text:
ዝናን-ባህታን – ናጽነትን-ሱቕታን። (10ይ)
ሓምለ 1998 ጭቃን ጨፈቃን ናይ ኣዲስ ኣበባ ከይኣክል’ሲ፣ ምስ’ቲ ካብ ገዛ ዘየውጽእ ናይ ክረምቲ-ድሚማ፣ ስግኣት ናይ’ቲ ዘመና’ምጽኦ ቁዘማ ኣብ ልቢ ሰብ ክውዕልን ክሓድርን ካብ ዝጅምር እዋን ኣይሓጸረን። ምስኡ ድማ ብረድዮ ብተለቪዥንን ብጋዜጣታትን ከም ግመን ዕምብረን
ሓምለ 1998 ጭቃን ጨፈቃን ናይ ኣዲስ ኣበባ ከይኣክል’ሲ፣ ምስ’ቲ ካብ ገዛ ዘየውጽእ ናይ ክረምቲ-ድሚማ፣ ስግኣት ናይ’ቲ ዘመና’ምጽኦ ቁዘማ ኣብ ልቢ ሰብ ክውዕልን ክሓድርን ካብ ዝጅምር እዋን ኣይሓጸረን። ምስኡ ድማ ብረድዮ ብተለቪዥንን ብጋዜጣታትን ከም ግመን ዕምብረን ንወረን ንኣየርን ዝዕፍን ዝነበረ ዜና፣ ነውርን ቀይድን ኣይነበሮን። ከም ቁርን ኣሳሒታን እሔው ናብ ዘብል ሓዲሽ ዝምባሌ’ዩ ቀልጢፉ ዝተቐየረ። ድምር ናይ’ዚ ባህርያውን ሰብኣውን ኩነታት ከኣ መሓድሮን መሓብኦን ኣጨኒቑ፣ ልብን ቀልብን ናይ ዓበይትን ወራዙትን ከሕርር ብዝጀመሮ ኣንፈት ዝነሃረላ ወርሒ’ያ ዝነበረት፣ ወርሒ ሓምለ ናይ 1998።
ማዕረ ማዕርኡ ኸኣ በቲ ሓደ ወገን ብሸነኽ መንገዲ ኣዲስ ኣበባ ዓሰብ፣ ማለት ብዶብ ቡረን ከባቢኣን፣ ኣብ ዝተፈተነ ኲናት ካብ ዝተማረኹ ናይ ኤርትራ ወተሃደራት ሓደ፣ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ዝነበርኩ’የ ዝብል ናይ መንእሰይ ድምጹ ከስምዕ ኣብ ተለቪዥን ንቃለ-መጠይቕ ቀረበ።
እቲ ንዓይንኻ ርኢኻ ዘይጽገብ ምልምል መንእሰይ፣ ንዘጋጠሞ ኩነታት ብቓላት ክገልጽ ኣብ ዝገበሮ ፈተነ፣ ሎሚ’ሲ ጸወታ ኩዕሶ እግሪ ናይ ዓለም ዋንጫ፣ ብዝያዳ ድማ ፍሉይ ክእለትን ቅዲ-ኣጸዋውታን ናይ በዓል ሮማርዮን ዚነዲን ዚዳንን ኣብ ተለቭዝን እርኢ በልኩ’ምበር፣ ናይ ኲናት ምሩኽ ተቖጺረስ ኣብ ተለቭዥን ክቐርብ ኢለ ገሚተ’ኳ ኣይፈልጥን። ብምባል ፍልልይ ናይ’ተን ኣብ ሕልንኡ ዝነበራ ክልተ ዓለማት ብዕሊ ኣንጸባረቐ።
እወ ብሓደ ወገን እታ ከምዕድምኡን ከምእዋኑን ዝምነያን፣ ንርእሱን ንደቁን ክትዕንግል ብተስፋ ዘማዕድያን ናይ እዋኑ ዓለም። በቲ ኻልእ ወገን ድማ ናይ’ታ ኣብ ዘይሓሰቦ ኩነታት ዘውደቐቶ ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን ናይ ትማሊ ዓለም ዝነበረ ፍልልይ፣ በቲ ደወል ዝጥዕም ናይ ሰዊት ዕድመ ድምጹ ኣስምዐ። ካብ’ቶም ምስኡ ዝተማረኹ ዓበይቲ ወተሃደራት ሓደ ድማ፣ ወተሃደር ስለዝኾንኩ ኣብ ኩናት ውዒለስ፣ እነሀኹ ተማሪኸ። እዚ’ሞ እንታይ ዘዛረብ ኣለዎ! ዝብል ተሪር መልሲ ክህብ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ተለቭዥን ብሓባር ተራእዩ።
እወ! እዚ ባድመ ናይ መን’ያ? ብዝብል መበገሲ ካብ ዛላ’ምበሳ ክሳብ ዓሰብ ኣብ ዘሎ ዝርጋሐ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብቕጽበት ዝለሓመ ሓዊ እምበኣርከስ፣ ቀልጢፉ’ዩ ደንብታት ኲናት ጠሓሒሱ በብዓይነቱ መልክዕ ከንጸባርቕ ዝጀመረ። ሕቶ ምሕንጻጽ ዶብ ስለዘይነበረ ዝንባሌኡ ድማ ገንዘብናን ስልማትናን ወተሃደራት ራስዮምና። ካብ ምባል ሓሊፈን፣ ብመንጽር መለክዕታት ሃይማኖት ከምኡ’ውን ባህልን ወግዕን ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን፣ ኣዝዩ ጽያፍ! ዝኾነ ተግባራት፣ ማለት’ሲ ካን ክትሰምዖን ክትዛረበሉን’ኳ ዘሕፍርን ዘፍርሕን ቀይዲ-በተኽ ተግባራት ኣብ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ተፈጺሙ ዝብል ዜና ብተደጋጋሚ ተቓልሐ። ብዘይምግናን ድማ ወይነን ሻዕብያን ተባኢሶም’ሲ ናብ ከም’ዚ ዓይነት ጉድጓድ ይጥሕሉ’ዮም ዝብል ግምት ዝነበሮ ንኽልቲኦም ዝፈልጥ ሰብኣዊ ሕልና ኣይነበረን።
ብፍላይ ብፍላይ ወተሃደራት ናይ ሻዕብያ ኣብ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንደቀ’ንስተዮ ዓሚጾም ተጋሲሶመን፣ ዝብል ኣገላልጻ ብጋህዲ ብረድዮን ተለቪዥንን ናይ ኢትዮጵያ ናብ ህዝቢ ክዝርጋሕ ምስጀመረ ከኣ ንኹሉ ሰብ’ዩ ደንጽይዎ። ካብኡ ብምቕጻል ድማ እቲ ቐንዲ ምኽንያት ናይ’ቲ ዝባራዕ ዝነበረ ኲናት ኪነው ምሕንጻጽ-ዶብ ምዃኑ ንተዓዘብቱ ክእምፍት ግዜ ኣይወሰደሉን።
መስርሕ ምስጓግ ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ምስ ተጀመረ እምበኣርከስ፣ እቲ ዝስጎግ ዝነበረ ህዝቢ ካብ’ቲ ብእዝኑ ዝሰምዖን ብዓይኑ ዝርእዮን ዝነበረ መልክዕ ናይ’ቲ ኲናት ተበጊሱ፣ ካብኡ ዝኸፍእ ኣይምጻእ ካብ ምባል ሓሊፉ፣ ስለምንታይ ትስጉኒ’ለኹም ብምባል ንመሰሉ ክከራኸር ዘተባብዕ ዝንባሌ ኣይተራእዮን። መሰል’ውን ኣይተዋህቦን። አረ እንዳሓንሳብ’ሲ ምሉቕ ኢልካ ምኻድ ይሓይሽ ዘብል ስግኣት ዝሰፈኖ ድሁል ኩነታት’ዩ ዝሃምም ዝነበረ።
ዝኾነ ኾይኑ ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፣ ኤርትራዊ መበቆል ዝነበሮም ኣባላት ናይ ነጋዶ ሕብረተ ሰብ ኣብ ወርሒ ሓምለ 1998 በል’መማ’ዮም ዝተላዕሉ። ምኽንያት መስጎጒኦም ከኣ ኣንፊ’ልካ ብልቸንሳ ጥራይ’ዩ ዝነበረ። እዚ ክፋል ናይ ሕብረተሰብ’ዚ ድማ ኣብ’ቲ ናይ ምስጓግ መስርሕ እቲ ዝበረትዐን ዝበዝሐን ህዝቢ’ዩ ኔሩ።
እዛ ኣብ ልዕሊ ነጋዶ ዝተወስደት ናይ ምስጓግ ስጉምቲ ከኣ ፍሉይ መልክዕ ናይ’ቲ ኲናት’ያ ኣነጺራ። ንዓለም ምሉእ ከኣ ኣሰንቢዳ። ምኽንያቱ ኢትዮጵያ ከምኡ ዓይነት ዘይውርዙይ ስጉምቲ ትወስድ ትኸውን’ያ ዝብል ግምት፣ ካልእስ ይትረፍ ኣብ ቤተ መንግስቲ እንዳ ዝናን-ባህታን’ኳ ኣይነበረን።
በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ እተን ኣብ ናይ ዓለም ናይ ምሽምጋል ዲፕሎማሲ ድምጸን ቀልጢፉ ዘይስማዕ ሃገራት ከም በዓል ጃፓንን ቫቲካንን’ኳ ኣይተረፋን፣ ብቕጽበት’የን በጃኹም ነውሪ’ዩ። ሰላማዊ ህዝቢ ኣይተበሳብሱ፣ ክብላ ዝተሰምዓ። ሰማዒ እዝኒ ደኣ ኣይረኸባን’ምበር። ነቲ ኩነታ ንምህዳእ ድማ ዘድሊ ሓገዘን ከወፍያ ድሉዋት ምዃነን ካብ ምግላጽ ድሕር ኣይበላን።
ዝኾነ ኾይኑ ነዚ ዓለም ምሉእ ዘሕዘነን ዘሰንበደን ናይ ምስጓግ ስጉምቲ ብዝምልከት ብሸነኽ እንዳ ዝናን-ባህታን ዝተራእየ ግብረ መልሲ ኣዝዩ ዝገርም’ዩ። ምኽንያቱ ነቶም ኣባላት ህግደፍን ልኡኻት ሻዕብያን’ዮም ኔሮም፣ ብዝብል ቅጽል ተገሊጾም ቅድሚ ሃገር ዝተላዕሉ፣ ልዕሊ ሸሞንተ ሚእቲ ዝቑጸሩ ናይ ፈለማ ስጉጓት፣ ኣብ ኤትራ ዝተገብረሎም ኣቐባብላ ኣዝዩ ድሙቕ ጓይላን ዕልልታን ዘሰነዮ ዓጀባ’ዩ ኔሩ። በቲ ኩነታት ሰንቢዱ፣ እዚ ጉዳይ ንኸይቕጽል እንታይ ይሓይሽ፣ ብምባል ዝተጸውዐ ኣኼባ ናይ መንግስቲ ናይ ምሁራት ወይ ድማ መራሕቲ ሃይማኖትን ዓበይቲ ዓድን ዘምክርን ዘሳትፍን ጉባኤ ኣይተፈተነን። ከምኡ ዓይነት ኣሰራርሓ ምስ ዛርትን-ቆለን ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን ስለዘይኸይድ።
ብኣንጻሩ ግን እቲ ድሙቕ ኣቐባብላን ጓይላን ብተለቭዥን ተመሓላሊፉ። ኣብ’ዚ ኣገባብ ኣቐባብላ ናይ ስጉጓት ዝተዓለመ ዕላማ እቲ ጸገም ብኸመይ ይፈታሕ ዝብል ንህዝብን ንመጻኢ ዕድልን ዝጠቅም ጻዕሪ ዘይኮነ’ሲ፣ ንሕና ከም ወያኔ ኣይንሰጉግን ኢና ዝብል ጃህራን ፍንጥርያዕን ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን’ዩ ኔሩ። ምኽንያቱ እንዳ ዝናን-ባህታን ንሳቶም ዝውደሱሉ ወያኔ ድማ ኣብ ቅድሚ ዓለም ዝንቀፉሉ ስእልን ዜናን ንምዝርጋሕ’ዩ ኔሩ ጻዕሮም። ንሱ ኸይኣክል ድማ ነዞም ናይ ፈለማ ስጉጓት መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ መሕደሪ ቀሪቡ ከም ናይ ነዊሕ ግዜ ፍሉያት ኣጋይሹ ቆጺሩ’ዩ ቀለቦም ከየተረፈ ክኢሉ ክከናኸኖም ዝፈተነ።
ልዕሊል ኹሉ ድማ እዞም ናይ ፈለማ ስጉጓት ናብ ኤርትራ ምስኣተዉ’ሲ፣ እንዳ ዝናን ባህታን ንዝወስድዎ ስጉምቲ ጥራይ ዘይኮነ ዝዛረብዎ ዘረባ’ውን ብመምዘኒ ረብሓ ናይ ህዝብን ሃገርን ዘይኮነ ብጉራ ብጃህራን ምዃኑ ዝሕብር መብጽዓ ንምእታው፣ ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ዝጠፍአ ንብረትኩም ኣይትሻቐሉ። ኣጆኹም! መንግስትኹም ከጣይሰኩም’ዩ ዝብል መብጽዓ ብጋህዲ’ዩ ተነጊሩዎም። እዚ ናይ መብጽዓ ዘረባ’ዚ ከኣ ብዘይወዓል ሕደር ቀልጢፉ ናብ ምሉእ ኢትዮጵያ ተዘርጊሑ። ስለ’ዚ ምስ’ቲ ንኣዳም ዘገረመ ናይ ኣቐባብላ ፌስታን ዕልልታን፣ እዛ መንግስትኹም እግሪ ከትክለኩም’ዩ ትብል ናይ መብጽዓ ወረ ምስተሰምዐት’ሲ፣ ነቲ ብሸነኽ ኢትዮጵያ ዝተጀመረ ናይ ምስጓግ መስርሕ ብዝገደደ’ያ ናብ ህልኽን ናብ ዝኸፍአን ደፊኣቶ። ነቲ ዝስጎግ ዝነበረ ህዝቢ ድማ ኣብ ልዕሊ’ቲ ውሽጡ ባኮ ዝኾነ ዓቕምን ክእለትን እንዳ ዝናን-ባህታን ፍልይ ዝበለ እምነትን ኣጉል ተስፋን ኣሕዲራትሉ። ስለ’ዚ ድማ ምእንቲ መሰሉ ከይተመሳሰለ፣ ኮሪዑ ካብ ኢትዮጵያ ንኽስጎግ ኣደፋፊራቶ። እንዳ-ዝናን ባህታን መቸም እንታይ ዘይለከሙ።
ብኻልእ ኣዘራርባ ሰበስልጣን ወያኔ ነቶም ናይ ፈለማ ስጉጓቶም ኣብ ኤርትራ ዝተገብረሎም ኣቐባብላን ፕሮፓጋንዳን ምስረኣዩ፣ ካብኡ ኣይትሕለፉ! ሰብ ካብ ገዝኡ ተሰጒጉ ኢልኩም ጓይላ ባህ ዝብለኩም እንተኾይኑስ ሃየ በሉ’ምበኣር ኣዳዕዲዕኩም ከበሮኹም ደክሩ ንምባል ዝሓለኑ ክሳብ ዝመስል፣ ኣብ ወርሒ ሓምለ 1998 ነቶም ኣብ ናይ ስራሕ ልቸንስኦም ኤርትራዊ መበቆል ከምዘለዎም ዝሕብር ምልክት ዝነበሮም ክፋል ናይ ነጋዶ ሕብረተሰብ ልቸንስኦም ኣሕዲጎም ኣርየሞም።
እቲ ናይ ምልቃም መስርሕ ድማ ካብ ቅርዓት ካብ ገዛ ወይ’ውን ካብ ስራሕ፣ ኣብ ዝኾነ ሰዓት ብዝውሰድ ስጉምቲ፣ ሰባት ይተሓዙ’ሞ፣ ኣብ ፖሊስ ጣብያን ካልእ ነቲ መስርሕ ዝጥዕም ቦታን ይእከቡ። ኣብ መወዳእታ ድማ ውክልና ፈሪሞም፣ ስእሊ ተሳኢሎም ኣውቶቡስ ምጽባይ ይጅምሩ።
ትሕዝቶ ናይ’ቲ ውክልና ስልጣን ከኣ ኣብ ሓንቲ ግንጽል ናይ ወረቐት ዝተጻሕፈ ኮይኑ፣ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝግደፍ ዝነበረ ንብረት፣ ሕጽር ብዝበለ ጸብጻብ ኣቐሚጡ፣ ኣብ ቅድሚ’ቲ ናይ ዕለቱ መዝጋባይ ብዝፍረም ፊርማ ይውዳእ ኔሩ።
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ’ታ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ንኣይ ዘጋጠመኒ ፍሉይ ኩነታት ከዘንትወልኩም። ናብ’ታ ፍልይቲ ኣጋጣሚ ቅድሚ ምእታወይ ግን፣ ቅድሚ ሰሙን ኣቢሉ ሓደ ቀደም ናይ ጀብሃ ተጋዳላይ ዝነበረ ዓርከይ፣ ምስ ካልኣይ ርእሰይ ድራር ጋቢዙ እንታይ ከምዝበለና ከቐድመልኩም።
ምስ’ቲ ዝጋበዘና ጥዑም ጥብስን ክትፎን ከነቛስዮ! እዛ ናይ ሎሚ ድራርና ኣብ ሂወትና ምናልባት ናይ መወዳእታ ክትከውን ትኽእል’ያ፣ ብምባል ዘረብኡ ጀመረ። ቀጺሉ ድማ ሻዕብያን ወያነን ተባቲኾም’ዮም። ንሕና ድማ ከም ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ምንባር ዘለና ዕድል ጸቢብ’ዩ። ሕጂ ንኣይ ክትመስሉ ትደልዩ እንተኾንኩም፣ ኣነ ዝወሰድኩዎ ስጉምቲ ክሕብረኩም። ኣይፋልናን! እዚ ዘረባኻን ዝወሰድካዮ ስጉምትን ይዓጅበና የሎን ትብሉ እንተኾንኩም ግን፣ በቃ!! ደሓን ኩኑ!!! ምናልባት ጽባሕ ንግሆ ኣብ መንገዲ እንተተራኺብና፣ እሞ ከም’ዛ ዘይፈልጠኩም ረጊጸኩም እንተሓሊፈ ከይትስንብዱ። ብዛዕባ’ዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ዘለኒ ሓበሬታ ኣካፊለኩም ኣለኹ። ካብኡ ዝተረፈ ምርጫን ውሳኔን ናባኹም’ዩ፣ በለና።
ኣነን እቲ ካልኣየይን ግን በቲ ክቡር ፈታዊና ዝበለና ነባሪ ዘረባ ድምብርጽ ኣይበለናን። ብኣንጻሩ’ኳ ደኣ ንስኻ ድማ ኣርኪብካ፣ ምስጀብሃ ተወደቡ ትብለና’ለኻ። ብምባል ነቲ ዝበለና ጥራይ ዘይኮነ ነቲ ንሱ ዝወሰዶ ስጉምቲ ማለት ምሕዳስ ኣባልነቱ ምስ ጀብሃ፣ ካን ዓኽ-ቱፍ! ብምባል ኣቆናጺብናዮ። ኣብ ዓድና ኣቲና ከም’ዚ ኣብ ኢትዮጵያ ንሰርሖ ዘለና ንግዲ ምስራሕ እንተስኢና ድማ ክትርኢ ኢኻ፣ ክንብል ፈኪርናሉ። ንሱ ግን ብዘረባና ኣይሰንበደን። ምርጫኹም ግበሩ። ብወገነይ ግን እቲ ክብለኩም ዝደሊ ሓቢረኩም ኣለኹ። በለና’ሞ፣ እታ ምሸት’ቲኣ ናይ መወዳእታ ምሸትና ኮይና ተፈለለና።
ንሱ ኣብ ኢትዮጵያ ንምጽናሕ ዘድሊ ምትዕጽጻፍ ከምዝገበረ እንዳሓበረና ክልቴና ኣዕሩኽቱ ግን ኣብ ዓድና ናብራ ኣየፍርሃና! ኣየሕፍረና! ብምባል ንዓድና ክንስጎግ ቅሩባት ምዃና ገለጽናሉ። ከምትጽቢትና ድማ ንሕና ተሰጒግና። እነሆ ንሱ ግን ክሳብ ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ይነብር ኣሎ። ንዕኡን ንስድርኡን ነዊሕ ዕድመን ጥዕናን ብልጽግናን ይፍጠረሎም። ነታ ኣዕቚባቶም ዘላ ኢትዮጵያ ድማ ሰላምን ምዕባለን ይፍጠረላ። ብድሕሪኡ ንኽልቴና ዝገበረልና ደገፍ ከኣ ብገንዘብ ዝትመን ኣይኮነን።
ናይ ለባማትን መስተውዓልትን ኣርኣያ ንሰብ ጽቡቕ ድላይ ትምህርቲ ክኸውንስለዝኽእል ድማ ኣሕጽር ኣቢለ ከዘንትወልኩም። ብወገነይ ድሕሪ ነዊሕ ስሓቦ-ጉተቶ ምስ እንዳ ዝናን-ባህታን፣ ስኮላርሺፕ ረኺበ ክመሃር ካብ ኤርትራ ምስወጻእኩ፣ ናብ’ዚ ክቡር ዓርከይ ኣቤት! ክብል ናብ’ታ ቀደም ዝዘናግዓላ ዝነበረ ቡና ቤት ተለፎን ደዊለ፣ እገሌ ኣሎዶ ክብል ሓተትኩ። በዓል ባር ድማ ቅድም’ዩ ዝመጽኣና ዝነበረ’ምበር ሎሚ ደኣ ከምቀደሙ መኣስ ይመጽኣና ኮይኑ በለኒ። ኣነ ድማ ደላያይ ስለዝኾንኩ፣ ዝገበረ ጌሩ ንኸራኽበኒ ሓተትኩዎ። ንሱ ድማ ጽባሕ ከም’ዛ ሕጂ እንተደዊልካ ወላ ንገዝኡ ከይደ ከምዝጽበየካ ክግብሮ’የ በለኒ። እዝግሄር ይሃቦ! ንጽባሒቱ ኣብ ሰዓተይ ምስደወልኩ ድማ፣ ዓጽሙ ይኽበር ነዚ ክቡር ዓርከይ፣ ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ ተለፎን ረኸብኩዎ።
ካብኡ ሓጺር ሰላምታን ከመለኻን ምስተለዋወጥና፣ ባዕሉ ከም’ዚ ክብል ዘረባ ጀመረ። ስማዕ ዳንኤል ናይ ተለፎን ዘረባ ኣይተንውሕ። ናብ’ቲ ዘለኻዮ ሃገር’ሞ እንቋዕ ብደሓን በጻሕካ፣ ሕጂ ናይ ካልእ ሰብ ሓገዝ ከይሓተትካ እቲ ክትገብሮ ትደሊ ዘለኻ ንኽትፍጽም፣ እንታይ ከምዘድልየካ ከይተሰከፍካ ንገረኒ ባዕለይ ከሕልፈልካ’የ፣ በለኒ። ምናልባት ተሰኪፍካ ከይትንክየሉ፣ ንኻልእ ሰብ ድማ ከይትሓትት ክብል ንኽሕግዘኒ ዝነበሮ ቅሩብነትን ጽቡቕ ፍቓድን ኣነጺሩ ደገመለይ። ኣብ ኢትዮጵያ ኮይኑ ድማ ሓሳበይ ኣስሊጡለይ። ሓሳብ ልቡ የስምረሉ።
ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜ ድማ ሰላም ክብሎ ናብ ኣዲስ ኣበባ ተለፎን ደወልኩ’ሞ፣ ክብርቲ በዓልቲ ቤቱ ተቐበለትኒ። ካብኡ ምስኣ ዝጀመርናዮ ዕላል ምስወዳእና ናብ ዓርከይ ከተሕልፈኒ ሓተትኩዋ። ንሳ ግን ኬት! ኬ…….ት! ሕጅስ ከዛርበካ ዝኽእል ኣይመስለንን፣ በለትኒ። ኣነ ድማ ሰንበድኩ። ንሳ ግን ኣይዓጀባን ምስምባደይ ምስተረድአት እኳደኣ ካን! ክርትም ኢላ ሰሓቐት። ምስሰሓቓ ትንበር።
ኣብ መንጎ ሰሓቓ ከኣ እንተደለኻ ግን እገሌ ዓርክኹም እነሀ ኣብ’ዚ ጥቓይ’ሞ ሃየ ኣዛርቦ በለትኒ። ኣነ ድማ ሰንቢደ በየን መጺኡ መኣስ ኣትዩ …. እንዳበልኩ ሕቶይ ከይወዳእኩ። ብዱባይ ኣቢሉ ሎሚ መዓልቲ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ፣ እንዳበለት ተለፎን ኣቐበለቶ። ሽዑ ሽሕ’ኳ መልሓሱ ቁሩብ ኩርትዕ ኢላ፣ ዝተዓጽፈት ትጥዕም እንተነበረት፣ ናይ ሕጅን ናይ ቀደምን ዘኪርና ብዙሕ ኣዕለልና። ወዮ ብሓምለ 1998 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንስኻን ጀብሃኻን ባዕልኹም ትፈልጡ ዝበልናዮ ክቡር ዓርክና፣ ገጽ ዝፈትዎ ዓርኩ ምስረኣየ ብታሕጓስ ንብዓት ኣንበሳ!! ኣብዚሑ፣ ንሽዓ ምሸት ኣብ ተለፎን’ውን ክቐርብ ኣይከኣለን። ኣነ’ውን ብተለፎን ደኣ ኮይኑ’ምበር ክልቲኦም ኣዕሩኽተይ ተራኺቦም ምስሰማዕኩ ኣዝየ ተሓጎስኩ። ንበዓልቲ ቤቱ ድማ ናተይ’ውን ሓንቲ ጥርሙስ ዓዲግኪ ጋብዝለይ፣ ዋግኡ ክሰደልኪ’የ በልኩዋ። ተሓጒስኩም ንበሩ።
እዚ ሰብኣይ ክንደይ ይዛረብ’ዩ ኣይትብሉንን ትኾኑ ግዲ። ናብ’ቲ ቀንዲ ዛዕባ ክምለስ። እዞም ሓቖንቲ ማይ እንዳ ዝናን-ባህታን መቸም ናይ ስረኻ ቁልፊ ፈቲሖም፣ ናይ ሙታንትኻ ፕላስትክ’ዮም ዝበጣጥሱ። ዝኾነ ኾይኑ ከም ሰበይ ክስጎግ ምስተገፈፍኩ፣ ኣብ’ቲ ዝተኣከብናሉ ኣዳራሽ መስርሕ ምዝገባ ናይ ተሰጎግቲ ተጀመረ። ብወገነይ ሰብኣይ ሰበይቲ ንኽምዝገቡ ብጻዕቂ ጽቕጥቅጥ ክብሉ ምስረአኹ፣ እዚ ደኣ እንታይ ዘሀውኽ ኣለዎ ብምባል ኣብ ኩርናዕ ዝነበረት ቦታ መሪጸ መስርሕ ምዝገባ ናይ ኩሉ ሰብ ክሳብ ዝውዳእ ጸግዐይ ሒዘ ክጽበ ወሰንኩ።
ንነዊሕ ሰዓታት ድማ፣ እንታይ በዲለ ኣነ! እዚ ኹሉ ንኣይ! ሕግን ስርዓትን ናይ ኢትዮጵያ ጥሒሰ ድየ? ንወያነን ንሻዕብያን ብማዕረ እንዳተለኣኽኩ ካብ ንግሆ ክሳብ ምሸት፣ መዓልቲ ስራሕን መዓልቲ በዓልን ከይፈለኹ ኣብ ስራሕ ዝጓየ ዝነበርኩ ዜጋ’የ። ሕጂ ደኣ እንታይ’ዩ ዝወርደኒ ዘሎ? እንዳበልኩ ንበይነይ ከዕልል እንከለኹ፣ ካብ’ቲ መዝጋባይ መጽሔት ኒውስ-ዊክ ተላእኸትለይ። እወ! መዝጋባይ’ሲ ዋዕ ኢሉ ብምሕባርን ኣነጺሩ ናባይ ብምምልካትን ነቲ ኣብ’ታ ኩርናዕ ዘሎ ሰብኣይ ሃበለይ ብምባል’ዩ ብፍሉይ ምልክት ልኢኹለይ።
ሽዑ ዝተዋህበትኒ መጽሔት ምሉእ መዓልቲ መዓልልቲ ኮይናትኒ ወዓለት። እታ መጽሔት ነቲ ኣቐዲመ ንበይነይ ዘጉድሎን-ዝድምሮን ዝነበርኩ ጸብጻብ ካልእ ኣማራጺ ወሰኸትሉ። ምኽንያቱ እዝን-ከምዝን ዝበለ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ንብረተይ ሸይጠ ክንድ’ዚ ዝኸውን ገንዘብ እንተረኺበ፣ ኣብ ሃገረይ ገዛ ሰሪሐ ከም’ዚ ዓይነት ስራሕ ክጅምር ክኽእል’የ፣ ዝብል ብዓቕመይ ክገብሮ ዝኽእል ህጹጽ ናይ ስራሕ መጽናዕትን መደብን’ዩ ንበየነይ ዘዛርበኒ ዝነበረ። ምስኡ ድማ እታ መንግስትኹም እግሪ ከትክለኩም’ዩ ትብል ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን መብጽዓ! ንኣይ’ውን ትምልከተኒ ትኸውን’ያ ዝብል ቀመም እውስኸላ’ሞ ካን ብሩህ ተስፋ ዝጽበየኒ መሲሉ ይረኣየኒ ነበረ። ኣብ ልዕሊኡ እዛ ኒውስ-ዊክ ምስተላእከትለይ ድማ፣ ምናልባት ሓሳበይ እንተቐይረ’ሲ ናብ ናይሮቢ ክኸይድ ሓግዘኒ ክብሎ ዕድል ክረክብ’የ ዝብል ተወሳኺ ተስፋ ኣሕደረትለይ። ምኽንያቱ ናይሮቢ ማለት ኣቐዲመ ኣስታት ክለተ ዓመታት ዝተቐመጥኩሉ ኣጸቢቐ ዝፈልጦ ከተማ’ዩ ኔሩ።
ዝኾነ ኾይኑ ምስ’ዚ ብኒውስ-ዊክ ኣቢሉ ዝመጽኣኒ ሓዲሽ ተስፋ፣ ንባበይን ጸብጻበይን ከኮማስዕ መዓልቲ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ መስርሕ ናይ ምዝገባ ተወዲኡስ፣ ኣነን መዝጋባይን ንበይንና ተረፍና፣ ካብኡ ከምሰበይ ክምዝገብ ቀረብኩ።
ዝገርም’ዩ ኣብ ቅድሚኡ ምስቀረብኩ ስምዒት መዝጋባይ ብንጹር ኣብ ገጹ ይንበብ ኔሩ። ታሴራይን ናይ ኢትዮጵያ ፓስፖርተይን ምስሃብኩዎ ድማ ነታ ታሴራ ወሲዱ ነታ ፓስፖርት መለሰለይ። እዛ ፓስፖርትስ ደሓን ምሳኻ ሓዛ። ምኽንያቱ ኣብኡ ምስከድካ ዘጋጥመካ ኩነታት ኣይፍለጥን’ዩሞ፣ ምናልባት ገለ ምኽንያት ኣመኽኒኻ ካብ’ቲ ዓዲ ክትወጽእ እንተደሊኻ ትሕግዘካ ትኸውን’ያ፣ በለኒ። *** ደሓር ግን ናይ’ቲ ዝነበርኩዎ ፖሊስ ጣብያ ኣዛዚ መጺኡ፣ ፓስፖርትኻ ሃባ*** ኢሉ ወሲዱዋ።
የተማረ ይግደለኝ! ይብል ምስላ ካብ ኣምሓሪኛ። ዝኾነ ኾይኑ መዝጋባይ ዘረብኡ ብምቕጻል ቅድሚ ናብ’ዚ ሕጂ ዘለኹዎ ናይ ሃገራዊ ድሕነት ስራሕ ምእታወይ መምህር’የ ኔረ። ሕጂ ድማ ነዛ ንኣኻ ተጋጥመካ ዘላ ዕድል ክምስክር ኣብ ቅድሜኻ ደው ብምባለይ ዝስምዓኒ ሓዘን ወሰን የብሉን። ምናልባት እዚ መራሒኹም በዚ ንኣኹም ዘጋጥመኩም ዘሎ ፈተና ሰንቢዱ ናብ ልቡ እንተዝምለስ’ሞ፣ ንስኻትኩም ናብ ቦታኹም ተመሊስኩም ንብረትኩምን ሓዳርኩምን ምእላይ እንተትቕጽሉ ክንደይ ጽቡቕ ነገር ኔሩ። እዚ እንተዘይኮይኑ ግን ኣብ ቅድሜና ዘሎ ፈተና ቀሊል ኣይኮነን። ንኣኹም ድማ ንሰጎኩም ኣለና። ኣብኡ ምስከድኩም ዝጸንሓኩም ፈተና’ውን ቀሊል ኣይክኸውንን’ዩ፣ በለኒ።
ቀጺሉ ድማ እዚ ክንገብር እንከለና የማነይቲ ኢድና ቆሪጽና ንድርብያ ከምዘለና ኣይሰሓትናዮን፣ ወሰኸሉ። ንግዜኡ ግን ካልእ ኣማራጺ ኣይተረኽበን። እንዳበለ ኣብ ገጹ ዝርአ ዝነበረ ስምዒት ካብ ቡቕባቐን ድንጋጸን ናብ ጭካኔን ሕርቃንን ተቐየረ። ምስኡ ድማ ናይ ኣዘራርብኡ ቃና ካብ’ቲ ድንጋጸን ሕያውነትን ዘንጸባርቕ ናይ ፈለማ ቃላቱ፣ ናብ ሓይልን ናህርን ዘንጸባርቑ ናይ ወተሃደር ዝዓይነቶም ቃላት ተቐየረ’ሞ፣ ካብ መንበሩ ብድድ ኢሉ በል ደሓን ኩን ዝሓወይ፣ ቅር ኣይበልካ! ንሕና ምእንቲ ድሕነትናን ምእንቲ ድሕነትኩምን ኢና ናብ ዓድኹም ንሰደኩም ዘለና። ኣብኡ ምስከድኩም ድማ ሰብኡት ኩኑ’ሞ ንዓድኹም ዓዲ ግበርዎ። ክሳብ ሕጂ ዝተራእየስ ተራእዩ’ሎ።
ንቕድሚት ድማ ንስኻትኩም ምስከድኩም ተምጽእዎ ለውጢ ክንጽበ ኢና። እንተዘይኮነ ግን ንሕና ዲና ብዘይካኹም ወይስ ንስኹም ብዘይካና መን’ዩ ምንባር ዝስእን ክንርኢ ኢና’ንድ’ዩ ዝበሃል ዘሎ። ኣብ ኤርትራ ሕግን ስርዓትን ዝኽተል መንግስትን ለባም መራሕን ክሳብ ዝቕልቀሉ እዚ ተጀሚሩ ዘሎ ሓሸውየ ምቕጻሉ’ዩ። ንመን ከምዝልክም ድማ ንእዋን ዝገድፍ ሕቶ ኢዩ። እንዳበለ ብኽልተ ኢዱ ሙዉቕ ሰላምታ ሂቡኒ፣ ወረቓቕቱ ኣኻኺቡ ተበገሰ። ኣነ ድማ እታ መጽሄት ኒውስ-ዊክ መለስኩሉ’ሞ ናብ ህዝበይ ተሓወስኩ።
መሬት መስ’ዩ ኣጋ ሰዓት ሽዱሽተን ፈረቓን ኣቢሉ’ዩ ዝነበረ። ነቲ ድሚማን ጨፈቃን ናይ ኣዲስ ኣበባ ናይ ጸሓይ ጽልግልግ ኣንጸላልይዎ ጸኒሑንስ፣ ናብ’ቶም እኩባት፣ ንኽስጎጉ ቅሩባት ደቂ ዓደይ ምስ ተሓወስኩ ናብ ካልእ ዓዲ ዝገሽኩ መሰለኒ። ፍሉይ ስምዒት ድማ ተሰመዓኒ። ኣብ’ቲ ጎልጎል ዝነበረ ጽቕጥቅጥ ከኣ ጉድ’ዩ። ንሽዑ ግን ካብ ህዝቢ ተላኢኾም ዝመጽኡ ናይ ምግቢ ስልጣንያታት ፈቐድኡ ስለዝጸንሑኒ ኣመት ከርሰይ ክገብር ዕድል ረኸብኩ። እንተኾነ ግን ጥሜት ይስምዓኒ ስለዘይነበረ ብዙሕ ኣይበላዕኩን።
ኣብ ገባላ ኮይነ ምስሰበይ ከዕለልኩ እንከለኹ ከኣ ወዮ ብሕጻነይ ዝጻወተሉ ዝነበርኩ ገበላን፣ ዝዓበኹሉ ህድሞ እንዳመዓለ’ቦይን ምስጭቅኡን ነጠብኡን ትዝ በለኒ። እቲ ፈቕድኡ ተበቲኑ ዝነበረ ክስጎግ ዝተቐረበ ህዝቢ ድማ ነተን ማይ እናዳሃረመ ኣብ ገበላ ጽቕጥቅጥ ዝብላ ዝነበራ ዓበይቲ-እግሪ ጥሪት እንዳመዓለ’ቦይ ኣዘኻኸረኒ።
ዝኾነ ኾይኑ ወዮ መዝጋባይ ካብ’ዚ ኹሉ ሰብ ትኽ ኢሉ ናባይ መጽአ’ሞ፣ ንዓስኪ ዳንኤል ናይ መፋነዊ ቢራ ክጋብዘካ በለኒ። ካብኡ ናብ’ቲ ኣብ ጥቓና ዝነበረ ናይ ቀበሌ ቤት ምግቢ ተተሓሒዝና ኣተና። ንሱ በደሌ ኣነ ድማ ሓረር ቢራ ኣዘዝና። ካብኡ እንታይ ይስምዓካ’ሎ ክብል ብሕቶ ዘረብኡ ጀመረ። ብወገነይ ዝብሎን ዝዛረቦን ብዙሕ ኣይነበረንን። እንታይ ክስምዓኒ ኢልካዮ ኢኻ፣ ኩሉ ነገር ካብ ዓቕመይ ንላዕሊ ኮይኑ ስለዘሎስ ካብኡ ዝኸፍእ ኣይምጻእ ምባል’ዩ እንዳበልኩ እንከለኹ፣ ካብ’ቶም ክስጎጉ ተቐሪቦም ዝነበሩ ሓያሎ ሕጻናት እንዳተጓየዩ ናብ’ቲ ቤትምግቢ ተመራሪሖም ህሩግ ኢሎም ኣተዉ። ካብኡ ነቲ ጣዋሉ ኣብ ስሚንቶ እንዳጎተቱ ሓጨጭ-ገልጠምጠም እንዳ’በሉ ንሓድሕዶም ምጉያይ ቀጸሉ። ሻቡ ኣርእስተይ ቀይረ፣ በልስኪ ምስ’ዚኣቶም’ሲ እንታይ ይገበር ኢኹም ትብሉ ዘለኹም፣ እዞም ሕጻናት’ሲ እንታ’ዮም በዲሎም በልኩዎ። ንሱ ድማ ትቕብል ኣቢሉ፣ ስማዕ ዝ’ሓወይ! ንስኻ ትፈልጦ ናትካ በደል እንተል’ዩካ እንድዒ! እንተዘይኮነ ግን ኣነ ብወገነይ ብዛዕባኻ ዝፈልጦ በደል የብለይን። ብዓቢኡ ፍታሕ የምጽኣልና ዝ’ሓወይ እንዳበለ ካልኣይቲ ቢራ ኣዘዘ’ሞ፣ ነታ ቢራ ሒዛ ዝመጽአት ጎርዞ ዋጋ ናይ ኣርባዕተ ቢራ ከፈላ።
ኣነ ግን ነግ ፈረግ ክብል ብዛዕባ ናብ ናይሮቢ ንምኻድ ክሕግዘኒ ከይሓተትኩዎ ክልተ ቢራይ ሰተኹ። ምናልባት እንዳበልኩ ተራይ ክጋብዝ’ሞ ዕላልና ክንቅጽል ፈተንኩ። እንተኾነ ግን ንግሆ ጸላም ካብ ገዛይ ምስወጻእኩ’የ ዝ’ሓወይ፣ ካብ ክልተ ቢራ ንላዕሊ ድማ ኣይሰትን’የ። ክፋነወካ ስለዝደለኹ’የ ጸዊዐካ። መን ይፈልጥ ካልኣይ ግዜ እንተተራኸብና ጽቡቕ፣ እንተዘይኮነ ግን ንሕልናይ መተዓሻሸዊ ዝኸውን መፋነዊ ጌረ’ለኹ። ኣብ ሂወትካ ኣይክትርስዓንን ኢኻ። ኣነ’ውን ኣይክርስዓካን’ያ። ንስኻን ከማኻ ዝበሉ ዝፈትዎም ኣሕዋተይ ዝስጎጎሉ መስርሕ ክምስክር ውዒለ’ለኹ፣ እንዳበለን መሬት መሬት እንዳጠመተን ሓዲጉኒ ከደ። ኣነ ድማ ወይ ንምኽሪ ዓርከይ ኣይሰማዕኩን ወይ ድማ ካብ ፍሉይ ቅርበት ናይ’ዚ መዝጋባይ ኣይተቐየርኩን። ጉዕዞይ ናብ ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን ዓለም፣ ሰዓት ሰለስተ ናይ ለይቲ መርሰደስ ናብ ዝዓይነታ ኣንበሳ ኣውቶቡስ ተሳፈርኩ።
ኣውቶቡሳት ዳርጋ ሰዓት ሓደ ናይ ለይቲ ኣቢለን ናብ ከባቢ ናይ’ቲ ተኣኪብናሉ ዝነበርና ኣዳራሽ መጺአን በቦትአን ሒዘን ክጽበያ’የን ሓዲረን። ንሕና ድማ ብመስርዕ ሓደ ብሓደ ተቖጺርና እንዳ ሓለፋና ናብ ኣውቶቡስ ተሳፈርና። ሪጋይ በጺሑኒ ውጽእ ምስበልኩ የማነ-ጸጋመይ ኣስተባሃልኩ’ሞ ኣብ ኣፍ ደገ ዝነበረ ህዝቢ ቁጽሪ ኣይነበሮን። ኣለም’ዩ። ምሉእ ለይቲ ዝወርድ ዝነበረ ዝናም ከይዓጀቦ/ባ፣ ወለዱን ወለዳን ኣሕዋቱን ኣሕዋታን ደቃን ደቁን ሰብኣያን ሰበይቱን ንኸፋንዉ ኣብ ጽርግያ ዝሓደሩ ዜጋታት ቁጽሪ ኣይነበሮምን። ከምኡ’ውን ቁጽሮም ብቐሊሉ ዘይግመት ዕጡቓት ወተሃደራት ኣብ’ቲ ኸባቢ ተበቲኖም ብረቶም ተኺሎም ይረኣዩ ነበሩ።
ዝኾነ ኾይኑ ኣጋ ሰዓት ሓሙሽተ’ቢሉ ንቐሉ! ዝብል ትእዛዝ ተዋህበ። ካብኡ ቀዳመይቲ ኣውቶቡስ ናብ ጎደና እትው ክትብል’ከላ በዚ መጽአ ክትብሎ ዘይትኽእል ዕልልታን ጣቕዒትን ካብ’ቲ ከፋኑ ኣብ ቅርዓት ተኣኪቡ ዝሓደረ ህዝቢ ተሰምዐ። ምስኡ ድማ ጨርማሕማሕ ዝብል ድምጺ ጠበናጁ ተሰምዐ። ወዮም ኣብ’ቲ ከባቢ ዝነበሩ ወተሃደራት ድማ በቲ ጣቕዒትን ዕልልታን ሰንቢዶም ይመስሉ፣ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዘብዘብ ክብሉ ተራእዩ። ናይ መወዳእታ ድማ ካብ’ታ መሪሓ ናብ ጽርግያ ዝኣተወት ቀዳመይቲ ኣውቶቡስ ሓደ ሰብ ብመስኮት ተቐልቂሉ፣ ዋዕ ኢሉ ኣጆኹም ንሃገርና ኢና ንኸይድ ዘለና እንዳበለ ደጋጊሙ ኣጆኹም! ኣጆኹም! ዝብል ድማጹ ኣስምዐ። ጉዕዞ ድማ ተጀመረ።
ናይ ቀዳመይቲ መዓልቲ ጉዕዞ ኣማስያና ደሴ’ያ ኣብጺሓትና። እታ ዕለት’ቲኣ ፍልይቲ ታሪኻዊት መዓልቲ’ያ ኔራ። ምኽንያቱ ብራዚልን ፈረንሳይን ንዋንጫ ዓለም መን ወሰደ ዝተጻወታላ መዓልቲ’ያ ኔራ። ናይ ፈለማ መዓልቲ ጉዕዞና ተወዲኡ ደሴ ምስበጻሕና እምበኣርከስ፣ ናብ’ቲ ንሓድረሉ ቤት ትምህርቲ ንምኻድ፣ ኩላተን እተን ኣውቶቡሳት ክሳብ ዝተኣኻኸባ ኣብ ውሽጢ ከተማ ደሴ ሓንሳብ ጠጠው ሓንሳብ ድማ ዘገም እንዳበላ እንኪኸዳ፣ ኣብ’ቲ ከባቢ ዝጸንሑ ተቐማጦ ከተማ ደሴ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ዕጉግ ኢሎም ተኣኪቦም ይዕዘቡ ነበሩ።
ሽዑ ካብ’ቶም ብጉዕዞ ናይ’ተን ማዕረ ሰላሳ ዝኾና ኣውቶቡሳትን ትሕዝቶአንን ደንጽይዎም ዝተኣከቡ መንእሰያት ደቂ ደሴ ኣብ መንጎ ዕላሎም ፈረንሳይ ዋንጫ ወሰደች፣ ዝብል ድምጺ ሰማዕና። ካብኡ ሓደ ካባና መስኮት ናይ ኣውቶቡስ ከፊቱ ብምቕልቃል፣ ነቶም ቆልዑ ማን ኣሸነፈች ዝብል ሕቶ ሓተቶም፣ ንሳቶም ድማ ፍራንስ ኣሸንፈች ብራዚል ተሸነፈች ዝብል ድምጾም ብሓባር ኣስምዑ። ካብኡ ወዮ ሓታታይ ኡፍ ኢሉ ናብ መንበሩ ተመሊሱ ረፋዕ በለ’ሞ። ከምዚኣ’ውን ከምዘላ ነዞም ስድራና ዝሕብረልና እንተዝርከብ ክንደይ ጽቡቕ ኔሩ፣ በለ። ካብኡ ሓደ ኣብ ጥቕኡ ዝነበረ ሰብኣይ እንታይ ማለትካ ኢኻ ክብል ሓተቶ። ንሱ ድማ ኣብ ጸወታ ዋንጫ ዓለም ብራዚል መብዛሕትኡ ግዜ ትዕወት ኔራ ሎሚ ግን ተሳዒራ ማለተይ ኢየ በሎ። እቲ ሓደ ሰብኣይ ድማ ሽሕ’ኳ ብዙሕ ባህ ከምዘይበሎ ኣብ ገጹ ይርአ እንተነበረ፣ እታ ዘረባ ኣይቀጸለትን። ተጠማሚቶም’ዮም ሱቕ ዝበሉ።
ንጽባሒቱ መሬት ወገግ ክብል ምስጀመረ ንቕሎ ኾነ። ካብ ደሴ ተበጊስና ጎባታትን ጎላጉልን ጠሓሒስና ናብ መቐለ ክሳብ ንኣቱ መሬት ዓረበ። እተን ኣውቶቡሳት ድማ ከከም እግረን ኣብ ጉዕዞ ተፈላለያ። እታ ኣነ ዝነብርኩላ መርሰደስ ዝዓይነታ ኣንበሳ ኣውቶቡስ’ኳ ኣብ ሜዳ’ያ ከም ማንቲለ ትበርር’ምበር ኣብ ዓቐብ’ሲ ከም እንዳ ዝናን-ባህታን ኣኻይዳ ጎብየ’ያ ትኸይድ። ስለ’ዚ ካብ ደሴ ክሳብ መቐለ ዘሎ ዓቐብ ኣርሂጹ’ርሂጹ ማይ ስለዝገበራ ንድሕሪት ተረፈት። ኣብ መወዳእታ ድማ ጎቦታት በዚሑ ለመም እንዳበለት ዓቐብ ክትድይብ ግዜ ዝለዝበልዐት ኣብ ኣጋ ዕራርቦ ህልም ዝበለ ቁልቁለት ክትወርድ ክትብል እንከላ ዝጠቅም ደኣ ኣይነበረን’ምበር ማይ ጥፊፍ ክብል ጀመረ።
ካብኡ ወዮ መራሕ ኣውቶቡስ ብድሕሪት ብሸነኽ ጸጋም፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ከባቢ ጎማ ዝተሰብረ ነገር ስለዘሎ ኣብ ብርቱዕ ኣንጎሎ ክጠውያ ክፍትን እንከለኹ ብድሕሪት መሬት ክትትንክፍ ጀሚራ’ላ። ስለ’ዚ ኣብ ጸልማት እሞ ድማ ማይ ጥፊፍ እንዳበለ ነዚ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ሸለው ዝበለ ቁልቁለት ክወርድ እንተፈቲነ፣ መዘወሪ መኪና ማለት ስተርሶ ምእዛዝ ክኣብየኒ ስለዝኽእል፣ ይትረፈና። ኣብ’ዛ ዝባነ-ዝባን’ዚኣ ከነውግሓ ኢና ብምባል ኣውቶቡስ ኣጸጊዑ ደው በለ። ካብኡ ካብ’ቶም ተሰጎግቲ መራሕቲ መኻይንን ወነንቲ ዓበይቲ መኻይንን ስለዝነበሩ ወሪዶም ነቲ ጸገም ኣለዎ ዝተባህለ ዳሕረዋይ እግሪ ናይ’ታ ኣውቶቡስ ደኒኖም ፈተሽዎ። ብናቶም ገምጋም ድማ ምስ’ቲ መራሕ መኪና ተሰማምዑ።
ሽዑ እቲ ኣብ ውሽጢ’ታ ኣውቶቡስና ተመዲቡ ዝነበረ ወተሃደር’ውን ኣይተቓወመን። ምኽንያቱ ኣብ’ቲ ጉዕዞ ብዘይካ’ቲ መራሕ መኪና ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣውቶቡስ ሓደ ወተሃደር ይምደብ ኔሩ። ብተወሳኺ ድማ ብላንድ ክሩይዘራት እንዳ ተወናጨፉ ረድዮ ርክብ ሒዞም ዝከታተሉ ሰበ’ስልጣን ኔሮም። ኣብ’ታ ኣውቶቡስና ዝነበረ ወተሃደር ግን መኪና ጠጠው ክትብል’ከላ ጥራይ’ዩ ብረቱ ሒዙ ኣብ ማዕጾ ደው ዝብል’ምበር፣ ኣውቶቡስ ምስተበገሰት ኣብ ሰድያ ኮፍ ኢሉ ድቃስ ዝወሰዶም ሕጻናት እንዳሓቖፈ’ዩ ነቲ ናይ ሳልስቲ ጉዕዞ ዛዚምዎ። ዝገርመኩም’ዩ ኣብ’ቲ ነዊሕ ጉዕዞ ነታ ጠበንጅኡ ኣብ ትሕቲ ሰድያ ኣቐሚጡ’ሲ ንኣና ነቶም ተባረርቲ እንዳሓገዘ ንሰቡ መሲሉ’ዩ ክኸይድ ዝቐነየ። ምናልባት ካብተን ላንድ ክሩይዘራት ሓንቲ እንተቀሪባትና ግን ቀልጢፍና ንሕብሮ’ሞ ብረቱ ሒዙ ኣብ ማዕጾ ደው ይብል ኔሩ።
ዝኾነ ኾይኑ ለይቲ ምድሪ ኣውቶቡስና ኣብ ዝባን ምስደየበት ቁልቁል ምውራድ ፈሪሃ ኮፍ ኢላ እንከላ ሓንቲ ላንድ ክሩይዘር ደበኽ በለት። ካብኡ እቶም ኣብኣ ዝጸንሑ ሰበስልጣን ምስ’ቲ መራሕ መኪና ተዘራረቡ። ኣብ መወዳእታ ግን ወላ ዝበለ እንተበሎም ክርድእዎ ኣይደለዩን። ብኣንጻሩ’ኳ ደኣ ቀልጢፉ ክብገስ ኣዘዝዎ። ንሱ ድማ ትእዛዝ ኣኽቢሩ መርሰደሱ ክዝውር ጀመረ። ከብድና ሓቚፍና እንከለና ድማ ኣውቶቡስ ቁልቁል ምውራድ ጀመረት። ኣብ መወዳእታ ግን ማርያም ኣኽሱም ሰቲራትና ብሰላም ካብ’ታ ጸድፊ ናብ ጎልጎል ወረድና። መርሰደስ ሰዊት ድማ ጎልጎል ምስረኸበት ከም ማንቲላ ጥራይ ዘይኮነ ከም ጭሩ እንዳበረረት ምሕዳራ መቐለ ኣተወት። ኣብኡ ድማ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ሓደርና።
ንጽባሒቱ ኣራፍድ ኣቢልና ኢና ተበጊስና። ካብ መቐለ ከይወጻእና ድማ ዳርጋ ፋዱስ ኮነ። ኣውቶቡሳት ክኸዳ ተሰሪዐን ምስተበገሳ ድማ፣ ተመራሪሐን ኣብ ማእከል ከተማ ብሪጋ ተሰሪዐን ደው በላ። ካብኡ ኣብ’ቲ ከባቢ ካብ ዝጸንሑ መንእሰያትን ዓበይትን ደቂ መቐለ ተኣኻኸቡ። ንሕና ኣብ ውሽጢ መኪና ንሳቶም ድማ ብደገ ኮይኖም ተጠማመትና። ደሓር ግን ሽጋራ ሳሙና ላማ ወይ ድማ ካልእ ቀንጠመንጢ ክገዝእ ዝደለየ ሰብ ብመስኮት ናይ ኣውቶቡስ ተተቐልቂሉ ነቶም መንእሰያት ገንዘብ ብምሃብ ዝደለዮ ገዚኦም ከምጽእሉ ክውከሶም ጀመረ። ንሳቶም ድማ ዝተላእኩዎ ከየብጽሑ ኣውቶቡስ ከይትገድፎም እንዳተጠራጠሩ ብጉያ ከይዶም ዓዲጎም ከቐብሉን ካብ ሓንቲ ኣውቶቡስ ናብ’ታ ሓንቲ ኣውቶቡስ እንዳተጓየዩ ደሃይ ዝስጎጉ ዝነበሩ ኤርትራውያን ኣሕዋቶም ክገብሩ ተራእዩ።
ዝኾነ ኾይኑ ግምትና’ኳ ብዓዲ ግራት ናብ ዛላ’ምበሳ ንኸይድ’ዩ መሲሉና ዝነበረ። ደሓር ግን ተዃሊልና ብእንቲጮ’ቢልና ናብ ዓድዋ ወሲዶሙና። ምኽንያቱ እንዳ ዝናን ባህታን ናይ ህዝቢ ስቓይ ከይናዋሕ ፍታሕ ንምርካብ ዘይኮነስ፣ ግፍዕታት ናይ ወያኔ ብምቅላሕ፣ ንሕና ከምኡ ኣይንግብርን ኢና እንዳበሉ ንኽጀሃሩ ብወገን ዛላምበሳ ተቐሪቦም ይጽበዩ ከምዝነበሩ ስለዝፈለጡ ወያኔ፣ መዓልቲ ኣናዊሖም መኣትዎና ድማ ቀይሮሞ።
ካብኡ ኣብ ዓድዋ ድማ ክልተ ለይቲ ኣሕዲሮሙና። ምጽባይ ምስተናውሐ ድማ ሓንሳብ ዓበይቲ ዓድን መራሕቲ ሃይማኖትን ናይ ዓድዋ ነቲ ምስጓግ ይቃወምዎ’ለዉ ዝብል ወረ ይናፈስ፣ እንዳሓንሳብ ድማ ከም’ቶም ናይ ፈለማ ስጉጓት ብሑመራ’ቢሎም ክወስዱና’ዮም…. እንዳተባህለ በብዓይነቱ ወረ ይንዛሕ ኔሩ።
ዝኾነ ኾይኑ እቲ ወዓል ሕደር ምስተናውሐ ዝብላዕ ዝስተ ብመኻይን ተጻዒኑ ንመሸጣ ክመጽእ ጀመረ። እቲ ኣዝዩ ዝገርም ከኣ ካብተን መኻይን ለስላሳ ወይ ድማ ኣምቦ ውሃ ንምግዛእ ጽቕጥቅጥ ይብርትዕ ስለዝነበረ፣ ገለ ካብ’ቶም ተሰጎግቲ ዕድል ምስረኸቡ ካሴታ ምሉእ ገዚኦም ናብ ማእከል’ቲ ህዝቢ ብምውሳድ በብሓደ ብዕጽፊ ዋጋ ክሸጡን ክሽቅጡን ምስረአኹ ክኣምን ኣይከኣልኩን። ዝገርም’ዩ ናይ ሰብ ዓይነት ክበዝሕ መዓት’ዩ።
ኣብ ዓድዋ ክልተ ለይቲ ምስሓደርና ከኣ ኣራፊዶም ኣበገሱና’ሞ ብራማ’ቢልና ናብ መረብ ተቐልቀልና። እተን ኣውቶቡሳት ድማ ኣብ መንጎ ጎባታት ኣብ ሓደ ከውሊ’የን ከውርዳና ጠጠው ኢለን። ሻቡ ምስ’ቲ መራሕ መኪናን ምስ’ቲ ምሳና ዝቐነየ ወተሃደርን ቅድሚ ምፍናውና ከከምዓቕምና ገንዘብ ኣዋጺእና ሻሂ ስተይዎ እንዳበልና ሃብናዮም። እቲ ኣውቲስታ መዘውሪ መኪና ተደጊፉ ኣብ መንበሩ እንከሎ ንብዓት ካብ ኣዕይንቱ ዝሕው ኢሉ ክፈስስ ጀመረ። ኽልቲአን ኣእዳዉ ሰዲዱ ድማ ኣዕይንቱ ክደርዝ ተራእየ። ካብኡ ሓንቲ ሰበይቲ ካብ ቦርሳኣ ኣውጺኣ ናይ ወረቐት መንዲል ሃበቶ። ኣብ መወዳእታ ድማ ናይ ኢትዮጵያ ተለቭዝን ሰኣላይን ውሑዳት ወተሃደራትን ከምኡ’ውን ናይ ኢትዮጵያ ቀይሕ መስቀል ክዳን ዝለበሰ ተዓዛብን ኣብ’ታ ጫፍ ናይ መረብ ቢንቶ ኮይኖም ኣሳገሩና።
ሽዑ በቲ ሓደ ክፋል ናይ’ታ ቢንቶ ዝጸንሑ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ናይ ኤርትራ ውሑዳት’ዮም ኔሮም። ዝርካቦም ፈኲስ ብረት ዝዓጠቑ መንእሰያት’ዮም ኔሮም። ነቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ዝፈሰሰ ህዝቢ ምስተዓዘቡ ድማ፣ መብዛሕትኦም ኣብ ከባብ’ታ ቢንቶ ናብ ዝነበረ ናይ ጀርዲን ኣትክልቲ ተበቲኖም በቦትኦም ሓዙ። ዝተረፉ ድማ ሳንጣ ዝቕበልን ቆልዓ ዝሕንግርን ኮይኖም ደኺምና ወይ ድማ ለዓል ከቢዱና ከይበሉ ተረባረቡ።
ካብኡ መረብ ምስተሳገርና መኻይን ክሳብ ዝመጽኣና ኣብ’ቲ ከባቢ ዝነበረ ጽላል ዓላን መቒዕን ኮፍ ኢልና ተጸበና። ደሓር ግን መዝገብትን መኻይንን መጽኡ’ሞ፣ ናብ ዓድና ምእታው ጀመርና። ካብ’ተን መኻይን እተን ኣብ ዝባነን መጉልሕ ድምጺ ዝነበረን ኣውቶቡሳት ድማ “ጎበዝ ተሻሞ……” ትብል ናይ ወዲ ትኹል ደርፊ ከድርፋ ይስምዓ ኔረን። ዝኾነኾይኑ ኣብ ከባቢ ዓዲዃላ ምስበጻሕና፣ ኣብ ጽርግያ “መለስ ዓጋመ ኣይትረኽባን ኢኻ ባድመ” ዝብል ዕጣን ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን ብምልክዕ ጓይላ ዒግ ኢሉ ክተክኽ ረአናን ጨነወናን።
ብምቕጻል ድማ ምሕዳርና ናብ ቤት ትምህርቲታት መንደፈራ’ዩ ዝነበረ። ናብኡ ቅድሚ ምኻድና ግን ካብ ህዝቢ መንደፈራ ዝተቐረበልና ድራር በላዕና። ንጽባሒቱ ከኣ ሳኬሎ ፈርኔሎ መንቀርቀር በራድ ድስቲ ኮበርታ መቕድሒ ማይ ተዋህበና። ግሪን ካርድ ድማ ተዓደልና። ኣነ’ኳ ግሪን ካርደይ’የ ወሲደ’ምበር ነተን ፈርኔሎን መንቀርቀርንሲ ኣይወሰድኩወንን።
ካብኡ ካብ ኣዲስ ኣበባ ካብ ንብገስ ድሕሪ ሰሙን ክንወጽእን ክንንቀሳቐስን ዕድል ስለዝረኸብና፣ ካብ’ቲ ዝሓደርናሉ ቤት ትምህርቲ ተበጊስና ንኸተማ መንደፍራ ጥፍጥፍ ኢና ዝበልናያ። እወ እቶም ኣንጊሆም ዝተንቀሳቐሱ’ኳ ዝሓተትዎ ኣይሰኣኑን። እቶም ኣርፊድና ዝተንቀሳቐስና ግን ኣጋ ሰዓት ዓሰርተ ሓደ ኣቢሉስ ቢራ የለ ጥብሲ የለ! ኩሉ ተወዲኡ’ዩ ጸኒሑና። ካብ ቤት ብልዒ ናብ ቤት ብልዒ ብምኻድ እንተሓተትና ድማ ኣይሰለጠናን። ኣብ መወዳእታ ግን ፓስታ ክንምሳሕ ኣብ ሓደ ቤት ብልዒ ኮፍ በልና። ካብኡ ነታ ዋና እንታይ ደኣ ጥብሲ የብልኩምን ዲኹም እንተበልናያ። ዋ! ናይ ሎሚ ጥብሲ ደኣ ኣብ ቁርሲ’ንድ’ዩ ተወዲኡ። ከም’ዚ ዝበለ ርኢና ዘይንፈልጥ። ጥብሲ ዝቖርሱን ንግሆ ምድሪ ቢራ ዝሰትዩን ህዝቢ ኣብ’ዚኣ ኣርፊዶም። ነቶም ነባራት ዓማዊልና እንታይ ከምነምስሖም’ኳ እንድዒልና በለትና።
ካብኡ ምስ ብጾተይ ፓስታ ተመሲሕና ናብ’ቲ ዝሓደርናሉ ቤት ትምህርቲ ተመለስና’ሞ፣ ክልተ ኣደታት ትሕዝቶአን ተሰኪምን ኣርከባና። ነቲ ተኣኒነን ዝሰንከተኦ መጎጎ ምሉእ ቅጫ ስገም እንዳቆረሳ ሻሂ ቀዲሐን ዓደላና። ምስኡ ድማ ጥርሙስ ኣረቂ ከፊተን፣ ፈውሲ ቅያር ንፋስ ክኾነኩም’ዩ እንዳበላ ናብ’ቲ ሻሂ ኣረቂ ሓወሳሉ። ካብኡ እቲ ክቡራት ወለድና ዝሃባና ጥዑም ብልዒ እንዳበላዕና እንከለና፣ ካብ’ተን ኣደታት ሓንቲ፣ ዓይኒ ዓይንና እንዳረአያ ክበኽያ ጀመራ። እተን ሓንቲ ድማ ሱቕ በላ እንታይ ግበሩ ኢኽን ትብለኦም ዘለኽን ክብላ ናይ ሓልዮት ድምጸን ሓዊሰን በኺኽን ኣይተብክያ ዝዓይነቱ ምኽረን ክልግሳ ፈተና። እተን ዝበኽያ ዝነበራ ኣደ ግን ብትሑት ድምጸን ዋይ! ዋይ! ዋይ! ….. ኣንቲ ነዚኦም ዘይተበኽየሎም ንመን ክብከየሉ። ኣይ ካብ ገዝኦም ተሰጒጎም እንድዮም መጺኦም ኣብ ቤት ትምህርቲ ክሓድሩ ትርእይዮም ዘለኺ፣ እንዳበላ ንብዓተን ብንጸለአን ደረዛ። ዝገርም’ዩ ክልቲአን ጥዑይ ክዳን’ስ ይትረፍ ሳእኒ’ኳ ኣይነበረንን። ኣነ ድማ ክቡራት ኣደታተይ ጥራይ እግረን እንዳኸዳ ዝገዝኣለይ ኣረቂ ክሰትን ምእንታይን ምእንቲ መጻኢ ዕድለይን ዘፍሰስኦ ንብዓተን ክርኢ ኣብ ቅድሚ ዓይነን ኮፍ በልኩ። ሰኣን እሂን ምሂን ተበሃሂልካ መንገዲ ዕርቅን ለውጥን ምቕያስ’ሲ እዚ ኹሉ ወሪዱ። ኤህ! እንዳ ዝናን-ባህታን ናይ ኢድኩም ኣይትስኣኑ። (ክቕጽል’ዩ።)
ራህዋን ቅሳነትን ንህዝቢ ኤርትራ!
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (11-1-11)
Ewandt54@gmail.com


c: text/html

text:
ዘተ ቅድመ ልዝብ ካብ ዝጅምሩ ሰለስተ ኣዋርሕ ምቑጻሩ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግን ተቓወምትን ትማሊ ብዘይስምማዕ ምስ ተፈላለዩ እቲ ኣኼባ ን2 ሚያዚያ 2009 ዓ.ም ተመሓላሊፉ’ሎ።መድረኽ እውን ነቲ ዝርርብ ኣቋሪፁዎ’ሎ።ንርእሶም ዘተኣኻኸቡ ሽዱሽተ ፓርትታት ድማ ንምቕፃል ወይ ንዘይምቕፃል ንምውሳን ኣኼባ ከምዘይካይዱ ኣፍሊጦም።
ኣባል ፓርላማ ዝነበሩ ዶ/ር ኣሸብር ወልደጊዮርጊስ እቲ ዝርርብ ምጅማሩ ዝድነቕ’ኳ እንተኾነ ከይተሰማምዑ ዝሓለፉወን መዓልታት ግን ዝባኸና እየን ይብሉ።
ቅድመ ልዝብ ተወዲኡ ዋና ልዝብ ጀሚሩ ህዝቢ ትፅቢት ዝገብረሉ ኣብ ክንዲ ዝኸይድ ብጋንኡ ናብ ምፍልላይ ምኻድ ኣይጠቅምን ኢሎም።
ዶ/ር ኣሸብር ከምዚ ዝበለ መድረኽን ዕድልን ምጥቃም እምበር ምቁራፅ ኣየድልን፤ ፖለቲካ እንካ ሃባ እዩ ኢሎም ።
ኣብ መንጎ ገዛኢ ፓርትን 21 ናይ ውሽጢ ሃገር ፓርታትን ፍልልያት ይርኣዩ ኣለው። ነቲ ሓደ ገፅ ኣብ መንጎ ገዛኢ ፓርትን ተቓወምትን በቲ ካልእ ድማ ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ፓርትታት ዘሎ ኣፈላለያት እዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
አስትንትኖ ቃል አምላኽ መስከረም – 11.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ሉቃ. 6:12-19
ኢየሱስ በተን መዓልታት እቲአተን ኪጽሊ ናብ እምባ ደየበ፥ ናብ አምላኽ ኪጽሊ ድማ ምሉእ ለይቲ ነቒሑ ኃደረ። ምድሪ ምስ ወግሐ ንደቂ መዛሙርቱ ናብኡ ጸዊዖም፥ ካብ አቶም ዓሠርተው ክልተ ኃረየ፤ ሓዋሪያት ኢሉ ድማ ሰመዮም፦ ንሳቶም ከአ እቲ ጴጥሮስ ኢሉ ዝሰመዮ ስምዖንን፥ እንድርያስ ኃውን፥ ያዕቆብን ዮሓንስን ፈልጶስን በርተሎሜዎስን፥ ማቴዎስን ቶማስን፥ ያዕቆብ ወዲ እልፍዮስን፥ እቲ ቀናእ ዝተባህለ ስምዖንን፥ ይሁዳ ወዲ ያዕቆብን፥ እቲ ዝኸሓዶ አይሁድ አስቆሮታውን ነበሩ።
ኢየሱስ ምስ አቶም ወሪዱ ድማ አብ ጎልጎል ደው በለ፤ ብዙኃት ካብ ደቂ መዛሙርቱን አዝዩ ብዙኅ ሕዝቢ ካብ ብዘሎ ይሁዳን ኢየሩሳሌምን፥ ካብ ገምገም ባሕሪ ጢሮስን ሲዶናን፥ ም እንቲ ኺሰምዕዎን ካብ ሕማሞም ምእንቲ ኺፍውሱን ናብኡ መጹ። እቶም ብርኹሳት መናፍስቲ ዚሳቐዩ ዝነበሩውን ሓወዩ። ካብኡ ኃይሊ ወፂኡ ንኹሎም የሕውዮም ስለ ስነበረ ኸአ ኩሎም እቶም ሕዝቢ ኺትንክፍዎ ይደልዩ ነበሩ።
- አስተንትኖ
ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ብዛዕባ እቶም ፩፪ ሓዋሪያት ብመድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምስኡ ንኽኾኑ ንኽልአኹ መንግስተ አምላኽ ንኽሰብኩ ዝተመርጹ ክነስተንትን ንዕደም። ክርስቶስ ፩፪ ሓዋሪያት ነቲ ንሱ ካብ አቦ ዝተቐበሎ ተልእኮ ንኽፍጽሙ ይጽውዖምን ይመርጾምን። ድሕሪ ትንሣኤኡ ኸአ አብ መንጎኦም ተረኺቡ “ ሰላም ንዓኻትኩም ይኹን ፤ ከምቲ አቦ ንአይ ዝለአኸኒ አነውን ከምኡ እልእከኩም አሎኹ” ዮሓ. 20፡21 እናበለ ተልእኾኦም የነጽረሎም። ምስኡ ምእንቲ ኪኾኑን፥ ኪሰብኩ ምእንቲ ኺልእኮምን፥ ዓሰርተው ክልተ “ ሓዋሪያት” ሸመ። ማር. 3፡14. ናብ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ዓሰርተው ክልተ ሓዋሪያት ምምራጹ ምሉእ ለይቲ ኪጽሊ ከምዝነቕሐ ናይ ሎሚ ቃል ወንጌል የዘንትወልና። አብ ተልእኾ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዓሰርተው ክልተ ሓዋሪያት ምምራጽ እቲ ዓቢ ተል እኸኡ ኢዩ ነይሩ። አብዚ ግዜ እዚ ክርስቶስ ነታ መጻኢት ቤተክርስቲያኑ ዓሰርተው ክልተ ሓዋሪያት ብምምራጽ መሰረት ከትሕዛ ይጅምር። ከምቲ አቀዲምና ዝረአናዮ ከአ ድሕሪ ናይ ሓደ ምሉእ ለይቲ ጸሎት ነዚ ተግባር ክፍጽሞ ንርእዮ። ቤተክርስቲያን ካብ ጸሎት ኢያ ትውለድ። ጸሎት መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ እቲ ዓሚቕ አብ መንጎ አቦን ወልድን ዝነበረ ሕብረት ዝገልጽ ኢዩ ነሩ። ሓዋሪያት አብቲ እምባ ብምርካብ ኸአ አብቲ ሕብረት እቲ ተሳተፍቲ ይኾኑ። እግዚአብሔር አብ ኩሉ እካ አብ ኢዱ እንተሃቦ አብ ኪንዳና ናብቲ ሰማያዊ አብኡ ክጽሊ ይርከብ። አቱም ደቀየ! እዚ ዝጽሕፈልኩም ዘሎኹ፥ ኃጢአት ምእንቲ ኸይትገብሩ ኢለ እየ። ሓደ እካ ኃጢአት ዝገበረ እንተሎ ግና፥ አብ ቅድሚ እግዚአብሔር አቦ ዝጣበቐልና አሎና፡፤ ንሱ እቲ ጻድቕ፥ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። 1ዮሓ.2፡፩1ክርስቶስ ምስ ሃዋሪያቱ ካብቲ እምባ ምስ ወረደ ኩሉ እቲ ሕዝቢ ቃሉ ንምስማዕን ካብ ሕማሞም ምእንቲ ኺፍውሱን ናብኡ ይመጹ።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::


text:
ዶክተር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል“ ፈደራል መንግስቲ ዘለዎ ኣማራጺ፡ ብመንግስቲ ክልል ትግራይ ዝቐረበ ተዅሲ ደው ናይ ምባል ቅድመ-ኩነት ተቐቢሉ ኣብ ልዝብ ምእታው ወይ ድማ ክድምሰስ’ዩ” ኢሎም።
መራሒ ህወሓት ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ፕረዚደንት ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ’የ ይብሉ ፡ ፌደራል መንግስቲ ግን እቲ ክልላዊ ምምሕዳር ፈሪሱ’ዩ ኣብ ትግራይ ስልጣን ዘለዎ እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር ‘ዩ ይብል፡ ንሶም ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ጠሚቱ ምስ ቴለቪዥን ክልል ትግራይ ኣብ ዝገበሩዎ ቃለ-መጠየቕ፡ “ትግራይ ካብ ወረረቲ ናጻ ናይ ምውጻእን መንግስነት ድማ ናብ ቦታ ናይ ምምላስ ቃልሲ ዝበዝሕ ተፈጺሙ’ዩ፣ ዝተረፈ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ክዛዘም’ዩ፡” ኢሎም። ብተወሳኺ ድማ “ህዝቢ ትግራይ ቀጻሊ ዕድሉ ዝውስነሉ ኩነታት ክዳለው’ዩ” ብምባል ተዛሪቦም።
ካልእ ብመንግስቲ ክልል ትግራይ ዝወፀ መግለፂ ድማ ህወሓት እቶም ተዋጋእቲ “ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ” ዝብሎም ፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ግን ተዋጋእቲ ኣካል’ቲ ኣሸባሪ ዝተሰምየ ውድብ ዝብሎም ሓይልታት ኣብ ዝሓዙዎ ከባቢታት ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ሰላማዊ ሰባት፣መሰረተ ልምዓትን ታሪኻዊ ሓድግታትን ጉድኣት ከይወርዶም ኣድላይ ዘበለ ጥንቃቐ ይግበር ኣሎ ክብል ኣፍሊጡ ኣሎ።


text:
Radio Erena: 21 January 2018
ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ሶማልያ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ ከምዘካየደት፣ ካብታ ሃገር ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ።
ኣብቲ 50 ኪሎሜተር ካብ ወደባዊት ከተማ ኪስማዮ ዝተኻየደ ናይ ኣየር መጥቃዕቲ፣ ምስ ሰራዊት ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃ ብምውህሃድ ዝተኻየደ ወተሃደራዊ ስርሒት ምዃኑ ኣፍሪኮም ገሊጹ።
እንተኾነ ኣዘዝቲ ሰራዊት ኣመሪካ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ኣብቲ ብሓሙስ ዕለት 18 ጥሪ ኣብ ልዕሊ ኣልሸባብ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፣ ወተሃደራት ኣመሪካ፣ ምኽሪን ሓበሬታን ኣብ ምሃብ ደኣምበር ብቐጥታ ኣብቲ መጥቃዕቲ ከምዘይተሳተፉ ሓቢሮም።
ካብ ፐንታጎን ዝወጸ ሓበሬታ ከምዘመልክቶ፣ እታ ኤም.ዲ.500 ዝተሰምየት ሄሊኮፕተን ዋንነታ ናይ ኬንያ ምዃኑ ይገልጽ። ጋዜጣታት ሶማልያ ኣብ ዝሃብኦ ሓበሬታ ብኣንጻሩ፣ ሓያሎ ወተሃደራት ኣመሪካ ምስ ሰራዊት ሶማልያ ተጸምቢሮም ኣብቲ መጥቃዕቲ ከምዝተሳተፉ ኣመልኪተን።
እቲ ሓያል ምንቅስቓስ ኣልሸባብ ዝረኣየሉ ከባቢታት ከተማ ኪስማዮ፣ በቲ ሓድሽ ዝቖመ ሃገራዊ ሰራዊት ጸጥታ ሶማልያ ክሕሎ’ዩ ትጽቢት ዝግበረሉ። ወተሃደራውያን ምጭታት ኣብ ዝህብዎ ዘለዉ መግለጺታት ግና፣ ሰራዊት ዓቃብ ሰላም ሕብረት ኣፍሪቃን መንግስቲ ኣመሪካን ብብዝሒ ከምዝንቀሳቐሱዎን መዓልታዊ ናይ ጸጥታ ኮለላ ከምዘካዪዱሉን ይሕብሩ።
=========================


text:
ዶብ ኣልቦ ሓካይም (MSF)ዓርቢ ብመሰረት ዝዘርገሖ መግለጺ፣ ሰለስተ ሰራሕተኛታቱ ኣብ’ታ ውግእ ዝቀጸለላ ትግራይ ኣብ ጥቃ መኪነኦም ተቀቲሎም ከምዝተረኸቡ ሓቢሩ።
እቶም ዝተቐተሉ ክልተ ኢትዮጵያውያንን ሓንቲ ስጳኛዊትን ክኾኑ ኸለዉ መንግስታት ኢትዮጵያን ኣሜሪካንን ነቲ ቅትለት ኮኒኖሞ`ለዉ።
ዶብ ኣልቦ ሓካይም ኣብ ዝዘርገሖ መግለጺ ብሓደ ወገን "እቲ ዘጓነፈ ሞትን ዝተሰመዐና ቃንዛን ስንባደን ሕርቃንን ንምግላጽ ቃላት እዩ ዝሓጽረና’" ይብል ። ብካልእ ወገን ነቲ ዝወረደ ኪሳራን ኣብ ልዕሊ ቤተሰቦም ኣጋጢሙ ዘሎ ስቃይን ንምንካይ ዘሕግዝ ዝኽእል ቃላት’ውን የለን ይብል ።
እቶም ግዳያት፣ 35 ዓመት ዝዕድሚኣ ኣተሓባባሪት’ቲ ፕሮግራም ኣብ ትግራይ ስጳኛዊት ማርያ ሄርናንደዝ፣ 31 ዓመት ዝዕድሚኡ ምክትላ ዝነበረ ዮሃንስ ሓለፎም ረዳን፣ መናሒ መኪናኦም ዝነበረ 31 ዓመት ዝዕድሚኡ ቴድሮስ ገ/ማርያም ገ/ሚካኤልን እዮም።
ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ ግብረ መልሲ ኣብ ልዕሊ’ቶም ሰራሕተኛታት ረድኤት ቅትለት ዝተፈጸመ፣ ህወሓት ኣብ ዝንቀሳቀሰሉ ዓብዪ ዓዲ ከምዝኾነ ብምጥቃስ "ፈጸምቱ ዕጡቃት ህወሓት እዮም" ከምዝበለ ዝመጸና ዜና ይገልጽ።
ብካልእ ዜና፣ ወሃቢ ቃል ህወሓት ኣቶ ጌታቸው ረዳ ኣብ ዝፈነውዎ መልእኽቲ ትዊተር "ብወትሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰለስተ ሰራሕተኛታት ዶብ ኣልቦ ሓካይም ዝተፈጸመ ቅትለት፣ ዘሕዝንን ዘጉሂን እዩ፣ እቶም ኣብ ወትሃደራት ኢትዮጵያ፣ ኣብ መዓስከር ተፈናቀልቲ’ውን ንብርክት ዝበሉ ካልኦት ሰባት ቀቲሎም እዮም፣ እዚ ተግባር’ዚ ንንውሕ ዝበለ ጊዜ ዝጸንሐ ተርእዮታት እዩ" ኢሎም።


text:
ኣብ ኢንዶኖዥያ እምባታት ባሊ ልዑል ተኽእሎ ምጥፋእ እሳረ ጎመራ ብምህላው ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ 50,000 ሰባት ካብቲ ቦታ ምግዓዞም ተሓቢሩ።
ብመሰረት ሓበሬታ ወሃቢ ቃል ናይ እዋን ሓደጋ ኤጄንሲ እታ ሃገር ካብቲ ከባቢ ዝገዓዙ ሰባት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ደሴት ምዕቋቦምን ገለ’ውን ናብ ካልእ ደሴታት ምዕቋቦም ሓቢሮም።
ቁጽሪ ካብቲ ቦታ ዝግዕዙ ሰባት ካብ ዓርቢ ጀሚሩ ብኣርባዕተ ዕጽፊ ምውሳኹ ዝተገልጸ ኽከውን ከሎ እቲ እምባ ኣብ 50 ዓመታት ንመጀመርያ ጊዜ እሳተ ጎመራ ክተፍእ ከምዝኽእል ሰብ ሞያ ይግምቱ።
ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ኣብ ከባቢ እቲ እምባ ንዝንቀሳቀሱ በጻሕቲ ሃገር ኣብ 12 ኪ.ሜ ርሕቐት እቲ እምባ ከይንቀሳቀሱ ዝዓዘዙ ኽኮኑ ከለው እቲ እምባ ኣብ 1963 -1964 ዓ.ም ብዝተፍኦ እሳተ ጎመራ ኣስታት 1,100 ሰባት ምሟቶምን ካልኦት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ምቁሳሎም ይዝኸር።


text:
Radio Erena: 18 February 2016
ኣብ ምዕራብ ኦሮምያ፣ ከባቢ ኣርሲ ዳግም ብዝተጓሃረ ግጭት ብውሕዱ ሸውዓተ ኣባላት ፖሊስ ዝርከብዎም ሓያሎ ሰባት ከምዝተቐትሉ ተገሊጹ።
እቲ ግጭት ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ዞባ ኦሮምያ ዝተጓሃሃረ ናዕቢ ምዃኑ’ዮም ዘመልክቱ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ካብ ኢትዮጵያ።
ነዚ ዘረጋገጸት ጋዜጣ ዘ ሪፖርተር ካብ ኣዲስ ኣበባ’ውን፣ ሸውዓተ ኣባላት ፖሊስ ክቕተሉ እንከለዉ፣ ብዝሒ ናይቶም ኣብቲ ግጭት ዝተሳተፉ ዕጡቃት እቲ ዞባ ግና ክፍለጥ ከምዘይክኣለ ጠቒሳ።
ኣብቲ ብሰኑይ ኣብ ዞባ ኣርሲ ደጊሙ ዝተወልዐ ግጭት፣ ህዝቢ ንሓያሎ ትካላት መንግስቲ ከምዘቓጸለ’ውን ክረጋገጽ ክኢሉ ኣሎ።
ሚኒስተር ዜና ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ምስ ጋዜጣ ሪፖርተር ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ’ውን ኣብቲ ግጭት ብዘይካ ትካላት መንግስቲ፣ ሃይማኖታዊ ትካላት፣ ጣሻታትን ካልእ ንብረትን ከምዝዓነወ ተኣሚኑ።
ጠንቒ’ቲ ኣብ ዞባ ኣርሲ ብፍላይ ከኣ ከባቢታት ሻላ፣ ሲራሮን ሻሸመኔን ዝተወልዐ ግጭት፣ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ከይድረፍ ዝተኸልከል ፖለቲካዊ መልእኽቲ ዘለዎ ደርፊ ኦሮሞ ኣብ ሓደ መርዓ ድሕሪ ምድራፉ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
ኣባላት ፖሊስ፣ እታ ደርፊ ክትቋረጽን ነታ ደርፊ ዝወልዑ ሰባት ከኣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከእትዉን ኣብ ዝተተንሉ እዋን ህዝቢ ኣንጻሮም ከምዝተላዕለን፣ ብረት ዝነበሮም ተወልድቲ እቲ ብሄር ከኣ ተዅሲ ብምኽፋት ሸውዓተ ካብ ኣባላት ፖሊስ ከምዝቐተሉን ናይ ዓይኒ መሰኻክር ካብቲ ቦታ ይሕብሩ።
እዚ ኣብ ዞባ ኣርሲ ዝተራእየ ፍጻሜ፣ ብሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ሃዲኡ ዝርከብ ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ዝቐጸል ተቓውሞ ህዝቢ ኦሮሞ ገና ተደጕሉ ከምዘሎ ዘረድእ ምዃኑ ተንተንቲ የረድኡ።
ህዝቢ ኦሮሞ፣ ብመንግስቲ ንዝወጸ ንኣዲስ ኣበባን ከባቢኣን ዝምልከት ሓድሽ ማስተር ፕላን ንምቅዋም ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝጀምሮ ናዕብን ዕግርግርን ብውሕዱ 140 ሰባት ከምዝተቐትሉ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት የመልክቱ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ’ውን እቲ ግጭት ናብ ኩሉ ክልል ኦሮምያ እናልሓመ ድሕሪ ምምጽኡ፣ ነቲ ማስተር ፕላን ከምዝሰረዞ ብወግዒ ኣፍሊጡ’ዩ።
=======================


text:
Radio Erena: 21 January 2019
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፣ ኢትዮጵያ፣ ኣብ መሰል ስደተኛታት ንዘጽደቐቶ ሓድሽ ኣዋጅ ንኢዱ።
እቲ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ እዚ ኢትዮጵያ ወሲዳቶ ዘላ ተበግሶ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዘሎ ፖሊሲታት ስደተኛታት ብዝዓለ ካብ ዝድነቕ እወታዊ ውሳኤ ምዃኑ ኣስሚርሉ።
ኮሚሽነር ናይቲ ትካል፣ ፊሊፖ ግራንዲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ድማ፣ እዚ ናይ ኢትዮጵያ ውሳኔ፣ እታ ሃገር ንነዊሕ ዓመታት ዝጸንሓ ስደተኛታት ናይ ምእንጋድ ባህሊ ብዝያዳ ዘጉልሕ ምዃኑ ብምዝኽካር፣ እዚ ውሳኔ፣ ምስ ኣህጉራዊ ስምምዓት ስደተኛታት ዝሳነ ጥራይ ዘይኮነ፣ ንኻልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ’ውን ከም ሞዴል ዘገልግል’ዩ ክብል ሞጊሱ።
ኢትዮጵያ፣ ዝሓለፈ ሰሙን ብዘጽደቀቶ ውሳኔ፣ ኣብታ ሃገር ዝነብሩ ስደተኛታት፣ ክፉት ናይ ስራሕ ዕድላት ክረኽቡን ናብ ዝደለይዎ ቦታ እታ ሃገር ናይ ምንቅስቓስ መሰሎም ክሕለወሎም ዝብል’ዩ።
ብዘይካ’ዚ እታ ሃገር፣ ስደተኛታት ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ተወሃሂዶም ዝነብርሉ ሰፋሕቲ ዕድላትን ክሳብ ዜግነት ናይ ምሕታት መሰልን ኣፍቂዳ ምህላዋ’ዩ ዝግለጽ።
እዚ ሓድሽ ውሳኔ ኢትዮጵያ፣ ብፍላይ ንስደተኛታት ኤርትራ፣ ሓደገኛ ጉዕዞ ስደት ካብ ምቕጻል ከድሕን ትጽቢት ይግበረሉ።
ኣቐዲሙ ብዝጸንሐ ኣዋጅ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብሩ 10ታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ክሰርሑ ኮነ ናብ ዝደለይዎ ቦታታት እታ ሃገር ብናጻ ክንቀሳቐሱ ዝፈቅድ ኣይነበረን።
በብእዋኑ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣተዉ፣ ልዕሊ 170 ሽሕ ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ኣብ ሓሙሽተ መዓስከራት ከምዝተመዝገቡ ጸብጻብ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት የመልክት።
እንተኾነ፣ ብዙሓት ካብኣቶም፣ ናብ ኬንያ ወይ ድማ ሱዳንን ሊብያን ሰጊሮም፣ ጉዕዞ ስደቶም ናብ ሃገራት ኤውሮጳን ኣመሪካን ከምዝቐጸሉ ይፍለጥ።


text:
Radio Erena: 12 October 2017
ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታት ዝነጥፉ ሚሊሻታት ሊብያ ንሓድሕዶም ብዝኸፈትዎ ቶዅሲ፣ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ሓያሎ ስደተኛታት ግዳያት ሞትን መቝሰልትን ከምዝኾኑ ይግለጽ ኣሎ።
እቶም ኣማኢት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ኣብ መዝርዓታት ስብራታ ዳጕኖሞም ዝርከቡ ሚሊሻታት ኣብ ንሓድሕዶም ድሕሪ ዝኸፈትዎ ቶዅሲ፣ እቶም ስደተኛታት ነብሶም ንምድሓን ክሃድሙ እኳ እንተፈተኑ፣ ዝበዝሑ ግና ብኻልኦት ኣባላት ሚሊሻ ከም ምሩዃት ጅሆ ተታሖዝም ከምዝተወስዱ ተሓቢሩ።
እቶም ሚሊሻታት፣ ነንዝሓዝዎም ስደተኛታት ኣብ መኻዚኖታትን መዝርዓታትን እናኣከቡ፣ ነፍሲ ወከፍ ክሳብ 3 ሽሕ ዶላር ክኸፍል የገድድዎም ምህላዎም ዝሓበሩ ካልኦት ወገናት ድማ፣ ኣብቲ መዝርዓታት ብዘይ መግብን ማይን ይሳቐዩ ምህላዉ ኣተሓሒቦም።
ብነዳዲ ሃብታም ዝኾነት ሳብራታ ንምቁጽጻር ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ዕጡቃት ክካየድ ኣብ ዝቐነየ ውግእ፣ ኣሽሓት ስደተኛታት ኣብ መንጎ ተቐርቒሮም ከምዘለው ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ኣብ መንጎ’ዚ ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዙ ብኢሱ ዘሎ ናይ ቶዅሲ ምልውዋጥ፣ ቆልዑን ደቂንስትዮን ዝርከብዎም ስደተኛታት ግዳያት ሞትን መቑሰልትን ከምዝኾኑ ዝተፈላለዩ ወገናት ካብ ሊብያ የመልክቱ።


text:
ህዝብና ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ንቅሓትን ተሞክሮን ይሰንቅ ዶ ኣሎ !
ህዝብና ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ንቅሓትን ተሞክሮን ይሰንቅ ዶ ኣሎ !
ንልዕልና ሕጊ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ፡ ማዕረነት ዜጋታት ንምውሓስ ኣብ ዝካይድ ቃልሲ ህዝብታት ተመክሮን ንቅሓትን ሰኒቆም ክጓዕዙ ኣማራጺ ዘይብሉ መለልዩ መወዳእታ ክብጻሕ ዝድለ ዕላማን ኣሳልጦ’ዩ። ኣንጻር መን ትቃለስ ምህላውካ ዘነጻር ዕልማ ክህልወካ ስንቒ ንቅሓት ተመክሮን ወሰንቲ’ዮም። ንቅሓት ድላይካ ምዝራብ፡ ተሞክሮ ከኣ ዕድመኻ ኣብ ቃልሲ ምቁጻር ዘይኮነን፡ ምስ’ቲ ተነጻጽሮ ዘለኻ ፖለቲካዊ ዕላማ ዝተኣሳሰረ’ምበር።
ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ዓመት ንደላይ ፍትሒ ህዝብና፡ ደምበ ተቃውሞ ፖለቲካዊ ሓይልታት ደማሚርካ ብዙሕ ስርሓት ከም ዝተፈጸመ ዝኽሕድ ዘሎ ኣይመስለነና። ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ሓደ ካብ’ቲ ቀንዲ ዕላምኡ ንህዝብና ብዝግባእ ቅኑዕን እዋናውን ሓበሬታ ብምስናቕን፡ ኣፍልጦኡ ክብ ንባልን’ዩ።
ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ብሓድነት ዝተጸናበረን ንውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ዘቆመ ምንቅስቓሳት ንገዛእ ርእሱ ፍረ ዝሓለፈ ተሞክሮታት ቃልሲ’ዩ። ህዝብና ከኣ ካብ’ቲ ሰፊሕ ህዝባዊ ቃልሲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ስደት ዘሎ ሓደ ዓብይ ብስራት ክስምዖ ግድነት’ዩ። እዚ ጥራሕ ዘይኮነ ” ምንቅስቓሳት ይኣክል” ኣብ መላእ ዓለም ሰፊሕ ህዝባዊ ምንቅስቓሳት ዝጠርነፈ ተወሳኺ ንህዝብና ንቕሓት ዘዕጥቅን ንሓድነትን ሓባራዊ ስርሓት መደባት ኣንጻር መላኺ ስርዓት ዝሕንጽጸሉ’ዩ።
እወ፡ ደላይ ፍትሒ ዝኾነ ህዝብና ገገለ ንሓድነትና ናጤባ ዝኾነ ጉዳይ እንተዘይተረኺቡስ፡ ኣብ መብዛሕትኡ ህዝባዊ መስመር ሒዙ ተጠርኒፉ ኣንጻር መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዘካይዶ ዘሎ ቃልሲ ተስፋታት ዘለዎ ኮይኑ፡ ንመላኺ ስርዓት ነጺጉ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ኣብ ቃልሲ ይርከብ።
ካብ ዓሚ ሎሚ ይሓይሽ፡ ህዝባዊ ናዕቢ ጥራሕ ዘይኮነ ፖለቲካውያን ሓይልታት ኣብ ምቅርራባትን ምርድዳእን ጎኒ ጎኒ ህዝባዊ ናዕቢ ክስጉም ዘካይዶ ፈተነ’ውን ብዓብይ ኣውንታ ክረአ ዝግባእ’ዩ። ኣብ’ዚ ከይተጠቅሰ ክሓልፍ ዘይግባእ ግን ከኣ ኣገዳስን ብፍላይ ነቶም ዳሕረዎት ወለዶ ኤርትራ ዝምልከት ብዛዕባ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራን ብረታዊ ተጋድሎና፡ ኣብ ዝተፈላየለ መራኸቢ ብዙሓት ንህዝቢ ዝተዘርግሐ ቃል መሕተት ሓርበኛታት ነባራት ተጋደልቲ ኤርትራ ምህላዉን፡ ሎሚ ሎሚ ከኣ ብዙሓት ነባራት ተጋደልቲ ንታሪኻዊ ሰነድ ዘዘኻክር መጽሓፍቲ’ውን ይዝርጋሕ ምህላዉ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ’ዩ።
ምስ’ቲ ኩሉ ውረድ ደይብ መዋእል መግዛእቲ፡ ብረታዊ ተጋድሎና ንነጻነት ተደፊና ከም ዘይተረፍና ዝሕብር ምህላዉ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣይፈልጥኹን ክብል ዘኽእል ምኽንይታ ክህሉ ኣይክእልን። ይትረፍ ኤርትራውያን ዜጋታት ተጋደልቲስ፡ ኢትዮጵያውያን እንተኾኑ ብዛዕባ ኤርትራ ዝጽሕፍዎ ጽሑፋት፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርና ዝተፈጸመ በደላት ብቃልዕ ይጽሑፍን ይትርኹን ዘለዉሉ እዋን፡ ኤርትራዊ ኣንጻር መላኺ ስርዓት ክዓጥቖ ዘለዎ ኣፍልጦ ምዃኑ ርዱእ’ዩ።
ምእንቲ’ዚ ብፍላይ መንእሰያት ንዝኸይድ ዘሎ ጉዕዞ ሓርነት ምስ’ቲ ብመላኺ ስርዓት ዝወረዶም ግፍዕታትን ማህሰይትን፡ታሪኽ ንምልጋብን ንምትእስሳርን፡ ኣብ’ቲ ብዝተፈላልዩ ነባራት ተጋደልቲ ዝተባህለን ዝግለጽን ይኹን ዝጸሕፍ ዘሎ ኣትኵሮ ብምግባር ንዝሓሸ መጻኢ ክንጥምት ክሕግዘና ዝኽእል ምዃኑን፡ ኣብ’ቲ ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ዝካየድ ቃልሲ ከኣ ኣበርክቶ ዘለዎ’ዩ። ድሕሪ’ቲ ኩሉ ዝበሃልን ዝጸሓፍን ከኣ ሕጂ እንታይ ንግበር ሕቶ ከም ዝመጽእ ከኣ፡ ፈሊጥና ነቒሕና ሓድነትና ሓይሉ ኣንጻር እከይ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ከም ንሰልፍ ዝገብርና ምዃኑ ዘጥራጥር የብሉን።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ስውኣትና
ዜናን ሕባአሬታን ውድብ ሓድነት ዲሞክራሲያዊ ለውጢ
15 ሕዳር 2019


text:
Radio Erena: 28 July 2017
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እስራኤል ኣብ ጉዳይ’ቲ ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ሓተቲ ዑቕባ 20 ሚእታዊት ካብ ኣታዊታቶም ብግዴታ ተቖሪጹ ኣብ ባንክ ክተሓዝ ዝብል ሕጊ ብዝምልከት ብሮቡዕ 26 ሓምለ ተጋቢኡ ከምዝወዓለ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
እቲ ብሰለስተ ደያኑ ተመሪሑ ዝተጋብአ ቤት ፍርዲ ንምስክርነት ጠበቓታት ሓተቲ ዑቕባን ኣኽባር ሕጊ መንግስቲ እስራኤልን ድሕሪ ምስማዕ፣ ኣብዚ ቀረባ እዋን ውሳኔ ክህበሉ ምዃኑ ብምግላጽ’ዩ ውዕሉኡ ዛዚሙ።
ኣብቲ ኤርትራውያን ሓተቲ ዑቕባ፣ ንኤርትራውያን ዘስርሑ ኣስታት 700 ዝኾኑ ወነንቲ ኣብያተ መግቢ፣ 11 ወከልቲ ማሕበራት ደቂንስትዮ እስራኤልን ዝተረኽብሉ መጋብኣያ፣ መንግስቲ እስራኤል ነቲ ኣብ ሓተቲ ዑቕባ ጥራይ ዘተኮረ ሕጊ ንኸይስርዞ ዘቕርቦ ዘሎ ጥርዓን፣ ብቑዕ ምኽንያት ኣብ 45 መዓልታት ከፍልጥ’ውን ትእዛዝ ሂቡ ኣሎ።
ጠበቃ ሓተቲ ዑቕባ ኣናት ቦንደር ንምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ፣ እዚ ናይ ሎሚ ውዕሎ መጋብኣያ ብብዙሕ መለክዒታቱ ጽቡቅ ከምዝንበረ ብምጥቃስ፣ ጠበቓታት መንግስቲ እስራኤል ምኽንያት ክስእንሉ ዝኸኣሉ ጉዳይ ምንባሩ ኣብሪሃ።
ንሳ ብተወሳኺ፣ እዚ ናይ መንግስቲ እስራኤል ውሳኔ ኣብ ሓደ ለይቲ እኳ እንተዘይትኣለየ፣ ኣብ ቀረባ እዋን ክፍታሕ ምዃኑ ዘለዋ ተስፋ ገሊጻ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ኣብ ዘውጽኦ ሓድሽ ሕጊ፣ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ሓተቲ ዑቕባ 20 ሚኣታዊት ካብ ኣታዊታቶም ብግዴታ ተቖሪጹ ኣብ ባንክ ክተሓዝን፣ ካብ እስራኤል ክወጹ ቅሩባት ምስ ዝኾኑ ጥራይ ድማ ከምዝወሃቦን’ዩ ዘነጽር።
እዚ መንግስቲ እስራኤል ዘውጽኦ ሓድሽ ሕጊ፣ መሰል ሓተቲ ዑቕባን ሰራሕተኛታትን ዝጥሕስ’ዩ ብምባል’ዮም ተጠባቕቲ ሰብኣዊ መሰላት እታ ሃገር ኣንጻሩ ክሲ መስሪቶም ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዝከራኸሩ ዘለዉ።


text:
Radio Erena: 29 August 2017
ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ዝዝቲ፣ ኣርባዕተ መራሕቲ ሃገራት ኤውሮጳን ሰለስተ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃን ዝሳተፍዎ ዘለዉ ዋዕላ ኣብ ፓሪስ ይካየድ ኣሎ።
እዚ መራሕቲ ፈረንሳ፣ ጀርመን፣ ኢጣልያ፣ ስጳኛ፣ ሊብያ፣ ጫድን ኒጀርን ዝሳተፍዎ ዘለው ዋዕላ ብመንግስቲ ፈረንሳ ዝተበጋገሰ ኮይኑ፣ ስደተኛታት ናብ ኤውሮጳ ቅድሚ ምብጽሖም ኣብዘን ሃገራት ግዝያዊ መዓስከራትን ፖለቲካዊ ዑቕባ ንዝግብኦም ዝጻረየሉ ማእከላትን ክቐውም ኣብ ዝብል ሓሳብ ዘተኮረ’ዩ።
ነዚ ትማሊ ሰኑይ 28 ነሓሰ ዝተኻየደ ዋዕላ ዝወደበ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኢማኑኤል ማክሮን ኣቐዲሙ፣ ሓደ ካብቲ ማእከላት ኣብ ሊብያ ክቐውም ንዝብል ዘቕረቦ ሓሳብ ካብ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ሕቡራት ሃገራትን ተሪር ነቔፌታ ከምዝወረዶ ኣይርሳዕን።
እቲ ማእከላት፣ ብውሕዱ ስደተኛታት ብናጽነት ክንቀሳቐሱ ዝኽእልሉን ናብ ሃገሮም ክፋነው እንተደልዮም ድማ ብዘይጸገም ዝፋነውሉን ክኸውን ኣለዎ ዝብል መርገጺ ዝሓዘ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብታ ገና ብኵናት ሓድሕድ እትሕመስ ዘላ ሊብያ፣ ማእከል ስደተኛታት ምቛም ንውሕስነት እቶም ስደተኛታት ሓደገኛ ምዃኑ ኣስሚርሉ።
ኣብዚ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ዕላማ ጌሩ፣ ኣብ ፓሪስ ዝካየድ ዘሎ ናይ መራሕቲ ሃገራት ኣኼባ፣ መራሒ ናይታ ሓንቲ ካብተን ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ከም መሰጋገሪ ዝጥቀሙላ ሱዳን ኣይተሳተፈን።
ፕረዚንት ሱዳን ኣብዚ ኣብ ፓሪስ ዝካየድ ዘሎ ዋዕላ ዘይተሳተፈሉ ምኽንያት፣ ብሰንኪ’ቲ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ልዕሊኡ ኣጽኒዐንኦ ዘለዋ ናይ መገሻ እገዳ’ዩ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፣ ኣብ ጉዳይ ምቁጽጻር ሽበራን ውሕስነት ዶባትን ብዝምልከት ምስቲ ብሕቡራት ሃገራት ተቐባልነት ዘለዎ መራሒ ሊብያ ፋይዝ ኣል ሲራጅ ብሰኑይ 28 ታሕሳስ፣ ኣብ ካርቱም ተራኪቡ ተዘራሪቡ።
=============================


text:
Arbetsmarknadsenheten
ሓድነት ሰራሕተኛታት (Arbetsmarknadsenheten) ናይ ስራሕ ስልጠና, ናይ ስራሕ ክእለት , ናይ ስራሕ ልምዲ, ናይ ቋንቋ ስልጠናን ብምምሕዳር ዝወሃብ ናይ ሓደ ዓመት ስራሕ እዩ።
ከም ንኣብነት ብተወሳኺ ረሱሽ ምስ ቤት ትምህርቲን ጆርዲን ወይ ስራሕ ኣብ ምምሕዳር መዋፈሪ መካይን ከም ተወሳኪ ክህብ ይኽእል።
ከም ተወሳኺ ነቶም ተወሳኪ ሓገዝ ዘድልዮም ሰባት ንመጻኢ ብቑዓት ኮይኖም ክሳተፉ ደገፍ ዝህቡ የዳሉ።
ሓድነት ሰራሕተኛታት (Arbetsmarknadsenheten) ዝተፈላለዩ ንጥፈታት የካይድ። ንኣብነት ናይ ጉጅለ ስራሕ ኣብ መንጎ፡ ጽሬት፡ ጽርበት ዕንጨይቲ፡ ማእለማ፡ ክሽነን ከምኡዉን ናይ ጫካ ስራሕ ይህብ።
ቤት ጽሕፈት ሀግትሪከትን (Högtrycket, ISA-kontoret) ቤት ጽሕፈት ሓድነት ሰራሕተኛታትን (Arbetsmarknadsenheten) ኣብ መንግኦም ናይ ሓባር ዝምድና ኣለዎም።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
ቤት ፍርዲ ፍትሒ ሕብረት ኣውሮጳ ሃንጋሪን ስሎቫክያን ካብ ናይ ሕብረት ኣውሮጳ መደብ ምጥያስ ስደተኛታት ክወጻ ዘቕረብኦ ሕቶ ነጺግዎ።
እቲ ቤት ፍርዲ ሎሚ ረቡዕ ኣብ ዝወዓለ መጋባእያ ነቲ ብሃንጋሪን ስሎቫክያን ዝቐረበ ሕቶ ምሉእ ንምሉእ ነጺግዎ አሎ።
ሃገራት ሕብረት ኣውሮጳ ኣብ መስከረም 2015 ዓ.ም. ኣብ ግሪክን ኢጣልያን ዝርኸቡ 160,000 ስደተኛታት ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመታት ከጣይሳ ምስምማዓን ይፍለጥ፡ ይኹን ደአ እምበር ክሳብ ሕጂ 24,000 ስደተኛታት ጥራይ ተጣይሶም አለው።
እዚ ፕሮግራም አካል ፖሊስ ኢምግሬሽን ሕብረት ኣውሮጳ ምኳኑ’ውን ይፍለጥ።
ሃንጋሪን ፖላንድ ካብ መጀመርያ ነቲ መደብ ምጥያስ ስደተኛታት ዝተቓወማ ክኾና ከለዋ ስሎቫክያ ግን ገለ ስደተኛታትካብ ግሪክ ምቕባላ ይዝከር።
ትካል ተሓላቒ ሰብ ኣዊ መሰላት ኣምኒስቲ ኢንተርናሽናል ንውሳኔ እቲ ቤት ፍርዲ ብምምስጋን ሃንጋሪን ስሎቫክያን ንሃገራትን ካብ ስደተኛታት ነጻ ንምግባር ይፍትና አለዋ ኢሉ።
ዳይሬክተር ኣምንስቲ ኣብ ኣውሮጳ ኢቪሪና ማክግዎን ብወገነን “ እቲ ውሳነ ሃንጋሪን ስሎቫክያን ንሓተቲ ዑቕባ ዘለወን ግዴታን ሓላፍነትን ብዘይምምላኣን ዘይቕቡል ምኳኑ ንጹር መልእኽቲ ዘሕልፍ እዩ” ኢለን።


text:
ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝመደብሩ ተሓላቒ መሰላት ፍረደም ሃውስ፣ ናይ 2016 ኣ/ፈ ናይ ዓለም ደረጃ ነፃነት ፕሬስ ዕላዊ ገይሩ።
መፅናዕቲ ካብ ዝተገበረለን 65 ሃገራት ነፃነት ፕሬስ ብምግዳብ ኢትዮጵያ ራብዐይቲ፣ ካብ ሃገራት ኣፍሪካ ድማ ቀዳመይቲ ምዃና ገሊፁ’ሎ። ቻይና ካብ ዓለም ቀዳመይቲ ኮይና’ላ።
ፍረደም ሃውስ ‘’Freedom on the Net 2016’’ ብዝብል ኣርእስቲ ዕላዊ ኣብዝገበሮ ሪፖርት ኣብ ዓለም ናይ ኢንተርኔት ዓፈና ይውስኽ ኣሎ ይብል።
መፅናዕቲ ካብ ዝተኻየደለን 65 ሃገራት 35 ሚእታዊ ነፃነት ኢንተርኔት ፈፂመን ዘይብለን፣29 ሚእታዊ ብኽፋል 24 ሚእታዊ ድማ ነፃነት ዘለወን ምዃነን ይሕብር።
ንኩነታት ኢንተርኔት ኣብ ኢትዮጵያ ዘፅንዓ ናይ ፍሪደም ሃውስ ፕሮግራም ማነጀርን ሓላፊት መፅናዕቲ ጉዳያት ኣፍሪካን ማይ ትራንክ ኣብ ኢትዮጵያ ሎሚ እቲ ዓፈና እናብኣሰ ከምዝኸደ ይገልፃ።
ዝተሓተ ሽፋን ኢንተርኔት ከምዘሎ ዝገለፃ ንሰን መንግስቲ ኢትዮጵያ ንቴሌኮም ምሉእ ብምሉእ ስለዝቆፃፀሮ እዩ ኢለን።


text:
Radio Erena: 29 May 2020
ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት በሺር ኣብ ሚያዝያ 2019፣ ናብ ማእስርቲ ካብ ዝኣተዉ ሓያሎ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ናይቲ ስርዓት፣ ብውሕድ ሰለስተ ብኮረና ቫይረስ ከምዝተጠቕዑ ተገሊጹ።
ንሳቶም ድማ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ቀዳማይ ምክትል ፕረዚደንትን ነበር ዓሊ ዑስማን ጣሃ፣ ሚኒስተር ሰብኣዊ ጉዳያት ነበር ኣሕመድ ሃሩንን ሚኒስተር ምክልኻልን ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያትን ድሕሩ ድማ ኣማሓዳሪ ዞባ ኮርዶፋን ነበር ዓብደራሒም ሑሰንን ምዃኖም ኣኽባር ሕጊ እታ ሃገር ኣነጺሩ።
ካልኦት ምንጭታት ድማ ፕረዚደንት ነበር ዑመር ሓሰን ኣልበሺር ዝርከቦም ሓያሎ እሱራት፣ በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ከይኮኑ ስለ ዝተጠርጠሩ ናብ ሆስፒታል ተወሲዶም መርመራ ይካየደሎም ከምዘሎ ኣመልኪቶም።
ሓዉ ነቲ ፕረዚደንት ነበር ዓሊ ኣል በሺርን ሓደ ካልእን ካብቲ ቫይረስ ነጻ ምዃኖም እኳ እንተተረጋገጸ፣ ንዝያዳ ውሕስነት ግና ናብ ሕክምናዊ ውሸባ ኣትዮም ኣለዉ።
ዛጊት ልዕሊ 4100 መልከፍቲ ኮረና ቫይረስን ልዕሊ 180 ሞትን ከምዘጋጠማ ኣብ እትገለጽ ሱዳን፣ እቲ ቫይረስ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ከይላባዕ ብምስጋእ ልዕሊ 4 ሽሕ እሱራት ፈቲሓ’ያ።
ፕረዚደንት ነበር ዑመር ሓሰን ኣልበሺርን ጉጅልኡን ግና ክፍትሑ ከምዘይኮኑ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣቐዲሙ ኣፍሊጡ’ዩ።
============


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 29 ሚያዝያ 2019 ዓ.ም. ንወግዓዊ ምብጻሕ ሃገረ ቫቲካን ንዝኣተዉ ናይ ረፓብሊካዊት ቶጐ ርእሰ ብሔር ፉረ ኤሶዚምና ኛሲንግበን ኣብ ሓዋርያዊ መንበሮም ተቐቢሎም ከምዘዘራረቡን ኣብ መንጐ ቅድስቲ መንበርን ሃገረ ቶጐን ዘሎ ሰናይ ዝምድና ዘረጋገጸ ርክብ እውን ምንባሩ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ከምዘመልከቶ፡ ናይ ረፓብሊካዊት ቶጐ ርእሰ ብሔር ፉረ ኤሶዚምና ኛሲንግበ ካብ ቅዱስ ኣቦና ምስ ተሰናበቱ ብናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ወጻኢ ጉዳይ ርክባት ዋና ጸሓፊ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ፓውል ሪቻርድ ጋላገር ምስ ዝተሰነዩ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን ከምእተራኸቡ ክፍለጥ እንከሎ፡
ኣብቶም ዝተኻየዱ ክሌኣዊ ርክባት፡ ቅድም ቀዳድም ሰናይ ዝምድናን ክልቲኤን ሃገራትን እቲ ዝምድና ብዝያዳ ከጽንዑ ኣብ ዝኽእሉ ነጥብታት ድሕሪ ዝተኻየደ ምይይጥ፡ ብዛዕባ ህልው ኩነታት ሃገረ ቶጐን ኣስተዋጽኦ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሕንጸትን ክንክን ጥዕናን ኣብ ኵለንተናዊ ምዕባለ ሕዝቢ እታ ሃገርን ዓቢይ ምዃኑ ዘቃልሔ ርክብ ምንባር ዝገለጸ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣስዒቡ፥
ህልው ኵነታትን ብድሆታት ክፍለ ዓለም ምዕብራዊ ከባቢ ኣፍሪቃን ዛዕባ ትሕተ ሰሃራ ሃገራት ኣፍሪቃን፡ ሰላምን ምርግጋእን ጸጥታን ደሕንነትን ውሕስ ንምግባር ብብሔራውን ብዓለም ለኻውን መዳይ ክሳለጡ ዘለዎም ጻዕርታት ኣብ ዘተኰሩ ርእሰ ጉዳያት እውን ምይይጥ ምክያዱ ኣፍመልኪቱ።


text:
By EriMedia Washington,
ዕለት 8 ታሕሳስ 2013 ኤርትራውያን ተቐማጦ ዋሽንግቶን ዲሲ ከባቢኦም፡ ኣብ ህልው ፖለቲካውን ማሕበረ ቁጠባውን ዲፕሎማሲያውን ምዕባሌታት ሃገር ብሓፈሻ፡ መሰለት ህዝብን ሃገርን ንምድዋን ዝግበር ዘሎ ርኹስ ጠቐናዊ ጎስጓስን፡ ሽርሕታት ሓድሽ ኣጀንዳ ተጻብኦ “ብስም ኤርትራውያን ስደተኛትት “ ክግበር ዝሕሰብ ዘሎ ቀጻሊ ከበባን ተጻብኦን፡ ኣብ ዘርእዩ ዓበይቲ ጉዳያትን ዛዕባታትን፡ ዓሚቝ ዝርዝራዊ ዘተን ምርድዳእን ኣካይዶም።
ኣቶ ብርሃነ ገብሪሂወት ሓላፊ ፈጻሚ ጉዳያት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ኣብ’ቲ መደብ ተረኺቡ፡ ነዚ ኣብ’ዛ እንሓልፋ ዘሎና ዓመት 2013፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ተበጺሑ ዘሎ ቁጠባዊ ውህሉል ትስፉው፡ ዝነኣድ ዕብየት፡ ዳግማይ ምኽላስ ፖለቲካዊ ምትዕርራያት፡ ምድልዳል ቅርጺ መንግስታውን ህዝባውን ማሕበራት፡ ዝንጸፍ ዘሎ ጥጡሕባይታ፡ ምስ መድርኽ ዝኸይድ መርሆ ዳግማይ ምውዳባትን ተቂሱ፡ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ንጥፈታት እውን ብመንጽር እቲ ክኸይድ ዝጸንሐ ሽርሕን ተጻብኦን ገጢምና፡ ሎሚ ኣብ ዝሓሸ ኮረሻ ዲፕሎማሲያዊ ቦታናን ባይታን ረጊጽና ኣሎና፡ ክብል ኣዕጋቢን ሰፊሕን መብርሂ ኣቅሪቡ።
ቀጺሉ መድርኽ ዝሓዘ ዶክቶር ተስፋይ ኣርዓዶም፡ ኮይኑ “ሽርሕታት ይቕጽል፡ መኸተና ይሕይል” ዝብል ኣርእስቲ፡ ብመንጽር ስነ-ልቦናዊ ትንታነን መረዳእታን ኣተኣሳሲሩ፡ ብዝሰፍሐ መቃኑ ዘቅረቦ መግለጺ፡ ነዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ክካየድ ዝጸንሐን ዝቅጽል ዘሎን ተጻቦኣዊ ወራር፡ ብስሙር ኤርትራዊ መኸተ ኣዳኺምናዮ እኳ እንተኾነ፡ ሕጂ እውን ነዚ ብስም “ሰብኣዊ መሰል” ተጀሚሩ ዘሎ ሓድሽ ኣጀንዳ፡ ክግበር ዝድለ ዘሎ ኩናት፡ ካብ’ቲ ቅኑዕ መትከላዊ ትሕዝትኡ ዝለቀቐ፡ ስነ-ምግባራዊ ጥባያቱ ዝተበለለ፡ ሃናጺ ትርጉሙ ዝሰሓተን፡ ብጽልዋ ፖለቲካዊ ሕልኽላኽ ሓያላን ሃገራት ዝተተምነየን እተኣልመን ኮይኑ፡ ንመሰል ህዝቢ ኤርትራ ዝግህስ፡ ናዕብን ህውከትን ዝዕድም ዝሓለየ ምንቅስቃሳት ምዃኑ፡ ንሒዞሞ ዘለዉ ሓደገኛ ወራርን ጎስጓስን ፡ ኣብ ጭብጥታት እተመርኮሰ ኣጽጋቢ ዝርዝራዊ መግለጺታት ኣቅሪቡ። ኣስዒቡ፡ ነቲ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣብ’ዚ እዋን ተነጺፉ ዘሎ፡ ንኹሉ ዜጋ ብምዕሩይ ዕድላትን ዝርጋሐን ዝባጻሕ፡ ዘተኣማምን ማሕበራዊ ለውጢ፡ ምስ’ቲ እንኽሰሰሉ ዘሎና ጉዳይ፡ ብዝኾነ መለክዒ ዘይቀራረብ ምዃኑ ብኣሃዛውን ውድዓውን ኣብነታት ብምዝማድ፡ ነቲ ኣብ ልዕሌና ዝግበረ ዘሎ ሃሳዪ ክስታት ኣቃሊዕዎ።
ዶክቶር ጊድዎን ኣስመሮም ኣባይ ኣከታቲሉ፡ ምስ’ዚ ዝሕቆን ዘሎ ቀቢጻዊ ተጻባኣዊ ፈተነታት፡ ነቲ ቅድሚ ሰብዓ ዓመታት እገብር ዝሰዓርናዮ ፈላላዪ ሃማኖታዊ ምክፍዳላት፡ ነዚ ሕጂ ሰፊኑ ዘሎ ጥዑይ ዝምድናታት ህዝቢን፡ ምስጢር ዓንደ-ማእከል ኤርትራዊ ህላውነት ዘውሓሰ ጸጋና፡ ንፋስ ከእትዉሉ፡ ሃይማኖት ጉልባብ ዝገበረ፡ መሰለት ህዝብን ሃገርን ንምድዋን ዝግበር ዘሎ፡ ፉንፉንን ርኹሱን ጠቀናዊ ጎስጓስ፡ ዝኣከቦ ኣብነታት እናጠቀሰ ሓያል ሓበሬታዊ መግለጺታት ንተሳተፍቲ ኣካፊሉ።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ከባቢና ነዚ ብሓደ-ሓደ ‘ኣቅሽሽቲ’ በሃልቲ፡ ንቅንዕናን ሰናይ ድሌት ምእመናን ብምሽፋጥ፡ ኣብ ልዕሊ መንግስትን ህዝብን ኤርትራ ዝጋማዳሕ ዘሎ መራጎዲ ክስታት ከኣ፡ ሓደ ዓቢ ኣብነት ምንባሩ ኣዘኻኺሩ። እዚ ዓይነት ተግባራት’ዚ ፡ መንቀልቱን መወልቱን ከኣ ብቀንዱ፡ እቶም ብቀጻሊ ብዝተፈላለየ መልክዓትን ግንባራትን ዝጻብኡና ዘለዉ ስርዓታት፡ መሳርሒ ባዕዲ ምዃኖም፡ ብመርትዖ ዝተሰነየ መጽናዕታዊ ሰንዳት ኣተሓሒዙ ንተሳተፍቲ ሰሚናር ሰፊሕ መግለጺታቱ ሂቡ።
ኣብ መወዳእታ፡ መንእሰይ ሲሞነ ማርዮቲ፡ ነቲ ኣብ ደሴት ላምፐዱሳ ዘጋጠመ ኣሰቃቂ ሓደጋ፡ ብኣባላት መንእሰያት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተወስደ ናይ ሓገዝ ኣበርክቶ፡ ብውልቀ ተበግሶ ኣብ’ቲ ቦታ ተጓዒዙ ብምንባሩን፡ ነቲ ካብ መቅርብ ናይ’ቶም ኣብ’ቲ ሓደጋ ዘጋጠሞም ዜጋታት፡ ዝህብዎ ዝነበሩ ናይ ጣዕሳ ኑዛዘ፡ “ነሕዋትና ኣብ’ዚ ኣሰቃቂ ሓደጋ ክወድቁ ዝገበርና፡ ንሕና ባዕልና ገንዘብ ብምልኣኽ፡ ግጉይ ምኽርን ሓበሬታን ብምሃብ ኢና” ክብሉ፡ ዝተሰምዖ ሓዘንን መረረን፡ ዘሕደረሉ ሓያል ስሚዒትን መጉዳእቲ ቤተ-ሰቦም፡ ንተሳተፍቲ ሰሚናር እቲ ሓቀኛ ኩነታት፡ ኣብ መሬት ዘጋጠመ ትዕዝብቱ ኣካፊሉ። ካብ ኩሉ ኩርንዓት ኣብ’ቲ ስፍራ ተረኺቦም ኩሉ ሓልዮታዊ ኣበርክቶ ዝገበሩ ማሕበር መንእሰያትና ድማ ኒኢዱ። ነቶም ካብ’ቲ ኣሰቃቂ ሓደጋ፡ ፖለቲካዊ መናገዲ ክገብርዎ ዝዋናጨፉ ዝነበሩ ኣካላት እውን ኣቃሊዑ።
ኣያሁን ኪዳነማርያም ግርማይ ዮውሃንስን ድማ፡ ነዚ ዘሎ ህልው ኩነታት ዘንጸባርቅ፡ ንጽንዓትን ጅግንነትን ምክልኻል ሰራዊትናን መንግስትናን ዝሙግስ፡ ብውሕሉል ስነ-ጥበባዊ ኣገላልጻ፡ መልእኽቶም ኣመሓላሊፎም።
መራሕቲን ኣለይትን፡ መደብ ሰሚናር፡ ወይዘሮ ፍረወይኒ ተኸስተ፡ መንእሰያት ኣሚነዳብ ተኽለማርያም፡ መኮነን ገብረማርያም ኣባላት ሽማግለታት ሓይሊ ዕማም ህዝባዊ መኸተ ድማ፡ ናይ ዓመት 2013 ዝተኻየደ ንጥፈታት ህዝባዊ መኸተ መግለጽን፡ መጻኢ ናይ 2014 ተታሒዞም ዘለዉ መደባት ኣብሪሆም። ነቲ መደብ ድማ ብዝግባእ፡ ብዝኽሪ ሰማእታት ከፊቶም፡ ድሕሪ ናይ 4 ክፉትን ኣጽጋብን ምርድዳእን ርእይቶን ሕቶን፡ ሾሞንተ ዓበይቲ ውሳነታ ብምጽዳቕ፡ ኣኼባ ብድሙቕ ዓወት ተዛዚሙ።
ዓወት ንሓፋሸ!
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – –


text:
ብርሃን፡ እንታይ ምኯኑ ዘይንሓተሉ ፡ ልሙድን ርዱእን ክፋል ምዓልታዊ ሂወትና እዩ። ንሙኯኑ ግን ብርሃን እንታይ እዩ፧ ጽባቐታት ዓለምና ብዝተፈላለየ ሕብርታት ክነስተማቅርን፡ ክንርዳእን፡ ምንቅስቃስ ኣብ ዘድልየሉ ድማ ፡ ኣብ ምርኣይ ተሞርኪስና ነቲ ዝመደብናዩ ክንገብር ዝሕግዘና ብርሃን እዩ።
ብርሃን፡ ኣብቲ ንደቂ ሰባት ንመዋእል ከሰንዮም ዝርከብ መጽሓ-ቅዱስ ውን ብምሳልያዊ መረድኢ ኣብ ብዙሕ ቦታት ይርከብ እዩ። ንኣብነት ኣብ ወ.የሐንስ 8፡12 ተኸተል። ብርሃን ብመልክዕ ኤለክትሮ-ማግኔታዊ ጩራ ጸዓት ዝፍኖ ወትሩ ድማ ምንጪ ዘለዎ ጸዓት እዩ። እቲ ምንጪ ባህርያዊ ንኣብነት ጸሓይ ወይ ድማ ሰብኣዊ ማለት ልቺ ክኸውን ይኽእል። ብርሃን ካብቲ ምንጪ ብመልክዕ ማዕበል እዩ ዝፍኖ፡ ልክዕ ከምታ ናብ ሃዲኡ ዝርከብ ማይ ትስንዶ እምኒ፡ ተስዕቦ ከቢብ ንእሽቶ ማዕበል ይመስል።
ኤለክትሮ-ማግኔታዊ ጭራ ዝተፈላለየ ዕብየት ማዕበል ክህልዎ ይኽእል። እቲ ዝርአ ብርሃን ድማ ሓደ ካብ 400 ክሳብ 700 ናኖሜተር(nanometers ) ዝዕብየቱ ማዕበል ኣለዎ፡("ንመረዳእታ" 1 ሚሊ-ሜተር ሓደ ሚልየን ናኖመተር እዩ)። እቲ ዝርአ ብርሃን ሓደ ንእሽቶ ክፋል ናይቲ ኤለክትሮ-ማግኔታዊ ጩራ ወይ ዝርጋሐ-ጩራ እዩ። ብእንግሊዜኛ ድማ electromagnetic-spectrum ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ ዝዓበየ ክፋል ናይ ዝርጋሐ-ጩራ ንደቂ ሰባት ኣይረኣዮምን እዩ። visible light/spectrum እቲ ክንሪኦ ንኽእል ክፋል ብርሃን እዩ። gamma rays x-rays , UV infrared, micro-wave, radio-wave, ክፋል እቲ ኤለክትሮ-ማግኔታዊ ጭራ ወይ ዝርጋሐ-ጩራ ክንሶም ኣይረኣዩን እዮም። ንመረዳእታ ነዚ ዝስዕብ ስእሊ ተኸተል!
ከምከም ዕብየት ናይቲ ማዕበል-ብርሃን ዝተፈላለየ ብርሃን ንርኢ። ሓደ ብርሃን ብ ፕሪዝም ምስ ዝሓልፍ ኣብ ዝተፈላለየ ሕብሪ ይመቓቐል፡ ፕሪዝም ንብርሃን ካብ ሕብሪ ቀስተ ደመና ክፈላሊ ዝኽእል ስሉስ ኩርናዓዊ ቅርጺ እዩ። ነዚ ዝስዕብ ምስሊ ረአ!
እቲ ብርሃን ምስተኸፋፈለ ካብ ብዙሕ ዓይነት ሕብርታት ከም ዝቆመ ክንርኢ ንኽእል፡ ቀስቲ ወይ ድማ ብ ቅናት-ማርያም ዝፍለጥ ድሕሪ ወይ ኣብ ማይ ዝሃርመሉ ግዜ ዝርአ እቲ ዝተፈላለየ ሕብሪ ድማ ምንጩ ነዚ ዝስዕብ ይመስል፡ ጸሓይ ኣብ ትወቅዓሉ ግዜ ማይ ድማ ምስ ዝሃርም እቲ ካብ ጸሓይ ዝመጽእ ብርሃን በቲ ማይ ይስበር፡ እቲ ማይ ልክዕ ከምታ ፕሪዝም ኮይኑ የገልግል፡ እቲ ብርሃን ጸሓይ ድማ ዝተፈላለየ ብርሃኑ ይህብ! ስለዚ ብርሃን ጸሓይ ወይ ድማ ካልእ ብርሃን እምበኣር ጻዕዳ ኮይኑ ይርኣየና ግናኸ ዝተፈላለየ ሕብሪታት እዩ ዘለዎ።
ነቲ ሕብርታት ናይ ዝርአ ብርሃን ምስ ዕብየት ማዕበሉ ንምፍላጥ፡ ነዚ ዝስዕብ ሰሌዳ ተኸተል! ዘክር nm እቲ ናኖ-ሜተር ዝተባህለ መዐቀኒ እዩ። እዚ ዝስዕብ ሕብርታት ኣብ ውሽጢ እቲ ጻዕዳ ኮይኑ ዝርኣየና ብርሃን እዩ ዝርከብ።
ንሪኦም ነገራት ዝተፈላለየ ሕብሪ ዝውንንሉ ምኽንያት እምበኣር፡ ኩሎም ዝተፈላለየ ሕብሪ ናይ ምንጻግን ምውሓጥን ባህሪ ስለ ዘለዎም እዩ። ንኣብነት ቀያሕ ክዳን ቀያሕ ኮይና ትራአየና ምኽንያት ነቶም ካልኦት ሕብርታት ነጺጋ ነቲ ቀይሕ ሕብሪ እታ ክዳን ስለ ትውሕጦ እዩ።ተመሳሳሊ ድማ ምስ ካልኦት ሕብርታት። ስለዚ ብርሃን እምበርኣር ክፋል ኤለክትሮ-ማግኔታዊ ጩራ( electromagnetic-spectrum) ኮይኑ ጸዓት ከምኡውን ዝተፈላለየ ሕብርታት (ብርሃን) ዘለዎ ማዕበል እዩ ክበሃል ይከኣል። ነገራት ነቲ ዝዓለቦም ብርሃን ይነጽጉ፡ እቲ ንጹግ ብርሃን ድማ ዓይንና ምስ በጸሖ ክንርኢ ንኽእል፡( ከመይ ጌርና ኢና ንርኢ ክትፈልጥ ምስ ትደሊ ነዚ ዝስዕብ ( link) ብምጥዋቅ ተወሳኺ ሓቤሬታ ክትረክብ ትኽእል) እቲ ኣብ ብርሃን ዝርከብ ጸዓት ወይ ሓይሊ ኣብ ምድሪ ንዘሎ ሂወት ኩሉ ህጹጽ ኣድላይነት እዩ ዘለዎ። ሙቀት ንኹሎም ህያውያን ፍጡራት ከምኡውን ኣትክልቲ ኩሎም ዘድልዮም ( Eng . gluccose) ዝተባህለ ሽኮር ንምፍራይ ይጥቀምሉ። ንሰባት ድማ ተወሳኺ ብርሃን ጸሓይ፡ እቲ ነዕጽምቲ ኣገዳሲ ቪታሚን (D) ንምፍራይ ክትጠቅሞም ትኽእል ።


text:
Radio Erena: 11 July 2017
ኣብ ጎደናታት ከተማ ፓሪስ ኣጽሊሎም ዝጸንሑ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ልዕሊ 2 ሽሕ ስደተኛታት ብፖሊስ’ታ ከተማ ከምዝተበተኑ ተገሊጹ።
ማዕከናት ዜና ፈረንሳ ብዓርቢ 7 ሓምለ ኣብ ዝሃብኦ ጸብጻብ፣ እቶም ስደተኛታት ካብቲ ዝሓድሩሉ ዝነበሩ ጎደናታት ፓሪስ ተኣርዮም፣ ናብ ግዚያዊ መጽለሊ ከምዝተወስዱ ሓቢረን።
ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ፓሪስ ኣብ ትሕቲ መስመራት ባቡር ኣጽሊሎም ዝጸንሑ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስደተኛታት፣ ብዘይ ማይ፣ መግብን ጥዕናዊ ኣገልግሎትን እዮም ክነብሩ ጸኒሖም።
ኣብዚ ዝሓለፈ 3 ዓመታት ፖሊስ ከተማ ፓሪስ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ክወስድ ንመበል 34 ግዚኡ እዩ።
ንስደተኛታት ኣገልግሎት ዝህባ ሲቪካውያን ማሕበራት ኣብ ዝህቦኦ ዘለዋ መግለጺ፣ መንግስቲ ፈረንሳ ንመንበሪ ኣባይትን፣ መስርሕ ምጽራይ ዑቕባን ብዝምልከት መሰረታዊ ለውጢ ክገብር ደኣምበር፣ ናይ ህጹጽ እዋን ሓደጋ ኣብ ዝተረኽበሉ ጥራይ ስጉምቲ ምውሳዱ ፍትሓዊ ኣይኮነን ክብላ ይኸሳ።
እቲ ብጫካ ዝፍለጥ ኣብ ካሌ ዝነበረ ስደተኛታት ብብዝሒ ዝርከቡሉ ዝነበሩ ቦታ ብመንግስቲ ፈረንሳ ካብ ዝዓኑ፣ ኣብቲ ቦታ ዝነበሩ ዝበዝሑ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ዝርከብዎም ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ናብ ከተማታት ፓሪስ እዮም ውሒዞም።
ኣብ ካሌ ሰብኣዊ ረዲኤት ክገብሩ ዝፈተኑ ንኣሽቱ ማሕበራት ብፖሊስ ስለዝተኸልከሉ፣ ዝሓለፈ ወርሒ ናብ ቤት ፍርዲ ጥርዓኖም ኣቕሪቦም ምንባሮም ዝዝከር’ዩ።
ሓድሽ ፕረዚደንት ፈረንሳ ኣብ ቨርሳይ ንዝተጋበአ ባይቶ’ታ ሃገር ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ መስርሕ ምጽራይ ጉዳይ ስደተኛታት ክመሓየሽ፣ ስሉጥ ክኸውንን ቃል ኣትዩ እዩ።
==============


text:
መድረኽ ምስግጋር ኣዚዩ ሕልኽልኽ ዝበለን ኣደናጋርን ምዃኑ ደጋጊመ ዝጸሓፍኩዎን ኣጋጣሚ ክርከብ ከሎ ክኣ ዝመደርኩሉን እኳ እንተዀነ፡ ኣብ ለውጢ ወሳኒ ተራ ስለዝጻወት ዳርጋ ኲልና ኣብ ደምበ ተቓውሞ እንርከብ ኣብኡ ከነተኲር ዘይስገር እዋናዊ ዕማም ኰይኑ’ሎ። “ኣንቲ መን ሽምኪ? ገመል! እንታይ ድኣ ነነይ ትብሊ? ኣመል!” ዝበሃል ኣዘራርባ ስለዘሎ፡ ኲላትና ኣኣመልናን ዘዝምባሌናን ከነዐውት ንቀዳደም ኣለና። ኲላትና ድማ ኣብ ጭንቀት ንርከብ (stress).
ከምቲ ፍላስፋን ሃጸይን ናይ ሮም ማርኩስ ኣውረሊዩስ (Marcus Aurelius) ዝበሎ፡ “ዓቕምኻ መስቲ ዘለካ ስራሕ ዘይመጣጠን መስ ዝኸውን፡ ዓቕሚ ዘለዎ ሰብ ዘየለ ኣይምስልካ” (ዝምድናዊ ኣተረጓጒማ ናተይ’ዩ) ንዓይ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣዚዩ ኣገዳሲ ጥቕሲ ኰይኑ ረኺበዮ’ለኹ። ምኽንያቱ ንዂነታት በደረጃ ዓቕመይ ጥራይ ክመዝኖ ከም ዘይብለይ ዝምህረኒ ጥቕሲ ብምዃኑ ኢዩ። ሃጸይ ማርኩስ፡ እዚ ጥራይ ኣይኰነን ኢሉ፦ “ንኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ከተሸንፍ፡ ኣብ ኣወንታዊ ኣተሓሳስባ ደው በል” እውን ኢሉ።እዚ’ውን ናተይ ኣተረጓጒማ ኢዩ። ፍላስፋን ሃጸይን ማርኩስ ብዙሕ ኢዩ ተፈላሲፉ። ንዓይ ግን ንግዚኡ እዘን ዝጠቐስኩወን ይኣኽላኒ ኢየን።
ኣበሃህላይ ምእንቲ ብሩህ ክኸውን፡ እዚ ዘለናዮ መድረኽ ኣዚዩ በዳሂ ስለዝዀነ፡ በታ ንእሽቶይ ውልቃዊ ዓቕምና ብምርኣይ ጥራይ ደይስገር መድረኽ መሲሉና ከይንድሃል ንምባል ዝኣክል ዘቕርቦ ዘለኹ ሓሳባት ኢዩ። ብዙሓት ክኢላታት ከም ዘለዉና ኣይንረስዕ። ከምቲ ኩሉ ግዜ ዝብሎ፡ እቲ ቀንዲ ሓይልና ብጅምላዊ ኣመዛዝና፡ እዚ ኣብ ቅድሜና ዘሎ፡ ኣብ ስደትን ኣብ ውሽጢ ሃገርናን ዝርከብ መንእሰይና ኢዩ። ብፍሉይ መስፈር ድማ፡ እቲ ካብ ማህጸኑ ዝውለድ ክኢላን፡ እሙንን፡ ንጹህ ካብ ቅርሕንቲ ነጻ ዝዀነ ተባዕን ኣመራርሓ ኢዩ። ተቓለስቲ ነዚ ሓድሽ መርዓት ሓይሊ መንእሰይ፡ ኣብ መሰጋገሪ መድረኽ ምሃንዚት ማለት (ቍማር) ከይብሃል ብርቱዕ ሓለዋ ናይ ለውጢ (ሓለዋ ሰውራ) ክገብሩ ከድልዮም ኢዩ።
ምሃንዚት ዝብሉኻ ሓያላት እንተድኣ መጺኦም፡ ኣብ ገጠር ከይዝመት! ኢልካ ደው ትብል፡ ኣብ ከተማ ክኣ ሸውዓቲኣ! ኢልካ ትከላኸል። ኣብ ገጠር እቶም ደቂ ዓዲ ጽቡቕ በትሪ እንተ’ርእዮም’ዮም ምሃንዚት ዝብሉ፡ ኣብ ከተማ ክኣ ፓሊና፡ ባሊቃ፡ ፍጉሪኒ ወዘተ… ቍማር ይብሉኻ። በዘልማድ ከም ሕጊ ስለዝተወስደ ኣብ ገጠር ከይዝመት! ኣብ ከተማ ክኣ ሸውዓቲኣ! እንድሕሪ ኢልካ፡ እቶም ሓያላት ነቲ ንብረትካ ቅርብ ኣይብልዎን ኢዮም። ሕጂ ብዘበን ህግደፋውያን ተደምሲሱ’ምበር ዋላ ናይ ቍማር ሕጊ’ውን ነይሩና። ዕላማይ ኣብ ፖለቲካ’ውን ምሃንዚት ወይ ቍማር ኣሎ ንምባል ዘምጽኦ ዘለኹ ድሕረ-ባይታ ኢዩ። መልእኽተይ ነቲ ፖለቲካዊ ምሃንዚት ኣብ መድረኽ ምስግጋር ክቀላቐል ዝኽእል ናይ ምክልኻል ምድላው ንግበረሉ ንምባል ዝኣክል’ዩ።
እምብኣር ኣብ ኣርእስተይ ክኣቱ፦ ስልኪ ንዝዓጽፎ ልውይ-ልውይ - ሳዕስዒት ክኣ ንዝኽእሎ ጥውይ-ጥውይ፡ ክብል ከለኹ፡ ክንቃለስ ከለና፡ ምእንቲ ንፖለቲካዊ ኣንጎሎታት ክንነቕሓሉ’የ። ምንባር ጽቡቕ ስለዝዀነ ብዙሕ የርእየካ። ኣብዚ ለንቅነ ዝርእዮን ዝዕዘቦን ዘለኹ፡ ኣበሃህላይ፡ ሚዛነይ ወይ ርእይቶይ፡ ሕጽረታቱ፡ ኣወንትኡ፡ ኣሉትኡ ንዓይ ዝምልከት ምዃኑ ኣንበብቲ፡ ሰማዕቲ ክትርድኡለይ ብኽብሪ እሓትት። ንነቐፈታን ነብሰ-ነቐፌታን ክኣ ከም መሳርሒ ናይ መአረምታ ክጥቀመሉ ድሉው ምዃነይ እሕብር፡ንኽትዕ’ውን (debate) ድሉው ኢየ።
መቸም ኣብ መንእሰይ ካብ ዝኣምንን ምንእሰይ ብሃንደበት ዘይኰነስ ብንቕሓት ክምክት ከምዝግብኦን ብዝክኣለኒ መጠን ዕድል ኣብ ዝረኸብኩሉ: ዓቕመይ ከበርክት ካብ ዝጅምር እንሆ ዳርጋ ዕስራ ዓመት ኰይኑ’ሎ። ዓቕመይ ውሱን ከም ምዃኑ እፈልጥ ኢየ። ንዝረኣኹዎን ዝሰማዕክዎን ሸለል ኢለ ክሓልፎ ግን፡ ምርጫይ ኣይኰነን ኣየለመድክዎን ክኣ። ምኽንያቱ እቲ መንገዲ ዋላ ይትረር እምበር፡ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ኣብቲ ፍልስፍና ናይ ሃጸይ ሮማ ማርኩስ ተሞርኲሰ፡ ክኢላታት፡ ጀጋኑ ብቑዓት፡ ከምዘለውናን ከምኡ’ውን ክፈርዩ ከምዝኽእሉን ብዕግበት ስለ ዝኣምን፡ ነቲ ዝሰኸረ ፈትሊ ዝፈትሑ ብቓልሲ ጎላዕላዕ ክብሉ’ዮም ብሃላይ ኢየ።
ብዝዀነ! እስከ ነዚ ጒዳይ ንእተዎ፦ ኣብ ሃገር ሽወደን ጒባኤ ናይ ውድባት ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ተኻይዱ። ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ድማ “ህንጻ ደሞክራሲ” ኣብ ኤርትራ “Building Democracy” ዝብል ጒባኤ ቀንዩ። ክልቲኡ ጒባኤታት አባላቱን ዘዝመስልዎ ደገፍትን ተዓዘብትን ዓዲሙ። መደረታት ምናዳ ናይ ለንደን ብኸፈር ሰሚዕና።
ንእገሪ መንገደይ ቀደም ብዕላል ዝሰማዕክዎ ከካፍለኩም። ሓደ ኤርትራዊ ሽሃይ (ዓሳውርታ) ገመሉ ተወጢሑ ክኸይድ ከሎ፡ ንሓደ ክስታናይ ኣብ በቕሊ ክውጣሕ ርኻብ ረጊጹ ናብ ኰረሻ ክድይብ ምስ ተዓዘበ፡ “ወይ ብልሓት ክስታን! (ክርስትያን) ነዛ በቕልስ መደያይቦ ገይሩላ” ኢሉ ተገሪሙ። ብወገነይ ሓቁ ኢዩ፡ እንተድኣ ርኻብ (መደያይቦ) ርእዩ ዘይፈልጥ ኰይኑ፡ ጽቡቕ ዘረባ ናይ ምስትብሃል ኢዩ። ሕጂ’ውን ብናተይ ትዕዝብቲ ኣብ ሽወደን መብዛሕትኦም ጀብሃውያን ሰብ ገመል ክትብሎም ትኽእል፡ ተራኺቦም ዘትዮም። ብዓወት ናብቲ ዝደልይዎን ዝኣመትዎን መድምደምታ ከም ዝዛዘሙ’ውን ሓቢሮም። ሓድሽ ኣመራርሓ ኣዳልዮም ነዚ መድረኽ ክገጥምዎ ኣዊጆም። በቲ ካልእ መዳይ ክኣ፡ መብዛሕትኦም ሻዕብያውያን ሰብ በቕሊ ንበሎም፡ ምእንቲ እቲ መለለይ ክጥዕመልና፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ተጋቢኦም ብዛዕባ “ህንጻ ደሞክራሲ” ናይታ መጻኢት ሃገረ-ኤርትራ ከም ኣበሃህልኦም ዓሚቝ ምቅርራብ ጌሮም።
እዚ ኣገባብ ቃልሲ ማዕዶ-ማዕዶ ገና ኣይተመንወን፡ እቶም ዝገበሩዎ ድማ እቶም ቅድሚ ሕጂ ማዕዶ-ማዕዶ ዝለመዱን ዝፈኻኸሩን ዝነበሩ ኢዮም። ለውጢ ኣብ ሃገርና ይጭርሑ ኣለዉ። ለውጢ ኣብ ገዛእ ርእሶም ግን ብገምጋመይ ገና ክርኢ ኣይክኣልኩን። ኣብታ ማሕልኦም አለዉ። ምኽንያቱ ሓድነት ኣብ ክልተ ዳስ ኰንካ ዝመረጽካዮም ኣጋይሽ ዓዲምካ ቀቃሕታኻ ምምዳር ኣይኰነን። ኣብርእስኡ’ውን ቅርቡነቶም ነዚ ሓድሽ ወለዶ መንገዲ ናይ ስልጣን ኣብ ምኽፋት ኣታው-ወጻእ ውልቀ ሰባዊ ምትንባህ እንተዘይኰይኑ፡ ብደምዳሚ ዕግበታዊ ናይ ሓባር ውሳኔ ደረጃ፡ ኣይተነበን፡ ኣይተሰምዐን። ሰብ በቕሊ ናይ ቅዋም ሃንደስቲ፡ ዳርጋ ዓዲ ክኣትዉ ቍሩብ ዝተረፎም ይመስሉ። ሰብ ገመል ገመሎም ዘማዕደወቶ ነገር ግዲ ኣሊዩዎም ኰይኑ፡ ብዙሕ ዝተሃወኹ ኣይመስሉን። ዋላ ስእሊ’ውን ብዙሕ ኣይተሳእሉን። ዛሕሊ ግን ምስኦም ዝጸንሐ ስለዝዀነ ብዙሕ ዘገርም ኣይኰነን። ዝነበሮም በብዓይነቱ ፖለቲካዊ በሰላታት ክሳዕ ዝሐዊ’ውን ቀሊል ስለዘይኰነ፡ ሰለይ ወይ ረጋእ ኢሎም ነብሶም እንተፈቐዱ ኣይትሓዞምን’ዩ።
ገለ ካብ ሰብ በቕሊ ኣብ ልዑል ጽፍሕታት ናይ ህግደፋዊ ስልጣን ዘገልገሉ፡ ንስርዓት ናይ ኣስመራ ከም ውልቀ-መላኺ ጌሮም ኣቕሪቦሞ። ኣነ ብወገነይ ዝሰማምዓሉ ኣበሃህላ ኣይኰነን። ብዙሓት ዓይነት መለኽቲ ስርዓታት ኣለዉን ሓሊፎምን ኢዮም። ካብ ኩሎም ግን ብውልቀ ዓቕሙ ዝመለኸ ኣብ ታሪኽ ዋላ ሓደ የለን። ናይቲ ስርዓቶም ሰብ ቆጽሊ፡ ኣሕሉቝ ሸፋቱ፡ ኣምባገነናት፡ ቀንዲ ተጸዋዕትን ተዋሳእትን ኣዘዝትን ማለት (Main actors) ተባሂሎም ክጽውዑ ግን ይኽእሉ። ምኽንያቱ ንምሉእ ህዝቢ ወይ ሃገር፡ ዝጭቍን ኣካል ብዘይ መሳርሒ፡ ብዘይ ምሓውር ናይ ቅዝፈትን ግፍዕን ሰኪዐት (network) ዕላምኡ ከተግብር ብፍጹም ኣይክእልን ኢዩ። ኩሉ ማሕበረ ፍጥረት ነናቱ ሽም ኣለዎ። ንንህቢ ከም መረዳእታ ክንወስዶ ንኽእል ኢና። ኩሎም ኣናህብ ነቲ ሽም ይዓስለዎ። ብዘይ ብኣኣቶም ሽም ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ። ኣንቆራ ማለት ምፍንጫል (split) ዝብሃል ግን ኣሎ። እዞም ሕጂ “ህንጻ ደሞክራሲ” ዝብል መርሖ ወይ መደረ ኣምጺኦም ዘለዉ መብዛሕትኦም ካብ ስርዓት ህግደፍ ዘንቆሩ ስለዝዀኑ ከም መረዳእታ ክንወስዶም ንኽእል ኢና። ውልቀ መላኺ ክብሃል ከሎ ናይ ቅርጻ መሳልል’ምበር ናይ ስርዓት (system) መግለጺ ኣይኰነን።
ኣባላት ህግደፍ ነበር ምኒስተራት፡ ጀነራላት፡ ኣምባሳደራት ንህግደፍ ምስገደፍዎ ኢሳያስ ውልቀ-መላኺ ኰይኑ፡ ንሳቶም መሓውራቱ ኰይኖም ከካይድዎ ከለዉ ክኣ ብፓርቲ ደረጃ ይመልኽ ነይሩ፡ ወይ እታ ንሱ ዝመርሓ ፓርቲ ትመልኽ ኔይራ ዝብል ገለጻ ኣምባሰደራት ነበር ኣዚዩ ዓመጸኛ ዝዀነ ፖለቲካዊ ሰግሰጋ ኢዩ። ክሳብ ሕጂ ኢሳያስ ዝኣስርን ዝቕጥቅጥን ድላዩ ክሳብ መሸጣ ሃገር ዝጓየን ዘሎ በተን ውሱናት ውልቀ ህዋሳቱ ጥራይ ኰይኑዶ ይስምዓኩም? ንፍቶ ንጽላእ ግህድቲ ድያ ስውርቲ ብዘየገድስ ኢሳያስ ናቱ ዓንኬል ናቱ መሳሪሒት ፓርቲ ኣላቶ፡ ብእኣ ጌሩ ክኣ ኢዩ ንደቂ ሰባት ዝምንቍሶም። ህግደፍ ምናልባት ናይ ግህዶ መዐሸዊት ብዙሓት ገርሀኛታትን ጻቕጣያትን ዝሳተፍዋ ዝነበሩን ዘለዉን ክትከውን ትኽእል ኢያ። ናይ ኢሳያስ ወረጦ ፓርቲ ግን ንእሾዂ ዝበለቶ ነነቒሳ እተውጽእ ናይ ምልኪ ስርዓት ሽማ ብዘየገድስ ከምዘላን ከምዝነበረትን ክንፈልጥ ይግባእ። በታ ግህድቲ እንተሰለጦ ይቕጽል፡ ከምቲ ኩሎም ህግደፋውያን መራሕቲ ሚኒስተራት ኣምበሰደራት ነበር ዝነበሩዎ ምዃኑ ኢዩ። እንተዘይ ሰለጦ ግን፡ በታ ስውርቲ ናይ ወረጦ ፓርቲ ተጠቒሙ ስጒምቲ ይወስድ። ንዘስተውዕልን ንዝከታተልን ዝሓለፍናዮ ታሪኽ ንሱ ኢዩ ዝምህረና።
ወረ ካብኡ ንላዕሊ ክንከይድ እንተደሊናስ፡ ነቲ መላኺ ስርዓት ኢሳያስ ዘራጒድ ዓለም ለኻዊ ሰንሰለት ከይተረፈ ኣለዎ። ዝምድንኡ ምስ ቃሕ ዝበሎ ሓያላን ምንግስታት ዝቐረቡን ዝረሓቑን ዝርግሐ ናይ ምልካዊ ስርዓቱዶ ኣይኰነን? ስለ’ዚ ምሁራት ኣምባሳደራት ንፖለቲካዊ ሳዕስዒት ትያትሮኹም ዳግመ ርእይቶ እንተገበርኩሙሉ ይሓይሽ። ምኽንያቱ ውልቀ-መራሕቲ ዋላ እንተተወገዱ፡ እቲ ስርዓቶም ከይቅጽልዶ ’ይኰነን መሰረታዊ ለውጢ የድሊ ዘብለና ዘሎ! ሱዳንን ኣልጀርያን እንታይ ድዩ ላዕልን ታሕትን ዘብሎም ዘሎ?
ብሕጊ ክንነባበርን፡ ሓድሽ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ክንተክልን እንተድኣ ኰይኑ ዕላማና፡ ክንግምጥሎ ዘለና ስርዓት (overhauling) ከምዘሎ ክዝንጋዕ የብሉን። ስለዚ ውልቀ መላኺ ዝብሃል ኣዘራርባ ኣብ ምምሕዳር ህዝብን ሃገርን ብመንጽር ደሞክራሲያዊ ስርዓተ-ምሕደራ ክምዘን ከሎ፡ ከም ስርዓተ-ምልኪ ኢዩ (dictatorial system) ክምዝገብ ዘግባእ።
ብዓል ሂትለር፡ ብዓል ሙሶሊኒ፡ ብዓል ፈራንኮ፡ ብዓል ማኦ፡ ብዓል ገዳፊ፡ ብዓል ሳዳም ብዓል ሙጋበ፡ ብዓል መንግስቱ፡ ብዓል ዑመር ኣል በሽር ወዘተ… በዘልማድ ውልቀ መለኽቲ ይብሃሉ’ምበር ብፓርቲ ደረጃ ናይ ምልኪ ስርዓት ተጠቒሞም ይጭቍኑ ምንባሮም ዘደናግር የብሉን። ምናልባት ኢሳያስ ከምዚ ሎሚ ከይተመንወ ኸሎ ብዙሓት ይኽተልዎ ነይሮም። ሕጂ ግን ብዓቐን ክርአ ኸሎ፡ እምነት ህዝቢ ምስ ርሓቖ ዝእዘዝዎ ከም ዝወሓዱ ፍሉጥ ኢዩ። እቲ ስርዓተ-ምልኩ ግን ኣብ ቦትኡ ከም ዘሎ ክንስሕት የብልናን። ሃገር ገዲፉ ኣብ ድላዩ በጺሑ ክምለስ ከሎ ስርዓተ-መልኩ መን የጽንሓሉ ኢልኩም ትሓስቡ? ኣብቲ ዝኸዶኸ መን ይቕበሎ ትብሉ? ስርዓቱ ምስ ተደምሰሰ ግን፡ ውልቀ ህላውነቱ ካብቲ ተወጢሑዎ ዝነበረ ቅርጻ ይእለ። ንሱ ክኣ ኢዩ በርቲዑና ዘሎ’ምበር ንውልቀ ኢሳያስ ድኣ ሳልስቲ’ኳ ዘይመጽንሓና! ስለ’ዚ ምሁራትና ኣምባሳደራትና ነቲ ኣምር ናይ ምልካዊ ስርዓት ዝያዳ እንተ ተመራመርኩሙሉ ይሓይሽ።
እዚ ጥራይ ዘይኰነ፡ ቀየስቲ፡ ሃንደስቲ ቅዋም ደሞክራስያዊ ምሕደራ፡ ልሉያት ዓበይቲ ምሁራትና፡ ኣብ ጒባኤ ሰብ በቕሊ ዝተሳተፉ፡ ንኢሳያስ ምስትንክራዊ መራሒ ከምዝነበረ ጌሮም ከቕርቡ ከለዉ ንተኣምራት ዝዀነ ተንታንን ገለጻን ንሰምዕ ኣለና። ምስትንክር ዝሰርሑ ተዳጒኖም ዘለዉ ኮፍ ኣቢልካስ፡ ነቲ ዝዳጐኖም ክንድ’ዚ ዝኣክል ታሪኻዊ ክብሪ ምሃብ መን ኣምጽኦ? ብኣባሃህልኦም ኢሳያስ ድሕሪ ነጻናት ኢዩ ገቢሉ። እንታይ ጒዱ? ሓደ-ሓደ ግዜ’ውን ኣይምለስን ኢዩ እምበር ናብ ልቡ እንተዝምለስሲ፡ ህዝቢ ኤርትራ ሓዳግ ስለዝዀነ ምሕረት ምገበረሉ፡ እንተዝላዘበና ከይተረፈ’ውን ክብሉ ንሰምዕ ኣለና።
ወይ ሰብ ደቀይ! “ነዳይ ናይ ልቡ’ሓሊ” ንሕና ምዓስ ኢና ንኣስሮ ንብል፡ ንሳቶም ክኣ ምዓስ ኢዩ ዝላዘበና ኢሎም ይጽልዩ። ግርም ፖለቲካዊ ሳዕስዒትዶ ኣይኰነን! ወያ ቍዋምሲ እንታይ ኢዩ ክኸውን ስርሓ? ንመለኽቲ ሓራ ትገብሮም (impunity) ነገሊኦም ውሑድ ገበን ዝገበሩ ክኣ ብኽሲ ናብ ሕጊ ከተቕርቦም እንተ ዀይናስ፡ ከመይ ዘበለት ቅዋም’ያ ክትከውን? መቸም ከምዚ እንተድኣ ኰይኑ እቲ “ህንጻ ደሞክራሲ” ዝብሃል ዘሎ፡ “ኢራን ሰለባን ነንሓድሕደን ይቃረባ” ክትብል ቍሩብ ኢዩ ዝተርፈካ።
መንእሰይ ኣነ እቲ ዝረኣየኒ ክእምተልካ ኢየ። ንግዝይኡ ከም ገለ ክዃዂየካ ወይ’ውን ድንግርግር ክብለካ ይኽእል ኢዩ። ምኽንያቱ እዚ መድረኽ’ዚ ሕውስዋስ ምህርቲ ተሰኪሙ ብምህላዉ፡ ንምማዩ ከም ዘሸግረካ እርድኣኒ ኢዩ። ናይ ምስግጋር መድረኽ ረቂቕ ብቐሊሉ ክትርድኦ ዘይትኽእል መጻወድያታት ስለዘጠቓልል፡ ኣብ ዕግሽግሽ ክትኣቱ ትኽእል ኢኻ። ከምኡ ዝኣመሰለ ባህርያት ስለ ዘለዎ ድማ ኢዩ፡ ምሁራት፡ ሓሰብቲ: (Think tanks) ኩሉ ፖለቲካዊ ምስግጋር ሕንፍሽፍሽ ዝበለ ኢዩ ዝብሉ፡(any political transition is messy):: እዚ ሎሚ ኣብ ከባቢናን ጐረባብትናን ሃገራት ዘሎ ክውንነት’ውን ጭቡጥ መረዳእታ ክዀነና ይኽእል ኢዩ። ጽንዓት እንተ’ዋህሊልካን ብንቕሓት እንተ ተኸታቲልካን ግን፡ ክትዳሎን ክትዕወትን ይክኣል ኢዩ። እምብኣር መንእሰይ ምድላው ንዲሞክራሲ ንመጻኢት ኤርትራ ዝብል መልእኽቲ በብዓይነቱ መደረታትን ጽሑፋአትን ኣብዝገነሉ ዘሎ እዋን፡ ነዝን ወዲ ኸምዝን ዝኣመሰለ ጠንቅታት ዕግርግርን ሕንፍሽፍሽን፡ ኣምሰሉ ስርሒታትን ኣቀራርባታትን’ዩ ብዓንተብኡ ክዳለወሉ ዝግባእ። ምኽንያቱ ኲሎም ሰብ ውራይ ኣብ ግዜ ምስግጋር ብዂንታል እንዳተመባጽዑ ናብ ንዓይ ጥራይ ዝዛዝዉ ብዙሓት ኢዮም።
ተካኢ ወለዶ መንእሰይና ሓደ-ሓደ ፖለቲካዊ ግምታተይ ክእምተልካ አንሆ ብተገዳስነት ኣስተብህለሉ፦ ገበነኛ ኢሳያስ ቤት ማእሰርትን ክስን ዘይኰነስ ናይ ሑስኒ ሙባረክ ናይ ጥሮታ መምበር ክትጽበዮ ትኽእል ኢያ። እቲ ረቂቕ ገና ዘይተበጽሐ ዘሎ፡ መን’ዩ ከም ኣምባሳደር ወይ ጀነራል ሲሲ ነይሩ ናብ ፕረሲደንቲ ሲሲ ዝሰጋገር ኢዩ። ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ህዝባውነተን ዝተሰልባ መቐጸልታ ኣብ ሽግር ዝርከባ ዘለዋ ሃገራት ኣፍሪቃ ክትከውን ተኽእሎ ወይ ምናልባትነት ኣሎ። ምኽንያቱ እቲ ኣረጊት ኣሰራርሓና ኣይበለየን። እቲ ጸገም ኣብ ድንገርግር ዘእቱ ዘሎ ጒዳይ፡ ንመንእሰይ ወለዶ ኲላትና ከም ሽፋን ተጠቒምና መጽረይ ኣፍና ንገብሮ ምህላውና ኢዩ።
እንተዀነ ግን ከምቲ ኣቐዲመ ዝበልከዎ፡ ጽንዓትን ምስትውዓልን፡ ኣወንታዊ ኣተሓሳስባ ምሕሳብን፡ ብታህዋኽ ናብ ዝጎተቱኻ ዘብ-ዘብ ዘይምባልን እንተኽኢልካዮ መንእሰይ ነብስኻን ህዝብኻን ከተድሕን ኢኻ። እዚ ምስ ዝኸውን ጥራይ ኢዩ ንተኽእሎታት ሰዳዒ መስመርን፡ ንስርዓት ኢሳያስ ዝጠቓቕዕ ጸጋንን (reformist trend) ክትዓግቶ ዘየጸግመካ። እዚ ግን ብዓንተብኡ ብንቕሓት መጻወድያ ኣዳሊኻ እንተጸኒሕካ ጥራይ ኢዩ ክሰላሰል ዝኽእል።
እዞም ሕጂ ዓበይቲ ገበትቲ መንግስታት ልኢኾሞም ምስ ኢሳያስን ምስ ደ/ር ኣቢይን ፖለቲካዊ ዕጥራን (political prostitution) ዘካይዱ ዘለዉ ከም ብዓል ኢማራት፡ ስዑዲ፡ ግብጺ ወዘተ…ናይ አሳያስ መጻኢ ዕድል ቅድሜና ስለዝፈልጥዎ፡ መተካእታ ክደልዩ ምዃኖም ክንዝንግዕ የብልናን። እዚ’ውን ሓደ ካብቲ ክመጸና ዝኽእል ርቕቕ ዝበለ ንግዜኡ ዘይተጋህደ ብልሓት ገበትቲ ሓይልታት ኢዩ። መንእሰይ ነዚ’ውን ሃንደበት ምእንቲ ከይኰነካ ንኹሉ ስጒምትታት ደምበ ተቓውሞን ዞናውን ዓለም-ለኻውን እስስራቱን ተዳለወሉን።
ረጋእ ኢልካ ኣስተውዕሎን
ተኸታተሎን
መሰረታዊ ለውጢ ክምዝገብ ዝክኣል መሰረታዊ ፖለቲካዊ ድልየት (political will) ምስ ዝህሉ ኢዩ። ኣብ መንጎ ውደባ ብዘይ ንቕሓትን፡ ኣብ መንጎ ንቕሓት ብዘይ ውደባን ዘሎ ሳዕቤናት ኣርቂቕካ ምፍላጥ የድሊ። ውደባ ብዘይ ንቕሓት ናብ ምልኪ (dictatorship) ከም ዝኸደ፡ ካብ ታሪኽ ውድብና ህዝባዊ ግንባር ተማሂርና ኢና። ንቕሓት ብዘይ ስጡም ውደባ ድማ ናብ ፋሕ ብትን (disintegration) ዘምርሕ ከም ዝዀነ ካብ ውድብና ተ.ሓ.ኤ. ኣጽኒዕናዮስ ገና’ውን ስለዘይበለየልና የሳቕየና ኣሎ። እዚ ዝገማገም ዘሎ መሰጋገሪ መድረኽ፡ ብዙሕ ሸታሕታሕ ስለዘለዎ በዚ ዝኣረገ ተመክሮ ክልትኤን ውድባትና ክንወጾ ስለ ዘይንኽእል፡ መንእሰይ ንኽልትኡ ሕጽረታትና ዝእርም ስጡምን ንቑሕን ውደባ ብምግባር፡ ንኤርትራ ሃገርና መሰረታዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት ክትተኽለላ ትኽእል ኢኻ።
ምልኪ (ገበተ) ኣብ ብዙሕ ጽፍሕታት ናብራ ወድ-ሰብ ምህላዉ ምፍላጥ ከድልየና እዩ። ኣብ ሓዳር፡ ኣብ ፖለቲካዊ ሂወት፡ ኣብ ቍጠባ፡ ኣብ መድያ (ናይ ዜና ማዕከናት) ብቐሊሉ ክንርእዮ ንኽእል ኢና። እፎይታ ናይ ማሕበራዊ ሂወት፡ ቅሳነት፡ ሰላም፡ እንተድኣ ክርከብ ኰይኑ፡ ኣብዞም ዝተጠቕሱ ጽፍሕታት፡ ብብቕዓት ደረጃ ናይ ተሓላሎ፡ ናይ ውድድር፡ ሚዛናዊ ሰለል ክህሉ የድሊ። እዚ ነቲ ደሞክራሲያዊ ዕብየት፡ ብድሌት ህዝቢ ካብ ፍርሂ ወጻኢ ብዝዀነ ኣገባብ ናይ መሰል ውሕስነት ይፈጥር።
ኣብዚ ዘለናዮ መድረኽ ብፍላይ ናይ መድያ ኣተሃላልዋና እንተድኣ ኣስተብሂልና፡ ካብ ውድባትና ብዘይሓይሽ መንገዲ፡ ኣብ ፋሕ ጭንግራሕ ስለዝርከባ፡ ንጭርምራም ፖለቲካዊ ዝምባሌ ከገልግላ ክብላ መብዛሕትኤን ናብ ሓደጋ ክወድቃ ይኽእላ ኢየን። ህላውነተን ከረጋግጻ ዝኽእላ እንተተረኺበን ክኣ ኣብዚ ሓደገኛን ሕልኽልኻውን ዝዀነ መሰጋገሪ መድረኽ ብዘይተደልየ ፖለቲካዊ ዝምባሌ ክዝርዓ ክዝመታ ወይ ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስክዎ ምሃንዚት ወይ ቍማር ከጋጥመን ይኽእል ኢዩ። ነዚ’ውን መንእሰይ ኣብ ቅድሜኻ ትዕዘቦ ዘለኻ ወድዕነት ስለዝዀነ ፍታሕ ከተናድየሉ ከድልየካ ኢዩ። ዝዀነ መድያ ንዕኡ ዘገልግሎ ፖለቲካዊ ዝምባሌ ኣለዎ። ንዕላማ ናይቶም ይጠቕሙኒ ኢዮም፡ ይውክሉኒ ኢዮም ዝብሎም ፖለቲካዊ ትካላት ክኣ የገልግል። ከምዚ ስለዝዀነ፡ ፋሕ ዝበላ ናይ ዜና ማዕከናት ብዝመሳሰል መዳየን ኣብ ግምት ብምእታው ናብ ናይ ሓባር ውደባዊ ኣሰራርሓ ክሰጋገራ ብፍላይ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣዚዩ ኣገዳን ጠቓምን ኢዩ። እዚ ዝጠቐስክዎ ነቲ ዓቕምታት ናይ ምሁራት ተቓለስቲ፡ ተዋሳእቲ፡ ጋዜጤኛታት፡ ጸሓፍቲ፡ ስነ-ኪነታውያን ብምትእምማን ሓባራዊ ኣበርክትኦም ክልግሱ ዕድል ይኸፍተሎም። ነዚ’ውን መንእሰይ ብምስትውዓል ግዴኻ ከተበርክተሉ ትጥለብ። ምኽንያቱ ተዋዳዳሪ ትርኑዕ መድያታት እንተሃልዩ ጥራይ ኢዩ ንመንግስታት ይኹን ንፓርትታት ኣካያይድኦም ናብ ህዝቢ ብግሉጽነት ብምቕራብ ናይ ተሓታትነት ውሕስነት ከም ዝህሉ ዝገብር። ኣብ ክንዲ ምንዕዓቕ ምውድዳር ክነግስ አለዎ።
መድያ እንተተገቢቱ ግን፡ ብሕጽረት ጋዜጠኛታት ሃገርን ህዝብን ናብ ሓደጋ ከም ዝወድቁ፡ ኣብ ሃገርናን ኣብ ከባቢናን ብግህዶ ንዕዘቦ ዘለና ክውንነት ኢዩ። እቶም ትከታተሉ ናይ ኣመሪካ መድያታት ውዕዉዕ ስለዝዀነ ጽቡቕ መረዳእታ ክኸውን ይኽእል ኢዩ፡ (FOX NEWS AND THE REST CAN BE A GOOD EXAMPLE) ስለዚ መንእሰይ ነዚ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎ ማሕለኻታት ናይ መድያ ፍታሕ ከተናድየሉ እንተ ኽኢልካ ሚዛናዊ ፖለቲካዊ ናይ ውድድር ጎስጓስ ክዕንብብ’ዩ። መድያ ብመትከል መሳርሒ ግሉጽነት ስለዝዀነ፡ እቲ ዝዓበየ ዕድል ናይ ደሞክራስያዊ ልምምድ ክዀነካ ብተግባር ክትዋስኣሉ የድሊ።
እዚ መድረኽ’ዚ ፖለቲካዊ ሪት-ለስ (ንድሕሪት ተመለስ) (status quo) ከጋጥሞ ስለዝኽእል፡ መንእሰይ ንፖለቲካን ፖለቲካዊ ባህልን ክትቅይር ናይ ብዙሓት እምበር ናይ ውሱናት ሐድነት ጥራይ ከም ዘየዋጽኣካ ኣቐዲምካ ክትዳሎ የድልየካ። ኣብ መሰጋገሪ መድረኽ እንድሕሪ ዘይተጠንቂቕካ፡ ብምስትውዓል እንተዘይተቓሊስካ፡ ሰውራ ንጸረ-ሰውራ ኢዱ ክህብ ይኽእል ኢዩ። ኣስተውዕል መንእሰይ!!!
ኣነ ንመንእሰይ ተልዓል ክብሎን ከተባብዖን ከለኹ፡ ትርጒም “ኣይንፈላለ” ብመንፈሳዊ ማሕላ ዘይኰነስ፡ ብናይ ፍልልያት ሓድነት ኢየ ዝርድኦ። ምኽንያቱ ፖለቲካ ምስጢሩ ግርጭታት ምትዕራቕ እምበር፡ ኣብ ማሕላ ምትእምማን ኣይኰነን። ከምኡ ነይሩ እንተዝኸውን እቲ ናይ ቀደም ናይ ቅንዕናን ግርህናን ማሕላ ናይ ኣባሓጎታትና “ኣይንፈላለ” ኢሎም ዝመሓልዎ ምኣኸለና ነይሩ። ስለዚ መንእሰይ ነዚ’ውን ኣስተውዕለሉ’ሞ፡ መካይድትኻ ብማሕላ ዘይኰነስ ብኣፈታትሓ ፍልልያት ናይ ተዛማዲ ሓድነት ምኣዲ ክትተክል ጽዓር። ሓቅን መድረኽ ኣምጽኦ ሃላልነትን፡ ረጋእ ኢልካ ብመዂባዕቲ ጽሞቆ።
ስልጡን ዲሞክራስያዊ ፖለቲካዊ ባህሊ፡ ካብ ዜሮ ኣይውለድን ኢዩ። እዚ ክኣ ናይ ገዛእ ርእስኻ ዘሎ ቍስሊ ከይሓከምካ ከተንጸባርቖ ዝክኣል ኣይኰነን። ህዘቢ ኤርትራ ኣዚዩ ብመራሕቱ ዝተጐድአ ህዝቢ ስለዝዀነ፡ ኣብ ልዕሊ ድሌትን ትጽቢትን፡ ርግኣትን ሰላማዊ ምዕባለን፡ ኣብ ድሮ ዓወት ዝስዕስዑ ናይ ውጥም ቅልቅል ፖለቲከኛታት፡ ድሕሪ ደጊም መንእሰይ ክትጥንቀቐሎምን “ይኣክል” ክትብሎምን ከድልየካ ኢዩ። “ክሰርቀኒ ዝረኣኽዎስ ክመልሰለይ ነይኣምኖ” ከምዝብሃል፡ ኣብ ተግባራትካ’ምበር ኣብ ግበሩለይ ኣይትሞርኰስ። ቃልሲ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ማለት ንሱ ኢዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ ንደሞክራሲያዊ ልምምድ (democratic exercise) ባዕልኻ እተዋ ማለት’ዩ። ኣብ መወዳእታ ቃልስኻ “ወንጮ እነተገምጠልካዮ ወንጮ” ከይኰነካ ብንጒህኡ ተዳሎ። ብዝተረፈ፡ ካውሎ ድርብርብ ክዳኑ፡ ቅልጥ እንተውዓልካስ ንሱ ጥራይ ኰይኑ፡ ከጋጥመካ ስለዝኽእል፡ “ዓርከይ ህበይ! ስጋ ተሰኪመኩም ናበይ”? ምባል ክኣሎ።
ርሑስ ብዓል ነጻነት ይመጸና ኣሎ፡
ቅዱው መድረኽ ምስግጋር ክኣ ንዓና ይበሎ!!!
ጒንበት 01/2019 ረድኢ ክፍለ (ባሻይ)


text:
Radio Erena: 30 September 2020
ፕረዚደንት ኡጋንዳ፣ ዩዌሪ ሙሴቬኒ፣ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝናኣድ ውጽኢት ንዘመዝገበት ሃገራዊ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ዝኣተዎ ናይ 1 ሚልዮን ዶላር መብጽዓ ክኸፍል ሓላው ልዳት እታ ጋንታ ሕቶ ከምዘቕረበሉ መርበብ ሓበሬታ ጎል ኣፍሊጡ።
35 ዓመት ዝዕድሚኡ፣ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ዴኒስ ኦንያንጎ፣ ነቲ ሕቶ ዘቕረበ፣ ብምኽንያት ጽምብል መበል 76 ዓመት እቲ ፕረዚደንት’ዩ።
ንሱ ኣብ መልእኽቱ፣ ክቡር መራሒና፣ ብምኽንያት ዕለተ ልደትካ ነቕርበልካ ፍሉይ ነገረ እኳ እንተዘይብልና፣ ኣብ ሓምለ 2019 ኣብ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ናብ ኣውዲቓ ምሕላፍ ድሕሪ ምብጽሓ ዝኣተኻልና ናይ 1 ሚልዮን ዶላር መብጽዓ ክትህበና ግና የዘኻኽረካ ኢሉ።
እቲ ፕረዚደንት፣ ነታ ብፈረንሳዊ ሰባስትያን ደዛብረ እትእለ ዝነበረት ሃገራት ጋንታ ናይ 1 ሚልዮን ዶላር መቑሽሽ ክወሃባ፣ ካብ ቤት መንግስቲ መብጽዓ ዝኣተወ፣ እታ ጋንታ ድሕሪ 1978 ታሪኻዊ ግስጋሰ ኣስለዘርኣየት’ዩ።
እንተኾነ፣ ዛጊት ሓደ ዓመቱ መሊኡ፣ እቲ ዝተመባጽዖ መቑሽሽ ንተጻወቲ ናይታ ብክሬንስ እትፍለጥ ሃገራዊት ጋንታ ክወሃቦም ከምዘይክኣለ ይግለጽ።
=============


text:
ቓለ መጠይቕ ምስ ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ
ክቡራት ተኸታተልትና ጋልፍ ኢንፎርኔሽን ሰንተር (ጋኢሰ) ምስ ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ቓለ ምልልስ ኣካይዳ። ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ገዲም ተጋዳላይ ኣብ ልዕሊ ምኻኑ ካብ ግዜ ንእስነቱ ኣትሒዙ ሙሉእ ሂወቱ ኣብ ቓልስን ምህናጽ ሃገርን ዘበርከተን ዘበርክት ዘሎን እዩ።ገዲም ተጋዳላይ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ንመንግስቲ ኤርትራ ብምውካል ኣብ ምምላስ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ናብ ሃገሮም ከሳብ 13/10/2004 ዝሰርሐ እዩ ።ንሱ ኣካይዳን ፖሊስታትን እቲ ስርዓት ንሃገር ናብ ጸድፊ ዘምርሕ ምዃኑ ብምዕዛብ ነቲ ስርዓት ራሕርሑ ኣብ ካርቱም ይርከብ።ሕጅውን በቲ ዓቕሙ ዘፍቕዶ ነቲ ዋና ስኢኑ ዘሎ ሰደተኛ ኤርትራዊ ፍታሕ ንምንዳይ ላዓልን ታሕትን ዘብል ዘሎ ግዱስ ኤርትራዊ እዩ።ናይቲ ዝተገበረ ቓለ ምልልስ ሙሉእ ትሕዝቶ እነሆ።
ስርዓት ህግደፍ እሞ ብከመይ ክርእዮ እየ።ትካላዊ ኣሰራርሓ ወይ ሕጊ ዘይብሉ ናይ በረኻ ስርዓት እዩ።ስለዚ ስርዓት ክትብሎ የጸግም እዩ።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ብስንኪ ስርዓታት ሃይለስላሰን ደርግን ሃገሩ ለቒቑ ዝኸደ ኣክንዲ እንቛዕ ድሓን መጻኹም ምባል ብጥርጠራን ከም ዘይእሙናት ገይሩ እዩ ወሲድዎም።
ኣብ ሱዳን ዘሎ ኤርትራዊ ስደተኛ ዋና የብሉን።ኣብዚ ከም ስደተኛ ዝተሓባበሮምን ሞራል ዝህቦምን ኣካል የለን።ስለዚ ንስደተኛታት ኤርትራዊያን ሓላፍነት እትስከም ኮሚቴ ክትህልው ኣለዋ ኢልና ኢና ተበጊስና።
ክልተ ካብ ሚኢቲ (2%) ምኽፋል ንስርዓት ህግደፍ መሻደኒ እምበር ኣብ መዓላ ሃገር ክውዕል እዩ ኢልካ ምሕሳብ የዋህነት እዩ።
ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ንዕድሜና ኣኽቢርካ ንሕቶታትና ክትምልስ ድልው ብምዃንካ ብስም ኣባላት ጋኢሰን ተኸታተልት እዚ መደብን ነመስግን።
ሕቶ፡ መን እዪ ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ?(ድሕረባይታ ኣብ ፖለቲካዊ ተሞክሮታትካ፤ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝነበረካ ኣበርክቶ፤ተሳታፍነትካ ድሕሪ ናጽነት ከመይ ነይሩ?)
መልሲ፡ኣብ መጨረሻ 1973 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፈ።ኣብ ቃልሲ ድማ ኣብ ሰራዊት ከምእውን ኣብ ክፍልታት ብደረጃ ሓላፍነት ብተወፋይነት ተቓሊሰ።ኣብ 1980 ካብ ሜዳ ናብ ካርቱም-ሱዳን ከም ኣባል ምምሕዳር ቤት ጽሕፈት ተመዲበ።ክሳብ ተ.ሓ.ኤ.ናብ ሱዳን ተዝልቕ ኣብዚ ዝተመደብኩሉ ቦታ
ኣገልጊለ።ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ምስ ተፈናጨለት ማለት ገለ ክፋላ ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ሓድነት ስለዝገበሩ ተ.ሓ.ኤ ስሙር ውድብ ዝባሃል ተመስሪቱ።ኣነ ድማ ናይቲ ውድብ ሓላፊ ክፍሊ ኣገልግሎትን ጉዳይ ዝምድናታትን ኮይነ ኣብ ከርቱም ክሳብ ናጽነት ኣገልጊለ።ድሕሪ ናጽነት 1991 እቲ ዝነበር ሕልሚ ህዝቢ ኤርትራ ስለዝተፈተሐ ካብ ኣብ ደገ ኣብ ዓድኻ ምስ ህዝብኻ ሃገርካ ምህናጽ፤ እቲ ዝዓነወ ቁጠባ ሃገር ምጽጋንን ኣብ ሃገርካ ኮይንካ ድማ ንፍትሒን ሓርነትን ህዝቢ ምስራሕን ብዝብል ዕላማ ስለዝወሰድና ምስቶም ዝነበሩ ብጾት ኣባላት እቲ ውድብ ኣዋጅ ብምውጻእ ምስ መሪሒነትና ናብ ዓድና ኣቲና።
ኣብ ኤርትራ ምስ ኣተና ድማ ብግዚያዊ መንግስቲ ኤርትራ ከም ተሓጋጋዚ ቆንስልን ሓላፊ ጉዳይ ኢሚግሬሽንን ኮይነ ኣብ ኢምባሲ ኤርትራ ካርቱም ተመዲበ ። ክሳብ 1994 መጨረሽታ ዝምድናታት ክልቴን ሃገራት ክሳብ ዝብተኽ ሰርሔ። ዝምድና ምስ ተበተኸ ናብ ኤርትራ ተመሊሰ፡ ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረስደንት ኤርትራ ክሳብ 2000 ሰርሔ።ኣብ ወርሒ 5,2000 ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራ፤መንግስቲ ሱዳንን ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታትን ንምምላስ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ካብ ሱዳን ኣብ ዝተገበረ ስምምዕ ንኤርትራ ወኪለ ኣብቲ መደብ ንኽሰርሕ ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረስደንት ናብ ሱዳን ተመዲበ።ካብቲ ዝተመደብኩሉ ዕለት ኣትሒዘ ክሳብ ዕለት 13/10/2004 ኣገልጊለ።
ሕቶ፡ ኣብ ሱዳን ንጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ትከታተል ነይርካ። ከመይ ነይሩ እቲ መስርሕ? ብዛዕባ እዚ ሓበሬታ ምሃብካና ዶ?
መልሲ፡ እቲ መደብ ምምላስ ስደተኛታት ብመሰረት ኣብ ወርሒ 5, 2000 ኣብ መንጎ ሰለስቲኤን ወገናት፡ መንግስቲ ኤርትራ፤ መንግስቲ ሱዳንን ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ጀኔቫ ብዝተበጸሐ ስምምዕ መሰረት እዩ ተጀሚሩ።እቲ መደብ ኣብ ክልተ ዝተኸፈለ እዩ ነይሩ።
1.መደብ ንማዓስከራት 2.መድብ ንከተማታት ነይሩ
ኣብ ኩሉ ማዓስከራት ይኹን ከተማታት ዘሎ ስደትኛ ድማ ብመልክዕ ኣኼብ ብዛዕባ እቲ መደብ ተገሊጽሎም።ነቲ ካብ ህዝቢ ዝመጽእ ዝነበረ ሕቶታት በቶም ሰለስተ ውገናት ነቲ ዝምልከቶም ሕቶታት መልሲ ይውሃብ ነይሩ።ስለዚ ኣብቲ ዝግበር ዝነበረ ኣኼባታት ሓደ ኣካል ካብቶም ሰለስተ ወገናት ምስዘይህልው እቲ ኣኼባ ሕጋውነት ኣይነበሮን።
ኣብ ዝግበር ዝነበር ምዝገባውን ሰለስቲኦም ወገናት ይሳተፉ ነይሮም።ተመለስቲ ናብ ሃገሮም ኣብ ዝምስለስሉ ዝነበረ ግዜ ብሰለስቲኦም ወገናት ክሳብ ተሰነይ ይሰነዩ ነይሮም።እቲ ውኪል ኤርትራ ድማ ኣብ ጉዕዞ ንብረቶም ከይተርፍ ካልእ ሽግራት ከየጋጥሞም ይከታተል ነይሩ።ናብ ኤርትራ ንኽምለሱ ኣስታት 85,000 ተመዝጊቦም። ካብዚ ናብ ሃገሩ ዝተመለሰ ኣስታት 68,000 ይኸውን። 40% ካብቶም ዝተመለሱ መንእሰያት እንደገና ናብ ሱዳን ተመሊሶም እዮም።ልዕሊ 17,000 ዜጋታት ተመዝጊቦም ዘይተመለሱ ኣልዉ። እዚ ይምስል ነይሩ እቲ መስርሕ።
ሕቶ፡ ምምላስ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ዝነበረ መስርሕ ዕውት ድዩ ነይሩ ትብል? እንድሕሪ ዘይነበር እንታይ እዩ እቲ ጠንቒ?
መልሲ፡ ብመሰረት ምምላስ ስደተኛታት መንግስቲ ኤርትራ ከም ስትራተጂክ መደብ ድዩ ሒዝዎ ነይሩ ? መንግስቲ ኤርትራ ምምላስ ስደትኛታት ከም ሜላን በለጽን እዩ ሒዝዎ ነይሩ።ድሕሪ ምብታኽ ዝምድና ምስ መንግስቲ ሱዳን ፕረስደንት ኢሳያስ ብዛዕባ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣብ ሱዳን ተሓቲቱ ክምልስ ከሎ እቶም ናትና ንሃገሮም ኣትዮም እዮም ኢሉ።እንተኾነ ግን ኣብ መጀመሪያ 1995 ሓድሽ ምዕባለ ኣሪኡ ኣብ ሱዳን ንጥፈታት ተቓወምቲ ውድባት ክረአ ጀሚሩ መንግስቲ ኤርትራ እቲ ኣብዚ ዝነበረ ህዝቢ ናይዘን ውድባት መሳርሒ ከይኸውን ፈሪሑ ከም’ውን ኣብ ሱዳን ዘሎ ኤርትራዊ ስደተኛ ምስ መንግስቲ እንተዝኸውን ንምንታይ ዘይተመለሰ ዝብል ዘረባታት ስለተሰመዐ መንግስቲ ኤርትራ እንደገና ኣብ ወርሒ 5,2000 ምስ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ውዕል ክኣትው ተገዲዱ።ነቲ መደብ ከይዕወት ዕንቕፋት ዝኾኖ ኩናት ናይ ኤርትራን ኢትዩጵያን እዩ።ብዙሓት ኤርትራዊያን ካብ ዶብ ተፈናቒሎም ኣብ ጋሽ-ባርካን ኣፍዓበትን ፋሕ ፋሕ ኢሎም ከለዉ ከምእውን ካብ 70 ሽሕ ንላዕሊ ካብ ኢትዮጵያ ዝተሰጎጉ ኤርትራዊያን መቐመጢ ከይርኸቡ ኣብ ሰላም ንዝነበሩ ኤርትራዊያን ናብ ኤርትራ ክኣትዉ ኢልካ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተተሓዝ መደብ ሓቕነት ዝነበሮ ኣይነበረን።
እቲ ስደተኛ ዝምለሰሉ ቦታ ጋሽ ባርካውን ብኩናት ዝተጸለወን ጸጥታ ዘይብሉን ዞባ ነይሩ።ንምምላስ ስደተኛታት ዘህውኽ ዓብይ ሚስጥር ከምዘሎ ግን ኣይሳሓትን። ብሓፈሽኡ መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ጉዳይ ዕውት ንኸይከውን ብዙሕ ዕንቕፋታት ይገብር ነይሩ።ንኣብነት ኣብ ህዝቢ ዝንቐሳቐሉ ዝነበረ ግዜ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ጸገማት ብመገዲ ማዕከናት ዜና ጎስጓስ ይግበር ነይሩ፤ ኣብ ኤርትራ ድርቒን ጸገም ማይን ከምዘሎ ይዝረብ ነይሩ ፤ ህዝቢ ኣብ ዝኣትዎሉ ዝነበረ ግዜ ኣብ ዶብ መንግስቲ ኤርትራ ምንቕስቓስ ይግበር ነይሩ ንሓደ ዓመት ዝኸውን እቲ ዶብ ተዓጹ ንይሩ፤ ድሕሪ እዚ ትኽ ኢለን ናብ ተሰነይ ዝኣትዋ ዝነብራ መካይን ኣብ ኣርባተባዓሸር ኣብ ዶብ ከራገፋ ይግበር ነይሩ ። ስለዚ ነተን ህዝቢ ተሰኪመን ዝመጻ መካይን ከተእትወን ዘይምድላይ ኣብ ልዕሊ ተመለስቲ ተገዳስነት ዘምህላው ዘርእይ እዩ።
ሕቶ፡ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ናብ ኤርትራ ምስተመለሱ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝነበረ ኣቐባብላ ከመይ ነይሩ? እኹል ምድላዋት ነይርዎ ዶ?
መልሲ፡ ቐዳምነት እዚ ኣብ ሱዳን ዝጸነሐ ስደተኛ ጸሓይ ከይበረቐ ምስ ስውራ ዝወፈረ እዩ። ኣብ ቃልሲ ድማ ግባኡ ኣበርኪቱ እዩ።እንተኾነ ግን እቲ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ዝነበረ ኣቐባብላ ግን ኣይግድን ነይሩ።ተስፋ ዘቑርጽውን እዩ።
ልክዕ እዩ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝዋሃብ ናይ ሓደ ዓመት ቐለብ ከም ሕሩጭ፤ዘይቲን ጸባን ዝኣመስለ ይዋሃቦም ነይሩ። ከምእውን መጀመርታ ምስ ኣተዉ ዝዋሃብ ገንዘብ ነይሩ።ንዓብይ ስድራቤት 2000 ናቕፋ፤ ንሓደ ውልቐሰብ 500 ናቕፋ ከምእውን ንክልተ ወይ ሰለስተ ስድራቤታት 800 ናቕፋ ይዋሃብ ነይሩ።እዚ ሓንሳብ ምስ ተዋሃበ ካልኣይ ኣይድገምን ነይሩ።
ኣብ መጀመሪያ 2001 ዝተመለሱ ኣብ ከባቢ ጎሊጅ ናይ ሕርሻ መሬት ንውህዳት ተዋሂቡ።እቲ ዝበዝሕ ግን ኣይወሰደን።
ካልእ ናይ ትምህርቲ፤ ማይን ሕክምናን ሽግር ነይሩ።ስለዚ ሓፈሻዊ ምድልዋት በቲ መንግስቲ ተገይሩ ኢላካ ምዝራብ ኣጸጋሚ እዩ።እቶም ኣብ ሱዳን ዝማሃሩ ዝነበሩ ውሑዳት ኣብ ተሰነይን ጎልጅን ዕድል ትምህርቲ ይርከቡ እምበር ዝበዝሑ ግን ናብ ሱዳን ተምሊሶም።እዞም ኣብ መዓስከራት ዝነበሩ ጽልዋታት ናይ ተቓውምቲ ስለዝንበሮም መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምንቕስቓስ እዞም ሰባት ብዙሕ ስጋእታት ስለዝንበሮ ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ንምቑጽጻር ከጥዕሞ ሓጺርዎም።ካብኦም ንገለ ሰባት ምፍርራሕካብኡ ሓሊፍካውን መጠንቕቕታ ተዋሂብዎም እዩ።መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ብስንኪ ስርዓታት ሃይለስላሰን ደርግን ሃገሩ ለቒቑ ዝኸደ ኣክንዲ እንቛዕ ድሓን መጻኹም ምባል ብጥርጠራን ዘይእሙናት ገይሩ እዩ ወሲድዎም።
ሕቶ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብቶም ናብ ኤርትራ ዝተመለሱ እንድገና ናብ ሱዳን ይምለሱ ኣለዉ።እንታይ እዩ እቲ ጠንቒ ትብል?
መልሲ፡ እቲ ተንቒ ብሩህ እዩ። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ባዓሉ ይምልሶ እዩ።ናብ ኤርትራ ዝተመለሱ መብዛሓቶም መንእሰያት እዮም።ክምለሱ ክልዉ ነብሶም ክመርሑ፤ ክማሃሩን ክሰርሑን ነይሩ መደቦም።ኣብ ኤርትራ ምስኣተዉ ግን ኩሉ መንእሰይ ኣብ በረኻታት ተደርብዩ ከምዘሎን ኣብ ክንዲ ንሃገር ንውልቐ ሰባት(ሰበ ስልጣናት) ከገልግል ናብራኻ ክትመርሕ ዘይካእል ምኻኑን እቲ ኣብ ኤርትራ ዝንበር መንእሰይ ናብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ክኸይድ ስለተዓዘቡ ንካላኣይ ግዜ ናብ ሱዳን ክስደዱ ተገዲዶም እዮም። ከም ተውሳኽውን ስርዓት ህግደፍ ነቲ ህዝቢ ብደረጃታት ሰሪዕዎ ስለትዓዘቡ ኣብ ኤርትራ ናይ ምንባር ድሌቶም ኣጸልሚትዎ እዮ።
ሕቶ፡ ከምዝሰማዓናዮ ንስኻ ነቲ ስርዓት ገዲፍካ ኣብ ሱዳን ትነብር ኣለኻ።ንምንታይ እዚ ስጉምቲ ወሲድካ?
መልሲ፡ ኣነ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ብዙሕ ትዕዝብትታት ጸኒሕኒ እዩ።ብደቒቑ ይከታተሎ ነይረ እየ።እንተኾነ ግን ኣብ ውሽጢ ኮይንካ ንፍትሕን ለውጥን ምቕላስ ይሓይሽ ዝብል ዕላማ ነይሩኒ።እንተኾነ ግን ድሕሪ ኩናት ኤርትራን ኢትጵያን እቲ ዘስዓቦ ጸገማትን ውጽኢቱን ከም ኣጀንዳ ኣናተጠቐምካ ኣብ ውልቃዊ ስልጣንካ ንዝተጻረረካ እናቐንጸልካ ኣሽፈረኝ ምስተጀመረ፡ ኣነ እዚ መስርሕ ረብሓ ውልቐ መላኺ ድኣ እምበር ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ከምዘይኮነ ክዕዘብ ጀሚረ።ኣብቲ ዝነበረ ተሪር መድረኽ ኣነ ናብ ሱዳን ተመዲበ መጺአ እንተኾነ ግን ሓንቲ መዓልቲ ቐሲነ ኣይፈልጥን።
መንግስቲ ኤርትራ ኪሒዶም ኢሉ ዝኣሰሮም ብጾት ናብ ፍርዲ ከቕርቦም ኣይኻኣለን። በድል እንተሃሊዎም መንግስቲ ናብ ህዝቢ ከቕርብ ይጽበዮ ነይረ እንተኾነ ግን ናብ ፍርዲ ህዝቢ ክቐርቦም ኣይካኣለን።ስለዚ እዚ እንታይ እዩ ዘርኤካ ህግደፍ ነዞም ሰባት ከዲዕዎም ከምዘሎ እዩ።ኣብ ከዳዕ ስርዓት ይሰርሕ ከምዝለኹ ክርዳኣኒ ጀሚሩ።
ካልእ ምስ ናብ ሱዳን ዝመጹ ተጋደልትን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ኤርትራዊያን ይራኸብ ነይረ።ናብ ሱዳን ዘምጽኦም ጠንቒ ክገልጹ ከለዉ ጭቖና፤ ግፍዒ፤ ማእሰርቲ በቲ ስርዓት ይወርዶም ከምዝነበር ይገልጹ እዮም።እቲ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘሎ መንእሰይ ኣብ ውልቓዊ ስራሕ ናይቶም ኣዘዝቲ ሰራዊት ከምዝተዋፈረ ይገልጹ።ስለዚ ኣዲታቶ ኣብ ገዛ ንቡን ዝይረኸባ ገዛ ኣዘዝቲ ብዘይ ደሞዝ ክሰርሑ ፍትሒ ድዩ?እዞም ናብዚ ዝመጹ ዘለዉ መንእሰያት ድማ ኣብ ሱዳን መዕለቢ ስለዘይረኸቡ ምድረበዳን ባሕርን ሰጊሮም ናብ ሊብያን ጣልያንን ይኸዱ ኣለዉ።ገሊኦም ኣብ ምድረበዳ ከምእውን ኣብ ባሕሪ ይተርፉ ኣለዉ።ካብ ሊብያ ተእሲሮም ናብ ኤርትራ ዝተመለሱ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ እቲ ስርዓት ይሳቐዩ ኣለዉ።ካብ ሊብያ ናብ ኢርትራ ክምለሱ ኣይር ጨውዮም ኣብ ሱዳን ዝዓለቡ መንእሰያት ኤርትራዊያን መንግስቲ ኤርትራ ከም ግብረሽበራዊያን ብምቑጻር ንመንግስቲ ሱድን ግብረሽበራዊያን ኣዑቒባ ብምባል መግለጺ ሂቡ።እዞም ኣብ ሊብያ ንሰለስተ ወርሒ ዝተኣሰሮ ናብ ኤርትራ’ውን ከምኡስራት ዝውሰዱ ዝነበሩ ግብረሽበራዊያን ምባሉ ባጣዓሚ ዘስደምም እዩ።እዚ እንታይ እዩ ዘርእይ መንግስቲ ካብ ህዝቢ ከምዝተፍላለይ የርእይ። ነዚ ኩሉ ጸገማት እናራኣኻ ንመንግስቲ ኤርትራ ምግልጋል ገብን ኮይኑ ተራእይኒ።
ብመሰረት እዚ ድማ ብዛዕባ ኣካይዳን ኣሰራርሓን ጽፈት ከምዘየለ፡ ኣብ ምምላስ ስደተኛታት ምትእትታው ናይ ኢምባሲ ኤርትራ ከምዘሎን እዚ ምስ ዘይኸውን ናተይ ስጉመት ክወስድ ምዃነይ ብዕለት 17/09/04 ንቤት ጽሕፈት ፕረስደንት ደብዳበ ጽሒፈ።
ስለዚ ብዕለት 13/10/04 ድማ ኣብ ጋዜጣ ሱዳን መግለጺ ብምግባርን ንላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳን ዑቕባ ዘሕትተኒ ዘሎ ጉዳይ ብምዝርዛር ካብቲ ዝተዋሃበኒ ሓላፍነተይ ተሰናቢተ።
ሕቶ፡ ንስኻ ነቲ ስርዓት ብኸመይ ትርእዮ?
መልሲ፡ ስርዓት ህግደፍ እሞ ብከመይ ክርእዮ እየ።ትካላዊ ኣሰራርሓ ወይ ሕጊ ዘይብሉ ናይ በረኻ ስርዓት እዩ።ስለዚ ስርዓት ክትብሎ የጸግም እዩ።እቲ ስርዓት ብውሑዳት ጉጅለ ዝውነን እዩ።ስለዚ እዚ ስርዓት ነቲ ሓርበኛ ህዝቢ ጉልበቱ ገንዘቡን ደቑን ሂቡ ናጽነት ዘምጸአ ጠሊምዎ ኣሎ።ከምእውን ንሰላሳ ዓመት ህዝቢ መሪሖም ናጽነት ዘምጹ ጀጋኑውን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተዳጉኖም ኣለዉ።እዞም ሰባት ስልጣን ንህዝቢ ነረከብ፤ ዲሞክራሲ ይስፈን፤ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት ይሃልው ካብ ምባሎም ሓሊፎም ንሃገርን ህዝብን ዝበደልዎ ገበን የለን።ስለዝኾነ ድማ እቲ ስርዓት ናብ ሕጊ ከቕርቦም ኣይካኣለን።ካብዚ ሓሊፉ ንስድራ ቤት እዞም ጀጋኑ ዝበደልዎን ዝፈልጥዎን ዘይብሎም ምፍርራሕን ማእሰርትን ይወርዶም ኣሎ። ስለዚ ህግደፍ ስለዘይተዘረበሉ እምበር ብህግደፍ ዘይተገበረ ገበን ኣብ ልእሊ ኤርትራዊ የለን።ሓደ ዝገርም ነገር ኣሎ ህግደፍ ጉዳዩ ገዲፉ ኣብ ጉዳይ ሱዳን ብምእታው ሰላም ከምጽእ ይብል። ንሱ ባዕሉ ተቓወምቲ የብለይን ነብሱ እናታለለ ህዝብውን እናታትለለ ዝነብር ዘሎ እዩ።
ሕቶ፡ኣብዚ ቐረባ ግዜ ንጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራዊያ እትከታተል ሓንቲ ኮሚቴ ቆይማ ኣላ።ንስኻ ከም ኣማኻሪ ኮይንካ ካብ መጀምርታ ክስብ ሕጂ ትክታተላ ኣለኻ።ኣመሰራርታን ዕላማን ናይዛ ኮሚቴ ምሓበርካና ዶ?
መልሲ፡ እቲ ሓሳብ ብውሑዳትን ግዱሳትን መንእሰያት እዩ ጀሚሩ። ምስቶም መንእሰያት ብዛዕባ እዚ ሓሳባት ተዘራሪብናሉ ኣድላይ ከምዝኾነውን ተሰማሚዕናሉ።እት ቑጽሪ ስደተኛ ምስቲ ቕድሚ ናጽነት ዝነበረን እዚ ሓድሽ ዝመጽእ ዘሎ ወሲካ ብጣዓሚ ብዙሕ እዩ ዘሎ።ኣብዚ ከም ስደተኛ ዝተሓባበሮምን ሞራል ዝህቦምን ኣካል የለን።ኣብዚ ስክሪን ዝሓለፉን ዝተረፉን፤ ናብ ሃግሮም ክምለሱ ዝተመዝገቡን ስክሪን ዘይተመዝገቡን እዮም ዘለዉ።ስለዚ ናይዚ ኩሉ ክፋላት ስደተኛታት ኤርትራዊያን ሓላፍነት እትስከም ኮሚቴ ክትህልው ኣለዋ ኢልና ኢና ተበጊስና። እቶም ቕድሚ ናጽነት ብሰንኪ ስርዓታት ሃይለስላሰን መንግስቱን ዝተሰደዱ ሕጅውን ብሰንኪ እቲ ዲክታቶራዊ ስርዓት ኣስመራ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ኣይካኣሉን።እዚኦምን ሕጂ ዝመጹ ዘለዉን ናይ ፖለቲካ ሰደተኛታት እምበር ናይ ቁጣባ ወይ ጥሜት ሰደተኛታት ከምዝይኾኑ ንውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታትን ኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳን ብዕለት 29/12/04 ደብዳቤ ተዋሂቡ።በዚ መሰረት ንዕለት 16/01/05 መልሲ ክዋሃብ ምዃኑ ተሓቢርና።
ኣብዚ ዕለት ቁጽሮም ልዕሊ ሓደ ሽሕ ዝኾኑ ኤርትራዊያን ታቤላታት ሒዞም ኣብ ቕድሚ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ተረኺቦም። እንተኾነ ግን 30 ዝኣባላታ ኮሜቴ ክትምስረት ካብ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሑብራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት መልሲ ተዋሂቡ። ካብቲ ኣብኡ ዝነበረ ህዝቢ ካብ ኩሉ ቦታ ምእንታን ወከልቲ ክህልዎ ብዝብል 30 ዝኣባላታ ግዚያዊ ኮሚቴ ተመዚዛ።ኣነውን ተመሪጸ ነይረ እንተኾነ ግን ናተይ ምኽንያት ስለዘለኒ ብምሕባር ክሳብ መወዳእታ ግን ኣብ ጎኒ እዛ ኮሚቴ ኮይነ ክሰርሕ ምዃነይ ቃል ኣትየ።ዕላማ ናይታ ኮሚቴ ንኹሉ ሰደተኛ ኤርትራዊ ዘጋጥሞ ዘሎ ጸገማት ምስቶም ዝምልከቶም ኣካላት ኣናተመያየጥካ ከምእውን ብደርጃ ዓቕሚ እታ ኮሚቴ ፍታሕ ምንዳይ እዩ። ንቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ጸቕጢ ብምፍጣር ኣብ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣቓልቦ ንኽገብር እዩ። መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ሱዳን ኣቓልቦ ስለዝይረከበ ፍቐዶ ምድረበዳን ባሕርን ዝጠፍእ ዘሎ ድኽመት ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ምኻኑ ምግላጽን ሓላፍነት ከምዝስከም ምግባርን እዩ።
እቶም ስክሪን ዝሓለፉ ድማ ጉዳዮ ግቡእ ኣቓልቦ ተዋሂብዎም ክሳለጠሎም። ክምእውን ኣብ ዝተፈላለይ ማሕበርዊ ኣገልግሎት ከም ሕክምና ፤ ትምህርቲ፤መሰላት ደቐንስትዮ፤ ዝተኣሰሩ፤ ታሴራ ንዘይብሎምን ካልኦት ተመሳሰልቲ ጉዳያትን ኣገልግሎት ንዝይረኸቡ ዜጋታት ምጥባቕን ሓገዛት ምንዳይን። እዚ እዩ እታ ኮሚቴ መዓልታዊ ክትዘራረበሉን ክትሰርሓሉን ዝተበገሰትሉ ዕላማታት።
ኣብዚ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ዘይደልይ ጋዜጠኛ ኣቶ መሓመድጣሃ ተወከል ነዛ ኮሚቴ ካብቲ ሰልፊ ዝጀመረትሉ ግዜ ኣትሒዙ ይኹን ኣብ ግዜ ኣኼባታት ዝገበሮ ድገፍ ዝምስገን እዩ።ስለዚ ብስመይን ብስም እዛ ኮሚቴ የመስግኖ።
ሕቶ፡ ንስኻ እንታይ እዩ ኣበጊስካ ሙሉእ ግዜኻ ሂብካ ነዛ ኮሚቴ ትሕግዝ ዘለኻ?
መልሲ፡ ኣብ ላዓሊ ከዝገለጽኩዎ ምስዛ ኮሚቴ ክተሓባበር ዘገድሰኒ ቐንዲ ረቛሒ፡ ኣብ ሱዳን ዘሎ ኤርትራዊ ስደተኛ ዋና የብሉን።ዋላእዃ መንግስቲ ሱዳን ንኤርትራዊያን ስደተኛታት ብናጻ ክነብሩ የፍቕድ እምበር ጸገም የለን ማለት ኣይኮነን።
ኢምባሲ ሃገር ኤርትራ ኣብ ሱዳን ዘሎ ብዝይካ ኣብ ቤት ጽሕፈት ኮፍ ኢልካ እተን ክልተ ካብ ሚኢቲ ምእካብ ሓሊፉ ንህዝቢ ናይ ምግልጋል መደብ የብሉን።ኣነ ድማ እዚ ስደተኛ ብኩሉ ተበዲሉ ስልዘሎ ብዘለኒ ኣፍልጦን ተሞክሮን ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ንሽግራቱ ኣብ ምፍታሕ ክተሓባበር ኣለኒ ብምባል ከም መደብ ዝጀመርክዎ እዩ። ክሳብ መወዳእታውን ክቕጽሎ እየ።
ሕቶ፡ ክስብ ሕጂ እዛ ኮሚቴ ዝዓመመቶ ነገር ኣሎ ዶ? እንድሕሪ ኣሎ እንታይ እዩ?
መልሲ፡ እዛ ኮሚቴ ክሳብ ሕጂ መደብ ስርሖምን ሕጊ ህንጻን ኣብ ምውጻእ፤ ምስ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታትን ኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳን ክትዘራረብ ጸኒሓ። ብመሰረት ካብ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ዝተዋሃበ መምርሒ ንህጹጽ ጉዳያት እተከታተል ሰለስተ ዝኣባላት ንኡስ ኮሚቴ ቖይማ ኣላ።ድሮውን ስርሓ ጀሚራቶ ኣላ።ግን ሓደ ንገር ክፍለጥ ዘለዎ እዛ ኮሚቴ ኣሎ ዝባሃል ሽግራት ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣብ ሓደ እዋን ከትፈትሖ ምሕሳቡ ጌጋ እዩ።ኣብ ምፍታሕ እቲ ጸገም ግን ካብቲ ናይ ቕድሚ ሕጂ ዝነበሮ ከምዝሓይሽ ክፍለጥ ኣለዎ ድሮውን ጽቡቕ ተስፋታት ይረአ ኣሎ።ቕድሚ ሕጂ ነቲ ላዕለዋይ ኣካል ንምርካብ ዓቐብ ዝነበረ ሕጂ እዛ ኮሚቴ ብቐጥታ ክትራኽብ ጀሚራ ኣላ።ስለዚ ሽግር ናይ ህዝቢ ኣብ ምግላጽ ጽቡቕ ኣፍደገ ከፊታ ኣላ።ህዝብ’ውን ነዛ ኮሚቴ ክታሓባብን ክድግፍን ይግባእ።
ሕቶ፡ ካብ ህዝቢ ዝስማዕ ምዕዝምዛማት ኣሎ። ንሱ ድማ እታ ቆይማ ዘላ ኮሚቴ ንዝተወሰነ ጉጅለ እምበር ንኹሉ ኣይትውክልን እያ ዝብል እዩ።ክመይ ድዩ እቲ ምርጫ ተኻይዱ?
መልሲ፡ እዛ ኮሚቴ ኣብ ቕድሚ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሑብራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት እያ ተመዚዛ።ካብ ኩሉ ቦታታት ካርቱም ምእንቲ ክትውክል ሓደ ሰብ ከምዝምረጹ ተገይሩ።ስለዚ ካብቲ ኣብቲ እዋን ተኣኪቦም ዝነብሩ ህዝቢ እያ ተመሪጻ።እዛ ኮሚቴ ግዚያዊት እያ ፡ ኩሉ ስድተኛ ዝሳተፎ ጉባኤ ክትገብር ድማ ከም ናይ ቐዳማይ ዕላማ ሒዛቶ ኣላ።ኣብት ጉባኤ እቲ ዝነበረ ጉድለት ክዕረን ክእረምን ኣለዎ።
ሕቶ፡ እዚ ስለዝኾነ ካልእ ዓሰርተ ዝኣባላታ ኮሚቴ ተመስሪታ ኣላ ሰሚዕና።ስለዚ እቲ ጉዳይ ከመይ ክኸውን እዩ?
መልሲ፡ ዓሰርተ ዝኣባላታ ኮሚቴ ኣይተመስረተትን።እቶም ዓሰርት ዝባሃሉ ዘለዉ ብኣጋጣሚ ኣብ ቤት ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ሓድሽ ፎርም ይዋሃብ ስለዝነበረ፡ ብዙሓት ኤርትራዊያንን ኢትዮጵያውያንን ስለዝነበሩ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ንምዝርራብ ካብ ክሊቲኡ ወገናት ዓዓሰርተ ሰባት ተመዚዞም ኣትዮም።እዚ ባዛዕብ እቲ ዕላማ ናይቲ ዝዋሃብ ዝነበር ፎርም መግለጺ ንምሃብ እዩ ነይሩ።ንስቶም ድማ ነቲ ዝተዋሃበ መግለጺ ነቲ ኣብኡ ዝነበረ ህዝቢ መብርሂ ክህቡ ነይሩ እቲ መደብ።ስለዚ እዚ ካብ ዘይምርዳእ ዝመጸ እዩ ይብል።
ሕቶ፡ እዞም ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ስክሪን (screen) ሓሊፍኩም ተባሂሎም ብUNHCR ዝፍለጡ ናትና ኮሚቴ ክህልውና ብምባል ይንቐሳቐሱ ኣለዉ።እዚ በመይ ትርእዮ?
መልሲ፡ ብዛዕባ እዞም ሰባት ዝፈልጦ የብለይን።በይኖም ኮሚቴ ክገብሩ እንተደልዮም ናቶም ምርጫ እዩ።ብወገነይ ግን ውጽኢታዊ እዩ ኢለ ኣይኣምነሉን እየ።ስለምንታይ ስክሪን ዝገበሩ ኢልካ ምዝራብ ክብሪ ይርብሉን።እወ ሓቒ እዩ ስክሪ ዝሓለፉ ስደተኛታት ቐዳምነት ይዋሃቦም እዩ።እቲ ጉዳይ ግን መሰል ስደተኛታት ይታሓለዉ ተባሂሉ ስለዝተሓተተ እዩ። እቶም ዘይሓለፉ ናይቶም ዝሓለፉ ዕድል ክወስዱ ኣይክእሉን እዮም እዚ ክፍለጥ ይግባእ።ካብ ከምዚ መደብ ሒዞም ምብጋሶም ምስዛ ድሮ ተመስሪታ ዘላን ድሮ ሰርሓ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ጀሚራ ዘላ ብሓባር እንተዝሰርሑ ውጽኢታዊ እዩ ይብል።
ሕቶ፡ ገለ ሰባት ኣቶ ዓንደብርሃን ምስ እዛ ኮሚቴ ዝደጋገፍ ዘሎ ናቱ ውድብ ንምምስራት እዩ ይብሉ።እዚ ድዩ እቲ ሕቡእ ኣጀንዳ ናትካ?
መልሲ፡ ኣነ ብወገነይ ውድብ ንምምስራት መደብ ወይ ዕላማ የብለይን።ሎሚ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ክመጽእ እንተኮይኑ ብሓባር ብምስራሕ ጥራይ እዩ።ኣነ ክቓለስ እንተኾይነ ምስቲ ንስርዓት ህግደፍ ክገጥም ተጠርኒፉ ዘሎ ሓይሊ ንኡ ንምሕያል እየ ክሰርሕ። ሎሚ ውድብ ክገብር እየ ምባል እዋናዊ መድረኽ ኤርትራ ዝጠልቦ ሕቶ ኣይኮነን።እዚ ዘረባታት ድማ ስራሕ ዘይብሎ ሰባት መዕለሊ ንኽኾኖም ዝዛረብዎ እዩ።
ሕቶ፡ እዛ ኮሚቴ ብመን ትምወል? ብከመይ ትንቐሳቐስ?እንድሕሪ ሓጋዚ ወይ መዋሊ የብላን ኢልካ እንታይ ክግበር ኣለዎ?
መልሲ፡ ነዛ ኮሚቴ ክሳብ ሕጂ ዝምውላ ሰብ የለን።ስለምንታይ ገና ኣብ ምምስራት እያ ትርከብ ዘላ።ዝኾነ ኣባል ኮሚቴ ድማ ካብ ጅብኡ እዩ ዝንቐሳቐስ ዘሎ።ከምዚ ገይርካ ግን ነዊሒ ክኸይድ ኣይካኣልን እዩ።ስለዝኾነ ድማ ካብ ውዱብ ሕቡራት ሃገርት ጉዳይ ስደተኛትት፤ ኮሚሽን ስደተኛታት ሱዳን፤ ካብ ግዱሳት ኤርትራዊያን፤ ከምእውን ወርሓዊ ውጽኢት ካብ ኣባላታ ምግባር ከድልይ እዩ። ድሮውን ግዱሳት ኤርትራዊያን ነዛ ኮሚቴ ንኽሕግዙ ቃል ኣትዮም ኣለዉ።
ሕቶ፡ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ናብ ሓደ ኪዳን ተጠርኒፈን ኣለዋ።ንስኻ ከም ዲፕሎማት ከምይ ትርእዮ? ውጽኢታዊ ድዩ ከ ትብል?
መልሲ፡ ተቓወምቲ ውድባት ኣብ ሓደ ክጥርነፉ ብፍላይ ኣብዚ ግዜ ግድነት እዩ።ኤርትራ ሎሚ ድሕነት ትጽበይ ኣላ።ስርዓት ህግደፍ ሃብቲ ህዝቢ መዝሚዙ ጥራይ እዩ ክኸይድ ዝደልይ ዘሎ፡ ሕጂ ዝድለይ ዘሎ መተካእታ ነቲ ስርዓት እዩ።ሰለዚ እዘን ውድባት ብተወፋይነት ብሓባር ሰሪሔን ንህዝቢ ኤርትራ ከድሕናን ነቲ ስርዓት ክትካኣን ከምዝኽእላ ጥርጥር የለን።እተኾነ ግን ተቓወምቲ ውድባት ካብ ዝኾነ ስምዒትን ረብሓ ስልጣኖምን ነጻ ኮይኖም ወይ ካልኣይ ደረጃ ብምሃብ ተጠርኒፎም ነቲ ናይ ሓባር ጸላኢ ክቓለሱ ይግባእ።ከምእውን መንእሰይ ኤርትራ ሃገሩ ገዲፉ ፋሕ ፋሕ ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን እዘን ተቓወምት ውድባት እዚ መንእሰይ ዝድሕነሉ መገድታት ክሓስባ ታሪኻዊ ሓላፍነት እዩ።ናይዘን ሰሚረን ዘለዋ ውድባት ተግባራውነት ክረአ ግን ህዝቢ ክድግፎ ይግባእ።
ሕቶ፡ ምውሓዝ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ናብ ሱዳን ይኹን ናብ ካልእ ጎራብቲ ሃገራት ካብቲ ናይ ቕድሚ ናጽነት ዝነበረ ቑጽሪ ክትርእዮ ከለኻ ከመይ ይመስል?
መልሲ፡ ምውሓዝ ስደታኛትት ኤርትራዊያን ምስ ኣብ ግዜ ቓልሲ ዝነበረ ክነጻጸር ከሎ ብዙሕ ኣይፍለይን እዩ።እንተኾነ ግን ክንርደኦ ዝግባኣና ኣብ 1974 ስርዓት ሃይለስላሴ ክውድቕ ከሎ ከም’ውን ስርዓት መንግስቱ ብዙሕ መንእሰይ ይወጽእ ነይሩ።ሕጅ’ውን ንሱ እዩ ዘዘኻኽረና።ሕጅውን እዚ ስርዓት ህግደፍ ክወድቕ ይቐራርብ ምህላዉ እዩ ዘርእየና ።እቲ መንእሰይ ነቲ ፖሊስታት እቲ ስርዓት ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ክቓወም ስለዘይኻኣለ ሃገሩ ገዲፉ ብምውጻእ ተቓውምኡ ይገልጽ ኣሎ።
ሕቶ፡ ናብዚ ዝመጽእ ኤርትራዊ ስደተኛ ግቡእ ኣቓልቦን ሓገዛትን በቶም ዝምልከቶም ትካላት ይረክብ ኣሎ ድዩ? እንድሕሪ የለን ትብል ኮይንካ ንምንታይ?
መልሲ፡ ናብዚ ዝመጽእ ዘሎ ስደተኛታት ግቡእ ኣቓልቦ በተን ዝምልከተን ትካላት ይግበረሉ የለን።እሱ ስለዝኾነ ድማ ሓቢርካ ንመሰልካ ምሕታት ይሓይሽ ተባሂሉ እታ ኮሚቴ ዝተመስረተት።ስለምንታይ እተን ዝምልከተን ትካላት ኣቓልቦ ዘይገበራ ንዝብል ንዓይ’ውን ገሪሙኒ እዩ ዘሎ።ኣነ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ከም ሓላፊ ኮይነ ኣብ ዝሰርሓሉ ዝነበረ እዋን’ውን ንህዝቢ ኤርትራ ዝግበር ዝነበረ ምትሕብባ ኣይናኣድን እዩ።
ሕቶ፡ ኣብዚ ዝረከባ ተቓወምቲ ውድባት ነቲ ዝውሕዝ ዘሎ ስደተኛ ኣብ ምጥባቕን ምሕብሓብን እንታይ ተራ ይጻወታ ኣለዋ? ወይ እንታይ ክገብራ ኣለወን ትብል?
መልሲ፡ ኣነ ብወገነይ ብዙሕ ዝተሓባበራ ኮይነን ኣይስማዓንን እዩ። ብመጠኑ ግን ኣሎ ንኣብነት ንሓደስቲ ንዝመጹ መንእሰያት መንቐሳቐሲ ይህቡ እዮም።
ሓንቲ ኣገዳሲት ጉዳይ ኣነ ዝፈልጣ ካብ ሊብያ ናብ ኤርትራ ክጥረዙ ከለዉ ኣየር ጨውዮም ኣብ ካርቱም ንዝወረዱ መንእሰያት ኩለን ውድባት ኣብ ጎኖም ደው ኢለን እየን። ክሳብ ሕጂ’ውን ይተሓባበረኦም ኣለዋ።እዚ ግን እኹል ኣይኮነን ካብቲ ስርዓት ሃዲሞም ንዝመጹ ዘለዉ መንእሰያት እተን ውድባት ሙሉእ ሓላፍነት ክወስዳ ኣለወን።ካብዞም መንእሰያት ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ማዓልታውን እዋናውን ሓበሬታ ክረኽባ ይኽእላ እየን።
ሕቶ፡ እንታይ መልእኽቲ ከተመሓላልፍ ትደልይ ብፍላይ ኣብ ኣውሮጳ፤ ኣመሪካን ካልእ ቦታ ንዝርከቡ ኤርትራዊያን?
መልሲ፡ ኣብ ኣውሮጳ፤ ኣመሪካን ካልእ ቦታ ንዝርከቡ ኤርትራዊያን ኣብ ግዜ ብረታዊ ቓልስን ምህናጽ ሃገርን ምብርባር ቑጠባን ዓንደ ሕቖ እታ ሃገርን ህዝብን ብምዃን ወሳኒ ተራ ተጻዊቶም እዮም።እንተኾነ ግን ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታትን ኣገባብ ኣማሓደራን ተቐይሩ እዩ። ኤርትራ ሎሚ ብውሕዳት ውልቐሳባት ንረበሖም እትምራሕን እትርገጽን ሃገር ኮይና ኣላ።ብስንኪ እዚ ማእለያ ዘይብሎም መንእሰያት ሃገሮም ገዲፎም ናብ ጎራብቲ ሃገራት ይስደዱ ኣለዉ።ኣብዛ እንኮ ሕጊን ቕዋም ኣልቦን ዝኾነት ሃገር፡ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰሉን ርእይትኡን ንኸይዛረብ ኣፉ ተለጉሙሉ ኣብ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ደገ ዝነብሩ ኤርትራዊያ ኣቓልቦ እቲ ኣብ ጭቖና ዘሎ ህዝቦም ክገብሩ ይግባእ።
ኣብ ፍትሕን ዲሞክራስን ዘለወን ሃገራት እናነበርኩም ነቲ ብህዝቢ ብፍላይ ብመንእስያት ዝጻወት ዘሎ ስርዓት ህግደፍ ከም መንግስትና የለን ምባል ቕኑዕ ኣይኮነን (ብፍላይ ነቶም ተደናገጽቲ እቲ ስርዓት)።ዓገብ ምባል’ውን ዘድልዮ እዩ።ኣብዚ እዋን ክልተ ካብ ሚኢቲ ምኽፋል ንስርዓት ህግደፍ መሻደኒ እምበር ኣብ መዓላ ሃገር ክውዕል እዩ ኢልካ ምሕሳብ የዋህነት እዩ።ስለዚ ኣብ ጎኒ ህዝብኹም ደው ብምባል ነቲ ዲክታቶራዊ ስርዓት ዓገብ እተበልኩ ይሓይሽ ይብል።
ሕቶ፡ ኣብ መወደኣታ ክዝረበሉ ኣሎ እትብሎ ነገር እንድሕሪ ኣሎ? ወይ ዝተረሰዐ ነጥቢ እንድሕሪ ኣሎ?
መልሲ፡ ዝተረፈ ዳርጋ የለን።ክብሎ እንተሃልዩ ንህዝቢ ኤርትራ ዘሰክፎ ጎስጓስት ይካየድ ኣሎ ንሱ ድማ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ግጭት ከይህልው እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣሽሓት መንእሰያት ከፊሉ ናጽነቱ ጨቢጡ እዩ።ኣብ ከልኣይ ዝተወለዐ ኩናት ድማ ማእለያ ዝይብሎም መንእሰያት ተሰዊኦም እዮም።ስለዚ ዳግማይ ብሰንኪ ዶብ ናብ ኩናት ምእታው ናይ ባሓቒ ዘሰክፍ እዩ።
ጉዳይ ዶብ ካብ ዝውሰን ዓመታት የሕሊፉ ኣሎ ሓንሳብ ኤርትራ ነጺጋቶ፡ ሓንሳብ ኢትዮጵያ ነጺጋቶ ኣናተባሃለ ቲያትር ናይ ከሊቴአን ሃገራት ኣብ ቕድሚ ዓለም እናተበራረየ ይቕጽል ኣሎ።ስለዚ እዚ ጉዳይ ዶብ ድዩ ወይስ ካልእ ሕቡእ ኣጀንዳ ኣለዎ ኢልካ ምሕሳብ ከድልይ እዩ።ስርዓት ህግደፍ ስልጣኑ ንምንዋሕ ብዝይካ ብኩናት ካልእ መንገዲ ክህልው ከምዝይኽእል ንምርድኡ ዘጠራጥር ኣይኮነን።ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ክነቐሓሉ ይግባእ።እዚ ስርዓት ኣብ ስልጣን ክሳብ ዘሎ ጎራብትና ብሰላም ክነብሩ ስለዝይኽእሉ ሰላም ህዝቢ ኤርትራ’ውን ኩሉ ግዜ ምስትዘረገ ክነብር እዩ።ነዚ ከምዚ ዝገብር ዘሎ ስርዓት ከነጋልጾን ካብኡ ሓሊፍና ክንምክቶ ይግባእና።
ቅዋም ኤርትራ ድሕሪ ክልተ ዓመት ጸዓርን ድኻምን ኤርትራዊያን ወጻእተኛታት ኪኢላታት ምንዳፉ ኣብ ግብሪ ንኸይውዕል ኣብ ትሕቲ ጠረጴዛ ኢስያስ ኣፈወርቂ ተቐቢሩ ኣሎ። እዚ ብሕሪያት ናይ ዲክታቶራዊ ስርዓት እዩ።ድሕሪ ምእላይ ዲክታቶራዊ ስርዓት ኣብ ግብሪ ከውዕል ምኻኑ ሙሉእ እምነት ኣለኒ።ህዝብ’ውን ክጽዕረሉ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።
ኣብ መወዳእታ ንህዝብን መንግስት ሱዳን ስለ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣትሒዙ ክሳብ ሕጂ ዝገብሮ ዘሎ ምሕብሓብ ምስክር ዘድልዮ ኣይኮነን።ስለዚ ብስምይን ብስም ህዝቢ ኤርትራ የመስግን።
ኣቶ ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ ኣማኻሪ ኮሚቴ ሰደተኛታት ኤርትራዊያን ኣብ ከርቱም ነቲ ዝሃብካና ቓለ ምልልስ ብስም ጋልፍ ኢንፎሚሽን ሰንተርን ተከታተልቲ እዚ መደብን የመስግን።የቐነለይ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2902


text:
ዓለም-ለኸ ትኻል ጥዕና(WHO) ሎሚ ተኸቢሩ ዝወዓለ መዓልቲ ኤድስ እቲ ቫይረስ ንከይባዛሕ ዝሕግዝ መድሃኒት ጸረ-ረትሮቫይራል (antiretroviral therapy) ንኹሉ ምስ ኤች ኣይ ቪ ቫይረስ ዝነብሩ ሰባት ክባጻሕ አለዎ ዝብል ቴማ ሒዙ ክውዕል ጸዊዑ’ሎ።
ብመሰረት ሓበሬታ እዚ ትካል ሕ/ሃ ካብ 37 ሚሊዮን ምስ ኤች ኣይ ቪ ዝነብሩ ሰባት’ቶም 16 ሚሊዮን ነዚ መድሃኒት ይረኽቡ።
አብ ሕ/ሃ አብ ክፍሊ ኤድስ ጠቕላሊ ዳይሬክተር ሚቸል ሲዲበ ግን ገና ብዙሕ ስራሕ ከምዝተረፈ ይሕብሩ።
ብተወሳኺ ንሶም ‘ገና ብሚሊዮናት ዝቁጸሩ እቲ መድሃኒት ዘየባጻሕናሎም አለው። ካልኦት 22 ሚሊዮን እዚ መድሃኒት ከነብጽሓሎም ዘይኸአልና አለው። እቲ ስራሕ ገና ኣይተወደአን ዘሎ ገና ዝስራሕ ብዙሕ አሎ። ነዚ ስራሕ ደው ምስ ነብል ድማ ነዚ ተላባዒ ሕማም ንእውጅ አለና ማለት’ዩ። ካብ ተስፋ ምቁራጽ ኢና ናብ’ዚ ተስፋ በጺሕና ዘለና ስለዚ ነዚ ሕማም ብ2030 ደው ከነብል ንስራሕ’ ይብሉ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ዜና ቫቲካን
ንዝኾነ ተበግሶ ወትሩ ብቃል ኣምላኽ ስለዝኸፍቱ ነዚ ፍሉይ ናይ ምህለላ ግዜ ዝመርጽዎ ቃል ኣምላኽ ካብ ግሐ 1.14 'እዚኣቶም ኲሎም (ሓዋርያት) ምስ ሓያሎ ኣንስትን ምስ ማርያም ኣደ ኢየሱስን ምስ ኣሕዋቱን ኰይኖም ከየብኰሩ ሐቢሮም ይጽልዩ ነበሩ` ዝብል እዩ። እዚ ንዝመጽእ ቀዳም ዕለት 30 ግንቦት 2020 ዓም ብር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ዝምራሕ ጸሎተ ምህለላ መቚጸርያ ብቀንዱ ነዚ ወሪዱና ዘሎ ጸገም ክቕንጥጠልና ስለዝኾነ ኩለን መካነ ንግደታት ነቲ ልሙድ ተግባራተን ኣቋሪጸን ኣብዛ ሁመት እዚኣ ኩሎም ሓቢሮም ምስኦም ክጽልዩ ተማሕጺኖም። ካብተን መራኸቢ ብዙሓን ብቀንዲ ከም ናይ ኤውሮጳን መላእ ዓለምን መተሓባበሪ ተለቪዥን ሞንዶቪዝዮነ ዝበሃል ንብዙሕ ናይ ፍሉይ ፍጻሜታት ዘመሓላልፍ ክፍሊ ኰይኑ እዚ ለበዳ እዚ ካብ ዝወርድ እዚ ንካልኣይ ግዜ ብዓለም ለኸ ደረጃ ዝግበር ፍሉይ ምህለላ እዩ።
ከምዝዝከር ኣብ ዝሓለፈ ግዝያት ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ኰይኖም ንዓለም ምሉእ ዘንቀጥቀጠ ምህለላ ንተኣምራዊ መስቀል ኢየሱስ ስእሊ እኖና ድንግል ማርያምን ሰቂሎም ስግደት ቅዱስ ቊርባን ብምግባር ንመላእ ዓለም ከምዝባረኹን ክንዲ ኩልና ኰይኖም ነታ ሓዋርያት ብማዕበል ኪወሓጡን ክጥሕሉን ምስ ቀረቡ `ጐይታ ጠፋእና ኣድሕነና` ክብሉ ንዝተማሕጸንዎ ናቶም ብምግባር ክንዲ ኩልና ኰይኖም ዝተመህለልዎን መላእ ዓለም ብመራኸቢ ብዙሓን ዝተኸታተሎን ይዝከር።
ኣብዘን ዝሓለፋ ናይ ጭንቂ ወርሓት ብዙሓት መካነ ንግደታት ብመራኸቢ ብዙሓ ምስ ሕዝቢ ጸሎተ መቚጸርያ ብምዕራግ ብዙሕ ምጽናንዕ ከምዝተረኽበ እንክግለጸ ሓደ ካብዚ ኣብ ፖምፐይ ሃገር ጣልያን ዝግበር ዝነበረ እዩ። ብፁዕ ኣቡነ ካፑቶ ብዛዕባ ምጽንናዕ መቊጸርያ ኣብ ግዜ ለበዳ ሓደ ካብ ፖምፐይ ከምዝነበረ ይምስክሩ። እቲ ተበግሶ ብጳጳሳዊ ቤትምኽሪ ንሓዲስ ስብከተ ወንጌል እዩ ተወሲዱ። እዚ ተበግሶ እዚ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ብዙሓት ሥድራቤታትን ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት በዚ ለበዳ ካብ ዝተጠቅዑ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ተቀባልነት ረኺቡ ስለ እቶም ሕሙማት ዝዓርጉ መቊጸርያታት ብኣሽሓት ነበረ። ነዚ መደብ እዚ ሓካይምስ ይኹኑ ኣለይቲ ሕሙማት ጋዜጠኛታትስ ይኹን ወለንታውያን ኣገልገልቲ ሕዝቢ ዝተፈላለየ ምስክርነታት እንክህቡ ኩሉ በዚ ጸሎት እዚ ንዝርከብ ዘይነጽፍ ተስፋ ይገልጽ። ኣብ ፍጻሜ እዚ ንእኖና ድንግል ማርያም ዝተወፈየ ወርሒ ሓለዋን ረድኤትን እኖና ድንግል ንምርካብ ጳጳሳዊ ቤትምኽሪ ሓዲስ ስብከተወንጌል ብዝመደቦ እንደገና ንሥቃይን ጸገምን መላእ ዘመደ ኣዳም ኣብ እግሪ እኖና ድንግል ማርያም ንምቅራብ ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራቸስኮስ መቊጸርያ ክመርሑና እዮም ኢሎም።
ቅዱስነቶም ኣብ ዘቅርብዎ ሓሳብ ምስ እኖና ድንግል ማርያም ሓቢና ንመላእ ዓለምና ሰላም ከምኡ እውን ነዚ ወሪዱና ዘሎ ለበዳ ሕማም ክቅንጥጠልና ንጸሊ ምስ በሉ ኣብዚ ጸሎተ ምህለላ እዚ ካብ ሓሙሽተ ክፍላተ ዓለማት ካብ ሉርድ ፋጢማ ኩኻን ሚላግሮ ጓዳሉፐ ሳን ጆቫኒ ሮቶንዶን ፖምፐይን ቀጥታዊ ርክብ ክግበር ምዃኑን እቲ ጸሎተ መቚጸርያ ብሓደ ከምዝዓርግን ሓላፊ ጳጳሳዊ ቤትምኽሪ ሓዲስ ስብከተ ወንጌል ብፁዕ ኣብነ ሪኖ ፊዚከላ ናብ ሓለፍቲ እዘን መካነ ንግደታት ዝጸሓፍዋ መልእኽቲ ከም እትገልጽ ካብ ቅድስት መንበር ዝወጸ ዜና ኣመልኪቱ።


text:
Simrishamn
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 22 1 2021
ናብታ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ናይ ስኮነ ኩርናዕ ኣብ ሕምብርቲ ኦስተርለን ትርከብ ሲምሪስሃምን ኮምዩን እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ19,429
ስፍሓት መሬት1,254 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Lund 78 ኪሜ
- Kristianstad 79 ኪሜ
- Malmö 93 ኪሜ
ስእሊ: Jutta Jönsson
ኣብዚ ሃብታም ተነጻጻሪ ባህሊ ዘለዎ ምምሕዳር ከተማና ብዙሓት ናእሽቱን ማእከሎትን ከተማታት ኣለዋ። ኣብ ደቡብ ሰፊሕ ሕርሻ ዘለዎ ለሰ ኣሎ፡ ኣብ ሰሜን ድማ ዱርን ኩርባታት ዝበዝሖ መሬትን ኣሎ። እቲ ገማግም ባሕሪ ሰፋሕቲ ሑጻዊ ገማግምን ኣኻውሕን ከምኡ'ውን ዝለዋወጥ ባህሪ ዘለዎ ኾይኑ፡ ኣብ መንጎ ድማ ነኣሽቱ ባህርያውያን ናይ ዓሳ ዚገፋፍቲ ቁሸታት ኣለዋ። ጥቓ ባሕሪ ብምዃንና ኩነታት ኣየር ጥዑም እዩ፡ እዚ ድማ ብዙሓት በጻሕቲ ሃገር ይስሕበልና። ኣብዚ ኮምዩን ልዕሊ 3,000 ዋኒናት ኣለዋ፡ ሓደ ሲሶ ወነንቲ ትካል ድማ ደቂኣንስትዮኣንስቲ እየን፡ ኣብ ምጅማር ሓደሽቲ ትካላት ኣብዚ ሃገርዚ ንሕና ዝበለጽና ኢና።
መንበሪ-ገዛ
ኣብቲ ኮምዩን ዝዓበየ ናይ መንበሪ ኣባይቲ ኣመሓዳሪ እቲ ኮሙናዊ Simrishamnsbostäder እዩ፡ ግን ብዙሓት ናይ ኣባይቲ ትካላትን ኣወዓዓልትንውን ኣለዉና።
ስእሊ: Ivar Svensson
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሕ ቋንቋታት ይዝረብ፡ ከም ዓረብ፡ ዳሪ፡ ኣልባንያ፡ ፍረንሳ፡ እንግሊዝ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ስእሊ: Folke Graff
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ዳርጋ ኩሉ ዘድሊ ዝበሃል ነገር ኣሎ'ዩ ክበሃል ይከኣል። ቤት-ንባብ፡ ድኳናት መዓልታዊ ኣስቤዛ፡ ካልእ ኣገልግሎታት ዝህባ ድኳናት ቡቲካትን ይርከባ። ብዜካ'ዚ፡ ማእከላት ስፖርታዊ ንጥፈታትን ብርክ ዝበለ ባህላውን ስፖርታውን ንጥፈታትን ዝአንግዳ ማሕበራትን ይርከባ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ እንታይ ዓይነት ንጥፈታት ከም ዘሎን ካልእ ዝርዝራትን ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ስእሊ: Folke Graff
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ነቶም ቆልዑ ዘለዎም ኣገልግሎት መዋዓሊ-ህጻናት ኣሎ። ምምሕዳር ከተማ፡ ነቶም ካብ 1 ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ዝዓለመ፡ ትምህርታዊ ንጥፈታት ውን ኣለዎ። ንተወሳኺ ዝርዝር ብዛዕባ'ዚ፡ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ምምሕዳር-ከተማ፡ ካብ ኣዚለ ክሳብ 9ይ ክፍሊ ዘጠቓልል ናይ መባእታዊ ደረጃ-ትምህርቲ ኣለዎ። ንመባእታውን ናይ ካልኣይ-ደረጃን ቤት-ትምርህቲ ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ዝተፈላለየ መደባት ትምህርቲ ንዓበይቲ ከምኡ ውን መደብ ትምህርቲ ቋንቋ ሽወደን ንዓበይቲ ይወሃብ እዩ። ንተወሳኺ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ብዛዕባ ትምህርታዊ ዕድላት፡ ብዝርዝር ከተንብቡ ትኽእሉ።
ስእሊ: Brita Martinsson
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ተጠቀምቲ ናይ ዝተፈላለየ ናይ ጥዕናዊ--ኣገልግሎታትን ክንክን ክትኮኑ ትኽእሉ። ኣብዚ ከተማ፡ ሓፈሻዊ ሕክምና፡ ማእከል-ጥዕና ህጻናት፡ ኣዴታት (ነፍሰ-ጾራት) ከምኡ ውን ክሊኒክ-ስኒ፡ ይርከብ። ሕክምናዊ ክንክን ምስ እትደልዩ፡ ናበይ ክትከዱ ከም ዘለኩምን ካልእ ንጥዕናዊ-ክንክን ዝምልከት ዝርዝራት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ትረኽብዎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣድላዪ ምስ ዚኸውን ናብ ኣገልግሎት ተለፎን 042-13 96 44 ደውል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ናይ Skånetrafikens ኣውቶቡሳት ንኹሉቲ ኮምዩን የገልግላ፡ እታ ናይ ስኮነ ቅልጥፍቲ ኣውቶቡስ ድማ ናብ ክሪስትያንስታንድ ወይ ሉንድ ትወስደካ። ናይ ስኮነትራፊከን ምቾት ዘለወን ባቡራት ብኢስታድ ገይረን ክሳብ ማልመ ይኸዳ። ኣብ ቀረባ ሰለስተ መዓርፎ ነፈርቲ ኣሎና፤ ማለመ መዓርፎ ነፈርቲ፡ ክሪስትያንስታድ-ኦስተርለን መዓርፎ ነፈርትን ኮፐንሃገን መዓርፎ ነፈርትን።
ስእሊ: Bengt-Åke Larsson
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ናይቲ ኮምዩን ቁጠባዊ ህይወት ኣብ ኩሉ ሰክተር ብእተዋፈራ ብነኣሽቱን ማእከሎትን ዋኒናት ዝተዓብለለ እዩ። እተን ዝዓበያ ዋኒናት እዘን ዚስዕባ እየን፤ Plastal, Praktikertjänst, Kiviks musteri, Nordic Sea Winery, Gärsnäs och Skillinge Fisk-Impex.
ስእሊ: Ivar Svensson


text:
Radio Erena: 15 November 2020
ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ትግራይ ጃምላዊ ህልቂት ተፈጺሙ ክብል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሲሱ።
እቲ ኣህጉራዊ ትካል ብ12 ሕዳር ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ኣብ ማይ ካድራ ዝተባህለት ናይ ትግራይ ከተማ፣ ብኣማኢት ክቑጸር ዝኽእል ሬሳታት ኣብ ማእከል’ታ ከተማ ከምዝተረኸበ፣ ዘመላኽቱ ጭብጥታት ኣኪቡ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ነቲ ትካል ኣብ ዝሃቡዎ ቃል፣ ሰራዊት ህወሓት ብዕለት 9 ሕዳር ምሸት ነታ ከተማ ገዲፉዋ ድሕሪ ምውጽኡ፣ ንጽባሒቱ ናብታ ከተማ ምስ ኣተዉ ኣብ ጎደናታት ዝተዛሕዘሐ ሬሳታት ብብዝሒ ከምዝረኣዩ መስኪሮም። እቶም ዝተቐትሉ ሰባት ናይ ቀትሪ ሰራሕተኛታት ደኣምበር ምስቲ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዝኾነ ምትእስሳር ከምዘይብሎም እቶም መሰኻኽር ይገልጹ።
ኣብታ ከተማ ኣብ ፈቐድኡ ዝተዛሕዘሐ ሬሳታት እኳ እንተተራእየ፣ ኣብ ከባቢ ንግዳዊ ባንክን፣ ናብ ሑመራ ዝወስድ መስመርን ግና ንምርኣዩ ዘስካሕክሕ ትርኢት ከምዝነበረ፣ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብናይ ሳተላይት ስእልታት ከምዘረጋገጾ ይሕብር።
ብዕለት 9 ሕዳር ኣብታ ከተማ ተኹሲ ብዘይምንባሩን፣ ዝበዝሑ ካብቶም ግዳያት ከኣ ናይ ካራን ጎዞሞን መውጋእቲ ይረኣዮም ምስ ምንባሩ፣ ኣረሜናዊ ግፍዒ ከምዝተፈጸመ፣ ካብቲ መዓት ዝወጹ ተዓቚቦምሉ ካብ ዘለዉ ሆስፒታላት ጎንደር ምስክርነቶም ሂቦም።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ እዚ ተፈጺሙ ዝበሃል ዘሎ ጃምላዊ ህልቂት፣ ብናጻ ኣካል ተጻርዩ ገበነኛ ዝሕተተሉ ኩነታት ክፍጠር፣ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብቲ ዞባ ስርዓትን ጸጥታን ብቑልጡፍ ኣስፊኑ፣ ኣገልግሎታት ቴሌፎንን ኢንተርነትን ናብ ንቡር ክመልስ ጸዊዑ።


text:
Radio Erena: 14 February 2021
ልዕሊ 3 ኣዋርሕ ዘቑጸረ ውግእ ሓድሕድ ኢትዮጵያ ምስተወለዐ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብምፍራሱ፣ ኣብ ሓያሎ ቤት ማእሰርታት ዝነበሩ ገበነኛታት ዛጊት ክርከቡ ከምዘይከኣሉ ተገሊጹ።
ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ኣብ 10 ቤት ማእሰርታት ተቐዪዶም ዝነበሩ እሱራት ምህዳሞም ጥራይ ከይኣክል፣ ደኩመንታት ናይቲ ቤት ማእሰርታት እውን ኮነ ኢልካ ከምዝዓኑ ስለዝተገብረ፣ ነቶም ገበነኛታት ምቕራም ኣዝዩ ኣሸጋሪ ኮይኑ ኣሎ ኢሉ።
እቲ ኮሚሽን ካብ 10 ክሳብ 23 ጥሪ 2021 ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ፣ እቶም እሱራት ዝነበሩ ናብ ኩሉ ኩርናዓት እቲ ዞባ ፋሕ ብምባሎም፣ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ትግራይ ስርቂ፣ ዝምታ፣ ጾታዊ ዓመጽ ዝኣመሰሉ ገበናት ክብ ከምዝብል ካብ ዝገበሩ ምኽንያታት ሓደ ምዃኑ ገሊጹ።
ብዘይካ’ቲ ኣብ ትግራይ፤ ናብ ምሉእ ኲናት ዓሪጉ ዘሎ ግርጭት፣ ኣብ ካልእ ዞባታት ኢትዮጵያ’ውን ዓሌት ዝመንቀሊኡ ግርጭታት እንዳዓበየ ይመጽእ ከምዘሎ እዩ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝቐርብ ዘሎ ትንታነታት።
ምትእትታው መንግስቲ ኤርትራ’ውን ኣብ ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣብ መላእ’ቲ ዞባ ዝዓበየ ወጥሪ ከምዝሰፍን ገይሩ ከምዘሎ ይግለጽ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ሳምንታት ጥራይ 2 ግዜ ዘይወግዓዊ ምብጻሕ ከምዘካየዱ ዝንገረሎም ሰበስልጣን ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ፣ ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዱዎ ዘተ፣ ነዚ ዛዕባ’ዚ ዘማእከለ ምንባሩ ምንጭታት ኤረና ይገልጹ።
ኣብቲ ርክብ፣ ኣብ መንጎ ፈደራል መንግስቲ ኢትዩጵያን ክልል ትግራይን ዝተኻየደ ኲናት ቀልጢፉ መዛዘሚ ዘይምርካቡ፣ ተወሳኺ ወተሃደራዊ ሓገዝ ኣብ ምግባርን ጉዳይ ሱዳንን ብዝምልከት ከምዝዘተዩ ይሕበር ኣሎ።
ክቡራት ተኸታተልቲ፣ ነዚ ብሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ብርጌደር ጀነራል ኣብርሃ ካሳ ዝተመርሐን፣ ሓደ ሜጀርን ክልተ ብርጌደር ጀነራላትን ዝሓቖፈ ምስጢራዊ ዑደት ሰበስልጣን ኤርትራ ብዝምልከት፣ ዝተጻፈፈ ሓበሬታ ኣብ ዝረኸብናሉ ናባኹም ከነብሎ ምዃንና ኣቐዲምና ንሕብር።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። አዘክሪ ድንግል... ብመሠረት ሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ካብ ዕለት 26 መስከረም ክሳብ 5 ኅዳር ዘሎ እዋን ዘመነ ጽጌ፡ ወርኃ ጽጌ፤ ዝጽወም ጾም ጾመ ጽጌ፤ ዝቐርብ ምስጋና ድማ ማኅሌተ ጽጌ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብዘን ዕለታት ኸኣ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ፍቁር ወዳን ሓላዊኣ ኣረጋዊ ዮሴፍን ከምኡውን ሰሎሜ ናብ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን ። ꗺ ክርስቶስ ተንሥአ እሙታን (ክርስቶስ ካብ ሙታን ተንሢኡ) ꗺ በዐቢይ ኃይል ወሥልጣን ( ብዓቢይ ሓይልን ሥልጣንን) ꗺ አሰሮ ለሰይጣን ( ኣሲሩ ንሰይጣን) ꗺ አግአዞ ለአዳም ( ነጻ ኣውጺእዎ ንኣዳም) ꗺ ሰላም ( ሰላም) ꗺ እምእዜሰ (ካብ ሎሚ) ꗺ ኮነ ( ኮነ ) ꗺ ፍስሐ ወሰላም […]
ዘመነማቴዎስ ዓቢይ ጾም ዝጅምር ካብ የካቲት 29 2013 ዓ.ም ( 03-08-21) ኮይኑ በዓል ትንሣኤ ኣብ ዕለት ሚያዝያ 24- 2013 ዓ.ም (05-02-21) ይኸውን። ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ጾምና ይባርኸልና! ዐቢይ ጾም (ዘጾም ክርስቶስ) ካብ ለካቲት 21 ስጋብ ሚያዚያ 16። እዚ ጾም ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ምጥማቁ 40 መዓልትን ለይትን ዝጾሞ ጾም ብምኻúኑ ዓቢይ ጾም ተባሂሉ። ንሕና'ውን […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ምስባክ እስመ ትቤ ለዓለም አሐንጽ ምሕረተ በሰማይ ጸንዐ ጽድቅከ ኪዳነ ተካየድኩ ምስለ ኅሩያንየ መዝ. 88-2 ገላ.4፣ 1-12። 2ይዮሓ.1፣4-8። ግ.ሓዋ.1፣13-15። ሉቃ.1-39-57። ቅዳሴ ዘእግዝእትነ (ጎሥዓ) ኪዳነምህረት ማለት ናይ ምሕረት መሓላ ወይ ቃልኪዳነ ምሕረት ማለት እዩ። ካብ 33 በዓልተ እግዝእትነ ማርያም ሓደ ከኣ እዩ። ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኣብ […]
በስመ አብወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። እግዚአብሔር ነቲ ዓሳ ኣዘዞ ንሱውን ንዮናስ ናብ ንቁጽ ምድሪ ተፍኦ። ት.ዮና.2፣11። ካብ ሰኑይ የካቲት 15 ስጋብ የካቲት 17 (Monday, February 22- February 24) ናይ ሠለስተ መዓልቲ ዝጽወም ጾም እዩ። ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ቡሩኽ ጾም ይግበረልና። ነነዌ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ዝተገልጹ ታሪኻ ብሰፊሕ ካብ ዝተጻሕፈላ ሓንቲ ናይ ሜሶፓትያ ከተማ እያ። ብዙሓት ናይ ሥነመሎኮት ሙሁራት ናይ ሎሚ ሙሱል ከተማ ብኣንጻረ ከተማ ባቅዳድ ብወገን ሰሜን 350 ኪ.ሜ ሪሒቓ ትርከብ ከተማ ምዃናይሰማምዑላ። ዋላ እኳ ኣብ 4000 ቅ.ል.ክ ብናምሩዴ ዝተዶኮነት ትኹን፡ (ዘፍ.10፣11-12) ናይ ኣሶራውያን ዋና ከተማዝኾነት ግና ብ1400 ቅ.ል.ክ እዩ። (2ይነገ,19፣36) ኣብታ ከተማ ፍሉጥ ዝኾነ ናይ ጣኦት ቤተ ኣምልኾ ኣስታሮት ይብኃል። ኣብዛ ከተማ ዝነብሩ ሰባት ብዝሠርሕዎ ክፋትን ኃጥያትን ካብ ምብዛሑ ዝተላዕለ ጽዋእ መሊኡ ንጥፍኣቶም ስለዝበጽሐ፣ ንፍጥረቱርህራኄ ዘለዎ ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ግና ንስሓ ክኣትዉ ምእንቲ ነብዩ ዮናስ ሊኢኽሎም። እዚ ነብይ ናብ ናይ ሃገረ ኣህዛብ ዝተላእከ እንኮ ነብዩ እዩ። ዝተላእኸሉ ምኽንያት ድማ ከምቲ ነብያት ናብ ደቂ እስራኤል ተላኢኾም ዝገብርዎ ንምግሳጽ ዘይኮነ ናብንስሓ ክጽውዕዎም ምእንቲ እዩ። ኮይኑ ግና ነብዩ ዮናስ ናብዛ ከተማ ክኸይድ ብእግዚአብሔር ይተኣዘዝ እምበር ንሱ ግና ናብተርሴስ ክኸይድ ንርእዮ። ቅዱስ ጄሮም ነብዩ ዮናስ ንምንታይ ከምዚ ከምዝገብረ ክገልጽዎ ከለዉ ፣ ዮናስ ንኣህዛብ ካብ ምጽላእ ዝተላዕለ ዘይኰነ ድኅነትካብ ህዝበ እስራኤል እንዳረሓቐ ምዃኑ ብትንቢት መነጽር ስለዝረኣየ ናብ ነነዌ ኣይከይድን ኢሉ። እዚ ከኣ ሙሴ ነዚ ህዝቢ ካብተጥፍኦ ንዓይ ካብ መጽሓፍ ሕይወት ደምስሰኒ ። ከምዝበሎ ዓይነት ማለት እዩ። ዘጻ.32፣31-32። ቅዱስ ጳውሎስ’ውን ብዛዕባ እቶም ብሥጋ ኣሕዋቱን ኣዝማዱን ክርገም ዝመረጸ ። ሮሜ፣9-3። ብርግጽ̕ውን ኣብ ዘመነ ሓዲስኣህዛብ ብክርስቶስ ኣሚኖም ክጥመቁ ከለዉ ፣ እስራኤል ግና መጽሓፍቲ ጥራሕ ሒዞም ተሪፎም። እስራኤል ነብያት ጥራሕ ሒዞምክተርፉ ከለዉ ፣ ኣህዛብ ግና ናይ ነብያት ትንቢት ፍጻሜ ሒዞም። ማቴ.12፣42። ልብን ኩላሊትን ዝምርምር ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ግና ዮናስ ብዘይ ምእዛዙ ኮነ ኢሉ ከምዘይገብሮ ስለዝፈለጠ ብፍሉይ ጥበቡክወስዶ ንርኢ። ኣቐዱሙ ዓቢ ንፋስ ኣብታ ልዕሊ መርከብ ኣምጺኡ፣ ንዮናስ ዝውሕጥ ዓቢ ዓሳ ኣዳልዩ፣ ቀጺሉ’ዉን እቲ ነባሪ ዓሳንዮናስ ናብ ምድሪ ክተፍኦ ንርኢ። ናይ ኣምላኽና ፍቕሪ ክንደይ ዓብይን ዘደንቅን ምዃኑ ኣብዚ ንርኢ። ነብዩ ዮናስ ከምቲ ቃለ እግዚአብሔር ናብ ነነዌ'ውን ከደ ። ነነዌ ግና ኣዝያ ዓባይ ከተማ መገዲ ሠለስተ መዓልቲ እያ ። ዮናስናብታ ከተማ ኺኣቱ መገዲ ሓንቲ መዓልቲ ጀመረ እሞ ነነዌ ሠለስተ መዓልቲ ጸኒሓ ክትግምጠል እያ፣ ኢሉ ኣወጀ። ሰብ ነነዌ ከኣ ንኣምላኽ ኣሚኑ፣ ጾም ድማ ኣወጀ፣ ካብ ዓበይቶም ክሳብ ናእሽቱኦም’ውን ኽሻ ተኽድኑ። እዚ ወረ እዚ ናብ ንጉሥ ነነዌ በጽሐ፣ ካብ ዝፋኑ ተንሥአ ባርኖሱ ቐንጠጠ ኽሻ ተኽድነ ኣብ ሓሙኹሽቲ ድማ ተቐመጠ። ኣብ ነነዌ ብትእዛዝ ንጉሥንመኳንንቱን ከምዚ ዝብል ኣዋጅ ተኣወጀ። ሰብ ወይ እንስሳ ወይስ መጓሰ ኣባጊዕ ሓንቲ እኳ ኣይጥዓማ ኣይውፈራ ማይ̕ውንኣይስተያ። ሰብን እንስሳስ ክሻ ይከደኑ ዓው ኢሎም ድማ ናብ ኣምላኽ የእውዩ። ነፍሲ ወከፍ ከኣ ካብ እኩይ መገድን ካብቲ ኣብኢድ ዘሎ ዓመጽን ይመለስ ። ኣምላኽ እንተ ተመልሰን እንተ ተጣዕሰን ንሕና ከይንጠፍእ ከኣ ካብቲ ጒሁር ቊጥዓኡ እንተ ተመልሰመን ይፈልጥ። እግዚአብሔር ኣምላኽ ከኣ ካብ እኩይ መገዶም ከምእተመልሱ ግብሮም ረኣየ እግዚአብሔር’ውን ነቲ ኬውርደሎም ኢሉእተዛረቦ መዓት ተጣዕሰሉ፣ ኣይገበሮን ከኣ። ዮና. 3፣3-10። ካብ ትንቢተ ዮናስ ብዙሕ ኢና ንመኃር ብኸፊሉ ግና፣ ካብ ትንቢት ዮናስ እንታይ ንመኃር᎒ † ትንቢተ ዮናስ እግዚአብሔር ንደቂ ሰባት ዘለዎ ዓሚቕ መለክዒ ዘይብሉ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን! " በቅድመ መላእክቲከ እዜምር ለከ........ ኣብ ቅድሚ መላእኽትካ ከኣ መዝሙር ምስጋና እዝምረልካ ኣለኹ፡ ቃልካን ስምካን ዓብይ ከም ዝኾነ ኣርኢኻ ኢኻ'ሞ ናብ ቅዱስ መቅደስካ ኣቢለ ክሰግድ'የ። ” መዝ 138፡1-2 ዑራኤል ማለት ብግዕዝ ‘መስተሣህል’ ወይ ‘ይቕረ በሃሊ’ ማለት ኢዩ፤ ብዕብራይስጥ ድማ ዑራኤል ማለት ‘እግዚአብሔር ብርሃነይ ኢዩ’ ማለት ኢዩ። ቅዱስ […]
እንቋዕ ናብ ናይ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ በዓል ጥምቀት ብሰላም ኣብጻሓና! በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ምስባክ ዘነግህ ርእዮከ ማያት እግዚኦ ። ርእዮከ ማያት ወፈርሁ። ደንገጹ ቀላያተ ማያት ወደምጻማቲሆሙ። መዝ ፣76፣26። ምስባክ ዘቅዳሴ ባሕርኒ ርእየት ወጐየት ። ወይርዳኖስኒ ገብአ ድኅሬሁ ። አድባር አንፈርዐፁ ከመ ሐራጊት ። መዝ.። 113፣ 3። ቲቶ. 3፣-4-8። 1ይዮሓ. […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። እንቓዕ ናብ ናይ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ በዓለ ልደት አብጽሓና። መዝሙር ዘልደት ይሠርቅ ኮከብ እምያዕቆብ ወይአትት ኃጢአተ እምእስራኤል ወአነሂ በኩርየ እሬስዮ ልዑል ውእቱ እምነገሥተ ምድር ወአ፣ ወይከውን ምስማከ ለኩሉ ምድር ወአ። ውስተ አርእስተ አድባር። ወአ። ዮምሰ፣ በሰማያት ይትፌሥሑ ሠራዊተ መላእክት። ወአነሂ በኩርየ እሬስዮ፣ በአነሂ በኩርየ እሬስዮ። ሰላም […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን! ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ኣዲኡ ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም፤ ምስ ዮሴፍን ሰሎሜን ኣብ ምድሪ ግብጺ ንሠለስተ ዓመትን ሽዱሽተ ወርኅን ወይ ነርብዓን ክልተን ኣዋርሕ ምስ ገበሩ፣ መልኣኽ እግዚአብሔር ቅዱስ ገብርኤል ከምዚ በሎም “ሄሮድስ ምስ ሞተ፤ ‘እንሆ ኣብ ግብጺ መልኣኽ እግዚኣብሔር ንዮሴፍ ብሕልሚ ተራእዮ እቶም ሕይወት እዚ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ ኣሜን። እንቋዕ ናይ ጾመ ጽጌ ኣብጽሓና። ጾመ ጽጌ ካብ መስከረም 26 ክሳብ ሕዳር 5 ሓደ ወርሕን ዓሰርተ መዓልቲ ዝሓዘ እዋን እዩ ። እዚ እዋን ናይ ፍቃድ ጾም እንጸሞ እዩ። ሕጻኑ አምላከ ቅዱሳን መድኃኔ ዓለም ኣዲኡ ወላዲተ ኣምላክ ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ምስ ጻድቁ ዮሴፍን ሰሎሜን ኮይኖም ንሰለስተ ዓመትን […]


text:
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኣብ ምንስቅስቓስ መጎዓዚያ ብዘጋጠመ ፀገም ከምዝተሸገሩ ነጋዶን ዘወርቲ መካይንን ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ኣብቲ ምንቅስቓስ ዝተሳተፉ ሰባት ከምዝገለፁዎ መንግስቲ ኣብታ ሃገር ይርአ ንዘሎ ፖለቲካዊ ሽግር መፍትሒ ክህብ ንምሕታት እዩ ይብሉ።ኣብ ባሌ ከተማ ሮቤ መኪና ካብታ ከተማ ምውፃእን ናብታ ከተማ ምእታውን ከምዘይኽላ ዝገለፀ ተሳታፊ: መንግስቲ ፖለቲካዊ መራሕቲ ኦሮሞ ዝበሎም እኒ ጀዋር መሓመድ፣ በቀለ ገርባን ካልኦትን ክፍትሑ ኢና ሓቲትና ዘለና ኢሉ።ካብን ናብን ከተማ ሻሸመኔ እውን መካይንእናተዓጀባ ከምዝንቀሳቐሳን ኣብ ከተማ ኣወዳይ እውን ምንቅስቓስ ንግዲ ከም ወትሩከምዘይኮነ ተፈሊጡ ኣሎ።
ናይ ጅቡቲ መንገዲ ዝኾነ ኣዳማን ሃረርን ኣብ መንገዲ ብዘጋጠመ ፀገም ምንቅስቓስ ከምዘይከኣሉ ተገልገልቲ ሓቢሮም።
ኣብዝተፈላለዩ ከባቢታት ናይ መካይን ምግልባጥ፣ ምስብባርን ምንፋስ ጎማን ከምዘጋጠመ ተፈሊጡ ኣሎ።ጉድኣት ዝወረዶም ዘወርቲ መካይን እውን ከምዘለው ተሓቢሩ።
ክልላዊ መንግስቲ ኦሮሚያ ግን ዝተፈጠረ ሽግር የለን፤ኣብ ኩሉ ከባቢ ክልል ኦሮሚያ ሰላማዊ ምንቅስቓስ ኣሎ ኢሉ ።ወሃቢ ቃል መንግስቲ ናይቲ ክልል ኣቶ ጌታቸው ባልቻ ንድምጺኣሜሪካ ከምዝገለፁዎ ሓደ ሓደ ፀረ ሰላም ዝበሉዎም ሓይልታት ኣብቲ ክልል ዕግርግር ንምፍጣር ፃዕሪ እንተገበሩ እውን ሎሚ እውን ኣይተዓወቱን ኢሎም።
‘’ምንቅስቓስ ዕዳጋ ንምኽልካል ንሰለተ ግዜ ፈቲኖም ኣይተዓወቱን ንራብዓይ ግዜ ሎሚ ፈቲኖም እቲ ህዝቢ ስለዝኣበዮም ስሩዕ ምንቅስቓስ ቀፂሉ ኣሎ፤ኣብቲ ክልል ዝኾነ ይኹን ዝተኸልከለ መጎዓዝያ የለን ኢሎም።ካብ ዞባ ክሳብ ጣቢያ ስሩዕ ምንቅንስቓስ እዩ ዘሎ ዝተፈለየ ሓበሬታ የብልናን’’ ኢሎም።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ኣብ ክልል ኦሮሚያ ብዝተዓፀው ናይ መጎዓዚያ ኣድማ ናይ ሶማሌ ክልልን ናይ ጎረቤት ሃገራት ዘራኽብን መንገዲ ተመሳሳሊ ፀገም የጋጥም ምህላው ተገሊፁ ኣሎ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ቀንዲ ቅያሲ ስትራተጂ ጥፍኣት ንዝበሎ ስብሃት ነጋ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከምዘውዓለ ኣፍሊጡ።
ንሓላፊ መምርሒ ወፍሪ ብሪጋደር ጀነራል ተስፋየ ኣያሌው ዝጠቐሰ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ከም ዝበሎ፡ኣቶ ስብሓት ነጋ ዝረክብዎም ካልኦት ኣባላት ኣመራርሓ ሕወሓት ተታሒዞም ኣለዉ።
ስብሓት ነጋ ካብ ዝተሓብኣሉ ኣዝዩ ንወዲ ሰብ ኣጸጋሚ ዝኾነ ሽንጥሮ ጸድፊ ብኣካላት ጸጥታ ክትሓዝ ከም ዝኸኣለ`ውን ንኢዚኣ ዝገለጸ ብሪጋደር ጀነራል ተስፋዬ፡ ኣባላት`ቲ ጉጅለ ንስብሓት ነጋ ተሰኪሞም ኣብ ጸቢብ ሽንጥሮ ብምእታው ሓቢኦሞ ከም ዝጸንሑ ጠቒሱ`ሎ።
በዓልቲ ቤት ስብሓት ነጋ ሌተና ኮነሌል ጻዕዱ ሪች'ውን ኣብቲ እዋን ምትሓዛ ኣፍሊጡ'ሎ።
ካብ ምክልኻል ከዲዖም ዝነበሩ ዝበሎም ኮ/ሌ ክንፈ ታደሰ፡ ኮ/ሌ የማነ ካሕሳይ፡ዝርከብዎም ካልኦት `ውን ከምዝተማረኹ ኣፍሊጡ`ሎ።
ብዘይካ`ዚ በዓልቲ ቤት መጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ዝነበረትን፡ ኣብ ኣመሪካ ክትነብር ድሕሪ ምጽናሕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ብምምላስ ናብቲ ጉጅለ ሕወሓት ዝተጸንበረት ወ/ሮ ኣልጋነሽ መልስ፡ ኣብቲ ናይ ምሓዝ ኦፐረሽን ክተምልጥ ክትብል ናብ ጸድፊ ብምእታዋ ህይወታ ከም ዝሓለፈ፡ ንብርጋደር ጀነራል ተስፋየ ኣያለው ዝጠቐሰ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ጸብጺቡ`ሎ።


text:
ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኒኪ ሄሊ ነቲ ንዝሓለፉ 4 ዓመታት ዝጸንሐ ኩናት ሓድሕድን ሰብኣዊ ቅልውላውን ደቡብ ሱዳን መዓልቦ ንምርካብ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዋና ከተማ እታ ሃገር ጁባ ኣትየን።
ኣምባሳደር ኒኪ ሃገረን ኣብ ነጻን ፍትሓውን ማሕበረሰብ፡ ሰባት ውሕስነት ኣብ ዘለዎ ሃገር ወፍሪ ዘካይዱ ይመስለን ከምዝነበረ: ይኹንምበር ኣብ ደቡብ ሱዳን ዘሎ ክውንነት በንጻሩ ምዃኑ ገሊጸን።
ንሰን ብተወሳኺ ምስ ፕረዚደንት ሳልቫኬር ኣብ ዘካየድኦ ርክብ “ተሪር መልእኽቲ” ከምዘመሓላለፋን: ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ብወገኖም ለውጢ ከምዝተአታተው ቃል ምእታዎምን ሓቢረን።
ኣምባሳደር ሄሊ: ኣብቲ ንኣስታት 33,000 ካብ መነባብርኦም ዝተመዛበሉ ሰላማዊያን ሰባት ዘዕቆበ ማእከል ኣብ ዝበጽሓሉ: በቲ ዝረአይኦ ኩነታት ምሕዛነን ብምግላጽ: “ነባሪ ሰላምን ምርግጋእን ኣብ ደቡብ ሱዳን ክሰፍን” ዝከአለን ኩሉ ከምዝገብራ ገሊጸን።
ንሰን: ኣብቲ ማእከል ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን: ብዝተላዕለ ዕግርግር ነቲ ማእከል ለቒቀን ክወጻ ምግዳደን'ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ኣሜሪካ ንደቡብ ሱዳን: እታ ዝዓበየት ሰብኣዊ ሓገዝ ወሃቢት ሃገር ክትኸውን እንከላ: ተወሳኺ ልዕሊ 11 ቢልዮን ዶላር ወፍሪ ኣብ ደቡብ ሱዳን ከምተካይድ ይፍለጥ።


text:
ትማሊ ሰንበት ምሸት ካብ ሰዓት 9፡00 ክሳብ 11፡40 ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ ሃገራውያን ጋንታታት ዓዲ እንግሊዝን ጥልያንን፡ ንዋንጫ ሃገራት ኤውሮጳ መን ጨበጠ ኣብ ዘካየደኦ ናይ ፍጻሜ ጸወተአን፡ ብዓወት ሃገራዊት ጋንታ ጥልያን ተዛዚሙ።
ሃገራዊት ጋንታ እንግሊዝ፡ ኣንጻራ ዝተቐልዐት ናይ ኩርናዕ ቅላዕ ተቖጻጺራ፡ ኩዑሶ ናብ ሉክ ሸው ምስ ተዋህበት፡ ንሱ ብወገኑ ንኣብ ማእከል ሜዳ ዝነበረ፡ ሃሪ ኬን ኣቐበሎ፡ ንሱ ውን ናብቲ ኣብ የማናይ ሸነኽ ናይቲ ሜዳ ዝሃልል ዝነበረ ትሪፕየር ኣረከባ፡ ትሪፕየር ንኹዑሶ ቅሩብ ድሕሪ ምድፍኡ፡ ናብ ልዳት ጥልያን ናብ ዝነበሩ ተጻወቲ ኣሕለፋ፡ ወዩ ኩዑሶ ኣብ መሬት ከይዓለበት፡ በቲ ካብ ድሕሪት እናጎየየ ዝመጸ ናይ ጸጋም ተኸላኻሊ ዝኾነ ሉክ ሾው ተቐሊዓ ምስ ሰኪዐት ልዳት ጥልያን ተጸንቢራ። እዛ ሸቶ እዚኣ፡ ኣብ መበል 1 ደቒቕን 57 ካልኢትን ብምምዝጋባ፡ ኣብ ታሪኽ ውድድራት ዋንጫ ኤውሮጳ እታ ዝቐልጠፈት ሸቶ ተባሂላ ክብረ ወሰን ከምትሕዝ ኮይና ኣላ።
ጸወታ ሃገራዊት ጋንታ እንግሊዝ ግን ከምቲ ዝጀመሮ ክቕጽል ኣይተራእየን። ጌና ኣብ ቀዳማይ እብረ ጸወታ እንከለዉ፡ ነታ ዘእተውዋ ሸቶ ኣብ ክንዲ ካልኣይቲ ዝውስኹላ፡ ንኽዕቅብዋ ዝሓሰቡ ክመስሉ፡ ናብ ምክልኻል ዘድሃበ ጸወታ ብምጅማሮም፡ንጥልያን፡ ንቕድሚት ንኽደፍኡ ዕድል ከፊቶምሎም። ካብ’ቲ እዋን ጀሚራ ድማ፡ ሃገራዊት ጋንታ ጥልያን ንቕድሚት ክትደፍእን ጸወታ ክትቆጻጸርን ኩዕሶ ክትውንን ኣምሲያ። ይኹን እምበር፡ ቀዳማይ እብረ ጸወታ ብመሪሕነት እንግሊዝ፡ ተዛዚሙ፡ ክልቲአን ጋንታታት ንዕረፍቲ ወጺአን።
ድሕሪ ዕረፍቲ፡ ሃገራዊት ጋንታ ጥልያን፡ ዝተመዝገበታ ሸቶ ንኸተሕዊ፡ ከምቲ ኣብ ቀዳማይ እብረ ዝዛዘመቶ፡ ኣብ ካልኣይ እብረ ውን ብምቕጻላ፡ ንቕድሚት ክትደፍእ ጀመረት። ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ጥልያን፡ ሮቤርቶ ማንቺኒ፡ በብእዋኑ ሰለስተ ተጻወቲ ብምቕያር ንጸወታ ጋንትኡ ኣመሓይሹ ኣብ መበል 66 ደቒቕ፡ ተኸላኻላይ ቦኑቺ፡ ማዕረ ትገብር ሸቶ ኣመዝጊቡ። ክልቲአን ጋንታታት፡ በጻብዕቲ ኢድ ዝቑጸራ ሓደገኛ ንሸቶ ዝኾና ፈተነታት እኳ እንተ ኣካየዳ፡ ጸወታ ብማዕረ ሸቶ ን 120 ደቓይቕ ቀጺሉ ናብ ፍጹም ቅላዕ መቕጻዕቲ ተበጽሐ።
ኣብ ዝተኻየደ ፍጹም ቅላዕ መቕጻዕቲ፡ ብወገን ጥልያን፡ ተጻዋታይ ቶሪኖ ዝኾነ ቤሎቲን ተጻዋታይ ቸልሲ ዝኾነ ጆርጂንዮን ብወገን እንግሊዝ ድማ፡ ራሽፎርድ፡ ሳንቾን ቦካዮ ሳካን ፍጹም ቅላዕ ብምስሓቶም፡ ጸወታ ብዓወት ጥልያን 3 ብ 2 ተዛዚሙ።
ኣብቲ ዝተኻየደ ጸወታ፡ ተኸላኻላይ ሃገራዊት ጋንታ ጥልያን፡ ሊዮናርዶ ቦኑቺ፡ ብሉጽ ተጻዋታትይ ናይቲ ግጥም ተባሂሉ ክርቋሕ እንከሎ ወዲ ጋንትኡ ዝኾነ ሓላው ልዳት፡ ጅያንሊዊጂ ዶናሩማ፡ ድማ ብሉጽ ተጻዋታይ ናይቲ ውድድር ኮይኑ ተሸሊሙ።


text:
ሃገራት ኣፍሪቃ ንዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ተወሰኽቲ ስጉምትታት ምውሳደን ቀጺለን ኣለዋ።
ዚምባብወ ኣንጻር ኮሮናቫይረስ ትማሊ ሰኑይ ናይ 21 መዓልታት ሃገርለኸ ምዕጻው ኣዊጃ'ላ -ነቲ ብቐደሙ ብዝቕባበ ገንዘብን ሕጽረት መግብን ዝሳቐ ዘሎ ቁጠባኣ ግን ዝያዳ ሃሳይ ስጉምቲ’ዩ።
ናይ ናይጀርያ ፕረዚደንት ሙሓማዱ ቡሓሪ ከተማ ሌጎስ ን14 መዓልታት ክትዕጾ ኣዚዙ- ነበርቲ ዘድልዮም ነገራት ንምግዛእን ንምኽዛንን ሸፈትፈት ይብሉ ኣለው።
ኣብ ሰራልዮን ብቻይና ጽቡቕ ጠለብ ዝነበሮ መስርሒ ገዛ ዝኸውን ብዘይሕጊ ዝቑረጽ ዝነበረ ኣዕጻው ሃንደበት ጠጠው ኢሉ ኣብ ናብራ ሰሜናዊ ክፋል'ታ ሃገር ዓቢይ ጉድኣት ኣውሪዱ’ሎ።
ኣብ ሪፑብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ተመራመርቲ ፒጊሚ ዝብሃሉ ተጎዳእቲ ዓሌት ሰባት ተፈጥሮኣዊ ቦትኦም ከይጉዳእን ንምሕላዎምን መጽናዕቲ የካይዱ ኣለዉ።
ኣብ ግብጺ ሰበስልጣን ኣብ ፒራሚድ ጊዛ ባውዛ መብራህቲ ወሊዖም-ኩሉ ሰብ ገዝኡ ኮፍ ይበል ዝብል መልእኽቲ የተሓላልፉ።


text:
(ጋረድ ይነበብ)
ካብቶም ሕዚ ዝተመደቡ ኣብ ዞባ ማእኸል ናይ ወረዳ ፈፃሚት ስራሕ እቶም 39 ፈፃሚት ንቲ ምደባ ኣይንቕበሎን ኢሎም።
ህወሓት ድሕሪ ተሃድሶ ምክያዱ ንወረዳ ፈፃሚት ካብ ሓደ ወረዳ ናብ ካሊእ ወረዳ ብምብዋዝ (ብምዝዋር) ምደባ ምክያዱ ዝፍለጥ ኮይኑ እቶም ኣብ ዞባ ማእኸል ካብ ሓደ ወረዳ ናብ ካሊእ ወረዳ ዝተመደቡ ሰባት እቶም 39 ንቲ ምደባ ከምዘይተቐበልዎ ተፈሊጡ ኣሎ።
ሕዚ ሕዚ ኣብ እንዳ ህወሓት ምደባ ምስ እንጀራ ምስ ጥቕሚ እንዳደመርካ እንዳቐነስካ መደቡኒ ከምዝብሃልን ምደባ ከምዝካየድን ብርክት ዝበሉ ተርእዮታትን መግለፅን ዝረአየሉ ብርኪ በፂሕና ኢና።
ውድበይ (ህወሓት) ኣብ ዝመደበትኒ ተመዲበ ክሰርሕ እየ ክቃለስ እየ ኢልካ ተመዲብካ ምስራሕ ህዝቢ ምግልጋል ናይ ትማሊ ታሪኽ እንዳኾነ ይረአ ኣሎ።
ህዝብን ቓልስን ንጎኒ ጎሲኻ ኣብዚ ቦታ መዱቡኒ ወይእውን ንቲ ትደልዮ ሰብ ኣብ ምቾት ዘለዎ ናይ ወፃዒ ዕድል ዘለዎን ካሊእን ጥቕሚ ትረኽበሉ ክምደብ ብምግባር ስራሕን ሰብ ከይተራኸቡ ህዝቢ እንዳማረሩ ይነብሩ። ትኽክለኛ ሰብ ኣብ ትኽክለኛ ቦታ ከይተመደበ ይተርፍ።
ካብ መሪሒነት ህወሓት እንትወርዱ ብውልቅኦም ክሰርሑ ትካል ኣጣይሾም ብኽእለቶም ብልምዶም ብዘጥረይዎ ልምዲ ፍልጠት ተጠቒሞም ስራሕ ክፈጥሩ ኣይደልዩን። ምድብ ይፀበዩ። መሪፆም መዱቡና ይብሉ። እዚ ኣይደልን ፣ ኣብዚ ኣይምደብን ኢሎም፣ ቓሕ ኣብዝበሎም ይምደቡ።
እንዳተመደቡ እንዳተመደቡ ክሻብ መወዳእታ ሰዓት ይነብሩ። ክነዕርፍ ኢሎም ታሪኾም ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ዝፈልጥዎ ክስንዱ ክፅሕፍ እኳ ኣይፍትኑን። እዚ እንዳረኣየን እንዳሰምዐን ዝነበረ ፈፃሚት ስራሕ ወረዳ ዞባ ማእኸል 39 ሰባት ንቲ ዝተመደብሉ እንተተቓወሙ ዝገርም ወይእውን ዜና ዝኾነሉ ዋላ ሓንቲ ነገር የለን።
ጡሮታ ኣብዘይፍለጠሉ ዓዲ ንምንታይ ካብ ውድብ ስልጣን ወሪደ ኢሉ ከዕገርግር፣ ንምንታይ ካብ መንግስቲ ስልጣን ገሊሰ ኢሉ ክጠርዕ፣ ዕድመ ልክዑ ቢሮ ሓላፊ ኮይኑ ሰሪሑ፤ ሕዚ እውን ሓላፍነት ሃቡኒ እንዳበለ ቤት-ፅሕፈት ኣቦ-መንበር ዘንኳኹሕ ዝጉለት ክንርኢ እንከለና ንእንዳ ህወሓት ስልጣን ሱስ ግዲ እዩ ኢልና ተሓቢኢና ካብ ንሓሚ እኳ ቡዙሕ እንተገብርና ሎሚ ግን ስለዝበዝሐ ፊት ንፊት ክንገጥመሎም ወሲና ኣለና።
እንዳተገላበጥካ እንዳዘርካ ክትምደብ ምድላይ ፍትሓዊ ኣይኮነን። ዕድመ ልክዕኻ በይንኻ ሓደ ትካል ክትመርሕ ምድላይ ድንቁርናን ንዕቐት ህዝቢ ዘለካ ምኻኑ መርኣያ እዩ። ቡሱሩ እውን ኣብ የትም ዓለም የልቦን። ትግራይን ተጋሩን ዝትምሃሩን ዝተመራመሩን ኣብ ዝበርከትሉ ግዜ ሕዴት ሰባት ዕድመ ልክዖም ዳተመደቡን ሓደ ትካል ክመርሑ ምፍቃድ ብዝኾነ ይኹን መለክዒ ተቐባልነት የብሉን።
*******


text:
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ ንስኻ ከም ትፈልጦ እዛ ሃገር እዚኣ ሃገር ንኽትከዉንን፡ ህዝቢ ናጽነት ክርእን ፍታሕን ራህዋን ንኸስተማቕርን መዘና ዘይርከቦ መስዋእቲ ዝኸፈልካ ህዝቢ ክንስኻ፡ካብ 1991 ዓ.ም. ስጋዕ ሎሚ ዝተዋህበካ ካሕሳ እንተልዩ ንዕቀትን፡ ዉርደትን፡ ሽሕጣንን ጥራሕ’ዩ፡
ኣቦታትና፡ቁልዕነት ሓይሊ ክህልዎ ይኽእል፡ተመኩሮ ዝጎድሎ ስራሑ ብጽቡቕ ለኪዑ ስለዘየጠናቕቕ፡ቆልዓስ ይጎዩ‘ምበር ኣይቅድምን ይብሉ።
ኣብ ህግደፍ ዘለው ሰባት ቆልዑት ኣይኮነኑ፡ብብዝሒ‘ውን ውሑዳት ኣይኮኑን።ኣብ ተመኩሮ‘ውን ዘይነኣኣስ ተመኩሮ ዘማዕበሉ ምኳኖም ዘይከሓድ እንተኾነ፡መንግስታዊ ሓላፍነት ድሕሪ ምሓዞም ግን ካብ ምጉያይ፡ሓሊፎም ኣብ ዓወት ዘብጽሕዎ ዓብይ ሃገራዊ ጉዳይ የለን።
ብመጀመርታ ነዞም ናይ ነዊሕ ዓመታት መማህርተይን ኣዕሩኽተይን ሰመረ ከሰተን ተስፋልደት በላይን ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ሃለዋትኩም ይረክብ ስለዘለኹ ኣብ ተዛማዲ ሰላም ምህላውኩም ክሰምዕ ኣዝዩ ደስ ይብለኒ፡፡ ብምቕጻል ኣብዚ ዝሓለፈ ሳምንታት ካባኹም ዘይተጸበኽዎ ኣድላዩ ኮይኑ ዘይተሰመዓኒ ጽሑፋት ስለዘንበብኩ ናይ ኣይፋልኩምን መልእኽተይ ከመሓላልፍ ተገዲደ፡፡


text:
Radio Erena: 19 November 2017
ኩነታት ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኣዝዩ ኣተሓሳሳቢ ደረጃ በጺሑ ኣብ ዘለወሉ እዋን፣ ብመንግስቲ’ታ ሃገር ዳግማይ ንዝቐረበ እማመ ከምዘይቅበሎ ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ገሊጹ።
እቲ ውድብ ጀኔቫ ካብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ ብ17 ሕዳር ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እስራኤል ኣርየህ ደሪ ከምኡ’ውን ሚኒስተር ህዝባዊ ጸጥታ እስራኤል ጊልዓድ ኢርዳን ንኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት ብዝምልከት ዘቕረቡዎ እማመ ኣዝዩ ኣተሓሳሳቢ ብምዃኑ ከምዘይቅበሎ ኣፍሊጡ።
እቶም ክልተ እስራኤላውያን ሚኒስተራት ኣብ ዝሓለፈ ሳልስቲ ዘቕረብዎ እማመ፣ ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት ናብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ክፋነዉ፣ ነዚ እንተዘይተቐቢሎሞ ከኣ ክእሰሩ ዝጠልብ እዩ።
እስራኤል ካብ ወርሒ ታሕሳስ 2013 ኣትሒዛ ኣርባዕተ ሽሕ ስደተኛታት ናብ ሩዋንዳን ዩጋንዳን ኣጣዪሳ እያ። እንተኾነ ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኩነታት’ዞም ብወለንትኦም ተጣዪሶም ዝተባህሉ ስደተኛታት ንምክትታል ኣዝዩ ከምዘጸገሞ እዩ ዝገልጽ።
እቲ ናይ ምጥያስ መስርሕ እስራኤል ብከቢድ ምስጢር ስለዝሓዘቶ ተጸዋዒ ስደተኛታት እኹል ሓበሬታ’ኳ እንተዘይብሉ፣ እቶም ዝተጣየሱ ስደተኛታት ዘይተጸበዩዎ ከምዘጓነፎም፣ ዝኾነ ሓገዝ ከምዘይተገብረሎም፣ ከምኡ’ውን ዝበዝሑ ካብኣቶም ከም ሓድሽ ሃገራት ኣቋሪጾም ዳግማይ ስደት ከምዝጀመሩ ዝገልጽ ሓበሬታ ከምዘለዎ እቲ ውድብ ይገልጽ።
እስራኤል ንናይ 1951 ኣህጉራዊ ውዕል መሰል ስደተኛታት ዝፈረመት ሃገር ስለዝኾነት፣ ግቡኣ ከተማልእ ተጸዋዒ ስደተኛታት ድሕሪ ምጽዋዕ፣ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ዓለምን ዩ.ኤን.ኤች.ሲ.ኣርን ቅድሚ ሕጂ ንመንግስቲ እስራኤል ደገፎም ከምዘበርከቱ ኣዘኻኺሩ።
ኣብ እስራኤል ልዕሊ 27 ሽሕ ኤርትራውያን ክህልዉ እንከለዉ፣ ካብ 2009 ኣትሒዙ መንግስቲ እታ ሃገር ን8 ኤርትራውያን ጥራይ እዩ ዑቕባ ሂቡ።
=======================


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኢንተርናሽናል ክርስትያን ማሪታይም ኣሶሽይሽን ብኣይሲኤሜ ዝብል ኣሕጽሮተ ቃል ዝፍለጥ ዓለም ለኸ ማሕበር ባሕረኛታት ክርስትያን ብ1969 ዝተመሥረተ ኰይኑ ኣብ 125 ሃገራት ዓለምና ተዘርጊሑ ንኩለን ኣብ ባሕሪ ኣገልግሎት ዝህባ ዘይመንግሥታውያን ድርጅታት እናኣተሓባበረ ይነጥፍ። ኣብ ዝተፈላለይ ግዝያት ኮፈርሳንትን ጉባኤታትን እናኣካየደ ኸኣ ንጥፈታቱ ይግምግም።
ንሎምዘመን እውን መበል 11 ኮንፈርንሱ ኣብ ኮህስዩንግ ታይዋን ካብ ዕለት 21 ክሳብ 25 ጥቅምቲ የካይዱ ኣለው። ንሎም ዘመን ከም መሪሕ ቃል ዝመርጽዎ ከኣ ’50 ዓመት ኣብ ሓባራዊ ሥራሕ ምስ ባሕረኛታት ገፈፍቲ ዓሣን ምስ ሥድራቤታቶምን’ ዝብል እዩ። እዚ ከኣ ንእግረ መንገዶም መበል ሓምሳ ዓመት ምሥረታ ናይቲ ማሕበር እውን ዘኪሮም። ነዚ ከኣ ቅዱስነቶም ‘ኣብ ባሕሪ ንዝርከቡ ሰባት ንእትህብዎ ኣገልግሎት ብዝተሓደስ ሓድነታዊ መንፈስ ክርስትያን ክትቅጽልዎ ሓደራ’ እንክብሉ ንነፍሲወከፎ ተላቢዮም።
ንባርሕረኛታት ዝብርከት ሓገዝ ውጽኢታዊ ክኸውን የድሊ!
ቅዱስነቶም ብፍራንቸስካዊ ቋንቋ ‘ሰላም ወሠናይ’ እንክብሉ ንነፍሲ ወከፍ ተሳታፊ ኮንፈርንስ ሰላምታ ምስ ኣቅረቡ ኣብዘን ናይ ኣስተንትኖን ርክብን ዕለታት ቢሎም ዝገልጽወን መዓልታት ከኣ ንነፍሲወከፎም ዘለዎም ሠናይ ምንዮት ገሊጾም። ንባሕረኛታትን ገፈፍቲ ዓሣን ሥድራቤታቶምን ንዝውፈ ሓገዝ ኣለሊኻ ንምኽኣልን ውጽኢታዊ ብዝኾነ መንገዲ ንክገብርዎ ዝጭበጥ መደባት ክህንጽጹን ኣዘኻኺሮም።
ቅዱስነቶም ቀጺሎም ንተጋባእቲ ዘዘኻኸርዎ በዓል ሠናይ ዝኽሪ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ካልኣይ ብ1997 እስተላ ማሪስ ኮኸብ ባሕሪ ብዝብል ኣዋጅ ንሓዋርያዊ ተልእኮ ስብከተወንጌል ንባሕረኛታት ብዝምልከት ንዝሃብዎ መምርሒ እዩ። እዚ ብሞቱ ፕሮፕርዮ ዝፍለጥ ሓዋርያዊ መልእኽቲ እዚ ነቶም ሕይወቶም ምስ ባሕሪ ዝተታሓሐዘ ባሕረኛታትስ ይኹን ገፈፍቲ ዓሣ ከምኡ እውን ሥድራቤታቶም ከምኡ ብባሕሪ ንዝጐዓዙ ብዝምልከት ንዘድሊ ሓዋያርዊ ጒስነትን ኣገልግሎትን ንጹር መምርሒ ሂቦም ነሮም። ኣብ ቁጽሪ ክልተ ናይቲ ኣዋጅ `እዞም ሰባት እዚኦም ናብ ቅድስና ገጻ እትጐዓዝ ሕይወት ንክመርሑ ዘድሊ መጋበሪ ኩሉ ክቅረበሎም ዘዘኻኽር ነበረ።
ቅዱስነቶም ካብዚ ብምቃል ተልእኮ ማሕበር ባሕረኛታት ክርስትያን ንኩሉ ሃንጐፋይ ኢልካ ምቅባልን መንፈስ ሓድነት ክርስትያንን ምዃኑ ኣዘኻኺሮም።
ተልእኮ ምቅባልን መንፈስ ሓድነት ክርስትያንን!
ቅዱስነቶም ካብታ ሓዋርያዊት መልእኽቲ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ካልኣይ ብምብጋስ ንነፍሲ ወከፍ ተጋባኢ ነዚ ዚስዕብ ጻውዒት የቅርቡ። ‘ነፍሲ ወከፍ ኣብዚ ጉባኤ ዝርከብ ተወካሊ ናይተን ዝተፈላለያ ማሕበራት ክርስትያን ዝተፈላለየ ልምድታት እኳ እንተለዎም እቲ ቀንዲ ተልእኮ ኣብ ባሕርን ምሳኡ ኣብ ዝተኣሳሰርን ኩነታት ዝነብሩ ደቂ ሰባት ብኸመይ ንኢየሱስ ክርስቶስ ክፈልጡ ከምዘለዎምን ከመይ ኢሎም ሕይወቶም ብትምህርቱ ክመርሑ ከምዘለዎምን ንምህጋዝ ኮይኑ እዚ ነንሕድሕዶም እናተኻባበሩን እናተቀባበሉን ክኸውን ከምዘለዎ የዘኻኽሩ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ንዘጓንፎም ኩሉ ጸጋማት በዲሆም ብምሉእ ልቦም መንፈስ ሓድነት ክርስትያን ከደንፍዑ የተባብዑ።
ቅዱስነቶም መልእኽቶም ኣብ ምዝዛም ብጸሎት ወትሩ ከምዘሰንይዎም ብምግላጽ ብሓዋርያዊ ቡራኬ ዛዚሞም። ንኩሎም ምስጋና ምስ ኣቅረቡ ከኣ ወትሩ ከምዝገብርዎ በጃኻትኩም ምእንታይ ምጽላይ ኣይትረስዑ ኢሎም።


text:
* ቦታ ምዝገባ፥-
1. ነባርነትኩም ኣብ ኣሥመራን ዞባ ማእከልን ዝኾንኩም ኣብ ሃገረ ስብከት ኣሥመራን ሃገረ ስብከት ማእከልን (ካምቦቦሎ ግምጣል ጎልደን ፎርክ)
2. ነባርነትኩም ኣብ ሃገረ ስብከት ደቡብ ዓዲ ቀይሕ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ዓዲ ቀይሕ
4. ነባርነትኩም ኣብ ሃገረ ስብከት ደቡብ መንደፈራ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ መንደፈራ
5. ነባርነትኩም ኣብ ሃገረ ስብከት ድባርዋ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ድባርዋ
6. ነባርነትኩም ኣብ ዞባ ዓንሰባ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ከረን
7. ነባርነትኩም ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ባረንቱ
8. ነባርነትኩም ኣብ ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ ዝኾንኩ ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ባጽዕ
9. ነባርነትኩም ኣብ ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ዝኾንኩም ኣብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ጵጵስና ከተማ ዓሰብ
* ንምዝገባ ዘድሊ መምዘኒታት
1. ፓስፖርት - ክሳዕ 2021 ዓ.ም.ፈ. ዝተሓደሰ
2. ዕድመ - ደቂ ተባዕትዮ ካብ 50-80 ዓመት
ደቂ ኣንስትዮ ካብ 50 - 75 ዓመት
ምሉእ ጥዕና ሃልይዎ ናይ መውፅኢ ፍቓድ ክወሃቦ ዝኽእል ኤርትራዊ
* ተወሳኺ ሓበሬታ
- ነጋድያን ተመዝጊቦም ምስ ኃልፉ ናይ መኽፈሊ ደብዳቤ ካብ ዝወሰድሉ ዕለት ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ መዓልቲ ንመጓዓዝያ፡ ንመግቢ፡ ንመደቀሲ፡ ብጠቕላላ ብቤት ጽሕፈት ዝተሰልዐ ናይ ኵሉ ወፃኢታት ገንዘብ ብወፃኢ ባጤራ ኣታዊ ይገብሩ።
- ነጋድያን በጺሖም ክሳብ ዝምለሱ ዋሕስ ዝኸውን ብጥረ ገንዘብ ልዕሊ 2 ሚልዮን ናቕፋ ወይ ድማ ናይ ዘይንቀሳቀስ ንብረት ኦሪጅናል ንብረት ከትኅዙ ኣለዎም።
ብቤት ጽሕፈት ነጋድያን ኢየሩሳሌም ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ተማእኪሎም ንግደቶም ዘቃንዑ ነጋድያን ሃገር ቅድስት ኢየሩሳሌም ካብ ሰሙነ ሕማማት ክሳዕ ሰሙነ ትንሣኤ ንኽልተ ሰሙን ኣብ ዝቐንይሉ፡ ኣብ ዓበይቲ በዓላት ክሳተፉ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ቅዱሳት መካናት ድማ ክሳለሙ ከለዉ ከምኡ’ውን ጸሎቶም ኣብጺሖምን መብጽዓኦም ፈጺሞምን ብምሉእ መንፈሳዊ ዕግበትን ሓጐስን ከምዝምለሱ ይፍለጥ።


text:
Radio Erena: 17 March 2020
መንግስቲ ፈረንሳ፣ ምስፍሕፋሕ ኮሮና ቫይረስ ንምግታእ፣ ንኣስታት 2 ሰሙን፣ ሃገር ምልእቲ ክትውሸብ ኣዋጅ ኣውጺኡ።
ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን ብቴሌቪዥን ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ፣ ፈረንሳ ኣንጻር እዚ ቫይረስ ኣብ ኵናት ከምዘላ ብምእዋጅ፣ ካብ ሎሚ 17 መጋቢት ኣትሒዙ ንክልተ ቅነ ኩሉ ሰብ ካብ ገዝኡ ከይወጽእ ኣጠንቂቑ።
ብዘይካ መግቢ ንምሽማት ናብ ዱኳናት፣ መድሃኒታት ንምርካብ ናብ ፋርማሲን ሆስፒታላትን ከምኡ ድማ ፍሉይ ናይ ምንቅስቓስ ፍቓድ ዘለዎም ሰራሕተኛታትን እንተዘይኮይኑ፣ ካልእ ዝኾነ ሰብ ክንቀሳቐስ እንተረኸቢቡ ምቕጻዕቲ ክብየነሉ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ዶባት ፈረንሳ’ውን ካብ ሃገራት ኤውሮጳ ንዝመጹ ይኹን ካብ ካልእ ን30 መዓልታት ዕጹው ኮይኑ ክጸንሕ’ዩ።
ብሰንኪ እዚ ኣዋጅ እዚ ቁጠባዊ ሃስያ ክበጽሖም ንዝኽእል ሰራሕተኛታትን ንኣሽቱ ትካላትን ንምሕጋዝ ዝውዕል 50 ቢልዮን ዶላር ተሰሊዑ ከምዘሎ’ውን እቲ ፕረዚደንት ኣገንዚቡ።
ኣብ ርእሲ’ዚ መንግስቲ ፈረንሳ፣ ንዓበይቲ ትካላት ናይ 300 ቢልዮን ዶላር፣ ናይ ድሕነት ልቓሕ ኣዳልዩለን ከምዘሎ ብምርግጋጽ ንምሉእ ድጋፍ ናብ ፓርላማ ከምዝቐርብ ጠቒሱ።
ነዚ ንምቑጽጻርን ዝተሸገረ ሰብ ንምሕጋዝን ኣስታት 100 ሽሕ ፖሊስ ኣብ መላእ ሃገራት ተዋፊሮም ከምዘለዉ ዝሓበረ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ብወገኑ፣ ወጺኡ ንዘሎ ኣዋጅ ውሸባ ዝጠሓሰ ውልቀሰብ ካብ ኣስታት150 ዶላር ክቕጻዕ ምዃኑ ኣጠንቂቑ።
ኣብ ፈረንሳ፣ ዛጊት 148 ሰባት ብሰንኪ እቲ ቫይረስ ክሞቱ እንከለዉ፣ ኣስታት 6700 ድማ ተለኺፎም ኣለዉ።
=============


text:
ምስ UR Språkplay መደብ ሬድዮ ትምህርቲ UR (Utbildningsradion) ዋላ እኳ ቋንቋ ሽወደን ኣጸቢቕካ እንተዘይካኣልካ፡ ብ 27 ካልኦት ቋንቋታት ተዳልዮም ስለዘሎዉ፡ ብመበቆላዊ ቋንቋኻ መሪጽካ ክትከታተል እዉን ትኽእል። ብድሕሪኡ ነቲ መደብ እንዳራኣኻ ዘይተረዳኣካ ቃል ምስትረክብ፡ ነታ ቃል ብምጥዋቕ ናብ ቋንቋኻ ክትርጉማ ትኽእል። በዚ ኣገባብ፡ ክሳብ 4000 ዝኣኽሉ ዝራኣዩ መደባት ተዳልዮም ኣሎዉ።
መደባት ኡኣር ፕለይ ማለት ( UR Play och UR Språk play) ብዘይ ዝኾነ ክፍሊት ይኹን ካልኦት ናይ ኣባልነት ቅጥዕታት ዘይሓትት ብቐጥታ ነዚ ጥብቆ ብምጥዋቕ፡
እትደልዮዎ መደብ ትርእይሉ ነጻ ኣገልግሎት እዩ።
መደባት ኡኣር ፕለይ (UR Play)፡ ኣብ ኩሉ ዕድመ ንዘሎዉ ሰባት የገልግል። ንህጻናት ከምኡ ዉን፡ ነቶም ኣብ መባእታን ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ እትከታተሉ፡ ምስቲ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ዝዋሃቡ ስሩዕ ትምህርቲ ዝሳነዩ መደባት ኣሎዉ። ብዘይካ’ዚ፡ ነቶም ኣብ መኣዲ ትምህርቲ ዘየለዉ ሰባት ዘገልግሉ፡ ኣብ ዓዉዲታት ስነ-ፍልጠት፡ ስነዳ ፊልምታት፡ ወይ ከኣ ስነ ጽሑፍን ባህልን ዝቐንዑ መደባት ንእትግደሱ እዉን ተዳይልኩም ኣሎ።
ኣብ መደባት UR Språkplay ኣብ ትርየሉ እዋን፡ ብዙሓት ሓደሽቲ ቃላት ክትረክብ ኢኻ። ንምዕባይ ኣፍልጦኻ ዝሕግዙ ዝተፈላለዩ ናይ ልምምድ ፈተና ክትገብር ምስትደልይ፡ ኣብ መወዳእታ ናይ ነፍሲ ወከፍ ትርእዮ መደብ፡ ስዒቡ ዝመጽእ፡ ክሳብ ክንደይ ቃላት ከምተማሃርካ ነብስኻ ትግምግመሉ ፈተና ክትገብር ትኽእል።
ኩሎም ኣብ UR Play ዘሎዉ ብጽሕፈት ቋንቋ ሽወደን ዝተሰነዩ መደባት፡ ኣብቲ ብዝተፈላለየ ቋንቋታት ዝፍነወሉ UR Språkplay ክትረኽቦም ትኽእል። እዚ ማለት፡ ኩሎም ኣብ UR Play ዝፍነዉ ሓደሽቲ መደባት ከይተረፉ ብተመሳሳሊ ኣብ UR Språkplay ትረኽቦም ማለት እዩ።
ጭብጢ ብዛዕባ ሬዲዮ ንትምህርቲ UR
ትካል ማዕከን ሬድዮ ትምህርቲ ሽወደን UR፡ ኣብ መዳይ ትምህርቲ ኣድሂቡ፡ መደባት ብምድላዉ ሓላፍነት ወሲዱ ዝሰርሕ ህዝባዊ ኣገልግሎት እዩ።
ትካል ማዕከን ሬድዮ ትምህርቲ ሽወደን UR፣ ሓላፍነቱ ብሃገራዊ ባይቶን መንግስቲ ሽወደንን ዝተወሰነ ኮይኑ፡ ክልቲኦም ኣካላት ግን ኣብ ዝዳልዉ መደባት ጽልዋ የብሎምን። ከምኡ ዉን፡ ብኣታዊታት መዋዓዉዕን ብብዝሒ ተዓዘብቲ ዝርከብ ገንዘባዊ እቶትን መደባት እዚ ትካል ዝጽሎ ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ ወሳኒ ጽልዋ ዘሎዎ፡ ድሌት ናይ ተሳተፍትን ኣዳለዉትን ጥራይ እዩ።


text:
ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ምምህራን ፖለቲካዊ ሳይንስን ስትራተጂያዊ መፅናዕትን ዝኾኑ ኣቶ ገብረመድህን ገብረሚካኤልን ኣቶ ሰይፈ ሃይሉን ንኣጠቓላሊ ከይዲ መስርሕ ሃገራውን ክልላውን ምርጫ 2007 ዓ/ም ተንቲኖምልና ኣለው።
ብዝተፈላለዩ ወገናትን ተነሓናሕቲ ፓርትታትን ዝቐርቡ ኣሰሓሐብቲ ነገራት እንተነበሩ እውን ብሓፈሻዊ ኣገላልፃ ዘዕግብ እዩ ክብሃል ይኽእል፤ሰላማዊ ምዃኑ እውን ፅቡቕ ነገር እዩ ክብሉ ነቲ ከይዲ ሓፈሻዊ ገምጋሞም ይህቡ።
ይኹን እምበር ይብሉ ንሳቶም ተነሓናሕቲ ፓርትታት መራፂ ህዝቢ ትፅቢት ዝገብረሎም መማረፂ ኣጀንዳታት ኣይቕረብሉን፤ገዛኢ ፓርቲ ቅድሚ ሎሚ ዝሰርሖም ከይተዓናቐፉን ክዕቀቡን ንዓይ ምረፁ ካብ ምባል ዘዘለለ፣ተቓውምቲ ድማ ገዛኢ ፓርቲ ንዝሰርሖም ካብ ምግምጋም ወፃኢ ንቕድሚት ዝሰርሑዎም ጭቡጣ መደበኣት ኣየቕረቡን ይብሉ።ንኣድመፅቲ ኣገደስቲ ዝብሉዎም ዛዕባታት እውን ዘርዚሮም ኣለው።


text:
መራሒ ህ.ግ.ደ.ፍ ክድዓትን ስርቅን ሓሶትን ብግህዶ
ብ ገብሪሂወት ኣቡዓሸራ
ቅድሚ ናብ ሕመረት ኣርእስተይ ምእታወይ መራሕ ሃገር ከይ ይብሎ ሃገር ክባሃል ከሎ ህዝብን ጥሪትን ዝነብረላ ከም ምዃና ተንተና ዘየድልዮ ንሳማማዓሉ ሓቂ’ዩ ንሃገር ብሙሉኡ ሰባን ጥሪታን ሓል’ዩን ሓብ’ሒቡን ብቕዋም ብሕጊ ዘየማሓድር መራሕ ሃገር ኤልና ክንገልጾ ኣይንኽእልን ኣቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩውንነት ኢሳያስ ነታ ናቱ ፓርቲ ህግደፍ ተባሂላ ትፍለጥ ትራሕ እዩ ዝውክልን ዝመርሕን ዘሎ እንተ ቲ ኻል’እ 70/100 ን’ኣዕናዊ ስርዓቱ ብቃልዕ ዝቃወምን ብፍርሒ ሪዒዱ ብዘይ ዕግበቱ ሓዘኑ እና ተቐበለ ብሓለንጊ ግዝ’ኣቱ ኣና ተገርፈን ዝነብር ህዝቢ ናይዚ ታሓላቕን ኣላይን መራሕን ክኾውን ስለ ዘይክእል ካብዚ ተበግሰየ መራሕ ሃገር ገዲፈ መራሕ ህግደፍ ከብል ዝተገደድጉ።
ናብ ሕመረት ኣርእስተይ ክመልሰሙም ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ኢሳያስ ኣፈወርቂ
ክሉኹም ከም ዝሰማዕኩሞ ተንኮልን ህውከትን ንክፍሕስ ኣብ ቀሪኒ ኣፍሪቃ ዑደት ናብ ምስሪ ገይሩ ምስ መራሕ ሃገር ምስሪ ሑሰን መባረክ ተራኺቡ ብድሕሪ ርክብ ሑሰን መባረክ ብቃልዕ ብካሚራ ጋዜጠኛ ምስራዊ እና ተሓተተ ኾሎ ኣብ ተለቪዥን ባዕለይ ዝሰማዕኩዎ ጉሁድ ውጹእ ሃሶት ከም ዘለዎ የቕርበልኩም።
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ብቅቐዳምነት ዑደትካ ናብ ምስሪ እንታዩ ዕላሙኡ ኣብሪህካ ምገለጽካልናዶ?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ መምጽ’እየይ ናብ ምስሪ እዚ ሓድሽ ተረክቦ ምትእትታው ኣብ ዞና ቀርኒ ኣፍርቃ ነቲ ዝና ሰላምን ርጋትን ዝኽልእ ካብ’ኡ ሓሊፉ ንማእከላይ ምስራእ ኣስያ ዝጸሉ ሓደጋታት ምኻኑ ክግበር ዘለዎ ምስ ፕረሲደን ሑሰን መባረኽ ክዛራረብ እየ መጺኤ ይብል።
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ብወገን ፕረሲደንት ሑሴን መባረኽ’ከ ነዚ መምጺኣኻ ዝጠቐስካልና ዛዕባጣት ብ’ኸመይ ተቐቢልዎ?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ ስም ፕረሲደንቲ ሑሰን መባረኸ ተራዳዲኣና ኣሎና ኣሱውን ፈሊጡዎሎ እቲ ሃዋሁ ይብል።
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ምስተር ፕረሲደንት ብዛዕባ ምትእትታው ኣብ ዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ሶማል ነቲ እስላማዊ ሓይሊ ሓገዝ ኤርትራ ኢድ ነይርዋ ዝብል ክስታት ኣሎ ነዚ ብኸመይ ትምልሰልና?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ እዚ ክስታት እዚ ካብ ሓቂ ዝርሓቕ ክሲ እዩ
ህዝቢ ሶማል ባዕሉ ሽግሩ ንኽፈትሕ ፕሎቲካዊ ደገፍ ጥራሕ እዩ ዘድልዩ ኣብ ሶማል ጣልቃን ወረራን ዘካየደ ስርዓት ኢትዮጵያ ብመሰነይታን ሓገዝን ደገፍን ኣመሪካ ኣብ ሶማል ወራር ገይሩ ነቲ ዝተቛቖመ መንግስቲ ገምጢሉ ብውጻእተኛ ብባዓል ኣመሪካ ዝምወል መንግስቲ ኣቛቒምካ ነቲ ዞባ ሰላም ምኽላእከም ተኻየደ ኢና ንፈልጥ ካልእ ልዕሊዚ ንፈልጦ ምትእታው ኢድ ናይ ዝኽነት ትኹን ሃገር ከም ዘይነበረ ኢና ንፈልጥ።
ኣብዚ ንነውሰከፍ ተዓዛባይን ሰማዓይን ዘደንጹ ጉሁድ ውጹእ ሓሶት መራሒ ህግደፍ ኣብ ሰማልያ ኢድ ኣይ ነበረንን ክብል ንመን እዩ ዘዳናግር ዘሎ ነቲ ንወያነ ባዕልና ኣብ ስልጣን ኣምጺእናዮ ባዕልና ድማ ካብ ስልጣን ከም እነውርዶ ዝታዓጻጸፍ ብቕዓት ኣሎና ዝብሎ ዝነበረንመንግስቲ ኢትዮጵያ ብኹሉ ክርናዓት ሓዊ ኩኣግደላ ከይ ደቀሰ ዝሃድር ዘሎ መንዩ። በዚ መልሲ ኢሳያስ ዝዳናገር እንተልዩ ህልው ክነታት ዘይካታተል ጥራሕዩ። ዝኾነ ኾይኑ ናብቲ ኣካታታሊ ሕቶ መልስን ክመልሰኩም
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ኣብ መንጎ ተቓወምት መንግስቲ ስዳንን ዘር’ኣኹሞ ናይ ዕርቂ ኣውንታዊዩ ምስ ናይ ተቓወምቲ ዳርፈር’ከ ክትቕጽልዎ ዲኹም?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ ኣብ ዞባና ሰላምን ርግ’ኣትን ንምፍጣር ከይ’ተሓለለና ክንጽዕር ኢና ክብል መልሱ ሂቡ።
ደላይ ሰላም እንተትኾውን ነይሩ ኣብ ሃገሩ ዘሎ ከቢድ ሕድሕድ ናብ ሃገራዊ ውግእ ዘንጸላሉ ዘሎ
ናይ መሰልን ሃርነትን ሕትቶን ምፈትሔ ነይሩ ደላይ ሰላም ክመስል ንሱዳን ሓድነትኩም ግበሩ ኢሉ ክጭድር ከሎ ድሕረ ግምባር ተቓወምቱ ሰፈር ክኸልእ ዝገበሮ ዲብሎማስያዊ ፖሎቲካዊ መክሰቡ ድ’ኣምበር ሰላም ህዝቡ ዘይ ሓለየ ሰላም ጎረቤቱ ክዓጦ ኣይ ውራዩን እዩ።
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ብዛዕባ ናታትኩም ተቓወምቲኸ ብኸመይ ትፈትሕዎ ምዓስ’ዩኸ ክፍታሕ ?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ ተቓወምቲ ዝባሃል ኣብ ኤርትራ የለውን
ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ወጻኢ ህዝባ ብሃደዩ ንሃገሩ ዝድግፍን ዝሕግዝን ይብል ኣስዒቡ ዝስዕቦ ሕቶ ስለ ዝፈለጠ ከይተሓተተ ብዛዕባ ዲሞኩራሲ እንተ ኾይኑውን ግድን ምርጫ ጌርካ ኣይኮነን ዲሞኩራሲ ብዛእባ ዲሞኩራሲ ክንዛረብ እንተ ኾይና ክብቲ ከባቢና ዝሓሽናን ዝበለጽናን ንሕና ኢና ብዛዕባቶም ምርጫ ገይሮም ዝተመርጹ ክንሪኢ እንድሕሪ ኴና ኣብ ኤመሪካ ንጀርጅ ዳብሊው ቡሽ ህዝቢ ኣመሪካ 65/100 ኣይ ድግፎንዩ ስለዚ ማጆሪቲ ህዝቢ ዘይ ደገፈካ ናይ ምምራሕ እኮ እውን ኣሎ ኢሉ መልሲ ክህብ ከይ ሓፈረ ብቓልዕ ኣብ ካሜራ ዘለዎ ጋዜጠኛ ሓሶት ብጉህድ ንገበኑን ተግባራቱን መንጸፍ ክገብር መልሲ ዘይተሓተቶ ወሲኹ ይገልጽ።
ሓታቲ ጋዜጠኛ ምስሪ ሕቶ ኣብ መንጎኹምን መንጎ የመንን ጎንጺ ተፈጥሩ ፍታሕ ተገይሩሉ ርክብኩምከ ከመይ ኣሎ ?
ብኢሳያስ መራሕ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተዋህበ መልሲ ርክብናን ርክብ የመንን ብጣዕሚ ጹቡቕ ኣሎ ግንጺ ከም ዝነበረና ቐደም ተረሰዔ ጉዳዩ ሕጂ ተዛኻኽረኒ ኣሎኻ ክብል መልሱ ሂቡ።
ኣብዚ ንመራሕ ህግደፍ ክንገልጸሉን ከነብርሃሉን ዘለና እቲ ኣብ ባዕሉ ዝፈጠሮ ጎንጺ ኣቡኡዝጠፍ’ኡን ዝጠሓሉን ሰራዊት ኤርትራ ግን ከምዘይ ንርሶዕም ሓላፍነትውን ኣብ ክሳድካ ከም ሰላ ክየፍለጥናኻ ክንሓልፍ ኣይንደልን።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2599