text:
Salem
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 20 7 2020
ሳለም ኮምዩን ኣብ ሽወደን ዝነኣሰ ዝዕድመኡ ተቐማጢ ዘለዋ ኮምዩን እያ። ንሕና ኣብ መንጎ ግሩም ተፈጥሮን ዓቢ መዘናግዒ ቦታታትን ዚርከብ ምስ ስድራቤት ዚሰማማዕ መንበሪ ኣባይቲ ኣሎና።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ16,781
ስፍሓት መሬት71 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Södertälje 10 ኪሜ
- Stockholm 30 ኪሜ
- Uppsala 95 ኪሜ
ኮሙናዊ ኣገልግሎት ግሩም ውጽኢት የርእይ፡ ኣብ ግምገማ ድማ ጽቡቕ ነጥቢ የምጽእ። ንሕና ዚዕንብብ ማሕበራዊ ህይወት ኣሎና፡ ነቶም ናይ ከተማ ህይወት ከስተማቕሩ ዚደልዩ ድማ ስቶክሆልም ብፐንደልቶግ መገዲ 30 ደቓይቕ እያ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ሳለም ኮምዩን ናይ ክራይ ኣባይቲ ትካል፡ ናይ ቀስ ኢልካ እትገዝኦ መንበርን ዚዕደግ ተራ ገዛውትን ቪላታትን ኣሎ። ኮሙናዊ ትካል ክራይ ኣባይቲ የልቦን፡ ግን ብሕታውያን ኣካረይቲ ኣለዉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ዓረብ፡ ስፓኛ፡ እንግሊዝ፡ ፖላንድን ፊንላንድን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሓት እተፈላለያ ማሕበራት ኣለዋ፡ ከም ናይ ባህልን ስፖርትን ከምኡውን ሃይማኖታውን ማሕበራት።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮምዩናት ክልተ ሰንትሩም ኣሎ። ኣብቲ ናይ ሳለም ሰንትሩም ካልእ ገዲፍካ ቤትንባብ፡ ፋርማሲ፡ ግሮሰሪታት፡ ናይ ኣልኮል ሕጋዊ መሸጢ፡ ናይ ክዳውንቲ ሰከንድ ሃንድ ድኳን፡ ባንክ፡ ድኳናት ክዳውንትን ኣብያተመግብን ኣሎ። ኣብቲ ናይ ሮኒንገ ሰንትሩም ድማ ካልእ ገዲፍካ ናይ ፐንደልቶግ መነሃርያ፡ ግሮሰሪታትን ኣብያተመግብን ኣሎ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ሳለም ንደቂ 1-5 ዓመት ዘገልግል ቤትትምህርቲ ህጻናትን ናይ ስድራቤትን ቦታን ኣሎ።ውላድካ ኣብቲ ኮሙናዊ ወይ ብሕታዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ወይ ናይ ስድራቤት ቦታ ኪኸይድ ከም ዘለዎ ባዕልኻ ኢኻ እትመርጽ። ነቶም ምስ ህጻናት ኣብ ገዛ ኮፍ ኢሎም ዚውዕሉ ክፉት ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ እውን ኣሎና። ኣብዚ፡ ህጻናትን ወለድን ምስ ካልኦት ብዘይ ክፍሊት ኪጻወቱን ኪፋለጡን ይኽእሉ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
መባእታ ቤት ትምህርቲ
ኣብቲ ስኩግሰንግስኩላን፡ ክልተ ክላሳት ኣሎ ማለት ነቶም ናብ ሽወደን ዝመጹን ሽወደን ዘይኮነ ካልእ ቋንቋ ዚዛረቡን። ሓደ መዳለዊ ክላስ ነቶም ዝነኣሱ ተመሃሮ 7-11 ዝዕድመኦም፡ ሓደ ድማ ነቶም 12-15 ዝዕድመኦም። ብድምር ኣብቲ ኮምዩን ኣርባዕተ መባእታ ኣብያተትምህርቲ ማለት ካብ ቤትትምህርቲ ህጻናት ክሳዕ ትምህርታዊ ዓመት 9 ኣሎ።
ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ
ኣብ ሳለም ሮኒንገ ዪምናስዩም እተባህለት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣላ። ንሳ ናይ ሞያን ተይሪያውን መደባት ኣለዋ። ይኹንምበር ኣብ ስቶክሆልም ወረዳ ናብ ዝኾነ ዓይነት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ምኻድ ናጻ እዩ።
ዕድላት ትምህርቲ
ሽወደን ንወጻእተኛታት
Sfi ነቶም ቋንቋ ሽወደን ናይ መጀመርታ ቋንቋኦም ዘይኮነ ዓበይቲ ዚወሃብ መሰረታዊ ስልጠና እዩ። ኣብ ሳለማብቲ ጥቓ ሮኒንገ ዪምናስዩም ዚርከቡ ቦታታት ኬድካ ብምሉእ ግዜ ወይ ከፊል ግዜ ኤስኤፍኢ ክትምሃር ትኽእል። እቲ ስልጠና ኣይክፈሎን እዩ። ነቲ ትምህርቲ ዚምልከት መጽሓፍቲውን ክትልቃሕ ትኽእል።
ትምህርቲ ንዓበይቲ
እቲ ኮሙናዊ ናይ ዓበይቲ ቤትትምህርቲ (ኮምቩክስ)፡ ዓበይቲ ልክዕ ከም መባእታ ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዚስልጥኑሉ ቦታ እዩ። እቶም ኣቐዲሞም መባእታ ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዘይወሰዱ ሰባት ኣብ ኮምቩክስ ኪምሃሩ መሰል ኣለዎም። ካልኣይ ደረጃ ምስ ወዳእካ ናብ ኮለጃት ወይ ዩኒቨርሲቲ ክትቅጽል ይከኣል።
ኣብ ኮምቩክስ ንኽትምሃር ብናጻ እዩ፡ ግን ንመጻሕፍትን ወረቓቕትን ክትከፍል ይግበኣካ።
እቲ ስልጠና ኣብ ክላሳት ወይ ብርሑቕ መገዲ ኪውሰድ ይከኣል።
ሰርቩክስ/ለርቩክስ
ሳለም ኮምዩን ምስተን ከባቢታት ኮምዩናት ብምትሕብባር ነቶም ልዕሊ 20 ዓመት ዝዕድመኦምን ናይ ምምሃር ጸገማት ዘለዎምን ይሕግዞም።
ሰርቩክስ/ለርቩክስ ነዚ ዚስዕብ የቕርብ፤
- ነኣሽቱ ናይ ትምህርቲ ጉጅለታት
- ፍሉይ ናይ ትምህርቲ ክእለት ዘለዎም መምህራን
- ናይ መጽናዕትን ሞያን መምርሒታት
- ናይ መባእታ ደረጃ ስልጠና ቋንቋ ሽወደንን ቍጽርን
- ኤስኤፍኢ
መላለዪ ምስ ሕብረተ
ሳለም ኮምዩን ምስተን ካልኦት ኣብ ወረዳ ስቶክሆልም ዘለዋ ኮምዩናት ብምትሕብባር ብእተፈላለየ ቋንቋታት ናይ ማሕበረሰብ ምልላይ ትምህርቲ ይህብ። ኣብ ስቶክሆልም ነቲ ናይ ማሕበረሰብ ምልልላይ ኮርሳት ዘዳሉ ሰንትሩም ኣሎ።
ብዛዕባ ትምህርቲ ኣባጽሕ ኣብዚ ዝስዕብ ኣንብብ፡
ኣገልጎት ጥዕና
ንስኻ ወይ ውላድካ ምስ እትሓሙ ብቐዳምነት ናብቲ ናይ ሳለም ሰንትሩም ማእከል ጥዕና ኢኹም እትኸዱ። ኣብኡ ማእከል ጥዕና፡ ናይ ኣደታት ህጻናትን ማእከል ጥዕና ኣሎ። እቲ ማእከል ጥዕና ምስ ዚዕጾ ናብቲ ናይ ሶደርታልየ ህጹጽ ሕክምና ሆስፒታል ትኸዱ። ኣብቲ ቮርድጊደን ተሌ.1177 ቀጻሊ ጥዕናዊ ምኽርታት ይርከብ።
ኣብቲ ናይ ሳለም ሰንትሩም፡ ናይ ስኒ ሓኪምውን ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ቋንቋ ሽወደን ምስ ዘይትዛረብ ወይ ዘይትርዳእ፡ ምስ ኩሎም ሰበስልጣን ወይ ኮምዩን ክሊኒካትን ኣብ እትገብሮ ርክባት ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ንምርካብ መሰል ኣሎካ። እቲ ተርጓማይ በቲ እትረኽቦ ዘሎኻ ትካል እዩ ቆጸራ ዚግበረሉ። እቲ ኮምዩን ምስቲ ናይ ትርጁማን ቤትጽሕፈት ርክብ ኣለዎ። ምሳና ክትራኸብ ከሎኻ ተርጓማይ ምስ ዘድልየካ ምስቲ ተርጓማይ ቆጸራ ንገብር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ ሳለም ናይ ኣውቶቡሳትን ፐንደልቶግን ሓባራዊ መስመራት ኣሎ። እቲ ካብ ስቶክሆልም ናብ ሶደርታልየ ዚኸይድ ናይ ፐንደልቶግ መስመር ኣብ ሮኒንገ ደው ይብል እዩ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብቲ ኮምዩን ትሑት ስእነት ስራሕ ኣሎ። ኣብቲ ኮምዩን ዓበይቲ ናይ ስራሕ ቦታታት የልቦን ግን ኣብ ካልኦት ኮምዩናት እናተመላለስካ ኪስራሕ ይከኣል። ኣብ ሳለም ኣስታት 400 ዋኒናት ኣለዋ። እቲ ኣዚዩ ዝውቱር ንጥፈታት ኣብ ኣገልግሎት፡ ሸቐጥ፡ ህንጻን ኮንሳልተሽንን ዝዓለመ እዩ። መብዛሕትአን ዋኒናት ብገምጋም 4 ሰባት ዘስርሓ ነኣሽቱ እየን። እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እቲ 900 ሰራሕተኛታት ዘለዉዎ ባዕሉ እቲ ኮምዩን እዩ።


c: text/html

text:
ኮሚሽን ፖሊስ ክልል ትግራይ፣መንግስቲ ኤርትራ ምስ ዘዋፈረቶም ዕጡቓት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብዝተኻየደ ውግእ ሙሉእ ብሙሉእ ተደምሲሶም ምስ ዝበሎ ዝገራጮ ኮይኑ’ሎ።
እቲ ጉጅለ 24 ግንቦት 2005 ዓ/ምን ብዝፅባሒቱ 25 ግንቦትን ምስ ወታደራት ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ ውግእ ን192 ወታደራት ቐቲሉ ን440 ድማ ኣቑሲሉ ክብሉ ናይቲ ግንባር ሓላፊ ፖለቲካ እየ ዝበሉ ኣቶ ኑር ጀባ ሓቢሮም።
24 ግንቦት 2005 ዓ/ም ልጉዲ ኣብዝተብሃለ ቦታ ኣብ ዝተኻየደ ውግእ ን44 ቐቲለን ን66 ኣቑለን ይብል።ብፅባሒቱ 25 ግንቦት ድማ ‘’ኣብ ሑመራ ፍሉይ ሽሙ በረኸት ተባሂሉ ኣብዝፅዋዕ ቦታ እቲውግእ ተጠናኺሩ ምስቐፀለ 148 ወታደራት ዝሞቱ 374 ድማ ዝቖሰሉን 31 ክላሽን ኮፍ ጥበንጃ፣ሸውዓተ ቦምብ፣ክልተ ዓሊሙ ዝትኩስ ስናይፐርን ሰለስተ መትረየስን ዝማረኽናሉ ኩነታት እዩ ዘሎ።’’
ህዝቢ ኢትዮጵያ ክሳብ ሎሚ ዘልዓሎም ሕቶታት ብሓፈሻ ብሰላማዊ መንገዲ ምላሽ ስለዘይረኸቡ እቲ ዘሎ መማረፂ ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ምውሳድ እዩ ኢሎም ብምውሳኽ።
እቲ መንግስቲ ምስ ወደቐ ኩሉ ኢትዮጵያዊያ ዝሓቖፈ ናይ ስግግር መንግስቲ ብምምስራት ነፃን ፍትሓውን ምርጫ ብምክያድ ህዝባዊ መንግስቲ ዝጣየሸሉ ኩነታት ምምችቻው እዩ ኢሎም ኣቶ ኑር።
ብቀንድነት ወታደራዊ ምንቅስቓሱ ኣብ ሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ ከምዝኾነን ኣብ ኤርትራ ቤት ፅሕፈት ከምዘለዎምን ኣረጋጊፆም።
ኮሚሽን ፖሊስ ክልል ትግራይ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ዝለኣኾም ዕጡቓት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ፍሉይ ስሙ በረኸት ኣብዝተብሃለ ቦታ ብዝተኻየደ ውግእ ምሉእ ብምሉእ ተደምሲሶም ክብል ትማሊ ብቴሌቪዥን ኢትዮጵያ ምግላፁ ምፅብፃብና ይዝከር።
እዚ ዜና‘ዚ፣ምስ‘ቲ ኮምሽን ፖሊስ ክልል ትግራይ፣መንግስቲ ኤርትራ ምስ ዘዋፈሮም ዕጡቃት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝሓለፈ ሰሙን ውግእ ተኻይዱ፣ እቲ ጉጅለ ዕጡቃት ሙሉእ ንሙሉእ ተደምሲሱ‘ሎ ዝበሎ ዜና ዝጋራጮ‘ዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መሓውራት ዜና ቻይና ኣብታ ሃገር ብዝተራእየ ሓድሽ ቫይረስ 17 ሰባት ምሟቶም ገሊጾም ኣለው።
ብመሰረት ዞባዊ ሰበ ስልጣን’ታ ሃገርን ኮሚሽን ጥዕና ቻይናን እቲ ሞት ዘጋጠመሉ ከባቢ ሁቢ ግዝኣት ምኳኑን ኣብ 13 ክፍለ ግዝኣታት ካልኦት 440 በቲ ሕማም ዝተለኽፉ ሰባት ምምዝጋቦም ሓቢሮም ኣለው።
ቁጽሪ በቲ ሕማም ዝሞቱ ሰባት ዝለዓለ ደረጃ ምጽፅሑ ዝተገልጸ ነቲ ሕማም ብዝምልከት ውድብ ጥዕና ዓለም ህጹጽ ኣኼባ ኣብ ዝጀመረሉ እዋን’ዩ። እቲ ውድብ እዚ ተርእዮ ህጹጽ ዓለምለኸ ናይ ጥዕና ኩነታት’ዩ ኢሉ ንምእዋጅ’ውን ምምዳቡ ገሊጹ’ሎ።
ሰበ ስልጣን ጥዕና ቻይና ነበርቲ ውሃን ክፍለ ግዝኣት ኣብዚ ቁጽሪ በቲ ሕማም ዝተለኽፉን ዝሞቱን ዝውስኹሉ ዘሎ እዋን ምትእኽካብ ከየዘውትሩ ይመኽሩ።
እቲ ሕማም ኣብ ቤይጂን፡ሻንጋይ፡ጉዋንግዶን ግዝኣታት ከምኡ’ውን ኣብ ጃፓን፡ደቡብ ኮርያ፡ታይላንድ፡ታይዋንን ኣሜሪካን ምርኣዩ ተፈሊጡ’ሎ።
ኣሜሪካ ፈላማይ ተርእዩ እቲ ሕማም ኣብ ክፍለ ግዝኣት ዋሽንግተን ትማሊ ሶሉስ ምርኣዩ ኣፍሊጣ’ላ።


text:
ኣብ ዞባታት ጋሽ-ባርካ፡ ማእከልን ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪን ኣብ ዝርከብ መወሸቢ ማእከላት ሎሚ 4 ታሕሳስ ብዝተገብረ ናይ ላቦራቶሪ መርመራታት፡ 38 ዜጋታት ብኮሮና ቫይረስ ምልካፎም ተረጋጊጹ።
ንሳቶም ድማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ሳምንታት ብፍንው ካብ ሱዳን ዝተመልሱን ኣብ መወሸቢ ማእከል ኣዲባራ ተዓቚቦም ዝጸንሑን 35 ዜጋታት፣ ካብ ኢትዮጵያ ብፍንው ዝተመልሰን ኣብ መወሸቢ ማእከል ጊብዶ – ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ተዓቚቡ ዝጸንሐን ሓደ፡ ከምኡ’ውን 2 ካብ ኣስመራ’ዮም።
እዚ ከም’ዚ’ሉ እንከሎ፡ እቲ ቫይረስ ተረኺብዎም ኣብ ሆስፒታላት ዞባታት ጋሽ-ባርካን ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪን ተዓቚቦም ሕክምናዊ ክንክን ክግበረሎም ዝጸንሑ 10 ዜጋታት፡ ሓውዮም ነናብ ቤቶም ተፋንዮም።
በዚ መሰረት፡ ኣብ ኤርትራ ጠቕላላ ቊጽሪ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ ዜጋታት፡ ክሳብ ሎሚ 632 በጺሑ’ሎ። 508 ካብ’ዚኦም ብዝተገብረሎም ሕክምናዊ ክንክን ሓውዮም ዝተፋነዉ ክዀኑ ከለዉ፡ 124 ድማ ገና ኣብ ሆስፒታላት ተዓቚቦም ይርከቡ።
ሚኒስትሪ ጥዕና
4 ታሕሳስ 2020


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ
ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኤዲኪ፡
ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ብዕለት 01/10/2012 ኣብ ዝጀመረ ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባኡ ከም ቀዳማይ ኣጀንዳ ሰሪዑ ዝረኣዮ ጉዳይ ብዛዕባ ብዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኩናማ ኤርትራ፡ ንባሕቲ መስከረም 2012 ኣመልኪቱ ዝወጸ ውድባዊ መግለጺ፡ ዕምቆት ብምርኣይ እዚ ከኣ፡ ንታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝተኸፈለ ከቢድ መስዋኣቲ ይኹን ክሳብ ሕጂ ኣብ ምምካት ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ዝኸፈሎ ዘሎ መስዋእትን፡ ዝትንክፍን ዘናሹን፡ ንኩሉ ፖለቲካውን ማሕበራውን ኣከዋውና ህዝቢ ኤርትራ ዘናኣእስን ስለዝኾነ ነዚ ብዲምሓኩኤ ዝወጸ መግለጺ ብኩሎም ፖለቲካውን ማሕበራውን ኣካላት ህዝቢ ኤርትራ ዝኹንኑ መግለጽታትን ጽሑፋትን ብምውጻእ ንጀማሪ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ጀግና ስዉእ ሓሚድ እድሪስ ዓዋተ ምትንካፍን ምንሻውን ኣብ ዝኾነይኹን ግዜ ዘይምኹኑይ እኩይ ተግባር ምዃኑ ብምርግጋጽ ንኩሉ ቃልስታት ህዝቢ ኤርትራን ብ24 ግንቦት 1993 ብውጽኢት ብረታዊ ቃልሲ ንዝተረጋገጸ ሃገራዊ ናጽነት ዝትንክፍ ብምዃኑ ኣስሚረምሉ። ስለዚ ዲምሓኩኤ ብዝወሰዶ ዘይሓላፍነታዊ መርገጺ’ዚ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ሓይልታት ታሪኻዊ ሓላፍነቶም ክወስዱ ግድን ይኸውን።
ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ካብ ፖለቲካውን ስርዒታውን ሓላፍነቱ ብምብጋስ ዲምሓኩኤ ንህዝቢ ኤርትራ ብጽሑፍ ይቕሬታ ከቕርብ ተሓቲቱ። ይኹን ደኣምበር ኣብ መርገጺኡ ጸኒዑ ብምርካቡ ኩሎም ኣባላት ኪዳን እንኮላይ ዲምሓኩኤ ዝተሰማምዕሉ ሰነዳት፡ ነዚ ብምግሃሱ ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኣብ ልዕሊ ዲምሓኩኤ ፖለቲካዊ ቻርተርን ቅዋምን ኤዲኪ ከተግብር ይግደድ።
በዚ መሰረት፡-
ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ኣብ ቻርተር ኤ.ዲ.ኪ ሰፊሩ ዘሎ ትሕዝቶ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ፡ ሓፈሻዊ መትከላት ዝብል ኣብ ቁ (2) ”ብጅግንነታዊ ሃገራዊ ተጋድሎ ዝሰረጸ ሃገራዊ ሓድነት ምዕቃብን ምዕዛዝን”፡ ኣብ ቅዋም ኤ.ዲ.ኪ ሰፊሩ ዘሎ ትሕዝቶ ኣብ ዓንቀጽ 4ተ ንኡስ ዓንቕጽ (ለ) ግቡኣት ኣባልነት ዝብል ኣብ ቁ (7) ”ምስ ዕላማታትን መትከላትን ኪዳን ኣብ ዝጻረር፡ ወይ ንኪዳን፡ ወይ’ውን ንዝኾነ ኣባሉ ዝኾነ ውድብ ጉድኣት ኣብ ዘኸትል ምንቅስቓስ ዘይምስታፍ”። ከምኡ’ውን ኣብ ፖለቲካዊ ቻርተርን ቅዋምን ኤዲኪ ኣብ ዓንቕጽ 2ተ ዕላምታት ዝብል ቁ (2) ” ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ንምስራጽን ምሕላውን፡ ንሓባራዊ ሰላማዊ መነባብሮ ጥዑይ ሃዋሁ ንምፍጣርን ምዕያይ”። ብተወሳኺ ኣብ ቅዋም ኤዲኪ 4ይ ዓንቀጽ፡ ኩነት ኣባልነት፡ ኣብ “መ” ምድስካል ቀዋሚ ኣባልነት ኣብ ዝብል “ኣባልነት ናይ ዝኾነ ውድብ፡ ወይ ሰልፊ ኪዳን፡ ጉዳዩ ኣብ ማእከላይ መሪሕነት ክሳብ ዝቐርብ፡ በዚ ዝስዕብ ምኽንያታት ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ከደስክሎ ይኽእል፡- (1) ፖለቲካዊ ቻርተርን ቅዋምን ዝግህስ ተግባራት ምስ ዝፍጽም።”
ካብዚ ብምብጋስ ከኣ ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኤዲኪ ብዕለት 2 ጥቅምቲ 2012 ኣብ ዘካየዶ ኣኼባኡ ኣባልነት ዲምሓኩኤ ኣብ ዝመጽእ ኣኼባ ማእከላይ መሪሕነት መደምደምታ ክሳብ ዝግበረሉ ደስኪሉ ክጸንሕ ወሲኑ።
ኣብ መደምደምታ ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት ኤዲኪ፡ ብሰንኪ መሪሕነት ዲምሓኩኤ ንዝተወሰደ መርገጺ መትከላዊ መርገጺና ኣብ ህዝቢ ኩናማ ጽኑዕ ምዃኑ እናገለጽና፡ ህዝቢ ኩናማ ከም ሓደ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ መጠን ኣካል ዝሓለፈን ዘሎን ኤርትራዊ ሃገራዊ ዕዮታት ምዃኑ ነረጋግጽ።
ፈጻሚት ቤት ጽሕፈት
ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን
02 ጥቅምቲ 2012


text:
Radio Erena: 17 December 2017
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ዝነብሩ ውልቀሰባት ጽኑዕ ናይ ሳይበር ምክትታል ከምዝገብር ተገሊጹ።
ኣብ ካናዳ ዝመደበሩ ‘ሲቲዘን ላብ’ ኣብ ዘቕረቦ መጽናዕታዊ ጽሑፍ፣ ኣብ ኣመሪካ፣ ብሪጣንያን ካልኦት ሓያሎ ሃገራት ዝነብሩ ተወላዶ ኦሮሞ ዝኾኑ ተጣበቕቲ መሰላት፣ ሰራሕተኛታት ሜድያን ካልእ ሞያ ዘለዎም ውልቀሰባት ኮምፕዩተራቶም ብምጥላፍ ጽኑዕ ምክትታል ከምዝገብረሎም ኣነጺሩ።
እዚ ካብ እስራኤላዊ ትካል ከምዝተገዝአ ዝፍለጥ ናይ ኮምፕዩተር ቫይረስ ብመልክዕ ናይ ኢመይል መልእኽቲ ምስ ተሰደ፣ ምሉእ ሓበሬታ ዘመሓላልፍ ክኸውን እንከሎ፣ ዛጊት ናይ 43 ፍሉጣት ውልቀሰባት ኮምፕዩተራት ጠሊፉ ኣሎ።
እቶም ክኢልታት መጽናዕቲ ኣብ ዘካዪዱሉ ዝነበሩ እዋን፣ ኣብ ኤርትራ ዝርከባ ገለ ትካላትን መንግስታዊ ቤትጽሕፈታትን እውን በዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ናይ ሳይበር መጥቃዕቲ ግዳያት ከምዝኾና ኣብቲ ጸብጻብ ሰፊሩ’ሎ።
እቲ ናብ ውልቃዊ ኣድራሻ ዝለኣኽ ኢመይል፣ ካብ ህቡባት ኤርትራውያን መርበባት ሓበሬታ ከምዝተላእከ ዘምስል ኮይኑ፣ ነቲ ዝተላእከ ቪድዮ ንምርኣይ ኣብ ዝፍተነሉ እዋን፣ እቲ ኮምፕዩተር ኣብ ትሕቲ ምሉእ ቁጽጽር’ቲ ናይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ሳይበር ስለያ ትካል ከምእትኣቱ ይገብር።
ነቲ ናይ ስለያ ሶፍትወር ዝሸጠ እስራኤላዊ ትካል ብዛዕባ’ዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘካይዶ ዘሎ ውልቀሰባትን ትካላት መንግስትን ዘይሕጋዊ ምክትታል ተሓቲቱ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፣ ቀንዲ ኣገልግሎት’ቲ ሶፍትወር ግብረሽበራ ንምቁጽጻርን ድሕነት ህዝብን ሃገርን ንምሕላውን ደኣምበር ውልቃዊ ህይወት ዜጋታት ንምቁጽጻር ኣይኮነን ይብል።
ብሲቲዘንላብ ዝቐረበ ጸብጻብ ከምዝሕብሮ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ 2016 ጀሚሩ ነዚ ውልቀሰባትን ትካላትን ናይ ምክትታል መስርሕ ከምዝጀመሮን፣ ነቲ ምክትታል ዘካይድ ማእከል ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝርከብን የመልክት።
ኣቐድም ኣቢሉ’ውን ኣብ መርበብ ሓበሬታ ዝነጥፍ ናይ ጸጥታ ትካል ማለት Ethiopia’s information network security agency (INSA) ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሮም ኢትዮጵያውያን ጋዜጠኛታት ናይ ምጥላፍ ፈተነታት ከምዘካየደ ይግለጽ።
ገለ ካብ’ቶም በዚ ናይ ስለያ ትካል ተጠቒዖም ዘለዉ ውልቀሰባትን ትካላትን ኣብ ኤርትራ፣ ካናዳ፣ ጀርመን፣ ኣውስትራልያ፣ ኣመሪካ፣ ደቡብ ኣፍሪቃን ካልኦት ሓያሎ ሃገራትን ይርከቡ።
==============================


text:
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብዙሕ ፍጻመታት ኣሎ። ብዛዕባ’ዚ ዞባ ትንተና ክህበና ንዶክተር ሚኪኤል ወልደማርያም ዓዲምናዮ ኣሎና። ዶ/ር ሚኪኤል ኣሶሸትድ ፕሮፈሰር ኣህጉራዊ ዝምድናታትን ዳይረክተር ማእከል ምርምር ኣፍሪቃ ኣብ ቦስተን ዩኒቨርስቲን’ዩ።
ሕቶ፡ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ኣቢሉ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣዝዩ ተስፋ ዝተነብሮ ዞባ ተባሂሉ ይጥቀስ ነይሩ፡ ሕጂ ግን ኣብ ምንታይ ኵነት ከም ዘሎ ከተብርሃለይ?
መልሲ፡ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ከም ዘሎ ዘከራኽር የብሉን። እዞ ዞባ ንነዊሕ እዋን ሰላም ዘይጸንሖ ደኣ ይዅን እምበር፡ ሕጂ ግን ኣብ ፍጹም ዕንወትን ዕግርግርን’ዩ ዘሎ። ኣብ 2018/19 ጽቡቕ ተስፋ ደኣ ይንበሮ እምበር እቲ ሕልሚስ በኒኑ’ዩ ይብል። እቲ ዞባ ካብታ ኣብ ፍጹም ኲናት ሓድሕድ ዘላ ኢትዮጵያ፣ ቅድሚ ትማሊ ፍሹል ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ዝተኻየደላን ገና ዘይረግአትን ሱዳን፣ ደሞክራሲያዊ ለውጢ ዝጽበያ ዘለዋ ከም በዓል ኤርትራ፡ ጂቡቲ፣ ሶማል፡ ደቡብ ሱዳን ወዘተ. ኵላተን ኣብ ሕማቕ ቅርጺ’የ ዘለዋ። ብተዛማዲ ዝሓሸ ርግኣት ዘለዋ ርእሰ-ምምሕዳር ሶማሊላንድ ጥራይ’ያ። ብዘይካ’ቲ ውሽጣዊ ዘይርግኣት፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ዘሎ ምትፋንና (ከምእኒ ናብ ኲናት ክዓርግ ዝኽእል ዶባዊ ግርጭት ሱዳንን ኢትዮጵያን)’ውን ካልእ ኣሻቓሊ ጉዳይ’ዩ። ዋላ’ኳ ንደገ ዝወጸ ደኣ ኣይዅን እምበር፡ ኣብ መንጎ ብዙሓት ሃገራት እዚ ዞባ ግን ምትፍናን ኣሎ።
እቲ ዝኸፍአን ነዚ ዘሎ ዞባዊ ግርጭት ዘግድዶን ከኣ ናይ ኣህጉራውያንን ዞባውያንን ሓይልታት ጽልዋ’ዩ። ሃገራት ከሊጅ፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ቱርኪ፡ ግብጺ፡ ቻይና፡ ራሻ፡ ኣመሪካ፡ ሃገራት ኤውሮጳ ወዘተ. ኵላተን በበይኑ ረብሓታት ኣለወን። እዚ ከኣ ተደማሚሩ ነቲ ግጭት ነዳዲ ኣብ ምውሳኽ ተራ ኣለዎ።
ሕቶ፡ እዚ ክመጽእ ይኽእል ኢልካ ገሚትካ ኔርካ’ዶ?
መልሲ፡ ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝነበረ መሰጋገሪ እንተ ርኢናዮ ዘይተርፍ ምዃኑ የመልክት ነይሩ። ካብ ሓደ ጸቓጢ ስርዓት ናብ ካልእ ክፉትን ደሞክራሲያዊን መገዲ ክሰግር ከሎ፡ ኵሉ ግዜ ልሙጽ መገዲ ኣይንጽበን ኢና። ክሳብ ክንድ'ዚ ይኸፍእ’ዩ ዝብል ግምት ግን ኣይነበረንን።
ሕቶ፡ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን ኣብ ፍጹም ኲናት ሓድሕድ’ያ ዘላ’ሞ፡ ካብዚ ኲናት’ዚ ዝረብሕ መን’ዩ?
መልሲ፡ ብግምተይ ረባሒ ኣካል ዘሎ ኣይመስለንን። ናይ ርሑቕን ቀረባን ዕላማታትን ሕልሚታትን እቶም ኣብቲ ኲናት ኣትዮም ዘለዉ ወገናት ምስ እንርኢ፡ እዚ ዘሎ ኲናት ንዝኾነ ኣካል ዘርብሓ ኣይመስለንን። ካልኦት ኣብቲ ዞባ ረብሓ ዘለዎም ናይ ደገ፡ ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ሓይልታት’ውን ካብዚ ኲናት’ዚ ረብሓ ዘለዎም ኣይመስለንን። ኵላቶም ኣብዚ ኲናት ኢድ ዘለዎም ወገናት፡ ረብሓታቶም ብሰላማዊ መገዲ ጥራይ ከውሕሱ ከም ዝኽእሉ ርዱእ’ዩ።
ሕቶ፡ ብዙሓት ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ውዱባት ወይ ሓያላት ሃገራት ዓለም ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኲናት ደው ንምባል ምቍራጽ ተጻብኦታትን ዘተን ይጽውዓ ኣለዋ። ነዚ ቅድመ-ኩነት’ዚ ዝሰማምዑ’ዶ ይመስለካ? ንዕኡ ንምግባር’ከ እንታይ ቅድመ-ኩነታት’ዩ ዝሕተት ዘሎ?
መልሲ፡ ብዂናትን ውትህድርናን ዝፍታሕ ግጭት ዘይምዃኑ ኣዝዩ እናነጸረ ይመጽእ ኣሎ። እዚ ኲናት እንተ ቀጺሉ ድማ እቲ ሳዕቤናት ኣዝዩ ክዓቢ ምዃኑ ከኣ ርዱእ’ዩ። ንዅላቶም ተቐናቐንቲ ወገናት ናብ ጠረጴዛ ከምጽኦም ዝኽእል ድርኺት ግን ኣሎ። ኣብ ባይታ ኲናት ዝወርድ ዘሎ ዕንወታት ሓደ ካብቲ ንዘተን ምቍራጽ ተጻብኦታትን ድርኺት ዝገብር’ዩ። ካልእ ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ሓይልታት ዝወስዱዎ መርገጺን ድርኺትን’ዩ። ብዘይክኡ ግብረ-መልሲ ናይቶም ኣብቲ ኲናት ዝኣትዉ ዘለዉ ህዝቢ ኢትዮጵያ ተራ ክህሉዎ’ዩ። መወዳእታ ክርእዩ ምስ ዘይክእሉ ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ ክተት ዳግም ንኽሓስቡን ክምርምሩን ክግደዱ’ዮም።
ሕቶ፡ ርእይቶኻ ኣብ ጉዳይ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ዝሃቦ፡ ንእገዳ ዝምልከት ፕረዚደንታዊ ትእዛዝ?
መልሲ፡ እዚ ፕረዚደንታዊ ትእዛዝ መጀመሪ ናይቲ ብሕጂ ክውሰድ ዝኽእል ማዕቀባት ደኣ’ምበር ንባዕሉ ማዕቀብ ዘይምዃኑ ምዝኽኻር የድሊ። ኣብ ግብሪ እንተ ውዒሉ ንዝምድና ኣመሪካ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣዝዩ ክጸልዎ ምዃኑ ርዱእ’ዩ። ብኣናብባይ ግን እዚ ዓይነት ስጉምቲ ነቶም ተቐናቐንቲ ወገናት ጸቕጢ ንምግባርን ንዘተ ክቕበሉ ምድራኽን ይመስለኒ።
ሕቶ፡ ካብቶም ኵላቶም ኣብቲ ፕረዚደንታዊ ትእዛዝ መንግስቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብትሪ ክነጽጎ እንከሎ፡ ህወሓት ግን ንባዕሉ ኣብቲ ክህሉ ዝኽእል ማዕቀብ’ውን ተጠቒሱ እንከሎ ከም ዝተቐበሎ ኣመልኪቱ ኣሎ። ኣርኣእያኻ ኣብዚ ጉዳይ?
መልሲ፣ ኣብ ዘተ ጠረጴዛ ምስ ቀረቡ ክርአ ዝኽእል ደኣ ይዅን እምበር፡ ሕጂ ድልውነቶም ንዘተ ጥራይ’ዮም ኣመልኪቶም ዘለዉ። እቲ ዘተ ምስ ዝፍጸም ዝወስዱዎ ስጕምቲ ብሕጂ ዝርአ’ዩ። ንኽትዛት ምስምማዕን ኣብቲ ዝግበር ዘተ ነቲ ዝቐርብ ቅድመ-ኩነታት ምቕባልን በብይኑ’ዩ። ብኻልእ ኣናብባ ከኣ ህወሓት ብዂናት ዝውዳእ ግጭት ዘይምዃኑ ዘስተወዓሉ ይምስሉ። ኣብ ርእሲኡ፡ ኣብ ቅድሚ’ቶም ንዘተ ዝጽውዑ ዘለዉ ኣመሪካን ኣውሮጳዊ ሕብረትን ንምፍታሕ እቲ ግጭት ቅሩብነት ከም ዘለዎም ንምርኣይን ጽቡቕ ስም ንምግዳፍን’ውን ክኸውን ይኽእል። እዚ ድማ ኣህጉራዊ ደገፍ ንምርካብ ክኽሕግዞም ዝኽእል’ዩ።


text:
ዕለት 28 ሕዳር 2018 ዓ.ም. ኣብ ሰበኻ ሮማ ቤተ ጳጳስ ብናይ ኢጣሊያ ናይ ምስማዐ ርእየት ርኽበት ኣሰናዳእን ናይ ቫቲካን ናይ ዜና ኣገልግሎት ጨንፈር ምስማዐ ርእየትን ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሃን ሓልዮ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ብምትሕብባር ዝተዳለወ ትረኻ ዓበይቲ ኣርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት እተሰምየ ኣብ ታሪኽ ኣርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት ዮሓንስ መበል 23 ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማውን በነዲክቶስ መበል 16ን ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራቸስኮን ዓበይቲ ፍጻሜታቶምን ኣብ ዘተኰረ ብቲቪ ኖቨ እተአምየ ምደብር ተለቪዥን ካብ ዕለት 13 ታሕሳስ 2018 ዓ.ም. ዝተበገሰ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሙስ ምሸት ሰዓት 09.25 ዝመሓላለፍ መደብ መሰረት ዕለት 20 ታሓሳስብ 2018 ዓ.ም. ኣብ ቅዱስነቶም ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16 ዘተኰረ ካልኣይ ፍጻሜ ተመሓላሊፉ፡
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እቲ ናይ ዕለት 20 ታሕሳስ 2018 ዓ.ም. ፍጻሜ “በነዲክቶስ መበል 16 - ራትዚንገር፥ ብገዛእ ፍቓዶም ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ልጣኖም ዘረከቡ” ብዝብል ኣርእስቲ ከምእተመሓላለፈን፡ ኣብቲ ፍጻሜ፥
ውሳኔ
ድሕሪ እቲ ዕለት 13 ታሓሳስ 2018 ዓ.ም. ኣብ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣማእኪሉ ዝተመሓላለፈ ቀዳማይ ፍጻሜ ስዒቡ ዕለት 20 ታሕሳስ 2018 ዓ.ም. ኣብ ዝተመሓላለፈ መደብ፡ ምስ ቅዱስነቶም ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበ 16 ናይ ቀረባን ርክብን ናይ ቀረባ ጥብቂ ተሓባበርቶም ካብ ዝነበሩ ናይ ቤተ ጳጳስ ህየንተ ብፁዕ ኣቡነ ገዎርግ ጋንስዋይንን ኣብቲ እዋን ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ሓላፍን ዝነበሩ ኢየሱሳዊ ካህን ኣባ ፈደሪኮ ሎምባርድን፡ ዝሃብዎ ቃለ ምስክርነት ዘተቓለለ ከምዝነበረን፡ ኣባ ሎምባርዲ ምስ በነዲክቶስ መበል 16 ዘለዎም ቅርርብ እንታይ ከምዝመስልን ከምኡ እውን ናይ ፊልም ተዋሳኢ ኢጣሊያዊ ሊኖ ባንፊ፡ ቅዱስነቶም ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16 ብገዛእ ፍቓዶም ሓዋርያዊ ሓላፍነቶም ምስ ኣረከቡ ዝተሰምዖምን ከይዶም እውን ምስ ተራኸብዎም ዝተበሃሃልዎን ንመጀመሪያ ጊዜ ዘዘንተውሉ ፍጻሜ ምዃኑ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ተለቪዥንን ጽባቔን፥ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ጽባቔ ዘሎ ሱታፌ ብዙሕ ኣብ ዘይግለጸሉ እዋን እውን እንተለና ብጭራሽ ዘይራኽቡ ኣይኰኑን፡ ስለዚህ ምስቲ ምጡቕ ክንየውነት ወይ ደረት ሰገርነት ንምርኻብ እቲ ዘራኽብ ናይ ሓባር ረቛሒ ባይታ ምልላይ ኣገዳሲ እዩ፡ ከምዚ ምዃኑ ዘድምዕ ብቑዕ ዝተፈልየ ቃላት ምርካብን ኣብዚ መዳይ ብሓባር ምዕያይ ኣገዳሲ ምዃኑ ዕለት 29 ሕዳር 2018 ዓ.ም. መደብ ዓበይቲ ኣርእስቲ ሊቃነ ጳጳሳት ዘርእስቱ ብወግዒ ንምቕራብ ኣብ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ዘረባ ዘስምዑ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓን ሓልዮ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈ ህየንተ ፓውሎ ሩፊኒ ሓቢሮም ከምዝነበሩ ክዝከር እንከሎ፡ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሃን ሓልዮ ላዕልዋይ ቤት ጽሕፈት ቤት ምሕደራ ኣባል የኔታ ኣባ ዳሪዮ ኤድዋርዶ ቪጋኖ እውን ብወገኖም፡ እዚ ንነፍሲ ወከፍ ር.ሊ.ጳ. ኣብ 75 ደቓይቕ ውሽጢ ዝገልጽ መደብ ንገዛእ ርእሱ ክፍሊ ታሪኽ ክርስትናን ቤተ ክርስቲያንን ከምዝዀነን 180 ገገራት ዝሽፍን መደብ ምዃኑ ሓቢሮም ከምዝነበሩ ይፍለጥ።


text:
ብዓይነይ እናርአኹ ገዛይ ተቓጺሉ፤ ቤተሰበይ ተበቲኑ፤ ከም ሰብ ገኒዝና ክንቀብሮም ኣይክኣልናን ንቤተሰብና። ራሄል ሓፍተይ እከለ ኣሎ እከለ የለን ክብለኪ ኣይትጸበዪኒ። እቶም ብዓይነይ ዝርአኹዎም ዝሞቱ እውን ኣይነግረክን።
ኣነ ጽባሕ የለኹን። ገድሊ እኣትው ስለ ዘለኹ። ንክስዋእ እምበር ንክምለስ ኣይኰንኩን። ቤተሰብኪ ዓሌትኪ ክንዲ ዝጠፍኡ ይጥፍኡ ደኒንኪ ክትነብዒ እቶም ዘለዉ ከይትስእንዮም። እዚ ደም ተጋሩ ናይ መወዳእታ ክዀን እቶም ዘለውን ዝመጽኡን ዝቐስኑላ ዓዲ ህነጹ
ሓደራ ደምና ንገሊኦም መሻፈዲ ከይኾን። ራሄል ሓፍተይ ኣደይ ንጥሪ ክተምርዕወኒ እያ ትሸባሸብ ከሪማ ኣይተዓደለትን ብርሃን ወዳ ክትርኢ። ርግጸኛ ዝዀን ግና ብደመይ ንሓዋሩ ብርሃን ትዀን ዓዲ ክትህልው ምዃና እየ። ሓደራ ራሄል ሓፍተይ ከምቲ ትማሊ ኣዶ ስውእ እናርአኹ ሓሊፈየን ዝኸድ ዝነበርኹ ነደይ እውን ኣናሓለፍክያ ከይትከዲ።
ዝናፍቐኪ ሓውኪ ጐይተኦም
ካብ ጸለምቲ ትግራይ
መብራህርሂ
ጐይተኦም ወዲ ኣኮኣ ል ራሄል ነጋሲ እዩ። ኣብ ፀለምቲ ኔትወርክ ድሕሪ ምጅማሩ፡ ራሄል ስለ ቤተሰብ ምስ ሓተተቶ እዩ እዛ መልእኽቲ ፅሒፉላ። ካብ እዛ መልእኽቲ ል ድሓር፡ ምስ ራሄል ርክቡ ተቛሪፁ ይርከብ። ራሄል፡ ከም እቱ ኣብ እቱ መልእኽቱ ዝበሎ፡ ተጋዲሉ እዩ ኢላ ትኣምን።


text:
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ
ምስባክ፡ ዓፀደ ወይን አፍለስከ እምግብጽ፤ ሰደድከ አሕዛበ ወተከልከ ክያሃ፤ ወጼሕከ ፍኖተ ቅድሜሃ። “ካብ ግብጺ ወይኒ ጉንዲ አምጻእካ፤ ንአሕዛብ አባሪርካ ንአኣ ተኸልካ አብ ቅድሚአ መገዲ(ቦታ) ጸረግካ (አሰናዶኻ)። መዝ። 80፡8 ንባባት፡ ዕብ 9:24-28፥ 2ጴጥ 3፡1-8፥ ግ.ሓ. 3፡20-27፥ ማር 12፡38-44 ።
፮ይ ሰንበት ዘዘመነ ጽጌ መወዳእታ ሰንበት ናይ ዘመነ ጽጌ ኢና ዘኪርና ዘሎና። ዝመጽእ ኃሙስ ዕለት 6 ኅዳር ብብዓለ ቍስቋም ክንዛዝሞ ኢና። ተራ ማርያም አብ ድኅነትና ምሳና ዘለዋ ምቅርራብ ከምኡ ካብ ሕይወታ እንምሃሮ እናአተንተና አሕልፊናዮ። ድሕነትና ብዘይ ተሳትፎ ማርያም አይተፈጸመን። ጸሎትና ተፈጸመ ተስፋ አበው በራይን ድንግል ወበ ቀራንዮ ተተክለ መድኃኒት መስቀል እናበልና አዕሪግና። ግን ዘመነ ጽጌ ዛዚምና ክንብል ከሎና ምስ ማርያም ምጽላይ አብቂዑ ማለት አይኮነ። ማርያም አብ እተዘከረትሉ ምስአ ወዳ አሎ ምኽንያቱ ዕብየት ማርያም አብቲ ካብ ወዳ እትረኽቦ ግንዖት ዝተመስረተ ስለ ዝኾነ። ካብዚ ንድሓር ክንገብሮ ዘሎና ምኽሪ ማርያምን አብነታን አብ ልብና አሕዲርና ብፍሉይ አብ አምላኽ ክንቀርብ እምነትና አብኡ ገርና ክነብር ይግባአና።
አብዚ ዘሎናዮ ዘመን ዝተፈላለየ ንእምነትና ዝፈታተን ከምኡ ከም ውሒዝ ንብዙሓት ዛሕሊ መንፈስን እምነትን ወሪስዎም ሰብ ዳርጋ ካብ አምላኽ ብዝያዳ ዝርሓቐሉ ኮይኑ ዝርአየሉ እዩ ዝመስል። እምነት አብ ክእለትናን ዓቕምናን ጥራሕ ገርና አነ ዝብል መንፈስ ወሪስና ከም ቀዳሞት ወለድና አብ ቤትና ስቓይ ስእነት ሰላምን ምርድዳእን ነእቱ አሎና። ገለ ኸአ ሓቂ ዝሓዙ መሲልዎም ንእምነት ክርስትና ከመ ናይ እትቶ መጋበሪ መሸቀጢ ገሮሞ ንብዙሓት ከምውሒዝ ይጠልፍዎም አለዉ። እዚ እውን ናይ ዘመና ፋሽን እዩ። እምነትካ እንተ ቐየርካ ሓቂ ከም ዝረኸብካያ ገርካ ምግማት ጌና አብ ዝገደደ ጸልማት አቲኻ ከምዘሎኻ ዘይምፍላጥ እዩ። ገለ ኸአ ንትምህርቲ ቅዱስ መጽሓፍ ቃል ንቓሉ ከም ዝደልይዎን ዝጥዕሞምን ተርጒሞም ዘይናቱ መልክዕ ዘልብሱ ናይ እዋና ናይ ሓሶት ነብያት እዮም። ነዚ አብነት ክኾነና ነዚ ዝስዕብ አብነት ንስማዕ።
ሓደ እዋን ሓደ ካህን አብ ሓደ ህዝቢ ዝዘናግዓሉ ቦታ ከይዶም እናተዛወሩ እንከለዉ ሓንቲ ጽቡቕ ክዳን ዝተኸድነት ግርማ ዘልአ ሰበይቲ ቅርብ ኢላ አባቴ አብ ዓደይ ክኸይድ ደልየ በጃኹም ቁሩብ ገንዘብ ሃቢኒ ኢላ ለመነቶም። ካህን ለቢሳቶ ዘላን እትሓቶን ኩሉ ገሪምዎም እንታይ ኢኺ ኮንኪ ተሰሪቕኪ ዲኺ ወይስ እንታይ ጸገመ ተጓኒፍኪ ኢሎም ሓቲቶማ። አብዚ ከተማ ዘምጽአ ንሓደ ፍሉይ ጎስጓስ ክትሳተፍ ዘበራትዕ መደብ ትምህርቲ ከም ዝመጽአት እሞ፥ እቲ ብናይ አምላኽ ሰብ ዝፍለጥ ዘሰንድዎም ዝነበረ ኩሉ ዘለዎም ገንዘብ ኩሉ ብምሉእ እምነት ንቤተ ክርስትያን ክምጽውቱ ሓቲትዎም በዚ ኸአ ምሉእ ጸጋ አምላኽ ከምዝረኽቡ ነጊርዎም። እዛ ሰበይቲ ኩሉ ዘለአ ገንዘብ ሂባ። ዘገርም እዩ ንመጎዓዓዚ ዝኾና ከየትረፈት ኩሉ ሂባ አብ ምልማን አትያ። ነዚአ ሰበይቲ ክንሕግዛ ይግባእ ድዩ ወይስ ብሓላፍነት ሕይወታ ስለ ዘይመርሐት ባዕላ ትፈልጥ ክንብላ ኢና? ብዝኾነ እዚአ ሰበይቲ ካብ ዘልአ ክትህብ ዝበለጸ እዩ ግን ኩሉ ዘልአ ሂባ አብ ልመና ክትአቱ ብዙሕ ዝድገፍ አይኮነን። ናይ ሎሚ ወንጌል (ማር 12፡38-44) ዘንበብናዮ ቃል ብቓሉ እያ አብ ግብሪ ተርጒማቶ። ኢየሱስ ነታ ድኻ መበለት ዝንአዳ ንኹሉ ዘልአ ብምሃባ አይኮነን አብ አምላኽ ምሉእ ተአማንነት ገራ ንኹሉ አብ ትሕቲኡ ብምሕዳጋ እዩ። ብዙሓት ንቅዱስ መጽሓፍ ቃል ንቓሉ ብምትርጓም ንብዙሓት አብ ጌጋ ዘውድቑ አለዉ። ቅ. መጽሓፍ መጀመርያ ቤተ ክርስትያን እያ እትትርጉመልና ከምኡ ናይ እዋኑ እብዘራርባን ባህልን ክንፈልጥ ጥቕሚ አልኦ። አምጽእ አቢላካ ቅ. መጽሃፍ ከምዚ እዩ ዝብል ኢልካ ንሰባት ቃል ንቃሉ ከተግብርዎ ምሕታት ጌጋይ እዩ። እዚአብ ሰበይቲ እዚ ጸገም እዩ ወሪድዋ።
አብ ወንጌል ዘንበብናዮ ናይ እዛ ድኻ መበለት ብብዙሕ መገዲ ክንርእዮ ንኽእል፥ ካብ ሕይወታን እምነታን አርባዕተ ነገራት ክንምሃር ንኽእል።
1. ድኻ ሓገዝ ዘድልያ እንከላ ነቲ ኩሉ ዘልአ ንኻልኦት አብ ምሕጋዝ ክውዕል ምጽዋት ሂባ። ንርእሳ ዝደኸየት ገራ አይርአየትን ስለዚ ንካልኦት ካብቲ ዘለአ ቍርብ ንኻልኦት ካብአ ዝገደዱ ክተካፍል ክትሕግዝ መጽዊታ። ካብዚ እንምሃሮ ንኻባና ዝደኽዩ ፍሉይ ሓገዝ ዘድልዮም ኩነታትና ወላ ዘየፍቅድ እንተ ኾነ ክንሕግዝ ከም ዝግብአና። ንርእሰይ ዝብል መንፈስ ካባና አርሒቕና ብሓቅን ምሉእ እምነትን ብዘይ ዝኾነ ካልእ ምኽንያት ብቅኑዕ መንፈስ ክንህብ ይግብአና።
2. ካብቲ ዘልአ ቁሩብ ንካልኦት ካብ ምሃብ ድሕር አይበለትን። እቲ እትህቦ ዘላ ውሑድ ከምዝኾነ ወላ ሓንቲ ለውጢ ከምዘየምጽእ ትፈልጥ ነራ። ሃብታማት ጥራሕ ክምጽውቱ ግን ሱቕ ኢላ ክትርኢ አይደለየትን። ካብዚ እንምሃሮ ኩሉ ጊዜ እንህቦ ወላ ውሑድ ይኹን ክንህብ ከምዘሎና ምፍላጥ። ከምቲ ንጣብ ማይ ተአኻኺቡ ባሕሪ ከም ዝፈጥር ከምኡ ውሑድ ምጽዋትና ዓቢ ሓገዝ ክኸውን ይኽእል እዩ። ስለዚ ድኻየ ሓንቲ የብለይን ኢልና ካብ ምሃብ ወይ ዘሎኒ ሒደት እዩ ኢልና ሱቕ ከይንብል። እታ ንእሽቶይ እንህባ ዓቢ በረኸት አልአ።
3. ነቲ አምላኽ አብ ሕይወታ ዝሃባ ርእያ ስለ ዝኸአለት ክተመስግን ክኢላ። እቲ ኩሉ ዘልአ ካብ አምላኽ ከም እተዋህበት ትፈልጥ ነራ በዚ ምኽንያት እያ ኸአ ወላ እኳ ዘልአ ዝወሓደ እንተ ኾነ ካብ ምምጽዋት ድሕር ወይ ሰጋእ ዘይበለት። ኩሉ እነመሓድሮን ዘሎና ንብረት ይኹን ካልእ ነገራት ህያባት አምላኽ እዩ፥ ንዘሎና ምስካልኦት ክንካፈል ከሎና ምስጋና ኢና ነቕርብ። እዚ ኸአ እዩ መሰረት ንካልኦት ምፍቓር ማለት ካልኦት አብቲ ዝተቐበልካዮ በረኸት አምላኽ ከምዝካፈሉ ምግባር።
አብ መጨረሻ እዚአ ድኻ መበልት ብዝልዓለ ደረጃን ብምልኡን አብ አምላኽ ዘልአ ተአምኖን ጽግዕተኝነት አርእያ። አምላኽ ጥራሕ ጸግዓ ገራ፥ አብቲ ዝነበራ ገንዘብ እምነት ስለ ዘይገበረት ክትህቦ ወላ ሓንቲ ውልውል አይገበረትን። አብ ሕይወትካ/ኪ ካባ ክትፈልዮ ዘይትደሊ ዳርጋ ማሪኹ ግዝኡ ሒዝኳ/ኪ ዘሎ ነገራት አሎካዶ/ሎኪዶ? ካብ እምነትካ ንላዕሊ ዋጋ እትህቦ ነገራት አሎዶ? ዋግኦም ጥቕሞምን ብዘየገድስ ንወትሩ ምሳኻ ክኾኑ እትደልዮም ነገራት አለዉኻዶ? እንታይ እዩ አብቲ ቀንዲ እምነትካ አብ እትገልጸሉ ጊዜ ክትህቦም ወይ ካብኦም ክትፍለ ዘጸግመካ ዘሎ? እዚ አብ ሕልና ነፍስወከፍ ክንሓስብ ዝሕግዘና እዩ። አምላኽን ንብረትን ፈላሊኻ ምርአይ። አብዚ ምድራዊ ሕይወትና ግዙሓት ዘሎና ንብረትን ክእለትን አተሓሳስባን ከይንኸውን ምጥንቃቕ የድልየና። መንዩ አብ ልበይ ዝገዝእ ዘሎ ኢልና ንርእስና ክንሓትት እዋኑ እዩ።
አብ 1ዘነ 17፡10-16 ዘሎ እንተ ረአና ኤልያስ ነብይ ብአምላኽ ናብ ሰራጵታ ናይ ሲዶና ክኸይድ እሞ አብኡ ምስ ሓንቲ ድኻ መበለት ክቕመጥ ተነጊርዎ። አብ መጀመርያ እታ መበለት ሓንቲ ከምዘይብላ እተን ዘለውአ ቁሩብ ሓርጭን ዘይትን ጥራሕ እምበር ድሕሪኡ ንሳን ወዳን ከምዝመቱ እያ ነጊራ እንተ ኾነ ኤልያስ ነብይ መንፈስ አምላኽ ገሊጽሉ ሓንትስ ንአይ መጀመርያ ሃብኒ እምበር ግብሪ አምላኽ ክትርእዪ ኢኻ ምስ በላ ህረያ ኢላ መጀመርያ ንእኡ ሂባቶ። ሽዑ እቲ ዘይትን ሓሪጭን ብተአምራት እቲ ጥመት ክሳብ ዝሓልፍ አይተወድአን።
እዚአ መበለት ንርእሳን ንወዳን መግቢ ክትሰርሕ ትደሊ ነራ እንተ ኾነ ኤልያስ ካብአ ብዝያዳ ዘድልዮ ምስ ረአየት ክትህቦ ሰጋእ አይበለትን። ነታ ናይ መጨረሻ ዝነበርአ ሓሪጭ ንርእሳን ወዳን ሓዲጋ ሂባቶ በዚ ናይ ገዛእ ርእሳ መስዋዕቲ ገራ በዚ ኸአ አምላኽ አኻዕቢቱ ሂብዋ። ንዓመት ምልኡ ብትአምራት ተሰሰየት።
ቤተ ክርስትያን ሎሚ ካብዚ ናይ ሎሚ ንባባትና ንኻልኦት ክንሕግዝ ናይ ገዛእ ርእስና መስዋዕቲ ክንገብር ከም ዝግብአና ተስተምህረና። አብ ቀዳመይቲ ንባብና ካብ ዕብ 9፡24-28 ክርስቶስ ምእንታና ኢሉ እንኮን ዘለዓለማውን ሓደ ጊዜ ንሓዋሩን ተሰዊዑ። እሞ ሎሚ አነን ንስኹም ምእንቲ ድኻታት፥ ዘኽታማት ቆልዑ፥ ጎረባብትና ወይ ጽጉማት ኢልና ክነወፍዮ ዘሎና መስዋዕቲ እንታይ አሎ? ገንዘብካ ግዜኻ ምኽርኻ ዘጸናንዕን ዘበራትዕን ሓሳባት ከምቲ ናይ እታ መበለት ሰበይቲ ንኤልያስ ተቐቢላ ዝመገበት ናይተይን ናትካን ሓርጭ ወይ ዘይቲ እዚ እዩ። ስለዚ ክትህቦ አይትጠራጠር፥ ሓንቲ ነፍሲ ከድሕን ይኽእል እዩ።
አብዚ ናይ ገዛእ ርእስና መስዋዕትን ምትብባዕን አብ እንገብረሉ ከም ጸሓፍቲ ከይንኸውን ምጥንቃቕ የድልየና፥ ንሳቶም ብማዕዶ ዝጥምቱ ካብ ዘኽታማትን ድኻታትን ነታ ዘላቶም ዝምንጭቱ በቲ እቶም ድኻታት ዝገብርሎም ዕድልት ተጠቒሞም ናይ ገዛእ ርእሶም ጥቕምን ሃብትን ዝድልቡ ከይንኸውን ንጠንቀቒ። አብ ብዙሓት ሃይማኖታት ብስም ድኻታት ኢልካ ዝልመን መራሕቲ አብ ናይ ገዛእ ርእሶም ጥቕሚ ዘውዕሉ ውሑዳት አይኮኑን። ናይ አፍርቂ ድኻታት ቆልዑት ስእልታት እናአርአዩ ዝሃብተሙ ውሑዳት አይኮኑ ይምሓረና ዘብል እዩ።
መራሕቲ ሃይማኖት ብፍላይ አብ ዘመሓድርዎ ገንዘብ እሙናት ክኾኑ ይግባእ። ንድኻታት ካብቲ ዘለውዎ ድኽነት ከመይ ገሮም ከምዝወጽኡ ድአ ክንገብር አሎና እምበር ዝገደደ ድኽነት ከም ዝወርዶም ከይንገብር ምጥንቃቕ የድልየና። ናይ ሓገዝ ማሕበራት እናተባህለ ዝግበር ብስም ድኻታት ንገዛእ ርእስኻ አብ ምህብታም ምጉያይ እዩ። አብ ሃገርና አብ ጊዜ ደርግ ብርኡይ እንርእዮ ዝነበርና እዩ። ብሓቂ ክንዛረብ እንተ ኾና ክንስሓሉ ዘሎና ብዙሕ ጌጋታት ነሩ እዩ። ሎሚኸ ከመሎና ንድኻታትን ንመበለታትን እንምንጭት ዲና ወይስ ብአኦም እንግደስ? አብ ሕልና ዝተመስረተ መልሲ ክንህብ ይግብእ። ሕጂ እውን ዓይነት ድአ ቀይሩ ይኸውን እምበር ንድኻ ዝዕምጽ ዳርጋ ከይበላዕካ ንበር ዝብል አገባብ ንኹሉ ከቢድዎ አሎ።
አምላኽ ክንጠሚ ክንጭነቕ አይደልን እዩ፥ ካብ ባርነት ኃጢአት ብደም ክርስቶስ ሓራ ወጺእና ኢና። እዚ ሓርነት ከይግሃስ ከይጠፍእ ኩልና ክንሕልዎን ክንከላኸለኡን አሎና። ናይ ሃይማኖት መራሕቲ ይኹኑ ናይ ፖሎቲካ ነጻነት ሰብ ብዝያዳ ከተግብሩ እምበር ክዕፍኑ ወይ ክዕምጹ አይ ኮኑን መራሕቲ ዝኾኑ። መራሒ ነቲ ብአምላኽ ዝተዋህቦ ሓላፍነት ከምቲ አምላኽ ዝደልዮ ክመርሕ እዩ ጸዋዕትኡ ካብኡ ምስ ዝወጽእ ህዝቢ ዓገብ ክብሎ መሰሉ እዩ።
አብ ሕይወት ፍርሃት ምሽቑራር አብ ዝበዝሓሉ ጊዜ ናይ ፈተና ጊዜ እዩ። አብ አምላኽ ምሉእ እምነተ ገርና ክንጉዓዝ ይግባእ። ጽንኩር እዋን ዝመስል ብዝያዳ አብ አምላኽ ዘቕርበና እዩ። አብ መጽሓፍ ጦቢት 12፡8-9 ወርቂ ካብ ምእካብ ምጽዋት ምሃብ ይበልጽ. . . እቶም ንድኻታት ምጽዋት ዚህቡ ምሉእ ሕይወት ኪረክቡ እዮም” ይብል። አምላኽ እቲ ዝለዓለ ሓላይና እዩ (ዘፍ 22፡14)፥ ቅ. ጳውሎስ አብ ፊልጵ 4፡19 አምላኽ ከአ ድሌትኩም ዘበለ ኹሉ ከም መጠን ሃብቱ ብክርስቶስ ኢየሱስ ገይሩ ብኽብሩ ኺመልአኩም እዩ” እናበለ አምላኽ ዘድልየናን ከመይ ገርን ክንረኽቦ ከም እንኽእል ይፈልጥ እዩ። እታ ሓንቲ ክንገብራ ዘሎና አብኡ ምሉእ እምነት ክህልወና ይግባእ።
በዚ ብሩክ ሰንበት ዘመነ ጽጌ አብ እንዛዝመሉ ዘሎና እምብር መጀመርያ ነቲ ኹሉ አምላኽ ዝሃበና ጸጋትት ርኢና አብ አገልግሎት አምላኽን ጥቕም አሕዋትናን ክንውዕል ከም ዘሎና ብዝያዳ ክንሓስብ። አሰር ማርያም ተኸቲልና መገዲ ድሕነትን ቅድስናን ተጓዒዝና ኢና እሞ ነቲ ኹሉ አምላኽ ዝገበረልና ነፍሰይ ንአምላኽ ተዕብዮ እናበልና መዝሙር ውዳሴ ክንዝምር ይግብአን። ኦ ማርያም አደ አምላኽ ሎሚ እውን ወድኺ ዝደልዮ ክንገብር ለምንልና ንበላ።
ብሩኽ ሰንበት
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ


text:
ኣብ ኢጣሊያ ናይ ወጻእተይናታት ሓኻይም ብሔራው ማሕበር ኣቦ መንበር ኢታሎ ፍልስጥኤማዊ ሓኪም ፉኣድ ኣኦዲ ኣብ መላእ ኢጣሊያን ኣብ ካልኦት ሃገራት ነቲ ዝተኸስተ ለብዒ ኮቪድ 19 ንምብዳህን ህሙማን ኣብ ምእላይ ንዝርከቡ ሓኻይምን ሰብ ሞያ ክንክን ጥዕናን ንዅሎም ብዝተፈላለየ ሞያ ኣብ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ተዋፊሮም ንዘገልግሉ ንዘለዉ ዘቕረብዎ ጸሎትን መንፈሳዊ ድጋፍን ነመስግኖም ከምዝበሉን ቅዱስነቶም ነቶም ኣብዚ ጽንኩር እዋን ሕይወቶም ከይበቐቑ ህሙማን ለብዒ ኮቪድ 19 ንዘገልግሉ ኩሎም ኣብ ቤተ መዘክራት ሃገራት ቫቲካንን ኣብ ከባብ ሮማ ከተማ ካስተልጋንደልፎ ጳጳሳዊ ሕንጻን ንሓደ ሰሙን ብናጻ ምብጻሕ ንኸካይዱ ከምዝወሰኑ ዜና ቫቲካን ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ር.ሊ.ጳ. ንሓኻይም ሰብ ሞያ ክንክን ጥዕና ብፍላይ ኣብዚ ጽንኩር እዋን ጸልዮምን ኩሉ እውን ኣብዚ ጸሎት ክሓብር ከምዝዓደሙን ስለ እቲ ኣገልግሎቶም ድማ ኵሎም ሓኻይም ንሓደ ሰሙን ዝቕጽል ኣብ ኣባይቲ መዘክር ቫቲካንን ሕንጻ ር.ሊ.ጳ. ኣብ ካስተል ጋንዶልፎን ብናጻ ከበጽሑ ኣፍቂዶምን ኣብዚ እዋን ለብዒ ጥራሕ ዘይኮነ ወትሩ ንሓኽይም ከምዝጽልዩ ኩሉ ዝፍጦ ከምዝኾነ ሕኪም ፉኣድ ኣኦዲ ምዚ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድው ቃለ መሕትት ሓቢሮም።
ግቡእን መሰልን
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ፍሉይ ጽንኩር እዋን ሓኻይምን ሰብ ሞያ ክንክን ጥዕናን ካልኦት ኩሎም ኣብ ኣባይቲ ሕክምና ኣብ መውሃቢ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ዝዓዩን “ጀጋኑ” ዝብል መጸውዕ ከም እተወሃቦምን ይወሃቦም ኣውን ከምዘሎን ንርእዮን ንሰምዖን ዘሎና ሓቂ እዩ፡ ይዅን ደኣ እምበር ኩላትና ግቡእና ኢና እንፍጽም፡ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ከከም ሓላፍነቱን ምድብ ኣገልግሎቱን ክፍጽሞ ዘለዎ እዩ - ቢሎም - ብኮቪድ -19 ብዙሓት ሓኻይምን ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕናን ናይ ሞት ሓደጋ ዘጋጠሞም ውሑዳት ኣይኮኑን፡ ዋሕዲ ቀረብ መሳርዕ ሕክምና ኣጋጢሙ እዩ፡ ነቲ ሕጹጽ እዋን ሓደጋ ብብቕዓት ንምዳህ ምእንቲ’ዚ ውዳሴ ዘይኮነ እቲ ንሓኻይምን ኣባይቲ ሕክምና ዘጋጠመን ናይ መሳርዕ ጸገም መንግስትን ናይ ፖለቲካ ኣካላትን ብቑዕ መልሲ ክህብሉ ይግባእ ኢሎም።
ቅርበትን ጸሎትን ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት
ሓኪም ፎኣድ ኣኦዲ ናይ ወጻእተይናታት ሓኻይም ኣብ ኢጣሊያ ዝጥርንፍ ማሕበር ኣቦ መንበርን ናይ ዓረብ ማሕበረሰብ ኣብ ኢጣሊያ ኣቦ መንበር እውን ከምዝኾኑ ክፍለጥ እንከሎ፡ እቲ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንሓኻይምን ንሰብ ሞያ ክንክን ጥዕና ጸሎቶም ቅርበቶም ብርትዔን ሓይልን ኮይኑና እዩ፡ ስለዚህ ብስም ኩሎም ወጻእተይናትት ሓኻይም ኣብ ኢጣሊያ ከመስግኖም እፈትው ቢሎም፡ እቲ ናይ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ቅርበት ነቶም ኣብ ኢጣሊያ ዝርከቡ ጥራሕ ዘይኮነ ንዅሎም ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ እዩ፡ ስለዚህ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት እውን ብስሞም ምስጋናይ ከቕርቡ ዝሓተቱቱ ማእለያ የብሎምን ኢሎም።
ቅዱስነቶም ብምኽንያት እቲ ተኽሲቱ ዘሎ ለብዒ ብቐጥታ ብመረብታዊ ውሕዘት ብዝመሓላለፍ ካብ ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ኣብ ዘዕረግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ንኣብነት ዕለት 20 መጋቢት ሓኻይም ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕናን ሓሳብ ዝገበረ ዘዕረግዎ መስዋዕተ ቅዳሴን ዕለት 18 ሚያዝያ 2020 ዓ.ም. ምእንቲ ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕና ዘዕረግዎ ጸሎትን ዕለት 12 ግንቦት ብምኽንያት ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕናን ዘመሓላለፍዎ መልእኽትን፥ ሕያዎት ሳምራውያን ናይ ካልኦትን ናይ ብጻይናን ህይወትን ቁስልን ናትኩም እትገብሩ፡ ኣገልገልቲ ሕይወትን ዓቀብቲ ሕይወትን! ኣገልግሎት ሕክምና ከተቕርቡ እንከለኹም ትብዓትን ተስፋን እምነትን ተስርጹ” እንክብሉ ከምዝገለጽዎም ሓኪም ፎኣድ ኣኦዲ ዘኪሮም፡ ኣተሓሒዞም ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕናን ሓኻይምን ቤተ መዘክር ቫቲካንን ጳጳሳውያን ሕንጻታትን ብናጻ ካብ ዕለት 8 ሰነ ክሳብ ዕለት 13 ሰነ 2020 ዓ.ም. ምብጻሕ ከካይዱ ክቅዱስነቶም ዘቕረብዎ ዕድመ ብሓቂ መንፈሳውን ሰብኣውን ቅርበቶም ንኹሎም ነቶም ንሰብኣዊ ፍጥረት ዘገልግሉ ጥልቅን ልዑልን ምዃኑ ዘመላኽት እዩ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ድሕሪ ሰንበት ክካየድ ዝተመደበ ምርጫ ጀርመን ንቻንስለር ኣንጌላ መርኬል ንምስንባት ኣብ ምድላው ትርከብ።ንናይ ኣውሮጳ ዝዓበየ ቁጠባ ን16 ዓመታት ዝመርሓ መርኬል ኣብ ናይ ኣውሮጳን ናይ ዓለምን መድረኻት ዓብይ ተራ ተፃዊተን እየ።
መርኬል ናይ መጀመሪያ ጓል ኣንስተይቲ ቻንስለርን ኣብ ምብራቕ ጀርመን ዝዓበያ ፈላመይቲ መራሒትን እየን። ፖለትካዊ ተሳትፉአን ኣብ ኣውሮጳ ናይ ሓፂን ሓፁር ምስ ፈረሰ እዩ ጀሚሩ።ድሕሪ ናይ 1990 ናይ ጀርመን ውህደት መኻሪአን ብዝነበሩ ቻንስለር ነበር ሀልሙት ኮል ሚንስትር ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮን መናእሰይን ኮይነን ተሸይመን። ኣብ 2000 መራሒት ሰልፊ ክርስቲያን ዴሞክራትስ ኮይነን።ኣብ 2005 ብፀቢብ ስዒረን ናይ ክሪስቲያን ዴሞክራትስን ሶሻል ዴሞክራትስን ጥምረት መንግስቲ መስሪተን።
ድሕሪ ናይ ሰለስተ ዓመታት ስልጣንን ናይ 2008 ዓለምለኸ ፋይናንሳዊ ውድቀት ፈላማይ ከቢድ ቅልውላው ገጢሙወን ።ናይ ጀርመን ባንክታት ነቀይ ነቀይ ይብላ ኣብዝነበራሉ እዋን መርከል ብፅንዓት ደው ኢለን።ኣብ ጥቅምቲ 2008 ኣብ ጎኒ ናይ ፋይናንስ ሚንስትረን ኮይነን መንግስቲ ከምዝከላኸሎም መረጋገፂ ሂበን።
ሽዑ ናይ ኣውሮጳ ባጤራ ዩሮ ካብ ውድቀት ክድሕን ዓብይ ተራ ከምዝነበረን ይንገር። መርኬል ኣብ 2002 "ዩሮ እነተወዲቑ ኣውሮጳ ይወድቕ’’ኢለን ።’'ዩሮ እንተተዓዊቱ ኣውሮጳ ይዕወት።ዩሮ ክዕወት ዝኽእል ድማ ንሽሙ ዝምጥን ስሙር ሕብረት እንተድኣ ፈጢርና እዩ’’ኢለን።
‘’መርኬል ከም ናይ ቅልውላው ቻንስለር እየን ዝፍለጣ’’ ይብል ኒኮ ፍሬደል ኣብ ጀርመን ሪፖርተር ጋዜጣ ሱደች ዜይቱንግ። ‘’ኣብ እዋን ስልጣነን ብዙሓት ዓለምለኸ ቅልውላዋት ፈቲሐን ኣብ ጀርመን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ሕብረት ኣውሮጳን ምስ መሻርኽቲ ስግረ ኣትላንቲክ ከምኡ እውን ቻይናን ሩሲያን’’ ኢሉ።
‘’ናይ ኣንጌላ መርኬል ቅዲ ምስ ቻይናን ሩሲያን ከይተረፈ ምዝርራብ፣ምዝርራብ፣ ምዝርራብን ምዝርራብን እዩ’’ ትብል ‘’እታ ቻንስለር’’ ብዝብል ኣርእስቲ ናይ መርኬል ህይወት ታሪክ ዝፅሓፈት ኡርሱላ ወይደንፌድ።
መርኬል ዓብይ ብድሆ ዘጋጠመን ኣብ 2015 ኣዝነበረ ናይ ስደተኛታት ቅልውላው እዩ።ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ ይውሕዙ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ንዶብ ክዓፅዋ ዝቐረበለን ሕቶ ነፂገንኦ።መብዛትሕኦም ካብ ኵናት ሶሪያ ዝሃደሙ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ስደተኛታት ናብ ጀርመን ኣትዮም።ካብ ናይ ባዕለን ፓርቲ ከይተረፈ ሓያል ተቓውሞ ገጢሙወን።ሕጂ እውን ድሕሪ ሽዱሽተ ዓመት ብመርገፂአን ከምዘይጣዓሳ ይገልፃ።
መርኬል ኣብ ሃምቡርግ ምዕራብ ጀርመን ተወሊደን ወላዲ ኣቡአን ኣብቲ እዋን ምብራቕ ጀርመን ተባሂሉ ናብ ዝፍለጥ ተምፕሊን ናብ ዝተብሃለ ቦታ ቤተ ክርስቲያን ብቅስና ከግልግሉ ኣብ ሰለስተ ወርሒ ዕድሚአን ናብ ምብራቕ ጀርመን ተዛዊሮም።ሕጂ እውን ናብታ ዝዓበያላ ከተማ ብዙሕ ግዜ ይመላለሳ መርኬል።
ካብ ስልጣነን ምስ ወረዳ እንታይ ከምዝሰርሓ ባዕለን ሓዊሱ ዝፈልጥ ሰብ የለን።
ኣብ ነሓሰ ኣብ ዝተኣከበ መዕቀኒ ርእይቶ ህዝቢ ልዕሊ ሓሙሽተ ፍሉጣን መራሕቲ ኣውሮጳን ኣሜሪካ ተቐባልነተን ዝለዓለ እዩ።
ብቕድሚ ትማሊ ዝወፀ ዳህሳስ ማእኸል ምርምር ፒው እውን መርኬል ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ፣ኣውሮጳን ዞባ ኢሲያ-ፓሲፊክ ካብ ዝርከቡ ብቑጠባ ናይ ዝማዕበላ 16 ሃገራት መራሕቲ ዝለዓለ ተቐባልነት ኣለው።ካብ 18,000 ተሓተቲ 77 ሚእታዊት ኣብ ልዕሊ መርከል እምነት ኣለዎም።
ሕጂ ግን እዋን ኣኺሉ።ንጀርመን፣ንኣውሮጳ ንናይ ምዕራብ ዓለምን ናይ መርኬል ምፍላይ ናይ ፖለቲካ ዘመነን መወዳእታ እዩ።


text:
የቐንየለይ ፕረሲደንት እሞ ሕጂ ግደይ ዶ ክዛረብ ! ግርም ፡
ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣፈውርቂ ኣብ’ቲ ንህዝቢ ብመራኸቢ መደብ ተለቪዥዮን ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ብዙሕ ህዝቢ ርእይዎ፡ ብዙሓት በቲ ጉዳይ’ውን ክዛረቡ ሰሚዔ። እንተዀነ በቲ ጉዳይ ኣልዒሎም ዝዛረቡ ዝተፈላልየ ርእይቶን ሓሳብን ዘለዎም’ኳ እንተዀኑ፡ መብዛሕትኡም ንዝጸንሐን ዘሎን ኣካይዳ ህ.ግ.ዲ.ፍ ብዓይኒ ከቢድ ፖለቲካዊ ነቕፌታ ዝርእይዎ ኮይኖም፡ እቶም ውሑዳት ደገፍ ዝህቡ ከኣ፡ ካብ’ታ ኣብ መደብ ፈነወ ቲቪ ዝተፈነወት ቃል ብቃል ፕ.ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝተዛረቦ ለውጢ ወይ ምቕይያር ቃላት ዘይብለን ኮይኑ ትረኽቦ። እዚ ከኣ ናይ ባህ ኣይበል ወይ ዕውር ደገፍ ምዃኑ ካብ ዘርድእ ሓደ’ዩ።
ጽቡቕ’ዩ፡ ብመሰረቱ ብዙሓት ብጉዳይ ሃገሮም ክዛረቡ ምኽኣሎም ዘጽልእ ኣይኮነን። እዚ ዕድል ዝረኽበ ግን እቲ ካብ ማሕለኻ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝወጸ ዜጋ ጥራሕ’ዩ። እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ክሳብ ሕጂ ከም’ዚ ዕድል ኣየጋጠሞን ዘሎ። ብዝዀነ እቶም ንህ.ግ.ዲ.ፍ ዝድግፉ’ውን፡ ምስ’ቲ ስርዓት ብዝዀነ ይኹን ዝምድና ዘይብሎም ተባህለ’ሎም ንስለ ዘረባ ዝዛረቡ’ምበር ጥቕዋት ኣይኮኑን። ገገለ ግዜ ንህ.ግ.ዲ.ፍ ንድግፍን ንሕግዝን ኣሎና ብማለት ዝዛረብዎ ክትሰምዕ እንከሎኻ ይረፍ ነቲ ዝቋወምስ ንህ.ግ.ዲ.ፍ ባዕላቶም ቅጭ ከም ዘምጻኣሎምን ዝሕርቆምንስ ፍሉጥ’ዩ።
ኣብ ዘረባይ ክምለስ፡ እቲ ቃል መሕተት ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ስለ ዝዀነ ብሙሉኡ ኣብ’ቲ ጉዳይ ክጽሕፍ፡ መህለኺ ግዜን መሰልቸውን ስለ ዝዀነ ኣብ’ቲ ዓበይቲ ጉዳያት ኣልዒለ ብወገነይ ሓሳባተይ ከቅርብ ምፈተንኩ።
ብቀዳምነት እዚ መልእክቲ ንዝህቢ ኤርትራ ዘቕነዐ ብፍላይ ከኣ፡ ድሕሪ’ዚ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ብዛዕባ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ወሲደምዎ ዘለዉ ስጉምቲ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ’ቲ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳኸፍአ ዝኽየድ ዘሎ ናይ ዲፕሎማሲያዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ ዝምድናታት ክልቲኤን መንግስታት ምዝሕታል’ዩ።
ፕ. ኢሰያስ ኣፈውርቂ ኣብ’ቲ ንህዝቢ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ብጥሙር ክረአ እንከሎ፡ ብቀንዱ ኣብ ክሊ’ቲ ናይ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ፡ ሓይልን ስልጣን መንግስታት፡ ኣብ ኣህጉራዊ ፍትሕን ሰላምን ዘጠቃለል ኮይኑ ትረኽቦ።
ጸኒሐ ኣብ’ቲ ቀንዲ ጉዳይ ክሳብ ዝምለስ፡ እቲ ኣብ መንጎ ህ.ግ.ዲ.ፍ መንግስቲ ኣሜሪካን ዘሎ ምስሕሓባት ኣብ’ዚ ኣወንዚፈ፡ ገገለ ካብ’ቲ ፕ. ኢሰያስ ኣፈውርቂ ዝተዛረቦ ጉዳያት ኣልዒለ ምናልባሽ ምናልባሽ ካብ’ቲ ዝውሕዝ ዘሎ ሕቶታት መልሲ ክርከበሉ ይኽእል’ዩ ዝብል እምነት ኣሎኒ። ብውሑዱ ኣብ’ቲ ዓበይቲ ጉዳያት ከይተሰጋገርና ነዘን ዝስዕባ ጉዳያት ኣልዒልና መልሲ ክንረክብ ንኽእል።
- 1. ቆልዓ፡ ሰበይቲ ትኹን ሰብኣይ ኩሉ ተቃውምኡ ንመንግስቲ ኣሜሪካ ከስምዕ ኣለዎ
- 2. ንሕና ንኣሜርካ ክንቃወም እንከሎና፡ ከም ደገፍ ክቆጽርዎ ይግባእ፡
- 3. ንሓደ መንግስቲ ወይ መራሒ እንዳተጋገየ ክተጣቓዓሉ ግጉይ’የ ዝብሎ
- 4. ኣሜሪካ ንዓና ከም ህዝቢ ክፈላልዩና’ዮም ዝጽዕሩ
- 5. ዲሞክራሲ ኣብ ገዝኦም እንተዝፍትንዎ ምሓሸ ነይሩ
ቀዳማይ ክፋል
1ይ
ሓደ መንስግቲ ንህዝቡ ዘይኸበረን፡ ንህዝቡ ዘይሰምዔን፡ ብኻልኦት መንግስታት ክስማዕ ምጕት ምቕራብ ዘረባ ሓቅን፡ ግደ ሓቕን ኣይብሎን’የ። ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ መደብ ስልጣን ብኽመይ ከም ዝመጸን፡ ብኸመይ ከም ዝጸንሐን ብኸመይ ክቅጽል ከም ዝደሊ ይፈልጥ”ዩ። ህዝቢ’ውን ይፈልጥ’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ናይ ዝሓለፈ ሓሊፉ፡ ሕጂ ግን ብሓደ ዘመናዊ ዕልማናዊ ዲሞክራሲያዊ ህዝባዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ክመሓደር ይደሊ ኣሎ። ነዚ ኣፍ ንኣፍ፡ ኣብ መንጉ ንፋስን ጮራን ዘይሕልፍ ርሕቀት ዘለዎ ህዝቢ፡ ንመንግስቲ ህ.ግ.ዲፍ. ዘቅርቦ ኣውያት፡ ንመንግስቱ ዘቕርቦ ጥርዓንን ክስን፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ምንታይ ከም ዝተበጽሐ ዘይፍለጥ፡ ሰማዒ ዘይረኽበን፡ እሞ ከኣ እቲ ዘይሰምዕ ስርዓት ንዑ ኪዱ ኣስምዑ እንዳበልካ ህዝቢ ክትልእኽ ብኸመይ መንገዲ ክሰማማዕ ይኽእል።
ኣሜሪካውያን ንስልጣኖም ክብሉ እንተተዛረቡ፡ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ህ.ግ.ዲ.ፍ ግን ጓና ዘይሓለፎ ናይ ሓደ ህዝቢ ምሕደራን ሃገራዊ ጉዳይ ኣብ ባይቶኡ ዘይተዛረበሉ፡ ክዛረበሉ’ውን ዘይፍቐድ፡ ኩነታት ብህ.ግ.ዲ.ፍ ክምራሕ ጸኒሑ ነገር ምስ ተዓዛዘረ፡ ካብ እቲ ክህሉ ዝነበሮ ባይቶ ህዝቢ ኤርትራ ወጺኡ፡ ኣብ ባይቶ ዓዲ ሃገር ዝበጽሐ ጥራዕን ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ካልእ ብኸመይ ህዝቢ ክመልሶን ድምጹ ከስማዕሉ ልዑል ትጽቢት ይግበር።
ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ከም ትማሊ፡ ብልዑል ወንን ፍናን፡ ጉዳይ ባዕሉ ኣብ ምዕለቢኢ ክሳብ ዝበጽሕ፡ ጉዳይ ብናይ ባዕሉ ዓቕሚ ክፈትሖ ምዃኑ”ኳ ዘየጠራጥር እምነት እንተሃለወኒ፡ በቲ ክተኽሎ ዝቃለሰሉ ዲሞክራሲያ ንምትካል ሒዚዎ መንገዲ’ምበር ካልእ ምርጫታት ከም ዘይብሉ ፍሉጥ ኮይኑ፡ በዚ ሕጂ ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝበሎ መንገዲ ኣይኮነን።
ክንደይ ህጻናት፡ ኣደታት፡ ኣቦታት፡ ሽማግለታት ዓዲ ፡ መራሕቲ ሃይማኖትን፡ ተመሃሮ፡ ሰራሕተኛታት፡ መንእሰያት፡ ተጋደልቲ፡ ፖለቲካውያን ሓይልታት ብሰላማዊ ሰልፊ፡ ብጥርዓን፡ ብተቃውሞ ደረጃ ድምጾም ከስምዑ ፈቲኖም ተሰሚዖም። “ እንካ ዘይፈልጥ መን ሃባ መሃሮ” ተኣብሂሉ ከም ዝምሰል፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንህዝቢ ምስማዕ ዘይለመዶ ከመይ ሰብ ክሰምዖን፡ ከስምዓሉን፡ እሞ ንጓኖት ሃገራት ስሙዒኒ ትብል።
ኩሉ ናይ ክስማዓልክን ከተስምዓትን ትደሊ ሃገራዊ ጉዳይን ነገርን፡ ካብ ቤትካ’ዩ ዝነቕልን ዝብገስን፡ ሓይሊ ገዛናን ህዝብና ድማ ንዝኸነት መንግስቲ ከም ዘስምዕ ርዱእን ፍሉጥን’ዩ።
2ይ
“ ንሕና ንኣሜሪካ ክንቃወም እንከሎና ከም ደገፍ ክቆጽርዎ ይግባእ” ህ.ግ.ዲ.ፍ፡ ከም መስትያት ኮይኑ ንዝተራእየ ምምሕዳራዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ ኣሰራርሓን ውጥንን፡ ዝቀርበሎም ነቐፈታን ሕራይ ኢሎም ዝቕበልዎ ድዮም ? ክንደይ ኣድማ ነዚ ሕልና ሒዛ መንግስተይ ወይ ውድበይ እንዳበለ ንምዕራይን ምንቓፍን ዝተበገሰት ሎሚ ኣብ ትሕቲ ምንታይ ሰፊራ ከም ዘላ፡ እዚ ወለዶ ነጻነት ዝፈልጦ’ኳ መቁጸሪ ዘይብሉ ኣብነታት ክዝረብ ምስ ተኻእለ።
ኣሜሪካውያን ብኣስገዳድ ክሰምዕዎ ዘለዎም ጉድለታት፡ ነቐፈታን፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ ክሰምዖም ዘይብሉ ወይ ዘይግቡኣኦ ጉድለታትን ነቐፈታን ካብ’ቲ ልዕሊ ክብል ዝጠቐስክዎ መንግስታዊ ስርሓትን፡ ምምሕዳራዊ ጉዳያት ብሓፈሻ ፖለቲካዊ ሓዘል ዝተፈለየ እንታይ ኣሎ ኮይኑ’ዩ። ክሳብ’ቲ ንዛረበሉ ዘሎና ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ክሳብ ዝዀነ።
ስለ ምንታይ ህ.ግ.ዲ.ፍ ነቲ ኣብ ዝተፈላልየ እዋና፡ ንመንግስቲ ንምእራም ዝተገብረ ተቃውሞ ይኹን ሰላምዊ ሰልፍታት ንምስማዕ ከም ደገፍ ዘይቆጸርዎን ዘየተቀበልዎን። ብኣንጻሩ ነቲ ተቃውሞ ሃሪሙን ደርዒሙን፡ ዝተረፈ ድማ ተእሲሩ ፋሕ ከም ዝብል ዝተገብረ ? ፍቕሪ ሓልዮትን ልውሃንት ዘይኣልመድካዮ ህዝቢ ኣብ ሓንቲ እዋን ፍቅሪ፡ ሓልዮት፡ ልውሃት ፍለጥ ክትብሎ ኣይከኣልን’ዩ።
ገገለ ካብ’ቲ ከቢድ ዓመጽ ዝወረዶ ወገናት ከም ኣብነት
ሀ/ 6 ጥሪ 1992 ሓይልታት ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ኣብ ዶብን ከባቢ ጋሽን ብሓይሊ ብረት ንሕስያ ዘይብሉ ተሃሪሙ።
ለ/ 1993 ተጋደልቲ ኣብ ድሮ ረፈርንደም፡ መነባብሮ ክመሓየሽ፡ ደሞዝ’ኳ እንተዘየተባህለ መንቀሳቐሲ ክወሃቦም፡ ኣብ’ቲ ምምሕዳር ከኣ ለውጢ ክግበር ዝሓተቱ ካብ’ቲ ኣብ ኤርትራ ዝተገብረ ሰላምዊ ሰልፍን ተቃውሞን ብዓይነቱ ሰፊሕ ዝነበረን ዝተሃርመን።
ሐ/ 11 ሓምለ 1994 ሰላምዊ ሰልፊ ማይ ሓባር፡ ናይ ኣከለ ስንኩላን። ካልእ መወዳእታ ዘይብሉ ቀጸላታት ክቀርብ ይኽእል’ዩ።
ህ.ግ.ዲ.ፍ ነቲ ተቃውሞ ከም ደገፍ ኣይረኣይዎን ብኣንጻሩ ከም ታህዲድ ስለ ዝተረድእዎ ብእዋኑ ክህረም ኣለዎ ዝበሉን ዝሃርምዎን። ብቀረባ ናይ ጉጅለ 15 ኣብ 18 መከረም 2001 ዝተፈጸመ፡ ኣንጻር ውሳኔታት ባይቶ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንባዕሉ ከም ጭብጢ ክቀርብ ይኽእል’ዩ።
3ይ
ንሓደ መራሒ ይኹን መንስግቲ እንዳተጋገየ ከተጣቓዓሉ ግጉይ’ዩ። እንተተጋግዩ ተጋጊኻ ምባል ክልመድ ኣለዎ።
እንድዒ ፕ ኢሰያስ ኣፈውርቂ ናይ ቀረባ ዓመታት ረሲዕዎ ከይኸውን’ምበር፡ ኣብ ዝኸዶ ዓዲ ወይ ሃገር ብፍላይ ኣብ ወጻኢ ካብ’ቲ ዝዝረብ ዘረባታት ብፍላይ ከኣ ናይ ሓደ ሓደ ለባማት ደቂ ሃገር ሕቶታት፡ ጠቃሚ ሓበሬታት፡ ነቐፈታትን ብምድሃልን፡ ብምንእኣስን ኣብ መወዳኣታ ብነጎዳ ዝጥምዕ ጣቓዒት ዝድምደም ኣኼባታት ውሑድ ኣይኮነን። ኣብ’ዚ ከም’ዚ ዝኣመስለ ኣኼባ ንኸይከዱ ዝመሓሉ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ድማ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳበርከቱ መጺኦም ኣለው።
እቲ ኩሉ ጣቓዒት ከኣ ነዚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝካየድ ዘሎ ወፈራታት ከም ዘየድሓነ ክንርኢ ኪኢልና፡ እቲ ዘረባ ካብ መጸ፡ ኣብ ገገለ ኣኼባ ዋላ እሕሕ እንተበልካ ዘጣቕዑ ዝነበሩ ሰባት ከም ዘጋጠመካ ዘይክወል ሓቂ ኮይኑ፡ ነዞም ሰባት ንምእራም ዝወሰድካዮን፡ ነዚ ከም’ዚ ዓይነት ተግባራት ድማ ነውሪ ምዃኑ ዝምሃርካሉ ኣጋጣሚ ሰሚዔ ኣይፈልጥን። ብኣንጻሩ ክተባብዑ ተራእዮም።
ኣብ ትርጉም ዘይብሉ፡ ዝሰምዕዎ ዘይብሎም ምጥቓዕን፡ ኣጣቒዖም ተባሂሉ ዘጣቕዑን፡ ጣቓዒት ምስ ተወደአ ከኣ፡ እንታ እንታይ ድዩ ተባሂሉ ቢሎም ዝሓቱ ከም ዘለዉ ምፍላጥ ጽቡቕ’ዩ። ነቲ ዝበልካዮ መልሲ ድማ ኣባኻን ምሳኽና ኣሎ። ብኡ ግምታት ክውሰድ ይከኣል’ዩ።
ብዓብዩ ሓደ ዓብይ ሃገራዊ ሓይሊ ተ.ሓ.ኤ፡ ኣብ ጽንኩር ኩነታት ብሓይሊ ብረት ህ.ግ.ዲ.ፍ ምስ ወጻኢ ሓይልታት ክህረም እንከሎ፡ ክሳብ ለይቲ ሎሚ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝንየትሉን ዝኰርዑሉን ዘለዉ ጉዳይ፡ ኣብ’ዚ ክድረፈሉ፡ ጓይላ ክግበረሉ ዝጸንሐ ጥፍኣት ደቂ ሃገር ዳግማይ ሚዛን ተገይሩ ክእረም ተፈቲኑ ድዩ፡ ግጉይ ከም ዝነበረ ተዘሪብሉ ድዩ ? ልክዕ እዚ በቶም ሃሰይታ ዝወረዶም ዘይፍትሓዊ ምንባሩ ዝተቀበሉን ዘስተውዓሉን ደቂ ሃገር ኣገባቡን መልክዑን ኣትሒዞም ብግቡእ ነቀፈታ ዘቅረቡን ክእርሙ ዝፈተኑን ነይሮም ኣለውን፡ ብኣንጻሩ ካብ’ቲ ዝሓለፈ ዝገደደ ብትርፍራፍ፡ ዝኸሰሩ፡ ዝጠፈሹ ጸብጺብካ ዘይውዳእ ዘረባትን መደረን ዝቀረበሉ፡ ሕጂ ንሕና ንኣሜሪካ ክንእርም ዘቅረብናዮ ሓሳብ ብጎነጽ ክምለስ ኣይነበሮን ዝበሃል፡ ሓሳብ ካበይ መጺኡ፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ ብኸምኡ መንገዲ ዶ ኣይኮኑ ዝሓስቡ፡ ከም’ቲ ኣሜሪካ ንዓይ ምሰል፡ ንዓይ መስሊካ ምጻእ ትብል ዘላ፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ ነዚ ስልቲ ንልዕሊ 16 ዓመት ዝተጠቕምሉ ብውልቀኹም ምጹና፡ ናይ ውድባት ሓሸውየ የልቦን ተባሂሉ ዝዝረበሉ መዓስ ተመሊሱ፡ ህ.ግ.ዲ.ፍ እዚ ክብሉ እንከለዉ ኣሜሪካውያን ከመይ ምስኣኦም ዝሰማማዕ መንግስቲ ክመርጹ ዘይክእሉ። ህ.ግ.ዲ.ፍ ህዝቢ ይቀበሎ ይንጸጎ ምርጫኦም ወሲዶም ኣለዉ፡ ህዝቢ ኣሜሪካ ከኣ ምርጫኦም ምዃኑ’ዩ።
4ይ
“ ኣሜሪካ ንዓና ከም ህዝቢ ክፈላልዩና’ዮም ዝጽዕሩ ” ኣሜሪካውያን ንህዝቢ ኤርትራ ክፈላልዩ ዝሰርሑ ምዃኖም ተፈሊጡ ብመንጽሩ፡ ብውገን ህ.ግ.ዲ.ፍ ንህዝቢ ኤርትራ ንምጥራናፍ ዝተገብረ ጻዕርታት ኣሎ ኣይብልን። ኣብ’ዚ ጉዳይ ከኣ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ዝተፈላልየ ኣጋጣሚ ንዝተቃወሙ ዝተፈላልየ ኣስማት እንዳኣጠመቐ፡ ጸሎሎ እንዳቐብኤን፡ ህዝቢ ኣብ ዓብይ ግዜያዊ ምድንጋራት ክኣቱ ገቢርዎ ጸኒሑን ኣሎን።
ወለዶ ነጻነት ካብ ታሪዀምን ንምንጻል ህ.ግ.ዲ.ፍ ንታሪኽ ብረታዊ ተጋድሎ ብኽመይ መልክዕ ኣብ መደብ ትምህርቲ ከም ዘቕረቦን፡ እዚ ከኣ ዓብይ ናይ ምፍልልያ ቀንዲ ነጥቢ ምዃኑ ምርዳኣ ይከኣል። ህዝቢ ብማሕበራዊ ባህላዊ ኣመጻጽእኡ ከይዀርዕ ንቁጠባዊ ዕብየት ተባሂሉ ኣውራጃታት ብምፍራስ ዝተፈጸመ ምብትታን ህዝብን፡ ማእከል ባህል ኤርትራ ዝዀና ኣውራጃታት ምብትታን ምስ ምንታይ ይቁጸር።
ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ በዅሪ ፈነወ ሬድዮ ኣብ ኣስመራ፡ ንነዊሕ ኣዋርሕ ወይ ዓመታት ኣብ ልዕሊ ጀብሃ ዝተወሰደ ዘመተታት ፡ ንዕርቅን ንሰላምን ዘይዕድም፡ ንህዝቢ ንምፍልላይ ተባሂሉ ወግሐ ጸብሐ ዝግበር ዝነበረ ስርሓት ምስ ምንታይ ይቁጸር፡ ጽኒሑ መፍልሒ ቡን መዕለሊ ኮይኑ ዝቀጸለ፡ ጉዳይ ሓሙሻይ መስርዕ ኣብ ኣፍ ትርጉሙ ዘይፈልጡ፡ ብሓይሊ ተምጊጎም ዝውሓጥዎ ዝበጽሐ ዘረባን ጉዳይ ኤርትራውያን፡ ብኡ ኣተወደአን፡ ናይ ሃይማኖት ብፍላይ ናይ ምስልምና ሃይማኖታት ሓይልታት’ዮም ተባሂሉ፡ እዚ ግዜኡ ምስ ሓለፎ ድማ፡ ናይ ወያነታት ተቀይሩ። እዚ ኣብ መንጎ ህዝቢታት ሓንቲ ሃገር ንምፍልላይ ዝግበር፡ እሞ በቲ ሃገር የመሓድር ዝብል ህ.ግ.ዲ.ፍ ሎሚ ከመይ ቢሉ እቲ ናይ ምፍልላይና ነገር ንኣሜሪካውያን ክጸጋጋዕ ይድለ ኣሎ።
ህ.ግ.ዲ.ፋውያን ንዝዀነ ሰብ ንመግስቲ ኤርትራ ዘይድግፍ፡ ኣብ መርዓ ይኹን ሞት፡ ኣብ ሓጎስ ይኹን ሓዘን ከይንበጽሖም ከንኸዶም ተባሆሉ ኣብ መጋባእያታት ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝተዘርበ ካበይ ዝነቐለ ኮን’ዩ። ህ.ግ.ዲ.ፍ ነዚ ኣይፈልጦን እየ ክበሉ ዘይክእል ቀንዲ ንህዝቢ ብፖለቲካ ጥራሕ ዘይኮነስ በታ ዝኸፍአት ብሞት’ውን ክንፈላለ ዝገበረ’ዩ። እሞ ኣሜሪካውያን ድዮም ንህ.ግ.ዲ.ፍ ከምኡ ክገብሩ መምርሒ ሂቦምስ ወይ ? ንህ.ግ.ዲ.ፍ ኣሜሪካ ይበልዎም ኣይበልዎም ብገዛና ዝመጸ ሓላፍነቱ ህ.ግ.ዲ.ፍ ጥራሕ ምዃኑ ምፍላጥ’ዩ ኣገዳስነቱ፡ ባይታን ባይቶ ስርዓቱ ከኣ ኣብ ኤርትራ ስለ ዝኰነ መሰረት ናይ እንተ ክቕበል እንተ ክነጽግ፡ ሙሉእ መሰል ዝተዋህቦ ህዝቢ ምስ ዝህሉ ክንዛረበሉ ንኽእል፡ ካብ’ዚ ወጻኢ ክዝረበሉ ዝኽእል ሓንቲ የልቦን። ነጻነት ዘይብሉ ህዝቢ ክዝረብን፡ ዝመሰሎ ሓሳብ ከቅርብ ንስለ ዘይክእል። ስለ’ዚ ካብ በይቱ ክነቅል ኣለዎ። ካብ ቤቱ ክበግሰ ኣለዎ፡ እቲ ሓቂ ክርከብ ከኣ ብጽብብ ዝበለ ክተሓዝስ ካብ ኤርትራን ህ.ግ.ዲ.ፍ ክነቅል ኣለዎ። ናትካ ገዲፍካ ግን ነቲ ጉዳይ ብኣህጉራዊ ደረጃ ክትርእዮ እቲ ጉዳይ ስለ ዝሰፍሕን ዝምጠጥን ብኡ ኣቢሉ ከኣ ነቲ ቀንዲ ማእከል ጉዳይ ስለ ዘረስዕ ቅኑዕ ፍታሕ ይርከብ’ዩ ኣይብልን። በዚ ምኽንያት ኣሜሪካውያን ብመንገዶም ምፍልላይ ይገብሩ እንተሃለዉ እቲ ዝኸፍአ ናይ ምፍልላይ መርሆ ዝፍጽም ዘሎ እቲ ቋንቋ ህዝቡ ዝዛረብ፡ ኣብ ከብዲ ዓዲ ዘሎ ስርዓት’ዩ እብል።
5ይ
ንጉዳይ ሕቶ ዲሞክራሲያ ብዝምልከት፡ እቲ ንዓና ዝብልዎ፡ ኣሜሪካውያን ኣብ ገዝኦም እንተዝፍትንዎ፡ ተባሂሉ ኣሎ፡ ብመጀመሪያ ኣሜሪካውያን እንተወሓደ ብህዝቢ ዝምረጹ እዮም። ኣብ ኣሜሪካ ነፍሱ ሓጽዩ ኣብ ምርጫ ክቀርብ ዝኽእል ዓቕሙ ርእዩ ዘይፈተነ የልቦን። ብዙሓት ብውልቀ ኣብ ምርጫ ዝቀረቡ ኣለዉ። ኣብ’ዚ ዝመጽእ ምርጫ’ውን ብሉምበርግ ይቀራረብ ኣሎ።
ካልእ ኣብ ኣሜርካ ሓደ ፖለቲካዊ ባህሊ ኣሎ። እቲ ፖለቲካዊ ባህሊ ብክልተ ዓበይቲ ሰልፍታት ዝቆመ ኮይኑ መሰረቱ ግን ናይ ዝተፈላልዩ ሓይልታት ጽላል ደኣ’ምበር ኮይንዎ እቲ ዲሞክራሲውያዊ ይኹን ሪፓብሊካዊ ሰልፊ ሆመጀን ወይ ኣብ ትሕቲ ሓደ ፍጹም ሕቁፊ ዝተኣሰረ ኣይኮነን።
ካብ’ዚ ወጻኢ ኣብ ኣሜሪካ፡ ናይ ዝተፈላልየ ዓይነት መልክዕ ተቃውሞ ኣሎ፡ ነዚ ተቃውሞ ንመግስቲ ኣሜሪካ ከስምዕሉ ዝክእሉ ዝተፈላልየ ኣገባብ፡ ብማሕበራት፡ ብውልቀ ሰባት ይካየድ። ዝተወሰነ ኣቦታ’ውን የብሎም፡ ኣብ ዝደለይዎ ቦታ ክሳብ ኣብ ኣፍደገ ዕላዊ መነብሪ ፕረሲደንት ኣሜርካ ኣብ ዋይት ሃውስ፡ ካብ’ቲ ኣፍደገ 20 ሜተር’ኳ ዘይበዝሕ ኮይኖም ናይ ዝዀነ ይኹን ተቃውሞ የስምዑ’ዮም።
ኣብ ኣሜሪካ፡ ጸኒሐ’ኳ ዝጠቕሶ እንተዀነ፡ ኣብ ዝተፈላልየ እዋናት ኣንጻር ባይቶኣውን ፕረሲደንታውን ውሳኔታት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ብማዕረ ዝተቃወመን ዝደገፍን ህዝቢ ኣሎ። ንኣብነት ክጥቀስ ዝኽእል ኵናት ቬትናም፡ ኵናት ኵባ፡ ኵናት ግሬናዳ፡ ኵናት ሃይቲ፡ ሕጂ ድማ ኵናት ኣፍጋኒስታን፡ ኵናት ኣብ ኢራቕ ዝተቃወም ህዝቢ ኣሎ’ዩ። እዚ መሰል ማንም ኣሜሪካዊ እዩ።
ዝዀነ ዓይነት ህዝቢ ኣብ ኣሜሪካ ክቋወም ይኽእል’ዩ። ስደተኛታት ይቃወሙ’ዩም። ይዛረቡን ይጽሕፉን’ዮም። ብዛዕባ ኣብ ኣሜሪካ ተባሂሉ ዝበሃል ነገር መዲያ መራኸቢ ብዙሓት ግሉጽ ንኽግበር ጻኦሪ ዘካይድ ትካላዊ ኣሰራርሓ ቅዋም ኣሜሪካ ብዘፍቅዶ ክሳብ ንህብዚ ክበጽሕ፡ ጉዳይ ኢራን ጌይት ተባሂሉ ዝዝረበሉ፡ ናይ ኮንትራስ ኣብ ኒካራግዋ ዝተፈጸመ ህዝቢ ዘይፈልጦ ተባሂሉ ዝዝረበሉ፡ ኣብ ግዜ ምምሕዳር ፕረሲድነተን ሮናልድ ሬገን’ውን ብተመሳሳሊ ምስጢር ክወጽእን ክቃላዕን ተገይሩ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ሰልፊ ናይ ምቋም እንተዝፍተን፡ ኣብ ኣሜሪካ ካብ’ዘን ክልተ ዓብይቲ ሰልፍታት ወጻኢ ክህልዋ ዘይጣበቑ ሰልፍታት የለውን ኣይኮነን። ግን በተን ዓበይቲ ሰልፍታት ተዓብሊሎም፡ ሓይሊ ንስለ ዘይብሎም ክዕወቱ ኣይከኣሉን። ጸለምቲ ኣብ ብዙሕ ምንቅስቓሳት ፈቲኖም፡ ንሰልፊ ክምስርቱ ኣይበቕዑን፡ ጸዓዱ’ውን ሰልፊ ክምስርቱ ፈቲኖም ኣይተዓወቱን፡ ኩሎም ኣብ’ተን ዘለዋ ሰልፍታት ክወዳደሩ ኩሉ ፈተነታት የካይድ’ዩ።
ፕ. ኢሰያስ ኣፈውርቂ ንደቂ ሃገር ኤርትራ ይትረፍ፡ ኣብ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ መበል 13 ኣኼባ ባይቶ ዝቅጸደቀ ኣዋጅ ምምስራት ሰልፍን ምርጫን ብዝምልከት፡ እቶም ዝሓተቱ ኣበይ ከም ዘለዉ ኩልና ንፈልጥ’ና፡ በዚ መሰረት ንደቂ ሃገርካ ዜጋታት ዘይፍቀድካ፡ ንኣሜርካውያን ንስድተኛታት ሰልፊ ከቁምሎም ቢልካ ምኽሳስ ካብ ሓቂ ዝረሓቀ’ዩ። ወይስ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንሙሉእ ህዝቢ ኤርትራ ከም ስደተኛ’ዩ ቆጺርዎ ? ኣይገርመኩምን።
ኣብ ታሪኽ ኣሜሪካውያን ኩሉ ክግበር ይከኣል’ዩ፡ እዚ ግን ናይ ህዝቢ ድሌትን፡ በቲ ቅዋም ኣሜሪካን ነጻ ቤት ፍርድን ዝተደገፍ ክኸውን ኣለዎ። ይኹን’ምበር ኣብ ውሽጢ 52 መንግስታት፡ ኣብ ውሽጢ ብግምት ልዕሊ 300 ሚሊዮን ህዝቢ ኣሜሪካ ጌጋ ኣይፍጸምን’ዩ፡ ጌጋታት የልቦን ዝብል የልቦን፡ ብዝያዳ’ኳ ደኣ ምስ’ቲ ቅልጡፍ ምቅይያራትን ቁጠባዊ ምዕባለ ዝረአ ዘይፍትሓዊ ነገራት ዝረአ ፈጺሙ የልቦን ክበሃል ኣይከኣልን።
ስደተኛታት ኣብ ኣሜሪካ ክነብሩ እንከለዉ፡ ናይ ኣነባብርኦም መልክዕ ንሳቶም ይውስኑ፡ ኣበየነይቲ መንግስቲ ኣብ ሰሜን ይኹን ደቡብ ወይ ምዕራብ ክነብሩ ዝኽልክሎም የብሎምን። በቲ ሕጊ ኣሜሪካ ዝፈቕዶ መሰረት ኣብ ፖለቲካ ክነጥፉ ዝኽልክል ዝኽልክሎም የልቦን። ንስደተኛታት ተባሂሉ ዝወጸ ሕጊ የልቦን።
ኣብ ኣሜሪካ ብዙሓት ኤርትራውያን ብትግሃቶምን ጻዕሮም ዝተዓወቱ፡ ዝተመሃሩ፡ ደቆም ዘምሃሩ ክህልዉ እንከለዉ፡ ብዙሓት ብትውልዲ ኣሜሪካውያን ጸለምቲ ይኹን ጻዕዱ ከኣ ኣብ ሂወቶምን ናብርኦም ዘየተዓወቱ ኣለዉ፡ እዚ ካብ ምርጫ ናቶ ሰባት ክኸውን እንከሎ፡ ኣብ ሓደ ሓደ ከኣ ነቲ ማሕበራዊ ፍትሒ ዘይሓገዘና ዝብሉ ዝቃወም ይርከብዎም።
ኣብ ኣሜሪካ በቲ ዝተዋህበካ መሰል ናይ ትወስዶ ምርጫታት’ዩ። ካልእ ካብ’ዚ ወጻኢ ኣብ ውሽጢ ኣሜሪካ መንግስቲ፡ ናይ ካልኦት መንግስታት ክትምስርት ዘፍቅድ ቅዋም ዘለዎም ኮይኑ ኣይስማዓንን።
ፕ ኢሰያስ ኣብ ዘረብኡ እቶም ብብዝሒ ካብ ላቲን ኣሜሪካ ዝኣትዉ ዘለዉ ስደተኛታት ስለ ምንታይ ሰልፊ ንኸቁም ዘይፍቀደሎም በለ። ብቀዳምነት ሕቶ ናይ’ዞም ሰባት ሕቶ ፖለቲካዊ ወይ ቁጠባዊ ዑቕባ’ምበር ኣብ ውሽጢ መንግስቲ መንግስቲ ክምስርቱ ዝመጹ ኣይመስለንን፡ ባዕላቶም’ውን ነዚ ሕቶ ዘልዕልዎ ኣይመስለንን፡ ግን ብዝሖም ኣብ ቁጽሪ ወይ ኣብ ግምት ኣትዩ ብዙሕ ንጥፈታት ይካየድ’ዩ። ንኣብነት ኣብ ኣሜሪካ ከም ካልኣይ ቋንቋ ዝተኣመነሉን በዚ ከም ሞያ ክሕዝዎ ንዝደለዩ ይትረፍ ተወልድቲ ላቲንስ ኤርትራውያን ከይተረፉ ነዚ ጉዳይ’ዚ ክፈልጥዎን ነዚ ቋንቋ መሊኾም ክዛረብሉ ነቲ ዕድል ተጠቂሞም ኣብ ልዑል ናይ ስራሕ ደረጃ ከም ዝርከቡ ብቀረባ ዝፈልጦም ኣለዉ።
እዞም ሰባት ንዓኣቶም ዝመስሉ ኣብ ዝተፈላልየ ስርሓት ዝተዋፈሩ፡ ብሰላም ናብርኦም ክመርሑ ዝርከቡን፡ ስድራ ቤቶም ወገኖም ዝደጋገፉ፡ ካብኡ ሓሊፉ’ውን ብርግጽ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝፈልጥዎ እቲ ዝዓበየ ደገፍ ፖለቲካዊ ደገፍ ካብ ኤርትራውያን ዝረኽቡሉ ዝነበሩን ዘለዉ ክፍለ ዓለም ካብ ግዜ ኤናስኤ ክሳብ እዚ ሎሚ ብደረጃ ብኤርትራዊ ኮማት ተጠርኒፉ ዘሎ’ዩ።
መደምደምታ ቀዳማይ ክፋል
ኣብ መደምደምታ ክብሎ ዝደሊ ብቀዳምነት፡ እዚ ፕ ኢሰያስ ዘቅረቦ ሓሳብ ገና ነቲ ኣብ ሃገርና ዝካየድ ዘሎ ዘይ ቅዋማዊ ኣሰራርሓ ንምሽፋን’ዩ እየ ዝብል። ጉዳይ ክዕረ እንተዀይኑ፡ ንኣሜሪካውያን ክዕረዩ ቅድሚ ምዝራብ፡ ብመጀመሪያ ንሕና ክንዕረ ክንጽዕር ኣሎና። እዚ መስርሕ እዋኑ ሓሊፉ ዝጸንሐ ጉዳይ ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ሎሚ ኣብ እቲ ልክዕ ኣዋኑ ነጻነት ብምርካቡ ንኤርትራን ህዝባን ዓብይ ፍረ ዕውት ቃልሲ’ዩ ዝነበረ።
ኣሜሪካውያን ክሳብ ኣብ’ዚ ደረጃ በጺሖም ዘለዉ ዝበጽሑ፡ ክንደይ ኵናት ከም ዝሕለፉን፡ ክንደይ ዓመጽ ከም ዝሓለፈን ኣብ ታሪኾም ኣሎ። ኣሜሪካውያን ዝሕሾም መሪጾም፡ ኣለዉ። ህዝቢ ኤርትራ ግን ዝሓሾ ክመርጽስ ይትረፍ፡ ሓሳቡ እንታይ ምዃኑ ክህብ’ኳ ኣይተፈቐደሉን ዘሎ። እቲ ፍልልይ ከኣ ኣብ’ዚ እዩ። ሓይሊ ኣሜሪካ ኣብ ዓለም ስቕ ቢሉ ዝመጸ ኣይኮነን። ህ.ግ.ዲ.ፍ ካብ’ቲ ኣሜሪካውያን ዝቆጻጸርዎ ሓይሊ ምስጢር ወጻኢ ዘሎ ኣብ ጉዳይ ሓድነት ህዝቦም ንኽሰርሑ መን ከልኪልዎም። እቲ ምስጢር ኣሜሪካውያን ይኹን ንኻልኦት መንግስታት ናይ ምዕጋብ ስራሕ ብዓብይኡ ኣባኡ’ዩ ዝርከብ። ነዚ ክትክፍ ዘይደሊ መራሒ ግን ኣብ ኮለል ከም ዝኣቱ ወግሐ ጸብሐ ምኽንያት ከም ዘምጽእ ፍሉጥ’ዩ።
ስለ’ዚ እቲ ጌጋግ ካብ ማእከልና ምሒና ከነልግሶ፡ ብቀዳምነት እቲ ስLኣትን ንህዝቢ እንተተመሊሱ፡ እቲ ዝበዝሕ ጌጋታት ክእረምን ክዕረን ይኽእል’ዩ። ህዝቢ ስልጣን ስለ ዘለዎ ድማ ጉዳዩ ኣሕሊፉ ከም ዘይህብ ርዱእ ነገር’ዩ።
ኣብ መዋእል ነጻነት ትጽቢት ዘየተግረሉ ዋሕዚ ኤርትራውያን ንስደት፡ ሓደ ጠንቒ ተሳታፍነታ ኣብ ፖለቲካዊ ሂወት ዘይምህላዉ’ዩ። ህዝቢ ንመንግስቱ ብላዕለዋይ መጸውዒ ብስሙ’ዩ ዝፈልጦ’ምበር፡ ብኣሰራርሓ፡ ብግሉጽነት፡ ኣብ ፖለቲካዊ ውሳኔታት ኣይፈልጦን’ዩ። ምእንቲ’ዚ ኣብ ኤርትራ ክልተ ጸገም ኣሎ፡ እቲ ቀዳማይ ሓፈሻዊ ጸገም ኣብ መንግስቲ ህ.ግ.ዲ.ፍ ህዝብን ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ መንግስቲ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ወጻኢ ዝድምናታት ኩሉ መዳያት’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ንጉዳዩ ንስለ ዝተላዕለ፡ ደገፍ ሓያላት ሃገራት ዘይብሉ ተቃሊሱ፡ ነጻነቱ ክተክብ ዝከኣለ፡ ከም’ዚ ሕጂ ጉልባቡ ዝቀልዐ ኣመሓዳድራ ኣይነበረ። ገገለ’ኳ ምልካዊ ምልክት ዝህብ እንተነበረ ዝበዝሕ ክዕረ’ዩ፡ ንስለ ቃልሲ ተባሂሉ ይሕለፍ ከም ዝነበረ፡ ሎሚ ንስለ ምንታይ ተባሂሉ ይተሓለፍ።
በዚ መሰረት እቲ ናተይ ባዕላዊ ዕግበት፡ ቅድሚ ዝዀነ ይኹን ግዳማዊ ነቀፈታ፡ ዘቤታዊ ነቀፈታ ክፍጸምን ክድምደምን፡ ብዓብዩ ድማ ህብና ብቅዋም ክመሓደር እንተኺኢሉ ¾ ካብ ጸገማትና ከም ዝቕንጠጥ ፍሉጥ’ዩ። ብድሕሪኡ ነቲ ዝትረፈ ወይ ካብ’ዚ ግምት ተዋሂብዎ ዘሎ ዝበዝሕ እንተዀነ ህብዚ ኤርትራ ክዓሞን ክሰርሖን ክፈትሖም ከም ዝኰነ ዘይዕጸፍ እምነት ኣሎኒ።
ካልኣይ ክፋል
ጉዳይ መንግስቲ ኤርትራን ኣሜሪካን፡ ተላዒሉ ዘሎ ሕቶ ንዝምልከት፡ ብዓብዩ ኣብ ቀዳምይ ክፋል ነቲ ኣገዳሲ ዝብሎ ሕቶታት ኣልዒለ ተዛሪበሉ ኣለኹ። ይኹን’ምበር ኣብ’ዚ ካልኣይ ክፋል ዝበሃል’ኳ እንተዘየተሳእነ መብዛሕትኡ በቲ ቀዳማይ ክፋል ዘቅረብክዎ መስረት መልሲ ክርከበሉ ይኽእል ዝብል እምነት ኣሎኒ።
ዝምድና ኤርትራን ኣሜሪካን
ኣብ’ዚ ከይዘከርክዎ ክሓልፍ ዘይደሊ ኣብ ሕሉፍ ታሪኽና እንተ ብጽቡቑ እንተ ብሕማቑ ኣቀዲሙ፡ ምስ ኣሜሪካ ድሓን ዝዀነ ዝምድና ዝፈጠረ ውድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ብዝያዳ ንኣሜሪካ ክፈልጦም ዕድል ረኺቡ’ዩ እየ ዝብል።
ሉኡኻት ተ.ሓ.ኤ ካብ መዕርፎ ነፍርቲ ኣሜርካ ክምለሱ እንከለዉ፡ ህ.ግ.ሓ.ኤ ግን ብዘይ ገለ ጸገማት ክመላልሱ ተክእሎን ዕድልን ረኺቦም’ዮም። ነዚ ብዝምልከት ኣብቲ ብቋንቋ እንግሊዝኛ ብዶ/ር ተስፋጽዮን መድሃኔ ብ1986 ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ሰፊሩ ኣሎ። ካብ’ዚ ቀጺሉ እቲ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝመደበሩ ማሕበር ተማህሮ ኤርትራ፡ በቲ ዝወሰዶ ፖለቲካዊ መርገጽ ንህ.ግ.ሓ.ኤ ስለ ዝተጸገዐ ህ.ግ.ሓ.ኤ በዚ ሃይሊ ተሓጊዞም ንኣሜሪካ ህላውነቶም ከድልድሉን ኣይከኣሉን ዝብል መደምደምታ ኣይበጽሕን፡ ብኣንጻሩ’ዩ። ነዛ ኣብ ታሕቲ ዘላ ሓበሬታ እንተ ጠወቕኹም ዝያዳ መብርሂ ክትረኽቡ ትኽእሉ። ወይ ኣብ ዓዋተ.ኮም ብዕለት 31 ሓምለ ዝተለኣኸ ጽሑፍ በየነ ነጋሽ ክተንብቡ ትኽእሉ።
በዚ ኣገባብ ወይ ካልእ ጻዕርታት ተወሲኽዎ ህ.ግ.ሓ.ኤ ደሓር ህ.ግ.ዲፍ. ዓብይ መሳፍሒ ቦታ ኣብ ኣሜሪካ ረኺቡ ክኸይድ ጸኒሑ። በዚ ድማ ማእከል ኤርትራዊ ክለባት ተኸፊቱ ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝነጥፈሉ ቦታት ኮይኑ ምጽንሑ ክሳብ ናይ ትማሊ ዝኽሪ’ዩ። ኣብ ኣሜሪካ ዝካየድ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝሳተፍዎ ሃግርናውያን ናይ ዝካየድ ፈስቲቫላት ብዘይገለ ምኽንያታትን ኣይኮነን፡ ወይ ድማ ብሓይሊ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣይኮነን። ብስርዓትን ሕግን ኣሜሪካ በቲ ካልእ ሸነኽ ከኣ ካብ’ቲ ተጠርዩ ዝጽንሐ ዝምድናታት ዝተበገሰ’ዩ።
እቲ ጉዳይ’ዚ እንዳዀነ እንከሎ፡ ኣሜሪካውያን ዝነበሮም ናይ ወጻኢ ፖሊሲ ካብ’ዚ ሕጂ ዘለዎ ብዙሕ ዝተቀየረ ኣሎ ኣይብልን። ከም ኩነታቱ ምስ’ቲ መድረኽ ዝሰማምዕ ፖሊስ ከዝውትሩ ጸኒሖም። እዚ ግን ብዓብዩ ውሳኔ ኣሜሪካውያን ንዓና ከም ኤርትራውያን ኣብ ቃልሲ ክሃስየና ስለ ዝጸንሐ ከኣ ብመገዱ እቲ ክበጽሖም ዝነበረ መልእክቲ ኩሉ በጺሕዎም’ዩ። እቲ ጉዳይ ክሳብ ዝዕረ፡ ንዝዀነ ኣብ ህዝብን ሃገርን ዝወርድ ሓደጋታት ንምክልኻል እቲ መሳርሒ ዲፕሎማሲያ ከይባላሾ ኣብ ዝኸፍአ ገጹ ከየምርሕ’ውን ምክልኻሉ ግድነት’ዩ።
ኣብ ዓለም ዝተበላሸወ ዝምድናታት ዘለወን ሃገራት፡ ነታ ናይ መወዳእታ ፈትሊ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ንኸይቋረጽ ጻዕሪ ዘካይዳ ግን ከኣ ሓያላት ሃገራት ኣለዋ እየን፡ ሓይለን ኣሚነን ግን ንጉዳይ ኣሜሪካ ሸለል ኣይበልኦን ክዕርኦ ፈቲነን እየን። ንኣብነት ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ኵናት Iራቕ ጀርመንን ፈረንሳ ከም ዘይደገፋ፡ ንሓሳብ ኣሜሪካ ድማ ከም ዘይስዕባ ናይ ባዕለን መንገዲ ወሲደን፡ ብተወሳኺ ብትሕት ደረጃ ሶብየት ጃፓንን ነበራ። ኮይኑ ግን ዓበይቲ ሓያላት ስለ ዝዀና ነቲ ናይ ኣሜሪካ ጉዳይ ሸለል ክብልኦን ዝምድናታት ናብ ዝኸፍአ ክመርሕ ኣይደለየኦን። ሎሚ ዓለም ኣብ ሓደ ቁሸት ከም ዝተኣከብ ህዝቢ ስለ ዝኸነ ሃደ ብዘይካ ሓደ ክነብረሉ ዘይክእል ግድነት ሓባርዊ ውዕል ሓባርዊ ጥቅሚ ክረጋገጸሉ ብዝኽእል ደረጃ ናይ ምቅላስ’ዩ።
ፕ ኢሰያስ ኣፈውርቂ ንመንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ዓለም ሓያል ኮይኑ ድላዩ ዝፍጽም መንስግቲ’ዩ ይብል፡ ብሓቂ ህ.ግ.ሓ.ኤ ይኹን ደሓር ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ዝተዛመድሉ ኣሜሪካውያን ጉዳዮም ረብሓኦም ዝህደደሉ እዋን ኣብ ዝረኸብሉ ስጉምቲ ክወስዱን፡ ኣብ ካልኦት ሃገር ከይዶም ብሰራዊቶም ብገንዘቦም ክዋግኡ ከም ዝጸንሑ ሓድሽ ምስጢር ኣይኮነን። ከም’ቲ ልዕል ክብል ዝገልጽክዎ፡ ኣብ ቬትናም፡ ግሬናዳ፡ ኵባ፡ ኢራን፡ ሃይቲ፡ ፓናማ ፡ ኮይኑ ድሕሪ ድማ ኣብ’ዚ ድሕሪ ነጻነት ክሳብ መንግስቲ ኤርትራ ንሓይልታት ኣሜሪካ መዕረፊ ቦታ ክህቦም ድልዉ ዝዀነሉ ዝነበረ ግዜ ብተደጋጋሚ ናይ ኣሜሪካ መራሕቲ ሰራዊት ኣብ ባጽዕ ዝርርብ ከካይዱ ዝጸንሑ እዮም። ከመይ ገቢሩ ሕጂ እቲ ኩሉ ነገር ከም ሓድሽ ተመሊሱ እቲ ኩሉ ሓጥኣት ንኣሜሪካ ክበሃል።
ዝዀነ ግዳማዊ ሓይሊ ስዒሩ ኣብ ሃገር ከይእቱን፡ ሃገር ከይትስነፍን፡ ብቀዳምነት እቲ ሃገር ከም ኤርትራ ክሕይል እንተዀይኑ፡ ካብ’ቲ ሓሳብን ፖለቲካ ህ.ግ.ዲ.ፍ ካልእ ሓሳብን ፖለቲካን ከም ዘሎ ተፈሊጡ ኣብ’ዚ ጉዳይ ክርዕም ይግባእ። ነዚ ናይ ህዝቢ ግደን ተራን መሰልን ክፍለጠሉ ይግባእ። ኣሜሪካውያን መሰል ዜጋታትኩም ሓሉዉ እንተበሉ ኣብ’ዚ ነጥቢ ተጋግዮም ኣይብልን። መሰል ዜጋታት ሕሉ ምዃኑ መረጋገጺ ምቐኣብ ጥራሕ’ዩ። ወይ ከኣ መሰል ዜጋታት ሕሉው ምዃኑ ዝግህዶ ዘርኢ ሕቶ ዘየድልዮ ተግባራት ምፍጻም’ዩ። ከም’ቲ ኣሜሪካ ንኤርትራ ዝሓትዋ፡ ንባዕሎም ምሰል ህዝቦም ክሕልዉ ብዙሕን ዝተፈላየየ ምሕጽንታታት ንኣሜርካውያን ይቐርብ’ዩ። ንሳቶም ግን ባዕልኹም ትፈልጡ ኣይብሉን’ዮም ነቲ ጉዳይ ብስርዓት ተቀቢሎም መልሲ ዝህብሉ እዩ።
ኣብ ናይ ትማሊ ዕለት ዘንበብክዋ ጋዜጣ፡ ነቲ ኣብ ቴክሳስ ሞት ፍርዲ ካብ ዝጅምር መበል 400 ንሞት ተፈሪዱ ዘሎ ሰብ፡ እቲ ፍትዲ ክሳብ ዝጻረ ዕድል ክወሃቦ ካብ ባይቶ ኤውሮጳ ምሕጽንታ ከም ዝቀረበ ርአ፡ ነዚ ዘነበበ ህዝቢ ከኣ ኩሉ ተቃውሞኡ ከስምዕ ዝጉስጉስ’ዩ። በዚ ምኽንያት ንኣሜሪካውያን ነቀፈታ ከም ዘይቐርበሎም ገቢርካ ምቕራብ ኣብ ቦትኡ ኣይኮነን፡ ግን ኣሜሪካውያን ማዕረ ክንደይ’ዮም ነቲ ጉዳይ ኣብ ግብሪ ዘውዕልዎ ምስ’ቲ ናይ ቤት ፍርዲ ዝተኣሳሰረ ጉዳይ ስለ ዝዀነ እቲ ጉዳይ ንኣሜሪካውያን ዝግደፍ’ዩ።
መንስግቲ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ፡ ነጻ ቤት ፍርዲ ይትረፍስ፡ ቤት ፍርዲ ዝስማ ኣየቆመትን። ንገበነኛ ክሳብ እስር ቤት ዘብጽሕ ሕጊ ካብ ሃለወ፡ ሕጊ ክሲ ካብ ሃለወ፡ ሕጊ እግባይ ክህሉ ድማ ግድነት’ዩ። እሰር ጥራሕ ዝብል ሕጊ ንበይኑ ክወጽእ ኣይክእልን’ዩ። ዝኣስር ናይ መፍትሒ መሳርሒ ፖለቲካ ክህልዎ ይግባእ። እዚ ማለት ከኣ ገበን ተጻሪዩ ንእስራት ክብይን ወይ ከኣ ንኽሱስ ብነጻ ክለቆ ማለት’ዩ። ኣብ ኤርትራ ግን እዚ ግዳይ የልቦን። ኣብ ኤርትራ ምስ ቤት ፍርዲ ዝተኣሳሰረ ሰርሓት፡ ናይ ጠብቓ ስርሓት ተሰሪዙ’ዩ።
ካብ’ዚ ወጻኢ፡ ኣሜሪካውያን ዝገብርዎ ካብ ምዝራብ ንሕና እንታይ ንገብር ኣሎና ቢለ ክዛረብ’ዩ ዝቀርበኒ፡ ኣብ’ዚ ናይ ሃገራውያን ዝካየድ ሓባርዊ ዝርርብ፡ ዝቀርብ ሓሳባትን ድማ ነቲ ኩሉ ግዳማዊ ተጻብኦ፡ በቲ ሓደ ሸነኽ ከኣ ሰናይን ሰላምዊ ዝምድናታት ብሰፊሑ ክጥምትን ብሰፊሑ ክሰርሓሉን ዕድል ዝህበኒ ንስለ ዝዀነ።
ኣብ ኤርትራ ጉዳይ ኤርትራውያን ልዑል ወሳንነት ከም ዘለዉ ዝእምነሉ መንግድታት ብዙሕ’ዩ። ቅድሚ ኩሉ ግን ነዚ ብወሳንነት ደረጃ ዝእመነሉ ኣሰራርሓ ክዝረበሉን ተግብራዊ መዓቐኒ ዘለዎ ስራሓት ክረአ ክጅምር ኣለዎ። እዚ ማለት ፖለቲካዊ ሱታፈ ህዝቢ ኤርትራ ማለት’ዩ። ካብ’ዚ ወጻኢ ናይ ዝካየድ ሓድኣዊ ግበታ ፖለቲካዊ ስልጣን ድሕነት ዝርከበሉ፡ ሰላም ዝመጻሉ ጥዕና ዘለዎ መንገዲ ከም ዘይኮነስ ምፍላጥ’ዩ።
መደምደምታ ካልኣይ ክፋል
ካብ ዝዀነ ይኹን ግዳማዊ ወይ ውሽጣዊ ዕንወት ክንድሕን ሓንቲ ቀዳመይቲ ምርጫ ኣብ ኣጀንዳ ምስፋር ሓድነትን ሱታፊ ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገር ምርግጋጽ’ዩ። ኣብ ክንዲ በዚ ሕጂ ዘለዎ ህ.ግ.ዲ.ፋዊ መስምር ብሓደ ህዝባዊ ዲሞክራሲያዊ መስመር ንኩሉ መዳያዊ ህንጸት ሃገር ክኽየድ እንተተኻኢሉ ኤርትራ ከም ሓንቲ ሓዳስን ብልጽትን ሃገር ናይ ሰላም ሃገር ከም እትኸውን ፍሉጥ’ዩ።
ውሽጣዊ ጉዳይ ኤርትራ ከይቀሰነን ከይሃድአን ግን፡ በዚ ዝከዶ ዘሎ መልክዕን ኣገባብን፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ክትከል ዘለዎ ምዕቡል ምሕደራ፡ ብብዙሕ መዳይ ተነቓፊ ኮይኑ ከም ዝኸይድ’ዩ ዝገብሮ።
ሎሚ ካብ’ቲ ጉዳይ ኣሜሪካ ንላዕሊ ዘስግእ ዋሕዚ መንእሰያት ንስደት’ዩ። በዚ ሎሚ ከኣ እዚ ዝኣክል ንኡስ ህዝቢ ካብ ኤርትራ ንስደት ከምርሕ ዝተገደደ፡ ኣሜሪካውያን’ዮም ኣይብልን። እዚ ብሰንኪ እቲ ዘይፍትሓዊ ምሕደራ ህ.ግ.ዲ.ፍ ምዃኑ ጥራሕ እየ ክርዳእን ክፈልጥን ዝክእል። እዚ ዝፈልጦን ዝርድኦን ከኣ ንበይነይ ዘይኮንኩስ እቶም ግዳይ ናይ’ዚ ስርዓት ዝዀኑ ባዕላቶም ዝዛረብሉን ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዘቃልሕዎ ኩሉ ወዲ ሃገር ዝፈልጦን ዝሰምዖን’ዩ። ሕሉፍ ሓሊፍዎም እቶም ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዘጣቕዑ ዘለዉ ሰባት ከይተረፉ፡ ምስ’ቲ ስርዓት እንዳተቐዳደሙ ንሕዋቶም ኣሓቶም ንወጻኢ ክስሕብዎም ከቢድ ጻዕር ዘካይድሉ ዘሎ ኣዋን’ዩ።
ብሚዛነይ ጉዳይ ኣሜሪካውያን ኣብ ኤርትራ ብቀሊሉ ክፍታሓሉ ዝክእል ኮይኑ ይረኣየኒ ካብ ጉዳይ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ኤርትራ። ጉዳይ ኣሜሪካ ኣብ ኤርትራ ኩሉ ዓለም ሰሚዕዎ ኣሎ፡ ጉዳይ ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ኤርትራ ግን ማዕረ ክንደይ ንህዝቢ መሪርዎ ከም ዘሎ ኩሉ ህዝቢ ዓለም ዝፈልጦ ኣይመስለንን። እቲ ፍልልይን ኣተሓሕዛ’ቲ ጉዳይ ድማ ብንጹር ኣብ’ዚ ሸነኽ ክትርእዮ ትኽእል።
ይትረፍ ዓለም፡ መራሕቲ ህ.ግ.ዲ.ፍ እውን ነቲ ዝህቢ ዝጠልቦ ዘሎ ለውጢ ክሰምዕዎ ዘይምድላዮም ጥራሕ ዘይኮነስ፡ እዚ ተቃውሞ ክለዓል ምዃኑ እንዳፈለጡ ኣቐዲሞም ሓንጺጾምሉ ዝኸዱ ንስለ ዝኸነ ህዝቢ ዝበለ እንተበለ ምኽንያታት እንዳቅረበካ ኣብ ስልጣን ኮፍ ኢልካ ግዜ ናይ ምንዋሕ’ዩ። ኣብ’ዚ መስርሕ ኩሉ በቲ ምምሕዳር ዕግበት ዘይብሉ ቅሳነት ዘይረኽበ ግድነት ዝኸፈለ ከፊሉ ክእለን ክስሕብን። ስለ’ዚ መንግስቲ ኣሜሪካ ጥራሕ ዘይኮነ ብግብሪ ዜጋታት ሃገር እንተዀነ ሃገር ራሕሪሖም ኣብ ፈቀዶ በረኻታት ቀለብ ኣራዊት ዝዀኑ፡ ኣብ ባሕሪ ቀለብ ዓሳታት፡ ኣብ ማእሰርቲ ጓኑ ዝማስኑ ዘለዉ ግሉጽን ርእዩን ኩነታት ይምስክር።
እዚ ሕሰምን መከራን ምስ ወይ ኣበየና ኣጀንዳ ክስራዕን ክዝረበሉን ይኽእል፡ ኣነ ጉዳይ ህዝበይ ዘዓጠጠኒ ጉዳይ ጓኖት ክብል ንህዝበይ ኣብ ምትታንን ፋሕ ምባል ክጽዕር ኣተሓሳስባ ወኒነ፡ ኣይከይድን። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግን ልዕሊ ኩሉ ጉዳይ ሃገር ጉዳይ ጎረባብቲ ሃገራት ቀዳማይ ኣጀንዳ ዝሓዘ፡ ኤርትራ ደቃ ዘይተዓንገሉላ ጓኖት ዝዕንገሉላ፡ ኤርትራ ጉዳያ ዘይፈትሐት፡ ጛ`ኖት ፖለቲካዊ ጸገማቶም ክፈትሑ ዝእከቡላ ሃገር ኮይና ኣላ። ንብረትን ገንዘብ ህዝቢ ኤርትራ ብኽመዚ መልክዕ ክንደይ ዝኣክል ገንዘብ ወጻኢታት ዝግበረሉ ምዃኑ ብትሑት ግምት ዝወሃቦ ኣይኮነን።
ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ይትረፍስ ፖለቲካ፡ ነታ ንዕለት መግቢ ማእሪሩ ዝረኽበላ’ኳ ኣይረኽበን ዘሎ። እሞ ደኣ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ መንእሰያት በዚ ደረጃ ሚዛን ክረአ እንተተኻኢሉ፡ ሓደ መንግስቲ ምስ ህዝቡ ዘየተዓረቀ ስለምንታይ ዕርቂ ጎረባብቲ ክዳኒ ይጓየይ ኣብ ሓሳብ ኩሉ ዜጋ ሕቶ ክመጽእ ኣይክእልን። ይኽእል’ዩ እየ ዝብል።
ሰላም ንህዝብና ይኹን
ዝኽሪ ንስውኣትና
24 ነሓሰ 2007
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1239


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብቤት ምኽሪ ሚኒስቲራት ዝተወሰነ ሓድሽ ፖሊሲ ማሕበራዊ ውሕስና (ሶሻል ፕሮተክሽን) ደረጃ ብደረጃ ከምዝትግበር ተገሊፁ።
ዕላማ’ቲ ሓድሽ ፖሊሲ፣ብመግቢ ነብሶም ንዘይካኣሉ ዜጋታት’ታ ሃገር ንምሓጋዝ ዝብል’ዩ።
ባዓል ስልጣን ምንስቴር ሕርሻ ኢትዮጵያ ኣቶ ብርሃኑ ወልደሚካኤል፣እቲ ፖሊሲ ብፍላይ ትሕቲ ደረጃ ድኽነት ንዝርከቡ ዜጋታት ንምሕጋዝን ካብ ሓገዝ ወፃኢ ተናጊፎም ርእሶም ንኽእለሉ ኩነታት ዝፈጥር’ዩ ኢሎም።
ንግብራዊነት’ቲ ሓድሽ ፖሊሲ ዝከታተል ምስንቲር ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳያትን’ዩ፣ምንስትር ሕርሻ’ውን ሓጋዚ ተራ ኣለዎ ይብሉ ኣቶ ብርሃኑ።
ኣብ መላእ ኢትዮጵያ እኹል መግቢ ኣሎ ዝበሉ እቶም ባዓል-ስልጣን እቲ ተሪፉ ዘሎ ሕቶ ብከመይ ኣገባብ ነባፃሓዮ ዝብል ኮይኑ’ሎ ኢሎም። “ብመንፅር ርእስኻ ብመግቢ ምኽኣል፣ሓፈሻዊ ፍርያት ሓደ ዓመት ምስ ጠለብ ነብሰ-ወከፍ ስድራ-ቤት ኣካፊልካ ትረኽቦ ውፅኢት፣ዝኣኽለና እኽሊ ኣብ ነፍርየሉ ብርኪ ከምዝበፃሕና ሓባራይ'ዩ።ስለዚ፣ብመግቢ ነብስና ኪኢልና ኢና ኢልና ክንዛረብ ኣብ ንኽእለሉ ብርኪ በፂሕና’ለና” ኢሎም ንሶም።
በዝሒ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣስታት 87 ሚልዮን፣ዓመታዊ መጠን ፍርያት ድማ 254 ሚልዮን ኹንታል ምኻኑ ኣቶ ብርሃኑ ገሊፆም።


text:
Radio Erena: 16 July 2021
ሓይልታት ትግራይ፣ ኣብ ማይ ዓይኒን ዓዲ ሓሩሽን ንዝሓዝዎም ኣማኢት ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ምስ ሓይልታት ኣምሓራ ኣብ ዝተኻየደ ኵናት ንዝማረኽዎ ኣጽዋርን ንብረታትን ኣብ ምምልላስ፣ ኣብ ናይ ጉልበት ስራሕ ከምዘዋፈርዎም ምንጭታት ኤረና ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።
እቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ኣብ ግዱድ ስራሕ ምውፋሮም ዘረጋገጹ እቶም ምንጭታት፣ ሓደ ካብኣቶም ብዝተተኮሰሉ ጥይት ክመውት እንከሎ ካልእ ድማ ከምዝቖሰለ ጠቒሶም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት፣ ኣማኢት ኤርትራውያን ስደተኛታት፣ ኣብ ከባቢ ሽረ ከምዝተኣስሩ ዘመልከተ ኮሚሽነር ኮሚሽን ላዕለዋይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፣ ፍሊፖ ግራንዲ፣ ብዛዕባ’ቲ ዝተፈጸመ ጃምላዊ ማእሰርቲ መብርሂ ክወሃቦ ኣብ መቐለ ንዝርከቡ ሰበ ስልጣን ተወኪሱ ኣሎ።
ኣብ መዓስከራት ማይ ዓይኒን ዓዲ ሓሩሽን ኣብ ልዕሊ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሕነ ናይ ምፍዳይ መጥቃዕታት ይፍጽም ከምዘሎ ዝገልጽ ጸብጻባት ከምዝበጽሖ ብምግላጽ ድማ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ነቲ ጉዳይ ከጻርይዎ ሓቲቱ።
ስእሊ፤- ሰነዳት ራድዮ ኤረና
=================


text:
አባ መኰንን ኣማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ሓዲስ ኪዳንን ታሪኽ ንባበ መለኮትን እንተተመልከትና ብዝተፈላለዩ ኣገባባት ሓደ ዝኾነ ምሥጢረ ኢየሱስ የዘንትው።
ንሓዋርያ ጳውሎስ ታሪኻዊ ትንተና ክርስቶስ ኣብ ኣተኲሮኡ የለን ንሱ ዘተኲረሉ ኣብ ሥራሕ ኢየሱስ ክርስቶስ ኮይኑ ኣብቲ ቀንዲ ምሥጢረ ክርስቶስ ማለት ምሥጢረ ሕማማት ሞትን ትንሣኤን እዩ። ድሕነት ኣብቲ ብሥጋ ዝተወልደ ወዲ እግዚአብሔር ኢየሱስ ምእማን ጥራይ ዘይኮነ ብቀንዱስ ኢየሱስ ምእንቲ ሓጢኣትና ከምዝሞተን ንከጽድቀና ካብ ሞት ከምዝተንሥኤን’ (ሮሜ 4.25) ምእማን እዩ። ዓንዲ ማእከል ትምህርቲ ጳውሎስከስ ምሥጢረ ሥጋዌ ዘይኮነ ምሥጢረ ፋሲካ እዩ። ዮሓንስ ሓዋርያ ብወገኑ ናብ ዲቅ ዝበለ ዕምቈት መለኮት ይኣቱ እሞ እቲ ኣልፋን ኦመጋን ዝኾነ ክርስቶስ ብግዜና ዘይኮነ ካብ ዘለዓለም ከምዝኾነ ንክገልጽ ‘ብመጀመርያ ቃል ነበረ እቲ ቃል ከኣ ኣብ እግዚአብሔር ነበር እቲ ቃል እግዚአብሔር ነበረ’ ይብል።
ቅዱስ ጳውሎስከስ ብቀጥታ ናብ መስቀል ከም ምንጪ ጥበብን ሓይሊ እግዚአብሔር ናብ ምግላጽ ይኸይድ። ንታሪኽ ዓለምን መወዳእታ ደቂ ሰባትንከስ ክርስቶስ ብመስቀሉ ይቅይሮ። ናብ ሰብ ቆሮንጦስ ኣብ ዝጽሕፋ መልእኽቱ ከኣ ነዚ ከም ሕዳሴ ሥራሕ እግዚአብሔር የቅርቦ።
እዚ ሕዳሴ እዚ ኣብ ኣሰጓጉማን ኣብ ኣገባብን ከምዝኾነ እውን ይገልጽ። ዓለም ንእግዚኣአብሔር ኣብ ብርሃኑን ኣብ ጥበብ ፍጥረትን ከለልዮ ኣይከኣለን ስለዚ እግዚኣአብሔር ብተጻይ ናይዚ ክግለጽ ይደሊ ብትሕትናን ብዕሽነት መስቀልን ይግለጽ። ነዚ ኣበሃህላ ቅዱስ ጳውሎስ ነቲ ጐ.ኢ.ክ `ኦ ኣቦይ ጐይታ ሰማይን ምድርን ነዚ ነገራት እዚ ኻብ ጠቢባንን ማእምራንን ሠዊርካ ንሕጻናት ስለዝገለጽካዮ አመስግነካ ኣሎኹ’ (ማቴ 11.25) ዝበለ ከይዘከርካ ክትርድኦ ኣይከኣልን። ብዛዕባ እዚ ኣስፊሑ ንክገልጽ ከኣ ናብ ሮማውያን ኣብ ዝጸሓፋ መልእኽቱ ነዚ ዚስዕብ ይብል።
ኣምላኽ ክርስትያንከስ ብሕቡእ ደረት ኣልቦ ሓይሊ የርኢ።
ሰባኬ ቤተ ጳጳስ ናብ ምሥጢረ መስቀል ስግር ይብሉሞ ክሳብ ክንድዚ ኣድላይነት ዝህልዎን ንተገልጾ ሕያው እግዚአብሔር መዕለቢ ዝኾነሉን ምኽንያት እንታይ ኮን ይኸውን ኢሎም ከኣ ይሓቱ።
ደቂሰባት ብተፈጥሮና ንእግዚአብሔር ኣብ መስመር ሓይልን ተኽእሎን ሃሰስ ንብሎ። ንእግዚኣአብሔር ክንገልጽ እውን ብቀዳምነት ከሃሌ ኩሉ ኢና ንብል። ኮይኑ ወንጌል ግንጽል እንተበልና እዚ ከኣል ኩሉ ኣብ ምንም ከምዘይክእል ኣብ መስቀል ንዝተሰቅለ ክነስተንትን ንዕደም። እቲ ሓቀኛ ከኣል ኩሉነት ኣብ ናይ ቀራንዮ ኢምንትነት ይግለጽ። ረኣዩኒ ረኣዩኒ ንክትብል ቁሩብ ሓይሊ የድልየካ እልይ ንክትብል ግን ብዙሕ ሓይልን ክእለትን የድሊ። ኣምላኽ ክርስትያንከስ ኣብ ሕቡእ ነገራት መወዳእታ ዘብሉ ክእለት ዘለዎ እዩ። ነዚ ከምዚ ዝበለ ስግንጢራዊ ዝመስል ኣስተንትኖ መልስና እንታይ ክኸውን ከምዘለዎ ሰባኬ ቤተ ር.ሊ.ጳ እንክገልጹ ከማዚ ይብሉ።
ኣብዚ ዘስተንተናዮ ምሥጢር መልስና እንታይ ኮን ይኸውን ሥርዓተ ኣምልኾናኻ ንሶሙነ ሕማማት ከምዘለዎዶ ተምጽኣልና ትኸውን! ቀዳመይትን መሠረታዊትን መልሲ ናይ እምነት እያ። ማንም እንመት ዘይኮነ ከኣ ነቲ ክርስቶስ ዘዐወተና ነገር ክብርሃልናን ዝኽእል እምነት እዩ። ንመንግሥቲ እግዚአብሔር ከውርሰና ዝኽእል እምነት (ማቴ 11.12)። በዚ ከኣ ሓዋርያ ጳውሎስ ‘ኢየሱስ ክርስቶስ ብሳላ ኣምላኽ ጥበብን ጽድቅን ቅድስናን ድኅነትን ኰይኑልና ኣሎ። ከመይ ከምቲ ጽሑፍ ዝብሎ እቲ ዚምካሕ ብእግዚአብሔር ይመካሕ’ (1ቆሮ 1.30-31) ክብል ይዛዝሞ።
ንዘመነ ፋሲካ ከምዝግባእን ብዕምቈትን ንምንባርከስ ይብሉ ሰባኬ ቤተ ር.ሊ.ጳ ነቲ ሓዋርያ ጳውሎስ ዝምሕጸኖ ማለት ‘ነቲ ኣረጊት ሰብ ቀንጢጥና ንክርስቶስ ብምልባስ እዩ` ኢሎም።
ኣብ ቅድሚ መስቀል ጠጠው ዝብል ሰብ ናይ ሃይማኖት ሥራሕ ብምድጋም ንኩሉ ሓጢኣቱ የረክብ ናይ ዝሓለፈን ዘሎን ምስኪንነቱ የረክብ ከምቲ ንክዳንካ ኣውጺእካ ናብ ሓዊ እትድርብዮ ዓይነት ንኩሉ ርስሓቱን ክፍኣቱ ኣብኡ ይጉሕፍ። ደሓር ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዘንበብናዮ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ጽድቂ ይለብስ። ከምቲ መጸበሓዊ ዝብሎ ኣብ ኣፋፈት ቤተመቅደስ ዝብል ማለት `ኦ ጐይታ ንዓይ ንሓጥእ ራሕራሓለይ` ይብል ብድሕርዚ `ጸዲቁ ናብ ገዛኡ ይምለስ’ (ሉቃ 18.13) ነዚ ምስ እንገብር ኢና ብሓቂ ፋሲካ ገርና ሰጊርና ክንብል እንኽእል። ነዚ ምስ እንገብር ኢና ንክርስቶስ ክንመስል እንኽእል።
ንክርስቶስ ስለምምሳል!
ሰባኬ ቤተ ር.ሊ.ጳ ኣብ ምዝዛም ስብከቶም ንክርስቶስ ንምምሳል ዘድሊ ነገራት ከምዚ ኢሎም ይትንትኑ።
እግዚኣአብሔር ሰማይን ምድርን ኣብኡ ንዘሎን እንክፈጥር ንዓና ዘለዎ ፍቅሪ ብውህበታት መሊኡ ይገልጾ። እታ ካባና ወጻኢ ዘላ ተፈጥሮ ምስ ዘደንቅ ነገራታ እተን ኣብ ውሽጥና ዘለው ኣእምሮን ዝኽርን ነጻነትን ካልእ ኩሉ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ትዕድልትን እዩ እቲ ውህበታት። እዚ ጥራይ ከኣ ኣይኣኽሎን። ብክርስቶስ ገሩ ምእንታና ክሳቀ ደለየ። እዚ ኩነት እዚ ኣብ ማእከል ፍጡራት እውን ይረኤ እዩ። ሓደ ፍቅሪ ክዕምብብ እንከሎ ብኡ ንብኡ ምስ ካልኦት እተፍቅሮም ክትካፈሎ ትጓየ። ክልተ ሕጹያት ኣብ ምጅማር ፍቅሮም ዝገብርዎ እዚ ኣዩ። ኰይኑ ግን ምስ ተመርዓውን ድሩትነታቶም ክገሃዱ ምስ መጹን ጸገማት ምስ ተቀልቀሉን ከመይ ከምዝኸውን እውን ንፈልጥ ኢና። ስለዚኸስ ሓደ ሥድራቤት ንቅድሚት ክግስግስ ውህበታት ምልውዋጥ ጥራይ ከምዘይኣክል እንታይ ደኣ እቲ ሓደ ናይቲ ሓደ ጾር ክስከም (ገላ 6,2) ከምዘለዎ ከምኡ እውን እቲ ሓደ ምእንቲ ኣቲ ሓደን ምስኡን ኣብ ሥቃዩ ክሳተፍ ከምዘለዎ ንግንዘብ። ከምኡ እውን ሰብ ውፉይ ሕይወት ከምቲ ማዘር ተርዛ ዝበላኦ ንእግዚእብሔር ንነገራት ካብ ምፍጻም ስለእግዚኣአብሔርን ስለቤተክርስትያን ኣብ ምስቃይ ክሕለፍ ግድን እዩ። ኢየሱስከስ ኣብ ዕጸ መስቀል ኮይኑ ነዚ ይምህረና እዚ ጥራይ ዘይኮነ ናትና ንክንገብሮ እውን ጸጋኡ ይዕድለና ነዚ ከኣ ብእምነትን ምሥጢራትን ገቢሩ ይህበና እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ።


text:
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን! ደሓንዶ ውዒልኩም!
ናይ’ዛ ሰንበት እዚ ወንጌል (ማቴ 18.15-20 ተመልከት) ማቴዎስ ካብ ዝትርኾም ናይ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርታት ራብዓይ ኰይኑ ከም ናይ ማሕበር ወይውን ቤተክርስትያን ትምህርቲ ይፍለጥ። ናይ ሎሚ ክፍሊ ወንጌል ብዛዕባ ሕውነታዊ ምትእርራም ይዛረብ። ብዛዕባ ክልተ ጐድንታት ሕይወት ክርስትና እንክዛረብ ከኣ በቲ ሓደ ወገን ማሕበራዊ ናብራ ክርስትያን ኰይኑ ውህደትን ሓድነትን ቤተክርስትያን እንክምልከት በቲ ሓደ ወገን ከኣ ንግላዊ ሕይወት ክርስትያን ዝምልከት ኰይኑ ነፍስወከፍና ከመይ ገቢርና ንሕልናና ክንሕሉ ከምዘሎና የመልክት።
ንዝተጋገየ ሓውኻ ንምእራም ኢየሱስ ዝሕብረና መንገዲ ንኩነታት ናብ ንቡር ንምምላስ ወይውን ንምፍዋሶም ዘድሊ ጒዕዞ ይሕብረና። ናይ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርቲ ኩሉ ግዜ ናይ ምፍዋስ ናይ ምዕራቅ ናብ ንቡር ናይ ምምላስ ትምህርቲ እዩ። ከመይ ንሱ ወትሩ ንነገራት ክፍውስን ከድሕንን እዩ ዝደሊ። እዚ ናይ ምትዕርራይ ትምህርቲኸስ ኣብ ሰለስተ ደረጃታት ዝተኸፍለ እዩ። እቲ ቀዳማይ ‘ናብኡ ከድካ ንስኻን ንሱን በይንኹም ግንሓዮ’ ይብል። እዚ ማለት ከኣ ንሓጢኣቱ ኣብ ቅርዓት ከይውጻእካ ማለት እዩ። ትኽ ኢልካ ናብ ሓውኻ ከድካ ሥርዓትን ትሕትናን ተላቢስካ ንክትፈርዶ ዘይኮነ ነቲ ዝገበሮ ነገር ንክርዳእ ሓግዞ ማለት እዩ። ክንደይ ግዜ ከምዚ ዓይነት ጸገም ዘየጓነፈና። ሓደ ሰብ መጺኡ ‘ስማዕስከ ንስኻ እዝን እዝን ተጋጊኻ ኣሎኻ። ነዝን ነዝን ክትልውጥ ኣሎካ’ ዝብሉ ምስ ዘጓንፉና መጀመርያ ምናልባ ንቊጣዕ ንኸውን ኰይኑ ግን ኩነታቱ ምስ ተረዳኣና ነመስግኖ ከመይ እዚ ተግባር እዚ ተግባር ሕውነት ተግባር ውህደት ተግባር ሓገዝ ኰይኑ ንኩሉ ስለዘተዓራሪ ነመስግኖ።
ነዚ ትምህርቲ ኢየሱስ ኣብ ግብሪ ምውዓል ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ቀሊል ኣይኮነን። እቲ ሓው ወይውን ሓውቲ ብሕማቅ ክወስድዎ ይኽእሉ ናይ ዝብል ፍርሒ ኣሎ። ሓንሳእ ሓንሳእ ዚኣክል ምትእምማን ኪሰኣን ይከኣል። ካልእ ብዙሕ ምኽንያታት እውን ኣይሰኣኑን። እንተኾነ ኩሉ ግዜ ነዚ ነገር እዚ ክንገብር እንከሎና መንገዲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ክንክተል ስለዝደለና እዩ።
እንተ እዚ ዀይኑ እንተ እቲ ግን እዚ ቀዳማይ ፈተነ ናተይ ክፈሽል ይኽእል። ኣብዚ ደረጃ እዚ ምናልባት ‘ባዕሉ ይፈልጥ ኣነ ግቡኤ ገረ ኢደይ ሕጹብ ከም ጲላጦስ’ ዘይምባል ተመራጽን ዝሓሸን እዩ እሞ ኣብዚ ደው ኣይትበል ገለ ዝድግፉኻ ሓው ወይውን ሓውቲ ሃሰስ በል። ኢየሱስ ከኣ ‘ንዓኻ እንተዘይሰምዓካ ዝኾነ ጉዳይ ብምስክርነት ክልተ ወይ ሰለስተ ክቀውም ስለዘለዎ ምሳኻ ሓደ ወይ ክልተ ሰብ ወሲድካ ፈትን’ ይብል። እዚ ከኣ መሠረቱ ኣብ ዘዳ 19.15 ብሙሴ ዝተዋህበ ሕጊ ነበረ። ምናልባት እዚ ተጻይ እቲ ዝኽሰስ ዘሎ እኳ እንተመሰለ ተጻይ ሓሰውቲ ከሰስቲ ንምሕጋዝ እዩ። ኢየሱስ ግን ክንዮዚ ይኸይድ እዞም ክልተ ወይ ሰለስተ ዝበልናዮም ንምስክርነት ክስን ፍርድን ዘይኮነ ንክሕግዙ እዩ። ኢየሱስ ካባና ዝደልዮኸስ ‘ኣነን ንስኻን እሞ ንሰማማዕ ብድሕሪኡ ከድና ነዚ ዝጋገ ዘሎ ሓውና ከም ኣሕዋት ንዛረቦ’ ዝብል ቅዱስ ሓሳብን ተግባርን እዩ ዝጽበ። ሓቀኛ መንገዲ ዕርቂ ከኣ እዚ እዩ። ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ እዝ ተበገሶ እዚውን ክወድቅ ከምዝኽእል እቶም ብሕጊ ሙሴ ዝሕተቱ መሰኻኽር እውን ንምዂናን ብቁዕ ጭብጢ እኳ እንተነበረ ኢየሱስ ካብዚ ፍልይ ብዝብለ ይገልጾ።
ምናልባት እቲ ዘጓንፎም ሰብ ተሪር ምስ ዝኸውን ናይ ክልተ ወይውን ሰለስተ ኣሕዋት ፍቅሪ በይኑ እኹል ክኸውን ኣይክእልን። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኣጋጣሚ ኢየሱስ ሳልሳይ መገዲ ይሕብር ‘ነዚኦም እውን ምስማዕ እንተኣበየ ንቤተክርስትያን ንገር’ ይብል። ኣብ ገገሊኡ ኣጋጣሚታት እታ ማሕበር እንብላ ቤተክርስትያን ብመላኣ ኣብቲ ጉዳይ ኣይትሳተፍን። ኣብዚ ክንርድኦ ዘሎና ጉዳይ ግን ገገሊኡ ጉዳያት ንገሊኦም ኣሕዋት ኣይእንታዮምን እዩ ሸለልትነት የጥቅዖም። ስለሓውኻ ንክትግደስ ልዑል ፍቅሪ የድሊ። እንተኾነ ሓንሳእ ሓንሳእ እዚ እውን እኹል ኣይከውንን። ስለዚ ኸኣ እዩ ኢየሱስ ‘ንቤተክርስትያን እውን እንተዘይሰምዓ ግን ከም ኣረሜንን ተጋውን ገርካ ረኣዮ’ እንክብል ነዚ ከምዚ ዝበለ ሰብ ግደፎ ይብል። እዚ መግለጺ እዚ ሽሕ’ኳ ናይ ተስፋ ቊርጸት እንተመሰለ ነቲ ጉዳይ ኣብ ኢድ እግዚአብሔር ኣንብሮ እዩ እቲ መልእኽቲ ከመይ ክንዮ ናይ ኩሎም ኣሕዋት ጻዕሪ እግዚአብሔር ኣቦ ጥራሕ እዩ ነዚ ጉዳይ እዚ መልሲ ዝኸውን ዝዓበየ ፍቅሪ ክህልዎ ዝኽእል ማለት እዩ። እዚ ትምህርቲ ኢየሱስ ብዙሕ ክሕግዘና እዩ ከመይ እንተበልኩም ንኣብነት ናይ ሓደ ዝጋገ ሓውና ጉድለትን ጸገምን እንክንርኢ ብቀዳምነት ንገብራ ጉዳይ ነቲ ጒድ ነቲ ጸገም ንካልኦት ንክነውሪ ንቀዳደም። ንክንሓሚ ማለት እዩ። ሕሜታ ከኣ ንማሕበርና ልባ ይዓጹ ሓድነት ቤተክርስትያን ይዓጹ። ዝዓበየ ሓማዪ እቲ ወትሩ ብዛዕባ ካልኦት ሕማቅ ነገር እናኣውረየ ዝጐዓዝ ዲያብሎስ እዩ ከመይ ንሱ ኩሉ ግዜ ንቤተክርስትያን ፋሕ ፋሕ ከብል ይጽዕር ንኣሕዋት ከርሕቅ ማሕበር ክብትን እዩ ዕላማኡ። ኣሕዋተይን ኣሓተይን በጃኻትኩም ከይንሓሚ ንጽዓር። ሕሜታ ካብ ኮቪድ ዝገደደ ለበዳ እዩ። ንእሽቶ ጻዕሪ ንግበር ሕሜታ ኣይፋል ንበል። ተጻይ ናይ ዘመኑ ርእሶም ዘድቁን ዕንቅፋት ዝኾኖምን እቲ ንመጸባሓውያንን ንኣረማውያንን ዝተቀበለ ፍቅሪ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። እዚ ግን ፍርዲ ብዘይ ይግባይ ኣይኮነን እንታይ ደኣ ሓንሳእ ሓንሳእ ናትና ሰብኣዊ ጻዕርታት ክፈሽሉ ከምዝኽእሉ ብምግንዛብ እታ እንኮ ፍታሕ ንሓውና ወይውን ሓውትና ኣብ ጸገም እንክርከቡ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔርን ኣብ ቅድሚ ሕልናኦምን ክንገድፎም ሓላፍነት ተግባራቶም ከምዝስከሙ ምግባሮም እዩ። ዝገበርናዮ ፈተነ ዕርቂ ምስ ዘይሰርሕ ብጸትታ ስለሓውና ወይውን ሓውትና ክንጽሊ እምበር ፈጺምና ክንሓሚ የብልናን።
እኖና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ማሕበራትና ሓደስቲ ርክባት ሕውነት ክቆሙን ኣብ ሕድሕዳዊ ምሕረት ዝተመስረተ ልዕሊ ኩሉ ከኣ ኣብቲ ዘይጸዓድ ሓይሊ ምሕረት እግዚአብሔር ዝተመስረተ ሕውነታዊ ምትእርራም ቅርዑይ ልማድና ክኸውን ትሓግዘና።


text:
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ቲለርሰን ኣብቲ ሎሚ ሶኑይ ዘካየድዎ ሃንደበታዊ ምብጻሕ ምስ ፕረዝደንት ኣፍጋኒስታን ኣሽራፍ ጅያኒ ተራኺቦም፡ተዘራሪቦም።
ኣብቲ ርኽብ ሚንስትር ረክስ ቲለርሰን ሓድሽ ስትራቴጂ ኣሜሪካ ኣብ ደቡብ ኤስያ ብዝምልከት ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ “ ኣሜሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታን ሰላም ንምስፋንን ካብቶም ነዚ ዕላማ ዘተዓናቕፉ ግብረ ሽበራዊያን መዕቆቢ ከይትኸውን ንምክልኻል ምስ መንግስቲ ኣፍጋኒስታንን ካልኦት ናይቲ ዞባ መሻርክትን ንምስራሕ ዘአተወቶ ቃል ገሊጾም” ክብል ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ካቡል ሓቢሩ።
“ፕረዚደንት ጂያኒ ደጋጊሞም ነዚ ናይ ኣሜሪካ ሓድሽ ስትራቴጂ ዘለዎም ደገፍ ብምግላጽ መንግስቶም ኣብ ምውሓስ ጸጥታን ደሕንነት ዜጋታት እታ ሃገር ንምምሕያሽ ዝዓለመ ለውጢ ዝአተውዎ ቃል ኣተኩሮም ተዛሪቦም።”
ሚንስትር ቲለርሰን ከም ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ናብ ኣፍጋኒስታን ክገሹ እዚ ናይ መጀመርያ ጊዜኦም እዩ።
ምስዚ ብዝተሓሓዝ ዜና ሚንስትር ቲለርሰን ትማሊ ሰንበት ኣብ ጻዕርታት ጸረ ግብረ ሽበራ ንምዝርራብ ናብ ዶሃ ምብጽሖም ተፈሊጡ’ሎ። ንሶም ኣብቲ ኣብ መንጎ ቀጠርን ጎረባብታ ሃገራት ወሽመጥ ዝተፈጥረ ውጥረት ከምዘተሓሳሰቦም ገሊጾም።
ኣቐዲሞም ናብ ስዑዲ ዓረብ ዝበጽሑ ቲለርሰን ስዑዲ ምስ ጎረቤታ ዒራቕ ንዓመታት ዝጸንሐ ምስሕሓብ ንምፍታሕ ክትጽዕር ጸዊዖም።


text:
Radio Erena: 23 May 2021
ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ንጹሃን ዜጋታት ቀቲሉ፣ ክብል መንግስቲ ኢትዮጵያ ንመጀመሪያ እዋን ከሲሱ።
ብፍላይ ብዕለት 27ን 28ን ሕዳር ኣብ ከተማ ኣኽሱም 110 ሲቪላውያን ሰባት ብሰራዊት ኤርትራ ከምዝተቐትሉ ብዕለት 21 ግንቦት ዝወጸ መግለጺ ኣመልኪቱ።
ካብዚኦም እቶም 70 ካብ ቤቶም ወጻኢ ኣብ ደገ ዝተቐትሉ ክኾኑ እንከለዉ፣ እቶም 40 ከኣ ከካብ ቤቶም ብተፍትሽ ተገፊፎም ዝተረሸኑ እዮም ክብል መንግስቲ ኢትዮጵያ ይኸስስ።
ወተሃደራዊ ኣኽባር ሕጊ ኢትዮጵያ ብወገኑ ብዓመጽ ደቀንስትዮ ዝኸሰሶም ሰለስተ ወተሃደራቱ ብገበን ክሓቶም እንከሎ፣ ንካልኦት 28 ከኣ ኣብ ትግራይ ምስ ዝተፈጸመ ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ብዝተኣሳሰር ክሲ መስሪቱሎም ኣሎ።
ካልኦት 25 ወተሃደራት ኢትዮጵያ እውን ብካልእ ዓይነት ጾታዊ ዓመጽ ኢሉ ዝገለጾ ገበናት ክሲ ኣቕሪቡሎም ኣሎ።
እቲ ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ፣ ኣብ ክልተ ከባቢታት ትግራይ ጃምላዊ ቅትለት ከምዝተፈጸመ እውን ገሊጹ። ኣብ ማይ ካድራ ጥራይ ብውሑዱ 229 ሰላማውያን ሰባት ብጃምላ ከምዝተቐትሉ፣ ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ መሰላት ክገልጻ ጸኒሐን’የን።
ምምሕዳር ባይደን ዝርከቦም ሓያሎ መራሕቲ ሃገራት ዓለም፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ሰራዊት ኤርትራ ብቕጽበት ካብ መሬቱ ከምዝወጽእ ክገብር ክሓቱ ጸኒሖም እዮም።
እንተኾነ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ከተሃዳድእ ቅሩብነት ብዘይምርኣዩ ኣብ ሓያሎ መሻርኽቲ ኢትዮጵያ ዝኾና ሃገራት ዘይዕጋበት ፈጢሩ ከምዘሎ ይግለጽ።
ኣመሪካ ክሳብ ናይ መገሻ ማዕቀብ ዝኸይድ ኣብ ልዕሊ ዝተወሰኑ ሰበስልጣናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ክትገብር ተኽእሎታት ከምዘሎ’ውን ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ይጠቕሱ።
ኣመሪካ ነዚ ስጉምቲ’ዚ እንተወሲዳ፣ ምስታ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ቀንዲ መሻርኽቲ እትርእያ ኢትዮጵያ ዘለዋ ዝምድና ሓድሽ መልክዕ ከትሕዞ ምዃኑ እዩ ዝግለጽ።
===============


text:
Radio Erena: 18 October 2020
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣብታ ሃህጉር ተኸሲቱ ዘሎ ቁጠባዊ ቅልውላው ንምርግጋእ፣ ናይ 300 ሚልዮን ዶላር ክእክብ መደብ ከምዘውጸአ ኣፍሊጡ።
ኮቪድ 19 ብደረጃ ዓለም ኣብ ህይወት ሰብን መነባብሮን ኣኸቲሉዎ ዘሎ ዕንወትን ምምዝባልን፣ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ እውን ከቢድ ሳዕቤን ኣምጺኡ ስለዘሎ፣ ንቁጠባዊ ሕውየት እታ ኣህጉር ዝውዕል ናይ 647 ሚልዮን ዶላር ፋይናንስያዊ ሓገዝ ከምዘድልይ እዩ ዝግለጽ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብዚ ዝሓለፈ ሳልስቲ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ዳርጋ ፍርቂ ናይቲ ተሓቲቱ ዘሎ ባጀት ክዋጻእ ብዝሓንጸጾ መደብ፣ ምስ ውድብ ጥዕና ዓለም፣ መራሕቲ ሃገራትን ህቡባት ስነጥበባውያንን ብምትሕብባር ሓገዝ ንምርካብ ክሰርሕ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ንዕለት 24 ጥቅምቲ ተመዲቡ ዘሎ ናይ ሓገዝ ምሸት፣ ከም ማእከል ንግዲ ዓለም ዝኣመሰሉ ኣህጉራውያን ትካላት እውን ክሳተፉ ምዃኖም ተሓቢሩ።
ኮቪድ 19 ንምምካትን ብድሕሪኡ ንዝግበር ቁጠባዊ ሕውየትን፣ ስትራተጂ ኣውጺኡ ከምዘሎ ዝገልጽ በቲ ሕብረት ዝቖመ ጉጅለ፣ ነዚ ናይ 300 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ንምእካብ ኣፍሪቃውያን ባንክታትን ትካላት ሜድያን ዝዓበየ ተራ ክጻወታ ምዃነን ኣፍሊጡ።
ሞሮኮ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ቱኒዝያ፣ ሊብያን ኢትዮጵያን ካብተን ቀንዲ በዚ ተላባዒ ሕማም ተጠቒዐን ዘለዋ ሃገራት ክኾና እንከለዋ፣ ኣፍሪቃ ብሓፈሻ ልዕሊ 1.2 ሚልዮን ሕሙማት፣ ልዕሊ 24 ሽሕ ከኣ ሞት ዜጋታታ መዝጊባ ዘላ ኣህጉር እያ።
==============


text:
Radio Erena: 22 January 2018
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ክልል ኣምሓራ፣ ዞባ ወሎን ኣብ እትርከብ ከተማ ወልድያ ኣብ መንጎ ጥምቀት ዘብዕል ዝነበረ ህዝብን ሓይልታት ጸጥታ መንግስትን ብዝተኻየደ ግጭት ብውሕዱ 7 ሰባት ተቐቲሎም።
ኣብቲ ብዓርቢ 19 ጥሪ ዝተወልዐ ግጭት፣ ሓያሎ ካልኦት ክቖስሉ እንከለዉ ብርክት ዝበለ ንብረት ከምዝተቓጸለ ንናይ ዓይኒ መሰኻክር ብምጥቃስ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ህዝቢ ከተማ ወልድያ፣ ኣብ እዋን በዓል ጥምቀት ናዕብን ዕግርግርን ከይውላዕ ካብ ምስጋእ ዝተዋፈሩ ሓይልታት ጸጥታ ብኣእማንን ካልእ ነገራትን ከሳጉጎም ድሕሪ ምጅማሩ እቲ ግጭት ከምዝተወልዐ’ዩ ዝግለጽ።
ኣብቲ ግጭት ካብ ዝተቐትሉ ሸውዓተ ሰባት እቲ ሓደ ኣባል ፖሊስ ክኸውን እንከሎ ክልተ ፖሊስን ብጽኑዕ ቆሲሎም ከምዘለው ኣዘዝቲ ፖሊስ እቶ ዞባ የመልክቱ።
ኣብታ ከተማ ተደጋጋሚ እዋን ናዕብን ዕግርግርን ከምዝተኻየደ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ተኸሲቱ ዘሎ ወጥሪ ንምህዳእ፣ ኣቐዲሙ ኣብ ማእሰርቲ ንዝነጽሑ ተሳተፊ ናዕቢ ከምዝፈትሖም ኣፍሊጡ።
ኢትዮጵያ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ክልላት ጸጸኒሑ ዝነቱግ ዘሎ ናዕብን ናይ ብሄራት ግጭታትን ኣብ ኣተሓሳሳቢ ደረጃ በጺሑ ከምዘሎ መንግስቲ እታ ሃገር ይእመን።
===============


text:
ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ካብ ታይዋን ዝፍልፍል ዓሌታዊ መጥቓዕቲ ኣብ ልዕሊኦም ይፍነው ኣሎ ኢሎም ንዘቕረቡዎ ክሲ ታይዋን ነፂጋቶ።
ንፈለማ ግዜ ንናይ ሕቡራት ሃገራት ኤጀንሲ ዓለምለኸ ጥዕና ይመርሑ ዘለው ኢትዮጵያዊያ ዶ/ር ቴድሮስ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝሃቡዎ መግለፂ ንሓደ ወርሒ መመላእታ ኣብ ማእኸል ለበዳ ኪቪድ-19 ኣብ ልዕሊኦም ዝተኻየደ ወፍሪ ፀለመ ምስ ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ታይዋን ኣተኣሳሲሮምዎ ኣለው።
ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ታይዋን ሎሚ ሓሙስ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ንክስታት ዶ/ር ቴድሮስ ብትሪ ነፂጉዎ።
‘’ምዕቡላትን ዝለዓለ ዓወት ዘመዝገብና ስልጡናት ዴሞክራሲያዊ ሃገር ኢና፤ህዝብና ኣብ ልዕሊ ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ውልቃዊ መጥቓዕቲ ኣይፍፅምን፤ ዓሌታዊ ር እይቶታት'ውን ኣይፈነወን’’ ኢሉ ።
ታይዋን ኣብ ጥቓ ቻይና እትርከብ እንተኾነት እውን ነቲ ለበዳ ኣብ ምክልኻል ኣቐድም ኣቢላ ብዝወሰደቶም ስጉምታት ብዓለምከኸ ማሕበረሰብ ዝለዓለ ናእዳ ረኺባ እያ።ታይዋን ብኪቪድ-19 ዝተለኽፉ 379 ዝሞቱ ድማ 5 እያ መዝጊባ።እታ ባዕላ እተመሓድር ዲሞክራሲያዊት ሃገር ብሰንኪ ናይ ቻይና ተፅዕኖ ካብ ኣባልነት ውድብ ጥዕና ዓለm ተኸልኪላ ትርከብ።


text:
ትካል ስደተኛታት ሕ/ሃ ታንዛኒያ ካብ ሞዛምቢክ ክፍለ ግዝኣት ካቦ ዴልጋዶ ተሰዲዶም ዕቑባ ዝሓተቱ ስደተኛታት ብኣስገዳድ ምብራራ ጠጠው ክተብሎ ሓቲቱ።
ታንዛኒያ ካብ መስከረም ጀሚራ ንልዕሊ 4,000 ሞዛምቢካዊያን ሓተቲ ዕቑባ ምስጓጓ ፀብፃባት ይገልፁ።ትካል ስደተኛታት ሕ/ሃ እዚ ቁጽሪ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥራሕ ብኣስገዳድ ዝተመለሱ ልዕሊ 1,500 ሰባት ከምዝሓውስ ኣፍሊጡ ኣሎ።እቶም ስደተኛታት ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዶብ ሞዛምቢክ ኣብ ኣሰካፊ ኩነታት ይርከቡ።
ብጋዝ ሃብታም ካብ ዝኾነ ካብ ሰሜናዊ ሞዛምቢክ ክፍለ ግዝኣት ካቦ ዴልጋዶ ካብ ጥቅምቲ 2017 ጀሚሩ ኣስታት 724,000 ሰባት ተመዛቢሎም ኣለው።ወኪላት ረድኤት ን50,000 ሰባት ሓለዋን መሰረታዊ ረድኤትን ክህቡ ፀኒሖምኣለው። ትካል ስደተኛታት ሕ/ሃ ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት ንተወሰኽቲ 250,000 ሰባት ንምሕጋዝ መደባት ይሳለጡ ኣለው ኢሉ።


text:
ቤት ጽሕፈት ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኔድ ፕራይስ ዝሃቦ መግለጺ
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝወሰዶ በይንኣዊ ውሳነ ምቍራጽ ተጻብኦታት:ዝድገፍ ምዕባለ ኰይኑኣብ ባይታ ድማ ነቲ ክካየድ ዝጸንሐ ግጭት ከዝሕል፣ ክወርድ ንዝጸንሐ ቅትለታትን ሰብኣዊ ግፍዕታትን ክወግድ ዝኽእል፣ ብቐንዱ ድማ ንዝሕተት ሰብኣዊ ሓገዝ ማዕጾ ዝኸፍትን’ዩ። ኣብ ባይታ ዝከይድ ዘሎ ምዕባለታት ብቐረባ ንከታተሎ ኣሎና። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ነቶም ኵላቶም ተቐናቐንቲ ሓይልታት፡ ብቕልጡፍ ኣብ መኣዲ ዘተ ቀሪቦም፡ ኲናት ዘወግዱሉ ውሕስነት ሰላም ትግራይ ዘረጋግጹሉን ሉኣላውነትንን ሓድነትን ኢትዮጵያ ዘውሑስሉን መገዲ ከናድዩ ንጽውዕ።
ሕጂ’ውን ንዅላቶም ኣብዚ ኲናት ዝሳተፉ ዘለዉ ሓይልታት ብኣህጉራዊ ውዕላት ተቐዪዶም፡ ዘይተገደበ ሰብኣዊ ሓገዝ ንሰላማዊ ህዝቢ ከፍቅዱ፡ ሰብኣዊ መሰላት ከኽብሩን ንጽውዕ። ሰራዊት ኤርትራ ካብ መሬት ኢትዮጵያ ብዘይ ቅድመ-ኵነት ክወጽእን ምውጻኡ ድማ ብናጻ ኣካል ክረጋገጽን ንጠልብ። እዚ ድማ ቀንዲን ወሳኒን ንነባሪ ሰላም ኣብ ኢትዮጵያ ምዃኑን ንኣምን።
ሕጂ ልዕሊ ኵሉ እንሰርዖ ኣብ ባይታ ዘሎ ዘሰክፍ ሰብኣዊ ኵነታት’ዩ። ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ድማ መንግስቲ ኣሜሪካ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሰበ ስልጣን ትግራይ: ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ኣህጉራውያን ትካላትን ቅልጡፍ ናይ መግቢ ሓገዝ ነቶም ኣስታት 900 ሽሕ ብጥሜት ተጠቒዑ ዘሎ ህዝቢ ትግራይ ሓዊሱ ክተሓባበር ምዃኑ ድልውነቱ የረጋግጽ።ስለዚ ድማ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ብቕልጡፍመስመራት መራኸቢታት ቴሌፎን ትግራይ ክመለስን ዘይተገደበ ናይ ምንቅስቓስ ፍቓድ ክህብ፣ ንሰብኣዊ ሓገዝ ዝህባ ትካላት ድማ ውሕስነት ጸጥታ ከረጋግጽን ንጽውዕ።
ሰነ 29,2021


text:
ሚንስትራት ጉዳያት ወጻኢን ሃብቲ ማይ ሱዳን፡ኢትዮጵያን ግብጺን ልኡኻቶምን ምስ ሚንስተር ገንዘብ ኣሜሪካን ባንኪ ዓለምን ንዝሓለፉ ኣርባዕተ መዓልታት ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ጉዳይ ኣመላልኣ ማይን ኣሰራርሓ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ክላዘብ ቐነዩም። ኣብ ምዝዛም እዚ ኣኼባ ሚንስትራት እዘን ሃገራት ምፍራም ኣብ ዘለዎ ዝበልዎ ሰለስተ ነጥብታት ኣብ ስምምዕ ምብጽሖም ገሊጾም።
- ደረጃ ብደረጃ ኣመላልኣ እቲ ግድብ ህዳሴ ዝምልከት ናይ ጊዜ ሰለዳ
- ኣብ እዋን ደርቂን ዝተናወሓ ናይ ደርቂ ጊዜን ስነ ስርዓት ምፍኳስ ኣመላልኣ እቲ ግድብ
- ኣብ እዋን ደርቂን ዝተናወሓ ናይ ደርቂ ጊዜን ነቲ ግድብ ንምንቅስቃስ ዘድልይ ዓመታዊ ዝተናወሓ ናይ ኣመላልኣ ምፍኳስ ስርዓት
ብተወሳኺ እቶም ሚንስትራትን ልኡኻቶምን ኣብ ዓመታዊን ናይ ነዊሕ ስርሒታት ኣብ ምዱብ ማያዊ ኩነታት’ቲ ግድብ፡ ናይ ምትሕብባር መስርሕ፡ ኣብ ስርዓት ምፍታሕ ዘይምስምማዓትን ሓበሬታ ኣብ ምልውዋጥን ምስምማዖም እቲ መግለጺ ሓቢሩ’ሎ።
ብተወሳኺ ንደሕንነት’ቲ ግድብ ኣብ ዝተቐመጡ ናይ ተፈጥሮን አከባቢን ከምኡ'ውን ማሕበራዊ ተጽዕኖታትን መጽናዕታትን መፍትሒ ንምንዳይ ምስምማዖም ኣብቲ ብሓባር ዘውጽእዎ መግለጺ ሓቢሮም ኣለው።
ነዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ስምምዓት ዝሓዘ ናይ መወዳእታ ናይ ስምምዕ ሰነድ ኣብ መወዳእታ የካቲት 2020 ከዳልው ሚንስትራት እዘን ሃገራት ነቲ ጉጅለ ሰብ ሞያ ሕግን ቴክኒክን ትእዛዝ ምሃቦም’ውን እቲ መግለጺ ኣፍሊጡ’ሎ።
እቶም ሚንስትራት ካብዚ ስምምዕ ክርኸቡ ዝኽእሉ ኣገደስቲ ጠቕምታት ከምኡ’ውን ካብ ስርሒታት’ቲ ግድብ ዶብ ተሳጋሪ ንዝኾኑ ምትሕብባራት፡ ዞባዊ ምዕባለታት ቁጠባዊ ውሕደታት ኣፍልጦ ሂቦም ኣለው።
እቶም ሚንስትራት ብተወሳኺ ልምዓት ፈለግ ኒል ኣብ ምምሕያሽ ህይወት ህዝብታት ኢትዮጵያ፡ሱዳንን ግብጺን ኣገዳስነት ዶብ ተሳጋሪ ምትሕብባራት ደጊሞም ምርግጋጾም እቲ መግለጺ ሓቢሩ’ሎ።


text:
ኤርትራውነት ብደም እተሃንጸ መንነት ፡
ኤርትራውነት ብደም እተሃንጸ መንነት ፡
“ንዓይ ሃገረይ እንታይ ትገብረለይ ዘይኾነስ ፣ ኣነ ንሃገረይ እንታይ ይገብረላ “ JFK ”
መንግስቲ ጣልያን ብ1 ጥሪ, 1890 ኤርትራ ዕላዊት ግዝኣታ ምዃና ዝኣወጀትሉ ዘመን እዩ ። ውድብ ሓድነት ኣፍሪቓ ክኣ ብ1964፣ ካብ ሕጂ ዶባት ክንሕንጽጽ ኣብ ኹናትን ግርጪትን ከይንኣቱ ፣ በቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ዝሓንጸጽዎ ዶባት ተማእዚዝና ንኪድ ክብሉ ወሲኖም ። በዚ ዝኣክል ኤርትራ እተነጸረ ዶባት ዘሎዋ ልዑላዊት ሃገርን ፣ኣባል ውድብ ሓድነት ኣፍሪቓን ፣ ኣባል ውድብ ሕቡራት ሃገራትን እያ ። ኣብዚ ብንጹር ክፍለጥ ዘለዎ ፣ ኤውሮፓውያን ወረርቲ ዶባት ክንሕጽጹ እንከለዉ ናይቲ ከባቢ ተቀማጣይ ህዝቢ ድልየት ኣብ ግምት ዘእተወ ኣይነበረን። እዚ ስለ ዝኾነ ሓደ ብሔር ኣብ ክልተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ኣብ ዝኾና ሃገራት ተመቂሉ ክነብር ተግዲዱ ኣሎ ። ንኣብነት ኣብ ኤርትራ ትግርኛ ተዛረብቲ ኣብ ከበሳ ኤርትራን ፡ ኣብ ትግራይን ይርከቡ ፡ ዓፋር ኣብ ኤርትራ ኣለዉ ፡ከምኡ እውን ኣብ ኢትዮጵያ ፣ ኩናማ ኣብ ኣብ ኤርትራን ኣብ ኢትዮጵያን ኣለዉ ። ብናዓምር ኣብ ኤርትራን ሱዳንን ኣሎዉ ። ብሔር ኦሮሞ ኣብ ኢትዮጵያን ኣብ ከንያን ኣሉዉ ።እዚ ማለት እዘን ኣብ እተፈላለየ ሃገራት ዘለዋ ብሔራት ምስ ዝመስልወን ኣብቲ ጎረቤት ሃገር ዘሎ ብሔር ሃገር ክምስርታ ዝደልያ ብዙሓት እየን ። ግን ካብ ሓሳብ ሓሊፉ ብመሰረት ውሳኔ ሕብረት ኣፍሪቓ ፍጹም ግብራዊ ኽከውን ኣይክኣልን እዩ።
ገለ ገለ ፖለቲካ ንፈልጥ ኢና ዝብሉ ፡ ኤርትራውነት ሱቅ ኢሉ ኣብ ሕጻ ዝተነድቀ ፡ እሞ ከኣ ብዘረባ ዝፈርስ ይመስሎም ። ናይ ምቅላስ ሕልንኦም እንተ ደኸመ እሞ ኤርትራውያን ኣይኾናን እንተበሉ ፡ ቅሳነትን ሰላምን ክብርን ብእንቓዓ ዝሓፈሱዎ ይመስሎም እዚ ከኣ ዝበዝሑ ብትግራይ ንስደት ዘምርሑ ከም ቅድመ ኹነት ኣብቲ መዓስከራት ዝሕደሱሉ ኣስተምህሮ ይምስል ። ኣብ ትግራይ ይኹን ኣብ ውጻኢ ሃገራት ብርክት ዝበሉ ናይ ጥፍኣት ፍላስፋታት ለይትን መዓልትን ኤርትራውነት ንምጥፋእ ኣስተምህሮ ዝልግሱ ኣሎዉ ። ኤርትራ ማለት ናይ ብዙሓት ብሔራት ሃገር ምዃና ያኢ ተረሲዑ ። ስለዚ ሓድ ሓደ ተወላዶ ናይ ሓደ ብሔር መንነቶም ኪሒዶም ኤርትራውያን ኣይኾናን እንተበሉ ፣ ሃገረ ኤርትራ ትፈርስ ኾይኑ ዝመስሎም ኣሎዉ ። እንተኮነ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝኮነ ህዝቢ ኣፍሪቓ ንላዕሊ ኤርትራውነቱ ብደሙን ኣዕጽምቱን ዝሰረተ ብዓል ጽቡቅ ባህሊ ጅግና ህዝቢ እዩ ። ኣብ ግዜ ቓልስን ድሮ ሃገራዊ ነጽነትን ፡ ዓለም ብዛዕባ ኤርትራ እንታይ ትብል ከምዝነበረት ተረሲዑ ። ምክንያቱ ህግድፍ ንህዝብና ንቡር ክረክብ ስለ ዘይፈቀደሉ ። ስለዚ እዞም ኤርትራውያን ኣይኾናን ዝብሉ ፣ኣብ ክንዲ ነቲ ስርዓት ዝቓለስዎ ተስፋ ቆሪጾም ። ተስፋ ዝቀረጸ ሰብ ከኣ ምውት ሰብ እዩ ። ካብዚ ተበጊሶም ከኣ ገድልን ኤርትራውነት ዝገበረልና የብሉን ፣ ስለዚ እቲ ዘርበሓና መንነት ኣሊሽና ኣሎና ክብሉ ክምድሩ ይስምዑ ። እቲ ቁኑዕ ግን ከምቲ ኣብ ላዕሊ ተጠቂሱ ዘሎ “ንዓይ ሃገረይ እንታይ ትገብረለይ ዘይኾነስ ፡ ኣነ ንሃገረይ እንታይ ይገብረላ“ ክብሃል ነይሩዎ ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብዘን ዝሓለፈ 135 ዓመታት ካብ መግዛእቲ ጥልያን ፡ እንግሊዝ ፡ ኢትዮጵያ ፡ ሎሚ ከኣ ህግደፍ ብዘይ እፎይታ ክሳቀን ፡ ክስደድን ፡ ክመውትን እንከሎ ፡ ብዘይ ኣፈላላይ ብሓባር ናብ ኩሉ ውግኣት ብትብዓትን ቆራጽነትን ተወፊዩ እዩ ። ሻቡ ኣብቲ ጸላም ግዜ ኤርትራዊ ኣይኾንኩን ኣይበለን፣ ግደፍ ሕጂ ነጻ ሃገር ብደሙ ምስ መስረተ ። እወ እቲ 1, መስከረም 1961 ብጅግና ስውእ እድሪስ ሓምድ ዓዋተ ዝተበገሰ ስውራ ፡ ዕላማኡ ሚእቲ ካብ ሚእቲ እዃ እንተሃረመ ፡ በዚ ከዳዕ ጉጂለ ህግደፍ ተመንጥሉ ህዝብና ኣብ መግዛእቲ ይቅጽል ኣሎ። ካብ ባዕዳዊት ኢትዮጵያ ነጻ ክንወጽእ ዝኸፈልናዮ ስሳን ሓሙሽተ ሽሕ( 65, 000) ሂወት ከይኣክልስ ፡ ሕጂ ከኣ ህግደፍ ንድሕነት ባዕዳዊት ኢትዮጵያ ክንድኡ ሂወት የክፍለና ኣሎ ። ካብዚ መሪር ውርደት እዚ ክንወጽእ፣ ኩሉ ካልኣዊ ጉዳያትና ኣወንዚፍና ብሓደ ኾይና ንስራሕ !
እዞም ኤርትራውያን ተጋሩ ኢና ዝብሉና ዘለዉ ፤ ካብ ኢሳያስ ኣፈውርቅን ጉጂሊኡን ብምንታይ ይፍለዮ ?
ትግራይ ሃገር ከትከውን ዕድል ምስ እትረክብ ኣድላይነት እንተሃሊይዎ፣ ሓደ ካብቶም ቀዳሞት ድጋፍ ዝህቡ ሰብ እየ ። ምክንያቱ ውድብ/መርሕነት ህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ ፣ ክሳብ ሕጂ ኣብ ጉዳይ ልዑላውነት ኤርትራ ብዝወሰድዎ ነቅ ዘይብል መርገጽ እዩ ። ሕጂ እውን ድጊመ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ እተፈጸመ ኢሰብኣዊ ተግባር ይኹንን ። ከምኡ እውን ኣብ ልዕሊ ዝኾነ ካሊእ ህዝቢ ክፍጸም የብሉን ይብል ። ህዝቢ ትግራይ ወይ ትግራዋይ ሎሚ ኢትዮጵያዊ ጽባሕ ኢትዮጵያዊ ድሕሪ ጽባሕ እውን ኢትዮጵያዊ እዩ ። ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር ብደም ተጋሩ እተሃንጸት ሃገር እያ ። ጉንደት ጉራዕ መተማ ዓድዋ ኩሉ ደም ትግራዋይ እዩ ፈሲሱዎ ። ከምኡ እውን ኢትዮጵያ ብዘይ ዓድዋን ኣኽሱምን ከም ጨው ዘይብሉ መግቢ እያ ። ሰብ ታሪኽ ክገልጽዎ እንከለው ፡ ንጉስ ምኒልኽ ምስ ጣልያን ብጉዳይ ዶባት ኤርትራ ክዛተ እንኾሎ “ኣልወሃ ምላሽ” ክወስዱ ተሰማሚዑ ነበረ ይብሃል ፡ ሽዑ ነተን ብዓልቲ ቤቱ ዝነበራ ንግስቲ ፀሃይቱ ምስ ነገረን ግሪሙውን “ ኢትዮጵያ ብዘይ ኣኽሱም” እንታይ ትርጉም ክህሉዋ እዩ ? እዝስ ኣይኸውንን በለኦ ይብሃል ። ብተወሳኪ ምሁራን ታሪኽ ከም ዝገልጽዎ ኣብ ኣኽሱም ቤተ ክርስትያን ማርያም ጽዮን ፣ ጽላት ናይ እቶም ዓሰርተ ትእዛዛት ኣምላኽ ንነቢይ ሙሴ ዝሃቦ ተዓቁቦምላ ዘለው ቅድስትን ታሪካዊትን ከተማ ምዃና ይንገረላ እዩ። ስለዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ትግራይ ሃገር ክትከውን ዝፍርም ኣይመስለንን ። ትግራይ ሃገር ክትከውን ዘሎ ሓደ ዕድል ፡ ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ፈሪሱ ኹለን ክልላት ነጻነትን ምስ ዝእውጃ እዩ
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝገለጽኩዎ ሕልሚ ዘይኾነ ክውንነት እዩ ። ካብዚ ብምብጋስ እቶም ተጋሩ ኢና እትብሉና ዘሎኩም ኤርትራውያን ፣ ብካልእ ኣዛራርባ ኢትዮጵያውያን ምዃንኩም ትገልጹልና ኣሎኩም ፡
ኢሳያስ ኣፈውርቂ ናብ ኣዲስ ኣባባ ከይዱ “ ህዝቢ ኤርትራ ኢትዮጵያን ሓደ ህዝቢ እዩ ፣ ክልተ ህዝቢ እዩ ዝብል ዓሻን ታሪኽ ዘይፈልጥ እዩ “ በለና ። ከምኡ እውን ነቲ እተከፍለ መስዋትነት ናይ ኣሽሓት ኤርትራውያን “ ኣይከሰርናን “ ክብል ደምዲሙዎ ። ስለዚ እዞም ተጋሩ ኢና እትብሉና ዘሎኩም ኤርትራውያን ኣብ መወዳእታ ትግራይ ኢትዮጵያ ካብ ኮነት ፡ ጎንድር ከኣ ኢትዮጵያ ካብ ኮነት ፡ ምስ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብታ ዓባይ ኢትዮጵያ ክትራኸቡ እኩም ማለት ድዪ ። ስለዚ እንታይ እዩ እቲ ፍልልይ ኣብ መንጎ እዞም ኤርትራውያን ተጋሩ ኢና ትብሉን ፣ ኣብ መንጎ እቲ ኢሳያስ ኣፈውርቂ ዝደልያን ዝምነያን ዓባይ ኢትዮጵያ ? ብካልእ ኣዛራርባ ምስ ህግደፍ ናይ ስነ -ሓሳብ ፍልልይ የብልኩምን ማለት ዲዩ ።
ኣብ መወዳእታ ።
ውድብ ሓርነት ትግራይ ካብ መጀመርያ ግዜ ቓልሲ ይኹን ክሳብ ምእዋጅ ነጻናት ኤርትራ ዘርኣዩዎ መርገጽ ዝንኣድ እዩ ። ሕጂ ከኣ ብከምኡ ክቅጽሉዎ እላቦ ። እዚ ማለት ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ትግራይን ጽቡቅ ዝምድና ክፍጥር ይክእል ። እንተ እቲ ኣብ ደደቢት መድያ ዝዝረብን ኣብ ትግራይ መድያ ሃውስ እንሰምዖ መደረታት ነባሪ ጽልኢ እምበር ፍቅሪ ዘምጽእ ኣይኾነን ። ከምኡ ናይ ገለ ገለ ኤርትራውያን መድያታት እንተርኢና ብምሉእ ሓይሎም ኣንጻር ህወሓት ውፍሪ ከኽይዱ ይራኣዩ ። ስለዚ በዚ ይኹን በቲ ካብ ክልቲኡ ህዝብታት ሕሉፍነት ዝስደዖም ክህሉው ባህርያዊ እዩ ። ብሓጺሩ ግን ኩሉ ኤርትራዊ ይኹን ትግራዋይ ሰላም ዝመርጽ ስለ ዝኾነ ብልፍንቲ ነዚ ፋሽሽታዊ ስርዓት ኣወጊዱ ሰላም ክነግስ ዘክእል መንግዲ ከናዲ ኣሎዎ ።
ዝክሪ ንስውኣትና !
ኣምላክ ኤርትራ ሃገና ይባርኽ !
ክብሮም ግረነት
9/16/21


text:
Radio Erena: 08 July 2018
ንህሉው ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ክትከታተል፣ ብባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተመዘት ጉጅለ፣ ስርሓ ንሓደ ዓመት ክቕጽል ምዃኑ ተገሊጹ።
ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዘካየዶ ዋዕላ፣ እታ ካብ 2012 ኣትሒዛ ዓመታዊ ጸብጻባ ከተቕርብ ዝጸንሐት ጉጅለ ዘቕረበቶ ውጽኢት ስርሓ ድሕሪ ምምርማር ብዘይድምጺ ምሃብ ንሓደ ዓመት ስርሓ ክትቅጽል ምውሳኑ ተገሊጹ።
ኣብቲ ዋዕላ ንሕብረት ኤውሮጳ ብምውካል ስሎቫኪያ ኣብ ዘቕረበቶ ምላሽ፣ ነቲ ብጂቡቲን ሶማልያን ዝቐረበ እማመ ዘለዋ ደገፍ ድሕሪ ምግላጽ፣ ኣብ ዝሓለፈ ጸብጻብ ቀሪቡ ዘሎ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ንተሓታትነቱ ዝምልከት ቀንዲ ኣተኩሮ ክወሃቦ ከምዘለዎ ኣስሚራትሉ።
ቻይና፣ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ንምምሕያሽ፣ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ብሓባር ክስርሓሉ ዝከኣል መንገዲ ምንዳይ እምበር፣ ፍሉይ ልኡኽ ብምምዛዝ ክሰልጥ ከምዘይክእል ብምግላጽ ነቲ እማመ ነጺጋቶ።
ኣቐድም ኣቢሉ ከምዝተገልጸ፣ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ከተጽንዕ ብሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘት ሸይላ ኪታሩዝ፣ ኣብ መበል 38 ዋዕላ ሰብኣዊ መሰላት ተረኺባ ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ ኣብ ኤርትራ ሕጂ’ውን ከበድቲ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት እናቐጸሉ፣ ማሕበረሰብ ዓለም ሱቒሉ ክዕዘብ ምምራጹ ከምዘተሓሳሰባ ገሊጻ’ያ።
ንሳ ኣብ መግለጺኣ፣ ተመሃሮ ዲያእ ኣልኢስላሚያ ዘካየድዎ ተቓውሞ ሓደ መርኣያ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ዓፈናን ጭቆናን’ዩ ድሕሪ ምባል፣ ኣብ መበል 93 ዓመት ዕድሜኦም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝዓረፉ ሓጂ ሙሳ መሓመድኑር ሓደ ህያው ኣብነት ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ማእሰርቲ ምዃኑ ሓቢራ’ያ።
==================


text:
ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ንህልዊ ኩነታት ኢትዮዽያን ኤርትራን ኣብ ዝዳህሰሰ ዳሕረዋይ ቃለ-ምልልሶም ምስ ሬድዮ ኣሰና፣ምስሕሓብ ዶብን መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ኢትዮዽያ ይትግብሮ ኣሎ ንዝበልዎ ፖሊሲ ከመይ ክፈታሕ ከምዝግባእ ኣንፈት ነፂሮም‘ዮም።ኣብ‘ቲ ቃለ-ምልልስ ተመርኲስና ንክልተ ኢትዮዽያዊያን ኣዘራሪብና‘ለና።በትረ ስልጣን ንዶ/ር ቴድሮስ ገብሩን ንኣቶ ኣሸብር ገብሩን ዓዲምዎም‘ሎ።
ዶ/ር ተድሮስ ገብሩ ቃለ-ምልልስ ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ መቀፀልታ ዝሓለፈ ፖሊሲ ምምሕዳሮም'ምበር ሓድሽ ነገር ኣይብሉን ክብል ከሎ ኣቶ ኣሸብር ገብሩ ብወገኑ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ናብ ከምዚ ዝዓይነቱ ለውጢ ዝኣተወ ስለምንታይ ምኻኑ ኣቀዲሙ ክፍለጥ ኣለዎ ይብል።
ክልቲኦም ኣጋይሽ ንመንግስቲ ኤርትራ ብኢትዮጵያ ምቅያር ግና ቅቡል ኣይኮነን።ናይ ህዝቢ ኤርትራ ዋኒን ክኸውን ይግባእ ኢሎም።
ነቲ ቃል-ምልልስ ኣብ ናይ ሰሉስ መደብና'ውን ክትሰምዑዎ ትኽእሉ ኢኹም


text:
ጸብጻብ 2ይ ዋዕላ ኣምስተርዳም
ሽማገለ ዋዕላ
20 ሰነ (June) 2007
እቲ ብመጸዋዕታን ኣዳላውነትን ሓላፍነትን ሓድሽ ተስፋ ነት ዎርክ ብዕለት 16-17 ሰነ (ጁን) ኣብ ኣምስተርዳም (ሆላንድ) ዝተኻየደ ዋዕላ (ኮንፈረንስ) ኣምስተርዳም ብዓወት ተዛዚሙ።
እዚ ሃገርን ህዝብን ካብዚ ዘለዎ ግፍዕታትን ጭቆናን ህግደፍ ንምድሓን ብመጀመርያ ንሕና ኤርትራውያን ክንሰማማዕን ክንጥርነፍን ኣሎና ብዝብል መበገሲ ዝተገብረ ኣኼባ ከኣ ኣብ ክልተ ክፋልት ተኸፊሉ እቲ ሓደ ንተዛረብቲ እንግሊዝኛ ኰይኑ ብዕለት 16 ዝጀመረን ምሉእ መዓልቲ ቀጺሉ ስዓት ሓሙሽተ ናይ ምሸት ዝደምደመን ኢዩ። ኣኼባ ዝተጀመረ ከኣ ናይ ንግሆ ስዓት 8 ኣቢሉ ኢዩ። ብዛዕባ ዓላማ ናይቲ ኣኼባን ኣኼበኛታትን ከምኡውን ናይቶም ንመደረ ዝቐረቡ ምሁራትን ሰበስልጣናትን መንነትን ኣስማትን ብምልላይ ብቓንቋ እንግሊዝኛ ብምዝራብ ዝኸፈቱዎ ዶክተር ፍሥሐጽየን መንግሥቱ ኢዮም።
ነቲ ዋዕላ ብኣቦ መንበርነት ዝኣለዩዎን ዝመርሑዎን ፕሮፈሰር ባሄር ዝተባህሉ ውሩይ ምሁር ኰይኖም ኣብቲ ዋዕላ (ኮንፈረንስ) ተረኺቦም ዝመደሩን ንዝተፈላለዩ ሕቶታት ጉባኤኛታት ዝመለሱን ብዛዕባ ኣፍሪቃ ብፍላይውን ብዛዕባቲ ሰላም ስኢኑ ዘሎ ቀርኒ (ሆርን) ማለት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ሶማል ሰፊሕ ትምህርትን ፖለቲካዊ ትንተናታትን ርእይቶታትን ዝሃቡ ከኣ እዞም ዝኽተሉ ኢዮም።
1. ሚስተር ፓውል ሊተንስ ኣብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጕዳያት ናይ ጕዳይ ኣፍሪቃ ም/ሓላፍን ናይ ምዕራብን ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀንዲ ሓላፊ፡
2. ሚስተር ዊልያም ጉመደ ውሩይ ናይ ፖለቲካን ሜድያን ክኢላ፡
3. ሚስተር ጀረሚ ስሚዝ ተወካሊ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፡
4. ኣቶ ተኮላ ወርቁ ንሰብኣዊ መሰልን ዲሞክራስን ዝንቀሳቐሱ ምሁር ኢትዮጵያዊ፡
5. ወሮ. ኣለም ደስታ ኣደመንበር (ማልቲ ካልቸራል ዉመን ፒስ ነት ዎርክ)
6. ወሮ ኣምና ናጊ ኣባል (ማልቲ ካልቸራል ዉመን ፒስ ነት ዎርክ)
7. ወሮ ንጎዚ ንዎሱ ም/ ኣደ መንበር (ኣፍሪካን ዲይስፖራ ኮሙኒቲ)
8. ሚስተር ካሊድ ናይ ኮርፎፋን ኣሊያንስ ወኪል
9. ሚስተር መሓመድ ስሄል ኣግሮ ናይ ሶማል ጕዳይ ሓለይቲ ደቂ ሃገር ኮሚኒቲ ሓላፊ፡
10. ኣቶ ተስፉ ዘውደ ካብ ኤርትራውያን ስቪካውያን ማሕበራት ኣብ ጀርመን፡
11. ሚስተር ካሚስ ኤስ ዊኒምበጉ ካብ ኣፍሪካ ሰብኣዊ መሰላት ማሕበር፡
12. ሚስተር ራይን ኮዎልስትራ ካብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጕዳያት ኣብ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጕዳያት (ፖሊስታት ሓንጻጺ )
13. ሚስተር ጀረሚ ለስተር ብዓል ስልጣን ሕብረት ኤውሮጳ (ካብ ብራሰልስ)
14 ዶክተር ፓውል ሚርትስ ናይ ኢንተርናሽናል ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጕዳያት ም/ሓላፍን ምሁርን
15. ፕሮፈሰር ሃሪ ፖስት ዲረክተር ሰላምን ፍትሕን ኣብ ሃገር ጣልያን ነበሩ።
እቶም ተዛረብቲ ብዛዕባ ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ ሽግራት ሃገራት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን ሶማል፡ ብምልዓል ሰፊሕ ዝዀነ ትንታኔታትን ትምህርታዊ ሓዘል ዝዀነ ገለጻታትን ኣቕሪቦም። ኣብዚ ዋዕላዚ ብዘይካቶም መደረ ዘቕረቡ ካልኦት ክኢላታትን ኣገደስቲ ዝዀኑ ወኪላት መንግስታዊ ትካላትን ብዓይነትን ብቕዓትን ኣዝዮም ኣድለይትን ፍሉጣት ዝዀኑ ምሁራትን ናይ ሰብኣዊ መሰላት ተጣበቕትን ስቪካውያን ማሕበራት ኣባላትን ናይ ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ወከልቲ ዘይመንግስታውያን ትካላትን እውን ተኻፊሎም ነሮም። ኣብቲ ምሉእ መዓልቲ ዝቐጸለ መደረታትን ክትዓትን እውን እቲ ኣብ መንጎ ምዕራባውያን ገዛእትን ኣፍሪቃን ዝነበረ ናይ ኮለንያል ምምሕዳራትን ናይ ዶብ ኣትሓናጽጻ ጕዳይን ዝገደፎ ናይ ግርጭት ሳዕቤናትን ብሰፊሕ ተተንቲኑ። ብፍላይ ጕዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተላዒሉ ኮሚሽን ምሕንጻጽ ዶብ ኣርእዩዎ ንዝተባህለ ጕድለት ንጹርን ዘየዳግምን ግሉጽ ዝዀነ ትንተናን መልስን ተዋሂቡዎ።
ካብኡ ሓሊፉ እዚ ሎሚ ኣብ ዓለምና ብፍላይ ከኣ ኣብ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ዝርኤ ዘሎ ፖሊሲ ምዕራባውያን ሃገራት፡ ጕዳይ ዲሞክራሲ ምስ ጠቕሞም ዘትኣሳስሩዎ እምበር ነቲ ናይ ብሓቂ ዲሞክራሲ ዝበሃል ብዙሕ ከም ዘይግደሱሉ ዝተፈላለዩ ኣፍሪቃውያን ብግልጺ ነቒፎም። ብፍላይ ከኣ ገለ ዲክተይቶራት መዕቆቢኦምን ሓገዞምን በቶም ንፍትሕን ዲሞክራስን ንሕለቕ ኢና ዝብሉ ዓበይቲ መንግስታት ምዕራብ ምዃኑ እውን ብዘይንሓፍነት ወቐሳ ቀሪቡ። ንኹሉ ሕቶታትን ትንታኔታትን ከኣ ብብቕዓት ዝምልሱን ዝትንትኑን ከዕግቡ ዝቃለሱን ምሁራት ተራእዮም።
ኣብዚ ዋዕላዚ ብዝሒ ደቂ ኣንስትዮ ብዘይ ምንባሩ ንዝተሰምዔ ወቐሳ ብምቕባል እተን ተኻፊለን ዝነብራ ብቝጽረን ውሑዳት ዝዀና ደቂ ኣንስትዮ ዘበርከትኦ መደረን ዘርኣይኦ ሃገራዊ ፍቕርን ትምህርታዊ ክእለትን ፖለቲካውን ሰብኣዊ መሰላት ንምጥባቕ ክግበር ዘለዎ ጻዕሪ ብምትንታን ዘቕረብኦ ርእይቶ ግን ኣዝዩ ዝነኣድ ነሩ።
ኣብ መንጎ ሓጺር ናይ ምሳሕ ጊዜ ድሕሪ ምግባር እቲ ዋዕላ ክሳብ ስዓት ሓሙሽተ ናይ ምሸት ቀጺሉ ኣምስዩ። ኣብዚ ምሉእ መዓልቲ ዝቐረበ መደረታትን ትምህርታዊ ሓዘል ትንታኔታትን ከኣ ኵሉ ብስነስርዓትን ብምክብባርን ስለዝነበረ ኵሉ ሰብ ትሓጕሱን ብዙሕ ትምህርቲ ቀሲሙን ወጺኡ ክበሃል ይከእል። እቲ ዋዕላ ዝተዳለወሉ ቦታ ኣብ ፍሪ ዩኒቨርሲቲ ኰይኑ በቲ ዝተገብረ ኣቀራርባን ብቕዓት ምድላዋትን ከኣ ንሓድሽ ተስፋ ብፍላይውን ን ዶክተር ፍሥሐጽየን መንግሥቱ ብኹሉ ወገን ምስጋናን ናእዳን ድሕሪ ምቕራብ እቲ ዋዕላ ስዓት ሓሙሽተ ብሰላምን ብፍቕርን ተደምዲሙ።
ድሕሪ እዚ እቲ ብፍላይ ንኤርትራውያን ዝምልከት ጕዳይ ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ሆተል (ካዛ 400) ክሳብ ስዓት 10 ናይ ምሸት ቀጺሉ ኣምስዩ። ኣብዚ ኣኼባ እዚ ሰውራዊ ባይቶ፡ ሰልፊ ኣልናህዳ፡ ሰልፊ ጉባኤ ኤርትራ ልኡኻቶም ብመሪሕነት ደረጃ ኣባላቶም ሰዲዶም ክሳተፉን ኣብቲ ዋዕላ ዓቢ ተራ ክጻወቱን ከለዉ ናይ ካልኦት ውድባት ላዕለዎት ካድራትን ኣባላትን እውን ብውልቆም ተረኺቦም ነበሩ።
ኣብዚ ብቛንቋ ትግርኛ ንኤርትራውያን ብጕዳይ ሃገሮምን ህዝቦምን ንኽመያየጡ ኣብ ሆቴል ዝተዳለወ ካልኣይ ክፋል ዋዕላ ኣምስተርዳም ዝተረኽቡ ደቂ ሃገር ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ብዝሒ ነሩዎም’ኳ እንተዘይተባህለ ምስቲ ኵሉ ዝነበረ ኵነታት ርኢኻ ዘሓጕስ ቍጽሪ ተጋባእቲ ነሩ ክበሃል ይከኣል። ብፍላይ ብዘይካቶም ካብ ውሽጢ ሃገር ማለት ካብ ሆላንድ ዝተኻፈሉ ካብ ካናዳ፡ ሽወደን፡ ዓዲ እንግሊዝ፡ ከምኡውን ሃገራት ጣልያን ጀርመንን ዝመጹ ናይ ውድባት ኣባላትን ግዱሳት ደቂ ሃገርን ናይ ሲቪካውያን ማሕበራት ተወከልትን ኣባላትን እውን ተሳቲፎም ነሮም።
ነዚ ኣብ ሆቴል ካዛ 400 ዝተገብረ ንጕዳይ ኤርትራውያን ዝምልከት ዋዕላን ምይይጥን ብኣቦ መንበርነት ዝመርሑዎ ዶክተር ፍሥሐጽየን መንግሥቱ ኢዮም። ንሶም ናይ መእተውን መላለይን ቃል ድሕሪ ምቕራብ እተን ክንዘራረበለን ዝተዳለዋ ዛዕባ (ኣጀንዳ) በብሓደ ዘርዚሮመን። ካብቲ ኣጀንዳ እታ ቀዳመይትን ዝዓበየትን ከኣ እታ ሓይልና ክድልድል ኣቐዲምና ክንጥርነፍ ኣሎና። ክንጥርነፍ ከኣ ኣቐዲምና እቲ ኣብ ክልተ ተኸፋፊሉ ዘሎ ኪዳን ዝዕረቐሉን ብሓደ ዝሰርሓሉን ሓይሉ ዘደልድለሉን መንገዲ ክንረክብ የድሊ፡ ብማለት ንዅሎም ኣካላት ኪዳን ጥራሕ ዘይኮነ ንዅሎም ብኤርትራን ህዝባን ንሓልን ንግደስን ዝብሉ ደቂ ሃገር ዝተመሓላለፈ መጸዋዕታ ነበረ። ብዝዀነ ግን ዶክተር ፍሥሐጽየን መንግሥቱ እቶም ክልተ ክፋላት ኪዳን ዘይምምጻኦም ጥራሕ ዘይኮነ ስለምንታይ ከም ዘይመጹ እውን ዝፈልጡዎ ጕዳይ ከም ዘየሎን ነቲ ዘትሓላለፉዎ መልእኽቲ ዝረኸብዎ ሓበሬታ ከም ዘየሎን ኣረጋጊጾም።
ብድሕሪ እዚ ጕባኤ ዝተፈላለየ ርእይቶታት ድሕሪ ምስማዕ እቶም ዝተዓደሙ ኣካላት መሪሕነት ኪዳን ብኣካል ይኹን ብውክልና ኣብቲ ዋዕላ ካብ ዘይመጹ ንሳቶም ኣብ ዘየለዉሉን ሓሳባቶም ኣብ ዘይተሓተቱሉን ብዛዕባ ዕርቆም ወይ ባእሶም ምዝራብ ጠቓሚ ውጽኢት ክህልዎ ስለዘይክእል እቲ ጕዳይ ዕርቂ ዝብል ኣርእስቲ ካብቲ ኣጀንዳ ክስገር ተወሲኑ። ኣብቲ ዋዕላ ብሓላፍነት ዝተላእኩን ነቲ ዋዕላ ዝተመዘዙን’ኳ እንተዘይኰኑ ናይ ክልቲኡ ክፋላት ኪዳን ኣባላት ዝዀኑ ሰባት ነሮም እዮም። ነቲ እዚ ኣጀንዳ ዕርቂ ይትሓለፍ ዝብል ውሳኔ ከኣ ካብ ክልቲኡ ወገናት ዝተቓወመ ኣይነበረን።
እቲ ቀጺሉ ዝቐረበ ኣጀንዳ እቲ ንሃገርናን ህዝብናን ካብዚ ዲክታቶርያውን ግፍዓውን ስርዓት ኢሳያስ ንምድሓን ክካየድ ዝግብኦ ቃልስን ጻዕርታትን ከመይ ዝበለ ክኸውን ኣለዎ? ዝብል ኣጀንዳ ኰይኑ ብዝተፈላለዩ ተሳተፍቲ ዋዕላ ሰፊሕን ዓሚቝን ኣዝዩ ኣከራኻርን ዝዀነ ክትዓት ተኻይዱሉ። ኣብቲ ዝተፈጸመ ምይይጥ ድማ ካብቲ ተዳኺሙ ዘሎ ሓይሊ ተቓውሞ ምጽባይ ጥራሕ ዘይኰነ ብስቪካውያን ማሕበራት ኮነ ብዘይተወደቡን ግዱሳትን ውልቀሰባት ከይተረፈ ክካየድ ዝግብኦ ቃልስን ስጉምትታትን ሰፊሕ ክትዓትን ትንተናታትን ተኻይዱዎ። ነዊሕን ኣካታዕን ዝዀነ ጕዳያት ኣልዒሎም ነዊሕ ስዓታት ድሕሪ ምክታዕ ከኣ ነቲ ካብ ዝተፈላለዩ ተሳተፍቲ ዋዕላ ዝቐረበ ሕቶታትን ጸገማትን መፍትሒ ዝኸውን ሓሳባትን መልስታትን ሒዞም ንጽባሒቱ ንኽመጹ ስዓት 10 ናይ ምሸት ክኸውን ከሎ ኣኼባ ተደምዲሙ።
ሰንበት ዕለት 17 ሰነ 2007 ስዓት ትሽዓተ ኣኼባ ቀጺሉ ነቲ ኣብ ትሕቲ ዲክታቶራዊ ጕጅለ ህግዲፍ ዝሳቐ ዘሎ ህዝብን ብሰንኩ ንስደት ዝጐርፍ ዘሎ መንእሰይን ንምድሓን ንጽባሕ ዘይብሃለሉ ናይ ሓባር ቃልሲ የድልየና ኣሎ። ስለዚ ናይ ኵሎም ደለይቲ ሓርነትን ፍትሕን ዲሞክራስን ዝዀኑ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ጻዕሪ ካብ ማንም ጊዜ ንላዕሊ ሎሚ ኣድላዪ ምዃኑ እቲ ዋዕላ ኣሚኑሉን ተሰማሚዑሉን። በዚ መሰረት ከኣ እቲ ዋዕላ ንምሕያልን ምድንፋዕን ደምበ ተቓውሞ ዝማእከሉ ስርሓት እተሰላስል ሽማገለ ዋዕላ ኣምስተርዳም ብዝብል እትጽዋዕ ሓንቲ ሽማገለ ክትቀውም ብሙሉእ ድምጺ ተሰማሚዑ።
እቲ ኣብቲ ዋዕላ ቀንዲ ዘዛረበን ዘከራኸረን ኣብታ እትቐውም ሽማገለ ኣካላት ናይተን ተረኺበን ዘላዋ ውድባት ይእተዉዶ ኣይእተዉ? ዝብልዩ ነሩ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ኣባላት ውድባት ኣብታ ሽማገለ ምእታው ንስራሕ ናይታ እትቐውም ሽምገለ ክዕንቅፍ እምበር ክጠቅም ስለ ዘይክእል እታ ሽማገለ ካብተን ክልተ ክፋላት ኪዳን ወጻኢ ብዝዀኑ ኣካላት ክትቀውም እቶም ኣባላት እተን ውድባት ግን ምስታ እትቐውም ሽማገለ በብዓቕሞምን ዝኽእሉዎን ክትሓጋገዙ ቃል ኣትዮም እታ ሽማገለ ናጻ ብዝዀኑ ኣካላት ጥራሕ ክትቀውም ብሙሉእ ድምጺ ተሰማሚዖሙሉ። ካብዚ ብምንቃል ከኣ እታ ሽማገለ ንጊዜኡ ካብቶም ኣብቲ ዋዕላ ዝተረኽቡን ተወፋይነቶም ዘረጋገጹን በዞም ዝስዕቡ ኣካላት ክትቀውም ተወሲኑ።
1. ሓድሽ ተስፋ ነት ዎርክ ዶክተር ፍሥሐጽየን መንግሥቱ
2. ሰልፊ ጉባኤ ኤርትራ ኣቶ ገብርሒወት ተወልደብርሃን
3. መቓልሕ ኤርትራ ኦርግ እንጅ. እዮብ መዓሾ
4. ስኒት ሰላም ፍራንክፎርት መም ተስፉ ዘውደ
5. ስኒት ሰላም ፍራንክፎርት ኣቶ ሃይለ ተወልደ
6. ወኪል ኣስፐር ስቪካዊ ማሕበር ዓዲ ጣልያን
ዕማም ናይዛ ሽማገለ እዚኣ ከኣ፡
1. ነቲ በዅሩን ተዳኺሙን ዘሎ ቃልስን ስራሕን ተቓወምቲ ዝሕይለሉን፡ ብጥርኑፍን ሓይልን ንስርዓት ኢሳያስ ክቃወመሉን ከውድቐሉን ዝኽእል መንገዲ ምድላይ ኰይኑ ነቲ ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ኣካላት ብፍላይውን ኣብ ውሽጢ ኪዳን ተፈጢሩ ዘሎ ዘይምርድዳእ ዝሃድኣሉን ኣብ ንቡር( Normalization) ዝምለሰሉ መንገዲ ምጽዓር፡
2. ብዝከኣል መጠን ምስ ኵሎም ውድባትን ዘይተወደቡን ተቓለስትን ግዱሳት ደቂ ሃገርን እናተራኸበት ሓደ ኵልና ማለት ውድባት፡ ዘይውድባት፡ ስቪካውያን ማሕበራት፡ መንእሰያትን ደቂ ኣንስትዮን ብሓጺሩ ኣብ ሰላምን ቅሳነትን ረብሓ ዘሎና ደቂ ሃገር ብዘይ ኣፈላላይ ብሓባር ንዝትየሉን ሃገርናን ህዝብናን ንምድሓን መደባት ነውጽኣሉን ሰሚናር ኣብ ዝሓጸረ እዋን ንምድላው ዝከኣለሉ መንገዲ ትሰርሕ፡
ክሳብ ሽዑ፡
* ህዝባዊ ብዓላትን ፈስቲቫላትን ብሓደ ንምብዓል ዝከኣለሉ መንገዲ፡
* ሰላማዊ ሰልፍታትን ህዝባዊ ኣኼባታትን ዝምእከለሉ መንገዲ፡
* ኣብ ተቓውሞ ንዝርከቡ ምንቅስቓሳትን ስቪካዊ ማሕበራትን ኣብ ሓደ ዝጥርነፉሉ መንገዲ ጻዕርታት ምክያድ፡
* ንሽግር ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዲፕሎማስያዊ ጽፍሕታት ምዝርጋሕን ፖለቲካዊ ሓገዝ ምሕታትን፡
* ተጀሚሩ ንዘሎ ናይ ኢሰያስ ገበናት ምውህላልን ጭብጥታት ምእካብን፡
* ዝምድናና ምስ ጐረባብትና ሃገራት ዝሕይለሉን ዝዓብየሉን ምንዳይ፡
* ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ንዘለዉ ዜጋታትና ኵነታቶም ምፍላጥን ሓገዛትን ሞራልን ምብርካትን ወዘተ ክዀኑ ኢዮም።
ውድቀት ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግዲፍ
ዓወት ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ
ሽማገለ ዋዕላ ኣምስተርዳም
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1057


text:
ዋዕላ ልኡኽ ሓሊቦ
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
13 ነሓሰ 2010
ቅድሚ እቲ ጉዳይ ዋዕላ፡ ወይ ኣብ ዋዕላ ዝተባህለን ዝተገብረን ፡ ሰባት ብዛዕባ ዋዕላ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ብጽሑፍን ኣብ ፓልቶክን እንታይ ክብሉ ከም ዝጸንሑ ሓሳበይ ክገልጽ እፈቱ። ሕቶ ዋዕላ ሓምለ 2010 ሃንደበት ኣብ መወዳእታ ወርሒ ታሕሳስ ብፍላይ ከኣ ድሕሪ ሓድሽ ዓመት 2010 ኣዝዩ እንዳተወዓውዔ መጺኡ።
ጉዳይ ዋዕላ ንኩሉ መዳያዊ ፍታሕ ኣገዳሲ መድረኽ ሃገራውያን’ኳ እንተዀነ፡ ዋዕላ ንስለ ዝተግብረ ጥራሕ ኩሉ ፍታሕ ብተኣምራት ይመጽእ ማለት ከም ዘይኮነ ኩሉ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ክጻሕፍ ዝጸንሐ ዝምስክሮ’ዩ።
ህዝብና ካብ ክቱር ናይ ሓድነት ድሌቱ ንዋዕላ ኣብ ዝነበሮ ትጽቢት፡ ነቲ ዝወናጨፍ ዝነበረ ንፋስ ዋዕላ ከም ህጹጽ ፍታሕ ዘምጽእ ገቢሩ ዝወሰዶን ዝተረድኦን ውሑድ ብዘይምንባሩ፡ ኩሉ ኣንፈቱን ቀልቡን ንዋዕላ ኰነ።
ሕራይ ንዋዕላ ኣንፈትናስ ንኺድ፡ ንዋዕላ ሒዝናዮ ንኸይድ ሓሳብን ምኽርን ከመይ ይኹን፡ እንታይ ይመስል፡ ኣገባብትና ከመይ ክስርዑ’ዮም፡ ንዛረበሎም ዛዕባታት ቅደም ተኸተል ከመይ ይኹን ሓንቲ ሓሳብ ዘይብሉ ንኺድ ጥራሕ ኰነ ነገር። ኣብ’ዚ መድረኽ ኣይፋሉን፡ ህድእ ኢልና ተላዚብናን ተረዳዲእናን ደኣ ንኺድ። ነቲ ዘሎ ስምምዓት ከኣ ነርግኣዮ’ሞ ብድሕሪኡ፡ ነቲ ግዜ ኣብ ግምት ኣእቲና፡ ንህዝብና ኣዳሊና ጎስጓስ ዋዕላ ንእውጅ ዝብል ሓድሽ ሓሳብ መጸ’ሞ፡ እቶም ብድሕሪ ብጾቶም ማለት 4 ውድባት ዝበዀራሉ ዝተኻየደ ኣኼባ ኪዳን፡ ንሽማግለ ዋዕላ ዝመረጸ ኣኼባን ነቲ ዝተፈጸም ጌጋን ዝተጣሕሰ ስምምዕ እንዳኣመን ንድሕሪ ኣይንምለስን በለ።
ኣብ’ዚ ኣዋን ገገለ ሰባት፡ ውድባትን ማሕበራትን ብዕዉሩ ሕቶ ኣልዒሎም፡ ነቶም ኣብ ዋዕላ ኣይንሳተፍን ዝበሉ፡ ዘይፍትሓዊ ሓላፍነት ከሰክሙ ፈተኑ። ከመይ እዩ ዘይፍትሓዊ ሃላፍነት ዘሰክሙ ዝብል ሓታቲ ክህሉ ይኽእል። እወ እቲ ዘይፍትሓዊ ዘሰክምዎ ሓላፍነት፡ ቀዳማይ ነቲ ጉዳይ ከይመርመሩ ነቲ ከም ማሕበራትን ውልቀ ሰባትን’ውን ንባዕላቶም ዝስከምዎ ታሪኻዊ ሓላፍነት ኣቐሚጦም፡ ብዘይፍትሓዊ፡ ነቲ ስምምዕ ዝተሓሰ፡ ኣገባብ ዝሰሓተ፡ ግዜ ዘተ የብለይን ዝበለ ዋዕላን ኣሰናዳእቱን ኣቀሚጦም፡ ነቶም ኣብ ዋዕላ ንኸይሳተፉ ዝወሰኑ ዳርባ ክስን ጸለመን ኮነ።
ካልኣይ እቲ ዋዕላ ዝኽተሎ ዘሎ ጥሕሳ ስምምዓትን፡ ዘይቅኑዕ ኣገባብን ስርርዓትን፡ ንድፊ ኣልቦ ሓላፍነት መን ክስከሞ’ዩ፡ ክምልሽዎ ዘይደልዩን ዘይፈትዉን’ዮም። እዚ’ዩ ከኣ እቲ ዘይፍትሓዊ ፍርድን ናይ ታህዋኽ ስርሓትን።
ሳልሳይ ሕራይ ሕጅስ ብሓላፍነት ስለ ዝተሓተትና ንዋዕላ ተሳታፍናዮ፡ ብድሕሪ’ቲ ዕላም ዘይብሉን፡ ዕላማ ዘየነጸረ ዋዕላ ከም’ዚ ሕጂ ኮይንዎ ዘሎ ኸ መን ሓላፍነት ይስከሞ’ውን ዝምልሱ ኣይኮኑን፡ ኣብኡ ንብጻሕ ጥራሕ ኮነ ዘረባ።
ነዝን ወዲ ከምዝን ዝኣመሰል ንጹር መልስን ፍርድን ዘይህብ ሕቶታት ከኣ ካብ ሓደ ሸነኽ ዝነቀለ ሕቶ’ምበር፡ ንሕብረትን ሓድነት ኤርትራውያን ተባሂጉ ከም ዘይነቐለ ፍሉጥ’ዩ ዝነበረ። ሓደ’ኳ ብማዕዶ እቲ ሽማግለ ኪዳንን ሽማግለ ዋዕላ ዝፈጸሞ ጌጋ፡ መሰረት ገይሩ ነቶም ኣይንሳተፍን ዝበሉ ሕቶኹም እንታይ’ዩ ዝበለ የልቦን ኣይነበረን ከኣ።
እቲ ኣነጺሩ ኣብ’ዚ ዋዕላ ከም ዘይሳተፍ ዝወሰነን ዝቆረጸን ግን፡ ነቶም ጌጋ ኣሎ ግን ንድሕሪ ምምላስ የልቦን ዝበሉን፡ ነቶም ላንጋ ላንጋ ኮይኑ ዋዕላ እንተተዓወተኸ እንዳበሉ ዝሓልሙ ከይገደፈ፡ ጉዳይ እምቢታ ዋዕላ ብትንተናን ሰነድን፡ ሞጎትኡ ብንጹር ኣንቢሩ ንዘለዎ ታሪኻዊ ሓላፍነት ክስከም ፋይሉ ግሉጽ ኮይኑ ብጽንዓት ጠጠው ኢሉ መልሲ ኣብ ዝሃበሉ ግዜ፡ ንብዙሓት ገርሂ ልባን፡ ተደናገጽትን ማእከኣይ መርገጽን ኣብነት ብምዃኑ፡ ዳግማይ ነቲ ሕቶ ክምርምሩን ቀሪቦም ክሓቱን ብኡ ኣቢሎም ከኣ ቅኑዕ ሃገራዊ ዋዕላ ኣብ መሰረታዊ ዲሞክራሲያዊ ኣሰራርሕኡን፡ ብውሕዱ መሰላት ናይ’ቲ ስምምዕ ዝፈጸሙ ኣባላት ኪዳን’ኳ ሓድነት ክዕቅብ ከም ዘይከኣለ ዋዕላ ክርድኡን፡ ነቲ ንዋዕላ ዝነጸገ ወገናት ዘሰከምዎ ዘይፍትሓዊ ሓላፍነት ከልዕልዎን፡ ንባዕላቶም ኣካል ናይ’ቲ ቅኑዕ ዋዕላ ወከልንት ተጣበቕትን ክዀኑ በቒዖም’ዮም።
ሰባት፡ ነቲ ዝበሃልን ዝፍጸምን ስርሓት ተገንዚቦም፡ ሓቕነቱ ክረጋግጹን፡ ክምርምሩን ፍልልያት ክምዝግቡን ምሰረትን መንቐሊ ዋዕላ ትሕዝቶ ከንብቡን ይግባእ። በቲ ክልተኣዊ ግንዛበ ከኣ ነቲ ኣብ ግጉይ መስርሕ ዝሃልል ዘሎ ወገን ሓላፍነት ከሰክሙን ወይ’ውን ክነቕፉን ግቡእ እመስለኒ። ንባዕሎም ግን ፈረድቲ ኮይኖም፡ ማለት ዳኛታት ኮይኑ ዝስከምዎ ሓላፍነት ዘነጸሩ ኣይኮኑን። ክሳብ ዋዕላ ነቲ ንመስርሕ ዋዕላ ዝነቐፈ ሓላፍነት ከሰክሙ፡ ድሕሪ ዋዕላ ከኣ ነቲ ሽማግለ ዋዕላ ሓላፍነት ኣሰኪሞም ንባዕላቶም ሓራ ንምውጻእ’ዩ። እዚ’ውን ሓደ ካብ’ቲ ሜላታቶም’ዩ።
ብናይ ሕጂ ንዛረብ
ዋዕላ ልኡኽ ሓሊቦ
ሽማግለ ዋዕላ፡ ንህዝቢ ኣጋቢኡ በቲ ዝገበሮ ስርሓት ካብ ሓላፍነቱ ተመሪቝ ክኸይድ ኣይደለየን። ብኣንጻሩ ንሕና ክንቀሳቐስ ስለ ዝጸናሕና፡ ነዚ ዋዕላ ክመርሑ ዝኽእሉ ባእታታት ስለ ንፈልጥ ኢሉ፡ ኣብታ ቦታ ሰክረታሪያት ተሓንጊጡ ክተርፍ ብዙሕ ፈቲኑ። ዋዕላ ግን ንስኻትኩምስ እንቛዕ ደኣ ኣብ’ዚ ኣብጻሕኹምና’ምበር ደሓር ደጊምስ መን ይመርሕ ባይቶ ኣለዎ ተባሂሎም።
እዚ ሓደ ዘምስክሮ ገደብ ስልጣን ኣሰናዳኢት ሽማግለ ዋዕላ ካበይ ናበይ ዝብል ሕቶ፡ ንድፊ ዘይብሉ ብምንባሩ ኣብ ከምኡ ዝኣመሰለ ምስሕሓባት ተበጺሑ። መን ይፈልጥ እቲ ሰንካም ሽማግለ ዋዕላ ከም’ቲ ኣብ ቅድሚ ዋዕላ ዝገብሮ ዝነበረ ዘይሕጋዊ ኣገባብ ተጠቒሙ፡ ነቶም ዝፈልጦም ኣብ ሰክረታሪያት ዋዕላ ኣቐሚጡ ሎሚ ባይቶ ኣቅ`ሙን መንግስቲ ኣብ ስደት ኣዊጁን ምስ ወጸ ነይሩ ግን ኣይተኻእለን።
ዋዕላ ንድሕሪ ሓደ ዓመት ኣመሓላሊፉ ሓደ 53 ዝኣባላቱ ኮሚሽን ዋዕላ መሪጹ ኣሎ፡ እዚ ብዝሒ ቁጽሪ ምስ ምንታይ ዝተኣሳሰረ ምዃኑ ክረደኣካ ዘይክእል ሕቶ ንግዜኡ ኣንጠልጢለ፡ ኣብ ካልእ ጉዳይ ክሓልፍ እፈቱ።
1 ዋዕላ ድሕሪ ዓመት ክኻይድ
2 ኮሚሽን ዋዕላ
3 ብሄራዊ ሃይማኖታዊ ሕቶን ተምክሮ ብረታዊ ተጋድሎን
4 ፍልልያት ተቃወምቲ ሓይልታት
5 ዜና ሓበሬታን፡ ዋዕላን
እዚ ኣርእስቲ ሓያልን ነዊሕን’ዩ፡ ግን ነቲ ጉዳይ ኣሕጽር ኣቢለ ክገልጽን ነቲ ዘይቕኑ ዋዕላ ክምጎትን ክፍትን’የ።
1 ዋዕላ ድሕሪ ሓደ ዓመት
ዋዕላ ድሕሪ ሓደ ዓመት ክካየድ ኣብ ባይቶ ተወሲኑ፡ እዚ ማለት ዋዕላ ቁጽሪ ክልተ እዩ። እዚ ብዋዕላ ቁጽሪ ሓደ ዋዕላ ቁጽሪ ክልተ እንዳተባህለ ክኸይድ ምዃኑ እንተተፈሊጡ፡ ዋዕላ ቁጽሪ ሓደ ብህውከት ክትከል እቲ ቁጽሪ ክልተ ከኣ ክሃድእ ወይ ግዜ ክወስድ ናይ መን ሕጊ’ዩ ነይሩ። ብርእይቶ መበገሲ ዕድል ተዋሂብዎ ግዜ ዋዕላ ክነውሕ ንድፊ ምስ ጸደቐ ከኣ ካልኣይ ዋዕላ ክሓጽር’ዩ ዝግባእ እብል።እዚ ግን ከይተበገሱ ክጥቀምሉ ዝሓሰቡ ንፈልጦ ሽጥራ ስለ ዝዀነ ኣየጉህየናን። ከመይ ኣብ’ዚ ዋዕላ እቲ ክገብርዎን ክሰርሕዎን ዝደለዩን ንምጥፍጣፍ፡ ባይቶ ምምስራት፡ መንግስቲ ኣብ ስደት ምእዋጅ፡ ብድሕሪኡ ከኣ ነቲ ዝደለይዎ ብዘገምታ ንምብጻሕ ዝነበሮም ሓሳብ’ዩ። “ንዓይ ኣንጭዋስ ኣብ ለቆታ” ተባሂሉ ክምሰል ምስ መን እዮም ከምኡ ክገብሩ፡ ብዝዀን ኣይተዓወትሉን። ነዚ መጎት ወይ ሓሳብ ክድግፍ ዝኽእል ከኣ እቲ ሽማግለ ዋዕላ ኣብ ዋዕላ በጺሑ ነዚ ዋዕላ ክመርሑ ዝኽእሉ ንፈልጦም ንሕና ኣብ ምንቕስቓስ ዝጸናሕና ምባሉ እኹል ጭብጢ’ዩ።
2 ኮሚሽን ዋዕላ
ዘበን ግርምቢጥ ማይ ንዓቐብ ኮይኑ’ምበር ካብ ስርሓት ሽማግለ ስርሓት ኮሚሽን ስለ ዝዓቢ፡ ቅድም ቀዳድም ኮሚሽን ዋዕላ ክምስረት ነይርዎ፡ ኮሚሽን ከኣ ኣብ ዋዕላ ምስ ኣብጽሓና፡ ኣብ ትሕቲኡ ሽማገልታት መሪጹ ናብ’ቲ ፍጹም ኣውራን ቀንድን ታሪኻዊ ቀዳማይ ሃገራዊ ዋዕላ ከሰጋግረና ይኽእል ነይሩ ዝብል ሓሳብ ኣሎኒ። ኣብ’ዚ መስርሕ ክልተ ዕድላት ከጓንፍ ይኽእል ቀዳማይ ኣብ’ቲ ምምራጽ ኮሚሽን ዘይኮነ ኣብ’ቲ ከም’ዚ ሕጂ ብተገምጥሎ ኮሚሽን ዋዕላ ተዋሂብዎ ዘሎ ግዜ፡ ነቲ ኣብ ህዝብና ዘሎ ኣረዳድኣ ዕድል ክህብ ስለ ዝኽእል ናብ ዝሓሸ ምርጫ ክስሕቦን ክኣልዮን ይኽእል። ካልኣይ እቲ ኮሚሽን ዘይኮነስ እቲ ህዝቢ ንኮሚሽን ክጸልዎ ስለ ዝኽእል ኣብ’ቲ ናይ ዝተናውሐ ግዜ ህዝባዊ ጽልዋ፡ ዲሞክራሲያዊ ጽልዋ ከንጸባርቕ ስለ ዝኽእል እቲ ኮሚሽን ሓቂ እንተደለየ ኣብ ፍትሓዊ ውሳኔ ክበጽሕ ይኽእል። ነዚ ብዝምልከት ኣብነት ክህበኩም፡ ኣብ ስቶልክሆልም ኣብ ዕለት 22 ግንቦት 2010 ዝተመርጸት ሽማግለ ግዜ ሓጺርዋ ደኣ’ምበር ነቲ ጉዳይ በዲሃቶን ተቃሊሳቶን’ያ። ግን ብግዳም ዝመጸ ብዙሕ ጫውጫው ስለ ዝነበረ ምስ’ቲ ናይ ግዜ ሕጸረት እታ ሽማግለ ተሰማሚዓ ክትሰርሕ ኣይከእለትን፡ ዕለት ዋዕላ ከኣ ሓጺርን ገደብ ስለ ዝነበሮ እታ ሽማግለ ጉዳይ ኣብ ሓቂ ከየበጽሐት ፋሕፋሕ ኣትይዋ። እዚ ስእሊ’ዚ ናብ ኮሚሽን ዋዕላ ቅድሚ እንተሰራዕናዮ፡ ወይ እንተዝስራዕ ነይሩ ተመሳሳሊ ስእሊልን ተምክሮን’ዩ ክህበና ዝኽእል ነይሩ።
3 ሃይማኖታውን ብሄራውን ሕቶ ኣብ ቅድሚ ተምክሮ ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ
ኤርትራ
ብሄራውን ሃይማኖታውን ሕቶን ተምክሮ ብረታዊ ተጋድሎናን፡ ኣብ ትሕቲ ልዑላዊት ኤርትራ ዝብል ሰለትስተ ዝተሕዋወሰ ጉዳይ ኣቕሪቡ( ውሳኔ ዋዕላ ቁ.3 9 ነሓሰ 2010 )። እዚ ሕቶ ንዓይ ጋሻ’ዩ
1 ሕቶ ብሄራትን ሃይማኖትን ኣብ ኪዳን ከመይ ከም ዝነበረን ዘሎን ንፈልጦ’ና፡
2 ተምክሮ ብረታዊ ተጋድሎና ኣብ ሓብራዊ ጉዳይ ዝሰረተ ምንባሩ
3 ኣብ ትሕቲ ልዑላዊት ኤርትራ ክሳብ ምንጻል መሰል ብሄራት ከመይ ክሰርሕ ይኽእል፡
ዋዕላ ነቲ ኣብ ቁ.3 ሓዋዊሱ ኣቐሚጥዎ ዘሎ ውሳኔ ስፕሪስ’ዩ። ነዚ ንምፍልላዩ ኣብ ሓደ ላባራቶሪ ክትኣቱ ኣሎካ። ይኹን’ምበር ቃልስናን ተምክሮናን ፊልተር ወይ ንቡር መሳርሒ መዅባዕቲ ስለ ዝኾነ ነቲ ነገር ክንመምዮን ኣድራሻቱ ከነነጽሮን ይካኣል’ዩ።
ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ኣዋን ጃንዳ ወይ ቲፎዙ ዓሊ ሳልም መን ከም ዝነበሩን፡ ቀንዲ ኣብ’ዚ ዋዕላ ዝውደኽድኹን፡ ብዓብዩ ኪዳን ኣብ ልዕሊ ሓደ ሰፊሕ ኣካል ሕብረተ ሰብና ክኻየድ ዝጸንሐ ጸለምን ክስን ኣጽቒጡ ክኸይድ ምጽንሑ ንኩልና ርዱእ ኮይኑ ሕጂ ተመሊሱ ሓድነትን መሰል ሕብረ ብሄራዊ ጉጅለታት ህዝቢ ኤርትራ ማዕረ’ዩ ይብል። ኪዳን ኣበይ ነበረ። ሎሚ ደኣ እንታይ ተረኪቡ ነዚ ውሳኔ ኣጽዲቁ፡ ወይ ንሕና ኪዳን ኣይኮናን ነዚ ውሳኔ ኣሕሊፍናዮ ዋዕላ’ዩ ንባል። ብረታዊ ተጋድሎና ምስ’ዚ እዚ ሕጂ ኣብ ኪዳን ተጠርኒፉ ዘሎ ሓይልታት ፈጺሙ ዝሰማምዕን ዝቓዶን ኣይኮነን። መስመር ብረታዊ ተጋድሎና ፍሉጥን ንጹርን’ዩ ዝነበረ። ሕቶ ብሄራት ክሳብ ምንጻል ዝብሃል ተሰሚዑን ተዘሪቡን ኣይፈልጥን። ገገለ ብጭቕታ እንተነበረ ከኣ ግዜኡ ዝሓለፎ ብታሪኽ ዝተደምደመ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ክንደይ ልዑላውነት’ዩ ክህሉ፡ ናይ’ታ ኤርትራ ዝብል ድዩ ልዕላዊ ሕጋዊስ ወይ ናይ’ቲ ክሳብ ምንጻል መሰል ዝተፈቕዶ ብሄር እዩ ? እዚ ዝተነጸረ ኣይኮነን። ክሳብ ምንጻል መሰል ዝሃትት ኣብ ኪዳን ዘሎ ብሄራዊ ሓይልታት ንጉዳይ ልዕላውነት ሃገር ዘገድሶ ኣይመስልን። ሎሚ ካልእ ዕግበት ተፈጢሩ እንተሎ ኮይኑ፡ ናይ’ቶም ብሄራት ዝብሃሉ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮታቶም ዘፍረሱን በዚ ናይ ዋዕላ ዝቕየዱን ክዀኑ ክእውጁ ይግባእ። እዚ ግን ዘይመስል ሓቂ እዩ ምኽንያቱ ዋዕላ ክግበር ንኤርትራ ክንኣቱ ንቀራረብ ኣሎና ዝብል ወረ ምስ ተሰምዔ፡ ኣብ’ቶም ዝነበሩ ብሄራት ዓፋር፡ ኵናማ፡ ሎሚ ቤር ዓሳውርታ፡ ብሄር ትግርኛ፡ ብሄር ብሌን ክልኦት ዘይፈለጥናዮም ዋዕላ ክግበሩ’ና ንሰምዕ ስለ’ዚ ጉዳይ ዋዕላ ክንእምን እሪ ቅድሚኡ ዝተወሰነ ፖለቲካዊ ቤራዊ ውሳኔ ውድባትን ማሕበራትን ብድሌት ክስረዝ ኣለዎ፡ ብድሕሪኡ ብጉዳይ ሓድነታ ዘረጋገጸት ልዑላዊት ኤርትራ ክንዛረብ።
4 ፍልልያት ተቃወምቲ ሓይልታት
ፍልልያት ተቃወምቲ ሓይልታት ክጻበብ ዝድግፍ ዋዕላ ብጻልጥኡ ሓሶት’ዩ። ዋዕላ ይኹን ኪዳን ነቶም ዝተቀራረበ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ዘለዎም ውድባት ዝብል ስምምዕ፡ ኣዋጅ ኪዳን ሕጂ ድማ ናይ ዋዕላ ሓሶት’ዩ።
ነዚ ከብለኒ ዝኸኣለ ሓደ ጉዳይ ኣሎ ንሱ ከኣ፡ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ወርሒ ታሕሳስ 2009 ክሳብ 1 ጥሪ 2010 ዝተኻየደ ሓድነት ኣርባዕተ ውድባት ንኪዳን ዝየሕጎሰ ተምክሮን ሓድነት ውድባትን’ዩ። ኪዳን ዘይሞጎሶን ዝየተባብዖን ዝየተሓባበሮን ሓድነት’ዩ፡ ከመይ’ሉ እዩ ሎሚ ተመሊሱ ብዛዕባ ዝተቐራረበ መደባት ናይዘለዎን ውድባት ዝሕለቕ። እተን ዝሕለቓን ነቲ ጉዳይ ኣብ ግብሪ ዝተርጎማ ቆራጻት ውድባት ኣብ’ቲ ዋዕላ ብዘይምርካበንን ኣብ ታሪኽ ነዚ ነጥቢ ብዝምልከት ብሓቂ ዘሕዝን’ዩ። ኣብ ብኵራተን ብዛዕባ ዝተግበርኦን ዝፈጸመኦ ውሳኔ ኪዳን ባህጊ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዋዕላ ክሕሰመን፡ ኣብ ክንዱእ ብባጫ ከርምኡ ክባሃል ዘይግባእ’ዩ።
ቅድሚ መንፈቕ ነዚ ሎሚ፡ ፍሉጥ ብጨብጨባን ጣቓዒትን ዝሓለፈ ውሳኔ፡ ነተን ነዚ ውሳኔ ዘተግበራ ውድባት ጽባሕ ንግሆ ናብ ህ.ግ.ዲ.ፍ ክኣትዋ’የን ተባሂሉ፡ እዚ ምጥርናፍ ናይ ከበሳን ክርስይታንን ተባሂሉ፡ እዚ ነቶም ኣብ’ቲ ምጥራንፍ ዝርከቡ መቁጸሪ ዘይብሎም ወገና ኩሉ ሕብረተ ሰብና ዝውክሉ እንዳሃለዉ’ዩ። ስለ’ዚ ውሕስነት ናይ’ዚ ዋዕላ ካብ ዓንተቡኡ መዕቀኒ ዘይብሉ፡ ሕጂ ከኣ ብምንታይ ክዕቀንን ክግምገምን ይኽእል ዝፈልጦ የሎን። እቲ ጉዳይ ኣቦኹም ኣብ ዘሕደሩና’ዩ ክኸውን ነገሩ።
5 ዜና ሓበሬታን ዋዕላን
ዋዕላ ብዛዕባ ኣዋጃቱ ዝትርጉማ መርበብ ሓበሬታ ብደረጃ መግለዚ ጽሑፋት ዘርጊሑ። ከም’ቲ ንዓይ ዝርድኣኒ ዋዕላ በቲ ዘለዎ ጥርጣረታት እንተዘይኮኑ፡ ኣብ’ቲ ወግዓዊ መራኸቢ እንተውጺእዎ ካልእ ጉዳይ ንዋዕላ ዘይኮነስ ነተን ብሕታውያን ናይ ዜና ማዕከና ዝምልከት እመስለኒ፡ ክሳብ እተ ማዕከናት ሰነዳዊ ስምምዓት ዘይብለን። እዚ ሜላ ግን ንዓይ ቀዳማይ ኣንጻር ናይ መሰል ምዝራብ ምግላጽን ኮይኑ ይስምዓኒ፡ እዚ ማለት ግን ነቲ ዋዕላ ብጉጉ ዝገለጾ ኣይነቐፍ ማለት ኣይኮነኩን፡ እዚ ከኣ ኮሚሽን ዋዕላ ስርሐይ’ሉ ክዕጠቐሉን ክሰርሓሉን ከም ኣድላይነቱ መስሊ ክህበሉ ዝግባእ’ምበር፡ ከም ተምሳል መፈላልዩ ክጥቀመሉ ብደረጃ መግለጺ ክወጽእ ግቡእ ኣይኮነን። ኣብ’ዚ መግለጺ ዘይተጠቕሳ ከ እንታይ እየን ብዓይኒ ዜናን ሓበሬታን ዋዕላን ? እንድዒ …..
መደምደምታ
ግዜ የጸብቆ፡ ግዜ ፈራዲ’ዩ ክበሃል ሰሚዔ፡ ግዜ ከም ዝፈርድ ከኣ ኣብ ሂወተይ ተሞኪረ። ግዜ ንኩሉና ከም ዝፈርደናን፡ ከም ዝምስክረልናን ፈሊጠ። ዕድመን ጥዕናን ንዝሃቦ ኩሉ ከኣ ግዜ ፈራዲ ምዃኑ ካብ ሓቂ ዘይሃድም ንዘበለ ኩሉ ገጽ ንገጽ ክራኸቦ’ዩ።
ሎሚ ኣብ ቅድሚ ዋዕላን ድሕሪ ዋዕላን ዘሎ ፍርዲ በበይኑ’ዩ። ዋዕላ መንግስቲ ከም ዝእውጅ፡ ብዋዕላ ኣቢሉ ኤርትራ ከም ዝኣቱ ኣብምሲሉ ክዛረብ ከም ዘይጸንሐ፡ ዋዕላ ብሄራት ናይ ምንጻል መሰልን ተባሪኹለን ካብ ዋዕላ ክፍደሳ ከም ዘይተባህለ፡ በቲ ዝዝረብ ዝነበረ ገገሊኦም ተሰናቢቶም ኣብ ኣስመራ ክራኸቡ ከም ዘይከዱ ሎሚ ከም ልኡኽ ሓሊቦ ዝተባህለን ዝተዘርበን ዝተጻሕፈን ኣብ ሩባ ከም ዝተጻሕፈ፡ ኣብ ከውሒ ከም ዝተዘርኤ ንዓመት ተባሂሉ ዳግማይ መኸውሊ ፍሸለቶም ኮሚሽን ዋዕላ ኣቁኦምን፡ ገገለ ውሳኔታት ናይ’ቲ ክጽረፍ ዝጸንሐ ተባዕ ውድብ ሰ.ደ.ህ.ኤ ናይ ዘይእምእኩል ምሕዳራ ኣብ ዘይህላውነቱ መትከሉ ሰሪቆም ክእውጁ ተራእዮም። እቲ ኣብ ጸለመን ክስን ዝውዕል ዝሓድር ዝነበረ ውድብ ሎሚ መትከላቱን ዕላማታቱን ተሰሪቁ’የ ዝብል። ግን ከኣ በቲ ሓደ ወገን እንቛዕ ጸበሉ ሰ.ዲ.ህ.ኤ ለኸዮም ዘብል ከኣ’ዩ።
እዚ ወደሓንኩም
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1354


text:
ሎሚ ኣብ አዲስ አበባ መአከቢ አዳራሽ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተጀመረ ጉባኤ መራሕቲ ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ ከምቲ ልሙድ ፍጻሜታትን ዓወታትን ከምኡ’ውን ዘሰክፉ’ዮም ዝተባህሉ ኩነታት ዳህሲሱ ኣሎ።
ካብ መንጎ’ቶም መደረ ዝገበሩ ሓደ አቦ መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋኪ ብኣስተርጓሚ ኣቢሎም ዘሰክፍ ዝበልዎም ኩነታት ጠቂሶም።
“ጉዳያት ሰላምን ጸጥታን ብዝለዓለ ደረጃ ዘሻቕሉ ኮይኖም ቀጺሎም ኣለው። ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ሶማል፡ሊብያ፡ሪፖብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪቃ ኣብ መንጎ ጅቡትን ኤርትራን ዘሎ ውጥረት ዝመልኦ ርክብ፡ ግብረ ሽበራ ኣብ ዝረአየላ ማሊ፡ አጸጋሚ ኩነታት ዲሞክራቲክ ሪፖብሊክ ኮንጎ፡ብሩንዲን ጊኒ ቢሳውን ኣብ ዝአመሰላ ሃደ ሓደ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎ ኩነታት ፖለቲካ ዘሻቅል’ዩ።”
ነዚኦም ዘሰክፍ ጎንጽታትን ኩነታትን መዓልቦ ኣብ ምግባር ሃገራት’ቲ ከባቢ እጃሞም ክገብሩ’ዩ ትኹረት ከምዝተገብረን ዞባዊ ጉጅለታት ሜላታትን ምስ ዝምልከቶ አካላት ሕብረት ኣፍሪቃ ብምኳን ጻዕሮም ክብ ከብሉ መጸዋዕታ ንምቅራብ እዩ ኢሎምም።


text:
‘ወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ወፍሪ ጊላነት!!’ – ሓዲሽ ኣሰራርዓ ኣብ ውሽጢ ህዝባዊ ሓይልታት( ሓምሻይ ክፋል)
ተስፉ ዘውደ
ከምቲ ኣብ ራብዓይ ክፋል ዝገልጽክዎ እተን መካይን ዕላምአን ንፖርት-ሱዳን ኣትየን ኣብቲ ናይ ምብራቓዊ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ረድኤት ክህባ ኢዩ ተመዲቡ ዝነበረ። ካብ ወደብ ላስፐዝያ ንኣለክሳንድርያ ኣተና። እቲ ኩሉ ዝጽዕነት ናይተን መካይን ንስደተኛታት ስለ ዝኾነ ብስምምዕ ግብጽን ሱዳን ንኩላህና በዚ ጉዳይ ዝትዋፈርና ናይ ዲፕሎማሲ ቪዛ ተወሃበና። ንዓይ ዓቢ ናይ ህላወ ዋሕስ ነበረ። እዚ እውን ኣብቲ ዘካይዶ ምንቅስቓሳት መጥቃዕቲ ክወርደኒ ስለ ዝኽእል ብወገን ጀርመናውያን ተሪር ስጉምቲ ክወስዱ ዝድርኽ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ ማለት ኢዩ።
ተስፉ ዘውደ
ከምቲ ኣብ ራብዓይ ክፋል ዝገልጽክዎ እተን መካይን ዕላምአን ንፖርት-ሱዳን ኣትየን ኣብቲ ናይ ምብራቓዊ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ረድኤት ክህባ ኢዩ ተመዲቡ ዝነበረ። ካብ ወደብ ላስፐዝያ ንኣለክሳንድርያ ኣተና። እቲ ኩሉ ዝጽዕነት ናይተን መካይን ንስደተኛታት ስለ ዝኾነ ብስምምዕ ግብጽን ሱዳን ንኩላህና በዚ ጉዳይ ዝትዋፈርና ናይ ዲፕሎማሲ ቪዛ ተወሃበና። ንዓይ ዓቢ ናይ ህላወ ዋሕስ ነበረ። እዚ እውን ኣብቲ ዘካይዶ ምንቅስቓሳት መጥቃዕቲ ክወርደኒ ስለ ዝኽእል ብወገን ጀርመናውያን ተሪር ስጉምቲ ክወስዱ ዝድርኽ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ ማለት ኢዩ።


text:
ደገፍቲ መንግስቲ ሱማሊያ ዝኾኑ ምልሻታት ቅድም ክብል ብኣል-ሸባብ ተታሒዞም ኣብዝነበሩ ቦታታት መርሸንትን ካልኦት ከበድቲ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላትን ይፍፅሙ ከምዘለው ህይውማን ራይትስ ዎች ዝተብሃለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሊጡ።ኣብቶም ነፃ ዝወፁ ከባቢታት ዝነብሩ ነበርቲ ንመን ክኣምኑ ከምዝኽእሉ ርግፀኛታት ኣይኮኑን ይብል እቲ ጉጅለ።
ህይውማን ራይትስ ዎች ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዘውፅኦ ሓዱሽ ሪፖርት ከምዝበሎ ወታደራት ኢትዮጵያን ዕጡቓት ጉጅለታት ሱማሊያን ንኣል-ሸባብ ካብ ባይድዋን በለደወይንን ፀራሪጎም ምስኣውፅኡዎ ሽግር ፀጥታ ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከብ ይገልፅ።
ብመሰረት እቲ ፀብፃብ ንኣል-ሸባብ ዘባረሩ ሓይልታት ፀጥታ ኣብተን ዝተቖፀፀሩወን ከተማታት ደገፍቲ ኣል-ሽበባ ንዝብሉዎም ሰባት ይርሽኑን ይኣስሩን ምህላዎም ዜጋታት ገሊፆም ኣለው ይብል።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ምስ ኣል-ቃይዳ ርክብ ዘለዎ ጉጅለ ኣል-ሸባብ ኣብ ልዕሊ ወታደራት ኢትዮጵያን ተሓባብርቶም ምልሻታትን ደማዊ መጥቓዕትታቱ ቀፂሉ’ሎ።
መፅናዕቲ ዘካይዳ ሰራሕተኛ ህይውማን ራይትስ ዎች ሌይቲሺያ ባደር ሲቪላት ኣብ ማእኸል ናይ ቶኽሲ ልውውጥ ከምዝኣትው ይገልፃ።ኣስዒበን ድማ ‘’እቶም ዘዘራረብናዮም ሰባት ኣብ ትሕቲ ኣል-ሸባብ እናሃለና እንተወሓደ ዝስዕበና ስለእንፈልጥ እንታይ ከምእንገብር ንፈልጥ ኢና።ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን እቶም መጥቓዕትታት ካብ መን ከምዝፍነው ኣይንፈልጥን ክብሉ ገሊፆምልና እዮም።’’
ምሽልሻታት ሸበሌ ቫሊ ዝተብሃሉ ዕጡቓት ኣብ በለደወይኒ ንዝተፈፀሙ መግሃስትታት ተሓተቲ ምዃኖም ህይውማን ራይትስ ዎች ይገልፅ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ይብል እቲ ፀብፃብ ናይ ኣል-ሸባብ ዓርሰ-ቕትለታዊ መጥቓዕቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ይጥቀምሉ ንዝነበሩ ህንፃ ምስ ኣዕነውዎ ኣባላት እቶም ምልሻታትን ሓይልታት ኢትዮጵያን ንብርክት ዝበሉ ሰባት ኣሲሮም።
ነፃ ዝወፁ ሓደሽቲ ከባቢታት ዝቆፃፀሩ ምልሻታት ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱማሊያ ደገፍ ኣለዎም።
ከባቢያዊ ሰበስልጣን ሱማሊያ ብኹሎም ጉጅለታት ዝፍፀሙ መግሃስቲ ንኽምርምሩዎ ህይውማን ራይትስ ዎች ፀዊዑ’ሎ።


text:
ሰብ ሞያ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ‘ሰላምን ዕርቅን ንክሰፍን ዝተፈረመ ሰነድ፣ ብፈረምቲ’ቲ ውዕል ስለዝተጣሐሰ ኣብ ሓደጋ ይርከብ ክብሉ ኣፍሊጦም። እታ በዓልቲ ሞያ ኣብዚ ጉዳይ ንዘዳለወቶ ሪፖርት ናብ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ ኣቕሪባ ኣላ።
ሰበ ስልጣን ማእከላይ ኣፍሪቃ፣ መንግስቲ ምስ 14 ዕጡቓት ጉጅለታት ዝኸተሞ ውዕል፣ ተስፋ እታ ብኹናት ዝተሃሰየት ሃገር ከምዝኾነ’ዩ ዝኣምን።
መራሒት ናጻ ኣካል ኪኢላታት ሜርይ ተርዛ ኬይታ ቦኩም ብወገና፣ እቲ ውዕል ‘ዕጡቓት ሓይልታት ኣብ ስራሕ መንግስቲ ንክሳተፉ’ ዝዕድም’ዩ ትብል። እንተኾነ፣ ኣብ ፓኦ ዝተባሃለ ከባቢ ብዕጡቓት ዝተፈጸመ ቅትለት ንመሰረት’ቲ ውዕል ከምዘፍረሶ ትሕብር፣
“እዞም ዕጡቓት ኣብ’ቲ መስርሕ ቦታ ኣለና ኢሎም ዝሓስቡ እንተኾይኖም፣ ንህውከት ብቕጽበት ደው ከብሉ ኣለዎም። ክዝክርዎ ዘለዎም ሓደ ነገር ኣሎ፣ ኣብ’ዚ ግፍዓዊ ተግባር ኢዶም ዘእተው ውልቀ ሰባት ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ከምዝኽእሉ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ፣ መስርሕ ሰላም ክተዓናቐፍ’ዩ።”
ንሳ ወሲኻ ‘ኣካላት ፍትሒ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዘተኣማምን ስለዘይኮነ ትጽቢት ህዝቢ ንምምላእ ክማሓየሽ ይግባእ። ኢላ
ሕ/ሃ ንሓሙሽተ ዓመታት ዝጸንሃ ውግእ ሕድሕድ ማእከላይ ኣፍሪቃ ንኣሻሓት ሰባት ቀቲሉ፣ ን642,000 ሰባት ካብ መነባብሮም ኣፈናቒሉ፣ 575,000 ሰባት ድማ ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ክስደዱ ኣገዲዱ’ዩ ይብል ።
ኣብ ጄኔቫ ቤት ጽሕፈት ሕ/ሃ ‘ንልእኽቶ ማእከላይ ኣፍሪቃ’ ሕጋዊ ድጋፍ ዝልግስ ሰርጌ ሂርቭ ሳቦሮ ብወገኑ ‘ብናጻ ኪኢላታት’ ዝተፈጸመ ስራሕ ዝናኣድ ምኳኑ ገሊጹ ኣሎ።
ንሱ መስርሕ ሰላም ማእከላይ ኣፍሪቃ ብኩሎም ወገናት ክኽበር ኣለዎ፣ ዕጡቓት ብረቶም ከውርዱ፣ ፍትሒ ንክነግስ፣ ናብ ዕርቂ ከምርሑን ልዕልና ሕጊ ንክረጋገጽን’ውን ጸዊዑ ኣሎ።


text:
ዓውደ ክትዕ ስቶክሆልም ABF መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ማዕረ ክንደይ ርጉጽን ርጉእን እዩ!
ዓውደ ክትዕ ስቶክሆልም ABF
መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ማዕረ ክንደይ ርጉጽን ርጉእን እዩ!
እዚ ኣርእስቲ እዋናውን፡ ኣገዳሲ ሕጋውነት ዘለዎ ሕቶ ህዝብን ሃገርን’ዩ። ማሕበር ሽወደን-ኣፍሪቃውያን ኣብ ስቶክሆልም ነዚ ጉዳይ መስርሕ ሰላም ህዝቢ ክፈልጥ ክርዳእን ንምግባር ዝተኻየደ ዓወዲ ዘተ እዩ።
ኣብ’ዚ ዓወደ ዘተን ክትዕን ከኣ በዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ኣርእስቲ ጽሑፍ ዘቅረቡ ዝቀረቡ እዞም ዝስዕቡ ነበሩ።
ኣቶ ቡ የውሃንሶን ኣምባሳድር ሽወደን ኣብ ኬንያ
ኣቶ ሙሴ ኤፍረም ናይ ሕጊ ምሁር
ኣቶ መስፍን ምሁር ፖሊቲካል ሳይንስ
ወ/ት ክሪስትና ሓላፊት ወጻኢ ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃ ሃገር ሽወደን
ኣላዪ መድረኽ ኣቶ ጉናር
እዚ ኣገዳስን ዓብይ ኣርእስትን፡ ኣብ ኣርባዕተ ሰብ ሞያን ዝተፈላልየ መርኣያ መስርሕ ሰላም ዘለዎ ሓሳባት ሒዝም ዝቀረቡ ምስ’ቲ ዝነበረ ገደብ ግዜ ኣዝዩ ሓጺር ብምንባሩ እቲ ቀንዲ ጉዳያት ከይተላዕለ ተዛዚሙ። እቶም ብመጽናዕቲ ጽሑፍ ዘቅረቡ ኣካላት ላህመታዊ ዝኾነ ሓሳባት ከም መበገሲ ዘቅረብዎ’ኳ እንተነበረ፡ ሓሓሊፉ ነቲ ርጉጽን ርጉእን መስርሕ ሰላም ክዕወትን ክዕንቀፍን ዝኽእል ተርእዮን ተርኽቦታትን ኣገዳሲ ሕቶ ኣልዒሎም። ብመሰረቱ ግን ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ብጉዳይ መስርሕ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ካብ’ቶም ብቀረባ ዝምልከቶም ኣህዛብ ወጻኢ ህዝቢ ከተማ ስቶክሆልም ክፈልጦ ዝተግብረ ተበግሶታት ኣዝዩ ጠቃምን ኣገዳስን ምንባሩ’ዩ።
ኣዳለውቲ ኣኼባ ልዕሊ ዝተጸብይዎ ተሳታፊ ብምምጽኡ ከይተገረሙ ኣይተረፉን። ብቁጽሪ ከኣ መብዛእትኦም ሽወደናውያን ካልኦት ግዱሳት ምንባሮም፡ ብርክት ዝበሉ ኤርትራውያን’ውን ተሳቲፎም።
ተሳተፍቲ ዘቅረብዎ መሰረታዊ ሕቶታት መስርሕ ሰላም ኣብ’ዚ ዓውደ ክትዕ ከም ዘይተላዕለ ኣመልኪቶም ብሕቶን ርእይቶን ሓሳባቶም ገሊጾም።
ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜ እቲ ብቋንቋ ሽወደንን ብእንግሊዝኛን ዝቀረበ ዓወደ ክትዕ ብሙሉእ ብመንገዲ Tv Sened ንሰማዕቲ ክመሓላልፍ’ዩ።
ዜናን ሓበሬታን ውሓዲለ
24 ጥሪ 2020


text:
ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ከም ሓድሽ ክምስረት ኣለዎ ክብል መግለጺ ኣውጺኡ።
እቲ ኮሚሽን ብኣድልዎን ካብቶም ዝተለመዱ ናይ ኣዋድዳ ስርዓት ወጻኢ ዝንቀሳቀስ’ዩ ክብል ኣምንስቲ ወቂሱ እታ ሃገር ካብቲ ዝጸንሓ ጨቋኒ ኣሰራርሓ ክትናገፍ ዝተበደሉ ፍትሒ ክረኽቡ ኣብ ዝግበር ጻዕሪ ብዝሕግዝ መልክዕ ከም እንደገና ክምስረት ኣለዋ ኢሉ’ሎ።
ኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ እቲ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ከም ብሓድሽ ክምስረት ኣለዎ እዚ ኸአ አድላይ ምዃኑ እቲ ኮሚሽን ንዓመታት ክቀርቦም ዝነበረ ጸብጻበት መርትዖ’ዮም ኢሉ’ሎ።
ኣቶ ፍሰሃ ተክለ ኣብ ኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ንጉዳያት ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝኸታተሉ በዓል ሞያ’ዮም።
“ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ንነዊሕ ዓመታት ዘውጽእዎ ዝነበረ ጸብጻባት ንርእዮም ኔርና ኢና፡መብዛሕትኦም ጸብጻባት ንግህሰት መሰላት ሸፋፊንካ ምሕላፍ ዝተፈጸመ ምግሃሳት ከምዘየለ ናይ ምምሳል ነገር ኔርዎ’ዩ። ዘለና መርትዖ ድማ ብዙሓት ምግሃሳት ከምዝነበሩ ዘርእዩ’ዩ” ኢሎም።


text:
ኣገዳሲ ህዝባዊ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ደቂ-ኣንስቲዮ ኤርትራ ተቀማጦ መልበርንን ከባቢኣን፣
ዝኸበርክን ደለይቲ ለዉጢ፤ ፍትሕን ደሞክራስን ደቂ-ኣንስቲዮ ኤርትራ ተቀማጦ መልበርንን ከባቢኣን፣
ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንደሞክራስያዊ ለዉጢ ዞባ ኣዉስትራልያ ብዛዕባ መደብ ስራሓቱን ንጥፈታቱን ኣብ ከተማ መልበርን’ን ከባቢኣን ምሳኽን ተራኺቡ ክመያየጥን ክረዳዳእን፣ ሰፊሕ ኣኼባ መዲቡ ስለ ዘሎ፣ ኩልኽን ደለይቲ ለዉጢ ኣብዚ ዝበጋገስ ዘሎ መስርሕ ፍትሕን ደሞክራስን ብዕትበት ክትዋስኣሉ ብኽብሪ ንዕድም።
ኣብ መደምደምታ እቲ ኣኼባ ዉን፡ ካብተን ዕድመ ኣኽቢረን ዝመጻ ኣዴታትን ኣሓትን፡ ማዕርነታዊ ተሳትፎእን ንምርግጋጽ፡ ካብኣተን ክልተ ተመሪጸን ምስ እታ ድሮ ብዕለት 2 ሕዳር ዝቆመት ተሓባባሪት-ሽማግሌ ተጸንቢረን ክሰርሓ ምኻነን ንሕብር።
መዓዝ: ሰንበት, 28 ሕዳር 2010
ኣበይ: 33 Alfred Street, North Melbourne Vic 3052
ግዜ : ስዓት 4 ድ/ ቀ
ብድሓን ም ጻ::
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ !!
ዓወት ንሃገራዊ ጉባኤ !!
ውድቐት ንምልካዊ ስርዓት ህግደፍ !!
ክፍሊ ዜናን ሓበሬታን ዞባ አውስትራልያ
ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1775


text:
ህንጸት’ቲ 4 ቢልዮን ዶላር ወጻኢ ዝተገብረሉ ናይ ህዳሴ ግድብ ኢትዮጵያ ብሓሙሽተ ዓመት ዝተዳናጎየ ነቲ ሕማቕ ስራሕ ኣብ ምትዕርራይን ንምትካእን’ዩ ክብሉ ሓደ ካብ ኣብቲ ፕሮጀክት ዝሰርሑ ዘለው ሰበ ስልጣን ንኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።
ኣብ ኣፍሪቃ ዝዓበየ መመንጨዊ ጸዓት ኽከውን ተስፋ ዝተገብረሉ ፕሮጀክት ኣብ 2011 ካብ ዝጅመር ኣትሒዙ ዝተፈላለዩ ዕንቅፋታት ይገጥሞ ኣሎ።
ግብጺ ህንጸት’ቲ ግድብ ንህላወ ምንጪ ጽሩይ ዝስተ ማይ ዝኾነ ፈለግ ኒል ዝጸልው’ዩ ክትብል ከላ ንህንጸt’ቲ ግድብ ሓላፍነት ዘዋህቦ ትካል ሜቴክ ድማ ብሰንኪ ብልሽውና ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ጀሚሩ ካብቲ ፕሮጀክት ምውጽኡ ተገሊጹ’ሎ።
ምክትል ሓላፊ’ቲ ፕሮጀክት ኣቶ በላቸው ካሳ ኣብዚ ሕጂ እዋን መሃንዲሳት ነቲ ብሜቴክ ዝተሰርሐ ገለ ስርሓት ኣብ ምትዕርራይን ምትካእን ከምዝርከቡ ሓቢሮም ኣለው።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ብኢጣልያ፡ፈረንሳ፡ቻይና ዝውነና ናይ ህንጻ ትካላት ኣብዚ ስራሕ ተዋፊረን ከምዘለው’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ብመሰረት ፈላማይ ውጥን ህንጸት እቲ ግድብ ቅድሚ ሓደ ዓመት ንምዝዛም’ዩ ኔሩ።


text:
Radio Erena: 20 October 2019
ኩባንያ ዕደና ፖታሽ ደንካሊ ነቲ ኣብ ኤርትራ ከባቢ ካሉሊ ደንካልያ ( ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ ) ዘካይዶ ዘሎ ዕደናን መኽሰቡን ንኤርትራውያን ዘለዎ ጉድኣት ከም ዝዛይድን ደው ክብልን፣ ኤርትራውያን ነበርቲ ኣውስትራልያ ገሊጾም።
ነቲ ኩባንያ ኣብ ቤት ፍርዲ ንምኽሳሱ ዘድሊ መርትዖ ኣብ ምእካብ ከም ዘለው እውን መምህር መሓመድ ዑመርን ኣቶ ሳላሕ ዓብዱልራሕማንን ምስ ራድዮ ኤረና ኣብ ዝገበርዎ ዝርርብ ገሊጾም።
ኣብ ኤርትራ ካብ 2010 ጀሚሩ ምስ ሃገራዊ ኮርፐረሽን ዕደና ኤርትራ ብማዕረ ማለት 50% እጃም ዘለዎ ኩባንያ ዕደና ፖታሽ፣ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሰላስሎ ዘሎ ዕደና ብመንገዲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ከም ዝሽፍኖን፣ ንክኢላዊ ዓቕሚ ብዝምልከት ድማ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝመጸ ካልእ ኩባንያ ከም ዝሽፍኖን ይግለጽ።
እዚ ድሕሪ ክልተ ዓመት ኣብ 2022 ሰደድ ዝጅምር ኩባንያ ኣስታት 200 ሚልዮን ዶላር ካፒታል ሒዙ እኳ እንተ ተበገሰ ፍርያቱ ንዕዳጋ ካብ ዝቐርበሉ ግዜ ጀሚሩ ግን ኣማኢት ሚልዮናት ዶላራት ዓመታዊ መኽሰብ ክሓፍሰሉ ከም ዝኽእል ይንገር።
እቲ ኩባንያ፣ ነዚ ዝመጽእ ዘሎ መኽሰብ ክሕወሱ ሓደስቲ ዓደግቲ ብርኪ ንምስሓብ የወዓውዕ ከም ዘሎን እዚ ድማ ተሓታትነትን ግሉጽነትን ዝጎዶሎ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ ኣብ ባይታ ንኤርትራውያን ዘጋጥሞም ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ምዝመዛ ጉልበትን፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ኣብ ዝነበረ ዓመታዊ ኣኼባ ዝተረኽቡ ኤርትራውያን ገሊጾምሎም ኔሮም።
ከምኡ’ውን ህዝቢ ኤርትራ ተረባሒ ናይቲ ካብ መሬቱ ዝፈርይ ዘሎ ምህርቲ ተጠቃሚ ብዘይምዃኑ፣ ዓደግትን ኣውፈርትን፣ ብርኪ ናይቲ ኩባንያ ከይገዝኡ ኣብቲ ዓመታዊ ኣኼባ ኣተሓሳሲቦም።
እንተኾነ እቲ ኩባንያ ነቲ ብኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ንህሉው ኩነታት ኤርትራ ዝምልከት ዘቕረብዎ ጻውዒት፣ ‘’ፖለቲካዊ ድርኺት ዘለዎ እዩ፣ ኣብ ኤርትራ ዝኾነ ዘይርጉእነትን ምግሃስ ሰብእዊ መሰላትን የለን’’ ብምባል ከም ዝነጽጎ እቶም ኤርትራውያን ብምግላጽ፣ ናብ ቤት ፍርዲ ከቕርብዎ ዘኽእሎም መሰኻኽር ኣብ ኩሉ ዓለም ካብ ዝርከቡ ኤርትራውያን ምትሕብባር ክግበረሎም ሓቲቶም ኣለው።


text:
Eritrea: Eyewitness account - Verbatim update from Asmara
11.01.2017
- እታ ኣብ ኣኽርያ ዘላ ቤት ትምህርቲ ኣል እስላሚያ፡ ሎሚ ተኸፊታ
- ሕጂ ከይደ ጸኒሐ ናብቲ ቦታ እቶም ናይ ንግሆ ዝፍደሱ ዝነበሩ ተመሃሮ ምስ ሓተትክዎም፡ ኣብ ዉሽጢ ካንሸሎ፡ ወተሃደራት፡ ፖሊስ ኣለዉ ኢሎምኒ
- እዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ pic ከኣ፡ ኣብ ከባቢ ሹቕ ጻዕቂ ህዝቢ ዘለዎ ቦታ፡ ንቶም ሸቃጦ ከይተኣኻኸቡ፡ምንችቢዮ ፋሕ ከብልዎም ዊዒሎም።
- ንኣሽቱ ተመሃሮ ካብ ቤት ማእሰርቲ በብቁሩብ የውጽዎም ኣለዉ፡ ከሙ ድማ ዉሑዳት ኣዴታት ፈቲሖመን ኣለዉ ብዙሓት ጊን ክሳብ ሕጂ ተኣሲሮም ኣለዉ
11/02/2017
- እታ ናይ ካቶሊክ ሰሚናሪ ብፖሊስ ተዓሺጋ ኣላ
11.03.2017
- ኣብቲ ግዜ ሰልፊ ዝነበረሉ እዋን፡ እንዳ 525 ብ ኣጸዋዉዓ ህዝቢ ብ ፍሉያት ሓይልታት ዝፍለጡ፡ ነቲ ቤት ጽሕፈት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ምስ ምሉእ ዕጥቆም ከቢቦሞ ነይሮም። ን ኣባላት ፖሊስ ኣብ ከባቢ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኮይኖም ክትኩሱ፡ እቲ ህዝቢ ነቶም ፖሊስ እንተ ሓሊፍዎም ድማ በቶም ከቢድ ኣጽዋር ሒዞም ዝነበሩ ፍሉያት ሓይልታት ክትከሲሎም መደብ ነይሩ። ድሕሪ እቲ ሰልፊ ውን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኣስመራ ብፍላይ ከባቢ ኣኽርያ፡ እቶም ሓይልታት ብሬን ኣሲሮም ከም ዝሓደሩ ተፈሊጡ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ኣስመራ ብፍላይ ኣብ ጽዑቅ ህዝቢ ዝንቀሳቀሰሉ ቦታታት Radio ርክብ ዝሓዙ ፖሊስ and ሲቪል ዝተኸድኑ ኣለዉ።
- ዳርጋ ኩሎም ኮሚተታ ናይታ school ተኣሲሮም ኣለዉ
- ኣብቲ ቦታ (ካርሸሊ) ብዙሓት ዝተኣስሩ ኣለዉ ፡ ገሊኦም ስዳር መግቢ ከብጽሕሎም ተኣኪቦም ነይሮም ብዙሓት ድማ ኣበይ ከምዝተኣስሩ ደሃይ የብሎምን


text:
ኣብ ሶማል ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝፍፀም መጥቓዕቲ መሊሱ ይውስኽ ከምዘሎ ተሓቢሩ።ፀብፃብ ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ከምዝሓበሮ ምፍርራሕን ምድሃልን ሓዊሱ ኣብታ ንጋዜጠኛታት ሓደገኛ ካብ ዝኾኑ ቦታታት ዓለም ሓንቲ ዝኾነት ሶማል ዝፍፀሙ መጥቓዕትታት ልሙድ ይኸውን ኣሎ ኢሉ።
“ኣብ ውሽጢ ቀፃሊ ስግኣት ኢና ንነብር ዘለና’’ ብዝብል ኣርእስቲ ዝወፀ እዚ ፀብፃብ ኣምንስቲ ኣብ ጋዜጠኛታት ዝፍፀም ምፍርራሕን መቕተልትን ብእስላማዊ ጥሩፍ ጉጅለ ኣል-ሸባብ፣ፖሊስን ሰበስልጣን መንግስትን እዩ ዝፍፀም ክብል ይሕብር።
እቲ ጉጅለ ተሓላቒ መሰላት ምምሕዳር ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ ፋርማጆ ቅድሚ ሰለስተ ዓመታት ናብ ስልጣን ካብ ዝመፅእ ሸሞንተ ጋዜጠኛታት ተቐቲሎም ኣለው።ሓሙሽተ ካብኦም ብመጥቓዕታት ኣል-ሸባብ፣ክልተ መንነቶም ብዘይተፈልጡ ዕጡቓት ሓደ ድማ ብፖሊስ ተቐቲሎም ኣለው ይብል።


text:
ምልኪ ህግዲፍን ኣተሓሕዛ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ኣብ ኤርትራ ”ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆላ”
ምልኪ ህግዲፍን ኣተሓሕዛ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ኣብ ኤርትራ ”ብድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆላ”
ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ካብ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባትን ሕብረተ ሰብ ዓለም ዘስዓቦ ጉድኣት ኣዝዩ ብዙሕ’ዩ። ብደረጃ ዝተፈላልዩ መንግስታት ክውሰድ ዝጸንሐ ኣገባብ ምክልኻል ሕማም ከኣ ብመራኸቢ ብዙሓት ክቅላሕ ጸኑሑ ኣሎ። ካብ ወርሒ ለካቲት ክሳብ እዚ እንርከበሉ ዘለና ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ኣብ ፈነወ ቲቪ ይኹን ራዲዮ ፍሉይ መደብ ተሓዚእሉ ብቀጻሊ ዝመሓላለፍ ዘሎ ሓበሬታታት ነቲ ለበዳ ንምክልኻሉ ዝዓለም ጥራሕ ዘይኮነስ፡ መንግስታት ሃላፍነተን ወሲደን ጠንቂ ለበዳ ዘስዓቦ ተነጽሎ ማሕበራዊ ሂወት፡ ስራሕ ኣልቦነት፡ ገንዘባዊ ትሕዝቶ፡ ትራንስፖርት ወዘተ ብተከኣል ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ዝካየድ ዘሎ ዘይተኣደነ ጻዕሪታት ምህላዉ ኩሉ ዝርእዮን ዝዕዘቦን ዘሎ’ዩ። እዚ ጻዕሪ ከኣ ምስ’ቲ ለበዳ ዝተኣሳሰረ፡ ሕብረተ ሰብ ሓንቲ ሃገር ብኸመይ ኣገባብ መዓልታዊ ስርሓቱን ንቡር ሂወቱን ክመርሕን ዝኽእለሉ፡ ኣብ መጽናዕቲ ዝተሞርኮሰ ዝሓሸ ኩሉንተናዊ ስትራተጂ ንምምዳብ ተጸሚዱ ይርከብ። እዚ ዓይነት ተግባራትን ኣካይዳን ኣብ ሓንቲ ሃገር ተወሲኑ ዝተርፍ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ስግር ዶባተን ዝኸይድ ካብ ምምኽኻርን ሓበሬታ ምልውዋጥን ሓሊፉ፡ ንመድሕን ህዝበን ቁጠባዊ ሃለዋት ሃገርን ዝሓሸ ንዝበልኦ ቅዲ ወይ ሞዴል ኣተሓሕዛ ንምትእትታው ይጽዕራ ምህላወን’ዩ።
መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ለበዳ ሕማም ኮሮና ኣብ ዝተጋሃደሉ፡ ልዕሊ ሓልዮት ህዝቡን ቁጠባዊ ሃለዋት ሃገርን ዝያዳ ዘገደሶ ስልጣኑ ስለ ዝነበረ፡ ምስ’ቲ ኣብ 2019 ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ኤርትራ ዝተላዕለ ሃገራዊ ሕቶ ቅዋማዊ መንግስትን ፍትሕን፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ንኸይልሑኽን ከየንጸባርን ብዝሓደሮ ስግኣታት ሕነ ንምፍዳይ፡ ብምስምስ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ንህዝቢ ከይንቀሳቐስ እገዳ በየነሉ። እገዳ ምንቅስቓስ’ኳ ኣይምተጸልአን፡ እንታይ ደኣ ምስኡ ብምትእስሳር ሕጽረት ቀረብ ዕዳጋ ወሰኸሉ። ህዝብና ብዘይዝኾነ መዓልታዊ መግቢ ኣብ ገዛ ተዓጽዩ ክሓልፎ ክጻወሮ ዘይክእል ልዕሊ ዓቕሙ ዝኾነ ኩነታት፡ ብፍላይ እቶም ካብ ኢዶም ንኣፎም ዝናበሩ ኣብ ሕማቅ ኩነታት ዝወደቑን ዝሽገሩን ስድራ ቤታት ብዝያዳ ዘሰቕዮም ግዳይ ኮሮና ቫይረስ ምዃኖም ዘይኮነስ፡ ልዕሊ ኩሉ ግዳይ ፖለቲካዊ ስልጣን መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ክኾኑ ምርኣዮም’ዩ። እሞ እቶም ኣብ ጎደናታት ሸቒጦም ንድራሮም ዝምእርሩ፡ ስድራ ቤታት ዝናብዩ ንኣሽቱ ነርጋዶ ኣብ ገዝኦም ተዓጽዮምስ ብምንታይ ክናበሩ ስለ ዝተደለየ’ዩ ዝብል ሕቶ መልሲ ዘይብሉ ኮይኑ ምትራፉ ኣመለኻኽታ ህግድፍ፡ ጠመተ ህግዲፍ እንታይ ምዃኑ ካብ ዘነጽሮ ሓደ’ዩ።
መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ንለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ከም መሐለዊ ስልጣኑ ወታሃደራዊ ኮማንዶ ቆጺርዎስ፡ ብሓንቲ ቃል ህዝቢ ንኸይንቀሳቐስ ብምእጋዱ ኣብ ህዝብና ዝወረደ ኣደራዕ፡ እቶም ገገለ ዕደለኛታት ስድራ ቤታት ሰቦም ካብ ወጻኢ ንዝስደደሎም ሓገዝ እንተኾነ ከይዶም ንኸየምጽኡን ከይጥቀምሉን ብኣልማማ ዝኣገደ’ዩ። ምሕደራ ህግዲፍ ሓገዝ ከዳሉ ነይርዎ ግን ከኣ ዘየተግበሮ ይጽናሕ’ሞ፡ ነቲ ካብ ቤተ ሰቦም ብወጻኢ ንዝተላእኸ ሓገዝ ረኺቦም ንኽየጥቀሙ ዝተገብረ እገዳ ኸ እንታይ ኣምጽኦ ዝብል ሕቶ፡ ቀንዲ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ንለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ንምንታይ ዕላማ ይጥቀመሉ ምህላዉ ግሉጽ ይገብሮ።
ከም’ቲ ልዕል ክብል ዝተጠቕሰ፡ ብዙሓት መንግስታት ኣብ እዋን ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ፡ ነቶም ጠዋሪ ዘይብሉ ዓበይቲ ኣረጋውያን፡ ግዳም ሓደር፡ ስድራ ቤት ዘይብሎም ህጻናት፡ ሕሙማት፡ መዓልታዊ ይኹን ወርሓዊ እቶት ዘይብሎም ስድራ ቤታት ንእምላይ ንምሕብሓብ ካብ’ቲ ቀዳማይ መደብ ወሲዱ፡ ክሳብ ንህሉው ኩነታት ሚዛንን ገምጋምን ዝወስድ ኩሉ ዜጋ ብዘይቅድመ ኩነት ሓደ ወርሒ ኣብ ገዛ ተሓይቡ ክጸንሕን ሙሉእ ደሞዝ ከኣ መንግስቲ ክኸፍሎ ምዃኑ መብጽዓ ዝኣተወሉ ህዝባውን ሃገራውን ሓልዮት ጥራሕ ዘይኮነ ሰብኣውነት ዝመልኦ ኣገባብ ኣተሓሕዛ ዝተፈጸመሉ ንርእዮን ንነብሮን ዘለና ሕብረተ ሰብ፡ ህዝቢ ኤርትራ ይትረፍ ዘይለመዶ ሓገዝ ህግዲፍ፡ ባዕሉ ክናበር ዕድል ምስኣኑ’ዩ።ንዝተላእከሉ ሓገዝ ክጥቀመሉ ዕድል ምስኣኑ’ውን’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለያ ንኣሽቱ ከተማታት ዝነብሩ ህዝብና፡ በዚ ስውር እገዳ ምስምስ ኮሮና ቫይረስ ከይንቀሳቐስ ተኸልኪሎም ኣለዉ። ትራስፖርት ጠጠው ኢሉ ሃገር ከም ዝለምስ ተገይሩ። ይኹ’ምበር ህግዲፍ ንዕላማታቱ ንምዕዋት ስልጣኑ ንምሕያል ገና ከም’ቲ ባዕሉ ዝነዝሖ ፕሮፕጋንዳ ብዘይዝኾነ ይኹን መከላኸሊ ክንደይ ዝኣክሉ መንእሰያት ኣብ ሳዋ ተኣኪሞ ከም ዝነበሩ ብግልጺ ዝተዓዘብኩም ውሑዳት ኣይትኾኑን’ኹም። ባዕሉ ህግዲፍ ኣብ ዘካይዶ ኣኼባ ዞባዊ ምምሕዳራትን ዝተፈላልዩ ኣሃዱታትን ምስ’ቲ ህዝብና ንኸይራኸብን ከይንቀሳቐስን ተኣጊድሉ ዘሎ ምኽንያት ብምንጽጻር ክህቦ ዝኽእል ፖለቲካዊ ገምጋምን ሚዛንን መለክዒ ምልክነት ጥራሕ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ስድራ ቤቶም ክበጽሑ ይኹኑ፡ ደገፍቲ መላኺ ስርዓት ዝኾኑ ብውልቀ ዋኒኖም ዜጋታት፡ ክሳብ ሕጂ ካብ ዘለዉዎ ቦታ ንኸይንቀሳቐሰ ተኣጊዱም፡ ካብ ስርሖም ቦኺሮም፡ ምስ ስድራ ቤቶም ተፋላልዮም ይሓልፍዎ ኣለዉ። ደጊም ደገፍቲ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ዝወርዶም ዘሎ ግፍዕታት ክመሃርሉን ንፍትሕን ሰላም ክሓስቡ ይግባእ። እዚ ሕቶ ውልቀ ሰባት ንምልዓል ዘይኮነ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ስልጣኑ ንምክልኻል ዝኸዶን ዝወስዶ ስጉምትን ማዕረ ክንደይ ምዃኑ ንምሕባር’ዩ። ካልእ ኣብ ኤርትራ ንፍሉይ ዕላማ ንምትግባር መገሻ ኣይተረን ወይ ኣተቋረጸን ዘሎ። እዚ ዘልዕሎ ሕቶ’ውን ተወሳኺ ዕብዳን ስልጣን ክሳብ ክንደይ ክኸይድ ከም ዝኽእል ዘመላኽት’ዩ። ኣብ ቅድሚ ሕቶ ስልጣን እንተ ጸኒሕኻ መን’ኻ እንታይ ጌርካን ሰሪሕካን ብዘየገድስ ዝተባህለ ምፋጽም ጥራሕ ምኳኑ ከኣ ብዝለዓለ ከረድኣና ዝኽእል ኣተሓሕዛ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስን ዘይምዕሩይን ዘይፍታሕውን ዘይሰብኣውን እንታይ ደኣ ንዕብለላ ፖለቲካዊ ስልጣን መላኺ ስርዓት’ዩ።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝክእን ንስውኣትና
ዓወት ንተቃላሳይ ህዝቢ ኤርትራ
ዜናን ሓበሬታን ውሓደለ
20 ጥቅምቲ 2020


text:
Radio Erena: 21 January 2019
ንለውጢ ዝጠልብ፣ ስርሒት ፎርቶ ዝተኻየደሉ ሻድሻይ ዓመቱ ይዝከር ኣሎ።
እዚ ብስዉእ ኮለነል፣ ስዒድ ዓሊ ሕጃይ ዝተመርሐ ናይ 21 ጥሪ 2013 ስርሒት፣ ኣስታት ሓደ ሚእቲ ዝኾኑ ኣባላት ሰራዊትን ክልተ ታንክታቶም ብምሓዝ፣ ኣስመራ፣ ፎርቶ ናብ ዝርከብ ሚኒስትሪ ዜና ብምድያብ፣ ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑን ቅዋም ክትግበርን ዝጠለበ።
ይኹን’ምበር፣ ምሉእ መዓልቲ ድሕሪ ዝወሰደ ናይ ምዝርራብ መስርሕ፣ ገለ ካብቶም ኣብቲ ስርሒት ዝተሳተፉ መራሕቲ፣ ንዝተበገስሉ ዕላማ ብምጥላም፣ ኢዶም ክህቡ ስለዝወሰኑ፣ ገዲም ተገዳላይ፣ ኮለነል ስዒድ ዓሊ ሕጃይ፣ (ወዲ ዓሊ) ግና ርእሰ ቅትለት ብምፍጻም ተሰዊኡ።
ህግደፍ ነዚ ለውጢ ዝጠለበ ስርሒት ፎርቶ፣ እስላማዊ ምንቅስቓስ ብዝል ጸለም ብምሃብ፣ ምስኡ ምትእስሳር ክህልዎም ይካል’ዩ ንዝበሎም 10ታት ሰበ ስልጣኑ ነበረን ካልኦትን ኣሲሩ ይርከብ።
እቲ ስርዓት፣ ነቲ ብተማሃሮ ዲያእ ኣል እስላምያ ዝተበገሰ ናይ መሰል ተቓውሞ ኣኽርያ’ውን፣ ከም ልማዱ ናይ እስላማውያን ምንቅስቓስ ብምባል፣ ሓደገኛ ሃይማኖታዊ መኣዝን ክጥምዝዞ ከምዝፈተነ ዝዝከር’ዩ።


text:
Radio Erena : 25 February 2015
ጅቡቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተጻብኦታት ትገብር ኣላ ክብል መንግስቲ ኤርትራ ናብ ንግስነት ቀጠር ጥርዓን ኣቕሪቡ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ’ዚ ናይ ቀረባ መግለጺታት ፕረዚደንት ጅቡቲ ኣመልኪቱ ናብ ንግስነት ቀጠር ኣብ ዝልኣኾ ደብዳቤ’ዩ ነዚ ጥርንዓት ዘቕርብ ዘሎ።
ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ ኣቐዲሙ ብቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ተዳልዩ ብስም ሚኒስትሪ ጉዳያት ኣብ ዝወጸ መግለጺ፣ ነቲ መራሕቲ ኢትዮጵያን ጅቡትን ብሓባር ዝሃብዎ ንኤርትራ ከም ዘራጊት ሰላም ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝጠቐሰ መግለጺታት ብወግዒ ከምዝተቓወሞ ኣዘኻኺሮም።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብዘይካ’ዚ ኣብቲ ናብ ንግስነት ቀጠር ዝልኣኾ ደብዳቤ እዚ ናይ ጅቡቲ መግለጺታት፣ ነቲ ብቀጠር ዝሳሰ ዘሎ ናይ ሽምግልና ተበግሶ ዘነኣእስን ኣብ ሓደጋ ዘእቱን’ዩ ክብል ከምዘጠንቐቐ’ውን እቶም ምንጭታት ገሊጾም።
ፕረዚደንት ጅቡቲ እስማዒል ዑመር ጉለን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ብሓባር ኣብ ዝሃብዎ መግለጺታት፣ ‘ኤርትራ እታ ኣውራ ዘራጊት ጸጥታ ዞባና’ያ’ ከምዝበሉን ንሓባራዊ ጸጥታ ክሳብ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ንምቛም ክሰማምዑ ከምዝኽእሉ ምጥቃሶም ይዝከር።
ፕረዚደንት ጅቡቲ እስማዒል ዑመር ጉለ ብዘይካ’ዚ ኣብ ፈረንሳ ምስ እትሕተም መጽሔት ዠን ኣፍሪክ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ስልጣን ክሳብ ዘሎ፣ ምስ ኤርትራ ዕርቒ ክህሉ ኣጸጋሚ’ዩ ከምዝበለ ኣይርሳዕን።
እቲ ፕረዚደንት ብተወሳኺ፣ ቀጠር ኣብ 2009 ዝወሰደቶ ናይ ሽምግልና ተበግሶ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ዝኾነ ውጽኢት ኣይተረኽበሉን ከምዝበለዉ ዝዝከር’ዩ።
ቀጠር ነቲ ኣብ ሰነ 2008 ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡትን ዝተወልዐ ካብ ክልቲኡ ወገን 10ታት ሰባት ዝቐተለ ኵናት ንምሽምጋል ተበግሶ ድሕሪ ምውሳዳ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ንምዕባለታት እቲ መስርሕ ዝምልከት ወግዓዊ መግለጺ ኣይሃበትሉን።
ኣብቲ ኤርትራን ጅቡትን ኵናት ዘካየዳሉ ከባቢታ’ውን ተዓዛቢ ሰራዊት ምውፋራ ይፍለጥ።
ኤርትራን ጅቡትን ብጉዳይ ምሩዃት ኵናትን ካልእ ነጥብታት ክረዳድኣ ብዘይምኽኣለን ሽምግልና ቀጠር ውጽኢት ከርኢ ከምዘይክኣለ ዝግለጽ እኳ እንተኾነ፣ ኢትዮጵያ ምስ ጅቡቲ ብምውጋን እትገብሮ ድፍኢት’ውን ነቲ መስርሕ ንኸይዕወት ዓንቒፉ ምህላዉ ዝጠቕሱ ውሑዳት ኣይኮኑን።
እዚ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብመንገዲ ኣብ ዶሓ ዝርከብ ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ኢብራሂም ኣቢሉ ናብ ንግስነት ቀጠር ዝልኣኾ ደብዳቤ’ውን ነዚ ናይ ኢትዮጵያ ድፊኢት ከምዝጠቐሶ እቶም ነዚ ሓበሬታ እዚ ዝልኣኹ ምንጭታት የነጽሩ።
===============================


text:
ናይ 35 ዓመት ዓለም ለኻዊ ተመክሮ ኣሎና
ቀንዲ ዕላማና ንመዋቲ/ት ሬሳ ውሑስ ብዝኾነ ኣገባብ ናብ ትውልዲ ሃገር ምብጻሕ ኢዩ።
ትካል ኣህጉራዊ ምፍናው ሬሳ ካብ 25 ዓመት ንላዕሊ ናይ ሬሳ ምፍናው ተመክሮ ዘለዎ ኮይኑ፣ ንዝሞቱ ወጻእተኛታት፣ ኣብ ዴንማርክ ነበርቲ ንዝኾኑን ብምገሻ መጺኦም ንዝሞቱ ብውሑስነት ዘለዎ ኣገባብ ናብ ትውልዲ ሃገሮም ንምብጻሕ ዓቢ ተመክሮ ኣለዎ።
ናብ ምሉእ ዓለም ዝርከባ ሃገራት ናይ ሬሳ ምፍናው ስራሕ ነሳልጥ። ክሳብ ሎሚ ልዕሊ 1000 ሬሳታት ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፋኒና ኣሎና።
ኣሰራርሓና ኣብ ልዕሊ ነፍሲወከፍ ሃገር ክብርታት፣ሃይማኖት ፣ ባህልን ልምድን ዓቂብና ንሰርሕ። ኣብ መስርሕ ናይ ነፍሲ ወከፍ ሃገር ኣገባብ ናይ ምልአኽ ሬሳ ምሉእ ኣፍልጦን ሓበሬታን ንውንን ከምኡ እውን ሓባራዊ ስራሕ ምሰ ኣሳለጥቲ ቤት ጽሕፈት ቤታት ኣሎና ።
ንሕቶታትኩም መልሲ ንምርካብ ተወከሱና ወይ ከአ ቆጸራ ሕዙ
ንሕና ኣብዚ ዘሎና ንኽንሕግዘኩም ኢዩ


text:
ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ድሕሪ ክልተ ዓመታት ዝካየድ ምርጫ ነፃን ዴሞክራሲያዊ ክኸውን ቃል ምእታው ኣወንታዊ እንተኾነ እውን ግዜ ዘየድልዮም ኣብ ቅድሚኦም ንዘለው ጉዳያት ቀዳምነት ክህቡ ኣለዎም ኢሎም ኣቦ መንበር ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ዶ/ር መረራ
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ቀረባ ኣብ ኣዳራሽ ሚሊኒየም ንዝተኣከቡ ኣሽሓት ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ድሕሪ ክልተ ዓመታት ዝካየድ ሃገራዊ ምርጫ ተኣማኒን ፍትሓዊን ንክኸውን ምስ ተቓወምቲ ተዋዲዶም ከምዝሰርሑ ገሊፆም ነይሮም።
ኣቦ መንበር ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ዶ/ር መረራ ጉዲና ግን ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ቃሎም ዝፍፅሙ እንተኾይኑ ጥንቃቐ ብዘለዎ ተስፋ ኢና ንሪኦ ኢሎም።
“ኢህወዴግ ንነፃን ፍትሓውን ምርጫ ድልዊ ድዩ?ንሓቀኛ ፖለቲካዊ ውድድር ተዳሊዩ ድዩ?ካብ ሕጂ ንምግማት የፀግም እዩ።ናይ ውድብና ይኹን ናተይ መርገፂ ብጥንቃቐ ተስፋ ምግባር እዩ።ክደግሞ እየ ጥንቃቐ ዝሓዘለ ተስፋ ካብ ምግባር ወፃኢ ዘስምዕዎም መደረታት ኣብ ባይታ ኣብ ግብሪ ክውዕሉ እዮም ኢልካ ኣፍካ መሊኢኻ ምዝራብ ካብ ታሪኽ ኢህወዴግ ተላዒልና ኣፀጋሚ እዩ።”
ኢህወዴግ ንሓቀኛ ለውጢ ድልዊ እንተኾይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ዕርቂ ዘይፍጠረሉ ምኽንያት ስለዘየለ ተቓወምቲ እውን ክሳብ ፍርቂ መንገዲ ንምጉዓዝ ክንዳሎ ኣለና ኢሎም ዶ/ር መረራ።
ኢህወዴግ ካብ ዝኽተሎ መትከል ሓባራዊ መሪሕነት ብምብጋስ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ናይ ምውሳን ስልጣኖም ክሳብ ክንደይ ክኸይድ ከምዝኽእል ገምጋሞም ዝተሓተቱ ዶ/ር መረራ ህውሓት ኣብ 1993 ዓ/ም ኣብ ክልተ ክሳብ ትግማዕ ሓባራዊ መሪሕነት ከምዝነበረ ድሕሪኡ ግን ቀዳማይ ሚንስትር ዝነበሩ ኣቶ መለስ ዜናዊ ንኹሉ ስልጣን ጠቕሊሞም ከምዝሓዙ፣ንሶም ምስዝሓለፉ ቀዳማይ ሚንስትር ኮይኖም ዝተተክኡ ሃይለምሪያም ደሳለኝ ናብ ሓባራዊ መሪሕነት ከምዝተመልሱን ምናልባሽ እውን ካብ ስልጣኖም ዝወረዱ በቲ ሓባራዊ መሪሕነት ክሰርሑ ስለዘይክኣሉ እዮም ክኸውን ይእኽል እዩ ኢሎም።
“ሕጂ እውን ሓድሽ ቀዳምይ ሚንስትር ካብ ሓባራዊ መሪሕነት ክርሕቕ እዩ ዝብል ግምት የብለይን።ሓባራዊ መሪሕነት ነቲ ቀዳማይ ሚንስትርኢዱን እግሩን ኣሲሩ ዝሕዝ ድዩ ወይስ ዘወሳውስ?ከም ቀዳማይ ሚንስትር ነታ ሃገር ንክመርሑ ብተግባር ንኽትርጉሙ ዕድል ክህቦም ድዩ?ዝብል ሕቶ ኣይፍለጥን።”
እቶም ቀዳማይ ሚንስትር ኣብ መደርኦም ምኽንያት ምጥሓስ መሰላትን ምጉዳል ፍትሓውነትን ዝኾኑ ሕግታት ከምዝመሓይሹ ተዛሪቦም ኣለው።ሽም እቶም ሕግታት ኣይጠቐሱን ዶ/ር መረራ ግን ሕግታት ፀረ-ሽብርን ትካላት ግብረሰናይን ማሕበራትን ዝኣመሰሉ ክኾኑ ከምዝኽእሉ ገሚቶም ኣለው።”
ኣዋጅ ህፁፅ ግዜ እውን ምስዚኦም ክድመር ከምዘለዎ ብምግላፅ ንቀዳማይ ሚንስትር ዝምዕዶም ካብ ዘረባ ዝዘለለ ምፍታሕ እሱራትን ምስ ተቓወምቲ ንምልዛብ መ ዓልቲ ምውሳንን ሓዊሱ ፀገማት ምፍታሕ ክጅምሩ ኣለዎም ኢሎም።


text:
SFI
ትንህርቲ ስቬንስካ ንስደተኛታት (SFI) መባአታዊ ፍልጠት ቓንቓ ሽወደን ይህበካ። ቓንቓ ሽወደን ትመሃር ንምዝርራብን ምጽሓፍን ኣብ መዓልታዊ ሂወትካ ኣብ ሕብረተሰብን ኣብ ስራሕን ንክትረዳዳእ እዩ።
እቶም ብናይ ቓንቓ ኣደ ክጽሕፉን ከምብቡን ዘይ ክእሉ ውን ክመሃርሉ ዝኽእሉ ተኽእሎ ኣሎ።
ትምህርቲ ስቬንስካ ንስደተኛታት ንኹሉ ካብ ወዲ 16 ዓመት ክፉት እዩ።
መዳለዊ ንስስኢ
ኣብዚ ሓደ ከም ተማሃራይ ኮኢኑ ዝጅምረሉ እዩ። ንተኻፈልቲ ብሕጽር ዝበለ መንገዲ መዳለዊ ንናይ ስቨንስካ ቓንቓ ክእለቶም ክብ ንምባል ንህብ።
ኣብ ኤሰፊ ንምጅማር ናይ ቓንቓ ብቕዓቶም ንኹሎም በብሓደ ተራእዩ ኣኣጽፍሖም ንክመሃሩ ኣብዚ ግዜ እዚ ይፍጸም።
ውጥን ኣብ ዝውደኣሉ ግዜ መን ኣበየናይ ደረጃ ከም ዝጅምር ብብቕዓቶም ተራኣዩ ናብ ኤሰፊ ይለኣኹ።
ደረጃታት - SFI
ኣብ SFI ሰለስተ ናይ መጽናዕቲ መንገዲታት ኣሎ።
1 መጽንዒ መንገዲ እንጥቀመሎም ነቶም ኣንቢቦምን ጺሒፎምን ዘይክእሉ ወይ ድማ ቱሑት ትምህርቲ ንዘለዎም 3 እንጥቀመሎም ነቶም ብዙሕ ናይ ትምህርቲ ሓገዝ ዘድልዮም።
ንስኻ ዝወሓደ 15 ሰዓት ኣብ ሰሙን ናይ ትምህርቲ ሃገዝ ትረክብ ካብ A ክሳብ F ዝሓዘ ባጀላ ዉን ኣብ ነብሲወከፍ መጨረስታ ናይቲ ኮርስ ትወሃብ። A እቲ ዚለዕለ ነጥቢ ኪኸዉን ከሎ F አቲ ዚተሓተ ዘይየሐሊፍ እዩ።
SFI ምትእስሳር ኣለዎ ንኣብነት ምስ ስራሕ፣ልምምዳት ወይ ካልኦት ናይ ዓበይቲ ኮርሳት ኣብ ዉሽጢ ምምሕዳርና።
SFI ጥቡቅ ናይ ሓባር ስራሕ ምስ Arbetsförmedlingen ን Redo(Resurscentrum)ን ኣለዎ። Arbetsförmedlingen እቲ ላዕለዋይ ሓላፍነት ዝስከም ናይ ተማሃራይ መትከሊ እግሪ (etablering) ኣብ ሽወደን እዩ፣ እዚ ማለት አቲ ተማሃራይ ብናይ ስራሕ ኣገልግሎት ተሓሲብሉ ዝክፈሎ ገንዘብ ካብ Arbetsförmedlingen እዩ።
Arbetsförmedlingen ኣብ ትሕትኡ ዝርከቡ ተማሃሮ ብናይ ስራሕ ሞያ፣ ናይ ስራሕ ልምምዳትን ናይ SFi ኮርሰ በቲ ናይ እግሪ ተኽሊ(etableringen) ይሽፍነሎም።
ንነብሲወከፍ ተማሃራይ ናይ ገዛ ርእሱ ተቆጻጻሪ ኣብ Arbetsförmedlingen ኣለዎ።
ዕላሙኡ ከኣ ብዝበዚሐ መጠን ናይ ደረጃ D ባጀላ ንምርካብ ካብኡ ቀጺሉ ኒዘሎ ናይ ሽወደን ከም ካልኣይ ቓንቓ SAS ወይ ስራሕ ወይ ልምምድ ናይ ስራሕ ንምርካብ ይሕግዝ።
ተወሳኺ ሌንካር