text:
ኣብቲ ብመሪሕነት የማነ ገብረኣብ (ማንኪ) ኣብ መወዳእታ ሚያዝያ ኣብ ነርወይ ዝተኻየደ ኣኼባ YPFDJ ዝተሳተፉ ሰለስተ ኣባላት ማእከላይ ቤትጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ከምኡ ‘ውን ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያት ኤርትራን ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ኢዶም ከምዝሃቡ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
“ካልእ ድኣ እንተ ኣለካ ኣምጽእ እምበር፡ እዚ ሽጣራ እዝስ ቀደም ብገርሁ ኸሎ ህዝቢ፡ ተበሊዕዎ እዩ።” ዝብል ዘረባ፡ ነቲ ንኸታልል ኢሉ ዝብገስ ተቓውሚ እየ ዝብል ባእታ፡ ዘሰምብድ ክኽውን ይኽእል እዩ።
ክቡራትን ክቡራንን ኣንበብቲ ብመንገዲ እቲ ጽዩቕ መርበብ መስከረም ዝዝርጋሕ ኩሉ ብዓሊ ዓብዱ ዝምስገንን ድፊኢት ካብ ሓጎስ ክሻን የማነ ማንክን ዝረኸበን ሽልማት ዝተዳለወሉን እዩ ዝመስል።
ልክዕ ቅድሚ 49 ዓመታት ከምዛ ሎም እታ ንፓለቲካዊ ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ: ናብ ብረታዊ ገድሊ ዘሰጋገረት ቀዳመይቲ ንጣር ቁልዒ ሓዊ: ካብታ ብሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ እትምራሕ ቀዳመይቲ ጋንታ ሓርነት: አብ እምባ አዳል ተተኮሰት::
‘ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክሕንጸጽ’ዩ’ ተባሂሉ ኣብ ኤርትራ ተላቢዑ ዝነበረ ወረ ሓሶት ምዃኑ ኣፈኛ ስርዓት ህግደፍ ዓሊ ዓብዱ ምስ ድምጺ ኣመሪካ ኣብ ዝገበረኦ ምልልስ ተኣሚኑ።
ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ 1998-2000 ዓ.ም ኣብ ዝተኻየደ ዶባዊ ኵናት ንዝወረደ ዕንወት ብምምርማር ካሕሳ ንምውሳን ክነጥፍ ዝጸንሐ ኣህጉራዊ መጋብኣያ ካሕሳ፡ ኤርትራን እትዮጵያን፡ ነንሕድሕደን ዓሰርተታት ሚልዮናት ዶላራት ካሕሳ ክኸፍላ ውዱእ ውሳኔ ከም ዝሃበ ዝተፈላለያ ኣህጉራውያን ማዕከናት ዜና ገሊጸን።
መሪሕነታት ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራን ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራን ሓባራዊ ኣኼባኡ ብዕለት 11 ሚያዝያ 2009 ኣብ ከተማ ፍራንክፈርት ጀሚሩ። ኣብ’ዚ ብብጾት መስፍን ሓጐስን ወልደሱስ ዓማር፡ ኣቦ መንበራት ላዕለዋይ ሓባራዊ ኣውሃሃዲ ኣካል ዝተመርሐ፡ 16 ኣባላት መሪሕነት ናይ ክልቲኡ ሰልፍታት ዝተሳተፍዎ ኣኼባ’ዚ፡ ሓፈሻዊ መእተዊ ብዛዕባ ክልቲኡ ሰልፍታት ዝሓለፎ መስርሕ ናይ ሓድነትን በጺሕዎ ዘሎ ደረጃን መግለጺ ቀሪቡ።
ባይቶ ጸጥታ ተልእኾ ዓቃብ ሰላም ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከብቅዕ ትማሊ ውሳኔ ድሕሪ
ምውሳዱ፡ እቲ ውድብ ነቲ ናይ ምውጻእ ውሳኔ ሎሚ ሓሙስ ከተግብሮ ከምዝጀመረ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ሓቢሮም።
ዘይምቅዳው ኤርትራን ጅቡትን ጋሻ ኣይኮነን – ናይ 19 ሕዳር 1998 ሰነድ ተመልክቱ
እቲ ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ዶባዊ ግጭት ሕጋዊ መዕለቢ ክገብረሉ ብ2000 ዝቖመ ኮምሽን ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዕማሙ ከይፈጸመ ትማሊ ብወግዒ ከምዘብቅዐ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ዜና ሓቢሮም።
“ካብ ኵናት ዝዓግት ዓቢ ኣህጉራዊ ጸቕጢ እንተዘይተገይሩለን፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ውሽጢ ሒደት ሰሙናት ዳግማይ ናብ ዶባዊ ኵናት ክምለሳ ይኽእላ እየን” ክብል ሓደ ዓቢ ጽልዋ ዘለዎ ኣህጉራዊ ትካል ምርምር (International Crisis Group) ሎሚ (05 ሕዳር) ከምዘጠንቀቐ ‘መይል ኤንድ ጋርድያን ኦንላይን’ ሓቢሩ።
ብኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተዓዲሙ፡ ካብ 6 ክሳብ 7 መስከረም ኣብ መንጎ ወከልቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዘ ሄግ ኔዘርላንድስ ዝተኻየደ ኣኼባ ብዘይፍረ ከምዝተዛዘመ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ብተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶን ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራን ዝተወደበ፡ ህዝብና ዝወርዶ ዘሎ ኣደራዕን ጭኮናን፡ ንምግልጋሉ ክውሰድ ዘለዎ መንገድታት ቃልስን ዝዝቲ ናይ ምምኽኻር ኣኼባ ሎሚ 24 ሰነ ኣብ ለንደን፡ ዓዲ እንግሊዝ፡ ተኻይዱ።
ኣገዳሲ ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ከተማ ለንደን ብሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶን ( ንምሉእ ትሕዝቶ ኣብ'ዚ ጠውቑ)


c: text/html

text:
ዓመተ 2006 ብሚሔ
ምትኽኻእ ካልኢታት ናብ ደቃይቅ፡ ደቃይቅ ናብ ሰዓታት፡ ሰዓታት ናብ ማዓልታት፡ ማዓልታት ናብ ኣዋርሕ፡ ኣዋርሕ ናብ ዓመታት ግድን እዩ። ኣብ ጉዕዞ ሂወት ውልቀ-ሰባት፡ ስድራቤታት፡ ሃገርን ኣህጉርን ናይ ጊዜ ሰሌዳ ዓቢ ተራ ይጻወት። ኣብ’ዚ ውሽጢ’ዚ ሕጊ ተፈጥሮ ኮንና ኢና፡ ዓወታትናን ድኽመታትናን እንግምግም።
ሂወት፡ ናታ ኣካይዳን መስርሕን ስለዘለዋ ሰባት ኣብ ውሽጢ’ዚ እንዳ ሓንበስና ኢና እንነብር። ሂወት ጸገማት ትድርብየልካ፡ ጸጋታት ተፍስሰልካ። ሰባት ድማ ኣብ ውሽጢ’ዚ ይተሓጋገዙ፡ ይተዓማመጹ። እዚ ስለዝኮነ ድማ ኣብ ዓለምና ዝዕምጽን ዝዕመጽን ክህሉ ግድን’ዩ። ብሰሪ’ዚ ድማ ገለ ዓማጺ፡ ተዓማጺ፡ ተቃላሳይ ክህሉ ግድን ይኸውን።
ዓመት እንክውዳእ፡ ወዮ ዓመት ከመይ ነበረ ምባል ልቦና እዩ። ማዕረ ክንደይ ማዕቢልናን ንቅድሚት ሰጉምናን፧ ዝኣመምናዮምን ዝተለምናዮም ነገራትን ከነዐውቶም ክኢልናን ድክመታትና እንታይ ኔሩ ክንግምግም ዝሕግዝን ነገር እዩ። ውልቀ-ሰባት’ዃ ዓመት መጸ ናይ ውልቂ ነፍሰ ተፍታሽ ዘካይዱን፡ ነቲ ድክመቶም ገምጊሞም ሓድሽ ዓመታዊ እማመ ምውጻእ ዝህቅኑ’ሲ፡ ከም ሃገርን ህዝብን መጠን፡ እስከ ኤርትራዊያን ኣብ 2006 እንታይ ጌርና ንበል፧ ነዚ ምስ ገምገምና ድማ ንዓመተ 2007፡ ብሓድሽ ኣተሓሳስባን መደብን ንክንገጥማ ንኽእል።
ኣብ እንግምግመሉ እዋን፡ ዓቅምና ብዘፍቀደልና ሓቀኛ ስእሊ እቲ ዓመት ከነቀምጥ ይግባእ። ስምዒታዊ ገምጋም ምስ እንገብር ኣብ ጌጋ ንኣቱን ዝምቡዕ ናይ ስራሕ መደብ ነውጽእ። ኣብ መወዳእታ ውጽኢት ናይቲ ስራሕ ሕማቅ ይኸውን። ንኩነታትናን ኩነታት ሃገርና ኣብ እንግምገሉ እዋን ከፊላዊ ክኸውን ኣይግባእን። ንክሎም ሮቃሒታት ኣብ ግምት ምእታው ኣጋዳሲ’ዩ።
ንፖለቲካዊ ምዕባለ ሃገርና ኣብ እንግምግመሉ እዋን፡ ንሕብረተሰብና ኣብ ክልተ ዓበይቲ ክፍልታ ምምዳብ ይክኣል። እቶም ክልተ ክፋላት፡ ንመንግስትነት ኤርትራ ተቆጻጺሩ ዝርከብ ህግደፍን ንዕኡ ኣብ ምቅዋም ዝርከባ ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት፡ በርገሳዊያን ማሕበራትን፡ ውልቀ-ሰባትን ዝርከብዎ ደምበ ተቓወምቲ እዩም። ነዞም ክልተ ክፋላት ብርትዓዊ መገዲ ክንግምግም እንተኺኢልና፡ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርና ብኸመይ ይመሓየሽ፧ እንታይ እንተገበርና’ዩ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ፍትሕን ዲሞክራስን ክረጋገጽ ዝክእል፧ እንታይ ዓይነት ኣገባብ ቃልሲ እንተተጠቀምና’ዩ ኸ ዝሕሸና፧ ዝብሉን ካልኦት እስትራተጂካዊ ረብሓ ዘለዎም ሕቶታት ንምምላስ ይሕግዝ። ጽፉፍ መደብ ዕዩ ኣውጺና ድማ ዓመተ 2007 ብዓወት ክንዛዝሞ ንክእል።
ህግደፍን ንጥፈታቱን ኣብ 2006፡
ህግደፍ ኣብ ኤርትራ፡ ብስነ-ሞጎት ሓይሊ በትረ-ስልጣን ጨቢጡ ዝርከብ ስርዓት እዩ። ህግደፍ ንኤርትራ ናብ ማዓስከር ወተሃደራት ቀይሩ፡ ንኩሉ ዜጋ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ወተሃደራዊ ምቁጽጻር ብምእታው፡ ኣብ ዲቅ ዝበለ ወተሃደራዊ ምልኪ ሸሚምዋ ይርከብ። እቲ ግንባር ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምልካዊ ኣገዛዝኣ ዋና-ጻሓፊ ኢሰያስ ኣፍወርቂን ውሑዳት ሳዓብቱን ወዲቁ ይርከብ። እቲ ግንባር ዳርጋ ፍሉጥ ወግዓዊ ኣኼባታት ፈጻሚት ኮሚቴ ይኹን ናይ ባይቶ ኣየካይድን። ስለ’ዚ ኤርትራ ብዘይ ቅዋም፡ ብሃውሪን፡ ዊንታን ድሌትን ሓደ ውልቀ-ሰብ’ያ ትምራሕ ዘላ እንተበልና ምግናን ኣይኮነን። ንኩሉ ኣባል ህግደፍ ብሓደ ዓይኒ ከም ረገጽቲ ምጥማት ግን ቁኑዕ ስነ-ሞጎት ኣይኮነን። እቲምንታይሲ ዝበዝሑ ኣባላት ህግደፍ ግዳያት እቲ ስርዓት እምበር፡ ዝከሰቡ ሰባት ኣይኮኑን። ስለዚ ህግደፍ ኣብ ዝብሃለሉ ጊዜ ነቲ መርሒነት ዘቶኮረ ኣጻዋውዓ ሙዃኑ ክፍለጥ ይግባእ።
1. ውሽጣዊ ጉዳያት
ኣብ ዓመተ 2006 ህግደፍ ካብ ዝሰርሖም ነገራት እንተሪኢና፤ እቶም ዝተሃንጹ ጽርግያታትን ዲጋታትን ገዲፍካ፡ ንሰብኣዊ ዓቅሚ እቲ ሃገር ንምሕያል ዝተወስደ ስጉምቲ ኣይነበረን ክብሃል ይካኣል። እቲ ዝተሰርሐ ዲጋታት፡ ጽርግያታት ብቁጽሪ ብዙሕ ሙዃኑ፡ ዓብን ነባሪን ፍታሕ ህዝቢ ገጠራት ኤርትራ ክኸውን’ዩ። እንተኸነ፡ እዚ ዲጋታት ብመጽናዕቲ ዝተሰርሐ ምዃኑን ኣብ ልዕሊ ሕርሻዊ እቶት ህዝቢ ዘለዎ ጽልዋ ግን ዝተፈልጠ የለን።
ሓደ ክዝንጋዕ ዘይብሎ ሓቂ ግን ኩሎም ምልካዊያን ስርዓታት፡ ህዝቢ ብቀረባ ክርእዮ ዝክእል ዲጋታትን ጽርግያታትን ብምህናጽ ንህዝቢ የደናግሩን ህቡብነት የጥርዩን። ህግደፍ ነዚ ሓቂ’ዚ ብምግንዛብ’ዩ ህዝቢ ካብ ዕብይ ዝበል ፖሊቲካዊ ሕቶታት ብምግላስ፡ ኣብ ንእዋኑ ዘብለጭልጭ ነገራት ከምዘተኩር ዝገብሮ ዘሎ። ፕረሲደንት እቲ ስርዓት ካብ ኣብ ካልእ ዕብይ ዝበለ ነገራት ዘተኩር፤ ካብ ዞባ ናብ ዞባ ብምጉዓዝ፡ ኣስታት ዓሰርተ ዝበጽሑ ዲጋታት ምምራቑ ዘምስክሮ ሓቂ እንተሃለወ፡ ነዚ ጉዳይ ከም ዓቢ ናይ ፖሊቲካ ኣቅሓ ይጥቀመሉ ከምዘሎ’ዩ። ነቲ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ስኢንዎ ዘሎ ኽብሪ ንምሕዳስ፡ ናብራ ህዝቢ ዘገድሶ መራሒ ንምምሳል ዝጥቀምሉ ዘሎ ፖለቲካዊ ሃልኪ እዩ።
ውጽኢቱ ቀስ ኢልካ ዝርአ፡ ብብሻ ዝፍለጥ ትካል ዝግበር ዘሎ ናይ ማዕድን ምድህሳስ ገዲፍካ፡ ካልእ ኣብ ቁጠባ ሃገር ጽልዋ ክህልዎ ዝክእል ወፍሪ ኣይተራእየን። ህግደፍ ኣውፈርቲ ንምስሓብ ኢሉ ዘተኣታተዎ ሓድሽ ናይ ፖሊሲ ምቅይያር ስለዘይነበረ፡ ቁጠባ እቲ ሃገር ንቁልቁል ተኖቁቱ፡ ህዝቢ ኣብ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ድኽነት ይርከብ ኣሎ። ስጋብ ሕጂ ቁጠባዊ ፖሊሲ እቲ ሃገር ከመይ ኣሎ፧ ኣብ ዓመት እንታይ ወጻኢታት ተጌሩ እንታይከ ኣታዊ ኮይኑ፧ ዝፈልጥ የለን። እታ ሃገር ብሃውሪ እያ ትጓዓዝ ዘላ እንተተባህለ ሓሶት ኣይኮነን። ካብ ዳህሳስ ማዕድን ይኹን ካልእ ወፍሪ ዝተረክበ ኣታዊ ናብ ጥቅሚ ህዝቢ ክውዕል ዘለዎ ዕድል ኣዝዩ ጸቢብ’ዩ። በዚ ህግደፍ ዝኽተሎ ዘሎ ፖሊሲ፡ መህጠር ጁባ ውሑዳት መራሕቲ ህግደፍን ንህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ትሕቲ ምልኪ ንምጽናሕ ዝውዕል ኣታዊ እዩ።
ብዓይኒ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ዓመተ 2006 ዝተራእየን ዘሎን ድኽነት ምስ 1990 ኣብ ጊዜ ደርግ ዝነበረ ድኽነት ይማሳሰል። ሰብ ኣብ ምዕቡል ጊዜ ሪጋ ባኒ ይውዕል። ብዙሓት ስድራ-ቤታት ጠዋሪ ዘይብለን ስለዝተረፋን፡ ደቀን ኣብ ሃገራዊ ክተት ካብ ዝኣትዉ ስጋብ ሕጂ ስለዘይተጣየሱን ካልእ ኣማራጺ ስለዝሳኣና ኣብ ምልማን ተዋፊረን ይርከባ። ቁጽሪ ለማኖ ኣብ ከተማ ኣስመራ ዓቢ ኣብነት‘ዩ። ነዚ ሕምቀት ንምሽፋን መሪሒነት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ነጋዶ ናይ ሓሶት ዘመተ የካይድን ብቀጻሊ ነጋዶ ይኣስርን ኣሎ። እዚ ግን ግዝያዊ እንበር ዘላቂ ፍታሕ ኣይኮነን። ሕጽረት ነዳዲ ኣብ ዝላዓለ ጠርዙ ስለዝበጽሐ ኣብቲ ሃገር ዳርጋ እትንቀሳቀስ ናይ ግሊ መኪና የላን። ከም ውጽኢቱ፡ ሕጽረት መጓዓዝያ ኣብ ዝልዓለ ጥርዙ በጺሑ ይርከብ።
እዚ ንቁጠባዊ ኩነታት እታ ሃገር ዝምልከት ኮይኑ፡ ንምምሕዳር ዝምልከት ግን ካብ ቁጠባዊ ኩነታት ዝኸፍአ’ዩ። እታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ምሉእ ዕንደራ ወተሃደራዊን ጸጥታዊ ሓለፍቲ ህግደፍ ሰለእትርከብ፡ ግፋን ጭውያን እዚ ኢልካ ክቁጸር ኣይክኣልን። ከተማታትን፡ ቤት-ትምህርትታት ከም ማዓስከር ጸላኢ ተቆጺረን፤ ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ ከም ናይ ጸላኢ ሰራዊት ኣብ ከተማታት ተሰነይ፡ ከረን፡ ጊንዳዕ፡ ባጽዕን ካልኦትን ንምግፋፍ ቤት_ምህርቶም ተከቢበን፡ ተማሃሮ ተሃዲኖም። እቶም ተዓላሞ ኣብ መንጎ ትምህርቶም ምግፋፎም ጥራይ ከይኣክል፡ ንታዕሊም ኣብ ዝተወስድሉ እዋን ምስ ስድራ-ቤቶም ዝኾነ ዓይነት ርክባት ክገብሩ ኣይተፈቀደሎምን። ካብ ማዓስከራት ሃዲሞም ንሱዳን ከይኣትዉ ተባሂሉ ኣብ ከባቢ ዓሰብ ዝርከብ ኪሎማ ዝብሃል ቦታ ከምዝዕለሙ ተጌሩ። ካብኦም ክሃድሙ ፈቲኖም ተባሂሉ 60 ዝኮኑ ኣብ ቅድሚ ተዓላሞ ተረሺኖም።
ፖሊሲ ትምህርቲ ናብ ታሕቲ ሙንቛቱ ከይኣክል፡ እታ እንኮ ትካል ዝለዓለ ትምህርቲ ዝነበረት ዩኒቨርስቲ ኣስመራ፡ ብወግዒ ተዓጽያ። እቲ ዘሕዝን ድማ መተካእትኣ ብትሑት ናይ ደረጃ ትምህርቲ ዘለዎም፡ ብወተሃደራዊያን ሓለፍቲ ዝምሓደራ ኮለጃት ምትክኣ’ዩ። ዋላ’ዃ በቲ ስርዓት ዝተዋህበ ምኽንያት፡ ትምህርቲ ናብ ኩሉ ዞባታት ብማዕረ ምብጻሕ ዝብል እንተኮነ፡ እዚ ግን እቲ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ትምህርትን ምሁራትን ዘለዎ ጽልኢ ብሽኮር ቀቢእካ ምቅራብ ጥራይ’ዩ። ኣቶ ኢሰያስ ኣፍወርቂ ኣብ ልዕሊ’ታ ዩኒቨርስቲ ዝነበሮ ጽልኣት ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ኣርእይዎ’ዩ። እዚ ምዕጻው ድማ ውልቃዊ ሙዃኑ ናይ ኣደባባይ ምስጢር’ዩ። እቲ ዘሕዝን ግና ድሕሪ ቅሩብ ዓመታት ኣብቲ ሃገር ዝህልዎ ስምብራት እዩ። ብሰሪ’ዚ ክልተ ግጉይ ፖሊሲታት፡ መንእሰያት መጻኢኦም ዝጸልመተ ኣንፈቶም ዘይፈልጡ ኮይኖም ኣለዉ። ኣብ ሃገሮም ጊልያታት መራሕቲ ህግደፍን፡ ግዳያት ጉጉይ ፖሊሲታት ኮይኖም ኣለዉ።
ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ሕማቅ ፖሊሲታት መንእሰያት ዓዲ ራሕሪሖም ናብ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ይስደዱ ኣለዉ። እቲ ነብሶም ከማዕብልሉን ክሰርሕሉን ዝግባኦም ዕድመ ኣብ ከርተት ይሓልፍ ኣሎ። ከርፋሕ መነባብሮ ስደት ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ስለዝጸልእዎን ነብሶም ንምምሕያሽን ናብ ኣውሮጳን ኣሜሪካን የቃሙቱ ኣለዉ። ኣብ ዓመተ 2006 ካብዚ ዘስካሕክሕ መነባብሮ ንምምላጥ፡ ካብ ሊብያ ናብ ኤውሮጳ ኣብ ዝሰጋገሩሉ ዝነበሩ እዋን ጥራሕ ኣብ ባሕሪ መዲተራንያን ኣስታት 300 ኤርትራዊያን ሞይቶም። ልዕሊ 350 ዝኾኑ ኤርትራዊያን ኣብ ሊብያ ኣብ ስግኣት ጥርዝያ ይርከቡ ኣለዉ። እዚ እቲ ብማዕከናት ዜና ዝተፈልጠ ጭቡጥ ጸብጻብ’ዩ። ኣብ ምድረበዳ ሊብያ ስድራቤቶምን የዕርክቶምን ኣበይ ከምዝኣተዉ ዘይፍለጥ ብዙሓት ኣለው። እቶም ዕድለኛታት ኮይኖም ናብ ኤሮጳን ኣሜሪካን ክኣትዉ ዝክኣሉ’ውን ብጥርሑ ኣይነበረን። ኣብ ሱዳን፡ኢትዮጵያ፡ኬንያ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ዝጸንሑሉ እዋን ብኣሽሓት ዝቁጸር ዶላራት ካብ ቤተሰቦምን ኣዝማዶምን እንዳተላእከሎም እቶም ዝነብሩን ካብ ዓዲ ናብ ዓዲ ዝወጹን። እዚ ብተዘዋዋሪ ነቶም ኣብ ዓዲ ጓና ኣብ ዘይእቶ ኣትዮም ገንዘብ ዝምእርሩ ዘለዉ ኤርትራዊያን ዓቢ ቁጠባዊ ጸቅጢ ጌርሎም ይርከብ። ሰለዚ ህግደፍ ኣብ 2006 ዝፈጸሞም ነገራት እዚኦም እቶም ጎሊሖም ዝተራእዩ እዮም።
ብኻል ሸነኽ፡ ብዘይካ ፈጣሪኦም ምምላኽ ካልእ ኣበሳ ዘይብሎም ምእመናን ኣብ 2006 ጥራይ ኣስታት 1000 ዝበጽሑ ኣብ ቀይዲ ኣትዮም። ቤተ-ክርስትያን ኦርቶደክሳዊት ሃይማኖት ኣብ ሙልእ ቁጽጽር ህግደፍ ኣትያ ትርከብ። ፓትርያር ኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖት፡ ምትእትታው ህግደፍ ኣብ ስርሓት ሃይማኖት ሰለዝተቛወሙ ካብ ስልጣኖም ተኣልዮም ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ይርከቡ። ሕሉፍ ሓሊፉ ሞባእ ቤተ-ክርስትያን ኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖት ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር መንግስቲ ክኸውንን ነፍሲ ወከፍ ቤተ-ክርስትያን ክንደይ ዝኣክሉ ኣቅሽሽቲ ከምዘድልይዋን መንግስቲ ክውስነላ፡ ኩሉ ካልእ ዝተረፈ ናብ ዊዓ ከመልክት ሓድሽ መምርሒ ወጺ ኣብ ተግባር ይውዕል ኣሎ። እዚ ክልትኡ ፍጻሜ ቀንዲ ኣብነት ምግሃስ ናይ እምነት ናጽነት’ዩ።
እቲ ኣብ ጊዜ ስርዓት ደርግ ተጌሩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ ነገር ምእሳር ወለዲ’ዩ። ወለዲ ዓቅሚ ኣዳም ዝበጽሐ ውላዶም ኮብሊሉ/ላ ተባሂሎም ይእሰሩ ምህላዎም’ዩ። ኣብ ዞባ ደቡብን ማእከልን ጥራይ ብኣሻሓት ዝቁጸሩ ወለዲ ተኣሲሮምን ይእሰሩን ኣለዉ። እቶም ዓቅሚ ዘለዎም ንነፍሲ-ወከፍ ካብ ሃገር ዝወጸ ውላድ 50.000 ናቅፋ እንዳከፈሉ ይወጹ ኣለዉ። እቶም ዓቅሚ ዘይብሎም ግን ንሽድሽተ ወርሒ ኣብ ቤት ማሕቡስ ይዳጎኑ ኣለዉ። እዚ ንኮራኩር ህግደፍ ካዝና መምልእን ነቲ ህዝቢ ቁጠባዊ ዓቅሙ ንምድኻምን ንወለዲ ከምዘይቀስኑ ምግባርን ነቶም ኣብ ስደት ዘለዉ መንእሰያት ካብ ምቁዋም ንምዕጋትን፡ ዝተወሰደ ሓደገኛ ስጉምቲ እዩ። ድሮ ተቋውሞታት ከጋጥሞ ጀሚሩ ከምዘሎ ተፈሊጡ ኣሎ።
ንኩሉ ኣታዊታት እቲ ሃገር ንምግባት ዝዕላምኡ ንብውልቂ ዝሰርሑ ዝነበሩ ኢንጂነራትን ኮንትራክተራትን ኣብ ቀይዲ የእትዩ። ድሮ ብዙሓት ኣባላት እንዳ ዜናን ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ሰራሕተኛታትን ነቲ ስርዓት ብምርሕራሕ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራትን ሃገራት ምዕራብን ዑቅባ ይሓቱ ስለዘለዉ፡ ኩሎም ሰራሕተኛታት መንግስቲ፡ ብሕታውያን ትካላትን፡ በይኖም ዝተዋፈሩ ሰብ ሞያን፡ ንዓዶም ገዲፎም መታን ከይስደዱ፡ ዋሕስ ክተኽሉ ዝእዝዝ መመርሒ ተመሓላሊፉስ ኣብ ተግባር ክውዕል ጀሚሩ ኣሎ።
2. ዲፕሎማሲያዊ ጉዳያት
መሪሕነት ህግደፍ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ኩነታት፡ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ዓመተ 2006 ዝሓሸ ስጉምቲ ከምዝገበረ ይፍለጥ። እቲ ስርዓት ካብ ኣትይዎ ዘሎ ፖለቲካዊን ቁጠባዊን ቅልውላው ንምውጻእ፡ ነብሱ ንክሕሾን ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ዝገበሮ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ምጥቃስ ይክኣል። መንግስቲ ህግደፍ ንኣስታት ኣርባዕተ ኣዋርሕ ዝተሰላሰለ መስርሕ ሰላም ኣብ መንጎ መንግስቲ ሱዳንን ተቓዋሚኡ ግንባር ምብራቅ ሱዳን ኣብ ኣስመራ ብወግዒ ከምዝክተም ጌሩ። ብመሰረት እቲ ስምምዕ ሰላም፡ ግንባር ምብራቅ ሱዳን ጸጋታት ሱዳንን መዝነት ኣብ ማእላይ መንግስትን ኣውራጃዊ ባይቶታትን ክመቓራሕ ሙዃኑ ተፈሊጡ። ዛጊት መዝነት ኣማኻሪ ፕረሲደንትነትን፡ ሾመንተ መናብር ኣብ ፓርላማ እታ ሃገር፡ ዓሰርተ መናብር ኣብ ባይቶታት ከሰላን ቀይሕ ባሕርን ከምዝርከብ ተኣሚሙ ከምዘሎ ተፈሊጡ ኣሎ። እዚ ህግደፍ ኣብ ጉዳያት ሱዳን ብተዘዋዋሪ ጽልዋ ንክህለዎ ዝገብር ዓቢ ዓወት’ዩ ኔሩ። ነቲ ድሮ ብመንግስቲ ደቡብ ሱዳንን፡ ምክትል ፕረሲደንት ሳልቫ ኬር ዝረክቦ ጽልዋ ኣራጉድዎ ይርከብ። ህግደፍ እንድሕር ብኸምዚ ሒዝዎ ዘሎ ኣብ መስርሕ ሰላም ዝዓበየ ተራ ክጻወት ጀሚሩ ንሱዳን ካብ ኣስመራ ኮይኑ ክዝውራ ክኽእል’ዩ። ስለዚ ኣብቲ ዞባ ጽልውኡ ብምዕባይ ካብ ተቓወምቲ ከጋጥሞ ዝክእል ተጻብኦታት ምሉእ ብምሉእ ኽቆጻጸር ይኽእል። በዚ ሕጂ ጌርዎ ዘሎ ርክባት ጥራይ ከም ቀንዲ ተዋሳኢ ኣብ ዝርርብ ዳፉር ክኸውን ምኽኣሉ ዓቢ ፖለቲካዊ እስትንፋስን ተፈላጥነትን ከኻዕብት ኣክኢልዎ’ዩ።
ኣብ ርእሲ’ዚ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ገለ ካብቶም ምስ መንግሰቲ ሱዳን ውዕል ሰላም ዘይተፈራረሙ ተቓወምቲ ሓይልታት ጽቡቅ ርክብ ስለዘለዎ፡ ንሽግር ዳፉር ፍታሕ ንምንዳይ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ ስርዓት ህግደፍ ኣዎንታዊ ተራ ንኽጻወት ብመንግስቲ ሱዳን ከምዝተሓተተን ነዚ ጉዳይ ብዕቱብ ሒዙ ይሰርሓሉ ከምዘሎን ይፍለጥ። ነቶም ኣብ ኣስመራ ዝመደበሮም ተቓወምቲ ሓይልታት ዳፉር ወይ ብቐስበን ወይ’ውን ብፍትወት ነቲ ውዕል ሰላም ከምዝፍርሙ እንተጌሩ፡ ኣብ ሱዳን ዘለዎ ጽልዋ ኣዝዩ ክገፍሕ ይክእልን ቀንዲ ተዋሳኣይ ሰላም ቀርኒ ኣፍሪቃ ክኸውን’ዩ። ኣብ ህዝቢ ሱዳን ዓቢ ህቡብነት ክረክብ’ውን የኽእሎ። እንተኾነ ግን ኣብ ጉዳይ ዳፉር ከም ኣብ ናይ ምብራቅ እቲ ጉዳይ ብቀሊሉ ክፍታሕ ኣይተኻእለን።
መንግስቲ ህግደፍ ምስ መንግስቲ ኣልበሽር ተመሻጢሩ ንክልትኦም መንግስታት ብዘርብሕ ቅልጡፍ ፍታሕ ንምምጻእ ይህቅኑ ምህላዎም ገለ ጽንጽንታት ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ ተቓወምቲ ዳፉር ኣብ ኤርትራ ብጽቡቅ ይሕብሐቡ ከምዝነበሩ፡ ድሕሪ ምሕዝነት ኤርትራን ሱዳንን ግን ምንቅስቃሳት መራሕቲ እቶም ተቓወምቲ ኣብ ኣስመራ ብኣባላት ጸጥታ ህግደፍ ከምዝተደረተ ሓበሬታታት ኣሎ። እቲ ዝሓየለ ተቓዋማይ መንግስቲ ሱዳን ሙዃኑ ዝፍለጥ ዓብደልዋሂድ ሞሓመድ ኣልኑር ዝተባህለ መራሒ ምንቅስቃስ ሓርነት ሱዳን ናብ ኤውሮጳ ኣብ ዝጎዓዘሉ ዝነበረ እዋን ኣብ ኣስመራ ናይ ቅትለት ፈተነ ከምዝተኻየደሉ ገሊጹ። ሕጂ እቲ ዝርርብ ካብ ኣስመራ ናብ ኣቡጃ፡ ናጄርያ ምቅያሩ ከምዘሐጎሶም፡ ብጸጥታዊ ምኽንያት ካብ ኣስመራ ምውጽኦም ተፈሊጡ ኣሎ። ሞንጎኝነት መንግስቲ ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ዳፉር፡ እቶም ተቓወምቲ ጥራይ ኣይኮኑን ብዓይኒ ጥርጠራ ዝርእይዎ ዘለዉ፡ ውዱብ ሕቡራት ሃገራትን ኣፍሪቃዊ ሕብረትን እንተላይ እዮም። እቲ ስምምዕ ሰላም ብመሪሕነት ክልቲኦም ውድባት ክኸውን እቲ ናይ ኤርትራ ሽምግልና ክተርፍን ኣብ ርክባቶም ኣፍሊጦም። ‘እዚ ኩሉ ሓሸውየ እንታይ ኣምጽኦ?’ ኢልካ ምሕታት ኣገዳሲ ነገር’ዩ። ምስ መንግስቲ ሱዳን ጽቡቅ ዝምድና እንተ ዘይሃልይዎ ብቁጠባውን ፖለቲካዊ ቁልውላው ተሓሚሱ ባዕሉ ንባዕሉ ክፈራከሽ ሙዃኑ ኣጸቢቁ ስለዝፈልጥ’ዩ።
እንተኾነ ግን መንግስቲ ሱዳን ንምእታው ዓቓብ ሰላም ሰራዊት ኣብ ዳፉር ምቅባሉ፡ ገለ ጉጅለታት ተቓለስቲ ዳፉር ‘መንግስቲ ኤርትራ ብሓይሊ ውዕል ሰላም ንክንፍርም ኣገዲዱና’ ክብሉ፡ ካብቲ ውዕል ሰላም ምውጽኦም ንመንግስቲ ህግደፍ ዝልዓለ ዲፕሎማሲያዊ ጽፍዒት እዩ። ብተደጋጋሚ ግዜ መንግስቲ ኤርትራ ንሱ ዘይፈልጦ ውዕል እንተ ዘይተጌሩ ንረብሕኡ ስለ ዘይከውን ኣቶ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ ንምትእትታው ናይ ደገ ሓይልታት ከምዝቃወም ኣፍሊጡ።
እቲ ቀንዲ መኽሰብ እቲ ስርዓት ግን ካብቲ ኣትይዎ ዘሎ ዓዘቅቲ ክወጽእ ዘክእሎ ሃዋህው ምፍጣር’ዩ። ድሮ ካብ መንግስቲ ሱዳን፡ ነቲ ኣብ ምዕዋት ዝርርብ ሰላም ዝተጻወቶ ተራ ግንዖ ዝከውን ናይ ነዳዲ ሓገዝን ልቃሕን ተጌሩሉ ኣሎ። ኣብ ርእሲ’ዚ ናይ ቀረብ ፍታሕው’ን ምስ ምክፋት ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ከም ዝቃለል ርዱእ ነገር እዩ።
እዚ ቁጠባዊ መኽሰብ ገዲፍካ፡ ዋላዃ ስጋብ ሕጂ ኣድማዒ ዝኾነ ተራ ኣይጻወታ እንበር ዳርጋ ኩለን ተቃወምቲ ውዱባት ኤርትራ ማዓስከረን ሱዳን እዩ። ገለ ካብቲ ውዕላት ሓድ ሕድ ተቃወምቲ ዘይምድግጋፍን ዘይምዕጣቅን ከምዝብል ፍሉጥ እዩ። እዚ፡ንኩነታት ንደንበ ተቃወምቲ ኤርትራ ዓቢ ማህሰይቲ ኣውሪድሉ ኣሎ። ድሮ እተን ተቃወምቲ ኣብ ሱዳን ከካይደኦ ሓሲበን ዝነበራ ዓመታዊ ኣኼባታተን፡ መንግስቲ ሱዳን ስለ ዝኸልከለን፡ ነቲ ኣኼባ ብምትሕልላፍ ኣብ ካልእ ቦታታት ከምዘካይዶኦ ኮይነን።
እታ ብ ‘ሰንዓ-ኣክሲስ’ እንዳ ተመወለት ካብ ሱዳን እትፍኖ ዝነበረት ዝዓበየት ማዕከን ሓበሬታ፡ ሬድዮ ምብራቕ ተዓጽያ ትርከብ። እዚ ዓቢ ጽፍዒት ኣብ ተቃውሞ ደንበ ሙዃኑ ክዝንጋዕ ኣይግባእን። ኣብ ርእሲ’ዚ ንምኽፋት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተጠቂሙ፡ ጸለውቲ ዝብሃሉ ኣባላት ደምበ ተቓወምቲ ናብ ሃገር ጨውዩ ክመልስን፡ ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ ሱዳን ብምዕጋት፡ እቲ ናብ ኢትዮጵያ ክወጽእ ዘይካኣለ መንእሰይ ኣሜን ኢሉ ኣብ ትሕቲ ምልኹ ንኽነብር ዘኽእል ሓደገኛ ስትራተጂ’ዩ። ድሮ ገዳብ ኒውስ ከምዝሓበሮ ወተሃደራት ህግደፍ ኣብ ማዓስከር ስደተኛታት ብምእታው ንገለ ሰባት ከምዝጨወዩን፡ ስደተኛታት ከምዘፋራርሑን ይዝከር። እዚ ሓደገኛ ውጥን ዘብርሆ ኩነት እንተልይዎ፡ ተቓወምቲ ሓይልታት ንሱዳን ከም መነሃርያ ተጠቂመን ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓት ከምጽኦ ዝኽእላ ጽልዋ እንዳማህመነ ይከይድ ከምዘሎ’ዩ።
ስለዚ መናሃርያ ተቓወምቲ ክትከውን እትኽእ እንኮ ኣብ ከባቢና እትርከብ ሃገር፡ ኢትዮጵያ ክትከውን’ያ። ተቃወምቲ ሓይልታት፡ ፈቲየን ረድየን እቲ ዝገብርኦ ዝነበራ ምንቅስቃሳት ክድርታን ወይ ድማ ጓዘን ጠቅሊለን ናብ ሃገራት ኤውሮጳን ኣሜሪካን ኢትዮጵያን ክጓዓዛ ክግደዳ እየን ማለት’ዩ። ወላ’ዃ ኢትዮጵያ ብቅርበት ተመራጺት ስለዝኮነት፡ ከም መናሃራያ ተቓውሞ ምምራጽ ኣብ ህዝብን ደምበ ተቓውሞን ክፍተት ክፈጥር ይክእል። እቲምንታኢሲ ኣብ ኢትዮጵያ ኾንካ ምቅላስ ንገለ ክፋል ሕብረተሰብ ኣንጻር ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ጠጠው ምባል ስለዝመስሎምን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንብይን ኮምሽን ዶብ ‘ኣይቅበልን እየ’ ኢሉ እቲ ጉዳይ ብዘይገለ መዕለቢ ይጓተት ስለዘሎን። ማዕከናት ዜና ህግደፍ ንህዝቢ ነዚ ብዝምልከት ወግሐ ጸብሐ የደንቁረኦ ስለዘለዋን፡ እተን ተቃወምቲ ካብ ሱዳን ሓሊፈን ናብ ኢትዮጵያ ምስዝኣትዋ ኣብ ናይ ህግደፍ ፕሮፖጋንዳዊ መሸንቆቃ ብዘይፍቃደን ከምዝኣትዋ ይኮና ኣለዋ ማለት እዩ። ስለዚ ዋላ’ዃ ንነዊሕ ጊዜ ዘስርር ፕሮፖጋንዳ’ዩ እንተ ዘይተባህለ፡ ንህግደፍ ንግዚኡ ትንፋስ ዝሰኩዕ ጉዳይ ክኸውን ይክእል’ዩ።
ዋላ’ኳ ህግደፍ ንሱዳን ብዝምልከት ዝሓሸ ፖለቲካዊ መክሰብ እንተ ኣኻዕበተ፡ ኣብ ሶማል ዝገበሮ ምትእትታው ግን በዚ ኣብ መወዳእታ ዝርአ ዘሎ ውጽኢት፡ ዕውት ፖለቲካውን ዲፕሎማሲያውን ኣይነበረን ክብሃል ይካኣል። መንግስቲ ህግደፍ፡ ንእስላማዊ መጋባእያ ንመቓድሾን ደቡባዊ ክፋል ሶማል ንሽድሽተ ኣዋርሕ ኣብ ቁጽጽር የእትዩ ዝነበረ ጉጅለ ናይ ኣጽዋርን ናይ ስልጠና ሓገዝን ይህብ ኣሎ ተባሂሉ ብማሕበረሰብ ዓለም ክስታት ክቀርበሉ ጸኒሑ። ትልሚ ህግደፍ፡ ነቲ ምስ መንግስቲ ኢህወደግ ጽልኢ ኣለዎ ዝብሃል ብኢትሓድ ዝፍለጥ ግብረ-ሽበራዊ ጉጅለ ዝምራሕ እስላማዊ መጋባእያ ብምዕጣቅ፡ ብናይ ውክልና ውግእ ኣብ ኢትዮጵያ ሕንፍሽፍ ክትፈጥር፡ ንመንግስቲ ኢህወደግ ካብ ስልጣን ንምእላይ ወይ’ውን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ንምድሓን ናይ ዶብ ኩነታት ኣብ ሓደ መዕለቢ ንክበጽሕ ዝብል ስትራተጂ ዝሓዘ ሓደገኛ ፈተነ’ዩ ኔሩ። ሳልሕ መኪ ኣብ ፈስቲቫል ኣሜሪካ፡ ካቢነ ሚኒስተራትን ኣምባሳደራት ኤርትራን’ውን ኣብ ዝተፈላየ ኣጋጣሚታት፡ ብዛዕባ ሶማል፡ ነዚ ስትራተጂ ከይሓፈሩ ሃ…ህ ኢሎም ኣቃሊሖሞ እዩም።
ብውሕድ ዓቀን ኣቃልቦ ዓለም ናብ ኤርትራ ከምዘተኩር ጌሩ። መንግስቲ ህግደፍ ከም ቀንዲ ተዋሳኢ ኣብ ጉዳይ ሶማል ተመሲሉ ጽቡቅ ርክባት ምስ ሃገራት የዕራብ ፈጢሩ። እቲ አብ ባይታ ዝተራእየ ሓቅታት ግን እቲ ናይ መንግስቲ ህግደፍ ኣጀንዳ ከምዝፈሸለን፡ እቲ ንኢህወደግ ኣብ መንጎ ክልተ ጸላእቲ ንምቅርቃር ዝብል ስልቲ፡ ሕልሚ ጥራይ ኮይኑ ተሪፉ። እቲ ብህግደፍ ዝድገፍ እስላማዊ መጋባእያ ናብ ጫካታት ወጺኡ። እቲ ብኢትዮጰያ ዝድገፍ መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ንመቃድሾ ኣትዩ። ‘ኢህወደግ ደገፍ ህዝቢ ስለዘይብሉ ኣብ ሶማል እንተኣትዩ፡ ናይ ኦሮሞን ኦጋዴን ተቓለስቲ ክልዓሉ እዩም’ ዝብል ዘረባታትን መግለጺታት ኣምባሳደራት ፕሮፖጋንዳ ኮይኑ ተሪፉ።
እዚ ግን ኤርትራ ምስ ኣሜሪካ ክነብራ ዝግብኦ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ናብ ዝገደደ ጸገማት ከምዝሽመም ኣኽኢልዎ። ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ኣብ ሻባይት ዳት ኮም ዝወጽእ ዝነበረ መግለጺታት፡ ‘ኣብ ጉዳይ ሶማል መንግስቲ ኣሜሪካ ግብረ-ሽበራዊያን ኣለዉ ብምባል፡ ምትካል ማእከላይ መንግስቲ ተታዓናቅፍ ኣላ’ ድሕሪ ምባል፡ ‘እዚ ድማ ነቲ ብህዝቢ ኢትዮጵያ ተቀባልነት ዘይብሉ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣሜሪካ ከም ናይ ቀረባ መሓዛ ኣብ ጎስጓስ ኣንጻር ግብረ-ሽበራ ብምርኣይ ካብ ስልጣን ንከይእለ ትገብሮ ዘላ ሽርሒ እዩ’ ዝብልን ካልእን’ዩ ኔሩ። እዚ ምስ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ዝተገልጸ፡ ‘መንግስቲ ኣሜሪካን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ከም ህጻን ስለ ተረርዋ፡ ነቲ ብኮምሽን ዶብ ዝተዋህበ ውሳኔ ጥሒሳ ክነሳ፡ ብዘይ ዝኮነ ዓይነት ማዕቀብን ጸገምን ሕጊ ጥሒሳ ንክነብር ኣፍቂዳ’ ዝብል ክሲ ዝመሳሰል’ዩ። እዚ ግን ነታ ሃገር ናብ ዝኸፍአ ድኽነትን ዲፕሎማሲያዊ ሽግራትን ዝሸምም’ዩ። ዓንጾ-ዓንጾ ኣሜሪካ ድማ፡ ርክባት ምስ መንግስቲ ቻይናን ኢራንን ንምፍጣር ይሰርሕ ኣሎ።
ካልእ ተመሳሳሊ ወስታ ነፍሰ ቅትለት ህግደፍ፡ ኣብ ጥቅምቲ 2006 መንግስቲ ኤርትራ 14 ታንክታት ዝርከባኦም 1500 ወተሃደራት፡ ናብ ናይ ጸጥታ ዞባ ምእታዉ’ዩ። እዚ ስጉምቲ’ዚ ዝወሰደ፡ ጋና እቲ ብባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ብጥቅምቲ 2005 ንዝወሰዶ ናይ በረራ ማዕቀብ ንከልዕሎ ዝተመሓላለፈሉ እማመ ኣብ ተግባር ከየውዓሎ’ዩ። እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተወሰደ ምንቅስቃስ ናይ ሰራዊት፡ ነቲ ታኣፋፊ ኩነታት ምክባር ናይ ጸጥታ ዞባን ተግባራውነቱን ኣብ ሕቶ ምልክት ኣትዩ ዝርክብ ውዕል ሰላም ኣልጀርስን ኣብ ሓደጋ ኣወዲቁዎ ይርከብ። ነዚ ኣመልኪቱ ኣብ መዕጸዊ ናይ’ዚ ዓመት ዋና-ጻሓፊ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ኮፊ ኣናን ንባይቶ ጸጥታ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዘቅረቦ ጸብጻብ ንቁጽሪ ዓቃብ ሰራዊት ንክንኪ ሓቲቱ ኣሎ። ዋና-ጻሓፊ ኣናን፡ እቲ ቁጽሪ ካብ 2300 ናብ 1700 ዳርጋ ብፍርቂ ንክጎድል ሓቲቱ ኣሎ። እዚ ዝእምቶ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ንጉዳይ ዶብ ክልቲኤን ሃገራት ብዝምለከት ዝተሰላቸወ ይመስል። እዚ ስጉምቲ ምንካይ ሰራዊት እንተ ተተግቢሩ ተኣፋፍነት ናይ’ቲ ዶብ ከመይ ከምዝመስል ንምግማት ዘጸግም ኣይኮነን።
ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ጉዳይ ዶብ ከምዝተወደአ እዮም ዝዛረቡ ዘለዉ። ዝነበረ ናይ ዝርርብ ማዕጾ ‘ኣይቅበልን’ ብምባሉ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ከም ቀደሙ ከሲሩ ይርከብ። እዚ ኩነታት ናበይ ገጹ ከብል ሙዃኑ ዝፍለጥ ነገር የለን። ምትእትታው መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሶማል ድማ ብቀጥታ ነዚ ጉዳይ ክጸልዎ ሙዃኑ ርዱእ ነገር እዩ።
3. መደምደምታ
ብሕጽር ዝበለ ክግምገም ከሎ፡ ህግደፍ ኣብዚ ዓመት ዘምጽኦ፡ ፍትሕን ርትዕን ዘይኮነ፡ ግፍዕን ጭቆናን ናብ ዝላዓለ ጥርዙ በጺሑስ፡ ኣብ ኖቕጣ ደልሃመት ዕንክሊል ብምባል፡ ምልክን ገበንን ስለዝሓለፎ ክዕረየሉ ኣብ ዘይክእለሉ ታኼላ’ዩ ተሸሚሙ ዝርከብ። እወ፡ ኣብ ገለ መዳያት ዲፕሎማሲያዊ ርክባት፡ ጊዝያዊ ዓወት ተጓናጺፋ ክብሃል ይካኣል። ብካልእ መዳይ ግን ከሲሩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዲፕሎማሲያዊ ጥፍሽና ኣጋጢምዎ’ዩ። መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣሜሪካ ንዒራቅ ኣብ ምውራር ‘ዶንጉዮም’ ይብል ከምዘይነበረን፡ ‘ወደብና ክንህበኩም ምጹ’ ከምዘይተባህለን ንኣሜሪካ ከም ጸላኢት ህዝቢ ኤርትራ ንምትቃን ዝተገብረ ዲፕሎማሲያዊ ስጉምቲ ዘሕንኽ’ዩ ኔሩ። እዚ ዕሸላዊን ናይ ኩራ ሕማቅ ህልኽን ዲፕሎማሲ፡ ንህግደፍ ከም መሪሕነት ጥራይ ዘይኮነስ ንህዝብን ሃገርን ኤርትራ ኣብ ግምት ዘእቱ ነገር’ዩ። መራሕቲ ህግደፍ ኣብ ዘየድሊ ነገራት ኣንጻር ረብሓ ማሕበረሰብ ዓለምን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ድማ ብቀንዲ ምውፋሮም ዲፕሎማሲያዊ ነብሰ-ቅትለትን ፖለቲካዊ ክሳራን ጥራይ’ዩ። ሳዕቤኑ ድማ ኣብ ሃገርን ህዝብን ኤርትራ ቀሊል ኣይክኸውን እዩ።
ኣብ ዓመተ 2006 ህግደፍ፡ ደገፍ ህዝቢ ዝጽንቅቅ ስጉምትን ምልክን እንተዘይኮይኑ ንፖሊቲካዊ ቅልውላው እቲ ሃገር ንምቅያር ዝገበሮ ጻዕሪ የለን። መሕልፎ ነታ ሃገር ናብ ድቅድቅ ዝበለ ጸልማትን መከራን ዘእቱ ፖሊሲታት ብምሕንጻጽ ዜጋታት የበሳብስ ኣሎ። ካብ ደምበ ተቓወምቲ ንኽመጾ ዝኽእል ተቓውሞታት ንምዕጋትን ንምድካምን ዝወሰዶ ስጉምቲ ግን ዕውት ኔሩ ክብሃል ይካኣል። ኣብ ፕሮፖጋንዳ ምስራሕ ዝልዓለ ወፍሪ ጌሩን ይገብርን ኣሎ። ምክንያቱ እቲ መልእክቲ ስሙርን ሓደን’ዩ ዝነበረ።
ኩቡራት ኣንበብቲ፡ ኣብ ላዕሊ ከምዝተገልጸ ሓፈሻዊ ገምጋም ብዛዕባ ህግደፍ ሂብና። እቲ ሚዛን መታን ክቀለልና፡ እስኪ ብመንጽር እዚ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ እንታይ ጌሩ ንምርኣይ ኣብ ዝቅጽል ጽሑፍና ተኸታተሉ።
ኣማኒኤል መድሃኔ
ኤ.ም.ዲ.ሰ.መ
ደቡብ ኣፍሪቃ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2606

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ይድወል ኣሎ፡ ደወል ጥፍኣትን ዕንወትን
ሎሚ፡ ልዕሊ ዝኾነ እዋን፡ ኣብ ከባቢናን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን፡ ካብ ንጉሆ ናብ ምሸት ዝቀያየር ክልተ ገጽን ጠባይን ዘለዎ ፖለቲካዊ ቁርቁስ፡ ነውጽን ቅድድምን ይርአ’ሎ። እቲ ቀዳማይ ክስተት፡ ውሽጣዊ ኩነታት ማለት ምግባት ስልጣን፡ ቀቢላዊ ወይ ሃይማኖታዊ ግጭት፡ ምምዝባል ህዝቢ፡ ቁጠባዊ ቅልውላውን ናይተን ሃገራት
ተጋዳሊት ኣለም ተስፋይ (ጓል-ተስፋይ) በዓልቲ ቤቱ ነቲ ካብ 2001 ኣትሒዙ ብፖለቲካዊ ምኽንያት ኣብ ዒራዒሮ ምስተሓየረ ደሃይ ዘይብሉ ሕዩር ተጋዳላይ ኪሮስ ዓወር ብሕማም ልቢ ክትሳቐ ድሕሪ ምጽንሓ፡ ኣብ ወጻኢ ንክትሕከም ከተቕርቦ ዝጸንሐት ተደጋጋሚ ሕቶ ተነጺጉ ካብ ኤርትራ ንኸይትወጽእ ስለዝተኸልከለትን እንሆ ሎሚ ምዓልቲ 20 ጥቅምቲ 2019 ዓሪፋ።
ተጋዳላይ
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ኬር፣ እሙናት ወተሃደራት ናይቲ ኣቐዲሙ ካብ ስልጣን ዘባረሮ ምኽትል ፕረዚደንት ነበር ሪክ ማቻር ናብ ሎሚ ኣብ ዝወግሐ ለይቲ ዘካየዱሉ ፈተነ ዕልዋ ከምዘፍሸሎ ቢቢሲ ንጋዜጣዊ መግለጺኡ ብምጥቃስ ሓቢራ።
ንሱ፣ ኣብ ዋና ከተማ ደቡብ ሱዳን፣ ጁባ፣ ከቢድ ናይ ቶኽሲ ምልውዋጥ ከምዝሓደረ ብዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና
ኣምባሳደር ስርዓት ኢሰያስ ተስፋሚካኤል ገራህቱ፣ ኣብ ከተማ ሊድስ ንዘካየዶ ኣኼባ ጸጥታ ንምዉሓስ ንዝተዋፈሩ ኣስታት 100 ሓይሊ ፖሊስ ዝተኸፍለ ገንዘብ ክዓዲ ካብ ምምሕዳር ፖሊስ ሊድስ £7000 ክፍሊት (BILL) ከምዝቐረበሉ ምንጭታት ካብ ከተማ ሊድስ ሓቢሮም።
ኣብቲ ዝሓለፈ ሰምበት 03 መጋቢት 2013 ንቁንጣሮ ደገፍቱ ዘካየዶ ኣኼባ ተዓጻጻፊ ቁጽሪ ደለይቲ
ብ21 ጥሪ ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኣስመራ፡ ኣብ ፎርቶ ኣብ ዝርከብ ሚኒስተሪ ዜና ብትብዓት ኣትዮም መረረ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ተለቪዥን ብቐጥታ ብኣስመላሽ ኣብርሃ ከምዝንበብ ዝገበሩ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ንዘሎ ሓቀኛ ኤርትራዊ ሓያል ፍናን ሓበንን ተስፋን ሂቦም እዮም። እዞም ሰባት እዚኦም ደኣ ብኸመይ
ህግደፋውያን ኣብ መንጎኣም ነቲ ክርስትና ኦርቶዶክሳውያን ንካቶሊካውያንን፣ ከቢድ ኣዕናዊ ጽልኢ ምሂዞም ኣለዉ።
ኤርትራውያን ይትረፍ ክርስትያናት ኣሕዋት፣ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ኣስላምን ክርስትያንንውን ብሓደ ተቓሊሶም ብሓደቁራስ እንጌራ ተማቒሎም፣ ክርስትያንበስመ-ኣብኢሉ፣ ኣስላማይብስም- ኣላህ፣ ኢሎም፣ መግቦም ቀዲሶም ፍቕሮም ሓልዮምን ዓመታት ዝጸንሑ እዮም።
ህግደፍ ግን ይትረፍ ቁሩብ ናይሃይማኖት ኣፋላላይ ንዘሎካሲ፣ ስጡምሓዳርን ስድራን እንተርእዩ
ስርዓት ህግደፍ ካብ ሜጀር ክሳብ ናይ ኮለኔል ማዓርግ ዘለዎም ፡ ኣብ ሰራዊት ዘገልግሉ ዝነበሩ፡ ኣስታት 300 ማእከሎት ሓለፍቲ ካብ ናይ ስራሕ ቦታኦም ከምዝኣለዮም ምንጭታት ሓቢሮም።
ካብዚኣቶም ክንደይ ከምዝተጠየሱ ክንደይ ከኣ ከምዝደስከሉ ዝገልጽ ዝርዝራዊ ኣሃዝ ኣይተረኽበን።
ምጥያስ ፍጹም ካብ ስራሕ ምፍናውን ብነብስኻ ምሕዳርን ክኸውን ከሎ፡ ምድስካል
ኪዳን
ቀርኔሎስ ዑስማን
ኣልሓጅ ዓብደኑር
ኣደም እሽማዒል
መሓመድ ሳልሕ ሓጎስ
ሸውጊ መሓመድ ኣሕመድ
ወጻኢ ካብ ኪዳን
ስዒድ እሽማዒል
ኣደም ሓስል
ክፍለ የውሃንስ ወለገርግስ
ርእሶም ገብረገርግስ
ሰሜን ኣመሪካ
ዶክተር ኣፈወርቂ ጳውሎስ
ዶር መሓመድ በሽር
ማእከላይ ምብራቕ
ጀማል መሓመድ ጣሕር
ሳልሕ መሓመድ ዑመር
ሱዳን
ሓስም ዓሊ ዓብደላ
ዓብደላ ሓምዳይ
ኤውሮጳ
ዶር መሓመድ ኬር
ኣሕመድ ነጋሽ
ደቀንስትዮ
ኣበባ ኣብርሃ
ሰልዋ ያዕጉብ
መንእሰያት
ውጅዳን መሓመድ ኑር
ነስረዲን ኣሕመድ ዓሊ
ደቡብ ኣፍሪቃ
በረኸት ገዛኢ
ነባራት ተጋደልቲ
ሳልሕ ኢብራሂም
ኢትዮጵያ
ተውፊቕ ኑርሕሸን
ልዊ ጃፎ
ኣውስትራልያ
ዶር ዓብደላ ጅምዓ
አሓመድ
ኣብ ሱዳን ድንጎላ ኣብ ዝባሃል ቦታ ሕጹጽ ሓገዝ ድሕነትን ዝጽበዩ
ኣስታት ቅድሚ ሰሙን ኣቢሉ ካብ መዓስከር ስደተኛታት ሸገራይብ ብምህዳም ኣብ ኢድ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ኣብ መሸጣ ንግዲ ደቂ ሰባት ዝተዋፈሩ ተወላዶ ብሔረ ራሻ-ይዳ ዝወደቑ 94 ደቂኣንስትዮን ሓንቲ ነፍሰጾርን 10 ቆልዑኡ ዝርከብዎም 365 ኤርትራዊያን ስደተኛታት ኣብ
ነቲ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ንምንጭታት ኣሰና ብምጥቃስ ቅድሚ ሒደት ሰዓታት ዘቃልሓቶ ዜና ሕቶ ዑቕባ 13 ኤርትራውያን ተጻወቲ ኩዕሶ እግሪ ክለብ ቀይሕ ባሕሪ ናይ ኤርትራ፡ Daily Nation ዝተባህለ ጋዜጣ ኬንያ ደጊሙ ኣረጋጊጹዎ።
ኣባላት ኣህጉራዊ ምሕዝነት ኤርትራውያን (EGS)፡ ዓለምለኻዊ ምንቅስቓስ መንእሰያት ኤርትራን (EYGM)፡ ኣሰና ፋውንደሽንን፡ ምስ ኣባላት ጉዳያት ወጻኢ ምምሕዳር መንግስቲ ኣመሪካን: ምስ ዝተፋላለዩ ኣባላት ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኣመሪካን (ኮንግረስ) ተራኺቦም ተዘራሪቦም።
afrol News, 6 May – Voices among the exiled opposition of Eritrea increasingly call for a Libya-style foreign intervention in the country, saying the situation is even worse in Eritrea.
The Republic of Somalia accuses the regime in Eritrea of financing and training the Al Qaeda linked Al Shabaab to destabilize the peace situation in Somalia and the horn.
In an exclusive interview with WIC, Somalia’s Ambassador to Ethiopia, Seid Yosouf Noor,
The Eritrean Government representative to the African Union, Ghirma Asmerom, was reportedly pleaded with some African Ambassadors to Ethiopia to mediate between his government and Ethiopia.
ንኹሉኹም ኣመንቲ ክርስትና እንቋዕ ጾመ-ሉጓም ፈትሓልኩም እናበልና፡ ርሑስ ብዓል ፋሲካ ንምነየልኩም።
ኣሰና !
ኣብ ጀኔቫ ስዊዘርላንድ፡ ኣብ ቅድሚ ኣብያተ ጽሕፈት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምኡ ‘ውን ኣብ ለንደን ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ዝርከብ ፊት ኤምባሲ ስርዓት ህግደፍን ብዓይነቱ፡ ተሳታፍነቱን ናይ ተቓውሞ መንፈሱን ፍሉይ ዝኾነ ንውድቀት ዲክታተርያዊ ስርዓት ህግደፍ ዝጽውዕ ውዕዉዕ ዘላማዊ ሰልፊ ይካየድ ኣሎ።
ኣብ ዝሓለፈ እዋን ነቶም ኣብ ሃገረ ግብጺ ሓደጋ ኣንጸላሊዎም፡ ናብ ኤርትራ ክምለሱ እውን ዝገደደ ከምዝጽበዮም ፈሊጦም ናብ ኢትዮጵያ ክምለሱ ዝጠለቡ ዜጋታትና ንምሕጋዝ ኩሉኹም ኤርትራውያን ካብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ሓገዝ ከምዝገበርኩም ይፍለጥ።
እዚ ሎሚ ጀሚሩ ዘሎ፡ ኣብ ሰሙን ሰለስተ ግዜ ማለት፡ ሰኑይ፡ ረቡዕን ዓርብን ብኣቋጻጽራ ኤርትራ ካብ ሰዓት 8፡00 ክሳብ ሰዓት 9፡00 ምሸት ዝፍኖ መደብ፡ ነታ ብፍላይ ናብ ኤርትራ ኣብ ሰሙን ክልተ ሳዕ ነናይ ፍርቂ ሰዓት መደብ ጥራይ ትፍኑ ዝነበረት ራድዮ ኣሰና፡ ካብ ጽበት ግዜ ብመጠኑ ከገላግላ እዩ።
ካብ ርሑቕን ቀረባን ከባቢታት ኦስሎ፡ ነርወይ ዝመጽኡ ግዱሳት ኤርትራውያን፡ ነቶ ኣብ ዝተፈላለያ ከባቢታት ሰሜን ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ሊብያን ሲናይን ሕሱም ግፍዕታት ዝወርዶም ዘሎ ኣሕዋቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምርዳእን ጉዳዮም ንዓለም ንምቅላሕን ዝዕላምኡ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሎሚ 17 መጋቢት ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዘጋብኦ ህጹጽ ኣኼባ ፡ ሲቪላዊ ህልቂት ደው ንምባል፡ ኣብ ሊብያ፡ ካብ በረራ ነጻ ዝኾነ ዞባ ክኽለል፡ ከምኡ ‘ውን ኩሉ ኣድላዪ ዘበለ ስጉምቲ ክውሰድ ውሳኔ ኣሕሊፉ።
ሎሚ’ውን ብርእሰ-ምትእምማን ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ክንረባረብ ኢና!! ኣብ ትሕቲ ዝብል ጭርሖ ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብ15 መጋቢት 2011 ሰዓት 8:30 ቅድሚ ቀትሪ ብወግዒ ተኸፊቱን ዕማማቱ ጀሚሩን።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ‘ፕረዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብጽኑዕ ሓሚሙ ብምስጢር ናብ ቀጠር ከምዝገሸ እሙናት ምንጭታት ኣሰና ሓቢሮም።
እቲ ትማሊ ኣብ ትሕቲ “ንቕሎ ንሓድሽ ሓርነት” ዝብል ቴማ ዝጀመረ፡ 2ይ ጉባኤ ዓለምለኻዊ ምንቅስቓስ መንእሰያት ኤርትራ ሎሚውን ብርሱን ሃዋሁ ቀጺሉ ውዒሉ።
ሎም መዓልቲ መጋቢት 11 2011፡ ዓለምለኻዊ ምንቅስቓስ መንእሰያት ኤርትራ ካልኣይ ዓመታዊ ጉባኤኡ ኣብ ትሕቲ “ንቕሎ ንሓድሽ ሓርነት” ዝብል ቴማ ኣብ ከተማ ላስ ቬጋስ ብክብ ዝበለ ድምቀት ተኸፊቱ።
ኣምባሳደር ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኣመሪካ ዝነበረ ግርማይ ሳንቲም፡ ብመንግስቲ ኣመሪካ ድሕሪ ምስጓጉ ካብ ዋሺንግተን ዲሲ ክወጽእ ርዑኡ ጠቕሊሉ ተዳልዩ ከምዘሎ እሙናት ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 5 መጋቢት፣ ኣብቲ ብማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኖርወይ ዝተዳለወ ምሸት፣ 8 መጋቢት ብዓቢ ድምቐት ተጸንቢሉ ኣምሰየ።
በቲ ኣብ ናይ መወዳእታ ደረጃ በጺሑ ዘሎ ውዱቕ ውሽጣዊ ፖለቲካውን ቁጠባውን ኩነታቱን ሙሽሙሽ ስርዓቱን፡ ከምኡ ‘ውን ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብዝቕጽል ዘሎ ውዕዉዕ ህዝባዊ ተቓውሞታት ተጨኒቑ፡ ኣብ ኤርትራ ‘ውን ህዝባዊ ተቓውሞ ከይለዓል ክቱር ስግኣት ሓዲሩዎ ዘሎ ውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ኣስመራ ኣርባዕተ ክፍላተ ሰራዊት ኣኪቡ ከምዘሎ እሙናት ምንጭታት ሓቢሮም።
Saudi Arabia is drafting in up to 10,000 security forces to the north eastern Muslim Shia provinces ahead of mass protests planned next week.
ኣሽንባይ ዶ ሕጂ ኣብ ናይ ቅልውላውን ህውከትን እዋን፡ ኣብቲ ንቡር ግዜ ‘ኳ ኣብ ሊብያ ቅሳነት ኣይነበረኩምን። ጸገምኩምን ሻቕሎትኩምን ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ሊብያውያን ንጸለምቲ ኣፍሪቃውያን ከም ዕሱባት ቐዛፊ ጠርጢሮም ዝሃድኑሉ ዘለዉ እዋን ኣብ ክቱር ሓደጋን ጭንቀትን ከምዘለኹም የሻቕለናን ይርድኣናን እዩ።
ኣሽንባይ ዶ ሕጂ ኣብ ናይ ቅልውላውን ህውከትን እዋን፡ ኣብቲ ንቡር ግዜ ‘ኳ ኣብ ሊብያ ቅሳነት ኣይነበረኩምን። ጸገምኩምን ሻቕሎትኩምን ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ሊብያውያን ንጸለምቲ ኣፍሪቃውያን ከም ዕሱባት ቐዛፊ ጠርጢሮም ዝሃድኑሉ ዘለዉ እዋን ኣብ ክቱር ሓደጋን ጭንቀትን ከምዘለኹም የሻቕለናን ይርድኣናን እዩ።
በዚ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ምልዕዓልን ደገፍ ሰራዊት እተን ሃገራት ንተቓውሞ ህዝብን ዝረዓደ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ዚ ቐረባ እዋን ኣብ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ብወዛ (ተኽሊጥ) ክገብር ከምዝወጠነ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
በቲ ኣብ ቱኒዝያ ጀሚሩ፡ ብግብጺ ቀጺሉ፡ ኣብ ሊብያ ተጓሃሂሩ ንምልካውያን ስርዓታት ዝሰሃሎም ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ከቢድ ሻቕሎት ወዲቑ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ኤርትራ ኣብነታዊ ጽልዋ ኣስዒቡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ተመሳሳሊ ተበግሶ ከይወስድ መታን ንኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ብሓድሽ መብጽዓታት ንምሕባል ሓዱሽ ጎስጓስ ከካይድ መደብ ኣውጺኡ ንምትግባሪ ተበጊሱ ከምዘሎ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
“ኣነ ቲፋኖስ፣ ንሱ ድጉል መንካዕ”
በታ እንምነያን እንቃለሰላን ዘለና ኣዝያ ጥዕምቲ ቃል ክፍልም። ሰላም! ክቡራት ተኸታተልቲ ‘ትልሚ ንዘርኢ ክርዳድ’። ናትና ግብረ-መልሲ ዝጽበ ሰናይ ዘመን ይመጽእ ኣሎ’ሞ ቆጽሊ ሰተሰምሃር ክንንስንስ፣ ክንሕበን ከም ቀደምና ክንተሓዋወስ…ቆፎና ክንመልእ መዓርና ክንብርብርን ለጋዕና ክንሓልብን ቀሪብና ኢና!
ስርዓት ህግደፍ ቤትጽሕፈት ሰራሕተኛታት ወኪል ባንክ ዓለም (World Bank) ኣብ ኤርትራ ክሳብ መወዳእታ ናይዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ለካቲት (02/2011) ስርሓቶም ኣጽፊፎም ካብ ኤርትራ ክወጽኡ ከምዝኣዘዘ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ኣንጻር ውልቀምካዊ ስርዓት ሑስኒ ሙባረክ ን18 መዓልታት ብጽንዓት ተቓውሞ ከካይድ ዝቐነየ ህዝቢ ግብጺ፡ ሎሚ 11 ለካቲት ተዓዊቱ፡
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ‘ፕረዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብ27 ጥሪ ናብ ቐጠር ምስ ከደ ክሳብ ሎሚ 11 ለካቲት ናብ ኤርትራ ከምዘይተመልሰ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። ኣሰና ‘ውን ነቲ ኩነታት ኣረጋጊጻቶ ኣላ።
እቲ ህዝባዊ እምነት ኣጥፊኡ፡ ንስለያዊ መሓውር ከም ኣማራጺ መጻንሒ ስርዓቱ ዝጥቀመሉ ዘሎ መላኺ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ፡ ቺካጎ፡ ሃሱሳዊ ስርሓት ከካይዱሉ ካብ ዘዋፈሮም ሰለይቲ ተቓሊዖም።
ውልቀመላኺ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ነቲ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞታት ፈጺሙ ከይቃላሕ ንሚኒስትሪ ዜና ተሪር ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ።
ክቡራት ተኸታተልቲ ድምጺ ኣሰና
ኣብ ናይ ሎሚ ሰኑይ 31 ጥሪ መደብ ራድዮ ድምጺ ኣሰና፡ ነቲ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ዝርአ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞን መስርሕ ለውጥን፡ ጽልውኡን ኣስተምህሮኡን ንዓና ንኤርትራውያን እንታይ ምዃኑ ንምድህሳስ ምስ ክልተ ኤርትራውያን ምሁራት: ዶ/ር ኣሰፋው ተኸስተን ዶ/ር ኣንገሶም ኣጽብሃን ዘካየድናዮ ዘተ ከነቕርበልኩም ምዃና እናዘኻኸርና ምክትታልኩም ንዕድም።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት ካብ ከባቢኦም ብግዲ የልዕሎም ኣሎ ክብል ሓደ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኸሲሱ
መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን እቲ ምስፋር ብድልየት እዩ ክብል ነቲ ኽሲ ነፅጊዎ
መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕርሻ ቃንጫ ሽኮር ንምስላጥ ንዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት መሬቶም ብግዲ የሕድጎም ኣሎ ክብል ህይውማን ራይትስ ዎች ዝተብሃለ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሊጡ።መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን እቲ ምስፋር ብድልየት እዩ ክብል ነቲ ኽሲ ይነፅጎ።
ናይቲ ጉጅለ ተሓላቒ ሰብእዊ መሰላት ሰራሕተኛ ዝኾኑ ፈሊክስ ሆርን መፅናዕቲ ንምክያድ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ናብ ኢትዮጵያ ታሕታይ ሽንጥሮ ተጛዒዞም ነይሮም።
ልዕሊ 245 ሽሕ ሄክታር መሬት ንሕርሻ ቃንጫ ሽኮር ተባሂሉ ኣብ ካርታ መንግስቲ ከምዝተሓንፀፀን ኣብቲ ከባቢ ዝነብሩ ልዕሊ 200 ሽሕ ሰባት፡ኣብ ናይ ኬንያ ቃላይ ቱርካና መነባብርኦም ዝተመስረተ ልዕሊ 300 ሽሕ ሰባት መነባብርኦም ክትንከፍ እዩ ይብሉ ሆርን።
ኣብ ታሕታይ ኦሞ ነቲ ኣዝዩ ዓብዪ ዝኾነ ግድብ ግልገል ጊቤ ሰለስተ፡ህንፀት መንገዲ ከምኡ’ውን ኣብቲ ከባቢ ዝከየድ ንዘሎ ዃዕቲ ነዳዲን ጋዝን ሓዊሱ ኣካል መደብ ዝተዋደደ ትልሚ ልምዓት እዩ።ስለዚ ተወለድቲ እቲ ከባቢ ኣብ ሓደ ግዜ ብዙሓት ለውጥታት እናረኣዩ እዮም ይብሉ ፊልክስ ሆርን።እቶም ፕሮጀክትታት ሜላ ኣነባብራ ሰባት ከምዝልውጡን ወጥሪ እናንሃረ ከምዝርከብን ሆርን ገሊፆም።
ብመሰረት እቲ ዝወፀ ፀብፃብ ህይውማን ራይትስ ዎች ነቲ ውጥን ዝቃወሙ ኢትዮጵያዊያን ምንክልባት፡ማእሰርትን መግሃስትን የጋጥሞም ኣሎ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ግን ነዚ ይነፅጎ።ምርድዳእ ከምዘሎን ዋላ ሓደ ሰብ ካብ መንበሪኡ ክወፅእ ከምዘይተገደደን ይገልፅ።
ምንስቴር ኮምኒኬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ በረኸት ስምኦን ፀብፃብ ህይውማን ራይትስ ዎች ኣድላዊን ዘነኣእስን እዩ ኢሎምዎ።እቲ ጉጅለ ተሓላቒ መሰላት ንኢትዮጵያ ብኹሎም ደቀቕቲ ነገራት ንምቅፅፃር ይፍትን ከምዘሎን ንመደባት ልምዓት ከምዝቃወምን ኣቶ በረኸት ገሊፆም።
ድልየት ሽኮር ንምርዋይ ኢንቨስትመንት ሕርሻ ቃንጫ ሽኮር የሳልጡ ከምዘለውን ምስ ህዝቢ እቲ ከባቢ ብምምኻር ከምዝፍፀምን መነባብርኦም ኣብ ግምት ዘእተወን ምዃኑ ኣቶ በረኸት ገሊፆም።ኣቶ በረኸት ስምኦን ብምስዓብ ‘’ብፍላይ ንተወለድቲ እቲ ከባቢ ቆላሕታ ዝህብ፡ታሪኻውን ባህላውን ሓድግታት ብምዕቃብ ንኹሎም ኢትዮጵያዊያን ዝጠቅም ይቕፅል ዘሎ ፕሮጀክት እዩ።’’
ብምቕፃል መንበሪ ገዛውቶም ንኽሃንፁ መሬት ተዋሂቡዎም ኣሎ፡ኩሉ ነገር በቲ ዝተትሓዘሉ ትልሚ እዩ ዝኸይድ ዘሎ፡ኣተሓሕዝኡ’ውን ዴሞክራሲያውን ሰብኣውን እዩ። ኢሎም ኣቶ በረኸት ስምዖን።


text:
በረከት ረታ
በረከት ረታ ናይ ለዋውያን መንግስቲ ማእከል ዋና መራሒ(ሴነየር ኤልደር) ኮይኑ በዓል ሓዳር ምስ በዓልቲ ቤቱ ሰለማዊት ገብርሂወትን ምስ ጓሎም ኤዎድያ በረከት ኣብ ስዊዘርላንድ ከተማ ሰንጋለን ነበርቲ እዮም ፡ ከምእውን ኣብ ልዕሊ ዓለም ለከ ናይ ኮንግረስ WBN ናይ መረብ ኣሰራርሓ ምንቅስቃሳት ኣገልግሎታት በምሃብ ፡ በፍላይ ደማ ኣብ ኢትዮጲያውንን ኤሪትራውያንን ናይ ኮኦርድኔተር ቲም ኣባል ብምኾን ኣብ ምግልጋል ይርከብ።
መብራቱ ገብረእግዚአብሄር
መብራህቱ ገብረእግዚአብሄር ናይ ለዋውያን መንግስቲ ማእከል ምኽትል መራሒ (ኣሶስየት ኤልደር ) ኮይኑ ምስ በዓልቲ ቤቱ ሰናይት መኮነነ ኣብ ስዊዘርላንድ ከተማ ባትቢል ነበርቲ እዮም ፡ ከምእውን ኣብ ልዕሊ ዓለም ለከ ናይ ኮንግረስ WBN መረባዊ ኣሰራርሓ ምንቅስቃሳት ኣገልግሎት ብምሃብ በፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጲያውንን ኤሪትርያውያንን ናይ ኮኦርድኔተር ቲም ኣባል ብምኻን ኣብ ምግልጋል ይርከብ።


text:
ኳሕ ኳሕ ገም ገም ኣብዚ ጠዊኩም ክፈቱ ክትሰምዑ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ደናክልና ዓዳትኩም ላዛ ዘለዎ
ዳጎ ማሓ ታበ ኢልኩም ሓበሬታ ትረኽብዎ
ንሓባሪኹም ብኽብሪ ህ..ህ እናባልኩ ትሰምዕዎ
ንፈታዊኽምን ጽላኢኹም ብቅጽበት ተለልዩዎ
ሕኩመት ኢሳያስ ወደራዓይሰ ምኻኑ ፍለጥዎ
ሓንሳብ ንሓዋሩ ብዘይ የዳግም ቐርኑ ዝብጥዎ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ኣኮሎግዛይና ዓባይ እምባሴራ
ሕማቕ ተረኺቡ ነዊሕ መሪር ቓልሲ ኮይኑ ክሳራ
ብደም ዝጨቀዉ ሸፋቱ ነጊሶም ሰፊሮማ ኣስመራ
ኣብምንቲ ምንታዩ ምልእቲ ሃገር ትስሕን ዘላ መከራ
ሓቢርና ፍትሓዊ ዕጥቅና ነደልድል ከይ ወሰኽና ክሳራ
ከምዘይ ነበረት ክንገብራ ስርዓት ህግደፍ እዛ ፌራ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ሰራየና ንዘክር ዝሓለፈ እቲ መሪር ቓልሲ
እዚ ኹሉ ንሓርነት ህዝብና ዝካየድ ዝነበረ ጹዑቕ ተኽሲ
እዞም ኩሎም ኣሻሓት ጀጓኑና ሓሊፎም ንፍትሓዊ ቃልሲ
ዒብ ሎሚ ስርዓት ሽፍታ ክነግስ ንህዝብና ዝዕምጽ ዝሃሲ
ሓቢርና ንቃለስ ስውኣትና ክቐስኑ ነንግስ ስርዓት ዲሞክራሲ
ኤርትራና ኣውያትን ብኽያታን ከብቅዕ ክትረክብ ንብዓታ ሓባሲ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ለጎጭዋና ትዘኩሩዶ ውርሳሻ ኣቦታትና
ኣብ ዛውል ማይላሓም ዋላ ገይሮም ሕጊ ዘጽኑሕልና
ሕጊ እንዳባ ብህግደፍ ክራሰ ብደውና ከም ዝመትና
ቃልስና ነሔድስ ክብረት ክንረክብ ኩልና ሓቢርና
እወ ስርዓት ህግደፍ ከነዕኑ ክሓልፈላ ኤርትራ ሃግርና
ኩሉ እተፋላለየ ደርብታት ናጻ ኾይኑ ከማዕብል ሃገርና
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ሓማስየና ንሃገርና ድሓይሽ ንምከር
ህዝብና ብህግደፍ ኣፉ ተለጒሙ ብማሕቡስ ክሽንከር
ታሪኽ ከይ ከሰና ብሓባር ንለውጢ ሓዲኡ ይገበር
ንፍትሒ ዘይቡሉ ስርዓት ህግደፍ ንምልጋሱ ንባራበር
ሓቢርና ተቢዕና ንቃለስ ስልጣን ናብ ንህዝቢ ክሳጋገር
ንነባሪ ራህውን፥ ሰላምን ፥ቅሳነትን፥ ከነስፍን ሓቦ ንግበር
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ሰምሃርና ደቂ ቀይሕ ባሕሪ ብር ተላዓሉ
ዓማጺ ስርዓት ህግደፍ ሽፍታ ነጊሱ ንሕስያ ዘይቡሉ
ነገር ዱኳኑ ብዕውር ሓሶት ዝነብር ንህዝቢ ኣታሊሉ
ክጥዕመኩም ከሎ ግምባሮም ጨምቱ ድሕር ኣይትበሉ
ዓመጸኛ ስርዓቶም ጨሪሹ ክፈርስ ህዝብና ክሓልፈሉ
ዕላማ ጻማ ሰማእታትና ክራጋገጽ ሰላም ክኸውን ንኹሉ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ሳሕልና ምናሃሃሪ ሓርበኛታት
ክዝክሮ ከለኹ እዚ ኹሉ ዝሓለፈ ታሪኻት
ኣብ ልዕሌኹም ዝድርበ ዝነበረ ብምባታት
እወ ሰግርክሞ ንኹሉ ብትብዓት ብጽንዓት
ዘገርም ናይ ሕጂ ገደደ ናይ ህግደፍ ከዳዓት
ካብ ወረደና ሓቢርና ንቃለስ ኣብ ጎኒ ውጹዓት
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ባርካና ብጀመርቲ ሰውራ ትፍለጡ
ታሪኩም ብስርዓት ህግደፍ ተመንጢሉ ተቐንጢጡ
ኣነ ኢየ ናጽነት ኣምጺኤ እናበለ ብሓሶት ሸቅጡ
ብደይ ምርጫ ብሓይሉ ኣብ ስልጣን ተቐሚጡ
ንዝተቓዎሞ ብማእሰርቲ ናብ ጉድጓድ ወወጢጡ
ሓቢርክም ተቓለሱ ንዓማጸኛ ስርዓቶም ቀጥቁጡ
ስምዑ
ደቂ ሃገረይ ጋሽና ሰቲና ንሕስብ ክላህና
ህግደፍ ክሳብ ዘሎ ፍጹም ሰላም ነይ ህበና
ብደይ ምርጫ ኣብ ኮሮሻ ተስቂሉ ንጥፍኣትና
ንጥፋእ ዶ ንሃሉ? ንምረጽ ንድሕነት ኩሉና
ንበገስ ንስርዓት ህግደፍ ካብ ሱሩ ሓኺኽና
መሊሱ ክሕደስ እቲ ኹሉ ትብዓት ጅግንነትና
ክብርን ዝኽርን ንስውኣትና
ካብ ገብሪሂይወት (ኣቡዓሸራ)
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2176


text:
Scouterna i Katrineholm –
ስካውት ኣብ ካትሪነሆልም
ስካውት ግሩፕ(ጉጅለ) ኣብ ካትሪነሆልም ካትሪነሆልምኦር ተባሂሉ ይጽዋዕ። ልዕሊ 300 ቆልዑን
መንእሰያትን ዓበይትን የጠቓልል። ካብ 8 ዓመት ንላዕሊ ወይ ከኣ ተመሃራይ ናይ ካልኣይ ክፍሊ ኣባል
ስካውት ክኸዉን ይኽእል እዩ ግን ልዕሊኡ ዕድመ ዘለዎ እውን ኣባል ስካውት ክኸዉን ይኽእል እዩ
ንኹሉ ዕድመ ክፉት እዩ።ንቖልዑን መንእሰያትን ስካውት ማለት፣ ማሕበራዊ ሂወት ዝምኮሩሉ ሓደሽቲ
ነገራት ዝመሃርሉ ማሕበር እዩ። እቶም ብዕድመ ዕብይ ዝበሉ ኸኣ ከም መራሕትን ኣለይትን ኮይኖም
ነቶም ንኣሽቱ መንእሰያትን ተኾስዂሶም ክዓብዩ ይሕግዙ ከምኡ ውን መታን ኩሉ ከምቲ ዝድለ ክሰርሕ
ኣድላይ ዘበለ ሓገዝ ይገብሩ።
ቦታና ኣብ ስካውትጎርደን ይበሃል ኣብ Stalls Backe ጥቓ Nyköpingsvägen ከኣ ይርከብ
ኩሉ ንጥፈታትና ኣብዚ ኢና ነካይዶ። ኣብ Forssjösjön ብምብራቓዊ Katrineholm እዉን ገዛ
ኣለና ከምኡ ውን ኣብ ካልእ ቦታታት እንዳተንቀሳቐስና ንጥፈታት ነካይድ ኢና።
ድሕሪኡ ኣብ Intresseanmälan (ከተመልክት ድሌት አንድሕር ኣለካ )ጠውቑ፣ ማለት ተገዲስኩምን ክትፍትንዎን አንድሕር ደሊኹም ንስካውት!
ቴለፎና ኣብ Kontakt ክትረኽብዎ ትኽእሉ ኢኹም ።
ወይ ከኣ ብኢመይል ብሽወደን ወይከኣ ብእንግሊዝ ኣብ info@katrineholmsscoutkar.se ልኣኹልና።
ስካውት ንቖልዑን መንእሰያትን ዝኹስኩስን ኣብ ሂወቶም ምስ ማሕበረሰብ ዓለም እንዳ
ተራኸቡ ተሞክሮ ከጥርዩ ከምሰብ እዉን ዝዓብዩሉ ማሕበር እዩ።ኣብ ዓለም 65 ሚልዩን
ስካውት ኣለዉ። 70 ሽሕ ካብኦም ድማ ኣብ ሽወደን ይርከቡ።
ስካውት ንጥፈታቱ ብውሑዳት ጉጅለታት እዩ ዘሰላሰል፣ እታ ዘወሓደት ጉጅለ ፓትሮል
ትበሃል። ኣብዛ ፓትሮል ነፍስወከፍ ሰብ በቐሊሉ ተርኡ የርኢ ከምኡ ውን በብመንገዱን
ብድልየቱን ድማ ይዋሳእ።
ኣብ ስካውት ብሰራሕ ኢኻ ትመሃር ብብድሆታት ከኣ ትዓብን ትምዕብልን፣ኣብ ስካውት
ክትዓብን ሂወትካን ሂወት ካልኦትን ክትመርሕ ዕድል ይህብ።ባህሪ ገዛና እዩ፣ ኣብ ሓድሽ
ከባቢ ብሓድሽ መንገዲ እንዳ ሰራሕና ንሂወትና ንብድሃ።ስካውት ንዝበለጸት ዓለምን
ንማዕርነትን ይቃለስ፣ ኣባላቱ ኣብቲ ዝነብርሉ ሕብረተሰብን ዓለምን ጸላዊ ተራ ክጻወቱ
የተባብዕ ።
ስካውት ንመንእሰያትን ብመንእሰያትን ይምራሕ ብሓገዝ ናይ ዓበይቲ ኸኣ ይድራዕ።
ንጥፈታትና ኣብ ክብርታት እዩ ዝሙርኮስ ንሱ ኸኣ ሕያዋይ ዓርኪ ሰብኣዊ ርህራሄ ዘለዎ
ሰብ ምዃን እዩ።
ስካውት ንኹሎም ቆልዑን መንእሰያትን ብዘይ ኣፈላላይ መርሓባ ይብል ።


text:
-
-
- Uncategorized
ባህጊ (Bahgi)
- kr225,00
- ባህጊ ልብ ወለድ ዛንታ ብተስፋጊዮርጊስ ሃብተ ባህጊ፡ ፍሉይ ተውህቦ ዘለዋ ጓል ኰይና፡ ኣቦኣ - ደራሲ ኣስመሮም - ባህግታታን ሕልምታታን ክዉን ንምግባሮም የተባብዓ። ልክዕ ከም ብዙሓት ነጻ ዝኣተሓሳስባኦም ሰባት ብዓይኒ ጥርጣረ ተራእዮም ንማእሰርቲ ዝቃልዑዎ፡ ንሱ'ውን ዕጫኦም ይገጥሞ። ኣስመሮም፡ ምስ ስድራኡ ርክብ ዝፈጥረሉ ኣገባት ብምፍጣር፡ ዛንታታት ኣጽሊቝ ንምውጻእ ድማ ይዕወት። 'ሕልሚ ኣሎካ'ዶ፧' ዝብል ሕቶ፡ ሕመረት ትረኻ'ዛ ልብ ወለድ...
- Add to basket
-
-
- ጽዋ
እዚ’ውን (Ezi’win)
- kr250,00
- ሃገራዊ ኣግልግሎትን መስገዳላቱ፡ ስደት፡ ጕዕዞ ምድረ-በዳ ሰሃራን ሲናይን፡ ጕዕዞ ባሕሪ፡ ዝእመሰሉ ፍጻሜታት ትሕዝቶ'ዛ ጽዋ ኰይኖም፡ ናይ ሕጂ መንእሰይ ወለዶ ኤርትራ ብኸመይ ዝበሉ ፈተንቲ ተመኵሮታት ይሓልፍ ምህላዉ ብስእላዊ መንግደኢ እትትርኽ መጽሓፍ እያ።
- Add to basket


text:
ንብዙሓት ጅግና፣ተባዕ፣ውፉይን ብዓል ራኢይን ነይሮም።ትሑት፣ሰሓቢ፣እሙንን ብዛዕባ ካልኦት ብዙሕ ዝግደሱን እውን።
ኔልሰን ማንዴላ ፀለምቲ ደቡብ ኣፍሪካዊያን ኣብ ዝነበሩላ ኣብ ትራንስከይ 18 ሓምለ 1918 ኣ/ፈ ተወሊዶም።
ከም መንእሰይ ንቑሕ ተሳታፋይ ምንቅስቓስ ፀረ-ኣፓርታይድ ብምዃን ኣብ 1940ታት ናብ ናይ ኣፍሪካ ሃገራዊ ኮንግረስ /ANC/ ብምእታው መራሒ ክንፊ መናእሰይ እቲ ምንቅስቓስ ኮይኖም።
ማንዴላ ምስ ናይ ANC ብፃዮም ኦሊቨር ታምቦ ናብ ኮሌጅ ብምእታው ብናይ ሕጊ ትምህርቲ ተመሪቖም፤ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ናይ መጀመሪያ ዝኾነ ጥብቅና ሕጊ ኣጣይሾም።እዚ ኣብ ጆህናስበርግ ዝተኸፈተ ትካል ጥብቅና ንፀለምቲ ነፃ ኣገልግሎት ወይ ብዝተሓተ ኽፍሊት ናይ ሕጊ ምኽሪ ይህብ ነይሩ።
መንግስቲ ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ 1960 ኣ/ፈ ንANC ብሕጊ እንተኣገዶ’ውን እቲ ውድብ ብሕቡእ ምንቅስቓሱ ቐፂሉ።ማንዴላ ብቐፃልነት ካብ ፖሊስ እናተሓብኡ፣ካብ ካልአይቲ ብዓልቲ ቤቶም ዊኒ ከይፈተው ተፈሊዮም ክነብሩ ተገዲዶም።ዊኒ’ውን ኣብ ምንቅስቓስ ፀረ-ኣፓርታይድ ንቕሕቲ ተሳታፊት ነይረን።
ANC ስርዓት ኣገዛዝኣ ኣፓርታይድ ንኸብቅዕ ብርቱዕ ስጉምቲ ክውሰድ ኣለዎ ኢሉ ድሕሪ ምውሳኑ ማንዴላ ኣብ ልዕሊ ወታደራዊ ሓይሊ ደቡብ ኣፍሪካን ዒላማታት መንግስትን ናይ ዘጥቅዕ ናይቲ ውድብ ሓድሽ ወታደራዊ ክንፊ መራሒ ኮይኖም።
ኣብ 1962 ኣ/ፈ ኔልሰን ማንዴላ ኣንፃር መንግስቲ ፈፂሞምዎ ብዝተብሃለ ተግባር ኣብ ቀይዲ ምስውዓሉ ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም።ንሶም ግን ህዝቢ ኣፍሪካ ነፃ ንክኸውን ዝገበርኩዎ ቓልሲ እዩ ክብሉ ንምንቅስቓሶም ተማጎቶም።ድሕሪ ናይ ክልተ ዓመታት ከይዲ ፍርዲ ዕድመ ልክዕ ተፈሪዱዎም፣ኣብ ወሰን ማይ ኬፕ ታውን ኣብ ዝርከብ ዘስካሕክሕ ቤት ማእሰርቲ ደሴት ሮቢን ን18 ዓመታት ተኣሲሮም።ኣብ 1989 ኣ/ፈ ንናይ ANC ዕጥቓዊ ቓልሲ እንተድኣ ኣዊግዞም ካብ ማእሰርቲ ክፍትሑ ብመንግስቲ ንዝቐረበሎም ፃውዒት ነፂጎምዎ፤ ኔልሰን ማንዴላ።
እንተኾነ ብፕሬዝዳንት ፍረደሪክ ዲ ክለርክ ዝምራሕ ናይ ፀዓዱ መንግስቲ ኩሎም ፖለቲካዊ ፓርትታት ሕጋዊ ንክኾኑ ኣብዝፈቐደሉን መብዛሕቲኦም ፓለቲካዊ እሱራት ኣብዝፈትሕሉን እዋን ኣብ 1990 ኣ/ፈ ንሶም እውን ነፃ ወፂኦም።27 ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ፀኒሖም።
ኣብ 1991 ኣ/ፈ ማንዴላ ፕሬዝዳንት ANC ብምዃን ተመሪፆም።ኣብ 1994 ኣ/ፈ ኣብታ ሃገር ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ANC ምስ ስዓረ ኣብ መበል 75 ዕድሚኦም ናይታ ሃገር ፈለማይ ፀሊም ፕሬዝዳንት ብምዃን ተመሪፆም።
ከምዚ ድማ በሉ።’’እዛ ውቅብቲ መሬት ፈፂማ፣ፈፂማ፣ፈፂማ ዳግም እቲ ሓደ ነቲ ኻሊእ ዝጭቁነላ ኣይክትኸውንን እያ።’’
ሄርማን ኮሀን ኣብ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናትድ ስቴትስ ተሓባባሪ ምንስቴር ጉዳያት ኣፍሪካ ብምዃን ካብ 1989 ክሳብ 1991 ኣ/ፈ ዘገልገሉ እዮም።መብዛሕቲኦም ፀለምቲ ደቡብ ኣፍሪካዊያን መነባብርኦም ከመሓይሽ ዝኽእል ሰብ ማንዴላ ክኸውን ይኽእል እዩ ክብሉ ተስፋ ኣሕዲሮም ይብሉ ኮሀን።
ፕሬዝዳንት ማንዴላ ሓደ ናይ ስልጣን ዘመን ጥራሕ ከምዘገልግሉ ቃል ኣቲዮም።ማንዴላ ፕሬዝዳንት ኣብ ዝነበሩለን ሓሙሽተ ዓመታት ደቡብ ኣፍሪካ ንሃገራዊ ዕርቂ ዝሓዘትሉ ኣገብባ ዓለምለኸ ኽብርን ናእዳን ረኺቦም።
ማንዴላ ብህይወት ኣብዝነበርሉ እዋን ኣማእቲ ሽልማታት ተሸሊሞም እዮም።ኣብ 1993 ኣ/ፈ እውን ኣብ ሓደ እዋን ፀላኢኦም ምስ ዝነበሩ ፕሬዝዳንት ዲ ክለርክ ናይ ሰላም ኖቤል ብሓባር ተሸላሚ ኮይኖም።ኣብ ከይዲ ሰላም ደቡብ ኣፍሪካ ብዘበርከትዎ ኣስተዋፅኦ።


text:
ቫይረስ ኮረና ዘብፅሖ ፅልዋ ብምርዳእ መናእሰይ ብሰናይ ፍቓዶም ሕብረተሰብ ኣብ ምንቃሕን ብተወሳኺ ድማ ዝተፈላለዩ ናውቲ ፅርየት ኣብ ጎደናታት ብምቕራብ ህዝቢ ክጥቀመሎም ይሰርሑ ኣለዉ::
ኣብ ጎደናታት ከተማ መቐለ መሕፀቢ ኢድ ንክህሉ ብተወሳኺ ድማ ካብ ካልኦት ክልላት ናብ ትግራይ ዝኣትዉ ተጓዓዝቲ ኢዶም ተሓፂቦምን መካይኖም ድማ ብኬሚካል ተፀሪገን ንክኣትዋ ዝሰርሑ መናእሰይ ኣለዉ::
ተኽሊት ሃይላይ ኣብ ከተማ መቐለ ቫይረስ ኮረና ንምክልኻል ምስ መሓዝቱ ይሰርሕ ዘሎ መንእሰይ ሓደ እዩ:: ለበዳ ቫይረስ ኮረና ዘብፅሖ ጉድኣት ስለዝተረዳእና ኢና ኣቐዲምና ንምክልኻል ብዓቕምና ስራሓት ዝጀመርና ይብል::
እቲ ለበዳ ንምክልኻል ምሕፃብ ኢድ ኣገዳሲ ምኻኑ ውድብ ጥዕና ዓለም ብምግላፁ ኣብ ጎደናታት መቐለ መሕፀቢ ኢድ ንክህሉ ንሰብ ሃብቲ ኣዘራሪብና ስራሕ ጀሚርና ኢሉ:: እቲ ኢድ መሕፀቢ ኣብ ምዕፃውን ምኽፋትን ብኢድ ምትንኻፍ ስለዘለዎ ነዚ ንምትራፍ ድማ ብእግሪ ዝኽፈትን ዝዕፆን ምስ ሰብ ሞያ ተዘራሪብና ኣስሪሕና ይብል::
ካብ ካልኦት ክልላት ናብ ክልል ትግራይ ዝኣትዉ ተጓዓዝቲ ድማ ብሓደ ግዘ 4 ሰባት ኢዶም ዝሕፀብሉ ኣብ ከባቢ ኣሸጎደ ሰሪሖም ከምዝቐረቡ ዝተዛረበ ተኽሊት መካይን ድማ ብኬሚካል ተነፂገን ንክኣትዋ ኩነታት ኣመዓራሪና ኣለና ኢሉ:: እዚ ስራሕ ከም መበገሲ ብምግባር መንግስቲ ኣብ ኩሎም ናብ ትግራይ መእተዊ በሪ ክግበር መለዓዐሊ እዩ ይብል:: እቲ ይፍፅምዎ ዘሎ ስራሕቲ መንግስቲ ኣብ ዘይጀምሮን ብተወሳኺ ድማ ኣብ ትግራይ ቅድሚ ኣዋጅ ህፁፅ ግዘ ምእዋጁ ኣቐዲሙ እዮም ዝጀመርዎ:: ንፅጉማት ወገናት ቫይረስ ኮረና ንምክልኻል ዝሕግዞም ናውቲ ፅርየት እውን ሰብሃብቲን ግዱሳት ወገናት ብምትሕብባር ይሰርሑ ኣለው:: ኣብ ምክልኻል ለበዳ ቫይረስ ኮረና ኣሓይሉ ምስ መሓዝቱ ከምዝሰርሕ ተኽሊት ይዛረብ::


text:
ንኽትምሃር ናብ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኮለጅ ምስ እትግዕዝ ኣብቲ ናይ ትምህርቲ ቦታ ክትምዝገብ ይግባእ። ናብ መባእታዊ ቤትትምህርቲ ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ንኽትምሃር ምስ እትግዕዝ ኣብቲ ወለድኻ ዘለዉዎ ቦታ ኢኻ እትምዝገብ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ ኣብቲ እትቕመጠሉ ኢኻ እትምዝገብ ማለት እዩ፡ ማለት ኣብቲ ለይቲ እትድቅሰሉ።
ኣብ ውሽጢ ሽወደን ኮይነ ክግዕዝ ከሎኹ እንታይ ክሓስብ ይግበኣኒ?
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኣብ ኮለጅ ንኽትምሃር ናብ ካልእ ቦታ ምስ እትግዕዝ፡ ኣብቲ ቦታቲ ክትምዝገብ ይግባእ። ሽዑ ናይ ምግዓዝ ሓበሬታ ትህብ።
ኣብቲ ናይ ቀደም መንበሪ ቤትካ ምስ እትቕመጥ፡ ንኣብነት ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ፡ እዚ ከም ኣብ ክልተ ቦታ ምቕማጥ እዩ ዚቝጸር። ኣብ ክልተ ቦታ ምቕማጥ ማለት ኣብ እተፈላለየ ቦታ፡ ማለት ኣብ ሓደ ቦታ ሓደ-ሸውዓታዊ ክፋል ናይ ግዜኻ ተሕልፎ ኣሎኻ ማለት እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ኣየናይ ኣድራሻኻ ከም ዚምዝገብ ዚውስን እቲ ስካተቨርከት እዩ።
ሓደ-ሸውዓታዊ ክፋል ግዜኻ ኣብ ሓደ ቦታ ክትነብር ከሎኻ ፤
ኣብኡ ትሓድር ማለት እዩ
ኣየናይ ኣድራሻኻ ከም ዚምዝገብ ዚውስን እቲ ስካተቨርከት እዩ። ኩነታት ህይወትካ ከመይ ከም ዚመስል ኣብ ግምት ነእትዎ ኢና። ንኣብነት በዚ ዚስዕብ ኣረኣእያ፤
ትሕቲ 18 ዓመት ምስ እትኸውንን ብምኽንያት ትምህርትኻ ድማ ኣብቲ ወለድኻ ዘይብሉ ቦታ ምስ እትቕመጥ፡ ምስ ወለድኻ ኢኻ እትምዝገብ። እዚ ድማ ኣብ መባእታውን ካልኣይ ደረጃን ቤትትምህርቲ ክሳብ ዝቐጸልካ ወይ ድማ ቅድሚ 18 ዓመት ምምላእካ ግን ክሳዕ 21 ዓመት ዕድመኻ፡ ዝጀመርካዮ ትምህርቲ ክሳዕ ዝቐጸልካ የገልግል።
ካብ ሓደ ዓመት ንላዕሊ ኣብ ወጻኢ ክትምሃር ምስ እትደሊ፡ ብዛዕባ ንወጻኢ ምግዓዝካ ንስካተቨርከት ኣፍልጥ።


text:
ገድልን ሽፍትነትን በየንን ብኸመይን ይራኸብ…?
ገድልን ሽፍትነትን በየንን ብኸመይን ይራኸብ…?
ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ገድሊ ኤርትራ ሽፍትነት ኣይነበረን፡፡ ንናጽነት ዝተገብረ ፍትሓዊ ቃልሲ ኢዩ፡፡ እዚ ንናጽነት ዝተገብረ ፍትሓዊ ዕጥቃዊ ቃልሲ፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ይኹኑ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ፡ ጀመርቱን ቀለስቱን ኮይኖም ፊተ-መሪሕ ክነብሩ ይኽእሉ ኢዮም፡፡ እቲ ቃልሲ ግን ናይ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ቃልሲ ኢዩ ዝነበረ፡፡ ኣብቲ ንሳላሳ ዓመታት ዝተገብረ መሪር ዕጥቃዊ ቃልሲ ድማ ዓሰርተታት ጀጋኑ መስዋእቲ ከፊልናሉ፡ ሰንኪልናሉ፡ ከርቲትናሉ፡ ኩሉ እንትናና ወፊናሉ ኢና ክብል፡ ኣብ ገጻት ፈይስ ቡክ ንእሽቶ ሓንጢጠ ነይረ፡፡ ካብቶም ኣብ መኣዲ ቃልሲ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ብሓደ ኣለና ንብል ድማ፡ ክልተ ኣንጻር ርእይቶታት ክጸሓፍ ተዓዚበ፡፡ ሕጂ ውን ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ሓደ ካብቲ ንኾርዓሉ ብደም ዝተነድቀ ታሪኽና ኢዩ፡፡ ገድልን ሽፍትነትን ብፍጹም ዘራኽብ የብሉን፡፡
እዚ እምነት እዚ ልባዊ እምነተይ ምዃኑ ከስምረሉ ይደሊ፡፡ ነዚ ሓቂ ጎስዩ እንተስ ሰኣን እኹል ኣፍልጦ ስሚዒት ደፊእዎ፡ ሓደው ነዚ ገጽ ክመልስ ክትኮስ ዝተቓረበ ተዓብዒቡ ዘሎ ቁጠዐ ህዝቢ፡ ንማዕበላዊ ተቓውምኡ ፍጹም ንምሕማሱን ምርማሱን ሽርሐ ጉርሒ ቆጺሩ፡ ቶኽላ ክንሱ ቆርበት በጊዕ ተኸዲኑ ተልእኹኡ ዝፍጽም ዘሎ ምስሉይ፡ ሒደት መዳርግቲ ጥራይ ንዘለዎ ታርኽ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ክድምስስ ህርድግ ይብል ስለ ዘሎ፡ ሰሚዕካዮ ጥራይ ምሕላፍ ከቢድ ስለ ዝኾነ ሕጂ ውን ብዝሰፈሐ ክውስኸሉ፡፡
ኣቐዲመ ግን ነቶም 3 ሚያዝያ 2016 ኣብ ማእከል እታ ምጭውቲ ከተማና ኣስመራ፡ ካብ ግዱድ ዕስክርና ጨካን መላኺ ስርዓት ህግደፍ ከምልጡ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ብተመልከተለይ ተቐቲሎም ህይወቶም ዝሓለፉ መንእሰያት መንግስተ ሰማይ የዋርሶም፡፡ እግዚኣቢሄር ኣምላኽ ንእስነቶምን ወጽዖኦምን ይርኣየሎም፡፡ በዚ እኩይ ተግባር ልቢ ኩሉ ኤርትራዊ ከም ዝሰንበረ ርዱእ ኮይኑ፡ ብፍሉይ ንቤተሰብ ግዳያት ግን ጽንዓት ይሃብኩም፡፡ ከምዚ ዓይነት ኣረመናዊ ተግባራት ተቓጽዩ ዘይኮነ ርእዮ ብርእዮ፡ ሓንሳብ ዘይኮነ ብተደጋጋሚ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ዝፍጽም እሞ ድማ ኣብ ጸሓይ ቀትሪ፡ ከም ተራ ከታሪ ሽፍታ ክበሃል እንከሎ ኢዩ ከኣ መዓንጣ ከብድኻ ቅርጽ ዘብለካ፡፡ ሽፍታ ካብ እኩብ ሰብ ኣሽሓት ኪሎ ሜተር ኢዩ ዝብርግግ፡፡ ሽፍታ ኮነ ኢሉ ብተመልከተለይ ሰባት ኣይቀትልን ኢዩ፡፡ ሽፍታ ንመላእ ህዝቢ ብፍርሒ ከም ዘንቀጥቅጥን ከም ዝብህርርን ኣይገብርን ኢዩ፡፡ ሽፍታ ደም ክጽየቕን ኣብ ደም ክኣቱን ኣይደልን ኢዩ፡፡ እዚ ኣረሜናዊ ጨካን ስርዓት ህግደፍ ግን ንህዝቢ ኤርትራ በዓል ደሙ ኢዩ፡፡
ናብ መበገሲ ሓሳበይ ክምለስ፡፡ ኣእዛና ሳላ መራኸቢ ብዙሓን ብፍላይ ድማ ፓል ቶክ ብዙሕ ክትደግሞ ዘሕፍር ግዕዘይ ምዕዘይ ሰሚዑ ኢዩ፡፡ ኣይሰማዕኩምን ዝብል እንተሎ ክምጉት ይኽእል ኢዩ፡፡ ዝኣኽለካ ተዛሪብካ ማዕበል ህዝቢ ፎእ ምስ በለካ ነቲ ክዑብ እምነትካ ክትኮሓሕል ጋራጅ ኣእቲኻ ከተመዓራርዮ ዝከኣል ኣይመስለንን፡፡ ብእዝነይ ካብ ዝሰማዕኩዎ ገድሊ ኤርትራ ናይ ሸፋቱ ምትእኽኻብ ኢዩ፡፡ ህዝባዊ ግንባር ሽፍታ ውድብ ኢዩ፡፡ ስዉእ ኣበየናይ ኩርባን እምባን ሓደራ ክብለኒ ሰሚዐዮ፡፡ ሰብ ንነብሱዩ ዝስዋእ ንዓይ ኣይኮነን፡፡ ምዉታት ኢዮም ብዛዕባ ምውታት ዝሓስቡ፡፡ ህዝባዊ ግንባር ሽፍታ’ዩ ዘይበለ ደላይ ፍትሒ ኣይኮነን፡፡ ኣረ ብዛዕባ ናጽነትን ረፈረንድምን ውን ሕጋዊ ኣይኮነን ኣለዎ፡፡ ስም ሓደ ካብቶም ነዚ ክዑብ ሓሳባት ዝተፍኡ ሽፍታ’ወ! ዝብል ውን ኢዩ፡፡ እቲ ገፈጥ መፈጥ ኣባሃህላ ብዙሕ ኢዩ፡፡
እታ ዝገረመትኒ ገለ ካብቶም በሃልቲ ደሓን ኣፍለጦ ኣለና ዝብሉ ኢዮም፡፡ ብርግጽ ዘይነዓቕ ኣፍልጦ ውን ኣለዎም፡፡ ስለምንታይ ግን ንገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ብተራ ከታርን ዘራፍን ሽፍታ ክግለጽ ደልዮሞ…? ስለምንታይ ንምስሉን ተግባራቱን ዝውክል ረዚን ፖለቲካዊ ቃል ዘየጠመቕዎ…? ስለ ዝጠፈኦም ወይ ውን ተሃዊኾም ዶ ይኾኑ..? ብናተይ ኣመለኻኽታ ኣይመስለንን፡፡ እታ ሱር ዘለዋ ቀንዲ ተኣፋፊት ቃል ከኣ ንሳ ኢያ፡፡ ብቓላት ሃንደስታ መዘዝ ዘለዋ መርዛም ቡቕሊ ኢያ፡፡
ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ መቐጸልታ ፖለቲካዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እምበር ብሃውሪ ወይ ብስሚዒት ዝተወልደ ቃልሲ ኣይኮነን፡፡ ስለ ዝኾነ ኢዩ ከኣ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ናብቲ መስዋእትን ስንክልናን ዝሓትት ገድሉ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝወሓዘን ዝዓሰለን፡፡ ኮይኑ ግን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ይኹኑ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ንናጽነት ዝቃለሱ ሃገራውያን ውድባት እምበር ዲሞክራስያውያን ሓይልታት ኣይነበሩን፡፡ ዲሞክራስያውያን ሓይልታት ክኾኑ ውን ባህሪ ኣወላልደኦም ኣየፍቅደሎምን ኢዩ፡፡ እዚ ክብል እንከለኹ ግን ኣብ ገድሊ ኤርትራ ዲሞክራስያውያን ባእታታት ኣይነበሩን ንምባል ኣይኮንኩን፡፡ ኣዝዮም ብዙሓት ንስለ ዲሞክራስያዊ ኣከያይዳ ንምትእትታው ሓቒቖምን ተቐንጺሎምን ኢዮም፡፡
ስለ ዝኾነ ብኽልቲኦም ንዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝመርሑ ዝነበሩ ውድባት ክትገልጾ ዝኸብድ ናይ ቅትለት ገበናት ተፈጺሙ ኢዩ፡፡ ብዝገደደ ውን መሬት ኤርትራ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ኣይጸውርን ኢዩ ብዝብል ኢፍትሓዊ ስነ ሓሳብ ኣብ ከቢድ ውግእ ኲናት ሕድሕድ ተኣትዩስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ካብ ሜዳ ኤርትራ ከም ዝእለዩ ውን ኮይኑ፡፡ ክጠፍእ ዘይግበኦ ህይወት ብሰንኪ ዲሞክራስያዊ ባህሪ ዘይምንባሩ ብሉጻት ኣሓትን ኣሕዋትን ከሲርና ኢና፡፡ እዚ እቲ ናይ መሪር ዝመረረ ዓንዴል ታሪኽና ኢዩ፡፡ ነዚ ዝኽሕድ ኣይነበረን ዝብል እንትርፎ እቲ እናሰመዐ ዝደንቆረ ሓደኳ የልቦን፡፡
እቲ ሓቂ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ በቶም ኢዲሞክራስያውያን መራሕቱ እናተኣለየ ግን ሰብ ምስ ኩምራ ሓጻውንን ሺሾ ሰራዊት ስርዓት ደርግን ተዋጊኡን ስዒሩን ናጽነት ኤርትራ ክዉን ገይሩ ኢዩ፡፡ነቲ ብመስዋእቲ ሓፋሽ ህዝቢ ብሓይሊ ብረት ዝተረጋገጸ ናጽነት ንምውሓሱ ኣብ ቅድሚ ተዓዛብነት ማሕበረሰብ ዓለም ብዘየዳግም ህዝቢ ናጽነት ኣድሚጹ ኢዩ፡፡ ኤርትራ ሓንሳብን ንሓዋሩን ነጻን ልኡላዊትን ሃገር ምዃና መዛዘሚ ናይቲ መስዋእቲ ዝኸፈለሉ መሪር ቃልሱ ኮይኑ ኢዩ፡፡ ነዚ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዝኸፈለሉ ዝተገፋዓሉ ዝተሞቓሓሉ ገድሉ ሽፍትነት’ዩ ነይሩ ክበሃል እንታይ ስለ ዝተደልየ ድኣሉ…?
እታ መርዛም ሱር ዘለዋ ሓሳብ እምበኣር ኣብዚኣ ኢያ ዘላ፡፡ እዛ መዘዝ ዘለዋ መርዛም ቡቕሊ ትፈርዮ ፍረ ድማ ኩዱን በኣፈ ስላሴ ንለባም ኣምተሉ ኢዩ፡፡ ገድሊ ኤርትራ ሽፍትነት እንተድኣ ነይሩ፡ ህዝባዊ ግንባር ሽፍታ እንተድኣ ኮይኑ፡ ናጽነት ኤርትራ ውን በዚ ሽፍታ ዝበሃል ዘሎ ውድብ ተቐሊሱ ስለ ዝመጸ ሕጋውነት የብሉን ኢዮም ዝብሉና ዘለዉ፡፡ ብዙሕ መርትዖታት ካብቶም በሃልቱ ከምጽእ ጸገም ዘለዎ ኣይኮነን፡፡ ቃል ብቓል ዝተዛረብዎ ዝጸሓፍዎ ኩሉ ስኑድ ኢዩ፡፡ ክሳብ ንስዉእ ሽፍታ ኢዩ ዝብል ቃሎም!
እዚ ጉዳይ ቅድሚ ናብ ቅርዓት ምውጽኡ ነዊሕ ግዜ ገይሩ ኣሎ፡ ሓደ ካብዞም በሃልቲ ብተደጋጋሚ ብመገዲ ናይ መሰንጀር ብሕታዊ መልእኽቲ ይሰደለይን ንዘራረብን ነይርና፡፡ ህዝባዊ ግንባር ሽፍታ ኢዩ ዝብል ሓሳብ ድማ ብተደጋጋሚ የልዕለለይ ነበረ፡፡ ሽፍታኮ ተራ ነገር ኢዩ፡፡ ፖለቲካዊ ስነሓሳብ ዘይብሉ ዝተወደበ ቅርጺ ዘይብሉ፡ ብህዝቢ ዝተፈንፈነ፡ ዘይረሃጸሉ ሃብቲ ውልቀ ሰባት ዝዘርፍ ብዓንደርእሱ ድማ ኣብ ደም ክኣትውን ደም ክጽየቕን ዘይደሊ ብረት ዝዓጠቐ ተራ ሰራቒ ኢዩ፡፡ ህዝባዊ ግንባር ግን ምስቶም ሞባእ ናጽነት ዝኾኑ ሰማእትን ስንኩላንን ሓዊስካ ኣስታት 200 ሽሕ ዕጡቕ ሓይሊ ዝነበሮ ውድብ ኢዩ፡፡ ርብዒ ሚልዮን ዝገማገም ዕጡቕ ሓይሊ ዝነበሮ፡ ንጹር ፖለታካዊ መርሓ ዝነበሮ፤ ንሳላሳ ዓመታት ደማዊ ውግኣት ዝሓለፈ፡ ኣብ ደጀናቱ ካልኦት ሓርነታውያን ምንቅስቓሳት ዘይነበሮም ክሳብ ንኣሽቱ ፋብሪካታት ዝውንን ዝነበረ፡ ኣብ በረኻ እንከሎ መንግስታዊ ቅርጺ ዝሓዘ፡ ወናኒ ዘመናዊ ኣጽዋር፡ ብኮራትን ክፍላተ ሰራዊትን ዝምራሕ ዕጡቕ ሓይሊ ዝነበሮ ዓቢ ውድብ ከመይ ቢልካ ኢኻ ሽፍታ ነይሩ ትብለኒ ክብል ይምስለሉ ነይረ፡፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ይከራኸረኒ ነይሩ፡፡ ዘቕርቦም መርትዖታት ግን ዘእምኑ ኣይነበሩን፡፡
ኣብ መጠረሽታ ሓደ መዓልቲ ስማዕ ንህዝባዊ ግንባር ኮነ ነዚ ሕጂ ፍጹም መላኺ ኮይኑ ዘሎ ህግደፍ ዝደለኻዮ ንዐኦም ክገልጽ ብዝኽእል ቃል ክትጽወዖምን ክትገልጾምን ትኽእል ኢኻ፡፡ ሓንቲ ዘረጋግጸልካ ግን ሸፋቱ ኣይኮኑን፡፡ ህዝባዊ ግንባር ይኹን ህግደፍ ሸፋቱ እንተድኣ ኮይኖም ማሕበረሰብ ዓለም ብምልኡ ሽፍታ ኢዩ፡፡ ኣብ መንበር ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ኣባል ዝኾነ ምስ ማሕበረ ሰብ ዓለም ኢሂን ሚሂን ዝበሃሃል፡ ኣዝዮም ብዙሓት ዲፕሎማሰኛታት ኣብየ ሃገሩ ወከልቲ ዘለዎ ሽፍታ እንተድኣ ኮይኑ፡ ዓለም ብሙላኣ ሽፍታ ኢያ ክብል ድርቕ ኢለ ይምጉቶ፡፡
ኣስዒበ ነዚ ሕድሪ ስዉኣት ዝረገጸ፡ መብጽዓ ኩልና ዝጠለመ ስርዓት ህግደፍ እንተደሊኻ ባርባርያን፡ ፋሺሽታውያን፡ ዲክታቶራውያን፡ ቶታሊተርያን ማለት ንተግባራቶምን ምስሎምን ክገልጽ ብዝኽእል ፖለቲካዊ መጸውዒ ጸውዓዮም ኣጠምቆም፡፡ ሽፍታ ግን ዝወረደ ተራ ነገር ኢዩ፡፡ ዓለምና ብዙሓት ቀተልቲ ከም ኢሳይያስ ዝጭክኑን ግፍዕታት ዝገበሩን ንኸም ሂትለርን ፓልፖትን ኣጎስቶ ፒኖቸን ዝኣመሰሉ መራሕቲ ኣአንጊዳ ኢያ፡፡ ግን ሸፋቱ ኣይኮኑን ንዐኦም ዝውክል ኣስማት ኣለዎም፡፡
ካብዚ ብዘይፍለ እዞም ሎሚ ብኣርኣያ ስላሴ ንዝተፈጥረ ሰብ ከም ጤለ በጊዕ ዝሓርዱ ዘለዉ ዲዒሽ፡ ኣልቃዒዳ፡ ቦኮሓራም፡ ኣልሸባብ ዓለም ሸፋቱ ዘይኮነ ግብረ ሽበራውያን ፈጠርቲ ራዕዲ ኢላ ኢያ ትጽውዖም ዘላ፡፡ እቲ ምንታይ ዋላ ውን ጉጉይ ይኹን ከረጋግጽዎ ዝደልይዎ ዕላማ ኣለዎም፡፡ ዝተወደበ ሓይልን ኣብ ኣእምሮ ካልኦት ዝጸፈይዎ መርዝን ስለ ዘለዎም፡፡ ብመንጽር እዚ ተጋዲሉ ንዓርሞሸሽ ሓይሊ ስርዓት ደርግ ስዒሩ ካብ በረኻ ኣትዩ፡ ናጽነቱ ብሓይሉ ኣረጋጊጹ ክንሱ፡ ድምጺ ህዝቢ ኤርትራ እታ ኣብ 1952 ዓ/ም ዝጠለመቶን ጸማም እዝኒ ዝሃበቶን ዓለም ትስመዓዮ፡ ብምባል ኣብ ገድሊ ዝኣመሞ እማመ ረፈረንድም ቃሉ ኣጽኒዑ ዘተግበረስ ራእይ ዘይነበሮ ተራ ሽፍታ’ዩ ግደፈኒ በጃኻ ይብሎ፡፡
ዝመለሰለይ መልሲ ከየሰንበደኒ ኣይተረፈን፡፡ ረጊአ ንኽሓስብን ኣብ መንጎ እቶም ንቃለስ ኣለና ንብል ገለ ቃልሲ ደምበ ተቓውሞ ንምሕንፋሽን ንምብታንን ዝተላእኩ ክርዳድ ምህላዎምን ግን ክግንዘብ ኪኢለ ኢየ፡፡ ናብቲ ዝመለሰለይ መልሱ ክመልሰኩም፡፡ ”እታ ጌጋ እኮ ኣብ ረፈረንደም ኢያ ተፈጺማ፡፡ ህዝባዊ ግንባር ንህዝቢ ኤርትራ እወን ኣይፋልን ዝብላ ጥራይ ኢዩ ቀሪብሉ፡፡ ምስ ኢትዮጵያ ምሕዋስ ጉዳይ ፈደረሽን ናብ ዝነበሮ ምምላስ ዝብል ኣማራጺታት ንህዝቢ ኤርትራ ኣይቀረበሉን፡፡ ስለዚ እቲ ዝተገብረ ረፈረንደም ሕጋዊ ኣይነበረን” ይብለኒ፡፡ ወሓጥዮ እንተበልኩዋስ ትጎስሞ ኢዩ ነገሩ፡፡
ብሓቂ ከምኡ ዓይነት ስንባደ ኣደይ ዓሪፋ ሃንደበት ምስ ተረዳእኩ ጥራይ ኢየ ሰንቢደ፡፡ ዝገረመኒ ግን እቲ ከምኡ ዝብለኒ ዘሎ ሰብ ዝተማህረን ኣቡኡ ሓደ ካብ ላዕለዎት ሰበስልጣን ህግደፍ ዝኾነ ተቓዋማይ ኢየ ዝብል ኢዩ፡፡ ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈንው ዝዓይነቱ ኢዩ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 1952 ብፈደረሽን ኣብ ትሕቲ ጎበጣ ስርዓት ሃይለስላሰ በቲ ዓማጺ ብይን ክቑረን እንከሎ፡ ተገዲዱ እምበር መሪጽዎ ድዩ…? ካብ ምፍላም ኤውሮጳዊ መግዛእቲ ኣብ ትሕቲ መግዛእትን ምምሕዳር ጥልያንን ዝነበረት ኤርትራ ንኣስታት ሱሳ ዓመታት ዝተነጸረ ዶባት ዝነበራ ሃገር ኣይነበረትን ድያ…? ድሕሪ ስዕረት ገዛኢ ኤርትራ ዝነበረ ፋሽሽቲ ጥልያን ኣቦታትናን ኣበሓጎታትና ናጽነት ኢሎም ኣይተቓለሱን ድዮም..?
ሓይሊ ሓያላን ሓይሉና ዓለም ዘርያትና ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነን ዘይነበረን ዓማጺ ብይን ፈደረሽን ወሲናትልና፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ግዜ’ቲ እንታዩ ድሌቱ ኣይተሓተተን፡፡ እዚ ዶ ኣይኮነን ዕጥቃዊ ቃልሲ ክንጅምርን ዓሰርተታት ኣሽሓት ጀጋኑ ክንከፍልን ንሳላሳ ዓመታት ብገድልን መስገደልን ክንሓልፍን ክንሰግርን ዘገደደና፡፡ እታ ሕቶ ሓንቲ ኢያ ኤርትራውነትና ንምርግጋጽ! ስለ ዝኾነ ኢዮም ከኣ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ይኹኑ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዲሞክራስያውያን ውድባት ዘይነበሩ፡፡ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ኤርትራውነትና ንምርግጋጽ ንናጽነት ዝተገብረ ቃልሲ ኢዩ፡፡ ገድሊ ኤርትራ ንናጽነት እምበር ፍትሕን ዲሞክራስን ንምርግጋጽ ዝተገብረ ቃልሲ ኣይነበረን፡፡ ኣይፋሉን ዝብል እንተሎ ብደሆ! ኮይኑ ግን እቶም ገድሊ ብንኡሱ ቶንኮላት ዝቛጸሩ ንጸጋም ገዲፍና ተጋዳላይ ድሕሪ ምሕራር ኤርትራ ህዝባዊ መንግስቲ ክትከል ባህግን ራእይን ነይርዎ ኢዩ፡፡ ክሳብ ኣብ ፖለቲካዊ ፕሮግራማት እቲ ውድብ ጉዳይ ረፈረንደም፡ ሕብረሰልፋዊ መንግስትን ካልእን ተጠሊሙ እምበር ኣስፊርዎ ነይሩ ኢዩ፡፡
ስለምንታይ ሕጂ ካልእ ጓል መንገዲ ይለዓልን ይድለን ኣሎ….? ብወገነይ ነዚ መርዛም ብቑሊ ኣቃሊለ ኣይርእዮን ኢየ፡፡ ካበይ ተበጊሱ ንመን መጋበርያን ግዳይን ገይሩ ድማ ብጭብጢ ንርእዮ ኣለና፡፡ ኣብዚ ተኣፋፊ ዛዕባ ሕጂ ውን ቁሩብ ከሰሓሕበና ምዃኑ ርዱእ ኢዩ፡፡ ድሮ ውን ኣንድነታውያን ዕሱባት ወያነን ካልእን ዝብል ዘሕፍር መልስታት ክጋዋሕ ጀሚሩ ኣሎ፡፡ ናተይ ትዕዝብትን ርድኢትን ግን ብኣንጻር እዚ ዝበሃል ዘሎ ኢዩ፡፡ ምናልባት ገለ ኹቱር ጽልኢ ናይቲ ስርዓት ዘለዎም ውሽጣዊ ስሚዒታቶም ደፋፊእዎም ነቲ ሓሳብ ተመሊሱ ዘውርዶ ጉድኣት ከየስተባሃሉ ዘጋውሕዎ ክህልዉ ይኽእሉ ኢዮም፡፡ ነዞም ብስሚዒት ዝነፍጹ ግሩሃት ናብ ሃው ዝበለ ጸድፊ ከይጸድፉ ምሓዞምን ምምሃሮምን ምምካሮምን ከድሊ ኢዩ፡፡ እንተ እቶም ሽርሒ ህግደፍ ተኣንጒቶም ቃልሲ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ክዘርጉ ተባራዒ ፈንጂ ኣብ ማእከል ደምበ ተቓውሞ ዝድርብዩ ዘለዉ ግን ተመዝሒቖም ክወጹን ክልለዩን ኣለዎም፡፡ ገድልን ሽፍትነትን ፍጹም ዘራኽብ ነገር ከም ዘይብሉ ድማ ደጊመ ከርጋግጸሎም እደሊ፡፡
ምግዳል ምእንቲ ህዝብኻ በጃ ምሕላፍ ናይ ሕልና ጉዳይ ኢዩ፡፡ ዘይምግዳል ብኣንጻሩ ዘተሓታትት ገበን ኣይኮነን፡፡ ስዉእ ንነብሱ እምበር ንዓና በጃ ኮይኑ ኣይተሰወአን ዝብል ዘረባ ግን እቲ ልዕሊ ኩሉ ዘሕዝን ነውሪ ነገር ኢዩ፡፡ ሰብ ንውልቀ ነብሱ ኢሉ ብፍጹም ኣይስዋእን ኢዩ፡፡ ድሕሪ መስዋእቲ ድሕሪ ሞት ምንባር ምቁራጽ ኢዩ፡፡ ምንባር ንኸተቋርጽ ብዘይ ዕላማ ክትስዋእ ድማ ብፍጹም ዝሕሰብ ኣይኮነን፡፡ ስዉኣት ኤርትራ ምንባር ናይ ሓፋሽ ንኽቕጽል ኢዮም ተሰዊኦም፡፡ ንሕና ንኽጥዕመና እንተ ዝስውኡ እዚ ገጢሙና ዘሎ ሽግር ኣይምገጠመናን፡፡ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝነገሳ ሃገር ምሃለወትና ዝብል ስሚዒታት ገለ ግሩሃት ዝትንክፍ ረቂቕ ሽርሒ በቶም በሃልቱ ካብ ዝተቓለሐ ኢዩ፡፡ ብሰሪ ሕምቀትካን ኣብ ሕዛእቲ እንታይ ገደሰኒ ምሕባእካን ፍትሒ ስለ ዝሓረመካ ስለ ዘይጠዓመካ ተረካብ ይዓድዮ ንስውእ ክትከስስ፡፡
ኣብዚ ከነጽሮ ዝደሊ ኩሉ መላኺ ዓማጺ ክሳብ በትረ-ስልጣኑ ዝጭብጥ ክሳብ ሓይሉ ዘረጋግጽ ኣካል እቲ ህዝብን ቃንዝኡን ኮይኑ ኢዩ ዝቐርብን ዝሰብኽን፡፡ ብጩብጥ ውን ኩሎም መለኽቲ ብማዕበላዊ ደገፍ ህዝብን ዘሰክር ጣቒዕትን ተሰንዮም ኢዮም መንበረ ምልኪ ዝቆጻጸሩ፡፡ ናትና ነገር ውን ከምኡ ኢዩ፡፡ ኢሳይያስ ሰለስተ ሚሊዮን ብምሉኡ ህዝቢ ኤርትራ ተጋዳላይ ኢዩ ይብል ከም ዝነበረ ክንዝንግዕ ኣይግባእን፡፡ እዚ ናይ ሎሚ ኢሳይያስ ኣብ 1986 ዓ/ም ኣንጻር ሰለስተ ሓለፋታት ኢሉ ንተጋዳላይ ክጉስጉስ እንከሎ፡ ካብ ሎሚ ጀሚርካ ነዞም መራሕትኻ ብሕጊ እንተዘይ ሒዝካዮም እንተዘይ ኣቃሊዕካዮም ኣብ ናጽነት ኣብ ፓላሶ ኮይኖም ክሸኑልካ ኢዮም ይብል ከም ዝነበረ ዝርሶዖ ዝህሉ ኣይመስለንን፡፡ ማዕሪኡ ምሉእ ደገፍ ናይ ህዝቢ ከምዚ ሎሚ ኮር ተገልበጥ ከይኮነ ነይርዎ ኢዩ፡፡
ስለ ዝኾነ ኢሳይያስ ንእምነት መላእ ህዝቢ ኤርትራ መዝሚዙዩ መብጽዓ ገድልና ጠሊሙ መላኺ ዝኻነ፡፡ መንበረ ምልኪ ንምፍራስን ፍትሕን ዲሞክራስን ንምርግጋጽን ኣብ ዝግበር ቃልሲ ድማ፡ ንመላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ይምልከቶ፡፡ ኣብዚ ጉዳይዚ ተጋዳላይ ንበይኑ ብፍጹም ተሓታቲ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ፡፡ እቲ ምንታይ ተጋዳላይ ውን ንባዕሉ ግዳይ ኢዩ፡፡ ኣብ ናይ በለጽ ሕዛእቲ ተሸጊጥካ ነብስኻ ኣብ ከውሊ ዲያስፖራ ኣማዕቂብካ ተጋዳላይ ካልኣይ ግዜ ክስዋኣልካ ምሕላም ግን ሓጥያት ኢዩ፡፡
ኣብዚ ክንጸር ዘለዎ ብዘይ ቀልዓለም ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ኩሉ ብረት ዓጢቑ ጥራይ ውን ኣይኮነን ናጽነትና ጋህዲ ዝኾነ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ብኹሉ እንትንኡ በብታ ዝኽእላ ዓቕሙ ኣብቲ ፍትሓዊ ንናጽነት ዝተገብረ ገድሊ ኢዱ ሓዊሱ ኢዩ፡፡ ኣበየ ዓዱ ሚሊሻን ብደሆ ሽማግለን፡ ኣብ ውሽጢ ከተማ ከበድቲ ሚስጢራት ካብ ከብዲ ጸላኢ ዘውጽኡ፡ ንወሰንቲ ኣካላት ናይ ደርጊ መሓውር ዘልምሱ፡ ኣብ ግዜ ውግኣት ስንቅን ኣጽዋርን ዘቀባብሉ፡ ማዕሪኡ ውጉኣት ናብ ሕክምና ዘመላልሱ፡ ስሚንቶን ሽንትቤትን ፋሕፊሓን ዓንድሕቆ ሰውራ ኤርትራ ገጥ ዘበላ ከም ኣዴታት ዓዲ ጥልያን ድማ ሒደት ኣብነታት ኢዩ፡፡ ሕጂ ውን ፍትሕን ዲሞክራስን ንምርግጋጽ ኣብ ዝግበር ቃልሲ ልክዕ ከምቲ ንናጽነት ዝተገብረ ተሳትፎ መላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከድሊ ኢዩ፡፡ እቲ ምንታይ ተሳትፎ ሓፋሽ ዘይብሉ ቃልሲ ክዕወት ኣይክእልን ኢዩ፡፡
ስለ ዝኾነ ኢየ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኢዱ ዝሓወሰሉ ህዝባዊ ገድሊ ኢዩ ዝብል ዘለኹ፡፡ ነዚ ታሪኽ እዚ ክትድምስ ድማ ብፍጹም ዝከኣል ኣይኮነን፡፡ እቶም በሃልቲ ውን እዚ ሓቂዚ ይጠፍኦም ኢለ ኣይሓስብን ኢየ፡፡ ንግዚኡ ብረብሓ ተዓሲብካ ዕምሪ ስርዓት ህግደፍ ንኸተናውሕ መርዚ ዘፍሪ ቡቕሊ ዘሪእካ ክትሓልፍ ግን ዘሕዝን ኢዩ፡፡ ብቐንዱ እዚ ተልእኾ እዚ ካብ ውሽጢ እቲ ኣብ ዕርብርብ ዝርከብ ስርዓት ህግደፍ ዝተበገሰን ዝተላእከን ምዃኑ ኩሉ ክፈልጦን ክግንዘቦን ኣለዎ፡፡ ዕላምኡ ደምበ ተቓውሞ ሕንፍሽፍሽ ክኣትዎ፡፡ ክትኮስ ዝቐረበ ማዕበል ሓፋሽ ብፍርሒ ተሓሚሱ ክብርዕን፡፡ ህዝቢ ምስ ደምበ ተቓውሞ ጠሪሹ ክባተኽ፡፡ ኤርትራዊ ርእሱ ኣድኒኑ ንምልኪ ህግደፍ ኣሜን ኢሉ ክቕበል፡፡ ኣስተውዕል ኣንታ ንስሚዒታትካ መዝሚዞም ኣብ መጻወድያኦም ብምእታው መጋበርያ ተልእኾ ሽርሖም ዝገብርኻ ዘለዉ ግሩህ መንእሰይ!! እዞም ሰባት ልብስኻ ዝለበሱ ሃሱሳት በዓል ደምካ ስርዓት ህግደፍ ኢዮም፡፡ እዞም ሰባት ጉዳይ ኢትዮጵያን ኣድነትን ዘሕመሞም ኣይኮኑን፡፡
ከም መዛዘሚ ሓሳበይ ገድሊ ኤርትራ ሽፍትነት እንተድኣ ኮይኑ፡ ኩሎም ኣብዛ ንነብረላ ዓለም ንናጽነት ዝተገብሩ ሓርነታውያን ምንቅስቓሳት ሽፍተነት ኢዮም ነይሮም፡፡ ካልኣይ ኣብዚ ደጊመ ዘነጽሮ ስርዓት ህግደፍ ሽፍታ እንተድኣ ኮይኑ ማሕበረሰብ ዓለም ውን ሽፍታ ኢዩ፡፡ ምስ ሽፍታ ዕላቓታት ዝገብር ንሽፍታ ሚሊዮናት ኣቕራሽ ዝሕግዝ ንባዕሉ ውን ሽፍታ ኢዩ፡፡ እቶም ነዚ ጽያፍ ሓሳብ ዝተፍኡ ዕላመኦም ሓደን ክልተን ዘይብሉ ንጹር ኢዩ፡፡ እቲ ቀዳማይ ናጽነት ኤርትራ ሕጋዊ ኣይኮነን ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ከምቲ ክቱር ንዕቀት መራሒ ስርዓት ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ንምንዓቑን ድኹም ኢኻ ብተራ ሽፍታ ኢኻ ትደዓኽ ዘለኻ ንምባልዩ፡፡ እቲ ሓቂ ግን ብኣንጻር እቲ ዝብልዎ ዘለዉ ኢዩ፡፡ እዚ ሕሉፍ ቶታሊተርያን ስርዓት ንህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ንቐርኒ ኣፍሪቃ ውን ዝረበሸን ዝሓመሰን ምዃኑ ዓለም ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ፡፡ ርሑቕ ከይከድና ጎረባብቲ ሃገራት የመን ሱደን ጁቡቲ ሶማል ኢትዮጵያ ምስክር ናይዚ ሓቂ ኢየን፡፡
ኣብ መጠረሽታ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት መሰል ኩሉ ህዝቢ ዝመንዘዐ ቶታሊተርያን ስርዓት ኢዩ፡፡ እዚ ስርዓት እዚ መብጽዓ ገድልና ዝጠለመን ታሪኽ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘራኸሰን ከሓዲ ኢዩ፡፡ ነዚ ስርዓት እዚ ሽፍታ ዝብል ቃል ኣይገጥሞን ኣይምጥኖን ውን ኢዩ፡፡ እዚ ስርዓት እዚ ብምሉእ ነብሱ ኣብ ደም ንጹሃት ኤርትራውያን ተዘፊቑ ዘሎ ደመኛን ጸላእን ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ፡፡
ሚኪኤል እምባየ
[email protected]


text:
ብ ጓሎም ፍታው
ወላድየይ ኣቦይ ክንፉ፡ ካብ ኣቦኦም ባህታን ኣዲኦም ጀምበርን ብ 1935ታት ኣብ ጣብያ ሱጣ ወረዳ ሓዉዜን ተወሊዶም። ወላድየይ ኣቦይ ክንፉ ምስ ኣደይ ሓዳስ ገብሩ ኣብ ዝተወለዱሉ ከባቢ ሓዳር መስሪቶም፣ ደቆም ወሊዶም፣ ኣምሂሮምን ናይ ኵሎም ደቆም ዉሉዳት ርእዮምን እዮም። ወላድየይ ኣቦይ ክንፎ ህርኩት ሓረስታይ ጥራሕ ዘኢኰኑስ ንፉዕ ነጋዳይ እዉን ነይሮም። እናሓረሱን እናነገዱን ደቆም ኣብ ዝብፃሕ ዘብፅሑ ምስጉን ወላዲ ነይሮም።
ል ኣሜኖም (ሰበይቶም) ዝነበሮም ክብርን ሓልዮትን ምስ ደቆም ዝነበሮም ምርድዳእን ኣዝዩ ዝነኣድ ነይሩ። ል ሰበይቶም ዝነበሮም ኣረኣእያ ካብ ናይ ሓረስታይ ዉፅእ ዝበለ ነይሩ፣ ኮፍ ኢሎም ይማከሩ፣ ላብ ዕዳጋ ይዅን ላብ ካሊእ እንትኽየዱ ብሓደ፣ ይቀላለዱ፣ ካሊእ ይትረፍ ል ዳስዋ እኳስ ሓዲገሙዋ ኣይኣትዉን ነይሮም። ኣያይ ካብ ገዝኦም ወፃኢ እዉን ናይ መንደርና ማለት እውን ናይ 30 ገዛውቲ ኣመሓዳሪ ኰይኖም ኣገልጊሎም እዮም። ዝተበኣሱ ብ ምሽምጋልን ምትዕራቅን ዝፍለጡ ኣብ ከባቢኦም ኣዝዮም ዝምስገኑ ሰብአይ ነይሮም። ካሊእ ዝምስገን ፀባይ ኣያይ፣ ል ፅጉማት ገዛ ፈልዮም ክነብርሉ ምሃቦምን ካብን ናብን ሓዉዜን/ስንቃጣ ዝመላለሱ ነጋዶ ልክዕ ከም ቤተሰብ ኣብ ገዛ ክሓድሩ ምፍቃዶምን ምግቢ ምቕራቦምን እዩ።
ሮቡዕ፣ ዓርቢ፣ ቀዳምን ሰኑይን ኣያይን ኣደይን ዘስታውሳኒ መዓልትታት እየን። ምኽንያቱ፣ ሮቡዕ ል ሓዉዜን፣ ዓርቢ ል ዕዳጋ ዓርቢ፣ ቀዳም ል ስንቃጣ፥ ሰኑይ ድማ ል መቐለ ክሸቅጡ ይኽየዱ ስለ ዝነበሩ መሽዩ ገዝኦም ክሳብ ዝምለሱ ተሃንጢውና ንፅበዮም ስለ ዝነበርና እዩ። ብፍላይ ሰኑይ ማ! ኣያይ ንጕሆ ል መቐለ ከይዶም ኣቝሑት ፅዒኖም ምሽየት እንትምለሱ ኣቝሑት ክንቅበሎም ክንጓየይ እንተለና፡ ፍፁም ካብ ኣእሙሮይ ዘኢይወፅእ ተዘክሮ እዩ። ጐረባብትና ዝብላዕ ስኢኖም ደቆም ካብ ት/ቲ ከቋርፁ ኣገዲዶም ሒዘሙዎም ስድት እንትኽየዱ፣ ኣያይ ኣብ መዓልቲ ሰለስተ ግዜ በሊዕና፣ ከይጠመና ኣብታ ምዉቕቲ ገዛና ኰይንና፣ ብትምህርትና ክንጕብዝ እናመኽሩ፣ ዝጐደለና እናማልኡ ኣምሂሮም ርእስና ክንክእል ገይሮሙና እዮም። ዝተፈጠረ ይፈጠር ደቆም ትምህርትና ከይንተኣጓጐል ዝከኣሎም ኵሉ ይገብሩ ነይሮም። ምሳሌ፣ ጓሎም ማለት እዉን ማእኸለሽ ሓፍተይ ብ 1995 ዓ.ም ብጣዕሚ ሓሚማ ስለ ዝነበረት፣ ፈቖድኡ ማይፀሎትን ሕክምናን ተሸኪሞምዋ ለይትን ቀትርን እንትኽየዱ፣ ል ኣደይ ተስፋ ከኢትቆርፅ እናተባብዑ፣ ልኣና ድማ ትምህርትና ከኢነቋርፅ እናመኸሩ ኣምሂሮሙና እዮም።
ደቆም፡ ኵለና ሓዳርና ሒዝና ካብ ገዛ ወፂእና እይና። ሰብኣይን ሰበይትን ጥራሕ እዮም ኣብ ገዛ ተሪፎም ነይሮም። ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣቢሉ ግን ል ብዙሕ ዓመታት ተፈልዮምዎም ዝነበሩ ምዕባይ ሓዎም ማለት እዉን ሓዉኣቦይ በርሀ መፂኦም ምስ ወለዲ ምንባር ጀሚሮም። ብዘይካ ሓውኣቦይ፡ ኣያይ ሓዉ ይዅን ሓፍቲ ስለ ዘየብሎም ንሕና እዉን ምምፅኦም ደስ ኢሉና ነይሩ። ወለድና እናዓበዩ ይኽየዱ ስለ ዘለዉ፣ ከምታ ተንከባኪቦም ኣምሂሮም ርእስና ክንከእል ዝገበሩና ኣብ ግዜ ዕብየቶም ከመይ ክንከናኸኖም ከም ዘለና ኵለና ውሉዳቶም ንመኻኸረሉ ነይርና። ታይ እሞ ዋጋ ኣለዎ? ምክንኻንስ ይትረፍ ከኢቐበርናዮም ወረርቲ ሰራዊት ሻዕብያ፥ጨፍጨፍቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ዘኢመዓልቶም ኣብ በሪ ገዝኦም ምንም ዘኢይፈልጡ ሽማግለ ሰብአይ ተኲሶም ቀቲሎም ቅስምና ሰይሮምና። ካብኦም ተፈልያ ምሕዳር ዝኸብዳ ኣደይ፡ ብጣዕሚ ዝትፈትዎም ብዓል ገዝኣ ኣብ ቅድሚ ዓይና ቀቲሎምዎም። ሓዉ ኣቦይ እዉን ሓደን ኣለኒ ዝብሉዎን ሓዎም ኣብ ቅድሚኦም ተቐቲሎምዎም።
መጀመርታ ብ ምኽንያት ኮሮና ድሓረ ድማ ብ ምኽንያት ብ 24 ጥቅምቲ 2013 ዓ/ም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ል ነዊሕ እዋን ካብ ወለድን ኣሕዋትን ተፈላሊና ምፅናሕና ከኢይኣክል፣ ካብ 24 ጥቅምቲ 2013 ዓ/ም ጀሚሩ ል ኣዋርሕ ኵሉ ነገር ማለት እዉን ስልኪ፣ ኢንተርኔት፣ መብራህቲ፣ መጓዓዝያ፣ ወዘተ ተዓፂዉ፡ ብ ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ብ ወራሪ ሰራዊት ሻዕብያን ብተስፋሕፋሒ ሓይሊ ኣምሓራን ጨፍጫፍ፣ ሃንድበታዊ ደብዳብ፥ መጥቃዕቲ ድሮናት ዓረብ ኢመሬትን፣ ደብዳብ ነፈርትን ሄሊኮፕተራትን ኢትዮጵያያን ኤርትርራን፣ መጥቃዕቲ ከቢድ መሳርሕታትን ኣብ መላእ ትግራይ ይካየድ ስለ ዝነበረ፡ ኵሉ ሰብ ነብሱ ከትርፍ እግሩ ላብ ዝመርሖ እንትሃድም ሰብ ይሞት፣ ሰብኣይ ካብ ሰብይቱን ደቁን፣ ቈልዓ እዉን ካብ ወለዱ ይጠፋፍኡን ነይሮም። ብዚ ምኽንያት ወለዲ፣ ስለ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ዝነብሩ ደቆም፣ ዉሉዳት ድማ ስለ ወለዶምን አብ ዝተፈላለዩ ቦታታ ዝነብሩ ኣሕዋትን ክንጭነቅ ድሕሪ ምፅናሕ፣ ሓሓሊፉ ስልኪ ምስራሕ ስለ ዝጀመረ፣ ዉሉድን ወላድን ብ ስልኪ ተራኺብና ነይርና። ብ ፍላይ ወራርቲ ሰራዊት ኤርትራ ሕድ ሕድ ገዛ ከም ዝፍትሹ፣ ዝረኸቡዎ መንእሰይ ከም ዝቐትሉ፣ እናሓረዱ ከም ዝበልዑን ከም ዝዘርፉን ነጊሮም፡ ገዛና ግን ፈቲሾምዎ እዉን ኣይይፈልጡን ኢሎምና ነይሮም።ሕሉፍ ፀልማት እናስታወስና፣ እታ 24 ግዜ ሞኲርካ ሓደ ግዜ ዝትሰርሕ ስልኪ እዉን ከኢይዓፅዉዋ እናፀለይና ኣብ ዝትሰርሐልና ግዜ እናተደዋወልና ካሊእ ኵሉ ገዲፍና ብሂወት ምህላዉና ንጠያየቅ ነይርና።
ቀዳም ዕለት 16 ሚያዝያ 2013 ዓ/ም ምሽየት ደዊለ ረኺበዮም ነይረ፤ ከም ልሙድ ብ ሂወት ምህላዎም እንትጥይቆም፣ “ካብ ዕለት 14 ሚያዝያ 2013 ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ ከቢድ ውግእ እዩ ቀንዩ። እዙ ክልተ መዓልቲ እዚ ካብ ገዛ ኣይወፃእናይ ከቢድ መሳርሒ ኣብ ጥቓና እናዓረፈ፣ ንጣራት አብ ድሕሪ ገዛናን ዝባን ህድሞናን እናዓረፈ ስለ ዝነበረ፣ ብስሩ ካብ ገዛ ኣይወፃእናይ። ከፍቲ ማይ ይዅን ሓሰር ኣይጥዓማይ። ሎሚ ሰ በቃ ሞይትና እይና ኢልና ነይርና ግን ተሪፍና። ሎሚ እኳ ዘኢሞትና ደጊም ኣይንሞትን እዛ ጓለይ” ኢሎምኒ ነይሮም።
እህ! ናይ እማኖም ካብ ሞት ዘምለጡ መሲሉኒ ነይሩ ግን ኣይኰነን። ”ሎሚ እኳ ዘኢሞትና ደጊም ኣይንሞትይ እዛ ጓለይ” ዝብል ድምፂ ኣብ እዝነይ ገዲፎም ስዓት 4 ናይ ንጕሆ ሰንበት 17 ሚያዝያ 2013 ዓ.ም ብ ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጵያን ተቐቲሎም ካብ እዛ ዓለም ተፈልዮም። ድሕሪ ናይ ክልተ መዓልትታት ተኸታታሊ ኲናት፡ ሰንበት ንጕሆ ኣያይ “ሎም ስ ህድእ ኢሉ ይመስል ከፍቲ ሓሰር ክህብ” ኢሎም ካብ ገዛ ውፅእ ምስ በሉ፣ ኣደይን ሓውኣቦይን እዉን ተኸቲሎምዎም ወፂኦም፡ ኣብ በሪ ምስ በፅሑ፣ በዚ መፂኦም ዘኢተብሃሉ ወታደራት መፂኦም፣ ል ሓዉኣቦይ “ታይ እዩ ኣብ ኢድካ ዘሎ?” ይብሉዎም። ሓዉኣቦይ እዉን “ላምባዲና” እዩ ምስ በሉዎም፣ “መረጃ ልትሰጥ እየቆጠርከን ነው? ግባ” ኢሎም ብፅፍዒት ወቒዖም፣ ል ኣደይ እዉን “ግቢ” ኢሎም ትንዕ ኢሎም ላብ ገዛ ምስ ኣእተዉዎም፣ ኣደይ እናጐየየት ላብ ህድሞ ከይዳ ብመሽኮት ል ኣያይ “ፍታው..ፍታው [ብ ስም ጓሎም].. መፂኦም እዮም ንዑ ገዛኹም” እናበለት እናሃለወት ድምፂ ተዅሲ ሰምዑ። እቶም ወታደራት ግን ል ኣያይ ካብ በሪ፡ ከባቢ 5 ሜትር ርሕቕ ኢሎም ቀቲሎምዎም ከይዶም።
ኣደይን ሓውኣቦይን፡ ኣብ ውሽጢ ገዛ ኰይኖም ተዅሲ ምስ ሰምዑ፡ ክወፅኡ ኣይክኣሉን ምኽንያቱ እንተወፂኦም ልኣቶም እዉን ክቐትሉዎም ስለ ዝኽእሉ። ፀኒሖም፡ እቶም ወታደራት ርሕቅ ምስበሉ ላብ በሪ ቅልቅል እንተበሉ፡ ኣያይ ተዘርጊሖም እግሮም እናተንቀጥቀጠት ርአዩዎም። ግን ኣየልዓልዎምን፤ ምኽንያቱ እቶም ወታደራት፡ ዝቐተሉዎ ሬሳ ክለዓል ኣይይፈቕዱን። ድሓረ እቶም ወታደራት ካብቲ ከባቢ ምስ ርሓቁ፣ ከባቢ 5 ኪሎሜትር ርሒቃ ዝትነብር ሓፍተይ ኣብ ገዝኣ ከባቢ ውግእ ስለ ዝነበረ፣ ልኣይ ክጥይቁ ከኢይመፅኡ አነ ክኸዶም ኢላ ላብ ገዛ እንተኸደት ኣያይ አብ በሪ ገዝኦም ወዲቆም፣ ኣደይን ሓው ኣቦይን እዉን ሬሳ ኣብ ቅድሚቶም እናርአዩ ረዳኢ ስኢኖም መሬት ፀልሚቱዎም ረኸበቶም። ል ምሸቱ ኣብ ማዕዶ ገዛና ዝነብር ኣኮይ፡ ተኲሲ ሰሚዑ ስለ ዝነበረ፡ ላብ ገዛና ሸጊሩ ሞይቶም ረኺቡዎም ድሓር ሰብ ኣተኣኻኺቡ፡ 4 ሰዓት ዝሞቱ ምሽት 2 ሰዓት ካብ ዝወደቑላ ኣልዒሎም ለይቲ ውሱናት ሰባት ኰይኖም ቀቢረሙዎም። ል ብዙሕ ዓመት እንተኢተራኸብና ብጣዕሚሚ ዝንፈትዎምን ብዙሕ ዝንሓስበሎምን ኣቦና ኣብ ርእሲ ናፍቖትና ል ሓዋሩ ብ ከምዚ ተፈልዮምና።


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ሰብኣዊ ጉዳያት(ኦቻ )ኣብ ዘውጽኦ ሪፖርት ኣብ ክልል ትግራይ ሰብኣዊ ኩነታት ሎሚ’ውን ጽንኩር እዩ ዘሎ፣ ውግእ ኣብ ምሉእ’ቲ ክልል ብሕልፊ ኣብ ማእከላዊ ዞባ ይጋፋሕ ከምዘሎ ሓበሬታ ይመጸና ኣሎ ይብል ።
ብዘይካ'ዚ፣ ካብ ገዛ ናብ ገዛ ፍተሻ፣ ስርቂ፣ ምቅታልን ጾታ መሰረት ዝገበረ መጥቓዕቲ ኣብ ልዕሊ ሲቪላትን ይቅጽል ኣሎ ይብል። "ዋላ’ውን ኣብ መላእ ትግራይ ብዙሕ መግቢ ይዕደል እንተሎ፣ ረድኤት ናብ’ቶም ኣዝዩ ዘድልዮም ሰባት ከምዝተባጸሐ ንምርግጋጽ ዝያዳ ስራሕቲ ቁጽጽር ንክህሉ" ኦቻ ኣተሓሳሲቡ' ሎ።
እቲ ሪፖርት ወሲኹ፤ ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ትግራይ ንምብጻሕ ዘይተደረተ ምንቅስቃስ ትካላት ረድኤት ሎሚ’ውን ከምዘድሊ፣ ተግባራት መከላኸሊን ካልኦት ህይወት ኣድሕን ኣገልግሎታት ዝያዳ ንምብጻሕ ተወሳኺ ሓገዛት ከምዝጽበ ኣገንዚቡ ኣሎ።
ኣብ’ዚ ሰዓት’ዚ ኣብ ትግራይ ኣገዳሲ ዝኾነ ሓገዝ ንምክፍፋል 33.9 ሚልዮን ዶላር ከምዘድሊ፣ 61 ሽሕ ስደተኛታት ናብ ሱዳን ሰጊሮም ኣለው ይብል።


text:
Radio Erena: 18 February 2021
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ብህጹጽ ክኣቱ፣ ፕረዚደንት ርዋንዳ ፖል ካጋመ ጸዊዑ።
እቲ ፕረዚደንት ነዚ ጻውዒት ዘቕረበ፣ ብ3 ለካቲት ምስ ትካላት መጽናዕቲ ኣብ ዘካየዶ ሰፊሕ ቃለ መጠይቕ’ዩ።
ንሱ ኣብቲ ንጉዳይ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ጸጥታ ዞባ ዓበይቲ ቀላያትን ዝምድና ኣመሪካ ምስ ሓድሽ ምሕዳር ባይደንን ኣብ ዝብሉ ነብታት፣ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ ኩነታት ትግራይ ከምዘሻቕሎ ብምጥቃስ፣ ምምሕዳር ባይደንን ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራትን ኣብ ጉዳይ ትግራይ ብቅልጡፍ ክኣትዉ ተማሕጺኑ።
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ቅልጡፍ ፍታሕ ክመጽእ እንተዘይክኢሉ፣ ድሮ ኣሽሓት ሰባት ኣህሊቑ ዘሎ ናይ ብሄር ግጭታት፣ ምስቲ ናይ ርዋንዳ ናይ 1994 ዝመሳሰል ህልቂት ከይክሰት ብዙሓት ወገናት ስግኣቶም ይገልጹ’ዮም።
ኣብታ ሃገር ዝጎሃሃር ዘሎ ናይ ብሄር ግጭታትን ኣብ ብሄር ዘተኮረ ናይ ጽልኢ ዘመተን ደው ክብል እንተዘይክኢሉ፣ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ክፈጥር ከምዝኽእል፣ ኣብ ምክልኻል ዓሌት ምጽናት ዝነጥፍ ትካል ሕቡራት ሃገራት ምጥንቃቑ ይዝከር።
ብዘይካ’ዚ ኣብ ክልል ትግራይ ናይ ኵናት ገበናትን ዓሌት ናይ ምጽናትን ተግባራትን ተፈጺሙ ከምይከውን ምጽራይ ክግበር ሓያሎ ኣህጉራውያን ትካላት ይጠልባ’የን።
============


text:
Radio Erena: 08 September 2019
ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንሃገራዊ ምርጫ ብዝምልከት ዘጽደቖ ሕጊ ንዝነጸጉዎ ተቓወምቲ ውድባት፣ ኮሚሽን ምርጫ’ታ ሃገር ምላሽ ሂቡሉ።
ኣደ ወንበር ቦርድ ምርጫ ብርቱካን ሚደቅሳ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፣ እቲ ብተቓወምቲ ውድባት ቀሪቡ ዘሎ ክሲ ኣንጻር’ቲ ዝጸደቐ ሕግታት ተቐባልነት የብሉን ድሕሪ ምባል፣ ልዕሊ 100 ዝኾና ተቓወምቲ ውድባት ኣብ ዘለዋኣ ሃገር፣ ኣብ ኩሉ ነጥብታት ክትሰማማዕ ዘይከኣል’ዩ ክትብል ገሊጻ።
ኣቐድም ኣቢሉ ቁጽሪ ኣባላት ናይ ሓደ ፓርቲ እንተወሓደ 1,500 ክኸውን ኣለዎ ዝብል ዝነበረ ኣብዚ ተመሓዪሹ ቀሪቡ ዘሎ ሕጊ ቁጽሪ ኣባላት ናብ 10 ሽህ ክብ ምባሉ ካብ ሓያሎ ተቓወምቲ ውድባት ናይ ተቓውሞ ድምጺ ተሰሚዑ እዩ።
ሓያሎ ካብኣቶም እውን ነቲ ኣብ 2020 ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ሃገራዊ ምርጫ ከምዝሕሰሙዎ ኣጠንቂቖም ኣለዉ።
ኣባላትና ተሃዲኖም ይእሰሩ ኣለዉ ዝብል ጥርዓናት ብብዝሒ ከምዝመጸ ዝገለጸት ብርቱካን ሚደቅሳ፣ እቲ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ 400 ኣባላቱ ከምዝተኣስሩ ዘቕረቦ ጥርዓን ንምምሕዳር ፖሊስ መብርሂ ተሓቲቱ፣ መእሰሪኦም ምኽንያት ምስ ፖለቲካዊ እምነቶም ዝተሓሓዝ ከምዘይኮነ ገሊጻ።
ኢትዮጵያ ንዓመታ ከተካዪዶ ወጢና ንዘላ ሃገራዊ ምርጫ፣ ከቢድ ብድሆታት ከጋጥማ ከምዝኽእል ተንተንቲ ፖለቲካ’ቲ ዞባ የጠንቅቑ።


text:
ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት፤ ብምሉእብርሃን በርሀ ሓጎስ፤ ኣስመራ። ኤርትራ፥ ቤት ማሕተም ኣማን። 2009፤ ገጻት። VII+296፣
ሓፈሻዊ ትሕዝቶ መጽሓፍ
ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት እትብል መጽሓፍ ብምሉእብርሃን በርሀ ሓጎስ ኣብ ሚያዝያ 2009 ንዕዳጋ ተዘርጊሓ፣ ጸሓፊ እዛ መጽሓፍ ምሁር ሕጊ ምዃኑ ዝፍለጥ ኰይኑ። ነቲ ብዙሕ ሰብ ብቃል ጥራይ ክዝረበሎም ዝሰምዖ ትሕዝቶታት ሕግታት እንዳ’ባ ነዊሕ ግዜ ብምውሳድ መጽናዕቲ ኣካይዱሎም ይርከብ፣
ጸሓፊ። ነታ መጽሓፍ ንኣርባዕተ ዕላማታት ከም ዘዳለዋ ኣብ መእተዊ ይሕብር፣ ንሳቶም ድማ፥
1. ሕግታት እንዳ’ባን ዘመናዊ ሕግን ብምንጽጻር ብልጫኦምን ድኻሞምን ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ንምምርማር፤
2. ሕግታት እንዳ’ባ ኣብ ነንሕድሕዶምን ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊታትን ብምውድዳር ኣመለኻኽታ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኣብ ክልተኡ ጾታታት ንምትንታን፤
3. ንጾታዊ ማዕርነት ብዝምልከት ዝወጽእ ሕጊታት ከም መወከሲት ንከተገልግልን
4. ንህዝቢ ኣምራትን መትከላትን ሕጊ ንምምሃርን ኣብ ዘጋጥም ግርጭታት መፍትሒ ዝኸውን ሓሳባት ንምልጋስን ከም መወከሲት ኰይና ከተገልግልን እዮም፣
ጸሓፊ። ነዛ መጽሓፍ ንምድላው ልዕሊ ሸውዓተ ዓመታት ወሲዳትሉ፣ እዚ ዝዀነሉ ድማ ብዙሓት ብድሆታት ከም ዘጋጠሙዎ ብዝርዝር ኣብሪሁ ይርከብ፣ እቶም ብድሆታት ድማ፥ ሓደ። ብዝሒ ቍጽሪ ሕጊታት እንዳ’ባ – ማለት ድብቱራትን ዘይድብቱራትን 21 ምዃኖም፤ ክልተ። ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ዝተጻሕፉ ብምዃኖም። ንምትርጓሞም ነዊሕ ግዜ ብምውሳዱ፤ ሳልሳይ። ኣሰራርዓ ዓንቀጻት ሕጊታት እንዳ’ባ ንተጠቃሚ ኣሸገርቲ ብምንባሮም። ኢንደክስ ተጠቒሙ ብኮምፒዩተር ንስራሑ ዘድልዮዎ ዓንቀጻት ንምንፋይ፤ ራብዓይ። እቲ ዝተኻየደ ምንጽጻራት ድርብ ብምንባሩ፥ ሓደ እቶም ሕጊታት እንዳ’ባ ነንሓድሕዶምን ምስ ዘመናዊ ሕጊን ንምንጽጻር ኣህላኽን ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ምንባሩ፤ ሓሙሻይ። ነተን ዘይተሰነዳ ሕጊታት። ምስ ብዙሓት ኣፍልጦ ዘለዎም ሰባት ቃለ-መሕትት ብምክያድ። ነቲ ዝተመልአ ካሴት ቃል ብቃሉ ናብ ጽሑፍ ምልዋጥ ነዊሕ ግዜ ዝሓትት ምንባሩ፤ ሻድሻይ። እቶም ተሰኒዶም ዝተረኽቡ ሕግታት ቅድሚ ነዊሕ እዋን ዝተጻሕፉ ብምዃኖም። ንዝተገብሩሎም ለውጢታት ንምርግጋጽ ኣህላኺ ምንባሩን እዮም፣
ክንድዚ ዝኣክል ግዜ ብምውሳድ። ነዛ መጽሓፍ እዚኣ ከዳሉ ብምብቃዑ። ተወፋይነት ጸሓፊ ኣብ ስርሑ የርኢ፣ እቲ ዝዓበየ ኣገዳስነት እዛ መጽሓፍ። ነቶም ፋሕ-ፋሕ ኢሎም ንኽትረኽቦም ኣሸገርቲን ገለ’ውን ብሰንኪ ናይ ቋንቋ ሕጽረት ንምርዳኦም ዘይከኣሉ ዝነበሩ ሕግታት እንዳ’ባ ኤርትራ። ከለ ክፋላት ካብ ዓንቀጻቶም ኣጣሚራ ብምህላዎ እዩ፣ በዚ መዳይ እዚ። ነቲ ጸሓፊ ከም መወከሲት ከተገልግል ኢሉ ዝሓሰቦ ዕላማ ዝወቕዐት ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ጸሓፊ። ከም ቀንዲ ትሕዝቶ መጽሓፍ ገሊጽዎም ዝርከብ ሽድሽተ ክፋላት እዮም፣ ቀዳማይ። ብዛዕባ ሕጊ ሰብነት፤ ካልኣይ። ብዛዕባ ሕጊ ስድራ-ቤት፤ ሳልሳይ። ብዛዕባ ሕጊ ውርሻ፤ ራብዓይ። ብዛዕባ ሕጊ ንብረት፤ ሓምሻይ። ብዛዕባ ሕጊ ውዕል፤ ከምኡውን ሻድሻይ። ብዛዕባ ዘይውዕላዊ ግዴታን ገበንን እዮም፣
መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ካብ ኣርእስታ ጀሚራ ንጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት እትምልከት ምዃና ኣይንስሕቶን፣ ከም ቀዳማይ ዕላማኣ’ውን ኣስፊራቶ ትርከብ፣ ኣብ ኣርእስቲ ግን ንጹር ዘይኰነ ኣጠቓቕማ መስተጻምር ብምህላ’። ትርጕም ኣርእስቲ’ታ መጽሓፍ ንምርዳእ ጸገም ይፈጥር፣ እዛ መጽሓፍ’ዚኣ ንሕግታት እንዳ’ባ ኣብ ጕዳያት ጾታዊ ማዕርነት ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ድያ ክትምርምር ደልያ? ዋላስ። ንሕግታት እንዳ’ባ ምስ ዘመናዊ ሕጊ ብምንጽጻር ንጾታዊ ማዕርነት ንከገልግሉ’ያ ትድግፎም ዘላ? እቲ ኣብ ኣርእስቲ ኣትዩ ዝርከብ ‘ን’ ዝብል መስተጻምር ብ “ኣብ ጕዳይ” ወይ “ብዛዕባ” ምስ ዝትካእ ዝህሉ ለውጢ ትርጕም ነቲ ፈጢሩዎ ዝርከብ ጸገም የጕልሖ፣
ኣርእስቲ መጽሓፍ ከም ዘለዎ እንተ ወሲድናዮ ግን። ጸሓፊ። ሕግታት እንዳ’ባ ንጾታዊ ማዕርነት ንከገልግሉ ይእምሞም ምህላ’ተስምዕ፤ ብተወሳኺ። ዋላ’ኳ ጸሓፊ ከምኡ ዓይነት እማመ ብግልጺ እንተ ዘየስፈረ። ቀሪቦም ዘለ’መደምደምታታት ከምኡ ይእምቱ፣
ኣብ መወዳእታ መጽሓፍ ቀሪቡ ዝርከብ ብሰንጠረዥ ዝተሰነየ መደምደምታ ንጽጽር ዘመናዊ ሕጊን ሕግታት እንዳ’ባን። ኣብ 62 ንጾታዊ ማዕርነት ዝትንክፉ ጕዳያት የተኵር፣ ብመሰረት ዝተገብረ ንጽጽር። ጸሓፊ ‘ድኽመት’ ዶ ‘ብልጫ’ ንዝብል ሕቶ መደምደምታኡ ሂቡ ይርከብ፣ ካብ’ዞም 62 ጕዳያት። ዘመናዊ ሕጊ ኣብ 25.8% ጥራይ ብልጫ ክህልዎ እንከሎ። ሕግታት እንዳ’ባ ግን 66% ብልጫ ኣለዎም፣ ከምዚ ዓይነት ጋግ ኣብ መንጎ ምስ ትዕዘብ። እቲ መደመደምታ ንሕጊታት እንዳ’ባ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ንክንጥቀመሎም ባርኾቱ ይህብ ኣሎ ክበሃል ይከኣል፣
ነዚ ትዕዝብቲ ዘራጕድ። እዛ መጽሓፍ ስለ ምንታይ ንጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ክትምርምር ከም እተገደደት ንምግላጽ። ጸሓፊ እዚ ዝስዕብ ምኽንያት ኣስፊሩ ይርከብ፥ “…ቐንዲ ምኽንያት። ሕግታት እንዳ’ባ። “ንመሰል ደቀንስትዮ ዝጻረር ዓንቀጻትን ትሕዝቶን ኣለዎ።” ዝብል መረዳእታ ብገለ ሸነኻት ስለ ዝስማዕ’ዩ፣” ካብዚ እንርዳኦ። ዋላ’ኳ ገለ ሰባት ሕጊታት እንዳ’ባ ንመሰል ደቀንስትዮ ዝጻረሩ’ዮም ዝብል መረዳእታ እንተ ሃለወ። ከምኡ ዘይምዃኖም’ዩ ዘነጽር፣ ከምኡውን። ብፕሮፌ. ኣስመሮም ለገሰ እተጻሕፈ መቕድም እዛ መጽሓፍ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፥ “[ኣብ’ዛ መጽሓፍ ዝተገብረ] መጽናዕቲ ከም ዘነጽሮ “ሕግታት እንዳ’ባ ኤርትራ። ንመሰል ደቀንስትዮ ዘይውክልን ዝጸቅጥን’ዩ።” ዝብል ኣተሓሳስባ። መሰረት ከም ዘይብሉ ከተነጽር ክኢላ’ላ፣” ስለዚ። ብዛዕባ ጕዳይ ደቀንስትዮ ምዃን ዘማትእ ስለ ዘይብላ። ብኣኡ ዓይኒ ምጥማታ ኣገዳሲ ኰይኑ ንረኽቦ፣
ጾታዊ ማዕርነት እንታይ’ዩ?
ጸሓፊ። ኣብ መእተዊ መጽሓፉ ከምዚ ይብል፥ “ሕጊ። ሓደ ካብ’ቶም ቀንዲ መሳርሒታት ንማሕበራዊ ለውጢ ስለ ዝኾነ። እዛ መጽሓፍ’ዚኣ። ሕግታት እንዳ’ባን ዘመናዊ ሕግታትን ንምርግጋጽ ጾታዊ ማዕርነት ዘለዎም ብልጫታትን ድኽመታትን ከተነጽር’ያ፣” እንተዀነ። ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ሓረግ ኣብ ክንዲ ጀንደር ዝብል ናይ እንግሊዝኛ ቃል ኣብ መጽሓፉ ምጥቃሙን ሰፊሕ ዓውዲ ምዃኑ ምሕባሩን እንተ ዘይኰይኑ። ነቲ ኣምር’ቲ መግለጺ (ደፍኒሽን) ኣየቕረበሉን፣ ጾታዊ ማዕርነት እንታይ ምዃኑ ከይሓበረና ናብ ምንጽጻር ትሕዝቶ ሕጊታት ምእታ’። ነቲ ዘካየዶ መጽናዕቲ ዕምቈት ከይነከየሉ ኣይተረፈን፣
ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ዘይምዕሩይነት። ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ኣምር ድሕሪ ምፍጣር ማዕረ ዕድላት ንክልተኦም ጾታታት ይስዕብ፣ ብዙሓት ኣብ ጕዳይ ጾታ ዝጽሕፉ ወገናት ዝሰማምዑሉ ነጥቢ። ማዕረ ዕድል ንጾታታት (gender equity) ዝብል ኣምር። ምዕሩይ ዕድላት ንክልተኦም ጾታታት ኣብ ኵሎም መዳያት ሕብረተ-ሰብ – ባህላዊ። ማሕበራዊ። ቍጠባዊ። ትምህርታዊ። ሲቪላዊ። ፖሊቲካዊ… – ምፍጣራ ማለት እዩ፤ ማዕረ ተሳታፍነት ክልተኦም ጾታት ኣብ’ዚኦም መዳያት ምስ ዝህሉ ድማ። ጾታዊ ማዕርነት ክረጋገጽ ተኽእሎ ኣሎ ንብል፣
ስለዚ ጾታዊ ማዕርነት ማለት። ነቲ ዝተፈጥረ ማዕረ ዕድላት ተጠቒምካ ምዕሩይ ተሳታፍነት ክልተኦም ጾታት ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ህይወት ሓደ ሕብረተ-ሰብ ከም ዝህሉ ምርግጋጽ’ዩ ክበሃል ይከኣል፣
ርእይቶታት ኣብ ትንተናታት መጽሓፍ
በዚ ዝተጠቕሰ መግለጺ ጾታዊ ማዕርነት። ኣብዛ መጽሓፍ ቀሪቦም ዝርከቡ ትንተናታት ምስ እንምርምር። ከምቲ ዝድለ ዕምቈት ኣለዎም ክበሃል ኣይከኣልን፣ ኣብዚ ጽሑፍ’ዚ። ነቶም ጕሉሓት ጕድለታት’ታ መጽሓፍ ኣብ’ቶም ቀንዲ ንደቀንስትዮ ዝምልከቱ ኣርእስታት ብምትኳር ምስ እንርእዮም ዝሓሸ ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ትርጕም ሰብ
ንሕጊ ሰብነትን ጾታዊ ማዕርነትን ዝምልከት ኣርእስቲ። ብተዛማዲ ዝሓሸ ትንተናታት ዝርከቦ ክፋል እዩ፣ ንኣብነት ንትርጕም ሰብን ረብሓ ዝተጠንሰ ቈልዓን ዝምልከቱ ንኡሳን ኣርእስታት። ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊን ሕጊታት እንዳ’ባን ንጹር መብርሂ ንረክብ፣ ሰብ መዓስ ይፍጠር ዝብል ሕቶ። ዋላ’ውን ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ኣዝዩ ኣካታዒ ኣርእስቲ እዩ፣ እዚ ሕቶ’ዚ። ብተዘዋዋሪ ንምንጻል ጥንሲን ኣብ ነፍሰ-ጾር ኣደ ንዝስዕብ ማህሰይቲን ዘለዎ ግደ ብቀሊል ዝረአ ኣይኰነን፣
ትንተና ጸሓፊ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ሕጊታት እንዳ’ባ ኣደ ድቂ ካብ እትሕዘሉ ግዜ ጀሚራ። ህይወት ዘለዎ ፍጡር ተሰኪማ ምህላዋ ብተዘዋዋሪ መገዲ ከም ዝሕብራ የብርህ፤ ብኣንጻሩ ዘመናዊ ሕጊ። ንድቂ ከም ፍጡር ከም ዘይቈጽሮን ዕሸል ተወሊዱ 48 ሰዓታት ከይመልአ ምስ ዝመውት ዝዀነ መሰላትን ግቡኣትን ዘይምልከቶ ምዃኑን ይሕብር፣ ብልጫ ሕጊታት እንዳ’ባን ድኽመታት ዘመናዊ ሕጊን ኣነጺሩ የርእየና፣
ምጥፋእ ሃለዋት
ኣብ ምጥፋእ ሃለዋት ሰብን ሳዕቤኑን ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ’ውን። ኣብ ልዕሊ መጻምድቲ ዘስዕቦ ጸቕጢ ንረክብ፣ እንተዀነ ጸሓፊ። ሳዕቤናት ምጥፋእ ሰብ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ኣስፊሩ ክነሱ። ንጕዳይ ደቀንስትዮ ትርጕም ዝህብ ሳዕቤናት ኣየቕረበን፣ ብኣንጻሩ። ኣብ ትርጕም ሃለዋት ሰብ ኣብ ትሕቲ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ከምዚ ዝስዕብ ኣስፊሩ ንረክብ፣ “ተጻማዲ ወይ ተጻማዲት ደሃይ ብምጥፍኡ ሓዳር ኣብ ሰንፈላል ይወድቕ፣ ህሉው ተጻማዲ ናይ ቈልዓን ንብረትን ምእላይ ጾር ይስከም፣” ብምቕጻል። መብዛሕትኡ እዋን ሰብኣይ ብዝተፈላልዩ ምኽንያታት ካብ ቤቱ ምስ ወጸ ምጥፋእ ሃለዋት ከም ዘጋጥም ይሕብር፣
ብሰንኪ ከምኡ ዓይነት ኵነታት ድማ። ደቀንስትዮ ዝስከማኦ ሽግራት ግልጺ ብዘይኰነ ሓሳባት ሰፊሩ ንረኽቦ፥ “ብሰሪ ደሃይ በዓል ቤተን ምጥፍኡ። ደቀንስትዮ ኣብ ከቢድ ቍጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ይሽመማ፣ ኣብ ጊዜ ሽግር። ንብረትካ ክትሸይጥ ወይ ክትልውጥ ትግደድ ኢኻ፣ ኣብ ጊዜ ሓዳር ዝተጠርየ ናይ ሓባር ንብረት ብዘይ ስምምዕ ተጻማዲ ክሽየጥ ወይ ክልወጥ ሕጊ ኣየፍቅድን እዩ፣”
ኣብዚ። ‘ከቢድ ቍጠባውን ማሕበራውን ጸገማት’ ጥራይ ኢልካ ምሕላፉ። ንጹር ስእሊ’ቲ ጸገም ኣየርእየናን፣ ንኣካላዊ። ስነ-ኣእምሮእዊን ስምዒታዊን ድሌታት ግምት ኣይህብን፣ ከምኡ’ውን ምቅሊተን ሒዘን ክፍተሓ ምኽኣለን ከም ብልጫ ሕጊታት እንዳ’ባ ተቘጺሩ ንረኽቦ፣ እንተዀነ። ኣብ’ተን ብሕጊ ሸሪዓ ዝምረሓ ብሄራት። ምቅሊት ደቀንስትዮ ካብቲ ሓዳር ክምስርታ እንከለዋ ሒዘናኦ ዝመጻ ገዝሚ ኣይበዝሕን’ዩ፤ ዋንነት ዝተረፈ ንብረት ድማ ንሰብኣይ ይምልከት፣ ስለዚ። ኣብ ሓደር ዝተጠርየ ንብረት’ውን እንተዀነ ብማዕዶ ርእየናኦ ክኸዳ’የን ዝግደዳ፣
ኣብ ብዙሓት ካብ’ተን ሕጊታት እንዳ’ባ። ደቀንስትዮ ንመጻምድተን ንብዙሓት ዓመታት ክጽበያኦም ይግደዳ ምንባረን ግሉጽ’ዩ፤ ዋላ ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ገደብ ግዜ እንተ ጐደለ። ዳግማይ ናይ ምምርዓው ዕድለን ጸቢብ ምዃኑ ኣብ ግመት ኣእቲኻ። እቲ ድኽመት ናይ’ዘን ሕጊታት ኣብ ልዕሊ ብልጫአን ጐሊሑ ይረአ፣
ብተወሳኺ። ኣብ ዘይስኑድ ሕጊ ሕዳርብ። መጻምድቲ ሃለዋት ምስ ዘጥፍእ። ኣደን ደቃን ካብቲ ዋሕስ ዝዓቀቦ ንብረቶም እናተቐበሉ ናብራኦም ንኽመርሑ ዝእዝዝ ሕጊ ብምዃኑ። ንብቕዓት ደቀንስትዮ ኣብ ምምሕዳር ሓዳር ትሑት ግምት ዝህብ’ዩ ክበሃል ይከኣል፣ ንሲቪላዊ መሰል ደቀንስትዮ ኣብ ግምት ዘየእቱ ብምዃኑ። እቲ ንክልተኦም ጾታታት ምዕሩይ ዕድላት ምፍጣር (gender equity) እንብሎ ኣምር ምግሃሱ የመልክት፣
መሰል ሞግዚትነት
መሰል ሞግዚትነት ኣብ ግዜ ፍትሕን ሞት ወለድን ብዝምልከቱ ንኡሳን ኣርእስታት። ትንተና ጸሓፊ። ካብ’ቲ ዘመናዊ ሕጊን ሕጊታት እንዳ’ባን ብመንጽር ጾታዊ ማዕርነት ዝብል ርእሰ-ጕዳዩ ዝዘንበዐ ይመስል፣ ኣተዓዳድላ መሰል ሞግዚትነት። ንረብሓ ቈልዓን ኣቦን ምዃኑ’ዩ ዘመልክት፣ ኣብ ዝተፈላልዩ ሕጊታት እንዳ’ባ። ዕድመ ቈልዓ ትሕቲ ሰለስተ። ሓሙሽተ። ሸውዓተ። ትሽዓተ ዓመት ወይ ክሳብ ዕድመ ግርዝውና። መሰል ሞግዚትነት ንኣደኦም ይወሃብ፣ ዋላ’ኳ። ቈልዑ ረብሓ ክረኽቡ እንተኸኣሉ። ኣደ ካልኣይ ንኽትምርዖ ዘሎዋ ዕድል ኣብ ርእሲ ምጽባቡ። ጾር ምዕባይ ቈልዑ’ውን ናብኣ ይዛዙ፣
ኣብ ገለ ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ’ውን። መሰል ሞግዚትነት ዝዓበየት ጓለንስተይቲ ውላድ ንኣቦ ክወሃብ እንከሎ። ናይ ትሕቲኣ ዘሎ ወዲ ተብዓታይ ውላድ ድማ ንኣደ ይወሃባ፣ ጸሓፊ ምኽንያት ናይዚ ክሕብር እንከሎ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፥ “እዚ ዝኾነሉ ቐንዲ ምኽንያት። በዅሪ ወይ ዝዓበየት ጓል ንኣቡኣ ኣብ ምግብናን ዘቤታዊ ስራሓትን ንኽትሕግዞ። በዅሪ ወይ ዝዓበየ ወዲ ድማ ንኣዲኡ ኣብ ሕርሻን ካልእ ጕልበታዊ ስራሓት ንኽተሓጋገዛ እዩ፣” እዚ። ንጓለንስተይቲ ኣባታዊ ዝዀነ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ዘዳለዎላ ቦታ — ኣብ ምግብናን ዘቤታዊ ዕዮን — ህይወታ ንኽትመርሕ ካብ ብንእሽቶኣ ምምልማል’ዩ ክበሃል ይከኣል፣ እቲ ንኣደ ብወዳ ክሰላሰለላ ዝድለ ስራሓት ድማ። ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ከተዕምሞም ስለ እትኽእል። ብግብሪ’ውን ስለ ዝረኣይ። እቲ ዝተጠቕሰ ኣተዓዳድላ መሰል ሞግዚትነት ኣድልዎኡ ብቅሉዑ ይረአ፣
ብተወሳኺ። “…ኣብ መንጎ ሰብኣይ ኣደ ወይ ሰበይቲ ኣቦን ቈልዑትን ስምምዕ ምስ ዝሰኣን። ዝበጽሐ ወይ ዝዓበየ ሓዎም ዝበዝሕ ግዜ ልዕሊ 15 ወይ ዝተመርዓወ ምስ ዝህሉ ንብረት ናይ ዝሞተ ኣቦ ወይ ኣደ ተረኪቡ ናይ ሞግዚትነት ሓላፍነት ይስከም፣” ዝብል መግለጺ ንረክብ፣ ካብዚ ዘይፍለዩ። ካልኦት ኣማራጺታት’ውን እንተ ተጠቕሱ። እቲ መሰል ሞግዚትነት ንደቂ ተባዕትዮ — ማለት ሓወቦ። ኣኮን ኣቦሓጎን — ይወሃቦም፣ እዚ’ውን ደቀንስትዮ ብቕዓተን ንኸርእያ ዕድል ኣብ ርእሲ ዘይምኽፋቱ። እቲ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ልዕሊ ብቕዓተን እምነት ዘየሕድር ምንባሩ የነጽረልና፣
ሕጸ
ኣብቲ ንሕጸን ኣገባባቱን ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ። ጸሓፊ። እዚ ዝስዕብ መደምደምታ ይህብ፥ “…ንሕቶ ጾታዊ ማዕርነት ብዝምልከት። መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ። ዕድመ ተሓጸይቲ ብመትከል ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ ክኸውን ከምኡ ድማ ኣብ ድልየት ተሓጸይቲ ክምስረት ምሕጋጉ ሰጓሚ እዩ፣ እንተ ኾነ። …ሕጸ ኣብ ወለንታን ድልየትን ተሓጸይቲ ዝግበርን ዘይግበርን ዝከታተላን ዘተግብራን ትካላት ስለ ዘየለዋ ዛጊት ብሕግታት እንዳ’ባ እዩ ዝግዛእ ዘሎ፣” ቀጺሉ ድማ ከምዚ ይብል፥ “…ኣብዚ እዋን’ዚ ተራ ተሓጸይቲ ወሳኒ እናኾነ ይመጽእ ኣሎ፣ ተሓጸይቲ ድልየቶምን ወለንታኦምን ከይተረጋገጸን ከይተረኣኣዩን ምፍጻም ዳርጋ እናተረፈ ይኸይድ ኣሎ፣ ስለ’ዚ። ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ ክርኣያ ኸለዋ ክውንነታውያንን ሰጐምትን ዓንቀጻት ኣስፊረን ኣለዋ፣”
እዚኦም ክልተ ተገራጨውቲ መደምደምታታት ዝተፈላለዩ ሕቶታት የልዕሉ፣ ጽሓፊ። ኣብ ሕጊታት እንዳ’ባ። ሕጸ ብድልየትን ወለንታን ተሓጸይቲ ይፍጸም ምህላ’ ብኸመይ ኣረጋጊጹ? ነቲ ቈልዑ ከይተወልዱ እንከለዉ። ዝፍጸም ዝነበረ ኣገባባት ሕጸ’ኸ ምስ ምንታይ’ዩ ክቘጽሮ? ሕጊታት እንዳ’ባ እቲ ዝለዓለ ዕድመ ሕጸ ጓለንስተይቲ 15 ምዃኑ። ብኸመይ ሰጐምቲ የብለን? ተሓጸይቲ – ብፍላይ ደቀንስትዮ – ድሌቶም ንሕጸ ይሕተቱ ምዃኖም’ኳ እንተ ገለጸ። እቲ ዕድመ ኣብ ግመት ምስ ዝኣቱ። ንኸምኡ ዓይነት ናይ ህይወት ውሳኔ ንክውስኑ። እኹል ብስለት ኣለዎም’ዶ? ብፍላይ ደቀንስትዩ። ክሳብ ደቂ 12 ዓመት ከለዋ ይሕጸያ ብምንባረን። ኣብዚ ዕሸል ዕድመ’ዚ ከምኡ ዓይነት ውሳኔ ንኽወስዳ ብቕዓት ኣሎወን ክበሃል ይከኣል’ዶ? ካልኦት ብዙሓት ሕቶታት’ውን ክስዕቡ ይኽእሉ፣
ገዝሚ
ጸሓፊ መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ንገዝሚ ኣብ ዝምልከት ኣርእስቲ ተወሳኺ ተገራጫዊ ሓሳባት የቕርብ፣ “ኣብ ሕግታት እንዳ’ባ ብሄረ ትግርኛ። ኣመንቲ ክርስትና… ኣቦ ጓል ከግዝም ዝግደደሉ ቀንዲ ምኽንያት ምስ ዋንነት ውርስን መሬትን ዝተሓሓዝ እዩ[።]” ይብል፤ ስለ ምንታይ ጓለንስተይቲ መሬት ዘይትወርስ ኢሉ ግን ኣይሓትትን፣
ቀጺሉ ድማ፥ “ገዝሚ ምስ መሰል ውርሲ መሬት ዝተተሓሓዘ ካብ ኮነ ስለምንታይ ኣብ ከተማታት ይቕጽል ኣሎ ዝብል ሕቶ ክለዓል ግድነት’ዩ፣ ኣብ ከተማታት። መሬት ጤሳ ንጓለንስተይቲ ኣብ ዓዲ ሰብኣያ እዩ ክፍቀድ ጸኒሑ፣ ስለ’ዚ ኣምሳያ ናይ ክወሃባ ዝግብኦ መሬት ጤሳ ኣብ ዓዲ ኣቡኣ እዩ ገዝሚ ክወሃብ ዝጸንሐ[።]” ኢሉ ክነሱ። ስለ ምንታይ ኣብ መበቆላዊ ዓዳ መሬት ጤሳ ክትወስድ ዘይተፈቕደላ ኢሉ’ውን ኣይሓትትን፣
ነዞም ልዒሎም ዝተጠቕሱ ነጥብታት ብምዝንጋዕ። ጸሓፊ ነዚ ዝስዕብ ግምታዊ መደምደምታ’ውን ይስንዝር፥ “መሰጋገሪ ሲቪላዊ ሕጊ ገዝሚ ክልኩል ክብል ዘገደዶ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ልዕሊ ኣቦ ጓል ዘየድሊ ቝጠባዊ ተጽዕኖ ሃስያን ንኸይስዕብ ካብ ዝብል ሓልዮት ኽኸውን ኣለዎ፣” ብተወሳኺ፥ “ብዓይኒ ዝተጠቕሳ ምኽንያታትን ድሕረ ባይታን ገዝሚ ተራእዩ። ኣድልዎ ኣንጻር ጓለንስተይቲ እዩ ኢልካ ምድምዳም ኣሸጋሪ ይኸውን፣ ኣብ ኣመንቲ ሃይማኖት ምስልምና ብሕጊ ሸሪዓ ዝቕየዱ እሞ ገዝሚ ምሃብን ምቕባልን ክድገፍ ዝግብኦ መሰል’ምበር ኣድልዎ ኣንጻር ደቀንስትዮ ዘለዎ ሕጊ ኣይኮነን[።]” ዝብል ዘሕንኽ ጕሉሕ ርእይቶ ንረክብ፣ ጓለስንተይቲ ማዕረ ደቂ ተባዕትዮ ኣሕዋታ ክትወርስ እንተ ዝፍቀደላ። ናይ ገዝሚ ኣድላይነት ክተርፍ ምኸኣለ’ዶ ዝብል ሕቶ ግን የሎን፣ ኣቦ ጓል ከይውጻዕ ዝብል እርእስቲ ክለዓል እንከሎ። ጓለንስተይቲ ከይትውጻዕ’ከ ኣይበሃልን ድዩ? እቲ ከም ውርሻ’ዩ ዝበሃል ዘሎ ገዝሚ። ኣብ ገለ ሕጊታት እንዳ’ባ ዕሽር (ሓደ ዕስሪት) ናይ’ቲ ጠቕላላ ብመልክዕ ስልማት ተዋሂባ ውልቃዊ ንብረት ይኸውን፣ ከምኡውን። ኣብ ገሊአን። ፍርቂ ካብ’ቲ ገዝሚ። ኣቦ ወዲ ይወስዶ፣ ስለዚ። ጓለንስተይቲ ድኣ እንታይ’ያ ትወርስ? ምስ’ቲ “ሰብነት” ኣብ ዝብል ትንተና ዝቐረበ መሰል ናይ ሰብ’ከ ኣይገራጮን’ዶ? ጓለንስተይቲ ምልእቲ ሰብ ዲያ? ሰብ እንተ ኰይና ድኣ’ሞ መሰላ’ኸ ተሓልዩላ’ዶ?
ኣብ ጕዳይ ገዝሚ። ጸሓፊ ሸለል ኢሉዎ ዝሓለፈ ነገር ከነስተብህለሉ ይግባእ፣ ብሰንኪ ምብዛሕን ምውሓድን ገዝሚ። ወይ’ውን ብሰንኪ ስእነት። ደቀንስትዮ ዝገጥመን ጸገማት ኣብ ሓዳር ከምኡውን ከይተመርዓኻ ምትራፍ ኣሎ፣ ወርቁ ዘርኣይ። ንክፍሊ ምምሕዳር ብ1986 ዘዳለዎ ግን ዘይተሓትመ ጽሑፍ ብምጥቃስ ኣብ Economic and Political Weekly ዝብል መጽሔት ብጥቅምቲ 29። 1994 ዘስፈረቶ ዓንቀጽ። ብንጹር ኣብሪሃቶ ትርከብ፣ ብዙሕ ዝተገዝመት ጓለንስተይቲ። ብሰብኣያን ስድራኡን ልዑል ክብሪ ክትረክብ እንከላ። ውሑድ ዝተገዝመት ግን። ሰብኣያን ስድራኡን ይንዕቁዋን ብዙሕ እዋን’ውን እቲ ዝምስረት ሓዳር ብፍትሕ ዝድምደም ምዃኑ ትሕብር፣ ካብ ዘይርኹባት ስድራ ዝውለዳ ደቀንስትዮ ድማ። ከይተመርዓዋ ግዜ ይሓልፈን፤ ኣብ ርእሲኡ። ብስድራአን ከም ሰኸም ስለ ዝቝጸራ። ንከተማ ብምኻድ ኣብ ዘቤታዊ ሽቕለትን ምንዝርናን ይዋፈራ ክትብል ነቲ ዝወርደን ጸገም ኣስፊራቶ ትርከብ፣
መርዓ
ጸሓፊ። ኣብ ዓይነታት መርዓ። ብፍላይ ኣብ መርዓ መንቀጺ ደም። ጓለንስተይቲ ብፍቓዳ ነቲ መርዓ ምስ እትፍጽሞ። ንሰላምን ርግኣትን ሓደ ሕብረተ-ሰብ ሓጋዚ ምዃኑ ይገልጽ፣ እንተዀነ። ፍቓድ እታ ጓለንስተይቲ ካብ ውሽጣ ደልያቶ ዘይኰነስ። (ባህሊ ሕብረተ-ሰብና ኣብ ግምት ብምእታው) በጃ ስድራኣ ገንሸል ክትከውን ክትመርጽ ከም እትኽእል ምግንዛብ የድሊ፣ ድሕነት ስድራቤታን ቀቢላኣን ኣብ መንኮባ ምስ ተሰከመት። ኣዎንታዊ መልሲ እንተ ሃበት ብፍቓዳ’ዩ ክንብል ቅኑዕ’ዶ ይኸውን? ብግብሪ’ውን ኣደዳ ብዙሕ ኣደራዕ ከም እትኸውን ተራእዩ እዩ፣ ኣብ’ቶም ካልኦት ዓይነታት መርዓ። ባዕሉ ጸሓፊ’ውን ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዝግበር ኣድልዎን ወጽዓን ኣሚኑሉ ብምህል’። ብዙሕ ክብል ኣይደልን፣
ስጋዊ ርክብ ቅድሚ መርዓ
መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት። ሕጊታት እንዳ’ባ ስጋዊ ርክብ ቅድሚ መርዓ ከም ዝኽልክላ ትሕብረና፣ ጸሓፊ። ሕቶ ድንግልና ክልተኦም ጾታታት ኣብ ግዜ መርዓ ኣገዳሲ ምዃኑ’ውን ይሕብር፣ መደምደምታ ጸሓፊ’ውን። ኣገዳሲነቱ ኣብዚ እዋን’ዚ ከይተረፈ ልዑል ምዃኑ ይገልጽ፣
ሕጊታት እንዳ’ባ። ኣብ ሕቶ ምርግጋጽ ድንግልና ድኻም ከም ዘለወን’ውን ይገልጽ’ዩ፣ እንተዀነ። እታ ጓል ድንግል ኣይጸንሐትን ተባሂላ ኣቦ ወዲ ካሕሳይ ይወሃብ፣ ድንግልና ጓለንስተይቲ ግን ባዕላ ንባዕላ ብእተካይ’ዶ ተግባር ኣይኰነን ዝፈርስ፤ ነቲ ኣብቲ ተግባር ኢድ ዘለዎ ወዲ ተባዕታይ ንምርካብ ዝግበር ጻዕሪ የሎን፣ ድንግልና ወዲ ተብዓታይ ክረጋገጽ ስለ ዘይከኣል…ተባሂሉ ትም ይበሃል፣ ኣብ ርእሲኡ። ድንግል ክነሳ። እቲ ድንግል ከብላ ዝኽእል ኣካልዊ ብቕዓት ከይህልዋ ከም ዝኽእል ኣብ ግምት ዝኣቱ ኣይኰነን፣
ጕዳይ ውርሻ
ንውርሻ መሬት ኣብ ዝምልከት ንኡስ ኣርእስቲ ምስ እነተኵር። ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ምድንጋራት ይፈጥር፣ እቶም ቀሪቦም ዘለ’ ጓለንስተይቲ መሬት ክትወርሰሉ ዘኽእሉዋ ትሽዓተ ምኽንያታት ኣብ ሰለስተ ክንምድቦም ንኽእል፣ ካብ ከምኣ ጓለንስተይቲ (ማለት መሬት ብኣደኣ ወይ ዓባያ ዝውነን ምስ ዝነብር)። ናይ ቤተሰባ መሬት ክወርሶ ዝኽእል ወዲ ተብዓታይ ምስ ዘይህሉ። ከምኡውን ብጻዕራ መሰላ ምስ እተረጋግጽ (ግብሪ ምስ እትኸፍልን ከም ኣሕዋታ ምስ እትማጐትን) ጥራይ መሬት ክትወርስ ትኽእል፣ ኣብቲ ግብሪ ከፊላ መሰላ ዘረጋገጸትሉ’ውን። መሰል ተጠቃምነት መሬት ክሳብ ኣርባዕተ ወለዶ እንተ ዘይኰይኑ ብድሕሪኡ ትንፈግ፣
ጸሓፊ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣድልዎ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ንምእላይ ኣዋጅ 58/1994 ናይ መንግስቲ ኤርትራ “…ውነና መሬት ናብ መሰል ተጠቃምነት” ከም ዝቐየሮ ይሕብረና፣ ብምቕጻል። እዚ ኣዋጅ’ዚ ኣብ ግብሪ ክውዕል ዘይምኽኣሉን ሕጊታት እንዳ’ባ ዝኽተላኦ ቅጥዕታት ይቕጽል ምህላ’’ውን የነጽር፣ ዋላ’ኳ ኣብ ምንፋግ መሰል ዋንነት መሬት ንደቀንስትዮ ዝተፈላልዩ ነጥቢታት ደርዲሩ ምኽኑዩ ክብሎ እንተ ፈተነ። ነቲ ኣብ ልዕሊአን ዝፍጸም ኣድልዎ ክኽውሎ ኣይክኣለን፣
ንኣብነት። ኣብ “ኣዋጅ ቍጽሪ 58/1994ን ጽልዋኡ ንጾታዊ ማዕርነት” ኣብ ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ። ጸሓፊ። ኣብ’ዚ ኣዋጅ’ዚ ንዝተሓገገ ብኸምዚ ይገልጾ፥ “ቀዳማይ። ዝኾነ 18 ዓመት ዝመልአን ብሕጊ ምሉእ ሰብ ዝቝጸር ዜጋ ምርሒት መሬት መገበርን ጤሳን ክሓትት መሰሉ ከም ዝኾነ ተነጺሩ፣ ካልኣይ። ነፍሲ ወከፍ ተጻማዲ። ሰብኣይ ይኹን ሰበይቲ። ኣብ መበቈል ዓዶም ወይ ዝመረጽዎ ቦታ ነናቶም መሬት መገበርን ጤሳን ክምርሓሎም መሰል ኣለዎም፣ ኣዋጅ ቍጽሪ 58/1994 ከተኣታትዎ ዝሓለነ ኣገባብ ምርሒት መሬት። ብዓይኒ ጾታዊ ማዕርነት ኣዝዩ ሰጓሚ እዩ ክብሃል ምተኻእለ፣” ካብዚ ብምቅጻል። ኣብ 1995 መሬት ንምርካብ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ኣብ ዝርከባ ዓዲታት ተመዝጊቦም ዝነበሩ ብሰንኪ ምብዛሖም። ቍጽሮም ንምጕዳል ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለ ኣገባብ። “…ናብ ሕጊ እንዳ’ባ ዝቀራረብ” ምንባሩ ይሕብር፣ ብሰንኩ ድማ። እቲ “ኣዝዩ ሰጓሚ” ዝተባህለ ኣዋጅ 58/1994 ክትግበር ኣይከኣለን፤ እዚ ማለት ድማ። ብዙሓት ደቀንስትዮ መሰል ዋንነት መሬት ተነፊገን ማለት’ዩ፣
ንጕዳይ ወርሻ ኣብ ሕጊ ሸሪዓ ብዝምልከት። ወርቁ ዘርኣይ ኣብቲ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ዓንቀጻ ንናይ 1985 ሰነዳት ሃ.ማ.ደ.ኤ. ብምውካስ ከምዚ ትብል፥ “ኣብ’ቶም ሸሪዓ ዝዝወተረሎም። ደቀንስትዮ መሬት ክወርሳ ኣይክእላን እየን፣ ኣብ ዝንቀሳቐሱ ንብረት። ፍርቂ ብጽሒት ደቂ ተባዕትዮ ኣሕዋተን ይግብአን፣ ምርዕውቲ ድማ። ሓደ ስምኒት (1/8) ንብረት ሰብኣያ ትወርስ፤ ካብ ሓንቲ ንላዕሊ ኣንስቲ ዝነበራኦ ሰብኣይ እንተ ነይሩ ድማ። እዚ ዓቐን’ዚ ኣብ መንጎአን ይማቐላኦ፣”
ኣብ ውርሻ በዅሪን ሕሳስ ልደን። ብዘይካ ክልተ ሕጊታት እንዳ’ባ። ካልኦት ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ኣድልዎ ዝገብራ ምዃነን። ጸሓፊ የነጽር፣ ብግብሪ’ውን ዝፍጸም ብምንባሩ። ዘውርዶ ቍጠባዊ ሃስያ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ርዱእ’ዩ፣
ዓመጽ ስጋዊ ርክብ
ንዓመጽ ስጋዊ ርክብ ኣብ ዝምልከት ኣርእስቲ። ሕጊታት እንዳ’ባ ኣንቢረናኦ ዘለዋ ዓንቀጻት ካብ ናይ ዘመናዊ ሕጊ ዝሓሸ ምዃኑ የተምብህ፣ ቃል ብቃሉ ምስ እንርኢ። ኣብ ዘመናዊ ሕጊ። “ዓመጽ ግብረ ስጋ ዘጋጠማ ጓለንስተይቲ ናይ ምምርዓው ዕድላ ጽብብ ዝበለ ክኸውን ስለ ዝኽእል። ከምኡ ድማ። ንስድራ ቤት ከቢድ ነውሪ ስለ ዘስዕብ። ንረብሓ ተዓማጺትን ቤተ ሰባን ተባሂሉ ዓማጺ እንተ ተመርዓዋ ይሓይሽ ይኸውን ዝብል ግምት ኣሎ፣” ብምቕጻል ከምዚ ይብል፥ “ብመሰረት ሕጊ እንዳ’ባ። ተዓማጺት። ፍቓደኛ እንተ ኾይና። ዓማጺ ግድነት ክምርዓዋ ስለ ዝግደድ። ዝተዋህበ ካሕሳ ውልቃዊ ንብረት ብድልቲ ይኸውን፣ ዝተገብረ መርዓ። ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ሰብኣይ ምስ ዘፍርሶ። ኩሉ ንብረት ብዘይ ጸብጻብ ከረክባ። ክኽሕሳን ተወሳኺ ከቢድ መቕጻዕቲ ከም ዝቕጻዕን ይግበር፣”
ትሕዝቶ ክልተኦም ጥቕስታት ተመሳሳሊ ክነሱ። ንተዓማጺት ኣብ ዝወሃብ ካሕሳ ጥራይ ይፈላለዩ፣ እቲ ኣብዚ ክንግንዘቦ ዘሎና። ዋላ’ውን እታ ጓለንስተይቲ ፍቓደኛ ኰይና እንተ ተመርዓወት። ነቲ መርዓ ብሓቂ ደልያቶ ኣይኰነትን ትፍጽሞ፣ ሕጊታት እንዳ’ባ በወገነን። ዓማጺ ንተዓማጺት ንክምርዓዋ የገድዳኦ፤ እዚ ማለት ድማ። ነቲ ጸሓፊ። ኣብ ሕጊታት እንዳ’ባ መርዓን ሕጸን ብወለንታን ድሌትን ተጻመድቲ’ዩ ዝፍጸም ዝበሎ ዘፍርስ እዩ፣ እቲ ርኹብ’ውን። ነታ ብግዲ ዝተመርዓዋ ጓለንስተይቲ። እቲ ዝወሃብ ሂቡ ክፈትሓ ስለ ዝኽእል። ንተግባራቱ ዝገትእ ስጕምቲ ኣይኰነን፣
መደምደምታ
ኣብ ትሕዝቶ መጽሓፍ ሕግታት እንዳ’ባ ብመንጽር ዘመናዊ ሕጊ ንጾታዊ ማዕርነት ብዙሕ ክበሃል ዝግበኦ ከም ዘሎ ክንዝንግዕ ኣይግባእን፣ ብዓቢኡ። ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኣባታዊ ስርዓት ምንባሩ ብምዝካር ንትሕዝቶ ሕጊታት እንዳ’ባ ምግማት ኣየጸግምን፣ እቶም ሕጊታት። ክንደፉን ክጸድቁን እንከልዉ። ክንደይ ዝኣኽላ ደቀንስትዮ ተሳቲፈን እንተ ተባሂሉ’ውን። ክንድዚ ዝብል መልሲ ዝርከብ ኣይመስለንን፣ ነዚ። ብዙሕ እዋን። ኣቦታት ቀደም ምስ ኣንስቶም ይመኽሩ ነይሮም ይበሃል’ዩ፤ እንተዀነ። ኣብቲ እዋን’ቲ ክሳብ ክንደይ ድምጸን ተሰማዒ ነይሩ ይኸውን? ገሊኡ ሕጊታት እንዳ’ባ። ናይ ማእከላይ ዘመን። ገሊኡ ድማ ቅድሚ ኣማኢት ዓመታት ዝተነድፈን ዝጸደቐን ምዃኑ ኣብ ግምት ብምእታው። ቍጠባዊ። ማሕበራዊን ፖሊቲካዊን ደረጃ ደቀንስትዮ ትሑት ነይሩ ክኸውን ከም ዝኽእል ንምግማት ኣየሸግርን፣ ገለ ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ። ሰብኣይ ንሰበይቱ ኣበየናይ ክፋል ሰብነታ ክሃርማ ከም ዝኽእል ዝኣወጃ ምህላወን’ውን። ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ዓይኑ ሰም ኣቢሉ’ዩ ሓሊፉዎ፣
ብሓፈሻ። ብዙሓት ዓንቀጻት ካብ ሕጊታት እንዳ’ባ ኣብ’ዛ መጽሓፍ ክንረኽቦም ምኽኣልና። እቲ ዝዓበየ ብልጫ ናይ’ዛ መጽሓፍ እዩ፣ ብተወሳኺ። ጸሓፊ ኣዝዩ ዝደኸመሉ ስራሕ ምዃኑ። ክትግንዘብ ይከኣል፣ ብዙሕ እዋን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝሕተሙ መጽሓፍቲ ዘየዘውትሩዎ። ሕንጥልጥል (ኢንዴክስ) ክህሉዋ ምኽኣሉ ነዛ መጽሓፍ ዘመጕሳ ትሕዝቶ’ዩ፣ ብተወሳኺ። ዝርዝር ኣገደስቲ ቃላት ምስ ትርጕሞም። ከምኡውን ዝርዝር ዝተወከሶም መጽሓፍቲ ስለ ዝርከባ ከም ጽቡቕ ጎኒ ክጥቀስ ይግባእ፣ እንተዀነ። ንሕጊታት እንዳ’ባ ልዕሊ ዘመናውያን ሕጊታት ኣብ ጕዳይ ጾታዊ ማዕርነት ምእማሞምን ምብራኾምን። ምዕሩይ ዕድል ጾታታት ዘለዎ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ምፍጣር ንዝካየዱ ጻዕሪታት ዕንቅፋት ምፍጣር ኰይኑ ይስመዓኒ፣
ኣብዚኣ ንእሽቶ ዓንቀጽ። ብዛዕባ ምሉእ ትሕዝቶ እዛ መጽሓፍ ርእይቶ ምፍሳስ ኣጸጋሚ ብምዃኑ። ዘይተተንከፉ ኣርእስታት ከም ዘለ’ ምሕባር የድሊ፣
ቴክኒካዊያን ጕድለታት
ካብ ትሕዝቶ ናብ ኣቀራርባ መጽሓፍ ምስ እንሰገር ድማ። ክግለጹ ዝግባኦም ገለ-ገለ ቴክኒካዊያን ጸገማት ኣለ’፣ ቅድሚ’ቶም ሽድሽተ ቀንዲ ክፋላት እዛ መጽሓፍ። ብዘይካ ምስጋና። መቕድምን መእተዊን ሓሙሽተ ኣርእስታት ይርከቡ፣ ንሳቶም ድማ ብቕደም ተኸተል፥ ሓጺር ድሕረ-ባይታ ሕጊታት እንዳ’ባ። ድሕረ-ባይታ መሰጋገሪ ዘመናዊ ሕጊታት ኤርትራ። ጽማቝ ትሕዝቶ መጽሓፍ። ድርቱነት መጽሓፍ። ከምኡውን መጽሓፍ ንምድላው ዘጋጠሙ ብድሆታትን ኣፈታትሓኡን እዮም፣
ኣብዚ ከም ጸገም ክረአ ዝከኣል። ሓደ። ምስጋና ወትሩ ቅድሚ መሐበሪ ዝርዝር ትሕዝቶ መጽሓፍ ዝመጽእ ክነሱ ድሕሪኡ ምስፋሩ እዩ፣ ካልእ። ኣብ’ቶም ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለ’ ኣርእስታት መጐታዊ ኣሰራርዓ የሎን፣ ብዛዕባ ጽማቝ ትሕዝቶ መጽሓፍ። ድሩትነትን ኣምድላው መጽሓፍ ዘጋጠሙ ጸገመታትን ምስ መእተዊ እንተ ዝሰፍሩ ነይሮም ዝሓሸ ምዀነ ዝብል ርእይቶ ኣሎኒ፣ ስዒቦም ድማ። ሓጺር ድሕረ-ባይታ ሕጊታት እንዳ’ባን መሰጋገሪ ዘመናዊ ሕግታት ኤርትራን ምመጹ፣
ከምኡውን። ብዙሓት መብርሂታት ዝደልዩ ኣምራትን ታሪኻውያን ፍጻሜታትን ኵሉ ሰብ ከም ዝፈልጦም ተቘጺሮም። ብዘይ መብርሂ ተጻሒፎም ኣለ’፣ እሞ ድማ። ሓደ ካብ ዕላማታት እዛ መጽሓፍ ንብምልኡ ህዝቢ ከም መወከሲ ከተገልግል ተሓሊኑ እንከሎ፣
እቲ ኣዝዩ ጐሊሑ ዝረአ ጸገም እዛ መጽሓፍ። ናይ ባዕሉ ጸሓፊን ዝጠቕሶምን ሓሳባት ፈሊኻ ክትርደኦም ዘይከኣል ምዃኑ እዩ፣ ሽሕ’ኳ ቍጽሪ-ኣልቦ ትርጋጻት (ፉት ኖትስ) እንተ ዘርዘረ። ናይ ጸሓፊ ክትብሎም ዘጸግሙኻ ሓሳባት። ከም ናቱ ኮፍ ኣቢሉዎም ትረኽቦም፣ ንዝተወከሶም ጽሑፋት ኣዀምሲዑ (ፓራፍሬዝ ብምግባር) ኣብ ምቕራብ ድኻማት ተንጸባሪቑዋ ንረኽባ፣ ቀጥታዊ ጥቕሲ ይዅን ብተዘዋዋሪ ዝጽብጸብ ሓሳብት’ውን ብፍጹም ኣይንረክብን፣
ኣብ ርእሲ’ዚ’ውን። ናይ ኣርትዖት ድኻማት’ውን ኣይተሳእናን፣ ብዙሓት ዝደጋገሙ ሓሳብት ንረክብል፣ ከም መሰጋገሪ ዝተዘውተረ “ዝስዕቡ ዓንቀጻት ነዚ ጕዳይ’ዚ ብዓይኒ ጾታዊ ማዕርነት ክትንትና’የን” ዝብል ሓረግ ኣድላይነት ዘይብሉ ኣብ ርእሲ ምዃኖም። ንዋሕዚ ንባብ ዓንቀፍቲ ኰይኑ ንረኽቦ፣ ግድፈት ፊደላት። ዘይግቡእ ኣጠቓቕማ ስርዓተ-ነጥቢ’ውን ኣለ’፣


text:
ኤርትራ ምስ ኣልቓዒዳ ምትእስሳር ንዘለዎም ግብረሽበራውያን ብምሕጋዛ ፡ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክትወስደላ ከምእትኽእል ኣመሪካ ከምዘጠንቀቐት ቴሌግራፍ ዝተባህለ ጋዜጣ ዓዲ እንግሊዝ ሓቢሩ።
መራኸቢ ብዙሃን የልምዕ መራከቢ ብዙሃን ድማ የጥፍእ። ክንዲ ዝኾነ መራኸቢ ብዙሃን ሚዛናዊን ሓቀኛን ኪኸውን ይግባእ።እንተኾነ ብዙሓት ቴክኖሎጂ ብዝፈጠሮ ምዕባለ ተጠቒሞም ሕሱር ፕሮፖጋንዳ የካይዱ። ካብ ኩሉ ዘስደመም ድማ ብኣፎም ጸፍ ዝብሉ ወይ ብኻልኦት ዝወራዘዩ ምዃኖም ኢዩ።ገለ ዉሑድ ካብቲ ብዙሕ ከም ኣብነት ክጠቅስ።
ብመጀመርታ ነዞም ናይ ነዊሕ ዓመታት መማህርተይን ኣዕሩኽተይን ሰመረ ከሰተን ተስፋልደት በላይን ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ሃለዋትኩም ይረክብ ስለዘለኹ ኣብ ተዛማዲ ሰላም ምህላውኩም ክሰምዕ ኣዝዩ ደስ ይብለኒ፡፡ ብምቕጻል ኣብዚ ዝሓለፈ ሳምንታት ካባኹም ዘይተጸበኽዎ ኣድላዩ ኮይኑ ዘይተሰመዓኒ ጽሑፋት ስለዘንበብኩ ናይ ኣይፋልኩምን መልእኽተይ ከመሓላልፍ ተገዲደ፡፡


text:
ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16ን ናይ ስርዓተ እምልዀን ስግደትንዝሓልይ ቅዱስ ማሕበር ህየንተ ብሓባር እቲ ኣብ ክህነታዊ ሕይወት ዝንበር ግትኣተ - ሩካቤ ስጋ (ምናነ) ርእሰ ጉዳይ ዝገበረ ዝደረስውዎን ንንባብ ዝበቕዕ መጽሓፍ ነቲ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብዙሕ እዋን ዝሃብዎ ስልጣናዊ ትምህርቲ ዘቃልሕ ምዃኑ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተን ሓላፊ ማተዮ ብሩኒ፥ ብወገነይ መብጽዓ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ኣብ ክህነታዊ ጸዋዕታ ንቤተ ክርስቲያን ጸጋ እዩ እንክብሉ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝገለጽዎ ሓሳብ ዘረጋግጽ መጽሓፍ እዩ እንክብሉ ብዛዕባ እታ መጽሓፍ ኣማእኪሎም ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ክምዝሓበሩ
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓንን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜናን ቫቲካን ርእሰ ዓንቀጽ ዋና ኣሰናዳኢ ኣንድረያ ቶርኒየሊ (Andrea Tornielli) ኣብ ዘውጽእ ርእሰ ዓንቀጽ ጠቒሶም ፡ እቲ ናይ ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. ጆሰፍ ራትዚንገርን ናይ ስርዓተ ኣምልዀ ጉዳይ ዝኸታተል ቅዱስ ማሕበር ህየንተ ካርዲናል ሮበርት ሳራሕ ብሓባር ብዛዕባ ክህነትን መብጽዓ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ (ንጽሕና-ምናነ) ስድህስስ ዝደረስዎ ዕለት 15 ጥሪ 2020 ዓ.ም. ኣብ ፈረንሳ ተሓቲሙ ንንባብ ዝበቕዕ መጽሓፍ ኣመልኪቱ ለ ፊጋሮ እተሰምየ ናይ ፈረንሳ ዕለታዊ ጋዜጣ ኣብ ዝሃበሉ ቅድመ ሓተታ፡ እቶም ናይታ መጽሓፍ ደረስቲ ብቐጥታ ኣብቲ ንዝተመርዓዉ ሰብ ሓዳር ማዕርገ ክህነት ምሃብ ዝብል ከም ሓሳብ ዝቐርብን ምይይጥ ኣብ ዝግበረሉ ዘሎ ዓውዲ ይሳተፉ፡ ራትዚንገርን ሳራሕን ክልቲኣቶም ንተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዘለዎም ውሉዳዊ ተኣዝዞ ኣረጋጊጾም፡ ንናይ ቤተ ክርስቲያን ሓድነት ብዘለዎም ፍቕርን ቀናእነትን መንፈስ ተመሪሖም ደለይቲ ሓቂ ምዃኖም ሓቢሮምን፡ ስርዓተ ንጽሕና ኣብ ክህነታዊ ሕይወት ምክልኻል ኣገዳሲ ምዃኑ መርትዖታቶም የቕርቡ፡ ብሓጺሩ ንጽሕና ኣብ ክህነታዊ ሕይወት ዝብል ውሳኔ ከይቕየር ይላበዉ። እታ መጽሓፍ 175 ገጽ ዘለዋን ብክልቲኣቶም ደረስታ ናይታ መጽሓፍ መእተውን መደምደምታን ጽሑፍ ብሓባር ዝኸተሙሉን ማዕርገ ክህነትን ንጽሕናን (ግትኣተ ሩካቤ ስጋ-ምናነ) ዝተኣሳሰረ ምዃኑ ብክልተ ነቢብ ወይ ሰረተ ሓሳብ (እቲ ሓደ ናይ ራትዚንገር እቲ ካልኣይ ከኣ ናይ ሳራሕ)፥ እተብርህ እያ።
ናይ ካርዲናል ሳራሕ ሰረተ ሓሳብ፡ ኣብ መንጐ ክህነትን ንጽሕናን (ግትኣተ ሩካቤ ስጋን) ስነ ህላዌኣዊ -ምስጢረ ቅዱስ ቁርባናዊ ምትእስሳር ኣለዎ ዝብል እዩ፡ ስለዚህ ነዚ ምትእስሳር’ዚ ዘዳኽም ዝዀነ ይዅን ሓሳብ ናይ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካንን ናይ ጳውሎስ ሻድሻይን ናይ ዮሓንስ ጳውሎስን ናይ በነዲክቶስ መበል 16ን ስልጣናዊ ትምህርቲ ምጽራር እዩ ዝኸውን ቢሎም፡ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝዀነ ይኹን ነዚ ስነ ህላዌኣዊ ቅዱስ ቁርባናዊ ምስጥር ዘለዎ ተራኽቦ ክከላኸሉን ብውሳኔ ዘይቕየር መብጽዓ እዩ ቢሎም ዝዀነ ይኹን ነዚ ምትእስሳር’ዚ ዘዳኽሙ መርትዖታት ዘይቕብሉ እዩ ዝብል ውሳኔ ክህቡሉ ንምሕጸን ይብሉ፡ ኣስዒቦም እውን፡ ንሰብ ሓዳር ማዕርገ ክህነት ምሃብ፡ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ጥፋኣትን (ዕንወትን) ስነ ቤተ ክርቲያናዊ ምድንጋራትን ንርድኢት ክህነታውነት ክውለት ምፍጣር እዩ ዝኸውን ይብሉ።
በነዲክቶስ መበል 16 ኣብታ መጽሓፍ ኣብ ዝደረስዎ ሓጺር ጽሑፍ፡ ናብ ጥንታዊ ዕብራዊ - ኣይሁዳውን ክርስትናን እምነት ኣንሳር ምልስ ቢሎም፥ ክህነትን ግትኣተ ሩካቤ ስጋ - ንጽሕና ካብቲ እግዚኣብሔር ብኢየሱስ ኣቢሉ ምስ ሰብኣዊ ፍጥረት ዝኣተዎ ሓድሽ ቃል ኪዳን ብጋሴ ኣትሒዙ ዝተወሃደ እዩ፡ ኣብ ቀዳማይ ሽሓዊ ዓመታት ማለት ኣብ ጥንታዊት ቤተ ክርስቲያን፡ ምስጢረ ክህነት ዝቕበሉ ምርውዑዋት ነይሮም እዮም፡ እዚ ግና ድሕሪ ዝቕበልዎ ማዕርገ ክህነት ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ማለት ንጽሕናን ምሉእ ብምሉእ ምንባር ዝሓትት እዩ፡ ስለዚህ ሕርመት ሩካቤ ስጋ ዘኽብሩ እንተድኣ ኰይኖም እዮም ማዕርገ ክህነት ዝቕበሉ ዝነበሩ።
ኣብ ክህነታዊ ጸዋዕታ ዝንበር ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ሃምነናዊ ውሳኔ ኣይኰነን ኰይኑ እውን ኣይፈልጥን፡ እንታይ ደኣ ዓቢይ ጸጋ ብዝብል ኣገላጻ ኣብ ናይ ላቲን ስርዓት ናይ እትኽተ ቤተ ክርስቲያን ስርዓትን ደንብን ዝዀነን ዝሓለፉ ናይ መወዳእታ ኣርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት ስልጣናዊ ትምህርትን እውን እዩ፡ ናይ ምስራቕ ስርዓት እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ምርዑዋት ማዕርገ ክህነት ክቕበሉ ይኽእሉ ትብል፡ ኣለዉ እውን፡ ኣብ ናይ ላቲን ስርዓት እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብፍሉይነት በነዲክቶስ መበል 16 ዕለት 4 ሕዳር 2009 ዓ.ም. Anglicanorum coetibus-ጉጅለ ኣንግሊካውያን” ብዝብል ኣርእስቲ ነቶም ናብ ካቶሊክ ቤተ ክርስትያን ክምልሱ ዝሓቱ ኣንግሊካውያን ጳጳሳትን ካህናትን ምእመናንን ዘመሓድር ዝኣወጅዎ ሓዋርያዊ ስርዓት ክፍሊ ሓዋርያዊ ቅዋም መሠረት ዝዀነ፡ ቅቡላት ዝብሎም፡ እቶም ናብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ዝምለሱ ነበር እንግሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ጳጳሳትን ካህናትን ሰብ ሓዳር እንተድኣ ነይሮም ምስጢረ ክህነትን ምስጢረ ተክሊልን ኣጣሚሮም ንኽነብሩ ፍቓድ ዝህብ እዩ፡ ኣብቲ እዋን ካርዲናል ቦርጐሊዮ እውን ብወገኖም ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ኣብታ ምስ ራባይ ኣብራሓም ስኮርካ ዘካይድዎ ዘተ መሰረት ዝተሓትመ መጽሓፍ፥ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ኣብ ክህነታዊ ሕይወት ምስቲ ኵሉ ዘለዎ እወታውን ኣሉታውን ሳዕቤናቱ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ ዘመናት ካብ ጌጋታቱ እወታዊ ተምክሮታቱ ዘመዝን ኰይኑ ንረኽቦ ዝበልዎ ሓሳን ነንብብ፡ ባህሊ ናይ ገዛእ ርእሱ ርዝነትን ብቕዓትን ኣለዎ፡ ዝሓለፈ ኣብ 2019 ዓ.ም. ወርሒ ጥሪ ካብ ፓናማ ናብ ሮማ ንኽምለሱ ምስ ጋዜጠይናታት ኣብ ዘካይድዎ ቃለ መሕትት፡ ኣብ ናይ ምስራቕ ስርዓት እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ክልተ ዓይነት ኣማራጺ ሓሳብ ነይሩ እዩ፡ ምስጢረ ተክሊልን ክህነትን ዝብል ቅድሚ ማዕርገ ዱቁና ምቕባሉ ምስጢረ ተክሊል ይኣስር፡ ስለዚህ በዓል ሓዳር ካህን ይኸውን፡ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ዝመርጹ እውን ኣለዉ፡ ብዛዕባ ናይ ላቲን ስርዓት ቅድሚ ምዝራበይ ግና ይብሉ፡ ኣብ ሓደ እዋን ጳውሎስ ሻድሻይ፥ “እቲ ብዛዕባ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ (ንጽሕና-ምናነ) ዝምልከት ሕጊ ቅድሚ ምቕያረይ ሕይወት ክትሓፍ እመርጽ” ዝበልዎ ቃል ክዝክር እፈቱ ቢሎም፡ ጳውሎስ ሻድሻይ ነቲ ሓሳብ ዝገለጽዎ ኣብቲ ጽንኩር እዋን 1968 - 1970 ዓ.ም. እዩ ነይሩ፡ … ብወገነይ ግትኣተ ሩካቤ ስጋ - ንጽሕና ኣብ ክህነታዊ ሕይወት ንቤተ ክርስቲያን ዓቢይ ጸጋ ዝብል እምነት ኣሎኒ፡ ስለዚህ ንጽሕና ከም ኣማራጺ ክኽውን ወይ ኣማራጺ እዩ ዝብል ኣመለኻኽታ እቃወም፡ … ኣብ ገለ ገለ ከባቢ ዓለም ኣብቲ ምጥፋእ ምድሪ ዝበሃል ኣዚዩ ርሑቕ ዝዀነ ዘይብጻሕ ተባሂሉ ዝንገረሉ ከባቢ ንዘሎ ዋሕዲ ካህናት ግምት ብምሃብ ንኣብነት ኣብ ከባቢ ደሴታት ፓሲፊክ ሰብ ሓዳር ደቂ እቲ ከባቢ ማዕርገ ክህነት ክቕበሉ ዝፈቅድ ፍልዩ ውሳኔ ክመሓላለፍ ዝብል ሕቶ ዘቕርቡ ናይ ቲዮሎጊያ ሊቃውንቲ ነይሮም እዮም፡ ንጽሕና ቅድሚ ማዕርገ ድቁና ኣማራጺ ክኸውን ዝብል ኣመለኻኽታ ኣይቅበሎን፡ እዚ ናይ ግለይ ኣመለኻኽታ እዩ፡ እዚ ክብል እንከለዅ ዕጽው ስለ ዝዀንኩ ኣይኰነን ዝበልዎ ሓሳብ ቶርኒየሊ ኣብ ዘወጽእዎ ርእሰ ዓንቀጽ ኣዘኻኺሮም፡ ኣተሓሒዞም … ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. ብዛዕባ ንጽሕናን ማዕርገ ክህነት ዝብል ምስ ናይ ክውንነት ምጥፋእ ምድሪ ከባቢ ብምትሕሓዝ ኣብቲ ዛዕባ ኣማዞም ኣብ ዝመኸረ ሲኖዶስ ምይይጥ ተገይሩሉ እዩ፡ ኣብቲ ናይቲ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ፡ ብሓደ ወገን ዝተመርዓዉ ቀወምቲ ዲያቆናት ዝዀኑ ማዕርገ ክህነት ክቕበሉ ዝብል ሕቶ ናይ ዘቐረቡ ጳጳሳት ሓሳብ ነንብብ፡ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 26 ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. እቲ ካብ ጅማረኡ ክሳብ ፍጻሜኡ ዝተኸታተልዎ ዛዕባ ኣማዞን ዝመኸረ ሲኖዶስ ኣብ መዛዘሚ ዘስምዕዎ መደረ፡ ብዛዕባ ማዕርገ ክህነት ንምርዑዋት እውን ዝብል ሓሳብ ጠሪሾም ብተንከፍ እውን ኣየልዓልዎን፡ በንጻሩ ብዛዕባ ብህልትውናን ስነ ምህዳርን ማሕበራውን ኣብ ምወዳእታ ማዕዶት ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ኣብ ዝብሉ ዓበይቲ ነጥብታት ኣተኵይሮም ብዛዕባ ምህዞ ሓደስቲ ተልእዀ ወንጌላውነትን ግደ ደቀንስትዮን ኣብተን ወንጌል ዝሰፍሓለን ከባቢታት ዘሎ ዋሕዲ ጸዋዕታ ክህነትን ዝምልከትን ናብቲ ቀዳማይ ዓለም ተባሂሉ ዝጽውዕ ከባቢ ዓለም ልኡካነ ወንጌል ዘድልዩሉ እዋን ከምዝተኸስተን፡ ሎሚ ኤውሮጳን ሕቡራት መግስታት ኣመሪካን ብሓፈሻኡ እቲ ቀዳማይ ዓለም ዝበሃል ናብ ኣማዞን ዝልኣኹ ካህናት የብሉን ዋሕዲ ካህናት ስለ ዘጋጥም ዘሎ፡ ንገዛእ ርእሱ ልኡካነ ወንጌል ይቕበል ኣሎ ዝብል ሓሳብ ከምዘስመሩሉ ይሕብሩ።
ቅዱስነቶን ዘስምዕዎ መደረ እንከጠቓልሉ፡ መራኸቢ ብዙሓን ነቲ ሲኖዶስ ብምክትታል ንዘቕረበኦ ኣገልግሎት ኣመስጊኖም፡ ነቲ ናይ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ክቃልሓን፡ እቲ ናይቲ ሲኖዶስ ብሉጽ ትንታኔ ከፍልጣን፡ እቲ ሲኖዶስ ብሓቂ ብዝበለጸ ገዛእ ርእሱ ገሊጹሉ ዝበሃል፡ ዝሃብዎ ባህላውን ማሕበራውን ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ስነ ምህዳራዊ ትንታነታቱ፡ ባዕሎም ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ዋና ኣመሓዳሪ ማተዮ ብሩኒ እውን ብዛዕባ እቲ መጽሓፍ ዝምልከት ካብ ጋዜጠይናታት ብዛዕባ መርዓግ ክህነት ንምርውዓት ዝምልከት ንዝቐረበሎም ሕቶ እንክምልሱ፡ ልክዕ ከም ናይ ፖለቲካ ውድብነት ዝመስል መን ስዒሩ መን ተሳዒሩ ብዝብል ኣመለኻኽታ ኣብ ዝተፈላለያን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቅዱሳት ማሕበራትን ላዕለዎት ኣባይቲ ጽሕፈት እንታይ ተወሰነ እንታይ ተባህለ ንምሕባር ኣብ ዝብል ሕጹር ኣገባብ ከይተኰራ ሓደራ እንክብሉ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ጠቒሶም ከምዝመለሱ ቶርኒየሊ ኣዘኻኺሮም ዘውጽእዎ ርእሰ ዓንቀጽ ይዛዝሙ።
(Andrea Tornielli)


text:
ኣብ 2006፣ ዋሺንግተን ስቴት ለጂስሌቸር ኣዋጅ 3127 ብምሕላፍ
ኣብ መንጎ ስድራቤታት፥ ተመሃሮ፥ መማህራንን ኮማትን ዘሎ
መራዳእታ ስርዓት ትምህርቲ k-12 ናይ ዕድላት ጋግን ብሓባር
ሽግራት ንምፍታሕን ብዝብል ዕላማ ቤት-ጽሕፈት ናይ ትምህርቲ
ተሓላቒ (OEO) ሃኒጹ። እቲ ሓጋጊ ኣካል መታን ካብ ህዝባዊ
ትምህርቲ ነጻ ክንከውን ብምባል እዩ ኣብ ቤት ጽሕፈት ኣመሓዳሪ
ከም እንኣቱ ጌሩና።
ውሱን ጸጋታትን ቀዳምነት ሓገዝ ኦምቡድስ ናብ ውሽጢ
ስትራቴጂካዊ ውጥንና ከምኡውን ከም መጠን ብሓባር
ተመኲሮ ሽግር ተመሃሮ ዝፈትሑ ኣካላት ኣወንታዊ ጽልዋ
መታን ክህልወና። OEO ብደረጃ ስቴት ምስ ሸውዓተ ዘይመልኡ ምሉእ ግዜኦም
ዝሰርሑ ሒደት ሰራሕተኛታት ይዓዪ።
ናትና ግደ
1. ስክፍታታት ምስማዕን ብዛዕባ ካብ መዋእለ ህጻናት -
12 ክፍሊ ዘሎ ህዝባዊ ስርዓተ ትምህርቲ ሕቶታት
ምምላስን
2. ናይ ዘይወግዓዊ ምፍታሕ ግርጭታት መሳርሒታት
ብምጥቃም ምድጋፍ ናይ ብምትሕብባር ጸገማት
ምፍታሕን ምዕባይ ትምህርታዊ ፍትሕን
3. ምድላው ልምምድ፣ ምስላጥን፣ ስልጠናን ብዛዕባ
ስድራቤትን ሕብረተሰባትን ተሳትፎን ስርዓተ
ጥብቅናን
4. ናትና ለበዋታት ትምህርታዊ ፖሊሲ ንምምራሕ
ሓበሬታ ወይ ዳታ ምእካብን ኣንፈታት ምልላይን


text:
ከተማ ኣካኣሶኣ ነቶም ኣብ ሕሱን ድኽነት ንዝርከቡ ናይ ወንጌላዊ ምትሕልላይን ፍቕርን ምስክርነት ኣብነት ምዃና ዝንገረላ፡ ቅድሚ 30 ዓመት ብኣርጀቲናዊ ወንጌላዊ ልኡኽ ኣባል ማሕበር ኢየሱሳውያን ኣባ ፐድሮ ኦፐካ ንድኻታት ርእሶም ዘዕርፍሉ ስፍራ ንምፍጣር ብዝብል ዕላማ ኣብ 1989 ዓ.ም. ናብ ዘቖምዎ ማእከል ምብጻሕ ኣካይዶም፡ ገዓርኵም ንዅሎም ነቶም ዝጥምትኹም እትምስክርዎ ናብ ናይ ተስፋ መዝሙርን ዝልወጠሉ ስፍራ እዩ ከምዝበሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎ ክፍሊ ዜና ቫቲካን ረዲዮ ኤማኑኤላ ካምፓኒለ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብዚ ምርኻበይ ንዓይ ዓቢይ ሓጐስ እዩ፡ ኣካማሶኣ፡ እዛ ከተማ እዚኣ እግዚኣብሔር ኣብ መንጐ እቲ ድኻ ሕዝቡ ከምዝዀነ መግለጺት እያ፡ እቲ ህላዌ እግዚኣብሔር ሓሓሊፉ ዝረኣየሉን ከከም እዋኑ ዝብል ዘይኰነ ናይቲ ኣብ መንጐ ሕዝቡ ንኽኸውን ናይ ዝሓረየ እግዚኣብሔር መግለጺት ከተማ እያ ቢሎም፡ ናይ ትብዓትን ናይ ምትሕልላይን ተመክሮ ዝንበራላ። ብተግባር ዘይግልጸ እምነት ዝሞተ እምነት እዩ፡ ስለዚህ ንስኻትኩም ኣብቲ ዘይምርግጋእን ዘይውሕስን ኵነት ናይ ዝንበር እምነት መስከርቲ ኢኻትኵም ቢሎም፡
ናይ ተስፋ መብራህቲ ዘምጥፋእን
ነቶም መንእሰያት፥ ስድራ ቤታውን ሕውነታውን ሓልዮትን ምትሕብባርን ኣብ ዝብሉ ምትእስሳር ኣተባቢዖም። ማሕበራዊ ሕይወት ኣተባብዑ፡ ካብ ተነጺልካ ምንባር ምጥንቃቕ፡ ነኣሽቱ ኣብ ዕለታዊ ሕይወት ዝኽስቱ ተኣምራት ንኸነለልይ ዘብቅዕ ምትስሳር እዩ፡ ከምቲ ማርያም ብዘይ ቃላት ምብዛሕ እነኹልካ ቢላ ናይ ተስፋ ብርሃን ዝተቐበለት፡ ልክዕ ከምኣ ሰብ ተስፋ ብምዃን ማዳጋስካር ናይ ጐይታ ሃገር መታን ክትከውን ትጉሃት ኩኑ ምስ በሉ፡ እምነትን ትርጉም ስድራ ቤትን ማሕበረሰብን ሕንጸት ኣብ ዕሴታን ዘለዎ ኣገዳስነት ኣዘኻኺሮም፡ እቲ ዓቢይ ሕርኵት ተግባር ስርዓትን ቅንዕናን ገዛእ ርእስኻን ካልኦት ምኽባርን ዝብል ክኸውንን እዚ ናይ ኣካማሶኣ ተመክሮ ንመጻኢ ትውልዲ ጥራሕ ዝመሓላለፍ ምስርክነት ዘይኰነ ህልው ምስክርነት በቢ ዕለቱ ዝንበር ክኸውን ሓደራ፡ ጸረ ድኽነትን ማሕበራዊ ተነጽሎን ዝብል ኣብ ማሕበራዊ ሕይወት ማዳጋስካርን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራትን ኣዚዩ ዝሰፍሕ ዘሎ ባህሊ ንውጋድን ንናይ ሰብኣዊ ክብሪ ኣገዳሲ ዝዀነ ካብ ምትእምማን ሕንጸትን ናይ ስራሕ ዕድል ምፍጣርን ኣብ ዝብል ምርጫ ዝግበር ጻዕሪ ክበራታዕ ተላብዮም ከምእተፋነዉ ካፓኒለ ሓቢረን።


text:
ሓለውቲ ናይቲ ስደተኛታት ተዓቝቦሙሉ ዝረከብ መዓስከር ሊብያ፣ ብዝኸፈትዎ ተዅሲ ሰለስተ ኤርትራውያን ከምዝቐተሉ ዘጋርድያን ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ካብ ከተማ ትሪፖሊ ናብ ምብራቕ ሸነኽ ዝርከብ መዓስከር ሖምስ ዝርከቡ መብዛሕቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ተዓቝቦሙሉ ዘለዉ መዓስከር፣ ዘሎ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ንምቅዋም፣ ደቂንስትዮ ኣድማ ድሕሪ ምክያደን፣ እቶም ኣብ ሓለዋ ናይቲ መዓስከር ዝነበሩ ሚሊሻ ብዝኸፈትዎ ተዅሲ’ዩ እቶም ሰለስተ ኤርራውያን ተቐቲሎም። ብዘይካ’ቶም ኣብቲ ሓደጋ ዝተቐትሉ፣ ካልኦት ሓይሎ ከምዝቖሰለዉን ተሓቢሩ።
ንኩነታት ስደተኛታት ዝከተተሉ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ካብ ኣጀንሲያ ሓበሻ ብዛዕባ’ዚ ኣመልኪቶም ን ዘ ጋርድያን ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ ኣብቲ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ከምዘለዎ ዝግለጽ መዓስከር ስደተኛታት ሖምስ ናይ ሊብያ ሰለስተ ነፍሰጾራት ዝርከብኦም ኣስታት 150 ስደተኛታት ከምዘለዉ ኣረዲኦም።


text:
Radio Erena: 16 October 2020
ኣብ ፈረንሳ፣ ደግሲ ለበዳ ኮረና ቫይረስ እናበኣሰ ብምምጽኡ፣ መንግስቲ እታ ሃገር ሰዓታት እቶ እቶ ኣዊጁ።
እቲ ካብ ወርሒ ክሳብ ወርሕን ፈረቓን ክጸንሕ ከምዝኽእል ዝተገልጸ ኣዋጅ ሰዓታት እቶ እቶ፣ ካብ ጽባሕ ቀዳም 17 ጥቅምቲ ኣትሒዙ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ኮይኑ፣ ካብ ሰዓት 9 ናይ ምሸት ክሳብ ሰዓት 6 ወጋሕታ፣ ንስራሕ ይኹን ካልእ ውልቃዊ ጉዳይት ምንቅስቓስ ሰባትን ተሽከርከርትን ዝኽልክል’ዩ።
ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን፣ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ፈረንሳ፣ ገና ካብ ህጹጽ ናይ ጥዕና ሓደጋ ከምዘይተገላገለት ብምጥቃስ፣ ምስ ቤት ምኽሪ ጥዕናን ካቢነ ሚኒስተራትን ድሕሪ ምዝታይ፣ ነቲ ኣዋጅ ከምዘሕለፈ ኣረዲኡ።
ኣብዚ እዋን’ዚ፣ ኣብ ፈረንሳ መዓልታዊ ካብ 8 ሽሕ ክሳብ 10 ሽሕ ዝግምገም ብዝሒ ብኮረና ቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት’ዩ ዝምዝገብ ዘሎ።
ናይ ምስትንፋስ ሓገዝን ጽዑቕ ሕክምናዊ ክንክንን ናይ ዘድልዮ ብዝሒ ሰባት፣ መዓልዊ ብኣማኢት እናዛየደ ምምጽኡ፣ ንሆስፒታላት ፈረንሳ ኣብ ሻቕሎት ሸሚሙ ይርከብ።
ኣብታ ሃገር ልዕሊ 770 ሽሕ ሰባት በቲ ቫይረስ ክልከፉ እንከለዉ፣ ልዕሊ 33 ሽሕ ሰባት ድማ ሞይቶም።
ፈረንሳ፣ ንክልተ ኣዋርሕ ዝቐጸለ ምዕጻው ኣዊጃ ድሕሪ ምጽንሕ፣ ኣብ ወርሒ ግንቦት’ያ ኣልዒላቶ።
እንተኾነ ካልኣይ ማዕበል ለበዳ ኮረና ቫይረስ ብምኽሳቱ፣ ፓሪስ ኣብ እትርከበን ዝበዝሐ ዓበይቲ ከተማታት ሰዓታት እቶ እቶ ክትእውጅ ተገዲዳ።
መንግስቲ፣ ነቶም በዚ ኣዋጅ ዝጽለዉ ሰራሕተኛታት፣ ምሉእ ደሞዞም ክኽከፍልን፣ ንትካላት ድማ መሕወዩ ክህብን ምዃኑ ሓቢሩ ኣሎ።
እዚ ናይ ሰዓታት እቶ እቶ ኣዋጅ ውጽኢታዊ ኮይኑ እንዘይተረኺቡ፣ ፈረንሳ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ናብ ምሉእ ምዕጻው ክትኣቱ ከምእትኽእል’ውን ትንታነታት ይወሃቦ።
===================


text:
ኣስክሬን ዝሓለፈ ዓርቢ ዝዓረፉ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዝነበሩ ጆርጅ ኤች ቡሽ ሎማ ረቡዕ ናብ ቴክሳስ ክምለስ እዩ።ቅድሚኡ ግን ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብዝርከብ ሃገራዊ ካቴድራል ኩሎም ብህይወት ዘለወ ፕረዚዳንታት ኣሜሪካ ኣብ ዝተረኸብሉ ስነስርዓት ቀብሪ ተካይዱ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ በፃሕቲ ንኣስከሬን መበል 41 ፕረዚደንት ኣሜሪካ ኣብ ናይ ኣሜሪካ ካፒቶል ሂል ተረኺቦም ካብ ሶኑይ ጀሚሮም ክብሮም ገሊፆም እዮም።
ኣብ ዋሽንግተን ኣብ ዝርከብ ሃገራዊ ካቴድራል መንግስታዊ ስነ ስርዓት ቀብሪ ቅድሚ ምክያዱ ኣስከሬን ፕረዚደንት ጆርጅ ኤች ቡሽ ኣብ ናይ ኣሜሪካ ካፒቶል ብኽብሪ ኣብዝተቐመጠሉ ኣሽሓት በፃሕቲ ብኣካል ተረኺቦም ናይ መወዳእታ ክብሮም ንምግላፅ ሪጋ ሒዞም ይርኣዩ።ነቶም ብዙሕ ግዜ ከም ዕጉስን ለዋህን ግን ከኣ ብርቱዕን ተባዕን ዝሪኡዎም ናይ ቀደም ፕረዚደንት ተፋንዮም።
ሓደ ካብ ቴክሳስ ዝመፀ ከምዚ ክብል ይገልፆም።
“ኣነ ካብ ቴክሳስ ዝመፃእኹ እየ፤ንሶም እውን ከም እትፈልጡዎም ወዲ ቴክሳስ እዮም።ኣዚዮም ዝተኸብሩ ሰብ እዮም።ብዙሕ ፅቡቕ ተግባራት ፈፂሞም።”
ካልእ ካብ ቺካጎ ኤሊኖይ ዝመፁ ብወገኖም መበል 41 ፕረዚደንት ኣብ ስልጣን ኣብ ዝነበርሉ እዋን መራኸቢ ማዕኸናት ዝግባእ ርህራሄ ከምዘሃቡዎም ይገልፅ።
“ብሓቂ ነዚ ሰብ ስኢናዮ ኢና፤ደረጃ ስልጥንንኡ ዝንኣድ ነይሩ።ዋላ’ዃ ፕረስ ሕጂ ‘ዓብይ ነይሩ፣ዓብይ ነይሩ’ እንተበላ እውን ፕረዚደንት ኣብ ዝነበረሉ እዋን ግን ከምኡ ኣይበላን ነይረን።እናስዓባ ይሃድንኦ ነይረን።”
ካብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣሜሪካ ክፍለ ግዝኣት ሜይን ዝመፁ ጡረታ ዝወፁ ወታደር እዮም።
“ክፍለጥ ዘለዎ ሓደ ነገር ጅግና ዓውዲ ኲናትን ዓብይ ፕረዚደንት እዮም ነይሮም።ኣብ እዋን ስልጣኖምን ኣብ ናይ ወዶም እዋን ምምሕዳርን ኣገልጊለ እየ።ስለ ዝኾነ ንዓይ ኣብዚ ምርካበይ ዓብይ ትርጉም ኣለዎ።”
ካብ ክፍለ ግዝኣት ሜሪላንድ ዝመፀ በፃሒ ኣብ እዋን ምምሕዳር ቡሽ ተማሃራይ ካልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ነይሩ።
“ቡሽ ካብ ናይ መወዳእታ ለዘብተኛ ሪፓብሊካዊያን ፕረዚደንትታት ሓደ ከምዝነበሩ እየ ዝግምት።”
ንኣስከሬኖም ካብ ዝበፅሑ ኣሽሓት ሰባት ፖለቲከኛታትን ጀጋኑ ኲናትን ይርከቡዎም።ንኣብነት ናይ ኣሜሪካ ሰነቴር ዝነበሩን 95 ዓመት ዝዕድሚኦምን ቦብ ዶል ካብ ተሽክርካሪ ወንበሮም ብደጋፊ ተላዒሎም ናይ ሪፓብሊካዊያን ሕፁይ ፕረዚደንት ንምዃኑ ንዝተወዳደርዎም ናይ ክብሪ ሰላምታ ለጊሶምሎም።
ሓጋዚት ቡሽ ዝነበረት ሳሊ ተባሂል እትፅዋዕ ከልቦም እውን ንመወዳእታ ስንብት ናብዚ ናብ ዋሽንግተን ዲሲ መፂኣ።
ናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን ቀዳማዊት እመቤት መላኒያን ብቕድሚ ትማሊ ሶኑይ ንጉሆ ኣብ ካፒቶል ሂል ተረኺቦም ክብሮም ገሊፆምሎ ኣለው።
ሎማ ረቡዕ ኣብ ዝተኻየደ መንግስታዊ ስነስርዓት ላዕለዎት ኣሜሪካዊያን ፖለቲከኛታት፣ካብ ዙሪያ ዓለም ዝመፁ ኣብ ስልጣን ዝርከቡን መራሕትን ዝነበሩ ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ክሰናበቱዎም ተኣኪቦም ኣለው።
ናይ ቀደም ፕረዚደንት ኣሜሪካ ጂሚ ካርተር፣ቢል ክልንቴንን ባራክ ኦባማን ኣብዚ ሕጂ እዋን ዋና ኣዛዚ ሰራዊት ምስ ዝኾኑ ዶናልድ ትራምፕ ብምዃን ብሓባር ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ጆርጅ ኤች ቡሽ ተሳቲፎም።ናይ መዘከርታ መደረ ካብ ወዶም ጆርጅ ቡሽ ዝኾኑ መበል 43 ፕረዚደንት ተሰሚዑ።ካልኦት እውን ናይ መዘከርታን ክብርን መደረ ኣስሚዖም።
‘’ምስ ስድራ ቡሽ ብምዃኑ ኣብቲ ስነ ስርዓት ክሳተፍ እየ’’ኢሎም ዶናልድ ትራምፕ ብናይ ቲዊተር መልእኽቶም። ‘’እዚ ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣይኮነን፤እዚ ንሓደ ነዊሕን ክቡርን ህይወት ንዝመርሐ ዓብዪ ሰብ እነኽብረሉ ዕለት እዩ።’’
ድሕሪ ናይ ሎማዕንቲ ናይ ዋሽንግተን ስነ ስርዓት ቀብሪ ኣስከሬኖም ፅባሕ ሓሙስ ንዝካየድ ካልኣይን ናይ መወዳእታን ስነስርዓት ናብ ኡስተን ቴክሳስ ክጉዓዝ እዩ።ኣስክሬኖም ቴክሳስ ኣብ ዝርከብ ፕረዚደንታዊ ላይብረርን ሙዚየምን ኣብ ጎኒ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ዝዓረፋን ናይ 73 ዓመታት ብዓልቲ ቤቶምን ባርባራ ቡሽን ገና ኣብ ሰለስተ ዓመታ ኣብ 1953 ብካንሰር ዝሞተት ጓሎም ሮቢንን ብኽብሪ ክዓርፉ እዮም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ሎማዕንቲ ረቡዕ ንኽብሪ ቡሽ ሃገራዊ ናይ ሓዘን መዓልቲ ክኸውን ኣዚዞም ኣለው።
ምሉእ ት ሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛን ዋና ኣሰናዳእን ሰሙናዊት ጋዜጣ ‘’ሰንደቅ’’ ፍሬው ኣበበ ቅድሚ ሸሞንተ ኣዋርሕ ስም ቀዳማዊት እመቤት ነበር ኣፀሊምካ ብዝብል ትማሊ ረቡዕ ኣብ ቤት ፅሕፈት ናይ ፌደራል ፖሊስ ምርመራ ምርመራ ከምዝተኻየደሉ ኣፍሊጡ።
በከም ገበነኛ ዝተትሓዘሉ ኣገባብን ኣዝዩ ከምዘግረመሉ ይገልፅ።ፌደራል ፖሊስ ብዙሕ ሕቶን ምንጭታቱ ንኽገልፅ ከምዝሓተቱዎን ብናይ ሓሙሽተ ሽሕ ቕርሺ ዋሕስ ቅድሚ ምፍትሖም ምፍትሖም ዓሻርኡን ውልቃዊ ዝርዝር ሓበሬታን ከምዘወሰዱን ስእሊ’ውን ከምዘልዐልዎን ኣረዲኡ።
ካብ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስቴር ኣቶ ጌታቸው ረዳ ብዛዕባ ወ/ሮ ኣዜብ መስፍን ጭምጭምታ ብምፅሓፉ ምርመራ ዝተገበረሉ ጋዜጠኛ እንተሃሊዩ ኣየፈልጥኹን ኢሎም ኣለው።
ወ/ሮ ኣዜብ መስፍን ኣቶ መለስ ዜናዊ ምስዓረፉ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ናብ ቤተ መንግስቲ ንምእታው ብዘፀግም ኩነት ኣይወፅእን ኢለን ንሰሙናት ኣብየን ዝብል ነይሩ ቅድም ክብል ብፍሬው ኣበበ ዝተፅሓፈ ፅሑፍ ።
ፖሊስ ፌደራል በቲ ፅሑፍ መረረ ዘስምዐ ሰብ ምህላው ብምሕባር መን ምዃኑ ግን ንምግላፅ ፍቓደኛ ኣይኮነን።
ፍሬው ኣበበ ናብ ፖሊስ ኣብ ዝተፀውዐሉ እዋን ምኽንያት መፀውዒኡ ከምዘይተነገሮን ጠበቓ ንምርካብ ዕድል ከምዘይረኸበን ብምግላፅ ብናይ መንግስቲ ስጉምቲ ከምዘይደናገፅ ሓቢሩ።’’ከም መጠን ጋዜጠኛ ትኽክለኛን ኣብ ሓቂ ዝተመስረተን ዜና ምዃኑ ክጥንቀቖ ከምዘለኒ ስለዝፈልጥ ካብ ስርሐይ ዝዓግተኒ የለን’’።
ዓቀብቲ ሕጊ እኹል መርትዖ እንተሃሊዩ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝወስድዎ ገሊፆም ኣለው።
ኢትዮጵያ ኣብታ ሃገር ዘለው ናይ ውሽጢ ጋዜጠኛታት ናይ ምዝራብ ነፃነትቶም ኣብ ምሕላው ዝተሓተ ታሪኽ ከምዘለዋ ጉጅለታት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይነቕፉ።
እስክንድር ነጋ ናይ 18 ዓመታት ማእሰርቲ ተፈሪዱዎ ኣብ ቤት ህንፀት ይርከብ።


text:
ንባንኪ ዓለም፣ትካል ገንዘብ ዓለምን USAIDን ሓዊስካ ፳፬ ኣካላት ዘጠቃለለ ሴክሬተርያት፣ምስ’ቲ ሁማን ራይት ዝበፅሖ መደምደምታ ኣይንሰማማዕን ዝብል መልሲ ሂቡ‘ሎ።
ነዚ ተጋራጫዊ መግለፂታት ንምብራህ ተመሊስና ኣብ ሁማን ራይት ዋች ምስ ላዕለወዪቲ ኪኢላ መፅናዕቲ ቀርኒ ኣፍሪቃ ለስሊ ሌፍኮው ተዘራሪብና ኣለና።ንዓዓ ኣቀዲምና ዘቅረብናላ ሕቶ፣ነቲ መሻርኽቲ ምዕባለ ኢትዮዽያ ዘውፅእዎ መልሰ-ግብሪ ዘለኪ ሓፈሻዊ ሪኢቶ‘ዶ ክትህብና ዝብል‘ዩ።
መሻርኽቲ ምዕባለ ኢትዮዽያ ዘውፅእዎ ሪፖርት፣እቲ ዝልግስዎ ሓገዝ ንህይወት ሚልዮናት ኢትዮዽውያን ይቅይሮ ከምዘሎን ብቀጥታ‘ታ ሃገር ምለንየማዊ ሸቶታት ኣብ ምዕዋት ይሕግዛ ኣሎ ኢሉ ይጠቅስ። ኣተሓሒዙ፣መንግስቲ ኢትዮዽያ፣ነቲ ዝቅበሎ ደገፍ ክውል ይኹን መጠነ-ሰፊሕ ምጥፍፋእ ከምዝፈፀመሉ ዝሕብር መርተዖ ኣይረኸብናን‘ዩ ይብሉ። እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ምንስቲር ኮምንኬሽን ኢትዮዽያ ኣቶ በረከት ስምኦን ንቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ፣ሁማን ራይት ዋች ባዕላዊ ሳዓሪን ሸዋሚን ንምኳን ዝመረፀ፣ዝቀበፀን ኣብ ኢትዮዽያ ብምርጫ ኣሳቢቡ መንግስቲ ንምግልባጥ ፈቲኑ ዝፈሸሎን ትካል‘ዩ ዝብል መልሲ’ዮም ሂቦም ብዛዕባ‘ቲ ዘውፃእክምዎ ሪፖርት ሪኢቶ ተሓቲቶም ክምልሱ ከለው‘ሞ ናትኪ መልሲ‘ዶ ክንሰምዕ ዝብል ሕቶ‘ሎ።ሌዝሊ ሌፍኮው ክትዛረብ ከላ “ካብ ኣቶ በረከት ከምዚ ዝዓይነቱ ዘብለጭልጭ መልሲ ንፅበዮ ነገር‘ዩ።ከምኡ ብምባል ዝፍለጡ ሰብ‘ዮም።እቲ ኣገዳሲ ነጥቢ ግና፣መንግስቲ ኢትዮዽያ ነቶም ይቃልሑ ዘለው ኣዝዮም ብዙሓት መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣይቅበልን ምባሉ‘ዩ።ብወገን መንግስቲ ኢትዮዽያ ናይ ፖሊሲ ለውጢ ክሳብ ዘይተተግበረ፣ኣዝዮም ከበድቲ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ክፍፀሙ‘ዮም ማለት‘ዩ።ንመንግስቲ ኢትዮዽያ ኣቀዲሙ ከሻቅሎ ዝግባእ እዚ‘ዩ” ኢላ።


text:
ብ ተወልደ ብእምነት፡
ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ቕንያት፡ ሰለስተ ኣብረርቲ MI-35 ዝዓይነታ ሆሊኮፕተር ኵናት ሒዞም ፡ ካብ መደበር ሓይሊ ኣየር ድሬዳዋ፡ ንታዓሊም ምስ ተንቀሳቐሱ ብኡ ኣቢሎም ከም እተሰወሩ፡ ሃለዋት ከም ዘጥፍኡ፡ ስርዓት ወያነ ብማዕከናት ዜናኡ ኣቃሊሕዎ ከብቅዕ፤ ጽንሕ ኢሉ ኸኣ … “ኣብ ስሩዕ ልምምዳዊ በረራ እንከለዉ መንግስቲ ኤርትራ ብስኣገዳድ ጨውዩዎም” ክብል ከሲሱ፡፡ ሓንቲ ካብ’ተን በቲ ጭፍራ እትምወል መርበብ ሓበሬታ “ትግራይ ኦን ላይን” (Tigrai Online) ኣብ ከክንዲ’ቲ ጭፍራ ኮይና፡ ብዙሕ ዋዕዋዕ ክትብል ተሰሚዓ።
“መርበብ ትግራይ ኦን ላይን” ነዚ መሰረት ዘይብሉ ክስታት ተቐላጢፋ ክትጎላብብ ዘገደዳ ምኽንያት፡ ሓደ፡ እቲ ስርዓት ወግሐ-ጸብሐ ኣብ ውሽጢ ጠቕላላ መሳርዕ መከላኸሊ ሰራዊቱ ዘጋጥሞ ዘሎ ተቓውሞን ጥልመትን፡ ኣብ ዓሚቝ ቅልውላዋት እተሸመሉ፡ ትንፋስ እናሓጸሮ ክስሓግ፣ በቲ ኻልእ ሸነኽ፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ በዚ ከሓዲ ስርዓት ንዓመታት ኣብ ልዕሊኡ ክፍጸም ዝጸንሐ ዘስካሕክሕ በደላት፤ “ይኣክል” ዝብለሉ፡ ብስሙር ኢትዮጵያዊ ልቢ ዘበገሶ ተቓውሞ ዘጓሃህረሉ ዘሎ ሰዓታት፤ ጭንቀት ዝመበገሲኡ ረስኒ፡ ናይ ምህትፍታፍ ምልክት ምዃኑ ንፈለጥቱ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን።
“ሓቂ ብርእሳ እንተቐበርካያ ብእግራ ትወጽእ” ኮይኑ’ቲ ነገር ግን፡ እቲ ክኽወል እተደልየ ሓቅስ ኣይተሓብአን፡ ሕጂ ኣብ’ዚ ሰሙን’ዚ እውን እንደገና፡ ካልኦት ኣርባዕተ ኣብረርቲ ነፈርቲ ኩናት ተመሳሳሊ ስጉምቲ ዝወሰዱ፡ እግረ-እግሪ ናይ’ቶም ሰለስተ፡(ንኤርትራ ኣትዮም) ዝተባህሉ፡ ናብ ሃገር ከንያ ከም ዘምርሑ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቶም ተባሂሉ ወረ ተቓሊሑ ኣሎ። ገና እቲ ዝቀነየ ወረ ሰብ ኣስተማቒሩ ከይጸገቦ። እሞ ሕጂ ኸ እዞም ሰባት! ነዚ ካልኣይ ፍሽለት፡ ንመንግስቲ ከንያ ብጭውያ ክኸስዎ ድዮም? ወይስ ከም ኣመሎም ኣብ ጎደናታት ከተማ ናይሮቢ፡ ናይ ጭውያ ወይ ቅንጸላዊ ስርሒት፡ ፈተነ ሽበራዊ ስጉምቲ ክወስዱ ክመጣጠሩ ይኾኑ? በቲ ኾይኑ በቲ፡ ነዚ ሕጂ ተበጋጊሱ ዘሎ ሓያል ወኒ ክዓጽፍዎ ከምዘይኮኑ፤ እኳ ድኣ ጽንሕ ኢልና ካልኦት ተመሳሳሊ ቅያ ክሰርሑ፡ ኣብ መስርዕ ከም ዘለዉ ንኽትርዳእ ዘኽእል ብዙሕ ምልክታት ኣሎ።
ኣብ ውሻጢ እቲ ስርዓት ተዓብዒቡ ፈኸም ክብል ዝጸንሐ እሳት፡ ቅድሚ ምትኳሱ ዝበንን ናይ ትኪ ምልክት ክርአ ግድን’ዩ። ብዙሓት ዜጋታት’ታ ሃገር፡ ሃይማኖታውን ብሔራውን ኣድልዎታት፡ ምንእኣስን ምቍንጻብን ተጻዋርነቶም ጥርዚ በጺሑ’ሎ። ከም ውጽኢቱ፡ ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 6 ኣዋርሕ፡ ብርክት ዝበሉ፡ ነቲ ስርዓት ዝራሕርሕዎ ምኵራት ላዕለዎት ወታሃደራት ዝሃብዎ ሰፊሕ መብርሂ፡ ንዅነታት ናይ’ቲ ከባቢ ዝከታተል ሰብ እኹል መረዳእታ ከዋህልል ዘጸግሞ ኣይኮነን።
ምስ’ዚ ኣብ ላዕሊ ክጥቀስ ዝጸንሐ ተወሳኺ ጭብጢታት ዝኸይድ፡ እዚ ን23 ዓመታት ንህዝቢ ኢትዮጵያ ደም ዘንብዐ ጁንታ (Junta) ቍጽሪ 2፡ ነቲ ቅድሚኡ ን17 ዓመታት ዘይተኣደነ ሰብኣውን ቍጠባውን ክሳራታት ዘስዓበ፡ ጁንታ ቍጽሪ 1 (ደርግ)፣ ህዝቢ፡ ንባህርያት ክልቲኦም ዓመጽቲ ኣመዓራርዩን ኣነጻጺሩን ዝረኣየሉ መድርኽ ተበጺሑ ኣሎ ክበሃል ይከኣል። ሎሚ ሰራዊት ብብዝሒ ክሃድም፡ ሰፊሕ ዝርግሐ ዘለዎ ህዝባዊ ተቓውሞ ኣብ ብርክት ዝበላ ከተማታት ክልሕም፡ ሰባት ብትብዓት ቆራጽነትን ፊት ንፊት ኣንጻር ጠያይት ወያነ ግንባሮም ክህቡ እተወፈዩ ዜጋታት ምርኣይ፤ ድምር’ዚ ኩሉ ሓደስቲ ምልክታትን ምዕባሌታትን፡ ናብ ሓደ ሓድሽ ዝማዕበለ ናይ ቃልሲ ጎደና ዘማዕደወ፡ ጎደና ትስፉው መጻኢ ህይወት ዝእምት ይመስል።
እዞም ነዚ ስርዓት ራሕሪሖም ዝኸዱ ዘለዉ መኮንናት ከኣ፡ ካብ’ቲ ተዋፊሮምሉ ዝጸንሑ ኣገዳሲ ሞያ ነጺጎሞ ምኻዶም ጥራይ ኣይኮነን እቲ ቁም ነገር። ኣብ’ተን ዝጽንበርወን ዘለዉ ብሔራውን ሕብረ-ብሔራውን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ውድባትን ደራኺ ኣበርክቶ ክህቡ ዘኽእል ተወሳኺ መኽሰብ ምዃኑ ኣየማትእን። ብኡ መጠን ኣብ’ተን ውድባት ዓይነታዊ ለውጢ፡ ነቲ ምስ ህዝቢ ዝጸንሐን ዝምድናን ተቐባልነትን ክምዕብልን ክተርርን፡ ዋሕዚ ናይ ክስለፍ ዝኽእል ዓቕሚ ሰብ ክተዓጻጽፍ ድግን ስለ ዝኸውን ኢዩ።
ልክዕ’ዩ፡ ወያነ ኣብ’ዘን ናይ ሓደ ርብዒ ዘመን ዕድሚኡ፡ ኣብ’ቲ ከባቢ ዝፈጠሮ ዘይርጉእ ሃዋህው ገዲፍካ፡ በትረ- ስላጣኑ ካብ ኢዱ ንኸይትመሉቕ፡ ከም ቀዳማይ ዕላማ ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ ኢትዮጵያውያን ኣብ ሕድሕዶም ንክመናጨቱን ኣብ ቀጻሊ፡ ሃይማኖታውን ቀቢላውን ረጽምታት ተኣሊኾም፡ ኣብ’ቲ ሓይልታት ጸጥትኡ ዘዋደድዎን ዘጻወድዎን መፈንጠርያ ተጠቢሶም፡ ነቲ ቀዳማይ ጸላኢኦም ብልክዕ ንኽየለልዩ፡ ኣብ ድነ ጸልማት ጸኒሖም፣ ብዋጋ ኩቡር ሓድነቶም። በሰላኡ ድማ ቀሊል ኣይኮነን። ብቐሊሉ ዘይሕከም ፖለቲካዊ
ምክፍፋላት፡ ቍጠባዊ ሕሰምን ማሕበራዊ ቝስልን ቃንዛን ገዲፉ ኢዩ። ንክሕከምን ክጥዕን፡ ናይ ሎምን ንጽባሕን ዓቢ ፖለቲካዊ ዕዳ፡ ኣሰካፊ ጾር ኩሉ ኢትዮጵያዊ ተቓላሳይ ኮይኑ ነፍሲ-ወከፍ ተዳልይሉ ክጸንሕ ይግባእ።
ስለዚ፡ እዞም ብስም ህዝቢ ትግራይ መለክዒ ኣልቦ ገበናት፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኢትዮጵያ ክፍጽሙ ዝጸንሑ ኣካላት፣ ሕጂ እውን እንተኾነ፣ ካብ’ቲ ሒዞምዎ ዝጸንሑ መስመር ክለቁ ኢልካ ምጽባይ ሕልሚ ቀትሪ ኢዩ። መርበብ ትግራይ ኦን ላይንን ካልኦትን፡ እቲ ስርዓት ኣብ’ዘን ዝሓለፋ ዓመታት፡ ኮነ ኢሉ ንምድንጋር ዘቖመንን ክጥቀመለን ዝጸንሐ ናይ ዓፈናን ላግጽን መሳርሒ ኮይነን፣ ከም’ቲ ኣርእስቲ ናይ’ዚ ጽሑፍ ዝብሎ፡ “እንካብ’ቲ ነገር፡ ብጓል ነገር” ዝዓይነቱ ናይ ምትላል ጸወታ፡ ሓቂ ክትዓጽፍ፡ እቲ ቀንዲ ሽግራት ኣብ ውሽጢ ሰራዊት ተኸሲቱ ዘሎ ወጥሪ፡ ተሓተቲ ሰበ ስልጣን ወያነ ምዃኖም ንጎድኒ ገዲፍካ፡ ንኻልኦት ኣካላት ከተጣብቐሎም ምህቃን ልሙስ ፈተነ ምዃኑ ዝስሕቶ ሰብ የልቦን። ካድረታት ወያነ ተቐዳዲሞም ወጠምጠም ዘብሎም ምኽንያት ግን፣ ነቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዉሁድ ህዝባዊ ምልዕዓላት፡ ምሕያል ጸረ-ወያነ ዝኾኑ ምንቅስቓሳት፡ ካብ ዓይኒ ዓለምን ንምኽዋል፡ እንተሰለጦም ከኣ፡ ነቶም ወትሩ ካብ ፈጠራታት ናይ’ቲ ስርዓት ተጠቀምቲ ኮይኖም ዝጸንሑ ወገናት፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝቐንዐ ቀጻሊ ክስታት፡ ንመራጎዲ ዘገልግል ሓበሬታ ክሕግዝ ይኽእል’ዩ ካብ ዝብል ተንኮል፡ ልሙድ ናይ ውስልትና ምልክት ምዃኑ፡ ምርድኡ ኣየጸግምን።
እቲ ስርዓት፡ በዚ ኢሉ በቲ፡ ካብ’ቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ ዓዘቕቲ ክወጽእ ኢልካ ዝሕሰብ’ውን ኣይኮነን። ብጀካ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተተንከፈ ኣሰቀቕቲ ገበናት፡ ካልእ ዘስደምም ተርእዮታት ዝዓዘዛ ኢትዮጵያ ኢያ ዘላ። ዕሸላት ሕጻውንቲ ኣብ ቅሉዕ ጻዕዳ ዕዳጋ ክሸየጡ-ክልወጡ ምርኣይ ንቡር ዝኾነላ ሃገር፣ ንእስነተን ዘይጸገባ ክፈርያን ክስስናን ዝግብአን ኣሽሓት ደቂ-ኣንስትዮ ኢትዮጵያውያን መፋተዊ ፖለቲካዊ መኽሰባት ንክኾና ኣብ ሓራጅ ዝወርዳሉ፣ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ሓደ ዝዓበየ መናገዲን መደበርን ሰብኣዊ ፍልሰት ዝተድኮነላ፣ እቶም ትማሊ- ትማሊ፡ “መውጻእቲ ሓርነት” ዝብል ቅጽል ስም ነብሶም ዘጠመቑ፡ ሎሚ ቀንዲ ደላሎን ኣሳለጥትን ኣብ’ዚ ዓቢ መኽሰብ ዝሕፈሶ ፋብሪካ ዝውንኑ ኮይኖም ወጺኦም። ካብ ግዳም ንመማዕበሊ ቝጠባዊ ዕብየት ሃገር ተባሂሉ ዝተዋህበ ገንዘብ ተመንዚዑ፡ ኣብ መቀለን ኣዲስ ኣበባን ብሚልዮናት ዝትመን ፓላሶታት ዝሃንጹ፡ ሓደስቲ ጨፍለቕቲ ደርብታት ኮይኖም ዝወጹ፡ ካብ ሓፋሽ ፈጺሞም እናተነጸሉን እናተደፍኡን ክመጽኡ ጸኒሖም፣ ኣብ ከም’ዚ ዓይነት ከቢድ ሃዋህው፡ ካብ መሰረታዊ ነገር ወይ ጠለብ ናይ’ቲ ህዝቢ ከምልጡ፡ ኣመል ሓሶትን ምትላልን ከም ፖለቲካዊ ጥበብ ተወሲዱ እኳ እንተጸንሐ፡ ትማሊ ብቕድሚ ትማሊ ዝሰርሕ ሜላ እንተኔሩ፡ ኣብ’ዚ ሰዓት’ዚ ግን ከም ዝበለየ ዓለባ መወልወል ጫማ ሓፋሽ’ዩ ክኸውን እቲ ዕጫ።
ኣብ መወዳእታ ክጥቀስ ዘለዎ ኣገዳሲ ነጥቢ፣ እዚ ስርዓት እዚ ንኽንድዚ ዝኣክል ዓመታት፡ ኣብ ርእሲ 90 ሚልዮን ህዝቢ ዝሓቖፈት ሃገር፡ ከም ድላዩ ቸይ-ቸይ ክብል (ክሰራሰር) ኣብ እተበርሆ ጊዜ ንዝደለዮ ክጭፍልቕ፡ ብዕድልን ክብረትን ህዝቢ ኢትዮጵያ ክጣላዕ ዘኽኣሎ፡ ናቱ ውሽጣዊ ክእለትን ፍልጠትን ሓይልን ስለ ዝውንን ኣይነበረን፣ እቲ ነዚ ግፍዕታት ክፍጽም ዘኻሎ፡ ብመዐንተሪ ጸባ ጡብ ናይ ግዳም ሓይልታት እናተመገበ ኢዩ ክራገጽ ጸኒሑ እሞ፡ እዞም መጥበውቲ፡ ቃልቃል ዝብል ጭካነን ግፍዕን እናራኣዩ፡ ዓይኖም ዝዓመቱ፡ ንጎዳኢ ልግስኹም ካላኣይ ግምት ግበርሉ ንበሎም።
ቃልሲ ውጹዓት ክዕወት’ዩ!


text:
ሓደ ላዕላዋይ ጉጅለ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ ካርቱም ምስ ወከልቲ ተቓዋሚ ውድብ ኣዋጅ ናጽነትን ለውጥን ሱዳን ተራኺቡ።
እቲ ብሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኽ፡ ኣብ ሱዳን ዝመጸ ለውጢ፡ ንረብሓ ሰላም፡ ህድኣትን ምዕባለን ከገልግል ዘለዎ ትምኒት ከም ዝገለጸን፡ ካብ ኣባላት ተቓዋሚ ውድብ ለውጢ ሱዳን ድማ፡ ምስ ኤርትራ ክህልው ዝደልይዎ ርክብን፡ ዛጊት ምስ ወታሃደራዊ ቤት-ምኽሪ ሱዳን ዘካይድዎ ዘለዉ ልዝብን መብርሂ ከም ዝሃቡ- መርበብ ሓበሬታ መንግስቲ-ሻባይት ሓቢራ።
እቲ ጉጅለ ልኡኽ ኤርትራ፡ ዝሓለፈ ቀዳም ሱዳን ከም ዝኣተወን፡ ብእኡ ንብእኡ ምስ ሓላፊ መሰጋገሪ ወታሃደራዊ ቤት-ምኽሪ ሱዳን ሌ/ተ ጀነራል ዓብዱል-ፈታሕ ኣል-ቡርሃን፡ ከምኡ ድማ ምስ ምኽትል`ቲ ቤት-ምኽሪ ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ከም ዝዘተየን፡ ምሕዝነት ክልቲኣን ሃገራት ናብ`ቲ ዝነበሮ ንምምላስ ከም ዝተሰማምዑን፡ እቲ ናይ ኤርትራ መንግስታዊ ሜድያ ጸብጺቡ`ሎ።


text:
ዝመጽእ ዘሎ ዕለት 12 መስከረም 2021 ዓ.ም. ናይ ፖላንድ ብጹዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ኣቦ መንበር ዝነበሩ ኣገልጋሊ እግዚኣብሔር ብጹዕ ካርዲናል ውይስዝይንስኪ ቤተ ክርስቲያን ብጹዕና ክትእውጀሎም ከምዝኾነን ነዚ መሰረት ብምግባር እውን ናይታ ሃገር ብጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ካቶሊካውያን ምእመናን ፖላንድ ጸሎትን መንፈሳዊ ሱታፌን ክነብሩ ጻውዒት ኣቕሪቦም ከምዝነበሩ ዜና ቫቲካን ይሕብር።
ስምዖን ተ.ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብ ፖላንድ ቅድሚ ኣርብዓ ዓመት ይገብር ዕለት 28 ግንቦት 1981 ዓ.ም. ዝዓረፉ ህዝቢ እታ ሃገር ከም ቅዱስ ዝፈልጦምን ዘኽብሮምን ካብ ስርዓት ናዚን ደሓር እውን ካብ ስርዓት ዴስነት ህዝቦም ዝተኸላኸሉ ናይ ፖላንድ ብጹዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ኰይኖም ዘገልገሉ ዕለት 19 ታሕሳስ 2017 ዓ.ም. መንፈሳዊ ገድልታቶም ኣፍልጦ ዝሃቡሎም ኣብ 2019 ዓ.ም. በማላድነቶም እግዚኣብሔር ዝጸገዎ ተኣምረ ፈውስ እዚ ኸኣ ብሕማም መንሽሮ ዝተጠቕዔት ተወላዲት ፖላንድ በማላድንቶም ካብ እግዚኣብሔር ጸጋ ፈውስ ተቐቢላን ካብቲ ሕማም ናጻ ዝኾነት ሓቂ እንክብሉ ውሳኔ ከምዝሃቡሉን ብምኽንያት እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ መዓልቲ ኣዋጅ ብጽዕናኦም ክሰጋገር ድሕሪ ምጽናሕ እነሆ ዕለት 12 መስከረም 2021 ዓ.ም. ኣብታ ቅዱስ ዓጽሞም ዝተብረላ ኣብ ቫርዛቪያ ኣብ እትርከብ ቤተ መቕደስ መለኮታዊ ሓልዮት ፍርቂ መዓልቲ ብጽእና ክእወጀሎም ከምዝኾነ ዜና ቫቲካን ሓቢሩ።
ነዚ ኣዋጅ ብጽዕና ኣብ ግምት ብምእታው ነቲ ናይ ኣዋጅ ስነ ስርዓት ዝውድብ ሽማግለ፥ ብምኽንያት ቀይድታት ለብዒ ኮቪድ 19 ምጭንናቕ መታን ከይህሉ ኣብቲ ንኣዋጅ ብጽዕና ኣብ ዝዓርግ መስዋዕተ ቅዳሴ ዝሳተፉ ምእመናን ፍሉይ ናይ ፍቓድ ወረቐት ከምምእተወሃቦምን እዚ ኸኣ ንዅለን ሰበኻታትን ማሕበረሰብ ምእመናንን ናይ መንግስቲ ኣካላትን ዘጠቓልል ከምዝኾነ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ከምዘፍለጠን፡ ካልኦት ኵሎም ነቲ ስነ ስርዓት ኣዋጅ መስዋዕተ ቅዳሴ ብተለቭዥንን ብመደብራት ረዲዮን ብመርበባዊ ውሕዘትን ብቐጥታ ክከታተልዎ ከምዝኽእሉ እውን ክምዝሓበረ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ፣ ምስ ካርዲናል ውይስዝይኒስኪ ሓቢረን መስራቲት ማሕበር ደናግል ፍራንቸስካውያን ኣገልግልቲ መስቀል ብፍላይ ናይ ምርኣይ ጸገም ዝነበሮምን ዓይነ ስውራንን ኣብ ምግልጋል ዝተወፍያ ኣገልጋሊት እግዚኣብሔር እናቴ ኤልዛቤታ ሮዛ ችዝካ (1876 – 1961 ዓ.ም.) ብጽዕና ክእወጀለን ከምዝኾነ ዜና ቫቲካን ኣተሓሒዙ የዘኻኽር።


text:
ቤት ምኽሪ ወከልቲ ኢትዮጵያ ነቶም ኣብ ጋምቤላ ብግፍዒ ዝተጨፍጨፉ ንምዝካር ናይ ክልተ መዓልታት ሓዘን ኣዊጁ።እቲ ቤት ምኽሪ ተጨውዮም ዝተወሰዱ ኢትዮጵያዊያን ንክምለሱ፣ ኣብ ልዕሊ’ቶም መጥቃዕቲ ዝፈፀሙ ድማ ዘየዳግም ስጉምቲ ንክውሰድ ኣተሓሳሲቡ’ሎ።
ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያ ፅባሕ ረቡዕን ሓሙስን መዓልቲ ሓዘን ኮይነን ንክሓልፋ ዝወሰነ ሎሚ ሰሉስ’ዩ። ብመሰረት’ዚ፣ ኣብ መንግስታዊ ትካላት፣ መራኽብን ኤምባሲታትን ባንዲራ’ታ ሃገር ትሕት ኢሉ ንክንብልበል ተወሲኑ’ሎ።
ሰራዊት ኢትዮጵያ እቶም ቀተልቲ ናብ ዝኣትወዎ ኣትዮ ስጉምቲ ይወስድ ከምዘሎ ዝገለፁ ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ብወገኖም ምስ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ተሓባቢርካ ንምስራሕ ፃዕሪ ይግበር ከምዘሎ ሓቢሮም።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ፣ ሕብረት ኣፍሪቃ ነቲ ኣብ ጋምቤላ ዝተፈፀመ ቅትለት ኣብ ልዕሊ ሰላማዊያን ዜጋታት ኣውጊዙ’ሎ። ኮምሽነር’ቲ ሕብረት ዶ/ር ላሚኒ ዙማ፣ ንሕዙናት ቤተ-ሰብ ምፅንናዕ ተመንየን። ዝተጨወዩ ህፃናት ንክምለሱ’ውን ፃዕሪ ንክግበር ኣዘኻኺረን።
ብመሰረት ድሒሩ ዝመፀና ሪፖርት፣ ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዘሊቆም ብምእታው፣ ነቶም ቀተልቲ ዕጡቃት ይሃድኖም ከምዘሎ ተገሊፁ። ሚኒስትር ጉዳያት ኮምኒከሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ብወገኖም፣ ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ብዛዕባ’ቲ ስርሒት ምስ መራሒ ደቡብ ሱዳን ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር ይዘራረቡ ከምዘለው ጠቂሶም።


text:
Radio Erena: 11 October 2021
ምስ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ዳግመ-ምቛም ሓይሊ ባሕሪን ምሕዳስ ሓይሊ ኣየርን ዝርከቦ፣ ዝተፈላለየ ወትሃደራዊ ስምምዓት ዝኸተመት ፈረንሳ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ብኣንጻሩ፣ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ወትሃደራዊ እገዳ ክትግበር ካብ ዝጸቕጣሉ ዘለዋ ሃገራት ዓለም ሓንቲ ኮይና ከምዘላ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን፣ ኣብ መጋቢት 2019 ናብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዶ ዑደት፣ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብምርኻብ፣ ናይ ኣማኢት ሚልዮናት ወትሃደራዊ ስምምዓት ምኽታሞም ኣይርሳዕን።
እንተኾነ፣ ድሕሪ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝተወልዐ ኵናት፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ ፖለቲካዊ ዘተ ከይቀርብ ስለ ዝሓንገደን ናብ ትግራይ ድማ ሰብኣዊ ረዲኤት ከይኣቱን ስለዝዓንቀፈን፣ፈረንሳ ምስቲ መንግስቲ ዝነበራ ወትሃደራዊ ውዕል ደው ከምዘበለት፣ ኣብ 2 ሓምለ 2021 ብወግዒ ኣፍሊጣ’ያ።
ፈረንሳ፣ ምስ ኣመሪካ፣ ብሪጣንያ፣ ኖርወይ፣ ኣየርላንድን ኢስቶንያን ብምዃን፣ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ጥራይ ክልተ እዋን ህጹጽ ኣኼባ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ብምጽዋዕ፣ ኵናት ትግራይን ፈጢርዎ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላውን ከምኡ ድማ ንምፍታሑ ዘሎ ተኽእሎታትን ዘትያ’ያ።
ኣብ ባይቶ ጸጥታ ቀዋሚ ኣባልነት፣ ኣብ ሕብረት ኤውሮጳ ድማ ጸላዊ ቦታ ዘለዋ ፈረንሳ፣ ኵናት ትግራይ ብዘተ ከይፍታሕን ሰብኣዊ ረዲኤት ድማ ብዘይዕንቅፋት ናብ ህዝቢ ትግራይ ከይበጽሕን ሓንጊዱ ኣብ ልዕሊ ዝርከብ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ጽኑዕ እገዳ ንኽትግበር ካብ ዝድግፋ ዘለዋ ሃገራት ሓንቲ’ያ።
ኣብ 2018 ኣብ ስልጣን ኣብ ዝመጻሉ እዋን ልዑል ተቐባልነት ዝነበሮ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፣ ኣብ ውሽጢ ስለስተ ዓመታት ጥራይ፣ ካብ ተሸላሚ ኖቤል፣ ናብ ናይ ኵናት እዋን መራሒ ተሰጋጊሩ፣ ናብ ተነጽሎን እገዳን ይግስግስ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
=========================


text:
ኣብ ሃገረ ኡጋንዳ ኣባል ማሕበር ገዳማውያን ቅዱስ ቻርለስ ልዋንጋ ወንጌላዊ ልኡኽ ሓው ኖርበርት ኤማኑኤል ሙጋሩራ ዕለት 3 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ብሰብ ኢድ ከምእተቐትሉ ፊደስ ናይ ዜና እገልግሎት ክሕብር እንከሎ፡ ናይቲ ገዳማውያን ኡጋንዳዊ ማሕበር ቅዱስ ልዋንጋ ወሃቢ ቃል ሓው ቻርለስ ዶመኒክ ካጐየ፡ ብመቕተልቲ ሓው ኤማኑኤል ሙጋሩራ ምኽንያት ዝተሰምዖን ሓዘን ገሊጾም መላእ ሕይወቶም ኣብ ተልእዀ ወንጌል ዝተጸምዱ ኣገልጋሊ እግዚኣብሔር እንክብሉ ከምዝገለጽዎም ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ሓው ኖርበርት ኤማኑኤል ሚጋሩራ ብሓደ ሮበርት ኣሲምወ ዝተባህለ ተማሃራይ መንበረ ጥበብ ከምእተቐትሉ ዝሓበረ ቤት መርመራ ሓይሊ ጸጥታ ኣስዒቡ ተሓታቲ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝወዓለን፡ ነታ ናይቶም ልኡካነ ወንጌል ዝጥቀሙላ ናይ ማሕበሮም ንብረት ዝዀነት መንቀሳቐሲት ማኪና ንኽዘርፍ ቢሉ ዝፈጸሞ መቕተልቲ እውን ምዃኑ ከምዘፍለጠ ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ሓቢሩ።
ኡጋንዳዊ ማሕበር ገዳማውያን ቅዱስ ቻርለስ ልዋንጋ
ሓው ኖርበርት ኤማኑኤል ሙጋሩራ ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ሰበኻ ካባለ ኣብ እትርከብ ቁሸት ቡያንጃ ዕለት 28 ታሕሳስ 1972 ዓ.ም. ዝተወልዱን ናይቲ ኡጋንዳዊ ገዳማውያን ቅዱስ ቻርለስ ልዋንጋ ጠቕላሊ ሓለቓ ኰይኖም ካብ ዝሕረዩ ን 158 መዓልታት ጥራሕ ዘገልገሉ ምዃኖም ክንገር እንከሎ፡ ኣብቲ ገዳም ኣብ 1992 ዓ.ም. ዝኣተዉን ኣብ 1995 ዓ.ም. ወርሒ ጥሪ ዕለት 6 መብጽዓ ከምዘበሩን ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ካብቲ ማሕበር ዝወጸ ምንጪ ዜና ጠቒሱ ይሕብር።


text:
ምኽርን ሓገዝን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 6 9 2018
ስእሊ: Colourbox
-
ማሕበራዊ ኣገልግሎት
ሓደ ካብቲ ቀንዲ ዕማም ናይ ማሕብራዊ ኣገልግሎት ቈልዑን መንእሰያትን ሓደ ውሑስ ቍልዕነት (ኣተዓባብያ) ንኽህልዎም እዩ። እቲ ስድራ ባዕሉ ክፈትሖም ንዝከበድዎ ዝተፈላለዩ ጸገማት ሓገዝን ደገፍን ንምርካብ ምስ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ርክብ ክገብር ይኽእል። ጸገማት ናይ ንስድራ ዝምልከት ሕቶታት፣ ድሮጋ፣ገበን ወዘተ እንተ'ለኪ ኾይኑ ምኽርን ሓገዝን ክትረኽቢ ትኽእሊ ኢኺ። ኣብ ሕማቕ ኵነታት ወይ ስቓይ ዘሎ ቈልዓ ወይ መንእሰይ ትፈልጢ እንተ ኾንኪ ምስ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ክትራከቢ ትክእሊ ኢኺ።
ኣገልግሎት ምኽሪ ንወለዲ
ኣብ ሓደ ሓደ ኮሙናት ብዛዕባ ወላዲት ምኳን ሕቶታት እንተ'ለኪ ኾይኑ ክትራከብዮም ትኽእሊ ሓደ ፍሉይ ኣገልግሎት ምኽሪ ንወለዲ ኣሎ።
ሕጊ ክንክን ንመንእሰያት (LVU)
ወለዲ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ንሓደ ትሕቲ 18 ዓመት ዝኾነ ሰብ እቲ ዘድልዮ ወይ ዘድልያ ደገፍ ክህቡ ዘይክእሉ እንተ ኾይኖም፡ ወይ እቲ ቈልዓ ንኣብነት ኣብ ወልፊ ወይ ገበን ኣትዩ ባዕሉ ሓደ ኣዕናዊ ሂወት ይነብር እንተ'ሎ ኾይኑ፡ እቲ ቈልዓ ብመሰረት ሕጊ ክንክን ንመንእሰያት LVU ንኽንክን ክተሓዝ ይኽእል እዩ።
እዚ ንኽትግበር ዝጠልቦ፡ እቲ ዘይቅቡል ኵነታት ነቲ መንእሰይ ኣብ ጥዕንኡ ወይ ምዕባለኡ ዝጎድእ ርኡይ ሓደጋ ከም ዘሎን እቲ ዘድሊ ክንክን ብድልየት ክወሃብ እንተ ዘይተኻኢሉን እዩ።
-
ምኽሪ ንስድራ ቤት
ከም ጽምዲ (ሰብ ቃል ኪዳን) ወይ ስድራ ኣብ ዝምድናኹም ጸገም ኣለኩም ድዩ? ኣብ ከምዚ ኵነታት ካብ ምኽሪ ንስድራ ቤት ናይ ሓገዝን ምኽርን ምርካብ ዕድላት ኣሎ። ምኽሪ ንስድራ ቤት ምስ ጽምዲ፣ ውልቀ ሰባትን ስድራን ይሰርሕ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምኽሪ ንስድራ ቤት ኣብቲ ናይ ኮሙን መርበብ ሓበሬታ ክትረኽቢ ትኽእሊ ኢኺ።
-
ጒጅለ ወለዲ
ኵሎም ወለዲ ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ናይ ወላዲ ተግባራቶም ሓገዝ ከድልዮም ይኽእል እዩ። ኣብ ናይ ኮሙንኪ መርበብ ሓበሬታ ኣብቲ ኮሙን እንታይ ዓይነት ናይ ወላዲ ሓገዝ ክትረኽቢ ከም ትኽእሊ ሓበሬታ ኣሎ።
እተን ዝበዝሓ ኮሙናት እቲ ቈልዓ ኣብ ዝዓብየሉ ግዜ ዝተፈላለየ ዓይነት ትምህርቲታት ወለዲ የወፍያ።
ኣብ ናይ ወለዲ ትምህርቲ ከም ወላዲት መጠን ምስ ካልኦት ወለዲ ፍልጠትን ተመኹሮን ክትለዋወጢ ትኽእሊ።
-
ሕጊ ስድራ
ክትፋትሑ እንተ ወሲንኩም እሞ መንኩም መጕዚትነት ቈልዓ ይህልዎ ኣብ ስምምዕ እንተ ዘይበጺሕኩም: ምስ ቤ/ጽ ሕጊ ስድራ (familjerätten) ርክብ ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም። እዚ መፍትሒ ክትረኽቡ ኪሕግዘኩም ይኽእል'ዩ። እዚ ምስ ዘይከውን እቲ ጉዳይ ናብ ቤትፍርዲ ይኸይድ። ቅድሚ ቤትፍርዲ መን ካብ ወለዲ መጕዚትነት ቈልዓ ከም ዚህልዎን: እቶም ደቂ ምስ መን ከም ዚቕመጡን ዚውስን፡ ንቤ/ጽ ሕጊ ስድራ መርመራ ከካይድ ይውከሶ።
-
ማእከላት ስድራ
ሓደ ማእከል ስድራ ቤት፡ ንስድራ ቤታት ዝኸውን ዝተፈላለየ ዓይነት ሓገዛት ተኣኪቡ ዝርከበሉ ሓደ ቦታ እዩ። ኣብኡ ክሊኒክ ነፍሰ ጾራትን ሓራሳትን፣ ማእከል ክንክን ጥዕና ቈልዑን ክፉት መውዓሊ ህጻናትን ኣሎ። ከምኡ'ውን ካብ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ምኽርን ሓገዝን ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ሓደ ሓደ ግዜ ብዛዕባ ናይ ወላዲ ግደ ንምዝታይ ብዙሕ ግዜ ብጕጅለ ምስ ካልኦት ወለዲ ትራኸበሉ ብመራሒ ዝካየድ ናይ ወለዲ ጕጅለታት ንምስታፍ እውን ዕድል ኣሎ።
-
ክፉት መዋእለ ህጻናት
ክፉት መዋእለ ህጻናት ሓደ ንቈልዑ ዝወሃብ ናይ ጕጅለ ስነ-ምምህርናዊ ንጥፈት እዩ። ክፉት መዋእለ ህጻናት ናእሽቱ ቈልዑን ወለዶምን ወይ ካልኦት ዓበይቲ ሰባት ይቕበል። ኵሉ ሰብ ናብዚ ክመጽእ ቅቡል እዩ፣ ንቦታ ምምልካት እውን ኣየድልየክን እዩ።


text:
ደጋፊ እስላማዊ መንግስቲ/ዳዕሽ/ ተባሂሉ ዝእመነሉ ሓደ ላዕለዋይ መራሒ ኣል-ሸባብ ብድቢያ ከምዝተቐትለ ነበርቲ ደቡባዊ ሶማል ንምንጭታት ቪኦኤ ክፍሊ ሶማል ገሊጾም።
እቲ ላዕለዋይ መራሒ አል-ሸባብ ሸኽ ሑሰን ዓብዲ ገዲ ምስ ካልኦት ኣርባዕተ ተዋጋእቲን ኣብ ማእኸላይ ዞባ ጁባ ጉድለይ ኣብ ዝተባሃለ ከባቢ ብድቢያ ተቐቲሎም ኣለው።
ገዲ ላዕለዋይ ምሁር ኣል-ሸባብን ክሳብ ቀረባ ጊዜ ናይቲ ጉጅለ ምኽትል ኣመሓዳሪ ዞባ ጁባን ከምዝነበረን ንኣል-ሸባብ ብምግዳፍ ንተዋጋእቲ ኣል-ሸባብ ንእስላማዊ መንግስቲ ዒራቕን ሶሪያን/ዳዕሽ/ ንኽድግፉ የእምን ከምዝነበረን ጸብጻባት ይሕብሩ።
ኣል-ሸባብ ኣብ ልዕሊ ዕጡቓት ደገፍቲ ዳዕሽ መጥቓዕቲ ክፍጽም እዚ ንሳልሳይ ግዜ ምዃኑ ዝበጽሓና ዜና ይሕብር።
ምስ'ዚ ዝተኣሳሰረ ዜና ናይ መን ምዃና ዘይተፈልጠት ነፋሪት ትማሊ ሰንበት ካብ ሞቓድሾ 120 ኪ.ሜ ርሒቑ ኣብ ዝርከብ መደብር ኣል-ሸባብ ብዝፈጸመቶ መጥቓዕቲ ብዉሑዱ ሸሞንተ ተዋጋእቲ ኣል-ሸባብ ተቐቲሎም ይብሉ ነበርቲ'ቲ ከባቢ።
ካብ መንጎ እቶም ዝተቐትሉ ብዉሑዱ ሰለስተ ታሕተዎት ኣዘዝቲ አል-ሸባብ ክኾኑ ከለው ነበርቲ'ቲ ከባቢ እዚ መጥቃዕቲ ሰብ ኣልቦ ነፋሪት ኣሜሪካ ዝፍጸመኦ እዩ ኢሎም ይኣምኑ።ካብ ፔንታጎን ዝተወሃበ መግለጺ ግን የለን።