text:
ኣገባብ ምቕርራብ ሃገራዊ ዋዕላ
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
26 መጋቢት 2010
ቀዳማይ ክፋል
ሃገራዊ ዋዕላ ፈላሚ’ምበር፡ መወዳእታ ናይ ኩሉ ኣብ ሃገርና ዝርከብ ነባርን ግዚያውን ሽግራት ፍታሕ ኣይኮነን። ሃገራዊ ዋዕላ ሓንሳብ ንሓዋሩን ተባሂሉ ዝግበር ጻልጣ ዋዕላ ኣይኮነን። ቀጻልነት ዘለዎ ዋዕላ’ውን እዩ።
ቅድሚ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላ ምእታወይ ግን፡ ብዛዕባ ኤ.ዲ.ኪ ኣብ ቅዋሙን፡ ኣብ’ቲ ዝተሰማማዓሉ ቻርተር ዘስፈሮ ጉዳያት ጠቒሰ ነቲ ገገለ ሓሳባት ከም መወከሲ ክጥቐመሉን፡ መረዳእታ ውዕልን ስምምዕን ከኣ በቲ ካልኣይ ሸነኽ ነቲ ሰፊሕ ህዝቢ ከቕርበሉ እፈቱ።
ቅዋምን ቻርተርን ኪዳን ሃገራዊ ዋዕላ ንዝምልከት እንታይ ይመስል ?
ሃገራዊ ዋዕላ ንመን ?
ሃገራዊ ዋዕላ ምእንቲ መንን ንመንን እዩ ክኻይድ ?
እቲ ብሕጂ ክካየድ ኣብ መስርሕ ዘሎ መደባት ሃገራዊ ስያመ ዝለበሰ ዋዕላ፡ ዋዕላ ኤ.ዲ.ኪ ድዩስ ወይ ሃገራዊ ዋዕላ’ዩ። ነዚ ዋዕላ ኤ.ዲ.ኪን ዋዕላ ሃገርን ብምንታይ ክንፈላልዮ ወይ ከንለልዮ ንኽእል ?
እው፡ ብቀዳምነት ከም’ቲ ልዕል ክብል ዝጠቐስክዎ እቲ መወከሲ ሰነዳት ክልተኣዊ ሸነኻቱ ማለት ውድባውን ህዝባውን ኣብ ቅዋም ይኹን ኣብ ቻርተር ኪዳን ብኸምይ ተቐሚጡ ኣሎ ምፍላጡ ኣገዳስነት ኣለዎ።
ቻርተር ኤ.ዲ.ኪ ቅድሚ ቅዋም ስለ ዝጸደቐ ኣብኡ ብዛዕባ ግደን ተራን ህዝብን ውድባትን እንታይ ይብል ምምልካት ኣገዳሲ እዩ።
ብዘይካ’ቲ ብዙሕ ሰብኣዊ መሰላት ዝዝረበሉ፡ ኣብ’ቲ ብ 4 መጋቢት 2005 ዝጸደቐ ቻርተር ንሃገራዊ ዋዕላ፡ ብዋዕላ ሃገራዊ ስኒት ተኪኡ ኣብ ሳልሳይ ምዕራፍ፡ ዓንቐጽ ኣርባዕተ፡ ከም’ዚ ዝስዕብ ይብል። ” ዋዕላ ሃገራዊ ስኒት፡ ንኩሉ ፖለቲካዊ ሓይልታት፡ ንጽፍሕታት ሕብረተ ሰብ ኤርትራ ዝውክሉ ክፍልታት ዝጥርንፍ’ዩ ይብል። ዓንቐጽ ሓሙሽተ፡ መሰጋገሪ ቻርተር የጽድቕ ይብል።
እዚ ኣብ ላዕሊ ተመልኪቱ ዘሎ ምዕራፍን ዝርዝር ዓንቐጻት፡ ኣብ ቀዳማይ ዓንቐጽ ሳልሳይ ምዕራፍ ቻርተር ካብ ምልጋስ ህልው ዲክታቶሪያዊ ስርዓት ክሳብ ብዲሞክራሲያዊ መነገዲ እተመርጸ መንግስቲ ዝቆመሉ ዘሎ ግዜ ዘመልክት’ዩ” ይብል።
ገና ኣብ 4 መጋቢት 2005 ዝጸደቐ ቅዋም ኤ.ዲ.ኪ ካልኣይ ዓንቐጽ፡ ዕላማታት ቁጽሪ 2 ከም’ዚ ዝስዕብ ይብል፡ ” ንዲክታቶሪያዊ ስርዓት ምልጋስ፡ ኣብ ክንድኡ ፖለቲካውን ሰልፋውን ብዙሕነት ዝመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ብምቋም ፖለቲካዊ ስልጣን ንህዝቢ ምርካብ”። ኣገዳሲ ነጥቢ እዩ። እዚ ጸኒሐ ከልዕሎ ዝደሊ ጉዳይ’ዩ፡ ልቢ ግበርሉ።
ኣብ’ቲ ኣብ 11 ግንቦት 2008 ዝተኻየደ ኣኼባ ኢ.ዲ.ኪ፡ ኣብ ዘደቆ ቻርተር ሃገራዊ ዋዕላ ኣየስፈሮን። ነዚ ብዝምልከት ድሕሪ ምርድዳእን ኣብ ውሳኔ ብምጻሕ፡ ሃገራዊ ዋዕላ ተተግቢሩስ ኣብ ናይ መወድእታ ምዕባለ ሃገራዊ ዋዕላ ክርከብ ብዝኽእል ውጽኢት ተምሳል ኣብ ራብዓይ ምዕራፍ ካልኣይ ዓንቐጽ፡ ሃገራዊ ዋዕላ ዘይኮነስ ጉባኤ ሃገራዊ ስኒት ብዝብል ዝተተከአ፡ መዕስን ብኸመይ ክሳብ’ቲ መድረኽ ይበጽሕ መገልጺ ዘይብሉ ብሓፈሽኡ ዘቐመጠ’ዩ።
ኣብ 11 ግንቦት 2008 ዝሓለፈ ፖለቲካዊ ውሳኔ ኤ.ዲ.ኪ ከም’ዚ ዝስዕብ ይብል……
ኣብ ቁጽሪ 4 ኣብ ሃገርና ደሞክራሲያዊ ለውጢ ንምምጻእ፡ ጥሙር ኣሰራርሓ ኩሎም ንስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝቃወሙ ሓይልታት ዘሎ ዕዙዝ ተደላይነ ብምግንዛብ፡ ማእከላይ መሪሕነት ሰፊሕ ዋዕላ ንምክያድ ዘድሊ ምቹእ ሃዋሁ ከጣጥሕ ጉባኤ ወሲኑ ይብል።
ድሕሪ ደጊም፡ ኣብ ቅድመ ምልጋስ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ሓደ ሓደ ሓባርዊ ስምምዓት ኣብ መንጎ ፖለቲካውያን ውድባት ተበጺሑ ምህላውን’ዩ። እቲ ኣብ መንጎ ፖለቲካውያን ውድባት ዝተበጽሐ ስምምዕ ከኣ ንኩሎም ሓይልታት ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ዝቃለሱ ዝብል ካብ ኮነ፡
ሀ/ ንካብ ኪዳን ወጻኢ ዘለዉ ፖለቲካውያን ሓይልታትን
ለ/ ሲቪካውያን ማሕበራትን
ብዓብዩ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ’ዚ ጸብጻብ ዝኣተወ ምዃኑ ንኩሉ ርዱእ ኮይኑ፡ ነዚ ኣብ ቻርተር ዘሎ ስምምዓትን ውዕላትን፡ ፖለቲካዊ ውሳኔታትን፡ ብኣውራ ከኣ ከም’ዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ቅዋም ኤርትራዊ ደሞክራሲያዊ ኪዳን፡ ናይ ህልው ተቃውሞ ወኪል ህዝቢ ኤርትራ ገዛኢ ሕጊ ምዃኑ’ዩ።
እምበኣር ኣብ’ቲ ቅድም ክብል ዘልዕልክዎ ሕቶታት ክምለስ፡
1. ቅዋምን ቻርተርን ኪዳን ሃገራዊ ዋዕላ ንዝምልከት እንታይ ይመስል ?
2. ሃገራዊ ዋዕላ ንመን ?
3. ሃገራዊ ዋዕላ ምእንቲ መንን ንመንን እዩ ክኻይድ ?
ብሕጽር ዝበለ መልሲ ንምቕራብ፡
- ናይ ሎሚ ሃገራዊ ዋዕላ ብመንጽር ቅዋምን ቻርተርን ኪዳን 4 መጋቢት 2005, 11 ግንቦት 2008 ዘይመሳሰል’ዩ።
- ዋዕላ ነቶም ንዋዕላ ክገብሩ ዝተሳማምዑ ኣካላታ ጥራሕ ምዃኑ።
- ሃገራዊ ዋዕላ ምእንቲ መንን ንመንን ሕጂ ክንምልሳ ዘሎና’ዩ።
ሓደ ንዚ ጉዳይ ንዝምልከት ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ንኣቦ/መ ፈጻሚት ኣካል ኤ.ዲ.ኪ ዘቕረቦ ሕቶ ዝመሳሰል’ዩ። እዚ ማለት ከኣ ሃገራዊ ዋዕላ ምእንቲ መን እቶም ኣዳለውቱ ክምልስዎ ዘለዎም’ዩ።
ውልቃዊ ርእይቶይን ትዕዝብቲታትይን፡
ብቀዳምነት መሪሕነት፡ ንጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላ ግዜ ሂቡ፡ ምስ ውድባትን ሰልፍታትን ኣባላት ኤ.ዲ.ኪ ዝተመያየጠን ዝተዛረበን ኣይመስልን፡ ላዕለዋይ መሪሕነት ኤ.ዲ.ኪ ከም ዝተዛረበ ከምስሎ እንተደለየው’ን፡ ምስኡ ኣብ ውዱእ ዋዕላ ስምምዕ ዘይበጽሑ ኣካላት ምህላዎም ንሱ ዝፈልጦምን ንሕና ንፈልጦም ኣለዉ። ኣብ’ቲ ዝሓለፈ ናይ ፓልቶክ ምሸት ትዕዝብታቶም ካብ ዘስፈሩ ብጻይ መንግስትኣብ ኣስመሮም፡ ኣስገደት ምሕረተኣብ ካልኦት’ውን ብጽሑፍ ክሳብ ሕጂ ዘየስፈሩ ኣለዉ።
ሎሚ’ውን ኣነ ብግደይ ነዚ ናይ’ዞም ክልተ ባእታታት ብምድጋን ግን ኣብ ካልእ መዳይ ነዚ ጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላ ክዛረበሉ እፈቱ።
ቻርተር፡ ቅዋም ኤ.ዲ.ኪ ክንደይ ናይ ድኻምን ጻዕርን፡ ግዜን ዋጋ ዝተኸፍሎ፡ ናይ ነባራትን ምኩራትን ተጋደልቲ ዝተወሰኾ ጽማቝ ሰነድና’ዩ። እንተዀነ እዚ ሰነድ’ዚ ኣብ ውሽጡ ሓቝፍዎ ዘሎ መሰል ዜጋታት ኤርትራ፡ መሰል ተቃወምቲ ሓይልታት ኣባላት ኣብ ኤ.ዲ.ኪ ብቅኑዕን ብግቡእ ኣብ ተግባር ምስንዳእ ሃገራዊ ዋዕላ ዝተፈጸመ ኣይመስልን። ኣይተፈጸመን ከኣ።
ኤ.ዲ.ኪ ኣብ’ዚ ንርከበሉ ዘሎና፡ ብዝለዓለ ናይ ኣባላት ኪዳን ዝዀኑ ተቃወምቲ ውድባትን ኣባላቱን ዝመርሕ ዘሎ ጽላል ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ ከም ጽላል ተቃወምቲ ሓይልታት፡ ነቲ ካብ ኪዳን ወጻኢ ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይልታትን፡ ሲቪል ማሕበራትን ተራ ውልቀ ሰባትን ተወካሊ’ውን’ዩ።
መሪሕነት ኤ.ዲ.ኪ ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኮይኑ ሰፊሕ መሰረታቱ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ከም ጎረበባቲ ኣገራት፡ ኣብ ማእከላይ ምስራቕን፡ ኤውሮጳ፡ ኣውስትራሊያን ሰሜን ኣሜሪካን ከኣ ብኣጉራዊ ድረጃ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከብ እዩ።
ኣባላት ኤ.ዲ.ኪ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ካብ ኮኑ፡ ብኤ.ዲ.ኪ ይኹን ብቦታዊ ተብግሶታት ጨንፈር ኤ.ዲ.ኪ ዝቆመ ክህሉ ናይ ግድን’ዩ። ኣሎ ከኣ። እሞ ከብ ሃለወ እዞ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ጨንፈራት ኤ.ዲ.ኪ ብዛዕባ እዚ ጉያ ሃገራዊ ዋዕላ ዘለዎም ኣፍልጦ ብስነድ እንታይ’ዩ። ንድፊ ሃገራዊ ዋዕላ ቀሪብሎ’ዶ ? ባዕሎ ንድፊ ኣቕሪቦም ዶ ? እቶም ሲቪል ማሕበራት ብምትእስሳር’ዞም ጨንፈራት ኤ.ዲ.ኪ ዝበጽሕዎ ጉዳይ ኣሎ ዶ? ዝሰደድዎም ወከልቲ ኣለዉ ዶ ? ዘቕረብዎ ወይ ዝቐረበሎም ንድፊ ሃገራዊ ዋዕላ ተመያይጦም ንላዕለዎ ሓለፍቲ ኪዳን ኣቕሪቦም ዶ ?
ይቕጽል
Short URL: https://english.farajat.net/?p=561


c: text/html

text:
ኣብ 2ይ ደረጃ ቤ/ት ዘይፉቚድ ብኲሪት ምስ ዝህልወካ ኣብ ልዕሊ
ቊጠባዊ ረዲኤት-ትምህርቲ(ስቱድዮ ቢድራግ) እንታይ የጋጥም?
ኣብ 2ይ ደረጃ ቤ/ት ዘይፉቚድ ብኲሪት ምስ ዝህልወካ እቲ ትወስዶ ቊጠባዊ ረዲኤት-ትምህርቲ ደው ክብል ይኽእል እዩ።ካልኦት ረዲኤታት ከም ተወሳኺ-ረዲኤት ካብ ሲኤስኤን ወይ ረዲኤት ክራይ-ገዛ ካብ ቤ/ጽ
ማሕበራዊ መድህን(ፈርሸክሪን ካሳን) እውን ደው ክብሉ ይኽእሉ እዮም።ዘይፍቚድ ብኲሪት ምስ ዝህሉ ኣብ ልዕሊ እቲ ካብ ሲኤስኤን ዝውሰድ ቊጠብዊ ረዲኤት እንታይ ከም ዘጋጥም ኣብ’ዚ ከተንብቦ ትኽእል ኢኻ።
እዚ ከም ዘይፍቚድ ብኲሪት ይሕሰብ
ዘይፍቚድ ብኲሪት ምዃኑን ዘይምዃኑ ዝውስን እቲ ቤ/ት እዩ።ንኣብነት ብተደጋጋምን ብዘይ ሙኽኑይ ፍቓድ
- ካብ ናይ ክፍሊ ኣስተምህሮታት ምስ ትበኲር
- ብዙሕ ግዜ ደንጒኻ ምስ ትመጽእ
- ናይ ክፍሊ ኣስተምህሮታት ከይተወድኡ ቀልጢፍካ ምስ ትኸይድ
ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ብጠቕላላ 4 ሰዓታት ወይ ዝያዳ ተደጋገምቲ ዘይፍቚድ ብኲሪታት ምስ ዝህልዉኻ እቲ ቤት ትምህርቲ ናብ ሲኤስኤን ጸብጻብ ከመሓላልፍ ይኽእል እዩ።
እቶም ብኲሪታት ኣብ ገሊኡ ኲነታት ፍሉያት ምኽንያታት ምስ ዝህልዎም እቲ ቤት ትምህርቲ ናብ ሲኤስኤን ከይሓበረ ስቕ ክብል ይኽእል እዩ።እቶም ምኽንያታት ንኣብነት ሕማም፡ምድንዳን ምስ ዘጋጥመካ ወይ’ውን ካልኦት ውልቃውያን ምኽንያታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።ሕማቕ ይስመዓካ ስለ ዘሎ ካብ ቤት ትምህርቲ ምስ ትቦኩር ነቲ ቤ/ት ክትሕብሮ ኣገዳሲ እይ።
ቤት ትምህርቲ ዘይፍቚድ ብኲሪት ኣለካ ኢሉ ምስ ዝግምግም እዚ ዝስዕብ የጋጥም
- እቲ ቤ/ት ዘይፍቊድ ብኲሪት ከም ዘለካ ጸብጻብ ናብ ሲኤስኤን የሕልፍ።ከም’ዚ ዓይነት ብኲሪት ምስ ዝህልወካ ከም ምሉእ-ሰዓታት ተምሃራይ ስለ ዘይትሕሰብ መሰል ቊጠባዊ ረድኤት ኣይህልወካን።
- ሲኤስኤን ነቲ ዝወሃበካ ቊጠባዊ ረድኤት ደው ብምባል ቅድሚ ሕጂ’ውን ዝያዳ ተኸፊልካ እንተነይሩ
መርመራ የካይድ።
- እቲ ቤ/ት ዳግም ምሉእ ሰዓታት ክትመሃር ከም ዝጀመርካ ምስ ዝግምግም ጸብጻብ ናብ ሲኤስኤን ይልእኽ።
- ሕጂ መሰል ቊጠባዊ ረድኤት ክህልወካ ይጅምር።ዘይግበኣካ ገንዘብ ወሲድካ ነይርካ ምስ ትኸውን ግን እዚ ሕጂ ዝፍቀደልካ ቊጠባዊ ረድኤት ክሳብ ዝጅመር ክደናጎይ ይኽእል እዩ።ንዝያዳ ሓበሬታ ኣብ’ቲ ሲኤስኤን ዝሃበካ ገንዘብ ግድን ክትመልሰሉ ምስ ትእዘዝ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ተመልከት።
- ኣብ ሰነ ዝኽፈል ገንዘብ ክሰሓብ ይኽእል።እዚ ክፍሊት እንተወሓደ ንትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ሓደ ዓመተ-ትምህርቲ ምሉእ-ሰዓታት ትመሃር ምስ ትነብር ጥራሕ እዩ ዝፍቀድ።
ኣስተውዕል! እቲ ቊጠባዊ ረድኤት-ትምህርቲ ደው ምስ ዝብል ካብ ካልኦት በዓል-መዝታት ወይ ቤ/ጽሕፈታት ዝወሃቡኻ ረድኤታት ንኣብነት ካብ ቤ/ጽ ማሕበራዊ መድህን(ፈርሸክሪን ካሳን) ዝወሃቡኻ ረድኤት ክራይ-ገዛን ተወሳኺ ረድኤታት ብዙሓት ቈልዑን ደው ክብሉ ይኽእሉ እዮም።
ሲኤስኤን ዝሃበካ ገንዘብ ግድን ክትመልሰሉ ምስ ትእዘዝ
ዘይግበኣካ ቊጠባዊ ረድኤት ምስ ትወስድ ግድን ክትመልሶ ኣለካ።ብቐዳምነት ካብ ኣብ’ቲ ዓመተ-ትምህርቲ ዝወሃቡኻ ክፍሊታት ንቖርጸልካ።እቲ ዝቚረጽ ገንዘብ ምስ ዘይኣክል ወይ ምሉእ-ሰዓታት ምስ ዘይትመሃር ኣብ መወዳእታ ሰነ ክፈል ዝብል ትእዛዝ ብምሕላፍ መኽፈሊ ፋቱራ ንልእኸልካ።እቲ ክፈል ዝብል ትእዛዝ ዝወሃቦ ነቲ ገንዘብ ዝተቐበለ ወይ ዝወሰደ እዩ።
ክትመልሶ ዘለካ ገንዘብ ኣብ ሰዓቱ ክትኸፍሎ ኣገዳሲ’ዩ
ክፈል ዝብል ትእዛዝ ምስ ዝመጸካ ዕዳኻ ክትኸፍሎ ኣገዳሲ እዩ።ብዂሉ ክትኸፍሎ ምስ ዘይትኽእል ኣከፋፍላ ክግበረልካ ተኽእሎ ኣሎ።ስለ’ዚ እቲ ንዓኻ ዝሓሸ መፍትሒ መታን ክንገብረልካ ንዓና ንሲኤስኤን ተወከሰና።
ዕዳካ ክትኸፍል መዘኻኸሪ ድሕሪ ምልኣኽና ከይከፈልካ ስቕ ምስ ትብል፡ነቲ ጒዳይ ናብ በዓል-መዚ ኣስፈጻሚ ትእዛዝ(ክሮኖፎግደን) ነሕልፎ።ከም’ዚ ምስ ዝኸውን ናይ ዕዳ ኣበር ይህልወካ።
ርኢቶታት ምስ ዝህልዉኻ
ቤ/ት ዝሃቦ ጸብጻብ ብኲሪትካ ግጉይ እዩ ዝብል ርኢቶ ምስ ዝህልወካ ብቐዳምነት ነቲ ቤት ትምህርቲ ተወከሶ። እንቲምንታይ’ሲ ፍቚድን ዘይፍቚድን ብኲሪት ዝውስን ሲኤስኤን ዘይኮነስ እቲ ቤት ትምህርቲ ስለ ዝኾነ።
ሲኤስኤን ዘሕለፎ ውሳነ ጒጒይ እዩ ምስ ትብል ይግባይ ክበሃል ይከኣል እዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(“‘ትወከል ዓለ’ላህ” ሊብያውን ኣብ ዝበዝሐ ኣጋጣሚታት ክፋነዉኻ እንከለዉ ዘዘውትርዎ ኣበሃህላ ኮይኑ፣ ኣብ ኣምላኽ ተወከል ወይ’ኣምላኽ ምሳኻ ይዂን” ማለት እዩ።)
ወተሃደራት ድርዒ ሊብያ፣ ካብታ ክፍሊ ምስ ኣውጽኡኒ፣ ኣብ ክልተ ኣእዳወይ ፌሮ ገይሮም ቆለፉኒ። የማነይን ጸጋመይን ከኣ ክልተ ወተሃደራት ዓጀቡኒ። ካልኦት ክልተ ድማ ምሳና ነበሩ። ኣብቲ ኣማኢት ተገልገልቲ ዝነበርዎ ሓደ ካብ ዓበይቲ ሆስፒታላት ሊብያ ዝኾነ ሆስፒታል፣ ውሩይን ሓደገኛን ገበነኛ ከምዝሓዙ ብዂርዓትን ጥንቃቐን ይጐዓዙ ነበሩ። እቶም ብጽልኢ ጸለምቲ ክሒኖም ዝነብሩ ሊብያውያን ኣዕራብ ድማ ብኽፉእ ዓይኑ ይጥምቱኒ። ምናልባት፣ ካብቶም ኣብቲ እዋን ኲናት ምስ ቃዛፊ ዝኸተቱ ጸለምቲ ሓደ መሲለዮም ይኸውን። ነዊሕ ብእግርና ተጓዒዝና፣ ኣብ Hilux ዝዓይነታ ቶዮታ ተሰቐልና፣ እሞ እናተሓንበብና፣ ንኸተማ ቤንቃዚ ሰንጢቕና፣ ኣብ ሓደ ውስን ዝበለ ሸነኽ ናይታ ከተማ በጻሕና። ኣብ ሓደ ካንቸሎ ኣቲና ከኣ ወረድና። ኣጸቢቐ ምስ ጠመትኩ፣ እቲ ፈለማ ካብ ኣጅድብያ ምስ መጻእኩ ዝኣተኹዎ ሂላል ኣሕመር ዝብሃል ካንቸሎ ምዃኑ ፈለጥኩ። ካብዚ ካንቸሎ እዚ እዮም ናብቲ ብ “ዓሊ ሓሰን ጃብር” ዝብሃል ሓርበኛ ዝጽዋዕ ቤት ማእሰርቲ ዝወሰዱኒ። ሕጂ ኸ ናበይ ኮን ይወስዱኒ ይኾኑ!?
እዚ ካንቸሎ፣ ኣብ ቤንቃዚ ዝዓበየ በዓል ደርብታት ህንጻ (tower) ክስርሓሉ፣ መደብ ከምዝነበሮ፣ በቲ ኣብ ኣብ ኣፍደገ፣ ዝነበረ መሐበሪ ታቤላ ይፍለጥ። ኣብ መሰረት እንከሎ ኲናት ተላዒሉ ደው ከምዝበለ ድማ፣ እትው ኢልካ ዝልለ እዩ። ንቤት ጽሕፈትን መመገብን ካልእ መሳለጥያታትን እዛ ኣብ መስርሕ ዝነበረ ህንጻ ተባሂሎም ዝተዳለዉ፣ ናይ ኮንተይነር ገዛውቲ፣ ኣብ ክልተ ተገሚዖም፣ ምስ ኣተኻ ንጸጋም ዘለዉ፣ ጣውርጋ ዝብሃሉ ጸለምቲ ሊብያውያን ዝተዓቚብሎም ክኾኑ እንከለዉ ብየማን ዘለዉ ድማ፣ ዝበዝሑ ሶማላውያን፣ ኢትዮጵያውን፣ ካብኦም ውሕድ ዝብሉ ኤርትራውያን፣ ከምኡ ውን ገለ ሱዳናውያን ይቕመጡለን።
እቶም ሊብያውያን፣ ኣብ ኲናት ምስ ቃዛፊ ወጊኖም ተባሂሎም በቶም ኣዕራብ ከይቅተሉ ካብ ከባቢታት ሲርትን ሚስራታን ናብ ቤንቃዚ ዝሃደሙ ኮይኖም ኣብ ትሕቲ ጽላል ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ወርሕን ተዓቚቦም፣ ብኮምሽን ረዲኤትን ስደተኛትን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ደገፍ እናተገብረሎም፣ ስዒሩ ነቲ ቦታ ብዝሓዘ ዕጡቕ ሓይሊ ከኣ ዝሕለዉ እዮም። እቶም ፈላሞ ናይቲ ቦታ ዝኾኑ ስደተኛታት ድማ፣ ኣብ እዋን እቲ ኲናት ኣብ ትሕቲ ቀይሕ መስቀል ምስ ተዓቚቡ፣ ጸጸኒሖም ካብ ሰሃራ መጺኦም ንኽቕጽሉ ገንዘብ ዝሰኣኑ ተጓዓዝቲ እናተወሰኽዎም ዝበዝሑ እዮም።
ናብዚ ቦታ ንምእታው ኣብ ዕድል ዝምርኮስ ዝተፈላለየ ኣማራጺታት እዩ ዘሎ። ኣብ ውሽጢ ትፈልጦ ሰብ ሃልዩካ፣ ብምትሕብባሩ ጸላም ተጎልቢብካ ብሓጹር ብምዝላል እቲ ዝበዝሕ ክኸውን እንከሎ፣ ብቐጥታ ናብቲ ማዕጾ ብምምጻእ ኩነታትካ ሓቢርካ ውን ይከኣል እዩ። እዚ ግና ኣብቲ ተረኛ ዝጸንሐ ሓላፊ ዝምርኮስ እዩ። ብኻልእ መልክዕ ድማ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታ ዝሓዙኻ ዕጡቓት ወይ ፖሊስ፣ ሰብኣውነት ዘለዎም እንተኾይኖም፣ ኣብ ክንዲ ናብ ቤት ማእሰርቲ ናብኡ የምጽኡኻ። ብኻልኣይ ሽም ናይቲ ቦታ ድማ “ህጅርያ ቔር ሸርዕያ ወይ ዘይሕጋውያን ተሰዳዶ” ዝቕመጥሉ ኢሎም ይጽውዕዎ እዮም።
ቅድሚ ወርሕን ክልተ ሰሙንን ኣቢሉ ካብ ኣጅዳብያ ናብዚ ቦታ መጺኤ። ንትራብሎስ (ትሪፖሊ) ዘቐጽል ገንዘብ ስለዘይነበረኒ እየ ካብቲ መዝርዓ ናይ ኣጅዳብያ ወጺኤ። እቲ ካብኡ ናብ ቤንቃዚ ከብጽሓኒ ዝተላእከ መራሕ መኪና ድማ፣ ከም ጽቡቕ ድሌቱ ንድሕነትኩም ኣብዚ ክብጽሓኩም እሞ፣ ኩነታት ርኢኹም የዋጽኣና እዩ እንተይልኩም ናብ ከተማ ትወጹ ኢሉ ኣምጺኡና። ኣነን እቲ ክሳብ ምሕማመይ ሓቢሩኒ ዝነበረ ሶማላውን ኢና። ኣብቲ ኣፍደገ ዝጸንሑና ወተሃደራት ግና፣ ኣብ ክንዲ ናብ ውሽጢ ተቐቢሎም ድሕሪ ብዙሕ ዓሊ ሓሰን ጃብር ወሲዶምና።
ኣብታ ቅድሚ ወርሒ ኣቢሉ ምስቲ ሶማላዊ መማጽእተይ ኣትየያ ዝነበርኩ ኮንተይነር ኣእተዉኒ። ኣብኡ ድማ ሓደ መንእሰይ ጸንሓኒ። ኣብቲ ዓረብን ኣምሓርኛን ዝተሓዋወሶ ዕላልና ከኣ፣ ጎንደር ዝዓዱ ኣምሓራይ ምዃኑ ፈለጥኩ። ኣብ ዝሰርሓሉ ቦታ ገንዘብ ከሊኦሞ፣ ናብ ፖሊስ ክጠርዕ ምስ ከደ እዮም ኣሲሮም ንደርዒ ሊብያ ኣረኪቦሞ። ኣቐዲሞም ሓቲተሞ ወይ ኣፈራሪሖሞ ክኾኑ ኣለዎም፣ ደጋጊሙ ኣስልማይ ድየ ክስታናይ ሓተተኒ። ክስታናይ ምዃነይ ምስ ፈለጠ ከኣ፣ እንተሓቲቶምኒ ኣስላማይ ምዃነይ ክሕብር መኸረኒ። “ግደፈና እስከ ንስኻ ከኣ” ኢለዮ ደቀስኩ።
ሰላት ኣልመቕርብ፣ ኣብ ዕራርቦ ሰዓታት ዝካየድ ስግዳን እዩ። ማዕጾና ከፊቶም፣ ማይ ዝሓዘ ኣብርቕ (ንእሽቶ ጃሎን ክንብሎ ንኽእል) ሒዞም ብምምጻእ ውዱእ ጌርና ክንሰግድ ንሰግደሉ ቦታ ሓበሩና። እቲ ጎንደሬ ውድእ ንምግባር ክኸይድ እንከሎ ኣነ ግን ከምዘይከይድ ነገርኲዎም። “ንምንታይ” ሓተተ ሓደ ፊንፊን ዝብል ኣብ ፈለማ ዕስራታት ዝኸውን መንእሰይ። “ኣነ ክርስትያን እየ” መለስኩሉ። ብዘይ ዘረባ ገዲፎምኒ ከዱ። ድሕሪ ስግዳን እቲ ጎንደሬ ናባይ ተመልሰ እሞ፣ ናብቶም ኣሕዋትና ክንሕውሰሉ ንኽእል እንኮ ብልሓት፣ ኣስላም ኢና ብምባል ምዃኑ ከረድኣኒ ፈተነ። እንተዘይኮይኑ ንጋንፉዳ ወይ ሰብሃ (ናይ ሽዑ ኣብ ምብራቕ ሊብያን ደቡብ ሊብያን ዝኸፍአ ዝብሃል ቤት ማእሰርቲ ንስደተኛታት) ከብጽሑና ምዃኖም ብዘፍርሕ ኣገላልጻ ክነግረኒ ፈተነ። ደኺመን ተጸሊኡንን ብምንባሩ ክምልሰሉ ኣይደለኹን። ሽዑ ውን ገዲፈዮ ደቀስኩ።
ሰላት ኣልዒሻ ናይ መወዳእታ ስግዳን ናይ መዓልቲ ኮይኑ ኣብ መንጎ ሸውዓተን ሸሞንተን ዘሎ እዋን ዝካየድ እዩ። ሽዑ ውን ማይ ዝሓዘ ኣብሪቕ ሒዞም ብምምጻእ ነቲ ጎንደሬ ናብ ስግዳን ወሰድዎ። ድሕሪ ስግዳን፣ ክልተ ዓበይቲ፣ ጭሕሞም ኣብ ኣፍልቦም ዝበጽሕ መሻይኽ መጹና። እቲ ሓደ እቲ ልሙድ ጻዕዳ ክዳን ዓረብ ዝለበሰ ክኸውን እንከሎ ካልኣዩ፣ ቀጠልያ ወተሃደራዊ ክዳን ለቢሱ ሽጒጥ ዓጢቑ ነበረ።
ኣብ ገጾም ትሕትና እናተነበበ ብኣኽብሮት ኣርእሶም እናነቕነቑን ኣእዳውና ብምጭብባት፣ ምዉቕ ሰላምታ ለገሱልና። ብዛዕባ ሓፈሻዊ ጥዕናን ተደሪርና እንተኾይንናን ከኣ ሓተቱና። ምድራርና ብኣወንታ ድሕሪ ምግላጽ፣ ሓሚመ ኣብ ሕክምና ምቕናየይን ገና ውን ድኻም እስምዓኒ ምህላውን ውን ነገርኲዎም። ናብቲ ከነዕርፈሉ ንኽእልን ሕክምና ውን ክረኽበሉ ዝኽእልን ቦታ ክወስዱና ምዃኖም ሓቢሮም ከኣ፣ ሰጊድና እንተኾይንና ሓተቱና። እቲ ጎንደሬ ምስጋዱ ሓበረ። ንስኻ ኸ ብዘስምዕ ኣጣምታ ጠመቱኒ። “ኣነስ ኣይሰግድን እየ።” ኣነጺረ መለስኩ። ንሓድሕዶም ተጠማሚቶም ናባይ ጠመቱ። “ንምንታይ” ዳርጋ ብሓንሳብ ዝበልዎ ቃል ነበረ። ድሒሩ ዝተሓወሰ ቀትሪ ዝሓተተኒ መንእሰይ “መሲሕ እየ ኢሉ” ንዓይ ወኪሉ መለሰ። ብዙሓት ውዑያት ሰባት ርእየ ኣለኹ እሞ ንሱ ንበይኑ እዩ።
ነቲ ጎንደረ ዝጥርንፎ ኣቑሑ እንተለዎ ሓተትዎ። ኣይነበሮን። ነቲ መንእሰይ ከኣ፣ ናብቲ መዕረፊ ዝተባህለ ቦታ ክወስዶ ሓበርዎ። ንዓይ ድማ ኣብቲ ዝነበርኩዎ ዓጽዮምኒ ከዱ።
ድሕሪ ፍርቂ ሰዓት ኣቢሉ፣ ማዕጾ ተኽፍተ እሞ ሓደ ካብቶም ቀትሪ ዝረኣዂዎም ወተሃደራት ክወጽእ ኣመልከተለይ። ካብ ዝሪኦ ኣትሒዙ ኣፉ ክኸፍት ኣይረኣዂዎን። ኣብ ገጹ ውን ዝዀነ ስምዒት ዘይንበቦ ሰብ እዩ። ዓባስ ክመስል ከኣ ናበይ ከምዘብል ብኢዱ ኣመልከተለይ። ኣብቲ ዘመልከተለይ ቦታ፣ እቶም ክልተ መሻይኽ ኣርባዕተ ወንበር ዝኸበቦ ሕጽር ዝበለ ጠረጴዛ ቀሪቦም ክጽበዩ ረኣዂም። ምስ ቀረብኩ ድማ፣ ኣብቲ ጠረጴዛ ቢከሪታት ተቐሪቡን ክልተ ውዑይ ነገር (ቡን ወይ ሻሂ) ዝሕዝ ቴርሙስ ከምኡ ድማ ተምሪ፣ ልስሉስ ሓውሲ ፓስተ ባኒ፣ ገለ ፍሩታትን ተቐሪቡ ረኣኹ።
ሕጂ ውን ከምቲ ዝቐደመ ትሕትና ዝመልኦ ሰላምታ ኣርእዮም፣ ኮፍ ክብል ኣመልከቱለይ። ቁሪ እዩ ዝነበረ እሞ፣ ኮበርታ ከምጽኣለይ ነቲ መንእሰይ ሓበርዎ። ንሳቶም ግና ድልዱል ጃኬት ምስ ዕማ ተኸዲኖም ነበሩ።
ኩላትና ኮፍ ምስ በልና፣ ካብቲ ቴርሙስ ኣየናይ ሻሂ ኣየናይ ከኣ ሻሂ ምስ ጸባ ምዃኑ ሓቢሮም ዝደለኹዎ ክቐድሕ ኣመልከቱለይ። ካብቲ ዝብላዕ ውን ዝመረጽኲዎ ክበልዕ ጋበዙኒ። ምስቲ ዘሎ ቁሪ ተምሪ እንተበሊዐ ሙቖት ክፈጥረለይ ከምዝኽእል ውን ተዛረቡ። ዳርጋ ኢደይ ኢደካ ኢሎም ካብቲ የድልየኒ እዩ ዝበልኩዎም ቀድሑለይን ኣቐበሉንን። ትሕትንኦም ምሒር መሰጠኒ።
ድሕሪ ገለ ምስ ቁርን እቲ ወቕቲ ኣብ ሊብያ ዝነፍስ ኩነታት ኣየርን ምዝራብና ወይ ንሶም ንዓይ ምንጋሮም፣ ኩነታት ጥዕናይ ሓተቱኒ። እቲ ዘጓነፈ ከኣ ኣሕጽር ኣቢለ ገለጽኩሎም። ሽዑ ውን፣ “ኣብ ሊብያ ሰብ ይጠሚ” ብሓባርን ብዘሕዝንን ድምጺ ተዛረቡ። ድሕሪ ሕጂ ከምኡ ከምዘየጋጥመንን ሕጂ ውን ክሳብ ኣጸቢቐ ዝሓዊ ብዙሕ ክንክን ክግበረለይ ምዃኑ ቃል ኣተዉለይ። ሊብያ ዝተቐደሰት ምድሪ ህዝቢ ሊብያ ከኣ ተቐባሊ ጋሻ ምዃኑ ውን ተዛረቡ። ንሶም ብዙሕ ኣነ ሒደት እናተዛረብና፣ ናብ ሊብያ ከመይ ኣቢለ ከምዝመጻእኩ ሓተቱ። እቲ ናይ ሰሃራ ጒዕዞ ምስ ሓበርኩዎም፣ “ብዘይ ሕጋዊ ኣገባብ” ኣድመጹ። “ማለት እዩ” መልስኩ። ነዚ ኣገባብ እዚ ደው ከብልዎ ምዃኖምን ነቶም እዚ ስራሕ እዚ ዝሰርሑ ዘለዉ ሰባት ሒዞም ኣብ ሕጊ ከቕርብዎም ምዃኖምን ሓንሓኑ። ናብ ሊብያ ንኽበጽሕ ዝወዳእኲዎ ገንዘብ ሓቲቶም ከኣ፣ በቲ ገንዘብ እቲ ኣብ ዓደይ እንታይ ክሰርሕ ይኽእል ምንባረይ ሓተቱኒ። እቲ ገንዘብ ብዙሕ ከስርሕ ዝኽእል እኳ እንተነበረ፣ እቲ ዕድል ናይ ምስራሕ ግና ከምዘየለ ገለጽኩሎም። “ንምንታይ!?” ምግራም ቃና ድምጾምን ኣዒንቶምን ተወሰኾ።
እቲ ሕቶ ድሮ ብዙሕ እዋን ዝቐረበለይን ንኸትረድእ ውን ጸገም ዘይነበሮን እዩ። ንኢሰያስ ጠቒሰ ከምዝዝክርዎ ምስ ገበርኩ ከኣ፣ ኩነታት ኤርትራ ኣረዳእኲዎም። “እሞ ዓዲ ገዲፍኩም ካብ ትወጹ ሰውራ ዘይትገብሩ!?” እዛ ሕቶ ወላ ንዓይ ምስ ነብሰይ ፈለማይ ነበረት። እንታይ ኮይንና ኣንጻር ህግደፍ ሰውራ ዘይገበርና ከኣ ሓሰብኩ። ኣብ ዓዲ እንከለኹ እቲ “ኣንጻር ህግደፍ ሰውራ” ዝብል ኣምር ኣይፈልጦን ብምንባረይ ግን፣ ኪኖ እንታይ ኮይንና ዘይሓሰብናዮ ዝብል ካልእ ሓሳብ ኣይመጸንን። ሽዑ ኣብ ኣእምሮይ ዝመጸለይ መልሲ ግን “ንሕና ንብዙሕ ዓመታት ኣብ ኲናት ስለዝነበርና፣ ኲናትን ወረ ኲናትን ኣጽሊኡና እዩ። ንሓድሕድና ውግእ እንተጀሚርና ከኣ ዝኸፍአ ህልቂት እዩ ክስዕብ።” በልኩዎም። ናይ ምድጋፍ ይዂን ተቓውሞ ምልክተ ከየርኣዩ፣ ትም ኢሎም ሓሰቡ። ምናልባት እቲ ሽዑ ዝነበረ ሕድሕድ ኲናት ሊብያ የሕስቦም ነይሩ ይኸውን።
“ዓረብ ጽቡቕ ኢኻ ትኽእል፣ ኣበይ ክኢልካዮ?” እቲ ወተሃደራዊ ክዳን ዝተኸድነ ሓተተኒ። “ኤርትራ ዓረባዊት ሃገር እንድያ፣ ሓቀይ ምሽ” እቲ በዓል ጀለብያ እዩ።
“ዓረባዊት ድያ ኣይኮነትን እኳ እንድዒ፣ ኣነ ግን ኣብ ዓዲ ኣብቲ ዓረብ ዝዝውተረሉ ከባቢ ስለዝነበርኩ ገለ ኣንፈት ሒዘ፣ ኣብ ሱዳን ከኣ ኣማዕቢለዮ።” በልኩ።
“ኣብ ሱዳን ክንደይ ጌርካ” እቲ በዓል ጀለብያ ሓተተ።
“ሰለስተ ዓመት”
“ማሻኣላህ” ብሓባር ኣድመጹ።
“መን ኢልካኒ ሽምካ” ሕጂ ውን እቲ በዓል ጀለብያ እዩ።
“ፍቕረይ”
“ፍቕረይ እንታይ ማለት እዩ?”
” ሓቢቢ ኣና (ፍቱወይ) ማለት እዩ።”
“ኣብ ዓረብ ግና ፈቒር (ድኻ) ማለት እዩ።”
“ጽቡቕ ኣለኻ ግን ኣነ ፈቒር ዘይኮንኩ ፍቕረይ እየ ሽመይ።”
“ሕራይ ፍቕራይ፣ ብዛዕባ ምስልምና እንታይ ትፈልጥ?”
“ከመይ ማለት እንታይ ትፈልጥ?”
“ማለት ሲ ምስልምና ሃይማኖት ከመይ ትቕበሎ”
“ከም እምነት የኽብሮን ነቶም ኣመንቱ ከኣ የኽብሮምን እየ።”
“ሓቂ እዩ ኢልካ ኸ ትኣምን ዶ”
“ብዛዕባ ሓቅን ዘይሓቅን ሓሲበሉ ኣይፈልጥን እየ።”
“ካብ መዓስ ትፈልጦ ንምስልምና?”
“ምናልባት ካብ ወዲ 7 ዓመት ዕድመይ እንከለኹ ይኸውን እየ።”
“ማሻኣላህ” ብሓባር ዘድምጽዎ እዩ።
“ሕጂ ምስልምና እቲ ሓደን ሓቀኛን እምነት ምዃኑ፣ እንተነገርናካ ትኣምን ዶ፧”?
“ኣብ ሓቅን ሓሶትን ከይበጻሕና፣ ኣነ ክርስትያን እየ፣ ንካልእ ዘእምን ምኽንያት የብለይን ክርስትያን ኮይነ እየ ዝመወት”
“ላእ!” እቲ በዓል ጀለብያ ተንሲኡ ኮፍ በለ። ምስኡ ውን እቲ ጠረጴዛ ተነቓነቐ። ኣነ ውን ሰንበድኩ።
“ከምኡ ኮይነ እየ ዝመውት ኣይትበል። እንሻኣላህ ክትብል ኣለካ” ነድሪ ሓዊሱ ተዛረበ።
“ንዘይኮኖ እንሻላህ እንተበልኩ እሞ እንታይ ፋይዳ ኣለዎ።”
“ንምንታይ ኣይኣምንን! ክሳዕ ሕጂ እቲ ሓቀኛ እምነት ዝነግረካ ስለዘይረኸብካ፣ ኣይኣመንካን፣ ሕጂ ግና ኣልሕምዱላህ (ኣምላኽ ይመስገን) እቲ ሓቀኛ እምነትን መንገዲ ዘልኣለማዊ ሂወትን ክንነግረካ ኢና። ብልክዕ ኣርእዩ ዝምህረካ ሰብ ክንገብረልካ ኢና፣ እንሻኣላህ ምስ ፈለጥካዮ ትቕበሉ።” ክዛረብ እንከሎ ኣብ ውሽጡ ሓይሊ ይህውጾ ምንባሩ ኣወጻጽኣ ድምጹን ኣጣምታ ኣዒንቱን ይምስክሩ ነበሩ።
“እሞ ኣነ እኮ ሓቅን ዘይሓቅን ኣይበልኩኻን፣ ግና ክርስትያን እየ ካብኡ ዝእለየሉ ምኽንያት ከኣ የብለይን።”
“ዒሳ (ክርስቶስ) ንሕና ውን ንኣምኖን ነኽብሮን እዩ። ይዂን እምበር ዒሳ ባዕሉ፣ ብድሕሪኡ መሓመድ ዝብሃል ልኡኽ ኣምላኽ ክመጽእ ምዃኑን ንሱ (መሓመድ) እቲ እንኮን ናይ መወዳእታ ልኡኽ ምዃኑን ንዕኡ ምስዓብ ከኣ ዘለኣለማዊ ሂወት ከምዘውህብን ተዛሪቡ እዩ።”
“ከምኡ ዝብል እኳ ኣየንበብኲን”
“ሕጂ ከነርእየካ ኢና ተንብብ።”
“ነዚ ትብሎ ዘለኻ ንምንባብ ዝኸውን ብቕዓት ዓረብ የብለይን። ብመሰረቱ ውን ክዛረብን ክሰምዕን እምበር ከንብብ ኣይክእልን እየ።”
“እንሻኣላህ ክንምህረካ ኢና። ምስ መሃርናካ ከኣ ቁርኣን ተንብብ እዚ ንብለካ ዘለና ድማ ትፈልጦ። ጥራይ እንሻኣላህ በል ኣእምሮኻ ንምምሃር ኣድልዎ።”
“ኣነ ሕጂ ኣብዚ ትብሎ ዘለኻ ኣርእስቲ የለኹን። ካልእ ብዙሕ ጉዳይ ኣለኒ።”
“ካብዚ ዝዓቢ ጉዳይ! ኩሉ እኮ ብሓይሊ ኣምላኽ ኢኻ ትገብሮ። ኣይትዓሹ፣ ኣብታ ምስልምና ዝተቐበልካላ ሰዓት፣ ልብኻ ብሓጎስ ክመልእ፣ ኩሎም ጽቡቓት ዕድላት ክኽፈቱልካ፣ ኣብ ሰማይ ከኣ ዘልኣለማዊ ቦታ ክሕዝኣልካ እዩ። ኣስላማይ ኮይንካ ማለት ከኣ፣ ኣብ ሊብያ ወረቐት ንህበካ፣ ከምድላይካ ትሰርሕ፣ እቲ ዝኸስርካዮ ገንዘብ ከኣ ንስድራኻ ትሰደሎም። ካልእ ጉዳይ ኣለኒ ማለት ግን ናይ ዓያሹ ዘረባ እዩ።”
ብዙሕ ተመላለስና። ንዕኡ ከረድእ ዝኽእል ብቕዓት ቋንቋ ዓረብ ስለዘይነበረኒ፣ ብቐንዱ ውን ነድሩ ገለ ፍርሒ የሕድረለይ ብምንባሩ፣ ሒደት ሒደት እናተዛረብኩ ዘረባና ከሕጽሮ ፈተንኩ። ኣይከኣልኩን ግን።
እቲ ኣብዚ ርሱን ክትዕ ብኣንክሮ ክከተታል እምበር ቃል ከይሓወሰ ዝጸንሐ በዓል ወተሃደራዊ ክዳን፣ “ዕሕሕ” ኢሉ ጎሮሮኡ ድሕሪ ምጽራግ፣
“እንታይ መስለካ ፍቕራይ” ኢሉ ጀመረ ብህዱእ ድምጺ። “ንሕና ካብ ኣምላኽ ተልእኾ ኣለና። ተልእኾና ከኣ፣ ነቶም ዘይኣመንቲ ኣብ ዝረኸብናዮምን ኣብ ዘለዉዎ ብምኻድን ተልእኾ ነብዪ መሓመድ ዓይልሁ ‘ሰላቱ ወሰላም፣ ምንጋርን ምስባኽን እዩ። ንሕና እመን ኢልና ኣይነገድደካን ኢና። ሎሚ ረኺናካ እንከለና ግን ኩሉ እቲ ተልእኾና፣ ክንነግረካ፣ ከነረድኣካ፣ እንሻኣላህ ከኣ ብሓይሊ ኣምላኽ ክምህረካ ግዴታና እዩ።” በለኒ።
ኣብ ከምዚ ክትዕ እንከለና ሰዓታት ከደ። ደኺመ ውን ዘረባ ክጠፍኣኒ ጀመረ። ብዛዕባ ክርትስናን ምስልምናን ኣወዳዲርካ እዚ እዩ ቅኑዕ ኢልካ ምዝራብ፣ ብዘይካ እቲ ንዕኡ ከመላልስ ዝኽእል ዓረብ ዘይብለይ ምዃኑ፣ ኣብኡ ዘለኒ ኣፍልጦ ውን ዜሮ እዩ። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ግን ክርትስና እዩ ቅኑዕ ምስልምና ቅኑዕ ኣይኮነን ኢልካ ምዝራብ፣ ናብ ዘየሰማምዕ ነጥቢ ወሲዱ ከነሃህረና ምዃኑ ኣቐዲመ ዝፈልጦ እዩ። ምስዚኦም ምንህሃር ከኣ ኣየውጽኣንን እዩ።
ደኺመ ኣብ ሓሳብ እንከለኹ፣ ነቶም ከም ሓዎም እምበር ከም ጓናን ከም ክርስትያንን ርእዮምኒ ዘይፈልጡ ኣዕሩኽተይን ፈለጥተይን ሱዳናውያን ዘከርኩ። ኣብ ዝሓለፍኩዎ ቦታ ዝተኻታዕኲዎም ዝጸረፍኲዎም፣ ንወተሃደራት እኳ ከይተረፈ ምስኣቶም ካርታ ኣብ ዝጻወተሉ ዝነበርኩ እዋን፣ ብሕርቃን ካርታ ኣብ ገጾም ክድርብየሎም እንከለኹ ዝነብሮም ሕውነታዊ ኣመላልሳ ተዘከረኒ።
ኣብ ፖርት ሱዳን እናሰራሕኩ፣ ወናኒ ናይቲ ዝሰርሓሉ ዝነበርኩ ትካል ጽርበት ዕንጸይቲ ዝበለኒ ኣብ ርእሰይ ኣቃጨለ። ምስ ሓደ ካብቶም ሰራሕተኛታት ምስ ተብኣስኩ፣ ኣሕቢረ ንኹሎም ሱዳናውያን ክጻረፍ ምስ ሰምዓኒ እዩ። “ያ ፍቕረይ ያ ወለዲ” ኢሉኒ ቡን ኣዚዙለይ እናሰተና፣ “ኣሕቢርካ ህዝቢ ምጽራፍ ነውሪ እዩ። ደሓር ከኣ ሱዳናውያን ክትብል እንከለኻ፣ ንዓይ፣ ንዓሙ ዓብዱ (ኣመና ዘኽብሮ ዝነበርኩ ሰብኣይ እዩ) ንወደይ (ንወዱ ውን እፈትዎን አኽብሮን ነይረ) ንኻልኦት ኣዕሩኽትኻን ፈተውትኻን፣ ነዞም ምሸት ምሸት ምስኦም ካርታ ትጻወት መንእሰያት፣ ነዘን ኣብ ጣውላኻ ብኣኽብሮት ቡን ዘምጽኣልካ ኣንስቲ ወዘተ ኢኻ ትጻረፍ ዘለኻ። ሕማቕ ጌርናካስ ይትረፍ ብደስ ዘይብለካ ዓይኒ ጠሚትናካ ንፈልጥ!? ከማኻ ገይርና ነኽብሮ ሰብ እኳ ዘየለ። ሓቂ እዩ ክብረትካ ሓሊኻ ስለዝትኸይድ እዩ፣ ግን ህዝቢ ሱዳን ጥዑም ህዝብን ተቐባልን ኣኽባርን ጋሻ እዩ። ብፍላይ ከኣ ንዓኹም ንሓበሻ። እዚ ዝብለካ ዘለኹ ናብ ዝኾነ ኣንፈት ብዘይካ ናብ ዓድኻ እንተወጺእካ ክትዝክሮን ሓቂ ምዃኑ ክትኣምንን ኢኻ። ደሓር ካብ ዓድኻ ርሕቀት ኣብ ዝወሰኽካሉ ዝያዳ ገንዘብ ትረክብ ትኸውን ግን ዘይሰማማዓካ ህዝቢ እናረኸብካ ኢኻ ትኸይድ። ርሕቀት እናወሰኸ ብዝኸደ ከኣ ምስኡ ሕማቕ ፈታንን ተጓንፎታት እናወሰኸ ይኸይድ” ክብለኒ ብዓይኒ ዝኽሪ ሰማዕኲዎ። ንሱ እኳ ፈጺሙ ተንኪፉለይ ኣይፈልጥን፣ ኣዕሩኽቱ ወይ ካልኦት ሱዳናውያን ሃይማኖት ኣልዒሎም ክዛረቡኒ እንከለዉ ድማ ብሜላ ካብቲ ዝርርብ የውጽኣኒ ወይ የውጽኦም ነበረ።
ብሓፈሻ ኩሎም ዘጓነፉኒ ሱዳናውያን፣ ፍቓደኛ ክሳዕ ዘይኮንኩ፣ ሃይማኖት ኣመልኪቶም ክሰብኲንስ ኣይኮነን ክዕልሉኒ ውን ፈቲኖም ኣይፈልጡን።
“ጽቡቕ ኣለኻ፣ ዘረባኻ ውን ደስ ዝብል እዩ። ይዂን እምበር ክትሰብኩንን ክሰብከኩምን፣ ክልተ መሰረታውያን ነገራት ይጎድሉኒ እዮም። ቀዳማይ ጽሑፍ እናንበብኩ ከነጻጽረሉ ዘይክእል ክእለት ቋንቋ ዓረብ ስለዘይብለይ፣ ካልኣይ፣ ንስኻትኩም ኣብ ዓድኹም ኣነ ኣብ ስደት እሞ ከኣ ኣብ ማእሰርቲ ኮይነ ኢና ንዛረብ ዘለና። ከምድሌተይ ክካትዓኩም ኣይክእክልን እየ።” በልኩዎም።
“ላእ!” በለ እቲ በዓል ጀለብያ ከምቲ ኣመሉ ብነድሪ። “እዛ ዓለም ናይ ኩሉ ኣስላማይ እያ፣ ንስኻ ከኣ ሞስሊም ኣብ ዝኾንካሉ እዚ ዓድኻ እዩ። ስደተኛ ኣይኮንካን።” በለኒ። ዝበልኩዎ ድዩ ብግቡእ ዘይተረድኦ ወላ ኮነ ኢሉ እንድዒ፣ ዘረብኡ ግን ምስቲ ዝበልኩዎ ዘራኽብ ኣይነበሮን።
“ኣይተረዳእካንን መስለኒ” በልኩዎ።
“ኣነ ተረዲኤካ ኣለኹ” በለ እቲ ወተሃደራዊ ክዳን ዝተኸድነ። ኣስዒቡ “ዘረባኻ ናይ ምሰቐፍ (ምዕቡል) ሰብ ዘረባ እዩ። ሓቅኻ ኢኻ፣ ይኹን እምበር፣ ንሕና ንድሕነትካ ደኣ ኢና ኣብዚ ሒዝናካ ዘለና እምበር፣ መሬት ምስ ወግሐ እንተደለኻ ናብዞም ኣሕዋትካ እንተደለኻ ናብ ስራሕ ክትከይድ ኢኻ። እዚ ንነግረካ ዘለና ከኣ ተልእኾናን ግዴታናን ኮይኑ እምበር ኣይነገድደካን ኢና። እንተዀነ ኣምላኽ ሓንሳብ እዩ ዕድል ዝህብ፣ እዚ ሕጂ ረኺብካዮ ዘለኻ ዕድል ከኣ ዳግማይ ዘይክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ” በለኒ። ዘረብኡ ብትሕትና ምልክታቱ ውን ኣኽብሮት ነበሮ። እቲ ሓቂ ኣብ ልበይ ዘሎ ክዛረብ ውን ተተባባዕኩ።
“እመነኒ ሕጂ ዝዀነ መልሲ ኣይህበኩምን እየ። ግን ምሽ ኣምላኽ ኩሉ ዝገብር፣ ኣብቲ ኣምላኽ ዝፈቐዶ እዋን እዚ ትብልዎ ዘለኹም እንተተረዲኡኒ እምስልም እኸውን፣ እንተዘይኮይኑ ግን ክርስትያን ኮይነ ክመውት እየ”
“ላእ! ከምኡ ኣይትበል” እቲ በዓል ጀለብያ ነደረ። እንታይ ምዃነይ እንድዒ ብዛዕባ እምነት ኣብ ዝዛረበሉ እዋን ክርስትያን ኮይነ እየ ዝመውት ዝብል ዘረባ ካብ ዘዘውትር ነዊሕ ገይረ ነበርኩ። ነዚ ከኣ ብዓረብ እምበር ብትርግኛስ ዘኪረዮ እኳ ኣይፈልጥን።
“እንሻኣላህ! ክትብል ኣለካ” ኣትሪሩ ተዛረበ። ነቲ ኣብ ህድኣት በጺሑ ዝነበረ ዝርርብና፣ ናብ ካልእ ናህሪ ከይወስዶ ሰጋእኩ። “እንሻኣላህ” ከኣ በልኩዎ ብሓፊስ ድምጺ። “ሕጂ ግን ደኺመን ድቃስ መጺኡንን ኣሎ ክዛረብ ዝኽእል ውን ኣይመስለንን” ከኣ ኣስዓብኩ። ከባቢ ሰዓት ሸሞንተን ፈረቓን ናይ ምሸት ዝጀመርናዮ ዝርርብ፣ ሰዓት ኣርባዕተ ወጋሕታ በጺሑ ነበረ። ናይ ብሓቂ ከኣ ደኺመን ድቃስ መጺኡንን ነበረ።
“ክትድቅስ ኢኻ፣ ንግሆ ክንመጸካ ኢና እሞ ክንዘራረብ ኢና” እቲ ወተሃደራዊ ክዳን ዝተኸድነ እዩ። እዚ ተዛሪቡ ከኣ ብድድ በለ። ንሕና ውን ምስኡ ተንሳእና።
ኣብቲ ኮንተይነር ኣእትዮምኒ ድማ ማዕጾ ከይዓጸዉ ገዲፎምኒ ከዱ።
ክኸዱን ክድቅስን ፍልልይ ኣይነበሮን። ድሮ ኣብቲ ኮፍ ኢለሉ ዝነበርኩ ውን ፍግም እናበልኩ እየ ጸኒሐ። እቲ ኮንተይነር ንገዛ ተባሂሉ ብግቡእ ዝተሰርሐ እኳ እንተነበረ፣ ጸሓይ ምስ ሃረሞ ግን ሃሩር ይገብር እዩ። ኮነ ከኣ፣ ሃሩርን ብፍኒስትራ ዝኣትወ ጸሓይን ኣበራበሩኒ።
ኣበይ ኮይኖም ክርእዩኒ ከምዝጸሑ፣ ትብርብር ከብልን ክልተ ቅድሚኡ ዘይረኣኹዎም መንእሰያት ወተሃደራት መጺኦም ብምልክት ክጽውዑኑን ዳርጋ ሓደ ነይሩ። ብዘይ ድምጺ ናብ ሓደ ኣንፈት ኣመልከቱለይ። ኣንጎሎ ናይቲ ኮንተይነር ተጠዊና ድማ ማይ ክሕጸብ ናብቲ ቡንባ ኣመልከቱለይ። ብዙሓት መንእሰያት ሊብያውን፣ ጸሊም ማለት ንዕኦም ጥዑይ ሰብ ኣይኮነን። ጸሊም እንተኾይንካ፣ ክሃርሙኻ እንተዘይኮኖም ናብ ጥቓኻ ኣይቀርቡን። ብማዕዶን ብምፍንፋን እናረኣዩኻን እዮም ዝዛረቡ። ብዙሕ እዋን ውን ብምልክት እምበር ብዘረባ ክነግሩኻ ኣይደልዩን።
ኣእዳወይን ገጸይን ተሓጺበ ምስ ወዳእኩ፣ ዘመልክቱለይ ክርኢ ደው ኢለ ተጸበኹ። ኣብ ፊትና ኣብ ዝነበራ ኮንተይነራት፣ ቤት ጽሕፈት ናይቶም ወተሃደራት ምዃነን እዩ፣ ኣመልቱለይ። ኣብ ኣፍደገ ምስ በጻሕና ድማ፣ እቶም ምሳይ ዝሓደሩ መሻይኽ ወጹ። ጽቡቕ ደቂሰ እንተኾይነን ካብ ሕማመይ ይሓዊ እንተለኹን ሓተቱኒ። ኩሉ ብኣወንታ መለስኩ።
“እሞ ሕጂ ናብዞም ኣሕዋትካ ዶ ክትኣቱ ወላ ናብቲ ዘምጽኣካ ስራሕ ምንዳይ ክትከይድ?” እቲ በዓል ወተሃደራዊ ክዳን ሓተተኒ።
“ክሰርሕ እምበር ኽኸይድ”
“ኣብዚ ሰዓት፣ እዚ ከተማ ህዱእ ኣይኮነን” እቲ ብዓል ጀለብያ ተጸዊጉ እናጠመተኒ ተዛረበ። ጽውግታኡ ብጽልኢ ድዩ ወላ ብነብሱ እንድዒ፣ ድምጹ ግን ህድኣት ነበሮ።
“ዕድለይ እርኢ” በልኩ።
“እንካ እዚ ጃኬት፣ ‘ትወከል ዓለ’ላህ (ኣምላኽ ምሳኻ ይዂን) ወተሃደራት እንተኣሲሮምኻ ካብ ሂላል ኣሕመር (ማሕበር ቀይሕ ወርሒ) እየ መጺኤ በሎም፣ ናባና ከምጽኡኻ” ኢሎም ንሓደ ካብቶም መንእሰያት፣ “ኣልፈንድቕ (ማእከል ከተማ እዩ) ኣብጽሓዮ” ኢሎም ሓበርዎ።
ብሓባር ከኣ ” ‘ትወከል ዓለ’ላህ” ኣድመጹ።
“ሽኲረን (አቐንየለይ)” መሊሰ፣ ነቶም ኣብ ርሕቀት ናይ ሚእቲ ሜትሮ ኮይኖም ተኣኪቦም ዘማዕዱውኒ ዝነበሩ ኤርትራውያንን ካልኦትን ኢደይ ኣወዛወዝኩሎም። ምናልባት ንጋንፉዳ ወይ ሰብሃ እዮም ዝወስድዎ ዘለዉ ኢሎም ሓሲቦም ይኾኑ። ኣብታ ካልቸሎ መኪና ዝተሰቕለ ሰብ ናይ ሓዲኡ ዕድል ከጓንፉ ድሮ ተመኲሮሞ ዝነበሩ እዩ።
ፍቕረይ የማን (Fikrey Yeman)


text:
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ትማሊ ኣብ ኣቡዳቢ ምስ ወራሲ-ዓራት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ልዑል ሼኽ መሓመድ ቢን ዛይድ ኣል ናኽያን ተራኺቡ ብዛዕባ ክልቲኣዊን ዞባውን ጉዳያት ምዝርራቡ ምንጭታት ኣቡዳቢን ኣስመራን ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ምስ ምኽትል ቀዳማይ ሚንስተርን ተጸዋዒ ፕረዚደንታዊ ጉዳያትን ሺኽ መንሱር ቢን ዛይድን ምስ ምኽትል ወተሃደራዊ ኣዛዚ ሓይልታት `ታ ሀገርን ምምካሩ፡ ካብ ኢማራት ዓረብ ዝወጹ ጸብጻባት ሓቢሮም።
ብዘይካ’ዚ እቲ ርክብ ኣብ ዝተፈላለዩ ፕሮጀክታት ልምዓት፡ ብፍላይ ድማ ኣብ መዳያት ኤንርጂን ሕርሻን ዘተኮረ ምንባሩ፡ ካብ ሚንስተር ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ዝወጸ ናይ ትዊተር መልእኽቲ የመልክት።
ኤርትራን ኢማራት ዓረብን፡ ኣብ ተሓዳሲ-ኤንርጅን፡ ሕርሻን ምትሕብባረን ንምዕባይ ኣብ ዘኽእል ስምምዕ ምብጽሐን `ውን ተጠቒሱ`ሎ። ከምኡ`ውን ክልቲኤን ሃገራት ኣብ`ዚ ቐረባ ብዛዕባ ዝርኣዩ ዘለዉ ዞባውን ዓለምለኻውን ለውጥታት ድሕሪ ምዝታይ፡ ንሓባራዊ ረብሓ ብዘኽብር መልክዕ ተሓባቢረን ንምስራሕ ምምካረን ተሓቢሩ`ሎ።


text:
ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ!
ፈለማ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ ከኣ ንደለይቲ ፍትሒ፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ደጊመ፡እንቋዕ ንሓድሽ ዓመት 2018 ኣብጸሓና! ኣብጸሓኩም! እብል፡፡ ርሑስ ቅንያት ኣውደኣመት ክኾነልና እንዳተመኹ፡ 2018 ዓመተ ፍትሒን ርትዕን፡ ን27 ዓመታት ዝደገሰና ድነ ዝቕንጠጠሉ ዓመት ክኾነልና እትምነ፡፡
ንሎሚ፡ 6ይ ክፋል ዲፕሎማሲያዊ ጽሑፋት ምስ ዝቕጽል፡ ብጭብጥታት ዝተሰነዩ፡ መርኣያ ፖሊሲ ዲፕሎማሲያዊ ምንዝርና ስርዓት ኢሳይያስ፡ ኣብ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ዝኾኑ ሽርሒታትን ዝምልከት ሓበሬታ ይፍንወልኩም፡፡ ኣብ ዝሓለፈ ክፋላት ከም ዝገለጽኩዎ፡ ኣብ ሱዳን ኣብ ዝተኻየዱ ፍጻመታት ዝተዋስኡ፡ ኣካላት ወጻእ ስለያ፡ ኤምባሲ ኤርትራን ምክትታል ዶባትን እዮም፡፡ እቶም ኣብ ሱዳን፡ ብጉልባብ ኣባላት ኢምባሲ ኤርትራ ተመዲቦም፡ ስለያዊ ዕማማት ዝዓሙ፡ ቀንዲ ሓለፍቲ ማለት፡ ኣምባሳደር ዒሳ ኣሕመድ ዒሳን ኮ/ል መልኣከ ተስፋማርያምን፡ ኣብ 2004 ናብ ሱዳን ምምልላስ ምስ ኣብዝሑ፡ ኣብ ሱዳን ዝፈጸምዎ ሽርሕታት፡ ብመንግስቲ ሱዳን ስለ ዝተፈልጠ፡ ስርዓት በሽር ብወግዓዊ መገዲ ካብ ሱዳን ክእለዩ፡ ንቤ/ጽ ፕረሲዳንት ደብዳቤ ጽሒፉ ምንባሩ ውን እዝክር፡፡ እንተኾነ፡ ዲሒሮም ብዝሰዓቡ ደፋእቲ ምኽንያታትን፡ ብሰንኪ ምትእትታው መንግስታት ግብጺን፡ ሊብያን፡ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ጉዳይ ዞም ክልተ ሰለይቲ ብዙሕ ኣይደፋኣሉን፡፡
ብዙሓት ዜጋታትን ተንተንትን፡ ንህልው ኩነታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ክገልጹ እንከለው፡ “ኣይ ኩናት ኣይ ሰላም” ብምባል ኢዮም ዝገልጽዎ፡፡ ብወገነይ “ኣይ ኩናት ኣይ ሰላም” ዝብል ኣምር፡ ምስ ኢትዮጵያ ጥራይ ዝግለጽ ዘይኮነስ፡ ዳርጋ ምስ ኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ንዘሎ ርክባት ዝገልጽ ኣምር ከምዝኾነ እኣምን፡፡ እቲ ምንታይ ሲ፡ ኣብ ዘመነ መግዛእቲ ኢሳይያስ፡ ምስ ኩለን ጎረባብቲ ሃገራት፡ ናብ እውጅን ዘይእውጅን ኩናት ስለዝተቐሰብና፡፡ ምስ ኢትዮጵያ ዘሎ ርክብ፡ ብህዝባዊ ርክባትን ብሚዲያን ጎሊሑ ክወጽእ ስለዝተገብረ እምበሪ፡ ብዓይኒ ሓቂ፡ ምስ በዓል ሱዳን፡ የመን፡ ጁቡቲ… ዘለና ርክብን ዝተፈጠረ ከልበትበት ውን ኣብ ናይ ድሕረ መጋረጃ ምትፍናን ዝተመርኮሰ፡ ኣካል “ኣይ ኩናት ኣይ ሰላም” ኢዩ፡፡ እንሆ ከኣ ጭብጥታት፡፡
ከምቲ ኣብ 4ይን 5ይን ክፋል ዝገለጽኩዎ፡ ንናይ ሱዳን ብኮታት መዝሚዙ፡ ኢሳይያስ ብናይ ጸጥታ መሓውራቱ፡ ኣብ ሱዳን ዘይሕጋዊ ተግባራት ክፍጽምን፡ ምስ መንግስቲ ሱዳን ብክልተ ዝተሰሓለ ርክባት ክምስርትን ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ስርዓት ኣል በሽር ውን፡ ኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራን ሱዳንን ዝኽተሎ ፋሉላዊ ሽርሒታት ምስ ተረድአ፡ ከም’ቶም ካልኦት መራሕቲ፡ ንስርዓት ኢሳይያስ ነጺጉ ርክባቱ ምስ ኢትዮጵያ፡ ጅቡቲን የመንን ከሕይልን ምስ ኢሳይያስ ድማ ኣብ መደባት ህዝባዊ ርክባት ጥራይ ከተኩር ፖሊሲ ሓንጺጹ’ዩ፡፡ ብፍላይ ምስ የመን፡ ኢትዮጵያን ዝመስረቶ “ሰንዓ ፎሮም” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዲፕሎማሲያዊ ምትሕብባር፡ ኣብ መፋርቕ 2000 ንኢሳይያስ ሓያል መንጸሮር ዝፈጠረሉ ውዳቤ ኔሩ፡፡ ኣብ ክንዲ ቀጥታዊ ጂኦ ፖሎቲካዊ ምትእስሳር ምስ ዘለና ሃገራት፡ ዝነበረ ኣፈላላያትን ምስሕሓብን ብዲፕሎማሲያዊ ብልሓት ምፍታሕ፡ ኣብቲ እዋናት ናብ ህልኽ (Obstinacy) ዘዛዘወ ፕሮግራማት ብምሕንጻጽ፡ ምስ ግብጽን ሊብያን ምሕዝነት መስሪቱ፡፡
ኢሳይያስ፡ ኣብ ልዕሊ ዑሞር ቃዛፊ ዝተነብረ እገዳታት ጥሒሱ፡ ንቃዛፊ ክሳለም፡ ናብ ትራብሎስ ዘምረሓሉ እዋናት’ውን ሽዑ ኔሩ፡፡ በቲ እዋን፡ ቃዛፊ ኣብ ኣፍሪቃ ተቐባልነቱ ንምዕባይን፡ ኣፈኛ ኣፍሪቃ ንምኻንን፡ ካብ ዝነበሮ ክቱር ባህጊ፡ ኣቐዲሙ ሳሕል ሳህራ (ሲንሰድ) ዝበሃል ውዳቤ ብምቋሙ፡ ኢሳይያስ ውን ከይወዓለ ከይሓደረ ናይዚ ኣህጉራዊ ውዳቤ፡ ኣባል ንምኻን፡ ብወጻኢ ጉዳያት ኣቢሉ ክታሙ ኣምቢሩ፡፡ ኣብ ኣፍሪቃ ጎብለል ናይ ምኻን ሕልሚ ዝነበሮ ቃዛፊ፡ ምስ ኢሳይያስ ምሕዝነት ምስፈጠረ፡ ታም ኦይል ዝተብሃለ ኣህጉራዊ ናይ ነዳዲ ካምፓኒ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱ ጌሩ፡፡ ቃዛፊ፡ ናብ ኣስመራ መጺኡ ወግዓዊ ዑደት ምስ ኣካየደ’ውን፡ ብሓንቲ ሄርኩሎስ ዝተብሃለት ነፋሪትን፡ መርገብ ዝተብሃለት መርከብን፡ ማእለያ ዘይብሉ ማሽነሪታት ንኢሳይያስ ኣረኪብዎ ‘ዩ፡፡ ክሳብ ሕጂ፡ በዓል ብ/ጀነራል ኣብርሃለይ ክፍለ፡ ዝሕዝወን ላንድክሮዞራት ውን ካብ ጋዳፊ ዝተመጠዋ ህያባት ኢየን፡፡
ብኡ ንብኡ፡ ኢሳይያስ ምስ ቃዛፊን፡ ሓላፊ ጸጥታ ሊብያ ነበር ዓብዱላህ ሰኑሲን ርክባት ምስ ጀመረ፡ ማዕረ ማዕረ እቲ መስርሕ፡ ዘይሓላፍነታዊ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶታት ክምስርትን፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝነበሮ ኢድ ምትእትታው ንምዕባይ ድማ ጸጥታዊን ወትሃደራዊን ውዳቤታት ብምትዕርራይ ሓደስቲ መደባት ክሕንጽጽ ተራኢዩ ‘ዩ፡፡ ገለ ክፋል እቶም መደባት ንናይ ኢሳይያስ “ጽግዕተኛ” ኣረኣእያ ዘንጸባርቑ ኔሮም፡፡ ብፍላይ ኣብ ሱዳን ዘሎ ጸጋታት ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን ንምብሓት፡ ንመንግስቲ ሱዳን “ከም ሓላይን ከም ጸላኢን” ተመሲልካ ዝካየድ ዝነበረ ሽርሒታት፡ እቶም ፈጸምቱ ከይተረፈ ዝደናገርሉ ዝነበረ ውግዓዊ ፖሊሲ ኢዩ፡፡
ኢሳይያስ ጉዳይ ዳርፉር ንምፍታሕ ብዝብል፡ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳይ ሱዳን ኢዱ ብምንዋሕ፡ ንክልቲኦም ጉጅለታት ብማዕረ ዘሳሲ ፖሊሲ ሓንጺጹ፡ ብሓደ ገጽ ንበዓል ፕረሲዳንት ኣልበሽር፡ ሳላሕ ጎሽን ናፍዕ ዓሊ ናፍዕን “ኣብ ዳርፉር ዘለኩም መርገጺ ቅኑዕን ቅቡልን ኢዩ” ብምባል፡ ኣብ ጎኖም ከም ዝቐውም ክገልጸሎም እንከሎ፡ ብካልእ ገጽ ከኣ፡ ንበዓል ዶ/ር መስጦፋን መጅብል ከሊልን ድማ፡ “ጉዳይ ዳርፉር ብምትእትታው ስርዓት ዋሽንግተን፡ ኣልበሽር ክፈትሖ ምድላዩ፡ ኣንጻር ድሌት ህዝቢ ሱዳን ምኻኑ” ይሕብሮም ኔሩ፡፡ ኣብ ኣስመራ፡ በዓል ዓብደላ ጃብር፡ ኣብ ዘዳልውዎ ዋዕላ “ዕርቂ” ሱዳን/ዳርፉር፡ ከም ቅድመ ኩነት ዝቐረቡ 3 እማመታት’ውን፡ ምሉእ ብሙሉእ ብኢሳይያስን ማንኪን ዝተዳለው ኔሮም፡፡ እቶም እማመታት 16 ሚእታዊት ኣብ ስልጣን ምቕረሐ ክህልዎም፡ ንዞባ ዳርፉር ተወሳኺ ናይ 700 ሚሊዮን ዶላር ባጀት ክስላዕ፡ ከምኡ’ውን ግብሪ ዞባ ዳርፉር 50 ሚእታዊት ብቐጥታ ንዳርፉር ክውዕል ዝብሉ ኮይኖም ዓብደላን የማነን ኣብ ክንዲ እቶም ዳርፉር ብቐጥታ ንመንግስቲ ሱዳን ኣቕሪቦም፡፡ ድሕሪ ናይ ሰሙናት ስርሓት ህዝባዊ ርክባት፡ ክልቲኦም ወገናት ንእማመታት ኢሳይያስ ነጺጎም፡ ነናብ ዝጥዕሞም ፋሕ ኢሎም፡፡
“ጽግዕተኛ ፖሊሲታት” ኢሳይያስ፡ ከም ዘየዋጽኦም ዝተርድኡ ሓለፍቲ ዳርፉርን መንግስቲ ሱዳንን ድማ፡ ንኢሳይያስ ራሕሪሖም፡ ናብ ትራቡሉስ ግዒዞም፡፡ ምሕዝነት ቃዛፊን ኢሳይያስን’ውን፡ ኣብ ውሽጢ ኣዋርሕ ቂሂሙ፡፡ መንግስቲ ሱዳንን ዕጡቋት ጉጅለታት ዳርፉርን ድማ፡ ብቃዛፊን ሑሱኒ ሙባረኽን ጥራይ ክላዘቡ መሪጾም፡፡ ኢሳይያስ ካብ ሜዳ ጀሚሩ ዘኻዕበቶ መለለዪ ባህሪ እንተሎ፡ “ኣንነትን ምዕባይ ተኽለ ስብእንኡን” (Ostentatious behavior) ኢዩ፡፡ ኣብ ጉዳይ ልዝብ ሱዳን ኩሉ ምስ ፈሸሎ’ውን፡ እቲ ልዝብ ኣብ መስርሕ ከምዘሎ ንምምሳልን፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለዎ ናይ ዲፕሎማሲ ኣበርክቶ ኣብ ቦትኡ ከምዝኾነ ንምምሳል፡ ዓሊ ዓብዱን ካልኦት ሓለፍትን ኣርካይቭ ኤረቲቪ እንዳገላበጡ፡ ሱዳናውያን ሰላምታ ክለዋወጡን እሱ ከኣ ምስ በዓል በሽር ክዘራረብን እተርኢ ክሊፕ፡ በቢዓመቱ ኣብ መሳኹቲ ኤረ ቴቪ ክመሓላለፍ ክእዝዝ ጸኒሑ፡፡
ብዝኾነ፡ ኢሳይያስ ኣብ ልዝብ ሱዳን ዘጋጠሞ ፍሽለት፡ ኣብ ከብዱ ኣሕዲሩ፡ ቀጺሉ ክልተ ክፋላት ዘለዎ መደብ ቁጠባዊን ስለያዊን ስርሓት፡ ኣብ ሱዳን ውሽጢ ውሽጢ ክዓምም ህርድግ ኢሉ፡፡ ማዕረ ማዕረኡ፡ ኣብ ሱዳን ዝነበረ ቅልውላው እንዳተፈተሐ ከይዱ፡፡ እቶም ክልተ ሓለፍቲ (ዒሳን ወዲ ፊተውራሪን) ኣብ መጽናዕታት ሃጓፋት ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን፡ ምንጪ ኣታዊታት መንግስቲ ሱዳን፡ ርክባት መንግስቲ ሱዳንን ኢትዮጵያን፡ ከምኡ’ውን ሓገዝ ንዕጡቋት ሶማልን ሓርነታዊ ጉጅለታት ኦጋዴንን ተጸሚዶም፡፡
መንግስቲ ግብጺ’ውን፡ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብዝነበሮ መርገጺታት፡ ብፍላይ ኣብ ሓገዝ ንተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ፡ ንስርዓት ኢሳይያስ ፊናንሳዊን ማተርያላዊን ሓገዛት ጀሚሩ፡፡ ኢትዮጵያን ሱዳንን’ውን ኣንጻር ኢሳይያስ ንዝቖሙ ጉጅለታት ሓገዝ ከምዝገብሩ ይፍለጥ፡፡ መስርሕ ሓገዝ ንተቓወምቲ ጉጅለታት፡ ዋላ ንቡር እንተኾነ፡ ምስ መጽናዕትን ናይ ነዊሕ ግዜ ስትራተጅካዊ ጠመተን፡ እንተዘይሃሊይዎ ሳዕቤኑ ዝበኣሰ’ዩ፡፡ ከም ውጽኢቱ ከኣ፡ ኢሳይያስ ንኹሎም ተቓወምቲ ጉጅለታት ዝገበሮ ሓገዝ ከይዓጠጦም፡ በቢዕለቱ እቶም ጉጅለታት’ውን ራሕሪሖምዎ ነናብ ዝጥዕሞም ይግዕዙ ኣለው፡፡ ካብ በዓል ዳሂር ኣዌስ ክሳብ ሞላ ኣስገዶም ዘለው፡ ብመንግስቲ ግብጺን ስርዓት ኢሳይያስን፡ ልዕሊ ዜጋ ተጠሚቶም ተሓብሒቦም ክንሶም፡ ኣብ ቋሕ ሰም ራሕሪሖሞ ሃዲሞም ’ዮም፡፡
ኣብ ምውዳብ ተቓወምቲ ጉጅለታት ሱዳን፡ ኢትዮጳያን ሶማልን ኢምባሲ ኤርትራ ኣብ ሱዳን፡ ወኪል ሃገራዊ ድሕነትን ኣሃዱ ምክትታል ዶባትን ዝነበሮም ተሳትፎ ዝለዓለ ‘ዩ፡፡ እዚ ብሃታ ሃታ ዝካየድ ዝነበረ ዘይውርጹጽ መስርሕ፡ ኣብ ልዕሊ ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊን ዲፕሎማሲያዊን ጽላታት ሃገርና፡ ከቢድ ሃሰያ ኣስዒቡ’ዩ፡፡ ብጀካ እቶም በቢእዋኑ ብወለንታን ብስርሒትን፡ ኣኣብ ሃገሮም ምስተተሓዙ ኣብ ሚዲያታቶም ዝገልጽዎ፡ ኣብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ካብ ዝተረኸቡ ጸብጻባት፡ ሓገዛት ንተቓወምቲ ጉጅለታት፡ ካብ 2005 ንደሓር ኢምባሲ ኤርትራ ኣብ ሱዳን፡ 1542 ኣባላት ዕጡቋት ጉጅለታት ኢትዮጵያ (ብፍላይ ግንባር ሓርነት ኦሮሞን ኦጓዴንን)፡ 167 ኣባላት ዕጡቋት ጉጅለታት ሶማል፡ 486 ኣባላት ዕጡቋት ጉጅለታት ሱዳን (ብፍላይ ደቡብ ሱዳናውያን)፡ ኣብ ኤርትራ ሰልጢኖም ‘ዮም፡፡ ኣብ ወርሒ 2/2005 ድማ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ምስ ጸጥታ ግብጺ ብሕቡእ ተላዚቡ፡ ኣብ ከባቢታት ሞሎቨርን ጀበል ሓሚድን ዝተዓለሙ፡ ብዳውድ ኢብሳን ትዋት ፓልን ዝተብሃሉ ዝምርሑ፡ ልዕሊ 200 ዝኾኑ ዕጡቋት ብኸውሊ ብነፋሪት ኣብ ደቡብ ሱዳን ሉንግቹክን ፒቡርን ዝተብሃሉ ከባቢታት ኣዋፊሮም ‘ዮም፡፡
ጎኒ ንጎኒ እዞም ንዕጡቋት ጉጅለታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝግበሩ ሓገዛት፡ ፕሮፖጋንዳዊ ማሽነሪታት ኢሳይያስ ድማ፡ “መኸተ፣ ስለ ዘይተጸዓትና፣ ምምሕዳር ወሽንግተን፣ ስርዓት ወያነ፣ ስርዓት በሽር፣ ዘይፍትሓዊ እገዳ…” ብዝብሉ ቃላት ዝወቀቡ፡ ሓያሎ ጎስጓሳት ብኹሉ ኣንፈት ቀጺሎም፡፡ ብሰንኪ ውሳነታት ኣባጓይላ ኢሳይያስ፡ ዘቤታዊን ኣህጉራዊን ዕዮታትና ምስ ማህመኑ፡ ሚዲያዊ ዘመተታት ኤረ ቴቪ፡ ድምጺ ሓፋሽን መርበባትን’ውን፡ ኣብ ዘይጭበጥን ገነታዊን (utopian & fantasy) ትንታነታት ጥሒሎም፡፡ ቁጠባ ሃገርና ኣብ ዘይውድን ፖሊሲታት ኢሳይያስ ተጸሚዱ፡ ፊሲካላዊን ገንዘባዊን ፖሊሲታት ተጠንጢኑ፡ ናይ ትሪያል ኤንድ ኤረር (trial & Error) ተልመዴን ውሳነታት ምስኮነ፡ “ሕኑቕ ዓፍራ የውጽእ” ከም ዝበሃል፡ ኢሳይያስ ባዕሉ ዝፈጠሮ ሃጓፋት ክመልእ፡ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ሃብቲ ህዝቢ ክምንጥል፡ ኣብ ፖሊሲታት ወጻእ ድማ ንጎረባብቲ ሃገራት ዘዕኑ ናይ ጽግዕተኛ ተግባራት ክፍጽም ተሸሚሙ፡፡
ወኪል ሃገራዊ ድሕነት መሓውራት ብምስፋሕ፡ ዳርጋ ኣብ ኩሉ ማሕበራዊ፡ ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊን ዲፕሎማሲያዊን ዕዮታት ክነጥፍ፡ ኣብ ዝተገብረሉ መድረኽ ድማ፡ ኣብ ማእከል ኣስመራ ኣባላት ጸጥታ ብስም ብርኪ ንብረቶም ዝምንጠሉ ዜጋታት ከጽንዕ፡ ኣብ ወጻእ 2 ሚእታዊት ንኽምእርር እቶት ዜታታትና ከጸናጽን፡ ኣብ ዘይሕጋዊ ሸርፊ ሰተፍተፍ ክብል፡ ወደባትና መዕንደሪ ግዳማውያን ክኸውን፡ ባህሪያዊ ጸጋታት ሃገርና ብዘይምዕሩይ ኣገባብ ክምዝመዝ፡ ተገይሩ’ዩ፡፡ ብኡ ንብኡ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ከም ኣካል መንግስቲ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ረብሓን ድሕነትን ሃገርና ኣተኩሩ ዝዓዪ፡ ኣብ ተራን ዘይሓላፍነታዊን መስርሕ ተሸሚሙ፡ ኩሉ መሓውራቱ ጎቲሙ፡ ብነበር ታሪኽ ዝብለጽ፡ “ብሓለንጊ ሰውራ” ክህድድ ዝፍትን፡ ኣብ ዘቤታዊ ወደኽደኽ ዝተዋፈረ፡ ዓቕሚ ኣልቦ ትካል ኢሳይያስ ጥራይ ኮይኑ ተሪፉ፡፡
እተን ጎረባብቲ ሃገራት ከኣ፡ ነፍሰወከፍ በሰላታተን ጸብጺበን፡ ኣነዋሪ ተግባራት ኢሳይያስ ንኣህጉራዊ ትካላትን ማሕበረ ሰብ ዓለምን ከፍልጣ ኪኢለን ኢየን፡፡ ኪኖ ኣፍልጦን ጸቕጥታት ማሕበረ ሰብ ዓለምን፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝካየዱ ሽርሒታት ግን ሕጂ ውን ይቕጽሉ ኣለዉ፡፡ እቲ ከም በዓል ዒሳን ወዲ ፊተውራሪን ዓይነት ኣረሜናት ዝተዋፈርሉ፡ ሚሽን ሱዳን’ውን፡ ቀስብቐስ ከምተን ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘለዋ ዝጠፈሻ ሚኒስትሪታት፡ እንዳ ደስከለ፡ ኣብ ንጥፈታት ማሕበረ ኮማት፡ ምውዳብ ደቂ ኣንስትዮን፡ ምስላጥ ኢምባሲያዊ ወረቓቕቲን ጥራይ ካብ ዝሽመም ፡ እንሆ ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ፡፡ እንተ’ቶም ህግደፋውያን ግን፡ ይትረፍ ዶ ዶብ ሰጊሮም ከም ትማል ዜጋታት ሐሓኒቖም ከምጽኡ፡ ንዕሸላት መዕንገሊ ባኒ፡ ንህዝቢ ማይን ነዳድን ከማልኡ ኣብዘይከኣልሉ መድረኽ ኮይኖም ውን፡ ነታ ሱዳን ሕጂ’ውን፡ “ሻውዐይቲ ዞባና ….ሓለንጊ ሰውራ…” እንዳበሉ ከጉባዕቡዕላ ይፍትኑ’ዮም፡፡ ደድሕሪ በዓል ወዲ ፊተውራሪ ኣብ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ዝተመደቡ ከም ኣለም ነጋሽ፡ ስዒድ ማንታይ፡ ኢብራሂም እድሪስ፡ ግርማይ ሳንቲምን የውሃንስ ገበረሚካኤል (ጆን)ን ዝኣመሰሉ ወኪላት’ውን፡ በቢዓቕሞም መደባት ኢሳይያስ ክዓዩ ዋላ ደልዓስዓስ እንተበሉ፡ ግዜ ስለዝጠለሞም ዘምጽእዎ ለውጢ የለን፡፡ እቲ ምንታይ ሲ “ዓሳ ካብ ርእሱ ኢዩ ዝጨኑ…” ከምዝብልዎ ለባማት’ዩ፡፡
ክቡራት ተኸታልቲ!
ኣብ ጉዳይ ሱዳን ኣድሂበ፡ ብኽፋላት ዘቕረብኩዎ ጽሑፋት ሎሚ ምስ ዝዛዝም፡ ቀጺለ ኣብ ሱዳን ዝተኻየዱ ሽርሒታት ዝምልከት ገለ ካብ ሰነዳት ዝተረኸቡ ጭብጥታት በምውሳኽ’ዩ፡፡
• ደድሕሪ በዓል ዒሳ፡ ፈለማ ናብ ኢምባሲ ሱዳን ደሓር ድማ ናብ ኢምባሲ ደቡብ ሱዳን ዝተመደበ ኣምባሳደር ኣለም ነጋሽ ሰንጋል (ኮ/ል) እውን፡ ብዓቕሙ ኣብ ገለ ስርሒታት ተሳቲፉ ኔሩ፡፡ ካብ ሓፈሻዊ ኣፍልጦይ፡ ኣለም ነጋሽ ኣብ ሕሽክብ ኣብ ክፍሊ ኤምዳድ ዝነበረን ምስ በዓል ዒሳ ኣብ ግርማይካ፡ ከሰላ፡ሰዋኪንን ፖርት ሱዳንን ኣብ ስለያዊ ተግባራት ተመዲቡ ከምዝነበረ እዝክር፡፡ ኣብ 2007 ወርሒ 8 ካብ ኤርትራ ናብ ሶማል ኣብ ዝለኣኽ ኣጽዋር፡ ኣብ ምክትታል ተራ ኔርዎ፡፡ በቲ እዋን ኣለም ነጋሽ፡ ምስ ኮሎኔል መሓመድን ሌ/ኮ ኣታክን ዝተብሃሉ፡ ወትሃደራዊ መኮነናት ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ብምትእስሳር፡ ዝተፈላለየ ፈኮስትን ማእከለዎትን ኣጽዋራት፡ ብዩጓንዳ ኣቢሎም ናብ ኣል ሸባብ ይልእኹ ኔሮም፡፡ እቶም ክልተ መኮነናት ደሓር ብመንግስታት ሱዳን፡ ካብ መዝነቶም ተኣሊዮም’ዮም፡፡
• ኣለም ነጋሽ ኣብ ሱዳን እንከሎ፡ ኣቐዲሙ ኣካያዲ ስራሕ ኢምባሲ ኤርትራ፡ ኣብ ቻይና ምስ ዝነበረን ደሓር ግን ንኢሳይያስ ዝራሕረሐ መሓመድ ኑር መሓመድ ዝተብሃለ፡ ምስ መንግስቲ ክላዘብ ንምእማን ሰለስተ ግዜ ከምዝጸዓረን፡ ከምዝነጸጎን፡ ኣብ ሓደ ጸብጻብ ተገሊጹ ኣሎ፡፡ ብተመሳሳሊ ኣለም ነጋሽ፡ ንኣምባሳደር ዓብደላ ኣደም ንምእማን፡ ኣብ ሱዳን ቪላ ግሪን ቢሊ ዝተብሃለ ቦታ፡ ከምዝተቋጸሩን ከምዘይመጾን ዝገልጽ ጸብጻብ’ውን ኣሎ፡፡
• ኣለም ነጋሽ፡ ካብ 2002 ክሳብ 2007 ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ ናብ ሶማል ኣስታት 8 ሻዕ ከም ዝተመላለሰ፡ ካብ ሓለፍቲ ዕጡቋት ጉጅለታት ሶማል ምስ ሸኽ ሓሰን ሸሪፍ ርክባት ከም ዝገበረ፡ ኣብ 2005 ከኣ 3 ግዜ ምስ ተኽለ ማንጁስን ወዲ በርሀን ብምትእስሳር ምስ ኣልሸባብ ብሓባር ከምዝተራኸቡ ዝገልጹ ሰነዳት ውን ኣለው፡፡
• ኢሳይያስ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ከም በዓል ፍቕረ፡ ሳምሶን፡ መሓመድ ኦሞን ካልኦትን ኣብ ዘጽነተሉ ዝነበረ እዋናት፡ ኣብ ወጻእ ዝነብሩ ሃብታማት ውን ደቂቕ መጽናዕቲ ተገይርሎም፡ ብዝተፈላለዩ መገዲታት ኣታዊታት ንመንግስቲ ክገብሩ፡ ኣብ ዝወሰንሉ እዋናት ድማ፡ ብፍላይ ኣብ ደቡብ ሱዳን (ጁባ)፡ ዩጓንዳ (ካምፓላ)ን ኣንጎላ (ሉዋንዳ)ን ጠመተ ተገይሩ ኔሩ፡፡ ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኤርትራውያን ሃብታማት ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘካይድዎ ወፍርታት፡ ምንጪን መጠን ካፒታልን ምስ ተቓወምትን ሱዳናውያንን ወያነን ዘለዎም ርክባትን ዝምልከት ሓበሬታ፡ ብኢምባሲታት ኣቢሉ መጽናዕቲ ይግበረሉ ኔሩ፡፡ ኣብ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ዝተዋፈሩ ሃብታማት ድማ፡ ኣለም ነጋሽ መጽናዕቲ ኣዳሊዩ ናብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ሊኢኹ ኔሩ፡፡
ኣብ ጸብጻባት ኣለም ነጋሽ ካብ ዝሰፈሩ ሃብታማት
1) ተኪኤ እዝራ (ወናኒ ብርኪ ስታር ሆቴል)
2) ኣለም ወልደማርያም (ወናኒ ብርኪ ስታር ሆቴል)
3) ተኸስተ ተስፋጽዮን (ወናኒ ብርኪ ጁባ ብርጅ ሆቴል)
4) ብርሃነ ገብረሂወት (ወዲ ኣቶይ- ወናኒ ብርኪ ጁባ ብርጅ ሆቴል)
5) ሃብተ ብርሃነ (ወናኒ ብርኪ ጁባ ብርጅ ሆቴል)
6) በርሀ ኣድሓኖም (በርሀ ጀምስ- ወናኒ ብርኪ ኒዎርክ ሆቴል)
7) ጸሃየ በድሉል ( ወናኒ ብርኪ ኒዎርክ ሆቴል)
8) ኣለም ግርማይ (ወናኒት ኣለም ምግብ ቤት ጁባ)
9) ሰለሙን ኣብርሃ (ሰለሙን ሃርዋ) ኣካፋፋሊ ባቫርያ ናይ ሆላንድ ቢራን በዓል ሰመረ (እንዳዓንሰባ)፡ ዘርኣጋብርን ደሳለን (ኮስቲና ሆቴል) ይርከብዎም፡፡ ካብዞም ሃብታማት ሰለሙን ኣብርሃን ብርሃነ ገብረሂወትን፡ ምስ ኣምባሳደር ኣለም ነጋሽ ፍሉይ ርክባት ከም ዝጀመሩን፡ ሓበሬታ ከምዘስንቕዎን፡ ኣብ ጸብጻባት ሰፊሩ ይርከብ፡፡ (ከም ሳክቲዝም፡ ኣብ ጸብጻባት እዞም ሃብታማት ዝሰፈሩ ዝርዝራት ኩሉ ንምግላጽ፡ ንክብሪ ዜጋታት ኢለ ብዙሕ ከም ዝተቖጠብኩ በዚ ኣጋጣሚ ክገልጸልኩም እፈቱ፡፡)
• ካብዞም ኣብ ደቡብ ሱዳን ትካል ዝገበሩ ሃብታማት ውን ገሊኦም ምስ ተኽለ ክፍላይ (ማንጁስ) ናይ ረብሓ ምትእስሳር ዘለዎም እዮም፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ብካልእ ሸነኽ ሱዳን ማለት፡ ብወገን ሓምዳይት ምስ ተኽለ ማንጁስ ብምትእስሳር፡ ማእለያ ዘይብሉ ሃብቲ ዘኻዕበቱን፡ ምስኡ ክጣልዑ ዝውዕሉን፡ ዝተፈላለየ ሓለፋታት ካብ ዝግበረሎም ሃብታማት፡ “ብዘይዕቃበታት” ዝስዕቡ እፍንወልኩም፡፡
1. ሽመንዲ ክፍለ (ነባሪ ኦሞሓጀር፡ ምስ ተኽለ ማንጁስን ሓምድ ኣደም – ኣሞራን ብምትእስሳር ኣብ ዶባት ኤርትራን ሱዳንን ዝንቀሳቐስን ተሓባባሪ ኣሃዱ ምክትታል ዶባትን)
2. መሓመድ ኣደም ዓፋ (ነባሪ ሓምዳይት ኮይኑ ምስ ተኽለ ማንጁስን ኮ/ል ንጉሰ ዱማን ናይ ረብሓ ምትእስሳር ዘለዎን ተሓባባሪ ወኪል ሃገራዊ ድሕነትን)
3. ዘርአጋብር ተስፋስላሰ ዓንዱ (ነባሪ ኦሞሓጀር ምስ ተኽለ ማንጁስን ሌኒንን ናይ ረብሓ ምትእስሳር ዘለዎን ተሓባባሪን ምውህሃድ ጉጅለታት ታቓወምቲ ኢትዮጵያ)
4. እድሪስ ፋኪ (ነባሪ ከሰላን ካብቶም ብናይ ሱዳንን ኤርትራን መንነት ሒዞም፡ ብናይ ተኽለ ማንጁስ መካይን ካብ ማእከል ኣስመራ ሰባት ዘውጽኡን፡ ኣብ መሬት ሱዳን ስርሓት ስለያ ዝዓሙ ሓደ’ዩ)
5. ሳልሕ ኣቡ ዓሊ (ነባሪ ከሳላን ምስ ምስ ተኽለ ማንጁስን የናስ ብጹእኣምላክን ናይ ረብሓ ምትእስሳር ዘለዎ ተሓባባሪ ክፍሊ ወጻእ ስለያን)
6. እዝራ ስብሃቱ ( ኣብ 3ይ ወራር ናይ ስርሒት 01 “ፋልኮን ኮርፕረሽን” ንብረት “ወያነ ወሲድዎ” ብምባል ምስ ፍሊጶስን ተኽለን ተመሳጢሩ፡ ብሓባር ሚሊዮናት ዝተማቐለ ኣብ ጁባ ውን ምስ ተኽለ ብሕቡእ ትካላት ዘቖመ ተሓባባሪ’ዩ፡፡ ኣብ 3ይ ወራር ረብሓ ዘተኣሳሰሮም ፍሊጶስን ማንጁስን ሕጂ ናይ ኣምላኽ ሰላምታ እኳ ዳርጋ የብሎምን)
• ብተመሳሳሊ ኣብ ደቡብ ሱዳን ምስ ኣለም ነጋሽ ርክብ ዝመስረቱ ተባሂሎም ዝተጸብጸቡ ዜጋታት ደ/ሱዳን ድማ፡ ጀነራል ዊያይ ዴምባ፡ ሉዊስ፡ ዲዩም፡ ኣታክን ሳይሞንን ዝትብሃሉ ኣባላት ጸጥታን፡ ሓ/ምክልኻልን’ዮም፡፡
ስርዓት ኢሳይያስ፡ ብፍላይ ካብ 2011 ንደሓር፡ ቁጠባዊ ዓቕምታቱ ባይታ ምስ ዝበጠ፡ ደቡብ ሱዳን ሪፈረንዱም ምስ ገበረት፡ ካብ ዝኣለሞም ውዲታት ሓደ ድማ፡ ኣብ ሞንጎ መንግስታት ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ብጉዳይ “ናይ ባጤራ ምቕያር፡ ምልውዋጥን ምምላስን” ዝተፈጥረ ምትፍናን ከም ሃጓፍ ተጠቒሙ፡ ካብ ዘይሕጋዊ ሸርፊ መኽሰብ ረኺቡ’ዩ፡፡ በቲ እዋን፡ ኣብ ትሕቲ 09 ምስ ወዲ በኺት ምትእስሳር ካብ ዝነበሮም ነበርቲ ከሰላን ተሓባበርትን፡ (መንሱር እድሪስ፡ ስዒድ ኢብራሂም፡ ዓምር ኣልኣሚንን ሓምድ ዓብደላን) ነጋዶ ተመሲሎም፡ ናብ ደቡብ ሱዳን ብምውፋር፡ ብሚሊዮናት ዝቑጸር ፓውንድ ዓዲጎም፡ ን09 ኣታዊታት ጌሮም ‘ዮም፡፡ በዓል በሓጎስ ኪሻ፡ ወዲ በኺትን ወዲ ፊተውራሪን ድማ ነቲ ናይ ደቡብ ሱዳን ፓውንድ ተረኪቦም፡ ብመገዲ ከሰላን ካርቱምን ኣቢሎም ብዘይ ሕጋዊ መገዲ ብምሽራፍ፡ ካብ መንግስቲ ሱዳን ዝተፈላለዩ ኣቑሑት ብምዕዳግን ነቲ ባጤራ ናብ ዶላር ኣብ ምቕያርን ተዋሲኦም ኔሮም፡፡
ክቡራት ኣንበብቲ! ካብ መጽናዕታት ክሳብ ቅንጸላ፡ ካብ ክትራን ክሳብ ዘይሕጋዊ ምቕያር ባጤራታት፡ ካብ መሸጣ ኣጽዋር ክሳብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ዜጋታት፡ ካብ ሓገዝ ንግብረ ሽበራውያን ጉጅለታት ክሳብ ልዝብ ምስ መንግስታት፡ ካብ ምውዳብ ሃሱሳት ክሳብ ዘይሕጋዊ ንግዳዊ ወፍሪ…ኮታስ፡ ኣብ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ንዓመታት ዝተሰላሰለ፡ መደባት ኢሳይያስን ኣሳሰይቱን፡ ዛንታ በጋሚንዶታት ብ/ጀነራል ተኽለ ማንጁስ፡ ኮ/ል መልኣከ ወዲ ፊተውራሪ፡ ኮ/ል ዓንደብርሃን ወዲ በርሀ፡ ኮ/ል ጋይም ተስፋሚካኤል፡ ኮ/ል እምናይ ስሌማን፡ ኣምባሳደራት ዒሳ ኣሕመድ ዒሳን ኣለም ነጋሽን ብሓጺሩ ነዚ ይመስል፡፡
በዚ ኣጋጣሚ ድሕሪ 2000 ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ ዒሳን ወዲ ፊተውራሪን ተመሳጢሮም፡ ሰሚሞም ዝቐተልዋን ክሳብ ሕጂ ተሪሲዓ ዝተረፈትን፡ ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ካርቱም ከም ተሓባባሪት ዝተጠቐሙላ፡ ሓንቲ ጸጋ እትበሃል ነባሪት ከባቢ ኣማራት ስትሪት 17 ከምዝነበረት ከይገለጽኩ ክሓልፍ ኣይደልን፡፡ ኣብ 7ይ ክፋል ብዛዕባ ርክባት ምስ ኬንያ፡ ዩጓንዳ፡ ግብጽን ሃገራት ካልጅን ከምኡ ውን ሓገዝ ንዕጡቋት ሑቲን ድስኩላት ኣምባሳደራትን ዝምልከት ዝምልከት ሓበሬታ ክፍንወልኩም ኢየ፡፡
ወደሓንኩም!
ከምቲ ልሙድ ንኹሉ ንምብጻሕ ኣብ ሼርን ላይክን ኣይትሕመቑ፡፡
By:SACTTISM


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ትማሊ ሶሉስ ኣብ ዝሃብዎ ሃገራዊ መደረ ዋሕዚ ዘይሕጋዊያን ስደተኛታት ንምጉዳል ኣብ ደቡባዊ ዶብ’ታ ሃገር መንደቕ ክህነጽ ንዝብል መደቦም ዘለዎም መርገጺ ነቕ ከምዘይብል ደጊሞም ብምርግጋጽ ዳግማይ ምዕጻው ኣብያተ ጽሕፈት ፈደራል መንግስቲ ከጋጥም ከምዝክእል’ውን ኣጠንቒቆም።
“እቲ መንደቕ ክህነጽ ክገብር’የ።” ክብሉ ቃል ዝኣተው ፕረዚደንት ትራምፕ ንምህናጽ እቲ መንደቕ ዘድልይ ገንዘብ እንተዘይጸደቐ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ክእውጅ’የ ንዝብል ሓሳቦም ግን ኣብቲ ናይ ትማሊ ምሸት መደረኦም ኣየልዓሉን።
ምህናጽ’ቲ መንደቕ ካብ ወፍሪ ምርጫ ጀሚሮም ቀንዲ አጀንዳ ጌሮም ዘቕረቡ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ዝበዝሐ ክፋል መደረኦም’ውን ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዮም ኣልዒሎም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ብተወሳኺ ኣብ መደረኦም ንሓድነትን ሓባራዊ ስራሕን`ውን ጻውዒት ኣቕሪቦም።ይኹን ደኣ እምበር ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃን ብተደጋጋሚ ንአባላት መቐናቕንቶም ፓርቲ ብምትሓትን ዝተፈላለዩ ስም ዝጽውዑ ዝጸንሑ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ እዚ ናይ ትማሊ ጻውዒት ብአባላት ዲሞክራቲክ ፓርቲ ማዕረ ክንደይ ተሰማዕነት ከምዝህልዎ ንጹር ኣይኮነን።
ግብረ መልሲ አባላት ዲሞክራቲክ ግሉጽ እኳ እንተዘይኾነ ፕረዚደንት ትራሞፕ ኣብዚ ሕጂ ‘ዋን ኣብ ወከልቲ ህዝቢ ዘገልግላ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘመጎስሉ ጊዜ ደቂ ኣንስትዮ አባላት ኮንግረስ ካብ መነበረን ደው ብምባል “ኣሜሪካ፡ኣሜሪካ..” ክብላ ጭርሖን ኣስሚዐን ኔረን።
ኣብታ ሃገር ንዝረአ ዘሎ ቁጠባዊ ዕብየት ኣብ ናይ ትማሊ መደረኦም ዝነአዱ ፕረዚደንት ትራምፕ እዚ “ቁጠባዊ ተአምር” ደው ከብሎ ዝኽእል “ ዘይጠቅም ኹናት፡ ፖለቲካን ትርጉም ዘይብሉ መርመራታትን’ዩ” ኢሎም።
“ሰላምን ሕጊን ክህልው እንተኾይኑ ኹናትን መርመራን ክህልው ኣይግባእን ክልቲኡ ብሓንሳብ ኣይሰርሕን” ንዝበልዎ ድማ ዝረኸቦ ግብረ መልሲ ስቕታ’ዩ ኔሩ።
ሩስያ ኣብ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ 2016 ምትእትታው ኔርዋ ንዝብልን ኣብ መንጎ ሞስኮን ወፍሪ ምርጫ ፕረዚደንት ትራምፕ ምትእስሳር ኔሩ’ዶ ዝብል ጸብጻብ ዝኻየድ መርመራ ኣብ ቀረባ ጊዜ ክዛዘም ምዃኑ ይግለጽ ኣሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ መበል ሳልሳይ ዓመት መዝነቶም ኣብ ዝጀምርሉ እዋን ቑጠባ ኣሜሪካ 2.6 ሚልዮን ናይ ስራሕ ዕድል ኣብ ዓመተ 2018 ምውሳኹ ይግለጽ ኣሎ። እዚ ድማ ካብ 2015 ጀሚሩ ዝዓበየ ዝተመዝገበ ዕብየት’ዩ ፡ እንተኾነ ግን ኣስታት 22 ትሪልዮን ዝጽጋእ ዘሎ ሃገራዊ ልቓሕ ኣሜሪካ ዘሻቕሎም ወገናት ኣይተሳእኑን።
ንንግዲ ምስ ቻይና ብዝምልከት ፕረዚደንት ትራምፕ ክልቲኦም ወገናት ክሳብ መጋቢት 1 ኣብ ሓደ መረዳእታ እንተዘይበጺሖም ካብ ቻይና ንዝኣትው ኣቑሑት ቀረጽ ከምዝውስኹ ሓቢሮም።
ኣብ መዳይ ፖሊስ ወጻኢ ጉዳያት ብዝምልከት ምስ ሰሜን ኮርያ ዝተበጽሐ ስምምዕ ሓደ ካብ ኣወንታዊ ውጽኢታት ምምሕዳሮም ምዃኑ ብምግላጽ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ የካቲት ኣብ ቬትናም ተራኺቦም ክዘራረቡ ምዃኖም ገሊጾም። ይኹን ደአ እምበር ዝተርፍ ብዙሕ ከምዘሎ ግን ኣይሓብኡን።
ብምውሳኽ ኣብዚ መዳይ ካብ ዝተረኸበ ኣወንታዊ ውጽኢት ዝበልዎ ኣብ ኣፍጋኒስታን ምስ ጣሊባን ንዝተኻየደ ልዝብ ሰላም’ውን ገሊጾም።ብምቕጻል ሃገሮም ኣንጻር ዳዒሽ ዝካየድ ቃልሲ ከምትቅጽሎ ብምሕባር ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ኣስታት 2,000 ወታሃደራት ንምስሓብ ዘለዋ መደብ ሓቢሮም።
ድሕሪ መደረ ትራምፕ ንግብረ መልሲ ዲሞክራቲክ ፓርቲ ዘስምዓ ኣመሓዳሪት ክፍለ ግዝኣት ጆርጅያ ንምዃን ተወዳዲረን ዝነበራ ስቴሲ ኣብርሃም እየን።
ብመሰረት ግብረ መልሲ ዲሞክራቲክ ፓርቲ ፕረዚደንት ትራምፕ ዝመደብዎ ምህናጽ መንደቕ ብዝምልከት ካብ ዲሞክራቲክ ኣወንታዊ መልሲ ዝረኽቡ ኣይመስልን።


text:
Radio Erena: 10 March 2017
ንክልላት ኦሮምያን ሶማልን ኣብ ዘዋስን ዓድታት ናይ ኢትዮጵያ ግጭት ከምዝተኻየደ፣ ቤት ምኽሪ ክልል ኦሮምያ ሓቢሩ።
እቲ ቤት ምኽሪ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘካየዶ ስሩዕ ኣኼባ፣ ካብ ክልል ሶማል ዝተበገሱ ዕጡቓት፣ ናብ ሓሙሽተ ዓድታት ናይ ኦሮሞ ብምእታው፣ ኣብ ልዕሊ ሰብን ንብረትን ሓደጋ ከምዘብጽሑ ምርግጋጹ ጋዜጣ ሪፖርተር ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዜናኣ ኣስፊራ።
ብዘይካ’ዚ በቲ ግጭት ሓያሎ ተወላዶ ኦሮሞ ካብ ዓድታቶም ክመዛበሉ እንከለዉ፣ እቶም ዕጡቓት ኣብተን ዝኣተዉወን ዓድታት ኦሮምያ፣ ባንዴራ ናይ ክልል ሶማል እናተኸሉ ከምዝኸዱ ቤት ምክሪ ክልል ኦሮምያ ኣብቲ ዘካየዶ ኣኼባ ኣመልኪቱ።
እንተኾነ፣ ናይቲ በቲ ዝጸንሐ ግጭት፣ ኣብ ልዕሊ ሰብን ንብረትን ዝወረደ ሓደጋ ብዝርዝር ኣይተገልጸ።
ቤት ምኽሪ ክልል ኦሮምያ ኣብ መወዳእታ፣ እቲ ንኣስታት ኣርባዕተ ኣዋርሕ እናተደጋገመ ክርአ ዝጸንሐ ግጭት፣ ናብ ካልእ ዝባኣሰ ኩነታት ከየምርሐ እንከሎ ዝለዓለ ኣተኩሮ ክወሃቦ ጸዊዑ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ ዝሓለፈ ወርሒ ንጋዜጠኛታት ሃገሩ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝተጎሃሃሩ ግጭታት፣ እቲ ዝያዳ ኣተሓሳሳቢ፣ ንክልላት ኦሮሚያን ሶማልን ኣብ ዘዋስን ከባቢታት ዝርአ ዘሎ ግጭት ምዃኑ ምግላጹ ይዝከር።
=======================


text:
ጠንቂ ሞት መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ማእኸላይ ባሕሪን ሳሃራን እቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ መንግስቲ'ዩ ክብሉ ትማሊ ኣብ እስራኤል ኣብ ፊት ንፊት ኤምባሲ ኤርትራ ንዝተኻየደ ተቃውሞ ሰልፊ ካብ ዘዳለዉ ክልተ ዳዊት ደሞዝን ገብረሂወት መለስን ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ኣብ እስራኤል ናይ ኤርትራ ኣምባሳደር ተስፋማርያም ተኸስተ ብወገኖም ነዚ ክሲ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ ነዚ ህልቀትን ስደትን መንእሰያት ተሓተትቲ ዝተወደቡን ኣብዚ ዝተዋፈሩን ዘይሕጋውያን ኣስገርቲን ከምኡ'ዉን እቲ ኣብ ወፃኢ ዘሎ ንዓ በዚ ውፃእ ገንዘብ ክሰደልካ'የ እናበለ ንስደት ዘተባብዕ ወገን'ዩ ኢሎም። መንግስቲ ኤርትራ ኣብያተ ትምህርትን ኮለጃትን ኸፊቱ'ሎ ኣብየ ከባቢኡ'ዉን ኣገልግሎት ጥዕናን ፅሩይ ዝስተ ማይን ቀሪቡ'ሎ፣ መንእሰያት ነዚ ዕድል ክጥቀምሉ'ዮም ዘለዎም ኢሎም።
ሙሉእ ትሕዝጣኡ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
ቅድሚ ሠለስተ ዓመት ብ፪፳፲፩ ዓመተ ሰላም ዝተጽሓፈ
ወወሊድኪ ብዕድሎም ይዕበዩ ኢልኪ ዝደርበኽዮም ጠሚዮም ዓሪቖም እንተእውዩ ብኽያቶም መንደቕ ኢያሪኮ መፍረሰ። እንታይኳ ዝፈርስ መንደቕ ሃሊዩኪ። ዘዝሃንፅክዮ ፈሪሱስ ምድርና ብኣእማን መሊእዎሎ፤ ኣታ ገሌኹም’ንዶ ዝእምኒ ተጠቐሙሉ ይብሉና ገሊኦምስ። ኣእባን ሓቚፍና ገዛ ግና ናፊቕናሎ። እምኒ ተተርኢስና መንደቕና ሞሽሙሺሉ። ካብ ምስቲ ደው ዝበለ ደው ክንብል ምስቲ ዝደቀሰ ምድቃስ ቀኒዑና ካብ ገገዛና ኣኾሊዕና ኣብ ገገዛና ክንሕጎስ፣ መጣቕዕቲ ውሑዳት ደርብታት ኮይንና ኣይ ዕዱማቶም ኣይ ለመንቶም ካብቲ ሓደ ናብቲ ሓደ ክንኮልል ንውዕል። ንሳቶም ከዓ ሕንኽ ዘይብሉ እንክምቸዎም ዋርድዮኦም’ኳ ዘይቖጽሩና እንክሳደዱ ናብ ጓዳ ጎዳጉድና ኣትዮም ነታ ንደቅና ዘብሰልናያ ንእሽተይኳ ጓሕጊሖም ክወስድዋ ይውንጥሑ። ዋይ ትዕዝብቲ።
ኣንቲ’ሞ ጸገምካ’ንዶ ረስዓዮ ትብልኒ ዘይርሳዕ ዘይጋደፈካ’ንዶ ኾይኑኒ። እምበርሲ ኣንስ ንዓቒ እንክርኢ ኩሉ ጠናጢንካ ሰማይ ሰማይ ብረር ይመፀኒ። ንዓኺ እንክጥምት ዓይነይ ብታሕጓስ ንብዓት ቅፅርፅር ይብለኒ። ኣንቲ ንዓኺ ምሕሳብ ደኣ ፍፁም ፍስሃ’ንድዩ።
ትምኒተይ ትግራይ ለሚዓን ዓምቢባን ክርኢ’ዩ። ፅርጊያታታ ሰፊሖምን ፀቢቖምን ይረኣየኒ። ህንጻታት ብፍሉይ ቅርጺ ተሰሪሖም ብዝተፈላለዩ ሥራሕቲ ተመሊኦም፣ ተኽልታት በብመንገዱ ክርኣዩ፣ ገጠራት ብሕርሻ ዓሚረን፣ ሕፅረት ማይ ታሪኽ ኮይኑ ኩሉ ብግቡእ ዝለምዓሉ ፣ መጓዓዝያ ምቹው ዝኾነሉ ፣ ግልጋሎት መንግስቲ ንህዝቢ ተመስገን ዘብል ኮይኑ ፣ ኣብያተ እምነት ብምእመናን መሊአን ፣ ሰብ መሠረታዊ ናውቱ ተማሊኡሉ ዝነብረላ ትግራይ ትረኣየኒ። ናይ ሥራሕ ሰዓት ዝኽበረሉ ፣ ገባር ብግቡእ ዘፍርየሉ ፣ ነጋዳይ ብቐሊሉ ዝነግደሉ ፣ በብግዚኡ ዝፈርዩ ውፅኢታት ሥራሕ ዝበዝሑላ ትግራይ ኣብ ቀረባ ኣላ። ትምህርቲ ማእኸል ኩሉ መፅናዕትን ዕብየትን ዝኾነሉ ፣ ሕብረተሰብን ተማሃራይን ኢድን ጓንትን ኮይኑ እቲ ሓደ ነቲ ኻሊእ ከይነዓቐን ከይረሓቐን ሓዲኡ ናይቲ ኻሊእ ፀገም ዝፈትሓሉ ፣ ውፅኢታት መፅናዕቲ ናብቲ ሕብረተሰብ ኣትዮም እቲ ርኡይ ፀገማቱ ዝፈትሓሉ ፣ እንዳተኣከበ ዝብተን ፣ ተበቲኑ ከዓ ናብ ሓደ ዝጥመር ፣ መሠረቱን ሓይሉን ሓንቲ ጨናፍሩ ግና ሽሕን ሚእቲን ዝኾነሉ ሕብረተሰብ ዝወለደት ኣዶ ትግራይ ማዕዶ ብዙሕ ከይከድካ ትረኣየኒ። ትምኒተይ ድዩ ዋላ መልኣኽ ሕሹኽ ኢልኒ ኣይተረደኣንን። እዛ ትግራይ እዚኣ ግን ኣዶ ኹሉ ሕያወይቲ ፣ ይትረፍ ንደቃ ንጎረባብታ ኣኪባ ትዕንግል ፣ ሓቂ መትከላ ዝኾነት ውሕልልቲ ኣዶ እያ። ኩዒትካያ ወርቂ ትሽልም ፣ ዘሪእኻያ ስርናይ ትመስል ፀባን መዓርን ዝቐለባ ፣ ጥልፍን ጥበብን ዝኽዳና ክዙን እኽሊ ተቖኒና ፣ ፍሽኽታኣ ብዘይምቁራጽ ትህብ ኣዶ ትመጽኣላ።
ኣካል እዛ ኣዶ እዚኣ ምዃን ክንደይ ምቁር እዩ። ወዳ ኾይንካ ምርካብ ከመይ ዝበለ ፀጋ እዩ። ብዙሓት ሪኦም ዝቐንኡላ ንዓኻ/ኺ ግና ወላዲትካ/ኪ እንክትከውን ክንደይ የኹርዕ እዩ።
ኣቲ’ዶ ንዒንዶ ቕረቢ። ከምቲ ብሕልምኻ ኣብ ቅድሚትካ ትሪኣ ከስብኻ ክትጭብጣ ግና ዘይከኣልካ እንታይ ሒዙካ ከምዘትረፈካ ዘይርዳኣካ ናትኪ ከዓ ከምኡ ኾይኑ ኣጨኒቑኒ’ሎ። ንኸይትቐርብኒ ኣሲሩ ዝሓዘኪ ሽፍታ መን ምዃኑ ግመ ደበና ሸፊኑኒ ገፁ ከለልዮ ኣይከኣልኩን። ኣንቲ’ዶ ኣብ ሞንጎይን ኣብ ሞንጎኺን ዝተነፀፈ መንገዲ ክንደይ’ዩ ርሕቐቱ። ክንደይ ከፊልካኸ ትኸዶ። ዶስ ዋላ ዝቐረብኩኺ እንትመስለኒ ዘርሕቕ ኣለኪ’ዩ ተሓዚኺ። ዶስ ዋላ ደቂሰ’የ ዝሓልም ዘለኹ ክባራበር።
ንዓቒ ኣርሒቐ እንከቋምጥ ዝኣሰረኒ መቑሕ ተፈቲሑ ናብቲ ዘለኽዮ ትግራወይቲ ከነዓን ይውንጨፍ። ኣሽሓት ተሰሊፎም ከም መላእኽቲ ፃዕዳ ተኸዲኖም እቲ ሓቀኛ መበል ሚእቲ ጉጅለ (ነገድ) መላእኽቲ እንክመስሉ ይርኣየኒ። ፍትሒ ነጊሱ መሬት ለስሊሱ ናይቶም ታሪኾም ዝተቐብረ ቅዱሳት ኣቦታትና ናብራ ተመሊሱ ይርኣየኒ።
እምበር ንዓኺ እንክሓስብ ደኣ ኣንቲ ሰዓታት’ኳ ኣይርደኣንን። ብታሕጓስ ፍንፅሕ ኢለ ክመውት ይብል። ሕማምኪ ሕማሞም ዝኾነ ቅኑዓት መራሕቲ መሓውርትኺ ክሕልዉ ፀገማትኪ ከርህዉ ለይትን ቀትርን ከም ተሰባሪት ዕሸል እንከሐንቅቑኺ ይርኣየኒ። ንብዓት ደቅኺ ንብዓቶም ፣ ራህዋኺ ከዓ እንኮ ራእዮም ዝኾኑ መራሕቲ ፅባሕ ብሎሚ ዘይድረቱ ሓንጎፋይ ኢሎም ናብ ፅባሕ ዘሳግሩኺ ኣመትቲ ዘረብኦም ከም ሓዊ ኣዕፅምቲ ዘቃፅል መብራህቲ ዓይኒ ዝኾኑ ላምባዲናታትኪ ይረኣዩኒ። ነቒሖም ዘንቅሑ ፣ ተጎጂሎም እንትኸዱ ድምፂ ኣእጋሮም ልብኻ ዘርዕድ ብዘይውነኻ ትስዕቦም እዞም ወርቂ ዝኾኑ ደቅኺ ይመፁኺ'ለዉ።
ስምዕዮም እስኪ ‘ዞም ዘላግጹለይ ዘለዉ። “ኣንታ ሰካራም ተባራበር። ዘይትረኽቦ ክተተስፉ ዝረገፅካዮ ከይጠልመካ ይብሉኒለዉ። ኣነስ መረገፂየይ ፅኑዕ ባይታ’ዩ ይብሎመለኹ። ትማሊ ኣብ ማሕዘልኪ ሎሚ ኣብ መረባኺ ዝርከብ ፅባሕ ግና ኣብ መጋይጽትኺ መጋየጺ ከንብር‘ዩ ትምኒተይ። ኣብ ሎማዓንትኺ ዝወፈርኩ ሃንዳሲ መፃኢኺ’የ። ኣይተላግፁለይ’ባ። ትማሊ ፅባሕ ኢልኩም ተበጊስኩም ኣብ ትማሊ ዝተታኸስኩም ከይወግሓልኩም ድቃስ ጥዒምኩም ወጋሕታ ዝናፈቖ እንትለዓል ፀልማት’ዩ ዘሎ ደቅስ ትብልዎ ፀልማት ክተምስሉ ማዕፆ ዓፂኹም ሓዊ ተሳውሩ! ብናይ ሕሶት ብርሃን ክተዐሽዉ ላሕ ትብሉ ዓያሹ ፣ ኣነ ግና ጽኑዕ መትከለይ “ዘይወግሕ’ያ መሲልዋስ …” ይብለኩም።
ነቶም ፀገማትን ፅጉማትን’ዶ ግደፎም ስገሮም እንዶ’ዶ በልክኒ። ንዓኺ ካብ ምርኣይ እንድሕር ዝኸልኣኒስ ኩሉ ንግደፎ። ብምጥምማት ተፍርሶ ገታር መንደቕ ተዝህሉ ቅድም ቀዳድም መንደቕ ድኽነትና ምፈረሰ። ንዘበናት ዓይን ዓይኒ ከም ፍቑራት ተጠማሚትና። ስገር በልኒ ኣንቲ ሕያወይቲ ኣዶ። ብዝደቀሱን ጫው ጫው ብዝበሉን ኣይትገራህ በልኒ። እንበኣር ንስገር ኣንቱም ዓይና ክትሪኡ ሃንቀውታ ዘለኩም። ነታ ሰጊርካ ትርከብ ጥራሕ ንጠምታ።


text:
ኩሎም ዝተቐተሉ ሓሙሽተ ኣባላት ዓቃቢ ሰላም ህንዳዊያን ምዃኖምን ዝተቐተሉ እውን 18 ስቪላት ንዝፀዓነ ኮንቨይ ካብ ዝተፈዎዮ መጥቓዕቲ ክከላኸሉ ምዃኑን ሕቡራት መንግስታት ገሊፁ’ሎ።ዕጡቓት ኣብ ምብራቓዊ ክፍለ ግዝኣት እታ ሃገር ኣብ ጆንግሊ ነቲ ኮንቨይ ብድብያ ብምጥቕዖም ከቢድ ውግእ ከምዝተኻየደ ሕቡራት መንግስታት ሓቢሩ።
ወሃቢ ቃል ዓቃቢ ሰላም ሕቡራት መንግስታት ኪየራን ዲወይር 30 ዝኾኑ ኣባላት ዓቃቢ ሰላም ናብ ፒቦር ኣብ ዝወስድ ዋና መንገዲ ነቲ ኮንቨይ ይዕጅቡ ስለዝነበሩ ኣብ ልዕሊ ሕቡራት መንግስታት ኮነ ተባሂሉ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲ እዩ ኢሎምዎ።
ኣብ ጃንጉለይ ህውከት እናወሰኸ ክኸይድ ፀኒሑ እዩ።ብፋላይ ዓሌታት ሉ ኑዌርን ሙርለን እናተጠቓቕዑ እቲ ሓደ ናይቲ ካሊእ እንስሳት ክዘምቱ ፀኒሖም እዮም።
ሕቡራት መንግስታት ነቲ መጥቓዕቲ መን ከምዝፈፀሞ ንምዝራብ ግዚኡ ገና እዩ እንተበለ’ውን ወሃቢ ቃል ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ፊሊፕ ኣጉወር ግን ኣብቲ ከባቢ ኣንፃር ሓይልታት መንግስቲ ይዋጋእ ናይ ዘሎ ብዴቪድ ያዩ ያዩ ዝምራሕ ጉጅለ ዕጡቓት እዮም ፈፀምቱ ክብሉ ኸሲሶም።
ወሃቢ ቃል ሕቡራት መንግስታት ዲወይር 6,500 ወታደራት ዘለዎ ናይቲ ውድብ ተልእኾ ንቕድሚት ኣብዝገብሮ ምንቅስቓስ ጥንቃቐ ክገብር ኣለዎ ኢሎም።
ናይ ሕቡራት መንግስታት ዋና ፀሓፊ ባን ኪ-ሙን ብወሃቢ ቃሎም ኣቢሎም በቲ መጥቓዕቲ ምድንጋፆም ብምግላፅ ንዓቀብቲ ሰላም ምቕታል ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ዝርአ ናይ ኵናት ገበን እዩ ኢልምዎ።
ቤት ምኽሪ ፀጥታ እውን ነቲ መጥቓዕቲ ብምኹናን መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ነቲ ጉዳይ ብህፁፅ መርሚሩ ፈፀምቱ ናብ ፍርዲ ንከቕርቦም ፀዊዑ’ሎ።


text:
ደቡብ ኣፍሪቃ ን ንሰለስተ ሰሙን ክትዕጾ ዘውጸኣቶ መምርሒ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ዝጅምረሉ ዘሎ እዋን፡ ቀዳሞት ብኮሮናቫይረስ ዝሞትዋ ክልተ ሰባት`ውን ኣፍሊጣ።
እቲ ኩነታት እንተዘይተቐይሩ እቲ ናይ 21 መዓልታት እገዳ ክናዋሕ ከምዝኽእል`ውን ኣጠንቂቓ`ላ።
ሚንስተር ጥዕና ደቡብ ኣፍሪቃ ዝወሊ ምክሒዚክልቲኦም ዝሞቱ ኣብ ምዕራባዊ ኬፕ`ምዃኑ ሓቢራ`ላ። ልዕሊ ሓደ ሺሕ እቲ ቫይረስ ዘለዎም ሰባት ረኺባ`ላ። ኣብ መላእ ኣፍሪቃ ቁጽሪ ኮሮናቫይረስ ተረኺብዎም ዝተፈልጡ ልዕሊ ሰለስተ ሺሕ በጺሖም ኣለዉ።
ደቡብ ኣፍሪቃ ኣውጺኣቶ ዘላ መምርሒ ምዕጻው ትርር ዝበለ`ዩ- መሸጣ ኣልኮላዊ መስተ ይእግድ-ሰባት ንኣገዳሲ ነገር ከም መግብን መድሃኒትን ክዕድጉ እንተዘይኮይኑ ደገ ውጺኦም ኣብ ኣደባባይ ክዘናግዑ ኣይክእሉን- ከልቢ ምዝዋር`ውን ኣይፍቀድን።
ኩሉ ዶባታ`ውን ዓጽያ`ላ- ኣገዳሲ ቀረባት ዝሓዘ ጽዕነት ጥራይ`ዩ ክኣቱ ዝኽእል። እቲ ኩነታት እንተዘይተመሓይሹ እቲ ናይ 21 መዓልታት ክናዋሕ`ውን ይኽእል`ዩ ተባሂሉ`ሎ።
ብኻልእ ወገን ሙዚቀኛታት ኣፍሪቃ ብዛዕባ ኮሮናቫይረስ ጥንቃቐታት ንምፍጣር ሓደሽቲ ደርፍታት ይቐርጹ`ለዉ። ብዛዕባ ምፍንታት፥ ምልክታት`ቲ ሕማም፡ ከምኡ`ውን ብዓቢኡ ብዛዕባ ምሕጻብ ኣእዳው ይደርፉ`ለዉ- ዕላምኦም ሰባት ብኻልእ ክረኽብዎ ዘይክእሉ ኣገዳሲ ሓበረታ ንምምሕልላፍ`ዩ።
ኣብ ኡጋንዳ ፍሉጥ ደራፋይ ዝነበረ ሕጂ ኣብ ፖለቲካ ኣትዩ ዝወዳደር ዘሎ ባቢ ዋይን ኣብ ደርፉ ' እቲ ሕማቕ ዜና ኩላትና ግዳያት`ቲ ቫይረስ ክንከውን ንኽእል፥ እቲ ጽቡቕ ዜና ድማ ኩላትና ናይቲ ፍታሕ ኣካላት ኢና " ይብል።
ፍሉጥ ተጸዋታይ ኩዕሶ እግሪ ዓለምና ዝነበረ-ሎሚ ድማ ፕረዚደንት ላይበርያ-ጆርጅ ዊያ፡ ማይክሮፎን ኣልዒሉ ከምዚ ኢሉ`ሎ፥ " ኣዴኻ ክትከውን ትኽእል፥ኣቦኻ ክኸውን ይኽእል፥ሓውኻ ወይ ሓፍትኻ፥ ብሓባር ንልዓል ኣንጻር`ዚ ቀታሊ ሕማም ንግጠም" እናበለ ይጭድር።
ኣብታ ብኸቢድ ተሃሪማ ዘላ ደቡብ ኣፍሪቃ`ውን መንእሰያት መዘምራን ሓንቲ ገጠር፡ ኣንጻር ኮሮናቫይረስ ይዝምሩ ፥ ኣይትጨነቑ ክንሓልፎ ኢና ዝብል መልእኽታት`ውን የመሓላልፉ።
ሰነ-ጥበባኛት ኤርትራን ኢትዮጵያን`ውን በብወገኖም ከካብ ዘለውዎ ብዛዕባ ቃልሲ ኮሮናቫይረስን ክንገብሮ ዝግብኣና ጥንቃቐን ተመሳሳሊ መልእኽትታት የሕልፉ`ለዉ።


text:
Radio Erena: 26 February 2018
መንግስቲ ፈረንሳ፣ መብዛሕቶም ኤርትራውያን ምዃኖም ዝተገልጹ ብዘይኣላዩ ዝመጹ ትሕቲ ዕድመ ስደተኛታት ናብ ኢጣልያ ትመልስ ከምዘላ 23 ማሕበራትን ተጣበቕቲ መሰል ስደተኛታት ናብ ቤት ፍርዲ ኣብ ዘቕረብኦ ጥርዓን ከሲሰን።
እቲ ብሮቡዕ 21 ለካቲት ኣብ ቤት ፍርዲ ከተማ ኒስ ዝቐረበ ክሲ፣ ኣብ ዶብ ኢጣልያን ፈረንሳ ዝተዋፈሮ ፖሊስ ፈረንሳ፣ ዶብ ንዝሰገሩ ስደተኛታት ናይ ዑቕባ ምሕታት መሰሎም ከይሓተቱ፣ ብኡ ንብኡ ናብ ኢጣልያ ይመልስዎም ከምዘለዉ ኣተሓሳሲቡ።
ብፍላይ ብዘይኣላዩ ዝመጹ ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ፣ ቅልጡፍ ዑቕባን ምክንኻንን ክንዲ ዝግበረሎም፣ ፖሊስ ፈረንሳ ናብ ፈረንሳ ክኣትዉ ከምዘይክእሉ ዝገልጽ ወረቓቕቲ እናሃቡ ናብ ኢጣልያ ከምዝመልስዎም፣ እዚ ድማ ሕጋዊ ከምዘይኮነ እቶም ተጣበቕቲ መሰል ስደተኛታት ናይ 20 ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ መርትዖታትን ሰነዳትን ከም ኣብነት ብምስናይ ኣቕሪበን።
እዞም ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ፣ ምስ ፈረንሳ ኣብ እትዳወብ ናይ ኢጣልያ ከተማ ቫንቲሚልያ፣ ኣብ ጎደናታትን ኣብ ትሕቲ ድልድላትን ይነብሩ ከምዘለዉ ዝጠቐሳ እተን ማሕበራት፣ እዚ ድማ ንማሕበራውያን ስነኣእምሮኣውን ኩነታት እቶም ቆልዑ ሓደገኛ ምዃኑ ኣስሚሮም።
ኣማሓዳሪ’ቲ ዞባ ንቤት ፍርዲ ኒስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ኣብ 2017 ልዕሊ 500 ትሕቲ ዕድመ ስደተኛታት ፍሉይ ዑቕባ ብምጥቃስ፣ 2018 ካብ እትጅምር ድማ ተመሳሳሊ ዑቕባ ናይ ዝርኸቡ ቆልዑ ብዝሒ 52 በጺሑ ከምዘሎ ሓቢሩ።
እንተኾነ፣ መንግስቲ ፈረንሳ ኣብ ውሽጢ መሬቱ ንዝኣተው ደኣ’ምበር ኣብ መሬት ኢጣልያ ንዘለዉ ወይ ዶብ ንኸይሰግሩ ንዝተዓግቱ ትሕቲ ዕድመ ስደተኛታት ከድሕን ሓላፍነት ከምዘይብሉ ገሊጹ።
እቲ ቤት ፍርዲ፣ ኣሰራርሓ ናይ ፖሊስ ፈረንሳ ሕጋዊ ከምዘይኮነ ብዓርቢ 23 ለካቲት እኳ እንተወሰነ፣ ኣብ ዶብ ፈረንሳ ኢጣልያን ተዓጊቶም ካብ ዘለዉ ስደተኛታት እቶም ትሕቲ ዕድመ ምዃኖም ዝተረጋገጹ ብዘይ ዝኾነ ጸገም ናብ ፈረንሳ ንኽኣትዉ ግና ፍቓድ ኣይሃበን።
እተን ካብ ፈረንሳን ኢጣልያን ዝተዋጽኣ 23 ማሕበራትን ተጣበቕትን ኣብ መፋርቕ ወርሒ መጋቢት’ውን ተመሳሳሊ ክሲ ከእትዉ መደብ ተታሒዙ ከምዘሎ ይገልጹ።
ምስ ፈረንሳ ኣብ እትዳወን ንእሽቶ ከተማ ቫንቲምልያ ናይ ኢጣልያ፣ መብዛሕቶም ኤርትራውያን ምዃኖም ዝተገልጹ ኣማኢት ስደተኛታት ብፖሊስ ተዓጊቶም ከምዘለው ይፍለጥ።
ብባቡራት ይኹን ብእግሮም ጎቦታት ብምቑራጽ ናብ ፈረንሳ ክኣትዉ ንዝኸኣሉ’ውን እንተኾነ፣ ፖሊስ ካብ ከተማታት ሞንቶን ኒሲን እናገፈፉ ናብ ኢጣልያ ይመልስዎም ምህላዎም ጸብጻባት ካብቲ ከባቢ ይመልክቱ።
==========================


text:
እታ ንብረት ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝኾነት፡ ኣብ ምጽዋዕ ዝመደበራ ‘ናስ ኣየር’ ተባሂላ እትፍለጥ ነፋሪት፡ ኣብ ዘይሕጋዊ ንግዲ ተዋፊራ ከምዘላ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብመሰረት ሓበሬታ ማዕከናት ዜና እስራኤል፡ ሰበስልጣን ‘ታ ሃገር፡ እቲ ብ ’ሪቮሉሺናሪ ጋርድ’ ዝብል መጸውዒ ዝፍለጥ ሰራዊት እስላማዊ ሪፓብሊክ ኢራን፡ ኣብ ገማግም ቀይሕባሕሪ ኤርትራ ወተሃደራዊ መደበር ንምምስራት ልኡኹ ናብ ኤርትራ ከምዝሰደደ ብምጥቃስ፡ ኢራን ኣብታ ንነዊሕ እዋን መሓዛ እስራኤል ኮይና ዝጸንሐት ኤርትራ፡ ወተሃደራዊ ህላወ ክትምስርት ጀሚራ ምህላዋ ከምዝገለጹ ተፈሊጡ።
IREX ዝተባህለ ኣህጉራዊ መጽናዕታዊ ትካል፡ ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ኣተኵሩ ኣብ ዘዳለዎ ናይ 2007 ጸብጻብ (Media Sustainability Index – 2007) ፡ ኤርትራ ነጻ መራኸቢ ብዙሃን ዘይብላ እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ብምዃና፡ ህዝባ ሚዛናዊ ሓበሬታ ኣብ ምርካብ ኮነ ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽ ኣብ ምስትምቓር ኣዝዩ ተወጺዑ ከምዘሎ ብመርትዖ ዝተሰነየ መረዳእታ ኣቕሪቡ።


text:
ግደ ደቂ ኣንስትዮ ሎሚ’ውን ህያው’ዩ2015-03-07 05:09:12 Written by ኣርዓዶም በርሀ Published in Youth Corner Read 9964 times
- font size decrease font size increase font size
ኣርዓዶም በርሀ
ብዛዕባ ናይ ኤርትራ ነጻነትን ንምርግጋጹ ዝተኻየደ ነዊሕን መሪርን ቃልስን ክዝረብ እንከሎ ከይተጠቕሱ ካብ ዘይሕለፉ ዓበይቲ ጉዳያት ሓደ ቅያ ኤትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብቲ መስርሕ ቃልሲ እዩ። ወሳኒ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣዕዚዝካ ንምቕራብ ኣብቲ መዋእል ቃልሲ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ሰውራ የለን” ዝብል ጭረሖ ይቃላሕ ነይሩ። “ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ ዝረኽብናዮሎ ካብ ተመኩሮ” ዝብል ዜማ እውን ተዘሚሩ እዩ። ሎሚ እውን ክብደት ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ህያው ኮይኑ እቲ ጭረሖ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝረጋገጽ ለውጢ የለን” ናብ ዝብል ማዕቢሉ ኣሎ። እዚ ጭረሖ እዚ “ኣብቲ ናይ ቃልሲ ባይታ ከመይ ኣሎ?” ዝብል ግና ሓደ ኣዘራራቢ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።
ጾታዊ ወጽዓ ደቂ ቅንስትዮ ኣዝዩ ነዊሕ ዕድመ ዘለዎ ኮይኑ፡ ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ መሪርወን ነዚ ወጽዓ ንምውጋድ ብወግዒ ተወዲበን ድምጸን ኣስሚዐን ቃልሲ ዝጀመራ ቅድሚ 107 ዓመታት ኣቢሉ ኣብ ኣሜሪካ ብዝተላዕለ መሰረታዊ ናይ መሰል ሕቶ ምዃኑ ታሪኽ ተጋድሎ ደቀኣንስትዮ ዓለም ይሕብር። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ናብዚ ሕጂ ዘለዎ ደረጃ ዓለም ለኻዊ ዝኽሪ 8 መጋቢት ንምብጻሕ ኣብ ምውሳን ዝኽበረሉ ዕለት ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ “ሕቶ ደቂ ኣንስትዮ እንታይ እዩ?” ዝብል ንምውሳን እውን ብኣዝዩ ብዙሕ ደረጃታትን ዝተሓላለኸ መስርሕን ክሓልፍ ጸኒሑ እዩ።
ደቂ ኣንስትዮ፡ ደቂ ኣንስትዮ ብምዃነን ዘጋጥመን ናይ ሓባር ጾታዊ ወጽዓ ክህልወን እንከሎ፡ ከከምቲ ናይቲ ዝነብራሉ ሃገር ቁጠባዊ ምዕባለ፡ ዝመሓደረሉ ስርዓትን ባህላዊ ተጽዕኖን ኣብ ገሊኡ ዝያዳ ዝመረረ ከም ዝኸውን ዝሰሓት ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብዚ እዋንዚ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ብቑጠባዊ ምዕባለን ብደሞክራሲያዊ ዕቤትን ኣብ ዝሓሸ ዝርከብ ዓለም፡ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ብቑጠባ ኮነ ብስርዓተ-ምሕደራ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ናይ ዝርከባ ሃገራት ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ ዝያዳ ከም ዝኸፍእ ምጥቃስ ይከኣል። ደቂ ኣንስትዮ ድርብ ወጽዓ እዩ ዘለወን። በቲ ሓደ ወገን ጾታዊ ወጽዓ በቲ ካልእ ወገን ደማ ከም ኩሉ ዜጋ ዘጋጥመን ኩለመዳያዊ ወጽዓ። ደቂ ኣንስትዮ ቃልሰን እውን ከምኡ ድርብ እዩ። ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ናይቲ ዝተረፈ ሓፋሽ ህዝቢ ኩለመዳይዊ ወጽዓ ኣብ ዘይተፈትሓሉ በይኑ ፍታሕ ዝረክብ ኣይኮነን። ደሞክራሲያዊ ምምሕዳርን ቁጠባዊ ዕቤትን ኣብ ዝበኾረሉ ኩነታት ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ በይኑ ተነጺሉ ክፍታሕ ዘይሕሰብ እዩ። ደሞክራሲያዊ ስርዓትን ቁጠባዊ ዕቤትን ውሑስ ሱር ኣብ ዝሰደደሉ ስርዓት ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ናይ ምውጋዱ ዕድል ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። እዚ ማለት ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓአን መሰረታዊ ፍታሕ ክረክብ ከም ዝግበኦ ዝተረደአ ሕብረተሰብ ኣብ ዘይተፈጥረሉ መፍትሒ ዝረክብ ኣይኮነን። ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓአን ዝፍታሕ ነቲ ዝውጸዐን ተጻራሪ ጾታ ከም ጸላኢ ብምውሳድን ብምትህልላኽን ዘይኮነስ ናይቲ ወጽዓ ክብደት ተረዲኡ ናይቲ ፍታሕ ኣካል ከም ዝኸውን ብምግባር ክኸውን ይግበኦ።
ደቂ ኣንስትዮ ፍርቂ ህብረተሰብነተን ብተግባር ዘርኣያሉ ብዙሕ ተመኩሮታት ምግላጽ ዝከኣል ኮይኑ፡ ኣብዚ መዳይ ተመኩሮ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ቅድሚት ከም ዝስራዕ ንሕና ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮና፡ ዓለምና እውን እተሰማማዓትሉ ሚዛን እዩ። እዚ ተመኩሮ እዚ ኣብ ኩሉ መስርሕ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተንጸባረቐ ኮይኑ ብፍላይ ድማ ኣብቲ መሪር ናይ 30 ዓመታት ብረታዎ ቃልስና ንናጽነት ኤርትራ በሪኹ ተራእዩ’ዩ። ኣብዚ መሪር ቃልሲ ኣሓትና ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ ጾታዊ ፍልዩነተን ተጽዕኖ ከይፈጠረለን፡ ምናልባት “ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ” እንተተባህለ ምግናን ከይከውን፡ ማዕረ ኣሕዋተን ደቂ ተባዕትዮ፡ ኣብቲ ዝኸበደ ብልሒ ናይቲ ቃልሲ ወተሃድራዊ ጊድራታት እውን ከይተረፈ መስተንክር ሰሪሐን እየ። ንናይ ካለኦት ውጹዓት ደቂ ኣንስትዮ’ውን ግዜ ዘይስዕሮ ኣብነት ኣውሪሰን እየን።
ኣብ ብረታዊ ቃልስና ተመሊስና ጉዳያት ዘኪርና፡ ናብዚ ሎሚ ህዝብናን ሃገርናን ዘሕልፍዎ ዘለዉ ሃለዋት ክንመጽእ እንከለና፡ ኣብ ቅድሜና ካብ ዝመጹ ዘሕዝኑ ግና ብተግባር ዝረኣዩ ዘለዉ ትርኽቦታት ህዝቢ ኤርትራ ካብ ጸጋታት ናይቲ ብደሙ ዘምጸኦ ነጻነት ብጉጅለ ህግደፍ ዝተጠልመ ምዃኑ እዩ። መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝተጠልመሉ ደቂ ኣንስትዮ እውን ከም ዝጥለማ ፍሉጥ እዩ። እነሆ ከዓ ጥልመት ኢልካ ምግላጹ ኣብ ዘይኣኽሎ ደረጃ ይርከባ ኣለዋ። ኮንደኾን ኣብቲ ዕለቱ እንተተባህለስ ዝያዳ እዝንን ቀልብን ይረክብ ብዝብል ንደግሞ ኣለና እምበር ህልዊ ኩነታት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ክንደይ ኣብ ሕማቕ ደረጃ ከም ዝርከብስ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይዚ ዝግደሱ ዓለም ለኻዊ ትካላት እውን ከይተረፉ ኣፎም ደም ክሳብ ዝወጽእ ዘልዕልዎ ዘለዉ ጉዳይ እዩ።
ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ምእንቲ ነጻነት ዝኸፈለኦ ዋጋ ኣብዚ ሎሚ ዝካየድ ዘሎ እሞ ኣብ ውሽጡ ከም ቀንዲ ዕማም ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝሓቖፈ፡ ዝተሓላለኸ ናይ ደሞክራሲያዊ ለውጢ ቃልሲ እውን እጃመን ካብ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ እንተዘይኮይኑ ንታሕቲ ከም ዘይኮነ ክርደኣ ጥራይ ዘይኮነ ነዚ ተረድኦ ዝምጥን ተሳተፎአን ከም ዝጽበየን ኣብ ቦታኡ ዘሎ እዩ። ተሳትፎአን ኣብ ዝበኾረሉ ወይ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ኣዝዩ ኣብ ዝዛሕተለሉ ወጽዓአን ክፍታሕ ከምዘይክእል ከዓ ክርደኣ ይግበአን። ኣሕዋተን ደቂ ተባዕትዮ እውን ብኩራት ደቂ ኣንስትዮ መሰረታዊ ጸገም ናይቲ ቃልሲ ገይሮም ክርድእዎ’ሞ ናይ ግድን ህጹጽ ፍታሕ ክረኽብሉ ይግበኦም።
ደቂ ኣንስትዮ ካብዚ ቃልሲ ዝርሕቃሉ ዘለዋ ምኽንያት፡ ምናልባት ናይቲ ዝሓለፈ ቃልሰን ጻማ እንታይ ከም ዝኾነ ስለ ዝረኣያ’ሞ ብኣኡ ስለ ሰከሓ ክኸውን ይኽእል ዝብል ግምት ኣለኒ። ናይዚ መንቀሊኡ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ጥልመት እንድዩ፡ ኣብኣተን ዝተደረት ዘይኮነስ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣረኻኺብሉ ዘሎ ጉዳይ ምዃኑ ክርሰዓኦ ኣይግበአንን። እቲ ፍታሕ ከዓ ቃልሲ እምበር ስቕታን ካብ ቃልሲ ምርሓቕን ከም ዘይኮነ ክርደኣኦ ኣብዚ ኣጋጣሚ አዘኻኽረን። እንተ’ቲ ምረት ናይቲ ዘሕልፈኦ ዘለዋ መከራ ዘርዚርካ ዝውዳእ ስለ ዘይኮነ ብድብድቡ “ኣስካሕካሒ” ኢለዮ ክሓልፍ እመርጽ። ነዚ ንምግላጽ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ 8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 2013 ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ “ብዙሓት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሎሚ፡ ኣብ መደበራት ታዕሊም ኣብ ድፋዓት ናይ ውግእ ተጸሚደን፤ ኣይስራሕ፡ኣይትምህርቲ፡ ኣይሓዳር ኰይነን ግዜአን ብኸንቱ የሕልፋ ኣለዋ። እዚጥራይ’ውን ኣይኰነን፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ትሕቲ ዝብል ምስምስ፡ ናይ ሰበ-ስልጣን ጀራዲን ክዅስኵሳ፡ ምድሪ ቤቶም ክጸርጋ፡ ቆልዕቶም ከጻውታን ክናብያን፣ እቲ ዝኸፍኤ ድማ፡ ሰበ-ስልጣን’ቲ ስርዓትን መጋበርያታቶምን ከም መርወይ ስጋዊ ድሌታቶም ክጥቀሙለን ይርኣዩ ኢዮም። መነባብሮ ከቢድወን፡ ኣብ በረኻን ስንጭሮን ምንባር ነዊሕወን፡ መጻኢ ዕድለን ፍጹም መዋጽኦ ዘይርከቦ ጸልማት ኰይንወን ናብ ስደት ዘምርሓ ደቂ-ኣንስትዮ’ውን ውሑዳት ኣይኰናን። ኣብ’ዚ ሓደገኛ ጕዕዞ’ዚ፡ ኣብ ምደረ-በዳታት ብጽምኢ ዝሃለቓ፡ኣብ ባሕሪ ጥሒለን ድራር ዓሳ ዝዀና፡ ንዝተፈላለየ ዓመጽን ግፍዕን እተቓልዓን ገገዝእን ይቝጸረን ዘብል ኢዩ።”ዝበሎ ንኣብነት ምጥቃሱ እኹል እዩ።
ሰደህኤ ብመሰረቱ ውን ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከም ሰልፊ ኮነ ከም ሃገር ኣዝዩ ፍሉ ቆላሕታ ዘድልዮ ምዃኑ ስለ ዝርዳእ ኣብቲ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምዃነን መሰለን ተሓልዩ ኣብ ኩሉ ህይወት ሕብረተሰብናን ሃግርናን ብማዕረ ክሳተፋ ከም ዘለወን ይኣምን። ነዚ ንምርግጋጽ ከዓ እቲ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ካብ ኩሉ ማሕበራውን ውልቃውን ህይወትን ከግልለን ዝጸንሐ ባህላውን ፖለቲካውን ቀይድታት ብሕጊ ንምውጋድ ኣድላዪ ቃልሲ ከካይዳ እዩ።” ብዝብል ኣስፊሩ ይርከብ። ካብዚ ሓሊፉ እውን እዚ ሰልፊ ንግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ ቃልሲ ንምዕዛዝ ካብ ዘለዎ ድልውነት ብምንቃል ካብቲ 9 ኣብያተ ጽሕፈት ፈጻሚኡ ሓደ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝከታተል እዩ። እዚ ሰልፋዊ ቅርቡነት ኣብ ፍረ ክበጽሕ ግና ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ወሳኒ ክነሱ ክሳብ ሕጂ በቲ ዝተሓተ ደረጃኡ እውን ኣዕጋቢ ዘይምዃኑ ናብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ዕዙዝ እዩ።
ስለዚ ከምቲ ወለድና “ካብ ጉይይ ምውዓል ክሳድ ምሓዝ” ዝብልዎ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ 8 መጋቢት ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዝከረሉ ዘለና ኣጋጣሚ፡ ብሓፈሻ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ፡ ሓርበኛታት ኣደታተን መስዋእቲ ዝኸፈላሉ፡ ግና ድማ ኣብቲ ዝድለ ምዕራፉ ዘይበጸሐ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምምላእ ክሳተፋ መጸዋዕታና ነቕርበለን።
7 መጋቢት 2015


text:
Radio Erena: 16 June 2019
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ከተማ ኣስመራ ክሽየጥ ዝጸንሐ ዕሹግ ማይ፣ ደው ከምዘበሎ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እተን ዕሹግ ማይ መስሪሐን ከካፋፍላ ዝጸንሓ ትካላት ምህርተን ደው ከብላ ትእዛዝ እኳ እንተተዋህበን፣ ዝቐረበለን ወግዓዊ ምኽንያት ግን የለን።
ኣብ ከተማ ኣስመራ ሕጽረት ማይ ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን፣ ወነንቲ’ዘን ትካላት ምስ ገለ ሰበስልጣን ተሰማሚዖም ብፍሉይ መስመር ማይ ብሓለፋ ክወሃቦም ስለዝጸንሐ መንግስቲ ምጽራይ ክሳብ ዝገብረሉ’ዩ ዝብል ወረ ብሰፊሑ ይዝረበሉ ከምዘሎ’ዮም ምንጭታትና ዘመልክቱ።
እንተኾነ ብሕጽረት ኣገልግሎት ቀረብ ማይ ድሮ ተጠቂዐን ዝጸንሓ ከተማታት ኤርትራ እዚ ብልምዲ ማይ ሳሓ ተባሂሉ ዝፍለጥ ቀረብ ዝስተ ማይ ብምእጋዱ፣ ተወሳኺ ጸገም ፈጢሩ ከምዘሎ ይግለጽ።
መንግስቲ ኤርትራ ንጠለብ ኣገልግሎት ማይን ኤለክትሪክን ህዝቢ ከዕግብ ኩሉ ግዜ ዝጽገም እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ገለ እዋናት ኣቓልቦ ህዝቢ ንምጥምዛዝ እውን ከም መሳርሒ ፖለቲካ ከምዝጥቀመሉ ይፍለጥ።


text:
ስርዓት ህግደፍ ብምኽንያት 24 ግንቦት ካብ ካብ ነፍሲ ወከፍ ስድራ 300 ናቕፋ፡ ካብ ሰብ ትካል ድማ 500 ናቕፋ ክዋጻእ ዘገድድ መምርሒ ኣውጺኡ ድሮ ክሰርሓሉ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ብምኽንያት 24 ግንቦት ካብ ካብ ነፍሲ ወከፍ ስድራ 300 ናቕፋ፡ ካብ ሰብ ትካል ድማ 500 ናቕፋ ክዋጻእ ዘገድድ መምርሒ ኣውጺኡ ድሮ ክሰርሓሉ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
በቲ ኣብ ናይ መወዳእታ ደረጃ በጺሑ ዘሎ ውዱቕ ውሽጣዊ ፖለቲካውን ቁጠባውን ኩነታቱን ሙሽሙሽ ስርዓቱን፡ ከምኡ ‘ውን ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብዝቕጽል ዘሎ ውዕዉዕ ህዝባዊ ተቓውሞታት ተጨኒቑ፡ ኣብ ኤርትራ ‘ውን ህዝባዊ ተቓውሞ ከይለዓል ክቱር ስግኣት ሓዲሩዎ ዘሎ ውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ኣስመራ ኣርባዕተ ክፍላተ ሰራዊት ኣኪቡ ከምዘሎ እሙናት ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ሞቱን ህይወቱን ምስ ፕረዚደንት ሊብያ ሙዓመር ቃዛፊ ዘተኣሳሰረ ገበነኛ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ኮረሻ ስልጣን ተወጢሑ ዝነበረ፣ ሎሚ ግን ብህዝባዊ ማዕበል ህዝቢ ሊብያ ዝግረፍ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ንምድሓን 200 ካብቶም ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ሓለዋ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንምዃን ኣብ ሳሕል ዝተዓለሙ ፍሉያት ኮማንዶ ናብ ሊብያ ሰዲዱ ‘ሎ።
እቲ ሞቱን ህይወቱን ምስ ፕረዚደንት ሊብያ ሙዓመር ቃዛፊ ዘተኣሳሰረ ገበነኛ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ኮረሻ ስልጣን ተወጢሑ ዝነበረ፣ ሎሚ ግን ብህዝባዊ ማዕበል ህዝቢ ሊብያ ዝግረፍ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ንምድሓን 200 ካብቶም ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ሓለዋ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንምዃን ኣብ ሳሕል ዝተዓለሙ ፍሉያት ኮማንዶ ናብ ሊብያ ሰዲዱ ‘ሎ።
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ብተቓውሞ ህዝብን ሰራዊትን ተሓኒቑ ነቕነቕ ዝብል ዘሎ፡ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኢሳይያስ ዝኾነ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቐዛፊ ንምርዳእ፡ ናብ ትሪቡሊ ሰራዊት ከምዝለኣኸ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ብተቓውሞ ህዝብን ሰራዊትን ተሓኒቑ ነቕነቕ ዝብል ዘሎ፡ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኢሳይያስ ዝኾነ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቐዛፊ ንምርዳእ፡ ናብ ትሪቡሊ ሰራዊት ከምዝለኣኸ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብመሰረት ሓበሬታ ናይቶም ምንጭታት፡ ስርዓት ህግደፍ፡ ነዚ ኣልማማ ግፋ ዘካይድ ዘሎ፡ ካብ ሰራዊት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ከተማ ዝኣተዉ ይኹኑ ካልኦት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተጸምበሩ መንእሰያት ኣብ ከተማታት ብብዝሒ እንተጸኒሖም ከምቲ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝካየድ ዝሎ ናዕቢ ከበግሱ ይኽእሉ እዮም ካብ ዝብል ስግኣት ተበጊሱ ምዃኑ የረድኡ።
ብመሰረት ሓበሬታ ናይቶም ምንጭታት፡ ስርዓት ህግደፍ፡ ነዚ ኣልማማ ግፋ ዘካይድ ዘሎ፡ ካብ ሰራዊት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ከተማ ዝኣተዉ ይኹኑ ካልኦት ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተጸምበሩ መንእሰያት ኣብ ከተማታት ብብዝሒ እንተጸኒሖም ከምቲ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝካየድ ዝሎ ናዕቢ ከበግሱ ይኽእሉ እዮም ካብ ዝብል ስግኣት ተበጊሱ ምዃኑ የረድኡ።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ‘ፕረዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብ27 ጥሪ ናብ ቐጠር ምስ ከደ ክሳብ ሎሚ 11 ለካቲት ናብ ኤርትራ ከምዘይተመልሰ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። ኣሰና ‘ውን ነቲ ኩነታት ኣረጋጊጻቶ ኣላ።
ውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ብሕታዊ ንግዳዊ ምንቅስቓስ ብምቕታል ንግዳዊ ንጥፈታት ንምብሓት ካብ ዘለዎ ፖሊሲ ተበጊሱ ንኹለን ኣውቶቡሳት ደው ከምዘበለን ምንጭታት ሓቢሮም።
ውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ብሕታዊ ንግዳዊ ምንቅስቓስ ብምቕታል ንግዳዊ ንጥፈታት ንምብሓት ካብ ዘለዎ ፖሊሲ ተበጊሱ ንኹለን ኣውቶቡሳት ደው ከምዘበለን ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ከም ናይ ኮምፒተርን ኔትዎርክን ብዓል ሞያ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ በረኸት ገብረብርሃን ዝተባህለ ክኢላ ንተወሳኺ ስልጠና ናብ እስራኤል ድሕሪ ምኻዱ ነቲ ስርዓት ከም ዝራሕርሖ ደንጕዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ የረድእ።
ኣብ መዓስከር ወተሃደራዊት ታዕሊም ሳዋ ኣብ ዝርከብ፡ ንትሕቲ ዕድመ መንእሰያት ብዕስክርናዊ ኣተሓሳስባ ኣብ ምብካል ዝነጥፍ ቤትምህርቲ ከገልግሉ ዝጸንሑ መማህራን ብብዝሒ ናብ ስደት ስለዘምለጡ፡ ስርዓት ህግደፍ ነቲ ዘጋጥሞ ሕጽረት መማህራን ንምትካእ፡ ኣብቲ ቤትምህርቲ ክማሃሩ ካብ ዝጸንሑ ሓያለ ተማሃሮ መንእሰያት ብሕርያ ኣትሪፉ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ኣብ ህዝቢ ባይታ ስኢኑ እናተነጸለ ዝኸይድ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ወጻኢ ንዝነበር ህዝቢ ብስምዒት ንምሓዝን መደልደሊ ዲክታተርያዊ ስርዓቱ ዝኸውን ዶላራት ንምጥርቓምን ኣበጊሱዎ ኣብ ዘሎ ፕሮፖጋንዳዊ ባህላዊ ጎስጓስ ክጥቀመሎም ዝሓረዮም ደረፍቲ ብመንግስቲ እንግሊዝ መእተዊ ቪዛ ስለዝተኸልከሉ ብሓሶት ናይ ዲፕሎማት ፓስፖርት ኣውጺኡ ብምድንጋር ቪዛ የሳልጠሎም ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ክሳብ 19 ሓምለ 2010 ኣምባሳደር ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ፡ Ron McMulen ናይ ኣገልግሎቱ ግዜ ኣእኪሉ ካብ ኤርትራ ምስ ከደ፡ ዛጊት ብደረጃ ኣምባሳደር ከምዘይተተክአ ምንጭታት ንኣሰና ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ኣብዚ ቕንያት’ዚ ማእከሎት ሓለፍቲ ዝርከቡዎም፡ ኣብ መንግስቱ ከገልግሉ ዝጸንሑ 30 ተጋደልቲ ነበር ከምዝኣሰረ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ዜና ኣሰና ተጠቒሱ ከምዝነበረ፡ 6 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ዝነበሩ ዜጋታት ካብ ከባቢ ጢዖ (ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ) ስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ብፈጣን ጃልባ ናብ የመን ድሕሪ ምስጋሮም፡ እቲ ስርዓት ኣምሳያ ቁጥዐኡ፡ ኣብ ገማግም ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ርእሲ ዝርከብ ህዝብና፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ ተቐማጦ ጢዖ ናይ ሕንሕነ ስጉምታት ይወስድ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ዜና ኣሰና ተጠቒሱ ከምዝነበረ፡ 6 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ዝነበሩ ዜጋታት ካብ ከባቢ ጢዖ (ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ) ስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ብፈጣን ጃልባ ናብ የመን ድሕሪ ምስጋሮም፡ እቲ ስርዓት ኣምሳያ ቁጥዐኡ፡ ኣብ ገማግም ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ርእሲ ዝርከብ ህዝብና፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ ተቐማጦ ጢዖ ናይ ሕንሕነ ስጉምታት ይወስድ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ወጻኢ ኣብ ኤምባሲታቱ ክሰርሑ ንዝጸንሑ ኣስታት 70 ኣባላቱ ናብ ኤርትራ ከምዝጸውዖም ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ዞባ ደቡብ ካብ እትርከብ ቅነሓየላ ዝተባህለት ዓዲ፡ ኣንስቲ ዝርከባኦም 25 ሰላማውያን ሰባት ከምዝኣሰረ ምንጭታት ሓቢሮም።
ልኡኻት ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ጋሽ ባርካ ከባቢ ሩባ ሃይኮታ፡ 16 ሓራምዝ ብጥይት ቀቲሎም፡ ነቲ ብማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣብ ዕዳጋ ከይውዕል ዝተኸልከለ ልዑል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዝርከቦ ክቡር ስኒ ሓርማዝ (ኣይቮሪ) ምሕዮም ከምዝወሰዱዎ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ኣብ ቅነሓየላ፡ ዞባ ደቡብ፡ ካብ 55 ክሳብ 70 ኣብ ዝገማገም ክሊ ዕድመ ዝርከቡ 8 ሽማግለ-ዓዲ ከምዝኣሰረ ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ፡ “ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብጌግኡ ተኣሚኑ፡ ሓቅነትና ተረጋጊጹ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝፈጸሞ ጌጋ ይግምግሞ ‘ሎ ክብል ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ናይ ሓሶት ዘመተ የካይድ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ኤርትራ ወለንታዊ ናይ መጥባሕቲ ኣግልትሎት ከካይዱ ዝቐነዩ ኣባላት ናይቲ ኣብ ኣመሪካ (ቨርጂንያ) ዝመደበሩ Physicians For Peace ዝኾኑ ዓበይቲ ሓካይም: ኣገልግሎቶም ኣቋሪጾም ካብ ኤርትራ ክወጹ ብስርዓት ህግደፍ ተኣዚዞም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ወጻኢ ኣብ ዘካይዶ ፕሮፖጋንዳውን ሃሱሳውን ስርሓት መጋበርያ ንክኾኖ YPFDJ ብዝብል መጸውዒ ኣብ ወጻኢ ዝፈጠሮ ናይ መንእሰያት ውዳበ ስለዘይተዓወተሉ፡ እቲ ቀንዲ መልማሊኡ ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍ የማነ ማንኪ ከይተረፈ ናይ ቅብጸት ምልክታት የርኢ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብ 4 መጋቢት 2010 ኣብ ከባቢ ሳዋ ኣብ ዝርከብ መዓስከር፡ ኣዘዝቲ በራጊድ ናይቲ ብሓለዋ ፕረዚደንት ዝፍለጥ ፍሉይ ኣሃዱ፡ ብዛዕባ ‘ቲ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ተወሲኑ ዘሎ እገዳ ኣብ ዘካየዱዎ ኣኼባ ተሪር ተቛውሞ ንዘቕረቡሎም 11 ኣባላት ብ9 መጋቢት ከምዝኣሰሩዎም ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብስርዓቱ ንዝምልመሉን ዝንቀሳቀሱን ኣብ ኤርትራ፡ ከባቢ ጎልጅ ዝመደበሮም ልዕሊ ትሽዓተ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ፡ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካይዱዎ ዘለዉ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ምንቅስቓስ ዘዕግብ ውጽኢት ከምዘየምጽኡ ኣብ ዚ ቐረባ እዋናት ኣብ ዘካየደሎም ወግዓዊ ኣኼባ ከምዝገለጸ ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ኣብ ወጻኢ ካብ ዝነበር ህዝብን ካልእ ንጥፈታትን ዝኣከቦ ገንዘብ ብእሙናት ተሓባበርቱ ብምስጢር ናብ ኤርትራ ከምዘእተወ ምንጭታት ካብ ዓዲ እንግሊዝ ሓቢሮም።
ፋይናንሳዊ ማዕከን ህግደፍ ብዝተፈላለየ መንገዲ ንምስሳን፡ ኣጽዋር ንምሽማትን ናብ ዝተፈላለየ መኣዝናት ንምስግጋርን፡ ከምኡ ‘ውን እቲ ስርዓት ብኣትኵሮ ዝነጣጠፈሉ ውዲታዊ ተልእኾታት ንምስልሳል፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ወጻኢ፡ ተዋፊሮም ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ 19 ልኡኻት ህግደፍ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ፋይናንሳዊ ማዕከን ህግደፍ ብዝተፈላለየ መንገዲ ንምስሳን፡ ኣጽዋር ንምሽማትን ናብ ዝተፈላለየ መኣዝናት ንምስግጋርን፡ ከምኡ ‘ውን እቲ ስርዓት ብኣትኵሮ ዝነጣጠፈሉ ውዲታዊ ተልእኾታት ንምስልሳል፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ወጻኢ፡ ተዋፊሮም ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ 19 ልኡኻት ህግደፍ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ በቲ ጽባሕ ኣብ ርእሰ ከተማ ሱዳን፡ ካርቱም፡ ክግበር ተመዲቡ ዘሎ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ተጎልቢቡ፡ ካብ ስርዓቱ ኣምሊጦም ኣብቲ ቦታ ንዝርከቡ ኤርትራውያን ዜጋታትን ተቓወምቲ ሓይልታትን ንምጭዋይ ሰለይቲ ኣዋፊሩ ይንቀሳቐስ ከምዘሎ ብምምልካት፡ ስክፍታ ዘለዎም ኤርትራውያን ጥንቃቐቐ ከዘውትሩ ከምዝግባእ ምንጭታት ኣዘኻኺሮም።
ስርዓት ህግደፍ ንኹሉ ናይ ብሕቲ ጀራዲን ኤርትራ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 2010 ክህገሮ (ክምንዝዖ) መምርሒ ኣመሓላሊፉ ከምዘሎ ምንጭታትና ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ካብ ዓድታቶም ብግዴታ ተመዛቢሎም ኣብ ዞባ ጋሽ ናይ ዝሰፈሩ ስድራቤታት ቆልዑ፡ ምቅይያር ክሊማ ብዘስዓቦ ዝተፈላለየ ሕማማት፡ ዓሶን ጥምየትን ተጠቒዖም ብብዝሒ ይሞቱ ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ሚኒስተር ሃብቲ ዓሳ ኤርትራ ኣቶ ሳልሕ መኪ ትማሊ ምሸት 2 ጥቅምቲ 2009 ከምዝዓረፈ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
እንስሳዊ ጠባዮም ሳዕሪሩ ብኤርትራዊ ህይወት ምጽዋት ዝቕጽሉ ዘለዉ ገንዘብ ዝሃይማኖቶም ‘ነጋዶ ሰብ’ ዝኾኑ ኣባላት ራሻይዳ፡ ኣብ ምስሪ ስራሕ ረኺብናልኩም ኣለና፡ ኢሎም ብምትላል ን85 መንእሰያት ካብ ከሰላ ናብ ምስሪ ብምውሳድ፡ ካብቶም 81 ሰሰለተ ሽሕ ዶላር ክዘምቱ ከለዉ፡ ንሓንቲ “ኣብ ወጻኢ ስድራቤት የብለይን፡ ካበይ ከምጻልኩም፡ ክኸፍል ኣይክእልን እየ” ዝበለቶም ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ፡ ብኻላሽን ቀቲሎም፡ ኣብ ቅድሚ ‘ቶም መማጽእታ ብኻራ ጠባቢሖም ኮላሊታ ከምዝወሰዱዎ ንናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብምጥቃስ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣስታት 150 ኣባላት ዝሓዘት ኣሃዱ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምስ መራሕ ሓይላ ዝሓለፈ ሰኑይ 31 ነሓሰ ብምሉኣ ሱዳን ኣትያ ኢዳ ከምዝሃበት ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብ13 ነሓሰ 2009 ኣብ ማይ-ኣጣል ብተጋዳላይ ዳኒኤል ሃብተ ይሕደጎ ናይ ቅትለት ፈተነ ካብ ዝካየደሉ ንደሓር ፍጹም ከምዘይተራእየ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍን ኣብዚ ቐረባ እዋን ኣካያዲ ሚንስትሪ ዜና ኮይኑ ተመዚዙ ዘሎን የማነ ገብርኣብ (ማንኪ) ከምኡ ‘ውን ኣብ ልዕሊ ‘ቲ ዕሉል ሃሱስ ህግደፍ ኮይኑ ዘይሕጋዊ ስግረዶባዊ ስርሒታት ኣብ ምክያድ ብምንጥጣፉ ዝፍለጥ ብሪጋደር ጀነራል ጠዓመ ጎይትኦም (መቐለ) ኣህጉራዊ ናይ መገሻ እገዳ ክገብር ከምዝወሰነ ስሞም ክዕቀበሎም ዝሓተቱ ምንጭታት ካብቲ ኣብ ነውዮርክ ዝርከብ ቤትጽሕፈት ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓቢሮም።


text:
ኣገዳሲ ኣኼባ ንኹሉ ኤርትራዊ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ።
ልኡኽ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብመሪሕነት ኣቦ መንበር ሰልፊ፣ ኣቶ ወልደየሱስ ኣማር፡ ኣብ ዝመጽእ ዘሎ መዓልታት ናብ ዓባይ ብሪጣንያ ዑደት ክፍጽም እዩ።
እቲ ብዕሊ ካብ ዝምስረት ሒድት ኣዋርሕ ጥራሕ ኣቑጺሩ ዘሎ ውልዶ ግን ከኣ ንጡፍ ምንቅስቓስ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ብሰንበት 30/05/2010 ምስ ግዱሳት ኤርትራውያን ኣኼባ ኣብ ከተማ ሎንደን ኣካይዱ።
ትማሊ ቀዳም ዕለት 01/05/2010 ኣብ ከተማ ሸፊልድ ዕዉት ናይ ተቓውሞ ሰላማዊ ሰልፊ ኣንጻር እቲ ብተስፋሚካኤል ገራህቱ ኣምባሳደር ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ምስ ገለ ሒደት ተቐማጦ ሸፊልድ ዚተረኽብዎ ኣኼባ ዚተኻየደ ኢዩ።
መጸዋዕታ ዓለምለኻዊ ምንቅስቓስ ኤርትራውያን መንእሰያት ጨንፈር ዓባይ ብሪጣንያ ንኩሉኹም ኤርትራውያን
ህዝቢ ኤርትራ ንሓደ ዘመን መመላእታ ኣብ ትሕቲ ዝተፈላለዩ ገዛእቲ ሓይልታት ክሳቐ ድሕሪ ምጽንሑ ኣብ 1991 ሓንሳብን ንሓዋሩን ካብ ባዕዳውያን ገዛእቲ ተላቒቑ። ድሕሪ ናጽነት፣ ነቶም ካብ ኣብራኹ ዝወጹ ደቁ ልዕሊ ኣምላኽ ብምእማን ኩሉ እንትንኡ ኣረኪቡ ክሕብሕቦምን ከምልኾምን ኣብ ዝጀመረሉ፣ ናይ ነገር ግዜ ሓቀኛ መንነቶም ብንግሁኡ በጨቕ ክብል እኳ እንተጀመረ ቀልጢፉ ዓገብ ከብሎም፣ናይ ነገር ወላዲ ኮይንዎ ርእዩ ከምዘይርኣየ ኮይኑ ክሓልፎ እዩ መሪጹ።
ህዝቢ ኤርትራ ካብ ድሕሪ ናጽነት ጀሚሩ አብ ኣዝዩ ከቢድ ዝኸነ ማዕቀብ ኢዩ ዝርከብ። ቅድሚ ናጽነት ከም ሃብታማት ዝቑጸሩ ዝነበሩ ሰባት ናብ ፍጽም ድኽነት ከምኡ ድማ እቲ ዝበዝሕ ህዝቢ አብ ድኽነት ዝነበረ ናብ ፍጹም በተኽ ክምዝተቐየር ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ። ብስርዓት ህግደፍ ዝኸተሎ ናይ ጥፍኣት ፖሊሲ አብዚ ሎሚ በጺሕናዮ ዘለና ናይ ውድቀት ደረጃ በጺሕና አለና።
ክሉ ከም ዝፈልጦ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ወርሓት ሰነን ሓምለን ዝጅምሮ ብስም ፌስቲቫል ዝጽዋዕ ሆሆን ዳንኬራን ኣብ መላእ ዓለም እናዞረ ብሕልና ኣልቦ ዝኾኑ ስሱዓት ስነ-ጥበባውያን ተሰንዩ ወሰን ኢሉ ዝምታን ዝርፊያን ካብ ዝተሓሓዞ ዓመታት ኣቑጺሩ ኢዩ። መቐጸልታ ናቱ ክኣ እንሆ ሎሚ ዘመን ኣብ ዞባ ኤውሮጳ ብከተማ ሎንዶንዝመረ ዝምታ ከመይ ከም ዝነበረ ኣብቲ ውዕሎ ካብ ዝነበሩ ዜጋታት ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ጆባእ ንብለኩም። ጃንዳህግደፍ ኣቐዲሙ ዳምዳም ክብለሉ ዝቐነየ ፌስቲቫል ግዚኡ ኣኺሉ ካብ ዓርቢ ዕለት 03 ሓምለ ክሳብ 05 ሓምለ 2009 ዓ-ም ኣብ ዘሎ ጊዜ ከካይዶ ወጢኑ ብኡ መጠን ክኣ ዓርቢ ኣጋምሸት ሚሩ እኳ እንተተባህለ፡ ዝኣትወሎም ሰብ ብዘይ ምርካቦም፡ እቶም ዝርካቦም ምእንቲ ሕጻውንቲ ደቆም ክብሉ 25.00 ፓውንድ ከፊሎም ዝኣተዉ ወለዲ ቀንፈዞው ክብሉ ከም ዘምሰዩ ኣብ መወዳእታ ክኣ ብሰንኪ እኹል ሰብ ዘይምእታው ላህማም ምሸት ከም ዝሓደሩ እቶም ኣብቲ ሕድሮ ዝተረኸቡ ወሃብቲ ሓበሬታ ኣረጋጊጾም።ከም ቀደም ይመስለክን ውሕጅ ይወስደክን።
መሰል ሕቶ ዑቕባ ብኣህጉራውን ዘቤታውን ሕግታት ‘ዩ ዝመሓደር። በዞም ሕግታት እዚኣቶም ዝተሰማምዑ መንግስታት ከኣ፡ መምዘኒታት ዑቕባ ንዘማልኡ ሰባት ድሕነቶም ክሕልዉሎም ግዴታ ኣለዎም። መሰል ሕቶ ዑቕባ ኣካል ዘቤታዊ ሕጊ ዓባይ-ብሪጣንያ እዩ።
መሰል ሕቶ ዑቕባ ብኣህጉራውን ዘቤታውን ሕግታት ‘ዩ ዝመሓደር። በዞም ሕግታት እዚኣቶም ዝተሰማምዑ መንግስታት ከኣ፡ መምዘኒታት ዑቕባ ንዘማልኡ ሰባት ድሕነቶም ክሕልዉሎም ግዴታ ኣለዎም። መሰል ሕቶ ዑቕባ ኣካል ዘቤታዊ ሕጊ ዓባይ-ብሪጣንያ እዩ።
ሎሚ ሰንበት 22 ለካቲት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ኣብቲ ብ ተቓወምቲ ውድባት፡ ኣባላት ሲቪካውያን ማሕበራት፡ ናይ ሚድያ ማዕከናትን ግዱሳት ውልቀሰባትን ብምትሕብባር ዝወደቡዎ ኣብ ከተማ ለንደን ኣፍደገ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተኻየደ ውዕዉዕ ሰላማዊ ሰልፊ ብምስታፍ ምእንቲ ምኽባር ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያንን ድሕነት ሃገርና ኤርትራን ድምጾም ኣስሚዖም ።
ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ መኸተና ዋሕስ ልኡላውነትናን ዕብየትናን ብዝብል ጉልባብ ንዕለት 07 ታሕሳስ 2008 ካልኣይ ናይ ዝምታ ወፍሪ ከካይድ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ቐዳማይ ዝምታ ወያነ ኩናት ክውልዓልና ይቐራረብ ኣሎ ዝብል ወረ ብምንፋስ ንህዝቢ ናብ ዘይተደለየ ሻቕሎት ብምሽማም ማሕፉድኡ መሊኡ:: ሕጂ ድማ ጭርሖኡ ብምትዕርራይ ንኻልኣይ ዝምታ ተበጊሱ ኣሎ።
ኣብ ዓባይ-ብሪጣንያ ዝመደበሮም ተቓወምቲ ውድባትን ሲቪካውያን ማሕበራትን፡ ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ሓርነታዊ ቓልሲ ኤርትራ (ባሕቲ መስከረም) ኣብ ሓደ ኣዳራሽ ዝወደቡዎ “ፈስቲቫል ሰላም”፡ ንሃገራዊ ናይ ቃልስን ሓርነትን መንፈስ ብዘለዓዕል ፍሉይን ምዕሩግን ኣገባብ ትማሊ 23 ነሓሰ ኣብ ለንደን ብዓወት ተኻይዱ።
ኣምባሳደር ተስፋሚካአል ገራህቱ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘጋታት ናይታ ሃገር ቆñጺሩ ዘጠረዞምን
ኣዕጽምቲ ክሳዶም ዘስበሮምን አርትራውያን መንእሰያት ከይኣኽሎ ኣብዚ’ውን ንዕኡ ክደግም ምኳኑ ፈኪሩ ኣሎ።
ኣብ ዓባይ-ብሪጣንያ ዝመደበሮም ዝተፈላለዮ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ሓይልታትን በርጌሳዊ ማሕበርን ካብ ዕለት 02 ሕዳር 2007 ዓ.ም ጀሚሮም ከካይድዎ ዝጸንሑ ንናይ ሓባር ስራሕ ዝምልከት ዘተታት ብምቕጻል ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ሰሙን ዕለት 05 ጥሪ 2008 ዓ.ም ሓሙሽተ ፈጻሚት ኣካል ዘለዋ ባይቶ ብምቛም ከስርሖም ዝኽእል ውሽጣዊ ሕጊ ኣጽዲቖም።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኮይኑ ንዓባይ ብሪጣንያ ን10 ዓመት ዝመርሐ፡ ቶኒ ብሌየር፡ ኣብ መንግስቱ ከም ቻንሰለር ን10 ዓመት ንዘገልገለ ጎርደን ብራውን ሎሚ ፍርቂ መዓልቲ፡ 27 ሰነ ስልጣኑ ብወለንታ ኣረኪቡዎ።


text:
ዘማች ህግደፍ፡ ቀባሮ ድዮም ኮማሮ ?
እቶም ትማሊ ሰንበት 25 መስከረም ንመላኺ ኢሳይያስ ክውድሱ ኒውዮርክ ተኣኪቦም ዝነበሩ 3 ሽሕ ኤርትራውያን: ‘ዘማች’ ምዃኖምስ ኣረጋጊጽና ኣለና። ‘ቀባሮ’ ድዮም ‘ኮማሮ’ ንምጽራይ ግን ገለ ሕጡበ-ጽሑፋት ከድልየና እዩ። ‘ዘማች’ በቲ ንቡር ትርጉሙ፡ ‘ወፋሪ’ ማለት ስለዝኾነ ዘጕሂ ኣይኮነን።
እቶም ትማሊ ሰንበት 25 መስከረም ንመላኺ ኢሳይያስ ክውድሱ ኒውዮርክ ተኣኪቦም ዝነበሩ 3 ሽሕ ኤርትራውያን: ‘ዘማች’ ምዃኖምስ ኣረጋጊጽና ኣለና። ‘ቀባሮ’ ድዮም ‘ኮማሮ’ ንምጽራይ ግን ገለ ሕጡበ-ጽሑፋት ከድልየና እዩ።
‘ዘማች’ በቲ ንቡር ትርጉሙ፡ ‘ወፋሪ’ ማለት ስለዝኾነ ዘጕሂ ኣይኮነን። ጥቁው ወፍሪ ‘ሎ እኩይ ወፍሪ ሎ። ‘ዘማች’ በቲ ናይ ሳሕል ቋንቋ ግን መግለጺ ናይ ሓደ ብግዴታ ዝወፍር፡ ብድሕሪት ብጠበንጃ ብጾቱ ምዅብኳብ ብቕድሚት ብጥይት ጸላእቱ ምቝላብ ዝተቐበለ፡ ንሱ ጠበንጃ ሒዙ፡ ህይወቱ ድማ ብኻልኦት ተታሒዙ፡ ዝተባህሎ ካብ ምግባር ሓሊፉ ዕድሉ ክውስን ዘይኽእል ኣብዲ፡ መወዳእትኡ ሞት ምዃኑ እናፈለጠ ካብ ሞት ፈሪሑ ሰንፈላል ኮይኑ ዝነብር ምህሙን ወታሃደር ደርግ እዩ።
ካብዚ ዝተላዕለ፡ በቲ ንደቀንስትዮ ኣትሒቱ ዝርኢ ድሕረት ዘበገሶ ኣበሃህላና፡ ወድን ጓልን፡ ከምሰበይቲ፡ ‘እታ ዘማች’ እናተባህለ ‘ውን እዩ ዝጽዋዕ። እዞም ካብ ሓደ ገዛ ሰለስተ ሒዝኩም ንቐሉ፡ እንተዘየለ መሳፈሪ ካልኦት ክፈሉ ተባሂሎም፡ ‘ናበይ’ ከይበሉ፡ ናብ ዲሲ ዶ ናብ ኒውዮርክ ከየጻረዩ፡ ከምዘማች ተገዲዶም ካበየ ክፍለሃገራት ሰሜን ኣመሪካ ዝተኾብኮቡ ኤርትራውያን ከኣ፡ ካብ ዘማች ዝገደዱ እዮም። መሳኪን ማች ‘ሲ ኣብ ውሽጢ ቁጽጽር ናይቲ ስርዓት ብጠበንጃ እዮም ዝስግደዱ ነይሮም። እዚኣቶም ግን፡ ኣብ ወጻኢ ሃገር፡ ነቲ ህዝብና ኣብ ገዛእ መሬቱ ተሰዊኡ ዘምጽኦ ናጽነት መሰል ስኢኑሉ ክንሱ ዝረኸቡዎ ሓርነትን ደሞክራስን ንዲክታተርያዊ ስርዓት ህግደፍ ኣሕሊፎም ብምሃብ፡ በቲ ብገዛእ ህዝቡ ተፈንፊኑ ኣብ ጎደናታት ኒውዮርክ ከይተረፈ ከም ማንቲለ ክህደን ዝቐነየ፡ ርእሰምትእምማን ኣጥፊኡ ዘሎ ስርዓት ክግደዱ ፍቓደኛታት ምዃኖም ክሳብ ክንደይ ሕሱራት ከምዝኾኑ ዘርድእ እዩ።
ሓደ ሓደ ግዜ፡ ሰባት ጽቡቕ ነገር ክገብሩ ክግደዱ ከለዉ ንግዚኡ ቀጨውጨው ይብሎም ‘ሞ፡ ነቲ ዕማም ሰናይ ውጽኢት እንተረኺቦምሉ ቀጨውጨዎም ረሲዖም ዋናታቱ ክኾኑ ዝደናደኑሉ እዋናት ኣሎ። እዞም ናይ 21 ክፍለዘበን ዘማች ግን፡ መቛሒ፡ ሓራዲ፡ በታኒ ሃገርን ህዝብን ክውድሱ ንዝቐረበሎም ግዴታ ርዒሞም ብምኻዶም፡ ንሓዋሩ ዘይርስዑዎ ሓጥያት እዮም ተሰኪሞም ዘለዉ። ከምዚ ዝኣመሰለ ጫካን መራሒ ዝተረፈ ከይልክመልካ ብኡ ኣቢሉ ክዓርብ ደኣ ትጽልን ትምህለልን እምበር፡ ዝያዳ ከጥፍእ ሞራል ንምሃብ ከም ጠለበጊዕ ተኼብኵብካ ምዕሳሉ ካብቲ ናይ ዘማች ብዝኸፍአ፡ ንኣጉል ዕላማ ኣብ ክንድኡ ምማት ‘ዩ ‘ሞ እቶም ሰብኣውነቶም ዝሸጡ ኣሃዛት ብውሽጢ ልቢ መላኺ ኢሳይያስ ከይተረፈ ተኻዒቦም ከምዘለዉ ፍሉጥ እዩ።
ንሱ፡ ሎምስ ነዚ ገዛ እዚ ዝመልኡ ዓያሹ ክንደየናይ ከይርከቡ ኢሉ መጠነኛ ኣዳራሽ ኳ እንተተኻረየሎም፡ እቶም ዓያሹ ካብቲ ቁጽሪ ሰድያታት ናይቲ ኣዳራሽ ስለዝበዝሑ፡ እቶም ተገዲዶም ዝመጽኡ፡ ኣብ ስታትስቲክስ ኢሳይያስ ድሕሪ ምስፋሮም፡ ፍርቆም ከም ኣመጻጽኣኦም ተገዲዶም ከም ለማኖ ኣብ ደገ እዮም ጭንን ክብሉ ኣምሲዮም። ስለምንታይ ኢሎም ‘ውን ኣይሓተቱን። ካብዚ ዝኸፍእ ውርደት ከኣ የልቦን። ብዝሒ ክንበል ከለና፡ ምስ ትጽቢት ቁጽሪ ዓያሹ ኢሳይያስ ደኣ ኢና ነወዳድሮ ዘለና ‘ምበር ብመጠን ብዝሒ ኤርትራውያን ተቐማጦ ሰሜን ኣመሪካ ክንዛረብ ከለና፡ 3 ሽሕ ማለት 3 ሚእታዊት ማለት እዩ። “ እቲ ንዓሰርተ ዓመት ኳ እንተተፈላለና፡ ልበይ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ደቒቕ ምሳኹም እያ ነይራ” ዝበሎም መላኺ ኢሳይያስ፡ ካብ ልቢ 97 ሚእታዊት ኤርትራውያን ወጺኡ ከምዘሎ ኸኣ ጽቡቕ ገይሩ ተረዲኡዎ ‘ሎ።
እቶም ነዚ ነዚ ምስ ረፈረንደም ኣመሳሲሎም ክገልጹዎ ዝፈተኑ ኣቃጠርቲ ህግደፍ፡ እቶም ኣብ እዋን ረፈረንደም ዘየድመጹን ኣይፋል ዝበሉን፡ ምስቲ ነጥቢ ገለ ኣሃዛት ዝተጸብጸቡ ክኾኑ ኣለዎም። ከመይ ደኣ፡ እቲ ሽዑ እወ ንናጽነት ዝበለ፡ ሕጂ ‘ውን እወ ንለውጢ እዩ ዝብል ዘሎ። እቲ ቁጽሪ ብፍሩዩ ኣብ መንደቕ ዘይተጻሕፈ፡ እቲ እወ ዝበሉሉ ናጽነት ብሓርነት ክዛረበ ስለዘይተፈቅደሉ ጥራይ እዩ። ሕጂ እንደሞ፡ ኣብ ኤርትራ ብዛዕባ ኢሳይያስ ነጻ ረፈረንደም ኣይግበርን። ኢሳይያስ፡ ከምቲ ባዕሉ ዘረጋገጾ ብዘይ ህዝባዊ ኩንትራት ኣብ ስልጣን ክነብር ናይ ቀትሪ ሕልሚ ዘሳስየሉ ዘሎ ምኽንያት ደኣ ምስጢሩ እንታይ ዲዩ? እንተዝተኣማመን፡ ዘይፈታተን!
ኣብ ሓደ ንቡር ስርዓት፡ ሰብ ኣብ ናይ ፈታዊኡን ጸላኢኡን ኣኼባ ተረኺቡ ዝተባህለ ከዋህልልን መጕቱ ከስምዕን ንቡር እዩ። እዚ ናይ እሳይያስ ኣኼባ ግን፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ትሕዝቶ ዝነበሮ ኣይኮነን። ስለዚ እቶም፡ እዚ መደብ’ዚ ነቲ ብዓድን ግዳምን ተቐባልነቱ ማህሚኑ ዘሎ ስርዓት፡ ደገፍቲ ዘለዉዎ ኣምሲልካ ንምርኣይ ዝተማህዘ ናይ መራኸቢ ብዙሃን ድራማ ምዃኑ እናፈለጡ መምልኢ ፍሬም ተለቭዥን ክኾኑ ተቐሰቡን ዝተቐረቡን፡ ኣብዚ ምኽንያት’ዚ ክሕብኡ ኣይክእሉን እዮም።
ብዝኾነ ዘማች ምዃኖም ኣየጠራጠረናን፡ ግን ብሓደ ወገን ከኣ ቀባሮ መሲሎም። ከምቲ ባዕሉ ‘ውን ኣብ ቃለመጠየቕ ምስ ድምጺ ኣመሪካ ዝመለቖ፡ እዚ ናይ ግብጽን ቱኒዝያን ሊብያን ህቦብላ ለውጢ፡ ኣብኡ ዝውዳእ ኣይኮነን፡ ክቕጽል እዩ። ሕስብ ውዒልካ ሕስብ እንተሓደርካ ኸኣ፡ ድሕሪ ዓብደላ ሳላሕ ናይ የመን፡ እቲ ማዕጺድ ሓርነት ካብኡ ሓሊፉ ካልእ ግራት የብሉን።
እዚ ዝተፈለጠን ክኾና ኣለወን እተን ኣብ ማእከል ኣዳራሽ ንብዓተን ዝጸርጋ ዝነበራ ወይዘራዝር ኢሳይያስ ንምወዳእታ ግዜ ክፋነዋኦ ኣብኡ ዝተረኽባ። መቸም፡ ንፉዕ ሓታታይ እንተዝረክብ ነይሩ ኢሳይያስ ብዙሕ ሓቅታት መምለቜ ነይሩ። ብዛዕባ እሱራት ተሓቲቱ፡ ብዛዕባ ኣምኒስቲ፡ ሁማን ራይትስ ዎች ምህውታቱ፡ ኣእምሮኡ ስሒቱ ከምዘሎ እዩ ዝእምት። ዝሓተትካዮ ‘ባ መልስ ዝብሎ ርጡብ እንተዝረክብ ከኣ፡ እታ ከምዘየላ ብሰለስተ ማንካ ሽኮር ክምስክረላ ዝፈተነ ሽኮርያኡ ምተጋህደት ነይራ። ብዝኾነ፡ እቲ ሽዑ ዘምለቖ ነጥብን ወልደፍደፉ ‘ውን ሒደት ኣይነበረን ‘ሞ ንኻልእ መዓልቲ ይኹነና።
ንጸይቂ ዝገብር፡ ምእንቲ ምውርዛይ ክትብል ክትሕሱ እንተዘይደሊኻ ናብ ጸይቂ ብዝቐረበ ቃላት ጥራይ ኢኻ ብልክዕ ክትገልጾ እትኽእል። ነቶም ዘማች ህግደፍ፡ ካብቲ ተማሳሳሊ ትርጉም ዘለዎ ቅጽል ነቲ ዝሓሸ ሓሪና ‘ኮማሮ’ እንተበልናዮም ከኣ ኣየተጋገናን። ነዚ ኣበሃህላ’ዚ ‘ሞ ኸኣ ብዙሕ ምኽንያታት እዩ ዘለዎ። መጀመርያ ካብ ልቦም ኣይኮኑን ዘፍቅሩዎ። ልክዕ ከምተን ምእንቲ ግዝያዊ ረብሓ ክብላ ‘ምዓረይ፡ ሽኮረይ’ እናበላ ብዋጋ ክብረተን ዝዋስኣ ኮማሮ፡ ጓሎም ወዶም ተዋሳእቲ እዮም። እምበር፡ በዚ ሎሚ፡ ንኢሳይያስ ብክፋእ-ግብሩ ዘይሓምዮ የልቦን። ካብዞም ኣብኡ ተኣጕሮም ዝነበሩ ዓዲ በጺሑ መረረ ህዝቢ ዘይሰምዐን ንርእሱ ዘየማረረን ‘ሞ መን’ዩ? ኣብዚ እዋናት’ዚ፡ ኩሎም እቶም ንድግፈካ ዝብሉዎ መቃጠርቲ ጸሓፍቱ ብናይ ብርዒ ስም ዝጥቀሙሉ ዘለዉ ምኽንያት ከ እንታይ ዲዩ? ዝጽሕፉዎን ዝገብሩዎን ንስለ ምንዝርና እምበር ኣሚኖምሉ ስለዘይገብሩዎ፡ ርእሰ ምትእምማን ስለዘይብሎም፡ ኣንጻር ፍትሒ ምህላዎም ተገንዚቦም ካብ ህዝቢ ክሕብኡ ደልዮም ዶ ኣይኮኑን። እዚ ሓቂ እዚ ኸኣ ንኢሳይያስ ‘ውን ኣይጠፍኦን እዩ። ካብቶም ኣብቲ ኣኼባ ዝወዓሉ ብልቦም ዘፍቅሩዎ እንተነይሮም ቁንጣሮ እዮም።
እቲ ዝያዳ ኮማሮ ንምባሎም ዘድፍር፡ ኮማሮ ምባል ኳ ቀሊሉዎም ዘብል ግን፡ ልክዕ ከምተን ኣብ ቅድሚ ደቀን ክብረተን ዝሸጣ፡ ህይወት ኣሕዋቶምን ደቆምን ዝበልዐ ኣረሜን ምዃኑ እናፈለጡ፡ ረሲዖሞ እንተኾይኖም ‘ውን፡ ተረፍ ኣሕዋቶምን ደቆምን፡ ኣብ ፊቶም ተገቲሮም ብድምጽን ታቤላን እናዘኻኸሩዎም፡ ኣብ ቅድሚኦም ክብረቶም ክሸጡ ምድፋሮም እዩ።
ብቐሊሉ ክንጅምሮ፡ እቲ ኣብ ኒውዮርክ ኮይኑ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ገዛ ጥራይ ዘይኮነ ሃገር ገርገር ዝበለ ከክልተ ገዛ ኣብ ከበሳን ኣብ ገምገም ባሕርን ከስርሓሉ እየ እናበለ ዘላግጽ ዝነበረ ኢሳይያስ፡ ካብ ኣስመራ ክብገስ ከሎ ነታ ጀኔኔተር ሴዳው ኣጥፊኡዋ (off) ገይሩዋ ስለዝመጸ፡ ህዝቢ ኤርትራ ጸልሚቱዎ ከምዝቐነየ፡ ንሱ ካብ ኒውዮርክ ተመሊሱ ክውልዓ (on) ክብላ ትጽበ ከምዘላ ዘይፈልጡ ኣይኮኑን። እቲ ንዓኣቶም ኣብቲ ዕጹው ኣዳራሽ ዝተዛረቦን ዝተወዳደሱዎን፡ ስለምንታይ ህዝቢ ክሳብ ሕጂ ከይሰመዖ ሓደ ሰሙን ከምዝገበረ ኸ ኣይሓቱን ዲዮም? ኤለትሪክ ዝውልዕን ዘጥፍእን ንሱ፡ ቡምባ ማይ ዝኸፍትን ዝዓጹን ንሱ፡ ቴለቪዥን ሰንሱር ዝገብርን ዝዝርግሕን ንሱ እንተኾይኑ፡ ነቲ ኻልእ ዓበይቲ ጉዳያት ኣሕሊፉ ከምዘይህብ፡ ነቲ ስልጣን ብዘይኩነትራት ዝደልየሉ ዘሎ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ዘይስቆሮም እንተኾይኖም መቸም ብጥዕናኦም የለዉን፡ ካብ ኢሳይያስ ንላዕሊ ገዲዱዎም ኣሎ ጥራይ ኢና ክንብል ንኽእል።
ናይቶም ትማሊ ኢሳይያስ ኣብ ገዛእ መሬቶም ቅሳነት ከሊኡዎም በርጊጎም ምስተሰዱ፡ ኣብ ሲናይ ኮላሊቶም ተመዝሒቑ ዝጠፍኡ ኣማኢት ኤርትራውያን፡ ኣብ ማያት ሊብያ ብሓደ እዋን ኣብ ባሕሪ ዝሃለቑ 400 መንእሰያት፡ ኣብቲ ብውርደት ዝተጻሕፈ ታሪኽ ኤርትራ እናሃለዉ፡ ሽዑ ንሳቶም ኣብ ኒውዮርክ ንኢሳይያስ እናታቕዑሉ፡ ብሰንኪ ኢሳይያስ ካብ ኤርትራ ነፊጾም፡ ኣብ ሸገራብ (ሱዳን) ተዓቝቦም ዝነበሩ ነብሰ ጾር ዘላተን 94 ደቂኣንስትዮ፡ 10 ቆልዑ ዝርከብዎም፡ 365 ኤርትራዊያን ስደተኛታት ብቶኽሲ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር መንግስቲ ሱዳን ኣትዮም ናብ ገሃነበ-ኢሳይያስ ከይምለሱ ከብዶም ሓቝፎም ይሳቐዩ፡ ዓለማዊ ረዲኤት ይሓቱ ኣለዉ። ንሳቶም እቶም ደቂ ሰብዓን ደቂ ዒስራን ብማዕረ ኣብቲ ውሽጢ ኣዳራሽ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ምንዝርና ተጸሚዶም ንኢሳይያስ ክውድሱዎን ‘ንፈትወካ ንመተልካ’ እናበሉ ከም ባሪስታ እናእኽመስመሱሉ ከለዉ፡ እታ ኣቦኣን ኣዲኣን ብህሉዋቶም ብሰንኪ ኢሳይያስ ዘኽቲማ ዘላ ጓል 14 ዓመት መኣዛ ጴጥሮስ ሰለሙን፡ መልክዕ ናይቲ ብኢሳይያስ ን10 ዓመት ተኣሲሩ ዘሎ ኣቦኣ ከምዘይትዝክሮ፡ ንሕይርቲ ኣዲኣ ኣስቴር ዮሃንስ፡ ረኺባ፡ ‘ማሚ ናፊቐኪ፡ እፈትወኪ እየ’ ክትብላ ከም እትደሊ ዘስተንፈሰቶ በሊሕ ቃላት ልቢ ርህሩሃት ይወግእ፡ ዓይኒ ለዋሃት የንብዕ ነይሩ።
እቶም መትከልን ቅንዕናን ዝጠንጠኑ፡ ወጽዓን መከራን ህዝቦም ዕሽሽ ኢሎም ምስ ኢሳይያስ ናይ ሓሶት ፍቕሪ ዝመረጹ፡ ናይ ቦንድን ሓለፋን በለጽን ግዙኣት፡ ናይ ወገንነትን ድሕረትን ግዳያት፡ ኣብ ቅድሚ ‘ቶም ውርደቶም ዘዘኻኽሩዎም ዝነበሩ ውሑዳትን ርቡሓትን ሰልፈኛታት፡ ብዙሓትን ጥምዙሓትን ኮይኖም፡ ብሕፍረት ደው ምባል ስኢኖም እናተዓንቀፉ ናብቲ ኣዳራሽ ዝጠነኑ ኸኣ ሞራላዊ ልምስና ዘሰነፎም ድኹማት ፍጥረት ብምዃኖም እዩ።
እዞም ልቦም ብዘይ ዋጋ ኣባኺኖም ዝተረፈ ነብሶም ክሸጡ ናብ ኒውዮርክ ንዕዳጋ ዝወረዱ መሳሰይቲ ውልቀምልኪ፡ ብሓቂ መትከላዊ ትሕዝቶ ከምዘይብሎም ደጊሙ ዘረጋግጽ፡ ሓደ ድምጺ ተቓውሞ ካብ ዘስምዑ ዝነበሩ ሕቡናት መንሰያት ወዲ ስዉእ ተጋዳላይ ቶማስ ሰለሙን ዝጠቐሶ ኣብነት እዩ። ንሱ፡ ንሓደ ኣብቲ ውዳሰ ኢሳይያስ ዝተሳተፈ መተዓብይቱ፡ እዝን እዝን ኣይትሓትትን ዲኻ ኢሉ ብዛዕባ ቁምነገር ናይቲ ኣኼባ ምስ ተወከሶ፡ ‘እቲ ኣዳራሽ ሰብ ምምልኡ ጥራይ እዩ ዘገድሰኒ’ ክብል ከምዝመለሰሉ ጠቒሱ። ከም ድሌት ናይቲ መሂተኖ፡ ስለ ኢሳይያስ እቲ ናይ ማንሃታን ኣዳራሽ ብሰለስተ ሽሕ ዘማች መሊኡስ ሓደ ሽሕ ኳ ሰፈር ስኢኖም ኣብ ደገ ዓዲ ውዒል ኮይኖም ከም ለማኖ ተጸጢሖም ውዒሎም እዮም። ኤርትራ ግን ብሰሪ ኢሳይያስ ብኣርባዕተ ሽሕ መንእሰይ ንወርሒ ትጎድል ኣላ።
ስለዚ፡ እዞም ምእካብ ከም ዘማች ናይ ዝተኣጎሩ ሰባት ሓይሊ ዝፈጥረሎም ኢሳይያስን መጣቓዕቱን፡ ምጕዳል ህዝቢ ኤርትራ ንሓዋሩ ዘይኮነ ምምላእ ኣዳራሽ ንሓደ መዓልቲ እዩ ዘገድሶም። እዚ ናይ ኣሃዛት ባህጊ ‘ዚ ካብቲ ናይቲ ብሃም ሰዓቢ ንላዕሊ ንድሌት ኢሳይያስ ኢዩ ዝያዳ ዝገልጽ። ኢሳይያስ፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ዝነበር፡ መግዛእቱ ፍጊዕ ኢሉዎ ዘሎ ህዝቢ ብናይ ቴለቭዝን ስእሊ ደገፍቲ ዘለዉዎ መሲሉ ተስፋ ከቝርጾን ከታልሎን ኢሉ እዩ ነዚ ዑደት’ዚ ፈጺሙዎ። ከምዚ ስለዝኾነ ከኣ’ዩ፡ ነቶም ኣገዲዱ ዘምጽኦም ተረፍ ኣዳራሽ፡ ስእሎም ጥራይ ወሲዱ ዝሰጎጎም። ባዕሉ ኣብቲ ኣዳራሽ ‘ውን ከምዝበሎም፡ ካብቲ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣኼባ ንላዕሊ ኣኼባ ናይቶም ብሃማት እዩ ኣገዲሱዎ። ኢሳይያስን ሰዓብቱን ግን፡ ካብቲ ኣዳራሽ ናብ ደገ ምስ ወጹ፡ ቀሲኖም ኳ ኣብ እንዳ ፒሳ ክምገቡ፡ ኣብ እንዳባር ክዛነዩ ኣይከኣሉን። ብመንእሰያት ተሸዲዶም፡ ከም ረጋቢት ኣብ ሆቴላቶም እዮም ተዓጽዮም ቀንዮም። ቀደም ክጋብዙዎም ዝቀዳደሙሎም ዝነበሩ ኤርትራውያን፡ ክጸርፉዎም እዮም ተቓዳዲሞም። ድሕሪ ደጊም፡ ዘማችን ኮማሮን ከምዘየድሕኑዎም ከኣ ምስናይ ውርደቱ ጽቡቕ ጌይሮም ተገንዚቦሞ ኣለዉ። ነቲ ናይ ኣዳራሽ ስእሊ ደጊሞም ከይረኣዩዎ ከለዉ፡ ውርደቶም ብኢንተርነት ኣብ ዓዲ ኹሉ በጺሑ ስለዘሎ ኸኣ፡ እቲ ናይ ኣዳራሽ ስእሎም፡ ሕብሩ ተጋኒኑ፡ ቁጽሩ ተባዚሑ፡ ዓሰርተ ግዜ ተጸባቢቑ እንተወጸ ሰብ ኣይከታልልን እዩ። እንተ’ቶም ቀባሮ ኸኣ፡ እቲ ባዕሉ ገና ክቅጽል እዩ ዝበሎ ወፍሪ ሓርነት ከረኻኽበሎም ስለዝኾነ፡ ንምወዳእታ ግዜ ምስ ኢሳያስ ተፋንዮም ሕሳቦም ዓጽዮም ኣለዉ። እቲ ተሪፉ ዘሎ ዕማም፡ ኣብ ዓድን ወጻእን ናይ ዘለዉ ደለይቲ ለውጢ ወፍሪ ሓርነት ጥራይ እዩ። ምእንቲ ‘ዚ ንህዝቢ ኤርትራ ዘቕስን ሃገር ዘድሕን ቅዱስ ዕላማ ኸኣ፡ መሸንቦባ ሓርነት በዚ ተጀሚሩዎ ዘሎ ናህሪ ክቕጽል ኣለዎ።
ምልኪ ይፍረስ ፍትሒ ይንገስ
ኣማኑኤል ኢያሱ
29 መስከረም 2011


text:
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ዝተመርሐ ልኡኽ ንግስነት ስዑድ ዓረብ ኣብ ኤርትራ ናይ ሓደ መዓልቲ ምብጻሕ ብምክያድ ምስ ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ሎሚ ሓሙስ 09 ነሓሰ ተራኺቡ።
ኣብቲ ርክብ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ካብ ንጉስ ስዑድ ዓረብ ሳልማን ቢን ዓብደልዓዚዝ ዝተላእከ መልእኽቲ ናብ ፕረዚደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኣብጺሑ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ዝምድና ኤርትራን ስዑድ ዓረብን ኣብ ጽላታት ወፍሪ ንግድን ጸጥታዊ ምርግጋእን ጥራይ ዝተሓጽረ ከምዘይኮነን ክኒኡ ኣብ ኩሉ'ቲ ብሓባር ዘራኽቦም ምዃኑ ንማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገር ምግላጹ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ኣብ ዝዘርግሖ ናይ ትዊተር ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ፕረዚደንት ኢሰያስ ብወገኑ ምድራዕ ታሪኻዊ ርክባት ኤርትራን ስዑድዓረብን ኪኖ ዞባዊ ጸጥታን ምርግጋእን ኣብ ሰፊሕ መዳያት ጽልዋ ዘለዎ ምዃኑ ከምዘስመረሉ ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
ዑደት ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ብሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ኣሕመድ ቀጣንን ካልኦት ሰበስልጣንን ዝተሰነየ እዩ ነይሩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ስዑድ ዓረብ ዓድል ኣል ጁበይር ዝመርሖ ጉጅለ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ስዑድ ዓረብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኢትዮጵያ ከምዝበጽሐ ብተወሳኺ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።


text:
ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ይቕሬታ ሓቲቶም ብዝብል ዝተሰነዐ ተዋስኦ፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝርከቡዎም ገለ ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፈትሕ ውጥን ከምዘለዎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብቲ ምስ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብስም ሰላም ዝገበሮ ርክብ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ብምእታዉ፡ ከምኡ `ውን ኣብ ኤርትራ ዝኾነ ፖለቲካዊ ለውጢ ብዘይምግባሩ፡ ካብቶም ዝርካቦም ከገልግሉዎ ዝጸንሑ ሰበስልጣን ከይተረፈ ተነጺሉ፡ እቲ እናበርተዐ ዝኸይድ ዘሎ ተቓውሞ
ኣብቲ ምስ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብስም ሰላም ዝገበሮ ርክብ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ብምእታዉ፡ ከምኡ `ውን ኣብ ኤርትራ ዝኾነ ፖለቲካዊ ለውጢ ብዘይምግባሩ፡ ካብቶም ዝርካቦም ከገልግሉዎ ዝጸንሑ ሰበስልጣን ከይተረፈ ተነጺሉ፡ እቲ እናበርተዐ ዝኸይድ ዘሎ ተቓውሞ ህዝቢ ገንፊሉ ከውሕጦ ተሻቒሉ ዘሎ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ገለ ብፖለቲካዊ ምኽንያት ተኣሲሮም ዘለዉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ንዝርከቡዎም እሱራት ይቕሬታ ሓቲቶም ኢሉ ካብ ቤትማእሰርቲ ክለቆም መደብ ከምዘለዎ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
እቶም ምንጭታት ከምዝሓበሩዎ፡ እቲ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ከም መናውሒ ምልካዊ ስልጣኑ ክጥቀመሉ ዝጸንሐ መመሳመሲታት፡ ጉዳይ ዶብን ኣህጉራዊ እገዳን በብሓደ ኣብቂዑ ክንሱ፡ ሰብኣዊ መሰላት ህዝቢ ኤርትራ ዓምጺጹ፡ ናይ ፖለቲካ እሱራት መቚሑ፡ በቲ ንሓያለ ዓመታት ዝተጠቕመሉ ድሑር ኣረጊት ስልቲ ክቕጽል ምፍታኑ፡ እንተላይ በቶም ክድግፉዎ ዝጸንሑ ሰዓብትን ሓለፍትን ከይተረፈ ሓያል ተቓውሞ ይገጥሞ ብምህላዉ፡ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣዝዩ ተነጺሉ መዓልቱ እናጸብጸበ፡ ካብ ህዝብን መሳርሕቱን ተሓቢኡ ሓኪሉሉ ካብ ዘሎ ዓዲ ሓሎ ናብ መገሻ ጥራይ ይመላለስ ምህላዉ ኣረዲኦም።
እዚ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ወጢኑዎ ዘሎ ፕሮፖጋንዳዊ ውዲት፡ ልክዕ ከምቲ ነቶም ንሓያለ ዓመታት ሓይሩዎም ድሕሪ ምጽናሕ፡ ብመንገዲ ሃይማኖታዊ ጉዳያትን ሲኖዶስን ጸቕጢ ዝበዝሖ ናይ ዘተን ርክባትን ተዋስኦታት ብምክያድ፡ ፓትርያርክ እንጠንዮስ ይቕሬታ ድሕሪ ምሕታቶም ከምዝተፈትሑ መናፍሕ ፕሮጎጋንዳ ዝገበረሉ ፍጻሜ ከምዝመሳሰል `ውን እቶም ምንጭታት ኣገንዚቦም።
ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ነቲ ዝፈጸሞ ገበን ኣፋዂሱ መድሓኒ ገጽ ንምርካብ፡ ኣብ ህዝቢ ኣጉል ናይ ለውጢ ተስፋ ኣሕዲሩ ነቲ ዘይተርፍ ዕለተ ውድቀቱ ንምድንጓይ፡ ነቶም ቅኑዕ ፖለቲካዊ ሕቶ ብምቕራብ ዝበድሁዎ፡ ስለ ሃገርን ህዝብን ዝተወፈዩ፡ ገለ ብህይወቶም ዘለዉ ላዕለዎት ሓለፍቲ፡ ናይ ጥዕና ኩነታቶም መዝሚዙ ይኹን ብጸቕጥን ምትላልን፡ ይቕሬታ ከምዝሓቱ ዋላ እንተገበረ፡ ሕቶኦም ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሕቶ ኮይኑ ብምህላዉ፡ ፕሮፖጋንዳዊ ውዲቱ በቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣዋህሊሉዎ ዘሎ ንቕሓት ከምዝፈሽል ርዱእ እዩ።


text:
" ኣብ ዓለምና ዝቐልጠፈ ሰብ" ተባሂሉ ዝግለጽ ጃማይካዊ ኡስያን ቦልት ኣብ ሰለስተ ተኸታተልቲ ኦሎምፒካት ሰለስተ ተኸታተልቲ ወርቂ መዳልያታት ብምጭባጥ ታሪኽ ሰሪሑ።
ጃማይካዊ ኣትለት ኡስያን ቦልት ኣብ ሰለስተ ተኸታተልቲ ውድ ድራት ኦሎምፒክ ኣብ ናይ 100 ሜትሮ ጉያ ሰለስተ ተኸታተልቲ ወርቂ መዳልያታት ብምጭባጥ'ዩ መዘና ዘይተረኽቦ ታሪኽ ሰሪሑ። ቦልት: ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ናይ ሎምዘበን ኦሎምፒክ ሪዮ 2016 ኣብ ዝተሰርዓሉ ሰለስተ ውድድራት'ውን "ሰለስተ ወርቂ መዳልያ ክሓፍስ'የ " ኢሉ ኣቐዲሙ ኣሚቱ'ሎ።
መዓስ እዚ ጥራይ: ኣብ ናይ ሎም ዘበን ውድድራት ኦሎምፒክስ 2016: ኣብ ተመሳሳሊ ናይ 100 ሜትሮ ጉያ ኣብ ምድብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ሕጂውን ጃማይካዊት ኢለን ቶምሶን ትማሊ ቀዳም ወርቂ ብምዕታር ማዕረ ኡስየን ቦልት ኣብ ሰለስተ ተኸታተልቲ ውድድራት ኦሎምፒክ 2 መዳልያታት ወርቂ ዝሓፈሰት ጓል ኣንስተይቲ ተቐዳዳሚት ናይ 100 ሜትሮ ጉያ ኮይና ኣላ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ: ኣመሪካዊ ሓምባሳይ ማይክል ፈሊፕስ ኣብ ዝሓለፈ 4 ውድ ድራት ኦሊምፒክ እቲ ዝበዝሐ ቁጽሪ መዳልያ ዝተሰለመ ኣትለት ብምዃን ናይ ሎም ዘበን ዝተሰርዐሉ ውድ ድራት ኦሎምፒክ ሪዮ 2016 ዛዚሙ'ሎ።
ንሱ ኣብ ዝሓለፈ 4 ውድ ድራት ኦሎምፒክ 28 መዳልያታት ካብኣቶም እቶም 23 ወርቂ መዳልያታትዩ ሓፊሱ።
ማይክል ፈሊፕስ ኣብ መኽፈቲ ሳምንቲ: ኡስያን ቦልት ድማ ነዚ ካልኣይ ሰሙን ኦሎምፒክ ሪዮ ብቕያታቶም ንጸብጻባት ስፖርት ዓብሊሎሞ ይርከቡ።
ማይክል ፈሊፕስ ኣብ መኽፈቲ ሳምንቲ : ኡስያን ቦልት ድማ ነዚ ካልኣይ ሰሙን ኦሎምፒክ ሪዮ ብቕያታቶም ንጸብጻባት ስፖርት ዓብሊሎሞ ይርከቡ።


text:
ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ሎሚ ሰሉስ 19 መስከረም ኣብ ናይ ፈለማ መደረኦም ተሳተፍቲ መበል 72 ንሓፈሻዊ ባይቶ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፥ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን ኣብ ናይ ነብሰ ቕትለታዊ መስርሕ ከምዝርከቡ ብምግላጽ፤ እታ ሃገር በቲ እትኸዶ ዘላ ኣካይዳ ናብ ሙሉእ ጥፍኣት ትጉዓዝ ከምዘላ ኣጠንቂቖም።
ንሶም ንኻልኦት ግዲ ዘይብሉ መስርሕ ምምዕባል ኑክሌራዊን ተባራዒን ኣጽዋር ሰሜን ኮርያ ንመላእ ዓለም ኣብ ህይወት ብዘኸትሎ የዕናዊ ሳዕቤን ኣስጋኢ ምዃኑ ኣገንዚቦም።
ፕረዚደንት ትራምፕ "ሮኬት ማን" ኢሎም ቅጽል ስም ንዘጠመቕዎ መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን: "ንነብሶምን ንሃገሮምን ኣብ ጉዕዞ ነብሰ ጥፍኣት ይመርሕዋ ኣለው " ድማ ኢሎም። ኣምባሳደር ሰሜን ኮርያ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ንኣዳራሽ ሓፈሻዊ ዋዕላ ቅድሚ ፕረ. ትራምፕ ምምጽኦም ለቒቖም ምውጽኦምን ንሃገሮም ዝወከለት መቐመጢኦም ኣብ ሙሉእ መደረ ፕረ ትራምፕ ባዶ ምንባራን ብተወሳኺ ተገሊጹ።
ንኢራንን ቨንዝወላን ብዝምልከት'ውን ፕረዚደንት ትራምፕ ተሪር ቃላት ተጠቒሞም ካብ ምውቃስ ኣየናሕሰዩለንን። ንሶም መንግስቲ ኢራን ንሃብታም ባህልን ታሪኽን ኢራን ናብ ብቑጠባ ዝደኸመት ሃገር ብምቕያር: እታ ሃገር "ዕግርግር: ደማዊ ምፍሳስን ቅልውልውን ናብ ካልኦት ተባዝሕ" ገይሮም ከምዝቐየርዋ ጠቒሶም።
ሓደገኛ ተወንጨፍቲ ብምስራሕ በታ ሃገር ንዝውሰድ ናይ ዘይምርግጋእ ስርሒታት ዕሽሽ ተባሂሉ ከምዘይሕለፍ ዝገለጹ ፕረዚደንት ትራምፕ: ኣቐዲሙ ዝተበጽሐ ስምምዓት: እታ ሃገር ኑክሌራዊ ፕሮግራማታ ኣብ ቀጻሊ ከተማዕብል ሽፋን ዝህባ ክሳብ ዝኾነ በቲ ዝተበጽሐ ስምምዕ ክንቅየድ ኣይኮናን ድማ ኢሎም። ተመሳሳሊ ነቐፌታውን ኣብ ልዕሊ ቬንዝወላን መራሒኣን ኣቅሪቦም።
ን ቀዳምነት ኣመሪካ "America First" ኣብ ዝብል መርሓኦም ኣመልኪቶም ንዋዕለኛታት ኣብ ዘስምዕዋ መደረ: ፕረዚደንት ትራምፕ ኩላትና ልኡላውነትና ረብሓታትናን መጻኢታትናን ከንኽብር ኣለና ኢሎም። ንሶም ብተወሳኺ: "ግዝኣተ ሕጊ ክፍጸሙን ዶባትን ባህልታትን ሰላማዊ ጽምዶ ብዝመልኦ ኣገባብ ክኽበሩ ኣለዎም " ድማ ኢሎም።


text:
ቀዳሞት ዓመት ስሳታት፣ክፍለ-ግዝኣት ሕብረት ሶቭየት ነበር ምንስክ ቤላሩስ፣መንበሪ ንፕረዚደንት ጆን ኤፍ ኬነድይ ዝቀንፀለ ሊ ሃርቬይ ኦስዋልድ‘ያ ነይራ።ሽዑ ይፈልጥዎ ዝነበሩ ሰለስተ ሰባት ብዛዕባ ኦስዋልድ ንፈለማ ጊዜ ዝፈልጥዎ ነገር ክዛረቡ ኪኢሎም‘ለው።
ቅድሚ ንኬኔድይ ዘሳፈረት መኪና፣ቅድሚ ኣብ ሻድሻይ ደርቢ ዝዓረደ ሰብ፣ሚኒስክ‘ያ ትጥቀስ።ኣብ ምጅማር ስሳታት፣ርእሰ-ከተማ ቤላሩስ ምንስክ፣ንነብሱ ማርክሲስት‘የ ኢሉ ዝገልፅ ሃርቬይ ኢስዋልድ ዝነበረላ ከተማ‘ያ።
ንኦስዋልድ ንፈልጦ ኢና ኢሎም ዝዛረቡ ሰባት ብግልፂ ሪኢቶና ክንህብ ንኽእል ኢና ይብሉ‘ለው።
ብኦስዋልድ ተፃሒፎም‘ዮም ዝባሃሉን ዳሓር ዝተበተኑን ሰነዳት ኣብ ልዕሊ ኣሜሪካን ሩስያን ተጋራጨውቲ ኣረኣእያታት ከምዝነበሮ‘ዮም ዝሕብሩ።ገለ እዋን ይንእደን፣ገለ እዋን ድማ ይነቅፈን ኣብ‘ቲ ፅሑፍ።
ንቅንፀላ ፕረዚደንት ጆን ኤፍ ኬነድይ ክተፃርይ ዝቆመት ብዋና ዳኛ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ትምራሕ ኮሚቴ ግና፣ሊ ሃርቬይ ኦስዋልድ ንኬኔድይ ዝቀንፀለ ብውልቀ ተበግሶ‘ዩ ኢላ‘ያ ደምዲማ።ሹሽኮቭች፣ማርካቫን ያክሌይል ግና በቲ መደምደምታ‘ቲ ኣይሰማምዑን።ብድሕሪ ቅንፀላ ጆን ኤፍ ኬኔድይ ገለ ዓይነት ውዲት ኣሎ ኢሎም ይጥርጥሩ።
ሊ ሃርቬይ ኦስዋልድ ኣብ ዝተፈላለየ ስፍራ፣ብዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለየ ትርጉምን ምስሊን ዘለዎ ሰብ ኮይኑ ቀፂሉ‘ሎ።እቲ ኣብ ዳላስ ዝተኸሰተ ነገር ግና፣ኦስዋልድን ቅንፀላ ጆን ፊትዝጀራልድ ኬኔድን ተኣሳሲሩ‘ሎ።


text:
ኣብ ሐልዋን ዝተባህለ ከባቢ ካይሮ ኣብ ዝርከብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ሎሚ ዓርቢ ብዝተኸፍተ ቶኽሲ ብውሑዱ 10 ሰባት ተቐቲሎም።
እዚ መጥቃዕቲ ብክልተ ዕጡቓት ዝተፈጸመ ክኸውን እንከሎ፤ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ማር ሚና ካይሮ ንበዓል ልደት ንምጽንባል ኣብ ትቀራረበሉ ዘላ ግዜ ዘጋጠመ ድማ'ዩ።
ፖሊስ ካይሮ ነቲ መጥቃዕቲ ኣመልኪቶም ኣብ ዝ ሃብዎ ሓበሬታ፤ዝለዓለ ሓደጋ ናይ ምውራድ ተኽእሎ ዝነበሮ ሳልሳይ ዕጡቕ ምንባሩን ይኹንምበር እቲ ዕጡቕ ናብቲ ቤተ ክርስትያን ክኣቱ ኣብ ዝፈተነሉ ብኣባላት ፖሊስ ከምዝፈሸለ ገሊጾም።እቲ ሳልሳይ ዕጡቕ ኣብ ውሽጢቲ ቤተ ክርስትያን ነብሰ ቕትለታዊ መጥቃዕቲ ከፈጽሞ ዘኽእል ኣብ ኣካላቱ ተፈንጃሪ ኣጻዊዱ ምንባሩ ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
ኣብ ሞንጎ ፖሊስ ካይሮን እቶም ክልተ ዕጡቓትን ኣብ ዝተኻየደ ናይ ቶኽሲ ምልውዋጥ፡ ሓደ ካብ ዕጡቓት ብኡ ንብኡ ክቕተል እንከሎ: እቲ ካልኣይ ዕጡቕ ድማ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ክኣቱ ከምዝኸኣለ ድማ ተፈሊጡ።
ኣፈኛ ሚኒስትሪ ጥዕና ግብጺ ካልድ መጋህድ ድሕሪቲ መጥቃዕቲ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ነቲ ዝተቐትለ ዕጡቕ ወሲኽካ ብሓፈሻ ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣረጋጊጹ።
ካልኦት ድማ ኣብ በበይኑ ኣብያተ ሕክምና ተወሲዶም ሕክምናዊ ረድኤት ይግበረሎም ከምዘሎ ኣረዲኡ።


text:
እምባአር ከስ፡ ነቲ ልሙድ መደብና መሰረት ብምግባር፡ እነሆ ንዓርቢ ዕለት 24.10.2008 ዓ.ም.ፈ፡ አቦ ወንበር ውድብ ,,ግንባር ሃገራዊ ሓድነት ኤርትራ,“፡ ክቡር ሓው አቶ ረዘነ ሃብተ፡ ጋሻ ናይ ,,Eritrean room for strong and united opposition“ ኮይኑ ከምሲ ዓዲምናዮ አሎና። እዛ ናትና „Chat Room“ እትኽፈተሉ ግዜ፡ ብናይ ማእከላይ ምዕራብ አቖጻጽራ፡ ሳዓት 20፡00 ክኸውን እንከሎ፡ መደረ ክቡር ሓው አቶ ረዘነ ሃብተ ዘጅምረሉ ግዜ ካአ፡ ሳዓት 21፡00 እዩ።
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ናይ ሎሚ 31 ሓምለ መጋብኣያኡ፡ 26 ሽሕ ወተሃደራትን ፖሊስን ዝሓቍፍ ሓባራዊ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን ልኡኽ ዓቃብ ሰላም ናብ ዳርፉር ክለኣኽ ብምሉእ ድምጺ ወሲኑ።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እገዳ ኣጽዋር ብምጥሓስ ጸረ መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ንዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ኣጽዋር ምቕባል ትቕጽል ኣላ ክብል ዘቕረቦ ክሲ ነጺጉዎ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስሕሓብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምፍታሕ መሪሕ ተራ ክጻወት ከምዝጸውዐ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ (AFP) ኣፍሊጡ።


text:
Radio Erena: 27 December 2020
ኣብ ትግራይ መዓስከር ስደተኛታት ዝርከቡ ኤርትራውያን ብኣባላት ጸጥታ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን መንነቶም ዘይተፈጡ ዕጡቓትን፣ ዝወርዶም ዘሎ ማእሰርትን ንብረት ምዝማትን ገና ይቕጽል ኣሎ።
ብሓሙስ 24 ታሕሳስ ካብቲ ዝተወለዐ ኲናት ህይወቶም ንምድሓን ናብ ጎንደርን ኣዲስ ኣበባን ካብ ዝጎዓዙ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝበዝሑ ብሓይልታት ጸጥታ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተታሒዞም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ምንጭታትና ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
እዞም ኣስታት 40 ዝኾኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዛጊት ኣብ ግዚያዊ መዳጎኒ ከምዝርከቡ ነዚ ሓበሬታ ዝለኣኹ ምንጭታትና ሓቢሮም።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ ብዓርቢ 25 ታሕሳስ ናይ ንግሆ ካብ መዓስከር ስደተኛታት ዓዲ ሓርሽ ንዓዲ ኣርቃይ ዝጎዓዙ ዝነበሩ ኤርትራውያን፣ ካብ ዝጎዓዙላ ዝነበሩ ኣውቶቡስ ብሓይልታት ጸጥታ ፈደራል ተወሲዶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ትግራይ ዝርከቡ ኤርትራውያን ብተደግጋጋሚ ዝምታን ጭውያን ብፈደራላዊ ሰራዊት፣ ብዕጡቓት ክልል ትግራይን መንነቶም ዘይፍለጡ ዕጡቓትን ይፍጸም ምህላዉ ብተደጋጋሚ ብቃለ መሕትትትን ብዜናን ክቃላሕ ጸኒሑ’ዩ።
እቶም ብኣስገዳድ ናብ ዝነበርዎ መዓስከራት ከምዝመለሱ ዝተገብሩ ክሳብ ሕጂ ብዘይካ ውሱን መሳርፍ፣ ካልእ ዝተገብረሎም ሓገዝ ብዘይምህላዉ ብሕማም ውጽኣትን ዓሶን ናይ ዝሳቐዩ ዘለዉ ቁጽሪ እናዛየደ ይመጽእ ከምዘሎን፣ ብተደጋጋሚ እንተጠርዑ ሰማዒ ከምዘይረኸቡን ካብቶም ግዳያት ዝመጽኣና ሓበሬታ ይሕብር።
ማሕበረሰብ ዓለም ነዚ ኣብ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝውርድ ዘሎ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰል ብህጹጽ ደው ከብሎን ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ናይ ምጥያስ መደብ ከቀላጥፈሎምን እቶም ኤርትራውያን ጻውዒት የቕርቡ።
===============


text:
Author: Admin
ባዕሉ ብዝሰንዓ ጃልባ ካብ ሆላንድ ናብ ብሪጣንያ ክሰግር ዝፈተነ ኤርትራዊ ናብ ኢጣልያ ክስጎግ’ዩ
Radio Erena: 11 June 2019 ባዕሉ ብዝሰንዓ ጃልባ፣ ካብ ሆላንድ ተበጊሱ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ዝሓለነ ኤርትራዊ ሓታቲ ዑቕባ፣ ናብ ኢጣልያ ክስጎግ ምዃኑ ምዕከን ዜና ቴሌግራፍ ሓቢሩ። እቲ ስሙ ዘይተጠቕሰ፣ ወ [...]
ጅቡቲ፣ መራኽብ ኵናት ኢራን ኣብ ገማግም ባሕራ ከምዘይተጸግዓ ገሊጻ
Radio Erena: 11 June 2019 ጅቡቲ መራኽብ ኵናት ኢራን ኣብ ገማግም ባሕራ ከምዘይተጸግዓ ገሊጻ። እታ ሃገር ነዚ ትገልጽ ዘላ፣ መራኽብ ኵናት ኢራን ኣብ ወደብ ጅቡቲ ከምዝተጸግዓ መርበባት ሓበሬታ ሃገራት ዓረብ [...]
ሱዳን፣ ምዕጻው ትካላትን ስራሕ ደው ናይ ምባልን ኣድማ ይቅጽል
Radio Erena: 10 June 2019 ካርቱም፣ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ መንግስቲ ከሰጋገር ዝጽውዕ፣ ምዕጻው ትካላትን ስራሕ ደው ናይ ምባልን ኣድማ ይካየድ ኣሎ። እዚ ካብ ሰንበት 9 ሰነ ኣትሒዙ ዝ [...]
ኤርትራን ግብጽን፣ ንወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ንምሕጋዝ ዘትየን
Radio Erena: 10 June 2019 መራሕቲ ኤርትራን ግብጽን፣ ካብ ሕብረት ኣፍሪቃ ተገሊሉ ንዝርከብ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ንምሕጋዝ ከምዝዘተዩ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም። እቶም መራሕቲ፣ ኣብዚ ሳልስቲ'ዚ ኣብ [...]
ኢትዮጵያ፣ ሕማም ሸሮኽ የስፋሕፍሕ ከምዘሎ ተገሊጹ
Radio Erena: 10 June 2019 ኣብ ኢትዮጵያ፣ ብሰስፋሕፍሕ ዘሎ ሕማም ሸሮኽ ብውሕዱ 15 ሰባት ከምዝሞቱ ተገሊጹ። ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ብዘቕረቦ ጸብጻብ መሰረት፣ እቲ ውጽኣት ብምስዓብ ዝቐትል [...]
ስዑዲ ዓረብ ዋንነት ሕ.መ.ኣመሪካ ዝኾነ ኣጽዋር ከተፍሪ’ያ
Radio Erena: 09 June 2019 ፍርያት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝኾነ ተተኮስቲ ቦምባታት ኣብ ስዑዲ ዓረብ ክፈሪ ዘፍቅድ ስምምዕ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ተኻዪዱ። ኒውዮርክ ታይምስ ንምንጭታቱ ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ [...]
መራሕቲ ተቓውሞ ሱዳን፣ ምስ ቀ.ሚ. ኢትዮጵያ ድሕሪ ምርኻቦም ተቐዪዶም
Radio Erena: 09 June 2019 ንህዝባዊ ምልዕዓል ሱዳን ይመርሑ ካብ ዘለዉ ክልተ ቀንዲ ሓለፍቲ፣ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ድሕሪ ምርኻቦም ብኡ ንብኡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣተዉ፣ ማዕከናት ዜና ካብ ሱዳን ሓቢረን። [...]
መገዲ ኣየር ኤርትራ ናይ 73 ሚልዮን ዶላር ውህሉል ዕዳ ከምዘለዎ ተገሊጹ
Radio Erena: 09 June 2019 መገዲ ኣየር ኤርትራ ናይ 73 ሚልዮን ዶላር ውህሉል ዕዳ ከምዘለዎ ተገሊጹ። ኣህጉራዊ ማሕበር መጎዓዝያ ነፈርቲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ክሳብ ወርሒ መጋቢት 2019 ኣብ ዝነበረ ግዜ ጥራይ ኤር [...]
ኤርትራ፣ ኣብ መናድቕ፣ ናይ ተቓውሞ ጽሑፋት እናበዝሐ ይመጽእ ኣሎ
Radio Erena: 07 June 2019 ምንቅስቓስ "ይኣክል" ካብ ዝተበገሰሉ እዋን፣ ኣብ ሓያሎ መናድቅ፣ "ይኣክል" ዝብል ጭርሖታትን ክጸሓፍ እንከሎ፣ ተመሳሳሊ መልኣኽቲ ዝሃዘለ ወረቓቕቲ'ውን በብእዋኑ ክብተን ጸኒሑ'ዩ። ኣብዚ [...]
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ንሱዳን ካብ ኣባልነት ገሊሉዋ
Radio Erena: 06 June 2019 ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ንሱዳን ካብ ኣባልነት ገሊሉዋ። እቲ ሕብረት፣ ሎሚ ሓሙስ፣ 6 ሰነ፣ ኣብ ዘካየዶ ህጹጽ ኣኼባ፣ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ስልጣኑ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ናብ ሲቪላዊ መንግ [...]


text:
ከምቲ ሀገር ብባንዴራኣ (ሰንደቕ ዕላማኣ) እትፍለጥ ከምኡ’ውን ደብዳቤን ጽሑፍን ብኣርማ ማኅተም ፊርማ ሕጋውነቱ ዝረጋገጽ፣ ንሕና ደቂ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዝኾንና ምእመናንን ምእመናትን ድማ ኣብ ክሳድና ብእንኣሥሮ ማዕተብ ብክርስቶስ ክርስቲያን ብወልድ ውሉድ ምዃንና ንፍለጥን ነረጋግጽን።
ዝተጠምቁ ክርስቶሳውያን ኣብ ክሳዶም ዝኣስርዎ ማዕተብ፡ ቅድሚ ናይ ሃይማኖት ምልክት ምዃኑ፡ ኣብ ዘመነ ብሉይ ብዝተፈላለየ ኅብረ ምሳሌ ተገሊጹ ነይሩ እዩ።
• ነቲ ዓቢይ ናይ እምነት ኣቦ ኣቦና ኣብርሃም፡ ካብ እግዚአብሔር ናይ እምነት ማኅተም ወይ ምልክት ዝኾኖ “ግዝረት” ተዋሂብዎ ነበረ። ‘ግዝረት’፦ ሕዝበ እግዚአብሔር ካብ መምለኽቲ ጣዖት (ኣሕዛብ) ዝፍለይሉ ምልክት ነበረ። ብዛዕባ’ዚ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ መልእኽቱ፥ “ወግዝረትሰ ማዕተበ ጽድቅ ትኩኖ ወሀቦ ኪያሃ ትእምርተ/ (ማኅተም) ማዕተበ ጽድቅ ንኽትኮኖ ኢሉ ንእኣ ምልክት ገይሩ ንግዝረት ሃቦ።” ይብል። (ሮሜ 4፡11)
ኣብ ዘመነ ሓዲስ፡ ግዝረት ናይ ጥምቀተ ክርስትና ምሳሌ እዩ። ናይ ክርስትና መፍለጢ ድማ ኣብ ክሳድ ዝእሰር ማዕተብ እዩ።
• ኣብ ዘመነ ብሉይ፡ ብኵርና ንእግዚአብሔር ዝተመደበ ውህበቶ፣ ናይ ኣቦ በረኸት ካብ ካልእ ውሉድ ንላዕሊ ዕጽፊ ኮይኑ ዝወሃቦ ነበረ።
ካብ ይሁዳ ወዲ ያዕቆብ ማንታ ቈልዑ ዝፀነሰት ትእማር፡ ጊዜ ሕርሳ ምስ በጽሐ፡ ካብቶም ማናቱ እቲ ሓደ ኣቐዲሙ ኢዱ ኣቐልቀለ’ሞ እታ መሕረሲት ‘እዚ ቅድም ዝወፅአ’ዩ፡ በኵሪ እዩ’ ኢላ ቀይሕ ፈትሊ ኣብ ኢዱ ኣሰረትሉ። እንተኾነ እዚ ተቐልቂሉ ዝነበረ’ሞ ፈትሊ ዝተኣስረሉ ከይተወልደ ተመሊሱ ናብ ውሽጢ ምስ ኣተወ፣ ንእኡ ሰንጢቑ ቀዲሙ እቲ ካልእ ማንታ ተወልደ። ስሙ ድማ ‘ፋርስ’ በልዎ። ብድኅር’ዚ እቲ ቀይሕ ፈትሊ ዝተኣስረሉ ተወልደ እሞ ‘ዛራ’ ሰመይዎ። ቀዲሙ ስለዝተቐልቀለን ፈትሊ ስለዝተኣስረሉን በኵሪ ድማ ዛራ ኮነ። (ዘፍ. 38)
ኣብ ዘመን ሓዲስ ብኵርና ናይ ክርስቲያን ምሳሌ እዩ። ‘ዛራ’ ናይ ሕዝበ ክርስቲያን፣ እቲ ቀይሕ ፈትሊ ከኣ ናይ ማዕተብ ምሳሌ እዩ። እታ መሕረሲት ሰበይቲ ምሳሌ ናይቶም ኣጥሚቆም ማዕተብ ዝኣስሩልና ካህናት ክኸውን ከሎ፣ እቲ ንበኵሪ ሰንጢቑ ዝወፀ ቀይሕ ፈትሊ ዘይተኣስረሉ ‘ፋርስ’ ድማ ናይቶም ኣሚኖምን ተጠሚቖምን ክርስቲያን ኮይኖም ከብቅዑ ግና ደኃር መናፍቓንን ከሓድያንን ናይ ዝኾኑ ምሳሌ እዩ።
ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ንጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ወለደቶ፡ ኣብ ዓባይ ዓባይቶ ኣጻብዑ ፈትሊ ከምዝኣሰረትሉ ኣብ ወንጌል ሉቃስ ተጠቒሱ ኣሎ፦ “ወእምዝ እንዘ ሀለዉ ህየ በጽሐ ዕለተ ወሊዶታ ወወለደት ወልደ ዘበኵራ ወአሰረቶ መንኵብያቲሁ/ ኣብኡ ከለዉ ትወልደሉ ጊዜ በጽሐ፡ በኵሪ ወዲ ኸኣ ወለደት፡ ነታ ዓባይ ዓባይቶ ኣጻብዑ ድማ ኣሠረቶ” (ሉቃ. 2፡6)
ነዚ ናይ ዛራ ኣብ ኣጻብዑ ፈትሊ ምእሳርን ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ጊዜ ልደቱ ፈትሊ ምእሳርን ምሳሌ ብምግባር ኵሉ ክርስቲያን ኣብ ክሳዱ ዝኣስሮ ማዕተብ ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ዝጀመረ ቅዱስ ያዕቆብ ዘእልበራድኢ ኣብ ሻድሻይ ሚእቲ ክፍለ ዘመን እዩ።
ቅዱስ ያዕቆብ ዘእልበረዳኢ፡ ኣሰር ቀዳሞት ኣቦታቱ ቅዱስ ኣትናቴዎስን ቅዱስ ቄርሎስን ቅዱስ ዲዮስቆሮስን ስዒቡ ርቱዕ ሃይማኖተ ተዋሕዶ ብጽኑዕ ተጋድሎ ዝመሃረ ኣቦ እዩ።
ኣብ ዘመኑ ካብ ዝነበሩ መራሕቲ ናይ ፖለቲካ ኮኑ ናይ ክልኤ ባህርይ ሃይማኖት እናተሓብአ ክሳብ ናይ ደቀ ኣንስትዮ ክዳን እናተኸድነ ኣብ ሶርያን ግብጽን ንኣርብዓ ዓመታት ዝኣክል እናዞረ ምሂሩ እዩ። ኣብ ጊዜ ስብከቱ ንስጥሮሳውያን ከሓድቲ፡ ኣብ ማእከል ጉባኤ እናኣተዉ የሸግርዎ ስለዝነበሩ፡ እግዚአብሔር ብዝገለጸሉ ጥበብ፡ ነቶም ኦርቶዶክሳውያን ሕዝበ ክርስቲያን ካብ መናፍቃን ንምፍላይ ሠለስተ ፈትሊ ብሓደ ፍሒሱ ጠሚሩ ኣብ ክሳዶም ክኣስረሎም ጀመረ። ያዕቆብ ዘእልበረዳኢ ኣቦነቱ ንዅሎም ደቂ ተዋሕዶ እኳ እንተኾነ ብፍላይ ግና ብሰንኪ መለካውያን ተዳኺማ ንዝነበረት ሶርያ እዩ።
ኣብዚ ምድረ ኣግኣዚ (ኢትዮጵያን ኤርትራን) ክርስትና ዝኣተወ ኣብ ዘመነ ሓዋርያት ዝተረጋገጸ እኳ እንተኾነ ምስተን ካልኦት ጥንታውያን ኣብያተ ክርስቲያናት መዓርግ ዝረኸበ ግና ብቅዱስ ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ኣብ 4ይ ክፍለ ዘመን እዩ። ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ነቶም ኣሚኖም ዘጥመቖም ሕዝበ ክርስቲያን መስቀላዊ ምልክት ይሕንጽጸሎም ነበረ።
ብድኅሪኡ ግና በቲ ብቅዱስ ያዕቆብ ዘእልበረዳኢ ዝተጀመረ ሥርዓት፡ ነቶም ኣሚኖም ዝጥመቑ ማዕተብ ምእሳር ተጀመረ። በዚ መሠረት ክሳዕ ዕለተ ሎሚ ሕፃናት ኮኑ ንኡሰ ክርስቲያን ክጥመቑ ከለዉ ኣብ ክሳዶም ማዕተብ ይእሰረሎም።
ማዕተብ፡ ካብ ሠለስተ ፈትሊ ብሓደ ብምፍሓስ ይዳሎ። ሠለስተ ፈትሊ ምዃኖም ናይ አብ ፡ ወልድ፡ መንፈስ ቅዱስ ምሳሌ ክኸውን ከሎ፡ ብሓደ ምፍሓሶም ከኣ ሓደ እግዚአብሔር ምዃኖም ዘረድእ እዩ።
ብተወሳኺ’ውን ካብ ብዙኅ ዓይነት ክዳሎ ይርአ እዩ። ብመልክዕ ናይ ወርቅን ብሩርን ሰንሰለት፣ ካብ ቈርበት ዝዳሎ ሸቢርን ጸሊም ክርን . . . ካልእን ።
ማዕተብ ካብ መስቀል ተፈልዩ ስለዘይርአ፡ እቲ ማዕተብ ካብ ፈትሊ ይዳሎ ካብ ወርቂ ምስኡ መስቀል እንተወሰኽናሉ ንምሥጢራዊ ትርጕሙ ዝያዳ ዘጕልሕ እዩ።
ጥቕምታት ማዕተብ
• ብማዕተብ ስቅለት ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ሥጋና ንገልጽ። ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ፦ “ወዘልፈ ንፀውር ሞቶ ለክርስቶስ በሥጋነ ከመ ይትዓወቅ ሕይወቱ ለክርስቶስ በላዕለ ዝንቱ ነፍሳትነ መዋቲ/ ሕይወት ክርስቶስ ኣብ መዋቲ ሥጋና ምእንቲ ኽትግሃድ፡ ኵሉ ሳዕ ሞት ኢየሱስ ኣብ ሥጋና ንፀውር ኣሎና” (2ይ ቆሮ4፡10)፣ “አንሰ ሕማሞ ለክርስቶስ እፀውር በሥጋየ/ ኣነስ ናይ ክርስቶስ መከራ መስቀሉ ኣብ ሰብነተይ እፀውር ኣለኹ።” (ገላ 6፡17) ከምዝብል ነቲ ብልብና እንኣምኖ ሃይማኖተ ክርስቶስን ብግብሪ እንፆሮ መከራ መስቀልን፡ ከይኃፈርናን ከይፈራሕናን ኣብ ክሳድና ብዘሎ ማዕተብ ንገልጾ። ዓላዊ ዘይኣማኒ፦ ማዕተብና ተመልኪቱ እንተጸረፈናን እንተኣጋፋዓናን ስለ ክርስቶስ መስቀል ከም እተሸከመና ይቝጸረልና። ከምኡ’ውን ማዕተብኩም ዘይበተኽኩም ኢሉ ክሳዕ ሞት እንተ ኣሳቐየና ዓስቢ ሰማዕትነት ንረክብ። እቶም ኣብ ዝኃለፈ ዓመታት ንቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብደሞም ዘወቀብዋ ብኢኣማንያን ተንባላታውያን፡ ብማዕተቦም ተለልዮም 'መስቀላውያን' ተባሂሎም ዝተሰየፉ ኦርቶዶክሳውያን ናይ ቀረባ ጊዜ ተዘክሮ እዮም።
• ከምቲ ሞትን ትንሣኤን ክርስቶስ ብጥምቀትና እንምስክሮ (ሮሜ 6፡1-5)፣ ነቲ ጥምቀትና ድማ ብማዕተብና ንምስክር። ናይ ኵሉ ሰብነትና ፈጣርን ገዛእን ንዝኾነ እግዚአብሔር ብውሣጣዊ ብልብና ጥራሕ ዘይኮነስ ብኣፍኣዊ’ውን ካብ ኣፍና ብዝወፅእ ቃልን ብብርክና ተደፊእና ብእንሰግዶን፣ ኣብ ክሳድና ብእንኣስሮ ማዕተብን . . . ንእኡ ነምልኾን ስሌኡ ንምስክርን። (ማቴ. 10፡32-33)
• ማዕተብ፦ ካብ ፈተናን ተጻብኦን ሰይጣን የናግፍ እዩ። “ወወሀብኮሙ ትእምርተ ለእለ ይፈርሁከ ከመ ያምሥጡ እምገጸ ቅስት / ካብ ፍላጻ ጸላኢ ምእንቲ ኺድኅኑ ነቶም ዚፈርሁኻ ሰንደቕ ዕላማ ሃብካዮም።” ከምዝብል፡ ብፈቃደ እግዚአብሔር ትእምርቲ መንፈሳዊ ኃይሊ ኮይኑ ዝተዋህበና መስቀል ዘለዎ ማዕተብ እዩ። መዝ. 59(60)፡4።ማዕተብን መስቀልን ዘለዎ ክርስቲያን ኣጋንንቲ ብቀሊሉ ክጻብእዎ ኣይክእሉን እዮም። ኣብ ዝተፈላለዩ ማየ ጸሎት ከምዝርአ፦ርኹስ መንፈስ ዝኃደሮም ሰባት ማዕተቦም ይበትኩን ማዕተብ ከይግበረሎም ይሃድሙን።
• ማዕተብ መፈለጥታ ሃይማኖተ ክርስትናን ጸጋ ጥምቀትን ብምዃኑ ንዝኾነ ሰብ ብማዕተብ ከተለልዮ ትኽእል። ማዕተብ ዝኣሰረ ክርስቲያን ምስ ሕዝበ ክርስቲያን ብዘይጥርጥር ብቀሊሉ ክርስቲያናዊ ሕይወቱ ክፍጽም ኣይሽገርን።
ኣብ መገሻ ብሓደጋ ይኹን ብሕማም ሞት እንተበጽሖ፡ ብማዕተቡ ክርስቲያን ምዃኑ ተለልዩ ሬሳኡ ናብ ቤተ ክርስቲያን ተወሲዱ ጸሎተ ፍትሓት ይግበረሉ፡ ኣብ መካነ መቃብር ድማ ሓመድ ድበ ይፍጸመሉ።
• . . .
እቲ ብክርስቶስ ክርስቲያን ብወልድ ውሉድ ከም ምዃኑ መጠን ኣብ ክሳዱ ማዕተብ ኣሲሩ ከብቅዕ፡ ብክርስቲያናዊ ሕይወት ዘይነብርን ግብሪ መንፈሳውነትን ዘይብሉን ሰብ ማዕተብ ምእሳሩን ክርስቲያናውነቱን ከንቱ እዩ። “መልክዕ ኣምልኾ ዘለዎም ግና ነቲ ኃይሉ ግና ዝኽሕዱ” (1ይ ጢሞ. 3፡5) ክብል ሓዋርያ ጳውሎስ ከምዝገልጾም፣ እቶም ማዕተብ ምስ መስቀል ኣብ ክሳዶም ኣንጠልጢሎም ኣብ ሓሶት፡ ቅትለት፡ዝሙት፡ ስኽራን፡ . . . ብሓፈሻ ኣብ ኃጢኣት ዝነብሩ ሰባት ኣብ ካልኦት ሰባት ሃይማኖተ ክርስቶስ ንከይትሰፍሕን ከይተብርህን ዕንቅፋት ይኾንዋ ከምዘለዉ ምፍላጥ ይግባእ።
ስለዚ “ኵሉ ዕፅ ሠናይ ፍሬ ሠናየ ይፈሪ” / ካብ ጽቡቕ ኦም ጽቡቕ ፍረ ከምዝፈሪ” (ማቴ. 7፡17) ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ድማ ካብቲ ኣብ ክሳድና ዝተተኽለ ኦም ማዕተብ፡ ሠናይ ምግባር፣ ሰላምን ዕርቅን፡ ጽንዓት ሃይማኖትን መንፈሳዊ ኃይልን ክንፈሪ እግዚአብሔር ጸጋ የብዝኃልና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር፡አሜን!
***


text:
ሓርበኛ ተጋዳላይ ኣድሓኖም ገብረማርያም
ዕለተ መስዋእቲ፡ ለካቲት 19 2021
ካብ ኣብኡ ባሻይ ገብረማርያም ካሳን ካብ ኣዲኡ ወይዘሮ ውነሽ ርጆን ኣብ ወርሒ መስከረም 1945 ኣብ ኣፈልባ ተወሊዱ። ወላዲቱ ካብቲ ዝነበራ ከቢድ ናይ ሕርሲ ኩነታት፣ ብዘይ ጉድኣት ክትገላገል ብምኽኣላ፣ ልዑል ፈጣሪ ንምምስጋን ወለዱ “ ኣድሓኖም ” ዝብል ረዚን ስም ከምዝሃብዎ ታሪኽ ቤተሰቡ ይሕብር።
ሕሳስ ልደ እንዳ ኣቦይ ባሻይ ገብረማርያም ዝኾነ ኣድሓኖም፣ ምዉቕን፡ ፍቅርን፡ ምሕብሓብን ዝመላኦ ግዜ ህጻንነት ኣብ ሑቕፊ ወለዱን ኣሕዋቱን ኣሓቱን የሕሊፉ። ኣብ ምስግጋር ካብ ህጻንነት ናብ ቁልዕለት፡ ብፍላይ ምስቶም ንስለ ናጽነት ኤርትራ በጃ ዝሓለፉ የሕዋቱ ሓጎስን መምህር መሓርን እናተጻወተ ዕድመ ናይ ትምህርቲ በጽሐ።
ዕድሚኡ ንትምህርቲ ምስ ኣኸለ፡ ኣብታ ኣብ ከብዲ ዓዲ ተደኲና ዝነበረት ቤት-ትምህርቲ ኣፈልባ ብምምዝጋብ፣ ናይ መባእታ ትምህርቱ ተኸታቲሉ። ኣብቲ ዝውሃብ ዝነበረ ናይ ትምህርቲ ፈተናታት፡ ብልዑል ነጥቢ ብምሕላፍ ናይ ማእከላይን ካልኣይን ደረጃ ትምህርቱ ኣብ ከተማ ደቀምሓረ ክሳብ ዓስራይ ክፍሊ ተኸታተሉ።
ብምቕጻል፡ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ንምዝዛም ናብ ኣዲስ ኣበባ ብምኻድ፡ ኣብ ሰይንት ጆሰፍ (St. Joseph School) ክሳብ ዓሰርተ ክልተ ክፍሊ ተኸታቲሉ። ብምቕጻል ናብ ዩኒቨርሲቲ ዘእቱ ነጥቢ ብምምጻእ፣ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ተጸንበሩ።
ምስእናይ ኣብቲ ናይ 1970ታት ምንቅስቃስ ተምሃሮ ውፉይ ተሳትፎኡ፡ ናይ ሕጊ ትምህርቲ ክሳብ ሳልሳይ ዓመት ድሕሪ ምክትታል፣ ኣብ መጀመርታ ኣዋርሕ ናይ 1972 ሃገራዊ ጉቡኡ ንምፍጻም፡ ምስ ብዓል ተጋዳላይ ብርሃነ ገረዝግሄር፣ ተጋዳላይ በራኺ ገብረስላሴ፡ ተጋዳላይ ስብሓት ኤፍረምን ካልኦትን ዝነበርዎም ናይ ቃልሲ ብጾቱ ብሓባር ብምዃን፣ ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ተሰሊፉ።


text:
ንድምፂ ኣሜሪካ ዝተዛረቡ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ሰደተኛታት ካብ ማይ ዓይኒን ዓዲ ሓርሺን መዓስከር ስደተኛታት ከም ዝተአስሩ'ውን ተዛሪቦም።
ነቲ ጉዳይ ስደተኛታት ብቀረባ ትከታተሎ ዘላ ተሓላቂት ሰደተኛታት ሜሮን እስቲፋኖስ ካብ ሽወደን እቶም ስደተኛታት ሕቶኦም ሰላማዊን መሰል ስደተኛ ክኽበረሎምን መምርሒታት ትካል ስደተኛታት ሕቡራት መንግስትስት ክንበበሎምን ምኻኑ ከም ዘስመሩ ብምግላፅ ግን ካልእ ፖሎቲካዊ መልክዕ ይውሃቦ'ሎ ዝብል ስግኣት ከምዘለዎምን ርድኡና ዝብል ምኻኑ ጠቂሳ እቲ ኩነታት ናብ ካልእ ከየምርሕ ተማሕፂና'ላ።
ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ስደተኛታት ወሃቢ ቃል አቶ ክሱት ገብረእግዚአብሄር ብወገኑ ትካሎም ብሰንኪቲ'ቲ ዘሎ ዕግርግር ናብኡ ከይዱ ክርኢ ከምዘይከአለ ብምግላፅ ግን ገለ ስደተኛታት ኣእማን ብምድርባይ መጥቃዕቲ ፈፂሞም ብስንኪ'ዚ እቲ ዘይምርግጋእ ተፈጢሩ ሓደ ሰብ ከምዝሞተ ከም ዘረጋገፁን ካልኦት ዝቆሰሉ ከምዝዘለውን መርመራ ክግበር ሓቲቶም ከም ዘለው ገሊፆም።
ሙሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ ነቲ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
Radio Erena: 10 July 2017
ብህዝባዊ ናዕቢ ካብ ስልጣኑ ዝተኣልየ ፕረዚደንት የመን ነበር ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ፣ ኣብ የመን ኣስፋሕፊሑ ዘሎ ተላባዒ ሕማም ሸሮኽ እትሕተተሉ ስዑዲ ዓረብ እያ ክብል ከሲሱ።
ንሱ ምስ ማዕከናት ዜና ሩስያ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፣ ብስዑዲ ዓረብ ዝተመርሐ ኣብ የመን ደብዳብ ነፈርቲ ዘካይድ ዘሎ ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ፣ ብሰንኪ’ቲ ዝውንጭፎ ዘሎ መርዛም ጋዛት፣ እቲ ሕማም ክለዓልን ብናህሪ ክላባዕን ከምዝገበሮ ገሊጹ።
ንሱ ኣብ ቃለመጠይቑ፣ ብፍላይ ስዑዲ ዓረብ ዝወንጨፈቶም ከም ክላስተርን ተርሞባሪክ ዝኣመሰሉ ቦምባታት፣ ኣብ ህዝቢ የመን ከቢድ ጥዕናዊ ሃስያ ከውርድ ዝኽእል ቀመማት ይገድፉ ምህላዎም ገሊጹ።
ፕረስ ቲቪ ብወገኑ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ኣብ ህዝቢ የመን ከቢድ ሓደጋ ኣንጸላልዩ ንዘሎ ሕማም ሸሮኽ መበገሲኡ መጽናዕቲ ንምግባር ሓደ ናይ መጽናዕቲ ጉጅለ ተዋፊሩ ከምዘሎ፣ ክሳብ ሕጂ ረኺቡዎ ብዘሎ መርትዖታት ከኣ ንክሲ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ዘሐይል ከምዝኾነ ሓቢሩ።
ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ሆስፒታላት፣ ክሊኒካት፣ ትካላት መጻረዪ ማይ፣ ወዘተ ዝኣመሰሉ ንህዝቢ ኣገልግሎት ዝህቡ ትካላት ዝካየድ ዘሎ ደብዳብ ነፈርቲ፣ መዓልታዊ 500 ሰባት ብሕማም ሸሮኽ ከምዝጥቅዑ ጌሩ ከምዘሎ ይግለጽ።
ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 300 ሽሕ ሰባት በቲ ተላባዒ ሕማም ክልከፉ እንከለዉ፣ ልዕሊ 1600 ከኣ ከምዝሞቱ ጸብጻባት የመን የመልክቱ።
ኣመሪካ፣ ብሪጣንያን እስራኤልን እውን ምስ ስዑዲ ዓረብ ብምትሕብባረን ካብቲ ዝተፈጸመ ገበን ናጻ ኣይኮናን ክብል ፕረዚደንት ነበር ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ይኸስስ።


text:
ናይ ኤርትራ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ምስ ወራሲ ዙፋን አቡዳቢ ልኡል ሸክ መሓመድ ቢን ዛይድ ትማሊ ኣብ ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ተራኺቦም: ኣብ መንጎ ክልቲኣን ሃገራት ንዘሎ ርክብ ንምሕያል ከምዝተዘራረቡ ተገሊጹ።
ሚኒስትር ዜና አቶ የማነ ገብረ መስቀል ኣብ ናይ ትዊተር መልእኽቶም ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ትምህርቲ: ጥዕና : ትሕቲ ቅርጺ: ሕርሻን ፈብሪካታትን ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ወፍሪ ሃብቲ ኣብ ልዕሊ ዝውስኽሉ ከምዝተሰማምዑ ገሊጾም ኣለው።
ብተወሳኺ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ቀረባ ዝተራእየ ዓለምለኸን ዞባዊን ምዕባለታት ኣመልኪቶም ኣብ ሓባራዊ ረብሓታት ከምዝተመያየጡ አቶ የማነ ገብረመስቀል ገሊጾም
ሕቡራት ዓረብ ኢማራት ኣብ ጸጥታ የመን ትግብሮ ወፍሪ ኣብ ኤርትራ ወታደራዊ መደበር ከምዘለው ይፍለጥ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ ስልጣት ዝሓዙ ሓድሽ ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ዝገብርዎ ዘለው ለውጢ ንፖለቲካ’ቲ ዞባ ቀይርዎ’ዩ ኢትዮጵያ ንኢኮኖሚያዊ ብዝምልከት ዝወሰደቶ ስጉምቲ ምስ ኤርትራ ንዝተገብረ ውዕል ሰላም ንምኽባሩን ቃል ምእታዋ ይፍለጥ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ኤርትራ ኣብ ውሽጢ 20 ዓመታት ንፈለማ ጊዜ ዝለዓሉ ብርኪ ልኡኻት ናብ አዲስ አበባ ምልኣኻ ይዝከር።


text:
ትማሊ ሶኑይ ኣብ መንጎ ካብ ክልል ሶማሌ ተመዛቢሎም ኣብ ከተማ ኣዳማ ዘተዓቑቡ ነበርቲ እቲ ከባቢን ብዝተፈጥረ ግጭት ሓደ ሰብ ተቐቲሉ ኣስታት 30 ሰባት ምቑሳሎም ፖሊስ እታ ከተማ ኣረጋጊፁ።ብሰንኪ እቲ ግጭት ካብ ሶማሊያ ዝተመዛበሉ ዜጋታት ዝርከብሉ ግዚያዊ መዕቖቢ ተቓፂሉ’ሎ።
እቲ ግጭት ኣብቲ ከባቢ ብሰንኪ ዝካየድ ምኹዓት እምኒ ክልቲኦም ወገናት ይግብኣኒ ብዝብል ዘይምርድዳእ ከምዝተፈጥረ ይገልፁ።ቤተ ክርስቲያን ከምዝተቓፀለን ናይ እምነት ግጭት ከምዝነበረን ተገይሩ ዝተነዝሐ ናይ ሓሶት ወረ እቲ ግጭት ብዝኸፍአ ክገድድ ከምዝገበረ ፖሊስ ገሊፁ’ሎ።ወኪል ድምዚ ኣሜሪካ ካብቲ ቦታ ብምኻድ ዝተቓፀለ ቤተ ክርስቲያን ከምዘየለ ኣረጋጊፀ ኣለኹ ይብል።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ይኽሰቱ ዘለው ዘይሕጋዊ ተግባራትን ስርዓት ኣልቦነትን ደው ክብል ጉባኤ ሃይማኖታዊ ትካላት ኢትዮጵያ ፀዊዑ።
ሸውዓተ መስረቲ ኣባላት ዝሓቖፈ እዚ ጉባኤ ብሓባር ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብዝሃብዎ ቃል ‘’ኩሎም መራሕቲ ሃይማኖት ኣብታ ሃገር ይፍጠር ዘሎ ፀገም ብምውጋዝ እቲ ሕጊ ብዝፈቕዶ መንግስቲ ንልዕልነት ሕጊ ከኽብር ምሕታቶም ሓቢሮም።
ሚንስተር ድኤታ ጉዳያት ፌደራልን ልምዓት እንስሳት ብምርባሕ ዝመሓደሩን ኣቶ ኣወል ወግሪስ ቤት ፅሕፈቶም ነቲ ኩነታት ንምርግጋእ ምስ ትካላት ሃይማኖት ሓቢሩ ከምዝሰርሕ ገሊፆም ኣለው።


text:
ቻይናዊ ቢልዮነር ጃክ ማ ብመንገዲ ትካሉ ዓሊባባ፡ COVID-19 (ቫይረስ ኮረና) ንምክልኻልን ለበድኡ ንምቊጽጻርን ንኣፍሪቃ ዘወፈዮ፡ ጥዕናዊ መሳለጥያታት፡ እቲ ናይ ኤርትራ ብጽሒት ኤርትራ ከምዘይኣተወ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ድምጺ ኣመሪካ ዝተዘርግሐ ዜና ኣገንዚቡ።
ቻይናዊ ቢልዮነር ጃክ ማ ብመንገዲ ትካሉ ዓሊባባ፡ COVID-19 (ቫይረስ ኮረና) ንምክልኻልን ለበድኡ ንምቊጽጻርን ንኣፍሪቃ ዘወፈዮ፡ ብማዕከናት ዜና ብዙሕ ዝተወርየሉ ጥዕናዊ መሳለጥያታት፡ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ ናብ ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ከምእተማቓርሐ ኳ እንተሓበረ፡ እቲ ናይ
ቻይናዊ ቢልዮነር ጃክ ማ ብመንገዲ ትካሉ ዓሊባባ፡ COVID-19 (ቫይረስ ኮረና) ንምክልኻልን ለበድኡ ንምቊጽጻርን ንኣፍሪቃ ዘወፈዮ፡ ብማዕከናት ዜና ብዙሕ ዝተወርየሉ ጥዕናዊ መሳለጥያታት፡ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ ናብ ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ከምእተማቓርሐ ኳ እንተሓበረ፡ እቲ ናይ ኤርትራ ብጽሒት ኤርትራ ከምዘይኣተወ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ድምጺ ኣመሪካ ናይ እንግሊዝኛ ገጽ ሎሚ 3 ሚያዝያ ዝተዘርግሐ ዜና ኣገንዚቡ።
እቲ ጥዕናዊ መሳለጥያታት ናብ ኤርትራ ዘይኣተወሉ ምኽንያት ዘይንጹር ኳ እንተኾነ፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እቲ ስርዓት ህጹጽ ጠለባት ህዝቢ ኤርትራ ዕሽሽ ብምባሉ ይኸሱዎ ምህላዎም እቲ ኣብ ድምጺ ኣመሪካ ዝተዘርግሐ ሓበሬታ የረድእ።
እቲ መመርመሪ ኮሮና ቫይረስ፡ ማስኬራ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ዝርከቦ መሳለጥያታት ኤርትራ ከምዘይበጽሐ ፡ ነቲ ናውቲ ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ምብጽጻሕ ዝተዋስኡ ኣብ ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ ዝሰርሑ ክልተ ሰበስልጣን ከምዘረጋገጹ `ውን እቲ ዜና ኣገንዚቡ።
ሓደ ብዛዕባ`ቲ ጉዳይ ኣግሂዱ ክዛረብ ፍቓድ ዘይተዋህቦ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ ፡ ነቲ መሳለጥያታት ጽዒና ዝነበረ ነፋሪት፡ ብ 23 መጋቢት ብካርቱም ኣቢላ ኣስመራ ክትዓልብ ኳ እንተነበራ፡ ሰበስልጣን ኤርትራ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ክትዓልብ ፍቓድ ከምዝኣገዱዋ ምሕባሩ `ውን እቲ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
እቶም ኣብ ኤርትራ ምዕላብ ዝተኸልከሉ ፓይሎታት፡ ኣብ ጅቡትን ኬንያን ጽዕነቶም ብምርጋፍ ናብ መበገሲኦም ኣዲስ ኣበባ ከምዝተመልሱ `ውን እቲ ዜና ይጠቅስ።
ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ ኣፈኛ Africa CDC ( ማለት ማእከል ምቁጽጻርን ምክልኻልን ሕማማት ኣፍሪቃ) ጀምስ ኣዮዲሊ ` እቲ ጉዳይ ገና ብደረጃ ዲፕሎማሰኛታት ይዝረበሉ` ኣሎ` ኢሉ።
ኣፈኛ 1ይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ቢለን ስዩም ነቲ ጸገም ንምፍታሕ ዝርርብ ይካየድ ኣሎ ክትብል ከላ፡ እቲ ነቲ ንብረት ዘበርከተ ትካል ዓሊባባ ግን ቃሉ ካብ ምሃብ ከምእተቖጠበ እቲ ናይ ድምጺ ኣመሪካ ዜና ኣረዲኡ።
ኣብዚ ምዕቡላት ሃገራት በቲ ለበዳ ቫይረስ ተዋሊአን ህዝበን መዓልታዊ ብጅምላ ዝሞተሉ ዘሎ፡ ኣብ ኤርትራ ዝርከብ ትሕተ ቅርጺ ጥዕና ምዕቡል ብዘይምዃኑ ህዝብና ከቢድ ጉድኣት ከይወርዶ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ዝነበር ኤርትራዊ ከብዱ ሓቚፉ ኣምላኽ ጥራይ ይሓልወና ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን፡ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ነቲ ብዝኾነ ይኹን ዓቐን ኣብ ምሕላው ጥዕና ህዝቢ ኤርትራ ኣበርክቶ ዝነበሮ መሳለጥያታት ሻቡ ዘይምቕባሉ፡ ኣብ ጥዕናን ድሕነትን ህዝቢ ኤርትራ ተገዳስነት ከምዘይብሉ ዳግም ዘርኢ ኢሰብኣዊ ስጉምቲ እዩ።
እዚ ኸኣ፡ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ወጻኢ ንዝርከቡ ኤርትራውያን `ንመኸተ ወራር ኮሮና ቫይረስ ገንዘብ ኣዋጽኡ ክብል ብመንገዲ ኤምባሲታቱ ጎስጓስ የካይድ ምህላዉ ብዙሕ ኤርትራዊ ጠርጢሩዎ ከምዘሎ፡ ነዚ ናይ ጥዕና ቅልውላው ተጠቒሙ ስልጣኑ ንምድልዳል ዝሕግዝ ገንዘብ ንምሽምታጥ ደኣምበር ህዝቢ ናይ ምድሓን ተገዳስነት ከምዘይብሉ የረጋግጽ።
ንኤርትራውያን ገንዘብ እምበር ናይ ሕክምና ንዋት ኣይትሃቡ ክብል ሓገዝ የማርጽ ምህላዉ ንገዛእ ርእሱ፡ ነዚ ዘይሓላፍነታዊ ዝምባሊኡ ዘብርህ ተወሳኺ መርኣያ እዩ።
እቲ ስርዓት ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋናት ኣብ ኤርትራ ምስጉን ኣገልግሎት ዝህባ ዝነበራ ብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዝመሓደራ ዓሰርተታት ትካላት ጥዕና ብሓይሊ ከምዝዓጸወ ይፍለጥ። እዚ ናይ ኮረና ቫይረስ ሻቕሎት ንዓለም ኣጨኒቑ፡ ብዙሓት ሃገራት ነቲ ጉድኣት ንምውሓድ እሱራት ኣብ ዝፈትሓሉ ዘለዋ እዋን፡ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክወስድ ብውሽጥን ግዳምን ንዝቐረበሉ ዘሎ መጸዋዕታ ዛጊት ጸማም እዝኒ ሂቡዎ ምህላዉ `ውን ብዝኾነ ዓቀን ሰብኣውነት ኮነ ሓልዮት ህዝቢ ኤርትራ ከምዘይብሉ ዘረጋግጽ እዩ።
ኣብዚ ዓለም ፖለቲካዊ ፍልልያታ ኣወጊዳ ነዚ ህጹጽ ቅልውላው ጥዕና ንምምካት ብምውህሃድ እትንቀሳቐሰሉ ዘላ ከቢድ ግዜ፡ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ምስቲ ሰብኣውነት ኣልቦ ምዉት ድርቅናኡ ይቕጽል ምህላዉ፡ ብኣካል እንተዘይኮይኑ ብኣእምሮን ልቦናን ኣብ ካልእ ፕላኔት ይነበር ምህላዉ ዘመልክት እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ነዚ ናይ ጥፍኣት መራሒ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ምስቲ ኮረናቫይረስ ብሓንሳብ ደሚሩ ክምክቶ ከምዝግባእ ካብ ማንም ግዜ ንላዕሊ ክበርሃሉ ይግባእ።


text:
June 5, 2021
ተስፋኣለም የማነን ዮሴፍ ሃይለማርያም
ክልቲኦም ወለዱ ኣብ ግዜ ቈልዕነቱ ብሞት ስለዝተፈልዩዎ ብዝኽትምና’ዩ ዓብዩ። እንተኾነ፡ ናይ ቀረባ ቤተሰቡ ክንዲ ኣቦን ክንዲ ኣደን ኮይኖም ስለዝኣለይዎን ዘዕበይዎን፡ ዝገጠሞ ብድሆ ሰጊሩ ኣብ ዝብጻሕ ክበጽሕ ኣይተጸገመን። ሳላ ትግሃቱን ዘይሕለል ጻዕሪ ቤተሰቡን ከኣ፡ ነቲ ኣብ ግዜ ንእስነቱ ዝረኸቦ ጸቢብ ናይ ትምህርቲ ዕድል ብዝግባእ ተጠቒሙ፡ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብምህንድስና ወዲኡ። ብድሕሪ’ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኢትዮጵያ ብሞያኡ ሰሪሑ። ኣይደንጎየን፡ ከም ኣካል ናይ’ቲ ሽዑ ዝነበረ ርሱን ሃገራዊ ስምዒት፡ ኣብ ዋህዮታት ሰውራ ተጠርኒፉ ንናጽነት ኤርትራ እጃሙ ከበርክት ምስ ጀመረ፡ ኣብ ትሕቲ ምክትታል ጸላኢ ስለዝኣተወ፡ ኣብ 1973 ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ተጸንቢሩ። ብንእስነቱ ሒዙዎ ዝዓበየ ህድኣት ዝተሓወሶ ባህርያቱ፡ ሓደ ካብ’ቲ ብላዕለዎት ሓለፍቱን መቓልስቱን ፍቱው ዝገበሮ እዩ። ኣብቲ ትብዓትን ብልሓትን ዝሓትት ስለያዊ ዕማማት ውድብ ህ.


text:
ኣብነታዊት ጓል ኣንስተይቲ መንእሰይ
ደቂ ኣንስትዮ ግቡእ ቆላሕታ ተተዋሂብወን ታሪኽ ክሰርሓ ከምዝኽእላ ኣብ ዝሓለፈ ሓደ ዘመን ሕርሕራይ ገቢረን ኣርእየናን እየን።ኣብ ዝሓለፈ 50 ዓመታት ኸኣ፡ ኣብ ሳልሳይ ዓለም ሱታፌ ደቂ ኣንስትዮ ደርማስ ኣበርኽቶ ከምዝነበረ ማህደራት ታሪኽ ይሕብሩ እዮም።ኣብ ሰውራ ኤርትራ ተራ ደቂ ኣንስትዮ ን’ኣድማ ገረሞ ዘብል ምንባሩ ተማራመርቲ፡ጸሓፍትን ኣብቲ ቓልሲ ዝነበሩ ዝህብዎ ምስኽርነት እኩል መርትዖ እዩ።
ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ኩሉ ቦታ ይ’ኣትዋ፣ ዝተውሃበን ዕማም ብዘይ ነግፈረግ ብዕቱብን ብልዑል ወንን ከምዝፍጽማ ብቐሊሉ ክንዕዘቦ እንኽል ፍጻሜ እዩ።ደቂ-ኣንስትዮ ሰፍ ዘይብል ዋጋ ሕይወተ ከምዝከፈላ ዝስሕቶ ከቶ የልቦን።ምናልባት ደቂ ኣንስትዮ ኣይ’ኣተው’ኦን ክበሃል ዝኽእል ነገር ተሃሊዩ ዓውዲ ፍልስፍና እዩ።እዚ ማለት ኣይተምሃረ’ኦን ወይ ኣየስተምህራሉን ማለት ኣይኮነን።
እንታይ ደኣ ኣብ ሓደ እዋን ብርኽት ዝበልና መንእሰያት ምስ ጋዜጠኛ ኣማኑኤል ሳህለ ኣብ ዕላል፡ደቒ-ኣንስትዮ ኣይ’ኣትው’ኦን ትብሎ ዓውዲ ወይ ኸኣ ኣዚየን ዘየድምዓሉ ጽላት ይህልወካ’ዶ ቢልና ምስ ሓተትናዮ፡ “ኣብ ፍልስፍና ዓለም ሱታፌ ደቂ ኣንስትዮ ኣይረ’ኣኩን፣ኣየንበኩን ኣለኩ።” ክብል ምስ ተዛረበና ሰጋእ መጋእ ከምዝበልና ናይ ዓመታት ተዘኽሮይ ይቕጀለኒ ኣሎ።
እስከ እዚ ነቢብኩም እንታይ ትብሉና እንዲዒ!? ገለ ገለ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ብዙሕ ሞያታት ኣትየን ዘድምዓን ታሪኽ ዝሰርሓን ኣለዋ እየን።
ኣብነት፡ድምጻዊት ኣብረሀት ብርሃነ፡ ኣበባ ሃይለ፡ፍረወይኒ፡ሳባ ኣለም፡ኣስቴር ዮሓንስ፡ኣስቴር ፍሰሓጽዮን፡ካል’ኦትን ክጥቐሳ ዝኽእላ ብዙሓት ኣለዋ እየን። ኮታ ኩለን በጃ ሕዝቢ ዝተሰወ’ኣን ኣካለን ዝኸፈላን ሓዊስካ ልዑል እጃመን ሰሪሐን ኣብ ታሪኽ ሰፊሩ ንዘንተ-እለት ክነብር እዩ።
እዚ ኩሉ ኮለል ናብ መንእሰይ፡ፌሩዝ ገብረመስቀል’ዩ ንሎሚ ከም ኣብነት ክጽሕፍ ዝደረኸኒ፣ ምስ 8 መጋቢት ኣተሓሒዘ ገለ ዝብሎ ስለዘለኒ እዩ።ኣጋጣሚ ኸኣ፡ንኣማኑኤል ሳህለ መልዓልየይ ጉዳይ ኣለኒ እዩ።ሓደው እዛ ሃብሮም መንእሰይ ንጽሑፋቱ ከምትፈትዎን ኣዚያ ከም ትከታተሎ ምንባራን ካብ ምቐርባ ክፈልጥ ክ’ኢለ እየ።ብተወሳኺ’ውን፡መንእሰይ ፌሩዝ ኣብ ብርኽት ዝበሉ ሞያታትን ዓውድታት ትነጥፍ ኣብነታዊት ጓል-ኣንስተይቲ ምስ ምዃና ይተሓሓዝ ይከውን እዩ ዝብል እምነት ብምሕዳር እዩ።
ኣብ 2010 ምስ ኣማኑኤል ሓቢርና ኮፍ ኢልና ኣብ ዝነበርናሉ ግዜ፡ደርፊ ናይዛ ኣብነታዊት መንእሰይ ሰሚዔ ሓሳባይ ኣብ ማእከል ወግዒ ይስረቕ እሞ ኣማኑኤል ኸኣ፡ነታ ደርፊ ገለ ክፋላ ምስ ሰምዓ፡ “ሓቅካ እንዲካ ሓሳብካ ደኣ ክትስረቕ።” ኢሉ ከምዘስሓቀና ይዝኸረኒ እዩ።
ደቂ ኣንስትዮ ገለ ኣፋፍኖትን ፍናን ተረኺበን እዚየን ዕውታት ከምዝኮና ብዙሕ ኣብነታት ኣለና እዩ።ኣብ ሓይሊ ኣየር ከም እኒ ራሕዋ ግብረክርስቶስ፣ ኣብ ስነ-ፅሑፍ ከም እኒ ራሄል ወልደ’ኣብ፡ኣበባ፡ኣርያም ወልደ’ኣብን ካል’ኦትን፣ ኣብ ሞያ ምሕንድስና ከም እኒ ሚለን የማነ ዝክረብ’ኦ፣ ኣብ ምውሳእ ከም እኒ መረብ እስቲፋኖስ፡ሶሊያና ገብረሃንስ፡ሲዶና ረድ’ኢ፡ሓረገወይኒ ሃይለ ወዘተ፣ኣብ ጽላት ድማጻውነት ከም እኒ ሔለን መለስ፡ኣብርሀት ኣንከረ፡ጻሃይቱ በራኺ፡ተበርህ ተስፋሁነኝ፡ኣምለሰት ኣባይ፡ተግባሩ ተኽላይ፡ቢሻት ገብረስላሴ፡ኣበባ ኣጽብሃ፡ኣበባ ሃይለ፡ፌቨን ጸጋይ፡ብስራት ኣረጋይ ወዘተ፣ኣብ ብረታዊ ቃልሲ እልቢ ዘይብለን ጀጋኑ ፈርየን እየን።ኣብ ግዜ ናጽነት’ውን ኣብ ጎኒ ደለይቲ ለውጥን ኣብ ቀጽሪ እቲ መንግስቲ ኮይነን ንሪመን ተረማሪመን፣ንወዲ ኣዳም ኣገሪመን እየን።
ኣብ ካልእ ዓውድታት ተኮነ ብተመሳሳሊ መንገዲ ቁጽሪ ዘይብለን ሃባርም ክርከባ ከምዝተል’ኣለ ፍሉጥ ነገር እዩ።ኣብነታውያን ኣብ ኩሉ ጽላታት ከወጻ ክ’ኢለን እየን፣እዚ ከማን ምስ እዚ ኩሉ መስገደላትን ማሐነቖታት እዩ ክሕፈስ ክ’ኢሉ።
ኣብ መዳይ ሕግን ካል’ኦት ተዛመድቲ ሞያታት ተኮነ ብርኽት ዝበላ ዕዙዝ ተራ ዝገብራ ኣለዋ እየን።ሓንቲ ኣብ ዓውዲ ትምህርቲ ሕጊ ብደረጃ ድግሪ ዝተመረቓ፡ኣብ ደርፊ ብወኒ ትደርፍ፡ኣብ ምውዝዋዝ ተወዛዊዛ ተወዛውዝ፣እንተላይ ኣብ እስፖርታዊ ንጥፈታት ንጥፍቲ ዝኮነት መንእሰይ
ሰሃሮ ገልገል መስቀል፡ፌሩዝ ገብረመስቀል ንሎሚ ብኸፊሉ ከላልየኩም ክፍትን እየ።
ፌሩዝ ገብረመስቀል፡ኣብ 1982 ኣብ ዓራርብ ኣውራጃ ሳሕል ተወሊዳ።ገለ ኣድነቅታ ፌሩዝ ኣብ ዝተወለድትሉ እዋን ህቡብ ደራሲ በ’ኣሉ ግርማ ናብ ሳሕል መጺሉ ዝነበረ ግዜ እዩ ዝብሉ ኣለዉ እዮም።ፌሩዝ፡ቀዳማይን ካል’ኣይን ክፍሊ ኣብ ሳሕል ምስ ተማህረት ናጽነት ኤርትራ ስለዝተረኽበ፡ ናብ ከተማ ኣስመራ ከምዝመጸት ዝዛረቡ ኣለዉ።
ብድሕሪኡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ናጽነት ’ቃኘው’፡ቤት ትምህርቲ ሓርበኛታት ‘ኣርበኞች’ ኮነ ኣብ ቤት ትምህርቲ ካል’ኣይ ደረጃ ኣብ ሰማእታት ‘ሳንታ ኣና’ ከምዝተምሃረት መሓዙታ የዕልላ እየን።
ኣብ ኩነታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ካል’ኣይ ብርኺ ትምህርታ ስለዝዛዘመት፡ ኣብ 2000 ናብ ቤት ትምህርቲ ዩኒቨርሲቲ ኣሥመራ ክትጽንበር ምኽ’ኣላ፣ ኮነ ኣብ ዓውዲ ክፍሊ ትምህርቲ ሕጊ ከምዝተምሃረት መማህርታ ይገልጹ።ፌሩዝ ሓንቲ መሓዝ’ኣን መማህርታን ዝነበረት ኣብ ሰማእታት ከላ ዓውዲ ትምህርቲ ስነ ሕይወት ኣመና ትፈቱ ምንባራ፡ እንተኮነ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምስ ኣተወት ግና ናብ ሕጊ ከምዝዘንበለት ትዝክሮ እያ።
ፈሩዝ፡ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምስ ኣተወት፡ንሕጊ ዝትንክፉ መጽሓፍቲ ኣዘውቲራ ትነበብ ነይራ።ካብ’ኡ ናብ’ኡ ኸኣ ናይ ገበን መጽሓፍቲ እምብዛ ይማርካን ይስሕባን ነይሩ።በዚ እያ’ውን ነቲ ዓውዲ ክትመርጾ ዝተቐሰበት ትብል ሓንቲ ካልእ መሓዝ’ኣን መማህርታን ነበር።
ፌሩዝ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣዚያ ትምህርት እንቀጸለትን እናፈለጠትን ኣብ ዝከደትሉ እዋን፡ዓውዲ ስነ ሕጊ ሚሒር ክስሕባ ከምዝከ’ኣለ ኣብ ዕላላ ተዘውትሮ እያ ዝብሉ ኣለዉ።
“ትምህርቲ ሕጊ ብቐንዱ ሓላፍነታዊ ሰብ’ዩ ዝገበርካ።ኣብ ዝኮነ ዛዕባታት ኸኣ፡ኣጸቢቕካ ክተመዛዝን፡ህውክ ስጉምቲ ዘይትወስድ ሰብ እዩ ዝገበራካ።” ትብል መንእሰይ ፈሩዝ።
ፈሩዝ፡ ኣብ ቀዳማይ ቤት ፍርዲ ዞባ ማእከል ከም ተሓጋጋዚት ዳኛ ኮይና ሰሪሓ እያ።ኣብ ቤት ጽሕፈት ዋና ኣኽባሪ ሕጊ፡ከም ኣኽባሪት ሕጊ ኮይና’ውን ሰሪሓ እያ።
ኣብዚ ሞያን ስራሕን ኣብ ትሰርሓሉ ዝነበረት፡ “ብሓፈሻ መንእሰያት ኤርትራ፡ ኣብ ገበን ደሓን እዮም ክንብል ንኽእል።ኣብ’ዚ ጉዳይ እዚ ተራ ሕብረተሰብ ዓቢ ምዃኑ ድማ ዘይኽሓድ እዩ።እንተኮነ፡ብእ’ኦም ዝፍጸም ገበን የለን ማለት ኣይኮነን።ዝበዝሕ ካብ’ቲ ኣብ ሃገርና ዝፍጸም ገበናት’ውን ብመንእሰያት እዩ ዝፍጸም።
ካብ’ቶም ገኒኖም ዝረ’ኣዩ ገበናት ኸኣ ስርቂ፡ምትላል፡ከትሪ ክጥቀሱ ይእኽሉ።እዚ ኸኣ ክፍታሕ ዝኽለሉ መንገዲ፡ መብዛሕት’ኦም እቶም ገበን ዝፈጽሙ መንእሰያት ካብ ሽግር እዮም ዝብገሱ።
ሽግሮም ቑጠባዊ ጸገም ክከውን፡ወይ’ውን ብእተፈላለየ ዉልቃዊ ጉዳያቶም ዝሰዓበ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸቕጢ ክኸውን ይኽእል።እንተኾነ፡ እዚ ሽግር እዚ በቲ ግቡእ መገዲ፡ብምስራሕ ዲዩ ብካልእ ሓገዛት እዩ ክፍታሕ ዝግባእ።እምበር ጸገምካ ንምፍታሕ፡ ኣብ ገበን እንተ’ኣቲኻ፡ካብ ሓደ ሽግር ናብ ካልእ ዝዓበየ ሽግር ኢኻ ት’ኣቱ ዘለኻ ማለት እዩ።
ካልእ፡ናይ ባህሪ ለውጢ ክህሉ ኣሎዎ።መብዛሕት’ኦም እቶም ገበ ዝፍጽሙ ሓደስቲ ኣይኾኑን።ብተደጋጋሚ ገበን ፈጺሞም ተ’ኣሲሮም ዝነበሩ እዮም።ስለዚ፡ኣብ ክንዲ ማእሰርቶም ወዲ’ኦም ጥራይ ከም ዝወጹ ዝግበር፡ኣብ ዉሽጢ እቲ ቤት ማእሰርቲ ዳግም ዝሕደስሉን ዝመሃርሉን፡ብሓፈሻ ድማ ተለዊጦም ኣፍረይቲ ኮይኖም ዝወጽሉ ኣገባብ ክፍጠር ኣሎዎ።
እዚ ብዉሑድ መጠን ይግበር ይኸውን።ግና እቲ ቐንዲ ዕማም ናይ ኣብያተ-ማእሰርቲ ንሱ ኾይኑ፡ዝያዳ ክድፋ’ኣሉ ይግባእ።”
ዝብል መርገጽን ሓሳባትን ፌሩዝ ትህብ ምንባራ መቕርባ ይዝኽሩ እዮም።
ፈሩዝ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ትነብር ከምዘላ ይፍለጥ።ናይ ላዕለዋይ ክፋል ትምህርታ ንምቕጻል ዕድል ረኪባ ኣብ ኣመሪካ ከምዝመጸት፣ፊልምታት ብምር’ኣይ፡ናይ ሕግን ስነ ልቦናን መጽሓፍትን ብምንባብ ኮነ ደርፍታት ብምስማዕን ብምድራፍን ከምትዘናጋዕ ደጋጊማ ትዛረብ እያ።
እዛ ሃብሮም መንእሰይ ከምቲ ኣብዝሓ ስነ ጥበባውያን መንከሽከሽ፡ሓጽነ-መጺን፡ ኮነ ፋርኔሎን ወዘተን ሒዞም ፍቕሪ ምድራፍ ከምዝጅምርዎ፣ንሳ’ውን ማንካ ከም መጉልሒ-ድምጺ ብምሕሳብ፡ ኣብ ግዜ ቁልዕነታ ትፈታትን ምንባራ ኮነ፡ ኣብ 1998 ኣብ ጽንብል በዓል 24 ግንቦት፡ከም ተምሃሪት ካል’ኣይ ብርኺ ዝገብርዎ ዝነበሩ፡ምር’ኢት ኤሮቢክስ ከተርእይ ዕድል ረኺባ ነይራ።በዚ ኸኣ፡
እቲ ምር’ኢት ምስ ተዛዘመ ናይ ምዝንጋዕ መደብ ነይሩ ናብ ማይ ሓባር ምስ ከዱ፡ሓንቲ ጉጅለ ሙዚቃ ምር’ኢት ኣብ ተቕርበሉ እዋን፡ደርፊ ኣዚያ ከምትፈቱ ዝፈልጣ ዝነበራ መቕርባ ንክድትደርፍ ምስ ተዃተኹ’ኣ፡ንሳ’ውን ሚሒር ባህግን ድሌትን ስለዚነብራ ብዙሕ ከየትሰከፍት፡ነቲ ዕድል ብምጥቃም ናይ ምድራፍ በሪ ተራሕዩላ እዩ።
ሽዑ፡ ኣብቲ መድረኽ ብዘር’ኣየቶ ናይ ምድራፍ ክእለት ዝተመሰጡ ፍናን ከምዝሃብዋ፡እዚ ዝረከበቶ መተባብዒ፡ፍናን ኮይኑዋ፡ ክትደርፍ ከም ትኽእል ንርእሳ ከተእምን ግዜ ኣይወሰደላን።
እዛ ሃብሮም መንእሰይ፡ ብድሕሪኡ ተምሃሪት ዩኒቨርስቲ ከላ፡ ኣብ 2004 ኣብ ሃገራዊ ኮንፈደረሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ ዝርከብ ኣደራሽ ናይ እንግሊሽ ደርፍታት ደጊማ ክትደርፍ ጀሚራ፣ብዙሓት ኸኣ ተስፋ ከምዘለዋ ብቕልጡፍ ክግንዘቡ ግዜ ኣይወሰደሎምን።ብርኽት ዝበሉ ስነ ጥበባውያን ኣድናቅትን ነዚ ምስኽርነቶም ሂቦሙሉ እዮም።
ኣብ 2006 ከኣ ምስ ኮኮብ ኮዋኽብቲ ስነ ጥበባዊ ኣብራሃም ኣፈወርቒ ኣብ ዕዮ ጥበብ ተላፊና፡ ኣብታ ሰማይ ትብል ኣልበሙ ከም ሓጋዚት ድምጻዊት ወይ ከኣ ዓጃቢት ኮይና ኣብ 4 ደርፍታቱ እቲ ሓዋዝ ድምጻ ሓዊሳትሉ እያ።
ድምጻዊትን በዓልቲ ሞያ ሕግን ቋንቋ ጥልያንን ፈረንሳን ተማሂራ ምንባራ ማዕረ ኽንደይ ዕትብትን ኣብ ኩሉ ግዜኣ ኣመራቒሓ ትጓዓዝ ኣብነታዊት ጓል-ኣንስተይቲ ምዃና ኣድነቕታ ይገልጹ እዮም።
እዛ መንእሰይ ናይ ትምህርቲ ጽም’ኢ ኩቱር ስለዘለዋ፡ኣብ ዩኒቨሲቲ ቑዱስ ቶማስ ላዕለዋይ ትምሕርቲ ሕጊ ተማሂራ እያ።
ኣብ 2006 ብደረጃ ድግሪ ኣብ ዓውዲ ሕጊ ኣብ ዝተመረቐትሉ ዓመት፡ ዩኒቨርሲቲ ኣሥመራ ሓንሳብን ንሓዋሩን ምዕጻዉ ፍሉይ ተዘኽሮ ከምዝገብሮ፡ሓደ ብሕጊ ዶክትሬት ዘጽንዕ ዘሎ፡ቕድሚ’ኣ ተመሃራይ ሕጊ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣሥመራ ነበር ብዕምቖት ኣስተንቲኑ ይዛረብ እዩ።
ኣብ ታርኽ እቲ ዩኒቨርሲቲ ብዙሓት ብሉጻት ተምሃሮ ዘፍረየ ምስ ምዃኑ፣ክዕጸው ኢሉ ዝሓስብን ዝሓልምን ከቶ ስለዘይነበረ ዳርጋ ኩሉ ተመሃራይ ነበር፡ካብ ልቡ ሓዚኑ እዩ።ፌሩዝ’ውን ከም ሰባ ሕዝምቲ ምንባራ ቐረባኣ ዝኮኑ ይዕሉኡ እዮም።
መምህር ስነ ጥበብ ኣብራሃም፡ ካብዛ ዓለም ብሞት ምስ ተፈለየ ተኮነ፡ በቲ ቦቕባቕ ሓዛኒ ልባ ከም ሓዘነት፡ሽዑ ዝነበረቶ ኩነታታ ዝዝኽሩ፡ ኣብ ስነ ጥበብ ዝተዋፈሩ ሞያውያን ዝዝኽርዎ ሕማቕ ተጓንፎ እዩ።
ኣብ 2007 ወዲ ትዃቦ ንስራሕ ንደገ ከይዱስ ተሪፉ’ዩ፡ ኣብ ዝተብሃለሉ ኮነ ጋዜጠኛን መምህር ኣማኑኤል ሳህለ ኣብ ሽወድን ዑቅባ ኣብ ዝሓተትሉ ዓመትን፡ፈሩዝ ንመጀመርታ ምስ ሕዝቢ ዘላለየታ፡ “ወርቂ መሶብ” ብወዲ የማነ እተገጥመት ደርፊ ብዕሊ ተፋሊጣ።
ንምኽንሻብ ደቂ ኣንስትዮ ዘተኮረ ደርፊ ወ ንሓድነት ሶማሊያ ትገልጽ ምስ ቴድሮስ ‘እሩሩ’ ክትደርፍ ተታሒዛቶ ንሞያ ስነ-ጥበብ።ብድሕሪ’ኡውን ‘ሑሩይ ፈጣሪ’፡ ‘ሃብታም ኢካ’፡’ንብዓት ተሳዒሩ’ን ገለ ካብተን ደፍትታታ ናብ ሕዝቢ ዝቐረባ እየን።
“ኣብቲ ዝደበለ ገጸይ፡
ኣብቲ እኳ ማዳ ዝተከድነ
ኣሎ ጽባቐይ!”
ኣብ ትብል ደርፋ ብዙሕ ርእይቶ ዊሕዙላ ኣሎ።ብፍላይ ኣብ ዘለዋ ርእሰ ምትእምማን ኮነ ኣብ መልእኽቲ ትሕዝቶ እታ ደርፊ ዝበዝሑ ዕግበተኦም ኣድናቆቶም ከምዝገለጽሉላ ክትዕዘብ ግዜ ኣይወስደልካን እዩ።እስከ ባዕልኩም ነታ ደርፋ ኣብ ‘You tube’ ክትርእይዋ ትኽእሉ እኩም።እንጋለ መልስኹም ከኣ ተስፍሩላ ከም ባህታ ልብኩም ዝተሰማዓኩም እብል።
ምኽንሻብ ደቀ ኣንስትዮ ካብቶም ክውገዱ ኣለዎም ኢላ ት’ኣምነሎም፡ ካብቶም ብዙሓት ኣሉታዊ ልምድታት ሓደ እዩ።ብሓቂ ኸኣ ክውገድ ዘለዎ ግናይ ግብሪ እዩ።ነዚ ኣድሂባ ዘለዋ ርእይቶን ርድ’ኢትን ካልእል ኣብ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዘለዋ ኣመለካኽታን ምኽርን ኣብ ዝቕጽል ሒዘልኹም ክመጽእ እየ።
“ደቂንስትዮ ባይታ ተረኺበን ንሪመን ይረማረማ፣ንኣዳም የገርማ!”
ካል’ኣይን ናይ መወዳእታን ኽፋሉ ኣብ ዝቕጽል…
ምንጪ ጽሑፍ፡
- መሓዙታን መምህርታን ነበር
- ካብ You tube
- ካብ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ኮነ ኣብ ካል’ኦት ኣብ ዝተምሃረቶ ኣብያተ ትምህርቲ ዝተምሃሩ ተምሃሮ
- ኣብ ዓውዲ ትምሕርቲ ሕጊ ዝነበሩ ተምሃሮ
- ገለ ዉልቃዊ ትዕዝብትን ኣፍልጦን


text:
ኣብ ሃገራዊ መረፃ ኢትዮጵያ ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝነበረ ብዝለዓለ ብዙሓት ሕፁያት ምምዝጋቦም ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ገሊፁ።ተቓዋሚ ፓርቲ መድረኽ ካብ ገዛኢ ፓርቲ ቀፂሉ ብዙሓት ሕፁያት ዘቕረበ ፓርቲ ኮይኑ’ሎ።
ዋና ፀሓፊን ሓላፊ ቤት ፅሕፈትን ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣቶ ነጋ ዱፊሳ ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ትማሊ ዝተዛዘመ ምዝገባ ሕፁያት ክሳብ ሎሚ ካብዝተኻየዱ ምርጫታት እቲ ዝለዓለ ኮይኑ’ሎ ኢሎም።1884 ሕፁያት ንሃገራዊ ቤት ምኽሪ፣4166 ሕፁያት ድማ ንኣብያተ ምኽሪ ክልላት ምምዝጋቦም ኣቶ ነጋ ሓቢሮም።
‘’ቅድሚ ሎሚ ኣብዝነብሩ ምርጫታት ዝዓበየ በዝሒ ሕፁያት ዝተመስገብሉ ኣብ 2002 ዓ/ም እዩ ነይሩ።2,200 ሕፁያት ተመዝጊቦ ነይሮም።ኣብዚ ናይ ሎሚ ግን 6,050 ሕፁያት ተመዝጊቦም ኣለው።ኣብ ናይ ሃገርና ናይ መረፃ ታሪኽ ኣዚዩ ብዙሓት ሕፁያት ዝተመዝገብሉ ምርጫ እዩ’’ኢሎም።
57 ፖለቲካዊ ፓርትታት ሕፁያቶም ኣመዝጊቦም ኣለው።ካብ ኢህወዴግ ቀፂሉ ብዙሓት ሕፁያት ዘቕረበ መደረኽ እዩ ኢሎም ኣቶ ነጋ።


text:
Radio Erena: 17 August 2020
ደቁ ናይቲ ንኣንጎላ ን38 ዓመታት ዝመርሐ ሆሴ ኢድዋርዶ ዶ ሳንቶስ፣ ተወሳኺ ክስታት ዝርገት ሃብቲ ሃገርን ብልሽውናን ከምዝተመስረተሎም ዝተፈላለዩ ምንጭታት ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
ጆሰ ፊለመኖ ዝተባህለ ወዲ 42 ዓመት ወዱ ነቲ ፕረዚደንት ነበር፣ ካብ 2013 ክሳብ 2018 ኣብ ዝነበረ ግዜ ኣስታት 500 ሚልዮም ብምጥፍፋእ ተኸሲሱ ንሓሙሽተ ዓመታት ክእሰር’ዩ ተፈሪዱ።
ኣብ ኣፍሪቃ ብሃብታ ቀዳማየቲ ጓለነስተዮ እናተባህለት እትጥቀስ፣ ኢዛቤል ዝስማ ጓል 47 ዓመት ጓሉ ድማ፣ ብሰሰንኪ ተደጋጋሚ ክስትታ ብልሽውና፣ ካብ ዝነበራ መዝነት ኩባንያ ኣገልግሎት ቴሌፍን ዩኒተል ከምዝወረደት ተገሊጹ።
ካብ 1979 ኣትሒዙ ክሳብ 2017 ንኣንጎላ ዝመርሐ ፕረዚደንት ዶ ሳንቶስ፣ ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበረሉ እዋን፣ ደቁ፣ ንሃገራውያን ኩባንያታት ነዳዲ፣ ቴሌፎንን ካልኦትን ምስ ናይ ወጻኢ ወፍርታት ምትእስሳር ዘለወን ትካላትን ከም ናይ ውልቆም ሃብቲ የመሓድርዎ ምንባሮም’ዮም ዝውቀሱ።
ብፍላይ እታ ኢዛቤል ዝተባህለት ጓሉ ነቲ ፕረዚደንት ነበር፣ ነንዊሕ ዓመታት፣ ሓላፊት ፍርያት ነዳዲ እታ ሃገር ብምንባራ፣ ኣብ ናይ ውልቂ ሕሳባ 2 ቢልዮን ዶላር ብምኽዕባት ኣብ ኣፍሪቃ ዝሃብተም ጓለነስተይቲ ክትከውን በቒዓ’ያ።
ሓደ ካብቶም ኣብ ኣፍሪቃ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝነበረ፣ ዶ ሳንቶስ፣ ኣብ 2017 ካብ ስልጣን ድሕሪ ምእላዩ፣ ደቁን ናይ ቀረባ ቤተሰቡን ብምጥፍፋእ፣ ዝርገት ሃብቲ ሃገርን ብልሽውናን ክኽሰሱ’ዮም ተራእዮም።
ኣብ ኣፍሪቃ፣ ንንዊሕ ዓመታት ኣብ ስልጣን ኣብ ዝጸንሑ መራሕቲ፣ ደቆምን ናይ ቀረባ ቤተሰቦምን ኣብ ናይ ስልጣን ብልሽውናን ዝርገት ሃብቲ ሃገርን ክዋፈሩ ምርኣይ እዚ ናይ ኣንጎላ ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን።
================


text:
Radio Erena: 02 January 2020
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፣ ከተማ ቴልኣቪቭ ንሓደ ኤርትራዊ ብኻራ ከምዝቐተሉ ዝተኸሰሱ ሰለስተ ኤርትራውያን፣ ኣብ ድሮ ሓድሽ ዓመት ናብ ፍርዲ ቀሪቦም።
ንሳቶም፣ ኪሮስ ተስፋሚካኤል ንዝተባህለ ኤርትራዊ፣ ደጋፊ ህግደፍ ብምዃኑ ጥራይ ብካራ ወጊኦም ከምዝቐተልዎ’ዩ ዝጠቅስ ጸብጻብ ሃረጽ።
ኣብቲ ቅትለት ምትሕብባር ኔርዎ ተባሂሉ ዝተጠርጠረ ራብዓይ’ውን ክሲ ቀሪቡሉ ኣሎ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፣ ኣብ እስራኤል፣ ደቡብ ከተማ ቴልኣቪቭ፣ ከባቢ ሃክቲቫ፣ ሓደ ኤርትራዊ ብኻራ ክቕተል እንከሎ ካልእ ዲያቆን ድማ ተወጊኡ ሕክምና ይግበረሉ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ኤርትራውያን ብናይ ጎደናታት ካሜራ ስለዝተሳእሉ፣ ነዊሕ ከይጸንሑ’ዮም ብፖሊስ ተታሒዞም።
ኣብ እስራኤል፣ ኣብ መንጎ ደገፍትን ተቓወምትን ህግደፍ ክርአ ዝጸንሐ ምስሕሓብ፣ ጸጸኒሑ ናብ ጎነጽ ክዓርግ ይርአ’ዩ።


text:
ዕለት 24 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ድሕሪ ቐትሪ 254 ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ኣብ ምስንዳው ናይ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣብ ዝዘተይሉ መበል 19 ውዕሎ፡ ቅዱስ ኣቦና ነቶም ብመሰል ሰማዕያን ንዝተረኽቡ ተሳታፊያን መንእሰያ፥ ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ናይ ሕብረተሰብ ጠመቕ ትምህርቲ ሰነድ ኣስተዋጽኦ ከምእተበርከተሎምን ድሕሪ ቐትሪ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶን እቶም መእሰያትን ኣብ ሮማ መፈሳዊ ንግደት እውን ከምዘካየዱ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ሓቢሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ካብ ዕለት 3 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ኣትሒዙ መንእሰያትን እምነትን ልልያ ጸዋዕታን ኣብ ዝብል ርእሰ ጉዳይ ኣተኵይሩ ዝካየድ ዘሎ ሲኖዶስ ብፁዓን ኣበው ዕለት 24 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ነቲ ቅድሚ ፍርቂ መዓልቲ ዘበገሶ ኣብ ምስንዳው ናይ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ዘማእከለ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ርእይቶን ሓሳብን ዘቕረብሉን ኣብቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ክሳዃዕ ብጽሑፍ ዘዳለውዎ መልእኽቲ እውን ንናይ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካርዲናል ሰርጆ ዳ ሮካን ነቶም ናይዚ ዝካየድ ዘሎ ሲኖዶስ ክልተ ፍሉያት ዋና ጸሓፍት ኣባ ጃኮሞ ኮታን ኣባ ሮሳኖን ሳላን ዘረከቡሉ መበል 19 ውዕሎ፥
ካብ ቅዱስ ኣቦና ንመንእሰያ ናይ ቤተ ክርስቲያን ናይ ማሕበረሰብኣዊ ጠመቓዊ ትምህርቲ ኣስተዋጽኦ
ቅዱስ ኣቦና ነቶም ብመሰል ሰማዔ ንዝሳተፉ ዘለዎ መንእሰያት ናይቲ ካብታ ሓዳስቲ ነገራት ዘርእስቱ ናይ ር.ሊ.ጳ. ሊዮነ መበል 13ን ክሳብ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝደረስዎ ይሴባሕ ዘርእስቱ ዓዋዲ መልእኽትን ሓዋርያዊ ምዕዳን ናይ ፍቕሪ ሓሴትን ዘጠቓልል ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ናይ ማሕበረተሰብኣዊ ትምህርቲ ኣስተዋጽኦ ዓዲሎምክሕበር እንከሎ፡ እዚ ኸኣ መንእሰይ ወለዶን ማሕበረ ክርስቲያንን ኣብ ዝነብረሉ ሕብረተሰብን ማሕበረሰብን ንቑሕ ተዋሳእቲ ንኽዀኑ ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያን ክንክን ፍጥረትን ተፈጥሮን ከይድታትን ብሓይሊ ወንጌል ተደሪኾም ዓለምን ሕብረተሰብን ኣብ ምልዋጥ ግዴኦም ንኸበርክቱ ንቑሓት መታን ክዀን ዝብል ሓሳብ ቅዱስ ኣቦና ኣብቲ ናይቲ ሰነድ ዝደረስዎ መእተዊ ሰነድ ዘስፈርዎ ሓሳብ ከም ተልኾ ዘረክብ ገጸ በረከት እዩ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ብፁዓ ኣበው ሲኖዶስን ተዓዘብንቲ ኣብ ሲኖዶስን ብመሰል ሰማዔ ካብ ዝሳተፉ መንእሰያት ብጠቕላላ 300 ምዝጉባት ብሓባር ዘሳተፈ ካብ ሞንተ ማርዮ ክፍለ ከተማ ተበጊሱ ክሳብ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ዘሎ ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ቅዱስ ዓጽም ኣብ ዝዓረፈሉ ስፍራ ዝካየድ መንፈሳዊ ንግደት ኣብኡ እውን ቅዱስ ኣቦና ከምዝሓበሩን ኩሎም ኣብቲ መንፈሳዊ ንግደት ዝተሳተፉ ኣብ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ናይ ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካርዲናል ሎረንዞ ባልዲሰሪ ኣብ ዝሰርዕዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ከምዝሓበሩን፡ ናይ ሓድሽ ኣስፍሆተ ወንጌል ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ሪኖ ፊዚከላ ከምዝሓበርዎ፡ ኣብቲ መንፈሳዊ ንግደት 192 ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ፡ ካብኣቶም 101 ብፁዓን ጳጳሳትን 9 ብፁዓን ካርዲናላትን ብመሰል ሰማዔ ዝሳተፉ መንእሰያትን ክኢላታትን ዓለማውያን ምእመናን ዝርከብዎም 82ን ካብ ሰበኻ ሮማ ዝተዋጽኡ 100 መንእሰያትን ከምእተሳተፉ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።


text:
ትማሊ ሰሉስ ዝተፀወዐ ህፁፅ ኣኬባ ኣብ ጣልያን ዝተረኽቡ መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ 20 ኣብ ኣፍጋኒስተን ከጓንፍ ካብ ዝኽእል ሃንደበታዊ ሓደጋ ንምክልኻል ብቢልዮናት ዝቑፀር ዶላር ሓገዝ ክገብሩ ቃል ኣትዮም ።
ኣብ ኣፍጋኒስታን እዋን ክረምቲ ክኣቱ ይቀራረብ ኣሎ ፣ መጠን ዋዒ ቀኒሱ ይርከብ ። ብሚልዮን ዝቁቑፀሩ ሰባት ህፁፅ ሓገዝ ከምዘድልዮም ትካላት ወሃብቲ ሓገዝ ይገልጹ ኣለው ።
ተወካሊ ትካል ህጻናት ኣድህን ሕ/ሃ ኣብ ኣፍጋኒስታን ሳልም ኣልያናቢ “ከባቢ ሰለስተ ሚልየን ዝፅግዑ ህፃናት ህፁፅ ዝተመጣጠነ መግቢ ከድልዮም ከሎ ካብዚኦም እቶም ሓደ ሚልየን ዝኾኑ ብሕፅረት ዝተመጣጠነ መግቢን ሕክምናን ኣብ ኣዝዩ ዝኸፍአ ኩነታት ዝርከቡ እዮም ” ይብሉ ።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣፍጋኒስታን ቁጠባኣ ከተሕውን ሃንደበታዊ ሓደጋታት ንምክልኻል ክሕግዛን ቢልዮናት ዶላር ከምዘድልያ ሓቢሩ ።ኣባል ሃገራት ጉጅለ 20 ኣብ ቅልውላው ኣፍጋኒስታን ንምዝታይ ትማሊ ሰሉስ ብቪድዮ ዝተሓገዘ ህፁፅ ኣኼባ ኣካይዶም ።ኣብቲ ኣ ቀዳማይ ሚኒስተር ጥልያን ማርዮ ድራጊ “እዚ ንፈለማ እዋን እዩ መራሕቲ ንቅ፟ልውላው ኣፍጋኒስታን ሓባራዊ ምላሽ ክህቡ። ኣፍጋኒስታን መዕቆቢት ዓለምለኸ ግብረሽበራውያን ክትከውን ካብ ዘይምድላይ ዘበገሶ ሓባራዊ ስምምዕ ዝፈጠሮ እዩ ።”ኢሎም
ሕብረት ኣውሮጳ 1.2 ቢልየን ዶላር ንኣፍጋኒስታንን ጎረባብቲ ሃገራትን ክህብ ቃል ዝአተወ ኾይኑ እቲ ሓገዝ በቶም ኣብ መሬት ወሪዶም ዝሰርሑ ዘለዉ ዓለምለኸ ትካላት ኣቢሉ ክባፃሕ እዩ ወሲኑ ። ኣሜሪካ ኣብዚ ዓመት ጥራሕ ስጋብ ሕጂ34 ሚልየን ዶላር ቃል ዝኣተወት ኮይና ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብቲ ኣኼባ ጉጅለ 20 ገንዘባዊ ሓገዝ ንጣሊባን ከይወሃብ ክብሉ ኣተሓሳሲቦም።
መራሒት ጀርመን ቻንስለር ኣንጌላ ማርኬል ብወገነን እቲ ጉጅለ ምልሻ መሰረታዊ መሰል ደቂ አንስትዮን ኣዋልድን ስጋብ ዘክብር ኣፍልጦ ክወሃቦ ኣይግባእን ኢለን ።
“ ብግልፂ እየ ነዚ ዝዛረብ ዘለኹ ምምሕዳር ጣሊባን ንኹሉ ዝሓቆፈ ኣይኮነን ። ንዕዑ እዩ ድማ ንጣሊባን ኣፍልጦ ምሃብ ከም መዘራረቢ ርእሰ ጉዳይ ክኸውን ዘይተደለየ ።ይኹን ድኣምበር ድልየታት እናዓበዩ ምስ ምምፀኦም ክዘራረብሉ ግድንን ኣገዳስን እዩ ።”
ጣሊባን ብወገኑ ትማሊ ሰሉስ ማሕበረሰብ ዓለም ርክባት ናብ ዝነበርዎ ክምለሱ ክገብር ኣለዎ ኢሉ ። ግዝያዊ ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣፍጋኒስታን ኣሚር ካን ሙታኪ “ኩሉ ዓይነት ኣማራፅታት ሓይሊ ተፈቲኑ እዩ ዝተረኽበ ጥቅ፟ሚ ግን የለን ።ብምዃኑ ኣብዚ ሰዓት ኣማራፅታት ዘተን ምርድዳኣትን ክንጥቀም ይግባእ ”ኢሎም::
ናብራ ንተራ ኣፍጋኒስታናውያን ኣዝዩ ከቢድ እዩ ዘሎ ። ልዕሉ ሕፅረት ገንዘብ ኣሎ፣ ብዙሓት ትካላት ንግዲ ተዓፅዮም እዮም ፣እዚ ድማ ስራሕ ንኽጠፍእ ምኽንያት ኮይኑ እዩ ፣ ዝኽፈል መሃያ የለን ፤ ዋጋ መሰረታዊ ሸቀጣ መቀ፟ጥ ብዝለዓለ ናህሪ ወሲኹ እዩ ። እዚ ኹሉ ሳዕቤን ናይቲ ንነዊሕ ዓመታት ክካየድ ዝፀንሐ ውግእን ሓደጋ ድርቅን እዩ ።
ሳልም ኣል ያናቢ ወኪል ዩኒሴፍ ኣብ ኣፍጋኒስታን ኣብዚ እዋን ህፃናትን ኣዴታትን ብስእነት ዝተመጣጠነ መግቢ ኣብ ኣፍ ሞት ይርከቡ ምህላዎምን ዩኒሴፍ ካብ ሰብኣውያን ዝፅበዮ ሓገዝ ካብ ፖለቲካ ነፃ ዝኾነ ህይወት ህፃናትን ኣዴታትን ዝድሕነሉ ኩነታት እዩ። ንዕዑ ስዒቡ ንዝዓበየን ኣሰራርሓታትን ርክባትን ከመይ ክኾኑ ከምዝግባእ ተሞክሮ ክርከብ ይከኣል እዩ ኢሉ ።
ጣሊባንን መራሕቲ ሃገራት ምዕራብ ሓገዛት ረዲኤት ብኸመይ ናብ ኣፍጋኒስታን ይኣቱን ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛታት ዝወፅሉን ኣገባብ ኣብ ቀጠርይዘራረቡ ኣለዉ። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ መራሕቲ ሃገራት ጉጅለ 20 ኣብ መወዳእታ እዚ ወርሒ ደጊሞም ብኣካል ኣብ ከተማ ሮማ ክራኸቡ እዮም ።