዳ…ወዘተ እተዘንቱ ካብ እንግሊዝኛ ናብ ትግርኛ ርዒማ ዝተተርጎመት መጽሓፍ’ያ። ምስቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ግና ስም ተርጓምን ዝተሓትመትሉ ቤት ማሕተምን ከይተጠቕሰ ብሕቡእ ተዘርጊሓ።
ንህሉው ኩነታት ኤርትራ ስለዘንጸባረቐት ከኣ ብኣባላት ስለያ ከምእትህደን ጌሩዋ። ሩትእታሞኣባዊት እትበል ምስ ንስደት ብመንፈሳዊ ዓይኒ እትገልጽ ካልእ መጽሓፍ’ውን ብተመሳሳሊ ኣገባብ ተዘርጊሓ እኳ እንተኾነት፣ ከምታ ቀዳማይቲ ግና ኣብ መግስቲ ሻቕሎት ኣይፈጠረትን። ኣብዚ ነጥቢ’ዚ ዘሻቐለ እንተነበረ፣ ተነቢባ ስምዒታት ከይትቕስቕስ ዘይኮነ፣ መጻሕፍቲ ካብ ዓይኒ መንግስቲ ተኸዊሉ ብኸመይ ኣገባብ ይሕተምን ይዝርጋሕን ምህላዉ ነበረ።
ኤርትራ ዘይተጻሕፈት መጽሓፍ ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ብስም ተስፋይ ገብርኣብ ዝተጻሕፈ ዓንቐጽ ብዝርኣኹ፣ ደራስን ጋዜጠኛን ተስፋየ ገብርኣብ ብትውልዲ ኤርትራ ምዃኑ ካብ ምግላጽ ሓሊፉ ብዛዕባ ኤርትራ እንታይ’ዩ ዝፍለጥ? ናብ ዝብል ሕቶ ክደፍኣኒ ባህርያዊ ነበረ።
ኣብ ሚኒስትሪ ዜና ክፍሊ ሳንሱር ልዕሊ 200 መጻሕፍቲ ሰኣን ኣንቢቡ ፍቓድ ዝህቦ ወይ ከኣ ዝኽልክሎ፣ ተደርብዩ ምህላዉ፣ እንፈልጥ ኤርትራውያን ክንደይ ኢና? በብእዋኑ ሓለፍቲ ናይታ ኣብ ሚኒስትሪ ዜና እትርከብ ክፍሊ ሳንሱር ዝነበሩ ኣማኑኤል ሓድጉ(ባርያ)፣ ኣቶ ሞክርያ ወልዱ፣ ኣቶ ኤልያስ ሃሩን ግርማይ መንከኒኖን ካልኦት ኣባላት እታ ክፍልን ክነግሩና ዶ ክንጽበ ኢና? ወይስ ከም ወዮ እናሻዕ ዝበሃለናን ተስፋየ ገብርኣብ’ውን ዝደገሞን፣ ኤርትራውያን ብዙሕ ናይ ምጽሓፍን ምንባብን ልምዲ የብልናን ኢልና ክንሰግሮ።
ናብ ኤርትራ ምእታው ዕድል ዘይረኸባ ከም ብዳኒኤል ሰመረ ተስፋይ ዝተጻሕፈት ሓላው‘ታ ወርቃዊት ገረብ ዝኣመሰላ ናይ ኤርትራ መጻሕፍቲ ኸ ኤርትራ፣ ዘይተጻሕፈት መጽሓፍ ድዩ ዘብል ወይስ ኤርትራ ተጻሒፋ ክትንበብ ዕድል ዘይረኸበት መጽሓፍ?
ኣማኑኤል ግርማይ
(ዕባይ ኣኽርያ ካብ ጀርመን)
28 ጥቅምቲ 2014


text:
ሚንስትራት ጉዳያት ወጻኢን ሃብቲ ማያት ኢትዮጵያ፥ግብጽን ሱዳንን ሎሚ ኣብ ከተማ ካርቱም ተራኺቦም: ተዘራሪቦም።
ኣብ ልዕሊ ግድብ ህዳሴ ዝካየድ ልዝብ ቅድሚ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ብዘይ ስምምዕ ካብ ዝቋረጽ ንደሓር በዚ መልክዕ ልዝብ ክካየድ ፈላማይ’ዩ።
ኣብቲ ኣብ ከተማ ካርቱም ዝተኻየደ ናይ ሰለስተ ሃገራት ልዝብ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኢትዮጵያ ዶ/ር ወርቅነህ ገበየሁ ሚንስትር ሃብቲ ማያትን ጸዓትን ዶ/ር ስለሺ በቀለ ምስ መዘነኦም ናይ ሱዳንን ግብጺን ሚንስትራት ተራኺቦም ተዘራሪቦም።
ኢትዮጵያ ዝያዳ ከቐራርብ ይኽእል’ዩ ዝበለቶ ሃሳብ ኣብዚ ናይ ሎሚ ምይይጥ ምቅራባ ወሃቢ ቃል ወጻኢ ጉዳያት ኢትዮጵያ አቶ መለስ አለም ንድምጺ ኣሜሪካ ብቴሌፎን ገሊጾም።
“ብአና ወገን ነዚ ምይይጥ ዝኸውን ከቐራርብ ዝኽ እል ሓሳብ አብቲ መድረኽ ቀሪቡ’ሎ እዚ ሓሳብ ተቀባልነት እንተረኺቡ ከም ሰናይ ስጉምቲ ክ ውሰድ ይኸአል ኣብቲ ሓሳብ ዝርዝር ርእይቶ ምሃብ ግቡእ ኣይኮነን ገና እቲ ልዝብ ኣይተወደአን።”
ሰለስቲኣን ሃገራት ኣብ ካይሮ ቅድሚ ሓሙሽተ አዋርሕ ምስምማዕ ስኢነን እቲ አኼባ ብዘይስምምዕ ተበቲኑ ዛጊት ክኻየድ ኣብ ዝጸንሓ ልዝብ ኣብ ምንታይ ተሰማሚዔን አለዋ ክበሃል ይከአል ንዝብል ድማ አቶ መለስ አለም ከምዚ ክብሉ መልሲ ሂቦም።
“ኣብ መንጎ ሰለስቲኣን ሃገራት ዓብይ ግድብ ህዳሴ ጥራይ ዘይኾነስ ምስ አጠቃቕማ ማይ አባይ ብዝተሓሓዝ ንዘበናት ዝጸንሓ አፈላላይ አሎ’ዩ ካብ ወገን ሱዳን ዓብይ ለውጢ መጺኡ’ሎ እቲ ህንጸት ንዓኣቶም’ውን ለውጢ ዘምጽዕ ረባሕ ከምዝኾነ ጌሮም ወሲዶም አለው ብወገን ግብጺ’ውን ሰናይ ስጉምቲታት ኣለው አፈላላይ ጥራይ አይኮነን ዘለው ስምምዕ ምፍራሙ ከም ዓብይ ስጉምቲ ክውሰድ አለዎ ባዕሉ ልዝብ ምጅማሩ ከም ዓብይ ስጉምቲ ክነአድ ዘለዎ’ዩ”ኣለው።


text:
Radio Erena: 18 July 2021
ባይቶኣዊ ምርጫ ሶማል ዝካየደሉ ዕለት ብወግዒ ተገሊጹ።
ብመሰረት ወጺኡ ዘሎ መደብ፣ ኣስማት ሕጹያት ተወዳደርቲ ንባይቶ ኣብ 24 ሓምለ ክግለጽ እዩ። ላዕለዎት ኣባላት ባይቶ ኣብ 25ን 28ን ሓምለ ክምረጹ እዮም።
22 ወናብር ካብ ላዕለዋይ ባይቶ ንወከልቲ ሶማሊላንድን ፑንትላንድን ተሓዚኡ ኣሎ። ሓፈሻዊ ምርጫ ታሕተዋይ ባይቶ ከኣ ኣብ 12 ጥቅምቲ ክካየድ እዩ።
ብኻልእ ወገን ኣልሸባብ ተቖጻጺሩዋ ዝጸንሐ ኣብ ማእከላይ ሶማል እትርከብ ከተማ ባድወይን፣ ብሰራዊት መንግስቲ ከምዝተመንዘዐት፣ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
ኣልሸባብ፣ ቅድሚ ክልተ ሳምንታት ኣብ ዘካየዶ መጥቃዕቲ እዩ ነታ ከተማ ተቖጻጺሩዋ ጸኒሑ። ነቲ መጥቃዕቲ ክምክቶ ዘይከኣለ ሰራዊት ሶማል፣ ኣዝሊቑ ድሕሪ ምጽናሕ እዩ ናብ ዳግማይ መጥቃዕቲ ኣትዩ።
ኣብ ናይ ቃጻ መጥቃቲ ጥራይ ተሓጺሩ ዝጸንሐ ኣልሸባብ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ክፋል እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ዝርከብ ወተሃደራዊ መዓስከራት መንግስቲ ሶማል፣ ሓሓሊፉ መጥቃዕታት ኣብ ምክያድ ይርከብ።


text:
ጂቡቲ፣ DP World ንዝተባህለ ናይ ዱባይ ወሃቢ ኣገልግሎታት ወደብ፣ 385 ሚልዮን ዶላር ክትክሕስ ኣብ ለንድን ዝመደበሩ ቤት ፍርዲ ወሲኑ።
እቲ ቤት ፍርዲ፣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝሃቦ ውሳኔ፣ ጂቡቲ፣ ነቲ ምስ ዱባይ ዝኸተመቶ ውዕል ኣገልግሎታት ወደብ ብሃንደበት ድሕሪ ምስራዛ፣ ንዝሰዓበ ክሳራታት ክትክሕስ’ዩ በይኑ።
መንግስቲ ጅቡቲ ነቲ ምስ ወሃቢ ኣገልግሎታት ወደብ DP World ናይ ዱባይ ኣቐዲሙ ዝተኸተሞ ስምምዕ ወፍሪ ዝሰረዘሉ ምኽንያት፣ ዱባይ ነቲ ኣብ ኣገልግሎታት ምርጋፍን ምጽዓንን ኮንተይነራት ዝነጥፍ ወደብ ዶራለ ትሕቲ ዓቕሙ ተስርሖ ኣላ ብዝብል’ዩ።
እንተኾነ፣ ዱባይ እቲ ውዕል ብሃንደበት ብምስራዙ ንዝሰዓበ ክሳራታት፣ ክትክሓስ ንዘቕረበቶ ሕቶ መንስቲ ጅቡቲ ስለዝነጸጎ ለንደን ናብ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ከተቕርቦ ወሲና።
መንግስቲ ጅቡቲ ብወገኑ፣ ነቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ቤት ፍርዲ ኣፍልጦ ከምዘይህብ ብምግላጽ፣ ብዛዕባ’ዚ ውሳኔ ዝኾነ መግለጺ ኣይሃበሉን።
ወደብ ዱራለ፣ ኣብ መንጎ ዱባይን መንግስቲ ጅቡቲን ኣብ 2006 ድሕሪ ዝተበጽሐ ናይ 30 ዓመት ስምምዕ ክራይ ዝተሃንጸ ኮይኑ፣ ኣብ 2009 ኣገልግልሎት ጀሚሩ።
እንተኾነ መንግስቲ ጅቡቲ ካብ 2014 ንደሓር ዝተፈላለየ ክስታት ብምምጻእ፣ ነቲ ናይ 30 ዓመት ውዕል ሰሪዙ፣ ኣብ 2018 ኣብ ትሕቲ ምሉእ ዋንነቱ ኣእትይዎ።


text:
ተጋ/መስፍን ሓጎስ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ መንእሰያት ንዝቐረበሉ ሕቶ ዝሃቦ መልሲ ተኸታቲለ ነይረ። ነቲ ብስሉን ዘይብሱልን ሕቶታት፡ እንታይ ማለቱ’ዩ ብዘየብል፡ ብዓቕሊ፡ ብህድኣት፡ ብምጡን ቃላት ብግልጺ ዝሃቦ መልሲ ድማ ኣድኒቐዮ። ምኽንያቱ ኣብ ትሕዝቶ ዘይሰማምዓሉ ነጥብታት’ኳ እንተሃለወኒ፡ ኣቀራርባኡ ግን ብሓቂ መሲጡኒ። ዝቐርበሉ ዝነበረ ሕቶታት ካብ ንጹህ ሕልና ዝመንጨወ ኮይኑ ግን ፖለቲካዊ ብስለት ዝጎደሎ’ዩ ነይሩ። መብዛሕቲኡ ጠንቂ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ቅልውላው ኤርትራ መን’ዩ? ከመይ’ከ ክፍታሕ ይኽእል? ናብ ዝብል ዘድሃበ ኣይነበረን። ዘቤታዊ ጸገምና ቀጥታ ምስ ውድብ ህወሓት ብምትእስሳር፡ ኣብ ምምሕዳር ትግራይ ኮይንካ ምቅላስ ይከኣል’ዶ ኣይከኣልን? ህወሓት (ወያነ) ምስ’ቲ ኣብ ዝሓለፍ 20 ዓመታት ኣብ ውድባት ኤርትራ ክፍጽሞ ዝጸንሐ ኢድ ኣእታውነት ሕጂ’ኸ ከመይ ክእመን ይኽእል? ብመሰረቱ’ኸ ካብ ህወሓት እንታይ ዓይነት ሓገዝ ኢና ንጽበ? ....ወዘተ ዝብል ብፍላጥ ድዩ ብዘይፍላጥ፡ ርትዓዊ ፖለቲካዊ ሚዛን ዝጎደሎ ካብ ባሕሪ ጥርጠራ ዝተቐድሐ ሕቶታት’ዩ ነይሩ።
ተጋ/መስፍን ዝሃቦ መልሲ ግን ኣብ ዝርዝር ከይኣተኹ ሓላፍነታዊ፡ መሃሪ፡ ሚዛናዊ፡ ሃናጺ ነይሩ። ንሱ ከም በዓል ነዊሕ ተመክሮ፡ እቶም መንእሰያት ከኣ፡ ከም ህዝባውን ሃገራውን ሓላፍነት ክርከቡ ፖለቲካዊ ሀ ሀ ዝብሉ ዘለው ጀመርቲ መጠን፡ ደረጃ ናይ ሓተትን መላስን ተቐራራቢ ኣይነበረን። ተጋ/መስፍን ፖለቲካዊ ውጽዓ ብድሌት ጥራሕ ከም ዘይፍታሕ፣ ሚዛን ድሌትን ክውንነትን ሓሊኻ ምኻድ ከም ዘድሊ፣ ታህዋኽ ከምዘየዋጽእ፣ ዝሰመዐካ ነገራት ኩሉ ሓላፍነታዊ ብዘይኮነ ኣገባብ ምድርጓሕ ጉዳኢ ምዃኑ፣ ክበርሃልካ ትደሊዮ ሕቶ ስምዒት ናይ ሰባት፡ ቦታ፡ ግዜ፡ ከስዕቦ ዝኽእል ኣወንታውን ኣሉታውን ውጽኢት ኣብ ግምት ምእታው ከም ዘድሊ ...ወዘተ ዝብልን ካልእን ስለገሶ ምኽሪ፡ ክመሃር ቅሩብ ንዝኾነ ሰብ ሃናጺ ትምህርቲ’ዩ።
ነቲ ጉጅለ ህግደፍ ኮነ ኢሉ ንዓመታት ኣብ ኣእምሮ ኤርትራውያን ህጻናትን መንእሰያትን ዝዘርኦ ናይ ድሕረትን ጽልእን ኣተሓሳስባ ብጭቡጥ መረዳእታ፡ ብሓይሊ ሓሳብ ዝሓጽብ ፖለቲካዊ ኣስተምህሮ ሂቡ። ቀጥታ ዝሓቱ ዝነበሩ ሰብ ጉዳይ ኮነ፡ ከም’ዚ ከማይ ብመራኸቢ ብዙሓን ዝተኸታተሉ ኤርትራውያን ብኣወንታ ተቐቢሎም ተማሂረምሉ ክኾኑ ድማ ተስፋ እገብር። ተጋ/መስፍን ኣብ ደምበ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ካብ ዝጽንበር ነዊሕ ዓመታት ገይሩ ኣሎ። ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ነዊሕ ዓመታት ዝተፈላለዩ ወገናት ተጋ/መስፍን ካብ መስረቲ፡ መራሕትን ፈለጥቲ ውሽጥን ህግሓኤ/ህግደፍ ሓደ ስለዝኾነ፡ ኣብ ተመክሮኡ ዝፈልጦ ገበናት ንህዝቢ እንተሓቢሩ፡ ንህግደፍ ዓቢ ፖለቲካዊ ውቅዒት፡ ሚዛን ርእይቶ ህዝቢ ድማ ዘስተኻኽል’ዩ ክብሉ ምጽናሖም ኣይርሳዕን። ንሱ ብወገኑ ብዙሕ ግዜ ዝፈልጦ ምስጢራት ንህዝቢ ክሕብር ተሓቲቱ፡ ጽባሕ ነርክበሉ ዝብል መልሲ’ዩ ክበሉ ጸኒሑ።
ካብ መፋርቕ 2018 ንነጀው ግን ኣብ ገዛእ ርእሱ ሓዲሽ ምዕራፍ ዝኸፈተ ይመስል። ጉጅለ ህግደፍ ብቃልሲ ክውገድ ዘለዎ ዘቤታዊ ጸላኢ ምዃኑ ብዘየደናግር ቃላት ይምህር ኣሎ። ናብ ተግባር ዘሰጋግሮ መደባት ኣብ ምምድማድ ከም ዝርከብ’ውን ዝተፈላለዩ ምንጭታት ይሕብሩ። ተጋ/መስፍን ሓጎስ ኣብ ልዕሊ ጉጅለ ህግደፍ ዘመሓላልፎ ዘሎ ተሪር መግለጺ ቀልቢ መንእሰያት ይስሕብ ኣሎ። ውሽጣዊ ዘቤታዊ ጉዳይካ ገዲፍካ፡ ጭቡጥ መረዳእታ ኣብ ዘይብሉ፡ ናብ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ኢድካ ምውጥዋጥ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ቅልውላው ኤርትራ ዘምጸኦ ፋይዳ ከም ዘየለ ዝህቦ ዘሎ ሓሳባት ይበል ዘብል’ዩ። ክሳብ ሎሚ ደኣ ኣበይ ጸኒሕካ? ዘብል ክተባባዕ ዘለዎ ኣወንታዊ ጅማሮ’ዩ።
ናብ’ቲ ብትሕዝቶ ዘይሰማምዓሉ ርእይቶ ክኣቱ፡ ተጋ/መስፍን ካብ መንእሰያት ንዝቐረበሉ ሕቶታት መልሲ ኣብ ዝህበሉ ዝነበረ፡ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ብደረጃ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ተጠርኒፍካ (ተላፊንካ) ኣብ ምስራሕ ኣይተዓደሉን። ወይ ኣይበቕዕዎን። ንኣብነት ካብ 1999 ንደሓር ምሕዝነት ዝበሃል ግንባር ነይሩ። ኪዳን ዝበሃል ግንባር ነይሩ። ባይቶ ቀጺሉ እዚ ኩሉ ውጽኢት ኣየምጸአን። ዘይቅኑዕ ኣገባብ ስለ ዝኾነ ወይ ስለ ዘይከኣል ዘይኮነ፡ ንሕና ኤርትራውያን ብኸምኡ ተላፊንካ ምስራሕ ኣይከኣልናዮን። ኣይበቓዕናዮን። ሕጂ ዘለና እንኮ ኣማረጺ፡ ኣንጻር ጸላኢ ኣብ ሓደ ተጠርኒካ ምቅላስ ጥራሕ’ዩ። ናይ ዕላማ ፍልልይ ድሕሪ ምውጋድ ጸላኢ ክስረሓሉ ይኽእል’ዩ። ሕጂ ተላፊንካ ምስራሕ ዘይኮነ ሓደ ውድብ ኮይንካ ምስራሕ’ዩ ዘዋጽኣና ዘስምዕ ምኽሪ ሓሳብ ሂቡ።
ተጋ/መስፍን ሓጎስ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ሕብረ ውድባዊ ክውንነት ምህላው ኣይዘንገዐን። ኣብ ህላወ ሕብረ ውድባዊ ክውንነት ብመትከል ኣድላይነት ምሕዝነታዊ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር (ልፍንቲ) ኣይነጸገን። ምሕዝነታዊ ሰፊሕ ግንባር መስሪትካ ብሓባር ምቅላስ ይከኣል’ዩ። ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ግን ኣይበቓዕናዮን። ብተደጋጋሚ ፈቲናዮ፡ ብተደጋጋሚ ድማ ዝፈሸልናሉን ከነፍርየሉ ዘይከኣልናን ሜላ’ዩ በሃሊ’ዩ። ኣብ ሰፊሕ ምሕዝነታዊ ፖለቲካዊ ግንባር ተስፋ ከም ዝቖረጸ’ዩ ኣንጸባሪቑ።
ብገለ ሽነኹ ሓቁ’ዩ። ሰፊሕ ምሕዝነታዊ ሃገራዊ ግንባር ቅድሚ 1991 ብዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ውድባት ተፈቲኑ ኣይተዓወተን። ድሕሪ 1991 ብተደጋጋሚ ተፈቲኑ ዘድሊ ውጽኢት ኣየምጸአን። ሕጂ’ውን ዝተፈላለየ ፈተነታት ይግበር ኣሎ። ካብ ትማሊ ክሳብ ሎሚ እቶም ኣብ ምምስራት ሰፊሕ ምሕዝነታዊ ግንባር (ልፍንቲ) ዝዋስኡ መሪሕነታዊ ኣካላት ገዛእ ርእሶም ናይ ባህሪ ለውጢ ኣየምጽኡን። ገዛእ ርእሶም ካብ ተራ ፖለቲካዊ ህልኽ ናብ ምዕቡል ወይ ብሱል ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ውድድር ስለ ዘይቀየሩ ከኣ፡ ካብ ዝተለምደ ዝተቐየረ ነገር ከምጽኡ ኣይከኣሉን። እዚ ንትዕግስትኻ ዝፈታተን’ዩ። እዞም ዘይመትከላዊ ህልኽ ዝምርኩሶም መሪሕነታዊ ኣካላት ያዕ ክሳብ ዘይተባህሉ፡ ጭርሖ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ኣይዕወትን ዝብል ጥርጠራ ከተሕድር ኣሉታዊ ድርኺት ዝገብር’ዩ። ምስ’ቲ ብደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ዘይተገርሐ ፖለቲካዊ ባህሪ፣ ሓቀኛ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር መስሪትካ፡ ኣብ ዝተሰማማዕካሉ መትከላት ጸኒዕካ ብሓባር ክትቃለስ ቀሊል ኣይኮነን ከቢድ’ዩ። ክብደቱ ን 50-60 ዓመታት ብተግባር ዝተራእየ ዘይዕውት፡ ጉዕዞ ሰንከልከል፡ ሕሜታ፡ ምቅንጽጻል፡ ምጥርጣር፡ ምፍታሕ፡ ታሪኽ’ዩ።
ኮይኑ ግን ኣብ ከም’ዚ ፖለቲካ ኤርትራ ዝርከበሉ፡ ከም ጥሙር ህዝብን ልኡላዊት ሃገርን ናይ ምቕጻልን ዘይምቕጻልን ዝውስን ዝሩግ ኣተሃላልዋ፡ ፖለቲካዊ ውድባት ብደረጃ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ተጠሚሮም ዓቕሚታቶም ኣወሃሂዶም ክሰርሑ ምግባር ድዩ ዝቐልል ወይስ ውድበይ ፕሮግራማይ ዝብል ገዲፍና፡ ናብ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዘቕነዐ ሓደ ውድብ ፈጢርና ንቃለስ ዝብል ጻውዒት’ዩ? ኣየንኡ’ዩ ናብ ቅቡልነት ዝቕረበ? ኣብ ተግባራውነቱ ዘሎ ጸገም እቲ ልዕል ክብል ዝተገልጸ ኮይኑ፡ ብመትከል ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ዘዐውት ሜላ ምዃኑ ኩሎም ፖለቲካዊ ውድባትን ፖለቲከኛታት ኤርትራውያን ዝፈላለይሉ ኣይኮኑን። እሞ ነዚ ቅኑዕ ሜላ ግን ከኣ፡ ብሰንኪ ዘይደሞክራስያዊ ባህርን ዘይብቕዓትን መሪሕነታዊ ኣካላት፡ ዘይተበቕዐ ከተብቅዕ ድዩ ዝቐለለ ወይስ ኣብ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ክጥርነፉ ዘይበቕዑ ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ሓደ ውድብ ተጠቓሊሎም ውጽኢት ከምጽኡ ምጽባይን ምጽዋዕን’ዩ? ንዓይ ህላዌ እቲ ብዝሐ ውድባት ቅሂሙ፡ ኣብ ሓደ ውድብ ኮይና ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ንመክት ዝብል ሓሳብ ፖለቲካዊ ክፋእ የብሉን፡፡ መበገሲኡ ሓልዮት ህዝቢ ዝደፍኦ ሓላፍነታዊ ስምዒት ምዃኑ ይርደኣኒ’ዩ። ብተግባር ግን ዘስርሕ ሜላ ኣይኮነን።
ከም’ቲ ዝተባህለ ዋላ ንሓጺር መድረኽ ይኹን፡ ዘለና ፍልልይ ገዲፍና ኣብ ሓደ ውድብ ንጠርነፍ ማለት ሓድነት ንግበር ማለት’ዩ። ንልፍንታዊ ስራሕ ብሓሳብን ብተግባርን ቅሩብነት ዘይብሉ ፖለቲካዊ ባህሪ፡ ኣብ ሓደ ውድብ ተጠርኒፍና ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ንቃለስ፡ መስዋእቲ ከፊልና ሃገር ከደን ህዝባዊ ዓወት ነምጽእ ኢልካ ከተስመዖ ምፍታን የዋህነት’ዩ። ተቐባልነቱ ፈጺሙ ኣይረኣየንን። ብምንጽጻር ዝተፈላለየ ርእይቶ ዘለዎም ፖለቲካዊ ውድባት ተላፊንካ ምስራሕ ዝብል ሓሳብ’ዩ ብቐሊል ክሰምዕዎን ክትግብርዎ ዝኽእሉን ሜላ። ንስለ ድሕነት ህዝብናን ልኡላውነትናን ብሓደ ንስራሕ ንዝብል ዝቕበል ባህሪ ኣይኮነን ዝሰምዕ እዝኒ’ውን ዘሎ ኣይመስለንን። ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር፡ ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ ብሓባር ዘቃልስ ምሩጽ ሜላ’ዩ። ስለዚ ክሳብ ሎሚ ውጽኢት ዘየምጸአሉ ምኽንያት እንታይ’ዩ ምልላይ’ዩ እቲ ዝሓሸ መንገዲ እብል። ተደጋጋሚ ፈተነታት ተገይሩ ዘይተዓወተሉ ምኽንያት ክግምገም ካብኡ ክውሰድ ዘለዎ ትምህርቲ ድማ ክውሰድ እተተኻኢሉ ዘይእረመሉን ኣብ ግብሪ ዘይትርጎመሉ ምኽንያት የለን። ብናተይ እምነት ኣተሓሓዛና ዘይመትከላዊ ኣብ መጽናዕቲ ዘይተመስረተ ብሽርሕን ጉርሕን ዝተመልአን ብተብተብ ዝግበር ፈተነታት ስለ ዝኾነ’ዩ ክሳብ ሎሚ ዘይተዓወተ።
ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር (ተላፊንካ ምስራሕ) ዘዐውት ምዃኑ ኣብ ካልእ ከይከድና ባህልና ጭቡጥ ምስክር’ዩ። ሓደ ብዕራይ ዘለዎ ኤርትራዊ ሓረስታይ ምስ ካልእ ሓደ ብዕራይ ዘለዎ ኣላፊኑ ጸገሙ ከም ዝፈትሕ ኩልና ንፈልጦ ኢና። ኣብ ግዜ ቀውዒ ብፍላይ ከኣ ዘይተደላዪ ደበናን ዝናብን ኣብ ዘንጸላልወሉ ወቕቲ፡ ሓረስቶት ኤርትራ ጉልበቶም ኣላፊኖም’ዮም ፍርያቶም ካብ ምብልሻው ዘድሕኑ። ኣብ ወርሒ ሰነ ትኸል ንቐል ኣብ ዝኾነ ወሳኒ ወቕቲ ብዕራይ ምስኣን፡ “ካብ ማይ ሕዳር ኣምበጣ ሕዳር” ኣብ ዝበሃለሉ ሃይሃይታ ቀውዒ ጉልበት ምስኣን ቀጻልነት ህይወት ንሓደጋ ዘሳጥሕ ከቢድ ማሕበራዊ ቁጠባዊ ጸገም’ዩ። ነዚ ጸገም’ዚ ንምብዳህ ከኣ ብዕራይን ጉልበትን ኣላፊንካ ምስራሕ’ዩ። ንሱ’ዩ ፍቱን መፍትሒኡ። እዚ ውጽኢታዊ ሓባራዊ ስራሕ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ’ውን ይሰርሕ’ዩ። ብግቡእ ክንግልገለሉ ከኣ ይግባእ። ካልእ ኣብነት’ውን ንምጥቃስ ይከኣል፡ ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ብፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ኣብ ክልተ ደምበ ተፈላልዩ፡ ሓደ ውድቀት ናይ’ቲ ካልእ ንምቅልጣፍ ሓያል ንሕንሕ ኣብ ዝነበረሉ መድረኽ ዝሑል ኲናት፡ ንዓለም ናብ ዘይህልውና ዝደፍእ ምስፍሕፋ ፋሽሽታውያን ሓይልታት ምስ ኣጋጣመ፡ እቲ ክልተ ደምበ ብዝተሓተ መሰማምዒ ነጥቢ ብሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ተኣሳሲሩ’ዩ መኪትዎ። ሳላ ከምኡ ዝተገብረ ከኣ ዓለም ካብ ኣንጸላልይዋ ዝነበረ ሓደጋ ክትድሕን ክኢላ። እዚ’ውን ዓቢ ተመክሮ ስለ ዝኾነ ክንመሃረሉ ይግባእ። ኣብ ጎሮቤት ሃገር ኢትዮጵያ ንስርዓት ደርግ ንምውጋድ፡ ብመሪሕነት ህወሓት-ኢህወደግ ዝተገብረ ምሕዝነታዊ ግንባርን ዘምጸኦ ኣንጸባራቒ ዓወትን’ውን ናይ ቀረባ ተዘክሮ’ዩ። ኣብ ጸረ ደርግ ዘትከለ ወተሃደራዊ ምሕዝነት ህወሓት-ኢህወደግን ኤርትራዊ ህግሓኤን’ውን ከምኡ ጽቡቕ ኣብነት’ዩ።
ስለዚ ንሕጂ ይኹን ንቐጻሊ በበይኑ ርእይቶ ዘለዎም ብዙሓት ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ዘለውሉ ወቕቲ፡ ብሓሳብ ደረጃ ብኹሎም ውድባት ቅቡል ዝኾነ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር መስሪትካ፡ ብተግባር ክሰርሕ ዝኽእለሉ ፖለቲካዊ ብቕዓትን ንቕሓትን ሃሰስ ኣብ ክንዲ ምባል፡ ኣብ’ዚ ተፈቲና ወዲቕና ኢና። ወይ ኣይተዓደልናን። ዘለና እንኮ ኣማራጺ ኣብ ሓደ ውድብ ተጠርኒፍካ ምቅላስ’ዩ ዝብል ርእይቶ፡ ንባህሪ ኤርትራውያን ብሓፈሻ ንፖለቲካዊ ውድባት ከኣ ብፍላይ ብዕምቆት ዝተገንዘበ ኣይመስለንን። ቀዳምነት ንዝወሃቦ ዛዕባ ምልላይን ናይ ቀዳምነት ቀዳምነታት ሰሪዕካ ንምስራሕ ዝተቐረበ ባህሪ እንተዝነብር ደኣ፡ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባርስ መዓስ መድልየ። ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር፣ ስትራተጂካዊ ደሞክራስያዊ ግንባር፣ ዘድለየሉ ምኽንያት’ኮ ኣብ መንጎ’ቶም ሓይልታት ዘሎ ናይ ባህሪ ድዩ ናይ ኣረኣእያ ርሕቀት ይቀራረብ ስለ ዘየሎ’ዩ። እቲ ኣብ መንጎ ዘሎ ናይ ባህሪ፣ ናይ ስነ-ሓሳብ፣ ስትራተጂ ድዩ ስልቲ ክፍተት ምእርናብ ምስ ኣበየ ‘ኳዩ ኣድላይነት እዚ ግንባር ከም ኣመራጺ ምፍትሒ ሓሳብ ተወሲዱ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ዓለም ክሰርሓሉ ጸኒሑን ዛጊት’ውን ዝስረሓሉ ዘሎን። ስለዚ ኣብ ምቛም ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ዘይበቕዑ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ኣብ ሓደ ውድብ ተጠርኒፎም ኣወንታዊ ውጽኢት ከምጽኡ ምጽባይ ክውንነታዊ ስለ ዘይኮነ፡ ነቲ ቅኑዕ ግን ዘይተበቕዐ ምቛም ሰፊሕ ሃገራዊ ልፍንታዊ ግንባር ክውን ንምግባር ንረባረብ።
ካብ ዛራ ማና
29-09-2020


text:
ሃገራዊ ዕርቂ ኣበይን ምስ መንን!!
ንሕና ኤርትራውያን እንተ ብዕድልና እንተ ብሕመቕና ኣብ ሕሱም ባርነት ተጸሚድና ንርከብ፡ ፤ኣርዑት ባርነት ክንዮ እቲ ዝግብኦ ጊዜ ሓሊፉ ህዝብን ሃገርን ኣብ ሕሱም ባርነት ክንነብር በቶም ናይ ትማሊ ጀጋኑ ዝበልናዮም ጠላማት ሕድሪ ክርገጽ ዕጭኡ ኮይኑ’ሎ፡ ፤ዓንዲ ሕቖ ሃገር ዝኾነ መንእሰይ ወለዶ ብሰንኪ እቲ ጽዩን ምሕደራ ህግደፍ ዓዲ ገዲፉ ግዳይ ስደትን ሞትን ኮይኑ ዝተረፈ ውጻእ መዓት ከኣ ኣብ ፈቖዶ ሃገር ከርተት ክብል ተፈሪዱ፡ ፤ዝሓለፈ 23 ዓመታት ባርነት፡ ህዝቢ ኤርትራ ብሓድነት ተጠሚሩ ይኣክል ባርነት ክብል ብዘይምኽኣሉ ጉጅለ ህግደፍን መራሒኡን ጎብሊሎም ንህዝቢ ብሓለንጊ መግዛእቲ ዓፊኖም ትንፋስ ከምዘይረክብ ብምግባር ናብ ልሙስ ሕብረተሰብ ከም ዝቕየር ጌሮሞ ኢዮም፡ ፤ኣብዚ ከምዚ ዓይነት ህሞት ከለና ተራ ሙሁራት ኤርትራውን ጎዲሉ መንእሰይ ወለዶ ዝመርሖ ስኢኑ ጸኒሑ ኢዩ፡ ፤ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ግን መንእሰይ ወለዶ ዘጎሃሃሮ ማዕበል ለውጢ ኣቓልቦ ሕብረተሰብና ስሒቡ ተስፋ ዘስንቕ ምንቅስቓስ ይርአ’ሎ፡ ፡ እዚ ማዕበል ለውጢ መንእሰያት ንጉጅለ ህግደፍ ኣሻቓሊ ብምዃኑ ሓያል ጸለመ ኣንጻር ስምረት መንእሰይ ወለዶ ክካየድ ንርእዮ ኣለና፡ ፤ትማሊ ዝተቐልቀለ ጽገናዊ ስነ ሓሳብ ሓደ ካብቶም ብዙሓት ዓንቀፍቲ ቃልሲ መንእሰይ ወለዶ ምዃኑ ዘይክሓድ ሓቂ ኢዩ፡ ፤ናይ ጽገናውያን ፖለቲካዊ ኣጀንድኦም ኣብ ስርዓት ህግደፍ ዝዓለመ ጽገናዊ መስርሕን ሃገራዊ ዕርቅን ዝተሰረተ ኮይኑ ብምቕራቡ ብግስ ከይበለ ብህዝቢ ተቛውሞ ስለ ዘጋጠሞ ከምቲ ዝደለይዎን ዝሓለምዎን ክኾነሎም ከቶ ኣይከኣለን፡ ፤ሕጂ’ውን ሓደ ሓደ ሙሁራት ኤርትራውያን ዝዝምርዎ ዘለዉ ጉዳይ ሃገራዊ ዕርቂ ንሽግር ህዝብና ፍታሕ አብ ምምጻእ ዝተሰረተ ዘይኮነ ሕመቕና ተቐቢልና ምስ ዓማጺ ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ዘተ ምክያድ ዝጠልብ ይመስል፡ ፡ ልዕሊ ኩሉ ከኣ ንኣሽሓት ግዳያት ቤተሰብ ደበስ ዘይድብስ ጎዶሎ እማመ ኢዩ አንተ በልኩ ካብ ሓቂ ዝረሓቕኩ አይመስለንን፡ ፤እዞም ሙሁራት ኤርትራውያን ነዚ ተበጊሱ ዘሎ ማዕበል ለውጢ መንእሰይ ወለዶ ብክልተ ዓይኖም ጠሚቶም ኣብ ምዕዋቱ ክሰርሑ ምርጫ ከይወሰዱ ኣብ ትርጉም ኣልቦ ስነ ሞጎት ሃገራዊ ዕርቂ አተኲሮም ክሰርሑ ምፍታኖም ስዕረት ቃልስና ዝእምት ብምዃኑ መንእሰይ ወለዶ ነዚ ናይ ሙሁራት እማመ ክቕበሎ ከቶ ኣይክእልን፡ ፡
ሃገራዊ ዓመጽ ኣብ ዝነገሰሉ እዋን ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ዘይተደለ ጽጉን ለውጢ ንምምጻእ ዝግበር ሸበድበድ ተቐባልነት የብሉን፡ ፤መንእሰይ ወለዶ ኣልዒልዎ ዘሎ ወጽዓ ዘንቀሎ ቃልሲ ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ክዕንቀፍ ከቶ ኣይንፈቅድን፡ ፡ ማዕበል ለውጢ መንእሰይ ወለዶ ብክልተ እግሩ ጠጠው ኢሉ ድሎ ብድሎ ንስርዓት ህግደፍ ክገጥም ኣብ መሬትና ዘይረገጻ ኣእጋር ሃገር ከድሕና ከቶ ኣይክእላን ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ብሑጋ ዝመጽእ ጽጉን ለውጢ ክንቅበል ከቶ ኣይንኽእልን፡ ፡ ምኽንያቱ ሽግር ህዝቢ ኤርትራ ዝዕረቕ ዘይኮነ ዝፍታሕ ስለ ዝኾነ፡ ፤ኣብ ሞንጎ ህዝብን ስርዓት ህግደፍን ዝነበረ ግዱድ ቃልኪዳን ክፍታሕ ጥራሕ’ዩ ዘለዎ፡ ፤ስርዓት ህግደፍ ኣብቂዑ ኢዩ፡ ፤ስነሓሳብ ጽገናዊ ለውጢ ከኣ ማዕረ ማዕረ ስርዓት ህግደፍ ብህዝቢ ተነጺጉ በረኻዊ ምሕደራ ከብቅዕ ህዝቢ ይጠልብ አሎ፡ ፡ ጠልብ ህዝቢ ዓፊንና ብፖለቲካዊ ተዋስኦ ህዝቢ ዘይደልዮ ለውጢ ከይመጽእ መንእሰይ ወለዶ ኣትሪሩ ክቃወሞ እጽውዕ፡ ፡ እዋኑ ጸሓይ ዕራርቦ ኮይኑ’ሎ፡ ፡ ህግደፍን ስነሓሳቡን ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ዳግማይ ሂወት ከይረክብ መንእሰይ ወለዶ ክጥንቀቕ ይግባእ፡ ፤
ህዝብታት ኤርትራ ቂምን ጽልእን የብሉን፡ ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዓመጽ ብሃገራዊ ዕርቂ ዘይኮነ ብሃገራዊ ፍትሒ’ዩ ዝድምደም፡ ፡ ገበን ዝፈጸመ ብሕጊ ክሕተት ናይ ግድን ይኸውን፡ ፤ሂወት ሓሊፉ’ሎ፡ ፤ኣሽሓት ግዳያት ኣለዉና፡ ፤ገድላዊ ምሕደራ ዘኸተሎ ኣረሜናዊ ገበን ብሃገራዊ ዕርቂ ክድምደም ንዝደልዩ ሓደ ሓደ ሙሁራት ኤርትራውያን ዓገብ ክብሎም እደሊ፡ ፤መንእሰይ ወለዶ ምኽርኹምን ሓገዝኩምን ኣብ ዝደልየሉ ዘሎ እዋን ሃገራዊ ዕርቂ ዝብል ስነሓሳብ ሒዝኩም ምቕልቃልኩም ዘሕዝን ኢዩ፡ ፤ተስፋ ቁርጸት ዘኸተሎ ስነሓሳብ ጽጉን ለውጢ ኣብቲ ገንፊሉ ዘሎ ማዕበል ለውጢ ክንሕውሶ ኣይንፈቅድን፡ ፤ስርዓት ህግደፍን መራሒኡን በደል ፈጺሞም ኢዮም፡ ፤ብበደሎም ክሕተቱ ከኣ ናትና ሓላፍነት ይኸውን፡ ፤ብይቕረ ይቕረ ክስገር ዝድለ ዘሎ ሽግር ህዝቢ ኤርትራ ፍትሓዊ ኣይኮነን፡ ፤ኣውራጃውን ቀቢላውን ሃይማኖታውን ሽግር ዘይብሉ ህዝቢ ብሽም ምልሕላሕ ሃገራዊ ሓድነት ሃገራዊ ዕርቂ ምጥላብ መድትሒ ሽግርና ኣይኮነን፡ ፤ሽግር ህዝቢ ዝፍታሕ ሃገራዊ ፍትሒ ምስ ዝርከብ ጥራሕ ይኸውን፡ ፤ኣብ ነፍሲ ወከፍ ትርብዒት መሬትና ዝተፈጸመ ገበንን በደልን ፍትሒ ክረኽቡ ክንቃለስ ሃገራዊ ሓላፍነት ኣለና፡ ፤ተራ ሙሁራት ኤርትራውያን ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ዓቢ ይኸውን፡ ፤ኣብ ምእካብ መርትዖታት ዓቢ ተራ ክትጻወቱ ህዝቢ ይጽበየኩም ኣሎ፡ ፤መንእሰይ ወለዶ ኣያታት ክትኮንዎ ኣብ ዝጽበየሉ ዘሎ እዋን ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ዕንቅፋት ቃልሲ ክትኮኑ ኣይግባእን፡ ፤
ሃገር ከይሓዝካ ዝኾነ ጉዳይ ክፍታሕ ኣይክእልን፡ ፤ሃገር ኣብ ኣፍ ደገ ጥፍኣት ትርከብ፡ ፤ንምድሓን ሃገር ኣብ ዝግበር ርብርብ ተራ ሙሁራት ኤርትራውያን ዓቢ ኢዩ፡ ፡ መሪሕ ተራ ንመሰረታዊ ለውጢ ክትንቀሳቐሱ ትብዓት የድልየኩም፡ ፡ሃገራዊ ፍትሒ ንምምጻእ ቃልስኹም ኣብ ጎድኒ መንእሰያት ክትገብሩን ክጋገዩ ከለዉ ኣባታዊ ምኽሪ ክትህቡን ሃገራዊ ሓላፍነት ኣለኩም፡ ፤እዚ ወለዶ’ዚ ዝተበደለ ወለዶ ከም ምኹያኑ መጠን ሙሁራት ኤርትራውያን ነዚ አብ መንእሰያት ዘሎ ቁስሊ አብ ምሕዋይ ዓቢ ተራ ክትጻወቱ ሃገራዊ ሓላፍነትኩም ኢዩ፡ ፡ ዘይሓዊ ቁስሊ የለን፡ ፡ እቲ ሓቀኛ ፈውሲ ምስ ዝርከብ ተሸኪምናዮ ዘለና ቁስሊ ክሓዊ ናይ ግድን’ዩ፡ ፡ እቲ ሓቀኛ ፈውሲ መሰረታዊ ለውጢ ጥራሕ ይኸውን፡ ፤ንሕና ባህልን ጽቡቕ ልምድታትን ዘለና ኣህዛብ ኣብ ሞንጎና ጽልእን ቅርሕንትን ከምዘሎ ኣምሲልካ ብሽም ሃገራዊ ዕርቂ ኣብ ዘይተደለ ዘመናዊ ባርነት ከይንወድቕ ምጥንቃቕ ከድሊ ኢዩ፡ ፤
ፈውስና ኣብ ኢድና’ዩ ዘሎ፡ ፤ነዚ ኢና ከኣ ስምረት ኢልና ኣብ ባይታ ንብል ዘለና፡ ፤ስምረት መንቅስቓስ ኤርትራ ንድሕነት ሃገር እቲ ሕማም ኣለልያ እቲ ሓቀኛ ፈውሲ ክርከብ ኣእጋርና ኣብ መሬትና ትብል ኣላ፡ ፤ነዚ ቅዱስ ህዝባዊ ጉዕዞ ክንድግፎ ይግባእ፡ ፤ሓደ ሓደ ምስሉያት ዝህብዎ ዝንብዑን ሓቅነት ዘይብሉ ፖለቲካዊ ተዋስኦ ካብ ዳስ ህግደፍ ዝነቐለን ጸለመን’ዩ፡ ፡ ህግደፍ ካብ አውራጃን ሃይማኖትን ሓሊፉ አብ ዓድን ሩባን ዝብል ስነሓሳብ ወሪዱ ንጉዕዞ መንእሰይ ወለዶ ክቖጺ ይንቀሳቐስ አሎ፡ ፤ንሕና ከኣ ማዕረ ማዕረኡ ነዚ እከይ ዕላማ ንምምካት መዓንጣና ሸጥ ኣቢልና ኣብ ንቃለሰሉ ዘለና እዋን ብሑጋ ዝመጽእ ሓድሽ ዝመስል ግን ትማሊ ዝረኣናዮ እማመ ንሰምዕ ኣለና፡ ፤በዚ እማመ’ዚ ከይንዕንቀፍ ክንጥንቀቕ ኢና፡ ፡ ቃልስና ብሃገራዊ ፍትሒ ንኽድምድም ክነረጋግጽ ኢና፡ ሃገራዊ ዕርቂ ኣብ ሃገራዊ ዕርቂ ዘድልየን ሃገራት ክስርሓሉ ይኽእል ይኸውን፡ ፤ናትና ሽግር ህግደፍ ጥራሕ’ዩ፡ ፤ነዚ ዘይኣምን ዝኾነ ይኹን ሰብ ሽግር ህዝብና ዘይርድኦ ጥራሕ’ዩ ክኸውን ዝኽእል፡ ፤
ኣብ መወዳእታ ክብሎ ዝደሊ ፍትሒ ብዘይ ዋጋ ክትመጽእ ኣይትኽእልን፡ ፡ ሓርነት ዋጋ ክኽፈላ’ዩ፡ ፤ሓርነት ብጽዕቲ ኢያ፡ ፤እቲ ምእንቲ ሓርነት ዋጋ ዝኸፍል ከኣ ብጹዕ ኢዩ፡ ፤ኣብዚ ወለዶ’ዚ እምነት ዘጉደለ ሰብ ስዑር ኢዩ፡ ፤ኣነ ኣብዚ ወለዶ’ዚ ዓቢ እምነት ኣለኒ፡ ፤ጎደና ቃልሱ ንኸለሊ ጊዜ ወሲዱሉ ክኸውን ይኽእል’ዩ፡ ፤እንተኾነ ግን ብሕመቕ ከይግለጽ ምጥንቃቕ የድሊ፡ ፤ትማሊ ሃገር ኣብ ምውሓስ በሃር ዝተባህለ ሎሚ ብሕመቕ ክግለጽ የብሉን፡ ፤እዚ ወለዶ’ዚ ታሪኽ ኣለዎ፡ ፤ታሪኽ ምውሓስ ሃገር፡ ፤ነዚ ታሪኽ’ዚ ሓኺኽና፡ ቁስልና ብዘይተደለ ፈውሲ ከይንሕክም ንጠንቀቕ፡ ፤ዝኸበርኩም ሙሁራትና ምስትውዓል ከድልየና ኢዩ፡ ፤ብዘይ ተሳትፎ መንእሰይ ወለዶ ንበይንኹም ክትጉዓዙ ምስ ትፍትኑ ጉዕዞኹም ሓጺር ክኸውን’ዩ፡ ፤ነዚ ቃልሲ’ዚ ዝመርሖ መንእሰይ ወለዶ ምዃኑ ኣሚንኩም ንመሰረታዊ ለውጢ አጃምኩም ክተብርክቱ ትሕተቱ አለኹም፡ ፤ እዚ ቃልሲ’ዚ ክንዮ ትምህርትኹምን መዓርግኩምን ክትርእይዎን እቲ ህዝቢ ዝደልዮ ዘሎ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ተራኹም ክትጻወቱ እጽውዕ፡ ፡ እዚ ዘመን’ዚ ብመንእሰርይ ወለዶ ክምራሕ ናይ ግድን ይኸውን፡ ፤መንሰይ ወለዶ አብ ዘኺዶ ዓውዲ ሰፍእን ክሻን ክነቐብል ክንዳሎ ኣሎና፡ ፤እዚ መኼዳ’ዚ ኣብ መሬትና’ዩ ዝካየድ፡ ፤ስመርርርርርርር!!
ፍትሒ ይንገስ!!
ወልዱ ተኽለ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=8998


text:
ብመሰረት ጸብጻባት ማእከላት ጥዕና ኣሜሪካ፡ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ኣስታት 26-ሽሕ ዜጋታት በቲ ቫይረስ ምትሓዞም ተመዝጊቡ። እዚ ኣሃዝ’ዚ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ወርሒ መጠን መልከፍቲ ብዕጽፊ ምውሳኹ ዘርእይ ’ዩ። ሰብ-ሞያ ጥዕና ንቅልጡፍ ለብዒ’ዚ ቫይረስ ክልተ ምኽንያታት ይገልጹ። እቲ ቀዳማይ ኣብ ፈልቂ ቫይረስ ደልታ ዝርአ ዘሎ ቅልጣፈ ምልባዕ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ክታበት ንዘይምውሳድ ዝርአ ዘሎ ምጥርጥራር’ዩ። መንግስቲ ክታበት ቀሪቡ ልዑል ጎስጓስ ደኣ ይግበር እምበር፡ ዛጊት 49% ኣሜሪካውያን ጥራይ ምሉእ ክታበት ወሲዶም ምህላዎም መዛግብቲ ይሕብሩ።
ኣብ ቀረባ ኣብ ዝተኻየደ ሃገራዊ ዳህሳስ ካብቶም ዝተኸትቡ 86% ኣባላት ሰልፊ ደሞክራት ክዀኑ እንከለዉ፡ እቶም ተኸቲቦም ዘለዉ ሰዓብቲ ሰልፊ ሪፓብሊካን ግን 45% ጥራይ’ዮም።
ሰብ-ሞያ ጥዕና፡ እቲ ሰፊሕ ሰረት ሒዙ ዘሎ ዝንቡዕ ወረታት ክታበት ኣበገስቱ፡ ወግዓውያን ዘይኰኑ ምንጭታት ዜና ምዃኖም የመልክት። እቲ ተርእዮ ኣዝዩ ኣሰካፊ ምዃኑ ድማ እቶም ሰብ-ሞያ ወሲኾም ይሕብሩ።


text:
ጥቅምቲ 24/2013 ኣ.ግ ነይሩ ንሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ክፈሓስ ዝፀነሐ ህዝቢ ትግራይ ናይ ምፅናት ‘ፕሮጀክት’ ብዕሊ ኹናት ብምኽፋት ፀግዒ ክፍኣ-ተግባራቱ ዝገለፀ።...
ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ገና ካብ ብጉሓቱ ነይሩ፡ ኣብ መንጎ ስርዓት ኢትዮጵያን ህወሓትን ክካየድ ዝተብሃለ ድርድር፡ ብውፅኢቱ ‘ኣብ ጥፍኣት ትግራይ ኢትዮጵያ ናይ ምድሓን ዘተ ክኸውን እዩ’ ብምባል...
ንብሉፃት ሓሳባት ዝምቹ ባይታ ምፍጣርን ናይ ምትሕብባር ፖለቲካን ትግራይና ካብቲ ኣትያቶ ዘላ መሸንቁቕን ሓሳረ መከራን መዋፅኦታት ክኾኑ ኣብ ጠረጴዛ ዘለዉ ኣማረፅቲ ኮይኖም እንተብቅዑ፤ በቲ ኣብ ስልጣን...
ብ ታዜና ተ.ሃ ፩. ዕንይንይ … እቶም ሰራዊት ኣብዪ ኣሕመድ ዓሊ (ፒፒ) ካብታ ዝኣተዉላ ዕለት 20 ሕዳር (2013 ዓ.ም.) ኣትሒዞም፣ ኣብ መቐለ ‘ኣይትዅንኒ’ ዝዓይነቱ ብሓደ ኣንጎሎ...
ካብኣቶም ሓደ ኣብ መቐለ ወዲ ሰፈረይን ዓርከይን ዝነበረ ወዲ ብየመና ጥሜት መልክዑ ተቐዪሩ ከለልዮ ስለ ዘኢኸአልኹ እሱ ባዕሉ ፀዊዑ እዩ ሰላም ኢሉኒ። ልኣቶም ምስ ርእኹ ክልተ...
ካብኣቶም ሓደ ኣብ መቐለ ወዲ ሰፈረይን ዓርከይን ዝነበረ ወዲ ብየመና ጥሜት መልክዑ ተቐዪሩ ከለልዮ ስለ ዘኢኸአልኹ እሱ ባዕሉ ፀዊዑ እዩ ሰላም ኢሉኒ። ልኣቶም ምስ ርእኹ ክልተ...
ካብ መረባ ምስ ወጽኡ ን እቲ ዝርርብ ዝሰምዕ ዝነበረ ወዲ 17 ዓመት ዝዀነ ወዲ ሓፍተይ ደድሕሪኦም ክኽተሎም ጀመረ። ተመለስ ኢሎም ኣፈራሪሖም ግን ክምለስ ገይሮምዎ። ድሕሪኡ ዝተፈጠረ...
ሓገዝ ረድኤት ብዘይ ምንም ዓንቀፍቀፍ ንህዝብና ንምብፃሕ መንግስቲ ትግራይ ሎምውን ከም ወትሩ ድሉው እዩ። ቅድሚ ኵሉ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ፣ ተሓለቕቲ ሰብአዊ መሰላት፣ ትካላት ገበርቲ ሰናይን አብ ልዕሊ...
ኣቦይ፡ ኣብ እቱ ዝሓለፈ ብረታዊ ቃልሲ ዝተሰወኦ መቓልስቱን ዓርኩን ል ምዝካር፡ ነጋሲ ኢሉ ዝሰመዮ ንኡሽተን ሓወይ፡ ኣብ እዚ ወራር ብ ቁምብላ ተቐቲሉ። ምስኡ ዝነበረት ሓፍተይ ግን...
እዚ ዝይስዕብ ሰንጠረዥ ኣብ ወረዳ ክልተ ኣውላዕሎ፥ ጣብያ ድጉም ኣብ 52 ገዛውቲ ዝበፅሐ ዓይነትን መጠንን ዕንወት ዝየርእይ እዩ። ተ.ቍ ሙሉእ ስም ዓይነት ንብረት ዓይነት ጕድኣት ፍልፍል...


text:
ስርዓት ህግደፍ ኣብ መንጎ ኣካረይትን ተኻረይትን ዘሎ ዘምድና ዘላሕልሕ ሓድሽ ሕጊ ኣውጺኡ።
ውልቀመላኺ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ሞንጎ ኣካረይትን ተኻረይትን ዘሎ ዝምድና ዘላሕልሕ፡ ህዝቢ ነንሕድሕዱ ዘናቁት ሓዲሽ ሕጊ ኣውጺኡ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም። እቲ ድሕሪ ናጽነት ድሕሪ 17 ዓመታት ዝወጸ መምርሒ፡ ዝያዳ መሰል ወነንቲ ኣባይቲ ዘረጋግጽ፡ መሰል ተኻረይቲ ብሓፈሻን መሰል ወነንቲ ትካላት ዘቆናጽብ፡ ዘይፍትሓዊ ሕጊ ምዃኑ ድሮ ህዝቢ ተገንዚቡዎ ከምዘሎ እቶም ንጭታት የረድኡ።
ውልቀመላኺ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ሞንጎ ኣካረይትን ተኻረይትን ዘሎ ዝምድና ዘላሕልሕ፡ ህዝቢ ነንሕድሕዱ ዘናቁት ሓዲሽ ሕጊ ኣውጺኡ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም። እቲ ድሕሪ ናጽነት ድሕሪ 17 ዓመታት ዝወጸ መምርሒ፡ ዝያዳ መሰል ወነንቲ ኣባይቲ ዘረጋግጽ፡ መሰል ተኻረይቲ ብሓፈሻን መሰል ወነንቲ ትካላት ዘቆናጽብ፡ ዘይፍትሓዊ ሕጊ ምዃኑ ድሮ ህዝቢ ተገንዚቡዎ ከምዘሎ እቶም ንጭታት የረድኡ።


text:
ውድድራት ኦሎምፒክስ ሪዮ ብራዚል፣ ሽዱሽተ መዓልታት ኣቁጺሩ’ሎ። ኣብ ጁዶ፡ ጎስጢ፣ ሓመሳ፣ ተኹሲ፣ ጅምናስቲክ፣ ጎልፍ፣ ባድሚንተን፣ ሜዳን ጠረጴዛን ቴኒስ፣ ኩዕሶ ሰኽዔት፣ ኩዕሶ መርበብ፣ ብሽክለታ፣ ሆክይን ካልኦትን ገሊኦም ተዛዚሞም፣ ገሊኦም ኣብ ምዝዛም ይርከቡ።
ኣሜሪካ ኣብ ሰደቃ ሜዳልያታት ትመርሕ ኣላ። ካብ ጽባሕ ዓርቢ ጀሚሩ፣ አዐይንትና ናብ ትራክን ፊልድን (ጉያ) ከማዓድዋ’የን።
መጻረዪ ውድድራት ኣብ 800 ሜትሮ ናይ ደቂ ተባዕትዮ፣ ሚእቲ ሜትሮ ናይ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ 1,500 ሜትሮ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ 400 ሜትሮ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ ልዕሊ ኩሉ ድማ ዓሰርተ ሽሕ ደቂ ኣነስትዮ ንሜዳልያ መን ወሰደ ዝካየደላ ዕለት’ያ ጽባሕ ዓርቢ። ኢትዮጵያዊት ኣልማዝ ኣያና ክትዕወት’ያ ዝብል ዓብዪ ትጽቢት ኣሎ።
ቀዳም ኢትዮጵያዊያንን ኤርትራዊያንን ዝሳተፋሉ ናይ 3 ሽሕ ውድድር መሰናክል፣ ሶኒ መጻረዪ ውድድራት 5 ሽሕ ብናይ ደቂ ኣነስትዮ ክካየድ’ዩ።
ኣብ 10 ሽሕ ሜትሮ ብደቂ ተባዕትዮ፣ 3 ሽሕ ሜትሮ መሰናልን ኣብ ማራቶን ደቂ ኣነስትዮን ዝሳተፉ ኣትሌታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ሪዮ ብራዚል ኣትዮም ኣለው።
ብካልእ ዜና ኦሎምፒክስ፣ ኣባል ጋንታ ስደተኛታት ናብ ውድድራት ኦሎምፒክስ ራሚ ኣኒስ፣ ሕልሙ ጋህዲ ከምዝገበረ ተፈሊጡ።
ንሱ ኣብ ሚእቲ ሜትሮ ሓመሳ ተሳቲፉ፣ ካብ 59 ተወዳደርቲ መበል 56 ተሰሪዑ’ሎ። እንተኾነ ዓሚ ካብ ሃገሩ ሶርያ ተሰዲዱ፣ ብባሕሪ ሜድትራንያን ሰጊሩ ንሽዱሽተ ሃገራት ንዘቛረጸ ኣትሌት፣ ኣብ መድረኻት ኦሎምፒክ ምስታፉ ዓብዪ ነገር’ዩ።
ኣኒስ ሎሚ ኣብ ጀርመን’ዩ ዝነብር። ‘ኣብ መድረኻት ኦሎምፒክ ምስታፍ ዓብዪ ነገር’ዩ። ኣብ ሕልሚ ዓለም ዝነብረሉ ጊዜ ኣብቂዑ’ዩ’ በለ ንሱ።
ዓሰርተ ኣባላት ዝሓዘት ጋንታ ስደተኛታት ናብ ኦሎምፒክ ካብ ኣፍቀርቲ ስፖርት፣ ሓያል ደገፍን ኣብ እዋን ውድድር ጣቅዒትን ዕልልታን ከምዝልገሰላ’ውን እቲ ዝረኸብናዮ ዜና ሓቢሩ።


text:
Radio Erena: 23 February 2015
ብኮንትሮባንዳ ካብ ሱዳን ዝኣቱ ዘሎ ከም ጸባ፣ ዘይት፣ ፊናኖ፣ ሳሙናን ካልእን ዝኣመሰለ ሃለኽቲ ነገራት ብዝልዓለ ናህሩ ይቕጽል ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ካርቱም ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን 14 ሎሪ ዝዓነይነተን መካይን ዝተፈላለየ ሃለኽቲ ጽዒነን ናብ ተሰነይ ከምዝኣተዋ ዘረጋገጹ እቶም ምንጭታት ሓንቲ ካበተን ፊኖ ጽዒና ዝነበረት መካይን ዶብ ኤርትራ ቅድሚ ምስጋራ ከምዝተገምጠለትን መራሒኣ ድማ ከምዝሞተን እቶም ምንጭታት ኣረጋጊጾም።
ሰራሕተኛታት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ካርቱምን ብስም ተራ ነጋዶ ዝተመዝገቡ ኣባላት ናይ ህግደፍ ትካላትን፣ ኣብዚ ብኮንትሮባንዳ ካብ ሱዳን ዝኣቱ ዘሎ ዘይሕጋዊ ንግዲ እቶም ቀንዲ ተዋሳእቲ ምዃኖም ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት ነዚ ተጠቒሞም ውልቃዊ ናይ ኮንትሮባንዳ ንግዲ ዘካይዱ’ውን ከምዘለዉ ኣገንዚቦም።
መንግስቲ ሱዳን ነቲ ብዶብ ኤርትራን ሱዳንን ዝካየድ ዘይሕጋዊ ንግዳዊ ምንቕስቓስ ንምግታእ ፍሉይ ተቖጻጸሪ ኣሃዱ ሰራዊት ካብ ዘዋፍር ዓመታት ሓሊፉ እኳ እንተኾነ፣ እቲ ብኮንትሮባንዳ ዝካየድ ዘሎ ምስግጋር ኣቑሑን ሃለኽቲ ነገራትን ግና ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ይቕጽል ኣሎ።
እቲ ፒክኣብ ብዝዓይነተን ንኣሽቱ መካይንን ሎሪ ናይ ጽዕነት መካይን ከምኡ’ውን ብኣውቶቡሳት ዝካየድ ዘሎ ናይ ኮንትሮባንዳ ሸቐጠ፣ ብመንገዲ መስመር ከሰላ-ተሰነይ ዝካየድ እኳ እንተኾነ፣ መብዛሕቶም ኣዘዝቲ ናይቲ ኣብ ዶብ ኤርትራ ተዋፉሩ ዝርከብ ሰራዊት ሱዳን ብጉቦን ብብልሽውና ዝተታሕዙ ብምዃኖም፣ እናፈለጡ ከምዘጽቕጡ ‘ዩ ዝዝረበሉ።
ኣብ ኤርትራ፣ ከቢድ ናይ መነባብሮ መጸገም ኣጋጢምሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ሃለኽቲ ነጋራት ኣብ ዘይርከበሉ ደረጃ ስለዝበጽሐ ደረጃ ብቕዓቱ ዘየተረጋገጸ ብኮንቶባንዳ ዝኣቱ ሃለኽቲ ነጋራት ኣብ ጎደናታት ብብዝሒ ክሽየጥ ይርአ ምህላዉ ዝፍለጥ’ዩ።
እቲ ብዱኳን ሕድሪ ዝፍለጥ ንነበርቲ ከባቢ ኣስመራ ብኩፖን ወርሓዊ መቑነን ክዕድል ዝቖመ ናይ ህግደፍ ትካላት’ውን ከም ሽኮርን ዘይትን ዝኣመሰለ እኹል ሃለኽቲ ነገራት ክቕርብ ተጸጊሙ ምህላዉ ብተደጋጋሚ እዋን ክጥቐስ ጸኒሑ’ዩ።
=========================================


text:
ዓይነት 1 ሕማ ሽኮርያ ቀጻልነት ዘለዎ ዘይድሕን ርእሰ ብዩን ሕማም እዩ፡፡ እቲ ሕማም ኣብ ሓጺር ገዜ ውሽጢ ክምዕብል ዝኽእልን ኣብ ዕድመ ንእስና ክርከብ ዝኽእል እዩ፡፡
ዕላዊ ሽም ሕማም ሽኮሪያ፣ ዲያቤቲስ ሜላይተስ ይበሃል፡፡ መብዛሕትኡ ግዘ ግና ሽኮሪያ ብዝብል ሽም ኢና ንሰምዖ፡፡ ሽኮሪያ ዝብል ሽም ናብ ግጉይ ዝኾነ መደምደምታ ክወስደና ይኽእል እዩ፡፡ ንኣብነት፣ ሓደ ብሕማም ሽኮሪያ ዝሓመመ ሰብ ሽኮር ክበልዕ የብሉን ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ፡፡ ብዚ ምኽንያት እዩ መብዛሕትኡ ግዘ ሽኮርያ እንዳተብሃለ ዝፅዋዕ፡፡ ካብ ዓይት 2 ሕማም ሽኮሪያ ወጻኢ፣ ዓይነት 2 ሕማም ሽኮርያ እውን ኣሎ እዩ፡፡
ልዕሊ 1.1 ሚልየን ዝኾነ ደች ዜግነቶም ሰባት ሕማም ሽኮርያ ኣለዎም፡፡ ካብዚኦም እቲ ዳርጋ 9 ሚእታዊ ዝኾኑ ዓይት 1 እዩ ዘለዎም፡፡ መብዛሕትኦም ሰባት እዚ ሕማም ሽኮሪያ እዚ ብዕድመ ንእስነቶም እዩ ዝጅመሮም፡፡ ኮይ ግና መናእሰያ እውን ክሕዞም ይኽእል እዩ፡፡ ወላ እኳ ኣብዚ ሕዚ ዘመን ዓይነት 2 ሽኮሪያ እውን ንቆልዑት እንዳለከመ እንተመፅአ፣ መብዛሕትኦም ሕማም ሽኮሪያ ዘለዎም ቆልዑት ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ እዩ ዘለዎም፡፡ መብዛሕትኦም መናእሰያት ድማ ዓይነት 2 ሕማም ሽኮሪያ እዩ ዘለዎም፡፡
ጻዕዳ መረቕ ኣልቦ ምግባዊ ሰብስታንስ ወይ ከዓ ብኻሊእ ኣፀዋውዓ ስታርችን ሽኮርን ምስወሓጥና ኣካልና ናብ ግሉኮዝ ይቕይሮም እዩ፡፡ እቲ ግሉኮዝ ድማ ምስ ደምና ይሕወስ፡፡ ኣብዚ እዋን እቲ ምስ ደም ዝተሓወሰ ግሉኮዝ፣ ናይ ደም ግሉኮዝ ወይ ከዓ ናይ ደም ሽኮር ይብሃል፡፡ እቲ ግሉኮዝ ብደም ጌይሩ ናብ ዋህዮታትና ይኣትው፡፡ እዚ ከዓ ንምትንፋስ፣ ንምንቅስቓስን ህርመት ልብና ንክቕፅል ዘድልየና ኩሉ ሓይሊ ይህበና፡፡ ዋህዮታ ብሓገዝ ኢንሱሊን ኣብ ውሽጢ ደምና ዝርከብ ግሉኮዝ ይወስዱ፡፡ እዚ ሆርሞን ኣብ ውሽጢ ላልሽ ይፍጠር፡፡ ብልሙድ፣ ካብ ደም ናብ ውሽጢ ዋህዮ ግሉኮዝ ንምርካብ እኹል ዝኾነ ኢንሱሊን ምህላው ዘይምህላዉ ኣካልና ባዕልቱ ይቆፃፀር እዩ፡፡ ኢንሱሊን ዳርጋ ከም ቁልፊ ኮይ እዩ ዝሰርሕ፡፡ ናይ ኣካልና በሪ ዝኾኑ ነቶም ዋህዮታት ብምኽፋት ኣብ ውሽጢ ደም ዝርከብ ግሉኮዝ ንክኣትው ይገብርር፡
ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ላልሽ ኢንሱሊን ምስራሕ ጠጠው ከብል እንከሎ እዩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ላልሽ ዝርከቡ ዋህዮታት ብናይ ኣካልና ስርዓት ሕማም ምክልኻል ክጥቅዑ እንከለዉ እዩ፡፡ እዙይ ከዓ ርእሰ ብይን ምክልኻል ይብሃል፡፡ ብምኹዋኑ ድማ ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ብኻሊእ ኣፀዋውዓ ርእሰ ብይን ምክልኻል ሕማም ይብሃል፡፡ ዓይነት 1 ሕማም ሽኮሪያ ኣብ ዘለዎም ሰባት ግሉኮዝ ካብ ደም ወጺኡ ናብ ዋህዮ ክኣትው ኣይክእልን፡፡ ብምኹዋኑ ድማ ኣብ ውሽጢ ደምና ዝርከብ ግሉኮዝ ይውስኽ፡፡
ናይ ግሉኮዝ ዓቐን ኣብ ውሽጢ ደምና ብዝሓቐቐ ግሉኮዝ ልክዕ ይእመት፡፡ ናይ ደምና ግሉኮዝ ዓቀን ኢንሱሊንን ግሉኮጅን ዝተብሃሉ ሆርሞናት ቁፅፅር ይግበሮ፡፡ ኢንሱሊን ሕድሕድ ዋሕዮታት ግሉኮዝ መውሳዶምን ዘይምውሳዶምን የረጋገፅ፡፡ ግሉኮጅ ድማ እቲ ዝተወሰደ ግሉኮዝ ካብ ዋህዮታ ምውፅኡን ዘይምውፅኡን የረጋግፅ፡፡ እዚ ከይዲ እዚ ናይ ደምና ግሉኮዝ መጠን ዕቕን ክኸውን ይገብሮ፡፡ ኣብ ኖርማል ኩነታት ኣብ ሓደ ጥዑይ ሰብ ናይ ደም ግሉኮዝ ዓቐን ካብ 4 ክሳብ 8 ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡
ዓይነት 1 ሕማም ሽኮሪያ ኣብ ዘለዎም ሰባት ግና፣ ግሉኮዝ ናብቶም ዋሕዮታት ንክኣትው ዝገብር ኢንሱሊን ስለዘይህልው እቲ ዓቐን ካብ 8 ዝለዓለ ይኸውን፡፡ እዚ ዓቐን እዚ ግና መሊሱ ክወርድ ይኽእል እዩ፡፡ ይኹን ደኣ እምበር ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ዘለዎም ሰባት ነዚ ዓቐን ኣብ ጥዑይ ንምግባር ክፅገሙ ይኽእሉ እዮም፡፡ ምኽንያቱ ድማ ሓደ ሰብ ብልክዕ ክንደየናይ ኢንሱሊን ከም ዘድልዮ ክፍለጥ ኣይከኣልን፡፡ ካልኦት ከም ጭንቀት፣ ሕማም፣ ኣካላዊ ምንቅስቓስን ኣልኮልን ዝኣመሰሉ ምኽንያታት ናይ ደምና ግሉኮዝ ክውስኽ ወይ ክቕንስ ክገብርዎ ይኽእሉ እዮም፡፡
ሓደ ሰብ ሕማም ሽኮሪያ ኣለዎ ዝብሃል ኣብ ውሽጢ ደሙ ዝርከቡ ናይ ደሙ ግሉኮዝ ዓቐን ምስ ተለክዐ፡
እቲ ሕማም ኣብ ናይ ፈለማ ብርኪ ሽኮሪያ እዩ ዝርከብ ንክብሃል ናይ ደም ውፅኢትና
ናይ ደምና ግሉኮዝ ዓቐን ንቡር እዩ ክብሃል ዝኽእል እንድሕር፡
ኣብ መበገሲ ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ እንታይ ከምዝኾነ ክሳብ ሕጂ ንጹር ሓበሬታ የለን፡፡ ካብ ዘርኢ ምምሕልላፍ ናይ ባዕልቱ ግደ ዘለዎ እንትኸውን ከባቢያውን ኣመጋግባን እውን ናይ ባዕልቶም እጃም ኣለዎም፡፡ ከምኡውን ጡብ እንዳጠበዩ ዝዓበዩ ቆልዑት ደሓር ምስዓበዩ ብሕማም ሽኮርያ ናይ ምትሓዝ ዕድሎም ዝተሓተ ከምዝኾነ ዘመላኽቱ ነገራት ኣለዉ፡፡
ምልክታት ሃይፐር (ልዑል ግሉኮዝ ኣብ ውሽጢ ደም )
ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ዘለዎም ሰባት ልዑል ዝኾነ ግሉኮዝ ኣብ ውሽጢ ደሞም ይርከብ እዚ ከዓ ሃይፐርግላይኬምያ ወይ ከዓ ብሓጺሩ 'ሃይፐር' ፡፡ ሃይፐር ዝተፈላዩ ምልክታት ክህልውዎ ይኽእሉ እዮም፡፡ ንኣብነት ድኻምን ሕማምን፣ ሃንደበታዊ ናይ ስምዒት ምቅይያር፣ ማይ ፅምኢ፣ ምግ ምዕጻው ወይ ከዓ ጥምየት፣ ብተደጋጋሚ ሽንቲ ማይ ምሻን፣ ፅልግልግ ዝበለ ምርኣይ፣ ዕግርግር ምባልን ተምላስን ዝኣመሰሉ ይሓውስ፡፡ እንድሕር ድኣ ንሃይፐር ተሓኪምናዮ እቶም ምልክታት ቀልጢፉም ይጠፍኡ እዮም፡፡ ንዊሕ እዋን ዝፀንሕ ናይ ግሉኮዝ ዓቐን ን ደም ሱር ይጎድኦ እዩ፡፡ ብምኹዋኑ ድማ መብዛሕትኡ ግዘ ብሕማም ሽኮሪያ ዝተትሓዙ ሰባት ብሕማም ካርዲዮቫስኩላር ናይ ተጠቃዕነት ዕድሎም ሰፊሕ እዩ፡፡ ካልኦት ፅንሕ ኢሎም ዝረኣዩ ምልክታት ከዓ ከም ናይ ኩላሊት መጉዳእቲ፣ እግሪ ምሕባጥን ፅልግልግ ዝብለ ምርኣይን ዝኣመሰሉ እዮም፡፡
ምልክታት ሃይፖ (ውሑድ ግሉኮዝ ኣብ ውሽጢ ደም)
ኣብ ውሽጢ ደም ዝርከብ ግሉኮዝ ካብ 3.5 ንታሕቲ እንተወሪዱ ሃይፖ ኣለኩም ይብሃል፡፡ ምልክታት እዚ ሕማም ብውሕድ ምብስጫው (ዳይስፎርያ) ፣ ምንቅጥቃጥ፣ ምርሃጽ፣ ቀጢፍ ናይ ልቢ ሕርመት፣ ምቡሃቅን ፀባይ ምቅይያርን ዝኣመሰሉ እዮም፡፡ ኣብ ውሽጢ ደምና ዝርከብ ናይ ግሉኮዝ ዓቐን እነድሕር ኣዝዩ ትሒቱ እቲ ሰብ ፌይንት ክወድቕ ይኽእል እዩ፡፡ ብጣዕሚ እንተኸፊኡ ድማ እዚ ነገር ናብ ሓንጎል መጉዳእቲን ሞትን ከብፅሕ ይኽእል እዩ፡፡ እዙይ ዝኾነሉ ምኽንያት ግሉኮዝ ኣብ ውሽጢ ደምና ክትሕት እንከሎ ናይ ሓንጎልና ዋህዮታት እውን ሕፅረት ግሉኮዝ ስለዘጋጥሞም እዩ፡፡ ብምኹዋኑ ድማ ሃይፖ ምስ ኣጋጠመና ቀልጢፍና ምቁር ነገራት ምብላዕ ኣድላዪ እዩ፡፡
ሃይፖ ብዙም ዝስዕቡ መንገስታት ምልላይ ትኽእሉ ኢኹም፡
ሽኮሪያ የብልኩምን ኮይኑ ግና ብሃይፖግላኬምያ ብስሩዕ ትሳቐዩ ዶ? እንድሕር ኮይ ናብ ሓኪም ንክትኸዱ ንመክር፡፡
ኣብ ነዊሕ እዋን ሃይፐርግላይኬምያ (ልዑል ግሉኮዝ ኣብ ውሽጢ ደም) ክድሕ ዘይኽእሉ መጉዳእቲ ኣብ ኣዕይንቲና፣ ኩላሊትን መትንናን ወይ ከዓ ነርቭና ከብፅሕ ይኽእል እዩ፡፡ ንዓይነ ስውርነት፣ ኩላሊት ሕማም፣ ንጾታዊ ርክብ ምዝሓልን እግሪ ምቁራፅ (ካብ ቁፅፅር ወጻኢ ብዝኾነ ሽኮሪያ ምኽንያት) ከጋልፀና ይኽእል እዩ፡፡
ካብኡ ንላዕሊ ድማ ብሕማም ካርዲዮቫስኩላር ናይ ምልም ዕድልና ኣዝዩ ዝለዓለ እዩ፡፡ እዞም ሕማማት እዚኦም ጭዋዳና ንነዊሕ እዋን ንግሉኮዝ ተቓላዒ ስለዝኸውን መጉዳእቲ ስለዝበፅሖ እዩ፡፡
ዝተወሰኑ ምግታት ዓይነት 1 ሕማም ሽኮሪያ ንከይሕዝና ወይ ከዓ ቀልጢፉ ንከየጥቀዐና ክገብሩ ከምዝኽእሉ ዝተረኸበ ወላ ሓደ መርትዖ የለን፡፡ ይኹን ደኣ እምበር፣ ጥዑይ ኣመጋግባ ብምውሳድ ከም ካርዲዮቫስኩላር ዝኣመሰሉ ሕማማት ምክልኻል ንኽእል ኢና፡፡
ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ዘለዎም ሰባት ብዝበልዕዎ ምግቢ ልክዕ፣ ኢንሱሊን ናብ ኣካሎም ንምእታው ዝሕግዞም ብመርፍእ መውጋእቲ መልክዕ ወይ ከዓ ኢንሱሊን ፓምፕ (መምጠጢ) ብምግባር ኢንሱሊን ናብ ኣካሎም የእትዉ፡፡ ግሉኮዝ ሜትር ብዝብሃል መሳርሒ ብምሕጋዝ ኣብ ውሽጢ ደሞም ዝርከብ ናይ ግሉኮዝ ዓቐን ባዕልቶም ክልክዑ ይኽእሉ እዮም፡፡ ሕድሕድ ዝውግእዎ ናይ ኢንሱሊን ዓቐን ምስ ሕድሕድ ኣብ ዝወሰድዎ ምግቢ ዘሎ ካርቦሃይድሬት (ስታርችን ሽኮርን) ዝተራኸበ እዩ፡፡ ነቲ ኢንሱሊን በብመዓልቱ ተመሳሳሊ ዝኾነ ዓቐን ንወስድ እንድሕር ኾይንና፣ በብምዓልቱ ንወስዶ ኣብ ምግ ዝርከብ ናይ ካርሃይድሬት ዓቐን እውን ተመሳሳሊ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ኢንሱሊን ንወስደሉ ሰዓት ተለዋወጢ ብዝኾነ ቁፅሪ፣ ኣብ ሕድሕድ ምግ ንወስዶ ናይ ካርቦሃይድሬት መጠን እውን ንክለዋወጥ ይገብሮ እዩ፡፡
ምግቢ ኣብ ልዕሊ ኣብ ደምና ዘርከብ ግሉኮዝ ዓቀን ናይ ባዕልቱ ዝኾነ ተፅዕኖ ኣለዎ፡፡ ብምኹዋኑ ድማ ሓደ ሰብ ዝበልዖ ምግቢ ኣብ ጥዕንኡ ዘሕድሮ ነገር ይህልው እዩ፡፡ ንኣብነት ኣብ ልቢን ሱር ደምን፡፡ ኩሉ ሰብ ጥዕንኡ ዝሓለወ ምግ ምብላዕ ኣገዳሲ ከምዝኾኖ ኹሉ፣ ብፍላይ ብዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ዝሓመሙ ሰባት ድማ ኣዝዮም ክጥንቀቑ ይግባእ፡፡
ዓይነት 1 ሕማም ሽኮርያ ዘለዎም ሰባት ካብ ብክኢላ ስነ ምግቢ ዝበሃዎም ምኽሪን ማዕዳን ብቀንዲ ኣብ ውሽጢ ደም ዝርከብ ናይ ግሉኮዝ ዓቐን ንምቁፅፃርን ጥዕና ልቢን ሱር ደምን ንምክንኻንን ዝበፅሑ ሓደጋታት ንምክልኻልን ይጠቕሞም፡፡ ትኽክለኛ ክኢላ ስነ ምግቢ ድማ ክሕግዘኩም ዝኽእል ሰብ እዩ፡፡


text:
September 24, 2021
መምህር ነጸረኣብ ኣዛዚ
25 መስከረም 1961 ሓምድን ብጾቱን ኣብ ሞጎራይብ ኣታሃይ ከለዉ፡ ብካፒታኖ ያሲን በሺር እትምራሕኣሃዱ ስትራይኪንግ ፎርስ (ፊልድ-ፎርስ) ስለዝመጸቶም ገባር ዝሓረድሎም ኣጣል ከይበልዑ ሃዲሞም ኣማስያኦም ናብታ ኣብ እግሪ ጎቦ ኣዳል እትርከብ ናታየ እትበሃል ዓዲ ኣተዉ። ንግሆ 26 መስከረም ናብ ኩርባ ኮርቶ እኳ እንተደየቡ ካብ ዓዲ ከስብ ዝተበገሰ ሓይሊ ጸላኢ ከባቢ ሰዓት 9፡00 ናብኦም ክመጹ ዋርድያ ዝነበረ ዓዋተ መሓመድ ፋይድ ርእዩ ንሓምድ ሓበሮ። ተቐዳዲሞም ናብቲ ክዕቆቡሉን ክምክትሉን ዝኽእሉ ምብራቓዊ ወገን ጎቦ ኣዳል እናደየቡ ከኣ ምስቶም ወተሃደራት ፊት ንፊት ተራኣኣዩ። ሓምድ ካብቶም ዝረኣዮም ዝበዝሑ ብድሕሪኦም ክህልው ከምዝኽእሉ ብምሕሳብ ስለዝሰግአ ንከራር ኣደምን ሽንግራይ ዓማርን ምዕራባዊ ወገን ጎቦ ኣዳል ክዓጽዉ ኣዘዞም። ካብ ትሊት ዝተበገሱ ፊልድ – ፎርስ በታ ሓምድ ዝጠርጠራ ቦታ ክቕልቀሉን በዓል ከራር ክበጽሑን ድማ ሓንደ ኮነ። በዓል ከራርሓንቲ ጥይት ጥራሕ ትለጉም ብረት እኳ እንተነበሮም ቀዲሞም ስለ ዝረኣዩዎም፡ ሽንግራይ ዝተኮሳ ጥይት ንሓደ ካብቶም ወተሃደራት ኣውደቐት። ከራር’ውን ቶኰሰ። ካብ ጸላኢ


text:
ኣብ ልዕሊ’ቲ ብዳይረክተር ፕሮግራም መግቢ ዓለም ዝቐረበ ክሲ ግብረ መልሲ ዝሃበ ቤት ጽሕፈት ዝምድናታት ክልል ትግራይ መንግስቲ ክልል ትግራይ፣ ምስ ንህዝቢ ትግራይ ኣገዳሲ ረድኤት ዘቅርቡ ትካላት ረድኤት፣ ሰናይ ናይ ስራሕ ርክብ ክቕጽል ድልየቱ ከምዝኾነ ሓቢሩ።
እንተኾነ ይብል እቲ መግለጺ "ዳይረክተር ፕሮግራም መግቢ ዓለም ዴቪድ ቢዝልይ ዝሃቦ ሓጋዚ ዘይኮነን፣ መንግስቲ ክልል ትግራይ ነዳዲ ‘ሰሪቁናን’ ዝብል መግለጺ፣ ኣዝዩ ዘሻቅል እዩ" ይብል።
"ዴቪድ ብዝልይ፣ ከምዚ ዝበለ ጠቀነ ቅድሚ ምቅልሑ ዝርዝሩ ክፈልጦ ይግባእ ነይሩ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፣ ካብ ፕሮግራም መግቢ ዓለም ነዳዲ ኣይሰረቀን፣ ልዕሊ 6-ሽሕ ሊትሮ ነዳዲ ንፕሮግራም መግቢ ዓለም ኣለቂሕዎ ከምዝነበረ፣ ብመሰረት ስምምዕነትና፣ ንክምለሰልና ኢና ሓቲትና።"
እቲ መግለጺ እቲ ነዳዲ፣ ኣብ’ቶም ወረርቲ ዝብሎም ሓይልታት ዝተዘርፉን ዝዓነውን ሆስፒታላት፣ ክሊኒካትን ካልኦት ትካላትን መሰረታዊ ኣገልግሎታት ንምሃብ ኣብ ከምዝውዕል'ውን ይገልጽ።


text:
ወኪል ጃፓናውያን ኩባንያታት ተሽከርከርቲ ቶዮታ፡ ኩማትሱን ያማሃን ኣብ ኤርትራ ዝኾነ – ኤርትራዊ ኩባንያ ‘ዓንበርበብ ሼር ካምፓኒ’፡ ምስ ‘ሊብያ ኦይል-ኤርትራ’ ብምትሕብባር፡ ኣብ ኣተሓሕዛን ክንክንን መካይን ዘሎ ኣፍልጦ ንምዕባይ ዝዓለመ ጐስጓስ የካይድ ኣሎ።
እዚ ብቐንዱ ኣብ መራሕቲን ወነንትን መካይን ዘተኰረ፡ ካብ 31 ሓምለ ክሳብ 31 ነሓሰ ንሓደ ወርሒ ዝቕጽል ጐስጓስ፡ ንግዜኡ ብጽብብ ዝበለ – ኣብ ኣስመራን ዓሰብን ተጀሚሩ ከምዘሎ፡ ኣብ ቀጻሊ ግን ምስ ሚኒስትሪ ዜና ብምርድዳእ ብሰፊሑ ክቕጽል ምዃኑ፡ ኣካያዲ ስራሕ ዓንበርበር ሼር ካምፓኒ ኣቶ ግርማይ ኣብርሀ ሓቢሩ።
መካይን ግቡእ ክንክን ምስ ዝግበረለን፡ ንዝነውሐ ግዜ የገልግላ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ምንካይ ክሳራታትን ሓደጋታትን እውን ኣስተዋጽኦ ከምዝገብራ ዝጠቐሰ ኣቶ ግርማይ፡ ብግዜን ኪሎ-ሜትርን ግቡእ ክንክን እትረክብ መኪና፡ ሞቶረ ከየውረደት ክሳብ ሓደ ሚልዮን ኪሎ-ሜትር ክትጒዓዝ ከምእትኽእል ብዝርዝር ድሕሪ ምብራህ፡ ኣብ’ዚ ዝካየድ ዘሎ ጐስጓስ፡ ኩነታት ናይ’ተን መካይን ድሕሪ ምፍታሽ፡ ንቐጻሊ ክግበር ብዛዕባ ዘለዎ፡ ምኽርን ሓበሬታን ከምዝወሃብ ኣረዲኡ።
ናብ 26 ዓማዊሎም ዝርከቡሉ ቦታታት እናተንቀሳቐሱ፡ ን390 መካይን መርኣያ ኣገልግሎት ክህቡ ምዃኖም ዝገለጸ ኣቶ ግርማይ፡ ከም ኣካል ናይ’ቲ ጐስጓስ፡ ኣፍልጦ መራሕቲ መካይን ንምዕባይ፡ ካብ ዝተፈላለያ መንግስታዊ ትካላት ንዝተዋጽኡ 270 መራሕቲ መካይን፡ ኩባንያ ዓንበርበብ ካብ ኢንግሊዘኛ ናብ ትግርኛ ብዝተርጐማ መወከሲት መጽሓፍ ናይ ሰለስተ መዓልቲ ኣስተምህሮ ከምእተዋህበ ገሊጹ።
ሓንቲ መኪና ብግዜን ኪሎ-ሜትርን ነዊሕ ምስ ተጓዕዘት ከምዘእከለት ዝሕብር መቈጻጸሪ ‘ሶፍትዌር’፡ ንስራሕ ድልው ኰይኑ ከምዘሎ እውን ሓቢሩ።
ሓላፊ ምምሕዳርን ፋይናንስን ሊብያ ኦይል-ኤርትራ ኣቶ መንግስቱ ተሰማ ብወገኑ፡ እቲ ብዓንበርበብ ሼር ካምፓኒ ዝተበገሰ ናይ ጐስጓስ መደብ ኣገዳስነቱ ዕዙዝ ስለዝኾነ፡ ኩባንያኦም ክጽንበሮ ከምዝመረጸን ናውቲ ብምቕራብ ናቱ ኣስተዋጽኦ ይገብር ከምዘሎን ገሊጹ።


text:
ኣብ ቻይና ዑደት የካይዱ ዘለው ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ርክባት ክልቲአን ሃገራት ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት ቻይና ዚ ቺንፒንግ ምዝርራቦም ወሃቢ ቃል መንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊፆም።ቻይና ኢትዮጵያ ንዘለዋ ዕዳ ከምተቕልል’ውን ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ቻይና ኣቶ ተሾመ ቶጋ ገሊፆም።
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብዝተራኸብሉ እዋን ኣብ ምትሕግጋዝ ስራሓት ትሕተ ቕርጺ፣ንግዲ፣ቱሪዝምን ርክብ ህዝቢ ምስ ህዝብን ምዝታዮም ኣብ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ሓላፊ ፕረስ ሰክሬታሪ ኣቶ ንጉስ ጥላሁን ገሊፆም።
ኣብ መንጎ ቻይናን ኢትዮጵያን ዘሎ ምትሕብባር ልምዓት ዝገለፁ ኣቶ ንጉሱ ጥላሁን CRCC ዝተባህለ ኩባኒያ መስመር መንገዲ ጅቡቲ- ኣዲስ ኣበባ ብልቓሕ ምስርሑ ኣዘኻኺሮም።ነቲ ዕዳ መኽፈሊ ግዜ ድማ ተናዊሑ’ሎ ኢሎም።
“ምኽፋል ዕዳ ክጅምር ዝነበሮ ኣብዚ ዓመት እዚ እዩ።ሎሚ ብዘሎ ቁጠባዊ ዝሕታለ ግን መንግስቲ ቻይና ዕዳ ናይ መኽፈሊ ግዜ ንምናውሕ ተሰማሚዑ’ሎ።በዚ መሰረት ኣብ ውሽጢ 10 ዓመት ክኽፈል ዝነበሮ ልቓሕ ናብ 30 ዓመት ክናዋሕ ኣብ ስምምዕ ተብፂሑ’ሎ።”
እዚ ስምምዕ እዚ ርክብ ክልቲአን ሃገራት ኣብ ምሕያልን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ምዝሕታል ቁጠባ ንምንቕቓሕ ኣበርኽቶ ከምዝህልዎን ገሊፆም።
ኩባንያታት ቻይና ናይ ኣዲስ ኣበባ ናይ ሸገር ልምዓት ፕሮጀክት ንምስታፍ ድልየተን ምግላፀን ወሲኾም ሓቢሮም።
“ሰብ ሃብቲ ቻይና ኣብዝተፈላለዩ ዓውድታት ከምዝዋፈሩን ናይታ ሃገር መንግስቲ እውን ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ለውጢ ንምሕያልንን ንምድጋፍን ሰብ ሃብቲ ይኹን ትካላት ናብ ኢትዮጵያ መፂኦም ወፍሪ ከካይዱ ናይ ባዕሉ ተራ ከምዝፃወት ሰፊሕ ልዝብ ተኻይዱ ኣብ ስምምዕ ተበፂሑ’ሎ።”
ቀፃሊ ወለዶ ኸፋሊ ዕዳ ከይኸውን፡ ሓገዝ ይኹን ልቓሕ ብጥንቃቐ ንክትሓዝ ኣብቲ ዝርርብ ከምዝተልዓለን ብሃገር ደረጃ እውን ቀዳምነት ከምዘድልዮን ኣቶ ንጉሱ ወሲኾም ገሊፆም።
ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ኣብ ቻይና ተኣሲሮም ዝርከቡ ዜጋታትን ጉዳዮም ኣብ ምፅራይ ዘለውን ዜጋታት ኢትዮጵያን ብፍላይ ድማ ኣደንዛዚ ዕፅ ብምዝውዋር ተጠርጢራ ኣብ ማእሰርቲ እትርከብ ኢንጅነር ናዝራዊት ኣበራ ብዝምልከት ኣብ ጎናዊ ርክብ ከምዝተዓለን ጉዳዮም ብናይ ቻይና ሕጊ ብኣግባቡ ክርኣይን መዕለቢ ከምዝረክብን ሓቢሮም።
ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ቻይና ኣቶ ተሾመ ቶጋ ብወገኖም ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ምስ ናይ ቻይና ፕረዚዳንት ዚ ቺንፒንግ ኣብዝተዘራረብሉ እዋን ኣብ ጉዳያት ልቓሕ፣ልምዓትን ተራድኦን ከምዝተዘተየሉ ሓቢሮም።
“ቀዳማይ ነገር እቲ ዕዳ ዳግመ ምትዕርራይ ተጌርሉ’ሎ።ስርዓቱ ቀይሮምዎ ኣለው።ቅድሚ ሎሚ ናይ ኮመርሻል ልቓሕ ዝነበረ ናብ ኮንሰሽናል ልቓሕ ተቐይሩ’ሎ።ናይ እፎይታ ግዜን ዝተናውሐ ናይ መኽፈሊ ግዜን ክህልዎ እዩ።”
ልዕሊ 300 ሚሊዮን ናይ ቻይና ገንዘብ ብምትሕብባር ካልእ 100 ሚሊዮን ናይ ቻይና ገንዘብ ድማ ብረድኤት ከምዘበርከተት ኣምባሳደር ተሾመ ገሊፆም።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ፅባሕ ኣብ ዝጅምርን መራሕትን ተወከልትን ልዕሊ 100 ሃገራት ኣብ ዝርከብሉ ጉባኤ መድረኽ መቐነትን ጎደናን ቻይና/Belt and Road Initiative Forum/ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ መደረ ከምዘስምዑ ተፈሊጡ’ሎ።
ብዋናነት ማእኸሉ ኣብ ህንፀት መሰረት ልምዓትን ዓውዲታት ንግዲ ወፃኢን ዝገበረ ምትሕብባር ኢትዮጵያን ቻይናን ረብሕኡ ብምጥቓስ ዝንእድዎ ኣለው፤ብዘይተመጣጠነ ናይ ወፃኢ ንግዲን ዓብይ መጠን ዘለዎ ልቓሕን ዝተዓጀበ ምዃኑ ድማ ዝነቕፉዎ ኣለው።
ኣብ ዩኒቨርስቲ ጆንስ ሆፕኪንስ ማእኸል መፅናዕቲ ቻይና-ኣፍሪቃ ኢትዮጵያ ክሳብ ሎሚ ልዕሊ 13 ቢሊዮን ዶላር ምልቃሓን ካብ ኣንጎላ ቀፂላ ኣብ ኣፍሪካ እታ ዝዓበየት ተለቃሒት ምዃናን ይሕብር።


text:
ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ወትሃደራዊ ዕልዋ ናብ ዴሞክራስያዊ ስርዓት መቅድም‘ዩ ዝብሉ ሰባት ነይሮም‘ዮም።ካልኦት ድማ ዕልዋታት ኣብ ክንዲ ረብሓኦም ጉድኣቶም‘ዩ ዝዓዝዝ ይብሉ።
ኣብ ቴስዓታት፣መሸምበባ ዴሞክራሲ ንኣፍሪቃ ዝሸፈነሉ ዘመን ነይሩ። ኣብ ገለ ሃገራት ስርዓት ፓርቲታት ዝተኣታተወሉ፣ናፃን ርትዓውን ምርጫ ብህጎ ጥራሕ ዘይኮነስ ዝተተግበረሉ ዘበን‘ውን‘ዩ።ካብኡ ሓሊፉ፣ሰባት ብዛዕባ ሓደስቲ መራሕቲ ኣፍሪቃ ምዝራብ ዝጀመሩሉ ነይሩ።
ሎሚ’ኸ? ንነብሶም ንሕልፈት መራሕቲ ኢና ኢሎም ዝሾሙ ነባራት ፕረዚደንታት ዳርጋ ዝጠፍኡሉ ዘመን በፂሕና‘ለና።ኣብ ስሳታት፣ሰብዓታትን ሰማንያታትን መን ከማና ይብሉ ዝነበሩ መለኽቲ፣ሎሚ ዳርጋ ዘየለው‘ዮም። ጠንካራ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ግና ገና ኣብ መስርሕ‘ዩ ዘሎ።
ፖለቲካዊ ተመራማሪን ኪኢላ ርክባት ሰራዊትን ሲቪልን ዝኾነ ኣቡበከር እንዳየ፣ኣፍሪቃውያን ንመስርሕ ዴሞክራሲ ዘገምተኛን፣ጣጥኡ ዝበዝሖን‘ዩ ኢሎም‘ዮም ዝገልፅዎ ይብል።
ኣንድሪው ሚለር፣ኣብ‘ቲ ኣሜሪካ ዝመደብሩ ማእከል ምርምርን መፅናዕትን ቤት ምኽሪ ዝምድናታት ወፃኢ ዝሰርሕ‘ዩ፣ክዛረብ ከሎ፣ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ ኣስታት ሰብዓ ዓመታት፣ኣብ ኣፍሪቃ 363 ውዲት፣ፈተነን ዕውት ዕልዋታት ተካይዶም ይብል።ኣብ ሓቀኛ ዴሞክራሲ ዝነበራ ሓንቲ ሃገር ዕልዋ ክፍፀም ከሎ፣ማዕሪኡ ሓሙሽተ ካልኦት ሃገራት ናብ ዝኸፍአ ምልካዊ ስርዓታት ተደፊኤን ዝብል መደምደምታ‘ውን በፂሑ‘ዩ ንሱ።ሓደ ዕልዋ ንካልኦት ዕልዋታት‘ዩ ክርዳድ ዘርኢ ዝኸውን‘ውን ኢሉ።
መፃኢ ጊዜ እንታይ ኮን ሒዙ ይመፅእ? ወትሃደራዊ ስርዓታት፣ካብ ሕገ መንግስታዊ ስርዓታት ዝምረፁ ደኾን ይኹኑ?ንኣብነት ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ናብ ምልካዊ ስርዓታት ይምለሱ ደኾን? ብደረጃ ገምጋም እንተኾይኑ፣ኣይምለሳን ይብሉ ተንተንቲ።
ምልካዊ ስርዓት ኣብ ኣፍሪቃ ነበር እናኾነ ይመፅእ ኣሎ
- ዜና ቪኦኤ
መስርሕ ዴሞክራሲ ግና ኣይጠንከረን ዘሎ
ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ወትሃደራዊ ዕልዋ ናብ ዴሞክራስያዊ ስርዓት መቅድም‘ዩ ዝብሉ ሰባት ነይሮም‘ዮም።ካልኦት ድማ ዕልዋታት ኣብ ክንዲ ረብሓኦም ጉድኣቶም‘ዩ ዝዓዝዝ ይብሉ።


text:
ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት፤ ብምሉእብርሃን በርሀ ሓጎስ፤ ኣስመራ። ኤርትራ፥ ቤት ማሕተም ኣማን። 2009፤ ገጻት። VII+296፣
ሓፈሻዊ ትሕዝቶ መጽሓፍ
ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት እትብል መጽሓፍ ብምሉእብርሃን በርሀ ሓጎስ ኣብ ሚያዝያ 2009 ንዕዳጋ ተዘርጊሓ፣ ጸሓፊ እዛ መጽሓፍ ምሁር ሕጊ ምዃኑ ዝፍለጥ ኰይኑ። ነቲ ብዙሕ ሰብ ብቃል ጥራይ ክዝረበሎም ዝሰምዖ ትሕዝቶታት ሕግታት እንዳ’ባ ነዊሕ ግዜ ብምውሳድ መጽናዕቲ ኣካይዱሎም ይርከብ፣
ጸሓፊ። ነታ መጽሓፍ ንኣርባዕተ ዕላማታት ከም ዘዳለዋ ኣብ መእተዊ ይሕብር፣ ንሳቶም ድማ፥
1. ሕግታት እንዳ’ባን ዘመናዊ ሕግን ብምንጽጻር ብልጫኦምን ድኻሞምን ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ንምምርማር፤
2. ሕግታት እንዳ’ባ ኣብ ነንሕድሕዶምን ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊታትን ብምውድዳር ኣመለኻኽታ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኣብ ክልተኡ ጾታታት ንምትንታን፤
3. ንጾታዊ ማዕርነት ብዝምልከት ዝወጽእ ሕጊታት ከም መወከሲት ንከተገልግልን
4. ንህዝቢ ኣምራትን መትከላትን ሕጊ ንምምሃርን ኣብ ዘጋጥም ግርጭታት መፍትሒ ዝኸውን ሓሳባት ንምልጋስን ከም መወከሲት ኰይና ከተገልግልን እዮም፣
ጸሓፊ። ነዛ መጽሓፍ ንምድላው ልዕሊ ሸውዓተ ዓመታት ወሲዳትሉ፣ እዚ ዝዀነሉ ድማ ብዙሓት ብድሆታት ከም ዘጋጠሙዎ ብዝርዝር ኣብሪሁ ይርከብ፣ እቶም ብድሆታት ድማ፥ ሓደ። ብዝሒ ቍጽሪ ሕጊታት እንዳ’ባ – ማለት ድብቱራትን ዘይድብቱራትን 21 ምዃኖም፤ ክልተ። ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ዝተጻሕፉ ብምዃኖም። ንምትርጓሞም ነዊሕ ግዜ ብምውሳዱ፤ ሳልሳይ። ኣሰራርዓ ዓንቀጻት ሕጊታት እንዳ’ባ ንተጠቃሚ ኣሸገርቲ ብምንባሮም። ኢንደክስ ተጠቒሙ ብኮምፒዩተር ንስራሑ ዘድልዮዎ ዓንቀጻት ንምንፋይ፤ ራብዓይ። እቲ ዝተኻየደ ምንጽጻራት ድርብ ብምንባሩ፥ ሓደ እቶም ሕጊታት እንዳ’ባ ነንሓድሕዶምን ምስ ዘመናዊ ሕጊን ንምንጽጻር ኣህላኽን ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ምንባሩ፤ ሓሙሻይ። ነተን ዘይተሰነዳ ሕጊታት። ምስ ብዙሓት ኣፍልጦ ዘለዎም ሰባት ቃለ-መሕትት ብምክያድ። ነቲ ዝተመልአ ካሴት ቃል ብቃሉ ናብ ጽሑፍ ምልዋጥ ነዊሕ ግዜ ዝሓትት ምንባሩ፤ ሻድሻይ። እቶም ተሰኒዶም ዝተረኽቡ ሕግታት ቅድሚ ነዊሕ እዋን ዝተጻሕፉ ብምዃኖም። ንዝተገብሩሎም ለውጢታት ንምርግጋጽ ኣህላኺ ምንባሩን እዮም፣
ክንድዚ ዝኣክል ግዜ ብምውሳድ። ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ከዳሉ ብምብቃዑ። ተወፋይነት ጸሓፊ ኣብ ስርሑ የርኢ፣ እቲ ዝዓበየ ኣገዳስነት እዛ መጽሓፍ። ነቶም ፋሕ-ፋሕ ኢሎም ንኽትረኽቦም ኣሸገርቲን ገለ’ውን ብሰንኪ ናይ ቋንቋ ሕጽረት ንምርዳኦም ዘይከኣሉ ዝነበሩ ሕግታት እንዳ’ባ ኤርትራ። ከለ ክፋላት ካብ ዓንቀጻቶም ኣጣሚራ ብምህላዎ እዩ፣ በዚ መዳይ እዚ። ነቲ ጸሓፊ ከም መወከሲት ከተገልግል ኢሉ ዝሓሰቦ ዕላማ ዝወቕዐት ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ጸሓፊ። ከም ቀንዲ ትሕዝቶ መጽሓፍ ገሊጽዎም ዝርከብ ሽድሽተ ክፋላት እዮም፣ ቀዳማይ። ብዛዕባ ሕጊ ሰብነት፤ ካልኣይ። ብዛዕባ ሕጊ ስድራ-ቤት፤ ሳልሳይ። ብዛዕባ ሕጊ ውርሻ፤ ራብዓይ። ብዛዕባ ሕጊ ንብረት፤ ሓምሻይ። ብዛዕባ ሕጊ ውዕል፤ ከምኡውን ሻድሻይ። ብዛዕባ ዘይውዕላዊ ግዴታን ገበንን እዮም፣
መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ካብ ኣርእስታ ጀሚራ ንጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት እትምልከት ምዃና ኣይንስሕቶን፣ ከም ቀዳማይ ዕላማኣ’ውን ኣስፊራቶ ትርከብ፣ ኣብ ኣርእስቲ ግን ንጹር ዘይኰነ ኣጠቓቕማ መስተጻምር ብምህላ’። ትርጕም ኣርእስቲ’ታ መጽሓፍ ንምርዳእ ጸገም ይፈጥር፣ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ ንሕግታት እንዳ’ባ ኣብ ጕዳያት ጾታዊ ማዕርነት ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ድያ ክትምርምር ደልያ? ዋላስ። ንሕግታት እንዳ’ባ ምስ ዘመናዊ ሕጊ ብምንጽጻር ንጾታዊ ማዕርነት ንከገልግሉ’ያ ትድግፎም ዘላ? እቲ ኣብ ኣርእስቲ ኣትዩ ዝርከብ ‘ን’ ዝብል መስተጻምር ብ “ኣብ ጕዳይ” ወይ “ብዛዕባ” ምስ ዝትካእ ዝህሉ ለውጢ ትርጕም ነቲ ፈጢሩዎ ዝርከብ ጸገም የጕልሖ፣
ኣርእስቲ መጽሓፍ ከም ዘለዎ እንተ ወሲድናዮ ግን። ጸሓፊ። ሕግታት እንዳ’ባ ንጾታዊ ማዕርነት ንከገልግሉ ይእምሞም ምህላ’ተስምዕ፤ ብተወሳኺ። ዋላ’ኳ ጸሓፊ ከምኡ ዓይነት እማመ ብግልጺ እንተ ዘየስፈረ። ቀሪቦም ዘለ’መደምደምታታት ከምኡ ይእምቱ፣
ኣብ መወዳእታ መጽሓፍ ቀሪቡ ዝርከብ ብሰንጠረዥ ዝተሰነየ መደምደምታ ንጽጽር ዘመናዊ ሕጊን ሕግታት እንዳ’ባን። ኣብ 62 ንጾታዊ ማዕርነት ዝትንክፉ ጕዳያት የተኵር፣ ብመሰረት ዝተገብረ ንጽጽር። ጸሓፊ ‘ድኽመት’ ዶ ‘ብልጫ’ ንዝብል ሕቶ መደምደምታኡ ሂቡ ይርከብ፣ ካብ’ዞም 62 ጕዳያት። ዘመናዊ ሕጊ ኣብ 25.8% ጥራይ ብልጫ ክህልዎ እንከሎ። ሕግታት እንዳ’ባ ግን 66% ብልጫ ኣለዎም፣ ከምዚ ዓይነት ጋግ ኣብ መንጎ ምስ ትዕዘብ። እቲ መደመደምታ ንሕጊታት እንዳ’ባ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ንክንጥቀመሎም ባርኾቱ ይህብ ኣሎ ክበሃል ይከኣል፣
ነዚ ትዕዝብቲ ዘራጕድ። እዛ መጽሓፍ ስለ ምንታይ ንጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ክትምርምር ከም እተገደደት ንምግላጽ። ጸሓፊ እዚ ዝስዕብ ምኽንያት ኣስፊሩ ይርከብ፥ “…ቐንዲ ምኽንያት። ሕግታት እንዳ’ባ። “ንመሰል ደቀንስትዮ ዝጻረር ዓንቀጻትን ትሕዝቶን ኣለዎ።” ዝብል መረዳእታ ብገለ ሸነኻት ስለ ዝስማዕ’ዩ፣” ካብዚ እንርዳኦ። ዋላ’ኳ ገለ ሰባት ሕጊታት እንዳ’ባ ንመሰል ደቀንስትዮ ዝጻረሩ’ዮም ዝብል መረዳእታ እንተ ሃለወ። ከምኡ ዘይምዃኖም’ዩ ዘነጽር፣ ከምኡውን። ብፕሮፌ. ኣስመሮም ለገሰ እተጻሕፈ መቕድም እዛ መጽሓፍ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፥ “[ኣብ’ዛ መጽሓፍ ዝተገብረ] መጽናዕቲ ከም ዘነጽሮ “ሕግታት እንዳ’ባ ኤርትራ። ንመሰል ደቀንስትዮ ዘይውክልን ዝጸቅጥን’ዩ።” ዝብል ኣተሓሳስባ። መሰረት ከም ዘይብሉ ከተነጽር ክኢላ’ላ፣” ስለዚ። ብዛዕባ ጕዳይ ደቀንስትዮ ምዃን ዘማትእ ስለ ዘይብላ። ብኣኡ ዓይኒ ምጥማታ ኣገዳሲ ኰይኑ ንረኽቦ፣
ጾታዊ ማዕርነት እንታይ’ዩ?
ጸሓፊ። ኣብ መእተዊ መጽሓፉ ከምዚ ይብል፥ “ሕጊ። ሓደ ካብ’ቶም ቀንዲ መሳርሒታት ንማሕበራዊ ለውጢ ስለ ዝኾነ። እዛ መጽሓፍ’ዚኣ። ሕግታት እንዳ’ባን ዘመናዊ ሕግታትን ንምርግጋጽ ጾታዊ ማዕርነት ዘለዎም ብልጫታትን ድኽመታትን ከተነጽር’ያ፣” እንተዀነ። ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ሓረግ ኣብ ክንዲ ጀንደር ዝብል ናይ እንግሊዝኛ ቃል ኣብ መጽሓፉ ምጥቃሙን ሰፊሕ ዓውዲ ምዃኑ ምሕባሩን እንተ ዘይኰይኑ። ነቲ ኣምር’ቲ መግለጺ (ደፍኒሽን) ኣየቕረበሉን፣ ጾታዊ ማዕርነት እንታይ ምዃኑ ከይሓበረና ናብ ምንጽጻር ትሕዝቶ ሕጊታት ምእታ’። ነቲ ዘካየዶ መጽናዕቲ ዕምቈት ከይነከየሉ ኣይተረፈን፣
ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ዘይምዕሩይነት። ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ኣምር ድሕሪ ምፍጣር ማዕረ ዕድላት ንክልተኦም ጾታታት ይስዕብ፣ ብዙሓት ኣብ ጕዳይ ጾታ ዝጽሕፉ ወገናት ዝሰማምዑሉ ነጥቢ። ማዕረ ዕድል ንጾታታት (gender equity) ዝብል ኣምር። ምዕሩይ ዕድላት ንክልተኦም ጾታታት ኣብ ኵሎም መዳያት ሕብረተ-ሰብ – ባህላዊ። ማሕበራዊ። ቍጠባዊ። ትምህርታዊ። ሲቪላዊ። ፖሊቲካዊ… – ምፍጣራ ማለት እዩ፤ ማዕረ ተሳታፍነት ክልተኦም ጾታት ኣብ’ዚኦም መዳያት ምስ ዝህሉ ድማ። ጾታዊ ማዕርነት ክረጋገጽ ተኽእሎ ኣሎ ንብል፣
ስለዚ ጾታዊ ማዕርነት ማለት። ነቲ ዝተፈጥረ ማዕረ ዕድላት ተጠቒምካ ምዕሩይ ተሳታፍነት ክልተኦም ጾታት ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ህይወት ሓደ ሕብረተ-ሰብ ከም ዝህሉ ምርግጋጽ’ዩ ክበሃል ይከኣል፣
ርእይቶታት ኣብ ትንተናታት መጽሓፍ
በዚ ዝተጠቕሰ መግለጺ ጾታዊ ማዕርነት። ኣብዛ መጽሓፍ ቀሪቦም ዝርከቡ ትንተናታት ምስ እንምርምር። ከምቲ ዝድለ ዕምቈት ኣለዎም ክበሃል ኣይከኣልን፣ ኣብዚ ጽሑፍ’ዚ። ነቶም ጕሉሓት ጕድለታት’ታ መጽሓፍ ኣብ’ቶም ቀንዲ ንደቀንስትዮ ዝምልከቱ ኣርእስታት ብምትኳር ምስ እንርእዮም ዝሓሸ ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ትርጕም ሰብ
ንሕጊ ሰብነትን ጾታዊ ማዕርነትን ዝምልከት ኣርእስቲ። ብተዛማዲ ዝሓሸ ትንተናታት ዝርከቦ ክፋል እዩ፣ ንኣብነት ንትርጕም ሰብን ረብሓ ዝተጠንሰ ቈልዓን ዝምልከቱ ንኡሳን ኣርእስታት። ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊን ሕጊታት እንዳ’ባን ንጹር መብርሂ ንረክብ፣ ሰብ መዓስ ይፍጠር ዝብል ሕቶ። ዋላ’ውን ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ኣዝዩ ኣካታዒ ኣርእስቲ እዩ፣ እዚ ሕቶ’ዚ። ብተዘዋዋሪ ንምንጻል ጥንሲን ኣብ ነፍሰ-ጾር ኣደ ንዝስዕብ ማህሰይቲን ዘለዎ ግደ ብቀሊል ዝረአ ኣይኰነን፣
ትንተና ጸሓፊ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ሕጊታት እንዳ’ባ ኣደ ድቂ ካብ እትሕዘሉ ግዜ ጀሚራ። ህይወት ዘለዎ ፍጡር ተሰኪማ ምህላዋ ብተዘዋዋሪ መገዲ ከም ዝሕብራ የብርህ፤ ብኣንጻሩ ዘመናዊ ሕጊ። ንድቂ ከም ፍጡር ከም ዘይቈጽሮን ዕሸል ተወሊዱ 48 ሰዓታት ከይመልአ ምስ ዝመውት ዝዀነ መሰላትን ግቡኣትን ዘይምልከቶ ምዃኑን ይሕብር፣ ብልጫ ሕጊታት እንዳ’ባን ድኽመታት ዘመናዊ ሕጊን ኣነጺሩ የርእየና፣
ምጥፋእ ሃለዋት
ኣብ ምጥፋእ ሃለዋት ሰብን ሳዕቤኑን ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ’ውን። ኣብ ልዕሊ መጻምድቲ ዘስዕቦ ጸቕጢ ንረክብ፣ እንተዀነ ጸሓፊ። ሳዕቤናት ምጥፋእ ሰብ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ኣስፊሩ ክነሱ። ንጕዳይ ደቀንስትዮ ትርጕም ዝህብ ሳዕቤናት ኣየቕረበን፣ ብኣንጻሩ። ኣብ ትርጕም ሃለዋት ሰብ ኣብ ትሕቲ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ከምዚ ዝስዕብ ኣስፊሩ ንረክብ፣ “ተጻማዲ ወይ ተጻማዲት ደሃይ ብምጥፍኡ ሓዳር ኣብ ሰንፈላል ይወድቕ፣ ህሉው ተጻማዲ ናይ ቈልዓን ንብረትን ምእላይ ጾር ይስከም፣” ብምቕጻል። መብዛሕትኡ እዋን ሰብኣይ ብዝተፈላልዩ ምኽንያታት ካብ ቤቱ ምስ ወጸ ምጥፋእ ሃለዋት ከም ዘጋጥም ይሕብር፣
ብሰንኪ ከምኡ ዓይነት ኵነታት ድማ። ደቀንስትዮ ዝስከማኦ ሽግራት ግልጺ ብዘይኰነ ሓሳባት ሰፊሩ ንረኽቦ፥ “ብሰሪ ደሃይ በዓል ቤተን ምጥፍኡ። ደቀንስትዮ ኣብ ከቢድ ቍጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ይሽመማ፣ ኣብ ጊዜ ሽግር። ንብረትካ ክትሸይጥ ወይ ክትልውጥ ትግደድ ኢኻ፣ ኣብ ጊዜ ሓዳር ዝተጠርየ ናይ ሓባር ንብረት ብዘይ ስምምዕ ተጻማዲ ክሽየጥ ወይ ክልወጥ ሕጊ ኣየፍቅድን እዩ፣”
ኣብዚ። ‘ከቢድ ቍጠባውን ማሕበራውን ጸገማት’ ጥራይ ኢልካ ምሕላፉ። ንጹር ስእሊ’ቲ ጸገም ኣየርእየናን፣ ንኣካላዊ። ስነ-ኣእምሮእዊን ስምዒታዊን ድሌታት ግምት ኣይህብን፣ ከምኡ’ውን ምቅሊተን ሒዘን ክፍተሓ ምኽኣለን ከም ብልጫ ሕጊታት እንዳ’ባ ተቘጺሩ ንረኽቦ፣ እንተዀነ። ኣብ’ተን ብሕጊ ሸሪዓ ዝምረሓ ብሄራት። ምቅሊት ደቀንስትዮ ካብቲ ሓዳር ክምስርታ እንከለዋ ሒዘናኦ ዝመጻ ገዝሚ ኣይበዝሕን’ዩ፤ ዋንነት ዝተረፈ ንብረት ድማ ንሰብኣይ ይምልከት፣ ስለዚ። ኣብ ሓደር ዝተጠርየ ንብረት’ውን እንተዀነ ብማዕዶ ርእየናኦ ክኸዳ’የን ዝግደዳ፣
ኣብ ብዙሓት ካብ’ተን ሕጊታት እንዳ’ባ። ደቀንስትዮ ንመጻምድተን ንብዙሓት ዓመታት ክጽበያኦም ይግደዳ ምንባረን ግሉጽ’ዩ፤ ዋላ ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ገደብ ግዜ እንተ ጐደለ። ዳግማይ ናይ ምምርዓው ዕድለን ጸቢብ ምዃኑ ኣብ ግመት ኣእቲኻ። እቲ ድኽመት ናይ’ዘን ሕጊታት ኣብ ልዕሊ ብልጫአን ጐሊሑ ይረአ፣
ብተወሳኺ። ኣብ ዘይስኑድ ሕጊ ሕዳርብ። መጻምድቲ ሃለዋት ምስ ዘጥፍእ። ኣደን ደቃን ካብቲ ዋሕስ ዝዓቀቦ ንብረቶም እናተቐበሉ ናብራኦም ንኽመርሑ ዝእዝዝ ሕጊ ብምዃኑ። ንብቕዓት ደቀንስትዮ ኣብ ምምሕዳር ሓዳር ትሑት ግምት ዝህብ’ዩ ክበሃል ይከኣል፣ ንሲቪላዊ መሰል ደቀንስትዮ ኣብ ግምት ዘየእቱ ብምዃኑ። እቲ ንክልተኦም ጾታታት ምዕሩይ ዕድላት ምፍጣር (gender equity) እንብሎ ኣምር ምግሃሱ የመልክት፣
መሰል ሞግዚትነት
መሰል ሞግዚትነት ኣብ ግዜ ፍትሕን ሞት ወለድን ብዝምልከቱ ንኡሳን ኣርእስታት። ትንተና ጸሓፊ። ካብ’ቲ ዘመናዊ ሕጊን ሕጊታት እንዳ’ባን ብመንጽር ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ርእሰ-ጕዳዩ ዝዘንበዐ ይመስል፣ ኣተዓዳድላ መሰል ሞግዚትነት። ንረብሓ ቈልዓን ኣቦን ምዃኑ’ዩ ዘመልክት፣ ኣብ ዝተፈላልዩ ሕጊታት እንዳ’ባ። ዕድመ ቈልዓ ትሕቲ ሰለስተ። ሓሙሽተ። ሸውዓተ። ትሽዓተ ዓመት ወይ ክሳብ ዕድመ ግርዝውና። መሰል ሞግዚትነት ንኣደኦም ይወሃብ፣ ዋላ’ኳ። ቈልዑ ረብሓ ክረኽቡ እንተኸኣሉ። ኣደ ካልኣይ ንኽትምርዖ ዘሎዋ ዕድል ኣብ ርእሲ ምጽባቡ። ጾር ምዕባይ ቈልዑ’ውን ናብኣ ይዛዙ፣
ኣብ ገለ ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ’ውን። መሰል ሞግዚትነት ዝዓበየት ጓለንስተይቲ ውላድ ንኣቦ ክወሃብ እንከሎ። ናይ ትሕቲኣ ዘሎ ወዲ ተብዓታይ ውላድ ድማ ንኣደ ይወሃባ፣ ጸሓፊ ምኽንያት ናይዚ ክሕብር እንከሎ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፥ “እዚ ዝኾነሉ ቐንዲ ምኽንያት። በዅሪ ወይ ዝዓበየት ጓል ንኣቡኣ ኣብ ምግብናን ዘቤታዊ ስራሓትን ንኽትሕግዞ። በዅሪ ወይ ዝዓበየ ወዲ ድማ ንኣዲኡ ኣብ ሕርሻን ካልእ ጕልበታዊ ስራሓት ንኽተሓጋገዛ እዩ፣” እዚ። ንጓለንስተይቲ ኣባታዊ ዝዀነ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ዘዳለዎላ ቦታ — ኣብ ምግብናን ዘቤታዊ ዕዮን — ህይወታ ንኽትመርሕ ካብ ብንእሽቶኣ ምምልማል’ዩ ክበሃል ይከኣል፣ እቲ ንኣደ ብወዳ ክሰላሰለላ ዝድለ ስራሓት ድማ። ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ከተዕምሞም ስለ እትኽእል። ብግብሪ’ውን ስለ ዝረኣይ። እቲ ዝተጠቕሰ ኣተዓዳድላ መሰል ሞግዚትነት ኣድልዎኡ ብቅሉዑ ይረአ፣
ብተወሳኺ። “…ኣብ መንጎ ሰብኣይ ኣደ ወይ ሰበይቲ ኣቦን ቈልዑትን ስምምዕ ምስ ዝሰኣን። ዝበጽሐ ወይ ዝዓበየ ሓዎም ዝበዝሕ ግዜ ልዕሊ 15 ወይ ዝተመርዓወ ምስ ዝህሉ ንብረት ናይ ዝሞተ ኣቦ ወይ ኣደ ተረኪቡ ናይ ሞግዚትነት ሓላፍነት ይስከም፣” ዝብል መግለጺ ንረክብ፣ ካብዚ ዘይፍለዩ። ካልኦት ኣማራጺታት’ውን እንተ ተጠቕሱ። እቲ መሰል ሞግዚትነት ንደቂ ተባዕትዮ — ማለት ሓወቦ። ኣኮን ኣቦሓጎን — ይወሃቦም፣ እዚ’ውን ደቀንስትዮ ብቕዓተን ንኸርእያ ዕድል ኣብ ርእሲ ዘይምኽፋቱ። እቲ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ልዕሊ ብቕዓተን እምነት ዘየሕድር ምንባሩ የነጽረልና፣
ሕጸ
ኣብቲ ንሕጸን ኣገባባቱን ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ። ጸሓፊ። እዚ ዝስዕብ መደምደምታ ይህብ፥ “…ንሕቶ ጾታዊ ማዕርነት ብዝምልከት። መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ። ዕድመ ተሓጸይቲ ብመትከል ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ ክኸውን ከምኡ ድማ ኣብ ድልየት ተሓጸይቲ ክምስረት ምሕጋጉ ሰጓሚ እዩ፣ እንተ ኾነ። …ሕጸ ኣብ ወለንታን ድልየትን ተሓጸይቲ ዝግበርን ዘይግበርን ዝከታተላን ዘተግብራን ትካላት ስለ ዘየለዋ ዛጊት ብሕግታት እንዳ’ባ እዩ ዝግዛእ ዘሎ፣” ቀጺሉ ድማ ከምዚ ይብል፥ “…ኣብዚ እዋን’ዚ ተራ ተሓጸይቲ ወሳኒ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ፣ ተሓጸይቲ ድልየቶምን ወለንታኦምን ከይተረጋገጸን ከይተረኣኣዩን ምፍጻም ዳርጋ እናተረፈ ይኸይድ ኣሎ፣ ስለ’ዚ። ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ ክርኣያ ኸለዋ ክውንነታውያንን ሰጐምትን ዓንቀጻት ኣስፊረን ኣለዋ፣”
እዚኦም ክልተ ተገራጨውቲ መደምደምታታት ዝተፈላለዩ ሕቶታት የልዕሉ፣ ጽሓፊ። ኣብ ሕጊታት እንዳ’ባ። ሕጸ ብድልየትን ወለንታን ተሓጸይቲ ይፍጸም ምህላ’ ብኸመይ ኣረጋጊጹ? ነቲ ቈልዑ ከይተወልዱ እንከለዉ። ዝፍጸም ዝነበረ ኣገባባት ሕጸ’ኸ ምስ ምንታይ’ዩ ክቘጽሮ? ሕጊታት እንዳ’ባ እቲ ዝለዓለ ዕድመ ሕጸ ጓለንስተይቲ 15 ምዃኑ። ብኸመይ ሰጐምቲ የብለን? ተሓጸይቲ – ብፍላይ ደቀንስትዮ – ድሌቶም ንሕጸ ይሕተቱ ምዃኖም’ኳ እንተ ገለጸ። እቲ ዕድመ ኣብ ግመት ምስ ዝኣቱ። ንኸምኡ ዓይነት ናይ ህይወት ውሳኔ ንክውስኑ። እኹል ብስለት ኣለዎም’ዶ? ብፍላይ ደቀንስትዩ። ክሳብ ደቂ 12 ዓመት ከለዋ ይሕጸያ ብምንባረን። ኣብዚ ዕሸል ዕድመ’ዚ ከምኡ ዓይነት ውሳኔ ንኽወስዳ ብቕዓት ኣሎወን ክበሃል ይከኣል’ዶ? ካልኦት ብዙሓት ሕቶታት’ውን ክስዕቡ ይኽእሉ፣
ገዝሚ
ጸሓፊ መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ንገዝሚ ኣብ ዝምልከት ኣርእስቲ ተወሳኺ ተገራጫዊ ሓሳባት የቕርብ፣ “ኣብ ሕግታት እንዳ’ባ ብሄረ ትግርኛ። ኣመንቲ ክርስትና… ኣቦ ጓል ከግዝም ዝግደደሉ ቀንዲ ምኽንያት ምስ ዋንነት ውርስን መሬትን ዝተሓሓዝ እዩ[።]” ይብል፤ ስለ ምንታይ ጓለንስተይቲ መሬት ዘይትወርስ ኢሉ ግን ኣይሓትትን፣
ቀጺሉ ድማ፥ “ገዝሚ ምስ መሰል ውርሲ መሬት ዝተተሓሓዘ ካብ ኮነ ስለምንታይ ኣብ ከተማታት ይቕጽል ኣሎ ዝብል ሕቶ ክለዓል ግድነት’ዩ፣ ኣብ ከተማታት። መሬት ጤሳ ንጓለንስተይቲ ኣብ ዓዲ ሰብኣያ እዩ ክፍቀድ ጸኒሑ፣ ስለ’ዚ ኣምሳያ ናይ ክወሃባ ዝግብኦ መሬት ጤሳ ኣብ ዓዲ ኣቡኣ እዩ ገዝሚ ክወሃብ ዝጸንሐ[።]” ኢሉ ክነሱ። ስለ ምንታይ ኣብ መበቆላዊ ዓዳ መሬት ጤሳ ክትወስድ ዘይተፈቕደላ ኢሉ’ውን ኣይሓትትን፣
ነዞም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ነጥብታት ብምዝንጋዕ። ጸሓፊ ነዚ ዝስዕብ ግምታዊ መደምደምታ’ውን ይስንዝር፥ “መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ ገዝሚ ክልኩል ክብል ዘገደዶ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ልዕሊ ኣቦ ጓል ዘየድሊ ቝጠባዊ ተጽዕኖ ሃስያን ንኸይስዕብ ካብ ዝብል ሓልዮት ኽኸውን ኣለዎ፣” ብተወሳኺ፥ “ብዓይኒ ዝተጠቕሳ ምኽንያታትን ድሕረ ባይታን ገዝሚ ተራእዩ። ኣድልዎ ኣንጻር ጓለንስተይቲ እዩ ኢልካ ምድምዳም ኣሸጋሪ ይኸውን፣ ኣብ ኣመንቲ ሃይማኖት ምስልምና ብሕጊ ሸሪዓ ዝቕየዱ እሞ ገዝሚ ምሃብን ምቕባልን ክድገፍ ዝግብኦ መሰል’ምበር ኣድልዎ ኣንጻር ደቀንስትዮ ዘለዎ ሕጊ ኣይኮነን[።]” ዝብል ዘሕንኽ ጕሉሕ ርእይቶ ንረክብ፣ ጓለስንተይቲ ማዕረ ደቂ ተባዕትዮ ኣሕዋታ ክትወርስ እንተ ዝፍቀደላ። ናይ ገዝሚ ኣድላይነት ክተርፍ ምኸኣለ’ዶ ዝብል ሕቶ ግን የሎን፣ ኣቦ ጓል ከይውጻዕ ዝብል እርእስቲ ክለዓል እንከሎ። ጓለንስተይቲ ከይትውጻዕ’ከ ኣይበሃልን ድዩ? እቲ ከም ውርሻ’ዩ ዝበሃል ዘሎ ገዝሚ። ኣብ ገለ ሕጊታት እንዳ’ባ ዕሽር (ሓደ ዕስሪት) ናይ’ቲ ጠቕላላ ብመልክዕ ስልማት ተዋሂባ ውልቃዊ ንብረት ይኸውን፣ ከምኡውን። ኣብ ገሊአን። ፍርቂ ካብ’ቲ ገዝሚ። ኣቦ ወዲ ይወስዶ፣ ስለዚ። ጓለንስተይቲ ድኣ እንታይ’ያ ትወርስ? ምስ’ቲ “ሰብነት” ኣብ ዝብል ትንተና ዝቐረበ መሰል ናይ ሰብ’ከ ኣይገራጮን’ዶ? ጓለንስተይቲ ምልእቲ ሰብ ዲያ? ሰብ እንተ ኰይና ድኣ’ሞ መሰላ’ኸ ተሓልዩላ’ዶ?
ኣብ ጕዳይ ገዝሚ። ጸሓፊ ሸለል ኢሉዎ ዝሓለፈ ነገር ከነስተብህለሉ ይግባእ፣ ብሰንኪ ምብዛሕን ምውሓድን ገዝሚ። ወይ’ውን ብሰንኪ ስእነት። ደቀንስትዮ ዝገጥመን ጸገማት ኣብ ሓዳር ከምኡውን ከይተመርዓኻ ምትራፍ ኣሎ፣ ወርቁ ዘርኣይ። ንክፍሊ ምምሕዳር ብ1986 ዘዳለዎ ግን ዘይተሓትመ ጽሑፍ ብምጥቃስ ኣብ Economic and Political Weekly ዝብል መጽሔት ብጥቅምቲ 29። 1994 ዘስፈረቶ ዓንቀጽ። ብንጹር ኣብሪሃቶ ትርከብ፣ ብዙሕ ዝተገዝመት ጓለንስተይቲ። ብሰብኣያን ስድራኡን ልዑል ክብሪ ክትረክብ እንከላ። ውሑድ ዝተገዝመት ግን። ሰብኣያን ስድራኡን ይንዕቁዋን ብዙሕ እዋን’ውን እቲ ዝምስረት ሓዳር ብፍትሕ ዝድምደም ምዃኑ ትሕብር፣ ካብ ዘይርኹባት ስድራ ዝውለዳ ደቀንስትዮ ድማ። ከይተመርዓዋ ግዜ ይሓልፈን፤ ኣብ ርእሲኡ። ብስድራአን ከም ሰኸም ስለ ዝቝጸራ። ንከተማ ብምኻድ ኣብ ዘቤታዊ ሽቕለትን ምንዝርናን ይዋፈራ ክትብል ነቲ ዝወርደን ጸገም ኣስፊራቶ ትርከብ፣
መርዓ
ጸሓፊ። ኣብ ዓይነታት መርዓ። ብፍላይ ኣብ መርዓ መንቀጺ ደም። ጓለንስተይቲ ብፍቓዳ ነቲ መርዓ ምስ እትፍጽሞ። ንሰላምን ርግኣትን ሓደ ሕብረተ-ሰብ ሓጋዚ ምዃኑ ይገልጽ፣ እንተዀነ። ፍቓድ እታ ጓለንስተይቲ ካብ ውሽጣ ደልያቶ ዘይኰነስ። (ባህሊ ሕብረተ-ሰብና ኣብ ግምት ብምእታው) በጃ ስድራኣ ገንሸል ክትከውን ክትመርጽ ከም እትኽእል ምግንዛብ የድሊ፣ ድሕነት ስድራቤታን ቀቢላኣን ኣብ መንኮባ ምስ ተሰከመት። ኣዎንታዊ መልሲ እንተ ሃበት ብፍቓዳ’ዩ ክንብል ቅኑዕ’ዶ ይኸውን? ብግብሪ’ውን ኣደዳ ብዙሕ ኣደራዕ ከም እትኸውን ተራእዩ እዩ፣ ኣብ’ቶም ካልኦት ዓይነታት መርዓ። ባዕሉ ጸሓፊ’ውን ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዝግበር ኣድልዎን ወጽዓን ኣሚኑሉ ብምህል’። ብዙሕ ክብል ኣይደልን፣
ስጋዊ ርክብ ቅድሚ መርዓ
መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ሕጊታት እንዳ’ባ ስጋዊ ርክብ ቅድሚ መርዓ ከም ዝኽልክላ ትሕብረና፣ ጸሓፊ። ሕቶ ድንግልና ክልተኦም ጾታታት ኣብ ግዜ መርዓ ኣገዳሲ ምዃኑ’ውን ይሕብር፣ መደምደምታ ጸሓፊ’ውን። ኣገዳሲነቱ ኣብዚ እዋን’ዚ ከይተረፈ ልዑል ምዃኑ ይገልጽ፣
ሕጊታት እንዳ’ባ። ኣብ ሕቶ ምርግጋጽ ድንግልና ድኻም ከም ዘለወን’ውን ይገልጽ’ዩ፣ እንተዀነ። እታ ጓል ድንግል ኣይጸንሐትን ተባሂላ ኣቦ ወዲ ካሕሳይ ይወሃብ፣ ድንግልና ጓለንስተይቲ ግን ባዕላ ንባዕላ ብእተካይ’ዶ ተግባር ኣይኰነን ዝፈርስ፤ ነቲ ኣብቲ ተግባር ኢድ ዘለዎ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ ዝግበር ጻዕሪ የሎን፣ ድንግልና ወዲ ተብዓታይ ክረጋገጽ ስለ ዘይከኣል…ተባሂሉ ትም ይበሃል፣ ኣብ ርእሲኡ። ድንግል ክነሳ። እቲ ድንግል ከብላ ዝኽእል ኣካልዊ ብቕዓት ከይህልዋ ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ዝኣቱ ኣይኰነን፣
ጕዳይ ውርሻ
ንውርሻ መሬት ኣብ ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ ምስ እነተኵር። ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ምድንጋራት ይፈጥር፣ እቶም ቀሪቦም ዘለ’ ጓለንስተይቲ መሬት ክትወርሰሉ ዘኽእሉዋ ትሽዓተ ምኽንያታት ኣብ ሰለስተ ክንምድቦም ንኽእል፣ ካብ ከምኣ ጓለንስተይቲ (ማለት መሬት ብኣደኣ ወይ ዓባያ ዝውነን ምስ ዝነብር)። ናይ ቤተሰባ መሬት ክወርሶ ዝኽእል ወዲ ተብዓታይ ምስ ዘይህሉ። ከምኡውን ብጻዕራ መሰላ ምስ እተረጋግጽ (ግብሪ ምስ እትኸፍልን ከም ኣሕዋታ ምስ እትማጐትን) ጥራይ መሬት ክትወርስ ትኽእል፣ ኣብቲ ግብሪ ከፊላ መሰላ ዘረጋገጸትሉ’ውን። መሰል ተጠቃምነት መሬት ክሳብ ኣርባዕተ ወለዶ እንተ ዘይኰይኑ ብድሕሪኡ ትንፈግ፣
ጸሓፊ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣድልዎ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ንምእላይ ኣዋጅ 58/1994 ናይ መንግስቲ ኤርትራ “…ውነና መሬት ናብ መሰል ተጠቃምነት” ከም ዝቐየሮ ይሕብረና፣ ብምቕጻል። እዚ ኣዋጅ’ዚ ኣብ ግብሪ ክውዕል ዘይምኽኣሉን ሕጊታት እንዳ’ባ ዝኽተላኦ ቅጥዕታት ይቕጽል ምህላ’’ውን የነጽር፣ ዋላ’ኳ ኣብ ምንፋግ መሰል ዋንነት መሬት ንደቀንስትዮ ዝተፈላልዩ ነጥቢታት ደርዲሩ ምኽኑዩ ክብሎ እንተ ፈተነ። ነቲ ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ኣድልዎ ክኽውሎ ኣይክኣለን፣
ንኣብነት። ኣብ “ኣዋጅ ቍጽሪ 58/1994ን ጽልዋኡ ንጾታዊ ማዕርነት” ኣብ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ። ጸሓፊ። ኣብ’ዚ ኣዋጅ’ዚ ንዝተሓገገ ብኸምዚ ይገልጾ፥ “ቀዳማይ። ዝኾነ 18 ዓመት ዝመልአን ብሕጊ ምሉእ ሰብ ዝቝጸር ዜጋ ምርሒት መሬት መገበርን ጤሳን ክሓትት መሰሉ ከም ዝኾነ ተነጺሩ፣ ካልኣይ። ነፍሲ ወከፍ ተጻማዲ። ሰብኣይ ይኹን ሰበይቲ። ኣብ መበቈል ዓዶም ወይ ዝመረጽዎ ቦታ ነናቶም መሬት መገበርን ጤሳን ክምርሓሎም መሰል ኣለዎም፣ ኣዋጅ ቍጽሪ 58/1994 ከተኣታትዎ ዝሓለነ ኣገባብ ምርሒት መሬት። ብዓይኒ ጾታዊ ማዕርነት ኣዝዩ ሰጓሚ እዩ ክብሃል ምተኻእለ፣” ካብዚ ብምቅጻል። ኣብ 1995 መሬት ንምርካብ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ኣብ ዝርከባ ዓዲታት ተመዝጊቦም ዝነበሩ ብሰንኪ ምብዛሖም። ቍጽሮም ንምጕዳል ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለ ኣገባብ። “…ናብ ሕጊ እንዳ’ባ ዝቀራረብ” ምንባሩ ይሕብር፣ ብሰንኩ ድማ። እቲ “ኣዝዩ ሰጓሚ” ዝተባህለ ኣዋጅ 58/1994 ክትግበር ኣይከኣለን፤ እዚ ማለት ድማ። ብዙሓት ደቀንስትዮ መሰል ዋንነት መሬት ተነፊገን ማለት’ዩ፣
ንጕዳይ ወርሻ ኣብ ሕጊ ሸሪዓ ብዝምልከት። ወርቁ ዘርኣይ ኣብቲ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ዓንቀጻ ንናይ 1985 ሰነዳት ሃ.ማ.ደ.ኤ. ብምውካስ ከምዚ ትብል፥ “ኣብ’ቶም ሸሪዓ ዝዝወተረሎም። ደቀንስትዮ መሬት ክወርሳ ኣይክእላን እየን፣ ኣብ ዝንቀሳቐሱ ንብረት። ፍርቂ ብጽሒት ደቂ ተባዕትዮ ኣሕዋተን ይግብአን፣ ምርዕውቲ ድማ። ሓደ ስምኒት (1/8) ንብረት ሰብኣያ ትወርስ፤ ካብ ሓንቲ ንላዕሊ ኣንስቲ ዝነበራኦ ሰብኣይ እንተ ነይሩ ድማ። እዚ ዓቐን’ዚ ኣብ መንጎአን ይማቐላኦ፣”
ኣብ ውርሻ በዅሪን ሕሳስ ልደን። ብዘይካ ክልተ ሕጊታት እንዳ’ባ። ካልኦት ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ኣድልዎ ዝገብራ ምዃነን። ጸሓፊ የነጽር፣ ብግብሪ’ውን ዝፍጸም ብምንባሩ። ዘውርዶ ቍጠባዊ ሃስያ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ርዱእ’ዩ፣
ዓመጽ ስጋዊ ርክብ
ንዓመጽ ስጋዊ ርክብ ኣብ ዝምልከት ኣርእስቲ። ሕጊታት እንዳ’ባ ኣንቢረናኦ ዘለዋ ዓንቀጻት ካብ ናይ ዘመናዊ ሕጊ ዝሓሸ ምዃኑ የተምብህ፣ ቃል ብቃሉ ምስ እንርኢ። ኣብ ዘመናዊ ሕጊ። “ዓመጽ ግብረ ስጋ ዘጋጠማ ጓለንስተይቲ ናይ ምምርዓው ዕድላ ጽብብ ዝበለ ክኸውን ስለ ዝኽእል። ከምኡ ድማ። ንስድራ ቤት ከቢድ ነውሪ ስለ ዘስዕብ። ንረብሓ ተዓማጺትን ቤተ ሰባን ተባሂሉ ዓማጺ እንተ ተመርዓዋ ይሓይሽ ይኸውን ዝብል ግምት ኣሎ፣” ብምቕጻል ከምዚ ይብል፥ “ብመሰረት ሕጊ እንዳ’ባ። ተዓማጺት። ፍቓደኛ እንተ ኾይና። ዓማጺ ግድነት ክምርዓዋ ስለ ዝግደድ። ዝተዋህበ ካሕሳ ውልቃዊ ንብረት ብድልቲ ይኸውን፣ ዝተገብረ መርዓ። ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ሰብኣይ ምስ ዘፍርሶ። ኩሉ ንብረት ብዘይ ጸብጻብ ከረክባ። ክኽሕሳን ተወሳኺ ከቢድ መቕጻዕቲ ከም ዝቕጻዕን ይግበር፣”
ትሕዝቶ ክልተኦም ጥቕስታት ተመሳሳሊ ክነሱ። ንተዓማጺት ኣብ ዝወሃብ ካሕሳ ጥራይ ይፈላለዩ፣ እቲ ኣብዚ ክንግንዘቦ ዘሎና። ዋላ’ውን እታ ጓለንስተይቲ ፍቓደኛ ኰይና እንተ ተመርዓወት። ነቲ መርዓ ብሓቂ ደልያቶ ኣይኰነትን ትፍጽሞ፣ ሕጊታት እንዳ’ባ በወገነን። ዓማጺ ንተዓማጺት ንክምርዓዋ የገድዳኦ፤ እዚ ማለት ድማ። ነቲ ጸሓፊ። ኣብ ሕጊታት እንዳ’ባ መርዓን ሕጸን ብወለንታን ድሌትን ተጻመድቲ’ዩ ዝፍጸም ዝበሎ ዘፍርስ እዩ፣ እቲ ርኹብ’ውን። ነታ ብግዲ ዝተመርዓዋ ጓለንስተይቲ። እቲ ዝወሃብ ሂቡ ክፈትሓ ስለ ዝኽእል። ንተግባራቱ ዝገትእ ስጕምቲ ኣይኰነን፣
መደምደምታ
ኣብ ትሕዝቶ መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት ብዙሕ ክበሃል ዝግበኦ ከም ዘሎ ክንዝንግዕ ኣይግባእን፣ ብዓቢኡ። ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኣባታዊ ስርዓት ምንባሩ ብምዝካር ንትሕዝቶ ሕጊታት እንዳ’ባ ምግማት ኣየጸግምን፣ እቶም ሕጊታት። ክንደፉን ክጸድቁን እንከልዉ። ክንደይ ዝኣኽላ ደቀንስትዮ ተሳቲፈን እንተ ተባሂሉ’ውን። ክንድዚ ዝብል መልሲ ዝርከብ ኣይመስለንን፣ ነዚ። ብዙሕ እዋን። ኣቦታት ቀደም ምስ ኣንስቶም ይመኽሩ ነይሮም ይበሃል’ዩ፤ እንተዀነ። ኣብቲ እዋን’ቲ ክሳብ ክንደይ ድምጸን ተሰማዒ ነይሩ ይኸውን? ገሊኡ ሕጊታት እንዳ’ባ። ናይ ማእከላይ ዘመን። ገሊኡ ድማ ቅድሚ ኣማኢት ዓመታት ዝተነድፈን ዝጸደቐን ምዃኑ ኣብ ግምት ብምእታው። ቍጠባዊ። ማሕበራዊን ፖሊቲካዊን ደረጃ ደቀንስትዮ ትሑት ነይሩ ክኸውን ከም ዝኽእል ንምግማት ኣየሸግርን፣ ገለ ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ። ሰብኣይ ንሰበይቱ ኣበየናይ ክፋል ሰብነታ ክሃርማ ከም ዝኽእል ዝኣወጃ ምህላወን’ውን። ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ዓይኑ ሰም ኣቢሉ’ዩ ሓሊፉዎ፣
ብሓፈሻ። ብዙሓት ዓንቀጻት ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ ኣብ’ዛ መጽሓፍ ክንረኽቦም ምኽኣልና። እቲ ዝዓበየ ብልጫ ናይ’ዛ መጽሓፍ እዩ፣ ብተወሳኺ። ጸሓፊ ኣዝዩ ዝደኸመሉ ስራሕ ምዃኑ። ክትግንዘብ ይከኣል፣ ብዙሕ እዋን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝሕተሙ መጽሓፍቲ ዘየዘውትሩዎ። ሕንጥልጥል (ኢንዴክስ) ክህሉዋ ምኽኣሉ ነዛ መጽሓፍ ዘመጕሳ ትሕዝቶ’ዩ፣ ብተወሳኺ። ዝርዝር ኣገደስቲ ቃላት ምስ ትርጕሞም። ከምኡውን ዝርዝር ዝተወከሶም መጽሓፍቲ ስለ ዝርከባ ከም ጽቡቕ ጎኒ ክጥቀስ ይግባእ፣ እንተዀነ። ንሕጊታት እንዳ’ባ ልዕሊ ዘመናውያን ሕጊታት ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ምእማሞምን ምብራኾምን። ምዕሩይ ዕድል ጾታታት ዘለዎ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ምፍጣር ንዝካየዱ ጻዕሪታት ዕንቅፋት ምፍጣር ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ኣብዚኣ ንእሽቶ ዓንቀጽ። ብዛዕባ ምሉእ ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ርእይቶ ምፍሳስ ኣጸጋሚ ብምዃኑ። ዘይተተንከፉ ኣርእስታት ከም ዘለ’ ምሕባር የድሊ፣
ቴክኒካዊያን ጕድለታት
ካብ ትሕዝቶ ናብ ኣቀራርባ መጽሓፍ ምስ እንሰገር ድማ። ክግለጹ ዝግባኦም ገለ-ገለ ቴክኒካዊያን ጸገማት ኣለ’፣ ቅድሚ’ቶም ሽድሽተ ቀንዲ ክፋላት እዛ መጽሓፍ። ብዘይካ ምስጋና። መቕድምን መእተዊን ሓሙሽተ ኣርእስታት ይርከቡ፣ ንሳቶም ድማ ብቕደም ተኸተል፥ ሓጺር ድሕረ-ባይታ ሕጊታት እንዳ’ባ። ድሕረ-ባይታ መሰጋገሪ ዘመናዊ ሕጊታት ኤርትራ። ጽማቝ ትሕዝቶ መጽሓፍ። ድርቱነት መጽሓፍ። ከምኡውን መጽሓፍ ንምድላው ዘጋጠሙ ብድሆታትን ኣፈታትሓኡን እዮም፣
ኣብዚ ከም ጸገም ክረአ ዝከኣል። ሓደ። ምስጋና ወትሩ ቅድሚ መሐበሪ ዝርዝር ትሕዝቶ መጽሓፍ ዝመጽእ ክነሱ ድሕሪኡ ምስፋሩ እዩ፣ ካልእ። ኣብ’ቶም ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለ’ ኣርእስታት መጐታዊ ኣሰራርዓ የሎን፣ ብዛዕባ ጽማቝ ትሕዝቶ መጽሓፍ። ድሩትነትን ኣምድላው መጽሓፍ ዘጋጠሙ ጸገመታትን ምስ መእተዊ እንተ ዝሰፍሩ ነይሮም ዝሓሸ ምዀነ ዝብል ርእይቶ ኣሎኒ፣ ስዒቦም ድማ። ሓጺር ድሕረ-ባይታ ሕጊታት እንዳ’ባን መሰጋገሪ ዘመናዊ ሕግታት ኤርትራን ምመጹ፣
ከምኡውን። ብዙሓት መብርሂታት ዝደልዩ ኣምራትን ታሪኻውያን ፍጻሜታትን ኵሉ ሰብ ከም ዝፈልጦም ተቘጺሮም። ብዘይ መብርሂ ተጻሒፎም ኣለ’፣ እሞ ድማ። ሓደ ካብ ዕላማታት እዛ መጽሓፍ ንብምልኡ ህዝቢ ከም መወከሲ ከተገልግል ተሓሊኑ እንከሎ፣
እቲ ኣዝዩ ጐሊሑ ዝረአ ጸገም እዛ መጽሓፍ። ናይ ባዕሉ ጸሓፊን ዝጠቕሶምን ሓሳባት ፈሊኻ ክትርደኦም ዘይከኣል ምዃኑ እዩ፣ ሽሕ’ኳ ቍጽሪ-ኣልቦ ትርጋጻት (ፉት ኖትስ) እንተ ዘርዘረ። ናይ ጸሓፊ ክትብሎም ዘጸግሙኻ ሓሳባት። ከም ናቱ ኮፍ ኣቢሉዎም ትረኽቦም፣ ንዝተወከሶም ጽሑፋት ኣዀምሲዑ (ፓራፍሬዝ ብምግባር) ኣብ ምቕራብ ድኻማት ተንጸባሪቑዋ ንረኽባ፣ ቀጥታዊ ጥቕሲ ይዅን ብተዘዋዋሪ ዝጽብጸብ ሓሳብት’ውን ብፍጹም ኣይንረክብን፣
ኣብ ርእሲ’ዚ’ውን። ናይ ኣርትዖት ድኻማት’ውን ኣይተሳእናን፣ ብዙሓት ዝደጋገሙ ሓሳብት ንረክብል፣ ከም መሰጋገሪ ዝተዘውተረ “ዝስዕቡ ዓንቀጻት ነዚ ጕዳይ’ዚ ብዓይኒ ጾታዊ ማዕርነት ክትንትና’የን” ዝብል ሓረግ ኣድላይነት ዘይብሉ ኣብ ርእሲ ምዃኖም። ንዋሕዚ ንባብ ዓንቀፍቲ ኰይኑ ንረኽቦ፣ ግድፈት ፊደላት። ዘይግቡእ ኣጠቓቕማ ስርዓተ-ነጥቢ’ውን ኣለ’፣


text:
ቀዳምን ሰንበትን ዝቀፀለ ናይ ሎም-ዘበን ፅዋዕ ዓለም ሽዱሽተ ጋንታታት ዛጊድ ናብ ርባዕ ፍፃመ ምሕላፈን ዘረጋገፃሉ ክልተ ጋንታታት ፅባሕ ርጉፅ ዝኾናሉ ብርኪ በፂሑ።
ሶኒ ዝተራኸባ ጋንታታት ናይጀርያን ፈረንሳይን‘የን።ቀዳማይ ክፍለ ጊዜ ክልቲኤን ጋንታታት ግጥም ኣውዲቅካ ምሕላፍ ዘይኮነን ምሕዝነታዊ ግጥም‘ዩ ይነመስል ነይሩ።ኣዝዩ ዝሕቱልን ሓደገኛ ፈተነታት ሸቶ ዘይተራኣየሉን ነይሩ።
ኤሚኒኬ ኦፍ-ሳይድ ፖዚሽን ወይካኣ ካብ ፀወታ ወፃኢ ተባሂሉ’ምበር ሓንቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ ነይሩ።ብወገን ፈረንሳ ግና እዚ‘ዩ ዝባሃል ርኡይ ፈተነን ክእለትን ከይተራኣየሉ‘ዩ እቲ ፀወታ ክሳብ 78 ደቃይቅ ቀፂሉ።
ኣብ መበል 79 ደቂቃ ካብ ኩርናዕ ንዝተላኣኸት ኩዕሶ ደጋጊሞም ንማዕፆ ናይጀርያ ዝቀጥቀጡ ተፃወቲ ፈረንሳይ ብጌጋ ሓላዊ ማዕፆ ናይጀርያ ቀዳመይቲ ሸቶ ኣመዝጊቦም።
ፈረንሳውያን እንደገና ኣብ መበል 92 ደቃይቅ ካብ ኩርናዕ ንዘሕለፍዋ ኩዕሶ ተኸላኻላይ ናይጀርያ ገዛእ-ሸቶ ኣመዝጊቡ እቲ ፀወታ ብዓወት ጋንታ ፈረንሳ ክልተ ንዜሮ ተዛዚሙ።
ካብ ኣፍሪቃ ዝተረፈት እንኮ ሸቶ ኣልጀርያ ኮይና‘ላ።ኣንፃር ጀርመን ክትጋጠም ኣብ‘ዚ ሰዓት‘ዚ ትቀራረብ‘ላ።
ብራዚል ምስ ቺሌ ቀዳም ዘካየደቶ ቀዳማይ ግጥም ኣውዲቅካ ምሕላፍ ኣብ ክንዲ ክእለትን ተዓፃፃፋይነትን ውጥረትን ምስሕሓብን ዝሓየለሉ ኮይኑ‘ዩ ሓሉፉ።
ቺሌያዊያን ኣብ ቅድሚ ኣማኢት ኣሻሓት ደገፍቲ ብራዚል ዘርአይዎ ትብዓትን ቆራፅነትን ግና ዝናኣድሉ ኮይኑ‘ዩ ሓሊፉ።ማዕረ ሓደ ንሓደ ንስሩዕ ጊዜ ፀወታ ዛዚሞም፣ሰላሳ ደቃይቅ‘ውን ተወሲኹ ሸቶ ክምዝገብ ስለዘይካኣለ እቲ ፀወታ ብፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ክዛዘም ግድን ኮይኑ። እቲ ዘግርም ናይ‘ታ ጋንታ ኮኸብ ተሰላፋይ ኣሌክስ ሳንቸስ ፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ምስሓቱ‘ዩ።ብዝኾነ ኣተኣናጋዲት ሃገር ብራዚል ናብ ርባዕ ፍፃመ ሓሊፋ፣ቺሌ ንዓዳ ተመሊሳ።
ካልኣይ ግጥም ኮሎምብያን ኡሩጓይን‘ዩ ነይሩ።ንተናኻሳይ ሉኢስ ስዋረስ ከይሓዘት ናብ ሜዳ ዝኣተወት ኡሩጓይ ብፀወታ ተበሊፃ ብሓደ ተፃዋታይ ቁፅሪ ዓሰርተ ጀምስ ክልተ ሸቶ ተመዝጊቡዋ ካብ‘ዚ ግጥማት ተሳዒራ ወፂኣ‘ላ።
ትማሊ ሰንበት ሆላንድን ሜክሲኮን ዘካየድዎ ግጥም ኣሳሓሓቢ ኮይኑ‘ዩ ተዛዚሙ።ብሕልፊ ንሆላንድ ዝተወሃበት ፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ንሕቀ ሜክሲኮዊያን ዝሰበረት ኮይና‘ላ።
ሜክሲኮ ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ሓሙሽተ ፅዋዕ ዓለም ካብ ዙር 16 ናብ ርባዕ ፍፃመ ምሕላፍ ዘይካኣለት ሃገር ኮይና‘ላ።ናይ ትማሊ ስዓረታ ግና ንብዙሓት ዘሕዘነ ኮይኑ‘ዩ ሓሊፉ።
ናይ ትማሊ ካልኣይ ግጥም ኣብ ሞንጎ ንኣይቮሪኮስት ስዒራ ዝሓለፈት ግሪክን ካብ ምድባ ንጣልያንን ኡሩጓይን ስዒራ ቀዳመይቲ ኮይና ዝሓለፈት ኮስታሪካን‘ዩ ተካይዱ።
ኮስታሪካውያን ኣብ መበል ሰብዓ ደቂቃ ሓደ ተሰላፋይ ብቀይሕ ካርድ ስለዝተሰጎጎም ብዓሰርተ ሰባት ንኣስታት ሓደ ሰዓት‘ዮም ተፃዊቶም።እቲ ዘገርም ግሪካውያውን ነቲ ዕድል‘ቲ ክብለፅሉ ዘይምኽኣሎም‘ዩ።ኣብ መወዳእታ እቲ ፀወታ ብፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ተዛዚሙ።ግሪክ ኣርባዕተ ኮስታሪካ ሓሙሽተ።መጋጥምቲ ኮስታሪካ ሆላንድ፣መጋጥምቲ ብራዚል ኮሎምብያ ኮይነን‘ለዋ።
ኣልጀርያ ኣንፃር ጀርመን ኣብ ዘካየደቶ ዘዕግብ ምንቅስቃስን ክእለትን ኣርእያ ግን ሕነ ቅድሚ 32 ዓመታት ከይፈደየትን ተሳዒራ ካብ‘ቲ ውድድር ወፃኢ ኮይና።ክልተ ንሓደ ተሳዒራ።
ክልቲኤን ጋንታታት ሙሉእ ጊዜ ፀወታ ዜሮ ንዜሮ ተፈላልየን።ሰላሳ ደቃይቅ ተወሲኹ ኣብ ውሽጢ ክልተ ደቃይቅ ጀርመን ብኣጋጣሚ ሸቶ ኣመዝጊባ።ሰላሳ ደቃይቅ ቅድሚ ምዝዛሙ ጀርመን ካልአይቲ ሸቶ ኣመዝጊባ፣መካሓሓሲ ኣልጀርያ ኣብ ውዱእ ጊዜ ሓንቲ ሸቶ ኣመዝጊባ። ክልተ ንሓደ ተዛዚሙ።ግጥም ፅዋዕ ዓለም ኣፍሪቃውያን ጋንታ ከይሓወሰ ንዝቅፅሉ ክልተ ሰሙናት ክካየድ‘ዩ።
ኣርጀንቲና ኣንፃር ስቂዘርላንድ፣ኣሜሪካ ኣንፃር ቤልጅየም ሰሉስ ክጋጠማ‘የን።


text:
ሰላም ኣምላኽ ምሳኽን ይኹን ኩላትክን ደቂ ኣንስትዮ ኣሕዋተይ፡ሎሚ ንዓኽን ዝጠቅም ማዕዳን ምኽርን ሒዘልክን ቀሪበ ኣለኹ እሞ ብገርህነትን ብክፉት ልብን ክትቅበላኒ ብፍቕሪ ክርስቶስ እሓተክን።ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዘመን ካብቲ ኣዛራቢ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ፡ኣከዳድና ደቂ ኣንስትዮ እዪ።
ንቓል ኣምላኽ ዚሓዋውሱ
“ብኣምላኽ ተደሪኽና ብገርህነት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብክርስቶስ ኴንና ንዛረብ ኣሎና እምበር፡ ከምቶም ብዙሓት ንቓል ኣምላኽ ዚሓዋውሱ ኣይኰንናን።“(2ቆረ2,17)
=====
• እዚ ቃል እዚ ጳዉሎስ ኣብ ካልኣይ መልእኽቱ ንሰብ ቆረንቶስ ኣብ ዝጻሓፎ እዩ ዘሎ።
ኣብ ሂወት ክርስትና መከራ ዘይተርፍ እዩ !
ኣብ ሂወት ክርስትና መከራ ዘይተርፍ እዩ። (ብሓው ዛክ ፑነን ዝተጽሓፈby zac poonen) ኣብ መጽሓፍ ዳንኤል ቃል ኣምላክ ከምዚ ይብለና፥"እቶም ጠቢባን
ሰለስተ ሓደገኛታት ሓጥያት
1. ርኽሰት
ርኽስተ ብመንገዲ ዓይንና፥ ኣእዛናን ናብ ልብና ይኣቱ። እዚ ዘይኑጹህ ነገራት ካብ ልብና ብዝተፈላለዩ ክፍሊ ኣካላትና ንግዳም ይግለጽ። ቀዳምነት ግን ብመልሓስናን፥ ዓይንና እዩ።ስለዚ ዝኾነ ሰብ ንጹህ ሂወት ክህልዎ እቲ ዝሰምዖን ዝርኦን ክጥንቀቐሉ ኣሎዎ።ጎይታና የሱስ ንርኽሰት ኣዚዩ እዩ ዝጸልኦ
ሒደት ማይ ብሑቕ
“ሒደት ማይ ብሑቕ ንብዘሎ እቲ ብሑቕ የብኵዖ እዩ።“(ገላ5,9) • እዛ ቃል ንምብራህ ናይ ግድን ምሉእ መልእኽቲ ሰብ ገላትያ ምንባብን ምርዳእን የድልየና እዩ።ምኽንያቱ እቲ መልእኽቲ ኣብ ኩነታት እቶም ተቐበልቲ ናይቲ መልእኽቲ ዝተመስረተ ስለ ዝኾነ።ብሕጽር ዝበለ
ንስሓ እምበር ሳዕስዒት ኣይድልን
ዎ ኩቡር ህዝቢ ኤርትራ ሃገር እናዳጠፍኣት ሰብ እንዳ ተቐዝፈ ጸልማት እንዳዓዘዘ ጓይላ ዳንኬራ ሳዕስዒት ኣይድልን እዩ። ኡይ እዩ ዘድሊ ከም ሰብ ነነዌ ከሊ ተኸዲንካ ንኣምላኽ ሰማይ ርድኣና እዩ ዘድሊ። ኣሕዋትና ኣብ ምድረበዳ ሊብያን ባሕሪ ሜድትርንያን ዝተቐዝፉ ቖጻሪኦም ይቕጸሮ። ኣብ በረኻ ሲናይ ኩሊቶም እናተሸጠ
ኣረኣእያኩም ብዛዕባ እቲ መስቐል?
ከምቲ ልሙድ መደብ ናይ ሰንበት ሒደት መዝሙር ምዝማሮም፣ እቲ ናይታ ቤተክርስትያን ጓሳ ማሕበር ተሲኡ ስብከቱ ቅድሚ ምቕራብ ንሓደ ኣብታ ምሸት ተዓዲሙ ዝመጸ ጓሻ ኣላለዮም። እቲ ጓሳ ማሕበር ነቲ ጉባኤ እዚ ሰብ እዚ ኣዚዩ ዘፍቅሮ ዓርኩ ምዃኑ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ባዕሉ ከላልን ሰላምታ ከቕርብን ነቲ ጉባኤ ዝኸውን


text:
ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ኣቦ ወንበር ኢህወዴግ ኮይኖም ብምምራፆም ኣቦ ወንበር ዓረና ትግራይ ኣቶ ኣብርሃ ደስታ ሓዊሱ ተቓወምቲ ውድባት ሪኢቶታት ሂቦም ኣለው።
‘’ኢህወዴግ ከም ስርዓት ብዝተበላሸወ መንገዲ ይጉዓዝ ዝነበረ ስርዓት ስለዝኾነ ናይ ሰባት ምቅይያት ከም ዓብዪ ጉዳይ ኣይንሪኦን’’ ዝበለ ኣቶ ኣብርሃ ደስታ ‘’እቲ ውልቀሰብ ነቲ ስርዓት ክሳበ ዘይቀየሮ ለውጢ ክመፅእ እዩ ተስፋ ኣለዎ እዩ ኢልና ኣይንሓስብን’’ይብል።
ተቓወምቲ ውድባት ሰማያዊ ፓርትን ናይ ኦሮሞ ፌደራሊስን ኮንግረንስ እውን ተመሳሳሊ ሪኢቶታት ሂቦም ኣለው።
ብፍላይ ምኽትል ኣቦ ወንበር ፌደራሊስ ኮንግረስ ኦሮሞ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ ዶ/ር ኣብዪ ኣህመድ ቅድሚ ኩሉ ክፍፅምዎ ዘለዎም ኣዋጅ ህፁፅ ግዜ ዝለዓለሉ መንገዲ ምፍጣርን ሓይልታት ምክልኻል ናብ ካምፕታቶም ክኣትው፣ገበን ዝፈፀሙ ዕጡቓት ድማ ብሕጊ ክሕተቱን ምግባር እዩ ኢሎም።
‘’እዛ ሃገርና ናይኩልትና ሃገር እያ።ናይ ሓደ ሰብ ኣይኮነትን ንዝተወሰን ፓርቲ ዝተውሃበት እውን ኣይኮነትን’’ኢሎም ኣቶ ሙላቱ።
ንዝርዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 12 January 2020
መንግስቲ ኤርትራ ሶማላውያን ናይ ጸጥታ ሰራዊት ከሰልጥን ሓሳብ ቀሪቡ፣ ክብላ ማዕከናት ዜና ሶማል ሓቢረን።
ፕረዚደንት ሶማል መሓመድ ዓብዱላሂ ፋርማጆ ኣብ ኤርትራ ናይ ክልተ መዓልታት ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣብ ዘካየደሉ፣ ምስ ፕረዚደንት ኢሰያስ ካብ ዝገበሮ ዝርርብ፣ ኤርትራ ኣብ ሶማል ኣብ ዝካየድ ሓፈሻዊ ምርጫ ጸጥታ ዘኽብሩ ኣባላት ሰራዊት ከተሰልጥን ዝብል ጉዳይ ከምዝርከቦ እተን ማዕከናት ዜና ገሊጸን።
ነቲ ዘተ ብዝምልከት ካብ ክልቲኤን ሃገራት ዝተዋህበ ወግዓዊ መግለጺ፣ ንክልቲኤን ሃገራትን ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዝምልከት ዝምድናን ምትሕብባርን ከምዝተዘራረቡ፣ እምበር ዝርዝራዊ ሓበሬታ ኣይተዋህቦን።
ከምዝዝከር ሶማል፣ ኤርትራ ንጥሩፍ ጉጅለ ኣልሸባብ ስልጠናን ወተሃደራዊ ደገፍን ትህብ ኣላ ኢላ ብምኽሳስ ክሳብ ናብ ማዕቀብ ዝኸደ ስጉምቲ ብባይቶ ጸጥታ ከምዝውሰዳ ገይራ እያ።
ኣብዚ ብመንጎኝነት ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዳግማይ ዝሕደስ ዘሎ ዝምድና ኤርትራን ሶማልን ከኣ፣ መንግስቲ ኤርትራ መርገጺኡ ብምቕያር ካብ ኣልሸባብ ክወርድ ንዝኽእል መጥቃዕቲ ንምክልኻል ብምባል ሰራዊት ከሰልጥን እዩ ክብላ’የን ማዕከናት ዜና ሶማል ዝገልጻ።
ኤርትራ ኣባል’ቲ ኣብ ሶማል ዓስኪሩ ዘሎ ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ኣይኮነትን።
================


text:
Kungsör
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 18 12 2020
ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር፡ ሓደ ካብቶም ነኣሽቱ ምምሕዳር ከተማታት ሽወደን ኮይኑ፡ ኣስታት 8000 ተቐማጦ ኣለዉዎ። ማእከል ከተማ ኩንግስኦር ኣብ ልዕል ዝበለ መሬት ዝተዶኮነ ኮይኑ፡ ዝተረፈ ካፋል ናይቲ ምምሕዳር ከተማ፡ ናብቲ ለጠቕ ዝበለ ክፍላ መሬት ናብ ባሕሪ መላረይንን ፈለግ ኣርቡጋን ገጹ ይምጠጥ። ኣብ’ዚ ምምሕዳር ከባቢ’ዚ፡ ከም ጸጋ ንኡስ ስፍሓቱ፡ ዝደለኹሞ ነገራት ብቐረባ ክትረኽብዎ ትኽእሉ። ንኣብነት ትምህርቲ፡ ማእከል ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ጫካ ወይ ውን በረኻ ኩሉ ብቐረባ ይርከብ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ8,675
ስፍሓት መሬት227 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Örebro 61 ኪሜ
- Västerås 48 ኪሜ
- Eskilstuna 27 ኪሜ
- Stockholm 135 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ናብ ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር ክትግዕዙ ምስ እትሓስቡ፡ ኣቐዲምኩም ከተዘራርብዎም እትኽእሉ ወነንቲ ትካላት ክራይ-ኣባይቲ ይርከቡ። ኣብቲ ከባቢ ዝዓበየት ትካል ክራይ-ኣባይቲ፡ እታ ብምምሕዳር ከተማ እትውነን ከ-ኤፍ ኮይና፡ ብዜካ'ኣ ውን ብርክት ዝበላ ካልኦት ናይ ግሊ ትካላት ውን ኣለዋ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ዝርዝር ኣስማትን ናይተን ኣብዚ ቦታ፡ ዝካረ ኣባይቲ ዝውንና ትካላት፡ ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብዚ ምምሕዳር ከተማ፡ ብብዝሒ ካብ ዝዝረበሎም ቋንቋታት (ሽወደን ወጊንካ)፡ ዓረበኛን ትግርኛን ይርከብዎም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ምምሕዳር ከተማ ኩንግሳኦር፡ ቤት-ክርስትያን ሽወደን ካልእ ብርክት ዝበላ ነጻ ዝኾና ኣብያተ-ክርስትያናትን ይርከባ። መስጊድ ብቐረባ ኣብ ከተማ ቬስተሮስ ይርከብ። ኣብ'ዚ ምምሕዳር ከባቢ'ዚ፡ ኣብ መዳያት ስፖርት፡ ትያትር፡ ስነ-ጠበብን ባህልን ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ንጡፋት ማሕበራት ይርከባ። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ፡ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው፡ ተወሳኺ ዝርዝር ብዛዕባ እዘን ማሕበራት ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ኩንግስኦር ውሑዳት ዱኳናት፡ ክልተ ምግቢ ዝሸጣ ዱኳናትን ገለ እንዳ ቡንን ቤት መግብን ጥራይ ዘለዎ ሓደ ንእሽተይ ማእከል ከተማ ኣሎ። ክልተ ባንክን ሓደ ቤት መድሃኒትን እውን ኣሎ። ሕሱር ናይ ገዛ ኣቑሑትን ናይ ክሽነ ናውትን ክትገዝእ እንተ ደሊኻ ሓደ ናይ ካልኣይ ኢድ ዝጠዓመ (ሰከንድ ሃንድ) ዱኳን ኣሎ። ብተወሳኺ ጽቡቕ ካልኣይ ኢድ ዝጠዓመ ናይ ቈልዑ ክዳውንቲ ዝሸይጥ ዱኳን እውን ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ማእከል ዕዳጋ ካብ ኩንግስኦር ኣስታት 25 ኪሎመተር ርሒቑ ኣብ ኤስኪልስቱና እዩ ዘሎ። ኢከኣ (IKEA) ኣብተን ኣስታት ናይ 50-60 ኪሎመተር ርሕቀት ዝርከባ ከተማታት ቬስትሮስን ኦረብሩን ኣሎ።
ቤት-ንባብ ከተማ ኩንግስኦር፡ ኣብ ማእከል ከተማ ትርከብ። ኣብዛ ቤት-ንባብ፡ ብዝተፈላለየ ቋንቋታት ዝተዳለወ መጻሕፍትን መጽሄታትን ኣለኩም። ናብዚ ቤት-ንባብ ኣብ እትዛወሩሉ ኣጋጣሚ፡ ነተን ኣብኡ ዝርከባ ኮምፕዩተራት እውን፡ ክትጥቀሙለን ትኽእሉ ኢኹም። ስፖርታዊ ንጥፈታት ምዝውታር ትፈትዉ እንተኾይንኩም ከኣ፡ ነዓኹም ዝኾና፡ ብርክት ዝበላ ማእከላት ስፖርታዊ ልምምድ፡ ኣለዋ። ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኩንግሳኦር፡ መሐንበሲ-ማእከል፡ ሜዳ-ኩዕሶ፡ ህንጻ ስፖርታዊ ንጥፈታትን ከምኡ ውን ህንጻ ጸወታ-በረድን፡ ይርከብ። ብዜካ'ዚ ብርክት ዝበላ ማእከል ኣካላዊ-ልምምድ፡ ልምምድ ምግላብ ኣፍራስን ከምኡ ውን ልምምድ ኣኽላባት ይርከብ።
ቤት-ጽሕፈትመራኸብቲ ስራሕ (ኣርበትስፎርመድሊንገን) ኣብ ከተማ ሾፒን ቤት ጽሕፈት ኣለዎም፣ ኣብኡ በዓል-መዚ ግብሪን (ስካተቨርከት) ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት (ፎርሸክሪንካሳን) እውን ኣለዉ። ከተማ ሾፒን፡ ካብ ኩንግስኦር ኣስታት 13 ኪሎ-ሜተር ርሒቓ ትርከብ። ኣብ ሾፒንግ ካብ ኩንግስኦር ዝሓሸ ወይ ዕብይ ዝበለ ዕዳጋ ኣለዋ። ንኣብነት ኣብ ሾፒን፡ ብዙሓት ቡቲካትን ድኳናት መዓልታዊ-ኣስዝቤዛን ይርከባ። ኣብ መንጎ ሾፒንንን ኩንግስኦርን ስሉጥ ኣገልግሎት መጎዓዝያ-ኣውቶቡሳት፡ ኣሎ። ናይ ርክብ ሓበሬታ ናይ ኣሃዱ ምውህሃድ ኣብ ሕበረተ-ሰብ፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ናይዚ ኮሙን ኣለኩም።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ኩንግስኦር ብርክት ዝበላ መውዓሊ-ህጻናት ኣለዋ። ወልዲ ከኣ፡ ንደቆም ደስ ዝበሎም መውዓሊ-ህጻናት (መንግስታዊ ወይ ውን ግላዊ) ክመርጹሎም፡ መሰል ኣለዎም። ንውላድኩም ናይ መውዓሊ-ህጻናት ቦታ ክወሃቦም ምስ እትደዩ፡ ብኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣቀዲሙክም ከተመልክቱ ኣለኩም። ከተመልክቱ ምስ እትደልዩ፡ ነዚ ተባሂሉ ዝተዳለወ ቅጥዒ መሊእኩም ናብ ክፍሊ ትምህርትን ህጻናትን ክትልእክዎ ኣለኩም። ሓበሬታ ብዛዕባ መውዓሊ-ህጻናት ከምኡ ውን ኣድራሽአን፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ኣለኩም።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ከተማ ኩንግስኦር፡ ካብ ኣዚለ ክፍሊ ከምኡ ውን 1ይ ክሳብ 5ይ ክፍሊ ተመሃሮ ዝአንግዳ፡ 3 ናይ መባእታዊ-ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታት ይርከባ። ብዜካ'ዚ ሓንቲ፡ ካብ 6ይ ክሳብ 9ይ ክፍሊ ተመሃሮ እተአንግድ ቤት-ትምህርቲ ውን ኣላ። ኣብ ምምሕዳር ከተማ ኩንግሳኦር ብዜካ እተን ብመንገስቲ ዝወነና ኣብያተ-ትምህርታት ናይ ግሊ የለዋን።
ኣብ ከተማ ኩንግስኦር፡ ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ የላን። ስለዝኾነ ከኣ፡ ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር፡ ምስተን ኣብ ከተማታት ኣርቦጋ፡ ኤስኪልስቱና ከምኡ ውን ሾፒን ዝርከባ ናይ ካልኣይ-ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታት፡ ውዕል ክኸትም ዝተገደደ። ብመሰረት ናይዚ ዝተበጽሐ ናይ ምትሕግጋዝ ስምምዕ፡ ኣብ ከተማ ኩንግስኦር ዝቕመጡ ተምሃሮ፡ ኣብዘን ዝተጠቕሳ ከተማታት ከይዶም ንኽመሃሩ፡ ምስቶም ኣብቲ ቦታ ዝነብሩ ተምሃሮ፡ ማዕረ ዕድላት ምሰላትን ኣለዎም። ንካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዝምልከት ሓበሬታ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ኣለኩም።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ከተማ ኩንግስኦር፡ መድብ ትምህርቲ-ንዓበይቲ ኣሎ። ኣብ መእከል-ትምህርቲ ኩንስካፕስ-ፖርተን ንኣብነት፡ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ (ኤስ-ኤፍ.ኢ) ክትመሃሩ ትኽእሉ። ንትምህርትን ሞያን ዝምልከት መደባትኩም እንታይ ክትመሃሩ ትሓስቡን ንምቕጻል ትምህርትን ካልእን ዝምልከት ምኽሪ ዝህብኹም ካኢላታት ውን፡ ኣብዚ ትካል'ዚ ኣለዉ።
ዩኒቨርስቲታት ብቐረባ፡ ኣብ ኤስኪልስቱና፡ ቬስተሮስን ኦረብሩን ኣለኩም። ትምህርቲ ብዛዕባ ሕብረተ-ሰብ ሽወደን ብክፍሊ ምውህሃድ ሕብረት-ሰብ ኣብ ከተማ ኩንግሳኦር ይወሃብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ከተማ ኩንግስኦር ሕክምና፡ ፍሉይ ክፍሊ ህጻናትን ኣዴታትን ይርከብ። ኣብ ተመሳሳሊ ህጽና ውን ህዝባዊ ክሊኒክ-ስኒ (ፎልክ-ታንድቮርደን) ኣሎ። ዓበይቲ ሆፕሲታላት ብቐረባ ኣብ ከተማ ሾፒንግ ኣለኩም። ኣብ ከተማታት ቬስተሮስ፡ ኦረብሩን ኤስኪልስቱና ወን ዓበይቲ ሆፕሲታላት ኣለዋ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ተቐማጦ ኣብ ዝግበር ክርኽባት፡ ኣድላዪ ምስ ዝኸውን ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር፡ ብትካል ትርጉም ኣውራጃ ቬስትማንላንድ ኣቢሉ፡ ተርጎምቲ ክቆጽር ይኽእል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብታ ኣብ ማእከላይ ክፋል ዞባ ሜላርዳለን እትርከብ ከተማ ኩንጉስኦር፡ ናብ ዝተፈላለያ ዓበይቲ ከተማታት ሽወደን ንምኻድ፡ ስሉጥ ኣገልግሎት መጎዓዝያ ኣሎ። ንኣገልግሎት መጎዓዝያ ዝምልከት ሓበሬታ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ኣለኩም።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር፡ ንእሽቶይ ከተማ ብምዃኑ መጠን፡ ብዙሕ ናይ ስራሕ ዕድላት የብሉን። እቲ ዝዓበየ-ወሃቢ ስራሕ ኣብዚ ከባቢ'ዚ፡ ምምሕዳር ከተማ ኩንግስኦር ባዕሉ ኮይኑ፡ ካልኦት ነኣሽቱን ዓበይትን ኢንዱስትሪታትን ኣብዚ ከተማ'ዚ ኣለዋ። ከተማ ኩንግስኦር፡ ጥቓ ካልኦት ዓበይቲ ከተማታት ስለዝርከብ ግን ናብተን ከተማታት ኬድካ ምስራሕ ይከኣል እዩ።


text:
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን ደሓንዶ ሓዲርኩም!
ብዛዕባ ጸሎት ንዝጀመርናዮ መደብ ክንዛዝም ክልተ ኣስተንትኖ ተሪፈናና ኣሎዋ። ኣብዛ ናይ ሎሚ ብዛዕባ ጽንዓት ጽንዓት ብጽንዓቱ ከኣ ኣብ ጸሎት ምጽናዕ ዝብል ክንምልከት ኢና። እዚ ዕደመ እዚ እኳ ደኣ ትእዛዝ ኰይኑ ካብ ቅዱስ መጽሓፍ ዝመጸና እዩ። እቲ ህቡብ ሩስያዊ ባሕታዊ ጒዕዞ መንፈሳዊ መደቡ ነዘን ክንብባ ዝሰማዕናየን ‘ከየባተኽኩም ጸልዩ። ብዅሉ ኣመስግኑ’ዝብላ ሓረጋት ቅዱስ ጳውሎስ ልቡ ምስ ተንከፎ እዩ ጀሚርዎ። ንልቢ እቲ ሰብኣይ ቃላት ቅዱስ ጳውሎስ ይወግኦ ንሱ ከኣ እዛ ከየባተኽካ ምጽላይ ትከኣልዶ ትኸውን እናበለ ይሓትት። ከመይ ሕይወትና ኣብ ብዙሕ ግዝያትን ኩነታትን ዝተገማመዔት ስለዝኾነ ወትሩ ብምሉእ ልብና ክንጽሊ ኣየኽእለናን ይብል። ሃሰሳኡ ካብዛ ሕቶ እዚኣ ይጅምር እሞ ኣብታ ጸሎት ልቢ እትብል ድርሰቱ ይበጽሕ። እዛ ጸሎት ልቢ ከኣ ‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’ ትብል ነበረት። ሰሚዕኩማዶ! እስኪ ብሓባር ንድገማ ‘‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’። ገርሀይና ሓጻር ጸሎት እያ እንተኾነ ብጣዕሚ ጥዕምቲ እያ። እዛ ጸሎት እዚኣ ቀስ ብቀስ ምስ ሥርዓት ምስትንፋስና ትወሃሃድ እሞ ንምሉእ መዓልቲ ተሰንየና። እንታይ እያ ትብል ነራ እስኪ ድገምዋ! ‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’! ዓው ኢልኩም እስኪ ድገምዋ! ‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’! እወ ክንደጋግማ ኣሎና! እዚ ኣድላዪ እዩ። ከም ሓቁ ሥርዓተ ምስትንፋስና ፈጺሙ ኣየቋርጽን እዩ ዋላ ክንድቅስ እንከሎና! ጸሎትከስ ሥርዓተ ምስትንፋስ ሕይወትና እያ።
እሞኸ ደኣ ከመይ ቢልና ኢና ወትሩ ናይ ምጽላይ ልማድ እንጠርዮ! ትምህርተ ክርስቶስ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ሓንቲ ጽብቅቲ ጥቅሲ ብዛዕባ ታሪኽ መንፈሳውነት የቅርበልና። እዛ ታሪኽ መንፈሳውነት ነዛ ከየባትኽካ ብጽንዓት ምጽላይ ሕመረት ክርስትና ስለዝኾነት ብጣዕሚ ኣድላዪት ምዃና ይገልጽ። እስኪ ንቊ.2742 ሕልፍ ሕልፍ ኢልና ንመልከት፡ ኤቫግርዮ ፖንቲኮ ዝበሃል መነኮስ ዝበሎ ብምጥቃስ ይጅምር ‘ብዘይ ምቍራጽ ክንሰርሕ፣ ክንነቅሕ፣ ክንጸውም ኣይኮናን ዝተኣዘዝና”። ኣይፋሉን እዚ ትእዛዝ እዚ ኣይተዋህበናን እንተ እቲ ከየባተኽካ ምጽላይ ግን ሕጊ ሕይወትና እዩ’ ከኣ ይብል። ሕመረት ልቦናኸስ እዚ እዩ። ኣብ ሕይወት ክርስትና ፈጺሙ ክቅህም ዘይብሉ ድጉል ሓዊኸስ እዚ እዩ። እዚ ከምቲ ኣብ ጥንታዊ ቤተመቅደሳት ብቀጻሊ ንክንደድ ዝሕሎ ዝነበረ ንከየቋርጽ ከኣ ቀንዲ ውራይ ኣቅሽሽቲ ኰይኑ ዝነበረ እዩ። እነሆ እምበኣር ኣብ ውሽጢ እዚ ቅዱስ ሓዊ እዚ ክህሉ ኣለዎ። ብቀጻሊ ክቃጸል ብምንም ክጠፍእ የብሉን። እዚ ቀሊል ኣይኮነን እንተኾነ ከምኡ እዩ ክኸውን ዘለዎ።
ካልእ ትምህርቲ ክርስቶስ ዝጠቅሶ ትጉህ ጓሳ ዝነበረ ቅዱስ ዮሓንስ ኣፈወርቅ ከኣ ከምዚ ኢሉ ይሰብኽ ነበረ። ‘ኣብ መንጎ ሕዝቢ ኣብ እትጐዓዘሉ፤ ወይ ከኣ በይንኻ ኣብ እትንቀሳቐሰሉ፤ ወይ ከኣ ኣብ ቤትሸቐጥ ኮፍ ኢልካ….እናዓደግካ እናሸጥካ….ምግቢ እናሰራሕካ’ውን ከይተረፈ፤ ውዕውዕ ጸሎት ምዕራግ ይከኣል` እናበለ ይሰብኽ ነበረ። ‘ኦ ጐይታ መሓረኒ’! ‘ኦ ጐይታይ ሓግዘኒ’! ዝብላ ሓጸርቲ ጸሎታት እየን። ስለዚኸስ ጸሎት ከም ሓደ እህህታ ሙዚቃ ኰይኑ ቅኒት ሕይወትና እንቃንየሉ እዩ። ኣብ ዕለታዊ ሕይወትና ምስ እንገብሮ ምንቅስቃስ ከም ዝቃወም ገርና ክንምልከቶ የብልናን። ዕለታዊ ግድነታትና ቈጸራታትናን እናፈጸምና ምስ እንገብሮ ኩሉ ተግባራትና ብጸሎት ትርጉም ይህልዎ ሰላም ይነግሶ። ጸሎትከስ እዚ እዩ።
ርግጽ እዩ! ነዚ ዕላማታት እዚ ኣብ ግብሪ ክተውዕል ቀሊል ኣይኮነን። ቈጺርካ ብዘይውዳእ ጉዳያት ዝተኸበቡ ሓደ ኣቦን ሓንቲ ኣደን ኣብዚ ሓላፍነት ከይበጽሑ ንዝነበሮ ውዕውዕ ናይ ጸሎት ግዜን ቦታን ክናፍቁን ዳግም ክረኽብዎ ቀሊል ከምዘይኮነን ክግንዘቡ ይኽእሉ። ከመይ ውሉድ ወሊዶም ሥራሕ ገፊሑ ጉዳይ ሥድራቤት በዚሑ ወለዶም እውን ሸምጊሎም ጾሮም ይኾኑ። እዚ ክግበር ዝከኣል ኣይኮነን ኢልካ ብምሕሳብ ምስ እትደግም ክትዕወት ኣይከኣልን እዩ። እሞኸ ደኣ ከመይ ይገበር እንተቢልና ኣብ ዝሃሎኻ ሃሉ እቲ ብዛዕባ መላእ ፍጥረት ዝግደስ ኣቦና ዝኾነ እግዚአብሔር ምሳና ከምዘሎን ብዛዕባ ነፍሲወከፍና ከምዝግደስን ምሕሳብ ዓቢ ነገር እዩ። ንሱ ብዛዕባ ካብ ተገደሰ ከኣ ንሕና ወትሩ ክንዝክሮ ኣሎና።
ኣብዚ ክንዝንግዖ ዘይብልና ጉዳይ ኣሎ! እዚ ከኣ ኣብ ሕይወት መነኮሳት ሥራሕ ዓቢ ቦታን ክብርን ከምዝነበሮ እዚኣ ንገዛእ ርእስኻን ንካልኦትን ንምእላይ ዝግበር ሞራላዊ ግድነት ዘይኮነ ከም ሚዛን መሕለዊ ማለት ውሳጣዊ ሚዛን ንምሕላው ዝሕግዝ ብምንባሩ ጸሎትን ሥራሕን ዝብል መሪሕ ይኽተሉ ነበሩ። ኣብ ጸሎት ጥራይ ተጸሚድካ ምስ ክውንነት ርክብ ምቊራጽ ዘይከኣል ብምዃኑ ካብዚ ሓደጋ ንምድሓን ሥራህ ምስ ክውንነት ከም እንጋጠም ይገብረና። ናይ ሓደ ሽማግለ መነኮስ ኣእዳው ኩሉ ግዜ ብባደላን መዂዓትን ዝላደያ እየን። ኣብ ሉቃ 10.38 ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንቅድስት ማርታ ኣድላዪት ሓንቲ ጉዳይ ከምዝኾነት ንሳ ኸኣ ንእግዚአብሔር ጽን ኢልካ ምስማዕ እያ ክብላ እንከሎ ነቲ ንሳ እትህቦ ዝነበረትን ካልእ ኣገልግሎታትን ንምቊንጻብ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ሥራሓ እናሠርሔት ንእግዚአብሔር ጽን ኢላ ክትሰምዕ እዩ ዝዕድማ ዝነበረ።
ኣብ ባህርይ ወዲሰብ ኩሉ ብጽምዲ ዝቆመ እዩ። ኣካልትና እንተተመልከትና መብዛሕትኡ ጽማድ እዩ። ክልተ ኣእዳው ክልተ ኣዕይንቲ ወዘተ። ሥራሕን ጸሎትን እውን ከምኡ መማልእቲ እዮም። እቲ ሥርዓተ ምስትንፋስ ኩሉ ጸሎት ናይ ሥራሕ ድሕረ ባይታ ይኸውን። እዚ ብግሁድ እኳ እንተዘይኮነ ወትሩ ኣሎ። ምሉእ ብምሉእ ብሥራሕ ተጸሚድካ ንጸሎት ዝኸውን ንእሽቶ ግዜ ዘይምርካብ ሰብኣዊ ኣይኮነን።
ማዕረ ማዕረኡ ድማ ካብ መነባብሮ ሕይወት እትንጽል ጸሎት ጥዕይቲ ጸሎት ኣይኮነትን። ካብ ጭቡጥ ዕለታዊ መነባብሮ ዝንጽል ጸሎት መንፈሳውነት ጥራይ ሒዝካ ዝንበር ሥርዓት ኰይኑ ስለ ሥርዓት ኢልካ ዝግበር ይኸውን። ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ደብረ ታቦር ክብሩ ምስ ገለጸ እዚ ሰቂለ ኅልናዊ ምጥቀት እዚ ንነዊሕ ግዜ ክቅጽል ኣይደለየን እንታይ ደኣ ብኡ ንብኡ ካብቲ ጎቦ ሒዝዎም ብምውራድ ኣብ ዕለታዊ ናብራኦም ተመልሱ። ምኽንያቱ ከኣ እዚ ተመኲሮ እዚ ኣብ ልባቶም ከም ብርሃንን ሓይሊ እምነቶምን ጸኒዑ ክነብር እዩ። ነቲ ኣብ ዝመጽእ ዝነበረ ዕለታት ከጋጥም ንዝነበሮ ማለት ሕማማቱ ከም ብርሃንን ሓይልን ከገልግሎም እውን ነበረ። በዚ ከምዚኸስ ምስ እግዚአብሔር ክንከውን ኣብ እንውስነሉ ግዝያት እታ ኣብ ጭቡጥ ዕለታዊ መነባብሮ እትሕግዘና እምነት ዳግም ሕይወት ትዘርእ። እዛ እምነት እዚኣ ከኣ ብግዲኣ ነታ ብዘይምብታኽ ብጽንዓት እትግበር ጸሎት ትቅልብ። በዚ ኣብ መንጎ እምነትን ዕለታዊ መነባብሮን ጸሎትን ዝዝወር ዓንኬልከስ ነቲ እግዚአብሔር ካባና ዝጽበዮ ሓዊ ፍቅሪ ክርስትና ወትሩ በሪሁ ከምዝቅጽል ይገብሮ።
ነዛ ገርሀይና ቀላል ጸሎት ዝበልናያኸስ ደጋጊምና እንክንጽልያ ብጣዕሚ ጽቡቅ ክስመዓና እዩ። እስኪ ትዝክርዋ እንተዀንኩም ክርኢ ኩልና ብሓንሳብ ንድገማ ‘‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’ እንደገና ንድገማ ‘‘ወልደ እግዚአብሔር ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንኣይ ንሓጥእ መሓረኒ’። ነዛ ጸሎት እዚኣ ብቀጻሊ ምድጋም ምስ ኢየሱስ ንእንገብሮ ሓድነት ክድግፎ እዩ። እግዚአብሔር ይሃበለይ።


text:
ኣደ-መንበር ሃገራዊ ኮሚቴ ስነ ምግባር ወ/ሮ ሃና ዋለልኝ ኣብ ልዕሊ ኣቶ ይልቃልን ካልኦት ኣርባዕተ ተኸሰስትን ዝቐረበ ኽሲ ዝተረኣየ ብናይቲ ኮሚቴን ናይቲ ፓርቲት መምርሕታት እዩ ኢለን።
ካብ ዝሓለፈ ታሕሳስ ጀሚሩ ጉዳዮም ክረአ ዝጸንሐ ኣቦ መንበር እቲ ፓርቲ ኣቶ ይልቃል ጌትነት፣ሓላፊ ፋይናንስ ዝነበሩ ኣቶ ወሮታው ዋሴ፣ምኽትል ኣቦ መንበር ኣቶ ስለሺ ፈይሳ፣ሓላፊ ጉዳይ ወዳበ ዝነበሩ ኣቶ ጌታነህ ባልቻን ኣባል ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ወይንሸት ሞላን እዮም። እቲ ክሲ ናይቲ ፓርቲ ገንዘብ ብዘይኣግባብ ምስ ምጥቃም ዝተተሓሐዘ እዩ።
እቲ ኮሚተ ዘቕረቦ ሓሳብ ኣቶ ይልቃል ጌትነትን ሓላፊ ፋይናንስ ዝነበሩ ኣቶ ወሬታው ዋሴን ካብቲ ፓርቲ ክባረሩ ዝተረፉ ተኸሰስቲ ድማ ካብ ሓላፍነቶም ትሕት ኢሎም መሰሎም ንግዚኡ ክእገድን እዩ ዝብል’ዩ።እንተኾነ እቲ ጉዳይ ናይ መወዳእታ ውሳነ ከይተውሃቦ ንሳቶም ብዘይፈልጡዎ መንገዲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ከምዝወጸ ወ/ሮ ሃና ይገልጻ።
እቲ ጉዳይ ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ውሳነ ከምዝርክብ ኣቦ መንበር ኮሚሽን ኦዲትን ቁጽጽርን ገሊጾም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ተስፊት ኣብርሃም
4ይ ክፋልን መደምደምታን
መጽሓፍ ተረፍ ንዅሉ መዳይ ህይወት ማለት ካብ ግዜ ቝልዕነት ክሳብ ግዜ ንእስነትን ኣብ ምልላይን ምድህሳስን ትርጉም ህይወትን እተርኢ መጽሓፍ ኮይና፡ ኣብ ኣሰራርዓ ዛንታታት ድማ መስርዖም ሒዞም እናዓበዩ ዝኸዱ ዛንታታት እዮም።
እቲ ዘገርም ጽባቐ ናይዛ መጽሓፍ ብዝተፈላለዩ ቅዲታት ዝተዓዩ ኰይኖም፡ ኵሎም ድማ ነጸብራቕ ናይ ሓደ መንእሰይ ኣብቲ ሕብረተ ሰቡ ዘንጸባርቖን ዘለዎ ግደን ብምርኣይ እዩ እቲ ዛንታታት ተዓዩ። ይዀን እምበር፡ ብዝተፈላለዩ ቅዲታት እዞም ዛንታታት ምዕያዮም ንደራሲ ሓደ ካብቲ ሓያል ጎድንታቱ ዘብሎ ይኽእል እኳ እንተኰነ፡ ማዕረ ማዕሪኡ ከኣ ሓደ ካብቲ ድኹም ጐድንታቱ ከብሎ ዝኽእል ኢዩ። ምኽንያቱ ዝዀነ ጽሓፊ ናቱ መለለዪን መንነትን ቅዲን ባህልን ልምድን ክህልዎ ስለ ዘለዎ። ዝተፈላለዩ ዓበይቲ ጽሓፍቲ ዓለምና፡ ነናቶም ቅዲ ብምሓዝ ንቡዙሓት ጽሓፍቲ ክጸልዉን ተዘካሪ ዕዮ ክገድፉን ኪኢሎም ኢዮም። ደራሲ መጽሓፍ ‘ተረፍ’ እዛ መጽሓፉ ብዅልንትንኣ ተዘካሪትን ነባሪት ስራሕን ከብላ ዝኽእል ብዙሕ እኳ እንተሃለወ። ብናይ ብዙሓት ጸሓፍቲ ጽልዋ ድርሳኑ ከሪኤና ይኽእል እምበር፡ ፍሉጥ መለለዪ ክገድፈልና ግን ኣይከኣለን። ንኣብነት “መልሲ ጐደና” ብ ኢኒሸሽናል ስቶሪ ዝተዓየት ስራሕ ኢያ። “ዓራዪ ሰዓት” ብ ፕሎትለስ(ትልሚ ኣልቦ) ዝተዓየት ኢያ። “ዕርቂ” ብቾኮቭያን ሞድ ዝተሰርሐት ኢያ። ብጥምዙዝ ዛንታ ዝውድኡ እውን ኣለዉ። ብኸምዚ ምጽሓፉ ማዕረ እቲ ኣድናቖታዊ መልሰ ዕንጋለ፡ ነቐፌታዊ መልሰ ዕንጋለ ክዘንቦ ከም ዝኽእል ግን ፍሉጥ እመስል። ዋላ’ኳ ጽሓፍቲ ሃገርና ብሓደ ቅዲ ብጥምዙዝ ወይ ድማ ብኣደናቂ ኣፈጻጽማ (twisted end/ surprise ending) ጥራይ ዝፍለጡ እንተዀኑ፡ ቅዲታቶም ግን ከነለልዮ ኪኢልና ኢና። ዋላ’ኳ እቲ ትሕዝቶ ዛንታ ኣሰልካዪን ተደጋጋሚን እንተዀነ። ደራሲ መጽሓፍ ተረፍ ግን ዋላ’ኳ እዚ ዝተጠቕሰ ከም ድኹም ጐድኒ ክዝረበሉ ይከኣል እንተዀነ፡ ሓንቲ ካብተን መወከሲታት መጽሓፍቲ ሃገርና ከይዀነት ግን ኣይክትተርፍን ኢያ።
ብዘይካ እዚ ልዒለ ዝጠቐስክዎ፡ ኣብዛ መጽሓፍ ብዙሕ ዘይኰነ፡ ኣብ ሓንቲ ዛንታ ግን፡ ናይ ኣሰራርዓ ድኽመት ተንጸባሪቑ ይረአ። ኣብ ዛንታ “ጻማኣ” ዘሎ ምስ እንምልከት ድማ ብኸምዚ ተሰሪዑ ይርከብ። ንቐደም ኣምር ናይቲ ዛንታ ንምትሓዝ ዝኣክል።
ጻማኣ፡ ንገጻት ህይወት ፍቝራት እተዘንቱ ኰይና፡ ማክዳ እትባሃል ፍቅርቲ ቀንዲ ጠባይ፡ ንዕኡ ብምግዳፍ ንሓደ ኣብ ደገ ዝነብር ብፈይስቡክ ዝተላለየቶ ክትምርዖ ትውስን። ወሲና እውን፡ ኣይኰነላን እምበር። እቲ ብፈይስቡክ ዝተላለየቶ ሰብ ካብ ደገ (ወጻኢ) መጺኡ ኣስመራ ምስ ኣተወ እንተርኣየቶ፡ ዝሸምገለ ካብ ንዘለዎ ምንባር ንሞት ከም ዝቐርብ ምስ ረኣየቶ፡ ምምርዓው ከም ዘቋረጸቶ ኣብ እቲ ዛንታ ኣሎ።
“ኡፍ!. . ዘረባ ደኣ መን ክኽእለካ፡በጃኻ ኢለካ ሕጂ ክንረዳዳእ ኣይንኽእልን ኢና. . . ፈይስቡክ ከኣ ከፊተ ኣለኹ።”
“እንታይ እዩ ፈይስቡክ ከ?”
“. . . ድሒርካ ኢኻ ኮ ዘለኻ. . .! ዘየለኻ. . .! ኣብ ዓመት ሓንሳብ እናመጻኻ ደኣ፡ ተስፋኻ ኣይኰነን ርእስኻ እውን ክኣርግ እዩ…!”
ኣብ በረኻ ምሕዳር፡ ኣብ ስንጭሮታት ምንባር፡ ተስፋኻ ከም ዝሃፍፍ፡ ዕድመ ንእስነትካ ከም ዝረግፍ ኢያ ኣመታ እናሃበት ትርአ። እቲ ዝዓበየ ነገር ድማ ካብ ምዕባለ ዓለም ተገሊሉን ተቐይዱን ከም ዘሎ እናውካእትሉ ይንበብ።
ፈይስቡክ ምኽፋታ እውን፡ ንሱ ጥራይ ኣይኰነን እቲ ቀንዲ ዋና ነገር፡ ብፈይስቡክ ሓደ ሰብ ተላልያ ከም ዘላ ክትነግሮ ስለ ዝደለየት ኢያ። ነጊራቶ ድማ። ዕድመ ንእስነታ ብዘይ ውዳእ ተስፋ ጥራይ ምስ ኰና፡ ከም ዝወሰነት ከኣ ትነግሮ።
እሞ እቲ ድኹም ጐድኒ ናይዛ ዛንታ ደኣ ኣበይ ኢዩ? ኣብ ኣዘናትዋ? ኣብ ፈሓዚ ሓሳባት? ኣብ መቓን ግዜ? ወይስ ኣብ ኣፈጻጽማ? መወከሲ ብምውሳድ ክድህሰስ ይሓይሽ።
ኣዘንታዊን ማክዳን መዓስ ኢዩ ሌላኦም? ኣበይ?
“ኣብ ሓደ ዓመት ክረምታዊ ማእቶት ተማሃሮ፡ከካብ ቤት ትምህርትና ምስ ወፈርና ኢና ፈለማ ተላሊና። ሽዑ ኣነ ናይ ካልኣይ ዓመት ተማሃራይ ቤት ትምህርቲ ስነ ኪነት፡ ንሳ ድማ ናይ 10ይ ክፍሊ ተማሃሪት ቤት ትምህርቲ ሰማእታት እያ ዝነበረት።” (105) እዚ ኢዩ መበገሲ ሌላኦም።
ብድሕሪኡ ዝቐጸለ ገጻት ህይወት ክልተ ፍቝራን ግን ኣብ ምውኃድ ዛንታ ዘለቕለቕ ክብል እርአ። ኣብነት ንምውካስ ኣብ ገጽ 108 ከምዚ ይንበብ።
“ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክወፍር እንከለኹ፡ ንሳ ግን ስፖርተኛ ተባሂላ፡ በቲ ዓውዲ – ኵዕሶ ሰኪዐት ኣጐልጉሎታ ክትፍጽም ምስ ተገብረ፡ ብዙሕ ላዕልን ታሕትን ኣይበለትን።”
እዚ ግዜ ብመቓን ዓመተ ትምህርቲ 1992/93 ምንባሩ ሌላኦም የብርህ። ዓመተ ትምህርቲ 993/94 ትምህርቲ ድሕሪ ምዝዛም ናብ ሳዋ ከም ዝወረደ ከኣ የረድእ። በዚ ግንዛበ እዚ ድማ፡ ክረምታዊ ማእቶት ቅድሚ ሳዋ ድዩ ኔሩ? ብምባል ኣብ ሕቶ ኰለል ክትብል ትግደድ። በዚ ከኣ እዛ ዛንታ ናይ ምውህሃድ (Arrangement) ጸገም ከም ዘለዋ ተንጸባሪቑ ኣሎ።
ካብዛ ዛንታ ብውልቀይ ዝተማሃርክዎ ወይ ዝተዓዘብክዎ እንተሎ፡ ኣብ ተኣኒንካ ዝሰርሓኻዮ ዕዮ እውን ጌጋ ክርከብ ከም ዝኽእል ኢየ ኣእሚነያ ንነብሰይ።
***
ተስፊት ኣብርሃም


text:
ምንስቴራት ወፃኢ ኢትዮጵያን ግብፅን ትማሊ ሰንን ሎማዕንቲ ንጉሆ ሰሉስን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተዘራሪቦም ኣለው።መዘራረቢ ነጥቢ ኢትዮጵያ ንዓብዪ ግድብ ህዳሴ ንምስራሕ ንሩባ ኣባይ ምቕልባሳ ስዒቡ ዝተፈጠረ ወጥሪ ዝምልከት።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ሎማዕንቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ክልቲአን ሃገራት ብዓለምለኸ ጉጅለ ክኢላታት ዝተወሃቡ መፍትሒ ሓሳባት ንኽትግበሩን ዝርርብ ንኽቕፅልን ተሰማሚዐን ኣለዋ ኢሎም።’’ክልቴና ብሕውነታዊ መንፈስን ሓባራዊ ምርድዳእን ተሳትፎ ሱዳን ሓዊሱ ብዓለምለኸ ጉጅለ ክኢላታት ዝተውሃቡ መፍትሒ ሓሳባት ንምትግባር ኣብ ቴክኒካውን ፖለቲካውን መዳያት ንምምኽኻር ተሰማሚዕና ኣለና።’’
እቲ ዲፕሎማሲያዊ ቋንቋ ግብፂ ንቀረብ ማየይ ዘስግእ እዩ ንእትብሎ ናይ ሓሙሽተ ቢሊዮን ዶላር ግድብ ስዒቡ ካብ ዝተርኣየ ምጉህሃር ወጥሪ ፍልይ ዝበለ እዩ።
ዝበዝሕ ማይ ናይል ካብ ኢትዮጵያ ይምንጩ።እንተኾነ ብመሰረት ብብሪታኒያ ዝተፅሓፉ መግዛእታዊ ውዕላት ግብፂ 87 ሚእታዊ ማይ ናይል ተጠቃሚት ይገብራ።
ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት መሓመድ ሞርሲ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ከም ግብረ መልሲ እቲ ናይ ግድብ ፕሮጀክት ኩሎም ኣማራፂታት ኣብ ቦትኦም ኣለው ብምባል ክሳብ ምጥንቃቕ በፂሖም እዮም።
እቲ ብዝልዓሉ ሰበስልጣን ክልቲአን ሃገራት ዝተኻየደ ዝርርብ ኢትዮጵያ ኣጠቓቕማ ማይ ብዝምልከት ነቲ ናይ መገዛእታዊ ውዕላት ዝትክእ ሓድሽ ሕጊ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ምፅዳቕ ሻድሸይቲ ሃገር ኣብ ዝኾነትሉ እዋን እዩ።ሩዋንዳ፣ብሩንዲ፣ኬንያ፣ታንዛኒያን ኡጋንዳን እቲ ውዕል ድሮ ፈሪመናሉ ኣለዋ።ግብፂ ካብ ዘይፈረማ ሃገራት ሓንቲ እያ።
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ግብፂ መሓመድ ከማል ኣሚር ገለ ፖለቲከኛታት ሃገሮም ኣብ ልዕሊ ይህነፅ ዘሎ ግድብ ውዲት ክፍፀም ኣለዎ ኢሎም ንዘቕረብዎ ሓሳብ ሃገሮም ይቕሬታ ክትሓትት የብላን ኢሎም።’’ገሊኦም ዝተውሃቡ ሪኢቶታት ኣብ እዋን እቲ ረስኒ እዮም።ወይ ድማ ካብ ስምዒት ተላዒሎም እዮም።ጣዕሳ ኣየድልን።’’
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዶ/ር ቴድሮስ እቲ ግድብ ብዛዕባ ዘሕድሮ ፅልዋ ዝርርብ ንምቕፃል ኣብ ቀረባ ናብ ካይሮ ክገሹ ትፅቢት ይግበር።
ግብፂ ንዝጎድላ መጠን ማይ ብዝሓሸ ኣትሓሕዛ ማይ ክተከሓሕሶ ትኽእል እያ ክብሉ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ይከራኸሩ።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝጀመረ ህንፀት እቲ ግድብ ድሮ 20 ምእታዊ ተዛዚሙ’ሎ።ኣብ 2017 ኣ/ፈ ምስ ተዛዘመ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪካ እታ ዝዓበየት ምንጪ ሓይሊ ኤልክትሪክ ናብ ምዃን ከሰጋግራ እዩ።


text:
ንደቡብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ዚምባብወ ን 37 ዓመታት ዝመርሕዋ ፕረዚደንት ነበር ሮበርት ሙጋበ ኣብ መበል 95 ዓመቶም ዓሪፎም። ፕረዚደንት ነበር ሙጋበ ኣብ ሃገረ ሲንጋፖር ሕክምናዊ ረድኤት ኣብ ዝግበረሎም ዝነበረ ግዜ'ዩ ምማቶም ዝተገልጸ።
ፕረዚደንት ሙጋበ ፡ ዚምባብወ ኣብ 1980 ድሕሪ ብውሑዳት ጸዓዱ ዝተዓብለለ መሪሕነት ምንጋፋ: ክሳብ ብሓይሊ ካብ ስልጣን ዝእለዩ ነታ ሃገር መሪሖምዋ እዮም።
ናይ 37 ዓመት ዘበነ መሪሕነት ፕረዚደንት ነበር ሙጋበ ብዝተፈላለየ መለክዒታት ዝግለጽ ኣካታዒ ኮይኑ :ገሊኦም ኣብ መትከላቱ ዝጸንዐ ጅግና መራሒ ሓርነት ገይሮም የቕርብዎ። ካልኦት ድማ ዝተሰርቀ ምርጫ: ዝተዳቐቐ ቁጠባ ከምኡውን ሰፊሕ ስግኣት ኣብ ዜጋታት ዘተኣታተወ ገይሮም ይገልጽዎ።
ፕረዚደንት ነበር ሙጋበ ንዘበነ መሪሕነቶም ኣመልኪቶም ኣብ 2018 ምስ ድምጺ ኣመሪካ ኣብ ዝገበርዎ ቃለ መጠይቕ "ኩሉ ግዜ ምምላስ ናብ ምሕደራ ቅዋም፤ ምምላስ ናብ ግዝኣተ ሕጊ፤ ምምላስ ናጽነት ናብ ህዝቢ ምስ ሰራሕኩ'የ" ኢሎም ንዝቐርበሎም ወቐሳ ተኸላኺሎም ምንባሮም ይዝከር።


text:
ስዩም ዘይብሉ ትስፍዋት ወረስቲ ዓራት
ወለድና ነገራት ምስ ኣብቅዑ ብድሕሪኡ ንዝግበሩ ፈተነታት ዕሽነት ምዃኑ ንምግላጽ ድሕሪ ማይ ናብ በዓቲ ይብሉ። ሎሚ ድማ ዕሽነት ኣምለኽቲ ኢሳይያስ ንምግላጽ ህዝብና ድሕሪ ገበጣ በይኖም ዝጻወቱ ትስፍዋት ወረስቲ ዓራት ኢሳይያስ ክብል ይገልጾም ኣሎ።
እቶም ስዩም ዘይብሉ ዓያሹ ብዝብል ዝገልጾም ዘሎ ብቑጽሪ ሕፍኒ ክነሶሞ ያሒተ እንተላም ዝሕስዉ ኣብ ግዳም ዝርከቡ ኣጠቓዕቲ ነቲ ብስርሒት ፎርቶ ዝፈለመ ግብራዊ ኣራሚ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ብምጽላምን ብምጥቃንን ወረስቲ ዓራት ንምዃን ዝገብርዎ ዘለዉ ብዕራይ ወለደ ሓሶታት ብምዕዛብ’ዩ።
እቲ ወራሲ ዓራት ገይሩ ክናዘዘሎም ዝጽበይዎ ዘለዉ ኢሳይያስ ከይተረፈ ዝኣመነሉ ጠለብ ምልኣተ ህዝብን ሰራዊትን ሒዙ ዝተበገሰ ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ፡ ሓንሳብ ብሃይማኖት ካሊእ ግዜ ከባብያ’ውን ናይ ገለ ብሄራትን በዚ ኣይሰልጥን ክብሎም ከሎ ከኣ ናይ ግዳም ተልእኾ ጌሮም ንምጽላም ዘለዎም ናይ ሓሶት መናፍሕ ኩሉ ከዝንቡ ግዜ ስኢኖም ይርከቡ ኣለዉ።
ንምዃኑ ኣየነይቲ ጠለብ’ያ እታ ናይ ሃይማኖት፡ ናይ ከባቢ ወይ ናይ ግዳም ትብልዋ ዘለኹም ኣቱም ትስፍዋት ወረስቲ ኑዛዜ ኢሳይያስ?
እስከ እተን ኣብዚ ሕጂ እዋን እቶም መሪሕነት ኣራሚ ምንቅስቓስ ምስ ገበነኛ ኢሳይያስ ተላዚቦም ዳርጋ ብጀካ‘ታ ሓንቲ ኣብ ኣርባዕቲአን ተስማሚዑለን ዝርከባ 5 ነጥብታት ናልዐልና ንትስፍዋት ወረስቲ ዓራት ኢሳይያስ ንሕተቶም።
1. ንሰራዊት ክእተወሉ ዝጸንሐ መብጽዓታት ተግባራዊ ይኹን ዝብል ጠለብ
– መሃያ ሰራዊት ብዘይቅድመ ኩነት ክመሓየሽ
– ስሩዕ ናይ መዓርግ ግዜን ተዋረድን ክውሰንን ንነዊሕ ግዜ ስለዝጸንሐ ሕጂ ወሰኽ መዓርግ ክወሃብን
– ኣብ ባንክታት ተቐሚጡልካ ዝተብሃለ ገንዘብ ሰራዊት ክወሃብን ባዕሉ እንተስ ክጥቀመሉ ወይ ኣብዘድልዮ ባንክታት ከቅመጥ ክውሰን
– ኣገልግሎቱ ዝወደኣ ክጣየስን ሞስኡ ክረክብ ክግበርን ዝብል ነጥቢ ‘ቲ ቀዳማይ ጠለብ’ዩ። እዚ ናይ ምልኣተ ሰራዊትና ጠለብ ነየናይ ሃይማኖት ወይ ከባቢ ዝውክል ኢኹም ትብሉና ዘለኹም?
2. ብዘይ ሕጊ ዝተኣሰሩ፡ ኩሎም ዓይነት እሱራት ብዘይቅድመ ኩነት ክፍትሑ ዝብል ካልኣይ ጠለብ
– ሃገርና ናብቲ ሕጂ ኣትያቶ ዘላ ኩለመዳያዊ ጸገም ከይትጥሕል ኣካያይዳና ነተዓራሪ ቅዋም ይተግበር ወዘተ ብምባሎም ምኽንያት ገበን ተቆጺርዎም ብግፍዒ ዝተኣሰሩ ብጉጅለ-15 ዝፍለጡ መራሕቲ ሰውራ ብጉጅለ-13 ዝፍለጡ ምሁራት ከምኡ’ውን ብጉጅለ-11 ዝፍለጡ ጋዜጠኛታት ብዘይቅድመ ኩነት ክፍትሑ
– ብእምነቶም ምኽንያት ዝተኣሰሩ ክፍትሑ
– ብስግረዶብ ብኽፍሊት ግብርን ሃገራዊ ጉቡእ ኣይፈጸምኩምን ወዘተ ናተብሃሉ ዝተጸዓኖም ቅጽዓት ክኸፍሉ ብዘይ ምኽኣሎም ዝተኣሰሩ
– ወተሃደራዊ ቅጽዓት ተመሳሚሱ ብሓደራ ዝተኣሰሩ ኣባላት ሰራዊትን ኣገልግሎትን
– ካብ ኣገልግሎት ሃዲምኩም ወይ ሳዋ ኣይወረድኩምን ተባሂሎም ዝተኣሰሩ ተምሃሮን መንእሰያትን ብዘይዋላ ሓደ ቅድመ ኩነት ክፍትሑ ዝጠልብ ካልኣይ ሕቶ ኣራሚ ምንቅስቓስ ነየናይ ሃይማኖት ብሄርን ከባብን ጥራሕ ዝምልከት ኢኹም ትብሉና ዘለኹም? ኣቱም ዘጣቕዕ ኢድ እምበር ዝሓስብ ርእሲ ዘይዓደለኩም ወረስቲ ዓራት ኢሳይያስ
3. ካብ ስሩዕ ኣዋጅን ኣሰራርሓን ወጻኢ ብውልቀ ሰባት ዝተወሰነ ኣልማማ ምዕጣቕ ሽማግለታት ወለዲ ጠጠው ይበል፡ ዝተበተነ ብረት ይተኣከብ ናብ መኽዘናት መንግስቲ ይእቶ። ኣብ ሓደ ሃገር ክልተ ሰራዊት ፈጢርካ ማለት’ውን ብተኽላይ ማንጁስ ዝምራሕ ሰራዊትን ብጀነራል ወዲ ኤፍሬም ዝምራሕ ሰራዊትን ዝበሃል ኣሰራርሓ ኣዕናዊ’ዩ። ኤርትራ ሓንቲ ሃገር ስለዝኾነት ‘ቲ ስሩዕ ብወዲ ኤፍሬም ዝምራሕ ሰራዊት ናሃለወ ካሊእ ዓይነት ብኻሊእ እዚ ዝምራሕ ሰራዊት ምፍጣር ሃገር ናብ ክልተ ኸፋፊሉ ዘዋድእ’ዩ ዝብል ጠለብ ‘ቲ ሳልሳይ ናይ ልዝብ ነጥቢ’ዩ ኮይኑ ዘሎ። ‘ዚ ኸ ነየናይ እምነትን ከባብን ዝውክል ኢኹም ክትብሉና?
4. ብ1997 ዝተረቐቐ ቅዋም ተግባራዊ ንምግባር፡ ዘተግብር ጉባኤኛ ይመስረት ናብ ህዝቢ ኣውሪዱ የመያይጥ ድሕሪኡ ግዜ ከይተወሰደ ኣብ ግብሪ ይውዓል በቲ ‘ቲ ቅዋም ዝሕግጎ መሰረት ድማ ቅዋማዊ መንግስቲ ይመስረት ሃገርና ኤርትራ’ውን ቅዋም ብዘለዎ መንግስቲ ትመራሕ ኣብ ዓለም ጉቡእ ክብራ ዝወነነት ሃገር ንግበራ ዝብል፡ መሰረታዊ ጠለብ ድማ ‘ቲ ራብዓይ ነጥቢ ናይ ልዝብ ተጌሩ፤ ይካየድ ኣሎ። እዚ ጠለብ እዚ’ከ ንሞሱሊም ዜጋታትና ወይ ንሓደ ኸባቢ ዝውክል’ዩ ዲኹም ትብሉና ዘለኹም? ወይስ ኣሜሪካ ዝጠንቆለቶ ንግዳም ሃገራት ዝረብሕ ጠለብ’ዩ ኢኹም ትብሉ ዘለኹም?
5. ምእንቲ ‘ዞም ቀዲሞም ዝተገለጹ ኣርባዕተ ሕቶታት ክምለሱን ክትግብሩን ንኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዘይ ቅድመ ኩነት ስልጣንካ ክተርክብ ኣለኻ ዝብል መላዘቢ ሓሳብ ‘ቲ ሓምሻይ ነጥቢ ኾይኑ ኣሎ። ኢሳይያስ ውረድ ዝብል ጠለብ ናይ ኣየናይ ሃይማኖት’ዩ ኢኹም ትብሉና ዘለኹም ትስፍዋት ወረስቲ ዓራት?
ንምዃኑ’ከ መን’ዩ ነቲ ብጅግንነት ህዝባዊ ምንቅስቓስ ንዝጀመረ ሓይሊ ጅግና ኣይጅግናን ከዳዕ ሃገራዊ ክብል ዝኽእል? ነቶም ትማሊ ብፍሉይ ጅግንነት ዝፍለጡን ‘ዞም ወረስቲ ዓራት ኢሳይያስ ይትረፍ መዲሮም ጽላሎቶም ክሪኡ ከለዉ ከይተረፈ ዘጣቕዕሎም ጀጋኑ፡ ጠላማትን ፈራሓትን ጌሮም ክዛረቡሲ ካን ሕንከት ኣጥፊኦም’ዮም ዘየብል ኣይኮነን።
‘ዞም ናይ ደርጊ ቀበሌ ኣገልገልቲ ምልኪሲ ንጀጋኑ ትሕቲ ሃገር ወይ ብካሊእ ሃገር ዝተዓሰቡ ዘይኤርትራውያን ክብሉ ጋዶ’ዶ ኣይኮነን?
ወዮደኣ ፈሊጡ ዝደቐሰ ነቕኒቕካዮ ነይትንስእ ኾይኑ እምበር ኢሳይያስ ካብቶም ዝቐረቡሉ ነጥብታት ብጀካ ‘ታ ሓምሸይቲ ብዘይቅድመ ኩነት ውረድ ትብል ነጥቢ፡ ነተን ኣርባዕተ ኩለን ኢሳይያስ ከይተረፈ ተስማሚዑለን ከምዘሎን ‘ታ ሓምሸይቲ ‘ውን ቀልጠፍካ ሕሰበላ ተባሂሉ ሕራይ ጊዜ ይወሃበኒ ህጹጽ ጉባኤ ግንባር ይጸዋዕ ወዘተ ናበለ ኣብ ወጥሪ ኾይኑ ክቕበላ ይደናደን ከም ዘሎ‘ዩ ‘ቲ ዘሎ ሓበሬታ፡፡ እዚ ከኣ ‘ቶም ትስፋዋት ወረስቲ ዓራት ኢሳይያስ’ውን ኣጸጽዮም ይፈልጥዎ’ዮም። ታይደኣ ይብሉና‘ለዉ ተበልና ኢሳይያስ ኣብ ኑዛዚኡ ገለ ተረፍ-መረፍ ተመጠወሎም ወይ ከኣ ወራሲ’ቲ ዓራት ጌይሩ ተተናዘዘሎም ንምቅብጣር’ዮም በዓልባንዳ ወዲባንዳ፡ ኣለም ጎይትኦም ምስመሽረፈቱን ግርማ ኣስመሮምን ዘረባ ሃተዉ ዝዛረቡ ዘለዉ። ተሓፈረሲ ኣይመልሰኒ ኢሎም ከኣ ሓንሳብ ፈጺሙ ዝተገበረ ነገር የለን ነገራት ከም ቀደሙ ኣብ ዝነበሮ ነይሩ ሕጂ’ውን ኣሎ ይብሉ ‘ቲ ሓቂ ገንፊሉ ምኽዋል ክኣብዮም ከሎ ከኣ እወ ተጌሩ እስላማዊ ምንቅስቓስ’ዩ ነይሩ ናይ ኣሜሪካ ውጡን’ዩ ነይሩ ግን ንቆጻጸሮ ኣለና ኢና ወዘተ ናበሉ ነን ሕድሕዱ ዝተሃራረም ዘረባ ጸይቂ’ዮም ዝዛረቡ፡፡ እስከ ሕጂ ኣሜሪካ ካብ መዓስ’ያ ምስ እስላማዊ ምንቅስቓስ ኮነ ምስ ጥሩፍትን ኣኽረርትን ምምሕዛው ጀሚራ፡ ብሓባር ክልተ ዘይቃደዉ ተጻረርቲ ዘረባ ትህውትቱ እንተተባሂሎም ዝዛረብ ኣፍ እምበር ዝሓስብ ኣእምሮን ዝሰምዕ እዝንን ስለዘይፈጠረሎም ሕጂ’ውን ካብ ምህውታት ሓሊፎም ካሊእ ዝህብዎ መልሲ የለን።
– ንምዃኑ’ከ ነጻ እምነትካ ናይ ምኽባር ጠለብ ኣይተልዓለን እምበር፡ ተተላዕለኸ ታይ’ዩ ሓጥያቱ፡ ኣየናይ ሃይማኖት’ዶ ጽቡቕ ረኺቡ’ዩ? ሙሱሊም ኣሕዋትና ኣብ ኤርትራ ኣብ ጽቡቅ ኩነታት ድዮም ዘለዉ? ገዳማትናን ኣብያተ ክርስትያናትን፡ መዓስከራትን መኽዘን ኤምዳዳትን ኣይኮናን’ድየን ኢሳይያስ ዘይኣመነሉ ሃይማኖት ዝተከተለ ፍጡር ኩሉ ናተሃደነ ክጸንት ዝተገበረ ዜጋ የለን ድዮ? ንምንታይ ዴሞክራስያዊ ጠለባት ተቕርቡ? ንምንታይ እምቢ ንሕሱም ባርነታዊ መግዛእቲ ኢሳይያስ ኢልኹም ትዕምጹ ተባሂሎም ህዝብታት ሳሆ ብነፈርቲን ከበድቲ ኣጽዋራትን ኣይተጨፍጨፉን ድዮም? ህዝቢ ኩናማ ህዝቢ ዓፋር ህዝቢ መታሕት ህዝቢ ከም ህዝቢ ኣይተጨፍጨፈን ድዩ? ስንኩላንን ጠለብ ዘቕረቡ ተጋደልትን ከይተረፉ ኣብ ዞባ ማእከል ብመትረይስ ኣይተጨፍጨፉን ድዮም? ኣብ ሃገርና ዳግመ ጭፍጨፋ ሽዕብ ዘይበጽሖ ከባቢ ኣበይ ኣሎ? ነዚ ግፍዓዊ ተግባር ተቓዊሙ ብዝኾነ ይኹን ዓይነት ውዳበ ኾነ ምትእኽኻብ ተቓውምኡ ተዘስምዕን ጠለባቱ ተዘቕርብን’ከ ኣብ ምንታይ‘ዩ ፍትሓውነት ዝጎደሎ፡፡ እዚ ሓቂ ‘ዚ በቲ ዝሃውተትዎን ዝመጽዎ‘ውን ስዑር ምዃኑ ንምብራህ ደኣ ክቐርብ ተመሪጹ እምበር ‘ቲ ሕጂ ፈሊሙ ዘሎ ምንቅስቓስ ‘ዞም ዝግለጹ ዝነበሩ ግፍዕታት ‘ውን ኣብ ትሕቲ ጠለባቱ ከም ዘለዉ ብምእማን መሰረታዊ ሕቶታቱ ምጥን ኣቢሉ ንምቕራብ ካብኩሉ ዓይነት ጽፍሒ ሓላፍነት፡ ከባቢን፡ ሃይማኖትን ጾታን ዘማልአ ኮይኑ መሰረቱ ኣስፊሑ’ዩ ተጓሃሂሩ ዝቕጽል ዘሎ።
ንሕጂ ድኣ ስም ምግላጽ ኣየድልን እምበር ኣብቲ መሪሕነት ዘለዉ ኣባላት ተወሲድና’ውን ‘ቶም እምነት ክርስትና ዘለዎም ከምዝበዝሑ’ዩ ዝፍለጥ፡፡ እዋኑ ኣኺሉ ኩነታቱ ፈቒዱ ‘ቶም ታሪካውያን ነቲ ምንቅስቓስ ዝመርሑ ጀጋኑ ስሞም ክርቋሕ ከሎ ‘ዞም ናይ ወራሲ ዓራት ሕልሚ ዘለዎም ሓሰውቲ ኣበይ ኮን ይኣትው ይኾኑ? ሓሳዊ ኣፉ ቶማም ስኑ ጓህማም ዝበሉ ወለድና ከምዚ ምስረኸቡ’ዮም።
እስከ
– ተቓሊስካኒ ኣውዲቐካ
– ኩሉ ዝምስክሮ ሓመድ ኣልሒሰካ
– ስዩም ዘይትብል ዓሻ – ስዩም ዘይትብል
– ስዩም ዘይትብል ዓሻ – ታይ ገዲሱካ
ዝብል ናይ ኣቦና ተወልደ ረዳ ደርፊ ናዘኻኸርና ጽሑፍና ንዛዝም፡፡
– ህዝባዊ ምንቅስቓስና ብሓሶትን ጸሊመን ኣይቕልበስን
– ኢሳይያስ ውረድ ከይትዋረድ ግዜ የለን።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=8414


text:
ፕረዝደንት ኦባማ ኣብ መደብር ሓይሊ ኣየር ማክዲል ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ሳላ ኣብ ማእኸላይ ምብራቕን ኤስያን ምስ ከባቢያዊ መሻርኽቲ ብሓባር ንምስራሕ ዝተሓንፀፀ ሓድሽ ስትራተጂ ምምሕዳሮም ኣንፃር ግብረሽበራ ዘካይዶ ግጥም ዕዉት ነይሩ ኢሎም።
ፕረዝደንት ኦባማ ኣል-ቃይዳ ድሕሪ ሞት መራሒኡ ዖሳማ ቢን ላዲን ብፅላሎት ናይ ቀደም ሽሙ እዩ ዝነበር ዘሎ፣ኣሜሪካን መሻርኽታን ንፋይናንሳዊ ፀጋታቱን ንመናእሰይ ናይ ምስሓብ ዝነበሮ ተኽእሎን ምስበታተንኦ ወታደራዊ ዓቕሚ ዳዕሽ ተዳኺሙ’ሎ ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ እዚ ኹሉ ተሰሪሑ ዘሎ ብዘይ ኣገባብ መስቀይትን ኣመንቲ እስልምና ምስ ግብረ ሽበራ ብዘይምርኻብን እዩ ኣንፃር ሸበራ ንምግጣም ዝበለፀን ነዊሕ ዝዘልቕን ስትራተጂ ልምዓት እዩ እውን ኢሎም።
ፕረዝደንት ኦባማ ንቤት ማእሰርቲ ጉዋንታናሞ ንምዕፃው ዝኣተውዎ መፅብዓ ከይፍፀም ኮንግረስ ዕንቅፋት ምፍጣሮም እውን ነቒፎም።ብዝሒ እሱራት ኣዚዩ ከምዝነከየ ብምግላፅ ግን ብዙሕ ወፃኢ ዝግበረሉ ዘሎ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ሃገራዊ ክብሪ ፀሊም ነጥቢ ዘዕረፈ እዩ ኢሎም።
ናይ ስልጣን እዋኖም ይውድኡ ዘለው ኦባማ ወታደራት ኣሜሪካ ንሕገ መንግስቲ ኣሜሪካ ንናይታ ሃገር ነፃነትን ንምሕላው ዝኸፈሉዎም ይኸፍሉዎ ዘለውን መስዋእቲ ኣመስጊኖም ኣለው።ኣሜሪካን ህዝባ ብዘይስግኣት ንፕረዝደንቶም ክነቕፉ ዝኽእሉላ ሃገር እያ ክብሉ ፕረዝደንት ኦባማ ምናልባሽ እውን ናብ ተካኢኦም ዘቕንዐ ዝመስል መዘኻኽሪ እውን ኣሕሊፎም ኣለው።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይከአል።


text:
ኣብ 1997 ዓ.ም ኢትዮጵያ ንፓርላማ ኢትዮጵያ አብ ክልተ ዝገምዓን ድሕሪ ብዙሕ ክርክር ዝጸደቐን እዚ ሕጊ ሎሚ’ውን ትግባሬኡ ብዙሕ ዘይተዘረበሉ’ዩ። እንተኾነ ግን እዚ ሕጊ ውጽኢቱ ብግሁድ ይረኣይ ኣሎ ይብል ዘይመንግስታዊ ትካል ኣይፓስ ኢንተርናሽናል። እዚ ምስ ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ጾታዊን ናይ ምውላድን መሰልን ምስ ምንጻል ጥንሲ ብዝተአሳሰር ዘጋጥም ሞት ንምጉዳል ዝሰርሕ ትካል እዚ ሕጊ ርኡይ ለውጢ ኣምጺኡ ክብል ምስክርነቱ ሂቡ’ሎ።
እዚ ዝተገልጸ ናይቲ ትካል ኣካያዲ ስራሕን ፕረዝደንት ዝኾኑ ጆን ሄዘንግተን ንኢትዮጵያ አብ ዝበጽሕሉን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ’ዩ።
ንሶም ከምዚ ኢሎም ኣለው።
‘ካብዚ ናይ ኢትዮጵያ ምብጻሐይ ሰፊሕ ዝኮነ ጥንሲ ናይ ምንጻል ሓላፍነት ንምሃብ ዝተካየዱ ጻዕርታት ዝተረኽቡ ኣገራሚ ዝኮኑ ውጽኢታትን ክምስክር እክእል’የ። ቅድሚ ምውጻእ’ቲ ሕጊ ምንጻል ጥንሲ ብከፊል ዘፍቅድ ሕጊ ብዙሓት ደቂ-ኣንስትዮ ኢትዮጵያ ደሕንነቱ ብዘይተሓለወ መንገዲ ጥንሲ ብምንጻል ይሞታ ነይረን ሕጂ ግን ምስ ትግባረ እቲ ሕጊ ኩነታት ተቐይሩ’ዩ። ኢትዮጵያ ካብ ደሕንነቱ ዘይተሓለወ መንገዲ ምንጻል ጥንሲ ናብ ደሕንነቱ ዝተሓለወ ምንጻል ጥንሲ ተሰጋጊራ’ያ። ናይ ብዙሓት ደቂ-ኣንስትዮ ህይወት ድማ ክድሕን ክኢሉ’ዩ።’
ኣካያዲ ስራሕ ኣይፓስ ኢንተርናሽናል ብተወሳኺ እቲ ትካል አብ ዝተፈላለዩ ሃገራት አፍሪቃ ከምዝሰርሕን እዚ ናይ ኢትዮጵያ ተመክሮ ድማ ከም ዕውት ተመክሮ ንኣብነት ዝውሰድ ምኳኑን ሓቢሮም።
ናይቲ ትካል ጨንፈር ኣብ ኢትዮጵያ ዳይረክተር ዝኾና ወ/ሮ ሳባ ኪዳነ ብወገነን አብ ዝሓለፉ ኣሰርተ ዓመታት ኣብ ምድሃን ሂወት ደቂ-ኣንስትዮ ዝተረኽበ ዓወት ርኡይ‘ዩ ክብላ ርእይቶአን ንድምጺ ኣሜሪካ ሂበን።
ቅድሚ ሕጂ ዘጋጥም ዝነበረ ሞትን ሕማምን ከነወዳድር ከለና ብዘይውሑስ መንገዲ ጥንሲ ብምንጻል ካብ ዝሞታ ዝነበራ ደቂ-ኣንስትዮ ቁጽሪ 32 ሚእታዊት ዝነበረ ናብ 10 ሚእታዊት ወሪዱ’ዩ። እተን ብዘይውሑስ መንገዲ ጥንሲ ንምንጻል ዝፈተና አብ ሓደገኛ ኩነታት ምስ በጽሓ ገሊአን ናብ ሆስፒታል ይመጻ ንክሓውያ ድማ ክሳብ ሰለስተ ኣርባዕተ ወርሒ ይወስደለን። ንገለ አብ ከምዚ ኩነታት ዝመጻ ንምድሓን ይከኣል ዝበዝሓ ግን ይሞታ’የን ይብላ ወ/ሮ ሳባ ኪዳነ።
ኣካያዲ ስራሕን ፕረዝደንት ኣይፓስ ኢንተርናሽናል ዝኾኑ ጆን ሄዘንግተን አብዚ ናይ ኢትዮጵያ ምብጽሖም ዝተፈላለዩ ትካላት ጥዕና ምብጽሖምን ምስ ሰበ-ስልጣን’ታ ሃገር ምርኻቦምን ክፍለጥ ተካኢሉ’ሎ።


text:
ኤርትራ ንኢራን ብምትሕብባር ተቓወምቲ የመን ተዕጥቅ ኣላ ንዝብል ኣብ ጋዜጣታታት የመን ኔሽንንን ጋዜጣ ኣል ሻርቕ ኣልኣውሳጥን፣ ንዘቕረብኦ ጸብጻብ፣ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ስዑዲ ዓረብ መሓመድ መሓመድ ናይ ኣሉታ ምላሽ ከምዝሃበሉ ሰሙናዊ ጸብጻብ ወሽመጥ ዓደን ኣመልኪቱ።
እተን ኣብ የመንን ዓዲ እንግሊዝን ብቋንቋ ዓረብ ዝሕተማ ጋዜጣታት ንዲፕሎማሰኛታትን ፖለቲከኛታትን የመን ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረብኦ ጸብጻብ፣ ብሓለዋ ሰውራ ኢራን ዝፍለጥ ፍሉይ ኣሃዱ ኣብ ደሴታት ኤርትራ ንየመናውያን ተቓወምቲ ሆቲ የሰልጥኑ ምህላዎም’ዩ ዝወቕስ።
ብዘይካ’ዚውን ኢራን ናብቶም ተቓወምቲ እትልእኮ ኣጽዋር ብደሴታት ኤርትራ ኣቢሉ ናብ ዞባ ሰዓዳ ናይ የመን ከምዝኣቱ ኣብቲ ጸብጻብ ተጠቒሱ ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነ ናይ ኢራን ወትሃደራዊ ህላወ ኣብ ኤርትራ ከምዘየለ ደጋጊሙ’ዩ ዝገልጽ።
እንተኾነ፣ ኢራን ምስ ኤርትራ ኣብ ወትሃደራዊ ጉዳያት ዘተኮረ ዘተ ተካይድ ምንባራ፣ ወግዓዊ ትሩጅማን መንግስቲ ኢራን ነበር ኣሕመድ ሓሺሚ ኣብ ቱርኪ ፖለቲካዊ ዑቕባ ድሕሪ ምሕታቱ ኣረጋጊጹ’ዩ።


text:
ነበርቲ ማይካድራ ክዛረቡ ከለው "ብንቡርን ብመሰረት እምነቶምን ፣ ብመስርሕ ሓሊፉ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣይተገበረሎምን፣ ነበርቲ’ታ ከተማን ቤተሰቦምን’ውን ሓዘኖም ኣይገለጹን። ስለዚ እቶም ዝሞቱ፣ አስከሬኖም ካብ ዝተቀብርሉ ስፍራ ብምውጻእ ኣብ ቤተ ክርስትያን ኣቡነ ኣረጋዊ ስነ ስርዓት ጸሎት ስነ ቀብሪን ተኻይዱ" ክብል እቲ ዜና ይገልጽ።
ሪፖርተርና ብኣካል ኣብ ዝተረኸበሉ ሰዓት፣ ኣስከሬን 21 ሰባት እናተቀበረ ከሎ ከምዝተዓዘበ’ውን ሓቢሩ። ቅድሚ ስነ ስርዓት ቀብሪ፣ ኪኢላታት ኣስከሬን፣ ሓካይምን ኣባላት ፌደራል ፖሊስን ተረኺቦም ከምዝነበሩ’ውን ሓቢሩ።
ካብ ዳንሻ ናብ ሑመራ ከምዝተበገሰ ዝዛረብ ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ንኩነታት ሑመራ ‘ስቅታ ዝወረራ ከተማ’ ኢሉ ይገልጻ።
ሃዋሁ ማይካድራ ቁሩብ ክብድ ዝበለ ኮይኑ እየ ረኺበዮ፣ ምኽንያቱ፣ ናይ ሰባት ስምዒት ‘ዝተረበሸ፣ ጽቡቅ ነገር ምርኣይ ዘይካኣሉ ሰባት ኮይኖም ኢኻ ትረኽቦም። ኣብ ማይካድራ ሰባት ተቀቲሎም ብጅምላ ዝተቀበሩላ’ እያ ይብል።
ካብ ጎንደር ክሳብ ሰሮቃ፣ ካብ ሰሮቃ ክሳብ ሑመራ ሰራዊታት ፌደራል፣ ናይ ክልል አምሓራ ፍሉይ ሓይሊን ምልሻን ከምዝተዓዘበ፣ ክሳብ ሩባ ተከዘ ከምዝተጓዕዘን፣ ፌደራላዊ ፖሊስ፣ ናይ ክልል ኣምሓራ ፍሉይ ሓይሊን ሰራዊት ፌደራልን ተዋፊሮም ከምዘለውን ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሩ ኣሎ።


text:
ድሕሪ ካልኣይ ዅናት ዓለም ኣብ 1940ታት ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝተፈጠሩ ዓልማዊ ትካል ገንዘብን/IMF ባኒ ዓለምን/WORLD BANK ብዅናት ዝዓነወ ቁጠባ ኣውሮፓ ዳግም እግሪ ንምትካል እዮም ተጣየሾም።እግሪ ናይ ምትካል ሸቶ ምስ ኣዐወቱኸ?ነዚኦምን ንካልኦት ተዛመድትን ሕቶታት ዝምልሱልና ክኢላታት ስነ ቁጠባ ዶ/ር በርሀ ሃብተጊዮርጊስን ኣቶ ሓጎስ ገብረን እዮም።ዝርዝሩ ኣብዚ ኣድምፁ።
እንታይነትን ታሪኻዊ ኣመፃፅኣን ዓለማዊ ትካል ገንዘብን ባንኪ ዓለምን 2ይ ኽፋል
- ገብረ ገብረመድህን
መዘራረቢ መደብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ
ድሕሪ ካልኣይ ዅናት ዓለም ኣብ 1940ታት ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝተፈጠሩ ዓልማዊ ትካል ገንዘብን/IMF ባኒ ዓለምን/WORLD BANK ብዅናት ዝዓነወ ቁጠባ ኣውሮፓ ዳግም እግሪ ንምትካል እዮም ተጣየሾም።እግሪ ናይ ምትካል ሸቶ ምስ ኣዐወቱኸ?ነዚኦምን ንካልኦት ተዛመድትን ሕቶታት ዝምልሱልና ክኢላታት ስነ ቁጠባ ዶ/ር በርሀ ሃብተጊዮርጊስን ኣቶ ሓጎስ ገብረን እዮም።ዝርዝሩ ኣብዚ ኣድምፁ።


text:
Radio Erena: 03 March 2019
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፣ ኣብ ስልጣን ናይ ዘሎ ሰልፊ ሃገራዊ ኮንግረስ መሪሕነት ናብ ምኽትሉ ኣሰጋጊሩ።
ብህዝባዊ ናዕቢ ኣብ ከቢድ ሻቕሎት ዝርከብ ኣልበሽር፣ ኣቦ ወንበርነት ሰልፊ ሃገራዊ ኮንግረስ ብወግዒ ከምዘረከበ እኳ እንተገለጸ፣ ስልጣን ፕረዚደንትነት ግና ከምዘይሓደገ ካብታ ሃገር ዝተመሓላለፈ ዜና የመልክት።
ፕረዚደንት ኣልበሽር ስልጣን ሰልፉ ዘረከበሉ ምኽንያት ክገልጽ እንከሎ፣ ንኩለን ሰልፍታት ዝውክል መንግስቲ ንምምስራት ኣብ መስርሕ ስለዝርከብ፣ ዘይሻራዊ ንምዃን ዓሊሙ ዝገበሮ ምዃኑ ገሊጹ።
እንተኾነ ተንተንቲ ፖለቲካ ኣብ ዝህብዎ ዘለዉ መግለጺታት፣ እቲ ፕረዚደንት ስልጣኑ ምሉእ ብምሉእ ከምዘይሓደገ፣ እኳ ደኣ ኣብ መንጎ ላዕለዎት ሓለፍቲ እቲ ሰልፊ ፍልልያት ይፍጠር ከምዘሎ ዘመልክት’ዩ ክብሉ ይገልጹ።
ፕረዚደንት ኣልበሽር፣ ተቓውሞ ህዝቢ ደው ንምባል ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ናይ ህጹጽ እዋን ሓደጋ ምእዋጁ ዝዝከር እዩ። ብመሰረት’ቲ ኣዋጅ ዝቖመ ሓድሽ ቤት ፍርዲ ድሮ ስርሑ ጀሚሩ ኣሎ።
እቲ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ዝሓለፈ ሓሙስ 28 ለካቲት ኣብ ዝወዓሎ መጋባእያ፣ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ እዋን ዝተቐየዱ 59 ሰባት፣ ካብ ክልተ ወርሒ ክሳብ ሸውዓተ ዓመት ዝጸንሕ ማእሰርቲ በዪኑ።
እቶም ንፍርዲ ዝቐረቡ 59 ሰባት፣ ንብረት ህዝብን መንግስትን ብምዕናው፣ መንገድታት ብምዕጻውን ካልእ ሕግታት ብምጥሓስን ዝብል ክስታት እዩ ተመስሪቱሎም።
ፕረዚደንት ኣልበሽር ኣንጻሩ ተላዒሉ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ ብሓይሊ ንምጭፍላቑ ተሪር ስጉምታት ይወስድ እኳ እንተሎ፣ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ካርቱምን፣ ኡምዱርማንን ዝኣመሰላ ዓበይቲ ከተማታት እቲ ናዕቢ ገና ፈኸም እንዳበለ ይልሕም ከምዘሎ ማዕከናት ዜና፣ ካብታ ሃገር ይገልጻ።


text:
ብዙሓት ንዘሎ ስልጣን ክማቐልዎ ኣለዎም
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 26 8 2021
ኣብ ሽወደን ባይቶ፡ መንግስቲን ፖለቲከኛታትን ጥራይ ኣይኮኑን ስልጣን ዘለዎም። ንማሕበረሰብ ክጸልውዎ ዝኽእሉ ብዙሓት ሰባትን ጕጅለታትን ኣለዉ።
ኣብ ዲሞክራሲ ኣብ መንጎ እተፈላለዩ ሰባት፡ ጕጅለታትን ናይ ፍሉያት ጕጅለታት ረብሓ ዝሕልዉን ስልጣን ክከፋፈል ኣገዳሲ እዩ። ኵሉ እቲ ኣብ ሕብረተ ሰብ ዘሎ ስልጣን ኣብ ሓደ ወይ ኣብ ሒደት ሰባት እንተ ተኣኪቡ ዘይደሞክራስያውን ሓደገኛን እዩ። እዚ መሰረት ንውልቀ-ምልካዊ ስርዓታት እዩ።
እዚ ጽሑፍ ብዛዕባ መራኸቢ ብዙሓን፡ ትካላት፡ ኣብያተ ፍርድን ብዛዕባ ሲቪላዊ ማሕበረ ሰብ ሽወደን እዩ። ብዛዕባ ስርሖምን ሓላፍነቶምን ከምኡ’ውን ንሕብረተ ሰብ ብኸመይ ከም ዝጸልውዎን ከተንብብ ክትክእል ኢኻ።
-
መሰል ንኣብ ምምሕዳር ሃገርካ ጽልዋ ምግባርን ምክፋልን
ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብቐጥታ ወይ ንተወከልቱ ኣብ ናጻን ፍትሓውን ምርጫ ብምምራጽ ኣብ ምምሕዳር ሃገሩ ናይ ምክፋል መሰል ኣለዎ።
ናጽነት ርእይቶን ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽን እውን ኣለካ። እዚ ዝደለኻዮ ርእይቶ ክህልወካን ክትሓስብን መሰል ኣለካ ማለት እዩ። ሓሳባትካን ርእይቶካን ናብ ካልኦት ንኣብነት ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ክትዝርግሕ እውን ትኽእል ኢኻ። ግን ነቲ ናይ ናጽነት ምግላጽ ሓሳባት ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሰባትን ጕጅለታትን ጽልእን ጸለመን ንምዝርጋሕ ክትጥቀመሉ ኣይፍቀደካን እዩ። ኣብ ሰላማዊ ኣኼባታት፡ ሰላማዊ ሰልፍታትን ማሕበራትን ክትሳተፍን ከተዳልዎምን እውን መሰል ኣለካ። ይዅን’ምበር ኣብ ሰላማዊ ኣኼባታት፡ ሰላማዊ ሰልፍታት ንኸትሳተፍን ኣባል ናይ ሓደ ማሕበር ንኸትከውንን እውን መሰል ኣለካ።
መራኸቢ ብዙሓን
ናጻ መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ደሞክራሲ ኣገዳሲ እዩ። መራኸቢ ብዙሓን ንዅሎም እቶም ኣብ ሕብረተ ሰብ ዘለዉ ሰባት ዝጸሉ ዜናታት፡ ፍልጠትን ሓበሬታን ይዝርግሓ። መራኸቢ ብዙሓን ብዛዕባ እተፈላለየ ማሕበራዊ ጕዳያት ክትዕ ኣብ ምፍጣር እውን ኣገደስቲ እየን። ጋዜጠኛታት ብናጻ ክሕብሩን ንፖለቲከኛታትን ንኻልኦት ኣብ ሕብረተ ሰብ ስልጣን ዘለዎም ሰባትን ክምርምሩን ኣለዎም። ረድዮ፡ ተለቪዥን፡ ጋዜጣታትን መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ኢንተርነት፡ ዝዀነ ይኹን ሰብ ኣብ ልዕሊ እቲ ትሕዝቶ ከይወሰነ ዝደለይዎ ከመሓላልፉን ክጽሕፉን ክሓትሙን ክኽእሉ ኣለዎም።
ኣብ ገሊኣን ሃገራት ናጻ መራኸቢ ብዙሓን የለን። እቶም ስልጣን ዘለዎም፡ መራኸቢ ብዙሓን እንታይ ከም ዝጽሕፉ ወይ እንታይ ከም ዘመሓላልፉ ይውስኑ። ጋዜጠኛታት ምፍርራሕ ከጋጥሞምን ስራሖም ከይሰርሑ ክኽልከሉን ይኽእሉ። ሽዑ እቶም መራሕቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ሕብረተ ሰብን ዝያዳ ስልጣንን ቍጽጽርን ክህልዎም ይኽእል።
ህዝባዊ ኣገልግሎት እንታይ እዩ?
ኣብ ሽወደን ፍሉይ መዝነት ዘለወን ሰለስተ ትካላት መራኸቢ ብዙሓን ኣለዋ። ንሰን፡ ስቫርየስ ራድዮ (ኤስ. ኣር.)(ናይ ሽወደን ራድዮ)፡ ስቫርየስ ቴለቪዥን (ኤስቨተ) (ናይ ሽወደን ተለቪዥን) ከምኡውን ኡትብልድኒንግስ ራድዮን (ዩ. ኣር.) (ናይ ትምህርቲ ራድዩ) እየን። ኤስ. ኣር.፡ ኤስቨተን ዩ. ኣር.ን ህዝባዊ ኣገልግሎት ተባሂለን ይጽውዓ። ንሳተን ንዅሎም እቶም ኣብ ሕብረተሰብ ዘለዉ ዜናታትን መደባትን ከዳልዋሎም ኣለወን ማለት እዩ። ኣብ ሽወደን ዝነብሩ ኵሎም ሰባት ፕሮግራማት ካብ ትካላት ህዝባዊ ኣገልግሎት ክርእይዎን ክሰምዑን ይኽእሉ ኢዮም። ወርሓዊ ዝኽፈል ውዕል (abonnemang) ኣየድልየካን እዩ።
ትካላት ህዝባዊ ኣገልግሎት ካብ ፖለቲካውን ካልእን ረብሓታትን ናጻ ክኾና ኣለወን። ወገን ከይመረጹ ብዛዕባ ሕብረተ ሰብን ርእይቶታትን ጸብጻብ ክህቡ ኣለዎም። እንተዀነ ግን ንደሞክራስን ማዕርነትን ክውግኑ ኣለዎም። ካብ መደባቶም ገንዘብ ክረኽቡ ኣይፍቀደሎምን እዩ። ገንዘቦም ካብቲ ብግብሪ ዝኽፈል ክፍሊት እዮም ዝረኽብዎ።
ማሕበራዊ መራኸቢ
ኣብ መላእ ዓለም ዝነብሩ ሰባት ንማሕበራዊ መራኸቢ ይጥቀሙሉ እዮም። ማሕበራዊ መራኸቢ ኣብ ኢንተርነት ናይ ዝርከብ እተፈላለየ መርበብ ሓበሬታን ኣፕን (ኣፕሊኬሽን) ስም እዩ። ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ሰባት ብቐጥታ ሓሳብ ንሓሳብ ይለዋወጡ ወይ ይራኸቡ እዮም ። ከም ረድዮ፡ ተለቪዥንን ጋዜጣታትን ዝኣመሰለ ባህላዊ መራኸቢ ብዙሓን ዘይኰነስ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝኾነ ሰብ ክጽሕፍ ይኽእል እዩ።
ብሎግ፡ ናይ ኢንተርነት መድረኻት፡ ፌስቡክ፡ ኢንስታግራም፡ ቴለግራም፡ ትዊተር፡ ዋትስኣፕ ከምኡውን ዩቱብ ኣብነት ናይ ማሕበራዊ መራኸቢ እየን።
ማሕበራዊ መራኸቢ፡ ብዙሓት ሰባት እተፈላለየ ርእይቶታትን ሓበሬታን ንኽገልጹን ክዝርግሑንን ዕድል ንኽረኽቡ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ። ማዕረ ማዕረ'ዚ ግን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብድሆታት ኣሎ። ሰባት ንማሕበራዊ መራኸቢ ናይ ሓሶት ሓበሬታ፡ ቤላቤለው ወይ ፕሮፓጋንዳ ንምዝርጋሕ ክጥቀምሉ ይኽእሉ እዮም። ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ልዕሊ ፍሉጣት ሰባት ምፍርራሕን ጽልእን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ይዝርጋሕ እዩ። ንማሕበራዊ መራኸቢ ክትጥቀመሉ ከለኻ ነቐፌታዊ ኣረኣእያ ምንጪ ክህልወካ ኣገዳሲ እዩ።
-
ንምስትንታን ዝኸውን ሕቶታት
ኣብ መንጎ ባህላዊ መራኸቢ ብዙሓንን ማሕበራዊ መራኸብን እንታይ ፍልልይ ኣሎ?
ዕዳጋ
ኩባንያታትን ኣህለኽትን (ዓደግትን) እውን ንሕብረተ ሰብ ይጸልውዎ እዮም። ሓደ ክፋል ናይ ዕዳጋ እዮም። ኩባንያታት ኣቕሑን ኣገልግሎትን የፍርያን ኣብ ሕብረተሰብ ይሸጣን። ኩባንያታት ብዙሓት ሰባት እውን ስራሕ ይቘጽራ። ቍጠባ ሽወደን ብዕዳጋ ይጽሎ እዩ፣ ንኣብነት መንግስቲ፡ ዞባታትን ኮሙናትን ዝረኽብዎ መጠን ቀረጽ። እቲ ዕዳጋ ክንደይ ዝኣኽሉ ሰባት ስራሕ ከም ዝህልዎምን ብደሞዞም ነብሶም ከም ዝኽእሉን እውን ይጸልዎ እዩ።
ትካላት ፍትሒ
መብዛሕትኡ ግዜ ትካላት ፍትሒ፡ ነተን ንውሕስነት ሕግንን ርጉጸንት ሕግንን ሓላፍነት ዝወስዳ ብዓል መዝታት ዘጠቓልል እዩ። ኣብያተ ፍርዲ መሰረት ናይ ትካላት ፍትሒ እየን። ኣብ ትካላት ፍትሒ ንኣብነት ፖሊስን ብዓል መዚ ግዳያት ገበንን ዝኣመሰሉ ገበን ንምክልኻልን ንምምርማርን ዝሰርሑ እቱዋት እዮም።
ኣብያተ ፍርዲ ሽወደን ኣብ ልዕሊ ክርክርን ጕዳያትን ክውስና ኣለወን፣ ማለት ክፈርዳ። ዘይሻረኛታትን ብርእሰን ዝመሓደራን ክኾና ኣለውን። ሃገራዊ ባይቶ፡ መንግስቲ ወይ ካልኦት ሰበ ስልጣን ኣብ ሓደ ፍሉይ ጕዳይ ቤት ፍርዲ ብኸመይ ከም ዝፈርድ ክውስኑ ኣይፍቀደሎምን ማለት እዩ።
ኣብ ሽወደን ሰለስተ ዓይነት ኣብያተ ፍርዲ ኣለዋ፣ ህዝባውያን ኣብያተ ፍርዲ፡ ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርድን ፍሉይ ኣብያተ ፍርድ እየን።
ህዝባያን ኣብያተ ፍርዲ
ዞባዊ ቤት ፍርዲ፡ ናይ ይግባይ ቤት ፍርድን ላዕለዋይ ቤት ፍርድን ህዝባውያን ኣብያተ-ፍርዲ ተባሂለን ይጽውዓ። ንሰን ገበናውን ሲቪላውን ጕዳያት ይርእያ። ገበናዊ ጕዳያት ሓደ ሰብ ገበን ከም ዝፈጸመ ምስ ዝጥርጠር እዩ። ሲቭላዊ ጕዳያት፡ ክልተ ወገን ምስ ዘይሰማምዑን ባዕሎም ክፈትሕዎ ምስ ዘይክእሉን እዩ። ገለ ካብቶም ልሙዳት ሲቭላውያን ጕዳያት፡ ብዛዕባ ገንዘብን ሸመታን እዩ።
እተን ኣብያተ ፍርዲ ሓደ ሰብ ገበን ፈጺሙ እንተ ኾይኑ ይምርምራን፡ እንተ ፈጺሙ ኮይኑ ኸአ እንታይ ዓይነት መቕጻዕቲ ከም ዝብየኖ ይውስና። እተፈላለየ ዓይነት መቕጻዕቲ ኣሎ። መቕጻዕቲ ንኣብነት ብገንዘብ ወይ ብማእሰርቲ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሓደ ገበን ከም ዝፈጸመ እተጠርጠረ ሰብ እቲ ዓቃብ ሕጊ እቲ ሰብ ገበነኛ ምዃኑ ክሳብ ጭብጢ ዘቕርብ ከም ንጹህ ጌርካ ክርአ ኣለዎ።
ሽወደን ናይ ሞት መቕጻዕቲ የብላን። ሃገራዊ ባይቶ ብ1921 ኣብ እዋን ሰላም ዝነበረ ናይ ሞት መቕጻዕቲ፡ ብ1973 ከኣ ኣብ ግዜ ውግእ ዝነበረ ናይ ሞት መቕጻዕቲ ሰሪዝዎ።
ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርዲ
ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርዲ፡ ናይ ይግባይ ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርድን ላዕለዋይ ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርድን ምምሕዳራዊ ቤት ፍርዲ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርዲ ነቲ ኣብ መንጎ ውልቀ-ሰባትን ሰበ-ስልጣንን ዘሎ ግጭትን ኣብ መንጎ ኩባንያታትን ሰበ-ስልጣንን ዝለዓል ግጭታትን ይፈትሓ። ንኣብነት ካብ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት ወይ ካብ ብዓል መዚ ግብሪ ብዝተዋህበካ ውሳነ እንተ ዘይዓጊብካ፡ ናብ ምምሕዳራዊ ቤት ፍርዲ ይግባይ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ኣብያተ ፍርዲ ኢሚግረሽን እውን ምምሕዳራዊ ኣብያተ ፍርዲ እየን።
ንሓደ ውሳነ ብኸመይ ይግባይ ከም ትብለሉ ዝያዳ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ፡ ኣብ ገሊኡ ኮሙናት ቤት ጽሕፈት ዜጋታት ናይታ ኮሙን ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም።
ኣብነት፦ ኣኒታ ንሓደ ውሳነ ይግባይ ንኽትብል ሓገዝ ትረክብ ኣላ
ኣኒታ ጓል 73 ዓመት እያ፡ ካብቲ ኣብ ትነብረሉ ኮሙን ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ድማ ዘቤታው ሓገዝ ንምርካብ ኣመልኪታ። ሓደ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ኣኒታ ደገፍ ዘድልያ እንተ ኾይኑ ይምርምሮ። ድሕሪ እቲ መርመራ እቲ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ነቲ ውሳነ ናብ ኣኒታ ብደብዳበ ይልእኮ። እቲ ዘመልከተቶ ስለ ዝተነጽገ ዘቤታዊ ሓገዝ ኣይክትረክብን እያ። ንሳ እዚ ጌጋ እዩ ብሃሊት እያ። እንታይ ክትገብር ኣለዋ? እብቲ ውሳነ ብዛዕባ ይግባይ ዝገልጽ ተጻሒፉ እኳ እንተ ሃለወ፡ ንሳ ግን ንምርድኡ ከቢድ እዩ ብሃሊት እያ ። ኣኒታ ነቲ ናብ ምምሕዳራዊ ቤት ፍርዲ ብኸመይ ይግባይ ከም ዝብሃል ክሕብራ ግዴታ ዘለዎ ተሓዝ ጕዳይ ደገፍ (biståndshandläggare) ትድውለሉ።
ፍሉይ ኣብያተ ፍርዲ
ፍሉይ ኣብያተ ፍርዲ ኣብ እተፈላለየ ፍሉይ መዳያት ዝለዓል ክርክራት ውሳኔ ይህብ። ሓደ ኣብነት፡ እቲ ኣብ መንጎ ሰራሕተኛታትን ወሃብቲ ስራሕንን ዝፍጠር ዘይምስምማዕ ዝፈትሕ ቤት ፍርዲ ስራሕ እዩ።
ሲቪላዊ ማሕበረ ሰብ
ኣብ ደሞክራሲ ከም ተቐማጢ መጠን ተሳታፊ ዄንካ ንማሕበረ ሰብ ክትጸሉ ኣገዳሲ እዩ። ሲቪላዊ ማሕበረ ሰብ፡ ኣብቲ ኣገዳሲ ኾይኑ ዝስምዓካ ጕዳያት ጽልዋ ንኽትገብር ክትዓዪ እትኽእለሉ ቦታ እዩ። ነዚ ምስ ካልኦት ብሓብር ኴንካ ክትገብሮ ትኽእል ኢኻ። ሲቪላዊ ማሕበረ ሰብ ክፋል ናይ መንግስቲ ወይ ዕዳጋ ኣይኰነን።
ሓደ ድልዱል ሲቪላዊ ሕብረተ ሰብ ኣብ ደሞክራሲ ኣገዳሲ እዩ ። ንኣብነት ኣብ ሲቪላዊ ሕብረተሰብ ሰባት ኣብ ፖለቲካ ጽልዋ ክገብሩ፡ ነቶም ስልጣን ዘለዎም ክምርምሩ ከምኡ'ውን ንሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምውሓስ ክዓዩ ይኽእሉ እዮም።
ብዙሓት ማሕበራትን ጕጅለታትን ናይ ሲቪላዊ ማሕበረ ሰብ መኽሰብ ዘይድልባ ማሕበራት እየን። ብዙሓት ሰባት ኣብ መኽሰብ ዘይድልባ ማሕበራት ብናጻ ይሰርሑ። መኽሰብ ዘይድልብ ማሕበር ንኣብነት ንቘልዑን ንመንእሰያትን ዝኸውን ክበብ ኵዕሶ እግሪ፡ ንዓበይቲ ዕዮ ገዛ ዝሕግዝ ማሕበር ወይ ንሓደስቲ መጻእቲ ቋንቋ ዝሕግዝ ስፕሮክካፈ ክኸውን ይኽእል እዩ።
ኣብ ሽወደን ሓደ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ ደሞክራስያዊ ሕብረተሰብ ዝኾነ ናጽነት ማሕበራት ኣሎ። ናጽነት ማሕበራት፡ ኵሎም ሰባት ማሕበር ከቝሙ ወይ ኣባላት ናይ ማሕበር ክኾኑ መሰል ኣሎዎም ማለት እዩ። ሓደ ናይ ሓባር ተገዳስነት ወይ ናይ ሓባር ድሕረ-ባይታ ዘለዎም ጕጅለ ሰባት፡ ማሕበር ከቝሙ ይኽእሉ እዮም።
ኣባል ናይ ሓደ ማሕበር ክትከውን፡ ሓደ ማሕበር ከተቕውም ወይ ንማሕበርካ ገንዘብ ክትሓትት እንተ ደሊኻ፡ ምስ እታ ኮሙንካ ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። ኣብቲ ኮሙን ነተን ማሕበራት ዝሕግዝ ንኣብነት ምምሕዳር ናጻ ግዜ ክኸውን ይኽእል እዩ።


text:
ቃል መሪር ሓዘን !!
Date: 02/12/2015
ቃል መሪር ሓዘን !!
ጅግና ተቓላሳይ ሱልጣን ዓብዱ ዕልዋን ብሰሉስ ዕለት 01.12.2015 ብሃንደበታዊ ሕማም፡ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈሊዩና። ብኡ ንብኡ ድማ ሓመድ ኣዳም ለቢሱ።
ብጻይና ሱልጣን ብ 1963 ኣብ ከተማ ጸሮና – ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ተወሊዱ። ኣብ ዕሸል ዕድሜኡ ኣብ መወዳእታ 1977 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ንክቃለስ ተሰሊፉ። ካብ’ቲ ግዜ’ቲ ኣትሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኣብ መትከሉ ጸኒዑ ሃገራዊ ግቡኡ ኣብ ምፍጻም ዝጸንሐ ተባዕ ተቓላሳይ ምዃኑ ይፍለጥ። ብጻይ ሱልጣን ኣብ 2000 ሓደ ካብ’ቶም ቀዳሞት ውድብና ተሓኤ- ሰውራዊ ባይቶ ብረት ኣዕጢቑ ናብ ሜዳ ዘሰለፎም ምዑታት ኣባላት ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ነበረ። ቀጺሉ ዕጥቃዊ ቃልሱ ኣብ ሰራዊት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ቀጸሉ። ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ተቐየረ’ውን ክሳብ ዕለተ መስዋእቱ ኣብ መትከሉ ጸኒዑ ናይ ቃልሲ እጃሙ ካብ ምብራካት ዓዲ ኣይወዓለን።
ብጻይ ሱልጣን ዓብዱ ዕልዋን ምቕሉልን፥ ንብጾቱ ዘኽብርን ብሰውራዊ ጣባያት ዝልለን ሓርበኛ ተቓላሳይ ምንባሩ ኩሎም መቓልስቱ ዝምስክርዎ ሓቂ ኢዩ። ብጻይና ሱልጣን በዓል ሓዳርን ኣቦ ሓንቲ ቆልዓን ኢዩ።
ንክብርቲ በዓልቲ ቤቱ ወ/ሮ ሩማናን ንጓሉ ወ/ሪት ኢማንን ንኩሉም ኣሕዋቱን ስድራ ቤቱን ከምኡ’ውን ንኹሎም ተቓለስቲ ብጾቱ ጽንዓት ይሃበና፡ ንመዋቲ ድማ ናብ ጀና የብሎ። ነቲ ምሉእ ህይወቱ ዝተቓለሰሉ ዕላማታት ኣብ ሽትኡ ክሳብ ነብጽሑ ቃልስና ከይተሓለልና ክንቅጽሎ ምዃንና ድማ ቃልና ነሕድስ።
ፈጻሚ ኣካል ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=10022


text:
Tigrinya Language Information from Emergency Management
ንገዛኻን ስድራ ቤትካን ንመጻኢ ኣዳሊኻ ምጽናሕ
መቅዘፍቲ (ሓደጋ) ኣብ ዝኾነ እዋን መጠንቐቕታ ከይሃበ ክወርድ ይኽእል እዩ። ኣቐዲምካ ተዳሊኻ ብምጽናሕ ንንብስኻን ንቤተሰብካን ካብ ክመጽእ ዝኽእል መቅዘፍቲ (ሓደጋታት)ንምድሓን ነሓድሕድኩም ንኽትተሓላለው ዝጠቅም እዩ። ኩሉ ውልቀ-ሰብ ክፍጽመን ዝኽእል ለውጢ ንምምጻእ ዝሕግዛ ሰለስተ ነግራት ኣለዋ።
- መደብ ኣዳሊኻ ምጽናሕ -ሓደጋ ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን ኩሉም ኣባላት ስድራ ብሓንሳብ ከይህልዉ ስለዝኽእል ናብ ውሑስ ዝኾነ ቦታ ብዛዕባ ምኻድ፡ ኣብ ሞንጎኹም ቀጻሊ ርክብ ምፍጣር ዝክኣለሉ መገድታት፡ ከምኡውን ድሕሪ እቲ ክፍጠር ዝኽእል ሓደጋ ኣበይ ክትራኸቡ ከምትኽእሉ ኣቕዲምካ መደብ ኣዳሊኻ ምጽናሕ ኣድላዪ እዩ። ·
- ዝጠቀሙ ነገራት ቀሪብካ ምጽናሕ -ቅድሚ ሓደጋ ምብጽሑ ንእዋን መቅዘፍቲ (ሓደጋ) ዘድልዩ ነገራት ቀሪብካ ምጽናሕ የድሊ። እንተውሓደ ድማ ማይ፡ መግቢ፡ ላምባዲና፡ ዘሟሙቑን ጥለት ዝካላኸሉን ተወሰኽቲ ክዳውንቲን ኮቦርታታ ከምኡውን ቀዳማይ ረድ ኤት ንምሃብ ዝጠቕሙ ነገራት ቀሪብካ ምጽናሕ የድሊ። ·
- ንንሕድካ ምትሕግጋዝ -ምስ መሓዙትኻን ጎረባብትኻን መደባት ኣውጺእካ ድሕሪ ምጽናሕ ነንሕድሕድካ ከምትሕግጋዝ መደባት ምድላው። ነዞም ዝስዕቡ መርባባት ብምውካስ ሓደጋ ወይ መቕዘፍቲ ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን ተወሰኽቲ ሓበሬታ ምርካብ ዝክኣል እዩ።
ብቋንቋ ትግርኛ ካብ ናይ ህጹጽ ኩነታት ምሕደራዝወሓብ ሓበሬታ (ኢመርጀንሲ ማኔጅመንት)
- ካብቲ ዘለኻዮ ቦታ ወጽኢ ናይ ዝርከብ ሰብ ቁጽሪ ቴሌፎን (Out of Area Phone Contact)
- ኣብ እዋን ምንቅጥቃጥ ብኽመይ ምድሓን ይክኣል (How to be Safe in an Earthquake)
- ኣብ እዋን ሕጹጽ ኩነታት እንታይ ስጉምቲ ምውሳድ የድሊ፡ ኣብ እዋን ሕጹጽ ኩነታት ስድራ ቤታት ዝካየዱሉ መደብን ክቕረብዎ ዝግብኦም ነገራት (What to do in an Emergency: Family Emergency Plan and Emergency Kit)
- ንድልዉነት ዝምልከት መብጽዓታት (Preparedness Promise List)
- ክፍጠር ንዝኽእል መቕዘፍቲ ተዓቊሩ ዝጽንሕ ማይ-ብሊትሮታት (Store Emergency Water for Disasters - Liters)
- ክፍጠር ንዝኽእል ሓደጋ ወይ መቕዘፍቲ ተዓቊሩ ዝጽንሕ ማይ-ብጋሎናት (Store Emergency Water for Disasters - Gallons)
- ኣብ እዋን ምንቅጥቃጥ መሬት ካብ ሓደጋ ንምዳሓን ዝሕግዝ ሓበሬታ ትረኽበሉ ሕብሪ ዝልከይ መጽሓፍ (Quakesafe Coloring Book)
- ካርቦን ሞኖኦክሳይድ ወይ ድማ ናብ ውሽጢ እንተስተንፊስናዮ ሓደገኛ ዝኾነ ኣየር (Carbon Monoxide)


text:
ማሕበር ጋዜጠኛታት ሱዳን ንመጀመርያ ግዜ መሪሕነቱ መሪጹ2022-08-30 18:42:40 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 270 times
- font size decrease font size increase font size
ማሕበር ጋዜጠኛታት ሱዳን ንመጀመርያ ግዜ ብናጽነት ኣብ 27 ነሃሰ 2022 መሪሕነቱ ከም ዝመረጸ ዝተፈላለያ መዲያታት ናይታ ሃገር ሓቢረን። ኣብ ግዜ ምምሕዳር ዑመር ኣልበሽር ኣብ ትሕቲ ካለኦት በርገሳዊ ማሕበራት ተጸጊዑ ዝሰርሕ ብኣባልነት ደገፍቲ መንግስቲ ጥራይ ዝሓቁፍ ማሕበር ከም ዝነበረ እቲ ዜና ጠቒሱ።
እቲ ተመስሪቱ መሪሕነቱ ዝመረጸ ማሕበር ጋዜጠኛታት ሱዳን፡ መሰል ኣባላቱ ኣብ ምሕላው ጥራይ ከይተወሰነ፡ ኣብታ ብተደጋጋሚ ብወተሃደራት ክትምራሕ ዝጸንሐት ሱዳን፡ ኣብ ልዕሊ ፕረስ ንዝፍጠር ተጽዕኖን ጸቕጥን እውን ክቃለሶ ምዃኑ ኣፍሊጡ። እቲ 1164 ኣባላት ዘለዉዎ ማሕበር ጋዜጠኛታት ሱዳን ኣብ ሮይተርስ ንዝሰርሕ ኣቡ እድሪስ ንዝተባህለ ጋዜጠኛ ኣቦመንበሩ ንክኸውን ከም ዝመረጾ እቲ ዜና ብተወሳኺ ሓቢሩ።
ጌና ምስ ስርዓት ዑመር ኣልበሽር ዝደናገጹ ዝተባህሉ ነባራት ጋዜጠኛታት፡ እቲ ናይ ቅድም ማሕበር ከይፈረሰ ኣብ ልዕሊኡ ካልእ ማሕበር ክምስረት የብሉን ብዝብል ንመስርሕ እቲ ምርጫ ጠጠው ከብልዎ ፈቲኖም ነይሮም። እንተኾነ ተጣበቕቲ ማሕበራዊ መሰላትን ናይቲ ምርጫ ተዓዘብትን እቲ መስርሕ ምርጫ ናጻን ርትዓውን ብምንባሩ ስለ ዝደገፍዎ ከም ዘይተዓናቐፈ ተፈሊጡ።
ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣይኮነንዶ ኣብ ብሕታዊ መድያ ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት ዝሳተፍዎ ማሕበር ክምስረት እቲ ማሕበር ኮነ እቲ ናይ ግሊመድያ ከም ዘየለዉ ዝዝከር እዩ።


text:
ብምኽንያት መዓልቲ ናጽነት፣ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ እስራኤል ኣብ ዝወደቦ ለይታዊ ትልሂት ኣብ መንጎ ደገፍቲ ህግደፍን ኤርትራውያን ደለይቲ ለውጥን ንዝተጓሃሃረን ዕግርግር፣ ፖሊስ እስራኤል ምሉእ ለይቲ ክብትንዎ ከምዝሓደሩ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ እስራኤል ሓቢሮም።
እቲ ብቀዳም 18 ግንቦት ኣብ ከተማ ቴልኣቪቭ ጎደና ቦርሳ ዝተኻየደ ግጭት ደገፍቲ ህግደፍን ኤርትራውያን ደለይቲ ለውጥን፣ ድምጻዊ ተስፋኣለም ኣረፋይነ ቆርጫጭ ዝርከብዎም ሙዚቐኛታት ነቶም ደገፍቲ ህግደፍ ምሉእ ለይቲ ከላህይዎም ኣብቲ ቦታ ተረኺቦም እኳ እንተነበሩ፣ ብሰንኪ እቲ ደለይቲ ለውጢ ዝኾኑ ኤርትራውያን ዘካይድዎ ዝነበሩ ተቓውሞን ድሒሩ ዝተወልዐ ዕግርግርን ግና እቲ መደብ ኣብ መንጎ ከምእተዘርገ ምንጭታትና ኣረጋጊጾም።
ኣምባሰደር መንግስቲ ኤርትራ ኣብ እስራኤል፣ ኣብቲ ኣጋጣሚ ቶርታ ንምቑራስ ዝወጠኖ መደብ’ውን ሓደ ካብ ደለይቲ ለውጢ ናብ መድረኽ ብምድያብ ማይክሮፎን ብምምንጣል መልእኽቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምትሕልላፍ ብዝገበሮ ጻዕሪ፣ እቲ ናይ ቶርታ መደብ ሕንፍሽፍሽ ከምዝኣተዎ ተፈሊጡ።
ብመሰረት ጸብጻብ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና፣ ፖሊስ እስራኤል ነቲ ኣብ ውሽጢ ኣዳራሽን ኣብ ግዳምን ዝተወልዐ ናዕብን ዕግርግርን ንምህዳእ፣ ዘንብዕ ፍሊት እናተጠቕሙ፣ ነቶም ክልተ ነንበይኑ ኣረኣእያ ዘለዎም ኤርትራውያን ንምብታን ኣብ ዝገብርዎ ዝነበሩ ጻዕሪ፣ ሓያሎ ካብቶም ኤርትራውያን መጠናዊ ጉድኣት ወሪድዎም።
ደገፍቲ ህግደፍ፣ ብደለይቲ ለውጢ ተቓውሞ ከይልዓል ብምስጋእ፣ ነቶም እሙናት ዝብልዎም ደገፍቲ ጥራይ እናለለዩ ናብቲ ለይታዊ ትልሂት ዝተዳለወሉ ኣዳራሽ ከእትውዎም እኳ እንተፈተኑ፣ ሓያሎ ካብቶም ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝኾኑ ኤርትራውያን ገና ተበላሒቶም ናብቲ ኣዳራሽ ብምእታው ዕላምኦም ከምዘተግበሩ’ውን ኣብቲ ፍጻሜ ዝወዓሉ ኣረዲኦም።
እቶም ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ መወዳእታ፣ ዝበዝሐ መንእሰይ ብሰንኪ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሕሰም ግዳይ ማእሰርቲ፣ ስደትን ሞትን እናኾነ፣ ከም በዓል ተስፋኣለም ቆርጫጭ ዝኣመሰሉ ድምጻውያን ድማ ኣብ ጎኒ እቲ ደላይ ለውጢ ዝኾነ ህዝቢ ብፍላይ መንእሰይ ተሰሊፎም ታሪኽ ኣብ ክንዲ ዝሰርሑ፣ ንውልቃዊ ረብሓን ግዝያዊ ሓለፋታትን ኣጫፈርቲ መንግስቲ ክኾኑ ምምራጾም ከምዘጉሃዮምን ብምጥቃስ፣ ሕጂ’ውን ስነጥበባዊ ኣበርክትኦም ምእንቲ እታ ጽባሕ እትህሉ ደሞክራስያዊት ኤርትራ ከውዕልዎ ታሪኻዊ ሓላፍነትን ከምዘለዎም ኣዘኻኺሮም።
ብምኽንያት 24 ግንቦት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ኤውሮጳ ተዳልዩ ኣብ ዘሎ መደባት ህግደፍ፣ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝኾኑ ኤርትራውያን’ውን፣ ጎኒ ጎኑ ኣብ ኤርትራ ፍትሒ ክነግስ፣ ቅዋም ክትግበር፣ ብሃውርን በኣልማማ ምእሳር ዜጋታት ከብቅዕ፣ መሰል ዜጋታት ክሕሎ፣ ኩሎም ናይ ፖለቲካዊ እሱራት ክፍትሑን ዝጽውዕ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ከካይዱ ምዃኖም ከካብ ቦትኡ ዝበጽሓና ዘሎ ሓበሬታታት የመልክት።


text:
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሓዱ አምላክ አሜን!!!
ሳልሰይቲ ሰንበት ናይ ዓብይ ጾም (ምኩራብ)
በዛ ቅድስት ዕለት እዚኣ ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መዋእለ ስብከቱ ናብ ቤት ጸሎት ኣትዩ ስለ ዝመሃሮ ትምህርቲ፡ ዝፈወሶም ሕሙማን፡ ዝገሰጸም ኣጋንንትን ብሓፈሻ ዝንገረሉ ቅንያት እዩ። ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ እቲ ናይ መጨረሽታ ምኽንያት መምጺኡ ዝኾነ ተበጃውነት ምፍጻሙ፡ ብብዙሕ መገድታት ብቓልን ብግብርን ንብዙሓት ሰባት ብትምህርቱ ኣጸናኒዑ ብዙሕ ናይ ድሕነት፡ ናይ ብስራት፡ ናይ ተስፋ ቃላት ምሂሩ እዩ። ብዙሓት እውን ካብቲ ዝነበሮም ግጉይ ኣካይዳ ምንዝርና፡ ኣምልኾ ጣዖት፡ ስስዕቲ ወዘተ ተገላጊሎም ብትምህርቱ ቅኑዕ ናብራ ክመርሑ ኣኽኢልዎም እዩ። እቶም ኣንጻር ትምህርቱ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ጸሓፍትን ሊቃውንትን ኣይሁድ ከይተረፉ ካብ ትምህርቱ ብዝተላዕለ ኣዝዮም የድንቕዎ ነበሩ (ሉቃ 2፡47)። ነዚ ኩሉ ዘደንቕ ትምህርቱ ምስ ረኣዩ እዮም ከኣ ካብ ቅንኣት ተላዒሎም ብዙሕ ሳዕን ኣብ ብዙሕ ግዜን ክቐትልዎ ዝሓስቡ ዝነበሩ።
ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ እቲ ቀደም ዘመን “ኣብ ማእከልኩም መታን ክነብር መቕደስ ግበሩለይ”(ዘጸ 25፡8) ኢሉ ዝኣዘዘ ኣምላኽ፡ ንሱ እቲ ሰራዒ ሕጊ ምዃኑ ከፍልጥ ኣብ ቤት ጸሎት ኣይሁድ እንዳ ኣተወ፡ ይምህርን ሕሙማት ይፍውስን ነበረ። ቅድሚ ስቕለቱ ዝነበረ ሰሙን ኣብ ቤት መቕደስ ካብ መንፈሳዊ ስራሕ ወጻኢ ናይ ንግድን ሸቐጥን ተግባራቶም ዘሰላስሉ ዝነበሩ ሰባት እውን ብጩግራፍ ኣውጺእዎም እዩ(ዮሓ 2፡13-25)። እዚ ከኣ ቤት መቕደስ ኣምላኽ ንጸሎትን ንምህልላን እምበር ካብኡ ወጻኢ ካልእ ተግባር ዘይፍጸመሉ ምዃኑ ዘግሃደሉ እዋን እዩ ነይሩ። ቅድም ኣቢሉ ብኣምላኻዊ ቃሉ ንጥበብኛ ሰሎሞን ስለ ቤት መቕደስ ኣብ ዝተዛረበሉ ግዜ፡ ነታ ዝሰርሓ ቤት መቕደስ ኣምላኽ ኣብኣ ንዝጽለ ጸሎትን ንዝልመን ልማኖን ክሰምዕን መልሲ ክህብን ምዃኑ ቃል ኣትይሉ እዩ(1ነገ 8፡22-መፈ, 1ነገ 9፡1-9)። እዚ ስለ ዝኾነ ከኣ እቲ ትማሊ ንእስራኤላውያን እዚ ቃል ዝኣተወ ኣምላኽ ሎሚ እውን ዘይቅየር፡ ንሓሳባቱ ዘይልውጥ ብዝሃቦ ተስፋ ከኣ ዘይጥዓስ ምዃኑ ኣሚንና ኣብታ ብስሙ ዝተሰምየት ቅድስት ቤት መቕደስ ተረኺብና ንኣምላኽ ነመስገን፡ ጸሎት ንገብር፡ ናይ ኣምልኾ ስርዓት ከኣ ንፍጽም። ዝሓለፉ ኣቦታት ብዝመሃሩና፡ ሐዋርያት ብዝሰበኹልና እምበር ንሕና ዘምጻእናዮ ሓድሽ ኣይኮነን። ነዚ ኣመልኪቱ ቅዱስ ዮሓንስ ወንጌላዊ ኣብ ራእይ መጽሓፉ ከምዚ ክብል ተዛሪቡ ኣሎ “ተንስእ እሞ ነቲ መቕደስ ኣምላኽን ነቲ መሰውእን ዓቅኖ ነቶም ኣብኣ ዝሰግዱ ዘለዉ እውን ፍቐዶም”(ራእ 11፣1)። ስለዚ እምበኣር ኣብታ መሰረትን ዓንድን ዝኾነት ቤት መቕደስ ናይቲ ልዑል ኣምላኽና እግዚኣብሔር ተሰሪትና ክነብር ይግባኣና። ካብ ቤት መቕደስ ኣምላኽ ወጻኢ ሕይወት የለን። ሕጊ ኣምላኽ ዝፍጸመሉ ኣብታ ኣፍ ደገ ሰማያት ዝኾነት ቤት ኣምላኽ እዩ።
ሎሚ ዓለምና ንቤት ኣምላኽ ገዲፋ ትኹብልለሉ ኣብ ዘላ ግዜ ንሕና ከመይ ዝበልና ሰባት ኮይና ክንጸንሕን ክንህሉን ከም ዝግብኣና ሎሚ ክንሓስበሉን ክነብረሉን ዝግብኣና እዋንን ግዜን እዩ። ስለ ሕይወት ወዓል ሕደር ዘድልዮ ኣይኮነን። ብርሃን ዓለም፣ ምሩጽ ኣቕሓ ዝተሰምየ ናይ ደማስቆ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ እዚ ብኣርብዓን ብሰማንያን መዓልትና ብጥምቀት ኣቢልና ቤት መቕደስ ኣምላኽ ዝኾነት ሰብነትና ክነርክሳ፣ ካብ ማሕደር መንፈስ ቅዱስ፡ ማሕደር ርኹሳት ኣጋንንቲ ክንገብራ ከምዘይብልና ገሊጹልና ኣሎ፣ “እቲ ሰብነትኩም ኣካል ክርስቶስ ምዃኑዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም፧ እሞኸ ድኣ ንኣካል ክርስቶስ ወሲደ ኣካል ኣመንዝራ ክገብሮ ዶ ይግባእ እዩ፧ ያእ ኣይፈኣለይን” እቶም ክልተ ሓደ ኣካል ክኾኑ እዮም” ከም ዝብለና ምስ ኣመንዝራ ዝዘመወ ምስኣ ሓደ ኣካል ከምዝኸውንዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም፧ እቲ ምስ ጎይታ ሓደ ዝኸውን ግና ምስኡ ሓደ መንፈስ እዩ። ካብ ምንዝርና ህደሙ ሰብ ዝገብሮ ሓጢኣት ኩሉ ካብ ሰብነቱ ወጻኢ እዩ ዝገብር፡ ዝምንዝር ግና ኣብ ገዛእ ሰብነቱ እዩ ዝሓጥእ። ሰብነትኩም ቤት መቕደስ ናይቲ ካብ ኣምላኽ ዝተቀበልኩምዎ ኣብ ውሽጥኹም ዘሎ መንፈስ ቅዱስ ከም ዝኾነዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም፧ እምበኣር ናይ ገዛእ ርእስኹም ኣይኮንኩምን፡ ብዋጋ ኢኹም ዝተዓደግኩም ስለዚ ንኣምላኽ ብሰብነትኩም ኣኽብርዎ”(1ቆሮ 6፡15-20)። ስለዚ እምበኣር ንሕና ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ኣደባባይ ቀራንዮ ዕራቑ ተሰቒሉ፡ ስለ ድሕነትና ብዙሕ መከራ ተቐቢሉ ንዓና ንደቁ መወዳድርቲ ዘይብሉ ፍጹም ሰላም ከም እንረክብ ዝገበረና ስለ ዝኾና ጽባሕ ኣብታ እንጽበያ ዘሎና ዘለኣለማዊት ናይ ዕረፍቲ ስፍራ መታን ክንህሉ ሎሚ ኣብታ ብደሙ ዝተምስረተት ቅድስት ቤት ንሃሉ። ቅዱስ ዳዊት ከም ዝበሎ ኣብ ቤቱ ክንርከብ ኩሉ ግዜ ሃረርታን ፍጹም ፍቓድን ክህልወና ኣለዎ(መዝ 122፡1)። ኣብ ቤት እግዚኣብሔር ምስ እንህሉ ኢና ከኣ ካብቲ ዘየዕርፍ ምንዋጽ ናይ ባሕሪ ኣብታ መርከብ ተዓቒብና እንሓልፎ እሞ ኣምላኽና እግዚኣብሔር ናይ ቤት መቕደሱ ፍቕሪ ኣብ ልዕሌና ከዛይድ፡ ካብ ይመላለስ ነይረ፡ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ነይረ ካብ ምባል ይሰውረና፡ ክሳዕ ምጽኣቱ ኣብ ቤቱ የጽንሓና።ኣሜን!!!
መዝሙር ንባባት ምስባክ
ቦኣ ኢየሱስ ምኩራበ ኣይሁድ ቆላ 2፡17-መፈ መዝ 69፡9-10
ያዕ 2፡14-መፈ, ግ.ሓዋ10፡1-9
ዮሓ 2፡12-መፈ
ስብሐት ለእግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!


text:
ከም ሓበሬታ ወተሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ- ኔቶ፡ ናብ ምብራቓዊ ሸነኽ ሰብን ኣጽዋራት ኣብ ምልኣኽ ካብ መንጎ ዝርከባ ሃገራት፡ ደንማርክ ስጳኛ ፈረንሳ ነዘርላንድስ ዩኤስን ተጠቀስቲ ኮይነን ኣለዋ።
ዋና ጸሓፊ ኔቶ ጀንስ ስቶልተንበርግ ብዛዕባ`ቲ ስጉምቲ ክገልጽ ከሎ፡ ንመሓዙትና ንምሕላውን ምክልኻልን
ኩሉ ዘድሊ ዘበለ ስጉምቲ ክንወስድ ኢና- እዚ ድማ ነቲ ብምብራቓ ሸነኽ ዘለዋ መሓዙትና`ውን ዘጠቓልል`ዩ ኢሉ።
ወሃቢ-ቓል ሩስያ ድሚትሪ ፐስኮቭ ብወገኑ ንኣመሪካን ንኔቶ መሓዙታን ነቲ ወጥሪ ብምርስሳን ከሲሱ`ሎ።
ዩኤስን ብሪጣንያን ኣብ ዩክሬን ዘሎ ኢምባሲታተን ካብታ ሃገር ክወጽእ ኣዚዘን ኣለዋ- ካብ መጥቃዕቲ ሩስያ ብምስጋእ።
ሚንስትሪ ወጻኢ ዩክሬን ግን በቲ ምውጻእ ኢምባሲታት ኣይተሓጎሰን፡ " ሃገራት ወጻኢ ንድሕነት ዲፕሎማሲያዊ ተልእኮታተን ክብላ ዝወስድኦ ስጉምትታት መሰለን`ኳ እንተኾነ፡ ከምዚ ዓይነት ግን ዝተሃወኸን፡ ሓደ ኣብነት ናይ ልዕሊ ዓቐን ጥንቃቐን`ዩ" ኢሉ ወሃቢ ቓል ሚንስትሪ ወጻኢ ዩክሬን።
ብወገን ሕብረት ኤውሮጳ ግን ከምኡ ዓይነት ምንስሓብ ከምዘየለ ሓላፊ ፖሊሲ ጆሰፕ ቦረል ኣፍሊጡ`ሎ።
ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ-ሰራሕተኛታት ኢምባሲኡ ከይተረፈ ብድልየቶም ክወጹ ብምሕባር፡ ኣብታ ሃገር ዘለዉ ኣመሪካውያን ዜጋታት`ውን ንኽወጹ ከምኡ ናብ ዩክሬንን ናብ ሩስያን ከይገሹ ሓቲቱ`ሎ።
ሓደ በዓል ስልጣን ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ ክገልጽ ከሎ፡ ፕረሲደንት ጆ ባይደን፡ ወራር ሩስያ ንዩክሬን ኣብ ዝኾነ ሰዓት ከጋጥም ይኽእል ምባሉ ጠቒሱ`ሎ።
ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ ኣብ ኪየቭ ኣብ ዝርከብ ኢምባሲኡ ክንደይ ዝኾኑ ሰባት ከምዝሰርሑ, ወይ`ውን ኣብ ዩክሬን ዝርከቡ ኣመሪካውያን ቁጽሮም ክንደይ ምዃኑ ክገልጽ ኣይደለየን።
ሩስያ 127 ሺሕ ዝኾኑ ሰራዊታ ናብቲ ምስ ዩክሬን ዘዳውባ ከባቢ ኣጸጊዓቶም ከምዘላ`ዩ ዝግለጽ። ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ብዲፕሎማሲያዊ ኣገባብ ክፍታሕ ኣለዎ፡ ሩስያ ንዩክሬን እንተወሪራታ ግን ገዚፍ ማዕቀብ ይጽበያ`ሎ ይብላ።
ሩስያ ንዩክሬን ክተጎብጣ መደብ ኣለዋ ንዝብል ዝቐርባ ክስታት ኣይትቕበሎን`ያ- ንሳ ኣንጻር ምስፍሕፋሕ ኔቶ ንምብራቓዊ ኤውሮጳ ትሰርሕ ከምዘላ`ያ ተፍልጥ።
ሚንስተር ወጻኢ ኣመሪካ ኣንተኒ ብሊንከን ግን፡ ሩስያ ንመንግስቲ ዩክሬን ንምውዳቕ ትገብሮ ታክቲክን ተንክኒክን ንፈልጦ ኢና- ነቲ ወጥሪ ንምዝሓል ግን ዲፕሎማሲ`ዩ ዝሓይሽ ይብል።
ኣብዚ ሰዓት`ዚ ማዕቀብ ምግባር ግን ነቲ ወራር ናይ ምውጋድ ስራሕ ሓጋዛይ ከምዘይኮነ`ውን ብሊንከን ምስ ሲ-ኤን-ኤን ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ ገሊጹ`ሎ።
ሪፓብሊካን ሰነተር ጆኒ ኤርነስት ግን ንምምሕዳር ባይደን ንሩስያ ብናይ ምልምላም ፖሊሲ ትኸስስ።
ሰነተር ኤርነስት ክትገልጽ ከላ ከምዚ ዝስዕብ ትብል፡ " እቲ ማዕቀብ ሕጂ`ዩ ክጽዓን ዘለዎ። ፕረሲደንት ፑቲን ሓይልን ብርታዐን ጥራይ`ዩ ዝርድኦ፡ ተሪር ውሳነ ክህልወና ኣለዎ"


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ የጋጥሙ ዘለው ናይ ፀጥታ ፀገማት ንፁሃት ዜጋታት ግዳያት ሞትን መቑሰልትን ከምኡ እውን ምዝንባልን ይኾኑ ኣለው።
ኣብ ወሰና ወሰን ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ብሰንኪ ዘጋጠሙ ግጭታት ኣማእቲ ኣሽሓት ኢትዮጵያዊያን ንዘመናት ይነብርሉ ካብ ዝነበሩ ብዘሕዝን ተመዛቢሎም።ኣብ ክልል ኦሮሚያ እውን ናይ ተቓውሞ ሰልፍትታ ስዒቦም መንነት መሰረት ዝገበሩ መጥቓዕትታት ተፈፂሞም ቁፅሮም ብንፁር ዘይተፈልጡ ሰባት ተቐቲሎም፣ቆሲሎም፣ንብረቶም ተዘሚቱን ተመዛቢሎምን እዮም።ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራን ተጋሩን።
ኣብ ዞባ ቡኖ በደሌ ብዙሓት ሰባት ተቐቲሎም፣ ቆሲሎም፣ንብረቶም ዓንዩን ተዘሪፉን።ናይቲ ክልል መንግስቲ እውን ዘረጋገፆ እዩ።
ኣብ 1977 ዓ/ም ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ዝተኸሰተ ድርቂ ብሰፈራ ናብ ክልል ኦሮሚያ ዝኸዱን ንኣስታት 33 ዓመት ኣብኡ ይነብሩ ዘለውን ኣብ ስግኣት ንርከብ ኣለና ይብሉ ኣለው።ግዳያት መጥቓዕትን ምምዝባልን ንዝኾኑ ኣዘራሪብና ኣለና።ካብ ዞባታት ቡኖ በደሌ፣ምብራቕ ወለጋን ከተማ ሻሸመኔን።
ብምሉኡ ፀብፃብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል


text:
ኣብ ሱዳን ብዘጋጠመ ከቢድ ዝናብን ምዕልቕላቕ ውሕጂን 62 ሰባት ምሟቶምን ካልኦት 98 ምቁሳሎምን ኣገልግሎት ዜና’ታ ሃገር ሱና ሓቢሩ።
ኣብ ሱዳን ካብወርሒ ሓምለ ጀሚሩ ኣብ 15 ክፍለ ግዝኣታት ዘጋጠመ ከቢድ ዝናብ ኣስታት 200,000 ሰባት ምጽላው’ውን ተሓቢሩ።
እዚ ከቢድ ዝናብን ምዕልቕላቕን ዝያዳ ዝተራእየ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ዝርከብ ክፍለ ግዝኣት ናይል’ዩ።
ሕቡራት ሃገራት በቲ ኣብታ ሃገር ዝጋጠመ ምዕልቕላቕ ውሕጂ 54 ሰባት ምሟቶም ብዓርቢ ምሕባሩ ይዝከር።
እቲ ትካል ወሲኹ ብመሰረት ካብ መንግስቲን መሻርኽቱን ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣስታት 37,000 አባይቲ ምዕናዎምን ምፍራሶምን ገሊጹ’ሎ።
ናይ ዝናብ አዋርሕ ክሳብ ወርሒ ጥቕምቲ ዝቕጽል ብምዃኑ ተወሳኺ ምዕልቕላቕ ከጋጥም ከምዝኽእል ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ’ሎ።
ኣብቲ ምዕልቕላቕ ውሕጂ ዘጋጠመሉ ማሕበረሰብ ከም ምቁራጽ መንገድታትን መዕቖሪ ማይን ምብታን ጥሪትን ንብማይ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዝአመሰሉ ነባሪ ጸገማት ይቓልዑ ምህላዎም’ውን ተገሊጹ’ሎ።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ምትሕብባር ንሰብኣዊ ሓገዝ ነቲ ዓቑሩ ዘሎ ማያት ንምጽራይ 150 ሚልዮን ዶላር ብሓፈሻ ነቲ ዘጋጠመ ምዕልቕላቕ ዘጋጠመ ቦታ ሓገዝ ንምብጻሕ ድማ ተወሳኺ 1.1 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ ከምዘድልይ ሓቢሩ’ሎ።