text:
(ኣቐዲሙ ብእንግሊዘኛ ተዳልዩ ዝነበረ ጽሑፍ)
መእተዊ
ካብ ምኒስትሪ ጥዕና ዝተረኽበ ሰነድ ምርኩስ ብምግባር “ተርእዮ ዝርግሐ ሕማም ካንሰር ኣብ ሆስፒታላትን ሃገራዊ ማእከል ላቦራቶሪ ጥዕናን ኤርትራ 2000 – 2010″ (Trends in the Incidence of Cancer in Eritrean Hospitals and Eritrean National Health Laboratory 2000-2010) ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ዝተገብረ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፡ 19,636 ሰባት ናይ ካንሰር ኣፈናዊ መርመራ ከም ዝተገብረሎም; ካብዚ ኣቶም ድማ እቶም 9,482 ግዳይ ካንሰር ኮይኖም ከምዝተረኽቡ ኣብ 2016 ዓመተ ምሕረት ኣብ ጆርናል ፋርማሲካውን ስነ-ሂወታዊ ሳይንስን ዓዲ እንግሊዝ ተሓቲሙ ዝወጸ መጽናዕቲ ይሕብር። ብመንጽር ጾታ ክርአ እንከሎ፣ ካብዞም ግዳያት እተን ዝበዝሓ ደቂ ኣንስትዮ ; ማለት 60.82%; ክኾና ከለዋ ደቂ ተባዕትዮ ድማ 39.18% ከምዝኾኑ እቲ ዝተኻየደ ምጽናዕቲ የመልክት።
ብተወሳኺ፤ ካብ 2000 ዓመተ ምሕረት ኣትሒዙ ሕማም ካንሰር ብናህሪ ይውስኽ ከምዘሎ እቲ ዝተገብረ መጽናዕቲ ተገንዚቡ። ወላ’ኳ ቁጽሪ ግዳያት ካንሰር ይወስኽ; ኤርትራ ክሳብ እዛ ሎሚ ዕለት ዜጋታታ ክሕከምሉ ዝኽእሉ ትካል ኣየተኣታተወትን ዘላ። ብሰንኩ ድማ እቲ ዝበዝሐ ኣብ ቤቱ ክሳቐ ኸሎ; ውሑዳት ግና ሃገሮም ገዲፎም ንሕክምና ይስደዱ ኣለዉ።
ነዚ ጉዳይ ኣብ ዝተገንዘብክሉ; ትም ክብል ኣይመረጽኩን። ዝነበረኒ ዓቕሚን ሓይልን ኣኻኺበ ድማ ነዚ ዕሙቕ ዝበለን ሰፊሕን ትሕዝቶ ዘለዎ ከፊላዊ ምርምራዊ ጽሕፍ ክጽሕፍ ወሲነ። ዕላም’ኡ ድማ፤ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ኣረኣእያን ንምዕባይን ንምስፋሕን ካብ’ኡ ብምብጋስ ድማ ነዚ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ወሪዱ ዘሎ ሕሰም ኣቓልቦ ሕብረተ-ሰብ ዓለም ክረክብ፣ ዘድሊ ስጉምቲ ንኽወስድ ድማ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኮኑ ፖለቲካዊን ሲቪላዊ በርጌሳዊ ማሕበራት ክዋስኡ እዩ።
ኣብዚ ግዜ’ዚ፤ ኤርትራውያን ስቅያት ፖለቲካዊ ዓመጽ ጥራሕ ኣይኮነን ዝወርደና ዘሎ። እንታይ’ደኣ ብሰንኪ ዘይብቑዕ ምሕደራ፣ ዘይተገዳስነትን ስርቅን ዝመሰረቱ ፖለቲካዊ ውሳነታት መሰረታዊ ኣገልግሎት ጥዕና ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ እዩ ዝርከብ። ጥዕና መሰረት ናይ ኩሉ ንጥፈታት ስለዝኾነ; ምስ ጥዕና ዝተኣሳሰር ጉዳያት ጥቡቕ ዝኾነ አተክሮ የድልዮ።
ብዙሓት ተጣበቕቲ ክጽንበሩኒ ብምትስፋው; ዕላማይ ንማሕበረ ሰብ ዓለም ብምሕባር ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝርከብ ሽፍታ መንግስቲ ጸቕጢ ብፍጣር ህጹጽ ዝኾነ ተግባራዊ ስጉምቲ ንኽውሰድ እዩ። ስለ’ዝኾነ ድማ እየ ነዛ “ካንሰር ኤርትራውያን ይቐዝፍ ስርዓት ህግደፍ ከኣ ትም ኢሉ ይዕዘብ“ ትብል ጽሕፍቲ ናብ ክሎም በዚ ጉዳይ ትግደሱ ዘቕርብ ዘለኹ።
እዚ ጽሑፍ ዓቡይ ስለዝኾነ፤ ንኣንባቢ ብዝጥም መንገዲ ኣብ ክልተ ክፋል ቀሪቡ ኣሎ። ኣብ’ዚ ቀዳማይ ክፋል ሓፈሻዊ ህልው ኩነታት ግዳያት ካንሰር ኤርትራውያን ኣብ ሱዳን ከቕርብ ክፍትን እየ። ኣብ ዝቕጽል ካልኣይ ክፋል ድማ ኩነታት ንዝርግሐን ካንሰር ኣብ ኤርትራ ብምቕራብ፣ ኣብዚ ግዜ’ዚ ቀንዲ ጠንቂ ምስፍሕፋሕ ካንሰር ዝኾኑ ባእታታትክድህስስ ክፍትን እየ። ብተወሳኺ ውን ስቕታ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ካንሰር; ጻውዒት ንማሕበረ ሰብ ዓለም፤ ብፍላይ ንኣህጉራዊ ውድብ ጥዕና ኣብ’ዚ ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናስፋሕፋሐ ዝኸይድ ዘሎ ጉዳይ ፍሉይ ኣተክሮ ንኽገብር ፍሉይ ኣተክሮ ብምግባር ንምክልኻል ምስፍሕፋሕ ካንሰር ከምኡ’ውን ንግዳያት ኣብ ገዛእ ሃገሮም ክሕከምሉ ዝከኣል ማእከል ንክዋደድ ኣድላይ ተበግሶ ክገብር ምጽዋዕ እዩ።
ቀዳማይ ክፋል
ኣሰቃቕን ዘሰንብድን ስእልታት
ኣብዚ ግዜ’ዚ፤ ገጻት facebook ኣብ ዝኸፍተሉ ህሞት፣ ኣዝዩ ዘርዕድ ስእልታት ምርኣይ ልሙድ ኮይኑኒ ኣሎ። ብሰንኩ ድማ ምሉእ መዓልቲ መንፈሰይ ይርበሽ። እዞም ስእልታት(ኣብ ታሕቲ ተመልከት – ንዝፍጠር ስምዒት ኣቐዲመ ይቕሬታ ይሓትት)ዘሰንብዱ ደኣ’ምበር ከም ካልኦት ተራ መዓልታዊ ዜና ኣይኮኑን። እዚ’ኣቶም በቶም ኣብ ገጻት facebook ዝርከቡ ኣማኢት የዕሩኽተይ ኣቢሉ ዝመጹኒ ንግዳያት ካንሰር ዘርእዩ ስእልታት እዮም። መብዛሕትኦም ንሓገዝ ዝሓትት መልእኽቲ ሓዘል ተሰንዮም እዮም ዝርከቡ። ብሓቂ ዘርዕዱ ስእልታት እዮም።
ስእሊ 1: ናርዶስ ጎይትኦም, ተመሃሪት ኮሌጅ ማይ ነፍሒ, ግዳይ ናይ ርእሲ ሕበጥ ካንሰር
ስእሊ 2: ፌቨን ሃብተኣብ, ተመሃሪት 3ይ ዓመት ኮሌጅ ማይ ነፍሒ, ግዳይ ናይ ደም ካንሰር
ስእሊ 3: ድኒኤል ያቆብ, ዕድመ 30, ግዳይ ናይ መቐመጫ ካንሰር
ስአሊ 3፥ ሰናይት ኣሕፈሮም ; ዕድመ 30; ግዳይ ናይ ሓንጎል ካንሰር ; ኣደ 6 ቆልዑ
ሰአሊ 5: ኣሽመላጽ ገበያ, ኣቦ 3 ቆልዑ, ግዳይ ናይ ደም ካንሰር
ሰአሊ 6: ግዳይ ናይ ማህጸን ካንሰር. ኣብ 2014 ድሕሪ ምምርዓዋ ኣብ ግዜ ህጽኖት ከላ በዚ ህማም ከም ዝተጠቕዐት ፈሊጣ
ስአሊ 7: ግዳያት ሕማም ካንሰር ኣብ ካርቱም ዝርከብ ሓዲሽ ዝተደኮነማአከል መዕቆቢ ሕሙማን ። ካብዚኣቶም፥ 4 ግዳያት ኮይኖም 2 ደቂ ኣንስዮን 2 ድማ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ማአከል ካብ ዘለዉ፤ 3 ድማ ነዞም ሕሙማን ን ምሕጋዝ ማሕበር ኣቑሞም ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ የሕዋት
ሰእሊ 8: ዮዲት፣ ግዳይ ናይ ጡብ ካንሰር
ሰእሊ 9: ስነ–ጥበባዊት ቢኪ ወይኒ ሓረግ ፣ ዕድመ 41፣ ኣደ ፣ ብሰንኪ ናይ ጡብ ካንሰር ኣብ ካርቱም ሕክምናኣ አናተገብረላ ከሎ ብ19 ጥሪ 2016 ዓሪፋ።
ስለምንታይ አዮም አዞም ሕሙማን ኣብ ካርቱም ዝርከቡ ኢልኩም ትግረሙ ትህልዉ ትኽአሉ ኢኹም። ከም ሓቂ አንተኾይኑ፣ አዞም ብካንሰር ተወጺዖም ዝርከቡ ሕሙማን ኣብ ሃገሮም አዮም ክሕከሙን ክእለዩን ዝግባአ ኔይሩ። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግና አንሆ ክሳብ’ዛ ዕለተ 2017 ዓመተ ምሕረት ኤርትራ ቴክኖሎጂ ሕክምና ካንሰር ከየዋደደት ትርከብ። ወላ’ኳ፣ ኤርትራ ነቲ ብ “ሸቶታት ምልየኑም” 6 Millenium Development Goals 6 ካብ 8፣ ብፍላይ ኣብመዳይ ጥ ዕና ተዓዊተሉ እየ ኢላ ብዙሕ እንተዋዕውዐት፡ ካብ ሓደገኛ ዝኾኑ ሕማማትዝከላኸልን ሂወት ኣሽሓት ከድሕንዝግብኦ ዝነበረ መሰረታዊ ዝኾነ ኣገልግሎት ጥዕና ክህብ ዝኽእል ትካላት የብላን። ብሰንኩ ድማ ዜጋታታ ሕሙማን ከም ግዳያት ካንሰር ዝኣመሰሉ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ኣብ ክረኽብሉ ዝኽእሉ ፈቐዶ ሃገራት ክስደዱ ይደዱ። እቶም ገንዘባዊ ዓቕሚ ዘይብሎም ድማ ናብ ባህላውን ልምዳውን ኣገባባት እናፈተኑ ብስቅያት ኣብ ቤቶም ይተርፉ።
ከም ሓቂ፤ ኣብ ገዝኡ ኮፍ ኢሉ ሞት ዝጽበ የሎን። ስለዝኾነ ድማ ውሑዳን ሑሙማት ካንሰር ናብ ደገ ብምኻድ ይሕከሙ እዮም። እቲ ካብ ሕማም ፈሊኻ ክርአ ዘይክእል ፍቓድ መንቀሳቐሲ ካብ መንግስቲ ምርካብ እዩ። ኤርትራ ካብተን ነጻ መሰል ምንቅስቓስ ዜጋታት ዘየፍቅዳ ዝኸፍአት ሃገር ተባሂላ እያ ትፍለጥ። ብሰንኩ ድማ ፓስፖርት(Passport) ምርካብ ኣዝዩ ጸቢብ ዕድል ዘለዎን ነዊሕ ግዜ ይሓትት። ዝተሓላለኸ ብርዮክራስያዊ ኣሰራርሓ ቤት-ጽሕፈታትን ክሕለፍ ድማ የገድድ። ብፍላይ ወረቐት ምርካብ ከም ሓለፋ እዩ ዝቑጸር።
ብሰንኪ’ዚ ካብ 15 ክሳብ 60 ዓመት ዝዕድሚኦም ዝኾኑ ግዳይ ካንሰር ኣባላት ግዱድ ዕስክርና ሃገራዊ ኣገልግሎት(ባርነት ምባሉ ይሓይሽ) ክኾኑ ኣለዎም ወይ ድማ ግዴታኦም ዝፍጸሙም ክኾኑ ይሕተቱ። ዝኾነ ነዚ ግዴታ ምስ ዘየማልእ ፓስፖርት ክረክብ ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ዘይሕሰብ እዩ። ልዕሊ 60 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣበይ ኔርካ ዝብል ሕቶ ስለዘሎ ፓስፖርት ብቐሊሉ ንኽረኽቡ ዝከኣል ኣይኮነን።
ስለዝኾነ ድማ; ዝኾነ ሰብ ካብ’ታ ሕማሙ ዝፈለጠላ ሰዓት ክሳብ’ታ መንቀሳቐሲ ፍቓድ ዝረክብ ዘሎ ህሞት ነዊሕ ግዜ ስለዝሓትት; ሳዕቤናት ካንሰር ኣብ ዝልዓለ ደረጃ ይበጽሕ። ኣቐዲሙ’ውን ኣፍልጦ ኤርትራውያን ኣብ ካንሰር ትሑት ስለዝኾነ ቅድመ ኩነት ዝምርመር ዳርጋ የሎን ክበሃል ይከኣል። ስለዝኾነ ግዳያት ካንሰር ናብ ሕክምና ኣብ ዝቐርብሉ ግዜ ሓደ ሕሙም ኣብ ዝኸበደ ደረጃ እዩ በጺሑጹ ዝጸንሕ።
ድሕሪ እዚ ኽሉ ዝተሓላለኸን ነዊሕን መስርሕ መንቀሳቐሲ ፍቓድ; እታ ዝቐረበትን ብዓይኒ ገንዘባዊ ዓቕሚ ኤርትራውያን ግዴታዊ ዝኾነ ምርጫ እትወስደላ ሃገር ሱዳን እያ። ወላ’ኳ ሱዳን ኣፍ ደጊኣ ንኤርትራውያን ክፉት እንተኾነ; ዝኾነ ወጻኢታት ሕክምና ብሕሙም እዩ ዝሽፈን። ወጻኢታት ድማ ክቡር ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንመንበርን መዓልታዊ ወጻኢታት መግብን መጉዓዝያን ተደማሚሩ ሱዳን ንግዳያት ካንሰር ክብርቲ ሃገር እያ። ካልይ ኣማራጺ’ውን ዳርጋ የሎን።
ብዓይኒ ብቕዓት ኣገልግሎት ሕክምና ካንሰር ሱዳን ምዕቡል ዝኾነ ተክኖሎጂ ኣለዋ ክበሃል ኣይከኣልን እዩ። ሱዳናውያን ንባዕላቶም ናብ ካልኦት ሃገራት (ናብ በዓል ህንዲ ዝኣመሰላትሃገራት)ኬይዶም እዮም ሕክምና ዝገብሩ። ብተወሳኺ፡ እኹላት ክኢላታት ስለዘየለዉ ኣገልግሎት ክትረክብ ነዊሕ ግዜ ክትጽበ ኣለካ። ስለዚ ድማ ግዳያታ ምስቲ ዝረኽብዎ ትሑት ምእላይ ኣብ ቆጸራን ካልእን ዘሕልፍዎ ግዜ ስቓይ ኣብ ልዕሊ ስቓይ ይውስኸሎም።
ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ; ሕሙማን ሱዳን ናብ ዝበጽሕሉ ግዜ ድሮ ተዳኺሞም እዮም ዝጸንሑ። ንተወሳኺ ግዜ ከጸብዮም ዝኽእል ሓይሊ ዳርጋ የሎን። ኣብ ሆስፒታል ኮነ ሆቴል ንኽጸንሑ ድማ ፋይናንሳዊ ዓቕሚ ኣይርከብን። መነባብሮ ክቡር እዩ። ምስቲ ዝወረዶም ከቢድ ሕማም; ጸቕጢ ናይ መዓልታዊ ተወሲኽዎ ሕሙማን ዘሕልፍዎ ናይ ትጽቢት እዋናት መሪርን ኣሰቃቕን እዩ። ንኽትግምቶ ውን ከቢድ እዩ። ስነ-ኣእምራዊ ጸቕጢ ስለዝውሰኾ ድማ ናይ ምንባር ተስፋ ይጽልምት።
ኣብዚ ፈታኒግዜ እታ እንኮ ተስፋ ዝትምነይዋ እንተላ ኣብ ግዜ ሕክምናኦም ብሰላም ከይተሰከፉን ብናይ መዓልታዊ መነባብርኦም ድማ ከይተጨነቑን እንታይ ደኣ ናብ ውራይ ክንክን ንፍሶም ጥራሕ ኣተኲሮም ዝእለይሉን ዘዕርፍሉን ስፍራ/ቤት ምርካብእዩ። ተስፋን ኩንነትን ግና ሓደ ዝኾነሉ እዋን ኣዝዩ ሳሕቲ እዩ። አረ ፍሉይ ዕድል ጥራሕ እዩ ክበሃል ዝከኣል።
ድምጺ ስቅያት ኤርትራውያን ሕሙማን ካንሰር ተዓቢጡ ኣይተረፈን። ግዳይ ናይዚ ኩሉ ዝተጠቕሰ ስቓይን መከራን ዝኾነት ብዝተገብረላ ሕክምናዊ ክንክን ድማ ብተኣምር ካብ ሕማም ካንሰር ነጻ ዝወጸት ዮርዳኖስ ተስፉ ዝተባህለት ኤርትራዊ ንውሑዳን ግዱሳት ኤርትራውያን ኩሉ ዝሓለፈቶ ድሕሪ ምክፋል ነቶም ኣብ ካርቱም ዝሳቐዩ ዘለዉ ግዳያት ካንሰር ክሕገዝሉ ዝኽእሉ ተበግሶ ንኽውሰድ ሓሳብ ኣካፈለቶም። ሓሳባ ድማ ሰማዒ ረኸበ። ብ2015 ድማ ማሕበር ምትሕግጋዝ ሕሙማት መንሽሮ /ካንሰር/ ኤርትራውያን ኣብ ካርቱም ተምስሪቱ ንጥፈታቱ ከተግብር ጀመረ።
ወይዘሮ ዮርዳኖስ ተስፉ፡ ብዛዕባ ታሪኽ ሂወታ፣ ሂወት ግዳያት ካንሰር ኣብ ካርቱምን ዐላማታትማሕበር እናገለጸት ዝተቐድሐ ቪድዮ (ምንጪ፡)
ተስፋ ኣይትመውትን’ያ፡ ማሕበር ምትሕግጋዝ ሕሙማት መንሽሮ /ካንሰር/ ኤርትራውያን ኣብ ካርቱም
ኣብ ገጽ Facebook ማሕበር ምትሕግጋዝ ሕሙማት መንሽሮ /ካንሰር/ ኤርትራውያን ኣብ ካርቱም ተለጢፉ ዝርከብ ከምዝሕብሮ፤ ቀንዲ ሓሳብ ምምስራት ናይዚ ማሕበር ብዮርዳኖስ ተስፉ ይበገስ ደኣምበር ነዚ ሓሳብ ዝደገፉ ክኢላታት ሕጊ ብምውካስ ዘድሊ ሕግታት ብምድላው ኣብ ሰብኣዊ ምትሕግጋዝ ዝዓለመ ካብ ዝኾነ ፖለቲካዊ፥ ሃይማኖታዊ፥ ወገናውን መንግስታውን ነጻ ዝኾነ ሕጋዊ ማሕበር ተመስሪቱ።
ጉጁለ ምትሕግጋዝ ሕሙማት መንሽሮ /ካንሰር/ ኤርትራውያን ኣብ ካርቱም ነዘን ዝስዕባ ዕላማታት ሒዛ ተበጊሳ፡
- ንግዳያት ሕማም መንሽሮ ዝሕከምሉን ዝውከሱሉን ሕክምና ሓበሬታ ምሃብ ።
- ሞያዊ ምኽሪን ትምህርትን ንሕሙማት ምብርካት
- ንሕሙማት ተራኺቦም ሓሳባቶም ክገልጽሉ ዝኽኣሉ ባይታ ምፍጣር
- ጎስጎስን ሓበሬታን ብዛዕባ ፍወሳ ምክልኻልን ሕማም መንሽሮ ምብርካት
- ብዓቕሚ ጉጁለ ፊናንስያዊ ሓገዝ ንሰኡናት ሕማም መንሽሮ ምግባር
- ንክንቀሳቐሱ ዘይክእሉ ሕሙማት ኣብ መንበሪኦም ከይድካ ሞራላዊ ሓገዝን ምትብባዕን ምሃብ
ቪድዮ፡ ስርዓተ ምምራቕ ማእከል ምትሕግጋዝ ሕሙማን
እዞም ውፉያትን ሰብ ጽቡቕ ሕልናን ዝኾኑ ውልቀ ሰባት፤ ነዚ ሓሳብ ካብ ዝተቕበሉሉ እዋን ኣትሒዞም ብዝገበርዎ ዘይሕለል ጻዕሪ ኣብ ግንቦት 08, 2017 ንሕሙማን ካንሰር ብነጸ ተቐቢሉ ከማዕቁብ ዝኽእል ብዓል 9 ክፍሊ ዝኾነ ዓቢ ካንሸሎ ተኻርዮም ዘድሊ መሳለጥያታት ብምውዳድ ንኣገልግሎት ድሉው ገበርዎ። ማሕበር፤ ኣብዚ ማእከል ንዝተዓቖቡ ሕሙማን ነጻ ኣገልግሎት ይህብ።
ሳላ ዘይሕለል ጻዕሪ፤ እዛ ማሕበር ብዝገብረቶ ቀጻሊ ጎስጋስን ሓበሬታን፤ ብገንዘብ ኮነ ሞራላ ሓገዛት ኣብ ምሉእ ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን ኣዎንታዊ ግብረ መልሲ ከበርክቱ ግዜ ግዜ ኣይወሰደን። ማሕበር ውን ብግዲኣ ኣጋጣሚታት ብምፍጣር ዝከኣላ ገንዘባዊ ሓገዝ ንምርካብ ክትነጥፍ ጀመረት። ብፍላይ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ብዙሓን ኤርትራውያን ; ብውልቂ ኮን ብእኩብ ዝህብዎ ዘለዉ ግብረ መልሲ ንስነ ኣእምሮ ሕሙማን ዓቢ መስተርሆት እዩ ዝፈጥር ዘሎ።
ኣብ ዝተፈላያ ሃገራት ናይ ምትሕግጋዝ ጉጅለታት ተፈጢረን ድማ ይርከባ። ከም ኣብነት ናይ ኖርወይ፤ ደቡብ ኣፍሪቃን እስራኤልን ክንጠቅስ ንኽእል። ገለ ኣብዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ዝነብሩ ግዱሳን ኤርትራውያን ዝገበርዎ ንጥፈታት ኣብዚ ኣብ ታሕቲ ዘሪቡ ዘሎ ስእሊ ተመልከት።
- ኖርወይ
- ፕሪቶርያ, ደቡብ ኣፍሪቃ
- እስራኤል
ቪድዮ ፡ ኣብ ማእከል ምርሕግጋዝ ኤርትራውያን ሕሙማን መንሽሮ ካብ ዘለዉ ዝሃብዎ ምስክርነት
ካልኣይ ክፋል ይቕጽል


c: text/html

text:
Eden Habtemichael was one of the few female football referees in Eritrea, before she was forced to flee in fear of her life.Now living in the UK, she has started a team to help young asylum seekers.For more special content linked to this year’s BBC African Footballer of the Year award, head to bbc.com/africanfootball. The winner will be revealed on Monday 11 December.
በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብቲ ራብዓይ ጉባኤ ንገብሮ ተሳተፍቲ ንኽትኮኑ ብኽብሪ ንዕድም።
Eritrean Officials Arresting Christian Children (ሽፍታ ህግደፍ ንኣመንቲ ክርስተያን ንትሕቲ ዕድመ ቆልዑት ይኣስር ምህላዉ ስድራቤቶም የማርሩ ኣለዉ)
The sex trafficking trail from Nigeria to Europe
EU accused of funding evil empire of Eritrea where hundreds and thousands forced to flee.
THE European Union has been accused of funding an evil Eritrean empire which has forced 120,000 people to flee.
www.express.co.uk/news/world/886289/EU-foreign-aid-Eritrea-slave-labour-EU-latest-news-Isaias-Afewerki
Libya migrants: Emergency evacuation operation agreed ሊብያ ንኹሎም ስደተኛታት ንዓዶም ክትመልሶም ሕጊ ናይ ስደተኛታት ኣብ ዓለም ኣጽዲቁ
ንኹሎም ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ተኣሲሮም ዘለዉ ኣብ ዝሐጸረ እዋን ፡ካብቲ ዘለዉዎ ዘስካሕክሕ ሂወት ነንዓዶም ምስዳዶም ኣማራጺ እከውን ኢሎም ኣብ ምቅርራባት ከምዘለዉ ይገልጹ።
Fight not flight: Eritrea’s youth taking matters into their own hands NOVEMBER 29, 2017(ኣብ ቀረባ ዘሎ መንእሰይ ኤርትራ ንመሰለይ ኢሉ ተላዒሉ)
For Meb Keflezighi’s Last Marathon, a Special Treat and Dance By MALIKA ANDREWS NOV. 5, 2017(መብራህቶም ክፍለዝጊ ብቅድድም ጉያ ዑዉት ኤረራዊ)
Thirty-One Bodies Recovered After Migrant Boat Sinks off Libya(31 ኣደታትን ቆልዑትን ዝርከብዎም ሙውታት ከምዝተረኽቡ ትሩፕሊ ትሕብር።)Reuters
ኤርትራውያን ኣፍሪቃውያን እዚ ኩሉ ሽግርን ሞትን እናረኣኹም ንልብያ ትሩፕሊ መንግዲ ኣማራጺ ኣይኮነን።ኩሉ ብህዝቡ ዝግደስ ነዚ ህሞት መግዲ ኣሰቃቅን ሐደገኛ ሙኻኑ ምንጋር ናትና ሐላፍነት ኢኹን።ሊብያ ንባዕሎም ኣብ ሽግር ኣለው መብዛሕተኦም ዳዒሽ ተሐቢኦምላ ዘለዉን ከሙውን ካብ በዓል ሶርያ ሃዲሞም ምዕቆቢት ገሮማ ዘለዉ ሃገር ኢያ።ስለዚ ህዝቢ ኣፍሪቃ ኩልኻ ኣብ ዘለኻዮ ዓቅሊ ግበር መጻወቲ ዳዓሽ ከይትኸውን።እዝንኻ ኣጻብዕትኻ በብሐድ እናቆረጹ ብስቅያት ሞት ኣትምረጽ።ሞትብ ሞቱ ኣብ ሃገርካ ሞት ምረጽ።
https://www.usnews.com/news/world/articles/2017-11-25/at-least-25-dead-after-migrant-boat-sinks-off-libya
ኣፍሪቃ ኣብ ሐደጋ ወዲቃ ትርከብ መን ኢዩ ተሐታቲ?
እዚ ኣብ ማዕከናት ዓለም ተዘርጊሑ ንሰምዖ ንርእዮን ዘለና ዘሕዝን ናይ ወዲ ሰብ መሸጣ ኣብ ሊብያ ብዓይኒ ኣፍሪቃውያን ኣበይ ዳኣ ኔርኹም ንብሎም። ብሐቂ ንሕና ከም ኤርትራውያን ብዙሕ ኣሎ ክንብሎ ንደሊ፡
ኣብ መርቶዖ ዝተሞርከሰ ኤርትራውያን ኣሕዋትና ኣብ ሲናይ ተሐሪዶም ከም ብዕራይ ዓዕ እናበሉ ኩሊቶም ኣብ ዕዳጋ ንመሸጣ ውዒሉ ኸሙኡ ውን ደቂ ኣንስትዮና መጻወቲ በደዊን ኮይነን ተዓሚጸን ኢየን ፡
ኣብ ዘበነ ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ዝወረዶ መከራ ንመን ወሪዱዎ? ሕጂ ውን ተሐተትቲ ነዚ ሐሳረ መከራ እቶም ሸፋቱ ህግደፋውያን ሙኻኖም ዝተረጋገጸ ሐቂ ኢዩ።
እምበኣርከስ እዚ ሕጂ ውን ዜናታት ዓለም ጫውጫው ዝብላሉ ዘለዋ ናይ ሊብያ ኩነታት ኣብ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ስድራ በጺሑ ስለዝኾነ ንሕና ከም ኤርትራውያን ኣትሪርና ዳኣ ንኹንኖም እምበር ሕጂ ውን
ንዓና ሐድሽ ኣይኮነን።ነቶም ኣብ መሐዩር ዝሳቀዩ ዘለዉን ከምኡውን ንመሸጣ ኣውሪዶሞም ዘለዉ ኣፍሪቃውያን (ኤርትራውያን)ቅጽበታዊ ፍታሕ ኽገብሩሎም ንጽውዕ ብዝፍጽሙዎ ዘለዉ ኢ ሰብኣዊ መሰል
ንኹንኖም። እምበኣር ሕጂ ውን ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ህዝብና ብተደጋጋሚ ምንቅቃሕን ምዝኽኻርን ናትና ሐላፍነት ይኻውን ማለት ንደገ ምውጻእ ፍታሕ ኣይኮነን ንነብስኹምን ንስድራቤትኩምን ኣብ ሐደጋ
ምስጣሕ ኢዩ፡ስለዚ ኣብ ዘለኻዮ ዄንካ ቃልሲ ምቅላስ ኢዩ እቲ ኣማራጺ።ከምቲ ሕሉፍ ታሪኽ ኣብ ግዝየ ገድሊ ኣብ መንጞ ጸላኢ ኮይኖም ዝጋደሉ ዝነበሩ ሕጂ ውን ኣንታ መንእሰይ ኣማራጺ ኣለካ፡እንዳራኣኻ ኣብ ገደል
ምጽዳፍ ወይ ውን ክሳድካ ብጸላኢ (ዳዒሽ )ምሕራድ ኣይትምረጽ፡ታሪኽ ሰሪሕካ ሞት ኢዩ ‘ቲ ዝሐሸ።ኣንቱም ብዕድመ ቁሩብ ዝደፋእኩም ነዚ ኑኡስ ውለዶ ኣይተተባብዕዎም ንደገ ኽወጹ እንተ ተኻኢሉ
ምኽሪ ለግሱሎም ስጋብ ክንደይ ሐደገኛ ሙኻኑ ምውጻእ ካብ ዓድኻ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ኮይኖም ክቃለሱ ከምዝኽእሉ ውን ሐብሩዎም። እዚ ኹሉ ህልቂት ኣብ ሰሀራ ዝተፈጸመ ቀዳማይ ተሐታቲ
ሽፍታ ህግደፍ ክኸውን ከሎ እቶም ተቀቢሎም ቀተልትን ሐረድቲ ዳዒሽ ኣብ ሰሃራ ኻኣ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሙዝጉባት ኢዮም።
ኣብ ኣፍሪቃ ዓበይቲ ሰብ ስልጣን ዝገብሩዎ ዘለዉ ኣኬባታት ኣብ ሰሃራ ሊብያ ግፍዒ ንኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ንምዕጋት ውን ፡ብዙሕ ምዝርራባትን ሙኩራት ናይ ቶረሪዝም ወታሀደራት ምቅርራባት
ካብ ሙልእ ኣፍሪቃ ይዋጹኡ ምህላዎም ምንጭታት ይገልጹ።እዚ ኹሉ ህልቂት ኣፍሪቃውያን ሳኣን ብሓባር ኣውያትና ምስማዕ ደም ኣፍሪቃዊ ኣብ ሰሀራ ከም ማይ ውሒዙ ኢዩ ።
ኣብዚ ግዝየ ግን ብዝሒ ኣፍሪቃውያን ኣብ ሳሃራ ካብ መጠን ንላዕሊ እሞ ኻኣ ብዓበይቲ ዜና ዓለም ስለ ዝተቃለሔ ኩለን ሃገራት ብሐባር ስምዕተኤንን ምረትንን የስምዓ ኣለዋ።
እምበር ሕጂ ውን ኣፍሪቃውያን ታሪኽ ንስራሕ ንኹሎም ተጻባእትና ብሃይማኖት ብዓልየት ወዘተ… ክፈልዩና ንዝመጹ ሐይልታት ብሐባር ንመክቶም ።
ኩለን ሃይማኖትን ቡሄራትን ነናተን ክብርታተን ስለዘለወን ነዚ ተፈጢሩ ዘሎ ዘየስማምዕ ማሕለኻታት ንምስጋር ግን ናትና ንቅሐትን ሐላፍነትን ወሳኒ ኢዩ፡ ሃገር ማለት
ናይ ሐባር ኢዩ ሃይማኖት ካኣ ናይ ግሊ እምነት ምዃኑ ኣጸቢቅና ፍልልያቶም ምፍላጥ ኣገዳሲ ኢዩ።እዚ ናይ ኹሉ ኤርትራዊ ሕልሚ ኣብ ግብሪ ኣቶርጝምቲ ባዕላህና ንሕና ኩልና
ደቀባት ሰብ መሬት ኢና ካብ ደገ መጺኡ ዘማሐድረና ሰብ ውን ኣይነፍቅድን።ነዚ ኹሉ ድልየትን ባህጊ ህዝብናን ኣብ ግብሪ ከነርእዮ እንትኾይና ነዚ ኣብ መንጎ ተቃወምቲ ዝረኤ ዘሎ
ዘየሰማምዕ ነገራት ኣብ ጞኒ ገዲፍና ነዛ ከም ጨው እናሐቀቀት ትጠፍእ ዘላ ሃገርና ንምድሐን ተንጓየይ ምሐሸ ኔሩ።ውድብ ምህላው ኣይጽላእን ኢዩ ማዕረማዕረኡ ግን እቲ
ቀዳማይ ዓማጺ ህግደፍ ክድምሰስ ከምዘለዎ ተረሲዑ ኣብ ሕድሕድ ዘይሰማማዓሉ ደረጃ በጺሑ መን ኢዩ እቲ መሪሕ ተራ ዝጻወት ዘሎ ምልላዩ ኣጸጋሚ ኮይኑ ኣሎ።
ኣሰራርሐና መገዲ እንተዘይ ተዓርዩ ወግሔ ጸብሔ ኣብ ዘርባን ጓል ዘረባን ዕንኪልል ምባል እምበር ትርጉም ኣይክህሉዎን ኢዩ ቃልስና።እዚ ካብ ተመኩሮ ዝሐለፍናዮ ሕጂ ውን
ዝቅጽል ዘሎ ኣሰራርሐ ኢዩ፡ እታ ተዋጻኣና ሐንትን መራርን መስርሕ ኣላ፡ ንሳ ኻኣ ኣብ ህዝቢ ወሪድካ ኩሉ ሐላፍነት ምሀብ፡እንድሕር ውድባት እንዳማረርካ ትቃለስ
ሃሊኻ ግን ዓንቃፊ እምበር ሐጋዚ ኣይኮንካን ። ኩልኻ ተቃላሳይ ኣነ ውጹዕ ኢየ ትብል ተቀላጢፍካ ፍታሕ ግበር ሕጂ ውን ንኹሉ ቃልስኻ ባዕልኻ ወንኖ።
ንህዝቢ ኤርትራ ንቃለስ እንተሃሊና ኩሉ ተቃዋማይ ብሐላፍነት ነዚ ሽፍታ ህግደፍ ካብ ሱሩ ምሒና ምጉሕፍ ኢዩ።ንዝኾነ ውጹዕ ኣካል ምስንሪኢ
ንዝተበደለ ምሕጋዝ ንዝበደለ ኻኣ ብትሪ ምቑዋም ኣድላይ ኢዩ።
ብዝተረፈ ምኽርን ሐሳባትን ካብ ኣንበብቲ ንጽበ እንታይ ኮን ይኻውን መፍትሒ ነዚ ኹሉ ዘየሳማምዕ ዘሎ?
ፍትሐዊትን ዲሞክራሲት ኤርትራ ንምህናጽ ሻማ ሻማ ንበል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣትሌት ምሩፅ መርኣያ ኣትሌታት….
መቐለ ታህሳስ 15/2009(ድወት) ኣትሌት ምሩፅ ይፍጠር መርኣያ ኣትሌታት ዝኾነ ውሉድ ህዝቢ ብምዃኑ ብዘበርከቶ ግደ ኹል ግዘ ከምዝዝከር ቤት ፅሕፈት ጉዳያት ኮሙኒኬሽን መንግስቲ ኣፍሊጡ።
ኣብ 1964 ኣብ ኦሎምፒክ ሙኒክ ሜዳልያ ነሓስ
ኣብ 1965 ኣብ መላእ ፀወታት ኣፍሪካ ብ10ሽሕ ሜትሮ ወርቂ ብ5ሽሕ ሜትሮ ነሓስ፣
ብተመሳሳሊ ኣብ 1969 ኣብዝተኻየደ መላእ ፀወታት ኣፍሪካ ብ5ተን 10ተን ሽሕ ኽልተ ሜዳልያታት ወርቂ ንሃገሩ ዘምፀኣ ኣትሌት እዩ ምሩፅ።
ኣብ 1972ዓ.ም ኣብ ኦሎምፒክ ሞስኮ’ውን ዳግም ብ5ተን 10ሽሕ ሜትሮ ርሕቐት ኽልተ ወርቂ ብምምፃእ ንሃገሩ ታሪኽ ዝሰርሓ ኣትሌት እዩ።
ምሩፅ ብዘጋጠሞ ፀገም ጥዕና ኣብ 72 ዓመት ዕድምኡ’ኳ እንተሓለፈ ታሪኹ ግን እናተዘከረ ዝነብር ህያው’ዩ ይብል መግለፂ ቤት ፅሕፈት ጉዳያት ኮሙኒኬሽን መንግስቲ።
ንፈተውቲ ስድራን ማሕበረሰብ ኣትሌቲክስን ምፅንናዕ ብምምናይ።


text:
“…ናይ ቄሳር ንቄሳር፡ ናይ ኣምላኽ ካኣ ንኣምላኽ ሃቡ”ማቴ. 22፡21 -ቄሳራውያን ኢድኩም ኣርንቡ
ተወሳኺ ብኣስመራ ኦንላይን
“ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስቲያን ኣይተኸፋፈለትን ዝተኸፋፈሉ ሰባት ኢዮም” ቀሺ ማርቆስ ደባስ። ብሓቂ ለባም ኣቦ። እቲ ብኣፍልጦ ዘይጎዓዝ ኣማኒ ግን ከም ብሃም ብወረን ሕሹኽሹኽን ዝኸይድ ህዝቢ ኢዩ። እግዚኣብሄር ይብል “ህዝበይ ኣነ ኣምላኽ ምዃነይ ሰኣን ምፍላጦም ይጠፍኡ ኣለዉ። ካህናት ካኣ ኣነ ኣምላኽ ምዃነይ ሰለ ዘይፈለጥኩምኒ ካብ ክህንነትኩም ክስዕረኩም ኢየ። ሕገይ ስለ ዝረሳዕኩም ካኣ ንደቅኹም ከም ካህናት ኣይፈልጦምን ኢየ” ትምቢት ሆሴዕ 4፡6። እዚ መልእኽቲ እግዚኣብሄር ኢዩ። ናይ ሰብ መልእኽቲ ኣይኮነን።
ስለዚ እምነትኩም ኣብ ኣምላኽ ዘይኮነ ኣብ ቄሳር ወይ ህግደፍ ዝኾንኩም ተኸተልቲ እዚ እምነት ናብ ልብኹም ተመሊስኩም ንእምነትኩም ክትምርምሩን ናብ ኣምላኽኩም ክትምለሱን ንላቦ። ቃለ-ምሕትት ኣቦና ቀሺ ማርቆስ ደባስ ብቴምቦ ኣፍሪክ ቲቪ ንምስማዕ ቀዳማይ ክፋልን ካላኣይ ክፋል እንሆ።


text:
ግምቢ ዘብዐኛ—ሕታም መጽናዕቲ ሓምለ 2015
እዛ ሕታም እዚኣ፡ ካብ 31 ነሓሰ ኽሳዕ 27 መስከረም 2015 ዚጽናዕ ዓንቀጻት መጽናዕቲ ዝሓዘት እያ።
ፈትዮም ይመጹ—ሩስያ
ብዛዕባ እቶም ኣብቲ ዝያዳ ዓየይቲ ዜድልዩሉ ቦታታት ንምግልጋል ናብ ሩስያ ዝገዓዙ ዘይተመርዓዉን ሰብ ሓዳርን ኣንብብ። ኣብ የሆዋ ብዝያዳ ኺውከሉ ኸም ዘለዎም ተማሂሮም እዮም።
ንመንፈሳዊ ገነት ብዝያዳ ኸተጸብቖ ጽዓር
መንፈሳዊ ገነትን መንፈሳዊ ቤተ መቕደስን ሕደ ድዩ፧ ጳውሎስ ኣብ ሳልሳይ ሰማይ እንታይ “ገነት” እዩ ርእዩ፧
ኣብተን ‘ክፉኣት መዓልትታት’ ንየሆዋ ምግልጋል
ኣብ ኣገልግሎት የሆዋ ድልድልቲ እምነት ዓቂብካ ብንጥፈት ከተገልግል እትኽእል ብኸመይ ኢኻ፧ ብዛዕባ እቶም ኣብ ግዜ መጽሓፍ ቅዱስ ዝነበሩ ንየሆዋ ብሓጐስ ዘገልገልዎ ኣረጋውያን መርምር።
‘ድሕነትኩም ቀሪቡ እዩ’
እቲ ብርቱዕ ጸበባ ምስ ጀመረ፡ እንታይ መልእኽቲ እዩ ኺእወጅ፧ ኣብቲ እዋን እቲ፡ ቅቡኣት እንታይ ኪዀኑ እዮም፧
ንስራሕካ ዜስተብህለሉ መን ምዃኑ ኽሳዕ ክንድቲ ኣገዳሲ ድዩ፧
በሳልኤልን ኦሆልያብን ዝሓደግዎ ኣብነት፡ ዝዀነ ይኹን ሰብ እኳ ንስራሕና እንተ ዘየስተብሃለሉ፡ የሆዋ ግና ከም ዜስተብህለሉ ንኽንርዳእ ኪሕግዘና ይኽእል እዩ።
ንመንግስቲ ኣምላኽ ዘሎካ ተኣማንነት ሓልዎ
ክርስትያናት ንየሆዋን ንመንግስቱን እሙናት ምእንቲ ኪዀኑ፡ ንርእሶም ኬሰልጥንዋ ዚኽእሉ ብኸመይ እዮም፧
እዚ ቦታ ኣምልኾና እዩ
ንቦታታት ኣምልኾና ኣኽብሮት ከም ዘሎና ኸነርኢ እንኽእል ብኸመይ ኢና፧ ህንጸትን ክንክንን ኣዳራሻት መንግስቲ ኣምላኽ ብኸመይ እዩ ዚምወል፧
ትፈልጥዶ፧
ገሊኡ ኽፋል ምድሪ ተስፋ ብዱር እተሸፈነ ኸም ዝነበረ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ይገልጽ እዩ። ሎሚ ግና ከምኡ ስለ ዘይኰነ፡ ብሓቂ ዱር ነይሩ ድዩ፧


text:
ቅዱስ ኣቦና ነቶም ኣብ ቅድስቲ መንበር ኣካላት ልኡካነ መንግስታት ክቡራትን ክቡራንን ቢሎም ሰላምታኦም ብምቕራብ ሰላም ምክልኻልን ምርጋፍ ኣጽዋር ውግእ ምንቓሕን ኣብ ዝብል ሓሳብ ዘማከለ ቃሎም ሎሚ ዕለት 8 ጥሪ 2018 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ግርማዊ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ከምቲ ልሙድ ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት ተቐቢሎም ከምዝለገሱ ነቲ ዝተኸየደ ርክብ ዝተኸታተላ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ጃዳ ኣኵይሊኖም ካብ ዘቕረብኦ ጸብጻብ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ቅዱስነቶም ድሕሪ ንዅሎም ወኪሎም ናይ ልኡካነ መንግስታት ኣብ ቅድስቲ መንበር ኣፈ ጉባኤ ናይ ኣንጎላ ልኡከ መንግስቲ ኣብ ቅድስቲ መንበር ክቡር አርሚንዶ ፈርናንደስ ዶ ኤስፕሪቶ ሳንቶ ቪየይራ ንኽብሪ ቅዱስነቶም፥ ብዝሳዕባ ዝኽሪ መበል 100 ዓመት ምዝዛም ቀዳማይ ወግእ ዓለምን እቲ ኣብ 1948 ዓ.ም. ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ዝጸደቐ ውሳኔ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝኽሪ መበል 70 ዓመት ቅዋሜኡን ዘማእከለ ዘስምዕዎ ዘረባ ቀጺሎም፥ ብዛዕባ እዋናዊ ኩነታት ሰሜን ኮርያን ሰላም ኣብ ሶሪያን እስራኤልን ፍልስጥኤምን ክልተ ልኡላውያን ጐረባብቲ ሃገራት ዝብል ሓሳብ ኣብ ዘቕረብሉ መልኽቶም፥ ሕይወት ምክልኻልን ኣብ መላእ ዓለም ሰላም ንምርግጋጽ ዝግበር ጻዕሪ ናይ ኵለን ሃገራት መንግስታት ብዘይ ቅድመ ኵነት ክነጥፉን ሕይወትን ሰላምን ብኹሉ ተቐባልነት ዘለዎም ልዑላን ዕሴታት እያቶም፡ ስለዚህ ኩሉ ሰላምን ሕይወትን ብምኽባር ምርጋፍ ናይ ውግእ ኣጽዋር ብዝተሰነየ ውሳኔ ክምራሕን ኣባይቲ ስድራን ስደተይናታትን ናይ ሃይማኖት ነጻነትን ስራሕ ናይ ምርካብ መሰልን ክብርን ክኽበርን ክንክን ምህዳርን ዝብሉ ነጥብታት ዘጠቓልል ኣብ ዝለገስዎ ቃል፥ ናይቲ ብእግዚኣብሔር ኣርአያን ኣምሳልን ዝተፈጥረ ኣብዚ ኣርአያን ተምሳል እግዚኣብሔር ኣብ ምዃን ዝቖመ ናይ ሰብኣዊ ክብሪ ክኽበርን እቲ ዘርኢ ሰብ ዝፈላልይ መናድቕ ክውገድን ኵለንተናዊ ምሉእ ሰብኣዊ ዕብየት ክነቓቓሕ ሓደራ ቢሎም፥ እቲ ኣብ 1968 ዓ.ም. ርቡጽን ጐነጻውን ሕዝባዊ ምንቅስቓሳት ፍልይ ዝበለ ሕድ ሕዳዊ ምግርጫው ዘለዎ ዓይነት ሓደስቲ ናይ ሰብኣዊ መሰላንት ከምዘነቓቕሔ ጠቒሶም፥
እዚ ግና ኣብ መንጐ ሃገራት ሰላማዊ ሕድ ሕዳዊ ርክብ ንኽህሉ ባይታ ከምዘይመቻቸኤን ምስ ናይ ብዙሓት ሃገራት ባህሊ ዝገራጨውን ዘይሰማማዕን ሓደስቲ መሰላት ከምዘተኣታተወን፡ በዚ ምኽንያት’ዚ ብዙሓት ሃገራት ናይ ገዛእ ርእሰብ ማሕበራውን ባህላውን ልምድታት መንነትን ዘይተኸብረ ምዃኑ ክስማዕ ከምዝገበረን እዚ ድማ ብዙሓት ነዚ ሓድሽ ዓይነት ናይ ሰብኣዊ መስል ብዝብል ስም ዝጽዋዕ ምርጫ ሓያላት ሃገራት ብእደ እታውነት ኣብ ኩለን ሃገራት ሓድሽ ባህላውን ፖለቲካውን ርእይተ ዓለማዊ መግዛእቲ ብምስፋሕ ኣብ ልዕሊ ድኻታት ሃገራትን ሕዝባታትን ብዙሕ ጸገም ኣስዒቡ እዩ።
ሎሚ እውን እንተዀነ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ይጠሓስ ኣሎ፡ ብቐዳምነት ሕይወትን ነጻነትን ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዘይገሃስ ሰብኣውነቱ ንሓደጋ ዘቃልዕ ተግባራት ክሰፍሕ ንርእይ፥
እዚ ኸኣ ብውግእን ወረ ውግእን ጥራሕ ዘይኰነስ ብዝተፈላለዩ ድምጺ ብዘይብሎም ናይ ሕጻናት መሰልን ክብርን ዝግህስን ንብዙሓት ዝንጽል ከም ውዳቕ ዝርእይ ማለት ስለ ዝሓሙን ጉድኣት ስለ ዝዀኑን ጉድኣት ኰይኖም ስለ ዝተወልዱ ኣቲ ገዛእ ርእሱ ጥዑይ ቢሉ ዝሓስብ ዓለም ዝንጽሎምን፡ ብዕድመ ዝደፍኡ ኣረጋውያን ሕሙምን ዘጋጥሞም ተነጽሎነትን ብዙሓት ኣደዳ ዓመጽ ዝዀና ደቀንስትዮ ኣብ ኣባይቲ ስድራኤን እውን ከይተረፈ ንሓደጋ ብዘቃልዔን ናይቲ ሓድሽ ጊልያነት ኣደዳ ዝዀኑን ብዝወርዶም ሰላሕታዊ ጸረ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ተግባራት ዝግለጽ እውን እዩ።
ናይ ሕይወት ክብርን ኩለንታውነት ምክልኻል ማለት፥ ክንክን ጥዕና ናይ ምርካብ መሰልን ክብርን ምኽባር፡ ማንም ካብ ምርካብ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ወጻኢ ክኸውን የብሉን።
ስለዚ ኩሉ ኣገልግሎት ሕክምና ክረክብን ብቑዕ መድሃኒት መታን ክረክብ እውን መሸጣ መድሃኒት ናይ ድኻታት ኤኮኖሚያዊ ዓቕሚ ግምት ዝህብ ክኸውን ምግባር ናይ መንግስታት ሓላፍነት እዩ፡ ሕክምናን ናይ ስነ ሕክምናን ምርምር ሰብኣዊ ሕይወት ምድሓን ኣብ ዝብል ዕሴት እምበር ኣብ መኽሰብ ዝብል ኤኮኖሚያዊ ኣመለኻኽታ ክስረት የብሉን
ስለ ናይ ምንባር-ስለ ሕይወት ክብሪ ኣብ ቅድሚ እቲ ካብ ቅኑዕ መገዲ ዝወጸ ናይ ውግእ ኣመክንዮ ብምንጻግ ምእንቲ ሰላም ምዕያይ ዝብል ቅድመ ኩነት ዝሓትት እዩ።
ዝዀነ ይኹን ናይ ውግእ ኣመክንዮ ነቲ ናይ ምሉእ ሰብኣዊ ኩለንተናዊ ምዕባለ ህላዌ ዝውሕስን ብጀካኡ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ክህሉ ዘይከኣል ዝገብር ድላይ ኣስተውዕሎን ናይ ሰላም ጻዕር ክሰንፍ የብሉን። ብዘይ ምሉእ ሰላም ኵለንተናዊ ስብኣዊ ምዕባለ ክህሉ ማለት ዘበት እዩ።
ድልያ ሰላም ንምዕባለ ቅድመ ኩነት እዩ፡ ስለዚህ ኢፍትሓውነትን እቲ ናይ ዘይምስምማዕን ዘይምቅርራብን ምኽንያት ዝዀነ ናብ ውግእ ዝድርኽ መገዲ ኩሉ በዘይ ጐነጻዊ ቃልሲ ምውጋእን ካብ ስሩ ምሒኻ ምጥእን የድሊ፡
ምሕርቲ ውግእ ኣጽዋር ንናይ ዓመጽ ኩነት ዘጐሃህርን ምዕባለን ነባሪ ሰላምን ንምርግጋጽ ዝግበር ጻዕሪ ዘተዓናቕፍ እዩ። እዚ ግብረ መሰናኽል ድማ ብዙሕ ወጻኢ ዝሓትት እዩ፡ ንውግእ ዝፈስስ ኤኮኖሚያውን ስብኣውን ሃብቲ ሰላም ንምሕናጽ ካብ ዝሓቶ ወጻኢ ኣዚዩ ልዑል እዩ፥
ዝበሉ ቅዱስ ኣቦና ነቲ ናይ እገዳ ኑክለሳዊ ኣጽዋር ስምምዕ ጠቒሶም፥
ነባራዊ ንምሉእን ኵለንተናውን ምዓበለ መሰረት ዝኾነ ሰላም ውሑስ ንምግባር ዝጠልቦ ጻዕሪ ኑክለሳዊ ኣጻዋር ምርጋፍን ዝዀነ ይኹን ዘይምርድዳእን ብውግእ ዘይምፍሕን ዝብል ቅድመ ኩነት የቕርብ፡ ስለዚህ ኑከሳዊ ኣጽዋር ምርጋፍ ዝብል ውሳኔ ኣብ ግብሪ ክውዕል ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ዕቱብ ዘተ ክህሉን ብዛዕባ እዚ ስብኩፍ ርእሰ ጉዳይ ዝግበር ዘተ ውልትው ዘይምግባር ኣገዳሲ እዩ። ስለዚህ እዚ ዘተ ንመላእ ዘርኢ ሰብ ዝውክል ፍርያም ውጽኢት ክህልዎ ሓደራ እብል።
ቅድስቲ መንበር ዝዀነ ይኹን ኣብ መንጐ ሃገራት ዝኽሰት ዘይምርድዳእ በጽዋር ውግእ ምፍታሕ ዝብል ምርጫ ዘይቅቡል ምዃኑ ተኣሚና እቲ ናይ ጸረ ኑክለሳዊ ኣጽዋር ማለት ምርጋፍ ኑከልሳዊ ኣጽዋር ናይ ስምምዕ ሰነድ ብኽታማ ቅቡል ከምዝበለቶ ዝዘከሩ ቅዱስነቶም፡ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዮሓንስ መበል 23 ጠቒሶም፥ ናይ ውግእ ኣጽዋር ዝመርጽ ዝዀነ ይኹን ዓይነት ተግባርን ወይ ከኣ ምሕርቲ ኣጽዋር ውግእ ዘተባብዕ ጐንጽታት ከም ሕቡእ ዝክረ ነገር ክሰዓብ ዝድርኽ ምርጫ ነቲ ባዕሎም ቅዱስነቶም ዝተዀላለፈ ኣብ እዋንና ዝርአይ ዘሎ ሳልሳይ ውግእ ዓለም ምኽንያት ምዃኑ ጠቒሶም ከም ዮሓንስ መበል 23 ምህርቲ ዝተራቀ ኣጽዋር ውግእ ዘተባብዕ ተግባር ኩሉ ኣውጊዞም፥
እቲ ምስ ሰሜን ኮርያ ተኸሲቱ ዘሎ ውጥረት ብዘተ ክፍታሕን ኣብ መንጐ ተጻባእቲ ሃገራት ምትእምማንን ምክብባርን ዘተባብዕ መገዲ ክውን ንምግባር ኩሉ ብምትሕብባር ናይ ሕዝብን ዓለምን ሰላም ውሕስ ይግበር፡ ቢሎም ምስ እዚ ኣተሓሒዞም ኣብ ሶሪያ ዘሎ ውግእን ውጥረትን ዘኪሮም፥ ኣብታ ሃገር ሰላም ከምጽእ ዝኽእል መገዲ ምድለይን ሰላም ዝድግፍ ኩነት እውን ክፍጠር ሓደራ።
ደላይ ሰላም ልቢ ሰብ ምሕናጽ ወሳኒ እዩ፡ ደጋዊ ምዕባለ ምስፋሕ ልቢ ሰብ ንሕነጽ፡ እዚ ነቲ ነባሪ ሰላም ቅድመ ኩነት እዪ። ነዚ ንምርግጋጽ ብናይ ሕግን ፖለቲካውን ናይ ደሕንነትን ከይዲ ምድጋፍ የድሊ። ስለዚ በዚ መገዲ’ዚ ኩሉ ዜጋ ብባህሉን ቋንቁኡን ዝስዕቦ ሃይማኖትን ፍሉይ ዝገብሮ እውን እንተዀነ ናይቲ ዝነብረሉ ሕብረተሰብ ኣካል ምዃኑ ከምዝተሓሳስብ ኣፍልጦ ምሃብ። ፍሉይነት ኣብ ብዙህነተ እዩ፡ ስለዚህ ኣብ ሓንቲ ሃገር ናይ ዝነብር ህዝቢ ዝኽተሎ ዝተፈላለየ ሃይማኖትን ቋንቋን ባህልን ምኽባርን ከምዘድሊ ኣብ ሶሪያ ካብ ጥንቲ ጀምሩ ንናይታ ሃገር ኵለንተናዊ ምዕባለ ዓቢይ ኣበርክቶ ዘለዎ ሶሪያዊ ማሕበረ ክርስቲያን ጠቒሶም ብምሕባር፡ ናይ ውሁዳን ክፍሊ ሕብረተሰብ መሰልን ክብርን ክሕሎ ኣለዎ።
ከምዝበሉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራድዮ ቫቲካን ኣኵይሊኖ ኣስዒበን፡ ብምኽንያት ውግእን ዓመጽን ሃገሮም ዛሕዚሖም ዝተሰዱ ኣብ ዮርዳኖስን ሊባኖስን ዑቕባ ዝረኸቡ ሶርያውያን ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ብሰላም ከነብርሉ ዘኽእሎም ዕድል ክፍጠረሎምን ነቶም ስደተይናታት ዝወሃብ ኩሉ ድጋፍ እውን ኣመስጊኖም፡ ኵነታት ኢራቕን የመንን ኣፍጋኒስታንን እውን ዘኪሮም፥ ኣብዘን ሃገራት ዕርቅን ሰላማዊ ናይ ሓባር ናብራ ከረጋግጽ ዘኽእል ዕድል ክፍጠር መታን ናይ መላእ ዓለም ሕብረተሰብ ድጋፍ የድሊ፡ ኣብ መንጐ እስራኤልን ፍልስጥኤምን ዘሎ ዘይምርድዳእ ከወግድ ዘኽእል መገዲ ዘተ እምበር ናብ ግጭትን ዓመጽን ዝድርኽ ውግእን ወረ ውግእን ዘለዓዕል መገዲ ኣይኰነን፡ ስለዚህ ናይ እስራኤል ህልዊ ዅኔታ ዘኽብር ናይ ክርስትያንን ኣይሁድን እስላምን ከተማ ምዃና ዝውሕስ ውሳኔ ክኽበር ከምዘለዎ ገሊጾምን እቲ ኣብ ቨነዝዋላ ዘሎ ውሽጣዊ ግጭት ጠቒሶምን ኣብ ደቡብ ሱዳንን ዴሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐን ሶማሊያን ናይጀሪያን ማእከላዊት ረፓብሊክ ኣፍሪቃን፥
ዝተዓደለኦ ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ንኵለንተናዊ ምዕባለ ድጋፍ እምበር ንምዝመዛን ንግብረ ሽበራን ዕግርግን ውግእን ዘቃልዕ ኣይዅን፡ ነቲ ዝርአይ ውግእን ዓመጽን ምኹናን ጥራሕ ዘይኰነስ ነቲ ምኽንያት ውግእ ንምውጋድ ዝድግፍ ጻዕርን ሃብቲ ሃገር ድኽነትን ሕሰምን ኣብ ምውጋድ ዕላማ ክውዕልን ኵለንተናዊ ምዕባለ ዝድግፍ ክኸውን ዘተባብዕ ተበግሶታት ምንቕቓሕ የድሊ።
ከምዝበሉ ገሊጸን።
ቅዱስነቶም ኣብ ኡክራይን ዘሎ ውጥረት እውን እናሓሰቡ መገዲ ሰላም ንኽምረጽ ሓደራ ቢሎም፡ እቲ ናይ ኵለን ሃገራት መጻኢ ጽግዕተይና ዝዀነሉ ስድራ ቤት ዝድግፍ ፖለቲካ ምትብባዕ ዘለዎ ኣድላይነት እንከመልክቱ፥
ብምኽንያት ድኽነትን ውግእን ጸዓትን ንስቓይ ዝተዳርጉ ናይ ዓለም መጻኢ ጽግዕተይና ዝዀነሉ ኣባይቲ ስድራን ደቃቶም ምክንኻንን እቲ ኣብ መንጐ ደቡብን ሰሜንን ዓለም ዘሎ ኤኮኖሚያዊን ናይ ምዕባለን ፍልልያት ዘጽብብን እቲ ኣብ ዓለም ዝረአይ ሓድሽ ጊልያነት ዘወግድ ውሳኔ ማሕበረሰብ ዓለም ከነቓቕሕ ሓደራ።
ቢሎም ዕለት ሓደ ጥሪ 2018 ዓ.ም. ዘመሓላለፍዎ ዓለም ሓቆፍ ናይ ሰላም መልእኽቲ ጠቒሶም፥ ስደተይናታትን ዝመዛበሉን ምእንጋድን ምንቕቓሕን ምክልኻልን ምውህሃድን ዝብሉ ነጥብታት መሰረት ድጋፍ ክቐርበሎም ኣተሓሳሲቦም ኣብዚ መዳይ ኢጣሊያ እተርእዮ ዘላ ጻዕሪ ከምኡ እውን ግሪክን ጀርመንን እውን ንኢዶም ምእንጋድን ምንቕቓሕን ምክልኻልን ምውህሃድን ኣብ ዓለም ኣዚዮም ኣገደስቲ ዕሴታት እያቶም።
ሕቡራት መንግስታት ዓለም ጸኣት ስድተይናታት ዝውሕስ ኩነት ከረጋግጽ ድማ ጻውዒት ኣቕሪቦም፥ ቅድስቲ መንበር ኣብ ናይ ዝዀነ ይኹን ሃገር እደ ኣታውነት ዘይብላን እተብሎን እተቕርቦን ጻውዒት ካብ ሰብኣውነትን ሕውነትን ዝምንጭው እዩ። ምስ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ዘለዋ ምቅርራብ ዘነጽር እዩ፡ ናይ ሃይማኖትን ናይ ሕልናን ናይ ኣመለካኽታን ርእዮቶን ነጻነት ክኽበርን ስራሕ ናይ ምርካብ መሰልን ክብርን ውሑስ ክኸውንን መንእሰይ ወለዶ ናይ መጻኢ ሕይወቱ ከይምንዛዕን፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ማሕበረሰብኣውነት ዘለዎ ሓላፍነትን ዘነቓቕሕ ሓሳብ ብዝርዝር ተንቲኖም መልእኽቶም እንከተቓልሉ፥
ናይ እንነብረሉ ምድረ ዓለም ሙቐት ምውሳኽን ምዝባዕን ከባብን ብከላ ተፈጥሮ ኣየርን፡ ነዚ ተኸቲሉ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍሊ ዓለም ዝኽሰት ዝተፈላለየ ሓደጋ ተፈጥሮን ምኽንያት እንነብረሉ ዓለም ተፈጥሮን ፍጥረን ምክንኻን ብግብኡ ምጥቃምን ጥራሕ እዩ ፈውሱ፡ ናይ ተፈጥሮ ውህበትን ውበትን ምክልኻል ናይ ኩልና ሓላፍነት እዩ፡ እቲ ኣብ 2015 ዓ.ም. ናይ ፓሪስ ስምምዕ ምህዳር ኣብ ግብሪ ካብ ምውዓል ዝብገስ ተፈጥሮን ፍጥረትን ናይ ምኻባር ባህሊ ነስፍሕ
ኣብዚ 2018 ዓ.ም. ሓድሽ ዓመት ዕዮዅምን ኣገልግሎትኩም ኣሳልጦን ኣባይቲ ስድራዅምን ንሕዝብኹምን ሓሴትን ተስፋን ሰላም እምነይ የቐንየለይ እንክብሉ ዝስሞዎ ዘረባ ከምዘጠቓለሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኣኵይሊኖ ሓቢረን።


text:
ፈጻሚት ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ብ7 ጥቅምቲ 2017 ምዱብ ኣኼባኡ ኣካይዱ። ፈጻሚ ሽማግለ ኣብዚ ኣኼባኡ፡ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ኣብዚ ቀረባ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባኡ ዝተለሞም ዓበይቲ ጉዳያት መሰረት ብምግባር ብነፍስወከፍ ቤት ጽሕፈት ንዝቐረበ ዓመታዊ ንድፊ መደብ ዕዮ ብዝርዝር ተመልኪቱ። ድሕሪ ሰፊሕ ምይይጥ ከኣ ናይ ማእከላይ ባይቶ ርኢቶ ተወሲኽዎ ናይ መጻኢ ሓደ ዓመት ትልሚ ንክኸውን ተሰማሚዑ።
ኣብ ርእሲ’ዚ ፈጻሚት ሽማግለ ነቲ ዓመታዊ ትልሙ መስረት ብምግባር፡ ኣብ ቀጻሊ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ዝያዳ ቆላሕታ ሂቡ ዝሰርሓሎም ጉዳያት ኣነጺሩ። ካብ’ቶም ቀዳምነት ሂቡ ክሰርሓሎም ዝወጠኖም ነጥብታት፡ ናይ ህዝብን ኣባላትን ኣኼባታት ምክያድ፣ ከምኡ’ውን፡ ምስ ተቓወምቲ ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ኤርትራ ርክባት ምግባርን ዝብሉ ይርከብዎ።
ኣኼባ ኣብ መኽፈቲኡ ንህልዊ ኩነታት ሰዲህኤ፡ ንደንበ ተቓውሞን ኣብ ኤርትራ ብሓፈሻ ዘሎ ኩነታትን ካልኦት ከባቢያዊ ምዕባለታትን ዝምልከት ሓበሬታታት ተለዋዊጡ ኣብ ነፍስወከፎም ድማ ሚዛኑ ኣንቢሩ። በዚ መሰረት ኣብዚ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ ልዕሊ ሕጋውነትን ቅዋማዊ ኣሰራርሓን ሰዲህኤ ክስንዘሩ ዝጸንሑ ፈተነታት መሰረት ዘየብሎምን ዘይሓላፍነታውያን ምንባሮም ኣመዝጊቡ።
ኣብ መወዳእታ ከኣ እዚ ኣብ መንጐ ክልተ ኣኼባታት ማእከላይ ባይቶ፡ ዝለዓለ ስልጣን ሰልፊ ዘለዎ ፈጻሚ ሽማግለ፡ ኣባላት ሰልፊ፡ ደለይቲ ፍትሕን ኣብ ለውጢ ረብሓ ዘለዎም ኤርትራውያንን ንመትከላት ሰዲህኤ ኣብ ምዕዋት ዘይተቖጠበ ጻዕሪ ከካይዱ ተማሕጺኑ።


text:
ዜደንቕ ምስጢር ንብዓትካ
ካብታ እተወለድናላ ዕለት ጀሚርና ንበኪ ኢና። ሓደ ምሁር ከም ዝገለጾ፡ ሕጻናት ከለና፡ ብስምዒታውን ብኣካላውን መዳይ ዜድልየና ነገራት ምእንቲ ኺማልኣልና ስለ እንበኪ፡ ብኽያት፡ ‘ዕትብቲ ድምጽና’ እዩ ኺብሃል ይከኣል እዩ። ኰይኑ ግና፡ ብዕድመ እናዓበና ኽንከይድ ከለና፡ ብኻልእ መገዲ ኽንረዳዳእ እናኸኣልና እንነብዕ ስለምንታይ ኢና፧
ስምዒታዊ ንብዓት ንዓይንና ብእተፈላለየ ምኽንያት ቅጽርጽር ከም ዚብል ኪገብሮ ይኽእል እዩ። ብምኽንያት ሓዘን፡ ተስፋ ምቝራጽ፡ ወይ ከኣ ብምኽንያት ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣውን ስቓይ ክንነብዕ ንኽእል ኢና። ኰይኑ ግና፡ ሓጐስን ራህዋን ዓወትን እውን እንተ ዀነ፡ ዝርንዝሕ ከም እንነብዕ ኪገብረና ይኽእል እዩ፣ እዚ ኸኣ ናይ ሓጐስ ንብዓት እዩ። ብዘይካዚ፡ ካልእ ሰብ ኪነብዕ ከሎ ኽንርኢ ኸለና፡ ክንነብዕ ንኽእል ኢና። ማሪያ፡ “ካልእ ሰብ ብዝዀነ ይኹን ምኽንያት ኪነብዕ ከሎ እንተ ርእየ፡ ኣነ እውን ክነብዕ እጅምር” በለት። ምናልባት ኣብ ፊልም ዝረኣኻዮ ወይ ኣብ መጽሓፍ ዘንበብካዮ ነገር ኬንብዓካ ይኽእል እዩ።
እቲ እትነብዓሉ ምኽንያት ዝዀነ ይኹን ብዘየገድስ፡ ብኽያት ብዘይ ዘረባ ዚግበር ሓያል ቋንቋ እዩ። ኣዳልት ክራይንግ ዘርእስታ መጽሓፍ፡ “ብኻልእ መገዲ ኽንገልጾ ዘይንኽእል ብዙሕ ነገራት፡” ብብኽያት ኣቢልና “ኣብ ውሽጢ ሓጺር ህሞት ክንገልጾ ንኽእል ኢና” በለት። ንብዓት፡ ሓደ ስጕምቲ ንኽንወስድ ኪድርኸና ይኽእል እዩ። ንኣብነት፡ መብዛሕትና ንብዓት ጓሂ ኽንርኢ ኸለና፡ ሓደ ሰብ ይሳቐ ኸም ዘሎ ዚሕብር ስለ ዝዀነ፡ ሸለል ክንብሎ ይኸብደና እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ ኢና ነቲ ዚነብዕ ዘሎ ሰብ ከነጸናንዖ ወይ ክንሕግዞ እንጽዕር።
ገሊኦም ምሁራት፡ ብኽያት ነቲ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ስምዒት ንኸነውጽኦ ኸም ዚሕግዘና፡ ንብዓትና ምዕጋት ግና ንጥዕናና ኺጐድኦ ኸም ዚኽእል ይኣምኑ እዮም። ገሊኣቶም ከኣ፡ ብኽያት ዘለዎ ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣውን ጥቕሚ ብስነ ፍልጠት ከም ዘይተረጋገጸ ይገልጹ እዮም። ኰይኑ ግና፡ መጽናዕትታት ከም ዚሕብሮ፡ 85 ሚእታዊት ዚዀና ደቂ ኣንስትዮን 73 ሚእታዊት ዚዀኑ ደቂ ተባዕትዮን፡ ድሕሪ ምብካዮም ፍዅስ ከም ዚብሎም ገሊጾም እዮም። ኖኢሚ፡ “ሓድሓደ ግዜ ኽበኪ ኸም ዘሎኒ እፈልጥ እየ። ድሕሪ ምብካየይ፡ ኣዕሚቘ አስተንፍስ እሞ፡ ንነገራት ብሚዛናዊ መገዲ ኽርእዮ እጅምር” በለት።
መጽናዕትታት ከም ዚሕብሮ፡ 85 ሚእታዊት ዚዀና ደቂ ኣንስትዮን 73 ሚእታዊት ዚዀኑ ደቂ ተባዕትዮን፡ ድሕሪ ምብካዮም ፍዅስ ከም ዚብሎም ገሊጾም
ይኹን እምበር፡ እቲ ድሕሪ ምብካይና ዚስምዓና ህድኣት፡ ኣብ ንብዓትና እተመርኰሰ ጥራይ ከይከውን ይኽእል እዩ። ካልኦት ሰባት ዚህብዎ ምላሽ እውን፡ ኣገዳሲ ረቛሒ እዩ። ንኣብነት፡ ካልኦት ሰባት፡ ክንበኪ ኸለና ስለ ዝረኣዩና ኼጸናንዑና ወይ ኪሕግዙና ኸለዉ፡ ፍዅስ ይብለና እዩ። እቶም ሰባት ጽቡቕ ምላሽ እንተ ዘይሂቦም ግና፡ ክንሓፍር ወይ ከኣ ዕሽሽ እተበሃልና ዀይኑ ኺስምዓና ይኽእል እዩ።
ምስጢር ንብዓት ኣዝዩ ዜደንቕ እዩ። ሓደ እንፈልጦ ነገር ግና ኣሎ፣ ንብዓት ሓደ ኻብቲ ኣምላኽ ዝሃበና ኣዝዩ ዜገርም ስምዒታዊ ምላሽ እዩ።


text:
- Startsida
- Kommun och politik
- Ny i kommunen
- ሕደሽቲ መጻእተኛታት ኣብ ሉማ ኮሙን
- ቆጠባን ምትካል እግርን
- ቋንቋ ሽወደን ንመጻእተኛታት
ቋንቋ ሽወደን ንመጻእተኛታት
ስልጠና ቋንቋ ሽወደን ንመጻእቲ (SFI) ካብቲ ከም ነባሪ ኣብዚ ኮሙን ዝተመዝገብካሉ እዋንት ትጅምር።
እንድሕር ናይ ቤት ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ መደብ ምትካል እግሪ ተኸቲልካ ናብ SFI ከተመልክት ክሕጉዙኻ`ዮም። ብዘይብኡ ውን ናይ ሓገዝ ዝርርብ ኣብ ቤት ምምሕዳር ዕድል ይዋሃበካ፡ ብዛዕባ ትምህርትን ምምዝዛም ምምልካት SFIን መድብ ተውጽእ። ትምህርቲ ዓመት ሙሉእ ኮይኑ ምስ ዓቕምኻን ደረጃ ክእለት ቋንቋኻን ተዛሚዱ ዝዳለውዩ። ክፍሊት መደብ ምትካል እግሪ ንኽትወስድ ኣብ ናይ ትምህርቲ SFI ክፍለ ግዜ ክትርከብ ከምዘለካ ዘክር። ንስኻ ወይ ቆልዓኻ እንተ ሓሚሙ ነቶም ኣብ SFI ዘለዉ ኣካላት ክትዛራረቦም ኣለካ፡ እንተዘየለ እተን ዘብኮርካየን መዓልታት ክፍሊት ኣይውሃበካን`ዩ።
እንድሕር ኣብ ቤት-ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ እትው ዘይኮንካ ግን ካኣ SFI ክትማሃር እንተ ደሊኻ ናብቲ ስልጠና ከተመልክት ንማእከል ትምህርቲ ማለት lärcentrum ኣብ ሉማ ብመገድኻ ተዘራረብ። ምስ ኤሊን ብዮርን, ብቴሌፎን 040-641 13 35 / 0733-41 13 35 ወይ ማቲልዳ ሎት, ብቴሌፎን 0733-41 13 41 ተዘራረብ።
ኣብዚ SFI ክትማሃር ትኽእል:
SFI ኣብ ኮምቩክስ ሉንድ፡ ኮምቩክስ ቡርሎቭን ፎልክ-ሆግስኩላን ሂቪላን ፊልያል ኣብ ፎልክ-ዩኒቨርሲቲ ኣብ ኦካርፕ ዝርከብ ይካየድ።
Sidansvarig: Felicia Mellgren
Senast uppdaterad: 2017-12-08


text:
Published: 18 July 2017
መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት፥ ነቲ ዕለት 11 ሓምለ 2017 ብቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ ጉዳይ ዕርቂ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ዘውጽኦ መግለጺ መሠረት ብምግባር፥ ዕለት 13 ሓምለ 2017 “እግዚኣብሔር ምሉእን ሓቀኛን ዕርቂ ይግብሮ” ኣብ ትሕቲ ዚብል ኣርእስቲ፥ ሠናይ ትምኒትና ገሊጽና፥ ቅዱስ ፓትርያርክ ብቓሎም ንምእመናን ቃለ ቡራኬ ክህቡ፥ ንዝተነብረ ውግዘት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ብጸሎተ ሥርየት ከልዕልዎን ጸዊዕና።
እንተኾነ እቲ ብ16 ሓምለ 2017 ኣብ ቤተ ክርስቲያን ርእሰ ኣድባራት ቅድስት ማርያም፥ ዝተገብረ ዕርቂ ዝተሰምየ፥ ንልቢ ኩሉ ኣማኒ ዘሰምበረ፥ ኣብ ታሪኽ ቤተክርስቲያን ዳግማይ ጸሊም ታሪኽ ዘመዝገበ ፍጻሜ ኮይኑ ተረኺቡ ስለዘሎ ብዛዕባኡ ብዙሕ እንህቦ ሓተታ የለን።
ከምቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ፥ ንፍጹም ዕርቂ ለይትን መዓልትን ንጎየሉን ንጽልየሉን ጉዳይ እዩ። ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ድማ ድሕሪ ናይ 11 ዓመትን ፈረቓን ካብ ጸልማት ማእሰርቲ ወጺኦም፥ ብሕይወት ገጽ ህዝቦም ምርኣዮም ጽሩይ ንፋስ ብምርካቦምን ብሕይወት ኣብ ቅድሚ ደቆም ምርኣዮምን ንኣምላኽ ነመስግን።
እንተኾነ ዕርቂ ዘይኮነ ድራማ እዩ ተፈጺሙ። ስለዝኾነ፥ መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት፥ ነዚ ዝስዕብ መግለጺ ኣውጺኡ ኣሎ።
1. ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ኣብ ቤተ ክርስቲያን እናሃለዉ፥ ጸሎተ ቅዳሴን ፍትሓትን፥ ብሓደ ጳጳስ ምክያዱ፥ ምሉእ ብምሉእ ነቲ፥ “ፓትርያርክ እንከሎ ጳጳስ ኣይባርኽን” ዝብል ቀኖናዊ ሕጊ ዝረገጸ ክብሪ ቤተ ክርስቲያንና ዝጠሓሰ ዘይመንፈሳዊ ተግባር እዩ።
2. ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ፥ ኣብ እዋን ቅዳሴ፥ እቲ ሥልጣን ሃገርን መዓርግ ፓትርያርክን ዝኾነ፥ መዓርግ ልብሶም ከይለበሱ፥ ከም ሓደ ተራ ጳጳስ፥ ካብ መንበሮም ወጻኢ ኮፍ ምባሎምን፥ ሥልጣን ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዝደፈረ ብምንባሩ።
3. ቅዱስ ፓትርያክ ሓንቲ ቃል ከየውጽኡ ዕድል መንፈሳዊ መሰሎም ተነፊጉዎም ንሕዝቦም ሰላም’ውን ክብሉ ዘይምኽኣሎም።
4. ኣብ ሓምለ 2017 ዕርቂ ተፈጺሙ ፍትሓት ድማ ኣብ ጥሪ 2017 ተገይሩ ውግዘትና ኣውሪዶምልና ተባሂሉ ብኻልኦት ሰባት ዝተነበበ፥ ካብ ሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ወጻኢ እዩ። ፓትርያርክ ምስ ምሉእ ኣካሎምን ኣእምሮኦምን ብኣካል እናሃለዉ ክንድዚ ዝኣክል ዓቢይ ጉዳይ ቤተ ክርስቲያን ብኻል ሰብ ቃል ፓትርያርክ ክንበብ ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ኣይፈቅድን። ውግዘት ዝለዓል ድማ ብዘይሥርየት ቃል ፓትርያርክ ጥራይ ምዃኑ ክፍለጥ ይግባእ።
5. ቀኖና ቤተ ክርስቲያን ዘይፈቅድ ክነሱ፥ ከሰስትን ፈረድትን፥ ብምዃን፥ ኣብ ልዕሊ ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ዝወረደ፥ ኣደራዕን ጸለመን ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ዝጻረር ብምዃኑ ንኹንኖ።
6. ድሕሪ እቲ ናይ ቤተክርስትያን ሥነስርዓት ኣቦና ናብ መንበሮም ዘይኮነስ ናብታ ንዓሰርተ ሓደ ዓመታት ዝተኣሰሩላ ማሕዩር ብምምላሶም።
7. ኣብ ልዕሊ ወዲ 90 ዓመት ዝዕድሜኦም ኣቦና ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ ዝግበር ዘሎ ሓያል ናይ ስነ ኣእምሮ ጸቕቲ ኣብ ሕይወት ኣቦና ሳዕቤን ስለዘለዎ ብዘይ ዝኾነ ኣማኻርን ተዓዛብን ብነጻ ክዛረቡን ዘይምኽኣሎም፥ ናይ ዕርቂ ነገር ዘለዎ ዘይብሉ ዘሕፍር ድራማ ኣብቲ ቅዱስ ቦታ ተፈጺሙ ኣሎ።
ስለዚ መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት፥ ፍጹም ዕርቅን ሓድነትን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ክወርድ፥ ሕጂውን ከም ኩሉ ጊዜ ልዑል ህርፋንናን ጸሎትናን ምዃኑ ንሕብር። ሓቀኛን ቅኑዕን ዕርቂ ክመጽእን ሓድነት ቤተ ክርስቲያንና ክረጋገጽን፥ ቅዱስ ፓትርያርክ፥ ናጻ ኮይኖም፥ ተዓዛቢ ኣካል ካብ ኣኃት ኦሬንታል ቤተክርስቲያን ኣብ ዘለዎ፥ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሥልጣን ፓትርያርኮም ኮይኖም ካብ ዝኾነ ይኹን ተጽዕኖ ናጻ ኮይኖም ቡራኬ ክህቡን ብምሉእ ሥልጣኖም ኣብ መንበረ ክብሮም ክምለሱን ንሓትት። ካብዚ ወጻኢ: ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ጥሒሱ ንዝመጽእ ነገር ግን ዘይንቕበል ምዃንና ንሕብር። ምእመናን ነዚ ሽርሕን ጉርሕን ተረዲኦም ብጽሎትን ብግብርን ስለቤተክርስቲያን ደው ክብሉ ሕጂውን ነዘኻኽር።
እግዚኣብሔር ብደሙ ዘጥረያ ቤተ ክርስቲያን ይሓልወልና።
መንበረ ጵጵስና ኣህጉረ ስብከታት፥ ሰሜን ኣሜሪካ፥ ኤውሮጳን ማእከላይ ምብራቕን።
18 ሓምለ 2017


text:
ክንክን ጥዕና ንሓተትቲ ዕቑባ
Hälso- och sjukvård för asylsökande – tigrinska
ኣብ ስዊድን ዕቑባ እትሓቱ ዘለኹም ሰባት ግዜ ናይ ዘይህቡ ከበድቲ ጸገማት ጥዕና፣ ናይ ስኒ ሕክምና ከምኡድማ ክንክን ጥዕና ኣገልግሎት ናይ ምርካብ መሰል ኣለኩም።
- አማርኛ (amhariska)
- العربية (arabiska)
- Azərbaycanca (azerbajdzjanska)
- ب ه سۆرانی (sorani)
- English (engelska)
- Español (spanska)
- پارسی (persiska)
- Français (franska)
- Bosanski, hrvatski, srpski (kroatiska)
- Հայերեն (armeniska)
- Kurmancî (kurmandji)
- MoHroл xэл (mongoliska)
- يه دری (dari)
- پښتو (pashto)
- Arlijan (romani arli)
- Pycckий (ryska)
- Af soomaali (somaliska)
- Shqip (albanska)
- Swedish (svenska)
- Oʻzbek (uzbekiska)
ኣብ ስዊድን፣ ናይ ክንክን ጥዕና ሓላፊነት ዝወስዱ እቶም ናይ ካውንቲ ባይቶታትን ዞባታትን እዮም። እዚ ኣብ መላእ እታ ሃገር ዝስረሓሉ ኣሰራርሓ እዩ። ሕድሕድ ናይ ካውንቲ ባይቶን ዞባን ብዛዕባ እቲ ኣብ ሆስፒታላትን ማእከላት ክንክን ጥዕናን ዝህባኦ ኣገልግሎታት ዝምልከት ሓበሬታ ክንክን ጥዕና ኣብ ነናይ ባዕለን መርበብ ሓበሬታ ኣቐሚጠን ይርከባ። ብተወሳኺ ናይ ኩለን ካውንቲ ባይቶታትን ዞባታትን ሓበራዊ መርበብ ሓበሬታ እውን ኣሎ: 1177 Vårdguiden (ናይ ክንክን ጥዕና ሓበሬታዊ መጽሓፍ)።
ኣብቶም 1177 ናይ ክንክን ጥዕና ሓበሬታዊ መጻሕፍቲ፣ ናይተን ዝተፈላለያ ናይ ክንክን ጥዕናን ሕክምና ስኒን ክሊኒካት ናይ ኣድራሻ ዝርዝራትን ናይ ስራሕ ሰዓታትን ካልእ ሓበሬታን ክትረክብ ትኽእል። ናብ 1177 ናይ ክንክን ጥዕና ሓበሬታዊ መጻሕፍቲ፣ ለይትን መዓልቲን ክትድውል ትኽእል ኢኻ። ቁጽሪ ተሌፎኑ 1177 እዩ። ክትድውል እንከለኻ፣ እተዘራርበካ ነርስ ናይ ሕክምና ጠለብካ ክትግምግም፣ ምኽሪ ክትህበካ ከምኡድማ ኣድላይ እንተኾይኑ ናብ ትኽክለኛ ክልኒክ ክንክን ጥዕና ክትከይድ ትሕብረካ።
ክንክን ጥዕና ናይ ምርካብ መሰል
ኣብ ስዊድን ዕቑባ እትሓቱ ዘለኹም ሰባት ግዜ ናይ ዘይህቡ ከበድቲ ጸገማት ጥዕና፣ ናይ ስኒ ሕክምና ከምኡድማ ክንክን ጥዕና ኣገልግሎት ናይ ምርካብ መሰል ኣለኩም። ኣየናይ ዓይነት ክንክን ጥዕና ክትረክብ ከምዘለካ እቲ ካውንቲ ባይቶ/ዞባ እዩ ዝውስን። ብተወሳኺ ብመሰረት ሕጊ ምክልኻል መልከፍቲ (contagion) ናይ ወሊድ ክንክን ጥዕና፣ ናይ ምንጻል ጥንሲ ሕክምና፣ ናይ መከላኸሊ ጥንሲ ምኽሪ፣ ናይ ኣዶ ቖልዓ ሕክምናን ክንክንን ናይ ምርካብ መሰል ኣለኩም።
ዕቑባ ዝሓቱ ህጻናትን ትሕቲ 18 ዝዕድሚኦም በጽሒታትን እውን ልክዕ ከምቶም ካልኦት ኣብ ስዊድን ዝነብሩ ህጻናት ማዕረ ናይ ናጻ ክንክን ጥዕናን ናይ ስኒ ሕክምን ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም።
ገምጋም ጥዕ
ኩሎም ሓተትቲ ዕቑባ ገምጋም ጥዕና ይግበረሎም እዩ። ናይ ዕቑባ ሕቶ ምስ ኣቕረብካ ብቕልጡፍ ናጻ ናይ ጥዕና ገምጋም ክትገብር ኣለካ።
እቲ ናይ ጥዕና ገምጋም ኣብ ልዕሊ ናይ ዕቑባ ሕቶኻ ዘሕድሮ ጽልዋ የለን። የግዳስ ሕክምና ዘድልየካ እንተኾይኑ ቀልጢፍካ ክትረክብ ይሕግዘካ። ናይ ጥዕና ገምጋም ኣብ እትገብረሉ እዋን ብዛዕባ ጥዕናዊ ጉዳያት ምኽሪ ትረክብ፣ ናይ መጻረዪ ምርመራ እትገብረሉ ዕድል ይወሃበካ ከምኡድማ ብዛዕባ ናይ ስዊድን ክንክን ጥዕና ሓበሬታ ትረክብ። እቶም ናይ ክንክን ጥዕና ሰራሕተኛታት ናይ ቦርድ ስደተኛታት ሰራሕተኛታት ስለዘይኮኑ ሚስጢር ከየውጽኡ ቃለማሕላ ፈጺሞም እዮም።
ጉደለት ኣካላት
ኣብ እዋን መርመራ ጥዕና እነተድኣ ስነክልና ኣልዩካ ወይ ዘለካ ኮይኑ ምስዝስምዓካ ትሕብር። እንተድኣ ስነኩልና ናይ ኣካል፤ ስነ ኣእምሮ ወይ ድማ ናይ ቀልባዊ ኣእምሮ።
እንተድኣ ስነኩልነት ሃሊዩካ ብሰንኪ እዚ ዑቐባ ኣብ እትሓተሉ እዋን ርክብ ንምግባር ምስዝጽግመካ ሓገዝን ደገፍን ይወሃበካ። ብሰንኪ ስነክልና ምኽንያት ፍቓድ ናይ መቐመጢ ንኽወሃበካ ኣይኽልክለካን እዩ።
እንተድኣ ስንክልና ኣልዩካን ፍቐድ ኣብ ሃገር ሽወደን ምስዝወሃበካ፤ ንስኻ መሰል ናይ ሓገዝ ተገቢሩልካ ናብ ሽወደን ሕብረተ ሰብ ንኽትሳተፍ የቃልለልካ።
ክንክን ጥዕና ከድልየካ እንከሎ
እንተሓሚምካ ወይድማ ገለ እንተወቒዑካ፣ መጀመርያ ክትገብሮ ዘለካ ነገር ናብ ማእከል ክንክን ጥዕና ምኻድ እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ማእከል ክንክን ጥዕና ቅድሚ ምኻድካ ደዊልካ ቆጸራ ክትሕዝ ኣለካ። ናይተን ኣብቲ እትነብረሉ ቦታ ዝርከባ ማእከላት ክንክን ጥዕና ቁጽሪታት ተሌፎን ካብ 1177 ናይ ክንክን ጥዕና ሓበሬታዊ መጽሓፍ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። እንተሓሚምካሞ ኣምቡላንስ ዘድልየካ እንተኾይኑ ብቑጽሪ ተሌፎን 112 ናብ ማእከል ህጹጽ ረድኤት ሕክምና ደውል።
ህጹጽ ናይ ስኒ ሕክምና ዘድልየካ እንተኾይኑ ናብቲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሕክምና ስኒ (Folktandvården) ወይድማ ናብ ናብ ገለ ካብቶም ብናይ ካውንቲ ባይቶ/ዞባ ዝተጠቕሱ ሓካይም ስኒ ክትከይድ ትኽእል።
ንዝያዳ ሓበሬታ ”Hitta vård” ኣብ 1177.se ተወከስ። ኣብኡ ብብዙሕ ቋንቋ ዝተዳለወ ሓበሬታ ኣሎ።
ቋንቋ ስዊድን ዘይትዛረብ እንተኾንካ፣ ሓኪም ክትረአ ወይድማ ናብ ማእከል ክንክን ጥዕና ወይ ሕክምና ስኒ ክትከይድ እንከለኻ ተርጓሚ ናይ ምርካብ መሰል ኣለካ። ኣብ መብዛሕትኡ ኩነታት፣ እቶም ናይቲ ማእከል ክንክን ጥዕና ሰራሕተኛታት ተርጓሚ ከዳልዉልካ እዮም። ቆጸራ ክትሕዝ እንከለኻ ተርጓሚ ከምእትደሊ ንገሮም ኢኻ።
ኣፋውስ
እተፈላለዩ ኣፋውስን ካልኦት ፍርያታት ክንክን ጥዕናን ካብ ቤት-መድሓኒት ክትዕድግ ትኽእል ኢኻ። ሓኪም ዝኣዘዘልካ መድሓኒት እውን ኣብኡ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።.
ናይ ሕሙም መጓዓዝያ
ብምኽንያት ሕማም ናም ማእከል ክንክን ጥዕና ባዕልኻ ክትከይድ ዘይትኽእል እንተኾንካ፣ ናይ ሕሙም መጓዓዝያ ንምርካብ ክትምዝገብ ትኽእል ኢኻ። ብተወሳሒ ሕክምናዊ ምኽንያት እንተሃልዩ ካብን ናብን ማእከል ክንክን ጥዕና ወይ ሆስፒታል ክትመላለስ ዘውጻእኻዮ ናይ መጓዓዝያ ክፍሊት ክከሓሓሰልካ እዩ። ናይ ተሓካሚ መጓዓዝያ ናይ ምርካብ መሰል ዘለካ እንተኾይኑ ዝውስን እቲ ዝሓከመካ ሰብ እዩ። ብዛዕባ እቲ እትነብረሉ ካውንቲ ባይቶ/ዞባ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ናብ 1177 Vårdguiden ደውል።
ኣብ www.1177.se/Regler-och-rattigheter/Sjukresor/ ተወሳኺ ኣንብብ (ብቛንቛ ሽወደን)
ናይ LMA ካርድኻ ምሳኻ ተማልኣዮ
ናብ ማእከል ክንክን ጥዕና ወይድማ ካብ ቤት-መድሓኒት ኣፋውስ ንምውሳድ ክትከይድ እንከለኻ ናይ LMA ካርድኻ ከተርኢ ኣለካ። ገና ናይ LMA ካርድ ዘይተውሃበካ እንተኾይኑ ድማ ዕቑባ ምሕታትካ ዘርኢ ቅብሊት ሪፖርት ከተርእዮም ኣለካ። ኣብ ገለ ኩነታት ናብ ማእከል ክንክን ጥዕና ክትከይድ እንከለኻ ናይ LMA ካርድ እንተኣርኢኻ ትሑት ናይ ተሓካሚ ክፍሊት ክትከፍል ትኽእል። ብተወሳኺ ኣብ ቤት-መድሓኒት ካርዲኻ እንተርኢኻ ሓኪም ዝኣዘዘልካ ኣፋውስ ብትሑት ዋጋ ትረክብ።
ናይ ክንክን ጥዕና ክፍሊታት
እዞም ክፍሊታት ናይ LMA ካርድ ንዘርእዩ ሓተትቲ ዕቑባ ዝምልከቱ እዮም
*ሪፈራል ማለት ዶክተር ገለ ፍሉይ ገምጋም፣ ምርመራ ወይ ሕክምና ኣገዳሲ እዩ ኢሉ ናብ ካልእ ክሊኒክ ማእከል ክንክን ጥዕና ዝሰዶ መልእኽቲ እዩ። እቲ ሪፈራል ንምልክታትካ፣ እንታይ ከምዝስምዓካን ቅድሚ ሕጂ ዝነበረካ ሕማምን ቁስሊታትን ዝምልከት ሕክምናዊ ሓበሬታ ዝሓዘ እዩ። ሽዑ እቲ እቲ ሪፈራል ዝቕበል ክሊኒክ ክንክን ጥዕና ንምርመራ ክጽወዓካ እዩ።
ህጹጽ ሆስፒታላዊ ሕክምና
ንናይ ህጹጽ ሕክምና ሆስፒታላት ዘኽፍልዎ ክፍሊታት ኣብታ ካውንቲ ዝተፈላለየ እዩ። ሕጂ ዘሎ ክፍሊታት ኣብ ናይ ካውንቲ /ዞባ መርበብ ሓበሬታ ወይድማ ብ 1177 Vårdguiden ደዊልካ ክትፈልጥ ትኽእል።
ኣፋውስ
ብትእዛዝ ሓኪም ንእትወስዶም መብዛሕትኦም ኣፋውስ 50 ክሩነር ኢኻ ትኸፍል። ሓለሓሊፉ ግን ዋጋኦም ካብ 50 ክሩነር ዝኸብሩ ኣፋውስ ክእዘዙልካ ይኽእሉ እዮም። መብዛሕትኦም ዕድሜኦም ትሕቲ 18 ንዝኾኑ ቆልዑት ዝእዘዙ ኣፋውስ ብናጻ እዮም ዝወሃቡ።
ናይ ሕሙም መጓዓዝያ
ንናይ ሕሙም መጓዓዝያ ካብ 40 ክሩነር ዘይበዝሕ ክትከፍል ኢኻ።
ካብ ቦርድ ስደተኛታት ዝወሃብ መውዕሎ
ናይ ጥዕና ክንክን ክትወስድ እንከለኻ ከምኡድማ ብናይ ሓኪም ትእዛዝ ንዝዓደግካዮም ኣፋውስ ዘውጻእካዮ ገንዘብ መከሓሓሲ ገንዘብ ክወሃበካ ናብ ቦርድ ስደተኛታት መሕተቲ ክተእቱ ትኽእል ኢኻ።
ወጻኢታትካ ካብ 400 ክሩነር ንላዕሊ እንተኾይኖም
ኣብ ውሽጢ 6 ኣዋርሕ ንናይ ዶክተር ቆጸራ፣ ናይ ሕሙም መጓዓዝያ፣ ዝተኣዘዙልካ መድሓኒትን ካልእ ክንክን ጥዕናን (ከም ፊዝዮቴራፒ) ዘውጻእካዮ ገንዘብ ካብ 400 ክሩነር ዝበዝሕ እንተኾይኑ ፍሉይ መውዕሉ ክወሃበካ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። እቶ ቦርድ ስደተኛታት ነቲ ልዕሊ 400 ክሩነር ዘውጻእካዮ ገንዘብ ክኽሕሰካ ይኽእል እዩ። ከንዝካ ንኽምለሰልካ ንኣገልግሎታት ዝኸፈልካሉ (ዘይምለስ ክፍሊት ዘይኮነስ) ቅብሊት ከተርኢ ኣለካ። ንናይ ኣፋውስ ቅብሊታት ብዝምልከት ድማ እቲ ስምካ ዘለሉ ክፋል ቅብሊት ክትህብ ኣለካ።
ህጹጽ ክንክን ጥዕናን ኣፋውስን
ንህጹጽ ክንክን ጥዕና ዝግበሩ ወጻኢታት ኣብቲ ልዕል ክብል ዝተገልጸ 400 ክሩነር ኣይሕወስን፣ ይኹን እምበር ነቲ ካብ 50 ክሩነር ንላዕሊ ዝኸፈልካዮ ገንዘብ ፍሉይ መውዕሎ ክወሃበካ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። ብተወሳኺ እቲ ሃገራዊ ማእከል ሕክምና ስኒ ዕጽው ኣብ ዝኾነሉ እዋን ወይድማ ኣገልግሎት ክህበካ ግዜ ኣብ ዝሰኣነሉ እዋን ህጹጽ ሕክምና ስኒ እንተወሲድካ እውን ተመሳሳሊ ኣሰራርሓ ትኽተል።
እቲ ቅብሊት ብቕልጡፍ ናብ ቦርድ ስደተኛታት ብምውሳድ ናይ ፍሉይ መውዕሎ መሕተቲ ኣእቱ።
ብተወሳኺ ካብ 50 ክሩነር ንላዕሊ ንዝኸፈልካዮ መዕደጊ ዝተኣዘዙልካ ኣፋውስ እውን ፍሉይ መውዕሎ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ።


text:
ክርስትያናዊ ህይወት
ንመጽሓፍ ቅዱሳዊ ጽሑፋት ብጥበብ ተጠቐመሉ
የሱስ፡ “ብናጻ ተቐቢልኩም ኢኹም እሞ፡ ብናጻ ሃቡ” ኢሉ መሃረ። (ማቴ 10:8) መጽሓፍ ቅዱስ ወይ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንእተመስረተ ጽሑፋትና ብናጻ ብምሃብ ነዚ ንጹር መምርሒ እዚ ንስዕብ ኢና። (2ቈረ 2:17) ይኹን እምበር፡ እዚ ሕታማት እዚ፡ ኣብ ቃል ኣምላኽ ዚርከብ ክቡር ሓቅታት ዝሓዘ እዩ። ተሓቲሙ፡ ኣብ መላእ ዓለም ናብ ዚርከባ ጉባኤታት ዚለኣኽ ድማ ብብዙሕ ጻዕርን ወጻኢታትን እዩ። ስለዚ፡ ዜድልየና ዘበለ ጥራይ ክንወስድ ኣሎና።
ንኻልኦት ጽሑፋት ኣብ እትህበሉ እዋን፡ ብግህዶ ኣብ ዚግበር ምስክርነት እውን እንተዀነ ምስትውዓል ተጠቐም። (ማቴ 7:6) ንዝዀነ ይኹን ሓላፍ መገዲ ስቕ ኢልካ ጽሑፋት ኣብ ክንዲ ምሃብ፡ እቲ ሰብ ክሳዕ ክንደይ ተገዳስነት ከም ዘለዎ ንምርግጋጽ ከተመያይጦ ጻዕሪ ግበር። ኣብዛ ጐድኒ ዘላ ሳጹን ካብ ዘለዋ ሕቶታት ብውሕዱ ንሓንቲ፡ “እወ” ኢልካ ኽትምልስ ትኽእልዶ፧ ተገዳስነት ሓደ ሰብ ክትፈልጥ እንተ ዘይክኢልካ፡ ትራክት እንተ ሃብካዮ ዝሓሸ እዩ። ልክዕ እዩ፡ መጽሔት ወይ ካልእ ሕታም ክንህቦ እንተ ሓቲቱና፡ ባህ ኢሉና ሓንቲ ቕዳሕ ክንህቦ ንኽእል ኢና።—ምሳ 3:27, 28።


text:
ቃለ መጠይቕ | ያን-ደ ሱ
ሓደ ኽኢላ ስነ ድቂ ብዛዕባ እምነቱ ዝገለጾ
ፕሮፌሰር ያን-ደ ሱ ኣብ ሃገራዊ ዩኒቨርሲቲ ፒንግቱንግ ታይዋን ኣብ ክፍሊ ስነ ፍልጠትን ተክኖሎጅን፡ ሓላፊ ምርምር ድቂ እዩ። ፈለማ ኣብ ፍልቀት እዩ ዚኣምን ነይሩ፣ ጸኒሑ ተመራማሪ ስነ ፍልጠት ምስ ኰነ ግና ኣተሓሳስባኡ ቐየረ። እቲ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ንመጽሔት ንቕሑ! ገሊጹ ኣሎ።
ብዛዕባ ኣተዓባብያኻ ኣሕጽር ኣቢልካ ኽትነግረናዶ፧
ብ1966 ኣብ ታይዋን ተወሊደ፡ ኣብኡ ድማ ዓብየ። ሃይማኖት ወለደይ ኣብ ታኦይዝምን ቡድሂዝምን እተመስረተ እዩ ነይሩ። ንኣባሓጎታትና ነምልኽን ናብ ምስልታት ንጽልን እኳ እንተ ነበርና፡ ንዅሉ ነገራት ዝፈጠረ ኣምላኽ ከም ዘሎ ሓሲብና ኣይንፈልጥን ኢና።
ስነ ህይወት ዘጽናዕካ ስለምንታይ ኢኻ፧
ቈልዓ ኸለኹ እንስሳታት ምክንኻን እፈቱ ነይረ፣ ንሰባትን ንእንስሳታትን ካብ ስቓይ ብኸመይ ከገላግሎም ከም ዚኽእል ክምሃር እውን እደሊ ነይረ። ንእተወሰነ ግዜ ብዛዕባ ሕክምና እንስሳታት ድሕሪ ምጽናዐይ ድማ ንመበቈል ህይወት ክርድኦ ይሕግዘኒ እዩ ዝበልክዎ ስነ ድቂ ኸጽንዕ ጀሚረ።
ኣብቲ ግዜ እቲ ስለምንታይ ኣብ ፍልቀት ትኣምን ከም ዝነበርካ ኽትነግረና ትኽእልዶ፧
ፕሮፌሰራት ዩኒቨርሲቲ ፍልቀት ይምህሩን ንዕኡ ዚድግፍ መርትዖ ኸም ዘሎ ይገልጹን ስለ ዝነበሩ እየ ኣብ ፍልቀት ክኣምን ዝኸኣልኩ።
መጽሓፍ ቅዱስ ከተንብብ ዝጀመርካ ስለምንታይ ኢኻ፧
ብኽልተ ምኽንያት እየ። ቀዳማይ፡ ‘ሰባት ብዙሓት ኣማልኽቲ ዜምልኹ እኳ እንተ ዀኑ፡ ሓደ ኻብቶም ካልኦት ዚዓቢ ኪኸውን ኣለዎ፣ ግናኸ መኖም እዩ፧’ ኢለ እሓስብ ብምንባረይ እዩ። ካልኣይ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ኣኽቢርካ ዚርአ መጽሓፍ ምዃኑ እፈልጥ ነይረ እየ። በዚ ድማ መጽሓፍ ቅዱስ ከጽንዕ ጀሚረ።
ብ1992 ኣብቲ ኣብ ለቨን ዚርከብ ዩኒቨርሲቲ ካቶሊክ ከጽንዕ ምስ ጀመርኩ ናብ ቤተ ክርስትያን ካቶሊክ ብምኻድ ንሓደ ቐሺ ንመጽሓፍ ቅዱስ ክርድኦ ኺሕግዘኒ ሓቲተዮ፣ ንሱ ግና ፍቓደኛ ኣይነበረን።
ንሕቶታትካ መልሲ ዝረኸብካሉ ደኣ ብኸመይ ኢኻ፧
ድሕሪ ኽልተ ዓመት፡ ኣብ ቤልጅዩም ስነ ፍልጠታዊ መጽናዕቲ ኣብ ዝገብረሉ ዝነበርኩ እዋን፡ ምስ ሓንቲ ፖላንዳዊት ዝዀነት ሩት እትብሃል ናይ የሆዋ ምስክር ተራኺበ። ንሳ ነቶም ብዛዕባ ኣምላኽ ኪምሃሩ ዚደልዩ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ምእንቲ ኽትሕግዝ ቋንቋ ቻይና ተማሂራ ነይራ። ከምዚ ዓይነት ሓገዝ ክረክብ እጽሊ ስለ ዝነበርኩ ኸኣ ንዓኣ ምስ ረኸብኩዋ ኣዝየ እየ ተሓጕሰ።
ሩት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ናይ ስነ ፍልጠት መምሃሪ መጽሓፍ እኳ እንተ ዘይኰነ ምስ ስነ ፍልጠት ከም ዚሰማማዕ ገሊጻትለይ። ንኣብነት፡ ሓደ ኻብቶም ጸሓፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝዀነ ዳዊት፡ ኣብቲ ንኣምላኽ ዘቕረቦ ጸሎት፡ “ኣዒንትኻ፡ ድቂ ኸሎኹ፡ ረአያኒ፡ እተን ምዱባት መዓልትታተይ፡ ሓንቲ እኳ ኸይነበረት፡ ኵለን ኣብ መጽሓፍካ ተጻሕፋ” ኢሉ እዩ። (መዝሙር 139:16) ዳዊት ነዚ ብመልክዕ ግጥሚ እኳ እንተ ጸሓፎ፡ እቲ ሓሳባት ልክዕ እዩ ነይሩ። ክፋላት ኣካላትና ኸይቈመ ኸሎ እውን ከይተረፈ፡ ንኣመዓባብላኡ ዚምልከት መምርሒታት ኣብቲ ድቂ እዩ ዘሎ። መጽሓፍ ቅዱስ ዘለዎ ልክዕነት፡ ቃል ኣምላኽ ምዃኑ ኽኣምን ሓጊዙኒ እዩ። ኣብ ርእሲ እዚ፡ የሆዋ ዝስሙ ሓደ ናይ ሓቂ ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘሎ ተረዲአ። 1
ኣምላኽ ህይወት ከም ዝፈጠረ ዘእመነካ እንታይ እዩ፧
ዕላማ ሓደ ስነ ፍልጠታዊ ምርምር፡ ነቲ ድሮ እተበጽሐ ምርዳእ ንምድጋፍ ዘይኰነስ፡ ሓቂ ንምርካብ እዩ። ብዛዕባ ኣመዓባብላ ድቂ ዝገበርክዎ መጽናዕቲ ኣረኣእያይ ክቕይርን ህይወት ከም እተፈጥረት ክኣምንን ደሪኹኒ እዩ። ንኣብነት፡ መሃንድሳት ክፋላት ሓደ ኣቕሓ በብመስርዑን ኣብቲ ልክዕ ቦታኡን ከም ዚገጥም ዚገብር መስመር መገጣጠሚ ይነድፉ እዮም። ኣመዓባብላ ድቂ እውን ምስዚ ዚመሳሰል እኳ እንተ ዀነ፡ ዝያዳ እተሓላለኸ እዩ።
እቲ መስርሕ ብሓደ ዝጸገየ ዋህዮ እዩ ዚጅምር፣ ሓቀይዶ፧
እወ። ብድሕሪዚ እቲ ብማይክሮስኮፕ ጥራይ ዚርአ ዋህዮ ይምቀል እሞ፡ መስርሕ ምርባሕ ዋህዮታት ይጅምር። ንእተወሰነ ግዜ ኸኣ ቍጽሪ ዋህዮታት ካብ 12 ኽሳዕ 24 ሰዓት ኣብ ዘሎ እዋን ብዕጽፊ ይውስኽ። ኣብ መጀመርታ እቲ መስርሕ ድማ ሱር ዋህዮ ዚብሃሉ ዋህዮታት ይቘሙ። 2 ሱር ዋህዮታት ንኸም ዋህዮታት ደምን ዋህዮታት ዓጽምን ዋህዮታት መትንን ካልኦትን ዝኣመሰሉ እኹል ህጻን ንምህናጽ ዜድልዩ 200 ዚዀኑ እተፈላለዩ ዓይነት ዋህዮታት ኬፍርዩ ይኽእሉ እዮም።
ብዛዕባ ኣመዓባብላ ድቂ ዝገበርክዎ መጽናዕቲ፡ ህይወት ከም እተፈጥረት ክኣምን ደሪኹኒ እዩ
እቶም ዋህዮታት በብመስርዖምን ኣብ ልክዕ ቦታኦምን ኪዳለዉ ኣለዎም። ዋህዮታት ተኣኪቦም ቲሹ (ኣካሊት) ይዀኑ፣ ቲሹ ኸኣ ብሓባር ተኣኪቦም ኣብ ውሽጥና ዚርከብ ኣካል ኰነ ኣእጋርን ኣእዳውን የቝሙ። ኣየናይ መሃንድስ እዩ እሞ ንኸምዚ ዓይነት መስርሕ ዚኸውን መምርሒ ንምጽሓፍ ኪሓስብ ዚኽእል፧ ኰይኑ ግና፡ ንዕቤት ድቂ ዚኸውን መምርሒታት ኣብ ዲ.ኤን.ኤ. ብዜደንቕ መገዲ ተጻሒፉ ኣሎ። እዚ ዅሉ ነገራት ብኸመይ ብውቁብ መገዲ ኸም እተሰርሐ ምስ ሓሰብኩ፡ ህይወት ብኣምላኽ ከም እተነድፈት ክኣምን ክኢለ እየ።
ናይ የሆዋ ምስክር ዝዀንካ ስለምንታይ ኢኻ፧
ብሓጺሩ፡ ፍቕሪ እዩ። የሱስ ክርስቶስ፡ “ንሓድሕድኩም ፍቕሪ እንተ ኣላትኩም፡ በዚ ደቀ መዛሙርተይ ምዃንኩም ኵሉ ኺፈልጥ እዩ” ኢሉ እዩ። (ዮሃንስ 13:35) እዛ ፍቕሪ እዚኣ ኣድልዎ የብላን። ብዜግነት፡ ብባህሊ ወይ ብሕብሪ ቘርበት እውን ኣይትጽሎን እያ። ምስ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ምስ ሓበርኩ ኸምዚኣ ዝዓይነታ ፍቕሪ ኣስተማቒረ እየ።
^ 2. ፕሮፌሰር ያን-ደ ሱ ብምኽንያት ክርስትያናዊ ሕልናኡ ኣብቲ ምስ ምትካልን ምብዛሕን ንድቂ ዜቝሙ ሱር ዋህዮ ዚተሓሓዝ ዕዮ ኣይሰርሕን እዩ።


text:
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወይ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ክትመሃር እንተ ዀይንካ፡ ናይቲ ዘመልከትካሉ ኮርስ ወይ ፕሮግራም ሓፈሻውን ፍሉይን መእተዊ ቅጥዕታት ክተማልእ ይግባእ።
ሓፈሻዊ መእተዊ ቅጥዕታት
ኵሎም ኮርሳትን ፕሮግራማትን ገለ መሰረታውያን ቅጥዕታት ኣለዎም። ካብ ላዕለዋይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ሽወደን (gymnasium) ኰነ ካብ ፕሮግራም ትምህርቲ ንዓበይቲ ምምሕዳር ከተማ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ መሰናድኦኣዊ ላዕለዋይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ (gymnasieexamen) ምስ ዚህልወካ፡ ሓፈሻዊ መእተዊ ቅጥዕታት ንላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ኣብ ሽወደን ተማልእ ኢኻ። ዋላ'ውን እቶም ሞያዊ (professional or vocational) ደረጃ ትምህርቲ ካብ ላዕልዋይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ሽወደን ዘለዎም ኰነ ኣብ ፕሮግራም ትምህርቲ ንዓበይቲ መሕለፊ ነጥቢ (A-E) ብቛንቋ ሽወደን ወይ ሽወደን ከም ካልኣይ ቋንቋ (Swedish as a second language) 2 + 3 ከምኡ'ውን እንግሊዘኛ 6 ዘመዝገቡ ተመሃሮ፡ ንሓፈሻዊ መእተዊ ቅጥዕታት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ የማልኡ እዮም። ናይ ቋንቋ ሽወደን ወይ እንግሊዘኛ ደረጃ ብቕዓት ምስ እትስእኖ፡ ነዞም ኮርሳት ኣጽኒዕካ ክትሓልፍ ይግባኣካ።
ንላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ብቑዕ ዚገብረካ ናይ ላዕለዋይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርትኻ ኣብ ሃገርካ ምስ እትዛዝሞ, ቅጥዕታት ቋንቋ ሽወደን፡ እንግሊዘኛን ሕሳብን ምስ እተማልእ፡ ኣብ ሽወደን ብቑዕ ክትከውን ልዑል ተኽእሎ ኣሎ።
ሓፈሻዊ ብቕዓት ‘reell kompetens’ ብዚበሃል ኣገባብ ወይ ኣቐዲምካ ብምምሃር ክትድልቦ ትኽእል ኢኻ። ኣቐዲምካ ንዚውሰድ ትምህርቲ ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ ናይ ነፍስወከፍ ትካል መርበብ ሓበሬታ ምርካብ ይከኣል።
ፍሉይ መእተዊ ቅጥዕታት
ኣብ መብዛሕትኦም ኮርሳት፡ ተመሃሮ ኣቐዲሞም ዝደለብዎ ተወሳኺ ፍልጠት ኬንጸባርቑ ይግደዱ እዮም። እዚ ድማ ፍሉይ ብቕዓት ይበሃል። ናይዚ ኣብነት፡ ሓደ ተመሃራይ ላዕለዋይ ደረጃ ኮርስ ሕሳብን ካልኦት ኮርሳት ባህርያዊ ሳይንስን ብዓወት ዚዛዘመሉ ፕሮግራም ምህንድስና (engineering) ኪኸውን ይኽእል። ገለ ኮርሳትን ፕሮግራማትን፡ ንኣብነት ኣብ ጥበባዊ ዓውድታት፡ ፍሉይ ፈጠራዊ ስራሓት (portfolio) ወይ ፍሉይ መእተዊ መርመራ ኪጠልቡ ይኽእሉ።
ነዞም ቅጥዕታት ዘየማልእ ምስ ዝኸውንከ?
ንሓፈሻዊ ወይ ንፍሉይ መእተዊ ቅጥዕታት ምስ ዘይተማልእ፡ እትድልበሉ ኣገባባት ኣሎ። ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ ላዕለዋይ ካልኣይ ደረጃታት፡ ኣብ ኣብያተ-ጽሕፈት ፕሮግraም ትምህርቲ ንዓበይቲ ምምሕዳር ከተማን ህዝባውያን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርትን ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ሓገዝ እንተላይ ካብ ኣካዳሚያዊ ኣማኻሪ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ንዝያዳ ሓበሬታ folkhogskola.nu፡ studera.nu ወይ ናይ ምምሕዳር ከተማኻ መርበብ ሓበሬታ ርአ።
መርመራ ብቕዓት ትምህርቲ (SAT) ሽወደን
መእተዊ ቅጥዕታት ተማልእ እንተ ዀይንካ፡ መርመራ ብቕዓት ትምህርቲ ሽወደን (Swedish Scholastic Aptitude Test) ብምውሳድ ተቐባልነትካ ክተዕብዮ ትኽእል ኢኻ። እዚ ኣብ ሸሞንተ ክፍልታት ተኸፋፊሉ ደረጃኡ ዝሓለወ መርመራ፡ ብምርጫ ዚምለሱ 160 ሕቶታት ዝሓዘ እዩ። እንትርፎ እቲ ናይ እንግሊዘኛ ክእለትካ እትምዘነሉ ናይ ንባብ ክፍሊ፡ ኵሎም ክፍልታት ብቛንቋ ሽወደን ብምዃኖም፡ ጽቡቕ ኣፍልጦ ቋንቋ ሽወደን ኣገዳሲ እዩ። እቶም መርመራ ዚወሃበሎም ዓውድታት፥ ሕሳብ፤ ኳንቲቴቲቭ ንጽጽራት (quantitative comparisons)፤ ስእልታት፡ ሰንጠረጃትን ካርታታትን፤; ብቕዓት ሓበሬታ (data sufficiency)፥ ብቕዓት እንግሊዘኛ ብንባብ (reading comprehension)፤ ብቕዓት ቋንቋ ሽወደን ብንባብ (reading comprehension)፤ ቃላት ቋንቋ ሽወደን፤ ከምኡ'ውን ኣረፍተነገር ምምላእ እዮም።
መርመራ ኣብ ዓመት ክልተ ሳዕ ስለ ዚወሃብ፡ ክንዲ ዝድላይካ ጊዜ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ። ውጽኢታትካ ን5 ዓመታት ተቐባልነት ኣለዎም። ብነጥብታትካን ብውጽኢታት መርመራ ብቕዓትካን ስለ ቦታ ምደባ ኣብ ኮርሳትን ፕሮግraማትን ክተመልክትን ክትወዳደርን ስለ እትኽእል፡ ነዚ መርመራ ብምውሳድካ እትኸስሮ ነገር የልቦን። ነዚ መርመራ ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ፡ እንተላይ ሰነዳት ቅጥዒ ጠለብ፡ (ብቛንቋ ሽወደን)፡ ኣብ www.hogskoleprov.nu ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ። ነዚ መርመራ ዚምልከት ሓበሬታ ብእንግሊዘኛ፡ ብኽብረትካ ኣብ studera.nu ርአ።
Page last updated 2015-09-30


text:
” ክሳዕ መዓስ ኢኻ ስንፍላል እትገብረና” ዮሓ፲፡፳፬/10፡24
ክሳዕ መዓስ ኢኻ ስንፍላል እትገብረና” ዮሓ፲፡፳፬
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ናይዚ ቃል እዚ ተዛረብቲ እቶም ብትዕቢትን ብትምክሕትን ልቦም መሊኡ ዝነበረ ኣይሁድን መራሕቶምን እዮም።
ጎይታናን መድኃኒን ኢየሱስ ክርስቶስ ሓደ ካብቲ ኣብዚ ዓለም እዚ መጺኡ ዝገብሮ ዝነበረ ፡ንሰባት ብርሃን ዝኾነ ቃሉ ምምሃርን ምምጋብን እዩ። ዝሓዘኑ ብቓሉ ክጸናንዑ፡ተስፋ ዝቖረጹ ተስፍኦም ክመልእ፡ እሱራት ውጹኣት ሓራ ከም ዝኾኑ ዝገበረ ነቲ ኣማናዊ ብርሃን ዝኾነ ቃላቱ ብምምሃር እዩ።በዚ ካኣ ብዙሓት ካብ ቀቢጸ ተስፋ ተገላጊሎም ብተስፋ ክነብሩ ክኢሎም እዮም።ኣዝዮም ብዙሓት’ውን ብትምህርቱ ኣሚኖም ሓጢኣት ካብ ምስራሕ ዝተቖጠቡ፡ ሕጊ ኣምላኽ ክፍጽሙ ዝጀመሩ ኣብ ቃሉ ጸኒዕም ክሳዕ ሞት እሙናት ዝኾኑ ኣለዉ።
ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ንኹሎም ዓይነት ሰባት ኣብ ኩሉ ናይ ሕይወት መድረኻት ንዝርከቡ ቃሉ መጊብዎም ኢዩ።(ዮሓ፪፡፩-፲፪/2፡1-12, ዮሓ፭፡፩-፲፯/5፡1-17, ዮሓ፲፩፡፩-፴፪/11፡1-32, ሉቃ፭፡፲፯-፳፮/5፡17-26)
ኣብ ቤት ጸሎት ናይ ኣይሁድ ከይተረፈ ኣትዩ ፡ብዛዕባ መንነቱ ይነግሮም፡ሰናይ መገዲ እንታይ ምዃኑ ይምህሮም ፡ነቶም ብትዕቢት ተነፊሖም ኣንጻር ሕጊ ኣምላኽ ዝኸዱ ዝነበሩ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን ከኣ ፊት ንፊት ይግስጾም ነበረ።(ሉቃ፮፡፮-፲፩/6፡6-12, ማቴ፲፪፡፱-፲፬/12፡9-14,
ብዙሓት ንትምህርቱን ንዝህቦ ዝነበረ ተግሳጽን ሰሚዖም ፡ልቦም ስለ ዝተሰብረ፡ብሓቂ ንሱ መድኃኒ ዓለም ምዃኑ ኣሚኖም ደድሕሪኡ ስዒቦም ኣብ ትምህርቱ ካኣ ጸኒዖም እዮም።
ብኣንጻሩ ግና ንኽብሪ ርእሶም ኢሎም ዝነብሩ ዝነበሩ ሰባት ፡ሽሕ እኳ ኣብ ቅድሚኦም ዓበይትን ድንቅን ዝኾኑ ተኣምራት ይገብር እይንበር እምበር ንትምህርቱ ክቕበሉ ፡ብኣምላኽነቱ ክኣምኑ ኣይተራእዩን።
ካብ ኣብርሃም ብምውላዶም ጥራሕ ዝምክሑ፡ግናኸ ኣብ ኣሰር ኣብርሃም ዘይረግጹ ፡ግብሪ ኣብርሃም ዘይገብሩ ፡ብኢድ ሙሴ ናይ ቅዱስ እግዚኣብሔር ትእዛዝን ሕግን ዝተቐበሉ ኣብ ቤት ጸሎቶም ኮነ ኣብ መንበሪ ገዝኦም ብዘይ ምቁራጽ ዘንብብዎ እንተኾነ በቲ ዝተዋህብዎን ዘንብብዎን ቃል ጸኒዖምን ተረዲኦምን ዘይነብሩን ዘይተረኽቡን ሰባት ፡ሰይጣን ንሓሳባቶምን ንልቦምን ስለ ዝጠምዘዞ፡ኣቐዲሞም ንዝመጹ ቅዱሳን ነብያት፡ሰብ ኮይኑ ንዝመጸ ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ፡ብድሕርኡ ንዝመጹ ቅዱሳን ሃዋርያት ንቓላቶም ክሰምዑ ኣብቲ ዝሰምዕዎ ቃላት ብፍጹም እምነት ክነብሩ ኣይተራእዩን።እኳ ድኣ ብዙሕ ግዜ ዓለዉ ንኣምላኽ ካኣ ኣሕዘንዎ ፡ኣብ ልዕሊኦም’ውን ቅልጡፍ ጥፍኣት ኣምጽኡ።(ማቴ፫፡፯-፲፪/3፡7-12)።
“ሽዑ ኣብ ኢየሩሳሌም እቲ ዝተሓደሰ ቤተ መቕደስ ዝተመረቐሉ በዓል በጽሐ፡ግዜኡ ካኣ ክረምቲ ነበረ።”(ዮሓ፲፡፳፪/10፡22)ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ክርስቶስ ኣምላኽና፡ኣብ ቅድሚ ኣይሁድ ብዙሕ ትእምርትን ተኣምራትን ስለ ዝገበረን ንዓኣቶም’ውን ይግስጾም ስለ ዝነበረን ኣብ ልዕሊኡ ብዙሕ ናይ ቅንኢ ቂምታ ኣሕዲሮም ነበሩ።ካብዚ ዝተላዕለ ካኣ ካብ ኣፉ መኽሰሲ ዝኾኖም ቃል ይደልዩ ነበሩ።ግናኸ ክረኽቡ ኣይከኣሉን።(ዮሓ፰፡፶፱/8፡59,፱፡፳፱/9፡29, ፲፡፲፱-፳፩/10፡19-21)
በዚ ግዜ’ዚ እዮም እምበኣር በዓል ምሕዳስ ቤት መቕደስ ከኽብሩ ዝመጹ ኣይሁዳውያን ፡ኣብ ልቦም ዝነበረ ናይ ምጥርጣር መንፈስ ስለ ዘቸነቖም ፡ናይ ክርስቶስ መንነት ንምፍላጥ ኣብቲ በዓል ምስ መጸ ኣኽበብዎ እሞ ““ክሳዕ መዓስ ኢኻ ሰንፍላል እትገብረና፧ ንስኻ ክርስቶስ እንተድኣ ኬንካስ ኣግሂድካ ንገረና።” ክብሉ ዝሃተትዎ።(ዮሓ፲፡፳፬/10፡24)
እንተኾነ ወዮ ልቦም ድኣ ተደፊኑ ነይሩ እምበር ንሱስ እቲ ክመጽእ ዘለዎ ክርስቶስ ምዃኑ ኣቐዲሙ ብኣፍ ነቢያቱ ኣብ መጨረሽታ ካኣ በቲ ናይ ብሉይ መወዳእታ ናይ ሓድሽ መጀመርታ ዝኾነ ዮሓንስ መጥምቅ ገይሩ ተዛሪቡ ነይሩ እዩ።
ባዕሉ’ውን እንተኾነ ክሳዕ’ዛ ኣብዚ በዓል ረኺቦም ነዚ ሕቶ እዚ ዘቕርብሉ ብትምህርቱን ብተኣምራቱን ንሱ ክርስቶስ ምዃኑ ኣግሂድሎም ኢዩ።እንተኾነ ልቦም ስለ ዘትረሩ ክኣምንዎ ኣይተራእዩን።
ቀጺሉ ብዛዕባ መንነቱ ንዝሓተትዎ ሕቶ ንምምላስ ” ነጊረኩም ኣይኣመንኩምንን፡ንዓይ ዝምስክረለይ እዚ ብስም ኣቦይ ዝገብሮ ዘለኹ ግብርታት እዩ።ንስኻትኩም ግና ከምቲ ዝበልክኹም (ዮሓ፲፡፲፬-፲፰/10፡14-18) ካብተን ኣባጊዐይ ስለ ዘይኮንኩም ኣይትኣምኑን ኢኹም።እተን ኣባጊዐይ(ምእመናንን ምእመናትን) ግና ድምጸይ ይሰምዓ እየን ኣነ ካኣ የለልየን ንሳተን ካኣ ይስዕባኒ ኢየን።ኣነ ካኣ ናይ ዘልኣለም ሕይወት ይህበን።ካብ ኢደይ ድማ ዝምንዝዐን ሓደ እኳ የልቦን።ከመይ እቲ ንዓኣተን ዝሃበኒ ኣቦይ ካብ ኩሉ ይዓቢ ኢዩ።ካብ ኢድ ኣቦይ ክምንዝዐን ዝኽእል ካኣ ሓደ እኳ የልቦን።ኣነን ኣቦን ሓደ(ስልጣን፡ብብርሃን፡ብኣምላኽነት፡ብምስጋና) ኢና “(ዮሓ፲፡፳፭-፴/10፡25-30) በሎም።
ሕጂ’ውን ነቲ ኣቐዲሙ ዝነገሮም ትምህርቱ ብምድጋሙ ፡ንሱ ኣምላኽ ምዃኑ ብግልጺ ብምዝራቡ ፡እቲ ተሪር ልቦም መሊሱ ምእማን ኣበየ።ንዝሓተትዎ ሕቶ ግቡእ መልሲ ብምርካቦም ኣብ ክንዲ “ኣሜን” ኢሎም ዝኸዱ መሊሶም ኣብ ልዕሊ እቲ ዝነበሮም ክፍኣት ተወሳኺ ክፍኣት ወሰኹ።እንሆ ካኣ ብዳርባ እምኒ ክቐትልዎ እምኒ ኣልዓሉ።(ዮሓ፲፡፴፩)
ሕጂ’ውን ክቐትልዎ ምድላዮም ካብ ኮንቱ ሓሳብ ተበጊሶም ምዃኖም ከም ዝፈልጦም መታን ከብርሃሎም “ካብ ኣቦይ ብዙሕ ዝኾነ ግብርታት ኣርኣኹኹም ፡ካብኣተን በየነይቲ ግብሪ ኢኹም ብዳርባ እምኒ ክትቀትሉኒ ትደልዩ ዘለኹም፧ እና በለ ተዛረቦም።በቲ ምጽራፍካን ሰብ ከለኻ ንገዛእ ርእስኻ ኣምላኽ ምግባርካን እምበር በቲ ሰናይ ግብርኻ ኣይኮናን ብዳርባ እምኒ እንቐትለካ ኢሎም መለስሉ።”(ዮሓ፲፡፴፪-፴፬/10፡32-34)።
እወ! ኣምላኽነቱ ስለ ዝገለጸሎም ጥራሕ ክቐትልዎ ደለዩ።ካልእስ ሓንቲ እኳ ክረኽብሉ ኣይከኣሉን።እዚ ካኣ ባዕላቶም “ክሳዕ መዓስ ሰንፍላል እትገብረና ንስኻ ክርስቶስ እንተድኣ ኮንካስ ኣግሂድካ ንገረና” ክብሉ ስለ ዝሓተቱ ኢዩ ከምቲ ኩሉ ግዜ ዝገልጸሎም ዝነበረ በቲ መዓልቲ እቲ’ውን እቲ ክጽበይዎ ዝጸንሑ ኣብ መጻሕፍቶም’ውን ስሌኡ ተጻሒፉ ዘሎ ንሱ እቲ መሲሕ ምዃኑ ገለጸሎም።እንተኾነ ስለ ዘይተቐበልዎ ኢዮም ክቐትልዎ ዝደለዩ።
መሊሱ እምበኣር “ኣብ ሕግኹም ኣነስ ኣማልኽቲ ኢኹም በልኩ ዝብል ጽሑፍ ዶ የልቦን እዩ፧(እዚ ዝበለ ዳዊት ኢዩ።መዝ፹፪፡፮-፯/82-6-7)።ስለምንታይ ድኣ ሕጊ ኦሪት በለ እንተ በልና፡ንመጻሕፍቲ ሓዲሳት ብመሰረቶም ወንጌል ከም ዝብሎም፡ንመጻሕፍቲ ብሉያት ድማ ብመሰረቶም ኦሪት ስለ ዝብሎም ኢዩ።)እቲ ጽሑፍ ክስዓር ኣይክእልን ኢዩ።ነቶም ቃል ኣምላኽ ዝመጸሎም “ኣማልኽቲ” ካብ ዝብሎም(ዘጽ፯፡፩/7፡1) ነቲ ኣቦ ዝቐደሶ ናብ ዓለም’ውን ዝለኣኾ (ኣወሃሂዱ ቀዲሱ ናብዚ ዓለም ዝለኣኸኒ) ወዲ ኣምላኽ እየ ስለ ዝበልክኹም ከመይ ኢልኩም “ትጻረፍ ኣለኻ” ትብሉኒ ኣለኹም፧ ግብሪ ኣቦይ እንተዘይገበርኩ ኣይትእመኑኒ ።ዝገብሮ እንተድኣ ኮይነ ግና ንዓይ እኳ እንተዘይኣመንኩም ኣቦ ኣባይ ምህላዉ ኣነ’ውን ኣብ ኣቦይ ምህላወይ ምእንቲ ኣረጋጊጽኩም ክትፈልጡ ነቲ ግብረይ እመንዎ “እና በለ መለሰሎም መሊሶም’ውን ክሕዝዎ ደለዩ።
እዚ ኩሉ ግልጺ ዝኾነ ዘረባ ክዛረብ ከሎ ነቲ ኣቐዲሞም ዝሓተትዎ ሕቶ ብቑዕ መረዳእታ ምዃኑ ኣይተገንዘቡን። ንዘረባይ ምእማን እንተ ኣበኹም ፡ኣቦይ ዝገብሮ ዘበለ ብምግባረይ ኣነ ክርስቶስ ምዃነይ ፡ኣብ ኣቦ ምህላወይ ኣቦ’ውን ኣባይ ምህላዉ እመኑ።እዚ ኣነ ዝገብሮ ዘለኹ “ኣምላኽ እምበር ሰብ ክገብሮ ኣይክእልን ኢዩ ” ኢልኩም ብኣምላኽነተይ እመኑ ተባህሎም።ንሳቶም ግና መሊሶም ድኣ ተሰናኸሉ ክሳዕ መወዳእታ ካኣ ስንፍላል ኮይኖም ተረፉ።
ሎሚ’ውን ሓሳባት ልቦም ዘይተሰማምዓሎም ፡ክርስቶስ እቲ ነቢያት ዝተነበይሉ እቲ መሲሕ ምዃኑ ምእማን ዝኣበዩ ፡ክርስቶስ ኣምላኽ ወዲ ኣምላኽ እዩ ኢላ ንእትምህር ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ከዕንዉ ዝተበገሱ ተረፈ ኣርዮስ ኣይተሳእኑን።
ብሓቂ ክርስቶስ ኣምላኽ ድዩ ኣይኮነን፧ እቲ ካብ ድንግል ማርያም ዝተወልደ እቲ ክምጽእ ዘለዎ ክርስቶስ ንሱ ድዩ፧ እና በሉ ሓሳባቶም ዝተኻፋፈለ ናይ ቀራንዮ ውዕለቱ ፈጺሞም ዝኻሓዱ ሰባት ስለ ዘለዉ ካብ ትምህርቶም ክንርሕቕ ይግብኣና እዩ። ንሕና ሓዋርያት ከም ዝመሃሩና ንሱ ክርስቶስ፡ ዘልኣለማዊ ኣምላኽ ወዲ ኣምላኽ እዩ ኢልና ኢና እንኣምን። ኣቦታትና “ወልድ ዋኅድ” ኢሎም ዘጽንሑልና እምነት ስንፍላል እንኾነሉ ምኽንያት የለን።
ብዛዕባ ኣምላኽነቱ ዓው ኢሎም መስኪሮም ንሃይማኖት ኣጽኒዖም ዝሓለፉ፡ንዝተረከብዎ ኣጽኒዖም ዝሓዙ ኣቦታት ስለ ዝሓዝና “ክሳዕ መዓስ ኢኻ ሰንፍላል እትገብረና” ዝብል ሓሳብ ካብ ልብና ይርሓቕ፡፡ ልብናስ ብፍጹም ኣምላኽነቱ ድኣ ይመላእ፡፡ ልሳና ካኣ ክርስቶስ እቲ ናይ ሂወትና ፈውሲ ፡ንዓለም ዝፈጠረ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ብሕቱም ድንግልና ተጠኒሱ ብሕቱም ድንግልና ዝተወልደ ንድሕነት ኩሉ ዓለም ኣብ ኣደባባያት ቀራንዮ ደሙ ዘፍሰሰ ስጋኡ ዝቖረ ዘለኣለማዊ ኣምላኽ ምዃኑ ብዓውታ ትመስክር።(ሮሜ፱፡፭/9፡5 , 1ዮሓ፭፡፳/5፡20 , ዮሓ፲፡፴/10፡30, ራእ፩፡፰/1፡8)
ስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን።


text:
ትፈልጡ’ዶ ሃገርና ቢሊዮናት ዶላራት ኣብ ዓመት ከም ትሕሰም? ካብ መንን ስለምንታይን?
ብተወልደብርሃን ገብረ
ሎሚ ቅነ ሓደ ሰብ ኢመይል ሊኡኹለይ ነይሩ። ንሱ – “መንግስቲ ኤርትራ ወፍሪ ኣየተባብዕን ኢዩ ትብል’ሲ እዘን ኣብ ዕደና ዘውፍራ ዘሎዋ’ኸ ኣይሰማዕካን ዲኻ?” ኢሉ ይሓተኒ። መልሲ ስለ ዘይሃብኩዎ “እንታይ ዳኣ ኣጽቂጥካ መልሲ’ባ ሃበኒ?” ክብል ደጊሙ ጽሒፉለይ። ካብ ምስኡ ምሳኹም ክዛተየሉ ስለ ዝመረጽኩ ግና ተጸበየኒ ኢለ መሊሰሉ ይብለኩም። ብሕትኡ ኣይተገረምኩን። ምኽንያቱ ሰይጣን ስርሑ ናብ ጎይታ ምኽሳስ ኢዩ። ደርሆ ፋሕጢራ ትረኽቦ ሕቶ ሒዝካ ምምጻእ ልሙድ ናይ ካድር ስራሕ ምዃኑ ከይረሳዕኩም።
ተጸበየኒ ስለ ዝበልኩዎ ግን መልሰይ እንሆ። ብቐዳምነት ወፍሪ ዕደና ወፍሪ ናይ መንግስቲ ምስ ናይ ግዳም መሻርኽቱ እምበር ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኣይኮነን። ነይሩ እንተ ዝኸውን ሸረኻታት ኣምሳያ ወፍረን ኣብ 3 ኣዋርሕ ክረኽባ እንከለዋ ህዝብና ዋላ ኣይርከቦ ክንደይ ኣታዊ ካብ ዕደና ተረኺቡ ምፍላጡ እውን ኣኻሊኢዩ ነይሩ። ምናልባት እዚ ሓውና ዘይተረደኦ ብርኪ ሸረኻታት ዕደና እቲ መንግስቲ ባዕሉ ክገብሮ ስለ ዘይክእል እምበር ክገብሮ ዝኽእል ነይሩ እንተ ዝኸውን ከምታ ንኤርትራውያን ሰብ ርእሰ-ማል ኢዶም ንድሕሪት ጠውዩ ገንዘቦም ዘሪፉ ገለን ንኣንጎላ ገለን ንጁባ ዘፋነዎም ነዘን ሸረኻታት’ውን ኣይ ምሓደገንን ነይሩ። ካብዚ ንላዕሊ ክህቦ ዝኽእል መልሲ ዘሎ ኮይኑ ኣይስማዓንን።
ናብ ኣርእስተይ ክምለስ።
ሕቶይ “ትፈልጡ’ዶ ሃገርና ቢሊዮናት ዶላራት ኣብ ዓመት ከም ትሕሰም? ካብ መንን-ስለምንታይን?” ዝብሉ ኢዮም። መቸስ ህውኽ ኢልኩም ካብ መንግስቲ ኣሜሪካ? ካብ መንግስታት ኤሮጳ? ካብ ካናዳ? ወዘ ተረፈ ትብሉ ኣይትሳኣኑን ትኾኑ። ብዝኾነ ግን ንመብዛሕትኹም ይጠፍኣኩም ኢዩ ኢለ ስለ ዘይኣምን ኣድርሩኒ ኣይብለኩምን። በቲ ካብ መን? ዝብል ሕቶ ክጅምር። ካብ ኤርትራውያን ብዝብል መልሲ ነዚ ሕቶ ተመሊሰ ክሳብ ዝመጾ፡ ናብ ሳልሳይ ሕቶይ ክስግር። ስለ ምንታይ? ንዝብል ንኽትምልሶ ኣዚዩ ከቢድ ኢዩ። ንኽምልሶ’ውን ስልጣን የብለይን። ኣገዳስነት እዛ ሕቶ እንተ ተራኢኩም ግን ተሌፎናትኩም ኣልዒኩም ናብ ኣስመራ ክትድዉሉ ይምሕጸነኩም። ይምሕጸነኩም ምኽንያቱ ሃገርናን ህዝብናን ብሰንኪ ሕሰም መነባብሮ ይሳቐዩ ስለ ዘሎዉ። ንመብዛሕትና ሕሰም ህዝብና ድቃስ ዝኸልእ ጉዳይ ኢዩ። ዋላ ውሑዳት ይኹኑ’ምበር ዘይዓጦም ወገናት ከም ዘለዉ ግን ረሲዔ ኣይኮንኩን። ጎረቤቶም እንተ ጠመየ ዝራሃዎም ዝመስሎም ‘ለባማት’ ኣይሰኣኑን ይኾኑ። ብዝኾነ ምድዋል ኣይትረስዑ!
ናብ መቦቆል ሕቶይ ክምለስ- “ትፈልጡ’ዶ ሃገርና ቢሊዮናት ዶላራት ኣብ ዓመት ከም ትሕሰም?
ሃገር’ዶ ትሕሰም ኢያ ሰብ’ምበር ኣይትበሉ። ሕቶ ‘ለባማት’ ክገብሮ ደልየ’ምበር ኣነስ መዓስ ጠፊኡኒ። ዝሕሰም ዘሎ መንግስቲ እምበር ሃገር ከም ዘይኮነት’ዳኣ ከማኹም ይርዳኣኒ። ኣጆና ኣይንፍራሕ። ኮራይን ተዓባይን መሪሕነት ኢዩ ዘሎና። ስለ ምንታይ ቢሊዮናት ዶላራት ይሕሰም ኣሎ ግን ሃብቲ ዜጋታት ከም ናሃቱ ወይ ሃብቲ ሃገር ገይሩ ስለ ዘይርእዮ ኢዩ። እምበር ናብ ኢዱ ትኽ ኢሉ ዝኣቱ ዳኣ 2% ትኾቡላይ ክብል’ዶ ኣብ ጎደናንታ ይረአ ኣየሎን’ዩ? ህዝብና ሳላ ገዛእትን ሳላ ሕማቅ ምሕደራን መሪሕነቱን እንተ ዋሓደ ¼ ወይ ልዕሊኡ ዝኸውን ኣብ ሃገራት ዓረብን ምዕራብን ፋሕ ኢሉ ኣሎ። ኣብ ሃገሩ ንብረት ክገብር፡ ገንዘቡ ከቐምጥን እናሳዕ ናብ ሃገሩ ክገይሽን እንዳ ደለየ ኣብቲ ዘሎ ስርዓት እምነት ስለ ዘይብሉ ግን ኣይገበሮን። በዚ ምኽንያት ሃገር ቢሊዮናት ዶላራት ትኸስር፡ ህዝባ ድማ ብሕሰም መነባብሮ ይሳቐ ኣሎ። ስርዓትና ግን እዘን ዝባሃላ ዶላራት ከም ቆልዓ ኣብ ኢዳይ እንተ ዘይተረኪበየን ሃገርን ህዝብን ክሓልፉ ይሕሸኒ ኢዩ ዝብለና ዘሎ። ካድር እንተ ዘይኮይኑ ነዚ ርኹስ ሰነ-ሓሳብ ለኒናውያን መን ይቕበሎ?
ሎሚ ካብ ፍርቂ ሚሊዮን ንላዕሊ ኣብ ዓረብን ምዕራብን ዝነብር ዜጋ ኣሎ። ከምቲ ዝበልኩዎ እዚ ኣብ ስደት ዝነብር ህዝቢ ኣብ ሃገሩ ገለ ነገር ክገብር ዝደልን ዝሕልንን ኢዩ። ብዓቢዪ ደረጃ ክውፍር ዝደሊ’ውን ብ10ታት ኣሽሓት ኢዩ። ካብ ፍርቂ ሚሊዮን ንላዕሊ ዝኸውን ህዝቢ እዛ ሃገር እንተ ዋሓደ 2-4 ቢሊዮን ዶላር – ይዕበ ይንኣስ ብወፍሪ፡ ብሓወላ፡ ብምቕማጥ ገንዘብ ኣብ ሃገርን ብብዝሒ መገሻን ክትረኽበሉ ዘይትኽእል ዋላ ሓደ ምኽንያት ኣይነበረን። መራሕትና ግን ጸላእትና ኣብ ኤርትራ ወፍሪ ክህሉ ኣይደልዩን ኢዮም ጥራሕ ዘይኮነስ ንኸይህሉ ኣንጻርና ክሰርሑ ጸኒሖምን ኣለውን ክብሉ ይስምዑ ኣለዉ። እቲ ሓቂ ግን ጸላእቲ ኤርትራ እንተ ደልዮም ንሶም ይግደፍዎ’ምበር ህዝቢ ኤርትራ ባይታ እንተ ዝረኽብ ናይ ደገ ወፍሪ ብዙሕ ኣይመሻቐለናን ነይሩ።
ናይ ደገ ወፍሪ ጽቡቕ’ኳ እንተ ኾነ ቀጻልነት ግን የብሉን። እዚ መራሕትና ኣብ ኤርትራ ወፍሪ ከይህሉ ኣሜርካን ሳዓብታን ዕቅፋት ኮይነና ዝብሉዎ እምባኣር ፍጹም ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኢዩ። ሕራይ ኣሜሪካን ሳዓብታን ከምኡ ገይረን ኢልና ንቀበሎ። ስለምንታይ እቲ መንግስትና ንብሎ ንሃገራውያን ኣውፈርቲ ኣባሪሩን ይነጽግ ኣሎን ኢልና ክንሓትት’ከ ግቡእና ዲዩ? ቀንዲ ስክፍታ መሪሕነት ኤርትራ ወፍሪ ንሃገራውያን እንተ ኣፍቂድና ህዝቢ ክርህዎ ኢዩ። እንተ ሪሂዎ ካኣ ክንቆጻጸሮ ኣይንኽእል ኢና ካብ ዝብል ስንኩፍ ፍልስፍና ኢዩ። ሎሚ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ህዝቢ ተሰሪዑ ብኹፐን ክሽምት ክትርእዮ ኣየሕፍርን?
ካልእ ምኽንያት ዘሎዎ ሰብ ኣሎ? ዋላስ መንግስቲ ኣገዳስነት ወፍሪ ዜጋታት ስለ ዘይፈልጥ ኢዩ?
ስለዚ ሃገርን ህዝብን ክጠምዩ ይሕሾም ካብ ቢሊዮናት ዶላራት ሃገራውያን ኣውፈርትን ንሶም ዝፈጥርዎ ስራሕን ሃገራዊ ሃብትን። ወይ ድማ ከም ቆልዓ ኣብ ኢዶም ክህቦም ኣለዎ። ኣብ ምንታይ ኣውዒልኩሞ ኢልካ ክትሓቶም’ውን ኣየፍቅዱልካን ኢዮም። ዝሓትት’ውን ውሑድ ኢዩ። ኣብዚ እቲ ስትራተጂካዊ ረብሓ ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ኣትዩ ኣሎ። ቅድም ቀዳድም ዜጋታታ ተስፋ ቆሪጾም ፋሕ ይብሉ ኣሎው ጥራሕ ዘይኮነ፡ ፋሕ ምስ በሉውን ኣብ ሃገሮም ተመሊሶም ገለ ነገር ንኽገብሩ ባይታ የብሎምን። ስለዚ ኤርትራዊ ሃገራውነት ይቕህም ኣሎ። ሎሚ ኣብ ሚዲያታት መንእሰያትና ጥራሕ ዘይኮኑስ እንተላይ እቶም ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ዝሰንከሉ ዘሕፍር ዘረባታት ክዛረቡ ምስማዕ ንቡር ኮይኑ ኣሎ። ካብዚ ዝዓቢ ሓደጋ ኤርትራዊ ሃገርነት ኣሎ? ሃገር ንዜጋኣ ኮስኲሳ እንተ ዘይ ሓዘቶ ካብዚ ዝዓቢ ሃገራዊ ሓደጋ ኢንታይ ኣሎ?


text:
‘ዓለም ቁሸት ትኸውን ኣላ’ ዝብል ኣገላልጻ ካብ ዝዝውተር ጥራይ ዘይኮነስ ሓቅነቱ ብሰፊሑ ካብ ዝረጋገጽ ነዊሕ እዋን ሓሊፉ ኣሎ። ኣብዛ ቁሸት ኮይና ዘላ ዓለም ድማ ሃገራት ነናተን ተዛማዲ ብልጫ ሒዘን ኣብ ዞባዊን ዓለማዊን ቁጠባዊን ፖለቲካዊን ተውሳስቦ ኣበርክቶ ይገብራ፤ ብኡ መንጽር ድማ ሃገራዊ ረብሓአን ይሕልዋ።
ጃፓን ንኣብነት ብዘለዋ ናይ ኣውቶሞቲቭ ብቕዓት ኣብ ዓመት 4 ሚልዮን ዩኒትስ መካይን ንሰደድ ብምልኣኽ ክሳብ 86 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ትገብር። ህንዲ ካብ ቴክስታይል፤ ሃብቲ እንስሳን ካልእን ብእትገብሮ ሰደድ ልዕሊ 280 ቢልዮን ዶላር ዓመታዊ እቶት ትገብር። ህንዲ ኣብዚ እዋን እዚ ናብ ወጻኢ ዝኸዱ ዘለዉ ሓደ ሚልዮን ዝኾኑ ዜጋታታ ኣብ ዝኸድዎ ዓዲ ብትምህርቲን ክእለትን ተወዳዳሪ ኣልቦ ኪኾኑ ዘኽእሎም ማእከል ከፊታ ህንዲ ርእሰ ከተማ ዓለማዊ ሰብኣዊ ጸጋታት ክትከውን ቀዳማይ ሚኒስተር ናሬንድራ ሞዲ ዘድሊ ፖሊሲን ትሕተ ቅርጽን ኣዋዲዱ ኣሎ።
ኣብ ዓለም ተወዳዳሪ እትኸውን ግን መጀመርያ ብህዝቢ ዝተመረጸ ንህዝቢ ዝሰርሕ ከምኡ እንተዘይገይሩ ድማ ብህዝቢ ዝቕየር መንግስቲ ምስ ዝህሉ ኢዩ። እዚ ስርዓተ ምቅይያርን ሃገራዊ ረብሓን ዝህሉ ድማ ህዝቢ ስለዝደለዮ ወይ መንግስቲ ስለዝምእምኦ ዘይኮነስ፤ እቲ ንህዝብን መንግስትን ሃገርን ዝተምርን ዘነባብርን ሃገራዊ ቅዋም ኣብ ቦትኡ ምስዝህሉ ኢዩ።
ኣብ ኤርትራ ቅዋም ስለዝየልቦ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ሃገራዊ ረብሓን ህዝባዊ ዕላማን ዘውሕስ ቅዋማዊ ስርዓት የሎን። ኤርትራ ኣብ ዓለም ብምልካውነት፤ ግዱድ ዕስክርና፤ ፖሊሳዊን ጸጥታዊን ጭፍለቓ፤ ካብ ስልጣን ምልቃቕ ዝሓንገደ ፕረዚደንት፤ ናብ ወጻኢ ብዝፈልሱ መንእሰያት ኢያ እትፍለጥ። ዝለዓለ መለልይኣ ድማ ብዘይፍርዲ፤ ብዘይ ሕጊ፤ ብዘይ ዝኾነ ፍትሓዊ መስርሕ ኣብ ጎዳጉዲ ዝበልዩ ዘለዉ መሳኪን ህዝባ ኢዮም። እዞም ህጻናት ሕንጫላት ከይተረፉ ዝርከብዎም እሱራት ፥ ብዘይ ዋና ንሳዲስት ባህሪ ናይ ሓደ ሰብኣይ ከዕግቡ ክብሉ ዝተኣስሩ ኢዮም።
ክንዲ ዝኾነ ሎሚ ኤርትራ ንዓለም እተበርክቶ ዘላ ነገር እንተሎ ሽግርን መከራን ጥራይ ኢዩ። እዚ ሽግርን መከራን ዝፈጠረ መንግስቲ ድማ በቲ ዝመለኾ ቋንቋ ምእሳርን ምኽትካትን ከም ኤክስፐርት ተወሲዱስ ምእሳርን ምኽትካትን ንሰደድ ዝልእኽን እታው ዝገብርን ስርዓት ኮይኑ ብሃገራት ኣዕራብ ተመሪጹ ኣሎ።
ከም መርኣያ ናይዚ ኣብ የመን ወራር ፈጺሞም ዘለዉ ሃገራት ኣዕራብ ንኤርትራ ናይ ማእሰርቲን መግረፍትን መሬት ክትከውን ሓርዮማ ኣለዉ። ከምቲ በዓል ህንዲ ብናይ ተክኖሎጂ ሓበሬታ ክእለተን ኣብ ዓለም ዝተፈልጠኦ፤ መንግስቲ ኤርትራ ድማ ብናይ ምእሳርን ምጭፍላቕን ‘ብቕዓቱ’ ኣብ ዓለም ተፈሊጡስ ነቲ ዕዮ ብዘይተወዳዳሪ ተመሪጹ ኣሎ።
ማዕከናት ዜና ምዕራብ ይጠቕስዎ ከምዘለዉ ሕቡራት ኢማራትን ስዑድያን ክኣስርዎምን ኪቕጥቅጥዎምን ንዝገፈፍዎም ዜጋታት የመን፤ ናብ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝርከብ ኣብያተ ማእሰርቲ ይልእክዎም ኣለዉ።
ሃገርካ ከም ቻይና ብእትልእኮ ተክነሎጂ፤ ከም ጀርመን ብእትልእኮ ናይ ተለኮሚኒከሽን ምህዞታት ፤ ከም ግሪኽ ብእትልእኮ ዘይቲ ኣውሊዕ፤ ወላ ውን ከም ሶማልያ ብእትልእኮ ፈሓም ደኣ ክትፍለጥ ይግባኣ እምበር፤ ከም ኤርትራ ናብ ወጻኢ ቀጥቂጣ ብእትሰዶም ደቃ፤ ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዘይፍርዲ ብእትኣስሮም ሕንጫላት ክትፍለጥ ዘሕዝን ኢዩ። እቲ ልዕሊ ኩሉ ኤርትራዊ ሙኻንካ ዘሕዝን ግን ሃገርካ ናይ ካልኦት ዜጋታት መቐጥቀጢን መእሰሪን ቦታ ኮይና ክትምረጽ ከላ ኢዩ።
ቀደም ዘበነ መግዛእቲ ጥልያን ኤርትራ ዝበለጸ ዓሳ እትልእኽ ዝነበረት ሃገርና፤ እዛ ዝበለጸ ቆርበት ንሰደድ እትልእኽ ዝነበረት ኤርትራና፤ እታ ዝበለጸ ወይኒ ደቅምሓረ እተፍሪ ዝነበረት ዓድና፤ እታ ዝበለጹ ተጻወቲ ስፖርተኘታት፤ ዝነፍዑ ተማሃሮ እተፍሪን እተሰልጥን ዝነበረት ሃገርና ኤርትራ ሎሚ ብናይ ምእሳርን ምቕጥቃጥን ክእለታ ብሃገራት ኣዕራብ ተመሪጻ ኣላ።
ሎሚ እቲ ቅድሚ 70 ዓመታት ዝነበራ ብቕዓት ናይ ሰማይ ደበና ኮይንዋ ኣሎ። ሎሚ ድሕሪ 70 ዓመታት መሳቱኣ ናብ ጠፈር ሮኬት ይውንጭፋሉ ኣብ ዘለዋሉ እዋን ኤርትራ ወንጭፋ ኣብ ዝባን ህዝባ ተውዕል ኣላ። ኤርትራ ኣብ ክንዲ ብቴክኖሎጂ እትሕምበብ ብናይ ምእሳርን ምቕጥቃጥን ክእለታ ኣብ ዓለም ክትምረጽን ናይቶም ባዕሎም ኢዶም ከየበላሽዉ ሰባት ክእሰሩ ዝወሰኑ ሃገራት መጋበርያ ክትካውንን ምርኣይ ኣዚዩ ዘሕዝን ኢዩ።


text:
ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝነባርነቶም ዶ/ር በርሀ ሃብተጊዮርጊስን ኣቶ ሓጎስ ገብረን ንኩነታት ቀርኒ ኣፍሪካ ብቐረባ ዝከታተሉ ምሁራን እዮም።ክልተ ጫፋት ብዛዕባ ዝረገፁ ፖለቲካዊ መርገፂታት ምስሕሓባትን/Political Polarization/ እዚ ነቲ ህዝቢ ይኹን ነቲ ከባቢ ኣዕናዊ ዝኾነ ፖለቲካዊ ወጥርን ምስሕሓብን ናብ ሃናፂ ፖለቲካዊ ፅምዶ ንምቕያድ ምሁራን ክህልዎም ዝኽእል ተራ ከምኡ እውን ኣብ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ ኤርትራን ዘሎ ቅልውላው ንምፍታሕ እንታይ ክግበር ኣለዎ ኣብዝብል ሓሳቦም ኣካፊሎምና ኣለው።
ዶ/ር በርሀ ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ንልዕሊ 30 ዓመታት መምህር ዩኒቨርስቲ ኮይኖም ዝሰርሑ ሕዚ ኣብ ጡረታ ዝርከቡን ቅድም ክብል ኣብ ግዜ ደርጊ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ሰራሕተኛ መንግስቲ ኮይኖም ዘገልገሉን እዮም።ኣቶ ሓጎስ ገብረ ኣብዚ ኣብ ኣሜሪካ ንነዊሕ ዓመታት ዝተቐመጡ ናይ ቢዝነስ ምዕባለታት ዘማኽሩን ዝፅሓፉን ቅድም ክብል ኣብ ኢትዮጵያ ሰራሕተኛ መንግስቲ ዝነበሩን በዓል ሙያ ስነ ቁጠባ እዮም።
ካልኣይ ክፋል እቲ ዘተ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Description
#ኣልዓሳ ውድባዊ ታሪኽ ፊልም ትግርኛ ካብ ሓቐኛ ታሪኽ ሓደ ስድራ ነበርቲ መቐለ እዩ ዝብገስ፡፡ እዚ ታሪኽ ኣብ ሓደ ገዛ ኣባል ስርዒት ህ.ወ.ሓ.ት ዘውጠንጥን እዩ፡፡ ነዚ ንምስራሕ ምስ ተሓሰበ ምስ ክልተ ክልተ የሕዋቱን ሓንቲ ሓፍቱን ዓሚቕ ምዝርራብ ተገይሩ ዝተሰርሐ እዩ፡፡ ታሪኽ እዚ ጅግናን ኣብ ስድርኡን ብፍላይ ድማ ኣብ ሓፍቱ ካድረታት ደርጊ ዘብፅሕዎ ዝነበሩ ግፍዒ ዘርኢ እዩ፡፡ ብዘይ ድልየታን ድልየት ቤተሰባን ብሓይልን ብምፍርራሕን ክምርዐዎ ዝህቅን ካድረን ንዐኣ ንምርካብ ነቶም ስድራን ብፍላይ ድማ ንሓዋ ብሓይሊ ኣሳቅዩ ከምዝረሸኖን ኣብ ኣደባባይ ዘርጊሑ ንወላዲኡ ናይ ዕድገት ብሕብረት ዝብሃል መጠቃ/ቅጫ ናይ ስዋ/ ክስንክታን ክስዕስዓን ዘገድድ ዝነበረ ታሪክ ሓደ ወያናይ ስድራ መበገሲ ተገይሩ ተሰሪሑ፡፡
ኣብቲ ታሪኽ ውስን ምምዕርራይ ተገይሩሉ ኣሎ ኣብ መወዳእታ ኣብቲ ሓቐኛ ታሪኽ ሓፍቲ እቲ ስርዒት ነቲ ሓዋ ዝቐተለላ ተመርዕያ 2 ወርሒ ፀኒሓ ሓንቲ ቆልዓ እውን ወሊዳትሉ እያ፡፡ ኣብዚኣ ሙሉእ ፍቃድ እውን ምስ ዘይምንባራ ክትምርዐዎ ኣይገበርኩን ፡፡
ኣልዓሳ ግን እቲ ቦታ ታሪኻዊ ቦታ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንመጀመርያ ግዘ ነፈርቲ ደርጊ ዝደብደብኦን ሓያል ኵናት ዝተኻየደሉን ክልዓልን ክዝከርን ዝግብኦ ታሪኻዊ ቦታ ምስ ምዃኑ እቲ ፊልሚ ኣብቲ ቦታ ክስራሕን ንዐኡ መዘከርታ ክኸውን ተሓሲቡ እቲ ሽም ፊልሚ እውን ኣልዓሳ ክንብሎ መሪፅና፡፡ እምበር ኣብ ኣልዓሳ ዝነበረ ታሪኽ ንምርኣይ ዝተበገስና ኣይኮናን፡፡ መበገሲና ናይ ሓደ ኣባል ስርዒት ከተማ መቐለ እዩ መንቐሊ ሓሳብና፡፡
ኣለም ፍስሃ
ደራሲ ፊልም ኣልዓሳ


text:
ዘርባዕባዕ መሳፍንቲ ትግራይ – ገላገልቲ ንምጽዋዕ ኢዩ!
ብተወልደብርሃን ገብረ
ቀደም ጓሳ እንከለኹ ኢዩ። መቸስ ጓሳ እንክባሃል ዓሻ ማሃይም ዝመስለኩም ኣይትሳኣኑን ኢኹም። ኣቦታትኩም ክምስሉ “ዓሻ የሎን ኩሉ ከም ልቡ” ይብሉ። ኣየወ ሎሚ ጓሳ እንተ ዝኸውን። ንእሽቶይ ኮይነ ምስ ዓቢ ሓወይ ምስ ምራኹትን መሓስእን ምውዓልን ኣብ ደንበ ምሕዳርን ኣብ ዝጀመርኩሉ እዋን ኢዩ። ከም እትፈልጥዎ ሕብረተ-ሰብና ቅድሚ እንጀራን ቅጫን ምብላዕ ምምላኽካ ዝምህሩኻ ነገር እንተ ኔሩ ድፍረት ኢዩ። ብመዘናኻ ተሳዒርካ ወይ ተሃሪምካ ክትበክን ንዓበይቲ ኣሕዋትካ ይኹን ነቦኻን ነዴኻን ከተሰምዕ ንዓኻ ጥራሕ ዘይኮነስ እንተላይ ንስድራኻ ካብ ዘሕርቖም ነገራት ሓደን እንኮን ኢዩ። ስለዚ ደፋር ንኽትከውን ኣሕዋትካ ይኹኑ ወለድኻ ዘይገብሩዎ ነገር ኣይነበረን። መዋእልና ምስ ከብትን ጤለ-በጊዕን ኣብ በረኻ ስለ ዝነበረ ናብራና ናብራ ተጋደልቲ ኢዩ ዝነበረ። ዝናኣስኩ ስለ ዝነበርኩ ሓወይ ይኹን ደቂ ሓው-ኣቦይ ድፍረት ከለማሙዱኒ ፍርቂ ለይቲ ሓዊ ኣጥፊኦም ሓዊ ከምጽእ ሩባታት፡ ስንጭሮታትን ዱራትን ኣቋሪጸ ካብ ካልእ ደንበ ከምጽእ ይሰዱኒ ነበሩ። ሰብ ኮይኑ ብፍላይ ድማ ህጻን ኮይንካ ምፍራሕ ባህሪያዊ ኢዩ። ግን ግድን ስለ ዝኾነ ፈራሕ ንኸይትባሃል ሩባታት፡ ስንጭሮታትን ዱራትን ኣቋሪጸ እታ ሓዊ ከምጻኣ ስለ ዝነበረኒ ይኸይድ ኔረ። ፍርሒ ካብ ዘወግዱ ሓደ ድምጺ ስለ ዝኾነ ክኸይድን ክምለስን እንዳ ፋጸኹን እንዳ ደረፍኩን ነቲ መንገድን ከባብየይን ከየስተብሃልኩ ይምለስ ኔረ ይብለኩም።
ሓደ ጊዜ ገና ወዲ 10 ዓመት እንከለኹ ማለት ኢዩ፡ ኣብ ደንበ ንበይነይ ጸባ እንዳ ኣፍላሕኩ ሰለስተ ተጋደልቲ ጀብሃ ህሩግ ኢሎም ናብ እንዳ ጤለ-በጊዕ ብምእታው ድዑል ሲሒቦም ብምውጻእ ናብቲ ሩባ ገጾም ኣምርሑ። ንዓይ ድማ ሓውን እንጸይትን ሒዘ ክስዕቦም ሓበሩኒ። ዝበሉኒ ገዲፈ ድዑለይ ካብ ትወስድዎ ንዓይ ሕረዱኒ በልኩዎም። ብኹነታተይ ዝተገረመ ሓደ ካብኣቶም ተጋደልቲ ነቶም ነቲ ድዑል ብቅድሚትን ብድሕሪትን ዝውጥጡን ዝደፍኡን ዝነበሩ ክልተ ተጋደልቲ ፈንዉዎ በሎም። ኣብ ከምዚ ኩነታት እንከሎና ዓቢ ሓወይ የርክበሎም እሞ እቲ ዘጋጠመ ይሕብርዎ። ሓወይ ብተግባራተይ እንዳ ሳሓቐ ኣበይ ከምዘለዉን ክንደይ ምዃኖምን ክሕብርዎ ሓቲቱ ባዕሉ ሒዝሎም ክመጽእ ምዃኑን ኣረዲኡ ኣፋነዎም። ሓወይ ድዑል ኣነ ድማ ሓዊ ሒዝናሎም ከይድና ንብለኩም። ሎሚ እንተ ዝኸውን ድዑል ኣይኮነን ተስታይ ብዕራይ’ውን ይንእሶም ኔሩ። ግን ቅድሚኡ ሪኢኻዮ ዘይትፈልጥ ሰብ ብድፍረት ኣብ ደንበኻ መጺኡ ብዘይፍቓድካ ድዑልካ ኣይኮነን ታኒካ ማይ ከልዕል ቅቡል ስለ ዘይነበረ ዋላ ሞት እውን እንተ ኾነ ምፍጣጥ ኢዩ እቲ ኣተዓባበያና።
ኣንዊሔልኩም’ዶ? እዚ ናይ ሎሚ ዘመን ዋጭዋጭታ ተጋሩ ስለ ዝገረመኒ ኢየ። ነቲ ቀደም ብለይቲ ሓዊ ንምምጻእ ብሰንኪ ፍርሒ ዘፋጽዮን ዝደርፎን ዝነበርኩ ስለ ዘዘከሩኒ ይመስለኒ። መሳፍንቲ ትግራይን ካድራቶምን ያኢ ሓያላት ኮይኖምስ ንኤርትራ ከፈራርሑ እንክትሰምዕ ዘገርም ኢዩ። ጃሃራን ፈኸራን ዝሰርሓ እንተ ዝነብራ ትማልን ብቅድሚ-ትማልን ክሰርሓ ምረአናየን። ፈኸራ ዝቐደሙ ይኹን ዝዳሓሩ መራሕቲ ኢትዮጵያ ማይ ዘዕቁር ኔሩ እንተ ዝኸውን ሎሚ ‘ህዳሴ ግድብ’ ኣይመድለዮምን። ወትሃደራዊ ዓቕሚ ቀዳሞትን ዳሕሮትን መራሕቲ ኢትዮጵያ ኣይኮነን ንሕና ኤርትራውያን ህዝቢ ኢትዮጵያ ካብ ዝኾነ ጊዜ ንላዕሊ ፈሊጥዎስ ከላግጸሎም ይውዕል ኣሎ። ብመራሕቲ ትግራይን ተንተንቲ ባሃልቶምን ዝስማዕ ዘሎ ዋጭዋጭታ ኲናት ንዘይፈልጥ ይመስሎ ይኸውን። ካልእ ይትረፍ እዚ ዋጭዋጭታ መራሕቲ ትግራይ ካብ ማንም ንላዕሊ ንህዝቢ ትግራይ ከም ዘሻቅሎ ዝስሕቶ ኣሎ ኢለ’ውን ኣይኣምንን። ወያነ ኣብ 1998 ነጋሪት ኲናት ኣብ ፓርላማ ኢትዮጵያ ምስ ተነፍሐ ህዝቢ ኢትዮጵያ ሎሚ ኢያ ዓሰብ ዝተረኸበት ብምባል እንተላይ እቶም ውሑዳት ካብ ዓይንን ጥይትን ኤርትራውያን ንስክላ ዘምለጡ ወትሃደራት ደርግን ኣዘዝቶምን ነበር ኣኽቲቱ ኲናት ኣዊጁ።
መቸስ ኢትዮጵያ ብዘይ ኣጆኻ ባሃሊ ናብ ኲናት ከም ዘይትኣቱ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ። ወያነ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ንምብሳር ንኣስመራ ብምድብዳብ ኢዩ ፈሊሙዎ። ግብረ-መልሲ ናይ ኣስመራ ካብ ጉይይ ምዓል ክሳድ ምሓዝ ምዃኑ ዝዘገዐ ወያነ ነቲ ጠራኒፉ ኣብ መቐለ ዘምጸኦ ሓይሊ ኣየሩ ብናይ መለማመዲ ነፈርቲ ብዘይ ሰዳዲ ወረ ምስ ዓዕነወቶ ናይ ርድኡኒ ኣውያት ናብቶም ዘተባብዕዎ ጥራሕ ዘይኮነስ ኩሉ ወትሃደራዊ ሓገዝ ዝገብርሉ ዝነበሩ መንግስታት ኣስመዐ። ደገፍቲ ወያነ ብነፈርቲ ዘይምጥቅቓዕ ዝብል ሰነድ ኣዳልዮም ንኤርትራ ክትፍርም ኣገደዱዋ። ዝገርም ውዕል ኢዩ። ነፍርቱን ኣብረርተንን ብደቓይቕ ዝተሓምሸሸ መንግስቲ ብኸመይ ኢዩ ብነፈርቲ ኣይተጥቅዕ ዝበሃል? ኤርትራ ብነፋሪት ኣይተጥቂዒ እንተ ዝባሃል ኔሩዶ ምሐሸ? ኣብ ታሪኽ ውግእ ዓለም ከምዚ ተራኢዩ ኣይፈልጥን ኢዩ። ዉዑል ብውዑል ኢዩ ዝሰዓር። ይኹን እምበር ዘራያት ወያነ እንተ ተመሰለሉ ካብ ምባል ዳግም ምስ ኣዕጠቑዎ ዉዑል ክጣሓስ ኔሩዎ። ካብ ፍሽለቶም ዘይማሃሩ መራሕቲ ኢትዮጵያ ብዘስደምም መንገዲ ንመንእሰያት ኢትዮጵያ ኣጽኒቶሞም። ሓቂ ንምዝራብ መራሕቲ ኲናት ኢትዮጵያ ብገበን ኲናት ክሕተቱ ዝነበሮም ኢዮም። ንሰብ ብድሕሪኡ ብጥይት እንዳ ወጋእካ ብቅድሚኡ ድማ ብጥይትን ቦምብን እንዳ ተለብለበ ክዋጋእ ምግባር ኣብ ታሪኽ ዓለም ዘሎ ኣይመስለንን። ትማልስ ከምኡ ጌሮም ሎምኸ ንምድጋሙ ድዩ እዚ ዋጭዋጭታ ኲናት?
ቆልዓ እንከለኹ ከም ቆልዓ ይሓስብ ነይረ። ሎሚ ግና ክንዲ ሰብ ኣኺለ በቲ ብቁልዕነተይ ዝገብሮ ዝነበርኩ እንዳ ሳሕቕኩ ይነብር ኣሎኹ። ብስርቅን ምጥፍፋእን ዝዓወሩ ኣብ ዘመነ መሳፍንቲ ዝነብሩ መራሕቲ ትግራይ ግን በቲ ቆልዑ እንከሎዉ ዝሓስብዎ ዝነበሩ ኣተሓሳስባ ይነብሩ ኣሎዉ። ሓደ ካብ ድራማታቶም ኤርትራ ኲናት ከፊታትልና ንሕና ድማ “ተመጣጣኒ ስጉምቲ ወሲድና” ዝብል ዜና ኣብዘን ዝሓለፋ 17 ዓመታት ዝተጠቅሙላ ሓረግ ኢያ። ኣብ ወትሃደራዊ ተመኩሮታት “ሓደ ጊዜ ዝጸፋዓካ ክልተ ጊዜ ጽፍዓዮ” ኢዩ ዝብል። ንምዃኑ “ተመጣጣኒ ስጉምቲ ወሲድና” ዝብል ሓቂ ዲዩ? ሓቂ ኣይኮነን። ባኣንጻሩ ንሰራዊት ኤርትራ ንምፍታን ኣብ ዝተበገስሉ ብዘሕፍር ምስ ተጸፍዑ ንደገፍቶም ንምጽንናዕ ኤርትራ ኲናት ከፊታትልና ንሕና ድማ “ተመጣጣኒ ስጉምቲ ወሲድና” ብምባል ኢዮም ዝገልጽዎ። በዚ መደረ’ዚ ዝረብረቡ ኢትዮጵያውያን ነዚ ጉዳይ ብጥርጣረ ክርእዩዎ ካብ ዝጅምሩ ዓመታት ኮይኑ ኣሎ። ሎሚ ብዘይካ ዘፋጽዩን ዝደርፉን ውሑዳት ኢትዮጵያውያን ህዝቢ ኢትዮጵያ ነቲ ሓቂ ፈሊጥዎስ ገላግጸሎም ጀሚሩ ኣሎ።
“ኣይ ኲናት ኣይ ሰላም” ፖሊሲኹም ኣይሰረሐን። ስለዚ ምስ ኤርትራ ዘሎ ሽግር ፍትሑልና ንዝብል ሪኢቶን ጸቕጥን ህዝቢ ንምዕጋስ ተባሂሉ ሎሚ መራሕቲ ወያነ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ‘ሓዱሽ’ ፖሊሲ ንነድፍ ኣሎና ዝብል ቃና የስሙዑና ኣሎዉ። በዚ ዝባሃል ዘሎ ‘ሓዱሽ’ ናብ ኲናት ከየእትዉዎም ዝሰግኡ ገለ ዝረኣዩን ዘይረኣዩን መራሕቲ ትግራይ ድማ ብፍርሒ በዚ ዘሎናዮ ንቐጽል ይብሉ ኣሎዉ። ብኲናት ንዘሎ ነባራዊ ሓቂ ክንቅይሮ ንኽእል ኢና ኢሎም ከም ዘይኣምኑ ከረጋግጸልኩም ይደሊ። ኲናት ምስ ኤርትራ ነቲ ዘይተርፍ ጥፍ ኣቶም ከቃላጥፎ ከም ዝኽእል ካብኣቶም ንላዕሊ ዝፈልጦ የሎን። ኣይኮነን ሎሚ ዘራይ ኣብ ዘየብሎም ዘራያቶም ሎሚ’ኸ ክትፍትኑ ትኽእሉ ዲኹም ተባሂሎም ኣብ ዝተሓትሉ ጊዜ’ውን ሕራይ ኣይበሉን። እሞ’ዳኣ እዚ ዝበሃል ዘሎ ‘ሓዱሽ’ ፖሊሲ እንታይ ቁንቁኛ ሒዙ ኢዩ ክመጽእ? ብወገነይ ወይ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ንምትላል ኢዩ ወይ ድማ ዘስሕቅ ፖሊሲ ክኸውን ኢዩ ዝብል እምነት ኣሎኒ።
ቅድሚ ሎሚ ብዝወልዕዎ ኲናት ንኣምሓራን ኦሮሞን ከም መዝሓሊ ጥይት ኤርትራውያን ተጠቂሞሙሉ ኢዮም። ንሰብ ጥራሕ ኣይኮኑን መራሕቲ ትግራይ ከም መዝሓሊ ጥይት ተጠቂሞሙሉ። ንኣድገ-በቅሊ እውን ተጠቂሞሙሎም ኢዮም። ወየ ዳኣ ዘይሓፍሩ ጎረቤት ረኺብና እምበር ዘሕፍሮም ኔሩ እንተ ዝኸውን ብዝሓለፈ ናይ ልዕሊ 55 ዓመታት ኲናት ምስ ኣሕፈሮም። ፈራዕራዕን ጃሃራን መራሕቲ ኢትዮጵያ ንረጋብትን ኣዕዋፍን የፍርሕ ይኸውን። ንኤርትራውያን ግና ምልክት ዘርባዕባዕ ኢዩ። ብድሕሪ ሕጂ ምስ ኤርትራውያን ዝግበር ኲናት ንትግራይ ናብ ዘመነ ሕምባሻ እንከሎ እምኒ ንምምላስ ዝሃቀነ ጥራሕ ኢዩ። ህዝቢ ትግራይ ነዚ ፈሊጡ ናብ ኲናት ክኸይድ ኣሎዎ። ምኽንያቱ ምስ ኤርትራውያን ምጽባእ ማለት ምስ ህላወኡ ዝተሓሓዝ ስለ ዝኾነ።


text:
መንግስቲ ኤርትራ፤ ኣብዚ እዋን እዚ ምስ ኩነታት ግብጺን ኢትዮጲያን ተኣሳሲሩ ኣብ መንጎ ኤርትራን ሱዳንን ዘሎ ኩነታት ህዝቢ ከይፈልጦ ኮነ ኢሉ ሓበሬታ ዓፊኑ ምህላዉ ተፈሊጡ። ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ይበሃል ኣሎ ክብል ክውዕል መታን ባዕሉ መንግስቲ ብ03 ጌሩ ተገራጫዊ ዜና እንዳዘርገሐ፡ ህዝቢ ኣየናይ ኢዩ ሓቂ ኣየናይ ኢዩ ሓሶት ኪሓስብ ከምዝውዕል ይገብሮ ምህላዉ እቲ ካብ ውስቲ ዝመጸ ሓበሬታ ኣረዲኡ። በዚ መሰረት ወያነ ብዓሰብ ተበጊሳ፡ ግብጺ ኣብ ሳዋ ኣትዮም፡ ግብጺ ኣይኣተዉን፡ውግእ መጺኡ፡ውግእ የለን፡ ውግእ ቀሪቡ እንዳበለ ህዝቢ ምሽቓል ስረሐይ ኢሉ ተታሓሒዝዎ ምህላዉ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ገለ ካብቲ ኣብዚ ቅንያት እዚ መንግስቲ ኤርትራ ኮነ ኢሉ ንህዝቢ ንምሽቓል ዘካይዶ ዘሎ ተግባራት ኣባላት 31 ዙርያ ናብ ኮለጃት ከምዘይኣትዉ ምግባር፡ ብ03 ጌሩ ወያነ ብዓሰብ ኪወሩና ኢዮም ኢሉ ወረ ምርጋሕ፡ ሰራዊት ኣብ ሸቐልቀል ከምዝህሉን ናይ ኩናት ሃውሁው ከምዝስመዖን ምግባር፡ ኣብ ከባቢ ማይተመናይ ዝነበረ ብኽሻን መሸማዕን ዝተሰርሐ እንዳ ሻሂታት ምፍራስ፡ ነጋዶ ቅሳነት ከምዝስእኑ ምጽዓር፡ ሓለፍቲ ዝኾነ ሓበሬታ ከምዘይረኽቡ ምግባር፡ ንነዊሕ እዋን ባዕሉ ኣብ ስራሓት ስግረ ዶብ ኣዋፊርዎም ዝነበረ ምእሳር፡ ፈይስቡክንመሰንጀርን ምዕጻው፡ፊኖን ዘይትን ምኽባር፡ ቢራ ዋጋታት ኣጉዲልካ ዝርካቡ ሰብ ብኣልኮል ዝተጠቐዐ ምግባር ወዘተ ህግደፍ ኮነ ኢሉ ዝገብሮ ኢዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ኩሉ መዓት ኣውሪድዎ ዘሎ እቲ ብዘይስልጣን ኪነብር ዘይክእል ፕረዚደንት ኢሳያስ ሙኻኑ ፈሊጡ ኣብ ክንዲ ኣብ ዘይመሰረታውይናንን ዘይእዋናዊን ጉዳያት ዘተኩር ነቲ ናብዚ ኩነታት ሸሚምዎ ዘሎ ስርዓት ዝቕይር ህዝባዊ ናዕቢ ከካይድ ከምዝግባእ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
ኤርትራ ምእንቲ ስልጣን ናይ ሓደ ሰብ ተባሂሉ ምስ ሱዳን ይኹን ምስ ካልእ ሃገር ኣብ ውግእ ክትኣቱ ከምዘይግባእ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፡ ሎሚ ኤርትራ ከም ናይ ውልቁ ንብረት ድላዩ ዝገብራ ንዘሎ ኢሳያስ ህዝቢ ይኣክል ብደም ደቅና ምጽዋት ኪብሎ ከምዝግባእ ሓቢሮም።
ኣባላት 29 ዙርያ ኣብ ማህሚመት ሕጂ ድማ 31 ዙርያ ኣብ ኣጻምእ ማርሳ ፋጥማ ተደርብዮሙሉ ኣብ ዘለዉሉ እዋን፡ ፕረዚደንት ኢሳያስ ደቁን ደቂ ደቁን ሒዙ ኣብ ኢማራት ዓረብ ኣብ በዓል 7 ኮኾብ ሆቴል ኪዛወር፡ ደቁን ደቂ ደቁን ኣብ ክቡር ዱካናት ባህ ዝበሎም መጋየጺ ኪዕድጉ ምርኣይ ዘሕዝን ሙኻኑ ዝገለጹ እቶም ምንጭታት፡ ኤርትራ ምእንቲ ስልጣንን ሃብቲን ሓንቲ ስድራቤት ናብ ኢማራትን ግብጽን ኪትሽየጥ፡ ደም ደቃ ኣብ ፈቐድኡ ኪከዓው ህዝቢ ፍቓደኛ ኪከውን ከምዘይግባእ ገሊጾም።


text:
ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ቤተ ምርኢት ብሉካ ሳልማሶ ዝተቐርጸ ቫቲካን መደብር ምስማዐ-ርእየት ምስ ኡኒፖልሳይ ምስ እተሰምየ ናይ ውሕስነትን ውዕል ፈጻምን ተጣባቕን ማሕበር ብምትሕብባር ንትርኢት ዝበቕዔ “ኢዮበልዩ - ናይ ምሕረት መገዲ” እተሰምየ ሰነዳዊ ፊልም (ምስማዐ-ርእየት) ዕለት 30 ሰነ 2017 ዓ.ም. ብወግዒ ከምዝቐረበን ናይዚ ሰነዳዊ ፊልም’ዚ ኣብ ቨነዚያ በቢ ክልተ ዓመት ኣብ ዝካይድ ናይ ብሉጻት ፊልም ውድድራዊ ምርኢት ኣብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት መበል 73 ምርኢት ክፋሉ ቀሪቡ ከምዝነበረን ከምኡ እውን ኣብ ናይ ኢጣሊያ ናይ ምስማዐ ርእየት መደብ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2016 ዓ.ም. በቲ ራይ ኡኖ ብእተሰምየ መደብር ተለቪዥን ከምእተመሓላለፈ እውን ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ጋብሪኤላ ቸራዞ ገሊጸን።
እዚ ካብቲ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝኣወጅዎ ፍሉይ ናይ ምሕረት ዓመት ካብ ዕለት 8 ታሕሳስ 2015 ዓ.ም. ክሳብ ዕለት 20 ሕዳር 2016 ዓ.ም. ዝተኻየደን ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን እዚ ዓይነት ፍሉዩ ናይ ምሕረት ዓመትን ኣብ ቅዱስ መጽሓፍን ትውፊትን ብሓፈሻኡ ጥልቂ ቲዮሎጊያዊ ትርጉሙ ብሰነዳዊ ትረኻ ኣቢሉ ዝትንትን ክኸውን እንከሎ ናይዚ ሰነዳዊ ፊልም ዘሰንይ “እዛ ምሕረት” ዘርእስቱ ብዛዕባ ምሕረት ዝምልከት ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝበልዎን ቅዉም ሓሳባቱን ብናቶም ድምጺ ኣቢሉ ዘዋህድ ድሕረ ሙዚቃ ብናይ ስነ ሙዚቃን ስነ ቅንይትን ሊቅ ዝተዳልወ ከምዝዀነን ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ቸራዞ ኣስዒበን ኣብቲ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ቤተ ምርኢት እቲ ሰነዳዊ ፊልም ንምቕራብ ኣብ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ናይ ቅድስቲ መንበር ሓልዮ መራኸቢ ብዙሓን ህየንተ የኔታ ዳሪዮ ኤድዋርዶ ቪጋኖ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፥ ኣብ ወግዓዊ ናይ ምሕረት ዓመት መዕጸዊ ዕለት 20 ሕዳር 2016 ዓ.ም. እቲ ብሓቂ ምሕረት ዝብል ቃል ኣብ እምነት ክርስትና ዘለዎ ዓሚይቕ ትርጉምን ነቲ ናይ ምሕረት ዓመት ንምጻኢ ኣብ ዘማዕደወ ምንባሩን ምኽባሩን ዝተነጸባረቑ ተመክሮታት ዝድሕስስ ሰነዳዊ ፊልም ምቕራብ ብሓቒ ዓቢይ ጸጋ ምዃኑ ገሊጾም፥ ናይ ምሕረት ዓመት ካብ ከቢድ ጾር ዝሕርርን ኣብ መንጐ ፍጥረት ሰብ ፍትሒ ክውንን ታሪኽን ዝገብር እዩ። ብዝተሓሓዘ መገዲ ድማ ብዛዕባ ሕብረተሰብን ፍትሕን ሰላምን ምትሕስሳብን ምክእኣልን ዝብሉ ክቡራት ዋጋታት ንኽስትንተን ዝገብር እውን እዩ። እዚ ኣብ ታሪኽ ናይ ምሕረት ዓመታት ምእኩል ሓሳብ እዩ ከምዝበሉ ኣፍሊጠን።
እቲ ሓምሳ ደቓይቕ ንውሓት ዘለዎ ሰነዳዊ ፊልም ኣብ ታሪኻውን ማሕበራውን ባህላውን ፍልዩ ቆላሕታ ዘንበረ ምዃኑ ኣብቲ ዝተኻየደ ዓውጸ ጉባኤ ዘረባ ዘስምዑ ናይ ስነ ታሪኽ ሊቅ ማርኮ ሮንካሊ ገሊጾም፥ 1900 ዓመታት ብሓቂ እቲ እዚዩ ሃይማኖትን ግብረ ገብን ዝንጽል ባህሊ ዝሰፍሓሉ ኣዋን ክኸውን እንከሎ ናይ ምሕረት ዓመት እዚዩ ዝተራእየሉ ዓመታት እውን እዩ ኣብ 1900 ፡ 1925፡ 1929፡ ኣብ 1950፡ ኣብ መዕጸዊ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን 1964፡ ኣብ 1975 ዓ.ም. ምስ ዓውሎስ ሻድሻይን ኣብ 1983 ምስ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳማውን ድሓር እውን ናይ 2000 ዓ.ም. ኢዮቤልዩ ዘኪሮም ኣብቲ ሃይማኖትን ግብረ ገብን ሸለል ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ብሰፊሕ ዝረአይ እዋጅ እዩ። ናይ ታሪኽ ዳግመ ህንጸትን ዝተነብረሉ ዓመት ብምስትንታን ምዕደዋ መጻኢ ዝእመተሉን ናብ ሕዳሴ ታሪኽ ዝመርሕን እዩ ቢሎም ኣብ ማእከላዊት ረፓብሊክ ኣፍሪቃ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ነቲ ፍሉይ ናይ ምሕረት ዓመት ብወግዒ እንከጀምሩ ዝተነብረ ሊጡርጊያዊ ስነ ስርዓትንን መንፈስን ከምኡ እውን ኣብ ናይ ምሕረት ዓመት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓርቢ ዝተነብረ መደብ ምሕረት ዓርብን ኣስተምህሮ ቅዱስ ኣቦናን ብሓፈሻኡ እምነት ክርስትና ናብቲ ሕመረቱ ከብልን ንሱ ድማ ዘለዎ ናይ ምሕረት ኣድማስ ዘድምዕ ምዃኑ ተንቲኖም ኣብ ናይ ስነ ባህሊ መድረኻት እውን ብዛዕባ ምሕረትን ሙሉእ ስርየትን ካብ ቅዱስ መጽሓፍ ክሳብ እዋናዊ ድርሰታት ዝተውሃቦ ትንታኔታት ዘማከሉ ዓውደ ጉባኤታትን ዓውደ መጽናዕትታትን ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ተኰር ዝኾነ ናይ ስነ ቅብእን ኣሳእልን ከምኡ እውን መደብ ምርኢት ጽሑፋትን ድርሰታትን እውን ከምዝቐረበን ዘኪሮም፡ እዚ ኩሉ ናይ ምሕረት ተመክሮ ዘንበረን ኩላትና መጋበርያ ምሕረት ንኽንከውን ዘተባብዔን እዩ ከምዝበሉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ቸራዞ ኣስዒበን የኔታ ዳሪዮ ቪጋኖ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ እቲ ሰነዳዊ ፊልም ብተደጋጋሚ ዝተሰምዐን ዝተገልጸን ቃል ምሕረት ኣስተንፍሶ ገይሩ ጭቡጥ ንምግባር ዝበቕዔ ተራን ግልጽን ምንባሩ እንክመልክቱ፥ ብቐዳምነት ታሪኻውን ሕንጸትን ቀጺሉ ድማ ሙያዊ ብቕዓት ስነ ቀረጻን ናይ ቲዮሎጊያን ከምኡ እውን ናይ ታሪኽ ሊቃውንቲ ዝተወከሰ ትንተናን ብሳልሳይ ደረጃ ድማ ብምስልን ናይ ሰባት ተክለ ሰብነት ብምትእትታው ዝተገልጸ እቶም ናብ ናይ ምሕረት ተመክሮ ዘሰነዩ ነቲ ናይ ሓባር ኣካላውን ጭቡጥን መንፈሳውን ጉዕዞ ዝዓሰሎ ኣቀራርባ ዘነቓቕሑን ዘዘኻኸረ ሰነዳዊ ፊልም እዩ ከምዝበሉን ቀጺሎም እውን ናይ መራኸቢ ብዙሃን ቤት ዕዮ ኣመሓዳሪ ኒኮላ ሳልቪ፥ ብዛዕባ ምሕረት ዝዛረቡን ዝገልጹን ኣብ እዋን ፍሉይ ናይ ምሕረት ዓመት ብዝተፈላለየ መዳይ ዝተነብሩ መንፈሳውያን ተግባራት ብምትእኽኻብ ነቲ ዝተነብረ ንገዝእ ርእሱ ምሉእ ዝዀነ ታሪኽ ምስ ካልኦት ተመሳሳሊ ታሪኻት ብምልጋብ ብዙሓት ታሪኽ ዘይኰነስ ከም ናይ ሓደ ጥርኑፍ ታሪኽ ምዕራፋት ምሕረት ብዝብል ኣርእስቲ ዝተደርሰ ሓደ ቀጥዒ ብዘለዎ መልክዕ ዝቐረበ ጭቡጥ ታሪኽ እዩ ከምዝበሉን ኣብ መወዳእታ ድማ እቲ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ነቲ ናይ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራቸስኮ ኣብ እዋን ናይ ምሕረት ዓመት ብዛዕባ ምሕረት ዝበልዎን ዝገለጽዎን ኣስተምህሮን ቃሎምን ሞዚቑን ቃንዩን ነቲ ሰነዳዊ ፊልም ዘሰንይ ድሕረ ባይታዊ ሙዚቃ ንዝደረሱ ሳንድሮ ዲ ስተፋኖ ምስጋና ከምዘቕረበ ገሊጸን።


text:
ኣብ 2050 ቑፅሪ ዓይነ ስውርነት ብ3ተ ዕፅፊ ክዓቢ’ዩ
መቐለ ሓምለ 28/2009(ድወት)ቑፅሪ ዓይነ ስውርነት ብ3ተ ዕፅፊ ክዓቢ’ዩ ኣብ 2050 ተባሂሉ።
11.7ሚሊዮን ህዝቢ ኣብ ደቡብ ኤዥያ፣ 6.2ሚሊዮን ኣብ ምብራቕ ኤዥያ፣ 3.5ሚሊዮን ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኤዥያ፣ ልዕሊ 4ሚኢታዊ ህዝቢ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ኣፍሪካ፣ ኣስታት 0.5ሚኢታዊ ህዝቢ ምዕራብ ኣውሮፓ ብዝተፈላለየ መንገዲ ብርሃን ዓይኖም ዝሰኣኑ’ዮም።
ሓፈሻዊ ቑፅሪ እዞም ዓይነ ስውራት 36ሚሊዮን ይበፅሕ።
ንክንክንን ሕክምናን ዓይኒ ዝወሃብ ጠመተ ከምዚ ሐዚ ዘለዎ እንተቐፂሉ እዚ ቑፅሪ ኣብ 2050ዓ.ም.ፈረንጂ ብ3ተ ዕፅፊ ዓብዩ ናብ 115ሚሊዮን ክብ ከምዝብል ተመራመርቲ ዓውደ ሕክምና ይገልፁ።
ብምድፋእ ዕድመ ዝመፅእ ዓይነ ስውርነት ምክልኻል’ኳ እንተዘይተኽኣለ ክሕከሙ ብዝኽእሉ ሕማማት ዘጋጥም ዓይነ ስውርነት ግን ንጥዕና ዓይኒ ብዝወሃብ ትኹረትን ውሱን ኢንቨስትመንትን ምውጋድ ከምዝክኣል ነቶም ተመራመርቲ ጠቒሱ ቢቢሲ ፀብፂቡ።


text:
እስራኤል ንስደተኛታት ናብ ካልእ ኣፍሪቃዊት ሃገር ከይተሰጋግሮም UNHCR ጸዊዑ
Radio Erena: 10 Januray 2018
እስራኤል ንስደተኛታት ናብ ካልእ ኣፍሪቃዊት ሃገር ከይተሰጋግሮም ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ጸዊዑ።
እቲ ኣህጉራዊ ትካል ትማሊ ሰሉስ 9 ጥሪ ካብ ጄኔቫ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ እስራኤል ዜጋታት ኤርትራን ሱዳንን ንዝኾኑ ስደተኛታት ናብ ካልእ ኣፍሪቃዊት ሃገር ናይ ምስግጋሮም መደብ ደው ከተብል ተማሕጺኑ።
UNHCR ነዚ ምሕጽንታ ዘቕርብ ዘሎ፣ ኣቐዲሞም ብተመሳሳሊ መስርሕ ካብ እስራኤል ዝወጹ'ሞ ዝበኣሰ ጉዕዞ ስደት፣ ሰሃራን ማእከላይ ባሕርን ብምስጋር ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ናይ ዝኣተዉ 80 ስደተኛታት ጸብጻብ ብምቕራብ'ዩ።
ንሳቶም ናብ ኢጣልያ ድሕሪ ምእታዎም ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ ካብ እስራኤል 3500 ዶላር ተዋሂቦም ድሕሪ ምውጽኦም፣ ኣብተን ዝኣተውለን ሃገራት ኣፍሪቃ ዝጸንሖም ኩነታት ምስቲ ዝተነግሮም ዘይቃዶ ብምዃኑ፣ እንደገና ናብ ኤውሮጳ ሓደገኛ ጉዕዞ ስደት ክመርጹ ከምዝተገደዱ ኣፈኛ UNHCR ዊልያም ስፒንድለር ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ ኣገንዚቡ።
ኣብ እስራኤል ልዕሊ 27 ሽሕ ኤርትራውያንን 7 ሽሕ ሱዳናውያንን ከምዘለዉ ዘመልከተ ጸብጻብ UNHCR፣ እታ ሃገር ካብ 2009 ኣትሒዛ ን10 ኤርትራውያንን ሓደ ሱዳናውን ጥራይ ፖለቲካዊ ዑቕባ ከምዝሃበት ኣነጺሩ።
ድሒሩ ድማ ን200 ተወላዶ ዳርፉር ናይ ሰብኣውነት ዑቕባ ክትህብ እንከላ ን300 ኤርትራውያን ተመሳሳሊ ዑቕባ ንምሃብ መደብ ከምዘለዋ እቲ ሓበሬታ ይእንፍት።
መንግስቲ እስራኤል፣ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ስደተኛታት፣ ኣብዚ ሰለስተ ኣዋርሕ ክወጹ ወይ ድማ ንዘይተወሰነ ግዜ ክእሰሩ ምዃኖም የጠንቅቕ።
እንተኾነ እተን ካብ እስራኤል ንዝስጎጉ ስደተኛታት ክቕበላ'የን ዝብሃላ ዘለዋ ርዋንዳን ኡጋንዳን፣ ምስ መንግስቲ እስራኤል ዝበጽሐኦ ውዱእ ስምምዕ ከምዘየለ'የን ዝገልጻ።
=====================


text:
Putin Ends NATO Missile Pact, Warns Military To “Prepare For War”
Memorandum:The five point peace plan of Ethiopia
http://www.usip.org/publications/peace-agreements-eritrea-ethiopia
The five point peace plan of Ethiopia , which was released on November 2004 concern the Ethiopia and Eritrea border dispute states as follows:-
1. Resolve the dispute between Ethiopia and Eritrea only and only through peaceful means
2. Resolve the Root Causes of the Conflict Through Dialogue With the View to Normalizing Relations Between the Two Countries
3. Ethiopia Accepts, in Principle, the Ethiopia-Eritrea Boundary Commission Decision
4. Ethiopia Agrees to Pay Its Dues to The Ethiopia-Eritrea Boundary Commission and to Appoint Field Liaison Officers
5. Start Dialogue Immediately with the view to implementing the Ethiopia-Eritrea Boundary Commission’s decision in a manner consistent with the Promotion or Sustainable Peace and Brotherly Ties between the Two Peoples.
Time to Bring Eritrea in from the Cold – By Hank Cohen
ድሮን ንጽቢሒቱ ዕለተ-ለዉጢ
ድሮ-ልደትን ሓድሽ ዓመት ስለዝኾነ፡ ብፍላይ ንኣመንቲ ክርስትና ቡሩኽ ባዓል ልደት ፡ ብሓፈሻ ድማ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ሰናይ ሓድሽ ዓመት 2014 ይግበረልና ይብል! ኣናብባና ይፈላለ እኳ እንተኾነ: ኣብ ቀርኒ-ኣፍሪቃ ብዘገምታ ዝጋሃድ ሓድሽ ምዕብልናታት ክህሉ ሙኻኑ ዘጣራጥር ኣይኮነን። ዓመተ 2013 ቀላል ዓመት ንኤርትራዉያን ከምዘይነበረት ፍሉጥ እዩ። ካብ ዝተሓጎስናሉ ዝጓሃናሉ መዓልታት ዝበዝሕ እኳ እንተኾነ፡ ናይ ህዝብና ምልዕዓል ምርኣዩ ድማ ምልክት ጹቡቕ መጻኢ ተስፋ እዩ። ኣብ መጨረሽታ እዚ ዓመት’ዚ በዛ ትስዕብ ሓቤሬታዊ-ሙቁዳስ ክሳናበታ መሪጸ ኣሎኩ። እዝኒ ዘለዎ ይስማዕ፡ ኣእሙሮ ዘለዎ ይሕሳብ፡ ዓይኒ ዘለዎ ይትዓዘብ፡ ኣፍንጫ ዘለዎ ይሸትትን ማሓዉር ዘለዎ ይዳህስስን ይመርሽ።
በብእዋኑ ብዉሑድ ቁጽሪ እኳ እንተኾነ፡ ካብ 2004 ዓ.ም.ፈ ጀሚሩ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኤርትራዉያን ሂወቶም ክስእኑ ጽኒሖም እዮም። ቅድሚ ተረኽቦ ላምፓዱሳ ኣብ 2011 ዓ.ም.ፈ ኣስታት 400 ኤርትራዉያን ኣብ ሓንቲ መርከብን ኣብ ሓደ ጊዚየን ሂወቶም ከምዝሳኑ ማሕበረሰብ ዓለምን ኤርትራዉያን እንፈልጦ ጉዳይ እዩ። እኹል ኣቓልቦ መራኸቢ ቡዙሓን ስለዘይረኸበ ግን ብሸለልታ ተሓሊፉ እኳ እንተዘይተባህለ፡ ዉሑዳት ኤርትራዉያን ኣቓልቦን ግንዛቤታት ህዝብናን ማሕበረሰብ ዓለም ንክህሉ ፈታኒን በዳሂ ንጥፈታት ተኻይዱ እኳ እንተኾነ፡ መላዓዓሊት ማሕበራዊ ሰዉራ ቃታ ክትከዉን ኣይበቕዕትን።
ኣብ ዕለት 3 ጥቅምቲ 2013 ዓ.ም.ፈ ድሕሪ ህልቂትን ቅዝፈትን ሓደጋ ባሕሪ ላምፓዱሳ ሂወት 366 ኤርትራዉያን ዝለከመ ተረኽቦ፡ እኹል ኣቃልቦ መራኸቢ ቡዙሓን ስለዝረኸበ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ይኹን ንማሕበረሰብ ዓለም ናይ ከዉታ-ወጋሕታ ተባራበር ደወል ኣብ ኣእዛን ወዲሰብ ብዕሙቀት ዘዙረቀ፡ ንፖሎቲካዊ ዳይነሚክስ ኤርትራ ኣብ ደገ ይኹን ኣብ ዉሽጢ መሰረታዊ ምቅይያራት ስለዘስዓበ፡ ቡዙሕ ቅጽበታዊ ተርእዮታት ተጋሂዱ እዩ ። ካብቲ ዝተራእየ ቅጽበታዊ ተርእዮታት ዝተፈላለየ ምጥርናፋትን መግለጺታት ኤርትራዉያን ዜጋታት ኣብ መርበብ ኢንቴርነት-ሓቤሬታ ክዝርጋሕ ተራእዩ፡ ንመረዳእታ መግለጺ ናይ ዲህሳሲ ኣኼባ ኤትራውያን ንምጥጣዕ ሃገራዊ ዘተ፤ መድረኽ ፡ ዕዶት ኣቶ ተወልደ ተስፋማርያም (ወዲ ቫካሮ)፡ ምንቅስቓስ ንሓድነትን ድሕነት ኤርትራን፡ ምትእኽኻብ ተጋደልቲ ህ.ግ.ሓ.ኤ ነበር ኣብ ዓዲ-እንግሊዝን፡ ሲቪላዊ ማሕበር ኤርትራ ንቡሩህ መጻኢ…ወ.ዘ.ተ ዝብሉ ጉጂሌታት ተጋህዱ ። ገሊኦም መግለጺታት ብመልክዕ ናይ ምሕጽንታን ምኽርን መልእኽቲ ጽሑፉን ክታማት ብምእካብ ሕጂ ይኣክል ክብሉ ተራእዩ።
ኩሉ ጊዝየ ኣብ ድሮ ለዉጢ እቲ ህሞት ዝፈጥሮም ሓደስቲ፡ ደስኪሎም ዝጸንሑን ኣብ ካልእ ምንቅስቓሳት ንጡፋት ጸኒሖም ናብ ካልእ ሓድሽ ምንቅስቓስ ክሳጋገሩ ክራኣዩ ሕብረተሰብኣዊ መስርሕ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ዉሑስ-ቦታታቶሙን (secure position ) ጥቅምታቶምን ክራጋገጸሎም ስለዝደልዩ እዮም። እዚ ድማ ኑቡር ሰብኣዊን ሕብረተሰብኣዊን ተፈጥራዊ-ጠባያት (character of human nature) ድሌታቱ ምስ ጊዝየ ዝረኤ መስርሕ እዩ። ኩሉ ወዲ ሰብ ዝቃለስ ረብሓታቱ ንምርግጋጽ ስለዝኾነ፡ ነፍስወከፍ ዜጋ ኣብ መጻኢት ኤርትራ ሲቪክ-መሰሉን ረብሓታቱን ብግዝኣተ-ሕጊ ዝራጋገጸሉን፡ ዉሑስ ቦታን ዉሑስ ጥቅሚ ንክህልዎ እንበር፡ ንጽድቂ ወይ ንዕንደራ ተባሂሉ ዝቃለስ ኣይኮነን።
ብኣሉታ ክግለጽ ዝክኣል፡ ሓደ ዕላማን ራእይ፡ ተልእኮ፡ መልክዕ-ዉደባን ዓይነት ቃልሲን፡ ሓደ ጉዕዞን ታሪኽ፡…ወ.ዘ.ተ ዘለዎም ዜጋታት ኣብ ክንዲ ኣብ ሓደ ዝጣራነፉ፡ ነናይ ገዛእ ርእሶም ዉደባ ብምፍጣር፡ ምርባሕ ጉጂለታትን ጉጂላዊ ኣታሓሳስባትን (group thinking) ከምዘሎ ዘዛርብ ጉዳይ ኣይኮነን፡ እዚ ኣሉታዊ ንጥፈት’ዚ፡ ነቶም ኣንጻር ኤርትራዉነትን ኤርትራን ዝስለፉ ኣዛመዉቲ ሓይልታት ርሒብ-ባይታን ሙኹኑይነት ስለዝፈጥረሎም፡ ብኣሉታ ክግምገም ይክኣል። እቲ ምንታይስ ንስኻ ብጉጂለን ጉጂላዊ ኣታሓሳስባ ክትጥርነፍ እንኮሎኻ፡ ካልኦት ብእንዳን ቀቢላ፡ ብኤትኒክ-ጉጂለን ሞሎኮታዊ እምነቶም…ወ.ዘ.ተ ዝዉደቡን ዝነጥፉን ብምንታይ መዕቀኒ ኢኻ ክትቃወሞም? ንታሪኽናን ቃልስታትና ኣብ ሓደጋ ዘሳጥሔ ነገር እንተሃልዩ፡ እቲ ቅድመ-ስሩት ዝምድናታትና (primordial) ዝፈጠሮ ቡዙሑነት ዘይኮነ፡ ብሓፈሻ ጉጂላዉነት፡ ብፍላይ ድማ ጉጂላዊ ኣታሓሳስባታትና እዩ። እዚ ክብል እንኮሎኹ ግን ነዞም ነቂሎም ዘለዉ ኣሓትን ኣሕዋት ጉጂላዉያን ኢለ ንምጥቃን ዘይኮነስ፡ እቲ ቀንዲ ጸገምና እንታይ ምኻኑ ከነጽር ስለዝደለኹ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ልዕሊ 70 ኤርትራዊ-ጉጂለታት ኣብ ፖሎቲካ ; ሲቪልን ሲቪክ ማሕበራት ዝነጥፋ ኣብ ዲያስፖራ ፈርየን ከምዘለዋ ዘታሓታትት ጉዳይ ኣይኮነን።
ብዓሚቕ ኣብ ዉሽጢ ነፍሰ-ወከፍ መግለጺታት ትንተና ካይኣተኹ፡ ኣብ ናይ ኩሎም፡ ኣብዚ መድረኽ’ዚ ዝተራእዩ መግለጺታትን ትንተና ሓድሽ ሓሳብ፡ ዕላማ፡ ስልቲን ስትራተጂ፡ መርሓ-ገበይ…ወ.ዘ.ተ የሎን። ብመንጸር እቲ ተታሒዙ ዝጸንሔ ኣብ ባይታ ንጡፍ ምንቅስቓሳት ሒዝዎ ዝጸንሔ ዕታር መትከላትን ዕላማታት እዩ። እዚ ድሒሩ ዝተጋህደ መግለጺታት፡ ነቲ ኣቀዲሙ ዝጸንሔ ጽዕዶታት ዘትርርን መሊሹ ዝኹልዕ እዩ። ኩሉ ጽሑፋትን መደረታትን እንተመርሚርናዮ፡ ካብ ን ህሉዉ ኩነታትናን ምግላጽን፡ ድሌታት ለዉጢ ኣብ ፖሎቲካ ኤርትራ ምድላይ ሓሊፉ ካልእ ትሕዝቶ ወይ ድማ ናይ ጽብሒቱ-ለዉጢ ዝጡቁም ኣይኮነን። እዚ ድማ ነቲ ብኣቀዲሙ ኣብ ባይታ ዝጸንሔ ንጡፍ ፖሎቲካዊ ጽዕዶታት ተማላላኢ ወይ ተወሳኺ እንበር ብመሰረቱ ተጻራሪ ኣይኮነን።
ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ክፍታሕ ዘለዎ ትኹላዊ ግርጭት ኣብ መንጎ ጨቓኒን ተጨቓኒን ከንሱ፡ ህዝቢ ኣብ ሓደ ዕቱብ-ጽምዶ መታን ካየተኩር ብዓዲ፡ ብኣዉራጃ፡ ብሃይማኖት፡ ብእንዳ፡ ብቛንቛ፡ ብቀቢላ…ወ.ዘ.ተ ንቱኹላዊ ምትፍናን ንምእታዉን ነቲ ዝነቀለ ተበግሶ ንሙቕጻዩን ጽምዶታት ቃልስና ንምዝንባዕ ተባሂሉ ጫሌዳ ዛዕባታት ብምልዓል ንህዝቢ ኤርትራ ሰለል ወይ ገበጣ ንምጽዋቱ ተባሂሉ ብመደብ ዝካየድ ዘሎ እዩ። ገለ ካብቶም ዝዝረበሎሙን ዝጻሓፈሎም ዘሎ ጫሌዳ-ዛዕባታት ንምጥቃሶም፡-
1.“ጽገና ዶ መስረታዊ ለዉጢ”፡
2.“ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝባሃል ነገር የሎን”፡
3.“ብዘገምታዊ ዶ ቅጽበታዊ ለዉጢ”፡
4.“መሰረታዊ ለውጢ፡ብናይ ግዳም ኢድ-ኣእታውነት፡ ኣብ ታንክታት ወያኔ ተወጢሕካ ክመጽእ ዝደለ ዘሎ ለውጢ ዶ ጽገና ደገፍቲ መንግስቲ ኤርትራን ህግደፋውያን ኣሕዋትናን ኣሕትናን ዝረዓሙዎ፡ ንኹሉ ዘሳተፈ፡ ካብ ውሽጢ ሃገር ዝብገስ ሰላማውን ህዱእን ቁዋማዊ ለውጢ”፡
5.“ለዉጢ ብጎነጽ ዶ ብሰላማዊ ኣጋባብ”፡
6.“ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ስትራተጂካዊ ማሓዛና እንበር ጸላኢና ኣይኮነን፡ ጽላኢና ህ.ግ.ደ.ፍ ጥራይ እዩ”፡
7.“ላዕለዎት ኣባላት ህ.ግ.ሓ.ኤ ነበር ኣብ ደገ ዝነብሩ፡ ከም ባዓል ዶክቶር ኣሰፋዉ ተኸስተ፡ ኣቶ ሃይለ መንቆርዮስ፡ ኣቶ መስፍን ሓጎስ፡ ኣቶ ዓንደብርሃን ወልደገርግሽ፡ ኣቶ ዓብደላ ኣደም፡ ኣቶ ማሕየዲን ሽንገብ…ወ.ዘ.ተ ኣብ ቡሩሱል (ቤልጂም) ተኣኪቦም፡ ፖሎቲካዊ ስልጣን ህ.ግ.ደ.ፍ ክማቓርሕዎ ወይ ድማ ንበይኖም ክቕጽልዎ ይናጣጠፉ ኣለዉ ዝብል ጥንቆላን ህዉተታን” እዩ፡
8.“ኣዉራጃነት”፡
9.“ብኣልማማ ምዉቃዕ ተጋዳላይን ገድሊን”፡…ወ.ዘ.ተ።
እዚ ዛዕባታት’ዚ ሓድሽ መካቲዒ ንደምበ ተቃዉሞ፡ ከም መፈላለይ-ነጥቢ ሕጂ ጥራይ ዝጓሃድ ዘሎ ኣይኮነን። ወትሩ ስትራተጂካዊ ጽምዶታት ንምስሓት፡ ሓደ ካብቲ ካልእ ነጥበ-ፍልልይ ከምዘሎ ንምምሳል፡ ገበን ንክፍጸም መጎልበቢ ሽፍን ንምግባር፡ ንምንጻልን ምቅንጻል…ወ.ዘ.ተ ኣብ ዝድለየሉ እዋናት፡ ዝላዓል መካቲዒ ከም ጋህሪ-ዛዕባታት ዝላዓሉ እዮም። ክሳብ ሕጂ ብኣፉ ይኹን ብጹሑፍ ጽገና ዝበለ ጉጂለ ኣይሰማዕናን ኣይራኣናን! እንተበለ እዉን መሰሉ እዩ! ከከም እምነትካን ዕግበትካ ክርዓም ወይ ክንጸግ ዝክኣል እዩ። ኣብ ዲሞክራሲ ድርብ መዔየሪ የሎን። ሓደ መሰለይ ተጋሂሱ ኢሉ ዝቃለስ ሰብ፡ መሰል ካልኦት ዜጋታት ክምንዝዕ ድንዕታታት ዘርኢ እንተኾይኑ፡ ንገዛእ ርእሱ ሓራ ዘይወጸን፡ ካብ ምልካዊ ኣታሓሳስባ ሓራ ዝወጸ ኣይኮነን። ወትሩ ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ገለ ጩራ ምዕባሌን ምንዕዓብን (Momentum and Dynamics) ለዉጢታት ክርኤ እንኮሎ፡ ነቲ ዝጋሃድ ምዕብልናታት ዘዳኹሙን ማኣዙኑ ዝጥምዙዙ ህቡኣን-ጉጂለታት (secret society groups) ናይ ተቃዋማይ ወይ ደጋፋይ መንጠሊና (camouflage) ዝተኸድኑ ኣብ ዉሽጥና ኣለዉ።
እዞም ህቡኣን-ጉጂለታት ብሰለስተ ዝተፈላለዩ ዋልታታት ዝቆሙ እዮም። እቲ ቀዳማይ ብገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ዉሽጢ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተጸፍየን ዝተወደበ ኮይኑ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ኣብ ዉሽጢ ተቃዉሞ ኤርትራ ኣብ 2005 ተሓሲቡ ካብ 2009ኣትሒዙ ክጣራነፍ ዝጸንሔ ሕጂ ቅርጹን ጉልበታዊ ዓቕምታቱ ወዲቡ ዝነጥፍ ዘሎ ብወያኔ ዝሕብሐብ ኣብ ዉሽጢ ተቃዉሞ ዝተጸፍየ እዩ። ሳልሳይ እዉን ኣፍሮ-ዓረባዊ ዝንባሌ ዘጥቕዖ ሕቡሩን ዕላማታቱን እንዳቀያየረ ከም ነፋሒቶ ዝኸይድ እዩ። ዞናዊን ዓለምለኻዊ ፖሎቲካዊ ክዉንነት ስለዘየፍቀደሉ ኣብ መንጎ እቶም ክልተ ኣቀዲመ ዝረቛሕኩዎም ወሰንቲ ክልተ ዋልታታት ዝተቀርቀረ ስለዝኾነ ሕሉቕ ኮይኑ፡ ትንፋስ ክዘርእ ንሓንሳብ ቃል-ኪዳን፡ ዓሊ ሳልም (ኣል-ኢስላም) ዶ ፈደራል እንዳበለ ወሳኒ ንክኸዉን ዝህቕን ዘለ እዩ።
እዞም ወሰንቲ ስለስተ ዋልታታት ህቡኣን-ጉጂለታት ሓድሓዶም ዝተዛራሮቁ (infiltrating) እዮም። ገለ ኣባላቶም ኣብ ክልቲኡ ጉጂለታትን ኣብ ዝተፈላለየ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓሳት ድርብ ወይ ሱሉስ ኣባልነት ዘለዎም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ኩሉ ንጥፈታቶም ድማ ሚስጢራት ካብቲ ሓደ ናብቲ ሓደ ምስግጋር፡ ሓድነት ህዝቢ ንትኹላዊ ምትፍናን ኣእቲኻ ምብታን፡ ንኤርትራዊ ሲቪክ መንነትን ሲቪክ ሃገራዉነትን ምድኻም፡ ንዝልዓል ቁኑዕ ሃገራዊን ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሙቁጻይ፡ ንህዝቢ ኢትዮጽያን ኤርትራ ኣብ ኣይኪናት ኣይሰላም ኩነታት ንኽነብር ኣገዲድካ ረብሓታቶም ምርግጋጽ፡…ወ.ዘ.ተ እዩ። እዞም ህቡኣን ጉጂለታት እዚኦም ብትሕዝትኦምን ንጥፈታቶም ሰብ ኣንጻር ሕብረተሰብ (Man against society) ስለዝኾኑ፡ ካብቶም ዘለዉና ክፍትሑ ዝግብኦም ጸገማት እዮም። እዞም ህቡኣን ጉጂለታት ሓይሊ ገንዘብ፡ ሓይሊ ሓቤሬታ፡ ሓይሊ ፍልጠትን ንዋት መካኒዝም ስለዝዉንኑ ድማ፡ ኣብ ኩሉ ቦታን ጊዚየ ህልዋት እዮም። ኣብ መድረኽ ፖሎቲካ ከምተሓለቕቲ ሃገርን ሕብረተሰብ ተመሲሎም “ንብዓት ሓርገጽ ይነብዑን ይምዱሩን”። ብተግባር ግን ኣንጻር ሃገርን ሕብረተሰብን እዮም። ወረ ሓደ ሓደ ጊዚየስ ሰለስቲኦም “ተጻረርቲ ዝመስሉ ዋልታታ ሕቡኣን-ጉጂለታት” ብሓሳብ ሓደ ስሙር ግንባር ብምፍጣር ይገጥሙኻ እዮም። ህዝቢ ብተረኽቦ ላምፓዱሳ ተዳፋፊኡ ሓፍ ኣብዝበለሉ እዋን፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ትፈጢሩ ዘሎ ጩራ ምዕባሌን ምንዕዓብን ምሕብሓብን ናብ ቁኑዕ ማኣዝን ምምእዛኑ፡ ህዝቢ ተስፋ ቆሪጹ መታን ሕልኑኡ ረሸሽ ክብል፡ ዘየሎ ነገር ሚሂዝካ ከምዝህዉትት ይገብርዎ ኣለዉ። ስለዚ እዚ ኣብዚ መድረኽ’ዚ ዝርኤ ዘሎ ኣብ መራኸቢ-ቡዙሓን ፖሎቲካዊ ጥምጥማት፡ ፖሎቲካዊ ምዝንባዓት፡ ምጥምዛዝ ስትራተጂታትን ስልቲ፡ ፖሎቲካዊ-ቅንጸላታት…ወ.ዘ.ተ ነዚ ኣቀዲመ ዘስመርኩሉ ተግባራት ዝዓለመ ስርሓት ናይቶም ሰለስተ ዋልታታት ህቡኣን-ጉጂለታት እዩ። ኣብ መጨረስታ ክልዓል ዝኽእል ሕቶ እንተሃልዩ፡ እሞ ነዚኣቶም ይኹን ብቀንዱ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብኸመይ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ንገጥሞን ንዕወተሉን? ዝብል ሕቶ እዩ። እቲ ሕዋም ኣዝዩ ቀሊል እዩ፡ ንሱ ድማ ብሓድሽ ቅደ-ሓሳብ (pradagm-shift) ዉደባ ክንዉደብ ኣሎና። እቲ ሓድሽ ዉደባ ካብታ ዝደቀቀት ቦታን ነፍሱ ዝዉክል ዉልቀ-ዜጋ ጀሚሩ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ (grassroots movement) ፈጢርባ ክንቃለስ ኣሎና። እዚ ድማ ብቀንዱ እቶም ኣብታ ዝናኣሰት-ስፍራ ብሓባር ዝነብሩ ሰባት ከምጽፍሪ-ኢዶም ስለዝፋለጡ፡ ዙርቓታት ናይ ከምዚኦም ሓደገኛታት ባእታታት ክዓብስ ስለዘኽእል እዩ፡ ብቀንዱ ግን ወሳንነትን ተሳትፎ ህዝብና ከራጋግጽ ዝኽእል ብሙኻኑ እዩ።
ኣብ ዝኾነ ጉዕዞ ሓደ ሕብረተሰብን ሃገር፡ ብማሕበራዊ ሕግታት፡ ዞናዊ ን ዓለማዊ ፖሎቲካ ተሳሒሉ ሓድሽን ፍሉይ ቅርጻ ሒዙ ለዉጢ ከምዝህሉ ሞጎታዊ እኳ እንተኾነ፡ ንድሮን ንጽብሒቱ ዕለተ-ለዉጢ ምኣስን መንን ከመይን ከምትኸዉን ብርግጽ ክገልጻ ዝኽእል ሰብ የሎን ክብሃል ኣይክኣልን እዩ። ነታ ህሞት ለዉጢ ክትቃላጠፍን ክዉንቲ ንኽትከዉን ዝተፈላለየ ዓይነት ቃልስታት ይካይድ እዩ። ኮይኑ ግን ንጉዕዞ ታሪኽ ዝቕይር፣ እቲ ኣብ ዋላ ብጋህዲ ትርእዮ ነገር ዘይኮነ፣ እቲ ሕቡእ ብጋህዲ ዘይርኤ ግዛዕን ንጥፈታት ስለዝኾነ፡ ነታ ቃታ (Trigger) ማሕበራዊ ሰዉራ ተባርዕ ንምልላያ ኣጸጋሚ እዩ። ዋላእካ ከምኡ እንተኾነ፡ ንትኣምነሎሙን ትቃለሰሎሙ ዕታር መትከላትን ዘይፍትሓዉነት ብመንጸርካ ዘሎ ክትፈትሖ ትህቕን ዘሎኻ ግርጭት ኣብ ቅመራ ኣእቲኻ ለዉጢ ክራጋገጽ ከምዝኽእል ዘኽእሉኻ መሰረታዊያን መወከሲታት ስለዝህልዉኻ፡ ንጽቢሒቱ እንታይ ዓይነት ሩጉጽን ዘይርጉጽ ጋህዲታት (scenario) ክርኣዩ ተኽእሎታት ከምዘሎ ስለዘነጽረልካ፡ ነቶም ክራኣዩ ዝኽእሉ ሩጉጽን ዘይርጉጽ ጋህዲታት ብከመይ ተማሕድሮምን፡ ብከመይ ናብቲ ትደልዮ ማኣዝን ተማእዝኖም ህጡርን ጭቡጥ መርሓ-ገበይን ዉጥናት ክህልዉኻ ኣለዎም።
ኩሉ ኣቓልቦኻን ጻዕርኻ ጥራይ ናብ ምቕያር ፖሎቲካዊ-ስርዓት ዝተጸምደ ስትራተጂ እንተ ሃሊካ፡ ናይ ድሕሪኡ መደባት ስለዘይብልካ፡ እቲ ዝተራጋገጸ ለዉጢ ኣብ ክንዲ ንስኻ ተማሓድሮ ንሱ ስለዘማሓድረካ፡ እቲ ዝተራጋገጸ ለዉጢ ሓደገኛን ንስኻ እዉን ግዳይ ናይ ሕልምታትካ ክትኸዉን ትኽእል ኢኻ። ነዚ ዝብሎ ዘለኹ መወከሲ ታሪኽ ዝኸዉን ብቀረባ ሰዉራ ኢትዮጵያ ኣብ 1994፡ ሰዉራ ሱዳን 1989፡ ኣብ ዒራቕ 2003 ከምኡ እዉን ኣብ ቀዉዓዊ ሰዉራ ሴሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕ 2010 ኣብ ቱኒዝያ፡ ሊብያ፡ ግብጺን የመንን ; ከምኡ እዉን ኣብ ሱርያ ዝኸይድ ዘሎን ዘጓነፈ ኩነታት ክንዕዘቦ ይክኣል እዩ። እዚ ታሪኻዊ መወኪሲታት እዚ ብቀጥታ ናብ ዘገምታዊ ዶ ቅጽበታዊ ምስግጋር (evolutionary or revolutionary transformation) ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓት ንዝብል ሕቶ እዩ ዘእትወና። ናይ ሎሚ ዛዕባይ ንሱ ስለዘይኮነ ግን ጎሴየዮ ክሓልፎ እየ።
ኣብ መዛዛሚ ዛዕባይ ከስምረሉ ዝደሊ ነጥቢ እንተሃልዩ፡ ኣብ ኤርትራ ፖሎቲካዊ ባይታ ዝካየድ ዘሎ ቅልስ፡ ኣብ መንጎ ተኻላኸልቲ ሲቪክ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሲቪክ ሃገራዊ መንነትን፡ ኣብ መንጎ ኣፍረስቲ ሲቪክ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሲቪክ መንነትን ዓሰብቶም ናይ ዉሽጥን ደገ ሓይልታት እዩ። ንሲቪክ ኤርትራ ኣፋራሪስካ ወይ ድማ ከም ጉዚ-ብዕራይ መቃቂልካ ንምድኻማን ንምብታናን፡ ዘይተኻዕተ ጉድጋድ፡ ዘይተኻየደ ጎስጋስን ምስራድን (deception) የሎን ክባሃል ይክኣል። እዞም ንሲቪክ ኤርትራዊ ሃገራዉነትን ሲቪክ ሃገራዊ መንነትን ንምፍርራስ ዓይኖም ሰም ካየበሉ ዝሓድሩ ኣብ ዉሽጥን ወጻኢ ኤርትራ ይርከቡ። ስለዚ ህዝቢ ክነቀሕ ክዉደብን ክቃለስን እንተኺኢሉ፡ ንድሕሪ ሕጂ ሚስጢር፡ ሚስጢራዊ ጉጂለ: ጉጂላዊ ኣታሓሳስባን ሓሶትን ኣብ ኤርትራ ከምዘይሰርሕ ክግበር ይኽእል እዩ። ጣቛ ተረኺብለይ፡ “ኣብ ዉሽጢ ፖሎቲካዊ ግንባር ሕቡኡ ሰልፊ ፈጢሮም እዮም ስልጣን ተቛጻጺሮም ብምባል”፡ ዳግም ኣብ ሓርነታዊ ማሕበራዊ ሰዉራ ክትጥቀመሉ ምህቃን፡ ነቲ ዝካየድ ዘሎ ማሕበራዊ ሰዉራ ንጊዚኡ ምትዕንቃፋት ምፍጣር እንበር፡ ኣብዚበጽሖ የብሉን። ካብቶም ቀንዲ ኣዕኑድ ማሕበረዊ ሰዉራ ጉሉጹነት እዩ። ጉሉጽነት ዘይብሉ ምትእኽኻባት ዝድግፍን ዝሕብሕብ ህዝቢ እንተሃልዩ፡ ጥፍኣቱ ዝተበርሆ ህዝቢ እዩ። ስለዚ ኣብ ድሮን ንጽቢሒቱ ዕለተ-ለዉጢ ከጋጥሙ ዝኽእሉ ብድሆታትን ሓደጋታት ፈሊጥና፡ ክንቃለሶም ዝግብኣና ጉዳያት ካብ ሕጂ ጀሚርና ብትሪ ክንቃለሶም ኣሎና።
ዳግም ርሑስ ባዓል-ልደትን ሓድሽ ዓመት ይግበረልና!
ንኩሉ ምድንጋራትን ስርዳታት ይኣክል! ይኣክል! ይኣክል ማለት ይኣክል እዩ!
ዓወት ንህዝቢ ኤትራ! ወድሓንኩም!
መርዕድ ዘርኡ
14/12/2013
m.zerut@gmail.com


text:
ንመሰልካን ክብረትካን ደው ዘይምባል፡-
ኣብ ደቂ ሰባት ብድኽመት ብስንፍና ዝገለጽ ብዙሕ ነገራት ኣሎ። ብሕጽረት ኣፍልጦ፡ ጉልበት ድዩ ገንዘብ ክትገብሮ ዘይትኽእል፡ ካብ ዓቕሚ ንላዕሊ ዝኾነ ጉዳይ ዘይኮነስ፡ ክትብል እናኻኣልካ ዘይምባል፡ ክትገብር እናኸኣልካ ዘይምግባር ቀንዲ መግለጺ ድኽመትን ስንፍናን’ዩ። ብፍላይ ኣብ ሓባራዊ ሃገራዊ ጉዳያት ዝሰረቱ፡ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባዊ፣ ዲፕሎማስያዊ፣ ማሕበራዊ መዳያት ብቐጥታ ድዩ ብተዘዋዋሪ ተሳትፎኻ ብኣድማዕነት ዘይምርግጋጽ፡ ካልኦት ክውድኡልካ ክውስኑልካ ምጽባይ ልክዑ ዝሓለፎ ነብሰ ትሕተት ጥራሕ ዘይኮነ፡ ፖለቲካዊ ነብሰ ቅትለት’ዩ።
ግዳማዊ ድዩ ዘቤታዊ መግዛእቲ ዝጠንቁ፡ ህዝቢ ተወጺዑ፣ ተረጊጹ፣ ተዓፊኑ፣ ካብ’ዚ ወጽዓን ዓፈናን ክገላገል ኣለዎ፡ መሰረታዊ ሓርነታዊ መሰሉ ክጎናጽፍ ኣለዎ፡ እዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ ምዕዋት ናተይ ብጽሒት ክገብር’የ ምባል ንኡድ ሓሳብ’ዩ። ኩሉ ውልቀ ማሕበራዊ ውጥናትካን ባህግኻን ወንዚፍካ፡ ብስሩዕ ኣብ ዓውደ ፖለቲካ ኣቲኻ፡ ይቃለስ ኣለኹ እናበልካ፡ ዝተሰለፍካሉ ውድብ እንታይ ዓይነት ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ይኽተል ኣሎ፤ ውሽጣዊ ደሞክራስያዊ፡ ሕጋዊ፡ ሓባራዊ ህይወቱ እንታይ ይመስል? ብልክዕ ዘይምፍላጥ ከኣ ርኡይ ባዕላዊ ሕመቕ’ዩ፡፡ ብጽቡቕ ኣለና መን ከማና ነብስኻ ኣዕጊብካ፡ ናብ’ቲ ብጸላእነት ኣቐሚጥካ ንምውጋዱ ትቃለሰሉ ዘለኻ ሓይሊ ጥራሕ እናጠመትካ፡ ዝተበሃልካዮ ትሰምዕን ዝተኣዘዝካዮ ጥራሕ ድማ ኣብ ምትግባርን ተጸሚድካ ትነብር እንተኾንይካ፡ ኣንጻር ዓማጽን ዓመጽትን ዘይኮንካ ኣንጻር መሰረታዊ ሰብኣዊ ክብረትካ ትሰርሕ ፖለቲካዊ ሩሕ ዘይብልካ ሰብ ኢኻ።
ምኽንያቱ ኣብ’ቲ ዝተሰለፍካሉ ውድብ ዘለው ብሕጋዊ ድዩ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ ስልጣን ዝደየቡ ሰባት ብኩለንተንኦም ካባይ ይበልጹ፡ ሓድሽ ሓሳብ ከመንጭው ነገራት ክቕልሱ ከመሓድሩ ዝኽእሉ ብቕዓት ዘለዎም ንሳቶም’ዮም፡ ኣነ ሓድሽ ሓሳብ ከምጽእ ኮነ ንካልኦት ከረድእን ከመሓድርን ኣይክእልን ኢልካ ነብስኻ እንተውዲቕካ፡ ብፍላጥ ድዩ ብዘይፍላጥ ኣብ ሰባት ከተምልኽ ጀሚርካ ኣለኻ ማለት’ዩ። ዓቕሚ ወይ ፖለቲካዊ ብቕዓት ተደጋጋፊ ደኣምበር፡ ኣብ ውሱናት ወሰንቲ ዝተሓዝአ ባህሪያዊ ሃብቲ ከምዘይኮነ ተረዲእካ፡ ካብ ቤተይ እንታይ ክገብር ወጺአ? ሕጂ’ኸ እንታይ ይገብር ኣለኹ? ኢልካ ምስ ነብስኻ ተዛቲኻ፡ ንልሙስ ባህሪኻ ወጊድ ኢልካ ጎይታ ነብስኻ ክሳብ ዘይኮንካ፡ ኣብ ትሕቲ ዘይወግዓዊ ባርነት ከም ዘለኻ ኣይትዘንግዕ። ሰባት ብደመ ረሃጽካ ኣብ መንኮብካ ተወጢሖም ከም ፈረስ ክጋልቡልኻ፡ ዝተወሰነ ርሕቀት ምስ ከዱን ኣብ ካልእ ዝሓሸ ርኻብ ምስ ደየቡን ድማ ከም ማስቲካ ኣንጉዕካ ማጽዮም ከም ዝድርብዩኻን ተረዳእ። ስለዚ ህዝቢ ካብ ዘቤታዊ መግዛእቲ ሓራ ከተውጽእ ብቐዳምነት ውሽጣዊ ሓርነትካ ኣውጅ። ምኽንያቱ’ሲ ከም’ቲ ዘይብሉ ዘየለቅሕ፡ ገዛእ ርእሱ ሓራ ዘይወጽአ ሰብ ንካልኦት ሓራ ከውጽእ ስለዘይክእል።
ናይ ዓመጽን ግበታን ኣረኣእያ፣ ዘይሕጋውን ኣነነታውን ኣካይዳ፣ ናይ ኣምሱልነትን መብጸዓን ቃላት፣ ጥልመትን ጨካን ክሕደትን፣ ዘይግሉጽነት፡ ውዲትን ጥቐመኒ ክጠቕመካን ግዕዘይ ኣተሓሳስባ ኣብ’ቲ ፊት ንፊት ትዋገኦ ዘለኻ ደምበኡ ዝፈላየ ጸላኢ ጥራሕ ዝሰረቱ ገይርካ ካብ ምውሳድ፡ ገዛናኸ? ማይ ቤትናኸ? ምንቅስቓስናኸ? ውድብና ኸ? ኢልካ ሕሰብ። እቲ ፊት ንፊትካ ዘሎ ግዕዘይ ፖለቲካዊ ባህሪ ኣብ መስርዕካ ከይህሉ ውሽጥኻ ፈትሽ። ናይ ቃልሲ ብጾትካ ፍቶ ኣኽብር። ግን ልዕሊ ዝተሰለፍካሉ ዕላማን ኣስራርሓን ኣይትስራዕ። ማሕበርካ፡ ሰልፍኻ፡ ውድብካ ክዓቢ ክዕወት ብናትካን ናይ ብጾትካን ውሑድ ስራሕ ‘ምበር፡ ብናይ ውሱናት ወሰንቲ ኣብ ዝበጽሖ ከምዘይብሉ ተረዲእካ ካብ ነብሰ ትሕተት ተገላገል። ንጹር ኣሰራርሓ ተኸቲልካ መሰለይ በል። ይምልከተኒ’ዩ፡ በዓል ጉዳይ’የ ዝብል ፖለቲካዊ ንቕሓትን ትብዓትን ወንን። ስለምንታይ ንመሰልካ ሕግን ስርዓትን ተኸቲልካ ደው ዘይምባል፡ ካልኦት ይሕሰብሉ ይወስንዎ ምባል ንድኻምካ ብክስራ ከንቱ ስለዝገብሮ።
ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኮይኖም ዝቃለሱ ዝነበሩ ተዋጋኢ ሰራዊት ኮነ ሓፋሽ ውድባት ብሓቂ ሓርበኛታት’ዮም። እቶም ተዋጋእቲ ሰራዊት ወይ ሓይልታት፡ ኣብ ቅድመ ግንባራት ተሰሊፎም ንስለ ነጻነት ሓርነት ህዝቢ ኤርትራ ምስ ሓውን ዓረርን ፊት ንፊት ዝጋጨቡ ዝነበሩ ጀጋኑ’ዮም። እቶም ሓፋሽ ውድባት’ውን ገለ ኣብ ሕምብርቲ ጸላኢ ተጸፍዮም ህይወቶም እናገበሩ መስተንክር ዝሰርሑ’ዮም። ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ተሰዲዶም ዝነብሩ ዝነበሩ ድማ፡ ብሓደ መዳይ ፍትሓዊ ቃልሲ ኤርትራ ብካልኦት ክፍለጥን ተደናጋጽቲ ክረክብን ዲፕሎማስያዊ ወፍርታት የካይዱ፡፡ በቲ ካልእ መዳይ ከኣ፡ ኣብ ትሕቲ ሰብ ተቖጺሮም ካብ ዝረኸብዎ እቶት ቁጠባዊ ብኮታታት ናይ’ቲ ቃልሲ ኣብ ምምላእ ልሉይ ተራ ዝተጻወቱ ውፉያት’ዮም። እቲ ጀግንነት ናይ ተዋጋኢ ሓይልታት ኮነ ተወፋይነት ናይ ሓፋሽ ውድባት ድማ፡ ኣብ ትሕቲ መን ኮይኖም ገይረሞ ብዘየገድስ ኤርትራዊ ጀግንነትን ተወፋይነትን’ዩ። ስለዚ ከኣ ሃገራዊ ሓበን’ዩ። ኣብ ታሪኽ ከኣ ናቱ ኣወንታዊ ስፍራ ሒዙ ክነብር’ዩ።
እንተኾነ ግን፡ ጀግንነትን ተወፋይነት መሰረታት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ምሉእ ዘይገብሮ ጉድለት ነይርዎ። ኣብ ፖለቲካዊ ኣንፈት ናይ’ቲ ውድብ ኣድህቦ ይገብሩ ኣይነበሩን። ቀዳማይ ጸላኢ ምስ ኣልገሰ ኣንፈትና ናበይ? ህዝባዊ ፖለቲካዊ ምሕደራ ብኸመይ? ውሽጣዊ ውድባዊ ኣካይዳኦም፡ ትካላዊ ሕጋዊ ኣሰራርሓኦም፡ ፖለቲካዊ ባህርን ውህደትን መሪሕነቶም ይፈልጡ ኣይነበሩን። ኣብ’ቲ ብነጻን ደሞክራስያዊ ኣገባብ ዘይመረጽዎ ብውዲት ኣብ ዝለዓለ ጽፍሕቲ ስልጣን ዝደየበ ደሞክራስያዊ ባህሪ ዘይብሉ ኣብ ቅንጸላን ግበታን ዝኣምን ናይ ውሱናት ወሰንቲ መሪሕነታዊ ጉጅለ እምነት ነይርዎም። በረኣእያ ዘይገርሕዎ፡ ብሕጋዊ ኣሰራርሓ ዘይቆጻጸርዎ፡ ካብኦም ኣዝዩ ኣብ ዝረሓቐ ብራኸ ኣብ ዝደየበ ወሳኒ መሪሕነታዊ ኣካል ካብ ንጹህ ፖለቲካዊ ግርህና ዝነቕል ሕሉፍ እምነት ነይርዎም። እምነቶም ፖለቲካዊ ንቕሓትን ሕጋዊ መቆጻጸርን ስለዘይነበሮ ድማ ብግብሪ ተኻሒዶም።
እቲ ኩሉ ህይወት ዝተገበረሉ ጀግንነትን ተወፋይነትን ከኣ፡ ብግልባጥ ናይ’ቲ ንጹህ ኣወንታዊ ሕልሞም ኮይኑ፡ ህዝብን ሃገርን ለኪሙ እነሆ ኣብ ከም’ዚ ወዲቑ ይርከብ። ስለዚ መን ኣበየናይ ውድብ ኣሎ ብዘየገድስ፡ ኣንጻር ምልኪ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ይቃለስ ኣለኹ ክሳብ ዝበለ፡ ሰብኣዊ ክብሩ ንዘዋርድ ተጸባይነት ወጊድ ኢሉ፡ ውሽጣዊ ውድባዊ ኣሰርራሓኡ ብግቡእ ፈሊጡ ብኣጋ ዘይምእራም ክሳብ ክንድዚ ከቢድ ዕዳ ዘኽፍል ምዃኑ ምርዳእን ምእራምን የድሊ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 18-12-2017


text:
ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፡ ኤርትራ በቲ አድማሳዊ እዋናዊን ሕድሕዳዊ ምግምጋም ሰብኣዊ መሰላት ከምትቕየድን፡ ምስ ደገፍ ሕቡራት ሃገራትን ላዕለዋይ ኮሚሽነር ሰብአዊ መሰላትን ካልኦት መሻርኽቶምን ከምትሰርሕን ንርእይቶ ካልኦት ከምትቕበልን ንምትግባሩ ድማ ብንጥፈት ትሰርሓሉ ከምዘላን ገሊጾም።
ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ነዚ ዝገለጹ ትማሊ ሶሉስ አብ ዝተጋብአ መበል 31 ኣኼባ ቤት-ምኽሪ ሰብአዊ ጉዳያት ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ኽከውን ኸሎ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘጋጥም ዘሎ ዋሕዚ ስደተኛታት፡ ስቅያት፡ ሞት፡ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት፡ ዓሌትነትን ጽልኣት ወጻእተኛታት ንብዙሓት ሃገራት ብጠቅላላ ንዓለም ፈተና ይኾና ኣሎ ኢሎም።
‘ኤርትራ፡ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ብቀዳምነት ሓላፍነታ ንባህግታት ዜጋታታ ምምላእ ዝብል መርገጺ ብጽኑዕ ከምትአምነሉ ብተመሳሳሊ እዘን ሃገራት ነቲ ጻዕርታተን ንምምላእ ሓድነት ህዝቢ ከምዘድልይ ወይ’ውን ብውሑዱ ሽግራተን ካብ ዘጋድድ ምትእትታው ካልኦት በይነን ክግደፋ አለወን’ኢሎም።
ብተወሳኺ ሚኒስትር ዑስማን ሰላም፡ጸጥታ፡ ምዕባለ፡ ሰብአዊ መሰላት ኣብ ዘየተአማምን ወይ’ውን አብ ኣስጋኢ ኩነታት ይርከብ። እዚ ድማ ንቀጻሊ ልዑል ምግሃስ ዓለም-ለኸ ሕግታት፡ መሰላት ሃገራትን መሰረታዊ ነጻነት ዜጋታት የስዕብ ኢሎም ።
ኤርትራ ንጎረባብታ ኮነ ንዓለም ክፍቲ’ያ። ኣብ ምሉእ እምነትን ሓባራዊ ጥቕምን ንዝተመስረተ ንሓቐኛ ሽርክነት ድማ ብሓጎስ ትቅበል። ኤርትራ ኣብዚ ኣህጉርን ብደረጃ ዓለም ዘለዋ ዝምድና ይዓብይ ኣሎ ኢሎም ኣቶ ዑስማን ሳልሕ።
ኤርትራ ምስ ሰብአዊ ጉዳያት ምትእስሳር ብዘይብሎም ምክንያታት ብዘይርትዓዊ ኣገባብ በዚ ቤት-ምክሪ ጉዳያት ሰብአዊ መሰላት ትርኣይ ኣላ ዝበሉ ኣቶ ዑስማን፡ ደቂ-አንስትዮ ኤርትራ ንነጻነት ዝተቃለሳ ኣብ ዓለም ድማ ውሑዳት መወዳድርቲ ዘለወን’የን፡ ብተወሳኺ ኣብ ሕብረተሰብ ዓቢ ግደ ዘለወን’የን ኢሎም። ካልኦት ሃገራት’ውን ከምዚ ናይ ኤርትራ ኩነታት ዘጋጠመን ኣለዋ። እንተኾነ ግን ካልኦት ደገፍ ሓያላን ሃገራት ዘለወን ሃገራት ድማ ሽሕ’ዃ እቲ ዘለወን መዝገብ ሰብኣዊ መሰላት ሕማቕ እንተኾነ፡ አብዚ ቤት-ምኽሪ ግን ብነጻነት ይሳተፋ`ለዋ ዝበሉ ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ኤርትራ፡ እዚ ኣብ ጠቕሚ ፖለቲካ ዝተሞርከዘ ድርብ መዓቀኒ ሰብአዊ መሰላት፡ ንትርጉም’ዚ ቤት ምኽሪ ዘሕፍር ይኸውን ኣሎ ፡ንምሉእነት እዚ ትካልን ንረብሓ ሰብአዊ መሰላትን እዚ ዘሕፍር ተግባር ደው ክብል ኣለዎ ኢሎም።
ናብ ኤርትራ ክበጽሕ ዘይተፈቐደሉ መርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ፡ ዘይምክናታዊ ማእሰርቲ፡ አብ ሃገራዊ አገልግሎት ዝካየድ ግዱድ ስራሕ ዘጠቓልል ዝተፈላለዩ ዓመጽ ይፍጸም`ዩ ክብል ዝሓለፈ ሰነ ኣብ ዘውጽኦ ሪፖርት ኣስፊሩ ምንባሩ ይፍለጥ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ምስ ኣውስትራልያዊ ትካል ዕደና ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰለስተ ኤርትራውያን ተቐቲሎም
Chalice Gold Mines Limited ምስ ዝተባህለ ኣውስትራልያዊ ትካል ዕደና ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰለስተ ኤርትራውያን ብቶኽሲ ተቐቲሎም።
ኣብ ምዕራብ ኤርትራ ኣብ ዕደና ወርቂ ተዋፊሩ ምስ ዘሎ ኣውስትራልያዊ ኩባንያ ዕደና Chalice Gold Mines Limited ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰለስተ ኤርትራውያን፣ ካብቲ ንሱ ዘሰላስሎ ዘሎ ፕሮጀክት ዕደና ወርቂ ዛራ 110 ኪሎ ሜትር ንደቡብ ኣብ ዝርከብ ቦታ ብቶኽሲ ከምዝተቐትሉ ንመግለጺ ናይቲ ኩባንያ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ብ7 ጥቅምቲ ኣብ ዝዘርግሖ ዜና ኣፍሊጡ።
ክልተ ካብቶም ተቐቲሎም ዘለዉ ኤርትራውያን ኮንትራክተራት ናይቲ ኩባንያ እዮም።
ቅትለት ናይቶም ናይ ዕደና ሰራሕተኛታት ሓደ ካልእ ኣውስትራልያዊ ኩባንያ ኣብ ኤርትራ ዕደናዊ ስርሓት ከካይድ ብመንግስቲ ኤርትራ ሰለስተ ፍቓድ ወይ ሊቸንሳ ድሕሪ ምፍርራሙ ድሕሪ ሒደት መዓልታት እዩ ዘጋጥም ዘሎ።
ብመሰረት ‘ቲ ናይ ሮይተርስ ሓበሬታ፡ ፕሮጀክት ዕደና ዛራ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ዕደናዊ ፕሮጀክትታት ኤርትራ ክኸውን ከሎ፡ እቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ መጽናዕቲ ዝርከብ ኩባንያ ቅድሚ 2011 ፍርያት ክጅምር ትጽቢት ኣይግበረሉን።
ኣብዚ እዋን’ዚ ልዕሊ ደርዘን ዝኾና ናይ ወጻኢ ኩባንያታት ዕደና ኣብ ኤርትራ ተዋፊረን ኣለዋ።


text:
እቶት ሕርሻ ንምኽዕባት – መሰረታዊ ነገር ምዕቃብ ማይን ሓመድን ስለዝኾነ፡ ምምሕዳራት ንነበርተን ብግቡእ ወዲበን ዝለዓለ ኣተኲሮ ክህባኦ ከምዝግባእ፡ ሚኒስተር ሕርሻ ኣቶ ኣረፋይነ በርሀ ኣገንዚቡ።
ብ29 ታሕሳስ ኣብ ከተማ ባረንቱ ኣብ ዝተገብረ ገምጋም ጨንፈር ሚኒስትሪ ሕርሻ ዞባ ጋሽ-ባርካ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሚኒስተር ኣረፋይነ፡ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ከባቢ ብመልክዕ ክረምታዊ ሕርሻ ይኹን ልምዓት መስኖ ዝለምዕ ሕርሻታት ዝድለ ውጽኢት ክህብ፡ ኣብ ምዕቃብ ማይን ሓመድን ዘድሃበ ወፈራታት ክድንፍዕ፡ ስሩዕ ምቅይያር ኣዝርእቲ ክድፍኣሉ፡ ተጠቃምነት ባህርያዊ ድዂዒን ምክልኻል ባልዓትን ብሰፊሑ ክተኣታቶ ኣዘኻኺሩ።
ኣብ’ቲ ዞባ ዝሓለፈ ዓመት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ልምዓታዊ መደባትን ንጥፈታት ዕብየት ናብራን ዝተሰላሰሉ ስርሓት፡ ገስጋሶምን ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ዘለዎም ኣበርክቶን ዝምልከት ጸብጻባት ቀሪቡን ዘተ ተኻዪዱሉን።
ኣመሓዳሪ ዞባ ጋሽ-ባርካ ኣቶ ፍስሃየ ሃይለ ድማ፡ ኣብ’ቲ ዞባ ዝካየድ ንጥፈታት ልምዓት ጀራዲንን መእለዪ ወሓይዝን፡ ኣድማዕነቱ ዘረግጋጽ ኣተሓሕዛ ክግበረሉ ተላብዩ።
ኣብ መወዳእታ ተሳተፍቲ፡ ጉዳይ ጥሪትን ውጽኢተንን ንሓረስቶት ብዘተባብዕ ኣገባብ ክስራሓሉ፡ ኣሕምልትን ፍረታትን ንኹሉ ዘርብሕ ምቹእ ባይታ ክፍጠረሉ፡ ምቕርሐ ትራክተራት መንግስቲ ክመሓየሽ፡ ዝብሉን ካልኦትን ርእይቶታት ኣቕሪቦም።


text:
ፖሎቲካዊ ኣመንዝራነት ፋሽስታዊ ስርዓትIሳይያስ
- Details
- Created: Sunday, 17 April 2016 15:34
- Last Updated: Sunday, 17 April 2016 15:34
ኣብ'ዚ ሰሙን'ዚ ብስEላዊ መግለጺ ተሰንዩ፡ ሓደ ውUይ ዜና በቲይን በቲይን ክቃላሕ ቀንዩ።Eዚ ብዓውታ ክቃላሕ ዝሰማEናዮ ወረ፡ ንፖሎቲካዊ ኣመንዝራነት ፋሽስታዊ ስርዓትIሳይያስ ጥራሕ ዝባኑ ዘውጽE ጭቡጥ መረዳEታ'ዩ።Eቲ ኩሉ ብዜናዊ ማEከናት ክፍኖ ዝቐነየ ወረ፡ ካብ'ቶም ፋሽስታዊ ስርዓትIሳይያስ ማሪኹ ኣሲሩዎም ክነሱ፡ ሃለዋቶም ክሒዱዎ ዝጸንሐ ጁቡታውያን ወታደራት፡ ብመንገዲ ቀጠር ኣቢሎም ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ዝብል ውUይ ዜናEዩ። ብቐዳምነት፡ ነቶም ኣብ ምንጋጋ ፋሽስታዊ ስርዓት ህግደፍ ተቐርቂሮም፡ ሃለዋቶም ክሒዱዎም ዝጸንሑ ምሩኻት ወታደራት ጅቡትን ስድራ-ቤታቶምEንቋE ኣሐጎሶም፤EንቋE ንፋስ ኣዱንያ ክርEዩ ኣብቀOም ንብል።Add a comment


text:
Date: Saturday, 03 June 2017
ዋጋ 30 ሚልዮን ዶላር ሆሊኮፕተር ወያነ ካብ ሰማይ ብሚሳይል ሓምሽሹ ዘውደቀ ጅግና ዓምር ዓሊ ሙሳ///HERO AMIR ALI MUSA WHO SHOT DOWN A HELICOPTER
እዚ እትርእይዎ ዘለኹም ኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዓምር ዓሊ ብ1999 ኣብ ግንባር ሰቲት ንናይ ወያነ MI35 ዝተባህለት ተዋጋኢት ሆሊኮፕተር ዝሓምሸሸ ጅግና እዩ። ብጉንበት 23 1999 ወያነ ንበዓል ነጻነት ናብ መዓልቲ ስውኣት ክቅይራ እየ ኢሉ መጠነ ሰፊሕ መጥቃዕቲ ኣብ ግነባር ሰቲት ከፊቱ ኔሩ። ኣብቲ ግንባር 4 ሚግ ሓንቲ ሆሊኮፕተርን ብሓይልታት ምክልኻል ጸነ ፈርቲ ተሓምሺሸንኦ እየን። ኣብ ካልእ ግንባራትውን ዝተሓምሸሻ ብኣባላትና ዝተሳእላ ውሕዳት ኣይኮናን። ከም ኣብነት ንምጥቃስ ኣብ ሰጣሕ ጎልጎል ግንባር ዓሰብ ብወዲ ወልዱ ናይ ሕጂ ተሌንተ ዝተሃርመት ስኮ ዝዓይነታ ወይውን ንበዛብህ ኣብ ኣስመራ ዘውደቀቶ ዋዕሮ፡ካልኦት ብዙሓት ጀጋኑ ንናይ ነፈርቲ ወያነ በብዝኸድኦ ከም ዝሕምሸሻ ዝገበሩ ኣለው። ናይ ዓምር ፍልይቲ ዝገብራ ግና ኣጋጣሚ ኮይኑ ኣብ ቅድሚ ጋዜጠኛታት ትቪ ኤረ ምዃና እዩ። እቶም ነቲ ግንባር ክበጽሑ ዝኸዱ ጋዜጠኛታት፣ ነቲ ደብዳብ ወያነ እንዳቀድሑ ከለው እዩ ዓምር ነታ ሄሊኮፕተር ኣብ ሓባሪ የእትዩ ዝሃረማ። ምስቶም ክቀትሉ ዝመጹ ፓይሎታት ከኣ ናብ መሬት ዝተሓምሸሸት። እቲ ንመዓልቲ ነጻነት መዓልቲ ስውኣት ክቅይር ዝተበገሰ ስርዓት ትግራይ 18 ታንክታት ዝርከበን 29 ድሩዓት መካይን ተቃጺለንኦ። 12 ታንክታት ንሓይልታትና ኣረኪቡ 20 ሽሕ ሰራዊት ከሲሩ ንድሕሪት ሃዲሙ። ኤርትራ ከምዚኦም ቶኪሶም ዘድምዑ ሕጹባት መዓንጣ ስጋብ ዘለውዋ ማንም ክደፍራ ዘይሕሰብ እዩ። ዝሓለፈ ሰሙን ዓምር ዓሊ ካብ ኣሃድኡ ንስራሕ ንኣስመራ ምስ መጸ ምስቶም ነታ ኩነታት ቅድሚ18 ዓመትት ዝሰነዱ ብዓል ሳምሶም ዝገበሮ ዕላል ኣብዚ ብምጥዋቅ ክትሰምዕዎ ትክእሉ፦


text:
ኢትዮጵያን ኩባን ዝምድንአን ንምሕያል ይሰማምዓ
Radio Erena: 11 Januray 2018
ኢትዮጵያን ኩባን ዝጸንሐ ዝምድንአን ንምሕያሉ ስምምዕ ከቲመን።
እዘን ሃገራት ነዚ ስምምዕ ዝኸተማ ናብ ኩባ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዝፍጽም ዘሎ ፕረዚደንት ኢትዮጵያ ዶክተር ተሾመ ሙላቱ
ምስ ፕረዚደንት እታ ሃገር ራውል ካስትሮ ድሕሪ ምርኻቡ'ዩ።
ፕረዚደንታት ኩባን ኢትዮጵያን ኣብ ከተማ ሃቫና ድሕሪ ዘካየድዎ ርክብ ኣብ ዝሃብዎ ወግዓዊ መግለጺ፣ ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ሕውነታዊ'ዩ ድሕሪ ምባል፣ ኣብ ክልትኣዊ ፖለቲካዊን ኣብ ምትሕግጋዝን ዘድሃበ ዝምድና ንምዕቛማቑ ክሰርሑ ከምዝተሰማምዑ ኣፍሊጦም።
ብዘይካ'ዚ ክልቲኦም ፕረዚደንታት ኣብ ዞባውን ኣህጉራውያን ጉዳያት ከምዝተመያየጡ ኣገልግሎት ዜና ኩባ ሓቢሩ።
ብፕረዚደንት ኢትዮጵያ ዶክተር ሙላቱ ተሾመ ዝተመርሐ ላዕለዋይ ወኪል መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ኩባ ናይ ኣርባዕተ መዓልታት ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም'ዩ ብሰሉስ 9 ጥሪ ናብታ ሃገር ኣትዩ።
======================


text:
ኣብ ምምዕባል ዘለዋ ሃገራት ንዘጋጥመን ደርቂ ንምምካት ተወሳኺ ወፍሪን ነዊሕ ዝጠመተ መደብ የድልይ ክብል ሕ/ሃ ጻዊዒት ኣቕሪቡ።
ሕቡራት ሃገራት ነዚ ዘፍለጠ ሓለፍቲ ሰለስተ ትካላት ኣብታ ን9.5 ሚልዮን ሰባት ሓገዝ መግቢ ዘድልያ ኢትዮጵያ ዑደት ድሕሪ ምክያዶም እዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ሶማልያ ዝናብ ንሳልሳይ ተኸታታሊ ዓመት ብዘይምህራሙ ዝለዓለ ደረጃ ሓደጋ ጥምየት ዘንጸላልዎ ከባቢ ኮይኑ አሎ።
ኣብዚ ክልል ካብ መወዳእታ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ኣስታት ክልተ ሚልዮን እንሰሳት ሞይቶም፡ እዚ ድማ ነቲ ብምርባሕ እንሰሳን ጉስነትን ዝናበር ህዝቢ እቲ ከባቢ ዓብይ ኪሳራ ምኳኑ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል መግብን ሕርሻን (FAO) ይገልጽ።
ኣብቲ ቦታ ዝሓለፈ ሰሙን ዝበጽሑ ሓለፍቲ ሰለስተ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካላት ኣብ ምምዕባል ዘለዋ ሃገራት ንዘጋጥም ዘሎ ደርቂ ንምምካት ተወሳኺ ወፍሪን ነዊሕ ዝጠመተ መደብ ክዳለው ጻዊዒት ኣቕሪቦም።
ፕረዝደንት ትካል ዓለምለኸ ሓገዝ ምምዕባል ሕርሻ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ጊልበርት ሁንግቦ ብዛዕባ ልቃሕን ቴክኒካላዊ ሓገዝ ንናይ ምዕባለ መደባት ኣብ ርሑቕ ገጠራት እዘን ሃገራት ብዝምልከት ከምዚ ኢሎም።
“ሓደ ነገር ርጉጽ እዩ። በዚ ነቲ ፕሮጀክት ንርእዮ ኣገባብ ክንቅጽል ኣይንኽእልን። ኣብዚ ሕጂ እዋን ሰለስተ ኤጀንሲ ጥራይ አለዋ ግን እዚ ኣብ ምምዕባል ዘሎ ሕብረተሰብ ብዝተፈላለየ መንገዲ ዝተሓባበረሉ መንገዲ ክዳለው ይግባእ። ካብ ዝተፈላለዩ ዘይመንግስታዊ ትካላት ዝመጹ ወገናት ረኺብና ኢና ግን ከም ሓደ ሕብረተሰብ ዓለም ነቲ ግብረ መልሲ ዝዓብየሉ ኩነታት ከነዳለው አለና።”
እዞም ናብቲ ብደርቂ ዝተጠቕዓ ቦታታት ዝበጽሑ ሓለፍቲ ትካላት ኣብ መስኖ፡ ገንዘባዊ ሓገዝ ንናይ ገጠራት ትካላት፡ ንኣገልግሎት ጥዕናን ጥዕና እንሰሳትን ዝዓመሰለ ዓውድታት ወፍሪ ምክያድ ነበርቲ ገዛእ ርእሶምን ጥሪቶምን ካብ ደርቂ ንምኽልኻል የኽእሎም እዩ ይብሉ።
“ኣብዚ ቦታ ናይ ማይ ጸገም አሎ። እንሰሳት ይሳቐዩ አለው፡ እዚ ማለት ድማ ሰባት ይሳቐዩ አለው ማለት እዩ። ጥምየት ኣሎ፡ ዓለምለኸ ፕሮግራም መግቢ ንኣስታት 3.3 ሚልዮን ሰባት ሓገዝ መግቢ ይህብ አሎ። እዚ ድማ ብሰንኪ ለውጢ ኩነታት ኣየር ዘጋጠመ ደርቂ እዩ” ክብሉ ጠቅላሊ ዳይሬክተር ፕሮግራም መግቢ ዓለም ዴቪድ ቢስሊነቲ ኩነታት ኣረዲኦም።
“ ህይወት ከነድሕን ኢና ንፍትን ዘለና፡ ኣብዚ ዘሎ ማሕበረሰብ እንሰሳ ብምርባሕ ዝናበር እዩ ስለዚ እንሰሳት ከነድሕን አለና ምክንያቱ እንሰሳት ምስ ዘይህልዉ ጸባ ንቆልዑ የለን ማለት እዩ። እዚ ማለት ድማ ቆልዑ ክሳቀዩ ወይ ክሞቱ እዮም ማለት እዩ” ዝበሉ ድማ ዳይሬክተር ትካል መግብን ሕርሻን ሕቡራት ሃገራት ጆስ ግራዚያኒ እዮም።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዘጋጠመ ለውጢ ኩነታት ኣየር ኤል ኒኖ ንምብራቓዊን ደቡባዊን ኣፍሪቃ ብከቢድ ምጥቕዑ ይፍለጥ።
ኣብቲ እዋን እቲ ብዝተረኽበ ቅልጡፍ ግብረ መልሲ ቁጽሪ ሓገዝ መግቢ ዘድልዮም ኢትዮጵያዊያን 5.6 ሚልዮን ጥራይ እዩ ኔይሩ።
እንተኾነ ድሒሩ ብዝቀጸለ ሕጽረት ዝናብ ብፍላይ ኣብ ደቡባዊን ምብራቓዊን ክፋል እታ ሃገር ነቲ ቁጽሪ ደለይቲ ሓገዝ ክውስኽ ደሪኽዎ’ዩ።
“ ፋጡማ ይበሃል። ጓል 25 ዓመት እየ ሽዱሽተ ቆልዑ አለዉኒ። በዓል ቤተይ ጓሳ እዩ። ኣብዚ ነዊሕ ዝጸንሓ ደርቂ ጥሪትና ስኢና ። 53 እንሰሳት ኔሮምኒ። ካብኦም 43 ሞይቶም ሕጂ 10 ጥራይ አለውኒ ነባሪ እዚ ከባቢ ድማ ተመሳሳሊ ተመክሮ እዩ ዘለው” ትብል።
ብመሰረት ካብ ሕቡራት ሃገራት ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣብ ኬንያ ዘለው 2.6 ሚልዮንን ኣብ ሶማል ዘለው 3.2 ሚልዮን ሓውሲኻ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣስታት 17 ሚልዮን ሰባት ሰብኣዊ ሓገዝ የድልዮም።


text:
The struggle against Dictatorship and the Psychology of the Eritrean Politics
ዕላማ ናይዚ ሓተታዚ ኣብዚ እዋንዚ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ሰለምንታይ ኢዩ ካብዚ ዘለዎ ምንጽጻግን ኣብ ሓድሕድ ምንእኣሰን ክወጽእ ዘይከኣለ፣ ኣብ ዝሓለፈ ናይ 15 ዓመታት ቃልስና ኣብ በቦታኡ ዝጓነፈና ዘሎ ንምብራህ ኢዩ፡፤
ኣብ መንጎ እቶም ተቃለስቲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ወይ ድማ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክርስያዊ ስርዓት ንምትካል ዝጓነፎ ውሽጣውን ግዳማውን ተጻብኦታት፣ ከምቲ ፕሮፈሶር ሃንቲንግቶን ኣብቲ ብዙሕ መጽናዕትታቱ ኣብ ሳልሳይ ማዕበል ኣብ ዝብል ጽሑፉ ከም ዝገልጾ፣ኩሉ እቲ ዝሓለፈ ማዕበላት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብዙሕ ሓጐጽጐጽን ዕንቅፋታትን ስለዝገጠሞ ገሊኡ ዝተዓወተ ገሊኡ ድማ ኣብ መንጎ ከይተዓወተ ዝፈሸለ ኣሎ ይብል ንኣብነት ኣብቲ ሳልሳይ ማዕበል ብ 1974 ኣብ ሃገረ ፖርቱጋል ኣንጻር ምልክነት ቀጺሉ ድማ ኣብ ሃገራት ደቡብ ኤውሮፓ ከም ንኣብነት፣ ስፓንየን ድሓር ድማ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ካብ 1970ክሳብ 1980 ዝተኻየደ ቃልሲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ከም ሳልሳይ ማዕበል ክጽዋዕ ብዙሓት ተመራመርቲ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ይሰማምዑሉ።
እቲ ኣብ ግዜ ምውዳእ ዝሑል ኩናት ዝተራእየ ድማ ራብዓይ ማዕበል ይበሃል። ኣብዚ ማሪና ኦተወይ ዝብሃል ተመራማራይ ( Marina Ottaway) ”ኣፍሪቃዊ ደሞክራስያውነትን ለኒናዊ ምርጫን” ኣብ ዝብል ጽሑፉ ብዛዕባ ምትእትታው ደሞክርስያነት ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዓወቱን ፍሽለቱን ብዝብል ወድዓዊ/ Emprical ትንተና የቅርብ፡፤ ከምኡ እውን ክራው ፍሮድ ያንግ ( CrawfordYoung) ዝበሃል ተመራማራይ ሳልሳይ ደሞክራስያዊ ” ማዕበል ኣብ ኣፍሪቃ” ኣብ ዝብል ጽሑፉ፣” ጸገማትን ግርጭታትን፣ ምቛም መንግስትን፣ ባእስን ደሞክራስያን ኣብ ኣፍሪቃ)ብዝብል እቲ ዝተረኽበ ባእስን ናይ ሓድሕድ ኩናትን ቅንጸላን ሕርሕራይ ገሩ ይገልጾ። እስከ እዚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ኤርትራን ኣብ ከባቢ ሃገራት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምስራቅን ዝካየድ ዘሎ ንስመዮ ”ሓምሻይ ደሞክራስያዊ ማዕበልክ” ናበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ፣ ኣብ ናይ ሎሚ ጽሑፈይ ኣብቲ ናይ ኤርትራ ካብ ዝብገስ ክሳብ ሎሚ ኣበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ ከም ምኽትታለይን ምንባባይን ምስቲ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ከነጻጽሮን ከቀራርቦን ክፍትን ኢየ፣
እተን ዘትኩረለን ነጥብታት ድማ እዘን ዝስዕባ ኢየን፡፤
⦁ እዚ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎኸ ካብቲ ዝሓለፈ ናይቲ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ዝምድና ኣለዎዶ፣
መንቀሊ ናይዚ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሓይልታት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዝርኤን ዝጓነፈናን ዘሎ ናይ ሓድሕድ ምንጻግን፣ ምስትናዓቅን ካበይ ዝወረስናዮን ኢዩ፣
⦁ እዚ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ ከምቶም ዝሓለፉ ማዕበላት ንገለ ሃገራት ዘዔወተ ንገለ ሃገራት ግን ኣብ ሓድሕድ ውግእን ፍሽለትን ዶ ከይከውን ካብተን ዝፈሸላን ዝተዓወታን እንታይ ክንመሃር ክ ኢልና፣
⦁ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ካብተን ካልኦት ሃገራት ኣብ ትሕቲ ምልክነት ክሳቀያ ዝጻንሓኸ ብእንታይ ንፍለ፣
1. እዚ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎኸ ካብቲ ዝሓለፈ ናይቲ ኣርባዕተ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ዝምድና ኣለዎዶ፣መንቀሊ ናይዚ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሓይልታት ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዝርኤን ዝጓነፈናን ዘሎ ናይ ሓድሕድ ምንጻግን፣ ምስትናዓቅን ካበይ ዝወረስናዮን ኢዩ፣
እቲ ዝሓለፈ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ኩሉ ብሰላማዊ ኣገባብ ኣይተወድኤን፣ ንኣብነት ናይ ፖርቱጋል ( Salazar) ይኹን ስፓንየን ( Francisco- Franco)ብዙሕ ደም ፈሲሱን ንብረት ጠፊኡን ኢዩ፣ እቲ ኣብ ላቲን ኣመሪካ ዝተኻየደ እውን ብቀሊል ኣይኮነን ተ ዓዊቱ፣ንኣብነት ምልካዊ ወተሃደራዊ ስርዓት ፒኖሸት( Pinochet) ክንደይ ሰብን ንብረትን ድሕሪ ምሕላቅ ኢዩ ኣብ ዕርቂ ዝኣተወ፣ እቲ ዝነውሔ ምልክነት ኣብ ፖርቱጋል ኢዩ ነሩ፣ ኣብ ሃገራት ምዕራባዊ ኣፍሪቃ ብፍላይ ኣብተን ግዝኣት ፈረንሳይ ዝነበራ እውን ብ1990 ኣቢሉ ዳርጋ ኩሎም ምልካውያን ወተሃደራዊ ስርዓታት ፍሽለቶም ምስ ፈለጡ ነቶም ተቃወምቶም ተፈላጥነት ሂቦም ገሊኤን ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ምሕደራ ዝተሰጋገራ ኣለዋ፣ ንኣብነት በኒን ትበሃል ሃገር ሓንቲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ዝተዓወተት ኢያ፣ ገሊኤን ድማ እቲ መስርሕ ደሞክራስያ ተዓንቂፉ ኣብ ምልክነት ተመልሳ። እቲ ብ2011 ካብ ቱኒስያ ጀሚሩ ናብ ግብጽን ሊብያን ቀጺሉ ናብ የመን ድሓር ድማ ናብ ሱርያ ዝቀጸለ እቲ ገና ዘይተወድኤ ማዕብል ደሞክራስያዊ ምንቅስቃስ ኢሎም ይገልጽዋ ተመራመርቲ ደሞክራስያዊ ማዕበላት። ካብዚኣተን እታ ሓንቲ ብውሑድ ክሳራ ናብ ደሞክራስያ ንምስግጋር ዝበቅዔት ሃገረ ቱኒስያ ጥራሕ ኢያ፣ እተን ካልኦት ግን ኣብ ኩናት ሓድሕድን ግርጭትን ስለ ዝኣተዋ እቲ መስርሕ ገና ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ክሳገራ ኣይከኣላን፣ እቲ ምኽንያታት ካብቲ ዝጸንሔ ኣመሰራርታ መንግስትን፣ ፖሊቲካዊ ስልጣን ብሲቪላዊ ይመሓደር ስለዝነበረ እቲ ወተሃደር ኣብ ፖሊቲካዊ ስልጣን ቦታ ሰለዘይነበሮ ክኸውን ይኽእል ኢሎም ዝምስክሩ ኣለዉ፡፤
ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ እውን ንቃልሱ ምስቲ ናይተን ኣንጻር ምልክነት ናብ ደሞክራስያውነት ዝምድና ኣለዎ፣ ምኽንያቱ እቲ ምንጪ ግርጭት ኣብ ሕቶ መንግስታዊ ኣወዳድባን፣ ቅዋማውን ደሞክራስያውን ሕንጸት ሃገር ሰለዝኾነ። እተን ኩለን ሃገራት ናጽነትን ምስተጐናጸፋ፣ እቲ ናጽነት መሪሑ ዝመጽኤ ነቲ ምስግጋር በቲ መስርሕ ሕዝባውን ደሞክራስያውን ክንዲ ዝመርሖ፣ ኣነ ኢየ ናጽነት ኣምጺኤልካ፣ኣነ ዝበልኩኻ ግበር ዝብል ትምክሕቲ ክንዲ ድልየታት ሕዝብን፣ ጠለባትን፣ ዝምልሽ ብኢደ ወነንኡ ነታ ሃገር ከምቃሕ ዝበሎ ክመርሓ ይብገስ፣ድሕሪ ገለ ዓመታት ድማ እታ ሃገር፣ ኣብ ትሕቲ ሕሱምን ጭካንን ውልቀ መላኺ ስርዓት ትሳቀ፣ ኤርትራ ሎሚ ከምቲ ማክስ ወበር ( Max Weber) ዝብሎ እታ ሓንቲ ከም ነጻ ሃገር ዘቁጽራ እቲ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ሉዑላውነት እንተዘኮይኑ ከም ሃገር ናይ ሕዝባ ሉዑላውነት ዘይብላ፣ ማለት ከም ነጻ ሃገርን መንግስትን ዘፍልጣ እቲ ሰለስተ ዝተኣሳሰረ( Components) ትሕዝቶታት ንሃገር ሃገር ዘብላ/
መሰረታዊ ቅርጻ መንግስቲ- Physiscal basis of the state
ትካላት መንግስቲ- Institutions of the state
ስነ- ሓሳብ መንግስታዊ ምሕደራ- The idea of the state
ዘይብላ ብወተሃደር ትሕሎ ናይ ውሑዳት ሰባት ብሕታዊት ኩባንያ እምበር ኣብ ኤርትራ በዚ ሰለስተ ኣካላት ዝተመስረተ መንግስታዊ ምሕደራ የለን፡፤
አብ መንጎ ተቃወምትን እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልካዊ ስርዓትን ፍልልያቱ ኣብ ኣቋቁማ መንግስትን ሕዝብን ዘሎ ፍልልያት ኢዩ፣ ስለዚ ደንበ ተቃውሞ ከጽንዖን ክፈልጦን ዘለዎ ቃልሲ ናብዚ ሕቶ እዚ ዝተመርኰሰ ክኸውን ኣለዎ በሃላይ ኢየ፣ እቲ ኣብ ውሽጢ ተቃውሞ ደንበ ናብዚ ንክበጽሕ ኩነታት ብኣካደምያውን ተመክሮኣውን ኣፍልጦታት ከሰንዮ ኣለዎ። ደንበ ተቃውሞ እዚ ናይ ሎሚ ዘካይዶ ዘሎ ቃልሲ ካብ ናይ ዝሓለፈ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝተፈልየ ምዃኑ ክግንዘብ ኣለዎ፣ ነዚ ኣፍልጦ ክህልዎ ድማ ዝሓለፈን ዘሎን ዝመጽእን ንክፈልጥ ዘኸእሎ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣን ኣፈታትሓን ፖሊቲካዊ ግርጭታቱ ብኣካደምያዊ መጽናዕቲ ክስነድን ኣብኡ ተመርኲሱ ድማ ደሞክራስያዊ ኣፈታትሓ ከናዲ ኣለዎ።
ኣብዚ ኣካደምያዊ መጽናዕቲ ብሓደ ሸነኽ ምስግጋር ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያውነት፣ በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ብረታዊ ግጭትን ኣፈታትሓ ፍልልያትናን ምስቲ ናይ ካልኦት ሃገራት እናዛመድና፣ ክፍለጥ ዘለዎ እቲ መስርሕ ምስግጋር ካብ ደንበ ተቃውሞ ጀሚሩ ኣፈታትሓ ውሽጣዊ ግርጭታቱ ካብ ብሕጂ ክፈልጦ ዘለዎ እምበር ሕጅስ ነዚ ምልክነት ንእለ ድሓር ንሓስበሉ ዝብል ብሂል ኣብቲ ናይ ዝሓልፈ ኣካደምያዊ መጽናዕታት፣( Huntington, Gene Sharp) ሃንቲንግቶን ወይ ድማ ጂን ሻርፕ ኣይሰማማዕን፣ እንተድኣ ድሕሪ ወድቀት ምልክነት ንሕሰብሉ ክይኑ እቶም ከምኡ ዝብሉ ናይ ግድን ኢዩ ብኤምፕሪ/ Emprical examples ክቅርቡልና ኣለዎም። ኣብዚ ግዜዚ እቲ ክጽናዕ ዘለዎ እቲ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዘሎ ፖሊቲካውን፣በርገሳውን ከምኡ ድማ ነጻ ውልቀሰባትን ዝብል ዝተፈላልየ ሓይልታት ናበይ ገጹ ኢዩ ዝኸይድ ዘሎ ከመይ ገሩ ድማ ኢዩ ነዚ ምልክነት ኣልጊሱ ድሕሪ ምልክነትከ እንታይ ዓይነት መንግስቲ ክተክል ይሓስብን፣ ምስ ሕዝቢ ዘለዎ ዝምድናን ኣብ ሓድሕዱ ዘለዎ ስኒትንከ ክሳብ ክንደይ ተኣማምነት ኣለዎም ክፍተሽ ዘለዎ ጉዳይ ኢዩ።
እቲ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዝርኤ ዘሎ ናይ ምንጽጻግን፣ነንሕድሕድካ ምንሻውን፣ ኣብ ናይ ዘመና ሓዲሽ ተክኖሎጂ ኣቲኻ ናይ ቃላት ውግእ ምዝውታር ካብ ፖሊቲካዊ ታሪኽ ኤርትራ ካብ መሰል ርእሰ- ውሳነ ኤርትራ ካብ ዝሓለፋ ካብ ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ግዜ ፈደርሽን ከምኡ ድማ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝወረስናዮ ናይ ባእስን ቈየቋን ፖሊቲካ ኢዩ፣ ሰለዚ እዚ ውርሻ እዚ ንፖሊቲካዊ ሰነ-ኣእምሮ እናሃወኸ፣ ንቃልስና ድሕሪት ይጐቶ ኣሎ ካብዚ ሰነ - ኣእምሮኣዊ ናይ ፍርሓትን ሓድሕድ ጥርጠራን ክንወጽእ ኣይከልናን ዘሎና።
እቶም ፖሊቲካውያን ካብቲ ግዜቲ ጀሚሮም ዝመስረትዎ ከምቲ ማክስ ወበር/ Max Weber ዝሰምዮ ኣባታዊ ወይ ፓትርሞንያሊስም/ Partimonialism ማለት እቲ ወድዓዊ ኩነታት ሕዝብኻ ካብቲ ግላዊ ጥቅምታትካ ምስቲ ዘሎካ ስልጣን ዘይምፍላይ ኢዩ ይብል፣ እቲ ናይ ኤርትራ ፖሊቲካዊ ኣስዃኹዓ እውን ነዚ ይመስል፣ ፖሊቲካዊ ሰልፍታት ሞስሊም ሊግ ወይ ድማ ሰልፊ ኣንድነት ኣብ ሃገራዊ መንነታት ኣይኮናን ተመስሪተን ዝነበራ እንታይ ድኣ ኣብ ሃይማኖታውን ባህላውን ንኡስ መለለይታት ናይ ገለ ሕዝብታት ኤርትራ ሰለ ዝነበራ ነዊሕ ከይከዳ ነቲ ዝነበረ ፈደራላዊ ምሕደራ ኣፍሪሰን ንኤርትራ ምስ ንጉሳዊ ስርዓት ሃይለ ስላሰ ከምትቁረን ገበርኣ። እቲ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝተራእየ እውን ኣሰዃኹኡ ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ምስሊም ሊግን/ Moslem League ስልፊ ኣንድነት/ unionist party ዝፍለ ኣይነበረን፣ ክልቲ ኡ ድማ ኣብ ትሕቲ ፓትሪሞኒያልሲም ዝብል ኣምር ንውልቀ መሪሕነት ካብቲ ናይ ሃገር ኣይፈልይዎን ኢዮም፣ ን ኣብነት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ማለት ብኣኣቶም ኤርትራ ማለት ስለዝኣምኑ፣ ነብስ- ተኣማምነት የብሎምን ከምኡ እውን ኣብ ደንበ ተቃውሞ እዚ ተራእዮዚ ኣሎ። እምበር ደንበ ተቃውሞ መታን ካብ ናይ ምንጽ ጻግን፣ ምስትናዕቅን ክወጽእ እንታይ ክግበር ኣለዎ፣ እቲ ስልጣን ውልቃዊ ኮይኑ እቲ ናይ ሕዝቢ ጉዳያት እውን ንሱ ጥራሕ ዝውስኖ ምስ ዝኸውን እቲ ፓትርሞኒኣሊስም ዓንቃፍን ነቲ ባኅርያዊ ፍልልያት ናይ ሕዝብታት እናስተን ዓቀን፣ ነንሕድሕዶም ከምዝጓነጹን ከምዘይሰማምዑን ገሩ ዕድመ ስልጣኑ የንውሕ፣ እቲ ሎሚ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዝርኤ ዘሎ ናይ ምንዕዓቅን፣ ነንሕድሕድካ ምንጫትን ናይ ሎሚ ዘይኮነስ ምስ ፖሊቲካዊ ታሪኽና ተኣሳሲሩ ዝመጽኤ ኢዩ፣
ኤርትራ ከምተን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ብዙሕ ሕዝብታት፣( Multi-cultural) ዝተፈላለየ ቋንቋታትን ሃይማኖታትን ዘለዎም ዝነብሩሉ ሃገር ኢያ፣ ኣብ ሓንቲ ሃገር ብዙሕ- ባህላውን ፣ ሃይማኖታውን ምህላው ሃብቲ ሃገር ድኣ እምበር ጸገም ኣይኮነን፣ ጸገም እቲ ነዚ ብዙሓውነት ከተመሓድር ዘይምኽኣል ኢዩ። ደንበ ተቃውሞ ነፍሰ ወከፍ ፖሊቲካዊ ይኹን በርገሳዊ ወይ ውልቃዊ ኣብዚ ግዜዚ ቀዳምነት ክህቦ ዘሎ መጀመርያ ነዚ ኣብ ውሽጡ ኮይኑ ዝዕንቅፎ ዘሎ ጸገማት ኣለልዩ ክኣልዮን ከመሓድሮን ጻዕርታት ከካይድ ኣለዎ፣ ናይ ዝሓልፈ ተመክሮታት እትቀስመሉን እትመሃረሉን ሰሚናራትን ዋዕላታትን እናወደብካ ድማ ንናይ ሕዝብኻ ኣፍልጦ ብዛዕባዚ ግርጭታት ኣተኣላልያኡን ኣፈታትሓኡን ምንዳይ እዋኑ ኢዩ።
2. እዚ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ ከምቶም ዝሓለፉ ደሞክራስያዊ ማዕበላት ንገለ ሃገራት ዘዔወተ ንገለ ሃገራት ግን ኣብ ሓድሕድ ውግእን ፍሽለትን ከይከውን እንታይ ክንገብርን ከነማልእን ኣሎና ካብተን ዝፈሸላን ዝተዓወታንክ እንታይ ክንማሃር ኣሎና?
ምትእትታው ድሞክራስያውነት ከምቲ ኣቀዲመ ዝገለጽክዎ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዝሓትት ኢዩ፣ ገለ ሃገራት ብዝሓጸረ ግዜ ንምልክነት ስዒረን ናብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ዝተሰጋገራ ኣለዋ ዝበዝሓ ግን ካብ ምልክነት ናብ ምልክነት ካብ ኩደታ ናብ ኩደታ እናተሳገራ ክሳብ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ምልክነት ዝሳቀ ሃገራት ኣፍሪቃ ብዙሓት ኢየን። ደሞክራስያዊ ስርዓት እቲ ዝሔሽ ስርዓት ምሕደራ ምስቲ ውሽጣዊ ኣመሓዳድራ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ጠቃሚ ተባሂሉ ዝፍለጥ ዝውቱር ዳርጋ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም ዝኽተልኦ ስርዓት ምሕደራ ኢዩ፡፤ ናይ ደሞክራስያ ኣገላልጻን ኣቃውማን ኣገዳስነቱ ኣብቲ ንደምክራስያዊ ለውጢ ዝቃለሱ ዘውጽእዎ ስትራተጂ ይምርኰስ፣ እዚ ድማ ናብቲ መጨረሽታ ክትበጽሖ ትደሊ ዝመርሓካ ናይ ሎምን ጽባሕን መገዲ ምስኣልን ብኡ ተመሪሕካ ድማ ነቲ ግዝያዊ ዕንቅፋታት ብልዝብን ምርድዳእን እናፈታሕካ ናብ መጻኢ ገጽካ እናማዕዶኻ ምስትእትጓዓዝ ኢዩ ካብ ፍሽለትን ውግእ ሓድሕድን ንሃገርካን ሕዝብኻን ዋሕስ ናይ ብሓንሳብ ብሰላም ናይ ምንባር መሰረት ተንበር፡ በዚ መንጽርዚ ቃልሲ ደንበ ተቃውሞ ከመይ ይመስል፣ ናበይ ገጹ ኢዩኸ ዝዝንብል ዘሎ ናብቲ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ምልክነት ናብ ድሕነት ዝመርሕ ኮይኑዶ ይርኤ ኣሎ ወይስ ከምተን ካልኦት ቅድሚ ሕጂ ዘይተዓወታ ብሰንኪ ሕጽረታተን ካብ ኩደታ ናብ ኩደታ ኣብ ድኽነትን ብልሸውናን ዝነብራ ሃገራት ክትከውን ኢያ፣ሕቶ ናይ ኩሎም ብኤርትራ ዝግደሱ ኮይኑ ኣሎ፣ እቲ ዝዓበየ ሕቶ ሎሚ ደንበ ተቃውሞን ኩነታቱን ድኣ እምበር ምልጋስ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ኣይኮነን፣ እቲ ስርዓት ባዕሉ ወግሔ ጸብሔ ነፍሰ-ቅትለት እናካየደ ባዕሉ ክወድቅ ኢዩ እቲ ሕቶ እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ ኢዩ።
ደንበ ተቃውሞ በዚ ሕዝዎ ዘሎ መገዲ እንተድኣ ቀጺሉ ኣብ ውሽጡ ቅርጻን ኣስራርሓን ንሕጅን ጽባሕን ብንጹር ኣቀሚጡ እንተዘይተቃሊሱ እምነት ሕዝቡን ተቀባልነት ብኣህጉራዊ ማህበረ ሰብ ተቀባልነት ስኢኑ ኣብቲ ዝደልዮ ለውጢ ክይበጽሔ ክተርፍ ይኽእል፣ እዚ መታን ከይርከብ ኢዩ ድማ ብዙሓት ግዱሳት ኤርትራውያን ኣምሪሮም ዝጽሕፋን ዘተንቡሁን ዘለዉ።
ካብ ዝሓለፈ ማለት ካብ ምውላድ ኤርትራዊ ሃገራውነት ክሳብ ሎሚ ዝወርስናዮም ጊጉይ ኣፈታትሓ ከምኡ እውን ካብ ክባቢናን ዓለምን ከምዚ ናትና ኩነታት ቃልሲ ዘሕለፋ ተማሂርናዶ ኣይተመሃርናን ኢልና ምስ እንመዝን፣ ገና ኣይተመሓርናን ኣሎና ብሃላይ ኢየ፣ተማሂርና ነርና እንተንኸውን ገለ ምልክታት ናይ ለውጢ ምረኤርና፣ክሳብ ሕጂ ግን ኣብ ዕንክሊል ኢና ንነበር ዘሎና።ካብዚ ዕንክሊሎ ክንወጽእ ምምኽካርን ምልዝዛብን ብሃገር ደረጃን ብኣህጉራዊ ደረጃን ከድልየና ኢዩ።
3. እቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ቃልሲ ካብ ምልክነት ናብ ደሞክራስያ ካብተን ካልኦት ሃገራት ኣብ ትሕቲ ምልክነት ክሳቀያ ዝጻንሓኸ ብእንታይ ንፍለ፣
ምልክነት ኣብ ሓንቲ ሃገር ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ፣ እቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልክነት ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ዝመጽኤ ኣይኮነን ምስቲ ታሪኻዊ ፖሊቲካዊ ቃልሲ ዝተጸንሰሰ ስዒቡ ድማ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝዓበየ፣ ነንሕድሕዱ ክቅንጽል ዝመጽኤ ባህሊ ማለት ንፍሉይ ርእይቶ ዘለዎ እናቀንጸለ ዝመጽኤ ድሕሪ ናጽነት ድማ ሕዝቢ ኤርትራ ፍቶ ጽላእ ንሕና ኢና ንገዝኣካ፣ ንሕና ዝበልናካ እንድሕሪ ዘይትግበር ኰንካ ኤርትራና ግደፍ ባዕሉ ናይ ትምክህትን ትዕቢትን ካብተን ድሕሪ መግዛእቲ ማለት 1945 ናጽነተን ዝተጓነጸፋ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝፈልዮ ባህሊ ናይ ትዕቢት ምንጪ ናይዚ ኣብ ኤርትራ ነጊሱ ዘሎ ውልቀ-መላኺ ኢዩ። እተን ሃገራት ኣፍሪቃ ብ1945 ናጽነተን ዝተጓነጸፋ ኣብ መጀመርያ ብሓውሲ-ደሞክራስያ ኢየን ጀሚረን፣ ናይ ምስግጋር ግዜያዊ መንግስትን ፓርለማን ቅዋምን እውን ነርዎን፣ እቲ ኣብ ኤርትራ ስልጣን ዝሓዘ ውድብ ግን፣ ካብታ ዝተበገሰላ ማለት ናጽነት ካብ ዝጭብጥ ግዜ ጀሚሩ ብዘይ ናይ ሓሶት መብጽዓታት ወይ ድማ ንይምሰል እንተዘኮይኑ ብሓቂ ኣሚኑሉ ኣይኮነን ነቲ ሕጂ ገለ ካብቲ ስርዓት ተኣልዮም ቅዋም ይተርጐም ዝብሉ ዘለዉ እውን እቲ ሕቶ ሕዝቢ ክንየው ቅዋም ምዃኑ ክፈልጡ ኣለዎም። ንዑ በሉ ቅዋም ንተርጉሞ እንተበለ ከምቲ ናይ ዛየር መንግስቲ ምቡቱ ኮይኑ እቶም ተቃውምቲ በዚ ናይ ሞቡቱ ምትላላት ዝመስል ኣሚናኦም ምስ ኣተዉ፣ በዛ መላዝኣ ገሩ ድማ ንቶም ተቃውምቲ ብብሓደ ኣጥፈኦም ኣብ ኤርትራ እውን እዚ ስልቲ ናይ ሞቡቱ ከይድገም ተቃወምቲ ብሓቂ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝደልዩ በዚ መታለሊ መላታት ምልኪ ክታለልዩ የብሎምን፣ እቲ ውሩይ ፍሉጥን ፕሮፈሶር ጂን ሻርፕ/ prof.Gene Sharp/ ኣብ ጽሑፋቱ ከምዝገልጾ ተቃወምቲ ንደምክራስያዊ ለውጢ ኣብ ድኹም ኩነታት ከለዉ ምስ ምልካዊ ወተሃደራዊ ስርዓት ኣብ ዘተ ክኣትዉ የብሎምን ይብል፣ ዳርጋ ኩለን ኣንጻር ምልክነት ዝሰዓራ ሃገራት እቲ መላኺ ስርዓት ኢዱ ሂቡ ወይ መህደሚ ምስ ዝሓት ጥራሕ ክኸውን ኣለዎ።
ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ካብቶም ካልኦት ዝፍለየሉ ሓደ እተን ናይ ካልኦት ሃገራት ኣብ ውሽጢ ሃገር ኢየን ቃልሰን ዝጀመራን ዘለዋን፣ እቲ ናይ ኤርትራ ግን ኣብ ስደት ኢዩ ጀሚሩን ዘሎን፣ እዚ ድማ እዩ እቲ ዝ ዓበየ ፍልልይ፣ እቲ ካልእ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ክሳብ ሎሚ ኣብዚ 15 ዓመት ንኩሉ ዝጥርንፍ ናይ ሓባር ጽላል ኣብ ትሕቲ ሓድነታዊ ሃገራዊ መንነት ንኩሉ ብሔራት ብማዕርነት ዝሓቁፍ ንመጻኢ ናይ ብሰላም ብሓባር ምንባር ዘውሕስ ኪዳን መስሪቱ ክሰርሕ ዘይምኽኣሉ እውን ካልእ ፍልልይ ካብቶም ካልኦት ሃገራት ኢዩ።
ኣብ መደምደምታ መታን እቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ሕዝብን ወተሃደርን ኣንጻር ምልክነት ክለዓል ጭቡጥ ስእሊ ናይቲ ኣብ ደገ ዘሎ ተቃውሞ ክርኢ ኣለዎ፣ እዚ እንተድኣ ርእዩ ድማ ከልዓል ናይ ግድን ኢዩ እሞ ንዑ ቅርጻ ኣወዳድባናን ኣስራርሓናን ንሕድስ ብዝብል መዛዘሚ ጽሑፈይ እድምድም።
ዝተወከስክወንጽሑፋት/ References
- John W. Harbeson, ” Rethinking Democratic Transitions: Lessons from Eastern and Southern Africa,” in Richard Joseph ( ed) State, Conflict, and Democracy in Africa.
- Young Crawford, ” The third Wave of Democratization in Africa: Ambiguities and contradictions.”
- Spears, Ian S,. ” Understanding inclusive peace agreement in Africa”: the problem of power sharing.
- Huntington, Samuel P. The third Wave: Democratization in the late twentieth century.
- Tekeste Negash, Eritrea and Ethiopia, : ” The federal Experience”, Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala 1997.
- David Bloomfield and Ben Reilly, ” Characteristics of Deep- rooted conflict”
- Gene Sharp, ” From dictatorship to Democracy” A conceptual Framework for Liberation, The Albert Einstein Institution.


text:
ቀዳማይ ምንስቴር ኢትዮጵያን ኣቦ መንበር ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግን ሃይለማሪያም ደሳለኝ ውሽጣዊ ፀገም ገዛኢ ፓርቲ ደቡብ ሱዳን /SPLM/ እንተድኣ ተፈቲሑ ኣብታ ሃገር ዘሎ ሽግር እውን ክፍታሕ እዩ ኢሎም።
እቲ ፓርቲ ንዓርሱ ክግምግምን ክርኢን ኣብ ቀፃሊ ንዝካየድ ኣኼባ መንገዲ ዝናዲ እዩ ዝተብሃለሉ ኣኼባ ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተጀሚሩ’ሎ።ነቲ ዝርርብ ዘተሓባብሩዎን ዝመርሕዎን ኢህወዴግን ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ገዛኢ ፓርቲ ANCን እዮም።
ቀዳማይ ምንስር ሃይለማሪያም ደሳለኝ መራሕቲ ገዛኢ ፓርቲ ደቡብ ሱዳን SPLM ነቲ ነዊሕ ናይ ቓልሲ ዘመን ዘክሩዎ፤ነፃ ንምውፃእ ዝተጓዕዝኩምዎ ነዊሕ መንገዲ ንኽትዝክሩ የተሓሳስበኩም ኣለኹ ኢሎም።ኣስዒቦም ‘’ብቓልስኹም ዝረኸብኩምዎም ውፂኢታት ንድሕሪት ክምለስ ኣይፋሉን በልዎ’’ክብሉ ፀዊዖም።
እቲ ዝርርብ ንኽዕወት ኢህወዴግን ANCን ዝክኣሎም እናገበሩ እዮም ምስ በሉ ኢህወዴግ ዝልዓሉ ኣባላት ኣመራርሓኡ መዲቡ’ሎ ኢሎም እቶም ቀዳማይ ምንስቴር።
መራሕቲ SPLM ንምምይያጥ ዝተመደቡ ፍሉይ ኣማኻሪ ቀዳማይ ምስንቴር ኣቶ በረኸት ስምኦን እዚ ግጭት እዚ ናይ ቤተሰብ ስለዝኾነ መፍትሒ እውን ካብኡ ክመፅእ ከምዘለዎ ሓቢሮም።
ኣብ ናይ ደቡብ ሱዳን ገዛኢ ፓርቲ ዘሎ ኣፈላልይ ግን ሰፊሕ ምዃኑ እናተርኣየ እዩ።ብመንግስትነት ዝቐፀሉ ፕሬዝዳንት ሳልቫኪር በቲ ሓደ ወገን፣ንሶም ዘባረሩዎም ናይ ቀደም ምኽትል ፕሬዝዳንት ሪክ ማቻር ንተዋጋእቲ ዓመፅቲ ብምምራሕ ካልእይ ጉጅለ፣ፈተነ መፈንቅለ መንግስቲ ፈፂምኩም ብዝብል ታሲሮም ዝተፈትሑ ሸውዓተ ናይ SPLMን ላዕለዎት ሰበስልጣን ድማ ምስ ክልቲኦም ወገናት ኣይኮናን ክብሉ ሳልሳይ ጉጅለ ፈጢሮም ኣለው።ኣብቲ መኽፈት ዝተረኸቡ ወኪላት መንግስትን ታሲሮም ናይ ዝተፈትሑ ጉጅለን እዮም።ብሪክ ማቻር ዝምራሕ ጉጅለ ግን ኣብቲ መኽፈቲ ኣይተረኽበን።


text:
ናንሲ ሬገን፡ በዓልቲ ቤት መበል 40 ፕረዝደንት ኣሜሪካ ነበር ሮናልድ ሬገን ትማሊ ሰንበት ኣብ መበል 94 ዓመተን ዓሪፈን።
ወሃቢ ቃል ቤት-መጽሓፍቲ ፕረዝደንት ሮናልድ ሬገን ፡ ናንሲ ሬገን ብዝነበረን ሕማም ድኻም ልቢ ካብዚ ዓለም ብሞት ተፈልየን ክብል ሓቢሩ።
ናንሲ ሬገን ብ1952 ዓ.ም.ፈ ምስ ፕረዝደንት ኣሜሪካ ነበር ሮናልድ ሬገን ሓዳር ብምምስራት፡ ኣብቲ በዓልት ቤተን ኣመሓዳሪ ክፍለ-ግዝኣት ካሊፎርኒያ ኮይኖም ዘገልገልሉ ዓመታት 1967 – 1975ን ከምኡ’ውን ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዝነበርሉ ዓመታት 1981-1989 ዓ.ም.ፈ ክሳብ ዕለተ ሞት ፕረዝንደት ሮናልድ ሬገን ቀንዲ አጋርን ኣማኽሪትን በዓል ቤተን ከምዝነበራ ተገሊጹ’ሎ። ብተወሳኺ ‘ኣይፋል ንድራግ ሓደገኛ ወልፊ ዘትሕዝ ዕጽ’ ብዝብል ዘካየደኦ ዘመተ አንጻር ወልፊ ሓደገኛ ዕጽን’ውን ይፍለጣ።
ፕረዝደንት ኦባማ ምስ በዓልቲ ቤቶም ሚቸል ኦባማ ብምኻን ኣብ ዘመሓለለፍዎ ናይ ሓዘን መልእኽቲ ናንሲ ሬገን ንግደ በዓልቲ ቤት ፕረዝደንት ኣሜሪካ ዝቀየራ ከምዝኾናን ገሊጾም።
ኣስከሬን ናንሲ ሬገን ፡ በዓልቲ ቤት ፕረዝደንት ኣሜሪካ ነበር ሮናልድ ሬገን፡ ኣብ ጎኒ በዓል ቤተን ሮናልድ ሬገን ኣብ ክፍለ-ግዝኣት ካሊፎርንያ ቤት መጽሓፍቲ ሮናልድ ሬገን ኣብ ዝርከብ መቃብር ከምዝዓርፍ ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ናይ ኣሜሪካ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ቻይና ምስ ሰሜን ኮርያ ንዘለዋ ርክብ ንግዲ ምሕያላ ኣትሪሮም ወቂሶም። መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጃን ኡን ኸአ ሃገሮም ንዝገበረቶ ፈላማይ ዕውት ፈተነ ሃገር ዘቋርጽ ባልስቲክ ሚሳይል ይጀሃሩ’ለው።
ፕረዝደንት ትራምፕ ነዚ ወቀሳ ዝገለጹ ምስ ፕረዝደንት ቻይና ዚ ጂንፒንግ ሓዊሱ ምስ መራሕቲ 20 ብኢኮኖሚ ዝበልጸጋ ሃገራት ኣብ ዝካየድ ዋዕላ ንምክፋል ናብ ፖላንድ ቅድሚ ምምርሖም’ዩ።
ፕረዝደንት ትራምፕ ኣብ ናይ ትዊተር መልእኽቶም ኣብ መንጎ ቻይናን ሰሜን ኮርያን ኣብ ዝሓለፈ ፈለማ ሰለስተ ኣዋርሕ ንግዲ ዳርጋ ብ40 ሚእታዊት ወሲኹ’ሎ ግን ቻይና ምሳና ክትሰርሕ ክንፍትን ኢና ኢሎም። ንሶም ብተወሰኺ ቻይና ንዝገብረቶ ጻዕርታት ዓብይ ምስጋና ይግባእ እንተወሓደ ቻይና ንወታሃደራዊ ህንጡይነት ሰሜን ኮርያ ንምግታእ ፈትና ኣላ ኢሎም።
ቻይና ብመዳይ ቁጠባ ሰሜን ኮርያ ዓባይ ተረባሒት እያ ፡ ቤት ዕዮ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣብ ዘውጽኦ ዓመታዊ ጸብጻብ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን ንግድን ደቂ ሰባትን ግዱድ ሽቕለትን ቻይና ዝገደደት’ያ ክብሉ ገሊጾም።