text:
Radio Erena: 22 June 2019
መንግስቲ ኤርትራ ብካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ክመሓደራ ዝጸንሓ ማእከላት ጥዕና ክህግረን ምውሳኑ፣ ኣብ ተገልገልቲ ከቢድ ሳዕቤን የምጽእ ከምዘሎ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
ዛጊት ተረኺቡ ብዘሎ ሓበሬታ መሰረት፣ ኣብ ቢንቢና ሓንቲ ኣደ ክትመውት እንከላ ኣብ ካልኦት ገጠራት ከኣ ሕሙማት ኣብ ገገዝኦም ኮይኖም ይሳቐዩ ከምዘለዉ ተገሊጹ።
ኣብ ገለ ካብዘን ክህገራ ዝተወሰነለን ማእከላት ጥዕና መፍትሕ ከረክቡ ፍቓደኛታት ኣይኮኑን ዘለዉ። ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ ንገለ ብሓይሊ ክምንዝዕዎም እንከለዉ፣ ንካልኦት ድማ ምስ ኩሉ ንብረቱ ከምዝዕሸግ ጌሮሞ ኣለዉ። ኣብቲ ሕክምናታት ተዓቚቦም ዝነበሩ እውን ብሓይሊ ከምዝወጹ ተገይሩ ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ነዘን ብካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ክእለያ ዝጸንሓ ኣብ መላእ ሃገር ዝርከባ ማእከላት ጥዕና፣ ንኩለን ብወተሃደራት ከምዝሕለዋ እዩ ገይሩወን ዘሎ።
ካብ 18 ክሳብ 20 ሰነ ኣብ ዝነበረ ግዜ ኣብ ቢንቢና እትቕመጥ ነፍሰጾር፣ እቲ ኣብ ከባቢኣ ዝነበረ ሕክምና ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ስለዝተዓጽወ፣ ንክትሓርስ ሕክምናዊ ረዲኤት ክትረክብ ኣይከኣለትን። ናብ ካልእ ሕክምና ክትከይድ ኣምቡላንስ ኣብ ዝተሓተተሉ ከኣ፣ እታ ኣምቡላንስ ምስቲ ሕክምና ስለዝተዓሸገት ክግልገሉላ ኣይተፈቕደሎምን።
በዚ ምኽንያት’ዚ ዝተደናጎየ ሕማም ሕርሲ እታ ኣደ ድሕሪ ነዊሕ ስቓይ፣ ውላድ ህጻን ገዲፋ ዓሪፋ።
ብሰላምን ምሉእ ጥዕናን ክትገላገል ትኽእል ዝነበረት ኣደ፣ ብሰንኪ መንግስቲ ኤርትራ ንትካላት ጥዕና ምዕጻዉ ህይወታ ምሕላፉ፣ ኣብ ነበርቲ እቲ ከባቢ ከቢድ ቁጠዐ ፈጢሩ ከምዘሎ ምንጭታትና ብተወሳኺ ሓቢሮም።
ኣቐድም ኣቢሎም ነዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተወስደ ስጉምቲ ብምቅዋም መራሕቲ ሃይማኖት ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ኤርትራ፣ ቅሉዕ ደብዳቤ ምጽሓፎም ተገሊጹ’ዩ።


c: text/html

text:
ዓመታዊ ፈስቲቫል ኤርትራውያን ነበርቲ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ኣብ ከተማ ሳንሆዜ – ግዝኣት ካሊፎርንያ ብውዕዉዕ መንፈስ ተኻዪዱ።
ኣብ’ቲ ብ9 ነሓሰ ብላዕለወይቲ ልእኽቲ መንግስቲ ኤርትራ – ሚኒስተር ፍትሒ ፎውዝያ ሃሽም ዝተኸፍተ ዓመታዊ ሃገራዊ ምትእኽኻብ፡ ብኣሽሓት ዝቚጸሩ ኤርትራውያን፡ ከምኡ እውን መሓዙት ኤርትራን ኤርትራውያንን ተሳቲፎም።
እቲ ንሰለስተ መዓልታት ዝቐጸለ ፈስቲቫል፡ ሰሚናር ኣብ ህሉው ኩነታት ሃገርን ዞባዊ ምዕባለታትን፡ ሞያዊ ኣስተምህሮታት፡ ባህላውን ስነ-ጥበባውን መደባትን ካልእ ትሕዝቶን ዘጠቓለለ ነይሩ።
ኤ ር ት ራ ዊ ት – ኣ መ ሪ ካ ዊ ት ኮሜድያን ቲፋኒ ሓድሽ፡ ኤርትራውያን-ኣመሪካውያን ኣሓት ‘ኤሪ-ኣም-ሲስተርስ’፡ ካብ ኤርትራ ዝኸደት ጉጅለ ባህሊ፡ ከምኡ’ውን ካልኦት ህቡባት ስነ-ጥበባውያን፡ ነቲ ፈስቲቫል ድምቀት ወሲኾምሉ ከምዝቐነዩ፡ ካብ’ቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ገሊጹ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ትግርኛ
(ብጾታዊ ሕማማት ንኽሓምም ካብ ካልኦት ዝገደደ ዕድል ዶ ይህልወኒ(ኣወዳት
ናይ ጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ብጾታዊ ርክብ ክመሓላለፉ ይኽእሉ፡ናብ ብልዕቲ ብምእታው ፡ናብ መዓኮርን ኣፍን፡ስለዚ ኩልና ኣብ ክንጥቃዕ ንኽእል ኢና ፡እንተደሊና ገዛእ ርእስና ንጥዕናና ክንከላኸል ንኽእል ኢና ።
ዝያዳ ክጥቃዕ ኣብ ሓደጋ ዘሎ ሕብረተሰብ ኣሎ ዶ? እወ።
ስለምንታይ እዩ ኣብ ሓደጋ ምህላውካ ክፍለጥ ኣገዳሲ ዝኸውን፡ጥዕናኻ ምእንቲ ክትከላኸል።
ንኽትጥቃዕ ኣብ ሓደጋ ከምዘሎኻ ብምንታይ ትፈልጥ?
ነዞም ዝስዕቡ ሕቶታት መልስ።
- ምስ ብዙሓት መጻምድታት ጾታዊ ርክብ ትፍጽም ዶ?
- ኮንዶም ዶ ኣይተዘውትርን ኢኻ?
- ንውሑስ ጾታዊ ርክብ ኣይትግደስን ዲኻ?
- ጾታዊ ዓመጽ ኣጋጢሙካ ዶ ይፈልጥ?
- ምናልባሽ ኣብ ፍሉይ ዝኾነ ሕብረተሰብ ኮንካ ኣተዓባብያኻ ናብ ናይ ጾታዊ ዓመጽ ወይ ግዳይ ዳሪቱካ ዶ ወይ ጾታዊ ዓመጽ ኣጋጢሙካ ዶ?
- ወዲ ኾንካ ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ትፍጽም ዶ?
ብውሕዱ ካብዞም ሕቶታት ሓንቲ ሕቶ “እወ”ብምባል እንተመሊስካ በቲ ሕማም ክትጥቀዓሉ እትኽእል ሓደጋ ኣሎኻ ማለት እዩ።
ብዝሒ መጻምድታት
ንቫይረስ ምቅላዕ፡ንጀርምታትን ክልኦትን ነቲ ጾታዊ ሕማም ዘስዕቡ፡መጠን መጻምድኻ ምብዛሖም ናይ በቲ ሕማም ምጥቃዕ ከኣ ዝበዝሐ ይኸውን።ስለዚ ምስ ብዙሓት ሰባት ጾታዊ ርክብ ትፍጽም እንተደኣ ኮንካ በቲ ጽታዊ ሕማም ኤች ኣይ ቪን ከም እትጥቃዕ ኣይትዘንግዕ ።ስለዚ ኣብ ፍርቂ ዓመት ክትምርመር ኣገዳሲ እዩ።
ኮንዶም
ኮንዶም ምጥቃም እቲ ንጾታዊ ሕማምን ኤች ኣይቪን ጥንስን ንምክልኻል እቲ ዝበለጸ መከላኸሊ እዩ።ገለ ሕማማት ኮንዶም እንዳተጠቐምካ ዋላ ዝመሓላለፉ ኣሎዉ፡ስለዚ ከምቲ ዝግባእ ምእንቲ ክንከላኸል ኣገባብ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ክንፈልጥ ይግባእ
ንውሑስ ጾታዊ ርክብ ዘይምቅዋም
ገለ ግዜ ንዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ኣይፋል ንምባል የሸግረና እዩ።እዚ ናይቲ ካልኣይና ድልየታት ብምርኣይ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ኮንዶም ክንእዝዝ ውን ንሓፍር፡ነቲ መጻምድና ምእንቲ ከይንስእኖ ውን ክኸውን ይኽእል እዩ፡ወይ ከኣ መጻምድና ሓይሊ ኣብ ዝጥቐመሉ እዋን ከም ክእለት ዘይብልና ብዘይ ምክልኻል ኢና ስቕ እንብል፡እዞም ኩነታት እዚኦም ብጾታዊ ሕማም ንኽንሓምም ዓቢ ሓደጋ እዮም፡ካብዞም ዝጠቐስናዮም ገለ ኣጋጢሙካ እንተኾይኑ ናብ ናይ ምኒስትሪ ጥዕና ናይ ጾታዊ ሕክምና ሓብር፡እንታይ ከምዝገጠመካ ሓብር ሓገዝ ውን ሕተት፡ንበይንኻ ክትፈትሖ ምእንቲ ከይከብደካ።
ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳያት
ጾታዊ ዓመጽ ኩሉ ዓይነት ጾታዊ ሓይሊ ብዘይፍቓድ ናይ ወዲ ተባዕታይ ጛል ኣንስተይቲ ወይ ቆልዓ እዩ።እዚ ጾታዊ ዓመጽ ዓቢ ሽግር ዘኸትል እዩ፡ኣካላውን ስነኣምሮእውን ማህሰይቲ፡ከምኡ ውን ምምሕልላፍ ናይ ጾታዊ ሕማማትን ኤች ኣይ ቪን
ሳዕቤናት ሓሽሽን ኣልኮሆልን
ሓሽሽን ኣልካሆልን ሓደገኛ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ንኽትፍጽም ዝገብሩ እዮም፡ሓሽሽን ኣልኮልን ናይ ምሕሳብ ደረጃና ክጸልውዎ ይኽእሉ፡ቅድም ዘይንገብሮም ዝነበርና ነገራት ክንገብር ከኣ ይድርኹና ፡ናብ ሓደጋ ዘብጸሓና ኣካላዊ ጽልዋ ውን የሕድረልና፡ንኣብነት ናይ ደም ሰራውር ደምና የግፍሖ እሞ፡ብኸምዚ ከኣ መቁሰልትም መድመይትን ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ የኸትል፡በዚ መሰራት ከኣ በቲ ደም ብናይ ጾታዊ ርክብ ሕማማት ንምጥዋዕ ዝቀለለ መንገዲ ይኸፍት ማለት እዩ እዚ ከኣ ንኽልቲ ኦም መጻምድታት ነቲ ዘእቱን ነታ ዝእትዋን ሓድገኣ የንጸላልዎም ማለት እዩ።
ሂወት ኣብ ሕብረተሰብ
ኣብ ገዛኦም ሽግር ዘሎዎም ሰባት፡ሓሽሽ ምሻጥ፡ጾታዊ ምፍርራሕ፡ምስ ቤተሰብ ጾታዊ ርክብ ከምዝገበርካ ምግሃድን ካልእን፡እዞም ከምዚ ዝበለ ታሪኽ ዘሎዎም ደቂ ሰባት ገዛእ ርእሶም ኣብ ሓደጋ ዘእትዉ እዮም፡ብዝሒ መጻምዲታት፡ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ፡ሽርሙጥና፡እዞም ሰባት እዚኦም እምበኣር ሕጂ ውን በቲ ዝሓለፍዎ ስንባደን ስምብራት ዘሕደረሎም ነገራትን ንኸይሕከሙን ዝግበኦም መድሃኒት ከይወስዱ እንዳተሳቐዩ ዝነብሩ እዮም።
ቫይረስ HPV ወይ ኢፒሎማ እንታይ እዩ?
እዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ዓይነት ቫይረስ እዚ ብቐሊሉ እዮም ዘሸንፍዎ ፡ብሳዕቤናቱ ውን ብዙሕ ኣይሳቐዩን።ውሑዳት ክብኦም ጥራሕ እዮም ክባዘሑ ዝኽእሉ፡
መንሽሮ ኣብ ክሳድ ናይ ማህጸን፡ኣብ ብልዕትን ኣብ ጎረሮን ወይ ኣብ ከባቢ መዓኮር መቁሰልትን ዕንፍሩርን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ የኸትል የኸትል።ኣብ ኣወዳት መንሽሮ ኣብ መትሎ መቁሰልቲን ጡብ ኣድግን ከኣ ኣብ ከባቢ መዓኮርን ኣብ ጎረሮን የኸትል።
እቶም ንዕንፍሩር መሳሊ ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ቫይረሳት፡ ነቲ ኣብ ክሳድ ማሕጸን ዝወጽእ መንሽሮ ዘኽትል ኣይኮነን።
እቲ ክታበት ኣብ ዝሰኣነሉ ግዜ ፡መብዛሕትኦም ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ደቂ ሰባት በዚ HPV ኣብ ሂወቶም ምሉእ ብሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ብዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ክጥቕዑ ይኽእሉ።
በዚ HPV ቫይረስ ብኸመይ ትጥቃዕ?
ዝኾነ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ ወይ ጛል ኣንስተይቲ ፡በቲ HPV ቫይረስ ንኽጥቓዕ ኣብ ሓደጋ ይርከብ ፡መብዛሕትኦም ካብቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ኣይረኣዮምን።ትርጉም ናይዚ ከኣ ብዘይፍላጥ እቲ ቫይረስ ንኻልኦት ከመሓላልፉሎም ይኽእሉ ማለት እዩ።
እቲ HPV ቫይረስ ካብ መጀመርታ ደረጃ ናይ ጾታዊ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ፡እቲ ሰብ እቲ ቫይረስ ዘሎዎ እንተኾይኑ ብምትንኻፍ ናይ ቆርበት ምስ ቆርቤት ዋላ ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ፡በዚ ምኽንያት እዩ ከኣ ኮንዶ ምሉእ ብምሉእ ካብቲ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል ።
ብHPV ቫይረስ ከምዝተጠቓዕኩ ብኸመይ እፈልጥ?
HPV ቫይረስ ብዘይ ምልክታት እዩ ዝረአ ፡በዚ መሰረት ከኣ መብዛሕትኦም በዚ ቫይረስ እዚ ዝተጠቕዑ ከም ዝተጠቕዑ ኣይፈልጡን።
ምስ መንሽሮ ዝተሓዙ ዓይነታት፡መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ድሕሪ ምግባር እዩ እቲ ቫይረስ ከምዘሎወን ዝገሃድ፡እዚ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ናይ ማሕጸን ምርመራ ኮይኑ ኣብ ከባቢ ክሳድ ናይ ማህጸን ዝርከቡ ትሹ ዘይጥዑያት ምኻኖም የግህድ እሞ እዚ ከኣ ናብ መንሽሮ ክምዕብል ይኽእል ማለት እዩ።
ምስ ናይ ጡብ ኣድጊ ዝመስሉ ዝተሓሓዝ ዓይነት፡እቶም ከም ሳዕቤን ናይዚ ቫይረስ እዚ ኣብ ከባቢ መትሎ ዝረኣዩ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዝኣመሰሉ ተርእዮታት ብምሓዝ ወይ ከኣ ብምድህሳስ ክፍለጡ ይኽእሉ እዮም ፡ብሓፈሻ ኣብ ኣወዳትን ኣዋልድን ኣብ ጫፍ መትሎ ወይ ኣብ ማእከል ወይ ከእ ኣብ ከባቢ መዓክር ይረኣዩ እዮም ዝርከቡ።ከሕክኹና ክኸቀይሑ ከቀንዝዉን ዘይምቹእነትን ክስመዓና ይኽእል እዩ።ንመብዛሕትኦም እዚ ጡብ ኣድጊ እንብሎ ባዕሉ እዩ ድሕሪ ኣዋርሓት ወይ ዓመታት ዝጠፍእ፡ኣብ ገለ ኩነታት ግን ብዝልከ መድሃኒት ክሓዊ ይኽእል፡ከምኡ ውን ብምዝሓል፡ወይ ከኣ ብምቅጻል ወይ ብምሕራር ክጠፍእ ይኽእል።ዝኾነ ዓይነት ነዚ ቫይረስ ካብ መሰረቱ ከጥፍእ ዝኽእል መድሃኒት የለን ፡ዘይጠፍእ ስለዝኾነ ፡መብዛሕትኡ ግዜ እዞም ንጡብ ኣድጊ መሰል ዕንፍሩር ዘኸትሉ ዓይነት ቫዩረሳት መንሽሮ ኣየኸትሉን እዮም።
ነቶም በዚ HPV ቫይረስ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኸመይ ንከላኸሎም?
ኣብዚ እዋን እዚ ገለ ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዝኸውን ክታበት ኣሎ፡
እቲ ክትባት ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ዝኽፈል ኮይኑ ኣብ ውሽጡ ፍርቒ ዓመት ይወሃብ፡እቲ ክታበት ከኣ ኩሉ ክሳብ መወዳእታ ክንወስዶ (3 መራፍእ) ይግባእ ፡እዚ ከኣ እቲ ክታበት ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ
እቲ ክታበት ከኣ ናይ ዶክተር መሰነይታ ኣብ ናይ እንሹራንስ ጥዕና ማእከል ክውሰድ ይከኣል እዩ
እቲ ክታበት ካብ ካልኦት ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣይከላኸልን እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ነፍስ ወከፍ ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ክንጥቀም ይግበኣና ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብዚ ናይ ሕክምና ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን 037919704፡ተወሳኺ ሓበረሬታ ንምርካብ ከኣ ብመስመር ኢንተርነት www.safe –sex.co.il
.ብተወሳኺ ናይ ፎሩም ኣድራሻ /http://www.starmed.co.il.forum-84 መልሲ ምርካብ ይከኣል እዩ።
ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ንኽሕግዙኹም ድሉዋት እዮም።
ተለኺፈ ከይ ከውን እጠራጠር እንተኾይነ መዓስ ክምርመር ኣሎኒ
ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ ብመዓክር ወይ ብኣፍ ይመሓላለፍ፡ስለዚ ከኣ ብናይ ሓደ ግዜ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ።ስለዚ እቲ ሕማም ካብ ሓደ ናብ ካልእ ይመሓላለፍ እሞ ካብ ሕማም ናብ ሕማም ይኸውን ማለት እዩ።
ብናይ ሓደ ግዚ ርክብን ብናይ ኣፍ ዝግበር ርክብን ምስቲ ካልእ ጾታዊ ርክብ ክወዳደር ከሎ ሕማም ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ውሑድ እዩ።መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብፍላይ ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ድሕሪ በቲ ሕማም ምልካፍካ ዘሎ ግዜ ምልክታት የብሎምን(ብፍላይ ከኣ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ)፡ካብዞም ዝስዕቡ ምልክታት ሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ እንተሎኩም ፡ብሓደ ካብቶም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ተጠቒዕኩም ከይትኾኑ የጠራጥር እዩ።
- ዘይ ንቡር ፈሳሲ ካብ ብልዕቲ ወይ መትሎ
- ምሕካኽ ወይ ቁስሊ(ዋላ ብዘይ ቃንዛ)ኣብ ከባቢ ጾታዊ ኣከላት ወይ ኣብ መዓኮር
- ኣብ ግዜ ሽንቲ ቃንዛ ወይ ከም ምቅጻል ይስመዓካ/ኪ እንተኾይኑ
እዚ ምልክታት ምህላው ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣሎካ ማለት ኣይኮነን፡እንታይ ደኣ ምእንቲ ነጻ ከም ዝኾንካ ከተረጋግጽ ምርመራ ንኽትገብር ይግድዱ።ብኻልኣይ ሸነኽ እዚ ብጾታዊ ሕማማት ምልካፍ ኣብ ምልክታት ዝተመርኮሰ ኣይኮነን፡ስለዚ ነፍስ ወከፍ ሰብ ጾታዊ ርክብ ካብ መጻምዱ ወጻኢ ይፍጽም እንተኾይኑ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ምርመራ ክገብር ይግባእ፡ሓደ ግዜ ኣብ ዓመት ምርመራ ክገብር ተመራጺ እዩ፡ዋላ ምልክታት ከየረኣዩ ንምርግጋጽን ነቲ ዘጋጥም ረኽሲ ከኣ ንምልላይን ምርመራ ክግበር ይግባእ።ኣብ ልዑል ናይ ሓደጋ ቦታ ዘሎዉ ሰባት ንኸመሓላልፉ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ ስለዝኾነ ክምርመሩ ይምረጽ።
እቲ ድሕሪ በቲ ሕማም ምልካፍካ ናይ በሓቂ እቲ ሕማም ከመሓላለፉ ዝኽእለሉ መንገዲን ግዜን ” ናይ መስኮት ግዜ”ናይ ትጽቢት ግዚ ዝበሃል ካብ ጾታዊ ርክብ ዝገበርካሉ ክሳብ ምርመራ ዘሎ ናይ ትጽቢት ግዜ እዩ፡እዚ ከኣ እቲ ምርመራ እሙንን ውጽኢታዊን ንኽኸውን እዩ።ንኹሉ ዓይነት ሕማም ናይ ትጽቢት ግዜ ዝተፈላለየ እዩ።እዚ ዝስዕብ ናይ ዝተፈላለዩ ዓይነት ሕማማት ናይ ምርመራ ግዜ እዩ ፡
ኤች ኣይ ቪ ኤድስ -12 ሰሙናት ካብ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ ዘሎ ግዜ
ጅግል-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ክላመድያ-ወርሕን ፈረቓን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ፍንጣጣ-ሰለስተ ወርሒ ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ቢ+ሲ ፍርቂ ዓመት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም -ካብ ክልተ ሰሙን ክሳብ ሽዱሽተ ሰሙናት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ሄርፐስ-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ብሕማም ኤድስ ተለኺፍካ ከይትኸውን/ኒ ትሰግእ/ኢ ዶ ?ድሕሪ72 ሰዓታት በቲ ሕማም ምጥቃዕካ መድሓኒት ክትወስድ ይግባእ(ፐፕ/PEP)።
ንዝኾነ ዓይነት ሕቶታት ብዛዕባ ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ናብዚ ዝስዕብ ናይ ሕክምና ተለፎን 03 7919704 ደልሉ።
ብሰዓታትን መዓልታትን፡
ሰንበት 13፡00 – 18፡00
ሰኑይ 13፡00 – 16፡00
ሰሉስ 13፡00 – 18፡00
ረቡዕ 13፡00 – 18፡00
ሓሙስ 09፡00 – 15፡00
ወይ ከኣ ጸሓፉልና ፡ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ክሕግዙኹም ድልዋት እዮም
ሓበሬታ ብዛዕባ ክታበት ንምክልኻል ቫይረስ ሃፕፒሎማ
ቫይረስ HPV ወይ ኢፒሎማ እንታይ እዩ?
እዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ዓይነት ቫይረስ እዚ ብቐሊሉ እዮም ዘሸንፍዎ ፡ብሳዕቤናቱ ውን ብዙሕ ኣይሳቐዩን።ውሑዳት ክብኦም ጥራሕ እዮም ክባዘሑ ዝኽእሉ፡
መንሽሮ ኣብ ክሳድ ናይ ማህጸን፡ኣብ ብልዕትን ኣብ ጎረሮን ወይ ኣብ ከባቢ መዓኮር መቁሰልትን ዕንፍሩርን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ የኸትል የኸትል።ኣብ ኣወዳት መንሽሮ ኣብ መትሎ መቁሰልቲን ጡብ ኣድግን ከኣ ኣብ ከባቢ መዓኮርን ኣብ ጎረሮን የኸትል።
እቶም ንዕንፍሩር መሳሊ ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ቫይረሳት፡ ነቲ ኣብ ክሳድ ማሕጸን ዝወጽእ መንሽሮ ዘኽትል ኣይኮነን።
እቲ ክታበት ኣብ ዝሰኣነሉ ግዜ ፡መብዛሕትኦም ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ደቂ ሰባት በዚ HPV ኣብ ሂወቶም ምሉእ ብሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ብዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ክጥቕዑ ይኽእሉ።
በዚ HPV ቫይረስ ብኸመይ ትጥቃዕ?
ዝኾነ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ ወይ ጛል ኣንስተይቲ ፡በቲ HPV ቫይረስ ንኽጥቓዕ ኣብ ሓደጋ ይርከብ ፡መብዛሕትኦም ካብቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ኣይረኣዮምን።ትርጉም ናይዚ ከኣ ብዘይፍላጥ እቲ ቫይረስ ንኻልኦት ከመሓላልፉሎም ይኽእሉ ማለት እዩ።
እቲ HPV ቫይረስ ካብ መጀመርታ ደረጃ ናይ ጾታዊ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ፡እቲ ሰብ እቲ ቫይረስ ዘሎዎ እንተኾይኑ ብምትንኻፍ ናይ ቆርበት ምስ ቆርቤት ዋላ ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ፡በዚ ምኽንያት እዩ ከኣ ኮንዶ ምሉእ ብምሉእ ካብቲ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል ።
ብHPV ቫይረስ ከምዝተጠቓዕኩ ብኸመይ እፈልጥ?
HPV ቫይረስ ብዘይ ምልክታት እዩ ዝረአ ፡በዚ መሰረት ከኣ መብዛሕትኦም በዚ ቫይረስ እዚ ዝተጠቕዑ ከም ዝተጠቕዑ ኣይፈልጡን።
ምስ መንሽሮ ዝተሓዙ ዓይነታት፡መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ድሕሪ ምግባር እዩ እቲ ቫይረስ ከምዘሎወን ዝገሃድ፡እዚ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ናይ ማሕጸን ምርመራ ኮይኑ ኣብ ከባቢ ክሳድ ናይ ማህጸን ዝርከቡ ትሹ ዘይጥዑያት ምኻኖም የግህድ እሞ እዚ ከኣ ናብ መንሽሮ ክምዕብል ይኽእል ማለት እዩ።
ምስ ናይ ጡብ ኣድጊ ዝመስሉ ዝተሓሓዝ ዓይነት፡እቶም ከም ሳዕቤን ናይዚ ቫይረስ እዚ ኣብ ከባቢ መትሎ ዝረኣዩ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዝኣመሰሉ ተርእዮታት ብምሓዝ ወይ ከኣ ብምድህሳስ ክፍለጡ ይኽእሉ እዮም ፡ብሓፈሻ ኣብ ኣወዳትን ኣዋልድን ኣብ ጫፍ መትሎ ወይ ኣብ ማእከል ወይ ከእ ኣብ ከባቢ መዓክር ይረኣዩ እዮም ዝርከቡ።ከሕክኹና ክኸቀይሑ ከቀንዝዉን ዘይምቹእነትን ክስመዓና ይኽእል እዩ።ንመብዛሕትኦም እዚ ጡብ ኣድጊ እንብሎ ባዕሉ እዩ ድሕሪ ኣዋርሓት ወይ ዓመታት ዝጠፍእ፡ኣብ ገለ ኩነታት ግን ብዝልከ መድሃኒት ክሓዊ ይኽእል፡ከምኡ ውን ብምዝሓል፡ወይ ከኣ ብምቅጻል ወይ ብምሕራር ክጠፍእ ይኽእል።ዝኾነ ዓይነት ነዚ ቫይረስ ካብ መሰረቱ ከጥፍእ ዝኽእል መድሃኒት የለን ፡ዘይጠፍእ ስለዝኾነ ፡መብዛሕትኡ ግዜ እዞም ንጡብ ኣድጊ መሰል ዕንፍሩር ዘኸትሉ ዓይነት ቫዩረሳት መንሽሮ ኣየኸትሉን እዮም።
ነቶም በዚ HPV ቫይረስ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኸመይ ንከላኸሎም?
ኣብዚ እዋን እዚ ገለ ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዝኸውን ክታበት ኣሎ፡
እቲ ክትባት ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ዝኽፈል ኮይኑ ኣብ ውሽጡ ፍርቒ ዓመት ይወሃብ፡እቲ ክታበት ከኣ ኩሉ ክሳብ መወዳእታ ክንወስዶ (3 መራፍእ) ይግባእ ፡እዚ ከኣ እቲ ክታበት ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ
እቲ ክታበት ከኣ ናይ ዶክተር መሰነይታ ኣብ ናይ እንሹራንስ ጥዕና ማእከል ክውሰድ ይከኣል እዩ
እቲ ክታበት ካብ ካልኦት ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣይከላኸልን እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ነፍስ ወከፍ ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ክንጥቀም ይግበኣና ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብዚ ናይ ሕክምና ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን 037919704፡ተወሳኺ ሓበረሬታ ንምርካብ ከኣ ብመስመር ኢንተርነት www.safe –sex.co.il
.ብተወሳኺ ናይ ፎሩም ኣድራሻ /http://www.starmed.co.il.forum-84 መልሲ ምርካብ ይከኣል እዩ።
ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ንኽሕግዙኹም ድሉዋት እዮም።
ቫይረስ ሃፕፒሎማ ዝበሃል እንታይ እዩ
እዚ ሃፕፕሎማ ዝበሃል ቫይረስ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ኣዝዩ ሓደገኛን ግኑንን እዩ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ የጥቅዕ።ኣብ መንእሰያት ዘሎዎ ጽልዋ ዳርጋ 80% ይበጽሕ።ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዓይነት ቫይረሳት ኣሎዉ ፡መብዛሕቲኦም ግን ሕማም ዘስዕቡ ወይ ምልክታት ዘርእዩ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ከኣ ኣብ ከባቢ መትሎን ኣብ ኣፍን ትንሓግን ሕማም የስዕብ።
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ቫይረስ እዚ ብቀሊሉ እዮም ዝብድህዎ ፡ካብ ሳዕቤናቱ ውን ዝሳቀይዎ ነገር የለን።ገለ ውሑዳት ደቂ ተባዕትዮ ግን ኣብ ከባቢ መዓኮር ሕማም መንሽሮ ከኸትለሎም ይኽእል እዩ፡ከምኡ ውን ቅድሚ እቲ መንሽሮ ገለ ዘሕክኽ ገለ ቁስሊ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ኢልና እንጽውዖም ሕበጣት ኣብ መትሎ ከጋጥም ይኽእል እዩ።
ክፍለጥ ዘሎዎ ኣገዳሲ ነገር፡እዚኦም ዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ፡ሕማም ንመንሽሮ ዘኸትሉ ኣይኮኑን
ብኸመይ እዮም ኣወዳት ብ HPV/ኤች ፒ ቪ ዝጥቅዑ?
ዝኾነ ውሑስ ዘይኮነ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ በቲ ቫይረስ ኤች ፒ ቪ ንኽጥቃዕ ኣብ ሓደጋ እዩ ዘሎ መብዛሕትኦም እቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ናይቲ ቫይረስ ዘይክህልዎም ይኽእል እዩ።እዚ ማለት ከእ ብዘይ ፍላጥ ናብ ካልእ ሰብ ከመሓላልፉሉ ይኽእሉ እዮም።እዚ ኤች ፒ ቪ ዝበሃል ቫይረስ ካብታ ቀዳመይቲ ዝተጠቓዕካላ እዋን ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ።እቲ ሰብ እዚ ቫይረስ እዚ እንተደኣ ኣሎዎ ኮይኑ ዋላ ካብ ቆርበት ናብ ቆርበት ውን ክሓልፍ ይኽእል እዩ።በዚ ምኽንያት እዩ እምበኣር ኮንዶም ንኹሉ ዓይነት ምምሕላላፍ ናይ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል።
እዚ ምምሕልላፍ ናይ HPV ልሙድ ድዩ?
እቲ ቫይረስ ብብዝሒ ኣብ መንእሰያት እዩ ዝረአ ፡ገለ መጽናዕትታት ከኣ 50% ካብቲ ሕብረተሰብ ጾታዊ ርክብ ካብ ዝፍጽሙ እዮም።
ምርመራ ናይ ኤች ፒ ቪ/HPV ኣብ ኣወዳት ይግበር ዶ?
ንግዜኡ ኣብ ኣወዳት ናይ ኤች ፒ ቪ ዝሓሸ ዝበሃል ምርመራ የለን።ኣብ ከባቢ መትሎ ከም ዕንፍሩር ወይ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ቁስሊ ኣብ ዝረኣየሉ ግዜ ወይ ብናይ ቆርቤት ሓኪምን ናይ ጾታን ከድና ክንምርመር ይግበኣና ።
ነዚ ኤች ፒ ቪ ቫይረስ መድሃኒት ኣሎዎ ዶ?
ነቲ ቫይረስ ፈጺሙ ዘጥፈኦ መድሃኒት የለን።ብዙሕ ግዜ እቲ ሕማም ንኽሓዊ ካብ 6 – 12 ኣዋርሓት ይወስድ፡መንሽሮ ወይ ከኣ እዚ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ከም ምልክታት ኣብዝረኣየሉ ኩነታት እንተኾይኑ ግን ካብቲ ዝተጠቕሰ ግዜ ንላዕሊ ክኸውን እዩ።ብተወሳኺነቲ ጡብ ኣድጊ ዓይነት ናይ ኮስሞቲክስ እንብሎም መድሃኒታት ውን ኣሎዉ(መጥባሕቲ ብምግባር ንዕኡ ምእላይ ፡ነቲ ፈጸጋ ዝመስልን ነቲ ጡብ ኣድጊ ዘሕቕቕ መድሃኒት ብምጥቃምን )እዚ ግን ነቲ ቫይረስ የጥፈኦ ማለት ኣይኮነን ፡ብድሕሪኡ ውን እንደገና ክምለስ ይኽእል እዩ።
ብኸመይ እዩ ዝሰርሕ?
እቲ መድሓኒት ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ ክሊ ዕድመ 9-26 ንዝኾኑ ዝተዳለወ እዩ፡ኣብ ፍርቂ ዓመት ኣብ ሰለስተ ደረጃ ብምኽፋል ከኣ ይወሃብ።እቲ መድሃኒት ክሳብ መወዳእታ ክውሰድ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ(እተን 3 መራፍእ ብሙልአን)እዚ ከኣ ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ።
ኣብ ናይ እንሹራንስ ውን ናይ መሰነይታ ወረቐት ካብ ዶክተር ብምውሳድ ነቲ ክታበት ምውሳድ ይከኣል እዩ።ንዝኾነ ዓይነት ተወሳኺ ሕቶቶታት ብዛዕባ ጾታዊ ሕማም ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ዝምልከት በዚ ናይ ምኽሪ ኣገልግሎት ንምርካብ ቁጽሪ ተለ፡037919704 ምድዋል ይከኣል እዩ።ናይ ስራሕ ሰዓታትን ተወሳኺ ሓቤሬታ ንምርካብን ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብቲ ሕክምና በዚ ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን ምድዋል ይከእል እዩ፡037919704. ንተወሳኺ ሓበሬታን ናይ ስራሕ ሰዓታትን ንምፍላጥ ኣብ ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ፡ www,safe-sex.co.il መልሲ ብጽሑፍ ንምርካብ ከኣ ብእድራሻ http:www.starmed.co.il/forum-84
ሰራሕተኛታት ናይ ሕክምና ልቪንስኪ ንኣገልግሎትኩም ንኽሕግዝ ሕጉስ እዩ።
ሓፈሻዊ – ጾታዊ ሕማማት
ጾታዊ ርክብ ካብቲ ሓደ ካብ ህወትና ዘይፍለ ኣገዳሲ ነገር እዩ፡ከምኡ ውን ገለ ክፋል ናይ ኣካላውን ስነሓሳባውን ጥዕናና ዘይፍለዩ እዮም።ኣብ ሂወትና ብዙሕ ናይ ጾታዊ ርክብ ተመክሮታት ይገጥመና እዩ።ገለ ግዜ ግን ንሕማማት ንቃላዕ ኢና ።
ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ እስራኤል ቁጽሪ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት እንዳለዓለ ይኸይድ ኣሎ፡ብፍላይ ከኣ ከም በዓል ጅግል፡ፍንጣጣ፡ከላመድያ ዝኣመሰሉ ሕማማት ።በዚ መሰረት ኣብ እስራኤል ዝተፈላለያ ናይ ጾታዊ ሕማማት ጥዕና ማእከላት ቆይመን ኣሎዋ፡ እዚ ከኣ ነቲ ዝመሓላለፍ ሕማማት ንምጉዳልን ካብ ምምሕልላፍን ምልባዕን ንምክልኻልን ብተወሳኺ ነቶም ዝተለኽፉ መድሓኒት ብምልጋስን ብምምካርን ይሰርሓን ይነጥፋን ኣሎዋ።
ጾታዊ ርክብ(ብመዓኮር ብኣፍ፡ ብብልዕቲ)ረኽሲ ብምግባር ንኽመሓላለፍ ጠንቕታት እዮም፡ስለዚ ብዛዕባ እቶም ዝመሓላለፉ ሕማማት ቅድመ ኩነት ፍልጠት ክህልወና ኣገዳሲ እዩ ፡ከምኡ ውን ነቶም ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኸመይ ንከላኸሎም ምፍላጥ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።ብተወሳኺ ብጾታዊ ርክብ ዝመሕላለፉ ሕማማት ምጥቃዕ ነቲ ናይ ኤች ኣይ ቪ ዝበሃል ቫይረስ ናይ ምጥቃዕ ሓደጋ የዕብዮን ንሕማም ኤድስ ከኣ ጠንቂ ይኸውን ማለት እዩ።መድሃኒት ናይዞም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ሓደ ካብቶም ምምሕልላፍ ኤች ኣይ ቪ ዘጉድል ኣዝዩ ኣገዳሲ መድሃኒት እዩ።
ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብ ሰለስተ ይኽፈሉ፡
ብጽግዕተኛ ዝኾኑ ከም በዓል ክራብስ ዝበሃሉ ባልዓት ዝሓላለፉ፡ኣብ ኩሉ ዓይነት ፋርማሲታት ዝሽየጥ መድሃኒት ብምውሳድ ብቕልጡፍ ክፍወሱ ይኽእሉ እዮም።
ብባክተርያ ዝመሓላለፉ ጾታዊ ሕማማት ከም በዓል ጅግልን ከላመድያን፡ከኣ ናይ ዝተፈላለዩ ኣንቲብዮቲካ/ናይ ረኽሲ መድሃኒት ብምውሳድ ብቕልቱፍ ክንፍውሶ ንኽእል።
ብቫይረስ ዝመሓላለፉ ጾታዊ ሕማማት ከም በዓል ኤች ኣይቪን፡ ሄርፐስ ፡ኤች ፒ ቪን ናይ ጸላም ከብዲ ሕማምን ከኣ ነቲ ምልክታትን እቲ ሕማም ንነዊሕ ምእንቲ ከይጸንሕን ዝከላኸል መድሃኒት ይውሰድ እዩ፡ገለ ግዜ ነቶም ሕማም ሄርፐስን ኤች ፒ ቪን ኣካላትና ባዕሉ ይፍውሶም እዩ።
እዞም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት እምበኣር ብምልክታቶም ውን ክንከፍሎም ንኽእል ኢና
1.ብፈሳሲ ካብ መትሎን ብልዕትን ዝፍለጡ ሕማማት
2.ቁስልን ሕበጥን ኣብ ጾታዊ ኣካላት ብምኽታል ዝልለዩ ሕማማት
3.ብምቕያሕን መሕከኽትን ኣብ ጾታዊ ኣካላት ብምኽታል ዝልለዩ ሕማማት
4.ኣብ ጾታዊ ኣካላት ምልክታት ዘየኸትሉ ሕማማት
"ብጾታዊ ሕማማት ከምዝተጠቓዕኩም ብኸመይ ትፈልጡ?"ኣብዚ ክሊክ ግበሩ
ብምፍሳስ ዝልለዩ ጾታዊ ሕማማት
ከላመድያ
ሓደ ካብቶም ኣዝዮም ልሙዳት ዝኾኑ ጾታዊ ሕማም እዩ፡ብፍላይ ከኣ ኣብ ክሊ ዕድመ 15-25 ዘሎዉ ።ካብ ክላመድያ ትራኮማቲስ ዝበሃል ባክተርያ ከኣ ይመጽእ፡
እዚ ባክተርያ እዚ ከኣ ኣብ ፍሕኛ ሽንቲ ወዲ ተባዕታይ ረኽሲ የኸትል፡ንጛል ኣንስተይቲ ከኣ ረኽሲ ናይ ማህጸን የኸትለላ።መብዛሕትኦም ግዳያት ናይዚ ሕማም እዚ ኣወዳት ይኹኑ ኣዋልድ ዝኾነ ዓይነት ምልክታት የብሎምን፡ከምዝተጠቖዑ ውን ኣይፈልጡን በዚ መሰረት ከኣ ሕክምናዊ ምርመራ ስለዘይገብሩ ናብ ዝገደደ ሽግር ይበጽሑ-እዚ ሕማም ከላመድያ እዚ 66% መምከንቲ የኸትል 33% ካብ ማህጸን ወጻኢ ጥንሲ የኸትል።
ምልክታት ክላመድያ
እቲ ምልክታት ከኣ ካብ 1-5 ሰሙናት ካብቲ ዝተጠቓዕካሉ ግዜ ጀሙሩ ይረአ
*መጠግጠግ ዝብል ፈሳሲ ካብ ጫፍ መትሎ
*ምቅጻል ኣብ ግዜ ሽንቲ(ኣብ ደቂ ተባዕትዮ)
*ኣብ ግዜ ጽግያ ዘይኮነ መድመይቲ ብፍላይ ድሕሪ ጾታዊ ርክብ
*ዘይልሙድ ፈሳሲ ካብ ብልዕቲ
*ቃንዛ ከብዲ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ (ኣብ ደቒ ኣንስትዮ)
ብኸመይ ይምርመር፡ ነቲ ባኽተርያ ንምልላይ ናይ ሽንቲ ምርመራ `ብምግባር ናይ ውሽጢ ኣሲድ ብምልላይ(ፒ ሲ ኣር)
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ-ዘይውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ብብልዕትን ብመዓኮርን ምስ ዝሓመመ መጻምዲ( ሳሕቲ ከኣ ብኣፍ ብዝግበር ጾታዊ ርክብ ይመሓላለፍ እዩ)፡ካብ ሕምምቲ ኣደ ናብ ውሉድ ውን ይመሓላለፍ እዩ።
ብኸመይ ንፍውሶ ብኣንቲብዮቲካ ማለት ኣንጻር ባልዕ ዝበሃል መድሃኒት ካብ ዓይነት ዶክሲሊን ወይ ኣዚታሮሚጺን ብምውሳድ።ኣብ ሕክምና ሊቪኒስኪ እዚ መድሃኒት ብነጻ ይወሃብ።
ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዘኸትሎ ሽግራት፡መምከንቲ የኸትል ረኽሲ ኣብ ጎሎ፡ጥንሲ ካብ ማህጸን ወጻኢ፡ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ረኽሲ ናይ ፍረነብሲ ፡ረኽሲ ኣብ መፈላልዮ
ኣብ ሕጻናት ከኣ -ረኽሲ ናይ ዓይኒን ናይ ሳንቡእን።
መከላኸሊ -ግቡእ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ብምዝውታር ክንከላኸሎ ንኽእል።
ናይ ክላመድያ ናይ መጸበዪ ግዜ – ወርሕን ፈረቓን
ጅግል
ንክላመድያ ብዝመሳሰል ጅግል እውን ረኽሲ ናይ ፍሕኛ ሽንቲ የኸትል እዩ ፡ንጛል ኣንስተይቲ ከኣ ረኽሲ ናይ ማህጸን የኸትለላ።እቲ ረኽሲ ግን ዕጽፊ ናይ ክላመድያ እዩ።
ረኽሲ ኣብ መዓኮርን ረክቱምን ብናይ መዓኮር ምምሕልላፍ ውን የኸትል እዩ እቲ ነዚ ሕማም እዚ ዘኸትል ባክተርያ ከኣ ነይሰርያ ጎኖርያ፡እዚ ከኣ ኣብ መትሎ ወይ ጽኪ እዩ ዝወጽእ፡መብዛሕትኦም ደቒ ተባዕትዮ(95%)ምልክታት ይረኣዮም መብዛሕትአን ደቒ ኣንስትዮ (80%) ምልክታት ይረኣየን።ሳሕቲ ግዜ ግን እዚ ኣብ ጽኪ ዝረአ በዞም ምልክታት ይልለ።ነዚ ሕማም እዚ ኣብቲ መጀመርታ ደረጃኡ እንከሎ ክንፍውሶ ኣሎና ፡ብዘይ መድሃኒት ግን ኣዝዩ ኣሸጋሪ እዩ።
ምልክታት ሕማም ጅግል
ፈሳሲ ካብ መሸኒ ወይ ካብ ብልዕቲ ጸላዕላዕ ዘብል ፈሳሲ ካብ መሸኒ ወይ ካብ ብልዕቲ (ቃንዛ ምቅጻል)ኣብ ግዜ ሽንቲ።መብዛሕትኦም ደቂ ተባዕትዮ በዚ ሕማም ዝተለኽፉ በዚ ምልክታት እዚ ይሳቐዩ፡እቲ ሕማም ረኽሲ ኣብ ፍረነብሲን ኣብ ናይ ሽንቲ ቱቦታትን የኸትል
መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ከኣ ዋላ ሓንቲ ኣይስመዐንን ፡ሽግር ግን ክፈጥረለን ይኽእል እዩ ።ዘይተሓከማ ደቂ ኣንስትዮ ጅግል ረኽሲ ኣብቲ ውሽጣዊ ኣካላተን ምምካንን ፡ካብ ማሕጸን ወጻኢ ጥንስን ከጋጥም ይኽእል ኣብቲ ትቦ ናይ ብልዕቲ ከኣ ብርቱዕ ቃንዛ የጋጥም።
ዝመሓላለፈሎም መንገድታት፡
ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ፡ብብልዕቲ(ናብ ብልዕቲ ብምእታው) ብመዓኮርን ብኣፍን፡ምስ ሕማም ጅግል ዝሓመመ መጻምዲ ዘይውሑስ ጾታዊ ርክብ ብምፍጻም፡ኣብ ግዜ ምውላድ ከኣ ካብታ ኣደ ናብቲ ሕጻን ክመሓላለፍ ይኽእል
ዘኸትሎም ሽግራት፡
ዘይተሓከማ ደቂ ኣንስትዮ ጅግል ረኽሲ ኣብቲ ውሽጣዊ ኣካላተን ምምካንን ፡ካብ ማሕጸን ወጻኢ ጥንስን ከጋጥም ይኽእል ኣብቲ ትቦ ናይ ብልዕቲ ከኣ ብርቱዕ ቃንዛ የጋጥም፡ኣብ ኣወዳት ከኣ እቲ ሕማም ረኽሲ ኣብ ፍረነብሲን ኣብ ናይ ሽንቲ ቱቦታትን የኸትል ብሰንኪ እቲ ረኽሲ ኣብ ናይ ሽንቲ ትቦታት ከኣ ቃንዛ ኣብ መሸኒ የኸትል ማለት እዩ፡ቃንዛ ኣብ ግዜ ሽንቲ፡እቲ ካብ ሕምምቲ ናይ ሕማም ጅግል ዝውለድ ውሉድ ከኣ ምስተወልደ ብብርቱዕ ረኽሲ ናይ ዓይኒ ይሳቐ ።
መከላኸሊ፡ ብሓቀኛ ኣጠቓቕማ ናይ ኮንዶም ብኹሉ ዓይነት ግብረ ስጋ፡ ብኣፍ ብብልዕቲ ከምኡ ውን ብመዓኮር።
ናይ ጅግል ናይ ትጽቢት ግዜ ፡ክልተ ሰሙን
ሕማም ትሪኮሞኒያዚም
ብሓደ ጽግዕተኛ ብስም ትሪኮሞናስ ቫጂናሊስ ዝጽዋዕ ጽግዕተኛ ይፍጠር።እዚ ጽግዕተኛ ሓሰኻ እዚ ኣብ ብልዕቲ ጛል ኣንስተይቲ እዩ ዝርከብ ፡ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ከኣ ይላባዕ።ወዲ ዋላ እካ በቶም ምልክታት ዘይሳቐ እንተኾነ ክመሓላለፎ ይኽእል እዩ፡ ንሱ ውን ናብ ሰበይቲ ከመሓላልፍ ይኽእል እዩ፡ኣብ ዓለም ብዝተገብረ ጸብጻብ (ሓንቲ ካብ ሓሙሽተ ደቒ ኣንስትዮን ሓደ ካብ ዓሰርተ ደቂ ተባዕትዮን)ከመሓላልፉ ይኽእሉ።ኣብ እስራኤል ግን ካብዚ ዝለዓለ እዩ፡እዚ ጽግዕተኛ ሓሰኻ ረኽሲ ኣብ ብልዕትን ኣብ ክሳድ ናይ ማህጸንን ኣብ ጛል ኣንስተይቲ የኸትል፡ከምቲ ዝተባህለ ኣብ ወዲ ዝረኣዩ ምልክታት የለዉን።እቲ ጽግዕተኛ ነታ ጛል ኣንስተይቲ ከምዘሎዋ እንተተረጋጊጹ ግን እቲ ወድን እታ ጛልን ምርመራ ክገብሩ ይግባእ እዚ ከኣ ነታ ጛል ኣንስተይቲ እንደገና ንኸይተመሓላልፍን ከይሓልፋን ንምክልኻል ማለት እዩ።
ምልካታት ናይ ትሪኮሞኒዝም
ደቂ ኣንስትዮ፡እዚ ሕማም እዚ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ ማህሰይቲ ኣሎዎ፡ብጫን ቀጠልያን ናእሽቱ ቀጠንትን ሓፊስን ፈሳሲታት ከኣ የኸትል ፡ብርቱዕ ሽታ ከኣ ኣሎዎ፡እቲ ሽታ ከኣ ድሕሪ ጾታዊ ርክብ ዝኸፍአ ይኸውን።ብተወሳኺ ኣብቲ ደጋዊ መዳያት ናይ ብልዕቲ ከኣ ምቅጻል ይስመዓ ኣብቲ ከባቢ ከኣ መቕያሕቲ ኣብ ብልዕቲን ምቅጻል ኣብ ግዜ ሽንትን ከኣ የኸትል።ገለ ግዜ ግን እቲ ነዚ ሕማም እዚ ዘምጽእ ጽግዕተኛ ገለ ምልክታት ከየርኣየ ናብቲ ብልዕቲ ክኣቱ ይኽእል እዩ።
ደቂ ተባዕትዮ፡ደቂ ተባዕትዮ ናይዚ ሕማም እዚ ምልክታት ኣይረኣዮምን እዩ፡ውሑዳት ግን ካብ መሸኒኦም ብምቅጻል ዝተሰነየ ፈሳሲ ብምፍሳስ ይሳቐዩ እዮም።
ብኸመይ ይምርመር እዚ ናይ ላባራቶሪ ምርመራ እዚ ኣብ ምልላይ ናይቲ ጽግዕተኛ ሓሰኻ ብማይክሮስኮብ እዩ፡ብምርመራ ናይ ፒ ሲ ኣር ይልለ ማለት እዩ
ቀንዲ መለለዪ ፡ዕንፍሩር(ቀያሕቲ ሕበጥ ዝመስሉ ምልክታት)ኣብ መትሎ
ዝመሓላለፈሉ መንገድታት፡ ኩሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ(ናብ ብልዕቲ ብምእታው)ብኣፍን ብመዓኮርን ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ምስ ሕማም ትሪኮመንስ ዘሎዎ መጻምዲ ብምፍጻም።
ብኸመይ ንከላኸሎ፡ግቡእ ኣጠቓቕማ ናይ ኮንዶም ብምዝውታር ንከላኸሎ።
ዘኸትሎም ሽግራት ምናልባሽ ጥንስቲ ሰበይቲ ካብዚ ሕማም እዚ እንተዘይተፈዊሳ ኣቐዲምካ ናይ ኣብ ዘይግዜኡ ምውላድ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ይረአ እዩ።
ብኸመይ ንከናኸኖ፡ ፡ብሓገዝ ናይ ኣንቲብዮቲካ/ናይ ረኽሲ መድሃኒት ካብ ዓይነት መትሮኒዳዞል ግቡእ ኣጠቓቕማ ናይ ኮንዶም ብምዝውታር ንከላኸሎ
ኦርኦ ፕላዝማ ኦሮሊትኩም
እዚ ጽግዕተኛ ሓሰኻ እዚ ነቲ ጾታዊ ኣካላት ናይ ወዲ ተባዕታይ ይኹን ናይ ጛል ኣንስተይቲ ዝሰፍር ባልዕ እዩ።ክሳብ ቀረባ እዋን እቲ ባክተርያ ድዩ ወይስ እቲ ናይ ጾታዊ ኣካላትና ኣይፍለጥን ነይሩ።ኣብ መወዳእታ ክልተ ዓይነት ናይዚ ባክተርያ ተለልዮም፡ እቲ ሓደ ምስ ረኽሲ ናይ ፍሕኛ ሽንቲ ዝተተሓሓዘ ብዘይ ንቡር ፈሳሲ ካብ ናይ ጾታዊ ኣካላት ናይ ወዲ ተባዕታይ ወይ መሕከኽቲ ዝተሰነየ እዩ።እቲ ናይ ባክተርያ መድሃኒት ከኣ ዶክሲሊን – ኣንቲብዮቲካ እዩ ።
ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዳርጋ እቲ ረኽሲ ናይ ማሕጸን ኣብ መንጎ እቲ ባክተርያን ናይ ፈውሲ ርክብ የለን፡ዋላ በቲ ዶክሲሊን ነቲ ባክተርያ ኣየጥፈኦን እዩ።
ኦርኦፕላዝማ ፐርቡም –እዚ ጾታዊ ሕማም ኣይኮነን።እዚ ኣብ ጾታዊ ኣካላት ናይ ወዲ ሰብ ዝርከቡ እዮም።እዚ ባክተርያ እዚ ናይ ኣንቲብዮቲካ መድሃኒት ዘድልዮ ኣይኮነን ምኽንያቱ ዝርብሾ ነገራት ስለዘይብሉ።
ሚኮፕላዝማ ገኒታልዮም
እዚ ረኽሲ ዘኸትል ባክተርያ ኮይኑ ብዘይንቡር ፈሳሲ ካብ ጾታዊ ኣካላት ከኣ ይፍለጥ፡ እቲ ባክተርያ ብምርመራ ናይ ፒ ሲ ይምርመር እቲ መድሃኒት ከኣ ኣዛኒል ንሓሙሽተ መዓልታት ይወሃብ፡ምናልባሽ እዚ እንተዘይ ሓጊዙ ግን መጋክሲን ዝበሃል መድሃኒት ከም ኣማራጺ ናቱ ይወሃብ ማለት እዩ።
ሚኮፕላዝማ ሆሚኒስ -ጾታዊ ሕማም ኣይኮነን
ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብምልክታት ኣብ ጾታዊ ኣካላት ግን ዘይብሎም
ኤድስ-ናይ ተጻዋርነት ዓቕሚ ዘዳኽም ምልክታት
እዚ ሕማም እዚ ብHIV(Human immune deficiency virus)ዝመጽእ እዩ-እዚ ሕማም እዚ ከኣ ነቲ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ክሳብ ናይ መወዳእታ ደረጃ ክሳብ (ናይ ኤድስ ደረጃ) የዳኽምዎ።እዚ ሕማም እዚ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ብጾታዊ ርክብ ይመሓላለፍ ፡ብምትንኻፍ ደም ናይ ዝሓመመ ካልእ ሰብ፡ካብ ኣደ ናብ ሕጻን ብፍላይ ከኣ ኣብ ግዜ ሕርሲ ካብ ኣደ ናብቲ ሕጻን ከምኡ ውን ኣብ ግዜ ምጥባው ናብ ሕጻን ክመሓላለፍ ይኽእል።
እዚ ኤች ኣይቪ ቫይረስ ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ኣብ መወዳእታ 70ታት እዩ ተጋሂዱ ኣብ 20 ክፍለዘመን ማለት እዩ፡ካብቲ እዋን እቲ ንደሓር ሕማም ኤድስ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለም መጽናዕትታት ዝግበረሎም ሕማማት እዩ፡ክሳብ ሕጂ ውን መድሃኒት ዘይብሉ ሕማም ኮይኑ ኣሎ፡ግን ኣብ 90ታት ከኣ ሓደ “ኮክተይል” ዝተባህለ መድሃኒት ተረኺቡ ኣሎ(ሰለስተ ብሓንሳብ ዝውሰድ መድሃኒት ዘጠቓለለ እዩ)፡እዚ መድሃኒት እዚ ዕድመ ናይቶም ሕሙማት ንምንዋሕ ይሕግዝ፡እቲ መድሃኒት ምስተወስደ ከኣ ገለ ካብ ኣካላት ናይ ወዲ ሰብ እቶም ናይ ተጻዋርነት ዓቕምና ክትንስኡ ይጅምሩ(ብፍላይ ከኣ እቲ መድሃኒት ምስቲ ቫይረስ ኣብ ዝጋጨወሉ ቦታታት)፡ኤድስ ሕዱር ሕማም እዪ እቲ መድሃኒት ከኣ ብቀጥታ ንኸይትመውት ነቲ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ብብርቱዕ ንኸይዳኸም ይከላኸል።ዋላ እካ ነቲ መድሃኒት ፈጺሙ ዘጥፍእ መድሃኒት እንተዘይሃለወ፡እቲ ቫይረስ ንኸይመሓላለፍ ዝከለኸል መድሃኒት ግን ኣሎ።
ምልክታት ናይ ኤድስ ክንዝክሮ ዝግበእና ነገር እንተደኣ ኣሎ ዋላ እካ ምልክታት ናይ ኤድስ ንኹሉ ማዕረ እንተዘይኮነ ፍሉይ ዝኾነ ምልክታት ናይ ኤች ኣይ ቪ ወይ ውሱን ዝኾነ መግለጺ የብሉን።ምልክታት ናይ ሕማም ኤድስ ድሕሪ ምሕላፉ ንመብዛሕትኡ ሰብ ንነዊሕ ዓመታት እቶም ምልክታት ይረኣዩ እዮም።እዚ ቫይረስ ዘሎዎ ሰብ ዘይውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ብምፍጻም ንኻልኦት ከመሓላልፍ ይኽእል እዩ፡ዋላ እካ እቶም ምልክታት ናይቲ ሕማም እንተዘይማዕበሉ ማለት እዩ።እቶም ምልክታት ናይዚ ሕማም እዚ ብብርቱዕ ዝኾነ መንገዲ ናይ ከም ረኽሲ ኣብ ሳንቡእ ፡ ምቕናስ ሚዛን ፡ዘይሓዊ ቁስሊ ኣብ ኣፍን መንሽሮን የኸትል።
ብኸመይ ነለልዮ? ኮምቦ ዝበሃል መርመራ ነቲ ቫይረስ ባዕሉ ንምልላይ ዝግበር መርመራ እዩ፡ከምኡ ውን ኣብቲ ቫይረስ ዝርከብ ብሮቲን ብምልላይ(ኣንቲገን ፒ24)ኤሊዛ ዝበሃል መርመራ ብምግባር፡እዚ ከኣ ሾውዓተ ሰሙን ድሕሪ በቲ ቫይረስ ምጥቃዕካ ዝግበር መርመራ እዩ፡መርመራ ኮምቦ ኣዝዩ ልሙድ እዩ።ኣብ ናይ እንሹራንስ ናይ ጥዕና ማእከልን ኣብ ነቲ ምርመራ ዝተወሰና ናይጥዕና ማእከላትን ከኣ ብዘይ ክፍሊት ይግበር እቲ መርመራ ኣብ ጥዕና ማእከላት ብዘይ ክፍሊት ይግበር እዩ ከም ኣብ በዓል ሕክምና ልቪኒስኪ እቲ ምርመራ ብማዕረ ንኹሉ እዩ ዝግበር።
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ፡ፍኑው ዝኾነ ጸታዊ ርክብ ብዘይ መከላኸሊ ምስ አች ኣይ ቪ ዝሓመመ ሰብ ዋላ ቅድሚ እቲ ምልክታት ናይቲ ሕማም ምርኣዩ ፡ዝተለኽፈ ደም ብምትንካፍ፡ካልእ ዝተጠቕመሎም ስሪንጋታት ብምጥቃም ፡ካልእ ዝተጠቕሙሎም መራፍኣት ብምጥቃም ብዘይ መኸኑ መራፍእ ብምውጋእን ደም ብምሃብን ምውሳድን)ካብ ዝሓመመት ኣደ ናብቲ ዝውለድ ሕጻን ኣብ ግዜ ሕርስን ብምጥባውን ከኣ ይመሓላለፍ።
ንብዓት ጥፍጣፍ ረሃጽ ንፋጥ ሽንቲ ቀልቀል ኣየመሓላልፉን።ብሰላምታ፡ብምትሕቑቓፍ ምስዕዓም፡ብሓንሳብ ምብላዕን ምስታይን ኣብ ሓንቲ ሽንቲ ቤት ምጥቃም፡ናይ ሓባር ዝኾነ ሽጎማኖ ብምጥቃምን ኣይመሓላለፍን ።እቲ ሕማም ብመግቢ ኣይመሓላለፍን ብእንስሳታት ከም በዓል ጣንጡ ውን ኣይመሓላለፍን።
ብኸመይ ንፍውሶ፡እዚ እማም እዚ መድሃኒት የብሉን፡እዞም ኣብ ቀረባ ዓመታት ዝተማህዙ መድሃኒታት እምበኣር ነቲ ሕማም ፈጺሞም ዘጥፍኡ ኣይኮኑን፡እንታይ ደኣ ነቲ ዕድመ ናይቶም ሕሙማት ከናውሑን ከመሓይሹን ጥራሕ እዮም ዝኽእሉ።
መከላኸሊ፡ግቡእ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ምዝውታር ጽቡቕ ይከላኸል እዩ።
ምእንቲ ኤች ኣይቪ ዘሎናን ዘይብልናን ንምፍላጥ ቅድሚ ዝኾነ ይኹን ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ምፍጻምና መርመራ ክንገብር ይግባኣና ፡ ክሳብ እቲ ናይ መርመራ ውጽኢት ዝፍለጥ ከኣ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ክንጥቀም ይግባእ።
ናይ ትጽቢት ግዜ፡መብዛሕቲኡ ግዜ ነቲ ቫይረስ ድሕሪ ምቅላዕካ ሰለስተ ሰሙናት እዩ ዝረአ ነቲ ሕማም ምሉእ ብምሉእ ንምርግጋጽ ግን 12 ሰሙን ምጽባይ ይግባእ።
ሄፓቲትስ ቢ(ሕማም ጸላም ከብዲ)
እዚ ሕማም እዚ እምበኣር ብሓደ ቫይረስ ኣብ ጸላም ከብዲ ረኽሲ ይፈጥር፡ዝተፈላለዩ ዓይነት ናይ ጸላም ከብዲ ሕማማት ኣሎዉ፡A B C D E
እዚ ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም እዚ ካብ -B ሄፓቲቲስ B HBV ዝበሃል ቫይረስ ዝመሓላለፍ እዩ፡እዚ ሕማም እምበኣር ብፈሳሲ ናይ ዝተለኽፈ ወይ ረኽሲ ካብ ዘሎዎም ነገራት ይመሓላለፍ፡ብፍላይ ከኣ ብዝተለኽፈ ደምን ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብን።እቲ ሕማም ከኣ ኣብ ጸላም ከብዲ እዩ መብዛሕቲኦም ናይዚ ሕማም እዚ ሕሙማት (85%) ምሉእ ብምሉእ ይሓውዩ እዮም፡ነቲ ሕማም ዝከላኸልሉ ናይ ተጻዋነት ዓቕሚ ውን የጥርዩ እዮም፡ውሑዳት ካብቶም ሕሙማት ግን ዳርጋ ንብዙሕ ዓመታት በቲ ናይ ጸላም ከብዲ ረኽሲ ንነዊሕ ክሳቐዩ ይኽእሉ።
ምልክታት ናይቲ ሕማም፡ ኣዝዩ ሓደገኛ ናይ ጸላም ከብዲ ረኽሲ ፡ሽውሃት ናይ ምዕጻው፡ ስግልግል ምባል፡ምሕካኽ የኸትል ፡እዚ ምልክታት እዚ ከኣ ድሕሪ በዚ ሕማም እዚ ምጥቃዕካ ካብ 6 ሰሙናት ክሳብ 6 ወርሓት ይረአ።ካብ ወለዶ ናይ ምምሕልላፍ ባህሪ ኣብዚ ሕማም እዚ ዝተለምደ ምልክታት እዩ።
ብኸመይ ንምርምሮ፡መርመራ ናይ ደም ብምግባር ክፍለጥ ይኽእል
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ፡ኩሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ(ናብ ብልዕቲ ብምእታው)ብኣፍን ብመዓኮርን ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ምስ ሕማም ናይ ጸላም ከብዲ ዘሎዎ መጻምዲ።ካብ ኣደ ናብ ውላዳ ኣብ ግዜ ሕርሲ ውን ይመሓላለፍ እዩ።ብተወሳኺ ከኣ ደም ብምትንካፍ ብዝተጠቕሙሉ መርፍእ ምጥቃም ምኡውን ብዝተጠቕሙሉ መርፍእ ብምጥቃም ይመሓላለፍ።
ብኸመይ ንከናኸኖ?ነዚ ብርቱዕ ደረጃ ሕማም መድሓኒት የብሉን።ብዙሕ ግዜ ምሉእ ብምሉእ ይሓዊ እዩ።እቲ ሕማም ኣብ ዝብእሰሉ ግዜ ከነዕርፍ ኣሎና ፡ዳየት ክንገብር ኣሎና ኣልኮል ካብ ምስታይ ከኣ ክንጥንቀቅ ይግበኣና።
ዘኸትሎም ሽግራት፡ እቲ ዝሽከሞ ቫይረስ ኣዝዩ ሓደገኛ ኮይኑ ናይ ጻላም ከብዲ ረኽሲ(ማህሰይቲ) የኸትል፡ዕንወትን መንሽሮን ኣብ ጸላም ከብዲ ውን የኸትል እዩ።
መከላኸሊ፡ትኽክለኛ ኣጠቓቕማ ኮንዶምን ምዝውታር ጽቡቕ ውሕስነት ኣሎዎ፡ነዚ ናይ ሄፓቲትስ ቢ ዝበሃል ሕማም ክታበት ብምውሳድ ካብ ምምሕልላፍ ናይቲ ሕማም ምክልኻል ይከኣል እዩ።
እቲ ሕማም ኣብ ግዜ ጥንሲ እንተኾይኑ ብቐጥታ ብናይ ደቂ ኣንስትዮ ሓኪም ወይ ከኣ ሓፈሻዊ ሓኪም ኣይምርመርን እዩ።
ክታበት ናይ ሕማም ጸላም ከብዲ ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ብምኽፋል እዩ ዝወሃብ፡እቲ ክታበት ከኣ 90% ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ኣሎዎ
ናይ ትጽቢት ግዜ -6 ወርሒ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ካብ E-1A
ካብ ብናይ ቀልቀል ተረፍ ብምትንካፍ ናብ ኣፍ ይመሓላለፍ
ሄፓቲቲስ ካብ ዓይነት ሪሚንግ ከምኡ ውን ካብ ዓይነት A,E
እቲ ሕማም ከኣ ብዝተበከለ መግቢ ይመሓላለፍ ፡ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ከኣ ብብዝሒ ይርከብ።
ናይ ትጽቢት ግዜ- ሕማም ጸላም ከብዲ A,E ኣብ መንጎ ክልተ ሰሙናት ክሳብ 6 ሰሙን ።
ሕማም ጸላም ከብዲ ካብ ዓይነት B,C,D
ብደምን ብፈሳሲ ካብ ኣካላትናን ይመሓላለፍ፡ብተወሳኺ ከኣ ብፈሳሲ ናይ ዘርኢ።እዞም ሕማማት እዚኦም ብፍላይ ካብ ዓይነት ቢ እንተኾይኑ ብጾታዊ ርክብ ይመሓላለፍ እዩ።
ሕማም ጸላም ከብዲ ካብ ዓይነት ሲ እንተኾይኑ ብመዓኮር ብዝግበር ዘይውሑስ ጾታዊ ርክብ ይመሓላለፍ እዩ።
ሕማም ጸላም ከብዲ ካብ ዓይነት B,C,D ክሳብ 6 ወርሒ
ጸላም ከብዲ ዝሓመሙ ሰባት ብኸቢድ ናይ ጸላም ከብዲ ረኽሲ እዮም ዝሳቐዩ፡ዳርጋ ካብ 5%-10% ካብቶም ዝተጠቕዑ ሕማም ኣየጥርዩን ናይቲ ሕማም ተጠቃዕቲ ዝኾኑን ብእኡ ዝሳቐዩን ከኣ ኣሎዉ።
ንሕማም ጸላም ከብዲ ካብ ዓይነት A፡B ናቱ ክታበት ኣብ ሕክምና ልቪኒስኪ ውን ይርከብ እዩ(ክፍሊት ኣሎዎ)
ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም ዝተጠቓዕኩም ብኸምይ ትፈልጡ
ናይ ጾታዊ ርክብ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ እዮም ዝመሓላለፉ-ብብልዕቲ፡ብመዓኮር ብኣፍ፡ከምኡ ውን ብሓደ ግዜ ምትንኻፍ ይመሓላለፉ፡እቲ ናይ ምምሕልላፍ ደረጃታት ካብ ሕማም ናብ ሕማም ዝተፈላለየ እዩ።
ገለ ሕማማት ብምትንኻፍ ወይ ብናይ ኣፍ ዝግበሩ ጾታዊ ርክባት ብዝወሓደ ደረጃ ዝመሓላለፉ ዓይነት ሕማማት ኣሎዉ።
መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ድሕሪ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ ብምልክታት እዮም ዝፍለጡ(ብፍላይ ከኣ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ)፡ካብዞም ዝስዕቡ ምልክታት ሓደ ወይ ክልተ እንተደኣ ኣሎኩም ኮይኑ ተጠቂዕኩም ከይትኾኑ የስግእ እዩ።
- ዘይንቡር ፈሳሲ ካብ ብልዕቲ ወይ ከኣ መትሎ
- ምሕካኽ ወይ ከኣ መቑሰልቲ (ዋላ ብዘይ ቃንዛ )ኣብ ከባቢ መትሎ ወይ ከኣ ኣብ መዓኮር
- ምቅጻል ኣብ ግዜ ሽንቲ ንመንእሰያትን ጥዑያትን
እንተኾነ ግን እቲ ምልክታት ናይቲ ሕማም ኣሎካ ማለት በቲ ሕማም ተለኺፍካ ማለት ኣይኮነን፡ጥዕናዊ ምርመራ ክትገብር ግን ይግድደካን ይሕግዘካ በዚ መሰረት ከኣ ምሕማምካን ምጦዓይካን ከተረጋግጽ ትኽእል።ብኻልእ መዳይ ከእ እዚ ሕማም እዚ ኩሉ ግዜ ኣይኮነን ብምልክታት ዝልለ፡ ስለዚ ኩሉ ሰብ ምስ ናይ ኩሉ ግዜ መጻምዱ ዘይኮነ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም እንተኾይኑ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ምርመራ ክገብር ኣሎዎ፡ዋላ ምልክታት እንተዘይ ተራእዩ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ምርመራ ክገብር ይግበኦ እዚ ማለት ከኣ ብዝተኽኣለ መጠን ነቲ ረኽሲ ኣቐዲምና ከነለልዮን ከንውግዶን ምእንቲ ክንክእል እዩ።ስለዚ እቶም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንምምሕልላፍ ኣብ ኣስጋኢ ኩነታት ዝርከቡ ሰባት ብብዝሒ ክምርመሩ ይግባእ።
ንምምሕልላፍ ጾታዊ ሕማማት ኣብ ሓደጋ ዘሎ ሰብ መን እዩ?
- ወዲ/ጛል 20 ዓመት ወይ ካብኡ ንታሕቲ
- ደቂ ኣንስትዮ
- ምስ ብዙሓት መጻምዲ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም/እትፍጽም
- ምስ ሓድሽ/ሓዳሽ መጻምዲ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም
- ኣብ ዝሓለፈ ጾታዊ ሕማማት ዝነበሮ/ራ
- ኮንዶም ዘይጥቀሙ ወይ ዘየዘውትሩ ሰባት
- ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ኣወዳት
ጾታዊ ሕማማት ዘኸትልዎም ጉድኣታት እንታይ እዮም?
- ረኽሲ ኣብ ጾታዊ ኣካላትና
- ጥንሲ ካብ ማህጸን ወጻኢ
- ናይ ዘርኢ ወይ መፍረ ዘይስሩዕነት ወይ ምብልሻው
- ሕማም መገጣጥሞ ኣካልት ናይ ጎሎ ረኽስታትን
- ሕማም ልቢ
- ሕማም ናይ ማእከላይ መትንታት ሓንጎል
ድሕሪ ጾታዊ ርክብ ምግባርና ትኽክለኛ ዝኾነ ውጽኢት ምእንቲ ክንቅበል መዓስ ክንምርመር ይግበኣና ?እቲ ዝበለጸ ግዜ ክንምርመረሉ ዝግበኣና ኣብ ናይ”ትጽቢት ግዜ” ዝበሃል እዩ፡እዚ ናይ ትጽቢት ግዜ ካብ ጾታዊ ርክብ ዝገበርናሉ እሞ በቲ ሕማም ተጠቂዕና ከይንኸውን “እንጥርጠረሉ”ግዜን ኣብ መንጎ ምርመራ እንገብረሉ ግዜን ዘሎ ናይ ትጽቢት ግዜ እዩ፡እዚ ከኣ እቲ ምርመረ ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ።ንኹሉ ዓይነት ሕማም ዝተፈላለየ ናይ ትጽቢት ግዜ ኣሎዎ።
ኤች ኣይ ቪ ኤድስ -12 ሰሙናት ካብ ግዜ በቲ ሕማም ምጥቃዕ
ጅግል-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ክላመድያ-ወርሕን ፈረቓን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ፍንጣጣ-ሰለስተ ወርሒ ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ቢ+ሲ ፍርቂ ዓመት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም አ-ካብ ክልተ ሰሙን ክሳብ ሽዱሽተ ሰሙናት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ሄርፐስ-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ብሕማም ኤድስ ተለኺፍካ ከይትኸውን/ኒ ተሰግእ/ኢ ዶ ?ድሕሪ72 ሰዓታት በቲ ሕማም ምጥቃዕካ መድሓኒት ክትወስድ ይግባእ(ፐፕ/PEP)።
ንዝኾነ ዓይነት ሕቶታት ወይ ምኽርታት ብዛዕባ ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ናብዚ ዝስዕብ ናይ ሕክምና ተለፎን 03 7919704 ደልሉ።
ብሰዓታትን መዓልታትን፡
ሰንበት 13፡00 – 18፡00
ሰኑይ 13፡00 – 16፡00
ሰሉስ 13፡00 – 18፡00
ረቡዕ 13፡00 – 18፡00
ሓሙስ 09፡00 – 15፡00
ወይ ከኣ ጸሓፉልና ፡ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ክሕግዙኹም እዮም
ተለኺፈ ከይ ከውን እጠራጠር እንተኾይነ መዓስ ክምርመር ኣሎኒ
ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ ብመዓክር ወይ ብኣፍ ይመሓላለፍ፡ስለዚ ከኣ ብናይ ሓደ ግዜ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ።ስለዚ እቲ ሕማም ካብ ሓደ ናብ ካልእ ይመሓላለፍ እሞ ካብ ሕማም ናብ ሕማም ይኸውን ማለት እዩ።
ብናይ ሓደ ግዚ ርክብን ብናይ ኣፍ ዝግበር ርክብን ምስቲ ካልእ ጾታዊ ርክብ ክወዳደር ከሎ ሕማም ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ውሑድ እዩ።መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብፍላይ ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ድሕሪ በቲ ሕማም ምልካፍካ ዘሎ ግዜ ምልክታት የብሎምን(ብፍላይ ከኣ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ)፡ካብዞም ዝስዕቡ ምልክታት ሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ እንተሎኩም ፡ብሓደ ካብቶም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ተጠቒዕኩም ከይትኾኑ የጠራጥር እዩ።
- ዘይ ንቡር ፈሳሲ ካብ ብልዕቲ ወይ መትሎ
- ምሕካኽ ወይ ቁስሊ(ዋላ ብዘይ ቃንዛ)ኣብ ከባቢ ጾታዊ ኣከላት ወይ ኣብ መዓኮር
- ኣብ ግዜ ሽንቲ ቃንዛ ወይ ከም ምቅጻል ይስመዓካ/ኪ እንተኾይኑ
እዚ ምልክታት ምህላው ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣሎካ ማለት ኣይኮነን፡እንታይ ደኣ ምእንቲ ነጻ ከም ዝኾንካ ከተረጋግጽ ምርመራ ንኽትገብር ይግድዱ።ብኻልኣይ ሸነኽ እዚ ብጾታዊ ሕማማት ምልካፍ ኣብ ምልክታት ዝተመርኮሰ ኣይኮነን፡ስለዚ ነፍስ ወከፍ ሰብ ጾታዊ ርክብ ካብ መጻምዱ ወጻኢ ይፍጽም እንተኾይኑ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ምርመራ ክገብር ይግባእ፡ሓደ ግዜ ኣብ ዓመት ምርመራ ክገብር ተመራጺ እዩ፡ዋላ ምልክታት ከየረኣዩ ንምርግጋጽን ነቲ ዘጋጥም ረኽሲ ከኣ ንምልላይን ምርመራ ክግበር ይግባእ።ኣብ ልዑል ናይ ሓደጋ ቦታ ዘሎዉ ሰባት ንኸመሓላልፉ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ ስለዝኾነ ክምርመሩ ይምረጽ።
እቲ ድሕሪ በቲ ሕማም ምልካፍካ ናይ በሓቂ እቲ ሕማም ከመሓላለፉ ዝኽእለሉ መንገዲን ግዜን ” ናይ መስኮት ግዜ”ናይ ትጽቢት ግዚ ዝበሃል ካብ ጾታዊ ርክብ ዝገበርካሉ ክሳብ ምርመራ ዘሎ ናይ ትጽቢት ግዜ እዩ፡እዚ ከኣ እቲ ምርመራ እሙንን ውጽኢታዊን ንኽኸውን እዩ።ንኹሉ ዓይነት ሕማም ናይ ትጽቢት ግዜ ዝተፈላለየ እዩ።እዚ ዝስዕብ ናይ ዝተፈላለዩ ዓይነት ሕማማት ናይ ምርመራ ግዜ እዩ ፡
ኤች ኣይ ቪ ኤድስ -12 ሰሙናት ካብ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ ዘሎ ግዜ
ጅግል-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ክላመድያ-ወርሕን ፈረቓን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ፍንጣጣ-ሰለስተ ወርሒ ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ቢ+ሲ ፍርቂ ዓመት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም -ካብ ክልተ ሰሙን ክሳብ ሽዱሽተ ሰሙናት ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ሄርፐስ-ክልተ ሰሙን ካብ ግዜ ጾታዊ ርክብ
ብሕማም ኤድስ ተለኺፍካ ከይትኸውን/ኒ ትሰግእ/ኢ ዶ ?ድሕሪ72 ሰዓታት በቲ ሕማም ምጥቃዕካ መድሓኒት ክትወስድ ይግባእ(ፐፕ/PEP)።
ንዝኾነ ዓይነት ሕቶታት ብዛዕባ ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ናብዚ ዝስዕብ ናይ ሕክምና ተለፎን 03 7919704 ደልሉ።
ብሰዓታትን መዓልታትን፡
ሰንበት 13፡00 – 18፡00
ሰኑይ 13፡00 – 16፡00
ሰሉስ 13፡00 – 18፡00
ረቡዕ 13፡00 – 18፡00
ሓሙስ 09፡00 – 15፡00
ወይ ከኣ ጸሓፉልና ፡ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ክሕግዙኹም ድልዋት እዮም
ብኤድስ ተታሒዝካ ከይትኸውን ትሰግእ/ኢ ዶ?ድሕሪ ምሕማምካ መድሓኒት ክትወስድ ይግበኣካ(ፐፕ/PEP)
PEP /ፐፕ እንታይ እዩ?מה הוא PEP
እዚ መከላኸሊ መድሃኒት ድሕሪ ነቲ ሕማም ምቅላዕካ እዩ(post exposure prophylaxis ብሓጺሩ PEP እዚ ድሕሪ ካብ ኣናእሽቱ ኤች ኣይ ቪ ፋይረሳት ንኽመሓላለፉ ዘሎ ተኽእሎ የጉድል (ንኣብነት፡ካብ ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ወይ ከኣ ብ ኤች ኣይ ቪ ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ዘሎዎ ሓደጋ ኣብ ስራሕ ይከላኸል)
ብኸመይ ይሰርሕ?
እቲ መድሃኒት ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን ኣብ ውሽጢ 72 ሰዓታት ድሕሪ ነቲ ሕማም ምቅላዕካ ክውሰድ ኣሎዎ፡ስለምንታ?ምኽንያቱ እቲ ቫይረስ ናብ ምሉእ ኣካላትና ከይተዘርገሐ ክንሕዞ ወይ ክንቆጻጸሮ ስለዝግበኣና፡እቲ መድሓኒት ብሓፈሻ ካብ 2-3 ዓይነት መድሃኒታት የጠቓልል፡ን28 መዓልታት ከአ ይወሃብ።ናይ ባዕሉ ዝኾነ ኣሉታዊ ጽልዋ ወይ ሳዕቤን ከምዘለዎ ኣብ ግምት ምእታው ይግባእ፡ ከም ኣብነት ስግልግል ምባልን ተምላስን ካብቶም ዝረኣዩ ምልክታት እዮም።እቲ መድሓኒት መዓልታዊ ኩሉ ግዜ ምውሳዱ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ እዚ ከኣ እቲ መድሃኒት ውጽኢታዊ ንኽኸውን ወሳኒ ምኻኑ ከነስተውዕል ይግባእ።
ከኒና’ድሕሪ ሓደ መዓልቲ’?ጽቡቕ ኣይኮነን
ፐፕ 100% ካብ ሕማም ምምሕልላፍ ኣይከላኸልን፡በቲ ሕማም ዝተጠቕዐ ሰብ ኣየመሓላልፍን ወይ ብኤች ኣይ ቪ ኣይጥቃዕን ማለት ኣይኮነን።እንታይ ደኣ ምቕናስ ምኢታዊት ናይቲ ምምሕልላፍ እዩ ዝዝረብ ዘሎ(ልዕሊ 80% ምምሕልላፍ ከምዝከላኸል ጸብጻብ ጥዕና ዓለም WHO ይሕብር)ዘተኣማምን ምክልኻል ግን ኣይኮነን።እዚ መድሃኒት እዚ ናይ ጾታዊ ርክብ ጠባያት ዝቕይር ወይ ዘውሕስ ኣይኮነን፡ኩሉ ግዜ ብኮንዶም ምጥቃም ይግባእ፣ንሱ ብኤች ኣይቪ ቫይረስ ንኸይትጥቃዕ ክሕግዝ ስለዝኽእል ።
ፐፕ/PEP ኣበይ ክንቕበሎ ንኽእል?
እቲ መድሃኒት ኣብ ሆስፒታል ኮይኑ ናይ ኤድስ ጥዕና ማእከላት ዘለወን ሆስፒታላት ጥራሕ ኢና ክንቅበሎ እንኽእል፡ናብ ህጹጽ/ኢመርጀንስይ ሆስፒታላት ኣብ 24 ሰዓታት 7 መዓልታት ኣብ ሰሙን ምኻድ ይከኣል እዩ
ናይ ኤድስ ሕክምና ማእከል ዘሎወን ሆስፒታላት/ሕክምናታት
- ሆስፒታል ኢኺሎብ-ሕክምና ኢሞኖሎጊት
- ሆስፒታል ተል ሃሾመር-ሕክምና ዚሁሚት/ረኽሲ
- ሆስፒታል ራምባም-ሕክምና ኢሞኖሎግያን ኣለርጅን
- ሆስፒታል መኢር -ሕክምና ዚሁሚት/ረኽሲ
- ሆስፒታል ሃዳሳ ዒን ክረም -ሕክምና ዚሁሚት/ረኽሲ
- ሆስፒታል ሶሮካ -ሕክምና ዚሁሚት/ረኽሲ
- ሆስፒታል ካፕላን- ሕክምና ኖቨ ኦር
እዚ ግን ብናትካ/ኪ ድልየት ወይ ምሕጽንታ ዝውሰን ኣይኮነን እንታይ ደኣ በቲ ኣብ እመርጀንሲ ወይ ኣብቲ ናይ ህጹጽ መእተዊ ቦታ እትረኽቦ ዶክተር እዩ ዝውሰን።እቲ ውሳኔ ከኣ ምስ ሰብ ሞያ ሕማም ኤድስን ረኽስታትን ብምምኻር ይውሰን።እቲ ዘተ ከኣ መድሓኒት ምሃብ ነቲ ሕማም ከሕግዞን ካብ ምምሕልላፍ የጉድሎን ብምምዛን እዩ ዝፍጸም።
ክንደይ ዋጋ ይውደኣልና ?
እቲ መድሃኒት ንኹሉ እስራኤላዊ ብነጻ ይወሃብ፡እቲ ናይ ውሕስነት ሕክምና/ኩፓት ኾሊም ይሽፍኖ።ንዝኾነ ናይ መከላኸሊ መድሃኒት ንዘድልዮ ንመዓልቲ ንክልተ መዓልታት እዩ ካብ ሆስፒታላት መድሃኒት ይወሃቦ፡ንዝተረፈ ግዜ ግን ፕረስክሪፕሽን/ናይ ፋርማሲ መስነይታ ነቲ ዝተረፈ ግዜ ዝኾኖም መድሃኒት ንኽወስዱ ይወሃቦም፡እዚ ማለት ከኣ እኹል ዓቀን ኣብ ናትኩም ናይ ጥዕና ማእከላት ኣሎ ማለት እዩ።
http://www.who.int/hiv/topics/prophylaxis/info/en/
http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5402a1.htm
http://aids.gov/hiv-aids-basics/prevention/reduce-your-risk/post-exposure-prophylaxis
ኣዝዮም ኣገደስቲ ሓቅታት ብዛዕባ ጥንሲ ናይ ጎርዞ
ክትጠንስ ምኽኣል ሓደ ህያብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ተፈጥሮ ዝተቐበላኦ እዩ፡እዚ ናይ ሂወት ናይ ምፍጣር ተመኩሮ እዩ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብዘይግዚኡ ጥንሲ እንተሒዝኪ ከኣ ካልእ ፍልይ ዝበለ ስምዒት ክፈጥረልኪ ይኽእል እዩ፡ኣወንታዊ ነገር ክጎድል ይኽእል እዩ።ከም ጎርዞ ጥንሲ ክህልወኪ ወይ ከይህልወኪ ንምምራጽ ብዛዕባ ጥንሲ ፍልጠት ክህልወኪ ኣገዳሲ እዩ፡ፍልጠት ሓይሊ ስለዝኾነ ማለት እዩ!ብሓቀኛ ዝኾነ ፍልጠት ጥዕናኽን ኣካላትክን ክትሕልዊ ከኣ ትኽእሊ ኢኺ፡ጥንሲ መዓስ ከምዘድሊ ውን ክትመዝንን ክትውስንን ክሕግዘኪ እዩ።እዞም ዝስዕቡ ብዛዕባ ጥንሲ መደብ ክትሰርሕን ክትሓስብን ክሕግዙኺ እዮም።
1.ናብ ጥንሲ ዝእቶ ብብልዕቲ ብዝግበር ጸታዊ ርክብ ጥራሕ እዩ፡ማለት መትሎ ናብ ብልዕቲ ብምእታው።ንዓኽን ንመጻምድኽን ናብ ጾታዊ ርውየትን ዕግበትን ከብጽሑ ዝኽእሉ ካልኦት ብዙሓት ዓይነታት ጾታዊ ርክብ ኣሎዉ ጥንሲ ግን ኣይፈጥሩን እዮም፡ከም ሴጋ(ግብረ ሕቡእ)ብኣፍ ዝግበር ጾታዊ ርክብን ካልእን።ስለዚ ካብ ጥንሲ ክትከላኸሊ ምድላይኪ ካብ ጾታዊ ርክብ ክትክልከሊ ናይ ግድን ኣይኮነን፡ንጥዕናኽን ንኣካላትክን ክትከላኸልሎም እትኽእሊ መከላኸሊታት ከኣ ኣሎዉኺ(መሳርሒታት መከላኸሊ )።
2.ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ እቲ ወዲ ኣብ ብልዕቲ ኣብ ዝውደኣሉ እዋን (ምፍሳስ)ብዙሓት ኣብ ናይ ዘርኢ ኣካላትና ዝርከቡ እንቃቕሖታት ናብ ኦባሪ ጛል ኣንስተይቲ ጉዕዞ ይጅምሩ።ንዘርኢ ዘይትጽበ እንቃቕሖ እንተዘየላ ጥንሲ እትሕዝሉ ምኽንያታት የለን።እንቃቕሖ ካብ ኦባሪ ወጽያ ናብ ክትፈርየሉ እትኽእል ደረጃ ናይ ምብጻሕ ግዜ እምበኣር ኦቩለሽን(ድቂ ዝፍጠረሉ እዋን)ይበሃል።
3.እዚ ኦቩለሽን እንብሎ ቁጽሪ መዓልታት ኮይኑ(ካብ ሰለስተ ክሳብ ሽዱሽተ መዓልታት እዩ) እዚ ከኣ ካብ ብዙሓት ሓንቲ እንቃቕሖ ብመንገዲ ትቦ(ቱብ)ናይ ማሕጸን ገይሩ ናብ ማሕጸን ዝበጽሓሉ እዋን እዩ።ኣብዚ ደረጃ እዚ ጛል ኣንስተይቲ ጾታዊ ርክብ እንተፈጺማ እቲ እንቃቕሖ ይፈሪ’ሞ ጥንሲ ክትሕዝ ትኽእል እያ።ኣብ ዝኾነ እዋን እንቅቕሖ ተሰይሩ ናብ ፍረ እንተዘይ ተቐይሩ እምበኣር ጛል ኣንስተይቲ ናብ ጥንሲ ክትኣቱ ኣይትኽእልን፡ስለዚ ኣብ ነፍስ ወከፍ ወርሒ ጛል ኣንስተይቲ ጥንሲ ክትሕዘለን እትኽእል መዓልታት ኣሎዋ።
יש להכניס בדף איור כזה וגם איור שמתאר את המסע של
4.ኣብቲ እዋን ኦቩለሽን(ጥንሲ ክተሓዘሉዝኽእል እዋን) ዝበልናዮ ጛል ኣንስተይቲ ጾታዊ ርክብ እንተፈጸመት ውን ምኢቲ ካብ ምኢቲ ክትጠንስ ትኽእል እያ ማለት ኣይኮነን።እንቃቕሖን ዘርእን ድሕሪ ምርኻቦም እዩ መፍረ ዝጅምር።እታ እትፈሪ እንቃቕሖ ክሳብ ናብ ማሕጸን እትበጽሕ ጉዕዞኣ በቲ ቱብ ዝበልናዮ ትቕጽል፡ኣብዚ መጠግጠግ ዝብል ክፍሊ ናይ ማሕጸን ተሰሪታ ከኣ ምእንቲ ዓብያ ናብ ድቂ ክትበጽሕ ኩሉ ዘድልያ ነገር ትቕበል።ኣብታ ወርሒ እቲኣ እንቅቕሖ እንተዘይፈርያ፡ኣብ ቀጻሊ ናብ ጥንሲ ዓብያ ኣላ ማለት እዩ፡ነቲ ጽግያ ከኣ ትሓጽቦን ትውግዶን፡እዚ እቲ ወርሓዊ ጽግያ ማላት እዩ፡ኣካላትና ናብ መጻኢ ጥንሲ ተዳልዩ ኣሎ ማለት እዩ፡ጥንሲ እተዘይተዘይ ተፈጢሩ፡ኣካላትና ከም “ሓድሽ ይጅምር” “ሪስታርት” ይገብር፡ኩሉ ብምውጻእ ከኣ ከም ብሓድሽ ንዝመጽእ ወርሒ ይዳሎ ማለት እዩ።
5.ጥንሲ ጾታዊ ርክብ ድሕሪ ምፍጻምካ ብቐጥታ ኣይኮነን ዝተሓዝ፡ድሕሪ ጾታዊ ርክብ ገለ መዓልታት ክወስድ ይኽእል እዩ፡ዘርኢ ነቲ እንቅቕሖ ክሳብ ዝረኽቦ ንዝተወሰነ መዓልታት ኣብ ኣካላት ናይ ጛል ኣንስተይቲ ክቕመጥ ይኽእል እዩ።
6.ጥንሲ እንተተፈጢሩ ወርሓዊ ጽግያ የቓርጽ “ሪስታርት”ዝበሃል የለን ወይ ከኣ “ይድንጉየኪ”እዚ እቲ ቀዳማይ ጥንስቲ ምኻንኪ ዝምስክረልኪ ነገር ክኸውን ይኽእል እዩ።ካልኦት ጽግያ ክድንጚ ዝገብሩ ምኽንያታት ውን ኣለዉ፡ስለዚ ኩሉ ዓይነት ናይ ወርሓዊ ጽግያ ምድንጛይ ንጥንሲ ምልክት ከምዘይኮነ ክንዝክር ይግባእ።ናይ መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ወርሓዊ ጽግያ 28 መዓልታት እዩ እቲ ኦቩለሽን ከኣ ኣብ መበል 14 መዓልታት ናይቲ ወርሒ ይኸውን ማለት እዩ።ብዛዕባ ናይ ወርሓዊ ጽግያ ምክትታንል ንምግባር ክትመሃሪ ትደልዪ እንተደኣ ኾንኪ፡ወርሓዊ ጽግያኺ መዓስ ይድንጙ መዓስ ይቕድም ወይ ከኣ መዓስ እዩ ኣብ ግዜኡ ዝመጻኪ ክትፈልጢ ፈትኒ፡ከምዚታት ፈተነታት ትገብሪ እንተኾንኪ እታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ወሓዊ ጽግያ ዝተቐበልክላ ኣብ ካላንደር ብምምዝጋብ ክትከታተሊ ትኽእሊ ኢኺ።
7.ጥንሲ መርመራ ናይ ደም ብምግባር ኣቐዲምካ ብቐሊሉ ክፍለጥ ይኽእል እዩ።ናብ ሓፈሻዊ ሓኪም(ሮፌ ምሽፓኻ)ብምኻድ ነዚ መርመራ ክትሓቲ ትኽእሊ ኢኺ፡ኣብ ናይ ኢንሹራናስ ናይ ጥዕና ማእከላት ብነጻ እዩ ዝግበር።
8.እዚ ከምዚ ዓይነት መርመራ ክትገብሪ እንተዘይ ደሊኺ ግን ካብ ዝኾነ ፋርማሲታት ብዘይ ናይ ዶክተር መሰነይታ ገዚእኪ ኣብ ገዛኺ ክትምርመሪ ትኽእሊ ኢኺ፡እዚ ሽንቲ ብምግባር ዝቐለለ መርመራ እዩ፡ገለ ዓሰርተታት ሸከል እዩ ዋግኡ፡እቲ ውጽኢት ናይዚ መርመራ እዚ ንጹር እንተዘይኮይኑልኪ መርመራ ናይ ደም ክትገብሪ ተመራጺ እዩ።ምናልባሽ እቲ ኣብ ገዛኺ ብሽንቲ ዝገበርክዮ ናይ ጥንሲ መርመራ ነገቲቭ ክብል ይኽእል እዩ ምኽንያቱ ብፍላይ እቲ ጥንሲ ንእሽቶ እንተኾይኑ ኣካላትና እቲ መርመራ ከላልዮ ዝኽእል ሆርሞን ንኸዳሉ ግዜ ክወስደሉ ስለዝኽእል ማለት እዩ።
9.ዘይተደልየ ጥንሲ እንተደኣ ኣጋጢሙኪ እንታይ ዓይነት ኣማራጺታት ከምዘሎኪ ክትፈልጢ ትደልዪ ዶ፡ኣብዞም ናይ ኢንተርነት መስመራት ኩሉ ዓይነት ሓበሬታት ክትረኽቢ ትኽእሊ ኢኺ፡ንኽትፈልጢ ሓቒ ምረጺ ፡ክፉት ማዕጾ ዝብሉ ኣብ ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ።
10.ከኒና ብድሕሪኡ መዓልቲ(ግሉላ ሽል ሃዮም ሽኣኻሬ)።ብዘይካ ንመከላኸሊ እንጥቀመሉ ከኒና ጾታዊ ርክብ ድሕሪ ምፍጻምና ውን እንወስዶ ከኒና ኣሎ።እቲ ከኒና 72 ሰዓታት ድሕሪ ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ምፍጻምኪ እዩ ዝውሰድ።እዚ መድሃኒት ካብ ጥንሲ ይከላኸል፡ነቲ መከላኸሊ ጥንሲ ግን ኩሉ ግዜ ኣይጠቕምን።ንህጹጽ ነገር ጥራሕ ተጠቀምሉ።ብተደጋጋሚ ካብ ሓደ ንላዕሊ እንተተጠቂምክሉ ግን፡ኣብ ጽግያ ሽግር ክፈጥር ይኽእል እዩ።እዚ ከኒና እዚ ካብ ፋርማሲ ብዘይ መሰነይታ ናይ ዶክተር ክግዛእ ይከኣል እዩ።
ብዛዕባ ጎርዞታት ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ካብ ተገደስና ብዛዕባ መንእሰያት ደቂ ተባዕትዮን ጾታን ውን ብሓፈሻ ገለ ክንብል-ብምሉኦም ኣብ ከባቢና ዘሎዉ ናብ ጥንሲ ከይንበጽሕ ክምህሩና ይደልዩ እዮም፡ስለዚ መብዛሕትና ኣብ ግዜ ኦቩለሽን(ጛል ኣንስተይቲ ክትጠንሰሉ እትኽእለሉ ግዜ)ጾታዊ ርክብ ኣይንፍጽምን ወይ ከኣ መከላኸሊ ከም በዓል (ከኒና) ካብ ጥንሲ ዝከላኸሉልና ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ግን ዘይከላኸሉልና መከላኸሊታት ንጥቀም ንኸውን እቲ ዝተቐበልናዮ መልእኽቲ ውን ውዱእ ዘይኮነ ገገር እዩ።ዘይተደልየ ጥንሲ ብዙሕ ስነኣምሮኣውን ኣካላውን ሽግራት ክፈጥር ይኽእል እዩ፡ጎድኒ ጎድኒ ናይዚ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ክንፈልጥን ብኸመይ ክንከላኸሎም ከምዝግበኣና ክንርዳእን ኣገዳሲ እዩ።ስለዚ ነቲ “ብኸመይ ኣይጥነስን” ዝብል ኣርእስቲ “ብኸመይ ኣይትጥነሲ ከምኡ ውን ብኸመይ ካብ ጾታዊ ሕማማት ንጥናና ንከላኸል ” ዝብል ክትውስኹሉ ንምሕጸን።
ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ብኸመይ ክንከላኸሎም ከምዝግበኣና ክትፈልጢ ትደልዪ’ዶ(ነዚ ፈትሹ፡ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ዝሰማምዓኒ?)
እዚ ፊልም እዚ ውን ኣብዚ ገጽ ክህሉ ኣገዳሲ እዩ።
እዚ ፊልም ብዕብሪት፡ሲርቶን ኻሙድ ቨ ኩሚ ዓል ክኒሳ ለሄራዮን በሃንኻያት ፒን ቭፖት
እዚ ብዛዕባ ከመይ ጌርካ ናብ ጥንሲ ይብጻሕ ዝገልጽ እዩ።
ሰረት ተላት ሚመድ ማርሺም መኦድ ዓል ሃመሳዕ ሽል ሃዜራዕ ኤል ሃቢጺት ኮለል ሃፕርያ
እዚ ከኣ ብዛዕባ ዘርኢ ናብ እንቓቕሖ ከመይ ገይሩ ይበጽሕ ዝገልጽ ፊልም እዩ።
(ጥንሲ ምውላድን ጾታዊ ኣካላትን(ጛል ኣንስተይቲ
ግዜ ጥንሲ እቲ ቕዱስ ዝበሃል ግዜ እዩ ኣብ ምምጻእ ሂወት ከም ማለት እዩ።ኣዝዩ ብርቱዕ ስምዒት ዝፈጥር ነገር እዩ፡እዚ ሆርሞን ውን የልዕል እዩ።ኣብዘመና እንሰምዖም ነገራት ማለት ከም በዓል ጨና ናይ ምጥዓም፡ዋላ ውን ናይ ጾታዊ ስምዒት፡ነዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን ከመይ ጌርና ኢና ነዚ ኣብ ሂወትና ዘግጥመና ሕልኽላኻት በዲህና ዝበለጸን ናይ ዓወት ሂወትን ዘሓጉስን ሂወት እንመርሕ ዘሎና ?
ዝኾነ ዘስገኣካ ኩነታት ምውጋድ ፡መጀመርታ ካብቲ ጊጋ ዝኾነ ኣበሃህላ ከነስተኻኽሎ ይግባእ፡ ጾታዊ ርክብ ኣብ ኦባሪ ናትኪ ዘውርዶ ማህሰይቲ የለን፡ናብ ብልዕቲ ምእታው ነቲ ኦባሪ ናትና ይሃሲ እዩ ኢልና እንሓስብ ውሑዳት ኣይኮናን፡እዚ ግን ጌጋ ዝኾነ ብሂል እዩ፡ኣካላትና እቲ ኦባሪ ኣብ ማሕጸን ውሑስ ኮይኑ እዩ ተሰሪቱ ዘሎ፡ስለዚ ሳላ እቲ ናይ ማሕጸን ክሳድን እቲ ናይ ማዕጾ መኽፈትን ከኣ ኣዝዩ ዝበለጸን ጥዑይን ጾታዊ ርክብ ንገብር፡ስለዚ ምናልባሽ ብገለ ናይ ጥዕና ጸገማት ናይ ጥዕና ሰብ ሞያ እንተዘይከልኪሎምኺ፡ካብ ጾታዊ ርክብን ካብ ምስ መጻምድኺ ምሕጛስን ዝኽልክለኪ ነገራት የለን።
እተን ቀዳሞት ሰለስተ ኣዋርሓት ፡ኣብተን ሰለስተ ቀዳሞት ኣዋርሃት ናይ ጥንሲ ግዜ ብዙሕ ክትሳቐዩ ትኽእሊ ኢኺ፡ድኻም ክስመዓኪ ይኽእል ፡ሓይልኺ ይደኽመኪ፡ዋላ ውን ብተምላስ ውን ትሳቐዪ ትኾኒ፡ስለዚ ምናልባሽ ናይ ጾታዊ ርክብ ሽውሃትኪ እንተጎደለ እዚ ልሙድ እዩ፡እዚ ባህርያዊ ደኣ እምበር ናይ ጾታ ሽግር ኣይኮነን።ኣካላትኪ ኣብ ሓድሽ ሂወት ኣብ ምስራሕ ኣብ ጽዑቕ ስራሕ እዮም ዘሎዉ በዚ መሰረት ከኣ እቲኦም ሆርሞን ናትኪ ኣብ ስራሕ ስለዝርከቡ እዩ፡ሕጂ እንተዘይኮይኑስ መዓስ ደኣ?
መጻምድኺ ነቲ ንስኺ እትሓልፍዮ ዘሎኺ ሽግራት ክርዳእ እንተዘይክኢሉ፡እንታይ ከምዘጋጥመኪ ዘሎ ክትሕብርዮ ይግባእ እዩ፡ምናልባሽ ብሰንኪ ጥንሲ ካብ ኣርእስቲ ወጻኢ ዝተረፈ ከይመስሎ፡ምናልባሽ ፍሉይ ዝኾነ ክንክን ክገብረልኪ ሓገዝ እንተደሊኺ ፡ኣማኽርዮ ኣብ ጥቓኺ ንኽከውን ውን ኣሳትፍዮ፡ኣብቲ ናይ መጀመርታ ናይ ጥንሲ ኣዋርሓት ምቹእ ኣይኮነን(ተምላስን ስግል ግል)ኣብ መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ግን ኣብቲ ሰለስተ ወርሒ መወዳእታ እዚ ሽግራት እዚ ተወዲኡ ሓድሽ ሂወት እየን ዝጅምራ፡ስምዒት ናይ ከም በዓል ዕንፍሩር ከኣ ይጅምር።
እቲ ካልኣይ ናይ ሳልሳይ ወርሒ፡
ኣብዚ ግዜ እዚ እቲ ዝኸፍአ እዋን ብድሕሪት ከምዘሎ ይስመዓኪ፡ሓድሽ ሓይሊ ክስመዓክን ክመልኣክን ይኽእል እዩ።ብኣንጻሩ ከኣ እቲ ናይ ጾታዊ ርክብ ድልየትኪ ክውስኽ ይኽእል እዩ፡እዚ ኩሉ ሆርሞናት ብግዜ ጥንሲ ኣብ ኣካላትና ዝፈጥርዎ ስራሓት እዩ።ገለ ደቂ ኣንስትዮ ናይ ጾታዊ ስሚዒተን ኣብ ግዜ ጥንሲ ከም ዝዓቢ እየን ዝምስክራ ፡ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ዘይረኽባኦ ዝነበራ እየን ኣብዚ ደረጃ እዚ ዝሓሸ ጾታዊ ርክብ ይስመዐን።ብወገን ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ብኣንጻሩ ክኸውን ይኽእል እዩ ምኽንያቱ ገለ ደቂ ተባዕትዮ ምስ ምስ ጥንስቲ መጻምዶም ጾታዊ ርክብ ዘይፍጽሙ ኣሎዉ እዚ ከኣ ነቲ ኦባሪ ንኸይጉዳእ ብዝብል ሓሳብ እዩ።እቲ ዝበለጸ ነገር ክልቴኻ ምዝታይ እዩ ፡ንስኺ ጋል ኣንስተይቲ ከኣ ነቲ መጻምድኺ ጾታዊ ርክብ ንኦባሪ ወይ ነቲ ጥንሲ ዋላ ሓንቲ ከምዘይሃሲ ክትገልጽሉ ይግባእ፡ ጾታዊ ርክብ ንጥንሲ ከም ዘይሃሲ ምእንቲ ክርዳእ ነዚ ጽሑፍ እዚ ውን ከተንብብሉ ኣሎኪ፡ጾታዊ ርክብ ኣብ ግዜ ጥንሲ ማዕረ ክንደይ የሓጉስ ከኣ ከተረድእዮ ይግባእ።
ሳልሳይ ናይ ሳልሳይ ደረጃ
ብጥዕና ምኽንያት ዝኾነ ናይ ምቁራጽ ሓቤረታ እንተዘይ ተዋሂቡኪ፡ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ክትቅጽሊ ትኽእሊ ኢኺ እንተኾነ ግን ምስ መጻምድኺ ኣብ እትገብርዎ ጾታዊ ርክብ ብሰንኪ ናይ ከብድኺ ምዕባይን ንደገ ምውጽኡን እቲ መጻምድኺ ኣብ ልዕሌኺ ንኽስቀል ዘይክጥዕም ይኽእል እዩ፡በዚ ምኽንያት እምበኣር ካልእ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ክትፍጽሙ ክትግደዱ ኢኹም(ስፑኒይ፡ወይ ከኣ ዶግይ ስታይል ማለት ብጎድኒ፡ወይ ከኣ ብድሕሪት፡ሴክስ ምፍጻም ማለት እዩ።ብዙሓት ከምዚ ዓይነት ይጥቐሙ)
ብባህሪኹም ኩሉ ንምፍታን ደለይቲ እንተኾንኩም እዚ “ብድሆ”እዚ ዝበለጸ ጾታዊ ርክብ ናይ ምግባር ዓቕምኹምን ፈጠራታትኩምን ዘዕቢ ነገር እዩ
ነፍስ ወከፍ ጛል ኣንስተይቲ ኣብ ግዜ ጥንሲ ዝተፈላለየ ስምዒት ኣሎዋ፡ጾታዊ ስምዒተን ከምዝነበሮ ዝተርፍ ደቂ ኣንስትዮ ኣሎዋ፡ገለ ከኣ ጾታዊ ስምዒተን ዝቐያየረን ኣለዋ-ወይ ይጎድል ወይ ይውስኽ።ተኣምራት’ዩ ንገዛእ ርእስኺ በቲ ዝግበር ለውጥታት ኣይትውቀሲ እንተኣይ ደኣ ብርድኢት ተቐበልዮ።
ጾታዊ ርክብ ድሕሪ ምውላድ
ኣብ 2013 ኣብ ቪክቶርያ ኣውስትራልያ ኣብ ዝተገብረ መጽናዕቲ ብናይ ብርዒ ጽሑፍ ከም ዝተዘርግሐ international journal of obstetrics and gaynaecology፡ከምዝሕብሮ ልዕሊ 1,500 ካብ ዝወለዱ መጻምዲ መጽናዕቲ ገይሩ።እቲ መጽናዕቲ 41% ካብተን ኣዴታት ጾታዊ ርክብ ከይገበሩ ንሽዱሽተ ሰሙን ተጸብዮም፡78% ካብተን ዝወለዳ ከኣ ድሕሪ 12 ሰሙን ጾታዊ ርክብ ፈጺመን 94% ካብተን ዝወለዳ ከኣ ድሕሪ ፍርቂ ዓመት ጾታዊ ርክብ ፈጺመን።
ናይ ሕክምናዊ ምኽሪ ከምዝሕብሮ ሽዱሽተ ሰሙን ናይ ትጽቢት ግዜ ንኽህሉ ይመክር፡እዚ ከኣ ናይ ማሕጸን ሓኪም እታ ሓራስ ጥዕናኣ መርሚሩ ናብቲ ቕድሚ ሕርሲ ዝነበራ ኩነታት ኣብ እትምለሰሉ እዋናት እዩ፡እዚ ግዜ እዚ ናይ “ሕርሲ ዕረፍቲ”ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ኣብዚ ሽዱሽተ ሰሙናት እምበኣር ብዝኾነ ምኽንያት ጾታዊ ርክብ ክግበር የብሉን ምኽንየቱ እቲ ኣካላት ናይ ገዛእ ርእሱ ለውጥታት ዝገብረሉ እዋናት እዩ(ብፍላይ ከኣ ከም መስፈይቲ ዝኣመሰሉ ነገራት እንተደኣ ኣሎ)፡ክሳብ ምርመራ ናይ ዶክተር ክትጻወሪ ዘይትኽእሊ እንተኾንኪ ግን ረኽስታት ንምክልኻል ኮንዶም ተጠቀሚ።ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ቃንዛ እንተገይሩልኪ ኣቓርጽዮ ክሳብ መርመራ ናይ ዶክተር ከኣ ተጸበዪ፡መርመራ ናይ ዶክተር ገርኪ ጽቡቕ ዝኾነ ሽግር እንተዘይብልኪ ግን ናብ ስሩዕ ናይ ጾታዊ ርክብ ተግባራትኪ ክትምለሲ ትኽእሊ ኢኺ።
ገለ ደቂ ኣንስትዮ ድሕሪ ሕርሲ ቀልጢፈን ናብ ጾታዊ ርክብ ዝምለሳ ኣሎዋ፡ገለ ደቂ ኣንስትዮ ከኣ ካብቲ ሓድሽ ሕጻን ካብ ምምጻእ ዝተላዕለ ስምዒትን ድንፍቕፍቕን እቲ ናይ ጾታዊ ርክብ ድሌተን ይጎድል፡ከምዚ ይስመዓኪ እንተኾይኑ በይንኺ ኣይኮንክን።ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ጾታዊ ርክብ ድልየታተን ድሕሪ ሕርሲ ይጎድል እዩ፡ድኻም ይስመዐን ፡ድቃስ ይደልያ ዝያዳ ሓገዝ ከኣ የድልየን።እዚ ከኣ እቲ ናይ ኣካላተን ናይ ሆርሞን ኣብ ኣካላተን ብዘምጽኦ ለውጥታት ምኽንያት እዩ።ኣብዚ ውን እቲ ፍታሕ ኣብ ኢድና እዩ።ንመጻምድኺ ዝስመዓኪ ነገራት ኣሳትፍዮ፡ዘድሊ ኮይኑ እንተተሰሚዑኪ ቆልዓ ኣብ ምእላይ ሓገዝ ሕተትዮ፡ብዛዕባ ናይ ገዛ ስራሕ ውን ተዘራረቡ፡እዚ ከኣ ኣብ ሂወትኪ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምኻኑ ውን ግለጽሉ፡ብዛዕባ እዚ ነገር እዚ ከም ዝተነጸልኪ ወይ ከኣ ንመጻምድኺ ነዚ ነገር እዚ ክትዛረብዮ ብኸመይ መንገዲ ዘይትፈልጢ እንተኾንኪ፡ወይ ምስ ናይ እንዳኽታበት(ቲፓት ኻላቭ) ሓኪም ወይ ከኣ ምስ ሓፈሻዊ ሓኪም ተዘራረቢ(ሮፈ ምሽፓኻ)ተዘራረብን ተማኸርን።
ዘይትፈልጦም ነገራት ብዛዕባ መትሎኻ
1.ምእንቲ ከተውትሮ ከተቕንዖ ይግባእ።ወዲ ተባዕታይ ስሩዕ ዝኾነ መትሎ ምቕናዕ ክህልዎ ይግባእ፡እዚ ከኣ ጥዕና ናይ መትሎኡ ንምሕላው እዩ።መትሎ እኹል ኣየር ክረክብ እንተኾይኑ ክወትርን ክቐንዕን ኣሎዎ፡ኣየር ንመትሎ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።ወዲ ተባዓትይ ዝኾነ ናይ ጥዕና ሽግር እንተዘይብሉ ብባህሪ መትሎኡ ይቐንዕ እዩ፡ብመዓልቲ እንተዘይቀንዖ ውን ዘሻቕል የብሉን፡ምውታር ካብ ሓንጎል እዩ እዚ ኣብ እዋን ድቓስ ብሕልሚ ውን ክኸውን ይኽእል እዩ REM ውን ይበሃል እዩ። ጥዑይ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ለይቲ ካብ 3-5 ግዜ መትሎ ምቕናዕ የጋጥሞ ኣብ ነፍስ ወከፍ ካብ 25-30 ደቓይቕ ከኣ ከጋጥም ይኽእል።ብዙሕ ግዜ ኣብ ንጋሆ የጋጥም እተኾይኑ እምበኣር እቲ ሓንጎል ከምዝግባእ ክሰርሕ ሓዲሩ ማለት እዩ።
ብጥዕና ምኽንያት ወይ ከኣ ካልእ ስሚዒታት ምኽንያት ናብ ምቕናዕ ዘይበጽሑ ደቂ ተባዕትዮ ኣሎዉ።እዚ እንተዘይተፈዊሱ መትሎኦም ክትህሰ ትኽእል እያ።መትሎኻ ከም ዝግባእ ዘይቀንዓካ እንተኾይኑ ሰራውር ናይ መትሎ እንዳተጨበጡ ይኸዱ’ሞ ናብ ሓደ ወይ ክልተ ሰንቲመተር ብምሕጻር ዘይተዓጻጸፉ ይኾኑ።ናብ ምቕናዕ መትሎ ዘይቀራረቡ ሰባት እንተደኣ ኣሎዉ ኮይኖም ምስ ዶክተር ክማኸሩ ይግባእ።
ዓይነት ደኣ እምበር ዓቐን ኣይኮነትን !
ኣብ ምቕናዕ ናይ መትሎ ምዕባዩን ምንኣሱን ዝጸልዎ ነገር የብሉን፡ገለ ግዜ ከም ደቂ ተባዕትዮ ኣብ መልበሲ ክዳውንቲ ወይ ሽንቲ ቤት ቦታ ገለ ናይ ካልኦት መትሎታት ብምርኣይ ካብ ናትካ ዝተፈልየን ዝሓሸን ኮይኑ ክስመዓካ ይኽእል እዩ ገለ ግዜ ውን ከም ቕንኢ ከኸትለልካ ይኽእል ይኸውን፡መብዛሕትኡ ግዜ ገጂፍ ዝኾነ መትሎ ኩሉ ግዜ ቀኒዑ ዘሎ እዩ ዝመስለና ።ምናልባሽ ንእሽቶ መትሎ ዘለዎ ወዲ ተባዕታይ ግን ብልብኻ ሓሚኻዮ ትኸውን። ብዙሕ ደስ ዘየብል ነገር ክህሉ ይኽእል እዩ።ናይ ብርጣንያ መጽናዕቲ ከምዘጽነዖ ብኣንጻሩ እቶም ንእሽቶ ዝመስሉ መትሎታት ካብቶም ዓበይቲ ዝመስሉ መትሎታት ብዝበለጸን ዝነውሐን ይዝርግሑ።ሓደ ኣመሪካዊ ተመራማሪ ጾታ ኣልፐርድ ኪንሲናይ ከምዝሕብሮ 12% መትሎታት ናይ ደቂ ተባዕትዮ ብሲሶ ወይ ከኣ ካብኡ ብዝወሓደ ኣብ ግዜ ምውታር ይዝርጋሕ 7% ካብ ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ገዛእ ርእሱ ይምጠጥ።ስለዚ ዳርጋ ከተወዳድር ምኽንያት የለን።
ብዓይኒ ዝረአ ግዝፊ ናይ መትሎ እምበኣር ፍርቒ ናይቲ ሓቐኛ ግዝፊ እዩ፡ምኽንያቱ ገለ ክፋሉ ኣብ ኣካላትና ተጨቢጡ ስለዝርከብ።ንኣብነት ኣብ MRI ዝረአ ስእሊ ከም “ቡምበርግ “ዝተባህለ ተወርዋሪ ዕንጸይቲ እዩ ዝመስል።
ኣብ ጉብዝና ዝርከቡ ግዝፊ ናይ መትሎ ኣይፍለጥን፡ናይ ኩሉ ብዝተፈላለየ መልክዕ ስለዝዓቢ።ኣብ ዓበይቲ መንእሰያት እቲ ጠቕላላ ግዝፊ ካብ 14-16 ሰንቲመተራት ይበጽሕ።ንእሽቶይ መትሎ ዝበሃል ካብ 6 ወይ 7 ሰንቲመተር ዝንእስ እንተኾይኑ እዩ።ስለዚ ክትዕቕንዎ እንተደሊኹም ወይ ከኣ ምስ ካልእ ከተወዳድርዎ እንተደሊኹም ኣብ ተጨቢጡሉ ዘሎ ግዜ ዘይኮነ ኣብ ወቲሩሉ ወይ ቀኒዑሉ ዘሎ ግዜ ክትዕቅንዎ ይግባእ።እቲ ምዕቃን ከኣ ካብ መወዳእታ ናይ ከብዲ ክሳብ ጫፍ ናይ መትሎ ብላዕለዋይ ሸነኽ ናይ መትሎ ክዕቀን ኣሎዎ ማለት እዩ።
ንውሓት ወይ ግዝፊ ናይ መትሎ ነቲ መፍረ ናይ ዘርኢ ከምዘይጸልዎ ዘክሩ፡ምኽንያቱ እዚ በቲ ካብ ፍረነብሲ ዝመጽእ ፈሳሲ ዓይነት እዩ ዝውሰን(ኣብ ፍረነብሲ ካብ ዝምንጩ)።ዋላ ጾታዊ ርክብ ውን በቲ ምስ መጻምድኻ ዘሎካ ጽቡቕ ርክብ ደኣ እምበር ብግዝፊ መትሎ ዝውሰን ኣይኮነን(ምዕባለን ርክብን) ናትካ ምቹእነትን ኣብ መጽምድኻ ዘሎካ ጽቡቕ ስምዒትን ወሳኒ እዩ።
ኣብ ናይ ዝተፈላለዩ ጾታ (Hetrosexual) ገጂፍ መትሎ ካብ ንእሽቶ መትሎ ዝሓሸሉ ምኽንያት የለን፡ምኽንያቱ ናይ ጛል ኣንስተይቲ ናይ ስምዒት ቦታ እቲ ቕንጢር ወይ ከኣ ፖይንት ጂ ዝበሃል ኮይኑ ኣብ ላዕለዋይ ኣንፈት ናይ ብልዕቲ ይርከብ፡ስለዚ ናብኡ ንምብጻሕ ነዊሕ መትሎ ኣየድልን ማለት እዩ።
3.ቀንዲ ስምዒት መትሎ ኣበይ’ዩ?
ናይ ብርጣንያ መጽናዕቲ ኣብ 2009 ከምዝሕብሮ መብዛሕቲኦም ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ታሕተዋይ ሸነኽ ናይ መትሎ ቆቢዕ ወይ ከኣ ኣብቲ ትሕቲ ፍሕኛ ዘርኢ ዝያዳ ስምዒት ኣሎዎም።ብድሕረኦም ከኣ እቲ ላዕለዋይ ሸነኽ ቆቢዕ ወይ ከንፈር ናይ መትሎን ከባቢኡን ከምኡ ውን ጫፍ ናይ መትሎን፡እቲ ላዕለዋይ ፍሕኛ ናይ ዘርእን እዮም።
4.ስምዒት ናይ መትሎ ምስ ዕድመ ይውሕድ እዩ።ተመራመርቲ ከምዘጽንዕዎ ስምዒት ናይ ወዲ ተባዕታይ ምስ ዕድመ እንዳጎደለ ይኸይድ ፡ማዕረ ክንደይ ንዝብል ግን ንጹር ሓበሬታ የለን፡እቲ ምጉዳል ናይ ስምዒት ኣብ ዝነበረካ ስምዒት ምርኩስ ብምግባር ይዕቀን፡ዋላ ውን ማዕረ ክንደይ ከምዝጎድል እንተዘይነጸረ ካብ ዕድመ 25 እንዳወሓደ ይኸይድ።እቲ ዓቢ ፍልልይን ለውጥን ናይ ስምዒት ዝፍለጠሉ ግን ኣብ 65-75 ዕድመ እዩ።ንጹር ዘይኮነ ነገራት እንተደኣ ኣሎ ኾይኑ እምበኣር ደቂ ተባዕትዮስ ናይ ስምዒት ምጉዳል ይስመዖም ዶ ዝብል እዩ ዝተረጋገጸ ኣይኮነን፡ እቲ መጽናዕቲ ከምዚ ይብል፡መትሎ እንተዘይቀኒዑ ምስ ዶክተር ምምኻር ይግባእ።
5.ቫይብረቶር ኣብ መትሎ ውን ይሰርሕ እዩ።እዚ ምንቕጥቃጥ ወይ ከኣ ቫይብራቶር ኢልና እንጽውዖ እምበኣር ኣብ ደቒ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ውን ይሰርሕ እዩ።ናብ ጾታዊ ዕግበት ንምብጻሕ ከኣ ይሕግዝ።እዞም ቫይብራቶራት ዝበሃሉ እምበኣር ብፍላይ ኣብ ዓንዲ ሕቖኦም ዝተሃስዩ ደቂ ተባዕትዮ እሞ ከፍስስሹ ዘጸግሞም ናብ ጾታዊ ዕግበት ንኽበጽሑ ይሕግዞም እዩ።
6.ዝተኸንሸበ መትሎ ካብቲ ዘይተኸንሸበ መትሎ ዝወሓደ ናይ ሕማም ምቅላዕ ተኽእሎ ኣለዎ።ቆርበት ናይ መትሎ እምበኣር ሰፈር ናይ ባክተርያ እዩ።ናይ ኣመሪካ ምርምር ኣብ ኡጋንዳ ዝተገብረ ከምዝሕብሮ ፡ካብ ዝተኸንሸቡን ዘይተኸንሸቡን መትሎታት ደቂ ተባዕትዮ ባክተርያ ብምውሳድ፡መጽናዕቲ ገይሩ።ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ ኣብቶም ዝተኸንሸቡ ደቂ ተባዕትዮ ውሑዳት ባክተርያ ከምዝነበሩ እዩ እቲ መጽናዕቲ ዝሕብር፡ ምኽንያቱ እቲ ባክተርያ ዝሰፍርሉ ከንፈር ናይ መትሎ ክፉትን ኣየር ዝኣትዎን ስለዝኾነ እዩ።
ውድብ ጥዕና ዓለም(WHO)ምእንቲ ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኤድስን ንምክልኻል ምኽንሻብ ይመክር፡ከምኡ ውን ዝተኸንሸቡ ደቂ ተባዕትዮ ንመጻምዶም ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ካብ ምምሕልላፍ ውሑድ ተኽእሎ ኣሎዎም፡ብተወሳኺ ንባዕሎም ከኣ ካብ መንሽሮ ኣብ መሸኒት ይከላኸለሎም።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ዝተኸንሸበ ይኹን ዘይተኸንሸበ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ካብ ጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ንምክልኻል ኮንዶም ካብ ምጥቃም ዝዓግቶ ነገር የለን።ብሓጺሩ ምኽንሻብ ሸለል ዝበሃል ኣይኮነን።
7.ኣብ ግዜ ምውታር መትሎ ክስበር ይኽእል እዩ።መትሎ ኣብ ዝቐንዓሉ ግዜ ብሓይሊ እንተዓጺፍካዮ ክስበር ይኽእል እዩ።ዋላ ውን መትሎ ዓጽሚ እንተዘይብሉ እቶም ሰራውር ደም ይህሰዩ’ሞ ኣዝዩ ብብርቱዕ ቃንዛ ዝተሰነየ መሕበጥቲ ከጋጥም ይኽእል እዩ።ምናልባሽ መትሎኻ ዝተሰብረ ኮይኑ እንተተሰሚዑካ ብቀጥታ ናብ ሓኪም ክትከይድ ይግባእ።ምናልባሽ እዚ ኣበሃህላ ካብዚ”መትሎይ ተሰይሩኒ “ብዕብሪት “ንሽባር ሊ ዛይን”ዝበሃል ክኸውን ይኽእል።
8.ኩሉ ዓይነት መትሎ ነናቱ ኣንፈት ኣሎዎ።መትሎ ኣብ ዝቐንዓሉ እዋን ናብ የማን ፡ጸጋም ፡ንላዕሊ ንታሕቲ ወይ ትኽ ክብል ይኽእል እዩ።ካብ ወዲ ናብ ወዲ ክፈላለ ይኽእል እዩ፡ኣብ ከምዚ ኩነታት ጥዑይ ወይ ኣይኮነን ዘብል ምኽንያት የለን ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ግዜ ምውታር ወይ ምቕናዕ መትሎ ቃንዛ ይገብረልካ እንተኾይኑ ግን ምስ ዶክተር ተማኸር።
9.መትሎ ምዕባይ።መትሎ ናይ ምዕባይ ድሌት እንዳበዝሐ ይኸይድ ኣሎ፡እዚ ካብ ኣካላዊ ጸገም ዘይኮነ ካብ ስነኣእምሮኣዊ ጸገም እዩ፡መትሎኻ ንእሽቶ ኮይኑ ይስመዓካ እንተኾይኑ ምስ ሓካይም ክትማኸር ኣገዳሲ እዩ፡ካብዚ ከኣ ብዛዕባ ናይ መትሎ ምዕባይን ሳዕበናቱን ገለ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል።መብዛሕትኦም እቶም ንመትሎ መዕበዪ እምበኣር ዝልከ ክሬም ፡መምጠጢ፡ገለ ሚነራላትን ሆርሞናትን እዮም፡እዚኦም ውጽኢታውያን ኣይኮኑን ኣብ ፍልጠት ተሞርኩስካ ዝተገብሩ ውን ኣይኮኑን ፡ገሊኦም ከኣ ንጥዕና ጽቡቓት ከምዘይኮኑ ዝተረጋገጹ እዮም።መትሎ ንምዕባይ መጥባሕቲ ናይ መትሎ ይግበር እዩ እዚ ውን ውጺኢታዊ ኣይኮነን።
10.ኣካላት ክኣርግ ከሎ መትሎ ውን ከምኡ’ዩ። መትሎ ካብ ደቂ 30 ዝዕድመኦም ጀሚሩ ኣዝዩ ዝተፈላለየ ለውጥታት የርኢ እዩ፡እዚ ዕድመ እዚ እምበኣር ኣብ መንጎ ክሳብ’ዚ ዕድመ’ዚ ዝነበሮን ክሳብ ግዜ እርግና ዘሎ ለውጥን ዝጅምረሉ እዩ፡እቲ ናይ መትሎ ቆብዕ እምበኣር ስራሑ እንዳደኸመ ይኸይድ ምኽንያቱ ሰራውር ደም ናቱ እንዳተጨበጠ ስለዝኸይድ።መትሎኻ ንእሽቶ እንከሎ ሚዛን ዝወሰኸ እንተመሰለካ ሚዛንካ ከተጉድል ኣገዳሲ እዩ፡እዚ ግን ምስ ናይ ጥዕና ጸገም ከም በዓል ሽኮርያን ሕማም ልብን ዝተሓሓዝ ኣይኮነን እንታይ ደኣ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ነጻ ኮይኑ ክሰርሕ ምእንቲ እዩ።መትሎ ናይ ወዲ ተባዕታይ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳሓጸረ ክኸይድ ይኽእል እዩ። ካብ 30 ክሳብ 60 ዘሎ ዕድመ ናይ ክልተ ሰንቲመትር ክጎድል ይኽእል እዩ።ኣብ 40 ዓመታት ውን ፍረነብሲ ክጭበጡ ይጅምሩ እዮም።እርጋን ኣብ ዝውስኸሉ ግዜ ስምዒት ውን እንዳጎደለ ይኸይድ እዩ ከምኡ ውን ምፍሳስ የሸግሮም እዩ፡ኣብዚ እዋን እዚ ግን ንምፍሳስ ዝሕግዙ ብዙሓት መድሃኒታት ኣሎዉ።ኣብዚ ኣገዳሲ ነገር እንተሎ ደቂ ተባዕትዮ ዋላ ውን መትሎኦም ፍሉይ ኮይኑ እንተተርኣየ ጾታዊ ስምዒት ኣሎዎም።ስለዚ ሕጂ ውን ምዕባይ መትሎ ነቲ ምስ መጻምድኻ እትገብሮ ጾታዊ ርክብ ወሳኒ ኣይኮነን።
መደምደምታ ፡ንኹሉ ጥዕናካኻ ይኹን ንመትሎኻ ዝከላኸለልካ ብሓፈሻ እንተሎ ኮንዶም እዩ።እቲ ምዕባይ ወይ ምንኣስ ናይ መትሎ ንጎድኒ ብምግዳፍ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኣኤድስንከይንጥቃዕ ክንሓስብ ይግበኣና።ስለዚ ናይ ገዛእ ርእስኻ ሓላዊኣ ንስኻ ኢኻ’ሞ ኩሉ ግዜ ኣብ ጁባኻ ኮንዶም ይሃልወካ፡ንኹሉ ነገራት ተዳሊኻ ምእንቲ ክትጸንሕ።ጽቡቕ ምዝንጋዕ !
ምንጭታት
http://www.webmd.com/men/guide/8-things-you-did-not-know-about-your-penis?page=4
http://www.webmd.com.webmd.com/men/guide/life-cycle-of-a-penis?page=2
https://he.wikipedia.org/wiki/%/D7%A4%D7%99%D7%9F
ጾታዊ ርክብ ደቂ ኣንስትዮ።
ማሕበር ደቂ ኣንስትዮን ኣካላተንን ሕዳር 2015
“ኣብ ገዛ ፡ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝራብ ዳርጋ ተሓቢእካ እዩ ነይሩ፡ምሉእ ብምሉእ ከይተኸደንካ ኣብ ጥቓ ኣቦኻ ኣዴኻ ኣሕዋትካን ምንቅስቓስ ዳርጋ ኣይነበረን፡እዚ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝራብ እምበኣር ዳርጋ ምስ ናይ ቀረባ መሓዛኻ ወይ ዕርክኻ እዩ ነይሩ
ጾታዊ ርክብ እቲ ናይ ሂወትና ኣገዳሲ ነገር እዩ፡ካብ እንውለደሉ ጀሚሩ ክሳብ መወዳእታ ኣብ ሂወትና ዓቢ ኣገዳስነት ኣሎዎ።ጾታዊ ኣካላት ናይ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ምግዳብ ዘድሃበ ኮይኑ፡መጠንቀቕታን እገዳን ዝበዝሖ እዩ፡እዚ ከኣ ኣብ መፈስናን ሂወትናን እንሰምዖ እዩ ምስጢራዊን ተፈታውን ከኣ እዩ።ጾታዊ ኣካላት ናይ ጛል ኣንስተይቲ ንዘመናት ዘይተጋህደትን ዘይተፈተሸትን ክፍለ ዓለም እያ ፡ኣዝዩ ሕቡእን ኣሸጋርን ስለዝኾነ ማለት እዩ።ብሕልኽላኽን ብጥርዝታትን ዝመልአት እያ፡ዘይትንበብ /ዘይትልለ እያ፡ሕብእቲ እያ፡ነታጚት፡ስቕ ዝበለት፡ጫቑ በሃሊትን ህጉስትን እያ።
ጾታዊ ርክብ ውልቃዊትን ምስጢራዊትን እያ፡ናይ ስሚዕታትና ደስታ ከኣ እዩ፡ሓይሊ ነጻ ምኻን፡ግን ሕፍራት ውን ይስመዓና ፡በደል ዝገበርና ይስመዓና ፡ክብደትን ማህሰይትን።ኣብ ኣብ ጾታዊ ኣካላት ናይ ደቂ ኣንስትዮ ገለ ዝበሃል ሓቂ ኣሎ”ውልቃውነት ፖለቲካ እዩ”ካብኡ ወጻኢ ውን ካብ 70ታት ጀሚሩ ኣብ ፖለቲካን ኣብ ሃይማኖትን ኣብ ባህልታትን ዝዝረበሉ ኣሎ።ሕጂ ውን እቲ ዘተ ኣብ ልዕሊ ኣካላት ጛል ኣንስተይቲ፡ብዛዕባ መሸጣ ጋል ኣንስተይቲ ንምርኢት ወይ ንሰክስ፡ብዛዕባ ኣመንዝርነት፡ግዳይ ናይ ጾታዊ ርክብ ምኻን ዓመጽ፡ብሰንኪ ዝወርደን ጾታዊ ዓመጻት ከኣ መከላኸሊ ብምብዛሕ ዝተፈላለየ ናይ ጥንሲ ሽግርን መምከንትን የጋጥመን፡ብዙሕ ዘደናግር ነገር ብዛዕባ ሓይሊን ማዕርነትን እዩ
ስለዚ ንሕና ጾታዊ ርክብ ካብቲ ኣዝዩ ኣገዳስን ንጛል ኣንስተይቲ ከኣ ዝህባ ዕግበትን ስምዒትን ብርኣይ ፡ኩሉ ዝግበር ጾታዊ ርክብ ከኣ ዓቢ ኣገዳስነት ከምዘሎዎ ተረዲእና፡ጾታዊ ርክብ “መቐረት ናይ ርክብ እዩ” ሓጎስ ደስታ ምዝንጋዕ ምቹእነት ንኻልኣይካ ወይ ከኣ ንኻልአይትኻ ኣሓጉስካ ንባዕልኻ ውን እትሕጎሰሉ ምቁር ሂወት እዩ።ኣብዚ ናይ ጾታዊ ርክብ ቂንዲ ደሓን ወይ ኣገዳሲ ዝኾነሉ እምበኣር እትገብሮ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ንኽደይ ግዜ ስሚዒታት ናይ መጻምድኻ እንዳረእኻ ሓይርኻን ዕጋበትካን እንዳመዘንካ ዝግበር ጾታዊ ርክብ ኣገዳሲ ምኻኑ እዩ። ኩልና ዝተፈላለየ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ኢና እንፍጾም፡እዚ ስሚዕትና እንገብረሉ ንውሓት ግዜ፡ስሚዒትና እንውደኣሉ ግዜን ይፈላለ እዩ።
ምዕባለ ናይ ጾታዊ ርክብ ካብ ሂወትና ዘይፍለ ክፍሊ ኣካላትና እዩ፡ጾታዊ ብቕዓትና ወይ ከኣ ምዕባሊታት ናይ ጾታዊ ድሊታት ብኣካላውን ስሚዒታውን ስነኣምሮኣውን ድልውነት ክህልወና ይግባእ።ነቲ ናይ ጾታዊ ርክብ ድልየታት ዝበጽሑ ነዚ ዝስዕብ ምልክታት ኣሎዎም ፡ንደቂ ተባዕትዮ መትሎኦም ክቐንዕ ይጅምር ንደቂ ኣንስትዮ ከኣ ብልዕተን ይረስሕ ማለት እዩ ፡ምፍሳስ ናይ ቆልዑ ሓደ ካብቲ ናይ ጉብዝና ዕድመ ዝበሃል እዩ፡ናይ ደቂ ኣንስትዮ ኣካላት ቀልጢፉ ይጉብዝ ድልውነተን ውን ከምኡ፡ኣካላተን ውን ነቲ ናይ ጾታዊ ድልየት ባህሪ ከላልዮ ይጅምር፡እቲ ዝዓበየ ሽግር ናይ ወለድን ናይ ዶቆምን እምበኣር ካብዚ እዩ ዝጅምር፡ሓላፍነት ምውሳድ ይጅመር እቲ ኣካላት ባዕሉ ብባህሪ ናይ ጾታዊ ርክብ ድሌታት ይምዕብል እሞ ምግባሩ ከኣ ዘይተርፍ እዩ።
ጾታዊ ርክብ ባህላውን ስርዓቱ ዝሓለወን ክቡር ተግባር እዩ፡ብ ዶክተራት ብናይ ስነኣእምሮ፡ብፊሎዞፊ ብማሕበራውን ዝምዘን ተግባር እዩ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን ኣብ ኣብዘመና 2015 እቲ ብዛዕባ ጾታዊ እካላት ወይ ርክብ ክትዛረበሉን ሓገዝ ንምርካብን ኣዝዩ ዝቐለለ እዩ(ከም ኣብነት ከም ጾታዊ ዓመጽን፡ዘይተደልየ ጥንስን)ካብ ብዛዕባ ዕግበትን ደስታን ወይ ብዛዕባ ሴጋን ጾታዊ ስምዒት ናይ ደቂ ኣንስትዮን ምዝራብ ማለት እዩ።
ገለጸብጻባት ከምዝሕብሩዎ ሓንቲ ካብ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ጾታዊ ስምዒት ኣይትበትበጽሕን፡ካብዚ ብዙሕ ዝስራሕ ዕዮ ኣሎና ፡ጾታዊ ርክብ ኣዝዩ ሕንቁቕን ጥንቁቕን ተግባር እዩ፡ባህላውን ሃይማኖታውን እውን መግለጺታት ኣሎዎ፡እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሃይማኖታዊ ይኹን ባህላዊ ጋል ኣንስተይቲ ብዛዕባ ኣካላታ ክትመሃይ መሰል ከምዘሎዋን ብእኡ ከኣ ክትዓግብን ክትኮርዕን ከምዘሎዋ ንኣምን፡ዝኮነ ዘቀንዝዋን ወይ ማህሰይቲ እንተወረዳን ውን ክትዛረብን ክትሓትትን ኣሎዋ
ኣብ ማሕበር”ደቂ ኣንስትዮን ኣካላተንን”ብዛዕባ ጥዑይ ኣካላት ምዝርራብ ክህሉ ንመክር፡እዚ ከኣ ብዛዕባ ኣካላትናን ከም ሕቡእ ዝፍለጥ ጾታዊ ካላትናን ንኽንፈልጥ ክሕግዘና እዩ፡ንሕና ከም ደቂ ኣንስትዮ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ክንሓስብ ከለና እንታይ ንዝክር ወይ ንሓስብ ንኸውን?ብዛዕባ ናትና ዕግበት ወይ ሓለፋታት ዶ፡ወይስ ብዛዕባ ተሰሚዑን ተባሂሉን ዘይፈልጥ ኢና እንሓስብ፡ኣረኣእያ ናይ ወዲ ተባዕታይ ዶ ንሓስብ ንኸውን ?እዚ ነጋራት እዚ ብዛዕባ ገዛእ ርእስና ክንፈልጥ ክንጅምር ከሎና እንሓስቦ ጉዳይ ክኸውን ይኽእል እዩ፡እዚ ከኣ ነቲ ኣብ መጻኢ ሂወትና ዝገጥመና መስናኽላት ንኽንላለዮን ንልንፈልጦን ክገብረና ይኽእል እዩ።ዋላ ኣብ እንሰርሖም ስራሓት፡ምስ ጎራዙ(ካብ ዕድመ 11)ምስ መንእሰያት ኣዋልድ ዋላ ዓበይቲ ኣንስትን ኣረገውትን ከኣ እቲ ጾታዊ ኣካላትና ሕቡእ ግን ግሁድ ምኻኑ ትመሃር፡ጥዑይ ጾታዊ ርክብ ንምክያድ ደቂ ኣንስትዮ ኣንስተይቲ ጥዕይትን ውሕስትን ክትከውን ኣሎዋ፡ክትገልጽ ይኹን ብዛዕባ ጾታዊ ኣካላተን ነጻ ኮይነን ናይ ምግላጽ ባህሪ፡ብዛዕባ ጾታዊ ኣካላተን ዝመሃራን ዝመራመራን መሰል ከም ዘሎወን ክርደኣን ክፈልጣን ይግባእ።
ብምልክታት ናይ ቆርበት ዝፍለጡ ሕማማት
ፍንጣጣ
ፍንጣጣ ብትሮፐኖማ ፓሊዱም ዝበሃል ባክተርያ ዝመጽእ ጾታዊ ሕማም እዩ።እዚ ሕማም እዚ ንገለ ምልክታት ይመጾም እዩ ንገለ ከኣ ኣይረኣዮምን ማለት እዩ።እዚ ፍንጣጣ ንኸተላልዮ እቲ ዝተሓተ ክሳብ ክልተ ዓመት እቲ ዝለዓለ ከኣ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመት ይጸንሕ ማለት እዩ።እቲ ዝቐልጠፈ ፍንጣጣ 30% ይመሓላለፍ ብፍላይ ከኣ ካብ ኣደ ናብ ኦባሪ ከኣ ዝተለምደ እዩ።እዚ ድንጉይ ዝበሃል ፍንጣጣ ከኣ ካብ ኣደ ናብ ኦባሪ ብዝወሓደ ይመሕላለፍ።
ናይ ኣንቲባዮቲክ መድሃኒ ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ነቲ ሕማም ከቓልሎን ነቲ ድሒሩ ዝመጽእ ሽግራት ክቕልሎን ይኽእል እዩ።ነቲ ሕማም ፈጺምካ ከተጥፈኦ ግን ጸገም እዩ፡ገሊኦም ዘይሓውዩ እዮም፡ኣብ ናይ መትንታትና፡ኣብ ልብናን ኣብ ውሽጣዊ ጾታዊ ኣካላትና፡ንነዊሕ ዝጸንሑ እንተ እንተደኣ ኮይኖምማለት እዩ። ፍንጣጣ ንደቂ ተባዕትዮ ደቂ ኣንስትዮን ዘጥቕዕ ሕማም እዩ፡ካብ ኣደ ናብ ሕጻን ብምምሕልላፍ ከኣ ነቲ ቆልዓ ከቢድ ዘይሓዊ ሕዱር ሕማም ክተሓዝ ይኽእል።
ምልክታት ናይቲ ሕማም
ቀዳማይ ደረጃ- እቲ ቀዳማይ ምልክት ቁስሊ (ዓሚቕ ቁስሊ ከም ሸሓነ)ኣብ መሸኒ ኣየቐንዙን እዩ፡ኣብ ኣፍ ወይ ኣብ ብልዕቲ ውን ኣየቀንዙን፡ድንጉዩ ግን ገለ ፍሉይ ምልክታት ይረአ ሕበጥ ኣብ መሸኒን ጻዓዱ ምልክታት ኣብ ኣፍን ይረኣዩ፡እቲ ቁስሊ ንኽረአ ከኣ ካብ 10 መዓልታት ክሳብ 3 ወርሓት ይወስደሉ
ካልኣይ ደረጃ-ኣብ መትንታትና ብርቱዕ ሕማማት ከነጥሪ ንኽእል ኢና ናይ ምሕሳብ መትንታትና ንምቀጽጻር ውን ክሳብ እንስእን ማለት እዩ ፡ ድኻም ይስመዓና ናይ ሰራውራንን ጭዋዳታትን ቃንዛ ይስመዓና ፡ካልእ ቃንዛታት፡ከኣ ቁስሊ ኣብ ቆርብት የኸትል እዚ ካልኣይ ደረጃ ምልክታት ናይዚ ሕማም ንኽረአ ካብ ክልተ ሰሙን ክሳብ ሽዱሽተ ወርሒ ይወስድ።
ሳልሳይ ደረጃ- ኣብ መትንታትና ብርቱዕ ሕማማት ከነጥሪ ንኽእል ኢና ናይ ምሕሳብ መትንታትና ንምቀጽጻር ውን ክሳብ ክሳብ መልመስቲ ቃንዛታት፡ ምዕዋር፡ናይ ኣተሓሳስባ ዓቕምና ከኣ ይትሕት ማህሰይቲ ኣብ ልቢ ውን የኸትል እዩ፡ ጉማ ዝበሃል ቁስሊ ከኣ ኣብ ጾታዊ ኣካላትና የኸትል፡እቲ ሕማም ኣብዚ ደረጃ እዚ ምስበጽሐ ንኽሓዊ ካብ 5 ክሳብ 35 ዓመታት ይወስደሉ
ብኸመይ ንፈልጦ? ምርመራ ናይ ደም ብምግባር ነቲ ባክተርያ ብምልላይ።
ዝመሓላለፈሉ መንገድታት ፡ብኩሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ፡ ፡ምስ ሕማም ፍንጣጣ ዝሓመመ መጻምዲ ዘይውሑስ ጾታዊ ርክብ ብምፍጻም፡ኣብ ግዜ ምውላድ ከኣ ካብታ ኣደ ናብቲ ሕጻን ክመሓላለፍ ይኽእል
መካለኸሊ፡እቲ ሕሙምን እቶም ምስኡ ዝነብሩን ነቲ መድሃኒት ብምውሳድ፡ክዳውንቲ ብውዑይ ማይ ምሕጻብን ብዝለዓለ ሙቀት ነቲ ክዳውንቲ ብምድራቕን፡እዚ ናይ ክዳውንቲ ምሕጻብ እምበኣር ሰለስተ መዓልታት ቅድሚ እቲ መድሃኒት ምጅማሩ እዩ።
ቢቪ-ባክተርያል ቫጊኖሲስ
እዚ ባክተርያ ኣብ ብልዕቲ ጛል ኣንስተይቲ ዝርከብ እዩ፡ኣብ ገለ ሕብረተሰብ ደቂ ኣንስትዮ ካልእ ዓይነት ተወሳኺ ባክተርያ ኣሎወን፡እዚ ኣብ ባዕላ ኣብታ ጛል ኣንስተይቲ ደኣ እምበር ኣብ መጻምዲ ኣይኮነን ዝረከብ፡ናይ ጾታዊ ርክብ ሳዕቤን ውን ኣይኮነን፡ኣብ ለሲብያንስ ማለት ርክብ ጛል ምስ ጛል ከኣ ግኑን እዩ፡ነዚ መበገሲ ዝኸውን እምበኣር ምትካኽን ፡ምሕጻብ ውሽጢ ብልዕትን እዩ፡እዚ ሕማም እዚ ናይ ጾታዊ ሕማም እካ እንተዘይ ኮነ ብጾታዊ ሕማማት ክትጥቃዕ ግን ጽልዋ የሕድር እዩ።
ምልክታት ናይዚ ሕማም እዚ
ዘይንቡር ጨና ዘሎዎ ፈሳሲ፡(ከም ዝበስበሰ ዓሳ ሽታ ዘሎዎ)
ብኸመይ ንምርምሮ?እዚ ብሓገዝ ናይ ማይክሮስኮብ ዝግበር ምርመራ ኣብ ብልዕቲ ኮይኑ ካብቶም ፈሰስቲ ነቶም ኣብኡ ዝርከቡ ባክተርያታት ብምልላልይ ዝግበር ምርመራ እዩ።
ብኸመይ ንከናኸኖ? ወይ ብከኒና ወይ ከኣ ዝልከ ክሬም ናይ ኣንቲብዮቲካ /ጸረ ባልዕ ወይ ናይ ረኽሲ ካብ ፐልግያል(መትሮ ኒዳዞል) ዝተባህለ ዓይነት ጻረ ባልዕ ብምውሳድ ንፍውሶ ማለት እዩ።
ብኸመይ ንከናኸኖ? ብመርፍእ ዝወሃብ መድሃኒት ማለት ፐኒሲሊን።እዚ መድሃኒት ኣብ ሊቪኒስኪ ብጥርሑ እዩ ዝወሃብ።
መከላኸሊ፡ሓቀኛ ኣጠቓቕማ ናይ ኮንዶም ብኩሉ ዓይነት ንጥፈታት- ጽቡቅ ይከላኸል እዩ።
ፍንጣጣ ናይ ሳልሳይ ደረጃ ከምዘሎዎ ዝጥርጠር ሰብ እንተደኣ ኣሎ ኾይኑ ኣብ ሕክምና እዩ ዝድቕስ ፈሳሲ ብምውሳድ ዝገብሩዎ ምርመራ ስለዘሎ ማለት እዩ።
ምናልባሽ-ምስ ሓደ ካብዞም ዝተጠቕሱ ደረጃታት ዘይመሳሰል ምልክታት እንተኾይኑ ከኣ ናብ በዓል ሞያ ምምኻር ይግባእ።
ናይ ትጽቢት ግዜ-3 ወርሒ
ሕማም ናይ ጾታዊ ኣካላት(ሄርፐስ)
ሄርፐስ ብሓደ ሄርፐስ ሲምፕሊክስ ዝተብሃለ ቫይረስ ዝመሓላለፍ እዩ፡ክልተ ዓይነት ሀርፐስ ኣሎዉ
ሲምፕሊክስ 1-ኤች ኤስ ቪ ኣብ ከባቢ ፍሕኛ ናይ ዘርኢን ኣብ ኣፍን ቁስሊ ዘውጽእ እዩ እቲ 2ይ ከኣ ሓደ ዓይነት ኮይኑ ኣብ ናይ መትሎ ቁስሊ የውጽእ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ ምዕራባውያን ይኹን ኣብ መላእ ዓለም ሰባት በዚ ኤች ኤስ ቪ ዝበሃል ቫይረስ መትሎኦም ይሓሙ ኣሎዉ።
እቲ ረኽሲ ናይዚ ሕማም እዚ ኣዝዩ ቅልጡፍን ዝላባዕን እዩ እዚ ከኣ (ኣብቲ ዝምዕብለሉ ደርጃ ብፍላይ )እዚ ሕማም እምበኣ ዝላባዕን ደጋጊሙ ዝመጽእን እዩ ካልኣይ ንኽምለስ ውን ተኽእሎ ኣሎ።
ሔርፐስ ናይ ጾታዊ ኣካላት እምበኣር ኣዝዩ ልሙድ ሕማም እዩ።ዳርጋ 10% ካብ ህዝቢ እስራኤል ናይ 2-ኤች ኤስ ቪ ሕሙማት እዮም፡እዞም ነዚ ሕማም ዘሎዎም እምበኣር ከምዘሎዎም ኣይፈልጡን እዮም፡እቲ ሕማም ምሉእ ብምሉእ ዝጠፍእ ኣይኮነን እንታይ ደኣ ምቅላል ናይ ሳዕቤናቱን ምልክታቱን ግን ይከኣል እዩ።
ምልክታት ናይቲ ሕማም፡ እቲ ቀዳማይ ምልክት ካብ 2-7 መዓልታት ካብቲ ዝሓመምካሉ ግዜ ጀሚሩ ይረአ ፡እዚ ከኣ ቃንዛ ኣብ ጫፍ ናይ መሸኒትን መንፋሕትን መቕያሕትን ከኣ የኸትል ከምኡ ውን ናይ ረኽሲ መሳሊ ፈሳሲ ውን የኸትል።ካልኦት ተወሰኽቲ ምልክታት ከኣ (ሽንቲ ክትገብር ከለኻ የሸግረካን ይርብሸካን)ዓበይቲ ምልክታት ከኣ (ረስኒ፡ድኻም፡ቃንዛ ናይ ጭዋዳታትን ረኽሲ ናይ ሓንጎልን የኸትል።90% ካብቶም ዝሓመሙ ምልክታት ኣየርእዩን ከመሓላልፉ ግን ይኽእሉ።
ብኸመይ ንምርምሮ፡ናይ ላባራቶሪ ምርመራ ብምግባር ይምርመር ።ሓደ ናይ ቆርበት ምልክታት መሰረት ብምግባር እዩ እቲ ሓደ ከኣ፡እቲ ካልኣይ ናይ ላባራቶሪ ምርመራ ከኣ ነቲ ካብ ፍሕኛ ናይ ዘርኢ ዝውሰድ ፈሳሲ መሰረት ብምግባር እዩ።
ዝመሓላለፈሉ መንገድታት ፡ ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ፡ዋላ ብናይ መዓኮር ጾታዊ ርክብ ምስ መጻምድኻ/ኺ
ብምንታይ ንከናኸኖ? እዚ በቲ ዘቡርክስ ዝበሃል መድሃኒት ነቲ ምልክታት ንምጥፋእን ነቲ ግዜ ናይ ሕማም ንምሕጻርን ዝግበር መድሃኒት እዩ ።እቲ ሕማም ብብዝሒ ንኸይምለስ ዝቡርክስ ዝበሃል መድሃኒት ውን ይወሃብ እዩ ፡ንሂወት ኣብ ሓደጋ የእቱ ግን ኣይሓውን ከኣ።
ሽግራት፡ነቲ ዝውለድ ሕጻን ኣዝዩ ከቢድን ተመሓላላፍን ሓደገኛን ሕማም እዩ።
መከላኸሊ፡ ግቡእ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ጽቡቕ ይከላኸል እዩ።ምሉእ ምክልኻል ግን ኣይኮነን ምኽንያቱ እቲ ቁስሊ ኣብ ውሑስ ዘይኮነ ቦታ ክህሉ ይኽእል እዩ።
ክልተ ዝላባዓሉ መንገድታት
ምልባዕ እቲ ሄርፐስ -ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝረኣናዮ
ምልባዕ ንእሽቶ ሄርፐስ-ሕጽረት ቁስሊ
ሄሮአስ ካብ ምምሕልላፍ ምሉእ ብምሉእ ክትቆጻጸሮ ዝከኣል ኣይኮነንን።ኮንዶም ውን ነቲ ናይ ጾታዊ ኣካላትና ጥራሕ እዩ ዝከላኸል።
እቲ በቲ ሕማም ዝተታሕዘ ሰብ ነጻ ንኽኸውን ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ ኣይኮነን፡ኣብ ውሽጢ ዓመት ግን እቲ ሕማም ክላባዕ ይኽእል
ክልቲኡ ቀዳማይን ካልኣይን ደረጃ ምርመራ ክግበር ይግባእ ብዙሕ ሰብ ግን ናይቲ ቀዳማይ ደረጃ ምርመራ ጥራሕ እዮም ዝገብሩ
ሽንክሮይድ፡ዶኖብኖዚም፡ሊምፖግራኖሎማ ቨናሩም
ኣብ እስራኤል ግኑናት ሕማማት እዮም፡ኣብ ትሮፒካል ቦታታት ከኣ ልሙድ እዩ፡ምልክታቱ መቁሰልቲ ኣብ መትሎ እዩ፡ምስ ምስ ካብ ሃገራት ትሮፒካል ዝመጸ መጻምዲ ጾታዊ ርክብ እንተገርካ ነዚ ጥርጡር ኢኻ ማለት እዩ።
እዚ ሕማም እዚ ኣብ ሆሞሰክሹዋል ልሙድ እዩ፡ድሕሪ ብዝሕ ዝበለ ዓመታት ወይ ኣንቲቢዮቲካ ኣብ ዝሰኣነሉ እዋናት እቲ ሕማም ናብ ረኽሲ ክምዕብል ይኽእል እዩ።
ዝልለየሉ መንገዲ-ከም ጡብ ኣድጊ መሳሊ ኣብ ጾታዊ ኣካላትና
ኮንዲሎማ- ሁማን ፓፒሎማ ቪሩስ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ኣብ ጾታዊ ኣካላትና ገለ ዕንፍሩ መሳሊ የውጽእ፡ኣብ መዓኮር ውን ከምኡ ከም”ኮምዲለማ ኣኮሚንታ”ተባሂሉ ከኣ ይጽዋዕ፡እቲ ሕማም ኣብ ደቂ ኣንስቶን ተባዕትዮን እዩ ዝረኤ።ገለ ግዜ ከኣ ረኽሲ ኣብ መዓኮር ከኸትል ይኽእል እዩ።
እቲ ቫይረስ ኣብ መንእሰያት ብብዝሒ ይረአ፡መጽናዕትታት ከምዝሕብሩዎ ዳርጋ 50% ብጾታዊ ርክብ እዩ።ውሑዳት ካብኦም ጥራሕ እዮም ከም ዕንፍሩር ጡብ ኣድጊ ዝዓይነቱ ዘኸትሉ፡እቲ ሕማም ዋላ ምልክታት ከይገበረ፡ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ።መብዛሕትኦም ቀስብቐስ ካብ ዝተወሰኑ ኣዋርሓት ክሳብ ዓመት ይሓውዩ እዮም።
እቲ ምልክታት ናይዚ ሕማም እዚ፡
ካብ ዳርጋ 3 ወርሒ ካብቲ ዝሓመምካሉ \ክረአ ይጅምር ፡ከም ካውሎ ዓይነት ቅርጽን ቅይሕ ዝበለ ሕብሪ ዘሎዎ ሕበጥን ከኣ ገለ ካብቲ ምልክታት እዮም።መብዛሕትኡ ግዜ ግን ቃንዛ የብሎምን።ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበሉ ቦታ ኣብቲ ደጋዊ ኣፍ ወይ ጫፍ ናይ ብልዕቲ መለግለግ ዝብል ምልክታት ኣብ ከባቢ መዓኮርን ኣብ ከባቢ ብልዕትን ኣብ ደረት ናይ ማሕጸንን ከኣ ይረኣዩ።ኣብ ኣወዳት ከኣ ኣብ ጫፍ ናይቲ መሸኒን ፍረነብስን ኣብ መዓኮርን ይወጽእ።ኣብ ክሳድ ናይቲ ማሕጸን መንሽሮ ክህልዎ ተኽእሎ ኣሎ ካብቲ ዝተጠቓዕካሉ ጀሚሩ ካብ 7 ክሳብ 10 ዓመታት ኣብ ዘሎ ግዜ።
ብኸመይ ይምርመር ናይቲ ትውሳስ ወይ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ዝመስል ዕንፍሩር ብማይክሮስኮብ ምርመራ ብምግባር ኮልኮስኮፕያ(ምርመራ ናይ ማሕጸን ብማይክሮስኮፕ ፓፓኒኮላው(ስፍሓት ፓፕ) ኣብ ማሕጸን ረኽሲ ዘሎን ዘየሎም ብምምርማር ማለት እዩ።
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ፡ኩሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ(ናብ ብልዕቲ ብምእታው)ብኣፍን ብመዓኮርን ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ምስ ሕማም ናይ አች ፒ ቪ ዘሎዎ መጻምዲ።
ብኸመይ ንከታተሎ? ነቲ ዝወጽእ ዕንፍሩር ከም በዓል ጡብ ኣድግን ፈጸጋን ዝመስል ብምቅጻልን ብምሕራርን ክጠፍእ ይኽእል፡ከምኡ ውን ብመንገዲ መጥባሕቲ ፡እቲ ዕንፍሩር ፈጺሙ ይጠፍእ ማለት ኣይኮነን ፡ንዝተወሰነ ጠፊኡ ደሓር ከኣ ዝምለስ እዩ
ገለ ግዜ ኣብ ከምዚ ደርጃ እንተበጺሑ ውን መጥባሕቲ ናይዚ ማሕጸን ውን ይግበር እዩ።
ሽግራት፡ ገለ ክፋላት ናይዚ ቫይረስ እዚ መንሽሮ ኣብ ክሳድ ናይቲ ማሕጸንን ኣብ መሸኒን ከኸትሉ ይኽእሉ።
መከላኸሊ፡ትኽክለኛ ኣጠቓቕማ ኮንዶምን ኩሉ ግዜ ብምጥቃምን ጽቡቕ ውሕስነት ኣሎዎ በዚ ናይዚ ዝተዳለወ መድሃኒት ብምውሳድ ከኣ ካብ ምምሕልላፍ ናይቲ ሕማም ምክልኻል ይከኣል እዩ።
ኣብዚ እዋን እዚ ገለ ኣንጻር ናይዚ ቫይረስ እዚ ዝተዳለወ ክልተ ዓይነት ክታበት ማዕቢሉ ኣሎ፡እቲ ክታበት ኣንጻር ናይቲ ኣብ ማሕጸን መንሽሮ ዘኸትል ሃፒፕሎማ ዝበሃል ቫይረስ እዩ።እቲ ካልኣይ ክታበት ከኣ ነቲ ኣብ ጾታዊ ዕንፍሩርን ካልእ ቁስልን ጠንቂ ዝኾነ ቫይረስ ንምክልኻል ይሕግዝ።ደቂ ኣንስትዮ ካብ 9-45 ዕድመ ክወስዳኦ ተመራጺ እዩ፡ዓመታዊ ምክትታል ብምግባር ናይ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ክገብራ ከኣ ይምረጽ።
ንምግላጹ ኣገዳሲ
1.እቶም ንጡብ ኣድጊ መሳልን ካልእ ዕንፍሩርን ዘኸትሉ ቫይረሳት ንመንሽሮ ዘኸትሉ ቫይረሳት ኣይኮኑን።
2.ናይ ኤች ፒ ቪ ምርመራ ንደቂ ተባዕትዮ ወይ ንደቂ ኣንስትዮ የለን።
- እቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዝግበር ምርመራ ፓፕ ብሰንኪ ኤች ፒ ቪ ዝምዕብሉ ለውጥታት እዩ ዝምምርምር እቲ ምርመራ ለውጥታት ናይ መንሽሮ ውን ይምርምር እዩ።
4.እቲኦም ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዝኣመሰሉ ምልክታት ኣብ መብዛሕቲኡ ካብ 3 ወርሒ ድሕሪ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ
5, 85% ካብቶ ጡብ ኣድጊ እንብሎም ባዕሎም እዮም ዝሓውዩ፡።ናይ ኮስሞትክስ ክንክን ነቲ ጡብ ኣድጊ ወይ ካልእ ዕንፍሩር ከሕውዮ ኣይክእልን
ነዚ ሕማም እዚ ዘሕዊ መድሃኒት እንተሎ ግዜ እዩ።
ዝመሓላለፍ ሞልስኮም
ሞልስኮም ናይ ቆርቤት ሕማም ኮይኑ ብጡብ ኣድጊ ዝፍለጥ ብሞልስኮም ኮንታጅኦሱም ዝተብሃለ ቫይረስ ዝመጽእ እዩ፡እዚ ሕማም እዚ ጾታዊ ሕማም ጥራሕ ኣይኮነን፡ካብ ሕሙም ቆርበት ምስ ጥዑይ ቆርቤት ብምልጋብ ይመሓላለፍ እዩ፡ብፍላይ ኣብ ቆልዑ ኣብ እግርን ኢድን ግኑን እዩ፡ኣብ መዋእለ ህጻናት ከኣ ካብቲ ሓደ ቆልዓ ናብቲ ካልእ ይመሓላለፍ። ሳሕቲ ግን ኣብ መንእሰያት ብጾታዊ ርክብ ይረኣዩ እዮም።ኣብ ገለ ሰባት ከኣ እቲ ሕማም ድሕሪ ዝተወሰነ ኣዋርሓት ባዕሉ ይገድፍ።
ምልክታት ናይ ሞሉስኮም
ቀይሕ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ዕንፍሩር ኣብ ሕንብርትን ካልእ ክፋላት ኣካላትናን ፡እቲ ሕማም ከኣ ካብ 2-7 ሰሙናት ክረአ ይጅምር ገለ ግዜ ከኣ ድሕሪ 6 ወርሒ ይረአ።መብዛሕቲኡ ግዜ ጡብ ኣድጊ ቃንዛ የብሉን።
ብኸመይ ይልለ?መብዛሕቲኡ ኣብ ኣካላትና ብዝረኣዩ ቁስልታት እዩ ዝልለ፡ናይ ላባራቶሪ ምርመራ ከኣ ምርመራ ደም ነቲ ቫይረስ ንምልላይ ፈተና ብምግባር ይካየድ ( ዳርጋ 75% ካብ ሕሙማት)ብናይ ምትንኻፍ ዝሓመሙ እዮም።
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ፡ምልጋብ ቆርቤት ምስ ቆርቤት፡በቲ ቫይረስ ዝተለኽፈ ኣቕሓ ብምትንካፍ(ክዳውንቲ፡ሽጎማኖ ፡ብምሕካኽ ከኣ ካብ ሓደ ክፍሊ ኣካላትና ናብቲ ካልእ ክፍሊ ኣካላትና ይመሓላለፍ)
ብኸመይ ንከናኸኖ?
ዋላ እካ እቲ ጡብ ኣድጊ ካብ 6-24 ኣዋርሓት ባዕሉ ይገድፍ እንተኾነ፡መድሃኒት ከኣ ነቲ ኦድመ ናይቲ ሕማም የሕጽሮ፡እቲ መድሃኒት ከኣ ወይ ነቲ ቁስሊ ብምቑራጽ ወይ ከኣ ብምሕራር ክንከናኸኖ ንኽእል
እንተዘይተፈዊሱ ዘኸትሎ ስዕቤናት ፡ረኽሲ ናይቲ ጡብ ኣድጊ ብባክተርያ(ይቐይሕን የቐንዙን)።
መከላኸሊ፡ብኮንዶም ምጥቃም
ፐዲኩሎሲስ ፑቢስ ፡እዚ ሓደ ካብቶም ጾታዊ ሕማማት ኮይኑ ፊቲሪውስ ፑቢስ ዝበሃል ቫይረስ ከኣ ይመጽእ።እዚ ሕማም እዚ ኣብ ከባቢ መዓኮር ዝወጽእ ኮይኑ ገለግዜ ውን ኣብ ክሳብ ታሕተዋይ ወገን ናይ ከብድን ክሳብ ናይ ጾታዊ ኣካላትመፈላልዮን ከኣ ይዝርጋሕ።
ምልክታት ፐዲኩሎሲስ ፑቢስ
ድሕሪ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ መድረቕትን መቕያሕትን ኣብ መዓኮር ኣብ ናይ ኣካላትካ ምርመራ ኣብ ዝግበረሉ ናብ ናይ ፍረነብስን መዓኮርን ጸጉሪ ዝለገቡ ቁስልታት ይረኣዩ፡ገለ ነጥብታት ዝመስሉ ምልክታት ውን ኣብኡ ይረኣዩ እዮም(እዚኦም ግን ቃንዛ ዘይብሎም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም)ኣብ ምሕኩልቲ ውን ከምዚ ኦኣይነት ምልክታት ክረአ ይኽእል እዩ፡እዚ ናይ ቆርበት ምልክታት እዚ ንነዊሕ ግዜ ክጸንሕ ይኽእል እዩ።ብተወሳኺ ከኣ ዘሕክኽ ምልክታት ኣብ ቆርበት ይወጹ እዮም።
ብኸመይ ንፈልጦ?-እዚ ብማይክሮስኮብ ዝረኣዩ ገለ ደቀቕቲ ሓሳኹ ብምልላይ ነቲ ምርመራ ብምግባር ነቲ ሕሰኻ ንምርካብ ብዝግበር ምርመራ ይፍለጥ
ዝመሓላለፈሉ መንገዲታት፡ብምትንካፍን (ብጾታዊ ርክብ ውን)ዝተለኽፈ ኣቕሑት ብምትንካፍ ከም ክዳውንትን ሽጎማኖን፡ዋላ ናይ ሽንቲቤት ኮፍ መበሊ ኣቕሑትን
ብኸመይ ንከናኸኖ?ብሓደ ሻምፖ ኣንጻር ናይቶም ባልዕ፡ብምክትታል ክንከላኸሎ ንኽእል ኢና መድሃኒት ካብ 7-10 መዓልታት፡ጸጉሪ ናይ ከባቢ መዓኮርን ከባቢ መትሎን ምስዳድ ኣገዳሲ እዩ፡እዚ ጸጉሪ ምቑራጽ እምበኣር እቶም ሓሳኹ ንኸይባዝሑ ይከላኸል፡እቲ ሕማም ኣብ ሓደ ዓይነት ስድራ እንተደኣ ኣሎ ኮይኑ እታ ስድራ እቲ ሕማም ሓሊፍዋ ከይክውን ክትምርመር ይግባእ።
ዓበቕ
እዚ ናይ ቆርበት ሕማም ኮይኑ ብ ሳርኮፕተስ ስካብያሲስ ዝተባህለ ቫይረስ ዝመሓላለፍ እዩ፡እዚ ከኣ ከም ናይ ቆርቤት ኣለርግይ ዝመስል ኮይኑ ኣብ ቆርበት ከኣ ብፍላይ ናይ ለይቲ ምሕካኽ ይገብረልካ፡እዚ ሕማም እዚ ከኣ ኣብ 3 መዓልታት ፡ንምትንኻፍ ናይ ክዳውንትን ሽጎማኖታትን ይመሓላለፍ፡ኣብ መፈላልዮ ኣጻብዕትና ኣብ መንጎ ሰለፍና ትሽቱሽና ኣብ መንጎ መቐመጫናን ኣብ ጾታዊ ኣክላትና ምሕኩልትናን ወዘተ ይነብሩ
ምልክታት ናይ ዓበቕ
መብዛሕትኡ ግዜ ቀይሕ ዕንፍሩር ኣብ ቆርበት ይረአ፡እዚ እቶም ባልዓት ዝኻዓትዎ እዩ።ቀንዲ ምልክታት ናይዚ ሕማም ስሓ እዩ። ኣብዝረአ ቦታ ዓበቕ ዝወጾም ዓበይቲ ወይ ናይ ምክልኻል ዓይኖም ዝተዳኸመ (ካንሰር ወይ ኤች ኣይ ቪ)ዘሎዎም ሰባት ይረአ፡ከምዚ ዓይነት ዓበቕ ምስ ዝሕከኽ ቅራፍ የውጽእ፡ንነዊሕ ግዜ ዝውሰድ መድሃኒ ክወስዱ ከኣ ተመራጺ እዩ።
ብኸመይ ንምርምሮ፡እዚ ብደገፍ ናይ ማይክሮስኮፕ ነቶም ብሎኣት ኣብ ቆርበት ብምልላይ ፈተነ ይግበር ማለት እዩ።
ዝመሓላለፈሉ መንገዲ- ቀንዲ ዝመሓላለፈሉ መንገዲ፡ፍሕፋሄ ቆርብርት ምስ ቆርበት ከም ኣብነት ብኢድ ምሓዝን ጾታዊ ርክብ ብምግባርን፡ክዳውንቲ ኣምሶላ ናይ ዝሓመመ፡ ሰብ ምጥቃም፡ምስዚ ሕማም እዚ ዘሎዎ ሰብ ኣይትተንክፉ።
ብከመይ ንከናኸኖም?
ንዓኻ ይኹን ንስድራበትኩም ዓበቕ ምስ ዝህልወኩም ብቀጥታ ናብ።እዚ ሕማም ብውዑይ ማይ ሳሙና ወይ ምሕካኽ ፡እቲ ዝበለጸ መድሃኒ ዝልከ ኾይኑ
ፐርምርትሪም ክሬም ይበሃል
መከላኸሊ፡ንዓኻ ይኹን ንኣዕሩኽትኻ ወይ ስድራኻ ዓበቕ ምስ ዝሕዘኩም ብቐጥታ ናብ ሕክምና ብምኻድ፡እዚ ሕማም ብውዑይ ማይ ሳሙና ወይ ብምሕካኽ ኣይሓውን እዩ።እቲ ዝሓሸ መድሃት ዝልከ ክሬም እዩ።ፐርምርትሪን ክሬም ከኣ ይበሃል።
ወርሓዊ ጽግያ
ኣብ ግዜ ጉብዝና ቅድሚ ጽግያ ምምጻኡ ኣካላትና ይጉብዝ ከምዘሎን ለውጢ ይገብር ከምዘሎን ይስመዓና -ኣጥባት ይወጸና ኣብ ሕንትኽትኽትናን ብልዕትናን ጸጉሪ ነውጽእ።እዚ ኩሉ ለውጢ ናይ ሆርሞናት ኣብ ኣካላትና እዩ።ኣብ መንጎ ቁልነትን ጉብዝናን መሰጋገሪ ጽግያ ይበሃል እዚ ከኣ እዩ “ፐርየድ መጽዩኒ ወይ ማኑስትራሽን መጽዩኒ”ክንብል ዝገብረና።እዚ ከኣ እዩ ናብ ጉብዝና ከምዝበጻሕናን ክንፈሪ ከምእንኽእልን ዘመክተልና ክንጠንስን ክንወልድን ንኽእል ማለት እዩ።
ዋላ እካ እቲ ናይ መፍረ ግዜ ኣብቲ ዕድመ እቲ ኣካላትና ንመፍረ ድሉው እንተኾነ ኣብ ኣቀዲምና ኣደታት ካብ ምኻን ግን ዝተወሰኑ ዓመታት ከይወለድና ክንጸንሕ ይምረጽ።ናይ ጽግያ ግዜ ኣብ እዋን ጉብዝና ናብ ጥንሲ ክንሕዘሉ ዘሎ ተኽእሎ እዩ ዘመልክት እዚ ማለት ግን ተመራጺ እዩ ማለት ኣይኮነን።ስለዚ ኣብ ግዜ ጽግያ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽሚ እንተደሊኺ ካብ ዘይተደልየ ጥንስን ካብ ብጾትዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስን ንምክልኻል መከላኸሊ ክትጥቀሚ ንመክር።ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲ ተወሳኺ ከተንብቢ ትኽእሊ ኢኺ።
“ወርሓዊ ጽግያ”እዚ ውሱን ናይ ምቅይያር ሆርሞን ኣብ ኣካላት ኮይኑ ኣብ ናይ ጉብዝና ዕድመ ዘሎዋን ኣብ ዝጎበዛ ደቂ ኣንስትዮን ይረኤ፡ኣብዚ እዋን እዚ ከኣ ክንጠንስ ዓቢ ተኽእሎ ኣሎ።ብዘይ ወርሓዊ ጽግያ ክንጠንስ ኣይንኽእልን።እዚ ናይ ሆርሞን ስራሓት እምበኣር ኣብ ሓንጎልናን ኣብ ናይ መፍረ ኣካላትናን(ኦቫርን ማሕጸን )።ኣብ ግዜ ወርሓዊ ጽግያ ኣብ ኣካላትና ገለ ዘጋጥሙ ነገራት ኣሎዉ ማለት መድመይቲ ሓደ ካብኦም እዩ፡ንመብዛሕትና ጽግያ እቲ ኣብ ጉብዝና ኣዝዩ ፍሉይ ስምዒት ዝፈጥረልና ነገር እዩ።
ወርሓዊ ጽግያ-ኣብ ኣካላተይ እንታይ የጋጥመኒ?
ጥንሲ ካብ እንቃቕሖን ዘርእን ዝፍጠር እዩ፡ስለዚ እንቃቕሖ ብኸመይን ካበይን ይመጽእ?ኩልና ምስ ናይ መፍረ ኣካላትና ኢና ተወሊድና ፡ማህጸን፡ክልተ ኦቫሪታት፡ብልዕቲ፡ክሳድ ናይ ማሕጸንን ካልእን።ወርሓዊ ጽግያ ቀዋሚ እዩ፡እቶም ሆርሞናት እምበኣር ነቲ እንቃቕሖ ክዳሎ ብምግባር ብዘርኢ ከምዝፋረ የዳልዎ ማለት እዩ፡እንተዘይኮነ ግን ጥንሲ የለን ማለት እዩ።
(ብዛዕባ ወርሓዊ ጽግያ በቲ ከቢብ ነገር ሓበሬታ እንተዝወሃብ ዝበለጸን ጽቡቕ መረዳእታ ዝህብ እዩ)
ኣብ ነፍስ ወከፍ ኦባሪ ብዙሓት እንቃቕሖታት ኣሎዉ፡ኣብ ነፍስ ወከፍ ወርሒ ሓንቲ እንቃቕሖ ጥራሕ በሲላ በቲ መስመር ኣቢላ ናብ ማሕጸን ትኸይድ።እቲ ጉዕዞ ናይ እንቓቕሖ ካብ ኦቫርይ ናብ ማሕጸን ኦቩሎሽን ይበሃል፡ ገለ መዓልታት ክወስድ ይኽእል እዩ፡እንቕቅሖ ኣብ ኦባሪ ኣብ ውሽጢ 24 ሰዓታት ብዘርኢ ናብ መፍረ እንተዘይተቐይሩ ይመውት።ድሕሪ 24 ሰዓታት እቲ እንቕቅሖ ኣብ ማሕጸን “ንኽዳሎ”ይጅምር እዚ ዝተሸፈነ ኣካል ናይ ማሕጸን እምበኣር ነቲ ኣብ ኦባሪ ዘሎ እንቓቕሖ ናብ ድቒ ምእንቲ ክምዕብል ይምግቦ፡እቲ ንእንቃቕሖ ዝምግብ ናይ ማሕጸን ክፋል እምበኣር ምእንቲ ነቲ እንቃቕሖ ክምግብ ብደም ይመልእ፡እቲ እንቃቕሖ ከኣ ቀስ ብቐስ ናብ ድቒ ይምዕብል ማለት እዩ።እቲ እንቓቕሖ ብዘርኢ እንተዘይ ተፋርዩ ግን “ይወድቕ”ማለት እዩ፡እዚ ከኣ ንዝተወሰኑ መዓልታት ብብልዕቲ ደም ምፍሳስ ይስመዓና ማለት እዩ።እዚ ደም ምፍሳስ ድሕሪ ምውዳኡ ኣብ ኦባሪ ሓድሽ ናይ እንቓቕሖ ምብሳል መስርሕ ይጅምር።ወርሓዊ ጽግያ ን28 መዓልታት ይቕጽል ካብታ ዝጀመረላ መዓልቲ ጀሚርና ከኣ ንቖጽሮ።ኣብ ገለ እዋናት ከኣ 21 መዓልታት ወይ ከኣ 35 መዓልታት ውን የጋጥም እዩ።ንነፍስ ወከፍና ከኣ ዝተፈላለየ ኣካላት ኣሎና ።
יש להכניס בדף איור כזה וגם איור שמתאר את המסע של
መድመይቲ ናይ ናይ ወርሓዊ ጽግያ ካብ 3-7 መዓልታት ክቕጽል ይኽእል።ቃንዛ ከብድን ሕቖን ከም መግለጺ ናይቲ ወርሓዊ ጽግያ እዮም፡ብፍላይ ኣብ ጉብዝና ዝርከባን መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮን ከኣ ዝገነነ ተርእዮ እዩ።ምናልባሽ ካብ ንቡር ንላዕሊ ደም ይፈሰኪ እንተኾይኑ ንዝምልከቶ ሓኪም ክትዛረቢ ኣገዳሲ እዩ።
ቅድሚ ወርሓዊ ጽግያ ምቕባልኪ ቃንዛ ኣብ ኣጥባትኪ፡ድኻም፡ሕርቃን ይስመዓኪ፡ሽውሃት ንሓድሽ ወይ ፍሉይ መግብን ካልእ ምልክታትን እዚ ኩሉ “ምልክት ቅድሚ ጽግያ እዩ”(pms)እዞም ምልክታት እዚኦም ኣብ ግዜ ጽግያ ይጠፍኡ እዮም።
ጽግያ ኣብ ክንደይ ዕድመ ይጅምር?
እቲ ጽግያ ዝጅምረሉ ዕድመ 12 እዩ ፡ግን ካብዚ ኣቀዲሙ ወይ ድሒሩ ውን ክጅምር ይኽእል እዩ።ነቲ ቀዳማይን ካልኣይን ጽግያ ዝጸልዉ ምኽንያታት እምበኣር
ውርሻ-ኣደኺ መዓስ ጽግያ ተቐቢላ?
ኣመጋግባ-ሕጽረት ዝተመጣጠነ መግቢ ነቲ ጽግያ ደንጉዩ ከምዝመጽእ ይገብሮ ዝተመጣጠነን ግቡእ ኣመጋግባን ግን ነቲ ጽግያ ኣቐዲሙ ንኽመጽእ ጽልዋ ይገብረሉ።
ናይ ነፍስኻ ጥዕና ውን ኣብ ምምጻእ ቀዳማይ ጽግያ ድሒሩ ክመጽእ ይገብሮ እዩ
እቲ ንውሓት ግዜ ናይ ጽግያ ካብ ጽግያ ናብ ጽግያ ይፈላለ እዩ፡ገለ ግዜ ከኣ ኣብ ስሩዕ ዘይኮነ ግዜ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብብዙሕ ዓቐን ይፈስስ።
እቶም ሆርሞናት ድዮም ነዚ ኩሉ ለውጥታት ኣብ ወርሓዊ ጽግያ ዘምጽኡ ዘለዉ?ኩሉ ኣብዚ ፊልም እዚ።
ክሳብ ክንደይ ዓመት ጽግያ ይመጽእ?
ኩልና ምስ ናይ መፍረ እንቃቕሖ ኢና ተወሊድና እዚ ከኣ ምስ ዕብየት ዝቕየር ኣይኮነን፡ንሕና ኣብ ጉብዝና በጺሕና ጽግያ ኣብ እንቕበለሉ ግዜ ግን እቲ ዓቐን እንቃቅሖ እንዳወሓደ ይኸይድ።ኩሉ ኣብ ኦባሪ ዝርከብ እንቅቕሖ ግን ይፈሪ ማለት ኣይኮነን፡ኣብ ኦባሪ ዘሎ እንቕቕሖ መወዳእታ የብሉን፡ገለ ምኢትታት ኣሻሓት “ጥራሕ” ኣሎዉና፡ ካብ ዕድመ 35 ጀሚሩ ናይ እንቃቕሖ ምፍራይ እንዳጎደለ ይኸይድ፡ጽግያ ዝቓረጸሉ እዋን ሞኖፖዝተባሂሉ ይጽዋዕ።ጽግያ ዝውደኣሉ ዕድመ እምበኣር 52 ኮይኑ እንቃቅሖ ዝውደኣሉ ማለት እዩ። ኣብ ዕድመ 45 ዘቃርጽ እንተኾይኑ ቅልጡፍ ሞኖፖዝ ይጽዋዕ።
እቲ ጽግያ እንተደንጉዩ’ኸ ?
ጥንሲ እንተተፈጢሩ ኣብ ምሉእ ናይ ጥንሲ ኣዋርሓት ጽግያ የቓርጽ።እዚ እቲ ቀዳማይ ምልክት ናይ ጥንሲ ዝሓዝክሉ ክትሓስብሉ እትኽእሊ ኩነታት እዩ “እንተደጉዩኪ”ማለት እዩ።ምክትታል ንኽትገብሪ ምእንቲ ክሕግዘኪ ጽግያኺ መዓስ ግዜ ቀልጢፉ ይመጽእ መዓስ’ከ ደንጉዩ ይመጻኪ መዓስ’ከ ኣብ ግዜኡ ይመጻኪ ክትፈልጢ ኣሎኪ፡ቅድሚ ሕጂ ከምዚ ዘይገበርኪ እንተኾንኪ ክትፍትኒ ጹቡቕ እዩ ስለዚ ኣብ ካላንደር ብጽሑፍ መሰረት ንውሓት ናይ ጽግያኺ ክትፈልጢ ክሕግዘኪ እዩ።ብዛዕባ ጥንሲ ተወሳኺ ከተንብቢ ትደልዪ’ዶ?ኣብዚ ክሊክ ግበሪ(ሓበሪታ ብዛዕባ ጥንሲ)።
ቀዳመይቲ ጽግያይ፡
ኣብቲ ናይ መጀመርታ፡መንእሰይ ጛል ኣንስተይቲ ጽግያ እትቕበለሉ እዋን ብዙሕ ሓሳባትን ድንፍቕፍቕን ዝመልኦ ሓጎስ ውን እንተኾነ ከጋጥም ይኽእል እዩ፡ምኽንያቱ ኣካላታ ይዓብን ይምዕብልን ከምዘሎ ኣንፈት ይህባ ስለዘሎ።እንተኾነ ግን ጽግያ ካልእ ስሚዒታትን ምድንጋራትን ውን ከምጸኣላ ይኽእል እዩ፡ዝምድናኺ ምስ ኣደኽን ዓባይ ሓፍትኽን ምዕቡል እንተኾይኑ ነዚ ነገር እዚ ከተካፍልዮም እንተኺኢልኪ ነዚ ከቓልለልኪ እዩ፡ምናልባሽ እቲ እትደልይዮ መልሲ ኣብ ገዛ ዘይትረኽብዮ እንተኾንኪ ግን ናባና ክትድውሊ ዕድምቲ ኢኺ(ናይ መን ቁጽሪ ተለፎን?ናትና?)ሓደ ግዜ ብምድዋል ኩሉ ዓይነት ሕቶታት ክትሓትን መልሲ ክትረኽብን በይንኺ ከምዘይኮንክን ክትፈልጢ ትኽእሊ ኢኺ።
ጽሬት ምሕላው
ወርሓዊ ጽግያ ዘሕፍር ወይ ከኣ ረሳሕ ነገር ኣይኮነን፡እዚ ብሩኽ ነገር እዩ፡እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ከኣ ሓድሽ ናይ ሓላፍነት እትሽከመሉ እዋን እዩ-ጽሬት ምሕላው።ከምዝደለኽዮን ከምዘሓሰብክዮን ነጻ ኮይኑ ክስመዓኪ ይግባእ፡ኣብዚ እዋን እዚ ብዙሕ ክሕግዙኺ ዝኽእሉ ነገራት ኣሎዉ ፡ካብ ፐዲም ጀሚሩ ክሳብ ሞደስ ወይ ከኣ ታምፖን ወይ ውን ካኦት ዝተፈላለዩ መንገድታት ንጽርየትን ንማሕጸን ምጽራይን ዝጠቕሙና(ስእሊ ናይ መሳርሒ ኤለትሪክ ዘይኮኑ ስእሊ ወስኽ)ምስ ግዜ ንኣካላትኪ ዝሰማማዕ መሳርሒ ክትረኽቢ ኢኺ።
ኣብ መጀመርታ ነዞም ኩሎም ናይ ጽሬት ነገራት ካብ ቦታ ናብ ዝኾነ ቦታ ሒዝክዮም ክትከዲ ከሰክፈኪ ይኽእል እዩ፡ኩሉ ግዜ ግን ዝኾነት ዝተወሰነት ነቲ ንብረት እትሕዝላ ቦርሳ ሓዚ ፡ጾታዊ ርክብ ትፍጽሚ እንተኾንኪ ውን ኮንዶም መትሓዚ ይኾነኪ፡ኣብ እዋን ጽግያ መዓልታዊ ምሕጻብ ንዓኺ ንምብርባር ጽቡቕ እዩ፡ኣብ ጥዕናኺ ግን ዝጸልዎ ነገር የብሉን።
ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ግዜ ጽግያ ዝተፈላለየ “ኩስቱመ” ይገዝኣ እየን ምናልባሽ እቲ ዝፈስስ እንተበዚሑ ግን እቲ ኩስቱሞ ክሕዞ ኣይክእልን።ኣብ እዋን ለይቲ ፐዲም ወይ ታምፖን ክንቅይር ስለ ዘይንበራበር ወይ ምስ ደምና ንትንስእ ወይ ከኣ ኣብ ኣንሶላ ውን ደም ክፈስስ ይኽእል እዩ፡ከምዚ ብብዝሒ የጋጥመኪ እንተኾይኑ ነቲ ዝፈስስ ደም ዝሰቲ ሞደስ ክትጥቀሚ ወይ ከኣ ዝኾነ ሽጎማኖ ኣብ ዓራት ከተንጽፊ ተመራጺ እዩ።
ጽግያ ጥዕናን ንኣካላትኪ ዘድልዮን እዩ-ሓደ ክፋል ናይ ሂወትኪ እትገብርሉ መንገዲ ድለዪ በቲ ሓደ ወገን ናይ ሂወትኪ ክፋል ምኻኑ ምቕባል፡በቲ ካልኣይ ወገን ከኣ ካብኡ ክትሃድሚ ከምዘይትኽእሊ ተረዲእኪ ብዘይ ምሕላል ምቕባሉ ኣገዳሲ እዩ።
ኣቃውማ ጾታዊ ኣካላት ናይ ወዲ ተባዕታይ
- ፍሕኛ
- .ናይ መፈላልዮ ኣዕጽምቲ
- መትሎ
- .ኢምብሮይደሪ
- .ሞልዲንግ/ናይ ፈሳሲ
- .ዕልቦ
- ናይ ሽንቲ ትቦ
- ሲግሞይድ
- ኣንፈ መዓንጣ
- ስፐርም
- ቫስ ደፈረንስ
- ፕሮስተት
- ኮፐር ግላንድስ
- መሃንቱስ/መዓኮር
- ሻምብቖ ናይ ዘርኢ
- ናይ ፍረነብሲ ዓቀን
- ፍረነብሲ
- ከረጢት ፍረ ነብሲ
ከምዚ ዓይነት ጽሑፍ ምግዛእ ኣገዳሲ እዩ(ካብ ሳይክሎፐድያ ዝተወስደ እዩ
ሓፈሻዊ-ናይ ወዲ ተባዕታይ መትሎ
ደቂ ሰባት ምስ መጥበውቲ እዮም ዝምደቡ፡ኣብ ግዜ ዘጥብዉሉን ድሕሪ ምጥባውን ድሕሪ እቲ ኦባሪ ናይ ሰበይቲ ክሳብ ናይ ምውላድ ደረጃ፡ንወዲ ተባዕታይ ክልተ ፍረነብሲታት ነቲ ዘርኢ ዘመንጭዉ ኣሎዎ ።እቶም ፍረነብስታት ኣብቲ ከረጢት ኣብ ግዳማዊ ኣካላትና እዮም ዝርከቡ።ካብ ነፍስ ወከፍ ፍረነብሲ ነቲ ናይ ዘርኢ ዋህዮ ንደገ ዘውጽእ መስመር ኣሎዎ፡እዚ ገመድ እዚ ከኣ ናይ ዘርኢ ገመድ ተባሂሉ ይጽዋዕ፡ካብቲ ፍረነብሲ ምስ ቀጸልካ ገለ ሕበጥ ዝመስሉ ከበብቲ ክፍሊ ኣካላት ኣሎዉ ንሶም ከኣ ነቲ ዘርኢ ዘመንጭዉ እዮም፡እቶም ከበብቲ ነገራት ከኣ ናይ ዘርኢ ከረጢት ተባሂሎም ይጽውዑ፡እዞም ክልተ ትቦታት (ሓደ ናይ ዘርኢ ትቦ እቲ ካልኣይ ከኣ ናይ ሽንቲ ትቦታት )እዞም ክልተ ትቦታት ኣብቲ ናይ ወዲ ተባዕታይ መትሎ፡ኣብ ከረጢት ወይ መፍሰሲ ትቦ እዮም ዝራኸቡ
መትሎ
መትሎ ናይ ወዲ ተባዕታይ ክፍሊ ኣካላት እዩ፡መብዛሕትና ግን በቲ ልሙድ ኣጸዋውዓ "መሸኒ" ንብሎ ኢና ፡መትሎና ጾታዊ ርክብ ንምግባርን ምምሻንን ንጥቀመሉ።ሺንቲ ካብቲ ፍሕኛ ናይ ሽንቲ ተበጊሱ በቲ ናይ ሽንቲ ትቦ ብምሕላፍ ብመትሎ ገይሩ ንደገ ይወጽእ።ኣብ እዋን ጾታዊ ርክብ መትሎ ብደም ይመልእ እሞ ንኽቐንዕ ውን ይቃለስ (ንኽወትር)ናብ ጾታዊ ርክብ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን ከኣ ናይ ዘርኢ ዋህዮታት የውጽእ፡እዚ ከኣ ብፈሳሲ ዘርኢ መልክዕ ማላት እዩ።
ግዝፊ መትሎ ወዲ ተባዕታይ ካብ ወዲ ናብ ወዲ ይፈላለ እዩ፡ንእሽቶ ወይ ዓቢ ምኻኑ ወይ ካልእ ውን እንተኾነ ልሙድ እዩ፡ንጾታዊ ርክብ ዘሸግር ኣይኮነን፡እቲ መትሎ ዳርጋ ካብ ግዜ ምውላድ ክሳብ ናይ ጉብዝና (12 ዕድመ )ዳርጋ ዕብየት ኣየርእን እዩ።
ፍረነብሲ
ፍረነብሲ ገለ ክብብ ዝበለ ጾታዊ ክፍሊ ኣካላትና ኮይኑ ናይ ዘርኢ ዋህዮታት ንምምንጫው ከኣ ይጠቕመና ፡እዞም ፍረነብስና ካብ ደረጃ ንእስነትና ጀሚሮም ብቐጻሊ ነቲ ዘርኢ ናይ ወዲ ተባዕታይ ዘመንጭዉልና እዮም።
ኣብ ወዲ ሰብ ክልተ ፍረነብስታት ኣሎዉ፡ኣብቲ ከረጢት ናይ ፍረነብሲ ከኣ ተንጠልጢሎም ይርከቡ፡ቀንዲ ቦታኡ ከኣ ኣብ መንጎ መሰጣሕ ዝበሃል ክፍሊ ኣካላትናን ኣብ ትሕቲ መትሎን እዮም ዝርከቡ።እቲ ከረጢት ናይ ፍረነብሲ ካብ ኣካላትና ወጻኢ ንክፍልታት ናይ ዘርኢ ዋህዮታት ዘድሊ ሙቐት የመንጩ፡ኣብ ፍረነብሲ ሙቀት ኣብ ዝልዕለሉ ግዜ (ንኣብነት ፡ጸቢብ ኩስቱመ ኣብ እትለብሰሉ ግዜ)እቲ ዓይነት ናይ ዘርኢ ዘመንጩ ዋህዮ ይህሰ።ኣብ ከባቢ ትሑት ሙቐት እንተደኣሎ ግን፡እቲ ከረጢት ፍረነብሲ ነቲ ፍረነብስና ናብ ናይ ምዉቕ ኣካላትና እኹል ሙቐት ንምርካብ ከቐራርቦ ይጅምር(ስለዚ እቶም ፈረ ነብስና ብዝሑል ማይ ይጭበጡ)ስራሕ ናይዞም ክልተ ፍረነብሲ ሓደ እዩ፡እቲ ሓደ ነቲ ካልኣይ ግን ኣይጸልዎን እዩ።ዋላ እካ ኣስማቶም ፍረነብሲ እንተኾነ "ፈራጭጭ" ተባሂሎም ውን ይጽወዑ እዮም።
ቃንዛ ፈራጭጭ እንታይ እዩ?
ኣዘራርባ"ቃንዛ ፈራጭጭ"ቃንዛ ኣብ ከባቢ ፍረነብሲ እዩ ዘስምዕ፡እዚ ከኣ ኣብ ግዜ ጾታዊ ደስታ ወይ ከኣ ኣብ ግዜ ነዊሕ ጾታዊ ርክብ ኮይኑ እቲ ዘርኢ ወይ ብዕግበት ወይ ከኣ ብምፍሳስ ዘይውዳእ እንተኾይኑ ዘጋጥም ቃንዛ እዩ።ብዛዕባ እዚ ነገር እዚ ኣብ 2009 ዝተገብረ መጽናዕቲ ዳርጋ ዘዕግብ ሓበሬታ ኣይኮነን፡ኩሉ ዓይነት ስምዒት ኣይኮነን ነዚ ሳዕቤናት እዚ ዘኸትል
ድሕሪ ጾታዊ ስምዒት፡እንተዘይ ወዲእካ ወይ እንተዘየፍሲስካ፡ደምን ቅብእን ኣብቲ ናይ መትሎ ዋህዮታት የኸትል እዩ፡ኣብ ፍረነብስን ኣብ ከባቢ ከርጢት ናይ ሽንቲን ከኣ ኣየር ኣብ ደም ይጎድል እቲ ናይ ደም መስመር ከኣ ይዕጾ(ብናይ ቀጻሊ ስምዒት ምቕናዕ መትሎ ብቓንዛ ፍረነብሲ ዝሳቀዩ ደቂ ተባዕትዮ ምቕናዕ መትሎ ብዘይ ምፍሳስ ልዕሊ ኣርባዕተ ሰዓታት)ከምኡ ውን ንነዊሕ ግዜ ብብርቱዕ ቃንዘ ፍረነብሲ ዝሳቐዩ እንተደኣ ኮይኖም ናይ ጥዕና ምርመራ ክገብሩ ይግባእ።
ቃንዛ ናይ ፍረነብሲ ብኸመይ ንከናኸኖ?
እቲ ዝሓሸ መድሃኒት ናይ ቃንዛ ፍረነብሲ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ወይ ሴጋ ስፐርም ምፍሳስ እዩ። ምፍሳስ ስፐርም እምበኣር ነቲ ካብ መትሎ ክፈስስ ዝግበኦ ሓድሽ ፈሳሲ ተመሊሱ ናብ ኣካላትና ካብ ምምላስ ይከላኸለሉ።
ገለ ግዜ ግን እቲ ቃንዛን ስምዒትን ናይ ፍረነብሲ ብዘይ ምፍሳስ ውን ድሕሪ ዝተወሰነ ሰዓታት የቓርጽ እዩ፡ኣብ ገለ እዋናት ከኣ እቲ ናይ ቃንዛ ምቑራጽ ግዜ ካብኡ ዝለዓለ ክኸውን ይኽእል እዩ።
ፕሮስተት
እዚ ንእሽቶ ክብብ ዝበለ ቅርጺ ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ዳርጋ ሲሶ ናይ መትሎ ፈሳሲ የመንጩ እዚ ከኣ ጻዕዳ ፈሳሲ እዩ፡እዚ ሓፊስ ፈሳሲ ኮይኑ ዝተወሰነ ጮና ከኣ ኣሎዎ፡እዚ ፈሳሲ እዚ ከኣ ኢኒዝም ዝበሃል ኮይኑ ነቲ ዘርኢ ወይ ፈሳሲ ወዲ ተባዕታይ ንኸይረግእ ይከላኸል
ናይ ዘርኢ ፍሕኛ
እዚ ናይ ዘርኢ ፍሕኛ ዝበሃል ክብብ ዝበለ ቅርጺ ዘሎዎ ኮይኑ ምስ ናይ ዘርኢ ሻምብቖ ዝተተሓሓዘ እዩ፡ገለ ክፋል ናይ ዘርኢ ዋህዮታት የመንጩ።ኣብ ወዲ ሰብ ክልተ ፍሕኛ ናይ ዘርኢ ይርከባ ፡ብኽልቲኡ መዳያት ማለት እዩ።
ናይ ሽንቲ ፍሕኛ
ፍሕኛ ናይ ሽንቲ ከም ከረጢት ናይ ሽንቲ ኮይና ኣብ ጎሎ ተዶኪና እትርከብ ካብ ኮላሊት ዝመጸ ሽንቲ ከኣ ይኽዝን፡ሽንቲ ካብ ኮላሊት ተበጊሱ ናብ ፍሕኛ ሽንቲ ይበጽሕ፡ካብ ፍሕኛ ናይ ሽንቲ ዝተሰደ ሽንቲ ኣብ ትቦታት ሽንቲ ይዕገት፡ናይ ደቂ ተባዕትዮ ናይ ሽንቲ ሻምብቆ/ትቦ ካብ 15 ክሳብ 25 ሰንቲመተር ይበጽሕ ፡ብመንገዲ ናይ ፕሮስተት ብመትሎ ክሳብ ሻንብቆ ናይ ሽንቲ ናብ ቆቢዕ ናይ መትሎ ይበጽሕ።
መዓኮር
መዓኮር (ጢዝ ፡ብላትኒት፡መሃንቱስ )ተባሂሉ ይጽዋዕ እዩ።እዚ ናይ መፈላለዩ ወይ ኣንፈት ናይ ረክቱም እዩ፡ኣብ መንጎ ክልተ መፈላለዪን ደረትን ከኣ ይርከብ፡ ምዕጻዉ ምኽፋቱ ኣብ መንጎ ክልተ ጭዋዳታት ኮይኑ፡ኣብኡ ከአ ቀልቀል ናይ ምድላው ስርዓት የካይድ፡እቲ መዓኮር ብናይ ተሪር ዝኾነ ዓይነት ቀልቀል ብቐሊሉ ክጉዳእ ይኽእል እዩ፡ኣብ ቆርበት ናይ መዓኮር ብዙሕ ረሃጽን ቁስልን የጋጥም እዩ።
መዓኮር ናይ ወዲ ሰብ ከም ናይ ጾታዊ ኣካላት ውን ይሕሰብ እዩ፡ መትሎ ናብ መዓኮር ከም ምእታው ፡(ናብ መዓኮር ብምእታው)ብኸምዚ መትሎ ናብ መዓኮር ብምእታው ከኣ ደቂ ተባዕትዮ ጾታዊ ዕግበት ይረኽቡ ከምኡ ውን ደቂ ኣንስትዮ።
ረክቱም
እዚ እቲ ገለ ክፋል ናይ ጫፍ ደረት መዓኮር እዩ፡ እዚ ገለ ትቦ ኮይኑ ዳርጋ 17 ሰንቲመተር ንውሓት ኣሎዎ።እዚ ናብ መዓኮር ብሓደ ረቂቕ መላግቦ ዝተላገበ እዩ፡እዚ ናይ መወዳእታ ናይ ቀልቀል መሕቀቒ እዩ፡ካብ ምኽዛን ናይ ቀልቀል ክሳብ ናይ ምውጻእ ቀልቀል ስርዓታት የካይድ ማለት እዩ።
ኩሉ ሰብ ክጥቓዕ ይኽእል ድዩ ወይስ ኣብ ሓደጋ ዘሎዉ ፍሉያት ሰባት ኣሎዉ
ዝተፈላለዩ ጾታዊ ሕማማትን ኤች ኣይቪ ኤድስን ብዝተፈላለየ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ይመሓላለፉ -ብፍላይ ብብልዕቲ ብመዓኮር ከምኡ ውን ብኣፍ ዝግበሩ ርክባት ይመሓላለፍ፡ኩልና ነቲ ሕማም ክንቃላዕ ንኽእል ኢና ።
ንኸይ ሓልፈና እንገብሮም ጥንቃቔታት ።
- ካብ ኩሉ ሰብ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ሰባት ኣሎዉ ዶ ?እወ።
- ካብቶም ኣብ ሓደጋ ዘሎዉ ምኻንኪ ስለምታይ ምርግጋጽ ኣድልዩ?ንጥዕናኺ ምእንቲ ክትጥንቀቒ
- በቲ ሕማም ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎኺ ዝዓበየ ምኻኑ ብኸመይ ትፈልጢ?ነዞም ዝስዕቡ ሕቶታት መልሲ።
1.ኮንዶም ብግቡእ ኣይትጥቀምን ዶ ትኾኒ/በፍጽም ኣይጥቀምን?
2.ኮንዶም ኣብ ምጥቃም መጻምድኺ እንተኣበየኪ ንስኺ’ኸ ከምናቱ ዶ ሸለል ትብሊ ትኾኒ?
3.ጾታዊ ርክብ ምስ ብጹሓት መጻምድታት ዶ ትፍጽሚ ትኾኒ?ንኣብነት ኣብዘን ውሽጢ ሰለስተ ወርሓት ምስ ካብ 10 ዝበርሑ መጻምድታት ዶ ጾታዊ ርክብ ፈጺምኪ?
4.ብድፍኢት ናይ ኣልኮልን ሓሽሽን ጾታዊ ርክብ ክትፍጽሚ ትሓስቢ ዶ ትኾኒ?
5.ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ብዘይድልየትኪ ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳይ ኮንኪ ዶ ትፈልጢ
6.ኣብ ትሕቲ ሰብ ከሎኺ ኣብ ዘይ ዕላማኺ ንዕላማኦም ክብሉ ብገንዘብ ወይ ብዘይገንዘብ ንጾታዊ ርክብ ግዳይ ኮንኪ ትፈልጢ ዶ?
ካብዘን ሕቶታት ብውሑዱ ሓንቲ”እወ”እንተኾይኑ መልስኺ ነቲ ሕማም ንምቅላዕ ኣብ ሓደጋ ኣሎኺ ማለት እዩ።ስለምንታይ?
1,ስለምንታይ ግቡእ ኣጠቓቕማ ኮንዶም የድሊ?ኮንዶም ብግቡእ ክንጥቀመሉ ይግባእ እዩ ምኽንያቱ ካብ ዘይተደልየ ጥንስን ካብ ጾታዊ ሕማማትን ኤች ኣይ ቪን ስለዝከላኸል።ብኻልእ ዓይነት መከላኸሊ ከም (ከኒና )ምጥቃም ካብ ጥንሲ ክከላኸል ይኽእል እዩ ካብ ጾታዊ ሕማማት ግን ኣይከላኸልን።ምናልባሽ ክሳብ ሕጂ ኮንዶም ካብ ምጥቃም ዝረሓቕኪ ምናልባሽ ውን ብኸመይ ከም እትጥቀምሉ ዘይፈለጥኪ ሰብ እንተደኣ ኣሎኺ ንኽትመሃሪ ናብዚ ዕድምቲ ኢኺ(እዚ ገጽ ናይ ኮንዶምና እዩ)እቲ ሓቀኛ ኣጠቓቕማ ከኣ ይሕብር።ኮንዶም ኣብ ኩሉ ፋርማሲታት ብምርካቡ ዓቢ ጥቕምን ብቐሊሉ ዝርከብ ቀረብን እዩ፡ስለዚ ዝኾነ ሰብ ከይፈለጠ ኩሉ ግዜ ኣብ ቦርሳኺ ከተቐምጥዮ ትኽእሊ ኢኺ፡ምናልባሽ ከማኺ ኣይተሓበሮምን ይኸውን?ወይ ከኣ ከማኺ ፡ሓላፍነት ዝስመዖም ኣይኮኑን?ንጥዕናኺ ተቖጻጸሪ ኩሉ ግዜ ከኣ ብውሑዱ ሓንቲ ኮንዶም ኣብ ቦርሳኺ ሓዚ።ኮንዶም ዘይከላኸሎም ጾታዊ ሕማማት ውን ከም በዓል(ኮንዲሎማን ሄርፐስን )ከም ዘሎዉ ዝፍለጥ እዩ፡ካብ ቆርበት ምስ ቆርበት ብምትንኻፍ ስለዝመሓላለፉ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኮንዶም እቲ ዝበለጸ መካላኸሊ ጾታዊ ሕማማትን ኤድስን እዩ።
2.ስለምንታይ ዋላ መጻምድኺ እንተኣበየ ኮንዶም ምጥቃም ሸለል ትብሊ?ጾታዊ ርክብ ብስምምዕ ናይ ክልተ መጻምድታት ክግበሩ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፡እዚ ማለት ከኣ ንስኺ ኮንዶም ምጥቃም እንተመሪጽኺ ንሕቶኺ ክቕበሎ ኣሎዎ።ገለ ግዜ ንዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ኣይፋሉን ንምባል ሓይሊን ተኽእሎን ዘይብልና ይመስለና እዩ፡እዚ ካብ ሕፍርን ሓሳብን ናይቲ መጻምድና ከይነዓንቅፎን ንዕኡ ከኣ ከይንኸስሮን ካብ ዝብል ሓሳብ ዝነቐለ ክኸውን ይኽእል።ብዛዕባ ከመይ ጌርኪ ንመጻምድኪ ኮንዶም ክጥቐም ከተእምንዮ ትኽእሊ ኣብዚ ኣንብቢ፡ንጥዕናኺ ክትሕልዊ ውን ክሕግዘኪ እዩ።ብዛዕባ እዚ ነገር እዚ ምስ በዓል ሞያ ክትማኸሪ እንተደሊኺ፡ገለ ተወሳኺ ሓበሬታ ክንሕግዘኪ ኩሉ ግዜ ናብ ሕክምናና ክትሕብሪ ዕድምቲ ኢኺ።ኣብ ነፍስ ወከፍ ጾታዊ ርክብ ኣብ እትገብርሉ ኮንዶም ምጥቃም ክትጸቕጥሉ ይግባእ፡ምኽንያቱ ዋላ ናይ ሓደ ግዜ ርክብ ንምምሕልላፍ እኽልቲ ስለዝኾነት።
3.ብዙሓት መጻምድታት እንተደኣ ኣሎውኺ እንታይ ክትገብሪ ይምረጽ?ንዝተፈላለዩ ቫይረሳትን ባክተርያታትን ምቅላዕ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንኽትጥቃዕ ዝቐለለ መንገዲ ይኸፍት፡መጻምድታት ናይ ዝበዝሑ መጠን በቲ ሕማም ናይ ምጥቃዕካ መጠን ከኣ ዝለዓለ እዩ፡ስለዚ ምስ ብዙሓት መጻምድታት ጾታዊ ርክብ ትፍጽሚ እንተደኣ ኾንኪ ብጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ናይ ምጥቃዕ ዕድልኪ ዝለዓለ እዩ፡ስለዚ ኩሉ ግዜ ኮንዶም ክትጥቀምን ብውሕዱ ኣብ ፍርቂ ዓመት ኣብ ሓደ ካብተን ናይ ጥዕና ማእከላት ክትምርመሪ ይምረጽ።
4.ኣብ መንጎ ሓሽሽ ወይ ኣልኮልን ጾታዊ ሕማማትን እንታይ ርክብ ኣሎ?ሓሽሽን ኣልኮልን እምበኣር ሓደገኛ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ንኽትፍጽም ዝደፋፍኡ እዮም፡ሓሽሽን ኣልኮልን ነቲ ናይ ውሳነ ዓቕምና ይጸልውዎ እሞ ቅድሚ ሕጂ ዘይንገብሮም ዝነበርና ክፉእ ነገር ንኽንገብር ይደፋፍኡና ፡ናብ ሓደጋ ንኽንበጽሕ ውን ይደፋፍኡና ንኣብነት ኮንዶም ከምዘይንጥቀም ይገብሩና እሞ ንጾታዊ ሕማማት ንቃላዕ።ኣልኮል ንኣብነት ነቲ ሰራውር ደም የስፍሖ እዩ፡በዚ መሰረት ከኣ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ መድመይትን መቑሰልትን ከጋጥም ይኽእል፡ንኽልቲኦም ወገናት ወዲ ተባዕታይን ጛል ኣንስተይትን ከኣ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ንኽጥቕዑ ኣብ ሓደጋ የእቱ።ስለዚ ኣልኮልን ሓሽሽን እትጥቀም ጛል ኣንስተይቲ ኣደዳ ጾታዊ ሕማማት ክትከውን ዓቢ ተኽእሎ ኣሎ፡ኣልኮል ሰቲኺ ወይ ሓሽሽ ተጠቂምኪ ጾታዊ ርክብ ክትፍጽሚ ትደልዩ እንተደኣ ኽንኪ ተጠንቀቒ።
5.ስለምንታ እዮም ግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ብጾታዊ ሕማም ዝጥቅዑ?ጾታዊ ዓመጽ ዝኾነ ይኹን ጾታዊ ርክብ ምስ ጛል ኣንስተይቲ ፡ተባዕታይ ወይ ቆልዓ ብዘይ ስምምዕ ዝፍጸም ተግባር እዩ።ዋላ ንጾታዊ ርክብ እንተዘይተሰማሞዕካ’ሞ ኣካላዊ ማህሰይቲ ዘወርደካ/ኪ እንተኾይኑ ውን ከምኡ ማለት እዩ።መብዛሕትኡ ጾታዊ ዓመጽ ኣብ ዝግበረሉ ግዜ ብኮንዶም ኣይኮነን ዝግበር፡ጾታዊ ዓመጽ ናብ ቅልውላውን ማህሰይትን ዋላ ውን ሂወት ክሳብ ምጥፋእን ብጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ክሳብ ምጥቃዕ የብጽሕ፡ሓንቲ ካብዞም ግዳያት እንትኾንኪ ናብ ሕክምናታት ናይ ምኒስትሪ ጥዕና ንጾታዊ ዓመጽ ወይ ከኣ ናይ ከባቢኺ ዶክተራት ክትሕብሪ ይግባእ፡ዝገጠመኪ ነገር ኣማኽርዮም ሓገዝ ውን ሕተቲ፡ንበይንኺ እንተዘተሸከምክዮ ይምረጽ ።
ንግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ህጹጽ ዝኾነ ናይ ተለፎን መስመር
ደቂ ኣንስትዮ፡1202 /ደቂ ተባዕትዮ፡1203 /ዓረብ ደቂ ኣንስትዮ 046566813 ዳቲታት/ሃይማኖታውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ 026730002 /ሃይማኖታውያን/ዳቲታት ደቂ ተባዕትዮ፡025328000
6.ስለምታይ እዮም ኣብ ወሰን ሕብረተሰብ ዝቕመጡ ሰባት ንጾታዊ ሕማማት ዝቃልዑ?
ኣብ ገዛ ሽግር ዝበዝሖም ሰባት ናብ ሓሽሽ ምሻጥ ፍኑው ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ኣመንዝርነት፡መጻምድታት ምብዛሕ፡እዞም ኣብ ከምዚ ዝተሓጽረ ሕብረተሰብ ዝነብሩ ሰባት እምበኣር እቲ ዝግበኦም መድሃኒት ስለዘይረኽቡ እንዳተሳቐዩ ዝነብሩ እዮም፡እዚ ከኣ ነቲ ዝገጥሞም ጾታዊ ዓመጻት ብዝተፈላለየ ምኽንያታትን ድሑር ባህልን ክዛረቡ/ባ ስለዘይክእላ እዩ፡ከምካልእ ሕብረተሰብ መሰል ከምዘይብሎምን ከምዘይብለን ኮይኑ ውን ይስመዖም፡ኩሉ ሰብ ንገዛእ ርእሱ ናይ ምክልኻል መሰል ኣሎዎ፡ኣብ ሕክምና ልቪኒስኪ ከኣ ንኹሉ ብማዕርነት ብነጻ ናይ ሕክምና ክንክን ይግበር እዩ።
ዝኾነ ተወሳኺ ሕቶታትን መብርሂታትን ምስ እትደልዩ ናብ ሕክምና ክትሕብርን ዝኾነ ሕክምናዊ ሓገዝ እንተደኣ ኣድልዩ ውን ክትቕበሊ ትኽእሊ ኢኺ።
*ጾታዊ ርክብ ብመዓኮር፡
መትሎ ወይ ካልእ ኣቕሓ ናብ መዓኮር ምእታውን ብኣጻብዕቲ ምድራዝን ወዘተን ዝኣመሰሉ።ጾታዊ ርክብ ብመዓኮር ብጾታዊ ሕማማት ናይ ምጥቓዕ ዓቢ ተራ ኣሎዎ፡ብተወሳኺ፡ሰራውር ናይቲ ደረት መዓኮርን/ረክቱም ወይ ከኣ ነቶም ትሹን ከኣ ይሃሲ።
**ጾታዊ ርክብ ብኣፍ፡
ኣብ ኣፍ መልሓስ ኣስናን ወይ ጎረሮ ምስ ብመትሎ ምርኻብ ወይ ምትንካፍ።ብኣፍ ጾትዊ ርክብ ወይ ከም ኣማራጺ ናይ መዘናግዒ ወይ ከኣ ከም ቀንዲ ጾታዊ ርክብ ክግበር ይኽእል እዩ።ጾታዊ ርክብ ብኣፍ ኣብ መዓኮር ከም ማሽን ወይ ከኣ”ሪሚንግ”ይበሃል
***ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ፡
መትሎ ወይ ካልእ ነገራት ናብ ብልዕቲ ምእታው።ዘይ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ናብ ዘይተደልየ ጥንስን ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ክትጥቃዕ ዘሎ ተኽእሎን ዓቢ እዩ።
ናይ ጉብዝና ዕድመ
ኣብ ጉብዝና ዕድመ ከምዘሎኹም ኣቐዲምኩም ፈሊጥኩም ኣሎኹም፡ምኽንያቱ ገለ ካብ ዓበይቲ ሰባት ገለ ቃላት ወርዊሮምልኩም ይኾኑ፡ጽቡቕ ! ንዕድመይ መግለጺ ኣሎዎ”።እዚ እንታይ ይሕግዘኒ?”ጽቡቕ ሕቶ፡ናይ ቃላት መግለጺ ኣይኣኽለካን ይኸውን፡እዚ ነቲ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ ብዝበለጸ ንኽርደኣካ ይሕግዞ ይኸውን ፡ዋላ ውን ስለምንታይ ከምዘይርደኣልካ ውን ክርደኦ ክሕግዞ ይኽእል እዩ !
እዚ ገለ ግዜ ንወለድኹም ኣዚኹም እትፈትውሉ ግዜ ገለ ግዜ ከኣ ነቲ ገዛ ገዲፍኩም ክትወጹ እትሓስብሉ ግዜ ትፈልጥዎ ዶ?እንታይ ክገብር ይደልዩኒ ኣሎዉ፡ኣቕሑት ክሓጽብ ?ኣብዚ ድየ ዝሰርሕ?ንስኹም ጥራሕ ኣይኮንኩምን።ዳርጋ ካብ ኩሉ ዝጠዓኹም ኢኹም ከም ኩሎም ኣብ ጉብዝና ዝርከቡ ኣወዳትን ኣዋልድን ኢኹም፡ኣብ ኣካላትኩም ዝርከብ ሆርሞን ዘምጸኦ ዝተፈላለየ ናይ ዕድመ ለውጥታት እዩ።ኣብ ከምዚ ግዜ እንታይ ክትገብሩ ከም ዝግበኣኩም ግን ኣይትፈልጡን ኢኹም።እዚ ድንግርግር ዝኾነ ነገራት ዘቖጥዕ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ከም ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ፡ናይ ሓቂ ግን ኣይኮነን።
ቁሩብ ኣብ ርእስኹም ዘሎ ጸቕጢ ከውርደልኩምን ክትሃድኡ ክሕግዘኩም ይኽእል እዩ-“ዕድመ ጉብዝና “እንታይ ምኻኑ ንኽትርድኡ ዝሕግዝኹም ሓቕታት እነሃሎዉ፡ወለድኹም ውን ከንብብዎ ክትዕድምዎም ንመክር፡መን ይፈልጥ፡ምናልባሽ ገለ ይመሃሩ ይኾኑ
ዕድመ ጉብዝና እንታይ እዩ?
ኣብ መንጎ ዝተወለድካሉን እትጉብዘሉን ዘሎ ናይ ምስግጋር ግዜ “ናይ ጉብዝና ዕድመ “ ይበሃል ናይዚ ናይ ዕድመ ጉብዝና ክሳብ ክንደይ ምኻኑ ንጹር ዝኾነ ሓበሬታ የለን።እቲ መብዛሕትኦም ተመራመርቲ ዝጥቐሙሉ ግን ካብ 12-13 ዘሎ ዕድመ እዩ ።ኣብዚ እዋን እዚ ግን ካብ 10 ዕድመ ጀሚሩ ክሳብ 25 ይቕጽል ዝብል መጽናዕቲ ውን ኣሎ
ናይ ጉብዝና ዕድመ ኣብ ሰለስተ ክንከፍሎ ንኽእል ኢና ።እቲ ቀዳማይ ናይ ጉብዝና ዕድመ 11-14 ፡ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ናይ ጉብዝና ዕድመ 15-17፡ እቲ ድሑር ጉብዝና ዝበሃል ከኣ ካብ 18-21።ብተወሳኺ ኣብዚ ዕድመ እዚ ኣካላዊ ስነኣእምሮኣዊን ብሓሳብን ብትምህርትን እንዳጎበዙ ዝኸድሉ ዕድመ እዩ።ኣብዚ ናይ ምውዳእ ዕድመ ጉብዝና እምበኣር እቶም ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዓጊቶምኹም ዝነበሩ ናገራት እትርድእሉ ግዜ እዩ።
ኣካላተይ እንታይ የጋጥሞ?
ኣብ ዕድመ ጉብዝና እቲ ኣካላትና ይዓቢ(ቁመትን ክብደትን)ኣብ መወዳእታ ከኣ ናብ እኹል ጉብዝና ይበጽሕ ማለት እዩ።ኣወዳት ክሳብ 16 ዕድመ ይነውሑ ፡ኣዋልድ ከኣ ክሳብ ዕድመ 14 ይነውሓ፡እዚ ግን ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለ፡ኣብዚ ዕድመ እዚ እቲ ኣካላት ኣዝዩ ይቀያየር፡ንደቂ ኣንስትዮ ኣጥባተን ይዓቢ፡ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ጸጉሪ ኣብ ገጾም የውጽኡ፡ክልቲኦም ጾታታት ከኣ ጽጉሪ ኣብ ከባቢ መሸኒኦምን ኣብ ትሕቲ ሕንትኽትኽ ይወጾም፡ሽታ ናይ ኣካላት ይጅመር እሞ፡ዲዶራንት የድሊ ፡ኣብ ገጽ ፈጸጋ ይጅምር፡ስለዚ እዚ ኣብዚ እዋን እዚ ዘጋጥም ናይ ኣካላት ለውጢ ዓቢ ምኻኑ ሓድሽ ኣይኮነኩምን።ስለዚ ኩሉ ግዜ ንኣካላትኩም ከም ሓድሽ ክትላለይዎ ቀሊል ኣይኮነን፡እቶም ለውጥታት ውን ኩሉ ግዜ ዝነኣዱ ኣይኮኑን።
ኣብዚ እዋን እዚ እቲ ሓንጎል እንዳዓበየን እንዳማዕበለን ይኸይድ ፡ኣብዚ እዋን እዚ እምበኣር ሓንጎል ኣዝዩ ሕልኽላኽ ነገራትን ከም በዓል ፊሎዞፊን ክሕዝን ክፈትሕን ይኽእል፡ከም ናይ ዓቢ ሰብ ግን ዝማዕበለ ኣይኮነን፡ብፍላይ ከኣ ናይ ገለ ነግራት ናይ ምርዳእ ተኽእሎ፡ትርጉም ናይ ነገራትን ሳዕቤናቶምን ፡ስለዚ ኣብዚ ዕድመ እዚ ሓደጋ ዝበዝሓሉ ዕድመ እዩ(ሓሽሽን ኣልኮልን)ምጥቃም፡ናብ ዘይተደልየ ጥንስን ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ተጠቓዕቲ ይኾኑ።እዚ ኣብ ናይቲ ዝጉብዝ ሓንጎል ዘሎ ናይ ባዮሎጂ መስርሕ እዩ፡እዚ ብስእሊ MRI ናይ ሓንጎል ይረአ፡በዚ ግን ናይ ኩሉ ሰብ ይውሰን ማለት ኣይኮነን፡ምኽንያቱ ብዛዕባ ብልሒ ዘይኮነ ብዛዕባ ናይ ምምዝዛን ተኽእሎ እዩ ዝዝረብ ዘሎ።
ብወገን ሆርሞናት ፡ኣካልትና ካብቲ ዝነበሮ ብዝወሓደ ዓቐን ሆርሞን ይጥቀም ከም ኦስትሮጋን ናይ ደቂ ኣንስትዮ፡ኣንድሮጋን ከኣ ናይ ደቂ ተባዕትዮ።ከም በዓል ኣስትሮጋን ከም እንቃቕሖ መዳለዊን ናይ ፐርየድ ፈሳሲን፡ኣንድሮጋን ከኣ ኣብ ዘርኢ ናይ ደቒ ተባዕትዮ ምምንጫው ይነጥፍ።ኣብዚ ግዜ እዚ ኣካላት እንዳዓበየ ይኸይድ ፡መትሎ እንዳዓበየ ይኸይድ፡ከምዝፍለጥ እዚ ለውጥታት እዚ ብዙሕ ጉድኣት ኣሎዎ፡ከም ጉብዝናኹም ጾታዊ ርክብ ከም ዓበይቲ ክትፍጽሙ ትኽእሉ ኢኹም፡ግን ከም ዓበይቲ’ኸ ኣጠቓቕማኡን ሳዕቤናቱን ይርደኣኩም ዶ?ኩሉ ግዜ ኣይኮነን።እቲ ናይ ጉብዝና ስምዒት ክትገብር ምድላይን እቲ ሓንጎልካ ዝበጽሖ ደረጃን ይፈላለ እዩ።ኩሉ ግዚ ኣካላትካ ዝደልዮ ምግባር ጽቡቕ ማለት ኣይኮነን።ጾታዊ ርክብ ኣካላውን ስነሓሳባውን ድልውነት ብምግባር እዩ ክፍጸም ዘሎዎ።
ብምኽንያት ናይ ሆርሞናት ለውጥታት ብዙሕ ሓድሽ ነገር ግሁድ ትገብሩ ትኾኑ፡ናይ ጾታዊ ርክብ ድሌትኩም ውን ኣዝዩ ልዑል ክኸውን ይኽእል እዩ።ኣብዚ ደረጃ እዚ ውን ጾታዊ ብቕዓትኩም ዝፍተሸሉ ግዜ እዩ ፡ምስመን ትቕጽሉ ውን ወሳኒ እዩ።እቶም ምስ ንመጻምዶም ጾታዊ ስሕበት ዝሓስቡ፡ፍሉያት ኮይኑ እዩ ዝስመዖም፡ጥዑያት ከምዘይኮኑ ከኣ ይስመዖም፡ስለዚ እዚ እዋን እዚ ንዕኦም ኣዝዩ ዝኸበደ እዩ።ገለ ከኣ ብዛዕባ እዚ ተደናጊሮም ናብ ፈተነ ይኣትዉን የጻርዩን፡ብጾታዊ ስሕበቶም ጽቡቅ ዝስመዖም ውን ይህልዉ፡ዋላ ውን ካብ ካልእ እንተተፈለየ፡ከምዚ ዓይነት ስምዒት እንተሎኩም እሞ ከምናትኩም ዝበለ ሓሳባት ዝነበሮምን ዘሎዎምን መንእሰያት ክትረኽቡ እንተደሊኹም ምስ ኢጊ ናይ መንእሰያት ትካል (http://www.igy.org.il)
ኣነ ካብቲ እትሓስብዎ ንላዕሊ እርዳእ።
ካብ ናይ ጉብዝና ግዜ 14-15 እቲ ናይ ብልሒ ደረጃ እንዳዓበየ ይኸይድ ፡ቅድምኡ ምናልባሽ ንዓለም ወይ ከም ሕማቕ ወይ ከምጽቡቕ ጸሊም ወይ ጻዕዳ ሓሲብኩምዎ እንተደኣ ኔርኩም ምናልባሽ ሕጂ ቁሩብ ፍልልይ እንዳተረዳእኩም እትኸድሉ ግዜ እዩ ጻዕዳን ጸሊምን ትፈልጡ እንተኔርኩም ከኣ ሕጂ(ብጫ ነገር ትፈልጡ)ማለት እዩ፡ዝተሓላለኸ ነገራት ኣብ ምርዳእን ፊሎዞፍን ካልእን ኣብ ምርዳእ ከኣ ትብርትዑን ትመራመሩን፡ኩሉ ክትፈልጡ ትደልዩ፡ምናልባሽ ኣብ ስድራኹም ቅቡላት ዘይኮኑ ሓደስቲ ነገራት ምግባር ትጅምሩ፡ኩሉ ካብ ምፍላጥ ምድላይኩም ካብ ዝተላዕለ ሓደስትን ኣገደስቲ ነገራትን ሓሳባትን ከተምጽኡ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣነ ዝስማዕ ኮይኑ ይስመዓኒ
እዚ ደረጃ እዚ ነጻ እትኾኑሉን መንነትኩም ዝፍለጠሉን ግዜ እዩ፡ካብ ስድራኹም እትፍለይሉ ግዜ።እዚ ምኽንያታት እዚ ብዝተፈላለዩ መግለጺታት ክጥቀስ ይኽእል፡ምስ ከባቢኹም ዘሎ ምትሕቁቃፍ ክውሕድ ይኽእል፡ብብዝሒ ምስ ኣዕሩኽትኹም ትዛውሩ ውሑድ ከኣ ምስ ስድራቤትኩም፡ብዙሕ ትካትዑ፡ኣብ ብዙሕ ነገራት ትሳተፉ፡እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ስድራ ገዲፍካ ምውጻእ ውን ይኸብደኩም፡ቁሩብ ዘደናግር እዋን እዩ ፡ሓቂ ድዩ?
ኣነን ዓርከይን
ክሳብ እቲ እዋን እቲ ሂወትኩም ኣብ ትሕቲ ስድራ ዝነበረሉ ግዜ እዩ ደሓር ኣብ እዋን ጉብዝና ከኣ ናይ ዕርክነት ግዜ ይጅምር እትዘናግዕሉ ግዜ ይኸውንን፡ሓደ ዓይነት ጾታ ከማኹም ዓርኪ ኣሎኩም ፡ካብ ካልኣይ ጾታ ዓርኪ ኣሎኩም፡ካብ ካልእ ጉጅለን ዓሌትን ደቂ ገዛውትን ኣዕሩኽ ኣሎውኹም፡ከምኡ ውን መማህራን።ኣብዚ ዕድመ እዚ እዩ እትፋቐሩን ናይ ፍቕሪ መግለጺ ከኣ ጾታዊ ርክብ እትገብሩን።
ኩሎም መንእሰያት ኣይኮኑን ሓደ ዓይነት ጉብዝና ዘሎዎም፡ገለ ግዜ ዝተፈልዩ ኣሎዉ።ኣካላዊ ጉብዝና ውን ገለ ግዜ ምስ ናይ ስምዒት ጉብዝና ኣይሰማማዕን፡ንኣብነት ሓንቲ ጛል 15 ኣካላዊ ጉብዝናእ ከም ጛል 23 ከምስላ ይኽእል እዩ፡ብኣተሓሳስባኣን ብስምዕታን ግን ከም ጛል 12 ዓመት ሓፋር ክትከውን ትኽእል እያ።
ነዚ ኩሉ ጸቕጢ ናይ ሕብረተሰብ ውን ይውሰኾ እዩ፡እዚ ከም ኩሎም ምእንት ክትኮኑ ዘሎ ጸቕጥታት እዩ።ከም ካልኦት ኮንካ ክትረአ ዝግበሩ ጸቕጥታት (ኣከዳድና ኣመቓቕሳ)ከም ናይ ካልኦት ባህሪ ክህልወካ(ምትካኽ፡ጾታዊ ርክብ ምግባር)ከም ካልኦት ከኣ ምዝራብ(ኣደማምጻ)ከምዚ ዝኣመሰሉ ልሙዳት ተርእዮታት እዮም፡ዋላ እካ ምሳኹም ዘይሰማማዕ እንተኾነ ።
ኣብ’ዚ ዕድመዚ ብዙሕ ሽግር ከምዘሎ ይስመዓኩም እንተደኣ ኮይኑ፡እንሃለ ካልእ ተወሳኺ፡ናፍቖት ናይ ብጾትካ ፡በቲ ሓደ ወገን ከኣ ከተዘውትሮ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ እዩ ምኽንያቱ ብኹሉ ክትረአን ክትፍለጥን ስለ እትደሊ(ብኽዳን ብኣቀማቕማ ፡ብጾታዊ ርክብ ብምትካኽን ብኣደማምጻ ዘረባን)ስለዚ ዋላ እካ ብዙሕ ግዜ ምስ ኣዕርኽትኹም እንተኣሕለፍኩምዎ እቲ ካብ ስድራ ምፍላይ ጽምዋ ግን ናይ ግድን እዩ።
ኣነን ስድራቤተይን።
እቲ ኣብ መንጎ ካብ ስድራ ናይ ምፍላይ ዘሎ ድልየትን ዝገጥመካ ናይ ሂወት ኩነታትን (ብውሑዱ ብቁጠባ )ዘሎ ሽግር ቀሊል ኣይኮነን ከምኡ ውን ማዕረ ምስ ኣዕሩኽትኻ ክትከውን ምድላይ፡ ናይ ዘይ ምስምማዕ ኩነታት ክፈጥር ይኽእል እዩ።እዚ ንወለዲ ውን ዘደናግር ኩነታት እዩ፡ምኽንያቱ ደቆም ኩሉ ግዜ ምሳኦም ይነብሩ ነይሮም፡ኣብ ጎደና ረኺቦም ጸዋግ ዝኾነ ገጽ ከርእይዎም፡ከምቲ ሓደ ዝበሎ”ኣደ ተፈድሕኒ ኣሎኺ
ኩሎም ወለዲ ኣይኮኑን ናይ ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዘሎ “ከመይ ጌርካ ወላዲ ትኸውን” ዝብል ጽሑፍ ዘንበቡ፡ከምቲ “ክጉብዝ ከለኹስ እንታይ ይገጥመኒ፡ኣብ ወለደይ’ከ እንታይ ጽልዋ የሕድረለይ”ዝብል ጽሑፍ ኩሎም ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዘሎዉ ኣይኮኑን ኣንቢቦምዋ ስለዚ ኣብዚ እዋን እዚ ብዙሕ”ነታጚ”ክህሉ እዩ፡ክትዕ ኣብ ስድራ ቤት ልሙድ እዩ ግን(ወይ ካብቶም ዝጉብዙ ወይ ከኣ ወለዲ)ካብ ንቡር ወጻኢ ይኸይድ እንተደኣ ኣሎ፡ሓሳቡ ቅቡል ኣይኮነን፡ካብ ሰብ ሞያ ናይ ምኽሪ ሓገዝ ክሓትት ይግባእ እዩ።/http://www.opendoor.org.il
ጾታ
ኣብዚ ናይ ጉብዝና ዕድመ ዝፍጸም ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ወይ ከኣ ሓሽሽ ምጥቃም እምበኣር ናይ ነዊሕ ግዜ ናይ ጥዕና ሽግር ክፈጥረልኩም ይኽእል እዩ።ስለዚ ናይ ዓበይቲ ጽልዋ ኣብ ልዕሊ ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዝርከቡ እምበኣር ኣገዳሲ እዩ፡ዋላ ኣብ ገዛ (ወለዲ)ዋላ ኣብ ወጻኢ(ቤት ትምህርቲ)።ዋላ እቶም ኣብ ምጉባዝ ዕድመ ዝርከቡ ንወለዶም ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክዛረብዎም ድሌት እንተዘይብሎም ወለዲ ግን ረኺቦም ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ውሑስ ጾታዊ ርክብ ሓሽሽ ኣልኮልን ክዛረብዎም ይግባእ፡ብዛዕባ ሂወቶም ናብ ሓደጋ ዘእቱ ዝኾነ ነገራት።ዋላ ንሂወቶም ክሕልዉ ይኽእሉ እንተኾኑ ብዛዕባ ጥዕናኦም ግን ደገፍ ናይ ወለዲ የድልዮም እዩ።እዛ ፓራግራፍ ብምሉኣ ንወለዲ እያ እትምልከት ንኣብ ጉብዝና ዕድመ ዝርከቡ ኣይኮነትን (ምስቲ ኣርእስቲ ውን ኣኣይትሰማማዕን)።
ናይ ጥዕና ጉዳይ እንተኾይኑ ገለ ግዜ ኣብ መንጎ ስራሕን ውጽኢቱን ከተመሳስል ከቢድ እዩ፡ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዝምልከት፡ስለዚ ንስኹም ኢኹም ኣብ ከምዚ እትህሰዩ ንኣብነት፡ከም (ጥራሕካ ኾንካ ስእሊ ብዋትሳፕ ምስዳድ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፡ዝጠቕመኩምን ዘዋጽኣኩምን ነገር ከተስተውዕሉ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፡እቶም እትርእይዎምን እትሰምዕዎምን ኣብ ጠባይኩም ዓቢ ለውጢ ኣሎዎም።ንተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዝምልከት ኣብዚ ተዋሳኺ ውን ኣብዚ ጽቐጡ(ሊንክ “መጀመርታ ግዜ፡ኣቐዲሙ ዝተጻሕፈ ጽሑፍ)።
ኣልኮሆልን ሓሽሽን-ደቂ ኣንስትዮ
ሰክስን ኣልኮሆልን ሓሽሽን
ኣድላይነት ናይ ኣልኮል ኣብ ሂወትና ዳርጋ ገለ ክፋል መዘናግዒና ተቐይሩ ኣሎ፡እዚ ጽቡቕ ተግባር ድዩ ወይስ ሕማቕ ?ንኽትፈርድ ከቢድ እዩ።ኣልኮል ብዓቐን ምስታይ ገለ ኣብ ኣካላትና ተዓጽዩ ዝነበረ ክፈትሕ ይኽእል እዩ፡ቁሩብ ጭንቂ የጉድል፡ሕብሪ ይውስኽን ንኹሎም ህዋሳትና ከኣ ጽቡቕ ስምዒት ይውስኸሎም።
ኣብ መንጎ ዝጠቕመናን ዝጎድኣናን ናይ ኣልኮል ምስታይ ዘሎ ፍልልይ ኣዝዩ ንእሽቶ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ናብ ደረጃ ስኽራን ኣብ እንበጽሓሉ ግዜ ነቶም ህዋሳትናን ስምዒትናን ነጥፈኦም ዘይ ገዛእ ርእስና ከኣ ንኸውን፡ጽቡቕን ሕማቕን ከኣ ክንፈላሊ ኣይንኽእልን፡ኣብዚ ደረጃ እዚ ከኣ እዩ ኣልኮል መዘናግዒ ምኻኑን ጥዕና ምኻኑን ተሪፉ ናብ ኣብ ከባቢ ዝተጻወደ መሳርሒ ኣጽዋር ዝዓይነቱ ኩነታት ዝቕየር።ኣልኮል ናይ ፍርዲ ወይ ምምዝዛን ዓቕምና ይሃሲ እዩ ፡በዚ መሰረት ከኣ ቕድሚ ኣልኮል ምስታይና ዘይንገብሮም ዝነበርና ናብ ዓመጽ ክንበጽሕን ሓይሊ ክንጥቀምን ይገብረና ፡ከም ዝፍለጥ “ስኽራን ውድድር ኣይኮነን”ስለዚ ኣልኮል ኣብ ሂወትና ከሽካዕልል ኣይነፍቀደሉ።ብተወሳኺ ክንፈልጦን ክንጥንቀቐሉን ዝግበእና ኣልኮል ንሂወትና ሓደገኛ ምኻኡ ክንፈልጥ ይግባእ-ክንዕምጽ ንኽእል፡ከምኡ ውን ብጾታዊ ሕማማት ዝመሓላለፉ ሕማማት ክንተሓዝ ንኽእል፡
እቲ ዘስካሕክሕ ታሪኽ ናይ ጛል 20 ዓመት ናብ ማዕዶን ክትዘናጋዕ ዝኸደት፡” ብመዓሪብ” ዝተብሃለ ናይ ጋዜጣ ጽሑፍ ከምዝሕብሮ ኣብ ቅድሚ እቶም ኩሎም ኣብኡ ዝዘናገዑ ዝነበሩ ሰባት እያ ተዓሚጻ። ብዛዕባ ከቢድን ኣሰቃቕን ዝኮነ ፍጻሜታት እና እንዛረብ ዘሎና ገና ውን ብዛዕባ ሓላፍነት ናይቶም ወነንቲ ክለብ/መዘናገዒን ብዛዕባ እቶም ዝዘናገዑን እንመሃሮ ነገር ኣሎ፡እንተኾነ ግን እዚ ፍጻሜ እዚ ጥራሕ እዩ ንደገ ብምውጻኡ እንሰምዖ ዘሎና ምኽንያቱ ፍሉይ ስለዝኾነ ።ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ናይቶም ኣልኮል ዝሰትዩ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያት ጾታዊ ዓመጽ ዝገጥሞም ቁጽሪ ኣዝዩ ብዙሕ እዩ።እዚ ማለት ግን ምስታይ ወይ ምዝንጋዕ ይትረፍ ማለት ኣይኮንን፡እንታይ ደኣ ነዚ ኣሰቃቒ ፍጻሜታት ኣብ ግምት ከነእትዎን ክንፈልጦን ክንጥንቀቐሉን ንምዝኽኻር እዩ። እዚ ካብቲ ገለ መዘኻኸሪ እዩ፡
1.ኣብ ጥራሕ ከብድኺ ኣይትስተዩ፡ቕድሚ ምውጻእኪ ገለ ብልዒ
- ኣካላትኪ ክትቆጻጻረሉ ብእትኽእልሉ ዓቐን ስተዪ፡ከምኡ ውን ኣካላዊ ድኻም ብዘይዘይገብረልኪ ዓቀን ስተዪ።
3.ምስ መሓዙትኪ እንተወጺእኪ ነሓድሕድክን ተሓላለዋ ፡እታ ሓንቲ ካባኽን ሃለዋታ ኣጥፊኣ ምስ ኣወዳት እንተኸደት፡ኣብ ዝሰተየትሉ ኩነታት ካልእ ክፉእ ንኽትገብር ኣይተፍቅዳላ ሓደራ
4.ንመስተ ድየን ዓዲመናኺ ?ብትሕትና ኣመስጊንኪ ክትሰትዪ ግን ናይ ግድን ኣይኮነን።ክትሰትዩ እንተኾንኪ ከም እትሰትዩ ባዕልኺ ትውስኒ።እንተዘይሰቲኺ ውን ሕማቕ ወይ ከኣ ዘይትረብሒ ኣይኮንክን፡እዚ ማለት ንጥዕናኺ ትከናኸኒ ኣሎኺ ማለት ጥራሕ እዩ።
5.ብሰንኪ መስተ ጾታዊ ርክብ ክትገብሪ እንተተገዲድኪ፡ኮንዶም ንምጥቃም ዘይከተስተውዕልልሉ ትኽእሊ ኢኺ፡ብሰንኪ እዚ ከኣ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ክትቃልዒ ትኽእሊ ኢኺ።
ኣልኮሆል ብሕጊ መስረት ካብ 18 ዕድመ ጀሚርካ ይፍቐድ እዩ፡ሓሽሽ ግን ንኹሉ ኣይፍቐድን፡ሓደጋነት ብሓሽሽ ምጥቓም እምበኣር ካብ ብኣልኮሆል ምጥቃም ኣዝዩ ዝበኣሰ እዩ ።ዋላ እቶም ቀለልቲ ሓሽሻት ከም በዓል “ማርኦሃና”ወይ ክኣ እቶም ብርቱዓት ሓሽሽ ዝበሃሉ ከም በዓል ኤል ኤስ ዲ ወይ ሃይሮኢን፡ናብ ዝበኣሰ ጸገምን ናብ ሃለዋትካ ምጥፋእን ከኸትሉልካ ይኽእሉ።
(ካብ ናትና ወብ ሰይት እየ ወሲደዮ)
ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ እስራኤል ናይ ጾታዊ ዓመጽ እንዳበዝሐ ይኸይድ ኣሎ ቁጽሪ እቶም ግዳያት ውን ይውስኹ ኣሎዉ።ትካላት ምክልኻል ናይ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝጸሓፍዎ ሓንቲ ካብ ኣርባዕተ ወይ ሓደ ካብ ሽዱሽተ ቅድሚ 18 ዓመት ብውሑዱ ሓደ ግዜ ጾታዊ ዓመጽ የጋጥሞም ወይ የጋጥመን።
ጾታዊ ዓመጽ ኣብ ዝኾነ ዓይነት ሕብረተሰብ ልሙድ እዩ።ሃገር ሃይማኖት ፡ካበየናይ ማሕበረሰብ ብዘየፈላላይ ማለት እዩ።ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳይ እንተደኣ ኮንካ፡ከም ዓመጽ፡ንሓገዝ ሕተት፡ብናትኩም ጉድለት ኣይኮነን፡ኣብ ሕክምና ልቪኒስኪ መርመራ ክትገብሩ ንምሕጸነኩም፡ከም ትካል ወሃብቲ ሓገዝ ንግዳያት ጾታዊ ዓመጽ ኣብ እስራኤል ማለት እዩ።ዶክቶራት ሓካይም ሰራሕተኛታት ናይ ማሕበራዊ ጉዳይ ሰራሕተኛታት ኩሎም ብጥንቃቐን ብሞያዊ ሓላፍነትን ከገልግሉኹምን ክሕግዙኹምን ዘድልየኩም ናይ ሕክምና ሓገዝ ክገብሩልኩም እዮም።በዚ ናይ ነጻ ዝኾነ ናይ ሓገዝ ማእከል መስመር ተለፎን ብምድዋል ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም።
ተለፎን ንሓገዝ ደቂ ኣንስትዮ 1202
ተለፎን ንሓገዝ ደቂ ተባዕትዮ 1203
ኣልኮልን ሓሽሽን-ኣወዳት
ናይዚ ኣርእስቲ ምኽሪ፡ሓሶት ናይ ኣልኮል
ኣድላይነት ናይ ኣልኮል ዳርጋ ገለ ክፋል መዘናገዒና ተቐይሩ ኣሎ፡እዚ ጽቡቕ ተግባር ድዩ ወይስ ሕማቕ ?ንኽትፈርድ ከቢድ እዩ።ኣልኮል ብዓቐን ምስታይ ገለ ኣብ ኣካላትና ተዓጽዩ ዝነበረ ክፈትሕ ይኽእን እዩ፡ቁሩብ ጭንቂ የጉድል፡ንኹሎም ህዋሳትና ከኣ ጽቡቕ ስምዒት ይውስኸሎም።
ኣብ መንጎ ዝጠቕመናን ዝጎድኣናን ናይ ኣልኮል ምስታይ ዘሎ ፍልልይ ኣዝዩ ንእሽቶ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ናብ ደረጃ ስኽራን ኣብ እንበጽሓሉ ግዜ ነቶም ህዋሳትናን ስምዒትናን ነጥፈኦም ዘይገዛእ ርእስና ከኣ ንኸውን፡ጽቡቕን ሕማቕን ከኣ ክንፈላሊ ኣይንኽእልን፡ኣብዚ ደረጃ እዚ ከኣ እዩ ኣልኮል መዘናግዒ ምኻኑን ጥዕና ምኻኑን ተሪፉ ከም ኣብ ከባቢኻ ዝተጻወደ መሳርሒ ኣጽዋር ዝዓይነቱ ኩነታት ዝቕየር።ኣልኮል ናይ ፍርዲ ወይ ምምዝዛን ዓቕምና ይሃሲ እዩ ፡በዚ መሰረት ከኣ ቕድሚ ኣልኮል ምስታይና ዘይንገብሮም ዝነበርና ናብ ዓመጽ ክንበጽሕን ሓይሊ ክንጥቀምን ይገብረና ፡ከም ዝፍለጥ “ስኽራን ውድድር ኣይኮነን”ስለዚ ኣልኮል ኣብ ሂወትና ከሽካዕልል ኣይነፍቀደሉ።ብተወሳኺ ክንፈልጦን ክንጥንቀቐሉን ዝግበእና ኣልኮል ንሂወትና ሓደገኛ ምኻኡ ክንፈልጥ ይግባእ-ክንዕምጽ ንኽእል፡ከምኡ ውን ብጾታዊ ሕማማት ዝመሓላለፉ ሕማማት ክንተሓዝ ንኽእል፡
እቲ ዘስካሕክሕ ታሪኽ ናይ ጛል 20 ዓመት ናብ ማዕዶን/መዘናገዒ ክትዘናጋዕ ዝኸደት፡” ብመዓሪብ” ዝተብሃለ ናይ ጋዜጣ ጽሑፍ ከምዝሕብሮ ኣብ ቅድሚ እቶም ኩሎም ኣብኡ ዝዘናገዑ ዝነበሩ ሰባት እያ ተዓሚጻ። ብዛዕባ ከቢድን ኣሰቃቕን ዝኮነ ፍጻሜታት ኢና እንዛረብ ዘሎና ገና ውን ብዛዕባ ሓላፍነት ናይቶም ወነንቲ ክለብ/መዘናገዒን ብዛዕባ እቶም ዝዘናገዑን እንመሃሮ ነገር ኣሎ፡እንተኾነ ግን እዚ ፍጻሜ እዚ ጥራሕ እዩ ንደገ ስለዝወጸ እንሰምዖ ዘሎና ምኽንያቱ ፍሉይ ስለዝኾነ ።ሕማቕ ዕድል ኮይኑ ናይቶም ኣልኮል ዝሰትዩ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያት ጾታዊ ዓመጽ ዝገጥሞም ቁጽሪ ኣዝዩ ብዙሕ እዩ።እዚ ማለት ግን ምስታይ ወይ ምዝምንጋዕ ይትረፍ ማለት ኣይኮነን፡እንታይ ደኣ ነዚ ኣሰቃቒ ፍጻሜታት ኣብ ግምት ከነእትዎን ክንፈልጦን ክንጥንቀቐሉን ንምዝኽኻር እዩ።እዚ ዝስዕብ ገለ ካብቲ መዘኻኸሪ እዩ።
1.ገደብካ ተቆጻጸር።ኣካላትካ ክትቆጻጻረሉ ብእትኽእለሉ ዓቐን ስተ፡ብዙሕ ምስታይ ነቲ ናይ ውሳኔታት ዓቕምኻ ክሃስዮ ይኽእል እዩ።
2.ኣልኮል ኣብ እትሰትየሉ ግዜ ጾታዊ ርክብ ክትገብር እንተመዲብካ ፡ምናልባሽ ኮንዶም ንምጥቃም ኣካላትካ ዘይክትቆጻጸር ትኽእል ኢኻ ፡ስለዚ ኣካላትካ ንብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ተቃልዓ ኣሎኻ ማለት እዩ።”እዚ ናይ በሓቂ ዋጋ ኣሎዎ ዶ”?
3.ምናባሽ ምስ ኣዕሩኽትኻ ትወጽእ እንተኾንካ እሞ ምስ ዝሰተየት ጛል ኣንስተይቲ ናይ ዓመጽ ፈተነታት ይገብሩ እንተኾይኖምን ከልክሎም ኢኻ። እንተዘይኮነ ግን ንስኻ ውን ናይቲ ጉዳይ ተሳታፊ ኢኻ።
4.ክሳብ እቲ ጾታዊ ዓመጽ ዝካየድ ኣብኡ ኔርካ እንተኾንካ ፡ናይ ግድን ክትነግር ኣሎካ ፡እንተዘይኮነ ናይቲ ጉዳይ ተሳታፊን ተሓባባርን ኢኻ።
ብተወሳኺ ጾታዊ ዓመጽ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ ውን ኣሎ ንኣብነት ፡ኣብ ልዕሌኦም ጸብለልትነት ኣይተርኢ፦ኣተሓሳስባኦምን ደርጃኦምን ምርኣይ ውን ኣገዳሲ እዩ፡ከነፈራርሖም ከኣ ኣይግባእን።ስለዚ ደቂ ተባዕትዮ ውን ኣብ ግዜ ስኽራን ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳያት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።
ኮንዶም መዓስ ክወጽእ ከምዘሎዎ ብኸመይ ትፈልጥ
ቫይረስ HPV ወይ ኢፒሎማ እንታይ እዩ?
እዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ዓይነት ቫይረስ እዚ ብቐሊሉ እዮም ዘሸንፍዎ ፡ብሳዕቤናቱ ውን ብዙሕ ኣይሳቐዩን።ውሑዳት ክብኦም ጥራሕ እዮም ክባዘሑ ዝኽእሉ፡
መንሽሮ ኣብ ክሳድ ናይ ማህጸን፡ኣብ ብልዕትን ኣብ ጎረሮን ወይ ኣብ ከባቢ መዓኮር መቁሰልትን ዕንፍሩርን ኣብ ደቂ ኣንስትዮ የኸትል የኸትል።ኣብ ኣወዳት መንሽሮ ኣብ መትሎ መቁሰልቲን ጡብ ኣድግን ከኣ ኣብ ከባቢ መዓኮርን ኣብ ጎረሮን የኸትል።
እቶም ንዕንፍሩር መሳሊ ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ቫይረሳት፡ ነቲ ኣብ ክሳድ ማሕጸን ዝወጽእ መንሽሮ ዘኽትል ኣይኮነን።
እቲ ክታበት ኣብ ዝሰኣነሉ ግዜ ፡መብዛሕትኦም ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ ደቂ ሰባት በዚ HPV ኣብ ሂወቶም ምሉእ ብሓደ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ብዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ክጥቕዑ ይኽእሉ።
በዚ HPV ቫይረስ ብኸመይ ትጥቃዕ?
ዝኾነ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ ወይ ጛል ኣንስተይቲ ፡በቲ HPV ቫይረስ ንኽጥቓዕ ኣብ ሓደጋ ይርከብ ፡መብዛሕትኦም ካብቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ኣይረኣዮምን።ትርጉም ናይዚ ከኣ ብዘይፍላጥ እቲ ቫይረስ ንኻልኦት ከመሓላልፉሎም ይኽእሉ ማለት እዩ።
እቲ HPV ቫይረስ ካብ መጀመርታ ደረጃ ናይ ጾታዊ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ፡እቲ ሰብ እቲ ቫይረስ ዘሎዎ እንተኾይኑ ብምትንኻፍ ናይ ቆርበት ምስ ቆርቤት ዋላ ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ፡በዚ ምኽንያት እዩ ከኣ ኮንዶ ምሉእ ብምሉእ ካብቲ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል ።
ብHPV ቫይረስ ከምዝተጠቓዕኩ ብኸመይ እፈልጥ?
HPV ቫይረስ ብዘይ ምልክታት እዩ ዝረአ ፡በዚ መሰረት ከኣ መብዛሕትኦም በዚ ቫይረስ እዚ ዝተጠቕዑ ከም ዝተጠቕዑ ኣይፈልጡን።
ምስ መንሽሮ ዝተሓዙ ዓይነታት፡መብዛሕትኤን ደቂ ኣንስትዮ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ድሕሪ ምግባር እዩ እቲ ቫይረስ ከምዘሎወን ዝገሃድ፡እዚ ፓፕ ዝበሃል ምርመራ ናይ ማሕጸን ምርመራ ኮይኑ ኣብ ከባቢ ክሳድ ናይ ማህጸን ዝርከቡ ትሹ ዘይጥዑያት ምኻኖም የግህድ እሞ እዚ ከኣ ናብ መንሽሮ ክምዕብል ይኽእል ማለት እዩ።
ምስ ናይ ጡብ ኣድጊ ዝመስሉ ዝተሓሓዝ ዓይነት፡እቶም ከም ሳዕቤን ናይዚ ቫይረስ እዚ ኣብ ከባቢ መትሎ ዝረኣዩ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዝኣመሰሉ ተርእዮታት ብምሓዝ ወይ ከኣ ብምድህሳስ ክፍለጡ ይኽእሉ እዮም ፡ብሓፈሻ ኣብ ኣወዳትን ኣዋልድን ኣብ ጫፍ መትሎ ወይ ኣብ ማእከል ወይ ከእ ኣብ ከባቢ መዓክር ይረኣዩ እዮም ዝርከቡ።ከሕክኹና ክኸቀይሑ ከቀንዝዉን ዘይምቹእነትን ክስመዓና ይኽእል እዩ።ንመብዛሕትኦም እዚ ጡብ ኣድጊ እንብሎ ባዕሉ እዩ ድሕሪ ኣዋርሓት ወይ ዓመታት ዝጠፍእ፡ኣብ ገለ ኩነታት ግን ብዝልከ መድሃኒት ክሓዊ ይኽእል፡ከምኡ ውን ብምዝሓል፡ወይ ከኣ ብምቅጻል ወይ ብምሕራር ክጠፍእ ይኽእል።ዝኾነ ዓይነት ነዚ ቫይረስ ካብ መሰረቱ ከጥፍእ ዝኽእል መድሃኒት የለን ፡ዘይጠፍእ ስለዝኾነ ፡መብዛሕትኡ ግዜ እዞም ንጡብ ኣድጊ መሰል ዕንፍሩር ዘኸትሉ ዓይነት ቫዩረሳት መንሽሮ ኣየኸትሉን እዮም።
ነቶም በዚ HPV ቫይረስ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኸመይ ንከላኸሎም?
ኣብዚ እዋን እዚ ገለ ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዝኸውን ክታበት ኣሎ፡
እቲ ክትባት ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ዝኽፈል ኮይኑ ኣብ ውሽጡ ፍርቒ ዓመት ይወሃብ፡እቲ ክታበት ከኣ ኩሉ ክሳብ መወዳእታ ክንወስዶ (3 መራፍእ) ይግባእ ፡እዚ ከኣ እቲ ክታበት ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ
እቲ ክታበት ከኣ ናይ ዶክተር መሰነይታ ኣብ ናይ እንሹራንስ ጥዕና ማእከል ክውሰድ ይከኣል እዩ
እቲ ክታበት ካብ ካልኦት ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣይከላኸልን እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ነፍስ ወከፍ ጾታዊ ርክብ ኮንዶም ክንጥቀም ይግበኣና ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብዚ ናይ ሕክምና ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን 037919704፡ተወሳኺ ሓበረሬታ ንምርካብ ከኣ ብመስመር ኢንተርነት www.safe –sex.co.il
.ብተወሳኺ ናይ ፎሩም ኣድራሻ /http://www.starmed.co.il.forum-84 መልሲ ምርካብ ይከኣል እዩ።
ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ንኽሕግዙኹም ድሉዋት እዮም።
ንዓኻ ዝበለጸ መከላኸሊ ምኻኑስ ብኸመይ ትፈልጥ
ኩልና ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብ ክህልወና ንደሊ ንኸውን ፡ንስኻ ውን ብርግጽ ትደልሊ ትኸውን ፡ሓቂ ድዩ?ጎድኒ ጎድኒ እዚ ከኣ ናይ ጾታዊ ሕማማት ከም በዓል ኤች ኣይ ቪ ኤድስን ምክልኻል ጥንስን ኣፍፍልጦ ክህልወና ይግባእ፡ስለምንታይ?ንገዛእ ርእስኻን ንጥዕናኻን ክትሕሉ ስለዝግባእ፡ኣብ ጾታዊ ርክብ ክትዓግብን ደስ ኢሉካ ክትገብርን እንተኾንካ እቲ እትገብሮ ጾታዊ ርክብ ንጥዕናኻ ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ዘየስግእን ናይ ዘይተደልየ ጥንሲ ስግኣታት ዘይብሉ ክኸውን ኣሎዎ፡ ቕድሚ ኩነት ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ንዓኻ ዝበለጸ ክትውስን ይግባእ፡5 ምኽርታት ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ዝበለጸ ንዓኻ
1.ካብዚ ተምሃር
ብዛዕባ መከላኸሊ ማዕረ ክንድይ ዝኣክል ፍልጠት ኣሎካ?እቲ ኣርእስቲ ባዕልኻ ኣንብቦ ካብኡ ባዕልኻ ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ንዓኻ ዝበለጸ ትውስን ማለት እዩ።ኣማራጺታት መከላኸሊ ጥንሲ ውሑድ ከምዘይኮነ ዘክር፡ከኒና ፡ድያፍራግም፡ስፖንጅ፡መርፍእ ፡ናይ ማሕጸን፡ቫጃይናል ሪንግ (ኣብዚ ክሊክ ብምግባር ኣንብብ)ኮንዶም ጥራሕ እዩ ካብ ጥንስን ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኤድስን ዝከላኸል።
መብዛሕትኦም ክሳብ ሕጂ ዝተማህዙ መከላኸሊታት ንደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዝተዳለዉ እዮም ፡ኮንዶምን ፡ምምካን ዘርእን ጥራሕ እዩ ወዲ ተባዕታይ ዝጥቐም እዚ ማለት ግን ወዲ ተባዕታይ ውን ካብ ጾታዊ ሕማም ንክልኻል ጥዕናኡን ጥዕና መጻምዱን ክሕሉ ይግባእ።
2.ብዛዕባዚ ተዛረብ
መጻምዲ እንተደኣ ኣላትካ፡ብጾታዊ ርክብ ክትዓግብን ደስ ክብለካን ከምእትደሊ ሓብራ፣እዚ ንምግባር ከኣ ውሑስ ክትከውን ኣገዳሲ ምኻኑ ግለጸላ፡ኣየናይ መከላኸሊ ክትጥቀሙ ከምዘሎኩም ውን ምእንቲ ክትመርጹ ኣሳትፋ፡ብዛዕባ መከላኸሊ ዘንበብካዮ ውን ሓብራ፡ከንብብን ክፈልጥን ምእንቲ ከንብብ ውን ክትዕድምዮን ብሓንሳብ ኮንኩም መከላኸሊ ምእንቲ ክትጥቀሙን ኣሳትፋ።
እቲ ኣብ መጎኹም ዘሎ ግልጽነትን ድልውነትን ነቲ ፍቕርኹምን ምሕዝነትኩምን ዘድልድል እዩ።ዘተ ናይ ክልተኹም ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ፡ካብቲ ብዛዕባ ካልእ እትዛረብዎ ኣርእስቲ ብዘይ ውሕድ ክትዘራረቡ ኣሎኩም፡ከም ዙረት/ምዝንጋዕ፡ትምህርቲ ስራሕን ካልእን፡ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዘሎኩም ዘረባ ማዕረ ዝማዕበለ፡ጾታዊ ርክብኩም ከኣ ዝበለጸ ይኸውን።
3.ሓዳስ መጻምዲ ስለዘላትካ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክትዛረብ ትሓፍር ዶ ትኸውን?
ሓድሽ መጻምዲ እንተደኣ ኣላትካ ፡ዳርጋ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝርራብ ኣሸጋሪ እዩ፡ ኮንዶም ብምጥቃም ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ይግባእ፡ብኮንዶም ምጥቃም ጾታዊ ሕማማት ከይመሓላለፈኩም ይከላኸል፡ዋላ እካ ዝኾነ ምልክታት ናይ ሕማም እንተዘየሎ፡ክሓልፈካ ወይ ከተመሓላልፊልካ ይከኣል እዩ።ጾታዊ ሕማማት ልክዕ ከም በዓል (ሰዓልን እንፍሉወንዛን)ልሙድ እዩ።ስለዚ ዋላ እካ ዝኾነት ጋል ኣንስተይቲ ጽርይቲ እትመስልን (መዓልታዊ እትሕጸብን እንተመሰለት)፡ወይ ከኣ ሕያወቲ/ምዕብልቲ እንተመሰለት(ዝበለጸት እንተመሰለት)ጾታዊ ሕማምት ክህልዋ ኣይክእልን ማለት ኣይኮነን።ብዛዕባ ኮንዶም ተወሳኺ ኣብዚ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ(ጽሑፍ ብዛዕባ ኮንዶምን ዓቀንን)
4.ካልእ ተወሳኺ መጻምዲ ኣለዋኻ’ዶ?
ካልኦት መጻምዲታት ክትቕይር መደብ እንተሎካ ኮንዶም ክትጥቀም ይግባእ፡ካብ ጾታዊ ሕማማትን ካብ ጥንስን ምእንቲ ክትከላኸል፡ንስኻ ናይ ገዛእ ርእስኻ ዝበለጽካ ዓርኪ ኢኻ፡መጻምድኻ ኮንዶም ሒዘን ክመጻ እየን ኢልካ ኣይትእመን፡ኩሉ ግዜ ኣብ ጁባኻ ዝተወሰነ ኮንዶም ሓዝ።ከምቲ ሓንቲ ዘይትፈልጠካ ጛል ክዳን ክትመርጸልካ ዘይትሰማማዕ-ስለምንታይ ኩሉ ግዜ ኮንዶም ሒዛ ክትመጽእ እያ ኢልካ ትኣምን፡ጥዕናኻ ክትሕልወልካ ማለት ድዩ?ንገዛእ ርእስኻ ሓላፍነት ወሲድካ ኣብ ቦርሳኻ ኮንዶም ሓዝ።ተወሳኺ ብዛዕባ ኮንዶም ኣብዚ ኣንብብ(ብዛዕባ ኮንዶምን ዓቐንን)
5.ርክብካ ናይ ሓቂ ድዩ?
ንነዊሕ ግዜ መጻምዲ ስለዘላትካ ኮንዶም ክተቓርጾ ዶ ትደሊ ኣሎኻ?ጽቡቅ!ቅድሚ ኮንዶም ምጥቃም ምቁራጽኩም ግን ተመርመሩ በዚ ከኣ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ምእንቲ ክህልወኩም፡እቲ መርመራ ጌርኩም ምስ ወዳእኩም ክሳብ ውጽኢት እትቕበሉ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ትገብሩ፡ብድሕሪኡ እቲ ውጽኢት ምስተቐበልኩም እሞ ነጋቲቭ ምስ ኮንኩም(ካብ ጾታዊ ሕማማት ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ነጻ ምስኮንኩም)ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ትፍጽሙ ማለት እዩ።
ጾታዊ ሕማማት ኣበይ ንምርመሮም?
እዚ ኣብ ኩሉ ናይ እንሹራንስ ጥዕና ማእከላት ወይ ካልኦት ዝተወሰና ናይ ጥዕና ማእከላት ናይ ጾታዊ ሕማማት ሕክምናታት ናይ ምኒስትሪ ጥዕና፡ብዛዕባ ጾታዊ ሕማማት ጾታዊ ርክብ ዓይነት መከላኸሊ ዝኾነ ሕቶታት እንተሎኩም ውን ምስ ምኒስትሪ ጥዕና ኽታማኸሩ ትኽእሉ ኢኹም።ሰራህተኛታትን ሰራሕተኛታት ማሕበራዊ ጉዳያት ናይ ሕክምና ሊቪኒስኪ ወይ ብውልቒ ከምኡ ውን ከም መጻምዲ ዝኾነ ኦኣይነት ጾታዊ ሽግራት ከም ጾታዊ ዓመጽ ወይ ብሓይሊ ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳይ እንተኾንኩም እሞ ንጾታዊ ሕማማት ኣብ እትቃልዕሉ ሓደጋ እንተሎኹም ፡ንምሕጋዝኩም ድልዋት እዮም።
ቀዋሚት ዝኾነት መጻምዲ ኣላትካ ዶ? ዝቀያየሩ መጻምዲታት ኣለዋኻ ዶ?መልሲ ብዘየገድስ ፡እቲ ቀንዲ ዘገድስ ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብ ክህልወካ እዩ።ሕጂ ኩሉ ዘድሊ ሓበሬታ ስለዘሎካ ፡እቲ ትኽክለኛ ዝኾነ መከላኸሊ ንኽትመርጽ ኣዝዩ ዝቐለለ ክኾነልካ እዩ፡ክትሕጎስን ክትዘናጋዕን ኢኻ፡ተዘናጋዕ!
ብዛዕባ ሊቪኒስኪ ጥዕና ማእከል
ብዛዕባ ሊቪኒስኪ ጥዕና ማእከልאודות מרפאת לוינסקי
ጥዕና ማእከል ሊቪኒስኪ ናይ ኣውራጃ ተልኣቢብ ናይ ማሕበራዊ ጥዕና ማእከል ኮይኑ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብ ምርካብን ምፍዋስን ከኣ ይነጥፍ።እዚ ናይ ጥዕና ማእከል ከኣ ብ2002 ዓ/ም ብምኽንያት ብዝሒ ተለከፍቲ ናይ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብፍላይ ከኣ ሕማም ጅግል ኣብ መወዳእታ ተስዓታት ዝጀመረ ሕማም ብፍላይ ከኣ ኣብ ዞባታት ተልኣቢብ ተርእዮታት ንግዲ ደቀንስትዮ እንዳበዝሐ ብምምጻኡ ምኽንያት ብምግባር ዝቖመ ናይ ጥዕና ማእከል እዩ።እዛ ናይ ጥዕና ማእከል ብዘይክፍሊት ብጥርሑ ኣገልግሎት ትህብ ምስ ካልኦት ኣብ ዓለም ዘሎዋ ናይ ጾታዊ ሕማማት ጥዕና ማእከላት ብዝመሳሰል ማሕበራውን ናይ ጥዕና ኣገልግሎትን ትህብ፡ከምኡ ውን ምስ ናይ ኣመሪካን ጾታዊ ሕማማት ምክልኻል (ሲ ዲ ሲ)ብምስምማዕ ትነጥፍ።
ኣገልግሎት ኣብ ጥዕና ማእከል
ኩሉ ዓይነት ኣገልግሎት ብነጻ ብዘይክፍሊት እዩ፡ንኹሉ ኣገልግሎት ንዘድልዮ ከኣ ኣገልግሎት ይህብ፡ኣብ ዕድመ ኣይምርኮስን፡ጾታ ፡ቦታ፡ዜግነት ወይ ስራሕ ብዘይ ኣፈላላይ ኣገልግሎት ይህብ።እቲ ኣገልግሎት ነዚ ዝስዕብ የጠቓልል
- ምርመራ(እዚ ምስ ዶክተር ወይ ኣማኻሪ ብምምኻር ወይ ዘተ ብምግባር ብቆጸራ ይፍጸም)
- መድሃኒት
- ብዛዕባ ውሑስ ጾታዊ ርክብን ናይ ጾታዊ ርክብ ሕማማትን መምረሕን ምኽርን ምሃብ
- ከከም ኣድላይነቱ ናይ ማሕበራዊ ጉዳያት መድሃኒት ምቕባል
እቲ ኣብዚ ናይ ጥዕና ማእከል ዝግበር ምርመራታት ብውሳኔ ናይ ዶክተር/ኣማኻሪ/ት ከም ሚዛን ሞያኦምን ዝጠዓሞምን ከከም ኩነታቱ እቲ ምርመራታት ይውሰንን ይፍጸምን።
ዓይነት ንጥፈታት ናይቲ ጥዕና ማእከል
እዛ ናይ ጥዕና ማእከ ልቪኒስኪ ንኹሉ ጾታዊ ርክብ ዝገበረ ሰብ ኣገልግሎት ንመሃብ ትዕድም፡ንኹሎም ካብ ጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኤች ኣይ ቪ ንኸይጥቅዑ መርመራ ክገብሩ ንዝደልዩ ኣገልግሎት ንመሃብ ድልውቲ እያ።
ካብቶም ናብዚ ሕክምና ዝመጹ ገለ ኣባላት ደቂ ተብዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ ዝሙት ዝሰርሑ ፡ሓሽሽ ዝሸጡን ዝሸጣን፡ኣወዳት ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ዝገብሩ፡ኣወዳትን ኣዋልድን ምስ ብዙሓትን ዝተፈላለዩን ሰባት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ፡ካብ ብ ኤች ኣይ ቪ ዝተለኽፋ ሃገራት ዝመጹ ሰባት ወይ ከኣ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ከም ዝተለኽፉ ዝጠራጠሩ ሰባት ።
ነዚ ናይ ጥዕና ማእከል ልቪኒስኪ ዝተፈለለዩ ንንጥፈታት ናይዚ ሕክምና ዘተባብዕ ካልእ ስራሓት ኣሎ።ንሱ ከኣ ዓቢን ሰፊሕን ናይ ማሕበራዊ ጉዳያት ሰራሕተኛታት ዝገብራኦ ስራሓትን ድጋፋትን ነዚ ናይዚ ሕክምና እዚ ንጥፈታት ዘተባብዕ ሓገዝ እዩ።
ናብዚ ሕክምና ኣብ እትመጸሉ ግዜ እንታይ ይጽበየካ ?
ተጠቀምቲ ወይ ተሓከምቲ ናብዚ ሕክምና ኣብ ዝመጹሉ ግዜ ምስ ገለ ካብ ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ዶክተር ነርስ ፡ናይ ማሕበራዊ ጉዳያት ሰራሕተኛ ወይ ኣማኻሪ/ት ተራኺቡ ይዘራረብ።እቲ ዓላማ ናይቲ ዝግበር ዘተ ከኣ እቲ ናብዚ ሕክምና መምጸኢኡ ምኽንያት ምእንቲ ንምርዳእ ፡ምኽንያታት ሽግር ናይቲ ዝሕከም ሰብ ንምፍላጥ ብዛዕባ ዝገብሮም ጾታዊ ርክባትን ጠንቕታቶምን ( ከምዚ ዓይነት ሽግር እንተሎዎ/ዋ)እሞ ናብዚ ሕክምና መምጽኢኡ ምኽንያት ውን ንሱ ምኻኑን ካልእ ምኻኑን ንምፍላጥ ምእንቲ ክከኣል እዩ።ኣብቲ ዝተገብረ ዘተ መሰረት ብምግባር ከኣ ገለ ካብ ሰራሕተኛታት ናይዚ ሕክምና ነቲ ዝሕከም ሰብ መርመራ ንምግባር ይውስን።
እቲ ናብ'ዚ ሕክምና እዚ ዝመጽእ ዝሕከም ሰብ ናይ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ምልክታት እንተደኣ ኣሎዎ ብዶክተር መርመራ ንምግባር ከም ኣማራጺ ይውሰድ ።ኣብ ከምዚ ዓይነት መርመራ ግን ካልእ ተወሳኺ ሰብ ምስቲ ዝምርመር ሰብ ክህሉ ይምረጽ -ካብ ኣባላት ሰራሕተኛ ወይ ከኣ ነቲ ዝሕከም ሰብ ዘሰኒ ሰብ ክህሉ ተመራጺ እዩ።መርመራ ድሕሪ ምግባር ኣብ ቀጻሊ እንታይ ዓይነት ተወሰኽቲ መርመራ ክግበር ከምዘሎዎ ዶክተር ይውስን።
ንዓኻ ዝበለጸ መከላኸሊ ኣየናይ ምኻኡ ብኸመይ ትፈልጥ
ኩልና ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብን ጥዕናኡ ዝሓለወን ክህልወና ንደሊ ኢና ።ንስኻ ውን ብርግጽ ትደሊ ትኸውን፡ ሓቒ ድዩ?ምስኡ ብተማሳሳሊ ከኣ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ኣፍልጦ ክህልወና ይግባእ።ስለምንታይ?ምኽንያቱ ንጥዕናኻ ክትከናኸን ውን ስለዝግባእ።ጾታዊ ርክብ ንኽትገብር ውሑስን ደስ ኢሉካን ክትገብሮ ይግባእ ብድሕሪ ጾታዊ ርክብ ግን ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ከይትጥቃዕ ቕድመ ኩነት ክትጥንቐቕ ኣሎካ- ኣብ ኩሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ከኣ ብኮንዶም ክትጥቀም
እዞም 5 ምኽርታት ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ዝበለጸ ንዓኻ ንኽትመርጽ ክሕግዙኻ እዮም
1.ካብዚ ተምሃር
“ፍልጠት ሓይሊ እዩ “ከምዝበሃል፡ኣይኮነን? እቲ ኣርእስቲ ባዕልኻ ኣንብቦ ካብኡ ባዕልኻ ኣየናይ መከላኸሊ እዩ ንዓኻ ዝበለጸን ትውስን ማለት እዩ።ኣማራጺታት መከላኸሊ ጥንሲ ውሑድ ከምዘይኮነ ዘክር፡ከኒና ፡ድያፍራግም፡ስፖንጅ፡መርፍእ ፡ናይ ማሕጸን፡ቫጃይናል ሪንግ (ኣብዚ ክሊክ ብምግባር ኣንብቢ)ኮንዶም ናይ ደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ግን ካብ ጥንስን ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኤድስን ይከላኸል።
ክሳብ ሕጂ ካብ ዝተማህዙ መብዛሕትኡ መከላኸሊ ደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዝጥቀማሉ እዩ፡ኮንዶምን ናይ ዘርኢ መምከንትን ጥራሕ እዮም ደቂ ተባዕትዮ ክጥቀሙ ዝኽእሉ።፡እዚ ነገራት እዚ ግን እቲ ትኽክለኛ ዝኾነ ነገር ንኽትገብርን ሓላፍነት ክወስድን ዝግድብ ኣይኮነን።፡መከላኸሊ ምጥቃም ከኣ ንዓኻን ንመጻምድኻን ውሕስነት ስለዝኾነ።
ንዓና ዝኸውን መተሓሳሰቢ፡ኩሉ ዓይነት መከላኸሊ ከም ዝግባእ ከምብሓድሽ ክኽፈት ኣሎዎ፡ንኣብነት፡እቲ ገጽ ናይ መከላኸሊ
http://www.ladaat.org.il/index.php?dir=site&page=articles&op=item&cs=3004
2.ብዛዕባዚ ተዛረብ
ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክትዛረብ ቁሩብ ዘሕፍር ክኸውን ይኽእል እዩ፡ብፍላይ ከኣ እቲ ዕላል ኣንፈቱ ናበይ ምኻኑ እንተዘይፈሊጥና ።ስለዚ ድልውነት ናትካ ጥራሕ እዩ ዝሕግዝ። መጻምዲ እንተደኣ ኣላትካ፡ብጾታዊ ርክብ ክትዓግብን ደስ ክብለካን ከምእትደሊ ሓብራ፣እዚ ንምግባር ከኣ ውሑስ ክትከውን ኣገዳሲ ምኻኑ ግለጸላ፡ኣየናይ መከላኸሊ ክትጥቀሙ ከምዘሎኩም ውን ምእንቲ ክትመርጹ ኣሳትፋ፡ብዛዕባ መከላኸሊ ዘንበብካዮ ውን ሓብራ፡ከተንብብን ክትፈልጥን ምእንቲ ከኣ ከተንብብ ክትዕድማን ብሓንሳብ ኮንኩም መከላኸሊ ምእንቲ ክትጥቀሙን ክትዕድማ ውን ትኽእል ኢኺ።
እቲ ኣብ መጎኹም ዘሎ ግልጽነትን ድልውነትን ነቲ ፍቕርኹምን ምሕዝነትኩምን ዘደልድል እዩ።ዘተ ናይ ክልቴኹም ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ፡ካብቲ ብዛዕባ ካልእ እትዛረብዎ ኣርእስቲ ብዘይ ውሑድ ክትዘራረቡ ኣሎኩም፡ከም ዙረት/ምዝንጋዕ፡ትምህርቲ ስራሕን ካልእን፡ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዘሎኩም ዘረባ ውን ከምኡ ኣገዳሲ ምኻኑ ክንርዳእ ይግባእ
ኣብ መንጎኹም ዝኾነ ብዛዕባ ኣጠቓቕማ መከላኸሊ ዘይ ምስምማዕ እንተተፈጢሩ፡ንኣብነት ንስኻ ኮንዶም ትደሊ እሞ ንሳ ከኣ ኮንዶ ክትጥቀሙ እንተደለየት፡ኣብ ናይ ሓባር ውሳኔ ንምብጻሕ ምስ ካልእ ተወሳኺ ሰብ ክትዛተዩ ተመራጺ እዩ፡ብዘይ ምስምማዕኩም ተጎዳእቲ ክልቴኹም ኢኹም፡ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብ ንምፍጻም ናይ ክልቴኹም ስምምዕ ወሳኒ እዩ።ኣብ ከምዚ እዋን ግጭጥ”ማዕጾ ክፉት’ዩ””ደለት ፕቱኻ”ዝተብሃለ ትካል ክሕግዘኩም ይኽእል እዩ ተሌፎን 035101511.
3.ሓዳስ መጻምዲ ስለዘላትካ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክትዛረብ ትሓፍር ዶ ትኸውን?
ሓድሽ መጻምዲ እንተደኣ ላትካ ፡ዳርጋ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝርራብ ኣሸጋሪ እዩ፡ ኮንዶም ብምጥቃም ጾታዊ ርክብ ክትፍጽም ይግባእ፡ብኮንዶም ምጥቃም ጾታዊ ሕማማት ከይመሓላለፈኩም ይከላኸል፡ዋላ እካ ዝኾነ ምልክታት ናይ ሕማም እንተዘየሎ፡ክሓልፈካ ወይ ከተመሓላልፍ ትኽእል ኢኻ።ጾታዊ ሕማማት ልክዕ ከም በዓል (መቑረርትን/ሰዓል እንፍሉወንዛን)ልሙድ እዩ።ስለዚ ዋላ እካ ዝኾነት ጛል ጽርይቲ እትመስልን (መዓልታዊ እትሕጸብን እንተመሰለት)፡ወይ ከኣ ሕያወይቲ/ምዕብልቲ እንተመሰለት(ዝበለጸት ጛል ውን እንተመሰለት)ጾታዊ ሕማማት ክህልዋ ኣይክእልን ማለት ኣይኮነን።ብዛዕባ ኮንዶም ተወሳኺ ኣብዚ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ(ጽሑፍ ብዛዕባ ኮንዶምን ዓቀንን)
4.ካልእ ተወሳኺ መጻምዲ ኣሎኪ ዶ?
ካልኦት መጻምዲታት ክትቕይር መደብ እንተሎካ ኮንዶም ክትጥቀም ይግባእ፡ካብ ጾታዊ ሕማማትን ካብ ጥንስን ምእንቲ ክትከላኸሊ፡ንስኻ ናይ ገዛእ ርእስኻ ዝበለጸ ዓርኪ ኢኻ፡መጻምድኻ ኮንዶም ሒዘን ክመጻ እዮን ኢልካ ኣይትእመን፡ኩሉ ግዜ ኣብ ጁባኻ ዝተወሰነ ኮንዶም ሓዝ።፡ንገዛእ ርእስኺ ሓላፍነት ወሲድኪ ኣብ ጁባኻ ኩሉ ግዜ ኮንዶም ሓዝ።ተወሳኺ ብዛዕባ ኮንዶም ኣብዚ ኣንብብ(ብዛዕባ ኮንዶምን ዓቐንን)
5.ርክብካ ናይ ብሓቂ ድዩ?
ንነዊሕ ግዜ መጻምዲ ኣሎላትካ ሞ ኮንዶም ክተቃርጽዎ ዶ ትደልዩ ኣሎኹም?ጽቡቅ!ቅድሚ ኮንዶም ምጥቃም ምቁራጽኩም ግን ተመርመሩ በዚ ከኣ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ምእንቲ ክህልወኩም፡እቲ ምርመራ ጌርኩም ምስ ወዳእኩም ክሳብ ውጽኢት እትቕበሉ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ትገብሩ፡ብድሕሪኡ እቲ ውጽኢት ምስተቐበልኩም እሞ ነጋቲቭ ምስ ኮንኩም(ካብ ጾታዊ ሕማማት ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ነጻ ምስኮንኩም)ነቲ ኮንዶም ከተቓርጽዎ ትኽእሉ በዚ መሰረት ከኣ ውሑስ ዝኾነ ጾታዊ ርክብ ትፍጽሙ ማለት እዩ።
ጾታዊ ሕማማት ኣበይ ንምርመሮም?
እዚ ኣብ ኩሉ ናይ እንሹራንስ ጥዕና ማእከላት ወይ ካልኦት ናይ ጥዕና ማእከላት ናይ ጾታዊ ሕማማት ሕክምናታት ናይ ምኒስትሪ ጥዕና፡ብዛዕባ ጾታዊ ሕማማት ጾታዊ ርክብ ዓይነት መከላኸሊ ዝኾነ ሕቶታት እንተሎኩም ውን ምስ ምኒስትሪ ጥዕና ኽትማኸሩ ትኽእሉ ኢኹም።ሰራሕተኛታትን ሰራሕተኛታት ማሕበራዊ ጉዳያት ናይ ሕክምና ሊቪኒስኪ ወይ ብውልቒ ከምኡ ውን ከም መጻምዲ ዝኾነ ዓይነት ጾታዊ ሽግራት ከም ጾታዊ ዓመጽ ወይ ብሓይሊ ናይ ጾታዊ ዓመጽ ግዳይ እንተኾንኩም እሞ ንጾታዊ ሕማማት ኣብ እትቃልዕሉ ሓደጋ እንተሎኹም ፡ንምሕጋዝኩም ድልዋት እዮም።
ቀዋሚ ዝኾነ መጻምዲ ኣላትካ ዶ? ዝቀያየሩ መጻምድታት ኣሎውኻ ዶ? መልሲ ብዘየገድስ ፡እቲ ቀንዲ ዘገድስ ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብ ክህልወኪ እዩ።ሕጂ ኩሉ ዘድሊ ሓበሬታ ስለዘሎኪ ፡እቲ ትኽክለኛ ዝኾነ መከላኸሊ ንኽትመርጺ ኣዝዩ ዝቐለለ ክኾነልካ እዩ፡ክትሕጎስን ክትዘናጋዕን ኢኻ፡ተሓጎስ!
ቅድሚ ንHIV(PrEP)ምጥቃዕካ መከላኸሊ መድሓኒት
ቅድሚ ንHIV(PrEP)ምጥቃዕካ መከላኸሊ መድሓኒት
መእተዊ
ኣብ ሓምለ 2015 ኣብ ዝተገብረ ጸብጻብ 34 ሚልዮን ደቂ ሰባት ብHIV ተታሒዞም ከምዘሎዉ ተረጋጊጹ።ካብ ኤች ኣይ ቪ ክንከላኸለሎም እንኽእል መንገድታት ኣሎዉ ፡ትኽክለኛ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ምዝውታር፡ብናይ ሓደ ግዜ መርፍእ ምጥቓምን ካልእን።እዚ ኣጠቓቕማ እዚ ካብ ብኤች ኣይቪ ምምሕልላፍ ገለ ምኢታዊት ኣብ ገለ ሃገራት ምጉዳል ተራእዩ እዩ፡ኣብ ገለ ቦታታት ግን እዚ ቫይረስ ይላባዕ ኣሎ።ናይ ኤች ኣይቪ ክታበት ንምርካብ ጻዕርታት ዋላ ብዙሕ እንተኾነ ግን ፍረ ዘሎዎ ኣይኮነን ፡እቲ መድሃኒት ውን ደረጃኡ ዝሓለወን ዘተኣማምንን ኣይኮነን፡እንተኾነ ግን ሚንስትሪ ጥዕና ዓለም (WHO)ሓድሽ ዘዳሎዎ ቀረብ ከምዝብሎ ኣብ ናይ ኤች ኣይ ቪ ቫይረስ ምምሕልላፍ ሓደጋ ዝርከቡ ሰባት ግን ዘይተጠቕዑ ቕድሚ በቲ ሕማም ምጥቃዖም ዝወስድዎ መድሃኒት ከም ዘዳለወ ዝፍለጥ እዩ።
PrEP እንታይ እዩ?
ሓድሽ ምሕጽንታ ናይ ውድብ ጥዕና ዓለም ከም ዝመኽሮ ፡ናይ ኤች ኣይ ቪ ምርመራ ዝገበሩ ሰባት መዓልታዊ መድሃኒት ንኽወስዱ ዝብል እዩ፡እዚ ከኣ ካብ ምምሕልላፍ ንምክልኻል እዩ።እዚ ቀረብ እዚ ከኣ ቕድሚ ነቲ ቫይረስ ምቅላዕካ ምክልኻል እዩ ዝብል(pre-exposure prophylaxis ብሓጺሩ PrEP)ይበሃል።
እዚ ይሰርሕ ዶ?
እዚ ክሳብ ሕጂ ዝተገብረ መድሃኒታት ኣብ ክልተ ዓይነት ሕብረተሰብ ዝተመርኮሰ እዩ፡እቲ ቀዳማይ ጉጅለ ኣወዳትን ኣዋልድን፡ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ዝፍጽሙ እዮም፡እቶም ካልኣይ ጉጅለ ከኣ ክልተ መጻምዲ ኮይኖም እቲ ሓደ ኤች ኣይ ቪ ነገቲቨ እቲ ካልኣይ ከኣ ፖዘቲቭ ኣብ ዝኾኑ ሰባት እዩ።እቶም ነዚ መድሃኒት እዚ ፈተነታት ዝገበሩ ውጽኢታዊ ምኻኑ እዮም ዝገልጹ።
ውድብ ጥዕና ዓለም-በዚ ዝስዕብ ኣገባብ እቲ PrEP ክወሃብ ከም ዘሎዎ ይመክር።
1, ኣብ ኤች ኣይ ቪ ብብዝሒ ዝመሓላለፈለን ሃገራት እቲ መድሃኒት ነቲ ኤች ኣይ ቪ ነገቲቨ ዝኾነ መጻምዲ ወይ ነታ መጻምዲ እቲ PrEp ይወሃብ።
2.ኣብተን ኤች ኣይ ቪ ኣወዳት ምስ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ዝፍጹሙለን ሃገራት ከኣ እቲ መድሃኒት PrEP ነቶም ኣብ ኣወዳት ኣብ ልዕሊ ኣወዳት ጾታዊ ርክብ ንዝገብሩ ይወሃብ።
ማጂክ ፒልልስ ዝበሃል ዘንጸባርቅ ወርቂ ኣይኮነን
- እቲ ናይ ከኒና መድሃኒት ቀሊል ኣይኮነን፡ናይ ገዛእ ርእሱ ሳዕቤናት ኣሎዎ፡ናይ ኣዕጽምቲ ድኻም፡ናይ ምሕቃቕ ጸገም( ስግል ግል ምባል ፡ውጽኣት፡ቃንዛ ናይ ከብዲ)ማህሰይቲ ኣብ ኩሊትን።ኣብዚ ዝለዓል ሕቶ ነቲ ጥዑይ ሕብረተስብ'ከ እቲ መድሃኒት ይወሃቦ ዶ?
- እቲ መድሃኒ ንናይ ኩሊት ጸገም ዘሎዎም ሰባት ክወሃብ ጽቡቕ ኣይኮነን፡ድሕሪ እቲ መድሃኒት ከኣ ኣዝዩ ዓቢ ጸገም ኣብ ኮላሊት ከጋጥምን ዘይሓዊ ሽግር ከኸትልን ይኽእል እዩ።
- እቲ መድሃኒ ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም ዘሎዎም ሰባት ክወስድዎ ጽቡቕ ኣይኮነን፡ድሕሪ እቲ መድሃኒት ነቲ ገለ ክፋል ናይ ጸላም ከብዲ ሕማም የጥቕዕ እሞ ነቲ ሕማም ጸላም ከብዲ ንምፍዋስ ኣዝዩ ዓቢ ሽግር ክፈጥር ይኽእል እዩ።
- ኣቐዲሙ በቲ ቫይረስ ንኸይጥቃዕ መድሃኒት ዝወሰደ እሞ በቲ ቫይረስ ተለኺፉ እንተጸኒሑ እሞ ነዚ መድሃኒት እንተወሲድዎ ሓደገኛ እዩ ፡ደሓር ነቲ ኤች ኣይ ቪ ንኽትፍውስ ከኣ ዝኸበደ ሽግር ክፈጥር ይኽእል እዩ።
- ተወሳኪ ሓደገኛ ነገር ከኣ፡እቲ ሰብ ከምቲ ዝተኣዘዞ ዶ ነቲ መድሃኒት ይወስዶ ይኸውን ዝብል እዩ እንተዘይ ኮይኑ ግን ዓቢ ሽግር ከምጽእ ይኽእል እዩ፡እዚ ከኣ ብፍላይ ንጥዑያት ሰባት እቲ መድሃኒት ናይ ምሃብ ሽግር ከምዘሎዎ ኮይኑ ማለት እዩ።
- እቲ መድሃኒት ኮንዶም ናይ ምጥቃም ደረጃ ብምጉዳል ነቲ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ሕማም ግን የብዝሖ ማለት እዩ፡ገለ ካብቶም ሕማማት ከኣ ውሑድ መድሃኒታት ዘሎዎም እዮም።
ኣብ እስራኤል ከ ከመይ እዩ?
ኣብ እስራኤል እቲ መከላኸሊ መድሃኒት ቕድሚ ብኤች ኣይ ቪ ምልካፋካ ኣይወሃብን፡የለን እውን።በቲ ቫይረስ ድሕሪ ምጥቃዕካ ግን መከላኸሊ መድሃኒት ይወሃብ እዩ(ነዚ ዝስዕብ ጽሑፍ ፈትሹ)።
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75188/1/9789241503884_eng.pdf


text:
Monthly Archives: February 2019
“በዓል ዓወት ዓድዋ ናይ ቡዙሃነትናን ሓድነትናን ህያው ማህተም እዩ፡፡”
20/06/2011 ዓ.ም
============
ቢሮ ባህልን ቱሪዝም ክልል ትግራይ ምስ ሚኒስትር ባህልን ቱሪዝም ብሓባር ብምዃን መበል 123 ዓመት በዓል ዓወት ዓድዋ 23 ለካቲት 2011ዓ.ም ”በዓል ዓወት ዓድዋ ናይ ቡዙሃነትናን ሓድነትናን ህያው ማህተም እዩ” ብዝብል መሪሕ ቃል ንምኽባር ስራሕቲ ቅድመ ምድላው ምውጋኑ ሓላፊት ቢሮ ባህልን ቱሪዝም ክልል ትግራይ ወ/ሮ ብርኽቲ ገ/መድህን ገሊፀን ፡፡
ምጥንኻር ምሕዝነት ኣሓት ከተማታት ጀርመናዊት ጐታን ከተማ ዓድዋን፡፡
ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል ምስ ብኣምባሳደር ፌደራላዊት ዴሞክራስያዊት ሪፐብሊክ ጀርመን ብሪታ ዋግነር ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኽ ኣብ ዙርያ ሓፈሻዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያን ትግራይን ከምኡ ድማ ኣብ ሞንጐ ጀርመናዊት ከተማ ጐታን ከተማ ዓድዋን ዘሎ ምሕዝነት ንምጥንኻር ዘኽእሉ ዛዕባታት ዘትዮም፡፡
ብፅንዓት ኣብ ዝተነፀሩ ክፍተታት መሰረት ዝገበረ ሞያዊ ስልጠና ኣብ ከተማ ኣኽሱም እናተሳለጠ ይርከብ፡፡
ብፅንዓት ኣብ ዝተነፀሩ ክፍተታት መሰረት ዝገበረ ሞያዊ ስልጠና ኣብ ከተማ ኣኽሱም እናተሳለጠ ይርከብ፡፡
ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ ኣብ ስራሕቲ ርክብ ህዝቢ ኣብያተ ዕዮ ክልል፣ ዞባን ወረዳን ብፅንዓት ዘነፀሮም ሕፅረታት መሰረት ገይሩ ኣብ ሞያ ኮምዩኒኬሽ፣ ርክብ ህዝብን ጋዜጤኝነትን እኹል ፍልጠት ብዘለዎም ሰብ ሞያ ንሓለፍት ኣብያተ ዕዮ ክልል፣ ንክእላታት ፕረስን ርክብ ህዝብን ዞባታትን ወረዳታትን ሞያዊ ስልጠና እናሃበ ይርከብ፡፡
ዘንኳሕኩሕ ኢንቨስተር ዘይኮነስ ባዕልና ኣንኳሕኵሕና ንዓ ትጠቅመና ኢኻ ኢና ክንብል ዘለና። እዛ ክልል ቀልጢፋ ክትቅየር ኣለዋ።
“ዘንኳሕኩሕ ኢንቨስተር ዘይኮነስ ባዕልና ኣንኳሕኵሕና ንዓ ትጠቅመና ኢኻ ኢና ክንብል ዘለና። እዛ ክልል ቀልጢፋ ክትቅየር ኣለዋ። እዚ ህዝቢ ድኽነት ኣይግበኦን! መንእሰይና ነናብ ስርሑ ክነዋፍሮ ኣለና”
ም/ርእሰ ምምሕዳር ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል
መዘጋጃቤት ምምሕዳር ከተማ ኣክሱም ብልዕሊ 319 ሚልዮን ብር ህንፀት ውሽጢ ንውሽጢ መንገዲ ይሃንፅ ከምዘሎ ተገሊፁ፡፡
ኣብ ከይዲን ትግበራን 4ይ ዙር ቆፀራ ህዝብን ኣባይትን ኢትዮጵያ ንጠርነፍት፣ ትምህርትን ምልዕዓል ኮሚቴን ስልጠና ይወሃብ ኣሎ፡፡
ኣብ ከይዲን ትግበራን 4ይ ዙር ቆፀራ ህዝብን ኣባይትን ኢትዮጵያ ንጠርነፍት፣ ትምህርትን ምልዕዓል ኮሚቴን ስልጠና ይወሃብ ኣሎ፡፡
ብብርኪ ሃገር ካብ 29 መጋቢት ክሳብ 20 ሚያዝያ 2011 ዓ/ም ን4ይ ግዘ ንዝሳለጥ ቆፀራ ህዝብን ኣባይትን ኢትዮጵያ ንብብርኪ ወረዳን ዞባን ጠርነፍትን ትምህርትን ምልዕዓል ኮሚቴ ኣብ ዙርያ 4ይ ዙር ቆፀራ ህዝብን ኣባይትን እኹል ግንዛበ ንምትሓዝ ኣብ ከተማ ኣክሱም ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ ምስ ኤጀንሲ ስታቲስቲክስ ኢትዮጵያ ጨንፈር ትግራይ ብምትሕብባር እናተሳለጠ ይርከብ፡፡
900 ሚልየን ብር ተበጂትሉ ዝተሃነፀ 21 ኪ.ሜ ዝሽፍን መንገዲ ኣስፋልት መሪቆም፡፡
ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል ንመል 44 ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ 11 ለካቲት ምኽንያት ብምግባር፤ ብምምሕዳር ከተማ መቐለ 900 ሚልየን ብር ተበጂትሉ ዝተሃነፀ 21 ኪ.ሜ ዝሽፍን መንገዲ ኣስፋልት መሪቆም፡፡
ሎሚ 11/06/2011 ዓ/ም ልክዕ 2፡00 ኣብ መላእ ትግራይ ናይ ሕልና ፀሎት ተሳልጡ፡፡
ሎሚ 11/06/2011 ዓ/ም ልክዕ 2፡00 ኣብ መላእ ትግራይ ናይ ሕልና ፀሎት ተሳልጡ፡፡
ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስት ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል፣ ዝተፈላለዩ ወከልቲ ማሕበራትን ክፍላት ሕብረተሰብን ኣብ ልዕሊ መቃብር ሰማእታት ምንበር ሕቋፍ ዕምበባን ሕልና ፀሎትን ኣካይዶም፡፡
ልዕሊ 620 ስድራ ስዋኣት አብ ዓበይቲ ትካላት ዑደት ኣሳሊጦም ፡፡
ልዕሊ 620 ስድራ ስዋኣት አብ ዓበይቲ ትካላት ዑደት ኣሳሊጦም ፡፡
ብቢሮ ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳይ ዝምራሕ ካብ መላእ ወረዳታት ትግራይ ዝመፁ ልዕሊ 620 ስድራ ስዋኣት “ስዋኣትና መሰረት ልምዓት፣ ዴሞክራሲን ሰላምን” ብዝብል መሪሕ ሓሳብ ኣብ ከተማ መቐለ ዑደት ኣካይዶም ፡፡
ምክትል ር/ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል፤ መከላኸሊ ሰራዊት ፌዲሪኢ ልዕልነት ሕግን ሕገ መንግስትን ንምኽባር ሉኣውነት ሃገር ን ህዝብን ከምኡውን ንፍትሕን ንህንፀት ዴሚክራስያዊ ስርዓት ሕጋውነቱ ሓልዩ ክሳብ ሐዚ ንዘወፈዮ እጃም ኣድኒቖም
ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ መከላኸሊ ሰራዊት ፌዲሪኢ ንማዕተርነት ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ልዕልነት ሕግን ሕገ መንግስትን ንምኽባር ለእላውነት ሃገር ን ህዝብን ከምኡውን ንፍትሕን ንህንፀት ዴሚክራስያዊ ስርዓት ሕጋውነቱ ሓልዩ ክሳብ ሐዚ ንዘወፈዮ እጃም ከምዘድንቕ ምክትል ር/ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል ኣፍሊጦም፡፡


text:
ዕላማን ኣበረክቶን መሃሪ ጸወታ ፍልጠት
እዚ ጸወታ እዚ ንቖልዑት፣ ንዓበይቲ ከምእውን ንምሉእ ስድራቤት ከገልግል ዝኽእል መሃሪ ጸወታ እዩ። ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ኣበርክቶ ናይዚ ጸወታ እዚ ድማ ቖልዑትን ስድራቤትን ሓቢሮም ንኽጻወቱ ዓቢ ዕድል ይኸፍትን ይዕድምን። ብሓውሲ ጸወታ ኣቢሉ ድማ ስነ ጽሑፍ ግእዝን ካልኦት ብፊደላት ግእዝ ዝጸሓፉ ቛንቛታት ይምህርን ምስኣቶም ንኽትላለ ዕድል ይህብ።
እዚ ናይ ስድራቤትን ቖሉዕትን መሃሪ ጸወታ፡ ብመገዲ ምዝንጋዕ ኣቢሉ እዞም ዝስዕቡ አገደስቲ ነጥብታት የኽስብ፤ ፊደላትን ስነ-ጽሑፍን ግእዝ ይምህር፤ ቛንቛታት ግእዝን ክልኦት ብፊደላት ግእዝ ዝጸሓፉ ቛንቛታትን ንምጽናዕን ንምምሃርን ይሕግዝ ገለ ባህላዊ ጸወታታት ዞባታት ቀርኒ ኣፍሪቃ የላሊ እዚ ጸወታ እዚ ካብ ኣበረክቶ ምዝንጋዕን ምጽዋትን ሓሊፉ ድማ ብዛዕባ ባህልን ታሪኽን ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምፍላጥን ምስኣቶም ንምልላይን ባይታ ይኸፊት ናይዚ ከባቢ ሓጸርቲን፤ ኣፋዊ ልቢ ወልድን ጽውጽዋያትን ንምፍላጥን ንምዝካርን ይጠቅም ባህላውን፤ ዘመናውን ድርፍታትን መዛሙርን ንምድራፍን ንምዝማርን ይሕግዝ።
ብተወሳኺ እዚ መሃሪ ጸወታ እዚ፣ ነዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ኣብ ምምዕባል ዓቢ ግደ ክህልዎ ኸሎ፡ ኣብኦም ዘሎኩም ክእለት ንምግፋሕን፤ ንምትብባዕን፤ ይሕግዝን ይጠቅምን።
ኣትክሮን እድህቦን ኣብ እትመራመረሉ ወይ እትዛረበሉ ሓሳብ ንምብሳል ይጠቅም (Concentration)
ሓሳባት ንምምዕርራይን ንምእላይን ይሕግዝ (Coordination)
ከምኡውን ንግብረ-መልሲ ሓሳባት ኣብ ዝርርብን ክትዕን የማዕብል (Trains the Reaction)
ብመስመር ደንበ ፍልጠት ክጥለብ ዝከኣል መሃሪ ጸወታ ፍልጠት!
ደንበ ፍልጠት


text:
Radio Erena: 21 June 2018
ኣብ ብሪጣንያ ዑቕባ ዝሓተቱ ኤርትራውያን ትሕቲ ዕደም ቆልዑን መንእሰያትን ተደጋጋሚ ርእሰ ቅትለተ ይፍጽሙ ምህላዎም ዘ ጋርድያን ሓቢሩ።
እቲ ማዕከን ዜና ኣብዚ ሰሙን’ዚ ብዘቕረቦ ሓበሬታ መሰረት፣ ኣብዘን ዝሓለፋ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ጥራይ ሰለስተ ኤርትራውያን ትሕቲ ዕድመን መንእሰያትን ርእሰ ቅትለት ፈጺሞም።
እቶም ፊልሞን የማነን ኣሌክሳንደር ተኽለን ዝተባህሉ ክልተ ኤርትራውያን ኣብዚ ቀረባ እዋን 18 ዓመት ዕድመ ዝመልኡ ኮይኖም እቲ ስሙ ዘይተጠቕሰ ሳልሳዮም ከኣ ወዲ 19 ዓመት’ዩ።
እዞም ኣብ ክሊ 15 ዓመት ዕድሚኦም ብዘይኣላዩ፣ ሰሃራን ባሕርን እናሰገሩ ብመንገዲ ካሌ ናብ ብሪጣንያ ዝኣተዉ ኤርትራውያን ርእሰ ቅትለት ዝፍጽምሉ ዘለው ኣውራ ምኽንያት፣ ዝተሓላለኸን ነዊሕ ግዜን ዝወስድ መስርሕ ምሕታት ዑቕባ ተስፋ የቑርጾም ብምህላዉ’ዩ ዝጥቀስ።
ኣብ ሽወደን’ውን ተመሳሳሊ ፍጻሜታት ክርአ ምጽንሑ ይፍለጥ።
ኤርትራውያን፣ ብፍላይ ድማ ትሕቲ ዕድመን መንሰያትን ኣብ ኤውሮጳ፣ ግዳያት ደረቱ ዝሓለፎ ወልፍን ኣልኮላዊ መስተን ክኾኑን ርእሰ ቅትለት ክፍጽሙን ዝደፋፍኦም ዘሎ ምኽንያት፣ ትጽቢቶምን ዝገጥሞም ዘሎ ክውንነትን ኣዝዩ ዝተረሓሓቐ ብምዃኑ’ዩ ክብሉ’ዮም ክኢላታት ስነ ኣእምሮ ዘረድኡ።
===================


text:
Du är här:
Örnsköldsvik
ኦርንሾልድስቪክስ ኮሙን፤ 56 000 ተቓማጦ ዘለዎ እዩ። ኣስታት ፍርቆም ድማ ኣብታ ከተማ ኦርንሾልድስቪክስን ወይ ኣብ ከባቢኣን ዝቕመጡ እዮም። እተን ብብዝሒ ሰብ ዝቕመጠን ከባቢታት፤ Bjästa፡ Husum፡ Bredbyn ከምኡውን Köpmanholmen ዝበሃላ ቦታታት እየን።
መጐዓዓዚታት
ናብ ኦርንሾልድስቪክ ንምምጻእ፤ ባቡር፡ ነፋሪት፡ ኣውቶቡስ ወይ ማኪና ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። መዓርፎ ባቡር ኣብ ማእከል እቲ ከተማ ኦርንሾልድስቪክ ይርከብ። እተን ናይ ዞባ ባቡራት፤ ”ኖርቶግ” (Norrtåg) ድማ፤ ኣብ ጥቓ ኦርንሾልድስቪክስ ሆስፒታልን፤ ኣብ ”ሁሱም”ን (Husum) እየን ዝዓርፋ።
እተን ናብ ካልእ ከተማታትን ንእሽቱ ቁሸታትን ዝጐዓዛ ኣውቶቡሳት፤ ኣብ ማእከል ከተማ ኦርንሾልድስቪክ እየን ዝዓርፋ። እተን ናይ ከተማ ኣውቶቡሳት ድማ፤ ካብ ”ኦርንፓርከን” (Örnparken)፤ ካብ ጥቓ እቲ ናይ ኦርንሾልድስቪክ ኣደባባይ እየን ዝብገሳ።
እቲ መዓርፎ ነፈርቲ፤ ኣብ ”ጊደዮ” (Gideå)፤ ካብ ማእከል ከተማ ኦርንሾልድስቪክ፤ 25 ኪ/ሜ ርሒቑ ይርከብ።
ናብ ”ሸርጎርደን” ክትበጽሕ እንተ ደሊኻ፤ ብወገን ደቡብ ካብ ኦርንሾልድስቪክ 20 ኪ/ሜ ርሒቑ ዚርከብ፤ ካብ ” ሾፕማንሆልመን” (Köpmanholmen) ንዓመት ብምሉእ ዝመላለሳ መራኽብ ኣሎዋ። እተን ዝዓበያ ደሴታት Ulvönን Trysundaን ይበሃላ።
ሆጋ-ኩስተን
ኦርንሾልድስቪክ ሓደ ኣካል ናይቲ ”ውርሻ-ዓለም” ዚበሃል ”ሆጋ-ኩስተን” (Höga kusten) እዩ። እቲ ነዚ ”ሆጋ-ኩስተን” ፍሉይ ዘብሎ ድማ፤ እቲ መሬት ናይዛ ሃገር፤ ኣብዚ ቦታዚ በብዓመቱ 1 ሴ/ሜ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ክብ እናበለ ምኻዱ እዩ።
እዚ ”ሆጋ-ኩስተን” ባህርያዊ-ፍጥረቱ ንኽትጥቀመሉ፤ ማለት እቲ ”ሸርጎርድን” ጫካታትን መሬታቱን፤ ኣዝዩ ዚድነቕ እዩ። እቲ ኣዝዩ ዓሚቝ ወሽመጣት-ባሕሪ፤ ንጃላቡ-ጋንጽላታት ዘብህግ እዩ። ብመገድታት ”ሆጋ-ኩስተን”፤ 130 ኪ/ሜ ዚኸውን ዝንውሓቱ፤ ካብ Höga kusten-brons fäste ኣብ ክራምፎርሽ ነቒልካ፤ ናብ ማእከል ከተማ ኦርንሾልድስቪክ ዘብጽሕ ቃራና ኣሎዎ። በዚ ምስ ትጕዓዝ፤ ንእግረ-መንገድኻ፤ ፈንጠዚያዊ ዝኾነ ምርኢትን፤ መዕረፊ ደምበታትን እናኣስተማቐርካ መጺእካ ኣሎኻ።
ቱሪስት
ኣብ ሆጋ-ኩስተን ብቱሪስት ክርኣዩ ዝግብኡ ፍሉያት ነገራት፤ መቐመጥን ንጥፈታትን ኣብ አርነሸልድስቪክ ከምኡእውን ጎረባብቲ ኮሙናታት፤ ክራምፎርሽ፤ሀርኖሳንድን፤ ሶለፍትዮን ሓበሬታ ትረክብ ። ብዛዕባ እዚ ኣብ ኢንተርነት www.hogakusten.com ትረክብ። ሕቶታት ምስዝህሉ ድማ ብኢ-ቡስጣ ናብinfo@hogakusten.com ወይ ድማ ብስልኪ +46(0)771-26 50 00.
ትድውል። ሓጋይ 2017 ሓድሽ ናይ ማእከላዊ ምብጻሕ ኣብ ላዕለዋይ ገምገም-ድልድል ዓንዲ ይርከብ። ናብ እዚ ቦታ ውልቃዊ ሓበሬታ ንኽንህበካ ብድሓን ምጻእ።
መቐመጢ
ናይ ኦርንሾልድስቪክ ገጠራትን፤ ከባቢን ከተማታትን፤ ነንበይኑ ዝኾነ ናይ መቐመጢ ዕድላት ይህበካ እዩ። እቲ ኣዝዩ ልሙድ፤ እቲ ናይ ቪላታት-መቐመጢ እዩ። ናይ ገዛውቲ-ዋጋታት ምስ ካልእ ኣወዳዲርካ፤ ንእቶት ሓደ ስድራቤት፤ ሕስር ዝበለ እዩ። ኣብዘን ዝሓለፋ ዓመታት፤ ኣብ ዝተፈትወ ቦታ፤ ካብ ማእከል እቲ ከተማ፤ ሓደ ኣንጎሎ ፍንትት ኢሉ፤ ሓደስቲ መቐመጢ ርሽናት ተሰሪሑ ኣሎ።
ናይቲ ኮሙን ናይ መንበሪ-ገዛውቲ ኩባንያ፤ ”Övikshem” ዝተባህለ፤ ኣብ ማእከል ከተማ ኦርንሾልድስቪክን ከባቢ ቦታታትን፤ ዝካረ ገዛውቲ ኣሎዎ። ክራይ ገዛ ምስ ትደሊ ምስ ”Övikshem” ርክብ ንኽትገብር ንዕድመካ። ናብ ኣገልግሎት-ዓሚል ብቑጽሪ ስልኪ: +46(0)660-29 93 50 ደውል ወይውን ብኤ-ፖስት ናብ: info@ovikshem.se ጸሓፍ።
ምስቶም ግላውያን ኣካረይቲ-ገዛውቲ ወይ ደለልቲ-ገዛውቲ ውን ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ።
ናይ ገዛእ ርእስኻ ገዛ ክትሰርሕ እንተ ደሊኻ ድማ፤ ካብቲ ”ኮሙናዊ ምምሕዳር ህንጻታት” (samhällsbyggnadsförvaltning)፤ ሓበሬታ ብዛዕባ መሬትን ሕጋዊ-ጠለባቱን ክትፈልጥ ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም። ብኤ-ፖስት ጌርካ ናብ:- bygglov@ornskoldsvik.se ጸሓፈሎም። ወይውን ናብቲ ኮሙን ብስልኪ: 0660-880 00 ደዊልካ ሕተት።