text:
ሎስ ኣንጀለስ ታይምስ፣ ኣብ ዘእንገዶ ሰፊሕ ዓንቀጽ፣ በቲ ብሓደገኛቱ ካብ ዓለም ኣስጋኢ ዝኾነ ጣሻታት ላቲን ኣመሪካ ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ካብ ዝኣትዉ ስደተኛታት ዓለም ኤርትራውያን ከምዝርከቡዎም ደጊሙ ኣረጋጊጹ።
ሎስ ኣንጀለስ ታይምስ፣ ዓቕሊ ጽበታዊ ጉዕዞ ብዝብል ኣርእስቲ፣ ቅድሚ ትማሊ 22 ታሕሳስ ኣብ ዘእንገዶ ሰፊሕ ዓንቀጽ፣ በቲ ኣራዊትን ክብ ኣራዊት ዘይፍለዩ ሸፋቱን ነጋዶ ሓሽሽን ዝበዝሑዎ ብሓደገኛቱ ካብ ዓለም ኣስጋኢ ዝኾነ ጣሻታት ላቲን ኣመሪካ ናብ ሕቡራት
ሎስ ኣንጀለስ ታይምስ፣ ዓቕሊ ጽበታዊ ጉዕዞ ብዝብል ኣርእስቲ፣ ቅድሚ ትማሊ 22 ታሕሳስ ኣብ ዘእንገዶ ሰፊሕ ዓንቀጽ፣ በቲ ኣራዊትን ክብ ኣራዊት ዘይፍለዩ ሸፋቱን ነጋዶ ሓሽሽን ዝበዝሑዎ ብሓደገኛቱ ካብ ዓለም ኣስጋኢ ዝኾነ ጣሻታት ላቲን ኣመሪካ ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ካብ ዝኣትዉ ስደተኛታት ዓለም ኤርትራውያን ከምዝርከቡዎም ብኣብነት ብምጥቃስ ደጊሙ ኣረጋጊጹ።
እቲ ዓቕሊ ጽበታዊ ጉዕዞ ስደት መንእሰያት ኤርትራ ንቡር ከምዘይብሉ ዘመልክት፣ ኤርትራውያን፣ በዚ ብብራዚል ኣቢልካ ሓያለ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ቆሪጽካ ናብ ኣመሪካ ዝወስድ መንገዲ ከምዝጥቀሙ ሕጂ ዝተፈልጠ ምስጢር ኳ እንተዘይኮነ፣ እቲ ኣብ ትሕቲ ውልቀምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ 9 ሚእትዊት ካብ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝተሰደደ ዝጠቐሰ ሰፊሕ ጽሑፍ ንሓደ ወዲ 26 ዓመት ሃይለ ዝተባህለ ኤርትራውን ብጾቱን ከም ቀንዲ ኣብነት ናይቲ ዝርዝራዊ ጽሑፍ ኣቕሪቡ ትዅረት ምሃቡ እዩ ኣገዳሲ ዝገብሮ።
ኣመሪካዊት ጽሓፊት ናይቲ ዓንቀጽ፣ ነታ ምስ ሃይለን ብጾቱን ዝተራኸበትላ ናብቲ ናብ ኣመሪካ ዘስግር ጽዑቕ ጣሻ ቅድሚ ምስጋርካ እትርከብ ቱርቦ እትብሃል ናይ ኮሎምብያ ከተማ፣ “ ከምታ ቅድሚ 70 ዓመት ካብ ሂትለር ዘምልጡ ዝነበሩ ስደተኛታት ኤውሮጳ ናብ ኣመሪካ ክሰግሩ ዝጸናተዉላ ዝነበሩ ሞሮካዊት ከተማ፣ ካዛብላንካ እያ እትመስል፣ ቱርቦ ናይ መበል 21 ክፍለዘበን ካዛብላንካ እያ” ክትብል ትገልጻ።
እቶም ስደተኛታት፣ ነቲ ቅድሚ ሓደ ክፍለዘበን ኣትሒዞም ኣመሪካውያን ዳሰስቲ ክመልኩዎ ዝፈተኑ ኣመሪካውያን ዳህሰስትን ባሕረኛታትን ዘሰክሐ፣ ኣብዚ ቀረባ እዋናት ዝፈተኑዎ መንገደኛታት፣ ኣብ ኢድ እቶም FARC ዝብሃሉ ዕጡቓት ወዲቖም ዝጠፍኡሉ፣ ኣብ ርእሲኡ፣ ሞት ብነጋዶ ሰብ፣ ብኣራዊትን ምጥሓል ዝበዝሖ ቀዛፊ ጣሻ ክጓዓዙ ምፍታኖም እቲ ኣብ ሃገሮም ዘሎ ኩነታት ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ድማ ተንጸባርቕ።
እቲ ሰለስተ ኣሕዋቱ፣ ክልተ ናብ ኤውሮጳ ሓደ ድማ ናብ ኢትዮጵያ ተሰዲዶም ዝተበተኑዎ ሃይለ፣ ብሰንኪ ቲ ደረት ኣልቦ ግዱድ ወተሃደራዊ ኣገልግሎት፣ ካብ ስደተኛታት ኣሕዋቱ ዘጠራቐሞ ገንዘብ ተጠቒሙ ፈለማ ብርዚል ብምርጋጽ በቲ ኣዝዩ ጽንኩር ጉዕዞ ዝገብሮ ቅብጸታዊ ጉዕዞ ናይ ህይወት ፈተነ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጻ ድማ፣ ኣብ ኤርትራ ካብ እትርከብ ሓብቱ ብ ፈይስቡክ ዝበጽሖ መልእኽቲ ብምጥቃስ፣ “ ናፊቕናካ ኣለና፣ ግን በጃኻ ናብ ገዛ ገጽካ ኣይትመለስ” ብምባል፣ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሕሰም ካብ ኩሉ ‘ቲ ዝገጠሞ ዝነበረ ጽንኩር ኩነታት ከምዝገድድ ትእምት።
ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ብሲናይ ናብ እስራኤል፣ ብምድረበዳ ሰሃራን ማእከላይ ባሕርን ናብ ኤውሮጳ ብደቡባዊ ኤሽያ ናብ ኣውስትራልያ ዘይፈተኑዎ መንገዲ ስደት የልቦን። እቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ቀንዲ ጠንቂ ዝኾነ ፖለቲካዊ ቅልውላው ክሳብ ዘይተፈትሐ ድማ እዚ ሞትን ውርደትን ዝበዝሖ ስደት ኣይክዓርፍን እዩ።


c: text/html

text:
ምስጢረ ክህነት
I. ትርጉም
“ምስጢረ ክህነት” ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ቤተክርስቲያን ንኽፍጸሙ ምእንቲ፡ ነቲ ምስጢር እቲ ናይ ምፍጻም ስልጣን ዘለዎም ሰባት ማዕርግ ዘውህብ ምስጢር እዩ።
”ክርስቶስ ኣብ ቤተክርስቲያኑ ምፍልላይ ኣይገብርን እዩ፡ ስለዚ ኸአ ኩሎም እቶም ኣባላ ማዕረ እዮም’ሞ፡ ”ኣገልገልቲ” ኢልካ ሰባት ምፍላይ ኣድላይነት የብሉን” ዝብሉ ገለ ፕሮተስታንታውያን ኣለው። እዚ ኣበሃህላ እዚ ግን፡ በዞም ዝስዕቡ ምኽንያታት ግጉይ ምዃኑ መብርሂ ክወሃቦ ይኽእል፦
- ክርስቶስ፡ ፍሉያት ሰባት ጥራይ ሃዋርያት ክኾኑ ፈለየ፡ ነዚ ክገብር ከሎ ድማ ምሉእ ለይቲ ኣብ ጸሎት ሓደረ። “ኰነ ድማ፡ በቲ ወርሓት እቲ ኪጽሊ ናብ ከረን ደየበ፡ ለይቲ ብምልእታ ብጸሎት ናብ ኣምላኽ ነቒሑ ሐደረ። ምድሪ ምስ ወግሔ፡ ንደቀ መዛሙርቱ ናብኡ ጸውዖም፡ ካባታቶም ሃዋርያት ኢሉ ዝሰመዮም ዓሰርተው ክልተ ሐረየ፡” (ሉቃ 6:12, 13)
- ነቶም ዝፈለዮም ሃዋርያት፡ ንኻልኦት ዘይተዋህበ ንዕኦም ጥራይ ፍሉይ ሓለፋ ሃቦም። ንኣብነት ከምዚ ዝስዕብ ኢልዎም ኣሎ፡ “ኣብ ምድሪ ዝኣሰርኩምዎ ዅሉ ኣብ ሰማይ እሱር ኪኸውን እዩ። ኣብ ምድሪ ዝፈታሕኩምዎ ዅሉ ድማ ኣብ ሰማይ ፍቱሕ ከም ዚኸውን፡ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ።” (ማቴ, 18:18)
- ቅድሚ ዕርገቱ ክልእኮም ከሎ ድማ፡ ምስኦም ከምዝኸውን ቃል ኣተወሎም፡ “ክሳዕ መወዳእታ ዓለም” (ማቴ. 28:20)። እዚ ቃል መብጽዓ እዚ፡ ሕጂ ኣብቶም ሰዓብቲ ሃዋርያት’ውን ከምዝሰርሕ ርዱእ ክኸውን ኣለዎ።
- ይሁዳ ካብ ቍጽሪ እቶም ሃዋርያት ምስ ተነከየ ድማ፡ ብሓደ ተራኺቦም፡ ኣብ ጸሎትን ምዝርራብን ግዜ ኣሕሊፎም፡ ነታ ይሁዳ ዝሓደጋ ቦታ ብኻልእ ተክእዋ፡ (ግብ 1:15-26)። ዝተፈለዩ ሰባት ብፍሉይ ንኣገልግሎት ምፍላይ ዘየድሊ እንተዝነብር፡ ንቦታ ይሁዳ ብኻልእ ክትክኡ ኢሎም ግዜን ጉልበትን ኣይመባኸኑን ኔሮም።
- ኩሎም ክርስቲያን ሓደ ዝዓይነቱ ደረጃ ሓላፍነት ድዩ ኔርዎም፧ ንሓደ ዓይነት አገልግሎት ከ ኩላቶም ዶ ብማዕረ የገልግሉ ኔሮም እዮም፧ ብፍላይ ኣብ መጽሓፍ ግብረ ሃዋርያት ከም እንምልከቶ፡ ቤተክህነት፡ እቶም ምእመናን ዘይደፍርዎ፡ ናይ ባዕሎም ፍሉይ ዝኾነ ሓላፍነት ኔርዎም እዩ። ንአብነት ፊሊጶስ ኣብ ሰማርያ ወንጌል ምስ መሃረ፡ ንሱ ዲያቆን ስለዝነበረ፡ እቶም ህዝቢ መንፈስ ቅዱስ ምእንቲ ክቕበሉ ኢሉ ኢዱ ከንብረሎም ፍቑድ ኣይነበረን። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ እታ ኣብ ኢየሩሳሌም ዝነበረት ቤተክርስቲያን፡ “ብስም ጐይታና ኢየሱስ ጥራይ ደኣ ተጠሚቖም ነበሩ እምበር፡ መንፈስ ቅዱስ ገና ኣብ ሓደ ኻባታቶም እኳ ኣይወረደን ነበረ እሞ፡ ጴጥሮስን ዮሃንስን ወሪዶም፡ መንፈስ ቅዱስ ምእንቲ ኪቕበሉ፡ ጸለዩሎም። ሽዑ ኣእዳዎም ኣንበሩሎም እሞ መንፈስ ቅዱስ ተቐበሉ” ድማ ይብለና (ግብ 8-17)
- ጳጳሳትን ዲያቆናትን ብኸመይ ኣገባብ ክምረጹ ከምዝግብኦም፡ ንጳጳሳት ዝምልከት ንበይኑ፡ ንዲያቆናት ዝምልከት ድማ ንበይኑ እቲ ኣገባብ ከመይ ክኸውን ከምዘለዎ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ሰፊሩ ንረኽቦ (1 ጢሞ. 3; ቲቶስ. 1)
- መጽሓፍ ቅዱስ ድማ፡ ከመይ ጌርካ ሓደ ማዕርግ ይወሃብ ብዝምልከት ዘረድእ መምርሒ ኣለዎ። ንኣብነት ብምንባር ኣእዳው (1ጢሞ 4. 14)
- ኩሎም ናይ ታሪኽ ምሁራት ከረጋግጽዎ ከምዝኸኣሉ፡ ካብ ቀዳማይ ሚእቲ ዘመን ኣትሒዙ፡ ኣብ ቤተክርስቲያን ዘገልግሉ መራሕቲ ካህናትን ዲያቆናትን ነበሩ። ኣብያተ ክርስቲያን ውን መራሕተን መን ከምዝነበሩ ዝሕብር መዝገብ ዝርዝር አስማት ኣለወን።
II. እቲ ምስጢር ዝተጀመረሉ
- እዚ ምስጢር እዚ ባዕሉ ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጀመሮ ምስጢር እዩ። ዓሰርተው ክልተ ሃዋርያትን ሰብዓ ኣርድእትን ዝሾመ ባዕሉ ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። ቅድሚ ዕርገቱ ንደቀመዛሙርቱ ናብ መላእ ዓለም ክኸዱ ዝለኣኾም ንሱ እዩ፡ “ስለዚ ኺዱ ንዅሎም ኣህዛብ ብስም ኣቦን ወድን መንፈስ ቅዱስን እናኣጥመቕኩም፡ ዝኣዘዝኩኹም ኵሉ ኺሕልዉ ኸኣ እናመሀርኩም፡ ደቀ መዛሙርቲ ግበርዎም። እንሆ ድማ፡ ኣነ ኽሳዕ መወዳእታ ዓለም ኵሉ መዓልቲ ምሳኻትኩም እየ።” (ማቴ. 28: 19, 20)
ቅዱስ ጳውሎስ ድማ፡ ” ገሊኦም ሃዋርያት ገሊኦም ድማ ነብያት፡ ገሊኦም ከኣ ወንጌላውያን፡ ገሊኦምውን ጓሶትን መምህራንን ኪዀኑ” ዝህብ ባዕሉ ክርስቶስ ምዃኑ ገሊጹ’ሎ፡ (ኤፌ. 4: 11)
ንናይ ኤፌሶን መራሕቲ ቤተክርስቲያን ምኽሪ ክህብ ከሎ ድማ “ስለዚ ንርእስኹምን ነታ ብገዛእ ደሙ ዘጥረያ ማሕበር ጐይታን ክትጓስዩ፡ መንፈስ ቅዱስ ኤጲስቆጶሳት ገይሩ ኣብኣ ዝሸመኩም ኲሉ መጓሰ ሐልዉ” ኢልዎም ኣሎ፡ (ግብ 20: 28)
- ሃዋርያት በቲ ጐይታ ዝሃቦም ስልጣን ተጠቒሞም፡ ኣብ ዘዝመስረትወን ኣብያተ ክርስቲያን፡ ካህናትን ዲያቆናትን ይሾሙ ነበሩ።
III. እቲ ዝርአ ምልክት
ክልተ ዝረኣዩ ምልክታት ኣለዉ፡ ንሳቶም ድማ እቲ ዝግበር ጸሎትን እቲ ምንባር ኣእዳውን እዮም።
እቲ ምንባር ኣእዳው፡ መጽሓፍ ቅዱስ ከምዝብሎ፡ እዚ ኣብ ምስያም ጳጳሳት (1 ጢሞ. 4: 14; 2 ጢሞ. 1: 6), ኣብ ምስያም ክህነት (1 ጢሞ. 5: 22) ከምኡ’ውን ኣብ ምስያም ዲያቆናት (ግብ 6: 6) እዚ ናይ ኢድ ምንባር ስርዓት ይዝውተር ነበረ።
ጸሎተ ሲመት፡ (ግብ 6: 6; 14:23)
IV. እቲ ዘይርአ ጸጋ
እቲ ዝተቐብአ ኣገልጋሊ፡ ነቲ ከገልግለሉ ተባሂሉ ዝተዋህቦ ማዕርግ ዝሕግዞ ጸጋ ይወሃቦ። “ነቲ ብትንቢት ብምንባር ኢድ ሽማግሌታትን እተዋህበካ፡ ኣባኻ ዘሎ ውህበት ጸጋ ዕሽሽ ኣይትበሎ።” (1 ጢሞ. 4: 14) “ነቲ ብምንባር ኢደይ ኣባኻ ዘሎ ውህበት ኣምላኽ ክትሕድሶ ኤዘክረካ አሎኹ።” (2 ጢሞ. 1: 6)
እዚ ውህበት እዚ ብመንፈስ ቅዱስ ዝወሃብ ውህበት እዩ። እቲ ኣገልጋሊ ኣብ ዝተዋህቦ ማዕርግ ብዝግባእ ምእንቲ ከገልግል፡ እንኮ ደጋፊኡን ሓጋዚኡን መንፈስ ቅዱስ ጥራይ እዩ።
V. ደረጃታት ቅዱስ ሲመት
መጽሓፍ ቅዱስ ሰለስተ ደረጃታት እዩ ዝጠቅስ፡ ጳጳስ፡ ካህንን ዲያቆንን
(1) ጳጳስ
እዚ እቲ ዝለዓለ ደረጃ ሲመተ ማዕርግ እዩ። ኣብ 1ጢሞ 3: ኣብ ቲቶ 1 ከምኡ’ውን ኣብ ካልእ ቦታታት መጽሓፍ ቅዱስ፡ ጳጳሳት ብኸመይ ክምረጹ ከምዝግባእ፡ መምርሒ ሰፊሩ ኣሎ፦
ብማ፡ዕርገ ጵጵስና ዝሽየሙ፡ እዞም ዝስዕቡ መሰል ኣለዎም፦
ካህናት ክሾሙ ይኽእሉ እዮም። ማ፡ዕርገ ጳጵስና ዝሰርዑ ኣቦታትና ሃዋርያት እዮም፡ (2 ጢሞ. 1:6)፡ ካህናት’ውን ሾሙ፡ (ግብ 14: 23) ከምኡውን ዲያቆናት ከአ ሾሙ (ግብ 6: 3,6) እቶም ብኢድ ሃዋርያት ዝተሾሙ ጳጳሳት ድማ፡ ንኻልኦት ናይ ምስያም መዝነትን ስልጣንን ተዋህቦም። ቅዱስ ጳውሎስ ንቲቶስ ክጽሕፈሉ ከሎ፦ “ከምቲ ኣነ ዝኣዘዝኩኻ ጌርካ ዝተረፈ ምእንቲ ኽትሰርዕ፡ ኣብ ከከተማኡውን ሽማግሌታት ክትሸይም፡ በዚ ምኽንያት እዚ እየ ኣብ ቅሬጥስ ዝሐደግኩኻ” ይብሎ፡ (ቲቶ. 1:5)
ንጢሞቴዎስ ክጽሕፈሉ ከሎ ድማ፡ “ብታህዋኽ ኣብ ሓደ እኳ ኢድካ ኣይተንብር፡ ኣብ ሓጢኣት ካልኦትውን ኣይትጸምበር። ንርእስኻ ብንጽህና ሐሉ” (1 ጢሞ. 5: 22) ብምባል ይምዕዶ።
- ንካህናት ምምርማርን ምግሳጽን ብዝምልከት ከኣ፦ “ብናይ ሽማግለ(ካህን)ኸኣ፡ ብምስክር ክልተ ወይ ሰለስተ እንተ ዘይኰይኑስ፡ ክሲ ኣይትቀበል። ነቶም ሓጢኣት ዝገበሩውን፡ እቶም ካልኦት ምእንቲ ኺፈርሁ፡ ኣብ ቅድሚ ዅሉ ግንሓዮም” (1 ጢሞ. 5: 19, 20) ይብሎ
- ንሜሮን እንጥቀመሉ ሓድሽ ቅብኣ ዘይት ምብራኽ፡
- ሓድሽ ህንጻ ቤተክርስቲያንን ሓደሽቲ አቑሑ ቤተክርስቲያንን ምብራኽ፡
- ንብምሉኦም ምስጢራተ ቤተክርስቲያን ናይ ምፍጻም መሰል ኣለዎም፡
- ምምሕዳር ሓፈሻዊ ጉዳያት ቤተክርስቲያን ድማ ሓላፍነቶምን መዝነቶምን ይኸውን።
(2) ካህን:
ካህናት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ብዙሕ ቦታታት ተጠቒሶም ኣለዉ። “ኣብ መማሕበሩ ሽማግሌታት ምስ ሐረዩሎም ድማ፡ ብጾምን ብጸሎትን ናብቲ ብእኡ ዝኣመኑ ጐይታ ኣማዕቈብዎም።” (ግብ14: f23)
“ነቶም ጽቡቕ ዜገልግሉ ሽማግሌታት፡ ምናዳ ነቶም ብቓልን ብምህሮን ዚጽዕሩ፡ ዕጽፊ ኽብሪ ይግብኦም እዩ።” (1 ጢሞ. 5: 17) “ከምቲ ኣነ ዝኣዘዝኩኻ ጌርካ ዝተረፈ ምእንቲ ኽትሰርዕ፡ ኣብ ከከተማኡ’ውን ሽማግሌታት ክትሸይም፡ በዚ ምኽንያት እዚ እየ ኣብ ቅሬጥስ ዝሐደግኩኻ፡ (ቲቶ. 1: 5) “ኣብ ማእከልኩምከ ዝሐመመዶ አሎ፧ ንሽማግሌታት (ካህናት) ማሕበር (ቤተክርስቲያን) ይጸውዕ፡ ንሳቶም ከኣ ብስም እግዚኣብሄር፡ ዘይቲ እናለኸይዎ፡ ኣብ ልዕሊኡ ይጸልዩ። (ያዕ 5:14) ካህን ካብቶም ሸውዓተ ምስጢራተ ቤተክርስቲያንሲ ነቶም ሽዱሽተ ክፍጽም ስልጣን ኣለዎ። ናይ ምምሃርን ምስባኽን መዝነት እዋን ኣለዎ።
(3) ዲያቆን:
ዲያቆናት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ግብረሃዋርያት 6: 3-6 ከምኡ’ውን ኣብ ፊሊጲ. 1: 1, 1 ጢሞ. 3 ተጠቒሶም ኣለዉ።
ዲያቆን፡ ዝኾነ ምስጢረ ቤተክርስቲያን ክፍጽም ማዕርገ ሲመቱ አየፍቅደሉን እዩ። ጳጳስ ወይ ካህን ምስጢረ ቤተክርስቲያን አብ ዝፍጽመሉ ግዜ ግን፡ ንጳጳስ ወይ ንካህን ናይ ምሕጋዝ፡ ኣብ ውሽጢ ቤትከርስቲያን ስርዓትን ጸጥታን ክሕሎ ናይ ምክትታል፡ ዝተፈላለየ ክፍልታት መጽሓፍ ቅዱስ አብ ምንባብ፡ ምምሃር፡ ምስባኽ ከምኡ’ውን እቲ ካህን ወይ እቲ ጳጳስ ብዝእዝዞ መሰረት፡ ካልእ ዕዮ ናይ ምፍጻም ስልጣን ጥራይ እዩ ዘለዎም።
”ስርዓት ሃዋርያት” ኣብ ዝበሃል ከአ “ዲያቆን፡ ናይ ጳጳስ ዓይንን እዝንን እዩ” ይብል።
ኣብተን ቀዳሞት ግዚያት፡ ”ዲያቆናዊት” ዝበሃል ማዕርግ ነበረ። ኣገልግሎታ ድማ ኣብ ቤተክርስቲያን ንዝርከባ ደቀንስትዮ ምግልጋል እዩ ዝነበረ። ኣብቲ ዝፍቀደልን ክፍሊ ቤተክርስቲያን ኮይነን ጸጥታን ሰላምን ቤተክርስቲያን ምሕላው፡ ኣብ ግዜ ተቀብዖ ሜሮን ድማ ፡እቲ ካህን ነታ እትጥመቕ፡ ኣብ ግምባራ ጥራይ ምስ ቀብኣ፡ እቲ ዝተረፈ ኣካላት ሰብነት ጓለንስተይቲ ግን፡ እታ ዲያቆናዊት እያ ብቕዱስ ቅብኢ ናይ ምቕባእ መዝነት ዝነበራ (ዲድስቅልያ 34)
“ዝኾነት ጓለንስተይቲ ብዲያቆናዊት ተሰንያ እንተዘይኮይና ናብ ጳጳስ ንብሕታ መጺኣ ዝኾነ ነገር ክትሓትት አይፍቀደላን እዩ፡” (ዲድስቅልያ 6)
“ ጳጳስ ዝኾነ መልእኽቲ ናብ ዝኾነት ጓለንስተይቲ ክልእኽ እንተደልዩ፡ ዲያቆናዊት ደአ እምበር ግቡእ ስለዘይኮነ ዲያቆን ክልእኽ ኣይግባእን እዩ፡” (ዲድስቅልያ 34) ኣብ ዘመነ ሃዋርያት፡ እዚ ደረጃ እዚ ዝጥቀሙ ዝነበሩ ይመስል። ቅዱስ ጳውሎስ ናብ ሮማ ክጽሕፍ ከሎ፡ “ንፌቤን ሓብትና፡ እታ ኣገልጋሊት *(ኣብ ካልእ ትርጉም ’ዲያቆናዊት’ እዩ ዝብሎ) ማሕበር ክንክርኤስ ግዳ፡ ኤማዕቊበኩም ኣሎኹ” (ሮሜ 16: 1)። ጢሞቴዎስ ክጽሕፈሉ ከሎ ድማ፡ “ብሰናይ ግብሪ እተመስከረላ፡ ውሉድ ዘዕበየት፡ ጋሻ እተቐበለት፡ እግሪ ቅዱሳን ዝሐጸበት፡ ንዝጸበቦም ዘርሃወት፡ ሰናይ ግብሪ ዘበለ ዝሰዓበት፡ ካብ ስሳ ዓመት ዘይነኣሰት፡ ሰበይቲ ሓደ ሰብኣይ ዝነበረት ከም መበለት ኰይና ትቈጸር።” (1 ጢሞ. 5: 9) ገለ ሰባት ከምዝብልዎ፡ እዚ ጽሑፍ እዚ ነተን ኣብ ቤትከርስቲያን ዘገልግላ ዲያቆናውያት ዝምልከት እዩ።
VI. ሲመተ ማዕርገ ክህነት
- ሓደ ጳጳስ ንኻልእ ናብ ማዕርገ ጳጵስና ንብሕቱ ክሾሞ ስለዘይፍቀድ፡ ጳጳስ እንተወሓደ ብኣንብሮተ ኢድ ናይ ሰለስተ ጳጳሳት እዩ ዝሽየም።
- ካህን ወይ ዲያቆን ብኣንብሮተ ኢድ ናይ ሓደ ጳጳስ ጥራይ ይሽየሙ
- ብሕጋዊ ኣገባብ ንዝተሸመ ጳጳስ፡ ካህን ወይ ዲያቆን፡ ነታ ኣቐዲሙ ዝተቐበላ ማዕርግ፡ ደጊሙ ካብ ካልእ ክቕበላ ፍጹም ኣይከእልን። ኣብ ቈነና ሃዋርያት (68) ከምዚ ተባሂሉ’ሎ “ ዝኾነ ጳጳስ፡ ካህን ወይ ዲያቆን በታ ዘለዋ ደረጃ ማዕርግ ዳግማይ እንተተቐቢኡ፡ ንሱን እቲ ዝቐብኦን ክውገዙ ይኽእሉ እዮም”
- ነዞም ዝተጠቕሱ ሰልስተ ደረጃታት ሲመት *(ጳጵስና ክህነትን ዲቁናን) ዝኾነ ዝኽፍለ ገንዘብ ክህሉ ኣይግባእን። ሲሞን እቲ ጠንቋሊ ንጸጋ ኣምላኽ ገንዘብ ከፊሉ ክዕድግ ብምምናዩ፡ ቅዱስ ጴጥሮስ ብትሪ ከምዝነጸጎ ተጻሒፉ’ሎ፡“ስምኦን ከኣ መንፈስ ቅዱስ በቲ ምንባር ኣእዳው ሃዋርያት ከም እተዋህበ ምስ ረኣየ፡ እቲ ኢደይ ዘንብረሉ፡ መንፈስ ቅዱስ ምእንቲ ኪቕበልሲ፡ ንኣይ ከኣ እዚ ስልጣን እዚ ሀቡኒ፡ ኢሉ ገንዘብ ኣምጽኣሎም።” (ግብ 8: 18-20) ብመሰረት ትምህርቲ ቤተክርስቲያን፡ ብኽፍሊት ዝመጸ ዝኾነ ማዕርግ ሕጋውነት የብሉን። ገንዘብ ተቐቢሉ ማዕርግ ዝህብ ጳጳስ ድማ ውጉዝ ይኹን።
VII. ግዴታታት ቤተክህነት
(1) ቅድሚ ምቕባል ማዕርግ
እቶም ንመዓርገ ክህነት ሕጹያት ኮይኖም ዝቐርቡ
- እቲ ጻውዒት እቲ ካብ ኣምላኽ ዝተዋህቦም ምኹኑ ርግጸኛታት ዝኾኑ፡ “ከም ኣሮን፡ ብኣምላኽ እተጸውዔ ደኣ እምበር፡ ነዚ ኽብሪ እዚ ሓደ እኳ ባዕሉ ኣይወስዶን እዩ።” (ዕብ. 5: 4)
- ነቲ ሕብረት ጽቡቕ ኣብነት ምእንቲ ክኾንዎ፡ መንቅብ ዘይብሎም ክኾኑ ይግባእ፡ ቅዱስ ጳውሎስ ን ጢሞቴዎስ ከምዚ እናበለ ጸሓፈሉ፡ “ነቶም ኣመንቲ ብቓል፡ በኻይዳ፡ ብፍቕሪ፡ ብእምነት፡ ብንጽህናውን ኣርኣያ ኹኖም እምበር፡ ነታ ንእስነትካ ሓደ እኳ ኣይንዓቃ።” (1 ጢሞ. 4: 12) ኤጲስቆጶሳትን ዲያቆናትን ከማልእዎ ብዛዕባ ዝግባእ ረቓሒታትን ክሕለፍ ዘለዎ መስርሕን ኣመልኪቱ፡ ሃዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ፡ ኣብ 1 ጢሞ. ምዕራፍ 3 ን ኣብ ቲቶስ ምዕራፍ 1 ን ይጠቅስ እዩ።
- ኣብ መጽሓፍ ቅዱስን ትምህርቲ ቤተክርስቲያንን ጽቡቕ ኣፍልጦ ዘለዎም
(2) ድሕሪ ምቕባል ማዕርግ
- ከም በዓል ዓስቢ፡ ደሞዝ ንምርካብ ኢሎም ክሰርሑ ኣይግባእን፡ “ነቲ ምሳኻትኩም ዘሎ መጓሰ ኣምላኽ ጓስይዎ፡ ብፍታው ከም ፍቓድ ኣምላኽ እምበር፡ ብግዲ ኣይኹን፡ ብታሕጓስ እምበር፡ ምእንቲ ኸንቱ ረብሓውን ኣይኹን፡” (1 ጴጥ. 5:2) “እቲ ብዓል ዓስቢ ግና፡ ጓሳ ዘይኰነስ፡ እተን ኣባጊዕውን ዘይጥሪቱ፡ ተዅላ ኺመጽእ ከሎ እንተ ረኣየ፡ ነተን ኣብጊዕ ሐዲግወን ይሃድም። እቲ ተዅላ ድማ ነተን ኣባጊዕ ይዛረፈን ፋሕውን የብለን።” (ዮሃ10:12)
- ሕያዎት ጓሶት ክኾኑ ግን ይግብኦም፡ እተን ኣባጊዕ ናቶም ምዃነን፡ ስለዚ ድማ ክምግብወንን፡ ካብ ኣራዊት ንምሕላወን ድማ ናቶም ሓላፍነት ምዃኑን ዝስምዖም ክኾኑ ይግብኦም። ሕያዋይ ጓሳ በጃ ኣባጊዑ ዘድሊ መስዋእቲ ንምኽፋል ድልው ከምዝኾነ ኸአ ክፈልጡ ይግብኦም፡ “እቲ ሕያዋይ ጓሳ ህይወቱ በጃ ኣባጊዑ የሕልፋ።” (ዮሃ10:11)
ዝያዳ ብዛዕባ ምስጢረ ክህነት
ምስጢራተ ቤተክርስቲያን ዘኦርቶዶክስ
ቀሺ ማርቆስ ዳውድ
ቤት ማሕተም ትንሳኤ ዘጉባኤ
ግንቦት1952

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ብዕለት 18 ጥሪ/January 2022 ዓ.ም ናይ ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል (ICRC) ኮሚቴ ብባዕሉ መኸታተሊ ሳይበር-መጥቓዕቲ ኣቢሉ ከምዝፈለጠ፤ እሞ ብዘይተፈለጠ ዝተራቐቐ ፍሉጥ ተዋሳኢ (ካብቀይሕ መስቀል ወጻእ ዝኾነ ሰብ) ንዝተዓቖረ ስድራቤት መራኸቢ መርበብ (RFL) ጭቡጥ መረዳእታ ረኺቡ ምጥቓም እዩ።
ብዕለት 20 ጥሪ/January 2022 ዓ.ም ናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ነቲ ጸገም ኣፍሊጡ እዩ።
ሓዱሽ ሓበሬታ ኣብዝዳለወሉ ግዘ በዚ ገጺ ብተኸታታላይ እዋናዊ ዝኾነ ሓበሬታ ነዳልው ኢና።
ተወሳኺ ሓገዝ ወይኻዓ ኣስተርጓማይ እንተደሊኻ፤ በጃኹም ንኣና ክሕግዝ ቃል ንዝኣተወ ኣብ ማዓልቲ 24 ሰዓታት ኣብ ሰሙን 7 ማዓልታት ሆትላይን መስመር ምድዋል፤ ብስልኮ 1800 860 442
ንዓለምለኸ ስልኪ ንምድዋል፤ በጃኹም በዚ ስልኪ ኣዘራርቡ +61 2 8077 2507
ናይ ICRC ኣጻሪዩ ከምዝረኸቦ ምስ ቀይሕ መስቀል ወይኻዓ ቀይሕ ውሉዶ ወርሒ ምንቕስቓስ (RCM) ኣገልግሎት ንዝረኽቡ ካብ ልዕሊ 500,000 ንዝኾኑ ሰባት ብናይ ብሕታዊ መረዳእታ ዝተገብረ ናይ ምክትታል ምትዕንጋድ ብዝተራቐቐ ሳይበር መጥቓዕቲ ድሕንነት ምዝርራብ ተጌሩ እዩ። ናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ነዙይ ጭቡጥ መረዳእታ ንኣና RFL ከምኡ’ውን ብማዕሰርቲ ቍጽጽር ፕሮግራም ንዘሎ ይጠቕም እዩ። እቲ መረዳእታ ብናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ኣቢሉ ናብ ጭቡጥ መረዳእታ መዕቐቢ ምእታዉ፤ ብፍላይድማ ነቲ ጸገም ዝፈጠረ ስለምእታዉ ክሳብ ሕጂ ኣይንፈልጥን። ናይ ቀይሕ መስቀል ወይኻዓ ናይ ቀይሕ ውሉዶ ወርሒ ጕጅለታት ብዓለምለኸ ንዘሎ መረዳእታ መዕቆቢ ይጥቐሙ፤ ይኹን እምበር እቲ መረዳእታ በቲ መዕቆቢ ዝቕመጦ ካብ ንሰርሓሉ ዝኾነ ጕዳይ፤ ካብ ዝኾነ ሃገር ዝመጸ መረዳእታ እዩ።
ናብ ኣውስትራሊያ ቀይሕ ዝሓብዎ መረዳእታ በቲ መዕቐቢ ቦታ ክቕመጥ ይኽእል እዩ። ነቲ መረዳእታ ኣብ ሓደ ቦታ ከምተዓቐበ ንምርግጋፅ እዚ መደባዊ ዝኾነ ኣሰራርሓ ከይዲ ከምዝኾነ እሞ ንሓደ ትፈትዎ ዝጠፍኣ ሰብ ንምዕላሽ ክፍተን እንከሎ ምስ ኻልእ ሃገር ዘለዉ ናይ ስራሕ መሻርኽትና ብምዝርራብ ምርኻብ ንኽእል።
በዚ መረዳእታ ውሽጢ ዚኻተት ዝኽእሎ ንናትኻ ስም፤ መራኸቢ ዝርዝር መረዳእታ፤ ብዛዕባ ትፈትዎ ዝጠፍኣ ሰብ ኵነታን ብዛዕባ ዝሓበርካና ማዕሰርቲን ዘተሓሳስብ ጕዳያት ይኸውን። ናትኻ ጕዳይ ኣብ ነዳልወሉ ግዘ ነቲ ዘቕረብካዮ ሰነዳት ኩሉም ዘኻተተ እዩ፤ እዚ’ውን ንናይ መንነትኻ መግለጺባጤራ ሰነዳት፤ ንዝተመልኡ ቕጥዒታት፤ ካብ ICRC ናይ ማዕሰርቲ ወረቐቲ ምስኽር መረጋገጺ፤ ኣሞንጎ ስድራቤት ንዝተገብረ መልእኽቲታት ምልውዋጥ ከምኡ’ውን ፎቶግራፋት ዘኻተተ ክኸውን ይኽእል።
ኣብዚ እዋን ብዛዕባ ብሕታዊ መረዳእታኻ ምዝራዝን ንምኽፋት ተፈቲኑ ከምዝኾነ ዘርእይ ምን ዓይነት መረዳእታ ከምዘየለ ነፍልጥ ኢና። ብጀኻ እዚ ዘይግቡእ ጭቡጥ መረዳእታ ንምጥቓም ወይኻዓ ንሕዝባዊ ኣውጺእኻ ንምሃን ዘርእይ ምንም ዓይነት ማስረጃ የለን። ነዙይ ዕሙቕ ዝበለ ገምጋም ከምዝግበረሉ እሞ እዚ ኵነታ እንተተለዊጢ ንፍልጠኩም ኢና።
እቲ ጸገም ከምተፈጥረ ናይ ICRC ክፈልጥ እንከሎ ቐልጢፉ ነቲ መገልገሊ ካብ መስመር ክእጸው ስምምዕ ተጌሩ እዩ። እዚ ማለት ኣብዚ እዋን ንዝኾነ ጉዳይ መረዳእታ ወይኻዓ ብዝኾነ ጉዳይ ሥራሕ ንምጥቓም ኣይንኽእልን ኢና።
በዚ ኵነታ ጸገም ንዝበጽሆም ንናይ ሰብዓዊነት ኣገልግሎታት ብቐጻላይነት ንምድላው፤ ኣብ ሙሉእ ዓለም ብዘለዉ ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ወልዶ ወርሒ ጉጅለታት ናይ ሓጺር ግዘ መፍትሒ ፈሊኻ ንምፍላጥ ሕጂ ICRC ራብ ኣሰራርሓ ከይዲ ከምዘሎ እዩ።
ብፍላይ ድማ፤ እዞም ሰባት ድሕንነቶም ተሓልዩ ንክጸንሑ ንምግባር ናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ብከባቢ ዘሎ ኣሰራርሓ ሜላታትን ኣገልግሎታት ከይተገራጨወ ናይ ባዕሉ ገምጋም የካይድ እዩ።
ብሓባር ኾይንካ፤ መጕዳዕቲ ንዝበጽሆም ዓሚላት ንምሕጋዝን ተመሳሳሊ ጸገም እንዳጋና ከይፍጠር ንምክልኻል ብዝበለጸ ናይ ኣሰራርሓ ሜላ ብምጥንኻር ሓቢርና ንሰርሕ ኣለና።
ነዘራርበሉ ምክንያት በዚ ዝስዕብ ዘለዉ ኣገልግሎታት ብሓዲኡ ወይ ካብዚ ንላዕሊ ብዘሎ ጕዳይ ምሳኻ ስለዝሰራሕና እዩ:
ከምቲ ጸገም ዝፈጠሮ ውጽኢት፤ ብእዋን እዚ ኣሰራርሓ ከይዲ ብናትኻ ወይኻዓ ብዝትፈትዎ ሰብ ዝቐረበ ሓደሓደ መረዳእታ ጸገም ክፍጠረሉ ከምዝኽእል እዩ። በጃኹም በዚ ጸገም ንዝበጽሆ ዝኾነ ተፈታዊ ሰብ ክፈልጦ ስለዘይኽእል ኣዘራርቦ።
ናይ RFL ጭቡጥ መረዳእታ መዕቆቢ ዝጠቕም ኣብ ኩሉ ዓለም ንዘለዉ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ወለዶ ወርሒ ሕብረተሰባት ከምዝኾነ እሞ:
ናይ RFL ጭቡጥ መረዳእታ መዕቆቢ ዝቕመጦ ኣብ ጀነቫ ውሽጢ ከምዝኾነን እሞ ናይ ICRC ቍጽጽር ይገብረሉ።
ኣብ ስድራቤት መራኸቢ መርበብ (RFL) ዝቕመጥ ጭቡጥ መረዳእታ ናብ ሙሉእ ሃገራት ንዘለዉ ዝበጽሕ ዓለምለኸ ኣገልግሎት እዩ። ንናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ዘኻተተ ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ቀይሕ ውሉዶ ወርሒ ሕብረተሰባት ብዛዕባ RFL ጕዳያት መረዳእታ ንምዕቛር ንናይ ኦንላይን ኣሰራርሓ ሜላ ይጥቐመሉ። ዘዴ ይጠቀማሉ። ንሕና ነዙይ ንገብር ኢና እሞ መረዳእታን ድሕንነት ብዘለዎ ሓደ ቦታ ምቕማጥን እሞ ንዝትፈትዎ ሰብ ክተደላልይ ክትፍትን እንከሎ ምስ ናትና ቀይሕ መስቀል መጻምድ ርክብ ክንገብር ንኽእል።
ከምኡ’ውን ኣብ ኢሚግሬሽን ማዕሰርቲ ውሽጢ ንዘለዉ ሰባት ሓገዝ ክግበረሉ ግዘ ነዙይ ኣሰራርሓ ከይዲ ንጥቐመሉ ኢና።
ብRFL ጭቡጥ መረዳእታ መዕቆሪን ምስዚ ዚተዛመደ ኣሰራርሓ ሜላታት ናይ ICRC መኸታተሊ ብስምምዕነት ከምዝነበረ እዩ። ብመቃልዓ መጭበርበሪ፤ ኣብቲ ኣሰራርሓ ውሽጢ ከምዝነበሩን እሞ ነቲ መረዳእታ ናብ ኻልእ ምትሕልላፍን ናይ ምቕዳሕ ክዕለት ከምዘለዎም እዩ። ብናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል ኣቢሉ ናብ RFL ጭቡጥ መረዳእታ መዕቆሪ ዝኣተወ ሓበሬታ፤ ብፍላይ ድማ ነቲ ጸገም ዝፈጠረ ትኽኽል ንምዃኑ ክሳብ ሕጂ ኣይንፈልጥን። ጸገም ክፈጥር ንዝኻኣሎ መረዳእታ ዘኻተተ ብዛዕባ ናትኻ ጕዳይ ዝተገብረ ቃለሕቶ ዘረባ ሪኮርዲ፤ እዚ’ውን ዘግድስ እንተኔሩ ንናይ ትፈትዎ ሰብ ዝርዝር ኣድራሻ ዘኻተተ ይኸውን። ከምቲ ንፈልጦ እቲ ሓበሬታ ብጽሑፍ ከምዘይተሓተመ ወይኻዓ ኣብዚ እዋን ከምዘይወጸን ብቐረባ ኾይና ንቆጻጻሮ ኢና።
ናይ መራኸቢ ዝርዝር መረዳእታ ሳልሳይ ኣካል ክረኽቦ ስለዝኽእል፤ በዚ ዝስዕብ ምግባር ኣገዳሲ እዩ:
ብዛዕባ መንነትኻ መለለዩ ባጤራ ንምክልኻል ዝበለጸ መምርሒ እንተደሊኻ ንናይ ኣውስትራሊያ ሳይበር ድሕንነት ማእከል መምርሒ ገጺ ኣቲኻ ምርኣይ።
ብዛዕባ እቲ ጸገም ኣፈጣጥራ ሙሉእ ፍልጠት ክነብረናን እሞ እቶም ናትና ዓሚላት ብኸመይ መገዲ ከምተጎድኡ ንምሕጋዝ ሕጂ’ውን ጥንቓቐ ብዘለዎ ከይዲ ነካይድ ኣለና። ጠቓሚ ዝኾነ እዋናዊ መረዳእታ ኣብዝርከበሉ ግዘ፤ ማለት ክትገብሮ ትኽእሎ ጥንቓቐ ስጕምቲታት ብዘኻተተ እዋናዊ ዝኾነ ምኽሪ ክነዳልወልካ ቃል ንኣትዉ።
ብጭንቐቲ መንፈሲ ትሻቐል እንተኾይንካ ፍቓድ ብዘለዎ ካብ ዝተመዝገበ ትፈልጦ ሓለዋ ጥዕና ሰበሞያ ምኽሪ ሓበሬታ ክትረኽብ ከምዘለካ ንሕብረር ኢና።
ንኣኻብ ትፈትዎ ሰብ ተወሳኺ ሓበሬታ ዝዳለዎ ብሰንኪ እዚ ፈጠራ ጸገም ዘሎ ዝኾነ ሕቶታት ወይኻዓ ዘተሓሳስብ ጕዳይ መፍትሒ ምእንታን ክረኽብ ንምሕጋዝ እዩ። በዞም ዚኻተት:
ኣብዚ ላዕሊ ብዝተጠቐሶ ስልኪ ቍፅሪታት ጌርካ ሆትላይን ምድዋል ትኽእል።
ከም ኡ’ውን በጃኹም በዚ ቐጻላይ ማዓልታት እዋናዊ ዝኾነ ሓበሬታ ኣብ ወብፓጅ/webpage ኣቲኻ ምጽራይ።
ንመንነትኻ መለለይ ሓልየት/IDCARE
ብዛዕባ ናትኻ ብሕታዊ መረዳእታ ብዘይ ኣግባብ ምጥቓም ከምተኻኣለ ዘተሓሳስበካ እንተኾይኑ፤ ካብ IDCARE፤ ካብ ኣውስትራሊያ ሃገራዊ መንነትን ሳይብረስ ድሕንነት ማሕበረሰብ ሓገዝ ኣገልግሎት ብናጻ ደገፍ ንክትረኽብ ነዳልወልካ።
ግፍሕ ብዝበለ ሓለዋ ድሕንነት ዘተሓሳስበካ እንተኾይኑ፤ በጃኹም ንናይ IDCARE ጕዳይ ኣማሓዳሪ ብናይ IDCARE’s ሓገዝ መርኸቢ ወብ ቅጥዓ ኣቢልካ ርክብ ምፍጣር እዩ።
ብኻልእ መማረጺ’ድማ፤ ብዛዕባ ናትኻ ብሕታዊ መረዳእታ ኣተሓሕዛ ንዝበለጸ መረዳእታን መገልገሊ ምንጪታት ኣብ IDCARE’s መምርሒ ማእከል ኣቲኻ ምርኣይ። ናይ IDCARE’s ኣገልግሎታት ክዳለዉ ዝኽእል “ሓገዝ ንምርካብ/Get Help” ድሕሪ ኣብ ወብ ቅጥዒ ምምላእኻ ብዝውሃብ ናይ መከላከሊ ኮድ/ምልክት RCA-ID22 ወይኻዓ ብስልኪ ምድዋል:
1800 595 160


text:
ጉባኤ መራሕቲ ዩናይትድ ስቴትስን ኣፍሪካ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ምክያድ ይርከብ።ዩናይትድ ስቴትስ ምስ ኣፍሪካ ናይ ንግዲ ምትእስሳር ንምሕያል ቅርብቲ እያ ክብሉ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ጆን ኬሪ ንመራሕቲ ኣፍሪካ ገሊፆምሎም።
ኣስታት 50 ዝኾኑ ፕሬዝዳንትትታን ካልኦት ላዕለዎት ሰበስልጣንን ኣፍሪካ ንጉባኤ መራሕቲ ኣብ ዋሽንግተን ይርከቡ።ሎማዕንቲ ኣብዝተጀመረ ኣኼባ ጆን ኬሪ ኣብ ኣፍሪካ ኣብተን ዝቕፅላ ሒደት ዓመታት ተኣምራዊ ስግግር ምፍጣር ይክኣል እዩ ኢሎም።
ከምዚ ክብሉ ‘’ኣብ ክንዲ ድኽነት ብልፅግና፣ኣብ ክንዲ ግጭት ድማ ምትሕብባር ምትካል ይክኣል እዩ።’’
ኣብ ዓለም ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት የመዝግባ ካብ ዘለዋ ገሊአን ሃገራት ኣፍሪካ እየን።እንተኾነ ነጋዶ ዩናይትድ ስቴትስ ብሓፈሽኡ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ ምምዋል ኣብ ክልተ ልቢ ኮይኖም ፀኒሖም።ምንስትራት ኣፍሪካ ንኣተሓሳስባ ነፃ ዕዳጋን ምትሕብባር ዩናይትድ ስቴትስን ክሓቕፋ ፀዊዖም ኬሪ።
ኣብ መድረኽ ስቪል ማሕበረሰብ ኣፍሪካ ተረኺቦም ተሳተፍቲ እቲ ጉባኤ ኣብ ሃገሮም ዴሞክራስን ውልቃዊ መሰላትን ክደፍእሉ ፀዊዖም።ሰባት ንመንግስቶም ዝኣምኑ እንተኾይኖም ማሕበረሰብ ብዝበለፀ ክብልፅግን ክረጋጋእን፣ኣብ ህውከትን ኣኽራሪነትን ናይ ምስታፍ ዕድሎም እውን ክትሕትን እዩ ኢላ ዩናይትድ ስቴትስ ትኣምን ኢሎም ኬሪ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ፅባሕ ሰሉስ ኣብ መድረኽ ንግዲ ዩናይትድ ስቴትስን ኣፍሪካን መደረ ከስምዑ እዮም፤ድሕሪ ፅባሕ ረቡዕ ድማ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት፣ዞባዊ ፀጥታን ሰናይ ምሕደራን ጠሚቱ ኣብዝካየዱ ኣኼባታት ክሳተፉ እዮም።
ዩናይትድ ስቴትስ ኣብዚ ናይ ሰለስተ ማዕልታት ጉባኤ ናብ ሓደ ቢሊዮን ዝፅጋዕ ስምምዓት ንግዲ፣ንስራሕቲ ዕቀባ ሰላም ዝኸውን ተወሳኺ ገንዘባዊ ሓገዝ፣ንምግብን ንፕሮግራማት ሓይሊ ኤለክትሪክን ዝውዕል ሓገዝ ቢሊዮናት ዶላር ዕላዊ ክትገብር እያ።
ኣርባዕተ መራሕቲ ኣፍሪካ ኣብቲ ጉባኤ ንኸይሳተፉ ተገይሮም ኣለው ብመሰረት መግለፂ ሰበስልጣን ዩናይትድ ስቴትስ።ፕሬዝዳንትታት ዙምባቤ፣ሱዳን፣ኤርትራን ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካን።


text:
Radio Erena: 04 June 2018
ሉንዲን ከምኡ ድማ ኤውሮ ሳን ዝተባህላ ናይ ኤውሮጳ ኩባንያታት ዕደና፣ ነቲ ኣብ ኤርትራን ካልእ ከባቢታ ዓለምን ኣብ ዕደና ተዋፊሩ ዘሎ ኩባንያ ኔቭሰን ፕሮጀክታቱ ክሸጠለን ዘቅረብኦ ጠለብ ከምዝነጸጎ ተገሊጹ።
ዝተፈላለየ ናይ ንግድን ዕደናን ማዕከናት ዜና ብዘቕርብኦ ዘለዋ ሓበሬታ መሰረት፣ ብሽወደን ዝውነን ሓደ ካብ ዓበይቲ ኩባንያታት ዓለም ዝኾነ ሉንዲን ምስ ኤውሮ ሳን ብምዃን ንፕሮጀክታት ዕደና ኩባንያ ኔቭሰን ንምዕዳግ 1.5 ቢልዮን ዶላር’የን ቀሪበን።
እንተኾነ እቲ ናይ ካናዳ ናይ ዕደና ኩባንያ፣ ነቲ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ኣትሒዙ ዝቐረበሉ ጠለብ ከምዝነጸጎ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብ ሱዳን ኣብ ዘካይዶ ዝነበረ ዕደና፣ ካብ 1997 ክሳብ 2003 ኣብ ዝነበረ ግዜ ብምግሃስ መሰል ደቂሰብ ዝተኸሰሰ ሉንዲን ምስ ኤውሮጳዉያን መሻርኽቱ ብምዃን፣ ንፕሮጀክታት ናይቲ ኣብ ኤርትራ ብምግሃስ መሰል ደቂ ሰብ፣ ኣብ ካናዳ ተኸሲሱ ዝርከብ ኩባንያ ዕደና ኔቭሰን ንምዕዳግ ዘቕረቦ ጠለብ ዝተነጽገሉ ምኽንያት ብዝርዝር ኣይተሓበረን።
ሉንዲን ኣብ ኮንጎ፣ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን’ውን ብምስጢር ኣብ ዳህሳስን ኩዕታን ነዳዲን ካልእ ማዕድናትን ተዋፊሩ ከምዘሎ’ዩ ዝንገር።
ብመሰረት’ቲ ተነጺጉ ዘሎ ናይ 1.5 ቢልዮን ዶላር ጠለብ፣ ሉንዲን ነቲ ናይ ኤውሮጳን ካልእ ፕሮጀክታቱን ንምግዛእ ክኸውን እንከሎ፣ ኩባንያ ዕደና ኤውሮ ሳን ከኣ ንቢሻን ካልእ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ፕሮጀክታትን ንምሓዝ’ዩ ኔሩ።
እዞም ክልተ ናይ ኤውሮጳ ኩባንያታት፣ ድሮ ኣብ ኔቭሰን ብርክታት ከምዘለዎም ዝሓበሩ ካልኦት ምንጭታት ዜና ከኣ፣ ንብርክታት ኔቭሰን ሚእቲ ብሚእቲ ንምውናኑ ኣቕሪቦሞ ንዘለዉ ብዝሒ ገንዘብ ክውስኽሉ ከምዝኽእሉ ይእምቱ።
================


text:
ዩናይትድ ስቴትስ ኣብቲ ብኩባኒያታት ብሪታኒያ፣ነርዌይን ኣልጀሪያን ዝስራሕ ትካል ንዝተፈፀመ መጭወይቲ ኩሎም ኣድልየትን ግቡኣትን ስጉምትታት ክትወስድ እያ ኢሎም ምንስቴር ምክልኻል ፐኔታ።ቀፂሎም ’’ዩናይትድ ስቴትስ ንከምዚኦም ዝበሉ ናይ ሽብር ተግባራት ብፅኑዕ ትኹንኖ።ኣሜሪካዊያዊያን ምስካልኦት ክጭወዩ ከለው ከቢድ ጉዳይ ገይርና ኢና ንሪኦ።’’
ካብቶም ዝተጨወዩ ኣሜሪካዊያን ክንደይ ከምዝኾኑ ከምዘይፈልጡ ግን ፐኔታ ኣብ ሮም ኣብዝሃብዎ ቃል ሓቢሮም።
ወሃቢ ቃል ናይ እስላማዊ ማግረብ ኣልቃይዳ ንቪኦኤ ኣብዝሃቦ ቃል ሸውዓተ ኣሜሪካዊያን ከምዝተትሓዙን ፈረንሳይ ኣንፃር እቲ ጉጅለ ኣብ ማሊ እተካይዶ ዘላ ወታደራዊ ስርሒት ንምሕጋዝ ዩናይትድ ስቴትስ እንተድኣ ፈቲና ዋጋ ክትኸፍል እያ ኢሉ’ሎ።
ፐኔታ ቅድም ክብል ዩናይትድ ስቴትስ ኣጋር ወታደራት ኣይትልእኽን እያ እንተኾነ ግን ኣብ ማሊ ንዝርከቡ ናይ ፈረንሳይ ሓይልታት ናይ ስለያ ፣ሎጂስቲክስን መጎዓዚያን ሓገዝ ክይህብ እያ ኢሎም።
ኣብ ናይ ለንደን ቤት ትምህርቲ ኢኮኖሚክስ ናይ ኣል-ቃይዳ ጉዳይ ክኢላ ዝኾና ኣሊያ ብራሂሚ ትማሊ ረቡዕ ከምዝገለፅኦ ናይ ማግረብ እስላማዊ ጉጅለን ኣብ ሰሜን ኣፍሪካ ዝርከቡ ካልኦትን ኣብ ከባቢያዊ ጉዳያት ይህቡዎ ዝነበረ ጠመተ ብምግዳፍ ሸቶታቶም እናለወጡ እዮም ኢለን።


text:
August 5, 2016
ዶ/ር ኣሕመድ ሓሰን ድሕሊ
ኣብ ክልል ጎንደር ሰሜን ኢትዮጵያ ኣሽሓት ዜጋታት ኢትዮጵያ ዝሳተፍዎ ዘለዉ ሓያል ተቃውሞ ኣንጻር’ቲ ስርዓት ይካየድ ኣሎ። ስርዓት ወያነ ነቲ ተቃውሞ ንምብርዓን ክሳብ ከበድቲ ኣጽዋር’ኳ እንተ ተጠቅመ ደው ከብሎ ግን ኣይከኣለን። ከምውጽኢቱ ከኣ ክሳብ ሕጂ ብዙሓት ሰላማውያን ሰባት ሞይቶም ኣለዉ። እዚ ድማ ነቲ ኩነታት ስለዘጋደዶ ብሄር ኣምሓራ ጥራይ ዘይኮኑ ዝበዝሑ ካብ ህዝብታት ኢትዮጵያ ይሳተፍዎ ኣለዉ። እዚ ምንቅስቃስ’ዚ ካብ’ቲ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝካየድ ዘሎ ፖለቲካዊ፡ ወተሃደራውን ማሕበራውን ተቃውሞ ተፈልዩ ዝርአ ዘይኮነስ፡ መቀጸልታ ናይ’ዚ ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ኣንኮላይ ክልል ትግራይ ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው እዩ። እዚ ካብ ቅድሚ ርብዒ ዘመን ዝጀመረ ሽግራት ኢትዮጵያ ክሳብ ዓንቀሩ መሊኡ ካብ ሕጂ ንነው ዋላ ንእሽቶ ጸገም’ውን እ ንተኮነ ክጻወር ዝኽእል ኣይኮነን። ኣብ ክልል ጎንደር ዝተወልዐ ህዝባዊ ተቃውሞ ብሰንኪ’ቲ ማእከላይ መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ ዝተሰማማዓሉ ፈደራላዊ ክልል ትግራይ ኣብ 1997 ዘውጽኦ ንናይ ጎንደር ዞባ ዋልቃይት ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዘእተወ ሓድሽ ካርታ እዩ። ኣብ ክልል ኦሮምያ’ውን እንተኾነ ብሰንኪ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንስቡሕ መሬት ሓረስቶት ካብ ዋናታቱ ብደማዊ ወተሃደራዊ ስርሒታትን ጸጥታዊ ሓይሊን እናመንዝዐን ሂወታት ዜጋታት ኣብ መጻብቦ ብምእታውን ንወጻእተኛታት ብምሻጡን ብምክራዩን ተቃውሞ ተወሊዑ። ካልኦት ክልላት ኢትዮጵያ’ውን እንተኾኑ ከም ሶማልን ዓፋርን ብዝተፈላለየ ኣገባባት ንስርዓት ወያነ ኣብ ምቅዋም ይርከቡ።
እቲ ዘገርም ድማ ስርዓት ኢትዮጵያ ምኽንያት ናይ’ዚ ካብ ቁጽጽሩ ወጺኡ ዝባራዕ ዘሎ ሽግራት ኢትዮጵያ ብሓላፍነታዊ መገዲ ፍታሕ ኣብ ክንዲ ዘናድየሉ ከምቲ ልሙድን ቅሉዕን ባህርያቱ ንኤርትራ ገንሸል ናይ ጸገማቱ ክገብራ ምፍታኑ’ዩ። ሎሚ ግን ስርዓት ወያነ ድሕሪ ናይ ርብዒ ዘመን ስልጠኑ ኣንጻሩ ህዝባዊ ተቃውሞ ኣብ ኩሉ ፈደራዊ ክልላት ኢትዮጵያ እናዛየደ መጺኡ ኣሎ። ገዛእቲ ኢትዮጵያ ንውሽጣዊ ሽግራቶም ኣብ ምፍታሕ ዝኽተልዎ ኣገባብ ብሓደ ወገን፡ ኣንጻር ኤርትራ ዘቅርብዎ መሰረት ዘይብሉ ክሲታት ድማ በቲ ካልእ፡ ብዘይካ ነቲ ኮነ ኢሉ ከም ሰገን ርእሱ ኣብ ሑጻ ክሓብእ ዝደሊ እንተዘይኮይኑ ዋላ ንሓደ ከደናግር ኣይክእልን እዩ።
ኣብ መላእ ኢትዮጵያ ዝልሕም ዘሎ ፖለቲካዊ፡ ወተሃደራዊ፡ ማሕበራዊ፡ ቊጠባውን ባህላውን ባርዕ ሎሚ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ዝያዳ ገዲዱ ይርከብ። እዚ ድማ ናይ’ቲ ውሑዳን ስርዓት ተጋሩ ስልጣን ንምብሓትን ቊጠባዊ ጸጋታትን ወተሃደራውን ጸጥታውን ትካላትን ንምቁጽጻርን ኣብ 1994 ዘቆምዎ ንኢትዮጵያ ናብ 10 ዓሌታት ዝኸፋፍል ቅዋምን ፖለቲካን ውጽኢት እዩ። በዚ መገዲ’ዚ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ፈላሊኻ ግዛእ ዝብል ፖሊሲ ኣብ ምትግባር ይርከብ።
ስለዚ ከኣ ስርዓት ኢትይጵያ በቲ ዝወልዖ ሓዊ ምንዳዱ ዘገርም ኣይኮነን። ኣብዚ ሎሚ ህዝብታት ኢትዮጵያ ድሕሪ ናይ ርብዒ ዘመን ጸልማት ናይ ብርሃን ተስፋ ዝርእየሉ ዘሎ ህሞት ናብ መጋርያ ሓዊ ኤርትራ ገጽካ ምጉያይ ድማ ብኣንጻሩ ዕድመ ስልጣኖም ዘሕጽር እምበር ናይ መጻንሒ
ትንፋስ ዝህቦም ኣይኮነን። እቲ ብ12 ሰነ 2016 ኣብ ግንባር ጾሮና ዝፈተንዎ ወተሃደራዊ ዕንደራ ከኣ ነዚ ንብሎ ዘሎና ሓቂ ዘረጋገጸ’ዩ ነይሩ።


text:
ርእሰ ዓንቐጽ ሰዲህኤ 20 ግንቦት 2018
መበል 27 ዓመት መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ
ሃገርና ኤርትራ ከም ኩለን ሃገራት ዓለም ታሪኽ ኣለዋ፡ ብፍሉይነት ኤርትራዊ ታሪኽ ከኣ ብዘለዋ ጂኦ ፖለቲካዊ ኣቕውማምጣ ኣካል ኣህጉራዊ ታሪኻዊ ተርኽቦታት ክትኸውን ዘእኽኣላ ብዙሓት ረቛሒታት ኣሎ። መናሃሪ ባይታ ታሪኽ ዝተፈጸመሉ ቀይሕ ባሕሪ መድረኽ ብምንባራ ከኣ ግድነት ነይሩ ኣካል’ዚ ታሪኽ ክትኸውን። ኣገዳስነት ጂኦ ኣቐማምጣ፡ ኤርትራ ትርከበሉ ማእከላዊ ምዃኑ ንረብሓታቶም ንምዕዋት ዘንቐሎ ኣራግጽ ወራራት ፡ ምስክርነት ገዛእ ርእሶም ባዕዳውያን ዘረጋግጾዎ’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ዝንየተሉ ዝኾርዓሉን ባዕዳውያን ንዝፈጸምዎ ታሪኽ ዘይኮነ፡ እንታይ ደኣ ብገዛእ ርእሱ ዝሰርሖ፡ ኣንጻር ዝተፈላልዩ ዓበይቲ ወራራት ዝፈጸሞ ጅግንነትን ዘርኣዮ መኸተን ድልውነቱን ዝተሰረተ ታሪኽን’ዩ። እዚ ከኣ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ዝኾርዓሉን ዝንየተሉን። መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ’ምበኣር ዓሙቕ ምርጢር ትርጉም’ዚ ዝተጠቕሰ ዝሓቆፈ ነዊሕ መሪር ታሪኽ’ዩ።
ኤርትራ ብወራርን ኵናትን ትፍልጠ ሃገር ጥራሕ ዘይኮነስት ቀላሲት፡ ማእከል ምዕባለን ዕብየት ቀይሕ ባሕሪ ዙላ፡ ኣዱሊስ፡ ዳሕላኽ፡ ናዅራ፡ ካብ ራስ ዱሜራ ክሳብ ራስ ቔሳር ምስ ኩለን ማርሳታት ተሻራኺት ታሪኽ ሞምባሳ፡ ዛንዚባር ንግስነት ሳባ ወዘተ ዝኣመሰሉ ወርቅን ክቡር ዕንቝን፡ ቅመማት ዝርከበሉ ስሕበት ማእከል ባሕርን-መሬትን ዝገሹን ዝነግዱን ኣህዛብ ከም ዝነበረት መጠን፡ ኣብ ባህላዊ ብዙሕነት ዕብየት ዘመስከረት ታሪኻዊት’ውን እያ።
ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ’ውን ዓባይ መራኸቢት ኣፍደገ ባሕሪ ኣፍሪቃን ኣስያን ዘራኽብ ህንዳዊ ውቕያኖስ፡ ባብኤል መንደብ ጠረፋ ዓደንን፡ ሲናይ፡ ዓቐባ፡ ስዌጽ፡ ጸኒሑ ምስ ማእከላይ ባሕሪ መዲተራንያን ምስ ሙሉእ ኤውሮጳ ዘራኸበ መስመር ኣስታት ሓደ ሽሕ ኪ.ሜ ገማግም ባሕሪ ዝተኣሳሰረ ታሪኽ እዩ።
እዚ ዘረጋግጾ ከኣ ንብደዐን ጅህራን ዘይኮነ ህዝቢ ኤርትራ ተሸካሚ ሓፍ ዘይብል ክቡር ታርኽ ምዃኑ ዘመልክት’ዩ። ታሪኽን ጅግንነትን ምስ ኵናት ዝተኣሳሰረ ጥራሕ ዘይኮነስ ከም’ቲ ዝተጠቅሰ ቁጠባዊ፡ታሪኻዊ፡ ማሕበራውን ባህላውን፡ ዕብየት ዝተረኣየሉ ኣፍደገ ዞባኣን ጎረባብታን ዘጣመረ ቀጥታውን ሓፈሻዊ ታሪኻዊ ትሕዝቶ ጸጋን ሃብትን ህዝቢ ኤርትራ መሰረት ዝገበረ’ዩ።
ዝኽሪ መበል 27 ዓመት መዓልቲ ነጻነት ክረአን ክምዘንን ዘለዎ መሰረቱ መንነቱ ዘየጠፍአ ዝሓለፈን ዘሎን ድምር’ዩ። እዚ ስለ ዝዀን ከኣ ካብ ወለዶ ንወለዶ ክመሓላለፈ ሓላፍነት ምዕቓብ ታሪኽ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ነዊሕ ምርብራብ ዝተኻየደሉ ምንባሩ ኣብ ፍሉይ ኤርትራዊ ታሪኽ ማንም ከም ድላዩ ዘይጠዋውዮን ዘይትክፎን ዘለዎ ሕዙእ ቦታ ታሪኽ ቆፎ’ዩ።
ባዕዳውያን ገዛእቲ ካብ ዝነበሮም ክቱር ህርፋንን ፍሉይ ጠመተ ኣብ ኤርትራን ርውየቶም ከረጋግጹ ምስ ረብሓን ድሌትን፡ ሰላምን ራህዋን ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዝተጋራጨወ ምርብራብ ተኻይዱ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ንነጻነት ኣብ ዝተኻየድ ኵናት ጥራሕ ዘይኮነስ ክነኡ ዝተኸፍለ ክቡር መስዋእቲ ነቲ ታሪኽ ዘነጽሮን ዘብርሆን’ዩ። እዚ ታሪኽ ዘነጸረን ዘብርሀን ዝገለጸን ሂወት ሚእቲታት ኣሽሓት ኤርትራውያን’ዩ ከኣ ብስሞም ክጽንበል ዝግባእ። ነጻነት ኤርትራ ልዕሊ ዝኾነ ብስም እዛ ሃገር፡ ንድሕነት ታሪኽ ሃገር፡ ንህላውነት ህዝብን ሃገርን፡ ንሰላምን ራህዋን መጻኢ ወለዶታቱ ሂወቱ ዝኸፈለ ኤርትራዊ ዜጋ ሽልማት’ያ።
ይኹን’ምበር ሃገራዊ ነጻነት ንምዕቛብ ጥራሕ ንህዝቢ ኤርትራ እኹል ትጽቢትን ሕልምን ኣይነበረን።ንነዊሕ ግዜ ዝተቃለሱሉን ከቢድ መስዋእቲ ዝኸፈለሉ ኣማዕድዩ ዝጥምቶ ዝነበረ ሙሉእ ሓርነት ብመጋበርያታት ህግዲፍ ተጨውዩ ካብ ዝሓለፉ ገዛእቲ ንላዕሊ ብዘስካሕኽሕ ጭቆና ክሳቐ ገይርዎ። ህዝቢ ኤርትራ ክንግንዘቦ ዘለዎ ህግዲፍ ኣብ ስልጣን ክሳብ ዝሃለወ ሓርነቱ ክጓናጸፍ ማለት ዘበት ምዃኑ ፈሊጡ ሓንሳብ ንሓዋሩን ንጭቆና ወጊዱ ኣብ ናይ ታሪኽ ጓሓፍ ሰንዲዩ ባዕሉ ወናን መንግስቲ ክኸውን ሕጂ’ውን ከም ትማሊ ሓድነቱ ኣትሪሩ ክቃለስ መተካእታ ዘይብሉ ቀንዲ ሃገራውን ህዝባውን ዕማም ምዃኑ ፈሊጡ ብንቕሓት፡ ብሕልና፡ ብዝተሳነየ ዝሓበረ ሃገራዊ ቅኒት ክገጥሞ ዘለዎ ጉዳይ’ዩ።
ነጻነት ኤርትራ ኣውራጃ፡ዓሌት፡ሃይማኖት፡ጾታ ብዘይኣፈላላይ ዝተኽፈለ መስዋእቲ ዛዛሚ ውራይ ታሪኽ ነጻነት ኤርትራ ንዘልኣልም ዘይጠፍእ ምስ’ታ ኤርትራ ትብል መጸውዒት ዘይነጻጸል ክብርን ንሻንን’ዩ። ዝኽሪ በዓል ነጻነት ኤርትራ ኣብ ህዝባ ክህሉ ዝግባእ፡ ከም’ቲ ኤርትራ ማእከል ስሕበት ዕብየት ታሪኽ፡ባሕሊ፡ንግዲ፡ ማሕበራዊ ዝተጠቕሰ፡ ሎሚ ከኣ ኣብ’ዚ መሳጢ ስሕበት ታሪኽ ዝተሞርኮሰ ድሕነት እዛ ሃገር ዳግማይ ዛዛሚ ታሪኽ ምልኪ፡ ማእሰርቲ፡ ጭውያ፡ቅትለት፡ ሕማም፡ ድኽነት፡ ጥሜት፡ ስደት፡ ምፍልላይ ከብቕዕ፡ ኤርትራውያን ገጽ ሰላም፡ ሕውነት፡ ስኒት፡ ጥሙርን ተሪርን ሓድነት ከርእይሉ ዝግባእ ካብ ማንም ግዜ ሎሚ ተደላይነት ዘለዎ ህጹጽ ተርኽቦ እቶ እቶ ንሓድነት ህዝብን ሃገርን መኽተ ኣንጻር ምልኪ ሽግ ሓርነት ኣልዕሊካ ድምጽጺ ክቃላሕ፡ ስውኣትና ኣብ መቃብሮም ዘቅስን ተግባርን ስርሓትን፡ ንህዝብና ኣብ ትሕቲ ምልኪ ዘብቅዓሉ ንብዓቱ ነጺጉ ሓርነቱ ከሳሲ፡ ዓዶቦ ከናብር ፍንሕኒሕ ዝብለሉ ግዜ ዕድልን ባይታን ዝፈጠረሉ እዋን’ዩ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብልዑል ተገዳስነት ካብ ዝርእዮን ዝሰርሓሉን ጉዳይ ከኣ ነዚ ታሪኻዊ ኤርትራዊ ተርኽቦ፡ ምስ ኩሉ ኣንጻር ምልኪ ዝቃለስ ኤርትራዊ ሰልፊ፡ ውድብ፡ ማሕበር ውልቀ ዜጋታት ክዛተ፡ ክረዳዳእ ኣብ መወዳእታ ክሰማማዕን ብውጽኢቱ ተቀይዱ ብግሉጽነት፡ ቅንዕና ከሳሲ፡ ብዘለዎ ዓቕምን ክእለትን ኣካል’ዚ ዛዛሚ ታሪኽ ምልኪ ኣብ ኤርትራ ክኸውን ካብ ዘለዎ መትከል ሓድነት፡ ህላወ ህዝብና ሃገርን ኣብ ትሕቲ ክመጽእ ዝኽእል ዛዕባን ፖለቲካን ከኣ መሰረት ሕድሪ መስዋእቲ ኤርትራዊ ዜጋ ክኸውን ነጻነት ኤርትራ ዘረጋገጸ እዩ።
ዜናን ሓበሬታ
ሰ.ዲህኤ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11023


text:
ሓሙስ ጥቅምቲ 26,2017 ዓ.ም ዳግማይ ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ኬንያ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታ ብ98 ሚእታዊት ምዕዋቶም ኮሚሽን ምርጫ እታ ሃገር ሎሚ ሶኑይ ኣፍሊጡ።
አቦ መንበር ኮሚሽን ምርጫ ኬንያ ዋፉላ ቸቡካቲ ኣብቲ ሓሙስ ዝተኻየደ ምርጫ ካብቶም 19.6 ሚልዮን ከድምጹ ዝተመዝገቡ ዜጋታት 39 ሚእታዊት ጥራይ ድምጾም ምሃቦም ይገልጹ።
መራሒ ተቓዋሚ ፓርቲ ራይላ ኦዲንጋ ካብቲ ዳግማይ ምርጫ ምውጽኦም ድሕሪ ምሕባሮም ደገፍቶም እቲ ምርጫ ክስረዙ ጸዊዖም፡ ኣብ ገለ ቦታታት’ውን ተቓወምቲ መምረጺ ኑቕጣታት ከይኽፈቱ ምኽልካሎም ይፍለጥ።
እዚ ጥቅምቲ 26,2017 ዓ.ም ዝተኻየደ ዳግማይ ምርጫ ኬንያ ፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ነቲ ኣቐዲሙ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ዝተኻየደ ምርጫ ብምስራዙ ዝተኻየደ ኮይኑ ኣብቲ ኣቐዲሙ ዝተኻየደ ምርጫ’ውን ፕረዝደንት ኬንያታ ምዕዋቶም ይፍለጥ።
መራሒ ተቓወምቲ ራይላ ኦዲንጋ “እዚ ዳግማይ ምርጫ ኡሁሩ ምስ ኡሁሩ’ዩ ዝወዳደር ዘሎ” ድሕሪ ምባል “ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ ንካልኦት ትካላት እታ ሃገር’ውን የዕንው ኣለው” ክብሉ ከሲሶም።
ኦዲንጋ ብተወሳኺ ኣሜሪካን ካልኦት ዲፕሎማት ምዕራባዊያን ሃገራት “ዘይሓላፍነታዊያን እዮም” ክብሉ ወቒሶም።
ድሕሪ ናይ ሓሙስ ዳግማይ ምርጫ ብዝተላዕለ ግጭት ሸሞንተ ሰባት ምሟቶም ተገሊጹ’ሎ።
ብሰንኪ ናይ መሬት መሰልን ፖለቲካን ውጥረትን ጽልኣትን ኣብ መንጎ ደገፍቲ ክልቲኡ ወገናት ንዓመታት ክምዕብል ምጽንሑ’ውን ይፍለጥ።


text:
ዓረና ንሉኣለዊነትን ዴሞክራሲን ድሕሪ መረፃ 2007 ንፈለማ እዋን ኣብ ከተማ መቐለ ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዱ።
ኣብቲ ኣኼባ ኣማራፂ ፖሊሲ እቲ ውድብን እዋናዊ ሃገራዊ ጉዳይ ጠመተ ተገይርሎም እዩ።
ውድብ ዓረና ንሉኣላዊነትን ዴሞክራሲን ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዘካሄዶ ህዝባዊ ኣኼባ ናይቲ ውድብ ኣባላትን ደገፍትን ነበርቲ ከተማ መቐለ ተረኺቦም እዮም።
ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ዓረና ኣይተ ዓምዶም ገብረስላሴ ምምሕዳር ከተማ መቐለ ብዘይተለመደ ኩነታት እቲ ኣኼባ ክነካይድ ተሓባቢሩና እዩ ብምባል ኣመስጊኖም።
ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመታት ንፈለማ እዋን እዩ ዓረና ኣብ ከተማ መቐለ ህዝባዊ ኣኼባ ዘካየደ’ሎ። ኣቦ መንበር እቲ ውድብ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ ከምዝገለፅዎ "ንዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ህዝባዊ ኣኼባ ዘየካየድና ኣብ ሃገራዊ እዋናዊ ጉዳያት ተፀሚድና ስለዝነበረ እዩ ድሕሪ ሐዚ ግና ብተኸታታሊ ኣብ ካልኦት ከተማታት እውን ተመሳሳሊ መድረኽ ክነካይድ ኢና" ኢሎም።
ኣባል ኮሚቴ ፈፃሚ ስራሕ ዓረና ኣይተ ገብሩ ኣስራት ኣብ ከተማ መቐለ ኣዳራሽ ማዛጋጃቤት ኣብ ዝተኻየደ ዘተ ከምዝገለፅዎ "ኣብቲ ኣዳራሽ ልዕሊ ሓምሳ ዓመት ዝሰገሩ ትዝታታት ኣለኒ ብምባል እዮም ወግዖም ጀሚሮም። ኣብ 1960ታት ንቓልሲ ዘለዓዕሉ ሙዚቃታት ይቐርበሉ ዝነበረ እዩ፤ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ግና ቅድሚ 18 ዓመታት ህወሓት ኣብ ክልተ ዝተመቐለሉ እዋን እቲ ናይ መወዳእታ መድረክ ዝተኻየደ ኣብዚ ውሽጢ ኣደራሽ እዩ ነይሩ እሞ ንፖለቲካ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ዝፈጠሮ ፅልዋ ልዑል እዩ" ኢሎም።
ኣብ ጉዳይ ምምሕዳር መሬት ዝለዓሉ ፀገማት ካብ ፖሊሲ ዝብገስ እዩ ዝበሉ ኣይተ ኣብርሃ ደስታ ዋንነት መሬት ህዝብን መንግስትን ዝብል መንግስቲ ከምድላዩ መሬት ህዝቢ ክወስድ ዝሕግዝ እዩ ኢሉ ውድቦም ከምዝኣምን ተዛሪቦም።
ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ፀገም ሰናይ ምሕደራ ኣሎ ዝበሉ ኣይተ ገብሩ ኣስራት ኣብ ወልቃይትን ራያን ድማ ፀገም ምሕደራን ልምዓትን እምበር ካልእ ሕቶ ኣሎ ኢሉ ዓረና ከምዘይኣምን ተዛሪቦም። ኣብዚ ጉዳይ ግዝኣት ትግራይ ንምስፍሕፋሕ እዩ ተባሂሉ ዝዝረብ ሓቂ ኣይኮነን ምኽንያቱ ድማ ሐዚ ዘሎ ወሰን ቅድሚ ምክላሉ ኣብ ምምሕዳር ትግራይ ዝነበረ ክቡር መዓድን ዘለዎም ዓብይ ረብሓ ዘርክቡ ከባቢታት ናብ ዓፋር ክኽለሉ እዩ ተገይሩ። ወሰን ክልላት ዝተኸለለ ብቋንቋ እዩ ናይ ቅድሚ ሐዚ ዝነበረ ኣከላልላ ዝድለ እንተኾይነ ድማ ኣብ ትግራይ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ሕቶ ክለዓል ማለት እዩ ኢሎም: ወይ ድማ ብሓፈሻ ስርዓት ኣከላልላ ወስን ምቅዋም ይከኣል ክብሉ ተዛሪቦም።
መበል 44 ዓመት ምስረታ ህወሓት 11 ለካቲት ኣመራርሓ ዓreና ተረኺብኹም ኢኹም ዕርቂ ድዩ ፈፂምኩም? ዝብል ሕቶ ኣብቲ መድረኽ ተላዒሉ ኣመራርሓ ዓረና ወይዘሮ ኣረጋሽ አዳነ እቲ መድረኽ ምስ ህወሓት ናይ ምትዕራቕ መድረኽ ኣይኮነን ኢለን።


text:
ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ናይ ቀደም ፕሬዝደንት ታቦ እምቤኪ ካብ ኣፍሪካ በቢ ዓመቱ ብዘይ ሕጋዊ ኣገባብ ንዝወፅእ 50 ቢልዮን ዶላር ብዝዓበየ ናይ ብዙሓት ሃገራት ኩባንያታት ተሓተቲ እዮም ክብሉ ገሊፆም።ታቦ እምቤኪ ነዚ ዝገለፁ ነዚ ገበናዊ ምንቅስቓስ ደው ንምባል ዓሊሙ ንሓደ ዝለዓለ ጉጅለ ልኡኽ መሪሖም ኣብ ናይሮቢ ኬምያ ኣብዝተረኸብሉ እዋን እዩ።
ታቦ እምቤኪ ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ መገልፂ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ካብ ኣፍሪካ ናብ ወፃኢ ብዛዕባ ዝውሕዝ ዘሎ ገንዘብ ናይታ ኣህጉር ዝለዓለ ፎረም ክሪኦ ጀሚሩ’ሎ ኢሎም።
እቲ ዝሃድም ዘሎ ገንዘብ ብዙሕ ምስ ምዃኑ ኢድ ዓለምለኸ ኩባንያታት ክህልዎ ናይ ግድን’ውን እዩ፡ብናይ ብዙሓት ሃገራት ኩባንያታት ይፍፀም ዘሎ ምዃኑ ግልፂ እዩ ኢሎም።
ብናይ ገሊኦም ግምት በቢዓመቱ ካብ ኣፍሪካ ዝጠፍእ ዘሎ 50 ቢሊዮን ዶላር ብዝውውር ሓሺሽ፡ግብሪ ንዘይምኽፋል ብዝፍፀም ምሕባእን ብካልኦት ዘይሕጋዊ ናይ ገንዘብ ዝውውርን ሓዊሱ ከምዝኾነ ታቦ እምቤኪ ሓቢሮም።መጠን እዚ ገንዝብ እዚ እታ ኣህጉት በቢዓመቱ ካብ እትረኽቦ ናይ ልምዓት ሓገዝ ብክልተ ኢድ ከምዚበዝሕ’ውን እምቤኪ ወሲኾም ሓቢሮም።
ግሎባል ፋይናንሻል ኢንተግረቲ ዝተብሃለ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝመደብሩ ትካል ምርምር ኣብ ቀረባ ኣብ ዘውፅኦ ሪፖርት እቲ ዝተለምደ ዶብ ሰገር ዝውውር ገንዘብ ዝፍፀም ብዓለምለኸ ንግዲን 60 ሚእታዊ ዘይሕጋዊ ዋሕዚ ገንዘብ ብዝሽፍን ዘይሕጋዊ ምምሕልላፍ ገንዘብን/Money Laundering/ ምዃኑ ይሕብር።
ብመሰረት እቲ መፅናዕቲ ካብቲ ዘይሕጋዊ ዋሕዚ ገንዘብ ብሰበስልጣን መንግስቲ ዝፍፀም ግዕዝይና ሰለስተ ሚእታዊ ጥራሕ እዩ።
ነቲ ዋሕዚ ጠጠው ንምባል ኣብዝግበር ፃዕሪ ፅምብዶ መንግስቲ እንታይ ክኸውን ኣለዎ ዝብል ንምዝርራብ እቲ ዝለዓለ ልኡኽ ትማሊ ሰሉስ ምስ ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ምዋይ ኪባኪን ምስ ላዕለዎት ሰበስልጣን ፋይናንስ እታ ሃገርን ተራኺቡ’ሎ።
መንግስታት ኣፍሪካ ነዚ ንምግታእ ስጉምቲ ከምዝወስዱ ዘለዎም እምነት’ውን ገሊፆም ኣለው ታቦ እምቤኪ።
እቲ ብደገፍ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኢኮኖሚያዊ ኮሚሽን ኣፍሪካን ብሕብረት ኣፍሪካን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ዝተጣየሸ ዝለዓለ ፎረም ተመሳሳሊ ኣኼባ ከካይድ እዚ ንስልሳይ ግዜ እዩ።


text:
ንወለዲ ሕማም ርእሲ ኮይንዎም ዘሎ ወልፊ 'ገይም' ህጻናት
ንወለዲ፡ ደቆም ኣብ ሞባይላትን ኣብ ኮምፒተራትን ተተኺሎም ምሉእ ምዓልቲ 'ጌም' ክጻወቱ ምርኣይ ንቡር ዝኾነሉ ግዜ እዩ ተበጺሑ፡ ሓደ ሓደ እዋን እውን ደቆም ስቕ ንኸብሉ 'ጌም' ክጸዓወቱ ዝፈቕድሎም ወለዲ እውን ውሑዳት ኣይኮኑን፡ ናብ ወልፊ ከምዝዓቢ ዘስተብህሉሉ ግን ውሑዳት እዮም።
ስቲቭ፡ ወዱ ወልፊ 'ጌም'ን ቁማርን ከምዝለዎ ድሒሩ እዩ ፈሊጡ፡ እቲ ዝፈትዎ ውላዱ ካብ ምጽዋት ሓሊፉ ወልፊ ናይ 'ጌም' ከጥሪ እዩ ኢሉ ሓሲቡ ከምዘይፈልጥ ከኣ ይዛረብ።
"ወደይ ውሉፍ ናይ ጌምን፡ ካብኡ ሓሊፉ እውን ብገንዘብ ክጣላዕ'ዩ ኢለ ብፍጹም ሓሲበዩ ኣይፈልጥን'የ" ኸኣ ይብል።
ወዲ ስቲቭ ኣብ መጀመርታ ዕስራታት ዝርከብ ኮይኑ፡ ስቲቭን ብዓልቲ ቤቱን ብሰንኪ ወዶም መከራን ስቓይን ከምዘሕለፉ'ዩ ስቲቭ ዝዛዘረብ።
"ንሕና ዝሓለፍናዮ መከራ ኣብ ዝኾነ ካልእ ስድራ ከጋጥም ኣይንደልዮን ኢና፡ ወድና ውሉፍ ናይ 'ጌም' ምዃኑ ምስ ፈለጥና ንሕዞን ንጭብጦን ጠፊኡና ንገብሮ ኣይንፈልጥን ኢና ኔርና"
ወዲ ስቲቭ መጀመርታ ንትምህርቲ ዝውሃቦ ቁሩብ ሰልዲ ጌሩ እዩ ኣብ ኮምፒተር ሰልዲ እናኣትሓዘ ክጻወት ጀሚሩ፡ ናብ ወለዱ ተመሊሱ ኸኣ ሓንሳብ ሰልዲ ጠፊኡን ካልእ መዓልቲ ካልእ ምኽኒት እናፈጠረ ሓንሳብ ካብ ኣዲኡ ሓንሳብ ካብ ኣቡኡ ሰልዲ እናወሰደ ይጻወት ነይሩ፡ እዝኒ ንዋናኣ ጓና እያ ከምዝብሃል ግን እዚ ኹሉ ወለዱ ኣይፈልጡን እዮም ነይሮም።
ወዲ ስቲቭ፡ ንወለዱ ሓደ እዋን ኣብ ኣተሓሕዛ ገንዘብ ጸገም ከምዘለዎን ካብ ሰብ እውን ከምዝተለቐሐን ምስ ነገሮም፡ ነገር ወለዲ ኮይንዎም ዕድኡ ከፊሎም ምዒደሞ፡ በዚ ግን ኣየብቐዐን።
ድሕሪ ዓመት ወዶም ናቱ ሰልዲ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ሰብ ተለቂሑ ክቋመር ከምዝጀመረ ስቲቭ ምስ ሰመዐ፡ እቲ ካብ ሰብ ወሲዱ ዘትሓዞ ገንዘብ ኸኣ ብዙሕ ስለዝነበረ ነታ ስድራ ናብ ዕዳ ሰኽተታ፡ ስቲቭ እንፈት ናይቲ ነገር ክርደኦ ስለዝጀመረ ወዱ ኣብ ኢንተርኔት ገንዘብ እናኣትሓዘ ከምዝጻወት ክፈልጥ ከኣለ።
"ኣብ ኢንተርኔት እዩ እናኣትሓዘ ዝጻወት ነይሩ፡ ኣዝዩ ዘሰንብድን ዘፍርሕን ነገር እዩ" ይብል ስቲቭ።
ስቲቭን ብዓልቲ ቤቱን ወዶም ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ከምዘሎ ስለዝተረደኦም እንታይ ክገብሩ ከምዘለዎም ኣብ ምምኽኻር ኣተዉ፡ እንታይ ክገብሩ ከምዘወለዎም ግን ኣፍልጦ ኣይነበሮምን።
"ወለዲ እቲ ቁማር ዝጻወት ከይንብሃልን፡ ገጽ እቶም ወድና ዝተለቀሓሎም ውለቀሰባትን ንዘይምርኣይን፡ ንነዊሕ እዋን ካብ ዝኾነ ማሕበራዊ ንጥፈታት ተገሊልና ኢና የሕሊፍናዮ"
"ንበይንና እንታይ ክንገብር ከምዘለና ኣብ ዘይንፈልጠሉ፡ ሕሉፍ ኣካይዳ ናይ ወድና ክንዝክርን ከነጽንዕን ኢና ፈቲንና" ይብል ስቲቭ።
ብመሰት ተዘክሮኦምን ወዶም ዝገብሮ ዝነበረ ንጥፈታትን ተሞርኪሶም፡ ወዶም ገና ወዲ 12-13 ዓመት ኣብ ዝነበረሉ ወልፊ ናይ 'ጌም' ከምዝጀመሮ ክርድኡ ክኢሎም
ኣብ መጀመርታ ኣብ ሞባይል ዘሎ 'ጌም' ናይ ኵዕሶ እግርን ውድድር መኪናን ካልኦት ከምኦም ዝኣመሰሉ 'ጌማትን' እዩ ዝጸወት ነይሩ።
ኣብቲ እዋን ኣብ መደቀሲኡ ኮይኑ፡ ንሰዓታት ጌም ይጻወት ከምዝነበረን፡ የዕርኽቱ እውን ከምቲ ናቱ ስለዝጻወቱ ኣተሓሳሲብዎም ከምዘይፈልጥን እዩ ስቲቭ ተዘክርኡ ንድሕሪት ብምምላስ ዝዝክር።
"እቶም ንሱ ዝጻወቶም ዓይነት 'ጌማት' እንታይ ምኳኖም ዝፈልጦ ነገር ኣይነበረንን" ድሕሪ ምባል " ኣብቲ ሽዕኡ እዋን ተኸታቲለዮ ነይረ እንተዝኸውን እዚ ኹሉ ኣይምመጸን" ኸኣ ይብል።
"ንነዊሕ ሰዓታት ዝጻወቶ ዝነበረ 'ጌም' ናብ ወልፊ ሰጊሩስ፡ ናብ ቁማር ማዕቢሉ"
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝተገበረ መጽናዕቲ፡ ካብ 11-16 ዓምቶም ልዕሊ 55 ሽሕ ህጻናት ወልፊ ጌም ከምዘለዎምን ወለዶም ከምዘይፈልጡን ይጠቅስ።
ስቲቭ፡ ድሕሪ ሰለስተ ዓመታት፡ ነቲ ብስሩዕ ዝሰርሓሉ ዝነበረ ናይ ምምህርና ስራሕ ብምግዳፍ፡ ወለዲ ከምዚ ናቶም ጸገም ንኸየጓንፎም ዝጉስጉስን ዝምህርን ወለንታዊ ናይ ግብረ ሰናይ ትካል ብምኽፋት ኣብ ምንጣፍ ይርከብ።
"ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ነገር እዩ፡ ስድራቤታት ደቆም ንነዊሕ ሰዓታተ ኣብ ጌም ተተኪሎም ክርእእዎም እንከለዉ ብውሕዱ እንታይ እዮም ዝርእዩ ዘለዉ ክሓቱን ክከታተልዎምን ይግባእ"
ወለዲ፡ ንደቆም እንታይ ዓይነት ጌም ይጻወቱ ከምዘለዉ ክሓትውም እንተተካኢሉ ድማ ምስኦም ምጽዋት፡ ንምቁጽጻሮምን እንታይ ይግብሩ ኣለዉ ንምፍላጥን ሓጋዚ ምኳኑ እዩ ስቲቭ ዝመክር።
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዋላ እኳ ትሕቲ 25 ዓመቶም ኣብ ቤት ትምህርትን ሰልዲ ኣትሒዝካ ዝግብር 'ጌም' ነኽጻወቱ ዝኽልክል ሕጊ እንተሃለወ፡ ኣብ ተግባር ግን ፍታሕ ዘምጽእ ከምዘይኮነ እዩ ስቲቭ ዝዛረብ።
እዞም ህጻናት ኣብ ዝሓዝወን ሞባይላት ይኹን ኣብ ኮምፒተሮም ናይ 'ጌም' ኣወናዋኒ ዝኾነ መወዓዊዒታት ስለዝመጽኦም ብእኡ ክጽለዉ ካብ ዘገድድ ሮቋሒታት ሓደ ምዃኑ ይጥቀስ።
እዘን ናይ ጌም ትካላት መዋዓዊዒታተ ክሰርሓ እንከለዋ፡ ብጸለውትን ፍሉጣትን ሰባት ገይረን ስለዘስርሓ፡ ኣብ ልዕሊ እዞም ህጻናት ጽልዋ ምፍጣረን ዘይተርፍ ምኳኑ እዩ ስቲቭ ዝዛረብ።
ስቲቭ፡ ኣብዚ ሕጂ ሰዓት ወዲ ካብቲ ወልፊ ነጻ ኮይኑ ኩነታት ስድርኡ ኣብ ዝተረጋገአ ኩነታት ከምዘሎ ብምጥቃስ፡ ወለዲ ንንኣሽቱ ምልክታት ወልፊ 'ጌም' ዕሽሽ ከይበሉ ንምክልኻሉን ንምፍዋሱን ውዓል ሕደር ከይበሉ ተበግሶ ክወስዱ ይምዕድ።


text:
A Tale Of Deafness Awareness
ብመሰረቱ ነዚ እዋናዊ ዝዀነ ኣዋጅ “ለውጢ ባጤራ ሃገርና” ኣብነት ብምግባር: ነቲ ንቅሓት ኣካለ-ስንኩልነት ( Disability Awareness) ዝብል መትከልናን መርሖናን ንህዝብና ንምግላጽ ኢዩ። ብፍላይ ንቅሓት ዝብል ጽንሰ-ሓሳብ (concept) ካብ ብረቂቁ ብግዙፉ (dramatic) ጌርካ ንምግላጹ ስለ ዝጥዕም፡ እንሆ እዚ ተሞክሮ እዘነ-ጽሙም ብዛንታ መልክዕ ነካፍለኩም፡
ባህታ ካብ ዝውለድ ኣትሒዙ ኣብ ሓደ ዓዲ ይቅመጥ ነበረ። ብጀክኡ ኣብ’ቲ ዝነብረሉ ዓዲ ካልእ ዘጻውቶ ዓርኪ ኣይነበሮን። ስለዚ ጓሳ ኰይኑ ካብ ጸሓይ ብራቅ ክሳዕ ጸሓይ ዕራርቦ ኣማል ክሕሉ ይውዕል ነበረ። በይኑ ካብ ምዃኑ ዝተላዕለ፡ ኩሉ ዘይርድኦ ናይ ገዛእ ርእሱ ቋንቋ መሃዘ። በዚ ምኽንያት ምስቶም ደቁ ዓዱ ክራዳዳእ ስለ ዘይከኣለ፡ የንጸርጽር ነበረ።
ዓቅሚ ኣዳም ምስ ኣኸለ፡ ስራሕ ጒስነት ገዲፉ፡ ናብ ከተማ ክሰርሕ መጸ። ምስ ኣዝማዱ ብኢዱ ክዘራረብ ስለ ዘይከኣለ፡ ኣብ ሓደ ገዛ ንበይኑ ክቅመጥ ጀመረ። ኣብ ከተማ ከምኡ ዝኣመሰሉ እዝነ-ጽሙማን በብግዚኡ’ኳ እንተተራኸበ፡ ብጠባዩን ብኣዘራርብኡን ዝኣክል ኣይተቀበልዎን። ኣይተረድኦን ድማ። ምኽንያቱ በይኑ ስለ ዝዓበየ። ሓሊፉ ተሪፉ ከምኣቶም ቤት-ትምህርቲ ኣትዩ ብመጠኑ ኣይተማህረን ከምኡ ኩሉም ዝርድእዎ ምልክት ቋንቋ ኣይመለኸን።
ባህታ ስራሕ ጀመረ። ዱልዱልን ሓያልን ብምዃኑ፡ ንፉዕ ሰረሕተኛ ነበረ። ክሳብ ኣተሓሕዛ ገንዘብን ጥቅምን ዝለማመድ ቀረባ ኣዝማዱ ይሕግዝዎ ነበሩ። ብድሕሪ’ዚ ተማሂሩ ነብሱ ምስ ከኣለ፡ ደሞዙ ባዕሉ ክቅበል ጀመረ። ብገንዘብ ዝመጸ ኣዝዩ ጥንቁቅ ኢዩ ዝነበረ። ስለዚ’ውን ዝተረፎ ዘበለ ኣብ ሳንድቁ የቀምጦ ነበረ። ድሕሪ ብዙሕ ዓመታት ብዙሕ ገንዘብ ብምእካቡ ደስ በሎ።
ሓደ ግዜ ካብ ሳንዱቁ ገለ ገንዘብ ኣውጺኡ፡ ንዕዳጋ ወረደ። ዋጋ ሓደ ሳእኒ ዝኸውን ገንዘብ ነቲ ሸቓጣይ እንተሃቦ፡ ርእሱ እናነቅነቀ ምቅባል ኣበዮ። ስለዚ ባህታ እቲ ዝሓዞ ዋጋ ሳእኒ ዘይኣክል ስለ ዝመስሎ፡ ብተወሳኺ ገንዘብ ከምጽእ ናብ ገዝኡ ከደ። ናብ’ቲ በዓል ዱኳን ተመሊሱ ነቲ ዝወሰኾ ገንዘብ እናርኣየ ሳእኒ ክህቦ ሓተቶ። እንደገና እቲ በዓል ዱኳን ርእሱ እናነቅነቀ ኣበዮ ። ሕጂ’ውን ባህታ ዘይኣክል ምዃኑ ሰለ ዝመሰሎ፡ ኣርባዕተ ግዜ ተመላለሰ። ኣብ መወዳእትኡ ዳርጋ እቲ ኹሉ ዘዋህለሎ ገንዘብ ናብቲ ብዓል ዱኳን ኣምጸኦ።
እዚ ክኸውን ከሎ፡ ባህታ ብረድዩን ብጋዜጣን ብተለፍጅንን ብሰብ-ሰብን ገንዘብ ይልወጥ ከም ዝነበረ ኣይሰምዐን። ኰይኑ በዓል ድኳን ንወዱ ጸዊዑ “ እስኪ ኣረጊት ገንዘቡ ወሲዶም ሓዲሽ ባጤራ እንተሃብዎ ናብ ባንካ ሒዝካዮ ኪድ” በሎ። ግን ሰብ ባንካ ነቲ ወዱ “መዓልቲ ኣዋጁ ሓሊፉ ኢዩ። ሓዲሽ ገንዘብ ኣይንህቦን ኢና” በልዎ።
ብወገኑ ባህታ ፈጺሙ ኣይተረድኦን፡ እቶም ሰብ ባንክ እውን ብምጽማም ዝኣክል ዝወረዶ ሽግር ኣየስተውዓሉን። That is the impact of deafness on everyday life.
ክቡራት ኣንበብቲ እዚ ዝገለጽኩልኩም ሓቂ ዛንታ፡ ዳርጋ ጭልፋ ናይ’ቲ ማእለያ ዘይብሉ ተሞክሮታት እዝነ-ጽሙማን ኢዩ። ነስተውዕል። (Awareness First).
-ሃይለ


text:
ኣገባቡን እዋኑን ዝስሓተ፡ ምንዳፍ ዓንዲ-ሕጊ ሃገር (ቅዋም) 1994-7፡y
እቲ ቀጺሉ፡ ካብቶም ኣብ ድሕሪ ናጽነት ዝተፈጸሙ ዓበይቲ ጌጋታት ሓደን መሰረታውን፡ ሃገራዊ ዓንዲ-ሕጊ (ቅዋም) ንምንዳፍ፡ ዝተወስደ ኣገባብ እዩ። ብመጀመርያ፡ ትሕዝቶ ናይ ዝተጻሕፈ ዓንዲ-ሕጊን (ወይ ቅዋምን)፡ እቲ ዝንደፍ (ወይ ዝጸሓፍ) ዓንዲ-ሕጊ (ቅዋም)፡ ሕዝባዊ ዋንነት ንኽህልዎ፡ ዝግበር ኣገባብን፡ ክልተ ዝተፈላለየ ነገር እዩ። እቲ ኣነ ኣብዚ ጽሑፈይ፡ ብሓጺር ቃል ክገልጾ ዝደለኹ፡ ብዛዕባ መስርሕ ኣገባብ ምንዳፍ’ቲ ቅዋም 1997 (the process of constitution making) ድኣ`ምበር፡ ብዛዕባ ትሕዝቶ፡ እቲ ዝተነድፈ ቕዋም 1997፡ ከምዘይኮነ ኣቀዲመ ክሕብር።
መስርሕ ምንዳፉ ዓንድ-ሕጊ (ወይ ቅዋም)፡ ከማልኦም ዘለዎም፡ ናይ ትሕዝቶን ኣገባብን፡ ኣገደስቲ ቅድመኹነታት ኣለዉ። ገለ ካብቲ ንትሕዝቶ ዝምልከት፡ እዞም ዝስዕቡ ክጥቀሱ ይኽእሉ፦ 1) ቅዋም፡ ትካላት ሃገር ከም ዝቖሙ ይገብር (the creation of the institutions of the State)፤ 2) ነዞም ብቕዋም ዝተፈጥሩ ትካላት ሃገር፡ ኣብ ሞንጎኦምን ኣብ ውሽጦምን፡ ክህሉ ዝግባእ ዝምድናታትን ርኽክባትን ይድንግግ፤ 3) ኣብ መንጎ ትካላት ሃገርን (መራሕትን)፡ ዜጋታትን (ተመራሕትን)፡ ክህሉ ዘለዎ ዝምድናታትን መሰረታውያን መሰላትን ይድንግግ። ስለዚ፡ ወላ ሓደ መሳጋገሪ መንግስቲ፡ ብኣዋጅ ንመስርሕ ምንዳፉ ይጀምር፡ ቅዋም`ዩ ነቲ መንግስቲ ዘቕውም እምበር፡ ድሕሪ`ቲ መንግስቲ ዝመጽእ ኣይኮነን። መትከላት ቅዋም ከምዚ ካብ ኮነ እምበኣር፡ እቲ ሓፈሻዊ ዕላማኡ፡ ደረት ሥልጣን መንግስቲ ንምድንጋግ (to limit the powers of government)፡ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ብተወሳኪ፡ ከም ናይ ሃገርና ዝበለ ኩነታት ዘለወን፡ ማለት ካብ ዓዘቕቲ ኩናት ዝወጻን፡ ሓዲሽ ቅዋም ዝነድፋን ሃገራት፡ እዚ ዝስዕብ ኣገባባት ከማልኣ፡ ኣገዳሲ ምዃኑ ይግለጽ እዩ። ማለት፥ 1ይ) ኣብ ሃገር፡ እቲ ዋና በዓል ስልጣን፡ ሕዝቢ ስለዝኾነ፡ እቲ ምንዳፍ ዓንዲ-ሕጊ ሃገር (ቅዋም)፡ ብወከልቲ ሕዝብን፡ ብሃገር ደረጃን ክቐውም፤ 2ይ) ጠለባት ሰላምን ዲሞክራስን ንምምላእ፡ ሰፊሕ ሕዝባዊ ፖሊቲካዊ ኣሳታፍነት (broader political participation) ክገብር፤ 3ይ) እቲ መድረኽ ምስግጋር፡ ናይ ዜጋታት ማዕርነትን ዕርቅን (transipation that promotes equality and reconciliation) ዘቐደመን ዘማልአን ኪኸውን፤ 4ይ) ሚዛናዊ ናይ ግዜ ገደብ (interim arrangement) ክህልዎ፡ ዝብሉ መሰረታውያን ኣቕዋማት ከማልእ፡ ከም ኣገዳስቲ ነገራት ይግለጹ። ነዚ ናይ ሃገርና ጭቡጥ ኣብነት፡ ከቕርበሉ ክፍትን እየ። ግን፡ ከምዚ ኣቀዲመ ዝጠቐስክዎ፡ እዚ ጽሑፈይ፡ ብዛዕባ መስርሕ ምንዳፍ ቅዋም ሃገረ ኤርትራ ድኣ`ምበር፡ ብዛዕባ ትሕዝቶኡ ኣይኮነን።
ስለምንታይ ንምንዳፍ ቅዋም፡ ብትሕዝቶን ብኣገባብን ወይ መስርሕን፡ ፈላልየ ክርእዮ ደልየ፡ ናይ ስነ-ሕጊ ምሁራን፡ ብዛዕባኡ እንታይ ይብሉ፡ ኣሕጺረ ክገልጽ። ብተረድኦይ፡ ኣብ ትሕዝቶ እቲ ቅዋም እንተ መጺና፡ ብዙሕ ዘባእስ ኣይመስለንን። እዚ ማለት ግን፡ እቲ ናይ 1997 ቅዋም፡ ጌጋ የብሉን ማለት ኣይኮነን። ኣይኮነን ሎሚ ድሕሪ 22 ዓመታት፡ ሽዑ ወይ ኣብ ዓመቱ ድሕሪ`ቲ ዶባዊ ኩናትን ሳዕቤኑን`ውን ይኹን፡ እቲ ቅዋም ብዙሕ ዝእረምን ዝመሓየሽን ክህልዎ ይኽእል እዩ። እቲ ምኽንያት፡ ቅዋም ምስ ግዜን ኩነታትን፡ ናይቲ ሕብረተሰብን ፖሊቲካዊ ሕይወቱን፡ እናማዕብለ ዝኸይድ፡ ከም ሓደ ሕያው ኣካለ-ነፍስ (living organism) ስለዝኾነ። ብዛዕባ ኣገባብ ናይ ምንዳፍ ዓንዲ-ሕጊ (ቅዋም) ምስ እንዛረብ ግን፡ ብቐንዱ ብዛዕባ ዋንነት (ownership)፡ ናይቲ ዝንደፍ ቅዋም፣ ወይ`ውን ብዛዕባ ልዑላውነት (sovereignty) ናይቲ ሕዝቢ ብቐንዱ፡ እዩ ዘመልክት። እዚኸ ናበይ ይወስደና እንተ ኢልና፡ ናብ ተሳተፍትን ዝህልዎም ናጽነትን፡ ናይቲ መስርሕ ኣመራርጻን ተሓታትነቶምን፡ ወዘተ፡ ንክንፍትሽ ይግድደና ወይ ይመርሓና። ብኻልእ ኣገላልጻ፡ ሀ) ዋንነት እቲ ቅዋም፡ ብተሳታፍነት ናይቲ መላእ ዜጋ ይረጋገጽ። ለ) ተሳትፎ ማለት`ውን፡ ብዛዕባ ተሳተፍቲ፡ ብዛዕባ ናይቲ ቕዋም ንኽነድፍ ሓላፍነት ዝስከምን (ኮሚሺን) ኣመጻጽኡን ወይ ኣቃውማኡን፡ ኣገባብ ኣመራርጻን ተወከልትን፡ ናጻ ምዃኑን ዘይምዃኑን፡ ብሃገር ደረጃ ምዃኑን ዘይምዃኑን ይሕብረና። ሐ) ንጉዳይ ተሳትፎ ወይ ተሳተፍቲ ምስ እንትንክፍ ድማ፡ ኩነታት ናጽነት (freedom)፡ ውሕስና ሕይወት እቶም ሰባት (security)፡ ጉዳይ ዲሞክራሲ (democracy)፡ ናጻ ሓበሬታ ናይ ምትሕልላፍ (free press): ወዘተ፡ ናይ ተሳተፍቲ ከነልዕልን ክንፍትሽን፡ በቲ መሰረታውን ዝተሓተን መለክዒ`ውን ይኹን፡ ክንልክዕ ናይ ግድን ይኸውን። ስለዚ እዩ፡ ሓደ ቅዋም፡ ኣብቲ መቅድሙ (preamble)፡ “ንሕና ሕዝቢ፡ …“ (We the people, …) ቢሉ ዝጅምር። እሞ እቲ ሓፈሻዊ መስርሕ ወይ ኣገባብ ምስ ዕላማ፡ ናይ ምንዳፍ ቅዋም፡ ብሓጺሩ ከምዚ ካብኮነ፡ እስከበሉ ብዛዕባ መስርሕ ኣነዳድፋ ቅዋም 1994-97 ሃገረ ኤርትራ፡ ከመይ ከምዝመስል ቅሩብ ገለ ውሑድ ንርአ።
እቲ ኣብ 1994-97 ዝተነድፈ ዓንዲ-ሕጊ (ቅዋም)፡ ምስ እንዕዘብ፡ ወይ ብገርሂ ወይ ብጉርሒ (ብመገዲ በለጽን ናይ ሰዓሪ መንፈስን፡ ወይ ኣብቲ ሃገር፡ ናይ ምዝራብ ናጽነት ስለዘይነበረን`ውን ይኸውን፡ ወይ ምናልባት ሓጎስን ጓይላን ናጽነትና፡ ከምኡ ብእምነት `ንመንግስቲ ደቅና ድኣ፡ እንታይ ቅዋም ኣድልይዎ፡ ዘይብለ`ውን መኣስ ክሰኣን ኮይኑ፤ ታሪኽ ሰውራን ገበናት ህግን፡ ባህሪ ፖሊቲካን ነባርነት ወይ ቀጻልነት ናይ ቅዋምን፡ መን ምስተዛረበሉን ምስነገሮን! … እዝይን ካልእን ምኽንያታት ነይሩ ይኸውን)፡ ብዝኾነ ከምቲ ዝግባእን፡ ነቲ መሪር ቃልስን ከቢድ መስዋዕትን ዝኸፈለ፡ ክቡር ኤርትራዊ ሕዝቢ ዝግባእን ዝበቕዕን ፈጺሙ ኣይነበረን። ብፍላይ ግን፡ እቲ ኣገባብ መስርሑ (ኣገባቡን ከይዱን)፡ ዝተዋህቦ ዘይግባእ ንውሓት ግዜን፡ ንሕጋውነቱ ዘጉድልን፡ ንሓደጋ ዘቓልዐን ኣከያይዳ እዩ ነይሩ፡ ክብል እደፍር። ንኣብነት፡ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ መትከላት ስነ-ሕጊ ከም ዘረጋግጾ፡ ብቑዕ ቅዋም (qualified constitution)፡ ሓደ ንነውሕ ግዜን ንኹሉ ዜጋን ዘሳተፈ፡ ፍረ መሰረታዊ መሰል፡ ናይ ዜጋታት ዝድንግግ፡ መሰረታዊ ሃገራዊ ሕጋዊ ሰነድ ምዃኑ ይግለጽ። ከምዚ ስለዝኾነ ከኣ፡ 1ይ) ብሓደ ጉጅለ ወይ ክፍሊ ሕ/ሰብ ጥራሕ ዝንደፍ ኣይኮነን፤ 2ይ) ከም ናይ ሓደ ሕዝቢ ልዑላውነት መግለጺ መሰረት፡ ኩሉ ዜጋ (ብወከልቱ ወይ ብቀጥታ)፡ ብናጽነትን ሰላምን ዲሞክራስን፡ ኣብ ምንዳፍ ሃገራዊ ቅዋም`ቲ ሃገር፡ ክሳተፍን ዋንነት ክህልዎን፡ መሰልን ግዴታን ኣለዎ። 3ይ)፡ ንመንግስቲ ዘቕውምን፡ ስልጣኑ ዝድርትን (ወይ ዘማቓርሕን) እምበር፡ መንግስቲ ቅድሚ ቅዋም ዝህልወሉ፡ እሞ ከኣ ደረት ብዘይብሉ ሥልጣን፡ ክኸውን ኣይግባእን። ኣብ ኤርትራ ግን፡ እዘን ሰለስተ መሰረታውያን መትከላትን መሰላትን ዳርጋ ኣይነበራን ክብሃል ይከኣል። ብመጀመርያ፡ እቲ ቅዋም ሃገረ-ኤርትራ፡ ብሓደ ጉጅለ ወይ ውድብ (ወይ`ውን ብሓደ ሰብ) ዝውነንን ዝንደፍን ዝተዋደደን እዩ፤ ንፍሉይ ፖሊቲካዊ ኣረኣእያ ዘለዎም፡ ሓሳባት ፖሊቲካውያን ዜጋታት ኣየሳተፈን። ባዕሉ ዕዋላ ኢሳያስ ኣፈወርቂ`ውን `ዲሞክራሲ ገበን እዩ፤ ናይ ውድባት ሓሸውየ ኣይፍቀድን እዩ` ኢሉ እዩ። ድሕሪ`ዚ፡ ሕዝባዊ ተሳትፎ ዘለዎ ቅዋም ምንዳፍ፡ ዘድልየሉ የለን። ካልኣይ፡ ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ምጽሓፍን (free press) ናጽነት ኣይነበረን፤ ምእሳር ምጭዋይ ምቕንጻል`ውን ኣየቛረጸን። ሳልሳይ፡ ሥልጣን መንግስቲ፡ ክሳብ ናይ ሃገር ቅዋም ዝጸድቕ፡ ብግዝያዊ መንግስትን፡ ንናይ መሪሕነት ፖሊቲካዊ ሥልጣንን፡ ብዝተሓተ ደረጃን ድሩትን (ንኣብነት፡ ኣብ ክንዲ ፕረሲደንት፡ ብዋና ጽሓፊ፡ ብግዝያዊ መሪሕነት ክሳብ 1995፡ ወዘተ) ኮይኑ፡ ክጸንሕ ዝነበሮ፤ ዕዋላ ኣቶ ኢሳያስ ግን፡ ተቐዳዲሙ፡ “ምስ ዓለም ምስራሕ ምእንቲ ክጥዕመናስ ይኣዪ፡ ስሩዕ መንግስቲ ይኹን፡ ኣነ ከኣ እታ ፕረሲደንትነት ሒዘያ ኣለኹ“ ስለዝበለ፡ ቅድሚ ቅዋም፡ ባዕሉ ቖመን ቕዋም ኮነን፡ ንብለኩም። ነገር ኩሉ ተወዲኡ (ድሕሪ ሞት፡ ጥዕና ቕበጽ` እዩ)። ነዚ ኣካይዳ`ዚ ንታሪኽን ባህርን ኢሳያስን፡ ንታሪኽ መሪሕነት ህግን ዘይፈልጥ፡ ስነ-ፖሊቲካን ባህርታቱን ተመኩሮ ዓለምን፡ ንዘየገናዝብ፡ ምናልባት ደኾን ከጋጊ ምኸኣለ`ምበር፡ ንኻልኦትስ ኣይመስለንን።
ብኣከያይዳን ተግባርን ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ህግ ናቱ፡ ናጽነት ኤርትራ፡ ናይባዕሉ ናጽነት፡ ከም ድሌቱ ከኣ፡ ኤርትራ ናብ ዓባይ ኢትዮጵያ ዝሰጋገረላ መገዲ ወይ መድረኽ ጥራሕ`ያ። እቲ መሰረታዊ ጌጋ ዝብሎ፡ እቲ ኣብ ጽባሕ ረፈረንደም ሃገርና፡ ብ19 ግንቦት 1993፡ ዝተኣወጀ ግዝያዊ ወይ መሰጋገሪ መንግስቲ እናተባህለ፡ ምሻም ፕረሲደንት (ርእሰ-ብሔር) ኢሳያስ ኣፈወርቂ እዩ። ኣብዚ ዕለት`ዚ፡ ሥልጣን ፕረሲደንትምነት፡ ሥልጣን ናይ ሃገር፡ ብዘይ ኣገባብን ሕግን፡ ተዓደለን ተወስደን፤ በዚ መሰረት`ዚ እቲ መስርሕ ምንዳፍ ቕዋም፡ ካብ ፈለማኡ ውልቀምልኪ (dictatorship) ዝሓነጸ ኣካይዳ ነበረ። ምኽንያቱ፡ እቶም ንሥልጣን ፕረሲደንትነት ዝሃቡ (75 + 75)፡ ኩሎም ካብቲ ሓደሰብ ዝውንኖ ውድብ ህግ፡ እቶም ነቲ ሥልጣን`ቲ ዝሃቡ ከኣ፡ ዲሞክራስያዊ ሃገራዊ ሕጊ (ወይ`ውን ሃገራዊ ባህሪ ውክልና እንዳባ) ዘየፍቅደሎም እዮም ዝነበሩ። ድሕሪዚ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ቅድሚ ቅዋም፡ ነተን ኣለዋ ዝበሃላ፡ ናይ ሃገር ሥልጣን (እንተዘይበዚሐን 7ተ ዝኾና)፡ በብሓደ ኣብ ጅባኡ ኣእተወን፤ ራእይ ሙሴ ተፈጸመ – ማለት፡ ከምታ ስዉእ ሙሴ ተስፋሚካኤል፡ ብራእይ ኣብ 1973 ዝበላ፡ ንኹሉ ሥልጣን`ታ ሃገር፡ ከም መንዲሉ፡ ኣብ ጅባኡ ኣእተወን። ቅድሚ ቅዋም፡ ደረት ዘይብሉ ሥልጣን ኢሳያስ (unaccountable, uncheked & unlimited power) ተረጋገጸ። ድሕሪ`ዚ ድኣ እንታይ ተሪፍዎ፡ ከምድላዩ፡ ናይ ሳዋ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣወጀ፤ ፍሉይ ቤት-ፍርዲ ኣቖመ፤ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት (የመን፡ ኢትዮጵያ) ኩናት ኣወጀ፤ ክሳብ ሃገራዊ ባንዴራ ምቕያር ከደ። ብዛዕባ ኣመራርጻን ሥልጣንን ፕረሲደንት፣ ብዛዕባ ሃገራዊ ሰንደቕ ዕላማ (ባንዴራ) ዝምልከት፡ ኣብ ኣርባዕተ ነጥቢ ኣጠቓሊሎም፡ ኣባ ተወልደ ጸጋይ፡ ብ3ተ ሰነ 1993፡ ናብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ ሰፊሕ ሕቶታት ምስ መግለጺኡ፡ ኣቕሪቦም ነበሩ። ሚ/ር ጴጥሮስ ሰሎሞን`ውን፡ ኣብ 2001: `ኢሳያስ፡ ባይቶ ዘይፈልጦ፡ ዘይሕጋዊ ውዕል፡ ይፍጽም ኣሎ` ቢሉ ነበረ። እቲ ዘይሕጋውን ምስጢራውን ዶባዊ ኩናት ግንቦት 1998 ምስ ኢትዮጵያ`ውን፡ ውጽኢት ናይዚ ደረት-ኣልቦ ሥልጣን ምውናን ኢሳያስ ኣፈወርቂ እዩ።
ካልኣይ፡ እቲ መስርሕ ምንዳፍ ሃገራዊ ቅዋም ወይ ኣቃውማ ኮሚሽን፡ ብሓደ ውድብ፡ ምናልባት`ውን፡ ብሓደ ወልቀ ሰብ፡ ጥራሕ ዝተዋህበ ብምዃኑ (ከምቲ ባዕሎም ዶ/ር በረኸት፡ ገለ ዓመታት ይገብር፡ `ኢሳያስ ቃል ኣትዩለይ ነይሩ` ዝበልዎ)፡ ድሮ ካብ ኣፈጣጥራኡ፡ ኣገባቡ ኣየጸበቐን። ንኣብነት፡ ወላ`ኳ ሓደሓደ ግዜ፡ ንኣባል ኮሚሽን ቅዋም፡ ንዘምሕረት ዮሓንስን መሰልቱን፡ ከም ተሳተፍቲ ኣባላት ተሓኤ ኣምሲሎም ይገልጽዎም እንተነበሩ፡ እቲ ኮሚሽን ግን፡ ካብ ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሴ ጀሚርካ፡ ኩሎም ኣባላትን ተደናገጽትን ህግ እዮም ነይሮም። ምንዳፍ ሃገራዊ ቅዋምን ተሳትፎን፡ መሰል ኩሉ ዜጋ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን። ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ፡ ወላ`ኳ ከምቲ ዝሓተትኦ፡ ሕጋውያን ኮይነን ንሃገር ኣይእተዋን፡ ሕጋዊ ወረቕት ኣይወሃበን`ምበር፡ ብዛዕባ ንድፈ-ቕዋም ዘለወን ኣረኣእያን ተመክሮን፡ ብወረቐተን ክቕርባ፡ ክወሃበን ዝነበረ፡ ዘይሕከኽ ኤርትራዊ መሰለን እዩ፤ ነቲ ቕዋም`ውን ብዝያዳ ሃብታምን ሃገራውን፡ ማለት ዋንነት ሕዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ሃገራውን ምገበሮ ነይሩ። `ናይ ውድባት ህልውና (ሓሽውየ ተባሂሉ ተፈሪዱ)፡ ተኸልኪሉ ክነሱ፡ ከመይ ድኣ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ክሳብ ቅዋም ዝጸድቕ፡ ዋና ጽሓፊ ወድብ ህግ፡ ወይ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንሓደን ፈረቓን ወይ ኽልተ ዓመት፡ ጥራሕ ኮይኑ ክንዲ ዝጸንሕ፡ ቅድሚ ቕዋም ምጽዳቑ፡ ፕረሲደንትነት ዝወስድ? ኣብ መስከረም 1996፡ ኣነ ኣብ ኣስመራ ዝነበርክሉ ግዜ፡ እዚ ጉዳይ ምሻም ፕረሲደንትነት`ዚ፡ ምስቲ ዝነበረ ናይ ምቕንጻል ፍርሒ፡ ሓደ ኣዝዩ ኣከራኻሪ ምንባሩ፡ ባዕለይ ብጭቡጥ እፈልጥ። ካልእ፡ ንዜጋታት ዝተቓልሱ፡ ንኸይሳተፉ እናኸላእካ፡ ኣብ ሓደ-ሓደ ስምፐዝዩም፡ `ናይ መሓዙትና ሃገራት ዜጋታት ካናዳ፡ ግብጺ፡ ወዘተ፡ ኪኢላታት ሕጊ፡ ኣብ መስርሕ ምንዳፍ ቕዋምና ተሳቲፈን` እናተባህለ`ውን ይጸሓፍ ነይሩ እዩ። ሳልሳይ፡ ናጽነት ናይ ምዝራብን ምጽሓፍን (free press) ኣብዘብሉ መድረኽ፣ ንናጻ ሃገራዊ ክትዕ፡ ዳርጋ `ናዕቢ` ወይ `ኣባል 5ይ መስርዕ` እናተባህለ ዝግለጸሉ ዝነበረ መድረኽ፡ ብጉልባብ `ብልሽውና` ቆይሙ፡ ኢሳያስ ንዕላምኡ ዝጥቀመሉ ዝነበረ፡ ፍሉይ ቤት-ፍርድን ካልእን፡ ኣብ ዝገነነሉ ህሞት፣ ናጻን ዲሞክራስያውን ክትዕ (ብፍላይ ኢሳያስን መገልገልቱን ዘይፈትዎ ሓሳብ) ምግባርከ፡ ናይ ተሳተፍቲ ሕይወት ዘውሕስ ነይሩ ክበሃል ይከኣል ድዩ? ምናልባት፡ እቲ ቅዋም፡ ይተግበር ኣይተግበር፡ ካልእ ጉዳይን ካልእ ሕቶን ዘለዎ ኮይኑ፡ እቲ ቅድሚ ቅዋም ደረት ዘይብሉ ሥልጣን ዝጨበጠ፡ ብኸመይ ኢዩ፡ ናብ ድሩት ሥልጣንን ቅዋማዊ ቀይድን ክወርድ? እዚ ኣብ ተመኩሮ ህግ/ህግደፍ፡ ቅድሚ`ዚ ኣይተኻእለን፡ ኣብ 2001`ውን ኣይተኻእለን። ንሓደ ፖሊቲካዊ ጉዳይ ወይ ስራሕ፡ እቲ ብዝያደ ውሕስነት ዝህቦ፡ እምነት ዘይኮነስ፡ ናይ ሕዝባዊ መስርሕን ሕጋውነት (legitimacy) ምምላእ እመስለኒ።
ብርግጽ፡ ኣብዚ ናይቲ ዘሎና ሃገር ክውንነት፡ ማለት ንማሕበረ-ቁጠባዊ፡ ኣፍሪቃዊ ዓቅምን ኣረዳድኣን ዲሞክራሲ፡ ከምኡ እቲ ኣድላይነት ናይ ህልውና ዲሲፕሊን፡ ኣብ ግምት ብምእታው እየ ዝሓትት ዘለኹ፤ ስለዚ፡ መጀመርያ፡ ስለምንታይ እዩ፡ ኣብቲ መስርሕ ወይ ከይዲ፡ ነዚ ሓደገይና ባህርን ታሪኽን ኣመጻጽኣን ኢሳያስ ኣፈወርቅን፡ መሪሕነት ህግን ከየመዛዘነ፡ ንዳግማይ ሃገራዊ ዕንወት፡ ዕድል ዝሃበ? ካልኣይ፡ እቲ መስርሕ፡ ንታሪኽ ሰውራን ገበናቱን፡ ንብዙሕነት ኤርትራን፡ ብሓርነታዊ ሞያዊ ኣገባብ (ብዘይሻርነት፡ non-partisan) ንምጥማት ወይ ኣብ ግምት ንምእታው፡ ድልውነት ዘየርኣየ? ብመሰረቱ፡ እቲ ድሌት`ውን ዝነበረ ኣይመስልን። ካልእ መስርሕ ምንዳፍ ቅዋም፡ `ኣነ ብኢሳያስ ተጸዊዐ፡ ከምዚ ክትገብር ኢኻ ወይ ግበር ተባሂለ` ቢልካ ዘይተማኻንየሉ፡ ሃገራዊ መስርሕ ቅዋም ኪኸውን እዩ ዝነበሮ። ብዝተረፈ፡ ሎሚ ብውልቂ፡ ነቲ ቕዋም ዝጣበቕሉ ምኽንያት፡ ብዙሕ ኣይረኣየንን። `ኢሳያስ ኢሉኒ፡ ቃል ኣትዩለይ` ብማለት ዝተነድፈ ቅዋም፡ ብመስርሕ ዋኒኑን ኣገባቡን መሰረት፡ ከም project ኢሳያስ ክርአ ይከኣል እዩ። ከም project ኢሳያስ መጠን`ውን፡ ቅድሚ ህልውና ሃገራዊ ቅዋም፡ ንምልክን ኣቃውማ ውልቀ-ምልክን፡ ቅቡል ዝገበረ፡ ንገበናት ሰውራ፡ ሕጋውነት ከልብስ ዝመረጸን፡ መስርሕ እዩ። ንትሕዝቶኡ ብዝምልከት ግን፡ ሕዝቢ ኤርትራ ብናጻ ናቱ ክገብሮ`ውን ዘይክኣልን ሕማቕን ኣይኮነን። ካብ ተቓወምቲ ውድባት፡ ብዘይካ ሰዲ (DP) ትበሃል ዝነበረት፡ ካልእ ብዛዕባ እዛ ቕዋም 1997፡ ክግደስ ሰሚዐ ኣይፈልጥን። ዶ/ር በረኸት፡ ከምዝሐለፈ ሕጂ`ውን ንቕዋም 1997፡ ምስ ሓደ ፍሉይ ውድብ ወይ ማሕበር (charity)፡ ኣተኣሳሲሮም ይጣበቕሉ እንድሕሪ ሃልዮም ግን፡ ሕጂ`ውን ንሓላፍነት ሞያዊ ስነምግባርን ታሪኽን ጠቂሰ ክሓልፎ እየ። ኣነ፡ ሓደ ናይ ሕጊ በዓል ሞያ፡ ብፍትሕን መሰል ሰባትን ሕዝብን፡ ብዝያዳ ዝሓምም በዓል ሞያ፡ ከምዝኾነ እየ ዝፈልጥ። እቲ ልዕሊ ቕዋምን ውድብን፡ ዝኸበረን ዝዓበየን ሕዝቢ ኤርትራ እዩ። ስለዚ ብመጀመርያ፡ ሕዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ማፍያዊ ቅርጽን ኣካይዳን ዘለዎ፡ ጉጅለ ኢሳያስ ወይ ህግደፍ፡ መሰረታዊ ለውጢ ክረክብ፡ ዝደለዮ ቕዋሙ ክገብር፡ ዕድል ክረክብ፡ ክንቃለስ ይግባኣና። ሕዝቢ ኤርትራ ንቅዋም 1997 ትርሓሰኒ እንተይሉ፡ ክመርጻ እዩ።
ኣብ ድሕሪ ናጽነት፡ ንኹነታትን ኣካይዳን ሃገርና ዝተዓዘቡን፡ ምኽሪ ካብ ምልጋስ ዘይተቖጠቡን፡ መንፈሳውያን ኣቦታትን ምሁራንን፡ ዘይነበሩ ኣይኮኑን። ገለ ካብዚኣቶም፡ ኣብቲ ግዜ ምጅማር ምንዳፍ ቅዋም፡ ከምዚ ዝብል ስኽፍታ ኣቕሪቦም ነበሩ፡ `ምንዳፍ ቅዋም፡ ቅድመ ምድላዋት ከይተገበረ ይጅመር ኣሎ፤ ቅድሚ ቅዋም ምንዳፍ፡ ሃገራዊ ዕርቂ ክግበር ይግባእ፤ ከመይ ክልተ ኣሕዋት ኣብ ኩናት ሓድሕድ ተቓቲሎም እዮም፡ ሕጂ`ውን ዕርቂ ከይተገብረ፡ ቅዋም ምንዳፍ ማለት፡ ምስ ጸደቐ ኣብታ ጽባሕ ትግበር ምርጫ፡ እታ ኩናት ሓድሕድ፡ ክትድገም እያ“፡ ዝብል ዓቢይ ስምዕታ ዘስምዑን፡ ብስኽፍታ ነቲ ኣካይዳ ዝመዘኑን፡ ደቂ ሃገር ነበሩ። ገለ ካልኦት ነዚ ቅዱስ ሓሳብ ዝተረድኡ ሰማዕቲ`ውን፡ ነቲ ኣገዳሲ ርኢቶኦም፡ ብመገዲ `ኣቦና ኣቶ ወልድኣብ ወ/ማርያም ኣቢሎም፡ ናብቲ ዝምልከቶ መራሒ ከብጽሕዎ፡ ምኽሪ ስለዝለገስሎም፡ ከምኡ ገበሩ። ድሕሪ`ዚ ነቦና ንኣቶ ወልድብ ረኺቦም፡ እቲ ሓሳብ ኣካፈልዎም። ኣቶ ወልደኣብ`ውን ነቲ ሓሳብ ብሓጎስ ተቐበልዎ፡ ከምዚ ቢሎም መለሱ፡ “ክቡራን እገሌ-እገሌ፡ እትብልዎ ዘሎኻትኩም፡ ኣገዳሲ ሓሳብ እዩ፤ እንተኾነ፡ `ኣቦ ምኽሪ ሃቡና` ዝብሉ ውሉዳት የብልናን፤ ኣይክቅበሉናን ኣይክሰምዑናን እያቶም` ቢሎም፡ ብጓሂ ተሰናበትዎም። ነዚ ከምዚ ዝበለ ሓልዮት ሕዝብን፡ ንዝሓሸን ውሑስን መጻኢ ናይ ሃገር፡ ብሓላፍነት ዝፈተንሉ፡ ወርቃዊ እዋን እምበኣር፡ ተራን ደገፍን ምሁራን ክድረቦ፡ እትጽበዮ ነገር እዩ። ተመራመርቲ ምሁራን ከምዝሕብርዎ፡ `ንሓደ እትገብሮ ስራሕ፡ ብዝግባእ ስነፍልጠት ተረዲእካ፡ ንዕኡ ዝበቕዕ ፍረ ከተፍርየሉን፡ ዕዉት ክኾነልካን ምእንቲ፡ ናይቲ ዝሓዝካዮ መደብን ኩነታትን፡ ታሪኻዊ (ፖሊቲካዊ ማሕበራዊ) ጠመተ ወይ ገጻቱ (historical approach)፡ ከም መሰረታዊ ድሕረ ባይታ ወሲድካ ክትገጥሞ፡ ኣገዳሲ እዩ` ይብሉ። ስለዚ፡ ዓመተ-ናጽነት 1991-93፡ ናጽነትና ዝረኸብናሉ፡ ዓለም-ለኻውን (ግዳማውን) ውሽጣውን ውሕስነት እንገብረሉ፡ ኣገዳሲ መድረኽ እዩ ነይሩ። እዚ ማለት፡ ንግዳማዊ መዳዩ ዝርኢ፡ መስርሕ ረፈረንዶም ተኻይዱ ካብ ተፈጸመ፡ እቲ ንውሽጣዊ ጉዳይና ዝምልከት`ውን ከምኡ እዩ ኪኸውን ዝነበሮ። እዚ ማለት፡ ካብ ዓዘቅቲ ውግእን፡ ወተሃደራዊ ውልቀ-ምልክን፡ ኩናት ሓድሕድን፡ ዝተፈጸመሉ መድረኽ ሰጊርና፡ ከም ዝመጻና መጠን፡ ነቲ ኩሉ ዝሓለፈ ናይ ውግእን ዓመጽን ታሪኽ፡ ብሓዲስ መንፈስን ኣገባብን ክግጠም፡ ዝነበሮ ጉዳይ እዩ፤ ምንዳፍ ቅዋም ከኣ፡ ካብዚ ቀዳማይ መስርሕ ናይ ውሽጣዊ ኩነታቱ ተበጊሱ፡ ክጅምር ዘበሮ መስርሕ እዩ፡ ኪኸውን ዝነበሮ። ብመሰረቱ`ውን፡ እቲ ፍጻሜ ናይ ዓመጽን ገበንን ታሪኽ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቅን መሪሕነቱን፣ እቲ ገበናት ሰውራን፡ ትዝታ ኩናት ሕድሕድን፣ ዝዛሪ ንብዓት ናይቶም ደቆም ከፊሎም፡ ግን `ደቅኹም ኣይንፈልጦምን! ኣይወዓሉን!` ዝተባህሉ ወለዲ ጀጋኑ ስዉኣትን፡ ነቶም ብሳላኦም መሳፍሒ ትኾነና ሃገር ዝረኸብና፡ እንተ እቶም ጀጋኑ ሰማዕታት ንባዕሎም ግን፡ እታ ንዓኦም ዘይትበቅዕ ምስክር ወረቐት መስዋዕቶም`ኳ ዝኸላእናዮም፡ ኩሉ እዚታት ሕያው ዝክር ኮይኑ ኣብ ዝሃለወሉ ግዜ፡ ካብ ዓበይቲ ደቂ-ሃገር (ካብ ገዳይም ተጋደልትን ምሁራንን መራሕቲ ሃይማኖታትን ዓበይትን) እትጽበዮ፡ ሓቀይና (unbiased) ሚዛንን ኣበርክቶን፡ ብዙሕን ዓቢይን ክኸውን፡ ባህላውን ሞራላውን መንነትና ዝድርኾ እዩ።
እቲ ኣብዚ ደጊመ ክጸቕጠሉ ዝደሊ፡ መሰረታዊ ነጥቢ፡ ዋንነት ናይቲ ቕዋም፡ ካብቲ ትሕቶ ናይቲ ቅዋም ከምዝዓቢ ኣይከሓድን። ናይ ዋንነት ጉዳይ ብዓንደርእሱ ናይ ሕጋውነት ጉዳይ ስለዝኾነ። ናይ ሕጊ ምሁር፡ ዶ/ር ተስፋጽዮን መድሃኔ፡ ንመስርሕ ወይ ኣገባብ ቕዋም ናይ 1997 ኣመልኪቶም፡ እቲ መሰረታዊ ዝኾነ ነገር፡ ናይ ሕጋውነት ግድለት ዘለዎ ሰነድ ([…] its making process is fundamentally flawed, and thus lacking in legitmacy’ (Medhanie, T., 2008)፡ ቢሎም ግሊጾሞ ኣለዉ። ከምኡ፡ ኣብ ናይ 2002 ኣስተምህሮኦም፡ ዶ/ር ተስፋጼን መድሃኔ፡ ንኣቦ መንበር ኮሚሺን ምንዳፍ ቅዋም፡ ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሴ ኣመልኪቶም፡ ከምዚ ይብሉ፡ `እቲ ንቅዋም፡ ብዝያዳ ቅዋም ዘብሎ፡ እቲ መስርሕ ወይ ኣገባብ ምንዳፍ ቅዋም፡ ማለት ኣሳታፍነቱን ዋንነቱን ድኣ`ምበር፡ ኣብ ትሕዝቶኡ ኣይኮነን። ከምታ ንስኻ ዘዳለኻያ ቅዋም፡ ባዕሉ ኢሳያስ ከምኣ ክሕጽፍ ይኽእል እዩ` በሉ፡ ንገለ ናይ ቅዋማዊ-ሕጊ ሊቃውንቲ፡ ናይ ኣልበርግ ዩኒቨርሲቲ ብምጥቃስ። ሳልሳይ ነጥቢ፡ እቲ ናይ ድሕሪ ናጽነት ግዜ፡ እዋን ናይ ምስግጋር መድረኽ እዩ፤ ምንዳፍ ቅዋም`ውን፡ ነዚ ግዜ`ዝን፡ ነቲ ክድረት ዝነበሮ፡ ሥልጣን መንግስቲ፡ ናይቲ ምስግጋር እዋን፡ ክጋጠም ነይርዎ። ከም ኤርትራ ዝበለ ሃገር፡ ናይ ዘመናት ሕግታትን ስርዓትን እንዳባ ዝነበሮ፡ ከምኡ ብዝሐ-ሰልፍታት ኤርትራውያን ዝተሳተፍኦ፡ ዲሞክራስያዊ ሕንጻ-መንግስቲ ኤርትራ ናይ ሓምለ 1952፡ ንዝውንን ዝፈልጥን ሕዝቢ ዘለዎ፡ ንምንዳፍ ዓንዲ-ሕጊ፡ ንኣርባዕተ ዓመታት ምኻዱ፡ ዘየድልን ሓደገይናን መስርሕን፡ ውልቀ-ምልኪ ንኽትከል ዝሓገዘን፡ ጉጉይ ኣገባብ እዩ። እቲ ናይ ህግ ምስግጋር ሥልጣን ብንጹር ግዝያውን ድሩትን ኮይኑ፡ እቲ ንውሓት ናይ ምንዳፍ ግዜ`ውን፡ ሓጺር፡ ምናልባት ክሳብ ሓደን ፈረቓን ዓመት ተነዲፉ፡ ዝድምደም ቅዋም ኮይኑ፡ ክምደብ ዝነበሮ እመስለኒ። ራብዓይ ነጥቢ፡ መስርሕ ምንዳፍ ቅዋም፡ ንናይ ሰውራ፡ ዓበይቲ ገበናት ኩናት ሓድሕድን፡ ሸለል ቢሉ፡ ከምዘይነበረ ሰጊሩ ምኻዱ፡ ንኹሉ ሕሉፍ፡ ሕጋዊ ከም ምግባር፡ ወይ ብዘለዎ ከም ዝርሳዕ ምግባር ማለት እዩ። እዚ ኣካይዳ`ዚ ከኣ፡ ከምቲ እዞም ገለ ፈለስቲ `ቕድሚ ቅዋም ምንዳፍ፡ ክግበር ዝግባእ ነገር፡ ከይገበርካ ምኻድ` ዝበልዎ ዝለዝኾነ፡ ብተወሳኺ`ውን ሃገራዊ ሞራላዊ ሓላፍነት፡ ዘጉደለ ኣተሓሳሳቢ መስርሕ እዩ ነይሩ። እዚ ከም ሓደ ናይ ድሕሪ ኩናት መድረኽ መጠን፡ ክፍጸም ዝነበሮ መስርሕ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ብሕልናን ብሞራላውን ሃገራውን ሓላፍነትን፡ ክርአ ዝነበሮ ጉዳይ እመስለኒ።
ኣብ መስከረም 2020፡ ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሴ፡ `ኣስተምህሮ ንድፊ ቕዋም` ዝብል ትምህርቲ፡ ብመርበም ኣሰና ኣቕሪቦም ነበሩ። ኣብቲ መባእታ ናይ ትምህርቶም፡ ዶ/ር በረኸት፡ ንኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣመልኪቶም፡ “እቲ ቆጽሊ ዘንበርናሉ፡ ኣዲስ ኣበባ ከይዱ፡ …“ ክብሉ ሰሚዐ። ሓቂ ንምዝራብ፡ ካልእ ብዙሕ ክሰምዕ ኣይከኣልኩን፡ እታ `ንኢሳያስ ቆጽሊ ዘውደቕናሉ!` ትብል ቃል ምስ ሰማዕኩ ግን፡ ብዘይ ምግናን፡ ከም ሕጻን እየ ሰምቢደ። ዶ/ር በረኸት፡ ነቲ ታሪኽ ወራዙ፡ ሥርዓት-ቆጽሊ፡ ነቲ እቶም ባይቶ ዓዲ ተኣኪቦም፡ ቀጽሊ እንከቐምጡ`ሞ፡ ሕጹይ`ውን፡ ብሓላፍነት ፍትሕን ብትሕትናን ጠሚቶም፡ ንመረጽቱ፡ `ኣነስ፡ ኣይኮነን ዓዲ ዝኣክል፡ ንስድራይ`ኳ ከናብር ዘበቅዕ ሰብ`የ፣ ግደፉኒድኣ፡ ካባይ ዝሕሹ ድለዩ፡` … እንክብሉ፤ መረጽቲ`ውን ብወገኖም፡ `ኣይፋልካን! ንዓድኣ ሕራይ በለና፡ ካባኻ ዝሓይሽ የብልናን፤ እዚ ባይቶ ዓዲ፡ ኣባኻ ዱብ፡ ብኣኻ ክብ ወይ ግብ፡ ይሕሸና ይብለካ`ሎ` … እናተበሃሃልካ፡ ዝፍጸም ታሪኽ ሽምሓው (ዲሞክራሲ) ናይ ወራዙ `ስርዓት ቆጽሊ`፡ ብዕምቘት ኣይፈልጥዎን እዮም ከይንብል፡ ዘይሕሰብ ነገር እዩ። እሞ ንኣቶ ኢሳይስ፡ ነቲ ናይ ሃገር ሥልጣን ዝሰረቐን ዘታለለን ድኣ፡ ብኸመይ በቲ ኽቡር `ብሥርዓት ቆጽሊ ክገልጽዎ ድልዮም? እዚ ኣገላልጻ`ዚ ምስማዕ፡ ንዓይ ንዕሸል ወዶምን ተመሃራይ ሕግን፡ ካብ ኣቦይ ዘጋጥመኒ `ዕንቅፋት` እዩ እየ ዝብሎ፤ ነቶም ንዲሞክራስያዊ ሥርዓት እንዳባና ዘይፈልጡ፡ ንሰማዕቲ ኤርትራዊ ንኡስ ወለዶ`ውን እንተኾነ፡ እዚ ኣገላልጻ`ዚ፡ ዓቢይ ምድንጋርን ጉጉይ መረዳእታን ከምዘሕድረሎም ኣይከሓድን። ብርግጽ፡ እቲ ሎሚ ድሕሪ 20-30 ዓመታት ዝተገለጸልና፡ እቲ ከም ጸላኢ ሓንቲ ሃገር ኮይኑ፡ ሃገር ዘጥፍአ ኣቶ ኢሳያስ ገዲፍና፡ እስከ ነቲ ናይ ትማሊ ኢሳያስ፡ በቲ ናይ ሽዑ ናይ ሰውር ታሪኽ`ውን እንተረኣናዮ፡ ልዒለ ከም ዝጠክዎ፡ መሊኡ ዝተርፍ፡ ዘይስገርን ኣሰካፍን ኣጸያፍን ናይ ዓመጽ ታሪኽ ኢና ንዕዘብ። ምናልባት ግን፡ ኣብ ጉዳይ ቅንዕና (impartiality) እንተመጺና፡ ክልተ ፍሩያት ነገራት፡ ነንሓድሕዶም ዝተኣሳሰሩ፡ ግን ከኣ ዝተፈላለዩ፡ ነገራት ምጥቃስ ይከኣል፥ ከም ናብ ኢሳያስ ዝቐረበ ጉጅለ ህግ ኮይናካ ምምዛንን፡ ከም ምሁር ናይ ሕጊ ኮይንካ ምምዛንን፡ ማዕረ ኣይመስለንን። ምሁር ኣብ ሕዝብን ሓቅን እዩ መሰረቱ።


text:
ኣብ ኤርትራ ዝመደብሩ ናይ ኢትዮጵያ ተቓዋሚ ውድብ ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ/ዴምህት/ ብዛዕባ እዚ ዝፍለጦ የብለይን ኢሉ’ሎ።ናይ ቀደም ኣቦ መንበር ዴምህት ኣቶ ሞላ ኣስገዶም ግን ዴምህት ቅድሚ ሎሚ ብተመሳሳሊ ንመንእሰይ እናጨወየ የሰልፎም ከምዝነበረ ተዛሪቦም ኣለው።
ካብ መንግስታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓበሬታ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰለጠን።
29 ጥሪ 2008 ዓ.ም ኣብ ምዕራብ ትግራይ ወረዳ ቃፍታ ሑመራ ጣቢያ ኢድሪስ ፍሉይ ሽሙ ፅርጋ ግርማይ ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ልዕሊ 400 ዝኾኑ ሰባት ኣብ ሩባ ተከዘ ብባህላዊ መንገዲ ወርቂ ይአርዩ ኣብ ዝነበሩሉ ዕጡቓት ካብ ዶብ ኤርትራ ሰጊሮም ከምዝኸበቡዎም ካብቲ መጭወይቲ ኣምሊጥና ዝበሉ መናእሰይ ሓለፎም ግርማይን ማሙ ኣብርሃን ካብ ከተማ ሑመራ ገሊፆም።
እቶም መሰኻኽር ብተወሳኺ እቶም ጨወይቲ ወታደራዊ ዩኒፎርም(ሬጀንጀር ) ዝተኸደኑ 27 ዕጡቓት ምዃኖምን ትግርኛ ይዛረቡ ከምዝነበሩን ገሊፆም ኣለው ።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይክኣል።
ምኽትል ኣቦ መንበር ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ ዴምህት ኣቶ መኮነን ተስፋይ ውድቦም ኣብቲ ዝተጠቕሰ ከባቢን እዋንን ኣብቲ ከባቢ ኢድሪስ ኣይነበረን ኢሎም።ንመንእሰይ ብሓይሊ ጨዊኻ ናይ ምውሳድ ታሪኽ'ውን እቲ ውዱብ የብሉን ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ቃለ-መጠይቕ ምስ ምኽትል ኣቦ-መንበር ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ (ዴምህት) ኣቶ መኮነን ተስፋይ
ኣቦ መንበር ዴምህት ዝነበሩን ኣማእቲ ዕጡቓት ሒዞም ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ኢዶም ዝሃቡን ኣቶ ሞላ ኣስገዶም ብዛዕባ እዞም ሎሚ ተጨዊዮም ዝተበሃሉ ሓበሬታ ከምዘይብሎም ብምግላፅ ቅድም ክብል ግን ንሶም ይምርሕዎ ኣብ ዝነበረ ዴምህትን ወታሃደራት መንግስቲ ኤርትራን ብሓባር ተመሳሰልቲ መጭወይቲ ይፍፀም ከምዝነበረ ገሊፆም።
ዝተጨወዩ ድማ ታዕሊሞ ወሲዶም ክዋግኡ ይግበሩ ነይሮም ክብሉ ወሲኾም ሓቢሮም።
ምሉእ ትሕዝቶ ቃለ-መጠይቕ ምስ ኣቶ ሞላ ኣስገዶም አብዚ ይስምዑ።


text:
ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኣፍሪቃዊያን ስደተኛታት ጽዒና ማእከላይ ባሕሪ ተቛርጽ ዝነበረት ጀልባ ኣብ ገማግም ባሕሪ ቱኒዝያ ምጥሓላ ምንጭታት መንግስቲ ቱኒዝያን ቀይሕ ወርሒ ጨንፈር ቱኒዝያን ሓቢሮም።
እቶም ስደተኛታት ካብ ሊብያ ተበጊሶም ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ኣውሮጳ ንምብጻሕ ይጉዓዙ ከምዝነበሩ'ውን ተፈሊጡ'ሎ።
ሓደ ካብ አባላት ቀይሕ ወርሒ ቱኒዝያ ሞንጊ ስሊም ሓለዋ ባሕሪ ቱኒዝያ ካብቶም ኣርባዕተ ብህይወት ዝደሓኑ ዝረኸብዎ ሓበሬታ እታ ጀልባ ኣብ ገማግም ባሕሪ ከተማ ዛርዚስ ምጥሓላ ገሊጾም ኣለው።
ካብቶም ኣርባዕተ ብህይወት ዝደሓኑ ሓደ ኣብ ሆስፒታል ምስ በጽሓ ምሟቱ ሞንጊ ስሊም ወሲኾም ገሊጾም።
እቶም ብህይወት ዝደሓኑ ስደተኛታት ካብ ከተማ ዛውራ ሊብያ ዝተበገሱ ምዃኖምን ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኣብታ ጀልባ ዝነበሩ ስደተኛታት ምጥሓሎምን ንሓለዋ ባሕሪ ቱኒዝያ ገሊጾም ኣለው።
ኣብ ሊብያ ዘሎ ኹናት ነቲ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት እንተጉደለ ብዝሒ ዘለዎም ሊብያዊያን ሃገሮም ገዲፎም ክስደዱ የገድድ ምህላው ሰበ ስልጣን ዓለምለኸ ሓገዝ ወሃብቲ ትካላት የጠንቅቑ።


text:
ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ኮሚቴ ማለት ሲፒጀ ተባሂሉ ዝፍለጥ ተሓላቒ ጋዜጠኛታት ካሜሮን ኣብ 2014 ዓ.ም ዘውጸኣቶ ሕጊ አንጻር ግብረ ሽበራ ንምጽቓጥ ነቐፍቲን ተቓወምትን ትጥቐመሉ አላ ክብል ይኸስስ።
እቲ ትካል ብተወሳኺ ካሜሮን ነቲ ኣብ 2014 ዓ.ም ዝወጸ ሕጊ አንጻር ግብረ ሽበራ ጋዜጠኛታት ንምእሳርን መራኸቢ ብዙሃን ንምፍርራሕ ትጥቐመሉ አላ ዝበለ ኮይኑ እዚ ድማ ብዛዕባ ቦኮ ሓራምን አካታዒ ጉዳይ ኣብ እንግሊዝኛ ተዛረብቲ ዞባታት እታ ሃገር ንዘሎ ተቓውሞ ኣብ ዝጽሕፋን ዝጽብጽባን ምኳኑ እቲ ትካል ወሲኹ የረድእ።
ብሩኖ ኑክዋሜ ካብ ማሕበር ጋዜጠኛታት ካሜሮን ጋዜጠኛታት ንሞያኦም ይሰግኡ እዮም ይብል።
ንሱ ብተወሳኺ ጋዜጠኛታት ገበነኛታት ኣይኮኑን ስለዚ ድማ ማሕበሩ ንሞያን ስነ ምግባር ጋዜጠኛነት ክኽበር ከምዘተባብዕ ይገልጽ።
ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ትካል ሲፒጄይ ክሳብ ሕጂ ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት ብመሰረት እዚ ሕጊ ምእሳሮም ብምግላጽ እቲ ሕጊ ክሳብ ሞት ዝበጽሕ መቕጻዕቲ ዘጠቓለለ ምኳኑ’ውን ይገልጽ።
ብመሰረት ድምጺ ኣሜሪካ ዘለዎ ሓበሬታ ድሕሪ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ዝጀመረ ዘይምርግጋእ አስታት 30 ዝኾኑ መራኸቢ ብዙሃን ተዓሺጎም ወይ ከይሰርሑ ተአጊዶም አለው። መንግስቲ ንኣገልግሎት ኢንተርነት ክልተ ተዛረብቲ ቋንቋ እንግሊዝ ዝኾና ዞባት ንሰለስተ ወርሒ ምዕጻው’ውን ይፍለጥ።
መንግስቲ ብወገኑ ነዚ መሰል ስጉምትታት ሃገራዊ ደሕንነት ንናይ ምዝራብ ነጻነት ይቕድም ዝብል መልሲ ክህብ ምጽንሑ ይዝከር።


text:
ከም ሸቃጦ ወይ ነጋዶ ተቖጺርኩም ክትሰርሑ ንእትልዩ ዝምልከት ስራሕ
ምስ ኢች ዋን (each One ) ምስ እተባህለ ትካል፣
እንታይ ኢዩ?
ኣብ ትካል ናቱራልያ NATURALIA ን 3 ወርሒ ምስ መሃይኡ ኣብ ኢልደፍራንስ፣19 መስከረም 2022 ኣብ (Rungis 94150).
ኣብ እቲ NATURALIA.ዝበሃል ድኳን ኣብ ምድርዳር ናብ መሸጣ ዝበጽሑ ነገራት ዘተቓልለ እዩ።
ንመን ኢዩ ፧
ን 3 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
ን 3 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ስሉጥ ስልጠና ምስ ክፍሊቱ ምርካብ፣
እናተኸፈልኩም እትስልጥንሉ
ሞያ ምምሃር
ሞያ ናይቲ ንግዳዊ ሰራሕተኛ ክትመሃሩ ኢኹም።
ሞያዊ ተመኩሮ ዘለዎ
ኣብ ድኳን NATURALIA ናይ ምጥላቕ ልምምድ ክህልወካ እዩ (ኣብ መወዳእታ ናይቲ መደብ ብውዕል ስራሕ-መጽናዕቲ ንምቑጻር ዝዓለመ)
ደረጃ ቋንቋ ፈረንሳኻ ኣመሓይሽ
እዚ ስልጠና እዚ ደረጃ ሞያዊ ቋንቋ ፈረንሳ ከተመሓይሽ የኽእለካ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
እዞም ዝስዕቡ ረቋሒታት ከተማልኡ ኣለኩም፣
- ወረቐት ወይ ቪዛ ናይ ስራሕ ክህልወኩም ኣለዎ፣፣
- ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ብቕዓትኩም(A2 ) ዝበሃል ደረጃ ክህልወኩም ይግባእ።
- ኣብ ፖለምፕምዋ ዝተመዝገብኩም ምዃን
ኣዝየን ወሰንቲ ዝኾና እዚ ስልጠና ዝካየደለን ወይ ዝወሃበለን ዕለታት፣
- ሓባራዊ ኣኼባ ዝካየደሉ 29 ነሓሰ 2022
- ስልጠና ዝጅመረሉ 7 መስከረም 2022
-ስራሕ ዝጅመረሉ ዕለት ድማ 19 መስከረም 2022
ሕቶ እንተለኩም ሕተቱና፣
ሕቶታትኩም ንምምላስ ኣብዚ ኢመይል ድሉዋት ኢናሞ ሕቶታትኩም ጸሓፉልና፥ info-formation@eachone.co


text:
ፎርማሽን/ ስልጠና ምርካብ
ምስ ኣብ ፕላትፎርም ALICE
እንታይ ኢዩ?
ምስALICE, ክትቛጸሩ ትኽእሉ ኢኹም
- ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ብቕዓትኩም ንምፍላጥ
- ኣብ ናይ ዝነበርኩሞ ዓዲን ናይ ስራኽ ተመክሮ ዘተኮረ መቐጸልታ
- ኣብ ፈረንሳ ክትቅጽልዎ ብ እትደልዩ ዓይነት ስራሕ ንኽትቕጽሉ ንምዝርራብ
- ንዕኡ መቐጸሊ ዝኸውን ናይ ፈረንሳ ብቕዓትኩም ንምሕያል ዘኽል ስልጠና ምርካብ
- ኮርሳ ናይ ቋንቋ ፈረንሳ A1 du CECRL ክትወስዱ ትኽእሉ
ንመን ኢዩ ፧
6 ካብ 12 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
76 - Seine-Maritime
6 ካብ 12 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
76 - Seine-Maritime
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ግዜኹም ቆጥቡ
ምስ ALICE ቂጸራ ብምግባር፣ voናይ ምምሕዳር ወረቓቕቲ ምትዕርራይ ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ
ምኽሪን ሓበሬታን ምርካብ
ኣብ ከባቢኹም ዝርከብ ማእከል ሓበሬታ ክትረኽቡ ክትስልጥኑን ትኽእሉ
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ቆጸራ ውሰዱ
- ብ ኡመይል : adeline.planquois@media-formation.fr
- ብ ቴለፎን : 02.35.71.02.25


text:
October 3, 2020
ክቡር ኣምባሳደር ቮልካን ቡዥኪር ፕረዚደንት ሓፈሻዊ መጋብኣያ ሕቡራት ሃገራት፡ ክቡር ኣንቶንዮ ጉቴረሽ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት፡ ክቡራትን ክቡራንን ተሳተፍቲ ሓፈሻዊ መጋብኣያ፡ ንክቡር ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ወኪለ፡ ነዚ ቃል’ዚ ከስምዕ ክብሪ ይስመዓኒ። ናይ ሎሚ መጋብኣያ፡ ዓለምና ብሰበብ ህልቂታዊ ኮሮና፡ ኣብ ኣዝዩ በዳሂ ቀራናመገዲ ኣብ እትርከበሉ መድረኽ’ዩ ዝካየድ ዘሎ። ኣብ ናይ ዓሚ መስከረም 2019 መልእኽቲ ንሓፈሻዊ መጋብኣያ፡ “ድሕሪ ኣስታት ርብዒ ዘመን፡ ምስ ምብናን እንኮ-ቐጽራዊ ሕልሚ፣ ከምኡ’ውን ምግልባጥ ቁጠባዊ ሚዛን ሓይሊታት ዘኸተሎ ጽዕጹዕ (intense) ውድድርን ነውጺታትን፡ ዓለምና ኣብ ቀራና-መገዲ ንሓድሽ ዓለማዊ ስርዓት” ከምእትርከብ ጠቒሰ ነይረ። ንኣፍሪቃና ኣብ ዝምልከት’ውን፡ “ኣብ ውሽጢ’ዚ ርብዒ ዘመን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ብሕልፊ፡ ጸጋታት’ቲ ክፍሊ-ዓለም ብዘይንሕስያ እናተዘምቱ፣ ምስናይ’ቲ


text:
ዓለምለኸ ኮሚቴ ቐይሕ መስቀል /ICRC/ ኣብ ማኸላይን ደቡባውን ሱማሊያ ንዝርከቡ ንልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ሰባት ይህቦ ዝነበረ ረድኤት ብግዝያውነት ኣቛሪፅዎ።ምኽንያ ናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ንማእኸላይን ደቡባውን ኽፋላት እታ ሃገር ምግብን ዘራእትን ንኸይዕደል ብምኽልካሎም።
ኣብ ማእኸላይ ሱማሊያ ኣብዝርከብ ዞባ ማእኸላይ ሸበሌ ዘለው ሰበስልጣን ረድኤት ዝፀዓና ናይ ቀይሕ መስቀል መኻይን ፅርየት ንምርግጋፅ ብዝብል ምኽንያት ኣብመፋርቕ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ ሒዞምወን።እቶም ሰበስልጣን ንምንታይ ከምዝሓዙወን ድሕሪ ኣርባዕተ ሰሙናት እውን ምኽንያት ኣይሃቡን ይብል ICRC።በዚ ምኽንያት ድማ ኣብ ማእኸላይን ደቡባውን ሱማሊያ ዘካይዶ ዝነበረ ስርሒት ጠጠው ኣቢሉዎ’ሎ።
ኣና ሻፍ ናይ ICRC ናይ ኣፍሪካ ናይ ኮምኒኬሽን ኦፊሰር እየን።ንሰን ከምዝብልኦ ቀይሕ መስቀል ኣብ ምክፍፋል ምግቢ ምስ ናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ዝኣተዎ ውዕል ኣይተኸበረሉን።ክሳብ ዝኽበር ድማ ምግቢ ከምዘይከፋፈል ኣና ገሊፀን ኣለዋ።
ከም ሓደ ዘይሻራውን ነፃን ናይ ሰብኣዊ ሓገዝ ትካል ንምስራሕ ዘኽእለና ኣገባብ ኣሰራርሓና ንከኽብሩ ስምምዕ ነይሩና ዝበላ ኣና ሻፍ ከምዚ ይብላ ‘’ኣብ ዓለም እንጥቀመሉ ሓደ ዓይነት ኣገባብ ኣሰራርሓ ኣለና።እዚ ማልት ድማ ንኣብነት ኣብቲ ባይታ ዘሎ ኩነታት ንግምግምን እንታን ኣበይን ሓገዝ ክነከፋፍል ከምዘለናን ንውስን ባዕልትና ኢና።’’
ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል ብዛዕባ እቲ ኩነት ኣዝዩ ስለዘሻቐሎ ምግቢ ዝፀዓና መኻይን ንምንታይ ከምዝሓዙወን ህፁፅ መብርሂ ንኽህቡወን ኣና ንናይቲ ከባቢ ሰበስልጣን ፀዊዐን ኣለዋ።
እቲ ናይ ICRC ሓገዝ ንሱማሊያዊያን ተሓገዝቲ ንኸይበፅሕ ዝኸልከሎ መን ምዃኑ ግን ኣና ኣይጠቐሳን።እንተኾነ ግን ንማኸላይ ሸበለ ንስራሕቲ መብዛሕቲኦም ትካላት ረድኤት ዝኣገደ ኣኽራሪ ጉጅለ ኣል-ሸባብ እዩ ዝቆፃፀሮ።


text:
ጸብጻብ ሰፊሕ ህዝባዊ ኣኼባ ብግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ሕድሪ ጀርመን 20/02/16።
ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኩሉ እዋን ንላዕሊ ከፊኡዎን ዋሕዚ ስደት ካብ እዋን ናብ እዋን እናነሃረን ይርከብ። ቁጠባዊ ምንቁልቋል ሃገርና፡ ትሕቲ ዜሮ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን። ዓለም ብዓለሙ ዘተሓሳስብ ዘሎ ፖለቲካውን ቑጠባውን ዲፕሎማስያውን ውድቀት ኤርትራ ኣብ ጎደና ልምዓት ዝምርሹ ምህላዎ ዝገልጹ መራሕቲ ህግደፍ ፖለቲካዊ ስጊንጥርነቶ ካም ምርግጋጽ ንላዕሊ ካልእ ዝጭበጥ ቁምነር የልቦን። እዚ ኣብ ቦትኡ ከሎ ብዘይካ ውግእን ወረ ውግእን ናይ ሰላምን ልምዓትን ሕልምታት ተራእይዎ ዘይፈልጥ ስርዓት እነሆ ኣብቲ ናብ ድሮ ሳልሳይ ኲናት ዓለም ኣንፈት ዝህብ ዘሎ ነውጺ ማእከላይ ምስራቕ ኣብ ኣፍ ድርኩዂት ሃገራት ዓረብ (ከሊጅ( ኢድ ክነስእን ከዕለብጥን ይጓየ ንሪኦ ኣሎና። ብኣንጻሩ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ካብ ኩሉ እዋን ንላዕሊ ኣብ ፍልልያትን ናይ ስልጣን ቅድድምን ተሸሚሙ ሃለዋት መሰረታዊ ለውጢ ናብ ምህሳስ ገጹ ወሪዱ ይርከብ። ኣብ ትሕቲ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እዩ እምበኣር ኣቦ መንበር ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ዝመርሖም ብርክት ዝበሉ ኣባላት ኣመራረሓ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድሪ ዝርከቡዎም ሰፊሕ ህዝባዊ ኣኼባ ህዝቢ ኣብ ሃገረ ጀርመን ከተማ ፍራንክፉርት 20 የካቲት 2016 እተኻየደ
ኣቦ መንበር ፈጻሚት ኣካል ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ሕድሪ ብጻይ ዕቕባዝጊ ድቡስ፡ ኣብ ሃገረ ጀርመን ከተማ ፍራንክፉርት ሰፊሕ ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣባል ፈጻሚት ኣካል ሓላፊ ወጻኢ ዝምድናታት ግ/ሃ/ድ/ኤ/ሕድሪን ብጻይ ፍሰሃጽየን ገብረ ከምኡውን ብጾት ኣባላት ኣመራረሓ ባይቶ ኣብረሃም እያሱን ማሕሙድ ዕላጅን ኣብረሃም ተስፋገርግስን ብኣካል ኣብ እተረኽቡሉ ሰፊሕ ኣኼባ፡ ኣህጉራውን ዞናውን ብፍላይ ድማ ኩነታት ሃገርናን ህዝብና ዘሕልፎ ዘሎን መሪር ሂይወትን ኣብ ግምት ዘእተወ እዋናውን ኣገዳስን ህዝባዊ ኣኼባ እዩ ነይሩ። ብጻይ የማነ ተስፋሚካኤል ኣቦ መንበር ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድሪ ጨንፈር ጀርመን ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ሓጺር መግለጺ ድሕሪ ምስማዕ መድረኽ ናብ ኣቦ መንበር ፈጻሚት ኣካል ብጻይ ዑቕባዝጊ ተዋህበ። ኣብዚ እተሰላሰለ ኣገዳሲ ህዝባዊ ኣኼባ፡ ሓፈሻዊ ኣተሃላልዋ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ብስፊሑ ዝገምገመ ኣኼባ ብምንባሩ ረዚን ፖለቲካዊ ቆላሕታ ነበሮ። ብተወሳኺ ህዝባዊ ኣኼባ 85% ውዑይ ናይ ለውጢ ሓይሊ መንእሰይ ዝሸፈኖ ብምንባሩ! ንሃገራዊ ጉዳያትና ዝፈታተኑ ዘለዉ ዓበይቲ ብደሆታትን እዋናውያንን ፖለቲካዊ ጉዳያት ሃገርናን ብሰፊሑ ዘካተዐ ዕቱብ ኣኼባ እዩ ተሰላሲሉ ነይሩ።
ሓፈሻውን ውድባውን ጉዳያት መብርሂታት ድሕሪ ምሃብ፡ ኣብ ሞንጎ ሽዱሽተ ውድባት ዝሰላሰል መስርሕ ናብ ሓድነት ዝኸይድ ዘሎ ምዕብልናታትን ንኣኼበኛታት ሓፈሻዊ መብርሂ ተዋሂብዎም። ብድሕሪኡ ዝቕጽል መድረኽ ንተሳተፍቲ ዕድል ብምሃብ ንሃገራውን ዞናውን ፖለቲካዊ ኩነታት ዝምልከት ሕቶታትን ርኢቶታትን ለበዋታትን ብምስትእንጋድ፡ ንዝቐረቡ ኣገደስቲ ሕቶታት ዕቱብ መብርህታትን መልስታትን ተዋሂቡዎም። ሃነጽቲ ርኢቶታትን ለበዋታትን ድማ ከከም ኩነታቶም ብጸጋ ተቐበሎም።
ንጹር ምእንቲ ክንበብ ሕቶታትን ርኢቶታት ተሳተፍቲ ኣኼባ ሓደ ብሓደ ምቕራቦም ንግሉጹነት ሓጋዚ ስለ ዝኾነ ከም ዝስዕብ ጌርካ ምቕራቦም ይምረጹ።
1ይ መንእሰያት ሃገሮም ራሕሪሖም ናብ ፈቖዶ ሃገራት ይብተኑ ኣለዉ። ስለምንታይ ኢኹም ንዚ ኣወሃሂዱ ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ዘቃልሶ ስኢኑ ፋሕ ዝብል ዘሎ ሓይሊ መንእሰይ ኣወሃሂድኩም ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ ክተቃለሱዎ ኣብ ናይ ሓባር ስራሕ ዘይትጽመዱ?
2ይ ሎሚ ንሕና ብዛዕባ ሓፈሻዊ ደምበ ተቓውሞ ኢና ንዛረብ ዘሎና። ንሓደ ቃልሲ ህዝቢ ክዓስሎ እንተኾይኑ! ሓያል ሰልፊ ክቐውም ይግባእ። ዋላ ንቑጠባዊ ምዕብልናታት ኣንተኾነውን ብሰልፊ ዝሓየለ ውድብ ምስ ዝህሉ እዩ። ስለምንታይ ብዛዕባ ሰልፊ ዘይንዘራረብ?
3ይ ዓብዪ ተስፋ ተገይሩሉ ዝነበረ ሃገራዊ ባይቶ ክሰርሕ ኣይከኣለን። ከም መዓልቱ ዝወደቐ ኣቕሓ ወዲቑ (ኤክስ-ፓየር) ኮይኑ። ብድሕሪ ሕጂ እዘን 6ተ ውድባት በዚ ሒዘነኦ ዘለዋ ክኸዳ ይግባእ። ክሕተት ዘለዎ ግን ነዘን 6ተ ውድባት ኣበየናይ እዩ ፍልልየን፣ ኣበይከ የራኽበን?
4ይ ኣብዚ ተኣኪብና ብዛዕባ ሓፈሻዊ ጉዳያት ተቓውሞ ሓይልታት ኤርትራ ምዝርራብና ኣዝዩ ዝምስገን እዩ። ከምዚ ንሪኦ ዘሎና ግሉጹነት ዝዓሰሎ ኣኼባ ንሪኢ ስለ ዘሎና ክድፈኣሉን ክምዕብልን ዝኽእል እዩ ዝብል ዕግበት ኣሎና። ኣብዚ ዘይበርሀ እንተሎ ብዛዕባ መስርሕ 6ተ ውድባት ክግለጽ ከሎ ብልፍንቲ ይተኣሳሰራ ከም ዘለዋ ይዝረብ ኣሎ። ልፍንቲ ክበሃል ከሎ እንታይ ማለትዩ? ኣገባብ ቃልሲ ክቕየር ኣለዎ ዝብል መግለጺውን ንሰምዕ ኣሎና፣ እንታይ ማለት እዩ? ቀጻልነት ሃገራዊ ባይቶኸ! ክተውሕሱልና ትኻሉዶ? ነዚታት መብርሂ እንተዝወሃብ ጽቡቕ መረዳእታ ምወሰድና።
5ይ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ናይ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሓደ ሸነኽ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣኼባ ተኻይዱ ነይሩ። ካብ ኣባላትኩም ኣብቲ ኣኼባ ኣይተረኸቡን፡ እዚስ ጠቕላላ ምርሕሓቕዶ! ኣይኮነን? ኣበይ ደኣ ኣሎ እቲ ብዛዕባ ሓድነት ዝበሃል ዘሎ ትሩጉሙ? ኣብቲ ብበዓል ዶር ሃብተ እተጸወዐ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ጉባኤ ክግበር ምዃኑን ኩለን ውድባት ድማ ክጽወዓ ምዃነንን ተገሊጹ ነይሩ፡ ብወገንኩምከ እንታይ ርኢቶ ኣለኩም? ክግበር ዝበሃል ሃገራዊ ጉባኤ ባይቶ ኣፍልጦ ኣለኩም ዶ?
6ይ ብዛዕባ ባይቶ ኣብቲ ዕድመ ስልጣኑ ዘሕለፈ ስለዝኾነ ውዱቕ (ኤክስ-ፓየር) ዝብል ኣጽቢቕና ንሰማመዓሉ። ከምዚ ዘለዎ ጉባኤ ሰሪዑ ከቃልሰና ማለት ሕልሚ እዩ። ህዝቢ ቀጥታ ስልጣኑ ክምንጥሎ ነይሩዎ። ኣነ ክህቦ ደልየ ዘለኹ ኣብ መእተዊ ኣኼባ ከይተገልጸ ዝሓለፈ ዞባዊ ጉዳያት ኣሎ። ኩነታት ማእከላይ ምስራቕ ብጉቡእ ንከታተሎ ኣሎና። በዚ ንከታተሎ ዘሎና ኣብ ድሮ 3ይ ኲናት ዓለም እተገማመምና ንመስል። ኣብ ማእከላይ ምስራቕ ዝኽሰት ኲናት ሰዓርን ተሰዓርን ኣብ ማያት ቀይሕ ባሕሪ ምዕግርጋር ከምዘይተርፍ ርዱእ እዩ። ኣህጉራዊ፡ ዞናዊ፡ ፖለቲካዊ ኩነታት ምግምጋሙ ዓብዪ ኣገዳስነት ኣለዎ። ብዛዕባዚ ከም ውድብ ብጉቡእ ብዝተሰነደ መጽናዕትታት ኣለዎዶ? ዝብሉን ካሎኦትን ብርክት ዝበሉ ሕቶታትን ነይሮም። መብዛሕትኦም ሕቶታት ተመሳሰልቲ ብምንባሮም ግን ኣብዞም ካብ 1ደ ክሳብ 6ተ ተሰሪዖም ዘለዉ ሕቶታት ተኻቲቶም ስለዝርከቡ ኣብ ጽሙቕ ዝበለ ክነንጸባርቖም ክኢልና።
ብመሰረት ዝቐረቡ ሕቶታት ሓደ ብሓደ ኣዕጋቢ መልስታት ምስ ተገብረሎም፡ ኣኼበኛ ብሙሉእ ዕግበት ነናብ ዝመጾ ብሰላም ተመሊሱ።
ክፍሊ ዕዮ ዜናን ባህልን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ ዞና ኤውሮጳ ኣብቲ ቦታ ብምርካብ ካብ ዘጠናኸረቶም ጸብጻባት ብውሑዱ ነዚ ይመስል ነይሩ።
ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ!!!
ዓወት ንሓፋሽ ብተግባር!!!
ለካቲት 27/2016 ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን ግሃድኤ-ሕድሪ ዞና ኤውሮጳ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=10181


text:
ካብ ግዱሳት ዜጋታት ጅምላዊ ምዕጣቕ ህዝቢ ኤርትራን ምዕባለኡን፡፡
- ሓጺር ድሕረ ባይታ
ፕረዚዳንት ኢሳያስ ኣብ ሚያዝያ 2012 ህዝቢ ብጃምላ ናይ ምዕጣቕ በይናዊ መደብ ኣውጺኡ፡፡ በይናዊ መደብ ማለት እንተወሓደ እቲ ካብነ ሚኒስተራት፡ ኣማሓደርቲ ዞባታት፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰራዊት፡ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግደፍን ጸጥታን እቲ ሃገር ዝበሃሉ ኣካላት ዘይዘተይሉን ይኹን ዶ ኣይኹን ርእይቶኦም ዘየንበርሉን ከም ልማዱ ፕረዚዳንት በይኑ ዝወሰኖ መደብ ምንባሩ ንምብራህ ኢዩ፡፡ ኣተግበርቲ እዚ መደብ ካብዞም ላዕሊ ዝተረቑሑ ኣተግበርቲ ኣካላት ብዝተፈልየ፡ ፕረዚዳንት ባዕሉ ብዝመዘዞም ውልቀሰባት ብመሪሕነት ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ክፍላይ (ተኽለ ማንጁስ) ምስ በዓል ብርጋዴር ጀነራላት ፍጹም ገብሪሂወት (ወዲ መምህር)፡ ገብረሂወት ዞሞ (ወዲ ሊቀ)፡ ኣብ ሕድሕድ ዞባታት ዝነበሩ መራሕቲ ዕቑር ክፍላተ ሰራዊትን ክፍጽምዎ ተኣዚዞም ዘተግበርዎ ኢዩ፡፡
ዕላማ ጃምላዊ ምዕጣቕ ህዝቢ ኤርትራ “ውሽጣዊን ግዳማዊን ተጻብኦ ጸላእቲ ንምምካት ዝካየድ ቅድመ ድልውነት” ዝብል ሽፋን እኳ እንተነበሮ ድሕሪ’ቲ ሽፋን ዝነበረ ቀንዲ ዕላማ ግን ኣብ ልዕሊ ምዱብ ሰራዊት ኤርትራን ሓለፍቱን ምጥርጣራት ዘሕደረ ፕረዚዳንት ካብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ፍጹም ንጹል ምሕደራ ዘለዎ ቀጥታ ባዕሉ ዝመርሖን ብዝደለዮ ኣግባብ ዘማእዝኖን ኣብ ስልጣኑ ስግኣት ዘይብሉ እሙን ካልኣይ ሰራዊት ኢሳያስ ንምህናጽ ዘንቀደ ውጥን እዩ ነይሩ፡፡
ህዝቢ ኣስመራ ከምዝዝክሮ ኣብ’ዚ ህዝቢ ብጅምላ ናይ ምዕጣቕ መደብ ኣብ ኣስመራን ከባቢኡን ኣብ ሓለዋን ማእቶትን ዝነበራ ምዱብ ኣሃዱታት ክፍላተ ሰራዊት 525፡ ክ/ሰ 22፡ ዕቑር ሰራዊት 59 ካብ ከባቢታት ኣስመራ ክወጻ ተገይሩ ነይሩ፡፡ እዚ ውሳነ’ዚ ብፕረዚዳንት ዝተወሰነ ኮይኑ “ወያነ ንዝጀመረልና መጥቃዕቲ ንምክልኻልን ጸረ መጥቃዕቲ ንምክያድን” ዝብል ጉልባብ እኳ እንተነበሮ ቀንዲ ዕላምኡ ግን በዘን ኣሃዱታት ዝሰግአ ፕረዚዳንት ካብ ጥቕኡ ንምርሓቐን ኮነ ኢሉ ዝወሰዶ ስጉምቲ ኢዩ ነይሩ፡፡ ምስዚ ተኣሳሲሩ ዝረአ ኣብቲ ግዜ ዝተፈጸመ ናይ ዝተፈላለዩ ግንባራት ጨንፈር ኣብያተ ጽሕፈት፡ ናይ ሚኒስትሪ ምክልኻል ስታፋት ካብ ኣስመራ ክርሕቑ ዓቕሚ ሰቦም ክቕንሱ ንበለዛ ክእከቡ ዝብሉ ፍልይ ዝበሉ ምክልባት ጺዒቑ ዝተረኣየሉ እዋን ኔሩ፡፡
ሓምለ 2012 ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራት ካብ ኣጀንዳ ወጻእ ነዚ ጃምላዊ ምዕጣቕ ኣልዒሎም ገለገለ ሚኒስተራት ከምዚ ዝኣመሰለ ካብ ኣፍልጦናን ውሳነን ወጻእ ዝፍጸም ዘሎ ሓደገኛ ፖሊሲ ኣይንቕበሎን ዝብል ልሙስ ተቓዉሞታቶም ኣስሚዖም እኳ እንተነበሩ ካብ ምዕዝምዛም ዝሓለፈን ንህዝቢ ካብ ከልበትበት ዘድሓነን ግን ኣይነበረን፡፡ በዚ ምዕጣቕ ህዝቢ ዘይተሓጎሱን ዘዕዘምዘሙን መብዛሕትኦም ላዕለዎት ሓለፍቲ ብፍላይ ከም በዓል ፍሊጶስ፡ ወዲ ሃብተስላሰ፡ ጀነራል ሰብሓት፡ ወዲ ልብሱ፡ ሃይለ ሳሚኤል ቻይና፡ ስምኦን ገብረድንግል፡ ጠዊል፡ ኣቶ መስጦፋ ኑርሕሴን፡ ገለገለ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግደፍን በብናይ ገዛእ ነብሶም ምኽንያታት ተቓዉሞታቶም የንጸባርቑ ምንባሮም ይፍለጥ፡፡
ይኹን እምበር እዞም ብመደብ ምዕጣቕ ባህ ኣይበሎምን ዝበሃሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ግንባርን ዋላ ባህ ኣይበሎም ንበይናዊ ውሳነ ፕረዚዳንት በዲሆም ህዝቢ ካብ ግዱድ ዕስክርናን ምክልባትን ከድሕንዎ ክሳብ ዘይከኣሉ ትርጉም ዝነበሮ ተቓዉሞ ኔሩ ተባሂሉ ክዝረበሉ ኣይከኣልን፡፡ ካብኦም ንላዕሊ ብዝሓሸን ኣብ መላእ ህዝብና ብሩህ ተስፋ ፈጢሩ ቦግ ኢሉ ህልም ዝበለ ብማእከለዎትን ታሕተዎትን ኣባላት ሰራዊትን ካድራትን ንፕረዚዳንትን ጉጅልኡን ኣዝዩ ዘሰንበደ ኣንጻር ፖሊሲታት ጉጅለ ኢሳያስ ተጠሊዑ ዝኣወጀ፡ ዓለም ዘዛረበ ሃንደበታዊ ስርሒት ፎርቶ (21 ጥሪ 2013) ኣካይዶም፡፡ እንተኾነ ግዳ በቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ምስ ጉጅለ ኢሳያስ ወጊኖም ነቲ በይናዊ ውሳነ ኢሳያስ ይኣክል! ብምባል ሃንደበት ቦግ ንዝበለ ጸረ ኢሳያስ ዓመጽ ብዝሑል ማይ ጀሊሖም ዕድመ ምክልባት ህዝቢ ከምዝናዋሕ ብምግባር ታሪኽ ዘይርስዖ ገበን ፈጸሙ፡፡
እቲ ህዝቢ ብጅምላ ናይ ምዕጣቕ ውጥን ኢሳያስ ኣብ ኤርትራ ክሳብ 75 ዝዕድሚኦም ብዕድመ፡ ብሓዘን ውላዶንም ሕሱም መነባብሮን ደርቆስቆስ ዝበሉ ኣቦታትን ኣዴታትን፡ ክሳብ ዳሪክቶር ጀነራል ጽፍሒ ዘለዎም ኣብ ኩለን ጽላታት ዝነጥፉ ሰራሕተኛታት መንግስቲ፡ ኣብ ኩለን ሆስፒታላትና ዝዓዩ ላዕለዎት ሓካይም፡ መማህራን፡ ሰራሕተኛታት ባንኪ…ብሓፈሻ ዳርጋ ኩሉ ሰራሕተኛ መንግስቲ፡ ኣሳሰይቲ ሆቴላት፡ መራሕቲ መካይን፡ ነጋዶ፡ ሓረስቶት፡ ስንኩላን ጥዩሳት፡ ከካብ ምዱብ ሰራዊት ኣሃዱታቶም ናይ ገዛእ ነብሶም ፍታሕ ወሲዶም ወይ ከኣ ብቋንቋ ህግደፍ “ኮብሊሎም” ቀትሪ ቀትሪ ተሓቢኦም ለይቲ ጸልማት ተኸዊሎም ምስ ስድርኦምን ውላዶምን ዝራኸቡ ኣብ ከባቢታት ዓዶም ዝተሓብኡ ወትሃደራት ብግፋን ብኣስገዳድን ኣብ ዘመነ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንናጽነት ካብ ስርዓት ደርግ ዝተማረኸ ዘመን ዝሓለፎ ዝኣረገ ጠበናጁ ምዕጣቕ ቀጺሎም፡፡
ከዕጥቑ፡ ክዕልሙ፡ ክውድቡን ክመርሑን ብፕረዚዳንት ስልጣን ዝተዓደሎም መራሕቲ ኣሃዱታት ዕቑር ሰራዊት (ዞባዊ ሰራዊት) ነቲ ዝኣረገ ጠበናጁ ብመካይን ጸጽዒኖም ዓዲ ዓዲ እናዞሩ ብመሰረት ጻውዒት ናብ መእከቢ ቦታ ክርከቡ ንዘይከኣሉ ዜጋታት ናብ ሕድሕድ መንበሪ ኣባይቶም ብምዟር ዓደልዎም፡፡ ክዓጥቕ ዝግበኦ ሰብኣይ ኣብ ገዝኡ እንተዘይጸኒሑ ከም ረዲኤት እኽሊ በዓልቲ ቤቱ ቆጺራን ፈሪማን ክትቅበሎ እንዳገደዱ ድማ ዓዲሎምዎ፡፡
ዕደላ ጠበናጁን ዕጥቅን፡ ድሕሪ ምውዳእ ዝዓጠቐ ህዝቢ ኩሉ በቢዞባታቱ ናብ መባእታዊ ወትሃደራዊ ታዕሊም ክኣቱ ተገብረ፡፡ ዝሰንከለ፡ ዝጸመመ፡ ዝዓወረን ኣብራኹ ዝጠለሞ ሽማግለን መንግስታዊ፡ ህዝባዊን ውልቃውን ዋኒኑ ሓዲጉ ኣብ ግዱድ ወትሃደራዊ ታዕሊማት ተጸምደ፡፡ ኣጋወጋሕታ ካብ ሰዓት 4፡30 ክሳብ ሰዓት 10፡30 ቅድሚ ፋዱስ ብዝተሰርዑ መዓልታዊ ፕሮግራማት መሰረት ንሰለስተ ወርሒ ዝኣክል ኣብ ስራሕቲ ምዕላም ተጸምደ፡፡ በቢዞባታቱ ድሕሪ ዝተኻደ ወትሃደራዊ ታዕሊማት ንምረቓ እንዳተብሃለ ማእለያ ዘይብሉ ወጻኢታት ካብ ቤትጽሕፈት ፕረዚዳንት እንዳተሰለዐ ንሕሩድን ንመስተን ፍሰስ ተፋሰስ ኮነ፡፡ ኣብ ሕድሕድ ዞባታት ዝተኻየደ ንተዓላሞ ምረቓ ተተባሂሉ ዝወጽእ ዝነበረ መላይን ገንዘብ ንብልሽውና ኣዝዩ ዝተመዓራረየ፡ ውልቀ ሰባት ኣዝዮም ዝበልጸግሉ ኣጋጣሚታት ኮነ፡፡ ኣብ ሕድሕድ ዞባታት ዝተኻየደ ናይ ተዓለምቲ ምረቓ ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ማንጁስ ቆጽሊ ከንብረሉ ናይ ግድን ስለዝነበረ ናይ ግዜ ምርጻም ከየጋጥም ኮነ ተባሂሉ ተሓሲብሉ ብግዜ ተሰሪዑ ይካየድ ነበረ፡፡ ናብ ኩሉ መዕለሚ ቦታታት እንዳኮለለ ከኣ በይኑ ተኽለ ማንጁስ ይምርቖ ነበረ፡፡ ኣብ እዋን ምረቓ ተዓለምቲ ተኽለ ማንጁስ ዘስምዖም ዝነበረ ብደዐታት ጸብጺብካ ዝውድኡ እኳ እንተዘይነበሩ፡ ካብ ገለ ብደዐታቱ ብጭልፋ ግን “ህዝባዊ ሰራዊት” እቲ ቀንዲ ተኣማኒ ሰራዊት ኤርትራ ምዃኑ፡ ኣብ ልምዓትን ኣብ ምክልኻል ሃገርን ብተኣማንነት ክሳተፍ ዝግበኦ ዋልታ ሃገር ምዃኑ፡ ድሕሪ ሕጂ ዘይንቕንቖ ሓይሊ ኢኹም ዘፍርሰኩም መራሒ ፍጹም ከምዘይህሉ …ወዘተ ዝኣመሰሉ ነበሩ፡፡
ድሕሪ ብቑሪን ኣሳሒታን ከምኡ እውን ብጸሓይን ውዑይ ኪሎማን ጽዑቕ ወትሃደራዊ ታዕሊማት ዝወሰደ ህዝቢ ቀጺሉ፡ ናብ ምውድዳብን ምስርራዕን መደብ ኣተወ፡፡ ኩሉ ዝዓጠቐ ህዝቢ በቢንኡስ ዞብኡ ብብርጌዳት ተወደበ (ተሰርዐ)፡፡ መስርዕ፡ ጋንታ፡ ሓይሊ፡ ቦጦሎኒ፡ ብርጌድ ተባሂሉ ከኣ ልክዕ ከምቲ ናይ ምዱብ ሰራዊት ተሰየመ፡፡ ሕድሕድ ንኡስ ዞባ ወይ ምምሕዳር ከባቢ ልክዕ ከምቲ ኣወዳድባ ምዱብ ሰራዊት ብብርጌድ ተሰርዐት፡፡ ብርጌዳት ተኣኻኺብን ድማ ማእለያ ዘይብለን ክፍላተ ሰራዊት ኣቖማ፡፡
ኩሉ ሰማዕን ኣንባብን ክርድኦ ዘለዎ ግን ቅድሚ ምዕጣቕ “ህዝባዊ ሰራዊት” ካልእ “ዕቑር ሰራዊት” ሓድ ሓደ ሻዕ እውን “ዞባዊ ሰራዊት” እንዳበሉ ይጽውዕወን ኢዮም፡ ልክዕ ከምቲ ምዱብ ሰራዊት ደሞዝን ወርሓዊ መቑንን ኣወዳድባን ዘለወን ኣብ መላእ ሃገር ዝርከባ 8 ክፍላተ ሰራዊት እየን፡፡ እዘን ኣሃዱታት ክፍላተ ሰራዊት ቅድሚ 2012 ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ምክልኻልን በብግንባሩ ይመሓደራ ነይረን፡፡ ካብ ሚያዝያ 2012 ግን እዚአን እውን ካብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ወጺአን ኣብ ትሕቲ ቤ/ጽሕፈት ፕረዚዳንት ብኣላይነት ተኽለ ማንጁስ ክምርሓ ተኣዘዛ፡፡
ኣስማት እዘን ክፍላተ ሰራዊት ክ/ሰ 53 ሰራየ፡ ክ/ሰ 55 ኣካለጉዛይ፡ ክ/ሰ 59 ሓማሴን፡ ክ/ሰ 57 ጋሽባርካ፡ ክ/ሰ 61 ከባቢ ሰሜናዊ ሳሕል፡ ክ/ሰ 63 ዓንሰባ፡ ክ/ሰ 65 ከባቢታት ተሰነይ፡ ክ/ሰ 67 ደንከል ከባቢ ዓሰብ፡፡ ሕድሕድ ክ/ሰ ብ4 ክሳብ 5 ብርጌዳት ዝተወደባ፡ ዕጥቀን ብጀካ ኣብ ምዱብ ሰራዊት ብወሃቢ ድጋፍ ዝዕጠቕ ኣጽዋር ካልእ ኩሉ ልክዕ ከምቲ ምዱብ ሰራዊት ብስታንዳርድ ዝተዓጥቃ፡ ብኮሎኔላት ዝመዓርጎም ሓለፍቲ ዝእዘዛ፡ ብህልው ዓቕሚ ሰበን ካብቲ ምዱብ ሰራዊት ዝሓሻ ነይረን፡፡ መስርዕ ጋንታን ሓይልን ዝበሃል ውደባታት ክሳብ ቀረባ ኔርወን፡፡ ሕጂ ግን መብዛሕትአን ዓቕሚ ሰበን ተመናሚኑ መስርዕን ጋንታን ተደምሲሱ ከም ሃገረን ብሓይሊ ይስርዓ ኣለዋ፡፡
ንኣብነት ዝኣክል ብኮሎኔል ባህረ ደባስ (ወዲ ደባስ) ትእዘዝ ናይ ዞባ ጋሽ ባርካ ክ/ሰ 57 ኣብ ታሕሳስ 2010 6,613 ጠቕላላ ዓቕሚ ሰብ ነይርዋ፡፡ ጥቅምቲ 2013 ግን 3,344 ዓቕሚ ሰብ ሒዛ ተሪፋ፡፡ እቲ ዝተረፈ 3,269 ዓቕሚ ሰባ ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓመት ጠፊኡ ተበታቲኑ፡፡ ካብዚ ብዝኸፍአ ድማ ኣብ ኣካለጉዛይ ትርከብ ብኮሎኔል ብርሃነ ኣንጤኖስ (ወዲ ኣንጤኖስ) ትምራሕ ኣሃዱ ክ/ሰ 55 ከምዝኾነት ርጉጽ ኢዩ፡፡
እምበኣር እዘን ካብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ተመንጢለን ቀጥታ ናብ ትሕቲ ምምሕዳር ቤ/ጽ ፕረዚዳንት ዝኣተዋን ብውክልና ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ማንጁስ፡ ዝምርሓን ኣሃዱታት ዕቑር ሰራዊት እየን ነቲ ጃምላዊ ምዕጣቕ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ተኽለ ማንጁስ፡ ወዲ መምህርን ወዲ ሊቀን ኮይነን መሪሐንኦ፡፡ ክሳብ ሕጂ ከኣ ብጀካ “ህዝባዊ ሰራዊት” ዞባ ማእከል (ኣስመራን ከባቢኣን) ኣብ ኩሉ ከባቢታት ዝዓጠቐ “ህ/ሰራዊት” ክመርሐኦ ዝጸንሓን ዝመርሐኦ ዘለዋን ንሳተን ኢየን፡፡
በዝሕን ኣወዳድባን “ህዝባዊ ሰራዊት”፡
ሓፈሻዊ ኣወዳድባ “ህዝባዊ ሰራዊት” ልክዕ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ኣወዳድባ ምዱብ ሰራዊት ካብ መስርዕ ክሳብ ብክ/ሰራዊት ኢዩ ተወዲቡ፡፡ ካብኡ ንላዕሊ ኣብ ሓደ ኣውራጃ ንዝርከባ ክፍላተ ሰራዊት ኣኪብካ ብደረጃ እዚ (ግንባር) ንምስራዕ ብተኽለ ማንጁስ ወጺኡ ዝነበረ መደብ ነይሩ፡፡ እንተኾነ ግና እቲ መደብ ምስተወጠነ ዘራጊቶ ኣትያቶ ሕጂ ኣይኮነን ብግንባር ብብርጌድ ኣብ ምቕጻሉ ውን ኣብ ኣስጋኢ ደረጃ በጺሑ ኣሎ፡፡
እቲ ሓደ እዚ ጥራይ ዘይኮነስ ዝተፈላለያ እዝታት ብምፍጣር ኣዛዚ ካልኣይ ሰራዊት ኤርትራ ክኸውን ዝተመነየ ተኽለ ማንጁስ ኣብዛ እዋን እዚኣ ይትረፍ እዚ (ግንባር) ነታ ንነዊሕ ዓመት ዝሃነጻ መጋበርያ ብልሽውንኡ ዝኾኑ እሙናትን ኣባላትን ስታፋቱ ከማን ኩላ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትያ ትርከብ፡፡ ተኽለ ማንጁስ እውን እንተኾነ ሎሚ ዶ ጽባሕ ተርክበለይ እንዳበለ ሪጋ ሒዙ ኣብ ትጽቢት ኢዩ ዝመስል ዘሎ፡፡ ካብ ገጽ ህዝብን ብጾቱን ተኸዊሉ ህጣሙ ኣጥፍኡ ዳርጋ “ተኽለ ማንጁስ ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ” ዝብል ሓበሬታ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ምልጣፍ ጥራይ ኢዩ ተሪፍዎ እምበር ካብ ገጽ ህዝቢ ካብ ዝኽወል ካብቲ ክመርሖ ምዃኑ ኣብ ቀብሪ ሽመቱ ዝተገልጸሉ ምዕራባዊ እዚ ካብ ዝስወር ነዊሕ ገይሩ ኣሎ፡፡
ተኽለ ማንጁስ “ህ/ሰራዊት” ጥራይ ኣይኮነን ሃኒጹ ኣዝዮም ብዙሓት ከም በዓል ኣዳርሰር፡ ሓሽፈራይ፡ ኣብ ኣስመራ ድማ ብደሆ ዝበሃል ንሱ ጥራይ ዝመርሖም ኣብያተ ማእሰርቲ ሃኒጹ ማእለያ ዘይብሎም ዜጋታት ኣሲሩ ገፊዑ ኢዩ፡፡ እንተኾነ ሕጂ እቲ ዝሃነጾ ናይ ኣስመራ ብደሆ ዝበሃል ቤት ማእሰርቱ እውን ብጀነራል ፍሊጶስ ፈሪሱ ኣሎ፡፡
ካብ መራሕቲ መሳርዕ ክሳብ መራሕቲ ሓይሊ ካብቲ ሓፋሽ ዕጡቕ ካብ ባዕሉ ዝተመዘዙ ክመርሕዎ ዝተገብረ ኮይኑ፡ ካብ እዚ ቦጦሎኒ ንላዕሊ ቦጦሎኒ፡ ብርጌድን ክፍለ ሰራዊት ግን ምስ ምሉእ ስታፋቶም ብላዕሊ ዝተመደቡ ወትሃደራት ወይ ተጋደልቲ ነበር ክመርሕዎ እዩ እቲ ፖሊሲ ኢሳያስ፡፡ እዞም ካብ ቦጦሎኒ ንላዕሊ ዝመርሑ ሰባት መብዛሕትኦም ድስኩላት፡ ጥዩሳት፡ ተመላለስቲ ተባሂሎም ኣብ ገገዝኦም ኮፍ ኢሎም ወርሓዊ ደሞዝ ክወስዱ ዝጸንሑ ተጋደልቲ ነበሩ እዮም፡፡ ናብ “ህ/ሰራዊት” ምስተመደቡ ከኣ ይውሓድ ይብዛሕ ልክዕ ከምቲ ምዱብ ሰራዊት ስሩዕ ወርሓዊ በጀትን መቑንን ብመንግስቲ ዝሽረፈሎም እዮም፡፡
ስለዚ “ህ/ሰራዊት” ካብ ተራ ክሳብ መሪሕነት ሓይሊ ወርሓዊ ደሞዝ ዘይብሉ ብነጻ ንኢሳያስ ከገልግል ዝተገደደ ህዝቢ ክኸውን ከሎ እቲ ካብ ቦጦሎኒ ክሳብ ክ/ሰራዊት ዝተመደበ ነቲ ዕጡቕ ህዝቢ ዝጥርንፍ ግን ልክዕ ከምቲ ምዱብ ሰራዊት ምስ ስታፋቱ ወርሓዊ ደሞዝ ዝኽፈሎ ኢዩ፡፡
ሕድሕድ ንኡስ ዞባ እንተወሓደ ሓደ ብርጌድ “ህ/ ሰራዊት” ኣለዋ፡፡ ዳርጋ ኣብ መብዛሕትአን ንኡሳን ዞባታት ሃገርና ጠበናጁ ዝዓጠቑ ብርጌዳት ኣለው ማለት ኢዩ፡፡ ናይ ኩሉ ዋላ እንተዘይቕረብና ንመርኣያ ዝኣክል ናይ ዝተወሰና ዞባታት ክነቕርብ እሞ ተዓዛቢ ናይ ባዕሉ ሚዛን ክወሰድ ንሓድገሉ፡፡
- ኣብ ዞባ ማእከል (ኣስመራን ከባቢኣን) ዝዓጠቐ “ህ/ሰራዊት” ብ7 ክፍላተ ሰራዊት ተወዲቡ ኣሎ፡፡
- 1ይ ክ/ሰ ቤ/ጽሕፈቱ እንዳሰዓል፡ ኣዛዚኡ ሌ/ኮሎኔል ሰመረ ሕድሩ ኣቃውማ ብርጌዳቱ (ሰረጀቓ፡ በሪኽን ጋላ ነፍሒን)
- 2ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ፓራዲዞ ኣዛዚ ተጋ/መንገሻ ባሻይ ብርጌዳቱ (ማይተመናይ፡ ዕ/ሓሙስ፡ ፓራዲዞ ዓዲኣቤቶን ዓዲሰግዶን)
- 3ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ኢንኮዶ ኣዛዚ ወዲ ማና (ኣቃውማ ብርጌዳቱ መብዛሕትአም ታክሲስታ)
- 4ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ጎዳይፍ ኣዛዚ ዮሴፍ ሃይለ ኣቃውማ ብርጌዳቱ (ትካላትን ሚኒስትሪታትን)
- 5ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ጸጸራት ኣዛዚ ወዲ ቀሺ (ኣቃውማ ብርገዳቱ ሰንበልን ጸጸራትን)
- 6ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ጎዳይፍ ኣዛዚ ጸጉ (ኣቃውማ ብርጌዳቱ ቀሓውታ፡ ማይጨሆትን ገጀረትን)
- 7ይ ክ/ሰ ቤ/ጽ ጸጸራት ኣዛዚ የውሃንስ ሃይለ (ጆን ሃይለ) ኣቃውማ ብርጌዳቱ ካብ ኩሉ ሕውሳዋስ
- ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ፡- ኣብ ትሕቲ ዕቑር ክ/ሰ ዝመሓደራ 10 ብርጌዳት “ህዝባዊ ሰራዊት” ኣለዋ ካብ 1ይ ክሳብ 4ይ ብርጌድ ናይቲ 57 ዝበሃል “ዕቑር ሰራዊት” ኮይነን ካብ 5ይ- 14 ብርጌዳት ግና “ህ/ሰራዊት” ኢየን፡፡
- 5ይ ብርጌድ ኣቑርደት
- 6ይ ብርጌድ መንሱራ
- 7ይ ብርጌድ ላዕላይ ጋሽ
- 8ይ ብርጌድ ሎጎ ዓንሰባ
- 9ይ ብርጌድ ተርኪና
- 10ይ ብርጌድ ሙልቂ
- 11 ብርጌድ ሻንባቆ
- 12 ብርጌድ ባረንቱ
- 13 ብርጌድ ጎኚ
- 14 ብርጌድ መቐርካ
- ኣብ ትሕቲ ዕቑር ክ/ሰ 55 ዝመሓደራ ብርጌዳት “ህ/ሰራዊት” ካብ 1ይ ክሳብ 5ይ ብርጌዳት ኣባላት እቲ ዕቑር ሰራዊት ክኾና ከለዋ ካብ 6ይ- 11 ብርጌዳት ግና “ህ/ሰራዊት” ኢየን፡፡
- 6ይ ብርጌድ ሰንዓፈ
- 7ይ ብርጌድ ዓዲቀይሕ
- 8ይ ብርጌድ ሰገነይቲ
- 9ይ ብርጌድ ደቂምሓረ
- 10ይ ብርጌድ ማይዓኒ
- 11 ብርጌድ ጾሮና
- ኣብ ትሕቲ ዕቑር ክ/ሰ 53 ዝመሓደራ ብርክት ዝበላ ብርጌዳት ኣለዋ እዚን ብርጌዳት ካብ ካልኦት ብዝተፈልያ ክፍላተ ሰራዊት ተወዲበን ኣለዋ፡፡ ንኣብነት ዓዲ ዃላ ዝማእከሉ 1ይ ክ/ሰራዊት፡ ማይ ምነ ዝማእከሉ 2ይ ክ/ሰራዊት፡ መንደፈራ ዝማእከሉ 4ይ ክ/ሰራዊት፡ ዱባሩባ ዝማእከሉ 3ይ ክ/ሰራዊት ተባሂሉ ተወዲቡ ኣሎ፡፡
ኣብ ኩሉ ዞባታት ብደረጃ ንኡስ ዞባ ይኹን ንኡሳን ዞባታት ብምጭፍላቕ ብክ/ሰራዊት ንምውዳብ ብመደብ ተታሒዙ ዝነበረ እዩ፡፡ ካብዘን ንመርኣያ ዝቐረባ ወጻእ ኣብ ካልኦት ዞባታት ብተመሳሳሊ “ህ/ሰራዊት” ብብርጌዳትን ክፍላተ ሰራዊትን ተወዲቡ ኣሎ፡፡ ዝርዝሩ ምቕራብ ምብኻን ግዜ ከይየስዕብ ክንሓለፎ ኢና፡፡
ኩቡራት ተኸታተልቲ!! እዚ ንኣብነት ዝቐረበ ናይ ገለ ከባቢታት ኣወዳድባ “ህ/ሰራዊት”ን ዕቑር ሰራዊትን ብፕረዚዳንት ዝተሓንጸጸ መደብን ዕላምኡን ንኢሳያስ ተኣማኒ ካልኣይ ሰራዊት ተባሂሉ ምንባሩ ርዱእ እዩ፡፡ እንተኾነ ዕጡቕ ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ ካብ እምነቱ ወጻእ ብኣስገዳድ ክዓጥቕ ስለዝተገብረ፡ ንኢሳያስ ራሕሪሖም ናይ ዝጠፍኡ ደቁ መተካእታ ኮይኑ ኣብ ሓለዋ ስልጣን ኢሳያስ ክዋፈርን ናጻ ጉልበት ክምዝመዝን ከምዝተደለየ ንኹሉ ብኣግኡ በሪሂሉ ኢዩ፡፡ ክሳብ ሕጂ ብተግባር ከኣ ከምኡ ኢዩ ዘሎ፡፡ እዚ ዕጡቕ እዚ ግን ብመሰረቱ ህዝቢ ስለዝኾነ፡ ቀንዲ ባህጊ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብዚ እዋን ናይ ስርዓት ለውጢ ስለዝኾነ እዚ ህዝባዊ ዕጡቕ ኣብ ለውጢ እጃሙ ልዑል ምኻኑ ሓሓሊፉ ይረአ ከምዘሎ እውን ዝዓጠቖ ብደቁ ካብ ባዕዳዊ ጻላእቱ ዝተመንዘዐ ጠበናጁ ተዓጢቑ ኣንጻር ዓመጽትን ጠለምቲ ሕድሪ ሰማእታትን ከቕንዖ ይደናደን ኣሎ፡፡
ኣብ ሕድሕድ እዚ ዝተገልጸ ኣወዳድባታት ዝተኣከበ ዕጡቕ ህዝቢ መጠኑ ክንደይ ይኸውን ንዝብል ሕቶ ብዘይምግናን ክሳብ 75 ዝዕድሚኡ ዜጋ ኩሉ ጠበንጃ ክዓጥቕ ተገዲዱ ከምዘሎ ሕድሕድ ሰብኣይ ወይ ከኣ ሰብኣይ ዘይብላ ኣደ ዘላቶ ስድራ ጠበንጃ ዘይብላ የላን እንተተብሃለ ምግናን ኣይኮነን፡፡ ኣብ ዞባ ዓንሰባ ጥራይ ዝዓጠቐ ህዝቢ 18,300 ኣሎ፡፡ ኣብ ዞባ ማእከል (ኣስመራን ከባቢኣን) ብ7 ክፍላተ ሰራዊት ዝተወደበ ዕጡቕ ህዝቢ ኣስታት 60,000 ከምዝኸውን ሓርፋፍ ግምታት ኣሎ፡፡ ኣብ ክልቲኡ ኣውራጃታት ኣካለጉዛይን ሰራየን ከኣ ጭቡጥ ጸብጻብ ዋላ እንተዘይቕረብና ተዓዛቢ ካብቲ ዝቐረበ ተበጊሱ ናይ ባዕሉ ግምታት ክወሰድ ይኽእል ኢዩ፡፡
“ህ/ሰራዊት” ብውዳበታት ድሕሪ ምስርራዕ በቢወዳብኡ እንዳተኣከበ ኣብ ናይ ለይትን ቀትርን ሓለዋ ትካላት፡ ሓለዋ ከተማታትን ሓውሲ ከተማታትን፡ ሓለዋ ዓድታትን ጎደቦታትን፡ ሓለዋ ጎደናታትን ብሎኮታትን፡ ኣብ ምቕራም “ኩብሉላት”፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ህዝባዊ ንጥፈታት፡ ግንባርን መንግስትን ዘንቅሉዎም ናይ ናጻ ጉልበት ማእቶት ስራሓት፡….ብዘይዕረፍቲ ክዋፈሩ ክግደዱ ጸኒሖም፡፡
- እዋናዊ ኩነታት “ህ/ሰራዊት”፡-
ንኣስታት ክልተ ዓመት ብውክልና ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ማንጁስ ዝምራሕ ካልኣይ ሰራዊት ፕረዚዳንት ኢሳያስ ሎሚ ካብ መጀመሪያ ወርሒ 7/2014 ጀሚሩ ኣብ መስርሕ ምፍርራስ ይርከብ፡፡ መን ኢዩ ዘፍርሶ? ስለምንታይ’ከ ይፈርስ? ደረጃ ምፍርራሱ’ከ እንታይ ይመስል? ዝብሉ ኣልዒልካ ምርኣዩን ምምላሱን ግቡእ እዩ፡፡
ብዕለት 1/7/2014 ኣብ ንኡስ ዞባ ማይ ምነ ዝርከብ ብክ/ሰራዊት ዝተወደበ “ህ/ሰራዊት) “ብላዕሊ ዝወረደና ዝምላእ ቅጥዒ ስለዘሎ ማንም ከይተርፍ” ኩሉ ናብ ሓውሲ ከተማ ማይምነ ክእከብ ተኣዊጅሉ፡፡ ብመሰረት ኣዋጅ ከኣ ኩሉ ናይ ክራማት ስራሕቱ ራሕሪሑ በቲ ዝተጠቕሰ ዕለት ኣብ ሓውሲ ከተማ ማይ ምነ ሰዓት 8፡30 ናይ ንጉሆ ተኣኻኺቡ፡፡ ስዒቡ ኩሉ ጠበናጅኡ ኣውሪዱ ኣብ ሓደ ቦታ ከቐምጥ ነቲ ጠበናጁ ዝሕሉ ካልእ ሓይሊ ተመዲቡ ተሰሪዑ ናብ መእከቢ ክኣቱ ተኣዘዘ፡፡ ኣብቲ ኣኼባ ዝጸንሖም ግን ከምቲ ዝተብሃለ “ምምላእ ቅጥዒ” ዘይኮነ ቀዳምነት ንተኣከብቲ ብካልእ ሓይሊ ተኸቢቦም ጠበናጅኦም ንበይኑ ንሳቶም ንበይኖም ብምግባር ኣኪቦሞም፡፡ ቀጺሉ “ካብ ኣሃዱታትኩም ኮብሊልኩም ኣብ ህ/ሰራዊት ዝዓጠቕኩም ቅድሚ ሕጂ ኣኣብ ከባቢታትኩም ይዓጥቕ ኣብ ዘሎ “ህ/ሰራዊት” ክትዓጥቁን ክትውደቡን መንግስቲ መምርሒ ኣውጺኡ ነይሩ፡፡ ሕጂ ግና እቲ መምርሒ መንግስቲ ተቐይሩ ናብ ኣዶ ኣሃዱታትኩም ክትምለሱ ትእዛዝ ስለዝወረደና፡ ሕጂ መካይን ተላኢኸናልኩም ኣለዋ በዚኣ ኣቢልኩም ክትብገሱ ኢኹም” ዝብል ዱቦላ መግለጺ ብመራሒ ክ/ሰራዊት ኣቶ ጎይቶኦም ተዋሂቡ፡፡ ተኣከብቲ “ስለምንታይ ደኣ ቅጥዒ ክትመልኡ ኢልኩም ተተላሉና! ስድራቤትና ክንሰናበት ናብራና ክንወጋግን ግዜ ይወሃበና” ዝብል እኩብ ምዕዝምዛምን ሕቶታትን ተልዓሉ፡፡ “ዝመጸና መምርሒ ሎሚ ናብ ቦታኹም ክትብገሱ ስለዝኾነ ዝተብሃለኩም ትገብሩ” ዝብል ቀጢን ትእዛዝ ብምሃብ ንኣስማት ኩብሉላት ጸዊዑ ልዕሊ 300 ዝኾኑ ንበይኖም ክሳብ ሰዓት 5፡30 ድሕሪ ቀትሪ ኣብ ሓደ ቀጽሪ ብሓለዋ ተኸቢቦም ወዓሉ፡፡
ሰዓት 5፡30 ምስኮነ ግን እቶም ዕጥቆም ምስ ኣራገፉ ኣብ ዕጽው ኣደራሽ ኣብ ትሕቲ ሓለዋ ዝኣተው ዕጡቋት ነቶም ዝሕልውዎም ዝነበሩ “ከይትትኩስልና ከይትቀትሉና ኣብ ደምነት ከይትኣትው” ብዝብል ተላዚቦም ነመሳኹትን ማዕጾን እቲ ዝተኣሰርሉ ኣደራሽ ፈንጢሖም ብጀካ 10 ሰባት ዝተረፉ 300 ዝኾኑ ቅዩዳት ሃዲሞም ኣመሊጦም፡፡ ኣብ እዋን’ዚ ህድማ መራሒ’ቲ ሓለዋ ንኣባላቱ ክትኩሱ ብዝኣዘዞ ብፈኮስትን ማእከላይ ብረትን ተኹስታት ተኻይዱ ብጀካ ቀሊል ማህረምቲ ዝበጽሖ ሓደ ሰብ ካልእ ዝወረደ ማህረምቲ ከየጋጠመ ኩሉ ፋሕ ብትን ኢሉ፡፡ እቲ ዝተሃርመ ሓደ ወዲ ዓዲ ቀጢና ዕጡቕ ንሆስፒታል መንደፈራ ተወሲዱ፡፡
ኣብ ህድማ እዞም 300 ዝኾኑ ዕጡቓት ቆሓይን ብልዑል ምትሕብባር ናይ ከባቢ ህዝቢ ብፍላይ ኣዴታትን እቶም ናይ ከባቢ ዕጡቋት ህዝባዊ ሰራዊትን ተዓዊቶም በቢጉጅለ ተበታቲኖም በረኻ ሰፊሮም፡፡
ኣብ ተመሳሳሊ ዕለት ኣብ ስታዲዮም መንደፈራ ዝተጸውዐ ኣኼባ “ህ/ሰራዊት” ካብቲ ናይ ንኡስ ዞባ ማይምነ ብዘይፍለ ፍጻመ እዩ ኣጋጢሙ፡፡ ኣብቲ ዳኒኤል ብዝበሃል ተጋዳላይ ህ.ግንባር ነበር ኣዛዚ ክ/ሰ “ህ/ሰራዊት” ከባቢ መንደፈራ ዝተጸውዐ ኣኼባ፡ ብመሰረት እቲ ጻውዒት ኩሉ ኣባል “ህ/ሰራዊት” ምስተኣከበ ብረቱ ከውርድ ከም ናይ ማይምነ ኣይተኣዘዝን፡፡ ምስ ዕጥቁ ኣብ ውሽጢ’ቲ ስታዲዮም ክስራዕ ምስተገብረ ‘ኩብሉላት’፡ ናይ ሚኒስትሪታትን ዕጡቋትን ነንበይኖም ክፍለዩ ኣዚዙ፡፡ ድሕሪ እዚ ነቶም ኣስታት 400 ዝኾኑ ኩብሉላት ብምትራፍ እቲ ካልእ ነናብ ዓዱን ሚኒስትሪታቱን ክምለስ ተሓቢሩዎ፡፡ እቶም ኩብሉላት ግን ኣብ ቀጽሪ’ቲ ስታዲዮም ተፈልዮም ተሪፎም፡፡ ወዲ ሻንበል ዝበሃል ብዝመርሖ ኣሃዱ ስለያ እቲ ክ/ሰራዊት ከኣ ተኸቢቦም፡፡ ድሕሪ ክባ ዝሰዓበ “ክሳብ ሕጂ ምሳና ጸኒሕኹም ካብ ሕጂ ንደሓር ግን መምርሒ መንግስቲ ተቐይሩ ነናብ ኣዶ ኣሃዱታትኩም ክትምለሱ ስለዝተወሰነ ብረትኩም እንዳውረድኩም ናብ መካይን ተሳፈሩ” ዝብል መግለጺ ተዋሂቡ፡፡ እዚ መግለጺ ዝሰምዐ ተኣካቢ “ዓፈና” ድዩ ብምባል ናብ ከቢድ ጫውጫውታን ታዕታዕን ኣትዩ፡፡ ተቓውሞታቶም ክስምዕ ዝፈተነ መራሒ ኣኼባ “ስድራናን ንብረትናን ክንናቢ ዕድል ይወሃበና፡፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓፈና ከኣ ኣይንቕበሎን፡፡” ዝብል ሓሳብ ሓደ ክልተ ሰባት ርእይቶ ምስ ኣቕረቡ ሓላፊ ኣኼባ ብትሪ ርእይቶታቶም ንዘቕረቡ ብበትሪ ክሰሃሎም ምስፈተነ ኩሉ እቲ ምስ ዕጥቁ ዝነበረ ዕጡቕ ነዲሩ ጠበናጅኡ ብምዕማር “ሕራይ ህረሞም እሞ ሽዑ እንገብሮ ባዕልና ንፈልጥ” ምስ በሉዎ ንምህራም በትሪ ዘዋጣውጥ ዝነበረ ፈሪሑ ሽጉጥጉጥ ምስ በለ ኩሉ ተኣካቢ ጠበናጅኡ ኣዕሚሩ ነቲ ሓለዋ ፈንጢሑን ነቲ መንድቕ ናይቲ ቀጽሪ ስታዲዮም ዘዘሊሉን ነናብ ዝጠዓሞ ፋሕ ጭንግራሕ በለ፡፡ ክጽዕና ዝመጻ መካይን ውን ብጀካ ብፍርሒ ዝተረፉ 20 ዕጡቓት ካልእ ክረኽባ ስለዘይከኣላ ገረውረው ክብላ ናብ ሓልሓለ ተመልሳ፡፡
ኣብዚ ናይ መንደፈራ ካብ ሓለውቲ ሓደ ሰብ ቶኪሱ እኳ እንተነበረ እቲ ናይ ኣተኣላልያ ብቕዓት ዝነበሮ ወዲ ሻንበል ዝበሃል ሓላፊ ስለያ “ከይትትኩሱ” ዝብል ትእዛዝ ንሰራዊቱ ስለዘውረደ እቲ ቶኽሲ ኣይቀጸለን ዝበጽሐ ሓደጋ ከኣ ኣይነበረን፡፡
ዕለት 4/7/2014 ኣዛዚ ዕቑር ክ/ሰ 53 ኮሎኔል ዓስቡ ኣብ ድፋዕቲ ተዋፊራ ኣብ ሓለዋ ንዝነበረት ክ/ሰራዊት ከባቢ ዓዲኻላ በቢብርጌዳቱ እንዳዞረ ነቶም ኩብሉላት ነናብ ኣዶ ኣሃዱታቶም ክምለሱ ትእዛዝ ጀነራል ፍሊጶስ ከተግብሩ ንብረቶምን ስድራቤቶምን ኣማሓዲሮም ንሰንበት ዕለት 6/7/2014 ናብ ዓዲኳላ ተመሊሶም መሰነይታ ደብዳቤ ካብ ቤትጽሕቱ እንዳወሰዱ ናብ ኣዶ ኣሃዱታቶም ክምለሱ፡ እዚ ምስ ዘይገብሩ ግን ኣሃዱታቶም ገፊፈን እንተሒዘንኦም “ህ/ሰራዊት” ሓላፍነት ከምዘይወስደሎምን ካብቲ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ዝተጠቐምዎ ኣገባብ ብዝተመሓየሸ ነቲ መምርሒ ከተግብርዎ እኳ እንተፈተኑ እዚ እውን ኣይሰለጦምን፡፡
ዕለት 4/7/2014 ኣብ ንኡስ ዞባ ማይዓይኒ ዝርከብ ናይ “ህ/ሰራዊት” ክ/ሰራዊት ዝነበሩ ኣስታት 400 ዝኾኑ ኣብ “ኩብሉላት” ኣባላት ብጀካ 80 ዝኾኑ ጠበናጅኦም ኣራጊፎም ኣብ በጣሕ ተሳፊሮም ናብ ማይ ዕዳጋ ክኸዱ እቶም ዝተረፉ ልዕሊ 300 ዝኾኑ ግና ከምቲ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ዝተረኣየ ፋሕ ብትን ኢሎም ኣይተረኸቡን፡፡
እዚ መደብ እዚ ኣብ መላእ ሃገር ብፕረዚዳንት ንዝዓጠቐ ዕጡቕ “ህ/ሰራዊት”ን ዕቑር ሰራዊትን ንምፍርራስ ዝወረደ መደብ ስለዝኾነ፡ ክጥዕመኩም ትእክቡና ክትጥርጡሩና ትብትኑና ኣባጊዕ ኣይኮናን ብምባል ተሪር ናይ እምቢታ ተቓዉሞታት ኣጋጢምዎ ንመደባት ፕረዚዳንትን ጀነራል ፍሊጶስን ነጺጉ ባዕሉ ንመሰላቱ ዘኽብረሉ መገድታት ይናዲ ምህላው ህልውን ጭቡጥን ሃገራዊ ኩነታት ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብወገን መንግስቲ ድማ ዓንጾ ዓንጾ ንማዕጾ ከምዝበሃል ሃዲሞም ኣብ በረኻታት ዝተሓብኡን ወይ እውን ናብ ጎረቤት ሃገር ኢትዮጵያ ናይ ዝሰገሩ ዜጋታት ኣንስቲ እረይወን እሰርወን ተተገዲዶም ክምለሱ እዮም ዝብል ካብ ኣዝዩ ድኹም ሕልና ዝብገስ ትእዛዝ ጀነራል ፍሊጶስ ንምትግባር ኣንስቲ “ኩብሉላት” ይህደና ኣለዋ፡፡ ከይተሓዛ ፈሪሐን ደቀንን ጥሪተንን ራሕሪሐን ኣብ በረኻታት ይሕበኣ ኣለዋ፡፡ መንእሰይ ይሕባእ፡ ወላዲ ይሕባእ፡ ኣዴታት ይሕበኣ ….ክረምቲ ምድሪ ህዝቢ ቅሳነት ስኢኑ ይከላበት ኣሎ፡፡ ክልተ ሓራምዝ ክጻልኡ ሳዕሪ የጥፍኡ ከምዝበሃል ጀነራላት ኣብ ነንባዕሎም ዘሎ ንሕንሕ ክዋጽኡ ህዝብና የሳቕይዎ ኣለው፡፡
መደምደምታ፡-
ጀነራል ፍሊጶስ ኣዛዚ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኤርትራ ተባሂሉ ተመዚዙ ሽመቱ ኣብ ስነ-ስርዓት ቀብሪ ኣብቲ እዋን ዝሞቱ ሓለፍትን ጽንብል በዓልን ኣጋጣሚ ንህዝቢ ኤርትራ ሓላቓ ስታፍ ሚ/ሪ ምክልኻል ኤርትራ ተባሂሉ ተገሊጽሉ፡፡ እንተኾነ ብዘይ ወግዓዊ ኣገባብ ንቦታ ሚኒስተር ምክለኻል ጀነራል ሰብሓት ተኪኡ ሚኒስተር ሚኒስትሪ ምክልኻል ኤርትራ ኮይኑ ስራሕቱ ጀሚሩ ኣሎ፡፡
ኣብ ግዜ ሽመቱ ከም ቅድመ ኩነት ምስ ፕረዚዳንት ዘልዓሎም ሕቶታት ከኣ እዞም ዝስዕቡ ነበሩ፡-
- ኩለን ኣሃዱታት ዕቑር ሰራዊት ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ምክለኻል ክጥርነፋ፡፡
- ብጀካ ልዕሊ ዕድመን ጥዩስን ዝኾነ ከባቢያዊ ዕጡቕ ካልእ ኩሉ ዕጡቕን ዘይዕጡቕን ኣባል “ህ/ሰራዊት” እቲ “ኩብሉል” ናብ ኣዶ ኣሃዱታቱ ይምለስ እቲ ሳዋ ዘይተዓለመ ናብ ሳዋ ኣትዩ ተዓሊሙ ኣብ ትሕቲ ምክልኻል ተጸንቢሩ ከም ኩሉ ዜጋ ግብኡ ይፍጽም፡ እቲ ኣብ ሚኒስትሪታት (ሰራሕተኛ መንግስቲ) ዝበሃል ዝተጣየሰ ብመሰረት መጣየሲኡ ንምዱብ ስርሑ የካይድ እቲ ስሩዕ መጠየሲ ዘይብሉ ዋላ ኣብ ሚኒስትሪታት ይስራሕ ኦርኔሉን ደሞዙን በሚኒስትሪ ምክልኻል ዝስለዖ ምምሕዳሩ ኣብ ትሕቲ ምክልኻል ስለዝኾነ እቲ ዘመሓድር ትካል ብዛዕባ ቀጻልነቱ ክሳብ ዝውስን ሕጂ ውን ኣባል ሚ/ሪ ምክለኻል ኮይኑ ካብ “ህ/ሰራዊት” ወጺኡ ኣብ ሰስርሑ (ሚኒስትሪታት) ይጸንሕ፡፡
- ሓይሊ ኣየር፡ ሓይሊ ባሕሪ፡ ክ/ሰ 84፡ ሜካናይዝድ ኣሃዱታት፡ ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻልን ኤርትራ፡ መንግስታዊ ጋራዣትን… ዝበሃሉ ትካላትን ስታፋትን ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ሃገር ይኣትው ተጸዋዕነቶም ነቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ይኸውን፡፡
- ካብዚ ወጻኢ ኮሎኔል ተስፋልደትን ብ/ጀነራል ሓሊባይን ዝበሃሉ ኣብ ቤ/ጽ ፕረዚዳንት ኮይኖም ንሚኒስትሪ ምክልኻል ብላዕለዋይነት ዝሓማዝቑ ጫለይዳ ኣብያተ ጽሕፈት ካብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኢዶም ከልዕሉ…ዝብሉ ነበሩ፡፡
እምበኣር ከስ ብመሰረት ቅድመ ኩነት ፍሊጶስ እዞም ላዕሊ ዝረኣናዮም ምፍራስ “ህ/ሰራዊት” ተግባራዊ ይኾኑ ከምዘለው ከም ሓደ መረጋገጺ ጭብጢ ኢዩ፡፡ ብተወሳኺ እተን ኣብ ትሕቲ ፕረዚዳንት ቀጥታ ዝምርሓ ዝነበራ 8 ዕቑር ክፍላተ ሰራዊት ናብ ሚ/ሪ ምክልኻል ተመሊሰን በቢግንባሩ ይምርሓ ኣለዋ፡፡ ድሮ ብወዲ ኣንጤኖስ ዝምራሕ ክ/ሰ 55ን ብኮሎኔል ዓስቡ ዝምራሕ ክ/ሰ 53 ቀጥታ ኣብ ትሕቲ ኣዛዚ ማእከላይ ግንባር ሜጀር ጀነራል ሃይለ ሳሚኤል ቻይና ይእዘዛ ኣለዋ፡፡
ፕረዚዳንት ሃገረ ኤርትራ ነዚ ናይ ጀነራል ፍሊጶስ ቅድመ ኩነት ከመይ ተቐቢልዎ? ንብዙሓት ኣዘራራቢ ጉዳይ ኢዩ፡፡ ብሓደ ገጽ ፕረዚዳንት ጽላኣቱ ብህዝብን ሰራዊትን ሓለፍትን ሰማይ ከምዝዓረገ ስለዝፈለጠ ኣጻፍሩ ምቑራጹ ስለዘረጋገጸ፡ ናይ ምምራሕ ስብእንኡ ስለዝተመንጠለ ከይፈተወ ስልጣኑ ብዝሓየለ ፍሊጶስ ይንጠቕ ኣሎ ክብሉ ከለዉ ብካልእ ወገን ከኣ ፕረዚዳንት ብድሕሪኡ ፍሊጶስ ስልጣን ክብሕት ካብ ሩሑቕ ሓሲቡ እንዳሓረዮ ዝመጸ ምኻኑ፡ ክሳብ መዓልቱ ኣኽቢሩ ክሕብሕቦ ዝኣምነሉ ንሱ ጥራይ ምኻኑ ስለዝኣምን ቀስ ብቐስ ነቲ ስልጣን ኣብ መስርሕ ምርካቡ ከምዝርከብ ዘረጋግጽ ኩነት ምኻኑ ዝግምቱ ወገናት ኣለው፡፡
Short URL: https://english.farajat.net/?p=8728


text:
Radio Erena: 27 December 2019
ካብ ኢትዮጵያ ናብ ወደብ ጅቡቲ ዝዝርጋሕ ሻምብቆታት ባህራዊ ጋዝ ንምህናጽ ኣቐዲሙ ብክልቲኦም መንግስታት ንዝኸጠተመ ስምምዕ ግብራዊ ክኸውን ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ከምዘጽደቆ ሺንሁዋ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሓቡቢሩ።
እቲ ባህራዊ ጋዝ ካብ ዝተረኽበሉ ክልል ኦጋዴን ናብ ወደብ ጅቡቲ፣ ልዕሊ 760 ኪሎሜተር ዝዝርጋሕ ሻምብቆታት ኣብ ውስጢ ክልተ ዓመታት ክዛዘም ትጽቢት ኣሎ።
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ዞባ ኦጋዴን ዕደና ባህራዊ ጋዝ ዘካይድ ዘሎ ኩባንያ ቻይና Poly-GCL ነቲ ፕሮጀክተ ከተግብር ምዃኑ ኣብ ወርኺ ለካቲት 2019 ምጥቃሱ ይዝከር።
እቲ ኩባንያ ንልዕሊ 10 ዓመታት ከካይዶ ኣብ ዝጸንሐ ዳህሳስ፣ ኣብ ዞባ ኦጋዴን ካብ 7 ክሳብ 8 ሜትሪክ ቶን ዝግመት ዕቝር ሃብቲ ባህራዊ ጋዝ ከምዘሎ ከረጋግጽ ክኢሉ’ዩ።
እቲ ኩባንያ ኣብቲ ዞባ ነዳዲ ናይ ምርካብ ልዕሉ ተስፋ ከምዘለዎ’ውን በብእዋኑ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ኢትዮጵያ ካብ ሰደድ ባህራዊ ጋዝን ነዳዲን ዓመታዊ ኣስታት ሓደ ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ክትረክብ ትጽቢት ኣንቢራ ኣላ።
ንሰደድ ብወደብ ጅቡቲ ክልኣኽ ተባሂሉ ድማ’ዩ፣ ካብቲ ባህራዊ ጋዝ ዝተረኽበሉ ከባቢታት ኦጋዴን ክሳብ ወደብ ጅቡቲ ሻምብቆታት ንምዝርጋሕ ፕሮጀክት ዝተታሕዘሉ።
=====================


text:
ላዕላዋይ ክኢላ ተላገብቲ ሕማማት ኣሜሪካ ዶ/ር ኣንቶኒ ፋውቺ፥ ናህሪ ኮሮናቫይረስ ኣጠንቂቑ፥ ድሕሪ ዝሓለፈ ሰሙን ዝነበረ በዓላት፡ ሰባት ናይ መገሻን ምትእኽኻብን ኩነታት ስለዝነበሮም እቲ ናህሪ ክውስኽ ንጽበዮ ኢና ኢሉ።
ኣተሓባባሪት ሓይሊ ዕማም ኮሮናቫይረስ ዋይት ሃውስ ዶ/ር ዲቦራ ብርክስ ብወገና፥ ገይሽና እንተኔርና፥ ሒዙና`ሎ ኢልና ክንግምት ኣለና፡ ስለዚ ክንምርመር ይግባእ ኢላ`ላ።
እቶም ዶክተራት ነቲ ስምዕታ ዝመሓላልፉ ዘለዉ፥ ኣሜሪካ ኣብ ወርሒ ሕዳር ጥራሕ ልዕሊ 4 ሚልዮን ዝተታሕዙ ድሕሪ ምምዝጋባ`ዩ።.
ብራዚልን ህንድን ብብዝሒ መትሓዝቲ ንኣሜሪካ ይኽተላ`ለዋ ። ሃገራት ኤውሮጳ ድማ ኣብዚ በዓላት ልደትን ሓዲሽ ዓመትን ዝትግበር ዝተፈላለዩ ስጉምታት ይወስዳ`ለዋ።
ብኻልእ ወገን፥ኣብ ኣፍሪቃ ለበዳ ኮሮና ብዘስዓቦ ዕንቅፋታት፥ ዓሶ ልዕሊ ኮቪድ ከይቐትል ተሰጊኡ`ሎ ክብል ውድብ ጥዕና ዓለም ሎሚ ሶኑይ ኣጠንቂቑ`ሎ።


text:
መልእኽቲ ኣ/መ ውሓደለ ኣቶ ተስፋሚካኤል ዮሃንስ ብምኽንያት በዓል ልደትን ሓድሽ ዓመትን 2020
ርሑስ በዓል ልደትን ሓድሽ ዓመትን 2020
ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን እትነብር ዝኸበርካ ህዝብና፡ ርሑስ በዓል ልደትን ሓድሽ ዓመትን ይግበረልና እንዳበልና ብስም ኩሎም መሪሕነትን ኣባላትን ውሓዲለ ሰላምታና ነቕርበልኩም። ኣብ ዘይንቡር ኩነታት ከም ንቡር ወሲድና ነዊሕ ጉዕዞ ከይድና’ና። ኣብ ከም’ዚ ዘተሓሳስብ ኩነታት ከኣ ንቅንያት በዓል ልደት ሰላምታና ከነቅርብ እንከለና፡ ምስ’ቲ ህዝብና ክሓልፎ ዝጸንሐን ዝሓልፎ ዘሎ ጽንኩር ኩነታት፡ ሕማም ለበዳ ኮሮና ቫይረስ፡ ወራር ኣንበጣን፡ ሕጂ ድማ ዘይርጉእ ሃለዋትን ኵናትን፡ ንኩለን ስድራ ቤታት ኤርትራ ዘየቕስን ማዕረ ክንደይ ከቢድ ጾር ምዃኑ ንርእዮን ንሰምዖን ኣለና። ንዘይተርፍ ባህልን ጸኒሕ ልምድን በዓል ልደት 2020 ፡ክንዝክር፡ ከነስተንትንን ከኣ ንሰላም ቅሳነትን ራህዋ፡ ንፍቕርን ሓድነትን ክንሓስብ ከም ዝገብረልና ግን ኣይንጠራጠርን። ነዚ ተስፋ’ዚ ሒዝና ብስም ኩሎም ኣባላት ውሓደለ ርሑስ በዓል ልደትን ሓድሽ ዓመትን ይግበረልና ንብለኩም።
ኣቦ መንበር ውሓደለ
ተስፋሚካኤል ዮሃንስ
23 ታሕሳስ 2020


text:
ብቕትለት ጀነራል ሰዓረ ዝርከቦም ሓለፍቲ ዝተጠርጠሩ ውልቀሰባት ተፈቲሖም
ኣባላት ቤት ምኽሪ ባልደራስን፡ ምንቅስቓስ ብሄረ ኣምሓራን [ኣብን] ከምኡ'ውን በዓልቲ ቤት ብርጋዴር ጄነራል አሳምነው ጽጌ ሎሚ ተፈቲሖም።
እቶም ሎሚ ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝተፈትሑ ውልቀሰባት፡ ብሰነ 15 ዝተፈጸመ ቅትለት ክልተ ጀነራላትን [ጀነራል ሰዓረ መኮነንን ጀነራል ገዛኢ ኣበራን] ከምኡ'ውን መራሕቲ ክልል ኣምሓራን ብዝተኣሳሰር፡ ብግብረ-ራዕዲ ተጠርጢሮም እዮም ኣብ ቀይዲ ኣትዮም ጸኒሖም።
ዓቃቢ ሕጊ፤ ክሲ ክምስርት ብቤት ፍርዲ ዝሓተቶ ግዜ እንተ ተውሃቦ'ኳ፡ ክሲ ከይተመስረቶም ከምዝተፈትሑ ሓደ ካብኦም፡ ኣይተ ስንታየሁ ቸኮል ንቢቢሲ ብስልኪ ገሊጹ።
ዓቃቢ ሕጊ ኣባላት ቤት ምኽሪ 'ባለኣደራ' ከተማ ኣዲስ አበባ፡ ዝኾነ ሄኖክ ኣኽሊሉ ብወገኑ ከምዝተዛረቦ፡ ንዝሓለፉ ኣርባዕተ ኣዋርሕ፡ ዝኾነ ክሲ ከይተመስረቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሑ እዞም ውልቀ ሰባት፡ ሕዚ ብዋሕስ መለለዪ መንነት ካርድን ብዘይ ዝኾነ ቅድመ-ኩነትን እዮም ተፈቲሖም ኢሉ።
ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ናይቲ ቤት ምኽሪ ኣይተ ስንታየሁ ቸኮል፡ ኣባላት'ቲ ቤት ምኽሪ ዝኾኑ ኣይተ መርከቡ ኃይሌ፣ ኤልያስ ገብሩን ከምኡ ድማ አዳም ጂራ ከምዝተፈትሑ ኣረጋጊጹ።
ኣብ ኣዲስ አበባ ብልሙድ 'ሶስተኛ' እናተብሃለ ዝጽዋዕ ፖሊስ ጣብያ ተኣሲሩ ዝጸንሐ ኣይተ ስንታየሁ ንዓርሱ ሓዊሱ እቶም ጥርጡራት ከምዝፍትሑ ዝሰምዐ ሎሚ ድሕሪ ሰዓት ከምዝኾነ ተዛሪቡ።
"ፖሊስ ነዊሕ ጊዜ ወሲዱ እንተመርመረና'ኳ ዝረኸበልና ገበን ስለዘየለ ብነጻ ተለቒቕና። ንሕና ዘይኮነስ ሓቂ እዩ ስዒሩ" ድማ ኢሉ።
"መጀመርትኡ'ውን ናይ ሕሊና እሱራት ኢና ነይርና" ዝበለ ኣይተ ስንታየሁ፤ "ሎሚ'ውን ተፈቲሕና ኢልና ቃልሲ ካብ ምክያድ ንድሕሪት ኣይንብልን' ኢሉ።
እቲ ኣብቲ ማእሰርቲ ዝነበሩሉ ግዜ ፈታኒ ከም ዝነበረን፡ ንክልተ ወርሒ ዝኣክል ኣብ ጸልማት ክፍሊ ተዳጒኖም ከምዝነበሩን'ውን ጠቒሱ።
"መንፈስ ቃልስና ንምስባር እንተ ተኣሰርና'ኳ፡ ሕቶ ህዝቢ ስለዝተሓንገጥና ጠጠው ኣይነብልን" እውን ኢሉ ኣይተ ስንታየሁ።
ብካሊእ ገጽ ድማ፡ ዓሰርተ ኣርባዕተ ኣባላትን ደገፍትን ምንቅስቓስ ብሄረ ኣምሓራ [ኣብን] ከም ዝተፈትሑ'ውን ኣቶ ኣበረ መንግስቴ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ። ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት እቲ ምንቅስቓስ፡ ኣይተ ክርስቲያን ታደለ ቅድም ክብል ክሲ ንክምስረቶ 15 መዓልታት ንዓቃቢ ሕጊ ዝተወሃበ እንትኾን፤ ክሲ እንድሕር ዘይተመስረቶ ኣብ ዝመጽእ ዓርቢ እቲ ናይ ግዜ ገደብ ከብቅዕ እዩ።
ንሱ ዝርከቦም፡ ብተመሳሰሊ ገበን ተጠርጢሮም ካብ መንጎ ዝተኸሰሱ ትሸዓተ ኣባላት ኣይተፈትሑን።
ብዘይካ'ዚ፡ በዓልቲ ቤት ብርጋዴር ጄኔራል አሳምነው ጽጌ ወ/ሮ ደስታ አሰፋ ሎም መዓልቲ ከምዝተፈትሐት ጠበቓኣ ንቢቢሲ ኣረጋጊጹ።
ጀነራል ኣሳምነው፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ሰነ ብቐትለት ኢታማጆር ሹም ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝነበረ ጀነራል ሰዓረ መኮንን፡ ሜ/ጀነራል ገዛኢ ኣበራ፡ ከምኡ'ውን ፕረዚደንት ክልል ኣምሓራ ኣምባቸው መኮነን ዝርከቦም ላዕለዎት ሓለፍቲ ክልላዊ መንግስቲ ተኸሲሱ ክህደን ድሕሪ ምጽናሕ፡ ብሓይልታት ጸጥታ ምቕታሉ ይዝከር።


text:
እዚ ስራሕ ተጠናኺሩ ከም ዝቅፅልን ዝተመዝገቡ ዜጋታት ኩሎም ኣብ ሓፂር ጊዜ ክምለሱ ከም ዝኽእሉ ወሃቢ ቃል ሚንስትሪ ወፃኡ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ንመሓውራት ዜና መንግስቲ ገሊፆም።
ብመዳይ ዲፕሎማሲ'ውን ላዕለዎት ሰበ-ስልጣናቱ ኸአ ምስ ናይ ስዑዲ መዘናታቶም ይዘራረቡ ከም ዘለው መንግስቲ ኢትዮጵያ አፍሊጡ'ሎ።
ኣብዚ ሰሙን'ዚ መግለፂ ዘውፅኡ ዘለው ተቃወምቲ ፖርቲታት ኢትዮጵያ ግን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝወስዶም ዘሎ ስጉምታት ደንጉ'ዩ፣ ብዙሕ ስራሕ'ዉን ይጽበዮ'ሎ ይብሉ'ለዉ።
እዚ ከምዚሉ ኸሎ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያዊያን ይበፅሕ ኣሎ ንበልዎ ግፍዒ ንምቅዋምን መንግስቲ ስዑዲ ጠጠው ንኸብሎ ንምሕታትን ብርክት ዝበለ ቁፅሪ ዘለዎም ኢትዮጵያዊያን ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ስዑዲ ዓረብ ሎሚ ድምፆም አስሚዖም።ለው።
ሙሉእ ትሕዝትኡ ንምስማዕ ናብ ምልክት ድምፂ ብምኻድ ጠውቁ።


text:
ብቀዋሚ ወኪል ኤርትራ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ቊጠባዊ ኮሚሽን ኣፍሪቃን – ኣምባሳደር ኣርኣያ ደስታ ዝተመርሐ ልኡኽ ኤርትራ፡ ካብ 15 ክሳብ 29 ጥሪ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ኣብ ዝተኻየደ መበል 30 ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪቃ ተሳቲፉ።
ልኡኽ ኤርትራ፡ ኣብ’ቲ – “ምዕዋት ቃልሲ ኣንጻር ብልሽውና፡ ዘላቒ መገዲ ንእወታዊ ለውጢ ኣብ ኣፍሪቃ” ብዝብል ቴማ ዝተኻየደን፡ ብደረጃ ቀወምቲ ወከልቲ፡ ሚኒስተራት ከምኡ’ውን መራሕቲ ሃገራትን መንግስታትን ኣገደስቲ ጉዳያት ዝልዓለን ኣኼባታት፡ ንመርገጺን ኣረኣእያን መንግስቲ ኤርትራ ዘነጽሩ መደረታት ኣስሚዑ።
ኮሚሽን ኣፍሪቃ ኣብ ዘቕረቦ ንሰብኣውን ህዝባውን መሰላት ዝምልከት ጸብጻብ፡ ኤርትራ፡ ንትግባረ ኣፍሪቃዊ ቻርተር ኣብ’ዚ መዳያት’ዚ ጸብጻብ ከምዘቕረበት ክሕብር እንከሎ፡ ልኡኽ ኤርትራ – ምሕላውን ምርግጋጽን ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታት ካብ ቀዳምነት ናይ ቀዳምነታት ስለዝኾነ፡ ምስ’ቲ ኮሚሽን ፈሊሙ ዘሎ ሃናጺ ጽምዶ ንምሕያል ድልውነት ኤርትራ ኣረጋጊጹ።
ልኡኽ ኤርትራ ብተወሳኺ፡ ኣካላት ሕብረት ኣፍሪቃ ብፍላይ እቶም ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት ዝነጥፉ – ናይ ደገ ምትእትታው ካብ ዘቃልዕ ጽግዕተኛነት ፋይናንሳዊ ሓገዛት ተናጊፎም፡ ብዓመታዊ ውጽኢት ኣባል ሃገራት ክካየዱ ሓሳብ ኣቕሪቡ።
ኣብ’ቲ ጉባኤ፡ ሓባራዊ ዕዳጋ መጓዓዝያ ኣየር ኣፍሪቃ ምቛም፡ ናይ ኣፍሪቃ ክፍለ- ዓለማዊ ዞባ ናጻ ዕዳጋ ምምስራት፡ ኣብ ውሽጢ ሃገራት ኣፍሪቃ ንዝግበር ናይ ሰባት ምንቅስቓስ ናጻ ምግባር፡ ንክልተ ዓመት ዘገልግላ 10 ኣባል ሃገራት ባይቶ ሰላምን ጸጥታን ናይ’ቲ ሕብረት ምምራጽ፡ ኣብ ሽዱሽተ ወርሒ ዝካየድ ጉባኤ መራሕቲ ሃገራትን መንግስታትን ካብ 2019 ጀሚሩ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ክካየድ ዝብሉን ካልኦትን ውሳነታት ሓሊፉ።
ፕረዚደንት ርዋንዳ ፖል ካጋመ፡ ንሓደ ዓመት ኣቦ-መንበርነት ናይ’ቲ ሕብረት ክቕበል እንከሎ፡ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ ድማ፡ ኣብ 2019 ኣቦ-መንበር ናይ’ቲ ሕብረት ክኸውን ተመሪጹ።
ልኡኽ ኤርትራ ጐድኒ-ጐድኒ’ቲ ጉባኤ፡ ምስ ወከልቲ ሃገራት ብምርኻብ፡ ኣብ ሓባራዊ ጉዳያትን ምሕያል ክልተኣዊ ዝምድናታትን ዘትዩ።
ኣብ ካልእ ንጥፈት ዲፕሎማሲ፡ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ኣቶ ዑስማን መሓመድ ዑመር፡ ብ26 ጥሪ ንኤርትራውያን ነበርቲ ኣቡዛቢን ከባቢኣን፡ ኣብ ህልው ኩነታት ሃገርና ዘተኰረ ሰሚናር ኣካዪዱ።
ኣምባሳደር ዑስማን፡ ተራ ናይቶም ዜጋታት ኣብ ምዕዋት ሃገራዊ መደባት ብሓፈሻ፡ ኣብ ምሕያል መደባት ህዝባዊ ዲፕሎማሲ ድማ ብፍላይ ክዓዝዝ ኣዘኻኺሩ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ ሃማደኤ ኣብ ሳን-ሆዜ – ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ውዳበኡ ንምስፋሕ ዝዓለመ መደብ ከምዘሰላሰለ፡ ካብ’ቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረዲኡ።


text:
Radio Erena: 04 March 2019
መንግስቲ ኬንያ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ክኽተሎ ዝጸንሐ ናይ ቪዛ ፖሊሲ ክቕይር ከምዝኽእል ተገሊጹ።
ንዜጋታት ሓያሎ ምብራቕ ኣፍሪቃ፣ ብዘይ ቪዛ ወይ ድማ ብኦንላይን ብዝርከብ ቪዛ ክኣትዉ እትፈቅድ ኬንያ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ግና፣ ኣቐዲሞም ካብ ኤምባሲ ኬንያ ቪዛ ክሓቱ ብፍሉይ ክትሓትት ምጽንሓ ዝፍለጥ’ዩ።
መንግስቲ ኬንያ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን፣ ከም ናይ ካልኦት ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ተመሳሳሊ ፖሊሲ ከምዝነበሮ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ መንግስቲ ኤርትራ፣ ካብ ከተማ ናይሮቢ ብዝፈጠሮ መርበብ፣ ንጉጅለታት ሶማል፣ ፊናንስያዊ ምወላን ካልእን ሓገዛት የበርክት ኣሎ ብዝብል ክሲ ካብ 2008 ንደሓር ቀይርዎ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ድሕሪ ዝጀመርኦ ርክብ፣ ምስ ናይ ሶማልን ጅቡቲን ተኣሳሲሩ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ተነቢሩ ዝጸንሐ እገዳ ባይቶ ጸጥታ ኣብ 14 ሕዳር 2018 ተላዒሉ’ዩ።
ኣብ ዞባውን ኣህጉራዊን ተነጽሎ ዝጸንሐ መንግስቲ ኤርትራ፣ ድሕሪ’ዚ ምስ ኢትዮጵያ ዝጀመሮ ርክብ፣ ብመንገዲ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ምስ መራሕቲ ጎረባብቲ ሃገራት ክራኸብ ክኢሉ ኣሎ።
ኬንያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ክትክተሎ ዝጸንሐት ናይ ቪዛ ፖሊሲ ክትቅይር ከምእትኽእል ዝግለጽ ዘሎ ድማ፣ ፕረዚደንት እታ ሃገር ኡሁሩ ኬንያታ ናይ ኢትዮጵያ ዑደቱ ዛዚሙ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣብይ ኣሕመድ ብምዃን ናብ ኤርትራ ኣብ ዝበጽሓሉ ናይዚ ሳልስቲ ኣጋጣሚ’ዩ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ’ውን ቅድሚ ክልተ ኣዋርሕ ናብ ኬንያ ምብጻሕ ምክያዱ ኣይርሳዕን።
====================


text:
Karlskoga
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 4 12 2020
ካርልስኩጋ ኮምዩን ኣብ መሬት ቨርምላንድ ትርከብ ግን ምስ ወረዳ ኦረብሩ እያ። ኣብ ጥቓ ቀላይ ሞከልን ብምዃና ተፈጥሮኣዊ ጽባቐ ኣለዋ። ምስ ስቶክሆልምን፡ የተቦሪን ኦስሎን ኣብ 300 ራድዩስ ከባቢ ብምዃና ስትራተጅያዊ ቦታ ኣሎና።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ30,381
ስፍሓት መሬት510 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Örebro 45 ኪሜ
- Karlstad 65 ኪሜ
- Stockholm 245 ኪሜ
ናይቲ ኮምዩን ቀንዲ ከተማ ካርልስኩጋ እያ፡ ኣብ ከባቢኣ ድማ ነኣሽቱ ከተማታት ኣለዋ፣ ግራንበርይስዳል፡ ሊነባክን ኢመቶርፕን። ኣብ ካርልስኩጋ 30,000 ነባሮ ኣለዉ። ካርልስኩጋ ንኹሉ ዕድመ እትሰማማዕ ከተማ እያ፡ ኣብኡ ንህጻናትን ንኣረጋውያንን ግሩም ኣገልግሎትን ክንክንን ኣሎና፡ ከምኡውን ግሩም ዕድላት ንትምህርትን ንስራሕን።
መንበሪ-ገዛ
ኣብካርልስኩጋእተፈላለየመንበሪኣባይቲኣሎ። ኣብቲኮምዩን 2,500 ኮሙናዊመንበሪኣባይቲኣሎ። ይኹንምበር፡ ብሕታውያንኣካረይቲውንኣለዉ።
ብዛዕባ መንበሪ ኣብዚ ኮሙን ብዝያዳ ኣንብብ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብቲከባቢምምሕዳርፊንላንድስለዘሎና፡ ቋንቋፊንላንድዓቢናይጉጅለቋንቋእዩ። ካልኦትኣገደስቲቋንቋታት፤ እንግሊዝ፡ ዓረብ፡ ዳሪ፡ ፕሽቶ፡ ሶማሊ፡ ትግርኛ፡ ፋርስ፡ ኩርማንጂ፡ ቺና፡ ቪየትናም፡ ሶራኒንካልእን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ካርልስኩጋኮምዩንንብዙሕሰብዘሳትፍሃብታምንሰፊሕንማሕበራዊህይወትኣለዋ። ኣብቲኮምዩን 200 ምዝጉባትማሕበራትኣለዋ። ነዚኣብቲናይቲኮምዩንደብተርማሕበራትክትረኽቦትኽእል።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ካርልስኩጋናይቲኮምዩንማእከላይከተማእያ። ኣብኡቤትንባብ፡ ድኳናት፡ ናይወጻኢዓይነታትመግቢዝሓዘግሮሰሪታት፡ ካፌታት፡ ኣብያተትምህርቲ፡ መሐምበሲ፡ ኣደራሽሆኪ፡ መጻወቲኵዕሶ፡ መጻወቲህጻናትንመናፈሻንኣሎ።
ኣብንኣብከባቢንካርልስኩጋ፡ ዓበይቲናይቡቲክሰንሰለትኣሎ።
ክዳውንትንኣቕሑገዛንብሕሱርእትዕድገሉብዙሕናይሰከንድሃንድንናይሓራጅንድኳናትኣሎ።
ነቲኣብቲኮምዩንክትረኽቦዘይትኽእልኣቕሑኣብናይ 70 ኪ/መ ራድዩስክትረኽቦትኽእል። ዝዓበያከተማታት፡ ኦረብሩንካርልስታድንእየን።
እቶምኣብናይካርልስኩጋወኪላትዘለዎምትካላትእዞምዚስዕቡእዮም፤ ቤትጽሕፈትዕዮ ፡ ቤትጽሕፈትመድህን ፡ ሚግራኹንቨርከት ከምኡውንካርልስኩጋኮምዩን ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብካርልስኩጋክፉትኣብያተትምህርቲህጻናትንመደበኛኣብያተትምህርቲህጻናትንመውዓሊስድራቤትንኣሎ።
ክፉትኣብያተትምህርቲህጻናትነቶምክንክንዘድልዮምደቂ 1-5 ዓመትህጻናትእዩ። ናይቲኮምዩንኣብያተትምህርቲህጻናትኣብቲናይቲኮምዩንወብሳይትክትረኽቡዎትኽእሉ። ኣብኡንውላድኩምውንቦታክትሓቱሉትኽእሉ።
ኣብካርልስኩጋንስኻንውላድካንመጺእኩምእትጻወቱሉ፡ ካልኦትወለዲእትረኽቡሉ፡ ብዛዕባወላዲምዃንድማምኽርንደገፍንእትረኽበሉክፉትኣብያተትምህርቲህጻናትኣሎ። ክፉትኣብያተትምህርቲህጻናትኣይክፈሎንእዩምምዝጋብውንኣየድልዮን። ምስእንኸፍት፡ ሳሕቲወይኩሉመዓልቲክትመጽእትኽእል። እቲንጥፈታትበቶምመምህራንእዩዚካየድ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብካርልስኩጋ 9 ኮሙናውያንመባእታኣብያተትምህርትንሓደብሕታውንኣሎ።
ካልኣይደረጃቤትትምህርትናሞከልንዪምናሴትይብሃል፡ ተዮሪያውንተግባራውንስልጠናድማይህብ።
ብሕታዊካልኣይደረጃቤትትምህርቲውንኣሎ፡ ካርልስኩጋኢድሮትስዪምናስዩም።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ካርልስኩጋ ናይሞያቤትትምህርቲ ኮለጅ፡ ህዝባዊ ኮለጅ ኮምቩክስ ከምኡውንሽወደንንወጻእተኛታት ኣሎ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ክትመሃር እንተደሊኻ፡ ኣብ ቀረባ ክልተ ኣለዋኻ፡ ኣብካርልስታድን ኣብ ኦረብሩን።
እቲ ኣብ ካርልስኩጋ ዘሎ ማሕበር መጽናዕቲ ብእኣኼብባን ርክባትን ዚካየድ ኣማራጺ ስልጠና ኣሎ። ከም ኣብነት ABF, Sensus, ማሕበር መጽናዕቲ Vuxenskolan ከምኡውን Eductus ክንጠቅስ ንኽእል።
ብዛዕባ ትምህርቲ ኣባጽሕ ኣብዚ ዝስዕብ ኣንብብ፡
ኣገልጎት ጥዕና
ካርልስኩጋናይህጹጽረድኤትንመወልዳንንዘለዎዘመናዊኣጠቓላሊሆስፒታልኣለዋ።
ክፋል ናይ ዞባ ኦረብሩ ኢና።
3 ማእከላትጥዕናምስናይህጻናትንኣደታትንክሊኒክኣለዋ፤ ባክየንገን፡ ብሪከጎርደንንካሮሊናማእከላትጥዕናን።
ናይካርልስኩጋሕክምናስኒብሕታውንኮሙናውንእዩ።
ካርልስኩጋኮምዩንንክንክንኣረጋውያንንስንኩላንንከምኡውንፍሉይደገፍንዚደልዩህጻናትንስድራቤትንሓላፍነትይወስድ።
ብዛዕባ ኣብዚ ዞባ ዘሎ ክንክን ሕማም ብዝያዳ ኣንብብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስቲኮምዩንክትራኸብምስእትደሊብተለፎን 0586-616 86 ከከምኣድላይነቱናይትርጉምኣገልግሎትንምድብ።
ናይትርጉምሓገዝምስዚደለ፡ ካልእናይትርጉምኣገልግሎትኣሎ፡ ናብኦረብሩ 019-602 31 55 ደውል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ናይኦረብሩለንስትራፊከንንኹሉናይካርልስኩጋሓባራዊመስመራትየካይዶ። ብዛዕባእተንኣውቶቡሳኣበይከምዝኸኣኣብዚከተንብብትኽእል።ናይካርልስኩጋመዓርፎኣውቶቡሳትኣብሰንትሩምእዩዚርከብ፡ ኣውቶቡሳትከኣካብኡተላዒለንናብዓበይቲከተማታትሽወደንይኸዳ፡ ንኣብነት፡ ኦረብሩ፡ ካርልስታድ፡ ስቶክሆልም፡ ኦስሎንካልእን።
ነቶምንኣኡመሰልዘለዎምFärdtjänst ኣሎ።
ባቡርክትወስድምስእትደሊኣብደየርፉሽመደበርባቡርኣሎ፡ ኣብናይSJ ወብሳይትኣቲኻክትምዝገብንቲከትክትዕድግንትኽእል።
ኣብካርልስኩጋናይታክሲትካልኣሎ።
ናይነፋሪትጕዕዞብዚምልከትዝቐረበመዓርፎነፈርቲኣብካርልስታድንኦረብሩንኣሎ።
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ህዝባዊ መጓዓዝያ ብዝያዳ ኣንብብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብካርልስኩጋ 2,300 ዋኒናትኣሎ። ኣብቲናይቲኮምዩንደብተርዋኒናትክትረኽቦምትኽእል።
ኣብዚ፡ ብዓለምደረጃህቡብዝኾነተክኒካዊጥበብዘለዎናይምክልኻልንናይከሚካልንኢንዱስትሪታትኣሎ። ኣብስራሕዝበዝሑኢንጂኒረታትዘለዎኮምዩንድማእዚእዩ። ኣብካርልስኩጋናይምስናዕፋብሪካዓቢእዩ፡ ኣስታት 4,800 ሰራሕተኛታትኣለዉዎ። ክንክንጥዕናን፡ ኣላዪነትንመንግስታዊምምሕዳርን 3,000 ሰራሕተኛታትኣለዉዎ።
እተንዝዓበያወሃብቲስራሕ፡ ካርልስኩጋኮምዩን፡ ትራንስኮም፡ ናይካርልስኩጋሆስፒታልን SAAB ሳብቡፉሽዳይናሚክስእየን።
ብዛዕባኣብናይካርልስኩጋዋኒናትንቁጠባዊህይወትንተወሳኺክትፈልጥእንተደሊኻ፡ ነቲኮሙናዊKarlskoga Näringsliv & Turism AB ተወከስ።
ናትካዋኒንክትጅምርእንተድሊኻንKarlskoga Näringsliv & Turism ABተወከስ።