text:
ኣብ ገዳም ደብረ ድማኅ አቡነ መርቆሬዎስ ካብ መምህር ገብረእግዚአብሔር ካብ ንባብ ክሳብ ፀዋትወ ዜማ ኵሉ ትምህርተ ዲቁና ተማሂሮም መዓርገ ዲቁና ተሠየሙ።
ቅዱስ ዳዊት ‘ይጥዕመኒ ሕገ አፉከ እመዓር ወሦከር’ ከምዝበለ ብቃለ እግዚአብሔር ስለዝተመስጡ ትምህርቶም ብምቕጻል ካብ የኔታ በርሀ ባራኺ ትምህርተ ቅኔን ትርጓሜ መጻሕፍትን ተማህሩ።
መሪጌታ ባራኺ ኣዝዮም መስተውዓሊ ፈታዊ ትምህርቲ ስለዝነበሩ ኣብ መንፈሳዊ ትምህርቲ ጥራሕ ከይተሓጽሩ፡ ኣካዳምያዊ ትምህርቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ አቡነ ባስልዮስ ኣዲስ ኣበባ ’ውን ክሳዕ 8ይ ክፍሊ (1958-1966 ዓ.ም.) ብዝግባእ ተማህሩ።
ኣብ ሃገረ ኢትዮጵያ ኣብ ቤት ማኅተም ትንሣኤ ዘጉባኤ ንኣርባዕተ ዓመት ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ ዓውዲ እናሠርሑ ድኅሪ ምጽናሕ፡ ናብ ሃገሮም ኤርትራ ተሰጒጎም መጽኡ እሞ ብቕዓት ትምህርቶምን ኣገልግሎቶምን ተመስኪርሎም ኣብ ቤት ማኅተም ኮከበ ጽባሕ ማኅበረ ሓዋርያት ብዕለት 3 ሐምሌ 1992 ዓ.ም. (10/07/2000 ፈ) ሥራሕ ጀመሩ።
ኣብ አርትዖ ቅዱሳት መጻሕፍት ተመዲቦም፡ ዓበይቲ ቅዱሳት መጻሕፍትን መጽሔታትን ዓውደ አዋርኅን . . . ኣብ ምድላውን ምርታዕን ሠርሑ። ምስ መምህራን ሊቃውንትን ሠራሕተኛታትን ብፍቕሪ ተጸሚዶም ብትሕትናን ትግሃትን ትዕግሥትን ክሳዕ ዕለተ ዕረፍቶም ዘገልገሉ ናብ ውሉድ ወለዶ ዝሰጋገር ዝኽሪ ዝኃደጉ ኣቦ እዮም።
ብ1953 ዓ.ም. ምስ ወ/ሮ ወለተብርሃን ንጉሠ ብተክሊል ቃል ኪዳን ኣሲሮም 8ተ ውሉድ ወሊዶም እዮም።
ብምኽንያት ስእነት ጥዕና ናብ ሃገረ ሱዳንን ኣሜሪካን እናኸዱ ይሕከሙ እኳ እንተነበሩ፡ ‘ሕጅስ ሓሚመ ደኺመ እየ ይኣኽለኒ’ ከይበሉ ኣብ ዝተመልስሉ ካብ ሰዓታት ሥራሖም ከየኅለፉ ብዘይ ምቍራጽ ብተወፋይነት ይሠርሑ ነበሩ።
እንሆ ድማ ዕለተ ዕረፍቶም ኣኺሉ፡ ኣብ መበል 77 ዓመት ዕድመኦም ምሸት ሰንበት 02 መስከረም 2014 ዓ.ም. (12/09.21 ፈ.) ብሃንደበታዊ ሕማም ኣብ ሆስፒታል ኦሮታ ብሰላም ዓሪፎም።
ብዕለት 6 መስከረም 2014 ዓ.ም.ግ ድማ ኣብ ቅዱስ ቂርቆስ ቤተ ክርስቲያን (ዓረዛ) ዝግባእ ጸሎታት ምስ በጽሓሎም ኣብዚ ቤተ ክርስቲያን ብኽብሪ ሥርዓተ ቀብር ተፈጺምሎም።
ኦ እግዚኦ አዕርፍ ነፍሰ አቡነ በረከተአብ! / ኦ ጐይታ ነፍሲ አቡነ በረከተአብ (መሪጌታ ባራኺ) ብሰላም ኣዕርፍ!!!
ንቤተ ሰቦምን ፈተውቶምን ድማ ጽንዓት ሃብ።
ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን
ማኅበረ ሐዋርያት
06 መስከረም 2014 ዓ.ም.
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር!!!


c: text/html

text:
ብኣገልግሎተ ክህነት ን13 ዓመት ብጽኑዕ ተጋድሎ ምስ ጸንሐ፡ “ካብ ገቢረ ጽድቅ ዘይፈጸምክዎ ዝተርፈኒ እንታይ ኣሎ፧” ዝብል ናይ ርእስኻ ልዕል ምባል ሕልና ኣብ ልቦናኡ ተመላለሰ።
ዋላ’ኳ ጸላኤ ሠናያት በዚ እንተፈተኖ፡ መፍቀሬ ሰብእ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ግና መልኣኹ ልኢኹ ኣብ ጥቓ ባሕረ ዮርዳኖስ እትርከብ ገዳመ ዮርዳኖስ ከምዝኸይድ ገበሮ። ኣብዚ ገዳም’ዚ ካብኡ ዝበልጹ ብተጋድሎኦም ፍጹማን ዝኾኑ ኣረጋዊያን ምስ ረኣየ ንሱ ካብኦም ኣዝዩ ከምዝንእስ ተረድአ። ምስኣቶም’ውን ንብዙኅ ዓመታት ብተጋድሎ ነበረ።
ቅዱስ ዘሲማስ፡ ዝጸናንዓሉ ምእንቲ ክገልጸሉ ወትሩ ናብ እግዚአብሔር ይልምን ነበረ። ሓደ ካብቲ ዝተግልጸሉ ንቅድስት ማርያም ግብጻዊት ምርካቡ እዩ። ቅድስት ማርያም ግብጻዊት ን47 ዓመት ካብ ሰብ ተፈልያ ኣብ መንፈሳዊ ተጋድሎ ዝተጸምደት ኮይና ብተጋድሎኣ ተጸናኒዑ፡ ባዕሉ ኣቝሪብዋ፡ ኣንበሳ መቓብር ፍሒርሉ ባዕሉ’ውን ዝቐበራ እያ።
እቲ ካልእ ዝተገልጸሉ ድማ ኣብ መዓርገ ቅድስና በቒዑ ብዛዕባ ብሔረ ብፁዓን በጺሑ ዝጸሓፎ እዩ። ከምዝፍለጥ ካብ 20 ዓለማት ዝኾነት ካብ ኃሙሽተ ዓለመ መሬት ሓንቲ ብሔረ ብፁዓን እያ። ኣብዛ ቦታ’ዚኣ ዝነብሩ ሰባት፡ ቅድም ናይ ደቂቀ እስራኤል ምርኮ ባቢሎን ምስ ኣብቅዐ፡ ሚጠት ናብ እስራኤል ምስ በጽሐ፦ “ምንት ኃጢአቱ ለይሁዳ አኮኑ ኢየሩሳሌም ወምንት ጌጋዩ ለእስራኤል አኮኑ ሰማርያ/ እዚ ኵሉ እምበር ዝበጽሓና ኢየሩሳሌም እኽሊ ተኽሊ እተብቍል ለምለም ሃገር እያ እሞ በሊዕና ካብ ጽጋብና ዝተላዕለ ኃጢኣት ስለ ዝሠራሕና’ዶ ኣይኮነን፧ ስለዚ ናብቲ ሃገር’ቲ ኣይንምለስን ኢና” ዝበሉ እዮም። በዚ ኸኣ እግሮም ናብ ዝመርሖም ክኸዱ ከለዉ ኣብ ምውት ባሕሪ በጽሑ። ምውት ባሕሪ፡ ሣዕሪ ኮነ ክንቲት ደርሆ እንተ ደርበኻሉ ዘጥሕል እዩ። ንዕኦም ግና ተኸፊልሎም ተሳጊሮም ብሔረ ኣዛፍ ኣተዉ። ብሔረ ዕረፍት ማለት እዩ፣ ከምኡ’ውን ብሔረ ብፁዓን እዩ። ኣብ ብሔረ ብፁዓን ዝነብሩ ሰባት ርእሶም ንፈቃደ እግዚአብሔር ዘግዝኡ ብአምልኮተ እግዚአብሔር ጸኒዖም፣ ሥጋ ካብ ምብላዕ፡ መስተ ካብ ምስታይ ብትሕርምት ዝነብሩ እዮም። ዕድሚኦም ሓደ ሽሕ ዓመት ኮይኑ ኣብ ሽሕ ዓመቶም እቶም ሰብኡት ምስ ኣንስቶም ሠለስተ ጊዜ ጥራሕ ሩካቤ ይፍጽሙ። ብሠለስተ ሩካቤ ሠለስተ ይወልዱ፣ ነቲ ሓደ ወዲ ንቤተ እግዚአብሔር ይህብዎ፣ ነቶም ክልተ ወድን ጓልን ድማ ከኣ ንዘርኢ የኃድግዎም። ክሞቱ ከለዉ ከኣ መቓብሮም ኵዒቶም፡ ነዝማዶም ኣኪቦም ተሰናቢቶም ይሞቱ። ብሔረ ብፁዓን፡ ኃጢኣት ዘይብላ ለይትን መዓልትን ብርሃን ዘይፍለያ ዓለም እያ።
ኣባ ዘሲማስ፡ ናብዛ ብሔረ ብፁዓን ሓደ ብምሥራቅ ሓደ ብምዕራብ ዝነበሩ ኣእዋም ገጢሞሙሉ ንምውት ባሕሪ ተሳጊሩ ኣተወ። ኣብ ብሔረ ብፁዓን ዝነብሩ ሰባት ከኣ ተቐቢሎም ዝኃደረሉ ቦታን ክልተ ዝለኣኽዎ ቈልዑን ሃብዎ። ሓደ መዓልቲ ብፁዓውያን ሰባት ንኽርእይዎ መጽኡ እሞ ነዞም ቈልዑ ንገሩልና ክንረኽቦ በልዎም። ንሳቶም ድማ ኣትዮም ንኣባ ዘሲማስ ነገርዎ። ንሱ ግና ግብረ እድ ኮነ ጸሎት ኂዙ ስለዝነበረ “ደቂሱ እዩ ዘሎ ወይ የለን በልዎም” ኢሉ ሰደዶም። እቶም ቈልዑ ግና ኣብ ሃገሮም ሓሶት ስለዘየለ ‘ብናቱ ሃገር የለን ብናትና ሃገር ግና ኣሎ’ ኢሎም እቲ ሓቂ ነገርዎም። እቶም ብፁዓውያን ሰባት ድማ “ጸሊእናዮ ንዝመጻእና ሓሶትሲ ኣብ ሃገርና ክምህረልና” ብምባል ካብ ሃገርና ውፅኣልና ኢሎም ኣውፅእዎ።
ኣባ ዘሲማስ፡ ፍቕሪ ስለ ዝጐደሎ ነቲ ምውት ባሕሪ ዘሳገርዎ ኣእዋም ከምቲ ናይ ቅድም ዘይገጥሙ ኮኑ። ተመሊሱ ኣብ እግሮም ወዲቑ ‘ይቕረ በሉለይ’ ምስ በሎም ግና ገጢሙሉ ተሳጊሩ ከደ።
ካብዚ ጊዜ ጀሚሩ በዓቱ ዓጽዩ እግዚአብሔር ዝገበረሉ ኵሉ እናኣመስገነ፣ ነቲ ዝጸሓፎ ዜና ብፁዓውያን ዘብሔረ ብፁዓን እናኣንበበ ይነብር ነበረ።
በዚ ኸኣ ንእግዚአብሔር ኣሥሚሩ፣ ካብዚ ዓለም ተፈልዩ ኣብ 93 ዓመት ዕድሚኡ ብ9 ሚያዝያ ኣዕረፈ።
በረከት ቅዱስ ዘሲማስ ምሳና ይኹን።
ሰላም ዘሲማስ ሶበ ጸለየ ወአስተብቍዐ፣ መጠነ ዓመታት አርብዓ፣ ብሔረ ብፁዓን በዊኦ አምሳለ ማቴዎስ ቦአ፣ ኵሎ በህየ እንተ ነፀረ ወሰምዐ፣ በውስተ ዓለም ከመ ይስብክ ወፅአ።
በረከት ጻድቃን ዘብሔረ ብፁዓን ምሳና ይኹን።
ሰላም እብል ዕደወ ብፁዓነ፣ ዘነፀሮሙ ዘሲማስ ወከመ ስምዐ ጽድቅ ኮነ፣ እንበይነ ኢበልዑ ሥጋ ወእንበይነ ኢሰትዩ ወይነ፣ በሥምረተ አምላክ ክርስቶስ አድምዑ መካነ፣ ኀበ አልቦ ሕማመ ወአልቦ ኀዘነ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ አሜን!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኢትዮጵያ ኣቶ ወርቅነህ ገበየሁ ትማሊ ሰንበት ኣብ ካርቱም ሱዳን ወግዓዊ ምብጻሕ ብምክያድ ምስ ናይ ሱዳን መዘነኦም ኢብራሂም ጋንዱር ተራኺቦም ምዝርራቦም ተገሊጹ።
ክልቲኦም ሰበ ስልጣን ትማሊ ሰንበት ኣብ ከተማ ካርቱም ዝሃብዎ ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለጺ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ሱዳን ኢብራሂም ጋንዱር “ክሳብ ሕጂ ብዛዕባ ጉዳይ ስግኣት ሃገር ኣይተዘራረብናን ግን ንጸጥታ ሃገርና ዘስግኡ ወገናት ከምዘለው ሓበሬታ ኣለና” ዝበሉ ክኮኑ ከለው ናይ ኢትዮጵያ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣቶ ወርቅነህ ገበየሁ ብወገኖም ብዛዕባ ምብጻሕ ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ናብ ግብጺ ከምዚ ኢሎም።
“ እቲ ምብጻሕ ቀዳማይ ሚንስትር ክልቲኣዊ ዝምድና ንምቅጻል ዝዓለመ እዩ። ብዙሕ ክልቲኣዊ ጉዳያት ኣለና። ቁጠባዊ፡ፖለቲካዊን ማሕበራዊ ጉዳያትን ስለዚ ቀዳማይ ሚንስትር ነዞም ክልቲኣዊ ዝምድና ንምምሕያሽ እዮም እዮም ናብኡ ከይዶም ምስዚ ድማ ዝተሓሓዝ ኣይኮነን” ኢሎም።
ግብጺ ኣብ ኢትዮጵያ ዝህነጽ ዘሎ ዓብይ ናይ ህዳሴ ግድብ ናብ ግብጺ ዝፍስስ ትሕዝቶ ማይ ፈለግ ኒል የጉልድ እዩ ክትብል ከላ ኢትዮጵያ ግን ነዚ ትነጽግ።
እዞም ሰበ ስልጣን ክልቲኦም ሃገራት ኣብ ማእከል ዘንቆልቁል ዘሎ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት ምስ ግብጺ ከምዝተራኸቡ ይግለጽ ኣሎ።


text:
Radio Erena: 25 December 2017
ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኤርዶዋን ብሰንበት 24 ታሕሳስ ኣብ ሱዳን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዳ።
ጣይብ እርዶዋን፣ ካብ 2003 ክሳብ 2014 ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዝነበረሉ ይኹን፣ ካብ 2014 ድማ ፕረዚደንት ቱርኪ ካብ ዝኸውን ናብ ሱዳን ክበጽሕ ኣብዚ 14 ዓመታት ንፈለማ እዋኑ’ዩ።
ዕላማ ዑደት እቲ ፕረዚደንት፣ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዝጸንሐ ዝምድና ብዝያዳ ንምዕማቑ ምዃኑ ኣምባሳደር ቱርኪ ኣብ ሱዳን ዶክተር ኢርፋን ገሊጹ።
እንተኾነ፣ እቲ ፕረዚደንት ናብ ሱዳን ዝበጽሕ ዘሎ፣ ሱዳን ኣብ ጉዳይ ምስሕሓብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ፣ ምስ ስዑዲ ይኹን ምስ ቀጠር ጸግዒ ብዘይምሓዛ ምዃኑ ተንተንቲ የረድኡ።
ሱዳን ምስ ቀጠር ዘለዋ ዝምድና ክትበትኽ ብስዑዲ ዓረብ ጸቕጢ ይግበረላ እኳ እንተሎ፣ እታ ሃገር ግና ምስ ቀጠር ዘለዋ ታሪኻዊ ዝምድና ከምዘይትበትኽን ኣብ ወሽመጥ ዓረብ ተኸሲቱ ዘሎ ምስሕሓብ ከኣ ብሽምግልናን ዕርቅን ጥራይ ክፍታሕ ዝብል መርገጺ’ያ ሒዛ።
ምስ ቀጠር ጥቡቕ ዝምድና ዘለዋ ቱርኪ፣ ከም ናይ ሱዳን ተመሳሳሊ መርገጺ እኳ እንተሓዘት፣ ስዑዲ ዓረብ ግና ቱርኪ ምስ ቀጠር ከምዝወገነት’ያ ትወቕሳ።
ፕረዚደንት ጣይብ ኤርዶዋን ኣብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው፣ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ እዚን ውሳኔ ምምሕዳር ትራም ኣብ ከተማ ኢዮርሳሌምን ብዝምልከት ከምዝተመያየጡ’ውን ዲፕሎማስያውና ምንጭታት ኣረጋጊጾም።
ኣብ መንጎ ስዑዲ ዓረብን ቀጠርን ተፈጢሩ ዘሎ ምስሕሓብ፣ ንሃገራት ወሽመት ዓረንን ሃገራት እስላምን ኣብ ዘይምርድዳእ ሸሚሙ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ፕረዚደንት ቱርኪ ድሕሪ’ዚ ናይ ሱዳን ዑደቱ ናብ ኒጀርን ቱኒዝያን’ውን ተመሳሳሊ ምብጻሕ ክፍጽም’ዩ።
=====================


text:
መንግስቲ ኢትዮዽያ፣ብዛዕባ ጥዕና ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ እዋናዊ ሓበሬታ ዘይምሃቡ፣ካልኦት ሓይልታት ነቲ ምዕባለታት ተበሊፆም ክውኑን ዘይክውኑን ዜና ንከቃልሑ ዕድል ከምዝኸፈተ ኣጋይሽና ይገልፁ።
ይኹን‘ምበር፣እቲ ይቃላሕ ዝቀነየ ሻቅሎት ህዝቢ - ቀዳማይ ምንስትር ብዝተሰከምዎ ናይ ነዊሕ ዘመን ሓላፍነትን ስራሕን ፆር ክስዕብ ዝኽእል ቅልውላው ጥዕና ከምዝኾነ ህዝቢ ይርደኦ‘ዩ ይብሉ ሓደ ካብ ተሳተፍቲ።
ምንስትር ኮምኒኬሽን ኢትዮዽያ ሎሚ ሓሙስ ድሕሪ ምሳሕ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ፣ኣቶ መለስ ድሕሪ ሕክምና ኣብ ዕረፍቲ ይርከቡ።ኣብ‘ዚ ቀረባ ናብ ስርሖም ክምለሱ‘ዮም ኢሉ‘ሎ።
ኣጋይሽና ካብ መቀለ ኣቶ ኣታኽልቲ ኪሮስ ሓላፊ ማይክሮፋይናንስ ልቃሕ ደደቢትን፣ኣባል ዓረና-መድረኽን ደራሲን ኣቶ ኣስራት ኣብራሃምን፣ካብ ካናዳ መሃንዲስን ኣብ ጉዳይ ኢትዮዽያ ተንታኒን ኣቶ ሙሉብርሃን ፀሃዬ’ዮም።በትረ ስልጣን‘ዩ ዓዲምዎም።
መንግስቲ ኢትዮዽያ ንኩነታት ጥዕና ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ዝሓዘሉ ኣገባብ መዘራረቢ 3 ኢትዮዽያዊ ኮይኑ
- በትረ ስልጣን
መንግስቲ ኢትዮዽያ፣ብዛዕባ ጥዕና ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ እዋናዊ ሓበሬታ ዘይምሃቡ፣ካልኦት ሓይልታት ነቲ ምዕባለታት ተበሊፆም ክውኑን ዘይክውኑን ዜና ንከቃልሑ ዕድል ከምዝኸፈተ ኣጋይሽና ይገልፁ።


text:
ናይ ኢትዮጵያ ተቓዋሚ ፓርቲ መድረኽ ካብ 600 ንላዕሊ ኣባላተይ ተኣሲሮምኒ፣ኣበይ ከምዝኣተው ዘይፍለጡን ዝተቐትሉን ኣለው፣ጥርዓነይ እውን ንቦርድ መረፃ ኣቕሪበ ኣለኩ ኢሉ።
ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ብዛዕባ እቲ ምርጫ ዘስምዕዎ መደረ እውን ኣይቕበሎን ኢሉ’ሎ።
ሓምሻይ ሃገራዊ ምርጫ ካብ ዝካየድ ንኻልኣይ ግዜ ጋዜጣዊ መግለፂ ዝሃበ መድረክ ድሕሪ እቲ ምርጫ ብዝብኣሰ ቀፂሉ ዝበሎ ናይ ኣባላቱ ምእሳርን ምንክልባትን ይዝርዝር።
‘’ክሳብ ትማሊ ልዕሊ 600 ዝርዝር ስም ሒዝና ኣለና’’ ዝበሉ ናይ ኢትዮጵያ ዴሞክራሲያዊ ፌደራላዊ ሓድነት መድረኽ ምኽትል ኣቦ መንበር ዶ/ር መረራ ጉዲና ኣስዒቦም ‘’ኣበይ ከምዝኣተው ዘይፈለጡ፤ዝተውቕዑ፤ዝነትዑ፤ብጥይት ዝተውቕዑ፣ክልተ እውን ተቐቲሎም ኣለው፤ኩሉ ብዝርዝር ሒዝናዮ ኣለና’’ኢሎም።
ተፈፂሙ ዝበልዎ ንቦርድ ምርጫ ብደብዳቤ ከምዘፍልጡ እውን ወሲኾም ገሊፆም።ወኪልና ካብ ቦርድ ምርጫ መልሲ ንምርካብ ዝገበሮ ፃዕሪ ኣይሰለጠን።
ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሰላኝ ብዛዕባ እቲ ምርጫ ዝሃብዎ ናይ ዓወት መደረ መድረኽ ከምዘይቕበሎ ብምግላፅ የግዳስ ድምፂ ህዝቢ ብሓይሊ ዝተመንዝዐሉ እዩ ኢሎም።
መድረክ ናይ ህዝቢ ድምፂ ተሰሪቑ እናሃለወ ኣይድቅስን እይ፤ሕጋውን ሰላማዊን ቓልስና ኣፅኒዕና ክንቕፅለሉ ኢና ኢሎም ዶ/ር መረራ ጉዲና።


text:
ዝምድና ኤርትራን ሽወደንን
ሰነዳት
መወዳእታ ካልኣይ ምዕራፍ
ራብዓይ ክፋል
Eritrean Gruppen i Sverige
(መሓዙት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሽወደን)
1 ቡ በቨንስታም……. Bo Bjefvenstam
2 ክርስቲና ቢዮርክ…. Christina Björk
3 ሮልፍ……………… Rolf
4 ፕሮ. ቶማስ…………Pro.Thomas
5 ዮራን ኣስብሪንግ …..Göran Assbring
6 ማሪያነ ማተሊን…….Marian Mathelin
7 ኤቫ ያልማርስሶን……Eva hjalmarsson
8 ጉናር ስቴንስሶን……..Gunnar Stensson
9 ኤቫ ቡንደስታም ……Eva Bondestam
10 ከንት ሃልቱነን………Kent Halthunen
11 ሶርድ ፔርስሶን……..Thord Persson
12 ሶልቬግ ክርልስሶን….solveig Carlsson
14 ሌና ሂርቮነን………..Lenna Hirvonen
15 ፊሊፕ ጎትሌይብ……Philip Gothlieb
እዞም ኣብ ላዕሊ ኣስማቶም ተጠቒሱ ዘሎ ሽወደናውያን ብቀረባ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ፡ መሰል ርእሰ ውሳኔ ህዝቢ ኤርትራ ክኽበር፡ ምስ ደቂ ኤርትራ ተቐመጥቲ ሽወደን ብምትሕብባር፡ ንመንግስቲ ሃገር ሽወደን ከም ናይ ቀረባ ዕላም፡ ንኣህጉራዊ ሕብረተ ሰብ ከኣ ኣብ ናይ ዝተናውሐ መደባት ኣብ መርገጾም ጸኒዖም ክሳብ መወዳእታ ሕቶታቶም ብምቅራብ ዝከኣሎም ሞራላውን ነገራውን ደገፋት ኣበርከቱ ተባዓት ዜጋታት’ዮም። እዞም ሕጂ ኣስማቶም ክዝክሮን ዝኸኣልኩን፡ ኣብ ገገለ ጽሑፋት ዝረኽብክዎ ጥራሕ ግን ኣይነበሩን፡ብዙሓት ኣስማቶም ዝየተጠቕሱ ካልኦት’ውን ምህላዎም ክዝከር ይግባእ።
ሽወደናውያን መሰል ርእሰ ውሳኔ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ መጻኢ ዕድሉ ባዕሉ ናይ ምውሳን ግደ ክህልዎ፡ ነጻነቱ ክረክብ፡ ሃገሩ ባዕሉ ክመርሕን ከመሓድርን ዝብሉ ሕቶታት ከልዕሉ እንከለዉ፡ ብዝተወደብ ስሩዕ ኣኼባታት ብምክያድ፡ መደባት ሰሪዖም ካብ ውሽጢ ሜዳ ኤርትራ ንዝመጽእ ጽሑፋት፡ ኣብ ሽወደን ንዝፈሪ ጽሑፋት ብቋንቋ ሽወደንን፡ ትግርኛን፡ ተንቀሳቓሲ ፊልም፡ ፖስት ካርድ ዝኣመሰሉ ብምድላው ሓበሬታ ብምዝርጋሕ ዝገበርዎ ዓብይ ኣስተዋጽኦ ኣብ ሃገር ሽወደን ጉዳይ ኤርትራን ተሰማዕነቱን ማእከላይ ደረጃ ዝሓዘ ምንባሩ ጻዕርን ድኻምን ናይ’ዞም ባእታታት ምንባሩ ፍጹም ዘየጠራጥር’ዩ።
እቶም ኣብ ክሊ ኤርትራዊ ብረታዊ ተጋድሎ ተጸሚዶም ዝሰርሑ ዝነበሩ ሽወደናውያን፡ ንነጻነት ህዝብን መሬት ከዕውቱ ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ ዘይተኣደነ፡ ገደብ ዘይብሉ ስርሓት ኣሰላሲሎም’ዮም።
እዚ ምንቅስቓስ’ዚ ዘልዓሎ ሕቶ ቀስ እንዳበለ ኣብ ኩሎም ብፍትሒ ዝግደሱ ሽወደናውያንን መራሕቲ ኣባላት ባይቶን ክበጽሕ ከኣለ። ናይ’ዚ ዓይነት ስርሓት ውጽኢት ከኣ ሓንቲ ውርይቲ ኣባል ባይቶ ሽወደን ዝዀነት፡ ጸኒሓ ናይ ሊበራል ሰልፊ መራሒትን፡ ብድሕሪኡኣብ ብራዚል ከም ኣምባሳዶር ሽወደን ኮይና ዝሰርሐት
ማሪያ ለይስነር ዝተባህለት፡ ኩሉ ግዜ ኣብ ዝተወደበ ኤርትራዊ ሰላምዊ ሰልፊ ፡ ምስ ኤርትራውያን ማዕረ ተሰሊፋ ኣብ ጎደናታትን ኣደባባያትን ስቶክሆልም፡ ንጉዳይ ኤርትራ ካብ ዝተጣበቁ ሓንቲ ምንባራ’ያ። ጥብቆ ስእሊ ርአ።
ሳላ’ዚ ሰናይ ድሌትን ገደብ ዘይብሉ ምድግጋፍ ሽወደናውያን፡ ጉዳይ ኤርትራ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ክቃላሕ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ከኣ ኣብ ህዝቢ ክፍለጥ ዝተገብረ ጻዕሪ ብቀሊሉ ዝግምገም ኣይነበረን፡ ሕጂ’ውን ድሕሪ 18 ዓመት ነጻነት ኤርትራ እቲ ናይ ሽዑ ዝነበረ ገምጋም ንሱ’ዩ። ኣብ ሓድሕድ ምክብባር ዝተሰረተ ታሪኻዊ፡ ሂወት ሽወደናውያን ዝተኽፈሎ’ዩ።
እወ ከም’ቲ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ዝተጠቕሰ፡ ሂወቶም ንኤርትራ ዝሃቡ ሽወደናውያን ውሑዳት ዘይምንባሮም’ዩ። ድሒሩ’ውን ኣብ 1986 ጋዜጠኛን ሰኣላይን ዮራን ኣስብሪንግ፡ ኣብ 1989 ደራሳይ ላርሽ ቡንደስታም ኣብ ጉዳይ ኤርትራ እንዳሃለዉ ሂወቶም ዝሰኣኑ ሽወደናውያም ምንባሮም ምዝካር፡ ናይ’ቲ ሰነድ ሓቒ ንምጭባጥ ዝብል ኣርእስቲ ሕርሕራይ ገቢሩ ርትዒ ዘውሕስ ምስክር’ዩ።
ሓጺር ናይ ድሕሪ ነጻነት ተመክሮ
ሽወደናውያን ኣብ’ቲ ቅድሚ ነጻነት ብዘካየድዎ ቃልሲ ጥራሕ ዘይኮኑ ዘይኮኑ ዝልለዩ፡ ደገፋቶም ቀጺሎም’ዮም፡ ነቲ ኣብ መዋእል መሪር ተጋድሎን ሕሰምን ኩነታት ዘጥረይዎ ዝምድናታት፡ ነቲ ሂወት ዝኸፈሉሉ ዝምድናታት፡ ኣብ ግዜ ሰላም ነጻነት እንዳጓሰዩ ንመጻኢ ወለዶታቶም ስለ ዝተመሓላለፈን፡ ኣብ ካልኦት ውድባት ስለ ዝተመሓላለፈን እቲ ጉዳይ ቀጺሉ’ዩ። ኣብ መወዳእታው’ን መንግስቲ ሽወደን ይኹን ናይ ረዲኤት ትካል ሽወደን ንጉዳይ ኤርትራ ኣቃልቦ ክገብረሉ ጀሚሩ ከም ዝነበረ ኩሉ ክዝክሮ ይግባእ።
ሓደ ብ ሲንዲካሊት ዝጽዋዕ ማሕበር ካብ SIDA ብዝረኸቦ ደገፍ ምስ ብርክት ዝበሉ ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ኣብ ጥሪ 1994 ንኤርትራ በጺሖም ሓደ መጽናዕቲ ኣካይዶም ንዓዶም ተመሊሶም። ኣብ ኤርትራ ንኣስታት 3 ወርሒ ኣቢሉ ይኸውን ጸኒሖም። እዞም ብስንዲካል ዝጽውዑ ማሕበር ሰራሕተኛ ንኤርትራ ኣብ ዝበጽሕሉ እዋን፡ ኣብ ከተማታት ጥራሕ ተሓጺሮም ኣይተረፉን፡ ክሳብ ሳሕል ባርካ በጺሖም ህዝቢ ተጋደልቲ ነበር ረኺቦም ኣዘራሪቦሞምን። ጌጋ ደኣ ይኽልኣለይ’ምበር ሓንቲ ካብ’ቶም ሽወደናውያን ምስ ሓደ ኤርትራዊ መርዓ ከም ዝፈጸመትን ከም ዝወለደትን ሓበሬታ ኣሎኒ።
ኣብ ጉዳይና ክንምለስ፡ እቲ ጸብጻብ ዘቕረበ መንእሰይ ማግኑስ ሊንቶን Magnus Linton ኣብ መጽሔት ሕታም ቁጽሪ 29.98 16 ሓምለ 2004 ከም ዘስፈሮ ኣብ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ካብ’ቶም ዓብይ ተስፋታት ዝነበሮን፡ ሕጂ ግን ምስ’ቲ ኣብ ኤርትራ በጺሑ ምስ ተመልሰ፡ ካብ’ቶም ቀንዲ ተጠራጠርቲ መጻኢ ሰላምውን ዲሞክራሲያውን ምሕደራን ኤርትራ ምዃኑ’ዩ ገሊጹ።
ካልእ ፓትሪክ ቶሬል Patric Thorell ዝተባህለ ኣባል ናይ’ዚ መገሻ ዝነበረ፡ ብድሕሪ ጉዕዞ ንኤርትራ፡ ብዛዕባ ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጥ ይሓትት ስለ ዝነበረ፡ ናይ ካልኦት ውድባት ምንቅስቓስ ንምፍላጥ ይጽዕር ነበረ። ምስ ፓርቲክ ሃደበት ተራኺብና ኤርትራዊ ምዃነይ ምስ ፈለጠ ድማ ብዙሕ ሓተተኒ፡ ኣባል ተ.ሓ.ኤ ሰ.ባ ምዃነይ ሓበርክዎ፡ ብዛዕባ ኤርትራዊ ምንቅስቓሳት ክፈልጥ ከኣ ደለየ፡ ልዕሊ 20 ዝኸውን ዝተፈላልየ ብፍላይ እቲ ብተ.ሓ.ኤ ሰ,ባ ወርሓዊ ዝሕተም ዝነበረ Eritrean News Letter ሃብክዎ። ነቲ መጽሔታት ወሲዱ ተሞክሮታቱ ክድልብ ክኢሉ። ብግምት ኣብ 1995 1996 ዝነበረ ግዜ ከኣ ነቲ ናይ ኤርትራ ጉዕዞኡ ገምጋም ብምግባር ኣብ ቤት ጽሕፈት ተ.ሓ.ኤ ሰውራዊ ባይቶ ብምምጻእ ምስ ምምሕዳር ሽማግለ ዝነበሩ ኢዮብ ብስራትን፡ ደራሲ ናይ’ዚ ጽሕፉን ቃል መሕተት ኣካይዱ፡ ከምኡውን ኣብ ዑደት ዝነበረ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳይ ቤት ጽሕፈት ስውእ ተጋዳላይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ፍሉይ ቃል መሕተት ኣካይዱ፡ ነቲ ምስ ስውእ ተጋዳላይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዘካየዶ ቃል መሐተት ከኣ ኣብ’ታ ዝሓተማ መጽሔቱ ካብ ገጽ 38 ክሳብ ገጽ 40 ከም መደምደምታ ኣስፊርዎ ይርከብ። ንሕቶታቱ ዘማልእ ስእሊ ስለ ዝረኽበከኣ ጉዳይ ኤርትራን መራሕታን፡ ብፍላይ ከኣ ንመራሕቲ ህ.ግ.ዲ.ፍ ንንጉስ ሃይለስላሴ፡ ፕረ. ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኮሌ. መንግስቱ ሃይለማርያም ከም ቀዳማይ ጉጅለ፡ ኔልሶን ማንዴላ ፕረ.ሳሞራ ማሸል፡ ፕረ.ኢሰያስ ኣፈውርቒ ከም ካልኣይ ጉጅለ ዘለዎ ስእሊ ሓንቲ 40 ገጽ ዘለዋ መጽሔት ኣዳሊዩ ዘርጊሕዋ። እዚ መጽሔት ናይ’ቲ ናብ ኤርትራ ዘካየድዎ ምብጻሕ ዝተገብረ መጽናዕቲ ዝነበሮ ትጽቢታት ዝበጽሕዎ ዕግባታትን ዝገልጽ’ዩ ነይሩ። ኤርትራ ምስ ከም በዓል መንግስቱ ሃይለማሪያም ድያ፡ ወይ ምስ ከም በዓል ኔልሶን ማንዴላዝገበርዎ ምምሕዳር ጉዕዞኣ’ያ ኣብ ዝብል ፍርዲ ንኣንባቢ ዝገደፎ ዝመስል መጽናዕቲ ነበረ። ሕታም ቁ 7 1996 ስቶክሆልም ርአ። ፓትሪክ ቶሬል በዛ መጽሔት ምኽንያት ብዙሕ ዘለፋን ጸርፍን ከም ዝወረዶን፡ ብቀረባ ከኣ ንዓይ መጺኡ እታ መጽሔት ኣብ ኢድ ሓላፍነት ዘይስምኦም ሰባት ከይትዝርጋሕ ተማሕጸነኒ። ኣብ ኢድ ኣባላት ህ.ግ.ዲ.ፍ ከይትወድቕ ማለቱ ምዃኑ በሪሁለይ። ነተን ዝሃበኒ 20 ዝዀና መጽሔታት ድማ ከም ሓደርኡ ፈጸምክሉ። ድሕሪ ቅሪብ ግዜ ተመሊሱ፡ ዘይዓደልካዮ መጽሔት እንተሃለወ ምዝርጋሕ ኣቋርጾ በለኒ። ብዙሕ ከኣ ሓዘንኩ፡ ኣነ ክሕግዞ ዘሎኒ እንተሃለወ’ውን ሓተትክዎ።
ፓትሪክ ቶሬል እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝነበሮ ሃንቀውታን ትጽቢትን፡ ልዕሊ ኩሉ ነቲ ብዓይኑ ርእይዎ ዝመጸ ህዝቢ ክትሓባባሮን ክተሓጋገዞን ንህንጸት ሰላም ዲሞክራስን ዝነበሮ ድሌት ክቅምስል፡ ካብ’ቲ ኣብ መጀመሪያ ዓመታት ሌላና ዝነበረ ትስፉው፡ ንጡፍ ድሌታቱ ኣዝዩ ጎደለ። ኣብ መወዳእትኡ ከኣ ከም’ዚ በለ ” ኣነ ነቲ ኣወንዚፈዮ ዝጸናሕኩ ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርተይ ክቅጽል’የ በለኒ” ካብ ስቶክሆልም ክግዕዝ ከም ዝዀነ ከኣ ሓበረኒ፡ ብድሕሪኡ ርክብ ኣይነበረን።
መደምደምታ
ህዝቢ ሽወደን ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዝነበሮ ዝምድናታት፡ በዚ ሓጺር ጽሑፍ ዝውዳኣ ኣይኮነን። እዚ ሓደ ነፍሱ ዝኸኣለ ሓደ ምዕራፍ ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ። እዚ ምዕራፍ ታሪኽ ዝጀመረ’ምበር፡ ኣብ ሓደ ውሱን ጠጠው ዝበለን ዘቋረጽን’ውን ኣይኮነን። ሕጂ’ሞ ከኣ ብዝተፈላልየ መልክዑ ክግለጽ ዝኽእል፡ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ጉዳያት ዝተሓውሶ ኣዝዩ ነዊሕን ድልዱልን ዝምድናታት ዘለዎ፡ ግን ንግዜኡ ብሰንኪ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ተደፊኑን ተቐቢሩ ዝኸይድ ዘሎ ዝምድና’ዩ። ኣብ ዝቅጽል ሳልሳይ ምዕራፍ ተኸታተል።
ህዝቢ ሽወደን ኣይገበርዎን’ምበር፡ ኣብ ምጽብጻብ እንተ ደኣ ኣቲዮም፡ ንኤርትራ ዝሰርሕ’ምበር፡ ኤርትራ ንሽወደናውያን ዝገበረትሎም ከም ዘይየሎ ፍሉጥን ርዱእን ምዀነ። ንሳቶም ግን በቲ ዘለዉዋ ደረጃ ዕብየት ምጣነ ሃብቲ፡ ምዕቡል ሕብረተ ሰብ ናብ ኤርትራ ዘጠምት የብሎምን። ከም ዓለሞም ግን ምስ ብዙሓት ሃገራት ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ዝምድና ከም ዘለዉን ግድነት ክግበርዎ ዘለዎም ምዃኑ ፍሉጥ’ዩ።
ይቕጽል………..
28 ሰነ 2009
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1341


text:
ኩለን ጀርመናውያን ሓደ ኢየን ክበሃል ኣይከኣልን።
ንቡዝሓት ኣዋልድን ኣንስትን ግን እዞም ዝስዕቡ ነገራት ብጣዕሚ ኣገደስቲ እዮም:
ልክዕ ከም ኣወዳት ንሳተን እውን ናይ ሂወት ናጽነት ክህልወን ይደልያ።
እዚ ማለት: ምስ ደቂ ተባዕትዮ ብዘይ ኣዳላው ወይ ብማዕረ ክረኣያ ይደልያ።
እዚ ማለት ግን ካልእ ዓርኪ ይደልያ ማለት ኣይኮነን።
ናይ ባዕለን ርእሰ-ውሳኔ ስለ ክገብራ ዝደልያ እዩ።
ዝደለየኦ ነገር ባዕለን ክውስና ይደልያ። ንኣብነት:
ዝደለየኦ ዓይነት ክዳውንቲ ክኽደና ይደልያ።
ምስ መሓዙተን ዋላ እውን ንበይነን ክራኸባ ይደልያ።
ምስ ካልኦት ኣወዳት እውን ክመሓዘዋ ይደልያ እየን።
እዚ ግን ምስ ዝምድናኹም ወላሓንቲ ዘራኽብ የብሉን።
ዓርክኻ ብጣዕሚ ትፈትወካ እያ።
ይኹን ደኣምበር ምስ ካልኦት ሰባት፣ ኣዋልድ ኮና ኣወዳት ርክባ ከተቋርጽ ግን ኣይትደልን።
ካብ ጓል ናብ ጓል እውን ፍልልይ ኣሎ።
ብዛዕባ ዘለካ ስምዒታት ኣብዚ ጉዳይ ምስ ዓርክኻ ተዛራረብ።
ነንሓድሕድኩም ከኣ እንታይ ከም ትምነዩን ትደልዩን ተመያየጡ።
ብድሕሪ እዚ ዝሓሸ ክትሰማምዑ ኢኹም።


text:
ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ትማሊ ረቡዕ ኣብዘውጽኦ መግለጺ ካብ ዝሓለፈ ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ክልል ኦሮምያ ብምኽንያት ይካየድ ዘሎ ተቓውሞ ዝተኣስሩ ንዝተፈላለየ ስቓይን ሕማቕ ኣተሓሕዛን ክቓልዑ ይኽእሉ’ዮም ዝበሎም ውልቀሰባት ብዘይውዓል ሕደር ክፍትሑ ይጽውዕ።
እቲ መግለጺ ናይ ገለ ካብቶም ዝትኣስሩ ሰባት ስም ዝርዝር ሒዙ’ሎ።ከተማ ኣምቦ ካብ ዝርከብ መንበሪአን ብሓይልታት ጸጥታ ዝተኣስራ 60 ዓመት ዝዕድሚአን ወ/ሮ ድሪቤ ኤርጋ፣ምኽትል ኣቦ- መንበር ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ኣቶ በቀለ ገርባ፣ዋና-ኣሰናዳኢ ብመርበብ ሓበሬታ ጋዜጣ ነገረ ኢትዮጵያ፣ኣብ መርበብ ሓበሬታ ዝጽሕፍ ዮናታን ተረሳ፣ናይ ኦሮሚያ ሬድዮን ቴሌቪዥንን ጋዜጠኛ ፍቃዱ ሚርካና ኣብ ቁጽጽር ካብ ዝርከቡ አብቲ ዝርዝር ዝተገልጹ ሰባት እዮም ።
ብዛዕባ እቲ መግለጺ ተወሳኺ መብርሂ ክህቡ ዝተሓተቱ ማኔጂንግ ዳይረክተር መንግስታዊ ርክባት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል USA ኣዶቲ ኣክወይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንመራሕትን ኣባላትን ተቓወምቲ ንምእሳርን ንምዕፋንን ጸረ ሽብር ሕጊ ከምዝጥቀም ይገልጹ።
ንሶም ብተወሳኺ ከምዚ ኢሎም ኣለው። ‘እቲ መንግስቲ ዝኾነ ይኹን ኣብ ፖሊስታቱን ስጉምትታቱን ሕቶ ዘቕርብ ኣሸባሪ ኢሉ ብምጽዋዕ ዝወስዶ ስጉምቲ እውን ብኡ ልክዕ ዝሓየለ እዩ።’
መግለጺ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰላት ዝግደስ ዝኾነ ይኹን ወገን ቅድሚ 17 ለካቲት 2016 ዓ.ም.ፈ ናብ ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ሓዊሱ ናብ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ናይ ምሕጽንታ ደብዳበ ክጽሕፉ ይጽውዕ። እዞም ዝተኣስሩ ሰባት ክፍትሑ ኣለዎ ጥራሕ ዘይኮነስ መንግስቲ ምርመራ ከካይድ እውን ንጽውዕ ኢና ዘለና ኢሎም።
ሓደ ሽሞም ክገልጹ ዘይደለዩ ሰራሕተኛ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብቴሌፎን ኣብዝሃብዎ መግለጺ ቁጽሪ ዝሞቱ ሰባት ኣጻሪኻ ንምፍላጥ ከቢድ እንተኾነ እውን ካብ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ዝበጽሖም ሓበሬታ 121 ምብጽሑ ተዛሪቦም።መን ካብ መን ወገን ከምዝሞተ ንምፍላጥ እውን ከቢድ እዩ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይከአል።


text:
Radio Erena: 17 June 2018
ኣብ ማንቸስተር ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ብዝተጎሃሃረ ናዕቢ ብውሑዱ ሸሞንተ ሰባት ብፎኪስ ከምዝቖሰሉ ማዕከን ሓበሬታ ማንቸስተር ኢቭኒን ኒውስ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ብቀዳም 16 ሰነ ኣብ ሓደ ናይ ቅድድም ብሽክለታ ፌስቲቫል ዝካየደሉ ዝነበረ ኣጋጣሚ ዝተላዕለ ግጭት፣ ኣብ ኣፍደገ’ቲ ስዳድዩም ተኣኪቦም ዝቃወሙ ዝነበሩ ኤርትራውያን ናብ ውሽጢ ብምእታው ኣብ ልዕሊ’ቶም ዝሳተፉ ዝነበሩ ካልኦት ኤርትራውያን ድሕሪ ዘካየዱዎ መጥቃዕቲ ከምዝተበገሰ፣ እቲ ማዕከን ሓበሬታ ብተወሳኺ የረድእ።
ፖሊስ’ታ ከተማ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ከባቢ ሰዓት ሰለስተ ኣብቲ ስዳድዩም ዕግርግር ከምዝተላዕለ ኣብ ዝተሓበረሉ እዋን ብኡ ንብኡ ኣኽበርቲ ጸጥታ ብምውፋር ነቲ ኩነታት ከህድኦ ከምዝኸኣለ ሓቢሩ። ካብቶም ቁጽሮም ከባቢ ሰላሳ ክኾኑ ዝኽእሉ ተቓውሞ ዘካየዱ ኤርትራውያን ሓያሎ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ፖሊስ ኣትዮም ከምዘለዉ’ውን ይገልጽ።
ኣብቲ ቦታ ዝተዋፈራ ሸሞንተ ኣምቡላንስ ን12 ሰባት ናይ ቀዳማይ ረዲኤት ብምሃብ ከምዘፋነወኦም ተገሊጹ። ኣብ መንጎ’ቶም ዝቖሰሉ ህጻናት እውን ከምዝርከብዎም ፖሊስ’ታ ከተማ የመልክት። ኩሎም’ቶም ዝቖሰሉ ብኡ ንብኡ ክፋነዉ እንከለዉ ሓንቲ 46 ዓመት ዝዕድሜኣ ጓለንስተይቲ ግና ናብ ሆስፒታል ቴምሳይድ ከምዝተወስደት ይግለጽ።
====================


text:
ይረአ ንዘሎ ምዕባለታት ኣብ ግምት ብዘእተወThursday, 21 January 2021 09:53 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ደንበ ታቓውሞ ኤርትራ ኣብ ዞባና ብዝፍጠር ምዕባለታት ክጽለው ከም ዝጸንሐ ንኹላትና ብሩህ እዩ። ብመንጽርዚ ክሳብ ክንድቲ’ኳ እንተዘይኮነ ኣብ ቱንዚያ፡ ግብጺ፡ የመን፡ ሱዳን ደሓር ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝተጋህዱ ፖለቲካዊ ምዕባለታት ኣይተጸለናን ማለት ኣይኮነን። ብፍላይ ከኣ እቲ ኣብ ናይ “ኣይሰላም ኣይውግእ” ደረጃ ዝጸንሐ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ናብ ትካላውን ግሉጽን ዘይኮነ ዝምድና መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ጥራይ ኮይኑ ምስ ተረፈ ብቀረባ ተጸሊና ኢና።
ካብዚ ዘይመትከላዊ ዝምድና ዝተፈላለዩ ወገናት ነናቶም ትጽቢት ነይርዎም። ንሕና ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ እውን ከምኡ። ኣብዚ ትጽቢታት “ኩነታት ኤርትራ ድዩ ንኩነታት ኢትዮጵያ ክጸልዎ፡ ወይስ ብኣንጻሩ እዩ ክኸውን?” ዝብል ናይ ብዙሓት ሕቶ ነይሩ። ኣብቲ እዋንቲ ኩነታት ኤርትራ ከምቲ ክሳብ ሕጂ’ውን ዘለዎ፡ ወጽዓን ጭቆናን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሱር ዝሰደደሉ፡ ኩነታት ኢትዮጵያ ከኣ ለውጢ ዘድበንብነሉ መድረኽ ብምንባሩ፡ ኣብ ኤርትራ ጽልዋ ከሕድር እሞ ህዝብና ዝርበሓሉ ለውጢ ትንፋስ ክሰኩዕ ናይ መብዛሕትና ግምት ነይሩ። ንዝተወሰነ ግዜ እውን ምስቲ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ቀጥዒ ብዘይነበሮ ተኸፊቱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብን ናብን ኢትዮጵያ ክውሕዝ እንከሎ፡ ዝተፈላለዩ ቀረባት ከኣ ካብ ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ምስ ወሓዘ ወዮ ግምትና ሓቂ ዝኾነ ይመስል ነይሩ።
እንተኾነ እዚ ክጅመር እንከሎ እውን ብፍላይ ብወገን ኤርትራ ካብ ምስ ሓደ ወገን ተፋቒርካ ነቲ ሓደ ምግላልን ሕነ ምፍዳይን ሓሊፉ፡ ግቡእ መልክዕ ዝሓዘን ኣብጽኑዕ ባይታ ዝተሰረተን ኣይነበረን። ነታ ብቐረባ ምስ ኤርትራ ኣብ ብዙሕ መዳያት ኣዝያ እትጸላሎ ክልል ትግራይ ዝጓነየ ዝምድና፡ ንጸቢብ ረብሓኡ ከምዘይውዕል ዝተረደአን ካብቲ ምጽልላው ዝሰገአን ጉጅለ ህግዲፍ ዘይብሩህ ምስምስ ፈጢሩ ተቐላጢፉ ነቲ ተኸፊቱ ዝነበረ ኣፍደገታት ዓጽይዎ። ቀንዲ ዕላማ ናይቲ መሊስካ ምዕጻው ከኣ እቲ ናይቲ ምጽልላው ኣቕጣጫ ቀይርካ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነበረን ጌና ዘሎን ጸረ ህዝቢ ምምሕዳር ኣብ ኢትዮጵያ እውን ጸላዊ ዝኾነሉ ኩነታት ንምፍጣር እዩ ነይሩ።
እዚ ምህዞ ጉጅለ ህግዲፍ ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተራእየ እሞ ብዙሓት እምነት ኣንቢረምሉ ዝነበሩ ለውጢ ከምቲ ዝድለ ምስ ዘይምጉዓዙ ተደሚሩ እቲ ኢሳያስ ዝደረሶ ድራማታት ጉጅለ ህግደፍ ከም ድሌቱ ዝስዕሰዓሉ ጓይላ ኮይኑ። ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ኣብ ስግኣት ምውዳቕን ለውጢ ኣብ ኢትዮጵያ ምኹላፍን ከኣ ናይዚ ምልክታት እዮም። ኣብ ኢትዮጵያ ለውጢ ኣቕጣጭኡ ክቕይር እንከሎ ብዓብይኡ ሃስያኡ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ዘገድስ ኮይኑ፡ ብመንጽርቲ ንኢሳያስ ኣብ ዝሰፍሐ ሜዳ ንከኹድድ ዕድል ዝህብ ምዃኑ ከኣ ኣብ ኤርትራ’ውን መሊሱ ለውጢ ረጊጡ ዝዓጹ ብምዃኑ ዘስዓቦ ኣሉታ እዚ ንርእዮ ዘለና እዩ።
እዚ ካብ ኮነ እምበኣር፡ ህዝቢ ኤርትራን ናይ ለውጢ ሓይልታቱን ቃልሲ ሎሚ እውን ከም ዝቕጽል ርዱእ እዩ። እቲ ቃልሲ ነዚ ዝተናኸፍናዮ ምዕባለታት ኣብ ግምት ዘእተወ ክኸውን ከኣ ናይ ግድን እዩ። ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ኩነታት ናይ ኢሳያኣስ ንከባብና ብመዕቀኒኡ ናይ ምውዳብ ህርፋን ተወሲኽዎ፡ ኣብ ቀጻሊ ውግእ ምእታው ጀሚሩ ኣሎ። ብዙሓት ብኣልማማ ይእሰሩ ኣለዉ። ዓሌታዊ ጐንጽታት መመሊሱ ይገድድ ኣሎ። ንምርጫ ወሲኽካ ብዙሓት ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ይጠሓሱ ኣለዉ። ሕገመንግስቲ ይጨራረም ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ትግራይ ዝረአ ዘሎ ደማዊ ውግእ ዘስዓቦ ሞት፡ ምምዝባል፡ ስደትን ጥሜትን ነዚ ዘርኢ እዩ። እዚ ሎሚ ኣይኮነንዶ ንዓና ከም ናይ ቀረባ ጐረቤትን ሳዕቤኑ ዝጸልወናን ንዓለም እውን ዝተነጸረ ርኡይ ሓቂ እዩ። ነዚ ክዉን ሓቂ ካብ ቅድም እውን ኣይኮነንዶ ንሕና ጉጅለ ህግዲፍ ዕድል እንተረኺቡ ከምዘየናሕሲ እንግምት፡ እቶም ክሳብ ሕጂ ነቲ ጉጅለ “ኣለናልካ” ክብልዎ ዝጸንሑ ወገናትና እውን ከምቲ “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይኒ ነይትሓብእ” ዝበሃል ዘመኻንይሉ ኣይኮነን።
ናይ ለውጢ ቃልስና ነዚ ኣብ ከባብና ዝርአ ዘሎ ምዕባለታት ኣብ ግምት ብዘእተወ ክንሕዞ ኣለና ክንብል እንከለና፡ ዝያዳ ክንደፍኣሎም እምበር ንድሕሪት ክንመልሶም ካብ ዘይግብኡና ዋኒናት ሓደ ሓቢርካ ናይ ምቅላስ ኣድላይነት እዩ። ስለዚ ንሓድነትና ኣብ ዝምልከት ክሳብ ሕጂ ተደኲኖም ዘለዉ ናይ ምሕያል፡ ተጀሚሮም ዘለዉ መስርሓት ከኣ ናይ ምቅልጣፎም ጉዳይ ግዜ ዝህብ ኣይኮነን። ኣብዚ መስርሕዚ ካብቲ ዝኸይድ ዘሎ ምዕባለታት ንድግፎን ዘይንድግፎን ተርእዮታት ክፍጠር ውሁብ እዩ። ክንድግፍ ኮነ ክንነጽግ እንከለና እምበኣር፡ በቲ ኣብ ኣዝዩ በሊሕ ምንሕናሕ ዝርከብ ዘሎ ወገናት ዝህቦ ዜናታት ከይተሰለብና፡ ንርትዓውነት ከይጓዕጸጽና፡ ንናይ ክሳብ ሕጂ ኣጠማመትና ከይዘንጋዕና ክኸውን ናይ ግድን እዩ።
ኣቦመንበር ሰዲህኤ ብጻይ ተስፋይ ወልደሚካኤል (ደጊጋ)፡ ኣብ መኽፈቲ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ዝተኻየደ ጉባአ ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ሰዲህኤ “ ንሕና ከም ሰልፊ፡ በቲ ማእከላይ ባይቶና ዝወሰኖ መሰረት፡ ብንጹር ክንጐዓዝ ጸኒሕና ኣሎና። ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ኩነታት ኢደ ጣልቃነት ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣይንቕበልን ኣይንፈቅድን ። “ ዝበሎ ከኣ፡ ነዚ ኣብ ግምት ብዘእተወ እዩ። እቲ ቀንዲ መዕቀኒ ማእከልና ከኣ ናይ ኤርትራን ህዝባን ረብሓ ምዕቃብን ካብ ኢድ ኣእታውነት ተዓቂብካ ናይ ለውጢ ቃልስና ንቕድሚት ምድፋእን ክኸውን ይግበኦ። ኣብ ናይ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኣሰላልፋና እውን ቦታና ነዚ ኣብ ግምት ብዘእተወ ዝቕየስ ክኸውን ተመራጺ’ዩ። ዝያዳ ኩሉ ከኣ ነዚ ኣብ ዞባና ዝረአ ዘሎ ብደቂቕ ከነጽነዖን ክንመሃረሉን የድሊ።
ነቶም ኣብ ዝለዓለ ጐንጽን ውግእን ኣትዮም ዘለዉ ክንሕግዝ ብኡ ኣቢልና ድማ ናይቲ ክፍጠር ዝኽእል ህድኣት ተረባሕቲ ምእንቲ ክንከውን፡ ናይቲ ጸገም ኣካል ቅድሚ ምዃን፡ ክልቲኦም ሰዓርቲ ዝኾንሉ ኩነታት ምፍጣር ናይ “ከንበርክኸካ እየ” ኣምር ከምዘየዋጽኦም ከነርእዮም ክንጽዕር ይግበና። ውግእን ህልኽን ግና ካልእ ጐንጺ ዘስዕብ እምበር መፍትሒ ከምዘይኮነ ምርኣይ እውን ኣገዳሲ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ግና ኣብ ከምዚ ዓይነት ኩልኻ ተዓወቲ እትኾነሉ ህሞት ክነብር ባህሪኡ ስለ ዘይፈቕደሉ፡ እንታይ ይገብር ከም ዘሎ ንዕዘቦ ኣለና። ከምቲ ውግእ፡ ውግእዩ ዘስዕብ ዝበልናዮ፡ ኣብ ትግራይ ውግእ ምስ ተጀመረ፡ እቲ ቅድም እውን ዝተለምደ ምልክታ ዝነበሮም ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ናበይ ከም ዝዓረገን ንጉጅለ ኢሳያስ ወሲኽካ ናይ ብዙሓት ናይ ጐንጺ ኣምለኽቲ ድሌት ከም ዝሰሓበን ንዕዘቦ ኣለና። ድሕሪኡ እንታይን ብመንን ከም ዝስዕብ ምግማት እውን ዘጸግም ኣይኮነን። ስለዚ ንሕና እውን፡ ካብዚ ማዕበልዚ ከምዘይንርሕቅ’ኳ ርዱእ እንተኾነ፡ ምስ መንን እንታይን ንገብር ግና ብህድኣት እሞ ከኣ ካብ ኣካይዳ ጉጅለ ህግዲፍ ብዝተፈልየ ክንርደኦ ይግበኣና
ህግዲፍሲ ይጽይቕ እምበር፡ ኣይዓርቕንSunday, 10 January 2021 11:04 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ እዋንዚ ብሓፈሻ ዓለምና ብፍላይ ከኣ ዞባና ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ምዕልባጥ ከም ዘለዉ ንኹላትና ብሩህ እዩ። ማዕረማዕረቲ ኣዝዩ ኣሰካፊ ኮይኑ ዘሎን መዓስ ከም ዘብቅዕ እውን ዘይፍለጥን፡ ተላባዒ ኮቪድ-19፡ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ እውን ነተን ናይ ህድኣት ኣብነት ኮይነን ክግለጻ ዝጸንሓ ዓበይቲ ሃገራት ከይተረፈ ኣብ ዝብድህ ደረጃ ይርከብ። ህልዊ ኩነታት ምስግጋር ስልጣን ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜርካ ከኣ ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ።
ነዚ ኣብ ዞባና ዝረአ ዘሎ ናዕብታት ተኸቲሉ ክመጽእ ዝኽእል ሓድሽ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ ኣብ ግምት ብምእታው፡ መንግስታት ንዲፕሎማስያዊ ኣጀንደኦም ክንድቲ ንውሽጣዊ ጉዳያቶም ዝህብዎ ቆላሕታ ምናልባት እውን ካብኡ ንላዕሊ ከድህብሉ ኣብ ዝግደድሉ ደረጃ ይርከቡ። ወዮ ኣብ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ዛዕባታት፡ መንግስታዊ ሓላፍነት ወሲዱ ተዋሲኡ ሕቶ ህዝቢ መሊሱ ሓድሽ ህሞት ክፈጥር ዘይተዓደለ ጉሒላ ጉጅለ ህግዲፍ እውን ነዚ ዝረአ ዘሎ ዓለማውን ከባብያውን ቅልውላው መዝሚዙ ካብቲ ተነጺሉ ተሓቢእሉ ዝነበረ ጐዳጉዲ ዓዲ ሃሎ ወጺኡ በታ ዘላቶ ናይ ምጽያቕ ዓቕሙ ላዕልን ታሕትን ይብል ኣሎ። እዚ ጉጅለ ነዚ ናይ ምዝራግ ዕድል ካብ ዝረክብ ካብቲ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝተዓራረኸሉ ጸብጺብካ ድሮ 3ይ ዓመቱ ሒዙ ኣሎ።
ካብቶም ናይዚ ንዕዘቦ ዘለና ከባብያዊ ነውጺ ጠንቂ ዝኾኑ ምዕባለታት፡ ኢትዮጵያ ብጉዳይ ኣግእዞ ዲጋ ኣባይ ምስ ሱዳንን ግብጽን ኣትያቶ ዘላ ምስሕሓብን ናብ ውግእ ዓሪጉ ዘሎ ሕገመንግስታውን ፖለቲካውን ምስሕሓብ ዘስዓቦ፡ ኣብ ብሄር ዘተኮረ ሕድሕድ ምቅትታል ከም ኣብነት ዝጥቀሱ እዮም። ኣብ መንጎ ኬንያን ሶማልን፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡትን ፈኸፍም ዝብል ዘሎ ድጉል ሓዊ እውን ብጽሒት ኣለዎ።
ጉጅለ ህግዲፍ፡ ከምቲ “ዘይሓፍር ድሙስ ገብረማርያም ስሙ” ዝበሃል፡ ጌና ኣብ ውሽጡ ከም ጉጅለ ኮነ፡ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘይተዓርቀ ይቕረ ዘይበሃሎ፡ ኣዝዩ ዝተረሓሓቐ ፍልልይ እንዳሃለዎ፡ ኣብ ዞባና ዓራቓይን ጐብለል ሓቢርካ ናይ ምንባርን ክኸውን ፈቲኑ። እንተኾነ እቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝጸልኣሉን ዝጭቁነሉን ጠላም ባህሪኡ፡ እንተገሸ እውን ምስኡ ክኸይድ ግድን ስለ ዝነበረ፡ እቲ ብጉልባብ ኣተዓራቕነት ናብ ደገ ኬድካ ምስልኻ ናይ ምጽብባቕ ሕልሙ ኣይሰመረሉን። ምናልባት እውን ደሓን ዝነበሩ ወገናት ንሱ ምስ ገሾም ኣጣቚሱ ዘበኣሶም ከይኮኑ ናይ ብዙሓት ግምት እዩ። ኣብ ውሽጣዊ ግርጭት ኢትዮጵያ ንዝጸንሖ ናይ ምብላሕ ብጽሒት እውን ዘርኢ እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና እታ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝጀመራ ጉልብብቲ ዝምድና ቀጺላ። ምቕጻላ ጥራይ ዘይኮነ ሓቀኛ ባህርን ድሌትን ጉጅለ ህግደፍ ካብቲ ዝምድና እንታይ ከም ዝነበረ ናብ እተርእየሉ ናይ ዝርያ ደረጃ ከም ዝበጸሐት ብግብሪ ተርኢ ኣላ።
ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብዝሰርሖ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ምልክት ሕቶ ዘእትው ሓሳዊ ናይ ሰላም ድራማ፡ ናይ ዝተወሰኑ መንግስታት ከባቢና ቀልቢ ስሒቡ ከም ዝነበረ ናይ ቀረባ ተዘክሮና እዩ። ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ኮይኖም፡ ኣብ ሳዑዲ ዓረብያን ሕቡራት ኤመራትን ከይዶም ዝተመረቕዎን ወርቂ ዝተሰለምዎን ናይዚ ኣብነት እዩ። ብኣንጻሩ ነዚ ጉዳይ ብሓያል ምጥርጣር ዝረኣየኦ ሃገራት ኣለዋ። እዚ ናይ ክልተ “መሓዙት” ኢሳያስን ኣብይን ንፕረሲደንት ሶማልያ ኣኸቲልካ ፈቐዶ ከተማታት ኮለል ምባል፡ ኣባል ኢጋድ ዝኾና ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብጽቡቕ ዓይኒ ዘይምርኣየን ከም መርኣያ ዝጥቀስ እዩ። ኢሳይስ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብማዕዶ ካብ ምጥቛስ ሓሊፉ ኢዱ ኣእትዩ ደም ኤርትራውያን መንእሰያት የፍስስን ስሞም ብራስያን ዓመጽን የጸልምን ኣሎ። ምናልባት እውን ንመጻኢ እንታይ ከም ዝጐተሉ ከይተረደአ፡ በቲ ዘይንታዩ ዝፈሰሰ ደም ኤርትራውያን ናይ ልቡ ከም ዝመለኣሉ ጌሩ ወሲድዎ ይኸውን።
ናይ መራሒ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢድ ምእታው፡ ህዝቢ ኤርትራ ብብዙሕ ምኽንያታት ዘይድግፎ እዩ። ሕዝቢ ኢትዮጵያ እውን ኣይደገፎን ጥራይ ዘይኮነ “ስለምንታይ ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ጉዳይና ይኣትዉና?” ዝብል ሕቶ የልዕል ኣሎ። ርሑቕ ከይከድና ናይቲ “ሰሜን እዝ” ዝበሃል ኣካል ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣዛዚ ሜጀር ጀነራል በላይ ስዩም፡ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ ብወግዒ፡ “ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይ ተሳቲፉ እዩ። እንተኾነ ባዕሉ እዩ ኣትዩ እምበር ኣይዓደምናዮን” ዝበልዎ ዘገርም ዘረባ ምጥቃስ ይከኣል። እዚ ኣበሃህላኦም በቲ ሓደ ወገን ነቲ ገለ ምስ ህግዲፍ ሕግብግብ ዝበሉ ኤርትራውያን፡ እቲ ብስም ናይ ወጻኢ ጉዳያት ሚኒስተር ተላኣኣኺ ኢሳያስ ዝኾነ ዑስማን ሳልሕን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ክሓባብእዎ ፈቲኖም ዝነበሩ ወተሃደራዊ ጣልቃ ኣእታውነት ህግደፍ ዝቃልዕ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ናይ ኢሳያስ ኣብ ዘጉዳይካ ናይ ምእታው ክቱር ህርፋን ዘመልክት እዩ። ካብዚ ክዉን ሓቂ ነቒሎም፡ ነቲ ኢድ ኣእታውነት ኣፍደገ ዝኸፈተ ናይ ክልቲኦም መራሕቲ “ዘይግሉጽ” ክንብሎ ዝጸናሕና ዝምድና “መርህ-ኣልባ” ኢሎም ዝገልጽዎ ኢትዮጵያውያን መስተውዓልቲ ብዙሓት እዮም።
ነቲ ኢሳያስ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር፡ ዝጽበዮ ገደል ኣይረኣዮን” ዝብል ምስላ ወለድና ከየስተውዓለ፡ ዝኸዶ መንገዲ ተኸቲሎም፡ ዝውጥርዎ ምዕባለታት ክረኣዩ ጀሚሮም ኣለዉ። ምትፍናን ኢትዮጵያን ሱዳንን ናይ ግብጺ ብድሕሪ’ቲ መጋረጃ ደቂቕ ምጽንጻንን ሓደ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ናይተን ኢሳያስ ከም ኣንጭዋ ክልተ ዓንዴል፡ ንሓንሳብ ምስቲኣ ንሓንሳብ ከም ምስተን ካለኦት እንዳውደኽደኸ ገንዘብን ንዋትን ዝቕበለለን ዝነበረ ሃገራት ሓድሽ ኣሰላልፋ ይረአ ኣሎ። ሳዑድ ዕረብያ፡ ሕቡራት ኤማራት፡ ባህሬንን ግብጽን ምስታ ኢሳያስ ዝጠለማ ኳታር ተዓሪቐን ኣብ ልዕሊኣ ኣንቢረንኦ ዝነበራ እገዳታት የልዕላላ ኣለዋ። ኣብቲ ዕርቀን ከኣ ረብሓን ልኡላውነትን ሱዳን ምዕቃብ ኣብ ቅድሚት ኣስፊረናኦ ኣለዋ።
ነዚ ተኸቲሉ ናይ “ጠፋእናባ” ብዝመስል ሸበድበድ እታ 2ተ ቀወምቲ ዝኣባላታ ጉጅለ ልኡኽ ኢሳያስ ናብ ካርቱም ከይዳ። ንጽባሒቱ ከኣ ናይ ሱዳን ልኡኽ ናብ ኣስመራ መጺኡ። እዚ ኩሉ ምዕልባጥ ከኣ፡ ያኢ ኢሳያስስ ንኢትዮጵያን ሱዳንን ዓሪቑ ጉዳያት ከህድእ ይሕልን ከም ዘሎ እዩ ዘመላኽት። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣይሰለጦን። ኣብዚ እዩ ከኣ በቶም ንሕዱር መናቖቲ ባህርያቱ ዝፈልጡ ወገናት “ህግዲፍሲ ይጽይቕ እምበር፡ ኣይዓርቕን” ዝበሃል ዘሎ። ዓራቓይ ክትከውን ብውሕዱ ዘቤታዊ ጉዳይካ ወጊንካ፡ ኣካል ናይቲ ዕርቂ ዘድልዮ ምስሕሓብ ክትከውን ኣይከኣልን። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ከምቲ ንዕዘቦ ዘለና በቲ ሓደ ኢዱ ኣብቲ ጐንጺ እንዳቋማጥዐ እዩ፡ በቲ ሓደ ኢዱ ዓራቒ ክኸውን ዝደሊ ዘሎ።
መሰል ምውሳን ኣብ ጉዳዩ፡ ዝተነፈገ ህዝቢMonday, 04 January 2021 09:51 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝኾነ ካልእ ህዝቢታት ዓለም ዘይሓልፍን ዘይነጽፍን በዓል ክቡር ባሕሪ ታሪኽ እዩ። ኩሎም ካብዚ ህዝባዊ ባሕሪ ዝወጹ፡ ኣብ ጉዳይ ሃገሮምን ህዝቦምን ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባ ብዘለዎም ዜጋታት ዝምስረት ፖለቲካዊ ሰልፊ፡ ውድብ፡ ማሕበርን ካልእ ምልዕዓልን ከኣ ኣካል ናይዚ ህዝቢ ካብ ምዃን ሓሊፉ፡ ምስ ህዝቢ “ናይ ሓደ ቅርሺ ካለኣይ ገጽ እየ” ኢሉ ክንየትን ክመዓራረን ኣይክእልን። ብኣተሓሳስባኡ ናይ ህዝቢ ተቐባልነት ክረክብ ክጽዕርን ህዝቢ ነቲ ይምእመኣኒ እዩ ዝበሎ እምነቱ ከንብረሉን ከኣ ንቡር እዩ።
እቲ ንቀጻልነቱ ከድልዮ እንከሎ፡ ህዝብና ንዘለዎ ፍቕሪ ሃገርን ንሰማእታቱ ዘለዎ ዓሚቕ ክብርን፡ መዝሚዙ ንገዛእ ርእሱ ምስ ህዝቢ ክጠብቕን ከደባለቕን ዝህቅን ጉጅለ ህግደፍ ግና፡ ብዘይካ ሓይልን ዓመጽን ኣካል ህዝቢ ኤርትራ ከብሎ ዝኽእል ኣተሓሳስባን ሕጋዊ ምትእስሳርን’ኳ የብሉን። ሓደ ምእንቲ ህዝቢ ይቃለስ እየ ዝብል ውድብ ወይ ሰልፊ፡ ቅድሚ መላእ ህዝቢ ክውክል ምምጥጣሩ፡ ኣቐዲሙ ምስቶም ውሱናት ኣባላቱ ዘተኣሳስሮ ትካላዊ መስኖ፡ ዝምረሓሉ ቅዋምን ንከዕውቶ ዝትልሞ ሸቶ ክህልዎን ከኽብሮን ንዘውጸኦ ሕግታት ዘለዎ ምእዙዝነት ከውሕስን ክበቅዕ ይግባእ።
ብመንጽርዚ ክንርእዮ እንከለና፡ እቲ ኣብ ማእከል ጐልጐል፡ ብዘይካ ጉልበት ጥልመትን ካልእ እንዶ ዘየብሉ ክነሱ፡ “ካልእ ገጽ ናይ ህዝቢ ኤርትራ እየ” ክብል ዘይሓፍር ጉጅለ ህግደፍ፡ ነቶም ዝርካቦም ንገለን ኣእሚኑ ንገለን ከኣ ኣደናጊሩ ወይ ብግዝያዊ ጠቕሚ ኣስዲዑ ኣብ ጐኑ ዘሰለፎም ኣባላቱ’ኳ ካብ ዝጠልሞም ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ነቲ ብሕጋውን ዲሞክራስያውን ምርጫ ዘይኮነስ፡ ብኢደወነኑ ከካብቲ ዝደለዮ ኩርነዓት እንዳቆንጠረ ዘቖሞ መሪሕነታዊ ኣካላቱ ካብ ዝጥንጥኖ እውን ሎሚስ ቀደም ኮይኑ እዩ። ናይቲ ዝሽቅጠሉ ጉጅለ ጉባአ ወይ ናይ መሪሕነታዊ ኣካላቱ ኣኼባ ዝበሃል ቋንቋ ካብ መዝገቡ ቀደም ሓኺኽዎ እዩ። ነዚ ዕሙት ኣካይድኡ ንዝነቐፉ ኣካላት ከኣ ብኸቢድ ገበን ይኸሶም። ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ኣንዳተጸልጸለን እንዳደስከለን ቅድም ናብ ጉጅለ ኢሳያስ ወሪዱ። ሎሚ ከኣ እነሆ ኣብ ኢድ ሓደ ውልቀ መላኺ ባእታ በጺሑ። ነዚ ኣቐሚጦም በቲ ሓደ ወገን እቲ ጉጅለ ንህዝቢ ኤርትራ ከም ዝውክል፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ናይቲ ጉጅለ መራሒ ብዘመሓላልፎም ውሳነታት፡ ብዝወስዶም ጽሉላት ስጉምትታትን ከም ሳዕቤናቱ ናይ ዝፍጠር ገበን ከም ዝሕተትን ኣምሲሎም ከቕርብዎ ዝፍትኑ ከጋጥሙ እንከለዉ ካብ ምግራም ሓሊፉ ዘተዓዛዝብ እዩ። “ሕነ ቀራናትስ ንጓዕማማት” እውን የብል።
መብዛሕቶም ኣሚነምሉ ድዮም ተገሪሆም ኣባላት እቲ ጉጅለ ዝነበሩ ኤርትራውያን ካብ ዝርሕርሕዎ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ ኣሎ። ምርሕራሕ ጥራይ ዘይኮነ ምእንቲ ራህዋን ቅሳነትን ህዝቦም ኣንጻርቲ ጉጅለ ይቃለሱ ኣለዉ። ከምቲ “ካብ ብሱል ጥረ ኣይሰኣንን” ዝበሃል ግና ኣዝዮም ውሑዳት ጌና በቲ ቀደም ዝጀመርዎ ካብ ጭረሖ “ንኺድ ጥራይ” ዘይተመልሱ እውን ኣለዉ። እንተኾነ ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ እዞም ውሑዳት እውን ነቲ ጉጅለ ራሕሪሖም ኣካል እቲ ቃልሲ ምእንቲ ለውጢ ከም ዝኾኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን።
እቲ ጉጅለ ኣይኮነንዶ ንህዝቢ ኤርትራ ክውክል ከምቲ “ኣደኻስ ብስም ኣይትወጽዕካ” ዝበሃል፡ ነቲ ብዲሞክራስን ፍትሕን ዘቀናጅዎ ጉጅለኡ እውን ከም ዝጠለሞ ካብ ዘመልክቱ ኣብነታት፡ እቲ ኣጀማምራ ዝምድናኡ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ከም ኣብነት ዝውሰድ እዩ። ነቲ ዝምድና ንምጽብባቑኳ፡ “ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን” ኢልካ ንምጥማቑ እንተተፈተነ፡ ናይ ክልተ ህዝብታት ዘይኮነ ናይ ክልተ “መራሕቲ” ጥራይ ምንባሩ ንክቃላዕ ግዜ ኣይወሰደን። መላእ ህዝቢ ኤርትራስ ይትረፍ፡ ኣባላትን ትካላትን ጉጅለ ህግዲፍ እውን ብዘይካ ኣብ ዝኽሪ መዓልቲ ሰማእታት 20 ሰነ ብመደረ ዲክታተር ኢሳያስ ክጥቀስ እንከሎ እዩ ሰሚዑ። ድሕሪኡ እንተኾነ እውን እቲ ዛዕባ ኣዝዩ ኣገዳሲ ክነሱ፡ ኣብ ኣኼባ ማእከላይ ኮሚተ፡ ኣብ ርክብ ፈጻሚ ኣካል ናይቲ ጉጅለ ወይ ካቢነ ሚኒስተራት ተራእዩ ተወሲኑ ክብል ዘኽእሎ ሓበሬታን ሞራልን ከምዘይነበሮን ክሳብ ሕጂ እንተኾነ እውን ከምዘየብሉ ርኡይ እዩ። ስለዚ እቲ ዝምድና ነቲ ጉጅለ ከም ውዳበ ከም ዘይውክል ንጹር ካብ ኮነ፡ ንህዝቢ ኤርትራ እውን ከም ዘይምልክት ውሁብ እዩ። ውጽኢቱ’ውን ከምኡ እዩ።
ጉጅለ ህግዲፍ ሓጥያት ክፍጽም እንከሎ፡ ምእንቲ መሳኽምቲ ገበን ክኾኖ፡ ፈታዊኡ ተመሲሉ ከም ቁርዲድ ናብ ህዝቢ ምልሓግን ምጽጋዕን ኣመሉ እዩ። እቲ ጉጅለ ብኸምዚ ዓይነት መህደሚ ክጣበብ ምስቲ ሸፋጢ ባህሪኡ ርዱእ እዩ። ንኣብነት ኣብዚ እዋንዚ ምእታው ሰራዊት ኤርትራ ናብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ንህዝቢ ኤርትራ ከም ዝምልከቶ ኣምሲልካ ምግላጹ ንሰምዕ ኣለና። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ሰራዊት ኣብቲ ውግእ ፈጺምዎ ተባሂሉ ዝኽሰሰሉ ዘሎ ስርቂ፡ ቅትለትን ምዕናው ትካላትን ንህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይውክል ፍሉጥ ክነሱ፡ ከምዝውክል ኣምሲልካ ብምቕራብ ክርክርን ክትዕን ይስማዕ ኣሎ።
እቶም ኣብዚ ተሃዋሲ ዛዕባታት ንግደ ህዝቢ ኤርትራ ብዝምልከት ዝከራኸሩ ዘለዉ፡ ቅድሚ ኩሉ ክግንዘብዎ ዝግበኦም መሰረታዊ ጉዳይ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ገዛእ ጉዳዩ እውን ዝኾነ ይኹን ናይ ምውሳን ተሳትፎ ዘይብሉ ምዃኑ እዩ። ግዳይ ናይቲ ኢሳያስ ዝጽይቖ ካብ ምዃን ግና ዓዲ ኣይወዓለን። ህዝቢ ኤርትራ ንጉጅለ ህግዲፍ ዝቆጻጸረሉ ሕገመንግስታዊ ውዕልን ትካላዊ መራኸብን ዘየብሉ ምዃኑ እውን ግንዛበ ክረክብ ይግበኦ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከቢድ ኣርዑት ምልኪ ይነብር ከም ዘሎ፡ ኣይኮነንዶ ኣብ ድርኩዂት ሃገርና ዘለዉ ተጋሩን ካለኦት ኢትዮጵያውያንን ኣብ ኣዝዩ ርሑቕ ኩርነዓት ዓለም ዘለዉ ወገናት እውን ይፈልጥዎ እዮም። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይወዓሎ ክውንጀል ኣይግበኦን። ምናልባት ኮነ ኢሎም ሓጥያት ጉጅለ ህግዲፍ ንምፍዃስ ወይ ንምሕባእ ንህዝብና ኣብ ዘይወዕሎ ገበን ከእትዉዎን ነቲ ክቡር ስሙ ክድዉኑን ዝህቅኑ ወገናት እንተልዮም “ኣይፋልኩምን ናብ ልብኹም ተመለሱ” ኢና እንብሎም።
2020 ኣፋኒና፡ 2021 እንክንርከብWednesday, 30 December 2020 20:41 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ-ሰዲህኤ
መዓልቲ ብመዓልቲ፡ ሰሙን ብሰሙን፡ ወርሒ ብወርሒ ከምኡ እውን ዓመት ብዓመት ክተኻኽኡ፡ ማንም ዘይቅይሮ ንቡር መስርሕ እዩ። እነሆ ከኣ በዚ ዝኾነ ኣካል ጠማዚዙ ከቐልጥፎ ወይ ከደንጉዮ ዘይክእል መስርሕ 2020ን 2021ን ሓላፍነት ኣብ ዝረኻኸባሉ እዋን ኮይንና “እንኳዕ ካብ ኣረጊት ዓመት ናብ ሓድሽ ዓመት ኣብጸሓኩም ኣብጸሓና” ኣብ እንበሃሃለሉ ንርከብ። በዚ ኣጋጣሚ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጥን ወጻእን እንኳዕ ናብ ሓድሽ ዓመት 2021 ኣብጸሓካ፡ ሓድሽ ዓመት ናይ ሰላም፡ ቅሳነትን ዕቤትን ዝያዳ ከኣ ካብ ወጽዓ ናብ ራህዋ መሰጋገሪት ዓመት ትኹነልካ” ንብሎ።
ኣይኮነንዶ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ነዊሕ ጉዕዞ ክትሰግር እንከለኻ፡ ሓጺር ተጓዒዝካ ናብቲ ዝተጸበኻዮ ክትበጽሕ እንከለኻ ምሕጓስን ምምስጋንን ልሙድ እዩ። በቲ ዝሓለፈ ምሕጓስ ጥራይ ዘይኮነ፡ መጻኢኻ ዝሓሸ ምእንቲ ክኾነልካ ሰሰናዩ ምትምናይ እውን ናይ ግድን ስለ ዝኾነ፡ ናይ ኤርትራን ህዝባን መጻኢ ብሩህ ክኸውን ናይ ኩልና ባህጊ እዩ። እንተኾነ ባህጊ ብግብራዊ ስራሕን ጽንዓትን እምበር ብትምኒትን ትጽቢትን ዝረጋገጽ ስለ ዘይኮነ፡ ኩልና እቶም ጸጽቡቑ በሃግቲ፡ ኣብ ዘዘለናዮ እሞ ከኣ ሓቢርና በበቲ እንኽእሎ፡ ክንሳተፍን ከነበርክትን በዚ ኣጋጣሚ ድልዉነትና ከነሕድስ ይግበኣና።
ቃልሲ ካብቲ ዘለኻዮ ዝሓሸ ኩነታት ንምፍጣር ዝግበር ናይ ሓባር ጻዕሪ እምበር፡ ውሱናት ወገናት ብዘይ ዝጭበጥ ምኽንያት ንጹሃት ሰባት ዝድህኽሉ ኣይኮነን። ብዛዕባ መጻኢ ምሕሳብ ማለት ዝሓሸ ምጽባይን ምምዕዳውን ማለት እዩ። ንሕና ኤርትራውያን እውን ኣብ ምፍናው 2020 ኮይና፡ እንምነዮን እንጽበዮን ዝሓሸት ዓመተ-2021 እዩ። እዛ ንቕበላ ዘለና ዓመት ከምተን ቅድሚኣ ዝነበራ ኮነ ድሕሪኣ ዝመጻ ብማዕረ ዝተዋህበትና ናጻ ህያብ እያ። ዝሓሸት እንገብራ ከኣ ንሕና ኢና። ነዛ ነፋንዋ ዘለና ዓመት “ደሓን ኩኒ” ክንብላ እንከለና፡ ብጥሪኡ ዘይኮነ፡ ከመይ ከም ዝነበረት ሓደሓደ ነጥብታት ምጥቃስ፡ ኣብ ቀጻሊት ዓመት እንታይ ከም ዝጽበየና ንምምልኻት ጠቓሚ እዩ።
2020 ብመንጽር ዓለም ምዝርዛርን ምድህሳስን ንኸይገፍሓና ብሓጺሩ “ኣሻቓሊት ከም ዝነበረት ርዱእ’ዩ” ኢልካያ ምሕላፍ ተመራጺ እዩ። ብደረጃ ሃገርና ኤርትራ ከኣ እቲ ንዓመታት ዝተነድቀ ወጽዓ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ መሊሱ ዝበኣሰላ እምበር ጩራ ራህዋን ለውጥን ዝተራእየላ ኣይነበረትን። እኳ ደኣ ህግዲፍ ተላባዒ ሕማም ኮቪድ-19 መዝሚዙ፡ ቀረብን ካልእ ምድላውን ኣብ ዘየብሉ ኩነታት ብዝፈጠሮ ወጥርን ዕጽዋን ህዝብና ዝያዳ ዝሓለፋ ዓመታት ዝተሻቐለላን ሕሰም ዝረኣየላን ዓመት ኮይና እያ ትሓልፍ ዘላ። እቲ ዕርቃን፡ ጥሜት፡ ስደት፡ ማእሰርትን ቅትለትን ብኩራት ኩሉ መሰረታዊ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላትን ዝያዳ ዝሓለፋ ዓመታት ዝተራእየላ ዓመት ኮይና እያ ትገድፈና ዘላ።
እዛ ዝሓለፈት ዓመት ንኤርትራዊ ጉዳይና እውን ዝለከመ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ዘሕዝን ኣዕናዊ ውግእ ዝተጋህደላ እያ። እዚ ውግእ ዞባዊ መልክዕ ሒዙ ብምምጽኡ እዛ እንኣትዋ ዘሎና ዓመት 2021’ውን ናይዚ ግዳይ ተረካቢት ኮይና እናተሓመሰት ከይትሓልፍ ዘሰክፍ እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ከኣ ጉጅለ ህግደፍ፡ ንኤርትራውያን ዝምልከት ኣብ ሃገርና ዝዓሞ ዋኒን ከም ዝሰኣነ፡ መራሒኡ ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብዝሃንደሶ፡ ረብሓ ኮነ ፈቓድ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘየብሉ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ብገዚፍ ዓቕሚ ምስታፉ እዩ። 2021 ካብ 2020 ትርከቦ ካብ ዘላ ብደሆታት ኣብ ርእሲቲ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ዋኒናት እዚ ዝኸበደ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ነዚ ኣብ ኢትዮጵያ ንክእጐድ ዘበርከተሉ ውግእ መዝሚዙን ንዓለም ለኻዊ ሰብኣዊ ሕግታትን ቻርተራትን ጥሒሱን ኣብ ልዕሊ ኣብ ትግራይ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝፈጸሞ በደል እውን ካብ ኣሉታዊ ምዕባለታት ዓመተ-2020 እዩ።
በቲ ካልእ መዳይ ንሕና ሓይልታት ለውጢ ኤርትራውያን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብዘመዝገብናዮ ኣውንታ ክንሕበን ይግባኣና። ምኽንያቱ ንወሳኒ ዓወትና ሰረት ክኾኑ ዝኽእሉ ስራሓት ኣበጋጊስና ስለ ዘለና። ንእሽቶ ከይሓዝካ ናብ ዓብይ ውሑድ ከይሓዝካ ከኣ ናብ ብዙሕ ምስጋር ኣይከኣልን ኢዩ። ካብዚ ብዘይፍለ ከኣ በቲ ዘምከናዮ ዕድላት ክንሓስብን ክንጠዓስን ናይ ግድን እዩ። ብፍላይ ከኣ ሎሚኸ በቲ ኣብ ኢድና ዘሎ ዓቕሚ፡ በሪኽና ምእንቲ ክንርአ “እንታይ ንግበር?” ንዝብል መሰረታዊ ሕቶ ቅልጡፍ መልሲ ክንረኽበሉ ግድን እዩ።
ኣብ 2020 ካብቲ ኣብ ደንበ ተቓወምቲ ሓይልታት ህጹጽ ተደላይነት ዝነበሮ ሓድነት ሓይልታት ተቓውሞ ኣብ ዝምልከት ከምቲ ንጽበዮኳ እንተዘይኮነ፡ ብኣዝዩ ዘገምታዊ ቅልጣፈ እናተጐዓዝና፡ ዝተወሰነ ርሕቀት ኬድና ኣለና። ኣብ ትሕቲ ኣወሃሃዲ ኣካል ምጥርናፍ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ዝተፈላለያ ሓይልታት ዕማም ኣብ ምምስራት ምብጻሕና ሓደ ተስፋ ዝህብ ስጉምቲ እዩ። እዘን ሓይልታት ዕማም ዝያዳ ኣድማዕቲ ከም ዝኾና ምግባር ከኣ ኣብ 2021 እውን ኣገዳሲ ዕማምና ኮይኑ ዝቕጽል እዩ። እዚ ናይ ውሱናት ዕማም ዘይኮነ፡ ንኹልና ዝምልከት ስለ ዝኾነ፡ ኤርትራዊ ህዝባዊ ምልዕዓላትን ምንቅስቓሳትን እውን ንዓመተ-2021 ብመንጽርዚ ክቕበልዋ ተስፋና ልዑል እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዓዲ ይሃሉ ኣብ ወጻኢ፡ እዛ ንኣትዋ ዘለና ዓመት ንጉጅለ ህግዲፍ ኣወጊድካ ዓወት ዝረጋገጸላ ክትከውን ብትስፉው መንፈስን ሕራነን ክቕበላ ይግበኦ። ሒዝናዮ ዘለና ናይ ለውጢ ጉዕዞ፡ ካብ ጸልማት ናብ ብርሃን እምበር፡ ካብ ብርሃን ናብ ጸልማት ኣይኮነን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዛ ንርከባ ዘለና ዓመት እቲ ብርሑቕ ነማዕድዎ ዘለና ብርሃን መሊኡ ምእንቲ ክበርህ ንኹሉ ክኢሉ ቃልሱ ዘሕይለላ ክትከውን ኣብዚ ኣጋጣሚ ንጽወዖ።
መላእ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ኣብዛ ነፋንዋ ዘለና ዓመት ብመሰረት ናይ ሰልፎም ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ቅዋምን ዝነኣድ ጽንዓትን ተወፋይነት ኣርእዮም እዮም። ኣብ ሰልፋዊ ግቡእን ሓላፍነትን ጥራይ ከይተሓጽሩ ከኣ ኣብ ኩሉ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ መድረኻት ብምሉእ ዓቕሞም ከበርክቱ ጸኒሖም። ኣብዛ እንርከባ ዘለና ዓመት 2021 እውን ነዚ ዝጸንሐ ኣበርክተኦም ከም ዘዛይድዎ እምነትና ልዑል እዩ።
ኢሳያስ፡ ሎሚኸ ምስ መንኮን’ዩ ከሻሩ?Tuesday, 22 December 2020 10:21 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ዞባ ቀይሕ ባሕርን ምብራቕ ኣፍሪቃን፡ ኣዝዩ ክሳዳውን ተበሃግን ምዃኑ ርዱእ እዩ። ከምቲ “መልክዐኛ ኣበረኛ” ዝበሃል ከኣ ናይ ብዙሓት ቀልቢ ስለ ዝስሕብ ናይ ስግኣት ከባቢ ካብ ምዃን ዓዲ ኣይወዓለን። ብሰንክዚ ኩሉ ግዜ ካብ ናይ ሓያላት ጠመተ ናጻ ኮይኑ ዘይፈልጥ ከባብያዊ ተሃዋስነት ኤርትራን ህዝባን እውን ግዳይ ክኾኑ ጸኒሖም እዮም። ብፍላይ ከም ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ዝኣመሰለ ጉዳይ ህዝቢ ዘይጉዳዩ ተጣላዒ ኣብ ዝወደቐትሉ እቲ ተጽዕኖ ቀሊል ከምዘይኮነ ንዕዘቦ ዘለና እዩ።
ኣብዚ ዞባ ኣብ ሓደ ኩርናዕ ዘጋጥም ምዕባለ፡ ኣብኡ ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነ፡ ቀልጢፉ እዩ ዝልሕም። ከምኡ ብምዃኑ እዩ ከኣ “ጸገምን ሻቕሎትን ዘይፍለዮ ተበሃጊ ከባቢ” ዝበሃል። በብግዜኡ ኣብ የመን፡ ሶማልያ፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ደቡብ ሱዳንን ከጋጥሙ ዝጸንሑ ምዕባለታት ክሳብ ክንደይ ኣብ ሕድሕዶም ክለሓሙ ከም ዝጸንሑ ምዝካየር ኣገዳሲ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ከኣ እነሆ ዝተፈላለዩ ሓደስቲ ምዕባለታት ይረኣዩ።
እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ዝያዳ 2ተ ዓመታት ክሕቆን ዝጸንሐ ፖለቲካውን ሕገ-መንግስታውን ምስሕሓብ ናብ ውግእ እንተ ማዕቢሉ ኣብታ ሃገር ጥራይ ከምዘይድረት ኣብ ግምት ብዙሓት ዝጸንሐ እዩ። ኤርትራኳ ብሰንኪ ሻራውን ዘይሓላፍነታውን ኣተሓሕዛ ኢሳያስ ኣካልቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክባራዕ ዝኽእል ውግእ ከም እትኸወን ኣቐዲሙ ዝተፈልጠ ነይሩ። እቲ ክፍራሕ ዝጸንሐ ውግእ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ተጀሚሩ ጋና 2ተ ኣዋርሕኳ ከይመለኦ፡ ምስኡ ዝምድና ዘለዎም ዝመስሉ ዞባዊ ምዕባለታት ይቀላቐሉ ኣለዉ። ነዚ ውግእ ስዒቡ ዝቀላቐል ዘሎ ኣሰላልፋ፡ ምስቲ ኣቐዲሙ ኣብ ጉዳይ ምህናጽ ናይ ኢትዮጵያ ዓብይ ኣግእዞ ዲጋ ዝጸንሐ ኣሰላልፋ ዝምድና ዘለዎ እዩ ዝመስል።
ነቲ ኣሰላልፋ ቁሩብ ንድሕሪት ምልስ ኢልና እንተረኣናዮ፡ ኣብዚ ቀረባና፡ ናይ ህግዲፍን ናይ ህወሓትን ንሓንሳብ ብምቅርራብን ክቱር ፍቕርን፡ ንሓንሳብ ከኣ ብምርሕሓቕን ክቱር ጽልእን ክጐዓዝ ጸኒሑ፡ ሎሚ ኣብ ዝበለሐ ተጻራሪ ብርኪ ይርከብ። ካብዚ ቀረባ ግዜ ዝጀመረ ናይ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ህግዲፍን ናይ ዶ/ር ኣብ ኣሕመድ ሰልፊ ብልጽግናን ዝምድና ከኣ እነሆ ኣብ ኣዝዩ ጥቡቕ ዝምድና በጺሑ ኣሎ። ናይዞም ጥቡቕ ዝምድና ፈጢሮም ዘለዉ ኣካላት ቀንዲ ተልእኮ ከካብ ናትካ ሒሳብ ነቒልካ ብሓባር ንህወሓት ምውቃዕ ምዃኑ ናይ ብዙሓት ግምት ነይሩ ብግብሪ ከኣ ተራእዩ። ትጽቢቶም ብመንጽርቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ህልዊ ኩነታት ክሳብ ክንደይ ሰሚርሎም ከኣ ኣብ መጻኢ ዝረአ እዩ።
ካብዚ ፍንትት ኢልና፡ ወያ ኣብ ጉዳይ ዲጋ ኣባይ ንሓንሳብ ናብ ኢትዮጵያ ትቐርብ ንሓንሳብ ድማ ካብ ኢትዮጵያ ትርሕቕ ዝነበረት ሱዳን ድሕሪ ውግእ ኣብ ትግራይ ምጅማሩ “ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ሰለስቲአን ሃገራት ኣገዳዲ ስምምዕ ከይተፈረመ፡ ኣብ ቀጻሊ ክረምቲ ኣብቲ ዲጋ ማይ ከተዕቁር ኣይትኽእልን እያ።” ዝብል መግለጺ ኣውጺኣ ናብ ግብጺ ተጸጊዓ። ሳዑድ ዓረብያ ከኣ “ኣብ ጉዳይ ዲጋ ኣባይ ኣብ ጐኒ ረብሓ ሱዳንን ግብጽን እየ ዝስለፍ” ኢላ። ከም ኣካል ናይዚ ኣብ ጉዳይ ዲጋ ኣባይ ዝተራእየ ኣሰላልፋ ብዝመስል፡ ቅድሚ ወርሒ ሱዳንን ግብጽን ኣብ መሬት ሱዳን ናይ ሓባር ወተሃደራዊ ልምምድ ኣካይደን። ኣብዚ ሰሙን እዚ ከኣ ኣብ መንጐ ኢትዮጵያን ሱዳንን ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ናይ ሓረስቶት ጠርበሽበሽ ልዕል ብዝበለ ኣብ ዘራኽበን ዶባት ተጋጭየን ኣብ ሕድሕደን ይካሰሳ ኣለዋ። ኣብ መንጐ ግብጽን ደቡብ ሱዳንን ክብ ለጠቕ ክብል ዝጸንሐ ብናይ ሓባር ወተሃደራዊ መደበር ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝተሰነየ ዝምድና፡ ዝበራበር ዘሎ እዩ ዝመስል። ኣብ መንጎ ሶማልያን ኬንያን ዘሎ ሓዞትሰዶ እውን ምስዚ ዞባዊ ወጥሪ ዝድመር እዩ።
ኢሳያስ ምስ ብልጽግና ኮይኑ ንህወሓት ምስ ወገአ፡ እሞ እዚ ዝረአ ዘሎ ኣሰላልፋ እንተደኣ ተወጢሩ፡ ምስ ሓዲኡ ናይ ምውጋን ግድነት ክህልዎ እዩ። ካብዚ ስግኣት ንምድሓንን ናይኩሉ ፈታዊ ኮይንካ ናይ ምቕጻል ህርፋን ከም ዘለዎ ዘመላኽት ዘሎ ከኣ ይመስል። ኣብዚ ቀረባ እዋን ንሓንሳብ ልኡኻቱ ናብ ሱዳን ክሰድድ፡ ንሓንሳብ ድማ ካብ ሳዑድ ዓረብያ ልኡካት ክቕበል ተዓዚብናዮ። ኣቐድም ኣቢሉ ባዕሉ ናብ ኢትዮጵያ፡ ግብጽን ሱዳንን ገሹ ምንባሩ እውን ካብዚ ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ስለዚ ኢሳያስ ከምዚ ዝገብር ዘሎ ብሓቂ ናይ ምትዕራቕ ጽቡቕ ድሌት ሃልይዎ ዘይኮነ፡ ምስ መን ከም ዘሻሩን ካብ መን ዝያዳ ከም ዝጥቀምን ንምውሳን ክጋጥሞ ካብ ዝኽል ጸገም ንምውጻእ እዩ።
እቲ ኩነታት ኣብ ክንዲ ብምስምማዕ ዝውዳእ፡ ብኣንጻሩ እንተ ከሪሩ እሞ፡ እቲ ኣብ ጉዳይ ኣባይ ኣቐዲሙ ዝተራእየን ሕጂ እውን ኣብዚ ውግእ ዝንጸባረቕ ዘሎን ኣሰላልፋ እንተደኣ ቀጺሉ፡ ኢሳያስ ምስ መን ከም ዝውግን ክውስን ክግደድ እዩ። ኢሳያስ ኣብዚ ጉዳይ ንምውሳን ዝምርኮሰሉ ከም ኣመሉ ጅባኡ ዝመልኣሉን ዝገዘፈ ሃንዛ ኣሕቂፉ ዕድመ ስልጣኑ ዘናወሓሉን ሸነኽ ከም ዝብህግ ፍሉጥ እዩ። ተመኩሮ ተበላጺ ሕዝግድፉ እንተርኣና፡ ካልእ ገዲፍካ ምስ ሱዳን ክንደይ ግዜ ከም ዝተበኣሰን ክንደይ ግዜ ከም ዝተዓርቀን ምዝካር እኹል እዩ።
ኢሳያስ ምስ ኢትዮጵያዊ ሰልፊ ብልጽግና ናይ ምዝማዱ ቀዳማይ ዕማም ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ግምት ዘየእተወ፡ ንህወሓት ወቒዕካ ሕነ ምፍዳይ ምንባሩ ብግብሪ ተራእዩ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ዝሰርሓሉ ዘሎ፡ ማእከላይ ነጥቢ ፖሊሲ ዝምድና’ውን ነገራዊ ረብሓ ምርካብ፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ዘጋጥሞ ፖለቲካዊ ሕቶታት ኣቕጣጫ ምስሓትን ኣገዳሲ ባእታ ናይዚ ከባቢ ኮይንካ ናይ ምቕራብ ህርፋንን እዩ። ነዚ ሽውሃቱ የማለኣለይ ኢሉ ኣብ ዝሐለፉ ክልተ ዓመትን ፈረቓን ሒዝዎ ዝጸንሐ መንግዲ ደጋጊሙ ከም ዝነገረና፡ ንኤርትራ ነቲ ብደምን ኣዕጽምትን ሰማእታታ ዝተነድቀ ልኡላውነታ ግሂሱ ናብ ኢትዮጵያ ምርካብ እዩ። ምስዚ ዝረአ ዘሎ ምዕባለታት’ውን ካብዚ ዝኣተዎ መጻወዲያ ኣይክወጽእን እዩ። ምስዚ ኩሉ ህርፋኑ ግና፡ ዋላኳ ቀዳማይ ሚኒስተር ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ፓርላማኡ “በዓል ውዕለትና” ኢሉ እንተነኣዶ፡ ኣብ ዘራጊ ባህርያቱ ብዝሓደሮም ስግኣትን ስኽፍታን፡ ንህግዲፍን መራሒኡን ካብ ዝርዝር ጸላእቶም ሃገራትን መራሕትን ዘየውጽእዎም ኢትዮጵያውያን ፖለቲከኛታት ብዙሓት እዮም።
ጉዳይ ስደተኛታት፡ እዋናዊ ቀዳምነትና’ዩMonday, 14 December 2020 09:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ቅድሜና ዘለዉ ክንዘራረበሎም ዝግበኣና፡ ግን ከኣ ናይ ለውጢ መስመር ቃልስና ከየስሕቱና ክንጥንቀቐሎም ዝግበኣና እዋናውያን ዛዕባታት ኣዝዮም ብዙሓት እዮም። “ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብዚ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ተሳቲፉዶ ኣይፋሉን? ኣብዚ ውግእ ዘስዓቦ ኣሰላልፋ መን ምስ መን ኣሎ? ካብቶም ገኒኖም ኣዛረብቲ ኮይኖም ዘለዉ እዮም።
እዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ናይ ዞባን ዓለምን ኣጀንዳ’ውን ኮይኖም ዘለዉ ዛዕባታት፡ ብዝያዳ ነቶም ኣንጻር ህግደፍ ዝተሰለፍና፡ ኤርትራውያን ኣዛረብቲ ክኾኑ ግድን እዩ። ምኽንያቱ ንመጻኢ ዕድል ኤርትራን ህዝባን ኮነ ነቲ ነካይዶ ዘለና ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ናይ ምርግጋጽ ቃልስና ኣዝዮም ጸለውቲ ስለ ዝኾኑ። ኣብዚ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይ ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተሰሊፉ ኣንጻር ትግራይ ምስታፉን ዘይምስታፉን፡ ብሕብእብእ ዝሕለፍ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ደቂ ውሑዳት መራሕቲ ጉጅለ ህግደፍ ዘይኮኑ፡ ደቂ ህዝቢ ኤርትራ እዮም። እቲ ጉጅለ ንኢድ ኣእታውነቱ ዝምልከት ሓቂ ክነግረና ከይተጸበና፡ ናይቶም ኣብቲ ውግእ ተሳቲፎም ዝተወግኡ፡ ዝሞቱን ሃለዋቶም ዝጠፍኡን ወለድን ስድራቤታትን ሓዘኖምን ሻቕሎቶምን ይገልጹ ስለ ዘለዉ፡ ነቲ በለካ ለኸዓካ ገዲፍና፡ ነቲ ክዉን ከም መርተዖ ምውሳዱ ናይቲ ሕቶ መልሲ እዩ። እቲ “መን ምስ መን ይስለፍ?” ዝብል ኣብ ዝርዝር ከይኣተናን ብስምዒት ከይተደፋእናን፡ ኣየንኡ እዩ ርትዓውን ኤርትራዊ ረብሓ ዘረጋግጽን ዝብል ሕቶ ብዝምልስ መዐቀኒ ክንመዝኖ ይግበኦ። ናይ ክሳብ ሕጂ ኣቕጣጫ ኢሳያስን ናይ ብዙሓት ንኤርትራ ካብ ርእሳ ዘይወረዱላ ኢትዮጵያውያን ተንተንትን ጠመተ፡ ናበይ ገጹ የመዓዱ ከም ዘሎ ምስትብሃል ግና ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።
“ኤርትራዊ ረብሓ” ዝብል ኣምር ብብዙሕ ኩርንዓት ዝረአ፡ ነብሱ ዝኸኣለ ዝርዝር ዘለዎ ኮይኑ፡ እቲ ኣብዚ እዋንዚ ቅድሚት ክንሰርዖ ዝግበኣና መዓቀኒ “ኤርትራዊ ህልውናን ልኡላውነትን” ክኸውን ከም ዝግበኦ ከነስተውዕል ይግበኣና። ብዝኾነ ይኹን ዝጸንሐን ዘሎን ፍልልያትን ህልኽን ኣወንዚፍና፡ ነዚ መሰረታዊ መዐቀኒ ክንስሕቶ ኣይግበኣናን። ምሕዝነት ኢሳይስ ኣፈወርቅን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ቀጻሊ መደባቶምን ሓደጋኡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራን እንታይ ክኸውን ከም ዝኽእል ኣድቂቕካ ምግማት ከገድሰና እዩ። እዚ ንዕዘቦ ዘለና ናይ ጉጅለ ህግድፍ ከለፍለፍን ዘይምኽኑይ ኢድ ኣእታውነቱ ኣብ ውግእ ትግራይን ድሮ ህይወት ብዙሓት መንእሰያትን ንብረት ህዝቢ ኤርትራን ኣኽፊሉና ምህላዉ ውሁብ እዩ። እቲ ክስዕብ ዝኽእል ዘስገኣና ዋጋ ምውጋዱ ኮነ ምንካዩ ከኣ ብቃልስና ዝውሰን እዩ።
እቲ ከሻቕለናን ከተሓሳስበናን ዝግበኦ ካልእ ጉዳይ፡ እቲ ብሰንኪ ኢትዮጵያዊ መግዛእቲ ካብ 1967 ጀሚሩ ካብ ኤርትራውያን ዘይለቐቐ ስደትን መሪር ሳዕቤናቱን እዩ። ስደት ኤርትራውያን ብሰንክቲ ጉጅለ ህግደፍ ፊን ኣብ ዘዝበሎ ዝጽሕትሮ ውግኣት ክሳብ ሎሚ ኣይተገትአን። ስደት ኣብዚ እዋንዚ እዋናዊ ቀዳምነትና ዝኾነሉ ከኣ፡ ሃለዋት ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያን፡ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ውግእ ዝካየደሉ ዘሎ ክልል ትግራይ ኣብ መደበር ስደተኛታት፡ ሽመልባ፡ ሕንጻጽ፡ ማይ ዓይንን ዓዲ ሓርሽን እዩ። እዚ መደበር ስደተኛታት ካብ ቀደሙ ስግኣትን ናይ ቀረባት ዋሕድን ዘይተፈልዮ ምንባሩ ዝዝከር እዩ ። እዚ ሎሚ ዝያዳ ዓሪጉ ዘሎ ስግኣት ከምቲ “ጠባይ መደበር ስደተኛ እዩ” ኢልና ክንሓልፎ ዝጸናሕና ኣይኮነን። እቲ መደበራት ስደተኛ ዝርከበሉ ከባቢ ቀጻሊ ውግእ ዝካየደሉ ዘሎ ብምዃኑ ኣይኮነንዶ ንዓና ሰብ ጉዳይ፡ ንዓለም እውን ኣሻቒሉ ዘሎ እዩ። ኣብዚ ውግእ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ይሳተፍ ስለ ዘሎን ጉጅለ ህግድፍ ኣብ ልዕሊቶም ራሕሪሐምዎ ዝተሰዱ መንእሰያት ሕነ ካብ ምፍዳይ ድሕር ከምዘይብል ስለ እንፈልጥ ሻቕሎትና ዝያዳ ክኸውን ግድን እዩ። ስግኣትን ሻቕሎትን ጥራይ ዘይኮነ ብግብሪ’ውን ብሰንክዚ ውግእ ኤርትራውያን ስደተኛታት ግዳይ ኮይኖም ከም ዘለዉ ከካብ ኩርናዑ ስግኣታት ይቃልሑ ኣለዉ።
ኣብዚ መደበር ስደተኛታት ብፍላይ ካብ 30 ሕዳር 2020 ንደሓር ሕክምና ኮነ ዝቕመስን ዝለሓስን የለን። ናይቶም ስደተኛታት ንብረት ዝርካቡን ናይቲ መደበራት ኣብያተ-ጽሕፈትን እውን ተዘሚቱ እዩ። እቲ ብሕጊ ዘይምራሕን ሕጊ ዘየኽብርን ጉጅለ ህግዲፍ ካብዚ መደበራት ስደተኛታት መንእሰያት ብሓይሊ ገፊፉ ናብ ኤርትራ ክወስድ እዩ ዝብል ስግኣት ሰማይ ዓሪጉ ዘሎ ስግኣት እዩ። ንመደብር ሽመልባ ጠቒሶም ብግብሪ ወሲዱ ኣብ ባረንቱን ከባቡኡን ኣስፊርዎም ዝብሉ ወገናት እውን ኣለዉ። ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታትን ካልኦት ሰብኣዊ ትካላትን ናይቲ መደበራት ደሃይ ዝፈልጥሉ መንገዲ ስለ ዝተዓጽወ ኣብ ሻቕሎት ኣለዉ። ኣብቲ መደበራት ሰብኣዊ ኣገልግሎት ይህቡ ናይ ዝነበሩ ትካላት ኣባላት ኣብ ሽረ ከም እተቐትሉ እውን ይንገር ኣሎ። ካብ ኤርትራውያን ስደተኛታት እውን ኣብ ከባቢ’ቲ መደበራት ብሰንኪ ዝተኻየደ ውግእ ዝሞቱን ዝትወግኡን ከም ዘለዉ ተፈሊጡ ኣሎ።
ዓቕሎም ዝጸበቦም ኣብቲ መደበራት ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት “ነብሰይ ኣውጽእኒ” ብዝብል ብሓፈሻ ናብ ሱዳን ሓዊስካ፡ ናብ ኩሉ ኩርንዓት፡ ብፍላይ ከኣ ብመንገዲ ማይ ጸብሪ፡ ለማልሞ፡ ዳባትን ጐንደርን ብዝረኸብዎ ኣጋጣሚ ብእግሪ ይኹን ብመጐዓዝያ፡ ናብ ማእከል ኢትዮጵያ ክኸዱ ዝፈተኑ ብዙሓት እዮም። በዚ ፈተነኦም ክሳብ ኣዲስ ኣበባ ዝበጽሑ ኣለዉ። ኣዝዮም ብዙሓት ከኣ ኣማኢት ብር ጨቐቕ ኢሎም ከፊሎም፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ገጾም ብኣውቶቡሳት እንዳተጓዕዙ ካብ ከባብታት ዓደርቃይ፡ ደባርቕ፡ ዳባትን ጐንደርን ብወተሃደራዊ ሓይሊ ተገዲዶም “ድሕሪ ሕጂ ክንሕልወኩም ኢና” ብዝብል ሸፈጥ፡ ናብቲ ውሕስነት ስለ ዝሰኣንሉ ዝገደፍዎ ናይ ትግራይን ኣምሓራን ፍሉያት ሓይልታትን መልሻን ዝዋግእሉ ዘለዉ ዝባደመ መደበራት ዝተመልሱ ኣለዉ።
ስለዚ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያ ኣዝዩ ተሃዋሲ ስለ ዝኾነ፡ እዋናዊ ቀዳምነትና ጌርና ክንወስዶ ይግበኣና። ቅድሚ ኩሉ ናብ ኤርትራ ከይዶም ግዳይ ማእሰርትን ቅትለትን ከይኮኑ ነቲ ዝምልከቶም ኣካላት ዘስምዕዎ ዘለዉ ምሕጽንታ ከነራጉዶ ንጽዓት። ካብዚ ሓሊፍና ዝዕንገልሉ ዕድል ንምፍጣር ከምቲ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ነዚ ጉዳይዚ ብዝምልከት “ኣብ’ዛ ፈታኒት እዋን እዚኣ ነዞም ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ስደተኛታት ዜጋታትና ኣድላዪ ሓገዝን ሓለዋን ክግበረሎም ንኹሎም ብቐረባ ዝምልከቶምን ንኣህጉራዊ ሕብረተሰብ ብሓፈሻን ኣጥቢቕና ንሓትት። ነቶም ካብ ናይ ውግእ ዞባ ወጻኢ፡ ኣብ ካልእ ቦታታት ኢትዮጵያ ዘለዉ ድማ ንድሕነቶም ህጹጽ ኣቓልቦን ደገፍን ክግበረሎም ምሕጽንታና ነቕርብ።” ዝበሎ፡ ካባና ዝሓሸ ዓቕምን ድምጽን ምስ ዘለዎም ሓቢርና “ኣለናልኩም” ዝብል ድምጽና ነስምዕ። ኩለን ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ሓይልታትን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ብተናጸል ኮነ ብእኩብ፡ ድምጸን ከስምዓን ተጽዕኖአን ከዛይዳን እዋኑዩ።
ኣንታ ወትሩ በትሪ ጉጅለ ህግደፍ ኮይንካ ህዝብኻ ከይትብድል እሞ ደሓር ከየጣዕሰካ እነተሓሳስበካ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ሎሚ እውን ኣስተውዕል። ኣበይን ምእንቲ ምንታይ ትዋጋእ ከም ዘለኻ፡ ዋላ ተደንጐየ ኣይሓለፈን እሞ ሎሚ’ውን ሕሰበሉ። ኣብ ዘይጉዳይካ ኣንጻር ህወሓት ናይ ምውጋእ ጉጉይ መንገዲ ተጐዝጒዝካ፡ ኣብ ልዕሊ ዓለም ለኻዊ ዑቕባ ዘለዎም ኣሕዋትካን ኣሓትካን ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ብህግደፍ ናይ ዝፍጸም በደል ኢደበይዛ ኣይትኹን። ጽባሕ ካብ ምጠዓስ ሎሚ ሕሰብ። እንዳ ረኣኻ እንዳሰማዕካ ትወስዶ ንዘለኻ ስጉምቲ፡ ኩሉ ግዜ ነቲ ጉጅለ ጥራይ ኣላጊብናሉ እንሓልፍ ኣይኮነን። ለኣኻይ ናቱ እጃም ኣለዎ። ተዓሚቱ ዘዝተላእኮ ዘዕኑ ኣካል’ውን ብጽሒት ከም ዘለዎ ኣይትዘንግዕ። ስለዚ ከምቲ ስምካ ዝሕብሮ፡ ናይ ህዝብኻ ተኸላኻሊ እምበር ናይቲ ጉጅለ ተለኣኣኺ ኣይትኹን።
መንግስቲ ኢትዮጵያን፡ ሰብኣዊ ትካላትንTuesday, 08 December 2020 20:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራውያን ን30 ዓመታት መሪር ቃልሲ ኣካይድናን ኩሉቲ ቃልሲ ዝሓቶ ዋጋ ከፊልናን ነጻነትና ኣውሒስና። ሞሳቲ ዝኸፈልናዮ ከቡር ዋጋን መሪር ቃልስን ግና ኣይረኸብናን። እኳ ደኣ ድሕሪ ናጽነትና እውን ደረጃታቱ ደኣ ይፈላለ እምበር ብሰንክቲ ሕድሪ ሰማእታትን መብጸዓ ህዝብን ጠሊሙ ስልጣን ዝበሓተ ጉጅለ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኤርትራን ህዝባን ኣይቀሰናን።
ከምቲ “ንበዓል ነጐዳስ ሓዊ ደብሶ” ዝበሃል፡ ህዝብና እቲ ተጻዒንዎ ዘሎ በደል ውሒድዎስ፡ እነሆ ሎሚ እውን ኣብ ክንዲ ካብ ተመኩሮኡ ዝመሃር ንግጉይ መሊሱ ዝደገም ጉጅለ ህግዲፍ፣ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየደ ዘሎ ውግእ ስለ ዝኣተወ ሻቕሎትን ስእነትን ህዝብና ዝያዳ ዓሪጉ ኣሎ። እዚ ናይ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኣዳዕዲዑ ምስታፉ፡ ወዮ ደኣ “ኮይኑ” ክብሉኻ እንከለዉ ምስንባድ ንቡር ኮይኑ እምበር፡ ብፍላይ ንዓና ነቶም ኣንጻር ጉጅለ ህግዲፍ ንሕያሎ ዓመታት ክንቃለስ ዝጸንሕና ኣካላት ዝተጸበናዮ ደኣ እምበር ሃንደበት ኣይኮነን። እቲ ጉጅለ እውን ንህዝቢ ኤርትራ ንዒቕዎ ዲዩ፡ ወይስ እንታይ ይብል ከምዘሎ ጠፊእዎ፡ ኩሉ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ሓላፍነቱ ጠንጢኑ ኣብ ኢትዮጵያዊ ዛዕባ ኣጓድ ሓዊ ምዃኑ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ነጊሩና እዩ። ብግብሪ ከኣ ዓለም ብግብሩ ትግረም ኣላ። ካብ እቶም ዝሕግዞም ዘሎ ዝመስሎም ዝነበረ ኢትዮጵያውያን እውን ብዙሓት በቲ ተግባሩ የጉረምርሙ ኣለዉ።
ናይ ጉጅለ ኢሳያስ ኣብዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኢድ ምእታው ሳዕቤኑን ማህሰይቱን ብብዙሕ መዳያት ዝግለጽ እዩ። ንዕምቆቱ ብዝምልከት ከኣ ብዓብይኡ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ኣብ ሓደጋ ዘእቱን ስዑራት ንዝነበሩ ገዝእቲ ኤርትራ፣ መሊሶም ክበራበሩ ዘተባብዕን እዩ። ካብቲ ሳዕቤናት ሓደን ኣዛራቢ ኮይኑ ዘሎን ከኣ፡ ብሓፈሻ ጉዳይ ኤርትራውያ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ ዝጸንሑን ዘለዉን ኤርትራውያን እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ፡ ጉጅለ ህግዲፍ ነቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተጐዝጒዙን ኣደናጊሩን ክሃስዮም ዝደሊ ኤርትራውያን ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት መነባብሮ ዝርከቡ እዮም። ኣብ ኢትዮጵያ ነዊሕ ዓመታት ዝተቐመጡን ቁጠባውን ማሕበራውን ህይወቶም ዝመርሑ ዘለዉ ምናልባት እውን ኣብኡ ዝተወልዱ እሞ ንምምሕዳር ጉጅለ ህግዲፍ ዘይፈልጥዎ ብዙሓት እዮም። ኣብ ሃገሮም ኣተሓሳስባኦም ከየንጸባርቑ ዝተነፍጎም ናይ ዝተፈላለያ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኣባላት እውን ኣለዉ። ስደተኛታት ኮይኖም በቲ ቅድም ዝነበረ ፖሊሲ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ተፈቒድሎም ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ኢትዮጵያ ዝነብሩን ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ዝመሃሩን ስደተኛታት እውን ኣካል እዚ እዮም። ብዓብይኡ ከኣ ኣብተን ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዋ 6ተ መደበራት ስድተኛ ኣብ ትሕቲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ዝተዓቖቡ ኣለዉ።
ካብተን 6ተ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዋ መደበር ስደተኛታት ኤርትራውያን፡ ሽመልባ፡ ሕንጻጽ፡ ማይ ዓይንን ዓዲ ሓርሽን ኣብ ትግራይ እሞ ድማ ኣብቲ ሓያል ውግእ ዝተኻየደሉን ገና ዘይዓረፈን ከባቢ እየን ዝርከባ። ነዘን መደበር ስደተኛታት ዘመሓድሩን መሰረታዊ ጠልባት ዘቕርቡ ዝነበሩ ሰራሕተኛታትን በቲ ውግእ ስለ ዝተጸልዉ ነብሶም ከውጽኡ ነተን መደበራት ገዲፈምወን ከይዶም እዮም። ኣብዚ መደበራት ብሰንኪ እቲ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኩሉ ዓይነት መራኽብታት ስለ ዝበኾረ፡ ቤተሰብ ስደተኛታት፡ ሓለፍቲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት፡ ሰብ መዚ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት፡ ዓለም ለኸ ማሕበር ቀይሕ መስቀልን ሓያሎ ተሰማዕነት ዘለወን ሃገራትን ሻቕለቶም ይገልጹ ኣለዉ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብቶም ስደተኛታት ዘብጽሕ መንገድታትን ናይ ርክብ መሳለጥታትን ክኸፍት ብብዙሕ ኩርነዓት ምሕጽንታ ቀሪብሉ ክነሱ ተግባራዊ ምላሹ ኣዝዩ ዘገምታዊ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብዚ መደበር ስደተኛታትን ከባብታትን ውግእ ስለ ዝተኸፍተ በቲ ውግእ ዝሞቱን ዝተወግኡን ስደተኛታት ከም ዘለዉ ተረጋጊጹ ኣሎ። ናይቶም ስደተኛታት ሞባይላት፡ ስልማት ወርቅን ካልእ ክቡር ናውትን በቶም ኣብቲ ከባቢ ዘለዉ መንነቶም ዘይተፈልጡ ከም ዝተራሰየ እውን መርተዖታት ኣለዉ። ካብቶም ስደተኛታት ብዙሓት ገሊኦም ናብ ሱዳን ገሊኦም ከኣ ናብ ማእከል ኢትዮጵያ ዝሃደሙ ኣለዉ። ኣብ ጉዕዝኦም ግዳያት ዝኾኑ እውን ኣለዉ። ብዕድመ ዝደፍኡን ኣዴታትን ህጻናትን ከኣ ዓቕሚ ስኢኖም ብዓቕሊ ጽበት ተዋሒጦም መፍትሒ ይጽበዩ ኣለዉ።
እቲ ስግኣት ውግእን ኣብተን መደበራት መሰረታዊ ቀረብ ምብኳርን ጥራይ ኣይኮነን። ጉጅለ ህግዲፍ እውን ምስ ወተሃደራት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተሻሪኹ፡ ንስደተኛታት ዝምልከት ፖሊሲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታትን ጥሒሱ፡ ነቶም ብሰንኩ ዝተሰዱ ኤርትራውያን ብሓይሊ ናብ ኤርትራ ክመልሶም ይንቀሳቐስ ኣሎ። ዝተፈላለየ ኣሃዛት እንዳጠቐሱ እቲ ኣገዲድካ ምምላስ ከም ዝተተግበረ ዝእምቱ ወገናት እውን ኣለዉ። ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከኣ፡ ልቃሕ ናይቲ ኢሳያስ ዝዘረየሉ ዘሎ ክመልስ ክብል፡ ርእዩ ከምይዘይረኣየ ኮይኑ ንጉጅለ ህግዲፍ ከምዘይዕንቅፎ ርዱእ እዩ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ወትሩ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ጉዳዩ ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ኣብ ዘካየዶ ህጹጽ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶኡ፡ “ነዚ ህዝቢ ኤርትራ ወሪዱዎ ዘሎ ሕሰም ተረዲኦም ዓቕሞም ዝፈቕዶ ሓገዝ ካብ ዝገብሩ ገበርቲ ሰናይ ጐረባብቲ መንግስታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝጥቀሳ እየን። ብፍላይ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ብዝሒ ዘለዎም ዜጋታትና ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታትን ዞባታትን ተበቲኖም ምህላዎም ዝፍለጥ ኰይኑ፡ እቶም ዝበዝሑ ድማ ኣብ ትግራይ ኣብ ዝርከባ ዝተፈላለያ መዓስከራት ኢዮም ዝነብሩ ዘለዉ። ምስ’ዚ ተፈጢሩ ዘሎ ሓድሽ ናይ ውግእ ኩነታት ሃለዋት ዜጋታትና ኣብ ከቢድ ፈተና ከምዝወደቐ ዘጠራጥር ኣይኰነን።” ኢሉ ኣሎ። ስለዚ ሕጂ እውን ደጊምና እቲ ሓድገኛ ጉጅለ ነዚ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ዕግርግር ተጠቒሙ፡ ኣብ ልዕሊ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብሩ ኤርትራውያን በደልን ጭውያን ከየካይድ ግቡእ ሓለዋ ንክገብር ንፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣትሪርና ንምሕጸን። እዚ ጉዳይ ዝምልከቶም ዞባውን ዓለምለኻውን ሰብኣዊ ትካላት ከምቲ ጀሚረምዎ ዘለዉ፡ ብዘለዎም ዓቕሚ መሰል ኤርትራዊ ዜጋታትን ስደተኛታትን ኣብ ኢትዮጵያ ክሕለው ክጽዕቱ ንጽውዕ። ንሕና ኤርትራውያን ከኣ ብንዋታዊ ሓገዝን ሞራላዊ ምትብባዕን ኣብ ጐኒ እዞም ኣብ ጨንቂ ዘለዉ ኤርትራውያን ክንስለፍ ግቡእና ምዃኑ ደጊምና ነዘኻኽር።
ኢሳያሰ-ኣብይ፡ ሕጂኸ ናበይ?Thursday, 03 December 2020 10:58 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ቅድሚ ክልተ ዓመትን ፈረቓን፡ ኣብ መንጎ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ዝምድና ምስተፈጥረ እቲ ተርኽቦ ኣዝዩ ኣዘራራቢ ነይሩ። ኣዘራራቢ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ብትሕዝቶኡ ዘይግሉጽ ብኣካይዳኡ ከኣ ዘይትካላዊ ተበግሶ ስለ ዝነበረ እዩ። ሓደ ካብ ትሕዝቶ ናይቲ ስምምዕ “ሓቢርካ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ምጥፋእ” ክኸውን ከም ዝኽእል ግና ብሃተፍተፍ ኢሳያስ ካብ መጀመርያኡ ዝተጋህደ እዩ ነይሩ።
እዚ ነቲ በዓል ቤት ክኸውን ዝግበኦ ዝነበረን ብስሙ ብዙሕ ሸፈጥ ዝተዘመረሉን ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘይግሉጽ ስምምዕ፡ ንገለ ናይ ግዳም ሓይልታት ግና ስዉር ኣይነበረን። ብመሰረቱ እውን ቀንዲ መንፈስ ናይቲ ስምምዕ ኣብ ረብሓ ክልቲኡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘየድሃበ፡ ብናይ ግዳም ድፍኢት ዝተደፍአን ብሃብታማት ዞባ ምብራቕ ቀይሕ ባሕሪ ዝተቓነየን እዩ፡ ዝብል ርኢቶ እውን ብብዙሓት ተዓዘብቲ ይንጸባረቕ ነይሩ እዩ። ናይቲ ውሽጡ ዘይፍለጥ ስምምዕ ኣብ ሱዕድዓረብያን ሕቡራት ዓረብ ኤምረትን ኬድካ ደጋጊምካ ምፍራሙን ናይ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣብይ ኣሕመድን፡ ብመራሕቲ ናይዘን ክልተ ሃገራት ዓረብ ወርቂ መዳልታትን ማዕተብን ምስላምን ከኣ ናይዚ መርኣያ እዩ። ናይ ከም በዓል ፕረሲደት ትራምፕ ዝኣመሰሉ ናይ ርሑቕ ተዓዘብቲ “ኣጆኻትኩም” በሃልነት እውን ብመንጽርዚ ዝረአ እዩ።
ነቲ ሓቀኛ ትሕዝቶኡ ዘይተገልጸን ትካላውን ሕገመንግስታውን መልክዕ ዘይሓዘን ስምምዕ ንምምልኻዕ ብረብሓን ሓድነትን ሃገራት ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ንምጉልባቡ እውን ተፈቲኑ እዩ። ወዮ ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ዘይፍሉጥ ቦታታት ተዓጽዩን ተነጺሉን ዝጸንሐ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ድሕሪዚ ንዛረበሉ ዘለና ስንኩፍ ስምምዕ ነጢሩ፡ ኣወሃሃዲ መራሕቲ ዞባና ክኸውን፡ ንመራሕቲ ኢትዮጵያን ሶማልያን ኣኸቲሉ፡ ናብ ኢትዮጵያ፡ ሶማልያ፡ ደቡብ ሱዳን፡ ኬንያ፡ ሱዳን፡ ሶማሊላንድን ጅቡትን ኣብ ገሊኡ ብኣካል ኣብ ገሊኡ ከኣ ብልኡኻቱ ክጻፋዕ ፈቲኑ። እንተኾነ በቶም ብዛዕባዚ ተንኮለኛ ምህዞኡ፡ ቅድሚኡ ዝተረድእዎ መራሕቲ ሃገራት “ሓቀኛ እንተኮይካ ኣብ ከም ኢጋድ ዝኣመሰላ ዞባዊ ትካላት ኣበርክትን ንጠፍን፡ ካብዚ ሓሊፉ ኣፍራሲ ኢድካን እግርኻን ኣክበልና” ምስ ተባህለ ጸግዑ ሒዙ፡ ናብታ ካብን ናብን ኣዲስ ኣበባ ኮለሉ ተመሊሱ።
ድሕሪ ክልተ ዓመትን ፈረቓን ወያ ካብ ቅድም ኩልና ዝፈለጥናያን ናይቲ ዘይህዝባዊ ስምምዕ ማእከል ምንባራ ዝተረዳእናያን ከነእውየላ ዝጸናሕና ብግብሪ ኣትዮም። ኢሳያስን ኣብይን ብሓባር ኣንጻር ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝመርሖ ክልላዊ መንግስቲ ተዋጊኦም። ኢሳያስ ከምቲ ዝፈከሮ ሕነ ንክፈዲ ኣብቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዝተኻየደ፡ ካብ ቅድም እውን ኤርትራዊ ጉዳይ ራሕሪሑ፡ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዘይውክል ውግእ ኣትዩ ጽምኡ ኣርውዩ። ናይ ኢሳያስ ወረቓቕቲ እንዳቐያየርካ ብመስዋእትን መሰልን ህዝቢ ኤርትራ ምጥላዕን ክቡር ዋጋ ክኸፍል ምግዳድን፡ ሎሚ እውን ተደጊሙ ዘይኮነ ተደጋጊሙ። ብሰንክዚ ኢሳያስ ዘምጸኦ መዘዝ፡ ኤርትራውያን ከም ዝሞቱ፡ ንብረቶም ከም ዝዓነወ፡ ኣብ ርእሲቲ ዘለዎ ካልእ ጸገማት ህዝብና ብራዕዲ ከም ዝተዋሕጠ፡ ንርእሱ እንዳጠመየ ሰራዊት ኢትዮጵያ ክቕልብ ከም ዝተገደደ፡ ኮታ ኤርትራ በቶም ጌና ብጐቦ ዓይኖም ዝርእይዋ ዘለዉ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ኣዕለቕሊቓ ትርገጽ ከም ዘላ ከምቲ “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይንስ ኣይትሓብእን” ዝበሃል፡ ግሁድ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።
እቲ ዳርጋ ንሓደ ወርሒ ኣብ ትግራይ ዝተኻየደ ውግእ፡ ክሳብ ሕጂ ኣዝዩ ከቢድ ንዋታውን ሰብኣውን ክሳራታት ኣውሪዱ፡ ኣብ ኢትዮጵያ “ሕጂ ውግእ ተወዲኡ” ኣብ ትግራይ ድማ “ሕጂባ ቃልሲ ተጀሚሩ” ኣብ ዝበሃለሉ ደረጃ ተበጺሑ ኣሎ። ዝተፈላለዩ ወገናት እውን ኩነኔኦም ነቲ ውግእ የስምዑ ኣለዉ። ሰዲህኤ እውን ነቲ ብሰንኪ ሽርከነት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣብይ ኣሕመድን፡ ኣብቲ ውግእ ዝተኻየደሉ ትግራይ ዝወረደ ማህሰይቲ ኮኒኑ፡ “ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ውግእ መበገሲኡ ቅዋማውን ፖለቲካውን ፍልልይ ስለዝኾነ፡ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክግበረሉ ንጽውዕ።” ዝበሎ ብመንጽርዚ እዩ። ከምቲ ኣቐዲምና ዝሰጋእናዮ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ብሰንክዚ ውግእ ጉድኣት ከም ዘውረደ፡ ኣብ ርእስቲ ኣቐዲሙ ዝተዘርዘረ፡ ነቲ ኣብ ህዝብን ሰብኣዊ ትካላትን ዓለም ሻቕሎት ፈጢሩ ዘሎ፡ ኩነታት ናይቶም ኣብ ትግራይ ኣብ መደበራት ስደተኛን ካብ መደበራት ወጻእን ዝጸንሑ ብኣማኢት ኣሸሓት ዝግመቱ ኤርትራውያን መንእሰያት ምዝካር ጥራይ እኹል እዩ። ወግእ ከምቲ ዝኾኖ እምበር ከምቲ ሃንደስቱ ዝምነይዎ ስለ ዘይከውን ከኣ፡ ብቐጻሊ ሳዕቤን እውን ህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝጽበዮ ዋጋ ከም ዝህሉ ኣብ ግምት ዝኣቱ እዩ።
እቲ ኣቐዲምና ዝፈለጥናዮን ዝገመትናዮን፡ ንትግራይ ናይ ምንብርካኽ ናይ ኢሳያስን ናይ ኣብይን ኣጀንዳ ኣብዚ ንዕዘቦ ዘለና ኩነታት ካብ በጸሔ፡ ካብቲ ተሓቢኡ ዝጸንሐ ኣጀንዳታት ናይዞም ክልተ መራሕቲ ካልእ መስርዑን ግዜኡን ሓልዩ ክገሃድ ግድን ክኸውን እዩ። ካልእ ናይ ሓባር ኣጀንዳ ዘይነበሮም እንተኾይኑ ከኣ ዋኒኖም ወዲኦም ነናብ ዝነበርዎ ክምለሱ እዮም። እዚ ዘይብሩህ መጻኢ እዩ ከኣ “ኢሳያሰ-ኣብይ፡ ሕጂኸ ናበይ?” ዘብል። ኢሳይስ መንገዲ ዲክታተርነት ዝመረጸን በቲ ዝመርጾ መንገዲ ዝቕጽል ዘሎን እዩ። ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ከኣ ባዕሉ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት “ንጉስ ኢትዮጵያ ክትከውን ኢኻ” ዝብል ትንቢት ከም ዘለዎ ክገልጽ ጸኒሑ እዩ። ናይ ኢሳያስን ኣብይን ህርፋን ልዕልናን ፈቓድን ህዝቢ ዘይቅበል፡ ጸረ ዲሞክራሲ እዩ። ምእንቲ ብሓባር ክቕጽሉ፡ ሓዲኦም ሕድገት ክገብሩ ከኣ ባህርያዊ ኣይኮነን። እዚ ካብ ኮነ ነፍሲ ወከፎም “ደሓን ናይ ሓባር ጸላኢናሞ ነወግድ፡ ናቱስ ደሓር ከርክበሉ እየ” ዝብል ሕቡእ ሕልሚዶ ደኣ ይህልዎ ይኸውን። ስለዚ ናይቲ “ኢሳያሰ-ኣብይ፡ ሕጂኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ መልሲ ኣብ መጻኢ ሃሰስ እንብሎ ክኸውን ናይ ግድን እዩ።
ኤርትራ፡ ዓውዲ ዞባዊ ውግእ ከይትኸውንWednesday, 25 November 2020 22:21 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣሻቓልነት ናይቲ ኣብ ክልል ትግራይ ተባሪዑ ናብ ዝኸፈአ ደረጃ ዝዓርግ ዘሎ ውግእ ንዕዘቦ ዘለና እዩ። እዚ ውግእዚ ኣብዚ ዓለምና ብረብሓን ኣተሓሳስባን ሓደ ካብቲ ካልእ ፈሊኻ ክትርእየሉ ኣብ ዘይትኽእል ዝተጠናነገ እዋን ይካየድ ስለ ዘሎ፡ እቲ ሻቕሎት ኣብቶም ዝዋግኡ ዘለዉ ክልተ ወገናት፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ጥራይ ተደሪቱ ዝተርፍ ኣይኮነን። ከከም ደረጃኦም ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት፡ ኣብ ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሕብረተሰብ ዓለምን ሻቕሎት የሕድር ኣሎ። ከም መርኣያ ናይዚ ከኣ፡ ሓያሎ ሃገራትን ዞባውን ዓለምለኻውን ውዳበታትን ናይ “ውግእ ጠጠው ኣቢልኩም ተዛተዩ” ምሕጽንታአን የቕርባ ኣለዋ። እንተኾነ ቅሩብነት ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ስለ ዘይተሓወሶ እቲ ኣዕናዊ ውግእ ቀጻሊ ኣሎ። ብኣንጻሩ ግን እቲ ውግእ ከይዓርፍ ዘጐሃህሩ ወገናት ንዕዘብ ኣለና። ኣብ ምጉህሃር ናይዚ ውግእ ግደ ህግዲፍ ላዕለዋይ ቦታ ዝሕዝ እዩ።
ብሰንክቲ ውግእ ክሳብ ሕጂ ክሳብ ሚእቲ ሺሕ ዝበጽሑ ኢትዮጵያውያን ተጋሩ ናብ ሱዳን ተሰዲዶም ኣለዉ። እዚ ኣሃዝ ከም ዝዛይድ ከኣ ናይ ብዙሓት እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ግምት እዩ። መንግስቲ ሱዳን ነዞም ስደተኛታት መጽለልን ካልእ ማሕበራዊ ቀረብን ምድላው ልዕሊ ዓቕሙ ስለ ዝኾኖ ይጣራዕ ኣሎ። እዚ ኣብ ናይ ሱዳን ምርግጋእ፡ ቁጠባውን ካልእ ማሕበራዊ መዳያትን ዘሕድሮ ተጽዕኖ ቀሊል ኣይኮነን። ሳዕቤን ናይቲ ክሳብ ሕጂ ተኻይዱ ዘሎ ውግእ ካብ ስደት ሓሊፉ፡ ናይ ብዙሓት ወገናት ብህልቂት ብዘሕትት ኣገባብ ህይወት ዝቐዘፈን ብዙሕ ትካላት ዘዕነወን ኮይኑ ኣሎ። እዚ “መጀመርታኡ እምበር መወዳእትኡ ኣይፍለጥን” ዝተባህለሉ ውግእ እንተቐጺሉ፡ እቲ ሳዕቤን ሰማይ ናይ ምዕራጉ ዕድሉ ሰፊሕ ክኸውን እዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ነዚ ኣሻቓሊ ውግእ ብደረጃ ህጹጽ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ መዚኑ ብ21 ሕዳር 2020፡ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ “……ኣብ ክሊ’ዚ ምዕባሌታት ውግእ ተፈጢሩ ንዘሎ ኩነታት ስደትን ምዝንባልን፡ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ዕቱብ ኣቓልቦ ክህበሉ፡ ንኹሎም ስደተኛታት ዝምልከት ሓልዮትን ሰብኣዊ ረድኤትን ድማ ከበርክት ማእከላይ ባይቶ ምሕጽንታኡ የቕርብ።” ብዝብል ዓሚቕ ሻቕሎቱ ኣስፊሩ ኣሎ።
ናይዚ ውግእዚ ሳዕቤን ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባን ከም ተራ ናይ ጐረቤት ሃገር ተረኽቦ ዝረኣ ዘይኮነ፡ ኪኖኡ ዝኸይድ እዩ። ምኽንያቱ ኤርትራ ብሰንክቲ ብዘይውግእን ህውከትን ዘይነብር፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያቱ ምምዕርራይ፡ ናብ ሻራን ኢድ ኣእታውነትን ዝጐዪ ጉጅለ ኢሳያስ ኣካልቲ ውግእ ኮይና ስለ ዘላ። ናይ ኢሳያስት ጣልቃ ኣእዳውነት ኣብዚ ውግእ፡ ሰራዊትን ኣጽዋርን ብምስላፍ ጥራይ ዘይኮነ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ የካይዶ ንዘሎ ውግእ መዋፈሪ ቦታ ብምሃብ’ውን ዝረአ ዘሎ እዩ። ብቀንዱ ከኣ ቅድሚ ክልተ ዓመትን መንፈቕን ምስ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምድና ክፈጥር እንከሎ፡ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ንምጥፋእ ብዘለዎ ዓቕሚ ከም ዝዓዪ “ጉዳይ ወያነ ጸወታ ተወዲኡ” ወይ “ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣእዳውና ኣጣሚርና ንርእዮ ዘይኮነ ኢድና እንሕውሰሉ’ዩ፡”፡ ድሕሪ ምባሉ ናይቲ ውግእ ቀንዲ ወጣኒ ከም ዝነበረ ምርዳእ ዘጸግም ኣይኮነን። እዚ ናይ ህግዲፍ ኢድ ኣእታውነት ኣብ ውግእ ትግራይ ሳዕቤኑ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ናይ ቀረባን ርሑቕን ባህሪ ዘለዎ እዩ።
እቲ ናይ ቀረባ ሳዕቤኑ፡ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ናይ ኤርትራውያን መንእሰያት መቕዘፍትን ኣብ ልዕሊ ትሕተ ቅርጻ ሃገር ዘኸትሎ ዕንወት ክኸውን እዩ። ብዘይካዚ ናይቶም ኣብ መደበር ስደተኛትት ትግራይ ዝርከቡ ሚእቲ ሺሕ ዝበጽሑ ኤርትራውያን ስደተኛታትን ብደረጃ ስደተኛ ዘይተመዝገቡ ኣብ ክልል ትግራይ ዝርከቡ ኣማኢት ኣሸሓትት ዕድል እንታይ ከም ዝኸውን እውን ኣይፍለጥን እዩ። እቲ ናይ ርሑቕ ሳዕቤኑ ከኣ ከምቲ ገለገለ ኢትዮጵያውያን “ድሕሪ ሑመራ፡ ጉዕዞ ናብ ኣስመራ” ዝብልዎ ዘለዉ፡ ምስቲ ኢሳያስ ኣቐዲሙ ከርእዮ ዝጸንሐ ጥልመት፡ ንህልውና ኤርትራ ከም ልኡላዊት ሃገር እውን ሓደገኛ ሳዕቤን ዝጐትት እዩ። እቲ ውግእ ኣብ ትግራይ ተናዊሑ ንብዙሓት ሰብ ረብሓ እንተደኣዓዲሙ ከኣ ኤርትራ ዓውዲ ዞባዊ ውግእ ከይትኸውን ዘየስግእ ኣይኮነን። ሰዲህኤ ኣብዚ ጉዳይዚ ዝሓደሮ ስግኣት ንምንጽብራቕን ህዝብን ሓይልታት ምክልኻልን ኤርትራን ክቃለስዎ ንምጽዋዕን ኣብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ፡ መግለጺ ማእከላይ ባይቶኡ፡ “እዚ ሕጂ ተኸሲቱ ዘሎ ውግእ ሓደ ካብ ዕላማታቱ ነቲ ኣሽሓት ህይወት ከፊልና ዘረጋገጽናዮ ልዑላውነት ሃገር ኣሕሊፉ ዝህብ ስለዝዀነን ድሮ እውን ተጋሂሱ ስለ ዘሎን፡ ህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ፡ ንምልኪ ስርዓት ኢሳያስ ብዘየዳግም ንምምሓዉ ካብ ካልእ ግዜ ንላዕሊ ሎሚ እዋኑ ስለዝዀነ ክልዓል ንጽውዕ።” ኢሉ።
ኢድ ኣእታውነት ህግዲፍ ኣብቲ ውግእ ንምዕጻፍ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ፡ መቐጸልታ ናይቲ ክሳብ ሕጂ ከነካይዶ ዝጸናሕናን ክሳብ ዝዕወት እንቕጽለሉን፡ ምእንቲ ሰላም፡ ዕቤት፡ ልዕልና ሕግን ዲሞክራስን እምበር፡ በይኑ ቆንጭልካ ዝረአ ዕማም ኣይኮነን። ጉጅለ ህግዲፍ ንህዝብናን ሃገርናን ኣብ ዘይምልከቶም ውግእ ኣእትዩ ክወጽዎ ናብ ዘይክእሉ ሓደገኛ ኣቕጣጫ ዝሸሞም ዘሎ’ውን፡ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ክፍጽሞ ዝጸንሐ ግፍዕን ክሕደትን እዩ። እዚ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ጠንቁ ሕገ-መንግስታውን ፖለቲካውን ፍልልያት ዝወለዶ ስለ ዝኾነ፡ መፍትሒኡ እውን ካብ ዘተን ልዝብን ክወጽእ ኣይነበሮን። ከምቲ ኣብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መግለጺ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ “ናይ ዶር. ኣቢዪን ኢሳያስን ሽርክነት ውግእ ኣብ ልዕሊ ህዝብን መንግስትን ትግራይ ንዅንን። ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ውግእ መበገሲኡ ቅዋማውን ፖለቲካውን ስለዝዀነ፡ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክግበረሉ ንጽውዕ።” ተባህሉ ዘሎ፡ ከምዚ ሒዝዎ ዘሎ መልክዕ ክኽተል ኣይመተገበኦን።
ሰዲህኤ፡ ጸረ-ህዝብን ህውከተኛን ተግባራት ህግዲፍ ከውግዝን ህዝብና ኣንጻርዚ ጉጅለ ክቃለስ ክጽውዕን ናይ መጀመርታኡ ኣይኮነን። እንተኾነ ህግዲፍ ተወጊዱ ራህዋን ቅሳነትን ህዝብና ክሳብ ዝረጋገጽ በዚ መንገዲ ክጐዓዝ ናይ ግድን እዩ። ስለዚ ሎሚ እውን ህዝብና ሓደገኛ ተግባራት ናይቲ ጉጅለ ብቃልሱ ክስዕር ንጽውዕ። እዚ በዚ ውግእ ተሓንጊሩ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ዘንጠልጥል ዘሎ ናይ ዕንወት ደበና ምቕንጣጥ፡ ናይ ሓደ ውድብ፡ ሰልፊ ወይ ማሕበር ውሱን ሓላፍነት ስለ ዘይኮነ፡ ከምቲ ካልእ ግዜ ብሓባር መኪትና ሃገርና “ዓውዲ ዞባዊ ውግእ” ካብ ምዃን ነድሕን።
ሳዕቤን ውግእ ኣብ ትግራይ፡ ናብ ኤርትራSaturday, 14 November 2020 11:14 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ውግእ ምስተጀመረ፡ “እቲ ውግእ ኣብ መንጐ መነመን እዩ?፡ ናብ ውግእ ዘብጸሐ ጠንኪኸ እንታይ እዩ?፡ ብድሕሪቶም ተዋጋእቲኸ መን ኣሎ?” ዝብሉ ሕቶታት ካብቶም ቀልጢፎም ዝለዓሉ እዮም። ናይዞም ሕቶታት ርጉጽ መልሲ ምርካብ ቀሊል ኣይከውንን። ምኽንያቱ ርጉጽ ሓበሬታ ውግእ ብባህሪኡ ሕቡእን ምስጡርን ኮይኑ ብኣዝዩ ረቂቕ ሕሳብ ዝወሃብ ስለ ዝኸውን። ከምዚ ሕጂ ኣብ ትግራይ ንዕዘቦ ዘለና መራኸብታት ዓጺኻ፡ ሓበሬታ ኣብ ዘይረከበሉ ኩንነታ’ውን ስለ ዝካየድ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ጐረቤትና ትግራይ ሓያልን መጀመርታኡ እምበር፡ መወዳእታኡን ሳዕቤኑን ምግማቱ ዘጸግም ውግእ ይካየድ ኣሎ። እቶም ሕድሕድ ተዋጋእቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን እዮም። ዋላ’ኳ ልሙድ ኮይኑ፡ እቲ ውግእ ኣብ መንጐ’ቶም ዕጡቓት ሓይልታት ጥራይ ዝካየድ ዘሎ ኣምሲልካ ዝግለጽ እንተኾነ፡ እዚ ግን ንኣሰላልፋ ናይቲ ሓይልታት ዘመልክት እምበር፣ ብኽልቲኡ ወገን ንህዝቢ እውን ዝምልከት እዩ። ምኽንያቱ ብዘይ ተሳትፎ ህዝቢ ዝካየድን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሳዕቤን ዘየኸትልን ውግእ ስለ ዘየለ።
ናብዚ ውግእ ዘብጸሖም ምኽንያት፡ ነዊሕ ግዜ ዝወሰደን ኣብ ኣዝዩ ብዙሓት ጉዳያት ብዝተፈጥረ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ዝተሰነየን እዩ። ፍልልይ ኣብ ምምዛን ተመኩሮ ናይ 27 ዓመታት ምምሕዳር ኢህወደግ ገዲፍካ፡ ጉዳይ ሕገመንግስቲ፡ ኣብ ግዜኡ ምክያድን ምንዋሕን ምርጫ፡ ጉዳይ ማሕበረ-ቁጠባዊ ፖሊሲን ሕቶ ስልጣንን……ወዘተ ካብቶም ናብዚ ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው ዝማዕበለ ፍልልያት ዝተራእየሎም ዛዕባታት እዮም። ብፍላይ ጉዳይ ምክያድን ዘይምክያድን ምርጫ ፡ ኣብ ሕድሕዶም ከም ሕጋዊ ኣካል ኣፍልጦ ምክልላእ ስለ ዘስዓበን፡ እቲ ዝበለሓ ናብዚ ውግእ ዝደፈአ ጠንቂ እዩ ኢልካ ምውሳዱ ይከኣል። ነዚ ፍልልያት ኣብ ምብራህን “ኣነ እየ ቅኑዕ ዘለኹ” ንምባልን ብኽልቲኡ ወገናት ክወሃብ ዝጸንሐን ዝወሃብ ዘሎን መርትዖታት ኣዝዩ ዝተረሓሓቐ እዩ።
ጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራን ዝምድና ምስ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስን እውን ክንድቲ ኢትዮጵያዊ ዛዕባታት ደኣ ኣይኹን እምበር፡ ሓደ ካብ ዝፈላልዮም ኮይኑ ጸኒሑ እዩ። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስቲ ልኡላውነትና ከም ገጸበ-በረኸት ኣሕሊፉ ንምሃብ ከዕለብጥ ዝጸንሐ፡ ዲክታተር ኢሳያስ ተዓራሪኹ “እንኳዕከ ከምዚኣ በለትየ ባሕርና መጸት” ክብል ጸኒሑ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ግና፡ ዕቃበኡ ኣብቲ ዘይተወገነ ጉዳይ ዶብን ናይ ገለ ተጋሩ ባእታታት ሸታሕታሕን ገዲፍካ፡ “ኤርትራ ልኡላዊት ሃገር እያ” ኣብ ዝብል ጸኒዑ ኣሎ። እዚ እዩ ከኣ ንህልዊ ፖለቲካዊ ምዕባለ ኢትዮጵያ “ጉዳዮም እዩ” ኢልና ጐሲናዮ ዘይንሓልፈሉ ምኽንያት። ቀንዲ ተገዳስነትና ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ማእከሉ ልኡላውነትን ረብሓን ኤርትራ ምዕቃብ እዩ። ኢድ ኣእታውነት ኢሳይስ ግና ልኡላውነት ሃገርና ኣሕሊፍካ ንምሃብ ዝዓለመ እዩ።
እዚ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ሳዕቤኑ ኣብ ኢትዮጵያ ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነ፡ ዞባዊ ዘይምርግጋእ ከም ዘስዕብ ብዙሓት ወገናት ይእምቱን ይሻቐሉን ኣለዉ። ካብቲ ከስዕቦ ዝኽእል ዘይምርግጋእ ንምድሓን ውግእ ጠጠው ኢሉ፣ ብዘተን ልዝብን ክፍታሕ ዝምሕጸኑ ዘለዉ እውን ብዙሓት እዮም። ስምዕታን መጸዋዕታን፡ ኢጋድ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣመሪካ፡ ጳጳስ ካቶሊካዊ ቤተክርስትያ ቫቲካንን ዝተፈላለያ ሃገራት በብውልቀንን ከም ኣብነት ይውሰድ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ነቲ ናይ “ጉዳይኩም ብሰላም ፍትሑ” መጸዋዕታ ምቕባል ጥራይ ዘይኮነ፡ ባዕሉ እውን ናይ “ጉዳይና ብዘተ ንምፍታሕ ሓግዙና” መጸዋዕታ ናብ ዝተፈላለዩ ወገናት የቕርብ ኣሎ። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ግና ቅድም ብውግእ ዘዕውቶ ሸቶታት ኣለኒ ብዝብልን “ኣብ ሓጺር ግዜ ንውደኦ ውሽጣዉ ጉዳይና’ዩ” ዝብል መልክዕ ብምትሓዝን “እምቢታ” መሪጹ ኣሎ። እቲ ዝፍራሕ ዞባዊ ዘይምርግጋእ ሳዕቤኑ ኣብ ኤርትራ ከም ዝገድድ ዘማትእ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ጀኦግራፍያዊ ቅርበትና ናብ ቦታ ውግእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ጉጅለ ኢሳያስ ኢዱ ዝሕውሰሉ ዘሎ እውን ስለ ዝኾነ።
ብድሕሪ እዞም ዝዋግኡ ዘለዉ ኣካላት መን ምስ መን ተሰሊፉ? ንዝብል ሕቶ ዝወሃብ መልስታት ጌና ግምታዊ እዩ። ጉጅለ ኢሳያስ ምስቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተሰልፉ ከም ዘሎ ግና ርኡይ እዩ። ኣብ ርእሲቲ ኢሳያስ ቅድሚ ውግእ ዝብሎ ዝነበረ፡ ፕረሲደንት ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወግዒ ቦታታትን ዕለትን ጠቒሱ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንፍሉይ ሓይሊ ትግራይ ብድሕሪኡ ይወግኦ ከምዘሎ ሓቢሩ እዩ። ኣብቲ ውግእ ዝተማረኹ ኤርትራውያን ከምዘለዉ’ውን ኣመልኪቱ ኣሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ኣብ ዶብ ኤርትራን ትግራይን ዘሎ ሰራዊቱ ዘድሊ ሎጂስቲክን ሓይሊ ሰብን ንምቕራብ ብወገን ኤርትራ ይጥቀም ከም ዘሎ ዘመላኽቱ ምንቅስቓሳት ኣለዉ። ስለዚ ኢሳይስ ድሕሪቲ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ብዝምልከት “ጸወታ ተወዲኡ እዩ” ምባሉን፡ “ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢድና ንሕውሰሉን ነሕይሎን እምበር ስቕ ኢልና ንርእዮ ኣይኮነን” ምድጋሙን ኣብዚ ውግእ ከም ዝሕንብስ ንምርዳእ ዘጸገም ኣይኮነን። ኢሳያስ ኣብዚ ውግእዚ ኢዱ ንከእቱ ዘገድዶ ኢትዮጵያ ንምጥቃም ዘይኮነ፡ ህውከት ዝኣረገሉ መዕንገሊኡን ካብ ቀደሙ ዝሕባኣሉን ስለ ዝኾነ እዩ። ካብዚ ባህሪኡ ነቒሎም ኢሳያስ ኢድ ዘእቱ ዘይኮነ፡ ብመሰረቱ ዞባዊ ህውከት ንምፍጣር ክሰርሓሉ ዝጸንሐ ውግእ’ዩ ዝብሉ’ውን ኣለዉ።
ንሕና በዚ ኣብ ትግራይ ተኣጒዱ ዘሎ ውግእ ተሻቒልና፡ “ጉዳዮም ኣብ ክንዲ ብውግእ፡ ብዘተ ክፈትሕዎ ይግበኦም” እንብል ዘለና፡ ንረብሓ እቶም ህይወቶምን ንብረቶምን፡ ትርጉምን ሰዓርን ተሰዓርን ኣብ ዘይህልዎ ውግእ ዘህልኹ ዘለዉን ንዞናዊ ርግኣትን ስለ እንሓሊ ጥራይ ኣይኮናን። ብዓብይኡ እዚ ውግእዚ “ድሕሪ ትግራይከ ናበይ?” ዝብል ሕቶ እንተኣስዒቡ፡ መልሱ፡ “ናብ ኤርትራ” ከም ዝኸውን እውን ኣብ ግምት ብምእታው ክኸውን ይግበኦ። ነዚ ኣብ ግምት ከነእቱ ካብ ዘገድዱና፡ ብዓብይኡ እቲ ናይ ኢሳያስ ናይ “ሓደ ኢና” ወደኽደኽን ናይ ብልጽግና “እንኳዕ ደሓን መጻእካ” ዳንኬራን ኣሎ። ናብ ኤርትራን ባሕራን እናማዕደዉ “ድሕሪ ሑመራ፡ ናብ ኣስመራ” ዝዝምሩ ኢትዮጵያውያን እውን።
ኣብዚ እዋንዚ ናይቲ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ሰልፊ ብልጽግና እሙናት ካብ ዝበሃሉ ሽሞኛታት ሓደ፡ ኣቦመንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ትግራይ፡ ዶ/ር ኣረጋዊ በርሀ ብ12 ሕዳር 2020 ምስ ተለቪዥን ከተማ ኣዲስ ኣበባ (ኣዲስ ሚድያ ኔትዎርክ) ኣብ ዝገበሮ ጋዜጣዊ ዋዕላ፡ ገበናት ህወሓት ክጽብጽብ እንከሎ፡ “ንኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ዘስኣነ ገበነኛ ውድብዩ።” ኢሉ። ብዘይካዚ እቲ ከም ስሙ ናግራም፡ ኢትዮጵያዊ ጋዜጠኛ ታምራት ነገራ፡ ኣብዚ ሳልስቲ “ቅድም ምስ ሻዕብያ ኮይንካ ንትግራይ ምድምሳስ፡ ድሕሪኡ ንኤርትራ በይና ምስ ተረፈት ምልኣማ” ዝበሎ እውን ኣብዚ ዝድረብ እዩ። እዚ ኣበሃህላታት እምበኣር መልእኽቱ ናብቶም ንልኡላውነት ሃገርና እንሕለቕ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ኣብ ወጻኢ እንርከብ ኤርትራውያን ረዚን እዩ። እቲ “ንኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ዘስኣነ” እናተባህለ ዝኽሰስ ዘሎ ሓይሊ እንተተሳዒሩ፡ “ድሕሪኡኸ ናበይ?” ኢልና ክንሓትትን ክንምልስን ከኣ ግድን እዩ።


text:
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫኬር ዝርግሓ ኮሮና ቫይረስ ንምክልካል ሓደሽቲ ዝተመዘዙ ሚንስትራት’ታ ሃገር ናብ ወጻኢ ሃገራት ከይገሹ ዶም ኣለው ።
ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቃለ መሓለ ሓደሽቲ ዝተመዘዙ ሚንስትራት’ታ ሃገር: ፕረዚደንት ኪር እዞም ሚንስትራት ናብ ወጻኢ ሃገር ከይገሹ ናብ ሃገር ዝተመልሱ ዲፕሎማት ድማ ን14 መዓልታት ተወሺቦም ክጸንሑ ኣዚዞም ኣለው።
እቲ ሕማም ካብ ዝተረኣየለን ሃገራት ዝተመልሱ ኩሎም ዲፕሎማት ተወሺቦም ክጸንሑ: ብተወሳኺ ዝኾነ ዓይነት ከም ስፖርታዊ ንጥፈት፥ ሃይማኖታዊ ምትእኽኻብ፥ መርዓ ዝአመሰሉ ማሕበራዊ ምትእኽኻባት ንግዚኡ ንካል እ እዋን ክመሓላለፉ ምእዛዞም ተፈሊጡ’ሎ።
ሓዳስ ዝተመዘዛ ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ’ታ ሃገር ቢትሪስ ካማሲ ኮሮና ቫይረስ ካብ ዝተራእየሉ ሃገር ኣብ ቀረባ ብምምላሰን ን 14 መዓልታት ኣብ መወሸቢ ክጸንሓ ተወሲኑ’ሎ።
ከምኡ’ውን ሓድሽ ዝተመዘዙ ሚንስትሪ ጉዳያት ውሽጢ ሃገር ማቦር ጋራንግ ኣብ መወሸቢ ብምህላዎም ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቃለ መሓላ ክርኸቡ ኣይከአሉን።
ፕረዚደንት ኪር ብተወሳኺ ኣብ ምሃብ ቪዛ ንዜጋታት’ታ ሃገር ቀይዲ ክግበር ኣዚዞም ኣለው። ንሶም ካብ ሃገር ወጻኢ ዝካየዱ መገሻታት ዋላ’ውን ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ናብ ካልእ ጊዜ ክናዋሕ ጸዊዖም ኣለው።
ፕረዚደንት ኬር ኣብ መወዳእታ ህዝቢ ውልቃዊ ንጽህና ከዘውትር፥:ናይ ኢድ ሰላምታ ከወግድ ከምኡ’ውን ማሕበራዊ ምትእኽካብ ከወግድ መኺሮም።


text:
ኣደ-መንበር ሃገራዊ ኮሚቴ ስነ ምግባር ወ/ሮ ሃና ዋለልኝ ኣብ ልዕሊ ኣቶ ይልቃልን ካልኦት ኣርባዕተ ተኸሰስትን ዝቐረበ ኽሲ ዝተረኣየ ብናይቲ ኮሚቴን ናይቲ ፓርቲት መምርሕታት እዩ ኢለን።
ካብ ዝሓለፈ ታሕሳስ ጀሚሩ ጉዳዮም ክረአ ዝጸንሐ ኣቦ መንበር እቲ ፓርቲ ኣቶ ይልቃል ጌትነት፣ሓላፊ ፋይናንስ ዝነበሩ ኣቶ ወሮታው ዋሴ፣ምኽትል ኣቦ መንበር ኣቶ ስለሺ ፈይሳ፣ሓላፊ ጉዳይ ወዳበ ዝነበሩ ኣቶ ጌታነህ ባልቻን ኣባል ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ወይንሸት ሞላን እዮም። እቲ ክሲ ናይቲ ፓርቲ ገንዘብ ብዘይኣግባብ ምስ ምጥቃም ዝተተሓሐዘ እዩ።
እቲ ኮሚተ ዘቕረቦ ሓሳብ ኣቶ ይልቃል ጌትነትን ሓላፊ ፋይናንስ ዝነበሩ ኣቶ ወሬታው ዋሴን ካብቲ ፓርቲ ክባረሩ ዝተረፉ ተኸሰስቲ ድማ ካብ ሓላፍነቶም ትሕት ኢሎም መሰሎም ንግዚኡ ክእገድን እዩ ዝብል’ዩ።እንተኾነ እቲ ጉዳይ ናይ መወዳእታ ውሳነ ከይተውሃቦ ንሳቶም ብዘይፈልጡዎ መንገዲ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ከምዝወጸ ወ/ሮ ሃና ይገልጻ።
እቲ ጉዳይ ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ውሳነ ከምዝርክብ ኣቦ መንበር ኮሚሽን ኦዲትን ቁጽጽርን ገሊጾም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኩሎም ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ፣ኣብ ልዕሊ ተቓላሳይ ጋዜጠኛ ኣማኑኤል እያሱ (ኣሰና) ዝተፈጸመ ብሓባር ይኹንኑ!!
ኩሎም ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ፣ ብደገፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ከተማ ለንደን ኣብ ልዕሊ ተቓላሳይ ጋዜጠኛ ኣማኑኤል እያሱ (ኣሰና) ዝተፈጸመ ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ብሓባር ይኹንኑ!!
እቲ ብዕለት 26 ሕዳር 2019 ሰሉስ መዓልቲ፣ ኣብ ከተማ ለንደን ብደገፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ብጻይና ጋዜጠኛ ኣማኑኤል እያሱ ሓላፊ ረድዮን ሳተላይት ቲቪን ኣሰና ተጌሩ ዘሎ ግብረሽባራዊ መጥቃዕቲ ኣጥቢቕና ንዅንን። እዚ ንሓው እማኑኤል ኣጋጢሙ ዘሎ ሓደጋ፣ ቅድሚ ሓደ ዓመትው’ን እንተኾነ ኣብ ልዕሊ ዓርኪ ኤርትራውያን ዝኾነ እንግሊዛዊ ጋዜጠኛ ማርትን ፕላውት ተፈጺሙ ነይሩ’ዩ።
ስርዓት መንግስቲ ኤርትራ ብልኡኻቱ ንካልኣይ ግዜ ኣብ ከተማ ለንደን ከምዚ ተግባርዚ ብቓልዕ ክፍጽም እንከሎ፣ ክሳብ ክንደይ ኣብ ኣብ ልዕሊ ሚድያን ጋዜጠኛታትን ጽልኢ ክም ዘለዎ ዝገልጽ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፣ ክሳብ ክንደይ ከኣ ናይ ተቓውሞ ሚድያ፣ ብፍላይ ከኣ ሳተላይት ቲቪ ኣሰና ዓቕሉ ኣጽቢብሉን ኣርዒድዎን ከምዘሎ ዘርኢ ተግባርዩ። በዚ ኣጋጣሚዚ፣ እቲ ስርዓት ኣብ ውሽጢ ንዘካይዶ ናይ ራዕዲ ተግባር ኣብ ግዳም ከሰጋግሮ ይፍትን ምህላዉን ብቃልሲውን ክሰዓር ከምዝኾነን እናኣረጋገጽና፣ ንብጻይና ኣማንኤል ቃልሱ ከሐይል፣ ንሕና ድማ ኣብ ጎድኑ ከምዘለናን፣ ነዞም ግብረሽበራዊ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ገበነኛታት ከኣ ኣብ ሕጊ ቀሪቦም ዝግበኦም ሕጋዊ መቕጻዕቲ ክወስዱ ጻውዒትና ንመንግስቲ ዓባይ ብሪጣንያ ነቕርብ። እዚ መርኣያ ምሕያል ተቓውሞናንን፣ ኩሎም ሜድያ ማዕከናትናን ብሓፈሻ፣ ሳተላይ ተለቭዥን ኣሰና ከኣ ብፍላይ ምዃኑ እንኾርዓሉ፣ ውጽኢት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ እዩ።
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!
ዓወትን ዕቤትን ሜድያ ኤርትራውያን!
ውድቀት ንስርዓት ህግደፍን መጋበርያታቱን!
ኣስማት ተቓወምቲ ጽላላትን ውድባትን ኤርትራ
ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ
ኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር
ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ
ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ
ውድብ ሓድነት ንደሞክራስያዊ ለውጢ


text:
Radio Erena: 26 September 2019
ንፕረዚደንት ኣል ሲሲ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ዝጸወዐ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ዝተኻየደሉ፣ ልዕሊ 1,100 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ፣ ተጣበቕቲ መሰላት እታ ሃገር ገሊጾም።
ኣብቲ ዝሓለፈ ዓርቢ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተሳተፉ፣ ሓያሎ ላዕለዎት ፖለቲከኛታት፣ መማህራን ዩኒቨርሲቲን ጸሓፍትን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ ይግለጽ።
ምምሕዳር ኣል ሲሲ፣ ፍቓድ ከየውጻኻ ሰላማዊ ሰልፊ ምክያድ ከምዝኸልከለ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ እዞም ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ግብጻውያን ነቲ ኣብ ሰበስልጣን’ታ ሃገር ሳዕሪሩ ዘሎ ብልሽውና ብምቅዋም እዮም ንፕረዚደንት ኣል ሲሲ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ዝጽውዑ ዘለዉ።
ነቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዘአንገዳ ሓያሎ ከተማታት ግብጺ ሃዲአን እኳ እንተለዋ፣ ሓይልታት ጸጥታ ኣብ ጎደናታት ብብዝሒ ተዋፊሮም ከምዘለዉን፣ ሓሓሊፎም ሞባይል ናይ ሓለፍቲ መንገዲ ብምህጋር ዝኾነ ምስቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተኣሳሰር ትሕዝቶ ከይህልዎም ይፍትሹ ከምዘለዉ ማዕከናት ዜና ካብታ ሃገር ይገልጻ።
ካብ’ቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ዘለዉ ፖለቲከኛታትን ምሁራትን፣ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣንጻር ኣል ሲሲ ጎስጓስ ኣካዪድኩም ዝብል ክሲ ቀሪቡሎም ከምዘሎ እዩ ዝሕበር።
ተንታኒ ፖለቲካን ጸሓፊን ኣልሰይድ ሓሰን ናፍዕ ሓደ ካብቶም ሃለዋቶም ጠፊኡ ዘሎ መማህራን ዩኒቨርሲቲ ካይሮ ሙዃኑ ተጣበቕቲ መሰላት ይገልጹ።
ፕረዚደንት ኣል ሲሲ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ፣ ኣብታ ሃገር ሰላማዊ ሰልፊ ምክያድ ዘይሕጋዊ ኮይኑ እዩ ጸኒሑ። እንተኾነ ንብልሽውና ሰበስልጣን ዘቃልዕ ብሓደ ናይ ህንጻ ኮንትራክተር ናብ ቃልዕ ድሕሪ ምውጽኡ፣ ህዝቢ ግብጺ ንፕረዚደንቱ ክኣሊ ዳግማይ ከምዝተላዕለ ፖለቲከኛታት እታ ሃገር ይገልጹ።


text:
Radio Erena: 20 August 2019
ብኣመንቲ ሺዓ ዝምራሕ ሑቲ ናይ የመን፣ ንመጀመርያ እዋኑ ኣብ ኢራን ኣምባሳደር ምምዛዙ፣ ኣብቲ ዞባ ተወሳኺ ወጥሪ ፈጢሩ።
ኣብ የመን ዓብላሊ ወትሃደራውን ፖለቲካውን ቦታ ሒዙ ዝርከብ ሑቲ፣ ኣብ ኢራን ኣምባሳደር ምምዛዙ ዘይኮነ፣ ኢራን ካብቲ ብኣህጉራዊ ደረጃ ከም መንግስቲ ተቐባልነት ዘይረኸበ ሑቲ ዝተሸመ ኣምባሳደር ብወግዒ ብምቕባላ’ዩ ነቲ ወጥሪ ኣጋዲዱዎ።
ንሓሙሽተ ዓመታት ኣብ ሪያድ ኣብ ስደት ዝርከብ መንግስቲ የመን፣ ኢራን ካብ ሓደ ዕጡቕ ንዝተመዘዘ ወኪል ከም ናይ የመን ኣምባሳደር ምቕባላ፣ ኣህጉራዊ ውዕላት ብምጥሓሳ ከሲሱ።
ሑቲ ኣብ ኢራን ናይ ጀመርያ ኣምባሳደር ከምዝመዘዘ ብውግዒ የፍልጥ ደኣ’ምበር፣ ኢራን፣ ብዛዕባ ምምዛዝ ሓድሽ ኣምባሳደር ሑቲ ይኹን መንግስቲ የመን ዝሃቦ ግብረ መልሲ ብዝምልከት ወግዓዊ መግለጺ ኣይሃበትሉን።
ይኹን’ምበር፣ ላዕለዋይ መራሒ ኢራን፣ ኣያቶላህ ዓሊ ኻሜናኢ፣ ንሓደ ካብ ኣፈኛታት ሑቲ ንዝኾነ መሓመድ ዓብዱል ሰላም፣ ኣብ ቴህራን ኣብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈቱ እናተቐበለ ዘርኢ ስእሊ፣ ብሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ተዘርጊሑ ኣሎ።
ኢራን፣ ንሑቲ ወትሃደራውን ፖለቲካውን ደገፍ ትህብ ኣላ ክብላ ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ዝርከብአን ሃገራት ወሽመት ክወቕሳ ጸኒሐን’የን።
ሑቲ፣ ርእሰ ከተማ ሰንዓ ዝርከቦ ንዝበዝሐ ክፋል የመን ተቖጻጺሩ ይርከብ።


text:
ብሓባር ምንባር – ምስ ህጻንኪ ምንባር
ወላዲ ሙዃን ዓቢ ለውጢ እዩ። ዘሎ መንነትካ/ኪ ይልወጥን ሃንደበት ድማ ጠቕላላ ኣባኻ ዝሙርከስ ሓላፍነት ናይ ሓድሽ ንእሽቶ ሰብ ይህልወካ/ኪ። እኹል ድቃስ ኣይወስደክን/ካን ከምኡ ድማ ውላድኪ/ካ ከመይ ከምዝዓቢ ካብ ካልእ ዓለም ብዙሕ ጠለባት ብምምጻእ ነብስኺ ኣብ ቀያዲ ሓላፍነት ትረኽባ/ብያ። ወለዲ ነዚ ካልእ መልሲ ግብረ ይህብሉ። ምስ ሓደ ዝቕርበካ/ኪ ሰብ ብሙዃን ስሚዒትካ/ኪ ንምክፋል ኣይትሕፈር/ሪ።
ዉላድካ/ኪ ምስ ሓደ ምቾትን ሓለዋ ዝልግሰሉን ሰብ ክተኣሳሰር ይደሊ ዉላድካ/ካ ከም ሰብ ሓጎስ ክስመዖን ከዓብን ኣገዳሲ አዩ ንህጻንኪ ብምዝራብ፡ ኣካላዊ ቅርበት ብምሃብን ናትኪ ተፈጥሮኣዊ ጨና ከለሊ ብምሕዳግን ናይ ጽቡቕ ጥምረት ሃዋሁው ምፍጣር ይክኣል። በዚ ምክንያት አዚ ብርቱዕ ሽቶ ወይ ጨና ኣወግዲ።
ድሕሪ ህጻን ምዉላዱ/ዳ ኣብ ኣካላት ናይ ኣደ ናይ ሆርሞናት ሕንፍሽፍሽ ይፍጠር አዩ። መጻምዲ ውን ብተመሳሳሊ ቅልጡፍ ምልዉዋጥ ናይ ስሞዒት ይገብር እዩ። ብዙሓት ሓደሽቲ ወለዲ ድሕሪ ህጻን ምውላዱ ድሕሪ ቅሩብ መዓልታት ብናይ ሕርቃን ስሚዒት ይትሓዙ እዮም፡ እዚ ንገዛእ ርእሱ ጸቕጢ ኣሎዎን ምክንያቱ ክትሕጎሱ ስለዝነበረኩም እዩ። እዚ ከኣ “ቤቢ ብሉስ”- ወይ ብሽወደን “ንብዓት ሳልሳይ መዓልቲ” ይብሃል - መብዛሕቱኡ ድማ ኣብ ውሽጢ ክልተ ሰሙን ይሓልፍ። እንተዘኣቛሪጹ ድማ “ቅዛነት ድሕሪ ሕርሲ” ተባሂሉ ይፍለጥ። ኣብ ከምዚ ዘኣመሰለ ኩነታት ሓገዝ ምርካብ ኣገዳሲ አዩ።
ሓገዝን ምኽርን እንተድኣ ደሊኺ ምስ ናይ ድሕሪ ሕርሲ ክሊኒክ ወይ ማእከል ክንክን ቆልዑ ርክብ ግበሪ።
ናኣሽቱ ቆሉዑ ምህላው ምናልባት አቲ ዘዓበየ ኣብ ዝምድና ዘጋጥም ዘዓበየ ጸቕጢ እዩ። ምስ ስእነት ድቃስ፡ ጭንቀት፡ ጠለባትን ጸቕጥን ኣብ’ቲ ዝበለጸ ኩነታት ክትህልዉ ከቢድ እዩ። ብተወሳኺ፡ ኩሉ ኣድህቦኻ ናብ ህጻን ክትገብር የድሊ፡ እዚ ከኣ መብዛሕቱኡ ግዜ ን መጻምድኻ ኣብ “ ውሽጢ ዛሕሊ”ይገድፎ። ነዚ ምዝክኻር ዝበዝሕ እዋን ምስ ናይ መዓልታዊ ብድሆታት ንምውህሃድ ይሕግዝ እዩ። ዋላ’ውን ቀጻሊ ንሓጺር ግዜ ይኹን ንሓድሕድካ ንምዝርራብን ገለ ጊዜ ብሓደ ከተሕልፍን ክትፍትንን’ውን ይሕግዝ እዩ።
ኣብ ግዜ እንተመጺኻ ሂወት ምስ ቆሉዑን ብዘይ ቆሉዑን ዓቢ ዝኾነ ፍልልይ ኣለዎ። መብዛሕቱኡ ግዜ ንሓደሽቲ ወለዲ ኩሉ ክገብሩዎ ዝደልዩዎ ነገራት ንምግባር ግዜ ንምርካብ ኣሸጋሪ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ናይ መጻምዲ ዝምድና ትነብር እንተኾንካ/ኪ ነዚ ዝምድና ዝኸውን ግዜ ይሓጽረካ/ኪ እዩ። ንበይንኹም ንሙዃን ንናይ ብሕቲ ግዜ ዝኸውን ክፍሊ ብምግባር፡ ግን ከኣ ነቲ ህጻን ክትምለስዮ ኢኺ፡ እንተኾነ ግን ምናልባት ንናይ ሓባር ግዜ ዝኸውን ውጥን ንምግባር ምውሳን ከድሊ እዩ። እቲ ኣገዳሲ ነገር ናይ ክልቴኹም ርክባት ዘይምቁራጽ እዩ። ኩላ እታ ስድራቤት ብናይ ወለዲ ዘህልዎም ጽቡቕ ናይ ሓባር ግዜ ተረባሒት እያ።
ከም መጻምዲ እዘን “ሓሙሽተ ናይ ታኣምር ሰዓታት” ምፍታን ይክኣል እዩ። እዚ ጠቕላላ ሓሙሽተ ሰዓታት ኣብ ሰሙን ብምፍላይ ሓድሽ ዝዝውተር ነገር ብምፍጣር ነቲ ዝምድና ብዛዕባ ምሕያል እዩ። እዚ ልምምድ እዚ ኣብ ሓሙሽተ ቀለልቲ ልምምዳት ይኽፈል። እቲ ቀዳማይ እነሆ...
ንግሆ ድሓን ውዓል/ሊ ክትብል ኮለኻ/ኺ
ብውሕዱ ኣብ መዓልቲ መጻምድኻ/ኺ ክግበሮ ዘለዎ ብዛዕባ ሓደ ነገር ሕተት። ዝኾነ ነገር ካብ ምኻድ ናብ ኣገዳሲ ኣኼባ፡ ክሳብ ናብ እንዳ ስኒ ወይ ህጻን ብዓረብያ ገርካ ምኻድ ክኸውን ይኽእል።
ደረት ግዜ 2 ደቓይቕ ንመዓልቲ x 5 ናይ ስራሕ መዓልትታት ጠቕላላ፡ 10 ደቓይቕ
ምሸት ኣንደገና ክትራኸቡ ከለኹም
ብዛዕባ ነገራት ንምዕዝምዛምን ወይ ኣብ ቀትሪ ዘጋጠመ ጽቡቕ ነገራት ንምክፋል ኣብ ግዜ ምሸት ንክልቴኹም ዝኸውን ግዜ ብምውሳድ ዕድል ምርካብ። ኣብ’ዚ ካብ ዝምድናኹም ወጻኢ ዘለው ኩሎም ሽግራት ኣልዕልዎም፡ ብተወሳኺ ናይ’ታ መዓልቲ ፍጻመታ - ብሓፈሻን ብዝርዝርን። እቲ ሓደ ይሰምዕን ይድግፍን።
ደረት ግዜ 20 ደቓይቕ ንመዓልቲ x 5 ናይ ስራሕ መዓልትታት ጠቕላላ፡ 1 ሰዓትን 40 ደቓይቕን
ንሓድሕድኩም ኣድናቖት ተገላለጹ
ናይ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ፍጻሜታት ዕድል ተጠቒምኩም ክሳብ ክንደይ ንመጻምድኹም ከም ትተድንቕዎ ኣርእይዎ።
ደረት ግዜ 5 ደቓይቕ ንመዓልቲ x 7 መዓልትታት ጠቕላላ፡ 35 ደቓይቕ
ምቅርራብን ለውሃትን
ንሓድሕድኩም ተተናኸፉ፡ ተሓቛቘፉ፡ ተሰዓዓሙን ተደራረዙን። ኣብ ግዜ ቀትሪ ዘጋጠመ ናኣሽቱ ምትሕርራቓት ይኺድ ግደፍዎን ኣለስልስ ኣቢልኩም ድማ ብሩክ ለይቲ ተበሃሃሉ።
ደረት ግዜ 5 ደቓይቕ ንመዓልቲ x 7 መዓልትታት ጠቕላላ፡ 35 ደቓይቕ
ናይ ሓደ ኣብ ልዕሊ ሓደ ግዜ
ዝኾነ ዘይተወደአ ስራሕ ንምልዓል ዕድል ተጠቒምኩም ንዓኹም ዝኸውን ግዜ ከምዝህልወኩም ኣረጋግጹን ኣብ ንሓድሕድኩም ተገዳስነት ኣርእዩን። ንመጻምድኻ/ኺ ክትሓቶ ዘሎካ ሕቶታት ሕሰብ ከም፡ ከምዚ ኸ ከመይ ይኸይድ …? ብዛዕባ እዚ ከመይ ይሰምዓካ/ኪ …? ቀጺልናኸ እንታይ ክንገብር …?
ደረት ግዜ 2 ሰዓታት ሓንሳብ ኣብ ሰሙን ጠቕላላ፡ 2 ሰዓታት ጠቕላላ
ድምር፡ 5 ሰዓታት
ድሕሪ ውላድ ምምጹኡ፡ እቲ እቐዲሙ ዝስተማቐር ዝነበረ ቅርርብን ጾታዊ ርክብን ናብ ዝነበሮ ክምለስ ገለ ግዜ ክወስድ ይኽእል እዩ፡ ብዙሓት መጻምዲ እዚ ነገር ኣብ በይኖም ጥራይ ዘጋጥም ተመክሮ ክመስሎም ይኽእል። እንተኾነ ግን እዚ ማዕበል ድሌት ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ክመጽእን ክኸይድን ዳርጋ ንቡር እዩ። ከምኡ’ከኣ ፍቕራዊ ዝምድናኻ ከይትስእኖ ጽቡቕ እዩ፡ እዚ ከኣ ፍቕርን ጾታውነትን ክፋል ናይ ኩሉ እዮም። እቲ ቀንዲ ኣገዳሲ ነገር ድማ ንሓድሕድካ ደፊርካ ብዛዕባ ትጽቢታትካን ድሌታትካን ክትዘራረብ ምኽኣል እዩ። ነዚ ድማ ዝኮነ ሰብ ከይተጎድአን ምንጻግ ከይተሰሞዖን ወይ ብዘይጸቕጥን ከምዝኸውን ግበሮ።
- ቃና ናይ ምዝርራብ ኣስተብህሉ ዝበዝሑ ዝርርባት ከምቲ ዝጀመርዎ ቃና ከምኡ ይውድኡ።
- እቲ ሓደ ሰብ እንታይ ይሓስብ ወይ ይስሞዖ ኣይትገምት/ቲ ካብ ከምኡ ሕተት!
- ናይ ገዛእ ርእስኻ ሓሳባትን ስሚዒታትን ግለጽ፡ ከምዝመስለኒ፡ ክምዝርድኣኒ፡ ክመዝስምዓኒ፡ ከምዘድልየኒ።
- ምውቕቓሳትን ብሓፈሻ ጌርካ ምዝራብን ኣወግድ። ንስኻ/ኪ ኩሉ ግዜ …,ፈጺምካ ኣይደለኻን/ን …,ኩሉ ግዜ ከም’ዚ ትገብር/ሪ …,
- እቲ ሓደ እንታይ ማለት ሙዃኑ ከምዝተረዳእካ/ኪ ኣረጋግጽ ናይ ምቁጽጻር ሕቶታት ሕተት ከም፡ እዚ ከም’ዚ ማለትካ/ኪ ድዩ?
- ፍልልያትኩም ተቐበሉን ንሓድሕድኩም ተለዋውሁን
ካብ ዓርከ-መሓዛን ስድራቤትን ኣጋይሽ ምምጻእ ደስ ዘብልን በዳህን ክኸውን ይኽእል እዩ። እንተዘይተዳሊኻ/ኺ ኣጋይሽ ክመጹኻ ሕራይ ክትብል ከምዘይብልካ/ኪ ዘክር። ብናይ ገዛእ ርእስኻ ስጉምቲ ከምዝኸውን ግበርን ከም ስድራ ኣብ ናትካ ምዕባለ ኣቶኩር። ነፍሲወከፍ ነዚ ክርደኦን ከኽብሮን ይግባእ።
ሓቢርካ ምስ ህጻን ምድቃስ ኣካታዒ ነገር ኮይኑ ኣሎ። ብመሰረት ሃገራዊ ቦርድ ጥዕናን ማሕበራዊ ድሕነትን (National Board of Health and Welfare) ትሕቲ 3 ኣዋርሕ ህጻን ብሑቑኡ ኣብ ናቱ ዓራት ክድቅስ ውሑስ ይኸውን። እዚ ከኣ ኣጋጣሚታት ሃንደበታዊ ሞት ህጻን ንምውጋድ እዩ። ኩሎም ህጻናት ኣብ ናቶም ዓራት ምድቃስ ኣይሰማሞዖምን እዩ። እቲ ህጻን ኣብ ናትኪ ዓራት ክድቅስ እንተድኣ ኮይኑ፡ ኣብ ናይ ህጻን መደቀሲ ረተ ገርካ ኣብ’ቲ ናይ መጨረሽታ ርእሲ ናይ ዓራት ምቕማጦም ጽቡቕ እዩ። እዚ ከኣ ሓደጋ ናይ ቆልዓ ገጽ ወዝቢ ካብ ምሽፋን የጉድል። ቆልዓ ኣዝዩ ከይረስን ምግባሩ ከኣ ኣገዳሲ እዩ። ብጃማን ረቒቅ ኮቦርታን እኹላት እዮም።
ብኽያት ህጻን ሓያል ስሚዒት ይቕስቕስ። ተስፋ ከቑርጸካ ይኽእልን ነቲ ኣነ ዝበለ ዝጽመም ወላዲ ክዕብዶ ይኽእልን። ወለሓንቲ ክግበር ከምዘይክኣልን ካብ’ኡ ንላዕሊ ክትጻወር/ሪ ምስዘይትኽእልን ምስተሰምዓኪ/ካን ሓንሳብ ነቲ ቖልዓ ኮፍ ኣቢልኪ/ካ ዕረፍቲ ውሰድ። ኣብ ጥቓኺ/ኻ ካልኣይ ምስ ዝህልወካ ክሕዘልካ/ኪ ሕተት። ዝኾነ ተጋጠመ ፈጺምካ/ኪ ቆልዓ ከይትንውንዊ/ው! ምኽርን ሓገዝን እንተደሊኺ/ኻ ኩሉ ግዜ ንማእከል ክንክን ቆልዓ ርኸብዎም።
ህጻንካ/ኪ ኩሉ ግዜ ተሸከመኒ ምስ ዝብል ኣዝዩ ተስፋ ዘቑርጽ ክኸውን ይኽእል እዩ። እንተኾነ ግን ኣዝዩ ልሙድን ብሸነኽ ቆልዓ ድማ ባህርያዊ ምቕጻል ናይ ጥዕና እዩ። እቲ ዝበለጸ ክትገብሮ ዘሎካ ነገር ድማ ንህጻንካ/ኪ ብዝተኻእለ መጠን ቆርበት ንቆርበት ኣልጊብካ ምሓዝ እዩ። ብዙሓት ሰባት ብጨርቂ ምሕዛል ወይ ምጥማር ሓጋዚ ኮይኑ ይረኽብዎ።
ናይ ህጻናት መፍረ ኣቑሑ ኣዝዮም ዓበይቲ ኢንዱስትሪታት ኣለው። ምስ’ናይ መሸጣታት ጥበብ፡ ስሚዒታት ናይ ወቐሳ ኣብ ወላዲ ክፍልፍሉ ከቢድ ኣይኮነን፡ ቆልዓኻ/ኺ ክጻወት ትደልዮ፡ ጽቡቕ? ልክዕ እዩ፡ ገለ ነገራት ዋጋ ሚዛኖም ዳርጋ ወርቂ ክኸውን ይኽእል እዩ እንተኾነ ግን ዝበዝሑ ኣየድልዩን እዮም። ውላድካ/ኪ ቅርበት፡ ውሕስነት፡ ፍቕሪ፡ መግብን ድቃስን ይደሊ። ኣኸለ።
ንእሽቶ ሓፈሻዊ መረዳእታ ነዊሕ የኺደካ/ኪ እዩ። ብዛዕባ ህጻናትን እግሪ ተኽልን ብዙሕ ዝንበብ ኣሎ። ብዙሓት ሰባት ከመይ ገርካ ሓድሽ ህጻን ትከናኸን ሓያል ርእይቶ ኣለዎም። ህጻንካ/ኪ እንታይ ብዝበለጸ የድልዮ ባዕልኻ/ኺ ኢኻ/ኺ ትፈልጦ።


text:
ኣብ ዝተፈላለዩ ዞባታት ክልል ኦሮሚያ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ተቓውሞታት ዳግም ከምዝተልዓለን ህፃውንቲ ከይተረፈ ብጥይት ከምዝተቐትሉን ናይ ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስን ነበርትን ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ገሊፆም።
ኣብ ምብራቕን ምዕራብን ሃረርጌ፣ኣብ ምዕራብ ኣሩሲን ኣብ ምዕራብ ሸዋን ተቓውሞ ከምዘሎ ነበርቲ ይዛረቡ።
ኣብ ፖሊስ ወረዳ ኣወዳይ ሓላፊነት ዘለዎም ኢኒስፔክተር ግርማ ገላን ግን ኣብቲ ከባቢ ሞይቶም ብዘዕባ ዝተብሃሉ ሰባት ዝተፃረየ ሓበሬታ የብለይን እቲ ሰልፊ ግን ንብረት መንግቲ ንምዕናው ብዝተልዓሉ ናይ ሽበራ ልኡዃት እዮም ነይሮም፤ተቖፃፂርናዮ እውን ኣለና ኢሎም።
ምኽትል ኣቦ መንበር ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ ንዝሓለፉ ትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ክልል ኦሮሚያ ዝተልዓሉ ሕቶታት መልሲ ብዘይምርካቦም ሎሚ እውን በብማዕልቱ ተቓውሞ ከምዝቐፀለ ይዛረቡ።
መንግስቲ ኣብ ክንዲ ንዝልዓሉ ሕቶታት መልሲ ምሃብ ኣብ ልዕሊ ህፃናት ከይተረፈ ብዕጡቓቱ መቕተልቲ ይፍፀም ኣሎ ኢሎም።
" ሎማዕንቲ ኣብ ምዕራብ ሃረርጌ ከተማ በዴሳ ዘይርምድዳ ተፈጢሩ ኣብ ቀብሪ ካብ መንጎ ዝነበሩ ሓደ ሰብ ሞይቱ ኣርባዕተ ድማ ቆሲሎም ኣለው።ዕድሚኦ ሸውዓተን ሸሞንተን ዝኾኑ ክልተ ህፃናት ብጥይት ተወቒዖም ኣለው።ኣብ ቤዴሳ እውን 14 ሰባት ብጥይት ቆሲሎም ኣብ ገለምሶን ጭሮን ኣብ ኣዳማ ኣብ ምሕካም ይርከቡ።ኣብ ኣወዳይ 26 ሰባት ቆሲሎም ካብኦም ሽዱሽተ ሞይቶም ኣለው።ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ክልል ኦሮሚያ በብማዕልቱ ተቓውሞ እናወሰኸ እዩ" ኢሎም ምኽትል ኣቦ መንበር ፌደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ።
ነባሪ እታ ከተማ ዝኾና ወ/ሮ ኢፍቱ ኣብደላ ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት 13 ዓመት ዝዕድሚኡ ውላደን ለሊሳ መሓመድ ብጥይት ከምዝተቐተለ ይገልፃ።
" ኣብ ገዛ ኣይንበርኩን።ወዲኹ ሞይቱ ኢሎምኒ።ተምሃራይ ራብዓይ ክፍሊ እዩ።ብትምህርቱ ቀዳማይ ደረጃ እዩ ዝወፅእ ነይሩ።ንቐብሪ ምስ ወፃእና ድማ ኣይትቐብሩን ኢሎምና።ምስ ወላዲ ኣብኡ እውን ዕግርግር ተላዒሉ ንዕኡ እውን ክንቐትሎ ኢና ምስ በሉ ሰባት ለሚኖም ኣቡኡ ካብ ቀብሪ ኣትሪፎምዎ፣ንወዱ ከይቐበረ ተሪፉ" ኢለን ወ/ሮ ኢፍቱ ኣብደላ።
ወላዲ ኣቡኡ ንለሊሳ ኣቶ ኣሕመድ ዓብዱራህማን ቶኪሱ ዝቐተሎ ሰራሕተኛ እቲ ቀበሌ እዩ ክብሉ ብሽም ጠቒሶም ይኸሱ።
ንሶም: "ንወደይ ቶኪሱ ዝቐተሎ ናይ ወያነ ሓሽከር እዩ።ሰንበት እዮም ቀቲሎምዎ።ኣብ ካሊእ ቦታ ነይረ፣ገዛ ምስ በፃሕኹ ኣስከሬን ወደይ ኣብ ገዛ ፀኒሑኒ፤ ዝጠርዓሉ እውን የብለይን።እታ ከተማ ኣብ ዝለዓለ ፍርሒ እያ ትርከብ።ወፂኢኻ ምምላስ ኣፀጋሚ ኮይኑ’ሎ" ኢሎም።
ኣቶ ኣሕመድ ትማሊ ሰኒ ኣብዝተፈፀመ ስነስርዓት ቀብሪ ውላዶም ከምዘይተረኽቡ ገሊፆም ኣለው።
ሓላፊ ፖሊስ ከተማ ኣወዳይ ኢንስፔክተር ግርማ ገላን ሞይቶም ብዛዕባ ዝተብሃሉ ኣብ ምፅራይ ከምዝርከብ ሓቢሮም።
" ዝተፈለየ ተልእኾ ዘለዎም ንብረት መንግስቲ ንምዕናው ዝተልዓሉ ልኡዃት ናይ ኦነግ ጭርሖ ሒዞም ዘልዓልዎ ህውከት እምበር ሰላማዊ ሰልፍ ኣይኮነን።መንግስቲ ድማ ስቕ ኢሉ ኣይሪኦምን እዩ።ምልውዋጥ ቶኽሲ ክፍጠር ይኽእል።ቆልዓ ሞይቱ ትብሉዎ ዘለኹም ኣብ ምፅራይ ኢና ንርከብ።ኣብዚ ስዓት እዚ እቲ ኩነታት ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣውዒልናዮ ኣለና።ኩነታት ፀጥታ ናብቲ ዝነበሮ ተመሊሱ’ሎ" ኢሎም ኢንስፔክተር ግርማ ገላን።
ምኽትል ኣቦ መንበር ተቓዋሚ ፓርቲ ናይ ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ኣቶ ሙላቱ ኣብቶም ዝሓለፉ ትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ኦሮሚያ ብሓይልታት ፀጥታ መንግስቲ ተቐቲሎም ዝበሉዎም ልዕሊ ሽዱሽተ ምእቲ ምዃንይ ይዛረቡ ይብል ፀብፃብ ፅዮን ግርማ።


text:
ስርዓት ኣስመራ ናይቶም ዝሃድሙ ዘለዉ መንእሰያት ወለዲ ይኣስር
ስርዓት ኣስመራ ንወለዲ እቶም ካብ ግፍዒ እቲ ስርዓት ዝሃድሙ ዝለዉ መንእሰያት ክኣስር ጀሚሩ።እዚ ከምዚ እሉ ከሎ ልዕሊ ፍርቂ ዝኾነ ተማሃሮ 2ይ ደረጃ ኣብ ዞባ ማእከልን ደቡብን ናብ ማዕስከር ሳዋ ንምውራድ ብምቕዋሞም ከምዝተእሰሩ ምንጭታት ንጋልፍ ኢንፎርመሽን ሰንተር ሓቢሮም።
ምስ’ዚ ዝተኣሳሰር ዜና ኣመሓዳሪ ዘቦ ደቡቡ ኣቶ ሙስጠፋ ኑርሑሰን፡ ንህዝቢ ኣኪቡ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ዝኾነ ጋሻ ምስ ዝመጽእ ንምምሕዳር ከባቢ ወይ መደበር ፖሊስ ክሕብር ከምዝግበኦም ኣፍልጡ።እዚ ዝኸውን ዘሎ በቲ ዝተረእየ ፖለቲካዊ ለውጢ ኣብ ሱዳን፡ መንእሰያት ስግኣት ስለዝሓደሮ ብብዝሕ ናብ ኢትዮጵያ ይኸዱ ብምህላዎም እዩ።
እንተኾነ ግን ፖለቲካዊ ለውጢ ሱዳን ካብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝነበሮ ብዝያደ ንኤርትራዊያን ምቹእ ከምዝኾን ሓላፊ ዜና ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን (ኤዲኪ) ኣቶ መንግስተኣብ ኣስመሮም ገሊጹ።ንሱ ነዚ ዝገለጸ ብዜና ማእከል ኣዶሊስ ሰሙናዊ ዝዳለው መደብ ንኤርትራ ዘተኮረ ኣብ ጋዜጣ ኣልወጠን ኣብ ዘገበሮ ቃለ መሕትት እዩ።ከም’ውን ኣባል ፈጻሚ ሽማግለ ኤዲኪ ኣምባሳደር መሓሙድኑር ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰላትን ዲሞክራስን ኣመልኪቱ ሰፍሕ መብርሂ ሂቡ።ኣብ መግለጺኡ እቶም ነፋሪት ጨዊኹም ተባሂሎም ዝተእሰሩ 15 ኤርትራዊያን ንኽፍትሑ ጻወዒት ብምግባር ኣብ ቤት ማእሰርቲ እቲ ስርዓት ዝርከቡ ብG-15 ዝፍለጡ መርሓቲ ናይ ለውጢ ንኽፍትሑ ማሕበረሰብ ዓለም ጸቅጢ ንኽገብር ጻውዒት ገይሩ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2863


text:
Category: ኣህጉራዊ ዜና
ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተራእየ ጾታዊ ኣፈላላይን ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮን ዘጠቓለለ ሪፖርት ብወግዒ ተዘርጊሑ
Radio Erena: 25 November 2018 ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተራእየ ጾታዊ ኣፈላላይን ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮን ዘጠቓለለ ሪፖርት ወግዓዊ ኮይኑ። ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝርከቦም ሓያሎ ኣህጉራውያን ዲፕሎማሰኛታት ብዝ [...]
የመን፣ ንምጥቃም ወደብ ሖደይዳ ብዝምልከት ሓድሽ ዘተ ክጅምር’ዩ
Radio Erena: 25 November 2018 ፍሉይ ልኡኽ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ የመን፣ ብዛዕባ ወደባዊት ከተማ ሖደይዳ ብዝምልከት ካብ ክልቲኦም ወገናት ዘተባብዕ ተስፋ ከምዝረኸበ ገሊጹ። እቲ ብማርቲን ግሪፊዝ ዝተመርሐ ልኡኽ፣ ብዕ [...]
ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ሱዳንን ፈረንሳን፣ ኣብ ህሉው ኩነታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ተመያይጦም
Radio Erena: 22 November 2018 ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣል ዲርዲር መሓመድ ኣሕመድ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ፈረንሳ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ። እቲ ሚኒስተር ምስ ፈረንሳዊ መዘንኡ፣ ዣን ኢቭ [...]
ኢትዮጵያ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ክልላት ግጭታት ይቕጽል
Radio Erena: 20 November 2018 ኣብ ኢትዮጵያ ጸጸኒሑ ዝነቱግ ዘሎ ግጭታት፣ ሕጂ'ውን ይቕጽል ከምዘሎ ዝተፈላለዩ ወገናት ይገልጹ። በዚ መሰረት፣ ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዙ፣ ኣብ ሲዳማ፣ ኣሶሳ፣ ጉራጌ፣ ሞያለ፣ መተማን ካልእ [...]
ፕረዚደንት ሶማል ናብ ኢጣልያ ይበጽሕ
Radio Erena: 20 November 2018 ፕረዚደንት ሶማል ዓብዱላሂ መሓመድ ፋርማጆ ኣብ ኢጣልያ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ይፍጽም ኣሎ። እቲ ፕረዚደንት ናብ ኢጣልያ ኣምሪሑ ዘሎ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኢጣልያ፣ ምስ ሃገራት ቀርኒ ኣፍ [...]
ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ዘሎ ቁጽሪ ሰራዊታ ከተጉድሎ’ያ
Radio Erena: 18 November 2018 ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ኣዋፊራቶ ዘላ ቁጽሪ ሰራዊታ ከተጉድሎ ምዃና ካብ ፐንታጎን ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ። ልዕሊ 7 ሽሕ ቁጽሪ ዘለዎ ሰራዊት ኣመሪካ ኣብ ኣፍሪቃ ተዋፊሩ [...]
ሕብረት ኣፍሪቃ ቅርጺ ኣቃውማኡ ንምምሕያሽ ይሰርሕ
Radio Erena: 18 November 2018 ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ትካላዊ ኣሰራርሓኡ ንምምሕያሽ ዝሓንጸጾ መደብ፣ ተግባራዊ ንክኸውን ከምዝወሰነ፣ ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ። እቲ ሕብረት መበል 11 ፍሉይ ኣኼባ ኣብ [...]
ኢትዮጵያ፣ ሓሙሽተ ጀነራላት ዝርከብዎም ልዕሊ 63 ሰባት ብክሲ ብልሽውናን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ተኣሲሮም
Radio Erena: 15 November 2018 ኣብ ኢትዮጵያ፣ ብክሲ ብልሽውናን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ናይ ዝተኣስሩ ብዝሒ ሰባት ልዕሊ 63 ከምዝበጽሐ ተገሊጹ። ኣኽባር ሕጊ እታ ሃገር ኣቶ ብርሃኑ ጸጋይ ኣብ ዘካየዶ ጋዜጣዊ መግለጺ [...]
ላዕለዋይ ልኡኽ ሩስያ ናብ ሱዳን ምብጻሕ ኣካይዱ
Radio Erena: 14 November 2018 ብምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሚኻይል ቦጋድኖቭ ዝተመርሐ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሩስያ፣ ከም መቀጸልታ ናይ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ርክባቱ፣ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ኣካይዱ። ምክትል ሚ [...]
ሶማል፣ መጥቃዕቲ ቦምብ ልዕሊ 50 ሰባት ተቐቲሎም
Radio Erena: 14 November 2018 ኣብ ሶማል፣ ከተማ ሞቛድሾ ብዝተኻየደ መጥቃዕቲ ልዕሊ 50 ሰባት ተቐቲሎም። በቲ ብ9 ሕዳር ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ብውሕዱ ሓደ ሚእቲ ሰባት'ውን ብከቢድን ፎኵሲን ቆሲሎም ከምዘለዉ ወኪል ኣገልግሎ [...]


text:
ክርስትያናዊ ጠባይ ዘይብልካ ንገዛእ ርእስኻ ከም ከቅኑዕ ካቶሊክ ገርካ ምሕሳብ ዝከኣል ኰይኑ ኣሎ፡ ናይ ሓደ ክርስቲያን እውነተይና ናይ ሕይወት ኣገባብ እቲ ኣብ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርቲ ብፅዕና ተዘርዚሩ ዘሎ እዩ እንክብሉ ነቲ ብላቲን ስርዓተ ኣምልዀ ኣብ ናይ ዕለቱ ካብ ወንጌል ማርቆስ ምዕ. 2 ካብ ፍቕዲ 18-22 ዝተወስደ ቃል ወንጌል ኣደጊፎም፡ ሓድሽ ወይኒ ኣብ ሓደስቲ ኣሕብርቲ ንዝብል ሓሳብ ተንቲኖም የብርሁ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስ ኣቦና ሎሚ ንጐሆ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ቤተ ጸሎት ኣብ ዘዕረገዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ብላቲን ስርዓተ ኣምልዀ ኣብ ናይ ዕለቱ ምንባብ
ናብ ዕብራውያን ምዕ. 5 ካብ ፍቕዲ 1-10
ወንጌል ማርቆስ ምዕ. 2 ካብ ፍቕዲ 18-22
ዝተወስዱ ምንባባት ኣማእኪሎም፡ ናይ ሎሚ ወንጌል ብዛዕባ ሓድሽ ወይኒ ይዛረብ፡ ሓድሽ ወይኒ እቲ ዝተጸገወና ቃል ጐይታ እዩ፡ ግሩም ክርስቲያን ንምዃ ሓድሽ ምግባር ክህልወና ይግባእ፡ እዚ ኸኣ እቲ ኢየሱስ ዘስተምሃሮ ትምህርቲ ብፅዕና ናይ ሕይወት ኣገባብ ገርካ ምንባር ዝሓትት ምዃኑ ቅዱስ ማርቆስ ወንጌላዊ ናይ ሎሚ ምንባቡ ሓድሽ ወይኒ ኣብ ሓደስቲ ኣሕብርቲ ብዝብል መፍትሓዊ ቃል ይገልጸልና፡
ንኻልኦት እናኸሰስካ ምንባር ክርስትያናዊ ኣይኰነ
ናይ ክርስቲያን ኣገባብ ሕይወት ንምስትውዓል፡ ነቲ እንነብሮ ክርስቲያናውነት ዘይኰነስ ኣገባብ ሕይወትና ምምርማር የድሊ፡ እቲ ዘይክርስትያናዊ ኣገባብ፡ ዓለማውነት ካልእ ምውቃስን ንኣይነትን (ኢጐነታዊ) ኣገባብ ሕይወት ዝብሉ ዘርዚሮም፡
ከሳስነት ኣገባብ፡ እቶም ንኻልኦት ኣብ ምኽሳስ ሕይወቶም ዘሕልፉ ክርስቲያን ኢና በሃልቲ፡ እዚ ቅኑዕ ኣይኰነ፡ ኣገባብ ሕይወት ክርስትና ኣይኰነን፡ ካልእ ንምስጓግን ንምፍራድን፡ ናይ ጐደሎ ፍትሒ ዘነቃቕሕ ክርስቲያን፡ ግዛእ ርእሶም ዘይርእዩ፡ ንምውቃስን ንምንቃፍን ኰለንተናኦም ዘቕልጥፉ፡ እዚ ግና ዲያብሎሳዊ ኣገባብ ሕይወት ምዃኑ ስለ ዘይፈልጡ፡ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ሰይጣን እቲ ዓቢይ ከሳሲ (ወካሲ) ብዝብል ቃል ዝግለጽ፡ ወትሩ ካልኦት ዝኸስስ!
እዚ ዓይነት ኣገባብ ሕይወት’ዚ ብዙሕ ጊዜ ኣብ መንጐና ዝርአይን እንነብሮን እዩ፡ ኣብ እዋን ኢየሱስ እውን ዝነበረ እዩ፡ ደጋጊሞም ነቶም ከሰስቲ ገዛእ ርእሶም ክኸሱ ቢሉ እውን ይገንሖም ነበረ፡ ሓጢኣት ዘይብሉ ካባኻትኵም እታ ቀዳመይቲ እምኒ ይደርብይ፡ ቃል ኢየሱስ እዩ፡ ካልኦት ብምኽሳስን ናይ ካልኦት ኣበር ኣብ ምድላይ ምንባር ክርስትያናዊ ሕይወት ኣይኰነን።
ዓለማውነት ናይ ብዙሓት ሕይወት የዕንው
ናይ ዓለም ኰይንካ ምንባር፡ ብዙሓት ደጋምያን ጸሎተ ሓይማኖት ግና ብብኵንነትን ብትዕቢትን ኣብ ሃብቲ ገንዘብ ተጣቢቖም ንገዛእ ርእሶም ብቑዓት ገይሮም ዝሓስቡ፡
ጐይታ ሓድሽ ወይኒ ኣወፍዩልካ እዩ፡ ንስኻ ግን ኣሕብርትኻ ኣይቀይርካን፡ ናይ ዓለም ምዃን ንብዙሓት ክርስቲያን ዘዕንው ዘሎ ኣገባብ ሕይወት እዩ! ቅኑዓት ግና ብብኵንነት ዝነብሩን ዕቡያትን ክረአዩ በሃልትን፡ ትሕትና ዘይብሎም፡ ትሕትካን ካብቶም ትሑታት ኢየሱስን ማርያምን ዮሴፍን ንመሃር ኣሕዋተይ።
ዘይተገዳስነት ክርስቲያናዊ ኣገባብ ሕይወት ኣይኰነን
እቲ ሳልሳይ ብዙሕ እዋን ኣብ ማሕበረሰብና እንርእዮ ዘይ-ክርስትያናዊ ኣገባብ ሕይወት ከኣ፡ ኢጐነትን ዘይተገዳስነት ሕይወት እዩ፡ ሓደ ቅኑዕ ካቶሊክ ግቡአይ እፍጽም ብዛዕባ ካልኦት ግና ጉዳየይ ኣኰነን ዝብል፡ ብዛዕባ ውግእን ሕማማትን ብዛዕባ እቲ ዝሳቐይ ሕዝቢ ጉዳየይ ኣይኰነን፡ ኣይምልከተንን እዩ፡ ናይ ጐረቤተይ ዘገድሰኒ ኣይኰነ ዝብል፡ ብዙሕ ግዜ ኢየሱስ ነቶም ናይ ሕጊ መምሃራንን ጸሓፍትን ምስሉያት እንክብል ይግስጾም፡ ምስሉይነት ክርስቲያናዊ ኣገባብ ሕይወት ኣይኰነን፡ ሓቀይና ኣገባብ ሕይወት ክርስትያን እንታይ እዩ?
ኣገባብ ሕይወት ክርስትና ትምህርቲ ብፅዕና እዩ፡ ምእዙዝነትን ትሕትናን ኣብ ስቓይ ዕጉስን፡ ኣፍቃሪ ፍትሕን፡ ተጻዋርነት ስደትን መከራን ንኻልኦት ዘይምፍራድን … ዝብሉ እያቶም፡ ኣገባብ ሕይወት ክርስቲያን እንታይን ከመይን ምዃኑ ክትፈልጥ ትደልይ እንተድኣ ኲይንካ ኣብቲ ከሳሲ መንፈስ ዘይምእማንን ኣብቲ ዓለማውነትን ንኣይነት ዝብል ኣገባብ ዘይምእማን እዩ፡ ናይ ኢየሱስ ትምህርቲ ብፅዕና ኣንብብ፡ እዚ እዩ ናትና ናይ ሕይወት ኣገባብ ክኸውን ዘለዎ፡ እቲ ትምህርቲ ብፅዕና እዩ ሓደስቲ ኣሕብርታትና፡ ግሩም ክርስቲያን ንምዃን ጸሎተ ሃይማኖት ብልቢ ናይ ምድጋም ብቕዓት ክህልወካ ኣለዎ፡ ኣቦና ኣብ ሰማይ እትነብር ዝብል ጸሎት እውን ብልቢ ናይ ምጽላይ ብቕዓት ክህልወካ ኣለዎ!
እንክብሉ ዝለገስዎ ስብከት ዛዚሞም።


text:
ፕሬዝዳንት ኦባማ ንዕረፍቲ ኣብ ዝገሹላ ክፍለ ግዝኣት ማሳቹስተስ ወሃቢ ቃል ዋይት ሃውስ ጃሽ ኤርነስት ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ዩናይትድ ስቴትስ ንሓይልታት ፀጥታ ግብፂ ትዕግስቲ ንኽገብሩ ደጋጊማ ምፅውዓ ሓቢሮም።ኣባላት ስድርኦም ንዝተቐተሉዎምን ንዝቖሰሉዎምን ሓዘኖም ከምዝገለፁ’ውን ኣብቲ መግለፂ ጠቒሶም።እስላማዊያን ተቓወምቲ ሰልፎም ሰላማዊ ንክኸውን ደጊሞም ፀዊዖም።
ናይ ኣውሮፓዊያን ሓይልታት እውን መንግስቲ ግብፅን እስላማዊያን ተቓወምትን ምጉህሃር ህውከት ብምውጋድ ናብ ፖለቲካዊ ዘተ ክምለሱ ፀዊዖም ኣለው።
ደንጉዩ ብዝበፅሐና ዜና ድማ ኣብ ምሉእ እታ ሃገር ሎማዕንቲ ረቡዕ ኣብዝተልዓለ ህውከት 149 ሰባት ከምዝተቐተሉን ልዕሊ 1,400 ድማ ከምዝቖሰሉን ምንስቴር ጥዕና ግብፂ ኣፍሊጡ። እስላማዊ ሕውነት ግን ቁፅሪ ናይ ዝሞቱ ሰባት ኣሽሓት እዮ ይብል።
መንግስቲ ንሓደ ወርሒ ዝፅንሕ ህፁፅ ግዜ ኣዋጁ’ሎ።ኣብ ከተማ ካይሮን ኣብ ብርክት ዝበላ ኣውራጃታትን ናይ ለይቲ ስዓት እቶ እቶ ተኣዊጁ’ሎ።መራሕቲ እስላማዊ ሕውነት ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም ኣለው።
ናይ ግብፂ ምኽትል ፕሬዝዳንት መሓመድ ኤል-ባራዳይ ንዘይሰማምዕሎ ውሳነታትን ሳዕቤኖምን ሓላፍነት ኣይወስድን ኢሎም ካብ ሓላፍነቶም ወሪዶም ኣለው።


text:
ታሕሳስ 22፡ 2005 ቅሉዕ መደብ ሕቶን መልስን ምስ ፕረዚደንት ህግደፍ ነበር ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሳልሳይ ክፋል
ታሕሳስ 22፡ 2005
ቅሉ መደብ ሕቶን መልስን
ምስ ፕረዚደንት ህግደፍ ነበር
ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ
ሳልሳይ ክፋል (ፈጠራ)
ንሳልሳይ መዓልቲ ኣብ ዝቐጸለ መደብ፡ ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብተለቪዝዮን ኣብ ዝተመሓላለፈ ቅሉዕ መደብ ሕቶን መልስን፡ ንኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝቀረበትሉ ሕቶታትን ዝህቦ መልስን ክትሰምዑ ኢኹም። እቶም ሕቶታት፡ ብዛዕባ ድምጺ ሓፋሽ፡ ቲቪኤረ፡ ሓዳስ ኤርትራን ሕድርን ዝብሃላ፡ ዝውረ ገዲፈን ዘይተገብረ እናፈጠራ፡ ንዓመታት ህዝቢ ዘደናገራ መኹባ-ቲ ሓሶት ህግደፍ፡ ዝምልከቱ ኢዮም።
ኣብ መወዳእታ ድማ፡ እዚ ሽማግለ፡ ሓድሽ ዓመት 2006፡ ምስ ሓድሽ መንፈስን መብጽዓን መታን ክንፍልሞ፡ በቲ ዘሕጉስ - ዘሕብን - በቲ ግን ዘሕፍር ዘሕንኽ ቃለ ምልልስ እንዕዘበሉ፡ ንእሽቶ መደብ ቀሪቡ ኣሎ።
ኣብዛ ምንጪñ ሓበንና ዝኾኑ፡ ፍትሓውያን ኣቦታትናን ሰብ ቅያ ሰማእታትናን ዘውረሱና ኤርትራና፡ “ምግጋይ ንቡር - ዘይምእራም ግን ነውሪ!” ከም ምዃኑ ኣሚኖም" ብቀጥታ ወይ ብስቕታ፡ ካብ ሓንሳብስ ዓስርተ ግዜ፡ ኣብ እከይ ኢዶም ዝሓወሱ ሰባት፡ መንገዲ ፍትሕን ርትዕን ምስ ዝመርጹ" ሓድሽ ታሪኽ ከም ዝጽሕፉ ርኢና፡ ክንሕጎስ ክንሕበን ኢና። ብኣንጻሩ፡ ካብ ኣብራኽ ኣቦ ተፈጢሮም፡ ወላዲኦምን ኣሕዋቶምን ኣብ ምስቓይን ምዝላፍን ዝተዋፈሩ ሕማቅ ሽንቲ ሕብረተሰብ ዝብሉ ዎ ተዓዚብና፡ ኤህ ክንብል - ክንነብዕ ኢና።
ኣብዚ መደብ እዚ፡ ወዲ ሰብ፡ ዕትብቲ ሕልንኡ ተበቲኹ፡ ናብ መስርዕ ዝሩጋት ክሳብ ዘይተጸምበረ፡ ንሓበን ሓርበኛታት በራኺ ገብረስላሴ፡ ከም ኣብነት ወሲድና፡ እቲ ንያት ዘዕረበ ዝመስል ፍጡር፡ ቀንዴል ልቡ ብኣጋ ዘይቅህም ብርሃን ሰዲዱ፡ ሃዋርያ ሓቂ ከም ዝገብሮ ክንዕዘብ ኢና።
ብኣንጻሩ፡ ካብ ወለላ ሃገር ተወሊዱ ክንሱ፡ ናሕሲ ሓንጎሉ ከይተረረ - ዓንዲ ልቦንኡ ከይደልደለ፡ ጠበብቲጓዕጾጾም ሓኽሊ ዝገበሩ ዎ ሰብ፡ ጾር ዓዱ - መርገም ወላዲቱ ከም ዝኾነ ንምርኣይ፡ ንኣቶ ዓሊ ዓብዱ ከነቕርቦ ኢና።
ክልተ ኣንጻራት፡ ማለት፡ ሓቅን ሓሶትን - መትከልን በለጽን - ጽራይን ሓተላን - ጸሓይን ጸልማትን - ገነትን ገሃነምን ፊት ንፊት ቀሪበን ስለዘለዋ፡ ተዓዛቢ፡ ሓቁ ክመርጽ፡ ገነቱ ክሓሪ፡ ማንም ክግህሶ ዘይግባእ ናይ ተፈጥሮ መሰሉ ከም ምዃኑ ጠቂስና፡ ናብ መደብና ክንሰግር።
ብርዱእ ምኽንያታት፡ ነዚ፡ ድሮ ኣንፈቱ ዘፍለጠ ዝመስል መልሲ ፕረዚደንት ህግደፍን መሳርሕቱን ምንባብ ዝሰልቸ ዎ ተኸታታሊ ምስ ዝህሉ፡ ነዚ ቃለ ምልልስ ሰጊሩ፡ ናብቲ ካል ኣይ መደብ ክሰግር ንዕድም። እንተኾነ፡ ብዘይ መርድእ ደቖም ዝቀበሩ - ብዘይ ፍርዲ ደቖም ዝተኣስሩ፡ ከም ኩልና ዝቕየሙ፡ ዝነኽሱ ደቀባት፡
- ዕድመ ስለዝዓደሎም፡ መዓልታት ህይወት ምስ ጠበሶም፡ ከም ጎጎ ገው ኢሎም ዝበሰሉ፡ ዝድርበ ዘይብሎም ወራዙት፣
- ካብ ኤርትራ ሰጊሮም፡ ዓለም ክመርሑ ዝኽእሉ፡ ቀለም ሰትዮም ፍልጠት ዝዛርዩ ሊቃውንቲ፣
- ሓጎጽጎጽ ሕሱም ተጋድሎን እከይ ሽርሕታትን ዝደሃኾም" መጋድልቶም ብጾቶም ቀቢሮም ናጽነትና ዘረጋገጹ ገለ ካብ ኣባላት ህዝባዊ ግንባርን ተሓኤን"
ቂም - በቐል ከየዕወሮም፡ ነቶም ብዘይ መርድእ ደቖም ዝደርበዩ፡ ብዘይ ሕጊ ደቖም ዝኣሰሩ ሰባት፡ ኣብ ክንዲ ኢዶም ዝፈድዩ ዎ ም፡ ፍርዲ፡ መስርሓ ሓልያ ክትከይድ ዕድል ክህቡዋን ሓቂ ከጻርዩን ምክትታል ከይስልችወኩም እናተተስፎና፡ ናብ ፕረዚደንት ነበር ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝቐርብ ሕቶታት ክንቅጽል።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ምትሕልላፍ ዜና ማለት ትርጉሙ ዶ ክትነግረና?
ኢሳያስ፡ ምትሕልላፍ ዜና ማለት፡ ኣገደስቲ ክዉን ፍጻሜታት ናብ ህዝቢ ምትሕልላፍ ማለት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ፕሮፖጋንዳ ኸ?
ኢሳያስ፡ ፕሮፖጋንዳ ማለት፡ ሓደ መንግስቲ ወይ ውድብ፡ ንህዝቢ ዘጎሳጉሰሉ መደባት ማለት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ ከመይ ዝበለ ኩነታት ኢዩ መንግስቲ ንህዝቢ ዘጎሳጉስ?
ኢሳያስ፡ ንሃገርን ህዝብን ኣገዳሲ ጉዳያት ምስ ዘጋጥም። ከምኡ ድማ፡ ህዝቢ ክፈልጦ ኣለ ዎ ዝብሃል ጉዳይ ምስ ዝህሉ፡ እቲ መንግስቲ መደባት ሰሪዑ፡ ንምርድኡ ብዘየጸገም ኣገባብ፡ ናብ ህዝቢ የመሓላልፎ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንሃገርን ንህዝብን ማለት ትርጉሙን ፍልልዩን ዶ ክትነግረና? እንታይ ማለት ኢዩ ንሃገርን ህዝብን?
ኢሳያስ፡ ነቲ ሃገር ዘገድስ፡ ንህዝቢ ድማ ዝምልከት ማለት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ክሓተካ ካብ ዝብል 15 ዓመት ሓሊፉ። እስከ፡ ንሃገር ዘገድስ ሓደ ኣብነት ሃበና።
ኢሳያስ፡ ንኣብነት፡ ጸላኢ ክወረካ ከሎ፡ ንሃገር ዘገድስ ጉዳይ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንህዝቢ ዝምልከት ጉዳይ ከ?
ኢሳያስ፡ ንኣብነት ሕማም ተላገብ ምስ ዝመጽእ፡ ንህዝቢ ዝምልከት ጉዳይ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ርግጸኛ ዲኻ ኣቶ ኢሳያስ? ጸላኢ ክወረካ ከሎስ፡ ኣብ ምልጋብ ከይብጽሐ ዝልሕስ ሕማም ዶ ኣይኮነን? እንታይ ድዩ? እምበሺ ፡ እቲ ዝዓበየ ሕማም ህዝቢ ንሱ ኢዩ። ድሓን ግን ሰማዒ ባዕሉ ይፍረዶ። ናብ ካልእ ክንሰግር።
ንስኻ ፕረዚደንት ኣብ ዝነበርካሉ፡ ዜናን ፕሮፖጋንዳን ብምንታይ ይመሓላለፍ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ነቲ ኣብ ገጠራት ዝነብር ህዝብና፡ ብሬድዮ ድምጺ ሓፋሽ ይመሓላለፈሉ ኔሩ። ነቲ ኣብ ከተማታት ዘሎ ግን፡ ኣብ ልዕሊ ድምጺ ሓፋሽ፡ ብጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን፡ ቲቪ-ኤረን ይመሓላለፈሉ ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እዚ ዜናን ፕሮፖጋንዳን ዘመሓላልፍ ኣካል መንግስቲ፡ ብደረጃ ምንታይ ኢዩ ተወዲቡ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ብደረጃ ሚኒስትሪ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ፈነወ ዜናን ፕሮፖጋንዳን ጥራሮ ድዩ ዕማሙ? ዶ ካልእ መደባት ስራሕ'ውን ኔሩ ዎ ኢዩ?
ኢሳያስ፡ ኣይነበሮን። ፈነወ ዜናን ፕሮፖጋንዳን ጥራይ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሽሙ እንታይ ይብሃል ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ሚኒስትሪ ዜና።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዜናን ፕሮፖጋንዳን ጥራይ ንዝፍኑ ኣካል መንግስትስ፡ ብሚኒስትሪ ደረጃ ተወዲቡ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እስከ ከነንጽሮ። ኣብ'ዚ ዘብን'ዚ፡ ኣብ ኣርባዕተ ስታንሳ ዘለዋ ህንጻ፡ ኣብታ ሓንቲ መተሓላለፊ ተለቪዝዮን" ኣብታ ሓንቲ ፈነወ ሬድዮ" ኣብታ ሓንቲ ምድላው ጋዜጣ ግብር ኣቢሉ፡ ዝኾነ በዓል ርእሰማል፡ ሚእቲ ኣከብቲ ወረ ኣዋፊሩ ዘካይዶ ስራሕስ፡ ሚኒስትሪ ኢልኩሞ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ካን?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዜና ጥራይ ዝፍኑ ሚኒስትሪ ዘለወን ሃገራት ዶ ምነገርካና?
ኢሳያስ፡ ክዝክሮ ኣይከኣልኩን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ 1960ታት 70ታት ቻይናከ? ሩስያ ገለከ? ኮርያ ከ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። መልስካ ተመዝጊቡ ኣሎ። ስለምንታይ ኢዩ ኸ ትብል? ወረ ኣኪብካ ናብ ህዝቢ ንምትሕልላፍ ሲ፡ እንታይ ሚኒስትሪ ኣድለዮ?
ኢሳያስ፡ ንሱ ከከም ኣወዳድባኻ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ኣይመስለናን። እቲ ሓቂ ዶ ክንነግረካ? ዶ ባዕልኻ ኣሕጽር ኣቢልካ ንዓናን ንተዓዛብን ክትነግር? መዳኸሚ ኣይንግበር።
ኢሳያስ፡ ብርግጽ፡ ዜና ንምፍናው፡ ሚኒስትሪ ኣየድልዮን ኢዩ። ግን፡ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሜዳ ከሎ፡ ብድምጺ ሓፋሽ ፍጻሜታትን ዜናን እናፈነወ፡ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ኤርትራ ንዝነበረ ህዝብን ሰራዊትን፡ እዋናዊ ኩነታት ተጋድሎ ንናጽነት ብምሕባር ፍናን ሂቡ ዎ ኢዩ። ድሕሪ ናጽነት ግን፡ ቅድም ቀድድም፡ እቲ ዘረባ፡ ናይ ገድሊ ዘይኮነ፡ ናይ ናብራ ኮይኑ። ናይ ተዂሲ ዘይኮነ፡ ናይ ቁጠባ ኮይኑ። ብፍላይ ድሕሪ 1998፡ እቲ ዝተጸበናዮ ናይ ወጻ ኢ ወፍሪ ዋሕዚ፡ ኣይግድን ምስ ኮነ፡ ኣቓልቦ ህዝቢ ኣንፈቱ ክንቅይሮ ግድን ኮይኑና። ስለዚ ድማ፡ ዝውረን መጎሳጎሲ ዝኸውንን ዓበይቲ ቁጠባዊ ምዕባሌታት ካብ ዘይብልና፡ መኣዝን ኣተኩሮ ንምቕያር፡ ፖለቲካዊ ሰዋስው ዝበዝሖ ዘረባታት ደጊምካ ደጋጊምካ ንህዝቢ መዛረቢ ክትፈጥረሉ ኣለካ፡ ካብ ዝብል ምኽንያት፡ ዝገበርናዮ ኢዩ። ከምኡ ክትገብር እንተኮይንካ ድማ፡ ስፍሕ ዝበለ ኣረኣኣያ ዘብሎም" ይጥቀም ኣይጥቀም፡ ሽርጥጥ ኣቢሎም ብመንገዲ መራከቢ ብዙሓን ክፍኖ ከሎ ዝሰርሑ ዝመስሎም" ቀለም ዘይጸገቡ ጽብብ ዝበለ ኣድማስ ህይወት ዘለ ዎ ም ሰባት ክትምድብ ግድነት ኢዩ። ብሓጺሩ፡ ነቶም ኣብቲ ሚኒስትሪ ዝሰርሑ ሰባት፡ እንታይ ንሰርሕ ኣለና ኢሎም ንከይሓስቡን፡ ልዕልነት ተሰሚዑ ዎ ም ንዝኾነ ክመጽእ ዝኽእል ነቐፌታ ስጋእ ከይበሉ፡ ብድርቅና ክምልሱ ምእንቲ ክኽእሉ ተባሂሉ'ምበር፡ በራኺ ካብቲ ሚኒስትሪ ምስ ወጸ፡ ናብ ንእሽቶ ኣካል ክንቅይሮ ሓሳብ ኔሩ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ኣንፈትና ክንቅይር። ህዝቢ ክፈልጦ ዝነበሮ፡ ግን፡ ኮነ ኢልካ ወይ ሰኣን ኣቓልቦ ዘይተነግረ እትብሎ፡ ኣብ ዘበንካ ዘጋጠመ ዓበይቲ ዜናታት ወይ ፍጻሜታት ኔሩ ዶ ኣይነበረን?
ኢሳያስ፡ ንሱ፡ ባዕሎም ዜና ይተሓተቱሉ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዶ? እሞ፡ ንስኻ ትፈልጦ ኮነ ኢልካ ዝተሰትረ ነገር የልቦን?
ኢሳያስ፡ የለን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ኣብ 1994፡ ብድምጺ ሓፋሽን ተለቪዝዮንን ጋዜጣን ብዛዕባ ጽፈት ህግደፍን፡ ደርጊ ዝፈጸሞ ግፍዕን ክውረ ከሎ" ሰኽራም መራሕ ማኪና፡ ምስ መንደቕ ተላጊዑ፡ ስእሉን ማኪን ኡን ኣብ ጋዜጣ ይጥቅዓሉ ኣብ ዝነበረ ግዜ" ሕሉፍ ቅያን ቅንዕናን ህዝባዊ ግንባር ንመበል ሰለስተ ሽሕ ግዜ ክውረ ከሎ፡ ኣብ ጽርግያ ነፋሲት - ማይሓባር ዘጋጠመ፡ እቲ ዝዓበየን ንህዝቢ ልዕሊ ኩሉ ዘገድሶን ፍጻሜ ናይቲ እዋን ኣጋጢሙ። ትዝክሮዶ? በዘን፡ “ንህዝብን ሃገርን ዘገድስ ዜናን ፕሮፖጋንዳን” ክፍንዋ ዘቖምካየን ማዕከናት ዜና ኸ ተፈንዩዶ?
ኢሳያስ፡ ዝፈልጦ የብለይን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ጉዳይ ስንኩላን ማይ ሓባር ኣይትፈልጦን?
ኢሳያስ፡ ከም ህዝበይ፡ ንጽብሒቱ ኢየ ሰሚዐዮ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሽዑ ኸ ኣብ መገሻ ዲካ ኔርካ? ኣበይ ኔርካ? ከምቲ ኩነታት ባድመ ክጅመር ከሎ፡ ኣብ ስዑድያ ዲካ ኔርካ?
ኢሳያስ፡ ኣይፋል። ኣብ ኣስመራ ኢየ ኔረ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መልስካ ተመዝጊቡ ኣሎ። ንምርሻኖም፡ ትእዛዝ ከም ዘመሓላልፍካ ግን፡ ብምስክር ተረጋጊጹ ኣሎ። ክንቅጽል። እቲ “ንጽብሒቱ ኢየ ሰሚዐዮ” ዝበልካዮ ወረ ወይ ፍጻሜ ኸ እንታይ ኢዩ ኔሩ? ክትነግረና ፍቓደኛ ዲኻ?
ኢሳያስ፡ ዝርዝሩ ኣይዝክሮን። ብሓፈሻ ግን፡ ስንኩላንን ኮማንዶን ምስ ተገራጨዉ፡ ኣብ ሞንጎ ብዝተፈጥረ ተዂሲ ገለ ስንኩላን ተቐቲሎም።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ክንደይ ስንኩላን?
ኢሳያስ፡ ሰለስተ ምዉታትን፡ 10 ቁሱላትን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ጠንቂ እቲ ግጭት፡ እንታይ ኔሩ ትብል?
ኢሳያስ፡ ስንኩላን፡ ሰላማዊ ሰልፊ ክገብሩ ደልዮም። ኣዛዚ ኮማንዶ ድማ፡ ብሓላፍነቱ ብዝወሰዶ ስጉምቲ ብብረት መሊሱ ዎ ም።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብብረት መሊሱ ዎ ም ዶ፡ ብብረት ረሺኑ ዎ ም?
ኢሳያስ፡ ኣነ፡ ረሺኑ ዎ ም ኣይብልን። ከም ዝርድኣኒ፡ ወተሃደራዊ ትእዛዝ ምስ ነጸጉ፡ ሃገር ኣብ ዕግርግር ካብ ትኣቱ፡ ንገለ መምሃሪ ጌርካ ከም ዝምለሱ ጌሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እቶም ዝሞቱ ከ ኣበይ ተቐቢሮም? ዝቖሰሉ ከ ኣበይ ተሓኪሞም?
ኢሳያስ፡ ፈለማ፡ ኣበይ ከም ዝተቐብሩ ዝፈለጥኩ ዎ ኣይነበረን። ድሕሪ ክንደይ ዓመት ግን፡ ኣብቲ ዝወደቑሉ ከም ዝተቐብሩ ሰሚዐ፡ ሓዚነ። ረሲዐይ'ምበር፡ ናብ መቓብር ሓርበናታት ክመጹ ትእዛዝ ክህብ ሓሲበ ኔረ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንሓርበኛታት ኣብ መንገዲ ረሺንካስ፡ ስድራን ኣደን ዘለዉ ዎ ም ጅጋኑ፡ ኣደ ኣይትፈልጥ ውላድ፡ ከም ጠባብቅ ኣብ ዝወደቑሉ ሓመድ ደፊንኩሞም? ቅኑዕ ስጉምቲ ኢዩ ዶ ትብል? ኣብ ኣመሪካ ኣብ እርጋኑ ዝሞተ ሰብ'ውን፡ ብክብሪ ኦኣዱ መጽዩ ኢዩ ዝቕበር። እዚ ትፈልጦ ዶ?
ኢሳያስ፡ ዓቢ ገበን'ምበር ተፈጺሙ ብሓቂ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ እዚ “ዓቢ ገበን” ዝገበረ ሰብ፡ ናብ ፍርዲ ቀሪቡ ዶ ኣይቀረበን? መን ኢዩ ኸ ዝብሃል?
ኢሳያስ፡ ፍጹም ወዲ መምህር። ኣብቲ ግዜ'ቲ ግን፡ እቲ ገበን ስለዘይተራኣየንን፡ ዝኸሰሶ ሰብ'ውን ስለዘይነበረን፡ ኣብ ፍርዲ ኣይቀረበን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መን ክኸሶ ኔሩ ዎ ኢልካ ትሓስብ?
ኢሳያስ፡ እቲ ተበዲለ ዝብል ወገን። ብተወሳኺ'ውን፡ ኣኽባሪ ሕጊ ክኸሶ ኔሩ ዎ ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መን ምስ ነገሮ'ሞ ክፈልጦ? ነዚ ጉዳይ ድምጺ ሓፋሽ ኣመሓላሊፋቶ ዶ ወላ ደንጉያ?
ኢሳያስ፡ ድምጺ ሓፋሽ'ኮ፡ ሓሳዊት ኢያ። ኣነ ክንደይ ግዜ፡ ኣብ ቅድሚ ኣኼባ ሓለፍትን ካድራትን፡ ኣብ 1995 ኣብ ምምሕዳር ከተማ ኣስመራ ኣብ ዝገበርኩ ዎ ኣኼባ ከይተረፈ፡ ብጋህዲ፡ “ኣነ ንድምጺ ሓፋሽ ኣይሰምዓን ኢየ። ድምጺ ሓፋሽ ሓሳዊት ኢያ ኢለ ኢየ።” ስለዚስ፡ ካብ ሓንቲ ሓሳዊት ሬድዮ ቁምነገር ዝጽበ እንተነበረ፡ የዋሕ ጥራይ ኢዩ። ብዘይካ ስራሕ ዝሰኣነን ወተሃደርን መን ዶ ተኸታቲሉዋ ይፈልጥ ኢዩ?
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንዓኻን ንወዲ መምህርን ነቲ ገበን ፈጺሙ ዝበልካዮ ኣዛዚ ኮማንዶን፡ ኢድኩም ተኣሲርኩም፡ ኣብ ውሽጢ ካንቸሎ እንዳ ስንኩላን እንተትግደፉ፡ እንታይ ምተጸበኹም?
ኢሳያስ፡ እቲ ትብሎ ዘለካ ሓቂ ይርድ ኣኒ ኢዩ። ኣብ ቅድሚ ኦም ቀሪበ ነቲ ሓቂ ኣንተዘብርሃሎም ግን፡ ዶኾን ኖኣይስ ምገደፉኒ ኢየ ዝብል። ንወዲ መምህር ግን፡ ኢድ ዘይብሎም ከማን በስናኖም ምመንጨቱዎ ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዶ? ሕጂ ናብ ሕድሪ ክንሰግር። ሕድሪ እንታይ ማለት ኢዩ? እዛ ሕድሪ እትብሃል መጽሔትከ መን ዝውንና ኢያ ኔራ?
ኢሳያስ፡ ሕድሪ ማለት፡ “መብጽዓ፡ ሓደራ” ማለት ኢዩ። መጽሔት ሕድሪ ድማ፡ ህግደፍ ዝውንና ወርሓዊት መጽሔት ኢያ ኔራ። ሕድሪ ዝተባህለትሉ ድማ፡ ህግደፍ፡ ሕድሪ ሰማእታት ንከኽብር ተባሂሉ ዝቖመ ግንባር ብምንባሩ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ህግደፍ ከ ሕድሪ ሰማኣታት ኣኽቢሩ ዶ?
ኢሳያስ፡ ኣየኽበረን። ህግደፍ፡ ከምዚ ሰብ ዝሓስቦ ዝነበረ፡ ኣይኮነን። ብደገ፡ ብሓቂ ብመደብ ዝኸይድ ግንባር ወላ እንተመሰለ፡ እቶም ህግደፍ ሕድሪ ሰማእታት ከኽብር፡ ሓላፍነት ዝተቀበሉ ሰባት፡ ብዘይካ ሓደ ክልተ፡ ግዜኦም ኣብ ስኽራንን ዝሙትን ቀማርን የሕልፉ ዎ ስለዝነበሩ፡ ህግደፍ ሕድሪ ሰኽራማት ሓለፍቱ'ምበር፡ ሕድሪ ሰማእታት ኣየኽበረን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እስከ ካብዞም ሰኽራማትን ተቋመርትን ዝበልካዮም፡ ገለ ኣብነት ሃበና።
ኢሳያስ፡ እዚ ድኣ'ሞ፡ እንታይ ኣብነት ተደልዩሉ? ኣብ መስተን ደቀንስትዮን መጾኻ፡ ብዘይካ ማንኪን ዘምሕረትን፡ ኩላ ጥሒላ ኢያ። ከም ኣብነት፡ ዓብደላ ጃብር፡ ኣለኹ ዝበለ፡ ሊቸንሳ ዝወሰደ ዋጽእ ቁማርተኛ ኢዩ። በይኑ ግን ኣይኮነን። ካብ ህግደፍ ሓሊፉ፡ ኣብ ሰራዊት ከይተረፈ ሱር ሰዲዱ ኣጉላዕሊዑê ዝነበረ ኢዩ። ውጩን፡ መሳርሕቱ ስለዝነበረ፡ ውጩ ባዕሉ ኣዛዚ ፖሊስ ክኸውን ዝሓረዮ ብሪጋዴር ኣብርሃም ዓንዶምን፡ ክሳብ ብዓስርተ ዕስራ ሽሕ ቅርሺ ይቋመሩ ኔሮም። ኣዘዝቲ ክፍለሰራዊት፡ ብሄሊኮፕተር ከይተረፈ ግንባራት ኣቋሪጾም፡ ብደርዘን ደቀንስትዮ ኣገልግሎት ተኸቢቦም ክቋመሩ ክንደይ ግዜ ረኺበ ምዒደ ሰዲደዮም። ግን፡ ተሓሊሉኒ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ተሓሊሉካ ዶ? እንታይ ድኣ ኮይንካ፡ ኣብቲ “ሕድሪ” ዝብሃል፡ ቀንዲ ልሳንካ ክትሕተት ከለኻ መኣረምታ ዘይትገብረሉ? ኣብ ሓዳስ ኤርትራከ? ኣብ ድምጺ ሓፋሽከ? እዚ “ንሃገርን ህዝብን ኤርትራ ዘገድስ” ስለዘይኮነ ድዩ?
ኢሳያስ፡ ሓድሓደ ግዜ፡ ዝዓበየ ነገር ከተስተብህል፡ ከምዚ ዝበለ ጉዳይ ስለዝርሳዕ'ምበር" እወ፡ ህዝቢ ክፈልጦም ኣብ ቃልዕ ብሕድሪ ወይ ብካልእ መራኸቢ ብዙሓን ከውጽኦ ዝሓሸ ምንባሩ፡ ሎሚ ይርድኣኒ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ከም ዝብሃል፡ ግምባር ዛላምበሳ ክፈርስ ከሎ፡ ውጩ፡ ብሓጺን ዝደልደለ መደበሩ ገዲፉ፡ ኣብ ሰንዓፈ፡ ኣብ ሆቴል ሓብቲ ሓጎስ ክሻ፡ ብስኽራን ተለኺቱ ቁማር ይጻወት ኔሩ። ሓቂ ድዩ?
ኢሳያስ፡ ግምባር ዛላምበሳ፡ ብርግጽ፡ ብሸለልትነት ኣዘዝቲ ሰራዊት እቲ ግምባር፡ ከም ዝፈረሰ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ውጩ፡ ኣብ መደበሩ ከም ዘይነበረ'ውን፡ ሓቂ ኢዩ። ኣብ ሰንዓፈ ይሰክር ድዩ ኔሩ ኣይነበረን ግን፡ ክሳብ ሎሚ ዝፈለጥኩ ዎ ኣይነበረን። ንሱ ዝብሎ፡ “ጉዳይ ግምባር ባድመ ክከታተል፡ ናብ ከባቢ ጾሮና ተንቀሳቒሰ ኔረ፡” ኢዩ ዝብል። ኣበይ ኔሩ ብዘየገድስ ግን፡ ግምባር ዛላምበሳ፡ ብጥበብ ወያኔ ዘይኮነ፡ ብድኽመት ኣዘዝቲ ሰራዊት ኤርትራ ኢዩ ፈሪሱ። ወያኔ፡ ንጎቦ ዓይጋ ብገመድ ተንጠልጢሎም ክድይቡ ከለዉ፡ ኣይፈለጠን። ከም ሳዕቤኑ ድማ፡ እቲ ግምባር ፈሪሱ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብዛዕባ እዚ ኩሉ ግን፡ መራኸቢ ብዙሓን ድምጺ ሓፋሽ፡ ተቪኤረ፡ ሓዳስ ኤርትራ ኮነ ሕድሪ ዝገለጽኦ የለን።
ኢሳያስ፡ ንዘለካ ዓቕሚ፡ ናብ ምክልኻል ሃገር ንምቕናዕ ብዝብል ሕልና፡ ልቢ ኣዕቢኻ ዝተሰግረ ነገር ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዘለካ ዓቕሚ ኣንጻር ወያኔ ንምቅናዕ ዲኻ ዝበልካ? እስከ ድገመልና።
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ነቶም ዓበይቲ ክኢላታት ኲናት፡ ጴጥሮስ ሰለሙን፡ መስፍን ሓጎስ፡ ዑቅበ ኣብርሃን ብርሃነ ገረዝጊሄርን ግን፡ ኣደስኪልካዮም ኔርካ። ከም ዝብሃል፡ ጸላኢ ብከባቢ ማይ ድማ ጽርግያ መንደፈራ ኣስመራ ክቖርጽ፡ ማይ ድማ በጺሑሉ ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ መስፍን፡ ዑቕበን ብርሃነን፡ ኣብ ዓረረዛ ኮይኖም፡ ንስኻ ኣደስኪልካዮም ከለኻ፡ ነቲ ግምባር ሳላ ዘወሃሃድ ዎ ከም ዝደሓነ ኢዩ ዝፍለጥ። እዚ ሓቂ ድዩ?
ኢሳያስ፡ እዞም ሰባት እዚኣቶም፡ ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ንዓይ ዝቀርቡኒ ናይ ዓመታት መጋድልተይ፡ መተዓብይተይ ኢዮም። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ሓላፍነት ብጾተይ፡ ኢዮም ኔሮም። ሕጂ'ውን፡ ንዓይ ይቀርቡኒ በሃላይ ኢየ። ኣብቲ ግዜ'ቲ ግን፡ ዑቕበ - ብሕማም ኣዝማ" መስፍን ብገለ ዓይነት ሕማም ኣብ ሕማቕ ኩነታት ስለዝነበሩ፡ ናብ ግምባር ኲናት ኣውፊርካ ዝዓበየ ማህሰይቲ ከይመጾም ብሓልዮት ዝገበርኩ ዎ ኢዩ። ጴጥሮስ ድማ፡ ኣብ ከባቢ ዓሰብ ስለዝነበረ፡ ናብ ከበሳ ዘጸውዕ ምኽንያት ኣይተራእየንን። ብርሃነ ግን፡ ምስ ስብሓት ኤፍሬም ብዝነበሮ ምስሕሓብ፡ ብርእይቶ ስብሓት ኤፍሬም ከም ዝድስክል ኮይኑ ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብግምባር ዛላምበሳ ክፈርስ ከሎ፡ መስፍን ሓጎስ፡ ከም ኣመሓዳሪ እቲ ዞባ መጠን፡ ክሕበሮ ዶ ኔሩ ዎ ኣይነበሮን? መዓስ ከ ፈሊጡ?
ኢሳያስ፡ ግምባር ዛላምበሳ ብምሉኡ፡ ብርግጽ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር መስፍን ኢዩ ኔሩ። እንተኾነ፡ ኣነ፡ ምስቲ ሃንደበትነትን ተኣፋፍነትን እቲ ሓድሽ ኩነታት፡ ባዕለይ ተቐላጢፈ ንዓዲ ቀይሕ ክኸይድ መሪጸ ኣይነገርኩ ዎ ን። ጌጋ ጌረ። ግምባር ዛላምበሳ ፈሪሱስ፡ ንጽብሒቱ ኢዩ ተነጊሩ ዎ ንመስፍን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሰብን ፈጣርን ከም ዝፈልጦ፡ መስፍን፡ ከምቶም ባዕልኻ ኣቀዲምካ ሰኽራማትን ዘመውትን ምኳኖም ዝጠቀስካዮም ኣዘዝቲ ሰራዊትካ ኣይኮነን። ኣዝዩ ጽፉፍ፡ እሩም፡ በዓል ስነ ምግባር ከም ዝኾነ ኢዩ ዝምስክር ሰነዳትና። ኣብ ሰራዊት ድማ፡ ኣዝዩ ልዑል ተቐባልነት ከም ዝነበሮ፡ ክሳብ ሕጂ'ውን ከም ዘለ ዎ ኢዩ ዝምስከረሉ። እዚ ሓቂ ድዩ?
ኢሳያስ፡ ድርቅና ገዲፍካ፡ ብዛዕባ መስፍን ክዛረቦ ዝኽእል ኣበር የለን። ብዛዕባ ኣብ ሰራዊት ዝነበሮ ህቡብነት'ውን፡ ዝከሓድ ኣይኮነን። ወተሃደራዊ ብቕዓቱ ድማ፡ ሓደ ካብቶም ንሓርነታዊ ኲናት መሪሖም ኣብ ዓወት ዘብጽሑ ሰብ ስለዝነበረ፡ ካባይ ምስክርነት ዘድልዮ ኣይኮነን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ፡ ህይወተይ ከድሕን ከይበለ፡ ኣብ ዓረዛ ኮፍ ኢሉ ጉዳይ ማእከላይ ግንባር እናተከታተለስ፡ ኣይዘከርካዮን? ዶ ኣይደለኻዮን? ናይ ቅድሚኡ ዝነበረ ኣመዳድባ ሓለፍትኻን ሕማም በዓል መስፍንን ዑቕበን እሞ ይጽንሓልና።
ብዛላምበሳ ወይን ጥሒሳ ምስ ኣተወት፡ ንመስፍን፡ ሽዑ ንሽዑ ሓቢርካ፡ ብሄሊኮፕተር ንዓዲቀይሕ ሰዲድካ፡ በቲ ሓደ መዳይ፡ ኩነታት ዘመሓድሮ ህዝቢ ክከታተልን - ተፈናቒሉ ክሃድም ከሎ ጉዳይ መዕቖቢኡ ክውስንን" በቲ ድማ፡ ነቶም ሰኽራማት ዝበልካዮም በዓል ውጩብዶ ኣብርሃም ገለዶ፡ ኣብ ምምራሕ እቲ ኲናት ክሕግዞም፡ ንምንታይ ዘይሓሰብካዮ? ኣበይ ድኣ ኣሎ፡ እቲ“ኩሉ ዓቕምኻ ናብ ምክልኻል ሃገር” ንምውፋር፡ ተባሂሉ ዝበልካዮ ስፍሓተ ሕልና?
ድማ፡ ዘይኮነ ዘረባ ኣይትዛረብ። ንስካ፡ ንዓዲ ቀይሕ ኣይከድካን። ካብ ቤት ጽሕፈትካ ንቤት ጊዮርጊስ ዕስራ ጊዜ ክትመላለስ ኢኻ ቀኒካ። ተስፋልደት ዋርድያኻን፡ ወዲ ካሳን ዝፈረሙ ዎ ሰነድ ምሳና ስለዘሎ፡ መዳከሚ ኣይትግበር። እንታይ ኢዩ መልስካ?
ኢሳያስ፡ እወ ኣነ፡ ግምባር ምስ ፈረሰ፡ መስፍን ኮነ በዓል ዑቕበ፡ ብርሃነ ወይ ጴጥሮስ ክገብሩ ዎ ዝኽእሉ ነገር ዘሎ ኣይመሰለንን። ሎሚ ክርእዮ ከለኹ ግን፡ ተጋግየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስማዕ'ንዶ ኢሳያስ፡ ካብ ትጋደል 1966 ክሳብ ናጽነት 1991፡ እስከ ዝወዓልካሉ ውግኣት ዘርዝረልና። ንሕና ባዕልናን፡ ተዓዛቢ ባዕሉን ምእንቲ ክፈርዶ፡ ዘርዝረልና ኣበይ ኣበይ ኲናት ከም ዝወዓልካን፡ ከም ዝመራሕካን። ብዘይካ ኣንጻር ተሓኤ ዝተካየደ ውግእ ሕድሕድ ገረግርን ቃሩራን ትጠቕሶ ዶ ኣለካ የብልካን?
ኢሳያስ፡ ኣብ ኲናት፡ ብዘይካ ኣብዘን ዝተጠቕሳ ካልእ ኣይተሳተፍኩን። እንተኮነ፡ ኩሉ ውግኣት ህዝባዊ ግንባር ፡ ካብ ምውጣኑ ክሳብ ምክያዱ ምስ መሳርሕተይ ምሉእ ተሳትፎ ኢዩ ኔሩኒ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መሳርሕትኻ መነመን ኢዮም ኔሮም።
ኢሳያስ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ኮሚቴ፡ ኣቦ መንበር ኢብራሂም ዓፋ። ኣባላቱ ድማ፡ (1) ጴጥሮስ ሰለሙን፡ ከም ሓላፊ ስለያን፡ ኣዛዚ ግምባር ሓልሓልን፡(2) ዑቕበ ኣብርሃ፡ ከም ሓላፊ ቀረብ ኣጽዋርን ኣዛዚ ግምባር ሰሜናዊ ምብራቅ ሳሕልን፡ (3)ዓሊ ሰይድ፡ ከም ሓላፊ ሓለዋ ሰውራን ኣዛዚ ግምባር ናቕፋን ኢዮም ኔሮም። ድሓር ግን፡ መስፍን ሓጎስ፡ ኣዛዚ ግምባር ናቕፋ ኮይኑ። ወዲ ዓፋ ድማ፡ ተሰዊኡ። ድሕሪ መስዋእቱ ኣብ ዝተካየደ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ ድማ፡ ኣወዳድባ ቀይርና። ስብሓት ኤፍሬም ጠቕላሊ ስታፍ ስርሒታት ኮይኑ። ኣብ ልዕሊ ዝነበሮም ሓላፍነት ምስኡ ዝተሓጋገዙ ከኣ፡ ጴጥሮስ ብስለያዊ መዳይ፡ ዑቅበ ብሎጂስቲካዊ መዳይ ተጸምቢሮሞ፡ ስታፍ ስርሒታት ይብሃል ኔሩ። መሳርሕተይ ዝነበሩ እዚ ኣቶም ኢዮም። መስፍን ኣብቲ ግዜ'ቲ፡ ኣዛዚ ግንባር ኢዩ ኔሩ።
እዞም ሰባት እዚኣቶም፡ ስለምንታይ ኣብዚ ሓላፍነት'ዚ ከም ዝሰርሑ ተጌሩ ሽዑ?
ኢሳያስ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ስልጣን፡ ብምርጫ ስለመጹን፡ ወተሃደራዊ ብቕዓት ስለዝነበሮምን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። እሞ፡ ካብዚ ባዕልኻ ዝሃብካና ዝርዝር፡ ብዘይካ ስብሓት፡ ንኩሎም ካብ ዕማም ምክልኻል ሃገር ኣርሒቕካ ብምምዳብ፡ ወይ ብምድስካል ኢዶም ኣሲርካዮም ከም ዝነበርካ መሰኻኽር ዘረጋገጹ ዎ ጉዳይ ኢዩ። ኣብቲ ግዜ'ቲ፡
- ዑቕበ ኣብርሃ፡ ደስኪሉ፡
- ብርሃነ ገረዝጊሄር፡ ደስኪሉ መዓርጉ ተቐንጢጡ፡
- መስፍን ሓጎስ፡ ኣዛዚ ክንዲ ዝኸውን ኣመሓዳሪ ኮይኑ፡ ተረሲዑ፣
- ጴጥሮስ ድማ፡ ብስንፍናኻን ወዲ ካሳን፡ ሚእቲ ሽሕ ሰራዊት ወያኔ ሃሚሙ ጎቦታት ሰጊሩ ግምባራት ከፍርስ ከሎ፡ ኣብ ስለያዊ መዳያት ጥበቡ ከይገብር፡ ነስመራ ከይመጸ ኣብ ባጽዕ ኮፍ ክብል ኣዚዝካ፡
- ነቲ ብቕዓት ዝነበሮ ጉጅለ ኣርሒቕካ፡ ንኲናት ባዕልኻ ክትመርሖ ከም ዝፈተንካን ኢዩ ዝምስከር።
ስለዚ ከኣ፡ ከምቲ ኣብ ኢድና ዘሎ ጭብጥታት ዝሕብሮ፡ ብሰንክካ፡ ግምባራት ፈሪሱ። ህዝቢ ኤርትራ ኣደዳ ስደትን ሞትን ራስያን ኮይኑ። ሞራሉ ተሴሩ። ዓዲ ርእሳ ኣድኒና፡ ሓይልታት ሰራዊት ኤርትራ፡ ክሳብ ብደረጃ ቦጦሎኒታት ንከሰላ ሰሊመን።
ከምዚ ምስ ረኣኻ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ እዚ ነውሪ'ዚ ዘጉሃዮም ወለላ ሃገር፡ “ስለምንታይ ከምዚ ንኸውን ኣሎና?” ኢሎም ከምዝሓቱ ስለእትፈልጥ፡ ጉድካ ክትሽፍን፡ ስሩዕ ኣኼባታት ከይግበር ወሲንካ። ክንደግመልካ፡ ግምባራት ምስ ፈረሰ፡ ድሕሪ ኣዋርሕ ኢዮም ሚኒስቴራትን ሓለፍትን ኤርትራ ሕቶ ዘልዓሉ።
ይርድኣካ ዶ ኣሎ?
ንስካ ግን፡ ግምጥል ኢልካ፡ ኣብቲ ”ንህዝብን ሃገርን ዘገድስ ዜና ፕሮፖጋንዳን” ዝፍነወሉ ዝበልካዮ፡ ንስኻ ትመርሖ ህግደፍ ዝውንኖ፡ “ሕድሪ” ብዝብል ቅዱስ መጸውዒ፡ ብሽም ሰማእታት ሃገር ዝሽቅጥ መኹባዕቲ ሓሶት፡ ኣብ ናይ ሕዳር 2003 ዘዳለ ዎ ሕታሙ፡ “ብዘይካ እቶም ኣቐዲመ ዝጠቀስኩ ዎ ም ብልጫታት፡ ንወያነ መሬትና ክወርር ዕድል ዝሃቡ፡ ተራ ናይቲ ኣብ ውሽጥና ዝተፈጥረ ዘራጊ ማእዝንውን ኣነኣኢስካ ዝርአ ኣይኮነን። ክልተ ኩናት ክትዋጋእ፡ ምስቲ ወያነ ዝነበሮ ብልጫ፡ ናይ ውሽጢ መሳርዕካ ዝዘርግ ኩናት ዝኸፍአዩ። ሓደ ኣሃዱ ናይ ሰራዊት ኣብ ግንባር ተሰሊፉ እንዳተዋግአ ከሎ፡ ንውሽጣዊ መሳርዑ ዝዘርግ ንእሽቶ ኣበር እንድሕሪ ተረኺቡ፡ ዋላ ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ጸላኢ ድኹም ይኹን፡ ክዕወትዩ ኢልካ ክትሓስብ ኣይትኽእልን ኢኻ። ህዝቢ ኤርትራ ግን ተዓዊትሉ፡ ብኹሉ መለክዒታት።” ኢልካ ተዛሪብካ።
ካብ ኮልተፍተፍ ክትድሕን፡ ሓበሬታ ክንህበካ። እቲ ሓታቲ፡ የማነ ገብርኣብ (ማንኪ) ጽሒፉ ዝሃቦ ምካኑ ሓቢሩ ኢዩ። የማነ ድማ፡ ንስካ ብተሌፎን ዝሃብካዮ መምርሒ ምዃኑ ሓቢሩ ኢዩ። ስለዚ፡ ኣሕጽር ኣቢልካ፡ ብዛዕባ'ዚ እንታይ ትብል?
ኢሳያስ፡ ተጋግየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ተጋጊኻ ዶ፡ ኮነ ኢልካ ሰብ ኣደናጊርካ፡ ንስኻ ጥራይ ሓላይ ሃገር ኮይንካ ክትቀርብ? ተጋጊኻ ዲኻ፡ ኮነ ኢልካ፡ ሓሲኻ ሰብ ከተደናግር? ቅድሚ ምምላስካ ኣጸቢቕካ ሕሰበሉ።
ኢሳያስ፡ እወ፡ ካብ ተሓታትነት ክሃድም ስለዝደለኹ፡ ዝበልኩ ዎ ዘረባ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ ሓቂ ድዩ፡ ሓሶት? ክዉን ድዩ ጸለመ ኢዩ?
ኢሳያስ፡ ሓቂ ኣይኮነን። መስርሕ ፖለቲካ ኮይኑ ዝበልኩ ዎ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ፡ “መስርሕ ፖለቲካ ኮይኑ” ኢልካስ፡ ደቂ ሃገር ኣብ ጉድጓድ ደርቢካ ክትነብር? ሓሶት ኩሉ ግዜ ተሰዓሪት ምዃና ኣይትፈልጥን ዲካ? ድሓን ግን፡ ዳኛ ባዕሉ ስለዘለ ዎ ፡ ኣብ ኡ ይጽናሕካ።
ትስዕብ ሕቶ፡ እዘን “ንፈነወ ዜናን ፕሮፖጋንዳን” ዝበልካየን ድምጺ ሓፋሽ፡ ሓዳስ ኤርትራ፡ ቲቪኤረን ሕድርን፡ “ንሃገርን ህዝብን ዘገድስ” ጉዳይ ድየን ዘመሓላልፋ ኔረን፡ ወይስ፡ ከምዚ ዝተዓዘብናዮ፡ ዝተረሸኑ ስንኩላንን፡ ቅኑዕ ሕቶ ዜጋታትን መረረ ሰብን ገዲፈን፡ “መስርሕ ፖለቲካ ኮይኑ” ባዕልኻ ዝፈጠርካዮ ሓሶታት ነዚሐን ኢየን ህዝቢ ከደናግራ ዝፍትና ኔረን?
ኢሳያስ፡ ኣነ ዝበልኩወን ኢየን ዝገብራ ኔረን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ፡ የቐንየልና። መልስካ ተመዝጊቡ ኣሎ።
ኣብ ግንቦት 1998፡ ኲናት ባድመ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ንስኻ ኣበይ ኔርካ?
ኢሳያስ፡ ስዑድያ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ቅድሚ ክንደይ ኬድካ?
ኢሳያስ፡ ገለ መዓልታት ቅድሚኡ ከይደ፡ ወያኔ ነጋሪት ኲናት ዝሃረመሉ መዓልቲ መጽየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብቲ ግዜ'ቲ፡ ብውጩ ዝምራሕ ክፍለሰራዊት፡ ድሮ ታንክታት ሒዙ ንባድመ ተቖጻጺሩ ኣሎ።
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንባድመ ሰራዊት ኤርትራ ከይዱ ካብ ኢድ ኢትዮጵያ ክወስዳ መን ኢዩ ኣዚዙ? ምስክርነት ኣለና። ከይትጋገ ቅኑዕ ክትምልስ እሕብረካ።
ኢሳያስ፡ ኣነ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መዓስ? ምሽ ኣብ ስዑድያ ኢኻ ኔርካ?
ኢሳያስ፡ ንስዑድያ ዝኸድኩሉ መዓልቲ ትእዛዝ ኣመሓላሊፈ ከይደ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ወርሒ ቅድሚ'ዚ ኸ፡ ኣገልግሎቶም ወዲኦም ተፋንዮም ዝነበሩ ኣባላት ቀዳማይን ካልኣይን ዙር፡ “ንናይ ወርሒ ታዕሊም” ብዝብል ጉልባብ ዶ ክጥርነፉ ኣዚዝካ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለዚ፡ ወያኔ ነጋሪት ኲናት ቅድሚ ምህራማ፡ ወርሒ፣ ዝኾነ ሚኒስቴርን ባይቶን ከይፈለጦ፡ ንበይንኻ፡ ምስ ወዲ ካሳን ውጩን ኮይንካ፡ ምድላው ኲናት ምስ ወዳእካ ኢኻ፡ ውጩ ሰራዊት ሒዙ ንባድመ ክቖጻጸራ ኣዚዝካ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለዚ፡ ነታ ካብ 1983 ክሳብ 1998 ረሲዕካያ ዝነበርካ ባድመ ንክትመልስ፡ ንስኻ ኢካ ኲናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝፈለምካዮ? ሓቂ ዶ ሓሶት?
ኢሳያስ፡ መሬትካ ንምውሳድ ኲናት ምግባር ግጉይ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግጉይ ኢዩ ኣይበልናን። ዝበልና፡ ነቲ ኲናት ዝኣክል ምድላው ምስ ገበርካ፡ ድሕሪ ወርሒ ኢዩ ኲናት ጅሚሩ። ሓቅና ዶ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ፡ ኣብዚ መደናገሪ ናይ ሕድሪ ቃልካ፡ ስለምንታይ፡ “ከይተዳሎና” ወያኔ ዝፈለሙ ዎ ኲናት ኢልካ ተመሳምስ? ስዕረትካ ክትሸፋፍን ድዩ? ክኢላታት ኲናት፡ ከይሓቱኻ ስለዝፈራሕካ ድዩ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። በቲ ዝሰዓበ ህልቂት ደቅና እሕተት ኢየ ዶ ትብል ኣይትብልን?
ኢሳያስ፡ ንባድመ ንምምላስ ዝተገብረ ኲናት ስለዝኾነ፡ ብውልቀይ እሕተተሉ ኢየ ኣይብልን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ ድሓን፡ ንዳኛ ይችነቖ። ሕጂ ስለምንታይ ኲናት ከም ዝጅመርካ ክፍለጥ ስለዘለ ዎ ፡ ብባድመ ክንጅምር። ስለምንታይ ኣብ 1993፡ ኣብ ኩሉ ከተማታት ኤርትራ ረፈረንደም ክግበር ከሎ፡ ኣብታ መሬት ኤርትራ ምዃና ኩሉ ዝፈልጣ ባድመ ዝነበሩ ኤርትራውያን ኣብ ረፈረንደም ተካፊሎምዶ?
ኢሳያስ፡ ባድመ ኣይተዘከረትን። ኣብዝቲ ከባቢ ዝነበረ ኤርትራዊ፡ ምናልባት ናብቲ ዝቀረበ መደበር ረፈረንደም ከይዱ ኣድምጹ ይኸውን። ተረሲዓ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ድሓር ድኣ፡ ኣብ 1998 ብምንታይ ዘከርካያ? ስለምንታይ ኲናት ከም ዝፈለምካ ክትነግረና ፍቓደኛ ዲካ? ብገለ መጠን ንፈልጦን ንግምቶን እንተኾነ'ኳ፡ ካብ ቃልካ ክንሰምዖን ተዓዛቢ ክሳብ ክንደይ ኣህውቲትካዮ ከም ዝነበርካን ካብ ቃልካ ክሰምዖን፡ ክትምልሶ ንሓተካ ኣለና።
ኢሳያስ፡ ምስ ወያኔ፡ ሓደ ሓደ ዘፈላልዩ ጉዳያት ኣይነበሩን ማለት ኣይኮነን። ግን፡ ክሳብ 1997 ብምርድዳእ ኢና ንኸይድ ኔርና። ድሓር ግን፡ ኣብ 1997፡ ንሕና ባጤራና ፈሊና። ምስ'ዚ ድማ፡ ኩሉ ሽግራት መጽዩ።
(1) ኣብ ዶብ ክልቲኡ ሃገራት ዝነብር ህዝቢ፡ ናብ ዘዝቐርቦ ዕዳጋት ክልቲኡ ሃገራት ኢዩ ዝኸይድ። ነዚ ሽግር'ዚ፡ ክሳብ 2,000 ናቕፋ ወይ ብር፡ ዝኾነ ሰብ፡ ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ከይዱ ኣስቤዛ ክገብር ተሰማሚዕና። እንተኾነ፡ ጸገም ፈጢሩ።
(2) ኣብ ዓሰብ፡ ማካይን ኢትዮጵያ፡ ርግጫ ብዶላር ክኸፍላ ወሲንና። ኣውቲስቲ ኢትዮጵያ ዶላር ሒዞም መጽዮም፡ መግቦም ድዩ ሆቴሎም ክኸፍሉ ወሲንና። እዚ ን ኢትዮጵያ ስለዘየሐጎሶም፡ ነተን ብዛላምበሳን ዓሰብን ዝከዳ ማካይን ኤርትራ፡ ብዶላር ከኽፍሉወን ጅሚሮም። ዝኾነ ኤርትራዊ፡ ልዕሊ ሚእቲ ናቕፋ ሒዙ ናብ ኢትዮጵያ ከይሰግር ከልኪሎም። እዚ መሊሱ ምፍሕፋሕ ፈጢሩ።
(3) ብድሕር'ዚ፡ እቲ ክዕምብብ ዝተጸበናዮ ንግዳዊ ምልውዋጥ፡ ተተንኪፉ። ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝከይድ ዝነበረ ኩሉ ነገራት፡ ወያኔ ብዘውጽኡ ዎ መምርሒ፡ ብመንገዲ ባንክታት ክኸውን ተወሲኑ። ንባንክታት ኤርትራን ባንክታት ኢትዮጵያን ዘራኽብ መካኒዝም ግን ኣይነበረን። ስለዚ፡ ሓደ ነጋዳይ ኢትዮጵያ፡ ካብ ኣስመራ ኣቕሑት ክገዝእ ምስ ዝደሊ፡ እታ ናቱ ባንክ፡ ምስ ባንክትት ኤርትራ ርክብ ስለዘይብላ፡ ዓለምለኻዊ ኣገባብ ንግዲ ክጅምር ግድን ኮይኑ። እዚ ማለት፡ እቲ ነጋዳይ፡ ካብ ኣስመራ ዋጋ ሸውዓተ ሽሕ ዶላር ድስቲ ከምጽእ ገንዘብ ከፊሉ ከም ዘሎ ነስመራ ንምሕባር፡ ብመንገዲ ዓለም ለኸ ባንክታት ኤውሮጳ ወይ ኣመሪካ ኣቢላ ናብ ኣስመራ ትልእኮ። ባንክታት ኣስመራ ድማ፡ ነቲ ትእዛዝ ተቀቢለን ክሳብ ዘመሓላልፍኦ፡ ወርሒ ክወስድ ግድን ኢዩ። ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ንዝገዝኡ ዎ ነገራት ድማ፡ ብግምጣሉ፡ ተመሳሳሊ መስርሕ ክኸውን ኔሩ ዎ ።
እዚ፡ ርኡይ ነውጺ ፈጢሩ። ኣብ ዶብ ክልቲአን ሃገራት ዛላምበሳን ዓዲኳላን ምስሕሓብ ገኒኑ። ኣብ ዓሰብ ከምኡ። ወያኔ ድማ፡ ንነጋዶ ኢትዮጵያ፡ ካብ ኤርትራ ኣቕሑት ከይገዝኡ ጸቕጢñ ጅሚሮም። ነገራት፡ ከሪሩ፡ ኣብ ጫፍ በጺሑ። ዘይተጸበናዮ ዓቢ ሽግር መጽዩና። ኣብ መወዳእትኡ፡ ንሓደ ብር 90 ሳንቲም ናቕፋ ዝነበረ፡ ቀልጢፉ ንሓደ ብር 1፡25 ናቕፋ ኮይኑ።
ኣነ ሓሲበ ሓሲብ፡ ፍታሕ ኣይረኸብኩን። ስለዝኾነ፡ ሓደ ፍታሕ ኢለ ዝሓሰብኩ ዎ ፡ ንወያኔ፡ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ኣምበርኪኽካ፡ ቁጠባዊ ፖልሲኦም ከም ዝቕይሩ ምግባር ኢዩ ኔሩ።
ስለዚ ድማ፡ ነቲ ዝተሓስበ ነገር ንምግባር፡ በቲ መሬትና ከም ዝኾነ እንኣምነሉ ባድመ ክንጅምር ወሲነ። ድሕር'ዚ ዝንበረ፡ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ነገር ስለዝኾነ፡ ምድጋሙ ዘድሊ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ነዚ ኩሉ ነገራት፡ ምስ መን ኮይንካ ሓሲብካዮን ወሲንካዮን?
ኢሳያስ፡ በይነይ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለዚ፡ ጠንቂ ኲናት፡ ኤርትራ፡ እቲ ምስ ምቅያር ሰልዲ ዝመጽእ ኩሉ ጉዳያት፡ ብፍላይ ድማ ዓለም ለኻዊ ኣገባብ ንግድን ምልውዋጥ ሰልድን፡ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ምድላው ስለዘይተገብረሉን፡ ፈጺሙ ስለዘይተሓስበሉን ኢዩ ዝመስል። ሓቀይዶ?
ኢሳያስ፡ እወ፡ ብወገን ወያኔ'ውን ዝተረስዐ ጉዳይ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እንታይ? ወያኔ ተደልዮም ገደል ይእተዉ። ተደልዮም ይረስዑ ዎ ፡ እንታይ ይምልከተና? “መለስ ኣብ ዓመት ሓደ ቢልዮን ይረክብ ኣሎ'ሞ፡ ኣነ ኣንታይ ኮይነ ወላ ፍርቁ ዘይረክብ?” ዝብል ቅዱስ ቅንኢ ኣይሓደረካን። ኣብታ ምስ ኡ ተመዓራርየካ ሕማቕ ግን፡ ትብስ ትብስ። ኣታ! ፌራ ሰብ ኢዩ ምስ ሕማቓት ክመዓራረ ዝፍትን። ካብ ጸላኢኻ ምምሃር ዝዓበየ ልቦና ከም ዝኾነ ሰሚዕካዮ ዶ ትፈልጥ? ናብ ጉዳይና ንኺድ ግን።
ስለዚ፡ ናቕፋ ዝብሃል ሰልዲ ከተተኣታቱ ከለኻስ፡ ምስ ጎሮቤት ሃገራት ዝህሉ መስርሕ ፈጺምካ ኣይሓሰብካሉን፡ ወይ ንዝሓስቡሉ ሰባት ኣይነገርካን ማለት ኢዩ።
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ፡ ብሰንኪ ናትካ ድንቁርናስ፡ ኣርብዓ ሽሕ መንእሰይ፡ ብዘይ መርድእ፡ ኣብ በረኻ ተቀቢሩ? እሞ፡ ድማ ስዕረት ተሰኪሙ? ሚልዮን ህዝቢ ተፈናቒሉ? ብሰንክኻ ክብሪ ኤርትራዊ ሓሲሩ፡ ካብ ዓደምሓራ ሚእቲ ሽሕ ሰብ ተሰጕጉ? ሰብ ተዋሪዱ?
ኢሳያስ፡ ነዚ ይቕሬታ ኣሓትት።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣንታ ኢሳያስ፡ ኣብ 2001 ይቕሬታ እንተትሓትት፡ ኣነ በዛ ነብሰይ፡ “ይቕሬኻ” ካብ ሕጂ ንድሓር ግን ኣይደገም ምበልኩ። ሕጂ ግን፡ ብማዕበል ህዝቢ ምስ ወረድካ እሞ እንታይ ክዓብስ ኢዩ ይቕሬታ? ሰንኩላን ቀቲልካ፡ ዘይኮነ ብዘውርያ መደናገርቲ መራኸቢ ብዙሓን፡ ናይ ደቅንስትዮ ሃበሮ ትዛረብ!? ኲናት ኣዚዝካ፡ ንስዑዲያ ኬድካ ከተብቅዕ፡ ድምጺ ሓፋሽ፡ ዝሃብካያ ሓሶት ተውሪ!? ሰልዲ ናቕፋ ምሂዝካ፡ ሃገር ከመይ ከም ዝምራሕ ስለዘይትፈልጥ፡ ኣብ ዓለም፡ ኤርትራ ትብሃል ሃገር ክዛብ ዘላ ዘይርሳዕ ስዕረት ኣሰኪምካ፡ ንዓዲ ጅጋኑ ብወያኔ ኣድፊርካያ!
ዝገደደ ድማ፡ ንዓሰርተው ኣርባዕተ ዓመት፡ ብሬድዮን ጋዤጣን ተለቪዝዮንን ካልእ መሳርሒ ሓሶትን፡ ህዝቢ ኣደናጊርካ።
ስለዚ፡ ኣነ ክብለካ ዝኽእል፡ ካብ ሎሚ ኣብ ውሽጢ 27 መዓልቲ፡ ናብ ሕጋዊ ቤት ፍርዲ ክትቀብር መሰል ከም ዘለካ ምዝኽካር ጥራይ ኢዩ። ብመንገድና ግን፡ ብዘይካ'ዚ ዝሓተትናካ ኣብነት ገበንካ፡ ክልተ ሚእቲ ሰብ ዝጸምቁ ዎ ዘለዉ ከባቢ ክልተ ሽሕ ገጽ ገበናት ይዝርዘር ኣሎ። ክንደይ ኣሉ ዝበልካሉ፡ ምስ ጭብጡ ናብ ዳኛ ክቀርብ ኢዩ። ጥውይ ኣቢልካ፡ ቅዱስ ዘምሰልካዮ ሓጥያት፡ ተነጺሩ ክቐርብ ኢዩ። ንሕና ክንገብረልካ ንኽእል ነገር እንተላ፡ ዳኛ “ገበነኛ ኢዩ፡” ክሳብ ዘይበለካ፡ መሰል ስድራቤትካ ከይትንከፍ ምእዛዝን ምክትታልን ኢዩ። ገበነኛ ኮይንካ ምስ ትርከብ ድማ፡ ንደቅካ ክወርዶም ዝኽእል ሓደጋ ተረዲእና፡ ንድሕነቶም ክንብልን፡ ርስሓትካ ተሓጺቡ ክኸደልናን፡ ጥበብ ክመሃዝ ነጽንዕ ኣለና።
ትብሎ እንተዘይብልካ፡ ኣብ ሰለስተ ክፋል ዝቀረበ ቀዳማይ መደብ ምጽራይ ጉዳያትካ፡ ኣብዚ ተዛዚሙ ኣሎ።
ኢሳያስ፡ ዝብሎ የብለይን። ንስድራቤተይ ብዝግበረሎም ዘሎ ድማ አመስግን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣይኮነን ስድራካ፡ ነቦታትካ እኮ ኢዩ ዘእንግድ ኤርትራዊ ኣቶ ኢሳያስ። ኣይኮነን ሎሚ፡ ጓልና ንዝወለደቶም ደቅኻ፡ ነቦታትካ'ውን ኣኽቢርና ንኸይድ ህዝቢ ኢና። ኢድና ግን ኣይፈደኻንን። ሕጂ ግን፡ ብሰንክካ፡ ኣብ ኤርትራ ዝተፈጥረ ኩነታትን ሕማቕ ምህሮኻን ዘነጽር፡ መደብ ኣለና።
ጸሓፊ፡ ኣቶ በራኺ ገብረስላሴ መጽዩ'ንተሎ፡ ኣብ የማናይ ወገን ናይዚ ኣደራሽ ኣብ ዘሎ መድረኽ ክመጽእ ለመናና ኣቕርበሉ። ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ድማ፡ ካብ ናኹራ መጽዩ ኣብ መጸበዪ ቦታ ስለዘሎ፡ ሰንሰለቱ ፈቲሕኩም ናብ ሸነኽ ጸጋም ናይዚ ኣደራሽ ኣምጽኡ ዎ ።
ክቡር ተዓዝቢ፣ ክቡር ኤርትራዊ ዜጋ፣ ክቡር ሰራዊት ኤርትራ፣ ኣብ ኩሉ ኩርናዕ ኤርትራ ትርከቡ ኣዴታትን ኣቦታትን ምስ ድቅኹም፡-
“ካብታ ሕማቕ ዝገብሩኻስ፡ ሕማቕ ዝምህሩኻ” ዝብል ምስላ ኣሎና። ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብርሃ ሃይሉ ዝመርሖ ዝነበረ መንግስቲ፡ እንታይ ጽቡቕ - እንታይ ከ ሕማቕ? እንታይ ምህሮ - እንታይከ እምባጋሮ? እንታይ ፍትሒ - እንታይ ከ ሽርሒ ርኢኹምሉ፡ ዝተሰግረ ምረትን ዝጸረረ ንብዓትን ስለዝምስክሮ፡ ካባና፡ ካብ ሽማግለ ምጽራይ፡ ትጽበዩ ዎ ሓድሽ ነገር ከም ዘየለ ንፈልጥ ኢና።
ስለ ወግዒ ስለ ኣገባብ ግን፡ እቲ ዝሓለፈ፡ ወላ ንፍለጦ ክሕድሰና'ሞ፡ ከምዚ ዓይነት ሸለልትነትን ምዕዛምን ከይነርኢ መታን፡ ከም ዝተኸታተልኩሞ፡ ብተለቪዝዮንን ሬድዮን ብቀጥታ ክመሓላለፍ ቀንዩ። ዝገበርናዮ ጉድለት፡ እንተሎ፡ ናብቲ ካልኣይ መደብ ሕቶን መልስን ኣቶ ኢሳያስን መሳርሕቱን ቅድሚ ምስጋርና፡ በቲ ዝቀረበ ኣገባብ ክትሕብሩና ደስ ይበለና። ዘይጋገ ሰብስ፡ ኢሳያስ'ምበር፡ ርኢና ስለዘይንፈልጥ፡ ንለበዋታትኩም ክንመሃረሉ ድሉዋት ምዃንና፡ ኣቐዲምና ንሕብር።
ቀጺልና፡ ሰብ ዕድል ኣብ መድረኾም ቀሪቦም ስለዘለዉ። ናብኦም ንስገር።
ኣቶ በራኺ ገብረስላሴ፡ እንቋዕ ካብ ምንጋጋ ሞት ኣውጺኡ ናብዚ ኣብቅዓካ። ደቅኻን ስድራካን ድማ፡ እንቋዕ ብኽያቶም ብሓጎስ ተደበሱ። ደቅኻ ተዕብን፡ ኣብ ዓድኻ ትኮርዕን ይግበርካ። ብሓለፋ ብዙሓት፡ ሰለስተ ግዜ ዝተጋደልካላ ሃገር ድማ፡ ካብዚ ገፋዕትኻን ገፋዕቲ ህዝብካን ዝሸመሙዋ ዓዘቕቲ ውጽያ፡ ናብ ጎደና ምዕባሌ ገጻ ክትምርሽ ክትርኢ፡ ዕድመ ይሃብካ። ዕድሜና ኣኽቢርካ ኣብዚ ምምጻእካ ድማ፡ ነመስግነካ። የቐንየልና።
ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፡ ድሓን ዶ ኣለካ?
ዓሊ ዓብዱ፡ መስገኖ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ዓሊ፡ ካልኣይ ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ኣብ ናኹራ ንዘቅረበልካ ሕቶታት ብምዝካር፡ ደረጃ ትምህርትኻ፡ ናይ ስራሕ ተመኩሮካን፡ ኣብ ግዜ መንግስቲ ህግደፍ ዝነበረካ ሓላፍነትን ክትገልጸልና ፍቓደኛ ዲኻ?
ዓሊ ዓብዱ፡ ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ፡ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ከም ዝበሎ፡ እቲ ንሃገር ዘድሊ ቀንዲ ነገር፡ ተወፋይነት..
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መን ከም ዝበሎ? ኣቶ ዓሊ፡ ስራሕካ ኢኻ ተሓቲትካ። እንታይ ኣምጽኦ ተወፋይነት ዶ ኢሳያስዶ? ንስካ ትብሎ'ምበር፡ ኣቶ ኢሳያስ ዝበሎ ኣይኮናን ደሊና። ኣቶ ኢሳያስ እንተኽኢሉ፡ ዘይተመለሰ መላይን ሕቶታት ኣለ ዎ ። ናባና ናብ ሽማግለ እሞ ጠምት። ኣይትፍራሕ! ኣብ ተለቪዝዮን ስለዘይሰማዕካዮ'ምበር፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ከማኻ እሱር ኢዩ። ስልጣን ናብ ህዝቢ ተሰጋጊሩ ኢዩ። ሃገር ዝገዝእ፡ ቅዋም ኢዩ። ስለዚ፡ ካብ ሕጂ ንድሓር፡ ብዝገበሮ ገበንን ዝጠሓሶ ሕግን'ምበር፡ ብዝተዛረቦ ዘረባ ዝእሰር ኤርትራዊ ስለዘየለ፡ ግልጽ ምልጽ ኣይትበል። እንተደሊኻ፡ ነዚ ሽማግለ'ውን፡ ምምላስ ክትኣብዮ መሰልካ ኢዩ። ድሓር ግን፡ ንእትሕመየሉ ነገር ንጹር መልሲ ከይሃብካሉ ናብ ዳኛ እንተቐሪብካ፡ ንዝመጸካ ፍርዲ ተሓታቲ ባዕልኻ ምዃንካ ኣቐዲምካ ክትፈልጦ ነዘኻኽረካ።
ናይ ፍትሒ ሚኒስቴር ድማ፡ በራኺ ገብረስላሴ ኢዩ። ኣቶ በራኺ፡ እግረ መንገድና፡ ሽማግለ ሕርያ ሓለፍቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ፡ ግዝያዊ ሚኒስቴር ፍትሕን፡ ኣቦ መንበር ሽማግለ ሃገራዊ ዕርቅን፡ ኮይንካ ከም ዝተመዘዝካ፡ ብቅዳሕ ደብዳቤ ስለዝተሓበረና፡ ዮሃና ንብለካ። ምስ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ደው ኣቢልና ክንሓተካ ዝወሰነና ድማ፡ ኤርትራውያን፡ ባዕሎም ተዓዚቦም ናይ ትማሊ ገምጊሞም ናብ ጽባሕ ክሰጋገሩ ምእንቲ፡ ብፍላጥ ዝገበርናዮ ኢዩ። ስለዚ፡ ናብ ሕቶታትና ክንሰግር። ንሓንቲ ሕቶ፡ ክልቴኹም በብወገንኩም መልሲ ክትህቡላ ክትሕተቱ ኢኹም። ዘይደለየ፡ ኣይምልስን ክብል መሰሉ ኢዩ። ተረዳዲእና ዶ?
ዓሊ ዓብዱ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ንነብሲ ወከፍ ሕቶ፡ ፈለማ ዝምልስ፡ ኣቶ ዓሊ ኢዩ። ስዒቡ ድማ፡ ኣቶ በራኺ።
ናይ ስራሕ ተመኩሮኻን፡ ትምህርትኻን ክትነግረና ፍቓደኛ ዲካ?
ዓሊ ዓብዱ፡ እ...እ,,, እወ። ዓሊ ዓብዱ እብሃል፡ ደረጃ ትምህርተይ፡ ሻሙናይ ክፍሊ ወዲአ ንሜዳ ተሰሊፈ። እንተኾነ፡ መዋእለይ ምስ ዋና ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባር ስለዝሰራሕኩ፡ ብዙሕ ተመኩሮ ኣለኒ። ዝነበረኒ ስራሕ ድማ፡ ንዓሰርተ ኣርባዕተ ዓመት ናይ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኦፕረይተር ኔረ። ብድሕሪ'ዚ፡ ናይ ማሕበር መንእሰያትን ተመሃሮን ኤርትራ ሓላፊ ኔረ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ሓላፊ ሚኒስትሪ ዜና ኮይነ ኣገልጊለ።
በራኺ ገብረስላሴ፡ ሽመይ በራኺ ገብረስላሴ እብሃል። ደረጃ ትምህርተይ፡ ብሕጊ፡ ክሳብ ሳልሳይ ዓመት ዩኒቨርሲቲ ተማሂረ። ተመኩሮይ፡ ኣብ ንእስነተይ መምህር ኔረ። ብድሕርዚ፡ መምህር ከለኹ፡ ትምህርተይ ክቕጽል ወሲነ። ምስ ዝነበረ ኩነታት ሰውራ ግን፡ ንሜዳ ከይደ። ኣብ ግዜ ቦጦሎኒታት ኮሚሳር ቦጦሎኒ ኮይነ ሰሪሐ። ኣብ 1977 ኣብ ዝተኻየደ ቀዳማይ ጉባኤ ህዝባዊ ግንባር ድማ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለ ኮይነ ተመሪጸ። ብድሕርዚ ኣብ ዝተፈላለየ መደባት ስራሕ፡ ከም ሓላፊ ኮይነ ኣገልጊለ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ከም ሚኒስቴር ትምርቲ ፈለማ፡ ድሓር ከም ሚኒስቴር ዜና፡ ኣብ መወዳእታ ክሳብ ምድስካልን ምእሳረይን'ውን፡ ኣብ ሃገር ጅርመን ከም ኣምባሳደር ሃገረ ኤርትራ ኮይነ ሰሪሐ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሓላፊ ናይ ሚኒስትሪ ዜና ኮይንካ ኣብ ዘገልካሉ ግዜ፡ እትሕበነሎም ዓሚመዮም ትብሎም ዕማማትን፡ ዝነበሩ ጸገማት እቲ ሚኒስትሪን ክትገልጸልና ፍቃደኛ ዲካ?
ዓሊ ዓብዱ፡ ንዓይ ከም ዓሊ መጣን፡ ሰሪሐዮ ዝብሎ ዘሕብነኒ ነገር እንተሃልዩ፡ ፈነወ ድምጺ ሓፋሽ ሰዓታትን ቋንቋን ወሲኹ። ሰኣን መሳርሒ ዜና ሃገርም ብቲቪ ክከታተሉ ዘይከ ኣሉ ኣብ ኩሉ ዓለም ዝነብሩ ኤርትራውያን፡ ንወርሒ ከባቢ ሽሕ ናቕፋ ከፊሎም ጉዳይ ሃገሮም ክከታተሉ ኣገባብ ኣተኣታቲና። ብዙሕ ዓሚል ግን ኣይረኸብናን። ካልእ..ብፍቃድ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ምስ ቪ ኦ አ ብተደጋጋሚ ቃለ መጠይቕ ጌረ። ዝነበረ ዕንቅፋታት እንተኾይኑ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ዜና እንግሊዝ ዝኽእሉ ኣባላት ስለዘይነበሩና፡ ዜናና ብጽቡቅ ይመሓላለፍ ኣይነበረን። ሰባት ከይንቖጽር መንግስቲ እኹል ገንዘብ ኣይነበሮን።
በራኺ ገብረስላሴ፡ ኣነ ኣብ ዜና ከለኹ ጌረዮ ዝብሎ፡ ዘሕብነኒ ነገር ኣይነበረን። ዕረፍቲ ሕልና ዝህበኒ ግን፡ ድምጺ ሓፋሽን ካልእ መራኸቢ ብዙሓንን፡ ናይ መንግስቲ ብምንባሩን ኣዝዩ ከቢድ ጸቕጢ ፕረዚደንት ነበር ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂስለዝነበረናን፡ ካብዚ ጸቕጢ'ዚ ናጻ ኮይነን ክሰርሓ ዝኽእላ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ስርሐን ክጅምራ፡ ምስ መሳርሕተይ ኣባላት ሚኒስትሪ ዜና ኮይነ፡ ባይታ ኣብ ምጥጣሕ እጃመይ ኣበርኪተ። ካልእ ግን፡ ውሽጥካ ኣሕሪሩ ኣብ ዘይሕማምካ ዘብጽሕ ስራሕ፡ ቖሎ ጥጥቖ ወረ ንህዝቢ ፈንየ ዝሕበነሉ ጉዳይ ፈጺሙ የለን። ቀልጢፈ ነቲ ስራሕ ደርብየ ዘይወጻኹ ከማን፡ መሳርሒ ተንኮል ክኸውን ስቕ ምባለይ፡ ገበን ጌረ በሃላይ ኢየ ኣነ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ዜና ከለካ፡ ብክንደይ ቋንቋታት ትፍንዉ ኔርኩም? ጠቕሙኸ ክሳብ ክንደይ ኢዩ ኔሩ?
ዓሊ ዓብዱ፡ ኣነ ኣብ ሚኒስትሪ ዜና ክመጽእ ከለኹ፡ ኣምሓርኛን ኦሮሞን ሓዊስካ፡ ብሽዱሽተ ቋንቃቊታት ጸኒሑኒ። ምስ መጻኹ፡ ብትሽዓቲኡ ቋንቃታት ኤርትራን ኣምሓርኛን ኦሮሞን ከም ዝመሓላለፍ ጌረ። ሳልኡ፡ ህዝቢ ጉዳይ ዓዱ በብቋንቋኡ ክከታተሎን ተሳትፍነቱ ከዕብን ክኢሉ።
በራኺ ገብረስላሴ፡ ኣነ ዝብሎ፡ ብኣንጻሩ ኢዩ። እቲ ፈነወ ዜና፡ ቅኑዕ፡ ሓቀኛ ፍጻሜ፡ ምስ ዝኸውን፡ ብርግጽ ኩሉ ህዝቢ ዝረብሓሉ - ዝመሃረሉ ኢዩ። እንተዘይኮነ፡ ንህዝቢ እንጅራ ኣይኮኖ ክዳን፡ ውቅያኖስ ዘረባ ክትቅልቦ፡ ብትሽዓተ ቋንቋ ምዝራብ፡ ነቲ ከይሰምዐ ምትራፍ ዝሕሾ ህዝቢ፡ መሊስካ ንምግጋይ ዝውሰኽ ዘሎ ቋንቋ ጥራይ ኢዩ ኮይኑ ዝተርፍ። ምኽንያቱ፡ ዜና፡ ብብዝሒ ቋንቋ ዘይኮነ፡ ብመጠን ክብደቱን ሓቁን ክውንነቱን ስለዝምዘን፡ ድሕሪ ምዝዛም ረፈረንደም 1993፡ ሚኒስትሪ ዜና ዝገበሮ ጉድኣት'ምበር፡ ዘፍረዮ ቁም ነገር ኣይነበረን። ምኽንያቱ፡ ሓሶት ኣውሪኻ ሰብ ትሃሲ፡ ተታልል'ምበር፡ ንህዝቢ ኣይትጠቅምን ኢኻ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ጽባሕ፡ ሚኒስቴር ዜና ኮይንካ እንተትምደብ፡ እንታይ ምገበርካ?
ዓሊ ዓብዱ፡ እዚ ዝተካየደ ዕልዋ፡ ንረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዘይኮነን፡ እቶም ንህዝቢ ኣነዓዒቦም ዕግርግር ዝፈጠሩ ሰባት፡ ጸላእቲ ህዝቢ ከም ዝኾኑን ከቢድ መቕጽቅዕቲክውሰነሎምን ርእይቶ ምሃብኩ። ቅኑዕ መራሒና ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ድማ፡ ንዘይተወሰን ዓመታት፡ ኣብ ስልጣን ኮይኑ ንወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ክቕጽል መጎሳጎስኩ። ሰዓታት ድምጺ ሓፋሽ ድማ፡ ናብ 24 ሰዓት ኣብ መዓልቲ መንዋሕኩ ዎ ።
በራኺ ገብረስላሴ፡ ኣነ ሕጂ'ውን፡ ፍልይ ዝበለ መርገጺ ኢዩ ዘለኒ። (1)ናይ መንግስቲ ማዕከናት ዜና፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰብ ከም ዝደልዮ ዝጥምዝዘን መጋበርያ ኣብ ክንዲ ዝኾና" መን ኣብ ስልጣን ኣሎ ብዘየገስ፡ ምንጪታት ቅኑዕ ሓበሬታ" ወሃብቲ ሓቀኛ ነቐፌታ"መኣዲ ፍልጠትን ሓቅን ክኾና መታን ክኽእላ" ናጽነት ዝህበን፡ ብሕጊ ዝጸደቐ ኣዋጅ ክህሉ ምጸዓርኩ። ስነ - ምግባራውያን ዜጋታት ድማ ምመደብኩ። (2) ድምጺ ህዝቢ ዝስመዓለን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት፡ ብከምቲ ጅሚረንኦ ዝነበራ ዝድነቕ ኣከያይዳ፡ ብሓላፍነታዊ መንገዲ፡ ንህዝቢ መሃሪ መልእኽቲ ከመሓላልፋ" ህዝቢን መንግስትን ክፈልጦም ዝግባእ ጉድለታት መንግስትን ምምሕዳሩን ኣብ እዋኑ ኣለሊየን ኣራሚ ርእይቶታ ክህባ"ጽቡቅ ዘሎ ኣለልየን ምትብባዕ ክቕጽላ" ንኩሉ ሰብ ማዕጾአን ከፊተን፡ ሓደሽቲ ደረስትን ጸሓፍትን ከፍርያ" ባህሊ ሃገር ምስ ዓለም ከፋልጣ፡ ዝከኣል ምገበርኩ። ብሕጽረት ገንዘብን መሳርሕን፡ ካልእ ኣማራጺ ምስ ዝሰኣን፡ ካብዚ ክልተ ህንጻታት ሚኒስትሪ ዜና፡ ነቲ ሓደ ብውሑድ ክራይ ክጥቀሙሉ ፈቂደ፡ ኣዳለውተን፡ ክሳብ ጋዜጣታቶም እቶት ረኺበን ነብሰን ዝኽእላ፡ ብናይ መንግስቲ መሳርሒ ክቅጽላ መፍቀድኩ። (3) ናይ መንግስቲ ማዕከናት ዜና ኮነ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን ምስ ምዕባሌ ዝጥረ ሬድዮን ቲቪን፡ ብማዕረ ደረጃ ሓበሬታ ምርካበንን ብማዕረ ደረጃ ተሓታትነተንን እትከታተል ሽማግለ፡ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ክትቀውም ርእይቶ ምሃብኩ። (4) ነቲ ሚኒስትሪ ድማ፡ ዜናን ባህልን ስፖርትን ዘጠቓልል ጨንፈር ሚኒስትሪ ትምህርቲ" ወይ ነብሱ ዝኸኣለ፡ ሓደ ካብ ንኡሳን ጨናፍር መንግስቲ ክኸውን ርእይቶ መቕረብኩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ክቡራት ተዓዘብቲ፡ እቲ ዝተባህለ፡ ብማዕረ ሰሚዕናዮ ኣለና። መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ኢድና ስለዘሎ፡ ነገር ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ከነትርር፡ ኣብ ዘይጉዳይና ኣቲና፡ እታ ዝበላ ኣገባብ ተጠቒምና፡ ዓይኒ ክንዲ ዓይኒ፡ “ብከቢድ ይቀጻዕ” ኣይንብልን።
በንጻሩ እኳ ድኣ፡ ዘረባ ዓሻ ንጎኒ ገዲፍና፡ እቶም ኣብነታዊ ወላዲኡ ኣቦና ዓብዱ፡ ወዶም ዝሓቁፉሉ ዕለት ንምነየሎም። ንሕና ብዓቕምና፡ እቶም ኣብ እርጋኖም ከም ከልቢ ዝተሞቕሑ ወረጃ ኣቦ፡ ክልተ ግዜ ከይነብዑ ብምሕላይ፡ ኣብ ውሽጢ 27 መዓልቲ፡ ኣብ ቅድሚ ዳኛ ቀሪቡ ጉዳዩ ክሳብ ዝርአ፡ ኣቶ ዓሊ ስለዝግብኦ ዘይኮነ፡ ስለ ሕልና፡ ብናይ ህይወት ውሕስነት በዓልቲ ቤቱ ክወጽእ፡ ካብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ፍቓድ ረኺብና ኣለና።
ምናልባት፡ ቅር ዘብል ነገር ከይህሉ፡ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፡ ዝተባህሎ ምትግባርን ምውጣይን እንተዘይኮይኑ፡ ብርእስካ ሓሲብካ ዘግብር ዓቕሚ ኮነ ትምህርቲ ስለዘይነበሮ፡ ንሱ ዝብርዞ መስርሕ ምጽራይ ከምዘየለ ምስ ተፈልጠ ዝተበጽሐ ውሳኔ ምዃኑ ንተዓዝቢ ክንሕብር ንፈቱ። ብተመሳሳሊ፡ ካብቶም 50 ዝኾኑመጋበርያ መራሕቲ ህግደፍ፡ ከምዚ ናቱ ዕድል ዝተዋህቦም ሰባት ከም ዘለዉ ንጠቅስ።
ናይ ሎሚ መደብና፡ ኣብዚ ተዛዚሙ ኣሎ። እዚ ዝመጽእ ሓድሽ ዓመት፡ ራሕስን ጠልን ዘምጽእ" ፍትሕን ርትዕን ዕርቅን ዘንግስ ዓመት ክኾነልና ድማ ንምነ።
ድሓን ቀንዩ።


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል መግብን ሕርሻን (FAO) ኣብ ኤርትራን ኣብ ሱዳንን ዝተራእየ ወራር ኣንበጣ ናብ ስዑዲ ዓረብን ግብጽን ብቅልጡፍ ይዝርጋሕ ምህላው ብምግላጽ ኣብ ኣእካልን ውሕስነት መግብን ስግኣት ክፈጥር ይክእል’ዩ ክብል የጠንቅቕ።
ኣብ ኤርትራን ሱዳንን ዝተራእየ ጽቡቕ ዝናብ ካብ ወርሒ ጥቅምቲ ጀሚሩ ኣንበጣ ምፍጣሩ፡ ብተወሳኺ ቁጽሪ ዕስለ ኣንበጣን ምንቅስቃሱን ይውስኽ ምህላው ትካል መግብን ሕርሻን ሕ/ሃ (FAO) ወሲኹ የረድእ። ኤርትራ ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ፡ ሚንስትሪ ሕርሻ ኤርትራ ነቲ ስግኣት ኣንበጣ ኣቐዲሙ ፈሊጥዎስ ንምክልኻሉ ክዳለወሉ ዝጸንሐ`ዩ ብምባል እቲ መጠንቀቕታ ፋኦ ግዜ ዝሓለፎ ምዃኑ ትገልጽ።
ሓደ ዕስለ ኣንበጣ ኣብ መፍራቕ ወርሒ ጥሪ ኣብ ሰሜናዊ ገማግም ባሕሪ ስዑዲ ዓረብ ከምተራእየን ካልእ’ውን ኣብ ጥቓ ዶብ የመንን ኦማንን ከምዝተራእየ፡ ኣብ ገለ ከባቢታት ሕቡራት ዓረብ ኢማራትን ደቡባዊ ኢራንን`ውን ዕስለ ኣንበጣ ከምዝተራእየ እቲ ትካል ወሲኹ ሓቢሩ’ሎ።
ብመሰረት መግለጺ’ቲ ትካል ዝርግሓ’ቲ ዕስለ ኣንበጣ ናብ ዶብ ህንዲን ፓኪስታን ክበጽሕ ከምዝክእል`ውን ይገልጽ።
ኣብ ሕቡራት ሃገራት ትካል መግብን ሕርሻን በዓልሞያ ምርባሕ ኣንበጣ ኪዝ ክረስማን “ዝቕጽል እዋን ምርባሕ ኣንበጣ ከይጀመረ ንዝርግሐ’ቲ ዕስለ ኣንበጣ ንምቁጽጻር ዝመጽእ ሰለስተ ኣዋሕ ኣገዳሲ እዋን’ዩ” ይብል።
ንሱ ብተወሳኺ ነዚ ዝረአ ዘሎ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ንምቁጽጻር ውጽኢታዊ ዝኾነ ምቁጽጻር ኣብቲ ኣንበጣ ዝፋረየሉ ከባቢታት ሱዳን፡ኤርትራን ስዑዲ ዓረብን ካልኦት ከባቢታት ምክያድ ከምኡ’ውን ካብ ወርሒ መጋቢት ክሳብ ግንቦት ዘሎ ጻዕቂ ዝናብ ከምዝውሰን ይገልጽ።
ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ጥራይ ኣስታት 85,000 ሄክታር መሬት ጸረ ኣንበጣ ፈውሲ ከምዝተበተነሉ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት ድማ ተመሳሳሊ ስርሒት ኣብ ኣስታት 30,000 ሄክታት መሬት ከምዝተኻየደ ፋኦ ኣፍሊጡ’ሎ።እዚ ስርሒት ኣብ ሱዳን፡ኤርትራ፡ስዑዲ ዓረብን ግብጺን ዝተኻየደ ክከውን ከሎ ተመሳሳሊ ስጉምቲታት ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ኢራን ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ ምክያዱ እቲ ትካል ይገልጽ።
ኤርትራ ብሚንስተር ዜና ኤርትራ ጌራ ኣብ ዝሓበቶ ምላሽ፡ ሚንስትሪ ሕርሻ ኤርትራ፡ ንስግኣት ዕስለ-ኣንበጣ ኣብ`ቲ ዞባ ኣቐዲሙ ብምግንዛብ ኣብ ምክልኻሉ ኣቐዲሙ ዓቕምታቱ ኣወሃሂዱ ክዳለዉሉ ዝጸንሐ ስለ ዝኾነ እዚ ብፋኦ ዝቐረበ ቅድመ-መጠንቀቕታ ግዚኡ ዝሓለወ ኣይኮነን ኢሉ’ሎ።
ሓደ እኹል ኣንበጣ ኣብ ሓደ መዓልቲ 150 ኪ.ሜ ክጉዓዝ ከምዝክእል ሓደ ዕስለ ኣንበጣ ድማ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክንዲ 35,000 ሰባት ክምገብዎ ዘክእል እኽሊ ከጥፍእ ከምዝክእል ይግለጽ።
እቲ ዝዓበየ ወራር ዕስለ ኣንበጣ ኣብ 2003-2005 ኣብ ምዕራብን ሰሜናዊ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዝተራእየ ምኻኑ ኪስ ክሪዝማን ንኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል መግብን ሕርሻን ንምቁጽጻር እዚ ተርእዮ ዝምልከት ኣብ ዝመጽእ ሰሙናት ኣብ ጆርዳን ኣኼባ ከምዘካይድ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።


text:
Radio Erena: 03 July 2018
መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዝኣወጆ ናይ ሰላምን ዕርቅን፣ ንእሱራትን ክሱሳትን ብምሕረት ኣብ ዝፈትሓሉ ዘሎ ግዜ፣ ኣብ ስደት ዝጸንሑ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ደርግ ናብ ሃገሮም ይኣትዉ ኣለዉ።
በዚ መሰረተ አምባሳደር ካሳ ከበደን አቶ ተክሌ የሻውን ዝተባህሉ ክልተ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ናይቲ ብመንግስቱ ሃይለማርያም ዝምራሕ ዝነበረ ስርዓት ደርግ ናብ ሃገሮም ከምዝኣተዉ መንግስታዊ ማዕከን ዜና እታ ሃገር ኣረጋጊጹ።
ንሳቶም ናብ ሃገሮም ኣብ ዝኣትውሉ፣ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር መራኸቢታትን ዝርከብዎም ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ተቐቢሎም ኣዘራሪቦሞም።
ምክትል ሚኒስተር ኣቶ ደመቀ መኮነን ምስቶም ናይ ደርግ ሰበ ስልጣን ነበር ኣብ ዘካየዶ ዝርርብ፣ ብተመሳሳሊ ምኽንያት ኣብ ስደት ዝርከቡ ካልኦት ኢትዮጵያውያን’ውን ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ኣብዚ ናይ ሰላምን ዴሞክራሳን መስርሕ ክጽንበሩ ደጊሙ ጸዊዑ።
እቲ ናይ ምሕረት ኣዋጅ፣ ነቶም ንሞት ተፈሪዶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሑ ይኹን ኣብ ስደት ዝርከቡ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ደርግ’ውን ከምዘጠቓልል ይፍለጥ።
ይኹን’ምበር እዚ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ተኣዊጁ ዘሎ ናይ ምሕረት መስርሕ ሕጋዊ መልክዕ መታን ክሕዝ ናብ ባይቶ እታ ሃገር ቀሪቡ ናይ ደገፍ ድምጺ ክወሃበሉ ብክኢላታት ሕጊ እታ ሃገር ይድፍኣሉ ኣሎ።
=================


text:
ምስ ቅትለት ጸሊም ኣመሪካዊ ጆርጅ ፍሎይድ ብኢድ ፖሊስ ብዝተተሓሓዘ ዝተቖጥዑ ነበርቲ ከተማ ሚንያፖሊስ ትማሊ ንመደበር ፖሊስን ካልኦት ንግዳዊ ትካላትን ብምጥቃዕ ከምዘቃጸሉ ተፈሊጡ።
ከንቲባ ከተማ ሚንያፖሊስ ጃኮብ ፍረይ ነቲ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናተጎሃሃረ ዝመጽእ ዘሎ ህዝባዊ ናዕቢ ንምቁጽጻር ኣዋጅ ህጹጽ እዋን'ኳ ትማሊ ሓሙስ እንተኣወጀ: ኣማስይኡ እቲ ናዕቢ ናብ መደበር ፖሊስን ንግዳዊ ትካላትን ምቁጽጻርን ምቅጻልን ከምዝዓረገ ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ከንቲባ ከተማ ሚንያፖሊስ ጃኮብ ፍረይ ኣብታ ከተማ ብርግጽ ሕርቃንን ሓዘንን ሰፊኑ ከምዘሎ ብምግላጽ ይዂንምበር "እምንን ካልእ ተወርወርትን መፍትሒ ኣይኮነን" ኢሉ። ንሱ ብተወሳኺ ምቅጻልን ምዝራፍን ንሕብረተሰብ ኣገዳሲ ዝኾኑ ትካላት ተቐባልነት ከምዘይብሎም ኣረዲኡ።
ኣመሓዳሪ ክፍለግዝኣት ሚናሶታ ቲም ዋልዝ ብወገኑ: እቲ ህዝባዊ ናዕቢ ንምቁጽጻር ብ ናሽናል ጓርድ ዝፍለጥ ሰራዊት እታ ግዝኣት ናብታ ከተማ ኣዋፊሩ ኣሎ። እቶም ሰራዊት ብቊጽሪ 500 ክኾኑ ከለው: ኣብ ከተማታት ሚንያፖሊስ፥ ሰይንት ፖልን ከባቢታተንን ክምዝተዋፈሩ ብተወሳኺ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ፖሊስ ከተማ ሚንያፖሊስ ኣብ ቅትለት ፍሎይድ ኢድ ዝነበሮም ኣርባዕተ ፖሊስ ካብ ስርሖም ከምዘባረሮም ይፍለጥ። እቲ ጉዳይ ድማ ብኣኽበርቲ ሕጊ ይርአ ከምዘሎ ብተወሳኺ ይሕበር።