text:
ካብ እንዳ ራእሲ ክሳብ’ንዳ ባሕረ’ጋሲ ዘላ ባእሲ
ናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲ’ያ ትኾና ፈውሲ!
“ዝሓዝናዮ ኣይነቃልል ከይንኣቱ ናብ ዕንፅል-ፅል፡ ኣብ ውዲት ኣግኣዝያን ኣመልኪቱ ዝተዳለወ ትንተናዊ ጽሑፍ” (ካብ ህዳሰ ኢትዮጵያ) [Hornaffairs.com 05/21/17] ዘርእስቱ ጽሑፍ ምሰ’ንበብኩ’የ እዚ ዝስዕብ ምሳለይ ክሕውስ ዝተበገስኩ። ቅድሚ ኹሉ ግን ወያነን ሻዕብያን ብ1998 ክንዋጋእ ንብገስ ኣለና ክብሉና እንከለዉ’ሲ፡ ዋ! ሰይጣንዶ ፈስዩልኩም ደቀይ! አረ በጃኹም፡ “ኢትቅተል” ኢያ ትብል ቀዳመይቲ ትእዛዝ ናይ ወለ’ዝጊ’ሞ፡ ዓበይቲ ዓዲ ባይቶ ወሪዶም ካልእ ሜላ ክሳብ ዝህንድሱ’ሲ በጃኻትኩም ኣይትታኾሱ ንምባል፡ ካብ እንዳ ባሕረ’ጋሲ ይኹን ካብ እንዳ ራእሲ ካልእስ ይትረፍ “ዕርቂ እንደርታ ጌርካትኩም ተዓረቑ” [9, 74] ዝብል ሸምጋሊ፡ ወይ ድማ ድባብ ተሰኪሙ ምህልላ ህዝቢ’ባ ስምዑ ክብል ዝፈተነ ቀዳሲ ኣይነበረን። ኣብ’ቲ እዋን ብስጋን ብመንፈስን ካብ ዝነበረ ናይ መሪሕነት ዓይነት ኣማራጺ ሓሳባት ስለ ዘይተረኽበ ከኣ ውግእ ተጀሚሩ ቀጸለ።
ዝርሳዕ መኣስ ኮይኑ፡ ናይ ኩዕሶ እግሪ ጋንታ ወያነን ጋንታ ሻዕብያን ግጥም ከም ዝጀምራ፡ ብድምጺ ሓፋሽ ኤርትራን ብድምጺ ወያነ ትግራይን እናተቓለሐ፡ ምስጢር ናይ መንቀሊኡ ከይተፈትሐ ኣብ ሓጺር እዋን’ዩ ካብ ጫፍ ንጫፍ ዝተባርዐ። ኮይኑ ድማ ሰብ ሰንቢዱ፡ መጥቅዕ ተሃሪሙ፡ ደወል ተደዊሉ፡ መቖምያ ተደጊፍካ እዝግዮዮዮ...ዮ’ኳ እንተ ተባህለ፡ እቲ ኹሉ እዝግዮታ ብግእዝ ኮይኑ ምርዳእ ግዲ ኣጊምዎም’ሲ፡ ሬሳታት ምፍቃድ’ዩ ከም መለክዒ ውዕሎ ናይ ጅግንነት ዜና ኮይኑ ዝንገር ዝነበረ። ከም ሳዕቤኑ ንብዓትን ብኽያትን ምስ በዝሐ፡ ኣቤት ጉድ! አረ መወዳእትኡኸ እንታይ ኮን ክኸውን’ዩ ዝብል ሻቕሎት ናብ ኩሉ በጽሐ። ሻቡ ተማህላላይ ህዝቢ ዝርድኦ ተባሂሉ ዝቐረበሉ መልሲ፡ ባድመ ናይ መን ምዃና ንምውሳን’ዩ ዝብል ናይ ጀኦግራፊ ትሕዝቶ ኢዩ ኔሩ። ብዝጀመሮ ቀጺሉ፡ እልፊ ኣእላፍ ንእስነት ኣብሪሱ፡ ውዑይ ደም ኣፍሲሱ፡ ስለ ዘይረወየ ሸውሃቱ - ቀዳመይቲ ዕማሙ ናይ’ዚ ዞባ ጎብለል መን ከም ዝኾነ ንምፍላይ - ናይ ዝና ዕማም - ኮይና፡ ካልኣይቲ ድማ ንዝተሳዕረ ናይ ትማሊ ብጻይ ምስ ሳዕርን እኽልን ሕውስ-ሕውስ ኣቢልካ ምሕሳይ ከምዝኾነት ቀልጢፈን ምስ ዓድን ዓውድን ተቓልዓ። ሳልሰይቲ ግን ብዙሕ ኣድህቦ ኣይረኸበትን። ጌጋ ይኽለኣለይ’ምበር፡ ንሓዋሩ ለውጥን ዕርቅን ዝሕሰብ እንተኾይኑ፡ ናብ ልቡ ምስ ተመልሰ ህዝቢ፡ ዝብሎ ንርኢ፡ ተባሂላ ንወሰን ዝተጸግዐት’ያ ትመስል። ኣይትተዓደሎ! ከም ዝብሉ ዝመረሮም፡ ተዓዲልናዮ ግን ኣብ’ዛ ናይ እሂን-ምሂን ወልፊ ዘለዋ ዓለም ዕዳጋ’ሲ ወያነን ሻዕብያን፡ ንደርጊ ስዒርናሉ ዝብልዎ ብረቶም ከየቐመጡ፡ ደሃይ ደቆምን ቤተሰቦምን ከይፈለጡ፡ ፍቕሮም ወዲኦም ተባኣሱ’ሞ፡ ዝተዓወተን ዝተሳዐረን ብላዕልን ብታሕትን ተፋጢጦም - መልሓሰይ ትቀንጠብ- እናበሉ ከም ኣመሎም ብብረት ክሓስቡ እነሆ ርብዒ ዘመን ተቖጺሩ። እሞ መን ይፈልጥ ብትግርኛ ትዛረብ ልሳን ካብ ተቖለፈት’ሲ ብግእዝ ትዛረብ ልሳን እንታይ ከም ዝገደፈት፡ ወይ ድማ ኣበይ ከም ዝተዳሕፈት ሃሰስ ንምባል፡
ካብ እንዳ ራእሲ
ክሳብ እንዳ ባሕረ’ጋሲ
ዘላ ባእሲ፡
ፕላን-ሲ፡ ናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲ’ያ
ትኾና ፈውሲ።
ዝብል ምሳለይ ከቐድም’ሞ፡ ዝጀመርኩዎ ክቕጽል። ዝኾነ ኾይኑ ኩሉ ሰብ ከም ዝፈልጦ፡ ቀዳመይትን ካልኣይትን ተባሂለን ተፈቒደን ዘለዋ ጥበብ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ተፈቲነን፡ ውጽኢተን ድማ ትጽቢት ናብ ዘይተገብረሉ ጸልማት ገጹ ስለዝቐነነ’ሲ ... ሓዲሽ ሓሳባት ሃሰስ ዝብሉ ሰባት ምሳሎም ክሕውሱ ነታ ሳልሰይቲ ኣማራጺት ክድህስሱ ዝንቀሳቐሱ ይመስሉ ኣለዉ ዝብል ትዕዝብተይ ከቐድም። ብምቕጻል ድማ ኣግኣዝያንከ እንታይ ማለት’ዩ ዝብል ሕቶ ብምልዓል ናብ መንቀልየይ ክምለስ። ካብኡ ኣብ ኢደይ ካብ ዘለዉ መጻሕፍቲ ዝቐረምኩዎም ሓሳባት መሰረት ብምግባር፡ ኣግኣዝያን ደኣ ንክፋል ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምልከት ኣመዓባብላን ናይ ምንብባር ጥበብን ዝሕብር ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ኢዩ፡ ብምባል ነዚ ጽሑፍ’ዚ ዝምጥን ኣበሃህላ ክምልኣሉ። ብፍላይ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ ናብ መድረኽ ምቕልቃሉ ድማ ወያነን ሻዕብያን ብዕላማን ብመበቆልን (ambition & origin) ከም ዝመሳሰሉ ኣዘኻኺሩ፡ አረ እንታ’ዩ ጉዱ፡ ወዮም “ዕርቂ እንደርታ ጌርካትኩም ተዓረቑ” ብዝብል ሜላ ናይ ለውጥን ዕርቅን እናተነባበሩ፡ ምስ ጥልያንን ቱርክን ፊት ንፊት ዝገጥሙ ዝነበሩ ወራዙት’ሲ ኣይወለዱንዶ፡ ኣየ’ውረሱን ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ፡ ህዝቢ እንታይ ይብል ኣሎ ናብ ዝብል ሚዛን ከምርሕ’ዩ ዝግብኦ ግምተይ። ንሱ እንተ ዘይኮነ ግን፡ ሕማቕ ንፉዕ እንተ ወለደ ተቐልተ፡ ንፉዕ ሕማቕ እንተወለደ ተዘምተ፡ ዝብል መግለጺ ሰብ ቀደም ከዘኻኽር ይኽእል’ዩ።
እወ፡ ኣግኣዝያን ዝብል ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ናይ መፈራርሒ ትርጉም ተዋሂቡዎ ንነቐፌታ ካብ ቀረበ ግን፡ ኣቐራርባን ኣመራርጻ ቃላት ናይ በሃልቱ ብዘየገድስ ንኤርትራን ንኢትዮጵያን ዝፍንጥሕ እፉፋ ወይ ናይ ሓጋይ በርቂ የብሉን። ምናልባት መላለስ ናይ ዘረባ ብዓኸላይ ኢድ ምውጣጥ እንተ ዘይተመሪጹ፡ ህጹጽ ፍታሕ ዘድልዮ ጸገም ከምዘለና መዋእልና ምስርክር ኢዩ። ማለት’ሲ፡ መራሕትና ከም ገመል ወጢጦም መወዳእትኡ ናብ ዘይፍለጥ ደልሃመት ምስ ደርበዩና፡ ናብ ዕዳጋ ስለ ወረደ ኩላሊትና፡ ኣብ ባሕርን ኣብ ምድረ በዳን ስለ ዝተበተነ ሬሳታት ናይ ወገንና፡ ትርጉም ስኢናሉ ንሂወትና፡ ናበይ ገጽና ዲና ንኸይድ ዘለና ንምባል’ሲ (..part of problem solving process..) ... ኣግኣዝያን ... ኣይኮነን ካልእ’ውን ዘቃልሑ እንተ በቖሉ ካብ መንጎና - ቃንዛ’ምበር ሕማም ተላገብ ከስምዕ ኣይግብኦን ስቓይና።
“ኣግኣዝያንና ሓበሳት የተባሉ ሳባውያን።”
ዝኾነ ኾይኑ ምናልባት ብዛዕባ ኣግኣዝያን ጥልቕ ዝበለ ንባብ ዝደሊ ግዱስ እንተ’ሎ፡ ዶር ኣብርሃ ጳውሎስ፡ ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድሪ ባሕረጋስ ኤርትራ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 177፡ ናይ በይኑ ምዕራፍ መዲቦሙሉ ኣለዉ። ከምኡ’ውን ብኣባ ጋስፓሪኒ ዝተጻሕፈ የኢትዮጵያ ታሪክ ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ መጽሓፍ ኣብ ገጽ 46፡ “ኣግኣዝያንና ሓበሳት የተባሉ ሳባውያን፡ ከፈኒቃውያን ቋንቋ ከዕብራይስጥና፡ ከዓረቦች ቋንቋ ከዓረብ፡ የሚዛመደውን ቋንቋ ይዘው መጡ። ይኸውም ቋንቋ በዓረብ ኣገር ሳሉ ሳባዊ ቋንቋ ይባል ነበር። ወደ ኢትዮጵያ ከገቡ በኋላ ግን ከጥንታዊ ሳባዊ መሰረቱ ጥቂት የተለወጠ ሆኖ ግዕዝ ተባለ።” ይብል። ስለ’ዚ ኣግኣዝያን ዝብል ቃል ዘዘኻኽሮ ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ እምበኣርከስ ብዛዕባ ናይ ሓባር ረቛሕን (special tradition) ፍሉይ ዝምድናን (special relationship) ናይ ደቡባዊ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራን ሰሜናዊ ክፋል ሕብረተሰብ ኢትዮጵያን ኢዩ ብምባል ዝጀመርኩዎ ክቕጽል።
ውዲት ኣግኣዝያን።
ውዲት ኣግኣዝያንከ እንታይ ማለት’ዩ እንተ ተባሂሉ ግን .... ኣብ’ቲ ናይ ቀደም ኣበሃህላ “ውዲት ኣግኣዝያን” ዝብል ኣየረኸብኩን። እዞም ሕጂ ኣብ ታሪኻዊ ትሕዝቶ ናይ ኣግኣዝያን ዝንጥልጠል ሓሳባት ሃሰስ ክብሉ ዝፍትኑ ዘለዉ ሓደስቲ ሰባት ድማ ንሓዋሩ እንድዒ’ምበር ክሳብ ሕጂስ ይሕመቕ ይጸብቕ ኣብ ልዕሊ ህሉው ኩነታት ኣሰሩ ክገድፍ ዝኽእል ትሕዝቶ ዘለዎ ሓሳባት፡ ዘሪኦም ዘብቆሉ ኣይመስለንን። ካብ ተባህለ ግን ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ዛዕባ ኮይኑ’ውን ክድገም’ዩ። ከመይ’ሲ ጸሓፋይ ኣቶ - ህዳሰ ኢትዮጵያ - ኣዝዩ ዘስግእ ዝምባለ ከም ዝተዓዘቡሉ ብስላዕ’ዮም ተተሓሒዞሞ።
ህዳሰዶ ውዳሰ?
ዝኾነ ኾይኑ ናብ’ቲ ቀንዲ ዛዕባ ቅድሚ ምእታወይ፡ ከም ኣቐራርባ ናይ ጽሑፎም ጸሓፋይ ክልተ መልክዕ’ዮም ዘንጸባርቑ። ማለት’ሲ “ካብ ናይ ዝሓለፉ ጽሑፋትና ..” እንክብሉ ብዙሓት የምስሎም። “ኣብ ዝተፈላለዩ ጽሑፋተይ ገሊፀዮ ኢየ..” ዝብል ኣበሃህላኦም ድማ ግለሰብ’ዩ ዘምስሎም። ጌጋ’ኽለኣለይ’ምበር ናይ ብሕቶም ጻዕርን ድኻምን ከንጸባርቑ ዝጽሕፉ ግዱስ ዜጋ’ዮም ዝመስሉ። ግምተይ ጌጋ እንተዘይኮይኑ፡ እሞ ናይ ውልቆም ርኢቶ ንምንጽብራቕ’ሲ - ንሕና - ብዝብል ናይ ውዳሰ ኣበሃህላ ንባዕሎም ክጽውዑ ዝመርጹ እንተኾይኖም፡ ግን እታ ኣብ ጽሑፎም “ትምክሕቲ” እናበሉ ካብ ነብሶም ኣርሒቖም ኣብ ዝባን መሳፍንቲ ኣምሓራ ክጽዕኑዋ ድሕር ዘይብሉ ተረፍ-መረፍ ኣተሓሳስባ ናይ ቀደም፡ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ’ውን ኣይክትርሕቆምን’ያ፡ እንተ በልኩ ቅር ዝብሎም ኣይመስለንን። ስለዝኾነ ድማ ኣብ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ምርጫኦም ኣኽቢረ፡ ብናይ ውዳሰ ኣበሃህላ ክጽውዖም መሪጸ’ለኹ። ዝምረጽ ኣይኽለኣና!
ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ትሕዝቶ ድማ ብቐንዱ ብዛዕባ ኤርትራ፡ ብመጠኑ ብዛዕባ ኢትዮጵያ፡ ብኸፊሉ ድማ ብዛዕባ ዝምድና ክልቲኡ ህዝብታት ዝድህሰስ ናይ በይነይ ጻዕሪ ንምንጽብራቕ ኢዩ። ድምር ውጻኢት ናይ ዝርዝሩ ድማ፡ ብዝተኻእለኒ መጠን ናብ መበቆላዊ መልእኽቲ ናይ ኣግኣዝያን ከዛምዶ ክጽዕር’የ። ዕላማይ ከኣ እንተ ተጋግየ ተማሂረ ዝእረመሉ ምሳለይ ንምሕዋስ እንተ ዘይኮይኑ፡ ዝጣበቐሉ ውድብ ይኹን፡ ክኸውን ኣለዎ ዝብሎ ፍሉይ ናይ ፖለቲካ ህርፋን የብለይን። ብፍላይ ምስ’ዚ ኣግኣዝያን ተባሂሉ ንወቐሳ ቀሪቡ ዘሎ ምንቅስቓስ ድማ ኣባልነት የብለይን። ምናልባት እንተ ኾይኑለይ ግን ብቖሎ ጥጥቖ ዝረአ ዘሎ ናይ ሓሳባት ምጥራር ተሰጊሩ ብሓዲሽ ሓሳባት ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብፍላይ ድማ ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ዝርከብ ትግሪኛ ዝዛረብ ህዝቢ፡ ካብ’ዚ ወሪዱዎ ዘሎ ናይ ምፍልላይ ኣደራዕ ዝገላግል ለውጥን ዕርቅን ክወርደሉ’ዩ ጸሎተይ።
1. ኤርትራ፡
“Truly I built a colony and gave it to Italy.” Ferdinando Martini “architect of modern Eritrea.”
ጸሓፋይ ብዛዕባ ኤርትራ እንክትንትኑ፡ ነቶም ኤርትራውያን ዝብልዎም ሰባት ከመ’ለኹም ደሓንዶ’ለኹም ዘይኮነስ ግርም ኣለኹም ክብልዎም ዝቐልለሎም ስለ ዝመስሉ’ሲ፡ መልእኽቲ ናይ ትንታነኦም ናብ ኣንበብቲ ናይ ጽሑፎም ስኢላ ከተቕርባ እትፍትን ኤርትራ ምስ’ታ ኣነ ገዲፈያ ዝመጻእኩ ኤርትራ ኣይትመሳሰልን’ያ። ከም ርኢቶይ ጸሓፋይ፡ ብፅሑፎም እንኪመዝኖም ኣነ፡ ምስ በዓል ስኞር ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ማክያቶ ዝሰትዩ ዝነበሩ ናይ ቀደም ቀደ.....ም ሰብ’ዮም ዝመስሉ እንተ በልኩ ብዙሕ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን።
ብሓፈሽኡ ብዛዕባ ሃለዋት ናይ’ዛ ንእሽቶ ኤርትራ ሃሰስ ምባል ዝድፈር እንተኾይኑ ግን፡ በዓል ስኞር ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ካብ ዝጥጅእዋ ክሳብ ሕጂ፡ ማለት’ሲ ኣብ ግዜ ጥልያን ኣብ ግዜ እንግሊዝ ኣብ ግዜ ዘውድን ደርግን ከምኡ’ውን ኣብ እዋን ሻዕብያ ዝተፈተነ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ወላ ንሓጺር እዋን’ኳ ሰሊጡ ትንፋስ ክህባ ኣይተራእየን። ዘይረአናዮ ይፍጠረልና። ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ግን ካብ ሰማይ ድዩ ነጢቡ ካብ መሬት ቦቚሉ ኣይገለጽዎን ደኣ’ምበር ኣብ ግዜ ፈደረሽን ኣብ ኤርትራ “ዘመናዊ ሕገ መንግስቲ፡ ዴሞክራስያዊ መረፃታት፡ ናፃ ፕረስ” .... ዝመስል ምዕቡል ናይ ምምሕዳር ስርዓት ሰፊኑ ከምዝነበረ ብድፍረት’ዮም ዘዘንትዉ። ዝገርምን ዘሕዝንን ኢዩ።
ካብ ከም’ዚ ዝመስል ፕሮፓጋንዳ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ብምብጋስ ድማ እቲ “ናይ ዴሞክራሲ ኣመራት ሒዙ ክንቀሳቐስ ዝጀመረ ናይ ኤርትራ ፈደረሽን” ምስ’ቲ ድሑርን መስፍናውን ስርዓተ-ምምሕዳር: ከም ኣበሃህላኦም “ዘውዳዊ ስርዓት” ናይ ትምክሕተኛ ኣምሓራ ክቃዶ ዘይክእል ውህደት ምስተፈተነ’ዩ “ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ንጉሳዊ ስርዓት ብረት ዘልዓለ” ክሳብ ምባል ይመጣጠሩ። እቲ ከምኡ ዝመስል ተባህለ ከም መማቕርቲ ትንታነኦም ምስ ኣንጸፉ ድማ፡ ሃምን ቀልብን ናይ ኣንበብቶም ዝተቖጻጸሩ ግዲ መሲሉዎም፡ ወዮ ሓደ ህዝቢ ሓንቲ ልቢ እናበለ፡ ከም ደቂ ሕድርትና ናብ ጎቦታትን ኣጻድፍን ጨውዩ፡ ብሓንቲ እዝንና ጥራይ ክሳብ ንሰምዕ ዘጎርነወና፡ ብሓንቲ ዓይንና ጥራይ ክሳብ እንርኢ ዘዕወረና ጽውጽዋይ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ከም ወሳኒ ናይ ታሪኽ ነጥቢ-መቐይሮ ኣምሲሎም ናብ ኣንበብቲ ናይ ትንታነኦም ደጊሞም ንኸቕርብዎ ህ’ሞ በሉ ይብሉና። ኣነስ ኣይበትከለይን’ዩ ትብል ነበረት ዓባየይ ከም’ዚ ዝመስል ዝገርም ዛዕባ እንከጋጥማ። ወለ’ዝጊ ምስ መላእኽቱ ይጸብምራ።
1.1) “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ።”
ዝጀመርዎ ንምቕጻል፡ ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሓሳባት ዘይፍታሕ ብድሆ ኣጋጢሙዎ፡ ብረት ንኽዓጥቕ ክመክር እንከሎ ባይቶ ወሪዶም ከም ዝወዓሉ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዝህብዎ ፍርዲ “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ” ብዝብል ሓረግ ዝጥመር ይመስል’ሞ፡ ካልኣይቲ ገጽ ከይገንጸሉ “ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ፀረ ህዝቢን ፀረ ዴሞክራሲን ምዃኑ ኣብ ዝተፈላለዩ ፅሑፋተይ ገሊጸዮ እየ” ብምውሳኽ፡ ትኽክለኛ ብረት ዝተዓጥቀ ልኡኽ ህዝቢ ኤርትራ ክብልዎ ዝደልዩ ንሶም፡ መን ከም ዝነበረ ብንጹር ከይሓበሩ ሰንፈላል ይገድፍዎ ንትንታነኦም። ኣብ’ዚ ኣበሃህላ’ዚ እቲ ዝገርም መላፍንቲ ናይ’ቲ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ዝብልዎ ንሶም፡ ዝነበረ ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ፀረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ፡ ዝብል ሚዛን ኣቐራርባኦም፡ ቅቡል እንተ ኾይኑ’ሲ፡ ካብ ካይሮ ትእዛዝ ምስ ተላእከሉ ዓዋተ’ዩ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምትኳስ ጀሚሩ፡ ንምባል ዝገማገሙ’ዮም ዝመስሉ። ምናልባት ካብ ክልቲኡ እንተዘይኮይኑ ግን ካልእ በዓል ካላሽን ይረኣዮም ከይህሉ ዘየጠራጥር መኣስ ኮይኑ።
ኣዝዩ ዝገርም’ዩ። ሕጂ’ውን ምስ’ዚ ኹሉ፡ ኣብ መዋእልና ሰፊኑ ዘሎ ብርሰትን ዕንወትን’ሲ ብብረት ምሕሳብ፡ መንገዲ “ህዳሰ” ዝመስሎ ናይ ሓሳባት ድኽነት ኣሎ ማለት ድዩ፡ ዘየብል መኣስ ኮይኑ። ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ናይ ዝና ዕማም - ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ - ንምጽራይ እንተ ዘይኮይኑ፡ ዝምድና ህዝብታት ብብረት ከም ዘይኹስኮስ ጠፊእኩም መኣስ ኮይኑ። ሰኣን ንእሽቶ ስርዓት፡ ናይ ኲናት ኣደራዕ እንተ ወሪዱ ግን ዝተፈላለየ ምኽንያት ደርዲሩ፡ ውዒሉ ሓዲሩ፡ ዝሞተ ሞይቱ፡ ዝሰንከለ ሰንኪሉ፡ ዝጠፍእ ምስ ጠፍአ ናይ መወዳእታ መዕለቢ ዝግበረሉ ብሓዲሽ ሓሳባት ከም ዝኾነ ትስሕትዎ ኣይብልን ኣነ።
ስለ ዝኾነ ድማ ትማልን ሎምን ኣብ ልዕሊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣሳፊሑ ዘሎ ጸገም፡ ናይ ሓሳባት ድኽነት’ዩ’ምበር ናይ ብረትን ናይ ዓረርን ዋሕዲ ከምዘይኮነ ካባይ ንላዕሊ ትፈልጡዎ ኢኹም። ስለ’ዚ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ” ዝብል መደምደምታ ዘለዎ ሓሳባትኩም ብጽሑፍ ክቐርብ እንከሎ’ሲ ንመን ንምድዕዓስ’ዩ? ንኤርትራዊ ድዩ ንኢትዮጵያዊ? ህዝቢ ኤርትራ’ኮ ሂወቱ፡ ደቁን ጥሪቱን፡ ዘሕድጎ በዓል ብረት’ምበር መሰሉ ዝሕልወሉ በዓል ብረት ክሳብ ሕጂ ኣየጋጠሞን፡ እንተ በልኩ፡ ሓሳብኩም ትቕይሩ ዶኾን ትኾኑ? ጌጋ ይኽለኣለይ እምበር ከም ኣተሓሕዛኹም ዝተበህለ እንተ ተባህለ ሓሳብኩም ትቕይሩ ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ስልጣን እንተ ኣሪጉ ክሕባእ’ዩ ዝመርጽ ኣብ በዓቲ ናይ ታሪኹ። ብዘይምግናን ግን እቲ እተድንቕዎ ብብረት ዝሓስብ ፍልስፍና ርእሲ ሓምሓም፡ ንዝናኡ ዘምልኽ ሓዲሽ ሕብረተሰብ ክስንዕ፡ ሓጹር ግራት ኣባ ዥጎ ዝግንጽል ዓቕሚ ኣለኒ ክብል ምስ እዋን ምትዕጽጻፍ ምስ ኣገሞ’ዩ ሓምሓም ርእሱ ተጨፍሊቓቶ። ሻቡ ድማ ኢዩ፡ ንጉስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ቀያሕ ወረቐት ኣውጺኡ፡ ምርጋሕ ጥራይ ዘይኮነ’ሲ ሕግን ጥበብን ናይ ጸወታ ክሳብ ትዕለም ውጻእ ብምባል ካብ ሜዳ ኣባሪርዎ። ምናልባት ኣብ ግዜ ዕረፍትኹም ጸወታ ክትርእዩ ናብ’ቲ ሜዳ እንተ ኸድኩም’ሞ ነቲ ቀደም ትፈልጡዎ ዝመስል ማልያ ዝለበሱ ተጻወቲ ዝረኣይኹም እንተኾይኖም ግን፡ መነጸርኩም ቀይርዋ። ሻቡ ንሳቶም ከም ዘይኮኑ ክበርሃልኩም’ዩ።
1.2) ዓገብ!
እወ፡ ብረት ምልዓል ምርጫ ናይ ህዝቢ ከም ዘይነበረ ኣይጠራጠርን ኣነ። እኳ ደኣ እቲ ንሓጺር እዋን ፈኸም ክብል ጀሚሩ ዝነበረ ናይ ሓሳባት ውድድር በቶም ብረት ዘልዓሉ ተዓብሊሉ፡ ቀልጢፉ ከም ዝተኾልፈ ዘከራኽር ኣይመስለንን። በዓል ብረት ምስ ተቖጻጸሮ ንባይቶ ግን፡ ወዮ ውድድር ናይ ሓሳባት ካብ ዝነበሮ ምዕይ ከይበለ፡ ሓደ ልቢ ሓደ ህዝቢ ናብ ዝብል መጣጥሒ ስልጣን ተጨውዩ፡ ኣይብላዕ ኣይስተ ኮይኑ ተሪፉ። ዝኾነ ኾይኑ፡ ብቐረባ ዝዕዘቡ ዝነበሩ ፈረንጂ እንታይ በሉ ምባል ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ እንግሊዝ ምስ ጥልያን ኣብ ቁልቁለት ጥንቁለሓስ ትኹስትር ቀንዩ ምስ ተረከባ ንኤርትራ፡ ትኽ ኢሉ’ዩ ናብ’ታ ጸባብ ጽርግያ ‘ኮምብሽታቶ = ናብ’ዚ’ቢልካ ኣይትእቶ’ ዝኣተወ። ይኹን ደኣ’ምበር እንግሊዝ ሓፍ ዘይብል መስዋዕቲ ናይ ጸለምትን ጸዓዱን፡ ኣዕራብን ህንድን ... ከፊሉ ናብ ኤርትራ ምስ ኣተወ፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ብዘጋጠሞ ኩነታት ኣይዓገበን። እኳ ደኣ ዓገብ!! ብምባል፡ ኣንታ’ዞም ፋሺሽቲ ክንደይ ይጭክኑ። ታሪኽን መበቆልን ፈንጢሖም፡ ካብትን ካብዝን ቆራሚሞም ብምትካብ’ሲ ሕብረተሰብ ይስንዑ። **As the British former colonial civil servant Gerald Kennedy Trevaskis puts it, ‘Italy created Eritrea by an act of surgery: by severing its different people from those with whom their past had been linked and by grafting the amputated remains to each other under the title of Eritrea.’ 2, 8. (“Truly I built a colony and gave it to Italy.” Ferdinando Martini 1, 54 “architect of modern Eritrea.” 1, 236) ድሕሪ ምባል፡ ደቀይ እንታይ ገበሩ እዞም ሰባት፡ ዝሓለፈ’ስኪ ይእከሎም። ንሓዋሩ ሓቢርካ ምንባር ምእንቲ ክቐልሎም’ሲ፡ እዘን ጥልያን ዝሰፈየን ፈትሊ ቅንጥብ ቅንጥብ ኣቢልካ፡ ነናብ መበቆሎም እንተተመልሱ ይሕሾም፡ ዝብል ቡሳጣ ሙሉእ ሓሳባቱ ናብ ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም ለኣኸ።
1.3) ውሕዥ ሓጋይ ይፍጠረሉ!
እዛ ናይ እንግሊዝ ፈተነ’ዚኣ ነዊሕ’ዩ ሰራውራ። ኣብ ሎሚ በጺሓ ብኣይን ብኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያን ትጻረ ኣይኮነትን። ብርግጽ ግን ናይ ታሪኽ ተንተንቲ ምስ’ቲ ክበጽሕዎ ዝደልዩ ዕላማ ከም እትሰማማዕ ክገማጡልዋ ስለ ዝኽእሉ፡ ዝወሃባ ትንታነ ክፈላለ ይኽእል’ዩ። ምናልባት ግዱሳት ደቂ ወጻኢ ዘንጸባርቕዎ ኣናብባ ታሪኽ ግን ሚዛናዊ ትንታነ ክኸውን ይኽእል ይኸውን’ዩ። ንግዜኡ ግን ‘ኣግኣዝያን’ ዝብል ሓሳባት ካበ’የናይ ዝነጸፈ ሩባ ጨቐቕ ክብል ይፍትን ከም ዘሎ ትእምት’ያ ትመስል ንምባል’ዩ ጻዕረይ። ውሕዥ ሓጋይ ይፍጠረሉ። ዘሕፍር ወይ ድማ ዘፍርሕ የብሉን ከም ርኢቶይ። ክሳብ ዘመን ኣግኣዝያን ከይተራሕቀ ግን፡ ጥልያን ኣብ ኤርትራ ንፍርቂ ዘመን ጸኒሑ፡ ወራሩ ናብ ምልእቲ ኢትዮጵያ ምሰ’ስፋሕፍሐ፡ ንኤርትራን ትግራይን ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ምምሕዳር ዝኣልየን ዝነበረ’ኮ፡ ሕዱር ምምስሳል ናይ ባህልን ህዝብን ዝተመርኮሰ ምምሕዳር ምእንቲ ክቐልለሉ’ምበር፡ ዓባይ ትግራይ ወይ ድማ ትግራይ ትግሪኚ መስርት ዝብል ትእዛዝ ካብ ሮማ ስለ ዝተላእከሉ መኣስ ኮይኑ።
ስለ’ዚ በቲ ሓደ ወገን እንዳ ሃጸይ ምንሊክ ስልጣኖም ንምጥጣሕ ምእንቲ ክሰልጦም ምስ ባዕዳውያን ወረርቲ ተመሻጢሮም ንህዝቢ ትግርኛ ናብ ክልተ መቒሎሞ ብምባል ብፖለቲካ መሳፍንቲ ናይ ሸዋ ምውርዛይ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ጥልያንን እንግሊዝን’ዮም ምእንቲ ረብሐኦም ትግራይ ትግሪኚ ትበሃል ሃገር ክስንዑ ፈቲኖም እምበር ሩባ መረብ ከም ዝፈላልየና መኣስ ጠፊኡና ምባል ዘተዓዛዝብ ኢዩ።
ንግዜኡ ግን እዘን ዝስዕባ ክልተ ገጻት ብዛዕባ ኣተረጓጉማ ታሪኽ እስኪ ክሕውስ። ኣብ መጽሓፎም ዘሎ ስእሎም ከም ዝሕብሮ፡ብዕድመ ንእስ ዝበሉ ዝመስሉ ጸሓፋይ የማነ ገብረመስቀል፡ ቀዳማይ ወያነ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 63 “ዓባይ ትጋራይ ማለት እዚ ናይ ሎሚ ሃገረ ኤርትራን ክልል ትግራይን ዝበሃል ትግርኛ ተዛራቢ ህዝብታት ዝነብረሉን ከባቢታት ኣብ ሓደ ብምጥቕላል ሓንቲ ሃገር ንምፍጣር ብመንግስታት ጥልያንን እንግሊዝን ዝተገብረ ምንቅስቓስ እዩ።” ዝብል ጽሑፍ እንከቕርቡ፡ ኣብ መጽሓኦፍም ብዘሎ ስእሎም ብዕድመ ድፍእ ዘበሉ ዝመስሉ መምህር ገብረኪዳን ደስታ ድማ፡ እምቢታ ኣንጻር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ዘቕርብዎ ኣናብባ፡ ንተመሳሳሊ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ፡ ትግራይ ትግሪኚ ዝብል ገላጺ ሓረግ ይመርጹሉ። ትርጉሙ ድማ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ክሓብር ትጽቢት ዝግበረሉ ናይ ተዛረብቲ ትግርኛ ድጉል ተመሳሳልነት ንምንጽብራቕ ዝሕልን’ዩ ዝመስል። ከመይ’ሲ ኣብ ገጽ 137 “ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ ካብ ዓወት ዓድዋ ዝጽበዮ ዝነበረ ምስ ህልውንኡን ሓድነቱን ዝተኣሳሰረ ናፅነት ኣይዓተረን።” ዝብል ጽሑፍ እንክንበብ ኣብ ገጽ 145 ድማ “ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ ከም በዓል ምንሊክ ዝበሉ ፀላእቲ ኢዮም ምእንቲ ረብሐኦም ኣብ ክልተ ከፊሎሞ እምበር ሓደ ህዝቢ ኢዩ። ዝኾነ ይኹን ኣፈላላይ ኣይነበሮን።” ዝብል ጽሑፍ ይውሰኸሉ። ናይ ክልቲኦም ጸሓፍቲ ኣበሃህላ ሕጂ’ውን ምስ እዋን ይንጸባረቕ ከምዘሎ ንምሕባር ክሳብ ዝመስል ድማ፡ መምህር ገብረኪዳን ደስታ፡ እምቢታ ኣንጻር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 283፡ “... ካብ ጉንደት ጀሚሩ ክሳብ መተማ ዝነበረ ተጋድሎን ዝተኸፈለ መስዋእትን፡ ...... እቲ ኣብ መዋእልና ኣብ መንጎ ማእከላይ ሽማግለ ህወሓት ዝተፈጥረ ሃንደበታዊ ምግምማዕ’ውን ነዚ “ምእንቲ ታመጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ” ዘይብል ውርሻ ወለዲ እዩ ብሩህ ዝገብረልና።” ብምባል ኣተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓዲሽ ሓሳብ ይጽበ ከምዘሎ ይእምቱ።
1.4) ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ። (ምስላ)
እቲ ዝገርም፡ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም፡ ምእንቲ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነስ ምእንቲ ረብሓ ናይ’ቶም ሓያላት ተረባሕቱ፡ ንእንግሊዝ ትም በል፡ ‘ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ’ ኢዩ ዝመስል ፈተነኻ። ብዛዕባ ኣብ ታሪኽ ዝነበረ ናይ ሓባር ረቛሕን (special tradition) ፍሉይ ዝምድናን (special relationship) ዘጨንቕ የብልናን። ንጉዳይ ኤርትራ ከም’ታ ካብ ጥልያን ዝተረከብካያ ቀጽላ ይብልዎ’ሞ፡ ምምሕዳር እንግሊዝ፡ ከም ጲላጦስ ኢዱ ተሓጺቡ፡ “London presented the United Nations with a plan that envisaged the division of Eritrea, with the western lowlands going to Sudan and the remainder to Ethiopia. The United Nations refused to endorse the scheme. Britain, fed up with attempting to resolve the future of Eritrea, turned the issue over to the UN.” 2, 11 ካብ’ዛ ዝበልኩኹም ትሓይሽ ራእይ እንተ’ላትኩም’ሲ፡ እነሀትልኩም ኤርትራ። ባዕልኹም ከም’ቲ ዝግበር ግበርዋ፡ ብምባል እታ ፋይል ናብ ኒው ዮርክ የመሓላልፋ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድማ ድሕሪ ካልኣይ ውግዕ ዓለም፡ ኣኽባር ሕጊ ናይ ምሉእ ዓለም ክኸውን፡ ኣነ’የ ዝፈልጠልኩም ይብል ስለ ዝነበረ፡ ብዝጀመሮ ቀጸለ። ሻቡ ናብ’ቲ ብርዕን ርሳስን፡ ጥራዝን ወረቐትን ከም ናይ ሰማያት ማና ዝቑጸረሉ፡ ወንጌል ክርስቶስን ቁርዓንን ጥራይ ከም መጻሕፍቲ ዝሕሰቡሉ ዝነበረ መደረኽ፡ ክንዲ ፍትሓ ነገስት ዝዓቢ ስንክሳር ደሞክራሲ ዘለዎ [Shaping A People’s Destiny: The Story Of Eritrea and The United Nations] መጽሓፍን፡ ባንዴራን፡ ኣሰኪሙ ሊቃውንቱ ናብ ኣስመራ ለኣኸ። መዓልቦ ግን ኣይተረኽበን። ብኻልእ ኣበሃህላ ካብ ሽዑ ክሳብ ሕጂ ዝሓለፈ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ከም ዝምስክሮ፡ ወዮ ሕቡራት ሃገራት እሉኹ ንምልንቃጥ ዝወጠኖ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ፡ ብዙሓት - እሉኾም ክልንቅጡ ዝህንጠዩ - ተረባሕቲ’ውን ስለ ዝተጎዝጎዝዎ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ደምን ረሃጽን ይኮዖ’ሎ። ህዝብን ባህልን ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ክሳብ እንዳ ይሁዳ ተበቲኑ ይቕህም ኣሎ። ዘመክሕ ዘይብሉ።
ዝሓለፈ ከይኣክል ድማ፡ ንመጻኢ’ውን ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ ኣህጉራዊ መልክዕ ዝሕዝ’ዩ ዝመስል’ሞ እቲ ሓዲሽ ኩነታት ንኢትዮጵያ’ውን ኢዳ ክትሕውስ ክዕድማ ይኽእል’ዩ፡ ዝብሉ ኢትዮጵያውያን ምሁራት ድምጾም ከቃልሑ ጀሚሮም ኣለዉ። ዝሓለፈ ሕሰምና ዝመጽእ ድማዕና ይግበረልና። ኮይኑ ድማ ብሸነኽ ኢትዮጵያ ናይ ኤርትራ መጻኢ ዕድል ኣህጉራዊ መልክዕ ክሕዝ ይኽእል’ዩ ክሳብ ምባል ካብ ተበጽሐ’ሲ፡ ብገለ ገለ መንገዲ መስተርሆት ጨኒቑዎም ዘሎ ኤርትራውያን ‘ኣግኣዝያን’ ዝብል ሓሳባት እንተ ተቓለሐ ነቲ ልሙድን ሕዱርን ዝመስል ዘሎ በዓል እዋን ዘባህርር ውዲት ዘለዎ ኣይመስለንን። ኣብ ስደቶም ናይ ምጽሓፍን ናይ ምዝራብን ጸሓይ ዝበረቐትሎም ሰባት ይዛረቡ’ለው ኢልካ ምሕላፉንዶ ምኣኸለ። እዞም ኣግኣዝያን ዝብል ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ከም መበገሲ ዝጥቀሙ ሰባት፡ ምናልባት ኣበ’መራርጻ ናይ ቃላት ንእዝኒ ሰማዒ ዘደንጹ ኣበሃህላ እንተ ተተቒሞም ድማ፡ ዝሰርሕ ይሕመ ዕባራ ይግመ፡ ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር’ዩ ዝመስል ኣበጋግሳኦም።
ንግዜኡ ግን ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ናይ ኤርትራ ታሪኽ’ዩ ዝብልዎ ዘገርም ዕላሎምን፡ ከምኡ’ውን እቲ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዝጻረር ሕልሚ ቀትሪ ኢዩ፡ ዝብልዎ ናይ ኣግኣዝያን “ውዲትን” ንወሰን ኣጸግዕ ኣቢለ፡ ስግኣትን ምጽብባእን ብዘየንብብ መነጸር፡ ናይ ታሪኽ ንባብና ክንቅጽል እንተ ዓደምኩዎም ዝኣብዩኒ ኣይመስለንን። ሕራይ ከም ዝበሉኒ ተኣማሚነ ድማ እዛ ትስዕብ ኩሉ ሰብ ዝፈልጣ ትዕዝብቲ ፈረንጂ ክሕውሳ። ኣብ ኤርትራ ዝነበረ እንግሊዛዊ’ሲ ነቲ ኩሉ ሓሸውየ ምስ ተዓዘበ፡ እዞም ኣብ ፋብሪካታት ናይ ጥልያን ዝሽቅሉ ሰባት’ዮም ወርሓዊት መሃያ ምእንቲ ከይትቋረጾም፡ ብናይ ምንፍፋግ ፖለቲካ ዓድን ዓውድን ዘናውጹ ዝነበሩ’ምበር፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራስ፡ “ብጽሕቲ ጓሉ እንተ ተሓጽያትሉ፡ ላሙ እንተ ወሊዳትሉ፡ ኣዝመራ እንተ ሰሲኑሉ፡ ዝበረቐ ጸሓይና ዝነገሰ ንጉስና በሃላይ ኢዩ ኔሩ።” ይብል። ጽውጽዋይ መኣስ ኮይኑ። ህዝቢ ኤርትራ እምበኣርከስ ኣይኮነን ኣብ ግዜ ፈደረሽን፡ ኣብ ግዜ ናይ’ዛ በዓል ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ከም መቖርጠጢት እዝንና ዝጥቀሙላ ረፈረንደም’ኳ ናይ ምስጢር ተኻፋላይ ኣይነበረን። ምህልላ ግን ኣይገደፈን።
1.4) ሰንሰለትን መሰረትን ሕጊ እንዳ’ባ።
ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ምዕባለ ከም ዝነበረ ንምዝካር፡ እቲ ቀደም ካብ ሕቡራት ሃገራት ዝተላእከ፡ መጽሓፍ ሕጂ ምዝካሩ ንሓሳባት ናይ እዋን ዘርብሕ እንተኾይኑ ግን፡ ዝናፈቕ የብሉን። ትሕዝትኡ ንአውሮጳን ኣመሪካን ከም ዝረቐቐ’ዩ ተዃሒሉ ቀሪቡ። ስለ ዝኾነ ድማ ገለ ገለ ካብ’ቶም - ደቀ’ስመራ ኢና በሃልቲ - ተረፍ መረፍ ጥልያንን እንግሊዝን ዝኣራረዩ ሰብ ካምቻን ክራቫታን እንተዘይኮይኖም፡ ካልእስ ይትረፍ መብዛሕትኦም ኣባላት ፓርላማ ናይ’ቲ ሽዑ እዋን መንግስቲ ኤርትራ’ኳ ከንብብዎን ክርድእዎን ዝኽእሉ ትሕዝቶ ኣይነበሮን። “The United Nations Resolution on the future of Eritrea constitutes one of the most outstanding and constructive experiments which the United Nations has undertaken throughout the world. UN Commissioner Eduardo Anze Matienzo, October 1951.” (1, 151) ግደ ሓቂ ግን እቶም ሰብ ነጸላን ጥቢቆን’ሲ በቲ ምስ ደረጃ ምዕባለ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝነበረ፡ ዝሰርዖምን ዘዛምዶምን ስርዓት ሕጊ እንዳ’ባ’ዮም ዝመሓደሩ ዝነበሩ። ምናልባት መዘኻኸሪ ወይ’ውን ሓሳባት ናይ ኣግኣዝያን እንታይ ኢዩ መበቆሉ ሃሰስ ንምባል ዝሕግዝ እነተኾይኑ ከኣ፡ እዘን ዝስዕባ ክልተ ትዕዝብቲ እስኪ ሓቢርና ነስተባህለለን።
ሀ) “የኤርትራ ኣውራጃዎች ጥንታዊ ሕጎች፡- በሓማሴን፡ ስርዓት ኣብስሉስ ገብረ ክርስቶስ፡ በሰራየ - ሕጊ ኣድከመ ምልጋ፡ በኣከለ ጉዛይ ፡- ምዔን መሓዛ-ኣድግና ገለባ፡ ተብለው የሚታወቁት ባህላዊ ሕጎች በኤርትራ የሚኖሩትን የክርስትያኑን ክፍል ከቀረው ኢትዮጵያ ጋር ኣስተሳስሮ የቆየውን ግኑኝነት ኣበክረው ያመለክታሉ።” [3, 76]
ለ) “እቶም ንኣና ዝወለዱ ለባማት ኣቦታትና ሕዝቢ ብዘይ መናበሪ ሕጊ ምንባር ዘይግባእ ስለዝኾነ ኣስተውዒሎም ስርዓት ምዔም-ምሓዛ ቢሎም ሰምዮም ሕጊ ኣቖሙ። (ምዔም-ምሓዛ ማለት ስም እቱ ስርዓት ዝቖመሉ ቦታ ኢዩ።) እዙ ሕግዙይ ብግዜ ክቡር ደጃዝማች ሱባጋድስ ቆመ። [11, 11]
ስለ’ዚ ብንጽጽር እንተ ተራእዩ፡ ህዝቢ ከበሳታት ኤርትራ፡ ብባህሊ (cultures) ብናይ ምምሕዳር ፖለቲካዊ መልክዕ (administrative or political traditions) ከምኡ’ውን ብናይ አኮኖሚ መሓውራት (economic structures) ምስ ኢትዮጵያ ዝመሳሰል ካብ ኮነ፡ ናይ ኣግኣዝያን መበቆል የራኽቦም’ባ ኔሩ’ዩ እንተ ተባህለ ዘስግእ ትርጉም ዝህልዎ ኣይመስለንን። ጎንደር ኬድኩም እንታይ ኣምጺእኩም’ኳ ዝበሃል ዝነበረ። ሕጂ’ውን ነዚ ህዝቢ’ዚ ካብ ስደትን ብርሰትን ዘናግፎ መፍትሒ ኣበ’ተኣላልያ ናይ’ቲ ጽኑዕ ናይ ባህልን ናይ ታሪኽን መሰረት ዘለዎ ዝምድና ናይ ክልቲኡ ህዝብታት’ዩ ዘሎ፡ ንምባል’ዩ ጻዕርታት ዝቀላቐል ዘሎ። ከመይ’ሲ፡-
“ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ፡ ከም በዓል ምኒሊክ ዝበሉ ፀላእቲ እዮም ምእንቲ ረብሐኦም ኣብ ክልተ ከፊሎሞ እምበር፡ ሓደ ህዝቢ ኢዩ።....መዳሕንቱ ሓንቲ ስለዝኾነት ክበትኩዋ ኣይከኣሉን፡ ንሓዋሩ’ውን ኣይኽእሉን።” ይብሉ መምህር ገብረኪዳን ደስታ ኣብ ገጽ [145-147] እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም።
ስለ’ዚ ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ እዞም ኣብ ስደት ዝርከቡ ደቂ ሰራየ ደቂ ሓማሴን ወይ ደቂ ኣከለጉዛይ፡ ኣብ ገዝኦም ምሕዳር ከም መንግስተ ሰማይ ርሒቑዎም ስለ ዘሎ፡ ንገለ ገለ ካብ ሞንጎኦም ኣግኣዝያን ዝብል፡ ጥበብ ምንብባር ናይ ሰብ ቀደም፡ ከም ኣፋፍኖት ናይ መንገዲ መስተርሆት መሲሉ እንተተራእዮም’ሞ ምሳሎም እንተ ተዛረቡ፡ ክሳብ ክንደይ ነገራት ተሓላሊኹዎም ከም ዘሎ ዝሕብር’ዩ ዝመስል’ምበር፡ ከይደቀሱ መኣስ ሓሊሞም። ብኻልእ ኣበሃህላ፡ በዓል ወልደኣብ ወልደማርያም ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሓጎስ ገብረሂወት ... ዝመስሉ ቀየስቲ ሓሳባት ናይ’ዛ ኣንፈታ ጠፊእዋ ዘሎ ሓዳስ ኤርትራ በዚ’ባ’ዮም በሪቖም ማለቶም’ውን ከስምዕ ይኽእል’ዩ። ማለት’ሲ እዞም መራሕቲ እዚኣቶም፡ ኣጋዲሎም ኣጋዲሎም እንታይ ኣምጺኦም ዝብል ሚዛን ኣበርክቶኦም ጥራይ ዘይኮነ’ሲ፡ አረ እንታይከ’ዩ ኔሩ መንቀልን መዕለብን ናይ ሓሳባቶም፡ ዝብል ሕቶ’ውን ከልዕል ይኽእል’ዩ።
ንስኹም’ውን መኣስ ትስሕትዎ ኾንኩም ኣቶ ህዳሰ። እዞም መራሕቲ እዚኣቶም ብሓንቲ እዝንና ጥራይ ክሳብ ንሰምዕ ኣጎርኒዮም፡ ካብ እንዳ መዓለቦኦም ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ’ሲ መንገዲ መስተርሆት’ዩ እናበሉ ዝመሃሩና ዝፈረዱናን ዘደናገሩናን ዘይኣኽለና። ሕጂ’ኮ ንማሕለኻ ናይ ሓሳባቶም በጢስና ብኽልቲኡ ኣእዛንና ክንሰምዕን ብኽልቲኡ ዓይንና ክንርእን ኢና ንፍትን ዘለና። ስለ’ዚ ዕዮ ገዛ በዚሑና፡ ምሰ’ባት ነብስና ሕሳብ ከይገበርና፡ ኣብ ስደትናን ፋሕ ጨንገራሕናን ምስ ዘሎ ሓዲሽ ዓለም ከይተመሳሰልና ምእንቲ ከይዓርበና’ሲ፡ በጃኹም ጽቡቕ ኣለኹም ገዲፍኩም ከመ’ለኹም በሉና። ምናልባት ሓደስቲ ሓሳባት ንምኹስኳስ እሂን ምሂን ንምብህሃል ጽቡቕ ፍቓድ እንተ’ልዩ ድማ፡ ኣብ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንዓድን ዓውድን ዘርብሕ መበሃሃሊ ዘይተሳእነ።
1.5) ኣተኣላልይ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ዝኾነ ኾይኑ ድሕሪ ምብራዕ ኲናት ናይ ባድመ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወይ ድማ ከም ኣጸዋውዓ ናይ ኣቶ ህዳሰ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ዝተኸተላ ኣተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ምስ ናይ ዘውድን ደርግንስ ይትረፍ፡ ምስ ትሕዝቶ ውዕል ውጫለ’ውን ኣይትመሳሰልን’ያ፡ እንተበልኩ ተማሕጺነካ’ለኹ ዝብሉኒ ኣይመስለንን ኣቶ ህዳሰ። ምኽንያቱ፡ከም’ዚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ሰፊኑ ዘሎ ኩነታት፡ ህዝብን ባህሉን ዘብርስ፡ ዓድን ዓውድን ዝበታትን ናይ ሓሳባት ድኽነት፡ ኣብ ግዜ ዘውድን ደርግን ኣይተራእየን። ካልእስ ይትረፍ እቶም ኣብ ክልቲኡ ስግር ሩባ መረብ ብዝነብሩ ተዛረብቲ ትግሪኛ ኣዝዮም ዝምረሩ እንዳ ሃጸይ ምንሊክ’ኳ፡ ውዕል ውጫለ ምስ ጣልያን እንክፈራረሙ፡ ገዳም ደብረ ቢዘን፡ ርስቱን ጉልቱን -ግእዙን መጻሕፍቱን- ናይ ኢትዮጵያ ከም ዝኾነ ንወራሪ ጣልያን ሕራይ ኣቢሎም፡ ነቲ ናይ ባህሊ ሰንሰለት (values) ክሳብ ዝከኣሎም ክዕቅብዎ ጽዒሮም ኔሮም’ዩ ዝበሃል። ዘውድን ደርግን ድማ ካልእስ ይትረፍ እኽልን ነዳድን ብነፋሪት ኣመላሊሶም ንህዝቢ’ስመራ እንክቕልቡ’ኳ ክሳርኦም ዘይጸብጸቡ።
እንተ’ዚ ሕጂ ምስ ባእሲ ወያነን ሻዕብያን፡ ብፍላይ ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ተዛረብቲ ትግርኛ ናይ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ዝተጋህደ - መልሓሰይ ትቀንጠብ - ዝብል ናይ ሓሳባት ድኽነት ግን፡ ብቀይዲ በተኽ ቅዲ ኣመራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ወይ ድማ ብውድቀት ኣመራርሓ ናይ ህግደፍ ወይ’ውን ባድመ ናይ መን’ያ ብዝብል ሕቶ ዝምኽነየሉ ኣይኮነን። ከመይ’ሲ ንመንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ሻዕብያን ወያነን፡ ህልኽ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ በረኻ ዘስፈሮ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ናይ ሓባር ረቛሒኦም ኢዩ ኔሩ። ይኹን ደኣ’ምበር ክልቲኦም ሕሳቦም ንምፍጻም ምእንቲ ክሰልጦም፡ ትምክሕተኛ ኣምሓራ እናበሉ ከማርሩ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ በረኻ ሰፊሮም ንዓድን ዓውድን ጦቕ ከም ዘበሉ ሕጂ ኣብ ስደትና ብኽልቲኡ ኣእዛንና ክንሰምዕን ብኽልቲኡ ዓይንና ክንርእን ዕድል ምስ ረኸብና’ዩ ዝስወጠና ዘሎ። ምግናን ዘይብሉ። ወያነን ሻዕብያን ንትምክሕተኛ ኣምሓራ ስዒርናዮ ክብሉ ከበሮ እናደከሩ ክዕንድሩ፡ ኣይ ሰሙን ኣይ ሳልስቲ፡ ሕማም ቀደሞም ሕማም ዝና ደጊሱዎም፡ ክልተ በራሓት ብመዘርገፍ ይበኣሱ፡ ዝተባህለሉ ኲናት ወሊዖም፡ ካልእስ ይትረፍ እቲ ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ምንሊክ’ኳ መን’ፈልጥ ንሕማቕ መዓልቲ መሓለውታ ይኸውን ግዲ’ኸውን ብምባል ብማዕዶ ዝጠመትዎ ናይ ባህሊ ሰንሰለት -ግእዙን መጻሕፍቱን- ክበጣጥስዎ ዝከኣሎም ካብ ምግባር ድሕር ኣይብሉን ዘለዉ እንተ ወሰኽኩሉ፡ ዘይናቶም ዝሃብኩዎም ኣይመስለንን።
ብንጽጽር እንክረአ እምበኣርከስ እዞም “ኣግኣዝያን” ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ኣስፊሎም ዓድን ዓውድን ክብጽብጹ ይጓየዩ’ለዉ ዝበሃለሎም ሰባት/ሓሳባት፡ ነዞም ንርብዒ ዘመን ዝኣክል ከመ’ዓልካ ጨኒቑዎም ዘሎ መነባብርቲ፡ ናብ ንቡር ክመልሶም ዝኽእል ናይ ሓባር ባህልን ታሪኽን ኣሎ ንምባል፡ ንትዕዝብቶም - ብቓላቶም - ምስ እዋን ከመሳስልዎ ዝፍትኑ ዘለዉ ዜጋታት’ዮም ዝመስሉ፡ ከም ርኢቶይ። ንኢትዮጵያን ንኤርትራን ፈናጢሕካ ሓዳስ ሃገር ምፍጣር’ዩ ዕላምኦም ዝብል ቄናን ትርጉም ዝህቦ፡ ሓዲሽ ሓሳባት ምኹስኳስ ዘርዕዶ፡ ብብረት ዝሓስብ ኣእምሮ ጥራይ ኢዩ። እዚ ጻዕሪ’ዚ ካልእስ ይትረፍ እቲ ለውጥን ዕርቅን ዘድልዮ ህጹጽ ኩነታት ኣበይ ከም ዘሎ ኣመልኪቱ፡ መፍትሒኡ ድማ ኣብ’ቲ ዕሽሽ ተባሂሉ ዘሎ ናይ ሓባር ረቛሒ ተዓብዒቡ ከይህሉ ሃሰስ ምባል የድሊ’ሎ ዝብል ትርጉም እንተ ተዋሂቡዎ፡ እቲ ጸገም ንተራ ናይ ሽማግለታትን ዓበይቲ ዓድን ዝጽበ ዓይነታዊ መልክዕ ከምዘለዎ ዘግህድ’ዩ ዝመስል። እዚ ድማ ክፋል ፕላን-ሲ፡ ተባሂሉ ኣብ ልብን ኣብ ወረቐትን ክስራዕ እንተ ተፈቕደሉ፡ ንሰበ ስልጣን ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓትን ሻዕብያን ኣማራጺ ኣፈታትሓ ናይ’ቲ ጸገም ካብ ምሕባር ሓሊፉ፡ ካብ ስራሕ ዘብኩሮም ኣይመስለንን። ክሳብ መኣስ’ዩ ወሰነ-ወሰን ክኽየድ ዝድለ ዘሎ ግን እንድዒ።
2) ኣውዲቕካ ምሕሳይ።
ሃገራት ከመይ ይስራዓ ወይ ድማ ህዝብታት ብሓንሳብ ጸኒሖም ከመይ ኢሎም ይፈላለዩ ብዘየገድስ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” “ትናንት ዛሬ ኣይደለም” ክብል እንከሎ ዝነበሮ ምስ ጠለባት ናይ እዋን ናይ ምትዕጽጻፍ ብቕዓት (self-reinvention) ዝድነቕ’ዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣብ መድረኽ ዝጸንሖ ንህዝብታት ኢትዮጵያ ብስግኣት ቋሪኑ ድቃስ ዝኸልአ፡ ንገድሊ ኤርትራ ድማ ንሕና ፍሉያት ስለዝኾና ብዘይካና ሃገር ክኾኑ ኣይክእሉን’ዮም ዝመስል ናይ በረኻ ኣነነት ኣዕጢቑ ዘተዓሻሸወ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ናብ እንዳ ጎሓፍ ብምድርባዩ ዝድነቕ’ዩ። ብሓጺሩ’ሲ ናይ ወያነ ‘ኢዝም’ ንናይ ንሻዕብያ ‘ኢዝም’ ብሓሳባት’ውን ዝገደፈትላ የብላን። ዓዲ ክሳብ እትውዕል ሕንዝፍ ኣቢላታ ኢያ። ብድሕሪ’ዛ ፍጻመ እዚኣ ዝቐጸለት ፖለቲካ ናይ ኣውዲቕካ ምሕሳይ ግን ምሒር ነዊሓ’ሲ፡ ነቲ ናይ ዓወት ትርጉም ኣምሪራ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ባህልን ተውርዶ ዘላ ናይ ዓወት ክሳራ ኣዝዩ ዘፍርሕ’ዩ።
2.1) ናይ ዓወት ክሳራ።
ስለ ዝኾነ ድማ ‘ዘይሓሰብካዮ ርኸብ፡ ኣይመርገም ኣይምርቓ፡ ከምዝበሃል ናይ’ዚ ዳሕረዋይ ኲናት ማለት’ሲ ኣውዲቕካ ምሕሳይ፡ ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ኩሉ ንምርኣይ ምቕናይ ጥራይ። ከመይ’ሲ ብሸነኽ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ዝተራእየ ውጽኢቱ ብዙሕ ዘማትእ ኣይኮነን። ፈለስትን ታቦትን - ግእዝን መጻሕፍትን - ክሳብ ዝንቀሉ ዓድን ዓውድን’ዩ ዝፈናጥሕ ዘሎ። ብሸነኽ ኢትዮጵያ ድማ ተዓዊተ እናበልካ ኣብ ህልኽ ምንባር ካብ መጠን ንላዕሊ ነዊሑ፡ ንምእራሙ ዘጸግም ሓዲሽ ኩነታት ይዕድም ኣሎ’ሞ፡ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓሳባት የድሊ’ሎ እንተበልኩ፡ ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ኣይበዝሕንዶ? ኣፋኒናካ ኢና’ኮ። ሕጂኸ እንታይ ክትደግም ደሊኻ ኢኻ ከመ’ዓልኩም ተብዝሕ ዘለኻ ዝብሉኒ ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ናይ’ዚ ዓወት’ዚ ኣተኣላልያ ክሳብ ሕጂ ከም ዝጸንሖ ዝቕጽል እንተ ኾይኑ፡ ምምጥጣን ህዝብን ባህልን ገላቢጡ፡ ከቢድ ፈተና ዘስዕብ’ዩ ዝመስል ንሓዋሩ። ካብ’ዚ ስግኣት’ዚ እንተ ተነቒሉ’ሞ፡ ኣብ ዑናታት ናይ ኣግኣዝያን መዳሕንቲ ተቐቢሩ ከይህሉ ሃሰስ ምባል ንእዋን የርብሕ ይኸውን’ዩ ዝብሉ ሓሳባት ብልጭ ብልጭ እንተበሉ፡ ዘህርፍ ወይ ድማ ዘፍርሕ መኣስ ኮይኑ። ግደ ሓቂ ግን ካብ’ዚ ምስ እዋን ሳዕሪሩ ዘሎ ዝፍለ ኣማራጺ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል የድሊ ከም ዘሎ ዘመልክት’ዩ። ስለ’ዚ ባህልን ህዝብን ንምዕቃብ፡ ብዛዕባ ናይ ሻዕብያ ሽፍትነት ወይ ድማ ናይ ኣምሓራ ትምክሕተኛነት ዝጽብጽብ’ሞ፡ ንመዋእል ዝተወርዘየሉ መኻን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንምቕያር ዘሎ ኣማራጺ ምስ ግዜ ምእንቲ ከይበንን፡ ካብ ኢትዮጵያ ኪነዉ’ዚ ሰፊኑ ዘሎ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝስጉም ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ።
2.2) ህዳሰ ግድብ።
“ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ንሩባ ኣባይ ኣብ ህንጸት ሃገርን ቃልሲ ኣንጻር ድኽነትን ዝጸምድ መደብ ኣብ ግብሪ ብምውዓሉ፡ ግብጻውያን ብኤርትራ ኣቢሎም ንኢትዮጵያ ዝብጽብጹሉ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንምብርዓን፡ ካብ ጻዕርታት ዘውድን ደርግን ዝተኸወለት (historical blind spot) ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ምህንዳሱ ኣገናዕ ዝግብኦ ኢዩ። ብዘይ ምግናን እዚ ኣዝዩ ዝድነቕ ስጉምቲ’ዚ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ሰሜን ክሳብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘስርጾ ናይ ለውጢ መጠን ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ብአኮኖሚ ይኹን ብወተሃደራዊ ከምኡ’ውን ብዲፕሎማሲያዊ መለክዒታት ኣብ ታሪኽ ሱር ሰዲዱ ዝጸንሐ ሚዛን ሓይልታት ናይ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝገላብጥ’ዩ። ይመልኣዮ ጥራይ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ እዚ ስጉምቲ’ዚ ዝቐየሶ ናይ ምዕባለ ጉዕዞ ብናህሪ ምእንቲ ክቕጽል ጥራይ’ኳ፡ ንርብዒ ዘመን ዝተፈተነ ኣውዲቕካ ምሕሳይ ፍረ ክህብ ኣይተራእየን ብምባል፡ ካብ ህልኽ ምርሓቕ ናይ ዝተዓወቱ’ምበር ናይ ዝተሳዕሩ ምልክት መኣስ ኮይኑ። ክምብል በለ’ምበር ኣይተኻዕወን ከም ዝበሃል ድማ ሕጂ’ውን ምስ ጠለባት ናይ እዋን ምትዕጽጻፍ ዝምረጽ እንተኾይኑ፡ ኣብ ልቢ ናይ ብዙሓት ዛጊት ዘይተራእየ ብርሃን ክውልዕ ይኽእል’ዩ። ብፍላይ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ብባህልን ብናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲን እንተ ተኣልዩ፡ ክሳብ ክንደይ ከድምዕ ከም ዝኽእል፡ ቅድሚ ምብራዕ ኲናት ናይ ባድመ ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝውሕዝ ዝነበረ ህዝቢ ምዝካር ርጡብ ምስክር’ዩ። ስለ’ዚ ድማ’ዩ ኣብ’ቲ ሽዑ እዋን፡ ክሳብ ሕጂ ሰላም ኣስፊንና፡ ህዝብታት ኣቀራሪብና ኣለና። ንመጻኢ ድማ ኣርሒቕና ንርእዮ ዕላማ ኣለና ክሳብ ምባል ተበጺሑ ዝነበረ።
“People are policies.” ይብሉ ፈረንጂ።
2.3) ባድመ ናይ መን’ያ?
‘ወያናይ ዲሞክራስያዊ ስርዓት’ ባድመ ናይ መን ምዃና ኣብ ዘጻሪ ናይ ጀኦግራፊ ሕቶ ብዝመስል ናይ መሳቱ መዓብይቲ መማህርቲ ከምኡ’ውን ብስጋን ብመንፈስን ተዛመድቲ፡ ናይ ዝና ቅድድም፡ ወይ ድማ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ዝመስል ኲናት ገጢሙ፡ ኣብ ልዕሊ መወዳድርቱ ብወተሃደራዊ አኮኖምያዊ ከምኡ’ውን ፖለቲካዊ መዳይ ከም ዝተዓወተ ሰብን እዝግን መሰኻኽር እዮም። ይኹን ደኣ’ምበር፡ ናይ ዓወቱ ውጽኢት ኣብ ኤርትራ ዝፈጠሮ ናይ መሪሕነት፡ ናይ ሃብቲ ይኹን ናይ ሓይሊ ክፍተት (vacuum) ኣብ ግምቱ ከየእተወ፡ ምስ’ቲ ዝሰዓሮ መጋጥምቱ፡ ኲናት ብዘይ ኲናት ኣዊጁ ንርብዒ ዘመን ኣብ ህልኽ ክቕጽል’ዩ መሪጹ። እዚ ምርጫ’ዚ ምናልባት ፍርሃትን ስግኣትን ንህዝቢ ይጥርንፍ’ዩ ተባሂሉ ክምኽነየሉ እንተ ዘይኮይኑ፡ እናሓደረ ዘግህዶ ዘሎ ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ከመይ’ሲ ኣብ መንጎ መናብርቲ ብዕንወት ዝግለጽ ናይ ዓወት ዓይነት ንርብዒ ዘመን ምንብድባድ ማለት ናይ ጎረቤት ህድሞ ብሓዊ እንክቃጸል ኣብ ዝባን ናሕሲ ናይ ገዛኻ ደይብካ ምስ ምዕዛብ ዝመሳሰል’ዩ ከም ርኢቶይ። ካልእስ ይትረፍ ከልብኻ’ኳ ገዛ ዓጺኻ ዘይትቕጥቅጦ።
ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ምስ ሕዱር ርኢቶኦም ዝመዓራረ ሓዲሽ ሓበሬታ እንተ ዘይነጺጎም፡ ድሮ’ኳ ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ኲናት ናይ ባድመ ዘመዝገቦ ዓወት ከም’ቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ውጽኢት ኣይሃበን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ናይ ኤርትራ ኩነታት ንናይ ኢትዮጵያ ጸጥታ ናብ ዘስግኣሉ ደረጃ ገጹ ይቀራረብ ኣሎ፡ ክሳብ ምባል ስግኣቶም ዘሰምዑ ኢትዮጵያውያን ምሁራትን ዓበይቲ ዓድን ናብ መድረኽ ይቕልቀሉ ኣለዉ። ስለ’ዚ ባድመ ናይ መን’ያ ዝብል ሕቶ እዋን ስለ ዝረስዓቶ፡ ሓዲሽ መዓልቲ ውዕሊካ ሓዲሽ ሓሳባት ሒዝካ’ዩ ገዛ ዝእቶ ንምባል’ዩ ጻዕረይ።
2.4) ምፍራስ ናይ በርሊን መንደቕ።
ጸሓፋይ ኣግኣዝያን ንዝብልዎም ሰባት ወይ ድማ ሓሳባት ንህዝቢ ትግራይ ረብሓ ከም ዘይብሎም ብናይ ታሪኽ ኣብነት ንኸርትዑ፡ ድሕሪ ምፍራስ መንደቕ በርሊን ዝተጋህደ ምትሕውዋስ ናይ ጀርመናውያን ናይ ድኻን ሃብታምን፡ ምሁሩርን ደንቆሮን፡ ምዕቡልን ድሑሩን ዘይምጥዕዓም ዘስዓቦ ቅልውላው፡ ዝፈልጦ ኣለኒ’ሞ ጽን ኢልኩም ስምዑኒ ክሳብ ምባል ይመጣጠሩ።
ብዘይ ምግናን ግን ምፍራስ መንደቕ በርሊን’ሲ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ኣብ’ዛ ዓለምና ካብ ዝተፈጸሙ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ቀየስቲ ፍጻሜታት ምስ’ቶም ቀዳሞት ዝስራዕ ኣብነት’ዩ። ካብ ክሳርኡ ረብሕኡ ከም ዝበዝሕ ድማ ዋሕሰ’ግብእ ዘድልዮ ኣይኮነን። ኣቶ ህዳሰ ዝብልዎ እንድዒ’ምበር ጀርመናውያን ካብ አውሮጳ ዝበዝሑን ዝሃብተሙን ኮይኖም ከም ዘለዉ ኩሉ ሰብ ዝሰማምዓሉ ሓቂ ኢዩ። ኣፈራርሳ ናይ’ቲ መንደቕ ካብ ተላዕለ ግን፡ ኣዝዩ ዘደንቕ ናይ ህዝቢ ተሳትፎ ስለዝነበሮ፡ ከምኡ ዝመስል መስተንክር ክድገመሉ ዝኽእል ናይ ህዝብታት ዝምድና እንተ’ሎ ሃሰስ ምባል ኣይተረፈን። ስለ ዝኾነ ድማ ናይ ኮረያ ነገርከ እንታይ ኮን ክመስል’ዩ ዝብል ናይ እዋን ሻቕሎት ክሳብ ሕጂ ይቕጽል’ዩ ዘሎ። ኣብ’ዛ ናይ ታሪኽ ኩርናዕ እዚኣ እቲ ኣዝዩ ዝገርም፡ ኣብ ደቡብ ኮረያ ዝርከቡ ሽማግለታት ምስ ደቂ ሰሜን ኮረያ ዝራኸቡሉ ጽቡቕ መዓልቲ ክመጽእ’ዩ እናበሉ ብተስፋ እንክጽበዩ፡ ኣብ ደቡብ ኮረያ ዘለዉ መንእሰያት ግን ካብ ሰሜን ኮረያ ዝመጽኡ መንእሰያት እንተ ተሓዊሶሞም ናይ ስራሕ ዕድል ክውሕደና’ዩ ብምባል ኣብ መኣዶም ምእንቲ ከይቃጸጽዎም ክርሕቁሎም’ዮም ዝምነዩ ዝብል ሚዛን’ዩ ዝስማዕ።
ኣብ ኣፍሪቃ ከምኡ ዝመስል ናይ ህዝብታት ዝምድና ሃሰስ ምባል ዝፍቀድ እንተኾይኑ ድማ ህሉው ኩነታት ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን እቲ ዝደመቐ ኣብነት ኢዩ። ካብኡ ብምንቃል’ሞ፡ ምናልባት ካብ ተመኩሮ ናይ ጀርማናውያን ዝርከብ ኣብነት ሓቢርና ክንርኢ እንተ ተሰማሚዕና፡ ንምፍራስ ናይ’ቲ መንደቕ ናይ ኣተሓሳስባ ምቕያር ከም ዝቐደሞ ዘረጋግጽ ትምህርቲ ኣለዎ። ከመይ’ሉ ዝብል ሕቶ እንተ ተላዒሉ፡ ምዕራብ ጀርመናውያን ዝተኸተልዎ መምርሒ፡ ካብ ምብራቕ ጀርመን ዶብ ሰጊሩ መሬት ምዕራብ ጀርመን ንዝረገጸ ጀረመናዊ መወሳወሻ ወረቐት ጥራይ ዘይኮነ፡ ዘድልዮ መነባበሪ’ውን ብቕጽበት ይፈቕዱሉ ስለ ዝነበሩ፡ ብጽቡቕ ግብሮም ንልቢ ጸላእቶም ከይተረፈ’ዮም ካብ ርሑቕ ተቖጻጺሮም፡ ነቲ ውዲት ስዒሮሞ። “They declared that Germans, broadly defined, had rights of citizenship in the new state, which means as a practical matter that any German who could reach FRG soil had the right to a passport and social services almost immediately, rather than having to go through lengthy asylum or emigration application procedures.” [4, 6]
ከም ድፍረት ኣይቆጸረለይ’ምበር፡ ንህሉው ኩነታትና ምስ ናይ ጀርመንና ኮረያን ብምንጽጻር ክርእዮ እንተ ፈቲነ፡ “ዕንፅልፅል”? ዝብል ቃል ናይ ኣቶ ህዳሰ ዝገልጻ እንተ ዘይኮይኑ ናይ ጀርመን ወይ ድማ ናይ ኮረያ ክትመስል ትኽእል’ያ ዘብል ምልክት ኣይተህብን’ያ ከም ርኢቶይ።
ብርግጽ ግን በዓል ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ንዝሰብኩዎ ሓሳባት ናይ መጻኢ ዕድል፡ መንእሰያት ኢትዮጵያ ዝድገፍዎ ኣይመስለንን። እስኪ ነዚ ክብሎ ዝፍትን ዘለኹ ከተብርሃለይ እዛ ትስዕብ ኣብነት ክሕውሳ። ንመኣዲ ገለ ጎደል ዝግመታ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ኣዋልድ ኣብ ሓደ ዩኒቨርሲቲ ይራኸባ’ሞ፡ ብሓንሳብ ገዛ ተኻርየን ናይ ምሕዝነት ናብራ ይጅምራ። ሓደ መዓልቲ ሓዲአን ዝተወልደትሉ ዕለት እንከኽብራ፡ ኣብ’ቲ ዩኒቨርሲቲ ንዝምህር ኤርትራዊ ፕሮፈሰር ይዕድመኦ። ንሱ ድማ ናብ ገዝአን ከይዱ ምስአን - ብሩኽ ናይ ልደትኪ መዓልቲ ይግበረልኪ - ክብል ይሕወሰን’ሞ፡ በቲ ዝተዓዘቦ ኩነታት ተገሪሙ ‘ንሕና ዘይከኣልናዮ ደቅና ክኢሎሞ’ ክብል ትዕዝብቱ ኣካፊሉኒ።
ከምኡ’ውን ኣብ’ዚ ዝቕመጠሉ ከተማ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ዝወድኡ ተመሃሮ፡ እቶም ኣብ ዕላል ንመሳሰል ኣቦታት፡ ወይ’ውን ብሓፈሻኡ ተቓወምቲ ዝብሉና፡ ገለ ጀብሃ ገለ ሻዕብያ .... ዝነበሩ፡ ገለ ገለ ድማ ከም’ዚ ከማይ ኣይ ምስ’ቲ ኣይ ምስ’ዚ ተረፍ ተረፍ ምስጓግ፡ ነዞም ተመሃሮ ናይ መመረቕታ መዓልቶም፡ ኣብ ሓደ ኣደራሽ ብሓባር ከነኽብረሎም እሂን ምሂን ክንበሃሃል እንከለና፡ ጓሉ ንሓደ ዓርክና፡ ናይ መማህርታ ስም ጸዊዓ እከለ ጓል ቤት ትምህርተይ (ኢትዮጵያዊት)፡ ምሳኹም ሓቢርና ክንገብር ነ’ቦኺ’ባ ሕተትዮ ኢላትኒ ብምባል ዘይተጸበናዮ ሓሳብ ተቕርበልና። ንሕና ድማ ጽቡቕ ሓሳብ’ዩ፡ ይኹን ሕራይ ንብል’ሞ፡ ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ክንመያየጥ ብቖጸራ ንራኸብ። እቲ ኣገባብ ብሃንደበት ዝተበገሰ ስለዝነበረ፡ ምስ በዓል መን ከምዝእከቡ ከይፈለጡ፡ ተጸዊዖም ዝመጽኡ ይበዝሑ ኔሮም። በብሓደ ሰብ ክእከብ እንከሎ ግን ሓደ ኢትዮጵያዊ ንኻልእ ኢትዮጵያዊ ምስ ረኣየ ብድድ ኢሉ ገዲፉና ወጽአ። ሽዑ ኣነ ኣርክብ ኣቢለ ደሓን ዲኻ በልኩዎ። ንሱ ድማ ምስ በዓል እከለ (ኢትዮጵያዊ) ክንገብሮ እንተኾይኑ ዝሕሰብ ዘሎ’ሲ ኣይደልይን’የ በለኒ። ኣነ ድማ፡ ኣንታ ሓውና፡ ንሕና’ውን ነዚ ትብሎ ዘለኻ ዝመስል ሕማም ኣለና። ይኹን ደኣ’ምበር ናብ’ዛ ኣኼባ’ዚኣ ከም ንራኸብ ዝገበሩና ደቅና እዮም። ኣነ ንስኻን ስለ ዝሓሰብናዮ ኣይኮነን። ስለ’ዚ ምእንቲ ደቅኻ ኣብ ልብኻ ዘሎ ዓቚርካ ምሳና ወድኣዮ። ኣይደልን’የ በሃላይ እንተኾንካ ግን ምሉቕ ኢልካ ኪደልና። በልኩዎ’ሞ፡ ሰንቢዱ ተመሊሱ ምሳና ተጸምበረ። እቲ ጉዳይ’ውን ብጽቡቕ ሓለፈ። ኣብ መወዳእታ ሓደ ካብ መንጎና፡ ንደቀይ ክሳብ ክንደይ ከም ዝበደልኩዎም ሕጂ ተረዲኡኒ፡ ክሳብ ምባል ነቲ ዝሓለፈ ውራይ ኣድንቖቱ ገለጸ። ስለ’ዚ ድማ ኢየ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ ክሳብ ምባል ዝጣራዕ ዘለኹ።
2.5) ዋ! ዋ! እታ ፈለማ ዝበልኩዋ’ኳ ዘይረሳዕኩዋ!
ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ወልደኣብ ወልደማርያም ኢሳያስ ኣፈወርቂ .... ዝመስሉ መራሕትና ናብ’ዚ ዘለናዮ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ከም ዘብጽሑና መኣስ ስሒትኩሞ። እዞም መራሕትና ብትግራይ’ውን ከምዝውለዱ ኩላትና ንፍልጦ ታሪኽ ኢዩ። ይኹን ደኣ’ምበር ካብ እንዳ መዓለ’ቦኦም ዝሰነቕዋ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ - ሸዋ ዝገብሩና - ትብል ናይ ቂምታ ስንቂ ኢያ። እዚኣቶም ቂምታ ስለ ዝነበረ ስንቆም፡ ካብ ኣምሓራ/ካብ ኢትዮጵያ ምእንቲ ክርሕቁ’ሲ መዓልቦ ናብ ዘይተቐረበሉ ናይ ሕልሚ መድረኽ ጨውዮም ስለ ዝወሰዱና፡ እነሆ ኣብ ገዛናን ኣብ ኢትዮጵያን ምሕዳር ተኸልኪልና ፋሕ ብትን ንብል ኣለና።
ኣብ ረፈረንደም’ኮ መሪጽኩም ኢኹም ክትብሉና’ውን ሓቅኹም ኢኹም፡ መሪጽና ኢና። ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብታይ’ሲ ጸጊበን ካብ ዝዕንድራ፡ ዝዕንድራ ርእየን ዝዕንድራ ይበዝሓ፡ ከም ዝበሃል፡ እቶም ብቐለም ዘይኮነስ ብደም ዝተጻሕፈ ምሕዝነት ኣለና ዝብሉ ዝነበሩ ወያነን ሻዕብያን ሓቢሮም ከበሮ ክድክሩ ምስ ረአና ኢና ዝሳዕሳዕና’ምበር ካብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓዲአን ምረጹ ዝብል ናይ ምርጫ ዓይነት ዘይተቐረበልና። ምናልባት ምስ’ቶም ዓበይቲ መራሕቲ ዝስራዕ እንተኾይኑ መሪሕነትኩም፡ ሕርሕራይ ጌርኩም ከም ዝቐሸሽኩሙና ረሲዕኩምዋ ዲኹም? ደሓር ከኣ ትሕዝትኡ ብዘየገድስ እዚ ሕጂ ዓሰርተ ግዜ ክንጀባረር ዝስማዕ ረፈንደም ዝብል ቃል ከመይ ኢሉ ከም ዝተኻየደ ቀለሙ’ኳ ዘይነቐጸ። ምናልባት መዘኻኸር ዘድሊ እንተ ኾይኑ ግን፡ ወዮ ቀደም ንሓሳባት ናይ እንግሊዝ ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ’ዩ ዝመስል እማመኻ ዝበለ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም፡ ዋ! ዋ! ካልኣይ ግዜስ ኣይጋገን’ባ! ንምባል ዝደለ ክሳብ ዝመስል፡ ፈለማ ንረፈረንደም ዝኸውን ደገፍ ብኤርትራ ምስ ተሓተተ፡ ደር! ደር! ሰዓቱ ኣይኮነን። ኣይትተሃወኹ ደኣ ከም ዝበለ’ዩ ዝንገር። ካብኡ ብምቕጻል ብኻልኣይቲ ደብዳቤ፡ በሉ ሕራይ ሓገዝኩም ይትረፈና። ረፈረንደምና ባዕልና ቀልጢፍና ከነፈጽሞ ስለ ዝተበገስና ግን ተዓዘብቲ ለኣኹልና፡ ዝብል ሕቶ ምስ ቀረበሉ’ውን እምቢ ኢዩ ዝደገመ።
2.6) ንሻዕብያ ዝተዋህበት ዓባይ ጉንዖ።
ዝርሳዕ መኣስ ኮይኑ ኣቶ ህዳሰ፡ ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈንደም ተዓዘብቱ ክልእኽ ሕራይ ዝበለ’ኮ፡ ካብ’ቲ ንስኹም “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ብዝብል መጸውዒ ስም ናብ ንባብ እተቕርብዎ ናይ ትማሊ መላፍንቲ ናይ ሎሚ መባእስቲ ሻዕብያ፡ ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈንደም ኢድኩም እንተሓወስኩም ቅር ኣይብለናን’ዩ ዝብል ናይ ባዕሉ ምርጫ፡ ቡስጣ መሊኡ ምስ ለኣኸ ኢዩ። ስለ’ዚ እዛ ምርጫ እዚኣ ብዛዕባ ኤርትራ፡ ቅድሚ ድምጺ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝተመዝገበት ናይ ምርጫ ዓይነት ኢያ። ካብ ሱር መሰረታ ድማ ነቲ ካብ መበቆሉ ጸረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ ዝበልኩሞ ሻዕብያ ዝተዋህበት ጉንዖ ኢያ።
እወ፡ ከም’ቲ ዝበልኩሞ ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ጸረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ ትብል ገላጺት ሚዛንኩም እሞ ሓዙለይ። ኣነ’ውን ሓቅኹም ኢኹም ዝብል ሚዛነይ ክምልኣኩም። ከመይ’ሲ ካብኡ ዝሓይሽ ትሕዝቶ ከም ዘይብሉ ተግባሩ’ዩ ምስክሩ። እቲ ዝገርም’ኮ፡ ነዚ ጸረ ህዝቢ’ዚ ምስ ሕቡራት መንግስታት ናይ ዓለም ተዋሲኡ፡ መደቡ ከፈጽም ዋሕስ ዝኾኖ ወያናይ ዴሞክራስይዊ ስርዓት ምዃኑ ኢዩ። ብተመሳሳሊ ኣበሃህላ ዋሕስን ምስክርነትን ናይ ኢትዮጵያ ብጽሑፍ ምስ ተቐበለ ኢዩ ውድብ ሃገራት ናይ ዓለም፡ ባርነትን ናጽነትን ንዝብል ናይ ምርጫ ሕቶ ብጎቦ ዓይኑ ክዕዘብ፡ ኣእዳዉ ኣጣሚሩ ኣእጋሩ ናብ ኣስመራ ዘእተወ። ካልእስ ይትረፍ እዛ ሕቶ ንመጻሕፍቲ ናይ ታሪኽ ምእንቲ ክትበቅዕ’ሲ ቁሩብ ኣመሓይሽዋ’ኳ ዘይበለ። ብዘይምግናን እምበኣርከስ እዛ ኩላትና ንፈልጣ ናይ ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ምርጫ ኣብ መዝገብ ምስ ሰፈረት’ዩ፡ ባርነትን ናጽነትን’ምበር ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘይተወዳድር ናይ ረፈረንደም ወረቐት ናብ መድረኽ ዝቐረበት። ስለ’ዚ ኣብ ምርቃቕ ናይ’ታ ሕቶ’ቲኣ ካብ’ቶም ኤርትራውያን ኣብ ረፈረንደም’ኮ መሪጾም’ዮም እትብልዎም ሓፋሽ! ንላዕሊ ወያነን ሻዕብያን እዮም ክዝከሩ/ክምስገኑ/ክምረሩ ዝግባእ። ከመይ’ሲ ህዝቢ መጓሰ ምዃኑ ትስሕትዎ ኣይብልን ኣነ።
2.7) “ህዝብታት ኤርትራ ኣብ እዋን ረፈረንደም ምስ ኢትዮጵያ ጉርብትና እምበር ሓድነት ማለትስ ባርነት ኢያ ኢሎም ደምዲሞም”
ስለ’ዚ ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ “ህዝብታት ኤርትራ ኣብ እዋን ረፈረንደም ምስ ኢትዮጵያ ጉርብትና እምበር ሓድነት ማለትስ ባርነት ኢያ ኢሎም ደምዲሞም” ንትብል ኣበሃህላኹም ደጊምኩም ከተንብቡለይ፡ ነዛ ጽሕፍትኹም ሒዘ ሰንበት ንግሆ ናብ ደገ ሰላም ክትሳጉሙ እንከለኹም ኣብ መንገድኹም ጸኒሐ፡ እስኪ ኣብ’ዛ ኢደይ ጥቕዑ እንተዝብለኩም፡ ሰኣሊ ለነ ቅድስት! ከምኡኸ ኢለ ድየ ወደይ፡ ንሰብ’ባ ኣይትንገር በጃኻ ትብሉኒ’ዩ ዝመስለኒ። ከመይ’ሲ ኣብ ኣመሪካን አውሮጳን ምናልባት’ውን ኣብ ገለ ገለ ምዕቡላት ሃገራት እንድዒ’ምበር፡ ከም’ዚ ናትና ዝመስል ብብረት ኣብ ዝሓስብ ናይ ፖለቲካ መድርኽ፡ ናይ ሓሳባት ፍልልይ ተቓሊሶም ክዋደቑ ዕድል ኣይወሃቦምን’ዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ብብረት ዝሓስብ ስርዓት ኣብ ስልጣን ኮይኑ ኣብ ዘዋድዶ ናይ ምርጫ ዓይነት ምስታፍ ከም መለክዒ ዝጽብጸብ እንተኾይኑ፡ ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈረንደም ጥራይ ዘይኮነ’ሲ ኣብ ምርጫታት ናይ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት’ውን” ምሳኹም ሪጋ ሒዝና ንውዕል ሰባት ከም ዝነበርና ዝረሳዕኩሞ ኣይመስለንን። ወይስ ብዛዕባ’ታ ተረሓሕቐና እትብልዋ ናይ ምርጫ ዓይነት ጥራይ ምትንታን’ዩ ምርጫኹም?
3.ብዓባያን ብኽብርታን ንዘለኣለም ትንበር።
ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ መን ይፈልጥ፡ መንገዲ ለውጥን ዕርቅን ምእንቲ ክጥጥሓልና’ሲ፡ እቶም ብሓባር ንፈልጦም ዘውድን ደርግን፡ ሻዕብያን ወያነን ዝብሉ ኣስማት፡ ብዛዕባ - ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ - በብእዋኖም ከም ዝበረቑ ናይ ሓሳባት ዓይነት ንምርኣይ ክሓተኩም’ሞ ኣፍቅዱለይ። እወ፡ ንግዜኡ ሕራይስ’ኪ ቀጽል ክትብሉኒ ተስፋ ክገብር’የ። ተስፋይ ተመርኲሰ ድማ፡ ካብ’ዞም ዝተጸብጸቡ ሓሳባት፡ ብንጽጽር ምስ እዋን ክተዓጻጸፍ ዓቕምን ዕድልን ኣለዎ ክበሃለሉ ዝኽእል በዓል እዋን፡ እቲ ንስኹም “ወያናይ ዲሞክራሲ እምነትናን ሃይማኖትናን” እትብሉዎ ናይ ሓሳባት ዓይነት ኢዩ። ስለ’ዚ ድማ ይመስል “ኣብ ኢትዮጵያ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምህላዉ፡ ንኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ዓብዪ ዕድል ኢዩ” ክሳብ ምባል ዝበጻሕኩም’ሞ፡ ገጽኩም ምልስ ኣቢልኩም ብዛዕባ’ቲ ኣጋጢሙና ዘሎ ፈተና እንታይ ከም ዝመስል ክትጥይቑና ተስፋ ክገብር’የ፡ እንተ በልኩ እንታይ’ሞ ከፊኡካ፡ ትብሉኒ ኣይመስለንን። ኣብ እዋንኩም ህዝብን ባህልን ይበርስ ስለ ዘሎ።
ምግናን ዘይብሉ! ኣብ ደምበኹም ዝእከብ ዘሎ ናይ ቆልዓ ሰበይቲ፡ ናእሽቱ ምስ ዓበይቲ ... ዓለም ምስ ፈለስቲ ብኽያትን ንብዓትን፡ ዘፍስሶ ዘሎ ሓሳባት ቀሊል ምስክር ከምዘይኮነ ትጠራጠሩ ኣይብልን ኣነ። እወ፡ ከም’ቲ ዝበልኩሞ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምህላዉ ንኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ዓብዪ ዕድል እንተኾይኑ፡ እዚ ተስፋናን መጻኢ ዕድልናን ከነማዕድወሉ እትዕድሙና ዘለኹም ስርዓት፡ ብመዳፍዕን ወተሃደራትን ዝረቅቕ ለውጢ ካብ ምሕላም ተበራቢሩ፡ ምስ ሓሳባት ናይ’ዚ ኣብ ደምበኹም ዝእከብ ዘሎ ህዝቢ ክስጉም ጽቡቕ ፍቓዱ ኣብ ዘግሃደሉ መዓልቲ፡ ነቲ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዘስግእ’ዩ ብምባል ናብ ኣንበብቲ ናይ ጽሑፍኩም ከተቕርብዎ ዝፈተንኩም “ውዲት??” ናይ ኣግኣዝያን ይኹን ናይ ሻዕብያን ኣዕራብን ምሕዝነት፡ ውሕዥ መረብ ንሓላሉ ክጸራርጎ ኢዩ።
ብዓይንኹም ትርእይዎ ከም ዘለኹም፡ እዚ ስደተኛ ህዝቢ’ዚ መብዛሕትኡ ትግርኛ’ዩ ዝዛረብ። ብባህሊ ይኹን ብቛንቋ ሕቡእ ምስጢር የብሉን። ደወል እንተ ተደዊሉ ምስ ህዝቡ ምስ ህዝቢ ዓድታት ናይ’ቲ ከባቢ ተኣኪቡ ካብ ብትግርኛ ብዝያዳ - ብግእዝ - እዝግዮ ዝብል እንዳእሉ። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ተመሳሳልነት ዘለዎ ህዝቢ፡ ብስጋን ብመንፈስን ካብ ዝገርፎ ስርዓት ኣምሊጡ፡ ሰኪሑን ባህሪሩን፡ ሩባ ጥራይ ዘይኮነስ ፈንጅን ቦምብን ተሳጊሩ፡ ተለዊጡን ለውጢ ደልዩን ናብ’ቲ ይብጽሓኒ ኢዩ ዝብሎ ህዝብን ባህልን እንተመጽአስ ስደተኛ ተባሂሉ ኣብ ካምፕ ምእካቡ፡ እንታይ ዓይነት ለውጢ ንምምጻእ ኢዩ ትጽቢት ዝግበረሉ? ካብኡ ዝሓይሽ ኣማራጺ ተሳኢኒ ድዩ?
ከም ርኢቶይን ትጽቢተይን ናይ ከም’ዚ ዝመስል ህዝቢ ሓሳባት ምእንጋድ ናብ ሰላምን ምዕባለን’ምበር ናብ ስግኣትን ምጥርጣርን ኣይወስድን’ዩ። ህዝብታት ኣቀራሪቡ ጎደና ለውጥን ዕርቅን ዝጸርግ ንሱ ኢዩ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ኣብ’ቲ ብግእዝ ዝዝረበሉ መድረኽ ምስ ተኣከቡ “ሕድግ ለነ ኣበሳነ ከመ ንሕነኒ ንህድግ ለዘኣበሰ ለነ” ዝብል ጸሎት ብሓባር ስለ ዝደግሙ፡ መልእኽቶም ከመሓላልፉ ንዝደልዩ መራሕቲ ጽቡቕ ኣጋጣሚ’ዩ ዝፈጥረሎም።
ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ፡ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትኳቦ ክቕለቡ ኣብ መዓቑቦ ስደተኛታት ተሓጺሮም ተስፋ ካብ ዝቖርጹ’ሲ፡ ሰሪሖም ምእንቲ ክነብሩ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ተመሳሲሎም ምእንቲ ክነብሩ፡ ክሳብ ጎንደርን ሸዋን .... ወለጋን ከፋን ... ኣሩሲን ሓረርን ... እንተ ተፈቕደሎም ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ናይ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ልዕሊ ረብሓ ናይ ኢትዮጵያውያን ክሳራ ዝህልዎ ኣይመስለንን። ምናልባት ብዘይካ ትግራይ ካልኦት ክልላት፡ ስደተኛታት ናይ ኤርትራ ኣይንቕበልን ኢና ስለ ዝበላ’ዩ ዝበሃል’ውን ኣይመስለንን። ብሓጺሩ ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ ካምፕ ምዕቋብ’ሲ ኣብ ሱዳን ንልዕሊ ፍርቂ ዘመን ተኻይዱ፡ ሕጂ ድማ ናብ ከንያ ኡጋንዳ ደበብ ሱዳን .... ክሳብ ኣንጎላን ደቡብ ኣፍሪቃን ተባጺሑ’ሎ። እቲ ዝገርም ካብ’ዘን ሃገራት እዚኣተን ኣብ ገለ ገሊአን ንዝዓለቡ ኤርትራውያን ዝፍቀደሎም ናይ ናብራ ዓይነት ምስ ናይ’ቶም ዜጋታት ዝምጥን’ኳ እንተኾነ፡ ባህልን ህዝብን ካብ ምብራስ ግን ኣይከላኸልን’ዩ።
3.1) ምስናፍ’ኳ ኣይተሰነፍናን ኣላሽ ግን ንብል ኣለና።
ሓቂ’ሞ ንዛረብ ኣቶ ህዳሰ፡ ባድመ ናይ መን’ያ ዝብል ሕቶ መኣስ ኮይኑ መልሲ ስኢኑ ዘሎ። ኲናት ናይ ባድመ ተወሊዑ ምዕራፍ ሓደ ... ክልተ ክብል እነክሎ’ሲ USAID ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝተኸስተ ድርቂ ዝኸውን እኽሊ ረድኤት ብዓሰብ ንምሕላፍ ኣምሲሉ ኩነታት ናብ ሰላም ገጹ ዘድህበሉ ምኽንያት ክፈጥር ፈቲኑ ኔሩ። ፈተንኡ ድማ ልኡኹ ናብ ኣስመራ ሰዲዱ ከም ዝጀመሮ ትርስዕዎ ኣይብልን ኣነ። እቲ ሽዑ ዝተንጸባረቐ ፍልልይ ሕጂ ንምዝካሩ ዝኣክል፡ ካብ ኣስመራ ዝተሰምዐ መልሲ፡ “ገለል ኣሉ እንጂ ኣልሸሹም” ዝብል ምስላ ናይ ኣምሓርኛ ዘዘኻኽር’ዩ። በቲ ናይ ሽዑ ኣበሃህላ ንምዝካሩ ዝኣክል ግን፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብጥሜት ክመውት ስለ ዘይንደሊ እቲ እኽሊ ረድኤት ብዓሰብ እንተ ሓለፈ ኣይንቃወምን ኢና ዝመስል ቀለም ዝተቐብአ ኮይኑ፡ ምስናፍ’ኳ ኣይተሰንፍናን፡ ኣላሽ ግን ንብል ኣለና ዝመስል’ዩ ኔሩ።
ብሸነኽ ኢትዮጵያ ዝተዋህበ መልሲ ግን፡ እቲ ዝተባህለ ናይ ረድኤት እኽሊ ብዓሰብ እንተሓሊፉ ሻዕብያ ክንድ’ዚ ሚልዮን ዶላር ክረኽቡ እዮም። ከምኡ ዝመስል ረብሓ ምእንቲ ከይረኽቡ እንዳ ሻዕብያ እቲ ረድኤት ወላ ካብ ሞምባሳ ብነፈርቲ ከነመላልሶ ኢና’ምበር ብዓሰብ ክኣቱ ኣይንፈቕደሉን ኢና ዝመስል ኣውዲቕካ ምሕሳይ ኢዩ ኔሩ።
3.2) ኣብ ጉራዕ የራኽበና!
ትናንት ዛሬ ኣይደለም ዝብል ዘረባ ወያነ’ሞ ዘክሩለይ ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ ሎሚ’ሲ ታንክታት፡ ነፈርቲ ኲናት፡ ከምኡ’ውን መራኽብ ውግእ ናይ ደቂ ስግር ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣብ ወደባት ናይ ኤርትራ ሰፊረን ኣለዋ ክበሃል እንከሎ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘንጸላሉ ዝመስል ዘሎ ደመና ጣቋ የብሉን። ከመይ’ሲ ድሕሪ ወራራት ናይ ቱርኪን ጥልያንን... ፍሉይ ባህልን ብሉጽ ዕጥቅን ዘለዎም ደቂ ስግር ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ናይ ኤርትራ ወደባት ብወግዒ ዘሳፍሑ ዘለዉ፡ ሕጂ እዮም፡ ዝብል ወረ እንተ ተነግረ። መንገዲ ቐደምና ይግበረልና ጥራይ’ምበር፡ ኣብ ጉራዕ የራኽበና ዝብል ናይ ሰብ ቀደም ዝና፡ ወይ ድማ ናይ የመን ጉዳይ ምስ ሃድአ ከም ዝወጽኡ ኣረጋጊጾሙልና እዮም ዝብል መጣጥሒ ስልጣን ዘመኽንየሉ ኣይመስለንን። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ክስተት ኣብ ዓድን ዓውድን እናተጋህደ እንከሎ፡ ቀሚሽ ኣደይ ሓንኲሉኒ ብዝመስል ምኽንያት ምስ ተባህለ ናይ ኣግኣዝያን ምቁርቛስ፡ “ኣህያውን ፈርቶ ዳውላውን” ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር’ዩ፡ እንተ በልኩ፡ ክላ ሱቕ በል! ንስኻስ ምስ ኣምሓርኛ ዝነበረካ ፍቕሪ’ባ ኣይወዳእካን ትብሉኒ ኣይመስለንን።
ረሲዕኮሞ ዲኹም? መስቀል ሒዞም ዝመጽኡ ኣባ ማስያስ’ኳ ካብ ዓበይቲ ዓዲ ናይ ደንካልያ ንእሽቶ መሬት ገዚኦም ዘናኸሱዋ ቁልዒ ዓድን ዓውድን ዘቃጸለት። ሕጂ ድማ ግዜን ዓቕምን ኣለኩም’ሞ፡ ምስ እዋን ተመሳሰሉ። ብናይ ሻዕባያ ሽፍትነት ወይ ድማ ብናይ ኣምሓራ ትምክሕተኛነት ምውርዛይ ንርእስኻ ምትዕሽሻው’ዩ (complacency) ዝመስል። ካልእስ ይትረፍ ፕረሲደንት ኢሳያስ’ኳ ናብ ደብሪ እንዳ መዓለ’ቦኦም ዝኣትዉሉ ዕድመ ይቀራረብ ስለ ዘሎ፡ ጋዶ ካብ ምባል ብማዕዶ (distant managers) ኣብ ውሽጡ ኣቲና መሰልና ምሕላው ነግህዶ ምባል፡ ናይ ዓወት’ምበር ናይ ስዕረት ምልክት ኣይመስለንን ንኣይ። ብሓጺሩ’ሲ ብዓሰብ ክትሓልፉ ምስ እዋን እንተ ተዓጻጺፍኩም፡ ኣብኡ ሱር ምስ ዝሰድድ ዘሎ ለውጢ ብምውሳእኩም ንኢትዮጵያ ኢኹም ዘኽበርኩም።.... ብዓባያን ብኽብርታን ንዘለኣለም ትንበር። ምናልባት ኣብ ኣስመራ ኤምባሲ እንተኸፈትኩም ድማ ድርብ ስረ’ዩ ዘዕጥቐኩም።
3.3) “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ።”
ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኹሉ ብዛዕባ ሓሳባት ናይ ኣግኣዝያን ከተማርሩ ውዒልኩም’ሲ ኣብ መወዳእታ “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ” ዶበልኩም። እዚኣ ደኣ፡ ሓደ-ሓደ ዝባኑ ዝቐልዐ ናይ ቃላት ኣሰዃኹዓ ግልፍ ግልፍ ኣቢልካስ ምስ ትሕዝቶ ናይ’ቲ - ውዲት ኣግኣዝያን - እትብልዎ ሓሳባት ተቀራርበኩም’ያ ትመስል። ካብ በልኩም ግን፡ “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ” ክሳብ ምባል ዘብጽሓኩም ሓሳባት’ሲ እንታይ ኢዩ?
ዝኾነ ኾይኑ ብዛዕባ ውህደት ምብህሃል ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ንሓሳባትኩም ምስ’ቲ ሓሳባት - ውዲት ናይ ኣግኣዝያን - እትብልዎ እተመሳስሎ ካልኣይቲ ነጥቢ ክውስኸልኩም፡ “እነሆ ናብ ናይ ቀደም ናይ ስልጣነን ምዕባለን ቦታና ንምምላስ ኣብ ስሉጥ ጉዕዞ ንርከብ።” ዝብል ጽሑፍ ይንበብ ኣብ ወረቐትኩም። ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ ምዕባለ ኣብ ታሪኽ ብድሕሪት ድዩ ብቕድሚት ዝርከብ ዝብል ክርክር ኣይኮነን ዘዛርበኒ ዘሎ። እቲ ናይ ኣግኣዝያን ሓሳባት’ውን ኣብ ናይ ቀደም ታሪኽ’ዩ ዘሎ’ሞ፡ ከም ኣበሃህላኹም ናብ ናይ ቀደም ገጹ እንተኾይኑ ናይ ምዕባለ ጉዕዞና’ሲ፡ ኣግኣዝያን ዝብል ሓሳባት’ውን፡ ንእግረ መንገድና ከጋጥመና ይኽእል’ዩ’ሞ፡ ብእዋኑ ኣንፈት ናይ ጉዕዞና ኣብ ምምራጽ ስረ ዘዕጥቐና ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ ክብል’የ ዝፍትን ዘለኹ። ዝኾነ ኾይኑ ግን ምዕባለና ብድሕሬና ዘይኮነስ ብቕድሜና ኢዩ ዘሎ። ... ዘይረአናዮ ይፍጠረልና’ኳ ዝበሃል። ወይስ ካብ ዘይትፈልጦ መልኣኽስ እትፈልጦ ሸይጣን ዝመስል ምርጫ’ዩ ወቓሕ ዝብለኩም።
ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ በብቑሩብ እንዳ በርሀ ይመጽእ ከም ዘሎ፡ ናይ ስልጣን ህርፋኖም ምእንቲ ከርውዩ፡ መራሕትናን መማህራናን፡ ንሕናን ንሳቶምን ክሳብ ንብል .... ፈላልዮም .... ኣሜን ምሰ’በሉና፡ በለስና በሊዖም ዓፍትዮም፡ ናይ ሸዋ ጮማ መዥሪጦም ከሲዖም፡ ዝብል ናይ መናብርትኻ ኩላሶ ዝፈቅድ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንዕድመይን ንዕድመኹምን እንታይዶ ገዲፉሉ’ዩ። ኣሕሪርዎ’ኮ ኢዩ። ሕጂ ድማ፡ በ’ገላልጻ ናይ ሓደ ሓውና፡ ብልዒ ኣይተብዝሕ ከይትሓምም ዝበሃለሉ ክፋል ናይ ዓለምና ከም ዘሎ ስደትና እናመስከረ፡ ጠስምናን መዓርናን ከነስተማቕር ግደፉና ወሲኽኩሙሉ።
ንሱ ከይኣክል ድማ ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ ብምባል ሕመቕይን ሕመቕኩምን ዝመልኦ ናይ ታሪኽ ለቖታ ናብ ዝባን ናይ ደቅና ንጽዓኖ ክሳብ ምባል ተመጣጢርኩም። ክቡር ኣቶ ህዳሰ ደቅኹም እንድዒ’ምበር ደቀይ’ሲ ኢትዮጵያ ንምባል ነታ ‘ጵ’ ‘ፕ’ ክሳብ ምባል’ዮም ኣብ ናይ ስደት ባህሊ ዝጥሕሉ ዘለዉ። እዚ ለውጢ’ዚ ናተይ ሕመቕን ክሳራን ጥራይ ዘይኮነ’ሲ መግለጺ ናትኩም ሕመቕን ክሳራን’ውን ኢዩ። ስለ’ዚ ኣብ ኤርትራ ዝቕጽል ዘሎ ናይ ህዝብን ባህልን ዕንወት ንምህዳእ ዓቕምን ግዜን ምስ ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ድማ ምስ ወያነ’ሎ እንተ በልኩ ቅር ዝብለኩም ኣይመስለንን።
ምናልባት፡ ብዛዕባ ረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዘስግእ ኩነታት ዝረኣየኩም እንተ ኾይኑ ግን፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ወይ ድማ ኣብ ኣስራኤል ... ተዓቚቦም፡ ተረፍ ናፍቖቶም፡ ኣግኣዝያን ዝብል ሓሳባት ካብ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቲ ከንብቡ ዝፍትኑ ዘለዉ ሰባት ዝተዛረብዎ ዘረባ ምኽንያት ክኸውን ኣይክእልን’ዩ። ንሕና ክንነብረሉ ዘይከኣልና፡ ወያነን ሻዕብያን ብሜላ ክጥቀሙሉ ዘይከኣሉ ዓሰብን ባጽዕን’ሲ ናይ ጽባሕ እንድዒ’ምበር ንሕጂ’ሲ ወተሃደራት ናይ ጎረባብቲ ሃገራት የስተናግድ ኣሎ፡ ይበሃል ኣሎ። ምናልባት ኣዕራብ ከይብለኩም ንሳቶም ደኣ ናይ ትምክሕተኛ ኣምሓራ ጸላእቲ እንዳኣሎም ከይትብሉኒ ስለ ዝተጠራጠርኩ ኢየ ናይ ጎረባብቲ ሃገራት ክብል ዝመረጽኩ።
3.4) “ህዝቢ ኤርትራ ዝሕሾ ስለዝመረፀ፡ ንሕና ምርጭኡ ክነኽብረሉ ኢዩ ዝደሊ፡”
ዝመስል መማቕርቲ ኣለዎ ናይ ኣቶ ህዳሰ ትንታነ። ስለ’ዚ ድማ ኢየ ደሓንዶ’ለኹም ዘይኮነ’ሲ ኤርትራውያን ጽቡቕ ኣለኹም ምባል ዝቐልሎም’ዮም ዝመስሉ ክሳብ ምባል ዝደፈርኩ። ኣዝዩ ዘሕዝን’ዩ። ክሳብ ክንድ’ዚ ዲና ብቛንቋን በ’ተረጓጉማ ናይ ታሪኽን ተረሓሒቕና? ኣቶ ህዳሰ ክህበኩምዶ ወረ። ኣነ’ሲ ኣብ ኢትዮጵያ እነብር ኔረ። ሽሕ’ኳ ምርጫይ ኣብ ኢትዮጵያ ክነብር እንተ ነበረ፡ ከም ዓለመይ መሰለይ ተገፊፈ ተባሪረ። እቲ ብድሕሪኡ ዘጋጠመኒ ኩነታት ድማ፡ ምናልባት ዕድመ እንተ ሂቡና ፈጣሪ፡ ጽቡቕ ኣለኹም ገዲፍኩም ደሓንዶ’ለኹም ምባል ምስ ጀመርኩም ከውግዓኩም ተስፋ ክገብር’የ። ንግዜኡ ኣብ ስደት ኮይነ፡ ብሓሳበይ ስቕል ኣውርድ ከብሎ እንከለኹ ንትንታነኹም፡ ሽዑ’ውን ትኣምኑኒ ኣይመስለንን። ናይ ምርጫ ነገር ካብ ተላዕለ ግን፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ከም ዝተገብረ - ወረ - ሰሚዕና፡ ትምህርቲ ምእንቲ ክኾነና፡ ብዛዕብኡ እናዕለልና፡ ናብ ምርጫ ገጽና ክሳብ ንስጉም ብዛዕባ ዝብላዕ ዛዕባ እንተ ተመያየጥና ይሕሸና። ብርግጽ ግን ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ከም ዝደሊ ክምህለል እንከሎ፡ ጽን ኢሉ ዝሰምዖ ኣላዪ’ምበር፡ እንታይ ከም ዝደሊ ዝፈልጠሉ ጠንቋሊ ሃሰስ ዝብል ዘሎ ኣይመስለንን።
3.5) ትምክሕቲ።
እዛ ሚዛን ኣበሃህላ’ዚኣ ምስ ፖለቲካዊ መልክዕ ናይ ሻዕብያን ናይ ኣምሓራን (ሸዋ) ክትዝከር እንከላ ኣዝያ ትደምቕ ትኹን’ምበር ንብዙሓት ትትንክፍ’ያ። “.. ዘመኑን የመረመሩ ወይንም በዘመኑ የኖሩ ባለሙያዎች እንደሚነግሩን በቆዳቸው ቀለም የሚታበዩ፡ በጥንታዊ ታሪካቸው የሚኮሩ፡ በጸረ ቅኝ ገዢ ትግላቸው የሚመኩ ኢትዮጵያውያን ለኣፍሪካ ይባል ለጥቅሉ ጥቁር ህዝብ ባላቸው “ኣጉል ግምት” ይታወቃሉ። ራሳቸውን እንደ ኣፍሪካዊ ለመቁጠር ይቸገራሉ። ንጽጽራቸውም ሰርክ ከኣመሪካና ከኣውሮፓ ጋር ነው። (ግሪንፊልድ፡ 319፣ ባሕሩ 2010፡ 13) [5, 57] ስለ’ዚ’ሲ፡ ዝመልኽ ከም ድላዩ ይጭርሕ ክበሃል እንተዘይኮይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ብዛዕባ ትምክሕቲ ኣይንሕሾ ኣይንሓምቆ’ዩ ታሪኽ ዝብል ዘሎ። ብርግጽ ግን ብሰሜን ትምክሕቲ ሻዕብያ ብደቡብ ድማ ትምክሕቲ መሳፍንቲ ኣምሓራ ዝዘርእዎ ጉርዲ-ምርዲ ምህላዉ ዘየካትዕ እንተኾይኑ፡ ኣብ መንጎ-መንጎ ንኡድ ናይ ምብህሃል ጥበብ ኣሎ ክበሃል እንተኾይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ሃየ’ባ ንለውጥን ዕርቅን ንጠቐመሉ፡ ምባል ማለት ዘይዓውድኻ ምቁማት ዘስምዕ ኣይመስለንን።
3.6) ጸላኢ።
ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ሻዕባያ’ሲ ንመንግስትን ንህዝቢ ኣምሓራን ብዘይፍልልይ “ጸላኢ” ከም ዝብሎም ይዝክሩ። ሓቂ ድማ ኢዩ። ይኹን ደኣ’ምበር እዚ ኣበሃህላ’ዚ ምስ ሻዕብያ ጥራይ ዝሕጸር ኣይኮነን። ወያነ’ውን ክሳብ ሕጂ ካብኡ ዝሓይሽ ኣበሃህላ ኣየማዕበሉን። ካብ ተላዕለ ግን፡ ነዚ ኣበሃህላ’ዚ መበቆሉ፡ ሃጸይ ዮውሃንስ ምስ ሞቱ፡ ሃጸይ ምንሊክ ስልጣንን ዝናን ካብ ኣኽሱም ናብ ሸዋ ምስ ኣግዓዝወን፡ ኣብ ትግራይ፡ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ዝሕንሕን ሓሳባት ጥጡሕ ባይታ ከም ዝተነጽፈሉ ብየማንን ብጸጋምን’ዩ ዝንገር። ካልእስ ይጽናሕ፡ ርሑቕ ከይተኸደ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተጻሕፉ እዋናውያን መጻሕፍቲ ትግርኛ ነዚ ዝምባለ’ዚ ብንጹር’ዮም ዘንጸባርቕዎ። ኣብነት ንምጥቃስ፡-
1. የትግራይ ህዝብና የትምክሕተኞች ሴራ - 1998
2. እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ - 2005
3. ቀዳማይ ወያነ - 2005
ዝጽብጽብዎ ኣበሃህላ እኹል ትሩፍ ኢዩ። እዚ ጸላኢ ክብል ድቃስ ስኢኑ ድቃስ ዝኸልእ ናይ ቂምታ ፖለቲካ፡ ብዛዕባ ኣነቓቕልኡን ጥልቀቱን ንተመራመርቲ ናይ ታሪኽ ዝግደፍ ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብ መንጎ መሳፍንቲ ናይ ተዛረብቲ ኣምሓራኛን መሳፍንቲ ናይ ተዛረብቲ ትግሪኛን ንመዋእል ሱር ዝሰደደ ናይ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ህልኽ ከም ዝነበረን ዘሎን ዘካትዕ የብሉን። እዚ ህልኽ’ዚ ናብ ህዝቢ ክወርድ እንከሎ ግን፡ ብዛዕባ ፍልልይ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኢትዮጵያ ዝምህር ናይ ስልጣን መጣጥሒ ሜላ ይጉልበብ’ዩ። ምቅዋምን ኲናትን ድማ የስዕብ።
ዝኾነ ኾይኑ ብፍላይ ሃጸይ ምንሊክ፡ ስልጣንን ዝናን ካብ ትግራይ ናብ ሸዋ ብምግዓዞም ጥራይ ዘይኮነ፡ መረብ ምላሽ ንጥልያን ሂቦም፡ ንህዝብታት ተዛረብቲ ትግርኛ ኣብ ክልተ ዝመቕሎም ናይ ምርሕሓቕ ባህሊ ሱር ዝሰደደሉ ነቓዕ ብምፍጣሮም ይጥቀሱ’ሞ፡ ድሕሪ ዓወት ናይ ዓድዋ፡ ንዓወቶም መሰረት ብምግባር ክሳብ ኣስመራ ዘይምቕጻሎም፡ ከም ጓና ጥራይ ዘይኮነስ ከም ጸላኢ ተቖጺሮም ብጽኑዕ ይምረሩን ይውቀሱን። ካብ’ዚ መረረ’ዚ ብምብጋስ ብዝመስል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ድማ ኣብ መንጎ’ቲ ጥልያንን ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ምንሊክ ዝገማምዕዎ፡ ትግርኛ ዝዛረብ ህዝቢ፡ ለውጥን ዕርቅን ኣስፊንካ ንምቅርራቡ በብዓየነቱ ጻዕርታት ከም ዝተፈተነ’ዩ ዝንገር። ካብ’ዞም ጻዕርታት እዚኣቶም፡ ክንዲ ምቅርራብን ምርሕሓቕን ናይ ሻዕብያን ወያነን ዝኣክል ድሙቕ ስምብራት ኣብ ታሪኽ ዝገደፈ ጻዕሪ ግን ዛጊት ኣይተመዝገበን። ሕጂ’ውን ኣግኣዝያን ዝብሉ ሓሳባት ብልጭ ብልጭ እንተበሉ ንኣይ ኣይገርመንን። ከመይ’ሲ ሽሕ’ኳ መልክዑ እንተ ቐየረ፡ እቲ ጸገም ሕጂ’ውን ናይ እዋን ኣድህቦ ይደሊ ከም ዘሎ ዝእምት ኣበሃህላ ስለ ዝመስል።
ከምኡ’ውን ትግራይ ትግሪኚ ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ኣብ ትግራይ ብወግዒ ምንቅስቓስ ክጥዕሞ ስለ ዘይከኣለ .... ክሳብ ምፍራስ ፈደረሽን ኣብ ኤርትራ’ዩ ምስ’ቲ ኣብኡ ዝነበረ ኩነታት ብጋህዲ ክዋሰብ ተፈቲኑ ኔሩ። ብሸነኽ ኤርትራ ኣብ ታሪኽ ናይ’ዛ ምንቅስቓስ - ትግራይ ትግሪኚ - ብድምቀት ዝዝከሩ ወደ’ስመራ ድማ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም እዮም። ኣቶ ወልደኣብ ምስ ቀዳማይ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ተድላ ባይሩ ክሳብ መበቆል ዝትንክፍ ህልኽ ኣስፊሎም ምስላጥ ምስ ኣበዮም፡ ምስ’ቶም ብተድላ ተሳዒሮም ካብ ስራሕ መንግስቲ ዝተኸልከሉ ኣብርሃ ተሰማ ተላፈኑ’ሞ፡ ልፍንቶም- ትግራይ ትግሪኚ - ንዝብል ሓሳባት ምስ ኣከለ ጉዛይ ዝተኣሳሰር መልክዕ ኣትሓዞ። ኣብ’ዚ ጻዕሪ’ዚ እቲ ኣዝዩ ዝገርም፡ ናይ ወልደኣብን ኣብርሃ ተሰማን ልፍንቲ፡ ኣብ መስርሕ ምግስጋስ መንግስቲ ኤርትራ ዝገደደ ሕልኽላኽን ምምቕቓልን ክፈጥር’ምበር ሓዲሽ ሓሳባት ምሂሩ ከድምዕ ኣይከኣለን። ካብኡ ኣቶ ወልደኣብ፡ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ዝነበሮም ህልኽ ንምቕጻል፡ ክሳብ ካይሮ ተሳፊሮም፡ ካብ ኣምሓራ ንምርሓቕ’ሲ፡ ምስ’ቲ ካብ ክርስትና ምርሓቕ ቀዳማይ ዕላማ ዝነበሮ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ ዝላፈን ሓሳባት ኣብ ምንጻፍ ተዋፊሮም።
ስለ’ዚ እቲ ነ’ምሓራ ከም ጸላኢ ዝሰርዕ ናይ ሓሳባት ታሪኽ ካብ ኣብ ኤርትራ ኣብ ትግራይ ብዝያዳ ይደምቕ። ሕጂ’ውን ነቲ ከምኡ ዝመስል ኣብ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ሓሳባት፡ ዋናታቱ፡ ብኢትዮጵያውነትን ብኣኽሱማዊ ስልጣነን ዝምክሑ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም፡ ከምኡ’ውን ኣቦሓጎታቶም ናይ ራእሲ ኣሉላ ወተሃደራት ኮይኖም መረብ ዝተሳገሩ ደቂ ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ዮውሃንስ፡ ከም በዓል ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን የማነ ጃማይካን .... ዝመስሉ፡ ደቀ’ስመራ ኢና ብምባል ዝምክሑ ከዋኽብቲ እዮም ዋናታቱ።
እወ፡ እቲ ዝገርም እቲ ፍልልይ ብድሕሪ ናጽነት ኤርትራ’ውን ኣብ ኢትዮጵያ ምቕጻሉ ኢዩ። ብሕዳር 2016 ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይደ ኔረ’ሲ... ምስ ሓደ መማህርተይ (ካብ ትግራይ) ኣማስያና ንፕያሳ ኬድና፡ ራያ ቢራ ዘይሕዙ ባራት ኣጋጢሞሙና። ............ ኣቶ ህዳሰ ግን “ንህዝቢ ትግራይ ካብ ሓዉ ዝኾነ 90 ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ ነፂሎም ተቓሊሱ ዘረጋገጾ ዓዎታቱ ብእግሩ ክረግጾም ይሰብኩዎ ኣለዉ።” ክሳብ ምባል፡ ኣግኣዝያን ንዝብል መንቀሊ ሓሳባት የማርርዎ። ከም ርኢቶይ ሕውነት ህዝብታት ኢትዮጵያ ዘማትእ ኣይኮነን። ከምኡ’ውን ኣብ ምህንዳስ ናይ ምንብባር ጥበብ መንግስታት ዝምስገኑሉን ዝንቀፉሉን ምምሕዳር ኣመዝጊቦም ክሓልፉ ባህርያዊ ኢዩ። ስለ ዝኾነ ኣብ እዋን ዴሞክራስያዊ ወያናይ ስርዓት፡ ካበ’ተኣላልያ ዝምድና ትግርኛ ተዛረብቲ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ኣትሒዝካ ክሳብ ዝምድና ፖለቲካ ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝምዝገብ ዘሎ ኣተኣላልያ ክውደስ ጥራይ ዘይኮነ ክህደስ ዝግብኦም ብዙሕ ኣለዎ። ኩሉ ሰብ ከም ዘይስሕቶ፡ ኣምሓርኛን ትግርኛን ደቂ ግእዝ እዮም። ብዘይ ምግናን ድማ ናይ ክልቲኦም ስምምዕ፡ ውግእ፡ ውድድር፡ ህልኽ፡ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ... ኣብ ምኹስኳስ ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውነትን ዘበርከቶ ግደ መወዳድርቲ የብሉን።
ብንጽጽር እንክረአ ብፍላይ ኣብ’ዛ እዋን ዝረአ ዘሎ ምግምማት ኣምሓርኛን ትግርኛን ኣብ ዕዳጋ ናይ ቢራ ከየተረፈ እናተንጸባረቐ፡ “ንህዝቢ ትግራይ ካብ 90 ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ ክንጽሎ..” ዝፍትን ውዲት ናይ ኣግኣዝያን ወይ ድማ ናይ ሻዕብያ ይረኣየኒ’ሎ ክበሃል እንተ ኾይኑ ዝፍተን ዘሎ፡ ካብ ሓቂ ክትሕብኡ ብምፍታንኩም፡ ካብ ህዳሰ ናብ ውዳሰ እንተ ተቐየረ ናይ ብርዒ ስምኩም፡ ክሰማማዕ ይኽእል’ዩ ምስ ትሕዝቶ ናይ ጽሑፍኩም።
መደምደምታ።
ኣብ መወዳእታ ከይተንከፍኩዋ ክሓልፍ ዘይደሊ ናይ ሃይማኖት ጉዳይ ኢያ። ደቂ ሰባት ዝበሉ ይበሉ፡ ክርስትናን እስልምናን ካብ ቀደም ካብ ጥንቲ መናብርትን መወዳድርትን ከም ዝኾኑ ዘማትእ ኣይመስለንን። ክልቲኦም መንገዲ ጽድቂ እዚ ኢዩ ክብሉ፡ ኣዝዩ ብዙሕ ናይ ሓሳባትን ናይ ብረትን ምርጻም ኣሕሊፎም፡ ገና’ውን ነንሰዓብቶም ኣእሚኖም ኣብ ሙሉእ ዓለም ብዝጀመርዎ ይቕጽሉ ኣለዉ። ማዕረ ማዕረኦም ከኣ ብመንገዲ ጽድቂ ዝወራዘ ናይ ፖለቲካ ተበላጽነት በብዓይነቱ ሕብሪ ተቐቢኡ ንእዝኒ ሰዓብቱ ባህ ዝብል ኣበሃህላ ናብ እዋን ከቕርብ ልሙድ ኢዩ። እዚ ድማ ንኽልቲኦም ሓበርቲ መንገዲ ጽድቂ ከምዘይሕድሶም ዘጠራጥር ኣይመስለንን። ምናልባት እንተ ብገርሆም እንተ ብጉርሖም ዘዝሰምዕዎ ተባህለ ምድጋም ዝመርጹ እንተ ተቐልቀሉ ከኣ ገለ ገሊኡስ ካብ በሃሊኡስ ደጋሚኡ ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር ኢዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣግዝያን ዝብሉ ሓሳባት ንተዛረብቲ ቋንቋታት ደቂ ግእዝ፡ ብባህልን ቋንቋን ናይ ሓባር ረቛሒ ከም ዝነብሮም ዘዘኻኽር’ዩ’ምበር፡ ሕጂ ግእዝ ከም ቋንቋ ኣብ ደብርታትን ቤተክርስትያናትን ብምጥቕላሉ፡ ጥማዕ ቅዱስ መጽሓፍ ኣይገብሮን’ዩ። ካልእስ ይትረፍ፡ ልዕሊ ኩለን ቋንቋታት ደቂ ግእዝ ናብ መበቆሉ ዝቐረበ ተመሳሳልነት ዘለዎ ቋንቋ ትግረ ኢዩ ዝብል ሚዛን’ውን ይስማዕ ኢዩ። ተዛረብቲ ቋንቋ ትግረ ድማ ዳርጋ ኩላቶም ተኸተልቲ ሃይማኖት እስልምና እዮም። ስለ’ዚ ኣግኣዝያን ዝብል መንቀሊ ናይ ሓሳባት ዓለማዊ ኢዩ። ሃይማኖታዊ ኣይኮነን። ይኹን ደኣ’ምበር ምስ ዝናን ምዕባለን ኣኽሱማዊ ንግስነት ዝህቦ ዝነበረ ኣገልግሎት ተኣሳሲሩ ንዝተወሰኑ ክፋል ናይ ሕብረተሰብ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ናይ ዕለታዊ ሂወቶም ድሙቕ ስምብራቱ ገዲፉ ኢዩ ካብ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ሃዲሙ ከም ባሕታዊ ናይ ደብርታትን ገዳማትን መኒኑ ዝረአ ዘሎ። ስለ ዝኾነ ድማ ሻዕብያን ወያነን ኣብ ናይ ቂምታ ፖለቲካ ካብ ደሪቖም ህዝብታት ካብ ኣረሓሓቑ፡ ህዝብታት ንምቅርራብ ኣማራጺ ሓሳባት ከርቅቑ ዝፍትኑ ሰባት ኣግኣዝያን እንተበሉ ዘፍርሕ ኣይመስለንን። ምስ ባእሲ ውያነን ሻዕብያን ብቛንቋን ብምብህሃልን ክፍታሕ ዝኽእል ጸገም ከም ዘሎ ድማ ኣግኣዝያን ጥራይ ኣይኮኑን ዝብልዎ ዘለዉ። “The mission reported back to the Security Council that it found the differences between the two sides, “while real, were relatively small and manageable and could be resolved by intensive negotiations over time.” [10, 42]
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ “ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት” ብአኮኖምሚ ብትራንስፖርት ከምኡ’ውን ብትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣስሪጹዎ ዘሎ ናይ ለውጢ መጠን ኣዝዩ ዝድነቕ ኢዩ። ስለ’ዚ ድማ ኢዩ ብገለ ገለ ተንተንቲ “ልማታዊ መንግስት” ዝብል ቅጽል ዝወሃቦ። ይኹን ደኣ’ምበር ማዕረ ማዕረ ምስ’ዚ ዝድነቕ ለውጢ ዝረአ’ሞ፡ ብከም’ዚ ኣቶ ህዳሰ ኣቕሪቦሞ ዘለዉ ትንታን ዝንጸባረቕ ብናይ ትማሊ ዓወትን ፖሊሲን ምድዕዓስ (complacency) ከስዕቦ ዝኽእል ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ናይ ትማሊ ዓወታት ኣብ ርሑቕን ኣብ ቀረባን ምስ ዝበርቕ ጠለባት ናይ እዋን ዝመጣጠን ሓዲሽ ሓሳባት ኣየውሕስን’ዩ።
ራህዋን ቅሳነትን ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (ewandt54@gmail.com)
References:
1. I Didn’t Do it For You – Michela Wrong 2005
2. Understanding Eritrea – Martin Plat 2016
3. የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንስኤና መፍትሔ - ዶ/ር ደጃዝማች ዘውዴ ገብረስላሴ 2007 (ግእዝ)
4. The Collapse – The Accidental Opening of The Berlin Wall – Mary Elise Sarotte 2014
5. መልክኣ ስብሓት-ስብሓት ገብረእግዚኣብሔር ብሰላሳ ፀሓፊያን ገጣምያንና ሰዓሊያን እይታ - ኣላማየሁ ገላጋይ 2005 (ግእዝ)
6. እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ - መምህር ገብረኪዳን ደስታ 2005 ግእዝ
7. ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ - ዶ/ር ኣብርሃ ጳውሎስ 2010
8. የኢትዮጵያ ታሪክ - ኣባ ጋስፓሪኒ
9. ቀዳማይ ወያነ - የማነ ገብረመስቀል 2005 (ግእዝ)
10. The Horn Of Africa: Mass Expulsion And The Nationality Issue (June 1998 – April 2002)
11. ሕግን ስርዓትን ናይ መሬት ዓደቦ ብዘርኣ-ያዕቆብ እስጢፋኖስ፡ ወልደማርያም ኣብርሃም። ኢንዥ ገሪማ
ገብረመስቀል ተጠርነፈ።
12. Shaping A People’s Destiny: The Story Of Eritrea And The United Nations. Published by the
United Nations Department of Public Information.


c: text/html

text:
By Tesfa-Alem Tekle
March 20, 2011 (ADDIS ABABA) – Ethiopia will increase its military spending to safeguard itself from its enemies, Prime Minister Meles Zenawi said Saturday, days after Addis Ababa threatened to take military action against neighboring Eritrea.
ጋንታ ኣመሪካ ምስቶም ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሊብያ ዝካየድ ዘሎ ንሊብያ ዘዕኑን ነቲ ስልጡን ዓለም ዘሕዝንን ኲናት ሕድሕድ ኣብ ትሪፖሊ ተቐርቂሮም ዝርከቡ ስደተኛታት ኤርትራውያን ዘካይዶ ርክብ ይቕጽሎ ኣሎ።
ኣብ ሳንታ ሮዛ ዝወዓለ ኣኼባ ሽማግለ ንጉባኤ፡ ብጉዳይን ህዝብን ሃገርን ኤርትራን፡ ሃገራዊ ኮምሽን ዘካይዶ ዘሎ ንጥፈታትን ዘትዩ። ኣብ ውሽጢ ምምሕዳር ሽማግለኡ ዝርከብ ስርርዓት፡ ዘለዎ ሓላፍነቱን ዝዓሞ ስርሓትን በብሓደ ምስ ኣኼበኛ ብምልላይ፡ ነቲ ኣኼባ ከፊትዎ።
ሓንቲ ሽማግለ ህዝቢ ንሃገራዊ ጉባኤ – ስዊዝ፡ በቶም ካብ ከተማታት በርን ፡ ኒው-ሻተል፡ ሶሎቱን፡ ኣራው፡ ቮ(Vaud)፡ ጀነቭ፡ ባዝል፡ ዙሪክ፡ ሉዘርን፡ ሽዋይዝ፡ ሉጋኖን ፍሪቡርግን ዝመጹ፡ ኣብ ተቓዉሞ ደንበ ዘለዉ ኤርትራዉያን፡ ብ 27 ለካቲት 2011 ቖይማ። ኣብዚ ኣኼባ’ዚ፡ እቶም ዝበዝሑ ተሳተፍቲ መንእሰያት እዮም ነይሮም።
እዚ ሎሚ ጀሚሩ ዘሎ፡ ኣብ ሰሙን ሰለስተ ግዜ ማለት፡ ሰኑይ፡ ረቡዕን ዓርብን ብኣቋጻጽራ ኤርትራ ካብ ሰዓት 8፡00 ክሳብ ሰዓት 9፡00 ምሸት ዝፍኖ መደብ፡ ነታ ብፍላይ ናብ ኤርትራ ኣብ ሰሙን ክልተ ሳዕ ነናይ ፍርቂ ሰዓት መደብ ጥራይ ትፍኑ ዝነበረት ራድዮ ኣሰና፡ ካብ ጽበት ግዜ ብመጠኑ ከገላግላ እዩ።
እዚ ሳላ ምህዞ ኢንተርነትን እንግዶቱን ብናይ ሓበሬታ መዋእል ዝልለ ዘበናዊ መድረኽ፡ ነቶም ከም ብዓል ኢሳይያስ ዝኣመሰሉ ኣብ ዕብለላ ስልጣን ዝተመስረተ ድሑር መስፍናዊ ስርዓት ዝኽተሉ ምልካውያን፡ እዋኖም ከምዘይኮነ ደጋጊምና ገሊጽና ኢና።
አብዚ እዋን እዚ ራዕድን ሽበራን ቅንጸላን ከም ቀንዲ መሳርሒ ስልጣኑ ገይሩ ዝጥቀም ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ኣብ ወጻኢ ወይጦታቱን ሃሱሳቱን እንዳኣዋፈረ መነባብሮ ህዝቢ ርፉታ ከሊኡ ይነብር ኣሎ።
ADDIS ABABA (Reuters) – Ethiopia warned on Saturday it would take “all measures necessary” against Eritrea, in a rare threat of direct action against a neighbour it routinely accuses of supporting rebel groups.
ካብ ርሑቕን ቀረባን ከባቢታት ኦስሎ፡ ነርወይ ዝመጽኡ ግዱሳት ኤርትራውያን፡ ነቶ ኣብ ዝተፈላለያ ከባቢታት ሰሜን ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ሊብያን ሲናይን ሕሱም ግፍዕታት ዝወርዶም ዘሎ ኣሕዋቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምርዳእን ጉዳዮም ንዓለም ንምቅላሕን ዝዕላምኡ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ኣለና፣ ኣብ ዝሓለፉ 20 ክፋላት ጽሑፋት “ትልሚ፣ ንዘርኢ ክርዳድ” ንዝነበሩ ፖለቲካዊን ታሪኻውን ትንታነታት ሓፈሻዊ ገምጋም ክገብር ኢዩ።
እቶም ብማኪና እትመጹ፣
ሀ፡ ካብ መጨረሻ ኣውቶባን “autoban” ኣብ ክንዲ ናብ ኤርፖርት ዘዎጽእ ትወስዱ: ንጀነቭ ላክ “Genève Lac” ዝብል ተከቲልኩም: ኣብ ካልኤይቲ ሴማ-ፎሮ (ናት ትራፊክ መብራህቲ) ን የማን ወጺእኩም ፓርኪን “Parking “ ኣብ ምርካባ ጀምሩ።
Muammar Gaddafi has been handed a “non-negotiable ultimatum” by Barack Obama to accept an immediate ceasefire, pull back from Libyan rebel strongholds and permit humanitarian assistance – or face the full onslaught of UN-endorsed air strikes.
ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ መርበብ ኢንተርነት ገረገር ( Gereger) ሓባሪ ብዝብል ስም ዘውጽኦ፣ ኤሪ ቲቪ አብ ሃይደልበርግ ተጸፊዓ ዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግ/ጀርመን ትንክፍ ኣቢሉ ከምዝነበረ ዝዝከር እዩ ፡ ኣነ ውን ምቕማጠይ ኣብዚ ኸባቢ ከም ምዃኑ መጠን ቁሩብ ወስ ከብል ኣፍቁዱለይ።
“ካልእ ድኣ እንተ ኣለካ ኣምጽእ እምበር፡ እዚ ሽጣራ እዝስ ቀደም ብገርሁ ኸሎ ህዝቢ፡ ተበሊዕዎ እዩ።” ዝብል ዘረባ፡ ነቲ ንኸታልል ኢሉ ዝብገስ ተቓውሚ እየ ዝብል ባእታ፡ ዘሰምብድ ክኽውን ይኽእል እዩ።
ስለምንታይ ኢዩ ህዝቢ ብልቡን ብእግሩን ዝሽፍት? ፍትሒ ስለ ዝሰኣነ። ኣቦታትና ቀደም ካብ ሓደ ዓዲ ናብ ካልእ ይሰግሩሞ፡ ኣብ ጕዕዞኦም ገለ ሰባት ይረኽቡዎም፡ ከመይ ሓዲግኩምዎ ዓዲ ብምባል ድማ ይሓቱዎም።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሎሚ 17 መጋቢት ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዘጋብኦ ህጹጽ ኣኼባ ፡ ሲቪላዊ ህልቂት ደው ንምባል፡ ኣብ ሊብያ፡ ካብ በረራ ነጻ ዝኾነ ዞባ ክኽለል፡ ከምኡ ‘ውን ኩሉ ኣድላዪ ዘበለ ስጉምቲ ክውሰድ ውሳኔ ኣሕሊፉ።
Reported: In the past for weeks the Eritrean government has been said by credible sources to have sent two batallions of Eritrean army of artillery unit and a commando unit to Libya in the last four days to support Moamar Ghadafi.
Please follow the
መጸዋዕታ ንኤርትራዊያን ዜጋታት ብዘይ ጾታን ዕድመን ፍልልይ ነዚ ታሪኻዊ መጸዋዕታ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ሳን ፍራንሲስኮ ንዕለት 18/4/2011 ዝጽዋዕ ዘሎ ነቲ ድምጹ ከይ ስማዕ ተዓቢሱ ዘሎ ጭኩን ህዝብና ድምጹ ከነስምዓሉ
The Washington branch of the Eritrean national Commission for Democratic change congratulates Eritrean Youth Global Movement – EYGM for its 2nd congress, held on March 11th, 2011 – Las Vegas, USA.
ሎሚ’ውን ብርእሰ-ምትእምማን ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ክንረባረብ ኢና!! ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብ15 መጋቢት 2011 ሰዓት 8:30 ቅድሚ ቀትሪ ብወግዒ ተኸፊቱን ዕማማቱ ጀሚሩን።
By Petros Tesfagiorgis
“We are all Egyptians”
The people of Tunisia and Egypt may not know but they have become the agents of a vast cultural revolution. They have created a new political and social reality on the ground, “People’s Power”.
ከምቲ እዚ አረእስቲ ዝሕብሮ እዚ ማሕበር እዚ ንመንእሰያት ኤርትራ አብትሕቲ አርዑት ህግደፍ ዝጥርንፍ ማሕበር ኢዩ። ንውዳቢኡ ዝምልከት ብሃማመተኤ( ሃገራዊ ማሕበር ተመሃሮን መንእሰያትን ኤርትራ) አቢሉ ክሓብር ይፍትን፡ ነቲ ማሕበር ከምሽፋን ይጥቀመሉ።
ሎሚ 8 መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከነኽብር ካብ ርሑቕን ቀረባን ብፍላይ ድማ ምስተን ዝነውሐ ጉዕዞ ሰጊረን ኣብ ማእከልና ዝርከባ ዘለዋ ኣሓት ኣብዚ ኣደራሽዚ ክንራኸብ ምብቃዕና ብስም ተበግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ጀርመን ዝላዓለ ምስጋናን ናይ ቃልስን ጽንዓትን ሰላምታ ከቕርብ ብትሕትና እሓትት።
ሳላ ደገፍኩምን ወፈያኹምን ቀጻልነታ ዘረጋገጸት ድምጺ ኣሰና፡ ነቲ ሓንጺጻቶ ዘላ ሓዱሽ እዋናዊ መደባት ንምእንጋድ፡ መዓልትን ሰዓታትን ክትውስኽ ወሲና ኣላ።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ‘ፕረዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብጽኑዕ ሓሚሙ ብምስጢር ናብ ቀጠር ከምዝገሸ እሙናት ምንጭታት ኣሰና ሓቢሮም።
መርበብ ምትሕግጋዝ መንእሰያት ኤርትራውያን ስዊዘርላንድ
“Monkeys put to death any members of their community who show a desire to live apart. And what the apes do, men do too, in their own manner.” Adolf Hitler
ኤርትራውያን ተቐማጦ ስዊስን፣ ጀርመንን፣ ጣልያንን፣ ፈረንሳን፣ከምኡ’ውን ካልኦት ፈተውቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣፍ ደገ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንዕለት 25.03.2011 ሰላማዊ ሰልፊ ክገብሩ ምኻኖም ክንሕበር ንፈቱ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ብዝተኸተሎ ግጉይ ፖሊስን ምሕደራን ትምህርቲ፡ ዓውዲ ትምህርቲ ሃገርና ኤርትራ ኣብዚ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ናጽነት ፍረ-ኣልቦ ከምዝነበረ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብ ምምዕባል ካሪክለምን ምስትምሃርን ዝነጥፉ ዝነበሩ ክኢላታት፡ መማህራን ዩኒቨርሲትን ተሳተፍትን ትማሊ 13 መጋቢት ኣብ ለንደን፡ ዓባይ ብሪጣያን ምስ ድምጺ ኣሰና ኣብ ዘካየዱዎ ሓባራዊ ዘተ ገሊጾም።
ክነዕርፍ’ ኢና’ኮ ዝኹሉ ጎይና፤
ክንከብር’ ኢና’ኮ መስዋእቲ ከፊልና፤
ብሕጊ እንዳባ ዝነባበር ጭዋ ህዝብና፤
ምተወሶኾ’ንበር ንሕናዶ ስርዓት ምሳኣና?
መቐጸልታ ኣኼባና ንሰንበት ዕለት 27 መጋቢት 2011 ኣብ ሽታይን ስትራስሰ 23 ንሰዓት 15፡00 ተቖጺሩ ኣሎ። ኣብ መጻኢ ኣኼባና ብዛዕባ ዝሓለፈ ሃገራዊ ዋዕላን ኣብኡ ዝተበጽሐ ስምምዕን ተመርኲሱ ንዝቐርብ ካልእ ኣድላዪ ዝበሃል ጉዳያት ዝምልከት ሕቶታትን ክበርህ እዩ።
እቶም ሽዑ ኣብ ሳዋ ዝነበርና ተመሃሮ ዩኒቨርሲቲ፡ ንኣሰራርሓ መንግስቲተ ተቓዊምኩም፡ ፍትሒ ደሊኹም፡ መሰልኩም ሓቲትኩም ብዝብል ምኽንያት ናብታ ሃናጺት መንእሰይ እትብሃል ሳዋ ብድሌትና ዘይኮነ ብሻምብቆ ብረት ተገዲድና ወሪድና።
እቶም ሽዑ ኣብ ሳዋ ዝነበርና ተመሃሮ ዩኒቨርሲቲ፡ ንኣሰራርሓ መንግስቲተ ተቓዊምኩም፡ ፍትሒ ደሊኹም፡ መሰልኩም ሓቲትኩም ብዝብል ምኽንያት ናብታ ሃናጺት መንእሰይ እትብሃል ሳዋ ብድሌትና ዘይኮነ ብሻምብቆ ብረት ተገዲድና ወሪድና።
ክተት መንእሰይ ታሰዓት ኣኺላ
ካብ ስሩ ክመሖ ዚናይ ታሪኽ ሓተላ
ታወርቃዊት ዕድልና እሱ ክጻወተላ
ኣይትልቀቆ ሎሚ መሰረቱ ፈንቅላ
The refugee situation in Libya has become a tragic especially for refugees who do not have countries to take care of, as Mr. Antonio Guterres, High Commissioner for Refugees UNHCR,
እቲ ትማሊ ኣብ ትሕቲ “ንቕሎ ንሓድሽ ሓርነት” ዝብል ቴማ ዝጀመረ፡ 2ይ ጉባኤ ዓለምለኻዊ ምንቅስቓስ መንእሰያት ኤርትራ ሎሚውን ብርሱን ሃዋሁ ቀጺሉ ውዒሉ።
ቀዳማይ ክፋል
ብመሰረት ዝኣተናልኩም ቃል ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፍና እቲ ንብዙሓት እንኮላይ ንብሪጣንያውያን ኣገሪምዎም ዘሎ ክሳብ ሕጂ “ምኽንያት ምምልላስ ወዲ ገራህቱ ንከተማ ሸፊልድ እንታይ ምዃኑ? ከም ነቕርበልኩም ኢዩ።
Appeal the European Parliament for the emergency evacuation of 4,000 refugees of the Horn of Africa who are in an extremely dangerous situation in Lybia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መንግስቲ ሪፓብሊክ ሱዳን ዕሉላት ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ብጥርጠራ ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ።
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ዘይሕጋዊ ተግባራት ክነጥፉ ተረኺቦም ኢሉ ኣብ ቀይዲ ኣእትይዎም ዝነበረ፡ የውሃንስ ዘሚካኤል (ዓዲ ከሎም)፡ ጎይታኦም ኣብራሃን ሓደ ንግዝይኡ ስሙ ዘይተፈልጠ ግን ኣብ ፖርት ሱዳን ሓላፊ ማሕበር መንእሰያት ህግደፍ ምንባሩ ዝተሓበረን ዕሉላት ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም 27 ኤርትራውያን ብ15 መጋቢት 2018 ካብ ሃገሩ ናብ ኤርትራ ከም ዘባረሮም እሙናት ምንጭታት ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ ካብ ሱዳን ብስልኪ ኣፍሊጦም።
ጸጥታ ሱዳን ካብ ህዝቢ ብዝረኸብዎ ሓበሬታ መሰረት፡ ኣብ ዘካየድዎ ተፍትሽ፡ ኣብ ገዛ የውሃንስ ዘሚካኤል ስእሊ ዘይተለጠፎ ብርክት ዝበለ ናይ ኤርትራ ፓስ ፖርት ከም ዝረኸቡ፡ ንየውሃንስ ብኸመይን ንምንታይ ሒዚካዮ ዝብል ሕቶ ምስ ኣቕረብሉ፡ ጎይታኦም ኣብራሃ ከም ዝሃቦ ምሕባሩን፣ ምስ’ቶም ዛጊት ዝርዝር ኣስማቶምን ንጹር ምኽንያት ዝተባረርሉን ብልክዕ ዘይተፈልጠ 24 ሰባት ካብ ሱዳን ናብ ኤርትራ ከም ዝተጠረዙ ኣረጋጊጾም።
ጸጥታ ሱዳን ኣብ ልዕሊ ዕሉላት መጋበርያ ጉጅለ ህግደፍ ዝኾኑ ኤርትራውያን ከም’ዚ ዝበለ ስጉምቲ ክወስድ ካብ’ዚ ቀረባ ዓመታት ናይ መጀመርያ ከም ዝኾነ፡ እዚ ድማ ምስ ህግደፍ ዝጸንሖ ዝምድና ከም ዝተበላሸወ መረጋገጺ ምዃኑን ኣረዲኦም።
እዚ ከም’ዚ ዝበለ ስጉምቲ ድሕርቲ ካብ መጀመርያ ወርሒ ናይ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመተ 2018 ጀሚሩ መንግስቲ ሱዳን ብዝሒ ዘለዎም ወተሃደራት ኣንቀሳቒሱ፡ ምስ ኤርትራ ዘራኽቦ መስመር ድሕሪ ምዕጻው ዝመጸአ ምዃኑ፣ ጉጅለ ህግደፍ ሓቂ ከዛብዕ ኣብ መጀመርያ ኣብ ውሽጢ መንግስቲ ሱዳን ዘለው ውሑዳት ሰብ ፍሉይ ረብሓ ዝፈጠርዎ ክብል ገሊጹ ምንባሩ ብምጥቃስ፡ ኣብ’ዚ ብ22 መጋቢት 2018 ብሚኒስትሪ ዜናኡ ኣቢሉ ዘውጸኦ ካብ ፖለቲካዊ ትሕዝቶኡ ንዕዋላዊ ባህሪኡ ዘቃልዕ ፈኲስ መግለጺ፡ ኣብ ከሰላ ብቐጠር ዝምወል፡ ብፍሉጥ ኣኽራሪ እምነት ምስልምና ዝኾነ ሰብ ዝዝወር፡ ግን ከኣ፡ ብጸጥታ ሱዳን ዝመሓደር ሓድሽ ወተሃደራዊ መደበር ከም ዘሎ፡ ክልተ ብደቂ ቀጠር ሓንቲ ብኢትዮጵያዊ ዝምረሓ ንግስነት ቀጠር ዝሃበቶም ነፈርቲ ውግእ ዓጢቖም ኣለው ክብል ምስ ዝሃቦ ወግዓዊ ሓበሬታ ኣዛሚድካ ክረአ እንከሎ፡ እቲ ምብልሻው ዝምድና ኣብ ዝኸፍአ ጥርዚ ምብጻሑ ከም ዘመልክትን ሓቢሮም።
ብኣሽሓት ዝቑጸሩ እስራኤላውያን ዝተሳተፍዎ፡ ኣንጻር ዘይሕጋዊ ምስጓግ ስደተኛታት ዝዓለመ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ቴል ኣቪቭ ተኻይዱ።
ሓደጋ ዘይሕጋዊ ምጥራዝ ዘንጸላልዎም ዘሎ ኣብ ሃገረ እስራኤል ዝርከቡ ኤርትራውያን ሓተቲ ፖለቲካዊ ዕቑባ፡ ከም መቐጸልታ ናይ’ቲ ኣብ በበይኑ እዋናት ከካይድዎ ዝጸንሑ፡ ንውሳነ መንግስቲ እስራኤል ዝኹንን፡ ፖለቲካዊ ዕቑባ ድማ ዝጠልብ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ንሕቶኦም ብሓጺርን ብንጹርን ዘንጸባርቕ ጭርሖታት ሒዞም ኣብ ጎደና ቴል ኣቪቭ ወጺኦም ዓገብ ብዘይ ጥፍኣትናን ብዘይ ኣገባብን ንብደል ኣለና ክብሉ ድምጾም ከም ዘስምዑ ካብ’ቲ ቦታ ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
ኣብ’ቲ ብ24 መጋቢት 2018 ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ሎሚ’ውን ከም ዝሓለፈ ብዙሓት ብሰብኣውነት፡ ብኣድማሳዊ ስምምዕ ምኽባር መሰል ስደተኛታት፡ ከምኡ ድማ ምስ ኤርትራውያን ብዝፈጠርዎ ሕወነታዊ ዝምድናን ዝግደሱ፡ ንፖሊሲ መንግስቶም ብሰንጠቕ ዝጻረሩ፡ ኣባላት ባይቶ እታ ሃገር ዝርከብዎም ብዙሓት እስራኤላውያን ዝተሳተፍዎ ምንባሩን እቲ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ይገልጽ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 28-03-2018


text:
ሰማይ ከተማ መቐለ ብደመና ተሸፊኑ ብነጎድጋድ ዝተዓጀበ ፀፍዒ ዘለዎ ዝናብ ክወቅዕ ጀሚሩ። ካብ ታክሲ ወሪደ ናብ ስራሕ እንትኸይድ ዝናብ ስለዝኸልከለኒ ካብ ኣደባባይ ሓውዜን ከተማ መቐለ ንኣንፈት ምዕራብ ብልምዲ ናብ ደጀን ተባሂሉ ዝፅዋዕ ዝወስድ ጎዳና ኣብ ሓደ መፅለሊ /ብራንዳ/ ዘለዎ ቤት ቁርሲ ከዕቅል ኣትየ። እቲ ዝናብ እናሓየለ ምስ ከደ ብኡ ልክዕ ውሕጅ መፂኡ ውሕጅ መንገዲ ስሒቱ ብዝባን ኣስፋልት ይኸይድ ኣሎ። መፈተሽታት እቲ መእለይ ውሕጅ ናይዚ ኹሉ ሸቐጣ ሸቀጥ እቲ ከባቢ ጎማታት ሃይላንድ፣ ዓፅምታት ኣብ ኣፉ ገይረምዎም ስለዝፀንሑ ብማይ ካብቲ መእለይ ውሕጅ ወፂኡ ብልዕሊ ኣስፋልት ይንሳፈፍ ኣሎ። እዚ ከምዚ እናሃለወ ገለ ሰብ ትካላት ድማ ኣብ እዋን ክራማት ናይ ሽንቲ ቤት ጉድጓድ ምስ መእለይ ውሕጅ ኣራኺቦም ከተማ መቐለ ብሕማቕ ጨና ክትብከል ዝገብሩ ኣይተስኣኑን።
እዚ ድማ ዓብዪ ሓደጋ እዩ። ካብቶም ምቁራት ስነ ቃል ህዝብና ሓደ ነገር ካብ ምስ ኮነ ክትጠዓስ ብኣግኡ ተጠንቀቅ ንምባል “ውሑጅ ከይመፀ መንገዲ ውሕጅ ፅረግ” ዝብል ምሰላ ኣሎ። እዚ እውን ውሕጅ ብኣግኡ መንገዲ እንተዘይተፀረገሉ ምስ ኮነ ክትምልስ ስለዘይትኽእል እዩ። እዚ ናብቲ ዝተልዓልናዮ ርእሰ ዋኒን እንትነታሕዞ ብኣግኡ ክስራሕ እናሃለወ ብዘይምስርሑ ፅሬትን ፅባቐን ሰሜናዊት ኮኾብ ከተማ መቐለ ዝበለሾ ምህላው እዩ።
ኣብዛ ብዙሕ ጋሻ ዝኣትዉላን ዝወፁላን ዓይኒ ትግራይ ከተማ መቐለ ንህልው ኩነታት ዘይምጥን ብዙሓት ክፍተታት ኢኻ ትዕዘብ። ብርግፅ ሓንቲ ከተማ ፅሬታን ፅባቐኣን ንምሕላው ብቤት ማዘጋጃ ወይ ብከተማ ልምዓትን ንግድን ኢንዳስትርን ጥራሕ ዝውገን ኣይኮነን። ንቕሓተ ሕሊና እቲ ህዝቢ ክዓቢ፣ ብኣተሓሳስባ ዝተለወጠ ክኸውን ኣለዎ። ገዛይ፣ መረባይ፣ መንደረይ እንተፅርየ ጥዑይ ነባሪ ፅርይቲ ከተማ ክትህልወና ኢሉ ክሓስብ ይግባእ።
ብወገን ፅሬትን ፅባቐን ከተማታት ዝምለከቶ ከተማ ልምዓትን ንግድን ኢንዳስትርን ድማ ኣብ በሪ እቲ ቤት ዕዮኡ ዝልጥፎም ወረቐታት ኣለው። ካብኣቶም ራእይና፣ ከተማና ማእኸል ንግድን ኢንቨስትመንትን ንበፃሕቲ ውሽጢ ዓድን ወፃእን እትስሕብን ንነበርታ ምችውቲ ምግባርን ዝብል ኣብ ተግባር ግን ክንድቲ ኣብ ወረቐት ዝሰፈረሉ ኣይኮነን። ርግፅ እዩ ከተማ መቐለ ዝተማልአ መሰረተ ልምዓት ብፍላይ ብመንገዲ ደረጅኡ ዝሓለወ ንምግባር ልዕሊ 21 ኪሎ ሜትሮ መንገዲ ብኣስፋልት ክሽፈን እዩ ዝብል ዜና ሰሚዐ የመና ተሓቢነ እየ። ግን ድማ ጉዳይ መእለዪ ውሑጃታታን ፅሬታን ክሕሰበሉ ኣለዎ በሃሊ እየ። ሰፋሕቲ ጎደናታት ከባቢ ኣክሱም ሆቴል ኣብ ርእሲኦም ዝዕንድር ካብ ዓይነ ምድሪ ዝወፀ ረሳሕ ፈሳሲ ጨና ነበርቲ እንትቆርፅ ሱቅ ኢልካ ምርኣይ ምሕዳር ኣልባነት እታ ከተማ የርኢ።
እቲ ኣነ ሎሚ ዝተዓዘብክዎ ናይ ሓደ ግዜ ኣጋጣሚ እንበር ኣብ ዝበዝሑ ጎዳናታት ከተማ መቐለ ውሕጅ ክሳብ ዝመፅእ ዝፅበዩ ዘለው ዝመስሉ ብጭረት ዝተመልኡ ጎሓፋት፣ ብኣግባቡ መሸፈኒ ዘይበሉ መእለይ ውሕጅ፣ ኣብ ወሰንቲ ጎዳናታት ኣጋይሽ ዝዓርፍሉ ዓበይቲ ሆቴላት ጎዳናታት ኣፍንጫኻ ዓቢስካ ክትሓልፍ እንትግደደሉ ብዙሓት ከባቢታት እዮም። ከምኡ እውን ዝሞተ ኣድገ በቕሊ፣ ዋና ዘይብሎም ንምንቅስቓስ ትራፊክ ዘሽግሩ ኣብቅልቲ፣ ከይሞቱ ብጠጠዎም ኣብ ጎደናታት ዝወድቑን ዝትስእን ኣፍራስ ይርኣዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ እዋን ክራማት ወቕቲ ሓልዩ ዝመፅእ ብኣግባቡ ዘይተሓዝ ቅራፍ በለስ ኣብ መንገዲ ተበታቲኑ፣ ብዝናብ በስቢሱ ብእገሩ ዝጉዓዝ ሰብ ሸተት ኢሉ ዝወደቐሉ፣ ልዕሊ ኹሉ ድማ ፀሓይ ምስኮነ ሃመማ ብዝለዓለ ደረጃ ዝእከብሉ ስለዝኾነ ጠንቂ ጥዕና ዝኾነሉ ኩነታት እዩ ዘሎ።
እሞኸ ከተማና ማእኸል ንግድን ኢንቨስትመንትን መስሕብ በፃሕቲ ውሽጢ ዓድን ወፃእን፣ ንነበርታ እውን ምችውቲ ንምግባር ብዋናነት እቲ ህዝቢ ኣብ ፅሬትን ፅባቐን ተገዲሱ ክሰርሕ ኣለዎ። ዝምልከቶ ናይ መንግስቲ ኣካል እውን ክረምቲ ምስ ኣተወ መእለይ ውሕጅ ክስራሕ ወይ ዝተበላሸወ ክፅገን ዘይኮነስ ብኣገኦም ክስተኻኸሉ ይግባእ። ኣንቱም ከምቲ ቅድሚ ንመቐለ 15 ዓመታት ብዝነበረ መልክዕ እተመሓድርዎ ስራሕተኛታትን ኣመሓደርትን ማዕረ ዕብየታ ስራሕ ከይትሰርሑ መቐለ ትቕደመኩም ኣላ። ህዝቢ ኣብ ጎደናታት እናዞረ ኣፍንጫኡ ሒዙ ተግባርኩም ይዕዘቦ ኣሎ።
ብሸዊት ብሩኽ
መቐለ


text:
ፓኪስታን፡ ንኣሸበርቲ ኣብ ምህዳን ብዕቱብ ኣይሰረሐትን ንዝብል ነቔፈታ ዝነጽጉ ፕረሲደንት ዛርዳሪ፡ ፓኪስታን ነቲ ኣብ ጉዳይ ስለያ ምስ ኣመሪካ ዝተሓባበረ ኣባል ኣልቃዒዳ ኣብ ምልላዩ ከምዝተሓጋገዘት ገሊጾም።
ናይ ፓኪስታን ፕረሲደንት ዝነበሩ ፐርፔዝ ሙሻራፍ ብወገኖም፡ ቢን ላዲን ክሳብ ሕጂ ከይተታሕዘ ምጽንሑ፡ እቲ ድኽመት ናይ ሲ-ኣይ-ኤ`ውን ኢዩ ኢሎም።
ገለ ፓኪስታናውያን፡ ኣመሪካ ከምኡ ዓይነት ስርሒት ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ምውሳዳ ኣቖጢዕዎም ኣሎ። ሕጂ ዖሳማ ቢን ላዲን ስለዝተቐተለ፡ ወተሃደራት ዩ.ኤስ ካብ ኣፍጋኒስታን ክወጹ`ውን ይሓቱ`ለዉ።
ብኻልእ ዜና፡ ቻይና፡ ንቕትለት ቢን-ላዲን ድሕሪ ምሙጋስ፡ ፓኪስታን ኣብ ምርካብ ቢን ላዲን ኣይተሓባበረትን ንዝብል ነቔፈታ ነጺጋቶ`ላ።
ኢትዮጵያ ድማ፡ ነቲ ስርሒት ብምንኣድ መግለጺ ኣውጺኣ`ላ። “ንሕና`ውን ግዳያት ዝተፈላለየ ሽበራ ስለዝኾና፡ እዚ ምዕባለ`ዚ ብህዝቢ ኢትዮጵያ ተቐባልነት ኣለዎ”፡
ንምሉእ ትሕዝቶ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቑ፡


text:
ልፍንታዊ መንግስቲ ንምምስራት ዝተኻየደ ዝርርብ ብምፍሻሉ፡ ዓዲ ጥልያን ምርጫ ከተካይድ ኢያ
ኣብ ዓዲ ጥልያን ልፍንታዊ መንግስቲ ንምምስራት ዝተበገሰ ዝርርብ ብዘይምዕዋቱ እታ ሃገር ሓድሽ ምርጫ ከተካይድ ወይ ድማ ስጋብ መወዳእታ ዓመት ዝመርሕ ዘይ ሻራዊ ጊዝያዊ መንግስቲ ክትምስርት ክትግደድ ኢያ።
ብሰኑይ [7 ግንቦት] ድሕሪ`ቲ ብዘይዓወት ዝተዛዘመ ሳልሳይ ዙርያ ዝርርብ፡ ፕሬዚደንት ሰርጅዮ ማታሬላ እዛ ሃገር እዘን ዝተገልጻ ክልተ ምርጫታት ጥራይ ኢዩ ዘለዋ ኢሉ።
ኣብ'ቲ ኣብ መጋቢት ዝተኻየደ ምርጫ፡ ብዝያዳ ድምጺ ዝተዓወተ ሰልፊ ወይ ድማ ሕብረት ኣይነበረን።
እተን ዝያዳ ጽልዋ ዘለወን ሰልፍታት፡ ከም በዓል - ምንቅስቓስ ሓሙሽተ ኾኾብን ጉጅለ ጥምረትን ኣብ ሓምለ ምርጫ ክካየድ ዝድግፋ እኳ እንተኾና እቲ ወሳኒ ድምጺ ዘለዎ፡ ፕሬዚደንት ማታሬላ ኢዩ ።
ድሕሪ`ቲ ልፍንታዊ መግስቲ ንምምስራት ዝተኻየደ ዝርርብ፡ እቲ ብምንቅስቓስ ሓሙሽተ ኮኾብ ዝፍለጥ ሰልፊ ግና ምስ ካልኦት ሰልፍታት - ፎርዛ ኢጣልያን ጉጅለ ጥምረትን ሰልፊ ዴሞክራስን ሕብረት ክፈጥር ቅሩብነት ብዘይምርኣዩ እቲ ዝርርብ ብዘይፍረ ከም ዝተረፈ ይዝከር።
ፕሬዚደንት ማታሬላ ብሰኑይ ኣብ ቴሌቪዥን ኣብዝሃቦ መግለጺ ኩለን ሰልፍታት ልፍንታዊ መንግስቲ ንምምስራት ብዘይምስምምዐን፡ ንምምስራት ሻራ ዘይብሉ መንግስቲ ክድግፋ ጸዊዑ።
``እተን ሰልፍታት ብወለንታ፡ ነቲ ዝቐውም መንግስቲ ምሉእ ስልጣን ክህልዎ ክድግፋ ወይ ድማ ምርጫ ኣብ ወርሒ ሓምለ ክካየድ ኢዩ። ካብዚ ንላዕሊ ክንጽበ ኣይንኽእልን ኢና`` ድማ ኢሉ።
እቲ ግዝያዊ መንግስቲ ብኽኢላታት ዝቖመ ክኸውን ከሎ ብፕሬዚደንት ማታሬላ ኢዩ ዝሽየም።
ገለ ካብ ሓላፍነታቱ ድማ ናይ 2019 ባጀት ምንዳፍ ክኸውን ኢዩ።
ኸምዚ ዓይነት መንግስቲ ስጋብ መወዳእታ ዓመት ድሕሪ ምጽናሕ ቅድሚ ናይ 2019 ምርጫ ድማ ይፈርስ ኢሉ ፕሬዚደንት ማታሬላ።
እንተኾነ፡ ስጋብ ሕጂ ምንቅስቓስ ሓሙሽተ ኾኮብን ጉጅለ ጥምረትን ነዚ ቐሪቡ ዘሎ ኣማመ ናይ ምድጋፍ ድልየት ኣየርኣያን።


text:
ኣህጉራዊ ዜና
መበል 29 ስሩዕ ዋዕላ ማሕበር ሃገራት ዓረብ ኣብ ስዑዲ ተኻይዱ
Radio Erena: 17 April 2018
መበል 29 ስሩዕ ዋዕላ ማሕበር ሃገራት ዓረብ ብ15 ሚያዝያ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ከተማ ድሃህራን ተኻይዱ።
እዚ መራሕቲ 16 ሃገራት ዓረብ፣ ወከልቲ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ሕብረት ኤውሮጳን ሕቡራት ሃገራትን ዝተሳተፍዎ ዋዕላ፣ ኣብ ጉዳያት ፍልስጤም፣ ሶርያ፣ ሊብያን ብምትኳር ዘትዩ።
ኣብ ዞባ ወሽመጥ ብዘሎ ምስሕሓብን ካልእ ዝተፈላለየ ጉዳያትን፣ ኣብዚ ዋዕላ መራሕቲ ቀጠር እትርከበን ሽዱሽተ ኣባላት ሃገራት ኣይተሳተፉን።
ኣብቲ ዋዕላ፣ ጉዳይ'ቲ ምስ ቀጠር ተፈጢሩ ዘሎ ምስሕሓብ ከምዘይልዓል'ውን ኣቐዲሙ መግለጺ ተዋሂብሉ እዩ።
ማሕበር ሃገራት ዓረብ ኣኼብኡ ዘካየድ ዘሎ፣ ኣመሪካ ፈረንሳን ብሪጣንያን ኣብ ልዕሊ ሶርያ ዝተወሃሃደ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምክያደን'ዩ።
ሕ/ኢ/ዓረብ ንሶማል እትገብሮ ወትሃደራዊ ሓገዝ ደው ኣቢላ
Radio Erena: 17 April 2018
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ንሶማል እትገብሮ ዝነበረት ወትሃደራዊ ሓገዝ ደው ከምዘበለት ኣፍሊጣ።
እታ ሃገር ነቲ ካብ 2014 ኣትሒዙ ኣብ ስልጠና ዘተኮረ ወትሃደራዊ ሓገዝ ደው ከምዘበለት ትገልጽ ዘላ፣ ክልትኤን ሃገራት ብጉዳይ እቲ ኣብ ሚያዝያ 8 ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሞቛድሾ ዝተታሕዘ ኣስታት 10 ሚልዮን ዶላር ኣብ ዝሰሓሓባሉ ዘለዋ እዋን'ዩ።
መንግስቲ ሶማል እቲ ብፍልይቲ ነፋሪት ተላኢኹ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ዝተታሕዘ ገንዘብ ናብ መንን ንምንታይ ዕላማን ከምዝተመደበ ዘይተፈልጠ ዘይሕጋዊ'ዩ ክብሎ እንከሎ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ከኣ ንስልጠና ሰራዊት መንግስቲ ሶማል ዝተላእከ'ዩ 'ያ ትምጉት ዘላ።
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ቁጽሪ ኣብ ሶማልያ ናይ ዘሎ ዓቃብ ሰላም ከጉድል እዩ
Radio Erena: 15 April 2018
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ቁጽሪ ናይቲ ኣብ ሶማል ዓስኪሩ ዘሎ ዓቃብ ሰላም ዝጎድለሉ መደብ ከምዝሓንጸጸ ኣፍሊጡ።
እቲ ሕብረት ትማሊ ቀዳም 14 ሚያዝያ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፣ ብመሰረት ባይቶ ጸጥታ ኣብ 2017 ዝኣተዎ መብጽዓ፣ ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ቁጽሩ በብቁሩብ እንዳጉደለ ንሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ሶማልያ ከረክብ ንዝብል ስምምዕ ተግባራውነቱ ክጅምር ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ኣቐድም ኣቢሉ ተመሳሳሊ ፈተነ ተኻዪዱ’ኳ እንተነበረ፣ ትካላት ጸጥታ መንግስቲ ሶማል ብግቡእ ስለዘይቆማን፣ ካብ ኣልሸባብ ንዝመጽእ መጥቃዕቲ ውሕስነት ሰላም ክህባ ብዘይምኽኣለንን፣ ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብታ ሃገር ዘለዎ ህላዌ ክናዋሕ ከምዝተገብረ ይዝከር።
ሱዳን፣ ሓድሽ ቅዋም ክትነድፍ’ያ
Radio Erena: 15 April 2018
መንግስቲ ሱዳን፣ ኣብ መወዳእታ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ፣ ሓድሽ ቅዋም ንምንዳፍ ዝምዘዝ ኮሚቴ ከቕውም ከምዝኾነ ኣፍሊጡ።
ሚኒስተር ዜና ሱዳን ኣሕመድ ቢላል ዑስማን ብዓርቢ 13 ሚያዝያ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ እቲ ሓድሽ ቅዋም ንምንዳፍ ዝምዘዝ ኮሚቴ ኣብ ቀዳማይ ኣኼብኡ ምስ ፕረዚደንት ኣልበሽር ክራኸብ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ንሱ ኣብ መግለጺኡ፣ ምፍታሕ ናይ ፖለቲካ እሱራትን፣ ዘተ ሰላም ምስ ተቓወምቲ ዳርፉርን፣ ነቲ ሰላም ንምምጻእን ቅዋማዊ ምምሕዳር ንምስፋንን ዝግበር ጻዕሪ ሓጋዚ ምዃኑ ኣስሚሩሉ።
ላዕለዋይ ልኡኽ ሕ/ኢ/ዓረብ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ፈጺሙ
Radio Erena: 13 April 2018
ብሚኒስተር ጸዓት ሱሀይል ኣል ማዝሩኢ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ፈጺሙ።
እቲ ልኡኽ ኣብ ሱዳን ኣብ ዝጸንሓሉ ሰለስተ መዓልታት ምስ ፕረዚደንት ዑመር ሓሰን ኣልበሽርን ካልኦት ሰበ ስልጣንን ብምርኻብ፣ ኣብ መንጎ ክልትኤን ሃገራት ብዛዕባ ዘሎ ምትሕግጋዝ ተዘራሪቡ።
ፕረዚደንት ዑመር ሓሰን ኣል በሽር፣ ምስቲ ልኡኽ ኣብ ዝተራኸበሉ፣ ዝምድና ሃገሩን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ ዝልዓለ ደረጅኡ ከምዝርከብ ሓቢሩ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣቐዲማ፣ ንቁጠባ ሱዳን ንምብርባር 1.4 ቢልዮን ዶላር ናብ ሃገራዊ ባንክ ሱዳን ከምዘሰጋገረት ይዝከር።


text:
በሰመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ካልአ ነኪረ ትምህርተ - ካልእ ጋሻ ትምህርቲ (ዕብ 13፡9)
ንዋይ ኅሩይ ማኅቶተ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ጳውሎስ ንሰብ ዕብራውያን ኣብ ዝጻሓፎ መልእኽቱ፡ “ምስ ናይ ሃይማኖት፣ ብተፋቅሮ ክጸንዑ፣ ኣጋይሽ ምቕባል ዓቢይ በረኸት ከምዘለዎ ንጻድቅ ሎጥ ዝኣመሰሉ ኣበው ክዝክሩ፡ ኣብ ስቃይን መከራን ንዘለዉ ከኣ ካብ ልቢ ምዝካርን ኣብ ስቓዮም ተኻፋሊ ምዃንን ከምዘድሊ፣ ንነፍስን ሥጋን ካብ ዝጐድእ ኃጢኣት ርኂቕካ ብቅድስና ምንባር ከምዝግባእ፣ ናብራ ዓለም ኃላፍን ተራፍን ብምዃኑ ኣብ ዓለማዊ ናብራ ይኣኽለኒ ምባል፣ በቲ ዘለካ ምዕጋብን ንእግዚአብሔር ተመስገን ምባልን ሠናይ ምዃኑ፣ ኣጽኒዑ ድኅሪ ምምሃሩ፣ ካብዚ ርቱዕን ሓዋርያውን ትምህርቲ ዝወፅአ ካልእ ትምህርቲ ንከየምጽኡ “ኢታምጽኡ ካልአ ነኪረ ትምህርተ” (ፍሉይ ትምህርቲ ኣይተምጽኡ) ብምባል ኣጠንቀቖም። ትማሊ ዝነበረ ሎሚ ዘሎ፣ ንዘለዓለም’ውን ዝነብርን ዘይልወጥን ወልድ ዋሕድ ኢየሱስ ክርስቶስ ንሱ ሓደ ስለዝኾነ፡ ኣብ ቃለ ወንጌል ኣብ ትምህርቲ ሓዋርያት ክጸንዑ ምዓዶም።
ትንቢተ ነቢያት ከምዝተፈጸመ፣ ወንጌል ከምዝተበሠረ፣ ካብ ሠለስተ ኣካል ሓደ ኣካል ወልድ ዋሕድ ንሱ ሥግው ቃል ምዃኑ ዝጠራጠሩ ዝነበሩ ኣይሁድ ፍጹም እምነት ከይሓዙ ኣብ ሞንጎ እቶም ዝኣመኑ ክርስቲያን ብምእታው፣ ወንጌል ብዘይ ኦሪት፣ ጥምቀት ብዘይ ግዝረት … ከንቱ ምዃኑ ንድኅሪት ዝመልስ ሓድሽ ትምህርቲ የምጽኡ ብምንባሮም፡ ኣብቲ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመሃሮን ሓዋርያት ዝሰበኽዎን ርቱዕ ትምህርቲ ምጽናዕ ከምዝግባእ መሃረ።
ብርግጽ ድማ ኣብ ሃይማኖት ኣሎኹ ዝብል ቅድም ቀዳድም ርእሱ ክምርምር፣ ቀጺሉ ድማ ነቲ ሓቅን ርቱዕን መገዲ ክፈልጥ ፍቕሪ ናብ ቅድስና ዘብጽሕ መጥመርን መፈጸምታን ኵሉ ሕግታት እግዚአብሔር ከም ምዃኑ፡ ሰብ ኣብዚ ዓለም ካብ ዘሎ ከንቱ ብልጭልጭን ብዙኅ መጋገዪ መገድን ርኂቑ ብሃይማኖትን ሠናይ ግብርን ጸኒዑ ኣሰር ዝቐደሙ ኣቦታት ብቅድስና ክመላለስ ግድነት ምዃኑ ምሂሩ እዩ። ንሶም መገዶም ሓንትን ጸባብን ብምንባራ፣ ካልእ መገዲ ኵሉ ሰፊሕን ናብ ጥፍኣት ዝወስድ ብምዃኑ ነቲ ዝምህሮ ትምህርቲ ኣብነት ከይስእኑሉ ንዝቐደሙ ቅዱሳን ኣበው “ተዘከሩ መኳንንቲክሙ ዘነገሩክሙ ቃለ እግዚአብሔር” ብምባል ምሃሮም። ልዕሊ ኵሉ ድማ በቲ በብዘመኑ ክለዓል ዝኽእል ብዙኅ ዝዓይነቱ ጋሻ ትምህርቲ ንኸይታለሉ ነኪር ትምህርቲ ኣይተምጽኡ በሎም።
ሕዝበ ክርስቲያን፦
እዚ መልእኽቲ ቅዱስ ጳውሎስ ንሰብ ዕብራውያን ጥራይ ዘይኮነስ ሎሚ’ውን ንዓና ሕያው ኮይኑ ይዛረበና ኣሎ። ደጊሙ ደጋጊሙ ከኣ ነኪር ትምህርቲ ኣይተምጽኡ፣ ብጋሻ ትምህርቲ ኣይትወሰዱ ይብለና ኣሎ። ብተመሳሳሊ’ውን ነዚ ከብርህ ከሎ ንሰብ ኤፌሶን ኣብ ዝጸሓፎ መልእኽቱ “ድኅሪ ሕጂ ንሕና በቲ ኻብቲ ብምጥባር ሰብን ንምፍሓስ ስሕተት ዚኸውን ተንኰልን ዚመጽእ ናይ ትምህርቲ ዅሉ ንፋስ ንየው ነጀው እንድፋእን እንኽብከብን ቈልዑት ኣይንኹን” ይብል (ኤፌ. 4፡14)። ቢፀ ሓሳውያን (ሓሰውቲ መምህራን) ብዝምህርዎ ዝነበሩ ናይ ተንኰልን ስሕተትን ትምህርቲ ከይታለሉን ምዓዶም።
መጽሓፍ ቅዱስ ደጋጊሙ ከምዝብለናን ከምዘጥንቅቐናን ከምቲ ቀዲሙ ዝነበረ ኣብዚ መፈጸምታ ዘመን ድማ ነቲ ሓቂ ዝኽሕዱን ክሰምዕዎ’ውን ዘይደልዩ፣ ንርእሶምን ነቶም ሓሰውቲ መምህራንን ጥራይ ክሰምዑ ዝብህጉ፣ ኣብ ክንዲ ንጽድቅን ትሩፋትን ንሓሶትን ክፉእ ወረን ዝምእዘዙ፣ ኣብ ክንዲ ንሓድነት ንምፍልላይ ዝሰብኩ፣ ልኡኻት ሓቅን ጽድቅን ዘይኮነስ ልኡኻት ጥፍኣት ዝገነኑሉ፣ ክብረቶም ኣብ ነውሮም ሓሳቦም’ውን ምድራዊ ጥራይ ዝኾኑ ዝረኣዩሉ፣ ፈተወቲ ርእሶም ኣሕሰርቲ ኣቦታቶም ዝተንሥኡሉ እዩ። (2ይ ጴጥ. 2፡1-3 ፊል. 3፡18-19፣ ኤፌ. 5፡6) ንስሙ ስብሓት ይኹኖ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ግና ኣቐዲሙ ብዛዕባ’ዚ ፍጻመ ዘመን ክነግር ከሎ ብዙኃት ስሙ እናልዓሉን ንሕና ኢና ሓቀኛ እናበሉን ከምዝመጹ ከጠንቅቕ ከሎ “ ሓደ እኳ ከየስሕተኩም ተጠንቀቑ” ብምባል ምሂሩና እዩ። (ማቴ. 24፡4) መሓሪ ኣምላኽ ይምሓረና።
እግዚአብሔር ንደቂ ሰባት ብዝሃቦ ጥበብ ንዝተማህዙ ዘመን ዘፍረዮም ቅልጡፍ መራኸቢታት ተጠቒሞም፣ ኣብ ክንዲ ሓድነት ወግሐ ጸብሐ ፍልልይ ዝሰብኩ፣ መገዲ ሓቂ ገዲፎም ሓሶት ዝነዝሑ፣ ኣብ ክንዲ እቲ ሕይወት ዝህብ ቃለ እግዚአብሔር ጥፍኣት ዝምህሩ፣ ኣብ ክንዲ ኦርቶዶክሳዊን ሓዋርያዊን ትምህርቲ ኑፍቄኦም ዝዘርኡ፣ ንግሆ ዝተዛረብዎ ምሸት፡ ሎሚ ዝተዛረብዎ ጽባሕ ዘይደግሙ፣ መካነ ጽድቅን ኣፍ ደገ ሰማያዊት ኢየሩሳሌምን ንዝኾነት ቤተ ክርስቲያን መጋበርያ ዕላማኦምን ዓለማዊ ኣጀንዳታቶምን ክገብርዋ ድቃስ ዝስእኑ፣ ኣብ ክንዲ ቅድስና ዝህብ ሕግን ትእዛዛትን እግዚአብሔር ምኽሪ በልዓም ተቐኒቶም ተንኰልን ክፍኣትን ዝምህሩ፣ ኣብ ክንዲ ኣሰር ቅዱሳን ኣቦታት ኣሰሮም ክሰዓብ ዝጕስጕሱ፣ ልዕልና እግዚአብሔርን ተጋድሎ ቅዱሳንን ገዲፎም ልዕልናኦምን ታሪኾምን ዘዘንትዉ፣ ጕንዲ ዓይኖም ገዲፎም ‘በሰር’ ካልኦት ክርእዩ ዘይኃፍሩ፣ ኣብ ክንዲ ብኃጢኣቶምን እኩይ ሓሶቦምን ዝስተሩ ዘየለ በደላት ሰባት እናጸብጸቡ ንዓለም ኣፍ ልቦም ነፊሖም ክዛረቡ ዘይሃንኩ፣ …. ናይ ዘመንና ሓሰውቲ ነቢያትን ግቡዛትን ንርኢ ኣሎና። እግዚአብሔር ዕድመ ንንስሓ ይሃቦም።
ክቡራን ሕዝበ ክርስቲያን፦
እታ ሓቀኛ ብኽቡር ደም ክርስቶስ ዝተሠረተት፣ ብኣዕጽምቲ ሰማዕታትን ቅዱሳንን ዝተነድቀት ኣሐቲ ቤተ ክርስቲያን፣ ወትሩ መስቀል ክርስቶስ ጸይራ ስለእትነብር ካብ መከራ እዚ ዓለምን ተጻብኦ ሰይጣንን ኣዕሪፋ ኣይተፈልጥን። ታሪኽ ቤተ ክርስቲያንና ድማ ነዚ ኣዕሚቑ ይምስክሮ። ብዝተፈላለየ መልክዕን ዓይነትን ምስ ዘዘመኑ ዝትንሥእ ሓድሽን ብዙኅን መገዲ ክትፍተን መዋዕል እኳ እንተቈጽረት ተሳዒራ ግና ኣይትፈልጥን። ከሀሌ ኵሉ ኣምላኽ ምስኣ ስለዘሎ ከኣ እቲ ኣንበሳ ዝጓዘመ እንተጓዘመ ኣይትስዓርን እያ። ባዕሉ ጐይታኣ ኣብቲ ነቕ ዘይብል ከውሒ ዝሠረታን፣ “ወአናቅጸ ሲኦልኒ ኢይኄይልዋ” (ደጌታት ሲኦል ዝተባህሉ ኣጋንንት ኣይኅይልዋን) ዝብል ዘይበርስን ዘይጥለምን ቃል ኪዳን ዝሃባን ብምዃኑ ከኣ ትምህርተ ሃይማኖታን ሥርዓታን ትውፊታን ወትሩ ጽኑዕ እዩ። (ማቴ. 16፡8)
ምፍታንን ምውዳቕን በበይኑ እዩ። ቤተ ክርስቲያን ይበዝኅ ይጐድል እምበር ካብ ፈተና ዘዕረፈትሉ ዘመን እኳ እንተዘይተራእየ፣ ዝተሳዕረትሉ ዘመን ከምዘየልቦ ግና ጥዑመ ልሳን ቅዱስ ዮሓንስ ኣፈወርቅ መስኪርዎ እዩ። ሎሚ’ውን መልክዕ ይቐይር እምበር ካብ ፈተና ኣየዕረፈትን። ዝናማት፣ ዋሓይዝ፣ ነፋሳት ከውድቕዋ ወትሩ እኳ እንተሃቀኑ፣ ኣብ ከውሒ ዝተሠረተት ቤተ ክርስቲያን ግና ኣይትወድቕን። ሰይጣን ግና ኣብ ሰባትን ዓለምን ኃዲሩ ክሳዕ ፍጻመ ዓለም ንምእመናን ወትሩ ምፍታኑ ኣይኪተርፍን እዩ። ኣብ ፈተና ጸኒዑ ዝተረኽበ ኣብ ቅድሚ ኣምላኹ ብፁዕ ከምዝበሃል፣ ኣብ ከውሒ እምነትን ሠናይ ግብርን ጸኒዕካ ክትርከብ እምበር በቲ ዘየዕርፍ ዝናማትን ነፋሳትን ተገፊዕካ ምውዳቕ ወይ’ውን ነየው ነጀው ምባል ከይህሉ ምጥንቃቕ ይግባእ።
ፈተና፡ ሕዝበ ክርስቲያን ጸጋ ዝረኽቡሉ እምነቶምን ጽንዓቶምን ዘመስክሩሉ ዓውዲ መስቀል እዩ እምበር ዝወድቑሉን ተስፋ ዝቖርጹሉን ሓለንጊ መከራ ኣይኮነን። ስለዚ ከኣ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ብዘጋጥም ዝኾነ ፈተና ሕዝበ ክርስቲያን ነዛ ዘይትናወጽ ቤተ ክርስቲያን ብጾም ብጸሎት ብስግደት ጸኒዖም፣ ትሩፋት እናፈጸሙ ብሱባኤ ንእግዚአብሔር ክልምኑ ይግባእ።
ስለዚ ቅዱስ ጳውሎስ ንዝመሃረና ቃለ እግዚአብሔር ኣጽኒዕና ክንስዕቦ ይግባእ። ኻልእ ብዙኅ ዝዓይነቱ ጋሻ ትምህርቲ ኣይነምጽእ ዝብል መልእኽቱ’ውን ነስተውዕሎ። ንቃለ እግዚአብሔርን ዝቐደመት ትምህርትን ግብርን ቅዱሳን ኣቦታትና ጥራይ ምስዓብ ሕይወት ከምዝህበና’ውን በቲ እሙን ቃሉ ነጊሩና እዩ። ንዝተጋገዩ ናብ ልቦም ይምለሶም፣ መገዲ የማን ይምርሓዮም። ንሕና’ውን ካብ ጋሻ ትምህርትን መጻወድያ ሰይጣንን ንርሓቕ።
“ነቶም ቃል ኣምላኽ ዝነገሩኹም መምህራንኩም ዘክርዎም፡ ሠናይ ግብሮም እናረኣኹም ኣሰኣሰር ሃይማኖቶም ስዓቡ። ኢየሱስ ክርስቶስ ትማልን ሎምን ንዘለዓለም ንሱ እዩ። ፍሉይን ጋሻን ትምህርቲ ኣይተምጽኡ፣ ልብኹም፡ በቲ ነቶም ዝኸዱሉ ዘይጠቐሞም ብልዒ ዘይኰነስ፡ ብጸጋ እንተ ጸንዔ ጽቡቕ እዩ።”
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ምሕሳብ ገበን እንተኾይኑ፡ ሰብ ኮንካ ምፍጣር ዝበኣሰን ይቕረ ዘይበሃሎን ገበን ክኸውን ኣሎዎ። እቲ ምንታይ ኩሉ ኣብ ዙርያና እንዕዘቦን ምክንዋን ናብራ እንጥቀመሉ ነገራት’ውን ከይተረፈ ውጽኢት ሓሳባት ስለዝኾነ። ብዘይ ወረቐት ምንቕስቓስ፡ ንበይንኻ ምሕሳብ ዘይፍቐዶ ቦታን ሃገርን ኣሎ እንተተባህለስ፡ ኪኖ ምድንጻውን ምድናቕን ሓሊፉ እንታይ መግለጺ ከይወሃቦ አሉ፡ የግዳስ ”ንምንታይ ግን እዚ ኩሉ?” ኢልካ ንነብስኻ ካብ ምሕታት ከምዘይተምልጥ ይገብረካ። እገለ ስግረ ዶብ ሓሲብካ ተባሂሉ ተኣሲሩ፡ እገሊት ስግረ ዶብ ሓሲብኪ ተባሂላ ተሓቢሳ፡ ወቕታዊ ዕላል መቕርብ-መሃዙት’ኳ እንተነበረ፡ ምሒር ዝተጋነነ እናመሰለኒ፡ ሓያለይ እዋን ከም ተራ ቤላ-ቤሎው እሓልፎ ነበርኩ፡ ኣቃጫጭ ብዝመልኦ ኣስተንትኖ ”ዋእ! ግደፉና እስከ ሱቅ በሉ፡ እንታይ እዩ’ከ? ሓሲብካ እናበልካ ማእሰርቲ” እብል። እንታይ ትሓስብ ምህላውካ ይትረፍ ኣብ ርሑቕ ቦታ ንዘሎ ሰብ፡ ኣብ ጥቓኻ ዘሎ’ውን ክፈልጦ ዘይክእል ነገር ኮይኑ፡ ብገዛእ ልሳንካ ዘውጻእካዮ ቓል፡ ኣብ እዝኒ ሰማዒ ወዲቑስ፡ ብዝግባእ እንተተርⶓሙ’ኳ ንጋዳ። እንተ ናይ ሕጂ ግን ልቢ እተሓስቦን ኣእምሮ ዘሰላስሎን ነገራት ከምዘለዎ ኣቐምጥ ኣቢሉ ዘርኢ ወይ ዝነግርን መሳርሒ ዝወነኑ ክመስሉ፡ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ምጥርጣር ”ከምዚ እባ ኸምቲ ሓሲብካ ኢኻ’ሞ፡ ናብ ማሕቡስካ” ተባሂልካ ክትዳጎን፡ “ከመይ ከመይ ድዩ እዚ ነገር?” የብለካ። ኣብቲ መጀመሪያ ስማዕ እዚ ነገር፡ ብኸምዚ ኣቐድም ኣቢለ ዝተናኸፍክዎ ጌረ ነዛ ንውልቐይ፡ ሰብ ኣብ ዘይብሉ ቦታ ኮይነ ከእምና እፍትን ነበርኩ። ምኽንያት ንበይነይ ምዃነይ ”ኦይ ኣታ ሓቖም’ኳ ይኾኑ!” ዝብል ኣዝዩ ሃሳስ ጥርጣረ ስለዘሕደርኩ እየ። ምስ ግዜ ግን ወዮ ብዓይኒ ጥርጣረን፡ ሳሕቲ’ውን ከም ሓሶት ዝቖጽሮ ዝነበርኩ ጉዳይ ምስናይ ሙሉእ ህልውናኡ ”በል ሕጂ እመን” እቲ መማህርትኻን ዓርክኻን ቴድሮስ፡ ሓሲብካ ተባሂሉ፡ ኣብ ዓዶ-ኣበይቶ ተኣሲሩ ኣሎ ምስ በሉኒ ግን፡ ከም ሓደ ኽንዲ-ኻላእ ዝኸውን ፍጡር ጉንዲ እዝነይ ዘላተመኒ ኮይኑ እናተሰመዓኒ፡ ካብቲ ዝነበረኒ ምጥርጣር ንእለቱ ተበራቢረ ውነይ ፈለጥኩ።
ኣነን ቴድሮስን ካብ ኣንፋለጥ ልዕሊ 10 ዓመት ኣሕሊፉ ነበረ፡ ኣብ ሓደ ቤት-ትምህርቲ ብስራሕ ምስ ተራኸብና ክሳብ ግዜ ስደቱ ኣይተፈላለናን። ንስርሑ ዝግባእ ክብሪ ዝህብ መንእሰይ ብምንባሩ፡ ተደፈን ዝብሎ ኣይነበረን። ዝምነዮ ዝነበረ ዓውደ ትምህርቲ ብዘይምጽንዑ ኩሉ ግዜ ቒር ካብ ዘብሎ ኮይኑ፡ ኣብ ትምህርቲ ዝነበሮ መርገጺ ልዕሊ ማንም ካብ ኣነ ዝቐረብኩዎም ፍሉይ የብሎ። ተዋፊሩሉ ዝነበረ ዓውደ ምምህርና ዘይወሓጠሉ’ኳ እንተነበረ፡ “እንታይ ገበሩ እዞም ተማሃሮ?” እናበለ ነዊሕ ከምዝተሳለየ ኣጥዕየ እፈልጥ እየ። ድሕሪ ግዜ ግን ዘለቕ-ወለቕ እናበለ ካብ ናብ ስራሕ ዝመላለስ፡ ኣቡኡ ዘፍለጠ ስራሕ ፈቲሑ ኮፍ ክብል ወሰነ። ምዩቕ እናበለ ምንባር ከም ንቡር ወሲዱ ከኣ ን2 ዓመት ተሳለየ። ኣብ ዝተራኸብናሉ ግዜ ብዛዕባ ትምህርቲ ከይተዛረበ ምሕላፍ ዘይኮነሉ ቴድሮስ፡ ኣብ ማሕበራዊ ስነ-ፍልጠት Peace and conflict resolution ከጽንዕ ከምዝምነ ኣብ ነንበይኑ ኣጋጣሚታት አተንብሃለይ ነበረ። ምስ ዝነበረ ኩነታት ዓዲ እናኣዛመድና፡ ዝጥቀስ ለውጢ ዘምጽእ እናመሰለና፡ ሕልሚ ዝመስል ጥዑም እዋን ነሕልፍ ነበርና። እንተ ብዛዕባ ስግረ ዶብ ወላ ሓንቲ መዓልቲ’ውን ትኹን ክዛረብ ሰሚዐዮ ዘይፈልጥ ቴድሮስ፡ ኣበይን? መዓስን? ተኸታቲሎም ደኣ እዮም፡ ስግረ ዶብ ሓሲብካ ኢኻ ኢሎም ዝኣሰርዎ። እኳ ካብ ማእከል ከተማ ርሕቕ ዝበለ ቦታ ከይከውን፡ ወይ ኣብ ካልኦት ከተማታት ኤርትራ ረኺቦሞ እንተዝኾኑስ፡ እንደለ ምኾነ፡ እናኸድካ ኢና ሒዝናካ ተባሂሉ፡ ሓንኳል ምኽንያት ተዋሂብዎ ምተኣስረ። ኣብ ማእከል ከተማ እናሃለካ፡ ሓሲብካ ተባሂልካ ክትእሰር ግን፡ እንዳበልኩ ንበይነይ ኣብ ሓሸውየ ዝመስል ሓሳባት ኣተኹ። ወዮ ደኣ ንቡርን ሕግን ዘየለ ኮይኑ እምበር ”በሉ እስከ ናበየናይ ሃገር ክኸይድ እየ’ኸ ክሰግር ሓሲበ?” ኢልካ ምተሓተተ’ሞ፡ እቲ ብድሕሪኡ ክስዕብ ዝኽእል መልሲ፡ ኣፍካ ማይ ዘምዑግ ከምዝኸውን ኣየጠራጥርን። እቲ ኣይተረኽበ፥ እቲ፡ እንዶ’ሞ ኾነ። ቴድሮስ ከም ዝሃቦ፡ ብዘይ ፈልጦን ዘይሓሰቦን ጉዳይ፡ ንኽንድዚ እዩ እዚ ገበንካ ዘፍርደካ ከይተባህለ ናብ ዓዲ-ኣቤይቶ ተዳጎነ።
ኣብተን ስሕት ኢለ ክበጽሓሉ ዝተበገስኩለን እዋናት፡ ምርኣይ ካብ ዘይፍቐዶም እሱራት ብምዃኑ፡ ብዘይካ ቀንጠ-መንጢ ምልኣኽ፡ ምርኻብ ዘይከኣል ብምንባሩ ካልእ ዝኸፍአን ዝበኣሰን ኣተሓሕዛ፡ ኣብ ርእሲ እቲ ሓሲብካ ዝበሃል ኣምር እዩ። ብኸምዚ ንከባቢ 2 ዓመት መመላእታ ብዘይካ”ክትከይድ ሓሲባክ ኢኻ፡ እመን!” ዝዓይነቱ ማህረምቲ ዝበዝሖ መርመራ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ምስናይ ምፍርራሑን ምጉብዕባዑን ነጻ ተለቒቑ፡ ናብ ምዱብ ሰራዊት ተመደበ። ብድሕሪ ምፍትሑ “ዋእ! እንታይ’ሞ ክንብል ኢና?” እናበለ ክስሕቕ ከሎ፡ ነገረ ጥዕና ዘይኮነ ሰሓቕ፥ ክቱር ጓህን ሕርቓንን ዘንቀሎ ምዃኑ የፍልጥ ነበረ። በቲ እዋን’ቲ እንታይ-እንታይ ይሓስብ ምንባሩ ኣረጋጊጸ’ኳ እንተዘይፈለጥኩ፡ ንምግማት ግን ዝኣክል ናጽነት ነበረኒ። ሓሲብካ ተባሂሉ ንዝተኣስረ ሰብ፡ ውዒሉ-ሓዲሩ፡ ከም ዝሓስብ ኢኻ ትደፋፍኦን ተዘኻኽሮን ዘለኻ። ቴድሮስ ዓርከይ ካብቲ ዝጠርጥርኩዎ ከይወጸ፡ ዝረኽበ ይርከበኒ ክወጽእ እየ ብዘስምዕ ዕላላት ኣብዘሓለይ። ሓልዮትን ስክፍታን እንዳ ሓወስኩ” ይሓይሽ ኢልካዮ?” እብሎ’ሞ “እንታይ ደኣ’ሞ፡ ኣይ ኣዘኪሮሙኒ እንድዮም” እብለኒ እናሰሓቐ፡ ብውሽጠይ ሕማቕ ኣየጓንፍካ፡ እምበር ሓቅኻ ኢኻ እብል። ብኸምዚ ሰንፈላል ዝመልኦ ናብራ፡ ንዓመትን መንፍቕን ኣብ ውትህድርና ምስ ተሳለየ፡ ሓሳብ ልቡ ፈጺሙ ናብ ሱዳን ሰገረ። ብዘይ ስራሕ ናብራ ስደት ከቢድ ምዃኑ ኣጸቢቑ ዝፈለጠ ቴድሮስ፡ ከይተደናጎየ ናብ ስራሕ ምምህርና ተመሊሱ፡ ሂወት ስደት ተተሓሓዞ። ዝጠቅም ትርፊ ክፍሊት’ኳ እንተዘይነበሮ፡ ርእሱ ክኢሉ ካብ ማንም ከይተጸበየ ከምዘካይዶን፡ ናበይን? እንታይን? ሓሲብካ ከይተባህለ ብሰላም ሰሪሑ ገዝኡ ይኣቱ ምህላዉ፡ ዝያዳ ኩሉ ርግኣት ከምዝፈጥረሉን፡ ኣብቲ ኣብ ነዊሕ እዋን ብኢንተርነት እንራኸበሉ ዝነበርና እነግረኒ ነበረ።
ሱዳን እቲ ናይ መጨረሽታ ረጊኡ ክቕመጠሉ ዝኽእል ዓዲ ብዘይምንባሩ፡ ግዜን ኩነታትን እናኣጽነዐ፡ ናብ ካልእ ሃገር ክሳግም ምዃኑ ጎቦ-ጎቦ እናበለ ይነግረኒ ብምንባሩ፡ ደቡብ-ኣፍሪቃ ኣትዩ ምስ ሰማዕኩ ብዙሕ ኣይተገረምኩን፡ እንታይ ኮን ክገብር እዩ? እናበልኩ ካብ ምሕሳብ ግን ዓዲ ውዒለ ኣይፈልጥን። ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ናብቲ ሃገር ዝኣተወ ዓርኩ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ትካል ከፊቱ ብምጽንሑ፡ ቴድሮስ ነዊሕ ከይተኸላበተ፡ ምስኡ ተጸጊዑ ሂወት ደቡብ ኣፍሪቃ ፈለሞ። ብዓቕሙ ኣብ ትካል እንዳ ዓርኩ እናሰርሐ ን3 ዓመት ምስ ጸንሐ፡ ዓዲ ክቕይር ብምሕሳብ ዝሓሸ መንገዲ ሃሰው ኣብ ምባል ኣተወ፡ ሓደ ድሕሪ’ቲ ካልእ እናፈተነ ከኣ ብተስፋ ተጓዓዘ። ካብ ኣፉ እሰምዖ ከምዝነበርኩ፡ ኣብ ገለ እዋናት ፍጹም ተስፋ ቕሪጹ ዝገብሮ እጠፍኦ ምንባሩን ከይሓብአ አዘንትወለይ ነበረ። ብማእሰርቲ “ሓሲብካ” ዝጀመረ ከርተት ዝመልኦ ናብራ ስደት ቴድሮስ፡ 6 ዓመት ምስ በልዐ፡ ናብቲ ብዕላል ጥራይ ጽቡቕ ምዃኑ ዝንገረሉን፡ ግን ከኣ ቴድሮስ ኣማሪሩ ዘይጸግበሉ ሃገረ ካናዳ ኣተወ። ዝምነዮ ዝነበረ ምቕጻል ትምህርቲ፡ ብስራሕን ክብደት መነባብሮን እቲ ሃገር፡ ኣዝዩ ዘይከኣል ከምዝገብሮ መረረ እናሓወሰ ክነግረኒ ከሎ፡ ምግናን ዝተሓወሶ እናመሰለኒ አቃጭጨሉ ነበርኩ። ዘይክማህ ድሌትን ባህግን ዝነበሮ ቴድሮስ ናብራ ስደት ኣሰኒፍዎ፡ ኢዱ ክህብ ወላ ሓንቲ መዓልቲ’ውን ትኹን ዘይምግማተይ፡ ሂወት ዓዲ-ጓና ማዕረ ክንደይ ፈታንን ከቢድን ምዃኑ ደንጉዩ በርሀለይ። ሓላፍነት ስድራን ሓዳርን እናተበራረዩ ካልእ ከምዘይሓስብ ከም ዝገበርዎ፡ ከም ዋዛ ኣምሲሉ ክነግረኒ ከሎ፡ ቅንኢ ብዝተሓወሶ መንፈስ እሕጎሰሉ። ካልእ እናሓሰቡ፡ ሓሲብካ ኢሎም ኣብ ዘይሓሰብካዮ ዘእትዉ እናዘከርኩ ከኣ ንድሕሪት ተመለስኩ።


text:
إنا لله وانا اليه راجعون البقاء لله
إنا لله وانا اليه راجعون البقاء لله
መርድእ ሓርበኛ ኣቦና ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር፣ክቡር ሓርበኛ ኣቦና ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር፤ ብግፍዓዊ ጉጅለ ኢሰያስ ን5 ኣዋርሕ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ መበል 94 ዕድሜኦም ሎሚ ቀዳም ወጋሕታ 3 መጋቢት 2018 ተሰዊኦም (ተራሒሞም) ክቡር ሓርበኛ ኣቦና ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር ካብ ግዜ ንእስነቶም ኣብ ኣርባዓታት ዝካየድ ዝነበረ ሃገራዊ ቃልሲ ጽነት ዝመርሑን ዝወደቡን ዝነበሩ ሓርበኛ ኣቦ እዮም። ብዘይካ 'ዚ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ውሽጣዊ ስርዒት ተወዲቦም ዓቢይ ናይ ከተማ ስርሒት ብምፍጻም ተኣሲሮም ዝተሳቐዩ ሓርበኛ ተጋዳላይ እዮም።
ስነስርዓት ቀብሪ ክቡር ኣቦና ሓርበኛ ሙሳ መሓመድ ኑር፤ ሎሚ ሰዓት 4:00 ድሕሪ ቀትሪ ኣብ መቓብር ሸኽ ኣል ኣሚን ኣስመራ ክፍጸም እዩ። በዚ ተረኽቦ'ዚ ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ ብመስዋእቲ ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር ዝተሰመዖ መሪር ሓዘኑ ይገልጽ፣ ንኣቦ ታሪኽ ኣቦና ሓጅ ሙሳ መሓመድ ኑር ካኣ ረቢ ይርሓመሉ ብምባል፣ ንስድራ ቤቱን መላእ ህዝቢ ኤርትራን ድማ ጽንዓትን ሓድነትን ንምነ።
ክፍሊ ዜና ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ፣
3 መጋቢት 2018


text:
ሃይለ ገብረ ትንሳኤ
ዘብሄረ ሰራየ!
ኢንድያናፖሊስ፡ ኢንዲያና 13 ሕዳር 2017
ሕቶን፡ ርእይቶን ንክቡር ዶክተር ተስፋ ገርግስ ገርብረ መድህን ወስት ቪርጂንያ!!!!!!
(ዕባይ ዓድ ወግሪ)!!!!!!
“ዘየደቅስ ነጊሮም ድቅስ ይሓድሩ” ስለ ዝኾነኒ ኣብዚ እዋን ክጽሕፍ ተገዲደ፡ እዚ ዘለናዮ እዋን ዘበነ ጸነተ፡ ዘበነ ድንቁርናን፡ ዘበነ ማአሰርትን፡ ዘበነ ስደትን፡ ዘበነ ባርነትን፡ ዘበነ ዕብሰትን፡ ዘበነ ጥምየትን፡ ዘበነ ሕሰምን መከራን፡ ዘበ ዉርደትን፡ ዘበን ዓመጽን…ወዘተ። ኣብ ጓል ዘረባ ዝእቶ ግዜ ኣይኮነን።
ክቡር ዶክተር ተስፋይ፡ ኣብ መርበብ ሓበረታ “ንስኒትና (Nsinita)” ብዕለት 17 ጥቅምቲ 2017 ዘስፈሮ ጽሒፍ መሰረት ብምግባር እየ። ኣብ ሓተታኡ “ሳንጆርጆ” ካብ እትምስረት 1902 ጀሚራ፡ዘፍረየቶም ንኡዳት ተማሃሮ፡ ካብ ግዜ ጣልያን መሰረተ ታሪኻ፡ ተረኸ። እቲ መወከሲ ዝተጠቕመሉ ብዶክተር ጰጥሮስ ስብሃቶ ዝሃቦ መደረ፡ ኣብ 2009 ዝተገብረ ምትእኽኻብ ተማሃሮ ሳንጆርጆ እዩ። ኣብ ብዙሓት ሰብ ባጀላ ኤርትራውያን መወከሲ ዝጥቀሙ ዉሑዳት እዮም። የተዓዛዝብ ድማ። ካብቶም ዝተጠቕሱ ደገዝማትታት፡ ክልተ ብሉጻት ጀነራላታት ነበሩ፡ ለፍተናንት ጀነራል ሃይለ ባይከዳይ ምስ ሓዎም፡ ዘይምጥቃሶ ደጊምካ የታዓዛዝብ፡ ታሪኽ ምዝባዕ የምስሎዶ?።
ካብ ግዜ እንግሊዝ ክሳብ ግዜ ደርጊ 1941 ክሳብ 1975 ዝፈረዩ፡ ከም መወከሲ ብዉሑዱ፡ ካብቶም ኣብ ቃልሲ ምእንተ ነጻነት ዝተገብረ ተጋድሎ ካብ “ማሕበር ሸውዓተ፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ፡ ህዝባዊ ግንባር” ብሉጻትን፡ ጅግንነትን፡ ተወፋይነት፡ መስዋእትነት፡ ማእሰርትን፡ ስቓይን፡ ስደትን፡ ብባዕዲ ኮነ ብሰውራ ኤርትር ዝኸፈሉ ዉሑዳት ኣይኮኑን።
ክጥቀሱ ምተገብኦም ዝብል፡ ኪዳነ ክፍሉ (ከበደ)፡ ወልደዳዊት ተመስገን፡ ስዩም ዑቕባ ሚካኤል፡ ናይዝጊ ክፍሉ፡ ጀነራል ብርሃነ ገርዝጊሄር፡ ተስፋይ ተኽለዝጊ፡ ገረብርሃን ዘርኤ፡ ጀነራል ቢትወደድ ኣብርህ፡ ስዉእ መሲሕ ኣዳላዊ ‘ጥሒሻ” ብህግደፍ ዝሓቐቐ….ወዘተ።
ሕቶ? ንኽቡር ዶክተር ተስፋይ?
ክቡር ዶክቶር ካብቶም ኣስመራ ከረምቲ ከረምቲ ዝመላለሱ ብዓል ጸጋን፡ ብዓል ክእለትን እዩ። ስለ ዝኾነ “ሳንጆሮ” ዝዝክራ ሰኢና እቶም ኣብ ስደት እትነብሩ፡ ዘይተሔድስዋ? ዝብል ምኽርን ምሕጽኖትን ካብ ኣብ ኤርትራ፡ ዘለዉ ሰበ ስልጣንን፡ ተገደስት፡ ከም ዋዛን ቁምነገርን ተበገሰ።
ኣብ ኤርትራ፡ ግዱሳት “ህንጸት ሳንጆርጆ” ዝብል ጎስጎሱ፡ ካብ ኣብቲ “ኣብ ዓድሓሎ ዝነበር፡ዋና ኤርትራ” ንታሕቲ ኣጆኹም፡ ኣጆኹም ተባህለ።
ገንዘብ ብብዝሒ ዝርከብ፡ ኣብ ስደት ብዘለዉ ብዙሓት ብሳንጆርጆ ዝተማህሩ ስለ ዘለዉ፡ መልእክቲ ይሰደድ ተባህለ።ደወል ተደወለ፡ ነጋሪት ተደግመ!!! ተሰካም ቡስጣ፡ ክቡር ዶክተር ተስፋገርግስ ነበረ። ኣብ ዋሺንግቶን ዲሲ፡ ንዝርከቡ ኣረኪቡ ከደ። ካብ 2007 ክሳብ 2009 ጎስጓስ ተገብረ።
“ተፋቐር ከም ሓው፡ ተሓሳሰብ ከም ጓና” ከም ዝብሃል፡ ሽማግለ፡ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ቆመት።ተሓታትነት፡ ግሉጽነት፡ብሕጊ ዝጥየቁ፡ ብሓላፍነት እትሕተት፡(NGO_San Giorgo Development Inc.( 501c3) ብሕጊ መንግስቲ ኣመሪካ ተጀመረ። ብ2009 ኣብ ኣርሊግቶን ቪርጊኒያ ዝተገብረ ምትእኽኻብ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ደቂ ሳንጆርጆ ፈተውትን (1000) ተሳተፉ። ንኤምባሲ ኤርትራ መንበር ተሓዚኡሉ ከምዝነበረ እዝክር። ገንዘብ ድማ ልዕሊ $200,000 ከምዝተወፈየ ዝዝከር እዩ።
ካብ ገለገለ ፈተውቲ “ ከይተቛርጹ ዋላ ጽባሕ ሻዕብያ ወገናዉያን እንተበለኩም፡ ሳንጆርጆ ትንሳኤ ህዝቢ ኤርትራ፡ ክትኮነና እያ” ዝበሉኒውን ነበሩ።
ሕቶይ??
ክቡር ዶክቶር፡ ድሕሪ እዚ ዝተገብር ዕዉት ምትእኽኻብ ሳንጆርጆ፡ ኣብ ዋሺንግቶን ዝነብር፡ብኣቶ ብርሃነ ዝተባህለ ኣባል ኤርትራ ኤምባሲ፡ ኣብ ራድዮ ወጺኡ “እዚ ብስም ሳንጆርጆዶ! ማይደዓሪትዶ! ዓዳዊ ምትእኽኻብ ተቐባልነት ክዋሃቦ ኣይግባእን ከምዝበለ ትዝክርዶ?
ስዒቡ፡ እቲ ኣብ መንደፈራ ዝነበረ ኣማሓዳሪ ካብ ስልጣኑ ተኣልየ፡ ወዮ ሓዲሽ ኣማሓዳሪ፡ ከምዚ ዝስዕብ ትእዛዝ ከምዝለኸ ክዝርዝር።
1. ሳንጆርጆ መንግስቲ ክሃንጻ እዩ።
2. ብስም ሳንጆር ኣኼባ ከይትገብሩ።
3. ዝተኣከበ ገንዘብ ኣብ ቀረባኹም ዘሎ ኤምባሲ ኤርትራ ኣረክቡዎ።ዝብል ትእዛዝ ካብ መንደፈራ ተላእከ።
ክቡር ዶክተር! እዚ ትእዛዝ መንግስቲ፡ ኣበይ በጽሔ? መንግስቲ ባዕለይ ክሰርሖ አየ ኣይተባህለን ድዩ? እዚ ካልኣይ ቡስጣ ካብ መን ተላእከ? መልሲ ካብ ክቡር ዶክተር ንኩላትን እጽበ።ዘይ ሓፍር ዘይሃንኽ መንግስትን፡ ሰዓብቱ ሰብ ባጀላ፡ ወረ ዘይስተሩ፡ ስቕተበለ ሰብ ድቃስ ይኸልእካ።
ርእይቶይን ትዕዝብተይን ኣብ ሰብ ግዜን! ሰብ ባጀላ ኤርትራ!!!!!!!!!
ሰብ ባጀላ ክብሎም እመርጽ፡ ሰብ ባጀላ ኤርትራዉያን፡ ከምቲ ኣብ መላእ ዓለም መሰታኦም ዝኾኑ ሰብ ባጀላ፡ ክወዳደሩ ዘይምኽኣሎም እዩ። ልዕሊ 80% ካብ ሚእቲ ሰብ ባጀላ ኤርትራውያን፡ ኣብ ሃገሮም ዘሎ፡ ዘይፍትሓዊ ስርዓት ከቀባጥሩሉን፡ ክሕለቕሉን፡ ክምሕሉሉን ይርከቡ።
ንክቡር ዶክተር ተስፋገርግስ ዝነበረኒ 1971 ኣብ ከተማ መንደፈራ ኣብ ኣዳራሽ ህዝባዊ ንሮ እድገት ዝተገብረ ኣስተምህሮ፡ ብምዝካር አየ። ኣብቲ እዋን ተማሃራይ ቀዳማዊ ሃይለ ስላሴ ዩኒቨርሲቲ ኮይኑ ንመንደፈራ ንሓደ ዓመት ኣገልግሎት ኣብ ዝመጸሉ እዩ።
ኣብ መንጎ ሰማዕትን፡ መሃርትን ኮይኑ መደብ ይመርሕ ነበረ። ሓለንጋይ ተስፋይ፡ ጽፈትን ኣምልኾ ቛንቛ እንግሊዝ ዝድነቕ ነበረ። ኣብ ሕቶን ርእይቶን፡ ምስ ስዉእ ሙሴ ተስፋሚካኤል ብሻዕብያ መንካዕ ኢሉ ዝተቐትለ ተራጸሙ። ሙሴ ልብን ቀልብን ተማሃሮ ሳንጆሮ ሃነን ኣበለና።
እዚ ክቡር ሓወይ ምስ ዕድመን፡ ስደትን፡ ስለ ዝተራኸብና፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክርእዮ ከለኹ ኣብ ዉሽጠይ ሕርኽርኽ ይብለኒ። ንሱ ድማ ኣብ መንደፈራ ዝነበሮ ዘንጸባርቕ ኮኾቡ፡ ሕብሩ እናሃሰሰ፡ ብርሃኑ እናደበነ፡ ናብ ጠቐር ተቐይሩ ብርኣየይ እዩ።
ኣብዚ ሕግን ስርዓትን፡ ኣልቦነት ዘበነ ህልቀት፡ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ፈቐዳኡ፡ መሰሉ ስኢኑ፡ “ኣይ ንቕድሚት ኣይንድሕሪት፡ ኣይርግኦ ኣይጸባ” ኮይኑ ኣብ ዓለም ተዘሪኡ ዓወንወን እናበለ ኸሎ!!! ኣዋልድ ኤርትራ መጻወቲ መኮነናትን፡ በደዊን፡ ረሻይዳን ኮይነን፡ ተገዲደን ክጠንሳን፡ ክሓርሳን፡ ክግረፋን ክጭቆናን ስቕ ኢልካ ምርኣይስ፡ ኣብ ምንታይ ይቑጸር?።
መንእሰይ ኤርትራ ወዶም ከነ ጓሎም፡ ኣብ ሲናን፡ ኣብ ሰሃራን፡ ኣብ ልብያን፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ክርሸኑን፡ ክጥብሑን፡ ልቦም ኮላሊቶም፡ ክሽየጥ ክልወጥ፡ ወዲ ሰብ ከም ኣድገ በቕሊ ኤርትርዊ ክሽየጥ ይውዕልን ይሓድርን ኣብዘለወሉ አዋን፡ ንዓለም ዘስደምም ወሪዱ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ሳንጆርጆ ዝተማህረ ስቕ ኢሉ ክርኢ የስደምም።
ሰብ ባጀላ፡ ዓመት ዓመት እናተመላልሱ፡ “ሃገር ትለምዕ ኣላ” ክብሉ ይስምዑ።
እዚ ክቡር ዶክተር!! ሓደ ሰንበት፡ ኣብ ቤተ ክርስትያን መጽሓፍ ቅዱስ ሒዙ ክሰብኽ ኣብ ከተማ ቶሮንቶ፡ ካናዳ ገጠመኒሞ! እዋእ ሕጂ ድኣ እንታይ ኢለ ክጽውዓካ? ኣባ ተስፋገርግስ!!!!
ኣባ ተስፋገርግስ!!
ስብከት ክጅምር እንከሎ፡ ክብርቲ ወላዲቱ ብ2009፡ ንመንደፈራ ምስ ከደ ዝተማሕጸንኦ ቃላት 10 ነጥብታት፡ ገሩ ስብከቱ ጀመረ። ንወላዲቱ ነብሰን ይምሓር።
እዚ ዝስዕብ ቃላት ሰንዘራሉ ካብ ዝዝክሮ፡ “ተስፋይ ወደይ!! ምጾታት ኣኺሉ፡ ፍትሒ ጠፊኡ፡ ፍቕሪ ጠፊኡ፡ ሓውን ንሓው ክባላዕ ጀሚሩ፡ ጥልመት፡ ክሕደት በዚሑ…ወዘተ።”
ኣባ ተስፋይ ኣብ ስብከቱ ነዚ ወሪዱ ዘሎ “ ስርዓተ ማፍያ ኤርትራ” ብሓጥያት ህዝቢ ዝመጸ እዩሞ፡ ጾሎት ንግበር እዩ። ኣይትቃወሙ፡ ሕቶ ኣይተብዝሑ፡ ቃልሲ ኣየድልን እዩ።
ኣባ ተስፋ ምስ ግዜን እማንን ዝቀያየር እምነት ሕብርን ዝኾኑ ኮይኑ ይራኣየኒ፡ እዚ ናተይ ትዕዝብተይ አዩ። ተማሃራይ ኮነንካ “ፋኖ ተሰማራ፡ በዱር በገደሉ!! እንደ ሆቺሚኒ እንደ ቸኮቨራ” ብለኒንን ማርክስ ይማሓል ይጠሓል ከምዘይነበረ። ሕጂ ኩሉ ሓሊፉ ተማሂርካ፡ ኣብ ዝብጻሕ ምስበጻሕካ፡ ተመርዕኻ ወሊድካ ዘሚድካ፡ ደቕኻ ኣምሂርካ ኣብቂዕካ፡ ብዕድመውን 70 ዓመታት ዘሕለፉ ሰብ ባጀላ፡ ህዝቦም ሃገሮም ኣብ ዝርመሰሉ ግዜ ኣብ ጎኒ ማፍያዊ ስርዓት ወጊኖም ክትርኢ ምስምንታይ ይቑጸር።
ኣባ ተስፋይ ኣብ ዝሓዝዎ መጽሓፍ “ጠምየ ዓንገልኩኒ፡ ተኣሲረ በጻሕኩኒ፡ ጸሚኤ ኣስተኹምኒ…ወዘተ”። ንፍትሕን ንሓቅን፡ ንግሉጽነትን፡ ተሓታትነትን፡ ሕጋውነት፡ ቅዋምን ዘይብላ ሃገር እናፈለጡ፡ ኮነ ኢሎም ህዝቢ ከዔውኑን፡ ከደናግሩ ክትርኢ የሕዝን። ብደም ኤርትራውያን ዝተጻሕፈ ኣብ ከውሒ ሲናይ “እዚውን ክሓልፍ እዩ” ከምዘሎ ተረሲዑ፡ ዘገርም እዩ። ሕጂንከ! ሰብ ባጀላ ካብ ሂወት ሰብ፡ ንብረ ወይ ንመንደቕ፡ ክሳብ ክንደይ ክብሪ ከምዝህቡ መግለጺ እዩ።
እምበኣር ክቡር ዶክተር/ኣባ ተስፋይ!!
ክብርቲ ወላዲትካ ዝሃባኻ ምኽሪ ደጊምካ ክትሰምዖን፡ ከተስተማቕሮን ይላበወካ።
“ሰብ ኣሓን ስቕ ኢሎም፡ ሰብ ቆራብቲንከ፡ ይዋግኡ” ኮይኑ ኣሎ።
ሳንጆርጆ መዘከርታ ክብርን ህዝቢ ኤርትራ ምኻና ክገልጽ ይፈቱ። ሳንጆርጆ ደብሪ ፍልጥት ከም ምኻና መጠን፡ ኮነ ኢሉ ማፍያዊ ስርዓት ኢሳያስ ስለ ዘፍረሳን ዘዕነዋን “ምልክት ጥልመትን፡ ምልክት ዕንወትን፡ ምልክት ድንቁርናን፡ ምልክት ድኽነትን ህዝቢ ኤርትራ እያ” ከም ስልማትና ንወስዶ። ስናጆርጆ ማፍያዊ ስርዓት ምስ ፈረስ ክትህነጽ እያ ዝነበራ ክብራን መዓርጋን ክምለስ እዩ። ኣብዚ ስዓት እዚ ቡስጣታት ማፍያ ምስካምስ መድለየዶ? መእምር ቦኽር ከምዚ ይብል “ቆልመጽመጽ”። “ናይ ሞት ይጽናሕ፡ ናይ ሕልፈት ይበኸ” በሉ ኣባ ትኳቦ ።


text:
ናይ እስያ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ንሰላም እተሰምየ ማሕበር ኣብ ፊሊፒንስ ርእሰ ከተማ ማኒላ ኣብ ዝርከብ ቅዱስ ቶማስ ዘኣኵይኖ መንበረ ጥበብ ኣብ ዘሎ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ደቀንስትዮ ንጊልያነት ዝዳርጉ ጸረ ሰኣውያን ተግባራት ምውጋእ ኣብ ዝብል ሓሳብ ዝተማእከለ ዓለም ሓቆፍ ጸረ ንግድ ሰብ ዓውደ ጉባኤ ካብ ዕለት 20 ሐምለ ክሳብ ዕለት 22 ሓምለ 2017 ዓ.ም. ከምእተኻየደ ኤሺያን ኔውስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣሊጡ።
እቲ ዓውደ ጉባኤ ነቲ ብሕቡራት መንግስታት ዓለም ዝተወሰነ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ጸረ ጊልያነት ዓቢይ ኣስተዋጽኦ ምዃኑን ብፍላይ ድማ ሕጻናትን ደቀንስትዮን ንዝተፈላለዩ ጸረ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ንዝዀኑ ተግባራት መጋበርያ ንኽዀኑ ብናይ ገበን ጉጅለታት እናትሃድኑ ዝፍጸም ዘይሕጋዊ ምንቅስቃስ ሰብ ካብ ቦታ ናብ ቦታን ጥሕሰት መሰልን ክብርን ንምቅላዕን ኣብዚ መዳይ ኩለን ሃይማኖታት ብምትሕብባር ኣብ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ሓልዮ ኩለን ሃገራትን ማሕበረሰብ ዓለምን ክንቕሓን ሳዕቤን ኢሰብኣውነት ብኹሉ ክልለይ ዘተሓሳብ ምንባሩ ዝሓበረ ኢሺያን ኔውስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣስዒቡ፥ ኣብ ዓለም ብድምሩ ልዕሊ 45 ሚሊዮን ዝግመቱ ዜጋታት በቲ ናይ እዋናዊ ግብረ ግሊያነት ዝተጠቕዑ ከምዝዀኑ እቲ ጉባኤ ኣመልኪቱ ብፍላይ ብዝሒ ሕጻናትን ደቀንስትዮን ክብ እናበለ ይኸይድ ከምዘሎ ናይ 2016 ዓ.ም. ብሕቡራት መንግስታት ዓለም ዝተውሃበ ጸብጻብ ጠቒሱ ካብቲ ዝተጠቕሰ እቲ ክልተ siሶ ድማ ካብ ክፍለ ዓለም እስያ ብዝመጹ ዜጋታት ዝሽፈን ምዃኑ ኣነጺሩ ብጸሊም ስራሕን መጋበርያ ወሲብን ኣብ ውትህድርና ዓለም ምድጓንን ዝብል ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ዝምልከት ምዃኑ ሓቢሩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ግብረ ሓድሽ ጊልያነት ዓውሎማዊ ኢንዳስትሪ እናዀነ፡ ብድላብ ብዘይሕጋዊ ሃብቲ ገንዘብን ዝውወር ናይዚ ረሳሕ ገንዘብን ዝውውር ዝግበረሉን ነቲ ዘይሕጋዊ ሃብቲ ገንዘብ ኣብ ሕጋዊ ኤኮኖሚ ብምውፋር ዘይሕግውነቱ ንምኽዋል ዝግበር ንገዛእ ርእሱ ካልዕ ናይ ቁጠባን ኤኮኖምን ዓቢይ ገበን ዘስፍሕ እውን ምዃኑ ኣብቲ ዓውደ ጉባኤ ብሰፊሕ ከምእተገልጸን ኣብ ብዙሓት ሃገራት ብናይ ገበን ጉጅለታት ዝፍጸሙ ደቀንስትዮን ሕጻናትን ካብ ቦታ ናብ ቦታ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብምንቅስቓስ እዚ ጸያፍን ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ዓለም ሓቆፍ መርበታዊ መልክዕ እናሓዘ እውን ዳርጋ ኣብ መላዕ ሃገራት ዓለም ድማ ድኽነትን ስእነት ስራሕን ብትሑት መነባሮ ኣብ ዝመሓደር ክፍሊ ሕብረተሰብ ብቐሊሉ ዝሰፍሕ ሓድሽ ጊልያነት ምዃኑ ኢሺያን ኔውስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ናይቲ ዓውደ ጉባኤ መግለጺ ጠቒሱ የመልክት።
እቲ ሓደ ካብቶም ነቲ ዓውደ ጉባኤ ዘዳለዉ ናይ እስያ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ንሰላም ማሕበር ጨንፈር ፊሊፒንስ ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ሊሊያን ሲሶን ኣብቲ ዓውደ ጉባኤ ኣብ ዘስመዐኦ ዘረባ፥ ሕሱም ድኽነት ብዙሓት ኣባይቲ ስድራ ኣብ መጻወዲያ ናይ ገበን ጉጅለታት ክወድቁ ከምዝገበረን ሓድሽ ጊልያነት ንምውጋእን ንምጥፋእን ናይ ገበን ጉጅለታት ምውጋእ ጥራሕ ንበይኑ እኹል ኣይኰነን ኣንክባላ ሓቢረን ስለዚ ምስ እዚ ተተሓሒዙ ድኽነት ምውጋእን ምስፋሕ ትምህርትን ቀዳምነት ክወሃቦ ይግባእ ከምዝበላ ዝሓበረ ኤሺያን ኔውስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣስዒቡ፥ ኣብ እስያ ብዛዕባ ንግድ ሰብ ዝምልከት እዚ ጸያፍን ኢሰብኣዊ ተግባር’ዚ ንምውጋድ ዝግበር ጻዕሪ እዚዩ ድኹምን ብፍላይ ድማ ብሕጊ ዘቕጽዕ ምዃኑ ፍሉጥ እውን እንተዀነ እቲ ናይቲ ሕጊ ትግባረ ድኹምን ዘይስሉጥን እዩ ቢለን ዕለት 30 ሐምለ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ጸረ ንግድስ ሰብ ተሓሲቡ ዝውዕለሉ ዕለት ክኸውን ከምእተወሰነን እቲ ዓውደ ጉባኤ ነዚ ዕለት’ዚ ከምእተቐበሎ ኣፍሊጡ እቲ ኣብ 2000 ዓ.ም. ኣብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ጥሙር ጸረ ናይ ገበን ጉጅለታት ውሳኔ ብምልኣት ኣብ ግብሪ ክውዕል ዘብቅዕ ደገፍን ብዝተፈላለዩ መደብ ሕንጸትን ኣገልግሎት ሓበሬታን ምንቕቓሕ የድሊ ከምዝበላ ገሊጹ።
ንግድ ሰብ ብዘይ ኣፋላላይ ኩለን ሃይማኖታት ከምዝቃወምኦ ኣብ ፊሊፒንስ ኣብ ጸረ ንግድ ሰብ ዕላማ ደቀንስትዮ ንሓድሽ ባርነት ዝዳርግ ኢሰብኣዊ ተግባር ክውገድ ኣብ ጐድኒ ደቀንስትዮን ብፍላይ ድማ እተን ኣደዳ ንግድ ሰብ ዝዀና ደቀንስትዮ ካብቲ ዝወደቓሉ መጻወዲያ ሓድሽ ጊልያነት ክላቐቓን ብሰላም ሕይወተን ኣብ ምምራሕ ዝድግፈን ሕንጸት ኣብ ምቕራብ ዘገልግል ታሊታ ኩም ብዝብል ስም ኣብ ዝጽዋዕ ማሕበር ዘገልግላ ዓለም ሓቆፍ ናይ መላእ ደናግል ማሕበር ዋና ኣሕሉቕ ዝሓቁፍ ማሕበር ኣደ መንበር እናቴ ቸቺሊያን ኤስፐኒላ ብወገነን ንግድ ሰብን ሓድሽ ጊልያነትን ጸረ ናይ ኩለን ሃይማኖታት ትምህርትን ባህልን እዩ። ሓድሽ ጊልያነት ሰብኣዊ ገበንን ጸረ እግዚኣብሔርን ዝዀነ ተግባር እዩ ዝብል ሓሳብ ዘማእከለ ዘረባ ከምዘስምዓ ኤሺያን ኔውስ ናይ ዜና ኣገልግሎ ኣሊጡ።


text:
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ትማሊ ሰንበት ዕለት 29 ሚያዝያ 2018ዓምፈ ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ጸሎት ንግሥተ ሰማያት ቅድሚ ምድጋሞም ‘ኩልና በቲ ካብ ሙታን ዝተንሠኤ ኢየሱስ ክርስቶስ ዘምጽኣልና ሃብቲ እናተመራሕናን እናነበርናን ቅዱሳን ክንከውን ዝተጸዋዕና ኢና’ እንክብሉ ኣስተምሂሮም፣
ብላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ትማሊ ሓሙሻይ ሰንበት ናይ ትንሣኤ ኮይኑ ንዕለቱ ዝቀረበ ወንጌል ካብ ዮሓንስ 15.1 “ኣነ እቲ ናይ ሓቂ ጒንዲ ወይኒ እየ፣ ተኻሊኡ ከኣ ኣቦይ እዩ። ነቲ ኣባይ ዘሎ ፍረ ዘይፈሪ ጨንፈር ኲሉ ይቘርጾ፣ ነቲ ፍረ ዚፈሪ ዘበለ ጨንፈር ግና ብዙኅ ምእንቲ ኪፈሪ የጽርዮ። ንስኻትኩም ከኣ ሳላ እቲ ዝነገርኩኹም ቃል ድሮ ንጹሓት ኢኹም። ኣባይ ንበሩ፣ ኣነውን ኣባኻትኩም ኪነብር እየ። ጨንፈር ኣብቲ ጒንዲ ወይኑ እንተ ዘይነበረ ካብ ርእሱ ኪፈሪ ከም ዘይኽእል፣ ንስኻትኩምውን ኣባይ እንተ ዘይነበርኩም ከምኡ ኢኹም። እቲ ጒንዲ ወይኒ ኣነ እየ፣ ጨናፍሩ ከኣ ንስኻትኩም ኢኹም፣ እቲ ኣባይ ዚነብር ኣነውን ኣብኡ፣ ንሱ እዩ ብዙኅ ፍረ ዚፈሪ፣ ምኽንያቱ ብጀካይ ሓንቲ እኳ ክትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም። ኣባይ ዘይነብር ዘበለ ከም ጨንፈር ንወፃኢ ተደርብዩ ይነቅጽ፣ ኣኪቦም ድማ ናብ ሓዊ ይድርብይዎ እሞ ይነድድ። ኣባይ እንተ ነበርኩም፣ ቃለይውን ኣባኻትኩም እንተ ኃደረ፡ እትደልይዎ ዘበለ ትልምኑ እሞ ይኾነልኩም። ብዙኅ ፍረ እንተ ፈሬኹም ኣቦይ በዚ ኪኸብር እዩ፣ ንስኻትኩም ከኣ ደቀ መዛሙርተይ ኽትኮኑ ኢኹም።” ዝብል ነበረ፣
ቅዱስነቶም ነታ ኣባይ ንበሩ እትብል ቃል ሓቀኛ ጉንዲ ዝኾነ ኢየሱስ ብዙሕ ፍረ መታን ክንፈሪ ከምዝዕድመና ከምዚ ክብሉ ገሊጾሞ፣
‘ካብ ገዛእ ርእስና ካብቲ ኣሲሩ ሒዙና ዘሎ ምቾት ካብቲ ውሕስነት ንክህበና ሓጺርናዮ ዘሎናዮ ነገራትን ንምውጻእን ኣብቲ ክፉት ባሕሪ ናይ ኣሕዋትና ግድነታት ከድና ንምስክርነት ክርስትናና ኣብ ዓለም ሰፊሕ ምስትንፋስ ንክንህቦ ትብዓት ክንረክብን ምስ ጐይታ ጠቢቅና ክነብርን ንጽዋዕ ኣሎና፣ እዚ ካብ ገዛእ ርእስኻ ውጽእ ኢልካ ንካልኦት ኣብ ጸገሞም ምርዳእን ካብቲ ሙታን ዝተንሠኤ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዘሎና እምነትን ንታርኽና ዘሰኒ መንፈስ ቅዱስ ዘሎና ርግጽነትን ይውለድ፣ ካብ ምስ ኢየሱስ ዘሎና ውህደት ይውለድ እምበር ብሓሳብን ብርእዮተ ዓለምን ዝጥንሰስ ኣይኮነን፣ በዚ ከኣ ከምቲ ኢየሱስ ዝገብሮ ነሕዋትና ክሳብ መወዳእታ እናኣፍቀርና ሠናይ ነገራት እናገበርና ክነብር ከኣ ትሑዛት ኢና፣
‘ናይ ሓደ ኣማኒ ናይ ፍቅሪ ሥራሕ ብመጽናዕትን መደባት ብምሕንጻጽን ወይውን ማሕበራዊ ረድኤትን ኣተሓሳስበን ዘስዕቦ ከይመስለና። እዝስ ካብቲ ምስ ኢየሱስ ምርኻብን ምሳኡ ጠቢቅካ ምንባርን እዩ ዝውለድ፣ ከምቲ ኣብ ወንጌል ዝሰማዕናዮ ንሱ ንዓና መሠረትን ጉንድን ኮይኑ ናብ ዓለም ከድና ክንሠርሕን ክነፍርን ምንጪ ኩለንትናና ኮይኑ መስመር ሕይወትና ምሳኡ ምርኻብ እዩ፣ በዚ ከኣ ኩልና ቅዱሳን ንክንከውን ዝተጸዋዕና ኢና፣ ከምቲ ጨንፈር ምስ ጒንዲ ጥቡቅ ርክብ ምስ ዝህልዎ ሕይወት ዘለዎን ፍረ ዝፈርን ንሕና እውን ምስ ጐይታ ከምኡ ዓይነት ርክብ ምስ ዝህልወና ናይ ሓዲስ ሕይወት ፍረ ናይ ምሕረትን ፍትሕን ሰላምን ክንፈሪ ኢና፣ እዚ ፍረ እዚ ከኣ ካብቲ ካብ ሙታን ተፈልዩ ዝተንሠኤ ክርስቶስ ዝተዓደለና እዩ፣ ቅዱሳን ኩሎም ነዚ እዮም ዝገበሩ፣ ከምቲ ኣብ ሓዋርያዊ ምዕዳን ተፈስሑ ወተሓሰዩ ተገሊጹ ከምዘሎ፣ ቅዱሳን ኩሎም ነዚ ጸጋ እዚ ተቀቢሎም ምስ ክርስቶስ ምሉእ ብምሉኡ ብምውህሃድ ንክርስትያናዊ ሕይወት ብምልኣት ክነብሩን ብክርስትያናዊ ናይ ፍቅሪ ሥራሕ ሠናይ ተግባር ከኣ መስኪሮማ፣
‘ቅዱሳን ንምዃን ኣቡናት ካህናት ገዳማውያን ገዳማውያት ወዘተ ምዃን ግድነት ኣይኮነን፣ ንሕና ኩልና ቅዱሳን ክንከውን ዝተጸዋዕና ኢና፣ ነዚ ብፍቅሪ እናነበርናን ኣብ ዕለታዊ ናብራና ኣብ ዝሃሎና ንሃሉ ምስክርነትና እናሃብና ኢና ንገብሮ፣ ኩልና ንቅድስና ዝተጸዋዕና ስለዝኾነ ቅዱሳን ክንከውን ኣሎና፣ ነዚ ከኣ በቲ ካብ ሙታን ተፈልዩ ዝተንሠኤ ክርስቶስ ዝልግሰልና ጸጋ ኢና ንገብሮ፣ ኣብ ዕለታዊ ናብራና እንገብሮ ሥርሕ ድዩ ዕረፍቲ ምስ ስድራና ነሕልፎ ግዜ ድዩ ምስ ማሕበረሰና እንነብሮ ኣብ ፖሎቲካዊ መሪሕነት ዘሎና ሓላፍነት ድዩ ባህላውን ሥነ ቊጠባውን ኣገልግሎት ንእሽቶ ነገር እውን ትኹን ምስ ክርስቶስ ብምውህሃድ እንተደኣ ገርናዮ ምስ ኣሕዋትና ብመንፈስ ፍቅርን ኣገልግሎትን እንተተመላለስና ነቲ ዝተጠመቅናዮን ወንጌላዊ ቅድስናን ብምላኣት ክነብሮ ኣየጸግመናን እዩ’ ቢሎም ምስ ኣስተምሃሩ ጸሎተ ንግሥተ ሰማያት ምስ ምእመናን ኣዕሪጎም፣
ድሕሪ ጸሎት ነታ ብዕለተ ቀዳም ኣብ ኽራኩፍ ሃገረ ፖላንድ ብጽዕቲ ንዝተባህለት ዓለማዊት ኣማኒት ሃና ክርዛኖውስካ ዘኪሮም ቀንዲ ምስክርነታ ምሉእ ሕይወታ ኣብ ኣገልግሎት ሕሙማት ኣወፍያቶ፣ እዛ ዕውቲ ብፅዕቲ እዚኣ ኣብቶም ተገልግሎም ዝነበረት ሕሙማት ገጽ ናይ ዝሳቀ ኢየሱስ ትርኢ ከምዝነበረት ድሕሪ ገሊጾም ንሕና እውን ናይዛ ሓዋርያ ሕሙማት ዝኾነት ዕውቲ ብፅዕቲ ኣብነት ንክንክተል ንለምን ኢሎም፣


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ።
ንዑ ደቂቅየ ወስምዑኒ ፈሪሀ እግዚአብሔር እመሀርክሙ።(መዝ ፴፫፡፲፩)
ደቀየ ፡ ንዑ ስምዑኒ ፍርሃት እግዚአብሔር ክምህረኩም እየ።(መዝ 33፡11)
እግዚአብሔር ዝፈትወኩም ሕጻናት ከመይ ኣሎኹም ፡ ናብዚ ሰዓትን እዝን ዕለትን ብሰላም ዘብጸሓና እግዚአብሔር ዝኸበረን ዝተመስገነን ይኹን። ልበ ኣምላክ ኣቦና ቅዱስ ዳዊት “ደቀይ ንዑ ስምዑኒ ፍርሃት እግዚአብሔር ክምህረኩም እየ” ከም ዝበለ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ንዝመጽእ ሰሙን ካብ ሰኑይ ክሳዕ ረቡዕ ዝቅጽል ፍርሃተ እግዚአብሔር እንመሃረሉ ጾመ ነነዌ ተባሂሉ ዝፍለጥ ጾም ክንጸውም ትእዝዘናን ትምህረናን እያ። ናይዚ ጾም እዚ ኣመጻጽኣ ድማ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ታሪክ ሰብአ ነነዌ (ታሪኽ ሕዝቢ ነነዌ)
ኣብ ሓንቲ ዓባይ ከተማ ነነዌ ዝነብሩ ህዝቢ ነበሩ። እዞም ህዝቢ ኣዝዩ ክፉእ ኃጢኣት ብምፍጻሞም ካብ እግዚአብሔር ነቢይ ዮናስ ከይዱ ካብ ኃጢኣቶም ክርሕቁን ናብ ፈጣሪኦም ንክምለሱ ክሰብኮምን ክምህሮምን ናብ ህዝቢ ነነዌ ተላእከ።
ዮናስ ግና እግዚአብሔር በዓል ብዙኅ ምሕረት እዩ ፡ ሰብ ነነዌ ከም ዝቕጽዑ ፈሊጦም እንተ ተነስሑ ክምሕሮም እዩ፡ ኣነ ድማ ሓሳዊ ነቢይ ኪብሓል እየ ኢሉ ትእዛዝ እግዚአብሔር ጥሒሱ ኻብ ገጽ እግዚኣብሔር ኪሃድም ናብ ተርሴስ እትወስድ መርከብ ረኺቡ ተሰቕለ።
እግዚአብሔር ድማ ናቢ ባሕሪ ህቦቡላ ንፋስ ሰደደ፡ እታ መርከብ ክትስበር ክሳዕ እትቐርብ ኣብቲ ባሕሪ ብርቱዕ ማዕበል ኾነ። እቶም ባሕረኛታት ኣዝዮም ተጨነቑ ዝገብርዎ ድማ ጠፍኦም፡ ነፍስ ወከፎም’ውን ነናብ ኣምላኾም ተማህለሉ። ምእንቲ ኺፈዅሰሎም ከኣ ነቲ ኣብታ መርከብ ዝነበረ ኣቓሑ ናብ ባሕሪ ደርበይዎ። በዚ ዅሉ ግና እቲ ንፋስ ምሕዳእ ኣበየ እታ መርከብ’ውን ክትስበር ደለየት። ዮናስ ግና ናብቲ ታሕታይ ክፍሊ እታ መርከብ ደቂሱ ነበረ። እቲ ሓለቓ መርከብ ንዮናስ ደቂሱ ምስ ረኣዮ ኣዚዩ ተገሪሙ፡ ሰብ ኵሉ ኣዚዩ ፈሪሑ ምእንቲ ከይመውት ይምህለልን ይጽልን ንስኻ ግና ደቂስኻ ኣሎኻ ተንስእ፡ ምናልባሽ እቲ ኣምላኽካ ከይንጠፍ እንተ መሓረና ናብ ኣምላኽካ ተማህለል በሎ።
ብድኅር እዚ ነሓድሕዶም እዚ መኸራ እዚ ብሰንኺ ሓደ ካባና መጺኡና ከይኸውን ዕጫ ነውድቕ ተባሃህሉ። ዕጫ ምስ ኣውደቑ ድማ ናብ ዮናስ በጽሔት።
ሽዑ ንዮናስ ብዛእባኻ እስኺ ንገረና ኢሎም ሓተትዎ። ንሱ ኸኣ፡ ኣነ እብራዊ እየ፡ ነቲ ሰማይን ምድርን ኣብኡ ዘሎ ኵሉ ዝገበረ እግዚአብሔር ኣምላኽ እየ ዘምልኽ። እግዚአብሔር ዝኣዘዘኒ ትእዛዝ ምፍጻሙ ፈሪሀ ክሀድም እየ ናብዚ ዝመጻኹ ምስ በሎም ኣዝዮም ፈርሑ፡ እቲ ባሕሪ ማዕባሉ እናባርትዔ ይኸይድ ብምንባሩ፡ ኣዚዩም ተረበሹ እሞ እቲ ባሕሪ ኺሀድኣልናስ እንታይ ንግባርካ በልዎ።
ንሱ ድማ እዚ ኵሉ መከራ እዚ ብሰንኸይ ስለዝረኸበኩም ንኣይ ናብ ባሕሪ ደርብዩኒ እሞ እቲ ባሕሪ ኪሀድኣልኩም እዩ በሎም። እንተኾነ ንዮናስ ናብ ባሕሪ ምድርባዩ ከቢድዎም ናብ ምድሪ ምእንቲ ክበጽሑ ኃይሊ ወሲኾም ምቕዛፍ ጀመሩ። ምዃን ምስ ኣበዮም ግና ኦ እግዚአብሔር ንልምነካ ኣሎና ምእንቲ ነፍሲ እዚ ሰብኣይ እዚ ኣይተጥፍኣና። ንስኻ ኦ እግዚኣብሔር ከም ዝፈቶኻዮ ጌርካ ኢኻ እሞ ንጹህ ደም ኣብ ልዕሌና ኣይተንብር ኢሎም ናብ እግዚአብሔር ኣእወዩ። ንዮናስ ድማ ናብ ባሕሪ ደርበይዎ፡ እቲ ባሕሪ ኸኣ ካብ ምንዋጽ ሀድአ። እቶም ሰባት ኸኣ መንክራት እግዚአብሔር ርእዮም ብእኡ ኣመኑ መስዋእቲ ሰውኡ መብጽዓውን ተማባጽዑ።
እግዚአብሔር ምሕረቱ ብዙኅ ኣምላኽ ብምዃኑ ንዮናስ ዚውሕጥ ዓብዪ ዓሳ ኣዳለወሉ። ዮናስ ኸኣ ኣብ ከብዲ ዓሳ ሠለስተ መዓልትን ለይትን ገበረ። ዮናስ ኣብ ከብዲ ዓሳ ኾይኑ ናብ እግዚአብሔር ኣምላኹ ብፍጹም ጣዕሳ ጸለየ። ኣብ መበል ሣልሳይ መዓልቲ እግዚአብሔር ኸኣ ነቲ ዓሳ ኣዘዞ ንሱውን ንዮናስ ናብ ምድሪ ተፍኦ።
ንዮናስ ኸኣ ተንስእ ናብ ነነዌ ናብታ ዓባይ ከተማ ኪድ ኣነ ዝእዝዘካ ኣዋጅ ኸኣ ኣውጅላ፡ ኢሉ ካልኣይ ጊዜ ኣዘዞ። ዮናስ ከምቲ ቓል እግዚአብሔር ናብ ነነዌ ከይዱ፡ ነነዌ ኣርብዓ መዓልቲ ጸኒሓ ኽትግምጠል እያ እናበለ ኣው ኢሉ ኣወጀላ። ሰብ ነነዌ ኸኣ ነዚ ምስ ሰምኡ ንኣምላኽ ኣመኑ፡ ካብ ዓበይቶም ክሳዕ ናእስቱኦም’ውን ወጮ ተኸድኑ። እዚ ወረ እዚ ናብ ንጉሥ ነነዌ በጽሐ፡ ካብ ዝፋኑ ወሪዱ ክዳን ንግሥነቱ ኣውጺኡ ወጮ ተኸድነ፡ ኣብ ሓሙዅሽቲ ድማ ተቐመጠ። እቲ ንጉሥ ድማ ንሰብ ነነዌ ኵሎም ኣምላኽ እንተ ተመልሰን እንተ ተጣዕሰን ሰብ ኮነ እንስሳ ካብ እክለ ማይ ይከልከል ወጮ ይከደኑ ዓው ኢሎም ድማ ናብ ኣምላኽ ሰማይ ምድርን የእውዩ። ነፍሲ ወከፍ ከኣ ካብ እኩይ ግብሩ ካብቲ ኣብ ኢዱ ዘሎ ዓመጽን ይመለስ ኢሉ ናይ ጾም ኣዋጅ ኣወጀ።
ብባሕርይኡም መሓሪ ዝኾነ እግዚአብሔር ካብ እኹይ ግብሮም ካብ ክፉእ መንገዶም ከም ዝተመልሱ ረኣየ። ስለዚ ከጥፍኦም ዝመደበ መሓሮንም ይቕረ በሎምን። ከምቲ ዝመደቦ ከኣ ኣይቀጽኦምን።
ዝተፈቶኹም ሕፃናት ከምቲ ኣብ ታሪኽ ሰብ ነነዌ ዝረኣናዮ እግዚአብሔር ኣምላኽ ንኣና ብዝተፈላለየ መንገዲ ካብ እኸይ ግብሪ ተመሊስና ብመንገዱን ብቅድስናን ክንመላለስ ይመኽረና እዩ፡ መለበምን ኣይግበርካ መለበምን ኣይኽላእካ ከምዝበሃል ካብቶም ቀዳሞት ሰብ ነነዌ ከም ዝረኣናዮ ሰብ ኮይኑ ዘይብድል ፡ ዕንጨይቲ ኮይኑ ድማ ዘይተኽኽ የለን እሞ ዝገበርናዮ ኃጢኣት ፈሊጥና ናብ እግዚአብሔር ብጾምን ጸሎትን ብሓባር ለሚንና ካብ እግዚአብሔር ምሕረት ከምእንረክብ ኣሚንና ዓመት መጸ ኩሉ ካብ ንእሽቶ ክሳዕ ዓቢ ብሓባር ጾመ ነነዌ ንጸውም ኣሎና።
እምበኣር ሕፃናት ካብዚ ታሪኽ እዚ እንታይ ንመሃርM
፩/ ትእዛዝ እግዚአብሔር ፈጣሪኻ ኩሉ ዝዓበየን ዝነኣሰን ኣብ እዋኑ ክፍጽም ከም ዝግብኦ
፪/ እግዚአብሔር መሓሪ ከምዝኾነ ክንጠፍእ ከምዘይደሊ
፫/ ካብ እግዚአብሔር ክርሕቕ ዝኽእል ሓደ ፍጡር እኳ ከምዘየለ
፬/ ካብ እግዚአብሔር ዘድልየና ብጾምን ጸሎትን ተስፋ ከይቆረጽና ምስ ንልምኖ ከም ዝገብረልና ተማሂርናዶM
ብካልእ ጊዜ ካልእ ታሪኽ ሒዝናልኹም ክሳብ ንመጽ እግዚአብሔር ጾምና ብሰላም ኣጀሚሩ ብሰላም የፈጽመና። ናብ ብርሃነ ትንሣኤኡ ድማ ብሰላም የብጽኃና።
ስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል ፡ ወለመስቀሉ ክቡር አሜን።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
- መንግስቲ እስራኤል ኣሲርዎም ዝነበረ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ከም ዝኾኑ ዝተነግረሎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ከም ዝፈትሐ ተገሊጹ።
- ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
- ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብሓደጋ መኪና ህይወቶም ስኢኖም።
- ንግስነት ቀጠር ኣብ ስዋኪን ሱዳን ሓድሽ ወደብ ክሰርሕ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ኣሎ
- መንግስቲ ሱዳን ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ
- ህግደፋዊ ዓፈና ኣብ መደብ ሽንግርዋ ብግልጺ ተነጸባሪቑ፡-
- ማሕበር ረድኤትን ምዕባለን ኤርትራ ሓገዝ ንምርካብ ትነጥፍ ኣላ።
- ዑደት ንረድኤት ብማሕበር ረድኤትን ምዕባሌን ኤርትራ
- The Afar cultural genocide in Eritrea prompts new united efforts against Eritrean government
- ደምዳሚ መግለጺ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ (ደግሓኤ) ዞባ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 29 guests and no members online
ኣንጻር’ቲ ኣብ ሊብያ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝካየድ ዘሎ ንግዲ ደቂ-ሰባት፡ ብተጣበቕቲ ሰብኣዊ ሰላት ዝተወደበ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ቅድሚ ቀጽሪ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ሊብያ ኣብ ፈረንሳ ተኻይዱ።
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 26 November 2017
ስጊንጢር ጉጅለ ህግደፍ፡ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘለዎ ጸገም ብሰላም ንምፍታሕ፡ መስርሕ ዘተ ክጅምር ተሰማሚዑ፡ ንመራሒ ዘተ ናብ ኤርትራ ከይኣቱ ከልኪሉ።
ጉጅለ ህግደፍ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ መስርሕ ሰላም ክጅመር ፈቒዱ ክንሱ፡ ኣካልን መራሕን ናይ’ቲ ዘተ ንዝኾኑ መራሒ ካቶልካዊት ቤተ-ክርስትያን ኢትዮጵያ ሊቀ ጳጳሳት ብጹእ ካርዲናል ብረሃነ የሱስ ሱራፌል ናብ ኤርትራ ከይኣትው ከም ዝኸልከሎም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ትሕተም ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ሪፖርተር ኣብ ናይ ሰንበት 19 ሕዳር 2017 ሕታማ ሓቢራ።
ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘለዎ ጸገም ብዘተ ክፍታሕ ድልውነቱ ኣረጋጊጹ፡ ናይ 11 ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ መራሕቲ ሃይማኖት ናብ ኤርትራ ክኣትው ፈቒዱ፡ ንሊቀ ጳጳስ ብጹእ ብርሃነየሱስ ምኽልካሉ ንብዙሓት ከም ዘገረመ፡ እቲ መስርሕ ሽምግልና ግን ይቕጽል ከም ዘሎን ኣረዲኣ።
ኣብ ዝወዓሎ ዘይሓድር ብመሰልን ረብሓን ህዝብታት ኤርትራ ዝጣላዕ ጉጅለ ህግደፍ፡ ልክዕ ከም’ቲ ኣብ ባድመ ስዕረት ኣብ ዘጋጠመሉ ሰሙን ዘርእዮ ዝነበረ ምሽክንክን፡ ናይ ትምክሕቲ ቃናኡ ቀይሩ፡ ጎደቦና ጎደቦና የዘውትር፡ ናብ’ቶም ድሕረ መራሕቲ ሃይማኖት ዘለው ርእሰ ሓያላን ጽግዕግዕ ይብል ከም ዘሎን ዝተፈላለዩ ፈለጥቲ ውሽጢ ክገልጹ ጸኒሖም ኣለው።
ኣስማት ዝርዝር ኣፍሪቃውያን ግዳያት ባሕሪ ከም ዝወጽአ፡ ኤርትራውያን ግዳያት ድማ ቀዳማይ ቦታ ሒዞም ከም ዝርከቡን ተገሊጹ።
ዴር ታገስ ስፒዩጌል ዝተባህለት ዕለታዊ ጋዜጣ ጀርመን፡ ናይ’ቶም ካብ ሽግር ክወጽኡ ህይወቶም ከድሕኑ ባሕሪ ኣቋሪጾም ናብ ምድሪ ኤውሮጳ ክሰግሩ ዝፈተኑ’ሞ ኣብ ባሕሪ ብምጥሓል ክቡር ህይወቶም ዝሰኣኑ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ዝሓዘ ኣስማት ዝርዝር ከም ዝተገልጸ፡ ኤርትራውያን ግዳያት ብብዝሒ ኣብ ቀዳማይ ቦታ ሒዞም ከም ዘለውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
እዚ ልብኻ ዘንድድ መዓንጣኻ ዝኹምትር ብዝብል ዝተገልጸ ዝርዝር ኣስማት ግዳያት፡ 40 ገጻት ዘለዎ ኮይኑ፡ 33,293 ግዳያት ዝተምዝገብሉ ማዕበራዊ ዕንወት’ዩ ክትብል እታ ጋዜጣ ምጽብጻባን ኣሶሰይትድ ፕሬስ ሓቢሩ።
ኣንጻር’ቲ ኣብ ሊብያ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝካየድ ዘሎ ንግዲ ደቂ-ሰባት፡ ብተጣበቕቲ ሰብኣዊ ሰላት ዝተወደበ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ቅድሚ ቀጽሪ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ሊብያ ኣብ ፈረንሳ ተኻይዱ።
ካብ ካልእ ግዝያት ብዝኸፍአ ኣብ ምድሪ ሊብያ ሃይሃይታ ንግዲ ደቂ-ሰባት ይካየድ ከም ዘሎ፡ እቶም ንባርነት ዝሸየጡ ዘለው ስደተኛታት ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ተበጊሶም ናብ ኤውሮጳ ክሰግሩ መደብ ዝነበሮም’ሞ ብምልሻታት እታ ሃገር ኣብ ቀይዲ ድሕሪ ምእታዎም ዝፍጸም ዘሎ ኢ-ሰብኣዊ ገበን ከም ዝኾነን ነዚ ብምኹናን መንግስታት ነዚ ጉዳይ’ዚ ንምዕጋትን ግዳያት ንምድሓንን ብተግባር ክብገሱ ዝሓተት ከም ዝኾነን ተሓቢሩ።
እቲ ኣንጻር ንግዲ ባርነት ዝተወደበ ሰላማዊ ሰልፊ ብ18 ሕዳር 2017 ከም ዝተኻየደ፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ፍሉጣት ሰባት ዝወደብዎን ዝተሳተፍዎን ኮይኑ፡ ኣይፋል ንባርነት ዝተጻሕፎ ማሊያ ለቢሶም፡ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ተቐባልነት ዘለዎ መንግስቲ ሊብያ ቅልጡፍ ስጉምቲ ክወስድ ከም ዝጸወዑን ኣቓልቦ ብዙሓትን ግዱሳትን ስሒቡ ከም ዘሎን ረድዮ ኤረና ብ21 ሕዳር 2017 ጸብጺባ፡
ብካልእ ዜና ጃፓን ኣብ ጅቡቲ ዘለዋ ወተሃደራዊ መደበር ዝያዳ ከተስፈሖ መደብ ከም ዘለዋ፡ ሚኒስትሪ ምክልኻል እታ ሃገር ብ18 ሕዳር 2017 ብወግዒ ምግላጹ፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ኣዝዩ ኣገዳሲ ስትራተጂካዊ ቦታ ተደኲናት ትርከብ ንእሽቶ ሃገር ጅቡቲ፡ ናይ ኣመሪካ፣ ፈረንሳ፣ ቻይና፣ ጃፓን፣ ስዑዲያ ወተሃደራዊ መደበራት ከም ዘለዋ ኤረና ወሲኻ ገሊጻ።
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ድሕሪ ሃገረ ጅቡቲ ብመነሃርያ ናይ ወጻኢ ወተሃደራዊ መደበራት ትስራዕ ኤርትራ ምዃና፡ ክሳብ ሕጂ ናይ ስዑዲያ፣ ኢማራት ዓረብ፣ ግብጺ፣ እስራኤል መደበራት ከፊታ ከም ዘላ ክግለጽ ምጽንሑ ዝዝከር’ዩ።
ናይ ዙምባብዌ ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ ን37 ዓመት ሒዝዎ ካብ ዝጸንሐ በትረ ስልጣን ወሪዱ።
ወዲ 93 ዓመት ሮበርት ጋብርኤል ሙጋበ ሕጋዊ ናይ ምምራሕ ግዜኡ ከይወደአ፡ ቅድም ክብል ንናይ ጸጥታ ሓላፊ ድሒሩ ንምክትሉ ብምብራሩን ስልጣኑ ናብ በዓልቲ ቤቱ ከሰጋግሮ መደብ ኣለዎ ብዝብል ከዘራርብ ድሕሪ ምቕናዩ፡ ኣብ ሰልፊ ዛኑ፣ ሓርበኛታት ብጾቱ፣ ጀነራላቱ፣ ኣብ ቀረባ ርሕቀቱ ዝርከቡ ፈተውቱ፡ ቅሬታ ከም ዝፈጠረ፡ ብሰላም ስልጣኑ ክሓድግ ኣይፋል እንተኢሉ ድማ ብዝፈጸሞ ጉድለት ክኸስዎ ከም ዝኾኑን ብምሕባር ከዘራርብዎ ከም ዝቐነዩ፡ ንሱ ግን እዚ ስልጣን እግዝኣብሄር’ዩ ሂቡኒ እዝግኣብሄር ድማዩ ዘሕድገኒ ብምባል ከም ዘሓንገደ፡ ኣብ መወዳእታ ሃገራዊ ባይቶ ንውሳነ ኮፎ ምስ በለ ደብዳቤ ጽሒፉ ስልጣኑ ከረክብ ፍቓደኛ ምዃኑ ምሕባሩን ኣባላት ባይቶ ንውሳኔኡ ብሓጎስ ከም ዝተቐበልዎን ካብ’ታ ሃገር ዝተቓለሐ ዜና ኣረጋጊጹ።
ሮበርት ሙጋበ ንሃገሩ ሰሪሑላ’ዩ ነጻ ኣውጺእዋ’ዩ። ንስለ ጠቕሚ ህዝቢ ክበሃል ምስ ምዕራባውያን መንግስታት ዓይኒን ሓመድ ኮይኑ’ዩ። ብ21 ሕዳር 2017 ን37 ዓመታት ብፕረዚደንት ሒዝዎ ንዝነበረ ፖለቲካዊ ስልጣን ብወግዒ ብደብዳቤ ንባይቶ ምሕባሩ፡ ኣፈ ባይቶ ናይ’ታ ሃገር ድሕሪ ምግላጹ፡ ህዝቢ ዙምባብዌ ናብ ጎደናታት ወጺኡ ሓጎሱ ብሆታን ዕልልታን ከም ዝገለጸ፡ ሙጋበ ብዘይ ዝኾነ ደም ምፍሳስ ስልጣኑ ምርካቡ ንብዙሓት ከምዘገረመን ከምዘደነቐን ማዕከናት ዜና ይጽብጽባ ኣለዋ።
ድሕሪ ወግዓዊ ምርካብ ስልጣን ናይ ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ፡ ነቲ ዝተፈጥረ ናይ ስልጣን ባዶነት፡ በቲ ዘባረሮ ምክትሉ ኢመርሰን ምናንጋግዋ ክምላእ ምዃኑ ሰልፊ ዛኑ ምሕባሩ፡ ሰራዊት እታ ሃገር ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ ላዕለዎት ጀነራላት ዝተጠቕምሉ ሜላን ንህዝቢ ዘርኣይዎ ውግንናን ኣብ ታሪኽ ፍሉይ ቦታ ዘውህቦም ኣብነታዊ ተግባር ምዃኑን ዝተፈላለዩ ወሃብቲ ርእይቶ ይገልጹ ኣለው።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰልማን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 24-11-2017
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ንከተማ ኣዲስ ኣበባ ምስ ከባቢ ዓድታት ንምጽንባር ዝወጽአ መደብ ብምቅዋም ዝጀመረ ናዕቢ: ኣብ መንጎ ኣምሓራን ኦሮሞን ግጭት ከም ዝወልዐ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ገሊጹ:: ኣብ ወረዳ ኣመያ ክልል ኦሮምያ ብታሕሳስ 12 ብዝተኻየደ ግጭት ብዙሓት ከምዝሞቱን ከምዝቖሰሉን ኣባይቲ ከምተቓጸለን ተፈሊጡ::
ምክትል ሓላፊ ፈደራል ኮንግረስ ኦሮሞ በቀለ ገርባ
ሰላማዊ ሰልፊ ደለይቲ ፍትሒ ኣንጻር ዳንኬራ ህግደፍ
ብዕለት 13.12.15 ደለይቲ ፍትሒ ስታቫንገር ኣብ ልዕሊ እቲ ብህግደፍ ዝተገብረ ዳንኬራ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣካዪዶም። ኣብቲ ኖርወጃውያን መራሕቲ ሰልፍን ጋዜጠኛታትን ዝተሳተፉዎ ሰላማዊ ሰልፊ ተኽለ ፈዳይ ዝተባህለ ዕሱብ ህግደፍ ብመኪና ብናህሪ ብምምጻእ ነቶም ደለይቲ ፍትሕን ኖርወጃውያንን ክረግጾም ፈቲኑ። ድሕርዚ፡ ሓደ
መድረኽ ኣብቲ ባዕሉ ዘዳልዎ ውራይ ንዝደለዮ ውድብ ጽዊዑ ንዘይደለዮ ንከይጽውዕ መሰሉ’ዩ። ዘይተሳተፍና ኢልና ንሓምመሉ ጉዳይ’ውን የብልናን። እንተኾነ ግን ዝኾነ ኣካል እቲ ዝብሎን እቲ ዝገብሮን ሓደ እንተኾነ ወይ’ውን ኣጸቢቑ እንተዝቀራረብ ይሓይሽ ንብል። መድረኽ፡ ፖለቲካዊ ውድብ ኣይኮንኩን፡ ቀንዲ ዕማመይ ግን ንተረሓሒቖም ዘለዉ ፖለቲካዊ ውድባት ምቅርራብ’ዩ ዝብል። እንተኾነ
መምዘኒ ልቦናን ቅንዕናን ናይ ሓደ ውድብ ወይ ውልቀሰብ፡ ምስ ብመትከልን ስነሓሳብን ዘይቃዶወካን ዘይሰማምዓካን እናበዳህካን እናተዓጻጸፍካን ዝመደብካዮ ዕላማ ኣብ ተግባር ምውዓል’ዩ። ትረብሓሉ ዕድላት እንተሎ ድማ ማለት ንዋታውን ሰብኣውን ክሳራታትካ ዘውሕድን ግዜኻ ዝቁጥብን እንተኾይኑ፡ ዋላ’ውን ምስ ደመኛ ጸላኢኻ ኣብ መኣዲ ዘተ ቀሪብካ ንመሰረታዊ ድሌትካ ብዘይጻረር፡ ዋጋዕዳጋ ክትገብርን
ኤውሮጳዊ ሕብረት፣ ‘ንምምካት ድኽነት’ ብዝብል ምኽንያት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ካብ’ዚ እዋን’ዚ ክሳብ 2020 ኣብ ዘሎ ዓመታት ዝወሃብ ናይ 200 ሚልዮን ይሮ ሓገዝ ከምዝፈቐደሉ ‘ዲፕሎማት ኒውስ ኔት ዎርክ’ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ሓቢሩ።
እዚ ወትሩ ‘ሰሜን ኮርያ ናይ ኣፍሪቃ ተባሂሉ ዝውቀስ፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ብኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት
ህዝቢ ብገዛእቱ ምስ ዝጭቆን፥ ዝግፋዕ ፥ እምብለይ ብዓመጽቲ ኣይግዛእን ኢሉ ኩሉ መሰላቱ ንምውሓስ ልክዕ ቆፍኡ ከምዝተተንከፈ ንህቢ ብሓባር ከምዝለዓል ካብ ታሪኽ ዝርኤናዮን ዘንበብናዮን ሓቂ እዩ።ነዚ ናዕቢዚ ከኣ ሰውራ ወይ ህዝባዊ ናዕቢ ኢልና ንጽውዖ።
ኣብ ዓለምና ዝተኻየዱን ዝካየዱ ዘለዉ ሰውራታት ምስ እንርኢ ( እንዕዘብ ) ኣበገስቱ መብዛሕትኦም
ሎሚ ቅነ ስልጣን ብኣቃራጺ መገዲ ኣስመራ ዝኣተወት መሲሉዎ ዝተሓጎሱ ምናልባት ናይ ቀደም ናይ ሱሳታትን ሰብዓታትን ተጋደልቲ ክህልው ይኽእል ይኸውን። ቁሩብ ዝን ኢሎም ምስ ዝሓሰቡ ግና እቶም ብሰማንያታትን ተሰዓታትን ዝተወልዱ ደቆምን ደቂ ደቆም ግን ፈጺሙ ከምዘይ ስዕቡዎም ምስ ፈለጡ እንታይ ተሰሚዕዎም ይኾውን። ናበይ ኢዩ እቲ ጉያ
ሓጺር ታሪኽ ሂወት ሓውና ኣብረሃም ገብረየሱስ ምሕረትኣብ
ሎሚ ንንፈተዎ ሓውና፣ መሓዛናን ብጻይናን ኣብረሃም ገብረየሱስ ምሕረትኣብ ክንፉነዎ ከሎና ዝስመዓና ሓዘን ወሰን የብሉን። ኣብረሃም ሰኑይ ታሕሳስ 07, 2015 ኣብ ከተማ ኦፍንባኽ ድሕሪ ክግበረሉ ዝጸንሐ ዕቱብ ናይ ሕክምና ክንክን ዓሪፉ።
ኣብረሃም ኣብ የካቲት 09, 1971 ኣብ መበቆል ዓዱ እምባደርሆ
ተልእኾ ኣባላት ሕብእቲ ሰልፍታት። 11.12.15፡
ኣብ ዝሓለፈ ኣርእስተይ ንሎሚ “ጥራጥ ዝቐርቀረ ነይዘልል” ክብል ምዃነይ ተቛጺረኩም ምንባረይ ትዝክሩ ኢኹም። ግናስ በዛ መገዲ’ዚኣ ክሓልፍ መሪጸ ኣለኹ’ሞ ተጸመሙኒ።
እወ፡ ወዮ ግዜ ግዲ ረቒቑስ ወዲሰብ ንርእሱ ታሪኽ ኮይኑ ንዝተርፍ ብታሪኽ ዝግደስ ሰብ እናሰሓወ ምኻዱን ኣውራ ን ዝኾነ ትረኻ ሰብ ውዕሎ ጸለመን
ታሕሳስ 2. 2015 ናይ ሳንብአርናርዲኖ ካውንቲ ናይ ክባብያዊ ጥዕና ሰራሕተኛታት ሰሚናር ኣብ ዘካይድሉ ዝነበሩ ጊዜ ሓደ ካብቶም ሰራሕተኛታት ምስ ሰበይቱ ናይ ሽበራዊ ተዂሲ ብምኽፋት 14 ሰራሕተኛታት ክቐትሉ ከለዉ 21 ድማ ብከብኢድ ቆሲሎም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ሓውናን ወድናን ኢሳቕ ገብረስላሴ ኣማንዮስ ሓደ ካብቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰራሕተኛታት
ኣስማት
ፍሥሓየ መብራህቱ © Copyright 2003
ስም ይመርሕ ጥዋፍ የብርህ
ብዝብል ምስላ መተንብህ
ኣስማት ጀመርና ክንረቍሕ
ክንሓሪ ክንቈርሕ
ካብ ባህሊ ርሒቕና
ተስፋ ሓጎስ ነጋሽ ደስታ ባህታ
ድሑር ኣስማት ቆጺርና
ሓርነት ናጽነት ማሕታ ወጋሕታ
ዓወት ድፋዕ ፈንቅል
ብድሆ ዝብልውን ሓረና
መግለጽ ቅልጽም ጕብዝናና
ኣይሽዑንድዩ ዝሓከለ ልባትና
ዝረሓቐ ካብ ናይ ወለድና
ዝኾብለለ ካብ ባህልና
ቅሳነት ጸዊዑ ኣይቀሰነ
ልዋም ኣውጺኡ ኣይኖመ
ሓሊማሉ ድሙዕ ኣይኣለመ
ራህዋ ስኢኑ እነሆ
ተጋዳላይ ግዳይ ድዩ ወይስ ጠንቂ
ናይቲ ጉዕዙይ ህግደፋዊ ፖሊሲ
ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም
3ይ ክፋል 08/12/2015
ኣብ 2ይ ክፋል ከምዚ ክብል ኢየ ተፋንየኩም
“እዚ ክብ ኢለ ዝገለጽኩዎ፡ ገለ ካብ ኩነታት ተጋደልትን ሓለፍትን ህዝባዊ ግምባር ኣብ ድሕሪ ናጽነት ኢዩ። ብውሑዱ ድማ፡ ነቲ ንተጋደልቲ ከም ሓደ ቀጸላ ናይ ሕ/ሰብና ምስ ህዝቢ ከባእሶም ጥራይ
ወየ! ኣነ!!!!ወየኣነ!!!! ወየኣነ!!!!!!!
ኣይግድን!!!ኣይግድን ዝዘበነ!!!
ኣይነበረን ወርሓቱ ሎሚቕነ
ናይ ምምስጋን ግዜ! ሓጎስ እዋነ
ጉድ እምበር!!ተረኺቡ ንዓለም ዘሕዘነ
ዘይተጸበናዮ!!ጥፍኣት ሓወይ ክስእነ።
ዝተመርጸት ሮቡዕ ነይራ ታማዓልቲ
ዓመት ተወዲኡ ንመጻኢ ፈለምቲ
ብሓጎስ ክትፋኖ ዝተገብረ ትጽቢቲ
ተቐሪቦም ንስሓቕ ምስ ትዕግስቲ
ዘራጊቶ ኸሎዶ!! ጽሩይ ማይ! ነየስቲ
በርቂ ኣንጞደጎደ ቡምባን ጠያይቲ
ኣድራጋ ተተኮሰ ሕሱብ ብዓመጽቲ
ሓወይ ቀዚፎሞ! ምስቶም፡ መሳርሕቲ
ኮይኑ ኢሳቕ ጂግና መቓዝፍቲ።
ወየ!!!!!ወየ!!!!!!ወየ!!!!
ኢሳቕ ሓወይ ካብ
ኣብዚ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ኣብ ፍራንክፈርት ቀጺሉ ድማ ኣብ ናይሮቢ “ተቓወምቲ ውድባት ንምቅርራብ” ብዝብል ምኽንያት ብመድረኽ ዝተበገሱ ክልተ ምስጢራውያን ኣኼባታት ድሕሪ ምክያዶም፣ መድረኽ “ከምዚ ዝበሉዎ ዓወት የለን፣ ተዓዊትና!” ኢሎም፣ ስዋኣ ከምዝመቀረላ ብዓልቲ ውራይ በብዝረኸቡዎ ማይክሮፎን ክእንተቱ ቀንዮም ኣለዉ።
እቲ ምስሌኔ ንምስሌነ ተራኺቦም ዘካየዱዎ ድግስ፣ ንዓኣቶም ኮነ
ኣብ ሳንበርናንዲኖ ካሊፎርንያ ሰብኣይን ሰበይትን ብዝኸፈትዎ ግብረሽበራዊ ተኹሲ ሂወቶም ካብ ዝሓለፈ 14 ኣሜሪካውያን: ኢሳቕ ኣማንዮስ ገብረስላሰ ዝተባህለ 60 ዓመት ዝዕድሚኡ ኤርትራዊ ከምዝርከቦም ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን:: እቲ ብ2 ታሕሳስ ብዘጋጠመ መጥቃዕቲ ሂወቱ ዝሓለፈ ኤርትራዊ ኣብ ሃገሩ ካብ ዘሎ ሕሱም ናብራ ብምምላጥ ናብ ኣሜሪካ ብ2000
ኣብ ኣስመራ፣ ከባቢ እምባጋልያኖ፣ ብ 24 ሕዳር ናብ ሰሉስ ኣብ ዘውግሐ ለይቲ፣ ሓደ ኣቶ ተኽለ በየነ ዝተበህለ ብዓል ሓዳር በቲ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ዘዕጠቖ ብረት ኤሳ ገብራይ ንዝተባህለት ብዓልቲ ቤቱ ለኪሙ ነብሰ ቅትለት ከምዝፈጸመ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ኣብቲ ‘ቲ ዕለት ‘ቲ ብኡንብኡ ነቶም ግዳያት
ክቡራት ኣሕዋት ሰላምታይ ብምቕዳም ካብ ዕድመ ዝጸገቡ ለባማት ዘዋህለልኩዎ ዕላል ከካፍለኩም።
ኣብ ሓደ ዓዲ ክልተ ሓያላት ኣጉባዝ ኔሮም። ካብ ደቂ ዓዲ ከኣ ክደፍሮም ዝፍትን ኣይነበረን። ግን ዋላ’ኳ ሓያላት እንተኾኑ ሓያላት ኢና ኢሎም ዝፈጸሙዎ በደል ኣይነበረን። ምስ ዓብን ንእሽቶን ብሰላም ይነብሩ ኔሮም። ባይቶ ዓዶም ልዕሊ ኩሉ
ብመሰረቱ ኣብ ሓደ ሃገር ዝካየድ ህዝባዊ ቃልሲ እንተ-ተኻኢሉ ኣብ ውሽጢ ሃገር ክኸውን ዝምረጽ ኢዩ። ከም ስርዓት-ህግደፍ ዝኣመሰለ ህልም ዝበለ ዲክታተር ኣብ ውሽጢ ቃልሲ ንኽካየድ ስለ ዘየፈቅድ ግን፡ ኣብ ሓደ ጎረቤት-ሃገር ክካየድ ናይ ግድን ይኸውን።ኣብቲ ዝሓለፈ ብረታዊ ቃልስና’ውን ብዘይካ ሓገዝ ጎረቤት ሱዳን ናጽነት “ኣይምተረኽበን” እኳ እንተ-ዘይበልና
እቲ ብሰንኪ ኣጕል ውልቀምልካዊ ምሕደራ ስርዓት ኢሳይያስ ድሮ ኣብ ዓዘቕቲ ድኽነትን ምረት መነባብሮን ጥሒሉ ክሳቐ ዝጸንሐ ውጹዕ ህዝብና፣ ብፍላይ ድሕሪ ‘ቲ ኣብ ዝሓለፈ ቕንያት በቲ ምልካዊ ስርዓት ዝተኣታተወ ምቕያር ባጤራ ናቕፋን ዘይርጡብ ኣተገባብራኡን፣ ቀረብ ሃለኽቲ ብምስኣኑ ኣብ ታሪኹ ገጢሙዎ ዘይፈልጥ ስእነትን ጥምየትን ኣጋጢሙዎ ሸቐልቀል ይብል
ምልክን ምልካዊ ስርዓትን ብስሙር ህዝባዊ ሓይሊ ካብ ስሩ ቦርቚቕካ ከልግስ ዘለዎ እምበር ብለግቦ፡ ለጋግቦ ኣቢልካ ዝሕሰብን ዝህቀንን ከንቱ ፈተነታትን፡ ንዘላቒ ፍታሕ ህዝቢ ኤርትራ ዘገልግል ኣይኮነን። ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ኮሎራዶ፡
ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ኮሎራዶ፡
ኣብ ከተማ ደንቨር (ኮሎራዶ)፡ ሕዳር 29, 2015 ዝተሳናደአ ህዝባዊ ኣኼባ ብዓወት ተሳላሲሉ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ሳልስቲ ንጋዜጣ ሪፖርተር ካብ ዝሃቦ ዝተፈላለየ ኣርእስታ ዝሓቖፈ ቃለመጠይቕ ንጉዳይ ኤርትራን: ህግደፍ ወደብ ዓሰብ ስዑድያን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ የመን ንዘካይድኦ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ብዛዕባ ምፍቃዱ ተወሲዱ ተተርጉሙ ዝቐረበ:;;
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ሃይለማርያም ደሳላኝ:-
ብዛዕብ ዝምድና ኢትዮጵያን ኤርትራን ብዝምልከት ብተደጋጋሚ ንህዝቢ ከም እንገልጾ:
ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ 18 ኣዋርሕ ከምዝድረት ከምዝገበረ ብፍላይ ንዲፕሎማሰኛታት ንምትላል ዝዘርግሖ ወረ ጻዕዳ ሓሶት ምዃኑ ከምዘረጋገጸ፣ ኣምኒስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ዘውጽኦ 57 ገጻት ዘለዎ ሰፊሕ ጸብጻብ መስኪሩ።
ኣሚኒስቲ ኢንተርናሺናል፣ ካብ መፋርቕ 2014 ንደሓር ናብ ስደት ምስ ዝመጽኡ ልዕሊ 72 ኤርትራውያን ኣብ ዘካየዶ ቃለመጥየቓት
ዉደባና ነጽፍፍ ብዉሑሉል መንገዲ፡ዘእቱ፡ንዓዲ፡
ብልዝብ ብሲኒት ናይ ሓባር ማአዲ ምህርታዊ ዓውዲ፡
ቅድም ቀዳድምና ሓድነትና ዕርዲ ጓልና ይኹን ወዲ፡ ኣብ ሓንቲ ማአዲ፡ ብልፍንቲ ጽምዲ፡
ካብ ጉይይ ምዓል ክሳድ ምሓዝ ኢዩ ቁምነገሩ
ኩዳና ነሕጽሮ ስምራ ንግበረሉ፡ ስቓይና ኣይንረሩ፡ ሽግር መከራና፡ ይኺድ ንሓዋሩ፡፡
“ዓይነትን ኣባልነትን ሕቡኣን ሰልፍታት” 02.12.15፡
ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፈይ ብዛዕባ ኣጀማምራን እጃምን ናይታ ብርሱን ሃገራውነት ብምስጢር ዝተጀመረት ሃግራዊት ሰልፊ ጠቒሰ ነይረ። ምስ ግዜ ግና ብቕዓት ግንባር ልዕሊ ዓቕሚ ሰልፊ ስለዝተወንጨፈ ወያ ሕብእቲ ኣብ ውሽጢ ግንባር ተዋሕ ጠት’ሞ ንኣገዳስነታ ብዝምልከት ኣብ ሞንጎ ኣቦ መንበራን ላዕለዎት ሓለፍታን ርሱን ክትዕ
ውልቀ መላኺ ኢሳያስ፡ ንኤርትራን ህዝባን ከጥፍእ ከምዝዓጠቀ፡ ሓራዲ፡ ዘማዊ፡ ሰኽራም፡ ቂምተኛን ገባትን ምዃኑ ብተግባር ንዕዘቦን ኣብ ነብስና ማእለያ ዘይብሉ ኣደራዕ ይወርድ ስለዘሎን መስካሪ ዘድልዮ ኣይኮነን። ናትና ቀዳምነታትን ኣድህቦን ድማ ኣብ ምርግጋጽ ክብርና፡ መንነትና፡ መሬትናን መጻኢ ዕድልናን እምበር ኣብ ምጽራይ ወለዶን መንነትን ኢሳያስ ኣፈወርቂ ወርቃዊ ግዜናን
ተጋዳላይ ግዳይ ድዩ ወይስ ጠንቂ
ናይቲ ጉዕዙይ ህግደፋዊ ፖሊሲ
ታደሰ ኪዳነ በርሚንግሃም 30/11/2015
2ይ ክፋል
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ ክፋል ናይ ጽሑፈይ፡ ከምዚ ክብል ኢየ ተፋንየኩም። “እቶም ግዳያት ናይ ዘይውርዙይ ዘለፋታት ኮይኖም ዘለዉ፡ ሃገራዊ መንነት ዘዕተሩ ጀጋኑ ተጋድልቲ፡ ኣብታ ብደሞም ዝተረጋገጸት፡ ብግህደፍ `ቁማር` ዝተባህለት ሃገሮም፡ ነቲ ብዕጽፍጻፍ ዝዓብዮም ጸላኢ ስዒሮም
እስኪ ፍልይ ብዝበለ ኣቀራርባ መልኽተይ ኣነጺረ ንባዕለይ ተረዲአ፣ ንኻልኦት ከም ዝርድኦም ገይረ ከቕርቦ ክፍትን። ከምቲ ምስላ፡ ነቲ ዝሓለፈ ክትቅይሮ ዘይትኽእል ግን ንመጻኢ ክትልውጦ ትኽእል “You can’t undo the past but you can change the future” ከም ዝበሃል፣ ንሕና ኤርትራውያን ከአ ኣብቲ ዓመታት ዘሕለፈ ድኹም ኣሰራርሓ
ሓላፊ ንግዳዊ ባንክ ኤርትራ ኣቶ የማነ ተስፋይ ብምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ከምዝተኣስረ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፣ ሓላፊ ንግዳዊ ባንክ ኣቶ የማነ ተስፋይ፣ ንቀጥታዊ ምትእትታው ኢሳይያስ ኣብ መስርሕ ምቕያር ባጤራ ናቕፋ ብምቅዋሙ እዩ ግዳይ ማሕዩር ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኮይኑ ዘሎ። ቁጽሮምን ኣስማቶምን ዘይተነጸረ ካልኦት ሓለፍቲ
ጳጳስ ካቶሊክ ፍራንሲስ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ኣብ ሓደ መጊድ በጺሖም ኣብ መንጎ ኣምንቲ ክርስትናን እስልምናን፣ ዘሎ ጽልእን ቅርሕንትን ደው ኢሉ ብስኒት ክትካእ ብምምሕጻን ኣብ ኣፍሪቃ ዘካየዱዎ ሰፊሕ ዑደት ከምዝዛዘሙ ሮይተርስ ሓቢሩ።
ንሶም ኣብ መግለጺኦም፣ “እቶም ኣብ ኣምላኽ ንኣምን ኢና ዝብሉ ኩሎም ደቂ ሰብ፣ ናይ ሰላም ሰባት
ኣብ ካናዳ እትርከብ ማኒቶሊን እትብሃል ደሴት ንሓሙሽተ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዑቕባ ክትህብ ምዃና ‘ሳድበሪ ስታር’ ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ምምሕዳር ናይታ ደሴት ሓፈሻዊ ኣኼባ ተቐማጦ ብምግባር ስደተኛታት ንምቕባል ድሕሪ ዝበጽሖ ውሳኔ ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ብምርኻብ እዩ ነቶም ኣብ ሱዳን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ዝነበሩ ሓሙሽተ
መኒኻ ኣብ መቃብር ስዉኣት ትስዕስዕ ዘለኻ
መኒኻ ግዱዓት ወለዲ ተንብዕ ዘለኻ
መኒኻ ብዕድል ህጻናት ትላገጽ ዘለኻ
መኒኻ ብደም ኣሕዋትካ ትስውድ ዘለኻ፡ እምበር’ዶ-ኤርትራዊ ኢኻ!!
መኒኻ ኣደ ሓርበኛ ተሕዝን ዘለኻ
መኒኻ ኣቦ ጅግና ተቋሽሽ ዘለኻ
መኒኻ ብህይወት ንጹሃት ትጣላዕ ዘለኻ
መኒኻ ብኽቱር ስስዐ ዓዊርካ ዘለኻ፡ እምበር’ዶ ብዓል ሕልና ኢኻ!!
መኒኻ ወገንካ እናተረግጸ ኣስቂጥካ ዘለኻ
መኒኻ ሃገርካ
ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ፡ ከም መቀጸልታ ናይቲ ብሒም ዝበለ ይተሓጎም ዝብል ጨፍላቂ ፖሊሲታቱ፡ ምስ ምቅያር ባጤራ ናቅፋ ብዝተኣሳሰር ጉዳያት ምስ ሓለፍቲ ንግዳዊ ባንኪ ኤርትራ፡ ሚኒስትሪ ፋይናንስ፡ ሚኒስትሪ ንግድን ኢንዱስትሪን ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍን ኣብ ምፍጣጥ ኣትዩ ከምዘሎ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
እቶም ምንጭታት ከምዝኣመትዎ፡ ንትግባረ ምቅያር ባጤራ
በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ብስምምዕን ኣውንታዊ ራኢን ናይ ኩሎም እቶም ኣብ በይ ኤርያ ዝርከቡ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት ምርኩስ ጌሩ ዝተመስረተ፡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንምንጋስ ብኹሉ ዓቕሙ ዝሰረሕ ዘሎ ምትእኽኻብ ‘ዩ። እዚ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ኣብ ሕዳር 2013፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ላምፐዱሳ ዘጋጠመ ዝስካሕክእ
ብዛዕባ መጻኢ መደብ ዕዮናን፡ ህሉው ኩነታት ሃገርናን ንምዝታይ ብኽብሪ ንዕድም።
ዕለት፡ ቀዳም 12 ታሕሳስ 2015
ግዜ፡ ካብ ሰዓት 13:30 - 17፡00
ቦታ፡ Kistaträff, Finlandslokalen
ግዜኹም ኣኽቢርኩም ንኽትመጹ ንላቦ።
ብደሓን ምጹ።
ሽማግለ ማሕበር
ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ
Stockholm- Sweden
دعوة لكل المناضلين من أجل العدالة
يسرنا دعوتكم لحضور الاجتماع المقرر عقده يوم السبت الموافق ١٢ ديسمبر
ኣብ ከተማ ስያትልን ከባቢኣን ትርከብ ግዝያዊት ሽማግለ ናይ ደለይቲ ፍትሕን፡ ደሞክራሲን ፡ ኤርትራውያን፡ ብምኽንያት መቐጸልታ ናይ’ቲ ኣብ ከተማ ኒዩ ዮርክ ካብ 3000 ንላዕሊ ዝቑጽሮም ደለይቲ ፈትሕን፡ ደሞክራሲን ፡ ኤርትራውያን ዝተሳተፉዎ፡ ዕዉት ዝኾነ ብዕለት 29 ጥቅምቲ 2015 ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊን፡ ከምኡ ኸኣ ብድሕሪ’ቲ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ኣብ
ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ከም ክልተ ዝተፈላለያ ሃገራት ትማሊ ኣብ ውድድር ኩዕሶ እግሪ Cecafa ንፈለማ ኣብ ዘካየዳኦ ግጥም ብዘይ ሸቶ ማዕረ ማዕረ ከዝተፈላለያ ቢቢሲ ሓቢሩ።
ኣብ ሳልሳይ ጉጅለ ተመዲባ ትጻወት ዘላ ጋንታ ደቡብ ሱዳን ኣቐዲማ ንጅቡቲ ሓደ ብባዶ ስለዝሰዓረታ ናብ ርብዒ ፍጻሜ ንምሕላፍ ተስፋ ረኺባ ኣላ።
እታ ብቐጻሊ ሕቶ
ብህይወት ዝጸንሐስ ብዙሕ ከምዝርእይ መጠን፣ ንሕና ኤርትራውያን ከም ነጻ ሃገርን ህዝብን ኣብ ዓለም ካብ ንፍለጥ ወላ ውሑድ ዓመታት ይኹን እምበር፣ እቲ ኣብ ካልኦት ዓድታት ክረአ ብዙሕ ዓመታት ዝወሰደሉ ኩሉ ግዕዙይ ስራሕ ሳላ ህግደፍ ብሓጺር ዕድመ ናጽነት ኤርትራውያን ንኹሉ ሽግር ኣረኻኺብናሉ። በዘን 25 ዓመታት ናይ ናጽነት
ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ “ሓቅን ፍትሕን ስለ ህዝብን ሃገርን” ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ዘቕረብናዮ ቃል ኣሰና፣ ኢሳይያስ ብፖለቲካዊ ዓይኒ ምዉት ስለዝኾነ ኣካላዊ ሃለዋቱ ምጽንጻን ገዲፍና ኣብ መተካእታ ናይቲ ስርዓትን መጻኢ ኤርትራን ከነተኵር ከምዝግባእ መደምደምታ ብምሃብ ኢና ዛዚምና። ቃል ንቓሉ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ “ሞይቱ እንተዝኸውን ከ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/11/Zena-Erefty-Europe-Mis-SiElu.pdf"]
ኩሎም ገዛእቲ ሓይልታትን ውልቀ-መለኽትን ዕድመ ስልጣኖም ንምንዋሕ ኣብ እዋን ዕርበቶም ዝጥቀሙሉ ሓደገኛ ሜላ፡ ነቲ ዝገዝእዎ ህዝቢ ሓድነቱ ምዝራግን ሓድሕዱ ከምዝናቆት ምእላምን’ዩ። ህዝቢ ንተንኮላት ገዛእትን መለኽትን ተገንዚቡ ንጸላእቱ ሓቢሩ ክምክት እንተዘይክኢሉ ድማ፡ ጉዕዞ ቃልሱ ዝተሓላለኸን ዝነውሐን ይኸውንን ዝያዳ መስዋእትን ስቃይን ይኸፍል። ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣብ ስልጣን


text:
ብሰውራ ኣኽሪያ፡ እቲ ስርዓት ኣብ ከቢድ ምንቕናቕ ኣትዮ ምህሊዉ ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም
ብሰውራ ኣኽሪያ፡ እቲ ስርዓት ኣብ ከቢድ ምንቕናቕ ኣትዮ ምህሊዉ ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም
ድሕሪ ናይ ዕለት 31 ጥቅምቲ ህዝባዊ ምልዕዓል (ሰውራ ኣኽሪያ) ንኣብ ካልኦት ከተማታት ኤርትራ ዝላሓመ ናዕቢ ህዝቢ፡ ግበታዊ ስርዓት ኣብ ከቢድ ምንቕናቕ ናይ ስልጣን ኣትዩ ምህሊዉን፡ ንብዙሓት ኣሳሳይቱን ህዝብን ኣብ ምእሳርን ኣብ ከቢድ ሓለዋ ናይ ስልጣኑን ኣብ ዘይምትእምማን ኩነታት ከምዝርከብን ተረጋጊጹ።
ካብዚ ድማ ትማሊ ጅምዓት 03 ሕዳር 2017፡ ዳግማይ ሰውራ ኣኽሪያ ክግበር ዝብል ጺንጺንታ ዝነብሮ ጸጥታ ግበታዊ ስርዓት፡ ካብ ሓሙስ ለይቲ ኣትሒዙ ንምብርዓኑ ምድላዋት ክገብር ከምዝሓደረን፡ ጅምዓት ንግሆ ሲቪል ዝለበሱ ፖሊስን ጸጥታን እቲ ስርዓት ኣብ ፈቖደኡ ቦታት እቲ ከተማ ብፍላይ ኣብ መሳጊድ ዝርከብዎም ከባቲታት ተዘርጊሖም ከምዝዋዓሉ ተፈሉጡ።
ብተወስሳኺ ኣብ መስጊድ ኹለፋእ ኣራሺድን ሓምሳ ዝኾኑ ኣባላት ጸጥታ ልኢኹ ኣስታት ዓስርተ ዝኾኑ ክርስቲያን ምስቲ ህዝቢ ሙስሊም ተሓዊሶም ከም ዝሰገዱን ክፍለጥ እንከሎ፡ ቅድሚ እቲ ሰላት እውን ነቶም ገለ ገለ ዝጠርጠርዎም ልዕሊ 60 ሰባት ጨውዮም ከም ዝስወሰዱ ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ድሕሪ ቀትሪ ድማ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ዝጸንሑ ዕጡቓት ሰራዊት ናብ ከተማ ብምእታው ኣብ ኩሉ ከባቢታት ኣስመራን ካልኦት ከተማታትን፣ ብፍሊይ ኣብ ከባቢ ኣክሪያ ጹዑቕ ሓለዋ ክገብሩ እኳ እንተፈተኑ ህዝቢ ግን ብኹነታቶም ምንም ከም ዘይተሸበረን ክሳብ ዕለተ ለውጢ እቲ ህዝባዊ ሕቶ ብቓልሲ ክውድእዎ ሙዃኖም ኣረጋጊጾም።
ብተወሳኪ ብዕለት 04 ሕዳር 2017 ንግሆ ጸጥታ እቲ ግበታዊ ስርዓት ብትእዛዝ ናይ ኢሰያስ ከም ልማዱ ስርሑ ክገበር ክብል ንቤት ጽሕፈቱ ዝኣተወ ሓሊፊ ፖሊስ ዞባ ማእከል፡ ምኽኒያቱ ናይዚ ህዝባዊ ናዕቢ ጥራይ ክኸውን ብዝኽእል ካብ ቤት ጽሕፈቱ ተወሲዱ ከም ዝተኣሰረ ምንጭታትና ካብቲ ቦታ ኣረጋጊጾም።
ክፍሉ ዜና ሰልፊ ናህዲ ኤርትራ
05/11/2017


text:
ናይ ነፍሰይ ፈርኦን ሎሚ መነዩ ?
Church News & Events
ብስም ኣቦን ወድንመንፈስ ቅዱስን ሓደ ኣምላኽ ኣሜን ናይ ነፍሰይ ፈርኦን ሎሚ መነዩ ? ኣብ ቃል ኣምላኽ ብፍላይ ኣብ ኦሪትዘጸኣት ከም እንረኽቦ ፥ ንዮሴፍ ኣሕዋቱ ንእስማዔላውያን ከምዝሸጥዎ ንሳቶም ድማ ብግዲኦም ንግብጻውያን ከምዝሸጥዎ ይፍለጥ። ድሕሪብዙሕ መከራን ማእሰርትን እቲ እግዚኣብሔር ምስኡ ዝነበረ ዮሴፍ ኣምላኽ ገሊጽሉ ንፈርኦን ዝሓለሞ ሕልሙ ነጊሩ ፈቲሕሉ። ከምዝፈትሖመንገዲ ድማ ንጉስ ኣብትሕቲኡ ኮይኑ ከመሓድር ናይ ኩላ ግብጺ ገዛኢ ገበሮ። ከምቲ ንጉስ ዝሓለሞ ድማ 7 ናይ ጽጋብ ዓመታት ሓሊፈንዮሴፍ ብረዲኣኤት ኣምላኽ ከምዝበሎ ኣዚዩ ብዙሕ ማዕከን እኽሊ ኣኪበ። ቀጺለን 7 ናይ ጥምየት ዓመታት ምስመጻ ብሕልሙ ቀኒኦም ዝሸጥዎኣሕዋት ዮሴፍ ድማ በብኦም ያዕቆብ ተላኢኾም እኽሊ ክሽምቱ ናብ ግብጺ ከምዝመጹ ይፍለጥ፡ እቲ ንሳቶም ዝረስዕዎ ኣምላኽ ግና ናብክብሪ ዘብቅዖ ሓዎም ዮሴፍ ግና ኣብ ዘይተጸበይዎ ቦታን ልዑል ክብርንጸኒሒዎም። ዮሴፍ እቲ ኩሉ ዝኾነንን ዝኽወንዝነበረን እሕዋቱ ብኽፍኣቶም ኣምላኽ ግና ንዳሕራይ ንሰናዮም ዝመደቦ መደብ ምዃኑ ፈሊጡ ነኣሕዋቱ ከም ግብሮም ከይፈደየ ንኹሎም ስድራኡኣምጺኡ ኣብ ግብጺ ኣብ ጽቡቕ ቦታ ኣቐመጠኦም።
ጊዜን ኩነታትን ተለዋዋጢ ከም ምዃኑ ድማ ዮሴፍን እሕዋቱን ሓሊፎም ነጋውስ ግብጺተቐይሮም። ነቶም ዳሕረዎት ወለዶ እስራኤላውያን ድማ ንዮሴፍ ዘይፈልጥ ንጉስ መጺኡ ከም ባሮት ጌሩ ብሕሱም ክገዝኦም ጀመረ። በዚመሪር መግዛእቲ ወይ ናብራ ባርነት ተመሪሮም ድማ ሙሴ ኣብዝተወልደሉ ዘመን ብፍላይ ዝኾነ ህጻን ወዲ ተኾይኑ ናብ ባሕሪ ክድርበብፈርኦናንውያን ኣብዝተወሰነሉ ዘመን እስራኤላውያን ናብ እግዚኣብሔር እህህ በሉ በኸዩ። እግዚኣብሔር ከኣ ንብኽያቶም ረኣየ ይብለና።
እዚ ማለት ድማ ኣምላኽ ረኣየ ማለትክረድኦም ወሰነ ማለት እዩ። ኣብዚ ጊዜ እስራኤላውያን ለይትን መዓልትን እናተጨፍጨፉ ሕጡብ ክሰርሑ ይውዕሉን ይኻድሩን ከምዝነበሩይግለጽ። ንኣምላኾም ከመስግኑ ከምልኹ መስዋእቲ ከቕርቡ ከዕርፉላ ዝተሰርዐት ሰንበት ከይተረፈ ተነፊጋቶም ነበረት። እወ ሕሱም መግዛእቲካብ ኣምላኽ ዝፈላሊ። ከይትበዝሕ ከይትስስን ሓይልኻ ዘድክም።ሕጡብ ዘስርሖም ዝነበረ ምሳሌኡምድራዊ እምበር ሰማያዊ ከይሓስቡ ይገብሮም ከምዝነበረ ።
ኣወዳት ምቓታል ድማ ከምቲ ቀጥታ ትርጉሙ ዘመልክቶ ኣብ ሰራዊት ክይከዱእሞ ከይዋግእዎ ይብል። ፈርኦን ከም ድያብሎስ ግብጺ ከም ዓለም እስራኤላውያን ድማ ንሕና ወይ ቤተክርስቲያን ይምሰል። ስለዚ ኣወዳትመንፈሳዊ ሓይሊ ከመልክት ከሎ ኣዋልድ ድማ ስጋዊ ሂወት የመልክት። ስለዚ መንፈሳዊ ሂወቶም ቀቲሉ ስጋዊ ሂወቶም ይሓድጎ ነበረ። ምስኣምላኽ ከይራኸቡ እምበር ካልእ ጸገምኣይነበሮን።
ሎሚ ኣብሂወትና ከም ፈርኦን ኮይኑከምቲ ኣወዳቶም እናቀተለ ኣዋልድ ዝሓድግ መሬታዊ ነገር ጥራይ ዘርሖም (ሕጡብ) ዝነበረ፡ ምስ ኣምላኽ ከይንራኸብ ምድራዊ ነገርጥራይ እናሓሰብናን እናሰራሕንና ከምእንነብር ዝገብረና ዘሎ ሓይሊ ከነለሊ የድልየና። ሓቂ ከይንፈልጥ ፥ ሓቂ ከይንዘረብን ቅኑዕከይንሰርሕን ዝዓግተና ፈርኦን ናይ ግልና ኣሎና። ካብ ሙሴ ዝበለጸ ኢየሱስ ክርስቶስካብ ባርነት ናብ ናጽነት ከሳግረና። ኣብ ምድረበዳ መና ክምግበና ኣብ ኣጻምእ ማይ ሂወት ከስትየና ናብታ ብዓይኑ ሰብ ዘይተራእየትብእዝኒ እዝኒ ዘይሰመዓቶ ሕልና ሰብ ዘይሓሰቦ ብኢድ ሰብ ዘይተሰርሓት ሰማያዊት ቤት ከእትወና ኣብ ኣፍደገ ምድራዊት ቤትና ኮይኑይኹሕኩሕ ኣሎ።
ንፍርኦን ኣቢና ከምተን መሕረስቲ ኣብክንዲ ንሰብ ንኣምላኽ ፈሪሕና ንሓቂ ፈሊጥና ክንገብራ ንጽዋዕ ኣለና። ልዳትቤትና ብደም እቲ ገንሸል ክንለኽዮሞ ሞልኣከ ሞት ክሰግረና ኣብክንዲ ጸላም ብርሃን ክነግስ ኣብ ሂወትና ቀታሊ ኩሉ ጊዜ ድኹማትኮይኖም ክነብሩ ስጋዊ ጥራይ እምበር መንፈሳዊ ከይሰርሕ እዩ ዝገብር። ናይ ግላና ፈርኦን ኣብ ሂውትና መን እዩ ነለልዮ። ሓሜት ምፍልላይ፡ ወገን ጽልኢ ስስዕቲ ዝኣመሰሉከይህልውና ነፍስና ንፈትሽ።፡ ነዚኣም እምቢ ንበሎም።
ናይ ነፍሰይ ፈርኦንመንዩ? ዝና፥ስልጣን፥ ስስዕቲ፥ ወገናውነት፥ ሓሶት፥ ጽልኢ፥ ሓሜት፥ ዝሙት፥ መስተ ፥ ጓይላ፥ ንዓይ ይጥዓመኒንርከቦ አሞ ኣይፋል ንበሎ ንሳገርናብታ ምድሪ ተስፋ፥ ፍቕሪ ሰላም ቅሳነት በረኸት ሓልዮት ዝመልኣኣምላኽ ነዚ ናይ ውሽቲ ፈርኦንክንስዕር መንፈሳዊ ሓይሊ ይሃበናክብርን ምስጋናን ንኣምላኽ ይኹን