text:
ወጮ እንተ ገልበጥካዮ ወጮ
ውልቀመለኽቲ ፡ ኵሉ ግዜ ብዛዕባ ክትሓስቦን ክትገብሮን ክስምዓካን ዘለዎ ነገራት ክልፍልፉ መሬት ይዓርቦም። ውልቃዊ ባህግታትካን ሃንቀውታኻን ኣብ ቅድሚኦም ትርጉም የብሉን። ስለዚ፡ በቶም ንህይ ወትካ ዝያዳኻ ዝሓልዩላ ሰባት ተኣዚዝካ ምንባር እንተ ዘይኮይኑ ብዛዕባ ነፍስኻ ምሕሳብ ኣየድልየካን’ዩ ይብሉኻ። ስቲፈን ቪዚንዘይ
ህዝቢ ኤርትራ ሳላ ጀጋኑ ደቁን፡ ሳላ’ቲ ዘርኣዮ ንባዕዳውያን ኣይግ ዛእን ዝብል ዘይሕለል ናይ ቃልሲ ኒሕ ንፈለማ ግዜ ነጻነቱ ምስ ጨበጠ፡ ሓንቲ ብሕልሚ’ምበር ብጋህዲ ዘይትርከብ ኤርትራ ክምስርት’ዩ ነይሩ ባህጉ። ኵሉ ነገር በቲ ዝተመነዮ እንተ ዝኸደሉ እቲ ሃንቀውታኡ ሓቂ ምኾነ ነይሩ። ኣፍሪቃ ቅኑዓት መራሕቲ ስለ ዘይተዓደለት ግን ባህግን ድሌትን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ማይ ከም ዝኣተወ ጨው ሓቒቑ ተሪፉ። ኣብቲ መጀመርያ ድሌትን ሃንቀውታን ህዝቢ ክፍጸም ከም ዝኾነ ማእለያ ዘይብሉ መደረታትን ቃለመሕትትን ክገብር ዝጸንሐ ብስም መራሒ ሃገር ዝተጠመቐ ስሱዕ ሰብ ናይ ስዉኣት መትከል ረጊጹ፡ ህዝቢ ክጭቍኑን ከበሳብስን ጀሚሩ። እቲ ዝቐርብ ዝነበረን ዘሎን፡ “ህዝቢ ንደሞክራሲ ኣይተዳለወን፡ ቅድም ክበልዕ ክሰቲን’ዩ ዘለዎ። ብዛዕባ ደሞክራሲ ዝነግረና ሰብ ኣይንደልን ኢና ወዘተ፡” ዝብል ከም ሃለሉያ ዝደጋገም ምስምሳት ህዝቢ ፍጊዕ ክሳብ ዝብሎ ሰሚዑዎ። እቲ ዝተባህለ ከብዲ ምምላእ ይኹን እቲ ፍትሕን መሰልን ተፈጻምነት ስለ ዘይረኸበ ድማ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመት መነባብሮ ህዝቢ መሬት ዘቢጡ፡ ህዝቢ ገጽ ደቁ ካብ ምርኣይ ተሓሪሙ፡ ብውላዱ እናሓዘነ፡ “ካብ ሎምስ ኣብ ግዜ ደርግ ይሕሸና ነይሩ” ኣብ ዝብለሉ ኵነታት በጺሑ ይርከብ። ህዝቢ ጥዒሙዎ እንተ’ልዩ፡ ብቓላቱ ካብ ቀደምስ ሎሚ ይሕሸና ክብል’ዩ ዘለዎ። ብሬድዮን ቲቪን፡ “ህዝቢ ጥዒሙዎ ኣሎ። ውሃ ዝበለ ስርዓት ተኺልና፡ እከለ ዝተባህለ ውድብ ኣሞጊሱና፡ እከለ ዝብሃል ሰብ ድማ ኣድኒቑና፡” ኣብ ክንዲ ምባል፡ ነቲ ተመሓድሮ ዘለኻ ህዝቢ ምሳሉ ክዛረብ ምጋዳፉ’ዩ ነይሩ እቲ ቅኑዕ ኣገባብ።
ሃገርና ነጻ ድሕሪ ምውጻኣ፡ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ንመዋእላት ተሓሪሙዎ ዝነበረ ነጻነት ከስተማቕር ዝነበሮ ክቱር ባህጊ ብኡ ንብኡ ተቘጽዩ ተሪፉ። ረፈረንደም ክግበር ስለ ዝነበሮ ንኽልተ ዓመት ብግዝያዊ መንግስቲ ዝፍለጥ ዓለም ዘይፈለጦ መንግስቲ ክመሓደር ግድነት ነይሩ። ኣብቲ ዝነበረ ናይ ክልተ ዓመት ግዜ፡ እቲ ምስ ደሙ ዝነበረ ተጋዳላይ ኣብ ብዙሕ ናይ ልምዓትን ዳግመ ህንጻን ስራሓትን ክዋፈር ዝኽእል’ኳ እንተ ነበረ፡ መራሕቱ ብግቡእ ስለ ዘይኣለዩዎ ብፍላይ ሰራዊት ኣብ ፈቐዶ በረኻ ጸሓይ ክጽሎን ብረት ክውልውልን ይውዕል ነይሩ። ነዚ ኢሳያስ ባዕሉ ድሕሪ ረፈረንደም ከይሓፈረ፡ “ክሳብ ሎሚ ኣብ ናይ ፈንጠዝያን ዳንኬራን፡ ከምዚ ሕጽኖት ንብሎ ኢና ኔርና፡” ክብል ገሊጹዎ’ዩ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ተጋዳላይ ዕረፍቲ ይኹን ደሞዝ ኣይሓተተን። እኳ ደኣ ኣብቲ ሳሕቲ ዝግበር ዝነበረ ኣኼባታት፡ “ስለምንታይ ከምቲ ናይ ሜዳ ባህልና ማእቶት ዘይነደንፍዕ፡ ስለምንታይ ነቐፌታ ተሪፉ፡ ህግሓኤ ከም ቀደሙ የሎን፡” ዝብል ርእይቶ ዝሃቡ ተጋደልቲ ብዙሓት ነይሮም። ሽዑ ንተጋደልቲ ናይ ምጥርናፍ ዕድል ዝህብ ኣኼባታት ወይ ንጥፈታት ይድለ ስለ ዘይነበረ ተከልኪሉ ነይሩ። ስለ ዝኾነ፡ ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ሃገር ኣብ ድስካለ ተሸሚማ ክትጸንሕ ግድነት ኮይኑ። ተጋዳላይ ኣብ ሜዳ ኸሎ ብዙሕ ተኣምራታት ሰሪሑ’ዩ። እቲ ንህዝቡ ዘይበቆ ጕልበቱን ኒሑን ግን ኣብ ጥቕሚ ህዝቡ ከውዕሎ ዕድል ኣይረኸበን። ሃገር ኣይረብሐ፡ ተጋዳላይ ክረብሕ ኣይተራእየ፡ ክልተ ዓመት ምሉእ ብዘይ ሓደ ፍረ ባኺኑ ተሪፉ።
ኢሳያስ፡ ክሳብ ምልዕዓል ናይ ጕጅለ ዓሰርተ ሓሙሽተ ንህዝቢ ኤርትራ ብምትላል፡ ብመብጽዓታት፡ ብትሕትና ኣርዮስ’ዩ ዘካይዶ ነይሩ። ድሕሪ ምንቅስቓስ ጕጅለ ዓሰርተ ሓሙሽተ ግን ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝነበሮ ድጕል ንዕቀትን ትዕቢትን፡ ከም ሓንቲ ልጓም ዘይብላ በቕሊ ክዕንድር ብምጅማር ንህዝቢ ኣብ ቃለመሕትት ከቃልሎ ተራእዩ። ስለዚ፡ እቲ ኢሰያስ ዝህቦ ዝነበረ መብጽዓታት ይኹን ኣገደስቲ ቃላት ጽባሕ ንግሆ ታሪኽ ስለ ዝኸውን ቀጺልና ምርኣዩ ኣገዳሲ ኮይኑ ረኺበዮ።
ህዝብን ዋና ጸሓፍን
ሕቶ፡ ቍጽሪ ተጋደልቲ ናብ 30 ሽሕ ክወርድ ተባሂሉ ነይሩ፡ እቲ 70 ሽሕ እንታይ ክኸውን’ዩ? (ቅድሚ ምጥያስ ተጋደልቲ ዝተገብረ ቃለ መጠይቕ።)
መልሲ፡ ኣብ ከተማታት ምሸታዊ፡ ኣብ ገጠራት ድማ ምጥፋእ መሃይምነት ክጅምሩ’ዮም። ኣብዚ መወዳእታ ድማ መእተዊ ፈተና እናተዋህበ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቶም ከም ዝከታተሉ ክግበር’ዩ። ብዘይካ’ዚ ሞያዊ ስልጠና ንምሃቦም ምደባት ወጺኦም ኣለዉ።
እዚ ኢሳያስ ሂቡዎ ዘሎ መልሲ ብልክዕ ካብ ሓደ ወላዲ ክወጽእ እትጽበዮ መልሲ’ዩ። ኢሳያስ ግን ልክዕ ከም መምህሩ ጆሴፍ ስታሊን ሓደ ነገር እናበለ ካልእ ስለ ዝፍጽም፡ ንግዜኡ ህዝቢ ንምትላል ጥራይ ተዛሪቡዎ። ምኽንያቱ፡ ይትረፍ ንተጋደልቲ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ከም ዝመሃሩ ወይ ሞያዊ ስልጠና ከም ዝረኽቡ ክገብር፡ ነቶም ብጻዕሮም ሓርኮትኮት ኢሎም መሕለፊ ነጥቢ ዝረኸቡ’ውን ዕድል ኣይሃቦምን። ነቶም ንሱ ከይፈለጠ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ክመሃሩ ዝጀመሩ ተጋደልቲ ድማ ብትእዛዝ ብምሉኣቶም ከም ዘቋርጹ ገይሩዎም። ናይ ኢሳያስ ሓጢያት እዚ ጥራይ ኣይኮነን፡ ገለ ተመሃሮ ኣጋ ምሸት ናብ ቤተምህርቲ ቀይሕ ባሕሪ ክጐዓዙ ምስ ረኣዮም፡ “ናበይ ክበጽሑ ኢዮም’ዞም ተጋደልቲ ክንድዚ ዝጓየዩ ዘለዉ? “እንተ’ደልዮም ዶዘር ወይ ትራክተር ግዳ ዘይመሃሩ!” ከም ዝበለ ብብዙሓት ናይ ሽዑ ተመሃሮ ይግለጽ። ኢሳያስ ንባዕሉ ቀለም ስለ ዘይጸገበ፡ ሰብ ልዕሊኡ ክመሃር ኣይደ ልን’ዩ። ኣብ ሜዳ ንዝነበሩ ምሁራት ከይተረፈ ምሒር ይፍንፍኖምን ይጸል ኦምን ከም ዝነበረ ናይ ኣደባባይ ምስጢር’ዩ። ኣብ ገለ እዋን ኣብ ሜዳ ኸሎ ስሙ ክገልጾ ንዘይክእል ሓደ ምሁር ብነብሰይ’ኮ ኢየ ዘይፈትዎ ክብል ከም ዝተሰምዐ ዝገልጹ ብጾት ኣለዉ።
ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ሜዳ ንዝነበሩ ልዑል ትምህርቲ ዝነበሮም ብጾት ምስ እንምልከት ኣብ ተራ ሰብ ክሰርሖ ዝኽእል ስራሓት ኣዋፊሩዎም ከም ዝነበረ ንዕዘብ። ብፍላይ ነቶም ዘይሰግዱሉ ዝነበሩ ሰባት ብዝከኣሎ መጠን ካብ ኣገዳሲ ቦታታት ከም ዝርሕቁ ብምግባር ኣብ ናይ መጽናዕቲ ወይ ምርምር ቦታታት ጥራይ ከም ዝምደቡ ይገብር ነይሩ። ናይ ምርምር ቦታ ከም ሓቂ ዝጽላእ ኣይኮነን። ኣብ ህግሓኤ ግን ናይ ምርምር ቦታ ከም ናይ መደስከሊ ቦታ ጥራይ’ዩ ዝሰርሕ ነይሩ። ምናልባት ገለ ምሁራት ታሪኽ ክጽሕፉ ወይ ክመራመሩ ዕድል እንተ ረኺቦም ድማ ነቲ ህዝቢ ዝተቐበሎን ዝኣመነሉን ስርሖም ኣትሪሩ የቋናጽቦ። ኢሳያስ ታሪኽ ዘይፈልጥ ክነሱ ሊቃውንቲ ዝጸሓፉዎ ታሪኽ ኤርትራ ኣብ 2008 ምስ መጽሔት መንእ ሰያትን ተመሃሮን ኤርትራ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት ከቋናጽቦ ፈቲኑ። ምኽንያቱ፡ እቲ መጽሓፍ ንሱ ብዝደለዮ ኣገባብ ስለ ዝይተጻሕፈ ጥራይ’ዩ። ምናልባሽ ከኣ ከምቲ ግዜ ጃንሆይ ዝነበረ ንዑኡ ዝውድስ ነገር ምስ ስእሉ ስለ ዘይተገብረሉ ይኸውን። ካብዚ ዝዓቢ ነውሪ ወይ ብድዐ ኸኣ የለን። ክንዳኻ ዘይኣኽላ ብኣኻ ይወዓላ ኢልካ ምሕላፉ ይሓይሽ።
ኢሳያስ ኣብ 2000 ዓ.ም ብትካል ልምዓት ፕሮጀክት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ “እቲ ንትምህርቲ ተባሂሉ ዝተዋህበኩም ገንዘብ፡ ወይ ተጠቐሙሉ ወይ ምለሱዎ፡” ምስ በለ፡ ዕረ እናጠዓሞ ኣብ ማትሪክ ንዝተ ዓወቱን፡ ኣብ ናይ ማነጅመንት ኮርስ ጽቡቕ ነጥቢ ንዘምጽኡን፡ ዝበዝሑ ካብኣቶም ኣባላት ሚኒስትሪ ምክልኻል ዝነበሩ ተጋደልትን ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቲ ኣፍቂዱ። ትምህርቶም ብግቡእ ከይወድኡኢ ከለዉ ግን ነቲ ከም ወርሓዊ ደሞዝ ዝኽፈሎም ዝነበረ ሚእትን ሓምሳን ዶላር ድሕሪ ክልተ ዓመት ከም ዝቋረጽ ገይሩዎ። እዚ ብፍላይ ነቶም ደሞዝ ዘይነበሮም ኣገልግሎት ሃሳዪ ነይሩ። ኣብ መጨረሽታ ድማ እቲ ትምህርቲ ጨሪሹ ደው ኢሉ ጥራይ ዘይኮነ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ’ውን ብዓንደርእሱ ተዓጽዩ። ስለምንታይ ተዓጽዩ ንዝብል ሕቶ፡ ዩኒቨርሲቲ ማእከል ተቓውሞ ስለ ዝነበረ ዝብልዩ’ቲ መልሲ። ኢሰያስ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ዝነበረ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ብሰለይቲ ይኹን ብምፍርራሕን ምእሳርን ክሰብሮ ፈቲኑ ኣይከኣለን። ስለዚ፡ ከም ናይ መጨረሽታ ፍታሕ ዝወሰዶ ስጕምቲ ምዕጻው ኮይኑ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስኣበባ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ካልእ ቍምነገር ዘይኮነ፡ ዩኒቨርሲቲ ማእከል ተቓውሞ ከም ዝኾነ ጥራይ’ዩ ተማሂሩ። ስለዚ፡ ኣብ ግዜ ንእስነቱ ድሮ ነቲ ዕድል ስለ ዝተጠቕመሉ ሕጂ ኣብ ስልጣን ምስ ደየበ ዩኒቨርሲቲ እንተ ተዓጽወ ዝጐድሎ ነገር የብሉን።
ኢሳያስ ንምሁራት ከም ዘስተናዕቕን ኣብ ስልጣኑ’ምበር ኣብ ትምህርቲ ብዙሕ ከም ዘይግደስ ወይ ንምሁራት ከም ዝንዕቕ ካልእ ኣብነ ታት’ውን ኣሎ። ኣብ መበል ሓምሳ ዓመቱ ምስ ተኪአ በየነ ኣብ መጽሔት ሕወየት ኣብ ዝገበሮ ቃለመሕትት፡ “ገለ ሰባት ንትምህርቶም ሚስቲፋይ ክገብሩዎ ይፍትኑ። ክሳብ ክንድዚ ከቢድ ነገር ግን ኣይኮነን። ኣነ ሚስቲፋይ ምግባር ኣይፈቱን’የ። ንዅሉ ብመጽሓፍ ክትመሃሮ ትኽእል ኢኻ፡” ክብል መዲሩ። ነዚ ዅሉ ሰብ ደኺሙ ዝረኽቦ ማስተርስ ዲግሪ ወይ ናይ ዶክት ሬይት መዓርግ ትርጕም ከም ዘይብሉ ገይሩዎ። ከምቲ ንሱ ዝበሎ እንተ ዝኸውን ነይሩ፡ እዞም ኵሎም ናይ ዓለም ሊቃውንቲ ከይደኸሙ በቋራጭ ምተመረቑ ነይሮም። ናይቲ ምርኡይ ኢሳያስ መወዳእታ ስለ ዘይብሉ፡ ነቶም ንማስተርስ ዲግሪ ናብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝኸዱ ተማሃሮ ኣኼባ ምስ ዓደመ፡ “ንዓድኹም እንተ መጻኹም ጽቡቕ፡ ኣይመጻኹምን ድማ ጸገም የሎን ፊሊፒን ክነምጽእ ንኽእል ኢና። ተማሂርና ኢልኩም ከኣ በጠጥ ኣይትበሉ። ኣየናይ ትምህርቲ ኮይኑ’ዩ እዚ ናትኩም፡” ምስ በሎም ሓደ ካብቶም ተመሃሮ፡ “ካብ ናትካ መቸም ይሓይሽ፡ ንስኻኮ ቀዳማይ ዓመት ጥራይ ኢኻ ተማሂርካ፡” ምስ በሎ ኮሪዩ ኣኼባ ረጊጹ ከይዱ። ይበል መራሕ መንግስቲ ዘብል’ዩ። ካብ ናይ ጽርግያ ዕዋላ ዘይሓይሽ ሰብ መራሒ ክትብሎ ጸገም’ዩ።
ካብ ጋዜጣታት ሓዳስ ኤርትራ
2ይ ዓመት ቍጽሪ ሓደ ረቡዕ 2 መስከረም ቃለ መሕትት ምስ ዋና ጸሓፊ።
ሕቶ፡ ህዝባዊ ግንባርን ውድባቱን እንታይ ክኾኑ’ዮም ድሕሪ ረፈረንደም? ህዝባዊ ግንባር ብሓድሽ ስም ከም ሓደ ፖለቲካዊ ሰልፊ ኮይኑ ኪቕጽል ድዩስ ጨሪሹ ክፈርስ’ዩ?
መልሲ፡ ቅድሚ ሓርነት’ውን እንተኾነ ህግሓኤ ተልእኾኡን ህላወኡን ክሳብ ሓርነት ዝርከብ ጥራይ ምዃኑ ኣፍሊጡ ኢዩ። እዚ ሕጂ ህግሓኤ ከም መንግስቲ ኮይና ተመሓድረሉ ዘላ ናይ መሰጋገሪ መድረኽ’ዚ ግን መቐጸልታ መስርሕ ሓርነት’ዩ። ድሕሪ ረፈረንደም ህግሓኤ ዝብሃል ኣይክህሉን’ዩ። ነዚ ውሳኔ’ዚ ጭቡጥ ስጕምትታት ብምውሳድ ክነረጋግጾ ኢና። መጻኢ ፖለቲካዊ ህይወት ኤርትራ ኣብቲ ንፖለቲካዊ ሰልፍ ታትን ትካላትን ዝውስን ቅዋምን ሕግን ዝተመስረተ ክኸውን’ዩ። ሽዑ ኣብ መንግስትን ኣብ ፖለቲካውን ንጥፈታት ምስታፍ ንዅሉ ኤርትራዊ ከከም ድሌቱ ክፉት ክኸውን’ዩ። ኣብቲ መጻኢ ፖለቲካዊ ህይወት ናይታ ሃገር ህግሓኤ ከም ውድብ መጠን ኣይክህሉን’ዩ።
ሕቶ፡ ህግሓኤ ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ኮይኑ ክቕጽል እንተ ወሲኑ ግን በቲ ዝነበሮ ታሪኽን ካድረታትን ኪዕብልል’ዩ። ኣይመስ ለካንዶ? ፖለቲካዊ ሰልፊ ክኸውን ድዩ ወይስ ንሓዋሩ ክጠፍእ?
መልሲ፡ እዚ ግምታት ጥራይ’ዩ። ብዙሓት ሰባት ብጌጋ፡ ህግሓኤ እንተ በዚ እንተ በቲ ስማ ለዊጣ ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ክትህሉ’ያ ይብሉ። ሓደ ነገር ኣሎ። ህግሓኤ ምስ ፈረሰት ኵሎም እቶም ኣባላታ ዝነበሩ ካብ ናይ ፖለቲካ ዓለም ተሰናቢቶም ኪነብሩ’ዮም ኣይብልን። ድሕሪ ረፈረንደም ህግሓኤ ዝብሃል ውድብ ከም ዘይህሉ ግን አረጋግጸልካ። ክትህሉ እንተ ኾይና ኣንጻር መትከላታ ክትከይድ’ያ ማለት’ዩ። ትፈልጦ ኢኻ ህግሓኤ መተኣኻኸቢ ካብ ኵሉ ክፋላት ህዝብና ዝመጹን ነንበይኑ ዝኾነ ፖለቲካዊ እምነታት ዝነበ ሮም’ዮም። ንሕሉፋት ጸጋማውያንን ሕሉፋት የማና ውያንን ዝጠርነፈ ኢዩ። እቲ ዝነበረ ኵነታት ነዞም ነንበይኑ ዝኾነ ፖለቲካዊ እምነታት ዝነበሮም ሰባት ንሓርነት ሃገሮም ሓቢሮም ከም ዝሰርሑ ገይሩዎም። ሕጂ እዚ ዅሉ ኵነታት የሎን። ስለዚ ከመይ ጌርካ ኣብ ሓደ ውድብ ተጠርነፉ ክትብሎም ትኽእል? ልክዕ’ዩ ድሕሪ ረፈረንደም ናቶም ፖለቲካዊ ውድብ ንኽምስርቱ ወይ ምስ ካልኦት ሓደስቲ ውድባት ክጥርነፉ ናጻ ኢዮም።
እንተደኣ ገለ ኣባላት ህግሓኤ ዝነበሩ ሰባት ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ኮይኖም ክቕጽሉ ዝደልዩ ተረኺቦም ግን ብዛዕባ’ዚ ኣብቲ ዘድሊ እዋን መግለጺ ኪወጽእ ኢዩ። ሕጂ ብዛዕባ’ዚ ንጹር መልሲ የብለይን። ድሕሪ ረፈረንደም ህግሓኤ ከም ውድብ ከም ዘይትህሉ ግን ቈሪጹ ኣሎ። ገለ ሰባት ህግሓኤ ዓብን በዓል ብዙሕ ጽልዋን ስለ ዝኾነ፡ እንተ ደኣ ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ክቐውም ኮይኑ ኪዕብልል’ዩ ኢሎም ይፈርሑ ይኾኑ። ህግሓኤ እዚ ጥርጣረ’ዚ ኣብ ገለ ሰባት ከም ዝህሉ ይፈልጥ ነይሩ’ዩ። ብኣኡ ኢዩ ኸኣ ህግሓኤ ገና ሓርነት ከይተረኽበ ከሎ፡ ሃገር ሓራ እንተ ደኣ ኾይና ከም ዝበታተን ዝወሰነ። ምኽንያቱ እንተ ደኣ ህግሓኤ ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ኮይኑ ኪቕጽል ወሲኑ እቲ እንኮን ዝሓየለን ዝዓብለለን ክኸውን’ዩ። እዚ ኸኣ ኣንጻር’ቲ ክፍጠር ዝድለ ዘሎ ጥዕና ዘለዎ ፖለቲካዊ ኵነታት ኤርትራ ክኸውን’ዩ። እዚ ንኸይከውን’ዩ ድማ ህግሓኤ ባዕላ ንክትሓቅቕ ዝወሰነ። ርግጽ’ዩ ፍርሕን ጥርጣረታትን ክህሉ’ዩ። ህዝቢ ግን ብንጹህ ልቦና ክቕበሎ ይግባእ። ክፉእ ክሓስብ ኣይግባእን።
ሕቶ፡ ብዛዕባ ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ዘፍርሕ የብልናን ዲኻ ትብል ዘለኻ?
መልሲ፡ እቲ ንደሞክራሲ ዝፈርሕ ደሞክራሲያዊ ዘይኮነ ዕላማታት ዘለዎ ክኸውን ኣለዎ። እንተ ደኣ ደሞክራሲ ናብ ርግኣትን ምዕባለን ዘብጽሕ ኣገባብ ኮይኑ፡ እንፈርሓሉ ምኽንያት የሎን። እዚ ንሰላሳ ዓመታት ንደሞ ክራሲ ዝተቓለሰ ህዝብና ንደሞክራሲ ከመይ ጌርካ ከም ትዕቅባ ይፈልጥ’ዩ።
ሓዳስ ኤርትራ ርክብ ፕረሲደንት ምስ ህዝቢ ዕለት 26/2/98።
ሕቶ፡ ኣብያተ ፍርዲ ብግቡእ ይሰርሓ ኣለዋ ኢልካ ትኣምንዶ? ፍሉይ ቤትፍርዲ ስለምንታይ ንህዝቢ ዕጹው ዝኸውን? ስለምንታይከ ብማዕከናት ዜና ዘይቃላሕ? እቶም ኣብኡ ዝቐርቡ ጕዳያት ዓበይትን ንኣሽቱን’ዮም፡ ስለምንታይ ዶብ ክግበረሎም ዘይተኻእለ?
መልሲ፡ ዋሕዲ ናይ ሞያውያን ክኢላታት ኣሎ። ክኢላታት ናይ ሕግን ፍርድን የለዉን። ብዛዕባ ንህዝቢ ክፉት ዘይከውን ዝብል ዘረባ ግን ወረ ካብ ምድላይ ሓሊፍካ ካልእ ትርጉም ዘለዎ ኣይኮነን። ኣብ ቤትፍርዲ ኮፍ ኢልካ ጕዳያት ብምስማዕ፡ እከለ ሰሪቑ፡ እንታይ ሰሪቑ? ክንደይ ሰሪቑ? ክንደይ ተፈሪዱ? ኢልካ ንምውርዛይ ክጥዕም እንተ ዘይኮይኑ፡ ኣብቲ ኣገባብ ዘጠራጥር ወይ ውዲት ስለ ዘሎ ንዑኡ ንምፍላጥ ስለ ዘድለየ ኣይመስለንን። ስለዚ እቲ ወረ ዝደሊ ሰብ ኣብ ገዝኡ ክመጾ ስለ ዝኾነ ዓቕሊ ገይሩ ክጽበ ኣለዎ። ፍሉይ ቤትፍርዲ ንህዝቢ ይከፈት ኣይከፈት ኣብ ዝብል ዘረባታት ኣይኣቱን’የ።
ንተዓዘብ እምበኣር፡ ኢሳያስ ቅድሚ ሽዱሽተ ዓመታት ብወግዕን ብስኑድ ኣገባብን ዝበሎ ረሲዑ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ዓበይቲ ዓድን ከጕባ ዕብዕ ተራእዩ። ስለዚ፡ እቲ ዅሉ ሃተፍተፍ ስልጣኑ ክሳብ ዘደልድል ንኽቃወም ዝኽእሉ ሓይልታትን ህዝብን ንምትላል ተባሂሉ ብመደብ ዝተገብረ ትያትር ነይሩ ማለት’ዩ። ብዙሓት የዋሃት ስለ ዝኣመኑዎ ድማ እቶም ብኣጋኡ ቃልሶም ከሕይሉ ዝሓሰቡ ሰባት ዝሰምዖም ኣይረኸቡን። ድሕሪ ዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመት ኢሳያስ ብዛዕባ ደሞክራሲ ምስ ተሓተተ፡ “ደሞክራሲ እንታይ ማለት’ዩ?” ክብል በቃጫጭ ንሕቶ ብሕቶ ድሕሪ ምምላስ፡ “እሞ ክሳብ መዓስ ኣብ ስልጣን ክትጸንሕ ኢኻ ማለት’ዩ?” ዝብል ሕቶ ምስ ሰዓበ፡ ኣድላዪ ክሳብ ዝኾነ እዋን ክጸንሕ ከም ዝኾነ መሊሱ። ስለዚ፡ እቲ ኢሳያስ ዝገብሮ መደረታት ዓላማኡ ምስ ግዜ ዝኸይድን ብመደብ ንህዝቢ ንምትላል ተባሂሉ ዝቐርብን ምዃኑ ክንግንዘብ ንኽእል።
ርግጽ’ዩ ኣብ ገለ እዋናት እንተስ ሰኺሩ ሓዲሩ፡ እንተስ ኣበይ ዘሎ ህዝቢ’ዩ፡ ’ኣበይ ኣዲኡ ከይበጽሕ!’ ኢሉ ግዲ ኾይኑ ፊን ከም ዘበሎ ናይ ዓያሹ መልሲ ዝሃበሉ እዋናት ኣሎ። ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኵነታት ደሞክራሲ እናተሓተተ ከሎ፡ “ናይ ይምሰል ደሞክራሲ ኣይንደልን፡ ኣብ ህንዲ ደሞክራሲ የሎን፡ ኣብ ጓንታናሞ እሱራት ኣለዉ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ከምዚ’ያ” እናበለ ብዛዕባ ዘይተሓተቶ ክምልስ ዓንገረር ዝብል ሰብ፡ ናይ ኣእምሮ ጸገም ዘለዎ ጥራይ ክኸውን ኣለዎ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓምሳታት ከይተረፈ ደሞክራሲ ፈሊጡስ ኣብ ሃገራዊ ባይቶኡ ብስልጡን መንገዲ ይካታዕን ሃገር ይመርሕን ነይሩ’ዩ። ሽዑ ኣብ መላእ ኣፍሪቃ ማሕበር ሰራሕተናታት ዝብሃል ተሰሚዑን ተራእዩን ኣይፈልጥን። ኣብ ኤርትራ ግን ምዕቡልን ሓያልን ዝኾነ ብበዓል ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ዝምራሕ ማሕበር ሰራሕተኛታት ነይሩ፡ ነጻ ጋዜጣታት’ውን ነይረን። ሕጂ ድሕሪ ስሳ ዓመታት ግን ኣብ ኤርትራ እዚ ዅሉ ሕልሚ ደርሆ ኮይኑ’ዩ ተሪፉ። ቅድሚ ስሳ ዓመታት ኤርትራ ዝተፈ ላለየ ጨው፡ ኣሕምልትን ፍረታትን ትሰድድ ነይራ። ሕጂ ግን ነብሳ ስለ ዝይትኽእል ካብ ወጻኢ በርበረ፡ ሽጕርቲ፡ ብርቱኳን፡ እንቋቕሖ ከይተረፈ ክመጽእ ርኢና። ንድሕሪት ትኽየድ ንዘላ ሃገር’ዩ ድማ፡ ከበድቲ ናይ ልምዓትን ህንጸትን ስራሓት ተኻዪዱ እናተባህለ ዓንገረር ዝብሃል። ሓደ ሰብ ነታ ኣሉታዊ ናቱ ከይጸብጸበ ነቲ ኣብ ግምት ዘይኣቱ ነገራት ዝጠቅስ እንተ ኾይኑ፡ መጋገዪ ስእሊ ክህብ ስለ ዝደለየ ከም ዝኾነ ክንግንዘብ ይግባእ።
ኣብ ገለ ገለ እዋን ነቲ ብተደጋጋሚ ዝተሓተተሉ ጕዳይ ስግረዶብ ክምልስ ከሎ፡ “ሃዳምነት የሎን፡ ሃገሩ ዝጸልእ ኤርትራዊ ስለ ዘየሎ ኣብ ዝኸዱ ከይዶም ሃገሮም ኣይርስዑን’ዮም፡ እዞም ዝሃድሙ ዘለዉ ሓተላ ሕብረተሰብ ስለ ዝኾኑ እንተ ጠፍኡልና ኣይጕህን’ዩ፡ ኣሽሓት ዶላር ሂብካ ናብ ደገ ምኻድ ስደት ስለ ዘይብሃል ንዙረት ከም ዝኸዱዩ ዝርድኣኒ፡ እዚ ናይ ኣመሪካ ሽርሒ’ዩ ምኽንያቱ እቶም ነዚ ስራሕ ዝሰርሑ ሰባት ብከመይ ይምወሉ ኣዕሪና ንፈልጥ ኢና፡ ዝኾነ ሰብ ካብ ሃገር ከይውቀጽእ ክልኩል ኣይኮነን ወዘተ” ብዝብል ኣብ ነንሓድሓዱ ዝጋጮ መልስታት ክህብ ተሰሚዑ። እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ይኹን ኣብ ልዕሊ ማሕበረ ሰብ ዓለም ርኡይ ንዕቀት ከም ዘለዎ ዘርኢ’ዩ።
ልዕሊ ዅሉ ግን ኢሳያስ ንዓበይቲ ዓዲ ሕተቱኒ ኢሉ ኣብ ኣዳራሽ ኣኪቡ ከብቅዕ፡ እቶም ክቡራት ወለዲ ሕቶ ስለ ዝሓተቱ ጥራይ መቀባበልቲ ወረ፡ ሓመይቲ ኢሉ ክዝንጥሎም ዓቢ ነውሪ’ዩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ሕጊ ኣብ ዘለዎ ሃገር መኽስሶን ጦርጦስ መእተዎን ነይሩ። እቲ ቀንዲ ከምዚ መበሊኡ ምኽንያት ድማ እቲ ንሱ ዘቘሞ ፍሉይ ቤትፍርዲ ብኣሉታ ክጥቀስ ከሎ ይትንክፉኒ ኣለዉ፡ ንዓይ’ዮም ዝቃወሙ ዘለዉ ኢሉ ስለ ዝሓሰበ ጥራይ’ዩ። ሓደ ክብሪ ዘይብሉ ሕሱር ሰብ ስለ ዝኾነ ግን ይትረፍ ኣቦታትካ ንዝኣኽሉ ብኽብሪ ንዝተዓደሙ ዓበይቲ ዓዲ፡ ንሓላፊ መንገዲ’ውን ዘይትብሎ ትዕቢት ዝመበገሲኡ ናይ ስድነት ቃላት ደርቢዩሎም። ልቢ ኣዕብዮም ይኹኑ ፈሪሖም ብትብዓት ክምልሱሉ ስለ ዘይከኣሉ ድማ ዝያዳ ክሻድንን ከም ተባዕታይ ኣድጊ ክሃልልን ዕድል ረኺቡ።
* * *
ኢሳያስ ሓንሳብ ንነብሱ ከም መራሕ ሃገር ምስ ኮነ፡ ኵሉ ካልእ ተረሲዑ፡ ብኸመይ ስልጣኑ ከጽንዕን ከደልድልን ከም ዘለዎ ናብ ዝብል ዕላማ ተቐዪሩ። ምኽንያቱ ኣብ ምህናጽን ምምሕዳርን ሃገር እንተ ዘድህብ፡ ብዘይ መደብ ኣብ ፈቐዶ ሃገራት ዓንዘር ክብል ኣይምተራእየን ነይሩ። ኣብ ዘዝኸዶ ሃገር ምስ ዝጠቕማን ዘይጠቕማን ጋዜጣታት ሃለው ክብል፡ ኣብ ዘድልዮን ዘየድልዮን ኣርእስታት ኣትዩ ይዛረብ ስለ ዝነበረ ድማ ዝያዳ ክፈኵስ ተራእዩ። ሓደ ግዜ ናብ ዓዲጥልያን ኣብ ዝገሸሉ እዋን፡ ሓደ በዓልስልጣን፡ “ኢሰያስ ብዙሕ ግዜ ናብ ዓዲጥልያን ዝመላለስ ብመንግስቲ ተዓዲሙ ድዩ?” ዝብል ሕቶ ምስ ቀረበሉ፡ “ንሕና ከም ቱሪስት እንተ ዘይኮይኑ ብጕዳይ ሃገር ተዓዲሙ ከም ዘይመጸ ንፈልጦ የብልናን፡” ክብል መሊሱ። እቲ ጕዳይ ግን ኣብዚ ኣየብቅዐን።
ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ብዕለት 11/06/08 ኣብ ዓዲጣልያን ኣብ ዝገበሮ ቃለመሕትት ኢላ ኣብ ዘቕረበቶ ትሕዝቶ፡
“ኣመሪካ፡ ንኣሕዋት ሶማላውያን ተቓለስትን ንመንግስቲ ኤርትራን ግበረሽ በራውያን ትብል እንተ ኾይና፡ በዓል ጆርጅ ዋሺንግተን ማርቲን ሉተርን’ውን ግብረ ሽበራውያን ክብሃሉ ከም ዝኽእሉ ምፍላጥ የድሊ፡”
ክብል ከም ዝተዛረበ ጠቒሳ። ክኢለዮ ተባሂሉለይ ዘይዛመድ ነገራት’ዩ ከዛምድ ዝፍትን ነይሩ።
ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ፡ ናይ ኒፋሻ ስምምዕ ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ ግዜ ዶክተር ሙስጠፋ ዑስማን ብዛዕባ ጕዳይ ሰላምን ተራ ኢሳያስ ኣብቲ ጕዳይን ኣብ ቴለቪዥን ተሓቲቱ ዝመለሶ ንርአ።
“ንሕና ነዚ ሰብዚ ኣብ ጕዳይና ኢዱ ክእቱ ኣይንድልዮን ኢና። ምኽንያቱ ባዕሉ ሽግር ፈጢሩ ባዕሉ ዓራቓይ ክኸውን ዝደሊ ሰብ’ዩ። ፓርላማ የብሉ፡ ሕጊ የብሉ ኣበይ ዘሎ ኢዩ’ዚ ክንድዚ ዋጋ ዝወሃቦ! ትማሊ ትማሊ (ሳልሳይ ወራር) ሩዑ ጠቕሊሉ ክሃድም ሓሲቡ ዝነበረ ሰብ’ንድዩ፡”
ክብል ንኢሳያስ ብምቍንጻብ ተዛሪቡ። ኢሰያስ ነቲ ኣብ መንጎ መንግስታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ንዝነበረ ምዉቕ ዝምድና ብምጥቃስ ዝበሎ ምስ እንርኢ ድማ ነዚ ዚስዕብ ንረክብ፡-
“እዚ ሕጂ ዝግበር ዘሎ ምስ ኢትዮጵያ ምይጽ ምይጽ ምባል ናይ ለቝመጽመጽን ተረፍ መኣዲ ምድላይን ጥራይ’ዩ፡” ክብል ተዛሪቡ። ኣብ 1996 ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ኣብ ዝለዓለ ናይ ምሕርፋፍ ኵነታት ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ድማ፡ “ግብረ ሽበራዊ ዝኾነ ስርዓት ዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣን ከይተኣልየ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ሃገራት ዝምድና ክመሓየሽ ኢልካ ምሕሳብ የዋህነት’ዩ፡” ክብል መሊሱ ነይሩ። እዚ ዅሉ ሓሊፉ ግን ናይ ምብራቕ ሱዳን ናይ ሰላም ውዕል ምስ ተፈጸመ ግን እቲ ዅሉ ዓዘራ ዘረባ ተረሲዑ ነንሕድሕዶም ክወዳደሱ ተራእዮም። ካብዚ ድማ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ጕዳያት ወጻኢ ሓደ ንጹር ስትራተጂ ወይ መትከል ከም ዘይብሉ፡ እንታይ ደኣ ከከም ዝጠዓሞን ከከም ኵነታቱ ኣክሮባት ምስራሕ ዝፈቱ ስርዓት ከም ዝኾነ ክንርዳእ ንኽእል። ሎሚ ሓደ ነገር ክብል ጸኒሑ ጽባሕ ግልብጥ ኢሉ ኣንጻሩ ምዝራብ ሓደ መርኣያ ናይቲ ስርዓት’ዩ። ስለ ዝኾነ፡ ምስ ጐረባብትና ዝነበረናን ዘለናን ዝምድና ካብ ሓደ ጫፍ ናብቲ ሓደ ጫፍ እናተጻፍዐ ክጐዓዝ ከም ዝጸንሐ ንዕዘብ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ ድማ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ኵነታት ቅርዑይ ስለ ዘየሎ ጥራይ’ዩ። ውሽጡ ጽሩይ ዝኾነ ስርዓት ኣብ ከምዚ ኵነታት ኣይወድቕን’ዩ።
ጕዳይ ሱዳን ዝያዳ ተኣፋፊ ስለ ዝኾነ ጠቒሰዮምበር፡ ኣብ ከባቢና ምስ ዘለዋ ሃገራት ዝነበረን ዘሎን ዝምድናን ምስ እንርኢውን ተመሳሳሊ ስእሊ ኢና ንረክብ። ካብ 1995 ኣትሒዙ እቲ ስርዓት ምስ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ የመን፡ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብሓፈሻ፡ ኣመሪካ ኤውሮጳ ጽቡቕ ዝምድና ፈጢሩስ፡ ምስጢር ኢሰያስ ከይፈለጡ’ውን ብዙሓት መራሕቲ ሃገራት ንኢሰያስን መለስ ዜናዊን ኣብነታውያን መራሕቲ፡ ተስፋ ናይ ደሞክራሲ ወዘተ ዝብል ዘብለጭልጭ ኣስማት ኣጠሚቖሞም። ኢሰያስ ነዊሕ ኣይጸንሐን፡ ቅድም ምስ ሱዳን፡ ድሒሩ ድማ ምስ የመን፡ ኢትዮጵያ ክልተ ግዜ ምስ ጅቡቲ ኣብ ኵናት ተጸሚዱ። ንመራሕቲ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃን ዓበይቲ ቀላያትን በብተራ እናዓደመን ማዕረ ናብ ሳዋ ሒዙዎም እናኸደን ናይ ዞባና መራሕ መስርዕ ክኸውን ፈቲኑ። እቲ ዝተጀመረ ናይ ለኻዕካዕ ዝምድና ኣብ ግዝያዊ ጥቕሚ ዝተመርኰሰ ስለ ዝነበረ ግን ኢሰያስ ሽጣራኡ ተፈሊጡ ኩላቶም በብሓደ ሃዲሞሞ። ዕላማኡ ንኹላቶም ኣብ ትሕቲ መሪሕነቱ ሰሪዑ ኣንጻር ኣመሪካን ኤውሮጳን ከሰልፎም’ዩ ነይሩ። ጕዳይ ኮንጎ ርሱን ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፡ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን ድምጺ ሓፋሽን ጕዳያተን ረሲዐን ብዛዕባ ናይ ፈረንሳ ሓድሽ መግዛእቲ ኣብ ኣፍሪቃ ክገልጻ ተኸኽ ኢለን ነይረን።
እቲ ናይ መንግስቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ ኮንጎ፡ ሩዋንዳ ዝገብሮ ዝነበረ ጠብሎቝሎቕ ጽቡቕ ስለ ዘይሃቦ ድማ ምስተን ሃገራት ዝነበሮ ዝምድና በብሓደ ክበጣጠስን ጀሚሩ። ነገረኛ ወጠጦ ኣን ኣፍደገ እንዳ ነብሪ የዅድድ ከም ዝብሃል ድማ ኢሰያስ ኣብ ዶብ ጅቡቲ ዘየድልዮ ጠንቀምቀም ፈጺሙ። እቲ ጕዳይ ብኸምዚ ዚስዕብ ከም ዝጀመረ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሰባት ይገልጹ። ካብ ወርሒ ሓደ 2008 ጀሚሩ ኢሰያስ ባዕሉ ናብቲ ቦታ ክልተ ግዜ ብምኻድ ድፋዕ ከም ዝፈሓር ኣዚዙ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንሓንቲ ኣብ ውሽጢ ጅቡቲ ዘላ ጎቦ ክሕዙዋ’ውን ኣዚዙ። እቲ ዶብ ስብርባር ስለ ዝኾነ ድማ ነቲ ድፋዕ ኣብ ክንዲ ኣብ መሬትና ዝገብሩዎ ገለ ክፋሉ ኣብ መሬት ጅቡቲ ኮይኑ። እዚ ንዕቀት’ምበር ካልእ ክብሃል ኣይክእልን። ጅቡታውያን ድማ ወላ’ኳ ኣብቲ መጀመርያ ሕራይ ኢሎም እንተ ነበሩ ኣብ መሬቶም ድፋዕ ምስ ተፋሕረ፡ እሞ ኸኣ ክሳብ ኣስናኑ ዝዓጠቐ ሰራዊት ኮፍ ኢሉ ምስ ረኣዩ ክቃወሙ ግድነት ነይሩ። ተስዓ ካብ ሚእቲ ናይ ሰራዊቶም ማለት 11 ሽሕ ዝኣክል ድማ ኣብ ዶብ ከስፍሩዎ ተገዲዶም። እዚ ኵሉ ክኸውን ከሎ ማሕበረ ሰብ ዓለም ይኹን ዞባውያን ውድባት ብምርድዳእ ክፍታሕ ይጽውዓ ነይረን’የን። ኢሰያስ ግን ርእይቶ ክህብ ኣይደለየን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመንጎኝነት ናይ ሳልሳይ ኣካል’ውን ነጺጉዎ። ብሓጺሩ ንዕርቂ ከም ምትዅታኹ ከም ዝቘጽሮ ገሊጹ። ኵነታት ከምዚ ኢሉ ኸሎ ኣብ ወርሒ ሽዱሽተ ካብ ሰራዊት ኤርትራ ገለ ወተሃደራት ሃዲሞም ናብ ጅቡቲ ኢዶም ሂቦም። ሰራዊት ኤርትራ ተዅሲ ከፊቱ፡ ሰራዊት ጅቡቲ ድማ መልሲ ሂቡ። ነቶም ዝሃደሙ ምለሱዎም ዝብል ሕቶ ብሰራዊት ኤርትራ ምስ ቀረበ፡ ሰራዊት ጅቡቲ ነቲ ሕቶ ኣይተቐበሉዎን። እቲ ሰሉስ ዝጀመረ ኵናት ድማ ክሳብ ረቡዕ ቀጺሉ ውዒሉ። ክሳብ ከቢድ ብረት ተሓዊሱዎ ነይሩ ይብሃል።
ዝምልከቶም ኣህጉራዊ ውድባት ተዅሲ ደው ክብል፡ ዝርርብ ክግበር እንተ ጸውዑ፡ ኢሰያስ ኣብ ዝሃቦ ቃለመሕትት፡ ዝኾነ ነገር ከም ዘየሎ፡ እቲ ነገር ካብ ምትዅታዅ ናይ ኣመሪካ ከም ዝተበገሰ ገሊጹ። ኣብቲ ኵናት ጅቡቲ 12 ከም ዝሞቱዋ፡ ክሳብ 100 ከም ዝቘሰሉዋ ክትዛረብ ከላ፡ ሚእቲ ኤርትራውያን ከም ዝማረኸት ኣብ ዜና ማዕከናታ ገሊጻ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቶም ምሩኻት ኣብ መደበር ቲቪ ኣልጀዚራ’ውን ተራእዮም ይብሃል። ካብዚ ዝኸፍእ ነገር ክህሉ ኣይክእልን። እዚኣቶም ተማሪኾም ዘይኮኑ፡ ምስቲ ኵነታት ብፍታዎም ኢዶም ሂቦምዩ ዝብሃል። ሰራዊት ጅቡቲ ግን ከም ምሩኻት ተጠቒሙሎም። እዚ ድማ ሰራዊት ኤርትራ ብሰንኪ ጕድለት ኣመራርሓ፡ ጕድለት ምሕደራ፡ ብልሽውናን ሰፍ ዘይብል ጭቈናን ናይ ምውጋእ መንፈሱ ለሚሱ ናብ ሃዳምነት ስለ ዝዘምበለ፡ ካልእ ንሃገር ክሃሲ ዝኽእል ብርቱዕ ኵናት ምስ ዝውላዕ ሃገር ከም ዘየላ ክንግንዘብ የኽእለና። እዚ’ዩ ድማ እቲ ሓደገኛ ነገር። ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ከምዚ ዝኣመሰለ ተርእዮ ከጋጥም መስደመም ጥራይ’ዩ ዝብሃል።
ኣብዚ ዘስሕቕ ነገር እንተ’ልዩ፡ ዋናኣ ዝኣመነት በጊዕስ ኰልኰላ ኣብ ደገ ተሕድር ከም ዝብሃል፡ እታ ኢሳያስ፡ “ጅቡቲ ከም ሃገር ክትሕሰብ’ውን ኣይትኽእልን። ካብ ኢትዮጵያውያን፡ ኤርትራውያንን ሶማላውያንን ስደተኛታት ዝቘመት ሃገር’ያ፡” ኢሉ ዝነዓቓ ሃገር ዝኣመነት ኣሚና፡ “ኤርትራውያን ተዅሲ ምስ ከፈቱ ንሕና ድማ ዓጸፌታኡ መሊስና። ኤርትራ ኵናት እንተ ደልያ ድማ ክትስሕና’ያ፡” ኢላ ክትጃሃር ተሰሚዓ። ንጃህራ ዘይኮነ፡ ኤርትራዊ ክብሃል ከሎ፡ ሕቡን፡ ኵሩዕ፡ ርእሱ ዘየድንን ዜጋ’ዩ። ሎሚ ግን እዚ ተርእዮ’ዚ ነበረ’ያ ነበረ እናኾነ ዝኸይድ ዘሎ ይመስል። የድሕነና’ዩ ዘብል። ብኸምዚ ክግለጽ ዝጸንሐ፡ ማለት ብሰንኪ ናይ ኢሳያስ ግጉይ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ፡ እታ ሃገር ከም ሓደ ዘኽታም ቈልዓ ኣብ ተነጽሎን ጽምዋን ኣትያ ትርከብ። ምናልባት ሰሜን ኮርያ ጥራይያ ልዕሊ ኤርትራ ተነጽሎ ዘለዋ ሃገር። እቲ ቅድሚ ዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመታት ዝነበረ ምዉቕን ትስፉውን ዝምድናታት ወጻኢ ሎሚ ነበረያ ነበረ ኮይኑስ፡ ብዓይኒ ኢሳያስ ብኣሉታ እንተ ዘይኮይኑ ብእወታ ትጥቀስ ሃገር የላን።
እቲ ዝኸፍአ ግን ካብ ናይ ወጻኢ ዝምድናታት ዝገደደ ኢሳያስ ምስ ህዝቢ ተባኢሱ ኣሎ። ክሳብ ሳልሳይ ወራር ዝገበረ እንተ ገበረ፡ ህዝቢ ተንኰሉ ስለ ዘይፈለጦ እቲ ብስቱር ዘምርሮ ሰብ’ውን ውሑድ’ዩ ነይሩ። ድሕሪ ሳልሳይ ወራር ግን፡ ቅድም እቲ ብመጠኑ ከርዳእ ዝኽእል ሰብ፡ ድሒሩ ድማ እተን ፡ንሱ ኣንበሳ ዓሻክሩ ነብሪ ዝብልኦ ዝነበራ ኣደታት ከይተረፋ ከምርርኦ ጀሚረን። ኣደታት ኤርትራ ምስ ኢሰያስ ዝነበረን ርክብ ዝተበትከ ግን ፊኖ ተሳኢኑ ንመብጽሒ ዝኸውን ሕምባሻ ምስ ሰኣና፡ ሽኮር ብኩፖን ክሽየጥ ምስ ጀመረ፡ ልዕሊ ዅሉ ድማ ኣብ ነጻ ዕዳጋ ሓሙሽተ ሚእቲ ክሽየጥ ዝጀመረ ናይ ባርካ መሸላ መንግስቲ ስለ ዝከልከሎ ናብ ሽሕ ምስ ተጸግዐ’ዩ። ኣብቲ እዋን’ቲ በጋጣሚ ኣብ ሓደ ገዛ ምስ ገለ ኣደታት ቡን እናሰተኹ ጕዳይ መሸላ ይለዓልሞ፡ ሓንቲ ስቤት ዘር ዘበለት ኣደ፡ “እቲ ኢሰያ’ንድዩ ነዚ ዅሉ ናይ ባርካ መሸላ ነዞም ሶማል ሂቡዎም ኢሎሞ፡” ምስ በላ፡ እተን ሓንቲ ትቕብል ኣቢለን፡ “ይድርቐሉ’ባ ደኣ ህዝቡ እናጠመየስ መሸላና ንዓዲ ሃገር ክህቦ! ሓደ ሓቦኛ ሰብኣይ’ንድዩ ስኢኑ ሓቁ!” ክብላ ተዛሪበን። እዚ ሓደ ቀሊል ኣብነት ንምቕራብ ዝኣክል’ምበር ኢሳያስ ብሰንኪ እከይ ተግባራቱ ብህዝቢ እናተጸልአን እናተፈንፈነንዩ ዝኸይድ ካብ ዝከይድ ነዊሕ ግዜ ሓሊፉ’ሎ። እዚ ምሉእ ክኸውን ግን ነፍስወከፍ ኤርትራዊ፡ ንኢሳያስን ነቲ ነቲ ስርዓትን ሓገዙ ክነፍጎምይግብኦ። ካብ ህዝቢ ንምንጻሎም ድማ በብዓቕሙ ክቃለስ ኣለዎ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ገዛእ መሬቱ ንመዋእል ሰላም ስኢኑ፡ ብሰንሰ ለታዊ ባዕዳውያን ገዛእቲ ከም ካልኣይ ዜጋ ክሕሰብ ጸኒሑ። ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ኾይኑ ግን ድሕሪ ናይ ዕስራ ዓመታት ፖለቲካዊ ቃልስን ናይ ሰላሳ ዓመታት ደማዊ ኵናትን ነጻነት ረኺበ ኢሉ እናተጸበየ ኸሎ፡ እቶም “ነጻነት ጥራይ ዘይኮነ ሓርነት’ውን ክነጐናጽፈካ ኢና፡” ኢሎም ዝመሓሉሉ መራሕቲ ኢና በሃልቲ፡ ኣብ ዲቕ ዝበለ ድኽነት፡ ራዕዲ፡ ጭቈና፡ ምጕዳል ፍትሒ ዝሰፈኖ ህይወትን መነባብሮን ከም ዝሽመም ገይሮሞ። እቲ ዝኸፍአ ድማ ኣብ መንጎኡ ሕንፍሽፍሽ ኣእትዮም ብዓመታት ዝተሃንጸ ሓድነቱ ኣብ ዝላሕልሐ ደረጃ ኣብጺሖሞ ኣለዉ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓንሳብ ዝኣመኖም መራሕቲ፡ ልቢ ኣዕብዮም ንረብሓ ህዝቢ ብቕንዕና ክሰርሑ’ዮም ዝብል እምነት ከም ባህሊ ርዒሙዎ ስለ ዝጸንሐን፡ ዝርካቡ ሓበሬታ ካብ ማዕከናት ዜና መንግስቲ ስለ ዝኾነን ብዛዕባ ጕዳዩ እንታይ ክገብር ከም ዘለዎ ምፍላጥ ኣዝዩ የጸግሞ’ዩ። ደሓር ከኣ ነዛ ክነብር ዝጽግሞ ዘሎ ህዝቢ ዝውድቦ ኣካል ዘይብሉ እንታይ ክገብር ይኽእል? ወዲሰብ ሓደ ነገር ንኽገብር መጀመርያ ክበልዕ ክሰቲ ክኽእል ኣለዎ። ርግጽ’ዩ መብዛሕትኡ ግዜ እቶም ጽቡቕ ዝነብሩ’ዮም ንህዝቢ፡ “ሃየ ተለዓል! ነዚ ጨቋኒ ስርዓት ካብ ሱሩ በንቍስና ንእለዮ!” ኢሎም ዘለዓዕሉዎን ዝውድቡዎን። ከምዚ ክገብሩ ከለዉ ግን ባዕላቶም ምስቲ ህዝቢ ኣብቲ ቃልሲ ፈፈው ክብሉ ኣለዎም።
ካብኡ በለ እቶም ጥሜትን ድኽነትን ኣብ ዘይረኽበና፡ ማእለያ ዘይብለን ሰልፍታት መስሪትና፡ ኣብ ልምሉም ዓራት እናደቀስና፡ ጥዑም እናበላዕናን እናሰተናን ንነብር መራሕቲ ኢና ንብል ሰባት፡ “ኣጆኻ ህዝበይ! ነዚ ፋሺስታዊ ስርዓት’ዚ ኣዕንዎ! ተለዓል!” ብምባል ጐረሮና ክሳብ ዝልሕትት ዓንገረር እንተ በልና፡ ማእለያ ዘይብሉ ጽሑፋትን ጭርሖታትን እንተ ወቀጥና ዝሰምዓና ሰብ ክርከብ ኣይክእልን። መጀመርያ እቲ ንሕና ክንገብሮ ዝግብኣና ነገር ክንፍጽም ኣለና። ኣብ ክንዲ ነንሕድሕድና ምምንጫትን ክንደይ ኵርሲ ኢና ክንሕዝ ብምባል ኣብ ናይ ስልጣን ቍርስ ምጽማድ፡ ኣብ መኣዲ ዘተ ኮፍ ብምባል ሓድነትና ኣደልዲልና ነቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ህዝቢ ክነሕብሮን ንቓልሲ ድሉው ክንገብሮን ይግብኣና። ቀዳማይ ዕላማና እዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ፋሺስታዊ ስርዓት ምዃኑ ተረዲእና ኵሉ ሓይልና ኣንጻሩ ክነቕንዖ ክንካል ኣለና። ኣብ’ዚ እዋንዚ ኣገዳሲ ኣብ ዘይኮነ ቀንጠ መንጢ ኣቲና ወርቃዊ ናይ ቃልሲ ግዜና ነቃጽል እንተ ዄንና ግን ብጕዳይ ህዝቢ ንጻወት ከም ዘለና ጥራይ’ዩ ዘርኢ። ከምኡ እንተ ኾይኑ ድማ ህዝቢ ቀዲሙና ብምኻድ ንጕዳዩ ባዕሉ ክተሓሓዞ ከም ዝኽእል ምፍላጥ ኣገዳሲ’ዩ። ኣብ ቱኒዝ ይኹን ኣብ ግብጺ፡ የመን ይኹን ሶርያ ወይ ሊብያ ዝተራእየ ህዝባዊ ናዕቢ ድማ ግሁድ መርኣያ ናይዚ’ዩ።
ኣብ መጨረሽታ ክብሎ ዝደሊ እንተልዩ፡ ሃገር ናይ ኵሉ ስለ ዝኾነት ናብ ተብሎ የብላን። መንግስቲ ግን ነባሪ ኣይኮነን። ይትረፍ ብህገድፍ ዝምራሕ ኣብ ዓመጽን ምድንጋርን ዝተመርኰሰ ጠርቋሽ ስርዓት፡ ስርዓት ሃይለስላሴ፡ ደርግ፡ ሕብረት ሶቬት፡ ሳዳም ሑሴን ከይተረፈ ነበረያ ነበረ ኮይኖም ኣለዉ። ኤርትራውያን ሕማቕ ዕድልና ኮይኑ እቲ ናትና ዝበልናዮ ፈላሚ መንግስቲ ንጸይቅን ንጭቈናን ካብ ተዓጥቀ፡ እቲ ኣብ መንጎ መንግስትን ሃገርን ዘሎ ፍልልይ ተረዲእና፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ነንሕድሕድና ምምንጫትን ብውልቃዊ ጥቕሚ ተደሪኽና ናይዚ ሕጊ ዘይፈልጥ ጨፍላቒ፡ ስርዓት መጋበርያን መናውሒ ስልጣንን ንኸውን፡ ጠንቂ ናይቲ ዅሉ ኣብ ሃገርና ዘሎ ሕሰምን መከራን ናይ ህዝብና ዝኾነ ጨቋኒ ስርዓት ክነወግድ እጅገና ክንስብስብ ይግብኣና።


c: text/html

text:
ንፍልፍል ሓይሊ ክውዕል ተገዲቡ ግልጋሎት ዝህብ ዘሎ ግድብ ተከዘ ሰፊሕ ዕድል ስራሕ ዝፈጥር ውራይ ልምዓት ንምክያድ ዘኽእል መጽናዕቲ ብምትሕግጋዝ ማሕበር መናእሰይ ትግራይን ዩኒቨርሲቲ መቐለን እዩ ተኻይዱ፡፡
ግድብ ተከዘ ገቲኡ ሒዙዎ ዘሎ ኣብ 75 ኪሎሜትሮ ዝንውሓቱ ዝሃረሰ ማይ ብኸመይን ንምንታይን ውራይ ልምዓት ይውዕል ዝብል እዩ ጠመተ እቲ መጽናዕቲ፡፡ብመሰረት እዚ ክኢላታት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ስነ ምህዳር እቲ ከባቢ ንምፍራይ ንህቢ፣ደራሁ፣ጠለበጊዕ፣ዓሳን ሓርገጽን ከምዝጥዕም ብዘካየድዎ መጽናዕቲ ኣረጋጊጾም ኣለዉ፡፡እቲ ከባቢ ብተወሳኺ ሓደ ፍልፍል ሃፍቲ ቱሪዝም ምዃኑ እውን ጠሊሉ ኣሎ፡፡
ውጽኢት እቲ መጽናዕቲ ዕላዊ ንምግባር ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ዝተረኸቡ ምክትል ኣማሓዳሪ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዶክተር ክንደያ ገብረሕይወት እቲ መጽናዕቲ ናብ ተግባር ዘሰጋግር ዋኒን ብቕልጡፍ ክጅመር እዩ ኢሎም፡፡
ምክትል ሓላፊ ቢሮ ጉዳያት መናእሰይን ስፖርትን ክልል ትግራይ ኣይተ ኣብርሃ ገብረዋህድ ኣብ ዓድና ዝውስኽ ዘሎ ቁጽሪ ዝሰልጠኑ መናእሰይ ዕድል ስራሕ ክረኽቡ ዘኽእል ዓውዲ ልምዓት ንምፍጣር መናእሰይ ናብቲ ከባቢ ክወፍሩ ናይ ምእማን ስራሕቲ ከምዘድሊ ሓቢሮም ኣለዉ፡፡
ግድብ ተከዘ ንጎላጉል ራያን ሑመራን ሓዊሱ ሳልሳይ ዓውደ ልምዓት ይኸውን ምህላዉ ተገሊጹ ኣሎ፡
ኣዳምጹ

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 1ዓካሪ፡ ዒዚ ኑም ዒንጋ ሃውሾይዳ ጌላንዳጉዲ ጌዒ ኑም ዒንጎና ሃጊ ማዓንዳ ዎዛ ሃጊ ዓኣ ጎይሣ ዓኣሢሮ ዒንሢዳፓ ዖኦኒያ ዬኖ ሃውሾይዳ ጌሉዋዖ ዓቱዋጉዲ ቢያሢ ሂርጊ ኑና ኑ ካፖም። 2ዓይጎሮ ጌዔቴ ኮዦ ሓይሶ ዬኖ ዎዶና ዔያታ ዋይዜ ጎይፆ ኑኡኒያ ዋይዜኔ፤ ጋዓንቴ ዔያታ ዋይዜ ባኮ ጉሙርቂ ዔኪባኣሢሮ ዔያቶ ማኣዲባኣሴ። 3ፆሲ፡- “ታኣኒ ዔያቶም ዒንጋንዳ ሃውሾ ቤዜሎ ፔቴታዖ ዔያታ ጌላዓ ጌዒ ዻጋና ታ ጫኣቄኔ” ጌዔኔ። ፆሲኮ ማዻ ሳዓ ማዢንቴሢዳፓ ዓርቃዖ ማዺንቲ ኩሜያ ማዔቴያ ኑኡኒ ጉሙርቃ ዓሳ ጋዓንቴ ዬኖ ሃውሾ ቤዜሎ ጌላንዳኔ። 4ዎይቲ ጌዔቴ ላንካሳ ኬሎ ዛሎ ፔቴ ቤሲዳ “ፆሲ ላንካሳ ኬሎና ማዾ ሃሼኔ” ጌይንቲ ፃኣፒንቴኔ። 5ዬያጉዲ ላሚ ሃሣ፡- “ታ ዔያቶም ዒንጋ ሃውሾ ቤዞ ፔቴታዖ ዔያታ ጌላዓ” ጋዓኔ። 6ዔያታ ኮዦ ሃይሶ ቤርታ ዋይዚ ዓይሢንቲባኣሢሮ ፆሲ ዔያቶም ዒንጋኒ ጌዔ ሃውሾ ቤዞ ዔያታ ጌሊባኣሴ፤ ጋዓንቴ ዒኢካ ጌላንዳጉዲ ጌይንቴ ፔቴ ፔቴ ዓሲ ዓኣኔ። 7ቤርታ ዳውቴ ዛሎና፥ “ሓኖ ዒንሢ ፆሲኮ ዑኡዞ ዋይዛያ ማዔቴ፥ ዒኖ ዒንሢኮ ዶዲሺ ዋይዚ ዒፃያ ማሂፖቴ” ጌይንቴሢጉዲ፥ ፆሲ፡ ሚርጌ ዎዴኮ ጊንፃፓ “ሓኖ” ጌይ ሜሌ ኬሊ ጌሤኔ። 8ዒያሱ ፆሲ ዔያቶም ዒንጋንዳኔ ጌዔ ሃውሾ ዔያቶም ዒንጌያ ማዔያታቴ ፆሲ ሃሣ “ሓኖ” ጌዒ ሜሌ ኬሊ ኬኤዚንዱዋያታንቴኬ። 9ዓካሪ፡ ፆሲ ዴሮኮ ዓይሁዶ ዓሶ ሃውሾ ኬሎ ማላ ሃውሾ ኬሊ ሃጊ ዓኣኔ፤ 10ዬያሮ ፆሲ፡ ማዾ ሃሼሢጉዲ ፆሲ ዒንጋ ሃውሾይዳ ጌላሢያ ማዾ ሃሻንዳኔ። 11ዓካሪ ዬንሢ ዓሶንሢ ዓይሢንቶ ዒፄሢጉዲ ማዒ ኑ ዓቱዋጉዲ ፆሲ ዒንጋ ሃውሾይዳ ጌላኒ ኑ ዶዶም። 12ፆሲኮ ቃኣላ ናንጊና ናንጋያ ሃሣ ማዾዋ ማዻያኬ፤ ላምዖ ዛላ ጉቤ ዓጬ ማዔ፥ ጬንቻ ዓፓሮይዳፓ ባሼ ዓጫያኬ፤ ሼምፓሢና ዓያኖና፥ ሻዦና ጪጊጫ ካኣማ ካሮና ዱማሳንዳያ ሄላንዳኣና ቲቃያኬ፤ ዒናይዳ ዓኣ ማሊሢና ሱኡኬና ዔሪ ዎጋያኬ። 13ፆሲ ቤርቶይዳፓ ዓኣሺንታ፥ ዓይጎ ማዢንቲያ ባኣሴ፤ ዒዛ ቤርታ ቢያ ባኣዚ ፔጋዼያ ሃሣ ካሎ ማዒ ጴዻያኬ፤ ኑኡኒያ ኑ ዖኦጪንታ ባኮ ማሂ ኬኤዛኒ ኮይሳሢ ዒዛ ቤርቶይዳኬ። 14ዓካሪ ሌካ ጫሪንጮ ኬስኬ፥ ቄኤሶኮ ዑጻ ማዔ፥ ዼኤፒ ኑኡኮ ዓኣሢሮ ኑኡኮ ጉሙርቂፆ ዶዲ ኑ ዓርቆም፤ ዬይያ ፆሲ ናዓሢ፥ ዬሱሴኬ። 15ኑኡኮ ዓኣ ቄኤሶኮ ዑጻሢ ማዔሢ፡- ኑ ላቤቴ ሚጪንቲ ኑና ማኣዳኒ ዳንዳዓያኬ፤ ዒዚ ቢያ ባኣዚና ኑጉዲ ዻቢሻኒ ጌሾያይዳ ጌሌያኬ፤ ጋዓንቴ ዒ ዓይጎ ጎሜያ ማዺባኣሴ። 16ዓካሪ ጎሜኮ ዓቶም ጌይሢ ኑ ዴንቃንዳጉዲና ኑም ኮይሳ ዎዶና ኑና ማኣዳ ፆሲ ኮሹሞ ዒንጊፆ ኑ ዴንቃንዳጉዲ ዒዛኮ ኮሹማ ጴዻ ካኣቱሞ ዖይቶ ባንሢ ጉሙርቂሢና ኑ ሺኢኮም።


text:
Erena on Facebook
Articles
ካብ ሱዳን ናብ ሊብያ ዝሰግሩ ዝነበሩ 305 ስደተኛታት ተታሒዞም
Radio Erena: May 16, 2014
ካብ ሱዳን ናብ ሊብያ ዝሰግሩ ዝነበሩ ተወሰኽቲ 305 ስደተኛታት ብሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ተታሒዞም።
እቶም ኣብ ሰለስተ ናይ ጽዕነት መካይን ዝነብሩ 305 ስደተኛታት፣ ናብ ሊብያ ኣብ ዝወስድ ዶንጎላ ኣብ ዝተባህለ ሰሚናዊ ምዕራብ ሱዳን፣ ከምዝተታሕዙ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ሱዳን የመልክቱ።
እቶም 45 ካብኣቶም ዜጋታት ሱዳን ምዃኖም ዝሓበሩ ሰበስልጣን ሱዳን፣ ዜግነት ናይቶም 260 ካብ ምሕባር ግና ተቖጢቦም ኣለዉ። እንተኾነ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክኮኑ ከምዝኽእሉ ጥርጣረታት ኣሎ።
እቶም 305 ስደተኛታት ናብ ዶብ ሊብያ ክጽግዑ ክኢሎም እኳ እንተነበሩ፣ ዘስግርዎም ዝነብሩ ሰባት ኣብ በረኻ ጠንጢኖሞም ብምኻዶም ብጥሜት፣ ጽምእን ድኻምን ተሰኒፎም ኣብ ዝነበርሉ እዋን ብሓለዋ ዶባት ሊብያ ተታሒዞም ናብ ሱዳን ከባቢ ደንጎላ ከምዝተመልሱ'ውን ይግለጽ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ'ውን ዘሰግርዎም ዝነበሩ ሰባት ኣብ በረኻ ጠንጢኖም ዝኸዱ ተመሳሳሊ ብዝሒ ዘለዎም ስደተኛታት ብጥሜትን ጽምእን ተሰኒፎም ኣብ ዝተረኽብሉ 10 ካብኣቶም ሞይቶም ከምዝጸንሑ መንግስቲ ሱዳን ምግላጹ ኣይርሳዕን።
ኣቐዲሙ'ውን ሰራዊት ሊብያ ናብ ሱዳን ዝመለሶም ኣስታት 450 ስደተኛታት ኣብ ቀይዲ ተታሒዞም ከምዘለዉ ሚኒስተር ምክልኻል ሱዳን ኣፍሊጡ'ዩ።
ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ መዓስከራት ኢትዮጵያን ሱዳንን ናብ ሊብያ ልዕሊ ዝኾነ እዋን ገንኒኑ ብምህላዉ ኣውራ መዛረቢ ማዕከናት ዜና ኤውሮጳ ኮይኑ ይርከብ።
ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ንእታው ዝሕልኑ ኣስታት 450 ሽሕ ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ከምዘለዉ ጸብጻባት የመልክቱ።
===========================


text:
ሎሚ ኣብ ኬንያ ፕረዚደንታዊ ቃለ-መሓላ ዝፈፀሙ ኡሁሩ ኬንያታ፣ ኣብ‘ታ ሃገር ሰላም፣ሓድነትን ቁጠባዊ ምዕባለ ንክረጋገፅን ከምዝሰርሑ ገሊፆም።
ሚስተር ኬንያታ፣ኣብ‘ቲ ካብ ናይሮቢ ውፅእ ኢሉ ዝርከብ ዓለም-ለኸ ማእከል ስፖርት ሞይ፣ኣብ ዝተካየደ ስነ-ስነስርዓት ፅምብል‘ዮም ንቃለ-መሓላ ፈፂሞም።
ኣብ‘ቲ እዋን መራሕቲ ናይጀርያ፣ሩዋንዳ፣ዚምባብዌ፣ኣምባሳደራት እንግሊዝን ኣሜሪካን‘ውን ተረኺቦም ነይሮም።
ሓምሳን ሓደን ዓመት ዝዕድሚኦም ወዲ መስራታይ ኬንያ ዝኾኑ ኡሁሩ፣ ምምሕዳሮም ድሕሪ ምምቅቃል ዘስዐበ መስርሕ ምርጫ ኣብ ቁጠባዊ ምዕባለ፣ሓድነትን ሰላምን ከምዘተኩር ገሊፆም፥
”ስራሕ ሎሚ ጀሚሩ‘ሎ።ካበየናይ ማሕበረ-ሰብ ከምዝኾና ንሓተሉ ጊዜ ዘይኮነ፣ንማቀሉ ሓባራዊ ራኢ’ዩ።ኣባላት ኣየናይ ፖለቲካዊ ፓርቲ ምኻና ዘይኮነስ፣ክንፈጥሮ ዝካኣለና ሓባራዊ ሽርክና‘ዩ ዘተሓሳስበና”ኢሎም ንሶም።
ዕድመ ስልጣኖም ዛዚሞም ዝተሰናበቱ ፕረዚደንት ምዋዪ ኪባኪ፣ምልክት ስልጣን ኬንያ ንዝኾኑ ጉራዴን ቅዳሕ ሕገ-መንግስቲን ንሚስተር ኡሁሩ ኣረኪቦም‘ለው።ሚስተር ኪባኪ ኣስዒቦም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ“ጥርጥር የብለይን፣ሃገር ኣብ ኢድ ዘተኣማምን ሰብ ኣትያ‘ላ ኢሎም።
ኡሁሩ ኬንያታን ምክትሎም ዊልያም ሩቶን፣ብጠንቂ‘ቲ ኣብ ሕሉፍ እዋን ምርጫ ዘጓነፈ ህውከትን ቅትለትን፣ብዓለም-ለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ከምዝድለዩ ዝዝከር‘ዩ።
ኣብ እዋን‘ቲ ስነ-ስርዓት ፅምብል፣ፕረዚደንት ኡጋንዳ ዩዌሪ ሙሰቨኒ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፣ህዝቢ ኬንያ ንምፍርራሕ ቤት ፍርዲ ዓለምን ንወፃእተኛ ሓይልታትን ብምንፃግ፣ድምፆም ስለዝሃቡ ንኢዶም።
“እዞም ሓይልታት‘ዚኣቶም፣ንዝደለይዎም መራሕቲ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪቃ ከንብሩ፣ንዘይደለይዎም ድማ ከውግዱ‘ዮም ዝደልዩ” ኢሎም ሙሰቨኒ።
ሕገ-መንግስቲ ኬንያ ቅድሚ ክልተ ዓመት ካብ ዝፀድቅ ንዳሓር፣ንፈለማ ጊዜ ዝተመርፁ ፕረዚደንት፣ሚስተር ኡሁሩ ኬንያታ ኮይኖም‘ለው።ብመሰረት እቲ ሓድሽ ሕገ-መንግስቲ፣ፀጋታት‘ታ ሃገር ብማዕረ ንክከፋፈልን ስልጣን ናብ ታሕተዋይ ክፍሊ ሕ/ሰብ ንክወርድን ኣብ ስምምዕ ተበፂሑ‘ዩ።


text: 1ፆሲ ማሊሢና ዬሱስ ኪሪስቶሴም ዳኪንቲ ማዻያ ማዒ፥ ዔኤሊንቴ ጳውሎሴና ኑ ዒሻሢ ሶስቴንሴናይዳፓ፤ 2ዬሱስ ኪሪስቶሴና ዎላ ዔያቶኮ ዓኣ ፔቱሞና ዔያቶና ኑኡናናኮ ጎዳ ማዔ፥ ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ቢያ ቤዛ ካኣሽካ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሶና ዎላ ፆሲም ዱማዼ ዴሬ ማዓንዳጉዲ ዔኤሊንቴ ቆሮንቶሴይዳ ዓኣ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሶም ቢያ፥ 3ኑ ዓዳሢ፥ ፆዛሢና ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴናይዳፓ ዒንጊንታ ዒንጊፆና ኮሹሞና ዒንሢም ማዖንጎ። 4ዬሱስ ኪሪስቶሴ ዛሎና ፆሲ ፔኤኮ ኮሹሞ ዒንጊጾ ዒንሢም ዒንጌሢሮ ዒንሢ ዛሎሮ ቢያ ዎዴ ታ ዒዛ ጋላታኔ። 5ዓይጎሮ ጌዔቴ ጌኤሲና ሃሣ ዔራቶና ኪሪስቶሴና ማዒ ዒንሢ ሚርጌ ባኣዚ ዔሬሢሮኬ። 6ኪሪስቶሴ ዛሎ ኑ ዒንሢም ማርካዼ ማርካታ ዒንሢኮ ዒና ዶዲ ዓኣኔ። 7ዬያሮ ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ሙኪፆ ካፒ ካፒ ዒንሢ ናንጌቴ ዓይጎ ጉዴ ዓያና ዒንጊሢ ማዔቴያ ዒንሢም ፓጫዓኬ፤ 8ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ማዒ ሙካ ኬሎና ዾንኪሳ ባኣዚ ባኣያ ማዒ ዒንሢ ጴዻንዳጉዲ ዒዚ ዒንሢ ጋፒንፆ ሄላንዳኣና ዶዲ ናንጋንዳጉዲ ማሃንዳኔ። 9ፔኤኮ ናዓሢ፥ ኑ ጎዳ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴና ዎላ ፔቱሞ ዒንሢኮ ዓኣያ ማዓንዳጉዲ ዒንሢ ዔኤሌ ፆዛሢ ጉሙርቂንቴያኬ። 10ታ ዒሾንሦ፥ ታ ሚሾንሦ! “ዒንሢ ባኣካ ዱማዺሢ ጴዾፓ፤ ቢያሢ ዎላ ጊኢጊ፥ ፔቴ ማሊሢና ፔቴ ዒናና ዓኣያ ማዒ ዶዲ ናንጉዋቴ” ጌይ ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሱንፆና ታ ዒንሢ ሺኢቃኔ። 11ታ ዒሾንሦ፥ ታ ሚሾንሦ! ዒንሢ ባኣካ ማርሞና ፓቂንቲሢና ዓኣሢ ቄሎዔ ማኣሮ ዓሶይዳፓ ታ ዋይዜኔ። 12ታ ዋይዜ ጎይጻ ዒንሢ ፔቴ ፔቴሢ፦ “ታኣኒ ጳውሎሴ ዓሲኬ፤ ታኣኒ ዓጲሎሴ ዓሲኬ፤ ታኣኒ ኬፓ ዓሲኬ” ጋዓዛ፥ ዛላ፦ “ታኣኒ ኪሪስቶሴ ዓሲኬ” ጋዓኔ፥ ጋዓያኬ። 13ሂዳዖ ኪሪስቶሴ ፓቂንቴኔ ጌይሢዳ? ጳውሎሴ ዒንሢ ዛሎ ሱፂንቲ ሃይቂያ? ሃሣ ዒንሢ ዋኣፆና ማስቴሢ ጳውሎሴ ሱንፆናዳ? 14ታኣኒ ቄሪስጶሴና ጋይዮሴናይዳፓ ዓታዛ ዒንሢዳፓ ዖናኣ ዋኣሢና ማስኪባኣሢሮ ፆሲ ታ ጋላታኔ። 15ዬያሮ “ጳውሎሴ ሱንፆና ታ ዋኣፆ ማስቴኔ” ጌዒ ኬኤዛንዳይ ዒንሢዳፓ ባኣሴ። 16ጎኔኬ፤ ዒስፂፓኖሴ ማኣሮ ዓሶ ታ ማስኬኔ፤ ያቶይዳፓ ዓታዛ ሜሌ ዓሲ ታ ማስኬያ ዓኣሢ ታኣም ዔርቱዋሴ። 17ኪሪስቶሴ ታና ዳኬሢ፡ ዒዛኮ ኮዦ ሃይሶ ቃኣሎ ኬኤዛንዳጉዲኬ፤ ዋኣሢና ታ ማስካንዳጉዲቱዋሴ፤ ኪሪስቶሴኮ ፑርቶ ዓሶ ሱፆ ሚጻ ሱፂንቲ ሃይቂጻ ጉሪ ማዒ ዓቱዋጉዲ ዒዛኮ ኮዦ ሃይሶ ቃኣሎ ታ ኬኤዛሢ ዓሲዳፓ ማዔ፥ ጌኤሲ ዔራቶናቱዋሴ። 18“ኪሪስቶሴ ፑርቶ ዓሶ ሱፆ ሚፆ ዑጻ ሱፂንቲ ሃይቄኔ” ጋዓ ቃኣላ ባይቃኒ ጊኢጌ ዓሶም ዔኤያቶ ማዒ ዛጊንታኔ፤ ኑና ዻቃ ዓሶም ጋዓንቴ ፆሲ ዎልቄኬ። 19ዓይጎሮ ጌዔቴ፡- “ዔሮ ዓሶኮ ዔራቶ ታ ባይዛንዳኔ፤ ዑሣ ዓኣዼ ዔሮኮ ዔራቶ ታ ጉሪ ማሃንዳኔ” ጌይንቲ ፃኣፒንቴሢሮኬ። 20ዓካሪ ዔራሢ ዎካ ዓኣይ? ዑሣ ዓኣዼ ዔራሢያ ዎካዳይ? ሃሣ ቢያ ባኮ ዛጊ፥ ዱማሲ ዔራሢያ ዎካ ዓኣይ? ፆሲ ሃያ ዓጮ ዔራቶ ዔኤያቶ ማሂባኣዓዳ? 21ሃያ ዓጮ ዓሳ ፔ ዔራቶና ፆሲ ዔራኒ ዳንዳዑዋጉዲ፥ ፆሲ ፔ ዔራቶና ዔያታ ዔሩዋጉዲ ማሄኔ፤ ጋዓንቴ ዓጮ ሃያም ዔኤያቶ ማዒ ፓይዲንቴ፥ ኑ ኬኤዛ ኮዦ ሃይሶ ኪኢታ ጉሙርቃዞንሢ ዻቂሻንዳጉዲ ፆሲ ማሊሢ ማዔኔ። 22ዒንሢ ዔራሢጉዲ ዓይሁዶ ዓሳ ፆሲ ዎልቄና ማዺንታ ዓኪ ባኣዚ ዛጋኒ ኮዓኔ፤ ሃሣ ዓይሁዴ ማዒባኣ ጊሪኮ ዓሳ ዔራቶ ዔራኒ ኮዓኔ። 23ኑኡኒ ጋዓንቴ ሱፂንቲ ሃይቄ ኪሪስቶሴ ዛሎ ኬኤዛኔ፤ ዬይ ኑኡኒ ኬኤዛ ሃይሳ፡- ዓይሁዶ ዓሶም ዔርቶ ዒፂ ዻቢሻያና ዓይሁዴ ማዒባኣ ጊሪኬ ዓሶም ዔኤያቶኬ። 24ፆሲ ዔኤሌ፥ ዓይሁዴ ማዔቴያ ዓይሁዴ ማዒባኣ ጊሪኬ ዓሶም ጋዓንቴ ኪሪስቶሴ ፆሲኮ ዎልቄና ዔራቶናኬ። 25ዎይቲ ጌዔቴ ፆሲ ዔዔኤዬኔ ጎዖዛ፥ ዬይ ዓሲ ዔራቶይዳፓ ባሼኬ፤ ሃሣ ፆሲ ላላቤኔ ጎዖዛ፥ ዓሲ ዎልቄይዳፓ ባሼ ማዓሢሮኬ። 26ታ ዒሾንሦ ታ ሚሾንሦ! ፆሲ ዒንሢ ዔኤላ ዎዶና ዒንሢ ዎዚጉዴ ዓሲታቴ ሂንዳ ማሉዋቴ፤ ዓሲ ማላ ጎይሢና ዒንሢ ባኣካ ሚርጌሢ ዔራ ዓሲ፥ ዎልቄና ዓኣ ዓሲ ሃሣ ዼኤፒ ዼኤፒ ጌይንታ ዓሲ ባኣሴ። 27ጋዓንቴ ፆሲ ዔሮ ዓሶ ቦርሲሳኒ ዓጮይዳ ዔኤያኬ ጎዖ ዓሶ ዶኦሬኔ፤ ሃሣ ዎልቄና ዓኣ ዓሶ ቦርሲሳኒ ዓጮይዳ ላቤያ ማዒ ፓይዲንታዞንሢ ዶኦሬኔ። 28ዓጮ ዓሶም ቦንቺንቴያ ማዒ ጴዻ ባኮ ባይዛኒ ዓጮይዳ ቦሂንቴያ፥ ጉሪ ማዔያ ሃሣ ቤሲ ባኣ ባኮ ዶኦሬኔ። 29ዬያ ፆሲ ማዼሢ ዓይጎ ዓሲያ ዒዛ ቤርታ ዖቶርቁዋጉዲኬ፤ 30ዒንሢ ጋዓንቴ ፆሲ ዬሱስ ኪሪስቶሴና ዎላ ፔቱሞ ዓኣያ ማዓንዳጉዲ ማሄኔ። ዬያሮ ፆሲ ኑኡኮ ዔራታ፥ ፂሉማ፥ ኑኡኮ ፆሲም ዱማዼያ ማዒጻ፤ ሃሣ ኑና ዻቂሻያ ማዓሢያ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ማዓንዳጉዲ ማሄኔ። 31ዓካሪ ጌኤዦ ማፃኣፓ ጋዓሢጉዲ፦ “ዖቶርቃሢ ፆሲና ዖቶርቆንጎ” ጌዔኔ።


text:
መበል 38 ልደት ህ.ወ.ሓ.ት ንምኽባር ኣብ ከተማ መቐለ ተረኺቦም መግለጺ ዝሃቡ ቀዳማይ ሚኒስትርን ኣቦ ወንበር ኢህወዴግን ሃይለማርያም ደሳለኝ ብውሕዳት ዕሸላት ኮይኑ ግና ሰብ ራእይ መናእሰይ ቅድሚ 38 ዓማውቲ ዝተወለዐ ወያነ ትግራይ ኣብ መላእ ዓለም ኣብ ዝተኻየዱ ተመሳሰልቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ መፅናዕቲ ንዘካይዱ ተመራመቲ ታሪኽ ተጓሕጕሑ ዘይውዳእ ፍልፍል ምርምር ክኸውን ይግባእ ኢሎም፡፡
ንቐዳማይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ተኪኦም ስልጣን ዝተረከቡን ንፈለማ እዋን ኣብ በዓል ለካቲት 11 መግለጺ ዝሃቡ ኣይተ ሃይለማርያም መግለጺ ጥንካረ ህ.ወ.ሓ.ት ልዕልነት ህዝቢ ኣብ ምኽባር ዘለዎ ዘይናወፅ መርገጺ እዩ እውን ኢሎም፡፡
“ኣብ 38 ዓማውቲ ብመሪሕነት ህ.ወ.ሓ.ት ዳሓር እውን ንኢህወዴግ ምስ ኣሓት ውድባት ኣጣይሹ ኣብቶም ዝሓለፉ 21 ዓማውቲ ህዝቢ ትግራይ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ሕዳሰ ሃገርና ንምርግጋጽ ንዘካየዶ መሰታ ዘይብሉ ቃልሲ ብሽም ውድብና ውድብ ኢህወዴግ፣ መላእ ኣባላቱን ኣመራርሓን ልዑል ምስግና አቕርብ” ብምባል ዘረባኦም ከምቢቶም ኣይተ ሃይለማርያም ደሳለኝ፡፡
ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ኣቦ ወንበር ህ.ወ.ሓ.ትን ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይን ኣይተ ኣባይ ወልዱ ሎምዘበን ዝኽበር ዘሎ ልደት ህ.ወ.ሓ.ት ኣብ ድሮ መበል 11 ጉባኤ ህ.ወ.ሓ.ት ምዃኑ ገሊጾም፡፡
ኣዳምፁ


text:
ድሕሪ ክልተ ሰሙን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘካይድዎ ሰልፍን ናይ እግሪ ጉዕዞን ዕላኣምኡ ብዛዕባ ግብረሰዶምን ካልኦት ሓደሽቲ ዝመፁ ባህልታትን ግንዛበ ንምፍጣር እዩ ኢሎም ኣዳለውቲ ማሕበራት።ክልቲኦም ማሕበራት ሎማዕንቲ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ግበረሰዶማዊነት ክውገዝ ዘለዎ እዩ ኢሎም ኣለው።
ማህበረ-ወይንየ ኣቡነ-ተክለሃይማኖት ዝተብሃለ መንፈሳዊ ማሕበርን ናይ ኣዲስ ኣበባ መናእሰይ ፎረምን ዝቕፅል 18 ሚያዚያ 2006 ዓ/ም ንዘካይድዎ ናይ እግሪ ጉዕዞ ኣፍልጦ ተዋሂቡዎ ምድላው ተጀሚሩ’ሎ።
ክልቲኦም ማሕበራት ሎማዕንቲ ሓሙስ ብሓባር ኣብዝሃብዎ መግለፂ ኣቦ መንበር ናይ ኣዲስ ኣበባ መናእሰይ ፎረም ፀጋየ ገብረፃዲቅ ዕላማ እቲ ጉዕዞ ብዛዕባ ግብረሰዶምን ካልኦት ናብታ ሃገር ዝኣተው ሓደሽቲ ባህልታትን ንህዝቢ ግንዛበ ምፍጣር እዩ ይብል።እቲ ሰልፊ ንምክያድ ዝተመረፀሉ ግዜ እውን ምስ ዝኾነ ይኹን ርክብ የብሉን ኢሉ’ሎ ፀጋየ።
ድሕሪ ፅባሕ ቀዳም ኣብዚ ኣርእስቲ እዚ ናይ ፓናል ምይይጥ ከምዝካየድ እቶም ኣዳለውቲ ሓቢሮም ኣለው።ኣድላይነት እቲ ምንቅስቓስ ኣቦ መንበር ማህበረ-ወይንየ ኣቡነ-ተክለሃይማኖት መምህር ደረጀ ነጋሽ ኣስዒቦም ’’ግብረሰዶማዊነት ታሪኽ ዘበላሽው፣ብባህሊ ፍንፉን፣ጠንቂ ጥዕና፣ንዝተፈላለዩ ሕማማት ዘሳጥሕ፣ብፍላይ ድማ ንምስፍሕፋሕ HIV በሪ ዝኸፍት እዩ’’ኢሎም።
ብባህሊ ፀያፍ፤ብናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ገበን፣ከምኡ እውን ትውልዲ ንኸይቕፅል ዝገብር እዩ ዝበሉ መምህር ደረጀ ዝተፈላለዩ መደንዘዚ ዕፃት ዝጥቀሙ ነዚ ዝተቓልዑ ስለዝኾኑ ነቲ ህዝቢ ንምብርባር እዩ ኢሎም።’’ሴፍ ቱሪዝም’’ ግበረሰዶማዊነት እናስፋሕፍሐ ስለዝኾነ ህዝቢ ትኹረት ንኽገብረሉ ሓቲቶም መምህር ደረጀ።
ሸቶና ንመንግስቲ ንምቅዋምን ምሕታትን ከይኮነስ እቲ ህዝቢ እንታይነትን ጉድኣትን ግብረሰዶም ክፈልጥ ምግባርን ፈለጡ ሕቱኡ ምስኾነን መንግስቲ ንሕቶ ህዝቢ ክምልስ እዩ ኢሎም።
ናይ ኢትዮጵያ ሕጊ ንርከብ ተመሳሳሊ ፆታ ኣይድግፍን ዝበሉ እቶም ኣዳላውቲ እዚ ንባዕሉ ናይ መንግስቲ መርገፂ ከምዘንፀባርቕ ገሊፆም ኣለው።


text:
መጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድን ኣበራታን
ኩቡራት ኣንበብቲ መጀመርታ ሰላምታይ ይብጻሕኩም፡
እቶም ብደቂ ሰባት ብቓል ወይ ብጹሑፍ ዝፍጸሙ ጌጋታት፡ ብቡዙሕ ኣገላልጻ ክግለጹ ይኽእሉ፡ ገለ ካብኣቶም፡
1. ጌጋ ትፍጽም ከምዘለኻ ብዘይ ምርዳእ፡
2. ብሰባት ተደፋፊእካ፡
3. ሓቅነት ዘይብሉን ኢሎሞ ኢልካን ወይ ስምዒታውን ወገናውን ምስ ዝኸውን፡
4. እቲ ዝኸፍአ ግና ረብሓታትካ ንምኽዕባትን ሰባት ንምኽሳብን ኮይኑ፡ ንኻልኦት ዝብድል ፈጠራን ንታሪኽ ዝሓማትልን ጨምጣጥን ቶኽታዂን ምስ ዝኸውን ኢዩ።
ኣብዚ ከብርሆ ዝደሊ፡ ኣነ ምስ ኣቶ ረድኢ መሓሪ ዕርክነት ይኹን ጽልኢ የብለይን። ፍልጠትና ድማ ብዘይካ ሓንቲ ማዓልቲ ኣብ እንዳ ሻሂ ኣብ ጥቓይ ኮይኑ ሻሂ ዝሰተየላ ናይ 15 ደቓይቕ፡ ከም ህዝበይ ኣብ መርበባት ድሕሪ ምልላዩ ተዘይኮይነ፡ ዝኾነ ፍልጠት ኣይነበረንን። ወላ እኳ ኣንጻር ህግደፍ ብጋህዲ ክጽሕፍ ምስ ጀመረ፡ በቶም ብሽም ተቓወምቲ ቶሮንቶ ዝስመዩ ወይ ዝስመ ኣብ መርበብ ሓበሬታ መስከረም ኣንጻሩ ክህንደዱ ምስ ጀመሩ፡ ካብቲ ዝኾነ ሰብ ኣንጻር ህግደፍ ዝተላዕለ፡ ሕሉፍ ታሪኹ ብዘየገድስ፡ እቲ ንፍትሕን ንሓርነትን ሃገር ይቃለስ ኣለኹ ዝብል ኤርትራዊ፡ ብኽልተ ኣእዳው ክቕበሎ ኣለዎ ዝብል መትከል ተበጊሰ፡ ንደገፍ ኣቶ ረድኢ መሓሪ፡ ኣንጻር እቶም ኣንጻሩ ዝጽሕፉ ዝነበሩ ግብረ መልሲ ሂበ ኢየ።
ንመጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ፡ ከም ኩሎም ሃንቀው ክብልዋ ዝጸንሑ ኤርትራውያ፡ ኣነ ውን ሃንቀው ኢለያን ሰባት ኣብ ጽንብል ልደታ ንኽሳተፉ ጎስጓስ ጌርን ኣብ ልደታ ውን ውዒለ ኢየ። ሽዑ ኣቶ ረድኢ ብዝናኣድ ኣገባብ ንመጽሓፉ ምስ ኣላለያ፡ ዋጋኣ ኣብ ቶሮንቶ ካናዳ፡ $20 ኢዩ ምስ በለ፡ ገና ከየንበብናያ ምስቶም የማነይ ጸጋመይ ዝነበሩ፡ እዋይ $40 እኳ ክውሕዳስ ከንደይ ዳኣ ኣሕሲሩዋ ብምባል ተሰኪፍና፡ ንሓደ መጽሓፍ ዝሓሰብናዮ ድማ ቡዙሓት ከክልተ መጽሓፍ ገዚእና። ሽዑ ንኣቶ ረድኢ፡ ኢዱ ጨቢጠ እንቋዕ ኣብዚ ኣብቃዓካ ብምባል ሓጎሰይ ገሊጸሉ ኢየ። መጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ ግና፡ ዘይተጸበናዮ ኣብ ውሽጣ ክሰፍር ዘይነበሮ፡ ኣብ ዝሓለፈ ብገለ ሰባት፡ ንገለ ሃለልትን ጠወቕትን ትምክሕተኛታትን ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ምስ ገዛእቲ ወጊኖም ህዝቢ ዝበደሉን ዘህለቑን ጸሊም ታሪኽ ዘለዎምን፡ ኣብቲ ንኹሉ ኣብ ልብና ጌርና ንቕድሚት ንመጻኢ ምጥማትን ምሕሳብን ምስራሕን ይበልጽ ብምባል ነዊሕ ተጓዒዝና ኣብዝነበርናሉ እዋን፡ ኣብ ቁስልና ጨው ክንስኑሱልና ስለ ዝጀመሩ ግና፡ ፋይላት ገበናቶም ክንገናጽልን ከነዘኻኽሮምን ተገዲድና።
ስለዚ ነቲ ኣብ ታሪኽ ዝተሰነደን ፈታውን ጸላእን ዝፈልጦ ገበናት፡ እሞ ተቶኽቲኽናን ተገዲድናን ግብረ መልሲ ዝሃብናሉ፡ ካልእ ነቲ ኣብ ኤርትራ መን ይገዝእ ኣሎ መን ይብድል ኣሎ ንዝብል ውን፡ ንኽብለጽን ንሓቂ ክቐብርን ዝደሊ ተዘይ ኮይኑ፡ ኣይኮነንዶ ሓደ ብጻዕዳን ብጸሊምን ኢዱ ኣብ ውሽጢ እቲ ንወቕሶ ዘለና ጉጅለ ዘገልገለ፡ እንኮላይ ኣብታ ናይ ጸይቅን ገበናትን ሰልፊ ከይተረፈ ሙሉእ ዕድመ ንእስነቱ ዘሕለፈስ፡ ንዝኾነ ተራ ሰብ ውን ፉሉጥ ኢዩ።
ንሕና ህዝቢ ክርስቲያን ኤርትራ ኢዩ ዝገዝኣና ዝብድለና ዘሎ ኣይበልናን፡ ዝበልና፡ ኣብ ኤርትራ ዘይሕጋዊ ናይ ክርስቲያን መንግስቲ ኢዩ ተመስሪቱ ኢና ዝበልና። እዚ ውን ብሰነድ ብጭብጢ ዝተረጋገጸን ንነብሮ ዘለናን ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣስላሙ ክርስቲያኑ ድከቱ ዝወጸሉ ዘሎ እዋን ውን ስለ ዝኾነ።
ነዚ ሓቅታት ረጊጹ እንዳፈለጠ፡ ታሪኽ ምሂዙ ግብረ መልሲ ክህብ ዝፍትን ግና፡ ኣምሰሉን ተበላጽን ዱሑርን ኢዩ። ብኻልእ ኣገላልጻ ንወርቂ ብሓሰር ክለዋወጥ ዝፍትን ተንኮለኛ ውን ኢዩ። ዝርዝራት ጌጋታትን ኣበራትን መጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ ተር ከም ዓተር ብጥንቃቐ ተኸታተሉ።
ንመጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ፡ ብጥንቃቐ ኣንቢበ ምስ ወዳእኩዋ፡ ንጌጋታታን ኣበራታን ብኸመይ ኣገባብ ንኣቶ ረድኢ መሓሪ እንተመለስኩሉ ይሓይሽ ብምባል፡ ከይተሃወኽኩ ምስ ነብሰይ ኣብ ውረድ ደይብ ብምእታው ሓሰብኩ፡ ዝበጻሕኩዎ መደምደምታ ድማ፡ እቲ ጌጋ ናይ ቦታ፡ ናይ ዕለት፡ ናይ ኣስማት ሰባት፡ ወ.ዘ.ተ. ስለ ዘይኮነ፡ እቲ ጌጋ ወገናዊ፡ ፈጠራ፡ ቶኽታዂ ኢዩ ኢለ ስለ ዝኣመንኩ፡ እዚ ድማ ናብ ህዝቢ ስለ ዝተዘርገሐ፡ ናብ ኣቶ ረድኢ መሓሪ፡ ናብ ውልቁ ተሌፎን ብምድዋል ወይ ብጹሑፍ ምርኻብ ትርጉም የብሉን ኣብ ዝብል መደምደምታ ምስ በጻሕኩ፡ ነቲ ኣብ ህዝቢ ዝበጽሐ ጌጋታት፡ ነቲ ጌጋታት ዝእርምን ዘቃልዕን ግብረ መልሲ፡ ብቐጥታ ናብ ህዝቢ ከቕርብ መሪጸ።
ኣቶ ረድኢ መሓሪ መጀመርታ ሰላምታይ ተቐበል፡ ብምቕጻል ነቲ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ፡ ብጉጅለ ኢሳይያስ ዝተፈጸመን ዝፍጸም ዘሎን ገበናት፡ ኣብ ልዕሌኻን ስድራኻን ውን ከምዝተፈጸመ ካብ መጽሓፍካ ክርዳእ ክኢለ። ከም ኩሉ ቡዱል ኤርትራዊ ድማ፡ ኣንጻር ዓመጽ ኣብዝመረጽካዮ ግዜን ቦታን ብጋህዲ ቃልሲ ምጅማርካ ቁቡል ኢዩ።
መቐጸልታ ናይተን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ኣንጻር ህግደፍ ቃልስኻ ድማ፡ ከም መብጽዓኻ፡ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ ናብ ኢድ እቲ ብሃንቀውታ ክጽበያ ዝጸንሐ ህዝቢ ከተረክባ ምብቃዕካ ሞጎስ ይግባኣካ።
መጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ፡ ቡዙሕ ንህግደፍ ዕርቃኑ ዘውጽእ ሓቀኛ ትሕዝቶ ኣለዋ። እቲ ናይ ውልቅኻ ታሪኽ ሂወትን ቶሞኩሮን ውን ኣገዳሲ ኢዩ። ካልእ እቲ ሱኑድን ዘይሱኑድን ብኣፈታሪኽ ጥራይ ዝዝረብን ዝውረን መርትዖ ዘለዎን ዘይብሉን፡ ብመራሕቲ ሰውራ ኤርትራ ብኸገልግሎም ዝኽእል ኣገባብ ክቐርብን ህዝቢ ከፋልስን ሓድነት ህዝቢ ክበታትንን ዝጸንሐን ዘሎን ስለ ዝኾነ፡ ቡዙሕ ካብ ታሪኽና፡ ጌና ዓሚቕ ኩዕታን ዝጸበበ መንፊት ታሪኽን የድልዮ ኣሎ።
ይኹን እምበር፡ ብፍላይ ታሪኽ ብረታዊ ቃልስና፡ ክሳብ ኣዕሚቕና ፍሒርና ብዝተራቐቐ መንፊት ታሪኽ ዝንፈን ዝጻረን፡ ኩሉ በብክእለቱን ዘዝፈልጦን ግን ሓቀኛ ታሪኽ ክነግር፡ እቲ ታሪኽ ድማ መሪር ይኹን ሙቁር፡ ንገለ ወገናት ዝትንክፍ ይኹን ኣይኹን ሓቂ ክሳብ ዝኾነ፡ ክድርጓሕ ኣለዎ። ኣነ እዚ ሰባት ክትከስብ ኣለካ ዝብል ዘይቅቡል ምኽሪ፡ ብዋጋ ሓቂ ሰባት ምእንቲ ክትከስብ ነእዛኖም ዘዝምቅሮ ምጽሓፍ ይኹን ምትራኽ ኣይኣምነሉን ኢየ።
ናብቲ ቀንዲ መበገሲ ጹሑፈይ ክኣቱ፡ ኣቶ ረድኢ መሓሪ፡ ብናተይ ርኢቶ፡ ንዝኾኑ ሰባት ኣብ መርበብ ዝጽሕፉዎ ይኹን ብቓል ዝዛረብዎ እሞ ጌጋ’ዩ ኢልካ ንዝኣመንካሉ፡ ኣብ ግዜኡ በቲ ዝመረጽካዮ ኣገባብ፡ ግብረ መልሲ ክትህበሉ ሙሉእ መሰል እኳ እንተ ኣለካ፡ ኣድቢኻ ወሪሕካ ኣብታ ሃንቀው ክንብላ ዝወራሕና፡ ሓቅነት ዘይብሉ ጭምጠጣን ታሪኻት ምሕምታልን’ሲ ኣይምተገብአን።
ኣነስ ገለ ደኾን እቲ ቅድሚ ሕጂ ዘይተተንከፈ ብዛዕባ ገበናት ኲናት ህ.ግ.ሓ.ኤ. ንቐደም በሉ ይብለና ዝብል ተስፋ ነይሩኒ ኢዩ። ብሕጽር ዝበለ ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ገበናት ኲናት ከምዝተፈጸመ፡ እቲ ዝፈልጦ ይፈልጦ ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ውግእ ሕድሕድ። ንሓበሬታ ሓደ ማዓልቲ ኣብ ባርካ ዝተፈላለያ ኣሃዱታት ንኽልተ ሰሙናት ኣዕሪፈን ነበራ፡ ሽዑ ሓደ ገዲም ተጋዳላይ ከምዚ ኢሉ ኣዕለለና። ኣብ 1981 ኣብቲ ትሪኡዎ ዘለኹም፡ ነቲ ጥቓና ዝነበረ ዝዓነወ ገዛውቲ ኣመልኪቱ፡ 19 ተጋደልቲ ዓማ ገሊኦም ብረት ዝዓጠቑ ገሊኦም ዘይዓጠቑ ነቲ ማእለያ ዘይነበሮ ዝተቐበረን ዘይተቐበረን ንብረትን ቃንጫ ዝመስል ሓደስቲ ኣጽዋራትን ክሕልው ምስ ጸንሑና፡ ኣይተኮሱን ኢዶም ሂቦም፡ ምስ ማረኽናዮም፡ እዚ ዝኣክል ንብረት ገዲፎም’ሲ ትም ኣይክብሉን’ዮም፡ ስለዚ፡ ውድብ ጀብሃ ክሃጅም’ዩ ብምባል ኣብ ተጠንቀቕ ውዒልና ንጽባሒቱ ግና ገሪሙና ዝሃጅም ሓይሊ ብዘይምንባሩ፡ ሽዑ፡ እሮማይ ጀብሃ ተደፊኦም ማለት’ዩ ብምባል ተዛነ ኮይኑ በለና። ሽዑ እቶም ኣርባዕተ ንኸውን ጽን ኢልና ንሰምዖ ዝነበርና ካብኡ’ኸ ዳኣ ኢልና ሓተትናዮ፡ ካብኡ ዳኣ ጉዕዞና ቀጺልና በለና፡ ኣነ ሽዑ እቶም 19 ተጋደልቲ ጀብሃ’ኸ ዳኣ በልኩዎ፡ ቁልቁል ዝኣፋ ንዖኦም ዳኣ ደግደግ ኣቢልናዮም በልኒ፡ ንኹሎም ቀጸለ ሕቶይ፡ ቅልጥፍ ኢሉ እንታይ ዳኣ ክንገብሮም ምስ በለኒ፡ ኤርትራውያን ኮለው መለስኩሉ፡ ግና ኣይመለሰለይን፡ እዝን ወዲ ከምዝን ከርሲ ኤርትራ ክንደይ ታሪኽ ሲኦል ኢዩ ጼሩ ዘሎ።
ብኸምዝን ወዲ ከምዝን ዝጠፍኡ ሓርበኛታት ኣብ መዝገብ ሱውኣት ጀብሃ ምስተሳእኑ፡ ኣነ ዝፈልጠን ቡዙሓት ኣዴታት ናይ ዓቕሊ ጽበት ክሳብ ሎሚ ስንቀን ቆጺረን ካብ ኤርትራ ናብ ሱዳን እንዳተመላለሳ ወደይ ዝራኣየ ብምባል ሃሰው ዝብላ ከብድኻ ዝበልዓ ብዙሓት’የን። ስለዚ፡ ኣቶ ረድኢ ገለ ከምዚኢታት ጆባእ ደኾን ይብለና ዝብል ትጽቢት’ሲ ኔሩኒ ኢዩ ብዘይ ቃልዓለም።
ኣብ መጽሓፍካ ኣብቲ ንታሪኽ ሂወትካ ዝምልከት ግና ነቲ ሓፈሻዊ ለላዕሉ ጥራይ ዳህሲስካ ብምሕላፍ፡ ኣብ ቃልሲ ብዓቕመይን ኣብ ዝተመደብኩሉ ሰሪሐ ኢየ፡ ግና ብዛዕባ’ኡ ኣይክዛረብን ኢየ ኢልካ ስለ ዝደምደምካ፡ ንባዓል መስፍን ሓጎስ ክትነቅፍ ዝኾነ ሕልናዊ ልዕልና የብልካን።
ብናተይ ርኢቶ፡ ንመጽሓፍ ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ እቲ ሓርኢ ደርሆ ኣብ ነጸላ ኮይኑዋ ዘሎ ዝብሎ፡ ኣሕጽር ኣሕጽር ኣቢለ ክሕብረካ ኢየ፡ ቡቑዕ መልሲ ድማ ካባኻ ካብ ኣቶ ረድኢ መሓሪ ክጽበ ኢየ። ካልኦት ውን ብተሌፎን ወይ ብጹሑፍ ክልእኩልካ ኢዮም ዝብል ግምት ኣለኒ።
1.ኣብ ምዕራፍ 3 ገጽ 89 ሕጡብ 2
ኢሳይያስ ብደምን ገበንን ገዳይም ተቓለስቲ ኪዳነ ክፍሉን ወልዳይ ግደይን ዝጀመረ፡ ናብ ሕቡእ ቅንጸላ 270 ሙሁራት ኤርትራውያን(ስርየት-ኣዲስ)ፎግፊጉ ኣተወ ዝበልካዮ ኣቶ ረድኢ።
መጀመርታ፡ ስርየት ማለት እኮ ብዓረብ ሓንቲ ሓይሊ ማለት ኢዩ ብወታሃደራዊ መግለጺኡ። ተወሳኺ፡ ኣብ መባእታዊ ፖለቲካዊ ትምህርቲ ህዝባዊ ግንባር፡ ንሓደስትን ገዳይምን ዝዋሃብ ዝነበረ፡ ካብ 70 ክሳብ 120 ዝኾኑ መብዛሕቶኦም ሙሁራት ደቂ ከበሳ፡ ብቅያደል-ዓማ ከምዝተቐንጸሉ ንማሃር ነበርና፡ ሓንቲ ሓይሊ ድማ ብዝሓ ክሳብ ክንደይ ድዩ ኣብ ህዝባዊ ግንባርን ኣብ ተ.ሓ..ኤ.ን?። ስለዚ 270’ሲ ኣይተጋነነን ዶ ጥራይ ዘይኮነስ ጠገለ ኣይሳኣነን’ዶ ይመስለካ።
2. ኣብ ምዕራፍ 3 ገጽ 94 ሕጡብ 3
ተንኮለኛ ኢሳይያስ ንሸኽ ሹም ሙሓመድ ተራኺቡ ከሕንኖምን ክውድቦምን ጀመረ። እንኩመ እዘን 300 ቅርሺ እዚኣተን መሊእኩም ን ኣብርሃም ተወልደ ብስሚ ከም ዝመውት ግበሩ ኢሉ ኣብ ስምምዕ ኣተወ ዝበልካዮ ኣቶ ረድኢ መሓሪ።
እዚ ኣባሃህላ’ዚ ኣዝዩ ሰራምን ሓደገኛን ስለዝኾነ፡ ኣኮታተይ ደቂ ሳሆ ከምዚ ኣነ ዝሓተካ ዘለኹ፡ ብቕትለት ኣብርሃም ተወልደ ከሲስካና ስለዘለኻ ሃየ መርትዖ ኣቕርብ እንተተባሃልካስ መልሲ ኣለካ ዶ?።
3. ኣብ ምዕራፍ 4 ገጽ 150 ሕጡብ 2
ዝገደደ ድርብ በለጽ፡ ናይዚ ዓመት’ዚ ከኣ፡ “ንኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ብሄር ትግርኛ ኢዩ” ዝብሉ ሓደስቲ ሶቅራጥሳት ተቐልቂሎም ምህላዎም የሕዝን ዝበልካዮ ናይ ምቁንጻብ ቃላት ኣቶ ረድኢ መሓሪ።
ድርብ ሓቅን ድርብ ትብዓትን እምበር ይብለካ።
ተበለጽትስ ንዕዘቦም ኣለና ንዶላራት ሃነፍነፍ ክብሉ። መጀመርታ፡ ሓደስቲ ማለትካ ንምንታይ ኢዮም ሓደስቲ?፡ ንህግደፍ ብጋህድን ብትብዓትን ምቁዋም ማለትካ ኣንተኾይኑ፡ ኣቶ ረድኢ ንስኻ ኢኻ ሓድሽ። እንተ ነቲ ሶቅራጥሳት ዝበልካዮ እሞ፡ ሶቅራጥስ ሓደ ፉሉጥ ግሪኻዊ ናይ ዓለምና ፍላስፋ ኮይኑ፡ ብቶሞኩሮን ብትምህርትን ብምርምርን ኣዝዩ ዝበሰለ ሰብ ኮይኑ፡ መለለይ ባህርያቱ ድማ ፍትሒ, ሓቂ, ትብዓት ካብ መትከሉ ፈልከት ዘይብል ንዝኣምነሉ ኩሉ ዓይነት ዋጋ ክኸፍል ዱሉው ነበረ። ንኹሉ እቲ ቡሉጽ ስራሕ ንዓለም ዘበርከቶ፡ ባዕሉ እኳ ተዘይ ደብተሮ፡ ግና መምህር ናይ ባዓል ፕላቶስ ስለዝነበረ፡ ድሕሪ እቲ ነቲ ናይ ሽዑ እዋን መለኽቲ ግሪኻውያን ዘርእዮ ዝነበረ ተባዕ ተቓውሞ ኣብ ቀይዲ ኣትዩ ንሞት ተፈረደ።
ይኹን እንበር ሽዑ ዝቐረበሉ ምርጫ፡ እቕሬታ ክሓትት፡ ብገንዘብ ክቕጻዕ ወይ ድማ ሀምሎክ ዝተባህለ መርዚ ብምስታይ ብሞት ክቕጻዕ። ኮምኡ ውን ብፈተውቱ ነቶም ሓለውቲ ቤት ማእሰርቲ ጉቦ ብምኽፋል ካብ ቤት ማእሰርቲ ንኸህድምዎ ዕድል እንተነበሮ፡ ሶቕራጠስ ግና፡ ምእንቲ ሓቅን ፍትሕን ደሞክራስን፡ ብኢደ ወነኑ መርዚ ሀምሎክ ብምስታይ፡ ኣይምብርከኽን እምቢ ንመለኽቲ እምቢ ንዓመጽቲ ብምባል ኣብ 470 ዓ.ም.ፈ. ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ካብዛ ክፍኣትን በለጽን ሽርሕን ወገንን ቅትለትን ስስዐን ዓመጽን ዝመልኣ ዓለምና ሓንሳብን ንሓዋሩን ብሞት ተሰናቢቱ።
ስለዚ ኣቶ ረድኢ መሓሪ፡ ከም ሶቅራጥስ ንሙዃን ድማ ኩሉ ማዓስ ይኽእሎ። ነቲ ተመራሚሩን ብተሞኩሮን ብብቕዓቱን ዝበጽሖ ደረጃ ሃብቲ ፍልጠት፡ ነቶም ቁኑዓትን ገርዛማትን ተበለጽትን ጸየቕትን ሱሱዓትን ወገናውያንን ደቂ ሰባት፡ ሓቂ ኣብ ዝድርጉሓሎም ዝነበረ ግዜ፡ ብፍላይ ካብቶም ገርዛማትን ተበለጽትን ጸየቕትን ሱሱዓትን መለኽትን፡ እዚ ዘይባሃል ተቓውሞን ኩነኔን ተጻብኦን ገጢሙዎ ኢዩ። ይኹን እንበር ካብ እምነቱን መትከሉን ፈልከት ዘይብል ሰብ ስለ ዝነበረ፡ እቲ ናቱ ራእይን ስነ ሞጎትን ግና ተኣሚኑሉ ንምዕራባዊ ዓለም መሰረት ፍትሕን ደሞክራስ ክኸውን በቒዑን፡ ታሪኹ ድማ ንዘልኣለም ብደቂ ሰባት ብጹቡቕ ክዝከር ይነብር ኣሎ።
ብዛዕባ ህግደፍ ናይ ክርስቲያን ዲዩ ኣይኮነን ቅድሚ ምምላሰይ፡ ህግደፍ ንዓይ መንግስተይ ኣይኮነን ኣይኣምነሉን ውን ኢየ። ምኽንያቱ፡ ብህዝቢ ዘይተመረጸ ሕጋዊ ስለ ዘይኮነ።
ናይ ክርስቲያን ድዩ ኣይኮነን ንዝብል ሕቶ ውን፡ ንኣፋፉኖት ዘይብሉ ሰብ ንከረድኦ ቡዙሕ ምተንተንኩ፡ እንተ ንዓኻ ንኣቶ ረድኢ መሓሪ ግና፡ ከም ኣቋርጻ መሸላ ረርእሱ ኮፍ ኮፍ ከብለልካ ኢየ። እዚ ኣብ ኤርትራ ስልጣን ብሓይሊ ጨቢጡ ዘሎ ጉጅለ፡ ክብገስ ኮሎ ንብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምሕንኳልን ንጸይቅን ዝተበገሰ ኮይኑ፡ ሃይለስላሴ ምስ ሞቶ ግና ማኣዝኑ ብምቕያር፡ ስልቲ ቀይሩ ብነጻነት ኤርትራ እንዳዘመረ, ሓላይ ክርስቲያን መሲሉ ብሃይማኖት ንህዝብን ተጋደልትን እንዳሳሓለን እንዳ ኣጋገየን ን ኣስላም ንምድኻም ኩሉ ዝካኣሎ ብምስራሕ ኣብዚ ዘለዎ ደረጃ በጺሑ። ኢሳይያስ ኣስላማይ ተዝኸውን ኔሩ እሞ እዚ ኩሉ ገበናት እንዳተፈጸመ እንታይኮን ምስራአና?።
ክደግመልካ’የ ሕጂ ውን ኣቶ ረድኢ መሓሪ፡ እቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ፖለቲካዊ, ቁጠባዊ, ወታሃደራዊ ኮታ ሃገር ፉጹም ተቖጻጺሩ ዘሎ ብሄር፡ ክፋል ብሄር ትግርኛ ክርስቲያን ኢዩ። ኮምኡ ውን እቲ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ፡ ብኢሳይያስ ዝምራሕ ዝነበረ ሕቡእ ሰልፊ ሰልፊ ጸይቂ፡ ንስልጣን ኢሳይያስ ዝሕሉ ንዓብላልነት ክርስቲያን ዘረጋግጽ፡ ንሓርበኛታት ንቁኑዓት ኣስላምን ክርስቲያንን ዘዳኽምን ዝቕንጽልን፡ ዝነበረን ዘሎን ብክርስቲያን ዝቖመን ዝተዓብለለን ኮይኑ፡ ሓደ ክልተ ኣስላም ውን ኣብ ትርጉም ዘይብሉ ቦታ ንይምሰል ንፍርዲ ኣይርትዑና ዘለውዎ ጉጅለ ኢዩ።
ሎሚ ውን ዝተፈላለየ ኣስማት ወይ ሕብሪ ይዋሃቦ፡ ወዲ ዱሙ ከም ቀደሙ፡ እቲ ናይ ጸይቂ ሰልፊ ኣብ ቦቱኡ ኣሎ፡ እቲ ዓብላልነትን ገበናትን ትምክሕትን ድማ ኣብ ቦትኡ ኣሎ። ኩሎም እቶም ክሳብ ሱዳን ዝቕንጽሉን፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ኣብ ውሽጢ ተጋደልትን ህዝብን ብሃይማኖት ሰባት ዝስሕሉን ኣእሙሮ ዝምርዙን፡ ሓርበኛታት ዝቕንጽሉን ዝነበሩን ዘለውን፡ ካብታ ኣቶ ረድኢ መሓሪ ንነዊሕ ዘገልገልካላ ሰልፊ ጥፍኣት ኢዮም ዝጫጭሑ ዝነበሩ። ምስዞም ሰብ ደምና ድማ ሓደ ማዓልቲ ምትሕስሳብ ዘይተርፍ ኢዩ።
ብሄሮም ትግርኛ ካብ ኮነ ሃይማኖቶም ክርስቲያን ካብ ኮነ ዳኣ’ሞ እንታይ ኢልና ኢና ክንጽውዖም፡ ሂንዱ, የኡድ, ወይ ቡዳ። ግርም እባ ተፈሊጥና ኢልካ ምንጽርጻር፡ ንሓቅስ ፈቲና ጸሊእና ንውሓጣ ዳኣ፡ ድሕሪኡ ድማ’ዩ ዕርቅን ምትእምማንን ሓዳስን ሰላምን ብልጽግትን ኤርትራ ክትምስረት ትኽእል።
ናይዞም ጸየቕትን ቀንጸልትን ከምዚ ዝጠቐስኩዎ ኮይኑ፡ ነቶም ኣበሳን ሓጢያትን ዘይብሎም ክርስቲያን ብሄር ትግርኛ ኣሕዋትና ግና፡ ሰባት ክንከስብ ከይበልና ዝተነፍሐ ይነፋሕ፡ ሕጂ ውን ኣብ ውራይካ ዝዕጠቑ ኣብ ጸገምካ ዝምክቱ ሰብ መትከል ኢልና ኢና ክንጠቕሶም። ምኽንያቱ እቲ ሓቂ ንሱ ስለ ዝኾነ ንሓቂ ምድጋፍ ድማ ፍትሒ ስለዝኾነ።
ጸገም እኳ ረኺብና፡ ጅግና ህዝቢ ትግራይ ፈታዊ ህዝቢ ኤርትራ እምበር ጸላኢ ኣይከነን ኢልና እንተጻሓፍና፡ ብገለ ወገናት ሎምስ ድማ ንተጋሩ’ሲ ጀጋኑን ፈተውትናን ክትብል ብምባል ኣፍንጫኻ ምንፋሕ። ኣነ ኣብ ውሽጢ እቲ ዘይተበከለ ንፋስን ባህልን ስነ ምግባርን ቋንቋን፡ ሙዕቡልን ፍትሓውን ሕብረተሰብ ኣብ ገጠር ከበሳ ኢየ ተወሊደን ዓብየን እንተጻሓፍና፡ ብገለ ወገናት ደቂ ከበሳ ወይ ክርስቲያን ዳኣ ካብ ማዓስ ኢዮም ፍትሓውያን ኮይኖም ብምባል ሰላምታ ምኽላእ። ንስንፍናን ብዕልግናን ዝወቅስ እንተጻሓፍና ድማ፡ ነዴታትካ ክትጸርፍ ኢልካ ምህንዳድ ወ.ዘ.ተ.ን ብምባል ንገብሮ እኮ ጠፊኡና። ነቶም ጠወቕትን ሃለልትን ተረፍ ማሕበር ኣንድነት ግብረ መልሲ ኣብ ዝሃብናሉ ድማ፡ ንጻሓይ ክትሽፍን ሓፍ ኮፍ ምባል።
4. ኣብ ምዕራፍ 6 ገጽ 183 ሕጡብ 2
ዘይከምቶም ኣብ 1975 ናጽነት ቀሪባ ኣላ ኢሎም ካብ ሱዑዲያ ዝተሰለፉ “ሑሪያ ገሪባ” ኩሉ ተጋዳላይ፡ ድሕሪ መሪርን ዝተናውሐን ቃልሲ እንኮ ማዓልቲ ናጽነት ከም እትትግበር እምነቱ ሙሉእ እዩ ዝነበረ ዝበልካዮ ውን ኣቶ ረድኢ።
ረድኢ መሓሪ ክሳብ ክንደይ ዱሑርን ተበላጽን ሰብ ሙዃንካ በለጭ ኣቢሉ የረድእ። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣባሃህላ’ዚ ካባኻስ ኮድድ መልእኽቲ ትሰድድ ኣለኻ ማለት እኳ’ዩ። ኣባሃህላኻ፡ ካበይ ተበጊሱን ንመን ዕላማ ዝገበረን ምዃኑ ድማ ፉሉይ ብልሒ ዘድሊዮ ኣይኮነን። ግርም እባ ገበታ ድሕረትን ጽልእን ተሰኪምካ ኢሳይያስ ከምዚ ገበረ መስፍን ከምዚ ደገመ ኢልካ ሃተፍተፍ።
እታ ካብ ዓድኻ ኳዜን ናብ ቃልሲ ዝተበገስካላ ማዓልቲ፡ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ 1991 ከምዝዕወት ትፈልጥ ኔርካ ማለት ድዩ፡ እቲ ሓቂ ግና፡ ተጋደልቲ ካብ ኣመሪካ ይሰለፉ ካብ ጀርመን፡ ካብ ኢትዮጵያ ይሰለፉ ካብ ሱዑዲያ፡ ኮምኡ ውን ህዝቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ ኣብ 1977 ሎሚ ለይቲ ደኾን ይኣትው ኣስመራ ወይ ድሕሪ ሰሙን ዝባሃለሉ ዝነበረ እዋን፡ ከም ሽንቲ ገመል ቃልሲ ንድሕሪት ተመሊሱ ዝነውሐ ግዜ ክኸስር ዝላዓለ መስዋእቲ ክኸፍል ከም ሙዃኑ ዝፈልጥ ኔሩ ድዩ።
ኣባሃህላኻ ኣብታ ሰልፊ ጸይቂ ዝተማሃርካያ ንሰባት ብዝምባሌኦም ኣስዲዕካን ኣራሳሲንካን ከም ጓንቲ ትጥቀመሎም ዝብል ኣከያይዳ ተኸቲልካ ዲኻ፡ ወላስ ነቶም ተረፍ መረፍ ማሕበር ኣንድነትን ደቂ ኮማንዲስን ዝውንኑዋ መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ግብረ መልሲ ኣብዝተዋህበሉ፡ ብዛዕባ እቶም ደም ኤርትራውያን ዘፍሰሱን ሃገር ኣሕሊፎም ዝሃቡን፡ ሃይለስላሴ ምስ ሞቶም ግና ናብ ዘብሉዎ ስለ ዘይነበሮምን ዓድታት ዓዲ ተኽላይን ዓዲ ገብሩን ወኪዱባን ካልኦትን ገጠራት ከበሳ ዘይተጸበይዎ ክነዳ ምስ ጀመራ፡ ኣብ ከተማታት ውን ማሕነቕቲ ምስ ጀመረ፡ ኣብ 1975 ናብ ቃልሲ ክስለፉ ዝጀመሩ ናይ ስጋ ኮይኑካ። ንዕኡ ግብረ መልሲ እንተ ኾይኑ ግና ፉጹም ኣይካኣልካሉን፡ ነታ መጽሓፍ ውን ኣፍኲስካያ፡ ምኽንያቱ ኣይምስኡ ኣይምስጥቕኡ ጥር ኢልካ ኮይኑ።
5. ኣብ ምዕራፍ 12 ገጽ 370 ሕጡብ 2
እቲ ዝጎልሐ ታሪኽ ሽፍትነት ኣብ ኤርትራ ብዘመነ ግዝኣት ዓባይ ብሪጣኒያ ከምዝነበረ ታሪኽ ይነግረና። ሽፍትነት ንዝምታን ዝናን ኢዩ ዝነበረ። እቲ ኤርትራ ከም ሃገር ኣብ ዘይነበረትሉ ዓመታት ዝነበረ ሽፍትነት፡ እቲ ሽፍታ ለይቲ ኣብ ጣሻታትን ጸልማትን ኢዩ ዝዘምትን ዝቐትልን ዝነበረ ድማ በልካ ኣቶ ረድኢ።
ወይ ጉድ፡ እቶም ሸፋቱ ደቂ ኣየናይ ብሄር ኢዮም? መን ኢዩ’ኸ ወዲቡዎም፡ መን ዝሃቦም ብረት’ከ? ኣበየናይ ቦታ’ኸ ኢዮም ዝዘምቱን ዝቐትሉን ዝነበሩ” እቲ ግዳይ ዝምታን ቅትለትን’ከ መን ነበረ?።
ኣብዚ ብሓቂ ነቶም ኣብ ውራይካ ዝዕጠቑ ኣብ ጸገምካ ዝምክቱ ኢለ ዝጠቕሶም ፈራሃት እግዝኣብሄር ዝኾኑ ክርስቲያን ብሄር ትግርኛ ከየሰክፍ ምእንቲ ኣይምልሶን ኢየ፡ ኣብ ታሪኽ ዝተሰነደን ኩሉ ዝፈልጦን ድማ ስለ ዝኾነ። ንኣቶ ረድኢ መሓሪ ግና ዓገብ ታሪኽ ክትስርዝ ምፍታን ዓሻ ድፍረት’ዩ ጥራይ ኢየ ዝብለካ ንሕጂ!!!
6. ኣብ ምዕራፍ 12 ገጽ 385 ሕጡብ 2
ገበነኛ ኢሳይያስ ንስርዓት ኮምዩኒዝም ከም ጉልባብ ገይሩ፡ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ብሃይማኖት ንምክፍፋል ዝገብሮ ዝነበረ ፍልስልስ ኣየቋረጾን ድሕሪ ምባልካ ኣቶ ረድኢ፡ ከምቲ ኣብ ተኸተልቲ እምነት ጆሆቫን ጴንጠን ዝወሰዶ ናይ ምእሳርን ምብራርን ስጉምቲታት፡ ናብ ውሽጢ ሃይማኖት ኣስላም ብምእታው ከኣ ብስም “ጫሓማት” ዝብል ሰባብ ምኽንያት፡ ቡዙሓት ደቀባት ኤርትራውያን ካብ መታሕት ኤርትራ /ከረን፡ ሓጋዝ፡ ኣቑርደት፡ ተሰነይ፡ ወ.ዘ.ተ…/ሰባት ኣሰረ፡ ኣንጻረይ ክስለፉ ኢዮም ንዝበሎም ቡዙሓት ደቂ ብሄር ኩናማ ከም ዝኣሰሮም ውን እፈልጥ’የ በልካ ኣቶ ረድኢ።
እሞ ነቶም ኣብ ቆላታት ኤርትራ ዝተኣሰሩ ካብ ፈለጥካ ዳኣ፡ ነቶም መጭወይቶምን ምሕቃቖምን ህዝቢ ኤርትራ ኣጸቢቑ ዝፈልጦም ኣማኢት ደቀባት ከበሳ ኣስላም ዘይምዝካርካ ዳኣ እንታይ ኢዩ ምስጢሩ!!! እዞም ግዳያት እዚኣቶም እኳ፡ ካብ ገጠራትን ከተማታትን ሰራየ፡ ኣከለጉዛይ፡ ሓማሴየን’ዶ ኣይኮኑን። ንምርዓድን ኣራእስ ንምድናንን ተባሂሉ ዝተወሰደ ናይ ቦጅቧጃት ሱጉምቲ’ዶ ኣይኮነን ዝነበረ፡ ዝፈጸሙዎ ገበናት’ከ ኣሎ ድዩ?።
7. ኣብ ምዕራፍ 13 ገጽ 398 ሕጡብ 3
እቲ ገዛእቲ ሓይሊታት ንረብሕኦም ኢሎም ዘተኣታተውዎ ኣውራጃውን ሃይማኖታውን ምምቕቓላት፡ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣጥፊእናዮ ክንስና ዝበልካዮ ኣቶ ረድኢ።
ናዓ ዳኣ ኣይፋልካን፡ ዝኣኽለን ጥሒነን’ሲ ባዓለማርያም ይብላ ዝብሉዎ ከምዚ’ዩ፡ ኣብ ሜዳ ኣጥፊእናዮ እንተንኸውን፡ ደቂ ገለ ኣውራጃ ብደቂ ካልእ ኣውራጃ ግዳይ ቅንጸላን ምብላል ታሪኾምን ኣይምኾኑን። ኣብ ሜዳ ኣጥፊእናዮ እንተንኸውን፡ ደቂ ሓደ ሃይማኖት ኣንጻር ደቂ ካልእ ሃይማኖት ዝቐንዐ ምስጢራዊ ሰልፊ መስሪቶም ቀተልቲ መልሚሎም ሓርበኛታት ኣይምኾስተሩን። እዚ ስለ ዝነበረን ዘሎን፡ ሀገረ ኤርትራ ከምዚ ትዕዘባ ዘለኻ፡ ከም ሊባኖስን ዒራቕን ሶማልን ንኽትከውን ዝተረፋ የለን። እዚ ግምት ወይ ትምቢት ኣይኮነን፡ እንታይ ዳኣ ኩውንነትና ኢዩ ፈቲና ጸሊእና።
8. ኣብ ምዕራፍ 16 ገጽ 492 ሕጡብ 2
ገዛእቲ ኤርትራ ዝነበሩ፡ ብኣውራጃ ይመቓቕሉ፡ ብሄር ምስ ብሄር የተሃናኹቱ፡ ኣስላም ምስ ክርስቲያን የተፋንኑ፡ ሸፋቱ ኣዕጢቖም የዋፍሩ ውን ወሰኽካ ኣቶ ረድኢ።
ኣብዚ እነሀ ዘረባ ዝብሉኹም ኮምዚ ኢዩ። እዚ ምዕራፍ ናይታ መጽሓፍ፡ ምስ ምዕራፍ 12 ገጽ 370 ሕጡብ 2 ብፉጹም ይገራጮ። ስለዚ ናይ ኣጻሓሕፋ ጌጋ ዲና ክንብሎ ወይ ሓቂ ሞሊቛ ወጺኣ፡ እቲ ፍርዲ ን ኣንበብቲ ይገድፎ።
ኩቡራት ኣንበብቲ ክሳብ ኣብዝመጽእ ጹሑፈይ ንራኸብ ሰላም ንኹልና ኣብ ዘዘለናዮ።


text: 1ዬካፓ ዬሱሴ ዴሮና ዒዛኮ ጊንጾ ሃንታዞንሢናም፦ 2“ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሶናኮ ሙሴጉዲ ዎጎ ዔርዛኒ ቢታንቶ ዓኣኔ፤ 3ዬያሮ ዒንሢም ዔያታ ጋዓ ባኮ ማዹዋቴ፥ ሃሣ ካፑዋቴ፤ ጋዓንቴ ዔያታ ጋዓሢጉዲ ፔኤሮ ማዹዋኣሢሮ ዔያቶጉዲ ማዺፖቴ። 4ዔያታ ሚርጌ ዴኤሢ ሃሣ ሜታሳ ኬዲ ዓሲ ኬዲሳኔ፤ ዔያታ ፔኤሮ ጋዓንቴ ኩቻ ካኣማኒያ ኮዑዋሴ። 5ዔያታ ማዻ ማዻ ቢያ ዓሲ ዛጎም ጌዒኬ፤ ዬያሮ ካኣዦ ዛሎ ባኮ ፃኣፒ ቶኦካ ሓሣ ቃሳ ቱኮ ዓፒሎዋ ዔያታ ኮሺ ዳልጊሻኔ፤ ሃሣ ዓፒሎኮ ማጫሮዋ ዖዶሳኔ፤ 6ሙዖ ቤዞይዳ ቦንቺንታ ቤሲ፥ ዓሳ ቡኪንታ ቤዞይዳኣ ቤርቶ ዛላ ዴዓኒ ኮዓኔ። 7ዬያጉዲ ሃሣ ቦኦኮ ባኣኮይዳ ኮሺ ዔኤሊሢ ዔኤሊንታኒና ‘ዔርዛሢ’ ጌይንቲ ዔኤሊንታኒያ ኮዔኔ። 8ዒንሢ ጋዓንቴ ሄርሺንቲሮ ‘ዔርዛሢ’ ጌይንቲ ዔኤሊንቲፖቴ፤ ዒንሢኮ ዔርዛሢ ፔቴ ሌሊ ማዓዛ ዒንሢ ቢያሢ ዎሊኮ ጌርሲንሢኬ። 9ጫሪንጮይዳ ዒንሢኮ ፔቴ ዓዴ ሌሊ ዓኣሢሮ ሳዖይዳ ዖና ማዔቶዋ ፆሲፓ ባሼ ማሂ ‘ዓዴ’ ጌይ ዔኤሊፖቴ። 10ዒንሢኮ ባሼ ዔራሢያ ኪሪስቶሴ ሌሊ ማዔሢሮ ‘ባሼ ዔራሢ’ ጌዒ ዔኤሊንቲፖቴ። 11ዒንሢ ባኣካ ቢያፓ ዑሣ ዓኣዼ፥ ሱኡጌ ማዔሢ ዒንሢኮ ዴማ ማዒ ማዻያ ማዖንጎ። 12ፔና ዼጊዳሢ ዻውሲንታንዳኔ፤ ፔና ሂርኪዳሢ ጋዓንቴ ዼግ ጋዓንዳኔ” ጌዔኔ። 13ሃሣ ዬሱሴ፦ “ዒንሢ፥ ፂሎቱዋዖ ፔና ‘ፂሎኬ’ ጋዓ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ! ዓሳ ጫሪንጮ ካኣቱሞይዳ ጌሉዋጉዲ ዓሶኮ ካሮ ዒንሢ ዎዻሢሮ ዒንሢና ባዴዔ! ዒንሢ ዒንሢሮ ጌሉዋሴ፤ ሃሣ ጌላኒ ኮዓ ዓሶዋ ዒንሢ ጌልዙዋሴ። [ 14ዒንሢ ፂሎቱዋዖ ፔና ‘ፂሎኬ’ ጋዓ፥ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ ዒንሢ ባዴዔ! ዓኒንሢ ሓይቄ ላኣሎኮ ማኣሮ ዒንሢ ቡራያታዖ ዓሲ ‘ፆሲ ሺኢቃኔ’ ዒንሢ ጎዖንጎ ጌዒ ዖዶሲ ሺኢጲሢ ዒንሢ ሺኢቃኔ፤ ዬያሮ ፑርታ ዎጌ ዒንሢዳ ዎጊንታንዳኔ።] 15ዒንሢ ፂሎቱዋዖ ፔና ፂሎኬ ጋዓ፥ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ! ፔቴ ዓሲ ዓይሁዴ ካኣዦ ካኣሽኪሳኒ ባዞ ዋኣፆና ሳዖናይዳ ዒንሢ ሃንቲ፥ ካኣዣኣ ጌልዜሢኮ ጊንጻ ዒንሢዳፓ ባሼና ጋፒንፆ ኬሎና ፑርታና ዬይ ዎጊንታንዳጉዲ ዒንሢ ማሃሢሮ ዒንሢ ባዴዔቴ። 16ሃይ፥ ዒንሢ ዓኣፖ ባይቄ ዓርኖ ማዔ ዓሳ! ዒንሢና ባዴዔ! ‘ዓሲ ጌኤዦ ማኣሮ ዔኤሊ ጫኣቄቴ ዔኤቢባኣሴ፤ ጋዓንቴ ጌኤዦ ማኣሮኮ ዎርቆ ዔኤሊ ጫኣቄቴ ቶላ ካራ ባኣሴ’ ዒንሢ ጋዓኔ፤ 17ዒንሢ ዔኤያ ሃሣ ዓኣፖ ባይቄ፥ ዓርኖ ማዔ ዓሳ! ዎርቆና ዎርቃ ፆሲም ዱማዼያ ማዓንዳጉዲ ማሃ ጌኤዦ ማኣሮናይዳፓ ዎና ባሼዳይ? 18ዬያጉዲ ሃሣ ‘ዓሲ ፆሲም ሚቺ ዒንጊ ካኣሽኮ ቤዞ ዔኤሊ ጫኣቄቴ ዔኤቢባኣሴ፤ ጋዓንቴ ፆሲም ሚቺ ዒንጎ ቤዞይዳ ዓኣ ዒንጎና ባኮ ዔኤሊ ጫኣቄቶ ቶላ ካራ ባኣሴ’ ዒንሢ ጋዓኔ። 19ሃይ ዒንሢ ዓኣፖ ባይቄ ዓሳ! ፆሲም ዒንጎ ባኮና ዒንጎ ባኮ ዱማዼያ ማሃ ሚቺ ዒንጎ ቤዞናይዳፓ ዎና ባሼዳይ? 20ዬያሮ ፆሲም ዒንጎ ባኮ ዒንጎ ቤዞ ዔኤሊ ጫኣቃሢ ዒንጎ ቤዞና ዒዞ ዑጻ ዓኣ ዒንጊንቴ ባኮ ቢያሢ ዔኤሊ ጫኣቃኔ። 21ጌኤዦ ማኣሮ ዔኤሊ ጫኣቃሢ ጌኤዦ ማኣሮና ጋሮይዳ ናንጋ ፆዛሢና ዔኤሊ ጫኣቃኔ። 22ጫሪንጮ ዔኤሊ ጫኣቃሢ ፆሲ ዴዔ፥ ካኣቱሞ ዖይቶንታ ዒዛ ዴዔሢንታ ዎላ ዔኤሊ ጫኣቃኔ። 23ዒንሢ ፂሎቱዋዖ ፔና ፂሎኬ ጋዓ፥ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ፥ ዒንሢ ባዴዔቴ! ዻኮ ዱማ ዱማ ሳዉቃ ዼኤሾይዳፓ ቢያ ታጶይዳፓ ፔቴማ ዒንጎ ዎጎና ዒንሢ ዒንጋኔ፤ ጋዓንቴ ዓይሢንቴ ዎጎ ጊዳ ዓኣ ዼኤፖ ባኮ ዒንሢ ሃሻኔ፤ ዬይ፦ ፒዜ ዎጊሢ፥ ዻቤሢም ዓቶም ጌይሢና ጉሙርቂንቲሢናኬ፤ ዬያቶ ዒንሢ ቦሄኔ። ዬንሢ ዻኮ ባኮንሢ ዒንሢ ሃሺባኣዖ ዬያ ባኮዋ ዒንሢ ማዻንዳያ ኮይሳኔ። 24ዒንሢ ዓኣፖ ባይቄ፥ ዓርኖ ማዔ ዓሳ! ዒንሢ ዑሽካ ባኮይዳፓ ዉኖጉዴ ዻኮ ባኮ ዒንሢ ኬሲ ኬኤራኔ፤ ጋኣላሢጉዴ ዼኤፖ ባኮ ጋዓንቴ ዒንሢ ዔኤዺ ዔኤዻኔ። 25ዒንሢ ፂሎቱዋዖ ፔና ፂሎኬ ጋዓ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ፥ ዒንሢና ባዴዔ! ዋኣፆ ዑሽኮ ዓንዶና ካሦ ሙዖ ዓንዶናኮ ዙሎ ዒንሢ ማስኪ ጌኤሻኔ፤ ጋራ ጋዓንቴ ቡሪሢና ዱኡዹሞና ዒንሢኮ ኩሜያኬ፤ 26ሃይ ኔ ዓኣፖ ባይቄ ፔርሴ ዓሢ! ቤርታዺ ዋኣፆ ዑሽኮ ዓንዶና ካሦ ሙዖ ዓንዶናኮ ጋሮ ማስኪ ጌኤሼ፤ ዬያይዴቶ ዓካሪ ዙሎ ዛላኣ ጌኤሺ ማዓንዳኔ። 27ዒንሢ ሃይ ፂሎቱዋዖ ፔና ፂሎኬ ጋዓ፥ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ! ዙሎ ዛላ ቦኦሪንቶና ሜኤቺ ሚዛጲሶናያ ጋራ ጋዓንቴ ሃይቄ ዓሲ ሜጌሢና ሌሲና ኩሜያ፥ ዱኡፒ ዒንሢ ማላሢሮ ዒንሢና ባዴዔቴ! 28ዒንሢ ዙሌና ዓሶም ጌኤሺ ማላኔ፤ ጋራ ዒንሢኮ ጋዓንቴ ሄርሺንቲና ፑርቱሞና ኩሜያኬ። 29ዒንሢ ፂሎቱዋዖ ፔና ፂሎኬ ጋዓ፥ ሙሴ ዎጎ ዔርዛ ዓሶና ፔርሴ ዓሳ ዒንሢና ባዴዔ! ፆሲ ማሊጾ ኬኤዛ ዓሶኮ ዱኡፖ ኬልቂ ኮሺ ኮሺ፥ ሃሣ ጌኤዦ ዓሶኮ ዱኡፖዋ ፓልሚሲ ኮሺ ኮሺ 30‘ኑ ዓዶንሢ ዎዶናታቴ፥ ፆሲ ማሊጾ ኬኤዛ ዓሶ ዎዺፆይዳ ኑ ጌላዓኬ’ ዒንሢ ጋዓኔ። 31ሃይሾ ሃሢ ዒንሢ ፆሲ ማሊፆ ኬኤዛ ዓሶ ዎዼ ዓሶኮ ናኣቶ ማዒፆ ዒንሢሮ ዒንሢ ማርካዻኔ። 32ዬያሮ ዓዶንሢ ዒንሢኮ ዓርቄ ዛኣሮ ዒንሢ ዑዑሩዋቴ! 33ሃይ ዒንሢ ሾኦዣ፥ ሾኦዦኮ ናኣታ ዒንሢ ሃይ! ጋፒንፆ ታሞ ዎጎይዳፓ ዎይቲ ዒንሢ ቶላንዳይ? 34ዬያሮ ፆሲ ማሊጾ ኬኤዛ ዓሶ፥ ዔሮ ዓሶ፥ ዔርዛ ዓሶ ዒንሢ ባንሢ ታ ዳካንዳኔ፤ ዔያቶይዳፓ ፔቴ ፔቴሢ ዒንሢ ዎዻንዳኔ፤ ሃሣ ፔቴ ፔቴዞንሢ ዒንሢ ሱጻንዳኔ፤ ዓቴዞንሢ ሃሣ ዒንሢኮ ቡኪንቶ ቤዞይዳ ዢራፓና ዒንሢ ጳርቃንዳኔ፤ ዔያቶ ዒፂ ፔቴ ካታማፓ ሜሌ ካታማ ዒንሢ ዳዉሲ ዳካንዳኔ፤ 35ዬያ ዛሎና ጌኤዣሢ ዓኣቤሌ ሃይቦይዳፓ ዓርቃዖ ጌኤዦ ማኣሮና ፆሲም ዒንጎ ባኮ ቤዞናኮ ባኣካ ዒንሢ ዎዼ፥ ባራኪዮ ናኣዚ ዛካሪያሴ ሃይቦ ሄላንዳኣና ሳዖይዳ ሃይቄ ጌኤዦ ዓሶኮ ሱጉጾ ዛሎ ዒንጊንታ ሜቶ ዒንሢ ዔካንዳኔ። 36ጎኔ ታ ዒንሢም ጋዓኔ፤ ዬይ ሜታ ሃኖ ዎዶ ዓሶ ሄላንዳኔ” ጌዔኔ። 37ዬካፓ ዬሱሴ፦ “ዬሩሳላሜ! ኔኤኒ ፆሲ ማሊጾ ኬኤዛዞንሢ ዎዻዜሌ፥ ሃሣ ኔ ባንሢ ፆሲ ዳካ ኪኢቶ ዓሶ ሹጮና ዹዓዜሌ! ኮይዳ ፔኤኮ ጋኣዞ ዴማ ናኣቶ ቡኩሲ ዓርቃሢጉዲ ታኣኒ ኔ ናኣቶ ፔቴይዳ ቡኩሳኒ ሚርጌና ኮዔንቴ! ኔ ዬያ ዒፄኔ። 38ዓካሪ ሃኣዛጉዋቴ፥ ፆሲ ሃሼም ዒንሢኮ ጌኤዦ ማኣራ ባዓ ማዒ ዓታንዳኔ። 39ታ ዒንሢም ጋዓኔ፦ ‘ጎዳ ሱንጾና ሙካሢ ዓንጂንቴያኬ’ ዒንሢ ጋዓንዳያ ሄላንዳኣና ላሚ ዒንሢ ታና ዴንቃዓኬ” ጌዔኔ።


text:
ብመሰረት ናይቲ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ኤርትራ ኣብ ሶማሊያ ንእትገብሮ ምትእትታውን ምግሃስ ን፡ እንዳተጋህደ ኣብዝመጸሉ እዋን፡ ኤርትራ፡ ኮነ ኢላ ንእትገብሮ ምጥሓስ ሕጊ ንኽትሽፍን ንማሕበረሰብ ዓለም ብተደጋጋሚ ከተደናግርን ጉጉይ ሓበሬታ ኣብምሃብን፡ ተደጋጋሚ ፈተነታት ከምዝገበረት ይጠቅስ።
ኣብ ዝሓለፈ ክፋል፡ ኤርትራ ዝተፈላለዩ እስላማዊ ጥሩፋት ተዐጥቕን ተሰልጥንን ከምዝነበረትን፡ዝተፍላለያ መንገዲ ኣየር ተጠቂማ ኣጽዋራት ናብ ሶማሊያ ተኣቱ ከምዝነበረት ርኢና ኔርና።
3ይን መወዳእታን ክፋል ይቕጽል
ብመሰረት ናይቲ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ኤርትራ ኣብ ሶማሊያ ንእትገብሮ ምትእትታውን ምግሃስ ን፡ እንዳተጋህደ ኣብዝመጸሉ እዋን፡ ኤርትራ፡ ኮነ ኢላ ንእትገብሮ ምጥሓስ ሕጊ ንኽትሽፍን ንማሕበረሰብ ዓለም ብተደጋጋሚ ከተደናግርን ጉጉይ ሓበሬታ ኣብምሃብን፡ ተደጋጋሚ ፈተነታት ከምዝገበረት ይጠቅስ።
ገለ ኤርትራ ካብዝገበረቶ ምጥሓስን ኣተጋባብራ ናይ በረራ ሜላታት ኣብ ሶማሊያ፡ ከምዚ ዝስዕብ ተሰኒዱ ይርከብ።
1. ዝተፈላለዩ ናይ ንግዲ ማእከላት (Busines front companies) ፈጢራ። ዕላማ ናይዘን ናይ ንግዲ ማእከላት ከኣ፡ ኤርትራ ንእትገብሮ ዘይ ሕጋዊ ንጥፈታት ኣብ ሶማሊያ ይሽፍናን ምስጢር ከይወጽእ ይከታተላን።
2. ኤርትራ ንእትገብሮ ናይ ኣየር በረራታት ናብ ሶማሊያ፡ ዝተፈላለያ ንጡፋትን ሕጋውያንን (existing and legitimate Airline companies) ተጠቒማ።
3. ኤርትራ ናይ ሓሶት ሰነድ (false documentation) ብምስናዕ: ዘይሕጋዊ ናይ በረራ መዝገብ (unauthorized registration) ብምፍጣር፡ ናብ ሳልሳይ ሃገር በረራ ከምዝገበረት ኣምሲላ ናይ ናይ መደናገሪ ናይ ተበገስ ምልክት (false sign call) ጌራ።
ኣብ’ቲ ብ S/2006/913 ዝፍለጥ መጽናዕታዊ ጸብጻብ፡ ሓንቲ ብ IL-76 እትፍለጥ ናይ ጽዕነት ነፍሪት (cargo plane)፡ ወታሃደራዊ ኣጽዋራትን ዕጡቓትን ካብ ኤርትራ ናብ ሶማሊያ ከምዘመላለሰት፡ ኣብ’ቲ ካብ 43-53 ኣብ ዘሎ ፓራግራፍ ይጠቅስ። ኣብቲ እዋን’ቲ ሞኒተሪን’ ግጉፕ፡ ቅዳሕ ናይ ክራይ፡ ናይ ውዑል ስምምዕ (contract of sale) ናይ’ታ ብ IL-76 እትፍለጥ መንገዲ ኣየር፡ ካብ ኤሪኮ ኢንተርፕራዝ ካብ ኣስመራ፡ ብሓደ ስሙ ክጥቀስ ዘይተደለየ ብቐረባ ነቲ ናይ ዉዑል ሕሳባት (transaction confirmations) ኣፍልጦ ዘለዎ ሰብ፡ ነዚ ኣብላዕሊ ዝተጥቐሰ ሓበሬታ ክረክብ ክኢሉ።እቲ ኤሪኮ ዝበሃል ካምፓኒ፡ ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ኣስመራ ኮይኑ፡ ብመንግስቲ ኤርትራ ከምዝመሓደርን፡ ክልተ ሚኢቲ ሽሕ ናይ ኣሜሪካ ዶልላር($ 200,000) ዕርቡን (downpayment) ብመንገዲ ናይ ኤርትራ ዲፕሎማት ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ከምዝተኸፈለውን ሓቢሩ።
ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ማለት ኣብ ወርሕ ሕዳርን ታሕሳስን 2006 ሓንቲ ቦይንግ 707፡ ብኤሮጀን ኣቬሽን ብጋና እትውነን ኮይና፡ ብናይ በረራ መዝገብ 9G-OAL ካብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራን ዓሰብን ተደጋጋሚ በረራታ ናብ መቓድሾ ብምግባር፡ ዝተፈላለዩ ወታሃደራዊ ሓገዛት ናብ’ቶም ብ ICU ዝፍለጡ እስላማዊ ጥሩፋ ኣመላሊሳ። ብኻልእ ወገን፡ ሓደ ካብ ኣስመራ ዝብገስ ዝነበረ መራሒ ነፋሪት፡ ዝተፈላለዩ ናይ መደናገሪ ናይ ተበገስ ምልክት (false flight plan) ብምግባር፡ ናብ ኡጋንዳን ሞዛምቢክን ከምዝበርር ብምምሳል ኣብ ውሽጢ 25 መዓልታት፡ 13 በረራታት ናብ መቓድሾ ከምዝገበረ ሓቢሩ።
በዚ መሰረት ሞኒተሪን’ ግሩፕ፡ ካብ ኢንተርናሽናል ሲቪል ኣቬሽን ምልክት ናይ መደናገሪ በረራ ካብ ኤርትራ ከምዝተገበረ ዘመልክት ሓበሬታ ምስረኽበ፡ ብዕለት 15 መጋቢት 2007፡ እዛ ኣቐዲማ ዝተጥቕሰት መንገዲ ኣየር፡ ኣብ ሞዛምቢክ ምእታዋን ዘይምእታዋን ንምጽራይ፡ ናብ መንግስታት ኡጋንዳን ሞዛምቢክን ደብዳቤ ልኢኹ። ነዚ መሰረት ብምግባር፡ ቀዋሚ ኣምባሳደር ናይ ሞዛምቢክ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ እታ ትባሃል ዘላ ነፋሪት ኣብቲ ዝተጠቕሰ እዋናት ኣብ ግዝኣት ሞዛምቢክ ከምዝኣተወት ዝሕብር ሰነድ ኣብ ሃገሩ ከምዘየለ ኣረጋጊጹ።
ነዚ ኣብላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ፍጻሜታ ንምጽራይ ዝኣክል፡ እቲ ናይ መጽናዕቲ ጉጅለ፡ ኣብ ወርሒ መጋቢ 2007 ተመሳሳሊ ደብዳቤ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ልኢኹ።መንግስቲ ኤርትራ ካኣ ብመንገዲ ቀዋሚ ኣምባሳደሩ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጌሩ፡ እዚ ዝስዕብ መልሲ ሂቡሉ። “ እዚ ቀጻልን ኮነ ኢልካ ዝግበር ናይ ጸለመ ጎስጓሳት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ፡ ነቲ ዘይ ሕጋዊን፡ ሓደገኛ ዘይምርግጋእ ዝፈጥር ዘሎ መትእትታው ናይ ኢትዮጵያን ደገፍታን ናብ ሶማሊያን፡ ዝፍጽምዎ ዘለዉ ገበናት ክሽፍነለን ኣይክእልንዩ ድሕሪ ምባል፡ እታ ዝተባህለት መንገዲ ኣየር፡ ናብተን ዝተጥቕሳ ሃገራት በረራ ፈጺማያ ብምባል፡ ንሞኒተሪን’ ግሩፕ ካኣ ናይ ጠቐነ ጉጅለ ብምባል ዘሊፍዎ።”
ማዕረማዕረ ናይዚ ኣብላዕሊ ዝተጠቕሱ ምዕባለታት፡ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናይ 2007፡ ብወከልቲ ኣርባዕተ ውድባት ወይ ባእታታት ዝተጋበአ ጉባኤ ኣብ ኣስመራ ተኻይዱ። እቶም ኣርባዕተ ባእታታት፡ ካብ እስላማዊ ኮርት (ICU) ዝመጹን፡ ኣቐዲሞ ኣባልት ፓርላማ ዘነበሩን፡ ገለ ናይ ፖለቲካ ጽልዋ ዘለዎም ባእታታትን፡ ወከልቲ ናይ ኣብ ስደት ዝነብሩ ሶማላውያንን ኢዮም ነይሮም። ዕላማ ናይዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተማእከለ ጉባኤ ካኣ ሓደ ጥሩፍ ሓይሊ ንምፍጣር እዩ ዝነበረ።ከም ውጽኢት ናይ’ቲ ጉባኤ ኻኣ፡ ኪዳን ንዳግም ምሕራር ሶማሊያ (ARS) ኣብ ኣስመራ ተመስሪቱ።ካብዘን ኣርባዕተ ባእታታት፡ ICU ዝለዓለ ወታሃደራዊ ጸብለልታ ኣብ ሶማሊያ ከምዝነበሮ ይጠቅስ።ኣቃዉማን ስርርዕ ናይ መሪሕነት ዝምልከት ኣብ’ቲ ብ S/2008/769 ኣብ ገጽ 17 ክትምልከቱ ይከኣል።
ኤርትራ ኣብልዕሊ’ቲ ብጀላቡን ነፈርትን ዝገበረቶ ምስግጋር ዝተፈላለዩ ወታሃደራዊ ኣጽዋራት ናብ ሶማሊያ፡ ኣብ ዓመተ 2007፡ ካብ ክልተ ሚኢቲ ሽሕ ስጋብ ሓሙሽተ ሚኢቲ ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ፡ ንARS ማለት ንውድብ ኪዳን ንዳግም ምሕራር ሶማሊያ ሐጊዛ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ’ውን እቲ ብ “ኢንድሓ’ኣደ” ዝፍለጥ ሓላፊ ወታሃደራዊ ምክልኻል ዝኾነ ዩሱፍ መሓመድ ሲያድ፡ ብጥርኑፍ ኣብሓደ ክፍሊት ሓደ ሚሊዮን ናይ ኣመሪካ ዶላር ተቐቢሉ። እዚ ኣሃዝ እዚ፡ ምስ’ቲ ኣብ ናይሮቢ ኬንያ ዝመደበሩ ናይጸታ ጉጅለ (intelligence group) ምስቲ ዝነበሮ፡ ኤርትራ ሓደ ነጥቢ ሽዱሽተ ሚሊዮን ዶላር ንዕጡቓት ሶማላውያን፡ ኬንያ ከም መሰጋገሪ መንገዲ ተጠቒማ ሓጊዛ ዝብል ጸብጻብ ዝሰማማዕ ነበረ።
ሞኒተሪን’ ግሩፕ ኣብመደምደምታ ናይ መጽናዕቱ፡ “ኤርትራ ዋላኳ ንናይ ሕጊ ምጥሓስ ተግባራታ ትኽሓዶ እምበር፡ እቲ ትገብሮ ዘላ ምግሃሳት፡ ኮነ ኢልካ ብዓበይቲ ሰበስልጣን መንግስትን መራሕቲ ህግደፍን ኣፍልጦ ዝግበር ዘይሕጋዊ ተግባራት’ዩ” ክብል ኣብ ጸብጻቡ ጠቒሱ’። ሓደ ካብ’ቶም ዘይሕጋዊ ፊናንሲያውን ወታሃደራውን ምስግጋራት ዘካይድ ዝነበረ ላዕለዋይ መራሒ ናይ መንግስቲ ኤርትራ፡ ኮሎኔል ጣዓመ ጎይቶኦም ከምዝነበረ ብምትቃስ ካልኦት ሓሙሽተ ላዕለዎት ሰበስልጣን ናይ መንግስቲ ኤርትራውን ኣብ መጽናዕቲ (investigation) ከምዝነበሩ ይጠቅስ።
እዚ ዝተገበረ ገንዘባዊ ሓገዛት፡ ገሊኡ ብቐታ ካብ ናይ ኤርትራ ኤምባሲታት ቁጽሪ መዝገብ ሕሳብ ክኸውን ከሎ፡ ገሊኡ ኻኣ ብሓለፍቲ ናይ ጸታ ካብ ኣስመራ ናብ’ቶም ጥሩፋት ጉጅለታት ይላኣኽ ነይሩ። ገሊኡ ኻኣ ብመንገዲ ግሩሃት ነጋዶ፡ ብመልክዕ መግብን ናይ ኤልክትሮኒክስ መሳሪሒታት ትገዚኡ ናብ ሶማሊያ ይላኣኽ’ሞ፡ ተሸይ ጡ ናብቶም ዕጡቓት ጉጅለታት ይወሃብ ነይሩ። ተደናገጽቲ ናይ’ቶም ዕጡቓት ጉጅለታት ዝኾና ገለ ገለ ሃገራት የዕራብ’ውን፡ ሓገዛተን ንኤርትራ ብምሃብ፡ ኤርትራ ኻኣ ብኽፋል ወይ ብምሉእ ነቲ ዝተለገሰ ሓገዛት ናብ’ቶም ዕጥቛት ጉጅለታት ተመሓላልፎ ከምዝነበረት ኣብ’ቲ ጸብጻብ ተጠቒሱዎ ይርከብ።
እዚ መጽናዕታዊ ጸብጻብ’ዚ፡ ነቲ ኤርትራ ዝፈጸመቶ ዘይሕጋዊ ተግባራት ኣብ ሶማሊያ፡ዘንጸባርቕ ብመርትዖ ዝተሰነየ ሕጋዊ ሰነድ’ዩ። እዚ ግን ነቲ ንኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝባ ብእትፍጽሞ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ክቐርበላ ዝጽነሐ ክሲ ኣየጥቓልልን’ዩ።ይኹን እምበር፡ ስርዓት ህግደፍ ነዚ ብመርዖ ዝተሰነየ ክስታት፡ ዋላኳ ይኽሓዶ እንበር፡ በዚ ዝጠራጠር ኤርትራዊ እንድሕር ኣሎ ኾይኑ፡ ኣብ ዓሚዩቕ ድቃስ ስለዝለዘሎ፡ ህዝቡን ሃገሩን ከድሕን ክበራበር ጥራዩ’ዘለዎ።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ እንበኣር፡ እቲ ዝነበሮ ሕልምታት ኣብ ሶማሊያ ስለዝፈሸሎ፡ ኣብ ውሽጡ ብዝተፈጠረ ፍርሕን ራዕድን ተደፋፊኡ፡ ህዝቢ ንምትላልን ዕድመ ስልጣኑ ከናውሕን፡ እቲ ናብ ነብሱ ዝቐነዐ እገዳ፡ ናብ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝዓለመ ኣምሲሉ፡ ነቲ ዝገበሮ ገበናት ሓቢኡ፡ ገበን ኣብ ልዕሊኡ ከምዝተፈጸሞ ከምስል፡ ነዚ ናይ ሕጂ ሕሱር ተግባራቱ፡ ምስ ናይ 50ታት ታሪኽ ከተኣሳስሮ ፍሹል ፈተነታት ዝገብር ዘሎ።ህዝቢ ኤርትራ ዓሰርተታት ኣሻሓት ደቁ ከፊሉ ዘምጸኣ ሃገር፡ ደቁ ብገዛእ ዝሰንከሉሉን ዝወደቑሉ ናጽነት፡ ፍትሒ ስኢኖም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከም ጨርቂ እንዳበለዩ፡ ብሰንኪ ግዱድ ዕስክርናን ባርነትን የእግሮም ናብ’ዝ መረሖም እንዳጠፍኡ፡ ኣብ ዘበነ ሃይለስላሴን ዘበነ ደርግን ዘይተገበረ፡ ደቅኹም ጠፊኦም ተበሂሉ 50 ሽሕ ክፈሉ ዝብል ሕጊ፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ከብዲ ኤርትራዊ ስድራቤት ራዕድን ፍርህን ስለዘእተኹሙሉ ደኣኣምበር፡ ብውሽጡስ ኢድ ሸናሒት ጸናሒት ይብል ከምዘሎ ልብኻ ኣይስሕቶን’ዩ።
ኩላትና ከምንፈልጦ፡ መራሒ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ዝሓለፈ ምስ ኣል ጀዚራ ኣብ ዝገበሮ ቃልምልልስ፡ ነቲ ብ UNHCR ዝቐረበ ኣብ ዓመተ 2009, ጥራይ 63,000 ኤርትራውያ፡ ናይ ጽግዕተኝነት ዑቕባ ሓቲቶም ዝብል ዓመታዊ ኣሃዛዊ ጸብጻብ፡ ብድፉኑ ኣየጋጠመን ዝብል ኣሉታ ሂቡሉ። መራሒ ስርዓት ህግደፍ ግን ኣብዚ ሓሶት’ዚ ጥራይ ኣይተወሰነን። እቲ ሚኒስተር ዜና ዝኾነ ዓሊ ዓብዱ ዝተኣመነሉ ምሕታት ፖለቲካዊ ዕቑባ ናይ ሕርይቲ ጋንታ ኤርትራ ኣብ ኬንያ፡ ነዚ ኩሉ ማሕብረተሰብ ዓለምን ህዝቢ ኤርትራን ዝፈልጦ ሓቂ፡ ከምዘየጋጠመን ንዕዑ ሓዱሽ ዜና ምኳኑ ብምግላጽ ከም ኣመሉ ውጹእ ኣሉታ ሂብሉ። ነዚ ርኡይን ግሁድን ዝኮነ ሕቶ ፖለቲካዊ ዕቑባ ናይ ሕርይቲ ጋንታ ኤርትራ ኣብ ኬንያ እኳ ዝኸሓድ፡ ነቲ ብባይቶ ጸታ ዝቐረበ ክስታት፡ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ክኣምነሉ ዝጽበ ኤርትራዊ እንተዳኣ ኣሎ ኾይኑ፡ የዋህ ጥራይ’ዩ።
ከም በዓል ሶፊያ ተስፋርያም፡ ብወረጦ ኣሪኻ ዘይትሰምዖ ትግርኘአን፡ በዓል ዶ/ር ጊደዎን ኣባይ፡ ኣብ ሰብዓታ ንሰውራ ኤርትራ ብጎቦ ዓይኖም ርኤሞ ዝተምርቀፉ፡ ሕጂ ንሓደ ብናይ ስሰዐ መንፈስ ሓንጎሉ ዘራኸሰ መራሒ፡ ኣብ ምዕቡል ዓለም ተሓቢኦም ጸኒሖም፡ ኣብ ጎንኻ ኣለና ኢሎም ከጠቕዑ ምርኣይ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ሓዱሽ ተርእዮ ኣይኮነን።ኢሰያስ እንተኾነ ባዕሉ፡ እቲ ንናጽነትን ፍትሕን ዝብል መብጻዓ ቃልሲ ኤርትራውያን ጠሊሙ’ዩ ዝቕተል ቀቲሉ፡ ዝእሰር ኣሲሩ፡ ነቲ ዝነቐጸ በሰላ ስድራቤታት ኤርትራ ዘራኽስ ዘሎ።ህዝቢ ኤርትራ ግን፡ ኣገልጋሊኡን ዘየገልጋሊኡን ኣለልዩ ከምዝፈልጥ፡ ኣብቲ ናይ ቀትሪ ሕልምኹም፡ ከም መጉስዕ ከተማላልስዎ፡ ምናልባት ምዝኽኻር ከይድሌኩም።
ከምጓና፡ ናጽነት ኤርትራ ብወረ ሰሚዕክም ዝኣተኹም ባዓል ሶፍያን ጊደዎንን፡ ዝሓለፈ ታሪኽኩም ኣብ ክንዲ ተሐድሱ፡ እሾኽ መርገም ኴንኩማ ዘለኹም ንኤርትራ፡ ንሓደ ንጥፍኣታ ዝሓለነ ሽፍታ ከተጫፍሩ ካብ ትውዕሉ፡ ነቲ ስጋይ ስጋኻ ትብል ናይ ኣቦታትና ስነምግባር ርሒቓቶ፡ ብመንፈሱ ኣብ እንዳ ጽሉላት ዝሓድር ዘሎ መራሒኹም፡ ዓገብ ክትብሉ ምተገበአ።ኣብ ዝርዝር ከይ ኣተኹ ግን፡ኣብ ዳላስ ዝገበርኩሞ መሰረትን ሓቅነትን ዘይብሉ ንሶማሊያ ኣብ ሰለስተ፡ ንሱዳን ኣብክልተ፡ ዝመቓቕል ብፓወር ፖይንት ዝተሰነየ፡ ካብ ፔንታጎን ዝወጸ ሕልሚ ናይ ኣሜሪካ ዝብል ኣስተምህሮ፡ ኣብ መንእሰያት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ሶማላውያን መንእሰያት ኣሉታዊ ጽልዋ ስለ ዝሐድርን፡ ንጸታ ናይዚ ትነብሩሉ ዘለኹም ዓዲ ስለዝጻባእን፡ ውዕለትኩም ከምታ እገዳ ቀሲላ ከምትመጸኩምን ዘዛናጋዓኩም ስራሕ ኣይሰራሕኩምን ክትርድኡ ይግባኣኩም።
ክቡራት ተኻታተልቲ ናይ’ዚ መጽናዕታዊ ጽሑፍ’ዚ፡ እዚ ተተርጒሙ ቀሪቡ ዘሎ ትሕስቶ፡ እቲ ዝዋሓደ ክፋል ደኣ’ምበር ብምሉኡ ክምዘይኮነን፡ ምስ ዘለኒ ናይ ግዜ ሕጽረት ንኹሉ ከቕርቦ ብዘይ ምኽኣለይ ምስናይ ይቕሬትኡ ክሕብር ይፈቱ።ምሉእ ትሕስቶ ናይ’ቲ መጽናዕታዊ ጽብጻብ ከተንብቡ እንተደሊኹም ግን፡ ኣብ’ዚ ዝስዕብ ዌብሳይት ብምእታው ከተምብቡ ከምትኽእሉ ክሕብረኩም ይፈቱ።
ወይ ከኣ ኣብዚ ጠውቑ።
http://www.un.org/sc/
ተስፋልደት በላይ
San Diego


text:
ታሪኽ እንታይ ኢዩ?
ብዛዕባ ሓበሬታ ክንዛረብ ከለና ሓንቲ ሕቶ ኣልዒልና ኔርና። ንሳ ከኣ “ሓበሬታ መን የንቅሎ” ወይ “ሓበሬታ መን ይሰርሖ” እትብል ኢያ። እቲ መልሲ ድማ ኩሉ ህዋስ ወይ ህዋሳት ዘለዎ ሰብ ኢልና ኔርና። ኣብዚ ሕቶ’ዚ ምሁርን ዘይምህሩን፣ ንእሽቶን ዓብን፣ ምኩርን ዘይምኩርን ዝበሃል የብሉን። ስለዚ ብኣጠቓላሊ ዝኾነ ይኹን ሰብ ነቲ ዝረኸቦ ሓበሬታ ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎ፣ ናይ ምግላጽ ተኽእሎ፣ ናይ ምትርጓም ተኽእሎ ኣለዎ ማለት ኢዩ። ታሪኽከ መን ይነድቆ? መን ይጽሕፎ? መን ናብ ሓደ ዝተወሃሃደን ርዱእ ኣቀራርባን ጌሩ ይውድኖ? መልሱ ናይ ታሪኽ ተመራመርቲ ኢዩ። ናይ ታሪኽ ተመራመርቲ ወይ ጸሓፍቲ ነቲ ቅድሚኦም ዝሓለፈን ኣብ ዕድሚኦም ዝነበረን ፍጻሜ ብቡዙሕ መጽናዕቲ ካብ ዝረኸብዎ “ሓበሬታታት” በቲ ንሳቶም ዝርድእዎ ተርጉሞም ይጽሕፍዎ። እዚ ንሳቶም ዝእክብዎ “ሓበሬታታት” ካብ ብቕድሚኦም ዝነበሩ ሰባት ዝተጻሕፈ፣ ዝተሳእለ፣ ዝተቐርጸ ወይ ድማ ብኣፍ ዝተመሓላለፈ ኢዩ። ነዚ ከኣ ኢና እኩብ ፍጻሜ ኢልና እንጽውዖ። ግን ሓበሬታ ኩሉ ሓቂ ወይ ቅኑዕ ድዩ? ብመሰረት ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፍ ዝረኣናዮ ምኽንያታት ሓበሬታ ኩሉ ሓቂ ወይ ቅኑዕ ኣይኮነን። ስለዚ ምንጩ ቅኑዕ ዘይኮነ ታሪኽ ከመይ ኣቢሉ ሓቂ ወይ ቅኑዕ ክኸውን። ታሪኽ እምበኣር ድምር ናይ ሓበሬታ (Information)፣ ዝንቡዕ ሓበሬታ (Misinformation)፣ ዝተሰነዐ ሓበሬታ (Disinformation) ኢዩ።
እስኪ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ንምብራህ ሓደ ሓደ ካብቲ ኣብ ካልኦት ህዝብታት ከም “ሓቂ” ታሪኽ ተወሲዱ ኣብ መጻሕፍቲ ከይተረፈ ዝዕለል ክጠቅስ። ኣብ ግዜ ሰውራ ፈረንሳ (1789 – 1799) ኣንጻር ንጉሳዊ ቤተ-ሰብ ብርቱዕ ናይ ህዝቢ ናዕቢ ከምዝነበረ መዛግብቲ ታሪኽ ይገልጹ። ፈረንሳ ኣብ ሓያል ቁጠባዊ ሽግር ስለዝወደቐት ድማ ስእነት ባኒ ነቲ ምንቅስቓስ መሊሱ ነዳዲ ፈንይሉ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ዝነበረት ሰይቲ ንጉስ (Marie Antoinette) በቶም ሰልፊ ዘካይዶ ዝነበሩ ህዝቢ ተጨኒቓ፣ ስለምንታይ ኣድማ ይገብሩ ከምዝነበሩ ሓቲታ ይብሃል። “ባኒ ስኢንና ኢሎም ኢዮም” ዝብል መልሲ ምስ ተወሃባ “ስለምንታይ ባኒ እንተስኢኖም ኬክ ዘይበልዑ” ከምዝበለት፣ ንነዊሕ ዝኸደ ናይ ሓሶት “ታሪኽ” ኣሎ። በዚን ካልእ ናይ ሓሶት ክስን ተኸሲሳ ድሕሪ ቁሩብ ዓመታት ምስ ሰብኣያ ንሞት ተፈሪዳ። ኣብ ብዙሕ ናይ ሸቃሎ (ጸጋም) ኣተሓሳስባ ዘንበድብዱ መጻሕፍቲ ከኣ ክሳብ ዕለተ ሎሚ ትጽሓፍ ኣላ። ናይ ታሪኽ ተመራመርቲ ነዛ ሓበሬታ እዚኣ ከእምን ዝኽእል ዝኾነ ይኹን ጭብጢ ከምዘይረኸቡ ኢዮም ዝእምቱ።
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ብንጉስ ኣርተር ዝፍለጥ ኣብ 6ይ ክፍለ-ዘመን ዝነበረ ሰብኣይ ኣሎ። ብዛዕብኡን ንሱ ፈጺምዎም ዝበሃሉ ጅግንነትን ንኣማኢት ወለዶታት ዝሓለፈ ታሪኽ ኣሎ። ንጉስ ኣርተር ኣንጻር እቶም ብሳክሰን ዝፍለጡ ካብ ሰሜን ኤውሮጳ ዝመጹ ወረርቲ፣ ወተሃደራቱ ኣዕጢቑ ዝተኸላኸለ ሓያል ተዋጋኢ ከምዝነበረ ኢዩ ዝዝንቶ። ኣብቲ ክሳብ ሕጂ ዘሎ ብዛዕባ ወረራ ናይ ሳክሰን ዝገልጽ፣ ኣብ 500 ድሕሪ ልደተ-ክርስቶስ ዝተጻሕፈ መጻሕፍቲ ስሙ ጨሪሹ የለን። ድሕሪ ኣማኢት ዓመታት ናይቲ ፍጻሜ ግን፣ ብሓደ ብሪጣንያዊ ናይ ታሪኽ ተመራማሪ ኣብ 12 ውግኣት ከምዝተሳተፈ ዝገልጽ፣ መብዛሕትኡ ካብ ግጥምታት ዝተወስደ መጽሓፍ፣ ኣርተር ከም ጅግና ተጠቒሱ ኣሎ። ይኹን እምበር ናይ ዘመንና ናይ ታሪኽ ተመራመርቲ ኣይኮነን’ዶ 12 ውግኣት ክዋጋእ ከም ሰብ ምንባሩን ዘይምንባሩን እኳ መረጋገጺ ክሳብ ሕጂ ኣይረኸቡን። ስለዚ ገለ ሰባት ጽውጽዋይ ኢዩ ክብሉ ከለዉ ገለ ድማ ህያው ዝነበረ ሰብ ኢዩ ይብሉ። በቲ ኢልካ በቲ ግን ንኣማኢት ዓመታት እዚ ታሪኽ እዚ “ሓቂ” ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ።
ካብ ፖለቲካ ወጻኢ ሓንቲ ኣብነት- ኣብ 4ይ ክፍሊ ከለኹ ሓንቲ ዝፈትዋ ሕቶ ኔራ። “ንኣመሪካ መን ረኺብዋ?” ትብል ኢያ። ክሪስቶፈር ኮሎምባስ ምዃኑ ተጠራጢረ ኣይፈልጥን። ኮሎምቦስ ካብ ኤውሮጳ ተበጊሱ ኣብ 1492 ኣብ ባሃማስ ዝበሃል ቦታ ወሪዱ ንኣመሪካ ንመጀመርያ ግዜ ከም ዝረኸባ ኣብ ትምህርቲ ታሪኽ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ትምህርቲ ጂኦግራፍ እውን ዘይተማህሮ ሰብ የለን። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብተመራመርቲ ታሪኽ ብዝተረኽበ መጽናዕቲ ግን፣ ኣመሪካ ቅድሚ ኮሎምቦስ ሚልዮናት ዓመታት ሰባት ይቕመጥዋ ከም ዝነበሩ፣ ቅድሚ 12, 000 ዓመታት ኤስያውያን ከምዝበጽሕዋ፣ ኤሪክ ዘ ሬድ ዝበሃል ኤውሮጳዊ 492 ዓመታት ቅድሚ ኮሎምቦስ ኣብ ኣመሪካ ከም ዝወረደን፣ ኣብ 600 ቅ.ል.ክ እውን ከይተረፈ ካብ’ዚ ሕጂ እስራኤል ዝበሃል ዘሎ ቦታ ነቒሎም ንኣመሪካ ከምዝበጽሑ ኣርኮለጂካዊ ሓበሬታ ከም ዘሎ ተመራመርቲ ታሪኽ ይሕብሩ። ካብዚ ኣብነታት’ዚ እንመሃሮ ነገር እንተልዩ፣ ከም ሓቂ ተቖጺሩ ንዓመታት ዝኸደ ታሪኽ፣ ኣብ ሓደ እዋን ሓሶት ኮይኑ ክጸንሕ ከምዝኽእል ኢዩ። ስለዚ ኢዩ እምበኣር ታሪኽ ኣብ ቀጻሊ መጽናዕቲ ዝርከብ።
ከመይ ጌሩ ግን ሓሶት ፍጻሜ ናብ ታሪኽ ይምዕብል? ወይ ድማ ሓቂ ፍጻሜ ካብ ገጽ ምድሪ ይጠፍእ። እስኪ ነዞም ሕቶታት እዚኣቶም ንምብራህ ናብቲ ክሳብ ሕጂ ብልምዲ “ታሪኽና” ኢልና እንሕበነሎም ኣብ ሰለስተ ነንበይኑ እዋናት ዘጋጠሙ ፍጻሜታት ከም ኣብነት ንርአ።
ቅድምን ድሕርን ጉባኤ ህዝባዊ ሓይልታት/ህዝባዊ ግንባር፣ እድሪስ ዓዋተ ብኸመይ ይግለጽ ኔሩ? ቅድሚ ጉባኤ ጥሪ 1977፣ ኣባላትን ሓፋሽ ውድባትን ናይ ህዝባዊ ሓይልታት ብዕሊ እድሪስ ዓወተ “ሽፍታ” ከምዝነበረን፣ “ጀማሪ ሰውራ” ምባል ከኣ ላግጺ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ምዃኑን ሰቢኹን ጎስጉሱን ኣእሚኑን። ኩሎም እቶም በዚ ኣስተምህሮ ዝዓገቡ፣ ንከምኦም ዝኣመሰሉ እንዳመሃሩ ከም ሓቀኛ ታሪኽ ኣሚኖም ንገለ ዓመታት ተጓዒዞም። ድሕሪ ጉባኤ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ሓደ ፖለቲካዊ ውሳኔ ወሲዱ። ንሱ ድማ “ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ፈላሚ ሰውራ ምዃኑን፣ ኣብ ኣዳል ናይ መጀመርታ ጥይት ዝተኮሱ ንሱን ሰዓብቱን ምዃኖምን” ብዕሊ ኣውጁ። ኣብቲ ሽዑ ሓራ ዝወጻ ከተማታትን ገጠራትን፣ ሓደ መስከረም ከም እውጅ በዓል ህዝባዊ ግንባርን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ንኽትከውን ድማ በቒዓ። ብመሰረት እዚ ፖለቲካዊ ውሳኔ ድማ እነሆ ክሳብ ሎሚ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ብዘይ ዝኾነ ውድባዊ ጸግዒ ትበዓል ኣላ። እስኪ ሕጂ ንድሕሪት ተመሊስና፣ ህዝባዊ ግንባር ነቲ ናይ ቅድሚ ጉባኤ ዝነበረ ውሳኔኡ ክሳብ ናጽነትን ድሕሪኡን ቀጺሉ “እድሪስ ዓዋተ ሽፍታ ኢዩ ኔሩ” እንተዝብለና፣ ኣየናይ ታሪኽ ሓቂ ምኾነ? እንድዒ።
ኣብ 1984 ኣባላት ኮማንዶ ህግ ንመዕርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ብምእታው “30 ነፈርቲ” ኣቃጺሎም። እንደገና ኣብ ውሽጢ ውሑዳት ኣዋርሕ ንካልኣይ ግዜ ንመዐርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ብምጥቃዕ “44 ነፈርቲ” ካብ ስራሕ ወጻኢ ጌሮም። ስለዚ ብጠቕላላ “74 ነፈርቲ” ኣዕኒዮም ማለት ኢዩ። እዚ ፍጻሜታት’ዚ ብድምጺ ሓፋሽን ናይ ሽዑ ጋዜጣ ህግ ሰሚዕናዮ። ኣብቲ ብሰለሙን ድራር፣ ብተኸታታሊ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዝወጸ ጽሑፍን፣ ኣብ መጽሓፉን ኣንቢብናዮ። እዚ መጽሓፍ እዚ ግን ኣብታ ቀዳመይቲ ፍጻሜ ጥራይ ኣተኩሩ ኢዩ ተጻሒፉ። ሓቂ ድዩ? እንድዒ። ገለ ሓቕታት ኣለዎ’ዶ? ምናልባት። ዝዘንበዐ ሓበሬታ ድዩ? ብርግጽ። ዝተሰነዐ ሓበሬታ ድዩ? እንድዒ። ከነረጋግጾ ንኽእል ኔርና’ዶ? እወ። ስለምንታይ ደኣ ዘየረጋገጽናዮ? ሓያላት ከልኪሎምና። ኣብ ታሪኽና ከም ሓቂ ድዩ ክስነድ ከም ሓሶት? እንድዒ።
ጉጅለ 15 ዘልዓልዎ ሕቶ ዲሞክራስያዊ ኢዩ ኔሩ። ምኽንያቱ ብቃላቶም ኣብ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ጽሒፎምን ተዛሪቦምን ኢዮም። ብመጠኑ ከኣ ንዝፈልጥዎም ሰባትን መሳርሕቶምን ሕቶኦም እንታይ ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ህዝብን መንግስትን ዓው ኢሎም ዳሕዲሖሞ ኢዮም። ስለዚ በቲ ዝሰማዕናዮን ዘንበብናዮን ሕቶኦም ወይ ጠለቦም “ዲሞክራስያዊ ምሕደራ ኣብ ኤርትራ ይተኸል” ዝብል ከም ዝነበረ ብዘይካ ፈሊጡ ዝደቀሰ ኩሉ ህዝቢ ኤርትራን ዓለምን ይፈልጥ። ሕጂ ንድሕሪት ተመሊስና ክልተ ትዕዝብቲ (Scenario) ንስኣል። ሓደ፣ ኣብ ኤርትራ ኣብ እዋን ምንቅስቓስ ጉጅለ 15 ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት እንተዘይነብራ እሞ ነቲ ዝበልዎ ብዝኾነ መንገዲ እንተዘይንሰምዖ። ካልኣይ ኢሳያስ ወይ ህግደፍ ከሎ ገና ምትእኽኻቦም ፈሊጡ፣ ብስርቂ ከሲሱ ኣብ ቀይዲ እንተዘእትዎም። ልክዕ ከምቲ ኣብ ልዕሊ ቢትወደድ ኣብራሃን ኤርምያስ ደበሳይን ካልኦትን ዝተወስደ ስጉምቲ ማለት ኢዩ። ሓንቲ ካብዘን ኣብ ላዕሊ ዘለዋ ኩነታት እንተዝማለኣ ኔረን፣ ክንደይ ካባና ኢና እዚ ሕጂ ዘለና ስእሊ ጉጅለ 15 ዝህልወና? ኣይኮነን’ዶ ከይነገሩና ሓሊፎምስ ነጊሮምና ከለዉ’ኳ ብኽድዓት ዝኸሰስናዮም ብዙሓት ኢና። ኣብ ታሪኽ ብኸመይ ኢዩ ክስነድ? እንድዒ።
እምበኣር ታሪኽ መወዳእታ ዘይብሉ ከምዚ ዝኣመሰለ ፍጻሜታት ኣለዎ። ናትና ታሪኽ ጥራይ ዘይኮነ ናይ ኩሉ ህዝቢ ዓለም። ኣብ ስርዓተ ሓበሬታ ንጭብጢ (Evidence) ብዝምልከት ሓደ ኣበሃህላ ኣሎ። ንሱ ኸኣ ከምዚ ይብል “In the absence of hard evidence soft evidence prevails.” ኣብ ብመርትዖ ዝተሰነየ ሓበሬታ (ጭብጢ) ዘይብሉ ቦታ ወይ ኣእምሮ ቤላ ቤለው ኢዩ ዝዕወት ወይ ዝመርሕ። ኣብ ኤርትራ ሓደ ካብ ዓበይቲ ጸጋማትና ከኣ እዚ ኢዩ። ብዝተጨበጠ መርትዖ (Hard Evidence) ዝተሰነየ ወግዓዊ ህዝባዊ ጻብጻብ የብልናን። ስለዝኾነ ከኣ ካብ ንእሽቶ ክሳብ እቲ ዝዓበየ ሃገር-ለኸ ዕላላት ኣከራኸርቲ (Disputed) ኢዮም። ንኣብነት ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ክንደይ ኢዩ? ክንደይ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ኣማኒ ክርስትና ኢዩ? ክንደይ’ከ ኣማኒ ምስልምና? ነፍሲ ወከፍ ብሄር ክንደይ ምእታዊት ካብ ህዝቢ ኤርትራ ኢያ? ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብኸመይን ኣበይን ብበዓል መንን ተጀሚሩ? ቁጽሪ ስዉኣትና ክንደይ ኢዮም? ክንደይ ካብ ህግ? ክንደይ ካብ ተሓኤ? ክንደይ ካብ ካልኦት ውድባት? ክንደይ ናይ ውግእ ስንኩላን ኣለዉና? መራሕትና እንታዎት ኢዮም? መን፣ እንታይ ክእለት ኣለዎ? መን፣ እንታይ ኣበርክቶ ጌሩ?…ወ.ዘ.ተ. እቲ ዝርዝር መወዳእታ የብሉን። ኩሉ እቲ ንፈልጦ ዝመስለና ከኣ ብተራ ዕላል (Soft Evidence) ዝተሰነየ ኢዩ።
ብፍላይ ኣብ ትሕቲ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓታት ዝመሓደሩ ህዝብታት 10% ሓቂ ክትረክብ እውን የጸግም ኢዩ። እቲ ዝበዘሐ ነቲ ውልቀ-መላኺ ከነውር ይኽእል ኢዩ ዝበሃል ዶኩመንትታት ናይ ምርካቡ ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ጸቢብ ኢዩ። ነቲ ናይ ፕሮፖጋንዳ መሳርሒ ባዕሎም ስለዝውንንዎ፣ ዋላ ፈጺሙ ዘይተገብረ ታሪኽ ክሰርሑ ጸገም የብሎምን። ስለዚ ኣብ ታሪኽ ዝተሰነዐ ሓበሬታታት እውን ምሕላፉ ኣይተርፎን ኢዩ። ዝዘንበዐ ሓበሬታ ምርካብ ብዙሕ ኣይመዛረበን። ምኽንያቱ ሰባት ብባህሪና ንነገራት ብማዕረን ልክዕን ክንዕዘብ ወይ ብማዕረን ልክዕን ክንገልጽ ጸገም ኣለና። ሓበሬታ ደይ መደይ ኢልካ ክትስንዕ ግን ናይ ባህሪ ሽግር ዘይኮነ ናይ ረብሓ ሽግር ኢዩ።
ኣብ ዝቕጽል ጽሑፈይ ነዘን ዝስዕባ ሕቶታት ክምልስ ክፍትን ኢየ። 1. ኣብ ሓደ ህሞት ዝወዓሉ ዝበሃሉ መን ኢዮም 2. ስለምንታይ ሚዛናዊ ታሪኽ ብዝወዓሉ ሰባት ዘይጽሓፍ 3. መርትዖ (evidence) ማለት እንታይ ኢዩ 4. ርኢቶይ ብዛዕባ ዕላል ተስፋይ ተምነዎን ነቐፍቱን
ይቕጽል…
ጸጋይ ገብረሂወት
tgbokru@yahoo.co.uk
ጽቡቕ ታሪኽ መዕለሊ ሕማቕ ታሪኽ መምሃሪ - 5ይ ክፋል,


text:
Erena on Facebook
Articles
ማ.ባሕሪ ናይ ዝሰግሩ ቁጽሪ ኤርትራውያን ይውስኽ
ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብማእከላይ ባሕሪ እናበኣሰ ይመጽእ ምህላዉ ተገሊጹ።
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት UNHCR ካብ ትሪፖሊ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ኣብዘን ዝሓልፋ ክልተ ኣዋርሕ ማለት ኣብ ወርሒ መጋቢትን ሚያዝያን ክሳብ እዚ እዋን'ዚ ስደተኛታት ዝጸዓና 24 ጀላቡ ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ከምእተበገሳ ኣምልኪቱ።
መብዛሕቶም እቶም ስደተኛታት ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማልን ሱዳንን ምዃኖም ዘረጋገጸ እቲ ጸብጻብ፣ ካብተን ገማግም ባሕሪ ዝተበገሳ 24 ጀላቡ እተን 19 ናብ ኢጣልያ እታ ሓንቲ ድማ ናብ ማልታ ክኣትዋ እንከለዋ፣ እተን ኣርባዕተ ግና ብሓይሊ ባሕሪ ሊብያ ከምእተመልሳ ሓቢሩ።
ኣብ 19 ሚያዝያ 32 ትሕተ ዕድመ ቆልዑን 18 ደቂንስትዮን ዝርከብዎም 84 ስደተኛታት ዝጸዓነተ ጃልባ ኣብ ባሕሪ ድሕሪ ዘንጸላለዋ ናይ ምጥሓል ሓደጋ፣ ብምሉኦም እቶም ስደተኛታት ብምትሕብባር ሓይሊ ባሕሪ ማልታን ኢጣልያን ክድሕኑ ከምዝኸኣሉ ተፈሊጡ።


text:
ኣብ ኬንያ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ መጋቢት ኣብዝካየድ ሃገራዊ ምርጫ ንምስታፍ ሎማዕንቲ ሓሙስ ኣብ ሙሉእ ኬንያ ኣብዝተኻየደ መባእታዊ ምርጫ ብዝነበረ ነዊሕ ሪጋን ምስኣን ናይ ድምፂ ወረቕቕትን ንመረፅቲ ዘሻቐለ ከምዝነበረ ተገሊፁ።እቲ ናይ ሎማዕንቲ መባእታዊ ምርጫ ኣብቲ ዝቕፅል ሃገራዊ ምርጫ እንታይ ከጋጥም ከምዝኽእል ሓባሪ ምልክት ክኸውን ስለዝኽእል ተዓዘብቲ ብቐረባ ይከታተልዎ ውዒሎም።
ድኻም ዝተሰምዖምን ዝተጭነቑን ከድምፁ ዝመፁ ብኣማእቲ ዝቑፀሩ ሰባት ኣብ ናይ ናይሮቢ ከባቢ ኪበራ ንሕፁያት ፓርቲ ሃገራዊ ጥምረት ንምምራፅ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ኣንግሊካን ክፅብዩ ይርኣዩ።
ምሃብ ድምፂ ንጉሆ ስዓት 12 ክጅምር ነይሩዎ።እንተኾነ ናይ መድመፂ ወረቐት ክሳብ ድሕሪ ስዓት ኣይበፅሐን ነይሩ።
ነባሪ ኪበራ ዛም ኦበድ ኣድመፅቲ ትዕግስቶም እናፀንቀቑ ኣብዝኸድሉ እዋን ወጥሪ ይንህር ኣሎ ትብል።
ኣብ ምሉእ እታ ሃገር ተመሳሳሊ ፀገማት ከምዘጋጠሙ ተፈሊጡ።ፓርቲ ሃገራዊ ጥምረት ነቲ ምድማፅ ብሓደ ማዕልቲ ከምዘናውሖ’ውን ኣፍሊጡ’ሎ።እቲ ፓርቲ ናይ መረፅቲ ዝርዝር ዝሓዘ ወረቐት ኣብ እዋኑ ኣየቕረበን ክብል ንናይታ ሃገር ኮሚሽን ምርጫ ነቒፉዎ።
ገሊኦም ሰባት ግን እቲ ምድንጓይን ወረቓቕቲ ንኽጠፍኡ ምግባርን ብፍላጥ ዝተገበረ ክኸው ከምዝኽእል ምጥርጣር ጀሚሮም ኣለው። መራሒ ማሕበር መናእሰይ ኪበራ ሊቪንግስተን ኦክወተ ሃዋማ ሰባት ድሮ እቲ ምርጫ ተጨበርቢሩ እዩ ኢሎም ስለዝኣመኑ ሻቐሎቶም ይገልፁ ኣለው።
እቶም ፀገማት ኣብ ፓርቲ ሃገራዊ ጥምረት ዝተደረቱ ከይኮኑስ ኣብ ካሊእ ቀንዲ ፖለቲካዊ ፓርቲ ኦረንጅ ዴሞክራቲክ ቸንጅ’ውን ናይ ድምፂ ወረቓቕቲ ኣብ ምቕራብን ናይ መድመፂ ቦታታት ብስዓቱ ዘይምኽፋቱን ፀገም ከምዘጋጠሞ ሓቢሩ’ሎ።
እዚ ናይ ኬንያ ናይ ሎሚዘበን መባእታዊ ምርጫ ካብቲ ቅድሚ ሕዚ ዝተፈለየ እዩ።ኣመሓደርቲ ክፍለግዝኣት፣ሰኔተራትን ናይ ደቂ ኣንስትዮ ወኪላትን በቲ ሓዱሽ ሕገ መንግስቲ ዝተፍጠሩ ፖለቲካዊ ስልጣናት ንምሓዝ ዝወዳደሩ ሕፁያት ንምሕራይ መረፅቲ ንፈለማ እዋን ክሓርይዎም ኣለዎም።


text:
ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ኣምባሳደር ኤርትራ ተስፋሚካኤል ገራህቱ ፡ ኣብ ኤርትራ መነባብሮ ህዝቢ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተመሓየሸ ይኸይድ ኣሎ ኢሉ።
ጠንቂ ጉዳይ ሕጽረት ሓይሊ ኤለክትሪክ ፡ ወሰኽ ጠለብን፡ ምብልሻው ገለ ኢንጅናትን ምዃኑ ዝጠቐሰ ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ፡ነዊሕ ዝጸንሕ ጸገም ስለዘይኮነ ክንሰግሮ ኢና ኢሉ።
ኣብ ጉዳይ ምውጻእ መንእሰያትን ምስግጋር ደቂ-ሰባትን ምስተሓተተ ድማ እቲ መርበብ ሰፊሕ ምዃኑን ኤርትራ ንዓለም ክትነግር ምጽንሓን ሓቢሩ። ኣተሓሒዙ ካብ ኤርትራ ብዘይ ሕጊ ዝወጹ መንእሰያት፡ ብዙሓት “ከምቲ ዝተሓልመ ኣንጻር መንግስቶም ክሰርሑ ዘይኮነስ ናይ ጣዕሳ ወረቐት እናመልኡ ናብ`ታ ዝሰርሑላን ዝተኸላኸሉላን ሃገሮም ብሰላም ይመላለሱ ኣለዉ “ኢሉ።
“እዚ መንእሰይ`ዚ መብዛሕቲኡ ንሃገር ዝተኸላኸለ፡ ንሃገር ተኸላኺሉ ኸኣ ኣብ ልምዓት ዝተሳተፈ…ነዛ ሃገር`ዚ ብኽልተ እግራ ጠጠው ክትብል ዝገበረ ስለዝኾነ፡ ክኽሰር ስለዘይብሉ ግቡእ ኣተሓሕዛ ይግበረሉ`ሎ”
ኣብ ጉዳይ ዶብ ምስ ኢትዮጵያ ፡ ጉዳይ ዶብ ዝብሃል የለን፡ ጉዳይ ዶብ ተወዲኡ`ዩ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ መሬት ኤርትራ ይውጻእ ምስ`ዚ ህዝብን መንግስትን ኢትዮጵያ ብሰላም ክንነብር ኢሉ ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ገራህቱ።
ሳልሳይን መወዳእታን ክፋል ንምስማዕ ኣብ`ዚ ጠውቑ፡
Ambassador Tesfamichael Gherahtu-Part-3
Part 1 & 2 Can be found in the following link:
http://tigrigna.voanews.com/content/ambassador-gerahtu-part-2/1732810.html


text:
ብኣቶ ተወልደ ሃብተሚካኤል ኣባል ፈጻሚት ሽማግለን ሓጂ ጀሚል ኣማን ኣቶ ክፍለዝጊ ገብረመድህን ኣባላት ባይቶን ዝምራሕ ልኡኽ ብሚያዝያ 16, 2012 ምስ ናይ መንግስቲ ኣመሪካ ናይ ወጻኢ ጉዳይ ሰበ-ስልጣናት ኣብ ዋሽንግቶን ተራኺቦም ሰፊሕ ዘተ ኣካይዶም። ብዛዕባ ሃገራዊ ባይቶ ዘካይዶ ዘሎ ንጥፈታት ኣስፊሖም ዘትዮም። ኣብዚ እዋን’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ግፍዓውን ጨካንን ህግደፍ … more
Category Archives: ፖሊቲካዊ ውድባት
ፈጻሚ ኣካል ምንቅስቓስ ንደሞክራስንፍትሕን ኤርትራ(ምደፍኤ)፡ ኣብ ጽባሕ ምዝዛም ኣኼባ ማእከላይ ሽማግለ፡ ማለት ካብ ዕለት6-ሚያዝያ 2012 ኣብ ናይ ቀትርን ለይትን ሰዓታት ጽዑቕ ኣኼባታት ብምክያድ፡ ኣብ ኣገደስቲ ዛዕባታት ተመያይጡ ኣገዳሲ መድረኻዊ ውሳኔታት ብምምሕልላፍ ፡ ኣኼብኡ ብዓወት ዛዚሙ፡፡ ፈጻሚ ኣካል ምደፍኤ፡ ማእከላይ ሽማግለ ውድብና ንዘቐመጦ መድረኻዊ ገምጋማትን፡ ዝሓንጸጾም ናይ ስራሕ መደባትን መሰረት ብምግባር፡ … more
ማእከላይ መሪሕነት ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ካብ 31 መጋቢት ክሳብ ሚያዝያ 10 2012 ኣብ ዘሎ ጊዝያት ስልሳይ ስሩዕ ኣኼብኡ ብዓወት ኣሰላሲሉ፡፡ ማእከላይ መሪሕነት ኣብዚ ኣኻባኡ እዚ ንህልዊ ሃገራውን፣ ዞባውን፣ ዓለማውን ኩነታት ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ብሓፋሻ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኩሉ መዳያት ዝተኻየዱ ዕማማት ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ብዕምቆት ተመያይጡን ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣመሓላሊፉን፡፡ ማእከላይ … more
ኣነ ነዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ክጽሕፍ ዘገደደኒ ምኽንያት፡ እታ፡ „ንድፊ መሰጋገሪ ቅዋም ሃገር ኤርትራ“፡ እትብል፡ ብሽማግለ ፖለቲካዊ ጉዳያት፡ ኣካል ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራሲያዊ ለውጢ፡ ዝተዳለውትን ኣብ ህዝቢ ዝተዘርገሔት ሰነድ እያ። ኣነ ሰነድ’ዚ ብተገዳስነት ኣንቢበ ምስተረዳኣኒ፡ ኣብ ኣእምሮይ ብዙሕ ሕቶታት ተቐላቒሎም። ሓደ ካብቶም ሕቶታት፡ ሃገራዊ ዋዕላ ንሃገራዊ ኮምሽን ዝሃቦ ሓደራ (ሓላፍነት) ፡ … more
ሃገራዊ ጉባኤ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ካብ ጥቅምቲ 2011 ናብ ሕዳር 2011 ብሓደ ወርሒ ስለምንታይ ከምዝተሰጋገረ ህዝቢ መረዳእታ መታን ክረክብ ፡ ንኣቦ ወንበር ኮምሽን ጉባኤ ንዲሞክራስያዊ ለውጥን ኣቦ ወንበር ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳንን ከነዘራርቦም ኣቐዲምና ፈቲንና ስለዘይሰለጠና፡ ኣብ ናይ ሰኑይ 10 ጥቅምቲ መደብና፡ ብቐረባ ክንረኽቦ ንዝኸኣልና ኣባል ኮምሽን ካብ ዓዲ እንግሊዝ ንኣቶ በረኸት … more
(ሃብተማርያም ሚካኤል ካሊፎርንያ/ሳክራመንቶ) ብዕለት 10/09/11 ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዝተዘርግሔ ናይ ኣባላት ደግሓኤ ኣብ ሰሜን ኣመሪካን ካናዳን ከምኡ’ውን ኤውሮጳ ዘውጽእዎ ቴማ ወድዓዊ ሓቅነት ዘይብሉ ስለዝኾነ ውሻል ናይ መርሕቲ ኰንካ ውድባዊ ዓብላልነት ንምርግጋጽ እዩ። ወኻርያስ ጻድቕ ክትመስል ዝዋውዕ ትኣስር ከምዝብሃል፡ ሓለይቲ ሃገራዊ ጉባኤ ክመስሉ ካብቲ ዝተገልጸ ንምጥቃስ ዝኣክል እዘን ዘስምረለን ዘለኹ ሕንጻጻት … more
I ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላ ብሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተፈጸመ፡ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ጉባኤ እውን ብመራሕቲ ኪዳን ተደግመ ዝብል ኣርእስቲ ካብቲ ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ኣብ ባይታ ዝነበረን እቲ ሕጂ ኣብ ሃገራዊ ጉባኤ ኣብ ባይታ ዘሎን ብምምስሳል ዝረኣኽዎ ስእሊ እዩ። ድሕረ ባይታን ፖለቲካዊ ቍርቍሳትን ዝተራእየ ተረክቦታትን … more
ዘገርም አዩ ኣላጋጭ ነቲ መሰረታዊ ፍታሕ ንህግደፍ ካብ ስሩ ምሒኻ ናብ ናይ ታሪኽ ጉሓፍ ደርቢኻ ንህዝብናን ሃገርናን ንምድሓን ተባሂሉ ንምሉእ ዓመት ክስረሖ ዝጸንሐ መስርሕ ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ብኹሉ ኩርኑዓት ዓለም ጽዑቅ ምንቅስቓስን ናህሪ ተሳትፎ መንእሰያትን ናህሪ ምሁራትን ደቂ-ኣንስትዮን ኣብ ደምበ ተቓዉሞ ተራእዩ ዘይፈልጥ ተሳታፍነት ብሩህ ተስፋ ተራእዩ እንከሎ፤ በዞም ንሃገራዊ … more
ክቡር ኣቶ መልስ ዜናዊ ቀዳማይ መኒስተር ፌደራላዊ ደሞክራስያዊ ረፓብሊክ ኢትዮጵያ ዝዓዘዘ ሰላምታ ድሕሪ ምቕዳም፡ ብምኽንያት መስዋእቲ ኣባላት ጉጅለ ባህሊ ፖሊስ ኦርክስትራ ትግራይ ኣብ መንግዲ ቆቦ – ሆርሞት ብዝጋጠማ ሃንደበታዊ ሓደጋ ምግልባጥ መኪና ብስም ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ብሓፈሻ ንመላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ፡ ንህዝቢ ትግራይን ዝተሰመዓና መሪር ሓዝና ንገልጽ። እዞም ሓደጋ … more
ምርጫ ወከልቲ ጉባኤ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ፡ ኣብ ለንደን … more
እቲ ብምኽኒያት 50 ዓመት ወርቃዊ ኢዮቤልዩ ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ብጨናፍ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ዞባ ኤውሮጳ ዝተዳለወ ታሪኻዊ በዓል ብዓወት ተጸንቢሉ። … more
ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ንላዕሊ ሕሰምን ኣደራዕ መከራን እንዳወርዶ ይርከብ፡፡ … more
ካብኡ ስዒቡ መድረኽ ንኣደ ወንበር ሽማግለ ሙሉ ነጋሲ ተዋሂቡ። ኣደ ወንበር ድሕሪ እቲ ሽማግለ ዘካየዶ ልዕሊ 36 ኣኼባታትን ዘፍረዮ ቑምነገራትን ፤ … more
ዒስራን ሰለስተን (23) ኣባላት ኮማንዶ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ብ21 ሓምለ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ኢዶም ከምዝሃቡ ዲሞክራስያዊ ውድብ ዓፋር ቀይሕ ባሕሪ ሓቢሩ። … more
13አባላት ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ስርዓት ምሕደራ ህግደፍ ሓሲምዎም ሃገሮም ለቒቖም ብዕለት 14 ሓምሌ 2011ዓ.ም ናብ የመን አትዮም፡ … more
ብዕለት 07 ሓምለ 2011 ዓሰርተ ሓደ ኣባላት ግዱድ ወተሃደራዊ ዕስክርና መንእስያት ዓፋር ካብቲ ጨቋኒ ስርዓት ህግደፍ ብምህዳም ካብ ከባቢ ዳህላክ ብምብጋስ ናብ ኣልሓያ ዝተባህለት ወደብ የመን ምእታዎም ተረጋጊጹ። ምንጭታትና ከም ዝሕብርዎ ምክንያትመህደሚ ናይዞም መንእሰያት እዚኣቶም ነቲ ኣብ ባሕሪ ዝተረኽበ ዕጭኡ ምርሻን ምዃኑ ዝተመሓላለፈ ኣረሜናዊ ውሳኔ ስርዓት ህግደፍ ብምንጻግ፡ ኣብ ከባቢ … more
ማእከላይ መሪሕነት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ደግሓኤ ካብ ዕለት 30 ሰነ ክሳብ 5 ሓምለ 2011 ኣብ ዘሰላሰሎ 2ይ ስሩዕ ኣኼብኡ፡ ኣብ ህልዊ ዓለማዊ፣ ከባብያዊ፣ ሃገራዊ፣ ውድባዊ፣ ደምበ ተቓውሞ ብሓፈሻ፡ ኣብ ሕቶ ብሄራትን ብሄረ ሰባትን ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባርና ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳንን ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽንን ኣመልኪቱ ብሰፊሑ ተመያይጡ ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣመሓላልፉን። … more
ብ30 ሰነ 2011 7ተ መንእስያት ዓፈር ብወተሃደራዊ ጅልባ ፈይቨር ዝዓይንታ ካብ ኣርዑት ጭፍጫፊ ስርዓት ህግደፍ ብምህዳም ካብ ጢዖ ተበጊሶም ናብ ወደብ ሑዶይዳ የመን ምእታዎም ተረጋጊጹ። መሓውራት ስለያ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ምስ ዘምልከቶም መንግስታዊ ሰብ መዚ የመን ንምምላሱም ጽዑቕ ርኽባት ንምክያድ ምብጋሶም ምንጭታት የሕብሩ። … more
ተጋዳላይ በሺር ኢስሓቕ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳያት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ብዕለት 28 ሰነ 2011 ምስ ሓላፊ ክፊሊ ኣፍራቓ ኣብ ወጻኢ ጉድያት ዓዲ እንግሊዝ ተራኺቡ። … more
መእተዊ ፡- ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ ሓርነቱን ካብ ባርነት ንምግልጋልን ከቢድ መስዋእትን ኩቡር ዋጋን ከፊሉ፡ ኣብ ሃገሩ ሓራ ኮይኑ ክነብርን ብኤርትራውነቱ ክሕበንን; ከምኡ ‘ውን ኣብ ውሑስ ጸጥታን ቅሳነትን ብዘይ ዝኾነ ብሄራውን ሃይማኖታውን ናይ ቋንቋን ኣፋላላይ፡ ከቢሩ ክነብር ድልየታቱ እዩ ኔሩ። እንተኾነ ግን ባዕዳዊ ገዛኢ ሓይሊ ካብ ኤርትራ ድሕሪ ምውጽኡ፡ ዘጋጠመ ኣብ … more
ሰሚናር ግ.ሃ.ድ.ኤ ከመይ ነይሩ ንዝብሉ? ብ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤሪትራ ኣብ ኢንድያናፖሊስ ብ 25 ሰነ / 2011 ዝተኻይደ ሰሚናር፡ ፍናን ዝሓዘለን ፡ መጻኢ ዓወት ህዝቢ ኤሪትራ ከኣ ናይግድን ከምዝረጋገጽ ዝእንፍትን፡ ዘረጋግጽን ኣዚዩ ዘሐጕስ ሰሚናር ኢዩ ነይሩ። … more
ሃገራዊ ኮሚሽን ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዕዉት ሲምፖዝዮም ከምዘቃነዐ ኣብቲ ዋዕላ ዝተሳተፉ ኣባላት ናይቲ ኮምሽን ሓቢሮም። … more
እቲ ‘’ጉዕዞ ኤርትራ ናብ ዲሞክራሲ፡ ዝርርብ ኣብ ቅዋማዊ ጉዳያት” ብዝብል ቴማ ካብ ቀዳም 25/06/2011 ክሳብ ሰንበት 26/05/2011 ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝተኻየደ ዋዕላ፡ ብኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ብምትሕብባር ምስ ኣባላት ሽማግለ ህዝቢ ንሃገራዊ ጉባኤ ኣብ ከተማታት ሰሜን ኣሜሪካ ኢዩ ተወዲቡን ኣዋሃሂዱን። … more
ስርዓት ህግደፍ ዓትዒቱ ካብ ዝሕዘና፡ ብጭቆናን ብራዕዲን ካብ ዝሳቕየናን፣ ዓመታት ኣቕጺሩ’ዩ። እቲ ብትሪ ምልከ ጭቆናኡ ዝልለ ስርዓት ናይ ሰሜን ኮረያ ኢዩ ተባሂሉ ብናይዚ እዋንዚ ተኸታተልቲ ታሪኽ ይንገር፡ ግንከ ጉጅለ ኢሰያስን መዛምርቱን ነዚ ብጭቆንኡ ዝተለለየ ስርዓት ሰሜን ኮረያ፣ ብዓመጽ ተወዳዲሩ ብልጫ ወሲዱ ክትብል ትደፍር። … more
ሓንቲ ሽማግለ ህዝቢ ንሃገራዊ ጉባኤ – ስዊዝ፡ በቶም ካብ ከተማታት በርን ፡ ኒው-ሻተል፡ ሶሎቱን፡ ኣራው፡ ቮ(Vaud)፡ ጀነቭ፡ ባዝል፡ ዙሪክ፡ ሉዘርን፡ ሽዋይዝ፡ ሉጋኖን ፍሪቡርግን ዝመጹ፡ ኣብ ተቓዉሞ ደንበ ዘለዉ ኤርትራዉያን፡ ብ 27 ለካቲት 2011 ቖይማ። ኣብዚ ኣኼባ’ዚ፡ እቶም ዝበዝሑ ተሳተፍቲ መንእሰያት እዮም ነይሮም። … more
ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ሓደ ካብቶም ተስፋ ህዝቢ ዝኾነ ምንቅስቓስ ምኾኑ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። ልክዕ እዩ አብ ጉዕዝኡ ብርክት ዝበለ ዕንቅፋታት ኣጋጢምዎ ኔሩ እዩ። ድሕሪ እዚ ኩሉ ሽግራት ግን ከም ወርቂ ብሓዊ ተፈቲኑ ስለ ዝወጸ ዝተረረን ዝበርተዐን ክኽእውን ኣኺኢልዎ እዩ። … more
ኣብ’ዚ ሰሙናት`ዚ ዝወጸ ”ብስም ዝተኣረመ ጸብጻባት ዋዕላ” ዝብል ዝርዝር ጸብጻባት ናይ ሰባትን ጸለመታትን ዝሓዘ እዩ ። እዚ ዘቃልዖ ነገራት እንተሃልዩ ንተኻፈልቲ ዋዕላ ዘይኮነስ ንኣካይዳ ሰልፊ ህዝቢ ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ደረጃ በጺሑ ምህላዉ እዩ ዝገልጽ። … more
እቲ ሸውዓተ ወርሒ ኣቢሉ ተሪፍዎ ዘሎ ሃገራዊ ጉባኤ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ፡ እንታይ ንግበር ወይ ነሰላስል ዝብል ኣርእስቲ ቀንዲ ናይቲ ኣኼባ ትሕዝቶ ዝነበረ ቅድሚ ምጅማሩ ሽማግለ ፖለቲካ ኣቶ ኣለም ዘቢብ ብዛዕባ ህልዊ ኵነታት ኤርትራን ህዝባን ስፍሕ ዝበለ መግለጺ ድሕሪ ምሃቡ፡ ቀጺሉ ኣቶ ሰዓድ መ/ሙሳ ኣባል ሃገራዊ ኮሙሽን ብወገኑ ብዛዕባ ሃገራዊ … more
ብቀዳም ዕለት 18.12.2010 ኣብ ዝተገብረ ክፉት ኣኼባ ፣ ብጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላን ኣብ መደብ ዘሎ ሃገራዊ ጉባኤን ንኤርትራውያን ተቐማጦ ከተማ ዙሪክን ከባቢኣን መግለጺ ተዋሂቡ። … more
አብ ከተማ ሎራኽ(ጀርመን)ን አብ ከተማ ባዝል(ሰዊዘርላንድ)ን ከባቢታትን ንቕመጥ ኤርትራውያን ብቀዳም 15 ጥሪ ዘዳለናዮ መጠነ ሰፊሕ ኣኼባ-ህዝቢ ብድሙቕ ዓወት ተደምዲሙ፡፡ … more
ሎሚ ዕለት 2 ጥሪ 2011 ሽማግለ ኮሚሽን ጨንፈር ኦሃዮ ስሩዕ ኣኼባኡ ኣብ ከተማ ኮሎምቦስ ኣካይዱ። … more
ሽማግለ ንሃገራዊ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ናይ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ መደብ ስርሑ ድሕሪ ምግምጋም ህዝባዊ ኣኼባ ንምጽዋዕ መደባቱ ሰሪኦዑ ኣብ ምንጣፍ ይርከብ። … more
ትማሊ ቀዳም ታሕሳስ 18/2010 ካብ ሰዓት 2፡00 – ክሳብ 6፡30 ድ፡ቀ ኩሉ ደላይ ፍትሕን ሰላምን ዝኾነ ኤርትራዊ ኣብ ኮሎምቦስን ሲንሲናትን ካልኦት ንኣሽቱ ከተማታት ኦሃዮን ዝነብር ነቲ ሓያል ቁርን በረድን ተጻዊሩ ብጉዳይ ሃገሩ ክዝቲ ምዕባለ ኮሚሽን ክከታተልን ንመጻኢ ጉዕዞኡ ሓሳቡ ከፍስስን ብኣዝዩ ዘሐብን ቁጽሪ ንርባዕተ ሰዓት ዝኣክል ክዝቲ ዉዒሉ ። … more
ብዕለት 6 ኅዳር 2010፡ ዶ/ር ክብርኣብ ይሥሓቕ፡ “ነባሪ ሰላም ብመትከላት (መገዲ) ሃገራዊ ዋዕላ” ኣብ ዝብል ኣርእስቲ፡ ትምህርቲ ንሕዝቢ ኣቕሪቡ ነበረ። ኣቶ ጸጋዘኣብ ዮውሓንስ ኣብ ምምሕዳር’ቲ ኣኼባ፡ ከምኡ መምህር ማሕሙድ ኣደም ናብ ቛቓንቛ ዓረብ ብምቱርጋም ተሓባበሩ። … more
ሚልክያስ ምሕረትኣብ ዮውሃንስ ትማሊ ምሸት ሰንበት ሕዳር 5፣ 2010 ኣብ ከተማ ዋሽንግተን ዲሲ፤ ሓደ ኣዝዩ ኣገዳስን እዋናውን ኣኼባ ተጋቢኡ ኣምስዩ። … more
ዝሓለፈ ቀዳም ሕዳር 20 ጥቅምቲ 2010 ኣባላት ኮሚሽን ንሃገራዊ ዋዕላ ንህዝቢ ቦስቶንን ከባብን ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዶም። … more


text:
ኣብ ኣስመራ ብብዝሒ ቆልዑ ይጠፍኡ ስለዘለው ኣብ ጎደናታት እታ ከተማ ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ ዝብል ምልክታታት ብብዝሒ ይጥቃዕ ከምዘሎ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብፍላይ ኣብ ከባቢታት ገዛባንዳ ጥልያንን ገጅረትን ካብ 10-12ዓመት ዝዕድሚኦም ብዙሓት ቆልዑ ከምዝጠፍኡን ወለዶም ንዘመልክቱዎ ብዓልስልጣን ሓርቢትዎም ኣብ መናድቕ ብስእሊ እቶም ግዳያት ኣሰንዮም ናይ ርድኡና ኣውያት ከምዝልጥፉ ክፍለጥ ተኻኢሉ ’ሎ።
እዚ ከምዚሉ ከሎ ህዝቢ ከተማ ኣስመራ ብጸገም ዝስተ ማይ ይጣራዕ ከምዘሎ ጸብጻባት ሓቢሮም።
እቶም ብገንዘቦም ዝስተ ማይ(ማይ ስሓ)ብጀሪካን ክገዝኡ ዓቕሚ ዘለዎም እውን ዝተወሰነ ዓቐን ጥራይ ከምዝፍቀደሎም ተገሊጹ።
ብሰንኪ ዋሕዲ ማይ ህዝባዊ ኣገልግሎት ዝወሃበሉ ትካላት ከም ሆስፒታል፡ ሆቴላትን፡ ካልእን ጋዕዝዩ ሰብ ይጽይኖ ከምዘሎን፡ ኣብ ጽርግያታት ዝተሰብረ መተሓላለፊ ረሳሕ ፈሳሲ ብዘይምጽጋኑ ኣስመራ ክልተ ጊዜ ተራእያ ይብሉ ተቐማጦ እታ ከተማ።
ብዘይካ’ዚ ምቍራጽ ኤለትሪክ ዳርጋ ልሙድ ኮይኑ፡ ኣብ ገለ ዞባታት ኣስመራ ንሓደ ወርሒ ዝኣክል መብራህቲ ከምዘይነበረ ተፈሊጡ።


text:
ቱኒዝያ፡ ሓምለ 20 (UNHCR) – ፊልሞን ኣብ ኤርትራ እዩ ተወሊዱ። ካብ ሃገሩ ክርሕቕ ብሂጉዎን ሓሊሙዎን ከምዘይፈልጥ፡ ልቡ ኣብ ኤርትራ ከምዘላ ይዛረብ። እንተኾነ፡ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ንሱን ስድራቤቱን፡ ኣብ ነፋሪት ተሳፊሮም ሓድሽ ህይወት ንምጅማር፡ ካብ ኤርትራ ናብ በልጅም ብምምራሕ፡ መሊሶም 5 ሽሕ ኪሎሜትር ርሒቖም። … more
Category Archives: ስድራቤት
ትማሊ ሓደ ካብቶም “እስዝ ሓሶት እንተዝኸውን ክንደይ ጽቡቕ ነይሩ” እናበልና ንብዓትን ቀለምን ሓዊስና እንጽሕፎም ዜናታት ካብ ምንጭታት በጺሑና። “ፍስሃ ወልደዳዊት ብትእዛዝ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ተቐቲሉ” ዝብል ዜና። … more
ሜሮን ዘወልዲ ይብሃል። ካብ ኤርትራዊ ዝሞቦቆሉ ኣቦይ ወላዲየይ ኣቶ ዘወልዲ የሕደጎ ገብረዮውሃንስ ገብረዝጊን ብትውልዳ ኢትዮጵያዊት ዝኾነት ወላዲተይ ኣደይ ወይዘሮ ቡዙነሽ ሃይለ ወልዴ ብዕለት 06/06/1985 ዓመተ ምህረት (ኣቆጻጽራ ፈረንጂ) ኣብ ሃገረ ኢትዮጵያ ከተማ ድረዳዋ ተወሊደ። … more
ሓፍትና ኣስቴር ወልዱ ብዕለት 16-03-1964 ካብ ኣቦኣ ግራዝማች ወልዱ ህብትዝግን ኣዲኣ ወ/ሮ ተረዛ ተስፋማርያም ኣብ ከተማ ሰገነይቲ ተወልደት:: 8 የሕዋት ድማ ኣለዉዋ:: ከምቲ ንኹሉ ኤርትራዊ ቤተሰብ ዘጋጠሞ ኸኣ፡ ዝበዝሑ ገሊኦም ንሜዳ ገሊኦም ንስደት ፋሕፋሕ ኢሎም። ከምኡ እውን ናኣሽቱ ኮይኖም ዝተረፉ የሕዋት ነይሮም:: … more
መርዓን ሓዳርን ሓደ ኣይኮነን። መርዓ ኣፍደገ ሓዳር እዩ። መርዓ ኹሉ ጽቡቕ እዩ ዝሓልፍ፡ ንሓዳር ግን ኩሉ ኣይክእላን፡ ወይ ንኹሉ ኣይትኾነሉን እያ። ሰብ ኪዳን ኣብ ሓዳር እዮም ዝፍተኑ። ተጋዳላይ ዮውሃንስን ተጋዳሊት ኢለንን ከኣ ን25 ዓመታት ነዚ ፈተነ ‘ዚ ሓሊፎም፡ ተዓዊቶምሉ። … more


text:
ዓወት ዓድዋን ግዳያቱን። 27-03-14 … more
Category Archives: ርኸቡና
ወዲ ባዓታይ፣ “ከመኡያ ዝገብርስ ከምኡ ይነግር” ኣብ ዕለት 11/02/2014 “መን ኢዩ ወዲ ዓሊ? ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ጭቆና ከናግፍ ካብ ስማይ ዝወረደ ንቢይ ድዩ?” ብዝብል ኣርእስቲ ብኣቶ ጴጥሮስ ተስፋጊዮርጊስ (ወዲ ብዓታይ)፡ ዝረ ዝመበገሲኡ ፖለቲካዊ ኣልቦ ትሕዝቶ ጽሑፍ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ተዘርጊሑ ሪእየ። ትሕዝትኡ ነቲ ኣነ ብዕለት 06/02/2014 “ዳሕራዮም’ምበር ገደደ” ኢለ ዝጸሕፍኩዎ … more
29.12.2013 ኣገዳሲ ሓበሬታ ገዲም ተጋዳላይ ተስፋይ ተምነዎ ኣብ ከተማ ከለን ንዕለት 11.01.2014 ገዲም ተጋዳላይ ተስፋይ ተምነዎ ብዛዕባ ህሉው ኹነታት ኤርትራን ዝምድናና ምስ ጎረባብቲ ሃገራትን መግለጺ ክህብ ስለዝኮነ ንኹሉ ግዱስ ኤርትራዊ ንዘተን ኽትዕን ንዕድም፡፡ አኼባ ዝግበረሉ ቦታን ሰዓትን፣ ኣብ ከተማ ከለን (ጀርመን) ሰዓት 16፡30 Bürgerzentrum Turmstr 3 Köln-Nippes ተስፋይ ተምነዎ … more
ሰላምታይ ድሕሪ ምቕራብ እዚ ዝስዕብ ሓሳባት ከካፍለኩም ኣፍቅዱለይ። ኤርትራ ሃገርና ከም ሃገር ኣብ’ቲ ኣድማሳዊ ካርታ ዓለም ጉቡእ ቦትኣ ንኽትውንን፡ ካብ ንእስነቶም ኣትሒዞም ኣብ በረኻታት ኤርትራ ከርተት ካብ ዝበሉ ናይ ሎሚ መራሕቲ ሃገረ ኤርትራ ኢኹም። ስለዚ ከኣ ከም ኩሉ ብሃገሩ ዝሕበንን ዝግደስን ሃገራዊ እቲ ንናጽነት ኤርትራ ኣብ ምጉንጻፍ ዘበርከትክሞ መዳርግቲ ኣልቦ … more
ጽባሕ ከይከልእዎም! ሳልሳይ ክፋል፥ “መፍትሒ ሽግርናዶ…” ኢለን ሕቶይ ክምልሳ ምስ ጀመራ ኣደይ ወጋሕታ፡ ክሳደን ኣንቃዕሪረን ንገለ ካሊኢታት ናብቲ ናሕሲ ናይታ ተሳፊርናያ ዝነበርና ባቡር ገጸን እናጠመታ ዝን በላ’ሞ ዘረባአን ብምቕጻል፥ “መፍትሒ ናይዚ ኩሉ ሽግር ደኣ ዝወደይ፡ ኣብዛ ብሽፍታ ትመሓደር ዘላ ዓዲ፡ መንግስቲ ምትካል ጥራይ እዩ። ምኽንያቱ ዝወደይ፡ መንግስቲ እንተ ደኣ ኾይኑ፡ … more
ካብ ጉሁይ ኣባል ማሕበረኮም- መ. ተስፋጽዮን ብዛዕባ ንምንታይ ማሕበረኮማት የድልያና ንዝብል ዳርጋ ኩላትና ብሳላ ሕሱም ተምክሮታት ስደትና ኣዕሪና ዝተገንዘብናዮ ይመስለኒ። ቀደም’ሲ ንደቅና ቃንቃኦምን ባህሎምን ብዓቢኡ ድማ ኤርትራዊ መንነቶም ከነውርሶም ዝብል ኣተሓሳስባ ጥራሕ ከም ቀንዲ ምኽንያት ኣድላይነት ምትእኽኻብና ገይርና ክንወስዶ ድጸናሕና ይምስልኒ። እዚ ድማ ካብቲ ካብ ካልኦት ስደተኛታት ካናዳውያን ንነብስና ከም … more
ክቡራት ተኸታተልትና፡ ካብ ዝሓለፈ ቁሩብ ሰሙናት ኣትሒዝኩም ኩም፡ ዝሓለፈኩም መደባት ድምጺ ኣሰና ንምርካብ ኮነ ንምስምዑ ክትጽገሙ ክምዝጸናሕኩም ብቴለፎንን ኢመይልን ክትሕብሩና ጸኒሕኩም ኣለኹም። ኣሰና ነቲ ብተክኒካዊ ምኽንያታት ከጋጥም ዝጸንሐ ጸገም ንምቅላል፡ ርእሱ ዝኸኣለ ፍሉይ ናይ ራድዮ ገጽ ከምዝህሉ ብምግባር ነቲ ሕጽረት ክተቃልሎ ፈቲና ኣላ። ነዚ ሓድሽ ገጽ ራድዮ ኣሰና፡ assennaradio.com ኢልኩም … more
ሓሳብካ ብነጻ ምግላጽ መባእታዊ መሰል ወዲ ሰብ እዩ።ብፍላይ ኣብዚ ዓለም ሳላ ተክኖሎጂ ኢንተርነት ብሓበሬታ እተዕለቕልቐሉ ዘላ እዋን፡ ጽምኢ ሓበሬታ ዝወረሶ ምድረበዳዊ ደሴት ክህሉ ኣይግባእን።ስለዚ ‘ኣሰና’፡ ህዝቢ ኤርትራ ተኻፋሊ ጸጋ ሓበሬታን መሰል ምግላጽ ሓሳብን ምእንቲ ክኸውን እጃማ ከተበርክት ነጻ መድረኽ ኮይና እትዓዪ መርበብ ሓበሬታ እያ።ሓቂ ክትሽፈን ከላ ሓሶት እትገልህ በላሕ ብርዒ፡ … more


text:
Erena on Facebook
Articles
መ.ኤርትራ ብሕቡእ ዘሕተሞ ባጤራ ናቕፋ ናብ ዕዳጋ ይዝርግሕ
መንግስቲ ኤርትራ ብሕቡእ ዘሕተሞ ልዕሊ ሓደ ሚእቲ ሚልዮን ዝግመት ተወሳኺ ባጤራ ናቕፋ ናብ ዕዳጋ ይዝርግሕ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣቃሊዖም።
ባጤራ ናቕፋ ናይ ኣስታት ዕጽፊ ዝቕባበ ኣጋጥምዎ ምስ ምህላዉ፣ ምስ ናይ ወጻኢ ባጤራታት መጠን ሸርፊ ዘለዎ ጋግ’ውን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ስለዝመጸ፣ መንግስቲ ነዚ ጋግ እዚ ንምምላእ ናይ 50ን 100ን ናይ ወረቐት ባጤራታት ናቕፋ ብብዝሒ የሕቲሙ ናብ ዕዳጋ የዋፍሮ ምህላዉ እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
ኣቐዲሙ’ውን መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ኣጋጥምዎ ዘሎ ምቁላቋል ዓቕሚ ባጤራን ዝቕባበን ንምምላእ፣ ክልተ ግዜ ብዝሒ ዘለዎ ናይ ወረቓቕቲ ባጤራ እናሕተመ ናብ ዕዳጋ ከምዝዘርሐ ዝጠቐሰ እቲ ሓበሬታ፣ ኣብቲ መጀመርያ ባጤራ ናቕፋ ሓደ ዓይነት ሕብሪ ስለዘለዎ ህዝቢ የደናግር ኣሎ ብዝብል ምኽንያት ነቲ ናይ 50ን 100ን ናይ ወረቐት ገንዘብ ካልእ ሕብሪ ዘለዎ ኣስታት 100 ሚልዮን ዝግመት ናቕፋ ተሓቲሙ ከምዝዝርጋሕ ከምእተገብረ ኣዘኻኺሩ።
ባጤራ ናቕፋ ኣብ 1997 ኣብ ዝተዘርግሓሉ፣ እቲ ናይ ወረቐት ገንዘብ ሓደ ዓይነት ሕብርን ዓቐንን ስለዘለዎ ህዝቢ ኣየደናግርን ዶ ንዝብል ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፣ ገንዘብና ኣይኮነን ህዝቢ ህበይ’ውን ክትፈልዮ ትኽእል’ያ ክብል ከምዝመለሰ ኣይርሳዕን።
እንተኾነ ኣብ 10 ዓመቱ፣ እቲ ገንዘብ ህዝቢ የደናግር ኣሎ ብዝብል ምኽንያት፣ ናይ ዓቐንን ሕብርን ምፍልላይ ክገብረሉ ከምዝወሰነ መንግስቲ ብወግዒ ኣውጁ።
ይኹን’መብር 10 ዓመት ዘገልገለ ባጤራ ብሕብርን ዓቐንን ንህዝቢ ምድንጋር ፈጢሩ ተባሂሉ ካልእ ሕብርን ዓቐንን ዘለዎ ናይ ባጤራ ተሓቲሙ ጎኒ ጎኒ’ቲ ዝጸንሐ ባጤራ ምዝርግሑ፣ ነቲ ብሰንኪ ዝቕባበ ዘድለየ ብዝሒ ናይ ወረቐት ገንዘብ ንምምላእ ዝተገብረ ምንባሩ’ዩ ዝትንተን።
ድሕሪ’ውን ብዘይተሓበረ መንገዲ ተወሳኺ ባጤራ ተሓቲሙ ናብ ዕዳጋ ከምእተዘርግሐ’ዩ ዝሕበር።
ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ፣ ብፍላይ መንግስቲ ኣጋጢምዎ ምስ ዘሎ ዋሕዲ ዶላርን ኤውሮን ዘጠቓለለ ናይ ወጻኢ ባጤራ፣ መጠን ሸርፊ ናቕፋ ስለዝዘቕበበ፣ ብዝሒ ዘለዎ ናይ ወረቐት ባጤራ ብምሕታም ናብ ዕዳጋ ከምዝዝርጋሕ ምግባር ከምዘድለየ ይግለጽ።
ሃገራዊ ባንክ ኤርትራ ዘለዎ ውህሉል ናይ ወጻኢ ባጤራ ኣብ ኣዝዩ ኣስጋኢ ደረጃ ስለዝወደቐ፣ መንግስቲ ነቲ ብጽኑዕ ዝቖጻጸሮ ዝነበረ ናብ ኤርትራ ዝኣቱዶላር፣ ኤውሮ፣ ፓንድ ዓዲ እንግሊን ርያልን ካልእ ባጤራታትን ብመጠኑ ፍኑይ ይሓድጎ ምህላዉ’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ብፍላይ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ብዘውጽኦ ሓድሽ ኣዋጅ፣ ናብ ኤርትራ ዝኣቱ ዝኾነ ሰብ ክሳብ 10 ሽሕ ዶላር ኣብ ኤርፖርት ከየምዝገበ ከእቱን ከምዝኽእል ብወግዒ ኣፍሊጡ’ዩ።
እዚ ድማ ነቲ ብጸሊም ዕዳጋ፣ ኣብ ሃገራት ኤውሮጳን ኣመሪካን ናብ ስድራቤታቶም ዝልእክዎ ገንዘብ ናብ ዱባይ፣ ጁባን ካምፓላን ጥራይ ዘወር ዝብል ዝነበረ ናይ ወጻኢ ባጤራ ብቐጥታ ናብ ኤርትራ ክኣቱ ተባሂሉ ዝተገብረ’ዩ።
ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ናብ ስድራቤታቶም ብሓዋላ ብጸሊም ዕዳጋ ዝልእክዎ ገንዘብ፣ እቲ ናይ ወጽኢ ባጤራ ናብ ዱባይ፣ ካምፓላን ኡጋንዳን ካልኦት ሃገራትን ክልኣኽ እንከሎ፣ እቶም ነጋዶ ድማ ኣብ ባንክታት ኤርትራ ካብ ዝርከብ ሕሶቦም ናቕፋ እናውጽኡ ናብተን ስድራቤታት ከምዘብጽሕዎ’ዩ ዝንገር።
መንግስቲ’ውን ብመንገዲ’ዚ ናይ ጸሊም ዕዳጋ ኣቢሉ ናይ ወጻኢ ባጤራ ንምውህላል ሓያሎ ገንዘብ ዝሕውሉ ልኡኻት ኣብ ኤውሮጳ፣ ኣመሪካን ካልኦት ሃገራት ከምዘዋፈረ ብተደጋጋሚ ይግለጽ ኔሩ’ዩ።
ኣብ ሂምቦላን ባንክታትን ኤርትራ 100 ኤሮ 2000 ናቕፋ ክሽረፍ እንከሎ ኣብ ጸሊም ዕዳጋ ግና ክሳብ 5 300 ናቕፋ ይሽረፍ ምህላዉ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት የመልክቱ።


text:
ህዝቢ ኤርትራ ንዓመታት ኣንጻር ገዛእቲ ሓይልታት ኣብ ዝገበሮ ሓያል መኸተ ኣእላፍ መስተንክራትን ጅግንነትን እንክፍጽም ማዕረ ምዕረኡ ድማ ብዙሓት ኣሰቀቕቲ ጸለምቲ ውዕሎታት ዊዒሉ እዩ። … more
Category Archives: ኪዳን ምስ መን?
ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ዝኾኑ ኤርትራውያን፡ ንመሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ዝቃወሙ ሶማላውያን፡ ከምኡ ‘ውን ኣባላት ቅንጅትን ግንባር ሓርነት ኡጋዴንን ዝርከቡዎም ሰልፈኛታት ኣብ ሰልፊ ጸረ እገዳ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተሰሊፎም ውዒሎም።
ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ዝኾኑ ኤርትራውያን፡ ንመሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ዝቃወሙ ሶማላውያን፡ ከምኡ ‘ውን ኣባላት ቅንጅትን ግንባር ሓርነት ኡጋዴንን ዝርከቡዎም ሰልፈኛታት ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝበየኖ እገዳ ብምቅዋም ብ22 ለካቲት ኣብ ጀኔቫ ስዊዘርላንድ ተሰሊፎም ውዒሎም። … more
ኣልማዝ፡ (ምዕጉርታ ብንብዓት ጠልቅዩ፡ ንዘረባ ‘ውን ሓይሊ ስኢና)፡ ‘ ይኣክል በጃኻ ኤፍሬም ሓወይ! (ትብል ብድኹም ድምጺ) … more
ኤፍሬም፡ ናተይስ ድኻ መውጋእቲ እያ፡ ታሪኽ የብላን። ድሕሪ ኩነታት እንዳ ቐረምና ከለና እንዳኣላ ሓንቲ ኣብ ኣፍ ሞት ዝነበረት ዘማች መንሺራ ገዲፋትኒ፡ … more
ኤፍሬም፡ (ንበይኑ የስተንትን) ብናይ ገዛእ-ነብሰይ ንእስነትን ከርተትን ደንጊጸ ኣይፈልጥን ‘የ ‘ሞ፡ ነዞም ዕሸላት እዚኣቶምስ ‘ባ እዛ መሬት ልቢ የዕብያ ንናጽነት ዓቝራቶም ትህሉ! ኣብ ክንዲ ዶክተር፡ መምህር ሲ፡ ካን ክሳብ ሕጂ “ተጋዳላይ” ጥራይ ኮይኑ ‘ቲ ሞያ። … more
“ እዞም ንኣእሙሮ ንእስነተይ ሓቅን ቅንዕናን፡ ተወፋይነትን ጅግንነትን ዘዕጠቑዎ ብጾት፡ ከመይ ኢሎም ዝናርካ ፍታሕ ይብሉኒ ኣለዉ? ኣነ ክውዛዕ፡ ክጋደል፡ ኣብ ልዕሊ መሬት ይኹን ትሕቲ መሬት ብጻይ ተጋዳላይ ኮይነ ቅያ ክሰርሕ ‘ምበር፡ ከመይ ኢለ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዛንታ ተጋዳላይ ከድንቕ እነብር…! መልክዐይ መስዋእቲ፡ መስትያተይ ታሪኽ እዩ። ጽባቐይ ከኣ ካልኦት ‘ምበር ኣነ … more
ኤፍሬም፡ (ሃንደበት ስምብድ ኢሉ ሰገጥ ይብል። ክልቲኡ ኣእዳዉ ንድሕሪት ናብኣቶም ዘርጊሑ) እስከ፡ እስከ ኩሎኹም በጥ በሉ (ኢሉ የብሩኽ።) እዚኣ ደኣ ባንዴራ ኢትዮጵያ እንድያ! (ፍርሕን ስምባደን ሕርቃንን ተሓዋዊሱዎ) እቲ ኣብ ኩሎም ተዋህሊሉ ዝጸንሀ ተስፋ ብኡ ንብኡ ክበንን ይረአ። … more
ኣሕመድ፡ ሕጂ ሞ ናበይ ‘ዩ ክምለስ ኤፍሬም፡ ብቕድሚት ምድረበዳ ብድሕሪት ምድረበዳ … more
ወዲ መሓመድ ኣብ ልዕሊ ‘ቲ ተሓቢኦምሉ ዘለዉ ከውሒ ኮይኑ፡ ሃንደበት ስምብድ ኢሉ፡ “ እስከ እስከ ወዲ ሕድሩ ጢን በል ደረባ ይሰሚዐይ” ብየማናይ ኢዱ ንወዲ ሕድሩ እናተንከፈ በቲ ሓደ ጉምቦ ኢዱ ኣእዛኑ ደጊፉ ዝያዳ ንኽሰምዕ ጽን ይብል። … more
ርግኣት፡- ስማዕ ስከ ኣንታ ኣለም ንዓይ ኳ ጉዳይ በዓል ኤፍሬም ጽውጽዋይ ኢዩ ኮይኑኒ ብሓቂ ከዲዖም ማለት ዲዩ? … more
ኤፍሬም፡ ክዳውንተይ ከሪጺት ፊኖመዓስከረይ መሬት ልማኖ፡ኣነ ብጸሓይ ነብሰይ መጊጉ፡መተዓብይተይ ይረጋረጉቶኽሲ ሰሚዐ ከሊኡኒ ድቃስዕርዲ ጀጋኑ ናይ ሜዳ ንፋስምስ መን ኮን ኣላ ‘ታ ካላሽነይክንዲ ዝዓትራ ተኣሲረ ኢደይ፡……. … more
ሚርያም፡ ኣየ ገባር፡ ናጽነት ኮ ናይ መግዛእቲ መወዳእታ ምበር ናይ ቃልሲ መወዳእታ ኣይኮነትን። ከምዚ ሕጂ ናጽነት ዝናር ዝዓጠቑ ተጋደልቲ ዘድልዩዋ፡ ሽዑ ኸኣ፡ ምበር ምእንቲ ምዕባለ ኣእምሮኦም ፈልጠት ዝዓጠቐ ሃነጽቲ ከድልዩዋ ኢዮም ‘ዛ ሃገር። … more
ኤፍሬም፡- ደሓን ግን ፊተ-ዓይነይ፡ ካብዛ ማእሰርቲ ጥራይ ንፈታሕ እምበር፡ ግርም ምኽሪ መኪረ ኣለኹ። ወዲ መሓመድ ኢደይ እንተኣሰረ ኣእምሮይ ኣይተኣሰረን። … more
ኣልማዝ፡- መሰለ፡ ልብኻ ዝደልዮ ካልእ ኣፍካ ዝብሎ ካልእ፡ እንታይ ገደሰካ ብልብኻ እናፈተኻ ብኣፍካ ትጸልእ ወደይ፡ ኣብታ ናይ ጸልማት ጉጅምጅም ስ ባ ኸኣ ንስኻ ትገድድ። መኪና ሻዕቢያ! ። … more
ኤፍሬም ፡ ኣብ ጥራዝ ዘይኮነ፡ ኣብ ሜዳ “ብጾት ተጋደልቲ” ክንከውን ንደሊ ‘ለና። ንሕና ኢና ብጾት ተጋደልቲ! (ይብል ብነድርን ዓውታን) … more
መበል 15 ትርኢት ኤፍሬም፡- “እምባእ! እዚ ኮ ርኡይ ኣንጻርነት ኢዩ” (ናብ መታርፍቱ ኣሕመድ ቁሊሕ ኢሉ) ዓይኒ ንዓይኒ ኣድልዎ ! ኣሕ! (ነቲ ኩነታት ፍጹም ምእማን ይስእኖ፡ ሕርቃን ኣብ ገጹ እናተነበ ይፍክር፡ ኣስናኑ ይሕርቅም።) ደሓን ክንረአአ ኢና ናይ ኣንጻርነት ሲ (ርእሱ ይንቕንቕ።) … more
መነን፡- ልብኺ ፍርቀ-ፍርቂ ኮይኑ ደኣ ኣየስተብሃልክን ምበር ዘይኩልና ካብ ሓደ ተኽሊ ኢና ሰሊዕናዮ። ውልዶ ዘይትሰልዒ ዝነበርኪ፡ እንኪ’ስኪ ካብዚ ናተይ፡ (ሰው ተብለላ) … more
ኤፍሬም፡- ያ ወዲ መሓመድ ያኣኸ፡ ጸላኢ ሳሕል በጺሑ፡ ንሕና ድማ ኣብ ክንዲ ሻምብቆ ብረት ዝነቐጸ ተኽሊ ሻምብቆ ሒዝና ንሃድም ኣለና። (….ኣብ ጎኑ ዝነበረ ጥማር ሻምብቆ እናጠፍጠፈ።) ምሽ ተጋዳላይ ይሃጅም ምበር ኣይሃድምን ኢኻ ትብለና።….. (ሰናይ ንባብ) … more
ኤፍሬም፡- ያ ወዲ መሓመድ ያኣኸ፡ ጸላኢ ሳሕል በጺሑ፡ ንሕና ድማ ኣብ ክንዲ ሻምብቆ ብረት ዝነቐጸ ተኽሊ ሻምብቆ ሒዝና ንሃድም ኣለና። (….ኣብ ጎኑ ዝነበረ ጥማር ሻምብቆ እናጠፍጠፈ።) ምሽ ተጋዳላይ ይሃጅም ምበር ኣይሃድምን ኢኻ ትብለና። (ንድር ኢሉ ይዛረብ) … more
7ይ ትርኢት፡ (ተዘክሮኣዊ ትርኢት/ ፍላሽ ባክ) ጉዕዞ ምዝላቕ (1978) … more
ኤፍሬም፡- ያ ወዲ መሓመድ ያኣኸ፡ ጸላኢ ሳሕል በጺሑ፡ ንሕና ድማ ኣብ ክንዲ ሻምብቆ ብረት ዝነቐጸ ተኽሊ ሻምብቆ ሒዝና ንሃድም ኣለና። (….ኣብ ጎኑ ዝነበረ ጥማር ሻምብቆ እናጠፍጠፈ።) ምሽ ተጋዳላይ ይሃጅም ምበር ኣይሃድምን ኢኻ ትብለና። (ንድር ኢሉ ይዛረብ) … more
ኤፍሬም፡- ያ ወዲ መሓመድ ያኣኸ፡ ጸላኢ ሳሕል በጺሑ፡ ንሕና ድማ ኣብ ክንዲ ሻምብቆ ብረት ዝነቐጸ ተኽሊ ሻምብቆ ሒዝና ንሃድም ኣለና። (….ኣብ ጎኑ ዝነበረ ጥማር ሻምብቆ እናጠፍጠፈ።) ምሽ ተጋዳላይ ይሃጅም ምበር ኣይሃድምን ኢኻ ትብለና። (ንድር ኢሉ ይዛረብ) … more
ኤፍሬም፡- ያ ወዲ መሓመድ ያኣኸ፡ ጸላኢ ሳሕል በጺሑ፡ ንሕና ድማ ኣብ ክንዲ ሻምብቆ ብረት ዝነቐጸ ተኽሊ ሻምብቆ ሒዝና ንሃድም ኣለና። (….ኣብ ጎኑ ዝነበረ ጥማር ሻምብቆ እናጠፍጠፈ።) ምሽ ተጋዳላይ ይሃጅም ምበር ኣይሃድምን ኢኻ ትብለና። (ንድር ኢሉ ይዛረብ) … more
..ኤረየ ንዒ’ንዶ ተሎ ኤሬየ ኩሕሎ፡ ኤሬየ ንዒ’ንዶ ተሎ ኤሬና ቦኽሪ ገዛና…” ሰናይ ንባብ … more
ኪዳን ምስ መን? – ኣብ ሓቀኛ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ዝተመርኮሰት ንፊልም ተባሂላ ዝተነድፈት ዛንታ እያ። ግዜ ተሓባቢሩዋ ፊልም ምዃን ክሳብ ዝሰምረላ ግን እንሀትልኩም። በብትርኢት ተኸፋፊላ ክትቀርብ እያ። ንመዘከርታ ተባሂሉ፡ ኣስማት ጠባያታ ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ናይ ዝተሰውኡ ብጾት ኣስማት እዩ። ሰናይ ንባብ። … more
ኪዳን ምስ መን? – ኣብ ሓቀኛ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ዝተመርኮሰት ንፊልም ተባሂላ ብ ኣማኑኤል ኢያሱ ብ2001 ዝተነድፈት ዛንታ እያ። ግዜ ተሓባቢሩዋ ፊልም ምዃን ክሳብ ዝሰምረላ ግን እንሀትልኩም። በብትርኢት ተኸፋፊላ ክትቀርብ እያ። ንመዘከርታ ተባሂሉ፡ ኣስማት ጠባያታ ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ናይ ዝተሰውኡ ብጾት ኣስማት እዩ። ሰናይ ንባብ። … more


text:
ድምጺ ሓፋሽ ነይሩ ስማ
ሓፋሽ ከተገልግል ከም ቀደማ
ብዓጽመ ደም ሓፋሽ እያ ቆይማ
እንታይሞ ተዓሚጽና እወ ተዓሚጽና
ድምጺ ሓፋሽ ምኻና ተሪፉ ድምጺ ናትና
ድምጺ ዓሊ ኮይና ድምጺ ሓሶት
ድምጺ ኢሰያስ ኮይና ድምጺ ጥልመት
ድምጺ ዓመጽቲ ኮይና ድምጺ ቀተልቲ
ድምጺ ምሽክዕላል ኮይና ድምጺ መላገጽቲ
ዋናታትኪ ሓሊፎም ንዕላማ
ድምጺ ዉጽዓት ክትኮኒ ድምጺ ህዝቢ ብፈላማ
መዓስ መሲልዎም ዝካሓዱ እወ ዝጥለሙ
ብብጾቶም ዳግማይ ዝቅተሉ እወ ዝህረሙ
እወ ዳግማይ ዝቅተሉ ብታንክታት ብጾቶም ዝሕምተሉ
ኣይመሰሎምን ዕላማኦም ተረጊጹ ሸለል ዝባሃሉ
እምንቶ ነይርዎም ድምጺ ሓፋሽ ኣባኺ
ክትብልዮም ኣጆኻ ኣጆኺ
ድምጽኹምየ ድምጺ ሓፋሽ ከምትማሊ
ዕላማኹም ከቃልሕየ ከይረግፍ ከም ናይ ንግሆ ኣውሊ።
መዓስ ፈሊጦም ድምጺ ሓፍሽ ከምዘይኮነት ከም ቀደማ
ዕላማ ሰብ ኪዳና ጠሊማ ተሸሚማ
እወ ድምጺ ሓፋሽ ምኻና ረሲዓ ድምጺ ናትና ናይ ፈለማ
ድምጺ ኢሰያስ ኮይና ድምጺ ምልኪ ተሰሪዓ
ቃል ከይትዉስኽ ቃል ከይተጉድል ትቀጺዓ
ድምጺ ሓሶት ድምጺ ብደዓ ኮይና ተወሊዓ
ሓሶት ለዊሳ ሓሶት ቆምጢዓ
ሓሶት ትደጋግም ከይሓፈረት ተጠሊዓ
መለኸት ሓሶት እወ ነጋሪት ሓሶት ተሰሪዓ
ሓቂ ክትዛረብ ከመይ ገይራ
ሓሶት ክትዛረብ እንድያ ተነጊራ።
ንሓሶት ትዉዕል ትሓድር
ሓሶት ኣጻዕድያ ትምድር
ሓቂ እወ ናታ ሓቂ ምዝራብ እዩ ዘሕፍራ
እሞ እንታይ ትግበር ሓቂ ክትዛረብ መዓስ ተነጊራ
ዋናታታ ኮይኖም ሰብ ገበታ ሓሶት
ባዓል ዓሊ ዓብዱ መዓስ ጠፊእዎም እዚ ኩነት
እንታይሞ ክገብር ዓሊ ዓብዱ
ንሓቂ ረጊጹ ዝግዛእ ብከብዱ
መዓስ ትወልድ ኮይና በቕሊ
መዓስ ጠፊኡካ ሓቂ ከተለሊ
መሪጽካዮ ምግልጋል ንበዳሊ
መዓስ ጠፊኡካ ሰረት ናይ ቃልስና
ባህሪኻ ኮይኑ ክትቅንጽል የሕዋትካ ናዓና።
ክትሕርሞም ክትሕርመና ካብ ቅኑዕ ሓበሬታ
ክትሰርዐና ናብ ናይ ጎይታኻ ባይታ።
ማዓስ ጠፊኡካ ዘሎናዮ ዘመን
ሓበሬታ መዓስ ኮይኑ ካብ መንግስታት ዝልመን።
ድምጺ ሓፋሽ ሕሰብሉ እወ ሕሰብሉ
ብዙሓትዮም ንግሉጽነት ዝሓለፉ ዝሰንከሉ
ብዙሓትዮም ሓሊፎም ምእንታኺ ምእንታና
ክትኮኑሎም ድምጺ ናቶም ደምጺ ናትና።
ኣብ ቱኒዝያ ግብጺ ሓቂ ተወሊዑ
ሕቶ ንመሰልካ ኣጉላዕሊዑ እወ ኣጉላዕሊዑ
ኣብ ጎደናታት ወጺኡ ጸቢቁ መልኪዑ
ባዓል ሓቂ ባዓል መሰል ኣብ ጎደና ረቲዑ።
ህዝቢ ግብጺ እወ እቲ ጅግና ህዝቢ
መንእሰያት ምሁራት ሓረስቶት ኮታ ሓፋሽ ህዝቢ
ህዝቢ ግብጺ ንመሰሉ ተቀልቂሉ
ክቡር ንጹህ ደም ደቁ ከፊሉ
ኣብ ታሕሪ ስኬር ውዒሉ ሓዲሩ
መሰሉ ከረጋግጽ ካብ ምልኪ ክገለገል መኺሩ
ንኹሉ መርበብ ስለያ መለኽቲ ሰጊሩ
መሰሉ ከምልስ ወፊሩ
ዓለም ብዓለሙ ነጊሩሉ
ሓንቲ ቃል ጠፊኣ ደምጺ ሓፋሽ ካባኺ
ቲቪ ኤረ ሰሚራቶ ንጉዕዘኺ
እንታይ ወሪድኩን እዚኩሉ ስቅታ
ቃል ስኢንክናሉ ነዚ ህዝባዊ ሕቶ መመላእታ።
ህዝቢ ግብጺ ቱኒስ ምልኪ ይብቅዕ ኢሉ
ብሓደ ቃና ብሓደ ድምጺ ተላዒሉ
ዋናታት ድምጺ ሓፋሽ ስለሓቂ ገለበሉ
ነቲ ዉጽዕ ህዝቢ ነቲ ወጽዕኡ ንገርሉ።
ግብጺ ቱኒስ ርሒቀን ኣፍጋኒስታን ቀሪባ
ብዛዕባ ኣሜሪካ ኦባማ ብዙሕ ተዛሪባ
ብዛዕባ መለኽትን ተመለኽትን ከይትዛረብ እንታይ ሓዛ
ዋናታታ ድዮም ፈሪሖም ከይትመጾም ከም ዋዛዋዛ
ድምጺ ውጽዓት መዓስ ይረአ ከም ቓሬዛ።
ሓፋሽ ኤርትራዊ ማዓስሞ ይታላል ይሕለል
መዓስሞ ይተርፍ ቃልሲንመሰል
ሓድ መዓልቲ ክብልእዩ ደበኽ
ኣይዳሃልንዩ ብምጉብዕባዕ ብምውድኽዳኽ
ድምጺ ሓፋሽ ተዓሺኺ ዓሺኺ
ዘሎናዮ መዋእል ጠፊኡኪ
ዘመነ ኢንተርነት ምኻኑ ዘመነ ፈይስ ቡክ
ዘይትሓልፎ ዝብለካ ሕርኽርኽ
ዘመን ቀደም መዓስ ኮይኑ ይሎን ወረ
ሓበሬታ ንጡፍ እዩ ንኩሉ ብማዕረ
ሽዑ ብሽዑ እዩ ዝፍለጥ ዝተገብረ ኣብ ዓለምና
ሓብሬታ ምሉእ እዩ ቅሱናት ኢና ቅሰንልና
ንስኺ ጥራሕ ኮይንኺ ሕሉብና ንጹፍና
ዕድመ ንኣልጀዚራ ንሲአንአን ንኣሰና
ንኣስማሪኖ ንዓዋተ ንሩባዓንሰባ ጥሪት ናትና
ድምጺ ሓፋሽ ቲቪ ኤረ ሕፈራ ብተግባርክን
ዘክራኦ ንእዋን ቃልሲ ተመሊስክን
ኣብ ሃገር ክሎኺ ኣብቲ ክውል ቦታ
ሓፋሽ ህዝብና ክትምግብዮ ብዛዕባ ቃልሱ ሓበሬታ
ኩሉ ክከታተለኪ ገሊኡ ተሓቢኡ ብጽምውታ
ገለ ኣብ ውሽጢ ጸላኢ ከይሰምበደ
ገለ ኣብ ወጻኢ ዝተሰደ
ገለ እውን ኣብ ሓራ መሬት ዝሰወደ።
ንኩሉ ዕንቅፋታት ጸላኢ ጃም ናይ ማዕበል
ቦታ እንዳቀያየረ ክከታተለኪ ዘሕለል።
ዋናታትኪ ሓሊፎምዮም ምእንታኺ
ክትኮንሎም ድምጺ ናቶም ብዓውታኺ
ሓበሬታ ክትኮንሎም ከም መገዲ
ሓበን ኩኒ ከም ትማሊ ነቲ ዘሎ ዝሓለፈ ወዲ ዕዲ
ክትነግርና ክትነግርዮም ዝኣምኑ ዝኻሓዱ
ክትከስልና ክትከስዮም ዝበደሉዝጠለሙ ዝዓበዱ
ክትምጉሲ ሞስ ክትቢ ንዝዓየዩ ንውፍያትዝሰወዱ
ንሱ ነይሩ እቲ ሕልሚ ናይ ብጾትና ናይ ቀዳሞት
ዝወደቁ ንነጻነት ንሓድነት ንማዕርነት
ዝሓለፉ ንስለኺ ንስለና ኣብድፋዓት
ዘዕቆብኺ ካብ ጸልእቲ እቶም ስብ ስረ እቶም ሓዮታት
መዓስ ነይሩ እዚ ፡እቲ ትጽቢት ናይ ኩላትና
እካ ድኣ ናይቶም ብጾት ዝወደቁ ንስለኺ ንስለና
ድምጺ ሓፋሽ ቲቪ ኤረ ለግሳልና ቅኑዕ ወረ
ኣይትድገማ ዝበሉኹን እቶም ዓመጽቲ ዘይተገብረ።
መዓስ ኮይኑ ኣግልግሎትክን ነቲ ሓቂ
እንዳለኸኽን ነቲ ናሓስ ጥማዕ ወርቂ
መልሳሉ እቲ ጌጋ ኣገልግላና ብኣግኡ
ድልየት ህዝቢ ንሱ እዩ ኣቲ ስቅትኡ
ድምጺ ሓፋሽ ተማዕዲ
እሱ ኣይኮነን እቲ መገዲ
ድምጺ ሓፋሽ ንክትኮኒ
ምስቲ ውጽዕ መስቲ ሓፋሽ እሞ ኩኒ
ነቲ ሓፋሽ እቲ ጸገሙ ግለጽሉ
እቲ ኣደራዕ መከርኡ ንገርሉ
ሽዕኡ ኢኺ ወገን ሓፋሽ ትባሃሊ
ናይ ሓፋሽ ስም ትለብስዮ ትትኽለሊ
ሕተትያ ንኣሰና ንዓንሰባ ተወከሲ ንደሊና
ሕተትያ ንዓዋተ ንተጎርባ ኤርትራና
ሕተትየን ንኩላተን ምዕከናተና
ዝወገና መስቲ ሓፋሽ ዝህባኦ ሓበሬታ
ክይጸልመተ ኣቲ መሬት ከይኮን ከውታ
ወገን ሓፋሽ ከመይ በሊ
ካብ ንጥፈተን ተማቐሊ
ኩሉ ሓቒ መግብና ተመለሲ ከምቀደምኪ
ዘክርዮ አምባ ሃገር ኣብቲ ደጀን እንኮሎኺ
እቲ ዕዙዝ ሃረርታና ኣቲ ልዑል እምንቶና
ኣብ ርእሴኺ ዝነበረ ናይዝሞቱ ናይ ዘሎና
20 ዓመት ዘቑጸርክዮ ምዕራፍ ጥልመት ዕጸውዮ
ነቲ ሓፋሽ ብዲልክዮ ይቕረ ክብለልኪ ሕተትዮ
ሽዑ ኩኒ ድምጺ ሓፋሽ ወገን ሓፋሽ እየ በሊ
ልባስ ሓፋሽ ልበስዮ ተኽሊል ሓፋሽ ተተኽለሊ።


text:
ፍረ ናጽነት ምዕባሌ ኢዩ
ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ዝካየድ ህዝባዊ ቃልሲ፡ ቀንዲ ዓላማኡ እቲ ሕብረተሰብቲ ካብ ጭቆና ተጋላጊሉ ኣብ ዕለታዊ መነባብሮኡ ለውጢ ንምምጻእ ኢዩ። ለውጢ ክበሃል እንከሎ እቲ ጨቋኒ ስርዓት ተለዊጡ ህዝቢ ዝሳተፎ፤ ዝቆጻጸሮ ህዝባዊ ስርዓት ምቛም ማለት ኢዩ። ህዝባዊ ስርዓት ድማ እቲ ህዝቢ መሰሉ ተሓሊዩ ሓደ ኣብ ልዕሊ ሓደ ብባህሊ ይኹን ብሃይማኖት ዕብለላ ዘይብሉ ብማዕረ ዝነብረሉ ስርዓት ማለት ኢዩ። ብሓጺሩ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝነገሰሉ ስርዓት፡ መሰል ዘጋታት ዝሕለወሉ ስርዓት ማለት ኢዩ። ኣብ መጨረሻ እዚ ህዝባዊ ስርዓት’ዚ ከይዱ ከይዱ ኣብቲ መነባብሮ ሕብረተሰብ ናይ ናብራ ለውጢ የምጽእ። ተዘይኮነ ሓደ ሕብረተሰብ ዝፈትዎም ደቁ ዘሰውእን ንብረቱ ዘወፍን ንጽድቂ ኢሉ ኣይኮነን። ወይ ድማ ንቕያ’ውን ኣይኮነን። ሓደ ሕብረተሰብ ብታሪኽ ጥራይ ኣይነብርን ኢዩ። እወ! ታሪኽ ግደ ኣለዎ። ብጌጋኻ እትእረመሉን ብጽቡቚ ከኣ እትሕበነሉን ኮይኑ ብህልዊ ኩነታት ኢኻ እትነብር። ካብዚ ሓሊፉ ናብ ምዕባለ ዘይትግበር ነጻነት ንሽሙ ታሪኽ ኰይኑ ኢዩ ዝተርፍ። ህግደፋውያን ናይ ሕጂ ምዕባሌ ገዲፎም ብዝሓለፈ ናሪኽ ኢዮም ክቑዝሙ ዝነብሩ።
ህዝቢ ኤርትራ ን30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ ከካይድ እንከሎ፡ ንታሪኽ ኣይኮነን ወይ ድማ ንጸድቂ’ውን ኣይኮነን። ባዕዳዊ ስርዓት ኣውዲቑ ሓደ ካብኡ ዝሓሸ ፍትሓውን ዲሞክራስያውን ስርዓት ንምህናጽ ኢዩ ነይሩ። ወለዲ ዝፈትውዎም ደቆም ዝኸፈሉ ንባዶ ቅያ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ ሓደ ፍትሓውን ዲሞክራስያውን ስርዓት ተተኺሉ ኣብታ ዝፈትውዋ ሃገሮም ምዕባሌ ንምምጻእ ኢዩ ነይሩ። ኣብ ስደት ከርታት ናብራ ዝነብር ዘሎ ህዝቢ’ውን ተመሊሱ ሃገሩ ንኸማዕብል ኢዩ ድልየቱ ነይሩ። ናይ ትምህርቲ ዕድል ሲኢኑ ዝነበረ መንእሰይ’ውን ዕድል ረኺቡ ንኽማሃር ኢዩ ነይሩ። ምኽንያቱ መንእሰይ ትውልዲ መሰረት ምዕባለን ቀጻልነትን ናይ ሓደ ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነ። ሓረስታይ’ውን ሰላምን ርግኣትን ረኺቡ ዝሓሸ እቶት ንኽረክብ ኢዩ ነይሩ።ነጋዳይ’ውን ናጽነት ረኺቡ ከም ልቡ ክኣቱን ክወጽእን ምስ ዝኽእል ኢዩ ከፍሪ ዝኽእል። ኰታ ብሓጺሩ ዓላማ ናይቲ ቃልሲ ንምዕባሌን ራሕዋን ዝዓለመ ኢዩ ነይሩ።
ፍረ እቲ ቃልሲ ግን ዓላማኡ ሲሒቱ ኢዩ። ሓቂ ክንዛረብ እንተ ዀይኑ፡ ድሕሪ ናይ ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ዓመት ምምሕዳር ስርዓት ህግደፍ፡ ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ክብል ጀሚሩ? ካብ ስርዓት ህግደፍ ስርዓት ደርጊ ይሓይሽ ክብል ጀሚሩ። እዚ ክብል ከሎ ህዝቢ ኤርትራ ስርዓት ደርጊ መሪጹ ኣይኮነን። ናጽነት ሃገሩ’ውን ጸሊኡ ኣይ ኰነን። ዝተቓለሰናሉን ዝተመነናዮን እዚ ኣይነበረን ማለቱ ኢዩ። ሓቁ ኢዩ ድማ። ከም ፍትሒ፤ ፍትሒ ኣይረኸበን።ከም ዲሞክራሲ፤ ዲሞክራሲ ኣይነገሰን። ብሓደ ሰልፊ ዝዕብለል እሞ ብሓደ መላኺ ውልቀ-መራሒ ዝጥቃዕ ስርዓት፡ ሓንቲ ሰንቲ ሜተር ንቐድሚት ክጉዓዝ ኣይከኣለን። በንጻሩ ኣብ ክንዲ ፍትሒ ማእሰርቲ፤ ኣብ ክንዲ ኣብያተ-ትምህረቲ ኣብያተ ማእሰርቲ፡ ኣብ ክንዲ ኣብያተ-ሕክምናን ክሊኒክን ማዓስከራት ዝበዝሓ ሃገር ኰነት። መነባብሮ’ውን ኣብ ክንዲ ሕረስ-ሓረስታይ ንገድ-ነጋዳይ ዝኸውን፡ ስርዓት ህግደፍ ዘሎ ሓይልታት ቁጠባ ኣብ ኢዱ ጨቢጡ፡ ሙሉእ ሕብረተሰብ ኣብ ድኽነት ዓዘቕቲ ወዲቑ ይርከብ። እቲ ብግዜ ባዕዳዊ መግዛእቲ ፎቖዶ ስደት ፋሕፋሕ ኢሉ ዝነበረ ሕብረተሰብ’ውን ኣብክንዲ ናብ ሃገሩ ገጹ ከምርሕ፡ በንጻሩ እቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝቢ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ንስደት ይውሕዝ ኣሎ። ሰብ ከይዛረብ ኣብየት ከይብል ብፍርሒ ተዋሒጡ። ከምቲ ምሳሌ ዝብሎ “ ዳስ ሓውያስ ዝኣቱ’ምበር ዝወጽእ ነይብላ” ከም ዝበሃል ናብ ቤት-ማእሰርቲ ዝኣቱ’ምበር ካብ ቤት-ማእሰርቲ ዝወጽእ ኣይረኣናን። ብሓፈሽኡ እዛ ሃገርዚኣ ብዘይ ፍትሒ፡ ብዘይ ቅዋም እትግዛእ ናብ ሓደ ዓቢ ቤት-ማእሰርቲ ካንሸሎ ተለዊጣ ትርከብ። በሉ’ስ ከ! ህግደፋውያን በየናይ ስነመጎት ኢኹም ነዚ ስርዓት’ዚ ክትካላኸልሉ እትፍትኑ? ካብ ስርዓት ህግደፍ ስርዓት ደርጊ ይሓይሽ ዘየብል እንታይ ኣሎ? ኣቶ ኢሳያስ ወዲ ሃገር ስለ ዝዀነን(ንሱ ከማን ኣብ ሕቶ ምልክት ዘሎ ጉዳ ኢዩ) ንሽሙ ባንደራ ስለ ዘሎን ድዩ ስርዓት ህግደፍ ካብ ስርዓት ደርጊ ዝሓይሽ?
ክቡራት ኣንበብቲ! ከስምረሉ ዝደለኹ ቀንዲ ነጥቢ፡ ናጽነት ሓደ ሃገር ምስ ምዕባሌ ዝተኣሳሰረ ኢዩ። ናብ ምዕባሌን ራህዋን ህዝቢ ዘይኸስት ናጽነት እንታይ ዓይነት ናጽነት ክበሃል ይካኣል? ንናጽነት ኤርትራ ዝተኸፍለ ዋጋ ከቢድ ኢዩ። እዚ ከቢድ ዋጋ’ዚ ናብ ምዕባሌን ጸጋን ሕብረተሰብ እንተዘይተተግቢሩ ናጽነት ንሽሙ እንታይ ዋጋ ኣለዎ? ናጽነትን ላዕላውነትን ሓደ ሃገር መሰረቱ ልዕላውነት ህዝቢ ኢዩ። ህዝቢ መሰሉ እንተ ዘይ ተሓሊዩ፡ ናብርኡ እንተ-ዘይተመሓይሹ፡ ናጽነት ንሽሙ እንታይ ትርጉም ይህልዎ? ጭቆና፡ ጭቆና ኢዩ። ከምኡ ስለ ዝዀነ ኢዩ ድማ ናብ ካልኣይ ቃልሲ ተኣትዩ። ንሕና ጥራይ ኣይኮናን ናብ ካልኣይ ቃልሲ ኣቲና ዘሎና። ብዙሓት ሃገራት መጀመርያ ንሽሙ ናጽነት ኣምጺኤን ናብ ህልም ዝበለ ሓርነታዊ ቃልሲ ከም ዝኣተዋ ታሪኽ ይሕበረና ኢዩ።
ካብዚ ቀጺለ፡ መቸስ ነብስኻ ምስ ካልኦት ምንጽጻር ናይ ለባም ኣተሓሳስባ ይመስለኒ። ምኽንያቱ ድማ ደረጃኻ ትፈልጥ ማለት ኢዩ። ናይ ኢሳያስ ምስ ዘይመዘናኻ በትሪ ምውጥዋጥ፡ ማለት ምስ በዓል ኣሜሪካ ኣብ እግሮም ኮይንካ ምጽራፍ ገዲፍና፡ ኤርትራ ብረታዊ ቃልሲ ተዓዊታ ብ1993 ከም ሃገር ተፈላጥነት ኣብ ዝረኸበትሉ ግዜ፡ ምዕራባውያን ሃገራት ብፍላይ ድማ ኣሜሪካ፡ ንምዕባሌ ተስፋ ኣለወን ዝተባህላ ሃገራት ኣብቲ ግዜ’ቲ፡ ሓንቲ ኤርትራ፤ ቀጺላ ኢትዮጵያ፤ቀጺላ ኡጋንዳ፤ ቀጺለን ሩዋነዳን ድሞክራቲክ ረፓብሊክ ኮንጎን ነበራ። ዲሞክራቲክ ረፓብሊክ ኮንጎ ገዲፍና፡ እስከ እዘን ሰለስተ ዓድታት ምስ እዛ ድሕሪት ተሪፋ ዘላ ሃገረ-ኤርትራ ነነጻጽረን።ኡጋንዳ ኣብ ትሕቲ ፕረሲደንተ ሞሰቨኒ ብቑጠባ ይኹን ብፖለቲካ ካብ ኤርትራ ከም እትሓይሽ ማንም ዝጠራጠር የለን ። ብዙሓት ካብ ኤርትራ ዝተሰዱ መንእሰያትን ከምኡ ድማ ኣብ ሃገሮም ምንቅስቓስ ዝሰኣኑ ነጋዶን እኳ ድኣ አዕቚባ ትርከብ። ሩዋንዳ’ውን ዓለም ዝመስከረላ ዝሓሸ ስርዓት መስሪታ፡ ናይ ቁጠባዊ ዕብየት ዘመዝገበት ሃገር ኢያ። ኢትዮጵያ’ውን ባዶ ፕሮፓጋንዳ ስርዓት ህግደፍ ንወሰን ገዲፍና፡ ዓለም ዝምስከረላ ምዕባሌታት ተመዝግብ ምህላዋ ክንክሕዶ ኣይንኽእልን። ኢትዮጵያ ብህንጻ ድሕረ-ባይታ ጥራይ ኣይ ኰነትን ትስጉም ዘላ። ብሸነኽ ቁጠባ ብሓፈሽኡ ዕዙዝ ዕብየት ተመዝግብ ከም ዘላ ዓለም ዝመስከሮ ኢዩ። ኣነ ከም ዝመስለኒ መንግስቲ ኢትዮጵያ ቀንዲ ኣተኩሮኡ ኣብቲ ናይቲ ሃገር ዓንዲ ሕቘ ዝኾነ ሕርሻ ኢዩ።እዚ ድማ 85% ቁጠባ እቲ ሃገር ኣብ ሕርሻ ዝተመርኰሰ ስለ ዝዀነ ኢዩ።ብሓፈሽኡ ከም ዝተዓዘብኩዎ በቲ ወጺኡ ዘሎ ናይ ሓሙሽተ ዓመት ትራንስፎርመሸን መደብ፡ ናይ ሓጽቢ ኣባይ ምህናጽ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ጠቕላላ ድኽነት ንምጥፋእ ህዝቢ ተላዒሉ ኣሎ ክበሃል ይከኣል።እግኢኣብሄር ድማ ይሓግዞም። ምዕባሌን ዕብየትን ጐረባብቲ ሃገራት ከኣ ጥቕሚ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ።
ክቡራት ኣንበብቲ! ነዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ክጽሕፍ ዘተሳስኣኒ (Addis Ababa and Djibouti: Mannequin and Plastic) እትብል ብሳልሕ ቃዲ ዝቐረበት ጽሕፍቲ ምስ ኣንበብኩ ኢዩ። ሓው ሳልሕ ዘወፍዮ ዘሎ ናይ ቃልሲ ኣስተዋጽኦ እናመስገንኩ፡ መቸስ ከምዚ ዝኣመሰለ ውድዕነት ዝመልኦ ጽሑፋት ከተንብብ ከሎኻ ሃገራዊ ስምዒት ይሕድረልካ’ሞ ብዙሕ ድማ ትሓዝን። ሓው ሳልሕ ሓቁ ኢዩ፡ ብግዜ ስሳታትን ሰብዓታትን ማዕቢለን ዝነበራ ወደባት ባጽዕን ዓሰብን፡ ሎሚ ድሕሪ 50 ዓመታት ዓንየንን መኺነንን ክተርፋ ኣዝዩ ዘሕዝን ኢዩ።ግን ከኣ ስለምንታይ ከምዚ ኪኸውን ኪኢሉ ኢልና ምስ እትሓት መልሱ እንታይ ይኸውን?
ስርዓት ህግደፍ ብፍላይ ኢሳያስ ኣብ ጐደና ምዕባሌ ዘይሎ ፍጠረት ኢዩ።ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ወጻኢ ሽርሕታትን ውዲታትን ገበናትን ኣብ ምእላም ኢዩ ዝርከብ። ገበን ዘይብሉ ንጹሕ ዘይጋ ምእሳር፡ ህዝቢ ዝበልዖ ሲኢኑ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ሰላም ዝኸልኡ ሸፋቱን ተሮሪሰትን ምቕላብ። እስከ ኣእምሮ ዘሎካ ዘጋ እዚ ኹሉ ኢሳያስ ዝብሮ ዘሎ ጸረ ሰላም ንህዝቢ ኤርትራ ይጠቕም ድዩ? ኢሳያስ ኩሉ ግዜ ንስልጣኑ ዘናውሕሉ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ኣብ ደገ ሽግር ኢዩ ዝጽሕትር። ምስ ኩሉ ድማ ይጻላእ።”ንሱ ጥራይ ጥዑይ። ዓለም ኩሉ ሸርሒ። ሕቡራት መንግሰታት ብላሽ። ሕቡራት ሃገራት(ኣሜሪካ) መዝመዝቲ። መራሕቲ ኣፈሪቃ ሕበረት ከደምቲ።” እዛ ሓንጎል እዚኣ ብርግጽ ጥዕና የብላን። ካብ እትሓምም ነዊሕ ግዜ ኰይኑ ኣሎ ይብለ ኩም ኣሎኹ። እቶም ዓይኖም እናረኣየ ዝዓወሩ፡ እዝኖም እናሰምዐ ዝጸመሙ፡ ሰብኣይ ናይ ኣእምሮ ጥዕና ከም ዝተቓወሶ እናፈለጡ ዝስዕብዎ ዘለው፡ናቱ ሕማም ዝሓደሮም ክኾኑ ኣለዎም። ሓደ ግዜ ጌጋ ተሕልፈሉ። ክልተ ግዜ ጌጋ’ውን ትጽመሞ። ን20 ዓመታት በሻሓት ሂወት ዝተጸወተን፡ ሃገር ብኹሉ ነሸነኻቱ ኣብ ዓዘቕቲ ዘእተወን ስቕ ኢለካ ይረኤ? ሕጂ ሞ ዝገሸላ ዓዲውን የላን። ኩሎም ዲክታተራት ኣዕሩኹ ተዓልዮም ኢዮም።
ንዑ’ድኣ ሎምስ ኩላሀና ንሕሰበሉ።ይኣክል ንበል።ኣብ ማሀጸን ኣደ ዘሎ ህጻንን፡ ኣብ መቓብር ዝኣተወ ረይሳን እንተዘይኮይኑ፡ ስርዓት ህግደፍ ንምቕያር ኩሉ ክትስእ ኣለዎ። ስርዓት ህግደፍ ብጀካ ንውሑዳት፡ ጥቕሚ ህዝቦም ሓሪዶም ዝበልዑ፡ ሎሚ ሙሉእ ሕበረተሰብ ብስርዓት ህግደፍ ዘይተጠቕዐ የለን።ዘሕፍር ኢዩ። ኣብ ቱኒዘያ ዝነበረ ስርዓት ትኣልዩ። ስርዓት ሙባረክ እውን ተዓልዩ። ጋዳፊ’ውን ሙባረክ ዘወጸላ ኣፍደገ ንኽወጽእ ተዳለዩ ኣሎ። ናይ የመን ዓሊ ዓበደላ ሳሊሕ’ውን ተኣልዩ። መን ተሪፉ። ኢሳያስ ካብ ኩሎም ዝኸፍኤ ገበነኛ ከንሱ ብለውጢ ተኸቢቡ በይኑ ተሪፉ።
ንእሽቶይ ከሎኹ ኣቦይ ዝነግረኒ ጽውጽዋይ ሎሚ ትዝ ይበለኒ። ኣብ ሐደ ሃገር ከም ኢሳያስ ዝበለ ሓደ ጨካን ንጉሰ ነበረ። እቶም ዝገዝኦም ዝነበረ ህዝቢ መነባብሮኦም ኣብ ሕረሻ ዝተመረኮሰ ነበረ። ኮይኑ ግን እዚ ንጉስ ሓደ ሓርማዝ ነበሮሞ፡ ኩሉ ግዜ እዚ ሓርማዝ’ዚ ኣብቲ ዘራእቲ ናይዞም ገባር እናኣተወ ብእገሩን ብኣፉን ነቲ ዘራእቶም የባላሽወሎም ነበረ። ክኽልክለዎ እውን ኣይፍቀደሎምን። እንተ ከልከልዎ ድማ ይቕጽዑ። ስለዚ ሓደ ግዜ ኩላቶም መሪርዎም፡ “ናብቲ ንጉስ ንጥራዕ ። እንተ ሓቢርና ንኹላትና ክኣስረና ኣይኽእልን።” ኢሎም ዘተዩ። ሓደ ካብኦም’ውን ንኽመርሖም እሞ ኣብቲ ቅድሚ ንጉስ ምስ በጽሑ ድማ “እዚ ሓርማ እዚ” ክብል እሞ እቶም ዝተረፉ ድማ “ጐይታይ ኣጥፊኡና፡ ናቒሉና” ንኽበሉ ተሰማምዑ። ከም ስምምዖም ድማ ናብቲ ጨካን ንጉሰ ቀረቡ። መራሒ ከም ስምምዖም ኣብ ቅደሚ ንጉስ ቀሪቡ፡”እዚ ሓርማዘ’ዚ” በለ ሰለስተ ጌዜ።ዝተረፉ ፈሪሖም ኣጽቅጥ ኣበሉ’ሞ፡ ንጉሰ ከኣ ትቕብል ኣቢሉ” ኢሂ’ሞ ሓርማዘይ እንታየደኻ ጌሩካ” በሎ።” ዋእ! ጐይታይ በይኑ ኮይኑ’ሞ ካልኣይ ግበሩሉ ማለተይ ኢየ።” በለ ይበሃል። ኣቦይ እዚ ዛንታ’ዚ ምንጋሩ ሓደ ዓላማ ኣብ ሸቶኡ ንምብጻሕ ሓድንት ስጋዕ ክንደይ ኣድላይ ምዃኑ ንምምሃር ኢዩ።
ኣብ መጨረሻ ክብሎ ሕጂ’ውን ህዝቢ ኤርትራ ዝዕወት ብቓልሲ ኢዩ። ከምቲ ናይ ብረታዊ ተጋድሎኡ ተቓዋሚ ሓይልታት ክጥርነፍ ኣለዎ።ውድበ-ውድብካ፤ ሰልፈይ-ሰልፍኻ ተሪፉ፡ ንጥቕሚ ውድብ ወይ ሰልፊ ዘይኮነ፡ ንጠቕሚ ህዝቢ ኢሉ ክቃለስ ኣለዎ።ስርዓት ህግደፍ ክወድቕ ዝኸእል ብጥሙር ግንባር ኢዩ። እዚ ሕጂ እንኽተሎ ዘሎና መንገዲ ሃገራዊ ጉባኤ፡ ሓደን እንኮን ከዐውት ዝኽእል ኣገባብ ኢዩ። ስለዚ ሕጂ’ውን ንሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ንዳሎ።
Comment: fitiwi@planet.nl


text:
ካብ ዝሐለፈ መፋርቕ ወርሒ ነሐሰ 2011 ዓ/ም እቲ አብ መበል 21 ክ/ዘ ጸሊም ዘይርሳዕ ገበን አብ ልዕሊ ገዛእ ህዝቡን ሃገሩን ዝፈጸመ ኤርትራን ኤርትራውነትን ፍጹም በታቲኑ ብምብራስ ካብ ዝከፈአ ናብ ዝገደደ መዓሙቕ ድሕረትን ድኽነትን ዝሸመመ ገባቲ መሪሕነት ህ.ግ.ደ.ፍ. ብላዕለዋይ ማፍያዊ መራሒኡ ተማእዚኑ ነቶም ድሕሪ ጸሐይ ብራቕ ነጻነት ሓድሽ ቃምሻ ዝወደዩ ናይ ደም ደቂ ዑቁቡ እኒ የማነ ገብረአብ (ሞንኪይ)አኸቲሉ አብ ሐደ ክልተ ሃገራት አፍሪቃ መደናገሪ ዑደት ከገብር ተራእዩ እዩ፡፡ ስለምንታይ ግን ገበተ ኢሳይያስ ካብ መገሻታት ቀጠርን ኩውየትን ሓሊፉ ገጹ ናብዘን ሃገራት ክመልስን ከቕንዕን ዝተገደደ?መራሕቲ ሃገራት አፍሪቃ መጋበርያ ሃገራት ምዕራብ ጥራይ ዘይኮኑ ምንም ዘይጠቕሙ ዝተአከቡ ጋዋኑ ኢዮም ፡፡ክብል ብዘይ ገለ ሕነከት በብደዐ አይጸረፎምን ድዩ?ሎሚ እንታይ ዘሻሙ ጉዳይ ስለ ዝተረኽበ ኢዩ ብዳም -ዳም ጽፍሒ አእጋሩ አበዘን ሃገራት ብምዕራፍ ቃና ዘረብኡ ክቕይር ዝተሰምዐ?
እቲ ክዕበጥ ዝተደለየ ሚስጢር ትማሊ መገሸታት ኒዊዮርክ ከም ጸሐይ ቀትሪ ምብራህ ቀላሊዕዎ አሎ፡፡ ነታ ብአዝዩ ክቡር መዳርግቲ አልቦ ብዝኾነ መሰዋእቲ ዝተረኽበት ሐዳስ ሃገር ኤርትራ ናብ ዓባይ ቤት ማሕቡስ ቀይሩ ማሕበረ ሰብ ዓለም ሐቀኛ ምስልን ክውንነትን ኤርትራውያን ከይፈልጥን ከይዕዘብን ማዕጾ ዝረገጠ መራሒ ህ.ግደ.ፍ ኢሳይያስ ሎሚ ንብዓት ሐርገጽ ክነብዕ ናብታ ወግሐ ጸብሐ መንደረጋሕ ዝኾነ ጸርፍታትን ክስታትን ዘዝንበላ ብአበሃህላኡ መንግስቲ ዋሽንግተን አብ ከርሰ ምድራ አብ ኒዊዮርክ እርከብ አሎ፡፡ማፍያዊ መራሒ ቁንጮ መሪሕነት ህ.ግ.ደ.ፍ. ቅድሚ ናብ መገሻ ኒውዮርክ ምምርሑ ከምቲ ቀዲመ ዝጠቐስክዎ ናብ ሃገረ ኡጋንዳን ጊኒን’ዩ ክበጽሕ ተቐሲቡ፡፡ እቲ አብዘንክልተ ሃገራት ዝፈጸሞ ድራማዊ ምብጻሕ ድማ ከም ሓደ ገዚፍ ዓወት ተቖጺሩ ሐዲሽ ምዕራፍ ዝኸፈተ ታሪኻዊ ዑደት ብምባል አብ ረድዮ ጋዜጣ ቲቪ ኤረን ብዘይ ዕረፍቲ ንሰሙናት ተጋዊሑ፡፡ብርግጽ ከ ሓድሽ ምዕራፍ ዝኸፈተ ታሪኻዊ ዑደት ድዩ? ቅድሚ ነቲ ቁሉዕ ዕርቃኑ አብ አደባበይ ዝወጸ ሃውታቲ ድራማታት ህ.ግ.ደ.ፍ. ምርአይና አብ ወርሒ ግንቦት 2011 ዓ/ም እቲ ትፉኡ ውን ተመሊሱ ሞልሐስ ዘየሕንኾ ኢሳይያስ ምስተን ባዕሉ ብቐጥታ ወይ ብልክዕ ተምሳሉ ዘማሓድረን ክልተ ገጽ ናይ ሓደ ሳንቲም ዝኾና ተለቪጅን ኤርትራን ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕትን (Eritrean center for strategic studies )ዝገበሮ ሃውታትን አሰልቻውን ቃለ መሕታት ነቲ ተገማጣሊ ምስሊ ነፋሒቶ ባህርያቱ አነጺሩ ከርእየና ኢዩ፤፤ ኢሳይያስ ብዛዕባ ትማሊ ቅድሚ ትማሊ ዓሚ ቅድሚ ዓሚ ዝሓስብን ዝዝክርን ፍጡር አይኮነን፡፡ ብዛዕባ ጽባሕን ድሕሪ ጽባሕን ውን ብተመሳሳሊ ከምኡ፡፡ ንኢሳያስ ተገድሶ ሎሚ ሕጂ ጥራይ ኢያ፡፡ በቃ ሎሚ፡፡ ትማሊ ዝበደሎ ዝተጋገዮ እቕሬታ ውን አይሐተሉን’ዩ፡፡ ሚሒር ትምክሕተኛን ገባትን ባህሪያቱ ሎሚ ካብ ዝጓኖፎ መዋጥራት ንኽላቕቖን ንኽናገፎን ክሻታት ሐሶት ንኽርስርሶውን ዘሕፍሮን ዘጸግሞን አይኮነን፡፡ ገለ ዝተደናገረ ሕሉፍ አማኒ እኳ እንተዘይተሰእነ እቲ ዝበዘሐ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ግን ልቢ የዕቢዩ ብተደጋጋሚ ዝተኸፍለ ከቢድ መስዋእቲ ወገናቱ ጾር ኮይንዎ ንነገራት ብህድአት ይዕዘቦ ከምዘሎ ንባዕሉ ህ.ግ.ደ.ፍ. ውን አይተኸወሎን፡፡ እስኪ ገለ ካብቲ ቅድሚ ሒደት አዋርሕ ኢሳይያስን ምስሊ ኢሳይያስ ዝተላበሱ ዓሽከራቱን ቃል ብቓል ንዝበልዎ ዝተገብረ ቃለ ምሕተት ከም አብነት ንርአ፡፡
ብዛዕባ IGAD ውድብ በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት
‹‹ውድብ በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዐት (IGAD)ንናይ ደገ ሓይልታት ከም ጽላል ዘገልግል መሳርሒ ተለዊጡ፡፡››
‹‹ጎረባብቲ አካል ሽግር ሶማል ይኾና ስለ ዘለዋ አብ ጉዳይ ሶማል ኢደን ከእትዋ ኣይግባእን፡፡ ከም ግቡእ ውድብ በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት ሽግር ሶማል ንምፍታሕ ዞባዊ መሳርሒ ክኸውን ይግባእ ነይሩ፡፡እንተኾነ ከምቲ ቀዲመ ዝበልኩዎ ውድብ በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት ብኸምቲ ዝተነበረሉ ሐላፍነት ተርኡ ክጻወት አይከኣለን፡፡ አብ መጠረሽታ ከአ ንናይ ካሎት ሓይልታት ዘገልግል ጽላል ጥራይ ኮይኑ ተሪፉ፡፡አብዚ ግዜ’ዚ በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት (IGAD)ጎረባብቲ ሃገራት ሶማል ዝእከቡለን ብውልቂ ይኹን ብሓባር ረብሓታቶም ንምዕዋት ዘሳልጥሉን ክለብ ጥራይ እዩ ኮይኑ ዘሎ፡፡››
እዚ አብ ወርሒ ግንቦት 2011 ኢሳይያስ ንማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕቲ ፊደላት ውን ከይተቐየረ ቃል ብቓሉ ዝሃቦ መልሲ ኢዩ፡፡ እስኪ ቁሩብ ረጊእና ንርአዩ፡፡ IGAD ክሳብ ክንድዚ አንፈቱ ዝሳሓተ ክሳራ እምበር ውጽኢት ዘይብሉ ዞባዊ ውድብ እንተኾይኑ ስለምንታይ ኣይሰሙን ኣይሳልስቲ ናብኡ ምምላስ አድለየ፡፡ ክሳብ ክንድዚ ዘሊፍካ ዕርቃኑ ዘውጻእካዮ ውድብ ናብኡ ክትምለስ ምህቃን ምስ ምንታይ’ዩ ዝቑጸር? ድሕሪ ዑደት እቲ ታሪኻዊ ዝተባህለ ብምጻሕ ናብ ሃገረ ኡጋንዳ ቀዳማይ ዝተወሰደ ስጉምቲ ናብ IGAD ምምላስ ኢዩ ዝነበረ፡፡ ብኣገባብ ብቕንዕና ዘይኮነ ብኮንትሮባንዳዊ አሰራርሓ ህ.ገ.ደ.ፍ. እቲ ዘጋጠመ ዓቢ ውርደት ህዝቢ ተዓዚብዎ ስለዝኾነ ሕጂ ምድጋሙ አገዳስነት የብሉን፡፡ መራሒ ሃገረ ኡጋንዳ ዮዌሪ ሙሶቢኒ ንአባል ሃገራት IGAD ጸቒጡን ሓባቢሉን ያኢ ንህ.ገ.ደ.ፍ. ካብቲ ተሓሲምዎ ረጊጽዎ ዝወጸ መንበር ብኽብሪ ክሰቕሎ፡፡ ዓጀብ ኢለ ጥራይ ክሐልፎ፡፡ኣባላት ሃገራት በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት ኢትዮጵያ፤ ሱዳን፤ ጅቡቲ በቃ ዓይነን ተዓሚተን ይርሓሰና ክብለኦ፡፡
ብዛዕባ ሕቡራት መንግስታት አሜሪካ ውድብ ሑቡራት ሃገራት ባይቶ ጸጥታ
‹‹ካብ ሚኒስትሪ ጉዳይ ወጻኢ አመሪካ ብዛዕባ እቲ ዝተሰነዐ ደባዊ ሽግር ኤርትራን ጅብቲን መግለጺ ምስ ወጸ እቲ ጉዳይ ተቓሊዑ፡፡ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ አመሪካ ከመይ ገይሪ’ዩ ከምዚ ዝአመሰለ መግለጺ አውጺኡ ምናልባት ናይቲ ብድሕሪ መጋረጃ ዝተኻየደ ዝርዝራት ዊኪሊክስ የውጽኦ ይኸውን፡፡››
‹‹ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጸኢ አመሪካ ብሃንደበት ኤርትራ መሬት ጅቡቲ ጎብጣ አላ ዝብል መግለጺ ከውጽእ ዲፕሎማስያዊ ይኩን ሕጋዊ መመኽነይታ የብሉን፡፡››
‹‹ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ አመሪካ ከመይ ገይሩ ብኸምዚ ሕሱር አገባብ መግለጺ ከውጽእ ዝኸአለ?ስለዚ እቲ ጉዳይ ካብ መጀመርያ መዓልቲ ብሩህ ኢዩ ነይሩ፡፡እቲ ዝወጸ መግለጺ ድማ ንዲፕሎማስያዊ ትምክሕቲ ዋሽንግተን ጥራይ’ዩ ዘብርህ፡፡ ብወገነይ ፖለቲካወን ዲፕሎማስያውን ዕሽነት እየ ዝብሎ፡፡ምምሕዳር አመሪካ ብዘይ ዝኾነ ይኹን አፍልጦ ንኤርትራ አብ ምኹናን’ዩ ተጓይዩ››
‹‹ እቲ ዘደንጹን ዘገርምን ድሕሪ መግለጺ አመሪካ ብኸምቲ አመሪካ ዘውጽአቶ ትሕዝቶን ኩነታትን ካልእ መግለጺ ካብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምውጽኡ ኢዩ፡፡ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከም ሐደ ቤት ጽሕፈት ናይ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ አመሪካ ዘቖጽሮ ኢዩ፡፡ ው.ሕ.ሃ. ከመይ ገይሩ ከምዚ መግለጺ ከውጽእ ዝኻአለ? እቲ ጉዳይ ካብ መጀመርትኡ ዝተማህዘ ተዋስኦ ምንባሩ ብሩህ ኢዩ፤፤››
‹‹ቀጠራውያን ንስኻትኩም ኣሕዋት ኢኹም ጉዳይኩም ኣብ ጸቢብ ዓንኬል ኬንኩም ክትፈትሕዎ ይግባእ፡፡ ብምባል ተበግሶ ኣልኢሎም፡፡ ኣብ መርገጺና ዝኾነ ፍልልያት ኣይነበሮን፡፡ሕጂ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ጅቡትን ኣብ ኢድ እሙን ኣካል ቀጠራውያን ኣትዩ ንምስግጋሩ ይስራሓሉ ኣሎ፡፡››
‹‹ነቲ ተጻባኢ ኣጀንዳ ገለ ጎረባብቲ ሃገራት ገና ይቓንየኦ ኣለዋ፡፡ ብፍላይ ከኣ ስርዓት ኣዲስ ኣበባን ገለ ኣብ ትሕቲ ጽላል በይነ መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት ዝርከባ ሃገራትን ፡፡ ብዜካዚ ነቲ ጉዳይ ንምትሕልላኽ ብመገዲ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝግበር ቀጻሊ ፈተነታት ኣሎ፡፡››
‹‹ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተበየነ እገዳ ብጸቕጢ ዋሽንግተን ዝመጸ ኢዩ፡፡ዋሽንግተን ኣብ ዞባና ተራ ስለ ዘለዋ፡፡ኣህጉራዊ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ደድሕሪኣ ክጎዪ ምኹኑይ ኣይነበረን፡፡እዚ ዝተጠቕሰ ነውራም ውሳነ ንባዕሉ ንቤት ምኽሪ ጸጥታ ዘሕስር ኢዩ፡፡
‹‹እቲ እገዳ ምስቲ ንሽግር ሶማል ዝሓላለኸን ኣብ ሶማል ዘይ ርጉእ ኩነታት ብምፍጣር ኣካል ሸግር ሶማል ዝኾነን ናይ ወጻኢ ምትእትታው እንተድኣ ኮይኑ ክእገዳ ዝነበረን ሃገራት ኬንያ፡ ኢትዮጲያ፡ ጁቡቲ ኢየን፡፡››
እዚ ገለ ካብቲ ሓሽከት መደናገሪ ምስሉይ ድራማዊ ቃለ-መሕትት ኢሳይያስ ቁንጣሮ መልስታት ኢዩ፡፡እዚ መስደመም ካዕቦ ሓሶታት ኣብ ሓደሳዕ ዝሓለፈ ግንቦት 2011-ዓ/ም ብምኽንያት 20 ዓመት በዓል ነጻነት ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ዝተዘርበ ብምዃኑ ድማ ፍሉይነት ኣለዎ፡፡ኣብ ባይታ ዘሎ ክውን ሓቅታት ካልእ ክነሱ ህዝቢ ኣደናጊርካ ማእዝኑ ከም ዝጠፍኦን ኣንፍቱ ከምዝስሕትን ዝተገበረ ረድራማዊ ሽርሕታት ኣዝዮም ብዙሓት ኢዮም፡፡አብ ውሽጢ’ዚ ዳሕረዎት ዓሰርተ ዓመታት ህዝቢ ኤርትራ ሓደ አንጻር ብዙሓትን ሓያላትን እምክት ከምዘሎ ንምምሳል አብ ከቢድ ናይ ከበባ ኩናት ከምዝርከብ ገይርካ ንምቕሻሹ ገባቲ መሪሕነት ህ.ግ.ደ.ፍ. ንመን ዘይዘለፈ ዘይከሰሰ ንኽትአምኖም ብዘጸግም አጸሊሙ ዘይወንጀለ?ብዓቢኡ ናይቲ አብ መንጎ አትዮ -ኤርትራ አብ ግንቦት 1998 ዓ/ም ዝተወለዐ’ሞ ከቢድ ዕንወትን ህልቂትን ዘስዓበ አሰካሕካሒ ኩናት ካብ ታሓታትነት ንኸምልጥ ብናይ ደገ ሐይልታት ዝተገደደ ዝተሰነዐ ናይ ዶብ ኩናት ክብል ንህዝቢ እቲ ሐቂ ንኸይፈልጥ ብተደጋጋሚ አእዛኑ ከምዝጸምም ገይርዎ ኢዩ፡፡ ኣብ ቅድሚ ማሕበረሰብ ዓለም ጀማሪ እቲ ኩናት ባዕሉ ህ.ገ.ደ.ፍ. ምዃኑ ግን ተአሚኑ ኢዩ፡፡መንዩ እቲ ደፋኢ ሐይልን አስገዳድን ከ?ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ በዚ ኣበሃህላዚ ዝደናገር አይመስለንን፡፡ከምቲ ማፍያዊ መራሒ ቁንጮ መሪሕነት ህ.ገ.ደ.ፍ. ኢሳይያስ ብተደጋጋሚ ዝውንጅሎ መንግስቲ አሜሪካ ኢዩ፡፡ ብርግጽ ግን መንግስቲ አሜሪካ ኩናት ኢትዮ-ኤርትራ ክውላዕ ድሌትን ባህግን ነይርዎ ድዩ?ዓው ብዝበለ ድምጺ ኣይፋሉን እንተበልና አብ ባይታ ዝነበሩ ጭቡጣት ሐቅታት ዘረጋግጽዎ ኢዮም፡፡ ብመትከል ውን መንግስቲ አሜሪካ አብ መንጎ’ ዘን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት ኩናት ምውላዕ ረብሐታቱ ዝእዝዞን ዘስገድዶን ግዜን ስዓትን አይነበነበረን፡፡ ሓደ የማነ ጸጋም ዘየገላብጥ ሐቂ ንምጥቃስ ህ.ግ.ደ.ፍ. ክሳብ ምውላዕ ኩናት 5 ግንቦት 1998 ዓ/ም ጥራይ ዘይኮነ ክሳብ እቲ ኣህላቂ ኩናት ዝዓርፍ ውን ምስ መንግስቲ አሜሪካ ጥቡቕን ስቱርን ዝምድና’ዩ ነይርዎ፡፡ ኢሳይያስ ኣሽሓት ሚሊዮናት ግነዖ ዶላር ዝረኸበሉ ሂወት እቶም ልዕሊ ምእማን ዝኣመኑ ተጋደልቲ ኣብ ረግረጋት ደቡብ ሱዳን ተዋሒጡ ክተርፍ ከሎ፡ ንሃገረ ዛየር ብምኻድ ሂወቶምን ጉልበቶምን ክምጥው ከለዉ ባርኾት መንግስቲ አመሪካ ኢዩ ዝነበረ፡፡ እቲ ውጹእ ሐቂ እዚ ኢዩ፡፡ ዝምድና መንግስቲ አሜሪካን ህ.ገ.ደ.ፍ.ን ድሕሪ’ዚ ዝተባህለ ግዜ’ዩ ሓርፊፉን ናብ ዕጹው ማዕጾ ተበጺሑን፡፡ ኣብ መጀመርያ ምውላዕ ኩናት 5 ግንቦት 1998 ዓ/ም ብመንጎኝነት ሩዋንዳን ኣሜሪካን ዝቐረበ መተዓረቒ ሓሳብ ምውካስ ቀሊል አብነት’ዩ፡፡ ህ.ገ.ደ.ፍ. ዝህውጾ ዝነበረ ናይ ትዕቢትን ንዕቀትን ትምክሕቱ አወጊዱ ነቲ ስምምዕ እንተዝቕበሎ ነይሩ ብዓቢኡ ዓሰርተታት ኣሽሐት ዝሃለቐ ሂወት ምተረፈን ምደሓነን ነይሩ፡፡ እቲ ስዒቡ ዘጋጠመ ከበድቲ ስዕረታት ውን አምበይ መጋጠመን፡፡ጽልዋ እዚ ከቢድ ስዕረት ድማ’ዩ ህ.ግ.ደ.ፍ. ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ መዋጽኦ ዘይርከቦ ጎደናታት ሽኩሽኳ ኣትዩ ማእዝኑ ብምጥፋእ ለኻኺምኻ ጥፋእ ዝብል መርሐ ጭርሖ ንኸልዕል ዝተገደደ፡፡
አብዚ ሒዝናዩ ዘለና ዓመት መራሒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኢሳይያስን እቶም ብኣምሳል ልሳን ናቱ ዝዛረቡ ደቂ ዕቁቡን ንቡዙሓት ሃገራትን ናይ ግብረ ሰናይ ማሕበራትን ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ብዘደንጹ አገባብ ክውንጅሉ ከለዉ ነታኣብ ሶማል ከም ዓቃቢ ሰላም ሰራዊታ ዝለኣኸት ኡጋንዳ ግን ርእዮም ከምዘይራኣዩ ሸፈፍ ኢሎም ተዓሚቶም ኢዮም ሐሊፎማ፡፡እቲ ዝገርም ባይቶ ጸጥታ ብ23 ታሕሳስ 2009 ዓ/ም አብ ልዕሊ ኤርትራ ማዕቀብ ክበይን ከሎ ንሞኒታሪን ግሩፕ ዝተጨበጠ መርትዖ ዘቕረበት አብ ልዕሊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ተሪር እገዳ ክግበር ብመትከል ዝደገፈትን ዝጸወዓትን ሃገር ኡጋንዳ ምንባራ’ዩ፡፡ ሎሚ ኢሳይያስ ካብ ተሸሚሚዎ ዘሎ ከቢድ ዓዘቕቲ ንምግልጋል ዋላ እቲ ፍጹም አይገበሮን’ዩ ተባሂሉ ዝሕሰብ ጉዳይ ምትዕራቕ ምስ መንግስቲ ኢትዮጲያ ጉዳይ ባድመን ዝጠፈአ ዓሰርተታት ኣሽሓት ሂወት መናእሰያት ብዘየገድስ ክፍጽሞ ከም ዝኽእል ክንስሕቶ የብልናን፡፡ ድሮ ውን እቲ ከዳሚ ስርዓት ጭፍራ ወያነ ጀንዳ ወያነ ——ወዘተ ዘይውርዙይ ቃላት መዝገቦም ተዓጽዩ ስርዓት አዲስ አበባ ተቐይሩ አሎ፡፡ ስለምንታይ ግን ማፍያዊ መራሒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኢሳይያስ ሎሚ ሕብርታቱ ብምቕያር ዘይመዕበይኡ ባህሪ ተላቢሱ አብ ዘይፈልጦ ጎደናታት ሽኩሽኳ ብሃሳሰ ለባም ክጓዓዝ ዝፍትን ዘሎ? ነቲ ንነዊ ዓመታት ዝተሓሰሞ አኼባ ሕቡራት ሃገራት ንኽምለስ ዝቀሰቦ ምኽንያት እንታይ’ዩ? ሃገረ ኡጋንዳን ጊኒን እንታይ ዓይነት ደገፍ ክህባን ክገብራን’የን ቀዲመን ምብጻሕ ዝተገብረለን?
ሎሚ ክልተ ኣፍ ዘለዎ በሊሕ ሴፍ አብቲ ንዓመታት አብ ደም ንጹሃት ኤርትራውያን ብኣሽካዕላል ዝሕንብስ ዘሎ ኢሳይያስን ናይ ጥፍኣትን ምብትታንን ደቂ መዛምርቱን ኣንጸላልዩ ከምዘሎ ንኹሉ ብሩህ ኮይኑ ኣሎ፡፡ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ ዝቐደመ አንጫዋ ትሕለፍ ምእንቲ መጎጎ ከምዘይብሎም ውን አዳዕዲዖም ተገንዚቦሞ አለዉ፡፡ዓሚ ንሃገራዊ ዋዕላ ዘዐወተ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲምክራስያዊ ለውጢ ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ምድላዋቱ አጻፊፉ ናይ ሐደ ወርሒ ዘይኣክል ግዜ አብ ዝተበጸሐሉ ኣሽሓት ደለይቲ ለውጢ ውጽዓት ኤርትራውያን ሃንቀውታ ባህጎም ጥርዚ ሃራም አብ ዝዓረገሉ ናይ መቐይሮ መድረኽ ማፍያዊ መራሒ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኢሳይያስ አብ ዘይፈልጦ ጎደናታት ሽኩሽኳ አትዩ ከደናግር ምፍታኑ ናይ ቀቢጸ ተስፋ ምልክታቶም ኢዩ፡፡ ህዝቢ ነታ ናይ ንቕሎ ፊስካ ክሰምዕ ኣእዛኑ ኩር ኣቢሉ’ዩ ዝጽበ ዘሎ፡፡ከም ቀደም ይመስለክን ውሕጅ ይወስደክን፡፡ ማዕበላዊ ውሕጅ ህዝቢ ኣሰር ዘይብሎም ከምዝጸራርጎም ድማ ዘጠራጥር ኣይኮነን፡፡
2ይ ክፋል ይቅጽል
ዓወት ንሃገራዊ ጉባኤ!
ዘልአለማዊ ዝክሪ ንሰማእታትና!
ሚኪኤል እምባየ (አራንቺ)
aranchi 03 yahoo.com


text:
ኣብ ናይ መደብ ድምጺ ኣሰና ሎሚ ሰኑይ 20 ለካቲት፡ ኣብ ርእሲ ልሙድ ዜና፡ “ክልተ ሞት!” ዘርእስቱ፡ ንዕረፍቲ ኣቶ ናይዝጊ ክፍሉን፡ ብኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ ሬሳኡ ኣጋጢሙዎ ዘሎ እገዳን ኣመልኪቱ ዝተጻሕፈ ቃል ኣሰና። ከምኡ ‘ውን፡ ክሳብ ሎሚ 20 ለካቲት ንኣርባዕተ መዓልታት ኣብ ሽረ ንዝተኻየደ ልዕሊ 200 ዝተፈላለያ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝርከባ መዓስከራት ስደተኛታት ኤርትራውያን ዝተዋጽኡ መንእሰያት ንዝተሳተፉዎ ኣኼባ ብዝምልከት ተሳተፍቲ ዝሃቡና ሓበሬታ ዘጠቓለለ መደብ ከነቕርበልኩም ኢና። ራድዮ ድምጺ ኣሰና ዝብል ምልክት ብምጥዋቕ፡ ናብ መርበብ ሓበሬታ ድምጺ ኣሰና ብቐጥታ ብምብጻሕ ክትሰምዑዎ ከምትኽእሉ ነዘካኽረኩም።
Comments
መደብ ድምጺ ኣሰና ሎሚ ሰኑይ 20 ለካቲት — 1 Comment
-
“ናይሰብ ዘይኮንካ: ናይዝጊ ክትከውን ኣይትኽእልን ኢኻ” ዝበሎ ኣቦይዝጊ ‘ውን ካብ ምቕባል ሓሊፍና እንብሎ የብልናን።
ወይ ጉድ! ክልተ ሞት ግዳ ቀቀሊሉ። ካብ ሞት ሚኒስተር-ህግደፍ-ነበር ኣይተ ናይዝጊ ክፍሉ ደኣ፥ ሞት ከልቢ ናይ ደምበና ይበልጽ።
ኣባጌዕናን ማልናን እኳ ዝበኽያሉ።
ምስኪናይ ናይዝጊ: ኢድካ ረኺብካ፤ ከምዛ ኮንዶም ጉሕፍ ኣቢልካ?
ኣየ ገድሊ! ንሕና ንፈልጣ ገድሊ “ደቃ ክትበልዕ”፤ ናትና ገድሊ ግና ንበይና እያ: ሬሳ ደቃ ትሕሰም።
ኣንቲ ማርያም ኣስመርየቲ ካብዚኦም ሓልውና።


text: 1ዻካ ዔኤያቶና ታ ጌስታ ባኮ ዒንሢ ጊቢ ዳንዳዓንዳጉዲ ታ ኮዓኔ፤ ጎኔኬ፥ ዒንሢ ዳንዳዒ ዳንዳዒኬ። 2ፆሲ ዒንሢ ናሽኪ፥ ዒዛም ሌሊ ዒንሢ ማዓንዳጉዲ ኮዓሢጉዲ ታኣኒያ ዒማዺ ማላኔ፤ ታ ያዺዲ ማላሢ፡- ፔቴ ኩሙሢ ዉዱሮ ናይጉዲ ፔቴ ዓቲንቄም ታ ዒንሢ ዖኦጬሢሮኬ፤ ዬይ ዓሢያ ኪሪስቶሴኬ። 3ሾኦሺ ሂዋኖ ጪንጩሞና ጌሺ ዻቢሴሢጉዲ ጎዖንቴ ዒንሢኮዋ ማሊጻ ፑርቴም ኪሪስቶሴም ዒንሢኮ ዓኣ ፒዙሞና ጌኤሹሞና ዒንሢ ሃሻንዳያ ናንዳኔ ጌይ ታ ሂርጋኔ። 4ዓይጎሮ ጌዔቴ ፔቴ ዓሲ ዒንሢ ኮይላ ሙኪ ኑኡኒ ዒንሢም ኬኤዜ ዬሱሴቱዋንቴ ሜሌ ዬሱሴ ዒንሢም ኬኤዜቴ ሃሣ ዒንሢ ቤርታ ዔኬ ዓያኖይዳፓ ሜሌ ዓያና ዒንሢ ዔኬቴ ጊንሣ ሃሣ ቤርታ ዒንሢ ዋይዚ ዔኬ ኮዦ ሃይሶይዳፓ ሜሌ ዋይዚ ዒንሢ ዔኬቴያ ዬያ ዒንሢ ዚትዮ ጌይ ዛዛጋኔ። 5ጋዓንቴ ታኣኒ ዬንሢ “ፆሲ ማዾም ዳኪንቴ ዼኤፖ ዓሶ” ጌይንታ ዓሶይዳፓ ዓይጎናኣ ሃታያ ታኣም ማሉዋሴ። 6ዬና ዓሳ ጌኤታሢጉዲ ታ ጌስቲባኣቴያ ዔራቶ ታኣኮ ናንጊኬ፤ ዬያ ሚርጌ ዎዴ፥ ሚርጌ ባኣዚና ፔጋሲ ኑ ዒንሢም ዻዌኔ። 7ታኣኒ ፆሲኮ ኮዦ ሃይሶ ሚኢሼ ዔኩዋኣዖ ዒንሢም ኬኤዚፆና ሃሣ ዒንሢ ዼግዳኒ ታ ቶኦኮ ሂርኪሲጻ ታኣኮ ጎሜ ማዔኔ ጌይሢዳ? 8ዒንሢም ማዻኒ ሜሌ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ሺኢጲፆ ማኣሮ ዓሶይዳፓ ማኣዳሢ ታ ዔኪፆና ታ ዔያቶ ቡሬኔ። 9ዒንሢና ዎላ ታ ዓኣንቴ ሜታሢ ታና ሄሌ ዎዶና ሜቄዶኒያፓ ሙኬ ዒሾንሢ ታኣም ኮይሳ ባኮ ዒንጊ ማኣዳያ ማዔሢሮ ዖናኣ ታ ሜታሲባኣሴ፤ ሃኖ ሄላንዳኣና ዓይጎ ባኣዚናኣ ታ ዒንሢ ሜታሲባኣሴ፤ ሴካ ሃጋ ቤርታኣ ታ ዒንሢ ሜታሲንዱዋሴ። 10ኪሪስቶሴኮ ጎኑማ ታ ጊዳ ዓኣሢሮ ታ ጫርቂ ጌስቱዋጉዲ ዓካይያ ዓጮይዳ ታና ላኣጋኒ ዳንዳዓይ ዖኦኒያ ባኣሴ። 11ዬያ ታ ጋዓሢ ዓይጎሮዳይ? ታ ዒንሢ ናሽኩዋኣሢሮዳ? ፆሲ ዔራሢጉዲ ታ ዒንሢ ናሽካኔ። 12ዬያታ ሓንጎ ፆሲ ማዾም ዳኪንቴ ዓሳ፦ “ኑኡኒያ ጳውሎሴንሢጉዲ ማዻኔ” ጌይ ጌይ ዔያታ ሄርሺንታ ባኮ ዔያቶ ሃሺሳኒ ሃሢ ታ ማዻ ጎይጾ ሃጊ ሴካኣ ማዻንዳኔ። 13ዬኖ ጉዴ ዓሳ ኪሪስቶሴ ማዾም ዳኪንቴያ ፔና ማሊሻኒ ኮዓያ፥ ሉኡዙሞና ፆሲ ማዾም ዳኪንቴያ ማላ ጌሺ ማዻ ዓሲኬ። 14ዬይ ዲቃሢ ሄርሺሳ ባኣዚቱዋሴ፤ ዎይቲ ጌዔቴ ፃላሄታዖ ፔና ፖዖ ኪኢታንቾ ማሃኒ ዱማ ዱማ ጎይሢና ፔና ላኣማኔ። 15ዬያሮ ፃላሄም ማዻ ዓሳ ፂሉሞና ማዻያ ማሊሲ ፔና ዱማ ዱማ ጎይሢና ላኣሜቴያ ዲቃሢ ሄርሺሳያቱዋሴ፤ ጋፒንፃ ዔያታ ማዼ ማዾ ዛሎ ፔኤኮ ዴንቃንዳኔ። 16“ዓይጎ ዓሲያ ታና ዔኤያኬ ጎዖፓ” ጌይ ላሚ ታ ኬኤዛኔ። ታ ዒንሢም ዔኤያ ማሊ ጴዼቴያ ዻካ ታ ጫርቂ ጌስታንዳጉዲ ዔኤያ ማሂ ታና ፓይዱዋቴ። 17ሓያይዲ ታ ጫርቂ ጌስታሢ ጎዳ ማሊፆጉዲቱዋንቴ ዔኤያ ማዒኬ። 18ሚርጌሢ፡ ሃያ ሳዖ ባኣዚና ሄርሺንታሢሮ ታኣኒያ ሄርሺንታንዳኔ። 19ዒንሢ ጪንጫ ማዔሢሮ ዔኤዮ ዓሶ ባኮ ዛጌዖ ጊባኔ። 20ዬያጉዲ ዖኦኒያ ዒንሢ ዓይሌ ማሄቶ፥ ቡሪ ዒንሢ ባኮ ዔኬቴ፥ ዒንሢ ጌሼቴ፥ ዒንሢዳ ዖቶርቂ ጌስቴቴ፥ ዖኦኒያ ዒንሢ ባዔቴ ዚቲ ጌዒ ጊቢ ዒንሢ ዳንዳዓንዳኔ። 21ዎዚ ታና ቦርሳያ ማዔቴያ ዒንሢጉዲ ጊቢ ዳንዳዒፆና ኑ ዶዲ ማዒባኣሢ ታ ዒንሢም ኬኤዛኔ። ጋዓንቴ ዖኦኒያ ሄርሺንታኒ ጫርቃቶ ታኣኒያ ዒዛጉዲ ጫርቂ ሄርሺንታንዳኔ፤ [ዬያ ታ ጋዓሢ ሃሢ ዔኤያጉዲ ማዒኬ።] 22ዔያታ ዬና ዓሳ፡ ዔብሬ ዓሲዳ? ታኣኒያ ዔያቶጉዲኬ፤ ዔያታ ዒስራዔሌ ዓሲዳ? ታኣኒያ ዔያቶጉዲኬ፤ ዔያታ ዓብራሃሜ ዜርሢዳ? ታኣኒያ ዔያቶጉዲኬ። 23ዔያታ ኪሪስቶሴም ማዻ ዓሶዳ? ታኣኒ ዔያቶይዳፓ ባሼ ኪሪስቶሴም ማዻያኬ፤ [ዬያ ታ ጋዓሢ ዣኣሹሞጉዲኬ።] ታኣኒ ሚርጌ ዎዴ ማዾና ላቤኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ታ ቱቴኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ዢራፓናኣ ታ ጳርቂንቴኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ሃሣ ታ ሃይቄዖ ዓቲ ዓቲ ዓኣሤኔ። 24ዓይሁዶ ዓሳ ዢራፓና ሃይሢታሚ ታዞጳ ጳዺ ዶንጎ ማይንቲ ታና ጳርቄኔ፤ 25ሓይሢ ማይንቲ ኮኦሎና ታ ጳዺንቴኔ፥ ፔቴና ሹቻ ታ ዹይንቴኔ፥ ሃይሢ ማይንቲ ዋኣሢ ካኣሚሌይዳ ሜታ ታና ሄሌኔ፥ ፔቴ ኬሊ ዹሚና ሮኦሪና ቢያ ዋኣሢዳ ታ ዎርቂ ፔኤቄኔ፤ 26ሚርጌ ዎዴ ታ ጎይሢ ሃንቲሢና ሜታዼኔ፤ ዬያይዳ ዎርዚ ኩሚ ታና ሙዔዖ ዓቴኔ፥ ሱላንታ ታ ዒጊኖ ዓይሁዶ ዓሶንታ ዓይሁዶ ማዒባኣ ዓሳኣ ታና ዎዼዖ ዓቴኔ፥ ካታሞና ካዮና ዼኤፖ ባዞናይዳ ታ ሃይቄዖ ዓቴኔ፤ ሃሣ ሉኡዙሞና ኪሪስቶሴ ጉሙርቃኔ ጋዓ ዓሳ ታና ዎዼዖ ዓቴኔ። 27ሚርጌ ታ ላቢ ማዺ ሜቶ ዛጌኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ጊንዖ ታ ዓቴኔ፥ ናይዚና ዋኣሢ ዼኤቢና ታና ሜታሴኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ሙኡዚ ባይቄም ታ ሜታዼኔ፥ ሚርጌ ዎዴ ጪኢሺና ካሉሞና ታና ሜታሴኔ። 28ጋዓንቴ ሜሌ ዓቴ ባኮይዳፓ ባሼ ቢያ ኬሊ ታና ሜታሴሢ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ሺኢጲፆ ማኣሮ ዓሶ ዛሎኬ። 29ፔቴ ዓሲ ላባኣና ታ ዒዛና ዎላ ላባኔ፤ ሃሣ ፔቴ ዓሲ ባጋሢ ዻቢሲ ጎሜይዳ ጌልዜቴ ሚርጌና ታ ዻጋዻኔ። 30ሄርሺንቲ ጌስቲሢ ኮይሳያ ማዔቴ ታኣኒ ሄርሺንታሢ ታ ላቤያ ማዒፆ ዻዋ ባኮንሢናኬ። 31ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ዓዶ ማዔ ፆዛሢ ናንጊና ጋላቲንቴያ ማዖም፤ ታ ሉኡቂ ኬኤዙዋኣሢ ዒ ዔራኔ። 32ዴማስቆ ካታሞይዳ ታ ዓኣ ዎዶና ካኣቲ ዓሬታሴኮ ዴማ ማዒ ዴሮ ዎይሣሢ ታና ዓርቃኒ ኮዒ ካታሞ ጌላ ካሮ ካሮ ካፓ ዓሶና ካፒሳኔ። 33ጋዓንቴ ሹጮና ኬልቂ ኮሾና ዲሮኮ ፑልታና ዓሳ ታና ሮኦጬና ኬይሴም ታ ዒዛይዳፓ ቶሊ ዓቴኔ።


text:
ስለምንታይ ኢዩ ህዝቢ ብልቡን ብእግሩን ዝሽፍት? ፍትሒ ስለ ዝሰኣነ። ኣቦታትና ቀደም ካብ ሓደ ዓዲ ናብ ካልእ ይሰግሩሞ፡ ኣብ ጕዕዞኦም ገለ ሰባት ይረኽቡዎም፡ ከመይ ሓዲግኩምዎ ዓዲ ብምባል ድማ ይሓቱዎም።
እቲ ዚህቡዎ መልሲ ኸኣ፡ ዋእ እንታይ እሞ ክንብል፡ ፍትሒ የላን፡ ፍትሒ ጠፊኣ፡ ዚብል ነበረ። ኣብ ፍትሒ ዘይብሉ ሃገር፡ ሓረስታይ ሓሪሱ፡ ነጋዳይ ነጊዱ ኪነብር ኣይክእልን።
ፍትሒ ኣደ ኹሉ ተግባራት ወይ ደግነታት ኢያ። ፍትሒ ዘይብሉ ሃገር፡ ሽሕ ግዜ ርኹብ ወይ ሃብታም ይኹን፡ ቅሳነት የብሉን። ፍትሒ ዘይፈልጥ ንጉስ ድማ ብኣምላኽን ብሰብን ፍንፉን ኢዩ።
ምስ ፍትሒ ተተሓሒዙ ዚኸይድ ከኣ፡ እቲ ጥንታውን መሰረታውን ዝኾነ ኣድማሳዊ መሰላት ወድሰብ ኢዩ። ኣድማሳዊ መሰላት ወድሰብ ካብ ጥልቂ ፍልስፍናን ረቂቕ ኣተሓሳስባን ዝመንጨወ ኣምር ኢዩ። ወድሰብ ንባዕሉን ንኸባቢኡን መሰረት ገይሩ ኪመራመር ምስ ጀመረ፡ ኣብ ሕልናኡን መንፈሱን ብዙሓት ሓሳባትን ኣምራትን ኪትንስኡን ኪበራበሩን ጀሚሮም። ኩሉ ዓሚቝን ካብ ስሰዐን ካብ ረኣዩለይን ትዕቢትን ትምክሕትን ናጻ ዝኾነ ምርምር ድማ ናብ ሓቂ ኢዩ ዚመርሕ።
ከምዚ ዝበለ ምርምርን ኣተሓሳስባን፡ ሰብ ካብ እንስሳ ዝለዓለ ከም ዝኾነን ምስቲ ዝፈጠሮ ምስጢራዊ ሓይሊ ኸኣ ቀጥታዊ ርክብ ከም ዘለዎን ኪገልጽን ከረጋግጽን ይኽእል። ወድሰብ ኣብዛ ዓለም ካብ ካልኦት ፍጡራት ተፈልዩ ፍሉይ ኣእምሮን ናይ ምዝራብን ምጽሓፍን ምምሃዝን ሓይልታት ኣብ ውሽጡ ብምጥራዩ፡ ከም ኣቕሓ ወይ ከም ከብቲ ተቘጺሩ ኪርገጽን ኪዋረድን ኪግፋዕን ምስቲ ውሽጣዊ ክብሩ ኪኸይድ ከም ዘይክእል ብጥንቲ ተረጋጊጹ ኢዩ። ኣቕሓን ከብትን ከይተረፉኳ ምስቲ ኣፈጣጥራኦምን ጥቕሞምን ዚኸይድ ብተዛማዲ መገዲ ፍሉይ ክብሪ ይወሃቦም ኢዩ።
ኣብዚ ግን ሓደ ብኣጋኡ ኪንጸር ዘለዎ ጉዳይ ኣሎ። ገለ ሰባት፡ መሰረታውያን መሰላት ወድሰብ ካብ ሃይማኖት ዝመንጨዉ ኢዮም ይብሉ። ሃይማኖት ብሓድሓደ መገዲኳ፡ ማለት በቲ ጽቡቕ ግበር ዚብል ትምህርቱ፡ ንኣድማሳዊ መሰላት ወድሰብ ገለ ኣምራት ከበርክት እንተ ኸኣለ፡ ከም ምንጪ ኣድማሳዊ መሰላት ወድሰብ ጌርካ ምውሳዱ ግን ቅኑዕ ኣይመስለንን።
ንኣብነት ኣይሁድነት ከም ሃይማኖትን ባህልን መጠን፡ ምጥራይ ባረዩ ይፈቅድ ነይሩ። ኣብ መንጎ ዓሌታት‰ውን ርኡይ ፍልልያትን ኣድልዎታትን ይገብር ነይሩ። እስራኤላውያን ከም ምሩጻት ህዝቢ እቶም ካልኦት ከኣ ዘይረብሑ ገይሩ ይርእዮም ነይሩ። ኣብ ኣንስቲ ዝነበሮ ኣረኣእያ ድማ ኣዚዩ ትሑት ኢዩ ነይሩ። ሓድሓደ ግዜ ኣንስቲ ከም ምርኮ ውግእ ምስ እንስሳታት ተሰሪዐን ከም ህያብ ይቐርባ ነይረን። ከምኡ‰ውን ኣይሁዳውያን ኣብ ልዕሊ እቶም ኣብ ከባቢኦም ዝነብሩ ዝነበሩ ኣመንቲ ጣኦታት ተጻዋርነት ኣይነበሮምን። እኳ ደኣ ብሴፍን ብስሕለትን ከጥፍኡዎም ይፍትኑ ነይሮም።
ሂንዱዊዝም ዚብሃል ናይ ህንዲ ሃይማኖት እንተ ወሰድና‰ውን ንህንዳውያን ኣብ ካስት እተባህለ ማሕበራዊ ደረጃታት መቓቒሉ፡ ንገሊኦም ብሰብ እኳ ኪትንከፉ ክሳዕ ዘይክእሉ ንታሕቲ ኪሰዶም ከሎ፡ ንገሊኦም ድማ ከም ገዛእትን ካህናትን ገይሩ ኣብ ላዕሊ የቐምጦም ነይሩ። ካብ ሓደ ካስት ናብ ካልእ ክትሓልፍ ድማ ዚከኣል ኣይነበረን።
ክርስትና እንተ ወሰድና‰ውን፡ ኣብ ደቀንስትዮን ኣብ ዘይኣመንትን ዝነበሮን ዘለዎን ኣረኣእያ ዚነኣድ ኣይኮነን። ኣንስቲ ትሕቲ ሰብኡተን ኮይነን ኪነብራ ኢዩ ዘተባብዕ፡ ንዘይኣመንቲ ድማ ከም ጥፉኣት ገይሩ ኢዩ ዚወስዶም። እስልምና‰ውን ብመጠኑ ከምኡ።
ሃይማኖት ብባህርያቱ ብዛዕባ ድሕረ-ሞት ዘሎ ኩነታት ዝያዳ ስለ ዘገድሶን ኣብኡ ስለ ዘተኵርን፡ ነቶም ኣብዛ ዓለም ኪሕለዉን ኪዕቀቡን ዘለዎም መሰረታውያን መሰላት ወድሰብ ግቡእ ኣቓልቦ ኪህቦም ኣይከኣለን። ኣብዚ ዘይረኸብካዮ መሰላት ኣብታ ዳሕረወይቲ ዓለም ክትረኽቦ ኢኻሞ ዓቕልን ትዕግስትን ደኣ ይሃሉኻ ዚብል ኣረኣእያ ናይ መብዛሕትኡ ሃይማኖታት መሰረታዊ መትከልን እምነትን ኢዩ።
ብመሰረቱ‰ውን ሃይማኖት ናጻ ወይ ፍሉይ ሓሳብ ኣይፈቅድን። ኩሉ በብወገኑ ካብ ናተይ እምነት ወጻኢ ድሕነት የልቦን በሃሊ ኢዩ። ብጥንቲ ምስቲ ናይታ ቀንዲ ቤትክርስትያን ወይ ማሕበር ዘይሳነ ፍሉይ ሓሳብ ዘምጽኡ ዝነበሩ ማእለያ ዘይብሎም ምእመናን፡ ከም መናፍቕ ወይ ከሓድቲ ተቘጺሮም ይስጐጉን ይህደኑን ይውገዱን ይውገዙን ከም ዝነበሩ ታሪኽ መዝጊቡዎ ኣሎ።
አረ ኣብ 16 ክፍለዘመን እንተ ረአናስ ጉድ ኢዩ! ቶርከማዳ እተባህለ እስጳኛዊ ካህንን ስሚ መናፍቓንን፡ ነቶም ካብቲ ቀንዲ እምነት ካቶሊካዊት ቤትክርስትያን ቅሩብ ፍንትት ዝበለ ኣረኣእያ ዝነበሮም ኣመንቲ ብሓዊ ከም ዚቃጸሉ ይገብር ነይሩ።
ኣብ ሳየንስ ምስ እንርኢ ግን ማይ ብኦክሲጅንን ብሃይድሮጅንን ዘይኮነስ ብናይትሮጅንን ሀሊዩምን ኢዩ ተሰሪሑ ምስ እትብል መርትዖ ኣምጽእ ኢኻ ደኣ እትበሃል እምበር ብሓዊ ኣይትቃጸልን። ሳየንስ ብመሰረቱ ናጻን ፍሉይን ሓሳብ ምህላው ይፈቅድ ጥራይ ዘይኮነስ የተባባዕ‰ውን ኢዩ። እቲ ውሩይ ናይ ዘመንና ሊቅ፡ ኣይንሽታይን፡ ነቲ ናይ ኣይዛክ ኒውተን ቴዎሪ ምስ በድሆ፡ ምሁራንን ተመራመርትን ብደስታ ደኣ ተቐቢሎምዎ እምበር ካብ ማሕበሮም ኣይሰጐጕዎን። ወዮ ዚብድህ ተረኺቡ!
መሰረታውያን መሰላት ወድሰብ ከም ኣምር ኪዕምብቡ ዝጀመሩ፡ ኣብ 16 ክፍለዘመን ኤውሮጳ ብዝነበሩ ሓሰብትን ፈላስፋታትን መምህራንን ተመራመርትን ኢዩ። ብድሕሪኡ ኸኣ ከም በዓል ሩሶ፡ ሞንተስኪዩ፡ ሆብስ፡ ሎክ፡ ቮልቴር ወዘተ. እተባህሉ ፈላስፋታት ነቲ ናይ መሰረታዊ መሰላት ወድሰብ ኣምራት ብጽሑፋቶምን ብምርምራቶምን ከደልድሉዎ ክኢሎም።
ኣቐዲሞም‰ውን ጥንታውያን ግሪኻውያን፡ ብዛዕባ ወድሰብን መፈጠሩን ባህርያቱን ብሳየንሳውን ስነመጎታውን መገዲ ድሕሪ ምምርማርን ምትንታንን፡ ነዚ ኣብ ወድሰብ ዘሎ ዘመናዊ ሳየንሳዊ ኣረኣእያ መሰረት ገዲፎምሉ ኢዮም።
በዚ መሰረት‰ዚ፡ ናይ ወድሰብ ኣድማሳዊ መሰላት ብሳየንሳዊ መገዲ ደኣምበር ብሃይማኖት ከም ዘይማዕበለ ክንግንዘብ ኣይጽግመናን። ኣብዚ ናይ ዘመንና ልዑል ደረጃ ኪበጽሕ ዝኸኣለ ድማ ብምርምርን ምፍልሳፍን ብምሕሳብን ደኣምበር፡ ብኻልእ መገዲ ኣይኮነን።
ይኹንምበር፡ መሰረታውያን መሰላት ወድሰብ ኪምስረቱ ኸለዉ ንኤውሮጳውያን ጥራይ እተሓዝአ ኢዩ ዚመስል ነይሩ፡ ከመይሲ 5 ሚልዮን ኣፍሪቃውያን ከም ከብቲ ናብ ኣመሪካ ኪሽየጡ ኸለዉ፡ ነቶም ኤውሮጳውያን ነጋዶ እቲ መሰላት ነቶም ባረዩ‰ውን ይምልከቶም ከም ዝነበረ ኪግንዘቡዎ ኣይከኣሉን።
ደሓር ግን ፖለቲካውያን ፈላስፋታትን ሊቃውንትን ተመራመርትን ብዘካየዱዎ መጽናዕትን ተበግሶታትን፡ ወድሰብ ብመሰረቱ ሓደ ብምዃኑ እቲ መሰላት ድማ ንኹሉ ሓደ ኪኸውን ኣለዎ ኣብ ዚብል መደምደምታ ተበጺሑ። ግን ጌና ንገለ ጸዓዱ ኪወሓጠሎም ኣይከኣለን። ሳዕቤኑ ድማ ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣፓርተይድን ናይ ኣመሪካ ናይ ጸለምቲ ንዕቀትን ግፍዕን ኣኸቲሉ።
ደሓር ግን ኤውሮጳውያን ኣንጻር ሓቀኛ ኩነታት ወድሰብን ኣንጻር ሳየንሳዊ ርኽበታትን ኪኸዱ ስለ ዘይከኣሉ፡ ብሕልናኦም‰ውን ስለ እተረትዑ፡ ከምኡውን ነቲ ጉዳይ ብቝጠባውን ዲፕሎማስያውን መገዲ ኪርእዩዎ ስለ ዝጀመሩ፡ ነቲ “ኩሉ ሰብ ብመሰረቱ ሓደ ኢዩ” ዚብል ኣምር ኪቕበሉዎ ተገዲዶም። ሃይማኖቶም ከም ዚድግፎ‰ውን ኪዛረቡ ጀሚሮም። ድሕሪ ማይ ናብ በዓቲ።
ብድሕሪ እቲ መሰላት ወድሰብ ንኹሉ ዚምልከት ከም ዝኾነ ተኣሚኖም። በዝን ክንድዝን ድማ ንሕና ካብ ዲክታቶርያውያን ሃገራት ሃዲምና ኣብ ዓዳቶም እንነብር ዘሎና ኩልና፡ መሰልና ተሓልዩልና ብጽቡቕ ንነብር ኣሎና።
እንታይ ዓይነት መሰላት ኢዩ ኣብ ዓድና ተነፊጉና ነይሩስ ኣብዚ ናይ ስደት ሃገራት ረኺብናዮ ዘሎና? ምጽብጻቡ ነዊሕ ኢዩ ግን ገለ ካብኡ ንምጥቃስ፥ ቤትን መግብን ከም መሰረታዊ መሰል ኮይኑ ይወሃበና፡ ጥሮታና ሕሉው ኢዩ (ወላ ኣብቲ ሃገር ሰሪሕና ዘይንፈልጥ እንተ ዄናን)፡ ብዓሌት ወይ ብጾታ ንዘቃለለና ውልቀሰብ ይኹን ወይ ትካል ብሕጊ ነረኻኽበሉ፡ ደቅና ይመሃሩልና ጥራይ ዘይኮነስ ጽዑቕ ጥዕናውን ትምህርታውን ሓልዮት ይግበረሎም፡ ኣብ ቃሕ ዝበሎም ሃገር በጺሖም ይምለሱ፡ ቃሕ ዝበሎም ትምህርቲ ይመሃሩ፡ ሃገራዊ ኣገልግሎቶም ብግዜ ውሱን ኢዩ፡ ኣንስትን ህጻንን ብፍላይ መሰላቶም ሕሉው ኢዩ፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ብናጻ ከነቕውም ንኽእል፡ ንፖለቲካዊ ቦታ ንመርጽ ወይ ንምረጽ፡ ሰላማዊ ሰልፊ ነካይድ፡ ንመንግስቲ ንነቅፍን ንቃወምን፡ ቃሕ ዝበለና ንዛረብን ንጽሕፍን፡ ብዘይ ሕጊ ኣይንእሰርን፡ ኣብ ድላይና ክንኣምንን ክንሰግድን ንኽእል፡ ብሕታውያን ጋዜጣታትን ቲቪን ራድዮን ክንምስርት ንኽእል፡ ኣንጻር ፖሊሲ ናይታ ሃገር ብሕጋዊ መገዲ ክንቃለስ ንኽእል ወዘተ.
ይቕጽል