text:
ኣይተ ኪሮስ ዳኘው ኣብ ትግራይ ከተማ መቐለ ይነብሩ፡፡ ኣይተ ኪሮስ ኣብቶም ዝሓለፉ 17 ዓማውቲ ኣብ መሸጣን ፅገናን መካይን ወፊሮም ዕዉት ዋኒን ዝፈጸሙ ኢትዮጵያዊ እዮም፡፡
ኣይተ ኪሮስ ኣብቲ ኣብ ከተማ መቐለ ዝርከብ ገደና ገዛኦም ማይ ዚንጎ ኣዋህሊሎም ዝተፈላለዩ ዓይነታት ተኽሊ ፍራምረ ኣፍርዮም ይጥቀሙ ኣለዉ፡፡ ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ናብ ክልል ኣምሓራ ወፊሮም ኣብ ወረዳ ቆቦ 400 ሄክታር መሬት ለቢዶም ሙዝን ማንጎን የፍርዩ ኣለዉ፡፡
እቲ ዘካይድዎ ዘለዉ ልምዓት መስኖ ብሳይንሳዊ መይላ ዝታሓገዘን ብእስራኤላውያን ላዕለዎት ሰብ ሞያ ሕርሻ ዝምራሕን እዩ፡፡ ኣብቲ ግራት ካብ እስራኤል ዝተዓደገ ዘመናዊ ማሽን ተገጢሙ ብኮምፒውተር እናተኣዘዘ ኣብ ዘለኻዮ ኮይንካ መስኖ ማይ ክተስቲ ዘኽእል ዘመናዊ መይላ ተጀሚሩ’ሎ፡፡ ኣይተ ኪሮስ ፍልጠትን ልምድን ዘመናዊ ሕርሻ ክቐስሙ ምስ ደቆም ናብ እስራኤል ብምኻድ ዝደለይዎ ከምዝረኸቡ ይገልፁ፡፡
እስራኤላውያን ካብ ሄክታር 80 ቶን ሙዝን ማንጎን ይረኽቡ ንሕና 7 ጥራሕ ንረክብ፡፡ ሓረስታይ ዓድና ዘመናዊ መይላ ኣታሓራርሳ ስለዘይተምሃረን ስለዘይጀመረን ፍረ ድኻሙ ኣይረክብን ዘሎ ይብሉ፡፡
“መሬት እናፀበበን እናኣረገን ማይ ድማ እናዋሓደ ስለዝኸድ ዘሎ ኣብ ንእሽተይ መሬት ብርኩት እቶት ንምርካብ ሕርሻና ብሳይንሳዊ ፍልጠት ዝተሓገዘ ክኸውን ኣለዎ” ኢሎም ኣይተ ኪሮስ፡፡
እቲ ዝካየድ ዘሎ ዘመናዊ ሕርሻ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪካ ብቐዳምነቱ ዝስራዕን ንኢትዮጵያ ተምሳሌታዊ ክኸውንን እቶም እስራኤላውያን ብቅንዕናን ብዕቱብን ይሰርሑ ምህላዎም ኣይተ ኪሮስ ዳኘው ይዛረቡ፡፡
ብተወሳኺ ናይቶም እስራኤላውያን ፍልጠት ክወርሱ ዝኽእሉ 4 ብሞያ ሕርሻ ዝሰልጠኑ መናእሰይ ኣብቲ ግራት ይሰርሑን ይማሃሩን ኣለዉ፡፡ ንቐጻሊ እዞም መናእሰይ ንሓረስቶት ከምህሩን ክሕግዙን ታሓሲቡ ይፃዓር ‘ሎ ኢሎም ኣይተ ኪሮስ፡፡


c: text/html

text:
"ናይ ሎሚ ወለዶ ናይ ትማሊ ኣይኰነን፤ ኣብ ትማልን ኣብ መጻእን ምትኳር ንሎሚ ምርሳዕ ኢዩ"
ሓደ ወልዶ፡ ካብ’ቲ ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ዘሎ ወለዶ 25 ዓመታት ኢዩ ዝፈላልዮም። ንኣብነት ካብ 1966 ኣትሒዙክሳብ 1991 ዘሎ ወለዶ ቅድሚ ናጽነት ዝነበረ ወለዶ ክኸውን ከሎ፤ ካብ 1991 ክሳብ 2016 ዘሎ ናይ ድሕሪ ናጽነት ዓመታት ካልእ ሓድሽ ወለዶኢዩ። ስለ’ዚ፡ ቅድሚ 91 ዓ.ም ድሕሪኡን ዘሎ 25 ዓመታት፡ እንታይ ኢዩ ፍልልዩ? እንታይ ለውጥታት ተመዝጊቡ ምርኣይ ኣገዳሲ ኢዩ። ብኻልእ ኣገላልጻ፡ ኣብ ውሽጢ 50 ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ ኣገደስቲ ለውጥታት እንታይ ይመስል ንዝብል ሕቶ ንምድህሳስ ኢና ክንፍትን?
ካብ ስሳታት ኣትሒዙ ክሳብ መጀመርያ ተስዓታት ዓለምና ኣብ መንጐ ብኣመሪካ ዝምራሕ ርእሰ-ማላዊ ደንበን ኣብ መንጐ ብሶቭየት ሕብረት ዝምራሕ ዴሳዊ ደንበን ተኸፋፊላ፡ ብዝሑል ውግእ ተባሂሉ ዝፍለጥ ናይ ውድድር መዋእል ትልለ ነይራ። ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ጽለዋ ዴሳዊ ስነ-ሓሳብ ኣብ ዓለም እናሰፍሐ ዝኸደሉ እዋን ኢዩ ነይሩ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ኵሉ ኵርንዓት ዓለም ናይ ሓርነት ምንቅስቓሳት ተጓሃሃረ፤ ብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ፡ እስያን ላቲን ኣመሪካን ሽዑ ኢየን ካብ መግዛእቲ ተገላጊለን ናጻን ልዑላውያንን ሃገራት ክዀና ዝኸኣላ።
ገድሊ ኤርትራ ብፍላይ ኣብ ካብ 70ታት ኣትሒዙ፡ ኣነ’የ ዝያዳ ርእሰ-ዴሳዊ ኣነ’ባ ገስጋሲ፡ ኣነ ማርክሳዊ እናበለ ነንሓድሕዱ ዝወዳደረሉ እዋን ምንባሩ እውን ዝዝከር ኢዩ። ከም’ቲ ኣብ መንጐ ዴስነትን ርእሰማልነትን ዝነበረ ውድድርን ኣተሓሳስባን፡ እቶም ክልተ ዓበይቲ ውድባት ኤርትራ፡ ህዝባዊ ግንባርን ተሓኤን፡ ሓደ ነቲ ካልእ ስዒሩ ስልጣን ንበይኑ ክብሕት ኢዩ ዝሓስብ ነይሩ። ሜዳ ኤርትራ፡ ካብ ሓደ ውድብ፡ ካብ ሓደ መሪሕነት፡ ካብ ሓደ ሰራዊት ንላዕሊ ክጸውር ኣይክእልን’ዩ: ኣጣልን ኣባጊዕን ኣይተሓዋወሱን ኢዮም ዝብል ኣረዳድኣ ዝዓብለሎ መድረኽ’ዩ ነይሩ። ዲሞክራሲ፡ ብዙሕነት፡ ሕድገት . . .ወዘተ ዝብሉ ኣምራት ቦታ ኣይነበሮምን።
ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ፡ መንእሰይ ኤርትራ ድማ ብፍላይ፡ ኣብ’ቲ ምእንቲ ሃገራዊ ናጽነት ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ ኢዩ ተጸሚዱ ነይሩ። እቲ ዝስደድ ከኣ፡ መብዛሕታኡ፡ ናብ ሱዳን፡ የመን፡ ጅቡቲ፡ ስዑድያ ኢዩ ዝኸይድ ነይሩ። ብዙሓት ካብ’ቶም ኣብ ኢትዮጵያ፡ ማእከላይ ምብራቕ፡ ኣውሮጳን ኣመሪካን ዝነበሩ ኤርትራውያን ናብርኦምን ትምህርቶምን ገዲፎም ናብ ገድሊ ኤርትራ ዝጽንበርሉ ወቕቲ እውን’ዩ ነይሩ።
ካብ ሰማንያታት ኣትሒዙ ግን፡ ብሰንኪ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ኣብ ልዕሊ ተሓኤ ዝወሰድኦ ሓባራዊ መጥቃዕቲ ብዙሓት ተጋደልቲ ተሓኤ ናብ ሱዳን ስለዝኣተዉ፡ ሃገራት ኣውሮጳን ኣመሪካን ዝኸፈትኦ ማዕጾ ተጠቒሞም ናብ ሃገራት ምዕራብ ብብዝሒ ክውሕዙ ተራእዩ።
ተሓኤ ናብ ሱዳን ድሕሪ ምእታዋ፡ ናብ ብዙሓት ውድባት ተፈናጨለት። ናይ ሶቭየት ሕብረት ውድቀት ዝፈጠሮ ስነሓሳባዊ ወይ ኣይዲዮሎጂካዊ ሃጓፍ ድማ ኣብ ብዙሕ ኵርንዓት ናይ ዓለም ብእስላማዊ ምንቅስቓሳት ተተክኤ። ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ለውጥታት’ዚ፡ ኣብ ሱዳን ኣብ ወርሒ ሰነ 1989 ኣብ ልዕሊ ስርዓት ኣልማህዲ ዕልዋ ተኻይዱ “ጀብሃት ኣል ኢንቃዝ” ስልጣን ጨቢጡ።
ናይ ተሓኤ ምድኻምን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝፍጠር ዝነበረ እስላማዊ ምንቅስቓሳትን ብዝፈጠሮ ምቹእ ባይታ ድማ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ንኣሽቱ እስላማዊ ምንቅስቓሳት ብ1988 ሓቢሮም ጕባኤ ብምግባር እስላማዊ ጅሃድ ኤርትራ ዝብል ውድብ መስረቱ። ኣብ መወዳእታ ሰማንያታትን መጀመርያ ተስዓታትን ኣብ መንጐ ህዝባዊ ግንባር እስላማዊ ውድባትን ኣብ ዝተፈላለዩ ኵርንዓት ኤርትራ ብረታዊ ጐንጽታት ተኸሲቶም ምንባሮም ዝዝከር ኢዩ።
ካብ ተስዓታት ንነጀው ካብ ዝተራእዩ ዓበይቲ ለውጥታት እቲ ቀንዲ፡ ውድቀት ዴሳዊ ደምበን ዓለም ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ብኣመሪካ ዝምራሕ ምዕራባዊ ርእሰ-ማላዊ ሓይሊ ምውዳቓን ኢዩ። መቀናቕንቲ ምዕራባዊ ዓለም ብሓፈሻ ኣመሪካ ድማ ብፍላይ ዝነበረት ሶቭየት ሕብረት ፋሕ ብትን ኣተዋ። ንሶቭየት ሕብረት ዘቝማ ዝነበራ ሪፑብሊካት ተገንጺለን ናጻ ዝዀና ነናይ ገዛእ ርእሰን መንግስታት ኣቖማ። እታ ሓንቲ ዝነበረት ዩጎዝላቭያ እውን ኣብ ብዙሓት መንግስታት ተጓዛዘየት። ቸኮዝላቫክያ፡ ናብ ቸክን ስሎቨንያን ዝብሃላ ክልተ ርእሰን ዝኸኣላ መንግስታት ተኸፍለት። ኣብ ኣፍሪቃ ከኣ፡ ኤርትራን ደቡብ ሱዳንን ርእሰን ዝኸኣላ ልዑላውያን ሃገራት ክዀና በቕዓ። ኣብ ኢትዮጵያ፡ ስርዓት ደርግ ወዲቑ ብኢህወደግ ዝምራሕ መንግስቲ ተተኪኡ።
ብኻልእ ሸነኽ ከኣ፡ ምዕራብን ምብራቕን ጀርመን፡ ከምኡ’ውን፡ ሰሜንን ደቡብን የመን ደጊመን ክሓበራ ተራእያ። ቺና ከኣ፡ ንሃገራት ምዕራብ ብሓፈሻ፡ ንኣመሪካ ድማ ብፍላይ፡ ኣብ ኵሉ መዳያት እትወዳደር ሓዳስ ሓያል ሃገር ኰይና ወጸት።
መግዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ብ1991 ኣብ ዘኽተመሉ እዋን፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓደ ኢድ ኰይኑ፡ ንዕለት ናጽነቱ ብክብ ዝበለ ሓጐስን ሓድነትን ኢዩ ተቐቢልዋን ጸምቢልዋን። ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ግዳም ዝነበረ ኤርትራዊ፡ ንሃገሩ ብዘይዝዀነ ይኹን ኣምሳያ ብናጻ ከገልግልን ዝውንኖ ጸጋታት ኣብ ልምዓት ሃገሩ ከውዕልን ብምሉእ ዕግበት’ዩ ተበጊሱ ነይሩ። ኤርትራውያን ስደተኛታት ከኣ፡ እቲ ናብ ሃገሮም ምምላስ ዝነበሮም ሕልሚ ጋህዲ ኰይኑ ስለዝተሰምዖም ገለ ብሃውሪ፡ ገለ ድማ ብመደብ ምምላስን ምጥያስን ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ናብ ሃገሮም ክምለሱ ተራእዩ።
ኣብ መንጐ ጐረባብቲ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ብሓፈሻ፡ ናይ ምትሕግጋዝን ምትሕብባርን መንፈስ ነጊሱ ነበረ። ብፍላይ ከኣ ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓባራዊ ናይ ልምዓት፡ ጸጥታ፡ ምክልኻልን ስምምዓት ዝግበረሉን ዶባትና ኣብ ትርጕም ዘይብሉ ብርኪ ከነሰጋግሮ ኢና እናተባህለ ዝዝረበሉን እውን’ዩ ተበጺሑ ነይሩ። ከምውጽኢቱ ድማ፡ ኢጋድ እተባህለ በይነ-መንግስታዊ ትካል ምቛም ዝዝከር ኢዩ።
ብዙሓት ኣባላት ተሓኤ ዝነበሩ፡ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ፡ ናብ ሃገሮም በብመንገዶም ተመሊሶም። ኣብ ደገ ዝነበሩ ተቓወምቲ ውድባት እውን፡ ርግኣት፡ሰላምን ፍትሕን ዝሰፈና ዲሞክራስያዊት ሃገር ንምህናጽ ምስ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ተሓባቢሮም ክሰርሑ ድልውነቶም ይገልጹ ነበሩ። ሰማዒ እዝኒ ግን ኣይረኸቡን። ብኣንጻሩ ሓሸውየ ናይ ውድባት ኣይነፍቅድን ኢና ዝብል ናይ ብድዐን ትምክሕትን ድምጺ መላኺ ስርዓት ኤርትራ ክነጕድ ተሰምዐ።እዚ ጃህራ’ዚ ድማ፡ ንኣእሙሮ ብዙሓት ደፈነ። ኣብ መጀመርያ ተስዓታት እምበአር፡ኣዝዮም ውሑዳት እንተዘይኰይኖም ድምጺ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ክሰምዕ ዝደሊ ኤርትራዊ ይኹን ወጻእተኛ ኣይነበሩን።
ዓለም ድማ፡ ንመራሕቲ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ኡጋንዳን ኣድናቖታ ትገልጽ ነበረት። ንፕረሲደንት ኤርትራ፡ ኢሳያስ ኣፍወርቂ፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ነብሰሄር መለስ ዜናውን ፕረሲደንት ዩጋንዳ ዩወሪ ሙሰቨኒን ተስፋ ዝንበረሎም ሓደስቲ መራሕቲ ወለዶ ኣፍሪቃ እናበለት እትምጕሰሉን ምስ’ኦም ተሓባቢራ ክትሰርሕ ድልዊ ምዃና እትገልጸሉን ወቕቲ’ዩ ነይሩ። ከምወጽኢቱ ድማ፡ ፖለቲካዊ ደገፍን ቍጠባን ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ኡጋንዳን እናዓበየ ክኸይድ ተራእዩ።
ድሕሪ 25 ዓመታት፡ ሎሚ ኣብ ምዝዛም 2016 ዓ.ም ኣብ እንርከበሉ እዋን፡ ነቲ ሓደ ቍጥባዊ ዓለም (uni-polar world) ወይ ዓውለማውነት (Globalaization) ዝጻረር፡ ናይ የማንን ጸጋምን ጥሩፍነት ወይ ኣኽራርነት ተርእዮታት እናዓምበበ ይመጽእ ኣሎ። እዚ ጥሩፍነት’ዚ ሓደሓደ ግዜ ሃይማኖታዊ መልክዕ፡ ንኣብነት ዳዕሽ፡ ኣልሸባብ፡ ቦኮሃራም . . . ወዘተ፤ ሓድሓደ ግዜ ኣብ ናይ ቆርበት፡ ሃይማኖት፡ ጾታ ዝተመርኰሰ ጥሩፍ ጽልኢ (ጥሩፋት የማናውያን ሰልፍታት ኣብ ኣውሮጳ ኣመሪካን)፤ ሓድሓደ ግዜ ድማ፡ ንቝጣባዊ ቅልውላዋትን ብዝሒ ስደተኛታትን እናመዝመዘ ንስምዒታት ናይ ህዝቢ ዘጕሃህር ህቡባዊ (populist) ወይ ጥሩፍ ብሄርተኝነት (ultra-nationalism) መልክዕ ክሕዝ ይርአ ኣሎ። ንኣብነት፡ ምሕያል ናይ ጥሩፋት የማናውያን ሰልፍታት፡ ኣብ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ሽወደን፡ ሆላንድ ብሓደ ሸነኽ፤ ምዕዋት ፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ፕረሲደንታዊ ምርጫ ኣመሪካ፡ ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ምውጻእ (Brexit) ክዕወት ምኽኣሉ ምጥቃስ ይከኣል።
ሎሚ፡ ዓለምና ናብ ሓንቲ ንእሽቶ ቍሸት ኣብ ዝተቐየረትሉ፡ ኢንተርነትን ማሕበራዊ (ሶሽያል) ሚድያን ቀንዲ ናይ ዓለምና ናይ ርክብ መስመራት ጥራሕ ዘይኰነስ፤ ከም ሰብኣዊ መሰላት ዝቝጸረሉ መድረኽ ኢና በጺሕና ዘሎና። ኣብ ቅድመ ናጽነት ዝነበረ መድረኽ ግን፡ ኣብ ዓለምና ዓብላሊ ዝነበረ ናይ ርክብ መሳለጢታት ተለፎን፡ ፋክስ፡ ተለቪዥን፡ ራድዮ፡ ፖስታ ቤት፡ ነፈርቲ፡ መራኽብ፡ መኻይን . . . ወዘተ ኢዩ ነይሩ። ኢንተርነት ዝብሃል ብደረጃ እዚ ሕጂ ኣብ ኢድ ነፍስወከፍ ሰብ ዝበጽሓሉ ኵነታት ዝውቱር ኣይነበረን።
ኣብ ኤርትራ’ኸ፡ ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 25 ዓመታት እንታይ ለውጢ ተራእዩ?
ኤርትራ፡ ኣብ መጀመርያ ክፋል ናይ ተስዓታት፡ ብመጠኑ ርግኣትን ቍጠባዊ ዕብየትን ከተመዝግብ ጀሚራ ነይራ’ያ። ንስርዓት ኢሳያስ ዝቃወሙ ኤርትራውያን ውሑዳት ኢዮም ነይሮም። እቲ እንደልዮ ዝነበርና ናጽነት ተራጋጊጹ እንድዩ፡ ሕጂ’ኸ እንታይ ክትቃወሙ ደሊኹም ዝብል ድምጺ ዝዓብለሎ ኵነታት ሰፊኑ ነይሩ።
ነዊሕ ከይተኸደ ግን፡ እቲ ብዛዕባ ናጻ ዕዳጋ፡ ግዝኣተ-ሕጊ፡ ቅዋማውን ዲሞክራስያውን ስርዓት፡ ዝግበር ዝነበረ መብጽዓታት ብምልኡ ተጠሊሙ። ሓሸውየ ናይ ውድባት ኣይፍቀድን ኢዩ ዝብል ነጋሪት ተሃሪሙ። ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምልኪ ናይ ሓደ ውልቀ-ሰብ ኣትያ። መነባብርኦም ክመሓየሽ ዝጠለቡ ተጋደልቲ ብሕሱም ተገፊዖም፡ ሰላማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ኣካለ ስንኩላን ድማ ብጥይት ናይ ከድዓት መራሕቶም ተቐንጺሎም።
ኤርትራ፡ ምስ ኵለን ጐረባብታ ኣብ ውግእን ወጥርን ስለእተጸምደት ንሓደጋታት ናይ ዘይምርግጋእ፡ ቍጠባዊ ቅልውላዋትን ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ተነጽሎን ተቓልዐት። ብ1996 ምስ የመን ድሕሪ ዘካየደቶ ውግእ፡ ደሴት ሓኒሽ ብፍርዲ ንየመን ከም ዝተዋህበት ዝዝከር ኢዩ። ከምኡ’ውን፡ ብ1998-2000 ምስ ኢትዮጵያ ድሕሪ ዘካየደቶ ውግእ ሰፊሕ ክፋል ካብ መሬትና ክሳብ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ናይ ኢትዮጵያ ይርከብ ኣሎ።
ቅዋም ክትግበርን ጠንቂ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክፈልጡን ዝሓተቱ ኣባላት መሪሕነት ህግዲፍን ንድምጽታቶም ዘቃልሑ ጋዜጠኛታትን፡ በጻሕን ሓታትን ዘይብሎም፡ ይሃልዉ ኣይሃልዉ ኣብ ዘይፍልለጥሉ ሃለዋት፡ ኣብ ዒራዒሮ ተዳጒኖም ይርከቡ። ኤርትራ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ድሕሪ ግብጺ ፡ ዝበዝሑ ጋዜጠኛታት ዝተኣስሩላ ሃገር ተባሂላ ኢያ ትፍለጥ (25 ጋዜጠኛታት ኣብ ግብጺ፡ 17 ጋዜጠኛታት ኣብ ኤርትራ)።
ትምህርቲ ምስ ውትህድርና ተቖሪኑ። ኤርትራውያን መንእሰያት ናይ መወዳእታ ዓመታት ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ኣብ ወተሃደራዊ መዓስከር ሳዋ ከምዝወስድዎ ተገብረ። መንእሰያት፡ ኣብ ክንዲ ተማሂሮም ንነብሶም፡ ንስድራኦምን ሃገሮምን ዝዀኑ፡ “ሃገራዊ ኣገልግሎት” ብዝብል ምስምስ ኣብ ደረት ዘይብሉ ናይ ባርነት ወፍሪ ተጸሚዶም ይርከቡ። ወለዲ ንደቆም ክቆጻጸሩ ኣብ ዘይክእልሉ ኵነታት ወዲቖም ኣለዉ። እታ ዝነበረት ሓንቲ ዩኒቨርሲቲ ተዓጽያ፡ በተን መላኺ ስርዓት ኤርትራ ዝመረጾ ዓይነት ትምህርቲ ዝህባ ኮለጃት ወይ ትካላት ተተኪኣ።
ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ኣሉታዊ ተርእዮታት’ዚ፡ ስድራቤት፡ ገሊኣ ኣብ ስደት፡ ገሊኣ ኣብ መደበራት ታዕሊም፡ ገሊኣ ኣብ መዛግብ ውግእ (ድፍዓት)፡ ገሊኣ ድማ ዕጭኣ ማእሰርቲ ኰይና ተበታተነት።
ብሰንኪ’ዚ ሕማቕ ኵነታት’ዚ በማእት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ንስደት ከምርሑ ተገደዱ። ብዙሓት ካብ’ኦም ድማ፡ ኣብ ምድረበዳታት ኣፍሪቃን ኣብ ማእከላይ ባሕርን ቀይሕ ባሕርን ሃለቁ፤ ማእለያ ዘይብሎም ድማ፡ ግዳይ ነጋዶ ደቂ ሰባት ኰይኖም፡ ኣደዳ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ዓዛብን ዓመጽን ኰኑ፤ ውሽጣዊ ኣካላቶም ተቐንጢቡ ናብ ዕዳጋታት ንመሸጣ ወሪዱ። ካብ’ዚ ዕጫ’ዚ ንምድሓን፡ ብዙሓት ማእለያ ዘይብሉ ዶላራት ክኸፍሉ ተገደዱ። ኣብ ላምፓዱሳ ዝሞቱ ልዕሊ 360 ኤርትራውያን ስደተኛታት ድማ፡ መግለጺ ናይ’ዚ ኣሰቓቒ ተመኵሮ ኢዮም። ብናቶም ህልቂት’ያ ዓለም ብዛዕባ ስቅያት ኤርትራውያን ቍሩብ ክስቆራ ዝጀመረ። ኤርትራ፡ ሓንቲ ካብ’ተን ስደተኛታት ብብዝሒ ዘፍርያ ሃገራት ተባሂለን ኣብ ዓለምና ዝፍለጣ ሃገር ኰነት።
ኤርትራውያን ስፖርተኛታት፡ ዲፕሎማሰኛታት፡ ተምሃሮ፡ ሙዚቀኛታትን ስነ ጥበባውያን ናብ ግዳም ናይ ምውጻእ ዕድል ኣብ ዝረኸብሉ፡ በብዝኸድዎ ክተርፉ ወይ ዑቝባ ክሓቱ ተራእዩ።
እተን ብጽሬተንን ጽባቕአንን እንምክሓለን ዝነበርና ከተማታትና መልክዐን ተደዊኑ። ማይ፡ መግቢ፡ መብራህቲ ብኩቦንን መስርዕን ዝዀነሉ ወቕቲ ተጋሂዱ።
ኤርትራ፡ ንጥሩፍ ሶማልያዊ እስላማዊ ምንቅስቓስ ኣልሸባብ ትድግፍ’ያ ተባሂላ ማዕቀብ ተነቢሩላ፡ ክሳብ’ዚ ዕለት’ዚ እውን ኣይተላዕለን ዘሎ። ብሕቡራት ሃገራት እተመዘዘ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት፡ ኣብ ኤርትራ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት፡ እንተላይ ኣገዲድካ ምድፋር፡ ዓዛብ፡ ምስዋር፡ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ምቕታልን ክሳብ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ዝፍጸመላ ሃገር ምዃና ዘረጋግጽ ጸብጻባት ናብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ኣቕሪቡ።
ስርዓት ኢሳያስ፡ ነቲ ኣባል ሰንዓ ፎረም ዝነበረ መንግስቲ የመን ንምድኻም ኢሉ፡ ንተቓወምቲ መንግስቲ የመን ዝዀኑ ሖትይን ንነዊሕ ዓመታት ክድግፍ ድሕሪ ምጽናሕ፤ ብሃንደበት ኣቅጣጫኡ ቀይሩ፡ ብወለንታኡ ተሓባባሪ ናይ’ቲ ብስዑድያ ዝምራሕ ልፍንቲ ኰይኑ ንሖትይን ክወግእ ይርአ ኣሎ። ወድብ ዓሰብ፡ ማያትን ሰማያትን ኤርትራ ኣብ ኣገልግሎት ልፍንቲ ኣንጻር ሖትይን ይውዕል ከምዘሎ ናይ ኣደባባይ ምስጢር ኰይኑ ኣሎ።
ተቓውሞ ንስርዓት ኢሳያስ ከኣ፡ ኣብ ውሽጢ’ዘን 25 ዓመታት፡ ብዓቐን ይኹን ብዓይነት እናዓበየ ኢዩ መጺኡ። ብፍላይ ድሕሪ’ቲ ናይ 2001 ናይ ጕጅለ 15 ተቓውሞ፡ ስርዓት ህግዲፍ ዓንደ-ሕቖኡ ተሰቢሩ ኢዩ። ብምንቅስቓስ ፎርቶ ዝፍለጥ ናይ 21 ጥሪ 2013 ተቓውሞ ናይ ወዲ ዓልን ብጾቱን፤ ኣብ ጀነቭ፡ ኒውዮርክ፡ እስራኤልን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን መንእሰያት እተኻፈልዎም ሰላማዊ ሰልፍታት ጭቡጥ ምልክታት ናይ ዝግሃዱ ዘለዉ ለውጥታት ኢዮም።
ናይ ባጤራ ለውጢ፦
ነቲ ብሰንኪ ግዕዙይ ምምሕዳር ካብ ዙረት ወጻኢ ኰይኑ፡ ኣብ ኢድ ውሑዳት ገበነኛታት ተዀሚሩ ዝነበረ ናይ ቀደም ናቕፋ ካብ ኣገልግሎት ወጻኢ ንምግባር ዝዓለመ ናይ ባጤራ ምቕያር መደብ፡ ነቲ “ብሰንኪ ንቑጽ ይነድድ ርሑስ” ዝብል ምስላ ብዘዘኻኽር ኣገባብ፡ ነቲ ንጹህ ዜጋ ኣብ ተወሳኺ ናይ ቍጠባ ቅልውላው ከምዝሽመም ገበሮ ምበር፡ ነቶም ገበነኛታት ሰበስልጣንን ተሓባበርቶምንሲ ዝዀነ ጸገም ኣይፈጠረሎምን። እዚ ናይ ባጤራ ምቕያር መደብ፡ ነቶም ኣብ ግዳም ዝነብሩ ኤርትራውያን ናብ ቤተሰቦም ዝልእክዎ ገንዘብ ከምዝንኪ ምግባሩ እውን ኵሉ ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ።
ኢንተርነት፦
ሎሚ፡ ኢንተርነት፡ ሰብኣዊ መሰል ኣብ ዝዀነሉ ወቕቲ ኢና ንነብር ዘለና። ኣብ ኤርትራ ግን፡ እዚ መሰል’ዚ ልክዕ ከም’ቶም ካልኦት ሰብኣዊ መሰላትይግሃስ ኢዩ ዘሎ። ኣብ ልዕሊ ኢንተርነትን ተጠቀምቱን ዝግበር ቍጽጽርን ገደብን ከቢድ ስለዝዀነ፡ ሰባት ከምድላዮም ሓበሬታ ንኸይረኽቡን ሃብታማት ድማ ርእሰማሎም ኣብ ኤርትራ ከየዋፍሩን ዓቢ ዕንቅፋት ኰይንዎም ኣሎ።
ካብ ተነጽሎ ንምውጻእ፦
ስርዓት ኢሳያስ፡ ብህዝቢ ኤርትራን ዓለምን ብዘጋጠሞ ተቓውሞን ተነጽሎን ክጽሎ ናይ ግድን ስለዝዀነ፡ ስልታዊ ለውጥታት ክገብር ተገዲዱ ኣሎ። ኣባላት ኤምባሲታት ተነቢርሎም ዝነበረ ናይ ምንቅስቓስ ደረት ክለዓል ብምግባር፤ ሃገራዊ ኣገልግሎት ን18 ኣዋርሕ ጥራሕ ክድረቶን ሓድሽ ቅዋም ክነድፍን ምዃኑ መብጽዓ ብምእታው፤ ደሞዝ ሰራዊት ኤርትራ ብምውሳኽን ምስ መሓዙት ምዕራባውያን ሃገራት ዝዀኑ ኣባላት ናይ’ቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ልፍንትን ምስ’ታ ብምህናጽ ግድብ ትንሳኤ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ወጥሪ እትርከብ መንግስቲ ግብጽን ብምዝማድ፤ ኣብ ልዕሊኡ ተፈጢሩ ንዘሎ ቍጥዐን ተቓውሞን ንምትህድዳእ ይጽዕር ኣሎ። ምርኰኛታት ወተሃደራት ጅቡቲ ብናጻ ምልቃቑ እውን ኣካል ናይ’ዚ ስልቲ’ዚ ኢዩ።
ብዋሕዚ ብዝሒ ስደተኛታት ዝተሰናበዱ ኣብ ስልጣን ዝርከቡ መንግስታት ኣውሮጳ ድማ፡ ንጥቕሞም ክብሉ፡ ነቲ ዋሕዚ ደው ንምባል፡ ምስ መለኽቲ ስርዓታት ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ክኣትዉ ይርኣዩ ኣለዉ።
መደምደምታ፦
ንናይ ሎሚ ወለዶ ብድሆታት፡ ናይ ትማሊ ወይ ናይ ጽባሕ ዘይኰነስ ናይ ሎሚ መፍትሒታት ኢና ከነናዲ ዝግባእ። ቃልሲ ኤርትራውያን ሎሚ ኣንጻር ባዕዳዊ ጐበጣ ኣይኰነን። ኤርትራ፡ ናጻን ልዑላዊትን ኰይና ብዓለም ተፈሊጣ ኢያ። ምስ ኢትዮጵያ ዘለና ናይ ዶብ ጸገማት ብመሰረት እቲ ድሮ ተበጺሑ ዘሎ ብይን ኮሚሽን ዶብ፡ ኣህጕራዊ ስምምዓትን ውዕላትን፤ ሰላማዊ፡ ሕጋውን ዲፕሎማስያውን መዕለቢታት ክግበረሎም ጥራሕ ኢና ክንጽዕር ዝግብኣና።
ከምኡ’ውን፡ ናይ ሎሚ ቃልስና ጀብሃ ኣንጻር ሻዕብያ ወይ ሻዕብያ ኣንጻር ጀብሃ ኣይኰነን። እዚ ቃልሲ’ዚ ኣኽቲሙ ኢዩ። ሎሚ እንርከበሉ ዘለና መድረኽ ናይ ጀብሃ ፕሮግራም’ዶ ናይ ሻዕብያ መን ዓብለለ ኣይኰነን። እዘን ውድባት እዚኣተን ንቓልሲ ምእንቲ ሃገራዊ ናጽነት ዝመርሓ ሃገራዊ ሓርነታዊ ምንቅስቓሳት ደኣ’ምበር፡ ንዲሞክራስያውን ቅዋማውን ስርዓት ዝቃለሳ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣይነበራን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ምልኪ ናይ ሸቃላይ ከነረጋግጽ ኢና ዝብላ ዝነበራ ውድባት ኢየን። ኣብ ርእስ’ዚ፡ ኣብ ኤርትራ ስልጣን ጨቢጡ ስርዓት ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፍወርቅን መጋበርያታቱን (ወተሃደራውን ጸጥታውን) ምዃኑ ምርዳእ ይግባእ። ስለ’ዚ፡ ናይ ሎሚ ቃልሲ፡ ኣብ መንጐ ህዝቢ ኤርትራን ኣብ መንጐ ዲክታቶርያዊ ጕጅለ ኢሳያስን ኢዩ።
ናይ ሎሚ ወለዶ ክቃለሰሉ ዘለዎ ዕላማታት እምበኣር፡ ግዝኣተ-ሕግን ፍትሕን ዝሰፈኖ፡ ሰብኣዊ መሰላት ዝሕለወሉ ዲሞክራስያውን ቅዋማውን ስርዓት ብዙሓት ሰልፍታት ደኣ‘ምበር፥ ምልኪ፡ ብዝዀነ ይኹን መልክዓቱ፡ ንምንጋስ ክኸውን የብሉን።
ኤርትራ፡ ብብዙሕነት ናይ ቋንቋ፡ ሃይማኖት፡ መበቆል፡ ኣውራጃ እትልለ ሃገር ኢያ።ነዚ ብዙሕነት’ዚ ጸጋና ድኣ’ምበር ዕዳና ክንገብሮ ኣይግባእን። ናይ ኵሎም ቋንቋታትና፡ ሃይማኖታትና፡ ኣውራጃታትናን ብሄራትናን ማዕርነትን መሰላትን ክረጋገጽ ክኽእል ኣለዎ። ሓደ ልዒሉ፡ እቲ ካልእ ትሒቱ ዝርኣየሉ ዝዀነ ይኹን ቅቡል ምኽንያት የለን። ሓድነት ኣብ ብዙሕነት ዝብል መርሆ፡ መተካእታ ዘይርከቦ እንኮ ምርጫና ምዃኑ ክንኣምን የድሊ።
ኣብ’ዚ እዋን’ዚ፡ ልዕሊ 75% ካብ ህዝቢ ኤርትራ ትሕቲ 35 ዝዕድሚኦም መንእሰያት ኢዮም። እዚ ማለት ድማ ንፍተዎ ንጽልኣዮ ብዘየገድስ፡ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ተረከብቲ ንሶም ኢዮም። ካብ’ዚኦም፡ ድሕሪ ናጽነት እተወልደ እቲ ዝተሓተ ዕድሚኡ 25 ኰይኑ፤ እቲ ናይ ቅድመ ናጽነት ወለዶ ከኣ እቲ ዝተሓተ ዕድመ 50 ዓመት ዝገበረ ስለዝዀነ፡ ብባህርያዊ ምኽንያታት ኣብ ምሕላፍ ተጋማጊሙ ዝርከብ ኢዩ። “ዘይተማህረ ነየድሕን ዘይተወቕረ ነየጥሕን” ከምዝብሃል፡ መንእሰይ ሓላፍነቱ ብግቡእ ክስከም እንተደኣኰይኑ ክመሃርን ክሰርሕን ኣለዎ። መንእሰይ ስለዝዀነ ጥራሕ ንሃገር ክመርሕ ወይ ንሃገር ክጠቅም’ዩ ማለት ኣይኰነን። ንትምህርቲ ዝዕንቅጹ ከም ድኽነት፡ ድሑር ባህልታትን ልምድታትን (ትሕተ-ዕድመ ምምርዓው) ዝኣመሰሉ ወድዓውያን ምኽንያታት ምህላዎም ክዝንጋዕ የብሉን።
ቀንዲ ግደ ናይ መንእሰያት፡ ነዞም ዓንቀጽቲ ብድሆታት ስዒሮም ስልጡን ሃገርን ህዝብን ምህናጽ ኢዩ። ነዚ ንኽገብሩ ግን፡ ንገዛእ ርእሶም ፈተውቲ ትምህርቲ፡ ፈተውቲ ስራሕ፡ ፈተውቲ ስልጣኔን ፈተውቲ ሕብረተ-ሰቦምን ክዀኑ ይግባእ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ገዳም ደብረ ጽጌ ጺዳርዋ፡ ኣብ ዞባ ደቡብ ከባቢ ሰፍኣ ምብራቕ ካብ ዓዲ ፈለስቲ ኣብ 1760 ሜትሮ ብራኸ ይርከብ። እዚ ገዳም’ዚ ብ1327 ዓ.ም. ብዓቢይ ጻድቕ ኣቦ ኣቡነ እንድርያስ እዩ ተገዲሙ። ኣቡነ እንድርያስ ካብ ለዋሃትን ፈርሃት እግዚኣብሔርን ዘለዎም ሥድራ ማለት ዘአማኑኤልን ኣመተ መንፈስ ቅዱስን ኣብ እንድርታ ትግራይ ተወልደ። ኣቐዲሞም ዘአማኑኤልን ኣመተ መንፈስ ቅዱስን ውሉድ ስለዘይነበሮም ኣዝዮም ይኃዝኑ፣ ጾም፣ ጸሎትን ምጽዋትን ብብዝኂ የዘውትሩ ነበሩ። ብስም ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ እትጽዋዕ ቤተ ክርስቲያን ከይዶም ውላድ ክትህቦም እሞ መብጽዓ ኪህብዋ ተማባጽዑ። ቅድስት ድንግል ማርያም ከኣ ቅዱስ ሚካኤል ብየማና፡ ቅዱስ ገብርኤል ከኣ ብጸጋማ ገይራ ብምምጻእ “ ልደቱ ምስ ልደተይ 1 ግንቦት ዝኾነ ቡሩኽ ሕፃን ክትወልዱ ኢኹም” ኢላ ኣብሠረቶም። “ተወልደ ሕፃን በተፍጻሜተ ቀዳማይ ወርኅ ዘውእቱ ኔሳን በወርኀ ልደታ አመ ሠርቁ ለዓኮን ዘውእቱ ግንቦት ወበጊዜ ልደቱ አብርሀ ቤተ ከመ ፀሐይ ወወድቁ ዲበ ምድር እለ ሀለዉ ውስተ ውእቱ ቤት።’ በዚ ኸኣ 1 ግንቦት 1245 ዓ.ም. ተወልደ።
ኣቡነ እንድርያስ ውልድ ምስ በለ ጸሎት ገበረ እሞ ጸላኤ ሠናያት ሳጥናኤል ነዚ ሰሚዑ “እዚ ሕፃን እዚ ለካ ጸላእየይ፣ ኣንጻረይ ኪኸውን እዩ” ኢሉ ተጨኒቑ ኪቐትሎ ሓሰበ፡ እንተኾነ እቲ ኣብኡ ኃዲሩ ዝነበረ መንፈስ ቅዱስ ከልከሎ። ድኅሪ ፵ (40) መዓልቲ ኣብታ ቅድም ዝተማባጽዑላ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ቤተ ክርስቲያን ብኢድ ኤጲስ ቆጶስ ተጠምቀ። ብጸሎተ ምህላ ዝተረኽበ ንምባል ‘መሓረነ እግዚእ’ ዝብል ስም ጥምቀት ተሰይመ።
ሽዑ ኣብ ቤት ዘአማኑኤል፡ እቲ ዘጥመቐ ኤጲስቆጶስ ምስ ኵሎም ካህናትን ዲያቆናትን እናዘመሩ ከለዉ፣ ሕፃን መሓረነ እግዚእ ከኣ ኣብ ዝባን ኣደኡ አመተ መንፈስ ቅዱስ ተኃዚሉ ከሎ “ስብሐት ለእግዚአብሔር በሰማያት ወሰላም በምድር ለዕጓለ እመ ሕያው ዘሠምሮ” ኢሉ ኣመስገነ።
ድኅሪ ሠለስተ (3) ዓመት ጡብ ምስ ኃደገ ልክዕ ከምታ መብጽዓዖም ናብታ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም ቤተ ክርስቲያን ወሰድዎ። ከም ነቢይ ሳሙኤል ኸኣ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዓበየ። ሠራዊተ ዲያብሎስ ከይቐርብዎ ክልቲኦም ሊቃነ መላእኽቲ ቅዱስ ሚካኤልን ቅዱስ ገብርኤልን ለይትን መዓልትን ይሕልዎ ነበሩ። ቅዱስ ገብርኤል’ውን ሰማያዊ መናን ሰማያዊ ጽዋዕን እናኣምጽአ ይምግቦ ነበረ።
ቅዱስ መሓረነ እግዚእ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ብዘሎ ትምህርቲ 81 መጻሕፍቲ ተማህረ። ሥራሑ ብጾም፣ ጸሎት ስግደት ጀመረ። ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ዅሉ ጊዜ እናመጽአ ይናዝዞን ይሰምዖን ነበረ። “በከመ ይቤ በወንጌል ዘሰ ያፈቅረኒ ወየዐቅብ ቃልየ ኣነ ወአቡየ ንመጽእ ኀቤሁ ወንሬስዮ ምዕራፈ/ እቲ ዜፍቅረኒ ቃለይ ኪሕሉ እዩ፡ ኣቦይ ከኣ ኬፍቅሮ እዩ፡ ናብኡ መጺእና ድማ ኣብኡ ማኅደር ክንገብር ኢና።” (ዮሓ. 14፡23)
ወዲ 12 ዓመት ምስ ኮነ “ሐለየ በልቡ ወይቤ ምንት ይበቍዐኒ፣ ንብረተ ዝንቱ ዓለም፣ ወእትገኀስ እምአዝማድየ ወእኅድግ አቡየ ወእምየ” ብምባል ናብ ሰሉዳ ዝተባህለት ገዳም ከደ እሞ ምስ ንእግዚኣብሔር ዘሥመረ ዓቢይ ባሕታዊ ኣባ ገብረክርስቶስ ተራኸበ። ቅዱስ መሓረነ እግዚእ ንኣባ ገብረክርስቶስ፡ “ኢይክል አሐዱ ገብር ተቀንዮ ለክልኤ አጋእዝት ለአሐዱ ይትኤዘዝ ወለካልኡ ኢይትኤዘዝ / ንገንዘብን ንእግዚኣብሔርን ክትግዛእ ኣይከኣልን እዩ” “እለኒ በልዑ ከመ ዘኢበልዑ እለኒ ሰተዩ ከመ ዘኢሰትዩ፣ እለኒ ተፈሥሑ ከመ ዘኢተፈሥሑ”፣ እዩ ዝብል እሞ ኣመንኵሰኒ በሎ። ኣባ ገብረክርስቶስ ድማ “በረኸት ኣቦታተይ እንጦንዮስ፣ መቃርዮስ፣ ጳኵሚስ ይኅደርካ። እቲ ናታቶም ምንኵስና ዝባረኸ ኣምላኽ ምንኵስናኻ ይባርኸልካ” ኢሉ ባረኾ። ስመ ክርስትናኡ መሓረነ እግዚእ ኪኸውን ከሎ ስመ ምንኵስናኡ ኸኣ እንድርያስ ተባህለ። እንድርያስ ማለት ጎበዝ መንእሰይ ማለት እዩ።
ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ ድኅሪ ምምንዃሱ ንዓይኑ ሰለምታ ንሰብነቱ ድቃስ ንሥጋኡ ዕረፍቲ ዝብሃል ኣይሃበን። ለይቲ ምስ መዓልቲ ከም ዓንዲ ሓፂን ብጸሎት ተተኽለ፣ ኣእጋሩ ክሳዕ ዚሓብጥ ከም መንኰራኩር፣ ረሃጹ ክሳዕ ናብ ምድሪ ዘንጠብጥብ ይሰግድ ነበረ።
ብትሕትናኡ ኸኣ ዝተፈልጠ ኣቦ ኾነ፣ ጋሻ እንተ መጽአ እግሪ ኣብ ምሕፃብ ቀዳማይ ኮነ። እንሆ ፍቓድ እግዚአብሔር ኮይኑ ናብ ጳጳስ ብምኻድ መዓርገ ዲቁና ተሸመ። ከም ሊቀ ዲያቆናት ቅዱስ እስጢፋኖስ ከኣ መንበረ ጸባኦት ክሳዕ ምርኣይ በቕዐ። ድኅር’ዚ ውን ኣባ ገብረክርስቶስ ጥብዓቱ ብምርኣይ “ይቤሎ ተሠየም ቀሲሰ መዓርገ ክህነት” “ይግብኣካ እዩ እሞ ኪድ ካብ ጳጳስ ክህነት ተቐበል” በሎ። “ሕራይ” ኢሉ ፍቓድ መምህሩ መሊኡ ካብ ጳጳስ መዓርገ ክህነት ተቐብዐ፣ ልክዕ ከም ናይ መልከ ጼዴቅ ጌሩ ኸኣ ብትግሃት ኣገልገለ። ምሥጢረ ቍርባን ኪህብ ከሎ ንዚግብኦን ንዘይግብኦን ይፈላሊ ነበረ።
ካብ መዓልትታት ሓደ መዓልቲ “ንኢየሩሳሌም ከይደ ቤተልሔም ዝተወልደላ፣ ዮርዳኖስ ዝተጠምቀላ፣ ናዝሬት ዝዓበየላ፣ ቀራንዮ ዝተሰቐለላ ክርኢ ክኸይድ” ኢሉ ሰንሰለት ሓፂን ተዓጢቑ ብጸሎት ንጐይታ ሓተተ። ሽዑ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ቅዱሳን መላእኽት ተገሊጹ “ኦ ፈታውየይ እንድርያስ እቲ ዅሉ ኣነ ዝፈትዎ ዘበለ ትፍጽም ኣሎኻ። . . . ሕጂ ኸኣ ናብ ኢየሩሳሌም ምኻድ ኣይትሕሰብ፣ ምኽንያቱ ኣነ እታ ሥጋኻ እትቕበረላ ከርእየካ እየ። ኣብኣ ዓቢይ በዓቲ ኣዳልየልካ ኣሎኹ፣ ነዛ በዓቲ እዚኣ ኸኣ ከም ቤተልሔም፣ ነቲ ኣብኣ ዘሎ ማይ ከም ዮርዳኖስ፣ ንመቓብርካ ከምቲ ናተይ መቓብር ጎልጎታ ንደብርኻ ኸኣ ከም ደብረ ጽዮን ክገብረልካ እየ” በሎ። በዚ ድማ
ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ “ምርሐኒ እግዚኦ ፍኖተ እንተ ባቲ አሐውር/ ኦ ጐይታ እቲ ዝኸደሉ መንገዲ ምርሓኒ” (መዝ. 143፡10) ኢሉ ነታ ቦታ ክደሊ ከሎ ኣብ ከባቢኡ ተኣማኔ እግዚእ ዝተባህለ ምእመን ረኸበ። ንሱ ኸኣ ነቶም ከባቢ ወንጌልን ኦሪትን ኪምህረሉ ስለዝለመኖ፡ ዅሉ ዓሠርተ ትእዛዛትን ወንጌልን ሰበከሎም።
ኣብ ሓበላ ከሎ፡ ቅድስት ድንግል ማርያም ንኣቡነ እንድርያስን ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስን ኣብ ኣሥመራ ዘሎ መቅደሰይ መጺእኩም ቀድሱለይ’ ኢላ ምስ ዝኣዘዘቶ፣ መጻሕፍቲ ዝስከም ኣድጉ ጽዒኑ ድኅሪ ብዙኅ መንገዲ ኣሥመራ ንምእታው ምስ ተቓረበ፡ ኣብ ቅድሜኡ ሓደ ዓቢይ ጎቦ ምስጋር ከልኦ፡ “ወተግኅሰ ደብር እምቅድሜሆሙ በጸሎቱ ለአባ እንድርያስ ወማዕምቅ መልአ።” ከምዝብል መጽሓፍ ገድሉ ብትእምርተ መስቀል ባሪኹ ካብቲ ቦታ ንገምገም ዓርበ ረቡዕ ከምዝግዕዝ ገበሮ። እዚ ዓቢይ እምባ ኣብ ከባቢ ርእሰ ኣድባራት ቅድስት ማርያም ኣሥመራ ዝነበረ ንዓርበ ረቡዕ ገጹ ዝፈለሰ ምዃኑ ይንገር።
ድኅሪ ምስ ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ምፍልላዩ፡ ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ ኣብ ማይ ምጭቓ ዝተባህለ ኣብ መንጎ ዓዲ ናህባይን ዓዲ ፈለስትን ዝርከብ በዓቲ ከምኡ’ውን “ወሖረ መንገለ ዛናአብ” ካብ ማይ ምጭቓ’ውን ናብታ ኣብ ከባቢኡ እትርከብ ዛናኣብ ከም ዝኸደ መጽሓፈ ገድሉ ይነግር። ኣብዚ ጊዜ’ዚ መግቡ ሱር ዒቃ እዩ ዝነበረ። “ወነበረ ህየ እንዘ ይሴሰይ ቈጽለ አሥርቆ ዘውእቱ ሥርወ ዒቃ” ኣብዚ እዋን'ዚ ብሕልሚ ለይቲ “ነታ ክህበካ እየ” ዝበሎ ማየ ዮርዳኖስ ዘለዋ ገዳም ይርኢ፣ ብቐትሪ ግና ይስእና። ከምኡ’ውን ተኣማኔ እግዚእ ዝተባህለ ምእመን “ንኣኻ ትኸውን ገዳም ብራእይ ርእየ” ምስ በሎ ሓሳቦም ሓደ ኾይኑ ነታ ቦታ ከይዱ ረኸባ ልክዕ ከምቲ ዝተነግሮ’ውን ጸንሓቶ። ብትእምርተ መስቀል ባሪኹ ኣመስጊኑ ድማ ኣብኣ ምስ ኣርድእቱ ብተባሕትዎ ተቐመጠ ።
ሓደ መዓልቲ ጥሜትን ጽምእን ኣብ ዝበርትዓሉ እዋን እቶም ኣርድእቲ ንኣቡነ እንድርያስ “ካብዚ ገዳም ወፂእና ክንምገብ ኣፍቅደልና” በልዎ። እንተኾነ ኣቡነ እንድርያስ “ኣጽንዖ መካን ስለ ዝበልጽ እዞም ደቀይ ቁሩብ ተዓገሡ። ዓሣ ካብ ባሕሪ፣ መነኮስ ካብ ገዳም እንተወፂኡ ጽቡቕ ኣይኮነን” እኳ እንተበሎም እቶም ኣርድእቲ ግና መሊቖም ናብ እንዳ ተኣማኔ እግዚእ ዓዲ ሞገስ ከባቢ ጣላን ዓደብዛገን ኪምገቡ ኸዱ። እቲ ሰብኣይ እኳ ኪኣትዉ እንተ ፈቐደሎም እታ ሰበይቲ ግና “ኣቦኦም’ከ ምስኦም ኣሎ’ዶ፧ ኣቦኦም ኣቡነ እንድርያስ እንተ ዘይሃልዩ ኣይቕበሎምን እየ” በለት። ከምዚ ክትብል ከላ ኣቡነ እንድርያስ ብመንፈስ ቅዱስ ይፈልጥ እሞ “ወይቤ አቡነ ሚጦሙ ኀቤየ ለእሉ አግብርቲከ ወኢትኅድጎሙ ይሠጠሙ ውስተ ባሕረ ዓለም” ኢሉ ምስ ጸለየሎም ተመልሱ።
ሽዑ ኣቡነ እንድርያስ ነቲ ገንኢ “ማይ ምልኡለይ” ኢሉ ኣብኡ ምስ ጸለየ “ወዘንተ ብሂሎ ዐተበ በትእምርተ መስቀል ዲበ ውእቱ ማይ ወኮነ ጥዑመ ከመ ዓያያተ መዓር ወይቤሎሙ አቡነ እንድርያስ ለደቂቁ ንሥኡ ስትዩ ዘወሀበክሙ እግዚኣብሔር ወሰትዮሙ ደቂቁ ውእተ ማየ ዘኮነ ወይነ ጥዑመ አንከሩ ጥቀ”።
ከምኡ’ውን ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ ምእንቲ ደቁ ኢሉ ናብ ኣምላኽ ጸሎት ገበረ እሞ ካብ ኣርያም 3 ኩምራ ሥርናይ ከም ዓውዲ መሲሉ መልአ። እዚ ኩምራ'ዚ ን7 ዓመት ዝኣክል ኣብ በረኻ ከሎ፣ ኣቡነ እንድርያስ ናይ ጎሞር መሥፈር ካብ እምኒ መዐቀኒ ገበረሎም። ካብታ መዐቀኒት ዝያዳ ከይወስዱ ኸኣ ኃደራ በሎም። እዚ ሥርናይ ኣርያም እዚ ንሾብዓተ ዓመት ዝኣክል ብዘይ ሓደ ነገር ማለት ዝናም ከይዘነሞ፣ ነቐዝ ከይበልዖ፣ ኣዕዋፍ ከይለቐማሉ፣ ሰረቕቲ’ውን ኣይወስዱሉን። ምኽንያቱ ናይ ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ ጸሎት ስለዝኸደኖ፡ “ጸሎቱ ለጻድቅ ትክል ወታሠልጥ” (ያዕ. ፭፣፲፭5፥15)። ድኅሪ 7 ዓመት ግና እቶም ኣርድእቲ “ስለምንታይ ኢና ነቲ እግዚኣብሔር ዝሃበና ንሰፍሮ፧ ከም ድሌትና ዘይንወስድ” ብምባል ዝተዋህቦም ኃደራ እሞ ጠለሙ ሽዑ ነቲ ሥርናይ ኣራዊት፣ ጻጸ፣ ኣዕዋፍ፣ ሰረቕቲ ከምዝኣትውዎ ንኣቡነ እንድርያስ ብመንፈስ ተገልጸሉ፣ ናብ ቤት ኣእትውዎ ኸኣ በሎም። ንሾብዓተ ዓመት ከኣ ተመገቡ። ብድምር ን14 ዓመት ዝኣክል ካብ ኣርያም ዝወረደ መና ከም ዝተመገቡ መጽሓፈ ገድሉ ይሕብር። እቲ ዝወርደሉ ዝነበረ ቦታ’ውን ንምልክት ዝኣክል መስቀል ተጌሩሉ “ምውራድ መና“ ኣባ ጊዮርጊስ “ ሰአል ለነ እንድርያስ አቡነ በአርዑተ ወንጌል ዘተፀምደ ፧ ለደቂቀ ቤቱ ገሀደ ፡ሥርናየ አርያም ዘአውረደ” ኢሉ ኣብ መጽሓፈ ሰዓታት ገሊጽዎ ይርከብ። “ (ሥርናይ ኣርያም) እናተባህለ ክሳዕ ሎሚ ይጽዋዕ ኣሎ።
ድኅር’ዚ ዝተጠቕሰ 14 ዓመት ከኣ ቅዱስ ኣቡነ እንድርያስ ናብ ኣምላኽ ጸሎት ገበረ እሞ ካብ ሰማይ ወርቂ ዘነመ። ሽዑ ካብቶም ኣርድእቲ ሓደ ዘካርያስ ዝተባህለ ርእይዎ ከብቅዕ ኃዲግዎ ኸደ። ኣቡነ እንድርያስ “ስለምንታይ ዘየልዓልካዮ፧” ምስ በሎ ፍቓድ መምህሩ ክመልእ ኣልዓሎ። ሽዑ ኣቡነ እንድርያስ “ስለምንታይ ኣብቲ ቐዳማይ ጊዜ ዘየልዓካዮ፧” እንተ በሎ “ኢታንሥእ ዘኢያንበርከ” ስለዝብል ኢሉ መለሰሉ። ንሱ “ነዚ ወርቂ'ዚ ኣይትሽጥዎ ኣይትምዘንዎ፣ እንታይ ደኣ ብለውጢ ተጠቐሙሉ” ብዝበሎም መሠረት ይነብሩ ነበሩ። ንዘውኃደሎም ኣይሓምይዎ፣ ንዘብዝኃሎም ኣይንእድዎ ነበሩ። ኵሉ ጊዜ ኸኣ ሠርከ ሠርክ ናብቶም ኣርድእቲ ብርሃነ መንፈስ ቅዱስ ይወርድ ነበረ።
ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ጊዜ ዕረፍቲ ኣቡነ እንድርያስ ምስ ቀረበ ኣእላፈ ኣእላፋት መላእኽቲ ኣኸቲሉ መጺኡ ከምቲ ናይ ኵሎም ቅዱሳነ እግዚኣብሔር ምሉእ ቃል ኪዳን ሃቦ።
“ነዛ ገዳም እዚኣ ከም ቤተልሔም ዝተወለድኩላ፣ ከም ደብረ ጽዮን፣ ደብረሲና፣ ሙራደ ቃል፣ ንመቓብርካ ከኣ ከም ጎልጎታ ክሓስበልካ እየ። እቲ ዅሉ ናብ'ዚ ደብሪ'ዚ ኣብ ዕለት ሞትካን ልደትካን ብእምነት ዝኸደ ከድኅነልካ እየ” በሎ። ነቲ ኣብኡ ዘሎ ማይ ከኣ ከም ዮርዳኖስ ጌረዮ ኣሎኹ። እቲ ዅሉ ብእምነት ብእኡ ዝተሓፅበ ካብ ዝነበሮ ደዌ (ሕማም) ኪሓዊ እዩ። “ወዘሂ ተቀብረ ውስተ ዛቲ ምኔት ውስተ ምሥራቂሃ ወምዕራቢሃ ወውስተ ሰሜና ወደቡባ እስከ ኀበ ይበጽሕ ጽላሎታ እሬስዮ ለድኂን” ምስ በሎ ንሰማይ ዓረገ።
ንዅሎም ደቁ ኣኪቡ “እንሆ ጐይታይ ክትመውት ኢኻ ኢሉኒ ስለዘሎ ክነግረኩም ስምዑኒ፣ ምሉእ እምነት ሓድነትን ሠለስትነትን የሃልኹም። ነንሓድሕድኩም ተፋተዉ (ተፋቀሩ) “እስመ ተፋቅሮ ይደፍኖን ለኵሎን ኀጣውእ” ኃዳጋት ኩኑ”። ከምዚ ምስ በሎም ንእሽቶ ሕማም ሓመመ።
ሽዑ እቶም ደቁ “ንስኻ ካብ ሰማይ ሥርናይ ዘውረድካ ብጸሎትካ፣ ንስኻ ኣቦና ንደቅኻ መና ዝመገብኻና’ኸ ትመውት ዲኻ፧” ከምዚ ክብሉ ኸለዉ ኸኣ ካብ ኣዕይንቶም ከም ውኂዝ ክረምቲ ንብዓት ይውኅዝ ነበረ። ሽዑ ኣቡነ እንድርያስ ንደቁ ኪበኽዩ ምስ ረኣዮም “ኣይትብከዩ፣ ኣነ ካብዛ ኃላፊት ዝኾነት ዓለም ናብታ ዘይትኃልፍ እየ ዝኸይድ ዘሎኹ” በሎም። ኣቡነ እንድርያስ ነቶም ኣርድእቱ “ብድኅሬይ ድኅሪ ዓሠርተ መዓልቲ ከተርክቡኒ ኢኹም” ብዝበሎም መሠረት ድኅሪ ዓሠርተ መዓልቲ 999 ኣርድእቲ ተሰየፉ፣ ሕጂ እንዳ ሰማዕታት ቤተ ክርስቲያን ተባሂሉ ብስሞም ታቦት ተቐሪጽሎም ኣሎ።
ኣቡነ እንድርያስ ዝዓረፈሉ ዕለት 1 የካቲት እዩ፣ ዝተወልደሉ ኸኣ ዕለት 1 ግንቦት እዩ።
ጸሎቱን በረኸቱን ምሕረት ኣምላኹን ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን።
ሕጂ ኣብቲ ገዳም ዚርከብ ቅርሲ
- ማየ ዮርዳኖስ፥ ኣብ ውሽጢ ቤተ መቕደስ ኃሊፍካ
- መቓብር ኣቡነ እንድርያስ፥
- ጎሞር መስፈር ሥርናይ ኣርያም፥
- ናይ ኢድ ዝነበረ መስቀል፥
- ጭዃሮ ዝነበረት ሕጂ ዓባይ ኣውሒ ኮይና ኣላ ንሳ ናይቶም 999 መቓብር ዝዀዓተት እያ።
- ግራት ወርቂ፥
- መቓብር ንገብር ኄር ዝቐተለ ኣንበሳ፥
- ሥርናይ አርያም ዚወርደሉ ዝነበረ ዓውዲ
እዚ ገዳም’ዚ ኣዘንቲኻ ዘይውዳእ ሰሚዕካ ዘይጽገብ ዓሚቝ ታሪኽን ሰፊሕ መንፈሳዊ ተጋድሎን ዘለዎ ጥንታዊ ገዳም እዩ እሞ ነጊድና ክንበጽሖ፡ ኣንቢብና ክንፈልጦ፡ . . . እግዚአብሔር ጸጋኡ የብዝኃልና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ካበ’ዲስ ኣበባ ክሳብ ጀነቫ ዝምጠጥ ዛዕባ!
ብዕንወት ናይ ውግእ ዝሰክሓ ናይ ዓለም ሃገራት’ሲ፡ ኮንዶኾን ይዳንየና’ኸውን ኢለን ንዝሓንጸጽኦ ደንቢ ዘማዕዱ ማሕበር መስሪተን ክሳብ ቀረባ እዋን’የን ብተስፋ ክጠማመታ ጸኒሐን።
“The UN is our conscience. If it succeeds, it is our success; if it fails it is our failure.” British sculptress Barbara Hepworth. (3, 151)
ኣብ ሎሚ በጺሑ ግን ዕድመ ንበዓል ፕረሲደንት ፑቲንን ሓዋርያቶምን፡ ማሕበር ሃገራት ዓለም ንፋስ ከምዝኣተዎ ዳርጋ ተጋሂዱ’ዩ። ማለት’ሲ እቲ ሕብረት (UN)ንንግዲ፡ ንክላይመት፡ ንፖለቲካ፡ ይኹን ንምጥራር ዶባት፡ ዘድምዕ ተግባር ካብ ዘየመዝግብ ውሑድ ዓመታት ኣይተቖጽረን ክሳብ ምባል ይድፈራ’ሎ። ዝገደደ ድማ ምንቅስቓስ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ብግብሪ ከምዝምስክሮ፡
“The trend has now reached a point where instead of a global order we have to speak of global disorder.” (2, 4)
ዝብሉ ሊቃውንቲ’ውና’ለዉ።
“ኣብ’ዚ ቀረባ እዋን ሩስያ ንክረምያ ካብ ዩክረይን ቅንጥብ ኣቢላ ምስመንጠለታ ዝተጋህደ ተርእዮ ከምዝምስክሮ ድማ፡ ኣመሪካን ናይ አውሮጳ ሕብረትን ኣብ ልዕሊ ሩስያ ማዕቀብ እንክእውጁ፡ ቱርኪ ከምኡ’ውን እተን ኣብ ዓለም ዝዓበያ ደሞክራስያውያን ዝበሃላ 3 ሃገራት፡ ብራዚል፡ ህንዲ፡ ኢንዶነዥያ ኣብ’ቲ እገዳ ምሳኹም የለናን ብምባል ብማዕዶ ክዕዘባ እንክውስና፡ ቻይና ድማ ንምቕንጣብ ናይ ክረምያ፡ ባህርያዊ ምምእዝዛይ ናይ ዶባት’ምበር ምግሃስ ደንቢ ናይ ማሕበር ሃገራት ዓለም ኣይመስልን’ዩ እዚ ስጉምቲ ብምባል ብጎቦ ዓይና ከተማዕዱ መሪጻ’ላ። (China preferred to see Russia’s annexation of Cremia as a natural adjustment of borders rather than a challenge to international order.) (7, 49)
ኣየውርድ ደኣ’ምበር፡ ምናልባት ኣመሪካን ቻይናን ኣበ’ረኣእያ መጻኢ ዕድል ዘለወን ፍልልይ ብልዝብ ከጽብባኦ እንተዘይክኢለን፡ እሞ በን’ጻሩ ሩስያን ቻይናን እንተ’ሻርየን ከኣ ሳልሳይ ውግእ ዓለም ዘይተርፍ’ዩ ዝብል ፍርሓት’ውን ናይ ውሑዳት ኣይኮነን። ይኽደነና!!
እቲ ዝገርም ማሕበር ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣብ ካልእ ክፋል ናይ ዓለምና ኣብነት ዝኾኖ ዕዮ-ምስክር ኣብ’ዛ ንእሽቶ ኤርትራ ሃሰስ ምባሉ’ዩ!
“The United Nations Resolution on the future of Eritrea constitutes one of the most outstanding and constructive experimets which the United Nations has undertaken throughout the world.” UN Cmmisioner Eduardo Anze Matienzo, Otober 1951. (3, 151)
ይኹን ደኣ’ምበር ውጽኢት ናይ’ቲ experiment ንምርታዕ ከይተዓደለ ሰንከልከል ክብል ኣብ ምጅማሩ፡ ኣብ ወርሒ ሰነ ኤርትራውያን ተቓወምትን ደገፍትን፡ ደሃይ ናይ’ቲ experiment እንተስ ንምሕታት እንተስ ንምቅላሕ ካበ’ዲስ ኣበባ ክሳብ ጀነቫ ክሳጉሙ’ዮም ቀንዮም። እቲ ፍጻሜ ብንጹር ኣብ ወጻኢ ብፍላይ ኣብ አውሮጳ ፋሕ ብትን ኢሉ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ክንደይ ከምዝበዝሕ ዝእምፍት ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ምስክር’ዩ ዝመስል ኔሩ። ….. ኣኻኽቦ’ፍጠረልና።
ምናልባት ሎሚ መንግስቲ ኤርትራ ናብ ልቡ ተመሊሱ ከም በዓል ኣየርላንድ “.. ሚኒስተር ናይ ዳያስፖራ..”(5, 49) ዝኽፈተሉ መድረኽ ምእንቲ ከጣጥሕ ንምብርባሩ ጸቕጢ ይገበረሉ ዝብል ጻዕሪ ክጅመር እንተኾይኑ ድማ ንእዋን ዝግደፍ’ዩ። እንተ ማሕበር ሕቡራት ሃገራት ዓለም ግን እዛ ዓለም ዕዳጋ ብdisorder ተዘጊሓ ስለዘላ፡ ንጥርዓንኩም ኣብ መዝገብ ናይ’ቲ disorder ሪጋ ኣትሒዝናዮ’ለና፡ ምናልባት ካብ ስራሕ እንተዘይተጸልጺልና ድማ ውጽኢቱ ቀስ ኢልና ከነፍልጠኩም ተስፋ’ለና፡ ንምባል ዘኽእሎ ትንፋስ ይፍጠረሉ።
ዝኾነ ኾይኑ ማሕበር ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣብ ወርቃዊ እዋኑ፡ ላቦራቶሪ ናይ’ቲ experiment ከጣጥሕ ናበ’ስመራ ክንደይ ዘብዘብ ኣሕሊፉስ፡ ሕጂ ድማ ከም ብዕራይ ግንቦተ-ሰነ፡ ዓቐበት ምድያብስ ይትረፍ ቁልቁለት ም’ራድ እናሰኣነ፡ ኣብ ገበልኡ ብባንዴራ ዝተሸለመ ክልተ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ድምጹ ከቃልሕ ዝተዓዘበሉ ታሪኽ መዝጊቡ’ሎ። ከም ርኢቶይ ኣቐራርባ ናይ ክልቲኡ ሸነኽ መዳሕንቱ ብዝደንጎዮ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ዝተወጽዐ ክሳብ ዝመስል እቲ ዝደመቐ ድምጺ ናይ ጻዕሩ፡ ኣብ ጉዳይ’ታ experiment ብፍላይ ብዛዕባ ቅዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ብዘለዎ ፍልልይ ዝፈኻኸር ዝመስል’ዩ ኔሩ።
ምክኤላ ሮንግ “ንኣኺ’ለ’ይገበርኩዎን ኣንቲ ባርያ” ኣብ ዝብል መጽሓፋ፡ ኲባን ኤርትራን ኣነጻጺራ ከምዝበለቶ “ኩነታት ናይ ኤርትራ ብዓይነይ ክሳብ ዝርኢ፡ ከም ኲባ ምስ መበቆል ታሪኻ (foundation history) ጥልፍልፍ ዝበለት ሃገር ትርከብ ኣይመስለንን ኔሩ። ይኹን ደኣ’ምበር ኣብ 1996 ብዛዕባ ሓፈሻዊ ህሉው ኩነታት ናይ’ታ ሃገር ከጽንዕ ብፋይናንሽያል ታይምስ ናብ ኤርትራ ምስተለኣኽኩ፡ ንምእማኑ ክሳብ ዝኸብደኒ፡ ጽልዋ ናይ ምግዳል ናብ ኣተሓሳስባን ቋንቋን ኤርትራውነት ከምዝሰረጸ ተዓዚበ። (3, 10)
ስለ’ዚ ተጋደልቲ ኣሕዋትና ብንግህኡ፡ ሜዳ ኤርትራ ክንዲ ኢሳያስ ዝምዘን መራሒ ኣይመልመለን፡ ክብሉ ልቢ ሰብ ከምዘይሰለቡ ሕጂ’ድማ ነቲ ጸገም ናይ’ታ experiment ብዓቢኡ’ሲ፡ ብዓይኒ ፕረሲደንት ኢሳያስ ጥራይ ንኽረአ መሪሕ ተራ ሒዞም፡ ክሳድ ናይ እዋን ምጉዕጻጾም ኣዝዩ ዝገርም’ዩ። ምናልባት እሞ እንታ’እኻ ክትብል ደሊኻ ዝበሃል እንተኾይኑ ድማ፡
ሀ) መሰማዕታ፡
ተመኩሮ መለበምታ ዝኸውን እንተኾይኑ’ሲ፡ ኣብ ላዕለዋይ ጥርዚ ቅዲ’መራርሓ ናይ ገድሊ … ምህሮን ኣእምሮን፡ ንቡርን መናበርን ብዝነጽግ (bullying) “ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን” ዝተዳህለ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል (obedience to authority) ክሳብ ሓንጎል ናይ’ቲ ምንቅስቓስ ዘሳፍሕ ሰራውር ከምዝነበሮ ዝሕብር መሰማዕታ ብመርበብ ሓበሬታ ኣስማሪኖ ኣቢሉ ናብ ደቂ እዋን ብጋህዲ ካብ ዝቐርብ ደጊም’ሲ ኣዋርሕ ተፈቒዱ’ሎ።
ሁ) መመኽነይታ፡
ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፍትን ብዝዘርኦ ቡቕሊ ናይ ሓሳባት፡ ኣብ ኤርትራ ዝሳዕረረ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ምስ ጠለባት ናይ እዋን፡ ምስ ሕግታት ናይ ዓለም፡ ምስ ጎረባብቱ፡ ልዕሊ ኹሉ ድማ ምስ ህዝቢ ኤርትራ እሂን-ምሂን ምብህሃል ኣጊሙዎ፡ ዓድን ዓውድን ለኻኺሙ ንዝዓርብ ዘሎ ምንቅስቓስ እንክመዝኑ፡ ምስ ምብራዕ ኲናት ናይ ባድመ፡ ነብሱ ይምሓር ክቡር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ዝበሎ ዘረባ “ናይ ነዊሕ ግዜ መጋድትልና ስለዝኾኑ ንፈልጦም ኢና፡ ካብ ጌግኦም ናይ ምእራም ብቕዓት የብሎምን’ሞ፡ ሕጂ’ውን ካብ ጌግኦም ኣይክእረሙን’ዮም ..” ዝብል ታርኻዊ ትዕዝብቲ ንምድጋም ክሳብ ዝመስል፡ ደቀ’ሺ “No part of the culture admits mistake.” ዝብል ምኽንያት የንጽፍሉ ኣመሪካዊ ናይ ቀረባ ተዓዛቢ ናይ ምግዳል ዳን ኮነል።
ሂ) መጠንቀቕታ፡
ነዊሕ ከይሰጎመ ናብ ዕጹው ማዕጾ ዝሉኮት (dead end) ናይ ታሪኽ ዓይነት ስለዘይሰኣን’ሲ፡ ነቲ ብጣቕዒትን ከበሮን ናይ ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዝጎርነወ ኣእዛን እዚ ዝስዕብ ወስ እንተ’በልናሉ ዝብሎ’ብሉን ንምባል ክሳብ ዝመስል፡ “እንተ መጺኡ ለውጢ ብኢትዮጵያ’ዩ ዝመጽእ፡ ኣነ ግን ኢትዮጵያ ለውጢ ከምጽኡልና ኣይኣምንን’የ። ኣይደልን ከኣ’የ።”
ይብሉ ዶክተር ምስግና ገብረመድህን። እሞ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ እና’ተቐመጡ። እዚ መሰረት ዘይብሉ ፍርሓት’ዚ “ዘቦ እዝን ሰሚዓ ለይስማዕ” ይብል መጽሓፍ ኢልካ ዝሕለፍ’ዩ ክበሃል እንተዘይኮይኑ፡ ንለውጥን ዕርቅን ዘርብሕ ትምህርቲ የብሉን። ዶክቶር እቲ ጸገም ብዓቢኡ ንትምህርቲ ኣስፊሎም ከብቅዑ፡ ኣከለጉዛይ ሓማሴን ሰራየ ናብ ዝብል ፍልልይ ቀኒኖም ሕማምን መድሓኒትን ከተኣሳስሩ ትኒዕ ምባሎም’ውን ዝገርም’ዩ። ዝኾነ ኾይኑ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ ዝተጸገመ ሰብ፡ ናይ ጎረቤቱ ደገፍ ዝሕሰም፡ ኣብ ደምብኡ ካልእ ኣማራጺ ዝረኣዮ እንተኾይኑ ጥራይ ይመስለኒ።
ብዙሕ ኮለል ከየተባህለ ግን እቲ ጸገም ዝተፈጥረ፡ ዘሎ፡ ንጽባሕ’ውን ዝህሉ፡ ሓማሴን ሰራየ ኣከለጉዛይ ኣብ ዝጥርር ናይ ከበሳ ምትፍናን ዘይኮነ ኣብ’ቲ ቃልሲ ዝተኻየደሉ ሕቶ ማለት ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ዩ። ኣብ’ዛ ዛዕባ’ዚኣ ድማ’ዩ ህዝቢ ኤርትራ ብሕመቕ መራሕቱን መማህራኑን ተገዲዑ ናይ ኢዱ ከይረኸበ፡ ፈቐዶ ሲናይን ሊብያን መስሓቕ ሸራፍት ኮይኑ ዘሎ።
እንተ’ዚ ሓማሴን ሰራየ ኣከለጉዛይ ዝብል ጓል መንገዲ፡ ኣብ ታሪኻዊ ኣመዓብብላ ፖለቲካ ናይ ኤርትራ፡ ብፍላይ ኣብ ዘመን’ቶም ዓበይቲ ስም ዘለዎም ኣቶ ተድላ ባይሩ፡ ኣቶ ኣብርሃ ተሰማ፡ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ዝተዘርአ’ዩ። ብርግጽ ዝነኣድ መልክዕ የብሉን። ሓቂ ንምዝራብ ግን ኣብ መስርሕ ምግዳል ይኹን፡ ኣበ’ተዓዳድላ ስልጣንን ስራሕን ናይ ሻዕብያ ርኡይ ተራ ተጻዊቱ’ዩ። ዘሕንኽ እንተዘይኮይኑ ዝሕባእ ምስጢር ዘይብሉ። እዛ ሂወትና ባዕላ ምስክርዶ’ይኮነትን። ሕጂ ከም ሓደ ፍልይ ዝበለ ኣሻጥር ናይ ቅዲ-መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ወይ ድማ ኣሻጥር ናይ ህግደፍ ኣምሲልካ ካብ ልክዕ ንላዕሊ ምግናኑ ዘሕምቖ’ለኒ በትረይ ሃቡኒ ንምባል እንተዘይኮይኑ ረብሓ’ብሉን።
ሃ) መመረቕታ፡
ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዝዘርኦ ጽልእን ህልኽን ኣንጻር ኢትዮጵያ መሰረት ዝገብር ብላይ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ንምቕጻል ገለገለ ካብ’ቶም ናይ መወዳእታ ምሩቓት ናይ’ቲ ቤት ትምህርቲ፡ ብዛዕባ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ሊቃውንቲ፡ እንተ ብዛዕባ ኤርትራ ግን ተጋደልቲ ዘምስሎም፡ ናይ ዘመን እን-እኒ ዕዮ-ምስክር ሒዞም ንድሕሪት ይጥምቱ ከምዘለዉ ንምምስካር፡ ፊልሞን ዘርኣይ ኣብ The Stream (ኣልጀዚራ) “Eritrea is a developing nation …. we have a neighbor that is bullying us… there is no forced labor.” ይብል። እዝግዮ መሓረና!
ሄ) መኣረምታ፡
ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዝዕጸወሉ መዓልቲ ይቀራረብ ስለዘሎ ናብ ዓወትን ናብ ናጽነትን ዘብጽሓና መወዳድርቲ ዘይርከቦ ቅዲ’መራርሓ ናይ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኢዩ ዝብል ዝነበረ ዕዮ-ምስክር ናይ ተጋደልቲ መኣረምታ ተረኺቡሉ’ሎ። ንሱ ድማ ሎምን ትማልን ዘጋገየናን ዘጥፍኣናን ቀደም ርእሰ-መማህራን ናይ ምግዳል ዝነበረ ባዕሉ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኢዩ፡ ዝዓይነቱ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ማ’ጨሎት ይደሊ’ሎ።
ንሱ ንሕና ንሕና ንሱ!
ብኻልእ ኣበሃህላ ኢሳያስ ማለት ሻዕባያ ማለት’ዩ፡ ሻዕብያ ማለት ድማ ኤርትራ ማለት’ዩ፡ ስለዝነበረ ዓይነት ናይ ትምህርትና፡ ክሳብ ሕጂ ከም’ታ ቐደም ኩላትና ንግሆ ንግሆ ንዝምራ ዝነበርና “ንሕና ንሱ፡ ንሱ ንሕና” ይብሉ’ለዉ ምስ እዋን ክጎዓዙ ዝሓንገዱ ብጾትና። ስለ’ዚ ትጉሽተትና! ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት ርኢኹሞ’ለኹም’ሞ ዓቕምና፡ ንኢሳያስ ንሻዕባያ ንኤርትራ ፈላሊኻ ንምርኣይ፡ ምስ እዋን ምብልሓት ናብ ደቂ-እዋን ከነመሓላልፎ ዝግብኣና ዝነበረ ዕለት ርብዒ ዘመን ኣሓሊፉ’ሎ’ሞ፡ ይኣክል ጣቕዒት፡ ይኣክል ዘብዘብ ደድሕሪ ዋርሳይ ይከኣሎ።
ሆ) ሓበሬታ፡
ሽሕ’ኳ ጠበንጅኡ ናብ ቆጣቑጢ ጨዓን ሰራውን ወቲፉ ዓዱ ዝሓድግ ወተሃደርን፡ መንገዲ ስደት ብሲናይን ብመዲተራንያን ባሕርን ንምስንጣቕ ኣሽሓት ዶላራት ዝኸፍል ዓቕም-ሰብን ኣብ ቀረባ እንተዘይሰኣነት ሓዳስ ኤርትራ፡ ንቕዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስን ህግደፍን ንምግልባጥ፡ ከም’ቲ ኣብ ላይበርያ ሶማልያ ዒራቕን ኣፍጋኒስታንን ዝተራእየ ዘመናዊ ወተሃደራዊ ሞያ ብመሃያ ካብ ናይ ብሕቲ ኩባንያ፡ ከመ’ማራጺ መንገዲ መስተርሆት ክኸውን ስለዘይክእል፡******* ናየ’ተሓሳስባ ለውጢ የድሊ’ሎ ኣብ ኤርትራ።
ስለ’ዚ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝእመት ዝብል ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ሓዲሽ ሓሳባት ይደሊ’ሎ፡ ንምባል’ዩ ጻዕረይ’ሞ፡ ቅድሚ ኹሉ ግን ንእሽቶ መዘኻኸሪ ነ’ረኣእያ መጻኢ ዕድል ከም ናይ መንእሰይ ፊልሞን ዘርኣይ። ይጠፍኦም’ዩ ማለተይ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ምናልባት ምድጋሙ ንእዋን ዘርብሕ ኩርናዕ ክህልዎ ተስፋ ብምግባር’የ ኩሉ ሰብ ዘይስሕቶ ኣበሃህላ ክደግም ዝደፍር ዘለኹ።
እወ፡ ንዱባይ - ዱባይ፡ ንሆንግ ኮንግ - ሆንግ ኮንግ፡ ንሲንጋፖር - ሲንጋፖር ከምስሎም ዝኸኣለ ጥበብ፡ ኣብ ጥቕኦም ንዝርከብ ገዚፍ ሓይሊ ከም መነባብርቶም’ምበር ከም መቓርድቶም ወይ ድማ ከም መጻብእቶም ክርእይዎ ስለዘይመረጹ፡ ካብ’ቲ ዘየርብሕ ናይ ህልኽ ዕጹው-ማዕጾ ወጺኦም ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ናይ ምንብባር ብቕዓት ስለዘማዕበሉ’ዩ። ኣብ ኤርትራ በጺሑ እዚ ስጉምቲ’ዚ ፖለቲካዊ’ዩ፡ ወይ ድማ ስራሕ መንግስቲ’ዩ ተባሂሉ ክምኽነየሉ ድዩ ዝድለ ዘሎ?
ዝኾነ ኾይኑ ከመ’መሃህራ ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ኢትዮጵያ ማለት መጻብእቲ ናይ ኤርትራ’ያ ክበሃል’ኳ ግዜን መዋእልን እንተ’ሕረረ፡ እቲ ኣረኣእያ’ቲ ምስ ናጽነት ናይ ኤርትራ እዋኑ ሓሊፉ’ዩ’ሞ ካብ’ታ ናይ ህልኽ በዓቲ’ቲኣ ዘውጽእ ኣተሓሳስባ ንምምዕባል ክሳብ ምግልባጥ ቕዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ይጽንሓለይ ዝበሃል ኣይኮነን።
ብኻልእ ኣበሃህላ ሕጂ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ ንድሕሪት ናብ ሰልሚ ናይ’ቲ ብላይ ህልኽ’ቲ ዘጥሕል ምኽንያት የለን። እዛ ዓለም ዕዳጋ ናይ ለውጢ መደርኽ ስለዝኾነት፡ ብዓይኒ ናጽነት ሓዳስ ኤርትራና ኢትዮጵያ ከም ዓባይ ትዕድልቲ ናይ ኤርትራ ንምቕባላ ንደቂ እዋን ዝምልከት ዕዮ ገዛ’ምበር ናይ ይከኣሎን ዋርሳይን ዘይተወድአ ዕማም መኣስ ኮይኑ።
ብሓጺሩ ኣብ ካናዳን ኣመሪካን ዘሎ ምዕባለስ ይጽናሕ ደሓን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሓንን ዘሎ ምዕባለ ጥራይ’ኳ ካብ’ዚ ዕሙት ኣረኣእያ’ዚ ዝገላግል ቀሊል ኣርኣያ መኣስ ኮይኑ። እሞ እዚ ቅዱስ ቅንኣት’ዚዶ’ይኮነን ንደቂ እዋን ድቃስ ክኸልእ ዝግብኦ ዝነበረ።
ስለ’ዚ፡ ኣብ ከባቢ’ዛ ብድኽነት ትድቆስ ዘላ ሓዳስ ኤርትራ ብፍላይ ካብ ደቂ እዋን ኣበርክቶ ናይ ሓዲሽ ሓሳባት ዝጽበ ናይ ፖለቲካ ናይ አኮኖሚ ምናልባት’ውን ናይ ጀኦግራፊ ዓቢ ለውጢ ይምዝገባ’ሎ’ሞ ሃየ ደኣ ሓደራ ምስ ጠለባት ናይ እዋን ምትዕጽጻፍ የድሊ’ሎ እንክበሃል፡ እዋኑ ዝበልዐ ናይ ባንዴራን ጥረራን ፈኸራ ኣይኮነን መልሱ።
ብፍላይ ሎሚ ክንደይ በላሕትን ለባማትን ዓበይትን ናእሽቱን ኤርትራውያን፡ መሬት ብገፊሑ ጸቢብዎም፡ ኣብ ባሕርን ኣብ ምድረበዳን ክጠፍኡ እናረአኻን እናሰማዕካን (Eritrea is a developing nation …. We have a neighbor that is bullying us… there is no forced labor.) ዝዓይነቱ ኣረጊት ኣበሃህላ ምድጋም ማለት፡ ጸወታ ኣብ ዘይብሉ ስታድየም ቲፎዞ ኾንካ ምጥቓዕ’ዩ ዝመስል።
ምኽንያቱ ሎሚ ምስ’ዚ ኹሉ ህልቂትን ጥፍኣትን፡ ስደትን ብርሰትን ናይ ኤርትራውነት፡ ካብ’ቲ ናይ ኣልጀሪስ ውዕል፡ ወይ ድማ ካብ’ቲ ኣብ ኦጋዱጉ ብሳልሳይ ኣካል ኣቢሉ ዝተኻየደ ዘተ፡ ምናልባት’ውን ካብ’ቲ ናይ ዘ-ሀግ ፍርዲ ዝተጻሕፎ ወረቓቕቲ መስተርሆት ዝረኣዮ ኤርትራዊ ዘሎ ኣይመስለንን። “ላም’ሲ ብኢዳ ንዝቐርባ ብእግራ ትሓክኽ” ዝዓይነቱ ምስጢር የብላን ዛ’ዛዕባ ማለተ’የ።
ካልእስ ይትረፍ እቶም ፈረምቱ በዓል ሃየለ-ዱሩዕ’ኳ ኣበይ ከምዘለዉ ዘይፍለጥ። እታ ንድፊ ቅዋም ናይ ኤርትራ’ኳ ኣበይ ከምዘላ ዘይትፍለጥ። መጽሓፍ ንድፊ ቅዋምና እንተስ ኣንጭዋ ጎቲታ ወሲዳታ እንተስ ፍልሖ በሊዖማ፡ ኣብ ዝተቐመጠቶ ስለዘይጸንሐት፡ ባዕሉ ፕረሲደንት ኢሳያስዶ’ይኮነን በጃኻትኩም እታ ናይ ቀደም ቅዋም ረስዕዋ፡ ትብዓት እንተለኩም ግን ከምብሓዲሽ ሰንዕዋ፡ ክሳብ ምባል ዝበጽሐ።
መን’ፈልጥ ሕጂ’ውን ንኻልኣይ ግዜ፡ ፕረሲደንት ኢሳያስ በጃኻትኩም ዝበልኩዎ ከይሰማዕኩም ኣይተጣቕዑ ክሳብ ዝብል ትዕግስቱ ክጽንቅቕ ዝጽበ መጣቕዒ እንተ’ልዩ ግን ናይ ሓልዮት ናይ ደገፍ ወይ ድማ ናይ ፍትወት ምልክት ኣይመስልን’ዩ። ብርግጽ ግን ኣብ መድረኽ ምኹስኳስ ኤርትራውነት፡ ካብ’ቲ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ብወተሃደራዊ ጎብለልነት ዝህንጦ ናይ’ንዳ ዝናን-ባህታን ትሕዝቶ ዝገላግል ሓዲሽ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል የድሊ’ሎ።
ዝኾነ ኾይኑ ህሉው ኩነታት ናይ ኤርትራውነት ከምዝሕብሮ፡ እሞ ሓቂ ምዝራብ ዘዋጽእ እንተኾይኑ: ዳርጋ ኩላትና ኤርትራውያን ካብ ሰበስልጣን ክሳብ ተራ፡ ወይ ድማ ከም’ቲ ተለሚዱ ዘሎ እዋናዊ ኣበሃህላ ደገፍትናን ተቓወምትናን ካብ ኤርትራ ሰብና ከነውጽእ ብሓሳብ ብግብሪ ብገንዘብ ንረባረብ ኢና ዘለና። ካብ’ዚ ውድቀት’ዚ ድማ ዶብ ብምጥራር፡ ንፕረሲደንት ኢሳያስ ብምጽራፍ ወይ’ውን ንፕረሲደንት ኢሳያስ ብምስቃል ኣይትንሳእን’ዩ።
ልጓም ካባኹም’ያ ሓፋሽ!
ገለ-ገለ ምስ እዋን ምትዕጽጻፍ ዝኸነቡ ምሩቓት ናይ ቤትትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ከይኩርዩ’ምበር፡ መን’ዩ ጎብለል ናይ’ዚ ዞባ ንምፍላይ ንዝተፈጸመ ኲናት ናይ ባድመ፡ ውጽኢቱ ንምግላጽ “ንጎብየ ጥንቅልዒት እንተ’ቐሚጥካዮ፡ ን’ዝጊ ፈሪሕካ ክሳብ ትምለሶ ባዕሉ ክግልበጥ ኣይክእልን’ዩ። ሻዕብያ ድማ ድሕሪ’ዛ ባዕሎም ዝወልዕዋ ኲናት ናይ ባድመ ከምጎብየ ጥንቅልዒት ወዲቖም’ዮም። ንሓዋሩ ብኢድ ገበርቲ ሰናይ ናብ ንቡር እንተዘይተመሊሶም፡ ባዕሎም ከምእንደገና ሻዕባያ ናይ ምዃን ብቕዓት የብሎምን።” ተፈንጢሖም’ዮም! ክሳብ ምባል ዝበጽሑ ተዓዘብቲ’ለዉ።
እሞ እዚ ከም ጎብየ ጥንቅልዒት ብምውዳቕ ዝግለጽ ዓይነት ኣወዳድቓ ብምንታይ ክዕቀን’ዩ ዝድለ ዘሎ? ካብ ምብራስ ዓድንዓውድን፡ ምጽናት ህዝብን ዝኸፍእ መለክዒ ውድቀት ኣሎ ድዩ? ምናልባት ዝከኣል እንተኾይኑ ግን ንጌጋታቱ ምስ ቅዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስን ህግደፍን ኣብ ውሻጥኡ ዓባቢጡ ትንፋስ ዝሰኩዕ ናይ ሻዕብያ ዓይነት ክበርቕ እንተኾይኑ ዝሕለን ዘሎ፡ ዝሕንኩሎ’ብሉን።
ክሳብ መኣስ’ዩ ጓል መንገዲ ክምረጽ ዝድለ ዘሎ እንድዒ። እዚ ዓዱ ገዲፉ ዝስደድ ዘሎ ዓቕሚ ሰብ እንተዝጽብጸብ፡ ከምኡ’ውን ብሱዳን ብኢትዮጵያ ብሲናይ ብሳሃራ ብመዲተራንያን ሰብና ካብ ኤርትራ ከነውጽእ ነፍስሶ ዘለና፡ ገንዘብ ረሃጽን ደምን እንተዝድመር፡ ንህግደፍ ወይ ድማ ንምልካውነት ፕረሲደንት ኢሳያስ ምግልባጥስ ይትረፍ ካልእ ዓቢ ለውጢ ከምጽእ ዝኽእል ዓቕሚዶ ኣይኮነን። ምግናን ዘይብሉ!
“Doug Saunders, a British Canadian journalist who has spent considerable time reporting from North Africa and the Middle East and who in 2012 published a book that was sympathetic to trans-Mediteranean migrants, rejects as “insidious” the notion that such migrants are fleeing famine and death. To the contrary, he wrote recently:
Every boat person I’have met has been ambitious, urban, eduated, and, if not middle-class (though a surprising number are …) then far from subsistence peasantry. They are very poor by European standards, but often comfortable by African and Middle Eastern ones.” (4, 14)
ስለ’ዚ ብሓቂዶ ኢድና ዝገብሮ ዘሎ ልብና ይብሎ’ሎ? ምስ ዝብል መንቀሊ ኣልግብ ኣቢልካ፡ ኣብ እዋን ናጽነት ዓሰብን ባጽዕን ስለምንታይ መኺኖም? ኤርትራ ብዓይኒ ምዕባለ ብዓይኒ ትምህርቲ ስለምንታይ ንድሕሪት ተመሊሳ? ኤርትራውነት፡ ግደ ምኹስኳስ ምዕባለን፡ ጽልዋ ናይ ምግዳልን፡ ካብ ምዝናቕ፡ እንታ’ዩ ዝኸስፎ ዘሎ? ዝብሉ ሕቶታት ኣብ ግምት ዘየእቱ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ንእዋን ኣየርብሕን’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ ከም’ዚ ሎሚ ብሞያ ሞይቱ ኣብ ህልኽ ተሳዒሩ፡ ምስ ጠለባት ናይ’ዛ ኣብ ዝወዓለቶ ዘይትሓድር ዓለም ዕዳጋ፡ ምትዕጽጻፍ ኣጊሙዎ፡ ናብ ናይ ሳሕል በዓቱ ከይተሰኩዐ እንከሎ’ሲ፡ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ጣቒዒት ናይ ሓፋሽ እምብዛ በዚሑ ጠላሕ ምባል ግዲ ኣብይዎ፡ ኣንታ ገለኹም’ሲ ዘረባይ’ኳ ኣይተወድኡንን ዘለኹም፡ እንታይ ከምዝበልኩ ከየ’ጻረኹም ተጣቕዑ? ዝበለላ መዓልቲ-ኣኼባ ኔራ’ዩ ዝበሃል። … ብኻልእ ኣበሃህላ ቀደም ዘመን ብጥዑሙ ልጓም ካባኹም’ያ ሓፋሽ ክብል ዝፈተነ’ዩ ዝመስል ምባል ማለት ናይ ጣዕሳ ወረቐት ምምላእ ኣይኮነትን!!
ካብ ኩሉ ዝገደደ ግን ዝሓሰብኩዎ ተዛሪበ ከይወዳእኩ’ባ ኣይተጣቕዑለይ! ምስበለ ዝሰዓበ ድሙቕ ጣቕዒት፡ ሕራይ እምበኣር! እንተ ሕሹኩም’ሲ ዓቢኹም ንኡስኩም ኣቦ! ክሳብ ትብሉ ዘብ-ዘብ ከብለኩም’የ ዝብል ዛርቲ ዝናን-ባህታን ዘዕበዶ ናይ ስልጣን ፈረሱ ክጋልብ ዝወሰነ’ዩ ዝመስል ዘሎ’ሞ … ንፈረሱ ልጓም፡ ንእኡ ድማ እንተኣኺሉዎስ ክልተ ሸውዓተ ዝሑል ማይ ናይ ደርዓንቶ ይፍጠረሉ!
ዝኾነ ኾይኑ ንሓዋሩ የጸብቆ ጥራይ’ምበር፡ ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት፡ ዓድን ዓውድን ተመራሪሖም ናብ ባሕርን ናብ ምድረበዳን እንክጠፍኡ ደንጽይዋ፡ እዛ ዓለም-ዕዳጋ ዋጭ ዋጭ እናበለት እንከላ’ሲ፡ ኣበ’ስመራስ ይትረፍ ኣብ አውሮጳን ኣመሪካን’ኳ ናብ ለውጥን ዕርቅን ገጾም ዝቐንዑ ሓሳባት ርሑቕ ዝሰፈሩ’ዮም ዝመስሉ ዘለዉ፡ ኣብ መስርሕ ምኹስኳስ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት።
ምናልባት ንእዋን ስግጽ ከብሉ ዝኽእሉ ገለ ተበግሶታት እንተተረኽቡ፡ ክትጸናቶ እንተፈቲና እዝኒ ግን፡ እቲ ዝርካቡ! ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት፡ ብሕማም-ደሓር ናይ ምግዳል ዝጸዓር’ዩ ዝመስል ዘሎ። … ስለ’ዚ ደቂ ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን፡-
1. ኣብ ቀዳመይቲ እግሮም፡ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ማለት ናይ ዓወትና መራሒ ናይ ናጽነትና ባራኺ፡ ንሱ ኢዩ። ዘይፈልጦ ምእንቲ ክፈልጦ ድማ መራሒና መወዳድርቲ ዘይርከቦ ኣብ ስራሕ ዘይጋገ ውፉይ ስለዝኾነ ከም እምነትና ዘይኣምን ሰብና፡ ይውረድ ካብ መርከብና፡ ብትብል ኣረኣእያ መጻኢ-ዕድል ሓደ ህዝቢ ሓደ ልቢ ክብሉ ናይ ብዙሕነት ኣረኣእያ ምስላቦም ከይኣኽሎም፡
2. ሕጂ ግልብጥ ኢሎም ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት፡ ኣብ ኤርትራ ተፈጢሩ ንዘሎ ቅልውላው ባዕሉ ፕረሲደንትና’ዩ ጠንቁ ትብል፡ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ሕር-ሕራይ ጌሮም ከላብዑ ምኽኣሎም’ዩ። ከም ርኢቶይ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ካልኣይ ገጽ ናይ’ቲ ንሕና ንሱ፡ ንሱ ንሕና ዝብል ሚዛን ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል’ዩ እንተበልኩ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። ምስኡ ድማ እሞ ናይ ደቂ እዋን ምቅርራብከ ካብ ጀነቫ ድዩ ዳግማይ experiment ዝጽበ ዘሎ ወይስ ካልእ ኣሎ ንምባል’የ።
ዝኾነ ኾይኑ እታ ዘላ ከምዘላታ ኮይና፡ ነታ ትመጽእ ዕድመ ዝሃቦ ክሳብ ዝዕለማ፡ እስኪ ንግዜኡ እዘን ዝስዕባ፡ ብሰለስተ ዓበይትን ምሁራትን፡ መሰኻኽር ናይ ምግዳል፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብአውሮጳን ኣመሪካን ዝቐረባ ኣብነታት ክጠቅስ። ምናልባት ብጌጋ ዝተረዳእኩዎ ኣበሃህላ እንተልዒለ ድማ ተማሂረ ዝእረመሉ ጌጋይ ኢዩ’ሞ፡ ከምኡ ዝበለ ኣተሓሕዛ እንተ’ንጸባሪቐ ይቕረታ ከቐድም እፈቱ።
1. ተዘክሮ ናይ ትማሊ ውዕሎ።
ብመርበብ ኢንተርነት ናይ ኣስማሪኖ ኣቢሉ ዝተቓለሐ ናይ ኣምባሳደር ዓንደብርሃን ወልደጊዮርጊስ ትንታነ ከምዝሕብሮ “ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን” ዝብል ናየ’ሰራርሓ ባህሊ ኣብ ውሽጢ ቅዲ’መራርሓ ናይ ገድሊ ክሳብ ክንደይ ዝሳዕረረ ሜላ ከምዝነበረ ዘዘኻኽር’ዩ። ኣምባሳደር ኣብ እዋኑ ኣማኻሪ ናይ ማሕሙድ ሸሪፎ’ዩ ኔሩ መዓርግ-ኣገልግሎተይ ብምባል ብትምህርቶምን ብሞዮኦምን ምእንቲ ክሕግዙ፡ ወዲ-ውሽጢ ናይ’ቲ ቕዲ’መራርሓ ክኾኑ ተሓርዮም ከምዝነበሩ የረጋግጹ።
ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ፡ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ መምርሒ ዛ’ዓለም ዕዳጋ፡ ምሁራትን ኣማኸርትን ትማሊ ኣብ እዋን ምግዳሎም ኣበ’ርዑት ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ይጽመዱ እንተኔሮም፡ እቲ ብቤት-ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ተኾስኲሱ ዝዓቢ ዝነበረ መስርሕ ምኹስኳስ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት’ሲ ኣበይ ንምብጻሕ’ዩ ኔሩ ከም ራእዮም፡ ዝብል ዕዮ ገዛ ደቂ እዋን ዝቕስቅስ’ዩ ዝመስል ማለተ’የ።
ዝኾነ ኾይኑ ግን ኣምባሳደር ንታሪኽ ከም’ታ ዝነበረታ ናብ ደቂ እዋን ከቕርብዋ ጽቡቕ ፍቓዶም ብምዃኑ ዘመስግኖም’ዩ ከም ርኢቶይ። ብሓጺሩ ግን ናይ ትማሊ ነገር ብዙሕ ዘፈክር የብሉን ካብ ኮነ ሚዛኑ፡ ህሉው ኩነታት ከኣ “ተውሳኺተይ ዒሉ ነዛ ዓለም ስልዖ ዘየልዓልኩሉ” ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ዝሰፈነሉ መድረኽ ከምዝኾነ መዋእልና ምስክር’ዩ። ስለ’ዚ ናይ ጽባሕ ነገር ንወራሲ ይጭነቆ ንምባል ዝደናደን’ዩ ዝመስል ኣኻይዳና።……. ከም ምሕረትካ’ምበር ከምበደልና ኣይትኺደና ጎይታ።
2. ማዕረ ማዕርኡ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ኤርትራ ኣመልኪቱ ንቕዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ከቃልዕ፡ ንእዝኒ ብዝምቅር ኣዘራርባ ደሚቑ፡ ብሃይማኖታውን ዓለማውን ኣፍልጦን ተመኩሮን ተዓጂቡ፡ ብመርበብ ሓበሬታ ኣሰና ዝተቓለሐ ኣስተምህሮ ናይ ዶክተር ምስግና ገብረመድህን ከምዝሕብሮ፡ ምብራቕ ጀርመን ክትፍንጣሕ እንከላ ምዕራብ ጀርመን’ያ ተወሊዳታ፡ ምናልባት ሰሜን ኮረያ ኣሰር ምብራቕ ጀርመን ስዒባ ክትፍንጣሕ እንተኾይና ድማ ደቡብ ኮረያ ትበሃል ሓውታ’ላታ’ሞ፡ ምጥርጣር ነውሪ ስለዘይኮነ፡ ህዝባዊ ግምባር/ህግደፍ ድርጅታዊ ሰንሰለቱ እንተተበጣጢሱ ንኤርትራና ኢትዮጵያ ትበሃል ዋሕስ ኣላታ ንምባል ዝደናደን ክሳብ ዝመስል ናይ ምሁርን ናይ ቀረባ ተዓዛቢ ናይ ምግዳልን፡ ምስክርነት ንምንጽብራቕ “ለውጢ ክትመጽእ እንተኾይና ብኢትዮጵያ ኢያ ትመጽእ። ዝዓይነቱ መጥመሪ ሓሳባት ዝተቐነተ ኣጠማምታ መጻኢ ዕድል ይመስል’ሞ፡ እኳ ሓንቲ ስጉምቲ ፍንትት ከይበለ፡ ኣነ ግን ከምኡ ዓይነት ለውጢ ኣይኣምንን’የ፡ ኣይደልን’የ።”
ዝብል መፍረሲ ይውሰኸሉ። ቀንዲ ኣትኩሮቱ ድማ “መራሒ የብልና” ናብ ትብል በዓቲ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ውትፍ ይብል።
መንገዲ ለውጢ እፈልጣ’የ፡ እንተኾነ ግን በ’ዛ መንገዲ’ዚኣ’ቢላ ትመጽእ ለውጢ ኣይምነላን’የ፡ ዝብል ኣበሃህላ፡ ነዚ ዝገዝእ ዘሎ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ወይ ድማ ቅዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስን ህግደፍን ዝድግፍ መርትዖ ንምቕራብ እንተዘይኮይኑ ካብ መግረፍቲ በትሪ-ስልጣን ናይ እንዳ ዝናን-ባህታን ዘናግፍ መንገዲ መስተርሆት ኣይሕብርን’ዩ። ከመይ’ሲ ንፕረሲደንት ኢሳያስን ቅዲ’መራርሕኡን’ኮ መዓልቦኡ ብዘየገድስ ካብ ኢትዮጵያ ምህዳም ጥራይ ዝዕላምኡ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል’ዩ ክሳብ’ዚ ዝርከቡሉ ዘለዉ ጸልማት ሸለው ኣቢልዎም ዘሎ።
ምግናን ዘይብሉ፡ ኩሉ ሰብ ከምዘይስሕቶ፡ ኣብ’ዛ ሰዓት’ዚኣ ንቕዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ መብዛሕትኡ ህዝብን ወተሃደርን ፎ! ከም ዝበሎ ኣብ ጀነቫ ዝወዓለ ውዕሎ ጥራይ ኣይኮነን ዝምስክሮ። እሞ ነዚ ዓድን ዓውድን ዘብርስ ዘሎ ኩነታት ከም ዓንዲ ማእከል ተሰኪሙ ሂወት ዝህቦ ዘሎ ወተሃደራዊ ሓይሊ ወይ ድማ ህዝባዊ ደገፍ ካብ ዘይኮነ ደኣ ናይ ኤርትራ ጉዳይ እንታ’ዩ ብልሓቱ ክበሃል እንተተደፊሩ ግን፡ ብዘይቃል ዓለም ኢትዮጵያ ትበሃል ጸላኢትን ጎረቤትን ኣላትና ዝብል ድሁል ፍልስፍና ናይ’ንዳ ዝናን-ባህታን ኣብ ውሽጥና ሰሪጹ ስለዘሎ’ዩ።
እንዳ ዝናን-ባህታን እዛ ጸላኢትና ሽሕ’ኳ 30 ዓመታት ተጋዲልና ካብ ኤርትራ እንተሰጎግናያ፡ ሕጂ’ውን ኣዘንግዕ ኣቢላ ክትወርረና’ያ ዝብል ብጽልእን ስግኣትን ዝተኸስፈ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ሕርሕራይ ጌሮም ስለዝዘርኡ’ዮም ንእዋን ኣደናጊሮም፡ ከም ጥንስቲ መዓልታት ዝፈቕዱሉ መዋእል ዝቕጽሉ ዘለዉ።
ስለ’ዚ “ለውጢ ክትመጽእ እንተኾይና ብኢትዮጵያ’ያ ትመጽእ፡ እንተ ኣነ ግን የለኹላን፡ ዝብል ኣበሃህላ፡ ወዮ መስርሕ ገድልን ምግዳልን፡ ዝኾስኮሶ ሃገራውነት (nationalism/patriotism) ክሳብ ክንደይ ብጽልእን ህልኽን ኣንጻር ኢትዮጵያ ዝተለኽፈ ከምዝነበረ ዝምስክር’ምበር፡ ንጠለባት ናይ እዋን ኣብ ግምት ዘእቱ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ጭራሽ ዝዓጀቦ ኣይመስልን’ዩ። ብዘይምግናን ግን ንንእስነት ኤርትራውነት ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓዲሽ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል (innovative spirit)ንምምዕባል ፋሕጠርጠር ካብ ምባል ዘሸቑርሮ ምህውታት’ዩ (confusion) ዝመስል።
ኣይተረኽበን ደኣ’ምበር እንተዝርከብ ኔሩ’ሲ ንደቂ ኤርትራ ብውሕዱ ብውሕዱ ከም ደቂ ጂቡቲ ከም ደቂ ሓርጌሳ ከም ደቂ ሞምባሳ ከም ደቂ ላሙ ከምኡ’ውን ከም ደቂ ፖርትሱዳን ምስ’ዛ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ቻይና ወይ ድማ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሓያል ኢትዮጵያ ተበላሒትካ ናይ ምንብባር ብቕዓት ንምምዕባል ምእንቲ ክጽዕሩ (take risks and break conventions) ኣይትሕመቑ ክበሃሉ’ዩ ዝግብኦም’ምበር፡ ኣበ’ርዑት ዋርሳይ-ይከኣሎ ቋሪንካ ካብ እዋኖም ንድሕሪት ክሳብ ዝተርፉ ምቕያዶም ዘርብሕ ኣይኮነን።
ምናልባት “ኣእዱግ ሰጒግና ኣዛብእ’ምበሪ’ና ናብ ደምበና ኣእቲና” ዝብል ትዕዝብቲ-ሓፋሽ ትርጉም ዘለዎ እንተኾይኑ ግን፡ ምእንቲ’ዞም መዓልቦ ጨኒቕዎም ናብ ባሕርን ምድረበዳን ዝጠፍኡ ዘለዉ ኤርትራውያን ኣብ እንዳኦም ደቂሶም ክሓድሩ፡ ለውጢ ብዝመጽአት ትምጻእ፡ ትምጻእ ጥራይ ዝብል ምህልላ ነውሪ ኣይመስለንን። … ዘይረአናዮ ይፍጠረልና።
ዝኾነ ኾይኑ ኣስተምህሮ ናይ ዶክተር ምስግና ንጣዕመ ልሳን ግዲ ኾይኑ፡ መራሒ ዝረኸቡ ኣናህብ መዓር እንክቕለቡ፡ መራሒ ዝሰኣኑ ሃመማ ግን ጎሓፍ’ዮም ዝቕለቡ፡ ዝዓይነቱ ንጽጽር ምርኩስ ብምግባር፡ ናብ’ታ “ኢሳያስ ዝገበረና” ትብል በዓቲ ሕማም-ደሓር ናይ ምግዳል ምእንቲ ከጽልል “መራሒ የብልናን” ክሳብ ምባል ይበጽሕ።
እንተኾነ ግን፡ መራሒ ድዩ ወይስ መሪሕ ሓሳባት’ዩ ተሳኢኑ ዘሎ ክብል’የ ዝፍትን ዘለኹ ኣነ?
ማለት’ሲ ንኣይ ዝገርመኒ፡ እዚ ዓድን-ዓውድን ዘብርስ ዘሎ ቅዲ’መራርሓ፡ ብቐደሙ’ውን እንተኾነ መማህራን ናይ ምድሪ’ምበር ኣጋንንቲ ናይ ገሃነመእሳት መኣስ ኮይኖም ከም ቆፎ ብዒባ ጠፍጢፎሞ። ምናልባት ሕጂ ከም ውጽኢቱን ከም ውድቀቱን ክምዘን እንተኾይኑ ድማ - መራሒ የብልናን- ዝዓይነቱ ኣገላልጻ ንመመኽነይታን መደምደምታን ዝበቕዖ ኣይመስልን’ዩ።
ሓቂ ንምዝራብ፡ ነቲ ዝፈልጡዎ ሓበሬታ ንኸካፍሉ ዝፈርሑ ወይ ድማ ዝጠራጠሩ መማህራን ብጣቒዒቶምን ብሱቕቶኦምን ንቕዲ’መራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ከምዝሰንዕዎ ምዝካር ማለት ምግናን መኣስ ኮይኑ።
ምናልባት ግን፡ ንኤርትራዊ፡ ናጽነት፡ ሃገራውነት ወይ ድማ ጅግንነት ማለት ካብ ኢትዮጵያ ርሒቕካ፡ ብጥረራን ባንዴራን ምፍኽኻር ማለት’ዩ። ተመሳሳልነት ናይ ታሪኽ፡ ባህልን ሃይማኖትን ዘለዎ መሰረት ኣንጺፍካ፡ ብሰላምን ቅሳነትን፡ ብትምህርትን ብምህርትን፡ ብዕዳጋ ጣፍን ጨውን ይኹን ብኣገልግሎት ወደባት ዓሰብን ባጽዕን፡ ከምኡ’ውን በ’ቕርቦት ማይን መብራህትን ምስ ኢትዮጵያ እሂን-ምሂን ምብህሃል ንደቂ ጂቡቲ ንደቂ ሞምባሳ ንደቂ ሓርጌሳ፡ ወይ’ውን ንደቂ ላሙን ፖርትሱዳንን ዘጸብቐሎም’ኳ እንተኾነ፡ ኤርትራዊ ግን ናብ ኢትዮጵያ ኣይምብርከኽን’ዩ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ኤርትራዊ ብኸብዱ ስለዘይዛረብ ተረፍ-መረፍ ጎረባብቱ ይኣኽሎ’ዩ ክበሃል እንተዘተደልዩ፡ እቲ ፍታሕ ኣብ’ቲ ቃልሲ ዝተኻየደሉ ዛዕባ’ዩ ዘሎ። ንሱ ድማ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብመጽዓን ድዩ ብእመት ዝዕቀን ዝብል ናይ ታሪኽ ሰበብ’ዩ።
እንተ ዘይኮነ ግን ብሞያ ሞይቱ፡ ኣብ ህልኽ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ተሳዒሩ፡ ብጣቕዒትና ልጓም ኣብ ዘይብሉ ፈረሰ ምስሰቐልናዮ ምስ እዋንን ምስ ዓለምን ዝተባተኸ መላኺ፡ ካብ ምትህልላኽ፡ ኣብ መደረኽ ኣጠማምታ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት፡ ናየ’ተሓሳስባ ለውጢ የድሊ’ሎ፡ ምባል፡ ምስ ህዝብኻ ከመ’ዓልካ ዝኸልእ ኣይመስለንን።
ብኻልእ ኣበሃህላ ሕመረት ናይ’ቲ ሽግርን ዓንዲ-ማእከል ናይ’ቲ ተስፋ ዝግበረሉ መንገዲ መስተርሆትን እንታይ ከምዝመስል እናፈለጡ ገለ-ገለ ኤርትራውያን መማህራን፡ መራሕትን ኣማኸርትን፡ ኣብ ጉዳይ’ዛ ዓለም-ዕዳጋ ሊቃውንቲ፡ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ግን ተጋደልቲ ብምምሳል፡ መዋእሉ ብዝበልዐ ፕሮፓጋንዳ ናይ’ንዳ ዝናን-ባህታን ንዝጎርነወ እዝኒ ባህ ዝብሎ ብላይ ኣበሃህላ ክቕጽሉ እንተመሪጾም፡ ንእዋን ዘርብሕ ኣይመስልን’ዩ ጻዕሮም።
ዝገደደ ድማ ብዓሰርተ ኣጻብዕቶም ኣጣቒዖም ልጓም ናብ ዘይብሉ ፈረስ ናብ ዘሳፈርዎ ቅዲ’መራርሓ ኣብ እዋን ውድቀቱን ሞቱን ምውንጃሉ ስለ ዝቐልል ጥራይ - መራሒ የብልናን - ምባል መሳኹቲ መስተርሆት ኣየርሑን’ዩ። ብዓቢኡ ድማ መንገዲ ለውጢ ኣየነይቲ ምዃና እፈልጣ’የ እንተኾነ ግን እገረይ ኣይትረግጻን’ያ ዝዓይነቱ ስብከት ኤርትራዊ ዜግነት ኣየድምቕን’ዩ።
ብዘይቃል ዓለም ግን እቲ ቓልሲ ኣብ ፍልልይ ኣተረጓጉማ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ዩ ተፈጢሩ። ብሕጂ’ውን ፍታሕ ትጽበ ዘላ ናይ እዋን ሕቶ ንሳ’ያ።
ብሓፈሽኡ ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ጉድ ንሓዋሩ’ውን ቀሊል መዐቀኒ ዝርከቦ ኣይመስልን’ዩ። ሽሕ’ኳ እቲ ኹሉ ሰብ ዝፈልጦ ታሪኽ፡ ማለት ንገለ-ገለ ሰበስልጣን ናይ ኤርትራ ከም በዓል ሓጎስ ክሻን ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኢትዮጵያዊ መበቆል፡ ንገለ ሰበስልጣን ናይ ኢትዮጵያ ከም በዓል ክቡር ነፍስሄር ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናውን በረኸት ስምዖንን ድማ ኤርትራዊ መበቆል ይለግቦም’ዩ ዝብል ሕልኽላኽ ከንፈር ዘንክስ እንተኾነ፡ እዚ ዝስዕብ ኣብነት ካብ ታሪኽ ኲናት ናይ ባድመ እንክረአ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ቀሊል ኣይኮነን። በ’ቦን በ’ደን ኣሕዋት’ዮም፡
“ኮሎነል ለገሰ ታፈረ ከኢትዮጵያ 11ኛ ክፍለ ጦር መካናይዝድ ብርጌድ፡ ጆርጅ ታፈረ ደግሞ ክሻዕብያ ወገን 161ኛ ኮር 2ኛ ክፍለ ጦር የብርጌድ ኣዛዥ ሆነው ተሰልፈዋል። ነገር ግን ለገሰ ታፈረ እግሩ በጦርነቱ ሲያጣ፡ ጆርጅ ታፈረ ደግሞ ሕይወቱን ከፍለዋል።” (1, 4) ይብል።
አኡሉኹ እንከብኩዕ ንህብዶ ሃመማ’ነፍዕ?
ኣስተምህሮ ዶክተር ምስግና፡ ፍልልይ ባህርያዊ ኣነባብራን ኣመጋግባን ናይ ንህብን ሃመማን ከም ኣብነት ብምቕራብ፡ መልክዕ ውድቀትን ዓወትን እንታይ ከምዝመስል ናይ ንህብን ኣነጻጺሩ ከመሰኻኽር ይፍትን’ዩ። ኣብ’ዚ ኣብነት’ዚ ዝተዘንግዐ ወይ ድማ ዕሽሽ ዝተባህለ ክስተት ኣሎ። ምግናን መኣስ ኮይኑ፡ ላምን ብዕራይን፡ ጤልን በጊዕን፡ ኣድግን ፈረስን ….. ሳዕርን ሓሰርን ዘይበሰለ ቆጽለ-መጽልን እንክቕለቡ፡ ወኻርያን ዝብእን፡ ኣንበሳን ነብርን ድማ ….. ዘይበሰለ ስጋ’ዮም ዝቕለቡ። ተጠቢሱ እንተዝወሃቦም ምፈንፈንዎ ኔሮም ማለተይ ግን ኣይኮንኩን።
ከምኡ’ውን ከልብን ድሙን ካብ ዝረኸብዎ፡ ማለት፡ ዝበሰለ እኽልን፡ ዝበሰለን ዘይበሰለን ስጋን ምምጋቦም፡ ንስኻ ነቦኻ ትመስል፡ ንስኺ ድማ ን’ኖኺ ትመስሊ ካብ ምባል ሓሊፉ፡ እቲ ሓደ ኣብ ልዕሊ’ቲ ካልእ ንምክሐ ዘብቅዖ ብልጫ ኣይሕብርን’ዩ። ወይ ድማ ከም ሰብ ግዳ ሳዕርን ስጋን ንገለ-ገሊኡ ብጥርኡ ንገለ-ገሊኡ ድማ ጠባቢስኩም ዘይትቕለቡ ኣየብሎምን’ዩ።
ካልእስ ይትረፍ ስጋኣን እንቋቁሖኣን ምቁር ስለዝኾነ ዕሽሽ ንበሎ ክበሃል እንተዘይተደልዩ፡ ደርሆ እትለቕሞ ጭእ እንተተጸብጺቡ ምሰ’ናህብ ድያ ወይስ ምስ ሃመማ እትስራዕ ናብ ዝብል ክትዕ ከምርሕ ይኽእል’ዩ። ከምኡ’ውን ሃመማ ጎሓፍ፡ ንህቢ ድማ መዓር ከምዝቕለቡ ምዕዛብ ማለት ንለባም ኣምተሉ … ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር፡ እሞ ድማ ካበ’ዲስ ኣበባ ክሳብ ጀነቫ ዝምጠጥ ናይ ምርምር ዛዕባ መሊኡ ከምዘሎ ዝእምፍት ትዕዝብቲ’ምበር፡ ኣገልግሎት ንህብን ሃመማን ኣወዳዲሩ ብብልጫ ዝሰርዕ መርትዖ የብሉን። ምናልባት ከም እዋኑ፡ ከከምባህሉን ደረጃ ምዕባለ ናይ ሕብረተሰብን ዝፈላለ ትርጉም ይወሃቦ’ዩ ክበሃል እንተዘይኮይኑ።
ብሓፈሽኡ ግን ኣብ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ጎሓፍ ብምቕላቦም ሃመማ ዘመስግኖም ኣበርክቶ’ምበር ዘንዕቖም ሕስረት ዘመልክት ኣይመስለንን። መዓር ምቁር’ዩ ንምባል፡ ነ’መጋግባ ናይ ሃመማ ዘቆናጽብ ባህልን ብሂልን ክሳብ ክንደይ እዋኑ ከምዘሕለፈ ንምዕዛብ ድማ http://www.proteinsect.eu/ ምምልካት ክሳራ የብሉን።
ብሓፈሽኡ ሂወት ናይ ለውጢ መድረኽ ምዃና ዶክተር መዘካኸሪ ዝደልይሉ ኣይኮነን። ትምህርትን ሞያን’ውን ናይ ዕድመ-ልክዕ መጽናዕቲ እናኾኑ’ዮም ምስ እዋን ዝተዓጻጸፉ ዘለው። ከም ቀደም ይመስለክን ውሕዥ ይወስደክን ከምዝብሉ መሳሎ፡ ላምን ብዕራይን ጤልን በጊዕን ምጉሳይ፡ ብመንጽር ብከላ (carbon emission) መኽሰቡዶ ክሳርኡ’በዝሕ ክሳብ ምባል ከጠያይቕ ይጅምራ’ሎ’ሞ፡ ፕሮቲን ሰለስተ ግዜ ንመዓልቲ ካብ መኣዲ ናይ ምሩቓት ምእንቲ ከይጠፍእ፡ እንታይ ኣማራጺ’ሎ ንዝብል ናይ ምርምር ንቕሎ፡ ናይ ሃመማ ጮማ’ሎ ዝብል መልሲ’ዩ ዝስማዕ ዘሎ። ስለ’ዚ “sustainable source of proteins ….. waste management” ዝብላ ሓረጋት ብዛዕባ ቁምነገር ናይ ሃመማ ንደቂ ኣዳምን ንጥሪቶምን ከምኡ’ውን ንኢንቫይሮንመንት ብዓቢኡ ይሕብራ።
ምናልባት ምስ’ቲ ናይ እዋን-ምግዳል ቀይዲ-በተኽ ኣበሃህላ፡ ዛ’ኢትዮጵያ ኢዳ ጥራይ ትኣክበልና፡ ጣፍ እንተተረፈ ማሸላ ኣለና። ወደብ እንተኾይኑ ጸገማ ድማ ብጀኦግራፍ ካብ ኤርትራ ጂቡቲ’ኳ ትቐርባ ዝብል ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ግራዝማች ኢብራሂም ሱልጣን፡ ወይ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ጥበብ ኣተሓሕዛ ማንካን ፋርኬታን ዝዕልሞ ጠቢብ ኣየድልዮን’ዩ፡ ዝብል ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ፕረሲደንት ኢሳያስ፡ ክወዳድር ዝህንጦ መሪሕ ኣተሓሳስባ ብዛዕባ ኤርትራውነት ሃሰስ ንምባል እንተዘይኮይኑ፡ ንህብን ሃመማን ነቦታቶም’ዩ ዝመስል ኣነባብርኦምን ኣመጋግቦኦምን።
3. ካብ ጌግኦም ናይ ምእራም ብቕዓት የብሎምን። “No part of the culture admits mistake.”
ቀዳመይቲ እግሮም ካብ ኣመሪካ ናብ ኣዲስ ኣበባ ምስከደት ብዛዕባ ኩነታት ኤርትራ ፍሉይ ኣድህቦ ከምዝሓደሮም ኣትሒዞም ዘረባ ዝጀመሩ፡ እሞ ድማ ካብ ቀደም መሓዛ ሰውራ ኤርትራ ዝነበሩ፡ ኣመሪካዊ ተመራማርን መምህርን ዳን ኮነል፡ ብዕለት 05/09/2015 ኣብ ቻርሎት ኣብ ዘቕረብዎ ሰሚናር፡
ሀ) ዘመናዊት ኤርትራዊት እግሪ ናብ ዝዓለባታ ሃገር፡ ካብ ኢትዮጵያ ግብጺ እስራኤል ኢጣልያ ፈረንሳይ ክሳብ አኳዶር .. በጺሖም፡ ስደት ኤርትራውነት እንታይ ይመስል ከምዘሎ ብስእሊ ዝተደገፈ ጸብጻብ ኣቕሪቦም።
ሁ) ናብቲ ቐንዲ ዛዕባ ብጥንቃቐ ቅርብ ኢሎም ከም ምሁርን ወዲ-ወጻእን ናይ ቀረባ ትዕዝብቶም እንከካፍሉ ድማ፡ ኣብ’ቲ መስርሕ ምዕባለ ናይ ምግዳል እናተጋህደ ዝኸይድ ዝነበረ ኣዕናዊ ዝምባለ ናይ ቅዲ’መራርሓ ኣብ እዋኑ ክነቕሓሉ ብዘይምኽኣለይ ኣነ’ውን ብጌጋይ ኣሚነ ይቕረታ ዝሓተሉ’ዩ ይብሉ። …… ዓቢ እንጌራ ይዓድሎም።
ሂ) በብቑሩብ ኣበ’ናብባ ታሪኻዊ ጉዕዞ ናይ ምግዳል ንዘማዕበልዎ ለውጢ፡ ብፍላይ ነቲ ዓገብ ምባል ዝጀመሩሉ እዋን እንክዝክሩ ድማ “ …. I may have waited too long to express concern. …. way past time to stay quite.” ብዝብሉ ናይ ንስሓ ቃላት ንቕድሚት ዝጥምት ሓሳቦም የካፍሉ። ብዛዕባ ምህውታት ገለ-ገለ ኤርትራውያን ምሁራትን መራሕትን ኣብ ህሉው ኩነታት እንክተናኽፉ ድማ፡ ደቀ’ሺ “No part of the culture admits mistake.” ዝመስል ሰፊሕ መንጸፍ ኣንጺፎም ድንጋጸን ቡቕባቖን ወሲኾም ምስ መማህራን ቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዘሎ ጉድ የቃልዑ።
ሃ) መንግስታት ናይ ዓለም ከም’ቲ ብቤትፍርዲ ዝተወሰነ ኣብ ምጥራር ዶባት ኣትሪሮም እንተዝጸቕጡ እዚ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሰፊኑ ዘሎ ኣይሰላም ኣይኲናት ዝዓይነቱ መንቂ መዕለቢ ኣይምተረኽቦንዶ ዝብል ሕቶ ምስ ቀረበሎም፡ … እቲ ጸገም ናይ ዶብ ሕቶ ጥራይ ኣይኮነን። ኣብ መንጎ ክልተ ምንቅስቓሳት (movements) ክሕቆን ዝጸንሐ ፍልልይ (difference) ዝፈጠሮ ምርጻም (conflict) ኢዩ፡ ብምባል ትንክፍ ኣቢሎሞ ሓሊፎም።
ሄ) ሽሕ’ኳ ናይ ታሪኽ ምዕባለ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ልዕሊ ምጥራር ዶባት፡ ቀይዲ ዘይብሉ ምንቅስቓስ ናይ ሓሳባት፡ ናይ ካፒታል፡ ናይ ምህርቲ ከምኡ’ውን ናይ ደቂ ሰባት’ዩ ዕዮገዛ ደቂእዋን ክኸውን ዝጀመረ ክብል ዝምስክር እንተኾነ፡ ርክብ ኤርትራን ኢትዮጵያ ኣልዒሎም ኣብ ዝተዛረብዎ ሓጺር ኣጋጣሚ ግን ናይ ቀዳማይ ውግእ ዓለም ዛዕባ ዝነበረ ምጥራር ናይ ዶባት ማለት ልኡላውነት (sovereignty) ንትብል ቃል ንኽስ ኣቢሎማ ናብ ካልኦም ሰጊሮም።
ህ) ቀንዲ ትሕዝቶ ናይ መልእኽቶም፡ ዘመናዊ ኣወዳድባ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ ንለውጢ ብናዕቢ (revolt) ዘተስፉ ከምዘይኮነ ዘብርህ’ዩ ኔሩ። ንሱ ብዘየገድስ ግን ካብ ተሳተፍቲ ሰሚናር ብተደጋጋሚ ኣብ ኤርትራ ከም ናይ ቱኒዝያ ወይ ድማ ከም ናይ ግብጺ ዝመስል ማዕበል ናይ ለውጢ ምእንቲ ክባራዕ እንታይ ትሕብሩና ዝብል ሕቶ ብተደጋጋሚ ይቐርበሎም ኔሩ።
ከምኡ ዝበለ ተመሳሳሊ ሕቶታት ምስበዝሖም ግን፡ ኣንቱም ሰባት ውጽኢቱ እንታይ ከምዝመስል ምእንቲ ክንርእ’ሲ እስኪ ካባኹም ሓደ ኣብ ኮምብሽታቶ ኣብ ኣፍ ደገ ናይ ማዘጋጃ ቤት ናብ ርእሱ ላምባ’ፍሲሱ ክርቢት ይወልዓላ ንነብሱ፡ ወይ ድማ ዝብለኩም ዘለኹ ኣይትሰምዑንን ዲኹም ዘለኹም’ዮም ዘይወሰኹሉ’ምበር፡ ኣትርር ኣቢሎም ከም ናይ ናይ ነጋዶ ናይ ሸቃሎ ናይ ተመሃሮ …. ዝመስሉ ኣዕኑድ ናይ ማሕበራዊ አኮኖምያዊ ፖለቲካዊ ጥርናፈታት ኣብ ዘይብላ ኤርትራ ከም ናይ ቱኒዝያ ወይ ድማ ናይ ግብጺ ዝመስል ናይ ለውጢ ምንቅስቓስ ምጽባይ ቀሊል ኣይኮነን። ተረኺቡ ተሳኢኑ ኣብ ዕርቂ’ዩ (reconciliation) ዝህሉ ዝመስል ተስፋ ናይ መጻኢ ዕድልኩም ክሳብ ምባል ይበጽሑ።
ነ’ረኣእያ መጻኢ ዕድልና ካብ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ዝገላግሎ ሓዲሽ ሓሳባት ምእንቲ ክዕምብበሉ፡ ካበ’ዲስ ኣበባ ክሳበ’ስመራ እሂን ምሂን ንበሃሃለሉ በረኸት ይጸግወና።
ራህዋን ቅሳነትን ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን!
References:
1. ኢትዮ-ኤርትራ የቀን ግርዶሽ - ተስፉ ኣልታሰብ
2. The New Yorker Review of Books 07/15, a partnership with China to avoid World War. George Soros
3. I didn’t do it for you. Michela Wrong
“I had never visited a country that seemed so in thrall to its own foundation story. But then, that was before I visited Eritrea. Arriving in 1996 to write a country survey for the Financial Times, I became intrigued by the extent to which Eritrea’s war of independence had been woven into the fabric of thought and language.” (p. 10)
4. Closing Europe’s Harbors – The Atlantic Jul/Aug 2015 by David Frum
5. Diasporas: Gone but not forgotten, The Ecocnomist – June/July 2015
6. Regime Change for Humanitarian Aid. Michael Barnet and Peter Walker, Foreign Affairs Jul/Aug 2015
7. Europe’s Shattered Dream of Order. Ivan Krastev and Mark Leonard, Foreign affairs May/June 2015


text:
ዕጹው ኣኼባ ማእከላይ ኮሚቴ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ናብ ምዝዛም ገጹ የምርሕ ከምዘሎ ምንጭታትና ገሊጾም።
ብመሰረት ስሞም ክጥቀስ ዘይመረጹ ምንጭታትና ‘እቲ ንልዕሊ ሓደ ሰሙን ኣብ መቐለ ይካየድ ዝቐነየ ርሱን መድረኽ ክትዕን ገምጋምን፣ ኣብ ሰለስተ ተመቓቒሉ ይካታዕ ከምዝቐነየ’ ተሓቢሩ’ሎ።
እቶም ሰለስተ ደምበታት ቀዳማይ ‘ጽቡቕ ኣለና፣ ክንነኻኻእ ኣየድልን’ ባሃልቲ፣ እቲ ካልኣይ ደምበ ‘ብሓደ ወገን ጽቡቕ ኣለና’ ብካልእ ወገን ‘ጸገም ኣለና’ ባሃልቲ ወይካኣ ማእኸል ሰፈርቲ ዘጠቓለለ፣ እቲ ሳልሳይ ደምበ ግና ‘ተበላሺና ኢና፣ ነቒዝና ኣለና፣ ክንዕረን ሱር ነቀል ለውጢ ክንትግብር ግድን’ዩ’ ባሃልቲ ከምዝነበሩ’ውን ምንጭታትና ይገልጹ።
ብመሰረት ቀጺሉ ዝቐነየ ኣኼባ ህወሓት ‘ደለይቲ ሱር ነቀል ለውጢ ይስዕርሩን ይስዕሩን ከምዘለው እውን’ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የርድእ።
ድሕሪ ሓያልን ጽዑቕን ገምጋም፣ ነቐፌታን ዓርሰ ነቐፌታን፣ ኣባል ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ዝኾና ወ/ሮ ኣዜብ መስፍንን ኣቶ ብርሃነ ኪ/ማርያምን ትማሊ ነቲ ኣኼባ ረጊጾም ከምዝወጹን ንኣዲስ ኣበባ ከምዝተመለሱን ተፈሊጡ’ሎ።
እንተኾነ ኣባል ፖሊት ቢሮ ህወሓት ወ/ሮ ኣዜብ መስፍን ሎሚ ሓሙስ ናብ’ቲ ኣኼባ ንክምለሳ ንክፍቀደለን ከምዝሓተታን፣ እቲ ጉባኤተኛ ‘ሕቶአን ብጽሑፍ ንከቕርባን ኣብ ሚድያ ቀሪበን ንሕገ ደምቢ ከምዝጣሓሳ ንክዛረባን ከምዝሓተተን’ ምንጭታትና ሓቢሮም። ግብረ መልሲ ወ/ሮ ኣዜብ መስፍን ገና ኣይተፈለጠን ዘሎ።
እዚ ከም’ዚ’ሉ ከሎ፣ ኣኼባ ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ብምኽንያት ኣብ ጎንደር ንክካየድ መደብ ተታሒዙሉ ዘሎ ሓባራዊ ኣኼባ ህዝቢታት ኣምሓራን ትግራይን ክቛረጽ’ዩ።
እቲ ዝተቋረጸ ኣኼባ ድሕሪ መዓልታት ከምዝቕጽልን መሰረታዊ ለውጢ መሪሕነት ኣታኣታትዩ ኣኼብኡ ክዛዝምን’ዩ ዝብል ትጽቢት ከምዘሎ ተፈሊጡ’ሎ።
ብዛዕባ ኣኼባ ህወሓት ምስ ክልተ ኣጋይሽ ዘካየድናዮ ክትዕ ተኸታተሉ፣


text:
ትራምፕ ንመወዳእታ ግዜ ዘመሓላለፍዎ ውሳነ እገዳ ጉዕዞ ውድቂ ተገይሩ
ፕሬዝዳንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ንመወዳእታ ግዜ ዘፅደቕዎ፡ ካብ ሸሞንተ ሃገራት ንዝመፁኡ ዜጋታት፡ ንኣሜሪካ ከይኣትው ዝእግድ ውሳነ ብቤት ፍርዲ ውድቂ ኮይኑ።
ኣብዚ ሰሙን ተግባራዊ ክኸውን ትፅቢት ይግበረሉ ዝነበረ እገዳ ጉዕዞ፡ ንዝተወሰነ ግዜ ንክናዋሕ ዳኛ ፌደራላዊ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ውሳነ ኣሕሊፎም።
እቲ እገዳ፡ ካብ ሊብያ፣ ሶርያ፣ የመን፣ ሶማሊያ፣ ጫድን ሰሜን ኮርያን ንዝመፁ ዜጋታት፡ ከምኡ'ውን ንሓደ ሓደ ሰበ-ስልጣን ቬነዝዌላ ናብ ኣሜሪካ ንከይኣትው ዝእግድ'ዩ ኮይኑ፡ ትራምፕ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽኡ ንሳልሳይ ግዜ ዝተመሓላለፈ እገዳ እዩ ነይሩ።
ኣሜሪካዊት ግዝኣት ሃዋይ፡ ንውሳነ ትራምፕ ውድቂ ብምግባር፡ ካብ ዕለተ ረቡዕ ክጅምር ዝነበሮ ፖሊሲ ንዘይተነፀረ እዋን ደው ክምዝብል ገይራላ።
ትራምፕ፡ ቅድሚ መረፃ "ዜጋታት እስላም ናብ ሃገረይ ከይኣትዉ ሙሉእ ብሙሉእ ክእግድ እየ" ክብሉ ዝኣተውዎ ቃል፡ በዚ እገዳ ኣቢሎም የፈፅምዎ ኣለው ብዝብል ዝካትዑ ነበርቲ እታ ግዝኣት ኣለው።
ብተወሳኺ ድማ፡ ብመሰረት ሕጊ ስደተኛታት ኣሜሪካ፡ እቶም ፕረዚደንት ከምዚ ዝዓይነቱ ውሳነ ከመሓላልፉ ስልጣን የብሎምን ክብሉ ነቲ ቤት ፍርዲ ሓሳቦም ሂቦም።
ኣብ ሕሉፍ ንዝነበረ ትልሚ እገዳ ትራምፕ ውድቂ ዝገበሩ ዳኛ ዴሪክ ዋትሰን፡ እቲ ሓድሽ ረቂቕ እውን ተቐባልነት ከምዘይረክብ ገይሮም እዮም።
"ውጥን ትራምፕ፡ ልክዕ ከምቲ ሕሉፍ ፀገም ኣለዎ" ክብሉ ዳይና ዋትሰን ተዛሪቦም።
እቶም ሰባት ናብ ኣሜሪካ ምእታዎም ከስዕቦ ዝኽእል ፅዕንቶ ብንፁር ክግንዘብ ዘይክእል ፖሊሲ ምዃኑ ድማ ሓቢሮም።
እቲ ትልሚ ኣብ ሜሪላንድ፣ ዋሽንግተን፣ ማሳቹሴትስ፣ ካሊፎርኒያ፣ ኦሪገንን ኒው ዮርክን ተመሳሳሊ ተቓውሞ እናጋጠሞ'ዩ።
ፀሓፊት ዋይት ሃውስ ሳራ ሳንደርስ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ኣብ ዝሃብኦ ርእይቶ "እቲ እገዳ ተግባራዊ ከይኸውን ምግባር ድሕንነት ኣሜሪካውያን ውሑስ ከምዘይኸውን ምግባር እዩ" ኢለን።
ትልሚ እቶም ፕረዚደንት ግን በተን ግዝኣታት ሙሉእ ደገፍ ረኺቡ ተግባራዊ ከምዝኸውን ገሊፀን።
ቤት ፍርዲ ፌደራል ኣሜሪካ፡ እቲ ሳልሳይ እገዳ ካብ ቀዳማይን ካልኣይን ዝፍለየሎም ነጥብታት ብዝርዝር ንከቕርቡ ንፓርትታት ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ።


text:
መበል 15 ጉባኤን ምርኢት ባዛርን ፋይን ኮፊ ኣፍሪካ ተኸፊቱ…
መቐለ ለካቲት 08/2009(ድወት) መበል 15 ዓለምለኻዊ ጉባኤን ምርኢት ባዛርን “ፋይን ኮፊ ኣፍሪካ” ምህርቲ ቡን ኢትዮጵያ ንምፍላጥ ፅቡቕ ኣጋጣሚ ዝፈጥር እዩ ኢሎም ፕረዝደንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ።
ነቲ ጉባኤ ሎሚ ኣብ ኣዳራሽ ሚሊንየም እንትኸፍቱ ዶክተር ሙላቱ ተሾመ ኣፍረይቲ ቡን ሓረስቶት ኢትዮጵያ ፍርያቶም ዝእክብሉ እዋን ብምዃኑ ንተሳተፍቲ እቲ ጉባኤ ምህርቲ ቡን ኢትዮጵያ ንምፍላጥ ዓቢ ዕድል ዝፈጥር ጉባኤ እዩ።
ብዜካ እዚ እቲ ጉባኤ ኢትዮጵያ ዘለዋ ምህርቲ ቡን ብምፍላጥ ካብቲ ዓውዲ ክትረኽቦ ዘሓዘቶ ኣታዊ ንምዕዋት ዝለዓለ ግደ ዘለዎ ምዃኑ ሓቢሮም።
ኣብቲ ጉባኤ ልዕሊ 11ሽሕ ዓለምለኸ ኣፍረይቲ ቡን ነጋዶ፣ ዓደግትን ሰብ ሞያን እናተሳተፉ እዮም።
መበል 15 ጉባኤ “ፋይን ኮፊ ኣፍሪካ” ኣብ መንጐ ኣፍረይትን ዓደግትን ምትእስሳር ዕዳጋ ንምፍጣር ቐንዲ ዕላማ ዝሓዘ እዩ።
ኢትዮጵያ ሸርፊ ወፃኢ ካብ ትረኽበሎም ምህርትታት ሓደ ዝኾነ ቡን 26ሚኢታዊ ብፅሒት ዝሕዝ እዩ።
“ምምሕያሽ መፍረያይነትን ኢንቨስትመንት ኢንዳስትሪ ቡን ኣፍሪካ” ብዝብል መሪሕ ቃል ዝካየድ ዘሎ መበል 15 ጉባኤ ፋይን ኮፊ ኣፍሪካ ክሳብ 10 ለካቲት 2009ዓ.ም ዝፀንሕ እዩ ክብል ማዕኸን ዜና ቱርኪ ኣናዶል ፀብፂቡ።


text:
ምምሕዳር ፕረዝደንት ትራምፕ ስርዓት ኪም ጆንግ ንዘይሕጋዊ ምምዕባል ኑክሌርን ባለስቲክ ሚሳይላትን ደው ንኸብልን ንዓለምለኸ ግብረ ሽበራ ኹሉ ዓይነት ደገፍ ከቋርጽን ንምግዳዱ ዝለዓለ ወፍሪ ከምዝገብር ኣፍሊጡ።
ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ትማሊ ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ሰሜን ኮርያ ዝተተግበረ ተሪር ማዕቀባት ኢኮኖሚ ብተወሳኺ እታ ሃገር ግብረ ሽበራ ኣብ ዝምውላ ዝርዝር ሃገራት’ውን ክትኣትው’ያ ኢሎም። እዚ ተሪር ግን ኸአ ሰላማዊ ወፍሪ ምስታ ሃገር ውዕላት ንዘለዎም ሳልሳይ አካል’ውን ክትንክፍ ይኽእል’ዩ ክብሉ ሚንስት ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ቲለርሰን ገሊጾም።
ሰሜን ኮርያ ክሳብ’ቲ ኣብ 2008 ዓ.ም ፕረዝደንት ጆርጅ ቡሽ ዘልዕልዎ ን20 ዓመታት ኣብ ዝርዝር’ቲ ናይ ኣሜሪካ መዝገብ መወልቲ ግብረ ሽበራ ዝኾና ሃገራት ኔራ’ያ። እዚ ኸአ አካል’ቲ ንወሽመጥ ኮርያ ካብ ኑክሌር ነጻ ንምግባር ዝግበር ዝነበረ ዓለምለኸ ጻዕሪ’ዩ ኔሩ ግን እዚ ጻዕሪ ፈሺሉ’ዩ ይብሉ ሚንስትር ወጻኢ ኣሜሪካ ረክስ ቲለርሰን።


text:
መሸጢ ኣፅዋር ዓለም ይንህር…
ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ንግዲ መሸጣ ኣፅዋር ብዝያዳ እናነሃረ ከምዝመፀ ተገሊፁ።
ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ንግዲ መሸጣ ኣፅዋር ውዕውዕ ምንባሩ ዝገለፀ ፀብፃብ ዓለምለኸ ኢንስቲትዩት መፅናዕቲ ሰላም ስቶክሆልም ህንድን ስዑዲ ዓረብያን እተን ብበዝሒ ኣፅዋር ዝሽምታ ሃገራት ኢልወን ኣሎ።
ኣብቶም ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ከም ኣብነት ዝወሰደ እቲ ኢንስቲትዩት ሃገራት ማእኸላይ ምብራቕ ብኣውርኡ ድማ ስዑዲ ዓረብያ ቐላፅማ ንክተተርንዕ ገዚፍ ሃፍቲ ሰሊዓ ብርክት ዝበሉ ኣፅዋራት ካብ ኣሜሪካን እንግሊዝን ከምዝዓደገት ኣረጋጊፁ ኣሎ።
ኣብ ንግዲ ኣፅዋር ጥቡቅ ቑፅፅርን ሕግን ዘይምህላዉ ዝወለዶ ሃገራት ከም ልበን ኣፅዋር እንትሽምታን እንትሸጣን ምፅንሐን ነቲ ሐዚ ዘሎ ዘይውሑስ ዓለም ምኽንያት ኾይኑ ምህላዉ እቲ ኢንስቲትዩት ኣረዲኡ።


text:
ሓሙሽተ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ ብጡረታ ተሰናቢቶም
መቐለ ግንቦት 07/2010(ድወት) ሓሙሽተ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ብጡረታ ከዕርፉ ከምዝተገበረ ቤት ፅሕፈት ቐዳማይ ሚኒስትር ኣፍሊጡ።
እቲ ቤት ፅሕፈት ኣብ ሃገርና ዝካየድ ዘሎ ተሃድሶ ዕዉት ንክኸዉንን ንጠለብ ለውጥን ልምዓትን ህዝቢ ግቡእ ምላሽ ንምሃብን ዝስራሕ ስራሕ ተጠናኺሩ ንክቕፅል ዝሕግዙ ስጉምትታት ይዉሰዱ ከምዘለዉ ገሊፁ።
ካብቶም ዝዉሰዱ ዘለዉ ስጉምትታት ቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ዘካይድዎ ዘለዉ ለውጢ ካቢኔ ከምዝርከብዎ ገሊፁ።
እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር ዝተፈላለዩ ትካላት መንግስቲ ብሓደሽቲ ሓለፍቲ ስራሕ ንክምርሑ ይገብሩ ኣለዉ ዝበለ እቲ ቤት ፅሕፈት ምስዚ ተተሓሒዙ ንብርክት ዝበሉ ዓማውቲ ኣብ ዝተፈላለየ ሓላፍነት ዘገልገሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ እዉን ብጡረታ ከዕርፉ ይግበር ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ብመሰረት እዚ ብጡረታ ከዕርፉ ካብ ዝተገበሩ ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ፦
1. ኣይተ ስብሐት ነጋ- ዋና ዳይሬክተር ጀነራል ኢንስትቲዩት ርክብ ወፃእን ስትራተጂክ መፅናዕትን
2. ዶክተር ካሱ ኢላላ- ካብ ማእኸል መፅናዕትን ምርምርን ፖለሲ
3. ኣይተ በለጠ ታፈረ- ካብ ዝተዋደደ ኣጠቓቕማ መሬት፣ ፕሮጀክት ምድላው ትልምን ፖሊሲን
4. ኣይተ ታደሰ ሃይለ - ካብ ኣፈፃፅማን ክትትልን ፖሊሲን ትልምን ንግድን ኢንዱስትሪን
5. ኣይተ መኮንን ማንያዘዋል- ካብ ማእኸል ምርምር ፖሊሲ እንትኾኑ ኣብ ቐፃሊ እዉን ንነዊሕ እዋን ኣብ ሓላፍነት መንግስቲ ንዘገልገሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ ብጡረታ ንከዕርፉ ዝተጀመረ ስራሕ ተጠናኺሩ ከምዝቕፅል እቲ ቤት ፅሕፈት ኣፍሊጡ።


text:
3 ግንቦት ኣህጉራዊ መዓልቲ ናጻ ፕረስ ብደረጃ ዓለም ተዘኪሩ
Radio Erena: 04 May 2018
ኣህጉራዊ መዓልቲ ናጻ ፕረስ' ትማሊ 3 ግንቦት ብደረጃ ዓለም ተዘኪሩ።
ናይዚ ዓመት'ዚ ኣህጉራዊ መዓልቲ ናጻ ፕረስ ፣ ኤርትራ ዝበኣሰ ኩነታት ናጽነት ፕረስ ካብ ዘለወን ሃገራት ተባሂላ ንሰሜን ኮርያ ጥራይ በሊጻ ካልኣይቲ ኣብ ዝተሰርዓትሉ ኣጋጣሚ'ዩ ዝዝከር ዘሎ።
ኣብ ፓሪስ ዝመደበሩ ኣህጉራዊ ትካል ጋዜጠኛታት ብዘይዶብ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝዘርግሖ ናይ 2018 ደረጃታት ናጽነት ፕረስ፣ ኤርትራ፣ ካብ 180 ሃገራት ኣብ መበል 179'ያ ተሰሪዓ።
ኤርትራ፣ ነዚ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ዝኸፍአ ናጽነት ፕረስ ዘለዋ ሃገር ተባሂላ ኣብ ቀዳማይ ቦታ'ያ ሒዛ ጸኒሓ።
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝዝከር ዘሎ ኣህጉራዊ መዓልቲ ናጽነት ፕረስ፣ ኣብ ከም በዓል ኤርትራ፣ ሰሜን ኮርያ፣ሶርያ፣ ቻይና፣ ቱርኪመንስታንን ካልኦትን ዝኣመሰላ ሃገራት፣ ህዝቢ ሓሳቡ ብናጻ ናይ ምግላጽ መሰል ተሓሪሙ ምህላዉ ኣጉሊሑ።
ንሓይሎ ጋዜጠኛታት ንልዕሊ 15 ዓመታት ደሃዮም ኣጥፊኡ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብታ ዘመሓድራ ሃገር፣ ባዕሉ ዝውንነን ሓንቲ ጋዜጣ፣ ሓንቲ መደበር ቴሌቪዥንን ሬድዮን እንተዘይኮይኑ፣ ህዝቢ ሓሳቡ ብናጻ ዝገልጸሉ ካልእ ናይ ብሕቲ ማዕከናት ዜና የለን።
እቲ መንግስቲ ኣብ ኢንተርነትን ቴሌፎንን ብዝገብሮ ጽኑዕ ምቁጽጻር'ውን፣ ዜጋታት ኤርትራ ዝመረጽዎ ሓበሬታ ኣብ ዝመረጽዎ ግዜን ቦታን ክቕበሉ ይኹን ከመሓላልፉ ከምዘይክእሉ ይፍለጥ።
====================


text:
ማይ ጥብ! ነፍሒ
ይኸውን ግዲ ሕማም ሕርሲ፡ ኣጋ ፍርቂ ለይቲ
ኣብ ዋዕላ ዓስከሪየን ዓስከርቲ
ተላዒሉ ዘረባ፡ ዘረባ ዘለኣለማዊ ዝኽሪ
ካብታ ዘለኣለማዊት ድቃስ፡ መበራበሪ
ዕዮበልዩ ብዝበሃል ጉዳይ፡ ብሃንደበት
ጉዳይ በዓል ርብዒት፡ ሚእ’ቲ ት’ዓመት
ብዛዕባ ህልው ኩነት
ካብ ተባህለ እምበኣር፡ እሞ ደኣ እንታይ ይገበር? ብኡነት!
ንሕና ደኣ፡ በለ ሓደ
ቀደም ሓመድ ዝለበስና፡ ኣብ ውግእ ሕድሕደ
ሕጂኸ እንታይ ይብሉ፡ በዓል ብደዉ ካልኣይ ዝሞተ
ንዓና ክዝክር፡ ብስኻር ተስካር ዝዓበደ
ንሰምዕ እወ! ሰምሰም እናበልና፡ ሹመት ሂቦምና
ኣብ ወረቐት ዝጸደቐ ስም፡ ተሸሊሙ ሽምና መሰ’ቦና
ተፈሪሙ’ወ፡ ተሰቒሉ ምስ ስእልና
ገና ደሓን፡ ብጥዑያትና ከሎና
መጸት ከኣ እዛ ወርሒ ሰነ
መዐሸዊት እዋን፡ ድጋመት ዓመት ንዝዓመተ
ነቲ ህልው ከተዐሹ፡ ድቃስ ክትከልእ ንዝሞተ
ሽምዓ ተወሊዑ፡ ቃልቃል ይብል ከምዛ ልሳን ዝሰኣነ
ምእንቲ ርእሳ ከይትበኪ፡ 'ታልጋነሽ ሓፍተይ
ዓይና እናሓሰየት፡ ትብል አይ! አይ!
በየናይ ዓይነይ እሞ ክበኽየልኪ
እትሰምዕ እዝኒ'ኳ ዘይብልኪ
'ታደይ'ሞ ግደፋ! በለ 'ትሓደ፡ ትቕብል ኣቢሉ
ኣብቲ ሕልማ ኣትየ፡ ደሓን'የ ተበልኩ
መሊሱ ይገዳ፡ ተመላሊሱ
ዝገብሮ’ኳ ጠፍኣኒ፡ ኣንጉዐይ ፈሲሱ
በሉ ፈራዲ ካብ ተሳእነ ፡ ንድለ ደያኒ ዘየዳሊ
ካብ ስእነት ሰነ ዘናግፍ፡ በሉ ሓደ ዓቢ
እንታይ ንግበር ኣንቱም ኣሕዋት፡ በሉ'ምበኣር ሕጂ
መርየት ከይወግሐት፡ ጸሓይ ብርቂ
'ታ ወርሒ ሰርዋ፡ ገዲሱዋ ድዩ'ኸ ምስተን ከዋኽብቲ
ዕላል ዋዕላ ክትሰምዕ፡ ኣብታ ድቕድቕ ለይቲ
ምስ ኣይህልው ኣይምዉት የዕጽምቲ
ምስታ ጥብ! ማይ ነፍሒ፡ ክትጽበ ነዛ ቐትሪ መዓልቲ
ገብርኤል ጓንጉል
3 ሰነ 2016


text:
Montage: Maria Göransson
ኣብ ሽወደን ልዕሊ 10 ሚልዮን ህዝቢ ይቕመጡ። ኣብዚ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ቍጽሪ ህዝቢ ሽወደን ወሲኹ። ምኽንያቱ ድማ ናይ ስደተኛታት ምምጻእን ናይ ሰብ ዕድመ እናወሰኸ ብምኻዱን እዩ። ኣንስቲ ብገምጋም ክሳዕ 84 ዓመት ሰብኡት ድማ ክሳዕ 80 ዓመት ይጸንሑ። ዝበዝሕ ህዝቢ ኣብ ከተማታት እዩ ዚነብር። ኣብ ከባቢታት ስቶክሆልምን የተቦሪን ማልመን ጥራይ 3.5 ሚልዮን ህዝቢ ይነብር።
ናይ ሽወደን ካልኦት ህዝብን ቋንቋኦምን
ኣብ ሽወደን ንውሁዳን ብሄራት ዚሕሉ ሕጊ ኣሎ። እቶም ሓሙሽተ ውሁዳን ብሄራት እዞም ዚስዕቡ እዮም፣ ኣይሁድ፡ ሮመር፡ ሳመር፡ ናይ ሽወደን ፊንላንዳውያን ቶርነዳላውያንን። ታሪኻዊ ናይ ውሁዳን ቋንቋታት ድማ ዪዲሽ፡ ሮማኒ ቺብ፡ ሳሚስካ፡ ፊኒስካን መኣንኪየሊን እየን። መንግስቲ ነቲ ናይዚኣቶም ሰብኣዊ መሰላት ከደልድል ይጽዕር።
ነዚኣቶም ውሑዳን ሕብረተ-ሰብኣዊ ጉጅሌታት ሓደ ዝገብሮም ነገር፡ ኣብ ሽወደን ነዊሕ ምቕማጦምን ርኡት ጽኑዕ ሕድሕዳዊ ስጥመቶምን እዩ። ብዜካ'ዚ ናይ በይኖም ሃይማኖት፡ ቋንቋን ባህላዊ ጸግዕን ባህላውን ቋንቋኣውን መንነቶም ናይ ምዕቃብ ድልየት ውን ኣለዎም።
ሳመራውያን እቶም ብሽወደን ዕላዊ ኣፍልጦ ዘለዎም እንኮ ደቀ-ባት እዮም። ኣብ ሽወደንን ኖርወይን ፊንላንድን ራሻን ይቕመጡ። ኣብ ሽወደን ከባቢ 20000 ዝኾኑ ሳመራውያን ኣለዉ። ካብ ጥንቲ ጀሚሮም ሳመራውያን ኣብ ሃድን፡ ምግፋፍ-ዓሳ፡ ኢደ-ጥበብን ኣብ መፍረ ዓጋዘንን ዝተጸምዱ ኢዮም። ሳመራውያን ነቲ እንስሳ ዘገዳም ዝኾነ ሸውዓተ-ቀርኑ ናብ እንስሳ ዘቤት ክቕይሩ ዝበቕዑ እዮም። 6 የካቲት ሃገራዊ-መዓልቲ ነጻነት ሳመራውያን እዩ። ድሕሪ`ቲ ኣብ ከተማ ትሮንድሃይም ነርወይ ኣብ 6 የካቲት 1917 ዝተኻየደ ናይ ሳመራውያን ሃገራዊ ምትእኽኻብ`ዩ እታ ዓለት ሃገራዊት መዓልቶም ክትከውን ጸዲቓ።
ሳፕሚ - ናይ ሳመራውያን ሃገር
ሳመራውያን ኣብ ኣርባዕተ ሃገራት ይነብሩ: ሩስያ፡ ፊንላንድ፡ ኖርወይን ሽወደንን። እቲ ዚቕመጡሉ ሳፕሚ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ጀኦግራፊካዊ ከባቢ፡ ካብ ኢድረ ኣብ ዞባ ዳላርና፡ ደቡብ ሽወደን ክሳብ ጨዋም ባሕሪ ሰሜን ነርወይን ብምብራቕ ከኣ ክሳብ ሓውሲ-ደሴት ኩላ ኣብ ሃገረ ራሻን ይምጠጥ።
ሰኣላይ፡ Anders Suneson - samer.se
ንኣስታት 600 ዓመታት ሽወደንን ፊንላንድን ሓደ ሃገር ስለዝነበራ፡ ናይ ሽወደን ፊንላንዳውያን (ስቫርያ-ፊናር) ካብ ማእከላይ ዘመን ጀሚሮም ኣብ ሽወደን ይቕመጡ ነይሮም። ኣብዚ እዋን ካብ 450,000 ክሳብ 600,000 ዝኾኑ ናይ ሽወደን ፊንላዳውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። እቶም ቋንቋ መኣንኪየሊ ዚዛረቡ ቶርነዳላውያን ብ1809 ኣብ ክልተ ተኸፊሎም። ድሕሪ`ዚ ኸኣ፡ እቶም ብምዕራብ ዝነበሩ ምስ ሽወደን እቶም ብምብራቕ ዝነበሩ ድማ ምስ ፊንላድ ተጸንቢሮም። እቶም ኣብዚ እዋን ኣብ መሬት ሽወደን ዝነብሩ እምበኣር እቶም ውሑዳን ዝኾኑ ቶርነዳላውያን እዮም። ዓመተ 2014 ድሕሪ ዝተወስደ ውሳኔ መሰረት ብምግባር 15 ሓምለ ዝኽረ-ዓመት ወይ ኣኒቨርሳሪ ናይ ቶርነዳላውያን ኮነት።
ኣይሁዳውያን ካብ 16 ክፍለዘመን ጀሚሮም እዮም ኣብ ሽወደን ኪቕመጡ ዝጀመሩ። ኣብ 19 ክፍለ-ዘመን፡ ከም ሳዕቤን ካልኣይ ውግእ ዓለምን ዘኸተሎ ምህዳን ኣይሁዳዊ መበቆል ዘለዎም ሰባትን፡ ቁጽሪ ናይቶም ናብ ሽወደን ዝስደዱ ኣይሁዳውያን ክውስኽ ተራእየ። ኣብዚ እዋን፡ ኣስታት 25,000 ኣይሁዳውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። ካብዚኣቶም 4000 ዝኾኑ ተዛረብቲ ቋንቋ ይደኛ ይርከቡ። ቋንቋ ይደኛ ካብ 2000 ከም ሓደ ካብ ሃገራዊ ቋንቋታት ውሑዳን ሃገረ ሽወደን ተቆጺሩ ይርከብ።
ሮመራውያን ካብ 15 ክፍለዘመን ጀሚሮም ኣብ ሽወደን ይነብሩ ነይሮም። ኣብዚ እዋንዚ ካብ 50 ሽሕ ክሳዕ 100 ሽሕ ሮመራውያን ኣብ ሽወደን ይነብሩ። ሮመራውያን ሓድሓደ ፍልልያት ዘለዎ ቋንቋን ሃይማኖትን ባህልን ኣለዎም። ብሓፈሻ ግን ሮማኒ ቺብ ዚብሃል ቋንቋ እዮም ዚዛረቡ።
< ናብቲ ዝሓለፈ ገጽ
ናብቲ ዚቕጽል ገጽ
>
ናብቲ መውጽእ ኣርእስቲ ተመለስ


text:
ኣብ ክልል ኦሮምያ ዞባ ምብራቅ ሃረርጌ ወረዳ ጉራዋ ኢፍባቴ ዝተባህለ ከባቢን ኣብ ምዕራብ ሃረርጌ ወረዳ ዳባን ሰላማዊ ሰልፊ ምክያዱን ሓይልታት ጸጥታ ዘንብዕ ጋዝ ብምጥቃም ንተሳተፍቲ’ቲ ሰልፊ ከምዝበተኑ ነበርቲ’ቲ ከባቢ ይገልጹ።
ኣብ ወለጋ ከተማ ነቀምቴ ንዝሓለፈ ሰለስተ መዓልታት ዘይምርግጋእ ከምዝነበረ፡ሓይልታት ጸጥታ ድማ ንሰባት ከምዝቀጥቀጡ ሓደ ነባሪ ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም።
ኣብ ዞባ ወለጋ ዞባ ሆሮ ጉድሩ ከተማ ኢልቦ ተማሃሮ ሎሚ ሰላማዊ ሰልፊ አካይዶም። ሰለስተ ተማሃሮ ተአሲሮም ናብ ሻምቦ ዝተባህለ ቦታ ከምዝተወሰዱ ዝገለጹ ነበርቲ፡ ብተመሳሳሊ ኣብ ዞባ ምዕራብ ሸዋ ብተማሃሮ’ቲ ዞባ ዝተካየደ ሰላማዊ ሰልፊ ግን ብሰላም ከምዘብቅዓ ገሊጾም’ለው።
ኣብ ምዕራብ ሃረርጌ ከተማ ማችራ’ውን ትማሊ ሰልፊ ምክያዱ እቲ ሰልፊ ብተማሃሮ ተጀሚሩ ደሓር ግን’ቲ ሕብረተሰብ ከምተጸንበሮ ዝገለጹ ሓደ ነባሪ ናይ አካልን ህይወትን ጉድአት ከምዘጋጠመን’ውን ሓቢሮም ድምጺ ኣሜሪካ ነዚ ሓበሬታ ገና የጻርይ’ኣሎ።
እዚ ከምዚ’ሎ ኸሎ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብባርዕ ሓዊ ነዲዱ ኣብ ዝተባህለ ዓብይን አሽሓት እሱራት ኔሮም ዝተባህለ ቤት-ማእሰርቲ ኣምቦ ናይ ዝሞቱ ሰባት ሬሳ ንስድራ ቤቶም ከምዝተዋህበ ነበርቲ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም። እቶም ነበርቲ ሬሳ ሽዱሽተ ሰባት ነፍሲ ወከፍ ስድራ 2 ሽሕ ብር እንዳኸፈለ ከምዝወሰዱ ሓቢሮም።
ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ንጋዜጣ ሪፖርተር መብርሂ ዝሃቡ ሚኒስትር ኮሚንኬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ብባርዕ ሓዊ ከምዝነደደ ኣሚኖም ግን ዝሞተ ኮነ ዘምለጠ እሱር የለን፡ ኩነታት’ቲ ባርዕ ሓዊ ኸአ ይጻረ ኣሎ ምባሎም ተገሊጹ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
“ፍቅረ ብጻይ ክሳዕ ሞት” - ኣባ ለትጹን
ኣብ ሃገረ ብሕንሳ ዝተወልደ፡ ሓደ ካብ ዓበይቲ ቅዱሳን ኣበው ናይ ፍቕሪ ኣቦ ‘ኣባ ለትጹን’ እዩ። ቅድሚ ምንኵስናኡ፡ ኣብ ዕድመ ጉብዝናኡ፡ “ዘይፈቅድ ያድኅና ለነፍሱ ለይግድፋ ወዘሰ ገደፋ ለነፍሱ በእንቲአየ ይረክባ ለሕይወት ዘለዓለም/ ንሕይወቱ ኪረኽባ ዝደሊ ከጥፍኣ እዩ፡ እቲ ንሕይወቱ ምእንታይ ዜጥፍኣ ግና ንዘለዓለማዊ ሕይወት ከድኅና እዩ” (ማቴ. 10፡39) ዝብል ቃል ወንጌል ምስ ሰምዐ ልቦናኡ ብፍቅረ እግዚአብሔር ነደደ። ናብ ደብረ እስዋት ብምኻድ ኸኣ ብጽኑዕ ተጋድሎ ኣብ ጾምን ጸሎትን ተጸሚዱ ከሎ መልኣከ እግዚአብሔር ተገሊጹ ናብ ኣባ ኤስድሮስ ከይዱ ኣስኬማ መላእክት ኣርዑት ምንኵስና ክለብስ ኣዘዞ።
በዚ ኸኣ ኣርዑት ምንኵስና ለቢሱ ካብቲ ናይ ቅድም ብዝጸንዐ ተጋድሎኡ ቀጸለ። ናብቲ ኣብ ቀረባኡ ዝነበረ ገዳም እናኸደ’ውን ነቶም መነኮሳት ብቃለ እግዚአብሔር ይሓንፆምን የጽንዖምን ነበረ።
ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ ኣባ ለትጹን ከም ልምዱ ናብቲ ገዳም ምስ ከደ፡ ኣበምኔት እቲ ገዳም ሓሚሙ እናተጻዕረ ኵሎም መነኮሳትን ሕዝብን ከቢቦሞ እናበኸዩ ጸንሕዎ። ኣብ ዙርያኡ’ውን ሠራዊተ ሰይጣናት ሰፊሮም ምስ ረኣየ ንዅሎም መነኮሳትን ሕዝብን ካብ ቤቱ ኣውፅኦም። እቲ ኣበምኔት ንኣባ ለትጹን “ኣነ ዘይገበርክዎ ኃጢኣት የለን፣ ምሕረት ዘይግብኣኒ እየ እሞ ኦ ኣባ ኣብ ጸሎትካ ዘክረኒ፣ እዚ ዅሉ ዝበጽሓኒ ብሠሪ ኃጢኣተይ እዩ እሞ ንኃጢኣተይ ኣስተሥርየለይ . . . ” ብምባል እናተጻዕረ ክዛረቦ ጀመረ። ነቲ ዝገበሮ ኃጢኣቱ ብዝርዝር ክነገሮ ከሎ ኸኣ፦ “ኣነ ሢመተ ክህነት ዘይተቐባእኩ ከለኹ፡ ናብ ዘይፈልጡኒ ዓዲ ብምኻድ ብሓሶት ካህን እየ ኢለ ጸሎተ ቅዳሴ ሠሪዐ፡ ቅዱስ ሥጋን ክቡር ደምን ኣቐቢለ። ብሥራይ መርዚ እናገበርኩ’ውን ንብዙኃት ቀቲለ። ምስ ኣደይ ወላዲተይ ብዙኅ ጊዜ ይዝሙ ስለዝነበርኩ ኣደይ ፀኒሳ ክተወልድ ምስ ቀረበት ብሥራየይ ፈውሲ ኣስቲየ እቲ ሕፃን ኣብ ማኅፀና ከም ዝመውት ገይረ። . . . ኣቦይ ኃጢኣተይ ተዘርዚሩ ዘይውዳእ እዩ። ሕጂ ግና ኣብ ኣፍ ሞት ኣለኹ እሞ በእንተ እግዚአብሔር ኣብ ጸሎትካ ዘክረኒ” በሎ።
ብድኅር’ዚ ነፍሱ ካብ ሥጋኡ ተፈልያ ኣጋንንቲ እናገረፉ ክወስድዋ ከለዉ ኣባ ለትጹን ምስ ረኣየ ኣምሪሩ በከየ። ‘በእንተ እግዚአብሔር ኣብ ጸሎትካ ዘክረኒ’ ክብል ዝተማኅጸኖ፣ ከምኡ’ውን ‘ሰብ ኣብ ክንዲ ብጻዩ ንሕይወቱ በጃ ኣኅሊፉ ክህብ ካብዚ ዝዓቢ ፍቕሪ የልቦን።’ ዝብል ቃለ ወንጌል ብምዝኻር ኽሳዕ ሞት ብዘብጽሕ ተጋድሎ እናተጋደለ፡ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኽምሕረሉ ለመነ። ሊቀ መላእኽት ቅዱስ ሚካኤል ካብ ጐይታ ተላኢኹ፦ ‘እዚ ኃጥእ ሰብ’ዚ ምሕረት ዘይግብኦ እዩ እሞ ምእንትኡ ኢልካ ክሳዕ ሞት ኣይትብጻሕ” በሎ። ኣባ ለትጹን ግና ተስፋ ከይቈረጸ ብጽኑዕ ተጋድሎ ጾምን ጸሎትን ይቕጽል ነበረ። ምእንቲ እቲ ኃጥእ’ቲ ብኸምዚ ተጋድሎ ኣብ ባሕሪ ጠሊቁ ከሎ ኸኣ ሞተ። እንተኾነ ግና ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንቕዱስ ሚካኤል ልኢኹ ንነፍሱ ናብ ሥጋኡ መሊሱ ሕያው ገበሮ። ብዓቢይ ግርማ ተገሊጹ’ውን ንኣባ ለትጹን “ኦ ፍቑረይ ለትጽን ስለምንታይ ምእንቲ እዚ ገለ ሠናይ ግብሪ ዘይብሉ ኃጥእ ርእስኻ ተሕስም፡ ኣብ ትሕቲ ሰማይ ካብ ዝነብሩ ከምዚ ሰብ’ዚ ዝበደለ የልቦን፡” በሎ። ኣባ ለትጹን ከኣ “ኦ ኣምላኸይን ጐይታይን ምእንታይ ነዛ ነፍሲ እዚኣ መሓራ፣ ዘይትምሕራ እንተ ዄንካ ግና ንነፍሰይ’ውን ምስኣ ውሰዳ” እናበለ ኣብ ቕድሚ ጐይታ ተማህለለ። ኣየ ፍቅረ ብጻይ ክሳዕ ሞት!
ሰማዔ ጸሎተ ቅዱሳን ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ እታ ነፍስ’ቲ ኃጥእ ንምሕረት ዘብቕዕ እኳ እንተዘይተረኽበላ፡ ምእንቲ ኣባ ለትጹን ግና ኣይ ንሕይወት ኣይ ንኵነኔ ከይኾነት ከም ዘይተፈጥረት ከም ሓመድ ክትኸውን ኣዘዘ። ኣባ ለትጹን ነዚ ምስ ረኣየ እምብዛ ተሓጐሰ፣ ብምሕረትን ለውሃትን እግዚአብሔር እናተደነቐ ድማ ምስጋናኡ ኣቕረበ።
ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ስለቲ ተጋድሎኡን ቅድስናኡን ንኣባ ለትጹን ዘይኃልፍ ዘለዓለማዊ ቃል ኪዳን ኣተወሉ።
ኣብ መወዳእታ ኸኣ ኣባ ለትጹን ጽኑዕ ተጋድሎኡ ፈጺሙ፡ ንእግዚአብሔር ኣሥሚሩ፡ ንሕዝበ ክርስቲያን ዓስብን በረኸትን ዝኸውን ቃል ኪዳን ተቐቢሉ፡ 17 ሰኔ ብሰላም ዓሪፉ ናብ ዘለዓለማዊ ሕይወት ተሰጋገረ።
ምሕረት እግዚአብሔር፣ ኣማላድነት ኣባ ለትጹንን ምስ ዅልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን፡ ኣሜን!


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ዳግማይ ትንሣኤ
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ኣብ ሣልሳይ መዓልቱ ብኃይሊ ሥልጣኑን ግርማ መለኮቱን ንሞት ስዒሩ ተንሥአ። “ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ምዉታን ተንሥአ። በዚ ኸኣ ናይቶም ዝሞቱ በዅሪ ትንሣኤ ኾነ” ኢሉ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ከም ዝተዛረቦ፡ ጐይታ ምስ ተንሥአ፡ እቶም ኣቐዲሞም ዝተነበዩ ትንቢታትን ዝተመሰሉ ምሳሌታትን ተዘንጊዖም፡ ብትንሣኤኡ ሓደ እዃ ዝኣመነ ኣይተረኽበን ነበረ።
ከምቲ ወንጌላዊ ዮሓንስ ዝገለጾ ፡ “በታ ቐዳማይቲ መዓልቲ ሰሙን ማርያም መግደላዊት ገና ጸልማት ከሎ ኣንጊሃ ናብቲ መቓብር መጽአት እቲ እምኒ ኸኣ ኻብ ኣፍ መቓብር ተፈንቂሉ ረኣየቶ። ስለዚ ንሳ ጐይያ ናብ ስምዖን ጴጥሮስን ናብቲ ኢየሱስ ዜፍቅሮ ኻልእ ወደ መዝሙርን መጺኣ ‘ንጐይታና ኻብ መቓብር ወሲዶምዎ ኣበይ ከም ዘንበርዎ ኣይንፈልጥን’ በለቶም።”
በዚ እቶም ደቀ መዛሙርት ንቓል ጐይታ ረሲዖም ካብ መቓብር ዝወሰድዎ መሲልዎም ጐይዮም ናብ መቓብር ከይዶም እንተሰኣንዎ፡ ፈሪሆም ናብ ገዛ ብምእታው መዓፆኦም ሸጕሮም ይጽበዩ ነበረ። እታ ተስፋ ዘይቈረጸት ማርያም መግደላዊት ደጋጊማ ናብ መቓብር ጐይታ ብምምልላስ ሬሳ ጐይታ ብምድላያ ትንሣኤ ጐይታ ንኽትርእን ንኽተበሥርን በቕዐት።
እቶም ደቀ መዛሙርት ነቲ ዝኸውን ይጽበዩ ብምንባሮም ጐይታ ከምቲ መቃብር ክፈቱሉይ ከይበለ ዝተንሥአ መዓፆ ክፈቱለይ ከይበለ ኣትዩ ትንሣኤኡ ኣበሠሮም።
ኣብዚ ጊዜ ግና ምስኦም ዘይነበረ ኻብቶም ደቀ መዛሙርት ሓደ ዝኾነ ቶማስ ትንሣኤ ሙታን ካብቶም ዘይኣምኑ ሰዱቃውያን ብምንባሩን ንሳቶም ትንሣኤ ክርስቶስ ርእዮም እቲ ዚርኣይዎ ክምህሩ ኸለዉ ኣነ ድማ ሰሚዐ ኽብል ብምባል፡ ትንሣኤ ጐይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ተበሠረ “ኣሰር እቲ ሽንካር ኣብ ኣእዳዉ እንተ ዘይረኣኹ፡ ኣጻብዐይ ድማ ኣብቲ ዝተሸንከሮ እንተ ዘየእቶኹ፡ ኣብ ጐድኑውን ኢደይ እንተ ዘየእቶኹስ ኣይኣምንን እየ” በሎም። (ዮሓ. 20፡25)
በዚ ምኽንያት እዚ ጐይታ ድኅሪ ሸሞንተ መዓልቲ ዳግማይ ኵሎም ከም ቀደሞም ኣብ ዕጽው ቤት ኸለዉ ተገሊጹ ‘ሰላም ንኣኻትኩም’ ኢሉ ደጊሙ ትንሣኤኡ ኣበሠሮም፡ ንቶማስ’ውን ጸዊዑ ‘ነቲ እተሸንከረ ኣእዳወይን ዝተወግአ ጐነይን ረኣ’ ብምባል እምነቱ ኣጽንዓሉ። ቶማስ'ውን ከምቲ ድሌቱ ነቲ ዝተሸንከረ ጐድኑ ዳሕሲሱ ኣምላኽነት ጐይታ ኣሚኑ "ጐይታይን ኣምላኸይን" ብምባል መስኸረ። ነዚ ደጊሙ ትንሣኤኡ ዘበሠረሉ ዕለት ድማ ‘ዳግማይ ትንሣኤ’ እናተባህለ ይጽዋዕ እዩ።
ስለዚ ሕዝበ ክርስቲያን ፡ ነዚ ብትንሣኤኡ ዝረኸብናዮ ተስፋ ድኅነት ክንሕጐስ ከለና፡ ጐኒ ጐኒ’ውን ናብኡ ዘብጽሓና መከራ መስቀል እናዘከርናን እናኣስተንተንናን ከነብዕሎ ይግባእ። ምኽንያቱ ኣብ ትንሣኤ ዝተረኽበ ዓወት ብዋጋ’ቲ ኣብ መስቀል ዝተገብረ መሥዋእትነት ስለዝኾነ።
ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ፡ ድኅሪ በዓለ ትንሣኤ ዘለዉ 50 መዓልትታት “ወርኀ ትንሣኤ” ዝበሃሉ ወርኀ ፍሥሓን ሓጐስን ብፍጹም መንፈሳውነት ከነኽብር ሠሪዓትልና ኣላ። ብጐይታና “ሰላም ንኣኻትኩም ይኹን” ዝተባህሉን ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ዝተቐበሉን ሓዋርያት ንትንሣኤኡ ብትብዓት ከምዝመስከሩ (ዮሓ. 20፡21-22) ንሕና ድማ “ክርስቶስ ብኃይልን ሥልጣንን ተንሥአ፡ ንሰይጣን ኣሰሮ፡ ንኣዳም ናፃ ኣውፅኦ፡ ካብ ሕጂ ሰላምን ፍሥሓን ኮይኑ እዩ።” እናበልና ነገረ ትንሣኤኡ ክንእውጅ ይግባእ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ሓምለ 30 /2008 ዓ.ም ኣዋጅ ምምሕዳር
ታክስ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣፅዲቑ
ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ሓምለ 30 /2008 ዓ.ም ኣብ ዘካየዶ ህፁፅ ጉባኤ ዝተመሓየሸ ኣዋጅ ኣታዊ ግብሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ከምኡ ‘ውን ኣዋጅ ምምሕዳር ታክስ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣፅዲቑ ኣሎ። ዝተመሓየሸ ኣዋጅ ኣታዊ ግብሪ ካብ ሓምለ 1 / 2008 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ዝተረኸበ ኣታዊ ተግባራዊ ንኽኸውን ፣ ኣዋጅ ኣታዊ ምምሕዳር ታክስ ድማ ካብ ዕለት 30/11/2008 ዓ.ም ጀሚሩ ተፈፃሚ ንኽኸውን ዝፀደቐ ምዃኑ ተደንጊጉ ኣሎ። ስለዚ ኣብ ዝተፈላለየ ምጣነ ግብሪ ዝዓርፍ መጠን ኣታዊ ተመሓይሹ ስለዘሎ በቲ ዝተመሓየሸ አዋጅ መሰረት ንምፍፃም ዘኽእል ሰደቓ ኣተሓሒዝና ዝለኣኽና ምኳንና እናገለፅና በዚ ሰደቓ ንኽጥቀሙ ንዝምልከቶም ሰራሕተኛ ቆፂሮም ንዘስርሑ ዝኾኑ ኣካላት እናባዛሕኹም ንኽትህቡ ነተሓሳስብ።
ዝተመሓየሸ ኣዋጅ ኣታዊ ግብሪ መሰረት ካብ ሓምለ 1 /2008 ዓ.ም ጀሚሩ ካብ ቁፃር ዝርከብ ኣታዊ ተፈፃሚ ዝኸውን ኣብ ዝተፈላለዩ ምጣነ ግብሪ ዝዓርፍ መጠን ኣታዊ
ኣብነት:-
ናይ ወርሓዊ መሃያ ብር 3,145.00 ዝኽፈሎ ተቆፃሪ ሰራሕተኛ ዝኽፍሎ ስራሕ ግብሪ ንምስላሕ:-
$11) ብር 3,145 ካብ ብር 1,651 ክሳብ ብር 3,200 ኣብ ዘሎ ናይ ኣታዊ ሰደቃ ውሽጢ ይርኸብ ናይዚ ኣታዊ ሰደቓ ናይ ግብሪ መኽፈሊ ምጣነ ድማ 15 ሚኢታዊ እንትኸውን ፤ ናይዚ ተቐናሲ ገንዘብ መጠን ድማ ብር 142.50 ይኸውን።
$12) ዝኽፈል ግብሪ = (ካብ ቁፃር ዝርኸብ ናይ ወርሓዊ መሃያ × ናይ ግብሪ መኽፈሊ ምጣነ) - ተቐናሲ ናይ ገንዘብ መጠን
ስለዝኮነ ድማ ካብ ብር 3,145.00 ናይ ወርሓዊ መሃያ ዝኽፈል ናይ ስራሕ ግብሪ መጠን = (ብር 3,145 × 15/100) - ብር 142.50 = ብር 329.25 ይኸውን።
ናይ መሃየኦም/አን ግብርን ዝተፃረየ መሃያን ንምፍላ ኣብዚ ይፀዓኑ
ዞባ ደቡብ ትግራይ ምኽፋል ግብሪ ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን መካረይትን በጀት ዓመት 2009
ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከምዘጠቓለለ ኣፍሊጡ
ኣብ ሙሉእ ከባቢ ትግራይ ሓምለ 1 ብዕሊ ዝተበሰረ ፌስቲቫል ምኽፋል ግብርን ታክስን በጀት ዓመት 2009 መሰረት ብምግባር ዞባ ደቡብ ትግራይ ምኽፋል ግብሪ ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን መካረይትን ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከም ዞባ 100% ፍፃመ ተመዝጊቡ። ኣብዚ ዞባ ካብ 10,344 ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን 4,331 መካረይትን ብድምር 14,675 ከፈልቲ ግብሪ ኣብ 7 መዓልቲ ፍትሓውን ተመጣጣንን ዝተወሰነሎም ግብሪ ብምኽፋሎም ዛጊድ ብጠቕላላ ካብዚኦም 17,284,148 ብር ከም ዝተኣከበ ምኽትል ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣይተ ኣብርሃም ሓጎስ ገሊፆም።
ምኽፋል ግብሪ ኣብዚ በጀት ዓመት ኣብቲ ዞባ ኣብ ሓፂር እዋን ክውዳእ ዝኸኣለ ከም ዞባ ናይ መሪሕነት ግደ ዓሪፍዎ ኣብ ምድላውን ተግባርን ምዕራፋት ውፅኢታዊ ስራሕ ብምስርሑ እዩ። ብፍላይ ኣብ ምድላው ምዕራፍ ካብ ኣጀማምርኡ ኣትሒዙ ኩሎም ብርኪ ‘ሐ’ ነጋዳዶን መካረይትን ብዝርዝር ብምንፃር ኣብቲ ዓመት ብኪኢላታት ኣብያተ ዕዮ ልምዓት እቶት ወረዳታት እቲ ዞባ 2 ግዜን ልዕሊኡን ፅንዓት ተኻይዱ እዩ። ብቲ ፅንዓት መሰረት ውሳነ ግብሪ ምስተቐመጠ ድማ ነቲ ውሳነ ግብሪ ፍትሓውነትን ተመጣጣንን ንክኸውንን ተሳትፎ ህዝቢ ንክዓርፎን ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ከም ሰራዊት ብውድብ፣ መንግስትን ህዝብን ክግምግሞን ርኢቶ ክዓርፎን ተገይሩ እዩ። በቢ ውዳብኡ ነቲ ዝተወሰነ መጠን ግብሪ ኣብ ዋህዮ፣ልምዓት ጉጅለ፣ መሰረታዊ ውዳበ፣ቤት ምኽሪ ንግድን ዘፈር ማሕበራትን፣ሓፋሽ ህዝብን ምይይጥን ገምጋምን ብምክያድ ርኢቶ ተሳተፍቲ ኣካላት ምስ ዓረፎ ከም ዞባ 35 ጥርዓን ቀሪቦም ነቶም 21 ብምርድዳእን ብምምሕያሽን ፍታሕ ብምሃብ ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ስርዓት ግብርን ታክስን ዕዉት ውፅኢት ከም ዝተመዝገበ እቶም ምክትል ሓላፊ ይገልፁ።
ምስዚ ብተወሳኺ ኣብቲ ዞባ ኣብ ተግባር ምዕራፍ ዝተፈፀሙ ቀንዲ ተግባራት ነቲ ከም ዞባ ክፍሊት ግብሪ ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ክውዳእ ኣለዎ ዝብል ትልሚ ንምዕዋት ኣብ ሕድሕድ ወረዳ ናይ ውድብ፣ልምዓት እቶትን ንግድን ተወከልቲ ኣጣይሹ መዓልታዊ ውዕሎ ሓበሬታ ምስ ዞባ ብምልውዋጥ፣ከምዞባ ኩሎም ሓለፍቲ ኣብያተ ፅሕፈት ወረዳታት ናብ ግብርን ታክስን ክዋፈሩ፣ ዞባ በቢ መዓልቱ ናይ ኩለን ወረዳታት ኣፈፃፅማ ግብረ ምልሲ ብምሃብ መንፈሳዊ ንሕንሕ ምፍጣር፣ኩሉ ኣመራርሓን ኪኢላን ሰዓት ከይተፀባፀበ ክሳብ ምሸት ግቡእ ግልጋሎት ክወሃብ ስለዝተገበረ እዩ። ብምዃኑ ድማ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ብልምዓት ጉጅለ ንግብሪ ዝኸፍል ፍሉይ ቁጠባ ስለ ዝቖጠቡን መሪሕነት ወረዳን ዞባን ስለዝዓረፎን ኣቐዲማ ኣብ 4 መዓልቲ 100% ኣፈፃፅማ ኣመዝጊባ እያ። ከምኡ’ውን እንዳመኾኒ፣ኦፍላን ኮረምን ካብ 4-5 ኣብ ዘለዉ መዓልትታት፣ኣላጀን ራያ ኣላማጣን ኣብ 6 መዓልቲ፣ኣላማጣን ማይጨውን ኣብ 7 መዓልቲ ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ከፊለን ብምውደአን ብሓፈሻ ከም ዞባ ምኽፋል ግብሪ ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከም ዝተጠቓለለ ምክትል ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣይተ ኣብርሃም ሓጎስ ወሲኾም ሓቢሮም።
ሃይላይ ገ/ገርግስ
ክኢላ ርክብ ህዝቢ
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ምኽፋል ግብሪ ሓምለ-1/2008/9 ኣብ ኩሉ ከባቢታት ትግራይ ብውዑይ መንፈስ ከም ዝተጀመረ ኣፍሊጡ፤
ፌስቲቫል ምብሳር ምኽፋል ግብሪ ሓምለ 1/2008/9 ኣብ ክፍለ ከተማታት መቐለን ካልኦት ከተማታትን ወረዳታትን ኣብ ግልጋሎት መውሃቢ ማእኸላት ዳሳት ብምስራሕ ብጓይላ፣ፌስታን ካልኦት ምርኢታትን ተዓጂቡ ተኸቢሩ እዩ። ኣመራርሓ ውድብን መንግስትን ኣብያተ ዕዮ ክልል፣ ዞባታትን ወረዳታትን ኣብቶም መድረኻት ተረኺቦም ምኽፋል ግብርን ታክስን ኣመልኪቶም መኽፈቲ መደረ ብዕሊ ምስ ኣበሲሩ ኣብ ኩለን ማእኸላት እቲ ምኽፋል ግብሪ ብስሉጥ ግልጋሎት ተኻይዱ እዩ።
ኣብ ክፍለ ከተማ ሓድነት ተረኺቦም መኽፈቲ መደረ ዘቕረቡ ሓላፊ ቢሮ ፋይናንስን ኢኮኖሚያዊ ልምዓትን ኣይተ ብርሃነ ፅጋብ እንትገልፁ እቲ ሕዚ መንግስቲ ንክልልና 10.6 ቢልዮን ብር በጀት ተሰሊዑ ዘሎ ካብ ባንኪ ዘይኮነስ ንዓኹምን ንህዝቢ ትግራይን ኣሚኑ እዩ። ብፍላይ ህዝቢ ትግራይ ንመሰረተ ልምዓት፣ማሕበራዊ ግልጋሎትን ካልኦት ግልጋሎታትን ዝውዕል ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ንምኽፋል ንድሕሪት ኣይብልን፣ ምኽንያቱ ኣብ ቃልሲ ህወሓት ሂወቱን ሂወት ውላዱን ብታሕጓስን ጓይላን ዝሃበ ህዝቢ ፤ ሕዚ ኣብ ልምዓት ዝውዕል ገንዘብ ምኽፋል ብሳዕስዒትን ፌስታን ከም ዝደግሞ፣እቲ ሰራሒ ጀግንነት ህዝቢ ኣብ ምጥፋእ ድኽነት’ውን ጅግና ከም ዝኾነ እንኣምነሉን እንኮርዐሉን ህዝቢ እዩ ኢሎም።
ምስዚ ብተዛማዲ ኣብ ክፍለ ከተማ ዓዲ ሓቂ ዝተረኸባ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ወ/ሮ ምሕረት በየነ ከም ዝበልኦ ድማ ክልልና ንሪፎርምታት ግብርን ታክስን ተግባራዊ ብምግባር ብኣተሓሳስባ፣ክእለትን ፍልጠትን ዝበቕዐ ሰራዊት ብምውናን ኩሉ በቢ ውዳብኡ ዘፈር ማሕበራት፣መዳርግቲ ኣካላት፣ማሕበረሰብ ንግዲን ውዳበታትን ውዑይ ቃልሲ ብምክያድ ግብርን ታክስን ዝሓሸ ግንዛበን ፍልጠትን ብምፍጣር ውሽጣዊ ዓቕምታትና ዘፈልፈሎ ተመጣጣንን ፍትሓውን ግብርን ኣብ ምእካብ ውፅኢታዊ ስራሕ ከም ዝተሰርሐ ኣፍሊጠን።
ብተወሳኺ ኣብ ኩለን ክፍለ ከተማታት መቐለ እናተረኸቡ ትዕዝብቲ ዘካየዱ ከንቲባ መቐለ ኣይተ ዳኒኤል ኣሰፋ ከም ዝበልዎ ድማ እቲ ባሕቲ ገንዛብ ኣይወፅእን ዝብል ዝነበረ ድሑር ባህሊ ተሰይሩ ኩሉ ሕብረተሰብ ኣብቲ ምኽፋል ግብሪ ተረኺቡ ዝተወሰነሉ ተመጣጣንን ፍትሓውን ግብሪ ብታሕጓስን ጓይላን ይኸፍል ከም ዘሎ ገሊፆም።
ኣብቶም ናይ ፌስቲቫል መድረኻት ዝተረኸቡን ብእዋኑ ዝተወሰነሎም ግብርን ታክስን እናኸፈሉ ካብ ዘዘራረብናዮም ከፈልቲ ግብሪ ዝሃቡና ርኢቶ ኣታዊና መሰረት ዝገበረ መጠን ግብሪ ብክኢላታት 2ተ ግዜን ልዕሊኡን ፅንዓት ተገይሩ ኣብ ናይ ዝተፈላለዩ ውዳበታትን ህዝብን መድረኻት ርኢቶ ከም ዝተውሃበ ኣብ ዝተፈላለዩ መለጠፊ ማእኸላት ተለጢፉ ኩሉ ህዝቢ ዝተወሰነሉ መጠን ግብሪ ክሪኦን ክፈልጦን ተገይሩ እዩ። ስለዚ እዚ ዝኸፍልዎ ዘለዉ ግብሪ ንልምዓታውን ዲሞክራሲያውን ምንቅስቓስ ዝውዕል ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ከም ዝኾነን ግብሪ ብምኽፋሎም ሕጉሳት ከም ዝኾኑን ሓቢሮም
ደ/ከ/ስ/ርክብ ህዝቢ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ምኽፋል ግብሪ 2008/9 ዓ/ም ኣብ ኣካራይ ተካራይ ብርኪ ሐ ነጋዶን ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ 100% ኣኽፊሎም ከም ዝዛዘሙ ተገሊፁ።
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ዓዘቦ ካብ ክልል መበገሲ ትልሚ ብምውሳድ ነቲ ዝወፅአ ትልሚ ምስ ህዝቢን ምምሕዳርን እታ ወረዳ ብዘሳትፍ መልክዑ ኣብ 5 ዕሸል ከተማታትን መኾንን ሓዊሱ ክመያየጥሉም ክረዳድኡሉን ድሕሪ ምግባር ካብ 1634 ብርኪ ሐ ነጋዶ 1.5 ሚልዮን ብር፣ ካብ ኣካራይ ተካራይ 1183 ዝኣክል 2.6 ሚልዮን ብር ኣብ ውሽጢ 5 መዓልቲ ክእከብ ትልሚ ዝወፅ እንትኾን ነዚ መሰረት ድማ ሓምለ 1 ምእካብ ግብሪ ብሰልፊን ጓይላን ዕልልታን ዝተፈላለዩ ምርኢታትን ደሚቑ ናይ ሪቫን ምቑራፅ ስነ-ስርዓት ተበሲሩ ናይቲ ሓጋይ መመላእታ ክስረሐሉ ዝፀንሐ ውፅኢት ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ ኣብ ዝሓፀረ እዋን 100% ግብሪ ኣኽፊሎም ከም ዝዛዘሙ ኣመሓዳሪ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣይተ ክፍሎም ሃይለ ገሊፆም።
ምስ እዚ ብተዛማዲ ኣብ 4 ማዓልቲ 100% ኣኽፊሎም ንክውድኡ ዝገበርዎም ፃዕሪታት ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዕት እቶት ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣይተ ካሕሱ ድበሎእንትገልፁ ድማ፦ ፈለማ ምስ መዳርግቲ ኣከላት ዝበሃሉ ተዋዲድና ብምስራሕን ሕድሕድ ዕሸሽል ከተማታት መድረኽ እናተዳለወለን ከም ክመያየጥሉ እናተገበረ፣1ይ ን2ይን ዙር መፅናዕቲ መድረኽ እናተገበረሉ፣ቅድሚ ግበሪ ውሳነ ምፍላጥ እቲ ማሕበረሰብ ንግዲ ርኢቶ ክህበሉን ንእገለ ይበዝሖ ንእገለ ይውሕዶ እናተብሃለ፣ ን500 ነጋዶ መድረኽ ካብ ዞባን ክልልን ሓለፍቲ እቶትን ንግዲ ቻምበራትን ዝተረኸብሉ መድረኽ ኣዳሊኻ ነቶም ልምዓታውያን ነጋዶ ብምሽላም ኣብ ሓደ መረዳድኢ ክብፃሕ ምኽኣሉ፣ምስ ክልልን ዞባን ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ጥቡቕ ዝኾነ ክትትልን ደገፍን ምኽያድ፣ በቲ ወረዳ ምምሕዳር ብፋይናንስን ትራንስፖርትን ቀረብን ሓገዝ ተገይርልና ነዚ ድማ ብቀረባ ኣማሓዳሪ ወረዳ ብዝመርሖ ኣብ ኩለን መድረኻትናን ምንቅስቓስን እቲ ኮማንድ ፖስት እናገምገመን ምካዱ፣ ቀንዲ ዓንዲ ሕቖ ኮይንና ዝሓገየ ልምዓት ጉጅለ ብዝገበርኦ ጠንኪረን ናብ ሓደ ተመጣጣናይ መንገዲ ዝመፃሉ ተፈጢሩ ኩለን ግብሪ ውሳንአን ባዕለን እናተመያየጣን ነቲ ዝወፁ ናይቲ ቤት ፅሕፈት ግበሪ ውሳነ ባዕለን ሪኢቶ ከዕርፋሉ እናተገበረ ዝርዝር ግበሪ ውሳነአን ግንቦት 30 ተለጢፉለን ሕድሕድ ግብሪ ከፋሊ በቲ ውዳብኡ ኣቢሉን ኣብ ሓደ መዓልቲ ካብ 59 ልምዓት ጉጅለ 39 ልምዓት ጉጅለ በቲ ውዳብአን ኣመራርሓ ኣቢለን ብሓደ ግዜ ከፊለን ዝወድኣሉ ነይሩ፣ እቲ ሰራሕተኛ እውን ደኪሙኒ ከይበለ ክሳብ 3፡00 ሰዓት ናይ ምሸት እናምሰየ ይሰርሑን ውዕለኦም ይግምግምን ምዃኖምን እዩ። ነዚ ኩሉ ኣስተዋፅኦ ዝተገበረ ፃዕሪ እናመስገንኩ ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ 100% ኣክፊልና ክንዕወት ዝገበርናዮ ፃዕሪ ህዝቢ ሒዝና ብምስራሕና ይብሉ ሓላፊ ቤትፅሕፈት ልምዓት እቶት ራያ ዓዞቦ ኣይተ ካሕሱ ድበሎ ።
ብተወሳኺ ኣብ ከፈልቲ ግብሪ እነታይ ይመስል ንዝብል ተዘዋዊርና ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ዘዘራረብናዮም ወ/ሮ ሸጉ ገ/ሂወት ካብ ኣካራይ ተካራይ ከም’ውን ካብ ብርኪ ሐ ነጋዶን ዝሃቡና ርኢቶ ኣብ ምብሳር ምኽፋል ግበሪ መድረኽ ዝነበረ ኩነታት እንትገልፁ ብዕልልታ፣ ሁራን፣ ሰልፍ፣ ባንዴራታትን ሕብሽትታትን ተዓጂቦም ንሃገሮምን ባዕሎምን ረብሓ ዝውዕል ምዃኑ ተረዲኡም ተመጣጣናይን ፍትሓዊ ኣወሳስና ግበሪ ምንባሩ ኣብቲ ከይዲ ብዘይ ሓደ ፀገማት እናከፈለ ከም ዝወዓለን ካብቶም ገለ ከፈልቲ ግበሪ ዘዘራረብናዮም ዝሃቡና ርኢቶ እዩ።
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ግብርን ታክስን ብዝምልከት ንደቂ ኣንስትዮ ግንዛበ መዕበይ ስልጠና ሂቡ፤
ካብ ኩለን ኣብያተ ዕዮ ክላስተር ልምዓት ከተማን ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈትን ንዝተወከላ ንከባቢ ልዕሊ 600 ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሪፎርምታት ግብርን ታክስን ኣመልኪቱ ኣብ ከተማ ውቕሮ ናይ 2 መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ።
እቲ ተተኺሉ ዘሎ ስርዓት ምሕደራ ግብርን ታክስን ከቢድ መስዋእትን ቃልስን ዝተኸፈሎ ልምዓታውን ዲሞክራሲያውን መስመር ውድብናን መንግስትናን ዝተኸልዎ ቅኑዕ ስርዓት እዩ። ሐዚ ዘሎ ስርዓት ግብርን ታክስን ብ6 ሪፎርምታት ዝተዋቐረ ኮይኑ ኢኮኖሚ ካብ ዘፈልፈሎ ኣታዊ ዝርከብ ኣብ ዝተፈላለዩ መሰረተ ልምዓት፣ማሕበራዊ ግልጋሎትን ንኻልኦት ግልጋሎት መውሃብን ዝውዕል ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብርን ታክስን ከም ዝኾነ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ ገሊፀን።
ካብ’ቶም ሪፎርምታት ግብርን ታክስን እቲ ሓደ ምርግጋፅ ሓይሊ ሰብን ምልምዓዕ ስራሕን ዝብል ኮይኑ ኣብ ህንፀት ልምዓታዊ ሰራዊት ግብሪ ትልሚ መሰረት ዝገበረ ኣብ መህነፂ ማእኸላት ኣብ ምድላው፣ተግባርን መዛዘምን ምዕራፋት ብምኽፍፋል ናይ ሰራሕተኛ ክእለት፣ ፍልጠትን ኣተሓሳስባን በቢ ውዳብኡ ከባቢ 1,162 ሰራሕተኛ ዝህነፀሉ እዩ ። እቲ 2ይ ሪፎርም ግንዛበ ምዕባይን ምድግጋፍን ድማ ኣብ ሰራሕተኛታት፣መዳርግቲ ኣካላት፣ማሕበረሰብ ንግድን መካረይቲ ኣካላትን ብሚድያ፣ብስልጠናታት፣ብክለባት ግብሪ ንልምዓት፣ብኔትወርክ ምድግጋፍን ካልኦትን ሜላታት ብምጥቃም ኣፍልጦን ግንዛበን ጠቕላላ ሕብረተሰብ እናተፈጠረለን እዩ። እቲ 3ይ ሪፎርም ህንፀት ስርዓት መረዳእታ ኮይኑ ኣብ ኣተሓሕዛ መረዳእታ መሰረት ዝገበሩ እታወታት ዝሓቖፈ ከባቢ 10,963 መስርሒ መሸጣ መሽን ፣ከባቢ 247,721 ብዓሸራ ዝተደገፈ መፍለይ ቁፅሪ ንግዲ (TIN)፣ከባቢ 33 ሲግታስ(sigtas) ፣ቫት ዝተመዝገቡ ብርኪ ሀ ነጋዶ TOT ዝተመዝገቡ ብርኪ ለ ነጋዶን፣ናይ ብርኪ ሀንለን ነጋዶ ሒሳብ መዝገብ ዝሓዙ ከባቢ 14,884 ኮይኑ ምስ’ዚ ኦዲት ስትራተጂ ብቀሊል 50%፣ብውሱን 36%፣ብሙሉእ 14% ብፍሉይ 1% ዝብል ተግባራዊ ኮይኑ እዩ። እቲ 4ይ ሪፎርም ኣወሃህባ ግልጋሎት ዝብል ኮይኑ ተገልገልቲ ብቐረባ ግልጋሎት ዝረኽበሎም ማእኸላት ብምድላው ሕብረተሰብ ዘሳተፈ ኣብ ዓመት 2 ግዜ ን ልዕሊኡን ፅንዓት ብምክያድ በቢ ውዳብኡ ከፋሊ ግብሪ ርኢቶ ምስ ሃበሉን ሰናይ ምምሕዳር ብምንጋስን ቅሬታ ትሕቲ 1% ብምግባር ካብ እዋን ናብ እዋን ዝለዓለ ዕግበት ሕብረተሰብ እናተመዝገበ እዩ። እቲ 5ይ ሪፎርም ምርግጋፅ ልዕልነት ሕጊ ኮይኑ ኣዋጃት፣ደንብታትን መምርትሕታትን ስርዓት ግብርን ታክስን ተግባራዊ ዝግበረሉን ሕጊ ዝኽበረሉን እዩ። ብፍላይ ሕጊ ንዘየኽብሩ መጭበርበርቲ ነጋዶ፣ነፃ ቐረፅ ቅቢሊት ዘይቖርፁ ነጋዶን እንተጋጥም ሕጊ ዝኽበረሉ እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ሪፎርም ድማ ምርግጋፅ ዕብየት እቶት ዝብል ኮይኑ ቁጠባ ካብ ዘፈልፍሉ ኣታዊ ዝርከብ ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ከም ዝእከብ ዘሎ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ ወሲኸን ሓቢረን።
ምስ’ዚ ብተዛማዲ ኣብ እንታይነት መትከላት፣ባህርያት፣ኣድላይነትን ኣፈፃፅማን ስርዓት ግብርን ታክስን ብዝምልከት ኣብቲ መድረኽ ተረኺቦም ስልጠና ዝሃቡ ላዕለዋይ ኪኢላ ትምህርትን ስልጠናን በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ኣይተ ፅገሂወት ገ/ስላሴ ዝርዝር መብርሂ ምስ ሃቡ ኣብቲ መድረኽ ካብ ተሳተፍቲ ኣብ ግብርን ታክስን ኣመልኪቶም ኣብ መካረይቲ ዘሎ ኩነታት ግብሪ፣ኣብ ብርክታት ነጋዶ ዘሎ መጠን ኣፈላላይ ካፒታል፣ኣብ ግቡእ ኣወሃህባ ግልጋሎት ክኢላታት፣ኣብ ደረሰይን ቫትን ዘሎ ኣፋፃፅማን ካልኦትን ዝምልከቱ ሕቶታት ተላዒሎም ግቡእ መብራህርህን መልስን ምስተውሃቦም ካልኦት ተወሰኽቲ ሃነፅቲ ርኢቶታት ብምሃብ እቲ ስልጠና ኣብ ግብርን ታኽስን ዘለወን ግንዛበ ብዘዕቢ መንገዲ ተዛዚሙ።
ደ/ከ/ስ/ርክብ ህዝቢ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
More Articles...
Subcategories
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 69 guests and no members online


text:
ሓደ ፋሉይ ይግባይ ሰማዒ ቤት ፍርዲ ከተማ እየሩሳሌም ፡ኤርትራዊያን አባላት ሰራዊት ነበር ጉዳዮም ንመሰል ስደተኛታት ዘማልእ’ዩ ክብል ውሳንኡ ከምዘሕለፈል፡ ሓደ ትካል ተሓላቒ መሰላት ስደተኛታት እስራኤል ኣፍሊጡ።
እቲ ብዩኒቨርሲቲ ቴልኣቪብ ናብ ቤት ፍርዲ ዝቐረበ ናይ ይግባይ ሕቶ፡ መንግስቲ እስራኤል ልዑል ቁጽሪ ንዘለዎም ኤርትራዊያን ስደተኛታት መሰል ከረጋግጽ ጸቕጢ ዝፈጥር ክከውን ይክእል’ዩ ተባሂሉ’ሎ።
መንግስቲ ተወሳኺ ቁጽሪ ስደተኛታት እንተተቐቢሉ እቲ ኣብ ቀረባ ዝወጸ ውሳነ ንኣፍሪቃዊያን ስደተኛታት ናብ ሳልሳይ ሃገር ምጥያስ ብኸመይ ከምዝቕጽል ንጹር ኣይክኽውንን`ዩ።
እዚ ቤት ፍርዲ ኣቐዲሙ ኣብ መስከረም,2016፡ ነቲ መንግስቲ ብዘይሕጋዊ መንግስቲ ናብታ ሃገር ዝኣተው ኤርትራዊያን መሰል ስደተኛታት ክወሃቡ የብሎምን ዝብል ውሳንኡ ዳግመ ግምት ክገብረሉ ውሳነ ምሕላፉ’ውን ይፍለጥ።
ይኹን ደኣ እምበር እዚ ውሳነ ብቤትፍርዲ ምምሕዳር ከተማ የሩሳሌም ዝተላዕለ ምኳኑ ይዝከር፡ ነዚ ናይ ሕጂ ውሳነ’ውን መንግስቲ ናብ ቤት ፍርዲ ምምሕዳር ከተማ እየሩሳሌም ከቕርቦ ይኽእል’ዩ ዝብሉ ወገናት ኣለው።
ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እስራኤል ክሳብ ሕጂ ካብ ወታሃደራዊ ኣገልግሎት ኣምሊጦም ናብ እስራኤል ዝኣተው ኤርትራዊያን መሰል ስደተኛታት ከምዘይህብ ብምፍላጥ ሕቶኦም ነጺግዎ እዩ።
ብመሰረት ስምምዕ መሰል ስደተኛታት ዓለም ሓንቲ ሃገር ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ክትመልስ ኣይግባኣን ይብል። እስራኤል ድማ አካል እዚ ስምምዕ እያ።
እቲ ቤት ፍርዲ መንግስቲ ብዝሒ ንዘለዎም ኤርትራዊያን ሓተቲ ዑቕባን ስደተኛታት ምቕባል ንልምድን ባህልን ኣይሁድ ከጥፍእ ይክእል’ዩ ብዝብል መመኽነይታ መንግስቲ ንመሰል እዞም ስደተኛታት ክነጽግ ግቡእ ኣይኮነን ይብል።
ብመሰረት ሕቡራት ሃገራትን ካልኦት ዘይመንግስታዊ ትካላት ኣስታት 30,000 ኤርትራዊያን ስደተኛታት ኣብ እስራኤል ከምዘለዉ ይንገር።


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
መሳርሒ መመዝገቢ መሸጣ መሽን ኣብ ኢትዮጵያ
ኣብ ሕዚ እዋን ኣብ ሃገርናን ክልልና ዝተኣታተው ዘሎ መሳርሒ መመዝገቢ መሸጣ ናይ’ዚ ዘመንና ዝለዓለ ብርኪ ዝወነነ ሓድሽ ውፅኢት ቴክኖሎጂ እዩ። እዚ መሳርሒ ኣብ ፈላማ ብዋናነት ንግዲ ትካላት ናይ ንግዲ ትካሎም ዕለታዊ ጠቕላላ መሸጣ ብቐሊሉን ዝተሳለጠን ርትዓዊ ብዝኾነ መንግድን ንምፍላጥ፣ ንምቑፅፃርን ንምክትታልን ተባሂሉ ብውልቀ ህርኩት ነጋዳይ ዝተመሃዘ መሳርሒ ‘ዩ ነይሩ።
ይኹን እንበር እዚ መሳርሒ ብዝህቦ ረብሓ ብምርኣይ ኣከብቲ ግብሪ ኮላይ ልምዓታዊ መንግሰትና ኣብ ሓቓዊ መረደእታ ዝተደረኸ ግብርን ታክስን ካብ ከፈልቲ ግብሪ ንምእካብ እዚ ውፅኢት ሓድሽቴክኖሎጂ ዝኾነ መሳርሒ ምጥቃም መማረፂ ዘይብሉ ምዃኑ ብምርዳእ ክተኣታተው ተገይሩ ኣሎ።
ስለዚ እዚ መሳርሒ ብሓቀኛታት/ልምዓታውያን/ ነጋዶ ኣዝዩ ተመራፂ ከምዝኸውን ዘጠራጥር ኣይኸውንን። ምኽንያቱ ድማ ካብ ግምታዊ ፍርዲ ኣብዚሒኻ ወይ ነኪኻ ዝውሰን ዘይፍትሓዊ ግብርን ታክስን ኣናጊፉ ኣብ ዘተኣማምንን ርትዓዊ ዝኾነን መረዳእታ ዝተደረኸ ግብርን ታክስን ንምእካብን ከምኡ’ውን ብገለ ገለ ነጋዶ ብጎሓሉ ሰራሓታኛታቶም ዝስረቖም ዝነበረ ገንዘብ ንምዕጋት ተባሂሉ ሕዚ ኣብ ክልልና ብሰፊሑ ይተኣታተው ኣሎ።
ስለዚ እቶም ካብ ዝእክብዎን ዝረኽቡዎን ትክክለኛ ኣታዊ ግብርን ታክስን ንምኽፍል ባህግን ድልየትን ንዘለዎም ልምዓታዊን ነጋዶ እዚ መሳርሒ ተመራፂ እንትኸውን ካብዚኦም ወፃኢ ንዘለዎ መጭበርበርን ዘይልምዓታውያን ነጋዶ ግን እዚ ማሽን ተኣታትዩ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ኣይደልዩን። ምኽንያቱ ከጭበርብሩ እንተኾይኖም ትክክለኛ መረዳእታ ዘቕርብ ማሽን ምጥቓም ዘዋፅኦም ስለዘይኮነ።
በዚ መሰረት መንግስቲ ዝተፈላለየ ረብሓታትን ዋኒናት ዝውንን ዝሓዞ መረዳእታ ካብ ምጥፋኣን ምድላዝን ዝከላኸል መጠራቐሚ መረዳእታ (Fiscal Memory) ዝተገጠመሉ መሳርሒ መመዝገቢ መሸጣ ከፈልቲ ግብሪ ዓዲጎም ክጥቐሙ ብምግዳድ ኣብ ጭቡጥ መረዳእታ ዝተመስረተ ግብሪ ክኸፍሉ እዚ መሳርሒ ኣታኣትዎ ኣሎ፡፡
- Prev
- Next >>
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
We have 30 guests and no members online


text:
ስለምንታይ ኣብ ደውታ ተኣትዩ፡ ህዝቢ ይሕተት መራሕቲ ውድባት ይመልሱ፡
ኣብ ሓባራዊ ዕዮ ዘድልዮ ሃገራዊ ጉዳይ፡ ሓታትን ተሓታትን ክህሉ ኣለዎ። ተሓታቲ ናይ’ቲ ሓባራዊ ሃገራዊ-ስራሕ መደባት ቀላሲ፡ ዕለታዊ ንጥፈታት ተቖጻጻሪ መራሒ ማለት’ዩ። ሓታቲ ድማ፡ መሰረትን በዓል ቤትን ናይ’ቲ ሓባራዊ ጠለብ ኮይኑ፡ ምንጪ ፍልጠት፡ ጉልበት፡ ገንዘብ ብምዃን በቲ መራሒ ስራሕ እናተኣልየ ጭቡጥ ዓቕሙን ዝነበረሉ ከባብን ብዝፈቕዶ መሰረት፡ ብዝተወደበ ኣገባብ ናቱ ምቅሊት ስራሕ ወሲዱ ኣብ ተግባር ዝዋሳእ ወሳኒ ሓይሊ’ዩ። ሓታትን ተሓታትን ብመንጽር ሓባራዊ ዛዕባኦምን ምቅሊት ስራሖምን ሓደን ክልተን’ዮም። ሓደ ዝገብሮም ሓባራዊ ሃገራዊ ፖለቲካዊ ጠለቦም’ዩ። ክልተ ዝገብሮ ከኣ፡ መራሕን ተመራሕን ኣካላት ምዃኖም’ዩ።
እቲ ሓባራዊ ሃገራዊ ፖለቲካዊ ዛዕባኦም ወይ ጠለቦም ካብ ገስጋሱ ከይጎናዳብ ደረጃ ብደረጃ ናይ ዕቤት ለውጢ እናርኣየ ናብ’ቲ ክብጻሕ ዝተደልየ ሸቶ ክስጉም፡ መራሒ ነብሱ ኣግሊሉ ኣብ ዘይሕተተሉን ግቡእ ኣመራርሓ ኣብ ዘይህበሉን ፍሉይ ደሴት ክሰፍር የብሉን። ናብ’ቲ በዓል ቤትን ምንጪ ኩሉ መሳለጥያን ዝኾነ ህዝቢ ክቀርብ ኣለዎ። ብሃውሪ ዘይኮነ ውጥን ስራሕ ኣውጺኡ፡ ዘድልዮ ሰብኣዊ፡ ገንዘባውን ነገራውን መሳለጥያ ኣነጺሩ፡ መንፈዓቱን ድኽመቱን፣ ዓወቱን ስዕረቱን፣ ብቐጥታ ነቲ ዝወከሎ ወይ ይውክሎ’የ ዝብሎ ህዝቢ፡ ብስሩዕ ቀጻልነት ብዘለዎ ንታሪኽ ብዘገልግል መልክዑ ብግቡእ ብዝተዳለወ ሰነድ ክሕብር ከከታትል ኣለዎ። ተመራሒ ህዝቢ ብወገኑ ክምለሰሉ ዝደልዮ ጠለባት ብግቡእ ተገንዚቡ፡ ኣንፈት ዓወቱን መልክዕ ኣወዳድባኡን ፈሊጡ፡ ናቱ ኣወንታዊ ጽልዋ ወይ ድፍኢት ክገብር ክበቅዕ ኣለዎን ይግባእን።
ምኽንያቱ ህዝቢ ሃሙን ቀልቡን ምሉእ ንምሉእ ኣብ’ቶም ዝመርሑ ዘለዎ ኣካላት ጥራሕ ገይሩ፡ ኣብ ሰናይ ምሕረቶም ክወድቕ ኣይግባእን። ካብ ንጹር መትከሉ ተበጊሱ፡ ንዘሎ ሕጋዊ ናይ ኣሰራርሓ መስኖታት ተኸቲሉ መደብና ኣበይ በጽሐ? ከመይ ንስጉም ኣለና? እንታይ ብመንን ብኸመይን ዕንቅፋት ገጠመና? እንታይ’ከ ኣዐዊትና ኢሉ ክሓትት ምሉእ ሓበሬታ ክረክብ፡ ካብ ዝረኸቦ ሓበሬታ ነቂሉ ክምጎስ ንዘለዎ ከመጉስ፣ ክንቀፍ ንዘለዎ ክነቅፍ፣ ሰሪሑ ከስረሓኒ ኣብ ዝድለ ዓወት ከብጸሓኒ ኣይኽእልን ንዝበሎ ወገን፡ ንቕድሚ መምሃሪ ብዝኸውን መልክዑ ብግሉጽ ብሕጋውን ሓላፍነታውን ኣገባብ፡ ኣይተድልየንን ብስመይ ምሽቃጥ ደው ኣቢልካ ካብ እንግድዓይ ውረደለይ ተኣለየለይ ክብል ክበቅዕ ኣለዎ።
ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ህዝብታት ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ መቑሕ ዘቤታዊ መግዛእቲ’ዮም ዝነብሩ ዘለው። ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ዘሎ በደል ዘስካሕክሕ ብዝብል ቃል ዝግለጽ’ዩ። ኩለንተናዊ ኣተሃላልዋኦም ኣሰካፊ’ዩ። እቲ ተጻዒንዎም ዘሎ ዘስካሕክሕ ኣርዑት ዘቤታዊ መግዛእቲ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ እንተዘይተዓጺፉን በዚ ዘለውዎ እንተቐጺሎም መጻኢ ዕድሎም ብሩህ ኣይኮነን። ግን ነዚ ኣብ ኣሰካፊ ፖለቲካዊ ኩነታት ወዲቑ ዝርከብ ኣተሃላልዋ ዓጺፍካ ንቡር ህይወት ንምሕላፍ፡ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ኣይኮነን።
ሃገራዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ጨቢጡ ብዘስካሕክሕ ኣገባብ ናብ ዘይሃለወ ንዝወስዶም ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ኣጥቢቖም ክሓቱ፡ ከውርዱ፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ከቕርቡ ዘኽእል ጭቡጥ ዓቕሚ ኣለዎም። ከምኡ ክገብሩ ግን ኣቐዲሞም ሓደን ኣገዳስን ነገር ከማልኡ ይህልዎም። ካብ ኣብዘይ መሰረታዊ ጉዳይ ምፍልላይ ምትሕምማይ ምጥርጣር ክድሕኑ ኣለዎም፡፡ ኣብ መሰረታዊ ሓባራዊ ረብሓታት ተኣማሚኖም ዝተበታተነ ዓቕሚታቶም ወዲቦም መሰለና ኢሎም ዘይዕጸፍ ቀላጽሞም ከትርሩ ኣለዎም። ህግደፍ ብርግጽ ብበትሪ ደኣምበር ብናይ ቃላት ሕቶ ዝእረም ጉጅለ ኣይኮነን። ስለዚ ካብ ህዝብታት ኤርትራ ናብ ጉጅለ ህግደፍ ዘቕንዕ ሕቶ ብኸምቲ ዝጸንሐ ብምጽማም ብምዕጋስ ብናይ ጥበራ ቃላት ተዳህሊልካ መንጎ መንጎ ብምዃን ዘይኮነ፡ ናይ ግድን ትርጉም ብዘለዎ ሃራሚ ሓይሊ ዝተሰነየ ክኸውን ኣለዎ። ስለምንታይ’ሲ ጉጅለ ህግደፍ ብስነ-መጎት ሓይሊ ደኣምበር ብሓይሊ ሓሳብ ዘይኣምን ፈራሕ ጨካን ጸላኢ’ዩ።
ህዝብታት ኤርትራ ብቐንዱ ሰላማዊ ሓላፍነታዊ ተጽዕኖ ፈጣሪ ሕቶ ከቕርቡ ዘለዎም ናብ መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ’ዩ። መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ብርግጽ ሃገራዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ዘይሓዙ፡ ብጸረ-ህዝቢ ተግባራት ዘይኽሰሱ፣ ህግደፋዊ ምልኪ ኣልጊሶም ደሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካል ዓሊሞም ዝነጥፉ ብምዃኖም፡ ክቕርበሎም ዘለዎ ሕቶ፡ በዝን በዝን ምኽንያት ገበን ፈጺምኩም፡ ህዝቢ ጠሊምኩም ወይ ከዲዕኩም ዝብል ዘይኮነ፡ ሓድነት ዘይገበርኩም፡ ዘይነፋዕኩም፡ ዘይዓበኹም፡ ዘይቀልጠፍኩም ዝብል’ዩ። እዚ ከም’ዚ ዓይነት ሕቶ ቅድሚ ሎሚ ኣይተሓተተን ማለት ኣይኮነን። ክቐርብ ጸኒሑ’ዩ። ግን ውሕደት ናይ ሓተቲ ዝጎደሎ ዝተበታተኸ ቀጻልነት ዘይብሉ ጥፍእ ውልዕ ዝብል ብምዃኑ ትርጉም ዘለዎ ተጽዕኖ ክገብር ኣይከኣለን። ብሓሳብ ኮነ ብተግባር እከለ ቅኑዕ’ዩ፡ እከለ ጌጋ’ዩ ዝብል ፖለቲካዊ ኣረኣእያን ዝማእከሉ ርትዓዊ ህዝባዊ ርእይቶ ክወሃብ ዛጊት ኣይተሰምዐን።
ኣብ ደምበ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዘሎ መሰረታዊ ጸገም፡ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ብግቡእ ዘይተወነነ ምዃኑ፡ ኣብ ዝተሰማማዕካሉ ቃል ኪዳን ዘይምጽናዕ፡ መደባት ብግዜን ብጽፈትን ናይ ምፍጻም ባህሊ ስራሕ ዘይምህላው፡ ካብ ሕግን ተሓታትነትን ምኹብላልን’ዩ። እዚ ናይ ኣረኣእያን ተግባርን ጉድለታትን ድኻማትን’ዚ ከኣ፡ ብስነ-መጎት ሓይሊ ዘይኮነ ብሓይሊ ሓሳብ ቀሪብካ እንታይ ትገብሩ ኣለኹም ኣበይ ትውዕሉ ኣለኹም እንታይ ተጽንዑ ኣለኹም ብዝብል እሩም ግን ከኣ ተጽዕኖ ፈጣሪ ሕቶታት ክዕጸፍ ዝከኣል’ዩ። ውዕሎ መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ብመጽር ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣሰካፊ ኩነታትን ጭርሖ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ቅድሚ ኩሉን ክምዘን እንከሎ፡ ዘተዓዛዝብ ካብ ሓሊፉ’ውን ዘሕትት’ዩ።
ኣብ ህላወን ቀጻልነትን ጉጅለ ህግደፍ ረብሓ ዘይብሎም፡ ውጹዓት ህዝብታት ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ኣባላት ውድባትን ግንባራትን ከኣ ብፍላይ፡ ውድብና ወይ ግንባርና እንታይ ኮይኑ ዘይሰፍሐ ሰፊሕ ሓፋሽ ኣብ ዙርያኡ ዘየዕሰለ ለውጢ ዘየምጸአ፡ ንጸረ-ህዝቢ ጉጅለ ህግደፍ ብተግባር ሕማም ርእሲ ዘይኮነ ኢሎም ነብሶም ክፍትሹ መራሕቶም ክሓቱ ግቡእ’ዩ። ነብስ ወከፍ ኣባል ውድብ ቅድሚ ናብ ካልእ ምጥማቱ ንጥፈታት ውድቡ ክከታተልን ክፈልጥን ይግባእ። ውድብካ ከየጽረኻ ወይ ከይፈተሽካ ኣጻብዕትኻ ናብ ካልእ ምውጥዋጥ፡ ወድዓዊ ኩነታት ኣይሓገዘናን ኢልካ ነብስኻ ምዕጋብ፡ ተልእኾኻ ምዝንጋዕ ካብኡ ሓሊፉ ከኣ ነብሰ ምትላል’ዩ። ብዙሕ ግዜ ብዝተሓተ መሰማምዒ ነጥቢ ናይ ሓባር ግንባር መስሪትና ኣለና፡ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ትርጉም ዘለዎ ለውጢ ከነምጽእ ኢና ዝብል ቃል ተኣትዩ። ሓደ ዘይኮነ ብዙሓት ግንባራት ተመስሪተን ስጉሚ ክኸዳ ግን ኣይከኣላን።
ካብ ኩሉ ንላዕሊ ተምሳሌት ኤርትራዊ ብዙሕነት ተገይሩ ዝተወስደ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ብተግባር ኣይኮነን ቅልጡፍ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ከረጋግጽ ህልውናኡ ክዕቅብ ኣይከኣለን። ካብ ሓጹር መሪሕነታዊ ኣካላት ምውጻእ ተሳኢንዎ ኣብ ሓውሲ ደውታ ኮይኑ’ዩ ዝሰሓግ ኣሎ ስለምንታይ? ናይ’ዚ ተሓታቲ መን’ዩ? ንመሪሕነት ውድባትን ግንባራት ኣጥቢቖም ክሓቱ ኣለዎምን ይግባእን። መራሕቲ ውድባትን ግንባራትን ድማ ብቑዕ ምኽንያት ዝሓዘለ መልሲ ክህቡ ኣለዎምን ይግባእን። ካብ’ዚ ብዝተረፈ መራሕቲ ውድብ ወይ ግንባራት ንመርሕ ኣለና ይብሉ ለውጢ ግን ዘየርእዩ፡ መሰረታት ድማ ኣይሓቱ ትርጉም ዘለዎ ንጥፈታት ኣይገብሩ ኣብ ዘዘለኻዮ ሕማቕ እናሃለኻ ጽቡቕ ኣለና ዓይነት ነብሰ ወደሳ ግን ሓላፍነታዊ ኣይኮነን ኣየዋጽእ ድማ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 23-04-2018


text:
ኣብ ከተማ ካለ ፈረንሳ ኤርትራውያንን ኣፍጋኒስታናውያንን ተባኢሶም ኣርባዕተ ሰባት ብከቢድ ተጎዲኦም
- Details
- Created: Tuesday, 06 February 2018 02:05
- Last Updated: Tuesday, 06 February 2018 02:05
መበገሲ ምኽንያት ብልክዕ ዘይተፈልጠ ኣብ መንጎ ኣብ ወደባዊት ከተማ ካለ ፈረሳይ ተዓቚቦም ዝርከቡ ዜጋታት ኤርትራን ኣፍጋኒስታንን ብዝተፈጥረ ባእሲ ኣርባዕተ ብከቢድ ዝተሃስዩ ዝርከብዎም ብዙሓት ሰባት ከም ዝቖሰሉ ድምጺ ኣሜሪካ መደብ ቋንቋ ኣምሓርኛ ብ 2 ለካቲት 2018 ኣብ ዘቃልሓቶ ዜና ኣፍሊጣ። እቲ ግጭት ብዕለት 1 ለካቲት 2018 ከም ዘጋጠመ፡ ኣባትር፡ ጠራሙስን ካልእ በላሕቲ ነገራት ከም ዝተጠቕሙ፡ መን ዝተኮሶ ዘይተፈልጠ ብጥይት ዝተሃረሙ ከም ዘለውዎም፡ ፖሊስ ፈረንሳ ኣብ መንጎ ኣትዩ ነቲ ሓደገኛ መልክዕ ሒዙ ዝነበረ ግጭት ደው ከም ዘበሎ፡ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ ዠራርድ ኮሎምብ ብኣካል ኣብ’ቲ ቦታ ከይዱ ከም ዝተዓዘቦን ኣፍሊጣ።


text:
ብ በርሀ በራኺ፡
ክቡራት ኣንበብቲ ግዱሳት ኤርትራውያን-ሆላንዳውያን ዝኾንና፥ ነዛ ትስዕብ ጽሕፍቲ እሞ ኣንብቡ ድሕሪኡ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ብጸሊም ተጻሒፉ ዘሎ ድማ ኣንብቡ።
ዝኸበርካ/ኪ ኣሰናዳኢ/ት ዜና -ንኣፍልጦኹም።
መንእሰይ-ህግደፍ (ወይ Y-PFDJ) ተባሂሉ ዝፍለጥ ናይ ህግደፍ ማሕበር ኣብ ወጻኢ፡ ንሓንቲ ሆላንዳዊት ተቓላሲት ደላዪት ፍትሒ፡ ብሕጊ ከሲሱ ኣብ ቤት ፍርዲ የቕርባ ኣሎ። እቲ ከሳሲ ኣቶመሰረት ባህልቢዝተባሃለ ክኸውን እንከሎ እታ ተኸሲሳ ዘላ ድማ ፕሮፈሰር ሚርያም ፋን ራይዘን እያ። ንሳ መሓዛ ተቓለስቲ ኤርትራን ንፍትሒ ኤርትራ ጠጠው ዝበለትን ሰብ ምዃና ብዙሓት ዝምስክሩዎ ጉዳይ እዩ።
እቲ ቖጸራ ቤት ፍርዲ ዝመጽእ ዘሎ ሮቡዕ- ዕለት 27/1/2016 – ኣብ ኣምስተርዳም እዩ። ኣቶ መሰረት ባህልቢ – ሓላፊ-ነበር ናይ መንእሰይ-ህግደፍ ኣብ ሆላንድ – ኮይኑ ንሚርያም ዝኸሳ ዘሎ፡ ሽመይ ኣጸሊምኪ ብምባል እዩ። ነዚ ንምግባር ኣሎ ዝበሃል ጠበቓ ቆጺሩ ኣሎ – ካብ ሚርያም ናይ ገንዘብን ካልእን ካሕሳ ሓቲቱ ኣሎ። ከምኡ ኢሉ ክኸስስ ዕድል ዝረኸበሉ ምኽንያት፡ ሚርያም ኣብ ሓደ ናይ ራድዮ ፕሮፕግራም – “መንእሰይ ህግደፍ ዝበሃል ማሕበር ሓበረታ ንመንግስቲ ኤርትራ ከመሓላልፍ ዝቖመ ናይ ስለያ መርበብ እዩ፡ ስርሑ ድማ ሓበረታ ምቅብባል እዩ” ኢላ ስለዝተዛረበት እዩ። ኣቶ መሰረት ባህልቢ ብምቕጻል ዝብል ዘሎ “ኣነ ዝመርሖ ማሕበር ሰለላ ዘካይድ ማሕበር ኣይኮነን፡ ናይ መንእሰያት ባህላዊ ማሕበር እዩ” ዝብል እዩ።
ነዚ ከምዚ መጥቃዕቲ ናይ ስርዓት ኢሳያስ ኩሉ ደላይ ፍትሒ ብትሪ ክንምክቶ ይግባእ። ብዙሓት ተቐማጦ ሆላንድ ኣብዚ ዋዕላ ቤት ፍርዲ ብኣካል ብምርካብ ደገፎም ክገልጹላ እዮም። ገሊኦም’ውን ምስክርነቶም ጭብጢ ብምሃብ ይተሓባበሩ ኣለዉ። “ሚርያም ንበይንኺ ኣይኮንኪን፡ ኣብ ጎድንኺ ኣሎና”.
ፕሮፈሰር ሚርያም ፋን ረይዘን እትበሃል ሆላንዳዊት መሓዛ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝኾነት፥ ፈላጢትን ምክርትን ናይ ኤርትራ ድማ ትበሃል በቲ ካልእ ወገን እሞ ከኣ ከምቲ ቀጻሊ ንኢትዮጵያ ትኸይድን ምስ መራሕቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ትራኸብን፥ንኤርትራ በጺሓ ኣይትፈልጥን ንህዝቢ ኤርትራ ውን ርእያቶ ኣይፈልጥን፥ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ውን ተራኺባ ኣይትፈልጥን።
እዛ ሰብ’ዚኣ ናይ ሰብኣዊ መሰላት ምጥባቕ ብዝብል ጉላባብ ተጠቒማ፥ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዘርብሕ ናይ ፖለቲካ ዕላማኣ ተካይድ ዘላ ፕሮፈሰር’ያ። ንገለ ኤርትራውያን ንሕና እንፈልጦም ከም መሳርሕታ ገይራቶም ኣላ። ካልኦት ድማ ኣስማቶምን ስእሎምን ክትገልጾም ኣይደለየትን ግን ካብ ኩሎም ብዛዕባ ኤርትራን መንግስቲ ኤርትራን ሓበሬታ እንዳ ኣከበት ንህዩማንራይት ሓቤሬታ ክትህብ ጸኒሓ። ሎሚ ድማ መሰረት ባህልቢ ዜግነት ኤትራዊ-ሆላንዳዊ ዘለዎ ኮይኑ፥ ከምቲ መንግስቲ ሆላንድ ዘፍቅዶ፥ ኣብ ሆላንድ እንዳ ተቐመጥካ ናይ ትውልዲ ሃገርካ ባህሊ ዓቂብካ ምንባር ዝብል ጥራሕ ዘይኮነስ፥ ነቲ ህዝቢን መንግስትን ውን ከም ዓቕምኻ ዘፍቅዶ ንህዝቢን ሃገርን ምሕጋዝ ውን ይፍቀድ። ካብዚ ተላዒሉ ድማ መሰረት ባህልቢ ነቲ ኣንጻር ኩሉ ተጻብኦ ቀንዲ ኣብ ልምዓትን ምዕባለን ህዝቢን ሃገርን ዝግበር ዘሎ ቃልሲ መሰረት ድማ ከም ኩሉ ኤርትራዊ ዓቕሙ ብዘፍቅዶ ኣብ ሆላንድ ኮይኑ ንናይ ትውልዲ ሃገሩ ሰላማዊ ሓገዝ ከበርክት ጸኒሑ። እዛ ፕሮፈሰር ሚርያም ፋን ረይዘን ምስቶም ቀጻሊ እትገሾምን እትራኸቦምን መራሕቲ ኢትዮጵያ እንተዘይ ኮይኑ፥ ዝኾነ ሰብ ነቲ ንልምዓትን ንምዕባለን ንሰላምን ዝቃለስ ዘሎ ህዝቢ ንዝሕግዝ ኤርትራዊ ዝቃወም ሰብ የለን።
ሎሚ ድማ ኣቶ ንመሰረት ባሕልቢ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ሰላይ ኮይኑ ንኣብ ሆላንድ ዕቑባ ዝሓቱ ኤርትራውያን ንዝብልዎን ንምንቅስቓሶምን እንዳ ተኸታተለ ንመንግስቲ ኤርትራ ከምዝሕብር ገይራ ኣብ ረድዮ ሆላንድ ብምቅላሕ ከተጸልሞ ፈቲና። ኣቶ መሰረት ባህልቢ ድማ ነዛ ሚርያም ፋን ረይዘን ጠበቓ ገይሩ ኣብ ቤት ፍርዲ ንዕለት 27-01-16 ኣብ ኣምስተርዳም ከቕርባ ምዃኑ ምስተፈልጠ፥
እቲ ናይ ሕሱራት ሕሱርን ዕሱብን ኣንክል ቶም ዝኾነ ኣቶ ኣማኒኤል ኢያሱ (ዋና ወብሳይት ኣሰና) ከይሓፈረ ብ ወብሳይቱ ገይሩ ንኹሎም ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ ዝቕመጡ ኣብቲ ቤት ፍርዲ ብምርካብ ነዛ ሰብ ኣብ ጎንኺ ኣሎና ንኽብልዋ ይላቦ’ሎ’ሞ እንታዋይ ኤርትራዊ’ዩ ንሓዉን ወዱን ዝኾነ መሰረት ባህልቢ ኣሕልፉ ክህብ? ኤርትራውያን-ሆላንዳውያን በሉ እዚ ጉዳይ ንዓና ንኤርትራውያን ክንፈላለን፥ ነንሕድሕድና ኣሕሊፍና ክንወሃሃብን እንድዩ’ቲ ውዲት ፈላሊኻ ግዛእ ወይ ኣናቑት ንዝብል ውዲት ግን ዕድል ኣይንሃብ። ኣብ ውሽጥና ሽግር እንተለንና ድማ ሽግርና ባዕልና ንክብረትን ልእላውነትን ሃገር ኣማእኪልና ብዘይ ናይ ደገ ሰባት ኢሂን ሚሂን ክንበሃሃል ኣለና ኤርትራ ድማ ንዘለዓለም ክትነብር’ያ።
ኣቶ መሰረት ንሕና ድማ ኣብ ጎድንኻ’ለና!!
ዓወት ንሓፋሽ!!


text:
ኣብ ዞባ ማእኸል ትግራይ ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2007/08 ዓ/ም ሸሞንተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ኩንታል ምህርቲ ንምርካብ ዘኽእል ዝተዋደደ ምንቅስቓስ ይግበር ከም ዘሎ ቤት ፅሕፈት ምምሕዳር እቲ ዞባ ኣፍሊጡ፡፡
ላዕለዋይ በዓል ሞያ ምስፍሕፋሕ ቴክኖሎጅን ዝራእትን ዞባ ማእኸል ኣይተ ቴድሮስ ሃይለ ንጋዜጣ ወይን ከምዝገለፅዎ፣ ኣብዚ ዘበነ ምህርቲ ብዝራእቲ ክሽፈን ካብ ዝተተለመ 192 ሽሕን 578 ሄክታር ተሓራሲ መሬት 103 ሽሕ ሄክታር ከም ዝተዘረአ እቲ 89 ሄክታር መሬት ድማ እዋን ዘርኢ ጣፍ ይፅበ ከም ዘሎ ገሊፆም፡፡ 168 ሽሕን 765 ሄክታር መሬት ብመስመር ክዝራእ ተተሊሙ ናይዚ 62 ምኢታዊ ድማ ክፍፀም ከም ዝተኸኣለ ሓቢሮም፡፡
መፍረያይነት ንምምሕያሽ ዘኽእል 148 ሽሕን 462 ኩንታል ዘመናዊ ድኹዒ ንምትእትታው ተተሊሙ ዛጊድ 76 ሽሕ ኩንታል እንትጥለብ 53 ሽሕን 362 ኩንታል ዘመናዊ ድኹዒ መሪሕ ኣባል ውድብ ክጠልብ ተተሊሙ 91 ምኢታዊ ጠሊቡ መሪሕነቱ እናረጋገፀ ይርከብ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ሸውዓተ ሽሕን 892 ኩንታል ምሩፅ ዘርኢ ክጠልብ ተተሊሙ ክሳብ ሰለስተ ሓምለ 2007 ዓ/ም ጥራሕ ሰለስተ ሽሕን 045 ኩንታል ከም ዝተጠለበ ተፈሊጡ፡፡
መፍረያይነት ክረምታዊ ማእቶት 2007/08 ዓ.ም ንምጥንኻር ስራሕቲ ምዕቃብ ጠሊ፣ መትረብ መእለዪ ማይ፣ ምጥቃም ገፊሕ ድጉሪ፣ ምፅጋን ዛላታትን ዓርሞታትን ዘጠናኽሩ ስራሕቲ ብወፍሪ ኣብ ተሓራስን ዘይተሓራሲን መሬት ከም ዝተሰርሑ ኣይተ ቴድሮስ ወሲኾም ገሊፆም፡፡ ብድምር ከም ዞባ ሸሞንተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ኩንታል ምህርቲ ንምርካብ ዝተዋደደ ዝተመጋጋብን ስራሕቲ ሕርሻ ይሳለጥ ከም ዘሎ ንምፍላጥ ተኻኢሉ፡፡
ዋዕላ ሪፎርም ሰናይ ምምሕዳር ተሳሊጡ
ኣብ ኣርባዕተ ወረዳታት ዞባ ምዕራብ ትግራይ ዝርከቡ ውዳበታት ኣመራርሓ ውድብ 19 ሰነ 2007 ዓ/ም ብብርኪ ዞባ ዕውት ዋዕላ ሪፎርም ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ከተማ ሰቲት ሑመራ ከም ዘሳለጡ ቤት ፅሕፈት ህወሓት እቲ ዞባ ገሊፁ፡፡
ዕላማ እቲ ዋዕላ ምስ ህዝቢ ቀሪቡ ዝመርሕ ኣባል ውድብ ብምህናፅ ሰናይ ምምሕዳር ዝተረጋገፀሉን ምሉእ ዓቕሙ ኣብ ልምዓት ዘውዕልን ህዝቢ ንምፍጣር ዝዓለመ ከም ዝኾነ ሓላፊ ውዳበታት ህዝቢ እቲ ዞባ ኣይተ ገ/ስላሰ ታረቀ ኣብሪሆም፡፡ ኣብቲ ዋዕላ ኣመራርሓ 80 ጣብያታት፣ 72 መሰረታዊ ውዳበን ሓሙሽተ ሽሕን 758 ዋህዮታትን ኣብ ትሕቲአን ዝተወደቡ 61 ሽሕን 453 ኣባላት ውድብን ከም ዝተሳተፉ እቶም ሓላፊ ገሊፆም፡፡
ሓላፊ መምርሒ ስቪል ሰርቪስ እቲ ዞባ ኣይተ ተስፋይ ፍስሃ ብወገኖም፣ ኣብ 2007 ዓ/ም ምስ መረፃ ተዛሚዶም ኣብ ዝካየዱ ዝነበሩ መድረኻት፣ ህዝቢ ንውድቡ ህወሓት ብምምራፅ ድሕሪ መረፃ ምስ ውድብን መንግስትን ኮይኑ ዘለውዎ ፀገማት ስእነት ሰናይ ምምሕዳር በቢ ጣብዩኡ ክንፅርን መፍትሒ ኣንፈት ከቐምጥን ቃል ከም ዝኣተወ ተዛሪቦም፡፡
ኣብቲ ዋዕላ ዝተረኸቡ ተሳታፊ ኣይተ ኣታኽልቲ ታከለ፣ ኣይተ ገዛኢ ኣማረን ወይዘሪት መሰረት ሃይሉን ኣብ ዝሀብዎ ተመሳሳሊ ርእይቶ ኣብ ምምሕዳር መሬትን ኣብያተ ፍርድን ዝረኣዩ ፀገማት ብምውጋድ ኣብ ፓኬጅ ሰናይ ምምሕዳር ዝተቐመጡ ሸቶታት ልዑልን ዝተዋደደን ፃዕሪ ዝሓትት ብምዃኑ ግደኦም ከምዘበርክቱ ሓቢሮም፡፡
ክላስተራዊ ስራሕቲ ክፍተት ኣፈፃፅማ ከምዘፅብብ ተሓቢሩ
ኣመራርሓ ሽውዓተ ገፀር ወረዳታትን ጣብያታትን ዞባ ምብራቕ ትግራይ “ማይ ቅድሚ ምውሓዙ ምትሓዙ” ብዝብል መሪሕ ቃል ካብ 18 ክሳብ 19 ሰነ 2007 ዓ/ም ኣብ ከተማ ውቅሮ ገምጋማዊ ስልጠና ኣካይዶም፡፡
ኣብ መዕፀዊ እቲ ገምጋማዊ ስልጠና ዝተረኸቡ ሓላፊ ውዳበታት ህዝቢ ክልል ትግራይ ኣይተ ገብረመስቀል ታረቀ፣ ኣብ ዞባ ምብራቕ ጉጅለታት ልምዓትን ዋህዮታትን ኣብ ዝካየዱ ልምዓታዊ ስራሕቲ ደም ሱር ኮይነን ዕውት ስራሕ ይሰርሓ ከም ዘለዋ ገሊፆም፡፡ ኣብ መንጐ ጣብያታት ዘሎ ኣፈላላይ ንኽፀብብ ክላስተራዊ ስራሕትን ወፍርን ኣጠናኺርካ ምስራሕ ከም ዘድሊ እውን እቶም ሓላፊ ተዛሪቦም፡፡ ዞባ ምብራቕ ዘለዋ ውህሉል ተመኩሮ መፍረያይነት ከም ዘለዎ ኮይኑ ካብ ዞባ ደቡብ ትግራይ፣ ተሞክሮ ብምውሳድ ናብ ኣብዝሓ ሓረስቶት እታ ዞባ ዝነጠበት ማይ ናብ ረብሓ ብምውዓል ክጋፋሕ ምግባራ ኣይተ ገ/መስቀል ኣመስጊኖም፡፡
ዋና ኣመሓዳሪ ዞባ ምብራቕ ትግራይ ኣይተ ማሞ ገ/ሄር ብግደኦም ዕላማ እቲ ገምጋማዊ ስልጠና ከም ዞባ ዝተቐራረበ ከይዲ ተሞክሮ ምእንታን ክህሉ ዝዓለመ ከም ዝኾነ ገሊፆም፡፡ በዚ ኣቢሉ ድማ ኩሉ መራሒ ስድራ እታወታት ቴክኖሎጂ ተጠቒሙ ተጠቃሚ ፍርያት ክኸውን ምግባር ቁልፊ ስራሕ ምዃኑ ገሊፆም፡፡ እቲ ብሉፅ ስራሕቲ ሞዴል ጣብያታት ድማ ናብ ኩለን ጣብያታት እታ ዞባ ክተኣታቶ ኣበርቲዕኻ ምስራሕ ከም ዘድሊ ኣብሪሆም፡፡
ኣብቲ መድረኽ ገምጋምን ሽልማትን ዝተረኸቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳርን ሓላፊ ሕርሻን ገፀር ልምዓትን ክልል ትግራይ ኣይተ ኪሮስ ቢተው፣ “ዞባ ምብራቕ ትግራይ ማእኸል ተሞክሮ ምስሳን ምህርቲ እያ”ብምባል ንኢዶም፡፡ ብተወሳኺ “እቲ መድረኽ ብብርኪ ክልል ንዝካየድ መድረኽ መበገሲ እዩ” ዝበሉ ኣይተ ኪሮስ ኣብ ተግባራዊ ምንቅስቓስ 80 ምኢታዊ ዝበሃል ኣፈፃፅማ ካብ ዘለናዮ ፀገም ስለዘየውፅእ ልዑል ኣፈፃፅማ ክህሉ ኣተሓሳሲቦም፡፡
ኣብቲ መድረኽ ብኣፈፃፅማ መደባት 2007 ዓ/ም ብብርኪ ዞባ ወረዳታት ጉሎ መኸዳ፣ ጋንታ ኣፈሹምን ሓውዜንን ብቅደም ሰዓብ ካብ 1ይ ክሳብ 3ይ ብምውፃእ ብዘርኣየኦ ፀብለልታ ተሸለምቲ ሞተር ሳይክል ተሌቪዥንን ሞተር ማይን ከም ዝኾና ንምፍላጥ ተኻኢሉ ኣሎ፡፡


text:
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ አል ሲሲ፡ ሃገሩ ምስ ኤርትራ ኩሉ መዳያዊ ስትራቴጂካዊ ምትሕብባር ክተዐብይ ዘለዋ ቅርቡነት ኣረጋጊጹ።
ኣብ ግብጺ ወግዓዊ ምብጻሕ ምስ ዝፍጽም ዘሎ ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ትማሊ ኣብ ዝተራኸብሉ እዋን ኣገዳስነት ምትግባር ሓባራዊ ምትሕብባር ኣብ ዓውድታት ሕርሻ፡ ሓይሊ ጸዓት፡ጥዕናን ንግዲን ዘለው ፕሮጀክትታት ሓቢሩ።
ፕረዚደንት አል ሲሲ ብተወሳኺ ኣብ ምፍታሕ ዞባዊ ጉዳያት፡ ከም ግብረሽበራ ዝአመሰ ሓባራዊ ስግኣታት ኣብ ምብዳህ ኣብ መንጎ ኤርትራን ግብጽን ኣብ ዓለምለኸ መድረኻት ዘሎ ልዑል ደረጃ ምትሕብባር ምሙጓሱ ወሃቢ ቃል ፕረዚደንት ባዚም ራዲ ገሊጹ።
ክልቲኦም ወገናት ምስ ህልው ኩነታት ዝዛመድ ኣብ`ቲ ዞባ ጸጥታን ርግኣትን ኣብ ምንጋስን ሰፊሕ ዝኾነ ምትሕብባር ክቕጽሉ ከምዝተሰማምዑ ወሃቢ-ቃል ፕረዚደንት ግብጺ ወሲኹ ጠቒሱ`ሎ።
ፕረዚደንት ኢሰያስ ብወገኑ ግብጺ ኣብቲ ዞባ ዘለዋ መሪሕ ተራን ኣብ ኣፍሪቃ ምዕባለ ንምርግጋጽ ዘለዋ ቅርቡነት ኣመጉሱ፡ ሃገሩ ምስ ግብጺ ዘለዋ ምትሕብባር ኣብ ምሕያል ዘለዋ ድልየት`ውን ኣፍሊጡ`ሎ።
ትማሊ ኣብ ፕረዚደንታዊ ቤት መንግስቲ ኢትሓዲያ ምርኻቦም ዝገለፀት ጋዜጣ ኣል-ኣሕራም ብወገና ክልቲኣዊ ርክባት ንምዕዛዝ ከምኡ እውን ኣብ ሃገራት ወሓይዝ ናይልን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዘሎ ምዕባለታትን ብዝምልከት ከምዝዘተዩ ፀብፂባ’ላ። ናይ ኤርትራ መንግስታዊ መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ብወገና፡ ፕረዚደት ኢሳያስ ምስ ዝተፈላለዩ ሓለፍቲ ግብጺ ከምዝተራኸበን፡ ዝተፈላለያ ፕሮጀክትታት ልምዓት ከምዝበጽሕን ኣፍሊጣ`ላ።
እዚ ርክብ ካይሮ ዝግለጽ ዘሎ፡ ምስ ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ጉዳይ ምስሕሓብ ዶብን ምህናጽ ዓቢይ ግድብ ናይልን ውጥረት ኣብ ዝዓረገሉ እዋን`ዩ- ከም ጸብጻብ ዋሺንግተን ፖስት።
ኢትዮጵያ ብወገና፡ ሚንስተር ወጻኢኣ ናብ ኢማራት ዓረብ ከምዝለኣኸትን፡ ካብ ሱዳን ሓለቓ ወተሃደራዊ ስታፍ ምቕባላን ይዝከር።


text:
ኢትዮጵያ፡ግብጽን ሱዳንን ከኻይድዎ ዝጸንሓ ትማሊ ለይቲ ዝዛዘመን ዝርርብ ሰለስተ ሃገራት ውፅኢት ኣምፂኡ ክትብል ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ።
ሊቃውንቲ ሰለስቲአን ሃገራት ኣመላልኣ ማይ ግድብ ህዳሴ ብሓባር ከፅንዕኦ እዩ ኣብ ዝብል ምርድዳእ ከምዝተበጽሓ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ትማሊ ሚንስትራት ወጻኢ ጉዳያት ሃብቲ ማይ ሰለስቲኣን ሃገራት ዘካየድኦ አኼባ ክሳብ ለይቲ ተኻይዱ ውጽኢት ተረኺብዎ ክብሉ ሚንስትር መስኖ፡ማይ፡ጸዓትን ዶ/ር ስለሺ በቀለ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም።
“ኣብ ኣመላልኣ እቲ ግድብ ዘሎ ስርሓት መምርሒታት መራሕቲ እውን ብዝሃብዎ ኣንፈት ኣብኡ ብምትዃር ካብ ሰለስቲአን ሃገራት ሓሙሽተ ሊቃውንቲ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ኣፅኒዖም ዝተፈለየ ኣማራፂ ሓሳባት ከምፅኡ እንተኽኢሎም ነዚኦም ኣብ ግምት ንምእታው እዩ።”
ግብጺ ኣመላልኣ’ቲ ግድብ ዝግበር መጽናዕቲ ብሳልሳይ አካል ክካየድ ክትሓትት ጸኒሓ’ያ። እዚ ናይ ትማሊ ስምምዕ ግን ካብዚ ዝተፈልየን ናብ ቅኑዕ መስመር ዝቕንዓን’ዩ ክብሉ እቶም ሚንስትር ገሊጾም።


text:
ሸርፊ ወፃኢ ኣብ ምምፃእ ልዑል ትፅቢት ዝግበረሉ ዘርኢ ሰሊጥ
ካልኣይ ክፋልን መዛዘምን
ስራሕቲ ምርምር ልምዓት ሕርሻ በቢ ከባቢኡ ምስ ዘለው ሓረስቶት ስጡም ምትእስሳር ብምግባር ተመራመርቲ ሓረስቶት ንምፍጣር ከም ዕላማ ተሓንጊጡ እናሰርሐ ፀኒሑ። ዝተረኸቡ ምርምራት ብቐፃልነት ንምጥንኻር ድማ ምስ
ዓለምለኻዊ፣ ሃገራውን ክልላውን መዳርግቲ ኣካላት ልዑል ረኽቢ ምፍጣር እወንታዊ ስራሕ ሰሪሑ እዩ። በቢ ከባቢኡ ዝተጣየሹ ሽዱሽተ ማእኸላት ምርምር ሕርሻ እውን ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2007/08 ዓ/ም ዘጋጠመ ድርቂ ዘብፅሖ ዝነበረ ሓደጋ ኣብ ምቕናስ ዕዙዝ ኣበርክቶ ከምዝነበሮም ኣብ ቀዳማይ ክፋል እዚ ፅሑፍ ርእይና። መቐፀልትኡ ከም ዝስዕብ ተዳልዩ ኣሎ።
ኣብ 2007 ዓ.ም “ድርቂ ዝፃወር፣ ኣብ ጠሊ ዝወሓዶ ከባቢ ዝለምዕ፣ ንእኹል ጠሊ ዘለዎ ከባቢ ዝኸውን” ብዝብል ዝተፀንዑ ዝራእቲ ብምግፋሕ ኣብ መፍረያይነት ንዝነበረ ኣሉታዊ ፅልዋ ምቕናስ ተኻኢሉ እዩ።ብመልክዕ እዚ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 13 ሓደሽቲ ውፅኢታት ምርምር ተግባራዊ ኮይኖም እዮም።ካብዚኣቶም ዓሌታት ስርናይ፣ ሰሊጥ፣ ጉልዒ፣ ሩዝ፣ ደቐቖ፣ ኣሕምልቲ ዝኣመሰሉ ይርከብዎም።
ኣብ 2008 ዓ/ም ድማ ትሽዓተ ቴክኖሎጅታት ተማሂዞም ኣለዉ።ካብቶም ውፅኢት ምርምራት ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተጠላብነት ዘለዎ ዘርኢ ሰሊጥ እውን ሓደ ኮይኑ ብማእኸል ምርምር ሕርሻ ሑመራ ዝተረኸቡ ውፅኢታት ምርምር ከም ኣብነት ምርኣይ ይከኣል።እቲ ማእኸል ኣብ 2008 ዓ/ም በቢ ከባቢኡ ዝስማዕምዑ ኣርባዕተ ዓሌታት ሰሊጥ ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ሃገርና ክስፋሕፍሑ ገይሩ ኣሎ። “እቲ ሓደ ኣብ ተደረቕቲ ከባብታት ምዕራብ (መተማ፣ ሸራሮ) ክበቁል ዝኽእል፣ ምቖት ዝፃወርን ቀልጢፉ ክባፅሕ ዝኽእልን እዩ። ኣብ ከባቢ ቤንሻንጉል ጉምዝ፣ ኣዌን ኦሶሳን ክበቁል ዝኽእልን በዝሒ ዝናብ ዝፃወርን ምሩፅ ዘርኢ ሰሊጥ እውን ካልኣይ እዩ።እቶም ክልተ ተወሰኽቲ ዓሌታት ሰሊጥ ከዓ ብመስኖ ክለምዑ ኣብ ዝኽእሉ ከባብታት ዓፋር፣ ሃረርን ጅግጅጋን ከም ዝስማዕምዖምን ውፅኢት ከምፅኡ ከም ዝኽእሉን ብምርምር ተረጋጊፁ ድሕሪ ፈተነ ድማ ናብቶም ከባብታት ተዋሂቦም ኣለዉ፤” ክብሉ ሓላፊ እቲ ቤት ፅሕፈት ማእኸል ምርምር ሕርሻ ሑመራ ኣይተ ሃይለ ዝበሎ ገሊፆም። እዚ ማእኸል ከም ሰቲት ሓደን ሰቲት ክልተን ተባሂሎም ዝፅርሑ ዓሌታት ሰሊጥ ናብ ተግባር ብምእታዉን ድምር ስርሓቱ ተዓቂኑ ኣብ ዝሓፀረ እዋን ዕውታት ምርምራት ብምክያዱ ካብ ትካላት ምርምር ሕርሻ ኢትዮዽያን ሳይነስን ቴክኖሎጅን ክልተ ፅዋዓት ዋንጫ ተበርኪትሉ እዩ።
እዚ ማእኸል ኣብ ስነ ዝራእቲ፣ ሃፍቲ ተፈጥሮን ሃፍቲ እንስሳን እውን ምርምራት የካይድ እዩ። ንኣብነት ተኽሊ ባሞያ ከም ሕማማት ካንሰር፣ ፀቕጢ ደም፣ ሽኮርን ካልኦት ሕማማትን ዝከላኸል ተኽሊ እዩ።ስለ ዝኾነ እዚ ማእኸል ምርምር ነዚ ተሓሳቢ ገይሩ ኣብ ስነ መኣዛን ኣመጋግባን ትኹረት ብምሃብ ዝተመሓየሸ ዓሌት ባምያ ሕብረተሰብ ከልምዕን ክሳዕ ንወፃኢ ዓዲ ሰደድ ክግበርን ብዘኽእል እናሰርሐ ከም ዘሎ ኣይተ ሃይለ የረድኡ።
ኣብ ሃፍቲ እንስሳ እውን ናይቲ ከባቢ ፀጋ ዝኾና ዓሌታት በጋይት ከፍትን ኣባጊዕን ብምምራፅ እናሰርሐ ይርከብ። በዚ እውን ኣብቲ ከባቢ “ከፍትን ጤለበጊዕን ኣሲርካ ብምቕላብ ለውጢ ኣይመፅእን” ዝብል ዝነበረ ድሑር ኣተሓሳስባ ተሰይሩ ኣሎ። ከም ውፅኢቱ እውን ዛጊድ ማዓልታዊ ካብ ከፍቲ ካብ 10 ክሳብ 14 ሊትሮ፣ ካብ ኣባጊዕ ድማ ካብ ኣርባዕተ ክሳብ ሽዱሽተ ሊትሮ ፀባ ከም ዝርከብ ተረጋጊፁ እዩ። ነዚ እቲ ሕብረተሰብ ክፈልጦ ስለ ዝግባእ ተደጋጋሚ ዑደታት ተመክሮ ብምክያድ ዝሓሸ ግንዛበ እናፈተጠረ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ በዚ ማእኸል ምርምር ኣብ ኣወሃህባ እቶት በጋይት መሰረት ዝገበሩ ምርምራት ብምክያድ ልዕሊ 10 “ፕሮፖዛል” ብመርኣያ ቀሪቡ ተቐባልነት ብምርካቡ ብብርኪ ሃገር በጀት ንክተሓዘሉ ኣብ ከይዲ ከም ዘሎ ኣይተ ሃይለ ኣብሪሆም። ብተወሳኺ ኣብ ምጥፋእ ዝርከቡ ልዕሊ 30 ዓይነታት ተኽሊ ሃፍቲ ተፈጥሮ ክዕቀቡን ክጋፍሑን ዘኽእሉ ምርምራት ብስፋሕት ኣናተካየዱ እዮም። ካብቶም ጠመተ ተዋሂብዎም ኣካል እቲ ምርምር ኮይኖም ዘለዉ ተኽልታት ድማ ከም መቐር፣ እንዳዲዕ፣ ሰሞቕ፣ ዲማን ካልኦትን ዝበሉ ተጠቀስቲ እዮም።
“ብብርኪ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ስራሕቲ ምርምር ሕርሻ ኣብ ውሕስነት ምግቢ፣ ስነ መዓዛ፣ ሰደድ ምህርትን ሓለዋ ከባብን ትኹረት ይገብር።ንኣብነት ኣብ ዓይኒ ዓተርን ሽንብራን ዝሰርሑ ስራሕቲ ምርምር ንውሕስነት ምግቢ፣ ስነ መዓዛ፣ ሰደድ ምህርቲ፣ ኣግሮ ፕሮሰሲንግ ዝኣመሰሉ ከይድታትን ረብሓታትን ንኽህቡ ብዘኽእል መልክዑ እናተሰርሓሉ ይርከብ።በዚ ኣቢሉ ኣብ ሓረስቶት ብምትእትታው እዞም ሓረስቶት ዕዳጋ ዝተኣሳሰርሉ ኩነታት ኣብ ምፍጣር ዝለዓለ ረብሓ ኣለዎ፡፡” ክብሉ ዳይሬክተር ማእኸል ምርምር ሕርሻ ክልል ትግራይ ዶክተር እያሱ ኣብርሃ ኣብሪሆም።
ብድምር ኣብ ትግራይ በቢ ከባቢኡ ዘለው ማእኸላት ምርምር ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ምዕፃፍ መፍረያይነት ማእኸል ገይሮም እዮም ዝሰርሑ ነይሮም።ኣብዚ ካልኣይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ድማ ሓረስቶት ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ካብ ዝኾነ ናብራ ተላቒቖም ዕዳጋ ተኮር ዝኾኑ ፍርያታት ዘቕርብሉ ዕብየት ምርግጋፅ ዝብል ከም ኣንፈት ተታሒዙ ይስረሐሉ ኣሎ።ነዚ ንምግባር ሓረስቶት ዘፍርዩዎም ፍርያት ንዕዳጋ ብዝምጥን መጠን ፅሬት ንምፍራይ ዘኽእሉ ቴክኖሎጅታት ክጥቀም እናተሰርሐ እዩ።ኣብ ውሽጢ ክልል ዘለዋ ፋብሪካታት ዝጠልብኦ መጠን ፍርያት ሕርሻ ባዕሉ እቲ ሓረስታይ መጋቢ ኮይኑ ዝኸደሉ ኩነታት ንምጥንኻር እውን ተሓሲቡ ብምርምር ክድገፍ እናተገበረ እዩ።ብተወሳኺ ካብ ደገ ዝመፅእ ዝነበረ ሰሊጥ ተሪፉ ኣብ ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ዓርስና ንምኽኣል ይኹን ስገም፣ መኮረንን ሩዝን ኣብ ብፋብሪካታት ምግብን ቢራን ዝድለይሉን እዞም ምህርትታት ሓረስታይ ብበዝሕን ፅርየትን ዘፍርየሉን ዕድል ዘመዓራርዩ ምርምራት ክካየዱ እዮም።
እዚ ንምግባር ማእኸል ምርምር ሕርሻ ክልል ትግራይ በቢክላስተሩ መዳርግቲ ኣካላት ዘካተተ ካውንስል ኣለዎ።እዚ ካውንስል ድማ ኣመሓደርቲ፣ ክኢላታት ሕርሻ፣ ተመራመርቲ፣ ሓረስቶትን ካልኦት ይግበኣኒ በሃልቲ ኣካላትን ዘሳተፈ እዩ።ብመሰረት እዚ እቲ ማእኸል ምርምር ከፅንዖም ዝግበኦ ፀገማት ምስ እዞም መዳርግቲ ኣካላት ሓቢሩ ይንፅር።እቲ ዝተነፀረ ክፍተት ንምፍታሕ ድማ ተመራመርቲ፣ ሞዴላት ሓረስቶት ብዘሳተፈ መልክዑ ናብ ተግባር ይእቶ።ብምርምር ዝተረኸቡ ውፅኢታት ብሓባር ንተጠቀምቲ ክላለዩን ክጋፍሑን ናይ ምግባር ስራሕቲ እውን ይስራሕ።ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ልምዓት ገፀርን እውን ነቲ ውፅኢት ብዋናነት ወሲዱ ኣብ ሓረስቶት ክባፃሕን ስልጠናታት መዐበዪ ዓቕሚ ንኽውሃብን ብምግባር በቢእዋኑ ዘለዎ ከይድን ውፅኢትን ብምርኣይ ዕብየቱ እናተመዘነ ፀኒሑ እዩ፤ ንቐፃሊ እውን በዚ ከይዲ ክቕፅል እዩ።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ኣክሱም ዝተረኸበ ዓሌት ጣፍ ኮራ ንኣብነት እንተወሲድና ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ዓቕሚ መፍረያይነት ጣፍ ናይ ምውዳቕ ወይ ምድቃስ ፀገም ዝፈትሕን ምርምር እዩ ተኻይዱ ነይሩ።ነዚ ውፅኢት ዝተገንዘቡ ሓረስቶት እውን ኣብ ሓፂር ግዜ ከተኣታትውዎ ዓሊሞም ልዕሊ ዓቐን ዝኾነ ጠለብ እዮም ኣርእዮም።ስለ ዝኾነ ኮራ ዝበሃል ዓሌት ዘርኢ ጣፍን፣ መልከም ዝተሰየመ ዓሌት ዘርኢ ምሸላን ኣብ ልምዓት መስኖ ንምግፋሕ እናተሰርሐ እዩ።ብፍላይ መልከም ኣብ ማእኸል ምርምር ሕርሻ መኾኒ ተባዚሑ ንሓረስቶት ከባቢ ራያ ንክባፃሕ እናተገበረ እዩ።
ተረባሕቲ ውፅኢት እቲ ምርምር ዝኾኑ ሓረስቶት እውን ቅድሚ ሐዚ ቁፅሮም ካብ 100 ዝበልፁ ኣይነበሩን።እቲ ጠለብ ምስ ወሰኸ ግን ማእኸል ምርምር ሕርሻ ትግራይ ንልዕሊ 6‚000 ሓረስቶት ብምዕዳል እቲ ምህርቲ በቢከባቢኡ ንዝርከቡ ሓረስቶት ንኽጋፋሕ ገይሩ እዩ።እቶም ሓረስቶት እውን ብክእለት ይኹን ኣተሓሳስባ ንባዕሎም በቒዖም ንኻልኦት ሓረስቶት ከምህሩ ዝተሓረዩ እዮም።ብዋናነት ግን ምስ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገፀርን በብእዋኑ ስጡም ረኽቢ ስለ ዘሎ ኣብ ምግፋሕ ይኹን ኣብ ምሃብ ስልጠናታት መዕበዪ ዓቕሚ ዝተዋደደ ስራሕቲ እናተሰርሐ እዩ፡፡
እቲ ማእኸል ምርምር ኣብ ምዕፃፍ ክረምታዊ ማእቶት 2008/09 ዓ/ም ኣመልኪቱ እውን ኣብቶም ኣርባዕተ ትኹረት ዝግበረሎም ልዕሊ 800 ንጥፈታት እናሰርሐ ይርከብ።በዚ ኣቢሉ እቲ ምርምር እንትሰርሕ ምስ ጠለብን ኣተሓሳስባን ሓረስታይ ሓቢሩ ዝዓብይ ውፅኢታዊ ስራሕ ኣብ ምስራሕ ልዑል ትፅቢት ዝግበረሉ እዩ።ስለ ዝኾነ ነዚ ብመልክዕ ሰራዊት ሃኒፅካ ናብ ጭቡጥ ለውጢ ንምምፃእ ዘኽእል መምርሕን ኣሰራርሓን ብምድላው ሰራዊት ዝህነፀሉ ኣንፈት ተነፂሩ ኣሎ።ብምኽንያት እዚ፣ እዞም ዝተገለፁ ኣንፈታት ምስ ልምዓት መስኖ ቀጥታዊ ምትእስሳር ክህልዎም ተሓሲቡ ዝተተለሙ ንጥፈታት እዮም።ብቐፃልነት ንምዕባይ እውን ንምርምር ዝጠቕሙ እታወታት፣ ክጋፍሑ ዝግበኦም ቴክኖሎጅታትን ነዚ ዘድልዩ እታወታትን ንምፍፃም ዘኽእል እኹል ቅድመ ምድላው ተኻይድሎም ኣሎ።
“በዚ ከይዲ እንትንጓዓዝ፤ ንኣብነት ግብፂ ካብ ሓደ ሄክታር ዘርኢ ሰንዳይ 70 ኩንታል ትረክብ።ኣብ ጭቡጥ ኩነታት ክልልና እንተርኢና ድማ ካብ ሓደ ሄክታር ክሳብ 70 ኩንታል ስርናይ፣ 84 ኩንታል ዕፉን ምሕፋስ ዝጀመሩ መርኣያ ሓረስቶት ኣለዉ።አዕታር ድማ ክሳብ 30 ኩንታል ምርካቡ እወንታዊ ዕብየት እዩ።ነዞም ውፅኢታት ቴክኖሎጂ ሓረስቶት ናይ ምጥቃም ዓቕሞም እናዓበየ ምስ ዝኸይድ መፍረያይነት ሐዚ ካብ ዘለዎ ንላዕሊ ምስሳን ከም ዝከኣል እኹላት መርኣያታት እዮም፡፡” ክብሉ ዶ/ር እያሱ የብርሁ።
እዚ ልዕል ክብል ዝረአናዮ ምስሳን ምህርቲ ኣብ ልምዓት መስኖ እውን ክድገም ይኽእል እዩ።ነዚ እውን ኣብ በርበረ፣ ኣሕምልትን ፍራምረን በቢክላስተሩ ድሌት ሓረስቶት ማእኸል ዝገበሩ ውፅኢታት ምርምር እናተጋፍሑ ይርከቡ።ስለዝኾነ “ሐዚ ዝተረፈና ፈፃሚ ኣካል ኣዳሊኻ ናብ ተግባር ምእታውን ነዚ ዘድልዩ እታዎታት ምምላእን እዩ። ብዓብዩ ግን መስኖ ማለት ኣሕምልትን ፍረታትን ምልማዕ ጥራሕ ኣይኮንን።ቁጠባዊ ረብሓ ዘለዎም ብዙሓት ዝራእቲ ዝፈርይሉ ዘፈር ብምዃኑ ብምርምር ዝተገደፈ ሓገዝን ክትትልን ንምግባር ኣብ ምድላው ንርከብ” ክብሉ ዶ/ር እያሱ ይገልፁ።
ካብዚ ብተወሳኺ መፍረያይነት ልምዓት መስኖ ብቐፃልነት ንምዕባይ ኣብ ዝግበር ርብርብ ከም “ማራደል” ዝበሃል ዓሌት ፓፓየ ዝኣመሰሉ ኣብ ዕዳጋ ዝለዓለ ተቐባልነት ዘለዎም ዓሌታት ንምትእትታው እውን ተተሊሙ ኣሎ።ኣብዚ ከይዲ ዘሎ ቀንዲ ስራሕ፣ ቀወምቲ ተኽልታት ይኹኑ ካልኦት ኣብ ልምዓት መስኖ ዝፈርዩ ዝራእቲ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳደርቲ ንክኾኑ ዘኽእሉ ዓሌታት ምምራፅ እዩ ዝኸውን።
ብምጥቕላል ሓረስታይ ንዕዳጋ ሓሲቡ ከፍሪ ምጅማሩ፣ ካብ ፅግዕተኛነት ዝናብ ተናጊፉ ንልምዓት መስኖ ትኹረት ሂቡን ብምስርሑ፣ ንልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ዝሕግዙ ብርክት ዝበሉ ትሕቲ ህንፃ ብምህናፅ፣ ሓረስታይ ዘምፅኦ ዘሎ ለውጢ ኣተሓሳስባን ዝተጠረየ ዓቕምን ብሕርሻ መሰረታዊ ለውጢ ንክመፅእ መሰረት ተነፂፉ ክበሃል ይካኣል እዩ።ይኹን እምበር መፍረይነት በቲ ዝድለ መጠን ክዓቢ ብዘይምኽኣሉ ንሰደድ፣ ኣብ ክልልና ዝርከባ መቀነባበርቲ ትካላት ዝጠልብኦ ፍርያት ብፅርየትን መጠንን ኣብ ምቕራብ ብኣጠቓላሊ ዕዳጋ ተኮር ፍርያት ብእኹል መጠን ብምፍራይ ሕርሻ መሰረታዊ ስግግር ክገብር ብዘይምኽኣሉ ንቐፃሊ ፍሉይ ትኹረት ተዋሂብሉ ክሰርሓሉ እዩ።


text:
ኤድዋርድ ስነውደን ካብ ሰለይቲ ዝከላኸል ኣፕሊኬሽን ኣማዕቢሉ።
20/04/2010 ኤድዋርድ ጆሴፍ ስነውደን ማለት ምሁር ኮምፒተር ፣ ንኣሜሪካ ሰራሕተኛ ሲ ኣይ ኤ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ ኣብ መወዳእትኡ ዓለም ክትፈልጦ ዘይግበኣ ዝነበረ ዝተኸልከለ ጉድን ሽርሕን ኣሜሪካ ናብ ህዝቢ ዓለም ክቃላሕ ዝገበረ ንኣሜሪካ ካሕዳም ንህዝቢ ዓለም ድማ ዓይኑ ክኸፍት ዝገበረ ሰብ እዩ ብምባል ይፍለጥ።
ሕዚ ኤድዋርድ ጆሴፍ ስነውደን ራሽያ ዕቑባ ሂባቶ ኣብ ሕቑፊኣ ዝርከብ ሰብ እዩ። ሕፅር ብዝበለ ክግለፅ እንከሎ ማለት እዩ። እዚ ሰብ እዩ እምበኣር ጋዜጠኛታትን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መስላትን ዝኾኑ ሰባት ምሽጥሮም ክዓቁብ ዝኽእልን ንሰለይቲ ኣሕሊፉ ክህብ ዘይኽእልን ኣንድሮይድ ኣፕሊኬሽን ኣማዕቢሉ ንተጠቀምቲ ኣበርኪቱ ዘሎ።
እዚ ሓዱሽ ሶፍትዋር ካሜራ ስለላ ፣ ማይክሮፎን, ጋይሮስኮፕን ኣክስሌሮ ሜትርን ሓዊሱ ሰለይቲ ኣብ መረዳእታ እዞም ሰባት ከውርድዎ ዝኽእሉ ዝኾነ ይኹን ዕንወት ዝቆፃፀር እዩ። እዚ ሓዱሽ ኣፕሊኬሽን ንፕሮጀክት ዘጋርድያንን ንፕረስ ናፃነትን ዝተሰርሐ ኮይኑ ኤድዋርድ ስነውደን ድማ ፕረዝደንት እዚ ቦርድ እዩ ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ኣፕሊኬሽን ብፍላይ ንመርመርቲ ጋዜጠኛታትን ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰላት መረዳእታ ንዝእክቡ ሰባትን ዝህልዎ ረብሓ ኣዝዩ ዝዓዘዘ እዩ።
ይኹን እምበር ብዙሓት ሰባት እዚ ትማሊ ዓባይ ሃገር እትኣክል ዝኸሓደ ሰብ ሎሚ ከመይ ኣቢልና ንኣምኖ ዝብሉ ሪኢቶታት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ፌስቡክን ትዊተርን ይቃላሕ ኣሎ። ብኻልእ ወገን ድማ ኤድዋርድ ጆሴፍ ስነውደን ነቶም ንኣሜሪካ ክሒድዋ ኢሎም ዝኣመኑ ሰባት ይቃወሙን ነዚ ፈጠራ ኣድናቖቶም እናገለፁን እዮም ዝርከቡ።
ፍልፍል bbc.com


text:
ክላ ሱቅበል እዚ መራሒና ሕምርብቲ እንተዘይብሉ ኸ !
ዋዛ ምስ ቁም ነገር
ብሽፋ መ/ ኑር
በሺር:—- ዓንዳይ ዓርከይ ከመይ ቀኒኻ?
ዓንዳይ:— መርሓባ መርሓባ በሺር ዓርከይ ከመይ ቀኒኻ?
በሺር፥—- ኣንታ ዓንዳይ ዓቢርካ እምበር ደሓንዲኻ!!
ዓንዳይ፥— በሺር ሓወይ እንታይ ዘየዕብር ኣሎኒ ትም ደኣ በል በጃኻ!! ሕጂ ኸኣ እቲ ኣለይ–መለይ ዘብለኒ ዝነበረ ሓደ ወደይ ጠፊኡ።
በሺር፥ — እንታይ ትብል ኣንታ ዓንዳይ ዓርከይ መዓስ ጠፊኡ ናበይ ከ ኣበለ ይበሃል?
ዓንዳይ፥— ካብ ቅድሚ ትማሊ ምስጠፈአ ኢዩ። ናበይ ከም ዘበለ ደሃይ ነይብለይ። ጉድ ዩ ፋሕፋሕ ኢልና ተሪፍና አረ እንታዩ መፍቲሒ ናይዚ ፋሕፋሕ?
በሺር፥—ዓንዳይ ዓርከይ መፍቲሒ ናዚ ፋሕፋሕ ትርጉም ጥርናፈ ዘይምፍላጥ ኢዩ። ጥርናፈ እንታይ ምዃኑ ኣቀዱምና ኣነን ንስኻን ተመራሚርና ባዕልና ንፍለጦ እሞ ብድሕሪ እዚ ንኩሎም ደቂ ዓድና ነፍልጦም ሽዑ ሽግርና ክፍታሕ ኢዩ ኩሎም ፋሕፋሕ ኢሎም ዘለዉ ደቅና
ኸኣ ክመጹናዮም።
ዓንዳይ፥– ሕራይ ደሓን ኣነ ግን ብዛዕባ ጥርናፈ ብዙሕ ኣፍልጦ የብለይን።
በሺር፡….. ጸገም የለን ኣነ ክገልጸልካ ኢየ። ጽን ኢልካ ስማዕ ጥርናፈ ማለት ብሓባር ምስራሕ… ወዘተ…… ወዘተ ማለት ኢዩ።ተረዲኡካዶ።
ዓንዳይ:— እዚ ኩሉ ህዝቢ ከመይ ገሩ ይሓብር ኣይተረደኣንን።
በሺር:– ክደግመልካ ሕጅውን ጽን በል ጥርናፈ ማለት ብፍቅሪ ምንባር…..ወዘተ ማለት ኢዩ። ሕጅኸ ተረዲኡካ ዶ
ዓንዳይ:– ክንድዚ ዝኣክል ህዝቢ ከመይ ገሩ ተፋቂሩ ይነብር?ሕጅውን ኣይተርደኣንን
በሺር:— ክስልሰልካ እምበኣር ጽን ኢልካ ተኸታተለኒ ጥርናፈ ማለት ብስኒት ተሓላሊኻ ምንባር… ማለት ኢዩ። ሕጅስ ፍሉጥዩ ኣጸቢቁ ተረዲኡኳ ይኸውን ኢዩ።
ዓንዳይ:— እዚ ኹሉ ብዝሒ ዘለዎ ህዝቢ ከመይ ገሩ ዩ ኣብ ነንሕድሕዱ ሓምሌት ክገብር ዋላዃ ጦብላሕ ኣይበለንን።
በሺር:— ሕጂ ብካልእ ኣገባብ ብጭቡጥ ክረአ ዝኽእል ነገር ከም ኣብነት ጠቂሰ ከረደኣካ ኢየ። ጽን ኢልካ ኣስተውዕል ኢኻ። እቲ ከም ኣብነት ዝጠቅሰልካ
ነገር ከኣ ሕምብርቲ” ኢዩ። ሕምብርቲ በቲ ንኣካላትና ሸፊኑ ዝርከብ ቆርበት ገሩ ኣብ ማእከል ኪይኑ ንዝተፈላለዩ ውሽጣውያን ክፍልታት ሰውነትና ብምጥርና ፋሕፋሕ ከይበለ ተጠርኑፉ ዕማማቱ ንወትሩ ከም ዝፍጽም ገሩ ይርከብ ኣሎ። ጥርናፈ ድማ ልክዕ ከም ሕምብርቲ ንኹልና ኤርትራውያን ብፍቅሪ ብስኒት ብሰላም ጥርንፍ ኣቢሉ ብፍቅሪ ከንብረና ዝኽእል ኢዩ። “ሕምብርቲ” ዝጭበጥን ዝረአን ህላወ ኣለዎ። “ጥርናፈ” ግን ዘይጭበጥ ኢዩ። ከም ተረዶኦ: ዕግበት: : ኣብ መንፈስናን ሕልናናን ዝሰረጸ ናይ ኣተሓሳስባ ህላወ ዘለዎ ኢዩ። ስለዚ ንሕንብርትኻ ጽቡቅ ገርካ ረኣያ ኢኻ እሞ ዝያዳ በሪሁ ክርደኣካ ኢዩ። ከመይ ሕጂ ኸ ተረዲእኳዶ? ዓንዳይ ዓርከይ
ዓንዳይ:—ኣቤት ኣእምሮ!! ኣብየ ምድሪ ዘይወድቅ ዘረባ ኣንታ በሺር ዓርከይ እናገለጽካለይ ከለኻ ነዛ ሕምብርተይ ድንን ኢለ ምስረአኹዋ ኣማን ብኣማን ጽቡቅ ገሩ ተሰቚርኒ
ብሺር:—- ጽቡቅ ሕራይ ዓንዳይ ዓርከይ እንቛዕ ተረዳኣካ ደጊምስ ስራሕና ንጀምር እምበር። ነነቃቅሕ።
ዓንዳይ:— በሺር ዓርከይ ነዚ መራሒና ክጥርንፈና ምእንቲ ከምዛ ንዓይ ዝበልክስኒ ሕምብርትኻ ረአ ዘይንብሎ?
በሺር:— ወይ ሰበብብ ነገር ዘይጸገበስ ጓል እንታይ ይሕጸ ዩ ሞ ዝበሃል? ከተጥፈኣና! !! ኣይፋልናን ንኺድ ደኣ ከምታ ዝተሰማማዕናያ ንደቂ ዓድና ነነቃቅሕ፡
ዓንዳይ:— እንታይ እለዎ ድዩ ሰኣን ሕምብርቱ ቕልዕ ኣቢሉ ምርኣይ ፋሕ ጭንግራሕ የብለና ከይህሉ ኢለ ኢየ።
በሺር:— ይእኽለካ በጃኻ ሕምብርቲ ዘይብሉ እንተኾነ ኸ ?
ዓንዳይ:— ዋእ ሕብርቲ ዘብይብሉ ሰብ ተራኢዩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ!!!!
በሺር:—– ኣይውረድ፡ ሱቕ በል እዚ መራሒና ኣብ ልዕለና ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዒ ኸ ተራኢዩን ተሰሚዑንዶ ይፈልጥ ዶ ኢዩ?
Related Posts
Multinational mining firms in Eritrea complicit over govt repression – Activist An Eritrean journalist and…
ኣብ ሕሉፍን ህልውን ታሪኽ ኣህዛብ ዓለምና ሕገ- መንግስቲ ዘይብሉ ስርዓት…
በዓል ትንሳኤ ምድሪ ኣዛሪቦም ዘዛርቡኻ ተት፣ ተት'ባ ቲ ጎደፋ ተት፣ ተት'ባ ቲ በላዒልዎ እዋይ…


text:
ኣገዳሲ መልእኽቲ ንኹሎም ኣብ ወጻኢ ተበታቲኖም ዘሎዉ ኤርትራውያን ብ ኣጋጣሚ መጋቢት 08፡ 2017 ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ – ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምድንፋዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ
ኣገዳሲ መልእኽቲ ንኹሎም ኣብ ወጻኢ ተበታቲኖም ዘሎዉ ኤርትራውያን ብ ኣጋጣሚ መጋቢት 08፡ 2017 ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምድንፋዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ለካቲት 17፡ 2017 ዝኸበርክንን ዝኸበርኩምን ኤርትራውያን፡- ታሪኻዊ መበገሲ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ፡ ንዝኽሪ'ቲ ብ1908 ዝተገብረ ኣድማ ናይ
ኣገዳሲ መልእኽቲ ንኹሎም ኣብ ወጻኢ ተበታቲኖም ዘሎዉ ኤርትራውያን
ብ ኣጋጣሚ መጋቢት 08፡ 2017 ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ
ዓለምለኻዊ ተበግሶ
ኤርትራውያን ንምድንፋዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ
ለካቲት 17፡ 2017
ዝኸበርክንን ዝኸበርኩምን ኤርትራውያን፡-
ታሪኻዊ መበገሲ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ፡ ንዝኽሪ’ቲ ብ1908 ዝተገብረ ኣድማ ናይ ኣህጉራዊ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ሰራሕተኛታት ትካል ዓለባ፡ ንመጀመርያ ጊዜ ኣብ ለካቲት 28: 1909 ብማሕበርነታዊ ሰልፊ ኣመሪካ ተወዲቡ ተባዒሉ። ዓለምለኻዊ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ መላእ ዓለም ናይ ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ክብርን ኣበርክቶን ኣብ ንጽምብለሉ: ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ኣብ ምምካት ኩሎም ሽግራት ሕብረተሰብናን ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ፡ ተጋደልቲን ኣዴታትን ኣሓትን ዝኸፈለኦ መስዋእቲ፡ ዘበርከተኦን ዘበርክተኦ ዘለዋን ጅግንነታዊ ግደ ክብ ዝበለ ሞጎስን ክብርን ይግበአን። እዚ መዓልቲ እዚ፡ ኣብ ሕብረተሰብና ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ ዓንዲ-ማእከል እታ ክብርቲ ስድራ-ቤት ኤርትራ ብምዃናን ናይ ቆልዑን መንእስያትን ናይ ኣረጋውያንን ጸዋሪትን ሓብሓቢትን ብምዃና ዓቢ ክብርን ኣፍልጦን ክንህቦን፡ ብስሙር ህዝባዊ ቃልሲ ንሓርነትን ፍትሕን ነባሪ ክብረን ህያው እንገብረሉን መዓልቲ ኪኸውን ይግባእ።
ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን፡ ነዚ ናይ መጋቢት 08፡ 2017 ኣገዳሲ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ፣ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ንፍትሒ፡ ነቲ ኣዝዩ ሓያል ህዝባዊ ምንቅስቓስ (Grassroots Movement) ማዕረ -ማዕረ እቲ ዘካይዶ ናይ ጎስጓስን ምልዕዓልን ኣስተምህሮታት፡ ናብ ተግባራዊ ህዝባዊ ትካላት ዝሰጋገረሉ ድርብ ታሪኻዊ ዕለት ንኽኸውን ንኩሎም ኤርትራውያን ተቓለስቲ ንፍትሒ ጻውዒቱ የቕርብ።
ዓለምለኻዊ ተበግሶ፡ ነዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ-ኣንስትዮ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ንፍትሒ ኣኣብ ዘለዉዎ ከባቢታት ከተማዊ/ኣከባብያዊ ባይቶ ንምትካልን ነቲ ድሮ ቆይሙ ዘሎ ንምሕያልን – ናይ ምርጫ ሽማግለታት ዘቑሙሉን ዝመርጹሉን ዕለት ንምግባሩ፡ ነቲ ዓብይን ቅዱስን መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ፣ መዓልቲ ፍትሕን ሓርነትን ስድራቤታት ኤርትራ ንክኸውን፡ ነቲ ንሃገርን ህዝብን ዘብርስ ዘሎ ጨካን ምልካዊ ስርዓት ንምልጋስ፡ ኩሎም ኤርትራውያን ጻዕርታቶም ምእንታን ክድመር ብንጥፈት ክሳተፍዎ ብትሕትና ይጽውዕ።
ሃገርናን ህዝብናን፡ ብፍላይ መንእሰያትን ደቂ-ኣንስትዮናን ኣብ ጸልማት ባርነት ኣብ ዓቢ ሓደጋ ኣብ ዘለዉሉ እዋን፡ ህጹጽነት ናይዚ መጸዋዕታ ብዕቱብ ክትርእይዎ ነማሕጽን።
ሰነዳት ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምርካብ ኣብዚ ጠውቕ http://www.snitna.com/gieegm/gieegm.html
ዝኾነ ሕቶ ወይ ርእይቶ ምስዝህልወኩም በዚ ጸሓፉልና gieegm@googlegroups.com


text:
ሎሚ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝተዋህበ መግለጺ፡ እቲ ኣዋጅ ኣብ ውሽጢ 15 መዓልታት ናብ ቤትምኽሪ ወከልቲ ቀሪቡ ምስ ጸደቐ ንሹድሽተ ኣዋርሕ ተግባራዊ ከምዝኸውንን፡ ኣብ ኩሉ ከባብታት`ታ ሃገር ተግባራዊ ከምዝኸውንን ተሓቢሩ`ሎ።
ንጋዜጠኛታት ዝተዋህበ መግለጺ “ ካብ ቤት ምኽሪ ሃገራዊ ድሕነት ዝተዋህበ መግለጺ” ዝብል ክኸውን ከሎ፡ ነቲ መግለጺ ዝሃበ ሚንስተር ምክልኻል ኣቶ ሲራጅ ፈርጌሳ፡ ነቲ ኣዋጅ ንምፍጻም ሓዲሽ “ወተሃደራዊ እዚ” ከምዝቐውም ተዛሪቡ።
ብመሰረት`ቲ ኣዋጅ እዋን ሓደጋ “ ዝኾነ ሁከትን ረብሻን ዝገብር፡ ኣብ መንጎ ህዝብታት ምጥርጥራትን ምቅሕሓርን ዝፈጥር፡ ብዕልን ብሕቡእን ትኹተዃ ዝገብሩ፡ ጽሑፋት ምድላውን ኣሕቲምካ ምዝርጋሕን፡ ሰልፊ ምውጻእ፡ ብምልክት ምግላጽ ወይ ድማ መልእኽቲ ብዝኾነ ካልእ መንገዲ ንህዝቢ ወግዓዊ ምግባር ክልኩል`ዩ” ይብል።
እቲ ዝቐውም ወተሃደራዊ እዚ ኣድላይ ኢሉ ምስ ዝኣምን “ ዝኾነ መራኸቢ ሜላታት ክዓጹን ከምዝቋረጽ ክገብርን ይኽእል`ዩ፡ ኣብ ኣደባባይ ሰልፊ ምውዳብን፡ ብጉጅለ ኮይንካ ምንቅስቓስን ይኽልክል“ ኢሉ`ሎ።
ብተወሳኺ ኣዋጅ ሰዓት ሕላፍ ተፈጻሚ ዝኾነሉ ኩነታት ከምዝውሰን ብግላጽ “ እቲ ናይ 6 ወርሒ ኣዋጅ ምንዋሕ እንተድልዩ`ውን ኩነታት ተገምጊሙ ንተወሳኺ 4 ኣዋርሕ ክናዋሕ ከምዝኽእል ሚንስተር ምክልኻል ኢትዮጵያ ኣብ`ቲ እዋን ኣፍሊጡ`ሎ።
ብኻልእ ወገን ሕጂ መግለጺ ዘውጽአ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኢምባሲ ኣመሪካ “ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዘውጽኦ ኣዋጅ እዋን ሓደጋ ፍጹም ኣይንሰማማዕን” ብምባል እቲ ኣዋጅ መሰረታዊ መሰላት ዝግድብ`ዩ ኢሉዎ`ሎ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ዓቢይ ጾም፦
ሓደ ካብ ሾብዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ዓቢይ ጾም እዩ። እዚ ጾም እዚ ፈጣሬ ሰማያትን ምድርን፡ ጐይታ ጐይቶትን ኢየሱስ ክርስቶስ ድኅሪ ብኢድ ዮሓንስ መጥማቑ ኣብ ገዳመ ቆሮንቶስ ከይዱ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ዝጾሞ እዩ።
• ስለምንታይ ጐይታ ጾመ፧
1. ተወሊዱ፡ ጸዋትወ መከራ ተቐቢሉ፡ ብሞቱ ንሞት ኣዳም ስዒሩ፡ ብትንሣኤኡ ትንሣኤ ሂቡ ንደቂ ሰባት ፍጹም ድኅነት ንምሃብ እዩ።
2. ሓጋጌ ሕግ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ብቓሉ ጽሙን ጸልዩን ኢሉ ምእዛዙ፡ ባዕሉ ነቲ ቅኑዕን ርቱዕን መንገዲ ጾም ብግብሪ ኣርኣያ ኾይኑ ንኺምህረና ጾመ። “ነዚ ኢኹም ዝተጸዋዕኩም እሞ፡ ክርስቶስ ከኣ ምእንቲ ኣሰር ኣሰሩ ክትስዕቡ፡ ኣርኣያ ኃዲጉልኩም ምእንታኹም መከራ ጸገበ።” (1ይ ጴጥ. 2፡21)
3. ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ዝኾነ ግብሪ ብምጻም፡ ጾም ቀዳማይ ሕጊ ምዃኑ ነገረና።
• ስለምንታይ ጐይታ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ጾመ፧
1. ኣዳም ኣብ ኣርብዓ መዓልቲ ዝተዋህቦ ክብሪ ስለ ዘጥፍአ፡ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ’ውን ክብሪ ኣዳም ንምምላስ ኣርብዓ መዓልቲ ጾመ።
2. ነቢይ ሙሴ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ጸይሙ ሕጊ ኦሪት ተቐበለ፡ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድማ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ጸይሙ ሕጊ ወንጌል ሠርዐ። (ዘፀ. 24፡12-18፣ 31፡18)
3. ነቢይ ሙሴ ዝለኣኾም ዓሠርተው ክልተ ሰለይቲ ምድረ ርስቲ ሰልዮም ኣብ ኣርብዓ መዓልቶም ተመልሱ፤ (ዘኍ. 18፡25) ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድማ መራሒ መንግሥተ ሰማያት ስለ ዝኾነ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ጾመ።
4. እቲ ኣብ ኣርብዓ መዓልቲ ተሥእሎተ መልክዕ (ቅርጺ ኣካል) ዝተሠርዓሉ ሰብ ስለ ዝበደለ፡ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድማ ካሕሣ ንክኸውን ኢሉ ኣርብዓ መዓልትን ኣርብዓ ለይትን ጾመ።
• ስለምንታይ እዚ ጾም’ዚ ‘ዓቢይ’ ተባሂሉ፧
1. ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ባዕሉ ዝጾሞ ስለዝኾነ እዩ።
2. ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንሠለስተ ኣርእስተ ኃጣውእ ዝበሃሉ ዓበይቲ ፈተናታት ሰይጣን ዝሰዓረሉ ስለ ዝኾነ እዩ። ንስስዕቲ ብትዕግሥቲ፣ ንትዕቢት ብትሕትና፣ ንፍቅሪ ገንዘብ ድማ ገንዘብ ብምጽላእ ሰዓሮ።
3. ካብቶም ካልኦት ኣጽዋማት ዝጽወመሉ መዓልታት(55 መዓልታት) ዝበዝኀ ስለ ዝኾነ እዩ።
• ስለምንታይ 55 መዓልታት ንጸውም ፧
ዓቢይ ጾም፡ ብመሠረት ባሕረ ሓሳብ ዓመት መጽአ ዝጅመረሉን ዝፍጸመሉን ዝተፈላለየ ዕለት ደኣ ይኹን እምበር ብዝኂ ዕለታቱ 55 እዩ፣ ዘይውስኽን ዘይጐድልን እዩ።
1. ኣብ 55 መዓልታት ዓቢይ ጾም፦ ሸሞንተ ቀዳምን ሾብዓተ ሰንበትን ማለት 15 መዓልታት ኣለዉ። ኣብዞም 15 መዓልታት ካብ ጥሉላት እምበር ካብ እኽለ ማይ ኣይጽወምን እዩ። ስለዚ ብዘይ እዞም 15 መዓልታት ድማ 40 መዓልታት ጾም ይኸውን።
2. ኣብ ዓቢይ ጾም ከም መእተውን መውፅእን ዝጽወሙ ክልተ ሰሙናት ኣለዉ። እቲ መእተዊ ናይ መጀመርታ ሰሙን ‘ዘወረደ’ ዝበሃል ሸሞንተ መዓልታት ኮይኑ ፣ እቲ መውፅኢ ናይ መወዳእታ ሰሙን ድማ ሰሙነ ሕማማት ዝበሃል ሸውዓተ መዓልታት ዘለዎ እዩ። ስለዚ ከም እግርን ርእስን ኮይኖም ምስ ዓቢይ ጾም ብሓንሳብ ተቘጺሮም 55 መዓልታት ይኾኑ።
• ሰናብቲ ዓቢይ ጾም ኣስማት ኣለዎም’ዶ፧
ንነፍሲ ወከፍ ኣብ ዓቢይ ጾም ዝርከቡ ሸሞንተ ሰናብቲ ሊቅ ቅዱስ ያሬድ ኣብ ጾመ ድጓ ነናቶም መዝሙር ስለዝሠርዓሎም፡ ነፍሲ ወከፍ ሰንበት ብስም እቲ መዝሙር ይጽዋዕ። ነፍሲ ወከፍ ሰንበት’ውን ነቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብዚ ምድሪ ዝመሃሮ ትምህርትን ዝገበሮ ተኣምራትን ዝገልጽ፡ ምስቲ መልእኽቲ መዝሙር ዝሰማማዕ ንባባትን ዜማን ተመዲቡሉ ኣሎ።
፨ ስለዚ ዓቢይ ጾም፡ ንፍቓድ ሥጋና ብፍቓድ ነፍስና ነግዝኣሉ፣ ካብ ገቢረ ኃጢኣት ተኸልኪልና ብሠናይ ግብሪ ንተግሃሉ፣. . . ጊዜ ጽድቅን ቅድስናን እዩ እሞ ካብ በረኸቱ የሳትፈና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ሓይልታት ድልውነት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝሓለፈ ሰሙን ሓባራዊ ወታሃደራዊ ልምምድ ኣብ ሱዳን ምጅማሮም ተገሊጹ።
ኣብቲ ልምምድ ዝሳተፋ ዘለዋ አባል ሓይልታት ድልውነት ዝኾና ኢትዮጵያ፡ኬንያ፡ሩዋንዳ፡ሶማል፡ ሱዳንን ኡጋንዳ ምኳነን ተሓቢሩ’ሎ።
እቲ ወታሃደራዊ ልምምድ በዓይነቱ ናይ መጀመርያን ዝዓበየን ምኳኑ’ውን ተገሊጹ’ሎ።
መራሕቲ እተን አባል ሃገራት እቲ ወታሃደራዊ ምትሕብባር ንቅልጡፍ ምውፋር ሰራዊት ንምርግጋጽ ሰላም ዝዓለመ ምኳኑ ሓቢሮም ኣለው።
እቲ ወታሃደራዊ ልምምድ ኣብ ጊበት ዝተባህለ ብዙሕ ህዝቢ ዘይነብረሉ ሰሜናዊ ምብራቕ ሱዳን ዝርኸብ ቦታ ዝኻየድ ዘሎ ኮይኑ ኣብ ጥቃ’ቲ ኣብ መንጎ ሱዳንን ግብጺ ዘሎ አሰሓሓቢ ቦታ ዝርከብ ምኳኑ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ላዕለዋይ ሓላፊ ሓይልታት ድልውነት ምብራቕ ኣፍሪቃ ሜጀር ጀነራል ኢዘዲን ጣሃ ኡትማን “ እዚ ወታሃደራዊ ልምምድ ዜጋታት ብዙሓት ሃገር ዝሳተፉሉን ብዙሕ መዓዝናዊ ኮይኑ ኣብቲ ብብዙሕ ዕግርግርን ዘይምርግጋእን ክለዓሉ ዝኽእሉ ኩሎም ኩነታት ዘጠቓለለን እዩ” ኢሎም።
ኣቐዲሙ ብምህናጽ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ብዝምልከት ኣብ መንጎ ግብጺን ሃገራት ፈለግ ኒል ዝኾነ ሱዳንን ኢትዮጵያ ውጥረት ተላዒሉ ምንባሩ ይዝከር።


text:
ሓጸርቲ ርእይቶታትን ሕቶታትን ኣስተማቐርቲ መጽሓፍ “ማህደር ኑረነቢ”ን መልሲ ተስፋዬ ገብረኣብን 4ይ ክፋል
ደጀን ኪዳነ
ርእይቶ፥ ቅዲ ኣጸሓሕፋኻ ኣዝዩ ዝድነቕ እዩ። ትሕዝቶ መጻሕፍትኻ ሓደ ተመራማሪ ወይ ጸሓፊ ታሪኽ ዘዳለዎ እዩ ዝመስል፤ ኣብ ዋሕዚ ኣዝዩ መሳጢ ስለዝኾነ ግን ፍሉይነት ትርእየሉ። ኣብነት፥ ኣብዛ ናይ ሕጂ መጽሓፍካ፡ ንኸም በዓል ባህታ ሓጎስ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ሰብ ታሪኽ፡ ክስሕቁ፡ ክሓርቁ ትርእዮም። ልክዕ ከምኡ ጌርካ ኸኣ ኣብ ኣእምሮኻ ትቐርጾም።
1ይቲ ሕቶ፥ ገጻዊ መገለጺታት (facial expressions) ናይ’ቶም ዓበይቲ ሰብ ታሪኽ ካበይ ኢኻ ተምጽኦ?
መልሲ፥ ኣብ ከምዚ ዝበለ መጽሓፍ፡ ደራሲ ምናባዊ ትረኻ ክጥቀም ይፍቀደሉ እዩ። ይኹን’ምበር ካብ ሓቂ ክርሕቕ ከኣ የብሉን። ካብ ሓቂ ንኸይርሕቕ ከመይ ክግበር ይከኣል? ኣብነት፥ ብዛዕባ ኣከዳድና ባህታ ሓጎስ ዘርእዩ ስእልታት ኣለዉ። ባህርዪ ባህታ ሓጎስ ዝገልጹ ጽሑፋት ኣለዉ። ባህታ ቁጡዕን ስምዒታውን እዩ። ንወዲ ራእሲ ኣርኣያ ፊተውራሪ እምባየ ብነድሪ ሃንደበት’ዩ ቀቲልዎ። ጸጽቡቓተን ኣዋልድ ኣከለጉዛይ ክምልምል መምርሒ ምስ ተዋህቦ ቁጠዐኡ ኣንጸባሪቕዎ ነይሩ እዩ። ኣማሓዳሪ ሰገነይቲ ንዝነበረ ጆቫኒ ሲንጉኒቲን ብቡኛ ሃሪሙ ኣብ ምድሪ ጸጢሕዎ’ዩ።ባህርያት ባህታ ኣጸቢቐ ምስ ፈለጥኩ፡ ክዛረብ ከሎ፡ ክንድር ከሎ፡ ክስሕቕ ከሎ ከም ድላየይ ክገልጾ እኽእል’የ። እቲ ቀንዲ ጉዳይ ምፍላጥ’ዩ። ንባህታ ሓጎስ ከኣ ጽቡቕ ገይረ ፈሊጠዮ እየ።
2ይቲ ሕቶ፥ ተስፋዬ ገብረኣብ ብኣምሓርኛ እትጽሕፍ ኤርትራዊ ዝመበቘልካ ዜጋ ኢኻ። እቲ ንስኻ ትጽሕፎ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቲ ምድቡ ምስ ናይ መን’ዩ? ምስ ናይ ኤርትራ ስነጽሑፍ ድዩ ወይስ ምስ ናይ ኢትዮጵያ?
መልሲ፥ መጻሕፍተይ ምድቦም ኣብ ከብሒ ናይ ኣፍሪቃ ወይ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ እዩ።
ሱሌማን ዑስማን ዓበ
ርእይቶ፥ ኩሎም መጻሕፍቱ ዓቕልን ተጻዋርነትን ዝሓቱ እዮም። ንዓቕሉን ተጻዋርነቱን አድንቕ።
ሕቶ፥ ኣብ ከመይ ኵነተ-ኣእምሮ ወይ “ሙድ” ኢኻ ክትጽሕፍ ኮፍ ትብል? እዚኣ ክፈልጣ ደልየ ኣለኹ፡ ንዓይ’ውን ክጥቀምላ ምእንቲ።
መልሲ፥ ብዙሕ እዋን ቀልጢፈ እየ ዝድቅስ። ፍርቂ ለይቲ ምስ ሓለፈ ከባቢ ሰዓት ክልተ ምስ ተሳእኩ ክሳዕ እዋን ምሳሕ እሰርሕ። ድሕሪ ቀትሪ ድማ ናብ ካፈተርያታት፡ ባራትን ማእከላት መዘናግዕን ብምኻድ ኣብ ሓደ ኩርናዕ ኮፍ ኢለ እጽሕፍ። ከምዚ ክግበር ከለኹ ግና እንታይ ክጽሕፍ ምዃነይ ጽቡቕ ገይረ ምስ ፈለጥኩ እዩ። ምሉእ ትሕዝቶ ናይቲ መጽሓፍ ኣብ ርእሰይ እንተወዲአዮ፡ ከም ድላየይ ክገላብጦን ከጋልቦን ኣየጸግመንን እዩ።
ጴጥሮስ መንግስ
ርእይቶ፥ ዕሙቕ ዝበለ መጽናዕቲ ኣብ ምግባር ዝተመርኰሰ ኣጸሓሕፋኡን ፍጻመታት ናይ ምትእስሳር ክእለቱን ኣዝየ አድንቕ።
ሕቶ፥ መጽናዕቲ ኣብ ምክያድን ንፍጻመታት ኣብ ምትእስሳርን እትጥቀመሉ ሜላ እንታይ እዩ?
መልሲ፥ ኣብ ትረኻታት ታሪኽ ዝኾነ ተግባርን ፍጻመን ክተተኣሳስሮ ትኽእል ኢኻ። ክተተኣሳስሮ ኣብ ዘጸግም እዋን መተኣሳሰሪ ዝኾነ ጭብጢ ናይ ታሪኽ ክትፍትሽ ትኽእል ኢኻ። ካብ ህሉው ታሪኽ’ውን ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ። ብሕልፊ ኣብ ከም በዓል ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ታሪኽ ዝተወሳሰበ እዩ። እምነት፡ ውግእ ስደት፡ ኵነታት ኣየርን ባህልን የተኣሳስረና እዩ። ማህደር ኑረነቢ ክጽሕፍ ከለኹ፡ ናይ ምትእስሳር ጸገም ኣይነበረንን። በጋጣሚ ናይ’ቶም ቀንዲ ገጸባህሪ ናይ ኣርባዕተ ወለዶ ዘመን ዝገልጽ ዝተኣሳሰረ ታሪኽ ፍጻመ’ዩ ነይሩ። ኣብነት፥ ካብ ደቂ ገብርኤል ንመኮንን መሪጸ፡ መኮንን እንተዘይነብር ነይሩ፡ ምሕረተኣብ ምዕባይ ሓዉ ንመኮንን ምተክኦ ነይሩ። ሽሕ’ኳ ምስ ቃልሲ ኤርትራ ኣብ ዝተኣሳሰር ዝጥቀስ ተራ እንተዘይነበሮ ዕላማይ ብሓንቲ ስድራቤት ገይረ ታሪኽ ኤርትራ ምግላጽ ስለዝነበረ፡ ካብ ሓራካ ዝጅምር ታሪኽ ምሕረትኣብ ክዝርዝሮ ኣይተገደድኩን። ዓስከሬን ናይ’ቲ ታሪኽ ኣብ ምውጻእ፡ ንትረኻይ ዘዋጽኣኒ እየ መሪጸ።
ይቅጽል
ምንጪ QADIE MANCHE ቀደርኩ
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት