text:
ሰነዳት ግበረሽበራ – ወ – ጥሩፍነት 3ይ ክፋል
ሉኡላዊነት ሃገር ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘውረደ ፡ ደረት ኣልቦ ጉጅለ
ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ!
ንዲፕሎማሲያዊ ጽምዶታት ጉጅለ ኢሳይያስ ኣመልኪተ፡ ኣብ ዘዳለኹዎ 2ይ ክፋል ጽሑፍ፡ ንሓገዝ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ደ/ሱዳን፡ ጁቡቲን ዝምልከት ሓበሬታ ዘርጊሐልኩም ነይረ፡፡ ጉጅለ ኢሳይያስ ካብ ምምስራት ኤማሰ (ሕቡእ ሰልፊ) ጀሚሩ፡ ብድፊኢት ኢሳይያስ ኣብ ጽግዕተኝነት ዝተመረኮሰ ስነ-ሓሳብ ተኸቲሉ’ዩ፡፡ እዚ ሓዱሽ ስነሓሰባዊ ውድቀት፡ ንኹሉ መትከላት ብረታዊ ቃልሲ ህዝባዊ ግንባር፡ ጎድናዊ ሳዕቤናት ኣኸቲሊሉ ኢዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ሃገርና ኤርትራ ይትረፍ”ዶ ንህዝባ ንካልእ ዝተርፍ ጸጋታት ከምዘይተዓደለት፡ ኢሳይያስ ኣብ ዘይሕጋዊ ቁጠባዊ ንጥፈታት ዝተሰረተ ኣጀንዳታት ሰሪዑ፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ጥራይ ከይተወሰነ፡ ክሳብ ኮንጎን ምብራቕ ኤውሮጳን መሓውራት ዘርጊሑ ተንቀሳቒሱ’ዩ፡፡ ብፍላይ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ነዚ ኣብ ናይ ጽግዕተኛነት ኣጀንዳ ከፈጽም ከምዘይክእልን፡ ኣብቲ ዞባ ብጀካ ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዝተመስረተ፡ ሕጋዊ ቁጠባዊ ምትእስሳር፡ ካልእ ኣማራጺ ዕጽው ምኻኑ ምስተረድአ፡ ኢሳይያስ ስነ-ሓሳባቱ ብጎነጽ ንምትግባር ብኢደ ዋኒኑ ንሃገርና ኣብ መጋርያ ኩናት ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ክሸማ ወሰነ፡፡ ኣብ ቀጥታዊ ኩናት ኣሉታዊ ሳዕቤናት ምስ ኣጓነፎ ከኣ፡ ተዘዋዋሪ ኣጀንዳታት ኣሊሙ፡ ንተቓወምቲ ጉጅለታት ወትሃደራዊን ንዋታዊን ሓገዛት ክገብርን፡ ከም ወኪሎም ኮይኑ ከገልግልን ኢዩ መረጹ፡፡ ንሎሚ ኣብ ሓገዝ ንግበረ ሽበራውወን ጉጅለታት ሶማል ዝምልከት ሓበሬታ የስዕበልኩም፡፡
ሓራካት ኣልሸባብ ኣል ሙጃሂድን (Harakat al-shabaab al-mujahideen)
ንልዕሊ 20 ዓመታት፡ መንህብ ኩሎም ጥሩፋት ጉጅለታት ዝኾነት ሶማል፡ ዳግማይ ንምሕራርን ኣብ ከባቢታት ቀይሕ ባሕርን ህንዲ ውቅያኖስን ዝነበረ ምንቅስቓስ ቅርሰና ንምእላይ፡ ብማሕበረሰብ ዓለም ፍሉይ ጠመተ ምስ ረኸበት፡ ጉጅለ ኢሳይያስ ውን ማዕረ ማዕሪኡ ኣብ ሶማል ሓደስቲ “ዲፕሎማሲያዊ” መደባት ከሰላስል ጀመረ፡፡ ዳርጋ መብዛሕትአን ሃገራት ዓለም፡ ኣብ ሶማል፡ ብህዝቢ ሶማልን ብኣህጉራውያን ውድባትን ተቐባልነት ዘለዎም ውድባት ምሕብሓብን ምሕጋዝን ምስ ጀመራ፡ ብወገን “መንግስቲ ኤርትራ” ግን ነቶም ንጹጋት ግበረሽበራውያን፡ “ከም ሓርነታዊ ሓይልታት” ተቐቢሉ፡ ኣስማት ኣጠሚቑ፡ ሓገዛት ክገብርን ኣንጻር ወያነን ስትራተጅካዊ ረብሓ ናይ ዘለወን ካልኦት ሃገራት ድሌት ከማልእ ብቀጥታን ብተዘዋዋሪን መደባት ክዓምምን ኢዩ ዝመረጸ፡፡
ከም ውጽኢቱ ከኣ፡ ኣብ ታሪኽ ቃልስና ዘይፍለጡ ኣዳኸርቲ ሰብ ግዜ “ቆጣቑጢ” ሰሪዑ፡ ክሳብ ሶማል፡ ኬንያ፡ ደቡብ ሱዳንን ኡጓንዳን ዝተዘርግሑ፡ መርበባት ስለያ ዘርጊሑ ዕግሽግሽ ክብል ተራእዩ፡፡ ኣብዚ እዋናት ኢዩ፡ እቶም ኣብ ጸብጻባት ኣህጉራውያን ውድባት ዝተረቑሑ፡ ከም በዓል ብ/ጀ ጎይቶኦም ጠዓመ (መቐለ)፡ ኮ/ል ኣማኒኤል ኪዳነ (ወዲ ኪዳነ)፡ ሌ/ኮ ግርማጽዮን የውሃንስ (ሃጸይነት)ን ካልኦትን ዝኣመሰሉ እሙናት ክግብሉ ዝጀመሩ፡፡
ብጀካ እቶም ዝጸንሑ ጽሑፋት፡ ኣብ ማሕበራዊ ቤ/ት ካድር ናቕፋ ዝቐርቡ ስልጠናታት ውን፡ ኣብ ጉዳይ ሶማል ኣድሂቦም ንህዝቢ ከምእምን በዘኽእል መገድታት ትሕዝቶታት ከዳልው ኢሳይያስ ኣዚዙ ኔሩ፡፡ የማነ ማንኪን ዓብደላ ጃብርን ኣብ ዝህብዎ ኣስተምህሮታት “…ብወያነ ትምራሕ ኢትዮጵያ፡ ዋላ ናብ 10 ክፍልታት ትፈናጨል፡ ፋሕፋሕ ትበል! ኣየግድሰናን፡፡ ወያነ ዝዳኸመሉ ኩሉ መገድታት ክነናድን ክንሰርሓሉን ኢና፡፡ ማሕበረሰብ ዓለም ዘምጸኣልና ስኑዕ ጸለመታት ሓዲግና፡ ሶማላውያን ኣብ ግዜ ሽግርና ሰብ ውዕለትና ስለዝነበሩ፡ ንሕና ውን ንሰናይ ዳግመ ምቋም ሶማል፡ ክንሰርሕ ኢና፡፡ ናይ ማንም ምፍርራሕን ጉትጎታን ከይዓገተና፡ ንዕጡቋት ጉጅለታት ሶማል ሓገዝ ካብ ምውፋይ ኣይንበኩርን፡፡ ኣብ ሶማል እንኽተሎ ፖሊሲ፡ ንሶማላውያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንወያነ ዘንቀለ ‘ፖሊሲ ገረብ ብሓኽላ’ ውን ኢዩ፡፡” ዝብሉ መደረታት ይስምዑ ነይሮም፡፡ ድሕሪ’ዚ፡ ፈለማ ንኣልኢትሃድ ቀጺሉ ከኣ ንእስላማዊ መጋባእያን ኣልሸባብን ዝተብሃሉ ዕጡቋት ጉጅለታት ሶማል ሓገዛት ክግበር ተጀሚሩ፡፡
ኣብ ታሪኽ ሃገርና ሪእናዮም ዘይንፈልጥ “ጨሓማት” ኣኽረርቲ፡ ኣብ ኣስመራ፡ ባጽዕ፡ ዓሰብን መደበራት ታዕሊምን ክዕንድሩ ጀሚሮም፡፡ ምስ ኣልቃዒዳ (ደሓር ውን ምስ ዳዓሽ) ርክብ ዝነበሮም ሓሰን ዳሂር ኣዌይስ፡ ሸኽ ሸሪፍ ኣሕመድ፡ ሙኹታር ሮቦ፡ ዓሊ ራገ፡ ኣሕመድ ዓብዲ ጎዳነ ዝተብሃሉ ሓለፍቲ ‘ቶም ጥሩፋት ጉጅለታት፡ ኣብ ሆቴላት ኢንተር ኮንቲኔታል፡ ኒያላ፡ ሬድሲ፡ መዕረፊ ተፈሊዩሎም፡ ምቕናይ ምሕዳሮም ኣብ መሬትና ኮነ፡፡ ሓ/ኣየር ከም ሓደ ውግዓዊ ዕማም፡ ነዞም ጥሩፋት ናብ ዓሰብን፡ ባይዶዋ (ሶማል)ን ከመላልሶም ተኣዚዙ፡፡ ወትሃደራዊ መደበር ታዕሊማት ዊዓ፡ ዒን፡ ኣፋምቦን ኪሎማን፡ ካብ ምብራቓዊ እዚን ካብ ማእከል ስልጠና ፍሉይ ሓይልታት ዊዓን፡ ዝተዋጽኡ ኣባላት ከዚኑ፡ ንዓኣቶም ክዕልሙ መደባት ተዋሂብዎም፡፡ ካብ ሩስያ ብናይ ወጻእ ሸርፊ ዝተዓደጉ ዘይሕጋውያን ወነንቲ ነፈርቲ፡ ብጸላም ናብ ዓሰብ እንዳተመላለሱ ነቶም ተዓለምቲ ናብ መቋደሾ፡ ባይደዋን ኪስማዮን የብጽሕዎም ኔሮም፡፡ ብፍላይ ኣንቶኖቭ 24/5K544 ዝብል call sign ዘለዋ ነፋሪት ብተደጋጋሚ ተዋፊራ ኢያ፡፡
ኣብ ዞባዊ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶ፡ “ብማዕረ ምጽልላው” ዝብል መርሓ ተሪፉ፡ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ብሓደ ገጽ ምስ ጁቡቲ፡ ብካልእ ገጽ ከኣ ምስ ሶማል ዘይተኣደነ ወጻኢታት እንዳተሓለበት ብተዘዋዋሪ ኣብ መጋርያ ኩናትን ዝተሸመት ሃገርና፡ ስማ ኣብ ጸብጻባት ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ተቆጻጻሪ ጉጅለ፡ በርጌሳውያን ማሕበራትን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ክርቋሕ ጀሚሩ፡፡ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶ፡ ኢሳይያስ ዝኽተሎ ንኹለን ጎረባብቲ ሃገራት ተናኻኺፍካ፡ ዞባዊ “ጎብለል” ምኻን ዝብል ድጉል ጥሙሕ (ambition) ብጭብጥታት ተቓሊዑ፡፡
ኣቐዲመ ኣብ ትሕቲ “ኣግራብ ምስ ዝውድኡ ቆጣቑጢ ይረኣዩ” ዝብል ኣርእስቲ፡ ብ3 ክፋላት ዝዘርጋሕኹዎ ጽሑፋት፡ ኣብ www.sacttisim.com ክትውከሱ እንዳሓበርኩ፡ ክሳብ ሕጂ ዘይተዘርግሑ ንዕጡቋት ጉጅለታት ሶማል (ሒዝቡል ኢስላም-ARS፡ እስላማዊ ግንባር ሶማል፡ ኣል ኢትሃድን ኣል ሸባብን) ካብ ዝግበሩ ዝነበሩ ሓገዛትን ወትሃደራዊ ታዕሊማትን ገለ ተወሳኺ ጭብጥታት ክውስኸልኩም፡፡
- ፈለማ ጉዳይ ሓገዝ ንተቓወምቲ ጉጅለታት ሶማል፡ ከም ምንጪ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ገይሩ ክጥቀመሉ ምስ ሓሰበ፡ ኣብ ሶማል ቀጥታዊን ተዘዋዋሪን ረብሓ ምስ ዘለወን ሃገራት ወኪል ኮይኑ ኢሳይያስ ምስ በዓል ኣሕመዲን ነጃት ክውል ልዝብ የካይድ ኔሩ፡፡ ብፍላይ ኣብ ስትራተጅካዊ ዞባ ቀይሕ ባሕሪን መስመር ነዳዲ ባቢኤል መንደብን መትረብ ስዊዝን ሃገራዊ ረብሓ ዘለወን ሃገራት ኢራን፡ ምስሪን ቀጠርን ሓሪዩ ኣብ ጉዳይ ሶማል ኣእዳወን ክሓውሳ ብምእማን ዘይተኣደነ ኣታዊታት ረኺቡ’ዩ፡፡
- አእግሪ ሰራዊት ኢትዮጵያ ናብ ሶማል ምእታው፡ ኣብ ወርሒ 7/2006፡ 7 ወትሃደራዊ መኮነናት ንኣል-ሸባብ ብዝተፋለየ ወትሃደራዊ ማዳያት ከስልጥኑ፡ ናብ መቋደሾ ተላኢኾም ‘ዮም፡፡ በቲ እዋን ብቴሌግራም ናብ “ጠዊል” (ኣብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ናይ ኢሳይያስ ናይ ሬዲዮ መጸውዒ ኮድ ስም) ተባሂሎም ዝተልኣኹ መልእኽታት ከምዝሕብርዎ፡ እቶም መኮነናት ኣብ ሶማል ንክልተ ወርሒ ናይ ስልቲ፡ ታንኪ፡ ነተጉቲ፡ ስቲንጀር፡ ካርታን ሓበሬታን ስልጠና፡ ኣፍደወ ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ከምዝተውሃቦም ተሓቢሩ፡፡ ኣብቲ እዋን ዝሰልጠኑ ብዝሒ ኣባላት 367 ከምዝነበሩን፡ ኣብ ምእላዮም በዓል መቐለን ወዲ ኪዳነን ከምዝተሳተፉ፡ ናይ ተኮስትን ተተኮስትን ሕጽረታት ከምዘጓነፎም ውን ተገሊጹ፡
- ኣብ ሓደ ናይ ሬዲዮ መልእኽቲ (ብ Data com) እቶም ጋዜጠኛታት (ተስፋልደትን ሳልሕ ጋማን) ደንጊዮም ከምዝበጽሑን፡ ኣብ ኢድ ጸላኢ ከምዝኣተውን ይገልጽ፡፡ (ኣብ ቀረባ እዋናት እዞም ጋዜጠኛታት ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝተፈትሑ ይሕበር ኣሎ)
- ክሳብ 2007 ወርሒ ሰለስተ 2314 ኣባላት ኣልሸባብ፡ ብፍላይ ከኣ ጉጅለ ዳሂር ኣዌይስ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ሰልጢኖም ‘ዮም፡፡ ኣብ ወርሒ 10/2008፡ ቁጽሮም 20 ዝኾኑ ፍሉያት ዕጡቋት ጉጅለ ኣልሸባብ፡ ኣብ ባጽዕ ናቫል ቤዝ፡ ብኣዚዩ ሚስጢራዊ ኣገባብ ሰልጢኖም ኢዮም፡፡ እዞም ዕጡቋት ናይ “ነብስኻ ምጥፋእ” (Suicide mission) ውሳነ ከምዝወሰኑ ዝተኣመነሎም ኮይኖም፡ ኣብ ሶማል ኣትዮም ብፍላይ ከኣ፡ ኣብ ሞቋደሾ ኣብ ዝርከቡ ትካላትን ዕደጋን፡ ነብሰ ቅትለት ብምፍጻም “ቅያ” ክሰርሑ ዝተወደቡ እዮም፡፡ እዞም ኣባላት ናይ ካርታ፡ GPS፡ ነተጉትን ንገሊኦም ድማ ናይ ፈጣን ጃላቡን ስልጠና ዝወሰዱ ኮይኖም፡ ብትእዛዝ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ካብ ሓ/ባሕሪን ሃንደሳ ምክልኻልን ዝዓለምዎም ኣባላት 1. ሜጀር ተስፉ ስዩም- ማንጃግሮ (ሓላፊ ስለያ ሓ/ባሕሪ)፡ 2. ሌ/ኮ ሰለሙን ኢያሱ -ወዲ ኢያሱ (ካብ ሃንደሳ ምክልኻል)፡ 3. ም/ተለንተ ተስፋኣለም ባይረ- ወዲ ባይረ (ኣባል ሓ/ባሕሪ)፡ 4. ገብረሂወት ዓንደ- ወዲ ዓንደ (ኣባል ሓ/ባሕሪ ክፍሊ ካርታን ሓበሬታን)፡ 5. ሳልሕ ዓሊ (ኣባል ስለያ ሓ/ባሕሪ ከም ትርጁማን)፡ 6. ጀማል ዓሊ (ኣባል ጸረ ስለያ ሓ/ባሕሪ)ን 7. ተለንተ ኣደም ዝተብሃለ ካብ ክፍሊ ጎስጓስን ሓበሬታን እዮም፡፡ ነዚ ስውር መደብ ብሓላፍነት ክከታተልን ክመርሕን ዝተመዘ፡ ሓለቓ ስታፍ ሓ/ባሕሪ ነበር ብርጋዴር ጀነራል ፍጹም ገብረህይወት (ወዲ መምህር) ነይሩ፡፡
- ንፍሉይ ድብያን መጥቃዕትን ዝለኣኹ ኣባላት ጉጅለ ኣልሸባብ፡ ናብ ሶማል ብባሕሪ ካብ ደሴት ሓሌብ ይብገሱ ነይሮም፡፡ ደሴት ሓሌብ ካብ ዓሰብ ንደቡባዊ ምብራቕ፡ ኣስታት 91 ኪ/ሜ ብመሬት ርሒቓ እትርከብ፡ ኣብ 1988 ብደርግ ዝተደኮነት ምጭውቲ ደሴታዊት ከተማ ኢያ፡፡ ብኣግራብን ብጽቡቕ ቅዲ ብዝተሃንጸ ህንጻታት እተወቀበት፡ ንበጻሒ እትስሕብ ደሴት ኢያ፡፡ እዛ ደሴት ጀላቡን ማእከለዎት መራኽብን ክዕሸጋሉ ዘኽእል፡ ክልተ ጀቲ ትውንን፡፡ እቲ ሓደ ጀቲ ንኣገልግሎት ሓሬና ምህናጽ ጀላቡ፡ ዘገልግል ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ጀቲ ኣብ ልግስ ዝበለ ቦታ ዝተደኮነ ኮይኑ፡ ንሓይልታት ሓ/ባሕሪ ዝተገዝአ ኢዩ፡፡ ምህናጽ ጀላቡ ሓሬና፡ ክንዮ እቲ ቀንዲ ዕላምኡ፡ ከም መነሃርያ ሓገዝ ንኣልሸባብ ዘገልግለሉ እዋን ውን ኔሩ ኢዩ፡፡ ብትእዛዝ ሓላፊ ስለያ ምብራቓዊ እዚ ነበር ሌ/ኮ ግርማጽዮን የውሃንስ (ሃጸይነት)ን ብሓለፊ ውሽጣዊ ጸጥታ ዞባ ደ/ቀ/ባ ነበር ደብሩ ኪዳነ (ተኾሳተር)ን፡ ንተቓወምቲ ሶማል ዘገልግላ፡ ናይ ጣውላ ጀላቡ፡ ኣብ ሓሬና ከምዝጽገናን ክሳብ መደብ ስራሕ ዝወሃበን ከኣ፡ ምስ ካፒተናተን ኣብ ሓሬና ክጸንሓ ይግበር ነይሩ፡፡ ብድሕሪኡ ብበጣሕ ንብረት ምስ መጸ፡ ኣብቲ ናይ ሓይሊ ባሕሪ ጀቲ ተራጊፉ፡ ብኡ ንብኡ እተን ጀላቡ፡ ብጽልማት ግዒዘን ከምዝጸዓና ይግበር፡፡ እዚ ብኣዚዩ ጥንቁቕ ሚስጢር ክተሓዝ ኢሳይያስ ይእዝዝ ኔሩ፡፡ እተን ንኣልሸባብ ዝወሃባ ጀላቡ፡ ዓቢ ናይ መጽዓኒ ሳልቬታ ዘለወን፡ ብጠዋሉ ዝተስርሓ ኮይነን፡ ብየመናውያን ካፒተናት ከኣ ይምርሓ፡፡ እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት፡ ኣብ ኢንተርናሽናል መስመር ከም ገፈፍቲ ዓሳ የመናውያን ኣምሲልካ፡ ናብ ሶማል ንምሕላፍ ኢዩ፡፡ ኣብ ባሕሪ ኤርትራ ናይ ኤርትራ ባንዴራ ይግበረለን፡፡ ካብኡ ምስ ሓለፋ ከኣ፡ ናይ የመን ባንዴራ ተገይሩለን ብለይቲ ለይቲ ይጓዓዛ፡፡ ድሕሪ ዝተወሰነ እዋን ከኣ፡ ንብረት ኣብ ሶማል ኣራጊፈን ይምለሳ፡፡ እቶም ክብ ኢሎም ዝተገልጹ ኣባላት “ነብሰ ቅትለት”፡ ብዕለት 21 ጥቅምቲ 2008 ብዩሱፍ ኣብሳሜ ዝተብሃለ መራሕ ጋንታ ተመሪሖም፡ ብሓሌብ ኣቢሎም ናብ ሶማል ዝተልኣኹ ኢዮም፡፡
- ጉዳይ ሶማል ካብ ዞባ ሓሊፉ፡ ኣህጉራዊ ጠመተ ኣብ ዝረኸበሉ እዋናት፡ ኣብ ሞንጎ እቶም መሪሕነት ጉጅለ ዕጡቋት ኣልሸባብ፡ ምፍንጫል ተፈጢሩ፡፡ ንክልተ ዓመታት ዝኣክል፡ ኣብ ኣስመራ ኣብ ኢንትርኮንቲኔታል ሆቴል ሸናዕ ክብል ዝጸንሐ፡ ሸኽ ሸሪፍን ብጾቱን፡ ንኢሳይያስ ራሕሪሖም፡ ንዕርቂ ናብ ጁቡቲን ኢትዮጵያን ኣትዮም፡፡ ብኡ ንብኡ ኣብ ሶማል ዝነበሮ ተስፋታተት ማህሚኑ ተሪፉ፡፡ “ድሕሪ ማይ ናብ በዓቲ” ዝመረጸ ኢሳይያስ፡ 3ተ ዜጋታትና ኣብ ሶማል ምስተማረኹ ውን “ኣይንፈልጦምን” ክብል ኢዩ ተሰሚዑ፡፡ ኣታ መን ክሓፍረሉ! የለኹምን ዲኹም ኣባላት ሚኒስትሪ ዜና? ካልእ ይትረፍ ብማእከላይ ቤ/ጽ ሚ/ሪ ምክልኻል ዝዳሎ፡ ናይ መደብ “ዋልታ” ኣዳላዊ ዝነበረ፡ ዳርጋ ኩሉ ህዝቢ ዝፈልጦ ንጋዜጠኛ ሳልሕ ጋማ ከይተረፈ፡ “ኣይፈልጦን” ምባሉ ሃየንታ ዶ ኣይኮነን? ኩሉ ምስተፈደሖ ከኣ፡ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰለስተ ዓመታት እንሆ ኣንጻሮም ክዋጋእ ከምዘይጸንሐ፡ ንሓዱሽ ግዚያዊ መንግስቲ ሶማል “ከም ህጋዊ መንግስቲ ተቐቢልናዮ ኣለና” ኢሉ ብኣፈኛታቱ መግለጺታት ከውጽእን መግለጺታት ሓዘን ክልእኽን ተዓዚብናዮ ኣለና፡፡
- ኩሉ ዝመገዱ ኣባጓይላ ኢሳይያስ (A man of all destinations)፡ ሓደ ግዜ፡ ከም ብጻጸ ዝተነኽሰ ተመን፡ ካልእ ግዜ ከኣ ከም ኣንበሳ እንዳተለዋወጠ፡ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶታት ሃገርና፡ ካብ ዞባዊ ናብ ትሕተ ሃገራዊ፡ ካብ ምምልላእ ናብ ምጉድዳል፡ ካብ ሕብረት ናብ ምፍንጫል፡ ካብ ክልተኣዊ ናብ ጉጅላዊ ርክባት እንዳውረደ፡ ነታ ሃገር ምስ ሰሜን ኮርያ ክተመሳሰል ቀሲብዋ ኢዩ፡፡ ሕጂ ውን ሓድጊ እቶም ጉጅለታት ኣል ሸባብ ዝኾኑ፡ ከባቢ 30 ኣባላት ጉጅለ ኣልሸባብ ኣብ ዊዓ ብሎክ ሓልሓል ኣለው፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ኣብ ወትሃደራዊ ታዕሊም ኣባላት ኣልሸባብ ዝተሳተፉ እቶም ቀንዲ ሓለፍቲ ዝስዕቡ ኢዮም፡፡ 1. ሌ/ኮ ጀማል መሓመድ (ሓላፊ ማ/ስ/ፍሉይ ሓይልታት ዊዓ፡ 2. ካፒተን ተኹሉ ወልደስላሰ (ም/ሓላፊ ማ/ስ/ፍሉይ ሓይልታት ዊዓ) 3. ካፒተን ሮሞዳን ኣሕመድ (ኣዛዚ ብሎክ ሓልሓል) 4. ካፒተን በረኸት ሃይለ (ኣዛዚ ብሎክ ዓራግ)፡ 5. ካፒተን ሳልሕ ዑሞር (ኣዛዚ ብሎክ ፈንቅል) 6. ሳልሕ ብልዖ – ወዲ ብልዖ (ኣባል ብሎክ ሓልሓል) ‘ዮም፡፡
ኣብ 4ይ ክፋል ኣብ ሱዳን ዝተዋፈሩ ኣባላት ስለያን ዝተኻየዱ ስርሒታትን፡ ኣብ ታዕሊም ንየመናውያን ጥሩፋት ጉጅለታት ሑቲን ካልኦትን ዝምልከት ሓበሬታ ክፍንወልኩም ኢየ፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ሕጂ ውን ኣብ ውሻጠ ህግደፍ ኮይንኩም በቢእዋኑ ሓበሬታ ተስንቑኒ ሓለፍትን ካልኦትን ግዱሳት ዜጋታት ከየመስገንኩ ክሓልፍ ኣይደልን፡፡
ወደሓንኩም ንኹሉ ንምብጻሕ ሼርን ላይክን ኣይተውሕዱ፡፡


c: text/html

text:
ኣገባብ ጥርዓን ምቕራብ
(Göra en anmälan)
በቲ ናትና ኦርኒክ ጌርካ ጥርዓን ኣቕርብ
(Anmäl via vår blankett)
ነቲ ናትና ናይ ጥርዓን መቕረቢ ኦርኒክ ሓቲምካ ብምውጻእ፥ መሊእካ ብቤት ቡስጣ ወይ ብኢ-መይል ናብ "ቤትስልጣን ኣቤቱታ ኣድልዎ" (DO) ትልእኮ። እቲ ዚምላእ ኦርኒክ፡ ብቛንቋ ሽወደን ጥራይ ዝተዳለወ እዩ።
ናብቲ ዚምላእ ኦርኒክ (Till anmälningsblanketten)
ደብዳበ ጽሒፍካ ጥርዓን ምቕራብ
(Anmäl genom att skriva ett brev)
ናይ ጥርዓን ደብዳበ ጽሒፍካ'ውን ብቤትቡስጣ ወይ ብኢ-መይል ክትልእከልና ትኽእል ኢኻ። እቲ ናይ ጥርዓን ደብዳበኻ፥ ናትካን ናይቲ ጥርዓን ተቕርበሉ ዘሎኻን፥ እዞም ዚስዕቡ ሓበሬታታት ዘካተተ ክኸውን ይግባእ። ስም፡ ኣድራሻ፡ ቁጽሪ ቴሌፎን - ኢመይል ምስ ዚህሉ ድማ ዝበለጸ እዩ። እቲ ጥርዓን ብዛዕባ እንታይ ምዃኑ ብዝተኻእለ መጠን ብንጹር ከም ትገልጾ ግበር። ብቐዳምነት ክትገልጾ ዘድልየካ፥ እንታይ ከም ዘጋጠመ፡ መዓስ ከም ዘጋጠመ፡ መን ኣድልዎ ከም ዝፈጸመ፡ ከምኡ'ውን፡ ነዚ ኣድልዎ'ዚ ዚምልከቶ፡ ኣየናይ ካብቶም ናይ ኣድልዎ መሰረታት'ዩ ኢልካ ከም ትኣምን እዩ።
ጥርዓን ብዅሉ ቋንቋታት ኣቕርብ
(Anmäl på alla språk)
ብዅሉ ቋንቋታት ናባና ጥርዓን ክተቕርብ ትኽእል ኢኻ። ሽዑ ድማ ንሕና ናብ ቋንቋ ሽወደን ከም ዝትርጐም ክንገብር ኢና። ኣብ መብዛሕትኡ ጉዳያት፡ ንሕና ብቛንቋ ሽወደን ኢና መልሲ ንህብ።
ብቓል ዝቐርብ ጥርዓን
(Muntlig anmälan)
እንተ ደኣ ብገለ ምኽንያት፥ ደብዳበ ንምጽሓፍ ወይ ነቲ ናትና ኦርኒክ ንምምላእ ትጻገም ኴንካ፤ ብቓልካ ወይ ብኻልእ ኣገባብ ጥርዓንካ ክተቕርብ ትኽእል ኢኻ።
ንተወሳኺ ሓበሬታ ምሳና ርክብ ግበር (Kontakta oss för mer information).
ሓደ ዝቐረበ ናይ ጥርዓን ምልክታ፡ ህዝባዊ ሰነድ'ዩ
(En anmälan är en allmän handling)
ሓደ ናይ ጥርዓን ምልክታ ናባና ምስ ቀረበ፥ ሓደ መለለዪ-ቁጽሪ ተዋሂቡዎ ይምዝገብ። "ቤትስልጣን ኣቤቱታ ኣድልዎ" (DO) ሓደ መዝነት ዘሎዎ ቤትስልጣን ስለ ዝዀነ፥ እቲ ዝቐረበ ጥርዓን ህዝባዊ ሰነድ'ዩ ዚኸውን። እዚ ማለት ድማ፡ ዝዀነ ሰብ ቅዳሕ ናይቲ ጽሑፍ ይወሃበኒ ኢሉ ሓቲቱ ክረክብ መሰል ኣሎዎ። እንተዀነ ግን፡ ቅድሚ እቲ ቅዳሕ ናይ ሓደ ሰነድ ንደገ ምውጽኡ፥ ኵሉ ጊዜ ናይ "ምስጢራውነት ገምጋም" ንገብር ኢና። እዚ ማለት ድማ፡ ነቶም ኣብቲ ሰነድ ዘሎዉ ተኣፈፍቲ ሓበሬታታት ንድምስሶም ኢና።
ሓደ ናይ ኣድልዎ ጥርዓን ዘቕረበ ሰብ፥ ኣብ ልዕሊኡ መቕጻዕቲ ንኸየጋጥሞ፥ ማለት ሕነ ንኸይፍደ ሕጋዊ-ሓለዋ ኣሎዎ። እዚ ድማ ንኣብነት፡ ሓደ ወሃብ-ስራሕ፡ ኣብ ልዕሊ'ቲ ዘመልከተ ሰብ ናይ ስራሕ ጽዕነት ንኸይውስኾ ዚምልከት ክኸውን ይኽእል። እቲ ኣብ ልዕሊኡ ሕነ ምፍዳይ ዘጋጠሞ ሰብ፥ ናባና ጥርዓኑ ከቕርብ ይኽእል እዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ካብ ሰነዳት ታሪኽ
ሃብትኣብ ጽገ
እዚ ካብ ሎሚ ጀሚርና። ኣብ 8 ቀጻሊ ክፋላት እነውጽኦ ጽሑፋት። ካብቲ ጀርመናዊ ሃ. ሞለር ዘዳለዎ „ደሞክራስያዊት ረፑብሊክ ጀርመንን ኢትዮጵያን“ ስነዳዊ መጽሓፍ ዝተወስደ ኮይኑ። ብመሰረቱ ከኣ ኣብቲ ንስርዓት ደርጊ ካብ1977 ክሳብ 1989 ዝተዋህበ ወተሃደራዊ ደገፍ ዘተኮረ ኢዩ።። እዚ ኣብቶም ኣገደስቲ ዛዕባታት ብምትኳር። ካብ ጀርመን ናብ ትግርኛ ዝተተርጎመ መጽሓፍ። ዘብርሃልና። ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝሰገሮም ኣዝዮም ከበድቲ ብድሆታት ከምዝነበሩ ኢዮም፣
እዚ ብቐንዱ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራን ቃልሱን ዝተፈጸመ ውዲት ናይ ሓንቲ ሽዑ ከም ሃገር ዝነበረት ምብ/ጀርመን ኢዩ።። እዚ ግን ኣካል ናይ’ቲ ዓለማዊ ውዲት ኢዩ።። እቲ ምንታይ ኣብቲ ንሰውራ ኤርትራ ንምጭፍላቕ ዝግበር ዝነበረ ውዲታት። ሰፊሕ ዝርገሐ ከምዝነበሮ ዝፍለጥ ኢዩ፣ እዚ ከም ኣብነት ዝውሰድ ውዲት ምብ/ጀርመን። ክሳብ ክንደይ ሰፊሕ ከምዝነበረ። ኣብዚ መጽሓፍ ከም ዝተገልጸ። „እቲ ጠቕላላ መጠን ናይ’ቲ ምብ/ጀርመን ካብ 1977 – 1989: ንኢትዮጵያ ዝሃበቶ ወተሃደራዊ ሓገዝ ክግመት ደኣ’ዩ ዝኽእል እምበር: እቲ ልክዕ መጠን ብኣሃዝ ክወሃብ ኣይከኣልን ኢዩ:: ምኽንያቱ: ብልክዕ መጠኑ ስለዘይተሰነደ ኢዩ፣“ እቲ መጽሓፍ ቀጺሉ ቃልሲ ኤርትራ ነዚ ኹሉ ኣንጻሩ ዝተኻየደ ፈተነታት ስዒሩ። ብዛዕባ ዓወቱ ክገልጽ ከሎ „ነጻነቶም ዓቂቦም ጥራይ ዘይኮነ ከኣ: ኣብ 1993 ረፈረንዱም ብምክያድ ዳርጋ ብሓደ ድምጺ ንነጻነት ብምድጋፍ: ልኡላዊት ሃገር ኣቚሞም ኢዮም:: ነዚ ምዕባለ’ዚ ብምዕዛብ:ፎልከር ማቲስ „እዚ ኣመጻጽኣ ሃገረ ኤርትራ ዘርእየና: ሓንቲ ሃገር ብዘይ መንግስቲ ብዘገምታ ብምዕባይ: ልኡላዊት ሃገር ናይ ምትካል ሸቶኣ ክትወቅዕ ከምእትኽእል ኢዩ::“ክብል ገሊጹ፣
ትርጉም። ሃብትኣብ ጽገ
ቀዳማይ ክፍሊ
መጠን ዘይብሉ ምሕብሓብ ንስርዓት መንግስቱ
1. ጻውዒት መንግስቱ:-
ኣብ 12.7.1977 ኣቦ-ወንበር ደርግ: መንግስቱ ሃይለማርያም ብዝገበረሎም ዕድመ መሰረት: ኣምባሳደራት ማሕበርነታውያን ሃገራት ምስኡ ሓበራዊ ኣኼባ ኣካይዶም:: ኣብቲ ኣኼባ መጀር ብርሃነ ባየህ (ኣባል ደርግ): ከምኡ’ውን መጀር ዳዊት ወልደግዮርጊስ (ጸሓፊ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት) ዝተረኽብሉ ኮይኑ:መንግስቱ ብዛዕባ ወተሃደራዊ ኩነታት መንግስቲ ኢትዮጵያ መግለጺ ሂብዎም::
እሱ ኣብ መግለጺኡ: „ሰውራ ኢትዮጵያ ብተዛማዲ ኣብ ሓጺር ግዜ ዓበይቲ ዓወታት ከምዘመዝገበ ሓቢሩ:: እቲ ኣረጊት መስፍናዊ ስርዓት ተሓምሺሹ:: እቲ ቁጠባዊ ስርዓት ንምልዋጥ ከኣ ዓበይቲ ጻዕርታት ተኻይዶም:: እቲ ሰውራ ክሳብ ሕጂ ኣብ ምጥቃዕ ይርከብ ነይሩ:: ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን እቶም ናይ ውሽጥን ወጻእን ኣድሓርሓርቲ ወገናትን ሓይልታትን ብምውህሃድ: ነቲ ሰውራ ክሓንቅዎ ይጽዕቱ ኣለዉ::“ ኢሉ።
መግለጺኡ ብምቕጻል: „ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ተነጸልቲ: ሓይልታቶም ብሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ ጥራይ ዘይኮነ: ካብ ምዕራብ ጀርመን ብዝረኸብወን ድሩዓት መኻይን ዝርከበኦ: ዘመናዊ ኣጽዋር ወኒኖም ኣለዉ:: ኣብዚ እዋን’ዚ ዓበይቲ ውግኣት ይካየዱ ኣለዉ:: ካብ ከተማ ከረን ክንወጽእ ተገዲድና ኣለና:: እቶም ተነጸልቲ ኣብ ኩሉ መዳያት ናብ መጥቃዕቲ ተሰጋጊሮም ይርከቡ:: ሱዳን ብወገና ሰራዊት ግብጺ ዝሓቖፈ ብዙሕ ሰራዊታ ኣብ ዶብ ኣጸጊዓቶም ትርከብ:: ኣብ ሰሜንን ሰሜናዊ ምዕራብ መሬት ኢትዮጵያ: ንኢትዮጵያዊ ደሚክራስያዊ ሕብረት (EDU) ትድግፍ ኣላ:: ኣብ ኣውራጃ ወለጋ ከኣ ከበድቲ ውግኣት ይካየዱ ኣለዉ::“
„ሶማልያ: ኣብ ደቡብ ዘሎ ንጥፈታታ ብምሕያል ንኦጋዴን ክትጎብጥ ትፍትን ኣላ:: ካብ ሶማልያ ተበጊሶም ዝነጥፉ ኮማንዶታት: ድልድላት: መንገዲ ባቡራት ኣዕንዮም: ብዙሕ በርጌስ ህዝቢ ቀቲሎም ኣለዉ:: እዞም ሓይልታት’ዚኦም: ነዚ ንጥፈታት’ዚ ከካይዱ: ብሕብረት ሶቭየትን ካልኦት ማሕበርነታውያን ሃገራት ዝተዋህቡ ኣጽዋር ይጥቀሙ:: ካብ መሬት ናብ ኣየር ዝውንጨፉ ሚሳይላት ይውንኑ:: ሓይልታት ሶማል ዛጊት 100 ኪ.ሜ. ናብ ውሽጢ መሬት ኢትዮጵያ ኣትዮም ይርከቡ:: ኣብዞም ዝተጠቕሱ ቦታታት: እቲ ሚዛን ሓይሊ ንረብሓ መድሓርሓርቲ ሓይልታት ተለዊጡ ይርከብ:: ሰውራ: ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኣዝዩ ተነቃፊ መድረኽን ኣብ ምክልኻልን ኣትዩ ኣሎ::“
ብንጥፈታት ናይ’ዞም ሓይልታት’ዚኦም ተተባቢዖም: ብፍላይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘለዉ ኣድሓርሓርቲ ንጥፈታቶም የሐይሉን: ንሰውራውያን ካድራት ከኣ ይቕንጽሉን ኣለዉ:: ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጥራይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ 4 ካድራት መራሕቲ ቀበሌታት ተቐቲሎም:: ናይ ሶቭየት ባህላዊ ማእከልን: ኣብ ማሕበር ኢትዮ-ሶቭየት መጥቃዕቲ ተፈጺሙ:: እቲ ስርዓት: ነቲ ኩነታት ንረብሓ ሰውራ ክቕይሮ ይጽዕር ኣሎ:: እቲ ቃልሲ ግን ኣንጻር’ዞም ዝተጠቕሱ ጸላእቲ ጥራይ ዘይኮነ: ኣንጻር ግዜ’ውን ኢዩ:: ዝኾነ ዓይነት ሓገዝ ይድለ ኣሎ:: ማሕበርነታውያን ሃገራት: ነዚ ገጢሙና ዘሎ ጸገማት ክንሰግሮ ምእንቲ: ንሰውራ ኢትዮጵያ ሓገዘን ክቕጽላ ተስፍኡ ገሊጹ::


text:
አስተንትኖ ቃል ኣምላኽ ግንቦት – 15.2018
ዮሓ.17:1-11
ነቶም ኢየሱስ ነዚ ምስ ተዛረበ አዕይንቱ ናብ ሰማይ ቓሕ አቢሉ ኸምዚ በለ፦ “ ኦ አቦ! እንሆ እታ ሰዓት በጺሓ እያ። ወልድ ምእንቲ ኼኽብረካስ ንወድኻ አኽብሮ። ነዞም ምእንቲ ኹላቶም ናይ ዘለዓለም ሕይወት ምእንቲ ኺህቦም ንእኡ አብ ልዕሊ ኹሉ ወዲ ሰብ ሥልጣን ሂበካዮ ኢኻ። ናይ ዘለዓለም ሕይወት ከአ፥ አምላኽ ሓቂ ንስኻ በይንኻ ምኻንካን እቲ ዝለ አኽካዮ ኢየሱስ ክርስቶስ ምኻኑ፥ ምፍልጥ እዩ። አነ ነቲ ኽገብሮ ዝሃብካኒ ግብሪ ፈጺመ አብ ምድሪ አኽቢረካ ኢየ። ኦ አቦይ! ሕጂ ድማ በቲ ዓለም ከይተፈጥረት አባካ ዝነበረኒ ኽብሪ አኽብረኒ። ነቶም ካብ ዓለም ዝሃብካኒ ሰባት ስምካ ገለጽኩሎም። ናትካ ነበሩ፥ ንአይ ሃብካኒ፥ ቃልካውን ሓለዉ። እቲ ዝሃብካኒ ዘበለ ኹሉ ኻባኻ ምኻኑ ሕጂ ፈለጡ።እቲ ዝሃብካኒ ቓል ሃብክዎም፥ ንሳቶምውን ተቐበልዎ። አነ ኻባኻ ከም ዝወፃእኩ ድማ ብሓቂ ፈለጡ፣ ንስኻ ኸም ዝለ ኣኽካኒውን ኣመኑ። ኣነ ምእንትኦም እልምን ኣሎኹ። ናትካ እዮም እሞ ምእንቲ እዞም ዝሃብካኒ እምበር ምእንቲ ዓለምሲ ኣይልምንን ኢየ። ኩሉ ናተይ ናትካ እዩ፥ እቲ ናትካውን ናተይ ኢዩ፥ አነውን አብአቶም ከበርኩ። ደጊም አነ አብ ዓለም አለዉ፥ አነውን ናባኻ እመጽእ አሎኹ። ኦ ቕዱስ አቦ! ነቶም ዝሃብካኒ ኸማና ሓደ ምእንቲ ኪኮኑ ብስምካ ሓልዎም።


text:
ወታሃደራዊ ሓይልታት ዚምባብወ ነታ ሃገር ድሕሪ ምቁጽጻሮም ንመጀመርያ ጊዜ ትማሊ ሰንበት መደረ ዘስምዑ ወዲ 93 ዓመት መራሒ እታ ሃገር ፕረዝደንት ሮበርት ሙጋበ “ ዓንድታት እታ ሃገር ሕጂ’ውን ተግባራዊ እዮም” ክብሉ ነቲ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ዝኻየድ ሃገራዊ ባይቶ ፓርቲኦም ከምዝመርሑን መዝነቶም ከምዘይለቑ ኣፍሊጦም።
ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዚምባብዊያን ቀዳም ሕዳር 18 ናብ ጎደናታት ዋና ከተማ ሃራረ ብምውጻእ ን37 ዓመታት ነታ ሃገር ዝመርሑ ፕረዝደንት ሙጋበ ካብ መዝነቶም ክለቑ ጠሊቦም እንተኾነ ትማሊ ሰንበት ናይ ቴሌቭዥን መደረ ዘስምዑ ብዕድመ ዝደፍኡ መራሒ ዚምባብወ ካብ መዝነቶም ከምዘይለቑ ብኣንጻሩ ነቲ ናይ ወርሒ ታሕሳስ ባይቶ ፓርቲኦም ክመርሑ ምኳኖም ገሊጾም።
“ምዱብ ኣኼባ ባይቶ ድሕሪ ቁሩብ ሰሙናት ኽካየድ እዩ። ነቲ መስርሕ ድማ ክመርሖ እየ፡ ኣብ ዓይኒ ህዝቢ ንውጽኢት እዚ ኣኼባ ዘትሕት ወይ ኣብ ኣብ ሓደጋ ዘእትው ዝኾነ ዝተወጠነ ስጉምቲ ድማ ኣይክንማረኽን ኢና።”
ይኹን ደአ እምበር ማእከላይ ኮሚቴ እቲ ፕረዝደንት ሮበርት ሙጋበ ቅድሚ 37 ዓመት ዝመስረትዎ ፓርቲ ዛኑ ፒ ኤፍ ፕረዝደንት ሮበርት ሙጋበ ክሳብ ፍርቂ መዓልቲ ሶኑይ ካብ መዝነቶም እንተዘይለቒቆም ክሲ ክምስረት ምኳኑ ኣፍሊጡ’ሎ። እቲ ኮሚቴ ወሲኹ ሮበርት ሙጋበ ብምክትሎም ኢመርሰን ማናግዋ ከምዝትኽኦም’ውን ሓቢሩ’ሎ።
ወታሃደራዊ ሓይልታት ዜምባብወ ዝሓለፈ ሰሙን ነታ ሃገር ድሕሪ ምቁጽጻሮም ንፕረዝደንት ሮበርት ሙጋበ ኣብ ማሕዩር ገዛ ዝጸንሑ ኮይኖም፡ እዚ ናይ ትማሊ ሰንበት መደረ ድሕሪ ምስ ወታሃደራዊ መራሕቲ እታ ሃገር ዘካየድዎ ዘተ ዝሰዓበ ምኳኑ ተገሊጹ’ሎ።
ላቭሞር ማዱኩ መምህር ሕጊ ኣብ ዚምባብወ ዩኒቨርሲቲ እዮምም፡ ንሶም እዚ መስርሕ ሕጊ ነዊሕ፡ ዝተሓላለኸን ጥንቃቐ ዝሓትት መስርሕ እዩ፡ ምክንያቱ እቲ ሰብ ሞያ ሕጊ ነቶም ዘይፍትው መራሒ ብክልተ ሲሶ ኣብዝሓ ድምጺ ክስዕሩ ዝወሃብ ድምጺ ንላዕሊ ዝኸይድ መስርሕ እዩ ይብሉ።
ንሶም ብተወሳኺ ክሲ ክንብል ከለና መጋባእያ ማለት እዩ ኣብ መጋባእያ ድማ ክሱስ ንምኽልኻል ክትዕ ከቕርብ ከምዝኽእል ኣብ ግምት ክኣትው ኣለዎ እዚ ድማ ብሓጺር ናይ ጊዜ ገደብ ክኸውን ዘይኽእል እዩ ኢሎም።
ማዱክ “ በቲ ዝብልዎ ክሲ እንተተከሲሶም እሞ ገበነኛ ኮይኖም እንተተረኺቦም፡ ንኣብነት ኣብ ክስታት ገበን ኣንጻር ሰብኣዊነት ንዕኦም ጥራይ ዘይኾነ ንምሉእ ፓርቲ ዛኑ ፒ ኤፍ ዘቓልዕ እዩ። እዞም ዝኸሱ ዘለው ሰባት ኣብ ሓደ እዋን ተጠቐምቲ እቲ መሪሕነት ዝነበሩ ከምዝነበሩ’ውን ኣብ ግምት ምእታው የድልይ እዩ” ይብሉ።
ዋላ’ኳ ንሮበርት ሙጋበ ንምኽሳስ ኣብ ግምት ዝአትው ብዙሕ ረቛሒታት እንተለው ብዙሓት ዜጋታት እታ ሃገር ግን ኣብ ቀረባ እዋን ናብ ጎደናታት እታ ሃገር ብምውጻእ ሮበርት ሙጋበ መዝነቶም ክለቑ ይሓቱ ኣለው።
ሓላፊ ማሕበር ገዳይም ኩናት ክሪስ ሙትስቫንጋዋ ሎሚ ሶኑይ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ተቓውሞታት ክቕጽሉ ምኳኖምን ማሕበሮም ድማ ነቲ ስጉምቲ እቲ ወታሃደራዊ ሓይሊ ሕጋዊነት ንምሃብ ክሳብ ቤት ፍርዲ ክበጽሑ ድልው ምኳኑ ይገልጹ።
ፕረዝደንት ሮበርት ሙጋበ ድሕሪ ነጻነት ዚምባብወ ካብ ብሪጣንያ ነታ ሃገር ክመርሑ ዝጸንሑ ኮይኖም ፡ ነታ ሃገር ሓንቲ ካብ ዝደኸዩ ሃገራት ዓለም ክትኸውን ጌሮምዋ’ውን እዮም። መሪሕነቶም ብውልቀመላኺነትን ብልሽውናን ዝልለ ኮይኑ መዝነቶም ንበይኖም ብምሓዞም ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም ፓርቲ ኣፈላላይ ከምዝፈጠረ ይግለጽ። ጠንቂ እዚ ኣብ ዝምባብወ ዝተፈጥረ ኩነታት ሮበርት ሙጋበ መዝነት ምኽትል ፕረዝደንት ንበዓልቲ ቤቶም ንምሃብ ንምክትሎም ድሕሪ ምብራሮም ዝሰዓበ ምኳኑ ይፍለጥ።


text:
ዜና ኤርትራ
ምልሻ ጃንጃዊድ፣ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ሓቲቱ
Radio Erena: 29 April 2018
ሱዳናዊ ጉጅለ ሚልሻ ጃንጃዊድ፣ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ገንዘብ ሓገዝ ሓቲቱ።
እቲ ብምጽናት ደቂ ሰብን ገበናት ኲናትን ዝኽሰስ ጉጅለ፣ ካብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ናብ ኤውሮጳ ክሰግሩ ንዝሕልኑ ስደተኛታት ኣብ ዶብ ሱዳንን ሊብያን ብምኽታር ንቑጽሪ ዋሕዚ ስደተኛታት ከምዘጉደለ ብምጥቃስ፣ ኣምሳያኡ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ፋይናንስያዊ ሓገዝ ክወሃቦ ከምዝግባእ ይገልጽ።
እዚ ስሙ ናብ ‘ሓይልታት ህጹጽ ረዲኤት’ ዝቐየረ ጉጅለ ምልሻ፣ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ካሕሳ ዝሓትት ዘሎ፣ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣባላቱ ኣብ ዶብ ሊብያን ሱዳንን ኣዋፊሩ ስደተኛታት ኣብ ምኽታር ተጸሚዱ ኣብ ዘሎ እዋን’ዩ።
ኤርትራ፣ ብናጽነት ፕረስ ንተኸታታሊ 10 ዓመታት ኣብ ድሕሪት ተሰሪዓ
Radio Erena: 27 April 2018
ኤርትራ፣ ብናጽነት ፕረስ ኣብ ድሕሪት ከምእትስራዕ ሓድሽ ጸብጻብ ጋዜጠኛታት ብዘይዶብ ኣመልኪቱ።
እቲ ኣብ ፓሪስ ዝመደበሩ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ፣ ካብ 180 ሃገራት ዓለም፣ ኤርትራ፣ ንሰሜን ኮርያ ጥራይ በሊጻ፣ ኣብ መበል 179 ከምእትስራዕ ኣገንዚቡ።
ኣብ ኣፍሪቃ'ውን ብናጽነት ፕረስ ድሕሪ ኩለን ሃገራት ተሰሪዓ እትርከብ ኤርትራ፣ ጋዜጠኛታት ብምእሳርን ሃለዋቶም ብምጥፋእን ግኑን ስም'ዩ ዘለዋ።
ብፍላይ ኣብ2001፣ ዝተኣስሩ ብውሕዱ 11 ጋዜጠኛታትን ኣሰናዳእቲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን፣ ካብ ዝተኣስሩላ ዕለት ክሳብ እዚ እዋን'ዚ 17 ዓመታት ዝኾነ ደሃይ ከምዘይብሎም ይፍለጥ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ምስጓግ ስደተኛታት ደው ከምዝበሎ ኣፍሊጡ
Radio Erena: 26 April 2018
መንግስቲ እስራኤል፣ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ ንግዴታ ስደተኛታት ኤርትራን ሱዳንን ናይ ምስጓግ መስርሕ ደው ከምዘበሊ ኣፍሊጡ።
እቲ መንግስቲ፣ ብ24 ሚያዝያ ንላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ነቶም ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ስደተኛታት ንምስጓጎም ምስ ዝኾነ ሃገር ስምምዕ ከምዘይብሉ ብምርግጋጽ፣ እቲ መደብ ደው ከምዝበለ'ዩ ገሊጹ።
ብሰንኪ'ዚ ናይ ምስጓግ መደባት፣ ግዝያዊ መንበሪ ፍቓድ ወይ ቪዛ ተኸትኪሎም ዝጸንሑ ብዙሓት ኤርትራውያንን ሱዳናውያን፣ ቪዝኦም ክሕደሰሎም ምዃኑ ምንጭታት ካብ እስራኤል ይጠቕሱ።
ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ስደተኛታት ብተደጋጋሚ ከቕርብሉ ብዝጸንሑ ክስታት፣ እቲ መንግስቲ ኣብ ሳህሮኒም ኣሲሮም ዝጸንሐ ኩሎም ስደተኛታት ክፈትሕ ከምዝተገደደ ዝዝከር'ዩ።
"ኤርትራ ብሕሉፍ ምልኪ እትመሓደር ሃገር'ያ" ክፍሊ ጉ/ ወጻኢ ኣመሪካ
Radio Erena: 26 April 2018
"ኤርትራ ብሕሉፍ ምልኪ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ እትመሓደር ሃገር'ያ" ክብል ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ገሊጹ።
እቲ ክፍሊ ነዚ ዝገለጸ፣ ንዓመታዊ ጸብጻብ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኣመልኪቱ ብ23 ሚያዝያ ኣብ ዝዘርግሖ ሰፊሕ ጸብጻብ'ዩ።
ኣብቲ ሰፊሩ ዘሎ 25 ገጻት ዘለዎ ጸብጻብ፣ ኣብ ኤርትራ እቶም መሰረታውያን ዝብሃሉ መሰላት ክግሃሱ ምርኣይ ልሙድ ምዃኑ ኣስሚርሉ።
ዜጋታት ኤርትራ ብሃውሪ ክእሰሩ፣ ናብ ቤት ፍርዲከይቀረቡ ወይ ጉዳዮም ሕጋዊ መስርሕ ከይተኸተለ ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ክበልዩን ደሃዮም ክጠፍእን ተደጋጋሚ ዝርአ ፍጻሜታት ምዃኑ ዝጠቐሰ ጸብጻብ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፣ ኣብ ርእሲኡ'ውን ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ግዱድ ዕስክርና፣ ናጻ ናይ ጉልበት ምዝመዛን ዝኣመሰሉ ተርእዮታት ጠንቂ ስደት እታ ሃገር ይኾኑ ምህላዎም ኣገንዚቡ።
ልኡኽ ፈረንሳ፣ ኤርትራውያን ተዓቝቦምሉ ናብ ዘለው መዓስከራት ሱዳን ይበጽሕ
Radio Erena: 25 April 2018
ወኪል መንግስቲ ፈረንሳ፣ ኤርትራውያን ስደተኛታት ተዓቝቦምሉ ናብ ዘለው መዓስከራት ምብራቕ ሱዳን ከምዝበሐ ዲፕሎማስያውን ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ብፍሉይ ልኡኽ ፈረንሳ ኣብ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ስቴፋን ግሩምበርግን ኣምባሳደር ፈረንሳ ኣብ ሱዳን ኢማኑዌል ብላትማንን ዝመርሐ ወኪል፣ ብ23 ሚያዝያ ኣብ መዓስከራት ሸገራብን ወዲ ሸሪፈይን ድሕሪ ምብጻሕ፣ እቶም ኤርትራውያን ዘለውዎ ናብራን ኩነታትን ብምዕዛብ ምስ ሓያሎ ካብኣቶም ተዘራሪቡ።
ኣብዚ መዓስከራት ንዝርከቡ ስደተኛታት ሰብኣውን ካልእ ዝተፈላለየ ሓገዛትን ክትገብር ዝጸንሐት ፈረንሳ፣ ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ከውይሕዙ ብዛዕባ ዘሎ ተኽእሎታት ብቀጻሊ ክትዛረበሉ ጸኒሓ'ያ።


text:
“ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ካርቱም ሱዳን ዝነበረ ዓብደላ ኣደም፣ ህዝቢን መንግስቲን ኤርትራ ዘሰከምዎ ሓላፍነት ክሒዱ ሃዲሙ ኣሎ።” ኣብ ኣጋ መወዳእታ ዓመተ-2002 ብረድዮ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ዝተቓልሐ ዜና ኢዩ ዝነበረ። ‘ሕሞር ካብ መዓር ክምቅር ክብል መጸጸ’ ከም ዝበሃል፣ ኣንቱም ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝለኣኸኩም…ካብ ህዝቢ ኤርትራ ክትጎርሑ ክትብሉስ ያኢ ተኸሺሕኩም እምበር።
ኣምባሳደር ዓብደላ ኣደም እነሃ እምበኣር እታ ብድሕሪ ኣቶ መስፍን ሓጎስ ትልጎም ዘላ ምንሽር ህዝቢ ኤርትራ ናባኻ ኢያ ክትቀንዕ። ካብ ዓመተ-2000 ክሳብ’ዚ ዓመት እዚ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ክንደይ ኣምባሳደራትን ዲፕሎማትን ሃዲሞም ክነሶም፤ እታ ጥበበኛ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ግን ኣይተዛረበትሎምን። ግርም’ዶ ኣሎና ኣቶ ዓብደላ? እምበኣር ኣብ ዝቕጽሉ ክፋላት የራኽበና። ቅድሚኡ ግን ገለ ነገር ክትዛረብ ተስፋ ንገብር። ኣብ መበል 13 ክፋል ጽሑፍና ኣብቲ ብ Word ዝተሰደደን ብ PDF ዝተሰደደን ጽሑፍ ክነጻጸር እንከሎ ናይ ገለ ቃላት ጉድለት ነይሩ ኢዩ’ሞ ኣቐዲምና ይቕሬታ ንሓትት። እቲ እሩም ጽሑፍ ድማ PDF ፋይል ኢዩ።
ቅድም ከምቲ ልሙድ ሰላምታ ኢዩ ዝግባእ ነይሩ’ሞ፣ ዓቢ ሰላምታ ንዓኹም ይኹን። ሰላም! ደሓንዶ ቀኒኹም፣ ኣለና ምሳኹም…። ካብ ንግሆ ትልሚ ዘርኢ ክርዳድ ዝተለመ ስሱዕን ክሒዳን ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ (ኣባ ጎብየ) ደቀ-መዛሙርቱን ዓቀይቶት ህግደፍን ደቂሶም ይሓድሩ የለዉን።
ንግሆን ምሸትን ኣብ ቅድሚኦም ዝቕጀል ህድማ ጥራይ ኢዩ። ህግደፍ ኣብ ጉንዲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝተቐልቀለት ጫለዳ ድኣ’ምበር ካብ ናይ ገዛእ ርእሳ ዘርኢ ዝቦቐለት ተኽሊ ኣይኮነትን። ህግደፍ ከም ዋዛ ዘይኮነስ፣ ኮነ ተባሂሉ ብመደብ “ኤርትራ” ዝብል ቃል’ውን የብላን። ህግደፍ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾብለለት ሓኽሊ ድሙ ደኣ’ምበር ዋና ገዛን መርዓት ጓል ሔማን ኣይኮነትን።
ጫሌዳ ፍረ ስለዘይብሉ፣ ህግደፍ ’ውን ብዘይካ ክርዳድ ፍረ ከተውጽእ ዘይትኽእል ጭደል ፍጥረት ኢያ። ከምቲ ኣብ ዝሓለፉ ክፋላትና ብንጹር ዝተሓበረ፣ ሕጂ’ውን ኣብዚ ብተደጋጋሚ ክበርህ ዝግበኦ ኣብ መንጎ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን፣ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ኢዩ። ደጋጊምካ ክጥመት ዝግበኦ ጉዳይ ኢዩ። ኣብታ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ከተሳፍር ኢያ ኢልና እንጽበያ ናይ ተስፋ መርከብና፤ ንሓቀኛ ድሕረ-ባይታን ታሪኽን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጭቡጥ ግምት ኣእቲኻ፤ ካብ ኩሉ ብሄራት…ሃይማኖታት…ኣውራጃታት…ውድባት ማሕበራውያን ሓይልታት ወ.ዘ.ተ…ብንጹር ቅዋምን መትከላዊ ኣረኣእያን ዘሳትፍ ክኸውን ይግባእ።
እንተ ውድቀት ስርዓተ-በጋሚንዶ ህግደፍ ኣኺሉ ኢዩ። ስለዚ መፍቶ ጨካናት ጎሓላሉ ህግደፍ ከይንኸውን ካብ ሎሚ ኣከያይዳና ከነጽሪ ይድወል ኣሎ። ብሰንኪ ፕረ. ኢሳይያስ ኣብ መንጎና ክዘርኦ ዝጸንሐ ክርዳድ፣ ጨው ከይንፈሪ የሰክፍ ኢዩ’ሞ፣ ኣከያይዳና ነስምር። ሰዓቱ ይኣክል ኣሎ። ሃገራዊ ነጋሪት ይስማዕ ኣሎ። ደወል ተስፋ…ደወል ራህዋ። ‘ገገዛኹም ኪዱ ሓዊ ኣጓጉዱ’ ከም ዝበሃል፤ ሎሚ ንዝዓነወት ሃገርና እንሃንጸሉ፣ ንዝሓዘነ ህዝብና እንድብሰሉን ካብ ንድየት ናብ ትሕዞ እንሰጋገረሉን ሰናይ ግዜ ይመጽእ ኣሎ። ስለዝኾነ፣ ካብቲ ኢሳይያስ ዝተለሞን ዝዘርኦን ክርዳድ፣ ስርናይ ንፈልየሉ ግዜ ሎሚ ይኹን!
ሃገርና ኤርትራ ብሰንኪ ፋሉላዊ ኣከያይዳን ሜላን ፕረ. ኢሳይይስ ኣፈወርቂ፣ ናብ ሃው ዝበለ ጸድፊ ክትሽመም ጸኒሓ ኢያ። ስርዓት ህግደፍ ባንዴራ ዝተኸለ ሽፍታ’ምበር ብሕጊን ሰብኣዊ ስነ-ምግባርን ዝቕየድ ሰልፊ ኣይኮነን። ብዘይካ ዶላር ካልእ ኣብ ቅድሚኡ ዝረኣዮ ጉዳይ ድማ የለን። ከም እንዝክሮ ኣብ ወርሒ መስከረም 2007 ዓ.ም. ካብ ኣውስትራልያ ናብ ሱዕድያ ዝኣትዋ ዝነበራ ዓሰርተታት ኣሽሓት ኣባጊዕ፣ ኣብ ጥቓ ጂዳ ምስ በጽሓ ተላጋቢ ሕማም ከም ዝኣተወን ተረጋጊጹ ነበረ። ፍሉያት ናይ እንስሳ ዶክተራት ካብ ዓዲ እንግሊዝ ተላኢኾም ነቲ ለበዳ ሕማም ምስ ኣረጋገጹዎ ከኣ፣ እተን ኣባጊዕ ናብ ባሕሪ ከይድርበያ፣ ብቐጥታ ናብ ኣውስትራልያ ክምለሳ ወይ’ውን ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ተራጊፈን ሓዊ ንክነዳ ሞያዊ ምኽሮም ለገሱ።
ሽዑ ንሽዑ መንግስቲ ኣውስትራልያ “ነዘን ሕሙማት ኣባጊዕ ናብ መሬታ ኣራጊፋ እተንድደን ሃገር እንተላ፣ ሓደ ሚልዮን ዶላር ክንህብ ድሉዋት ኢና” በለት። ኩላተን ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ተሓቲተን ከኣ ኣበያ። ነውራማት መራሕቲ ህግደፍ ግን ነተን ሚልዮን ዶላር ክወስዱ ክብሉ ነቲ ስራሕ ተቐበሉዎ። ሕሙማት ኣባጊዕ ዝጸዓነት መርከብ ኣውስትራልያ ከኣ ናብ ወደብ ባጽዕ ተጸግዐት። ከይሓፈሩ ድማ ብመራኸቢ ብዙሓን፦ “ሓካይምና ናብ ባጽዕ ወሪዶም ነተን ሕሙማት ዝተባህላ ኣባጊዕ ምስ መርመሩወን ዝኾነ ዓይነት ሕማም ኣይጸንሐንን። ስለዚ እዘን ጥዑያት ኣባጊዕ ናብ ሙሉእ ሰራዊት ሓይልታት ምክልኻል ክከፋፈላ ኢየን” በሉ።
ንዕቀትን ኣሽካዕላልን ንህዝቢ ኤርትራ መለለይኡ ዝኾነ ፕረ. ኢሳይያስ፣ ነቶም መንገደይ ከስተብህሉ ይኽእሉ’ዮም ዝበሎም ካብ ግዜ ሰብዓታት ኣጽኒተዮም’የ ኢሉ’ኳ መጽሓፍ ሳጥናኤል እንተጠቕዐ፤ ንመንገዱን ክፍኣቱን እንፈልጥሲ ኣለና! ኣባጊዕ ናብ ጋሕቴላይ ተኾመራ፣ ንመዓልቲ ኣስታት ሓደ ሽሕ ክሞታ ምስ ጀመራ ከኣ ብህጹጽ ብመካይን ጸጽዒኖም ናብ ዕዳጋታት ኩለን ከተማታት ኤርትራ እናወሰዱ ሸጥወን።
ሽዑ ብዙሕ ሕማም ውጽኣት ዝሓመመ ህዝቢ ከም ዝነበረ ዚዝከር ኢዩ። እዚ ነውራም ሕጊ ኣልቦ ስርዓት ህግደፍ፣ ካብ ግዜ ናጽነት ክሳብ’ቲ ብዕላማ ዘባርዖ ኲናት ባድመ፤ ኣብ ሱዳን… ኢትዮጵያ… ኮንጎን ሃገራት ዓበይቲ ቀላያትን ዝገብሮ ዝነበረ ዓቢ ናይ ዶላር፣ ብረትን ኣልማዝን ኮንትራባንድ ወፍሪ ከም ዝነበሮ መን ክርስዖ! እቲ ንክእመን ዘጸግም ግን፣ መንግስቲ ባንዴራ ዝተኸለ ክነሱ ኣብ ምዝራእን ምሻጥን ሓሺሽ ምውፋሩ ኢዩ። ኣብ ምጽሓፍ ምስጢራተ-ኢሳይያስ፣ ግዜ ክሳብ ዝበስል ክእመኑ ኣይክእሉን ኢዮም ኢልና ዝገደፍናዮም ጉዳያት’ኳ ኣለዉ።
እቲ ብኩላተን ሃገራት ዓለም ኩኑን ዝኾነ መሸጣ ዕጸ-ፋርስ እምበኣር ካብ ቅድሚ ሸሞንተ ዓመታት ኣትሒዙ ብስርዓት ህግደፍ ኣብ ፋጌና ዝተባህለ ሰሜናዊ ባሕሪ ተዘሪኡ ኣሎ። ብዛዕባ እዚ ካብ ከተማ ኣስመራ ኣስታት 50 ኪ.ሜተር ርሕቀት ዘለዎ፤ ኣብ ከባቢ ፍልፍል፣ “ፋጌና” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ፍሉይ ቦታ ተዘሪኡ ዘሎ ዕጸ-ፋርስ ንምርግጋጽ ንደቂ እቲ ከባቢ ማለት ሞግኦ፣ ሳቡርን ወኪን ንዝፈልጡ ሰባት ምውካስ ጥራይ ኢዩ ዘድሊ። ዕጸ-ፋርስ ፋጌና ብፍሉያት ወተሃደራት ኢዩ ዝሕሎ። እቶም ወተሃደራት ፍሉይ ሓለፋ ዘለዎም ክኾኑ እንከለዉ ኣብ ግዜ ዕረፍቶም፣ ንሳቶም ኣይኮኑን ናብ ስድራ ቤቶም ዝኸዱ። እንታይ ደኣ፣ ኣንስቶምን ደቆምን ኢዮም ዝመጽኡዎም። ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐስ ህዝቢ ወይ ጥሪት የለን። ኣብቲ ከባቢ ሳዕሪ ንክበልዕ ዝኣተወ ብዕራይ ይኹን ካልእ እንስሳ ዘቤት ድማ ተዘሪዑ ይሕረድ።
ብስም “ሓምላይ ቅናት ኤርትራ” ዝብል መደናገሪ ሓረግ፤ ከምኡ’ውን “ንቱሪዝም ሕዙእ ከባቢ” ብዝብል ጨካን ስጉምቲ ወነንቲ እቲ ከባቢ ካብ ግራቶምን ገዛውቶምን ካብ ዝባረሩስ ዓመታት ሓሊፉ ኢዩ። ዘራእቲ ዕጸ-ፋርስ ፋጌና ኣብ ግዜ ክረምቲ ባሕሪ ካብ ሲስተሪናታት ብዝእከብ ማይ ክሰቲ እንከሎ፣ ኣብ ግዜ ሓጋይ ግን ብፍልይቲ ኤነ-ትረ ቦጥ መኪናን ፍሉይ ኣውቲስታን፣ ማይ ካብ ንኡስ ዞባ ዓዲ ተከለዛን ኢዩ ዝሰቲ።
ሓሽሽ ተኣርዩ ብለይቲ ብፍልይቲ መኪና ናብ ኣስመራ ይኣቱ። ዶላር ንምእካብ ናብ ጽዩፍ ስራሕ ዝተዋፈረ ስርዓት ህግደፍ፣ ካብ ኣስመራ ብናይ ዲፕሎማሲካዊ ባልጃ ነቲ ኣብ ፋጌና ዝፈረየ ዕጸ-ፋርስ ናብ ኬንያ፣ ናይጀርያን ኢማራት ዓረብን ይሰዶ። ካብኡ’ውን ነቲ ስራሕ ንከካይዱ ዝተመዘዙ ዲፕሎማት ኣለዉዎ። እቲ ፍሉይ ቀጠልያ ግርማ ዝተዓደለ ሰሜናዊ ባሕሪ ካብ ምፍራይ ዕፉን፣ ቡን፣ ዱባን ኣሕምልትን፤ ናብ ዘራእቲ ሓሽሽ ተቐይሩ ኢዩ። መብዛሕትኡ መሬት ፋጌና፣ ሳቡርን ሞግኦን ብናይ ጥልያን ኮንቸስዮኒታት ተታሒዙ ዝነበረ ክኸውን ከሎ፣ ካብ ግዜ ስርዓት ሃይለስላሰ ክሳብ ናጽነት ኤርትራ በብቑሩብ ናብ ዋናታቱ ደቀባት ይምለስ ነበረ።
ኣብ ዓመተ-1993-1995 ብዙሓት ኣውፈርቲ ንዝነበረ ትርፊ መሬት /ከም ኮንቸስዮነ እንዳ ቶሪ/ ካብ መንግስቲ ገዚኦም ሰፋሕቲ ስራሓት ሕርሻ ንምክያድ ተተሓሒዞሞ ነይሮም ኢዮም። /ንኣብነት ስድራ ቤት ተጋዳላይ ኤደን ፋሲል፣ ስድራ ቤት ተጋዳሊት ሰማይነሽ ኪሮስ ትሪንዳድ፣ ስድራ ቤት ግርማይ ተስፋሚካኤል ወ.ዘ.ተ…/ እቲ ግናይ ወፍሪ ሓሽሽ ህግደፍ ምስ ተጀመረ ግን፣ ብሙሉኦም እቶም ዜጋታት ብዘይ ካሕሳ ተሃገሩ።
“ስለምንታይ ኢዩ መሬት ወኪ ብመንግስቲ ብዘይ ካሕሳ ተሃጊሩ” ኢላ ስለ ግራት ዓደቦኣ ኣብ ወጻኢ ንኣቶ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ ዝሓተተት ኤርትራዊት፦ “ነቲ ካልእ ተሪፉ ዘሎ መሬት’ውን ገና ክንወስዶ ኢና” ዝብል መስደምም መልሲ ተዋህባ። ፋሉላዊ ስርዓት ህግደፍ ህዝቢ’ቲ ከባቢ ንምድንጋር ከኣ ሚኒስትሪ ቱሪዝም ብ2003 ዓ.ም. “መመረቕታ ቱሪዝም” ብዝብል ጥበብ፣ ቢራ ዝመልአት ዓባይ መኪና ጽዒኑ ናብ ፍልፍል ኣውረደ። ኣብቲ ባዕሉ ፕረ. ኢሳይያስ ዝተረኽበሉ መዓልቲ ከኣ፣ ከም መደዓዓሲ ንኩሉ ህዝቢ እቲ ከባቢ ጸዊዖም ከብዲ ምላሽ ቢራ ከስትይዎ ወዓሉ።
ሓመድ ከባቢ ፋጌና ኣብ ግዜ መግዛእቲ ጥልያን ምስቲ ሽዑ ካብ ኤርትራ ንመርመራ ማዕድናት ተባሂሉ ናብ ዓዲ ጥልያን ይኸይድ ነበረ። ብድሕሪ መርመራ ንሓሽሽ ከብቁል ከም ዝኽእል ተረጋጊጹ ይበሃል። ፕረ. ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ካብ ዓዲ ጥልያን ብዝረኸቦ ምስጢራዊ ጸብጻብ ኢዩ ሓሽሽ ንክዝራእ ዝኣዘዘ ይብሉ ናይ ቀረባ ፈለጥቲ። ብመሰረት መጽናዕቲ ሓመድ ኤርትራ ኣብ ካልእ ከባቢ ሰሜናዊ ባሕሪ’ውን ሓሽሽ ክዝራኣሉ ዝኽእል ቦታ ኣሎ። ህግደፍ ካልኣይ ፕሮጀክት ንምጅማር ኣብ ዓመተ 2005 መደብ’ኳ እንተነበሮ፣ ምኽንያቱ ብዘይተፈልጠ ክሳብ ሎሚ ኣይተጀመረን። ስለዚ እዚ ከምዚ ዓይነት መንግስቲ እዚ ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይብቆል ዝብል ባንዴራ ዝተኸለ ሽፍታ መንግስቲ ኢዩ ንኤርትራን ህዝባን ዘመሓድር ዘሎ።
እቲ ፕረ. ኢሳይያስ ኣፈወርቂ “ብኣዝዮም ቅርጡዋት ሰባት ዝልለ” ዝብሎ ስርዓቱ ስርዓት ህግደፍ ብዘይካ ኣጥፊእካ ምጥፋእ ስራሕ ማፍያ፣ ብሕልና ሰባት ዝምእዘዝ ሰልፊ ኣይኮነን። ፕረ. ኢሳይያስ ኣብ ስልጣን ዘሎ ንጉዳይ ህዝቢን ሃገርን ኤርትራ ኣይኮነን። ኣንቱም ከም ቁርዲድ ምስ ቆርበት ንክትሽየጡ ናብ ዋጋ-ዕዳጋ ትወርዱ ዘለኹም፣ እናረኣኹም ዕዉራት እናሰማዕኩም ድማ ጸማማት ዝኾንኩም ደቂ ኤርትራ ተንስኡ ተበራበሩ…ፓስፖርት ኤርትራ’ውን ናብ ሙሉእ ዓለም ይሽየጥ ነይሩን ገና ይሽየሽ ኣሎን። ንሎሚ ብዛዕባ እቲ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመታት ናብ ‘ቡዱን’ ዝተባህሉ ዜጋታት ኩወይት ዝተሸጠ 9920 (ኣስታት 10 ሽሕ) ፓስፖርት ክንርኢ ኢና።
ህግደፍ ካብ ዓመተ2005 ክሳብ 2007 ሓደ ሚእቲ ሽሕ /100,000/ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንምሻጥ መደብ ነይሩዎም። እቲ ኣስታት 10 ሽሕ ከኣ ናብ “ቡዱን” ተሸጠ። እቶም ተኸተልቲ ሺዓ ዝኾኑ ኣብ ሃገር ኩወይት ካብ ብዙሕ ዓመታት በብቑሩብ ክእከቡ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ንመንግስቲ ኩወይት ኣብ ምምቕራሕ ስልጣን እናኣጸገሙዋ ይኸዱ ነበሩ። ወላ’ኳ ካብ ሃገራት ኣዕራብ ብሓፈሻ ካብ ባስራ ድማ ብፍላይ ዝተኣኻከቡ እንተነበሩ፣ “ቡዱን” ማለት (ብዘይ ዜግነት) ዝብል ስም ተዋሂቡዎም ኣብ ኩወይት ከም ካልኣይ ዜጋ ኢዮም ዝረኣዩ።
ኣብ ኩወይት ነቲ ጉዳይ ንከሳልጥ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ሓላፍነት ዝተዋህቦ፣ ደሓር ናብ ደቡብ ሱዳን /ጁባ/ ሓላፊ ቆንስላዊ ጉዳያት ኤርትራ ኮይኑ ዝተመዘዘ፣ ኣቶ ኣለም ነጋሽ ክኸውን እንከሎ፤ ንኩሉ ስራሕ መሸጣ ፓስፖርት ምስ ኣዋደደ፣ ነቲ ስራሕ ብሓላፍነት ዝተረከቦ ኣቶ ሙኒር ዝተባህለ ካብ ኣስመራ ዝተላእከ ሰብ ነበረ። ብወገን መንግስቲ ኩወይት ነቲ ስራሕ ንምስላጥ ቤት ጽሕፈት ከፊቱ ዝሰርሕ ዝነበረ ድማ ሚኒስተር ነዳዲ ነበር ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝዓረፈ ኣልመርሑም ዶክተር ነበረ። ዋጋ ሓደ ፓስፖርት $1000 ዶላር ኣሜሪካ ኢዩ ነይሩ።
ኩሉ ሽያጥ ገንዘብ ከኣ ብቐጥታ ናብ ሕሳብ ህግደፍ ኢዩ ዝኣቱ’ምበር፣ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ኩወይት ኣፍልጦ ኣይነበሮን። ስንክልቲ ኤርትራን ስንኩል መንግስቲን ንምምስራት ጥንታዊ ሕልሙ ዝነበረ ፕረ. ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ዝመዘዞም ኣምባሳደራቱ ዲፕሎማስያዊ እንዶን ብቕዓትን ዘይብሎም፣ ወይ ከኣ ኣብ መሶብ ህግደፍ ኣጻብዕቶም ኣእትዮም ተረፍ-መረፍ ዘላምጹ ሰባት ኢዮም። ስለዚ እቶም ንከምዚ ዝኣመሰለ ኣነዋሪ ተግባራት ከም ቅዱስ ስራሕ ገይሮም ዝሰርሕዎ ኣምባሳደራት ብመጽናዕቲ ዝተገብረ ኣመዳድባ ኢዩ።
ብድሕሪ መሸጣ ፓስፖርት ኤርትራ ንቡዱን ግን ብዙሓት ተርእዮታት ክቕልቀሉ ክኢሎም። ቅድም እቶም ‘ቡድን’ ዝተባህሉ ዓሌት፣ ኣብ ስራሓት ኮንትራባንድን መሸጣ ዕጸ-ፋርስን ዝተዋፈሩ፣ ብብዙሓት ሃገራት ብዓይኒ ጥርጣረ ዝረኣዩ ዝነበሩን ኢዮም። ፓስፖርት ኤርትራ ዝሓዙ ዓሌት ቡድን ናብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ርሑቕ ምብራቕን፣ ብፍላይ ድማ ናብ ከም ሶርያ፣ ኢራንን ፊሊፒንስን ዝኣመሰላ ሃገራት ክኣትዉን ክወጹን ምስ ጀመሩ፣ ፓስፖርት ኤርትራን ኤርትራውያንን ኣብ ዓይኒ ጥርጣረ ኣተዉ።
ቡድን ብሕቡእ ዝተባህለ፣ ሎሚ ብዝተጋህደ ምስጢር ህግደፍ ናይ ኤርትራ መንነት ምስ ተቐበሉ፣ ከም ኤርትራዊ እውን መሰሎም ክሓቱ ጀመሩ። መንግስቲ ኩወይት ኣብ ዓዓመት ንሓሙሽተ ኤርትራውያን ተመሃሮ ናይ ዩኒቨርሲቲ ስኮላር-ሺፕ ትህብ ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ፣ እቶም ብህግደፍ ዝኾኑ ዓሌት ቡድን፣ ይግባኣና ኢዩ ዝብል ጥርዓን ስለዘቕረቡ፣ ሰለስተ ካብተን ሓሙሽተ ዕድላት ስኮላር-ሺፕ ወሰዱወን። ደቆም ናብ ዩኒቨርሲቲ ይመሃሩ፣ ደቂ ኤርትራ ከኣ ኣብ በረኻታት ሲናይን ሓላይብን ብካራ ይሕረዱ! ግርም ግርምቢጥ ስርዓተ-በጋሚንዶ እምበኣር እነሆ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዘካይዶ ዓሌት ናይ ምጽናት ሕቡእ ሜላ። ገና ኣይሰማዕናዮን’ምበር፣ ደቂ ቡድን ኣብ ኤርትራ ጤሳ ንክወሃቦም’ውን ሓቲቶም ይኾኑ! ኩሉ ኤርትራዊ ክረኽቦ ዝግበኦ መሰላት እንተሓተቱ’ውን ኣይተጋገዩን።
ፓስፖርት ሃገሩ ዝሓዘ ኤርትራዊ እውን እምነት ማሕበረ-ሰብ ዓለም ተነፍጎ። ካብቲ ግዜ’ቲ ንደሓር ኢዩ ከኣ፣ ካብ ማእከላይ ምብራቕ ክሳብ ኣፍሪቃን ርሑቕ ምብራቕን ፓስፖርት ኤርትራ ንዝሓዘ ሰብ፣ ብዛዕባ ጥዕና እቲ ፓስፖርት ንምርግጋጽ፣ ናይ ድጋፍ ደብዳበ ካብ ቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ንከምጽእ ዝተገደደ። ሓላፍነት ኣልቦ ስርዓተ-ማፍያ ህግደፍ፣ ጥራይ ዶላር ዝርከቦ ይኹን’ምበር፣ ዝኾነ ይኹን ነገር ንክሸይጥ ወትሩ ቅሩብ ኢዩ። እዞም ትልሚ ክርዳድ ብዝተለመ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ መራሒኦም እኽብካብ በጋሚንዶ ህግደፍ፣ ኤርትራ መሬታን ባሕራን ብምልእታ እንተሸጡዋ’ውን ምንም ዝግድሶም ጉዳይ የለን። ክሳብ ሎሚ ፓስፖርት ናብ ካልኦት ዜጋታት ዝሸጠት ሃገር ኣይሰማዕናን። ዝግ ኢልና ኣብ እነዋህልለሉ እዋን ድማ መመሊሶም ንምእማኖም ዘጸግሙ ምስጢራት ፕረ. ኢሳይያስን ሰልፉ ህግደፍን ክንሰምዕ ኢና።
ሞት ስለዘይተርፍ፣ ፓስፖርት ኤርትራ ዝሓዘ ሓደ ተወላዲ ‘ቡድን’ ኣብ ማኒላ ርእሰ ከተማ ፊሊፒንስ ምስ ሞተ፣ ሬሳ ናብ ኤርትራ ንክለኣኽ ብመንግስቲ ፊሊፒንስ ተሓቲቱ ነበረ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ‘ፈጺመ ኣይፈልጦን እየ’ ስለዝበለ፣ ኣብ ዝዓረፈሉ ከተማ ማኒላ ተቐብረ። እዚ ኣብ ኣነዋሪ ናይ ሽፍትነት ንግዲ ካብ ዝዋፈር ደርዘናት ዓመታት ዝገበረ ስርዓተ-ማፍያ፣ ከምቲ ደጋጊምና ክንጽሕፎ ዝጸናሕና፤ ብዘይካ ብዝተሓባበረ ጎነጻዊ ቅልጽም ደቂ ህዝቢ፣ ብካልእ ኣገባብ ክንኣልዮ ኢና ኢልካ ምህውታት፣ ፈጺሙ ዝከኣል ኣይኮነን።
ስርዓት ህግደፍ ኣብዘን ዝሓለፋ ዓሰርተ ዓመታት ጥራይ ኣማኢት ኣሽሓት ተራን ዲፕሎማስያዊን ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ሸይጡ ኢዩ። ናብ ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፊታትን ኢትዮጵያ ከም ቅንጅት፣ ናብ ደቡብ ሱዳን፣ ሱዳናውያን ራሻይዳ፣ ዳርፉርን ወ.ዘ.ተ….ብዙሕ ፓስፖርትና ተሸይጡ ኢዩ። ኣብቲ ህግደፍ ምስ መንግስቲ ሱዳን ተባኢሱሉ ዝነበረ ግዜ፣ ንኩላቶም ተቓወምቲ ፓስፖርት ሸይጡሎም ኢዩ። ደሓር ከም በዓል ሙባረክ ኣልፋድል ኣልማህዲ ናብ መንግስቶም ምስ ተመልሱ፣ ነቲ ካብ ኤርትራ ዝገዝኡዎ ዲፕሎማስያዊ ፓስፖርትታት ኣረከቡዎ።
ዶክተር ሙስጣፋ ዓሊ ዑስማን ናይ ሱዳን ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፣ ንመንግስቲ ህግደፍ፣ ብፍላይ ድማ ንወጻኢ ጉዳይ ኤርትራ ዝነበረ ኣልመርሑም ዓሊ ሰይድ ዓብደላ፣ ነቲ ፓስፖርት ኤርትራ ኣብ ተለቪዥን ኣልጀዚራ ቀዲሑ ከሲሱዎ ከም ዝነበረ ዚዝከር ኢዩ። ስለዚ ስርዓተ-በጋሚንዶ ህግደፍ መኣዝኑ ዘይፈልጥ ለኻኺሙ ክሃድም ዝደሊ ነውራም ስርዓት ኢዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ክፋል ከም ዝሓበርናዮ፣ ህግደፍ /ዓብደላ ጃብር/ ኣብ መሸጣ ካብ ቤተ መዘክር ዒራቕ ዝተሰርቀ ቅርሲታት ንዝነበሮም ተራ ክግለጽ ምዃኑ ተሓቢሩ ኢዩ። ግን ብምኽንያት ንውሓት ጽሑፍ መታን ከይደራረብ ናብ ዝቕጽል ክፋላት ከነቕርቦ ምዃንና ምስናይ ይቕሬታ ንሕብር።
ኣብ መደምደምታ ክቡራት ተኸታተልትና ብእትልግሱልና ዘለኹም ዓቢ ናይ ታሪኽ ኣስተዋጽኦ፣ ምስጋናና ደጊምና ነቕርብ። ኣብ ዝቕጽል ክፋላት ጽሑፋትና ኣብ እነቕርበሉ ግዜ ከኣ ተሳትፎኹም ከም ዘይፍለየና እናኣረጋገጽና፣ በዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ኣድራሻ ይጠቅም ኢዩ እትብልዎ ሓበሬታ ንክትልእኩልና ንሕብር።
ርሑስ ሓድሽ ዓመት 2011
ርሑስ በዓል ልደት!
ኣብ ዝቕጽል ጽሑፍ ብተመሳሳሊ ትሕዝቶ ክሳብ እንራኸብ ሰላም!
ናባና እትሰድዎ መልእኽቲ ድማ በዚ ዝስዕብ ኣድራሻ ኢዩ፦
alenakoena@gmail.comThis e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
ኣለና፣ ከም ነጎዳ ሓጋይ ድምጺ ዕቡሳት ኢዩ።
ኣለኺ+ኣለኻ+ኣለኽን+ኣለኹም= ኣለና
ሞት ክናና ንኢሳይያስ! ይቕጽል…


text:
መን በሪ-ገዛ
ኣብ ሾቡ ኣብ ዓዲግካ ይኹን ተኻሪኻ ኣብ ኣፓርትማ፡ ሪጋ ገዛውቲ ወይ ቪላ ክትቅመጥ ይከኣል። ገዛውቲ ዘካርዩ ናይቲ ኮምዩን ብሕታውያንን ኣካረይቲ ኣለዉ። ብዛዕባ ዝርዝር ኣባይቲ ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩንመርበብ ሓበሬታ ተመልከት። ብሕታውያን ኣካረይቲ ነኣሽቱገዛውቲ እውን የካርዩ እዮም። ብዛዕባ ገዛውቲ ኣብ ብሎከት (ኣብ ኢንተርነት) ወይ ካልእ ናይ ገዛውቲ መርበባት ረአ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብቲ ቦታ ብዘይካ ሽወደን፡ ዳንማርክ፡ ፖላንድ፡ ጀርመንን ታይላንድ ይዝረብ። እንግሊዝ፡ ሆላንድ፡ ዓረብ፡ ዳሪን ፓሽቶን ዚዛረቡ ተቐማጦውን ኣለዉ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሓት ንጡፋት ማሕበራት ኣለዋ። ኣብቲ
ናይ ማሕበር ደብተር ኣብቲ መርበብብዛዕባ ፍሉይ ዓይነት ስፖርት ክትደሊ ትኽእል። ኣብቲ ኮምዩን ናይ ሽወደን ቤትክርስትያን እታ ዝዓበየት ማሕበር እያ። ኣብተን ኣብ ጥቓ ሾቡ ዚርከባ ከም ሉንድን ማልመን ዝኣመሰላ ከተማታት እተፈላለያ ናይ ሃይማኖታት ማሕበራት ኣለዋ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሓት ዕዳጋታትን ግሮሰሪታትን ከምኡውን ባራትን ቤትንባብን ፋርማሲን ሲነማን መሐምበስን ኣሎ። ኣብቲ ገጠራት ከይተረፈ ድኳናት ኣሎ፡ ኣብ ብለንታርፕን ሎቨስታድን ቮልሾ ድማ ቤትንባብ ከይተረፈ ኣሎ። ሜዳ ኵዕሶ ኣብ ፈቐዳኡ ኣብቲ ኮምዩን ኣሎ። ካብ 13-20 ዓመት ንዝዕድመኦም መንእሰያት ዚኸውን ናቨት እተባህለ ናይ ባሃሊ ኣደራሽ ኣሎ። ኣብ ብለንታርፕን ሎቨስታድን ቮልሾን ን13-20 ዝዕድመኦም መንእሰያት ዚኸውን መዘናግዒ ኣሎ።
ኣብ ሾቡ ናይ ዕዮ ቤትጽሕፈትን ናይ
ስደተኛታት መቐበልን ናይቲ ኮምዩንናይ ስድራቤትን ናይ ውልቅን ክንክን ኣሎ። ናይ መድህን ቤትጽሕፈት ኣብ ኢስታድ ኣሎ፡ ብኣውቶቡስውን ይኽየድ እዩ። ኣብ ኢስታድ ናይ ቀረጽ ቤትጽሕፈትውን ኣሎ።
ኣብቲ ናይሓራሽ ዕዳጋ ሕሱር ኣቕሑ ይርከብ፡ ገሊኡ ናይ ስፖርት ማሕበራት እዩ።
ናይ ቶመልያኤሪክስየልፐን ኣቕሑ ገዛይሸይጥ እዩ። ኣብ ሾቡ ኣቕሑ ገዛ ዚሸይጥ ይስክ ዚብሃል ድኳናት ኣሎ። ካብ ማልመ ውጽእ ኢልካ ድማ
ኢከያኣሎ። ማኪና ዘይብሉ ሰብ ብባቡር ክሳዕ ማልመ ይኸይድ እሞ፡ ኣብቲ ስቮገርቶርፕ እተባህለ ፈርማታ ባቡር ይወስድ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ካብ ሓደ ዓመት ክሳዕ ናብ መደበኛ ቤትትምህርቲ ዚኸዱ፡ እቶም ወለዶም ዚስርሑ ወይ ዚምሃሩ፡ ናብ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኪኸዱ ይኽእሉ። ኣብቲ ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ እቶም ተመሃሮ ቋንቋ፡ ሒሳብ፡ ናይ ኣካላትን ሓንጎልን ምውህሃድ ይወሃቦም። ጸወታን ሙዚቃን ካልእ ናይ ፈጠራ ስራሕን ነቶም ህጻናት ናይ ምምዕባል መሰረት ይኾኖም።
ነቶም ዘይሰርሑን ዘይመሃሩን ወለዲ ንደቆም ዚኸውን ኣጠቓላሊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣሎ (15 ሰዓታት ኣብ ሰሙን)። እዚ ከኣ ሰለስተ ዓመት ምስ መልኡ ኣብቲ ቀዳማይ ሰመስተር እዩ ዝጅምር። እዚ ነቶም ህጽናት ነቲ ናይ ምምሃር ክእለቶም ከመሓይሹዎ ይሕግዞም። እዚ ገንዘብ ዘየኽፍል ናጻ እዩ።
ኣብ ሾቡ 13 ናይቲ ኮምዩን 11 ከኣ ብሕታዊ ኣብያተትምህርቲ ህጻናት ኣለዋ። ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩንመርበብ ሓበሬታ እዘን ኣብያተትምህርቲኣበይ ከም ዝርከባን ከመይ ከም ዚሰርሓን ተመልከት።
እቲ
ኣብ ሾቡዘሎ ክፉት ቤትጽሕፈት ህጻናት ከም መራኸቢቦታ እዩ ዚፍለጥ፡ ንናይቶም ካብ 0-10 ዓመት ዕድመ ዝኾኑ ውላድ ድማ ኣብ ሰሙን ክልተ መዓልታት ክፉት እዩ። ኣብኡ ንነኣሽቱን ንዓበይትን ቆልዑ ናይ ፐዳጎጂ ንጥፈታት ኣሎ። ኣብቲ መራኸቢ ቦታ፡ እቶም ወለዲ ኪራኸቡን ኪመሓዘዉን ተመክሮ ኪለዋወጡን ዕድል ይረኽቡ።
እቲ ናይ ሾቡ
ሽወደናዊ ቤትክርስትያን ከይተረፈ ንቖልዑንወለድን መደባት ኣለዎ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ናይ ሾቡ ኮምዩን ሽድሽተ ናይቲ ኮምዩን ሰለስት ብሕታውያን መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ። ሰለስተ ካብኦም ኣብ ከተማ ሾቡ ይርከቡ፡ ካልኦት ድማ ኣብ ብለንታርፕ፡ ሎቨስታድን ቮልሾን።
ኣብቲ መለስተኛ ቤትትምህርቲ፡ መባእታ ዝወድኡ ናይ ሾቡ መንእሰያት ብዛዕባ ህንጻን ተሽከርከርትን ትራንስፖርት ወይ ሆቴልን ቱሪዝምን ኪመሃሩ ይኽእሉ። ናብ ማልመን ሉንድን ኢስታድን ብምኻድውን ካልእ ናይ ትምህርቲ መደባት ኪውሰዱ ይኽእሉ። ኣብ
skanegy.seተወከስ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ሾቡ
ናይ ዓበይቲመሰልጠኒ ቤትትምህርቲ ኣሎ። ኣብኡሽወደን ንስደተኛታት (ኤስኤፍኢ) ንሓደስቲ መጻእቲ ድማ ምስ ማሕበረሰብ ምልላይ ኮርሳት ክትወስድ ትኽእል። ኣብዚ ንኣኻ ዚሕግዙ ንፉዓት መምህራንን ተሓባበርትን ኣለዉ። ናይ ሞያን ትምህርትን ተሓባበርቲ ንኣኻ ዚምሽእ መደባት ንምርካብ ኪተሓባበሩኻ እዮም። ኣብቲ ናትና ኮርሳት ተዓጻጻፊ መደባት እዩ ዘሎና፡ ብዘይ ሪጋ ኮርሳት ኪጅመሩ ይኽእሉ።
ናይ ሉንድ ዩኒቭርሲቲን ናይ ማልመ ኮለጅን ካብ ሾቡ ቀረባ እዮም። ኣብ ከባቢ ሾቡ ዘለዉ ኮምዩናት ብዙሕ ኮለጃት ኣለዎም።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ከተማ ሾቡ ክልተ ማእከል ጥዕና ኣለዋ፤ ሾቡ ማእክል ጥዕና ሾቡ ኖቫ ማእክል ጥዕና። ክልቲኣተን ናይ ህጻናትን ናይ ኣደታትን ክሊኒካት ኣለወን። ናይ ስኒ ክሊኒክን ኖቫክሊኒክን ናይ ሕክምና ስኒ ኣገልግሎት ይህቡ፡ ኣብዚ ብሕታውያን ሓከምቲ ስኒውን ኣለዉ። እቲዝቐረበ ሆስፒታል ኣብ ኢስታድ እዩ ዚርከብ። ኣብ ማልመን ሉንድን ሆስፒታላዊ ዩኒቭርሲቲ ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ሰበስልጣን ወይ ትካል ጥዕና ክትራኸብ ከሎኻ ናይ ተርጓማይ መሰል ኣሎካ። ምስ ትካላት ቆጸራ ክትገብር ከሎኻ ተርጓማይ ከም እትደሊ ሓብር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ ናይ ሾቡ ኮምዩን ኣብ ውሽጢቲ ኮምዩንን ኣብ መንጎ ኮምዩናት ኣውቶቡስ ክትወስድ ትኽእል። እቲ ነተን ኣውቶቡሳት ዘመሓድር ትካል
ስኮነትራፊከን ይብሃል።
ኣብቲ ኮምዩን እተፈላለያ ኣውቶቡሳት ኣለዋ። ንማልመን ሉንድን ዚኸዳ ቅልጡፋት ኣውቶቡሳት ኣለዋ። ካብ ሾቡናይ ኣውቶቡስ መዕረፊ ክሳዕ ኢስታድ ፍርቂ ሰዓት ይወስድ። ክሳዕ ሉንድ 40-55 ደቓይቕ። ክሳዕ ማልመ ዳርጋ ሓደ ሰዓት።
ኣብ ስኮነ ፖጋቶገት እተባህለ ንኹሉ ቦታታት ስኮነ ዘተኣሳስር ናይ ባቡር ኣገልግሎት ኣሎ። ንሱ ኣብ ኢስታድን ሉንድንማልመን ደው ይብል። ካብኡ ኣብ ሓሓደ ሰዓት ናብ ደንማርክ ይኸይድ። ብናይ ስኮነትራፊከን ክሳዕ ብለኪንገ ወይ ሃላንን ዮተቦርይ ክትጎዓዝ ትኽእል። ካብ ሉንድን ማልመን ንኦስሎ፡ ኖርወይ ወይውን ንስቶክሆልም ወይ ናብ ካልእ ቦታታት ምኻድ ይከኣል።
ካብ ኢስታድ ብኣሳጋሪት መርከብ ጌርካ ናብ ፖላንድን ደንማርክን (ደሴት ቦርንሆልም) ምኻድ ይከኣል። ካብ ማልመ ውጽእ ኢልካ ኤይርፖርት ኣሎ (ስቱሩፕ)፡ ኣብ ደንማርክ ድማ ዓቢ ኣህጉራዊ ኣርያቦርቶ (ካስትሩፕ) ኣሎ። ካብን ናብን ሾቡን ካስትሩፕን ብባቡር ወይ ብኣውቶቡስ መገዲ ሓደ ሰዓትን ፈረቓን እዩ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ናይ ሾቡ ኮምዩን እቲ ዝዓበየ ናይቲ ኮምዩን ወሃብ ስራሕ እዩ። 200 ሰራሕተኛታት ኣለዉዎ። ኣብዞም ዚስዕቡ ናይ ስራሕ ዕድላት ኣለዉ፤ ቤትትምህርቲ ህጻናት፡ ትምህርቲ፡ ናይ ውልቅን ስድራቤትን ክንክን፡ ናይ ኣረጋውያንን ስንኩላንን ክንክን፡ ባህልን መዘናግዕን፡ ኣከባብን ህንጻን፡ መገዲ፡ማይን ረሳሕ ፈሳስን፡ ምምሕዳር፡ ቁጠባ ወዘተ.ኣብቲ ናይ
ኮምዩን መርበብ ብዛዕባ ወሃብቲስራሕን ብዛዕባ ክፉት ቦታን ከተንብብ ትኽእል።
ኣብ ሾቡ ኮምዩን ብዙሓት ነኣሽቱ ናይ ብሕቲ ዋኒናት ኣለዉ። ብዛዕባኦም ኣብቲ
ናይ ዋንናት ደብተር ኣንብብ።
ሾቡ ንናይ ዋኒናት ዕብየት ይነጥፍ፡ ንነኣሽቱ ዋኒናት ድማ ይከላኸለለን። ናትካ ዋኒን ክትገብር ምስ እትደሊምስ ሾቡ ኮምዩን ምስ
NyföretagarCentrumኦረሱንሓቢርካ ስራሕ፡ ንሳቶም ሓበሬታ ኪህቡኻ እዮም።
ማልመን ሉንድን ምስ ካልኦት ኮምዩናት ናይ ትራንስፖርት ቅርበት ኣለወን። ንኣብነት ነተን MAX IV (2015) ን ESS(2019) ን ኣብ ሉንድ ምትካለን ነቶም ሰብ ሳየንስን ተመራመርትን ጥራይ ዘይኮነስ ነተን ነኣሽቱ ትክላት ነቲ ትካልን ሰራሕተኛታቱን ዘድሊ ኣቕሑን ኣገልግሎትን ከም ዘቕርባ ይገብረን።


text:
Scouterna i Katrineholm -
ስካውት ኣብ ካትሪነሆልም
ስካውት ግሩፕ(ጉጅለ) ኣብ ካትሪነሆልም ካትሪነሆልምኦር ተባሂሉ ይጽዋዕ። ልዕሊ 200 ቆልዑን
መንእሰያትን ዓበይትን የጠቓልል። ካብ 8 ዓመት ንላዕሊ ወይ ከኣ ተመሃራይ ናይ ካልኣይ ክፍሊ ኣባል
ስካውት ክኸዉን ይኽእል እዩ ግን ልዕሊኡ ዕድመ ዘለዎ እውን ኣባል ስካውት ክኸዉን ይኽእል እዩ
ንኹሉ ዕድመ ክፉት እዩ።ንቖልዑን መንእሰያትን ስካውት ማለት፣ ማሕበራዊ ሂወት ዝምኮሩሉ ሓደሽቲ
ነገራት ዝመሃርሉ ማሕበር እዩ። እቶም ብዕድመ ዕብይ ዝበሉ ኸኣ ከም መራሕትን ኣለይትን ኮይኖም
ነቶም ንኣሽቱ መንእሰያትን ተኾስዂሶም ክዓብዩ ይሕግዙ ከምኡ ውን መታን ኩሉ ከምቲ ዝድለ ክሰርሕ
ኣድላይ ዘበለ ሓገዝ ይገብሩ።
ቦታና ኣብ ስካውትጎርደን ይበሃል ኣብ Stalls Backe ጥቓ Nyköpingsvägen ከኣ ይርከብ
ኩሉ ንጥፈታትና ኣብዚ ኢና ነካይዶ። ኣብ Forssjösjön ብምብራቓዊ Katrineholm እዉን ገዛ
ኣለና ከምኡ ውን ኣብ ካልእ ቦታታት እንዳተንቀሳቐስና ንጥፈታት ነካይድ ኢና።
ድሕሪኡ ኣብ Intresseanmälan (ከተመልክት ድሌት አንድሕር ኣለካ )ጠውቑ፣ ማለት ተገዲስኩምን ክትፍትንዎን አንድሕር ደሊኹም ንስካውት!
ቴለፎና ኣብ Kontakt ክትረኽብዎ ትኽእሉ ኢኹም ።
ወይ ከኣ ብኢመይል ብሽወደን ወይከኣ ብእንግሊዝ ኣብ Den här e-postadressen skyddas mot spambots. Du måste tillåta JavaScript för att se den. ልኣኹልና።
ስካውት ንቖልዑን መንእሰያትን ዝኹስኩስን ኣብ ሂወቶም ምስ ማሕበረሰብ ዓለም እንዳ
ተራኸቡ ተሞክሮ ከጥርዩ ከምሰብ እዉን ዝዓብዩሉ ማሕበር እዩ።ኣብ ዓለም 40 ሚልዩን
ስካውት ኣለዉ። 70 ሽሕ ካብኦም ድማ ኣብ ሽወደን ይርከቡ።
ስካውት ንጥፈታቱ ብውሑዳት ጉጅለታት እዩ ዘሰላሰል፣ እታ ዘወሓደት ጉጅለ ፓትሮል
ትበሃል። ኣብዛ ፓትሮል ነፍስወከፍ ሰብ በቐሊሉ ተርኡ የርኢ ከምኡ ውን በብመንገዱን
ብድልየቱን ድማ ይዋሳእ።
ኣብ ስካውት ብሰራሕ ኢኻ ትመሃር ብብድሆታት ከኣ ትዓብን ትምዕብልን፣ኣብ ስካውት
ክትዓብን ሂወትካን ሂወት ካልኦትን ክትመርሕ ዕድል ይህብ።ባህሪ ገዛና እዩ፣ ኣብ ሓድሽ
ከባቢ ብሓድሽ መንገዲ እንዳ ሰራሕና ንሂወትና ንብድሃ።ስካውት ንዝበለጸት ዓለምን
ንማዕርነትን ይቃለስ፣ ኣባላቱ ኣብቲ ዝነብርሉ ሕብረተሰብን ዓለምን ጸላዊ ተራ ክጻወቱ
የተባብዕ ።
ስካውት ንመንእሰያትን ብመንእሰያትን ይምራሕ ብሓገዝ ናይ ዓበይቲ ኸኣ ይድራዕ።
ንጥፈታትና ኣብ ክብርታት እዩ ዝሙርኮስ ንሱ ኸኣ ሕያዋይ ዓርኪ ሰብኣዊ ርህራሄ ዘለዎ
ሰብ ምዃን እዩ።
ስካውት ንኹሎም ቆልዑን መንእሰያትን ብዘይ ኣፈላላይ መርሓባ ይብል ።


text:
ዓርሰ ቅትለት ኣብ ኣባፅሕ ምስ ባህርያት ወለዲ ይተኣሳሰር መፅናዕቲ።
መቐለ ሕዳር 27/2010(ድወት) እዚ መፅናዕታዊ ሓበሬታ ብሕቶታት ዝጅምር እንትኾን ኩሉ ግዘ ንደቅኹም ንስራሕቶም ተድንቕሎም ዶ? ንተምሃሮ ውላድኩም ኣብ ዕዮታት ገዛ ትሕግዝዎም ዶ? ብስምዒት ምስ ደቅኹም ብፍላይ ድማ ሰገናትን ኣባፅሕን ትቀራረቡ ዶ? ዝብሉ ሕቶታት ንወለዲ ብምቕራብ ዝተኻየደ መፅናዕቲ እዩ። እዚ መፅናዕቲ ኣብ ኣሜሪካ ዩኒቨርስቲ ሲንሲናቲ ዝተኻየደ እንትኾን ዓርሰ ቅትለት ኣባፅሕ ቀንዲ ምኽንያታቱ ምስ ባህርያት ወለዲ ዝተኣሳሰረ ከም ዝኾነ እቲ መፅናዕቲ ብፕሮፌሰራት ኣብ ጉባኤ ጥዕና ማሕበረሰብ ኣሜሪካ ክቐርብ ተገይሩ እዩ።
ፕሮፌሰራት ኬዝ ኪንግን ርባካ ቪዶርክን ነዚ መፅናዕቲ ከም መበገሲ ዝኾኖም ኣብ 2012 ዓመተ ፈረንጂ ብብሄራዊ ኣጠቓቅማ መድሓኒትን ጥዕናን ኣሜሪካ ዝተገብረ ሓፈሻዊ መፅናዕቲ ተጠቒሞም እዮም ነቲ ሕዚ ዝበፅሕዎ መፅናዕታዊ ውፅኢት ከረጋግፁ ኪኢሎም ዘለው። ኣብቲ እዋን እቲ ዝተኻየደ መፅናዕቲ ኣብ ኣጠቓቅማ ትንባኾ ፣ ኣልኮል ፣ ዘይሕጋዊ መድሓኒት ፣ ኢሉ ውን ብዘይ ትእዛዝ ሓኪም ዝውሰዱ መድሓኒታት ኣብ ዝብሉ ርእስ ጉዳያት እዩ ተኻይዱ ነይሩ።
እዞም ተመራመርቲ ወለዲ ግዙኣት ዝተፈላለዩ ወልፍታት እንትኾይኖም ምስ ደቆም ዝህልዎም ርክብ ኣዝዩ ዝላሕለሕን ክሳብ ዘይምግዳስ ዝበፅሕ ባህርን የዕብዩ እሞ ብደቆም ኮነ ብማሕበረሰብ ይግለሉ። ኣብዚ ስዓት ውላዶም ይመሃር ኣይመሃር ይንፋዕ ይስነፍ ዝግድሶም ኣይኮን በዚ ምኽንያት ከዓ መብዛሕተኦም ካብ 12 ክሳብ 17 ዝዕድመኦም ሰገናትን ኣባፅሕን ብሰንኪ ቅጥዑ ዘይሓለወ ባህርያት ወለዶም ክጉህዩ እንከለው እቶም ዝበዝሑ ድማ ዓርሶም ብሞት ክቐፅዑን ይግደዱ ይብል እቲ መፅናዕቲ።
ፕሮፌሰር ኪንግ ብፍላይ ሰገናት ኣለኹልኩም ዝብል ወላዲ ኣዝዩ ከምዘድልዮም ኣብ መፅናዕቶም ኣረጋጊፆም እዮም። ኣያ ዝኾኖም ተገዲሱ ማዕልታዊ ምንቅስቓሶም ዝሓቶም እንተደኣ ስኢኖም ቀልጢፎም እዮም ተስፋ ዝቖርፁ ኢሎም ኣለው። ስለዚ ዓርሰ ቅትለት ኣብ ኣባፅሕ ብሰንኪ ዘይምዕሩይ ባህርታት ወለዲ ዝመፅእ ኮይኑ ወለዲ ትኹረት ክገብሩን ክግደሱን እቶም ተመራመርቲ ምዒዶም ኣለው።
ፍልፍል ሓበሬታ www.medicalxpress.com


text:
ፈጻሚ ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ብ28 ጥሪ 2018 ስሩዕ ኣኼባኡ ኣካይዱ። ኣብ መኽፈቲ እዚ ኣኼባ ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ኣቦመንበር ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን ሰዲህኤ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሰልፍን ኣብ ኤርትራን ዞባናን ዘሎ ምዕባለታትን ኣገጣጥማኡን ብዝምልከት ነቲ ብ8ን 15ን ጥሪ 2018 ዘውጸኦ መግለጽታት ብምጥቃስ ዳህሲሱ። ድሕሪ መኸፈቲ ቃል ኣቦመንበር መንግስተኣብ ኣስመሮም ናይ ትሻዕቲኡ ኣብያተ ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ናይ ዝሓለፈ 4 ኣዋርሕ ጸብጻባት ቀሪብሉ ብሰፊሑ ምስተዘትየሉ ከም ሰልፋዊ ሰነድ ጸዲቑ።
ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ኣብዚ ኣኼባኡ፡ ካብ ዝተመያየጠሎም ጉዳያት ሓደ ንምሕዳስ ሰልፊ ዝምልከት ነይሩ። በዚ መሰረት ነቲ ማእከላይ ባይቶ ኣብ 21 ጥሪ 2018 ብኮምሽን ምሕዳስ ሰልፊ ንዝቐረበሉ ጸብጻብ ዳህሲሱ ዝተመያየጠሉ ናይ ኣተገባብራ ጉዳያት መሰረት ብምግባር፡ ኣገደስቲ ውሳነታት ኣሕሊፉ። ብዘይካዚ ብመሰረት እቲ ብ4 ሰነ 2017 ዘውጸኦ ብሓባር ናይ ምስራሕ እማመ ዝምልከት ክሳብ ሕጂ ዘሎ ኩነታት ገምጊሙ፡ ናይ ትግባረ ውሳነታት ወሲኑ። ብዘይካዚ ብዛዕባ ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት ሰልፊ ንዝቐረበሉ ምምሕዳራዊ ጉዳያት ዝምልከት ተመያይጡ ንኣወጋግንኡ ዝምልከት ውሳነታት ኣሕሊፉ። እዚ ፈጻሚ ሽማግለ ብመሰረት ቅዋም ሰልፊ ኣብ 7ይ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ተመዚዙ ንሓደ ዓመት ዝመርሕን ዕለታዊ ኩነታት ሰልፊ ዝከታተልን ድሕሪ ማእከላይ ባይቶ ዝስራዕ ዝለዓለ ኣካል ሰልፊ እዩ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ብ21 ጥሪ 2018 ፍሉይ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብዚ ኣኼባኡ ብኣቦመንበር ሰዲህኤ ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ዝቐረበሉ እዋናዊ ሓበሬታ ሰሚዑ ምስተመያየጠ ብዛዕባቲ ቀንዲ ዝተኣከበሉ ጉዳይ ምሕዳስ ሰልፊ ዘትዩ። ኣብዚ ዘትኡ ከም መበገሲ ዝወሰዶ ነቲ ብኣቦመንበር ናይቲ ኣብ 7ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ዝቖመ ኮሚሽን ምሕዳስ ሰልፎ ብጻይ ፍስሃየ ሓጐስ ዝቐረበ ሰፊሕ ንድፊ እዩ። ባይቶ ኣብቲ ሰፊሕ ንድፊ ኮሚሽን ምሕዳስ ሰልፊ ኣብ ዘካየዶ ምይይጥ ካብቲ ንድፊ ኣየስርሕን ዝበሎ እንዳነከየ ተሪፉ ዝበሎ ድማ እንዳወሰኸ ኣድላይ ምትዕርራይ ድሕሪ ምክያድ ከም መበገሲ ሰነድ ምሕዳስ ሰልፊ ኣማዕቢሉ ኣጽዲቕዎ። ባይቶ ኣብዚ ኣኼባኡ እዚ ኮሚሽን ንምሕዳስ ሰልፊ ዘገድሱ ጉዳያት እንዳጽነዐን ቀዳምነቶም እንዳሰርዐን ንክጸድቁ ናብ መሪሕነት ብምቕራብ ስረሓቱ ክሳብ 3ይ ጉባአ ሰልፊ ዝቕጽል ምዃኑ ኣነጺሩ። ኣብ ኣባላት ሰልፍን ህዝብን ኣድላይ ምብርባር ምክያድ፡ ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ካብ ቃልሲ በዂሮም ዘለዉ ሓይልታት ለውጢ ምብርባርን ደንበ ተቓውሞ ናይ ሓባር ጽላል ዝፈጥረሉ ኩነታት ንምርካብ ጻዕርታት ምክያድን ኣብ መስርሕ ምሕዳስ ቆላሕታ ካብ ዝወሃቦም ዕማማት ምዃኖም ከኣ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ኣነጺሩ።
ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ኣብ 2ይ ጉባአ 4 ዓመታት ክመርሕ ብዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ዝተመረጸ ኮይኑ፡ ብመሰረት ቅዋም ሰልፊ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ስሩዕ ኣኼባ ዘካይድን ከም ኣድላይነቱ ንፍሉይ ኣኼባ ዝጽዋዕን ድሕሪ ጉባአ ዝለዓለ ሰልፋዊ ኣካል እዩ።


text:
ኣብታ ከተማ ትማሊ ኣጋምሸት እዩ ዕግርግር ተጀሚሩ። ህዝባውን መንግስታውን ትካላት ድማ ተባሪዖም።
ሎሚ ረፋድ ድማ ኣብ ልዕሊ ኣብቲ ወረዳ ዘሎ ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ ሰባት ሓዊ ሮኲዖምሉ።
ብሰንኪ'ዚ ብእሰራኤላውያን ክኢላታትን ቴከኖሎጂን ዝምራሕ 'ኪወ' ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ ኣብ ግራት ዝነበረ ምህርቲ ምሉእ ንምሉእ ከምዝዓነወ ሰብ ዋና እቲ ትካል ንቢቢሲ ገሊፆም።
ኣብ ልዕሊ ብሆላንዳውያን ዝምራሕ ዘመናዊ ልምዓት ሕርሻ እውን ከቢድ ዕንወት ከም ዝበፀሐ መሰኻኽር ዓይን ተዛሪቦም።
መናእሰይ ናብ 'ዘለቀ' ልምዓት ሕርሻ ብምኻድ ብርክት ዝበለ መሳርሒ ሕርሻ ከምዘባርዑ እውን እቶም መሰኻኽር ይገልፁ።
ብተወሳኺ ኣብያተ ፅሕፈት ትምህርትን ውድብ ብኣዴንን እውን ብሓዊ ከምዝተቓጸሉ ተፈሊጡ'ሎ።
ኣባይትን ትካላተን ደገፍቲ መንግስቲ እዮም ዝተባህሉ ውልቀ ሰባት እውን ተባሪዑ ኣሎ።
ንቢቢሲ ቃሎም ዝሃቡ ሰባት ግና "ተጋሩ ካብ ዓድና ይወፁኡልና!" ይብሉ ምንባሮም ነጊሮሙና።
እቶም ወሃብቲ ርእይቶ ብተወሳኺ፥ ኣብቲ ከባቢ ዕጡቓት ከምዘለዉን፡ ኮይኑ ግና ወላ ሓንቲ ስጉምቲ ከምዘይወሰዱን ብሰንኪ እዚ ድማ እዩ እቲ ዕንወት ገዲዱ ኢሎም።
ነበርቲ እታ ከተማ፡ ንሓይልታት ፀጥታ፡ እቲ ኩነታት ባዕልና ክነህድኦ ኢና ከይትትንክፉዎም ከምዝበልዎም እውን ንምፍላጥ ተኻኢሉ'ሎ።
ድሕሪ ቐትሪ ግን ህዝቢ እታ ከተማ ሰላም ረኺቡ ከምዝወዓለ እቶም መሰኻክር ይገልፁ።
መናእሰይ ቆቦ ብሰንኪ ዝፈጠርዎ ዕግርግር ሰባት ምሟቶም ተሓቢሩ ኣሎ፡ ይኹን እምበር ገና መንነትን ቁፀሪ መወትቲን ብልክዕ ኣይተፈልጠን።
ኣብዚ ጉዳይ መብርሂ ክህቡና ንምምሕዳር እቲ ወረዳ፣ ንቤት ፅሕፈት ጸጥታን ፖሊስን፣ ንቤት ፅሕፈት ርክብ እቲ ክልል ደጋጊምና ስልኪ ደዊልና ክንረኽቦም ኣይካኣልናን።


text:
ሃለው ባሕሪ (3ይን መወዳእታን)
ኣብ ሓቀኛ ዝኽርታት ሃብቶም ዝተመርኮሰት ዛንታ
ማሕሙድ ሳልሕን ሃብቶም ጸጋይን
ሃለው ባሕሪ(2ይ ክፋል) በዚ ዝስዕብ ሕጥበ ጽሑፍ ወዲኡ ነይሩ።
“ድሕሪ’ቲ ናይ ሓለፍቲ መብርሂታት ናይ ብምልኡ ብርጌድ ኣኼባ ተኻየደ። ሓጻር መግለጺ እዩ ሂቡ። “ ብጾት ሕጂ’ውን ታሪኽ ክንሰርሕ ኢና። ነዚ ኣብ ቅድምና ዘሎ ጸላኢ ጸራሪግና ከረን ከንእትዎ ኢና” ኢሉ እቲ ሓፈሻዊ ንምውህሃድን ቅልጣፈን ተወፋይነትን ዝምልከት ለበዋታት ሃበ።ንኣእዛን ዘናውጽ ጣቕዒት ሰዓበ። ኣኼባ ምስ ተዛዘመ ተጋዳላይ ኣብ ምስዕዓም ኣተወ። ብኣፎም ደኣ ኣይበሉዎ’ምበር ናይ ምፍናው ከምዝነበረ ዝጠራጠር ሰብ ነይሩ ኣይብልን። ኣብታ ድሕሪ’ዚ ውግእ’ዚ እትግበር ኣኼባ ዘይርከቡ ብጾት መን ምዃኖም ብልክዕ ዝፍለጥ ‘ኳ እንተዘይኮነ፡ ካብቶም ዝሰዓዓሙ ዝነበሩ ተጋደልቲ ገሊኦም ከምዘይርከቡስ ብሩህ እዩ ነይሩ። ንሓዋሩ ክፍለዩ እዮም። ስለ’ዚ ከኣ እዮም እቶም ተጋደልቲ ድሕሪ’ቲ ኣኼባ ከምቲ ንዓመታት ዝተናፈቑ ኣዕሩኽ ዝገብርዎ ወካዕካዕ ንነዊሕ ዘዕለሉን ዝተጫረቑን። ይቕረ ዝተበሃሃሉ’ውን ኣይሰኣኑን። ብሓንጎሎም ናይ መወዳእታ ምስልታት ብጾቶም ዝቐርጹ ዝነበሩ ይመስሉ። ዝኽርታቶም የትርፉ ነይሮም። ካብ እንስሳታት እቲ ሞት ከምዘሎ እናፈለጠ ዝመውት ወዲሰብ ጥራይ እዩ። ኩነታቶም ዘይተረድአ’ሞ ፍሕሽው ገጾምን ፍሽኽተኦምን ጥራይ ዘንበበ ሰብ እዞም መንእሰያት’ዚኦም ናብ ኲናት ክብገሱ ተነጊርዎም ከምዝነበረ ክኣምን መጸገሞ ነይሩ። ውግእን ወረ ውግእን ኣብ ዝዓሰሎ ዓለም ኣብ መንጎ ሂወትን ሞትን ሓጎስን ጓህን ዘላ ደረት ኣዝያ ቀጣን እያ። ምፍልሳፍ ግዜ ኣለዎ። ሕጂ ግን ግዜ ውግእ እዩ። ነብሰ-ወከፍ ታባን ሕሉምን ዋጋ ከምትጠልብ ፍሉጥ ነይሩ። ነብሰ-ወከፍ ኪሎመተር ደም ክሓትት ‘ዩ። ኲናት ክፉእ እዩ። ግንባር ሓልሓል ጸሊም ደበና ይንጥልጠሎ’ሎ። ጽባሕ ነገር’ሎ። ሃለው ባሕሪ………. “
ኣብቲ ግንባር ንልዕሊ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ክረባረባ ዝጸንሓና በራጊድ ነይረን እየን። እዚ ወራር እዚ ‘ሰላሕታ’ ደኣ ይሰመ እምበር ኣዝዩ መሪር እዩ ነይሩ። ኣብቲ ዝነበርናዮ ግንባር ናቕፋ ይኹን ኣብቲ ሽዑ ዝኣተናዮ ግንባር ሓልሓል ብዛዕባ’ዚ ወራር’ዚ ብተጋደልቲ ዝወሃብ ዝነበረ ገምጋም ተመሳሳሊ ነይሩ። “ሓደገኛ” ኢልና ንገልጾ ነይርና። ብግዝፊ ሻድሻይ ወራር ‘ኳ እንተዓበየ፡ 6ይ ወራር ዓመት መመላእታ ስለዝተዳለናሉን ሓያልን ብዙሕ መስዋእቲ ዝሓተተን ይኹን እምበር ክውዳእ ከሎ”ብሓቂ ኣብቂዑ ድዩ?” ኣብ ምባል በጺሕና። ምኽንያቱ ሰብ ብጋዝ ክረግፍ እዩ ተቀሪቡ ነይሩ። ብዝኾነ፡ ዘይውዳእ የለን እዚ ሓደገኛን ሰላሕታን ወራር’ዚ እውን ኣብ ምውድኡ ነይሩ። ከምቲ ልሙድ ድማ ብጸረ-መጥቃዕትና እዩ ክዛዘም። እቲ ሜላ ዳርጋ ኣይተቀየረን። ካብ ምዝላቕ (1978) ክሳብ ሕጂ ጸላኢ ምድላዋት ጌሩ ወራር የበግስ፡ ሕሱም ናይ ምርብራብ ኣዋርሕ ይሓልፉ፡ ድሕርኡ ብናትና ጸረ-መጥቃዕትታት ይዛዘም። እዚ ሜላ’ዚ ንልዕሊ ኣርባዕተ ዓመታት ቅሙጥ ኮይኑ ክንሰርሓሉ ጸኒሕና። ንሕና ንኹን ጸላኢ እንፈልጦ እዩ። ካብተን ካልኦት በራጊድ ዝፍለ ብደሆ ነይሩና እንተተባህለ፡ ንሕና ካብ ናቕፋ መጺእና ብቀጥታ ኣብቲ መጥቃዕቲ ነኣቱ ምንባርና እዩ። እቲ ቦታ ብእሮታ ‘ኳ ዝፍለጥ እንተኾነ ንግንባር ሓልሓል ወይ ዓስርተ ምስቲ ብሂምቦል/ይካርዕን ተቀኒቱ ናብ ከርከበት ዝበጽሕ ግንባር ዘተኣሳስር ሰፊሕ ዝባውንቲ የጠቃልል። ብራኼ እሮታ ምስ ዓስርተን መለብሶን ዝወዳደር ኮይኑ ከም ቅርጺ ኣውቶቡስ ንሰሜን ይዝርጋሕ። ንዕኡ ደፊእና ማዕረ ዓስርተ እንተብጺሕና፡ እቲ ብወገን ከርከበት/ባርካ ዝመጸ ኣብ ተረትር ባናን ሕሩምን ዝነበረ ጸላኢ ተቆሪጹ እዩ ክተርፍ። ኣብ ሻድሻይ ወራር ሓይሊ ህ.ሰ. ክጎዛዚ በዚ ከባቢ ዝመጸ ብመብርቕ እዝ ዝፍለጥ ዝነበረ እዚ ጸላኢ ዕድሉ ሕማቕ ነይሩ። ከይጀመረ ናብ ሑጻ ጎላጉል በርካ ተጓሒፉ። ኣብኡ ድማ ተሰትዩ። ሕጂ’ውን ነዚ ናይ እሮታ ወገን ናይቲ ግንባር ናብ ሓልሓል ከምዝሽምቆቅ እንተተገይሩ እቲ ብወገን ባርካ ዝነበረ ጸላኢ ዕድሉ ካብቲ ወገኑ ኣብ ሻድሻይ ወራር ዘጋጠሞ ውድቀት ኣይክሓይሽን ‘ዩ።
እሮታ፡ መዓልቲ ኣይዝክራን፡ ሓምለ/1983፡ ኣስታት ሳዓት 0400
ግንባር ሓልሓል ሓዊ ተኻዕዎ። ብፍላይ ብወገና ከቢድ ምትሕንናቕ ይካየድ ነይሩ። “ተረዲአኪ ኣለኹ። ንኸሲ ጥራይ” ወዲ ፍላንሳ ምስ ሓንቲ መራሕ ጋንታ ይራኸብ ነይሩ። መብዝሕትአን ‘ተን ክስበራ ዝተሓጽያ ዕርድታት ጸላኢ ኣብ ደቓይቕ ኣብ ኢድና ኣትየን ኣሃዱታትና የማነ-ጸጋም እናተኣሳሰራ ይደፍኣ ነይረን። ሓደ ክልተ ቦታታት ግና ገና ሓንጊደን ነይረን። ብፍላይ ኣብ ሓንቲ ታባ ቦምባ ኢድ ዝበዝሖ ጽዑቕ ምትህልላኽ ክካየድ ንዕዘብ ነይርና። እቲ መጥቃዕቲ ቅድሚ ፍርቂ ሳዓት ኣቢሉ በተን ከፈትቲ ኣሃዱታት እዩ ጀሚሩ። እዘን ኣሃዱታት እዚአን ፍሉያት ኣይኮናን። ንኣብነት ሓንቲ በጠሎኒ ክትኣትወሉ ዝመረጸቶ ቦታ እትኽፍት ዝኾነት ጋንታ ናይታ በጦሎኒ ክትከውን ትኽእል እያ። እዚ ቀዳማይ ዕማም’ዚ ቦምባታት ኢድ ዝበዝሖን ናይ ኢድ ብኢድ ጥምጥም ዝተሓወሶን እዩ ዝኸውን። እብዚ ከፋቲ ፍልምያ፡ ቦምባ ናይ ምድርባይ ቀላጽም ዘማዕበሉ ተጋደልቲ ምናልባት ብፍሉይነት ጸብለል ዝብሉሉ ወይ ዝምረጹሉ መድርኽ ክኸውን ይኽእል። ተፈንጀርትን ማሕትኦምን ንስንጭሮታት እሮታ ረበጽዎ። መሬት ብሓንሳብ ናብ ቃልቃል ዝብል ጓህሪ ተቐየረት። መጥቃዕቲ ጅምር ክብልን ዝነበርናዮ ቦታ ብነኣሽቱ ሞርታራት ክድሶቕን ሓደ ኮነ። ብደቡብ ካብ መለብሶን ዓስርተን ብምዕራብ ድማ ካብ ቆላታት ባርካ ከቢድ መዳፍዕ ብዘይምቁራጽ ይግዕርን ዳርጋ ብምልኡ ብደሕርና ኣብቲ ቀደም ኣሲሩሉ ዝነበረ ድፋዓትን ደጀንን ይወድቕን ነበረ።
ድሕሪ ቅሩብ፡ እቲ ቅድምና ዝነበረ ቀዳማይ ድፋዕ ስለዝፈረሰ ብሓንቲ ኣቀዲመን ኣሃዱታትና ዝኣተዋላ ቀጣን መስመር ናብቲ ተታሒዙ ዝነበረ ድፋዕ ጸላኢ ደየብና። ኣሃዱ ሃንደሳና ነተን ንመእተዊ ተባሂለን ዝተሓርያ ቦታታት ኣቀዲሞም ብጸላም ካብ ፈንጅታት ኣጽርዮመን ሓዲሮም። ቀዳማይ ድፋዕ ጸላኢ ክንሰግር ከለና፡ ምብራቓዊ ደረት ሰማይ በርሃው እናኮነ ይኸይድ ነይሩ። ነቲ ጸላም ክትርብዕ ዘርፈደ መስታታት ናይ በብዓይነቱ ብረትን ነተጕትን ድማ ብርሃን ወጋሕታ እናህሰሶ መጺኡ። ኣብ ገሊኡ ብሰንኪ ትክን ደሮናን ምርእኣይ የጸግመና ነይሩ። ኲናት ንዝለመደ ሰብ መቸም ሽታ ባሩድ ግናይ እዩ- ናብ ጽሉል ኣርሓ ‘ዩ ዝቕይሮ። ትቀትል እምበር ትቅተል ኣይመስለካን። ካብ ክልቲኡ ወገን ጸጸኒሑ ይስማዕ ዝነበረ እህህታ ቃንዛ ግን ሞትን መቕሰልትን ሌላ-ጉሌላ ከምዘይብሉ የዘካኽረካ። ድሮ እውን ኣብ ክልተ ቦታታት ስዉኣት ክቀብሩ ተዓዚበ። ውጉኣት እውን ብቃረዛን ብእግርን ንድሕሪት ከብሉ ጀሚሮም እዮም። ኣብዚ ውግእ’ዚ ብብዝሒ ገባር ከምዘለዉ ድሮ ምልታት ርእየ ነይረ ። ቀቅድሚ’ቲ ውግእ እቶም ተቀማጦ ናይቲ ከባቢ ብመሳርዕ ተወዲቦም ደድሕሪ ተጋዳላይ ክጓዓዙ ምዃኖም ከብ ሓደ ጀማሂር ሰሚዐ ነይረ፤ ብዓይነይ እውን ብርክት ዝበሉ ገባር ርእየ ነይረ።
ኣብ መንጎ ‘ቲ ብቀጻሊ ዝሃምም ዝነበረ መዳፍዕን ዕሙር ቶኽስን ክተለልዮ እትኽእል ድምጺ መራሕቲ ነቲ ዋጭዋጭታ ማዕበል ሬድዮታት ዓብሊሉ ጸብለል ይብል ‘ሞ ከብ ድምጾም ጥራይ ኩነታቶም ክትርዳእ ትኽእል ኢኻ። ድምጽን መጸወዒ ኮዳት ናይ ኩሎም ሓለፍቲ’ቲ ብርጌድ ስለዝፈልጦ ኣብ ስራሕ ዘለዉን ካብ ስራሕ ወጻኢ ዝኾኑን በዓል መን ምዃኖም ብቀሊሉ ክግምት እኽእል እየ። ኪነዉ ሓለፍቲ ግን ብዙሓት ዝፈልጦምን ዝፈትዎምን ብጾት ነይሮም። ስለ’ዚ ‘ዩ ግዲ ኣብ ዘይሳዓታ እታ ኩሉ ግዜ ትመላለስ ሕቶ ውትፍ ዝበለትኒ- “ ቀዳማይ ድፋዕ ሲ ተሰይሩ በዓል መን ለኪሙ ኮን ይኸውን?”ትብል ነይራ ። ገጽ ናይቶም ኣጸቢቐ ዝፈልጦምን ዝቀርቦምን ብጾት ተመላለሰኒ። ከብቶም ትማሊ “ ዓወት ንሓፋሽ” ዝበሉ ብጾት በዓል መን ሓሊፎም ይኾኑ? ኣብ ተመክሮይ ከም ዝረኣኽዎ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ግጥም እንሓንሳብ ውሑዳት ወተሃደራት እዮም ተኸኽ ዘብሉኻ። ጸላም ኣብ ርእሲ ምዃኑ ዝጥቃዕ ዝነበረ ድፋዓትን መንሸገራግሮታትን ዝያዳ ንሶም ይፈልጥዎ። መዓንጣኻ ዘሕርር ክሳራ ድማ ይስዕብ። ሓደ ኣብቲ ዝሰገርናዮ ቀዳማይ ድፋዕ ዝተሰወአ ብጻይ ኣብነት ናይዚ እዩ።ኣብቲ ካናለታት ምስ ሓደ ወተሃደር ከም ድሙን እንጭዋን ክተሃላለኽ ጸኒሑ ድሕሪ ነዊሕ ጭርጭር-ዓበደ፡ ሓደ ካልእ ብጻይ ነቲ ወተሃደር ይቐትሎ እሞ ኣንፈቶም ናብቲ ዝሃድም ዝነበረ ጸላኢ ይኸውን። ብግስ ክብሉ ከለዉ ግን ሓደ ኣብ ጁባ ናይቲ ድፋዕ ተሓቢኡ ዝነበረ ወተሃደር ቶኽሲ ብምኽፋት ሓደ ስዉእን ክልተ ውጉኣትን የትርፍ። እዚታት ንወዲፍላንሳ ከይተበገስና ከተሓሳስቦ ከምዝጀመረ ካብቲ ምስቶም ኣብኡ ዝጸንሑና ሓለፍቲ ዝለዋወጦ ዝነበረ ቃላት ኣስተብሂለሉ። ክጥንቀቁን ዓቅሚ ሰቦም ክቆጻጸሩ ይእዝዝ ነይሩ። ምስ ሳልሳይ በጦሎኒ ኣቲና ስለዝነበርና ክሉ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ እዩ ዝካየድ ነይሩ።
ድሮ መስዋእቲ መ/መሳርዕን ጋንታታትን ዘጠቃለለ ጸብጻብ ተቀቢልና ነይርና። ኣብ ህ.ሰ. ውግእ ብቀንዱ ብተራ ተጋዳላይ ‘ኳ ዝውሰን እንተኾነ መራሕቲ መሳርዕን ጋንታታን እቶም ቀንዲ ኣተግበርቲ እዮም። ካብ ሓለፍቲ ብብዝሒ ዝስውኡ እውን ንሶም እዮም። ንፉዕ ኣዛዚ ብርጌድ ንፉዓት ታሕተዎት መራሕቲ የፍርን ንውሳነታቶም ኣብ ግምት የእቱን። እዚ እምነት’ዚ ኣብ ዕላላቱን ኣኼባታቱን የዘውትሮ ነበረ። ሓደ ግዜ ንኣበርክቶ ተራ ተጋዳላይን ታሕተዎት ሓለፍትን ከብርህ ከሎ “ ተጋዳላይ ፈንጅታት ረጊጹ እንተዘይጠንን፡ ጽምእን ጥሜትን እንተዘይጻወር፡ምስ ሓጺነመጺን እናተላገዐ እንተዘይተባተብ፡ ምስ ምልውዋጥ ኩነታት ዝተዓጻጸፍ እንተዘይከውን፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ስድርኡን ዕድሉን ኣወንዚፉ እንተዘይጋደል ጉዳይና ቀደም ምተረሰዐ ነይሩ” ዝጥዕም መግለጺ ክህብ እዝክር። ኣብ ካልእ እዋን ኣብ ናይ ብርጌድ ምዝንጋዕ “ ሕንጻጽ’ኮ ሕንጻጽ እዩ። ኣቀዲሙ ዝወጸ መደብ ኲናት ነታ ፋልመይቲ ምስ ጸላኢ ትገብራ ርክብ ኣይሰርርን እዩ። ድሕርኡ ዝፍጠር ገልታዕታዕ ተጋዳላይ ‘ዩ ዘጸብቖ” ክብል ሰሚዐዮ ነይረ። እቲ ዳሕረዋይ ነጥቢ ሓፈሻዊ ወተሃደራዊ ሓቂ ምንባሩ ደሓር እናተመከርኩ ክበርሃለይ ክኢሉ።
ብጻይ ወዲ ፍላንሳ ንገሊኡ ኣሃዱታት ናብቲ ዝቅጽል ሸቶታት ክቅጽል፡ ንገሊኡ ክተኣሳሰር፡ ምስ ገሊኡ ድማ ነተን ኣትኪለን ዝነበራ ዕርድታት ንምሓዝ “ ከመይ/ እንታይ ይሓይሽ ይመስለካ/ኪ?” እና በለ ናብ መራሕቲ ጋንታታት ዝወርድ ርክባት ቀጺሉ። ጸሓይ ወጺኣ ጸላኢ እውን እግረይ ኣውጽእኒ ፋሕፋሕ ክብልን ይረአ ነይሩ። በገሊኡ ሸነኻት ኣሃዱታትና ሰሊጥዎምስ ንቅድሚት ተወርዊሮም ነይሮም። ድሕሪ ገለ ደቃይቕ፡ ወዲ ፍላንሳ ጸላኢ ትንፋስ ከይረክብን ከይወዳደብን ነቶም ሓለፍቲ’ቲ ብርጌድ ቀጻሊ ጸቕጥን ምትብባዕን እናገበረ ንቅድሚት ቀጸልና። ንመጀመርታይ እዩ ንወዲ ፍላንሳ ኣብ መጥቃዕቲ ዘሰንዮ ዝነበርኩ። ኣብ ግንባር ናቕፋ ከለና ናይ ምክልኻል ኣቃውማን ኣተሓሕዛን ነይሩና። ስለ’ዚ ‘ዩ መስለኒ ድምጹ ህዱእ ዝነበረ። “ ኣጆኹም ክሓልፍ እዩ፤ ቅሩብ ተጸመሙ ፤ሓገዝ ይመጽእ ኣሎ፤ እዚኣ እንተሓሊፋ..” ዘስምዕ ቃና ነይሩዎ። ኣብዚ መጥቃዕቲ’ዚ ግን ድምጹ ይኹን ጠባዩ ኣንጻር ነይሩ። “ ቀጽል፡ ተቀላጠፍ..ወዘተ” ዝበዝሖ ዓውታን ሓይልን ዝነበሮ ድምጽን ትእዛዛትን ይጥቀም ነይሩ። ሞራሉ ሰማይ በጺሑ ነይሩ። ብታሕተዎት መራሕቲ እውን “ ተረዲአካ…ናብኡ እየ….” ዝብል መልስታት ንሰምዕ ነይርና። ጽቡቕ ምውህሃድን ግስጋሰን ነይሩ። ትሕትኡ ዝነበሩ ይኹኑ መሳትኡ መራሕቲ ብጣዕሚ የኽብርዎ ምንባሮም ኣብቲ ምስኡ ዝገበርክዎ ሓጺር እዋን ክዕዘቦ ክኢለ። ብቀደሙ እውን ኣብ ስራሕ መጺእካ ዝድፈር መዳይ ኣይነበሮን። ክሳብ’ዚ እዋን’ዚ እንሓንሳብ ንለግብ እንሓንሳብ ቅሩብ ንድሕር ነይርና እምበር ጉዕዞና ምስ ቦጦሎኒ 3 ቀጺሉ። ኣነን ሃይለ መጎስን ሃብተልኡል ልጃምን ነሰንዮ ነይርና። ምክትል መራሕ ብርጌድና፡ ኣማንኤል ሃንጀማ፡ ምስ ኣዛዚ እቲ ግንባር ዝነበረ ሃይለ ቻይና እዩ ነይሩ።
ሳዓት 0900 ኣቢሉ ኣብ ሓንቲ መዓስከር ጸላኢ ዝነበረት ዕሙቕ ዝበለት ቦታ በጻሕና። ጉስማጥን እስቃጥላን እንተረኸብና ኢልና ኣነን ሃይለ መጎስን ነጊርናዮም ናብኣ ተኣለና። ናይ ጸላኢ ሞርታራት ባተሪ ዝተጻወደላ ቦታ እያ ነይራ። ሓደ ካብቶም ሞርታራት ብቀጥታዊ ዳርባ ተወቂዑ ከምዝነበረ ብሩህ ነይሩ። 81 ሚሜ እዩ ዝመስል፣ ሰለስቲኦም ተኮስቱ ተበጃጂሎም የማ-ጸጋም ወዲቖም ነይሮም። “ ከ ጓድ መንግስቱ ሃይለማርያም ጋር ወደ ፊት!” ዝብል ፍሩይ ጭርሖ ዝተጻሕፎ ጋዜጣ ኣብ እግሪ እቲ ሞርታር ነይሩ። ካልእ ዝተበታተነ ወረቓቕቲ እውን ነይሩ። “ ከ ጓድ መንግስቱ ሃይለማርያምስ ናብ ሞት ደኣ ” በልኩ ብልበይ። ሓደ ከብኦም፡ ቁልዕጽ ኢሉ የማናይ ጎኑ ናብቲ ስሜናዊ ወገን ናይቲ መንደቕ ተጸጊዑ ክሳዱ ቅሩብ ንድሕሪት ቅንን ኢሉ ገጹ ናብ ድቡብ ይጥምት ነይሩ። ምናልባት ሽጋራ ዝደለዩ ብጾት ጅብኡ ፈቲሾም ክኸኑ ይኽእሉ ሓንቲ ዓባይን ክልተ ነኣሽቱ ስእልታትን ኣብ ጸጋማይ ሰለፉ ወዲቐን ነይረን። ኣብታ ዓባይ ስእሊ ሓንቲ ጽቡቕ ተዳልያ ዝተሳእለት እትመስል መንእሰይ ኣብ ወንበር ኮፍ ኢላ ክልተ ህጻናት ብየማነ-ጸጋም ኣሰንዮማ ነይሮም። ሽዑ እታ ስእሊ ኣይተገደኩላን። ደሓር ግን ታሪኽ ናይቲ ኣብቲ ዝሓለፍናዮ ከናለ ዝተሰወአ ብጻይ ምስ ሰማዕኩ ኣሰር ገዲፋትለይ። እቲ ብጻይ ቅድሚ ሰሙናት ሰበይቱ ምስ ደቁ መጺኣቶ ከምዝነበረት ፈሊጠ። እታ ኣብታ ስእሊ ዝረኣኽዋ ስድራ እውን ናይቲ ወተሃደር እያ ትኸውን። ክልተ ኣቦታት ኣብዚ ተዋዲቖም፤ ደቆም ግና ስእልታት ኣቦታቶም እናረኣዩ መንገዲ የቋምቱ ነይሮም ይኾኑ። ብፍላይ ሎሚ ወላዲ ምስ ኮንኩ፡ ኲናት ከብቶም ኣደዳ ቀጥታዊ ሳዕቤኑ ዝኾኑ ተዋጋእቲ ዝያዳ ነቶም ይካየድ ከምዘሎ’ውን እንዶ ዘይብሎም ዕሸላት ከምዝውጽዕ በሪሁለይ። ክልቲኦም ኣቦታት ቅኑዓት ኢና እንዳበሉ እዮም ኣብቲ ዝኣምኑሉ መትከል ዝሓለፉ።ብርግጽ፡ ሓዲኦም እዩ ቅኑዕ ክኸውን ዝነበሮ- ፖለቲካዊ ካርታ ዓለም ኤርትራ ትበሃል ሃገር ተወሲኽዎ።
መሳርፍ ኣኻኺብና ብጾትና ኣርከብና። ኣብታ ልዕል ኢላ ብሸነኽ የማንና ዝነበረት ጎፍጓፍ ገረብ ዕስራ ኣቢሎም ዝኾኑ ምሩኻትን ክልተ ዝሕልውዎም ተጋደልትን ይረኣዩ ነይሮም። እቶም ምሩኻት ምልእቲ መዓልቲ በብሓሙሽተን ዓስርተን ዘርጠብጠብ ክብሉ ውዒሎም እዮም። እቲ ውግእ ብተዛማዲ ደሓን ክቅጽል ውዒሉ መሬት መስዩስ ኣብ ሓንቲ ኩጀት ንምሕዳር ሬድዮና ተኸልና። ኣሃዲታትና ክተእሳሰራ ኣምስየን መከላኸሊ መስመር መስሪተን። ኣብ ገሊኡ ውዱብ ኣብ ገሊኡ ዝተቆራረጸ ልውውጥ ቶኽስታት ነይሩ። ዝበዝሕ ግዜ ድቃስ ንምኽላእን ኣተሓሕዛና ንምፍላጥ ‘ዮም ዝገብርዎ፣ ስለዝኾነ ብኣና ወገን ዝወሃብ መልሲ ውሱን እዩ ነይሩ። ሳዓት ሓደ ወጋሕታ ኣቢሉ ወዲፍላንሳ ቀም ከብል ትሕቲ እታ ሬድዮ ተኺልናላ ዝነበርና ከውሒ ግምብው ኢሉ። ኣነ ምክትታል ቀጺለ። ኣብተን ቅሩብ ቅድም ኢለን ብየማነ-ጸጋምና ዝነበራ ታባታት ዝነበሩ መድፈዓጅታትና ነቶም ምሉእ ምሸት ክህውኹና ዘምሰዩ ነዋሕቲ ብረታት ጸላኢ ከዕግሱ ህልኾም ቀጸሉ። ጻዕቒ ኣይነበሮን እምበር ደብዳብ ነኣሽቱ ሞርታራትን ‘ውን ነይሩ። ፍጥነት ንፋስ ማእከላይ፡ ኣዝዩ ቆራሪ፡ ሰማይ ጽሩይን ሰላም ዝዓሰሎን ይመስል ነይሩ። “ “ንሕና ኣብዚ ኣብ ማእከል ሓዊ ከለና ቁሪ-ቁሪ የብለና ኣሎ፡ ኣብ ገሊኡ ከኣ ብጽባቐ ናይዛ ናይ ሎሚ ለይቲ ሰማይ ዝዘናግዑ ፍቁራት ኣይሰኣኑን። ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ሰማይ ገሊኡ ይቃተል፡ ገሊኡ ይፋቀር። ኣየ ዓለም!” በልኩ ብልበይ።
ኣብ ትሕቲ ከምዚ ዝኣመሰለ ጸቕጢ ኲናት ሓቂ ይሓይሽ ቅሩብ ሃለው-ለው ምባል ዕርፍቲ ይህብ እዩ። ዝበዝሕ ግዜ ደቀምሓረን ስድራይን ‘ኳ ዝረኣዩኒ እንተኾኑ፡ሽዑ ለይትስ እታ ኣብ ቤት ት/ ሰውራ ዝተዓራረኽክዋ ብጸይተይ እያ ውትፍ ኢላትኒ። ኣብ መንጎ ድቃስን ጽብቕቲ ሙቭን ከለኹ ሓደ ክንዲ ጣዕዋ ዝኸውን እንጭዋ ኢለ ዝገመትክዎ እንስሳ በፍልበይ ሓለፈ። ኣብቲ ኣካውሕ ኣናጹ በረኻ ከምዝነበሩ ብእዋኑ ኣስተብሂልናሎም ነይርና። “ ሎሚ ለይትስ ድራርና ትሑዝ እዩ” ክብል ጨሪቑ ነይሩ ወዲ ፍላንሳ። እቲ ቦታ ገባብል ኣይነበርዎን ማለት’ዩ። ብስንባደ በርገግ ክብልን ወዲ መጎስ ሕውስ ክብለንን ሓደ ኮነ። ተረኛ ኮይኑ ከብርየኒ እዩ ተበራቢሩ። ሬድዮ ክፍትቲ ስለዝነበረት ኮደይ እናጠቐሰት “ባሕሪ…. ሃለው ባሕሪ፡ ህጹጽ መልእኽቲ ኣለካ” እትብል ሓንቲ ዝፈልጣ ኦፐረተር ኣብ መስመር ነይራ። “ከምዝደቀስኩ ምፍላጣ ኣይተርፍን። ተዳሎ ጥራይ ወዲ ጸጋይ” በልክዋ ንነብሰይ። ወዲ መጎስ ተቐቢልዋ፤ ሕጉስቲ ከምዘይነበረት ፈሊጥና። ኣጋኒና እያ እምበር እታ መልእኽቲ ብዙሕ ህጽጽቲ ኣይነበረትን። ንወዲ ፍላንሳ እውን ኣየተሳእናዮን። ኣብ ናትና ደረጃ ዝነበረ ኦፐረተር ምስ ኩሉ እዩ ዝራኸብ። ተሰኪምናዮም ንኸይድ ሰለስተ ዓይነት ኮዳት ማለት ናይ ጽፍሒ ሓይልታት፡ በጦሎኒታትን ብርጌዳትን ደረጃታት እዮም ነይሮም። ኣብቲ ግዜ’ቲ፡ ኩሎም ካብን ናብን ላዕለዎት ኣካላት ዝመጽእን ዝኸይድን መልእኽትታት በቶም ናይ ብርጌዳት ኮዳት ኢና ንጥቀም ነይርና። ኮዳትና ብጸላኢ ከይተሓዙ ሂወት ንከፍለሎም። ብፍላይ ኣብ ኲናት ’ሞ ኣዚኻ ክትጥንቀቕ ኣሎካ። ባየሎጂ ግን ናታ ሕጊ ኣለዋ። ደኻምን ጸቕጢ ውግእን እዮም በታ ጥዕምቲ ሙቪ ኣቢሎም ናብ ቀምታ ዘምርሑኒ። እታ ብጸይቲ ሽግረይ ኣይጠፍኣን ኢለ እውን ተተስፈኹ።
ካልኣይ መዓልቲ፡ ወጋሕታ መጥቃዕትና ቀጺሉ። ኣብዛ ካልኣይቲ መዓልቲ ሰለስተ ኣባላት ስለያ ተሓወሱና። ምስ ወዲ ፍላንሳ ክተሓባበሩ ድዮም መጺኦም ወይስ ንሓለዋ ዝፈልጦ የብለይን። ምሳና ግን ይጓዓዙ ነይሮም። ኣስማቶም እውን ኣይሓዝኩን። ኣባላት ስለያ እቲ ግንባር ወይ ናይ ውድብ እዮም ክኾኑ ነይርዎም እምበር ኣባላት ብርጌድና እንተዝኾኑ ምፈለጥክዎም ነይረ። ወዲ ፍላንሳ ከምታ ዝሓለፈት መዓልቲ ከብ መጠን ንላዕሊ ሓይልን ረስንን ነይርዎ። ድምጹ ዓው ዝበለን “ ኣጆኻ….በለን…” ይውጭጭ። ዝበዝሕ ርክባቱ ክቀላጠፉ ሓይሊ ዝህብን ክሳራታት ከውሕዱ ዘዘኻክርን ነይሩ። ኣስታ ሳዓት 1000 ኣቢሉ ምስ በዓል ወዲ ሓንስ፡ ኣዛዚ ሳልሰይቲ በጦሎኒ ተራኸብና። ወዲ ፍላንሳ ወዲ ሓንስን ፍሊ ኢሎም ንደቃይቕ ተዘራሪቦም። ጽንሕ ኢልና ሓደ ከብቶም ምኩራትን ምኩሓትን መድፈዓጅታትና ከም ዝኸሰርና ፈለጥና።
ወዲ ጎማ ኢልና ንጽውዖ ነይርና። ወዲ ጎማ ቅድሚ’ዚ ውግእ’ዚ ሞት ቦታታት እና ቀያየረት ብዙሕ ግዜ ተፋታቲናቶ ነይራ። ብዓይነይ ዝረኣኽዎ ጥራይ፡ ኣብ ኣእዳዉን ኣፉን መንጋግኡን በብግዚኡ ናይ ዝተወግኦ በሰላታት ጸይሩ ይጋደል ነይሩ። “ኣብ ሓጺር ዕድምኡ ብዙሕ ግዜ ወዲቑን ተንሲኡን። ክሳብ ሎሚ” በልኩ ብልበይ። ብሬኑ ካልኣዩ የነቅዋ ነይሩ ማለት’ዩ። መስዋእቲ መስዋእቲ እንድዩ፤ ናይ ገሊኡ ግን ቅሩብ ኣመና ኣለዎ። መድፈዓጅታት ሂወት ናይ ሓንቲ ኣሃዱ እዮም። ከም በዓል ወዲ ጎማ ዘመሰሉ ምኩራት መድፈዓጅታት ጉልባብ ኣብ ምግባር፡ ናይ ጸላኢ መድፈዓጅታት ኣብ ምዕጋስን ወሳኒ ተራ እዮም ዝጻወቱ። ኣዝዮም ምኩሓት ከኣ እዮም። PKM (ፈኲስ ማሽንጋን/ብሬን) ሒዞም ምስ ከበድቲ ረሻሻት/ማሽንጋናት ጸላኢ ክተሃላለኹ ክትርኢ ግርም እዩ ዝብለካ። ሓብቱ ንወዲ ጎማ እቅድም ኣቢላ ካብ ጋራጅ ውድብ ከቲታታ ኣብቲ ግንባር ከምዝነበርትን ንሳ እውን ደሓር ከምዝተሰወኣትን ሰሚዐ። መኖም መጀመርያ ከምዝተሰወአ ግን ኣየረጋገጽኩን።
ኣጋ ሳዓት 4 ድ.ቀ. ከብቶም ንስዕቦም ዝነበርና ሓይልታትና ቃረዛ ክትወርድ ተቀቢላትና። እቲ ተወጊኡ ዝነበረ ብጻይ ኣብ ሃለፍታ ነይሩ። እቶም ጸዋሮ ሓሳብ ወዲ ፍላንሳ ግዲ ፈሊጦም ቀስ በሉ። ወዲ ፍላንሳ በቲ ላዕለዋይ ወገን ናይቶም ጸዋሮ ተጠውዩ፡ ኢድ ናይቲ ውጉእ ብጻይ ጨቢጡ “ ኣጆኻ” ክብሎ ተዓዚበ። እቲ ብጻይ እውን “ ኣይ፡ ደሓን እየ፤ ዘይ ሽርጣጥ እያ” እናበለ ቅሩብ ሰሓቕ የብዝሕ ነይሩ። ድሕሪ ሳዓትን ፈረቓን ኣቢሉ እቶም ሰብ ቓረዛ ናብ ኣሃዱኦም ክምለሱ ብኣና ኣቢሎም ሓለፉ። እቲ ብጻይ ከም እተሰወአ ፈለጥና። “ደሓን፡ ጥንቅቕ ኢልክም ስገሩ” በሎም ወዲፍላንሳ፤ ረድዮ ርክቡ ኣብ ጸጋማይ እዝኑ ሽሽ ትብል ነይራ። ኣብዚ ወራር’ዚ ተኣታትዩ ዝነበረ ፍሉይ ነገር ናይ ሀሊኮፕተራት ጉዳይ እዩ። ንመጀመርያ ግዜ ከም ተዋጋእቲ ኮይነን ክሰርሓ ጀሚረን። ነቲ ዝነበርናዮ ጎቦን ኩርባን ዝበዝሖ ቅርጺ መሬት ዝሰማምዓ ‘የን። ጎሰስ እናበላ በብሓደ እየን ዕላመአን ዝለቕማ። ገለ-ገለ ተጋደልቲ ዓቕሎም ምስ ኣጽበባሎም ክሳብ ብእርፒጂ ፈቲኖምለን ሰሚዐ ነይረ። ሽዑ’ውን ነታ ብደቡባዊ ምብራቕና ኣስታት 5 ኪ.ሜ. ርሒቓ ዝነበረት ብርኽ ዝበለት ታባ ተተመላሊሰን ክሳሃለኣ ንዕዘብ ነይርና።እታ ታባ ናትና ዶሽካ ነይርዋ። መሬት ይመሲ ስለዝነበረ ሓይልታትና ንመሕደሪ ዝኸውን ቦታታት ኣብ ምሓዝን ምትእስሳርን ተቀላጠፋ። ኣዝዩ ጽዑቕ ደብዳብ ከምዝነበረ ይዝከረኒ። እታ ለይቲ’ቲኣ እውን ብጣዕሚ ቆራሪት እያ ነይራ። ሓይልታትና ምልእቲ ለይቲ ምስቲ ንዳህሳስ ዝስደድ ዝነበረ ሓይሊ ጸላኢ ይጋጨዋ ነይረን። ግን ውዱብ ኣይነበረን። ሳዓት ዓስርተ ኣቢሉ ይኸውን ናይ ሓይሊ ክልተ ብጾት ዝተሓዋወሰ ኮሮንሾ ሒዞም መጹና። ጠፊኦም ኣብ መንጎናን መንጎ ጸላኢ ኣትዮምስ ሃንደበት ልውውጥ ቶኽሲ ምስ ተገብረ ንድሕሪት ከምዝተመልሱን ክምለሱ ከለዉ ድማ ብጾቶም ጸላኢ መሲሎሞም ሎቕሚጾሞም ከምዝነበሩን ሓክዮምና። ሻሂ ሰትዮም “ በሉ ሕጂ ውን ተጠንቀቁ” ኢልና ኣፋነናዮም። ክሳብ ሽዑ ኣብ ግዜ ሰላም ብክልተ ሰለስተ ሳዓታት ዝዕመም ርሕቐት ኢና ደፊእና ነይርና። ነብሰ ወከፍ ታባ ግን ግዜን ድኻምን ደምን እያ ሓቲታ። ዋጋ ገሊኡ ታባታት እሞ ኣዝዩ ክቡር እዩ ነይሩ።
ንጽባሒቱ ወጋሕታ ጸረመጥቃዕትና ቀጺሉ። ደድሕሪ ኣጋር ሰራዊት ንስዕብ ስለዝነበርናን ወዲ ፍላንሳ ኣብ ገለ እዋናት ከይተፈለጦ ነብሱ የቃልዕ ስለዝነበረን ክሳብ ብክዳኑ ስሒብና እነድንነነሉ ግዝያት ነይሩ። ሓደ ግዜ ንሓንቲ ጋንታ ለጊብናያ ናይ ቀረባ ቶኽሲ ይካየድ ነይሩ። ወዲ ልጃም “ ወዲ ፍላንሳ ቅሩብ ድሕር በል” በሎ። ወዲፍላንሳ “ ተረዲአካ ኣለኹ” ኢልዎ ኣብ ርክቡ ነቒጹ። ሓንቲ ብጸይቲ “ ንዓ ክፉእ ከይተርእየና በጀኻ” ኢላ ወጢጣ ኣልያቶ ናብቶም ብየማንና ዝጃነኑ ዝነበሩ ክልተ ውጉኣት ቀጸለት። ተጸጊዐ ቅሩብ ትንፋስ ስለዝረኸብኩ፡ ምስሊ ናይታ ኳዕናን ብጸይቲ ብዘይመደብ ናብ ደቀምሓረ-1978- መለሰኒ።
ኣብ 1978 ኣብ ቀያሕቲ ዕንባባ ከለኹ ደቀንስትዮ ተጋደልቲ ምርኣይ ንቡር ነይሩ። ሓደ መዓልቲ ሓደ ተጋደላይ ዕላል ጀመረልና ‘ሞ ኣዋልድናን ኣወዳትናን ዕጉግ ኢልናዮ። ንሱ ኢሉ “ ኣብ 1976 ጦርሰራዊት ነቲ ናቕፋ ንምሓዝ እናተሸምቆቀ ዝኸይድ ዝነበረ ከርዶን ከፋኹሱ ብጃንጥላታት ኣብ ናሮ ይወርዱ። ጋንታና ኣብቲ ከባቢ ስለዝነበረት ሓይልታትና ክሳብ ዝመጹ ክንከላኸል ጸኒሕና እዋኑ ምስ ኣኸለ ናብ መጥቃዕቲ ተሰጋገርና። መሬት ዋግዋግ ምስ በለት ነቲ ዝተመደበልና ቦታ ተቆጻጸርና” በለ ። ዕላል ተጋደልቲ ንብህግ ስለዝነበርና ብጽሞና ንከታተሎ ነይርና። “ ክልተ ደቀንስትዮ ብጾት ነይረናና። ኣየነይተን ከም ዝጀመረቶ ‘ኳ ደሓር ተከሓሒደን። ግን ነታ ታባ በቲ ቀጢን ድምጸን ‘ዕልልልልልል’ ኢለን ኣይንቕንቕኣ። ወዮም ኩማንዲስን ጦርሰርዊትን ዓስርተ ደቂቕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ‘ ኣይዛችሁ ጓዶች፡ ሴቶች ናቸው። ኣይፈራም ጎበዝ’ ክብሉ ተሳህሉና። ከምታ ኣቀዲምና ካብቲ ታባ ዝጎሓፍናዮም ድማ ንድሕሪት ናብቲ ዝመጻናሉ ጸድፊ ሃፍ ኣበሉና። ዋእ፡ ነታ ቦታ ክንመልሳ ግዜ ወሲዱልና። ዝተወግኡና እውን ነይሮም። ሕጂ ግን ርኢኹም፡ ንሶም እውን ፈሊጦመንስ እቶም ስሕት-ስሕት ኢሎም ድምጸን ሰሚዖም ዝወናወኑ ወይ ሓደሽቲ እዮም ዝኾኑ ወይ ድማ ቅሩብ ዝኸደቶም ” ክብል ኣዕለለና። እተን ምሳና ዕጉግ ኢለን ነቲ ተጋዳላይ ዘዳምጻ ዝነበራ ቀያሕቲ ዕንባባ ኣዋልድ ገጸን ከም ሽዑ በሪሁ ኣይፈልጥን። ከይተፈለጠኒ ክምስ ከኣ በልኩ። ምስልታት ገዛውትና፡ ወለደይን ኣሕዋተይን እውን ክቀላቐሉኒ ጀመሩ። ኣጸቢቐ ከይነኸስኩ ግን ወዲ ልጃም ኣበራበረኒ።
ከብታ ቦታ ሰጒምና ምስ በጦሎኒ ክልተ ካልኣይቲ ሓይሊ ተራኸብና። እናኸድና፡ ኦፐረተር ናይታ ሓይሊ ዝነበረ ኣብ ቤት/ት/ሰውራ ዝፈልጦ ፍስሃየ ቆሪጭ፡ “ሕማቕ ዜና ዓርከይ” በለኒ። ኣስዒቡ ድማ፡ “ ሃብተገብርኤል ተሰዊኡ” በለኒ። ከምዛ በርቂ ዝመተረኒ ኮይኑ ተሰመዓኒ። ምስ ሃብተገብርኤል ኣርኣያ ኣብታ ቀቅድሚ’ቲ ውግእ ዝተገብረት ኣኼባ ተራኺብናን ኣዕሊልናን ነይርና። መተዓብይቲ ኢና ድማ። ወዲ ፍላንሳ “ነዚ ቅድመና ዘሎ ጸላኢ ናብ ከረን ክንግሕፎ ኢና” ምስ በለ፡ ሃብተገብኤል “ዓሽ ያሆ! ኣብ ከረን የራኽበና ዓርከይ” ክብለኒ ይዝከረኒ። ምስ ሓብቱ እዩ ኣብዛ ውግእ ኣትዮም ነይሮም። ኣብ ሓንቲ ሓይሊ ስለዝነበሩ፡ ሓብቱ ጸሃይነሽ፡ቀቅድሚ’ቲ ውግእ “ኣብ ቅድመይ ክስዋእ ክርእዮ ኣይደልን” ኢላ ፋሕ ፋሕ ከብልዎም ንሓለፍታ ሓቲታስ ብኡ መሰረት ንሳ ናብ ሳልሰይቲ ሓይሊ ከይዳ። ከመይ ኢሎም ኣብቲ ኣሃዱ ብሓንሳብ ተመዲቦም ይገርመኒ እዩ። ክራኸቡ ከለዉ “ቅድመኻ/ቅድመኺ” እዮም ዝበሃሃሉ ነይሮም። ነገር ስጋ ኮይንዋ ዕርፍቲ ኣብ ዝኾነሉ ግዜ ደድሕርኡ ኮለል ክትብልን ክዳኑን ጸጕሩን ክተጽሪ ከምዛ ሎሚ ኮይኑ ይረኣየኒ። ሃብተገብሪኤል ንሓብቱ ቀዲሙዋ ማለት እዩ። ግን ኣይፈለጠትን ነይራ ሽዑ። ካልኦት፡ ሓዳርን ዝምድናን ዝነበሮም ብጾት እውን ብሓንሳብ ኣብቲ ውግእ ከም ዝነበሩ እፈልጥ ነይረ። ናይዞም ኣሕዋት ዕድል ግን ክሳብ ሕጂ ሓንጎለይ ‘ዩ ዝርብሽ። እቲ ዝኸፍኤ ከኣ ሓብቱ ጸሃይነሽ ‘ውን ኣብቲ ውግእ’ቲ ከም ዝሰዓበቶ ድሓር ሰሚዐ።
መጥቃዕትና ብጽቡቕ ክግስግስ ጸኒሑ ከባቢ ፋዱስ ናብ ዝባን ዓስርተ ቀሪብና ምንባርና እዝክር። ስለ’ዚ እቲ ግንባር ጸቢቡን ዳርጋ ጋድማዊ መስመር ሒዙን ‘ዩ። ኣብዚ ቦታ’ዚ ጸላኢ ከቢድ ምክልኻል ይገብር ነይሩ። ጸረ-መጥቃዕትታት እውን ይፈታትን ነይሩ። ሽዑ- መዓልቲ ኣይዝክራን ግን ወርሒ 7፡ 1983 ‘ዩ ነይሩ- ሳዓት ሰለስተ ድሕሪ ቀትሪ ኣቢሉ ኣብ ሓንቲ ጨጓር ታባ በጻሕና። ሬድዮታትና ዘርጊሕና ድማ ርክባትና መስሪትና። ጸብጻባት ናይ ውጉኣትን ስዉኣትን ኤምዳድን ካልእን ከምዝተቀበልናን ወዲ ፍላንሳ ከም ዝረኣዮን እዝክር። ሳዓት ሰለስተን ፈረቓን ድሕሪ ቀትሪ ይኸውን ባሕሪ ናይ መወዳእታ ርክባቱ የሳልጥ ነይሩ። ዝጓዓዞ ርሕቐት እውን ክንድ’ቲ ኣይክኸውንን እዩ። ኣብ ገጹ ዝንበብ ፍሉይ ነገር ግን ኣይነበረን። ከም ቀደሙ ምስ ደሙን ሓይሉን ነይሩ።
- 3፡30 ድ.ቀ (1530) ኣብታ ጨጓር ኩጀት ከለና ቀጻሊ ደብዳባት ከቢድ ብረት ነይሩ። ዝበዝሕ ግን ደሕረና ይዓልብ ነይሩ። ናይ ነዋሕቲ ብረት ጠያይቲ እውን ይወቕዓ ነይሩ ግን ብፍሉይ ከም ዝተኣሰረላ ዝሕብር ኣገባብ ኣታኩሳ (pattern) ኣይረኣኹን።
- ስዉእ ወዲ ፍላንሳ ጸብጻብ ምስ ረኣየን ንገለ ደቓይቕ ርክባት ምስ ገበረን ” ኣቕሑትክም ጠራኒፍክም ኣርክቡኒ” ኢሉ ቀቅድመና ይሓልፍ። እቶም 3 ኣባላት ስለያ እውን ይስዕብዎ።
- ደቓይቕ ኣብ ዘይመልእ ህሞት ክንፈልያ ዝኸኣልና ቶኽስን ወዲፍላንሳ “ ኣይ..” ክብል ንሰምዕ
- ናብኡ ንጎዪ። መጀመርያ ወዲ ልጃም ደድሕርኡ ኣነን ወዲ መጎስን ንስዕብ።
- ኣብ ጸጋማይ ኣፍልቡ ከምዝተወቕዐን ብዙሕ ደም ይኸዶ ከምዝነበረን ተዓዘብና። ከብቲ ቦታ ክንእልዮን ደሙ ጠጠው ክነብልን ንጽዕር። ንሱ ግን ተማዊቱ ሓንቲ ምሉእ ሓሳብ ጥራይ ተዛሪቡ። “ ርሓቑ ከይትልከሙ። የዕርፍ ግደፉኒ። ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ” ዝብል ነይሩ። ናይ ጸላኢ ስናይፐር ከምዘይኮነ ፍሉጥ እዩ። ምኽንያቱ ንዕኡ ክነድሕን ንቃለሰሉ ኣብ ዝነበርና ግዜ ንዓና ፈልዩ ዘሸግር ቶኽሲ ኣይነበረን። ከቢድ ብረት ወይ ካልእ ተፈንጃሪ ነታጒ እውን ኣይነበረን። ምኽንያቱ ድምጹ ኣይሰምዓናን ደሮና እውን ኣይነበረን። ማህረምቱ ድማ ኣብ ሓደ ቦታ ኣብ ጸጋማይ ኣፍልቡ’ዩ ነይሩ።
- ስንባደን ሓዘንን ተሓዋወሰና። ግን ክነድሕኖ፡ ደሙ ክንዓግትን “ ኣጆኻ ወዲ ፍላንሳ….” እናበልና ምስ ድኽመት ኣተናፍስኡ ክንቃለስን እዝክር። እቶም 3 ኣባላት ስለያ እውን ይሕግዙና ነይሮም።ወዲ ፍላንሳ ግዜ ኣይሃበናን። ብመስዋእቱ ብጣዕሚ ተዳሃልናን ነብዓናን ንገብሮ ጠፍኣናን። እተን በላሕቲ ኣዕንቱ ንመወዳእታ ግዜ ርኣኽወን። በቲ ልሉይ ሸፋሽፍቲ ኣዕንቱ ድማ ከደንናየን። ሚላኖ ስረን ካምቻን እታ ዘይፈልያ ቀጠልያ ጃከቱን ለቢሱ ነይሩ። እቶም ኣባላት ስለያ ርሓቑ ኢሎም ነጸላ ይኸድንዎ። “ቀልጢፍክም ንቻይና ንገርዎ” ድማ ይብሉና።
- ሃይለ ሳምኤልን ( ቻይና) ኣማንኤል ሃንጀማን ደሕሪ ሳዓት ወይ ሳዓትን ፈረቓን ኣቢሉ ይመጽኡ። እቲ ዝነበርዎ ቦታ ካባና ራሕቒ ነይርዎ። ጎቦን ጸድፍታትን ዝመልኦ እዩ ነይሩ። እና ላህለሁ ድማ ‘ዮም መጺኦም።
- ሓይለ ቻይና ብዛዕባ እቲ ኩነታት ይሓተና። ነቶም ሰለስተ ኣባላት ስለያ እውን ፈልዩ ይሓቶም። ቀጺሉ ስነስርዓት-ቀብሪ ይካየድ።
- ሃይለ ቻይና ነቶም ኦፐረተራት ኣኼባ ይገብረልና። “ናይ ብሓቂ ዘሕዝን እዩ። ህ.ግ. ንፉዕ መራሒ ከይድዎ። ንሕና እውን ጽባሕ ንግሆ ሰዓብቲ ኢና። ንታሪኽ ምማት ግን ታሪኽ እዩ” በለ። እዚ ገለ ካብቲ ዝዝክሮ እየ እምበር ብዙሕ ተዛሪቡ ‘ዩ። ንሕና ግን በቲ መስዋእቲ ናይቲ ንፈትዎ ብጻይናን መራሒና ኣብ ሓዘን ስለዝነበርና ነቲ ቻይና ዝብሎ ዝነበረ ቃላት ብዙሕ ኣቓልቦ ኣይገበርናሉን። ዘረብኡ ብምቅጻል ድማ “ እዚ ኣጋጢሙ ዘሎ መስዋእቲ ናይ ወዲ ፍላንሳ ከም ኦፐረተራት ብምስጢር ክትሕዝዎ ኣለኩም። እንተወጺኡ ሳዕቤኑ ከቢድ እዩ። ጸላኢ’ ውን ሞራል ከይገብር ኣዚኽም ክትጥንቀቁ ኣሎኩም” ብምባል ሕቶ እንተለና ዕድል ሃበና። ብዘይካ ርእስና ምንቕናቕ ዝሕተት ኣይነበረናን።
- ዘትክኻ ዝነበረ ሽጋራ ብእግሩ ረጊጹ፡ ንወዲ ልጃም ምስ ሃንጀማ ክኸውን፡ ንዓይ ናብ ማእከላይ ቦታ ማለት ናብ ዛራ ክኸይድ፡ ወዲ መጎስ ድማ ክሳብ ቦትኡ ዝፈልጥ ምስኡ ክጸንሕ ይሕብረና። ወዲ ፍላንሳ ዘይነበረላ ብሓደ ዝሓደርናላ ናይ መወዳእታ ለይቲ እያ ነይራ። ሕማቕ ለይቲ ኢና ሓዲርና። ኣይበላዕናን ኣይሰተናን፤ ብዙሕ እውን ኣየዕለልናን።ንጽባሒቱ ናብ ዘዝተበሃልናዮ ከድና።
- ድሕሪ ገለ መዓልታት ሃይለ መጎስ ናይ በጦሎኒ 3 ኦፐረተር ኮይኑ ከምዝተወዘዐ ሰሚዐ። ኣዋርሕ ከይጸንሐ ከምዝተሰወአ እውን ክፈልጥ ክኢለ። ሃይለ መጎስ ምቕሉልን ተባዕን ተጫራቓይን ብጻይ ነይሩ።
- ኣብ 1984 ክ/ሰራዊታት ክቐውም ከሎ ብ/58 ኣካል ክ/ሰራዊት 96 ኮይና። ኣዛዚ’ቲ ክ/ሰራዊት ሃይለ ቻይና፡ ኣዛዚ እቲ ብርጌድ ድማ ሃንጀማ ነይሮም። ኣነ ኣብዚ ግዜ’ዚ ሞርስ ኮድ ተማሂረ ኦፐረተር ቻይና ኮይነ ኣለኹ።
- ሃብተልኡል ልጃም ክምለኽ ዘይደሊ፡ ወለቕዘለቕን ቀልባዕባዕን ዘይፈቱ ኣዝዩ ተባዕን ቅኑዕን ተጋዳላይ ምንባሩን፤ ምስ ሓለፍቲ ብዙሕ ይሰማማዕ ከምዘይነበረን እፈልጥ። ካብ መወዳእታ ናይ 1984 ወይ መጀመርያ 1985 ንደሓር ምስ ሃብተልኡል ልጃም ኣይተራኸብናን።
- ክ/ሰራዊት 96 ክሳብ 1988 ኣብቲ ግንባር ጸኒሓ፡ እታ ወዲ ፍላንሳ ዝተሰወኣላ ቦታ ኣካል ዕርዲ ህ.ሰ ኮይና ብባሕሪ ትፍለጥ ነይራ። ድሕሪ ወዲ ፍላንሳ ግንባር ሓልሓል ብዙሕ ሂወት ተኸፊልዎ፤ ብዙሕ ደርፍታትን ተዘክሮታትን ተደሪሱሉ እዩ። በብእዋኑ ነታ ወዲ ፍላንሳ ዝተሰወኣላ ቦታ (ባሕሪ) በጺሐያን ቃለይ ኣሓዲሰላን እየ።
ተፈጸመ
ተራኺ፡ ሃብቶም ጽጋይ
ጸሓፊ፡ ማሕሙድ ሳልሕ
*** ሃብቶም ጸጋይ ድሕሪ ወዲ ፍላንሳ ንብዙሕ ዓመታት ከም ኦፐረተር ሃይለ ቻይና፡ ዓሊ እብርሂም፡ ፍስሃየ ወልደገብርኤልን ኣድሓኖም ገብረማርያምን ካልኦት ላዕለዎት ሓለፍትን ኮይኑ ክሳብ ግዜ ናጽነት ሰሪሑ። በዓል ሓዳርን ኣቦ ኣርባዕተ ደቅን’ዩ። ሎሚ ኣብ ስደት ይነብር ኣሎ።
ድሕረ-ጽሑፍ
ክሳብ ሕጂ ዝተከታተልኩምናን ርኢቶታትኩም ዝለጠፍኩምን ነመስግን። እዚ ፈተነ እዩ። ታሪኽ ሂወት ይኹን ውዕሎ ናይዚ ጅግና ስዉእና ክንትርኽ ኣይደፈርናን፤ ማተርያል ይኹን ዓቕሙ ‘ውን ስለዘይብልና። ተራኺና ሃብቶም፡ ኣብተን ምስ ስዉእ ወዲ ፍላንሳ ዝጸንሓለን ሕደት ኣዋርሕ ክሳብ ሕጂ ክሕዞ ዝኸእለ ዝኽርታቱ ከካፍል ደልዩ። ኣንባቢ ነቶም ዝኽርታት ምስ ግዚኦምን ኩነታቶምን(context) መታን ክርደኦም ጽዒርና። ብሙልአን ኣብ ጥቕስታት ኣትየን ዘለዋ ውልቀ ዝኽርታትትን ዕላላትን ሓቂ ምዃነንን ተራኺ ብዝዝክሮ ዝተቀመጣ ምኻነንን ነዘኻክር። ኣገላልጻና ይኹን ኣብ ጽሑፍ ዝንበብ ባህርያት ከብ ባህርያት ስዉእ ወዲ ፍላንሳ ከምዘይርሕቕ ክንገብር ጽዒርና። ግና ሕጽረትና ስለንኣምነሉ ዝያዳ ሓበሬታ ዘለኩም ኣሕዋት ግዴኹም ክትገብሩ መዘኻከሪ ዘድልየኩም ኣይመስለናን። ታሪኽ ኤርትራ ድምር ታሪኽ ናይቶም ዘይተጻሕፈሎም ወይ ዘይተዘንተወሎም(unsung heroes and heroines) ስዉኣትና ስለዝኾነ፡ ንስዉእ ወዲ ፍላንሳ ኣብ ግዚኡን ምስ ብጾቱን ክንርእዮ ፈቲንና። ንሱ እውን ምስ ብጾቱ ክንዝክሮ ምደለየ ነይሩ።
ዘልኣለማዊ ክብሪ ንስዉኣትና
ርኢቶ ወይ ሕቶ እንተሎኩም በዚ ዝስዕብ ኢሜል ስደዱልና። እቲ ኢሜል ደንጒና ምሕባር ጉድለትና እዩ።


text:
ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ ኣቦ መንበር ናይ ኩማና ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ዲየጎ ራፋኤል ሳንቸስ ቀዋሚ ብሔራዊ ጉባኤ ማለት ላዕለዋይ ሕዝባዊ ባይቶ ንምቛም ዝወሰዶ ውሳኔ ብሓቂ ዘይቅቡልን ዘይጠቅምን ንሕዝቢ ዝጎድእ ውሳኔ ምዃኑ ብዛዕባ ኩነታት ሃገረ ቨነዝወላ ዝምልከት ኣብ ዝዘርግሕዎ ጽሕፉ ከምዘስመሩሉን ዝዀነ ይኹን ማሕበራዊ ውጥረትን ግጭትን ብዓመጽ ዝፍታሕ ኣይኰነን ቤተ ክርስቲያን ዝዀነ ይኹን ሰላም ንምርግጋጽ ዝካየድ ዘይጐነጻዊ ቃልሲ ኩሉ ትድግፍ ከምዝበሉ ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ ዘውጽኦ መግለጺ ጠቑሱ የመልክት።
ሎሚ እውን ይብሉ ብፁዕ ኣቡነ ራፋኤለ ሳንቸስ ዝዀነ ይኹን ዓመጽ ንምቅዋም ብዘይ ምቁራጽ ሕዝብን መንግስትን ዘይጐነጻዊ መስርሕ ክስዕቡን ነባሪ ሰላም ዘረጋግጽን ውሑስ ዝገብርን ሓይሊ ምጥቃም ዘይኰነስ ዘተን ዘይጐነጻዊ ቃልሲ እዩ። ስለዚህ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስያን ኣብ ቨነዝወላ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ሞትን መቑሰልትን ከስዕብ ዝኽእል ኩሉ ስጉምቲ ከምእተቃወምን መንግስቲ ንናይ ሕዝቢ ሕቶ ብቑዕ መልሲ ክህብ ሓላፍነቱ ምዃኑ ስለ እትኣምን ሕዝብን መንግስትን ብዘይ ዓመጽ ኣብ ዘይጐነጻዊ ቃልሲ ኣሚኖም ተራኺቦም ክዝትዩ ይግብኦም ከምእትብል ብፁዕ ኣቡነ ራፋኤለ ሳንቸስ ብስም ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ ኣብ ዘመሓላለፍዎ መግለጺ ከምዘስመሩሉ ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ መግለጺ ዝጠቐሰ ፊደስ ናይዜና ኣገልግሎት ኣመልኪቱ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ናያ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ እቲ ቦሊቨራዊ ብሔራዊ ሓይሊ ምክልኻል ቀዳማይ ሓላፍነቱ ህዝቢ ምክልኻል እዩ። ኰይኑ ግና ኣብዚ እዋን’ዚ ዝረአይ ዘሎ ጭቡጥ ኵነት ከምዝሕብሮ ኣብቲ ቀንዲ ሓላፍነቱ ብኹር ምዃኑ እዩ፡ ኣብ ምርግጋጽ ሰላምን ምርግጋእን እዩ ክጽመድ ዘለዎ፡ ስለዚህ እቲ ብሰላም ክነበር ዝደሊ ሕዝቢ ዘለዎ ስቓይን ጭንቀት ክሰፍሕን ኣዚዩ ጽንኩር ክኸውን ካብ ምግባር ስቓዩን ጭንቀቱን ንምፍታሕ ዘገልግል ሓይሊ ምክልኻል እዩ ክኸውን ዘለዎ ከምዝበሉ ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ጉባኤ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ራፋኤል ሳንቸስ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ዝተወከሰ ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣስዒቡ እቲ ናይ ቨነዝወላ ብፁዓን ጳጳሳት ጉባኤ መልእኽቲ፥ ኣይትቕተል፥ ሕይወት ተኸናኸን ሕዝቢ ንሓድ ሕዱ ይተሓላለይ ሓደራ ብዝብል ምዕዳን ዝተዛዘመ ምዃኑ ኣፍሊጡ።


text:
ስፔስ ኤክስ ሰባት ናብ ወርሒ ክልእኽ’ዩ…
መቐለ ለካቲት 21/2009(ድወት) ውልቀ ኩባኒያ ሮኬት ስፔስ ኤክስ ኣብ መወዳእታ ዓመት ፈረንጂ 2018 ናብ ወርሒ ክልተ በፃሕቲ ዓዲ ከምዝልእኽ ኣፍሊጡ።
እዞም ክልተ ውልቀ ሰባት ናብ ወርሒ ዝኸድሉ ኽፍሊት’ውን ከምዝኸፈሉ ገሊፁ።
ዋና ዳይሬክተር ስፔስ ኤክስ ኤሎን ማስክ እታ ናብ ወርሒ ትልኣኽ ሳተላይት ክልተ ሰባት ሒዛ ትጓዓዝ ኾይና ብምትሕብባር ተመራመርቲ ናሳ እቲ ጉዕዞ ዕውት ክኸውን ትፅቢት ከምዝግበር ሓቢሮም።
እዚ ፈላማይ በረራ ኣብ ውሽጢ 45 ዓመት ንፈለማ እዋን ከምዝኾነ’ዩ ድማ ዝግለፅ።
እዚ ዝካየድ ጉዕዞ ድሕሪ ኣብ 1972 ዝተልኣኸ ኣፖሎ 17 ቀዳማይ ሰብኣዊ ተልእኾ ከምዝኸውን’ዮም ተዓዘብቲ ዝገልፁ።
ኣብዚ ጉዕዞ ዝኸዱ ደንበኛታት መን’ዮም፤ ንኽንደይ ዝኣክል’ዮም ክፀንሑ፣ ዝኸፍልዎ መጠን ገንዘብ ዝምልከት ግን ዝተገልፀ ነገር የለን።


text:
By Zelalem Mihreteab December 12, 2011
ቀደም እዋን፡ ኣብቲ መጀመርያ ፍጥረት ሙዃኑ እዩ፡ ኣዳምን ህይዋንን ትእዛዝ ኣባጅጎ ኣፍሪሶም ካብ ገነት ምስ ተሰጎጉ፡ ርሂጾም ብጻማ ርሃጾም ክነብሩ ነበሮም። በዚ ኣዳም ሓረስታይ ኮነ። ህይዋን እውን ትስንክት፡ ትፈትል፡ ትጉድጕድ፡ ኮቱም ኩሉ ስራሕቤት ተታሓሒዛቶ ነበረት።
ህይዋን በብግዜኡ ቆልዑ ትወልድ ነበረት። እቶም ዝወለደቶም ቆልዑ ኩሎም ሓደ ዓይነት ኣይነበሩን፡ ገሊኦም ጽቡቓት ነበሩ፡ ገሊኦም ድማ ግናያት ነበሩ። ሓደ መዓልቲ ኣባጅጎ፡ ንኣዳምን ህይዋንን ክበጽሖም ክመጽእ ሙዃኑ፡ ብሓደ መልኣኽ መልእኽቲ ሰደደሎም። ኣዳምን ህይዋንን ነዚ ጥዑም መልእኽቲ ምስ ሰምዑ፡ ብሓጎስ ተሳራሰሩ። ህይዋን እሞ ካን በሓጎሰ ተፈንጪሓ ነበረት፡ እንተተባህለ ምግናን ኣይነበረን። ህይዋን ንእግዚኣቢሔር ክትቅበል ትሻባሸብ ነበረት፦ ነቲ ገዛኣ ኮስቲራ ኣጽረየቶ፡ ነቲ ልዳት ናይ ቤታ ብበብዓይነቱ ብዕንባባታት ሰለመቶ፡ ነቲ ንደገ ኣፍ ዘእቱ ንእሽቶ መንገዲ እውን ሰቲ ነስነሰትሉ። ነቶም ደቃ እውን እግዚኣብሔር ንኽርእዮም ብ ተራ ሰርዓቶም ። እንተኾነ ግን ነቶም ጽቡቓት ቀሪባ ነቶም ግናያት ሓብኣቶም። ነቶም ዝቐረበቶም ጽቡቓት ደቃ ኣካላት ሰብነቶም ሓጺባ፡ ጸጕሪ ርእሶም ብሓምባርጭቃ ለኽያ መሸጠቶም፡ ጻዕዳ ቀምሻ ከዲና ንምርኣዮም ባህ ዘብሉ፡ ዘንጨባርቑ ቆልዑ ገበረቶም። ኣብ ቅድሚ እግዚኣቢሔር ኣደብ ክገብሩን፡ ንዝተሓተትዎ ነገር ብስነስረዓትን ብብቕዓትን ክምልሱ መዓደቶም። ነቶም ግናያት ደቃ ግን እግዚኣብሔር ክርእዮም ስለዘይደለየት፡ ነቲ ሓደ ኣብቲ እንዳሓሰር ሓብኣቶ፡ ነቲ ሓደ ኣብ ወሻጠ፡ ነቲ ሓደ ኣብ እቶን ሓብኣቶም፡ ነቲ ሓደ ኣብ እንዳ ዕንጨይቲ ነቲ ሓደ ኣብ ቆፎ……ኮታስ ንኹሎም ኣብዝተፋላለየ ቦታታት ሓብኣቶም። ንኹሎም ሓቢኣ ምስ ወደአት፡ በታ ግዜ እቲኣ ካብ እቲ ማዕጾ ናይቲ ቤት ኳሕኳሕ ተሰምዐ። ኣዳም በቲ ኖኻል ናይቲ ማዕጾ ንደገ ገጹ ረኣየ፡ እቲ ዓብይ ጋሻ ድማ ኣብቲ አፍደገ ነበረ። ኣዳም ነቲ ዓብይ ጋሻ ብኽብሪ ተቐቢሉ ኣእተዎ። እቲ ሰማያዊ ኣቦ ኣበቲ ዝተነጸፈሉ ናይ ክብሪ ቦታ ስፍርኡ ሓዘ። እቶም ህጻናት ከምቲ ዝተማዕዱዎ፡ ነቲ ሰማያዊ ኣቦ እንዳሰገዱ፡ ኢዱ ስዒሞም ኣብ ቦታኦም ተመልሱ። ካብኡ እግዚኣቢሔር በብሓደ ክምርቖምን ክባርኾምን ጀመረ። ነቲ ቀዳማይ ንጉስ ክተከውን ኢኻ በሎ፡ ነቲ ካልኣይ መስፍን ክትከውን ኢኻ በሎ፡ ነቲ ብደሕሪኡ ዝነበረ ነጋድራስ ነቲ ብድሕሪኡ ዝነበረ ጳጳስ፡ እንዳበለ ንኹሎም ነናቶም ዓደሎም። ነቶም ህጻናት ተትዕድልቶም እንዳሃቦም እንከሎ ህይዋን በደሕሪ ደቃ ኮይና ትዕዘብ ነበረት። ንእግዚአቢሔር እውን ርሕሩሕን በዓል ጸጋን ኮይኑ ረኸበቶ። በዚ ነቶም ሓቢኣቶም ዝነበረት ደቃ እውን ምርቓን በረኸትን ናይቲ ሰማያዊ አቦ፡ ንኽቕበሉ ክትቅርቦም መደበት። ካብቲ ሓቢኣቶም ዝንብረት ኣምጺኣ ከኣ ቀረበቶም። እግዚኣቢሔር ነቶም ህጻናት ርእዩ ፍሽኽ በለ እሞ፡ ነዐኣቶም እውን ነናቶም ትዕድልቲ ሀቦም። ነቲ ቀዳማይ ሓረስታይ ክትከውን ኢኻ በሎ፡ ነቲካልኣይ ገፋፍ ዓሳ ነቲ ሳልሳይ ቀጥቃጥ ሓጺን ነቲ ራብዓይ ኣላማይ በድሐሪኡ ሰራሕ ዕተሮ ብደሕሪኡ ሰራሕ ጫማ…ብድሕሪኡ ደፋእ ዓረብያ ነቲ ብድሕሪኡ ኣገልጋሊ ኣብ ቤት…እንዳበለ ነናቶም ትዕድለቲ ሃቦም። ህይዋን ኩሉ ምስተዓዘበት ንእግዚኣቢሄር ከምዚ በለቶ፡“ ጎይታይ ንምንታይ ዝተፈላለየ ትዕድልቲ ሃብካዮም እቲ በረኽትካን ጸጋኻን ንኹሉ ዶ ሓደ ክኸውን ኣይምተገበአን...፧ ኩሎም ካብ ሓንቲ ማህጸን እንዶ ኣይኮኑን ወጺኦም....፧„ “ህይዋን ኣስተውዕሊ.! „ በለ እግዚኣቢሄር፡ “እንተድኣ ኩሎም ደቅኺ ነጋውስን መኳንንትን ኮይኖም እቲ እኽሊ ሓሪሱ መን ከእትዎ እዩ፡ መን ቤት ክሰርሕ መንከ ሓጺን ክቕጥቅጥ እዩ፡ ኩሎም ተትዕድልቶም ሀልዩዎም በብትዕድልቶም ክናበሩን ኣብ ነንሕድሕዶም በብትዕድልቶም ክደጋገፉን እዩ ዘለዎም፡ ልክዕ ከም መሓውር ኣብ ሓደ ሰብነት…„“….ኣየ……ኣየ…! .ጎይታይ……ይቕረበለለይ ተሃዊኸ ብዘይምስትውዓል ምሳኻ ምዝራበይ ለከስ እቲ ሰማያዊ ፍቓድካ ድሮ ኣብ ማህጸነይ ተፈጺሙ እዩ….! በለት ህይዋን።
By Zelalem Mihreteab January 08, 2012
ናይ ሎሚ ኤሪትራ ምድረ ፑንት ናይ ጥንቲ
ማእለያ ዘይነበሮ ባህርያዊ ሃብቲ
ጽዑቓት ኣግራብ ኣናብስ ኣናብርቲ
ብሰማያት ኣዕዋፍ ብምድሪ ለመምቲ
ክቡራት ኣእማን ብሩር ምስ ኣውርቕቲ
ስኒ ሕርማዝ ኩሕሊ ክቡራት ዕንጨይቲ
ሉላት ናይ ባሕሪ በብዓይነቶም ኣዕኑቕቲ
ምጋየሺት ፎርዖናት ገነት ለምለም ሰቲ
ምስ ጥንታዊ ኣዱሊስ ኣፍደገ ቀይሕ ባሕሪ
ናይ ስልጣኔ ሕመረት ማእከላይ ጓህሪ
ካብ ምብራቕ ናብ ምዕራብ ንግዲ መዋፈሪ
ካብ ህንዲ ቀመማት መግቢ መመቀሪ
ካብ ጪና ካይላታት ዓለባታት ሃሪ
ካብ ፋርስ ምንጻፋት በብዓይነቱ ሕብሪ
ካብ ግሪኽ መጻሕፍቲ ናይ ስልጣኔ ቦኽሪ
ካብ ሮማ ህንደሳ ብዝማዕበሉ ቁጽሪ
ጥንቲ ምድረፑንት ስልጡን ምድሪ ባሕሪ
ሰላም ድሕሪ ምንባር ንዘመናት ነዋሕቲ
ብራህዋ ቅሳነት ብንግዲ ብምህርቲ
ዘስፋሕፍሕ ነበረ ናይ ቱርኪ መግዛእቲ
ካብ ዘንበቦ ታሪኻት ካብ ቀዳሞት መጻሕፍቲ
ትዝ ኢሉ ተዘከሮ ሃብቲ ምድሪ ቱንቲ
ወራር ኣካየደ ንኽዘምት ሃብቲ
ምዕራፍ ተገንጸለ ቀዳማይ መግዛእቲ
እንተኾነ ሳላ ተባዓት ተቓለስቲ
ተሕጺሩ ተረፈ ኣብቲ ገማግምቲ
ዘልኣለም


text:
ዘመን መስከረም - ጥቅምቲ 2017 ቅጺ. 3 ቁ. 5
____________________________________________________________________________________________________________________
ዕላል ምስ ኣቦና ሓጅ ዑስማንን ምስ ኣቦና ሃብተን
ኣቦና ሓጅ ዑስማንን ኣቦና ሃብተን ዕድመ ዝደፍኡ ኤርትራውያን ኣቦታት ኮይኖም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ሓንቲ እንዳ ቡን ተላልዮም ካብ ዝተዓራረኩ ክልተ ዓመት ዝገበሩ ኣቦታትዩም። ኣነውን ቅድሚ ሓደ ወርሒ ብኣጋጣሚ ቡን ክሰቲ ምስ ኣተኹ ዕላሎም ጥዒሙኒ ጽግዕ በልክዎም እሞ ኣቦይ ሓጅ ዑስማን ካብ ከረን ኣቦይ ሃብተ ድማ ካብ ነፋሲት ምዃኖም ተላለኹዎም። በል ናትና ጥራሕዶ ሰሚዕካ ክትከይድ ናትካ በል ሃበና ምስ በሉኒ ድማ ኣነ ብርሃነ ተኽለ ካብ ኣስመራ ምዃነይ ሓቢረ ዕላልና ጀመርና። ናቶም ዕላል ዝጽገብ ኣይነበረን። ናይ ክልተ ዓመት ዕርክነቶም ብዘይስክፍታ ናይ ልቦም ክዛረቡ ሓጊዝዎምዩ። ክስሕቁን ክጨርቁን ይጸንሑ እሞ ጽንሕ ኢሎም ድማ ኣብቲ ንኹላትና ዝትንክፍ ጉዳይ ሃገር ኣትዮም ገጾም ብሓንሳብ ክቀያየር ከሎ ኣነውን ምስኦም ኣብ ናይ ሓሳብ ታኼላ ኣትየ ብዓቅመይ ዝፈልጦ ክብል ኣብ መንጎ መንጎ እትው እትው ክብል ቀጸልኩ። እንተኾነ ብመደብ ንንውሕ ዝበለ ዕላል ተዳልየ ስለ ዘይመጻእኩ፡ ንጽባሒቱ ኣብ ካልእ ብሕትው ዝበለ ቦታ ኮይንና ከነዕልል ምሳሕ ከኣ ባዕለይ ክጋብዘኩም ኢለ ዓደምክዎም። ጽቡቕ ፍቃዶም ኮይኑ ተቛጺርኩም ኣይበለና እምበር ሕራይ በሉኒሞ ጽባሕ ሰላም የራክበና ኢልና ተፋነና። ንጽባሒቱ ኣብ ዝተቛጸርናዮ ቦታን ግዜን ተራኸብና። ዕላል ንምጅማር ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደሎምን።
ኣቦይ ሓጂ፥ ኣንታ እዚ ናትና ሰብኣይሲ (ኢሰያስ ኣፈወርቂ) ከምዚ ዝበለ ኣዳራሽ ኣየቕነኦንዶ? ነዚ እንተዝሪኦስ እንታይኮን ምበለ? (በሉ ነቲ ዘደንቕ ኣቲናዮ ዝነበርና ሆተል የማን ጸጋም ላዕሊ ታሕቲ ርእዮም እናኣድነቑ።)
ኣቦይ ሃብተ፥ ወያነ ዝሰርሕዎ ገዛ ዓመት ኣይጸንሕንዩ። ኣይ ሰሙን ኣይሳልስቲ ክፈርስዩ ምበለና ኔሩ። እታ መልሓሱ ጽቡቕ ዘይትዛረብን እያ! ኣይሰማዕካዮን ዲኻ ብዛዕባዚ እዞም ሃገር ዝሰርሕዎ ዘለዉ ግድብ እንታይ ከምዝበለ? ግድብ ሰሪሕና ኤለትሪክ ፈጢርና ይብሉ፡ እቲ ዘገድስ ግን እቲ ህዝቢ ይጥቀምዶ ኣሎዶ የለን እዩ ክረአ ዘለዎ፡ እኮዩ ዝበለ። ኤለክትሪክ ተፈጢሩ ደኣ ካብ ሰብ ሓሊፉ መን ክጥቀመሉ እንተበልካዮ እንታይ ክብልዩ? ደቂ ሕድርትና?
ኣቦይ ሓጂ፥ ረኣናዮካ ጥቕሚ ናይ ኤለክትሪክሲ። መጀመርታ ኣብዚ ዓዲ ዝኣተኹሉኮ መስሓቕ ሰብ ኮይነ ኔረየ። ኣብቲ እንዳ ኣዝማደይ መብራህቲ ተወሊዓ እንተጸኒሓ ኣጥፍእ የብላ፡ እተን ሰራሕተኛታት ጸብሒ ክሰርሓ ፈለል ከብሎኦ ይውዕላ። ኣነ ከኣ ኣንትን ቁሩብዶ ኣይትሓስባን ኢኽን ይቖጽር እኮዩ ዘሎ ክብለን መከራ ኣጽጊበየን። ጸብሕስ ብኤለክትሪክ፡ ክዳን ምስትራር ብኤለክትሪክ፡ ምሕጻብ ብኤለክትሪክ፡ ተለቪዝዮን ከኣ ሙሉእ መዓልቲ ናይ ኣምሓራ ናይ ዓረብ ናይ ትግሪኛ ናይ እንግሊዝ ናይ መን ዘየለ? ዋእ ጽንሕ ኢሎም ከኣ ናይ ብሌን የምጽኡልና ይኾኑ ግዲ? ሰብደኣሞ ካብዚ ንላዕሊ እንታይ ክጥቀም ደልዩዎዩ? ወረ ረሲዐልካ፡ እታ ሞቶር ናይ ማይ ከኣ ሙሉእ ለይቲ ነቲ ናይ ላዕሊ ጋብላ ክትመልእ ሩር ክትብልያ ትሓድር።
ኣቦይ ሃብተ፥ ኣየወ እቲ ማይ ኣብቲ ሰብ ዘለዎ ይመጽእ!! (ኪር ኪር ኢሎም ይስሕቁ ኣቦይ ሃብተ) ሓጂ እንታይ ደኣ ዘንጊዕካ? ኣነኮ ብዛዕባ ማይ ምስ ኣልዓልካስ ዘረባ ኢሰያስ ዘኪረ እየ ዝስሕቕ ዘለኩ። ትዝንግዕ ኣለኻ እዚ ገዛዶ ኣፍሪሑካዩ?
ኣቦይ ሓጂ፥ እንታ ፈትየዮባ፡ እምበር ፍርሒዶ ጥቓይ ይቐርብዩ? እምበር እወ ሓቅካ ዘንጊዐ ጸኒሐ። ሰብዩ ናብ ማይ ዝኸይድ እምበር ማይ ናብ ሰብ ኣይመጽእን ኢሉና ቁሩብ ሕፍረት ዘይብሉ ሰብኣይ (ኢሰያስ ኣፈወርቂ)። እምበር ኣብዚ ዓድስ ማይ ኣባደኣ ናብ ሰብ ይመጽእ! በጃኻ ካልእ ዘረባንዶ ኣምጻኣልና። ተጠዊና ተጠዊና ናብዚ ዕቡድ ሰብኣይ ኣይተምጽኣና።
ብርሃነ፥ ኣንቱም ኣቦይ ሓጂ ካብ ከረን ደኣ ንሱዳን`ዶ ኣይምቐረበኩምን ንምንታይ ናብዚ መጺእኩም?
ኣቦይ ሓጂ፥ ንሱዳን እወ ይቐርበኒ ንሱዳን እውን እኮየ ከይደ ግን ኣብዚ ዕድመዚ ስደት ሕማቕ እንድዩ ግን ከኣ ስደት ብስደቱ ናብቲ ናይ ቀረባ ሰብካ ዘለዎ እዩ ዝጥዕመካ። ኣብዚ ከኣ ብርክቲ ጓል ሓወይ እያ ዘላትኒ። ምስኣ ይሕሸኒ ኢለ።
ብርሃነ፥ ኣብ ዓዲ ደቂ የብልኩምንድዩ?
ኣቦይ ሓጂ፥ ኩሎም ደቀይ ኢሰያስ ወሲድዎም ሓንቲ ጓለይ ድማ ባሕሪ ውሒጥዋ። ኣቦይ መዓረይ ኣነ ሃብታም ኮይነ ኣብ እርጋንካ ዓለም ከዛውረካየ ኢላ ተስፋ ትህበኒ ዝነበረት ጽብቕቲ ጓለይ ባሕሪ ወሒጥዋ። ሰብ ጽኑዕዩ፡ እነኹልካ ምሳኻ እዛረብ ኣለኩ እምበር ብድሕሪኣ ሰብ ዝኸውን እመስለኒ ኣይነበረን። ድሕሪኡ ግን ጽምዋ ተበሊዐ፡ ገዛይ ጸሊአ። ንሓንቲ መዓልቲውን ትኹን ኣብ ዓደይ ኮፍ ክብል ኣይመረጽኩን። እቲ ሓደ ወደይ ድማ ቀቅድሚ ምውጸኣይ ንገዛ ሰዲዶሞ ኔሮም እቶም መንግስቲ። ኣይ! ኩፉእ ትርኢት፡ ክፉእ ትርኢትየ ዝብለካ ዘለኹ። እዚ ኩሉ ሑቑኡ ጥዑይ ቆርበት ኣይትሪኤሉን ኢኻ። ብማህረምቲ ዘይንሱ መሲሉ መጺኡኒ። ወርሒ ሙሉእ ኣብ ገዛ ተዓጽዩ። ገልጠም እንተበለ ባህሪሩ ክነፍጽ ይደሊ። እንታይ ኮንካ እንተበልክዎ ዘረባ የብሉን። ኣብ ስድራኻ ኬድካ ተሓከም ድሕሪ ወርሒ ድማ ኣብዛ ማእሰርቲ ትምለስ ኢሎም ኣፋንዮሙኒ ኢሉኒ። ኣነ ኣብኦም ክምለስ ኣይደልን እየ ግን ከኣ ክሃድም ኣይክእልን እየ - ሃዲመ ኣበይ ክበጽሕ ኢሉ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ኮይኑ ኣብ ቅድሚ ዓይነይ ሕማቕ ርእየ መጺኤ ዝወደይ።
ብርሃነ፥ እንታይ ስለ ዝገብረዩ እዚ ኩሉ ግፍዒ ዝረኸበ?
ኣቦይ ሃብተ፥ ስግረዶብ ዝብልዎ ነገር ኣሎ። ከምኡ ዘይፈተነ ውላድ የብልናን። ኣብ ወውሻጠና ኣበሳ ህግደፍ ዘይጠዓመ የብልናን። ኣቦኻ ሓጂ ድማ ንባዕሉ ዝኣልዮ ዝደልስ ህግደፍ ኣይብላዕ ኣይስተ ጌሩ ዝሰደዶ ቆልዓ ከመይ ጌሩ ክኣልዮ ኢልካ ትሓስብ? ህግደፍ እኮ ናይ ሰብ ፍጥረት የብሉን። ኣንታ ካብ ምንታይ ከምዝተፈጥሩ ኮዩ ጠፊኡና ዘሎ። እቲ ዝነበርዎ ሳሕል እንተኾነ ዓዲ ክቡር ባህልን ዓዲ ብሩኻትን እዩ ዝነበረ። ካልእ ናቶም ሳሕል ደኣ እንተኔርዎም እምበር እቲ ንፈልጦ ሳሕል ከምዚ ናቶም ዝበለ ሰብ ኣየፍርንዩ።
ብርሃነ፥ ደሓርከ እንታይ ደኣ ገበርኩሞ ወድኹም፥ ኣቦይ ሓጂ?
ኣቦይ ሓጂ፥ ወይ ጉድ ነቶም ናይ ቀረባ ኣዝማደይ ሓቢረ ገለ ሽኮር ዘምጽእ ገለ ስጋ ዘምጽእ ሓደ ወርሒ ካብ ገዛ ከይወጸ ነብሱ ቁሩብ ምልስ ምስ በለ ናብኣቶም ተመሊሱ። ኣንታ ወደይ ከመይ ጌርካ ትምለስ እንተበልክዎ። ኣቦይ እዚኦም ኣይትፈልጦምን ኢኻ እዚኦም ካብ ዝኣተክዋ ጉድጓድ ኣውጺኦም ክቐትሉኒ እዮም ኢሉ ፈጥ ፈጥ ኣናበለዩ ዝዛረበኒ። እዚ ዘይበሃል ፍርሒ ኣብ ከብዱ ኣትይዎ። ለይቲ ንእሽቶ ድምጺ እያ ተተስኦ። ሓተፍተፍ ይብል ሕማቕ ትርኢት - ከምኡስ ንጸላኢኻውን ኣይትትምነየሉን። ብቐደሙ ህግደፍ መንደፍዶ ኣይበልዎን። እዚ ምስ ረኣኹ ቶባ ደጊም ኢለ ዓደይ ገዲፈ ናብዚ መጻእኩ። ኣብዚ ዓዲ እነሆለ ዝወደይ ትኣቱ ትወጽእ ከምድላይካ። ትበልዕ ትሰቲ ከም ጁባኻ። ኮለል ትብል ትዘውር ከም ኣብራኽካ። እዚ ኩሉ እናረኣና ድማ እዞም ዓዲ ነዚ መንግስቲ ክራገሙ ጥራሕ ይውዕሉ። ወይ ጉድ! ኣቦ ዘይብሉ ዝበክስ ንኣቦ ዘይብሉ ከብኪ ዝበሃል ከምዚ ምስተረኽበ እዩ። ምዃን ንሕናውን ሓንቲ እንተንረክብሲ ካለኣይቲ ሳልሰይቲ ወስኹና ምባልና ኣይምተረፈን። ሕጂ ግን ሃቡና ከይጸገብካ ወስኹና ኣይበሃልን - ኣይሕሰብን። ከምኡኮዩ ዝወደይ እንተበላዕካዩ ዘብላዕልዓካ። እምበር ኣነ ወዲ ከረን ጻዕዳ`ዶ ኣብ ዓደይ ምኸፍኣኒ? እንድዒ እዞም በዓል ነፋሲት እምበር ዓድናስ ሃብታምዩ ኔሩ።
ኣቦይ ሃብተ፥ ኣነ ወዲ ተኽላት`ከ! እቲ ለምለም ዓደይ ኣንታ ንሕናስ እኽሊ እንተሰኣና እኳ በለስ ቀሪፍና ንበልዕ ዕንጸይቲ ፈሓም ሸጥና ቀለብ ዓመትና ንእክብ ኔርና ኢና። እዚ ቁርሱስ ስርዓት ምስ መጸ ግን ኩሉ እቲ በለስ መን ይቐንጥቦ? እቲ ዕንጸይቲ መን ይቑረጾ። ገዝኦም ክኣልዩ ዝግበኦም ደቅና ኣንስቲ ጀነራላት ክኣልዩ ይውዕሉ ኣለዉ። ኣነ ሓደ ቆልዓ እየ ወሊደ። ንዕኡ እዮም ካብዛ ሑቕፎይ መንጢሎሙኒ -ፍሊጶስ ደብረ ቢዘን ምንጥል የብሎም። ብድሕሪኡኸ እንተበልካስ ኣብቲ ክእለተይ እዮም መዲቦሙኒ በለኒ። እቲ ወደይ ስራሕ ዕንጸይትን ሓጺንን ባጽዕ ከይዱ ተማሂሩ ኔሩዩ። ድሕሪኡ ከምገለ መኪና እንተረኸበ ኣላግስ የብል ናብ ገዛ እሞ ናበይ ደኣ ኢኻ እንተበልክዎ፡ እቲ ሓላፊና ሰበይቱ ኣርማድዮ ተበላሽዋ እሞ ኪድ ኣዓሪኻዮ ምጻእ ኢሉ ልኢኹኒ ይብለኒ። ኣንታ ካብ ኣርማድዮ ሓላፊካ ደኣ ሕቖ ናይ ኣቦኻ እንድዩ ኣቐዲሙ ዝተሰብረ፡ ኣንታ ወደይ ኣነከ መንዩ ዘዓርየኒ እብሎ`ሞ - ኣቦየ ጸሎት ጥራሕ ግበረለይ እምበር እዛ ሓሙሽተ ደቒቕ ምሳኻ ዘዕለልክዋ እውን መን ክሕስወለይ እዩ እናበልኩ እሻቐል እየ ዘለኹ ኣቦየ በለኒ። እዝስ ምስ ምንታይ ክቑጸርዩ። ንደቅኻ ዝእክብ እምበር ንደቅኻ ዝምንጥል ነጻነት ኢልናዶ ተቓሊስና ኢና? ከም ሽንቲ ግመል ንድሕሪት ተመሊስና - ኣቺደንተ!
ብርሃነ፥ በሉ ኣቦይ ሃብተኸ ከመይ ኢልኩም ወጻእኩም?
ኣቦይ ሃብተ፥ ኦይ ክንደይ ኢልና ክንጸውዮ! ኣነሞ ካብ ኣፍ ገባብል እየ ወጺአ። ሓደ መዓልቲ ሓደ ጎረበትና ዝነበረ ጎበዝ ቆልዓ ከምዛ ሕጂ ነዕልላ ዘለና እናኣዕለልና፡ ኣንቱም ኣቦይ ሃብተ እዚ ናብራስ ከመይ ትኽእልዎ ኣለኩም? ኣነኮ ኩሉ ግዜ ብኣኩም እየ ዝሓስብ፡ ዓቕሚ እንተዝህልወኒ ግን ምሓገዝኩኹም ግን ኩሉና ሓደ ኮይና ካብ ሕድሕድ ዘይንሓይሽ - ይብለኒ። ኣንታ ወደይ ንስኻ ደኣ በየን ተፈጢርካ እምበር ሎሚ ደኣ ብዘይካ ንዓይ ዝብል እምበር ንዓኹም ዝብል ውላድ ዘየለ ኢለ ምርቕ ኣቢለዮ። ካልእ መዓልቲ ተመሊሱ - ኣቦይ ሃብተ ጽቡቕ ወረ ሒዘልኩም መጺአ ኣለኩ በለኒ። ኣንታወደይ ከመይ ጽቡቕ ርኸብ እስኪ ንዓ ሻሂ ስተ ኢለ ጎቲተ ንገዛ ኣእትየዮ። ሻሂ እናሰተየ ኣብ ወጻኢ ኣስማድ ኣለውኩምንዶ ኢሉ ሓተተኒ - ኣነ ድማ ወዮ ደኣ ኣይጠቕሙንዮም ኣምበር ኣለዉኒ`ወ ሎሚ ደኣ መንከሎ ኣብ ወጻኢ ዘመድ ዘይብሉ በልክዎ። በሉ ኣነ ወድኩም ካልእ ኣይደልየኩምንየ፡ ነዛ ሻሂ ትኸውን እንተሂቦሙኒ ካልእ ኣይደልየሎምንየ። ኣነ ንስኩም ሓሊፉልኩም ክርእየኩም ጥራሕዩ ድሌተይ - በለኒ። እሞኸ? በልክዎ እናተገረምኩ። ወዮ መንእሰይ - “ኣብዚ በይንኹም ኣይትኽእልዎን ኢኹም፡ ኣብ ሱዳን ስደተኛታት ዝቕበላ ማሕበራት ኣለዋ፡ ሓደ ወርሒ ክልተ ወርሒ ኣብኡ ጸኒሕኩም ንኣውሮጳ ወይ ንኣመሪካ ይወስዳኹም፡ ኣብኡ መንግስቲ እናቐለበኩም እንተሓመምኩም ኣብኡ ብነጻ እናተሓከምኩም ምንባር ይሕሸኩም በለኒ። ኣነኸኣ ተወሊደ ዝዓበኹላ ዝተመርዓኹላ ሰበይተይ ዝቐበርኩላ ዓዲ ክገድፍ ከመይ ጌረ በልክዎ፡ ጽንሕ ኢለ ድማ ዋእ እዛ ናብራ ከኣ ከምዛ ትሪኣ ዘለኻያ ነዛ ሻሂ ትኸውን ሽኮር ዝስእነላ ግዜ እውን ኣላ እሞ እንታይ ይሕሸኒ ዝወደይ በልክዎ። እቲ ቆልዓ ዋእ ዓድኹም ደኣ ኣበይዶ ክኸደኩምዩ ዓመት ዓመት መጺእኩም ከምድላይኩም ጸኒሕኩም ትምለሱ ገንዘብ እንተሒዝኩም ከኣ ኩሉ ቀሊልዩ በለኒ። ኣነ ከኣ በል ዝወደይ ክሓስበሉ እሞ ጸኒሕና ንዛረበሉ በልክዎ። እቲ ወዲ በሊሕ`ዩ። በሉ ኣቦይ ሃብተ ኣነ ድሕሪ ጽባሕ እነቅል ኣለኹ መኪና ናይ ስራሕ ሒዘየ ዝነቅል ዘለኹ ንሱዳን ድሕሪ ጽባሕ እንተዘይተበጊስኩም ድሕሪኡ እንደገና ንሱዳን ይኸይድ`ዶ ኣይከይድን ኣየፍለጥኩን በለኒ። ዋእ ኣብ ኣፋን ዕርበታን ዲኻ ደኣ መጺእካኒ - በል ክኸይድየ! ኢለ ኣፋነኽዎ። ኣብታ ዝበላ መዓልቲ መኪና ሒዙ መጸኒ - ተን ዝነበራኒ ገንዘብን ክዳውንትን ሒዘ ትኽ ኢልና ነስመራ። ኣብ ኣስመራ ካለኦት ክልተ ሰብኡት ሓንቲ ሰበይቲ ኣበይ ከምዝጸንሑ ኣይፈለጥኩን ኣብታ ደው ዝበልናላ ቦታ ቀልጢፎም ሕውስ በሉና። ካብኣ እንዳተሃንፈፍና ከረን ኣቑርደት ተሰነይ ሓሊፍና ንከሰላ ከተፍ በልና። ኣብ ዘዝሓለፍናዮ ብሎኮ እንታይ ይብሎም ከምዝነበረ ኣይፈለጥናን ሓንቲ ወረቕት ጥራሕ የርእዮም ሰላምታ ጌሮም ከኣ የሕልፍዎ። ድሕርዚ ኩሉ መንገዲ ኣብ ሓደ ውስን ዝበለ ቦታ ግፍሕ ዝበለ ካንሸሎ ኣእትዉና እሞ እቲ ብመኪና ዘምጸኣና ወዲ በሉ ሕጂ እዚ ዓርከይ ከሳልጠልኩም እዩ ኣነ እውን ቅልቅል ክብለኩም`የ ኢሉ ብቁጽ ኢሉ ጠፍአ።
እቲ ጉዳይና ከሳልጥ ዝተባህለ ሰብኣይ ሸሪፎ እዮም ዝብልዎ። ሓንቲ ናይ ቅድሚት ስኑ ሸራፍያ። ሸሪፎ ብዙሕ ኣይረኣየናንዩ ኣብታ ሓንቲ ገዛ ሸውዓተ ሰብኡት ኣብታ ካላኣይቲ ክፍሊ ድማ ሓሙሽተ ኣንስቲ ኢና ኔርና። ንሕና ምስ ኣተና ግን ንጽባሒቱ እቶም ኣብኡ ዝጸንሑና ናበይ ከምዝኸዱ ኣይፈለጥናን እቶም ብሓንሳብ ዝመጻእና ጥራሕ ተረፍና። ሰሙን ሓሊፉ ወርሒ ሓሊፉ ኣንታ ወደይ እንታዩ ጉድና ኣብቲ እንዳ ስደተኛታት መኣስ ኢኩም ትወስዱና እንተበልና መልሲ የለን። ወዮ ወዲ ሙሉእ መዓልቲ ምሉእ ለይቲ ኣብዛ ተለፎን ለጊቡ እዩ ዝውዕል። ሓንቲ መዓልቲ እቲ ኣብ እስራኤል ዘሎ ወዲ ሓውኹም ተሻቒሉ ኣሎ እሞ ስእልኩም ክንሰደሉ በለኒ። ኣነ ድማ ሕራይ ኢለ ተሳኢለ በታ ሞባይሉ። ንምሸቱ ኣይደቀስኩን እቲ ወዲ ሓወይ ደኣ ካብ መእስ ብኣይ ይሻቕል እንታይ ጉዱዩዚ ኢለ ሓርቢቱኒ። እቲ ወዲ ሙሉእ ለይቲ ክዛረብ ስለ ዝሓድር ዘረብኡ ክሰምዕ ኢለ ብለይቲ ቅርብ ኢለ እንተሰማዕኩ እቲ ዘረባ ብኣዩ። ሓወቦኻ ሃብተ ብህይወት ክወጽእ እንተደሊኻ ሓሙሽተ ሽሕ ዶላር ስደድ እብለካ ኣለኹ እታ ሽሕ ደሓን ባዕለይ ክኸፍለልካየ እተን ኣርባዕተ ሽሕ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልቲ እንተዘይሰዲድካየን ግን ሓወቦኻ ኣይትረኽቦን ኢካ ክብል ሰማዕክዎ። ዋይ ኣነ ሃብተ! ለከስ ተጨውየ እየ ዘለኹ በርተግ ኢለ ኣንታ እንታይ ደኣየ ዝሰምዕ ዘለኹ? ንስኻ ካብቶም ጨወይቲ ዲኻ ኣነኸ ተጨውየ ማለት ድዩ? ናትካ እሱር ኮይነ ማለት ድዩ? ኢለ ዓይነይ ኣፍጢጠ እንተጠመትክዎ ወዲ ኣላታን የብላን ጉንዲ እዝነይ ጸፊዑ ኣብዛ መሬት ክብልል ከምዝብል ጌሩኒ። በቲ እግሩ ደጋጊሙ ርግጽ ርግጽ ኣቢሉ ድሕሪ ሕጂ ከምዚ ዝበለ ዘረባ እንተስሚዕካኒ ከጥፋኣካየ ኣንታ ጨምላቕ ሰብኣይ በለኒ። ቀስ ኢለ ብጸልማት እንዳተፋሓኽኩ ናብቶም ከማይ እሱራት ከድኩ። ንጽባሒቱ ከመይ ጌረ ክትስእ እቶም መዳቕስተይ በቲ ዝወረደኒ ካባይ ንላዕሊ ጉህዮም። ንሳልስቱ ግን ንግሆ ሰዓት ሓሙሽተ ይኸውን ሰለስተ መካይን ወተሃደራት ሱዳን መጺኦም ነቲ ካንሸሎ ብሓይሊ ከፊቶም ንዓናን ነቲ ዝኣሰረናን ንኩላትና ብሓደ ኣሲሮም ናብ ፖሊስ ጣብያ ወሰዱና። ኣብኡ ሓንቲ ካብቶም ንሕና ናብቲ ዝነበርናዮ መጭወይቲ ምስ መጻእና ዝወጹ ሰባት ሳዕድያ ዝተባህለት ሰበይቲ ኣብቲ ፖሊስ ጣብያ ጸንሓትና እሞ ንኩላትና ሓሓኒቓ ስዓመትና። ንሳ እቲ ሓበሬታ ንፖሊስ ከምዝሃበት ጸኒሕና ፈሊጥና። ንዓና በብሓደ ቃልና ወሲዶም እዚ ኩሉ ከዕልለካ ዝጸናሕኩ ኩሉ ነጊርናዮም እብለካ። ሓጂ ዓርከይ እኳ እዚ ታሪኸይ ክልተ ሰለስተ ግዜ ስለ ዝሰምዖ እነሃልካ ድቃስ ወሲድዎ ይሰምዓና የለን (እናሰሓቑ) ድሕሪኡ ግን እንታይ ክትገብሩ ትመርጹ ምስ በሉና ኣነ ስልኪ ሃቡኒ እሞ ንዘመደይ ክድውል በልክዎም። ስልኪ ናብቲ እስራኤል ዘሎ ወዲ ሓወይ ደዊለ ኩሉ እቲ ጉዳይ ኣዕሊለዮ በል እተን ካብቲ ርኹስ ሰባኣይ ከውጽኣካ ኢለ ዝመደብክወን ገንዘብ ክሰደልካየ እሞ ናብ ኣዲስ ኣበባ ሕለፍ ኣብኡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተሓጸኹዋ ቆልዓ ኣላሞ ምስኣ ጽናሕ በለኒ። ከሕጽረልካ ኢለየ እምበር ክንደይ ላዕልን ታሕትን ሓሊፉዩ።
ህግደፍ ካብ ዝመጽእ ሰናይ ኢና ዘይረኣና እምበር ኣሎ ዝበሃል ክፉእ ኩሉ ርኢናዮ ኢና። እነሀልካ ከኣ መሳትኡ ኩሎም ኣብ ሰሳልስቲ እናተቐዝፉ ንሱ ምንጭሉቒት ክመስል ሙሉቕሉቕ ይብል ኣሎ።
ኣቦይ ሓጂ፥ (ገጾም እናሓበሱ) ኣንታ ገዲፈኩም ደቂሰ ጸኒሐ። ሃብተ ዕላልካ ኣይውዳእንዩ። በልስከ ብዛዕባ ኢሰያስሲ ዝገደፍና የብልናን። ብዛዕባ እዞም ተቓወምቲ`ኸ እንታዩ ጉዶም?
ብርሃነ፥ በሉ እዚኸ ካልእ መዓልቲ ንግበረሉ። ከምዛ ናይ ሎሚ ኣዕልል ከነብል ክንውዕል ኢና
ኣቦይ ሓጂ ኣቦይ ሃብተ ብሓንሳብ፥ የቐንየልና ዝወደይ ክብረት ይሃበልና በሊዕና ሰቲና ኣዕሊልና ብደሓን ቀኒ
_______________________________________________________________
ዘመን መስከረም - ጥቅምቲ 2017 ቅጺ. 3 ቁ. 5
"ዘመን”፡ ወግዓዊት ልሳን ኤስደለ'ያ፡፡ ህዝብታት ኤርትራ፡ ንሓርነቶም ኣብ ዘካይድዎ ዘለዉ ዘይሕለል ቃልሲ፡ ናይ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ነጋሪት ኮይና ተገልግል፡፡ “ዘመን”፡ ድሑርን ኣረጊትን ኣተሓሳስባ ስዒርና፡ ንሎምን ጽባሕን ዘገልግለና ስልጡን ህዝባዊ ኣረኣእያ ንክዕንብብ፡ ቀንዲ ናይ ቃልሲ መሳርሒ’ያ።


text:
ተኽልታት ቀበሌ 16
ዝኾነ ሰብ ብዘይምግብን መስተን ንዝተወሰነ መዓልታት ክፀንሕ ይኽእል። ብዘይኦክስጅን (ንፁህ ኣየር) ግን ዕድመ ናይ ደቓይቕ ዕድል እያ ትህልዎ። ነዚ ንፁህ ኣየር ዝልግሱልና ድማ ተኽልታት እዮም። ተኽልታት ብተራ ነገር ዘይኮነስ ብጉዳይ ህይወት እዮም ክረኣዩ ዝግበኦም። ንዝበለፀ ግልፅነት ግን እተን ኣብ ቆላ ዝርከባ ከተማታት ይፅነሓልና እሞ እተን ኣብ ደጉዓን ሓውሲ ደጉዓን ዝርከባ ከተማታት ንነበርተን ብሙቐት ፀርፀር እናበላ እየን። ናይዚ እቲ ሓደ ምኽንያት እውን ተኽልታት ዘይምህላዎም እዩ።
ብመሰረቱ፤ ምዝባዕ ከባቢ ኣየር እንትበሃል እቲ ኣብ እዋን ክራማት እንረኽቦ መጠን ዝናብ ምዝናፍ ጥራሕ ኣይኮነን። እዚ ማለት ምዝባዕ ኩነታት ኣየር ብኢሊኖ (ድርቂ) ወይ ላኒና (ዓቐኑ ዝሓለፎ መጠን ዝናብ) ጥራሕ ዝግለፅ ኣይኮነን። እቲ ንምንባር ምችው ዝነበረ ከባቢ ሎሚ ብዋዒ ኣየር ዝልብልብን ኣብ ስርዓት ምትንፋስ ፀገም ዝፈጥርን ዘሎ እውን ሳዕቤን እዚ ጉዳይ እዩ። ብፍላይ ኣብ ከተማታት ድማ ምስቲ በዝሒ ህዝብን ተሽከርከርትን ተደሚሩ ካብ ነዳዲ ይኹን ፍሓም ዝወፅእ ዝተቓፀለ ኣየር ተወሲኽዎ እቲ ዝተቓፀለ ኣየር ነቲ ሙቐት ዓቢጡ ስለ ዝሕዞ መጠን ዋዒ ንኽውስኽን ፀገም ጥዕና ንክፍጠርን ምኽንያት እናኾነ እዩ።
ተኽልታት ነቲ ሙቐት እናዓፈነ ዋዒ ክውስኽ ዝገብርን ኣብ ስርዓተ ምትንፋስ ዝተቓፀለ ኣየር (ካርቦን ዳይ ኦክሳይድ) እናመጠጡ ንፁህ ኣየር (ኦክስጅን) ዘመንጭው ተፈጥሮ ዝለገሰትልና መሰረት ህይወትና እዮም። ረብሓ ተኽልታት በዚ ጥራሕ ዝሕፀር ኣይኮነን። ከተማታት ንምንባር ምችዋት ብምዃን ውዑይ ምንቅስቓስ ንግዲ ንክህሉ፣ ፅባቐ ከተማታት ንኽረጋገፅ፣ ንነበርታ ተብሃጊት ከተማ ብምዃን በፃሕቲ ዓዲ ንከውሕዙላ፣ እቲ ዝገለፅናዮ ምዝባዕ ከባቢ ኣየር ንክስተኻኸልን ከይዲ ስነ ህይወታውያን ንክህሉ ዝገብሩ እዮም።
ረብሓ ተኽልታት ከምዚ ስለ ዝኾነ እውን እዩ ካብ ጠቕላላ ስፍሓት መሬት ሓንቲ ከተማ እቲ “30 ምኢታዊ ንሓምለዋይ ከባቢ፣ 30 ምኢታዊ ንመንገድን 40 ምኢታዊ ንህንፀት ኣባይትን ክውዕል ኣለዎ” ዝበሃል። እዚ መምርሒ ፕላን ከተማታት ግን ከተማታት ክልልና ዝፈልጠኦ ኣይመስላን። ንኣብነት ከተማ መቐለ እንተወሲድና ብፍላይ ኣብቲ ነባር ካባቢ ንመንገድን ሓምለዋይ ከባብን ዝተውሃቦ ትኹረት ኣብዚ እቶ ዝበሃል ኣይኮነን። እቲ ኣንፈት ፕላን ከተማታት ዝሓሸ ዝትግበር ዘሎ ኣብታ ሕዚ እትፍጠር ዘላ ክፍለ ከተማ ሚዘር እዩ። ገና ንቐፃሊ ምስ ተዛዘመ መሊእኻ ዘዛርብ እኳ እንተኾነ ኣብ 700 ሄክታር መሬት ሚዘር 268 ቦታታት ንሓምለዋይ ከባቢ ተገዲፉ ኣሎ። እዚ ማለት ኣብ ከተማ መቐለ ካብ ዘለዉ 404 ሓምለዋይ ከባቢታት እቲ ዝበዝሐ ሽፋን ኣብታ እትፍጠር ዘላ ሓዳሽ ክፍለ ከተማ ኮይኑ ኣብተን ሸውዓተ ክፍለ ከተማታት ዘሎ በዝሒ ሓምለዋይ ከባቢ ግን 136 ጥራሕ ምዃኑ እዩ። እዚ ድማ ናይ ትኹረት ፀገም እዩ።
እቲ ዝገደደ ነገር ከዓ እቶም ሓምለዋይ ከባቢ ዝተነፀሩ 136 ቦታታት እውን እንተኾነ ኣብ ኢድ መንግስቲ ማለት እውን ኣብ ዋንነት ፅሬትን ፅባቐን ዝኣተዉ እቶም 98 ጥራሕ ምዃኖም እዮም። እቶም ዝተረፉ 38 ቦታታት ኣባይቲ ዝዓረፎም ኮይኖም ኣብ ቀፃሊ ክሒስካ ዝፈርሱ እዮም ማለት እዩ። እቶም ኣብ ኢድ መንግስቲ ዘለዉ 98 ቦታታት እውን ብዝግባእ እንተዝለምዑ ኣይምሓመቐን። ካብቶም 98 ከባቢታት እቶም 36 ጥራሕ እዮም ብዝተፈላለየ መንገድታት ዝለምዑ ዘለዉ። ንሶም እውን ምስ ሕፅረት ማይ ተዛሚዱ ክንድቲ ክለምዕዎ ዝግብኦም ከም ዘይለምዑ እዮም መተሓባበሪ ፅሬትን ፅባቐን ከተማ መቐለ ኣይተ ገ/ሄር ካሳ ዘረድኡ።
ገና እዩ ጉዱ! ዶ ኢልኩም? እዛ ከተማ ካብ ረመፅ ኮይኑ ዝልብልበና ዘሎ ሙቐት ክትድሕን ይኹን ፀገም ጥዕና ክፈጥር ዝኽእል ዝተቓፀለ ኣየር ክተስተኻኽል እትንኽእል ህዝብን ምምሕዳርን እንተተረባሪቦም ጥራሕ እዩ። መንግስቲ በቲ መምርሒ ፕላን ከተማታት መሰረት ንሓምለዋይ ከባቢ ክኾኑ ዝኽእሉ ቦታታት ዝከሓስ ክሒሱ ቀልጢፉ ናብ ረብሓ እንተውዕል እዩ። ብተወሳኺ ከምቲ ንሰብ ሃፍቲ እናተሓባበረ ከባቢ ዘልምዕ ዘሎ እዚ ተግባር ተጠናኺሩ ንቕድሚት እንትቕፅል እውን እዩ።
ኣብዚ መንግስቲ እቲ ካሊእ ክሰርሖ ዝግበኦ ጉዳይ ነቶም መእለዪ ጎሓፍ መሲሎም ዘለዉ ሽንጥሮታት እቲ ሕብረተሰብ እናፅረየ ቀወምቲ ተኽልታት እናተኸለ ናብ ረብሓ እንተውዕሎም እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ኣብ መለስ ፓርክ ዝርከብ 22 ሄክታር፣ እንዳሩፋኤል ዘሎ 102 ሄክታር፣ ማይ ዱባ ዘሎ 43 ሄክታር ከምኡ እውን ክሳብ ጮምዓ ዘሎ ግድሚ መቐለ ብዝተዋደደ መልክዑ ክንድቲ ዝግባእ ናብ ሓምለዋይ ከባቢ ብምቕያር ዋዒ ይኹን ብኽለት ኣየር መቐለና ምዕጋት ይከኣለ እዩ። እዚ ንክኾን ካብቲ በቢዓመቱ ዝትከል 800 ሽሕ ፈልሲ ብምትዕፅፃፍ እዩ ክኾን ዘለዎ። ምስ እዚ ጎድና ጎድኒ እቲ ካብ ጉድለት ክንክን ፈልስታት ዘጋጥም ዘሎ 68 ምኢታዊ ምፅዳቕ ፈልሲ እውን ዝግባእ ክንክን ገይርካ ብምሉነት ዝፀድቀሉ ኩነታት ክፍጠር ይግባእ።
ጉዳይ ሓምለዋይ ከባቢ ውራይ ሓደ ኣካል ጥራሕ ብዘይምዃኑ ህዝቢ እውን ኣሰሩ ከዕርፍ ኣለዎ። ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ፅባቐ ሓደ ገዛ ዝውሰን እቲ ገዛ መጋየፂ ስለዝተገበረሉ ኣይኮነን። ኣብ ሕድሕድ ገዛ ኣብ ውሽጢ ይኹን ደገ ተኽልታት እንድሕር ዘይተተኺሎም እቲ ዋዒ ይኹን ብኽለት ኣየር እናወሰኸ ስለ ዝኸድ እቲ ህንፃ ረመፅ ኮይኑ ንመነባብሮ ኣሸጋሪ እዩ ዝኾን። ስለዚ እዚ ዛዕባ ኩሉ ወገን ክሓስበሉ ይግባእ። ካብዚ ብተወሳኺ ልዕሊ ሓሙሽተ ደብሪ ህንፃ ዝሰርሑ ወገናት ስለ ኮንኩሪት ጥራሕ ዘይኮነስ በቲ መምርሒ ዝእዝዞ ካብ ስፍሓት እቲ ህንፃ 30 ምኢታዊ ንሓምለዋይ ከባቢ ብምውዓል ተብሃጋይ ህንፃ ክሰርሑ ኣለዎም። ከምዚ ንሓምለዋይ ከባቢ ትኹረት እንተሂብና ዋሕዚ ቱሪዝም ይኹን ኢንቨስትመንት ስለ ዝውስኽ ተደማሪ ረብሓ እዩ ዘለዎ። ስለዝኾነ እውን እዩ ሓምለዋይ ከባቢ ሳምባ ከተማታት ንብል ዘለና።


text:
ሽልማት ማይልስ ሞርላንድ ምዕዋተይ፡ ንደረስቲ መንእሰያትና ዘተባብዕ ክኸውን ተስፋ እገብር” ደራሲ ኣለምሰገድ ተስፋይ ብ'ዮሴፍ ሃይለማርያም
ክቡራት ኣንበብቲ፡ ተዋስኦ ‘እቲ ኻልእ ኲናት’ በብእዋኑ፡ ኣብ መድረኻት ኤውሮጳ ክትረኽቦ ዝጸንሐት ተቐባልነት ብዝምልከት ምስ ደራሲኣ ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ዝገበርናዮ ቃለ-መጠይቕ ኣብ ዝሓለፈ ቀዳማይ ክፋል ኣቕሪብናልኩም ነይርና። ብዘይካ’ዚ፡ ኣቶ ኣለምሰገድ፡ ኣብ’ቲ ‘ማይልስ ሞርላንድ’ ዝተባህለ ንኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ ብስነ-ጽሑፍ ኣወዳዲሩ ሽልማት ዝህብ እንግሊዛዊ ትካል ተሳቲፉ – ካብ 550 ተወዳደርቲ፡ ምስ ቀዳሞት ሓሙሽተ ብምዃን፡ ቅድሚ ሕጂ ንዝደረሶም ናይ ታሪኽ ጽሑፋቱ እናተርጐመ ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ንኸስፍር ዕድል ረኺቡን ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊቱን ምንባሩ ጠቒስና፡ ንዓኡ ዝምልከት ኣብ 2ይ ክፋል ከነቕርበልኩም ምዃንና ቃል ኣቲናልኩም ነይርና። በዚ መሰረት፡ ምስ’ዚ ብዓለም ደረጃ ተፈላጥነት እናረኽበ ዝመጽእ ዘሎ ናይ ታሪኽ ተመራማሪ፡ ደራሲን ተርጓምን ናይ ዝገበርናዮ ዕላል፡ ጽማቚ እንሆ – ሰናይ ንባብ።
ካልኣይን መወዳእታን ክፋል
ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ ብኸመይ ኢኻ ኣብ’ቲ ውድድር ክትሳተፍ ክኢልካ?
ኣቐድም ኣቢሉ፡ ኣብ ኣመሪካ ዘለዉ ገለ ፈተውቲ፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሓደ ሽልማት ዝውሃብ ኣሎ’ሞ፡ ናብኡ ጽሒፍካ እማመ ዘይተቕርብ ኢሎሙኒ። እቲ ሽልማት፡ ብማይልስ ሞርላንድ ዝተባህለ ትካል ዝወሃብ’ዩ። ማይልስ ሞርላንድ፡ “ራይቲንግ ስኮላርሽፕ ኣዋርድ’ ዝተባህለ ሽልማት መስሪቱ፡ ኣብ ብዙሕ ናይ ግብረ-ሰናይ ተግባራት ዝነጥፍ’ዩ። ሓደ ካብ’ቲ ዝገብሮ፡ ንኣፍሪቃውያን ደረስቲ ምትብባዕ’ዩ። ንሱ ዝህቦ ሽልማት፡ ከም’ቲ ካልእ ሽልማታት ማለት፡ ንሓደ ሕሉፍ ጽሑፍ ዝወሃብ ዘይኰነ፡ ንሓፈሻዊ ጽሑፋትካ ዝወሃብ ሽልማት’ዩ። ኣብ’ቲ መጀመርታ ንኸምዚ ኸማይ ብዕድመ ዝደፍኡ ደረስቲ ዝኸውን ስለ ዘይመሰለኒ ኣይተገደስኩሉን። እቲ ውድድር ንኽዕጾ ክሳብ ሰለስተ ኣርባዕተ መዓልቲ ዝተርፎ’ውን እማመ ኣየቕረብኩን። ዳሕራይ ግን ‘እስከ ዘይፍትን ብምባል’ ተወዳዲረ። ኣብ’ቲ ውድድር እተቕርቦ ድማ፡ ሓደ እማመ (proposal)፣ ካልኣይ ካብ ጽሑፋትካ ንመርኣዪ እትኸውን ጽሕፍቲን፣ ሳልሳይ ከኣ፡ ጽሑፋትካ ብምሉኡ እንታይ ምዃኑ ኣሕጺርካ መግለጺታት ብምሃብን’ዩ። እቶም ደያኑ ዝፈርዱኻ ድማ፡ ነታ ዘቕረብካያ እማመ ምስ ዝቕበሉዋ፡ ሓዲሽ ነገር ከተምጽእ ትኽእል’ያ ዝብል መረዳእታ ምስ ዝህልዎምን እታ ጽሕፍትኻ ብልጽትን ናይ ኣጸሓሕፋ ክእለትካ እተመስክርን ኰይና ምስ ዝረኽቡዋን እዩ።
እቲ ውድድር’ሞ፡ ከመይ ነይሩ?
እቲ ውድድር ኣብ 2017 እዩ ንመበል 5ይ ዓመቱ ተኻዪዱ። ካብ ትሸዓተ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝመጻእና 550 ኣፍሪቃዊያን ጸሓፍትን ደረስትን ድማ ተሳቲፍና። ካብኣቶም፡ ፈለማ 21 ጸሪና፡ ዳግማይ ብዝተኻየደ ምጽራይ ግና ሓሙሽተ ተመሪጽና። ቅድሚ ሕጂ ዓመታዊ ኣርባዕተ ሰባት ጥራይ’ዮም ዝዕወቱ ነይሮም። ሎሚ ግን፡ ብሰንኪ እቲ ውድድር ሓያል ምንባሩ፡ ደያኑ ካብቶም ዝተመረጽና ሓሙሽተ ተወዳደርቲ ንሓደ ንኸትርፉ ክውስኑ ስለዘይከኣሉ፡ ዕዉታት ሓሙሽተ ኰይንና። እቶም ምሳይ ዝተዓወቱ ክልተ ደቂ ናይጀርያ፡ ሓንቲ ጓል ደቡብ ኣፍሪቃ ሓንቲ ድማ ጓል ዚምባብወ’ዮም። ኣርባዕቲኦም ብልቢ ወለድ ክዕውቱ ከለዉ፡ ናተይ ፍልይ ዘብሎ ግና፡ ብሓቀኛ ታሪኽ ምዕዋተይ’ዩ።
ንመወዳደሪ ዘቕረብካየን ጽሑፋትካ ኣየኖት ነይረን?
ኣብ’ቲ እማመ፡ ነተን ሰለስተ ጽሑፋተይ – ኣይንፈላለ’ (1941-1950)፡ ‘ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ፡ ካብ ማትየንሶ ክሳብ ተድላ’ (1951-1955)፡ ‘ኤርትራ ካብ ፈደረሽን ናብ ጐበጣን ሰውራን’ (1956- 1962) ዝብላ’የ ኣቕሪበየን። ነዚኣተን ከኣ፡ ነቲ ውሽጣዊ ምዕባለ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘርእያ ስለዝዀና’ዩ። ውሽጣዊ ምዕባለ ታሪኽና፡ ኵሉ ግዜ በቲ እንግሊዝ፡ ኣመሪካ፡ ፈረንሳ፡ ኢትዮጵያ፡ ዘቕርብዎ ሰነዳት ስለዝፍረድ፡ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ከመይ ጌሩ ካብ ዓመጽ ናይ ፈደረሽን ናብ ሰውራ፡ ካብ ሰውራ ናብ ናጽነት መጺኡ ኣየርእን’ዩ። መጽሓፍተይ ግና፡ ንዓኡ ከርእያ’የን ዝብገሳ። ዘቕረብኩዎ እማመ ድማ፡ ‘ነዚ ጸሚቘ ከርኢ ኣብ ሓደ ናይ እንግሊዝኛ ቅጺ ከቕርብ’ ዝብል’ዩ። ካልእ፡ “ወኪ ዝተቓጸለትሉ መዓልቲ” ዘርእስታ ናተይ ሓጻር ዛንታ፡ ኣብ ናይ ዓዲ እንግሊዝ መጽሔት ዝተሓትመት ስለዘላ፡ ከም መርኣያ ናይ ስነ-ጽሑፋዊ ዓቕመይ ኣቕሪበሎም። እዚኣተን ከኣ ኣዐዊተናኒ።
ተዋሂብኩም ዘሎ ዕዮ እንታይ’ዩ?
ተዓዊትና ዘለና ሓሙሽተና ደረስቲ፡ ብመሰረት ዘቕረብናዮ እማመ ሓደ ጽሑፍ ከነቕርበሎም ግዴታ ኣለና። ንኣብነት፡ ኣነ ካብ ሰለስቲአን ጽሑፋተይ ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ እትገልጽ ሓንቲ ቅጺ መጽሓፍ ጸሚቘ ብቛንቋ እንግሊዝ ከዳሉ’የ። እቶም ካልኦት ኣርባዕተ ዕዉታት ድማ፡ ምስ ከባቢኦም ዝኸይድ ታሪኻዊ፡ ፋንታዝያውን ተመሳሳሊ ልቢ ወለድን ከቕርቡ እዮም። ነዚ ተዋሂቡና ዘሎ ዕዮ፡ ኣነ ኣብ ውሽጢ 15 ወርሒ ክውድኦ፡ ንሳቶም ድማ ኣብ ውሽጢ 12 ወርሒ ክውድእዎ ተሓቢሩና ኣሎ። ተዓዊትናሉ ዘለና ናይ ገንዘብ ሽልማት ድማ፡ ወርሓዊ ብእነቕርቦ ስራሓት እናተቖራረጸ’ዩ ዝወሃበና።
ኣንበብቲ ደኣ ሻሂ ኣስትየና ከይብሉኻ’ምበር፡ መጠን ሽልማትካዶ ምሓበርካና?
እቲ ሽልማት፡ ኣብ ሓደ ግዴታ ዘእትወካ ስራሕ ደኣ’ምበር፡ ብዙሕ ገንዘብ ኣይኰነን። ሚልዮነር ዝዀንኩ ከኣ ከይመስለካ – ውሑድ’ዩ። እንተደሊኻ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ማይልስ ሞርላንድ ክትርእዮ ዝከኣል’ዩ። ካብ ኣፍካ ክሰምዖ ካብበልካግን፡ኣብውሽጢ15ወርሒ እናተቖራረጸ ዝወሃበኒ ናይ 22,500 ፓውንድ ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊተ ኣለኹ። ካብተን ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ዝገልጻ ሰለስተ መጻሕፍተይ፡ ወርሓዊ 10 ሽሕ ቃላት ብእንግሊዝኛ እናቕረብኩ ከኣ፡ ኣብ ውሽጢ 15 ወርሒ ንታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ እትገልጽ ውድእቲ መጽሓፍ ከዳሉ እዩ’ቲ ሓሳብ። እቶም ኣርባዕተ ተዓዊቶም ዘለዉ ብጾተይ ድማ፡ ነፍሲ- ወከፎም 18 ሽሕ ፓውንድ ናይ ገንዘብ ሽልማት ተዓዊቶም ኣለዉ።
በል እንቋዕ ኣሐጐሰካ’ሞ፡ ምስ ተዓወትካ ዝሓደረካ ስምዒት…?
ሓጐስ ይሃብካ! ኣብ’ዚ ሽልማት፡ ሰለስተ ዝመሰጣኒ ነገራት ኣለዋ። እታ ሓንቲ፡ ብገንዘብ ከይተጻገምካ፡ ፍኹስ ኢሉካን ኣስተርሒኻን ክትጽሕፍ ዘኽእል ምዃኑ’ዩ። እዚ ከኣ፡ ኣብ ኣስመራ ወይ ኣብ ቤት ጽሕፈትካ ኰይንካ ክትጽሕፍ እንተደኣ ዘጸግመካ ኰይኑ፡ እቲ ገንዘብ ናብ ባጽዕ ወይ ናብ ካልእ ምቹእ ቦታታት ከይድካ ክትጽሕፍ ዘኽእለካ ስለዝዀነ። እታ ካልኣይቲ፡ እተን ገንዘብ ወርሓዊ ስለዝህቡኻ፡ ኣብ ወርሒ 10 ሽሕ ቃላት ከተዳሉ ወይ ዕስራ ገጽ ክትጽሕፍ ግዴታ ኣለካ። እንተዘይኰነ ገንዘብ ኣይወሃበካን’ዩ። እታ ሳልሳይቲ ድማ፡ ኣብ’ቲ እተዳልዎ ትሕዝቶ፡ ጸቕጢ ዀነ ምስግዳድ ኣይገብሩልካን’ዮም። ኣርታዒ ወይ ኣራሚ ጽሑፍካ ባዕልኻ ዝመረጽካዮ ሰብ ክትገብር ዕድል ኣለካ። ኣብ መወዳእታ’ውን ኣብ ሕትመት ክሕግዙኻ ይኽእሉ’ዮም። ስለዚ፡ ኣነ ንሰለሰቲአን መጻሕፍተይ ጸሚቘ ናብ እንግሊዝ ብምትርጓም፡ ሓንቲ ቅጺ መጽሓፍ ከዳሉ ክታመይ ኣንቢረ ስለዘለኹ፡ ሕጂ ወለቕ ዘለቕ የለን። እቲ ገንዘብ’ውን ቀሲነ ንኽጽሕፍ ዘተባብዓኒ ስለዝዀነ፡ ገግዜ ባጽዕ እንተርኢኻኒ፡ ቀሲነ እጽሕፍ ከምዘለኹ ፍለጥ።
ኣብ’ቲ ውድድር ምዕዋትካ፡ ክንዮ ሽልማት ረብሓ እንታይ’ዩ?
ናይ ታሪኽ ጽሑፋተይ፡ ብትግርኛ፡ ትግረን ዓረብን ጥራይ ተውሲኑ ዘሎ – ብኣምሓርኛ’ውንይፍተን ኣሎ። ሕጂ ግን፡ እዚ ናይህዝቢ ኤርትራ ታሪኽ፡ ብቛንቋ እንግሊዝ ተጻሒፉ ኣብ ዓለም ክዝርጋሕ ስለዝዀነ፡ ካብ ዕጥይጥይምባል ኣውጺኡ፡ ንኽብገስ ዓቢሞራል ሂቡኒ ኣሎ። ‘ነዘን ናይታሪኽ መጻሕትኻ መዓስ ኢኻናብ እንግሊዝኛ ትትርጕመን’እናበሉ ጸቕጢ ንዝፈጥሩለይ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ደገ ዘለዉ ብጾትን ፈተውትን እውን ቁሩብ ዘቕስን ክኸውን’ዩ። ካልእ፡ እቲ ብዝተፈላለያ ገዛእቲ ዘይምስሉ ሒዙ ዘሎ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ሓቀኛ መልክዑ እንብሎ ተዘንትዩ ኣብ ናይ ዓለም ታሪኽ ንኤርትራ ዘፋልጥ ተወሳኺ ጽሑፍ ክኸውን’ዩ። እቲ መጻሕፍቲ ምስ ተሓትመ፡ በቲ ትካል ናብ ናይ ዓለም ኣብያተ ንባብን መጻሕፍትን ክዝርጋሕን ካልኦት ንኽፈልጥዎ ዕድል ክረክብን’ዩ። ሓደ ኤርትራዊ ደራሲ፡ ብኣህጉር ኣፍሪቃ ደረጃ ኣብ ዝግበር ውድድር ተዓዊቱ ክበሃል ከሎ’ውን፡ ንዓና ሓበን፡ ብፍላይ ንመንእሰያትና ሞራል ዘስንቕ’ዩ። ንኤርትራውያን ደረስቲ ድማ፡ ናብ ናይ ዓለማዊ መድረኽ ገጽና ከነማዕዱ’ሞ፡ ንኤርትራዊ ታሪኽን ባህልን ብደረጃ ዓለም ከነፋልጥ ኣፍ-ደገ ክኸፍተልና’ዩ። ኣውራ እቶም ብቕዓት ዘለዎም ብእንግሊዘኛ ዝጽሕፉ፡ ናብ ከምዚ ዓይነት ውድድር ክጥምቱ ክድርኾም ተስፍ እገብር።
ምስ መጻሓፍትኻ ወይ ድርሰታትካ ኣላልየና?
እቶም ዘንብቡን ዝገደሱን’ኳ ይፈልጥወን እዮም በሃላይ’የ። ብዝዀነ፡ ሰለስተ ናይ ታሪኽ መጽሓፍቲ፡ ወዲ ሓደራ፡ ክልተ ቕነ ኣብ ድፋዓት ምስ ናይ እንግሊዝኛ ትርጕማ፡ ጊታኖ፡ ጥምጥም ኣብ ገጀረት፡ . . .ኮታ ክሳብ ዓሰርተ ዝኸውን መጻሕፍቲ ጽሒፈ ኣለኹ። ድራማታት፡ ተዋስኦታት፡ መጽናዕታዊ ጽሑፋትን ሓጸርቲ ዛንታታትት’ውን ኣለዉ።
ኣብ ጽሑፍካ ኰነ ኣብ ካልእ ርክባትካ፡ ኣውራ ምስ መንእሰያት ጽቡቕ ርክብ’ዩ ዘለካ። እዚ ካብ ምንታይ’ዩ ትብል?
ዋእ! እቲ ግዜ’ኮ ናቶም’ዩ፣ እቲ መጻኢ’ውን። ሓደ ደራሲ ምስ መንእሰያት ዘይራኸብ፡ ዘይማኸር፡ እንተደኣ ኰይኑ ደራሲ ክትብሎ የሸግር’ዩ። ኣነ ከኣ፡ መንእሰያት እፈቱ’የ። ምስኦም ምዕላል፡ ምስኦም ምውሳእ ደስ’ዩ ዝብለኒ። ካብኣቶም ብዙሕ’የ ዝመሃር። ሰባት እውን ኣለዉ ኣብ ደቂ-ኣንስትዮ ብዙሕ ኢኻ እተተኩር ዝብሉኒ። ሓቆም እዮም – እተን ቀንዲ ናይ ባህሊ ኣተሓላለፍቲ ንሳተን’የን። ብዛዕባአን ክጽሕፍ ከለኹ፡ እቲ ባህሊ መሊሱ ኳዕ ኢሉ’ዩ ዝረኣየኒ። ንኣብነት፡ ኣብ ሓዘን ክበኽያ ጸኒሐን፡ ኣብ’ታ ጓይላ ከይደን ይስዕስዓ። እዚ ኸኣ፡ ስቕ ኢልካ ኣይኰነን ዝመጽእ – ናይ ውሽጥን ናይ ልብን’ዩ። ናይ’ቲ ባህሊን ናይ ሕብረተሰብን ስምዒት፡ ወለድትን ፈጠርትን፡ ደቂ-ኣንስትዮ እየን። ንሳተን ዘይቅልስኦ ባህልን ልምድን የለን። ስለ’ዚ፡ ኣብ’ቲ ከርሰን፡ ኣብ’ቲ ውሽጠን ዘሎ ስምዒታት ክትገልጸን ከለኻ፡ ንዓይ ካብ ደቂ-ተባዕትዮ ንላዕሊ ዝያዳ ስምዒት’የን ዝህባኒ። ንዓኣን ክገልጸን ስለዝቐለኒ፡ ብዛዕባአን ብዙሕ ጽሑፋት እየ ኣዳልየ።
ምጽሓፍ ክትቅጽሎ ዲኻ?
ነዚ ክልተ ዓመታት፡ እዚ ጀሚረዮ ዘለኹ ስራሕ ክሕዘኒ’ዩ። ጥዕናይ ጽቡቕ’ኳ እንተለኹ፡ እናነኣስኩ ዘይኰነ ዕድመ እናወሰኽኩ እኸይድ ብምህላወይ ግን፡ በቲ ናይ ቀደም ስምዒት ኰነ ቅልጣፈን ህርኩትናን ምጽሓፍ ክንደየናይ ከይህሉ። ብዝዀነ፡ ሓደ ነገር ክገብር’የ፣ ብኸመይ ግን፡ ኣብ’ቲ ስራሕ ምስ ኣተኹ ዝረአ ክኸውን’ዩ።
ኣብ መወዳእታ መልእኽቲ እንተለካ?
ብቐዳምነት፡ ረኺበዮ ዘለኹ ዓወት ውጽኢት ስድራቤተይ – ብፍላይ በዓልቲ ቤተይ ኣብርሀት ሃይለ፡ ኣዕሩኸይን መሳርሕተይን ስለዝዀነ፡ በዚ ኣጋጣሚ ንዅሎም ብልቢ አመስግን። ናብ መንእስያት ዘመሓላልፎ ለበዋ ድማ፡ ብርእሰ-ተኣማንነት ክጽሕፉ እንተዀይኖም፡ ዝገብርዎ ተበግሶን ኣጸሓሕፋን ብፍልጠት፡ ብንባብ፡ ብኽትዕ፡ ብምርምርም፡ ብስራሕ ከስፍሕዎ እላበዎም። ካልእ፡ ኣብ ዓለም ብዙሕ ዕድላት ስለዘሎ፡ መርበባት እናተወከሱ፡ ኣብ ከምዚ ዝመስል ውድድራት ከይፈርሑን ከይተሰከፉን ክሳተፉ’ውን ኣለዎም። እዚ ናተይ ሽልማት ንኸምዚ ሓደ መገዲ ዝኸፍት’ዩ። ፈቲንካ እንተ ዘይተዓዊትካ፡ ዓለም ትጽልምት ማለት ዘይኰነስ – ጸገምካ ክትእርም’ዩ ዝሕግዘካ። ብቐንዱ’ውን፡ ጸሓፊን ደራሲን ኰይንካ ዓቢ ነገራት ክትገብር፡ ብዘይ ውድቀት ኣይከውንን’ዩ። እናወደቕካ፡ እናተንሳእካ፡ እናተነቐፍካ፡ እናተላሕጸጽካ፡ እናደመኻ. . . ኢኻ ኣብ ዝብጻሕ ትበጽሕ፣ ዘሊልካ ኣይብጻሕን’ዩ።
ምንጪ፡ Qadie Manche facebook page
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ሃፍቲ ተፈጥሮ ክልልና ኣብ ምሕዋይ ግደ ልምዓታዊ ሴፍቲኔት ዝዓዘዘ እዩ።
ክልልና ብሰንኪ ሰብ ስራሕን ተፈጥሮኣውን ሓደጋታት ንነዊሕ መዋእል መግለፂ ስደት፣ ጥምየትን ድርቅን ኮይና ፀኒሓ እያ። ሃፍቲ ተፈጥሮ መሬታ ተመናሚኑ መፍረያይነታ ነክዩ ከርሲ ህዝባ ናብ ዘይትዕንገለሉ ብርኪ በፂሓ ነይራ። ካብዚ ከምዚ ዝበለ ከርፋሕ ናብራ ንምንጋፍ ህዝቢ ብመሪሕ ውድቡ ህወሓት እናተመርሐ ን17 ዓመት ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣካይዱ እዩ። ጎድና ጎድኒ ብረታዊ ቃልሲ ጥርሖም ተሪፎም ዝነበሩ ጎቦታት ትግራይ ንምሕዋይ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ክካየድ ዝፀንሐ ኮይኑ ኣብ እዋን ሰላም እውን ስራሕቲ ምሕዋይ ሃፍቲ ተፈጥሮ ሃገራዊ ፖሊሲ ሕርሻ ኮይኑ ቐፂሉ። በዚ ድማ ክልልና ማእኸል ተሞክሮ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ እናኾነት መፂኣ ኣላ። እዚ ተመክሮ ካብ ውሸጢ ዓዲ ብዝዘለለ ኣብ መደረኻት ዓለም እውን ተሸላሚት ወርቂ ክትኮን ኣኽኢሉዋ።
ንኣብነት ካብ 2002 ዓ/ም ክሳብ 2007 ዓ/ም ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝተሰርሑ ስራሕቲ እንተርኢና ኣብ ልዕሊ ሓደ ነጥቢ 56 ሚልዮን ሄክታር መሬት ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ተኻይዶም እዮም። ከምኡ እውን 120 ሽሕን 531 ኪሎ ሜትሮ ጉህሚ ንምሕዋይ መደብ ተታሒዙ 124 ሽሕን 64 ኪሎ ሜትር ክስራሕ ክኢሉ እዩ። በዚኦምን በቶም ንነዊሕ ዓመታት እናተሰርሑ ዝመፁ ዝተፈላለዩ ጠሊ ዓቀብቲ “ስትራክቸራት”ን በሪሶም ዝነበሩ ጉህምታትን ጎቦታትን ትግራይ ብለምዒ እናተሸፈኑ ብምምፅኦም፣ ኣብ እግሮም ዓይኒ ማያት ነቲዖም ንልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን ምስሳን ምህርትን ዝለዓለ ዓቕሚ እናፈጠሩ መፂኦም እዮም።
በቶም ዝተሰርሑ ስራሕቲ ድማ ኣብ ልምዓት መስኖ ዝመፀ ለውጢ ጥራሕ መዚዝና እኳ እንተርኢና ኣብ ቀዳማይ ዙር ትልሚ ዕብየትን ስግግርን 257 ሽሕን 136 ሄክታር መሬት ብመስኖ ለሚዑ እዩ። ካብዚ ልዕሊ 27 ሚልዮንን 500 ሽሕን ኩንታል ምህርቲ ተረኺቡ። በዚ ድማ 558 ሽሕን 744 ኣብ ልምዓት መስኖ ዝተዋፈሩ ሓረስቶት ተጠቀምቲ ዝኾንሉ ዕድል ተፈጢሩ። ኣብ ልምዓት መስኖ ዝተመዝገበ ዓወት ምስ ካልኦት መርሃ ግብርታት ምንካይ ድኽነት ተደሚሩ ኣብ መፍረያይነትን ተጠቃምነትን ሓረስቶት ክልልና ወሳናይ ግደ ከምዝነበሮ ሰነድ ፀብፃብ መበል 12 ጉባኤ ውድብ ህወሓት የመላኽት።
ስለዝኾነ ድማ ኣብ ቀዳማይ ዙር ትልሚ ዕብየትን ስግግርን መጠን ድኽነት ናብ 22 ምኢታዊ ንምውራድ መደብ ተታሒዙ ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ 23 ነጥቢ ኣርባዕተ ምኢታዊ ክንኪ ኽኢሉ እዩ። ኣብዚ ለውጢ እዚ ብፍላይ ድማ ድሕሪ 1997 ዓ/ም ሓረስታይ ትግራይ ካብ መሬቱ ከይተመዛበለ፣ ጥሪቱ ከይሸጠ ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኡ ኣብ ምዕቃብን በዚ ኣቢሉ ድማ ኣብ ምንካይ ድኽነት ግደ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ዝዓዘዘ እዩ ነይሩ።
ንሎሚ ድማ ብብርኪ ክልል ኣብ ራብዓይ ዙር ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ኣብ ምዕቃብ ሃፍቲ ተፈጥሮ ሓበራዊ ረብሓ ኣብ ዝህቡ ስራሕቲ ኣብ ምስራሕ ዘሎ ምንቅስቓስ ዳህሲስና ኣለና። ጠዋሪ ዘይብሎም ሰሪሖም ክበልዑ ዘይኽእሉ ኣረጋውያን /ሰብ ፀጋ ዕድመ/ ጉድኣት ኣካል፣ ደኻትም ህፃናትን ፀገም ጥዕና ዘለዎም ወገናትን ኣብ ምሕጋዝ ከም ክልል ዝስርሑ ዘለዉ ስራሕቲ እንታይ ከምዝመስሉ ክንርኢ ኢና።
ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ምስ መደባት ኣፈፃፅማ ስራሕ 2009 ዓ/ም ንምንፅፃር ዝኣክል ኣብ 2008 ዓ/ም ልዕሊ ሓደ ሚልዮን መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ክልልና ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቒፎም ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ ተረባሕቲ ኮይኖም እዮም። ካብዚአም እቶም 211 ሽሕን 798 ወገናት ሰሪሖም ክበልዑ ዘይኽእሉ ኣረጋውያን ሰብ ፀጋ ዕድመ፣ ፀገም ጥዕና ዘለዎም ወገናት፣ ጉድኣት ኣካልን ደኻትም ህፃናትን ኣብ ቀጥታ ሓገዝ ተሓቚፎም ተጠቀምቲ እናኾኑ ይርከቡ።
እቶም ብምግቢ ንስራሕ ኣቢሎም ተጠቀምቲ ዝኾኑ መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ኣብ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን፣ ሓበራዊ ረብሓ ክህቡ ኣብ ዝኽእሉ ህንፀት ሓዱሽን ነባርን መንገዲ ገፀር፣ ሓበራዊ ዒላ፣ መትረባት ማይ ኣብ ምፅራይን ካልኦት ስራሕቲ ተዋፊሮም ተጠቀምቲ እናኾኑ እዮም። ስለዝኾነ ድማ ኣብ 2008 ዓ/ም ልዕሊ 4 ነጥቢ 64 ሚልዮን ጉልበት ህዝቢ ከቲቱ ኣብ 12 ሽሕን 998 ሄክታር መሬት ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ከም ዘሳለጠ ኣብ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን ክልል ትግራይ መራሒ ጉጅለ ምድላው ፕሮጀክት ፕሮፖዛልን ምትሕብባር ውሕስነት ምግብን ኣይተ ብርሃነ ታፈረ ይገልፁ።
ሓረስቶት ኣብ ዓመት ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ግዜ ብመስኖ ኣልሚዖም ተጠቀምቲ ንምግባር ልዕሊ 2400 ሄክታር መሬት ብመስኖ ንምልማዕ ዘኽእሉ መትረባት ማይ ተሰሪሖም ኣለው። ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ሓደ ሚልዮን ጉልበት ህዝቢ ድማ ብምግቢ ንስራሕ ኸቲቱ ልዕሊ 739 ሄክታር መሬት ከትርታት ብእምንን ሓመድን ሰሪሑ እዩ። ብተወሳኺ 68 ሽሕን 785 ጉልበት ህዝቢ ከቲቱ ንልምዓት መስኖ ሓገዝቲ ዝኾኑ መትረባት ማይ ክፅገኑ ገይሩ።
ካብዚ ብተወሳኺ ሓረስቶት ውፅኢት ልምዓቶም ዝኾኑ ኣሕምልትን ፍራምረን ንዕዳጋ ንምቕራብን ስሉጥ ግልጋሎት መጓዝያ ረኺቦም ግዚኦምን ጉልበቶምን ብኣግባቡ ንምጥቃምን ዘኽእሎም 329 ሽሕን 088 ኪሎ ሜትር ሓዱሽ መንገዲ ገፀር ተፀሪጉ። ልዕሊ 303 ሽሕን 458 ጉልበት ህዝቢ ከቲቱ ድማ 574 ኪሎ ሜትር ዝንውሓቱ መንገዲ መኪና ክፅገን ገይሩ።
ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ከም ሓደ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ኮይኑ ዝፀንሐ ክፍሊት ብእዋኑ ናይ ዘይምክፋል ፀገም እውን ክፍታሕ እናተገበረ እዩ። ሓረስታይ ክፍሊቱ ብእዋኑ ረኺቡ ልምዓቱ ንምስላጥ ብዘኽእል መንገዲ ስለ ዝተኻየደ ቀረብ ዕዳጋ ኣብ ዘይብሉ ብገንዘብ ዋጋ እኽሊ ኣብ ዝነሃረሉ ድማ ብእኽሊ ክኽፈሉ ብምግባር ይስራሕ ምህላው ኣይተ ብርሃነ ይገልፁ።
ብመሰረት እዚ ድማ ኣብ ስራሕቲ ምሕዋይ ሃፍቲ ተፈጥሮን ልምዓት መስኖን ኣብ 2008 ዓ/ም ካብ ዝተመደበ 686 ሚልዮንን 293 ሽሕን 460 ብር እቲ 669 ሚልዮንን 155 ሽሕን 285 ብር ብእዋኑ ክኸፍል ተገይሩ እዩ። ብእኽሊ ድማ 266 ሽሕን 183 ኩንታል ብቐጥታ ሓገዝን ምግቢ ንስራሕን ንዝተዋፈሩ ወገናት ተኸፋፊሉ እዩ። ብተመሳሳሊ ኣብ 2009 ዓ/ም እውን ሃፍቲ ተፈጥሮ ብምዕቃብን ልሙዕነት ሓመድ ብምሕላውን መፍረያይነት ከሰስኑ ዝኽእሉ 13,973 ሄክታር መሬት ብደኒ ተኸሊሉ። ከምኡ እውን 203 ኳዕቲ ጎዳጉዲ ማያት፣ 332 ኪሎ ሜትር ዝንውሓቱ ሓዱሽ መንገድን 381 ኪሎ ሜትር ፅገና ነባር መንገዲ ተሳሊጦም ኣለው። ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ኣብ ዝተሳለጠሎም ጎቦታትን ጉህምታትን ድማ ልዕሊ 8345 ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ቐወምቲ ተኽልታት ክሽፈኑ ተገይሩ እዩ።
እቲ ፕሮግራም ኣብ 2010 ዓ.ም እውን ከም ክልል 862 ሽሕን 948 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ወገናት ዘላቂ ልምዓት ኣብ ዘረጋግፁ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን፣ ሓበራዊ ረብሓ ኣብ ዝህቡ ህንፀት መንገዲ፣ መትረባት ማይን ዃዕቲ ሓበራዊ ዔላን ተዋፊሮም ተረባሕቲ ክኾኑ እዮም። ከምኡ እውን ኣብ 31 ወረዳታት ትግራይ 1103 መፋስሳት ዝተዋደደ ልምዓት መፋስስ ብምስራሕ ንመናእሰይን ደቂ ኣንስትዮን ጎቦን ጉህምን መቐሎ ብምክያድ ኣብ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ተዋፊሮም ተረባሕቲ ዝኾንሉ መንገዲ ክፍጠር እዩ። እዚ ፕሮግራም መሰጋገሪ ድልድል ብምዃኑ ሎሚ ዓመት ውሕስነት ምግቦም ዘረጋገፁ 101 ሽሕን 075 ወገናት ንምምራቕ ትልሚ ተታሒዙ ከም ዘሎ ድማ ኣይተ ብርሃነ ይገልፁ።
ሰሪሖም ክበልዑ ዘይኽእሉ ጉድኣት ኣካል፣ ደኻትም ህፃናት፣ ሰብ ፀጋ ዕድመን ኣረጋውያንን ፀገም ጥዕና ዘለዎም 139 ሽሕን 121 ደቂ ኣንስትዮን ዝርከብኦም 217 ሽሕን 447 ወገናት ድማ ከምቲ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ጥራሕ ዝወሃብ ዝነበረ ሓገዝ ዘይኮነስ ዓመት ምሉእ ብዘይምቑርራፅ ተጠቀምቲ ቐጥታ ሓገዝ ይኾኑ ኣለው።
ካብዚ ብተወሳኺ ኣብቲ ፕሮግራም ውሕስነት ምግቦም ኣረጋጊፆም ዝተመረቑ ሓረስቶት ንድሕሪት ከይምለሱ ዘይተመረቑ ድማ ውሕስነት ምግቦም ኣረጋጊፆም ናብ ዝሓሸ ብርኪ መነባብሮ ንኽሰጋገሩ ስልጠናን ልቓሕ ገንዘብን ተመዲቡ እዩ። ብመሰረት እዚ 25 ሽሕን 962 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 51 ሽሕን 924 መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ኣብ ስራሕቲ ሕርሻ ማለት እውን ልምዓት መስኖ፣ ምርባሕ ፀባ ከፍቲን ጠለበጊዕን ተዋፊሮም ክሰርሑ ክግበር እዩ። ከምኡ እውን ኣብ ስራሕቲ ንግድን ሸቐጣ ሸቐጥን ተዋፊሮም ንምስራሕ 210 ሚልዮንን 119 ሽሕ ብር ካብ ሕብረት ስራሕ ማሕበራትን ትካል ፍትሓዊ ልቓሕን ዕቋርን ደደቢት ልቓሕ ብምሃብ ናብ ስራሕ ክኣትው ከም ዝግበር እቶም መራሒ ጉጅለ ይገልፁ።
ብድምር ኣብ 31 ወረዳታት ትግራይ በዚ ፕሮግራም ዝመፅእ ዘሎ ለውጢ ኣብ ባይታ ብዘሎ ሓቂ ወሲድካ ምርዳእ ይከኣል እዩ። ኣብቶም ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ጥራሕ እኳ ብብርኪ ክልል 331 ሽሕን 026 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም 646 ሽሕን 147 መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ ካብ ህድሞን ሰቐላን ተሰጋጊሮም ናብ ዝሓሸ ቆርቆሮ ገዛ ተሰጋጊሮም እዮም። ኣብቲ ራብዓይ ዙር ዝተሓቆፉ ሓረስቶት እውን ልምዓታዊ ሴፍትኔት መሰጋገሪ ድልድል እንበር መጠወሪ ከምዘይኮነ ብዝግባእ ተረዲኦም ዘላቂ ለውጢ ኣብ ዘምፅኡ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ እናልምዑ ኣብ ልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን መፍረያይነትን ኣብ ዘሰስኑ ተዋፊሮም ብምስራሕ ካብ መስመር ድኽነት ወፂኦም ንምረቓ ንኽበቕዑ ጠንኪሮም ክሰርሑ ይግባእ ዝብል መልእኽትና እዩ።


text:
ንሃገረ ስብከት ኣሥመራ ናይ ዳታ ቤዝ ስልጠና ተዋሂቡ።
ስልጠና ዳታ ቤዝ ብክፍሊ ዳታ ቤዝን እስታትስቲክስን መንበረ ፓትርያርክን ክኢላታት ደቂ ቤተክርስቲያን (ዲያቆን ኢንጂነር ፍሊጶስ ጸጋይ) ዝተወደበ ኣብ መንፈሳዊ ኮሌጅ ደብረ ሲና ቅድስት ስላሴ ካብ ሰኑይ ዕለት 05 ክሳዕ ዕለት 08/02/2018 ዓ.ም.ፈ. ካብ 24 ኣብያተ ክርስቲያን ንዝተዋጽኡ 58 ኣባላት ንሃገረ ስብከት ኣሥመራ ተዋሂቡ።
ኣብዚ ስልጠና እዚ ንሊቃነ መናብር፡ ጸሓፍቲ፡ ፋይናንስ፡ ሕሳብ ሹም፡ ክፍሊ ንብረትን፡ ወከልቲ ትምህርቲ ሰንበትን፡ ኣባላት ቤት ጽሕፈት ሰበካ ጉባኤ ኣብ መንፈሳዊ ምምሕዳራዊን ፋይናንሳዊ ሥርሓት ዘገልግል ዘመናዊን ብቁዕ ዝኮነ ዳታ ቤዝን ስነ ኣሃዛዊ ቅማረን ሓበሬታን ፍረ/ዕዮ ግብራውን ክልሰ ሓሳባውን ንጹር ኣስተምህሮ ተዋሂቡ።
ዳታ ቤዝ ኣብ መንጎ ሃገረ ስብከትን ሰበካ ጉባኤ ዝጸንሐን ዘሎን ስጡም ዘይኮነ ኣካይዳ ብምእራም ከምቲ ሓደ ምምሕዳር ኣብትሕቲኡ ንዘለዋ ክፍልታት ክህልዎ ዝግባእ ናይ ስራሕ ርክብን መስመርን እዚ ዳታ ቤዝ ውን ናይ ሓታትን ተሓታትን መንፈስ ኣሕዲሩ ኩሉ ጊዜ ሃገረ ስብከት ኣብትሕቲኡ ንዘለዋ ምምሕዳራት ወቕታዊ ዝኾነ ናይስራሕ ርክብ ዝፈጥርን ናይ ምቁጽጻርን ምጽብጻብን መንፈስ ውን ንኽህሉ ዝድርኽ ውን ስለዝኾነ ንመጻኢ ኣዕጋቢ ዝኾነ ናይስራሕ መስመር ብሙካን ሰበካ ጉባኤን ሃገረ ስብከትን ጥቡቅ ዝኾነ ርክብ ንምግባር ከኽእል እዩ።
ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር ሰበካ ጉባኤ ዘመናዊ ብዝኾነ ኣገባባት፡ ብናይ ኮምፒተር ቴክኖሎጂ ተሓጊዙ ቅልል ብዝበለ መንገዲ ኣብ ጉዳይ ጸጋ ጥምቀት፡ቃልኪዳን፡ ንብረትን፡ ገንዘብን፡መዝገብ መእመናንን ዝግባእ ሓበሬታ ክእክብ ክኽእል እዩ። በዚ መሰረት ድማ ኣብ ነፈሲ ወከፍ ኣዕኑድ(Pillars) ንዝቀርበሉ ሕቶታት ብምልኣት መልሲ ከቅርብን መልሲ ክረክብን ይኽእል እዩ።ሃገረ ስብከት ኣብትሕቲኡ ንዝመሓደራ ኣብያተክርስቲያናት ቀጥታዊ ቁጽጽርን
ገምጋምን ክገብር ክኽእል እዩ።
ሰልጠንቲ ንሰለስተ መዓልታት ዝተወሃቦም ኣስተምህሮ ብውዕዉዕ መንፈስን ልዑል ተሳትፎን ድሕሪ ምዝዛሞም ወረቐት ምስክር ካብ ዲን ኮሌጅ ደ/ሲና ቅ/ስላሴ ኣባ ሲላስ ፡ ከምኡውን ካብ መራሕ ስራሕ ሃገረ ስብከት ኣሥመራ ሊቀ ካህናት መርጌታ ዘርአ ኣስመላሽ ተቐቢሎም። ኣብ መወዳእታ ሰልጠንቲ ንዝተወሃቦም ስልጠና ብምምስጋን ቅድስት ቤተክርስቲያንና ብምምሕዳራዊ ኣካይዳ ተመዝግቦ ዘላ ዓወታትን ተሳትፎ ደቂ ቤተክርስቲያንን ኣብ ምዕባለ ቤተክርስቲያን ብምምስጋንን ኣብቀጻሊ ከምዚ ዓይነት ስልጠናታት ክወሃብን ክሕይልን ተላብዮም።


text:
Date: 15/12/2011
(ሕቡእ ጸጋ)
ንግደት ደዓሪት
ማርያም ደዓሪት ካብ ማእከል ከተማ ከረን፣ ኣስታት ሰለስተ ኪ.ሜተር ንሰሜናዊ ምብራቕ ርሒቓ ትርከብ። እዛ ብእልቢ ዘይብሉ ኣእዋምን፣ ፍሩታታትን፣ ካልእ ነቲ ከባቢ ፍሉይ ግርማ ከም ዝዓስሎ ዝገበሮ መካበብያ ዝማዕረገት መካነ ንግደት። ኣሽሓት ምእመናንን ነጋድያንን ብዝሳተፍዎ ውዕዉዕ መንፈስ ድማ ዓመት መጸ ወርሒ ግንቦት ካብ 1881 ትንገድ ኣላ።
ንግደት ደዓሪት ግን ብኸመይ ጀሚሩ?
ኣቡነ ዩሴፍ ቱቤ ዝተባህለ ፣ኣቡን ነተን ኣብቲ ግዜ’ቲ ዘኽታማት ኣብ ምክንኻንን ጹጉማት ኣብ ምርዳእን ዝተዋፈራ ደናግል ንመነባብሮአን ሓገዝ እንተኾነን ብዝብል ቅዱስ ሓሳብ ነቲ ኣብ ገምገም ሩባ ደኦኣሪት ዝነበረ ሕርሻኦም ኣወፈዩለን። እተን ደናግል፣ ኣብቲ ዝተዋህበን መሬት ንግደት ክጅምራ መደብ ኣውጽአ’ሞ ነዚ መደብ ዝሰማማዕ፣ ድንቒ ዝኾነ ጓንጓ ዱማ ( ብዓቲ) ኸኣ ረኸባ። እቲ ዝተሓንጸጸ መደብ፣ ብወገን እቶም ኣብ ፈረንሳ ዝቕመጡ ኣሕሉቐን ፣ ተቀባልነት ረኺቡ። ሓንቲ ብኣስራዝ ዝተሰርሐት “ንሰይጣን ከም ዝስዓረት ንምዝካር፣ “ናይ እግዝእትነ ማርያም “ምስሊ ተኣምራታዊት ድንግል እተዘኻኽር ምስሊ ተላእኸትለን።
እታ ምስሊ ብ 18 ሓመ 1881 ዓ.ም ብኣቡነ ዩሴፍ ቱቢ ተባሪኹ፣ ኣብዚ ሕጂ እትርከበሉ ዓቢ ጓንጓ ዱማ ሰፈረት። ምስዚ ብተፈጥሮ ዝበቖለ ዱማ ዝተጸገዐት ንእሽቶ (ቤተክርስትያን) ድማ ኣላ።
እዛ ዱማ ሓጋይ ኾነ ክረምቲ ውትሩ እትጥጥዕ’ዩ ዝንገረላ። ዱማ ድማ ክሳብ ሰለስተ ሚእቲ ዓመት ክጸንሕ ዝኽእል ገረብ ምስ ሙዃኑ ፣ ምቹእ እዩ።
ካልእ ምስዛ ዓባይ ዱማ ማርያም ደዓሪት ተኣሳሲሩ ዝግለጽ ዕላላት ብዙሕ እዩ። ሓደ ካብኡ “ ካልኣይ ኩናት ዓለም ኣብቲ ከባቢ ፣ ኣብ መንጎ እንግሊዝን ጣልያንን ይካየድ ። ምስቲ ዝነበረ ብርቱዕ ኩናት ፣ ውግእ ዝጻዕጽዖም ወተሃደራት ጣልያን ክዕቖቡ ናብ ዱማ ደዓሪት ኣተው። መድፍዕ እንግሊዝ ዕላምኡ ኣነጻጺሩ ኸኣ ኣብታ ዱማ ዓለበ እንተኾነ ግን፣ብዘይካ እቲ ክሳብ ሎሚ ተበሲዑ ዝርአ ዓቢ ውቓዕ ፣ ዱማ ደዓሪት ትኹን እቶም ኣብ ውሽጣ ተዓቒቦም ዝነበሩ ወተሃደራት ገለ’ኳ ኣይኮኑን።
____________________________________________________________
Date: 14/12/2011
(ሕቡእ ጸጋ)
መስጊድ ሸኽ ሓማል
ኣብ ከተማ ምጽዋዕ ፊት ወደብ እትርከብ ጥንታዊት መስጊድ ብኹልንትንኣ ኣዝያ ውቕብትን መሳጢትን’ያ ። ኣብ ልዕሊቲ ህንጻ ብምስሊ ዝተዘርግሐ ኢድ ሰብ ዝተሰርሐ ሓወልቲ ፣ መስለ ቅርጻ ቅርጺ፣ ካብ ካልኦት መሳጊድ ፍልይቲ ይገብራ። እቲ ብውሕልነት ኣብ መናድቓ ዝተወቐጠ ዝተፈላለየ ምስልታትን ቅርጽታትን፣ እታ መስጊድ ቅድሚ ኣማኢት ዓመታት ከም እትሃንጸት ይሕብር።
ኣብ ውሽጢ’ቲ ቀጽሪ ፣ መቓብር ሸኽ ሓማል ምስ ብዓልቲ ቤቶም ይርከብ። እቲ መንደቕ ናይቲ መቓብር ብኢራናውያን ወይ ቱርካውያን ከም ዝተጻሕፈ ፣ ዝግመት ሓወልቲ ኣዝዩ ማራኺ’ዩ።
እቲ ጽሑፍ እንታይ ሙዃኑ ክንብቦን ክትርጉሞን ዝኸኣለ ሰብ ዛጊት ኣይተረኽበን።
ኣብታ ብዕንጸይቲ ዝተሰርሐት ጥንታዊት ‘ታቦት’ ዑመር ኣልሸፊር ኣብ ዓስራይ ህጅሪ ኣብ ባጽዕ ሞይቶም ዝብል ጽሑፍ ብቛንቛ ዓረብ ተጻሒፉ ይርከብ። እቲ ጽሑፍ “ ዑመር ኣልሸሪፍ ( ሸኽ ሓማል) ቅድሚ 430 ዓመት ከም ዝሞቱ’ዩ ዘመልክት። ሒደት ዓመታት ድሕሪ ሞት “ሸኽ ሓማል” ድማ እዛ ጥንታዊት መስጊድ ፣ ነታ ዝቕመጡላ ዝነበሩ ንእሽቶ ኣጉዶ ተኪኣ ኣብዚ ሕጂ ዘላቶ ተሃንጸት።
ሸኽ ሓማል ፣ ( ዑመር ኣልሸሪፍ) ካብ መካ ስዑዲ ዓረብ’ዮም ናብ ባጽዕ ( ኤርትራ )ኣትዮም። ኣብዛ ከተማ ንነዊሕ ኣብ ዝተቐመጥሉ ድማ ንጽጉማት ይረድኡ፣ ከም ዝነበሩ ይግለጽ። ንኽብሮም ድማ፣ እዛ መስጊድ ቅድሚ 400 ዓመት ብስሞም ተስሪሐ ይብሃል።
ወደብ ባጽዕ ኣብ ግዜ’ቶም ኣብ 1500 ዓመተ ምሕረት መሬት ኤርትራ ዝረገጹ ፖርቱጋላውያን ምዕባለታት ከተርኢ ትጀምር ደኣ’ምበር ታሪኻዊ ድሕረ ባይተኣስ ምስ ወደብ ኣዱሊስ ዝተኣሳሰር’ዩ።
ኣማኢት ዓመታት ቅድሚ ምቕልቓል ፖርቱጋላውያን ፣ ሓያሎ ነጋዶ ስግር ባሕሪ ንግዳዊ ንጥፈታት የካይዱ ከም ዝነበሩ ይፍለጥ። እዛ ሕጂ ውሽጢ ባጽዕ እትብሃል ‘ከባቢ’ወን ካብቲ ግዜቲ ከም ወደብ ክትነጥፍ ጀሚራ።
ኣብ 1557 ቱርካውያን ኣብቲ ቦታ ምስ ሰፈሩ ድማ፣ ባጽዕ ርኡይ ምዕባለ ኣርኣየት። ቱርካውያን 300 ዓመት ስለዝተቐመጡ ፣ ትሕተ ቅርጻ ብተዛማዲ ማዕቢሉ ፣ ውቑብን ብሉጽን ህንጻታት ድማ ተሃኒጹላ። እቲ ናይ ሽዑ ምዕባለ ግናብ ውሽጢ ባጽዕ ጥራይ ‘ዩ ተደሪቱ ስለዝነበረ፣ እዚ ሕጂ ከተማ ምጽዋዕ ሒዛቶ ዘላ ቅርጽን ስፍሓትን ኣብ ግዜ መግዛእቲ ኢጣልያ’ዩ ማዕቢሉ። እቲ ውሽጢ ባጽዕ ዘሎ ህንጻታት ብቕዲ ጥንታውያን ቱርካውያን እተሃንጸ’ዩ።
እዚ ሕጂ ብቱርካውያን ከም እተሃንጸ ዝንገረሉ ህንጻታት ውሽጢ ባጽዕ መዓስ ተሃዲሱ?
ኢጣልያውያን መልክዕን ቅድን ከይቀየሩ ፣ ከምቲ ዝነበሮ ኣገባብ ተጠንቒቖም ሃኒጸሞ። እተን ቅድሚ 400 ዓመታት ብቱርካውያን ዝተሰርሐ ፣ “ መስጊድ ሸኽ ሓማልን፣ ህንጻ ቤተ መንግስቲ ነበርን ግን ካብቲ ክልተ ሓደገኛ ባህርያዊ ተጻብኦታት ድሒነን’የን።
ካልእ ዳግማይካብ ዝተሃንጹ ጥንታውያን ህንጻታት “መስጊድ ሸፍዒ” ክትጥቐስ ትኽእል። እታ ቅድሚ 800 ዓመታት ኣብ ውሽቲ ባጽዕ እተሰርሐት መስጊድ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ናይ መጀመርታ ከም ዝኾነት ድሕሪኣ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ፣ ማሊን ማውሪታንያን መስጊድ ክህነጽ ከም ዝጀመረ ጽሑፋት ይሕብሩና።
ከም ኩሉ ድማ ኣብ 1930 ብኢጣልያውያን ዳግማይ ተሃኒጻ።
ከም ዝፍለጥ ወደብ ባጽዕ ክልተ ግዜ ምንቕጥቓጥ ምድሪ ኣጋጢምዋ’ዩ ፣ ቀዳማይ 1897 ፣ ብዙሓት ብውሕልነት ዝተሰርሐ ህንጻታት ከም ዝፈረሰ ይግለጽ። እታ ኣብ 1923 ዘጓነፋ ምንቕጥቓጥ ምድሪ ግን ንብምልእታ ከተማዳርጋ ኣዕንዩዋ’ዩ። ተሰሪሑ ዝነበረ ትሕተ ቅርጺ ብፍላይ ድማ ብሉጽ ህንጻታት ነበረ’ያ ነበረ ኾይኑ፣ ካብዚ ክልተ መዓት ‘ምንቕጥቓጥ ዝድሓና ፣ ክልተ ህንጻታት ኣለዋ። ኣብ ግራር እትርከብ “መስጊድ ሸኽ ሓማል፣ ኣብ ፊት ሆቴል ዳህላክ እትርከብ ህንጻ ቤተ መንግስቲ ነበርን እየን።
መስጊድ ሸኽ ሓማል ካብዚ መዓት’ዚ ፣ ካብ ናይ ደርጊ ደብዳብ ‘ወን ኣምሊጣ ፣ ብዘይካ ንጣር ፍጹም ኣይተተንከፈትን። ኣብ ከባቢኣ ዝርከባ ህንጻታት ዓንየን ክነሰን ንሳ ዘይምትንካፋ ኣዝዩ ዘደንጹ’ዩ። ዛጊት ተረጋጊጹ ካብ ዘሎ እታ እንኮ መበቆላዊት ህንጻ ናይ ቱርኪ ክትከውን ብምብቕዓ ድማ ኣብ ታሪካዊ ቅርሲ ሃገርና ፍሉይ ስም ሒዛ ኣላ።
እቲ ኣብ ውሽጣ ዝርከብ ልዕሊ 400 ዓመታት ዝገበረ ታቦት፣ ኣብ ወረቐትን ብራናን ብቛንቛ ዓረብ ዝተጻሕፈ ቁርኣን ፣ ካልእ ጥንታዊ ቅርሲታትን ድማ ካብ ዕንወት ድሒኑ ይርኸብ።
_____________________________________________________________________________________
Date: 13/12/2011
(ሕቡእ ጸጋ)
ሕቡእ ጸጋ ንኡስ ዞባ ቓሩራ
ደብር ገመል
ደብር ገመል ፣ ብጽሕዲ ኣውሊዕ፣ ናረት፣ ጉም ፣ዓጋም ፣ኣልጌን ፣ሕምርን በለስን ዝተሸፈን ጎቦ ገመል ፣ ኣብ ስንሰለታውያን ጎቦታት ዓይገት ጻዕዳ ዝርኸብ ዝበረኸ ጎቦ ናይ ንኡስ ዞባ ቓሩራ እዩ።ካብ ብምሉኦም ተረተር ሰንሰለታውያን ጎቦታት ዓይገት ጸሊምን ጻዕዳን ንመንጉድ ገመል ዝመስል ቅርጺ ሒዙ ስለ ዝወድእ ድማ” ገመል” ዝብል ስማ ተዋሂብዎ። ጎቦ “ገመል”፣ ካብቶም ኣብ ብረታዎ ቃልስና ንሬድዩ ርክብ ምቹኣት ዝነበሩ ቦታታት ሓደ እዩ።
ጎቦ ዓንበርበብ
ዓንበርበብ፣ ብቛንቋ ትግረ ሕብሪ ዝበዝሖ ማለት’ዩ። ዝተፈላለየ ሕብሪ ዘለዎም ኣእማን ብብዝሒ ስለዝርከብዎ ድማ፣ መስመይኡ ኮይኑ። እቲ ኣገዳሲ ትካላትን ኣብያተ ጽሕፈትን ህ.ግ ዝሓቖፈ ከባቢኡ’ወን ብስም ናይ’ዚ ጎቦ’ዚ ዓንበርበብ ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ። ጎቦ ዓምበርበብ፣ እቲ ብተበላሓትነት .ህግሓኤ ዝተሰርሐ መስተንክራዊ ጽርግያ ብድድሆ ዝርኸበሉ ጎቦ’ወን እዩ።
ጎቦ እብን ንስር
ኣብ ሰንሰለታውያን ጎቦታት ዓይገት ጸሊም ዝርከብ ጎቦ “ እብን ነስሪ” ብብዝሒ ሳዕሪ ዝርከቦ ብምዃኑ ፣ ኣብቲ ጎቦ ሓያለይ ጤለ በጊዕንን ከብትን ዝጓሳያሉ ቦታ’ወን እዩ። “እብን ነስሪ “ብቛንቛ ትግረ ፣እምኒ ነስሪ ማለት እዩ። እዚ ኸኣ እቲ ጎቦ ብብዝሒ ንስሪ ዝርከባሉ ዓበይቲ ኣእማን ስለ ዝርከቦ ዝተዋህቦ ስም እዩ።
ጎቦ ኣባዓገር
ኣብ መንጎ ሩባታት ፣ ጥረትን ዔላ ሕርመትን ይርኸብ። ኣብዳድ ፣ብቛንቛ ትግረ ገፊሕ ማለት እዩ። እዚ ጎቦ ድማ ኣብ ዝባኑ ማይ ዘለዎ ገፊሕ ጎልጎል ስለዝርከቦ ፣ “ኣብዳድ ተባሂሉ ወን ይጽዋዕ እዩ።
_______________________________________________________________
Date: 12/12/2011
(ሕቡእ ጸጋ)
ኣብ ንኡስ ዞባ ሰገነይቲ ዝርከባ፣ ዳዕሮታት
ዳዕሮ ጽላል ሹም
እዛ ዳዕሮ’ዚኣ ሓንቲ ካብተን ታሪኻውያን ዳዕሮታት ሰገነይቲ ኾይና፣ ቅድሚ ኣማኢት ዓመታት ዝነበሩ ተቐማጦ ከባቢ “ጸንዓ ደግለ” ዘማሓድሮምን ዝዳኖምን ሹመኛ መሪጾም ቆጽሊ ምእንቲ ከውድቕሉ፣ ባይቶ ዓዲ ተኺሎም፣” ኢሂን ምሂን” ዝብሉላ ዝነበሩ’ያ። ዕርቕን ፍርድን ክብይኑ እንተደኣ ደልዮም’ወን ኣብ ትሕቲዛ ንኽትሪኣ ባህ እተብል ግርምቲ ጽላል ዳዕሮ ተኣኪቦም ይዝትዩ ብምንባሮም ፣ ካብ ሽዑ ግዜ ጀሚራ “ዳዕሮ ጽላል ሹም” ተባሂላ ትጽዋዕ ኣላ።
ዳዕሮ ሓጻሮ
እዛ ኣብ ሓሙሽተ ናቕፋ ተሳኢላ ዘላ ፣ዳዕሮ ሓጻሮ፣ ብቑመት ዝሓጸረትን ነዊሕ ዕድመ ዘለዋን ኣዝያ ጎፍጓፍ ብዙሕ ጨናፍር ዘለዋ ፣ዳዕሮ’ያ። ብሕጽራ ድማ’ያ “ዳዕሮ ሓጻሮ“ ዝብል ስም ተሃዊብዋ ይብሃል።
ዳዕሮ ጣዕዋ ምለስ
እዛ ዳዕሮ’ዚኣ ኣብ ጥቓ “ዳዕሮ ሓጻሮ ፣እትርኸብ ኣስታት 250 ዓመታት ከም ዝገበረት ዝንገረላ ዳዕሮ’ያ። ስለምንታይ “ዳዕሮ ጣዕዋ ምለስ” ተባሂላ ንዝብል ሕቶ ዝምልሽ ፣ ሓደ ኣፈ ታሪኽ ኣሎ።
“ሓደ እዋን ኣብ ከባቢ ጸንዓ ደግለ ድርቒ ኣጋጢሙ ነበረ። ብሰንኺ’ቲ ድርቒ ጣዕዋኡ ክሸይጥ ናብ ሰገነይቲ ዝኸይድ ዝነበረ ሰብኣይ ፣ ኣብዛ ዳዕሮ ብዝበጽሐ፣ ፍረታት ‘ዛ ዳዕሮ በሲሉን ዘቢቡን ረኸቦ። ሽዑ ንሽዑ ኸኣ ካብታ ዳዕሮ ፍረታት ኣውሪዱ ክሳብ ዝጸግብ ተመገበ። ነቲ ጣዕዋኡ ሸይጡ እኽሊ ምስ ሸመተ መትሓዚ እኽሊ ኪኾኖ ሒዝዎ ዝነበረ ሎቖታ ኸኣ ብፍረታት ዳዕሮ ምልእ ምስ ኣቢሉ ኸኣ፣ “ደጊም ቀለብ ረኺበ ኣለኹ እንታይ ጣዕዋ ዘሽይጥ ኣለኒ።” ኢሉ ፣ ነታ ናብ ሰገነይቲ ገጹ ክኹብኹባ ዝጸንሐ ጣዕዋኡ ገጹ መሊሱ፣ ነቶም ከምኡ ጣዕዋታት ኪሸጡ ንሰገነይቲ ዝኸዱ ዝነበሩ ደቒ ዓዱ ድማ፣ ብበትሩ ናብታ ዝተመገበላ ዳዕሮ እናመልከተ “ጣዕዋ ምለስ….ጣዕዋ ምለስ” በሎም ይብሃል።
ድሕሪ’ዚ ድማ እታ ዳዕሮ “በዚ ስም” ዳዕሮ ጣዕዋ ምለስ” ተባህለት ይብሃል።
ዳዕሮ ስላስ
ቐደም ሓንቲ ስላስ ዝብሃላ ዓባይ ሰበይቲ፣ ኣብ ጥቓ’ዛ “ዳዕሮ ሰፊረን ነዊሕ ዓመታት ተቐሚጠን ነበራ። ፍረ’ዛ ዳዕሮ ይምገባ፣ ዝነቐጸ ዕንጸይቲ’ዛ ዳዕሮ ኣንዲደን ኣብ ትሕቲኣ ኾይን ቡን ይሰትያብምንባረን፣ እዛ ዳዕሮ ብስመን ተጸውዐት። እዘን ሰብይቲ ካብ ዝሞታ ዳርጋ ከባቢ ሓደ ዘመን ኣለወን።
ዳዕሮ ከንቲባ
ቀደም ሹመኛታት ናይዚ ከባቢ (ሰገነይቲ) ካብ ናብ ክገሹ ከለው ፣ ኣብ ትሕቲ’ዛ ግርምቲ ዳዕሮ ኣባቕሎም ፈቲሖም የዕርፉን ይዛነዩን ብምንባሮም፣ ብልምዲ እንትርፎ ሹመኛታት ካልእ ዘየዕርፉላ ብምንባራ ዳዕሮ ከንቲባ ተባህለት ይብሃል።
ዳዕሮ ምራውቲ
ብርጻ ካብተን ካልኦት ዳዕሮታት ዝተፈልየት’ያ። ጨናፍራ ከምተን ካልኦት ዳዕሮታት ኣብ ክንዲ ንላዕሊ ወይ ንጋድም ዝጥምት ልክዕ ከም ጠልጠል ዝበለ ገመድ ቑልቑል ተደፊኡ ምራን ስለ ዝመስል ፣ “ዳዕሮ ምራውቲ” ተባህለት ይብሃል።
ዳዕሮ ወዓጋት
ኣርባዕተ ዳዕሮታት ብሓባር ዝጽውዓሉ ስም እዩ።እዘን ዳዕሮታት ኮነ ኢልኻ ብትኹል መስርዕ ኣቐራሪብካ ዝተኸልካየን’የን ዝመስላ። ባህርያዊ ኣቐማምጣአን መሳጢ እዩ።
“ቀደም ኣብ ከባቢ ‘ዘን ዳዕሮታት ከም ሰሳሕ፣ ዓጋዜን ፣ጤለ በዱ..ወዓግ…ወዘተ….ፍረ ዘን ዳዕሮታት እናተመገቡ ይነብሩ ከም ዝነበሩ ይዝንቶ። ሓረስቶት ናቲ ከባቢ እኽሊ ግራውቶም ከይብልዓሎም ከሳጉጉዎም ከለዉ ። ብዘይካ ወዓግ እቶም ካልኦት..ሰሳሕ ዓጋዜን ጤለበዱ ኣርሒቐን ይሃድማ ኔረን። ዋዓጋት ግን ናብተን ተር ኢለን ዘለዋ ዳዕሮታት፣ ይድይቡ’ሞ ፣ ዋላ እንተሳጎጉዎም፣ ካብ ናብ ዳዕሮ፣ እናበሉ ንሓረስቶት የረብርብዎም። ካብዚ ብምብጋስ ድማ፣ ሓረስቶት እቲ ከባቢ፣ “ዳዕሮ ወዓጋት” ዝብል ስም ከም ዘጠመቕዋ፣ ይዝንቶ።
ካልእ ኣብ ሰገነይቲ (ዳዕሮ መካኒኮ፣ ዳዕሮ ኣንጎሎ፣ ዳዕሮ ሽኮር፣ ዳዕሮ ኣድጊ፣ ዳዕሮ ጥጥያን) ዝተባህላ ዳዕሮታት ወን ኣለዋ። እዘን ዳዕሮታት፣ ብፍላይ ድማ እዘን ዳሕረዎት፣ “ዳዕሮ ሽኮር፣ ዳዕሮ ኣድጊ፣ ዳዕሮ ጥጥያን፣ በቲ ዝህበኦ መቐረት ፍረአን’ዩ ወጺኡ ኣስማተን።
ዳዕሮ ኣድጊን ዳዕሮ ጥጥያን ፍረታተን መቐረት ዘይብሉ፣ እንትርፎ ናን ኣድጊ ድማ ንሰብ ኣህ ዘየብል’ዩ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ኣእዱግ’ዮም ዝምገብወን።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
> ማቴ.24፣44።
ቁጽሪ 5 ደብረዘይቲ መጋቢት ፱/18 (2004) ዓ.ም (2012)
ቤተ መቅደስ እግዚአብሔር ክንኣቱ ከለና ክንገብሮም ዘለና ምድላዋት ካብ ዝሓለፈ ዝቐጸለ
ሐ. መባእ (ህያብ) ሒዝካ ምቅራብ።
ናብ ቤተ መቅደስ ክንከይድ ከለና ጥራሕ ኢድና ዘይኮና መባእ ሒዝና ክንከይድ ይግበኣና። መባእ ሒዝካ ክንቀርብ ከምዝግበኣና ዝኣዘዘና ሕጊ ዝሰርሓልና እግዚአብሔር እዩ። ኣብ ብሉይ ኪዳን ንእስራኤላውያን ናብ ቤተ መቅደስ ክቀርቡ ከለዉ መባእ ወይ ድማ ህያብ ሒዞም ክቀርቡ ከምዝግብኦም ተኣዚዞም ነበሩ።  > ዘጻ.25፣1።
ኣብ ሓዲሽ ኪዳን̕ውን መባእ ሒዝካ ናብ ቤተ መቅደስ ምቅራብ ከምዝግባእ በዚ መልክዕ ተሓቢሩ እዩ።  > ማቴ. 5፣-23-24። ኣብዚ ምዕራፍ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዘምሃሮ ብዛዕባ ዕርቒ እንተኾነ ኣብ ውሽጡ ግና መባእ ምቅራብ፣ ሽምዓ፣ ዕጣን ጥዋፍ ዘቢብ መጋረጃ፣ ጽላል … ሒዝና ምቅራብ ከምዝግባእ ተገሊጹ እዩ።
በዚ መሰረት መንፈሳዊ ሰብ ናብ ቤተመቅደስ ክኸይድ ከሎ  > ከምዝተባህለ ሓሲቡ ዓቅሙ ከምዝፈቀዶ ንእግዚአብሔር መባእ ምቅራብ ይግብኦ እዩ።
ቅዱስ ዳዊት  > ከምዝበለ ካብ እግዚአብሔር ዝረኸብናዮ ንእግዚአብሔር መባእ ጌርና ምቅራብ በረከት ምርካብ ማለት እዩ።
ኣቦና ኣብርሃም ኣብ ቅድሚ መልከጼዴቅ ኣብ ዝቐረበሉ እዋን ናይ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ደምን ሥጋን ኣብነት ዝኾነ ህብስትን ወይንን ኣቐቢልዎ እዩ። ኣብርሃም ድማ ካብ ኩሉ ኣስራት ንመልከጺደቅ ሂብዎ እዩ። ዘፍ.14፣17። ሎሚ̕ውን ካህናት ከም ናይ መልከጼድቅ ሥርዓት ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ወልደ እግዚአብሔር ከቐብሉ ከለዉ ፣ ምእመናን ድማ ከም ኣብርሃም ኣስራት ቡኩራት ንቤተክርስቲያን የቅርቡ። ናብ ኣበው እንዳወረደ ዝመጻና ካብ እግዚአብሔር ዝተኣዘዘ ስለዝኾነ እዩ ። ስለዚ ነዚ ክንሓስብ ከለና ብኣጋጣሚ ወይ ድማ ሃንደበት ፣ሰብ ክገብር ርእዩ ዘይኮነ ትእዛዝ ምዃኑ ሓሲቡ ናብ ቤተመቅደስ ዝቐርብ ሰብ ብዝተኻእሎ መጠን ግቡእ ዝኾነ መባእ ሒዙ ምቅራብ ይግብኦ።
መ. ብትእምእርተ መስቀል ኣማዕቲቡ ኣፍደገ ቤተመቅደስ ( ደገ ሰላም ) ምስላም።
ምምዕታብ
ኣፍደገ ቤተመቅደስ ምስ በጻሕና ኣቀዲምና ብኣምሳል ትእምርተ መስቀል ነማዕትብ ። እዚ ከኣ መንፈሳዊ ትርጉም ኣለዎ።
1.ናይ ምምዕታብ መንፈሳዊ ትርጉም።
ኣእዳውና ብትእምርተ መስቀል ድሕሪ ምምስቃልና ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ (ካብ ግንባርና ናብ ደረትና) ንወርድ፣ እዚ ከኣ ወልደ እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ሰማየ ሰማያት ምውራዱ ዘመልክት እዩ። ብምቅጻል̕ውን ኣእዳውና ናብ ጸጋማይን መንኮንባ ንወስድ እሞ መሊስና ናብ የማናይ መንኮብና ነምጽኦ።
ካብ ሰማየ ሰማያት ብፍሉይ ኣካሉ ብተወላድነቱ ክብሩ ዝወረደ ቃለ እግዚአብሔር፣ ወልደ እግዚአብሔር ኢየሱስ ክርስቶስ ናብ ጸገም (ናብ ሲኦል) ብኣካለ ነፍሲ ከምዝወረደ ንነፍሳት ናብ የማን (ናብ ገነት) ከምዘሳገረና ንምምልካት እዩ። ብሓፈሻኡ ብምሥጢረ ሥጋዌ ዝተፈጸመልና ናይ ድኅነት ሥራሕ ንምስክር። በቲ ሓደ ከኣ ካብ ጸጋም ናብ የማን ምለሰና ማለት እዩ።
ሀ. ከማዕትብ ከለና ንዝክሮም ምሥጢራት
ኣጻብዕትና ብትእምርተ መስቀል ኣመሳቂልና ከነማዕትብ ከለና ብኅሊና ንዝክሮምን ነመላልሶም ፣ ልቦናና ዝሓስቦም ዝተፈለላዩ ምሥጢራት ኣለዉ። ዝተወሰኑ ካብኦም ምስ እንርኢ።
1. ከነማዕትብ ከለና ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ድኅነትና ኢሉ ኣብ ልዕሊ መስቀል ከምዝሞተልና ንምስክር።
ቅዱስ ጳውሎስ ብዛዕባ ቅዱስ ቁርባን ኣብ ዘምሃሮ ምዕራፉ  > 1ይቆረ.11-26። ክርስቲያን ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዳግማይ ስጋብ ዝመጽእ ሞቱን ሕማሙን በብግዚኡ በብሰዓቱ ምሕሳብን ምዝካርን ይግብኦ። ሞት ኢየሱስ ክርስቶስ ንዛረቦ ኣብ እዋን ቁርባን ፣ ሥጋ ወደሙ ወልደ ክርስቶስ ክንቅበል ከለና ከምቲ ብትእምተ መስቀል ኣማዕቲብና ኣብ ቅድሚ ፊት ቤተ መቅደስ ምሥዋእ ጥራሕ ክኸወን የብሉን ። ካብዚ ወጻኢ̕ውን ኣብ ጉዕዞና፣ ኣብ እዋን ኣብ መግቢ ፣ ኣብ እዋን ሥራሕ ወዘተ….. ኣብ ዝተፈላለዩ እዋን ከማዕትብ ይግባእ። እዚ ከኣ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መልዕልተ መስቀል ኣብ ቀራንዮ (ጎልጎታ) ከምዝሞተልና ንምምስካር እዩ።
2. ከማዕትብ ከለና እግዚአብሔር ንዓና ዘለዎ ፍቕሪ ንሓስብ ።
ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መዋእለ ትምህርቱ  > ዮሓ.15፣13። ብምባል ሰውነቱ ንኻልእ በጃ ጌሩ ንሕማም ንሞት ኣሕሊፉ ምሃቡ ካብዚ ንላዕሊ ዝዓቢ ፍቕሪ ከምዘየለ ተዛሪቡ እዩ። ሓቀኛ ፍቕሪ ፣ ፍጹም ፍቕሪ ስጋብ ሞት የብጽሕ እዩ። እዚ ፍጹም ፍቕሪ ዝረኣናዩ ዝፈለጥናዮን ከኣ ብወልደ እግዚአብሔር ብኢየሱስ ክርስቶስ ሞት እዩ። እሱ ስለና ኣብ ልዕሊ መስቀል ተሰቂሉ ሞይቱልና እዩ። ናብ ባህርይ ኣብኡ እግዚአብሔር አብ̕ውን ንወዱ ንሞት ኣሕሊፉ ብምሃቡ ፍቕሩ ገሊጹልና እዩ። ቅዱስ ዮሓንስ ብዛዕባ እዚ ክገልጽ ከሎ  > ዮሓ. 3፣16።
እግዚአብሔር ንወዱ በጃ ዓለም ጌሩ ምሃቡ ብእኡ ዝኣመነ ኩሉ ከይጉዳእ ብሞት ናይ ወዱ ናይ ዘልዓለም ህይወት ክረክብ ምእንቲ ሊእኽዎ። ንወዱ ዝኣመነሉ  > ንኽብል ሊእኽዎ ኢሉና። ከነማዕትብ ከለና ንሓስቦ ነዚ ናይ እግዚአብሔር ፍቕሪ እዩ። እግዚአብሔር ስጋብ ኣብ መስቀል ተሰቂሉ ምማቱ ማዕረ ክንደይ ከምዝፈተወና ዝገልጽ እዩ።
3. ከነማዕትብ ከለና ናይ ሓጥያት ዓስቢ ሞት ምዃኑ ንዝክር።
ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ስለና ቅድሚ ኣብ መስቀል ምስቃሉ ደቂ ሰባት ብዝበደልናዩ በደል ምኽንያት ሞይትና ነበርና ። ሞት ጽላሉ ኣጽሊሉልናን ረጊጹና ይነብር ኔሩ። ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ መስቀል ዝተሰቕለ ንሞትና ብሞቱ ከጥፍኣልና፣ እሱ ኣብ ክንዳና በጃ ኮይኑ ክመውት እዩ። ቅዱስ ጳውሎስ   ኤፌ.2፣5። ብምባል ይነግረና። ስለዚ ከነማዕትብ ከለና ካብ ክፋእ ትምኒት ዝጸነስ ሓጥያት ዓስቡ ሞት ምዃኑ ንዝክር። ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ንሕና ብዝበደልናዮ በደል ሞት ዝተፈርደና ንሱ ናትና ሞት ሞይቱ። ኣብ መስቀል ተሰቂሉ። ኣድሒኑና። ካብ ጸልማት ሓጥያት ናብ ብርሃን ነጻነት ኣሚጺኡና እንዳበልና ውዕለቱ ንዝክር።
4. ከነማዕትብ ከለና መስቀል ኃይልና ምዃኑ ንሓስብ።
ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ  > 1ይቆረ.1፣18። ቅዱስ ኣትናቴዎስ  > ኢሉ እዩ። መስቀል ሞት ዝተሳዕረሉ ስለዝኾነ ከነማዕትብ ከለና ብመስቀሉ ጸጋ ምሃቡ፣ ንሞት ሲዒሩ ምትንሥኡ ንዝክር። ሎሚ̕ውን ብኃይሊ መስቀል ንዝመጻና ናይ ጸላኢ ሰናያት ፈተና ንስዕሮ ። ብመስቀሉ በረከትን ኃይልን ንምላእ።
5. ከነማዕትብ ከለና ጸላኢና ( ዲያብሎስ ንኣጋንንቲ) ነሕፍሮም።
> ኢፌ.2፣16። (ንዲያብሎስ ብመስቀል ሲዒሩ) ንዲያብሎስ  > ዝበሎ ብግብሩ ክጽውዖ ከሎ እዩ። ዲያብሎስ ዝተሳዕረ ብመስቀል እዩ። ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ፅጸ መስቀል ተሰቒሉ ንዲያብሎስ ብኣውታረ ንፋስ ብእሳት ሰንሰለት ሒዙ ኣሲሩ ሰቂልዎ። ብመስቀል ኣምሳል ከነማዕትብ ከለና ናይ ድኅነትና ምልክት ስለዝኾነ ሓፊሩን ፈሪሑን ይርሕቐና።
6. ከነማዕትብ ከለና ስለና ዝተሰቅለልና ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ናቱ ተኸተልቲ ወገናት ምዃን ንምስክር።
ብኣምሳለ ትምእርተ መስቀል ከነማዕትብ ከለና፣ ንመስቀሉ ኣብ ክሳድና ክንኣስሮ ከለና፣ ኣብ ልብስና ኣብ ቤትና ኣብ ካልእን ጌርና ክንርአ ከለና፣ ንኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምእማንና ንምስክር። ዝርእዩና ኩሉ ከኣ በቲ ዝተሰቕለ መድኃኒ ዓለም ኢየሱስ ክርስቶስ ከም ንኣምን ይርድኡ። ኣብዚ ድማ  > ማቴ.10፣30። ኣብ ቅድሚ እዛ ዓለም ኣብ ቅድሚ ሰብ ዝመሰከረለይ ኣብ ቅድሚ ሰማያዊ ኣቦይ ወደይ ፈታዊየይ ክብሎ̕የ ዝተባህለ ቃልኪዳን ተጠቐምቲ ንኸውን። ኣይሁድ ብኽፍኣት ኣብ ቀራንዮ (ጎልጎታ)ኣብ ልዕሊ መስቀል ዝሰቀልዎ፣ ዝሞተ ኣብ መበል ሳልሳይ መዓልቲ ንሞት ሲዒሩ ዝተሥአ ናይ ኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ሰዓብቲ (ተኸተልቲ) ምዃና ኣብ ኣደባባይ መስኪርና በረከት ንረክብ።
ኣፍ ደገ ቤተ መቅደስ (ደገ ሰላም) ምስላም
ይቕጽል……. ብሰላም የጽንሓና።
ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር በረከቱን ረዲኤቱን የብዝሓልና። ወላዲተ አምላክ ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ብኣማላድነታ ኣይትፈለየና።
(For those who do not have Geez, please check this link) BETE MEKDES EGZIABHER (4)
ወስብሐት ለእግዚአብሔር።
ወለወላዲቱ ድንግል።
ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ – ብዛዕባና ምሳና ተዛረቡ – ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ ሃገረ ኔዘርላንድ
ጋዜጣዊ መግለጺ
ብዛዕባና ምሳና ተዛረቡ
ዕለት፡ 13 መጋቢት 2018
ኣብ ዕለት 13 መጋቢት 2018፡ ኤርትራውያን ሆላንዳውያን፡ ኣብ’ቲ ኣብ ከተማ ደን ሃኽ ዝርከብ ቤት
ጽሕፈት ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያትን ባይቶ ወከልቲ ህዝብን ሃገረ ኔዘርላንድ ተረኺቦም ሰለማዊ ሰልፊ ከካይዱ እዮም።
እዚ ሰለማዊ ሰልፊ፡ ብተበግሶ ውዳበን ኤርትራውያን ሆላንዳውያን እዩ ዝካየድ ዘሎ። ዕላማ ናይ’ዚ ሰለማዊ ሰልፊ፡ መንግስቲ ሆላንድ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ሆላንዳውያን ቀጻሊ ክኽተሎ ዝጸንሐ ዘይፍትሓዊ ኣገባብ ኣተሓሕዛ ተቓውሞ ንምግሊጽ እዩ።
ንኤርትራውያን ሆላንዳውያን ዝምልከቱ ዘይፍትሓውያን ፖሊሲታትን ውሳነታትን መንግስቲ ሃገረ ኔዘርላንድ፡ መብዝሕትኡ ግዜ ኣብ በይናዊ፡ ጭብጢ ኣልቦን ተደጋጊሙ ዝምስራሕ ናይ መራኸቢ ብዙሓን ጠቐነታት ዝተሞርከሰ እዩ። ምንጪ ናይ’ዞም ጠቐነታት፡ በሓፈሻ ስም ኣልቦ ወይ ድማ እቶም ንገዛእ ርእሶም ከም “ፈላጣት” ዝሾሙ ባእታታት እዮም።
ብሰንኪ እዚ ቀጻሉ ጠቐነታት፡ ኤርትራውያን ሆላንዳውያን፡ ኣብ’ቲ ንዕኦም ዝምልከት ጉዳያት ድምጺ ከምዘይህልዎምን ከምዝግለሉን ኮይኖም እዮም።
በዚ መሰረት፡ ኤርትራውያን ሆላንዳውያን፡ ብመሰረት ቅዋም፡ ናይ ማዕርነት መሰሎም ከኽብረሎምን
ንጉዳዮም ዝምልከቱ ፖሊሲታትን ውሳኔታትን ኣብ ዝሕንጽጸሉ እዋን ድማ ዛይሻራዊ፡ ርትዓውን
ኣሳታፍን ኣገባብ ኣሰራርሓ ክኽተል ንመንግስቲ ሃገረ ኔዘርላንድ ምሕጽንትኦም የቕርቡ። እዚ፡ ኣብ
ክንዲ ብዛዕባ ኤርትርውያን በይንኻ ምዝራብ፡ ዝያዳ ምስ ኤርትራውያን ብምልዛብ ክዉን ክኸውን ይኽእል።
ነዚ ዝካየድ ሰሊማዊ ሰልፊ ወይ ዕላምኡ ዝምልከት ሕቶ ምስ ዝህልወኩም፡ ብመንገዲ
comiteeritresedemonstratie@outlook.comኢሜይልብምልኣኽክትውከሱትኽእለ።
ኣዋሃሃዲት ሰለማዊ ሰልፊ
ሃገረ ኔዘርላንድ


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ቀጥታ ዘይኮኑ ታክስታት
ቀጥታ ዘይኮኑ ታክስታት ምህርቲ /ግልጋሎት/ ዝዕድጉ ተጠቀምቲ ብተዘዋዋሪ መልክዕ ምስቲ ዝዕድግዎ አቕሓ ወይ ግልጋሎት ተወሲኹ ዝኸፍልዎ መጠን ግብሪን ታክስን እዩ፡፡ እዚ ማለት እቲ ናይ መወዳእታ ግብሪ ዕዳ ኣብ ናይ ግልጋሎት ወይ ምህርቲ ተጠቀምቲ ዝዓርፍ ኮይኑ ግብሪ ኣኪብካ ናብ ዝምልከቶ ኣካቢ ግብሪ ፈሰስ ናይ ምግባር ሓላፍነት ድማ ኣብቶም ብሕጊ ሓላፍነት ዝትውሃቦም አካላት ይዓርፍ ማለት እዩ ፡፡ በዚ መሰረት ኣብ ቀጥታ ዘይኮኑ ታክስታት ዝምደቡ እቶም ዝስዕቡ እዮም።
- ተወሳኺ እሴት ታክስ/ቫት/ - ኣብ ሃላኪ Consumption ኣቑሑ ግልጋሎትን ዝተመስረተ ታክስ እንትኸውን ኣተኣኻኽብኡ ድማ ፍርያት ካብ ወፃኢ ናብ ዓዲ ውሽጢ እንትኣቱ ወይ ድማ ኣቑሑትን ግልጋሎትን ልውውጥ እንትግበር በቢብርኩ ኣብዝርከብ ተወሳኺ እሴት (value Added) ዝሕሰብ ታክስ እዩ። እዚ ታክስ ኣብ ክልልና ቕድም ክብል ኣብ ሰራሕ ዝነበረን ካብ ወፃኢ ናብ ዓዲ ውሽጢ ኣብዝኣትው ኣቑሑትን ግልጋሎትን ብተእዛዝ ዝእከብ ዝነበረ መሸጣ ታክስ (sales tax) ተኪኡ ካብ ታሕሳስ 23/1995ዓ/ም ጀሚሩ ኣብ ተግባር ዝውዓለ እዩ።
- ተርን ኦቨር ታክስ - ተርን ኦቬር ታክስ ማለት ብመሰረት ኣዋጅ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ቁ.72/96 ከምአ’ውን ብመማሻየሺ ኣዋጅ ቁ. 182/2002 ተግበራዊ ዝኾነ ቀጥታ ታክሲ ካብዘይኾኑ ታክሲታት ሓደ እዩ። እዚ ታክሲ’ዚ ልክዕ ከምተወሳኺ እሴት ታክሲ/VAT/ ካብ ተጠቀምቲ ዝእከብ ታክሲ ኾይኑ ንተወሳኺ እሴት ታክስ ክምዝገቡ ግቡእ ዘይብሎም ኸፈልቲ ግብሪ /ታክሲ/ ኣኪቦም ንበዓል መዚ ልምዓት እቶት ፈሰስ ዝገብሩዎ ታክሲ እየ።
- ኤክስይስ ታክስ - ኤክሳይስ ታክስ ማለት ኣብ ወረዳታት/ከተማታት ብቀጥታ ክፈርዩ ዝኽእሉ ምህርትታት ከም ጨው ፣ ለስላሳ መስተ፣ ናይ ማዕድን ማይ፣ ኣልኮሆል መስተ፣ ቢራ፣ ወዘተ ዘኣመሳሰሉ ፍርያታት ዝርክብ ፍልፍል ኣታዊ እዩ፡፡
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
We have 47 guests and no members online