text:
ንኣይ ካብ ኩሉ ነገራት ዝገርመኒ እንተሎ፡ ኣብተን መስረትቲ ደሞክራሲ ሃገራት ኵድም ኢልካ፡ መሰለይ ተገፊፈ እናበልካ ናብ ቤትፍርዲ እናኸሰስካ፡ ከምዚ ተበዲለ፡ ዝያዳ ኣኽፊልኩምኒ፡ ብዓሌታዊ መገዲ ስለ ዘዳለኹምኒ ከሓሱኒ፡ ኣደይ ኣምጽኡለይ፡ ሰበይተይ ጸውዑለይ: ደቀይ ኣክቡለይ፡ ወዘተ. ብምባል ነቲ መንግስቲ ላሕ እናበልካ፡
ተመሊስካ ነቲ ኣብ ሃገርካ ሰባት ዚገፍዕን ከምዚ ጌርኩም ዘይኮነስ ከምዚ ሓሲብኩም ኔርኩም እናበለ ኣብ ቤትማእሰርቲ ዚዳጕንን፡ ኣፉ መሊኡ ደሞክራሲ ኣየድልን ኢዩ ዚብልን ቅዋም ዚድርብን ዲክታተር፡ ብገንዘብን ብሞራልን ምድጋፍ፡ እዚ ኢዩ ዚገርመኒ። ካብ ናይ ስላሴ ዚብርትዕ ምስጢር!
ዝኾነ ኾይኑ እዚ ምስጢርዚ ናብ ሕፍረትን ውርደትን ዚልወጠሉ ግዜ ርሑቕ ኣይኪኸውንን ኢዩሞ፡ ናብ ካልእ ኣርእስትና ክንሓልፍ። ንሱ ኸኣ ንባህሊ ዚምልከት ኢዩ።
ባህሊ መለለዪ ሓደ ህዝቢ ኢዩ። ብባህሉ ዘይኮርዕ ህዝቢ ኩሉ ግዜ ተናዒቑ ኢዩ ዚነብር። ሓደ ካብቲ ንኤርትራ ንሓርነታ ክትቃለስ ዘለዓዓላ ምኽንያት ናይ ባህሊ ሕቶ ኢዩ። ጸላኢ ቋንቋኻ ደርብዩ፡ ሃይማኖትካ ኣስተናዒቑ፡ ክብርታትካ ጕሒፉ ብናቱ ክትክእ ምስ እትርኢ፡ ብኢዱ ደኣ ዘይቀተለካ ኾይኑ እምበር ገለኳ ኣይገደፈልካን። ህዝቢ ኤርትራ ግን ዝኽፈል ኩሉ ከፊሉ ኵርዓቱን ክብሩን መሊሱ፡ ወናኒ ባህሉ ኸኣ ኾይኑ።
ኣነ ኣብ 1950ታት ኣብ ገዛ ኸኒሻ ክቕመጥ ከለኹ፡ ኣብ መንጎ`ቶም ምእመናን ከኒሻ ሳዕሳዒትን ጓይላን ኣይፍቀድን ኢዩ ነይሩ። ሽወደናውያን ሚስዮናውያን ዘምጸኡዎ ዘገርም መንፈሳዊ ሕጊ ኢዩ። ነቲ ምእመናን ድማ ብብዙሕ መገዲ ካብቲ ህዝቢ ፈልዮምዎ። ደሓር ግን ኣብ መንጎ`ቶም ንጓይላ ከም ሓራም ዝወሰዱዎ መንእሰያት ከኒሻ፡ ቡጊን፡ ሳምባን፡ ቻቻን ሮክኤንሮልን እተባህለ ትልሂታት ከም ልቦም ኪሕምብጡሉ ርእየ! ናይ ሃይማኖት ግብዝና!
ምስ ተዋህዶ ኣመንቲ ኴንና ከይንጸውም ከኣ ኣይትጽሙ ተባሂልና። ግን ምጻም ኣብ ኩሉ ሃይማኖታት ዓለም ዚዝውተር መንፈሳዊ ሕጊ ኢዩ። ኩለን ሃይማኖታት`ውን ከም መደልደሊ መንፈስ ገይረን ኢየን ዚወስዳኦ። ንስጋኻ ወይ ነቲ ስጋዊ ድልየታትካ ብምድካም ንመንፈስካ ተሐየሎ ማለት ኢዩ። ዚጓዳእ ኣይኮነን። ህዝብና ኸኣ ኣስላማዩ ብጾም ሮመዳን፡ ክርስትያኑ ድማ ብጾም ኣርባዓ (ብፍላይ እቲ ካብ ብጊሓት ክሳዕ ሰዓት 3 ድቀ ዚጸንሕ ጾም) ኢዩ ናብ ኣምላኹ ዚቐርብን ዚንሳሕን ነይሩን ዘሎን። ስለዚ፡ ምጻምስ ጽቡቕ መንፈሳዊ ባህሊ ኢዩ። ዩኒቭርሳላዊ ኸኣ ኢዩ።
ኣብ ሃይማኖት ደኣ ጠሊቕካ ከይትብሉኒ እምበር፡ እቲ ኣብ ሃገርና ዚዝውተር ናብ ሚኪኤል ወይ ገብሪኤል ወይ ማርያም ከምኡ እውን ናብ ጋብር፡ ጊዮርጊስ ወዘተ. ዝዓለመ ዝኽርታት ከም መንፈሳዊ ባህሊ ኪጠፍእ ዘይብሉ ዓቢ ውርሻ ኢዩ በሃሊ እየ። ንስራሕ ክሳዕ ዘየተዓናቐፈ፡ ናብ ዕዳን ዕንዲዳን ክሳዕ ዘየምረሐ፡ ኪዕቀብ ዘለዎ ኣቦታትና ዘጽንሑልና ዘይጓዳእ፡ እኳ ደኣ ንብዙሓት ድኻታትን ኣብ ሽግር ዝተጸምዱ ሰባትን ምጽንናዕን ብርታዐን ዚህብ ባህሊ ኢዩ።
ሽወደናውያን ከኒሻ ክነሶም በዓለ-ሚኪኤል ከም ዘብዕሉ ትፈልጡዶ? ሕተቱ! እንግሊዛውያን ከኣ ነቲ በዓል ማይክልማስ ብምባል ከም ዘብዕሉዎ ንኽትፈልጡ ሕተቱ። ባህልና ነኽብር!
ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ሓንቲ ከተማ ኢትዮጵያ፡ ምስ ብጻየይ ኴንና ናብ ሓንቲ ካብተን ኣብ ቤተን ኮይነን ቡን ዝሸጣ ኣንስቲ ኣብ ሓንቲ ቤት ኣቶና። ቡን ኣዚዝና ምስ ተቐድሓልና፡ እቲ ብጻየይ፡ ኣንቲ እዚ ቡንኪ ኪጥዕም፡ ዕጣን ግዳ ዘይትድክርልና ይብላ። ሽዑ ንሳ፡ ዕጣን ናይ ኣረማውያን ወይ ናይቶም ናብ መናፍስቲ ዚኣምኑ ኢዩ ኢላትና። ካብቶም ንዘይፈልጦስ ሜስ የጥርጦ ተባሂሎም ኪስመዩ ዘለዎም ሓደስቲ ኣመንቲ ኢያ።
ዕጣን ደኣ ምስኪናይ፡ ወዮ ጽቡቕ ኮይኑስ እቶም ሰለስተ ሰብ ጥበብ እውን ንየሱስ ምስ ተወልደ ምስ ከርበን ወርቅን ጌሮም ዘምጽኡሉ ዶይኮነን? ኣብ ኩሉ ኣብያተመቕደስን ድንኳናትን ኣይሁድከ ሽታ ዕጣን ኣቋሪጹ ይፈልጥ ዲዩ?
ንኣይ ግን ካብ ኩሉ ዘጕሃየኒ፡ ዕጣን መበቈሉ ኤርትራ ምዃኑ ስለ ዝፈልጥ እየ። ናይ ግብጺ ፈርኦናት ነቲ ዋጋኡ ምስ ወርቂ ዚወዳደር ዝነበረ ብዘይ መጠን ዝሃርፉዎ ዝነበሩ ዕጣን ሃገርና፡ መራኽብ እናሰደዱ ኢዮም ዘምጽኡዎ ነይሮም። ከም ሓቂ ከኣ፡ ምስ ሰቲ ጌርካን ዕጣን ደኪርካን ቡንካ ምስታይ ክንኰርዓሉ ዘሎና ባህሊ ኢዩ። ጃፓናውያን እኳ ነታ ኣሰታትያ ሻሂኦም ኣብ ዓለም ከም እትፍለጥ ገይሮምዋ ከለውስ፡ ብሰንኪ ገለ የውሃት ባህልና ክንጕሕፍ ኣይግባእን!
ግንከ ባህሊ ኪብሃል ከሎ፡ ሽሕኳ መለለዪና እንተ ኾነ፡ ንድሕሪት ዚጐተና ምስ ዚኸውን ግን ግድን ከነወግዶ ይግባእ። ባህልና ኢዩሞ ንድሕሪት እናጐተተና ትም ኢልና ንርአ ምባል የዋህነት ኢዩ። ዘደንፈዓና ወይ ዘገስግሰና ምስ ዚኸውን ግን ከንዕቅቦ ግዴታና ኢዩ። ገሊኡ ኸኣ ኣሎ ኣይጠቅም ኣይጐድእ፡ ከምቲ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ ዕጣን ምስ ቡን፡ ነዚ እንተ ዓቀብናዮ ኣይጐድእን። ሕማቕ ስም ምሃቡ ግን ባህላዊ ገበን ኢዩ። አረ ክንሽቅጠሉ`ውን ንኽእል ኢና። ናይ ሓበሻ ባህላዊ ቤት ቡን ኢልካ ምስ ዕጣኑን ሰቱን ኣብ ዓለም ምዝርጋሕ ኣይከኣልንዶ?
ንድሕሪት ዚጐተና ወይ ዚጐድኣና ምስ ዚኸውን ግን፡ ሽሕ ግዜ ኣቦታትና የውርሱና ወይ ይዓቅቡልና፡ ክንድርብዮ ጥራይ ኢዩ ዘሎና። ንኣብነት ከም ናይ ደቀንስትዮ ምኽንሻብ፡ ንሰበይቲ ምንሻው፡ ንገለ ዓሌት ወይ ሃይማኖት ምንዓቕ፡ ምግርናብ፡ በዓላት ምብዛሕ፡ ናይ ክስታንዶ ናይ ኣስላምዶ ስጋ ኣይበልዕን ምባል፡ ዝተዓሸገ መግቢ ምሕራም፡ ኣብ ተዝካርን ንግደትን ብዙሕ ገንዘብ ምጥፋእ፡ ወዘተ.
ናብተን ዝሰልጠናን ከም መንግስተ ሰማያት ጌርና ብምቝጻር ዶባት ሰጊርና ክንውሕዘለን እንነብር ዘሎና ሃገራት ኣመሪካን ኤውሮጳን ምስ እንምልከት፡ ዚመልከን ባህሊ የብለንን። ኩሉ ዚገብራኦን ዘዘውትራኦን ነገራት ኣብ ሰብኣዊ መሰላትን፡ ሕግን፡ ስነመጎትን፡ ልቦናን ኣብ ጥቕምን መኻዕበቲ ገንዘብን ኣብ ናይ ስራሕ ምቅላልን እተመስረተ ኾይኑ፡ ንቕድሚት ከሰጕመን ወይ`ውን ሓሓሊፉ ከዘናግዐን ኣብ ዚኽእል መትከላት እተሰረተ ኢዩ።
ኣብ ከምዚአን ሃገራት እናተቐመጠ ንጓሉ ናብ ትውልዲ ሃገር ወሲዱ ዘኸንሸባ ሰብ ብወረ ሰሚዐስ ገሪሙኒ። ብልበይ ከኣ ንዲክታተር ከምልኽ ዚውዕል ኣእምሮ ግዳ፡ ከምዚ ንምግባር`ውን ኣይእግሞን ኢለ። ገሊኦም ከኣ መሰልና ተገፊፍና ብምባል ዕቝባ ከም ዘይተዋህቡ፡ ኣብተን ዕቝባ ዝሃበኦም ሃገራት ኮይኖም ንኣንስቶም እግሮም ኪሓጽብኦም ዚጽበዩ ከም ዘለዉ እፈልጥ። መሰሎም ምስ ተሓለወሎም፡ መሰል ናይ ካልእ ሰብ ምሕላው ዚጽግሞምስ እንታይ ዝበለ ኣእምሮ ስለ እተዓደሉ ኢዮም?!
ብኻልእ መዳይ፡ ባህሊ፡ እቲ ዘልምዕ ባህሊ ማለተይ እየ፡ ወትሩ ዚዓብን ዚግስግስን ወይ ዳይናሚክ ብምዃኑ ብጸቢብ ኣረኣእያ ክንሕዞ ኣይግባእን። ምስ ግዜን ምስ ማሕበራዊ-ቍጠባዊ ምዕባለ፡ ባህሊ`ውን ይልወጥን ይቕየርን ኢዩ። ከምኡ ኢሉ ኣይነብርን።
ኣቦታትና ብብዕራይ ምሕራስ ኢዮም ገዲፎምልና ሓሊፎም እሞ፡ ብብዕራይ እንተ ዘይኮይኑ ብማሺን ኣይንሓርስን ክንብል ኣይንኽእልን። ኣቦታትና ብዋንጫ ኢዮም ስዋ ዚሰትዩ ነይሮም እሞ፡ ዋንጫ እንተ ዘይኣምጻእኩምለይ ስዋኹም ይትረፈኒ ክንብል ኣይንኽእልን።
ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ብናይ ኤውሮጳ ቍሪ እናተገረፍካ፡ ግድን ክዳን ሓበሻ እየ ዝኽደን ምባል ኣይከኣልን። ሕማም እምበር ካልእ እተምጽኦ ነገር የብልካን። ሓሚምካ ድማ ካብ ስራሕ ትበኵር። ኣብ ኤውሮጳ ኸኣ ግዜ ወርቂ ኢዩ። ስራሕ ከኣ ባህሊ ኢዩ።
ሓደ ካብቲ ንኤውሮጳውያን ከሰልጥኖም ዝኸኣለ ምኽንያታት፡ ንስራሕ ከም ባህሊ ኪወስዱዎ ምስ ጀመሩ ኢዩ። ንስራሕ ከም ባህሊ ምውሳድ ድማ ነቲ ምስ ስራሕ ዚቃረን ባህልታት ከም እትድርብዮ ይገብረካ። ርግጽ`ዩ ሰብ ምሉእ ህይወቱ ኣብ ስራሕ ጥራይ ተጸሚዱ ኪነብር ኣይክእልን። ኪዘናጋዕ`ውን ይደሊ ኢዩ። ይኹንምበር፡ እቲ ንኺዘናጋዕ ኢሉ ዚዕቅቦ ባህሊ`ውን ንስራሕ ዘተዓናቕፍ ወይ ንስራሕ ዘቃልል ኪኸውን ኣይግባእን።
ኣብ ሃገርና፡ ስራሕ ክቡር ኢዩ። ግንከ ከም ምብዛሕ በዓላትን ንግደትን ተዝካርን፡ ስሚ ስራሕን ስሚ ምዕባለን ብምዃኑ ክንጥንቀቐሉ ይግባእ። ንግደት ከም መተኣኻኸብን ዝምድናን ሕውነትን መፍጠርን ዚነኣድ እኳ እንተ ኾነ፡ ኣብ ገንዘብ ምብኻን ግን ዓብዪ ተራ ኢዩ ዘለዎ። ተዝካር ድማ፡ እቲ መንፈሳዊ ገጽታኡ ተዓቂቡ፡ እቲ ፌስታዊ ወይ ድግሳዊ ገጽታኡ ግን እንተ ዚጐድል ምሓሸ። ክልቲኡ ብዓይኒ ቍጠባ እንተ ዚረአ ጽቡቕ ኢዩ። መንፈሳውን ማሕበራውን ፍጻመታት ድማ፡ ብብዝሒ ብልዕን መስተን ዘይኮነስ፡ ብንጽህና ልብን ብናይ ሓድሕድ ፍቕርን እንተ ተኻየደ ኢዩ ዚምረጽ።
ይቕጽልመገዲ መንእሰይ (ሓንቲ ዓለም) (ሓምሻይ ክፋል) ብ ኣማኑኤል ሳህለ ,


c: text/html

text:
Monday, September 21, 2009
ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ክግበር ዘለዎ መኸተ፤
ተስፋጽዮን መድሃኔ ብረመን፣ ፈደራላዊት ረፑብሊክ ጀርመን ነሓሰ 2009
__________________________________________________________________________ እዚ ዝስዕብ ጽሑፍ ብ1 ነሓሰ 2009 ዓ. ም.፡ ኣብ ከተማ ካስል፤ ፈደራላዊት ረፑብሊክ ጀርመን፡ ኣብ ዝተኻየደ መበል 24 ሰፊሕ-በዓል (ፈስቲቫል) ኤርትራ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ ኢዩ። እዚ ጽሑፍ’ዝን እቲ ናይ ካስል መደረን ብትሕዝቶኡ (ቃል-ብቓል) ሓደ ኢዩ። እንተዀነ ግን እቲ መደረ ንማሕተም ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበረ ጊዜ ትርጉም ናይ’ቲ ትሕዝቶ ፈጺሙ ዘይለወጠ፡ አዚዩ ውሑድ ዝዀነ ናይ ቃላትን ሓረጋትን ምምሕያሽ ተገይሩ ኣሎ። እዚ ጽሑፍ’ዚ ብኮምፒዩተር ተዳልዩ ንኽሕተምን ብመርበብ ሓበሬታ (ኢንተርነት) ንኽዝርጋሕን፡ ኣብ ኣውሮጳ ዝርከቡ ፈተውቲ ሃገሮም ዝዀኑ ኤርትራውያን ወሳኒ ምትሕብባር ገይሮም ኢዮም። ልባዊ ምስጋና አቕርበሎም። ተስፋጽዮን መድሃኔ
____________________________________________________________________________
ዝኸበርኩም ተሳተፍቲ ፈስቲቫል!! ኣቐዲመ ንኣዳለውቲ ናይ’ዚ ፈሰቲቫል፡ መልእኽቲ ንኸመሓላልፍ ብዝገበሩለይ ዕድመን ብዝኸፈቱለይ ዕድልን ምስጋናይ ከቕርበሎም እፈቱ። ከምቲ ዓሚ ዘስማዕኩዎ ምስክርነት፡ ሕጂ’ውን ፈስቲቫል ካስል፡ ኣብ ፖለቲካዊ ታሪኽ ኤርትራ - ከም ሓላይ ዲሞክራሲ ዝኾነ መድረኽ - ኣገዳሲ ምዕራፍ ኮይኑ ከምዝምዝገብ ዘለኒ ዕግበት ክገልጽ እደሊ። ካብ 1997 ንደሓር ኣብ ፈስቲቫል ካስል ኣብ ገለ እዋናት ሕጽር ዝበለ ርእይቶታት ኣስሚዔ እንተኾንኩ እኳ ብመልክዕ ስሩዕ መደረ ሎሚ ንፈለማ እዋን እዬ መልእኽቲ ዝፍኑ ዘለኹ። ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ - ማለት መበል 24 ፈስቲቫል- ንኽምድር ሓሳብ ኣይነበረንን። እንተኾነ ግን ኣብ ሃገርና ኣዚዩ ዘሕዝን ኩነታት ሰፊኑ ከም ዘሎን፡ ገና’ውን ኣብ ልዕሌና ከቢድ ሓደጋታት ተንጠልጢሉ ምህላዉን፡ ስለ ዘስተብሃልኩ ንናይ’ዚ እዋን’ዚ ጸገማትና ብዝርኢ ናብ’ቲ ብዛዕባ ሓይልታት ተቓውሞ ዘሎ ሻቕሎት ዘትኮረ ሕጽር ዝበለ ንጹርን ልባውን መልእኽቲ ከመሓላልፍ ወሰንኩ። ናይ ሎሚ መልእኽተይ በቲ ምሒር ዘጉሂ ኩነታት ህዝብና ዝተደፋፍአ ኮይኑ፡ ንገሊኡ ሕቶታት ብዝርኢ ቃል-ዓለም ዘይብሉ ትሕዝቶ ዘለዎ እዩ። ከም’ዚ ንዝኣመሰለ መልእኽቲ፤ ምስ ኩሉ ትርጉማቱን ኣመታቱን፡ ከም ውልቀ-ሰባት ሓላፍነት ወሲድና ክንፍንዎ፡ እቲ ናይ’ዚ እዋን’ዚ ኩነታትና ንዓይን ንኸምዚ ኸማይ ብዕድመ ዝስጉሙ ዘለዉ ደቂ ሃገርን ብሓበራ ኣሰኪሙና ዘሎ ዕማም እዩ።
1. ኤርትራ ነጻ ወጺኣ ካብ እትበሃል ዛጊት 20 ዓመታት ቀሪቡ። ዳርጋ ካብ ኢትዮጵያ ካብ እትፍለ ጀሚራ ግን ኩነታታ እንዳጸልመተ ከይዱ፡ ሕጂ ኤርትራ መዳርግቲ ዘይብላ ገሃነም ኮይና ኣላ።ሕሰቡዎ! ሳላ ጃህራን መናፍሓትን ህ-ግንባር: ኤርትራ ድሕሪ ነጻነት ገነት ክትከውን’ያ ተባሂላ ትጽቢት ዝግበረላ ዝነበረ፡ ገሃነመ-እሳት ኮይና ክትርከብ ከላ ክሳብ ክንደይ ዘጉህን ዘሕፍርን ዘስደምምን ሙኻኑ!!
ምስ’ዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ’ቲ ፈለማ ዓመታት ብወገን ብዙሓት ደቂ ሃገር ከመይ ዝበሉዎ ተስፋን ድሙቕ ትጽቢትን ከም ዝነበረ ብዙሓት ካባኻትኩም ትዝክርዎ ትኾኑ። ንኣብነት፡ ገዲም ተጋዳላይ ኣቶ ጸጋይ ካሕሳይ ካብ ስደት ንዓዲ ኣብ ዝኣተውሉ - ኣብ መወዳእታ 91 ወይ መጀመርያ 92 እዩ ይመስለኒ ኤርትራ ነጻ ወጺኣ ካብ እትበሃል ዛጊት 20 ዓመታት ቀሪቡ። ዳርጋ ካብ ኢትዮጵያ ካብ እትፍለ ጀሚራ ግን ኩነታታ እንዳጸልመተ ከይዱ፡ ሕጂ ኤርትራ መዳርግቲ ዘይብላ ገሃነም ኮይና ኣላ።ሕሰቡዎ! ሳላ ጃህራን መናፍሓትን ህ-ግንባር: ኤርትራ ድሕሪ ነጻነት ገነት ክትከውን’ያ ተባሂላ ትጽቢት ዝግበረላ ዝነበረ፡ ገሃነመ-እሳት ኮይና ክትርከብ ከላ ክሳብ ክንደይ ዘጉህን ዘሕፍርን ዘስደምምን ሙኻኑ!!
ምስ’ዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ’ቲ ፈለማ ዓመታት ብወገን ብዙሓት ደቂ ሃገር ከመይ ዝበሉዎ ተስፋን ድሙቕ ትጽቢትን ከም ዝነበረ ብዙሓት ካባኻትኩም ትዝክርዎ ትኾኑ። ንኣብነት፡ ገዲም ተጋዳላይ ኣቶ ጸጋይ ካሕሳይ ካብ ስደት ንዓዲ ኣብ ዝኣተውሉ - ኣብ መወዳእታ 91 ወይ መጀመርያ 92 እዩ ይመስለኒ_“ኤርትራ ዕረ ውሒጣ፡ መዓር ጎሲዓ፡ ሳላ ጀጋኑ ደቃ“ ክብሉ ዘስምዕዎ ቅጭን ቃላት ይዝከረኒ። እዚ ኣገላልጻ’ዚ ነቲ በቲ እዋን’ቲ ኣብ ሃገርና ዝነበረ ድምር ሓጎስን ሓበንን እፎይታን ዝኾነ ዓይነታዊ ስምዒት ዘንጸባርቕ እዩ ኔሩ።
ኣቶ ጸጋይ በዚ ሎሚ ኣበይ ከም ዘለዉን፡ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ኤርትራ እንታይ ይብሉ ከም ዘለውን፡ ዝፈልጦ የብለይን። እቲ በዚ እዋን’ዚ ዘሎ ዓይነታዊ ስምዒት ናይ’ቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ህዝብና ግን ኣንጻር ናይ’ቲ ብ91-92 ዝነበረ፡ ንሶም ብንጽህና ዘንጸባረቕዎ እዩ። ሕጂ ከም እንርድኦ፡ ኤርትራ ብርግጽ ዕረ ውሒጣ’ያ፤ እንተኾነ ግን፡ ጀጋኑ ደቃ ንሓርነትን ንራህዋን ህዝብና ንወፈ ብዝብል ሕልና ክቡር ህይወቶም ሂቦም ክንሶም፡ ኤርትራ ሃገርና በዚ እዋን’ዚ መዓር ዘይኮነስ ካብ’ቲ ዝወሓጠቶ ኣዝዩ ዝመረረ ዕረ’ያ ትጎስዕ ዘላ! ኤርትራ መዓስ’ዩ ክርህዋ? መዓስ’ያ መዓር ክትጎስዕ? አረ ብመሰረቱ መዓስ’ያ ካብ ዕረ ምውሓጥ ትገላገል? ሕጅስ ዘይዕረ’ያ ትውሕጥ ዘላ ሃገርና!! ነዚ ሕቶታት’ዚ: በዚ ቃላት’ዚ እኳ እንተዘየቐመጥናዮ: ቅድሚ ሎሚ ደጋጊምና ኣልዒልናዮ ኔርና ኢና። “ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ክግበር ዘለዎ መኸተ“ ብዝብላ ቃላት እኳ እንተዘይተገልጸ፡ እቲ ዕማማት እንታይ ምዃኑስ ደጋጊምና ተመያይጥናሉ ኢና። እንተኾነ ግን ህዝብን ሃገርን ገና ስለ ዘይደሓነ፡ መሊስና’ውን ንዛረበሉ፤ መሊስና ዓንገረር ንብለሉ!! ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስን ግዝኣተ-ሕግን መታን ክሰፍን፡ ሉኣላዊት ኤርትራ ምስ ጎራባብታ እናተሳነየትን እናተኣሳሰረትን ጥጥሕትን ልምዕትን መታን ክትከውን፡ ህዝብና ከኣ ትርጉም ዘለዎ ቅሱን ህይወት መታን ከሕልፍ፡ እቲ ክትግበር ዘለዎ ናይ ቀረባን ናይ ርሑቕን መደባት እንታይ ከም ምዃኑ በብመድረኹ: ብተኸታታሊ: ተኻቲዕናሉን ተማራሚርናሉን ኢና። ሸቶ ወይ መዕርፎ ናይ’ዚ ተታሓሒዝናዮ ዘሎና ደረጃ ቃልሲ፡ ዘሎ ልሉይ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኩሉ ዝሳተፈሉ መንግስቲ ሃገራዊ ሓድነት ሙቛም ምዃኑን፡ እዚ ንኽብጻሕ ከኣ ቅድመ-ዝኣገረ መንግስቲ ኢሳያስ - መንግስቲ ህግድፍ - ክእለ ከም ዘለዎን ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዝና ዝተራዳዳእናሉ፡ ሕጂስ ዳርጋ ውሁብ ዝኾነ ነጥቢ እዩ። ንመንግስቲ ኢሳያስ ኣብ ምልጋስ ዓቢ እጃም ክህልዎ ዝግባእ ከኣ እዚ ሕጂ ዘሎ ሓይልታት ተቓውሞ እዩ። ካብ’ዚ ሓይልታት’ዚ እቲ ብሽሙን ብመልክዑን ዝዓበየ፡ እቲ ቅድም “ምሕዝነት“ ዝበሃል ዝነበረ፡ ሕጂ ድማ “ኪዳን“ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ምትእኽኻብ ወይ ጽላላዊ ውድብ እዩ። “ምሕዝነት“ “ኪዳን“ ካብ ዝበሃል ዛጊት 10 ዓመታት ኮይኑ። እቲ ዝፈረየ ወይ ዝሰለጠ ግን ፈጺሙ ዝዕግብ ኣይኮነን፡ ኣሽምባይ’ዶ ከሐብን። ኣኼባታት’ባ፡ ወርክሾፕ’ባ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ይኹን ኣብ ካልእ ተገይሩ፡ ካብ መራሕቲ በዓል እገለ ኣብ’ቲ’ዶ ኣብ’ቲ ዑደት ፈጺሞም፡ ክበሃል እንተዘይኮይኑ ንመንግስቲ ኢሳያስ ንምእላይ ዝሃቀነ ጭቡጥ ስጉምትታት ክውሰድ፡ ምዕባለታት ክምዝገብ፡ ኣይረኣናን። ገለ ንጉዳይ ኤርትራውያን ዝከታተሉ ተመራመርቲ እውን፡ ነዚ ኩነታትና ኣስተብሂሎሙሉስ ትዕዝብትታቶም እውን ገሊጾም። ንኣብነት የማነ ናግሽ ዝተባህለ፡ ኣብ’ቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝሕተም ሪፖርተር ዝተባህለ መጽሔት፡ ኣብ ናይ ሕጂ - ማለት ናይ 19 ሓምለ 2009 - ሕታም፡ “ኤርትራና የተቃዋሚዎችዋ ተስፋ“ ብዝብል ኣርእስቲ ሓደ ዓንቀጽ ጽሒፉ ከም’ዚ ዝስዕብ ይብል: “ኤርትራ ውስጥ ያለው ተጨባጭ ሁኔታ ፋታ የሚሰጥ ኣይደለም፣ የኤርትራ ተቃዋሚዎች ግን ኮንፈረንስ ከመጥራትና ዛሬ ታርቀው ነገ ከመፋታት የዘለለ ተግባር ኣልፈጸሙም ተብለው ይተቻሉ። የኢሳያስ መንግስት ኤርትራን ወደ ትንሽ እስር-ቤት ቀይሯታል በሚባልበት ወቅት፡ ህዝቡን ይደርሱለታል ተብለው ተስፋ የሚጣልባቸው ተቃዋሚዎች ግን እርስ-በርሳቸው ሰጠላለፉና ሲዝናኑ ይታያል። ምናልባትም የኤርትራ መንግስት በሆነ ምክንያት የተወገደ እንደሆነ፤ ኤርትራን እንደ ኣገር መምራት ይችልላሉ ወይ? የሚል ጥያቄ ያጭራል“። እዚ ማለት ብሓጺሩ፡ ’ኩነታት ኤርትራ ኣዝዩ ህጹጽ ክነሱ እዞም ተቓወምቲ ግን ጉባኤ’ዶ ኮንፈረንስ ካብ ምጽዋዕ፡ ወግሔ ጸብሐ ነንሕድሕዶም ካብ ምባኣስን ምትዕራቕን ሓሊፎም ዝገበርዎ የብሎምን ተባሂሎም ይውቀሱ። መንግስቲ ኢሳያስ ንኤርትራ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ቀይሩዋ ኣብ ዝርከብሉ እዋን፡ ንህዝቦም ከድሕኑ ኢዮም ተባሂሉ ትጽቢት ዝግበረሎም ተቓወምቲ ግን ነንሕድሕዶም ክተሓናኾሉን ክዛነዩን ኢዮም ዝረኣዩ። ብዝኾነ መንገዲ መንግስቲ ኤርትራ እንተወዲቑ፡ እዞም ተቓወምቲ ዝበሃሉ ንኤርትራ ከም ሃገር ክመርሕዋ’ዶ እንበር ይበቕዑ ኢዮም ኢልካ ዘሕትት’ዩ።“ (እዚ ቃል-ንቓል ዘይኮነስ ዝቐረበ ትርጉም ትሕዝቶ እቲ ጽሑፍ ኢዩ።) ኪዳን ዝድግፍኦ ሃገራት ኣለዋኦ እዩ ዝበሃል። ንሳተን ከኣ ኢትዮጵያን፡ ሱዳንን፡ የመንን እየን። እዘን ሃገራት እዚኣተን ንደገፈን ሰንዓ-ፎረም ብዝብል ስያሜ ዘዋፍራ፡ ኢሳያስ ንኽወድቕ ዝብህጋ ኢየን ይበሃላ። እንተኾነ ግን እዚ ኪዳንስ፡ መሰረታዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ንምምጻእ፡ ኣሽምባይ’ዶ ናይ ሰለስተ ጎረባብቲ መንግስታት ናይ ሓንቲ መንግስቲ እኳ ልባውን ኣድማዕን ደገፍ ዘለዎ ኣይመስልን።
ኣካይዳ ናይ’ዘን ሰለስተ መንግስታት እንተተዓዘብና፡ ዘተኣማምን ትሕዝቶ ከምዘይብሉ ንርኢ። መንግስቲ ሱዳን ደጋፊ ኪዳን ተባሂሉ ምስ ኢሳያስ ይተሓቛቖፍ፤ ቤት-ጽሕፈታት ተቓወምቲ ኤርትራውያን ይዓጹ፤ መንግስቲ የመን ቆስቋስን ተናኻስን ባህርያት ኢሳያስ ሕርሕራይ ገይሩ ዝፈልጥ ክነሱ ንኢሳያስ ምስ መንግስቲ ጁቡቲ ንኸተዓርቖ ይዋፈር፤ እቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኸኣ፡ ፕሮፖጋንዳኡ ብዘየገድስ፡ ብጭቡጥስ ኤርትራውያን ንኽውደቡ፡ ተቓወምቲ ውድባት ንኽሕይሉ፡ ኮታስ ዕላዊ መደብ ኪዳን ንኽትግበር፡ ብዘተኣማምን መጠንን ዓይነትን ክተሓባበር ኣይርከብን። እዚታት ኩሉ የተሓሳስበካ’ሞ፡ እምበር’ዶ እዞም ሰንዓ-ፎረም ዝበሃሉ ጎራባብቲ መንግስታት ክሕግዙና ይድልዩ ኢዮም? ዶ’ምበር ክሕግዙና መደብ ኣለዎም? ገለ እከይ ተልእኾ ድኣ ከይህልዎም? ኢልካ ክትጠራጠር እቲ ኩነታት የገድደካ እዩ። ዝምድና ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ምስ ሰለስቲኡ ሃገራት እኳ እንተኾነ፡ እቲ ቀንዲ ርኽክቡስ ምስ ኢትዮጵያ፡ ማለት ምስ’ቲ ብመለስ ዜናዊ ዝምራሕ መንግስቲ ኢዩ። ስለ’ዚ ንጉዳይ ኤርትራ፡ ብፍላይ ከኣ ንተቓወምቲ ውድባትና፡ ብዝርኢ ስትራተጅን ኣካይዳን መንግስቲ ኢትዮጵያ እንታይ እዩ? እንታይ’ከ ይመስል? ኢልካ ምምርማር ኣድላዪ ኢዩ!!
2.
ቅድሚ ኣብ’ቲ ከርሰ-ነገር ምእታወይ ነዚ ብህውሓት ዝምራሕ መንግስቲ ብዝርኢ ከዘኻኽረኩም ዝደሊ ሓደ ነገር ኣሎ። ጽንሕ ኢለ ከም ዝጠቕሶ ውድብ ህ-ወያኔ ብግዜ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ ልዕለይ ዘካየዶ ዘመተ ብዙሓት ካባኻትኩም ትፈልጥዎ ጉዳይ እዩ። እዚ ታሪኽ’ዚ ብዘየገድስ ኣነ ብ1991 ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ለውጥታት ምስ ተመዝገበ ነቲ ኩነታት ብሓድሽ መንፈስ ክርእዮ ወሲነ፤ ብሓድሽ መንፈስ’ውን ርእየዮ። ብፍላይኳ ድሕሪ 1998 - ማለት ድሕሪ ተረኽቦ ባድመ - ተቓወምቲ ውድባትና ተመሓዝየን ምስ ኢትዮጵያ ኣፍራዪ ዝኾነ ዝምድና ንኽምስርታ፡ ዝምክሓሉ እኳ እንተዘይኮነ፡ ዓቕመይ ዝፈቕዶ ኣስተዋጽኦስ ገይረ እየ። ካብ እዋን ተረኽቦ ባድመ ጀሚረ ኣንጻር’ቲ ብመንግስቲ ኢሳያስን ደገፍቱን ኣብ ልዕሊ ህዝባዊ ወያኔን ህዝቢ ትግራይን ብሓፈሻ ዝካየድ ዝነበረ ናይ ምንእኣስን ምቁንጻብን መናፍሓት ዓቕመይን ጊዜይን ብዝፈቕዶ ተዋፊረ’የ። ሓው ንዝኾነ ህዝቢ ትግራይ ኤርትራውያን ከቛናጽብዎ ከለዉ ዓሻን ጉዳምን ጥራይ ዘይኮነ እንታይነቱ ክጽናዕ ዘለዎ ሕማም እውን እዩ። ኣነ ነዚ ጸረ ተጋሩ ዝኾነ መናፍሓት ቅድሚ ሕጂ ብመትከል ተቓሊሰዮ’የ፤ ድሕሪ ሕጂ’ውን ክቃለሶ’የ። ሕማም ስለ ዝኾነ ከኣ፡ ብትሕዝቶ ታሪኽን ባህልን ዝተቓመመ መድሃኒት ንኽርከቦ እጃመይ ከበርክት ክፍትን’የ። እዚ ክብል ከለኹ ግን ኣነ እኹን ካልኦት ኤርትራውያን ብመራሕቲ ህ-ወያኔ፡ ወይ ካልኦት ተጋሩ፡ ወይ’ውን ብኻልኦት ኢትዮጵያውያን፡ ብዝኾነ መልክዕ ክንነኣኣስ ወይ ክንቆናጸብ፡ ቅቡል’ዩ ማለተይ ኣይኮንኩን፤ ብርግጽ ከኣ ቅቡል ኣይኮነን። እቲ ዝድለን ቅቡል ዝኾነን መንፈስ ሕድሕዳዊ ምክብባርን ምትሕልላይን’ዩ።
ምስ’ዚ ነጥብ’ዚ ብዝተተሓሓዘ ቅድሚ ዓሚ፡ ማለት ብ2007 ዓ.ም፡ ገዲም ኣባልን መራሕን ህ-ወያኔ፡ ኣቶ ስብሓት ነጋ ንዝምድና ውድቡን ውድባት ኤርትራን ብዝርኢ ዘስምዖ ዘረባ ክዝክር እደሊ። ኣቶ ስብሓት ታሪኻዊ ኣማጻጽኣን ምዕባለን ውድቡ ክገልጽ ከሎ ህ-ወያኔ ንዓወት ቃልሲ ኤርትራ ንዝገብሮ ኣስተውጽኦ ብኣትኩሮት ኣስሚሩሉ። ካብ’ቲ ዘረብኡ እተን ሕጂ ዘገድሳና ነጥብታት እዘን ዝስዕባ እየን። 1. ህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ ንፍትሓውነት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መኪቱ እዩ። ካብ ዝኾነ ኤርትራዊ ውድብ ንላዕሊ ህ-ወያኔ መኪቱ’ዩ ክበሃል ይከኣል በለ። ብዛዕባ ሕቶ ኤርትራ ካብ ኩሉ ውድባት ንላዕሊ“ተሪር፡ ቁልጡፍን ብሱልን’’ መልሲ ዝሃበ ህወሓት እዩ። ጀብሃ (ELF) ሸብረኽ ኢሉ ኔሩ እዩ፣ ምስ ደርጊ ምዝርራብ ጀሚሩ ኔሩ እዩ። ህዝባዊ ግንባር እውን ሸብረኽ ናይ ምባል፡ ወይ ንነጻነት ኤርትራ ናይ ምንጥልጣል ምልክታት የርኢ ኔሩ እዩ። በዚ ጉዳይ’ዚ “ኩሎም ውድባት ኤርትራ ተደሚሮም ማዕረ ህ.ወ.ሓ.ት ኣይመጹን“ ኢዮም ብምባል ንውድባት ኤርትራ ብዘነኣእስ ኣቀራርባ ተሓበነ። ንሕና ህዝባዊ.ወያኔ ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ደው እንተዘይንብለሉ እዘን ሸብረኽ በሃልቲ ውድባቱስ ምናልባት’ውን ምጠለማኦ ኔረን ዘስምዕ መልእኽቲ ኣብ ኣዘራርባ ኣቶ ስብሓት ተነጺሩ እዩ። 2. እቲ ካልኣይ ነጥቢ ኣቶ ስብሓት ህ-ወያኔ ሕጂ’ውን ንኤርትራ ክዋግኡላ ድሉዋት ምዃኖም ዘመልክት ኔሩ። ኣባሃህላ ኣቶ ስብሓት ህ.ወያኔ ንነጻነት ህዝቢ ኤርትራ መኪቱ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንድሕሪ ሕጂ’ውን ነጻነት ኤርትራ ምስ ዝጥቃዕ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ህ-ወያኔ’ዩ ክከላኸል። ቃል ብቓሉ እቲ ኣቶ ስብሓት ዝበሎ እዚ ዝስዕብ’ዩ ነይሩ። “ካብ ኢህኣደግ ዝመርሖ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንላዕሊ ንነጻነት ኤርትራ ዝስለፍ፡ ዝማጎት ሕጂዉን የለን። ዋላ ሕዚ! ምኽንያቱ ፖለቲካዊ መርገጽ ክትናደድ እትስሕቦ፡ ክትሕጎስ እትድግፎ ኣይኮነን።ሕጂ ኣብ ምጥምማት ኩነታት እናሃሎና እውን፡ ኣይኹን እንበር ንኤርትራ ዝጻባእ ሓይሊ እንተተላዒሉ፡ ናይ ኢህኣደግ መንግስቲ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ንነጻነት ኤርትራ ከም ዝስለፍ እኣምን“ በለ። 3. እቲ ዘገድሰና ሳልሳይ ነጥቢ ንዓይ ዝምልከት፡ ቅድሚ ሎሚ’ውን መራሕቲ ህ-ወያኔ ዘዋፈርዎ ዘይርትዓዊ ዘረባ’ዩ ኔሩ።ሽመይ ከይጠቐሰ፡ ግን ዘረብኡ ብዛዕባይ ምዃኑ ብዘየጠራጥር ቛንቛ፡ ናብ’ቲ ብ1986 - ማለት ቅድሚ 23 ዓመት - ዝጸሓፍኩዎ መጽሓፍ ብምትዃር፡ ኣቶ ስብሓት ከም’ዚ ዝስዕብ በለ፡ “ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣይዕወትን፤ ዘይዕወተሉ ምኽንያት ድማ ቅኑዕ ቃልሲ ኣይኮነን እቲ ነጻነታዊ ቃልሲ፡ ዝብል መጽሓፍ ተጻሒፉ ነይሩ!! ካላሽን ንቑልቁል ኣፉ ዝገበረ መጽሓፍ። እታ ካላሽን ንዓቐብ ጌርና 200፡ 300 ዝኣክል መጽሓፍ“ዩ ተጻሒፉ ብህ.ወ.ሓ.ት“. በለ። እተን ሎሚ መዓልቲ ኣሕጽር ኣቢለ ክዝክረን ዝደለኹ ነጥብታት ኣቶ ስብሓት እዘን ዝጠቐስኩወን’የን። እዚ ዘረባ ኣቶ ስብሓት ብቐሊሉ ዝርአ ኣይኮነን። ንኢትዮጵያውያን ዘሰከፎም ኣባሃህላ ኢዩ ኔሩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ፡ ኢትዮጵያውያን ተዓዛቦ ’’እንታይ ጉዱ ደኣ እዩ’ዚ፤ ካብ’ቶም ቀንዲ ሰበ-ስልጣን ኢትዮጵያ ክነስኻስ ንኤርትራ እሕለቕ’የ እንዳበልካ ዘረባ፤ እሞ ኸኣ ንህዝብካ ምስ ኤርትራ ኣብ ምትፍናን ኢና ዘሎና ኢልካ እንዳነገርካ! እንታይ ደልዎ ንዕቀት ንህዝቢ ኢትዮጵያ፡ እንታይ ደልዎ ጉድለት ኢትዮጵያዊ ሓርበኝነት ኢዩ እዚ“ ብምባል ጓሂኦም ኣስሚዖም፡ ነቐፌትኦም ገሊጾም ኢዮም። ኤርትራውያን’ከ? ሀ/ ነቲ ቀዳማይ ነጥቡ ብዝምልከት፡ ንዓይ እቲ ኣዝዩ ዝገረመኒ ኣቶ ስብሓት ጀብሃ ሸብረኽ ኢላ ኔራ፤ሻዕብያ ኸኣ ሸብረኽ ናይ ምባል ምልክታት የርኢ ኔሩ እዩ፥ ካብ ውድባት ኤርትራ ንላዕሊ ንሕና ህ-ወያኔ ኢና ንነጻነት ኤርትራ ደው ዝበልናሉ ክብል ከሎ ዓገብ ዝበሎ ኤርትራዊ ውድብ ወይ ምንቅስቓስ ኣይነበረን። እተን ተቓወምቲ ውድባት ተሸምጢጠንን ተጸሪፈንን ደኣ ተረፋ እንበር፡ ነቔፌታስ ይትረፍ መኣረምታ ብዝብል ልስሉስ ቋንቋ እኳ ዘተምብሀኦ ነገር የብለንን። ብሒም ዝበለት ውድብ ኣይነበረትን። ስለምንታይ? እንታይ ዓይነት ተቓወምቲ ውድባት’የን እዚኣተን፤ ብፍላይ እተን ካብ ጀብሃ ዝተወለዳ ውድባት ንታሪኸንን ንመስዋእቲ ተጋደልተንን ክከላኸላሉ ኣይተረኽባን። እንታይ ውድባተን’የን እዚኣተን ንታሪኸን ዘይከላኸላ፡ ንስዉኣተን ዘየኽብራ፡ ዝብል ሕቶ እናጎሃኻ ክለዓል ናይ ግድን’ዩ። እዚ ሕቶ’ዚ ከይዱ ከይዱ ብዛዕባ’ዚ ብሽም ኪዳን ዝፍለጥ ምትእኽኻብ ገለ ጥርጠራታት ዝፈጥር ኢዩ። ብዛዕባ’ዚ ቁሩብ ጸኒሐ ገለ ሓሳባት ክእምት’የ። ሕጂ ከመሓላልፋ ዝደሊ ሓጻር መልእኽቲ ግን ኣላ። ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ገዛእ ርእሱ ንላዕሊ ንመሰሉ ደው ዝበለሉን ዝተሓለቐሉን ኣካል የልቦን። ካብ 1961 ጀሚርካ ውድባት ኤርትራ ዓቕመንን ኩነታተንን ብዝፈቐዶ መጠን ንመሰል ህዝቢ ኤርትራ ተቓሊሰን ኢየን። ንህዝብና ዝጠለምኦ ናይ ውድባት መሪሕነታት ኣይነበራን ማለት ግን ኣይኮነን። ንኣብነት ኣቶ ስብሓት ነጋ ሕርሕራይ ገይሩ ከም ዝፈልጦ፡ ወይ ክፈልጦ ከም ዝግባእ፡ መሪሕነት ውድብ ህ-ግንባር ምስ ህ-ወያኔ ተሻሪኹን ሓደ ኮይኑን፡ ንጀብሃ ብሕሱም ዓጥቂዑ ክሳብ ሱዳን ምብራሩ ንህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ጥልመት’ዩ ነይሩ። ኣቶ ስብሓት ንሕና ህ-ወያኔ ኤርትራ ነጻነታ ከም እትረክብ ጌርና ኢና ዳርጋ እዩ ዝበለ። ሓቂ’ዩ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ንኽትፍለ ምስ ህ-ግንባር ብምትሕብባር ህ-ወያኔ ዓቢ ግደ ነይሩዎም እዩ። እሞ እዚ ደኣ ኤርትራ ነጻ ንኽትከውን ወያኔ ዓቢ እጃም ኣበርኪቶም ኢዮም የብል ድዩ? ንኤርትራ ብዝርኢ እንታይ ግዲ’ዮም ኣሳሊጦም ወያኔ? እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ሕቶ.ዩ፤ ንጹርን ሓቀኛን መልሲ ከኣ የድልዮ። ህዝባዊ ወያኔ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኮይና ከም እትፍለን እትግዛእን ኢዮም ዝገበሩ፤እዛ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ሰፊና ዘላ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝመካየዲኣ ገሃነመ-እሳት ንኽትትከል ኢዮም ዝገበሩ። እዛ ናይ ኤርትራ ኩነታት ናይ ነጻነት ኣይኮነት፡ ናይ ሓርነት ኣይኮነት። እዛ ኩነታት እዚኣ ናይ ባርነትን ሞትን ኩነታት’ያ። እንበኣር እዚ ንባርነትን ሞትን ተዳሪጉ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ንህዝባዊ ወያኔ ነጻነት’ዶ ሓርነት ኣምጺእኩሙልና ኢሉ ዘመስግነሉ ኣብነት የብሉን። ህ-ወያኔ ንጀብሃ ኣጥቂዖም ክሳብ ዶብ ሱዳን ዝደፍኡዋ፡ ብድሕሪኡ’ውን ምስ ህ-ግንባር ኮይኖም ኣብ ኤርትራ ኣንጻር ደርጊ ዝተዋግኡ፡ ብዝኾነ ትርጉም ንህዝቢ ኤርትራ ሓልዮሙሉ ከይኮነስ ንጥቕሞም ኢሎም ኢዮም። እኳ ደኣ፡ ከም ዝበሃልስ፡ ምስ መራሕቲ ህ-ግንባር ዝተሰማምዑሉ፡ ንሓድነት ኤርትራ ዝጻባእ ናይ ርሑቕ መደብ ስለ ዝነበሮም ኢዩ። ነዚ ነጥቢ’ዚ ጸኒሐ ክምለሶ እየ። ለ/ ኣቶ ስብሓት ኣብ’ቲ ዘረብኡ ሕጂ እንተኾነ’ውን ካባና “ንላዕሊ ንነጻነት ኤርትራ ዝስለፍ የልቦን፣ ..... ንኤርትራ ዝጻባእ ሓይሊ እንተተላዒሉ ናይ ኢህኣደግ መንግስቲ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ንነጻነት ኤርትራ ከም ዝስለፍ እኣምን“ ክብል ገሊጹ’ዩ። ኣቶ ስብሓት “ንኤርትራ ዝጻባእ ሓይሊ“ ክብል ከሎ፡ ንኤርትራ ዘጥቅዕ፤ዝዕምጽ፤ ዝውጽዕ ማለቱ እዩ። ኣንጻር ከምዚ ዝበለ መጥቃዕቲ ንናጽነት ኤርትራ ክንስለፍ ኢና ክብል ከሎ ድማ፡ ሓልዮቱ ነቲ ህዝቢ’ዩ ኢለ እግምት - እቲ ህዝቢ ከይጭቆን፣ ከይምዝመዝ፣ ከይበርስ ዝብል ሓልዮት!! ስለ’ዚ እንበኣር፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዝኾነ ዓይነት፡ ብዝኾነ ኣካል ክጥቃዕ ከሎ ህዝባዊ ወያኔ ክካላኸሉሉ ድሉዋት’ዮም ማለት’ዩ። እዚ ኸኣ ዝጽላእ ኣይኮነን፤ ወዮ ተረኺቡ!! እሞ ሕጂ ደኣ ህዝቢ ኤርትራ ይጥቃዕ እንድዩ ዘሎ! ኤርትራ ዕረ ትውሕጥ፡ ዕረ ትጎስዕ እንድያ ዘላ! ህዝብና ኣብ ታሪኹ ርእይዎ ዘይፈልጥ ጭቆናን መጥቃዕትን እንድ’ዩ ዘሕልፍ ዘሎ! ካብ ባዕዳዊ ወራርን መግዛእትን ዝሓስም ገሃነማዊ ኩነታት እንድ’ዩ ንህዝብና ዘሳቕዮ ዘሎ! ካብ መንግስቲ ኢሳያስ ንላዕሊ ንህዝቢ ኤርትራ ዝጻባእ ሓይሊ ኣሎ ድዩ? እንታይ ይገብር ኣሎ መንግስቲ ኢህኣደግ! እንታይ ይገብር ኣሎ መንግስቲ ህ-ወያኔ? ሕራይ፡ መንግስቲ ኢህኣደግ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ’ዚ ናይ ባርነትን ሞትን ኩነታት ክንገላግሎ ኢሉ ንኤርትራ ክወርር ኣይንጽበዮን። እቲ ተቓዋሚ ውድባት ንኽሰምር፡ ንኽዓቢ፡ ንኽሕይል፡ እሞ ኣድማዒ ንኽኸውን ዝከኣሎ ንኽገብር ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ጉዕዞ ቃልስታቱ እዉን ሙሉእ ብሙሉእ ንኽተሓባበሮ ግን ንጽበ ኢና - እንተድኣ ከም’ቲ ኣቶ ስብሓት ዝበሎ ኢህኣደግ ንኤርትራ ንዝጻባእ ሓይሊ ምስ ህዝቢ ኮይኑ ክምክቶ ኮይኑ። ህ-ወያኔ (ወይ ኢህኣደግ) ነዚ ዘይገብር እንተኾይኑ ግን ኣዘራርባ ኣቶ ስብሓት ነጋ ወይ ትርጉም የብሉን፡ ወይ ከኣ ካልእ - ማለት ንጥቕሚ ህዝቢ ኤርትራ ዘየገልግል - ትርጉም’ዩ ዘለዎ ማለት’ዩ። ምስ እዚ ብዝተተሓሓዘ ክጥቀስ ዘለዎ ሓደ ነጥቢ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ዝተፋላለየ መድረኻት ከም ዝተራእየ፡ እዚ ሕጂ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኮይኑ ብእኒ ኣቶ መለስ ብእኒ ኣቶ ስብሓት ነጋ ዝምራሕ ህ-ወያኔ ንመንግስቲ ኢሳያስ - ነዚ ንህዝቢ ኤርትራ ዝጻባእ ዘሎ መንግስቲ - ኣብ ስልጣን ንኽመጽእን፡ ንኽህልውን፡ ንኽቕጽልን ሓጊዝዎን፡ ብወድዕነት ይሕግዞን ኣሎ፤ እንበር ኣይመከቶን፡ ኣይምክቶን’ውን ዘሎ። ከም እንፈልጦ፡ በዚ እዋን’ዚ፡ ገለ ውድባት ኤርትራ ዝኾነ ኣገባብ ቃልሲ - ማለት እንኮላይ ብረታዊ ኣገባብ - ተጠቒምና ንስርዓት ኢሳያስ በንቍስና ክንድርብዮ ኣሎና ይብላ፤ ገሊኤን ከኣ ብሰላማዊ ኣገባብ (ብዘተ) ጽገና መሳሊ ምስላጥ ምዃኑ እቲ ዕላምአን ይእምታ። ብዙሓት ኣብ ተቓዉሞ ውድባት ዘለዉ ኤርትራውያን፡ ብፍላይ መሰረታት፡ ከም ዝብሉዎስ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ናይ ዘሎ ህዝብና ኣራኣእያ መንግስቲ ኢሳያስ ምስ ዝኾነ ሓይሊ ተሓባቢርካ፡ ብብረት ይኹን ብዝኾነ ካልእ ኣገባብ ክእለ ዘለዎ እዩ ዝብል እዩ። እዚ ብእኒ ኣቶ መለስ፡ ብእኒ ኣቶ ስብሓት ነጋ ዝምራሕ መንግስቲ፡ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ብብረታዊ ቃልሲ ንመንግስቲ ኢሳያስ ንኸልግስዎ ክተሓባበር ይኽእል’ዶ? ነዚ ንምምላሽ ሓደ ከነቕልበሉ ዘሎና ነገር ኣሎ። እዚ እዋን’ዚ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ናይ ምጥምማት ወይ ምትፍናን እዋን ተባሂሉ እንተተገለጸ እኳ፡ መንግስቲ ህ-ወያኔ (ኢህኣደግ) ንኢሳያስ ብዕጥቂ ክምክቶ ከምዘይደሊ እኹል ምልክታት ንርኢ ኣሎና። ኩላትና ከም እንፈልጦ፡ መንግስቲ ኢሳያስ ነቲ ኣብ ዶብ ዘሎ፡ ከም ከልካል ጽሕታረ-ኲናት ዝተሓዝአ፡ 25 ኪሎ-ሜተር ዝጐድኑ መሬት ኣትዩዎ እዩ። ምስ’ዝን ምስ ካልኦት ጉዳያትን ብዝተተሓሓዘ ኣቶ መለስ ሕቶታት ክምልስ ከሎ “ኤርትራ (ማለት) ኢሳያስ ንውሽጢ ዓድና ሰራዊት ሰዲዱ ቅሉዕ ወራር እንተዘይኣካይዱ፡ ዝገበረ ይግበር ኣብ ውግእ ኣይንኣትውን ኢና“ ዝተሕዝቶኡ መርገጽ’ዩ ዘስምዐ። ውግእ ምስ ኢሳያስ ፈጺሙ ከም ዘይደሊ ገሊጹልና’ዩ። ንዓይ ከምዝመስለኒ፡ ውግእ ኣንጻር ኢሳያስ ንዝበሃል ነገር መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ ፈጺሙ ዘይደልዮ ስለ ዝኾነ፡ ተቓወምቲ ኤርትራውያን ንመንግስቲ ኢሳያስ ብዕጥቃዊ ቃልሲ ንኸውድቕዎ ብሓቂ ክተሓባበሮም ዘሎ ዕድል ዝማህመነ’ዩ፣ ዳርጋ ፈጺሙ የለን። ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘተኩር ኤርትራዊ ተቓዋሚ ውድባት ካብ’ዚ ብእኒ ኣቶ መለስ ብእኒ ኣቶ ስብሓት ዝምራሕ መንግስቲ ኢህኣደግ ልባዊ ምትሕብባር ዝረክብ፡ ወይ ክረክብ ዝኽእል፡ መሲሉ ኣይረኣየንን። ሐ/ እቲ ሳልሳይ ነጥቢ ናይ ኣቶ ስብሓት ንዓይ ዝምልከት ነይሩ። መራሕቲ ወያኔ፡ ንመሰል ህዝቢ ኤርትራ ንምጥባቕ ያኢ፡ እታ ካላሽን ንዓቐብ ገይሮም “ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ቁልቁል ኣፉ ኣይድፋእን“ ዘርእስቱ መጽሓፍ ብምዝርጋሕ መልሲ ከም ዝሃቡ ብሓበን ገሊጹ።
ንእግረ-መንገደይ ኣብ’ዚኣ ሓንቲ ሓበሬታ ክህበኩም። ነዚ ዝተባህለ ናይ መሪሕነት ወያኔ መጽሓፍ ዘዳለወ ኣቶ መለስ ዜናዊ ምዃኑ ገዲም ተጋዳላይ ህ.ወ.ሓ.ት ኣስገደ ገብረስላሴ ብትግርኛ ኣብ ዝጸሓፎ መጽሓፍ፡ ከምኡ ኸኣ ኣቶ ካሕሳይ በርሀ፡ ተቐማጣይ ጀርመን፡ ብቛንቋ እንግሊዝ ኣብ ዘሕተሞ መጽሓፍ ተገሊጹ ኣሎ። እዚ ኣቶ መለስ ዝጸሓፎ፡ ንዓይ ንምክፋእ ዝህቅን፡ ዘይተኣደነ ጸርፍን ወቐሳን ዝመልኦ ማህደር፡ ናይ ኣቶ መለስን ገለ ካልኦት መራሕትን እንበር፡ ናይ መሰረታት ተጋደልቲ ወያኔን ደገፍቱን መንፈስ ኣየንጸባርቕን’ዩ። ኣቶ መለስ ነቲ መጽሓፍ’ቲ ብምጽሓፉ “ዝበዝሕ ተጋዳላይ ህ.ወ.ሓ.ትን ኣብ ወጻኢ ዝነብር ደጋፊ ህ.ወ.ሃ.ትን ደስ ኣይበሎን“ ኢሉ ኣስገደ ገብረስላሴ፡ ኣብ ገጽ 142 ናይ’ዛ ጋህዲ (ክፍሊ.1) ትብል መጽሓፉ ነጊሩና ኣሎ።
ኣነ ኣብ’ቲ መጽሓፍ ዘስፈርኩዎ ናይ ፍታሕ ርእይቶ ንኤርትራውያን ዝጠቅም እንታይ እዩ ካብ ዝብል ሓልዮት ዝተበገሰ እዩ ነይሩ። ከም ሓደ ኤርትራዊ ዜጋ፡ ንዓና ንኤርትራውያን፡ ኩነታትና ኣብ ግምት ብምእታው፡ ብዝበለጸ ዝጠቕመና ፍታሕ እዚ’ዩ ኢለ እቲ ቅኑዕ መሲሉ ዝተራእየኒ ሓሳባት ክገልጽ መሰለይ እዩ። መራሕቲ ህ-ወያኔ ነቲ መጽሓፈይ ክጻረርዎ ከለው ንጥቕሞም ዝርኢ ምኽንያት ስለ ዝነበሮም ኢዩ። ነዚ ንምርዳእ ዕላማ ወይ ሸቶ ህ-ወያኔ እንታይ ከም ዝነበረ ምዝካር የድሊ። ቀዳማይ ምዕራፍ ዕላማ ወያኔ ንደርጊ ምወዳቕ.ዩ ዝነበረ። ዕላማ ሰውራ ኤርትራ ግን ንመንግስቲ ኣዲስ-ኣበባ (ናይ ሃይለስላሴ ይኹን ናይ ደርጊ) ምውዳቕ ኣይኮነን ዝነበረ። ዕላማ ሰውራ ኤርትራ ነጻነት፡ ወይ ከኣ ምርግጋጽ መሰል-ርእሰ-ውሳኔ ኤርትራ ኢዩ ዝነበረ።
ህ-ወያኔ ንደርጊ ናይ ምልጋስ፡ ደሓር ከኣ መንግስታዊ ስልጣን ንናይ ምሓዝ፡ ዕላምኦም ንሰውራ ኤርትራ ተመርኲሶም ጥራይ ኢዮም ከዐውትዎ ዝኽእሉ ዝነበሩ። ስለ’ዚ ንጥቕሚ ህ-ወያኔ ዕላማ ሰውራ ኤርትራ ክቕየር ነይሩዎ። ግብራዊ ዕላማ ሰውራ ኤርትራ ብቐዳምነት ንደርጊ ምውዳቕ ክኸውን ነይሩዎ ማለት’ዩ። ስለ’ዚ ደርጊ ኣብ ስልጣን እንከሎ ጉዳይ ኤርትራ ብፈደረሽን ወይ ብዝኾነ ካልእ መንገዲ (እንኰላይ ብሙሉእ ነጻነት) ንኽፍታሕ ዝቐርብ ርእይቶ ኣንጻር ጥቕሚ ህ-ወያኔ ኢዩ ነይሩ። በዚ ምኽንያት’ዚ፡ መራሕቲ ወያኔ ንጥቕሞም ኢሎም ነቲ ኣነ ዘቕረብኩዎ ሓሳብ እንተተቓለስዎን እንተኣካፍኡዎን ዘገርም ኣይኮነን። ኣስተውዕሉ! ህ-ወያኔ ኣብ ስልጣን ደይቦም ዘለው እኮ ንሰውራ ኤርትራ ምርኩስ ጌሮም’ዮም። ድሕሪ ምስጓግ ጀብሃ ብህ-ግንባር ዝተዓብለለ፡ ብሽም “ኤርትራ“ ዝቐጸለ ብረታዊ ምንቕስቓስ፡ ዕላምኡ ናብ ምውዳቕ ደርጊ ተቐይሩ፡ ደርጊ ንኽወድቕ እሞ ህ-ወያኔ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ስልጣን ንኽሕዙ ኢዩ ዘገልገለ። በዚ ምኽንያት’ዚ ኢየ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዘመሓላለፍኩዎ ገሊኡ መልእኽትታት፡ ሰውራ ኤርትራ ተጨውዩ፡ ናይ’ቶም ንደርጊ ኣውዲቖም ኣብ ኢትዮጵያ ስልጣን ክሕዙ ዝደልዩ ኣካላትን ደገፍቶም ዝኾኑ ምዕራባውያን ሓይልታትን መሳርሒ ኮይኑ’ዩ፡ ዝበልኩኹም።
ብሓጺሩ እምበኣር፡ መራሕቲ ህ-ወያኔ ደገፍቲ ምፍላይ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ፡ ወይ ከኣ በቲ ንሳቶም ዝመረጽዎ ቋንቋ፡ ደገፍቲ “ነጻነት ኤርትራ“ ዝኾኑ እሞ ነቲ መጽሓፈይ’ውን ዝተቓወምዎ፡ ንጥቕሞም ኢሎም’ዮም እምበር ንህዝቢ ኤርትራ ሓልዮም ኣይኮኑን።
ከም እትዝክርዎ፡ እቲ ኣነ ቅድሚ 23 ዓመት፡ ሕጂ’ውን ንእግረ-መንገደይ ሓንቲ ኣገዳሲት ሓበሬታ ክህበኩም። ነቲ ሽዑኡ ዝነበረ ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ዘቕረብኩዎ ሓሳብ፡ ኤርትራ ንኽትፍለ መሰል እንተለዋ እኳ፡ እቲ ንኹላትና ዝሐሸ ፍታሕ ሓቀኛ ፈደረሽን ኢዩ ክኸውን ዝኽእል ዝብል ኢዩ ኔሩ። በቲ እዋን’ቲ ኤርትራ እንተዘይተፈልያ ኢሎም ሑሕ ዝብሉ ዝነበሩ ዓበይቲ ካድራት ህ-ግንባር፡ ሕጂ፡ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ክትፍለ ኣይነበራን፤ ምፍላይ ጌጋ’ዩ ነይሩ፡ እናበሉ ጣዕሳኦም ይገልጹ ኣለው። ነዚ ጣዕሳ’ዚ፡ እንዳጎሃዩ፡ ንኢትዮጵያውያንን ንኣመሪካውያንን ይገልጽዎ ከም ዘለዉ፡ ብጽሑፍ ከይተረፈ፡ ካብ ኣብ ኣመሪካ ዘለዉ ዓበይቲ ምሁራት ተነጊሩኒ ኣሎ። ገለ ካብ’ዞም ሕጂ ተጣዒስና ኢና፤ ኤርትራ ክትፍለ ኣይነበራን፡ እናበሉ ቅድሚ 23 ዓመት ዘስማዕኩዎ መርገጽ ቅኑዕ ከም ዝነበረ ብተግባር ዝምስክሩ ዘለዉ ዓበይቲ ካድራት ህ-ግንባር፡ ንጽሑፋተይ ዝኹንኑ ዝነበሩ ኢዮም።
ነዛ ኣርእስቲ’ዚኣ ክድምድማ፡ ንኣቶ ስብሓት ነጋ ይኹን ንኣቶ መለስ ዜናዊ ወይ ንዝኾነ ካልእ ኣብ መሪሕነት ህ.ወ.ሓ.ት ንዘሎ ኣካል ክብሎ ዝደሊ እዚ ኢዩ። ንሕና ኤርትራውያን መሰል ርእሰ-ውሳኔ ኣሎና፤ ብመሰረት እዚ መሰል’ዚ፡ ብፍታውናን ብነጻ ድልየትናን፡ ምስ ዝኾነ ጎረቤት ሃገር፡ ንዓና ይጥቕመና’ዩ ዝበልናዮ ዓይነት ዝምድና ክንገብር ንኽእል ኢና፣ - ምስ ሱዳን ድዩ፡ ምስ ጅቡቲ ድዩ፡ ምስ ኢትዮጵያ ድዩ፡ ምስ ዝኾነ ጎረቤት - ዝመረጽናዮ ዓይነት ዝምድና ካብ ምግባር፡ ብዝኾነ መንገዲ ክኽልክለና መሰል ዘለዎ ኣካል የልቦን። 3. ሕጂ ኤርትራ ኣብ ምንታይ ኩነታት ትርከብ ከም ዘላ ብዙሓት ደቂ-ሃገር፡ ብመንፈስ ጓህን ሓልዮትን፡ ይገልጽዎ ኣለዉ። በዚ እዋን’ዚ ሃገርና ንኸቢድ ሓደጋ ተሳጢሓ፡ እኳ ድኣ ኣብ መንገዲ ጥፍኣት፡ ከም ዘላ ንብዙሓት ካባና ብሩህ ኮይኑ፡ ሕጂ ኣነ ከትኩረሉ ደልየ ዘለኹ ነጥቢ ንምድኻምን ምምሳንን ኤርትራዊ ሃገራውነት ዝርኢ ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ድኽነት፡ ጥምየት፡ ሕማም፡ ማእሰርትን፡ ካልእ ጭቆናን፡ ምስ’ዚ ኹሉ ዝተተሓሓዘ ጭንቀትን ስለ ዝበዝሐ፡ እቲ ነጻነት ዝበሃልስ ይትረፍ እቲ ሃገር ብቐንዱ ትርጉም ይስእን ኣሎ። ብርግጽ ኤርትራዊ ሃገራውነት ይብለል ኣሎ። ኤርትራውያን ኣብ ውሽጢ ዓዶም ብኤርትራውነቶም ክሕበኑ ኣይከኣሉን። ንኽሕበኑ መበገሲ ስኢኖም!! ብተወሳኺ ህዝቢ ኤርትራ ንኸይሰምር መታን ገለ ውጥናት ብረቂቕን ዝተሓላለኸን ኣገባባት ይትግበር ኣሎ። እዚ ውጥናት ወይ መደባት እዚ ንህዝብና ብዝተፈላለየ መዳያት ነንሕድሕዱ ከም ዝጠራጠር ብምግባር ንሓድነቱን ሃገራውነቱን የዳኽሞ ኣሎ። ምስ’ዚ ብዝተተሓሓዘ ነቲ በዚ እዋን’ዚ ዝትግበር ዘሎ ናይ ኣስገዳድ ሰፈራ ክጠቅስ እደሊ። ሰብ ከበሳ ካብ ዓድታቶም ብሓይሊ ተደፊኦም ኣብ ባርካን ጋሽን ከምዝሰፍሩ ይግበር ኣሎ። እዚ ንህዝብና ነንሓድሕዱ ዘፋልሶ ስለዝዀነ፡ ኣጥቢቕካ ክኹነን ዘለዎ’ዩ። መንግስቲ ኢሳያስ ብዝትግብሮ ዘሎ ፖሊሲ ኤርትራዊ ሃገራውነትን ሓድነትን ብውሽጢ ይዳኸም ኣሎ። ብወጻኢ ከኣ ንሓድነት ኤርትራ ዝብድህ፡ እኳ ደኣ ዝፍርፍር፡ ኣምራትን መደባትን ኣሎ። ሓደ ካብ’ቲ ምስ’ዚ ሓሳባትን መደባትን ዝተተሓሓዘ ተኣፋፊ ጉዳያት እቲ መሰል ብሄራት ክሳብ ምፍላይ ዝብል ፖሊሲ ኢዩ። እዚ ፖሊሲ እዚ መርገጽ ናይ ገሊአን ውድባትና ኮይኑ፡ ምስ ስትራጂ ናይ ህ.ወ.ሓ.ት ዝተዛመደ ይመስል። ሕቶ ብሄረ-ሰባትና ኣገዳሲ ኢዩ። ኣገዳስነቱ ዓቢ ስለዝኾነ ገለ መጽናዕትታት ተገይሩሉ ኢዩ። ሓደ ካብ’ቲ መጽናዕትታት ኣብ’ቲ ኣነ ኣቦ መንበር ዝነበርኩሉ ሽማግለ ማኒፈስቶ ካስል፡ ብ 2006 ዓ.ም ዘዳለዎ ‘ንሃገራዊ ዋዕላ’ ዝርኢ ሰነድ፡ ከም ጥብቆ ተለቂቡ ዘሎ ጽሑፍ ኢዩ። መሰል ብሄረ-ሰባት እንታይ ምዃኑን፡ ምስ ሓድነት ኤርትራ ብዝሳነ ኣገባብ ብኸመይ ከምዝትግበር ከኣ ኣብ’ቲ ጥብቆ ተገሊጹ ኣሎ። ኣንብብዎ!! ብመሰረቱ ክፍለጥ ዘለዎ፡ መሰል ርእሰ ውሳኔ ብፖለቲካዊ ሸነኹ ናይ ምፍላይ መሰል ጥራይ ከምዘይኮነ ኢዩ። ናይ ምዝማድን ምሕባርን መሰል እውን ኢዩ። ሓደ ሃገር ወይ ብሄረ-ሰብ ወይ ህዝቢ ብፍታዉ ምስ ካልእ ክሓብር ወይ ክዛመድ ሉኡላዊ መሰል ኣለዎ። እዚ እውን መሰለ ርእሰ ውሳኔ ኢዩ። እዛ ኣብ ናይ ምፍላይ ሸነኽ እትጸቅጥ፡ ንመሰል ርእሰ ውሳኔ ትምልከት ናይ ገሊአን ውድባትና ፖሊሲ፡ እንታይ ኢዩ መግለጺኣ? ብግምት ብዙሓት ኤርትራውያን ተንቀሳቀስቲ ፖለቲካ፡ እዛ ፖሊሲ እዚኣ ምስ ጥቕምን ስትራተጂን ህ-ወያኔ ዝተዛመደት ኢያ ትመስል። ነዚ ነጥቢ እዚ ንምብራህ፡ ባህርያት ዝምድና ህ-ወያኔን ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራን ምርዳእ የድሊ። ኣብ’ዚ ቀረባ ዓመታት፡ ማለት ድሕሪ 2000 ዓ.ም፡ ኣፈ-ጉባኤ ቤት ምኽሪ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ዶክተር. ሰሎሞን ዕንቋይ፡ ‘ጥልመት’ ብዝብል ኣርእስቲ ሓደ መጽሓፍ ጽሒፎም። ኣብ’ቲ መጽሓፍ፡ ‘ምትሕግጋዝ ምስ ውድባት ኤርትራ’ ዘርእስቱ ሓደ ምዕራፍ ኣሎ። ኣብ’ዚ ምዕራፍ እዚ (ኣብ ገጽ 57) ዶክተር ሰሎሞን ከምዚ ይብሉ። “ቀንዲ ዕላማ ምትሕግጋዝ ውድባት ዓቕምኻ ኣወሃሂድካ ንጸላኢ ምድኻም፡ ኢልካ’ውን ቃልሲ ክሓጽር፡ ብዓወት ተጸንቢሉ ዕላማኻ ሸቶኡ ክወቅዕ ምግባር ኢዩ። ዕላማ ናይ እቲ ኣብ እዋን ቃልሲ ኣብ መንጎ ህ.ወ.ሓ.ትን ውድባት ኤርትራን ዝነበረ ምትሕግጋዝ እዚ ኢዩ ዝነበረ። ይኹን እምበር ከም’ቲ እናረኣናዮ ዝመጻእና ግን፡ ኣብ’ዚ ዓቢይን ወሳንን ዝኾነ ቁም-ነገር፡ ውድባት ኤርትራ ኣብ ምትሕግጋዝ ዘርእያኦ ዝነበራ ባህርይ፡ ኣብ ሓባራዊ ጥቕሚ ዘተኮረ ዘይኮነስ ብዓይኒ ዓርሰ-ጥቕሚ ጥራሕ ነይሩ።” ሕጽር ብዝበለ ኣገላልጻ፡ ዶክተር ሰሎሞን ውድባት ኤርትራ ንናይ ገዛእ ርእሰን ጥቕሚ ኢለን ጥራይ ኢየን ምስ ህ-ወያኔ ዝተሓጋገዛ ዝነበራ ኢዮም ዝብሉና ዘለዉ። ንናይ እዋን ቃልሲ ውድባት ኤርትራ ክከላኸለለን ኢለ ኣይኮንኩን ነዚ ኣበሃህላ ዶክተር ሰሎሞን ዝጠቕሶ ዘለኹ። ውድባት ኤርትራ ንጥቕመን ኢለን ኣይኮናን ምስ ህ-ወያኔ ዝዛመዳ ዝነበራ ኢለ ክምክት ኣይደልን ኢየ። ነዘን ውድባት ብዝርኢ፡ ኣበሃህላ ዶክተር. ሰሎሞን ሓቂ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ውድብ ህ-ግንባር ክትጥቀም ጥራይ ኢላ ትዛመድ ከምዝነበረት ፍሉጥ ኢዩ። እታ ጀብሃ’ውን ከምኡ ክትገብር ፈቲና ነይራ ትኸውን፡ ወዮ ደኣ ኣይከኣለትሉን እምበር!! ኣብዚ ኣበሃህላ ዶክተር ሰሎሞን ንዓይ ዘተሓሳስበኒ ዘሎ እዚ ዝስዕብ ኢዩ። ዶክተር ሰሎሞን ‘ውድባት ኤርትራ ንናይ ገዛእ ርእሰን ጥቕሚ ጥራይ ኢየን ዝዛመዳና ዝነበራ’ ክብሉ ከለዉ ‘ንሕና ህ-ወያኔ ግን ንናይ ገዛእ ርእስና ጥቕሚ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንናይ ሓባራዊ ጥቕሚ ኢና ንዛመድ ዝነበርናን ዘሎናን፡ እትብል መልእኽቲ ኢዮም ዝፍንዉ ዘሎዉ። እዛ መልእኽቲ እዚኣ ተኣማኒት ኣይኮነትን፡ ሓቅነት ኮነ ቅንዕና የብላን። እቲ ሓቂ እዚ ኢዩ - ህ-ወያኔ እውን ምስ ውድባት ኤርትራ ክዛመዱ ከለዉ፡ ቀደም ይኹን ሎሚ፡ ንጥቕሞም ኢሎም ኢዮም። ነቲ ዝምድና ብመንጽር ናይ ገዛእ ርእሶም ጥቕሚ ኢዮም ዝርእይዎ፣ ብፍላይ ምስ ናእሽቱን ድኹማትን ውድባት ዝገብርዎ ዝምድና ብመሰረቱ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም ጥቕሚ ጥራይ ዘተኮረ ኢዩ። እዘን ካብ ነዊሕ ዓመታት ጀሚረን፡ ምስ ህ-ወያኔ ጽኑዕ ዝምድና ዘለወን፡ መሰል ርእሰ ውሳኔ ክሳብ ምፍላይ ንዝብል ኣምር ኣትሪረን ዝጣበቓ ውድባት ኤርትራ፡ ብዕብየት ኮነ ብዓቕሚ፡ ምስ ህ-ወያኔ ዝማዓራረያ ኣይኮናን። ጽግዕተኛታት እምበር ብማዕርነትን ክብረትን ዝረኣያ፡ መጻምድቲ ህ-ወያኔ ክኾና ኣይክእላን ኢየን። ካብ’ዚ ተበጊሶም፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ተዓዛቦ፡ እዚ መሰል ብሄራት ክሳብ ምፍላይ ዝብል ኣምር ዝጽቀጠሉ ዘሎ፡ ምስ’ቲ ናይ ህ-ወያኔ መደብ ዝሳነ ስለዝኾነ ኢዩ ይብሉ።
4. ህ-ወያኔ ካብ ጊዜ ብረታዊ ገድሊ ጀሚሮም ንመደቦምን ጉዕዞኦምን ብመሰረት ናይ’ቲ መሰል ርእሰ ውሳኔ ብሄራት ክሳብ ምፍላይ ዝብል ኣምር ኢዮም ዘካየድዎ። ሕጂ እንተኾነ እውን ህ-ወያኔ መንግስታዊ ስልጣን ኣብ ኢትዮጵያ ሒዞም፡ ነታ ዓዲ ብብሄራዊ መስመራት ናብ ዝቖማ ክልላት ከም እትከፋፈል ገይሮም፡ ነዚ ብሄረ-ሰባዊ ምክፍፋል’ዚ ሕጋውነት ኣልቢሱ መሰል ብሄራት ክሳብ ምፍንጫል ዝፈቅድ ሕገ መንግስቲ ከም ዝጸድቕ ገይሮም። ብዙሓት ተዓዘብቲ ህ-ወያኔ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስልጣን ምጽናሕ ምስ ዘይክእሉ ገለ ምኽንያት ገይሮም፡ ነዛ ሕገ መንግስቲ ተጠቒሞም ንትግራይ ክፈልይዋ ክፍትኑ ኢዮም ዝብል ግምት ወይ ጥርጠራ ኣለዎም። ቅድሚ ዓሚ - ማለት ብ 2007 ዓ.ም - ነዚ ጥርጠራ እዚ ዘደልድል ኣቶ ስብሃት ነጋ ዝተዛረቦ ነጥቢ ነይሩ። ብኣምሓርኛ ኣብ ዝተኻየደ ቃል-መሓትት ኣቶ ስብሃት “ይህ ኮንስቲቱሽን ከተነካ የኢትዮጵያ ኣንድነት የሚባል ነገር የለም”፣ “ኮንስቲቱሽኑን የሚያደናቅፍ ከመጣ እንበታተናለን”፣ “ኮንስቲቱሽን ከተቀማን ለቀማን ጦርነት እናውጃለን”፤ ወዘተ፡ ወዘተ በለ። እዚ ማለት፡ እዛ ሕገ መንግስቲ እንተተቀዪራ ውግእ ክንእውጅ ኢና! ንኢትዮጵያ ፋሕ ከነብላ ኢና! ማለት ኢዩ። ብንጹር ኣዘራርባ ግን፡ ንሕና ንኢትዮጵያ ዘይንመርሓ እንተዀንና ክንፍለ ኢና! ክንፈላልያ ኢና! ማለት ኢዩ። ነቲ ኣብ’ቲ ሕገ መንግስቲ ኣስፊሮሞ ዘለዉ፡ መሰል ብሄረ-ሰባዊ ዞባታት ክሳብ ምፍላይ ዝብል ኣምር፡ ካብ ስልጣን እንተወሪድና ንኢትዮጵያ ፋሕ ከነብላ ኢና! ንትግራይ ካብ ኢትዮጵያ ክንፈልያ ኢና! ኢሎም ንምፍርራሕ እሞ ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ይጥቀሙሉ ኣለዉ። እዚ መሰል ብሄራት ክሳብ ምፍላይ ዝብል መደብ ገለ ውድባት ኤርትራ ምስ’ዚ ናይ ህ-ወያኔ ንኢትዮጵያ ፋሕ ከነብላ ኢና፡ ንትግራይ ክንፈልያ ኢና! ዝብል ዘፈራርሕን ዘፍርሕን ፖሊሲ ዝተዛመደ ኢዩ። ስለዝኾነ ኸኣ የሰክፈና ኢዩ፡ ንዓይ ብርግጽ የሰክፈኒ ኢዩ። ንስከፈሉ ምኽንያት፡ ንፖሊሲ ምዕራባውያን ሓይልታትን ንታሪኽ ዝምድና ግንባርን ወያኔን ብዝምልከት፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኣሻቓሊ ጸብጻባት ስለዘሎ ኢዩ። ብፖሊሲ ምዕራባውያን ሓይልታት ክጅምር፡ ኣብ መፋርቕ ናይ 70ታት፡ ኣመሪካውያንን ተሓባበርቶምን ደርጊ ዝወድቀሉ መንገዲ ይደልዩ ነይሮም። ሓደ ንስትራተጂኦም ዝጸለወ ሓሳብ ወይም እማመ እቲ ጆን ስፐንሰር ዝተባህለ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንነዊሕ እዋን ዝሰርሐ ኣመሪካዊ፡ ዘቕረቦ ነይሩ። ስፐንሰር ነቲ እማመኡ ብኸምዚ ሰረቶ። ንደርጊ ከውድቑ ዝኽእሉ ሓይልታት እቶም ንነጻነት ኤርትራ ዝቃለሱ ዘለዉ ውድባት ኢዮም። እንተኾነ ግን ነጻነት ኤርትራ ኣንጻር ጥቕሚ እስራኤል ብሙዃኑ ኣመሪካ ትድግፎ ዕላማ ኣይኮነን። ብተወሳኺ፡ ኤርትራ ከም ፍልይቲ ሃገር ነብሳ ትኽእል ኣይኮነትን። ጸረ ደርጊ ምንቅስቃስ ኣብ ኤርትራ ግን ብሽም ነጻነት ጥራይ ኢዩ ክቕጽል ዝኽእል፡ እምበር ብሽም ኣውቶኖሚ ወይ ካልእ ኣይኮነን። ስፐንሰር ካብ’ዚ መበገሲ ሓሳብ እዚ ተላዒሉ ነዚ ዝስዕብ እማመ ኣቕረበ። እቲ ንናጽነት ኤርትራ ዝህቅን ምንቅስቃስ ክሳብ ደርጊ ዝወድቕ ሶቭየት ሕብረት ከኣ ካብ’ቲ ዞባ ክሳብ ተልግስ፡ ናይ ኣመሪካን እስራኤልን ስትራትጂካዊ ጥቕሚ ከይሃሰየ ይቐጽል። ኤርትራ ነጻ ምስ ወጸት ግን ናይ ምፍንጫልን ኣውቶኖምን መደብ ይትግበር። እዚ ማለት ኤርትራ ነጻ ሃገር ተባሂላ ንቁሩብ እዋን ምስ ጸንሐት ብኸምዚ ዝስዕብ ትመቓቐል፡ እቲ ከበሳን ደንከልን፡ ካብ ባጽዕ ጀሚርካ ንደቡብ ዘሎ ገማግም ቀይሕ ባሕርን ንኢትዮጵያ ይወሃብ፡ ኣካል ኢትዮጵያ ኮይኑ ግን ኣውቶኖሚ (ውሽጣዊ ምምሕዳር) ይህልዎ። እቲ ምዕራባዊ ቆላን ሳሕልን ከኣ ንሱዳን ይወሃብ። ከምዚ ኢላ ኤርትራ ፋሕ ትብል ትጠፍእ። ኣመሪካን ካልኦትን ንግንባርን ወያኔን ብረቂቕ ኣገባብ ዝደገፉዎም ንስትራተጂ እስራኤልን ኣመሪካን ዘገልግል፡ ከይዱ ኸይዱ ግን ንኤርትራ ፋሕ-ብትን ዘብል ዕላማ ንምዕዋት ክኸውን ከም ዝኽእል ኣብ’ቲ ብ1986 ዘሕተምክዎ መጽሓፍ ገሊጸ ነይረ። እዚ እማመ’ዚ ምስቲ ንታሪኽ ዝምድና ግንባርን ወያኔን ዝርኢ ገለ ጸብጻባት ክድመር ከሎ፡ ስኽፍታና ይተርር። ካብ 70ታት ጀሚርካ መሪሕነታት ግንባርን ወያኔን ዝተሰማምዑሉ፡ ንኤርትራ ፋሕ-ብትን ከብል ዝኽእል መደብ ኣሎ ዝብል፡ ሸለል ክትብሎ ዘይከኣል ሓበረታ ነይሩን ኣሎን። ብመሰረት ናይ’ቲ ሓበሬታ፡ እቲ ስምምዕ ንትግራይ ካብ ኢትዮጵያ ፈሊኻ፡ ንኤርትራ ከኣ ፈናጪልካ ትግራይ-ትግርኚ ዝትሕዝቶኡ ሃገር ንምምስራት’ዩ። እዚ ኣሎ ዝበሃል ዘሎ መደብ ትግራይ-ትግርኚ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደገኛ ኢዩ። ንኽልቲአን ሃገራት ፋሕ-ብትን ዘብል ኢዩ። ኤርትራ ክትፈናጣሕ ንዝብል መደብ ኣትሪርና ንጻረሮ። ሓድነት ኤርትራ ንኽሕሎ ኣቦታትና ኣብነታዊ ዝኾነ መስርሕ እንካን ሃባን ኣካይዶም ኢዮም፡ ብክንደይ ቃልስን ጥበብን ሓድነታ ሓልዮም ዘጽንሑልና ሃገር፡ መደብ ትግራይ-ትግርኚ መታን ክሰልጥ ፋሕ-ብትን ክኣትዋ ኣይንፈቅድን። ነዚ መደብ’ዚ ንምትግባር መሳርሒ ኰንካ ኤርትራ ክትበታተን ብዝኾነ መንገዲ ምትሕብባር እቲ ዝዓበየ ሃገራዊ ክድዓት ምዃኑ ክፍለጥ ኣሎዎ። ሓድነት ኤርትራ ክሕሎ ኣለዎ ኢልና። ሓድነት ኢትዮጵያኸ? ሓድነት ኢትዮጵያ እውን ክሕሎ ዘለዎ ነገር ምዃኑ ከስምረሉ እደሊ ኢየ። ንሕና ኤርትራውያን ንሓድነት ኢትዮጵያ ብኽልተ መሰረታዊ ምኽንያታት ደው ክንብለሉ ይግባእ። 1. ንሕና ሓድነትን፡ መሬታዊ ምሉእነትን፡ ሉዓላውነትን ኤርትራ ክኽበረልናን ክሕለወልናን ንደሊ። ከምኡ ኸኣ እምበኣር፡ ሓድነትን መሬታዊ ምሉእነትን ልዑላውነትን ኢትዮጵያ ክኽበርን ክሕሎን ከም ዘሎዎ ብመትከል ክንኣምን ኣሎና። እኳ ደኣ ሉዓላውነትን መሬታዊ ምሉእነትን ሃገራት ክኽበር ከምዘልዎ ኣብ ዓለም ለኻዊ ሕጊ ሰፊሩ ዘሎ መትከል ኢዩ። 2. ሓድነት ኢትዮጵያ እንተዘይተሓልዩ፡ ማለት ኢትዮጵያ ፋሕ-ብትን እንተኣትዩዋ፡ ኤርትራ ኸኣ ከም እትፈናጨል ፍሉጥ ኢዩ። እቲ ንኢትዮጵያ ፋሕ-ብትን ዘብል መደብ ንኤርትራ’ውን ይትንክፋ ኢዩ። ስለ’ዚ እምበኣር ቀጻሊ ሓድነት ኢትዮጵያ ንቐጻሊ ሓድነት ኤርትራ ኣድላዪ ስለዝኾነ ነኽብሮን ንድግፎን። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ንቐጻሊ ሓድነት ኢትዮጵያ ምኽባር መትከልናን ዓለም ለኻዊ ሕግን ብሙዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብጭቡጥ ንጥቕምና እውን ስለዝኾነ ደው ክንብለሉ ይግባእ። ከምኡ ኸኣ ኢትዮጵያውያን ንሓድነትን ሉዓላውነትን ኤርትራ ደው ክብሉሉ ኣለዎም። 5. ከም’ቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስኩዎ፡ ኤርትራ ኣብ’ቲ ኣዚዩ ዝኸፍአ ኩነታት ሃልያ፡ ካብ’ዚ ኩነታት እዚ ንኽገላግሉዋ፡ ንደቃ ጥራይ ዘይኮነ ንኣባላት ዓለም-ለኻዊ ማሕበረ ሰብ እውን ኣውያታ ካብ እተስምዕ ነዊሕ ኮይኑ’ዩ። ነዚ ኣውያት እዚ ንኽንደይ ዓመታት ዝሰምዑዎ ሓይልታት ተቓውሞ ግን ክረድእዋ ኣይተረኽቡን። እዞም ሓይልታት ተቓውሞ ንኤርትራ፡ ማለት ንህዝብን ሃገርን፡ ንምድሓን መታን ክበቕዑ እንታይ ክግበር ኣለዎ? ቅድም ቀዳድም እዚ ሓይልታት ተቓውሞ ናይ ጉዳዩ ወናኒ ንሙዃን ክበቅዕ ኣለዎ። ዋንነት ጉዳይካ ክበሃል ከሎ ‘’ኣውቶኖሚ’’ (ርእሰ ምምሕዳር) ክህልወካ ኣለዎ ማለት ኢዩ። ኣብ ጉዳይካ ብልዕሌኻ ኮይኑ ብዝኾነ መልክዕ ዝቆጻጸረካ ወይ ተጽዕኖ ዝገብረልካ ባዕዳዊ ሓለቓ ክህሉ የብሉን ማለት ኢዩ። ኣብ’ዚ እዋን እዚ መብዛሕትኡ ካብ’ዚ ኣብ ትሕቲ ጽላል ኪዳን ዘሎ ውድባት ናይ ጉዳዩ ዋንነት ዘለዎ ኣይመስልን። ወነንቱን ዘወርቱን ካልኦት ይመስሉ። ሓቂ ኢዩ፡ ኣብ ከም ኩነታትና ኮንካ ክትቃለስ ከለኻ ደገፍ ፈተውቲ መንግስታትን ምንቅስቃሳትን የድልየካ። እዚ ደገፍ እዚ ግን ዋንነት ጉዳይካ ዘግድፈካ ክኸውን የብሉን። ስለዚ ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ ንሕቶ ደገፍ መንግስታትን ምንቅስቓሳትን ብዝርኢ ኣዚዮም ክመራመሩ ኣሎዎም። ተመራሚሮም ናቶም ኣውቶኖሚ ዘረጋግጹሉ ሜላን ኣገባብን ክህንድሱ ኣሎዎም። ሓይልታት ተቓውሞ ካብ ዝኾነ ኣካል፡ ብፍላይ ከኣ ካብ ናይ ጎረባብቲ ሃገራት መንግስታትን ምንቅስቃሳትን፡ ክርከብ ዝከኣል፡ ዋንነት ጉዳየን ዘይገፈን ሓገዛት ከናድያ ኣለወን። ነዛ ነጥቢ እዚኣ ከስምረላ እደሊ ኢዬ። ብፍላይ ንጎረባብትና ብዝርኢ፡ ንሉዓላውነትን ሓድነትን ኤርትራ ዘኽብር ክሳብ ዝኾነ ጊዜ፡ ካብ ዝኾነ ኣካል - መን’ዩ ብዘየግድስ - ሓገዝ ክንቅበል መሰልናን ንጥቕምናን ኢዩ። ብኣንጻሩ ከኣ እምበኣር ዋንነት ጉዳይና ብሓቂ ዘየኽብረልና ደጋፊ - መን ኢዩ ብዘየገድስ - ንሉዓላውነትን ሓድነትን ኤርትራ ብዝምልከት ምሒር ተኣማኒ ክኸውን ስለዘይክእል፡ ብዓቢ ጥንቃቐ ክቕረብ ዘለዎ ኢዩ። ሓይልታት ተቓውሞ ሓቀኛ ሓድነት ክህልወን ኣለዎ። መሰረት ሓቀኛ ሓድነት ከኣ ሓባራዊ ወይ ዝቃዶ ዕላማ ኢዩ። ዕላማኻን ስትራተጂኻን ሓደ ወይ ዝቃዶ እንተዘይኮይኑ፡ ትርጉም ብዘለዎ ዓይነት ሓደ ውድብ፡ ወይ ሓደ ምሕዝነት፡ ወይ ሓደ ኪዳን ክትከውን ኣይትኽእልን ኢኻ። ንተቓወምቲ ኤርትራውያን ብዝርኢ እዚ ነጥቢ’ዚ ካብ ዝልለ ነዊሕ እዋን ኣለዎ። እኳ ደኣ ኣብ ናይ ቀረባን ርሑቕን መደባት ሓድነት ወይ ምቅዳው መታን ክህሉ፡ ሃገራዊ ዋዕላ ክካየድ ከም ዘሎዎ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ተረዳዲእናሉ ኢና። ስለ’ዚ ሕጂ እውን እምበኣር፡ ተቓወምቲ ሓይልታት ብመስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ገይረን ንናይ ቀረባን ርሑቕን መደባተን፡ እንተኾነ ሓደ፡ ከብኡ ተረፈ ዝሳነ ክገብራኦ ኣለወን። ነዚ ምስዝገብራ ነቲ ክጠቕሶ ዝጸናሕኩ ተደላዪ ነገራት ንኸማልኣ፡ ንህዝብን ሃገርን ንኸድሕና ኸኣ ይበቕዓ ማለት ኢዩ። እዚ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላን ምስኡ ዝተተሓሓዘ እዋናዊ ኩነታትን የምጽኣና። 6. ንሃገራዊ ዋዕላ ብዝርኢ ኣብ ናይ ዓሚ ፈስቲቫል፡ ሕጽር ብዝበለ ኣገባብ፡ ሓደ መልእኽቲ ምስ ምሕጽንታኡ ኣመሓላሊፈ ነይረ። ሓደ ዓመት ሓሊፉ ከብቅዕ እቲ ኩነታት ኣይተመሓየሸን፣ እኳ ደኣ መሊሱ ዝተሓላለኸን ዘጸግምን ኮይኑ ኣሎ። ብዛዕባ እዚ ርእሰ ነገር እዚ ”ወርክሾፕ”፡ ‘’ሰሚናር’’ ዝኣመሰለ ኣኼባታት ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ካልእ ቦታታትን ክካየድ ከም ዝቐነየን፡ ‘’ሃገራዊ ዋዕላ’’ ብዝብል ተጸውዖ ስፍሕ ዝበለ ኣኼባ ክካየድ ምዃኑን ዝሕብር ጸብጻባት ከነንብብ ቀኒና። በዚ ሎሚ፡ ኣፍ ኣውጺኡ ንሃገራዊ ዋዕላ ዝጻረር ኣካል እንተዘየልቦ እኳ፡ ኩሎም ውድባት ኣይኮኑን ሓቀኛ መስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ዝደልዩን ዝድግፉን። እቶም ቀንዲ ተቓወምቲ ሓቀኛ ዋዕላ እዞም ሕጂ ሓደ ውድብ ንሙዃን ዝቃራረቡ ዘሎዉ (አረ ዳርጋ ኮይኖም ኢዮም)፡ ሰውራዊ ባይቶ (ማለት ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራ)ን ሰልፊ ዲሞክራስን፡ ህዝባዊ ምንቅስቃስን ኢዮም። እቲ ኣብ ኩነታትና ጽፉፍን ኣድማዕን ዝኾነ መስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ፡ እቲ ብሽማግለ ማኒፈስቶ ካስል ዝተዳለወ ሰነድ ብንጹር ኣስፊርዎ ዘሎ ኢዩ። እዚ ሰነድ ወይ መጽናዕቲ እዚ መንግስቲ ኢሳያስ ካብ ሱሩ ተማሕዩ ክድርበ ኣሎዎ ኣብ ዝብል ዕላማ ዝተመስረተ ኢዩ። ምስ መንግስቲ ኢሳያስ ዘተ’ዶ ዕላል’ዶ ዝበሃል ነገር የልቦን። ሸቶ ናይ እዚ ሓቀኛ ዋዕላ ኣብ’ዚ መድረኽ እዚ እምበኣር ነቲ መሰረታዊ ለውጢ ንምምጻእ ንዝህቅን ቃልሲ ምዕባይን ምሕያልን ኢዩ። እዞም በዓል ሰልፊ ዲሞክራስን ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራን ግን መሰረታዊ ለውጢ ዝደልዩ ኣይመስሉን። ‘ቃልስና ብሰላማዊ መንገዲ ኢዩ’ ኢሎም ኢዮም። እዚ ከይዱ ኸይዱ፡ ምስ መንግስቲ ኢሳያስ ወይ ህግዲፍ ኣብ መኣዲ ዘተን እንካን ሃባን ዘእትዎም ኢዩ። ትጽቢቶምን ድልየቶምን እዚ ምዃኑ ዝእምት እኹል ምልክታት እውን ኣሎ። ሓደ ከነስተባህለሉ ዘሎና፡ ነዞም ውድባት እዚኦም ዝምልከት ነጥቢ ኣሎ።እዞም ውድባት እዚኦም ምስ መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ ጽኑዕ ዝምድና ዘማዕብሉ ዘለዉ ይመስሉ። እቶም ሰልፊ ዲሞክራስን ህዝባዊ ምንቅስቃስን እኳ፡ ካብ ህግዲፍ ዝመጹ ኮይኖም፡ ምስ ህ-ወያኔ ዝጸንሐ ዝምድና ዝነበሮም ኢዮም። እቲ ዝነበሮም ጥራሕ ኢዩ ዝቕጽል ዘሎ። እቲ ዘገርም ናይቶም ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜያት ዝተጸንበርዎም፡ ውልዶ ጀብሃ ዝኾኑ ሰውራዊ ባይቶ (ሕጂ ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራ ዝበሃሉ ዘሎዉ) ኢዩ። እዚ ውድብ’ዚ፡ በዚ እዋን’ዚ ብዘስደምም መጠን ንመንግስቲ ህ-ወያኔ ክውድስ ይርከብ። ሕሉፍ ሓሊፉ ንታሪኽ ወያኔ ኣብ ሰውራ ኤርትራ የሞጉስ ኣሎ። ንኣብነት፡ ምስ’ቲ ዓሚ ወከልቲ ሰውራዊ ባይቶ ንመቐለ ዝገበሩዎ ዑደት ብዝተታሓሓዘ፡ ናይ’ቲ ውድብ ክፍሊ ዜናን ባህልን ኣብ ዘውጽኦ ጽሑፍ፡ ብጊዜ ብረታዊ ገድሊ “ደቂ ትግራይ” ምእንቲ ኤርትራ ብጅግንነት ተሰዊኦም ኢሉ ኣሞጒሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ እዚ መስዋእት’ዚ ‘’ታሪኻዊ ዝምድና ህዝቢ ትግራይን ኤርትራን’’ ዘመስከረ ኢዩ ክብል ነቲ ነጥቢ ጸቐጠሉ። ነቶም ብግንባርን ወያኔን ዝጠፍኡ ሰማእታት ጀብሃ ጠሊምካ፡ ንግደ ወያኔ (ወይ ከኣ ብቋንቋ ሰውራዊ ባይቶ ንግደ ደቂ ትግራይ) ኣብ ሰውራ ኤርትራ ምቅንጃው ፈጺሙ ሕሱር ብሙዃኑ በቶም ዝነኣዱ ዘለዉ መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ እውን ለቕላቒ ዘብለካን ዘንዕቐካን ኢዩ። ገለ ካብ ካድራት ሰውራዊ ባይቶ እሞ ኸኣ፡ መንግስቲ ኢህኣዲግ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያን ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ንዝትግብርዎ ፖሊሲ ከይሓፈሩ ይድግፉን የድንቑን አለዉ። ካልእስ ይትረፍ፡ ነቲ ኣብ መወዳእታ 2006 ብኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሶማል ዝተኻየደ ወራር እኳ ‘’ኢትዮጵያ ኣብ ቃሕ ዝበላ ጣልቃ ትእቶ፡… ንዓና ኤርትራውያን ዝምልከት ኣይኮነን’’ ብምባል፡ ነቲ ወራር ጨለ ስጉምቲ ኢዩ ዳርጋ ይብልዎ። ካብኡ ሓሊፎም እውን ሶማል ብጊዜ ብረታዊ ገድሊ ዝገበረትልና ዝጠቅም ነገር ኣይነበረን፡ ወያኔ ኢዮም ዝገበሩልና፡ ‘’ብ “2 ኢዶም” እኳ ንናጽነት ፈሪሞምልና፡ እናበሉ ብዘሕንኽ መጠን ንመንግስቲ ኣዲስ ኣበባ የቃባጥሩ ኣለዉ። ንታሪኽ ሰውራ ኤርትራ ብዝርኢ ይኹን ንውሽጣውን ዞባውን ፖሊሲ መንግስቲ ህ-ወያኔ ብዝምልከት፡ ሰውራዊ ባይቶ ሕሉፍ ናእዳ ከስምዑ ክትዕዘብ ከሎኻ ኣብ ገለ እከይ መደብ ተሰሪዖም ኣለዉ ኢልካ ክትግምት ናይ ግድን ኢዩ። ምስ’ዚ ብዝተሓሓዘ ክፍለጥ ዘለዎ ሓደ ነገር ኣሎ። ኢትዮጵያውያን ምሁራትን ተንቀሳቐስትን፡ ብፍላይ እኳ እቶም ሰዓብቲ ህ-ወያኔ ዘይኮኑ፡ ነዚ ብገለ ውድባት ኤርትራ ዝረአ ዘሎ ናይ ምልቕላቕ ጠባያት ይዕዘብዎን ይምዝግብዎን ኣለዉ። ነቲ ንዳሕራዩ፡ ሳዕቤናት ክህልዎ ይኽእል ኢዩ። 7. ሰውራዊ ባይቶ (ሰልፊ ህዝቢ) ምስ በዓል ሰልፊ ዲሞክራሲ ብመስመር ጽገና ዝዛመዱ ዘለዉ፡ ኤርትራ ኣብ ዘሻቕል ኩነታት ኣብ እትርከበሉ፡ ሕቶታትን ጥርጠራታትን ዘልዕሉ ተርእዮታት ከኣ ኣብ ዝገሃዱሉን ዘሎ እዋን ኢዩ። ገለ ካብ’ቲ ተርእዮታት እዚ ዝስዕብ ኢዩ። (1) ኤርትራ ከም ዓዲ ሰብ በሪሳ፡ ዳርጋ ሞይታ ኢያ። ድኽነት፡ ጥሜት፡ ስደት፡ ማእሰርቲ፡ ባርነት፡ ሕማም፡ ሞት፡ - እዝን ምስ’ዚ ዝተተሓሓዘ ሻቕሎትን ኢዩ ሰፊኑዋ ዘሎ። ስርዓተ-ሕግን ቀጥዒ-ምሕደራን ዝበሃል ዳርጋ የልቦን። እቲ ዘገርም ነገር እዚ ናይ ኤርትራ ጸገማር ካብ ጉድለት ዓቕሚ ወይ ጉድለት ትሕዝቶ ዝነቐለ ዘይምዃኑ ኢዩ። መንግስቲ ኢሳያስ እንተዝደሊ፡ ኩነታት ህዝብና ካብዚ ዘለዎ ኣዝዩ ዝሐሸ ክኸውን ምኸኣለ ነይሩ። እኳ ደኣ ንህዝባዊ ኣገልግሎት - ማለት ንዕደላ እኽልን መግብን፡ ሕክምና፡ መጓዓዓዚ፡ ወዘተ.- ብዝርኢ፡ ህ-ግንባር፡ ካብ ከም መንግስቲ ኣብ ኣስመራ፡ ብጊዜ ብረታዊ ገድሊ ከም ውድብ ኣብ ሳሕል ከላ ትሓይሽ ነይራ ክሳብ ምባል ዝበጽሑ ኣለዉ። ሕስብ እንተቢልናዮ እኮ፡ መንግስቲ ኢሳያስ ነቲ ህዝቢ ምንም ኣይገብረሉን ዘሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ እንታይ ደኣ እቲ ህዝቢ ንገዛእ ርእሱ ክሕግዝን ክተሓጋገዝን እኳ ኣይፍቀደሉን ዘሎ። ካበ’ዚ ተበጊሰ ኣነ እዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ሽግር ኮነ ኢሉ መንግስቲ ኢሳያስ ዝፈጠሮ ኢዩ ክብል እደፍር። እዛ ሕጂ ዘላ ኩነታት ከም’ቲ ገለ ኣመሪካውያንን እንግሊዛውያንን ንረብሓ ስትራተጂኦም ኢሎም ዝዛረብዋ ዝነበሩ ‘’ኤርትራ ነብሳ ኣይትኽእልን ኢያ’’ ተብል ኢያ። ስለ’ዚ ኤርትራ ነብሳ ካብ ዘይከኣለት ትፈናጨል እሞ ገሊኡ ኣካላታ ንሱዳን፡ ገሊኡ ኸኣ ንኢትዮጵያ ወይ ንትግራይ ይኺድ መታን ክበሃል ዶኾን ይኸውን ኩነታት ህዝብና ከምዝበርስ ዝግበር ዘሎ ኢልካ ክትግምት ትግደድ ኢኻ። እቲ ሕጂ ምሒር ከፊእዎ ዘሎ ህዝቢ እኽልን ካልእ ኣገልግሎትን እንተ ተዋሂቡዎ እሞ ኩነታቱ ቁሩብ እንተተማሓይሹሉ ሓሊፉልና! ኢሉ ነቲ ሓድሽ ዝምድናታት ክቕበሎ ይኽእል ኢዩ ዝብል ሓሳብ እውን ከይሃለወ ኣይተርፍን ኢዩ ኢልካ ክትጠራጠር ናይ ግድን ኢዩ። (2) እቲ ካልኣይ ተርእዮ ምስ’ዚ ክጥቀስ ዝጸንሐ ነጥቢ ዝዛመድ ኢዩ። በዚ እዋን’ዚ ኣብ ገሊኡ ምሁራዊ ዓንኬላት፡ ኤርትራ ካብ ቅድም እንተኾነ እውን ነብሳ ኣይትኽእልን ኢያ ዝብል ኣዘራርባ ክቀላቐል ጀሚሩ ኣሎ። ምቅላሕ ናይዚ ሓሳብ’ዚ ወዝቢ ይኹን ወይስ ምስ ገሊኡ እከይ መደባት ዝተተሓሓዘ ግን ርግጸኛ ኣይኮንኩን። (3) እቲ ሳልሳይ ተርእዮ ሓደ ኣቐድም ኣቢለ ዝጠቐስክዎ ነጥቢ ኢዩ። ንሱ ከኣ ንነዊሕ እዋን ዓበይቲ ካድራት ህ.ግንባር ኮይኖም፡ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ንኽትፍለ ኣጽዒቖም ዝዋፈሩ ዝነበሩ ባእታታት፡ ሕጂ ‘’ምፍላይ ጌጋ ኢዩ ነይሩ’’ እናበሉ ጣዕሳኦም ይገልጹ ምህላዎም ኢዩ። ስለምንታይ ሕጂ ከምዚ ይብሉ ኣሎዉ? እዚ ዘረባኦም ስቕ ኢልካ ዝፍኖ ዘሎ ዘይኮነስ፡ ምፍላይ ኤርትራ ጌጋ ኢዩ ነይሩ እሞ፡ ሕጂ ካልእ ዝምድናታት ንቀበል መታን ክበሃል ክኸውን ይኽእልዶ? እዚ ዘረባታት ወይ ጣዕሳታት እዚ ኣካል ናይ’ቲ ገለ እከይ መደባት ንኽሰልጥ ዝግበር ዘሎ መንጸፍ ክኸውን ይኽእልዶ? ኢልካ ምሕታት ሃጠው-ቀጠው ወይ ሃለውለው ኣይኮነን። (4) እቲ ራብዓይ ተርእዮ ንኣቀዋውማ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ዝርኢ ኢዩ። ኣብ እዚ ንሽሙ ኣብ ትሕቲ ጽላል ኪዳን ተጠርኒፉ ዝበሃል ውድባት፡ ንሓድነት ኤርትራ ሓደገኛ ብዝኾነ መስመራት ነንበይኑ ተሰሪዑ ዘሎ ኣካላት ኣሎ። ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ ሰለስተ ልፍንታት ኣሎ፡- ማለት ልፍንትታት ከበሳዊ ውድባትን፡ ምዕራባዊ ውድባትን ብሄራዊ ውድባትን። እዚ ፍልልያት እዚ ክገፍሕ ዝኽእል ነቓዓት ፈጢሩ ንኤርትራ ፋሕ-ብትን ንናይ ምባል መደብ ከገልግል ይኽእል ኢዩ። (5) እቲ ኣገዳሲ 5ይ ተርእዮ ኸኣ ንምርጫ ዝርኢ፡ ካብ ወገን መንግስቲ ኢሳያስ ይመጽእ ኣሎ ዝበሃል ዘሎ ኢዩ። ከም እትፈልጥዎ ዓሚ ምስ ኣልጀዚራ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሐትት፡ ንምርጫ ይኹን ንጉዳይ ዲሞክራሲ ብናይ ምስትንዓቕ መንፈስ፡ ዳርጋ ‘’እንታይ ዝኸውን ዲሞክራሲ፣ እንታይ ዝኸውን ምርጫ ኢዩ ንሱ’’ ዝዓይነቱ፡ ዘስደምም ዘረባ ኢዩ ዝተዛረበ። ሕጂ ግን ህግዲፍ ሓዲሽ ቋንቋ ክዛረቡ ጀሚሮም ከምዘለዉ ሓበሬታ ኣሎ። ንኢሳያስ ዝለዓለ ኣማኻሪኡ ዝኾነ፡ የማነ ገብረኣብ፡ ኣብ’ዚ ቀረባ እዋናት ኣብ ብዓል ጀርመን ሆላንድ መጺኡ፡ ኣኼባታት ኣካይዱ ነይሩ። ኣብ ሆላንድ ኣብ ዝገበሮ ኣኼባታት ን2011 ዓ.ም - ማለት ድሕሪ 2 ዓመት - ኣብ ኤርትራ ምርጫ ክካየድ ኢዩ ክብል ገሊጹ ዝብል ሓበሬታ ኣሎ። ታሪኽን ባህልን ኣረኣእያን ኢሳያስ ኣብ ጸብጻብ ኣእቲኻ እቲ ምርጫ - ብሓቂ ክግበር እንተኾይኑ - ንገለ ተወጢኑ ዘሎ እከይ መደባት ንምምላእ ዝካየድ ናይ ሓሶት መስርሕ ጥራይ ከምዝኸውን ምግማት ይከኣል። ንኣብነት ከም እንፈልጦ፡ እዞም ኣቐዲመ ዝጠቐስኩዎም፡ ኣገባብ ቃልስና ሰላማዊ ኢዩ ዝብሉ ውድባት፡ ምስ መንግስቲ ኢሳያስ ዘተን ምርድዳእን ዝደልዩ ኢዮም። እምበኣር እቲ ክግበር’ዩ ዝበሃል ዘሎ ምርጫ ነዞም ምስ መንግስቲ ህግዲፍ ክረዳድኡን ክተሓባበሩን ዝደልዩ ውድባት መንገዲ ክጸርገሎም ወይ ማዕጾ ከርሕወሎም ዝተባህለ ሜላ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። 8. ኣብ ክሊ ናይ’ዚ ክገልጾ ዝጸናሕኩ ሃዋህው ኢዩ እምበኣር ‘’ወርክሾፕ’’ ብዛዕባ ሃገራዊ ዋዕላ ተገይሩ፡ ሃገራዊ ዋዕላ እውን ክካየድ ኢዩ ዝበሃል ዘሎ። እንታይ ዓይነት ዋዕላ ኢዩ እዚ? ብሓቂ ሉዓላዊ ዲዩ? ነቲ መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽ - ማለት ንመንግስቲ ህግዲፍ ሚሒኻ ንምድርባይ - ዝግበር ቃልሲ ክድግፍ ዝተባህለ መስርሕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ። ከም’ቲ መንግስቲ ህግዲፍ ከካይዶ ኢዩ ዝበሃል ዘሎ ምርጫ፡ እዚ እውን ‘’ሃገራዊ ዋዕላ’’ ብዝብል ሽም ኣኼባ ገይርካ፡ ምናልባት ምስ ኢሳያስ፡ ወይ ምስ ካልኦት ኣካል ስርዓት ኢሳያስ ዝኾኑ ጉጅለታት ምትዕራቕን ምትሕብባርን፡ እሞ ነዚ ሓቀኛ ተቓዋሚ ሓይልታት ንምቕሃም ዝዕላማኡ ጥራይ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል። ከም’ቲ ብዙሓት ኣስተብሂልኩምሉ ዘለኹም፡ ኣብ’ዚ ክካየድ ዝቐነየን ዝካየድ ዘሎን ን’’ሃገራዊ ዋዕላ’’ ዝጠቅስ ንጥፈታት፡ ነታ ሽማግለ ማኒፈስቶ ካስል ዘዳለወታ ሰነድ ዝምልከት የልቦን። እዛ ሰነድ እዚኣ ከምዘየላ ተቖጺራ ‘’ሃገራዊ ዋዕላ’’ ምስ ዝተባህለ ነገር ዝተሓሓዘ መደባት ይካየድ ኣሎ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ከም’ቲ ዓሚ ዝበልክዎ፡ ነዛ ሰነድ እዚኣ ንምቕባር ከይሲ ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ። እዚ ጻዕርታት’ዚ ኸአ ታሪኻዊ ገበን ኢዩ። ነዛ ሰነድ እዚኣ ብዝርኢ፡ ክልተ ዓበይቲ ነጥብታት ምልላይ የድሊ። (1) እዚ መጽናዕቲ እዚ ብዙሕ ጻዕሪ ዝተገብረሉ ኢዩ። ብትግርኛ ተዳልዩ፡ ተሓቲሙ፡ ናብ ቋንቋ ዓረብ ተተርጒሙ፡ ብኢንተርነትን ከም መጽሓፍን ንኽዝርጋሕ ክንደይ ጊዜን ጻዕርን ወዲኡ። ስለ’ዚ ነዛ ሰነድ እዚኣ ምቕባር ምፍታን ንጻዕርታት ግዱሳት ደቂ ሃገር ዘየኽብር፡ ትርጉምን ልዑል ግምትን ዕዮ ዘይርዳእ፡ ድሑርን ዘይሓላፍነታውን መንፈስ ዘንጸባርቕ ገበን ኢዩ። ብኻሊእ ኣዘራርባ እዚ ገበን’ዚ ተሞክሮ ሰውራ ኣሎና ካብ ዝብሉ ኣካላት ዘይትጽበዮ፡ ድሑርን ጸረ ምዕባለን ኣተሓሳስባ ዘግህድ ኢዩ። (2) እቲ ካልኣይ ነጥቢ ንታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ናይ’ዛ ሰነድ ዝርኢ ኢዩ። እዛ ሰነድ እዚኣ ህዝባዊ መንቀሊ ዘለዋን፡ ተልእኾ ህዝቢ ዝሓዘለትን ኢያ። ሳላ ንጡፍ ምንቅስቓስ መሰረታት ሃገራዊ ጉባኤ - ወይ ከአ ኣባላት ዲሞክራስያዊት ማሕበር መንእሰይ ኤርትራ - ኣብ ካስል ኣብ ዝተገብረ ኣኼባ፡ ወከልቲ ህዝቢ ተኣኪቦም ሓደ ማኒፈስቶ ተኸቲሙ፡ ህዝቢ ኻአ ተቐቢልዎን መሪቕዎን። ምስ ትግባረ ማኒፈስቶ ብዝተተሓሓዘ ኸኣ እዛ ሽማግለና ሓደ ቁም-ነገር ከተስልጥ ቆይማ፣ ውጽኢት ጻዕሪ ሽማግለና ኻአ እዛ ሰነድ እዚኣ ኢያ። ብሓቂ፡ ብሓቂ እዛ ሰነድ እዚኣ ታሪኻዊት ኢያ። ሓደ ካብ’ቶም ኣብ ምድላው እዛ ሰነድ ዓቢ ግደ ዝነበሮም ኣባላትና፡ ሓው እስማዒል ዓሊ ኣሕመድ፡ ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ ኤርትራ፡ ብህዝባዊ ኣፈጣጥረአንን ብሃገራዊ ሓልዮተንን ተልእኾአንን፡ ብድምቀት ዝልለያ ሰለስተ ሰነዳት ኣለዋ ይብል። ንሳተን ከኣ እታ ናይ 1952 ሕገ መንግስቲ ኤርትራን፡ እታ ናይ 1971 ቀዳማይ ሃገራዊ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ ዝኣወጃ ፕሮግራምን፡ እዛ ሽማግለ ማኒፈስቶ ካስል ዘዳለወታ ‘’ሃገራዊ ዋዕላ ንሓድነትን ድሕነትን ኤርትራ’’ ዘርእስታ ሰነድን ኢየን። እስማዒል ናይ ታሪኽ ምሁር ኢዩ፡ ነዚ ጉዳይ እዚ ብዝምልከት ዝህቦ ርእይቶ ሚዛን ዘለዎን ተኣማንን ክኽበር ዘለዎን ኢዩ። እምበኣርከስ ነዛ ሰነድ እዚኣ፡ ብቑሉዕ ዲዩ ወይስ ብሰላሕታዊ ኣገባብ ምቅዋም፡ ጸረ ዕዮ፡ ጸረ ዲሞክራስን፡ ጸረ ህዝብን ዝኾነ ተልእኾ ኢዩ። ብናተይ ኣረኣእያ፡ ነዛ ሰነድ እዚኣ ዝቃወም ዘሎ ኣካላት ብተግባር ካብ ክሕደት ሃገር ኣብ ዘይንእስ ገበን ኢዩ ተዋፊሩ ዘሎ። እምበኣር ኩሉ ደላይ ሓቀኛ ለውጢ ዘበለ ምንቅስቓሳትን ውድባትን፡ ንመንግስቲ ኢሳያስ ንምውዳቕ ምስ ዝተተሓሓዘ ጻዕሪ፡ ኣብ’ዛ ሰነድ ማኒፈስቶ ካስል ዝተመስረተ መስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ንኽካየድ አእጃሙ ንኸበርክት እናተሓሳሰብኩ ዘረባይ እዓጹ። ስለ ዝሰማዕክሙኒ ብዙሕ አመስግነኩም! የቐንየለይ።
Subscribe to: Posts (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ባኒ ንሰራሒኣ ሃባ፡፡ የማን ጸጋም ዘየገላብጥ ምስላ ዓረባውያን ኢዩ፡፡ ዘድልየካ ዘሎ ባኒ እንተኾይኑ ፍቶ ጽላእ ንሰራሒ ባኒ ክትህቦ ኣለካ፡፡ እንተስ ቆርሚሙ እንተስ ሸርሚሙ ባኒ ክህበካ ኢዩ፡፡ ንኻልእ እንተ ሂብካዮ ግን ባኒ ዝበሃል ኣይክትረክብን ኢኻ፡፡ እዚ ምስላ’ዚ ንኹሉ ኣብ ዘዝገጥሞ ልዓቱ ስኹዓዮ፡፡ ንኹሉ ዘዝኽእሎ ሃቦ፡፡ ነፍሲ ወከፍ መን ምዃኑ መልክዑን ልክዑን … more
Michael Embaye
ሎሚ እቲ ቁጠባውን ፖለቲካወን ኩሉእንትናዊ ሃብቲ ሃገር ገቢቱ መላኽነቱ ዝኣወጀ፡ ዲክታቶርያዊ መራሒ ጉጅለ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ሞተ ሰረረ ጋዕገልጠም እበሃል ኣሎ፡፡ ብርግጽ ኢሳይያስ ብጽኑዕ ሓሚሙ ኣብ ከቢድ ሕክምናዊ ክንክን ኣብ ሃገረ ዱባይ ንሓጺር ግዜ ከም ዝነበረ ውን ተፈሊጡ ኣሎ፡፡ሕማም ገባቲ መራሒ ኢሳይያስ ሕጂ ናብ ኣሻቓሊ ኩነታት ስለ ዝበጸሐ እምበር … more
ርጉም ኣንበጣስ ግራትካ በሊዑ ኣብ ደጎልካ ይሰፍር ይበሃል፡፡እዚ ምስላ’ዚ ከምዚ ገጢሙና ዘሎ ተካል ርካብ ምስተረኽበ ኢዩ ዝተባህለ፡፡ ኢሳይያስ ደምና ሰትዩ፡ ስጋና በሊዑ፡ የዕጽምትና ጊሂጹ ገና ገና ጠላሕ ኣይበሎን፡፡ሕጂ ውን ንፍጹም ጥፍኣትና ባዶሽ ሕልምታቱ ከተግብር ኣብ መጋርያ ኲናት ጠቢሱ ከህልቐና ተቐሪቡ ኣሎ፡፡እቲ ዝገርም ከኣ 21 ዓመታት ክትሰምዖ ብዘስካሕክሕ ከም ዘይ ጨፍጨፈናን … more
ሕሱም ሰጓጊ ናብ ግልጽ የብጽሕ!! ብርግጽ!! ኣብታ ብኹቡር መስዋእቲ ኣማኢት ኣሽሓት ሰማእታት ዝተገዘምናያ እንፈትዋ ሃገርና ኤርትራ ፍትሕን ዲሞክራስን እንተ ዝነግስ፡፡ቅዋምን ቅዋማዊ መንግስትን እንተዝትከል፡፡መናእሰያት ብጉልባብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ዘመናዊ ናይ ግልያነት ስራሕ እንተዘይ ንቑረን፡፡ንውለቀ ዝናን ትምክሕትን ሓደ መላኺ ሕሉፍ በሰላና እንከይሓየ ዕሸላት መናእሰያት ኣብ ዘይኩዉን ኲናት ኣትዮም እንተዘይሃልቁ፡፡ መዓልታዊ ግፋን ጭፍጨፋን … more
እቲ ኣብ ግንቦት 1998 ዓ/ም ብዝሰኸረ ትምክሕቲ ንዝና ውልቀ ኢሳይያስ ብሰበብ ባድመ ዝተባረዐ ኣዝዩ ኣስካሕካሒ ኲናት ማእለያ ዘይብሉ ሂወት ክልቲኡ ወገናት ቀዚፉ ኢዩ፡፡ከቢድ ቁጠባዊ ሃስያን ዕንወትን ኣብ መንጎ ክልቲኡ ሃገራት ኣውሪዱ ኢዩ፡፡ህዝብታት ክልቲኡ ሃገራት ተመዛቢሉ ፋሕ ፋሕ ኢሉ’ዩ፡፡ብሰንኪ ’ዚ ምዝካሩ ዘጽልእ ኣህላቕን ኣስካሕካሕን ኲናት ልቢ ክልትኡ ህዝብታት ደምዩ ቆሲሉ በሰልኡ … more
ኲናት ናይ መለኽትን ገበትን ንግዲ ኢዩ፡፡ውግእ ቅትለት ዕንወት ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜን ቦታን ቁቡል ኮይኑ ኣይፈልጥን ኢዩ፡፡ዋላ እቲ ተገዲድካ እትኣትዎ ኲናት ምረት በሰልኡ ዘንተ እለት ካብ ኣእሙሮ ዜጋታት ኣይሃስስን ኢዩ፡፡ ከም ባህሪ ቶታሊተርያን ስርዓታት ኲናት ፍቱን መጻንሒ መድሃኒቶም ኢዩ፡፡ እቲ ምንታይ እቲ እነኮ ኣብ መንበረ ስለጣኖም ከቐምጦም ዝኽእል መፍትሕ ህውከትን … more
ብስም ኩሉ ደላይ ሰላመን ደሞክራሰያዊ ለውጥን ኣገናዕ ምንቅስቓስ መናእሰያት E.Y.G.M. ኣመሪካ፡፡እቲ ኣብ ልዕሊ ማፍያዊ መሪሕነት ህ.ግ. ደ.ፍ. ኢሳይያስን መሰልቱን ዝወሰድኩሞ ተባዕ ተበግሶ፡ ውጹዓት ወገናት ጸባ ዘስተየን ባብ ለውጢ ምሉእ ብምሉእ ንኽርሓው ንዝተታኸስና ዘበራበረን እዋናዊ ጉዳያትና ኢዩ፡፡ኢሳይያስን መሳስይቱን ድሕሪ ደጊም ገጽ ኒውዮርክ ኣይክርእዩን ኢዮም፡፡ ዘይከም ሓሶታዊ ኣተኣታትወኦም ወጮ ተጎመጊሞም ኣድጊ ተወጢሖም … more
ብመጀመሪያ ንኹሎም ካብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ብመገዲ ኢሜይለይ ትሰዱለይ ዘለኹም ሃናጺ መአረምታን ርእይቶን ምትብባዕን ብልቢ ከመስግነኩም እደሊ፡፡ ብምቅጻል ሚስጢር ምብራዕ ኩናት ባድመ ከም መብጽዐ ቃለይ ኣብ’ዚ ሳልሳይ ክፋል መደምደምታ ክገብረሉ ብዘይምኽኣለይ ንኹሉ ተኸታታሊ እዚ ታሪኻዊ ጽሑፍ እቕሬታ ክትገብሩለይ ብትሕትና እሓትት፡፡ … more
ብመጀመሪያ ንኩሉ “ሳቦያ ንዳግማይ ምሕራር ህዝብና ካብ ባርነታዊ መግዛእቲ መላኺ ኢሳይያስን ቁንጮ መሪሕነት ህ.ግ.ደ.ፍ.ን!!” ብምባል ብዓው ዝበለ ስሙር ድምጺ ብደሆ ንምቕያር! ዘቃልሕ ዘሎ መደባት ኤርትራዊ ዜጋ ዝኸበረ ሰላምታይ ይብጻሕካ፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ንኩሎም ካብ ነዊሕ ግዜ ብመንገዲ ኢመይለይ ሃናጽን ኣተባባዕን ርኢቶን መእረምታን ሓበሬታን ዝሰደድኩምለይ ኣሕዋትን ኣሓትን ከየመስገንኩኹም ክሓልፍ ኣይደልን፡፡ … more
ሃገርና ኤርትራ ካብቲ ሕሱምን መሪርን ተኸታታሊ ኣድራዕ መግዛእቲ ባዕዲ ተገላጊላ ኣኸሊል ናጽነት ካብ ትጭብጥን ትዓትርን እነሆ ዝመጽእ 24 ግንቦት 2011 ድፍን 20 ዓመታት ትመልእ ኣላ፡፡ … more
ሓደ ካብቶም ድመቕ መጻኢ ብርሃን ሃገር ክኾኑ ዝተሓረዩ ፍሉይ ባህርያዊ ትዕድልቲ ዝነበሮም ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ መንእሰያት ኢዩ። ተዋዛያይ ተጻዋታይ ዓውዓው በሃሊ ቂምታ ዘይሕዝ ነጻ ሰብ ኢዩ። ዝመስሎ ቅኑዕ ዝበሎ ካብ ምዝራብን ዝተራአዩ ይኸውንዩ ካብ ዝበሎ ምግባርን’ውን ድሕር ዝብል ሰብ ኣይነበረን። … more
ኣንቱም መሳሰይቲ ከንቱ ኣይትድከሙ ወዲኡ’ዩ ህግደፍ ከቢዱ ሕማሙ ፋሲካ ክኸውን ክሰዓር’ዩ ጾሙ…. … more


text:
ዜና
-
እቲ ብዕለት ፯ ለካቲት ፳፻፯ ዓ.ም (02/14/15)ኣብ ኢንድያናፖሊስ ዝተኻየደ ጉባኤ ብሕብረት ክልተ ኣድባራት ደብረገነት ኪዳነምሕረትን መጥመቀ መለኮት ቅዱስ ዮሓንስን ከም ዝተኻየደ ተሓቢሩ፤ እዚ ጉባኤ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ምዕራብ ኣሜሪካ ኣብ ደብረብርሃን ቅድሥት ሥላሴ ሳንሆዘ ካሊፎርንያ ዝተኻየደ ምዃኑ ድማ ይፍለጠ። ትምህርቲ ሰንበት ሃገረስብከት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ካናዳን ሓድነትን መንፈሳዊ ዕብየትን ኣባላት ትምህርቲ ሰንበት ንምሕያል ብምባል ብዕቱብ ዝሰርሓሉ ዘሎ ዞባዊ ጉባኤ ምዃኑ ክግንዘብ ይከአል።
-
ዕለት 17 ጥሪ 2015 ፈረንጂ ብዓይነቱ ፍሉይ ዝኾነ ንመጀመርያ ግዜ ስልጠና ኣገልገልቲ ብቋንቋ እንግሊዝ ኣብ ኢንዲያናፖሊስ ዕውት ጉባኤ ተኻይዱ:: እቲ ጉባኤ ብመሪሕነት መልኣከ ሰላም ቀሺ ዜና ሥላሴን መልኣከ ገነት መርጌታ ቦክረን ብጸሎት ተኸፊቱ:: ካብዚ ብምቕጻል “ነዚ ጉባኤና ባርኮ ጎይታና” ዝብል መዝሙር ብሕብረት ጉባኤ ድሕሪ ምዝማር እቲ ተዳል ዝነበረ ትምህርትታትን ንጥፈታትን ተኻይዱ::
-
'' ናኁ ሰናይ ወናኁ አዳም ሶበ ይኄልው አኃው ኅቡረ፡ እንሆ ኣሕዋት ሓቢሮም ክነብሩስ ክንደይ ሰናይን ጥዑምን እዩ።" መዝ 133 ፤ ሓድነትን ፍቕርን ኣብ ዘለዎ ኵሉ እግዚአብሔር ኣሎ። ነዚ ቅዱስ ቃል መሰረት ጌሩ ዝጎዓዝ ዘሎ ሓድነት ትምህርቲ ሰንበት ሃገረ ስብከት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ካናዳን፡ ብመሰረት ኣብ ፱ይ ዓመታዊ ጉባኤ ዘሕለፎ ውሳኔ ንመጀመርታ ግዜ ዞባዊ ጉባኤ ናይ ምዕራባዊ ዞባ ኣሜሪካ ዝርከባ ክፍለ ግዝኣታት( state) ኣብ ደብረ ብርሃን ቅድስት ሥላሴ ቤተርክስቲያን ሳንሆዘ ካሊፎርንያ ቀዳማይ ጉባኤኡ ኣካይዱ።
-
ሰላመ እግዚኣብሔር ምስ ኩልኹም ይኹን እናበልና፥ እቲ ንልዕሊ ዓመት ብግዱሳት ደቂ ቤተክርስቲያን ብትግሃት ክካየድ ዝጸንሐ መደብ ፓልቶክ ብቤት ትምህርት ሰንበት ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ሃገረ ስብከት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ካናዳን ተመሪሑ ብማእከልነት ሃገረ ስብከት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ካናዳን ይካየድ ምህላዉ ክንሕብረኩም ንደሊ። መደብ ፓልቶክ ካብ ንጉሆ ክሳብ ምሸት ምሉእ መዓልቲ ኣገልግሎት ዝህብ መደብ ኢዩ።
ናይ ቀረባ በዓላትን መደባትን
-
16 ለካቲት
-
15 መጋቢት
-
5 ሚያዝያ
-
29 ግንቦት
ምስባክ ናይ በዓላትን ሰናብትን
-
ምስባክ ናይ ዐቢይ ጾም - ምኵራብሣልሰይቲ ሰንበት - ምኵራብ
እስመ ቅንዐተ ቤትከ በልዐኒ
ትዕይርቶሙ ለእለ ይትዔየሩከ ወድቀ ላዕሌየ
ወቀጻዕክዋ በጾም ለነፍስየ (መዝ 69፥8-9)
ናይ ዐብይ ጾም ጽሑፋት
-
ኣገደስቲ ድሕረ-ገጻት (ወብሳይታት)
መጽሓፍ ቅዱስ ብድምጺ
ልሳን ተዋሕዶ
ስንክሳር
ደበሎ


text: 1ዬሱስ ኪሪስቶሴ ፔ ማዾም ዳኬ ጴፂሮሴይዳፓ፦ ጳንፆሴይዳ ፥ ጋላቲያይዳ፥ ቄጶዶቂያይዳ፥ ዒሲያይዳ፥ ቢታኒያ ዓጮይዳ ዳኪንቲፆና ላኣሊንቲ ላኣሊንቲ ናንጋ ዓሶም፤ 2ፆሲ ዓዳሢና ቤርታዺ ዔርቲ ዶኦሪንቴዞንሢም፥ ሃሣ ዬሱስ ኪሪስቶሴም ዓይሢንታኒና ዒዛኮ ሱጉፆና ፑጪንቲ ማስቲ ጌኤሽካኒ ዓያኖ ጌኤዦና ዱማዼዞንሢም፥ ፆሲኮ ኮሹሞ ዒንጊፆና ኮሹሞና ዒንሢም ዺቦንጎ። 3ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ሓይባፓ ዔቂፆ ዛሎና ናንጊ ማዔ ዎዞ ኑም ዒንጌሢ፥ ዼኤፖ ማኣሪፆና ዓኪ ሾይንቲ፥ ፔ ናይ ኑና ማሄሢ ሃሣ ኑ ጎዳሢ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ዓዶ ማዔ ፆዛሢ ጋላቲንቶንጎ፤ 4ዒዚ ጫሪንጮይዳ ዓኣ ባይቁዋያና ፑርቱዋያ ሓሣ ጪንቁዋያ ማዔ ዒንጊንታ ዓጮ ኑ ዻካላንዳጉዲ ኑና ማሄኔ። 5ዒንሢያ ጋፒንፆ ኬሎና ፔጋዻንዳ ዻቂንቶም ጉሙርቂሢ ዛላና ፆሲኮ ዎልቆና ካፒንቲ ዓኣኔ። 6ኮይሳ ባኣዚ ማዒ ጴዼም ዱማ ዱማ ዓይጎ ሜቶናታዖ ዒንሢ ዓኣያታቶዋ ዬኖ ባኮና ዒንሢ ዎዎዛዹዋቴ። 7ሃይ ሜታ ዒንሢ ሄሌሢ ዒንሢኮ ጉሙርቂፆኮ ጎኑሞ ዛጋኒኬ፤ ሳዖይዳ ባይቃ ዎርቄ ጎዖ ባካታዖ ታሚዳ ዓጊ ጎኑማ ዛጊንታኔ፤ ዒንሢኮ ጋዓንቴ ዎርቆይዳፓ ባሼ ማዔ ቦንቺንቴ ጉሙርቂፃ ዬያጉዲ ዛጊንታኒ ኮይሳኔ፤ ዬያይዲ ዒንሢኮ ዛጊንቴ ጉሙርቂፃ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሙካኣና ጋላታንታ ቦንቾንታ ሃሣ ዼጊ ጌዒሢያ ዒንሢም ማዓንዳኔ። 8ዬሱስ ኪሪስቶሴ ዛጊባኣያ ማዔያታቶዋ ዒንሢ ዒዛ ናሽካኔ፤ ሃሣ ያዺ ዒንሢ ዛጊባኣያ ማዔቴያ ዒዛና ጉሙርቂ፥ ዻንጋና ኬኤዛኒ ዳንዳዒንቱዋያ ቦንቺንቴ ዎዛና ዒንሢ ዎዛዼኔ። 9ዓይጎሮ ጌዔቶ ጉሙርቂፆ ዒንሢሲኮ ማሊፆ ማዔ ዒንሢ ሼምፓሢ ዻቂንቶ ዒንሢ ዔኪ ዔኪ ዓኣሢሮኬ። 10ዬኖ ዻቂንቶ ባኮ ፆሲ ማሊፆ ኬኤዛ ዓሳ ኮሺ ኮዒ ዛጌኔ፤ ዬያሮ ዔያታ ፆሲ ዒንሢም ዒንጋንዳ ኮሹሞ ዒንጊጾ ቤርታዺ ኬኤዜኔ። 11ዔያቶ ጊዳ ዓኣ ኪሪስቶሴኮ ዓያና ሜሲሔይዳ ሄላንዳ ሜቶና ሜቶኮ ጊንፆይዳ ዒዚ ዴንቃንዳ ቦንቾ ቤርታዺ ዔያቶም ዻዌኔ፤ ዔያታኣ ዬይ ቢያ ዎማ ዎዶና ሃሣ ዎይቲ ማዓንዳቴያ ማሊ ኮሺ ዛጌኔ፤ 12ዬያታ ፆሲ ማሊፆ ኬኤዛ ዓሳ ማዼሢ ዒንሢም ማዓንዳፓ ዓቴም ፔም ማዒባኣሢ ዔያቶም ፔጋዺ ዔርቴኔ፤ ዔያታ ዒንሢም ማዼሢ ጫሪንጫፓ ዳኪንቴ ዓያኖ ጌኤዦ ዛሎና ሃሢ ኮዦ ሃይሶ ዒንሢም ኬኤዛ ዓሳ ኬኤዜ ባኮ ፔጋሲሢናኬ፤ ዬያ ባኮ ፆሲ ኪኢታንቻታዖ ዛጋኒ ኮሺ ሱኡካዼኔ። 13ዬያሮ ዒኖ ዒንሢኮ ማዾም ጊኢጊሺ፥ ኮይሳ ናንጊ ዳንቤና ናንጊ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሙካኣና ዒንሢ ዴንቃንዳ ኮሹሞ ዒንጊፆ ዛሎና ጉቤ ማዔ ሃጊ ማዓንዳ ዎዛ ዒንሢኮ ዓኣያ ማዖንጎ። 14ፆሲም ዓይሢንታ ናይ ዒንሢ ማዔሢሮ ዔራቶ ዓቲሢና ቤርታ ዒንሢኮ ዓኣ ፑርቶ ማዾ ሱኡኮ ኩንሢፖቴ፤ 15ጋዓንቴ ዒንሢ ዔኤሌ ፆዛሢ ጌኤሺ ማዔሢ ጉዲ ዒንሢያ ዒንሢ ናንጎና ቢያ ጌኤሺ ማዑዋቴ፤ 16ዓይጎሮ ጌዔቶ ጌኤዦ ማፃኣፖይዳ፦ “ታኣኒ ጌኤሺ ማዔሢሮ ዒንሢያ ጌኤሺ ማዑዋቴ” ጌይንቲ ፃኣፒንቴኔ። 17ዖኦማኣ ዱማሱዋዖ ፔቴ ፔቴሢዳ ማዾ ማዾ ጎይጾ ዎጋ ፆዛሢ “ኑ ዓዳሢ” ጌዒ ዔኤላያ ዒንሢ ማዔቶ፥ ሃያ ሳዖይዳ ሾኦቹሞና ዓኣዖ ዒዛ ዒጊጪሢና ናንጉዋቴ። 18ዒንሢኮ ዓዶንሢዳፓ ዒንሢ ዻካሌ ማኣዱዋ ናንጎይዳፓ ዒንሢ ሻንቂንቴሢ ባይቃ ባኣዚ፥ ሚኢሼና ዎርቄና ማዒባኣሢ ዒንሢ ዔራኔ፤ 19ጋዓንቴ ዒንሢ ሻንቂንቴሢ፡ ፑርታ ባኣዚና ፓጬ ባኣዚ ባኣ ማራይ ማዔ ኪሪስቶሴኮ ቢያፓ ባሻ ሱጉፆናኬ። 20ዒዚ ዶኦሪንቴሢ ሳዓ ማዢንታንዳሢኮ ቤርታዺ ማዓዛ ሃሢ ጋዓንቴ ጋፒንፆ ዎዶይዳ ዒንሢ ዛሎሮ ጌዒ ዒ ፔጋዺ ጴዼኔ። 21ሃሣ ዒዛ ሃይቦይዳፓ ዔቂሲ ዒዛም ቦንቾ ዒንጌ ፆሲ ዒንሢ ዒዛ፥ ዬሱሴ ዛሎና ጉሙርቃኔ፤ ዬያሮ ዒንሢኮ ጉሙርቂፆና ሃጊ ማዓንዳ ዎዞና ፆሲዳኬ። 22ዑሣ ናሽኮ ናሹሞቱዋንቴ ጎኔ ናሹሞ ዬሱሴ ጉሙርቂ ዔኬ፥ ዒንሢኮ ጌርሲንሢም ዓኣያ ዒንሢኮ ማዓንዳጉዲ ጎኑሞም ዓይሢንቲሢና ዒንሢ ዒንሢ ቶኦኮ ጌኤሼኔ፤ ዬያሮ ጉቤ ዒናና ሴካና ሃንጋና ዎሊ ኮሺ ናሽኩዋቴ። 23ዒንሢ ላሚሣ ሾይንቴሢ ናንጊና ናንጋያ ማዒ ዶዲ ናንጋ ፆሲ ቃኣሎና ባይቁዋ ፃጲዳፓ ማዓንዳኣፓዓቴም ባይቃ ፃጲፓቱዋሴ፤ 24ዓይጎሮ ጌዔቶ ጌኤዦ ማፃኣፓ፦ “ዓሲ ቢያ ማኣቲ ጉዴያኬ፤ ቦንቻ ቢያ ካይዚዳ ዓኣ ቡኒጉዴያኬ፤ ማኣታ ሹሊ ሜላኔ፥ ቡናኣ ዲኢናኔ፤ 25ፆሲኮ ቃኣላ ጋዓንቴ ናንጊና ዶዲ ናንጋኔ” ጋዓኔ። ዬያሮ ኮሺ ሃይሴ ማዒ ዒንሢም ሚርጌና ኬኤዚንቴ ቃኣላ ዬያኬ።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ዑደቶም ብምዝዛም ሎሚ ኣብ ዋና ከተማ ታንዛኒያ ዳር ኤስ ሰላም ኣብ ዝኣተውሉ እዋን ድሙቕ ኣቀባብላ ተገይሩሎም።እዚ ኣብ ሰልስተ ሃገራት ኣፍሪካ ናይ ዘካይድዎ ምብፃሕ መወዳእታ ምዕራፍ እዩ።ምስ መዘንኦም ጃካያ ኪክዌተ ክዘራረቡ እዮም።ይዓቢ ምስ ዘሎ ቁጠባ ኣፍሪካ ርክቦም ንምጥንኻር ምድፍኦም እውን ክቕፅልሉ እዮም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ምስ ስድርኦም ኣብ ታንዛኒያ ኣብዝኣተውሉ እዋን ኣብ ከተማ ዳር ኤስ ሰላም ኣብ መዕረፎ ነፈርቲ ብፕሬዝዳንት ታንዛኒያ ጃካያ ኪክዌተ ድሙቕ ኣቀባብላ ተገይሩሎም።ኣሽሓት ነበርቲ እታ ከተማ ንዕኦም ዝሓዘት መኪና ንምርኣይ ካብ መዕረፎ ነፍርቲ ጀሚሮም ሪጋ ሒዞም ንጎደናታ መሊኦምዎ ይርኣዩ።
ክልቲኦም ፕሬዝዳንትታት ኣብ ዝሃብዎ ናይ ሓባር ጋዜጣዊ መግለፂ ፕሬዝዳንት ኪክዌተ ብ’’ኮርፔረሽን ብድሆ ሚሊኒየም’’ ኣቢሎም ንዝሃብዎ ሓገዝ ንፕሬዝዳንት ኦባማ ኣመስጊኖምዎም።ህዝቦም በዚ ፕሮግራም እዚ ተረባሕቲ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ዝስተ ማይን ትምህርትን ኮይኖም ኣለው ኢሎም።
ኣብታ ምብራቕ ኣፍሪካዊት ሃገር ንኽልተ ማዕልታት ኣብዝፀንሕሉ እዋን ምስ ፕሬዝዳንት እታ ሃገርን ምስ መራሕቲ ንግድን ተራኺቦም ክዘራረቡ እዮም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ትሕቲ ስሃራ ኣፍሪካ ምምራት ሓይሊ መብራህቲ ንምድንፋዕ ዝሕግዝ ሓድሽ ተበግሶ ትማሊ ሰንበት ዕላዊ ገይሮም ኣለው።በቲ ተበግሶ ተረባሕቲ ካብዝኾና ሸሞንተ ሃገራት ኣፍሪካ ታንዛኒያ ትርከበን።
ታንዛኒያ ዝዓብየ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ሓገዝ ካብ ዝረኽባ ሃገራት’ውን ሓንቲ እያ።ፕሬዝዳንት ኦባማ ግን ኣብታ ሃገር ረድኤት ከኮነስ ኢንቨስትመንት ክውስኽ ተስፋ ኣለዎም።
ፕሬዝዳት ኦባማ ትማሊ ሰንበት ነይሮም ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ዑደቶም ዝዛዘሙ።ንስለስተ ማዕልታት ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ ዝፀንሕሉ እዋን ብፅኑዕ ሓሚሞም ዝርከቡ ኔልሰን ማንዴላ ተኣሲሮምሉ ኣብ ዝነበሩ ሮብን ኣይላንድ በፂሖም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኬፕ ታውን ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ሸቶ ፖሊሲ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ኣፍሪካ ኣቐሚጦም።
እቶም ፕሬዝዳንት ኣብ ትሕቲ ስሃራ ኣፍሪካ ተጠቃምነት ሓይሊ ኤለክትሪክ ብኽልተ ዕፅፊ ንምውሳኽ ዘኽእል ዝበልዎ ‘’ፓወር ኣፍሪካ’’ ንዝተብሃለ ሓድሽ ተበግሶ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብቶም ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት 7 ቢሊዮን ዶላር ክትወፊ ኢያ ኢሎም።
ኣብዚ ዘለናዮ መዋእል ኤልክርትሪክ ምርካብ ወሳኒ እዩ ዝበሉ ንሶም ‘’ህፃናት ከፅንዑ፣ሓሳብ ናብ ተግባራዊ ውራይ ንምስግጋር፣ስድራታት ኣዝዮም ኣገደስቲ ዝኾኑ ጠለባት ክረኽቡ፣ኣፍሪካ ናብ ናይ ዓለም ቁጠባ ክትኣቲ ቀንዲ መራኸቢ መስመር ሓይሊ መብራህቲ እዩ።’’
ዩናይትድ ስቴትስን መሻርኽታን ኣብዚ ሓድሽ ተበግሶ ፈለማ ምስ ኢትዮጵያ፣ጋና፣ኬንያ፣ላይበሪያ፤ናይጀሪያን ታንዛኒያን ክሰርሓ እየን።
ኣብ መደርኦም ብተደጋጋሚ ኣፍሪካ ትምዕብል እያ ዘላ ክብሉ ተዛሪቦም ኦባማ። እንተኾነ ግን ኢሎም ንሶም እታ ክፍለ ዓለም ንሰብኣዊ መሰላት እትህቦ ቦታ ትሑት ስለዝኾነ ህፁፅ ምምዕራይ ከምዝሓትት ኣጠንቂቖም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ንደቂ ኣንስትዮ ዘየሳተፈት ሃገር ክትበፅሖ ኣብ ዝግብኣ ምዕባለ ኣይክትበፅሕን እያ ኢሎም።ኣብ ማሊ፣ሱማሊያን ሱዳንን ይካየዱ ንዘለው ግጭታት ኣፍሪካዊያን ትካላት ፍታሕ ክናድዩ ፀዊዖም።
ብኻሊእ ዜና ፕሬዝዳብት ኦባማ ኣብ ከተማ ሲዌቶ ንዝትኣከቡ ሰባት መደረ ኣብ ዘስምዕሉ ዝነበሩ እዋን ቁፅሮም 24 ዝኾኑ ኢትዮጵያዊያን ሙስሊም ማሕበረሰብ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሙስሊም ማሕበረበ ትፍፅሞ ዘላ ዝበልዎ በደል ጠጠው ንኽተብል ፅዕንቶ የሕድሩ ክብሉ ተቓውሞ ኣስሚዖም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ናይ ታንዛኒያ ዑደቶም ዛዚሞም ፅባሕ ሰሉስ ናብ ዋሽንግተን ዲሲ ክምለሱ እዮም።


text: 1ታ ዒሾንሦ! ታ ሚሾንሦ! ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ሙኪጾና ኑኡኒያ ዒዛ ባንሢ ቡካንዳሢ ዛሎ ዒንሢ ዔራንዳጉዲ ኑ ዒንሢ ሺኢቃሢ ሃያኬ፤ 2ፆሲ ማሊሢ ኬኤዞናያ ማሂ፥ ፆሲ ቃኣላፓ ዒንሢም ኬኤዞናያ ማሂ ሃሣ ኑ ጊዳፓ ፃኣፒንቲ ዳኪንቴ ኪኢታ ማሂ፦ “ጎዳኮ ሙኮ ኬላ ሄሌኔ” ጌዒ ሩኡሪና ዒንሢኮ ማሊጾና ሴካ ሃንጋ ጌይፖቴ፥ ዲቃቲፖቴ፤ 3ዖኦኒያ ዓይጎ ጎይሢና ዒንሢ ጌሹዋጉዲ፤ ዓይጎሮ ጌዔቴ ቤርታዺ ጋፒንፆና ዓሳ ፆሲም ዋይዞ ዒፂ ፑርቱዋንቴ ሃሣ ፑርቶ ዓሢ ፔጋዺ ጴዺባኣንቴ ኪሪስቶሴኮ ሙኪጾ ዎዳ ማዓዓኬ። 4ዬይ ፑርቶ ዓሢ ዓሳ፦ “ፆሲኬ” ጌዒ ካኣሽካ ባኮይዳፓ ቢያ ዑሣ ፔና ዼግ ዼጊዲ ዬያቶ ቢያ ዒፃንዳኔ፤ ሃሣ፦ “ታኣኒ ፆሲኬ” ጌዒ ጌዒ ፆሲ ካኣሽኪንታ ማኣሮይዳ ጫርቂ ዴዓያ ማዓንዳኔ። 5ቤርታ ታ ዒንሢና ዎላ ዓኣና ዬያ ባኮ ኬኤዜያታሢ ዒንሢም ጶቁዋዓዳ? 6ዒዛም ጌሢንቴ ኬሎና ዒ ፔጋዺ ዔርታንዳጉዲ ሃሢ ዒዛ ላኣጋሢ ዓይጎታቴያ ዒንሢ ዔራኔ። 7ፑርቶ ዓሢ ዔርቱዋንቴ ዴሜና ሃሢ ማዻኔ፤ ዬይ ያዺ ማዔሢ፡- ሃሢ ዒዛ ላኣጋሢ ጎይጻፓ ሺኢካንዳያ ሄላንዳኣናኬ። 8ዬካፓ ጎዳ ዬሱሴ ፔ ዑኡዞና ዒዛ ባይዛንዳሢና ማዒ ሙኪጾ ቦንቾና ጉቤ ዒዛ ባይዛንዳ፥ ዬይ ፑርቶ ዓሢ ፔጋዺ ጴዻንዳኔ። 9ዬይ ፑርቶ ዓሢ ሙካንዳሢ ፃላሄ ዎልቄና ማዓዛ፥ ዒዚ ፆሲ ዎልቄና ማዺንታ ዓኪ ባኣዚ ማላያ ሃሣ ዓኪ ማላታና ዲቃሣ ባኣዚና ማሊሲ ሉኡዙሞና ማዻንዳኔ፤ 10ዬያጉዲ ሃሣ ዻቂሻንዳ ጎኑሞ ናሽኪ ዔኮ ዒፂ፥ ባይቃ ዓሶ ዱማ ዱማ ፑርታ ማዾና ዒ ጌሻንዳኔ። 11ዬያ ዛሎና ሉኡዙሞ ባኣዚ ዔያታ ጉሙርቃያ ማዓንዳጉዲ ፆሲ ዔያቶ ዻቢንቲ ማዾ ማዺሻንዳኔ። 12ዬይ ያዺ ማዓንዳሢ፡ ጎኑሞ “ኑ ጉሙርቃዓ” ጌዒ ጎሜ ማዾና ዎዛዻዞንሢ ቢያ ፑርታና ዎጊንታንዳጉዲኬ። 13ጎዳ ሱንፆና ኑ ዒንሢ ናሽካ፥ ታ ዒሾንሦ! ታ ሚሾንሦ! ኑኡኒ ጋዓንቴ ዒንሢ ዛሎሮ ፆሲ ቢያ ዎዴ ጋላታንዳያ ኮይሳኔ፤ ኑኡኒ ፆሲ ጋላታሢ፡ ዒንሢ ዓያኖ ጌኤዦ ዛሎና ፆሲም ዱማዼያ ማዔሢሮና ጎኔ ማዔሢ ጉሙርቂፆና ዒንሢ ዻቃንዳጉዲ ፆሲ ቤርታዻዞንሢ ማሂ ዒንሢ ዶኦሬሢሮኬ። 14ፆሲ፡ ኑ ዒንሢም ኬኤዜ ኮዦ ሃይሶ ቃኣሎ ዛሎና ዒንሢ ዔኤሌሢ ኑ ጎዳሢ ዬሱስ ኪሪስቶሴና ዎላ ዒንሢ ቦንቺንታንዳጉዲኬ። 15ዬያሮ ታ ዒሾንሦ! ታ ሚሾንሦ! ዶዲ ዔቁዋቴ፤ ኑኡኒ ዒንሢም ዻንጎና ኬኤዜሢ ማዔቴያ ፃኣፒ ዒንሢም ኑ ኬኤዜ ኪኢቶ ዓርቁዋቴ። 16ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሃሣ ኮሹሞ ዒንጊፆ ዛሎና ናንጊና ናንጋ ዶዲሢና ሃጊ ማዓንዳ ኮሺ ዎዛ ኑም ዒንጌያ ሃሣ ኑና ናሽኬ፥ ኑ ዓዳሢ፥ ፆዛሢ፥ 17ኮሺ ማዔ ባኣዚ ቢያ ዒንሢ ማዻንዳጉዲና ኬኤዛንዳጉዲ ዒኖ ዒንሢኮ ዶዲሾንጎ፤ ዎልቄያ ዒንሢም ዒንጎንጎ።


text:
ሰላም ኣብ ውሽጥን ወጻእን እትርከቡ ኩቡራት ኣሕዋት ደቂ ኤረይ ጻዕዳ፡፡እንቋዕ ናብ ብርሃነ መስቀል ብሰላም ኣብጸሓና፡፡ሎሚ ኣብ ድሮ በዓል መስቀል ኮይና ዓኾዃይ ዓኾዃይ ገዓት ሓምሊ ውጻእ ገዓት ጠስሚ እቶ፡እንብለሉ ኣብ ክልተ ገጽ ናይ መድረኽ መቐይሮ ኢና ዘለና፡፡በቲ ሓደ ካብ ዘመነ ሉቋስ ናብ ዘመነ ዮውሃንስ እንሰጋገረሉ መድረኽ ክኸውን ከሎ፡ በቲ ካልኣይ ሸነኹ ድማ ካብቲ መስቀል እንተርኣኻዮ ውን ሰገጥ ዘይብል፡ንኣስታት 40 ዓመታት ደም ንጹሃን ኤርትራውያን እናመጸየ ዝሰወደ’ሞ ኣብዚ ናይ ቀቢጸ ተስፋ ሰዓታት ከም ብዕራይ ግንበተ ሰነ ተዳኪሙ ናብ መቓብር ጥፍኣት ዘምርሕ ዘሎ ኢሳይያሳዊ ሰይጣን ብርግጽ እንገላገለሉ ታሪኻዊ ህሞት ምዃኑ ኢዩ፡፡ብዘይ ቀልዓለም ብርግጽ ውን ኢዩ፡፡እቲ ንሃገራዊ ዋዕላ ዘዐወተ ኤርትራውያን ምጥርጣር ኣወጊዶም ሕድሕዳዊ ምትእምማን ከሕድሩ ዓሚቕ ሰረት ዘንጸፈ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ፡ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ኩሉ ምድላዋቱ ኣጻፊፉ ኣብ መጠረሽታ ዕለታት ወርሒ ጥቅምቲ ሓደ ስጉሚ ተሳጊሩ ሃገራውያን ከጋበእ ኢዩ፡፡በዚ ኣጋጣሚ ነዚ ዝተሐላለኸ መድረኻት ሰጊሩ ናይ ሰላም ፍትሒ ራህዋ ዲሞክራሲ ጩራ ባናታቶም ዝኾለዐ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲምክራስያዊ ለውጢ በስም ኩሉ ደላይ ሰላም ኤርትራዊ ምስጋና ይብጻሐዮ፡፡ እዚ ዓቢ ዋኒን ውራይ ኩሉ ኤርትራዊ ስለዝኾነ ሃገራዊ ኮሚሽን ንደሞከራስያዊ ለውጢ ምሉእ ደገፍን ምትሕብባርን ከይፈለዮ በዚ አጋጣሚ ከዘኻኽር እደሊ፡፡
ድሕሪ ሚስጥረ ምብራዕ ኲናት ባድመ በሰላታት እቲ ናይ ህልቂት ኲናት ብብሩህ መገዲ ናብ ኣንበብቲ ከቕርቦ ምዃነይ ቃል ኣትየ ከምዝነበርኩ ዝፍለጥ ኢዩ፡፡ከምቃለይ ኣብቲ ልክዕ ግዚኡ ከቕርቦ ብዘይ ምኽኣለይ እቕሬታ ኩቡራት ኣንበብቲ እዚ ታሪኻዊ ጽሑፍ፡፡ እቕረ ምባል መደምሰስ ኩሉ ጌጋታትና ስለ ዝኾነ፡፡ሚስጥረ ምብራዕ ኲናት ባድመ ካበይ ናበይ ብኸመይ ምንባሩ ድሙቕ ብሩህ ስእልን ኣባይታ ዝነበሩ ጩቡጣት ሓቅታትን ፈሊጥኩምን ሰኒቕኩምን ክትኮኑ እምንቶይ ኢዩ፡፡
ቀቅድሚ ምብራዕ ኲናት ባድመ ነቲ ፍጹም ኣስካሕካሒ ናይ ጥፍኣት ባርዕ ክውልዕ፡ ብጎይትኡ ኢሳይያስ ከቢድ ሕድሪ ዝተቐበለ፡ ሜጀር ጀነራል ገረዝግሄር ዓንደማርያም ዉጩ ከምቲ ልሙድ ከብዲ ምላሽ ሰትዩ ሓደገኛ ክወጽእ ዘይግበኦ ሚስጢር ሶቱኹዎ ነይሩ ኢዩ፡፡ንኣምባሳደር መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ኤርትራ ነበር‹‹ምሳኹም ዝመጽእ ክረምቲ ክንራኸብ ኢና፡፡››ክብል ኣሚቱሉን ደርጒሑሉን ኢዩ፡፡ላሕኲ ናይዚ ሚስጥር ድሕሪ ገለ እዋን ምብራዕ እቲ ኲናት ካብቶም ቀረባ ቀረብቲ ኣዕሩኽቲ ዉጩ ብሕሹኽታ ከዝረብ ተሰሚዑ ኢዩ፡፡ ምናልባት ኣንባሳደር መንግስቲ ኢትዮጲያ ውን ነቲ ምላቕ ሚስጥር ብዋዛ ዝርእዮ ኣይመስለንን፡፡የግዳስ መንግስቲ ኢትዮጲያኣብቲ ፈለማ ኲናት ዝተወላዓሉ ቦታ ክባቢታት ባድመ ሰራዊት ኣየቐመጠን፡፡ስለምንታይ ሻላ ርእይዎ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኲናት ክውልዕ ኢዩ ዝብል ፍጹም ግምት ስለ ዘይነበሮ ኢዩ፡፤
05 ግንቦት 1998 ዓ/ም መስዋእቲ ሹዱሽተ ኣባላት ናይታ ንስለያዊ ዳህሳስ ተባሂላ ዝወፈረት ጋንታ ክጋጥም ከሎ ፡ ሓደ ካለእ ዓቢ ኣኼባ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝካየደሉ ዝነበረ እዋን ኢዩ፡፡ኣብዚ ኣኬባ’ዚ ጀነራል ስብሓት ኤፍረም፡የማነ ገብርኣብ(ሞንኪይ) ዝርከብዎ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ፡ምስ መዘናታቶም ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጲያ ኣብ ዘተን ምይይጥን ኢዮም ዝነበሩ፡፡ኣብ ከባቢታት ባድመ ገለ ጎንጽታት ተፈጢሩ መስዋእቲ ገለ ወተሃደራት ኣጋጢሙ ከምዘሎ ውን ገና ኣብ ውሽጢ ኣዲስ ኣበባ ከለዉ ኢዮም ፈሊጦም፡፡ኣብቲ እዋን’ቲ ጀነራል ስብሓትን መዘኑኡ ኢታ-ማጆር ሹም ሌ/ጀነራል ጻድቃን ገብረትነሳኤን ናብ ቦታ ፍጻመ ብምኻድ ነቲ ጉዳይ ከጻርይዎን ነቲ ጠንቂ ዝኾነ ስጉምቲ ከወስዱሉን ተረዳዲኦም ነይሮም ኢዮም፡፡እቲ ጉዳይ ገና ከይዓበየ ንምፍትሑን ንምህዳኡን ኣብ ርድድእ ተበጺሑ ክንሱ፡ ኢሳይያስ ንየማነ ገብርኣብ ብዘሃቦ ቀጥታዊ ትእዛዝ፡ብህጹጽ ናብ ኣስመራ ኢና ንኸይድ ዝብል ሓሳብ ተቐይሩ፡፡እስከ ቁሩብ ሃዲእና ረጊእና ነቲ ጉዳይ ብዕምቀት ንርኣዮ፡፡መንግስቲ ኢትዮጲያ ኲናት ክውልዕ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ተጠንቀቕ እነተዝነብር፡ ብዓቢኡ ውን ግጭት ኣጋጢሙ እናተሰምዐ፡ ነዞም ከክንዲ ያሒት ዝኾኑ ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ብሰላም መፋነዎም’ዶ?እንድዒ?ብወገነይ ግን ኣይመስለንን፡፡
እቲ ድሮ 05 ግንቦት ዝጀመረ ጎንጺ 06 ግንቦት 1998 ዓ/ም ወጋሕታ ብመሪሕነት ኮለኔል ገብረኪዳን (ሓኔታይ) ዝተመርሐ ሰራዊት ንባድመ ተቖጻጺሩ ንቕድሚት’ዩ ሳጊሙ፡፡ ሽዑ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጲያ ቀዲሙ ዝመጸ ናይ ረዳት ሓይሊ ፈጥኖ ደራሽ ዝተባህለ ሓውሲ ዞባዊ ሰራዊት ኢዩ፡፡ድሕሪ ምትሓዝ ባድመ ንሒደት መዓልታት ምቅርራብ ነቲ ናይ ድሎ ብድሎ ኲናት እምበር ውግእ ኣይቀጸለን፡፡ኣብዚ ግዜ’ዚ ኣብ ከባቢ ባድመ ሰለስት ላዕለዎት ጀነራላት ሜጀር ጀነራል ገረዝጊሄር ዓንደማርያም(ውጩ)፡ሜጀር ጀነራል ፍሊጶስ ወልደዮውሃንስ፡ ሜጀር ጀነራል ተኽላይ ሃብተስላሴ ኣብ ቦታ ፍጻመ ብኣካል ዝነበሩሉ ኢዩ፡፡ክንድዚኦም ዝኣኽሉ ላዕለዎት ጀነራላት ሃንደበት ኣብ ዝተባህለ ጎንጺ ንምንታይ ኣድለየ?
ኣብ መንጎ እተን ሒደት መዓልታት ዓበይቲ ዓዲ ህዝቢ እቲ ከባቢ ካብ ከልቲኡ ወገን መዃኑ ኢዩ ኤርትራውያንን ኢትዮጲያውያንን ሓደ ናይ ዕርቂ ሽማግለ መዚዞም ነይሮም ኢዮም፡፡እዚ ናይ ዕርቂ ሽማግለ ኣስታት 14 ሰባት ዝሓዘ ኮይኑ መጀመርያ ናብ ሰራዊት ኢትዮጲያ ብምኻድ ንዕርቂ ለሚኑን ተማሕጺኑን፡፡በዝረኸቦ ኣወንታዊ መልሲ ቀጺሉ ናብ ላዕለዎት ጀነራላት መንግስቲ ኤርትራ መጺኡ፡፡እቲ ንኣረገውቶት ምርኩስ ዝተደገፉ ውን ምእሳርን ምቕታልን ዘይንሕፍ ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝወሰዶ ስጉመቲ ግን ፍጹም ነውራም ዘይ ሓላፍንታዊ ተግባራት ኢዩ ነይሩ፡፡ነቶም ውግእ ደው ይበል፡፡ ዝሓለፈ በሰላታትና ነሕዊ፡፡ዘባእስ የብልኩምን ኣሕዋት ኢኹም፡፡ጉዳይኩም ብሰላም ኮፍ ኢልኩም ተላዚብኩም ተረዳዲእኩም ፍትሕዎ፡፡ዝበሉ ለባማት ዓበይቲ ዓዲ ፍብፍላይ ነቶም ኢትዮጲያውን ናይ ወያነ ናይ ስለላ ልኡኻት ኢኹም ብምባል ቀጥታ ከም ዝእሰሩ ኢዩ ተገይሩ፡፡ድሕሪ’ዚ ኢሳይያስ ኲናት ባዕሉ ከመርሖን ከኣልዮን ሓደገኛታት ናይ ረድዮ መልእኽትታት ክመጹ ጀሚሮም፡፡ነቲ ድሒሩ ዝቐጸለ ኣስካሕካሒ ኲናት ብቐጥታ ዝመርሖ ዝነበረ ባዕሉ ኢሳይያስ ኢዩ፡፡ኣዝዮም ብዙሓት መልእኽታት ናብ እዚ ኮራት ይኹን እዚ ከፍላተ-ሰራዊት ብቐጥታ ዝመጽእ ዝነበረ ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት ኢዩ፡፡እቲ ምስ ወያነ ኣጸቢቕና ንፋለጥ ኢና ዝበሎ ትምክሕተኛነቱ ግን ገና ካብ ምጅማር እቲ ኲናት ባዶሽ ምንባሩን ኣብ ምምራሕ ዘለዎ ትሑት ብቕዓትን ዝሓለፈ መድረኽ ብግብሪ ኣረጋጊጽዎ ኢዩ፡፡
ድሕሪ ፈላሚ ኲናት ከባቢታት ባድመ እቲ ባርዕ ናብ ኩሉ ወሰናስን ኤርትራ ኢዩ ሊሒሙ፡፡እቲ ጉዳይ ሕቶ ናይ ባድመ እንተዝነብር ናብ ካልእ ክባቢታት ክሰግር እምበይ ምተገቦኦን፡፡እቲ ብስም ቀዳማይ ወራር ዝፍለጥ ከቢድ ኲናት ልዕሊ ልዕሊ ከባቢታት ባድመ ሓያል መስዋእትነት ዝተኸፍሎ ቦታታት ካብ ውሽጢ መሬት ኤርትራ ወጻኢ ኣብ መሬት ኢትዮጲያ ኢዩ፡፡ከባቢታት ዛላምበሳን ካብ ዓሰብ 71 ኪ.ሜ ከባቢታት ቡሬ ንውሽጢ ሶሊኹ ዝኣተወ ክፍለሰራዊት 525 ን፡፡ኣብ ኩሉ ዞባታት ኲናት ኢሳይያስ ባዕሉ ብቐጥታ ዝመርሖ ዝነበረ ድማ ኢዩ፡፡ኣብዚ ግዝያት እዚ ብወገን ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጲያ ምክልኻል እምበር ናብ መጥቃዕትን ጸረ-መጥቃዕትን ዝዛዘወ ስለቲ ኲናት ኣይነበረን፡፡እቲ ንውልቀ ዝናን ህቡብነትን ኢሳይያስ ዝተወለዐ ፈላሚ ኲናት ፍጹም ዘይተጸንዐ ብምንባሩ ሃፈጽታ ረስኑ ዓቂቡ ከቕጽል ኣይከኣለን፡፡ብቐሊል ዘይግመት ከቢድ ክሳራ ሂወት መናእሰያት ኤርትራ ኣብዚ ዘይተጸንዓን ዘይኩውንነታውን ኲናት ጠፊኡን ተኸፊሉን’ዩ፡፡
ድሕርዚ እቲ ከም ሊቀ ሊቃውንቲ ኲናት ንነብሱ ባዕሉ ዘጠመቐ ኢሳይያስ ዝወሰዶ ስጉመቲ ንብዙሓት ምኩራት መምሃራን ውግእ ዘገረመ ኢዩ ነይሩ፡፡ገለ ቦታታት ሒዝካ ኣብ ናይ ምክልኻል መድረኽ ምእታው፡፡ጽኑዓት ድፋዓት ብህጹጽ ክህነጹን ክስርሑን ተወሲኑ፡፡ብሕጊ ወተሃደራዊ ስነፍልጠታዊ ስልቲ ኲናት ምክልኻል ተገዲድካ ትኣትዎ ሓደ ካብ ስልትታት ቅዲ ኲናት ኢዩ፡፡ምክልኻል ጸላኢኻ ላዕለዋይ ኢድ ጨቢጡ ኣብ ልዕሌኻ ኣብ ዝደለዮ ግዜን ቦታን ሓደጋ ንኽወድቀካ ባእልኻ ኢድካ ምሃብ ኢዩ፡፡ልእሊ ዝኾነ ድማ ‹‹ነታ ቀዳምቲ ጥይት ንሕና ኣይንትኩሳን ኢና፡፡›› ክብል ብዓውታ ትዛሪቡ፡፡መንግስቲ ኢትዮጲያ በዓል ዛላንበሳ ዘኣመሰሉ መሬቱ ተመንዚዑ ኢዱ ኣጣሚሩ ክርኢ ዝይሕሰብ ኢዩ፡፡እሞ ድኣ ኢሳይያስ ስለምንታይ ካብ ምጥቃዕ ናብ ናይ ምክልኻል ምድረኽ ከእቶ ኣዚዙ፡፡እዚ ገና መልሲ ዘይተረኽቦ ክፍታሕ ዝይተኻእለ ሕንቅል ሕንቅሊተይ ኮይኑ ዘሎ ኢዩ፡፡
እዚ ክኸውን ከሎ ብዙሓት ላዕለዎት ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ እንታይ ይግበር ኣሎ፡ ኲናት በኸመይ ተጀሚሩ፡እንታዩ ምዕባለታቱ፡ኣፍልጦ ዳርጋ ኣይነበሮምን እንተበልኩ መግናን ኣይመስለንን፡፡ኣረ ገሊኦምሲ እቲ ንጹር ሓበሬታ ካብ ወከለቲ ኮራት ኣብ ኣስመራ ዝነበሩ ኦፐሬተራት ክረኽቡን ከሰምዑን ኢዮም ዝጓየዩ ነይሮም፡፡እቲ ንውልቀ ዝንኡ ደይመደይ ኢሉ ኲናት ዝወዐለ ኢሳይያስ ነቶም ማዕረ ህዝቢ ብመገዲ 03 ነቲ ኩነታት ዝሰምዕዎ ዝነበሩ ሰበስልጣን መንግስቲ አብ ኤክስፖ ሃንደበታዊ አኬባ ጸዊዑ ጠንቂ እቲ ኲናት ወያነ ምዃኑ ብዘይ ገለ ስክፍታ ክቕሽሾም ፈቲኑ ኢዩ፡፡ ብዙሓት ካብ ተጋባእቲ አኼባ ባድመ ንነዊሕ ግዜ ገና ካብ ዘበነ ገድሊ አብ ትሕቲ ወያነ እመሓደር ምንባሩን እንተኾነ ክርክር ከምዝነበረን እፈልጡ እዮም፡፡ አብ አኼባ ኤክስፖ ካብ ዝተላዕለ ሕቶ ድማ ሓደ እዚ’ዩ ነይሩ፡፡ኢሳይያስ ንኹሉ አብቲ አኼባ ዝወረደ ሕቶታት ምስ ዕላምኡ ስለ ዝጻረር ብድፍኑ አይፈልጦን እየ ክብል’ዩ መሊሱ፡፡
ብቐሊል ክዓርፍ ዝግቦኦ ዝነበረ ኲናት እናተሓላለኸ ከይዱ፡፡ኢሳይያስ ነቲ ብሩዋንዳን አሜሪካን ዝቐረበ መተዓረቂ ሓሳብ ክሳደይ ንኻራ ብምባል አቕቢጹ፡፡ካብ ባድመ ወጺእና ማለት ጸሓይ ሞይታ ድሕሪ ደጊም ኣይትበርቕንያ ክብል ቁርጺ መልሱ አፍሊጡ፡፡ድሕሪ’ዚ ኣዝዩ ከበድ አሸሐት ሂወት ዝጠልብ አስካሕካሕቲ ኲናት ከምዘይተርፍ ምዃኑ እናተነጸረ ምጺኡ፡፡ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ንአስታት ትሽዓተ አዋርሕ ሰራዊት ሓይልታት ምክልኻል ከምዝተባህሎን ከምዝተኣዘዞን ዓሰርተታት ኣማኢት ኪ.ሜ ከናለታት ቀዲዱ ድፋዓት ሰሪሑ፡፡ ነቲ ሎሚ’ዶ ጽባሕ ይመጽእ ዝተባህለ ናይ ምጥቃዕን ሓደጋ ምውዳቅን ብዘይ ገለ ቅድመ ኩነት አብ ኢዱ ዝጨበጠ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ መዝገቡ ሒዙ ኢዱ ኣጣሚሩ አብ ምክትታል ተጸሚዱ፡፡ ብኣንጻሩ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ነቲ ዝተረክበ ተበግሶ ናይ ምጭባጥ ዕድል ብምምዝማዝ ነዊሕ ግዜ ከበድቲ ምቅርራባት ንኲናት ብምግባር ኣበይ ብኸመይ እንተጥቃዕና ይሐይሽ ኣብ ዝብል ዓሞቕቲ ምርምራትን መጽናዕትታትን ኣብ ምክያድ ተአትዩ፡፡
ኣበለት ስለያ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወግሐ ጸብሐ ብዘይ ዕረፍቲ ብኣባላት ሓይልታት ምኽልኻል ኤርትራ ዘይተታሕዛ ጃላ መሬት ኣብ ምፍታሽ ነዃላትን ቀዳዳትን ኣብ ምንዳይ ዝረቐቐ ፈኮስቲ ድፍዓት ኣየኖት ኢዮም ኣብ ምልላይ ብዝሕን ዓይነትን ሰራዊት ኣበየናይ ቦታ እንታይ ኣሎ ብዘይ ዕረፍቲ ደኺሞምን ሰሪሖምን፡፡ ድሕሪ’ዚ ኣብ መጀመሪያ ወርሒ ጥሪ 1999 ዓ/ም ዳግማይ ከቢድ ኲናት ክካየድ ምዃኑ ግሁድ ኮይኑ፡፡እቲ ዝገርም ብመንግስቲ ኢትዮጲያ ከቢድ መጥቃዕቲ ክፍኖ ምቅርራባት እናተኻየደ ካብ አዘዝቲ በጦሎኒ ንላዕሊ ዝነበሩ መራሕሪ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ከቢድ ናይ ንግዲ ውድድራት ተሸሚሞም ምንባሮም ኢዩ፡፡ በቲ ዝተሓተ ኣብ ሓደ ቦጦሎኒ ኣርባዕተ ሓሙሽተ ድኳናት ኣብ ውሽጢ ድፍዓት ተኸፊቱ ገንዘብ ናይቲ ምስኪን ሃገራዊ ኣገልግሎት ንምምንዛዕ ምውፋሮም ኢዩ፡፡ኣዘዝቲ በራጊድ ክፍላተ ሰራዊት እሞ እንተዘይ ተዛረብናሎም ይሐይሽ፡፡ገዚፍ ጉልበት ኣባላት ሰራዊት ኣብ ሕርሻን ካልእ ዓበይቲ ናይ ንግዲ ትካላት ኣዋፊሮም ብዛዕባ እቲ ዝመጽእ ኲናት ፋዕርኡ ውን ኣይነበሮም፡፡ሂወት መናእሰያት ኤርትራ ማዕረ ጤለ በጊዕ ተቖጺሩ፡፡ብመንጽሩ ድማ ወያነ ወላሐንቲ ክገብር ከምዘይክእል ዘይ ክውንነታዊ ጎስጋስ ንሰራዊት ብዘይ ዕረፍቲ ተዋሂቡ፡፡ሓላዘኑ ዝወደአ ተኲሱ ዕላምኡ ክሃርም ዘይክእል ብረት ሒዙ ኣብ ቅድመ ግንባራት ንሞት ከም ዝፍረድ ኮይኑ፡፡
ካብ መጀመርያ ወርሒ ጥሪ ማእለያ ዘይብሉ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ብመንገዲ እንትጮ ብዘት ናብ ጉርሁ ክአቱ ጀሚሩ፡፡ ማዕረ ማዕሪኡ ብዝሒ ዘለወን ታንክታት መዳፍዓትን ክጓረት ተራእዩ፡፡ እቲ ዘይተርፍ ከቢድ ውግእ ኣብ ግንባር ዓሊቴና መረብ ክንፊ ጾሮና ክካየድ ምዃኑ ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት መልእኽታት ውሒዙ፡፡ ኣሎ ዝበሃል ሓይሊ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ካብ ኮር 271ዓሰርተው ሓደ (11) በራጊድ ካብ ኮር 381 ሓደ ክፍለ ሰራዊት ክፍለ- ሰራዊት 525 ብምሉኡ ብዜካቲ ኣብ ቀዋሚ ድፋዕ ኣትዩ ዝነበረ ክ/ሰ 22 ኣብቲ ቦታ ከም ሪዘርቫ ሓይሊ ኮይኑ ክጸንሕ አብ ጸቢብ ቦታ ተጻፋጺፉ፡፡08 ለካቲት 1999 ዓ/ም ብለክዕ ኣብዚ ዝተባህለ ቦታ ክንፊ ጾሮና ሓያል ተባዕታይ ውግእ ጀሚሩ፡፡ነቲ ሊቀ-ሊቃውነቲ ኲናት ንገዛእ ነብሱ ዘጠመቐ ኢሳይያስ ዘዐሸወ ትያትሮ፡፡
2ይ ክፋል ይቕጽል
ዓወት ንሃገራዊ ጉባኤ
ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና
ሚኪኤል እምበየ አራንቺ
aranchi03 yaho.com


text:
Erena on Facebook
Articles
መንግስቲ ኤርትራ፣ ነፈርቲ ኵናት ንምጽጋን ምስ ሩስያ ኣብ ምዝርራብ ከምዘሎ ተሓቢሩ
Radio Erena: 16 June, 2014
መንግስቲ ኤርትራ፣ ብሰንኪ ቴክኒካዊ ጸገም ካብ ስራሕ ወጻኢ ኮይነን ንዘለዋን ተወሳኺ ምምሕቅሽ ክግበረለን ዘድለያን ሚግ 29 ነፈርቲ ኵናትን ሄሊኮፕተራትን፣ ንኽጽገና ምስ ኩባንያ ሩስያ ኣብ ምዝርራብ ከምዘሎ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ኣጽዋር መሸተ እገዳ ካብ ዘንብር ንደሓር፣ ብፍላይ ሓይሊ ኣየር ኤርትራ መቐያየሪ ኣቝሑ ንምሽማት ኣብ ከቢድ ጸገም ወዲቑ ከምዝደሎ ብተደጋጋሚ እዋን ክግለጽ ጸኒሑ'ዩ።
ኣባል ባይቶ ጸጥታ ዝኾነ ሩስያ'ውን ነቲ ብዓብላላ ድምጺ ዝጸደቐ ውሳነ እገዳ ከተተግብር ትግደድ እኳ እንተኾነት፣ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዕደና ዘተኮረ ወፍሪ ንምክያድ ስምምዓት ኣብ እትኽትመሉ ዘላ እዋን ግና፣
ነቲ ውሳኔ ብምጥሓስ ንመንግስቲ ኤርትራ ኣጽዋርን መቐያየሪ ኣቑሑ ክትሸይጥን ነፈርቲ ክትጽግን ከምእትኽልእን ይግለጽ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ እዋን ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሚግ 29 ከምኡ ድማ ሱኸይ 27 ዝዓየንተን ነፈርቲ ውግእ ካብ ሩስያ ከምዝሸመተ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ 3 ካብተን ዝተሸመታ ሚግ 29 ነፈርቲ ኣብ እዋን ኵናትን ኣብ ልምምድ ብዘጋጠመ ሓደጋን ካብ ስራሕ ወጻኢ ክኾና እንከለዋ፣ እተን ኣብ ስራሕ ዝርከባ ድማ፣ ብቑዕ ቴክኒካዊ ጽገናን መቐያየሪ ኣቝሑን ክረኽባ ብዘይምኽኣለን ተዓሽገን ከምዘለዋ'ዩ ዝጥቐስ።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ፣ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብታ ካብ ዩክሬን ተነጺላ ምስ ሩስያ ሕግብግብ እትብል ዘላ ዞባ ክሪምያ ምብጽሑ፣ መንግስቲ እታ ሃገር ዝተስሰምዖ ቅሬታ ብወግዒ ምግላጹ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዩክሬን ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኤርትራ ናብ ክሪምያ ዝበጽሓሉ ምኽንያት ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ረብሓ ንጹር እኳ እንተዘይኮነ፣ ዩክሬን ነቲ ዑደት ዘይምሕዝነታውን ንኣህጉራዊ ሕግታት ዝጥሕስን'ዩ ክብል ኮኒንዎ።
ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብታ ዛጊት ከም ኣካል ዩክሬን እትፍለጥን ብኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ተቐባልነት ዘይረኸበትን ሩስያ ድማ ከም ኣካላ እትገልጻን ርእሰ ምምሕዳር ክርምያ ዑደት ምክያድ ንሉኣላውነት ዩክሬን ዝጥሕስ'ዩ ክብል'ውን እቲ ሚኒስተሪ ኣብ መግለጺኡ ተቓዊምዎ።
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ዝምራሕ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብዚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ክልተ ግዜ ናብ ሩስያ ዑደት ምክያዱ ይፍለጥ።
=================================


text:
ከም ደለይቲ ጽቡቕን ሰናይን ፣ ዘለናዮ ኩነታት ቃልስናን ኣከያይዳና ብምስትውዓል ብናተይ ኣተሓሳስባ አቲ ሓቀኛ ሰረት ቃልስና ኣይጀመርናዮን ኣለና በሃሊየ። እዚ ክብል ከለኹ ግን ኣነ ነጻ ኮይነ ንካልኦት ሙኹናን ዘይኮነንስ ኣካል ናቱ ሙኻነይ ከትምብሃልኩም እደሊ።
ኣብ ከውሒ ዝተሰረተ ገዛ ንምህናጽ መሰረታዊ ለውጢ ከድለያና እዩ፣ ንሱ ንምግባር ከኣ ኣነ ኣካል ናቱ እየ ኢልኻ ንገዛእ ርእስኻ ምድላው እዩ ።
ከመይሲ ምስትውዓል፣ ልቦና ዝመልኦ ኣከያይዳን ኣተሓሳስባን አንተ ዝህልወና፣ ንሕና ኣብ ከምዚ ዓይነት ሓሸውየ ኣይምኣተናን ኔርና ።
ዝሓልፈ ዓመታት ውሑድ ኣይኮነን ምስኡ ግን ኣበይን ከመይን ኣለና ኢልና ንገዝእ ርእስና ንሕተት። ዝሓለፉ ልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ቃልሲ ከመይን ኣበይን ኣለና፣
ከም ደቂ ኣምላኽን ፈርሃ አግዚኣብሄር ን ግን ኣብነት ንሙኻን፣ላዛ፣ኣኽብሮትን ትሕትናን ንደቂ ሰባት ወላ ውን ጸላኢኻ ዳግማይ ከም ዘሕስብ ዘግብር ቃላት ተጠቂምና፣ ነሕልፎ መልኽቲ ከመይ ምማዓረገ። ርእስና ኣትሕት ኣቢልና ንመላለስ’ሞ ኣምላኽ ከኣ ኣልዕል ከብለናን ክሕግዘናን እዩ። እምነ መሰረት ዝተኸለ ንመጻኢ ዝሓስብ፣ ንስለኡ ዘይኮነስ ንስለ ካልኦት የሕዋቱን ኣሓቱን ደው ዝብል; መራሒ ውሉደ ኤርትረያ ንምርካብ ሓያል ላዕልን ታሕትን ክንብል ናይ ግድን አዩ። እዛ መሬት ናይ ተስፋ መሬት እያ፣ ደቂ ተስፋ ዝኾኑ ሃገራውያን የሕዋትን ኣሓትን ከምዘልዉና ከኣ ኣይንጠራጠር ።
ሓቢርና ዝተከልናዮን ፣ታተ ዘበልናዮን፣ ብዓቢኡ ከኣ ተስፋ ሂብና ተስፋ ክንረክብ፣ ፍናን ህዝብና ኣብ ንቡር ንምምላስ፣ ዝኣተናዮን ዝጀመርናዮን መብጽዓ ደኣ ናበይ ኣበለ፣ መን ከ ወሰዶ፣ መንዩ ከ ተሓታቲ፣
መልሲ ንምሃብ ግን መጀመርታ ንገዛእ ርእስና ንሕተት ከመይስ ኣብ ርእስኻ ዘሎ በሰር ዘይረኣኻስ ኣ ብ ሓውካ /ሓፍትኻ ምርኣይ ሕጂ ውን ናብ ጌጋ መንገዲ ክመርሓና እዩ
ኣካል ናይ ለውጢ ክኸውን ኩለንታንይ ተዳልየ ዶ፣ ዝብል ለዋህ ሕቶ ንምምላስ ንገዛእ ርእስና ምሕታት።
ምስ ከማይ ዝኣመሰሉ የሕዋትን ኣሓትን ኮይነ፣ ኣነነት ዝብል ድሑር ሓሳብ ገዲፈ፣ ሓወርያዊ ስራሕ ክሰርሕ ሃቂነ ዶ፣
ነቶም ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ኣብ ትሕቲ’ቲ ጨቓንን፣ ዘይሓላፍነታውን መራሒ ዝወገኑ፣ ናብ መንገድ ሓቂ ክመጹ ዝከኣለኒ ፈቲነ ዶ
እቶም ናብራ ስደት ሀ ንኽብሉ ናብ ከባቢና ዝኣተዉ የሕዋትን ኣሓትን ናይ ተስፋ ሰብ ብሙኻን ከተባብዕን ዝከኣለኒ ንምግባርን ሓላፍነት ከም ዘሎኒ ሓሲበ ዶ ይፈልጥ፣ ንሱ ምስንገብር ፣ንሳቶም ውን ሓላፍነት እቲ ዝሓለፉዎን ኣብ ከምኦም ዝኣመሰሉ ውሉደ ኤርትረኣያ ክሳብ ሕጂ መዓልቦ ዘይረኸበ ሸግር ንምፍታሕ ምትብባዕ እዩ። ኣካል’ቲ ደላዪ ጽቡቅ ህዝቢ ካብ ሙኻን ከኣ ድሕር ኣይክብሉን እዮም።
ሓደ ሓደ ግዜ ኣብ ገለ ዓበይቲ ተቃለስቲ የሕዋትናን ኣሓትናን ለዋህ ለበዋ ክህብ ከለኹ ወይ ፖለትካዊ ኩን ወይ ናይ ታሪኽ ሰብ ኮንካ ኣቦ ታሪክ ኩኑና ይብል ብጌጋ ከምዘይርዱኡኒ ከኣ ተስፋ እገብር። ከመይ’ሲ እንተ ብፍላጥ ወይ ብዘይፍላጥ ወይውን ብህልኽ ኣብ ታኬላ(ዓዘቕቲ) ንሽመም ከይንኸውን ነስተውዕል። እቶም ንኡሳን ውሉደ ኤርትራ’ኸ ቲ ጽቡቅ መርኣያ ኣቦታትና ኣዴታትናን ከስብና ዶ ወይስ ንሕና ውን ካብተን ከለ ጌጋታት ንላዕሊ ታኼላ ንፈጥር ኣለና፣ ኣስተውዒልና ንሰጉም ዳግማይ ከይንዕንቀፍ።
ኣብ ፈቅዶ በረኻን ባሕርን ኣደዳ ሞትን ስቅያትን ዝኾነ ህዝብና ሓልዮት እንተለና፣ ነቲ ሸለል ክንብሎ ዘለና ነገራት አንዳሓለፍና ምስ ከማና ዓላማ ዘለዎ ሰብ ወይ ጉጅለ ክንሰርሕ ዘይምኽኣልና ከ ምስ መንታይ ይቁጸር፣
ኣንዊሕና ንሕሰብ እሞ፣ ቲ ቅድም ዝኸውን ቅድም ንስርዓዮ፣ ኣብ ጓል መንገዲ ኮለል ኣይንበል፣ ንሰለ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ክንብል ደጊመ ሓወርያትን ነብያትን፣ ንኹን’የ ክብል ዝደሊ
ብሰንኪ ዚ እከይን ሕጊ ኣልቦን ዝኾነ መራሒ ዘርሞ ዘርሞ ካብ ንኸውን ውሑድ ኣይገበርናን ። ናይ’ዚ ንኡስ ወልዶ ግዜ ንኸንቱ ከምዝባኸነን ዝጋነን ኣይኮነን። እሞ ከ ደኣ ሓላፍነት ንምውስድ ዝገበርናዮም ኣንታይ እዮም፣
ህዝብናን ሃገርናን ባኺና (ባዲማ) ንውሉዳ ገዲፋ ደቂ ጓና ትፈትወሉ (ተጽልለሉ) ግዜ ኮይኑ። ኣበይ ኣሎ’ቲ ፍረ መስዋእቲ የሕዋትናን ኣሓትናን ፣ ኣበይ ኣለዉ ብኽብሪ ንኽዓብዩ ሃንቀውታ ዝገበርናሎም ደቂ ስዉኣት፣ ን ዳግማይ ክስውኡ ዝገበረ ህግደፍ እንታይ ኢና ክንጽበ፣
ሃየ ሎሚ እምበር ንጽባሕ ዝበሃሎ ኩነት ኣይኮናን ዘለና። ንስለ’ቲ ህዝብን መጻኢ ዕድል’ቲ ዕሸል ዉሉደ ኤርትራ ክንብል ቅድመ ኩነት ዝስራዕ ንስራዕ ኣብ ኮለል ግዜና ኣይነጥፍእ ።
ኦ ሰራዊት ኤርትራ ንስኻ ውን ከምሰብካ ዝተበደልካን ሕማቅ ዝረኣካን ዝረከበካን ኢኻ እሞ ኣብ ጎድኒ ህዝብኻን ሃገርካን ኩን።
ኣቱም ተቃወምቲ እና ንብል ግን ኣብ ነንሕድሕድና ኣነ ዶ ንስኻ ክንብል ሓንቲ ስጉሚ ንኸይንከይድ ዝገበርና ሎሚ ዳግማይ ንሕሰብ።
ብ ስደተይና መልክዕ ዝኣተና ናብ ካልኦት ሃገራት። ዝሓለፍናዮም ኣይንረስዕ ንሕና ዝረኸብናዮም ዕድል ዝሰኣኑ የሕዋትካን ኣሓትካን ዘክር። ኣብ ባሕሪ ዝተረፉ፣ ኣብ ሲናይ እንዳ ረኢኻ ሬሳ ዝተጓሕፈ ዘክር፣ ሬሳ ደቀን፣ ህላዌ ውላደን ክፈልጣ ክሳብ ሎሚ ኣብ ፈቀዶ ገዛ ዝሓታ ዘለዋ ዘክር።
ሓላፍነት ኣለና፣ መሳርሒ ሰላም ክንከውን።
ደለይቲ ፍትሒ የሕዋትናን ኣሓትናን ኣውያት ቲ የዋህ ህዝቢ ንዓለም ከስምዑ ስቃይን መከራን ህዝቦም ከሕጽሩ ናብ ጎደናታት ዲሲ እንክዳለዉ ። እቶም ብዘይካ ነዓይ ይትዓመኒ እምበር ናይ ካልእ እንታይ ግደይ ዝኣመሎም ኣንዊሖም ዘይርእዩ ፣እንትርፎ ናይ ረብሓ ሰባት ከኣ ኣብ ግዜ ሞትን ሕየትን ዉሉደ ኤርትረያ ዘመነ ግርምቢጥ ማዕ ነዓቐብ ከም ዝበሃል ከም ዝረኣናዮ፣ ወኻዕታን ሳዕስዒትን ተራእይዎም፣ ኣብ ጎደናታት ዲሲ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ርኢናዮም ኢና ። እሞ ከኣደኣ ንሕና እቶም ደለይት ፍትሕን ርትዕን ኣለና ዶ ፣
ዘመነ ኣካሒዳ ኮይኑ ዘበኑ። ኣነ ኣብ ነፍስ ወከፍ ደላይ ፍትሕን ሰላምን ኤርትርራዊ ዘለኒ እምነት ምሉአ ዘይይጉድል እዩ። ሃየ ሕጂ አዩ ቲ ግዜ፣ ኣለና ንብለሉ፣ እሞ ከኣ እቲ ብፍላጥ ይኹን ብዝይፍላጥ፣ ኣብ ጎድኒ ቀታልን፣ ሓራድን ደው ዝበለ ኤርትራዊ ኣይፋልካን ንበሎ’ሞ ናብ ልቦም ተመሊሶም ኣካል ደልይቲ ፍትሒ ክኾኑ ዘይሕለል ጻዕሪ ንግበር።
ቃልስና ተግባርዊ ንምግባርን ድልውነትካ ንምርግጋጽን ሃየ ሕጂ ዩ ት ግዜ ንትጽባሕ ዝበሃሎ ውን ኣይኮነን ።
መልእኽቲ ሰላም ይሕለፍ ፣ ኣስላማይ ክርስታናይ ሕጂ ሓድነትካ ኣትሪርካ ንመስለካ ን ንመሰል ህዝብኻን ሃገርካን ደው በል ።
እዚ ሕጂ ጸልማት ዝመስል ክኽንጠጥ እንተ ኾይኑ ሓላፍነትካዩ ምስ ህዝብኻ ኣብ ቅደሚ ቲ እንዳ ፈለጠ ከም ዘፈለጠ ኣትሪርካ ተቃውሞካን መርገጺካን
ከተስምዕ ።
ኣቱም ሃገር ሕማቅ ኣላ ትብሉ’ሞ ግን ካብ ገዛኹም ወጺእኩም ዘይትፈልጡ፣ ሎሚ’ዩ ቲ ግዜ መሰኻኽር ሓቂ ትኮንሉ። ንሕልናኹም ዳግማይ ሕተቱዋ ።
ኣለና ንበል። ከመይሲ ኣውያት ህዝብና ንሕንቲ ካልኢት ውን ደው ኣይብለን ዘሎ።
ሰናይ ዝምነየልኩም ሓውኹም
ተስፋገጊስ ገብረስላሴ (ጆርጅ)
አሜሪካ
ዱልዱል ሰረት ቃልሲ ብሓልዮት ,


text:
ወንጌላዊ ቅዱስ ማርቆስ ኢሉ ጀሚሩ፡ ቅዱስ ኣንያኖስ፡ ቅዱስ ሜልዮስ፡ ቅዱስ ከድረኖስ… እናበለ ብዘይምቍራጽ ቀጺሉ መበል 117 ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ ዝበጽሐ ሃዋርያዊ ሰንሰለት፡
ሕጂ ኣብ መንበር ቅዱስ ማርቆስ ዝቕመጥ መበል 118 ከ መን ኮን ክኸውን’ዩ ናይ ዝብል ሕቶ ናይዚ ግዜ እዚ ወቕታዊ ሕቶ ኮይኑ ዘሎ’ዩ። ብሓልዮት ብጹዕ ኣቡነ ኣንጋኤሎስ ላዕለዋይ ጳጳስ ናይ ግብጣዊት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኣብ ሃገረ ዓባይ ብሪጣንያ ዝዳሎ መርበብ ሓበሬታ ናይዚ ሕቶ እዚ ሰፊሕ መብርሂ ሂቡ ኣሎ፡ ኣብዚ ጽሑፍ እዚ ድማ ጽማቝ ትሕዝቶኡ ቀሪቡ’ሎ።
ቤተክርስቲያን ሓበሻ ንልዕሊ 1600 ዓመታት ኣብ ትሕቲ ቀጥታዊ ምምሕዳር መንበረ ቅዱስ ማርቆስ ክትመሓደር ከምዝጸንሐትን ብ14 ጥሪ 1951 ግን ንመጀመርያ ግዜ ኣቡነ ባስልዮስ ናይ ሓበሻ ቤተክርስቲያን ቀዳማይ ፓትርያርክ ንምዃን ከምዝተሸሙን ታሪኽ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ዝጸሓፉ (ኣብዚ ግዜ ግን ኣብ ቤት ማሕዩር ዝርከቡ) ናይ ቤተክርስቲያንና ሊቅ ዘውገ ምሁራን ይትባረክ በርሀ ገሊጾሞ ኣለዉ። ከምዝፍለጥ ኤርትራ ከም ሃገር ልዑላዊት ምስ ኮነት ከኣ ንሸውዓተ ዓመታት ብግዚያውነት ድሕሪ ምጽናሕ ብ08 ግንቦት 1998 እያ ናይ መጀመርያ ፓትርያርክ ዝረኸበት። ብድምሩ እምበኣር ንሕና ናይ 14 ዓመት (ካብዚ’ኳ እቲ ልዕሊ 6 ዓመታት ብዓመጽ፡) ኢትዮጵያውያን ድማ ናይ 61 ዓመታት (ኣብዚ’ውን ዛጊት ዘይዓረፈ ብዙሕ ሕልኽላኻት ዘለዎ) ተመኩሮ ኣለና ማለት እዩ።
1. ብዛዕባ እቲ ኣብ መንበረ ቅዱስ ማርቆስ ንኽቕመጥ ዝምረጽ
ግብጣዊት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሽሕ ዓመታት ኣብ ሃገረ ምስሪ ህላውነታ ከየጥፈአት ዝነበረት ቤተክርስቲያን እያ። ካብቲ ዓቢ ወንጌላዊ ቅዱስ ማርቆስ ጀሚራ ድማ ክሳዕ እዞም ኣብዚ ቀረባ ግዜ ብሞት ዝተፈልዩና ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ፡ ነቲ ሃዋርያዊ ሰንሰለት ብዘይምብታኽን ምቍራጽን ዓቂባ ትጕዓዝ ኣላ። ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ፡ ኣብ መንበረ ማርቆስ መበል 117 ፓትርያርክ ነበሩ።
17 መጋቢት 2012 ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ ዓሪፎም። ስለዚ እምበኣር እቲ “ዘኽታማት ኮይንኩም ኣይሓድገኩምን እየ” ዝብለና ኣምላኽና፡ ከም ልቢ ኣምላኽ ዝኾነ ሕያዋይ ዝጓስየና መራሒ ከምዝህበና እምነትና ምሉእ እዩ።
ኣብዘን ዝስዕባ ኣዋርሕ፡ ቅዱስ ሲኖዶስ (ቅዱስ ሲኖዶስ ዝበሃል፥- ጉባኤ ሊቃነ ጳጳሳትን ጳጳሳትን ናይ ግብጣዊት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ማለት እዩ) ከምኡ’ዉን እቲ ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናን ዝበሃል (ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናን ዝበሃል ድማ ነታ ቤተክርስቲያን ኣብቲ ምምሕዳራዊ መዳያታ ዘካይዳ ማዕርግ ናይ ዘይብሎም ተራ ምእመናን ጉባኤ ማለት እዩ) ከምኡ’ውን መላእ ኣማኒ ግብጣዊት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ኣብ ምምራጽ ፓትርያርክ ኩሉ ዘዝምልከቶ ብጽሒት ክገብር እዩ። ክንርስዖ ዘይብልና ድማ እዚ መስርሕ እዚ ኣብቲ ናይ መወዳእታ ደረጃኡ ካብቶም ዝምረጹ ሰለስተ ሕጹያት እቲ ንመንበረ ማርቆስ ዝበቅዕ ኣብ ቤተመቕደስ ብዝግበር ሓፈሻዊ ጸሎት ብዕጫ ዝምረጽ ምዃኑ እዩ።
2. መስርሕ ምርጫ
መስርሕ ምርጫ ናይ ግብጣዊት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስቲያን ብ1957 በታ ቤተክርስቲያን ተሃንዲሱ ብባይቶ መንግስቲ ሃገረ ምስሪ ድማ ኣብቲ ዓመት እቲ ሕጋውነት ብዝለበሰ ኣዋጅ እዩ ዝትግበር። እዚ ኣዋጅ እዚ ከምዝገልጾ፡ ፓትርያርክ ካብ ዝሞተሉ ኣብ ሻብዓይ መዓልቱ ካብቶም ሊቃነ ጳጳሳት እቲ ዝዓበየ፡ ሓፈሻዊ ኣኼባ ጸዊዑ ግዜያዊ ፓትርያርክ ከምዝምረጽ እዩ ዝገብር። በዚ መሰረት እዚ፡ እቶም ኣብዚ እዋን እዚ ዝዓበዩ ሊቀጳጳስ ዘለዉ ብጹዕ ኣቡነ ሚካኤል፡ ንኣቡነ ጳኩሚስ ጉባኤ ክመርሑ ወከሎሞም። ኣብቲ ናይ ቅዱስ ሲኖዶስን ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናንን ብ22 መጋቢት 2012 ዝተኻየደ ኣኼባ ድማ ብጹዕ ኣቡነ ጳኩሚስ ግዚያዊ ፓትርያርክ ንኽኾኑ ብተጋባእቲ ብምሉእ ድምጺ ተመርጹ።
ኣብቲ ጉባኤ፡ ብቕዱስ ሲኖዶስ ዝተመዘዘት ሓንቲ ኮሚሽን ምርጫ ቈመት። ዕላማ ተልእኾ እዛ ኮሚሽን፡ ንፓትርያርክ ዝኾኑ ሕጹያት ምቕባልን ምምማይን ጀሚርካ ንሓፈሻዊ ምርጫ ንምትግባር እዩ። እዛ ኮሚሽን እዚኣ ብድምር 18 ኣባላት ክህልውዋ ከለዉ፡ ትሽዓተ ካብ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ ትሽዓተ ድማ ካብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናን ዝተወከሉ እዮም።
ንኽብሪ ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳን ንሓፈሻዊ ምእመን ኦርቶዶክሳውያንን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ቅዱስ ሲኖዶስ እታ ኮሚሽን ምርጫ፡ ኣቡነ ሺኖዳ ካብ ዝዓረፉሉ ን40 መዓልታት (ተዝካሮም ክሳዕ ዝሓልፍ) ዝርዝር ኣስማት ሕጹያት ከይትቕበል ብምልኣት ብሓደ ድምጺ ኣቐዲሙ ወሰነ። እተን 40 ናይ ዝኽሪ መዓልታት ድማ ብ26 ሚያዝያ 2012 ኣብቅዓ። ስለዚ እምበኣር ድሕሪ እዚ ዕለት እዚ እያ እታ ኮሚሽን ምርጫ ኣስማት ሕጹያት ምቕባል ዝጀመረት።
ንፓትርያርክነት ሕጹያት ኮይኖም ዝቐርቡ ዕድሚኦም እንተወሓደ 40 ዓመት ዝመልኡን፥ ብውሑድ ድማ ን15 ዓመታት ኣብ ገዳም ዝተቐመጡ ክኾኑን ይግባእ ዝብል መምዘኒ ብቕዓት እዩ ኣብቲ መምርሒ ሰፊሩ ዘሎ። ሕጹይ ኮይኑ ንኽቐርብ ድማ ሓደ ሕጹይ እንተወሓደ ሽዱሽተ ካብ ኣባላት ሲኖዶስ፡ ወይ ድማ 12 ካብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ምእመናን ምስ ዝውክልዎ ጥራይ ይኸውን። ብኸምዚ ምቕራብ ሕጹያት ድሕሪ እቲ 40 ናይ ዝኽሪ መዓልትታት ን20 መዓልቲ ክፉት ይኸውን፥ (ኣስተውዕል ካብ ዕለተ ዕረፍቲ ቅዱስ ሺኖዳ: ምቕራብ ሕጹያት ዝዛዘመሉ ድሕሪ 60 መዓልቲ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ)።
ኮሚሽን ምርጫ ብመሰረት እቲ ኣቐዲሙ ዝተዋህበ መምርሒ ናይ ቅዱስ ሲኖዶስ ንኹሉ እቲ ዝቐረበ ኣስማት ሕጹያት ትርእዮን ትመምዮን። ብድሕሪ እዚ ኣስማት ሕጹያት ብወግዒ ተፍልጥ እሞ እቲ ዝርዝር ኣስማት ን15 መዓልትታት ንህዝቢ ክፉት ብዝኾነ ኣገባብ ይዝርጋሕ። ኣብዚ ናይ ክልተ ሰሙን ግዜ እዚ፡ እቶም ንምምራጽ ብቕዓት ዘለዎም ሰባት ዝኾነ ቅሬታ እንተለዎም ክጠርዑን ኣቤቱታኦም ከቕርቡን ይፍቀደሎም። ነቲ ዘጋጥም ክሲ እተጻሪ ኮሚተ ድማ፡ ሰለስተ ካብ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ ክልተ ኸኣ ካብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናን ዝቖመት ሓንቲ ኮሚተ ትቐውም።
ድሕሪ’ዚ ነቲ ክቐርብ ዝኽእል ናይ ተቓውሞን ደገፍን ክርክር ንምጽራይ ናይ 30 መዓልታት ዕድል ይወሃብ። ብድሕሪ’ዚ ግን እቲ ናይ መወዳእታ ዝርዝር ሕጹያት ይቐርብ ማለት እዩ። ሕጹያት ካብ ሓሙሽተ ዘይውሕዱ ካብ ሸውዓተ ድማ ዘይበዝሑ ኮይኖም ንምርጫ ይቐርቡ። እዚ ምስ ተገብረ ዕለተ ምርጫ ይውሰን፥ ካብ 30 መዓልቲ ኣብ ዘይበዝሕ ግዜ ድማ ምርጫ ከምዝካየድ ይግበር።
ውጽኢት ምርጫ ምስ ተነግረ ኣብ ዘላ ቀዳመይቲ ሰንበት፡ ኣስማት ናይቶም ኣብቲ ምርጫ ዝለዓለ ድምጺ ዝረኸቡ ሰለስተ ቀዳሞት ምሩጻት ኣብ ወረቐት ተጻሒፉ ይጥቕለል እሞ እቲ እግዚኣብሔር ዝሰመሮ ብዕጫ ምእንቲ ክፍለየሎም ድማ ኣብ ቤተክርስቲያን ብጸሎተ-ቅዳሴ፡ ጉባኤ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ ኣሻሓት ህዝብን ቤተክህነትን ኣብ ዝተረኽቡሉ ናብ እግዚኣብሔር ብሓባር ጸሎት ይዓርግ። ድሕሪ ምዝዛም ቅዳሴ ኸኣ እቲ “ዕጫ ቤተመቕደስ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ወሳኒ ዝኾነ ዕጫ ንምክያድ፡ ሓደ ህጻን ካብቲ ጉባኤ ይጽዋዕ እሞ፡ ሓንቲ ካብተን ጥቕሉላት ወረቓቕቲ ከምዘልዕል ይግበር። እታ ዝተመርጸት ወረቐት ኣብ ቅድሚ ሓፋሽ ተኸፊታ ህዝቢ ከምዝርእያ ትግበር፡ እቲ ስዒቡ ኣብ መንበር ቅዱስ ማርቆስ ክቕመጥ ዘለዎ መበል 118 ፓትርያርክ ተፈሊጡ ማለት እዩ። በዚ ኸምዚ ድማ ፓትርያርክ ንምዃን ብወግዒ መንበር ይርከብ። እቲ መስርሕ ክዛዘም ስለዘለዎ ግን እተን ክልተ ካልኦት ወረቓቕቲ እውን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ይኽፈታ እሞ እቲ ኣስማት ድማ ንህዝቢ ብወግዒ ይንበብ፡ ብኸምዚ ድማ እቲ ክመጽእ ዝኽእል ምጥርጣራትን ዘረባን መዕበሲ ይረክብ ማለት እዩ።
3. ብዛዕባ መረጽቲ
እታ ካብ ቅዱስ ሲኖዶስን ካብ ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናንን እትቐውም ኮሚሽን ምርጫ፡ ጐኒ ጐኒ እቲ ናይ ተመረጽቲ ምምጽራይን ምምማይን ናይ መረጽቲ እውን ተመሳሳሊ ምምማይን ምምጽራይን ትገብር እያ። ነፍሲ ወከፍ ሃገረ ስብከት፡ 12 ካብ ምእመናንን በቶም ኣብ ጽፍሒ ሓላፍነት ዘለው ቤተክህነትን ትውከል። ኣስማት ናይቶም ኣብ ምርጫ ዝሳተፉ ብወግዒ ናብታ ኮሚሽን ምርጫ ምስ ቀረበ፡ እታ ኮሚሽን ምርጫ ድማ ብመሰረት እቲ ኣዋጅ ንብቕዓት እቶም መረጽቲ ትመምን ተረጋግጽን። ኣስማት ናይ መረጽቲ ብወግዒ ምስ ተሓበረ፡ ዝኾነ ቅሬታ ዘለዎ ናብታ ጥርዓን እትመሚ ኮሚተ ጥርዓኑን ኣቤቱታኡን ብጽሑፍ ከቕርብ ናይ 15 መዓልታት ዕድል ኣለዎ። ክርሳዕ ዘይብሉ ግን ኣብዚ’ውን እቶም ንምምራጽ ብቕዓት ዘለዎም ጥራይ እዮም ጥርዓኖም ከቕርቡ ዝኽእሉ። እቶም ንምምራጽ ብቕዓት ዘለዎም ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥-
- v ኣባላት ቅዱስ ሲኖዶስ፡
- v ኣባላት ሓፈሻዊ ጉባኤ ማሕበረ ምእመናን፡ ህልዋትን ነበራትን (ቅድሚ ሕጂ ኣባል ዝነበሩ)
- v ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገረ ስብከት ዝርከቡ ኣብ ሓላፍነት ዝርከቡ ቤተ ክህነት፡
- v ካብ ነፍሲ ወከፍ ሃገረ ስብከት ዝቐርቡ ዓዓሰርተ-ክልተ ወከልቲ ምእመናን፡
- v ሚኒስተራትን ኣባላት ሃገራዊ ባይቶን (ክርስቲያን ዝኾኑ ህልዋትን ነበርን ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ) ፡
- v ከምኡ’ዉን ኣብ መንግስቲ ኣብ ማሕበር ፕረስ ግብጺ ምዝጉባት ዝኾኑ ክርስቲያን ጋዜጠኛታት እዮም።
እቲ ሓፈሻዊ መስርሕ ምርጫ ኣስታት ሽዱሽተ ወርሒ ኣቢሉ እዩ ዝወስድ። በዚ መሰረት ድማ ኣብ ወርሒ መስከረም 2012 ኣቢሉ እዩ እቲ ምርጫ ክካየድ ትጽቢት ዝግበረሉ ዘሎ ማለት እዩ። ኩለን ሃገረ ስበከታት ብሓደ መዓልቲ እየን ክመርጻ፡ ዕለተ ምርጫ ድማ ቅዱስ ሲኖዶስ ብዝውስኖ ብኣዋጅ ንኹለን ብወግዒ ኪንገረን እዩ።
ኣብ ኩሉ እዚ መስርሕ እዚ ካብ ኣባላት ቅዱስ ሲኖዶስ ዝግበር ሓድሕዳዊ ምውካል ኣስማት ብቐረባ ናይ ዝፈልጥዎም ሊቃነ ጳጳሳት፡ ካብ ሓፈሻዊ ማሕበረ ምእመናን ዝግበር ምውካል ምእመናን ዝዓግቡሉ ምውካል መራሒ፡ ኮሚሽን ምርጫ ድማ ዘካይዶ ደቂቕ ናይ ምጽራይ መስርሕ፡ ወዘተ ዝህሉ ብድሆታትን ምሕጽንታታትን፡ ወካሊ ዝኾነ ደሞክራስያዊ ምርጫ፡ ልዕሊ ኹሉ ግን እቲ ብእግዚኣብሔር ክውሰን ዘለዎ ናይ ቤተመቕደስ ዕጫ፡ ዝያዳ መንፈሳውነትን ቅኑዕነትን ዘረጋግጽ መስርሕ ኢና ክንርኢ። እዚ ኣብ እግዚኣብሔር ብምውካል ዝግበር ናይ ቤተመቕደስ ዕጫ ድማ ብጸሎትን ብፍጹም ትሕትናን ዝግበር መስርሕ ስለዝኾነ ዘሐብን ፍጻመ እዩ።
4. ስእላዊ መግለጺ ዝርጋሐ-ግዜ ናይ መስርሕ ምርጫ
እቲ መስርዕ ናይ ትግባረ ቅደም-ተኸተል እኳ ዘይቅየር እንተኾነ፡ ኮሚሽን ምርጫ ተወሳኺ ግዜ የድልየኒ እዩ እንተኢላ ግን ምናልባት ናይ ግዜ ምንዋሕ ከጋጥሞ ዝኽእል ሓፈሻዊ ሰሌዳ ከምዚ ቀጺሉ ቀሪቡ ዘሎ እዩ።
vቀዳማይ መዓልቲ፥- ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ ዝዓፉላ ዕለት፡ 17 መጋቢት 2012
vሻብዓይ መዓልቲ፥- ኣባላት ቅዱስ ሲኖዶስን ኣባላት ሓፈሻዊ ማሕበረ ምእመናን ግዚያዊ ፓትርያርክ ይመርጹ
vመበል 40 መዓልቲ፥- ዝኽሪ (ተዝካር) ብጹዕ ወቅዱስ ኣቡነ ሺኖዳ ሳልሳይ
vመበል 60 መዓልቲ፥- ናይ ተመረጽትን መረጽትን ዝርዝር ይሕበር፡ ተቓውሞን ኣቤቱታን ንምቕራብ ክፉት ይኸውን
vመበል 75 መዓልቲ፥- ናይ ተመረጽትን መረጽትን ናይ መወዳእታ ዝርዝር ይሕበር፡ ኣቤቱታን ጥርዓንን ይስማዕ
vመበል 90 መዓልቲ፥- ኣጻራይት ኮሚተ ንጥርዓንን ኣቤቱታን ናይ መወዳእታ መልሲ ትህብ፡
vመበል 120 መዓልቲ፥- ናይ ተመረጽቲ ዝርዝር ኣስማት ናይ መወዳእታ መልክዑ ሒዙ ይሕበር
vመበል 150 መዓልቲ፥- ምርጫ ይካየድ
vመበል 151 መዓልቲ፥- ውጽኢት ምርጫ ይንገር፡ እታ መዓልቲ ናይ ቤተመቕደስ ዕጫ መዓስ ምዃና ብወግዒ ይሕበር
vድሕሪ እዚ ኣብ ዘላ ሰንበት፥- ድሕሪ ቅዳሴ ዝፍጸም ናይ ቤተመቕደስ ዕጫ ተባሂሉ ዝጥቀስ ዕጫ ይካየድ። በዚ ድማ እቲ ኣብ መንበረ ቅዱስ ማርቆስ መበል 118 ፓትርያርክ ዝኸውን መንበረ ሥልጣን ይርከብ።
ነቲ ብቛንቋ እንግሊዝ ዝተዳለወ ቦኽሪ ጽሑፍ ንምንባብ ኣብዚ ጠውቕ


text:
ንምንታይ ድሕሪ ናጽነት ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ዘይቆመ? (2ይ ክፋል)
ኣብቲ “ሕጋውነት መንግስቲ ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ፡ መንግስቲ ኤርትራ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ምዃኑን ዘይምዃኑን ብምትንታን ዳህሲስናዮ። ብመሰረት’ቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ ዝቐረበ ትንተና ኸኣ፡ መንግስቲ ኤርትራ ብኹሉ መለክዕታት ሕጋውነት፡ ሕጋዊ መንግስቲ ከም ዘይኰነ ኣረጋጊጽና። ኣብዚ ካልኣይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ፡ ንደሞክራሲያውነት መንግስቲ ኤርትራ ብኸፊሉ ክንድስሶ ኢና፡፡ ኣብቲ ዝስዕብ ሳልሳይ ክፋል ድማ ንዝተረፈ መቐጸልታ ናይዚ ካልኣይ ክፋል፡ ብዓቢኡ ኣብ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣን ማርክሳዊ ስነ-ሓሳብን ምጕጅጃል መረሕነትን ህ.ግ.ሓ.ኤ ብምድሃብ ክንድህስሶ ኢና። ንካልኣይ ክፋል ኣብ ክልተ ንኡስ ክፋላት ምኽፋል ዘድለየ፡ ንኣብባቢ ብምንውሑ ኣረብሪቡ ንምክታትታሉ ብምስንኻል፡ ብሰንኩ እቲ ክመሓለልፍ ዝተኣመተ መልእኽቲ ብግብእ ከይተመሓላለፈ መታን ከይተርፍ ኢዩ።
ልክዕ ከምቲ ናይ ቀዳማይ ክፋል፡ ኣብዚ ካልኣይ ክፋል እውን ዝውቱር ዘይኰነ ናይ ትግርኛ ቃል ኣብ ዝተኸሰተሉ ንእዝኒ ኣንባቢ ጋሻ ኰይኑ ከይዕንቅፍ፡ ኣብ ሓጹር ብመማዝንቱ ናይ እንግሊዝኛ ቃል ተሰንዩ ቀሪቡ ኣሎ።
ደሞክራሲያውነት መንግስቲ ኤርትራ
“ዝዀነ መንግስታዊ ስልጣን ዝሓዘ ብደሞክራሲያውነቱ ዝተኣማመንን ቅንዕና ዘለዎን ፖለቲካዊ ሰልፊ፡ ንደሞክራሲ ከም ኣበሳ ዘይኰነ ከም ጸጋ ጌሩ ስለ ዝሪኦ ከየማትአ ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ፍቓደኛ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ምስኡ ዝወዳደራ ተቐናቐንቲ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ምህላወን ስለ ዘየስግኦ፡ መግስታዊ ስልጣን ንበይኑ ንምብሓት ክእግደን ኰነ ክዂንነን ኣይህቅንን ኢዩ። ከምኡ’ውን ንመግስታዊ ስልጣን ከም ንዕኡ ጥራይ ዝብጽሖ ብሕታዊ ንብረት ጌሩ ስለ ዘይወስዶ፡ ንዘልኣለም ንሱ ጥራይ ገዛኢ ኰይኑ ክነብር ህርፋን የብሉን። ካብዚ ዝተላዕለ፡ ኣብ ናጻን ፍትሓውን ምርጫ ምስ ተቐናቐንቲ ሰልፍታት ተወዳዲሩ ከይሰዓር ፈሪሑ ካብ ውድድር ከምልጥ ድሕር-ምሕር ኣይብልን’ዩ ጥራይ ዘይኰነ፡ ብህዝቢ ከይተመርጸ ምስ ዝተርፍ እውን ነቲ ብህዝቢ ዝተመርጸ ዕዉት ሰልፊ፡ ብሰላማዊ ኣገባብ መንግስታዊ ስልጣን ንምር`ካብ ሰጋእ-መጋእ ኣይብልን ኢዩ።”
እዚ ብፊተ-ግንባር ኣብ ጥቕሲ ኣቱዩ ከም መምዘኒ ደሞክራሲያውነት ከገልግል ቀሪቡ ዘሎ ክትሃድመሉ ዘይትኽእል ሓቅታት ዝሓዘለ በዳሂ ቃል፡ ንዝዀነ መንግስታዊ ስልጣን ዝሓዘ ደሞክራሲያ’የ ዝብል ሰልፊ ዝምልከት ኢዩ። ብመንጽር’ዚ በዳሂ ቃል’ዚ፡ እቲ ድሕሪ ናጽነት ብስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተባሒቱ ዝቖመ መንግስቲ ኤርትራ፡ ደሞክራሲያውነቱ ከመይ’ዩ ዝምዘን?
ብቐዳምነት፡ መንግስቲ ኤርትራ ንደምክራሲ ከም ጸጋ ድዩ ከም ኣበሳ ዝሪኦ ዝብል ሕቶ ብምልዓል ንደሞክራሲያውነቱ ምስ እንመዝኖ፡ ሰልፉ ማለት ህ.ግ.ደ.ፍ ንደሞክራሲ ኣብ ክንዲ ከም ጸጋ ከም ኣበሳ ስለ ዝሪኦ ፈጺሙ ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ፍቓደኛ ኣይኰነን። ብሳዕቤኑ፡ ዝዀነ ንደሞክራሲ ዘርጋግጽ ይኹን ዘውሕስ ቅዋምን ሕግን ከምኡ’ውን ደንብን ቅጥዕን ይትረፍ ብዕሊ ኣጽዲቑ ብእኡ ተቐይዱ ክምራሕ፡ ሳሕቲ ተጠቒሱ ክዝከር እውን ኣይፈቱን ኢዩ፡። ምኽነያቱ፡ ብቐጥታ ንስልጣኑ ዝብድህ ሰለ ዝዀነ ከም ዘይምልከቶ ጕዳይ ቆጺሩ ክሓልፎ’ዩ ዝመርጽ። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዋላ’ኳ ኣብ መጸውዒ ስም ሰልፉ “ደሞክራሲ” ትብል ቃል ለቂቡ ብደሞክራሲ ዝኣምን እንተመሰለ፡ ብመትከል ብደሞክራሲ ዝኣምን ኣይኰነን። ንኣብነት፡ እቲ ቅድሚ ሕጂ መራሕ ሃገር ኢሳያስ ኣፍወርቂ ምስ ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ ብዕለት 23 ግንቦት 2008 (ኣብ ናይ እንግሊዝኛ መደብ ሪዝ ካሃን) ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ ዝሃቦ ምስ ደሞክራሲ ዝተኣሳሰረ መልሲ፡ ነዚ ሓቂ’ዚ ዋሕ ኣቢሉ ዘብርህ’ዩ ኔሩ። ኢሳያስ ነቲ፥ “ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ኣመሓዳድራ ክትክተሉ (ንኣብነት፡ ሃገራዊ ምርጫ ከተካይዱ) መደብ ኣሎኩምዶ? ንዝብል በቲ ጋዜጠኛ ኣልጀዚራ ዝቐረበሉ በዳሂ ሕቶ ክምልስ እንከሎ፡ ከም ኣመሉ ብቕጭውንናን ድርቅናን ንናይ ደሞክራሲ ሕቶ ብምቊንጻብ፡ ነቲ ሕቶ ብቐጥታ ክንዲ ዝምልሶ ካብቲ ሕቶ ብምህዳም “ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ብሕጂ ንሰላስ ዓመታትን ኪኖኡን’ውን እንተዀነ፡ ኣብ ግብሪ ዝውዕል ኣይመስለንን” ብምባል፡ ንኣልጀዚራ ንደሞክራሲ ዝምልከት በዳሂ ሕቶታት ብምሕታታ ብሃሱስነት ሃጸያዊት ኣመሪካ እናኸሰሰ፡ ብብድዐ ኣዳዕዲዑ ንደሞክራሲ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ስርዓቱ ኣብ ዝዀነ እዋን መደብ ከም ዘይብሉ’ዩ ኣረጋጊጽሉ። እዚ ናይ ብድዐ መልሲ’ዚ፡ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘቕርቦ ዝተፈላለየ መጠበሪ ምስምሳት ብዘየገድስ፡ ብመትከል ብደሞክራሲ ከም ዘይኣምን ዘረድእ መርትዖ ኢዩ። ኢሳያስ ደሞክራሲ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ኤርትራ ብኡንብኡ ዘይተተግበረሉ ምኽንያት ክገልጽ እንከሎ ንዘቕርቦ ትንተና ምስ እንግንዘቦ፡ ትንተናኡ፥ “ደሞክራሲ ሕልፊ ካልኦት ብጾትካ ገስጋሲ መሲልካ ምእንቲ ክትቀርብ ንትግባረነቱ (its applicability) እንተዘይኣጋኒንካዮ፡ ብመሰረቱ ነተን ምዕቡላት ምዕራባውያን ሃገራት (ኣብአን’ውን እንተዀነ ብኣድማዕነትን ብጽፈትን ስለ ዘይትግበር፡ ከምቲ ዝጋነኖ ንረብሓ ሓፋሽ ህዝቢ ዘይኰነ፡ ንረብሓ ኣመና ውሕዳት ፍሉይ ሓለፋ ዘሎዎም ጕጅለታት’ዩ ዘገልግል) ዝምልከት ኣብ ክብ ዝበለ ምዕባለ ሕበረተሰብ ምስ በጻሕካ ጥራይ ክትግበር ዘሎዎ ምዕራባዊ ፖለቲካዊ ያታ ኢዩ” ኣብ ዝብል ሓድሽ ባዕሉ ዝመሃዞ ፈሊጥ (notion) ዝተመርኰሰ ምዃኑ ኢና እነስተውዕል። ኢሳያስ ካብዚ ፈሊጥ’ዚ ዝመንጨወ፡ “ባዕላውን ወድዓውን ቅድመ-ኲነታት ደሞክራሲ ከይተማለአ፡ ማለት ደሞክራሲያዊ ትካላት ከይተመስረታን ደሞክራሲያዊ ንቕሓት ከይተዀስኰሰን፡ ሕቶ ደሞክራሲ ምልዓል ሕንፍሽፍሽ ምዕዳም’ዩ፣ ምኽንያቱ፡ ሓፋሽ ህዝቢ ኣቐዲሙ ሃገርዊ ሓድነቱ ከየደልደለ፡ ማለት ካብ ‘ድሑር ሃይማኖታውን ብሄራውን ኣውራጃውን ዝንባለታት’ ሓራ ከይኰነ፡ ደሞክራሲ ምጥላብ በዚ ድሑር ዝንባለታት’ዚ ተጐጃጂሉ ኣደዳ (መፍቶ) ተበልጸቲ ኰይኑ ንኽተርፍ ዲል ምሃል ኢዩ፤ ስለዚ ኸኣ፡ ክሳብ እዚ እተጠቕሰ ቅድመ-ኲነታት ደሞክራሲ ዝማላእ ተወንዘፉ ክጸንሕ ኣሎዎ” ዝብል እምንቶ’ዩ (viewpoint) ዘሎዎ። ኢሳያስ ንኣግዳስነት ናይዚ ኣረኣእያኡ (እምንቶኡ)፡ “ንወገናዊ ምፍላላይ ህዝቢ (vertical polarization of people) ዝውግድ መድሕን’ዩ” ብምባል’ዩ ዝገልጾ። እቲ ናይ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ወግዓዊ መርገጺ ደሞክራሲ፡ ብቐንዱ ካብዚ እምንቶ’ዚ ዝነቐለን ንዕኡ ዘቃልሕን ኢዩ።
ብመሰርት’ዚ እተጠቕሰ እምንቶ፡ ኲሉ ምስ ደሞክራሲ ተዛሚዱ ዝኸይድ ከም ቅዋምን ደንብን፣ ሕግን ስርዓትን፣ ናጻ ናይ ዜና ኣገልግሎት፣ ሃገራዊ ምርጫ፣ ከምኡ’ውን ተወዳደርቲ ሰልፍታት ዝኣመስለ ደሞክራሲያዊ ተርእዮታት: እዋናዊ ኣድላይነት ኰነ ግብራውነት ስለ ዘይብሉ፡ ክሳብ ኣብ ሃገርና ባዕላውን ወድዓውን ቅድመ-ኩነታት ደሞክራሲ በሲሉ ዝናስብ [(ዝምችእ) = (conduicive)] ደሞክራሲያዊ ሃዋህው ዝፍጠር ወይ ዝምዕብል ተወንዚፉ ክጸንሕ ኣሎዎ። ኢሳያስ ንነብሱ ባዕሉ ብህዝቢ ከይተመርጸ መራሕ ሃገር ዝቐብአ (ዝሸመ) ውልቀ- መላኺ ክነሱ፡ ንሱ ግን ንነብሱ ከም ሕጋዊ መራሒ ጥራይ ዘይኰነ ንሃገሩ ክመርሕ ከም መዳርግቲ ዘይርከቦ ፍሉይ ተፈጥሮኣዊ ተውህቦ ዝተዓደለ ብርቂ [(ዘይርከብ ) = (rare)] ፍጡር ጌሩ ስለ ዝቖጽራ፡ ንዝበሎ ቃል ከም ፍጹም ሓቂ ወሲድካ ብዘይ ገለ ምምታእ (ምውልዋል) ኣብ ግብሪ ከተውዕሎ’ዩ ዝጽበ። ካብዚ ሓሊፉ’ውን ከምዛ ናጻ ኰይኑ ዝሓስብ ናጻ ህላወ ዘሎዎ ኣእምሮ ዘይተዓደልካ፡ ከምቲ ንሱ ዝሓስቦ ጥራይ ክትሓስብ’ዩ ዝደሊ። ምኽንያቱ፡ ኤርትራ ብኢሳያሳዊ ኣረኣእያ ፍጥር ካብ እትብል እትሒዛ ንዕኡ ዝዳረግ ሊቅ ኣፍሪያ ስለ ዘትፈልጥን ብሕጂ’ውን ከተፍሪ ስለ ዘይትኽእልን፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ብናቱ ኣተሓሳስባ ተመሪሑን ንዕኡ ተኸቲሉን ጥራይ ክኽይድ እንከሎ’ዩ ኣብ ኲሉ መዳያት ህይወቱ ዝዕወት። እቶም “ንሱ-ንሕና፡ ንሕና-ንሱ !” እናበሉ ዝጭርሑ ጽኑዓት ደገፍቲ ኢሳያስ፡ ከምቲ “ዘበን ውቤ ዝጸመመስ ውቤ ክብል ይነብር” ዝበሃል ምስላ ሓንሳእ ኢሳያስ ምስ በሉ ኢሳይስ ክብሉ ዝነብሩ ዘለዉ፡ በዚ ክግለጽ ዝጸንሐ ኣምልኾ ውልቀ-ሰብ (personality cult) ዘተባብዕ ዝንቡዕ ኣተሓሳስባ፡ ናይ ምስትውዓል ክእለቶም ስለ ዝተደፍነን ናይ ምግንዛብ ሕልናኦም ስለ ዝዓረበን ኢዩ። ይኽደኖም ይዋኣት ኣሕዋትና፡ ናይ ምሕሳብን ምግንዛብን ክእለቶም ብምስላቦም ከሕዝኑኻ !!!
ምስዚ ናይ ኢሳያስ ኣቐዲሙ እተገልጸ ሓዲሽ ናይ ደሞክራሲ ፈሊጥ ብምትእስሳር፡ ነቲ ብኣጋጣሚ መወዳእታ ዓመት 2011 ብናይ ዜና ማዕከኑ (ቲቪ-ኤረ) ምስኡ (ብጋዜጠኛ ሱሌማን ዑስማን ዓበ) ዝተኻየ ኣብ ኣርባተ ተኸፈሉ ካብ ነሓሰ 28 ክሳብ 31 (2011) ዝቐረበ ተኸታታሊ ቃለ-መጠይቕ፡ ማለት ኣብቲ ብፍላይ ምስ ርሱን ናይ ዞባና ኣብ ሃገራት ዓረብ ዝተኸሰተ ኣቓልቦ ዓለምና ዝሰሓበ ናይ ለውጢ ህዝባዊ ማዕበል ኣዛሚዱ ቃሉ ዝሃበሉ ክፋል፡ ነቲ ብዛዕባ ደሞክራሲ ዘፍሰሶ ርእይቶ ቀሪብና ምስ እነስተውዕለሉ፡ እቲ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ማዕበል ኣብ ምዕቡላት ዘይኰነ ኣብ ማዕበልቲ ሃገራት ይካየድ ስለ ዘሎ፡ ኢሳያስ ነቲ ናይ ለውጢ ህዝባዊ ማዕበል ከም ንደሞክራሲ ዝጠልብ ዘሎ ምንቅሳቓስ ዘይኰነ፡ እንታይ ድኣ ከም ንፍትሒ ዝጠልብ ዘሎ ምንቅስቓስ ኣምሲሉ’ዩ ገሊጽዎ፡፡ ነቲ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ማዕበል ኣመልከቱ ክትንትን እንከሎ፡ ደሞክራሲ ትብል ቃል ብቐጥታ ሓንሳእ እውን ይኹን ከይጠቐሰ፡ ንጠንቂ ናይቲ ህዝባዊ ናዕቢ ምስ ጉድለት ፍትሒ ብምቊራን፡ “እዚ ኣብ ከባቢና ዝተኸሰተ ዓጋቲ ዘይብሉ ህዝባዊ ናዕቢ (ኣቐዲሙ ዝተወደበ ሰውራ ዘይኰነ ዝተማህዘ ሕንፍሽፍሽ’ዩ (creative chaos) እናበለ ከምዛ ዘየነኣኣሶ) ካብ ጉድለት ፍትሒ ዝተላዕለ’ዩ ብምባል ብድብድቡ ሸፈፍ ኢሉ’ዩ ሓሊፍዎ። ኣብዚ ቃለ-መጠይቕ’ዚ፡ ኢሳያስ ጠለብ ናይቲ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ናዕቢ፡ ዓለም ብዓለሙ ዝፈልጦ ናይ ደሞክራሲ ጠለብ ‘ኳ እንተዀነ፡ “ካብ ጉድለት ፍትሒ ዝተላዕለ’ዩ” ብምባል ክንዲ ”ደምክራሲ” ትብል ቃል ዝጥቀም “ፍትሒ” ትብል ቃል ክጥቀም ዝመረጸ፡ ብገርሂ ዘይኰነ ብፍላጥ ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ኣብቲ ዝሃቦ ዘሰልቹ ነዊሕ መልሲ ደሞክራሲ እትብል ቃል ንምጥቃሳ’ውን ዝፈርሐ ህዝብና ንዘሎዎ ህሉው ኩነታት (ሓሳረ-መከራ) ምስ ናይ ከባቢና ኩነታት ብምንጽጻር፡ ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ብምልዓል ናብኡን ናብ ስርዓቱን ዝቐንዐ ህዝባዊ ናዕቢ ከየተንስእ ስለ ዝሰግኣ እምበር ካልእ ቊንቊኛ ስለ ዘሎዎ ኣይኰነን። እቲ ኣብዚ ቃለ-መጠይቕ’ዚ፡ በቲ ጋዜጠኛ (ሱሌማን ዑስማን ዓበ) ዝቐርበሉ ዝነበረ ኣቐዲሙ ተመኺርሉ ዝተዳለወ ሕቶታት፡ ዳርጋ ዂሉ ሓፈሻውን ዕምሉግን (ዘይንጹርን ዝተሓላለኸን) ይንበር ድኣ’ምበር፡ ፈውሲ ሞት ብፍላጥ ዝተዋደደት ሓንቲ እትብላዕ ምስ ደሞክራሲ ዝተኣሳሰረት ሕቶ ኔራቶ። ንሳ ድማ፥ “ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ዝዀነ ዝካየድ ሃገራዊ ምርጫ ተሳቲፉ ዓሰርተ ሳዕ ተዓዊቱ ከም ዝወጽእ ዘጠራጥር ነገር’ኳ እንተዘይህለወ፡ ንሃገራዊ ምርጫ ተወዚፉ ክጸንሕ’ዩ ወሲኑ፣ ንውሳነኡ ዘይተረድእዎ ወገናት ክህልዉ ስለ ዝኽእሉ፡ ክቡር ፕረዚደንት ምኽነያቱ ከተብርህልናዶ ምኸኣልካ? ” እትብል ሕቶ ኢያ። ኢስያስ ነዛ ፍልይቲ ሕቶ’ዚኣ ዝሃቦ መልሲ፡ እቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ ብዝርዝር ዝተዘተየሉ ምስ ናይ ዶብ ግጭት ዝተቛረነ፡ “ኣብዚ ሃገርና ዘላቶ ዘይርጉእ ናይ ኲናት ሃዋህው፡ ሃገራዊ ምርጫ ምክያድ (ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ምልዓል) እዋኑ ኣይኰነን” ዝብል መልሲ (ምስምስ) ኢዩ። ኣብዚ ፍሉይ ሕቶን መልስን’ዚ ተነጺሩ ዝተቐልዐ ተገራጫዊ ስነት (logic) ኣሎ። ንሱ ድማ፥ እንተድኣ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ሃገራዊ ምርጫ ዓሰርተ ሳዕ ብተኸታተሊ ተወዳዲሩ ከም ዝዕወት ዝተኣማመንን ዘረጋግጽን ኰይኑ፡ ሕራይ እስከ እቲ ሃገራዊ ምርጫ ናይ ዶቦ ግጭት ሓደ መዕሊቢ ክሳብ ዝርከቦ ተወንዚፉ ከም ዝጸንሕ ተጌሩ ኣሎ ተባሂሉ ብዝቐረበሉ ምኽንያት መሰረት፡ ዕላምኡ ብዘየገድስ፡ ከም ሓቂ ወሲድና ንቀበሎ፤ እቲ ቅዋምን ደንብን ሕግን ስርዓትን ሃገር ግን እንታይ ክዋሪ’ዩ ተወንዚፉ ኣብ ከብሕታት መንግስቲ ድሮና ዝስትን ብርስሓት ዝጥቅርን ዘሎ? እተን ተቓወምቲ ውድባትከ እንታይ ስለ ዝኣበሳ እየን ኣብ ውሽጥ ሃገር ንኸይኣተዋ ምኽልካል ከይኣኽለን፡ ህላወኣን ተኻሒዱ ዝተወገዛን ዝተዀነናን ዝተኣገዳን? ንምዃኑ፡ ምውንዛፍ ቅዋምን ደንብን ሕግን ስርዓትን መንግስቲ ኰነ ምውጋዝን ምኽኲናንን ምእጋድን ናይዘን ተቓወምቲ ውድባት፡ ንባዕሉ ብጕሉሕ ኣፍንን ግብርን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብሓደ ተጣሚሩ ከም ዘይከይዶ ኣይኰነን ዋሕ ኣቢሉ ዘረድእ? ከምኡ’ውን እዚ ዘይደሞክራሲያዊ ተግባራት’ዚ፡ ንገዛእ ርእሱ ከም ጭብጢ ተወሰዱ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብደሞክራሲያውነቱ ዘይተኣማመንን ቅንዕና ዘይብሉን መንግስቲ ምዃኑዶ ኣይኰነን ኲልዕ ኣቢሉ ዘርኢ?
ዝዀነ- ዀይኑ፡ ደሞክራሲ ከም ዘለላ ተኽሊ ወይኒ ክሳብ ዝበስል ግዜ ንሃቦ ተባሂሉ ክበስል እተጽበዮ ነገር ኣይኰነን። ደሞክራሲ ነቲ ዘይገሃስ ህዝባውን ውልቃውን መሰላትን ክብርታትን ናጽነታትን ዝምልከት ስለ ዝዀነ፡ ብህዝቡ ከይተመርጸ ይኹን ብህዝቡ ተመርጹ መንግስታዊ ስልጣን ዝሓዘ ሰልፊ፡ ቃሕ ኣብ ዝበሎ ኣጋጣሚ ወይ ከኣ ዊን ኣብ ዝበሎ ግዜ ከም ሻሙ ንህዝቡ ዝምጽውቶ ምጽዋት ኣይኰነን። ምሳኻ ዝውለድ፡ ንምርድኡ ፈላስፋ ዘየድልዮ፣ ንኽበስል ግዜ ዘይወስድ፣ ንምትግባሩ ወረጃ ዘይህሓትት፣ ንነፍስወከፍ ዜጋ ብዘይኣድልዎ ዝተዓደለ ተፈጥሮኣዊ ጸጋ ኢዩ። ነቲ ህዝቢ ዝተውህበ ማንም ክምንዝዖ ዘይብሉ ሰማያዊ ህያብ እምበር መንግስቲ ዝውንኖ ንብረት ወይ ከኣ መራሕ ሃገር ዝዕድሎ ብልጫ ኣይኰነን። ስለዚ፡ መንግስቲ ይኹን ኣፈኝኡ (መራሕ ሃገር)፡ ንደሞክራሲ “ክሳብ ደረጃ ናብራኹም ዝመሓየሽን ንቕሓትኩም ክብ ዝብልን ተዓጊስኩም ጽንሑ” ብምባል ግዜኡ ክሳብ ዝመጽእ ብኢደወነኑ ዝውንዝፎ ጕዳይ ኣይኰነን። ይጽናሓለይ ከይበልካ ጽባሕ ዘይኰነ ሕጂ ብዘይሸብዳዕዳን ሕልክስክስን ክትበር ዘሎዎ ኢዩ። ምኽነያቱ፡ ናጽነት ክብረት እንተዀይኑ፡ ደሞክራሲ ፍትሒ’ዩ፣ ናጽነት ዋንነት እንተዀይኑ፡ ደሞክራሲ መሰል’ዩ፣ ናጽነት ግርማ እንተዀይኑ፡ ደሞክራሲ ከራማ (dignity)’ዩ፣ ከምኡ’ውን ናጽነት ጻማ እንተዀይኑ፡ ደሞክራሲ ጸጋ’ዩ። ደሞክራሲ ጸጋ ካብ ኰነ፡ እስከ ነቲ ንደሞክራሲ ዝምልከት ኣቐዲሙ እተጠቕሰ ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ፈለጥ ምልስ ኢልና ፈሊጥነቱ (ትርጕሙ) እንታይ ምዃኑ ንመልከቶ !
ትሕዝቶ ናይቲ ንደሞራሲ ዝምልከት ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ፈልጥ መሚኻ ምስ እንትንትኖ፡ እቲ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ፥ “ደሞክራሲ ደረጃ ብደርጃ ዘገም ኢልካ ዝሰላሰል ነዊሕ መስርሕ ስለ ዝዀነ፡ ብትዕግስቲ ክሳብ ደረጃ ናብራ ህዝቢ ዝመሓየሽን ፖለተካዊ ንቕሓቱ ክብ ዝብልን ደሞክራሲያዊ ትካላት (ህዝባዊ ማሕበራትን ውድባትን) ከቕውም ብቕዓት ዝድልብን፡ ምጽባይ ዘድልዮ ዕትብ ጕዳይ ድኣ’ምበር፡ ብግዳማዊ ተጽዕኖ ተንበርኪኽካ ናይ ምዕራባዊ ዓለም ተቐባልነት ንምርካብን “ደሞክራሲያዊ መንግስቲ” ዝብል ትርጕም ኣልቦ ሕላገት ንምእሳርን፡ ተሃዊኽካን ተሃንዲድካን እትትግብሮ ቀሊል ጕዳይ ኣይኰነን” ዝዓይነቱ መልእኽቲ ምዃኑ ኢና እንግንዘብ። ከም ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝኣመሰለ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት፡ ብመትከል ብደሞክራሲ ዘይኣምን’ኳ እንቲዀነ፡ ንመንግታዊ ስልጣኑ ሕጋውነት ከልብስ ግድን ስለ ዝዀነ፡ ንናይ ደሞክራሲ ኣምር ንዕኡ ብዝጥዕም ኣገባብ ገሊጹ ከቕርቦ ክትሪ ዘገርም ኣይኰነን፡፡ ኲሎም ውልቀ-ምልካውያን ንደሞክራሲ ከከም ዝምእምኦም (ከከም ዝጥዕሞም) ስለ ዝገልጽዎ፡ ብዙሕ ሕብርታት’ዩ ዘሎዎ። ስለዚ፡ ትርጕሙ ብዙሕ ሕብርታት ምሓዙ ኣየገርምን ኢዩ። እቲ ዘገርም እቲ ብዙሕ ኣቓልቦ ዘይዋሃቦ ግን ኣድማዒ (effective) ኣጠቓቕማ ቋንቋ ውልቀ-መልለኽቲ ኢዩ። ቋንቋ ብግቡእን ብውሕልነትን እንተተጠቒምካሉ፡ ነቲ ከተመሓላፎ እትደልዮ መልእኽቲ ብኣድማዕነት ንምትሕላፍ ዘገልግል ሓያል መሳርሒ ጥራይ ዘይኰነ፡ ሃገራዊ ስምዒታት ብምቕስቃስ ብርክት ዝበሉ ሰዓብትን ተደናገጽትን ንምጥራይ እውን ዝሕግዝ ሓያል ናይ ፕሮፖጋንዳ ማዕከን ኢዩ። ኲሎም ከም ኢሳያስ ዝኣመሰሉ ውልቀ-መልኽቲ ነዚ ናይ ቋንቋ ተራ ብግቡእ ስለ ዝግንዘብዎ፡ ብጻዕቂ ኣዘውቲሮም’ዮም ዝጥቀምሉ። እዘን ዝስዕባ ክልተ ኣብነታት ናይዚ ሓቂ’ዚ ጕሉሕ መርኣያታት ኢየን።
እቲ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ብካድረታት ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብቐጻሊ ነባራት ሰዓብቲ ንምዕቃብን ሓደሽቲ ሰዓብቲ ንምምልማልን ዝሰላሰል ዘሎ ዘይተኣወጀ (ብሰላሕታ) ንደሞክራሲ ዝምልከት ጐስጓስ፡ ንሃገራዊ ስምዒት ኣረሳሲኑ ምድንጋጾምን ምትሕብባሮምን ምእንቲ ከደንፍዕ ብዝምስጥ ሓያል ቋንቋ’ዩ ተዋዲዱ ዝቐርብ። መልእኽቲ ናይቲ ንደሞክራሲ ዝምልከት ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ፈልጥ ንኣብነት፡ ብኸምዚ ዝስዕብ መልክዕ ማዕሪጉ’ዩ ዝቐርብ ፦
“ደሞክራሲ ብስምዒት ሓኒንካ ንኽትትግብሮ ዘጓዪ ናይ ሓጺር ኣዋርሕ ፍጻመ ዘይኰነ፡ ልቢ ምዕባይን ኣርሒቕካ ምጥማትን ዘድልዮ ናይ ነዊሕ ዓመታት መስርሕ ኢዩ። ስለዚ፡ ንደምክራሲ ኣብ ናይ ቀረባ መጻኢ ማለት እቲ ናይ ዶብ ግጭት ሓደ መዕለቢ ምስ ተረኽቦን፡ እቲ ንደሞክራሲ ብኣድማዕነትን ጽፈትን ንምትግባር ዘኽእል ባዕላውን ወድዓውን ኩነታት ምስ በሰለን፡ ኣብ ግበሪ ምውዓልና ስለ ዘይተርፍ፡ ንናይ ውሽጥን ናይ ግዳምን ተጻኦታትን ወቐሳታትን ጸማም እዚኒ ሂብና ንኺድ ጥራይ — ንቕስሚት ንገስግስ ንፈጠራ ዓለምና — ኣብ መወዳእታ ድልድል ጕዕዞና ድሙቕ ብርሃን ኣሎ፡ ድሙቕ ብርሃን ጽሓይ ራህዋ ዝዓሰሎ !!!”
ብተመሳሳሊ፡ ነቲ ብተቓወምቲ ውድባት ዝቐርብ ናይ ደምክራሲ ጠለብ ንምቊንጻብ ዘካይድዎ ጐስጓስ እውን ምስ እነስተብህለሉ፡ ሓይሊ መልእኽቱ ብዝያዳ ኣብ ትሕዝቶኡ ዘይኰነ ኣብ ቋንቋኡ ዛዚዩ ኢና እንረኽቦ። እዚ ዝስዕብ ተወሳኺ መረዳእታ ነዚ ተርእዮ’ዚ ኣነጽር ኣቢሉ ዘረድእ ኢዩ፦
“ሃገር ዝለምዕ፡ ሓድነት ዝጽንዕ፣ ብልጽግና ዝርከብ፡ ህዝቢ ዝዓግብ፣ ንቕድሚት ዝግስገስ፡ ራህዋ ዝነግስ፣ ሰላም ዝሰፍን፡ ፍልጠት ዝስስን፣ ብክትዕን ብምጕትን፡ ብምፍልላይን ምግምማዕን ዘይኰነ፡ ብሓደ ሰልፊ ተመሪሕካን ኣብ ሓደ ተጠርኒፍካን ብዝዕመም ጻዕርን ዕዮን ከምኡ’ውን ተወፋይነትን መስዋእትን ኢዩ። ንሳቶም (ተቓወምቲ ) ግደፍዎም ይለፍልፉ፡ ይንቀፉ፣ ይራግሑ፡ ይንብሑ፣ የዕዘምዝሙ፡ ይጓዝሙ፣ ይባዝሑ፡ ይራብሑ፣ ይተኣዘዩ፡ ይጐዛዘዩ ፤ ንሕና ግን ከይተሓለልና ሃገርና ክንሃንጽን ቊጠባና ከነደንፍዕን ንዕየ፣ንጽዓር፣ንልፋዕ ውዒልና ሓዲርና ግድን’ዩ ራህዋን ብልጽግናን ከነንግስ ፣ ተድላን ጽጋብን ክንርስርስ !!! ”
ቀጺሎም ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ ውድባት ዘሎዎም ክቱር ንዕቀት ብምንጽብራቕ ከምዚ ይብሉ፦
” … ንዓኣቶም (ነቶም ተቓወምቲ) ግዲ ኣይትግበርሎም ! — ሕልሞም ኣብ ስልጣን ምውጣሕ ጥራይ ስለ ዝዀነ፡ ገና ኣብ ስልጣን ከይመጽኡ ዝዓበየ ስልጣን ክረኽቡ ነንሓድሕዶም ክዋጠጡ መሬት’ዩ ዝዓርቦም፡፡ ምኽንያቱ፡ ንረብሓኦም እምበር ንረብሓ ህዝቦም ዘቐድሙ ኣይኰኑን። ንዘይገብርዎ ስለ ዝነግርዎ እዝኒ ኣይትሃዎም ! — ለብለብ እትብል ዘይትዓርፍ መልሓስ እምበር፡ ሸፈድፈድ ዝብላ ኣእዳው የብሎምን። ናይ ህዝብና ሓቀኛ ወከልቲ ንሳቶም እቶም ኣብ ማዕዶ ዘሎዉ ዘይኰኑ፡ ንሕና እቶም ምስኡ ዘሎና ኢና። ወትሩ ንህዝብና ብሓደ ልሳንን ልብን እንመስክረሉ ቃል እንተሎ፡ ሕጅ’ውን ከም ትማሊ — ‘ንሕና ኢና ወከልትኻን ኣድሓንትኻን፣ ንሕና ኢና ተስፋኻን ሓቦኻን፣ ንሕና ኢና ባህግኻን ራኢኻን– ኣብ ረመጽ ሓዊ ዝተፈተና፣ መሪሕነታዊ ብቕዓት ዘመስከርና፣ ኣብ ጽንኩር ኲነት ዘልሓጥሓጥ ዘይንብል፡ ወትሩ ካብ ምቅላስ ዘይንሕለል፣ ብውልቃዊ ረብሓ ዘይንሰድዕ፡ ኣብ መትከልና ነኸስና ንጸንዕ”
መንግስቲ ኤርትራ ንዘይሕጋዊ መግስታዊ ስልጣኑ ከናውሕ፡ ኣቐዲሙ ክጥቀስ ከም ዝጸነሐ፡ ንደሞክራሲ ብዝምልከት “ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ ተተግባርነት ዘይብሉን ኣድማዕነቱ ኣብ ምዕብል ዝበለ ደርጃ ምዕባለ ምስ ተበጽሐ ጥራይ ዝረጋገጽን ምዕራባዊ ፖሊተካዊ ያታ(western political tradition) ስለ ዝዀነ፡ ንጭቡጥን ፍሉይን ኩነታት ሃገርካ ከይመመኻን ከይተርዳእካን ሃንደፍ ኢልካ ማለት ንዓኻ ዘዋጻጽእካን ዘየወጻጽኣካን ምዃኑ ከየመዛዘንካ፡ ተሃንዲድካ ብሃታሃታ እትትግብሮ ጕዳይ ኣይኰነን” ዝብል ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ኣረዳድኣ ደሞክራሲ ኢዩ ዘሎዎ። ብመሰርት’ዚ ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ኣረዳድኣ ደሞክራሲ፡ መንግስቲ ኤርትራ ንናይ ደሞክራሲ ኣምር ኣብ ክንዲ ብኣድማሳዊ (universal) ትርጕሙ ዝገልጾ፡ ንዕኡ ብዝምእምእ (ብዝጥዕም) ኣገባብ ብዘብለጭልጭ ባዶ ቃላት ቀባቢኡ ብፍልይ ዝበለ ናይ በይኑ ኣገላልጻ’ዩ ዝግልጾ። ዕላማኡ፡ ኣብ መንጎ ህዝብና “ደሞክራሲ ካብ ሃገር ናብ ሃገር መልክዑን ኣተጋብርኡን ዝፈላለ ብሓደ ዓይነት መልክዒ ዘይልካዕ ተዓጻጻፊ (flexible) መንግስታዊ ኣገባብ ኣመሓዳድራ’ዩ ” ዝብል ኣረዳድኣ ብምስራጽ፡ ንዘይሕጋዊ መንግስታዊ ስልጣኑ ሕጋውነት ንምልባስን ናይ ህዝቢ ደገፍን ተቐባልነትን ንምርካብን ኢዩ። እዚ ኣገላልጻ’ዚ ግን ንማንም ዘየርዲ (ዘየእምን) ናይ ሸሓጥቲ ሽሕጣን እምበር ልቦና ኰነ ሓቅነት ዝሓዘለ ኣገላልጻ ኣይኰነን። ብርግጽ፡ ደሞክራሲ ሓደ ዓይነት መንግስታዊ ኣገባብ ኣመሓዳድራ ኢዩ። እንተዀነ፡ ህዝባዊ መንግስቲ ድኣ’ምበር ውልቀ-ምልካዊ መንግስቲ ኣይኰነን። ህዝባዊ መንግስቲ ብህዝቢ ዝተመርጸ መንግስቲ ክኸውን እንከሎ፡ ውልቀ-ምልካዊ መንግስቲ ግን ብጭውያ ውልቀ-መላኺ ብኢደወነኑ ዘቚሞ መንግስቲ ኢዩ። በዚ ዝኣክል፡ እቲ “ደሞክራሲ ዘዕግብ ውጽኢት ክርከቦ እንተተደልዩ፡ ኣብ ኣተጋባብርኡ ተዓጻጻፍነት (flexibility) ክህሉ ኣሎዎ” ንምባል ዝቐርብ ዘሎ ናይ ቀጠፍቲ ሽሕጣን (ንበይኑ ዓይነት ኣገላልጻ ደሞክራሲ)፡ ደሞክራሲ ኣብ ሃገርና ከይተተግበረ ንነዊሕ ዓመታት ክጸንሕ’ሞ፡ ብእኡ ጌሩ ተረሲዑ ክተርፍ ምእንቲ ዝቐርብ ዘሎ መመሳተዊ ብመዓር ዝተሸፈነ ምስምስ እምበር ካልእ ቁምነገር ይኹን መዓላ የብሉን ። ነዚ ምስምስ’ዚ፡ ሓደ ብደሞክራሲውነቱ ዝተኣማመንን ቅንዕና ዘሎዎን ፖለተካዊ ሰልፊ ኣየቕርቦን ኢዩ። እቲ ነዚ ምስምስ’ዚ ዘቕርብ ፖለተካዊ ሰልፊ፡ ብዘይገለ ውልውል እቲ ከም ህ.ግ.ደ.ፍ ዝኣመሰለ ርእሰ-ምትእምማን ዘይብሉ ብጥዑም ልሳን እናሸፈጠ ንዘንተ-እለት ክግዝእ ሕልሚ ዘሎዎ ዓማጺ ሰልፊ ጥራይ ኢዩ። ብሓቂ ርእሰ-ምትእምማን ዘሎዎን ብመትከል ብደሞክራሲ ዝኣምንን ፖሊተካዊ ሰልፊ፡ ንደሞክራሲ ኣብ ግብሪ መታን ከየውዕል፡ ወግሐ-ጸብሐ ዘይከውን “ዝወደቕኩ ቀምሽ ኣደይ ስለ ዝሓንኰሊኒ’ዩ !” ዝዓይነቱ ዓይንኻ ዘንቁር ምስምስ (ሓሶት) እናቕረበ፡ ዕጥይጥይ ወይ ሕልክስክስ ኣይብልን ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ዘይከም ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ናጻን ፍትሓውን ሃገራዊ ምርጫ ብህዝቢ ዝተመርጸ መንግስቲ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ብርኡይ ብኣባላት ናይ ሓደ ብሄርን ሓደ ሃይማኖትን ሓደ ኣውራጃን ዝተዓብለለ ስለ ዘይኰነ፡ ንዂለን ኣብታ ሃገር ዝርከባ ብሄራትን ሃይማኖታትን ኣውራጃታትን ከየጓነየን ከየዳለወን ከይገለለን ብመጠን ብዝሐን ብድልድል ዝውክልን ዘሳትፍን ናይ ብሓቂ ሃገራውን ደሞክራሲያውን መንግስቲ ብምዃኑ፡ ኣብቲ ናጻን ፍትሓውን ሃገራዊ ምርጫ ተወዳዲሩ ከይሰዓር ፈሪሑ መንግስታዊ ስልጣኑ ዘናውሕ ምስምሳት ክረክብ ዳምዳም ምባል ኣየድልዮን ኢዩ።
ክንድ ዝዀነ፡ ከም ስርዓት ህ.ግ.ደፍ ናይ ነብሱ ርእሰ-ምትእምማን ኣጥፊኡ፡ ራዕዲ ብምሕዳር ወትሩ ንድሕሪኡ ግልጽ እናበለ፡ ንዝተዳህለሉ ዝሓቊፍ፡ ንዘይተዳህለሉ ዝነጽግ፣ንዝወደሶ ዝድግፍ፡ ንዝተቓወሞ ዝጻባእ፣ ንዘጣቓዓሉ ዝሸይም፡ ንዝነቐፎ ዝዂንን፣ ፍጹም ኣስሓኮ (ሓያ) ዘይብሉ፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ብሕም ከይበለ ክምእዘዞ ጥራይ ዝጽበን ዝደልን፡ ስርዓት ኣይኰነን። ሓደ ኣብዚ ዘሎናዮ እዋን ገስጋሲ’የ እናበለ፡ ንዘይደሞክራስዊ ስርዓቱ ስለ ዝተቓወምካ፡ ከይሓፈረ ንሃገርካ ካብ ስደት ከይትምለስ ዝኽልክልን ሃገራዊ ዜግነትካ ዝነፍግን ብግዲ ንስደተኛ ቀረጽ ዘኽፍልን ስርዓት ኣብ ዓለም እንተሎ፡ ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ ስርዓት ጥራይ ኢዩ። ዘይከም ናይ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ሓቀኛ ደሞክራሲያዊ ሰልፊ፡ ኣብ መትከል ደሞራሲ ንኸምስል ዘይኰነ ብልቢ ስለ ዝኣምን፡ ምስ ካልኦት ተወዳደርቲ መማዝንቱ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ተወዳዲሩ ዝበዝሐ ናይ ህዝቢ ድምጺ ብምርካብ ብሕጋዊ ኣገባብ ኣብ ስልጣን ዝመጽአ ስለ ዝዀነ፡ ልባዊ ህዝባዊ ተቐባልነትን ኣፉመሊኡ ዝጣበቐሉ ሕጋውነትን ኣሎዎ። ብተውሳኺ፡ ብኣንጻር ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብደሞክራሲያውነቱ ስለ ዝተኣማመን፡ ኣብ ሃገራዊ ምርጫ ብተቐናቕንቲ ተውዳደርቲ ሰልፍታት ከይሰዓር ስግኣት ሓዲርዎ፡ ዝተፈላለዩ ምስ ድሕነት ሃገርን ጸጥታን ዝተኣሳሰሩ ዘይረብሑ ምስምሳት እናቕረበ፡ ነቲ ክትግበር ዝተመዲበ ሃገራዊ ምርጫ ንሕልፈት ተወንዚፉ ከም ክተርፍ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብዚ ሓሊፉ እውን፡ ነቲ ኣብ ጉባኤታቱ ብወግዒ ኣጽዲቑ ኣብ ቅዋሙን ፕሮግራሙን ብንጹር ዘስፈሮ፡ ንምቛም ህዝባዊ መንግስቲ ዝምልከት ውድባዊ ዕላማ ጥሒሱ፡ ንሕድሪ ስዉኣት ብጋህድን ብንዕቀትን ብምጥላም፡ ከምቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝወዓሎ ብታሪኽ ዘሕትት ናይ ጥልመት ተግባር፡ ማለት ነቲ ደሞክራሲ ኣብ ሃገሩ ሱር ሰዲዱ ከይሰርጽን ከይጥጥዕን ዝዕንቅፍ ተግባር፡ ብምንም ምኽንያት ኣይውዕሎን ኢዩ። ከምኡ’ውን፡ ከም ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብብድዐ፡ ነቲ ብዝተፈላለየ መልክዕ በቶም ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ዝርከቡ ዜጋታቱ መዓልቲ-መጸ ከይተላዕለ ዘይሓልፍ መቓልሕ ዝመልስ ናይ ደሞክራሲ ጠለብ፡ ከምዛ ብሓደ ዜጋ’ውን ይኹን ናይ ተቓዎሞ ድምጺ ፈጺሙ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፡ ድንብርጽ ከይበሎ ብቐጻሊ ኣይክሕዶን ኢዩ። እዚ ኹሉ ክዝርዘር ዝጽነሐ ባህርያት ስርዓት ህ.ግ.ድ.ፍ፡ ብዘይጥርጥር እዚ ሰልፊ’ዚ ብደሞክራሲያውነቱ ዘይተኣማመንን ቅንዕና ዘይብሉን ዓማጺ ሰልፊ ምዃኑ’ዩ ዘረጋግጽ።
ኢሳያሱን ስልፉን ንደሞክራሲ ዝምልከት ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ዝሰሓተዎ ሓደ ዘይከሓድ ታሪኻዊ ሓቂ ኣሎ። ንሱ ድማ፥ ፍትውቲ ሃገርና ኤርትራ ምስ ደሞክራሲ ቅድሚ ሕጂ ሌላ ከም ዝነበራ ኢዩ። ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ካብ 1941-1961 ኣብ ዝነበረ ፍሉይ ታሪኻዊ ወቕቲ ተኣታቲዩ ስለ ዝነበረ፡ ንህዝብና ሓዲሽ ተርእዮ ኣይኰነን። ብምንጽጻር፡ እቲ ኣብቲ ፍሉይ ታሪኻዊ ወቕቲ’ቲ ኣብ ሃገርና ሰፊኑ ዝነበረ ዕሙር ደሞክራሲያዊ ሃዋህው ካብቲ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ሃገርና ዝሰፈነ ምዉት ደሞክራሲያዊ ሃዋህው ዝሓሸን ዝበለጸን’ዩ ኔሩ እንተተባህለ ሓቂ እምበር ምግናን ኣይኰነን። ምኽንያቱ፡ ኣብቲ ወቕቲ’ቲ ናጻ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን (ንኣብነት፡ ጋዜጣ ዘመን) ናጻ ናይ ፖለቲካ ሰልፍታትን (ንኣብነት፡ ሰልፊ ኤርትራ ንኤርትራውያን) ናጻ ህዝባዊ ማሕበራትን (ንኣብነት፡ ሃገራዊ ናይ ሰራሕተኛታት ማሕበር) ኣብ ርእሲ ምንባሩ፡ እቲ ኣብ ግዜ ፈደርሽን ዝቖመ ባይቶ መንግስቲ ኤርትራ ዝተማልአ’ኳ እንተዘይኰነ፡ ንኣቀዋውማ ብሄራትን ሃይማኖታትን ኣውራጃታትን ሃገርና ኣብ ግምት ብምእታው ብህዝቢ ዝተመርጸ’ዩ ኔሩ። በዚ መሰረት’ዚ፡ ናይ ሽዑ ባይቶ ኤርትራ ምስ ናይ ሕጂ ባይቶ ኤርትራ ብምውድዳር ክርአ እንከሎ፡ ብዘይጥርጥር ዝለዓለ ደርጃ ደሞክራሲያውነት ኔርዎ። እዚ ክውንነት’ዚ፡ ንዘስተውዕል ኣእምሮን ንዝወቅስ ሕልናን ዘሎዎ ኤርትራዊ ዜጋ ኣዝዩ ዘሕዝን ኢዩ። ምኽነያቱ፡ ድሕሪ ሰላሳ ዓመታት ዝወሰደ ኣዝዩ መሪርን ጽንኩርን ሰፍ ዘይብል ናይ ሰብን ንዋትን ክሳራ ዝተኸፍሎ ደማዊ ብረታዊ ሓርነታዊ ገድሊ፡ ናጽነት ድሕሪ ምጕንጻፍና ከም ጻማ ገድልና ክቚጸር ዝከኣል ብውሕዱ ንናይ እዋን ፈደረሽን ዝዳረግ ደሞክርሲ እውን ኣይረኸብናን። እዚ ኸኣ ምስ ክልተ ሞት እምበር፡ ካብኡ ሓሊፉ ምስ ምንታይ ይቚጸር ! ብዝዀነ፡ እዚ ዝተረቚሐ ፍሉይ ወቕቲ’ዚ፡ ምስ እዋናዊ ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ተዛሚዱ ብኢሳያስን ሰዓብቱን ከም ኣገዳሲ ተሞክሮ’ኳ እንተዘይተጠቕሰ፡ ነቲ “ንቕሓት ዘይብልኩም ድሑራት ስለ ዝዀንኩም ክሳብ ስልጥን ኢልኩም ንቕሓት ትድልቡ ተጸመሙ፡ ጽንሑ፡ ተዓገሱ” ዝብል ካብ ንዕቀት ህዝቢ ዝተበገሰ “ኢሳያሳዊ ፈሊጥ ደሞክራሲ” ፋሽል (ከንቱ) ፈሊጥ ብሃማት (ዓያሹ) ምዃኑ ዘረጋግጽ ህያው መርትዖ ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ታሪኽ ተሞክሮ ደሞክራሲ ህዝብና ከይተጠቕሰን ከይተዘከረን ክሕለፍ ዘብሉ ኣገዳሲ ታሪኻዊ ወቕቲ ኢዩ።
ዝዀነ-ዀይኑ፡ እቲ ስርዓት ህ.ግ.ድ.ፍ ንህላወ ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ንምኽሓድ ዘቕርቦ ምጕት፡ ምስ ናይ ዶብ ግጭትን ምስ ሓዲሽ ኢሳያሳዊ ፈሊጥን (ኣቐድም ኣቢሉ ክግለጽ ዝጸንሐ ሓዲሽ ኣገላልጻ ናይ ደሞክራሲ ኣምር) ዝተኣሳሰረ ጥራይ ኣይኰነን፡፡ ካልኦት ዘቕርቦም ተወሰኽቲ መጐተታት እውን ኣሎዉ። ካብዚኣቶም እቶም ኣገደስቲ እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፦
1) ክሳብ ሕጂ ህዝቢ ኤርትራ ብመንግስቱ ዕጉብን ቅሱንን ስለ ዝዀነ፡ ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ፈጺሙ ተላዒሉ ኣይፈልጥን ኢዩ፣ ምኽንያቱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ዘለናዮ መድረኽ ነቲ ፍጹም ዝዓነወን ንድሕሪት ንዝተረፈን ቊጠባ ሃገርና ኣብ ምህናጽ እምበር፡ ይበሃል ኢልካ ንምዕቡላት ምዕራባውያን ሃገራት ንምምሳል ንኤርትራ ዘይምልከት ምዕራባዊ ያታ (ንደሞክራሲ) ኣብ ምቕዳሕ የለን፤
2) ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ሓፋሽ ህዝቢ ዘልዕሎ ዘሎ ህያው ሕቶ ዘይኰነ፡ እቶም ካብ ጭቡጥ ወድዓዊ ኩነታት ርሒቖማ ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ዝነብሩ ኣብ እቶን ቃልሲ ዘይተፈተኑ ” መጽሓፋውያን ምሁራት”ን፡ እተን ከም ኣሜባ ወግሐ-ጸብሐ እናተበዝሓ ዝኸዳን ብኣቃራጭ ከይተጋደላ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ኲድጭ ክብላ ዝምህለላን፡ “ተቓወምቲ ውድባት” ዝጽውዓ ድርቅምቃም ሰልፍታትን ዘሳውርዎ ዘሎዉ፡ ዝተማህዘ (ጭቡጥነት ዘይብሉ) ሕቶ’ዩ፤ ከምኡ’ውን
3) ድሕነት ሃገርን ሓድነት ህዝብን ዝረጋገጽ፡ ብህ.ግ.ድ.ፍ ብዝቖመ ሓደ ሰልፋዊ ስርዓት ጥራይ’ዩ፣ ምኽንያቱ፡ ብቑዕ መሪሕነትን ቅኑዕ መስመርን (ስነ-ሓሳብን) ዘሎዎ ፍቱን ውድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ (ናይ ሎሚ ህ.ግ.ድ.ፍ) ጥራይ ስለ ዝዀነ፡ ንኤርትራ ብዘይ ዕዳን-ዕንዲዳን ናጻ ፖለቲካዊ መስመር ሒዙ ካብ ድሕረትን ድንቊርናን ከገካግላ ዓቕምን ብቕዓትን ጥራይ ዘይኰነ፡ እንተላይ ተወፋይነትን ተሞክሮን ዘሎዎ ቅድሚ ሕጂ (ኣብ ብረታዊ ሓርነታዊ ቃልሲ) ኣብ ረመጽ ተፈቲኑ ተዓዊቱ ዝወጸ፡ ሕጂ ኸኣ (ድሕሪ ናጽነት) ኣብ ርእስኻ ምኽኣል ዝብል ፍስፍንኡ ጸኒዑ ሃገር ካብ ባዶ ተበጊሱ ብግብሪ ዝሃንጽ ዘሎ ፖለቲካዊ ሰልፊ ህ.ግ.ሓ.ኤ ማለት ህ.ግ.ደ.ፍ ጥራይ ኢዩ ዝብሉ ይርከብዎም።
ነዞም ዝተጠቕሱ ሰለስተ ነጥብታት ሓደብሓደ ብምትንታን ቅድሚ ምምላስና፡ እቲ ዝዋሃብ መልሲ ዘዕግብን ዘርድን ጥራይ ዘይኰነ፡ ወድዓውን ኩለንትናውን መታን ክኸውን፡ ንድሕሪት ምልስ ኢልካ ንታሪኻዊ ኣመጻጽኣን ፖሊቲካዊ ስነ-ሓሳብን ስርዓት ህ.ግ.ድ.ፍ ብምምልካት ቅድመ-ባይታ ምንጻፍ ኣድላዪን ጠቓምን ኢዩ። ኣብ ኣፈና ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ ከም እተጠቕሰ፡ ህ.ግ.ደ.ፍ ንማለቱ ሰልፊ ኣሎ ንኽበሃል ማለት ንመንነት ናይቲ ዘቖሞ ውድብ (ህ.ግ.ሓ.ኤ) ንምኽዋል ዝተመስረተ ስማዊ ሰልፊ እምበር ሓቀኛ ናይ ገዛእ ርእሱ ናጻ ህላወ ዘለዎ ሰልፊ ስለ ዘይኰነ፡ ንህ.ግ.ደ.ፍ ጐሲና ጠመተና ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ብምድሃብ፡ እስከ ቀጺልና 1) እዚ ውድብ’ዚ ከመይ ኢሉ ከም ዝተመስረተ፣ 2) እንታይ ዓይነት ስነ-ሓሳብ ይኽተል ከም ዝነበረን ዘሎን፣ 3) እቲ ናብ ዓወት ዘብጽሖ ረቛሒታት እንታይ ከም ምዃኑን፣ 4) ድሕሪ ናጽነት መሪሕነቱ ንምንታይ ኣብ ክልተ ከም ዝተጐጀለን፣ ከምኡ’ውን፡ 5) ኢሳያስ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ንምቛም እንታይ ዓይነት ኣሉታዊ ውድባዊ ኣገባብ ኣሰራርሓን ግሉጽነትን ተሓታትነትን ቀይድን ዝጐደሎ ቅጥዕን ሃዋህውን ከም ዝሓገዞን ምስቲ ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ንምዕንቃፍ ብሸነኽ ጕጅለ ኢሳያስ (ድሕሪ ምግጅጃል ላዕለዋይ ኢድ ዝሓዘ ጕጅለ መረሕነት) ዘጋጠመ ተጻብኣታት ብምዝማድ ንዳህስሶ።
ነዞም ክዝርዘሩ ዝጸንሑ ሓሙሽተ ነጥብታት ምስቶም ኣቐዲሞም ዝተገልጹ ሰለስተ ንደሞክራሲ ንምጽራር ብስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍን ሰዓብቱን ዝቐርቡ ዘሎዉ ተወሰኽቲ መጐተታት ብምውህሃድ፡ ሓደብሓደ ኣብ ዝስዕብ ሳልሳይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ ተንቲና ክንምልከቶም ኢና። ሰናይ ምክትታል።


text:
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ኣብ ርእሲ ስርዓት ኤርትራ ውሕሉል ማዕቀብ ካብ ዝወሰነሉ እዋን ጀሚሩ፡ እቲ ካብ ዓለም ዝተነጸለን ብኡ መጠን ዝተኾነነን መሪሕነት ስርዓት ኤርትራ ከይሓነኸ፡ ባይቶ ጸጥታ ዘይሕጋዊ ብይን ከምዝገበረሉ ከምስል ብናህርን ዲፕሎማሲ ብዝጎደሎን ኣገባብ ይጓየ ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ሕቡራት መንግስታት ነዚ ውሳኔ እዚ ንኽወስድ ዘገደድዎ ጉዳያት ማለት ነቲ ዘይሕጋውን ሓላፍነት ዝጎደሎን ተግባራቶም ብሓቅነትን ብትብዓትን ኣብ ክንዲ ምምርማር፡ ብኣንጻሩ ነቲ እከይ ተግባራቶም የባልሕዎን የጋድድዎን ኣሎዉ።
ኣብ ስልጣን ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ንተግባራት ውጽኢት ናይ’ቲ ማዕቀብ ያኢ ንኸዘሓሕል ዝሃንደሶ ኣርባዕተ መድረኻት ዘሎዎ እስትራተጂ እንዳተኸሽሐ ይኸይድ ኣሎ። እምበኣርከስ እስከ ነቶም ዝወጹ እስትራተጂ ተመሊስና ንርኣዮም።
መድረኽ ርኣዩለይ ስምዑለይ፤ እዚ መድረኽ’ዚ በቲ ናይ ሾመንተ ሰዓት ናይ ኢሰያስ ኣፈወርቂ መእሰሪ ዘየብሉ፣ዕኑድን ተደጋጋምን ዝኾነ ቃለ-መጠይቕ ዝተጸምበለ እዩ። እዚ ዘመልክቶ ከኣ እቲ መሪሕነት ክሳብ ክንደይ ኣዚዩ ኣጸጋሚ ምዃኑ ዝሕብር ድኣ’ምበር ካልእ ዘቕረቦ ሓድሽ ነገር ምንም ኣይነበረን። ዕላማ ናይ’ዚ መድረኽ’ዚ ግን ህዝቢ ብኸመይን ንምንታይን ኣብ’ዚ ሽግር’ዚ ወዲቕና ዝብሉ ሕቶታት ንኸይልዕል ልቡን ቀልቡን ንምጥምዛዝ እዩ። እንኮ ፈተንኦም ህዝብን ሃገርን ኣብ ጎድኒ እዚ ውዱቕ ስርዓት’ዚ ንምዕሳል ኮይኑ ክበጽሕዎ ዝደልዩ ከኣ መሪሕነቶምን ሕጋውነቶምን ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ንምርግጋጽ እዩ። እዚ ግን ከም’ቲ ዝሓሰብዎ ኣይሰርሐን።
ናይ ጠቐነ መድረኽ፤ ነቲ ብባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ዝተወስደ ውሕሉል ማዕቀብ እንታይ ምዃኑን ከስዕቦ ዝኽእል ሓደጋን ኮነ ኢልካ ዘይትርጉሙ ክወሃብ ጸኒሑ። እዚ ማዕቀብ’ዚ ነቲ ኣብ ትሕቲ እቲ ኣራዊታዊ ስርዓት ህግደፍ ዝሳቐ ዘሎ ህዝቢዝዓለመ ኣይኮነን። እዚ ማዕቀብ’ዚ ነቲ ኣብ ትሕቲ ስርዓት ህግደፍ ብፖለቲካ፣ ብቑጠባን ማሕበራዊ ናብራን ዝሳቐ ዘሎ ህዝቢ ዝዓለም’ውን ኣይኮነን። ማዕቀብ 1970 ነቶም ስልጣን ቢሒቶም ዘሎውን ላዕለዎት መጋበርያ ናይ’ቲ ብህዝባዊ ምርጫ ዘይመጸ መንግስቲ ዝዓለመ እዩ። እቲ ካብ ሓቂ ዝራሓቐ ብመንግስታውን ከምኡ’ውን ዘይወግዓዊ ዓለም-ለኻዊ ናይ ህግደፍ ማዕከናት ጽዑቕ ዘመተ ዝካየደሉ ዘሎ ምኽንያት፡ ንኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ወጻእን ዝነብር ኤርትራዊ ንምድንጋር ጥራይ ኢዩ። እዚ ከኣ ከም’ቲ “ከተዕግቦም እንተዘይካኣልካ ኣደናግሮም” ዝብልዎ ምስላ ዝዓይነቱ እስትራተጂ እዩ። እቲ ዝርዝር ናይ’ቲ ማዕቀብ እዋኑ በጺሑ በታ ናይ ማዕቀብ ሽማግለ ምስ ወጸ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን እቲ ሓቀኛ ትርጉም ናይ’ቲ ማዕቀብ ብቐሊሉ ክርድኦም እዩ። እዚ ክኸውን ምዃኑ ስለ ዝተረድአ ድማ እዩ እቲ ስርዓት ስምዒት ህዝቢ ከይዘሓለ እንከሎ ክረኽቦ ዝኽእል ደገፍ ንኽምእርር ሃርገፍገፍ ዝብል ዘሎ። እዚ ከኣ ምስ ግዜ ምቅድዳም እኳ ይኹን እምበር ንሓቅነትስ ንዘልኣለም ክሽፍና ኣይክእልን እዩ።
ናይ ሳዕቤን መድረኽ፤ እዚ መድረኽ’ዚ ብጻውዒት ናይ’ቲ ኣብ ለካቲት 22 ነቲ ዝተወስደ ስጉምቲ ናይ ማዕቀብ ዝቃወም ኣብ ሙሉእ ዓለም ዝካየድ ሰልፊ እዩ ጀሚሩ። እቲ ስርዓት በቲ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ዝራኣዮ ናይ ኣሰራርሓ መቐይሮ ፈጺሙ ሰንቢዱ እዩ። ተስፍኡ ዝነበረ ሓንቲ ካብ’ተን ክልተ ኣባሊገታቱ ማለት ሶቭየት ሕብረትን ቻይናን ዘለወን ናይ ድምጺ ሓይሊ ተጠቒመን ካብ ውሳነ ማዕቀብ ከድሕነኦ እዩ ነይሩ። ብኣንጻሩ ግን እተን ክልተ ቀወምቲ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ በቲ ዝተዋህበን ጭብጥታት ዓጊበን፡ ነቲ ቀይደ-ኣልቦ ጸቓጢ፡ ንመሰረታዊ ዲፕሎማስያዊ ሕግን ኣገባብን ዘይክተል ስርዓት ኣእዳወን ካብ ምዝርጋሕ ተቖጠባ። ካብ’ዚ ተበጊሱ ዘርኣዮ ኩቱር ሕርቃንን እንቃዓ-እንቃዓ ምትንፋስን ድማ ፍርሒ ዝሰረቱ ቀቢጸ-ተስፋዊ ስጉምቲ ምዃኑ ርዱእ እዩ። እዚ ትዕዝብቲ’ዚ ከኣ እቲ ስርዓት ኣብ ከመየናይ ዝኣመሰለ ኩነታት ከም ዘሎ የብርሃልካ። በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ንውሳኔ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ብመምርሒአን መሰረት ብኹለን ኣባላት ሕቡራት መንግስታት ዝኾና ሃገራት፤ ዋላ’ውን እታ ኣንጻሩ ዘድመጸት ሊብያ ከይተረፈት ክትግበር ኣሎዎ።
ኣብ’ቲ ራብዓይ ክፋል ዝተዓዘብናዮ ኣጀንዳ ህግደፍ ስኣን ደጊምካ ምሕሳብ ንዝተኣዘዝዎ ሰልፊ ከም ዘላታ ከተግብሩ ምስ ዝፍትኑ፡ ብፍላይ ንኣብ ስደት ዘሎዉ ኤርትራውያን ሓደገኛ ሳዕቤን ኣሎዎ። ነዚ ህጹጽ ዝኾነ መጸዋዕታ ክንገብር ዘገደደና ድማ ነዞም ዘይቁዱስ ዝኾነ ሰልፊ ንኽሳተፉ ዝሓስቡ ዘሎዉ ክንሕብሮምን መጠነኛ ማዕዳ ክንልግሰሎምን ግቡእና ምዃኑ ስለ እንኣምን እዩ።
ነዚ ሰልፊ’ዚ መን ኣበጊሱዎ? እቲ ሓቀኛ ዓላማ ናይ’ዚ ሰልፊ’ዚ እንታይ እዩ? ዝምድና መኸተን እዚ ሰልፊ እዝን እንታይ እዩ? ካብ’ዚ ሰልፊ’ዚ መን ይረብሕ? ቅድሚ ሕጂ ብሰልፊ ዝለገሰ ማዕቀብ ኣሎዶ? እዚኦምን ከምዚኦም ዝኣመሰሉን ሕቶታት ብምንጻር ድማ ነቶም በቲ ስርዓትን ብቶም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ መንግስቲ ዝቖጸሮምን ዘይቆጸሮምን መጋበርያታቱ ተመዊሎም “መንግስቲ ኣድሕን” ዝመልእኽቱ ሰልፊ ንምስታፍ ዝጉስጉሱ ዜጋታት ደጊሞም ክሓስቡን፤ እቲ ከስዕቦ ዝኽእል ሳዕቤን ክርድኡ ይኽእሉ።
እቲ ኣዝዩ ዘገርምሲ ኢሰያስ ባዕሉን ስርዓቱ ዝውንኖም ናይ ዜና ማዕከናቱን ወግሐ-ጸብሐ ኣብ ኣመሪካ፣ ኤውሮጳን ብሓፈሽኡ ድማ ኣብ ዓለምን ጨና ናይ ደሞክራሲያ የሎን እንዳበለ ክግዕር ከም ዘይጸንሐ፡ ሕጂ ነቶም ኣብ ስርዓት ደሞክራሲ ዝኽተላ ሃገራት ዘሎዉ ኤርትራውያን ደሞክራሲያዊ መሰሎም ተጠቒሞም ሰልፊ ብምክያድ ከድሕንዎ ጸሓይ ኣብ ምዕራባ ሸበድበድ ይብል ኣሎ።
እቶም ኣብ’ዚ ዘይቁዱስ ሰልፊ ክሳተፉ ወሲኖም ዘሎዉ ኣሕዋትና፡ ነቲ ምስ ሕልናኦም ዘይቃዶ ዝገብርዎ ተግባራት ከስተባህሉሉ ይግባእ። ሰላማዊ ሰልፊ ምክያድ መሰል ናይ ኩሉ ህዝቢ ምዃኑ እንኣምንን እንድግፎን እኳ እንተኾነ፡ ስም ደሞክራሲ ተጠቒምካ ነቲ 10,000 ማይልስ ካብኻ ርሒቑ ዝነብር ዘሎ ህዝብኻ ዝረግጽን፡ ዓለም ብዓለማ ብባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ኣቢላ ኣብ ታሕሳስ 23, 2009 ዓ. ም. ማዕቀብ ዝኣወጀትሉ ስርዓት ንምድሓን ዝግበር ሽርሒ ግን ኣትሪርና ንቃወሞ።
ከም መደብ ናይ’ቲ ስርዓት፡ ነዚ ተበይኑ ዘሎ ማዕቀብ ተጠቒሙ ነቲ ኣብ ወጻኢ እንዳኣንቆልቆለ ዝኸይድ ዘሎ ፖለቲካውን ቁጠባውን ደገፋቱ ናይ ምድሓን ስልቲ ገይሩ ክጥቀመሉ እዩ። ምንም እኳ ነዚ ሰልፊ እዝን፡ ኣብ ዙርያ እቲ ስልፊ ዝግበር ናይ መኸተ ቁጠባዊ ምኽዕባትን ዘዳልዉ ውልቀ-ሰባት ናብ ናይ ኣመሪካ ሃገራዊ ድሕነትን ክፍሊ ንግድን ኣሕሊፍካ ናይ ምሃብ ተኽእሎ እንተሎ፡ እቲ መንግስቲ ግን ኣብ’ቶም ውልቀ-ሰባት ክበጽሕ ዝኽእል ጉድኣት ዘገድሶን ዝሓመሉን ኣይኮነን።
እዚ ስርዓት እዚ ንግዚኡ ዘዓውቶ ነገር ንኽረክብ ዝኸፈለ ክፊሉ እዩ ዘተግብራ። ተግባራቱ እዚ ምዃኑ ስለ እንፈልጥ ኢና ድማ ክመጾም ዝኽእል ሓደጋ ብዘየገድስ ነቲ መርዛም ዝኾነ ናይ እዋን’ዚ ኣጀንድኡ ኣብ ብዙሓት ኣሕዋትና ከስርጾ እዩ ዝብል ስግኣት ዘሎና። ዋላ’ኳ ኣብ ኣረኣእያን ኣብ ምምዛን እዚ ስርዓትን ፍልልያት እንተ ሃለወና፡ እዚ ሃቂኑዎ ዘሎ ሰባብ ሽርሒ’ዚ ግን ኣብ ማንም ኤርትራዊ ክወርድ ኣይንምነን። ነዚ ውድቀቱ ቀሪቡ ከም ጥንስቲ መዓልቱ ዝቖጽር ዘሎ ሙሽሙሽ ስርዓት ንምድሓን ክብሉ ጨቐቕ ኢሎም ዘጥረይወን ንብረት ኣብ ሓደጋ ዘእትዉ ዘሎዉ ኣሕዋትና ናይ ምሕባር ሓላፍነት ግቡእና እዩ።
ኣብ ታሪኽ ሕቡራት መንግስታት ንማዕቀብ ዝቐየረ ሰልፊ የልቦን። እቲ ማዕቀብ ንኸይጋደድ እትከላኸለሉ መንገዲ ግን ሓንቲ ጥራይ እያ። ንሳ ድማ እቲ ስርዓት ብዘይ ቅድመ-ኩነት ዝተኣዘዞ ክፍጽም እንከሎ እያ።
እዚ ሕጂ ከካይድዎ ዝሸባሸብዎ ዘሎዉ ሰልፊ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ነቲ ስርዓት ማዕቀብ ምስ ገበረትሉ ዘይኮነስ፡ ኣቐዲሞም ብሕቡራት መንግስታት ደው ንኸብሎ ዝተሓተቶ ዘይሕጋዊ ምንቅስቓሳት ደው ንኸብል ኣንጻር እቲ ስርዓት ክስለፉ ነይሩዎም። እዞም ሰባት እዚኣቶም ባህጎም ምሕጋዝ ኤርትራ እንተኾይኑ፡ ምሕጋዝ ማለት ካበይ ከም ዝጅምር ክርድኦም ነይሩዎ። እዚ ማለት ከኣ ነቲ ዘይሕጋዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ናይ’ቲ መንግስቲ ከብቅዕን፤ በቲ ዓንዳሪ ናይ ወጻኢ ፖሊሲኡ ንመጻኣኢ ዕድል ናይ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ናብ ሓደጋ ናይ ምእታው ጻዕሩ ደው ከብልን ኣጥቢቖም ክሓቱን ክስለፉን ነይሩዎም። እዚ ሕጂ ዝሓስብዎ ዘሎዉ ግን “ከብቲ ምስ ወጻስ ማዕጾ ደምበ (ገርገራ) ምዕጻው” ዝዓይነቱ ኣፈታትሓ ሃገራዊ ሽግር እዩ።
ሕቡራት መንግስታት ነቲ ክመጽእ ዝኽእል ሓደጋ ኣቐዲሞም ብምሕባር እቲ ስርዓት ምስ ኢጋድ፣ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃን ባይቶ ጸጥታን ዘሎዎ ጉዳይ ንኽፈትሕ ዝኣክል ግዜ ሂቡዎ ነይሩ እዩ። ናይ’ቲ ስርዓት ትዕቢት ግን ነቲ ሽግር መመሊሱ ኣጋዲዱዎ። ኣብ’ዚ እንብሎ እንተሃልዩ ከኣ “ በቲ ሳዕቤን ምቑዛም ሓዲግኩም እቲ ጠንቂ እንታይ ምንባሩ ኣለሊኹም መክትዎ” እዩ።
ንኤርትራን ህዝባን ንምክልኻል ዝሓሸ መንገዲ እምባኣር፡ ምስ’ቲ ክውንነት ናይ ሃገርና ዝጓዓዝ ሓቅነት ሒዝካ ነቲ ካብ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝተነጸለን ዝተኾነነን ስርዓት ንጠቕሚ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይውክል ምእማን እዩ። እዚ ስርዓት እዚ ክዕረ ዝኽእል ስርዓት ኣይኮነን። ዝሓበረ ቅልጽምና ኣብ ክንዲ ንዝመሽመሸ ስርዓት ንምፍዋስ ግዜኡ ዘባኽን፡ ዘለኣለማዊ ፍታሕ ዘምጻኣልና ሰላምን ደሞክራስን ንምርግጋጽ ክንጠልብን ክንሰርሓሉን ይግባእ።
ናይ ኣቶ ኢሰያስ ናይ ርኣዩለይን ስምዑለይን ዓጀውጀው ክሰርሕ ኣይከኣለን። ጸለመ እንተኾነ’ውን ምንም ከሰጉሞ ኣይተራእየን። እታ ክትሰርሓልና ኢያ ኢሎም ዘቕረብዋ ናይ ምድንጋር እስትራተጂ እውን በብቑሩብ ሓቅነታ እንዳተቐልዐት ትኸይድ ኣላ። ህዝብና ካብ’ቲ ኣንጸላልዩዎ ዘሎ ሓደጋ ምእንቲ ክድሕን፡ እዚ ስርዓት’ዚ ናብቶም ኣብ ስደት ዘሎዉ ኣሕዋትና ኤርትራውያን ክዘርኦ ዝውጥኖ ዘሎ ሰይጣናዊ መልእኽቲ ብዘይ ውዓል-ሕደር፥ ሕጂ ደው ከነብሎ ይግባኣና።
ዘይምትሕልላይ ዝዓበየ ገበን ስለ ዝኾነ ከም ሓደ ህዝቢ መጠን ካብ’ኡ ርሒቕና ክንነብር ይግባእ። ካብ መቓብር ሕሉፍ ጉድለታትና ብሓባር ብምብጋስ ነታ እንፈትዋ ሃገርና ካብ’ቲ ተጸሚዳቶ ዘላ ናይ ጭቆና ጸልማት ኣላቒቕና ናብ ናይ ናጽነትን ፍትሕን ብርሃን ነሰጋግራ።
ነዚ ኩሉ ዝተጠቕሰ ሓደጋታት ኣብ ግምት ብምእታው ሕጂ’ውን ናብ’ቲ ኣብ ለካቲት 22, 2010 ዓ. ም. ክካየድ ተሓሲቡ ዘሎ ሰልፊ ከይትሳተፉ ደጊምናን ደጋጊምናን ንምሕጸን። ታሪኽ ሓዳግ ኣይክኸውንን እዩ። እብ ጎድኒ ህዝቢ ኤርትራ ደው በሉ። ነቲ ዓማጺ ስርዓት እትገብርዎ ሓገዛት ድማ ኣቋርጽዎ።
ኤርትራዊ ዓለም-ለኻዊ ምትእስሳር
ጥሪ 28, 2009 ዓ. ም.


text:
ካብ ኤርትራ ተሰዲድካ ምውጻእ ብዙሕ ደስ ዘብል ስምዒት ኣይህብን፡ ጽቡቕ ተመክሮ’ውን ኣይኮነን። ኣነ ኣብ ህይወተይ ንመጀመርታ ግዜ ካብ ኤርትራ ዝወጻእኩሉ (ኣብ 60ታት) እዋን፡ ተመሃራይ እየ ነይረ። ትምህርቲ ንምቕጻል ድማ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይደ።
ኣብቲ ግዜ’ቲ ሽሕኳ ኤርትራ ክፋል ኢትዮጵያ እንተ ነበረት፡ ንዓይ ግን ከም ናብ ወጻኢ ሃገር ዝገሽኩ ኮይኑ ኢዩ እተሰመዓኒ። ዘይፈልጦ (ወይ ዘይመልኮ) ቋንቋ፡ ዘየዕበየኒ ልማዳት፡ ትዕግስቲ ዘጸንቅቕ ገልጠምጠምን ጫውጫውታን፡ ንስነ-ምግባር ዚፈታተን መስተን ምንዝርናን…..ኣብ ኩሉ ድማ ንዕቀትን ትምክሕትን ኣምሓራ።
ካብ ኣስመራ፡ ኣውቶቡስ ሳታየ ተሰቒልና ጌና ናብ ኣዲስ ኣበባ እትው ምስ በልና፡ ንዓመታ ብኣየነይቲ ኣውቶቡስ (ብኤርትራዊት ሳታየ’ዶ ወይስ ብናይ ኢትዮጵያ ወሎ-ፈረስ?) ኢኻ ንኣስመራ እትምለስ ንበሃሃል ኔርና። ኩሉ ኤርትራዊ ንዓዱ ኪምለስ ይህወኽ ነይሩ። ብሓጺሩ ካብ ዓዱ ኪወጽእ ዝደሊ ኤርትራዊ ኣይነበረን።
እተን ኣውቶቡሳት ካብ ኣስመራ ተላዒለን ከም እራብ እናዘለላን ከም ፈረስ እናጋለባን ኢየን ናብ ኣዲስ ኣበባ ዘእትዋና ነይረን። ሳታየ ክትቅድም እምበር ክትቅደም ኣይንደልን ኔርና። ሓደ እዋን እታ ወሎ ፈረስ ምስ ቀደመትና፡ ነቲ መራሕ-ማኪና ቅራፍ ኣራንሽን ባናናን ደርቢናሉ። ኣይተዋርደና ማለትና ኢና። ንሱ’ውን ምርጫ ስለ ዘይነበሮ ናህሪ ብምውሳኽ ብቕልጡፍ ኣእትዩና።
ሓደ እዋን ይዝከረኒ (ኣብ መጠረስታ 50ታት)፡ ሓደ ብጻይና ንወጻኢ ከም ዝኸደ ንሰምዕ’ሞ ሓልዮት ብዝመልኦ ድንጋጸ፡ “ኣታ እንታይ ደኣ ወሪዱዎ? ምስ ስድራኡ ደኾን ተባኢሱ ኾይኑ? ናብራ ኣይተሰማምዖን ዲዩ?” ብምባል ተገሪምና።
“እሞ ደሃይዶ ይገብር ኣሎ?” ሓቲትና።
“እንድዕሉ፡ ብኣኡ ገይሩ እንዲዩ ጠፊኡ……” ዚብል መልሲ ድማ ተቐቢልና። ስድራኡ’ውን ካብኡ ዝደልዩዎ ነገር ስለ ዘይነብሮም ምሒር ኣይተጨነቑን። መንግስቲ 50, 000 ቅርሺ ክፈሉ ከይብሎም’ውን ኣይሰግኡን። ኣብቲ ግዜ’ቲ 2% ክፈል ዚብለካ፡ ወይ ስድራኻ ዝኣስረልካ መንግስቲ ዛጊት ኣይተቐልቀለን።
ነዚ ‘ጥፉእ ወድ’ዚ’ ኣብ ዕላል ዚዝክሮ ሰብ ኣይነበረን። ንዓዱ ኪበጽሕ እንተ ዚመጽእ’ውን ብዙሕ ኣቓልቦ ኣይምተገብረሉን። ከሐሽሸኒ ወይ ከወንሰኒ ኢዩ ኢሉ ብሃንቀውታ ዚጽበዮ ሰብ ኣይነበረን። ከመይስቲ፡ ኤርትራ ኣብ 50ታት ድሕሪ ደቡብ ኣፍሪቃ እታ ብኢንዱስትሪ ዝማዕበለትን ዝሃብተመትን ሃገር ኢያ ነይራ። ግብጺ ጥቓኣ ኣይትቐርብን። በዓል ኢትዮጵያ’ኸኣ’ሞ ኣብ ቍጽሪ ኣይኣትዋን። ስለዚ ንወጻኢ ምኻድ ደኣ ብዘይካ ንትምህርቲ እንታይ ካልእ ዘወናውን ምኽንያት ነይሩዎ ይኸውን ንብል ኔርና?
ኤርትራዊ ካብ ዓዱ ወጺኡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ኪነብር እተገደደሉ እዋናት ግን፡ ሃይለ ስላሰ፡ ድሕሪ ምፍራስ ፈደረሽን፡ ንመታሕት ብነፈርቲ ኪድብድብን ብወትሃደራቱ ገይሩ ከበሳብስን ምስ ጀመረ ኢዩ። ምናልባት መብዛሕትና እቶም ኣብ ከበሳ እንነብር ዝነበርና ሰባት ነዚ ቀጻሊ ምፍንቓል’ዚ ብዙሕ ኣይነቕልበሉን ኔርና ንኸውን፡ ግን እቲ ዋሕዚ ኣዚዩ ኣገዳሲ ኢዩ ነይሩ። እቲ ወዲ ከበሳ ብብዝሒ ኪስደድ ዝጀመረሉ እዋን ግን ብግዜ ደርጊ ኢዩ። እምበኣር፡ መብዛሕትኡ እዚ ሕጂ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዚነብር ዘሎ ኤርትራዊ ኣብዘን ክልተ ከበድቲ እዋናት ዝወጸ ወይ እተሰደደ ኢዩ።
ዝኾነኾይኑ፡ ብሳላ መስዋእቲ ተጋደልትን ተቓለስትን ኤርትራ፡ ናጽነት ተረኺቡ። ኤርትራ ድማ ድሕሪ ኣማኢት ዓመታት ንመጀመርያ ግዜ ወናኒት ዕድላን መጻኢኣን ኮይና።
ይኹን’ምበር፡ ኣብቲ እዋን ናጽነት ዝነበረ ትጽቢት፡ ከምቶም ኣይሁድ ድሕሪ 2000 ዓመታት ካብ ኩሉ ኵርናዓት ዓለም ተኣኻኺቦም ናብ ዓዶም እስራኤል ዝኣተዉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ካብ ኩሉ ኵርናዓት ዓለም ተኣኻኺቡ ናብ ዓዱ ኪኣቱ ኢዩ ነይሩ። ግን ከምቲ እተሓልመ ኣይኮነን። ናብ ዓዳቶም ተመሊሶም ቢዝነስ ከካዪዱ ዝፈተኑ ደቂዓዲ “ኣበይ ዝነበርካ ኢኻ” ዚብል መልሲ ተቐቢሎም። እቶም ኣብ ኤርትራ ዝጸናሕና ድማ ብኣልማማ “ተረፍመረፍ ደርጊ” ተባሂልና። ገሌናኳ ዚግበኣና እንተ ነበረ፡ ብዙሓት ግን ኣብ ከተማታት ኤርትራ ብምጽናሕ ነቲ ሰውራ ብዅለንትናኦም ኣገልጊሎምዎ ኢዮም።
እቲ ኣብ ውሽጥን ወጻኢን ዚነብር ኤርትራዊ ግን ተስፋ ኣይቈረጸን። “ክልተ ግዜዶ ክንዛረብ ኴንና” ዚብል ዒብ ተሰሚዑዎ ትም ኢሉ። ብድዐታት ምስ በዝሐ፡ ክልተ ግዜ ምዝራብ ንቡር ኮይኑ። ሰለስተ ግዜ’ውን ተዘሪቡ። ኣርባዕተ’ውን…..ኩሉ ፋሕፋሕ ኣትዩዎ። ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝነበረ፡ ገሊኡ ንኢትዮጵያ ዚሃድም (እዚ ኣብ ደረጃ ዓጋመ ኢዩ ተመዲቡ)፣ ገሊኡ ናብ ሱዳን (ደረጃ ኮብላልን ጠላምን ተንበርካኽን)፣ ገሊኡ ናብ ኤውሮጳን ኣመሪካን (ደረጃ ከዳዕን ተበላጽን)፣ ገሊኡ ድማ ብልቡ ጥራይ ዝሸፈተ (ደረጃ ጃሱስ)፡ ኮታስ ኩሉ ዕግርግር ኣትዩዎ። ካብቲ መሪሕነት’ውን ዝሃደሙ ውሑዳት ኣይነበሩን።
ይኹንምበር፡ እቲ ከዳዕን ተበላጽን እተሰየመ ስደተኛ፡ ገለ ዕድል ረኺቡ ናብቲ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዚርከብ ናይ ኤርትራ ኤምባሲ ወይ ቆንስል ከይዱ ምስቲ ፖለቲካዊ ኣባት-ነፍሲ ተራኺቡ ምስ ዚናዘዝ፡ ነተን ክልተ ካብ ሚእቲ ከኣ ምስ ዚኸፍል፡ ፖለቲካዊ ጸሎተ-ፍትሓት ይግበረሉ’ሞ፡ ውፉይ ወይ ሃገራዊ ብዚብል ስም ይጥመቕ። እንቋዕ ናብ ልብኻ ተመለስካ! ብድሕሪኡ ልቡ ነፊሑ ኣብ ናይ ህግደፍ ጓይላ ይሳተፍ። ንዓዱ ኪኣቱ ይፍቀደሉ። ንኻልኦት ዘይተናዘዙ ኪጻረፍን ከፈራርህን ከጓጥጥን ሊቸንሳ ይወሃቦ። ኣብ መርዓን ቀብርን ‘ከዳዓት’ ኣይጽምበርን። ከም ልምዲ ድማ ኣብ ዓመት ሓንሳእ ናብ ንግደት ፍራንክፈርት እናተመላለሰ ፖለቲካዊ መንፈሱ የሐድስ።
” ኣታ፡ ንስኻስ ኣሕዋትካ ኣብ ምድረበዳ እናሃለቑ፡ ኣብ ሊብያ እናተሳቐዩ፡ ኣብ ባሕሪ ዓሳ እናበልዖም፡ ጓይላ ተራእዩካ? ኣይትሓፍርን ዲኻ” ትብሎ ነቲ ሃልፋጽ መንእሰይ ካብቲ ህግደፋዊ ፈንጠዝያ ኪወጽእ ምስ ረኸብካዮ።
”እሞ መን ካብ ሃገሮም ውጹ ኢሉዎም። ኩሉ ሰብ ነዛ ሃገር’ዚኣ ጠጠንጢኑዋ እንተ ወጺኡ ደኣ መን’ዩ ኪከላኸለላ?” ዚብል ዘስደምም መልሲ ይህበካ። ሰኺሩ ድዩስ ወይስ ብጥዕናኡ ኢዩ ከምዚ ዚብለኒ ዘሎ ኢልካ ትጠራጠር።
ዝኾነኾይኑ፡ ኣምላኽ ከይከሓሰናስ ትም ኣይበለን። ኣብዚ እዋን’ዚ ገለ ኣብ ወጻኢ ዚነብሩ መንእሰያት ነቒሖምሲ ኣብ ዘዘለውዎ ሃገር ኮይኖም ምቅላስ ጀሚሮም ኣሎዉ። እምበር፡ ካብዞም ወልፋሳትሲ ጠፊእና ኔርና።
አረ እቲ ወልፋስሲ ደሓን፡ መንእሰይ ኢዩ፡ እንታይ ዘይገበረ። ጐራዙት ኪድውር ኢሉ’ውን ይኸውን ከምኡ ዚገብር ዘሎ። እቲ ዘገርምስ ናይተን ዓበይቲ ዓርገናት ኣዴታት ኢዩ። ኣነ ቀደም ኣዴታት ኤርትራ ከምኡ ዚገብራ ኣይመስለንን ነይሩ። ኤርትራ እንታይ ዲያ ፈጢራ? ግን ከኣ ክንደይ ወራዙት ኣብ ገገዝአን ኮፍ ኢለን ንኹሉ ነገራት ኣብ ልበን ዘዋሃልላ ኣሎዋ። ነቲ ናይ ኤርትራዊ ቀንዲ ባህርያትን ስነ-ምግባርን ሓልየን ዚኸዳን ዚቃለሳን ከኣ ብዙሓት ኢየን። ግንከ ብብቕሩብ’ንዶ ኣጥፊኦምወን! ኣብ ክንዳአን ከኣ ብፈኰስትን ብቐለልትን ተዋሪድና!
ኣብ ወጻኢ ሃገር ዘይትሰምዖ ነገር የብልካን። ገለ ኣዋልድ ብዛዕባ ሓደ መንእሰይ ኣልዒለን ከምዚ እናበላ ኪዛረባ ሰሚዐ፣
”ሃገራዊ ዲዩ?”
”ወሪዱዎ፡ ካበይ ኣምጺኡዎ። ከዳዕ ኢዩ።”
ምስ ህግደፍ ዲዩ ወይስ ኣይኮነን ማለተን እኮ’ዩ። ለካስ ዘይተማህረስ ከምኡ ኢዩ።
ዝኾነኾይኑ፡ ኦስካር ዋይልድ እተባህለ እንግሊዛዊ ተዋዛያይ ወዲኡዎ ኢዩ፣ (ልክዕ ትርጉም ኣይኮነን) ”ሕልኩስ ሰብ፡ ወረጃ ንኺመስል፡ ናይ ሃገራውነት ካባ ኢዩ ዚለብስ፡ ንሳ ድማ ናይ መጠረስታ መዕቈቢቱ ኢያ።” በዚ ኸኣ ኩሉ እቲ ድንቍርናኡን ዳንደነቱን ተዓቂቡሉን ተሸፊኑሉን ይነብር።
ገሊኦም ንኤርትራ ርእዮምዋ ዘይፈልጡ፡ ገሊኦም ብግዜ ደጃት እከለዶ ራእሲ እከለ ኣቦታቶም ሸፊቶም ናብ ኤርትራ ዝኣተዉ፡ ገሊኦም ካብታ ኢዶም ዝሃቡላ ሃገር ገንዘብ እናተቐብሉ ቀንፈዘው ኪብሉ ዚውዕሉ፡ ገሊኦም ኣቦታቶም ደቂ ኣርባዓ፡ ገሊኦም ኣቦታቶም ብግዜ ጣልያን ኣብ ዓዲ ኣምሓራ ሰብ ቀቲሎም ኣብ ኤርትራ ዑቕባ ዝሓተቱ፡ ገሊኦም ኣውራጃውነት ዘጥቅዖም፡ ገሊኦም ኣብ ኤርትራ ንዋታዊ ጥቕሚ ዘለዎም፡ ገሊኦም ብኻልእ መዳይ መፍለጢ ወይ መለለዪ ዘይብሎም፡ ወዘተ. ካባይ ንላዕሊ ንኤርትራ ዚሕለቑላ ተጓኒፎምኒ። ገሪሙኒ። አረ ገሊኦምሲ ኤርትራ ናይ ኢሳያስ ኢያ እትመስሎም። ሓላፍነታ ዘይተወሰነ (ቅዋም ስለ ዘይብላ) ናይ ግሊ ትካል!
ሕማቕ ዘመንሲ በዓል ጋዕሳ ኣሎዋ ከም እተባህለ፡ ግዜ ዝሃቦም ባሃማት ናይ ድንቍርናን ከንቱነትን ጋዕሲ ገይሮም ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኣብተን ዑቕባ ዝሃቦኦም ሃገራትን ኮይኖም ከም ዝሻደነ ኣንበሳ ናብዝን ናብትን ኪብሉ ይረኣዩ ኣለዉ።
ዕድመኦም ግን ከምቲ ዕድመ’ቲ ዘመሓድር ዘሎ መንግስቲ ሓጺር ምዃኑ ኪርስዑ ኣይግባእን።


text:
ዘይሕጋዊያን እዮም ብዝብል ስም ኣብ ዝተፈላልዩ ከባቢትታ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ መንበሪ ገዛውቲ ዝፈረስሉ ኣገባብ ቅደም ስዓብ ሕጊ ከሓለወ ብወፍሪ ዝተፈፀመን ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዓብዩ በደል ዘብፅሐን እዩ ክብል ጉባኤ ሰብእዊ መሰላት /ሰመጉ/ ዝተብሃለ ትካል ኮኒኑ።ንዝተፈናቐሉ ዜጋታት ቕልጡፍ ሓገዝ ንኽግበር’ውን ሓቲቱ’ሎ።ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ እቶም ዝፈረሱ ገዛውቲ ዘይሕጋዊያን እዮም፤ይፍፀመ ዝነበረ ህንፀት ፈሊጦም ዝፈቐዱ ሰብስልጣን እንተሃሊዮም ግን ክቕፅዑ እዮም ክብሉ ኣፍሊጦም ኣለው።
ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት/ሰመጉ/ ዘውፅኦ መግለፂ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ንፋስ ስልኪ ላፍቶ ክፍለ ከተማ ኣብ ዝርከብ ጣቢያ ቀርሳን ኮንቶማን ዘካየዶ መፅናዕቲ መልዐሊ ዝገበረ እዩ።
ነበርቲ እቲ ከባቢ ካብ 1976 ዓ/ም ጀሚሮም ካብ ዝተፈላለዩ ክልላት ብምምፃእ ካብ ሓረስቶት ገዛውቲ ብምዕዳግ ዝተጣየሹ ምዃኖም ሓቢሩ’ሎ እቲ መገልፂ።በዝሖም ድማ ካብ ሽዱሽተ ሽሕ ክሳብ ሸውዓተ ሽሕ ከምዝነበረን ሕጋዊ ንክኾኑ ዝተፈላለዩ ኣካላት ምምሕዳር ቃል ክኣትውሎም ከምዝፀንሑን ሓቢሩ’ሎ።
ኣብቲ ከባቢ ኣብዝተኻየደ ስርግሐ መሰረተ ልምዓት’ውን ምስ መንግስቲ ብሓባር ክንቀሳቐሱ ፀኒሖም እዮም ይብል እቲ መግለፂ።ንመዘርግሒ ሓይሊ መብራህቲ እቶም ነበርቲ ሓደ ሚሊዮንን 500 ሽሕን ቕርሺ ከምዘዋፅኡን መንግስቲ ብወገኑ 144 ሽሕ ቕርሺ ሂቡዎም ከምዝነበረን እቲ መገልፂ ብኣብነት ሓቢሩ።
እቲ ሓቂ እዚ እናሃለወ ናይዞም ነበርቲ ገዛውቲ ዘይሕጋዊ ብዝብል እኹል ናይ ምድላው ግዜ ከይተውሃቦምን ንብረቶም’ዃ ምንዳይ ኣብዘይኽእልሉን ኩነታት ከምዝተፈፀመ ሓቢሩ።
ክንዲዚ ዝኣክል ገዛ ኣብ ሓፂር ግዜ ብኣካልት መንግስቲ ብሓይልን ብወፍርን ምፍራሱ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት እዩ ኢሎም ኣቶ እንዳልካቸው።
ነፍሰ ፁራት ሓዊሱ ህፃውንትን ኣረጋዊያንን ብዘይካ እኹል ስነ ልቦናውን ኣካላውን ምድላው ኣብ ማይዳ ወዲቖም ኣለው ዝበሉ እቶም ዳይረክተር ‘’ነዞም ሰባት እዚኦም ግዚያዊ ረድኤት ንምቕራብ ዝደለዩ ትካላት ረድኤት ማሕበር ቀይሕ መስቀል ኢትዮጵያ ሓዊሱ ንኽየሕግዙዎም ተኸልኪሎም እዮም።’’
ገዛውቶም ዝፈረሱዎም በምልክዕ ተቓውሞ ብሰላማዊ ሰልፊ ንምግላፅ ዝገበርዎ ፈተነ’ውን ብሓይሊ ተዓፊኑ እዩ ዝበሉ እቶም ዳይረክተር ጥርዓኖም ንዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ንምቕራብ ዝገበርዎ ፃዕሪ ብሓይሊ ፖሊስ ከምዝተበተነ ሓቢሮም።
ዘይሕጋዊ ህንፀት ክፍፀም ከሎ ብግዕዝይና ስቕ ኢሎም ዝረኣዩ ስበስልጣን መንግስቲ ምንባሮም ኣባል ፓርላማን መራሒ ተቓዋሚ ፓርቲ መድረኽን ኣቶ ግርማ ሰይፉ ንቐዳማይ ምንስቴር ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣብ ፓርላማ ሓቲቶምዎም ነይሮም።
ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ እቶም ኣባይቲ ዝፈረሱ ዘይሕጋዊያን ብምዃኖም እዩ ክብሉ መልሲ ሂቦም እዮም።ብግዕዝንይና ዘይሕጋዊ ህንፀት ንኽፍፀም ዝፈቐዱ ሰበስልጣን መንግስቲ ምህላዎም መርትዖ እንድሕሪ ቀሪቡ ነቲ ጉዳይ ብውልቆም እውን ከምዝከታተልዎም ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ኣረጋጊፆም ኣለው።
ሰመጉ ናይዚ መግለፂ እዚ ቅዳሕ ንቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ምንስቴር፣ንቤት ፅሕፈት ኣፈ ጉባኤን ንኻልኦት ኣካላትን ምልኣኹ ገሊፁ’ሎ።


text: 1ዒንሢ ባኣኮይዳ ማቾ ሃሣ ዓኒ ማዒባኣያና ላሂንታ፥ ቦርሲሳ ሃይሴ ዋይዚንታኔ፤ ዬያጉዴ ማዾ ዓይሁዴ ማዒባኣ ዓሶ ባኣካታዖ ማዺንቱዋያኬ፤ ዬይያ፡- ዒንሢ ባኣካ ፔኤኮ ዒንዶ ሌጎ ዔኬ ዓሲ ዓኣኔ ጌይንታኔ። 2ዓካሪ ዬያጉዴ ቦርሲሳ ማዾ ዒንሢ ባኣካ ዓኣንቴ ዓይጎሮ ዒንሢ ዖቶርቃይ? ዬያይዳፓ ዬያ ባኮ ዛሎሮ ዖዪ፥ ዬያ ማዾ ማዼሢ ዒንሢ ባኣካፓ ሺኢሻንዳያ ኮይሳያታንቴኬ። 3ዎዚ ታ ዒንሢና ዎላቱዋቴያ ዓያኖና ታ ዒንሢና ዎላኬ፤ ሃሢ ታ ዓዳ ዒንሢና ዎላ ዓኣያ ማዒ፥ ዬያጉዴ ዒኢቴ ማዾ ማዼ ዓሢ ዑጻ ጎዳ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሱንፆና “ዒ ዻቤኔ” ጌይ ታ ዎጌኔ። 4ዒንሢ ቡኪንታ ዎዶና ታኣኒያ ዓያኖና ዒንሢና ዎላታሢሮ፥ ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱሴ ሱንፆና ሃሣ ዒንሢ ባኣኮይዳ ዓኣ፥ ጎዳ ዬሱሴ ዎልቆና፥ 5ጎሜ ማዻ፥ ዬያ ዓሢኮ ዑፆ ዓሽካ ባይቃንዳጉዲ ዒንሢ ባኣካፓ ዱማሲ፥ ፃላሄም ዒዛ ዓኣሢ ዒንጋንዳያ ኮይሳኔ፤ ዬያ ዒንሢ ማዻንዳሢ፡- ጎዳ ጋፒንፆ ዎጎሮ ሙካኣና ዬያ ዓሢኮ ሼምፓሢ ዻቃንዳጉዲኬ። 6ዓካሪ ዒንሢ ሄርሺንቲ ዖቶርቃሢ ጉሪኬ፤ ሙኑቃ ፃኣዛ ዺቦ ሙኑቆ ቢያ ካፂሳሢ ዒንሢ ዔሩዋይ? 7ፃኣዛ ባኣ ሙኑቃ ዒንሢ ማዓንዳጉዲ ሙኑቆ ፃኣዞ ዒንሢዳፓ ባይዙዋቴ፤ ዒንሢዳ ዬይ ባኣሢያ ታ ዔራኔ፤ ዑሣ ዓኣዺፆ ኬሎ ማራዓሢ ማዔ፥ ኪሪስቶሴ ኑ ጋይቴ ሹኪንቲ ሃይቄኔ፤ 8ዬያሮ ፑርቱሞና ጌኔ ማዾና ኩሜ፥ ሙኑቆ ፃኣዞናቱዋንቴ ሙኑቆ ፃኣዛባኣ ላኣዶ ሙዒ ኑኡኮ ቦንቾ ኬሎ ፒዙሞና ሃሣ ጎኑሞና ኑ ቦንቾም። 9ሓያኮ ቤርታ ታ ዒንሢም ፃኣፔ ኪኢቶይዳ፦ “ማቾ ሃሣ ዓኒ ማዒባኣያና ላሃ ዓሶና ዎላ ፔቴ ማዒፖቴ” ታ ዒንሢም ጌዔኔ። 10ዬያ ታ ጋዓዛ ሃያ ዓጮይዳ ዓኣ ማቾ ሃሣ ዓኒ ማዒባኣ ዓሶና ላሃ ዓሶና ሚኢሾሮ ጎጋይቃ ዓሶና ዬያጉዲ ዉዞና ጎኔ ፆሲ ማዒባኣ ባኮ ካኣሽካ ዓሶና ዎላ ፔቴ ማዒፖቴ ጌይሢቱዋሴ፤ ያዺ ማዔያታቴ ሃያ ዓጮይዳፓ ኬስካንዳያ ዒንሢም ኮይሳኔ ጌይሢኬ። 11ታኣኒ ጋዓንቴ ዒንሢም ፃኣፔሢ፡- “ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሲኬ” ጌይ ጌይ ማቾ ሃሣ ዓኒ ማዒባኣያና ላሃዞንሢና ሚኢሾሮ ጎጋይቃዞንሢና ዬያጉዲ ጎኔ ፆሲ ማዒባኣ ካኣዦ ካኣሽካ ዓሶና ዓሲ ጫሽካ ዓሶና ማሢንታ ዓሶና ሃሣ ዉኡቃ ዓሶና ዎላ ፔቴ ማዒፖቴ ጌይኬ። ዬያጉዴ ዓሶና ዎላ ሙኡዚታዖ ሙይፖቴ። 12ኪሪስቶሴ ጉሙርቁዋ፥ ዙላ ዓኣ ዓሶ ዑጻ ዎጋኒ ታኣም ኮይሳያቱዋሴ፤ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሶይዳ ጋዓንቴ ዒንሢ ዎጋኒ ዳንዳዓያቱዋይ? 13ኪሪስቶሴ ጉሙርቁዋ ዓሶይዳ ዎጋሢ ፆሲኬ፤ ዓካሪ ማፃኣፓ ጋዓሢጉዲ “ፑርቶ ዓሢ ዒንሢ ባኣካፓ ሺኢሹዋቴ።”


text:
ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ኬንያ ኣብ ዝካየድ ምርጫ ንዝኾነ ይኹን ሕፁይ ኣቐዲማ ደገፋ ኣይተረጋግፅን እያ ክብሉ ሓደ ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ገሊፆም።ናይ ኬንያዊያን ምርጫ ሳዕቤናት ከምዝህልዎ ግን ኣጠንቂቖም ኣለው።እቲ ምርጫ ነፃን ሰላማውን ንክኸውን ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ቀጥታዊ መፀዋዕታ ድሕሪ ምቕራቦም እዩ እዚ ዝውሃብ ዘሎ ሪኢቶ።
ተሓባባሪ ምኽትል ምንስቴር ጉዳያት ወፅኢ ዩናይትድ ስቴትስ ጆኒ ካርሰን ብቴለፎን ኣቢሎም ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብዎ መግለፂ ኬንያ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ መጋቢት እተካይዶ ሓፈሻዊ ምርጫ ናይ ኬንያ ዴሞክራሲ ኣገዳስነት ንዓለም እተርአየሉ ፅቡቕ ዕድል ክኸውን እዩ ኢሎም።
ኣብ 2007 ኣ/ፈ ኣብዝተኻየደ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ስዒቡ ኣብ መንጎ ዓሌታት ብዝተኻየደ ውግእ ገበናት ፈፂሞም ብዝብል ብዓለምለኸ መጋባእያ ገበን /ICC/ ዝተኸሰሱ ክልተ ፖለቲከኛታት ብዝምልከት መርገፂ ሃገሮም ንኽገልፁ ብተደጋጋሚ ዝተሓተቱ ካርሰን ምርጫታት ሳዕቤናት ከምዘለዎም ምስገለፁ ‘’ኣብዝተኣሳሰረት ዓለም ንነብር ስለዘና ናይ ስባት ምርጫ ኣብ ሃገሮም፣ኣብቲ ዞባ፣ኣብ ቁጠባ፣ኣብ ማሕበረሰብን ኣብ ዝነብሩላ ዓለምን ብዛዕባ ዝህልዎ ፅልዋ ክሓስቡ ኣለዎም።’’
ፕሬዝዳንታዊ ሕፁይ ኡሁሩ ኬንያታን መነሓንሕቶም ዊሊያም ሩቶን ክልቲኦም ብICC ተኸሲሶም ኣብ ዘሄግ ናብ ፍርዲ ክቐርቡ እዮም።ልዕሊ ሓደ ሽሕ ህይወት ሰባት ምስ ዘጥፍአን ንልዕሎ 300 ሽሕ ሰባት ምስ ዘፈናቐለን ህውከት ብዝተኣሳሰረ ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ገበናት ፈፂሞም ብዝብል ተኸሲሶም ኣለው።
እቶም ክልተ ብICC ዝተጠርጠሩ ፖለቲከኛታት ኣብ ምርጫ ንኽሳተፉ ናይታ ሃገር ነፃ ቦርድ ምርጫ ፈቒዱሎም ኣሎ።ምስ ቅንዕና እቶም መራሕቲ ሃገር ብዝተኣሳሰረ ምውድዳሮም ንናይታ ሃገር ሓዱሽ ሕገ መንግስቲ ዝጥሕስ እንተኾይኑ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኬንያ ዝቕፅል ሰሙን ውሳነ ክህብ እዩ።
እቶም ብICC ዝተጠርጠሩ ኣብ ምርጫ ምስታፎም ምስ ዩናይትድ ስቴትስ ክህሊ ብዛዕባ ዝኽእል ርክብን ሳዕቤኑን እንተተሓተቱ እውን ካርሰን ዝበልዎ የለን።
መራሕቲ ኬንያ ኣብዝሓለፈ ይኹን ሕዚ ምስ ምርጫ ተኣሳሲሩ ብዝፍፅምዎ ገበን ተሓተቲ ክኾኑ ኣለዎም ግን ኢሎም። ካርሰን ነዚ ሪኢቶ ዝህቡ ዘለው ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ኬንያዊያን ነፃን ሚዛናዊያን ምርጫ ንኸካይዱ ብቛንቛ ስዋህሊ ኣቢሎም ናይ ቪዲዮ መለእኽቲ ምስኣሕለፉ እዩ።
ንኬንያ መን ይምርሓያ ዝብል ንህዝቢ ኬንያ ዝምልከት እዩ ዝበሉ እቶም ፕሬዝዳንት ንፕሬዝዳንትነት መን ይወዳደር ዩናይትድ ስቴትስ ኣቐዲማ ኣይክትውስንን እያ ንናይቲ ህዝቢ ድልየት ዘንፀባርቕ ሰላማዊ ምርጫ ክካየድ ግን ክንድግፍ ኢና ኢሎም።
ኬንያዊያን ምርጫ ስዒቡ ንዝልዓል ምስሕሓብ ናብ ጎደናታት ብምውፃእ ከይኮነስ ብቤት ፍርዲ ንኽፈትሑዎ ፕሬዝዳንት ኦባማ ፀዊዖምም።


text:
ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት መሓመድ ሞርሲ ኣብተን ብፀረ መንግስቲ ዓመፅ ዝተጠቕዓ ስለስተ ክፈልግዝኣታት ን30 ማዕልታት ዝፀንሕ ህፁፅ ኣዋጅ ምስኣወጁ ተቓወምቲ ሰልፈኛታትን ፖሊስን ሎማዕንቲ ሰኒ ተግጪዮም።
ፕሬዝዳንት ሞርሲ ሰበስልጣን ፖርት ሰይድ፣ኢስማይሊያን ስዊስዝን ካብ ሎማዕንቲ ሰኒ ጀሚሮም ህፁፅ ስጉምትታትን ስዓት እቶ እቶን ንኽእውጁ ትማሊ ሰንበት ነታ ሃገር ብቴለቪዥን ኣብዘስምዕዎ መደረ ገሊፆም።
ሎማዕንቲ ሰኒ ሃገራዊ ዝርርብ ንኽግበር ንጉጅለታት ተቓወምትን ፖለቲከኛታትን ተማሕፂኖም ኣለው እቶም ፕሬዝዳንት።ናሽናል ሳልቨሽን ፍሮንት ዝተብሃለ ቀንዲ ተቓዋሚ ፓርቲ ግን እቲ ፃውዒት ቅኑዕ ኣይኮነን ክብል ኣብቲ ዝርርብ ከምዘይሳተፍ ኣፍሊጡ’ሎ።
ካልኦት ተቓወምቲ’ውን ቀፃሊ ምፍሳስ ደም ኣብዝካየደሉ ዘሎ ኣይንሳተፍን ይብሉ ኣለው ትብል ወኪልና ኤልዛቤት ኣሮት።
እቲ ህውከት ኣብዝሓለፈ ሰሙን ካብ ዝልዓል ጀሚሩ ናብ 50 ዝፅግዑ ሰባት ተቐቲሎም ኣለው።