text:
ካብ ትግራይ፡ ናይ ዘይምውጽኡ ምኽንያትTuesday, 01 June 2021 09:01 Written by ኣሮን ናኦድ
ጉጀለ ህግደፍ ካብ ዝግለጸሎም ብዙሓት መምዘኒታት፡ ካብ ኤርትራዊ ጉዳይ ንምሕባእ ኣብ ዘይጉዳይካ ኢድ ምእታው ሓደ እዩ። እቲ ናይ ቅድም ነዊሕ ግጉይ ተመኩሮታቱ ገዲፍካ፡ እቲ ኢሳያስ ምስ ኢትዮጵያዊ መራሒ ሰልፊ ብልጽግና ዝምድና ክገብር እንከሎ፡ “ጸወታ ወያነ ደጊም ተወዲኡ” ዝበሎ ናይዚ ቀረባ ግዜ ናይ ኢድ ኣእታውነቱ ህያው ኣብነት’ዩ።
ኣብ መንጎቲ ብሰልፊ ብልጽግና ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያን ብህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዝተፈጥረ ምስሕሓብ ክሕቆን እንከሎ ጉጅለ ህግዲፍ ኣካሉ ከም ዝነበረ ክንዕዘቦ ዝጸናሕና እዩ። ኣብ መወዳእታ ከኣ እቲ ክሕቆን ዝጸንሕ፡ ብ4 ሕዳር 2020 ናብ ቅሉዕ ውግእ ዓሪጉ። እቲ ካብ ቅድሙ ክሕንሕን ዝጸንሐ ጉጅለ ህግደፍ ኣካልዚ ውግእ ክኸውን ግዜ ኣይወሰደሉን። ከም ናይ መጀመርያ ኢድ ኣእታውነቱ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ኮይኑ ክዓጥቕን ክሰንቕን እቲ ኣፍደገ ጋሕ ኢሉ ተኸፍተሉ። ንኹሉ ትሕተ-ቅርጻዊ መሳለጥያታት ኤርትራ ክጥቀም ከኣ ምሉእ ዘይጐደሎ ዕድል ተዋሂብዎ። እዚ ከምቲ ብንጹር ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ብወግዒ ኣብ ቅድሚ ፓርላማኡ “ኤርትራ እንተዘይትህልወናስ እንታይ መኾንና?” ዝበልዎ እምበር ብወረወረ ዝዝረብን ዝጸሓፍን ኣይኮነን።
እቲ ውግእ ኣብ ትግራይ ንዝተወሰነ ግዜ ምስ ቀጸለ፡ እቲ ኣብ ተዳሎ ዝጸንሐ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ብምሉእ ዓቕሙ ኣትዩ ኣብ ጐኒ ሓይልታት ምክልኻል ሃገር ኢትዮጵያን ፍሉይ ሓይሊ ክልል ኣምሓራን ተሰሊፉ። ጉጅለ ህግደፍ ከምቲ ናይ “ፈጺምካ ኣሉ” ባህሉ፡ ህልውናኡ ኣብቲ ውግእ ክፍለጠሉ ኣይደለየን። ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ንገለ ኣካላት እቲ ኢድ ኣእታውነት ጉጅለ ህግደፍ ደንጽይዎም፡ ክሓብእዎ እንከልዉ፡ ነቲ ጉዳይ ሕልናኦም ዘይተቐበሎ ወገናት ግና ክእመኑ ተገዲዶም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብወገኖም ንዝተወሰነ ግዜ ከመኻንዩ ምስ ጸንሑ፡ ደሓር ግና “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይኒ ኣይተሓብእን” ኮይንዎም ተኣሚኖም። ድሕሪ ዝተወሰነ መዓልታት ከኣ ሰራዊት ኤርትራ ካብቲ ውግእ ክወጽእ ምዃኑ ኣውጆም። ኢሳያስ ግና እቲ ኣበሃህላ ዘኾረዮ ብዝመስል ድምጹ ኣየስመዐን።
ምእታው ሰራዊት ኤርትራ ናብቲ ውግእ ዝተፈላለዩ ወገናት ተቓዊመሞ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ብዓንተውኡ፣ ብደረጃ ማእከላይ ባይቶኡ ነቲ ኩነታት ኣብ ዝመዘነሉ “ስርዓት ህግደፍ ንባዕዳውያን ሓይልታት ናብ መሬትና ከምዝኣትዉ ምግባሩ ከይኣኽሎ፣ ንሰራዊት ኤርትራ’ውን ብዘይድልየቱን እምነቱን ናብ ትግራይ ልኢኹ ኣብ ዘይምልከቶ ውግእ ኣእትዩ ንኸቢድ ሓደጋ ኣቃሊዕዎ ይርከብ። እዚ ሰራዊት እዚ ነቲ ዝተሰለፈሉ ድሕነት ህዝቡን ልዑላውነት ሃገሩን ኣብ ክንዲ ዝከላኸል፣ ካብ ሃገሩ ወጻኢ መዝሓል ጥይት ኰይኑ ይመውትን ይቘስልን ኣሎ። ስለ’ዚ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ፡ እቲ ሰራዊት ባዕሉ ካብቲ ኣትዩዎ ዘሎ ዘይቅኑዕ ውግእ ነብሱ ከውጽእ ክጽዕር ይጽውዕ” ብዝብል ስምዕታኡ ኣስፈረ።
እዚ ንሰራዊት ጥራይ ዘይግደፍ ምዃኑ ብምርዳእን ግደ ህዝቢ ኤርትራ ዘይስገር ምዃኑ ብምግንዛብን ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ኣስዒቡ፡ “ህዝቢ ኤርትራ እዞም ኣብ ዘይምልከቶም ውግእ ተኣጒዶም ዘለዉ ደቁ ብዝቐልጠፈ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ብኹሉ ዝከኣሎ መገድታት ክቃለስ ጻውዒትና ነቕርብ።” ዝበሎ ምስትብሃል’ውን ኣድላይን ኣገዳስን እዩ። ሰዲህኤ ብዛዕባ ምውጻእ ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ጥራይ ኣይኮነን ዓገብ ኢሉ። ብዓብይኡ መፍትሒ ናይቲ ሎሚ ሰማይ ዓሩጉ ዘሎ ውግእ ኣብ ዝምልከት እውን “ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ውግእ መበገሲኡ ቅዋማውን ፖለቲካውን ስለዝዀነ፡ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክግበረሉ ንጽውዕ።” እውን ኢሉ እዩ።
ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይ ኣትዩ፡ ዝፍጽሞ ተግባራት ሓደገኛ ከም ዝኸውን ኣብ ግምት ብምእታው ከኣ፡ ሰዲህኤ “.......... ነዚ ኣብ ትግራይ ዝኸይድ ዘሎ ውግእ ጉልባብ ጌርካ ዝዝመት ንብረት ህዝቢ ምስ ዝህሉ ብገበን ዘሕትትን ውዒሉ ሓዲሩ እቲ ንብረት ናብ ዋንኡ ክምለስ ስለ ዝግባእን፤ ኣየናይ ሸነኽ ይገብሮ ብዘየገድስ ዝዀነ ሰብ ካብ ናይ ዝምታን ዓመጽን ተግባራት ክቑጠብ ኣጥቢቕና ነተሓሳስብ።” ከኣ ኢሉ።
ኣብዚ እዋንዚ እዚ ጉዳይ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ በጺሑ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ነቲ ሰዲህኤ ኣቐዲሙ ዘጠንቀቖ ክብደት ወሲኹ ኣቕሪብዎስ እነሆ ኣዛራቢ ኮይኑ። እዚ ነቶም ሓድሽ ዝኾኖም ደኣ ይሕደሶ እምበር፡ ሰዲህኤስ ኣቐዲሙ ዝኣመቶ እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ እቲ ካልእስ ይጽናሕ እሞ፡ ኣብዘን ዝሓለፋ 30 ዓመታት፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘይተነግረ እምበር ዘይፈጸሞ ገበን የለን። እዚ ሎሚ ኣብ ትግራይ ይፍጽሞ ኣሎ ዝበሃል ከኣ ካብኡ መሊኡ ዝፈሰሰ’ዩ። እንተኾነ እቲ ገዛ ዓጽዩ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸሞ ገበናት ከምቲ ክብደቱ ሰማዒ እዝኒ ከይረኸበ’ዩ ጸኒሑ። ጉጅለ ህግደፍ ከኣ “ኩሉ ግዜ ፋሲካ” መሲልዎ ኣብ ውግእ ትግራይ ኣትዩ ከይተወዓውዐ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ስርሑ ሰሪሑ ክወጽእ ኢሉ እዩ ኣትዩ። እንተኾነ ውግእ ብናቱ መንገዲ እምበር ብናይ ተዋሳእቱ ድሌት ስለ ዘይውሰን፡ እነሆ ንሓጺር ግዜ ምስ ኣተወ፡ ካብቲ ባዕሉ ዝተሸኽሎ ኣይወጸን። ዓንዳሪ ተግባራቱ ኣብ ዓይኒ ሓያላት ኣትዩ ከኣ “ካብ ትግራይ ውጻእ፡ ኣብኡ ንዝፈጸምካዮ ገበናት ከኣ ተሓታቲ ኢኻ” ዝብል ደወል ድቃስ ከሊእዎ ኣሎ። እንተኾነ ከምቲ “በዚኣ እንተኸድሙ መርዓዊ ይሞተኩም፡ በቲኣ እንተኬድኩም ከኣ ሕጊ ይጠፍኣኩም” ዝበሃል ኮይንዎ፡ ኣየናይ ከም ዝመርጽ ጠፊእዎ የዕነኒ ኣሎ።
ደገፍቲ ህግደፍ፡ ቅድም ሰራዊት ኤርትራ ናብ ትግራይ ኣይኣተወን ክብሉ ፈቲኖም። ተግባር ምስ ሰዓረ ግና ክእመኑ ተቐሲቦም። ሰራዊት ህግደፍ ኣብ ትግራይ “ንጹሃት ይቐትልን ይደፍርን፡ ንብረት የዕኑን ይዘምትን ኣሎ” ምስ ተባህለ ከኣ ኣዕለቢጦም። እንተኾነ፡ ቅድም ኣዘዝቲ ሰራዊት ኤርትራ ብዛዕባ ምዝማት ንብረት ክዛረቡ እንከለዉ ዝተጠልፈ ዘሕፍር ተግባሮም ተቓሊዑ። ነዚ ኣብቲ ውግእ ዝተማረኹ እውን ኣራጒደምዎ። ብዘይካዚ ናይቲ ህግደፍ “ናተይን መኻይደይን” ዝብሎ መንግስቲ ኢትዮጵያ ላዕለዋይ ኣኽባር ሕጊ ብዘካየዶ መጽናዕቲ “ኣብ ትግራይ 110 ሲቪል ንጹሃት ብሰራዊት ኤርትራ ተቐቲሎም” ዝብል ምስክርነቱ ሂቡ። ድሕሪዚ ከምቲ “ተሓቢአን ይጠንሰኦሞ፡ ሰብ ኣኪበን ይሓርሰኦ” ዝበሃል ደገፍቲ ህግደፍ እውን ነቲ ክዉን ክርዕምዎ ክግዱዳት እዮም። ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ህይወት ኣሸሓት ኤርትራውያን የህልቕ ከም ዘሎ ዕሸል ኤርትራውያን ግዳያት ይምስክሩ ኣለዉ። እንተኾነ፡ ከምቲ “ንነዊት ጨነቖ፡ በቲ ዕርፊ ጠወቖ፡ በቲ ከኣ ኣርዑት ሓነቖ” ዝበሃል፡ ሓርቢትዎ ኣሎ። ኣብ ትግራይ እንተቐጸለ ክሳርኡ ክዛይድ እዩ። እንተወጸ እውን እንታይ ከም ዝስዕቦ ኣይፈልጥ እዩ። ስለዚ ካብ ትግራይ ናይ ዘይምውጻእ ምኽንያቱ እዚ ምክሕሓድ’ውን ዘንጸላልዎ ዝመስል ኩነት እዩ።
ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ፡ ዕምሩ-ምሉእ ኣብ ገድልን ስደትን ዘሕለፈ ኤርትራዊSunday, 30 May 2021 22:31 Written by BBC
30 ጉንቦት 2021, 09:07 EAT
ታሪኽ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ፡ ንታሪኽ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተ.ሓ.ኤ.) ካብ መጀመርታኡ ክሳብ መወዳእታኡ ብዕምቖት ከምዝፈልጦን፡ እዚ ታሪኽ ድማ ዓቢ ክፋል ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከም ምፍላጥ'ዩ ዝቝጸር።
ሓደ ካብ'ቶም ዓበይቲ ኣበርክቶታት ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ ንዛንታ ተ.ሓ.ኤ. ኣዕሚቑ ብምትንታን ብመልክዕ መጽሓፍ ንኣበብቲ ብምቕራቡ'ዩ።
"ኣነ ምስክርነተይ ከቕርብ ከሎኹ" ይብል ኢብራሂም፡ "ነቶም ዝሓለፍኩዎን ዝተሳተፍኩዎን ተረኽቦታት ሓቀኛ መብርሂ ክህበሎም፣ ብተወሳኺ፡ ዘሎውን መጻእን ወለዶታት ንኽፈልጥዎን ክመሃርዎን፡ ባዕላቶም ድማ ክግምግምዎን መሰሎም ምዃኑ ብምእማን'የ ኣቕሪበዮ።"
ኢብራሂም ብ1964 ኣብ ተጋድሎ ሓርነት (ተ.ሓ.ኤ) ተሰሊፉ፡ ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ ግንባር ተመዲቡ ድማ ዳርጋ ኣብ ኵሎም ንተ.ሓ.ኤ. ዝጸልዉኡ ኣኼባታትን ዉሳኔታትን ተራ ዝነበሮ ነባር ተጋዳላይ'ዩ።
ኢብራሂም ድሕሪ'ቲ ነዊሕ ጕዕዞ'ቲ ኣብ ፖርት ሱዳን ኰይኑ ንኤርትራ ገጹ የማዕዱ ከም ዘሎ ብጾቱ ይነግርሉ። "ሎሚ ብዕድመ ደፊኡ፡ ብሕማም ተጠቒዑ ክነሱ ካብ ኤርትራ ርሒቑ ክነብር ንምንታይ መረጸ?" ንዚብል ሕቶ ክንምልስ ክንፍትን ኢና።
ፖርት ሱዳን ካብ ኤርትራ ርሑቕ ኣይኰነን። እንተ ኢብራሂም ግን፡ ከም'ቶም ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ተጋደልቲ ተ.ሓ.ኤ. ነበር፡ ንምንታይ ኣብ ምጽዳቕ ጸሓዩ ጌና ኣብ ዓዲ ስደት ይነብር ከም ዘሎ ንምፍላጥ ኣዘራሪብናዮ ኣሎና።
ዕላል ምስ ኢብራሂም
ነዚ ዝነውሐ ዓመታት ህይወቱ ኣብ ቃልሲ ዜሕለፈ ተቓላሳይ ብጓሉ ፋጥና ኣቢልና ብስልኪ ምስ ረኸብናዮ፡ ተገዲሱ ካብ ዓራቱ ተንሲኡ ንሕቶታትና ክምልስ ክምልስ ክኢሉ።
እቲ ዝርርብ ኣዝዩ መሳጢ፡ ብርክት ዝበሉ ሓያላት ሕቶታት'ውን ዜለዓዕል ነበረ። እንተ ንሱ ግን በቲ ዝላሕተተን ድኹም ዝዓቐኑን ድምጹ እናዕረፈ ሃዲኡ ክዛረብ ምስምዑ ንሕልና ጐርጓሪ ተመኵሮ ነበረ። ኵነታቱ ርኢና ድማ ንኣቀራርባና ገደብ ክንገብረሉ ኸኣ መረጽና።
"ንምንታይ ኣብ ሰማንያ ዕድሜኻ፡ እሞ ኸኣ ኣዚኻ ብሕማም ተጠቒዕካ ክነስኻ ካብ ኤርትራ ርሒቕካ ትነብር ኣሎኻ?" ንዚብል ሕቶ፡ "ኣነ ካብ ናይ ቃልሲ ብጾተይ ዝፍለየሉ ምኽንያት የብለይን፣ ንናጽነት ኤርትራ ብሓባር ተጋዲልና፡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ብጾትና ኸኣ ቀቢርና። ብጾተይ ዝሓሸ ኵነታት ኣብ ኤርትራ ንክፍጠር ጌና ህርድግ ይብሉ ኣሎዉ። ብዕድመ ስለ ዝደፋእኩን ብሕማም ከኣ ስለ ዝተጠቃዕኩን ንቃልሲ ብጾተይ ኣብዚ ህሞት'ዚ ብኣካል'ኳ እንተዘይተሳተፍኩዎ ብሓሳበይን መርገጽየይን ጌና ምስኦም'የ፣ ነዚ እምነት'ዚ ጥሒሰ ንዓዲ ዘእቱ ምኽንያት ከቶ የብለይን" ይብል ኢብራሂም።
ብሓሳቡ ንድሕሪት ንኽንመልሶ፡ "መዓስ ኢኻ መሬት ኤርትራ ንመጠረስታ እዋን ረጊጽካ?" ንዚብል ሕቶ ኸኣ ብከምዚ ኣገባብ ይምልሶ ...
"ካብ ኤርትራ ብመጠረስታ 1981 ብእዋን ዉግእ ሓድሕድ ምስ ወጻእኩ'የ፣ 40 ዓመት ምዃኑ'ዩ" ይብል። ወሲኹ ድማ "ኣነ ጥራይ ኣይኰንኩን፡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ተጋደልቲ ተ.ሓ.ኤ. ከማይ ኣብ ምሉእ ዓለም ካብ ኤርትራ ርሒቖም ይነብሩ ኣሎዉ። ንምንታይ እንተ በልና ነዛ ንርእያ ዘሎና ኤርትራ ኢልና ኣይኰናን ዝተጋደልናን ንእስነትና ዝወፈናን። ኣብ ግዳም ምንባር ምርጫና ዘይኰነስ ዝሓሸ ኣማራጺ ስለ ዘይተፈጥረ'ዩ። ኵነታት ዝመሓየሸሉ እዋን ክመጽእ ከኣ ብጾተይ ብዓቕሞም ጌና ይሰርሑ ኣሎዉ" እናበለ ይዛረብ።
ኢብራሂም ዋላ'ኳ ብሕማም ምኽንያት ካብ ንጥፈታቱ ይገለል፡ ምዕባሌታት ካብ ምክትታል ኣየቋረጸን። ብጾቱ ኸኣ በብተራ እንዳደወሉ ኣመቱ ይገብሩ'ዮም። ስለዚ ብመንፈሱ ካብ'ቲ ቃልሲ ጨሪሱ ከም ዘይተገለለ ገይሩ'ዩ ዝገልጽ።
ሓጺር ድሕረ-ባይታ ኢብራሂም
ርግጽ'ዩ ኢብራሂም፡ ከም ሰቡ፡ ብዛዕባ ዝተወልደሉ ዓዲ፡ ኣተዓባብይኡ፡ ስድርኡ እናዘከረ ይዛረብ'ዩ። ይዅን'ምበር ብዛዕባ ብጾቱን እቲ ዝሓለፈ መሪር ቃልሲ ክዛረብ'ምበር ብዛዕብኡ ክዛረብ ኣይመርጽን።
"ኣደይ ብንእሽተይ ስለ ዝሞተት ኣይዝክራን'የ" ይብል። ኣቦኡ ድማ ኣብ መፋርቕ ሰብዓታት፡ ኢብራሂም ኣብ ገድሊ ዝነበረሉ እዋን ምዃኑ'ዩ፡ ከም ዝሞቱ የዘንቱ።
"እንተ ብንእሽተይ ከሎኹ ዝነበሩኒ ናይ ሓንጎል ኣሳእል-ዓደይ ግን እናሃሰሱ ይኸዱ ምህላዎም ይፍለጠኒ። ዝበላዕኩዎን ዝሰተኽዎን ክንደይ ከይዝክረልካ ግናኸ ዝዓንደርኩሎም ሜዳታት ይዅኑ ዝሓኾርኩዎም እምባታት ዓደይ ጌና ይጽበዩኒ ምህላዎም ኣይስሕቶን፣ መታዓብይተይን ጎረባብተይን ብህይወቶም ይሃልዉ ኣይሃልዉ ክምስክር ኣይኽእልን። ንሕብረተሰባት ኤርትራ ዜጓነፈ መከራ ቀሊል ኣይኰነን። እንተ እቲ ናፍቖት ዓደይ ግን ካብ ልበይን ቀልበይን ርሒቑ ኣይፈልጥን" ይብል ኢብራሂም።
ኢብራሂም ብ1942 ኣብ ሰሜናዊ ሳሕል'ዩ ተወሊዱ፣ ኣብቲ ዝተወልደሉ ገጠር ከም ተራ ሰብ፡ ብተራ ናብራ ከም ዝሓለፈ ይዛረብ። "ሃገራዊ ጻውዒት ምስ ኣርከበኒ ኸኣ ከም ሰበይ ተሰሊፈ" ኢሉ ብሓጺር ይምልሶ።
"ብኸመይ ኣገባብ ኣብ ሜዳ ተሰሊፍካ?" ንዚብል ሕቶ፡ ድምጹ እናጠለሞ፡ ከምዚ ይብል፡ "ብጎበዘይ ኣብ ሱዳን ሰጊረሉ ዝነበርኩ እዋን ሓደ ኣባል ሰውራዊ መሪሕነት ክረኽበና ምስ መጸ መግለጺ ብዛዕባ ሃገራዊ ሓርነት ክህበና ይዝከረኒ። ኣነ ሽዑ ብዘይ ገለ ጥርጥር ነቲ ዘካፈለና ኣስተምህሮ ኣብ ልበይ ገይረ ንድሕሪት ቁሊሕ ከይበልኩ ንናጽነት ኤርትራ ክሰርሕ ጀመርኩ። እቲ ብድሕሪኡ ዝሰዓበ ኸኣ ኣብ መጽሓፈይ ከም ዘስፈርኩዎ'ዩ" ብምባል ሓጺር መልሲ ሃበሉ።
"ኣብ ህይወትካ ዀነ ናይ ቃልሲ ጕዕዞኻ ዜሐብነካን ዜጣዕሰካን ነገራት'ዶ ምገለጽካልና?" ንዚብል ሕቶ ኸኣ ሰጋኣ ከይበለ "ንኤርትራ ስለ ዝተጋደልኩ ዜጣዕሰኒ ነገር ከቶ የለን፣ ብኣንጻሩ'ኳ ድኣ ሜዳ ኤርትራ ዘይርስዑ ብጾት ሂቡኒ ኢለ ክገልጾ እፈቱ። ሓቢርና ንሃገራዊ ናጽነት ተጋዲልና፣ ንኤርትራ ደምና ኣፍሲስና፡ ንዝተወግኡ ካብ ሓዊ ኣውጺእና፡ ንዝተሰውኡ ብጾትና ድማ ሓቢርና ቀቢርና። እቲ ብጻይነት'ቲ ዓቢ ጸጋ'ዩ፣ ዘይርሳዕ ጸጋ" ኢሉ ይገልጾ።
ብዛዕባ እዚ መበል 30 ዓመት ጽንብል ናጽነት ብምዝካር ኣብ ሓሳቡ ዝመጹ ጦብላሕታታት ከካፍለና ምስ ሓተትናዮ፡ "ዕላማ ቃልስና ሃገርና ናጻ ንምውጻእ ጥራይ ዘይኰነስ ንኹላህና ዝሓቍፍ መንግስትን ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ንምትካል፡ ናትናን ብኣናን ዝተነድፈ ቅዋም ሒዝና ድማ ንቕድሚት ክንግስግስ'ዩ ነይሩ፣ ምሉእ ናጽነት ክመጽእ ኣሎዎ እብል፡ ውዒሉ ሓዲሩ ኸኣ ከም ዝመጽኣ ኣይጠራጠርን። ንህዝቢ ኤርትራ ጽቡቕ ክምነየሉ'የ ዝደሊ ... ነቲ ዘሎን ዝሓለፈን " ክብል ንሕቶና መለሶ።
ኢብራሂም ብዓይኒ ብጾቱ
"ኢብራሂም ኣብ ፖለቲካ ዝወስዶም መርገጺታት ንጹር፣ ኣብ ኣመራርሕኡ ፍትሓዊ፣ ኣብ ተጋደልትን ስድራ-ተጋደልትን ዝነበሮ ርሕራሔ ድማ ኣዝዩ ልዑል ነበረ" ይብል ምስኡ ንሰላሳ ዓመታት ዝሰርሐ ብጻዩ ተስፋይ ወልደሚካኤል ደጊጋ።
"ነቲ ቅኑዕ'ዩ ኢሉ ዝኣምነሉ መስመር ከኣ ዋጋ ይኸፍለሉ ከም ዝነበረ እዝከረኒ" ክብል ወሰኸሉ። ደጊጋ ንኢብራሂም መሓመድ ዓሊ ብቀረባ ስለ ዝፈልጦ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣስኒቑና'ዩ። ደጊጋ ኣብዚ እዋን ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ'ዩ (ሰ.ዲ.ህ.ኤ.)።
መንግስትኣብ ኣስመሮም'ውን ብሸነኹ ንባህርያት ኢብራሂም ብልዑል ኣድናቖት'ዩ ዝምስክረሉ። ንምዃኑ መንግስትኣብ ኣቦ መንበር ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ኰይኑ ዘገልገለ ነባር ተጋዳላይ ተ.ሓ.ኤ'ዩ። "ሓው ኢብራሂም፡ ከምዚ ሎሚ ሕማም ከየጥቅዖ፡ እሙን፡ መትከላዊ፡ ምቕሉል፡ ተባዕ መራሒ'ነይሩ። ከምኡ'ውን ናይ ካልኦት ርእይቶ ብትዕግስቲ ተገዲሱ ዝሰምዕ ባህርይ ነይሩዎ" ኢሉ ይገልጾ።
ወልደየሱስ ዓማር ብወገኑ ኣብ ልዕሊ ኢብራሂም ዘሎዎ ኣኽብሮት ዕዙዝ'ዩ። ወልደሱስ ካብ ፈለማ ስሳታት ጀሚሩ ንነዊሕ እዋን ኣብ ተ.ሓ.ኤ. ልዑል ተራ ዝነበሮ፡ ንሰውራዊት ባይቶ ኣብ ምህናጽ ከኣ ዓቢ ግደ ዝነበሮ ካድርን መራሕን'ዩ። "ኢብራሂም እቲ እሙንን መትከላውን ሰብኣይ" ኢሎም ተጋደልቲ ይጽውዕዎ ከም ዝነበሩ ይዝክር።
"ንሕና ኣብቲ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ ዘመሓድሮ ምምሕዳራት ቤት ጽሕፈቱ ስለ ዘገልገልና" ይብሉ እቶም ንመጽሓፉ ካብ ዓረብኛ ናብ ትግርኛ ዝተርጐሙ ሰለስተ ነባራት ተጋደልቲ፡ "ናቱ ናይ ምምራሕን ምምሕዳርን ብቕዓት፡ ሰውራዊ ስነ-ምግባሩ፡ መስተውዓልን ኣርሒቑ ዝሓስብን ተጋዳላይ ምንባሩ ኣርጊጽና እንፈልጦ ሓቂ'ዩ" ኢሎም ይምስክሩሉ። ንሳቶም ከኣ ድራር ማንታይ፡ ንጉሰ ጸጋይ፡ ፍስሃየ ሓጎስ ኢዮም።
ገለ-ገለ ኣበርክቶ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ
ኢብራሂም ዝተሳተፎም ዓውድታት ምሕደራ ተ.ሓ.ኤ. ብዙሓት'ዮም። ንሰነዳት ተ.ሓ.ኤ. ገናጺሉ ንዜንብብ ሰብ ንስም ኢብራሂም ኣብ ኵሉ ገጻት'ዩ ዝረኽቦ። ኣብ ዓንኔላት ካድራት ከኣ ኣዝዩ ዉሩይን ጽቡቕ ስም ስለ ዝነበሮ ብዙሓት ከም ህርኩት ክልሰ-ሓሳበኛ ገይሮም ይርእይዎን የኽብርዎን ነበሩ።
ብዛዕባ ሓቀኛ ታሪኽ ተ.ሓ.ኤ. ዝፈልጡ ሰባት ብዙሓት ክነሶም ብዛዕባ'ቲ ዛንታ'ቲ ዝጸሓፉ ግን በጻብዕቲ ዝቝጸሩ'ዮም። "መብዝሕትኡ ዛንታ ተ.ሓ.ኤ ክሳብ ሕጂ ብዝንቡል ኣገባብ፡ ብህዝባዊ ግንባር'ዩ ክዝንቶ ጸኒሑ" ይብል ተስፋይ ወልደሚካኤል ደጊጋ። "ኢብራሂም ግን ብተራ ተ.ሓ.ኤ. ኣብ ሜዳ ኤርትራ ሓደ ጽፉፍ ዛንታ ከቕርብ ብምኽኣሉ ክምስገን ይግባእ" ኢሉ ወሰኸሉ።
ንተስፋይ ደጊጋ ብኣበርክቶ ኢብራሂም ንክሕብረና ምስ ተወከስናዮ፡ ሰጋኣ ከይበለ ሰለስተ ነገራት ክረቍሕ ከኣለ። "እቲ ቀዳማይ ኣበርክቶኡ" ይብል ደጊጋ፡ "ኣብ ተ.ሓ.ኤ ዝተኸሰቱ ሓቅታት - ምዕባሌታትን ጻዕርታትን ድኻማትን - ከም ዝነበርዎ ኣቐሚጡ ንህልውን መጻእን ወለዶ ብመልክዕ መጽሓፍ ኣገዳሲ ዉርሻ ከበርክት ብምኽኣሉ እቲ ዝበለጸ ኣበርክቶኡ'ዩ እብል።"
"እቲ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝሰርዖ ኣበርክቶኡ ድማ" ይብል ደጊጋ፡ "ኢብራሂም፡ ብ1975 ዝተኻየደ ጠቕላል ካልኣይ ጉባኤ ከም ኣባል ፈጻሚ ሽማግለን ሓላፊ ሕብረተሰብኣዊ ጕዳያት ኰይኑ ስለ ዝተመርጸ፡ ንጽጉማት ተጋደልትን ስድራ-ቤቶምን፡ ብኵናት ዝጠፈሹ ሓረስቶትን ገባራትን ንምእላይን ሓገዝ ብውድብ መልክዕ ንክወሃብን ኣበርቲዑ ብምስርሑ ዘንት-እለት ቅጅል ከም ዝብለኒ ክምስክረሉ እደሊ፣ ሓላፍነት ሕብረተሰባዊ ጕድያት እንቋዕ ንኢብራሂም ተዋህቦ ዝበልኩሉ እዋን ነይሩ'ዩ። ርሕርሑን ሓላይን ባህርያት ስለ ዝነበሮ ነቲ ሓገዝ ንክሰራጮ ተጊሁ ዝሰርሐ ተጋዳላይ ምዃኑ ከቶ ክርሳዕ የብሉ" ኢሉ ይገልጽ።
"ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ዝሰርዖ ኣበርክቶኡ ድማ ድሕሪ ናጽነት ወድባት ኣብ ምሕባር፡ ንኪዳን እግሪ ንክተክል ዝጸዓረ፡ ብ2006 ንውድብና ካብ ግንባር ናብ ሰልፊ ንክልወጥ ዘበርከቶ ጻዕሪ፡ ኣብ መጠረስትኡ ድማ ንሰ.ዲ.ህ.ኤ. (ሕብረት ሰለስተ ውድባት) ኣብ ምምስራት ዓቢ ግደ ነይሩዎ'ዩ" ይብል ደጊጋ። "እዚ ክብል ከሎኹ ግን ሓጺር ጸብጻብ ድኣ'የ ዘቕርብ ዘሎኹ'ምበር ኢብራሂም ኣብ ብዙሓት ሸነኻት ሰውራ ኤርትራ ዝተጻወቶ ተራ በዚኦም ጥራይ ክግለጽ ፍትሓዊ ኣይኰነን" ኢሉ ወሰኸሉ።
ምንጪ ስእሊ,D.M
ሓጺር ገምጋም መጽሓፉ
ኢብራሂም ነታ "ጕዕዞ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ - ካብ መጀመርታ ክሳብ መወዳእታ" ዘርእስታ፡ ብ ነሓሰ 2009 ብቋንቋ ዓረብኛ ዘቕረባ፡ ብሓምለ 2019 ናብ ትግርኛ ዝተተርጐመት መጽሓፉ፡ ንኹሉ ሕልኽልኻት ሰውራ ኤርትራ እትገልጽ መጽሓፍ'ያ።
ንኣጀማምራ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ብመሪሕነት መሓመድ ስዒድ ናውድ)፡ ስዒቡ ኸኣ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ብመሪሕነት ኢድሪስ መሓመድ ኣደም) ንምርዳእ፣ ብዛዕባ ብረታዊ ቃልሲ ኤርትራ ብከመይን ብመንን ከም እተመስረተ፣ ኣሉታዊ ዉጽኢት ስርዓት ወተሃደራዊ ክፍልታት፣ ብዛዕባ ጉባኤ ኣዶብሓን ዉጽኢቱን፣ ዉግእ ሓድሕድ፣ ንዕርቂ ዉድባት ዝተኻየዱ ጻዕርታት ... ወዘተ. ብተርታ ኣቕሪቡዎም ኣሎ።
እቲ ሓተታ ቀጺሉ እቶም ዝሰዓቡ ምፍንጫላት፡ ዉጽኢታት 1ይን 2ይን ሃገራዊ ውድባት፣ ዉሽጣዊ ኵነታት ተ.ሓ.ኤ.፣ ብ1974 ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ መፈንቅለ መንግስትን ሳዕቤናቱን፣ ኣብ ኤርትራ ብደርጊ ዝተኻየዱ ወራራት፣ ውግእ ሓድሕድ መሊሱ ክባራዕ፡ ኣብ መጠረስታኡ ድማ ብ1980-1981 ምስ ሻዕብያ ዝተኻየደ ግጥም፣ ተጋደልቲ ተ.ሓ.ኤ. ኣብ ሱዳን ምእታውን እቶም ስዒቦም ዝመጹ ዕልዋታትን ምንባብ ዜሕዝኑ ፍጻሜታት ከም ዝነበሩ ንኣባቢ ይገሃድሉ።
ኢብራሂም ዘቐረቦ መጽሓፍ ንተመራመርቲ ታሪኽ ኤርትራ ኣዝዩ ኣገዳሲ ኣብርክቶ'ዩ። ንኤርትራ ዝተኸፍለ ዋጋ፡ ዝተሰግሩ ዕንቅፋታት፡ ኣብ ሓድሕድ ዉግኣት ዜብጽሑ ጠንቅታት፡ ንቃልሲ ዘዳኸሙ ዉዲታት፡ ጌና ዘይሓወዩ በሰላታት ምንባብ እቶም ዜሕዝኑ ሸናኻት ታሪኽ ኤርትራ ምዃኖም ኣርእዩና ኣሎ።
Source=ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ፡ ዕምሩ-ምሉእ ኣብ ገድልን ስደትን ዘሕለፈ ኤርትራዊ - BBC News ትግርኛ
ኢትዮጵያ ነቲ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊኣ ዘንበረቶ ናይ ሰበስልጣን ቪዛ እገዳታት ተቓዊማቶTuesday, 25 May 2021 09:43 Written by ቢቢሲ
24 ጉንቦት 2021
ምንጪ ስእሊ,REUTERS
ኢትዮጵያ ነቲ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘንበረቶ እገዳ፡ "ግቡእ ዘይኮነ ጸቕጢ" እዩ ብምባል ተቓውሞኣ ገሊጻ።
ኣብ ጉዳይ ትግራይ ብደተደጋጋሚ ሻቕሎቱ ክገልጽ ዝጸንሐ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ሰበስልጣን ኢትዮጵያን ኤርትራን እገዳ መገሻ ከምዘንበረ ኣፍሊጡ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ እቲ እገዳ ኢትዮጵያ ሃገራዊ መረጻ ንምክያድ ኣብ እትሸባሸበሉ እዋን ዝተወስደ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ምስ ምምሕዳር ፕረዚደንት ጆ ባይደን ሃናጺ ዝኾነ ክልተኣዊ ዝምድና ንምምስራት ኣብ ዝስራሓሉ ዘሎ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ግጉይ መልእኽቲ ዘሕልፍ'ዩ ኢሉ።
ጸሓፊ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ “ኣብ ትግራይ ዘሎ ህዝቢ ብግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት፣ ጥቕዓታትን ግፍዕታትን ይሳቐይ ኣሎ፤ ብህጹጽ ዘድልዩ ሰብኣዊ ረድኤት ከኣ ብወተሃደራት ኢትዮጵያን ኤርትራን ከምኡ’ውን ካልኦት ዕጡቓት ጉጅለታት መሕለፊ ይእገዱ ኣለዉ” ክብል ኣረዲኡ።
“ማሕበረሰብ ዓለም ግብራዊ ስጉምቲ ዝወስደሉ እዋን እዩ” ዝበለ እቲ መግለጺ፤ ኣብ ልዕሊ ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ወይ ነባራት ሰበስልጣን መንግስታት ኢትዮጵያን ኤራትራን እገዳ መገሻ (ቪዛ) ከምዝተነበረ ሓቢሩ።
ስርዑን ዘይስሩዕን ሓይልታት ክልል ኣምሓራ ከምኡ’ውን ኣባላት ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝርከብዎም ኣባላት ሓይልታት ጸጥታን ውልቀሰባትን እውን መገሽኦም በቲ እገዳ ክግደብ’ዩ።
እዚ እገዳ ኣብ ልዕሊ’ቶም ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኲናት ንምህዳእ ዝቐረበ ፍታሕ ክቕበሉ ወይ ክተሓባበሩ ቅሩባት ዘይኮኑ ኣካላት ዝተደንገገ ምዃኑ እቲ መግለጺ ኣነጺሩ’ሎ።
ምንጪ ስእሊ,MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS OF ETHIOPIA
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ደመቀ መኮነን
“ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዓመጻትን ጥቕዓታትን ዝፈጸሙ ከምኡ’ውን ናብቲ ክልል ሰብኣዊ ሓገዛት ከይኣትው ዝኸልከሉ ዘተኣጓጎሉ ዘጠቓልል’ዩ” ይብል መግለጺ ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ።
ብተወሳኺ ድማ ምስቶም ሰባት ቀጥታዊ ዝምድና ዘለዎም ኣባላት ቤተሰብ በቲ እገዳታት ከምዝሕጸሩ ተፈሊጡ።
“ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኲናት ንምፍታሕ ዝቐረበ ሐሳብ ቅቡል ብዘይምግባር ሓላፍነት ዝወስዱ ኩሎም ካብ ኣሜሪካን ማሕበረሰብ ዓለምን ተወሰኽቲ ስጉምትታት ይጸበዩ” ኢሉ’ሎ።
ካልኦት መንግስታት እውን ነዞም ስጉምትታት ክወስዱ ጸዊዑ።
መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ንኢትዮጵያ ዝገብሮ ዝነበረ ቁጠባውን ጸጥታውን ደገፋት ሰፋሕቲ ገደባት ከምዘቐመጠ ይሕብር። እዚ ድማ ንፖሊሲ ቑጽጽር ወተሃደራዊ ንግዲ ግብራዊ ዝገብር ከምዝኾነ ኣመልኪቱ።
“እቲ ኣብ ልዕሊ ንኤርትራ ዝግበር ዝነበረ ሓገዛት ብዝምልከት ተነቢሩ ዝጸንሐ ሰፊሕ እገዳታት ድማ ብዝነበሮ ክቕጽል’ዩ” ክብል ኣዘኻኺሩ።
ኣብ ትግራይ ንዘሎ ኲናት ከኣ ዘተኣማመን ፖለቲካዊ ፍታሕ ክግበር ደጊሙ ዝጸውዐ መንግስቲ ኣሜሪካ “ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ቅልውላው ንምፍታሕ ኮነ ኢትዮጵያውያን ኣብዚ እዋን ኣብ ሞንጎኦም ዘሎ ምክፍፋላት ብዕርቅን ዝርርብን ንምፍታሕ ዝግበር ጻዕርታት ንምድጋፍ ቅሩባት ኢና” ክብል ሓቢሩ።
እንተኾነ ግን "ኣሸባሪ ተባሂሉ ምስ ዝሰየመ ህወሓት ምዝርራብ ከም ዘይክኣል ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ" ክብል'ውን፡ ነቲ ንግጭት ትግራይ ንምፍታሕ ብኣመሪካ ዝቐረበ ጻውዒት ሰላማዊ ፍታሕ ከምዘይቅበሎ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሰኔት ኣመሪካ፡ ኣብ ትግራይ ዘሎ ተጻብኦታት ጠጠው ክብልን መንግስቲ ኤርትራ ወተሃደራቱ ብቕልጡፍ ከውጽእን ዝብል ውሳነ ምሕላፉ ዝዝከር እዩ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝወጽኡ ገለ ሰልፈኛታት “ካብ ኢትዮጵያ ኢድኩም ኣልዕሉ” ዝብል ጭርሖ ተሓንጊጦም ተቓውሞ ምስመዖም ድማ ይዝከር።
ኬሚካላዊ መጥቃዕቲ
ኣብ ትግራይ ኲናት ካብ ዝተወለዓሉ እዋን ጀሚሩ ብኣሽሓት ሰባት ክቕተሉ ከለዉ ካልኦት ብዙሓት ከኣ ካብ መረበቶም ተፈናቒሎምን ተሰዲዶምን።
ኩሎም ኣብቲ ኲናት ዝሳተፉ ኣካላት ድማ በቶም ዝፍጸሙ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ክኽሰሱ ጸኒሖም'ዮም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ትማሊ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣብታ ብኲናት ትህሰ ዘላ ትግራይ ሲቪል ዜጋታት ሰራዊት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብዝፈነውዎ "መጥቃዕቲ ኬሚካለዊ ኣጽዋር ግዳያት ኮይኖም" ንዝብል ነጺጉ'ሎ።
እንግሊዛዊ ጋዜጣ ቴሌግራፍ ኣብ ዘቃልሖ ጸብጻብ፡ ብዙሓት ሰባት ኣዝዩ ብዘስካሕክሕ ኩነታት ኣካላቶም ብጻዕዳ ፎስፎሮስ ነዲዱ ኣብ ስቓይ ከምዝርከቡ ሓቢሩ ነይሩ።
ጸብጻብ ቴሌግራፍ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መንበሪ ገዝኣ ዝተወቕዐ ሓንቲ ቆልዓ 13 ዓመት ኣካላታ ነዲዱ ኣብ ከቢድ ስቓይ ከምእትርከብን ሓንቲ ካብ ሞንጎ ግዳያት ምዃናን ኣመልኪቱ።
እቲ ኬሚካል ኣብ ዓውደ ውግእ ምጥቃም'ኳ ዝከኣል እንተኾነ ኣንጻር ሲቪላት ኣብ ረብሓ ምውዓል ግን ከም ገበን ኲናት'ዩ ዝቑጸር።
ኣመዓባብላ ናይቲ ኵናት
ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ብህወሓት ዝምራሕ ዝነበረ መንግስቲ ክልል ትግራይን እናገደደ ዝመጸኣ ፖለቲካውን ሕገመንግስታዊን ምትፍናን ድሕሪ 3 ሕዳር 2020 ናብ ቅሉዕ ኲናት ኣምሪሑ።
ጠንቂ ናይቲ ፖለቲካዊ ምትፍናን ኣብ መጋቢት 2018 ዝጀመረ ኮይኑ ምስ ምምጻእ ቀዳማይ ሚኒስተር ናብ ስልጣንን ምድኻምን ምድፋእን ህወሓት ካብቲ ንልዕሊ 27 ዓመታት ብዓብላልነት ዓትዒትዎ ዝነበረ ፈደራላዊ ስልጣንን ዝተኣሳሰር'ዩ።
ኣብ ሕዳር 2019፡ ኢህወዴግ ውሁድ ገዛኢ ሰልፊ ክኽውን ድሕሪ ምውሳኑ፡ ህወሓት ነቲ ውሳነ ስለዘይተቐበሎ ከምዝወጽእ ኣነጺሩ። ኣብ ክፍላ ሕዳር ናይቲ ዓመት ኢህወዴግ ናብ ብልጽግና ምስተቐየረ ድማ እቲ ፖለቲካዊ ፍትሕ ወግዓዊ ኮይኑ። በዚ ድማ ብልጽግና ገዛኢ ሰልፊ ኮይኑ፡ ህወሓት ከኣ ከም ተቓዋሚ ሰልፊ ኣንጻር እቲ ብዶ/ር ኣብዪ ዝምራሕ ብልጽግና ደው ኢሉ።
ኣብ መጋቢት 2020 ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ነቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ናይቲ ዓመት ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ከምዝተናውሐ ድሕሪ ምግላጹ፡ ህወሓት ነቲ ለበዳ ብዝከላኸል ኣገባብ ክካየድ ይኽእል'ዩ ዝብል ምጉት ብምልዓል ነቲ ምንዋሕ ኣይተቐበሎን።
እቲ ኣብ ወርሒ መስከረም ናይቲ ዓመት ዕድመ ስልጣኑ ከብቅዕ ዝነበሮ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ንውሳነ ኮሚሽን ምርጫ ብምርዓም፡ ዕድመ ስልጣን ፈደራላውን ክልላውን መንግስታት ክናዋሕ ውሳነ ኣሕሊፉ።
ህወሓትን እቲ ንሱ ዝመርሖ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ብወገኖም፡ እቲ ውሳነ "ዘይሕገመንግስታዊን" "ዘይሕጋውን" ብምባል ንውሳነ ናይቲ ቤትምኽሪ ነጺግዎ። ነቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ዝምራሕ ፈደራላዊ መንግስቲን ክልቲኡ ባይቶታትን ኣፍልጦ ከምዘይህቦም'ውን ኣፍሊጡ።
እቲ ውሳነ ቅድሚ ምሕላፉ'ውን፡ እታ ኣፈጉባኤ ናይቲ ቤት ምኽሪ ዝነበረትን ኣባል ፈጻሚ ስራሕ ህወሓትን ዝነበረት ወ/ሮ ኬርያ ኢብራሂም እቲ ውሳነ ከይሓለፈ እንከሎ ተቓውሞኣ ንምግላጽ ኣብ ወርሒ ሰነ 2020 ብፍቓዳ ካብ መዝነታ ወሪዳ።
ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ንውሳነ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫን ቤት ምኽሪ ፈደረሽንን ድሕሪ ምጽዳቑ ኸኣ፡ ባይቶ ክልል ትግራይ ናይ ባዕሉ ምርጫ ከካይድ ብ12 ሰነ 2020 ወሲኑ።
ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ነቲ ክልላዊ ምርጫ ከካይዶ'ኳ ብወገን ትግራይ ጠለብ ቀሪቡሉ እንተነበረ፡ ስለዝነጸጎ፡ ቤት ምኽሪ ክልል ትግራይ ናይ ባዕሉ ኮሚሽን ምርጫ ከቕውም ተገዲዱ።
ብ9 መስከረም 2020 ድማ ምሉእ ብምሉእ ህወሓት ዝተዓወተሉ ክልላዊ ምርጫ ተኻይዱ።
ድሕሪ'ዚ ክልቲኦም ወገናት ኣፍልጦ ተነፋፊጎም፡ ኣብ ናይ ቃላት ውግእ ኣትዮም። እቲ ዝነበረ ወጥርን ምትፍናንን እናገደደ ድሕሪ ምምጽኡ ድማ፡ ተኽእሎ ኵናት እናዓበየ መጺኡ።
24 ግንቦት ዕለተ ነጻነት ኤርትራMonday, 24 May 2021 20:51 Written by ረዘነ ተስፋጽዮን
ግንቦት 24 ዝተባረኸትን ብጽእትን ዕለት ነጻነት ህዝቢ ኤርትራ ኢያ። ንዓና ኤርትራውያን ካብ ኲለን መዓልታት ልዑል ክብሪ ኣለዋ። ንዂሉ መግዛእቲ ኣብ ጎሓፍ ደርብያ። ስዒበን ዝመጻ መዓልታት: ሰሙናት: ዓመታትን ዘመናትን ታሪኽ ክብርን ሓበንን ምዕባለን ከስምዓ ደገ ዝኸፈተት: ብርሃን ዘጓነጸፈት ክነሳ: ብሰንኪ ጠላማት መራሕቲ ህግደፍ ስውኣትና ዘይሓለምዎ: ብህይወት ዘለና ዘይተጸበናዮ ከሰል ኣምሲሎም ንውቃበኣ ኣደዊኖማ ኣለው።
ቅድሚ 30 ዓመት ዝነበረት ወጋሕታ ዕለት 24 ግንቦት ዝተሃርመት ነጋሪት: ኣብ እዝኒ ብዙሓት ሃገራት ዓለም ጋሻ ነይራ። ብዙሓት ኣብ ጒዳይ ኣርትራ ሓሳባቶም ተዛቢዑ ኣእምሮኦም ብትምክሕቲ ሰኺሩ: ዝዓጠቐን ንዝመከተን ህዝባዊ ሓርነታዊ ቃልሲ ብዝሒ ብረትን ሓጺንን ብምእማን ንቖራጽነትን ውሳኔ ህዝባ ንነጻነትን ልዑላውነት ኤርትራ ከስትብህሉ ዘይከኣሉ መልሓሶም ኣሓይኻ።
ግንቦት 24 ብንቕሓት ዝዓጠቕን ንዝመከተን ሓርነታዊ ህዝባዊ ቃልሲ ንድሕሪት ዝገትእ የለን ዝብል ፍልስፍና ኣብነት ብምዃን: ኣብ ቅድሚ ዓይኒ ብዙሓት ኣኽሊል ወርቂ ነጻነት ኣብ ክብ ዝበለ መዓርግ ከተደይብ ዝበቕዐት`ያ። እዛ ዕለት`´ዚኣ መቓልሓን መኣዛ ክብራን ኣብ ዶባት ኤርትራ ከይተሓጽረ፣ ኣብ ከባቢ ኤርትራ ኣፍሪቃን ዓለምን ተንበልብል ኣላ። ኤርትራ ኣባል ኣፍሪቃን ዓለምን ኮይና ተፈሊጣ። እዚ ቅድሚ 30 ዓመት ኣይነበረን። እቲ ክብሪ ግን ብሰንኪ ጻሕተርቲ ሕሰምን ዓመጽን ኣባልነታ ኣብ ዓለም ኣርስሖም ንስማ ኣባላሽየሞ ኣለው።
ኣብቲ ብለይትን ቀትርን ዝርገጽ ዘሎ ጎደናታት ኤርትራ: ኣብቲ ሓረስታይን ጓሳን ዝባኑ ቀሊዑ ከፍርየሉ ዝነበሮ ግርሁን ጎላጒልን ጎቦታትን ስንጭሮታትን: ሰላምን ዕረፍትን ተሓሪሞም ጥቕምን ርብሓ ምልክን ህግደፋውያን ንምሕላው ኣብ መዓስከራትን ድፋዓትን ተዳጒኖም ባርነታዊ ህይወት የሕልፉ ኣለው። ህዝቢ ኤርትራ ዘይግብኦ መከራን ሕሰምን ”ብደቁ ኢና” ዝብሉ ዘይተጸበዮ ሓደጋ ኢዩ ረኺቡ። መግዛእታዊ ዘመናት ሓሊፉን ተሰጊሩን ኤርትራዊ ናይ መሬቱን ንብረቱን ጎይታ ክኸውን ተጸብዩ። እዚ ተርፉ ነታ ዘላቶ ህይወት እውን ዋሕስነትን ቅሳነትን ኣብ ዘይብሉ ጸልማት ተጻጢሑ ይርከብ። ሽምገለታት ኣምዑቶም ብጓሂ ሓሪሩ መርጎሞም ንህግደፋውያን ንሰማያት የዕርጉ ኣለው።
ክብሪ ንዕለተ ነጻነት 24 ግንቦት! ኣታ ብህይወት ዘለኻ ኤርትራዊ ኣብ ደገ ይኹን ኣብ ውሽጢ ዕድለኛ ኢኻ ዝበሃለሉ ግዜ ኢና ከነብዕል ነይሩና። እንተኾነ ብሰንኪ ጨካንን ትምክሕታውን ፖለቲካ እቲ ከይሲ መላኺ: መንእሰያትን ዓበይትን ኣብ ብዙሓት ሃገራት ምስዳዶምን ኣብ ውቅያኖሳትን ባሕርን ምደረበዳን ይጥሕሉን መላገጺ ድሑራት ስሱዓት ናይ ዘመንና ማፍያ ይኾኑ ምህላዎም፣ ነዚ ዝተገንዘበት ዓለም ብሰንኪ እዞም ሰብ ጸሊም ታሪኽ መመሰል ጉዕዙይ ምልካውነት ገይሮማ ኣለው።
እታ መሬት ሳዕሪ እኽሊ ካልእ ኲሉ ህይወት ዘለዎ ከተብቊል: ከተዕብን ክትምግብን ተጸብያ። ታሪኽ ጀጋኑኣ ክትዝክርን ከተኽብርን ሓወልቲ ስውኣታ ክትከልን ነይሩዋ። ኣብ ከርሳ ዝርከብ ማዕድናት ፍሒራ ስንኩላታ ክትኣሊ: ደቃ ከተምህር ህዝባ ሓቑፋ ክትሕብሕብ ሓሊማ። ገማግም ባሕራን ወደባትን ኣውቂባ: ንዓለምን ህዝብታታን ከተጋይሽ ነይሩዋ። ብሰንኪ`ዚ ሰራም ፍጡራ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብርሃ ግን: ኣብ ክንዲ ሰላምን ምዕባለን ትዕድም: ኤርትራ ውግእን ወረ ውግእን: ጥሜትን ዕርቃንን: ጽምእን ሕማምን ኰይና ኣላ። ኤርትራ ናይ ውሽጣ ሽግር ከይኣኽላ: በቲ ዘየቋርጽ ናይ ጥፍኣት ዕጣቑ ተሰንዩ ሕማቕ ታሪኽ ዕዳ ጒርብትና ድሕሪኡ ገዲፉ ዕምሩ ከቃላጥፍ ይሃልል ኣሎ። ነዚ ናብ ሕውነትን ሰናይ ጒርብትናን ምሕዝነትን ቀይርዎ። ድልየት እንተ ገርኩም እቲ መገዲ ክመርሓኩም ኢዩ።
ኣብ ከርሲ እዛ መሬት 100ሺሕ ስውኣት ኣለው። ግንቦት 24 እትዛረቦን ትነግሮን: ክብረይ ኣብኦም ዝተሰረተ`ዩሞ ዝበልዎን ዝወደቕሉን ዕላማ ዘክሩ ክትብል ምስቶም ሓርነታውያን ደለይቲ ፍትሕን ማዕርነትን ድምጻ ዓው ኣቢላ ትድሀ ኣላ። ነቶም ዘሕለፍክዎም ደቀይ ኣሰሮም ተኸቲልኩም ዝኽሮም ሰንደቕ ዕላማኹም ገርኩም: ኣገባብ ፖለቲካኹም ይጸብቕ: ጌጋታትኩም ይተኣረም: ብሕግን ቅዋምን ተሰርዑ፣ መገዲ ጥፍኣትን ዛረጊ ቅዲ ምልካውነት ቅበሩ። ሕጊ ዘይክተል ብዘይ ሕጊ´ዩ ዝጠፍእ ዝበሉ ደቀይ ኣብ ጸልማት ጋህስታት ይሳቐዩን ይሞቱን ንዘለው ዘኪርኩም ናይ ሓባር መደብ ሓርነት ሓንጽጹ። ነዚ ሎሚ ንዕለተይ ደዊኑ ዘሎ ኣቦ ጸልማትን ሓሶትን መልኣከ ሞት ጒሒፍኩም ብብርሃን ሓድነትን ማዕርነትን ስዒርኩም ክትክእዎ ኣጻብዕ ሓድነት እሰሩ። እቶም ብረት ኣብ ልዕሊ ኤርትራዊ ብኤርትራዊ ደው ይበል ዝበሉ: ኑዛዜኦም ንህዝቢ ዝገለጹ ኣብነት ኰይኖም ምስክረይ ዝዀኑ: በዚ እኩይ ጥልመት ዝዕጣቑ ዳጒንዎም ዘሎ ንዓይነይ ዘየቋርጽ መሪር ትኪ ኰይኑኒ ምህላው ዘክሩ።
ናይዛ ዕለተይ ዜናን መቓልሕን ክስማዕ ከሎ ክልተ ቃና ኣለዎ። እቲ ሓደ ትዕቢት ጎልያድ ኰይኑ ንደቀይ ዝኸፋፈለን ዝምቆሐን ኢዩ። እቲ ካልእ ቃና ንስመይ ቅኑዕ ስም ቦታ ሓርነት ሂቡ: ፍትሕን ደሞክራስን ኣስፊሑ: ኣብ ትሕቲ ሉዑላውነተይ ዘጽልል ኢዩ። ጽላለይ፣ ቁዋማዊ ሰርዓተይ መዕቆብ ኩሉኹም ደቀይ ደቂ ዕለተይ ኢኹም። ኣብ ትሕቲ ኣእጋርኩም ዘለው ሰማእታት ደቅኹምን ኣሕዋትኩምን ኣቦታትኩምን ባህ ክብሎምሲ: ንሰላምን ሓውነትን ሕሰቡ። መብጽዕኦም ክሕደስ ቃል-ኪዳን እሰሩን ስርሑን። ስውኣትን ስንኩላትን ደቀይ ነዞም ናይ ግዚኡ ኣጋንንቲ ኣይተሰውኡን ኣይሰንከሉን። ንሳቶምሲ ንዳሕራይ ወለዶ ዝኸውን ታሪኽ መንነት ንልዑላውነተይ እዮም መሰረት ሰሪቶም። ነዚ ሕድር´ዚ ብቑዓት ኮንኩም ክትርከቡ ትኽእሉ ኣብ ትሕቲ ጽላል ልዕልናይ ምስ እትእከቡ ኢዩ። ጒዕዞኹም ጸበባን መከራን: ምስጓጒን ምጽላምን ኣለዎ። ድሕሪ ጽቓይ ራህዋ ከም ዝህልዎኩም ግን ጭቡጥ ግበርዎ።
ኣብ ትሕቲ ልዑላውነተይ ኣጽሊልኩም ድላይኩም እመኑ። ኣብ ዝመረጽኩሞ ተጠርነፉ። እዚ ክትውለዱ ከሎኹም ኣትሒዙ ዝተዓደለኩም ዘይትንከፍ ብጹእ ህያብ ኢዩ። ኲሉ ግዜ ግን ብዘተን ምይይጥን ኣሰንይዎ። ኣነ ንኹሉኹምን ምስ ኩሉኹምን ኢየ። ንነብሲ ወከፍኩም ብሓደ ዓይኒ ኢየ ዝርእየኩም። ንስኹም`ውን ተኻባቢርኩም ብማዕርነት ተሓቛቖፉ። እዚ እንተገርኩም ጸላኢኹም ክትስዕሩ ኢኹም። ንሱ እቲ ስሱዕ ምስ ጠፍአ ድማ ኩሉ ምዕባለ ክትጓናጸፉ ኢኹም። ከመይሲ ከምቲ ኣቐዲመ ዝበልኩኹም ንኹሉኹም ዝኣክል ምንጪ ሃብቲ ኣሎኒ።
ኣነ 24 ግንቦት ክሳብ ሎሚ ደው ክብል ዝኸኣልኩ ኣብ ትሕቲ መሬተይ ዘለውን ምስ ቃንዝኦም ብህይወት ዘለውን ደቀይ ኣንጊሆም ስለዝተባራበሩለይ ኢዩ። ዝተኸልዎ ዕላማ ብዂሉ ይተሓሎ። እቲ ዕማም ፍስሃ ሓርነት ጀሚርኩሞ ኣለኹም። እቲ ዕላማ ክብጻሕ ድማ ተጊህኩም ስርሑ። ነዊሕን ዝተሓላለኸን ጒዕዞ ከም ዘለኩም ካብ ምግንዛብ ኣይትሰልክዩ።
ባዛዕባቶም ቀደም በቲ ቀዳማይ ጸላኢ ዘርምዘርሞ ዝኣተዎም ደቀይ ብዙሕየ ዘስቆርቊር። ቅድሚ 30 ዓመት ደው ካብ ዝብል ኣትሒዘ ኢደይ ዘርጊሐ ንዑ ክብል ምስ ጀምርኩ: እቲ ርኹስ ናይ ውሽጢ ጸላኢ ንዝርጉሕ ዓዳሚ ኢደይ ስለ ዝዓንቀፎን ወሲኹ እውን ስለዘግደዶን ብማዕዶ ከም እንርአአ ገይሩና ኣሎ። ግሉጹን ዘይተገልጸን ናፍቖቶም ኣብ ውሽጦም ኰይኑ ክሕይኾም ከሎ ንቖላሕታይ ይመሮ ኢዩ። ኣውራኳ ብዛዕባ ዝወልድዎምን ቀጺሎም ዝውለዱን ብዙሕየ ዝሓስብ። ከምቲ ቀዲመ ዝበልኩኹም ከኣ እቲ ሕሱም ናይ ውሽጢ ጸላኢ ንሱ ከይኣኽሎ: ምሳይ ዝጸንሑን ኣብ ልዕልነተይ ዝተወልዱን ኣብ ምብታኖም ይታናዀል ኣሎ። ካብ ባሕሪ ከብደይ ዝወጸ መርገም ግን ኣይከስሮርንዩ`ሞ ርግኡ። ምሳኹም ምስ ኣብ ውሽጥን ደገን ዘለኹም ኣኽበርቲ ሉዑላውነተይ ድማ ልበይ እሱር ኢዩ።
ዝኸበርኩም ደቀይ ደቂ ግንቦት 24! ኣነ ብዝንተ ሞጎት ዝተሰኔኹ ኢየ። ካብቲ መሪር ጓህየይ ንዓኹም ምርካበይ ተስፋይ ዓቢ ኢዩ። ሎሚ 24 ግንቦት ዕለተይ ስለዝኾነት ኩሉኹም ብኣይ ሕሰቡ። ዝተኸፍተ ባብ ነጻነት መሊሱ ከይግፍተን ዕጥቁኹም ኣጽንዑ። ካብዚ ጒሒላ ተጠንቀቑ። ኣብዛ ዕለተይ ብዝገብሮ ዳንኬራ ሓሶት እይትተሃመሉ። ቁስለይ ዝጐድእ ጓይላ ካብ ምግባር መዝሙር ሽሕጣን ካብ ምዝማር ደው ኣይክብልንዩ። እዚ ግን እቲ ግዳማዊ ናይ ሞቱ ዋዜማ ኢዩ። ኣብቲ ዕያግ ርስሓቱ ዝሕንብሱ ተረፍ ኣለው። ብኣዳናጋሪ መናውርኡ ዝኣሰሮምን ከም ጣኦት ዘምልኽዎን ውሑዳት ኣለውዎ። ልቦም ዝሰረቖም ብጣዕሳ ሕኒን ዝብሉ ኣብ ውሽጡ ከም ዘለውኒ ኣይትርስዑ። ናይ ምትእስሳርኩም ግዜ ድማ ርሑቕ ኣይኮነን።
ክሳብ ትመጽእ ዕለተይ ደሓን ኩኑ።
ብምኽንያት ግንቦት 24 መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ ብኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር (ኤሃግ) ዝተዳለወ መግለጺMonday, 24 May 2021 15:38 Written by ኤርትራዊ ሃገራዊ ግንባር
ኤርትራ፡ ስለምንታይ እዩ ኣብ ኤርትራ ክሳብ ሎሚ ምርጫ ዘይተገብረ?Saturday, 22 May 2021 12:12 Written by ቢቢሲ/BBC
21 ጉንቦት 2021
እቲ ነጻነቱ ኣረጋጊጹ፡ ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓት መስሪቱ፡ ቆጽሊ ብዘውደቐሉ መራሒ ንክነባበር ንሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ዝተቓለሰ ህዝቢ ኤርትራ፡ ክሳብ ሕጂ፡ ቅዋሙ ከይተግበረ፡ ደሞክራሲያዊ ምርጫ ከይጀመረ፡ ጽምብል 30 ዓመቱ ንምብዓል ይቀራረብ ኣሎ።
ግን ስለምንታይ እዩ ከምኡ ኮይኑ? ስለምንታይ እዩ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ሃገራዊ ምርጫ ክግበር ዘየፍቀደ? ስለምንታይ'ከ እዩ ነቲ ኣብ ቃልሲ ዝምርሓሉ ዝነበረ መትከል 'ምምስራት ሕብረ-ሰልፋዊ ስርዓት' ነጺጉዎ? ስለምንታይ'ከ ንደሞክራሲያዊ ምሕደራ ተሓሲሙ - ምልኪ ሰሪቱ?
ቢቢሲ ትግርኛ፡ ንኣቶ ኤልያስ ሃብተስላሰ፡ ኣብ ዩኒቨርስቲ ቤርቬክን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ሆላንድን ዝምህር ንዝነበረ ናይ ሕጊ ምሁር፡ ንገዲም ተጋዳላይ ዳዊት ፍስሃየ ከምኡ እውን ንተጋዳላይ መጎስ ብርሃነ ኣዘራሪቡ ኣሎ ርእይተኦም እነሆ።
መትከላት ቃልሲ
ሓርነታውያን ውድባት ተሓኤን ህዝባዊ ግንባርን፡ መግዛእታዊ ስርዓት ኣሊኻ "ቅዋማዊት ደሞክራሲያዊት ነጻ ኤርትራ ምትካል" ዝብል መትከል ሒዘን ተቓሊሰን።
እቲ ኣብ ሳሕል ኣብ ዝተኻየደ ካልኣይን ሓድነታውን ጉባኤ (1987)፡ ዝወጽአ ሃገራዊ ደሞክራሲያዊ ፕሮግራም ይኹን፡ እቲ ኣብ 1994 ሳልሳይ ውድባዊ ጉባኤ ዝጸደቐ ሃገራዊ ቻርተር ፡ ቀንዲ ዕላምኡ "ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ምፍጣር" ምንባሩ ገዲም ተጋዳላይ ዳዊት ፍስሃየ ይገልጽ።
ብተወሳኺ ኣቶ ዳዊት፡ እቲ ፕሮግራም፡ ኣብቲ "ምምስራት ደሞክራሲያዊ መንግስቲ" ዝብል ኣርእስቲ፡ "ቀንዲ ዕላማ እቲ ቓልሲ፡ ንጥቕሚ ሓፋሽ ህዝቢ ዚሕሉ መንግስቲ ምትካል ኮይኑ፡ ብደሞክራስያዊ መንገዲ ካብ ዝተመርሐ ነጻ ናይ ህዝቢ ወኪላት፤ ቅዋም ዝሕንጽጽ ፡ ሓዲሽ ውዑላት ዘጽድቕ፡ ህዝባዊ፡ ፈጻምን ፍርዳውን ኣካላት ዝመርጽ፤ ኩሉ ዓይነት መሰላት ዜጋታትን ውዳበታትን ዘኽብርን ዘረጋግጽን፡ ንዜጋታት ኣብ ቅድሚ ሕጊ ብዘይ ኣድልዎ ብማዕረ ዝርእን ዘገልግልን ህዝባዊ ባይቶ ምቛም" ከምዝነበረ ንሰነዳቱ ብምጥቃስ የረድእ።
እቲ ኣብ ሳልሳይ ውድባዊ ጉባኤ፡ ኣብ 1994 ዝጸደቐ ሃገራዊ ቻርተር እውን ነቲ ናይ 1987 ሃገራዊ ደሞክራሲያዊ ፕሮግራም ሓሳብ ከምዝደገመን ዝጠቅስ ተጋዳላይ መጎስ ብርሃነ፡ እቲ ዝትከል ስርዓት፡ 'ሕግን ስርዓትን ዘኽብር፡ ሓድነትን ሰላምን ዝሕሉ፡ ኩሉ ኤርትራዊ ካብ ፍርሕን ጭቆናን ሓራ ኮይኑ፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላቱ ተሓልይሉ፡ ህይወቱ፡ ብቕሳነትን ሓጎስን ንምቕጻልን ንምምሕያሽን ዘኽእል፡ ናጽነትን ጸጥታን ሃገር ዝሕሉ ሃገራዊ ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ ፖለቲካዊ ስርዓት ምህናጽ" ከምዝነበረ ይሕብር።
ምንጪ ስእሊ,S.M
ከም ኣብነት ከኣ ነቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ኣብ 1990 ዋና ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ዝነበረሉ ኣብ ገበር እታ መጽሔት ካብ ቃለ መሕትቱ ዝተወስደ፡ " ኵሉ ከከም ዓቕሙ፡ ሃገር ኣብ ምህናጽ ይዅን ኣብታ ሃገር ኣብ ዝትከል ስርዓት ተሳታፍነት ኪህሉዎ ፤ ….ሓደ ንዅሉ ዝውክል ስርዓት ክመጽእ እንተኾይኑ ከኣ፡ ሕብረ-ሰልፋዊ ኪኸውን ከምዘለዎ፡ ሓደ ሰልፊ ወይ ሓደ ውድብ ዝመርሖ ናይ ፖለቲካ ስርዓት ግን ውሕስነትን ምርግጋእን ከምዘይፈጥር ንዝገለጾ ከም ኣብነት ይጠቅስ።
ነቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ "[ምናልባት እውን] ንህላወ ናይታ ሃገር ኣብ ዘስግእ ደረጃ ከውድቕ ዝኽእል ሳዕቤናት ክኽተል ስለ ዚኽእል፡ ኣብ ፕሮግራምና ኣእቲናዮ [ኣለና]" ዝበሎ ብምልዓል ሽዑኡ፡ እቲ ግንባር ደሞክራስያዊ ፖለቲካዊ ስርዓት ንምትካል ከም ቀዳማይ ዕላማ ሒዙ ይቃለስ ከምዝነበረ ኣረዲኡ።
እሞ'ኸ ደኣ እቲ ኩነታት ብኸመይ ቀጺሉ?
ህዝቢ ኤርትራ፡ ብ1993 ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ብዝተዓዘቦ ህዝባዊ ረፈረንዱም ብ99.8%፡ ብድምጹ ሕርያ ናጽነቱ ኣረጋጊጹ ኣባል ማሕበረሰብ ዓለም ኮይኑ።
ብ19 ግንቦት 1993 ከኣ ብኣዋጅ 37/1993፦ ሕገ-መንግስትን ሕጊ ፕረስን ዘርቅቕን ዘጽድቕን ከምኡ እውን ፖለቲካውያን ውድባት ዝምርሓሉን ሃገራዊ ምርጫ ዝካየደሉን ሕጊ ዘዳሉ፡ ናይ ኣርባዕተ ዓመት ዕድመ ስልጣን ዘለዎ ግዝያዊ መንግስቲ ከምዘቖመ ኣባል ማሕበር ኤርትራውያን ምሁራት ሕጊ ኣቶ ኤልያስ ሃብተስላሰ ነቲ ሰነድ ብምጥቓስ ይዛረብ።
እቲ ሓድሽ መንግስቲ፡ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ተባሂሉ ከምዝፍለጥን፡ ሓጋጊ ፈጻምን ፈራድን ኣካላትን ከምዘጠቓልል እቲ ሽዑ ዝወጽአ ግዝያዊ ኣዋጅ የረድእ።
ክሳብ ኵናት ዶባት 1998-2000 ኣጋጢሙ እቲ መስርሕ ምትካል ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ዝሰናኸል ከኣ፡ ሃገራዊ ቅዋም ዝነድፍ ኮሚሽን፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ንብዙሕ ክፋል ሕብረተሰብ ኣሳቲፉ፡ ብንቡር መስርሕ ዘተን ክትዕን ቅዋም ኣርቂቑ፡ ኣብ ግንቦት 1997 ከኣ ብሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ጸዲቑ።
ኣብ 1996 ከኣ ሕጊ ፕረስ እውን ረቒቑን ጸዲቑን፡ ጋዜጣታት ብሕቲ ተፈጢረን ዓምቢበን ነይረን።
ምንጪ ስእሊ,PEN ERITREA/ ABRHAM T.
ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት
ኣብ ህዝባዊ ረፈረንዱም 1993 ኮነ ኣብ ምርቃቕን ምጽዳቕን ሃገራዊ ቅዋም፡ " ኣባላት ተሓኤ ብምዃንና ጥራሕ ብስርዓት ህግደፍ ካብ ሃገራዊ ጉዳይና ብፍላጥ ተገሊልና" ዝብሉ፡ ኣብ ዝተፈለላየ ህዝባዊ ኣኼባታት ርእይተኦም ዘቕርቡ ሓያሎ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ኣለው።
እቲ፡ "ነብሲ ወከፍ ሃገራዊ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ክሳተፍ ኣለዎ " ዝብል ዝነበረ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ጽባሕ ናጽነት፡ ኣብ ጉዳይ ሃገር ክዋስኡ ንዝሓተቱ ኣባላት ተሓኤ ነበር ዝተፈላለዩ ውድባት፡ "ድሕሪ ሕጂ ናይ ፖለቲካ ሓሸውየ ኣይፍቀድን እዩ" ብምባል ከም ውልቀ ሰባት እምበር ከም ውድባት ክኣትው ከምዘይከእሉ ስለዝኸልከለ፡ " ባህሪያት ኢሳይያስ ብዕምቆት ንዘስተብሃለ፡ እቲ ድሌት ምምስራት ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓት ኣብቶም መሳርሕቱ እምበር ኣብ ኢሳይያስ ዝነበረ ኣይመስለንን" ይብል ኣቶ ኤልያስ።
ምንጪ ስእሊ,AFP
ቤት ጽሕፈት ሃገራዊ ምርጫ ኤርትራ ነበር
ሓያሎ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶን መንግስትን፡ ንኣተሓሕዛን ኣልያን እቲ ብዘተን ልዝብን ክውገድ ዝግበኦ ዝነበረ ኩናት ዶባት 1998-2000 ክግምገም ኣለዎ ብማለት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ሓያል ዘይምርድዳእ ፈጢሮም ነይሮም።
ኣብ ዕጹው ኣኼባታቶም ብቐጻሊ ክዘራረቡ ድሕሪ ምጽናሕ ከኣ ኣብ ታሕሳስ 2001 ቀዳማይ ሃገራዊ ምርጫ ክካየድ፡ ብምውሳን ሕጊ ምርጫን ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን ዘርቅቓ ክልተ ሽማግለታት ተመዚዘን ስርሐን ጀሚረን።
እንተኾነ እቲ ዝረቐቐ ንድፊ ናብ ህዝቢ ወሪዱ ክትዕ ከይተገብረሉ ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስተቛረጸ፡ እቲ ዝነበረ ዘይምርድዳእ ዓሪጉ ናብ ማእሰርቲ ላዕለዎት መራሕትን ምእጋድ ጋዜጣታት ብሕትን ኣምሪሑ።
እቲ ተወጢኑ ዝነበረ ሃገራዊ ምርጫ ከኣ ከም አርእስቲ እውን ከይተላዕለ ክሳብ ሕጂ ተናዊሑ ይርከብ።
ብርእይቶይ ይብል ኣቶ ኤልያስ ሃብተስላሰ፡ "እቲ ብሕብእቲ ሰልፊ ሰውራ ዝመርሐ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንኸምስል ደኣ'ዩ ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓት ክንምስርት ኢና ዝብለና ነይሩ እምበር፡ እታ ኣብ 1994 ስርሓ ኣብቂዓ ፈሪሳ እያ ዝበለና ሕብእቲ ሰልፊስ ሕጂ እውን ነብሳ ወዲባ ብምስጢር ትሰርሕ ዘላ እዩ ዝመስለኒ። ቫንጋርድ ሰልፊ ከኣ ባዕሉ ክመርሕ እምበር ምስ ካልኦት ስልጣን ክሻረኽ ስለዘይፍቅድ፡ ብኸምኡ እዩ ምርጫ ካብ ምክያድ ክሕንግድ ጸኒሑ" ዝብል እምነት እዩ ዘሎኒ ይብል።
ተጋዳላይ ዳዊት ፍስሃየ ግን ኣብ 2001 ኣብ ኤርትራ ኣንጻር ምምስራት ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ዕልዋ ከምዝተኻየደ እዩ ዝምጉት።
"ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ንሃገራዊ ባይቶ ኣፍሪሱ፡ ንፈጻሚ ሽማግለ ኣልሚሱ፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ንኽትከል ዝሓተቱ ናይ ቀረባ መሳርሕቱ፡ ብዘይ ወግዓዊ ክስን ንቡር መስርሕ ፍርድን ኣሲሩን ሰዊሩን ፖሊሳዊ መንግስቲ ዝመስረተ መታን ምርጫ ከይካየድ እዩ። ምኽንያቱ ምርጫ ምፍቃድ ማለት ተሓታትነትን ግሉጽነትን ምቕባል ማለት እዩ። ሓደ ሕጊ ጥሒሱ ብሓይልን ቅልጽምን ዘይሕጋዊ ተግባር ዝፈጸመ ሰብ ከኣ ብጉድለታቱ ክሕተት ኣይደልን እዩ" ብማለት ኢሳይያስ ክሳብ መጨረሽታ ዕድመኡ ምርጫ ዝበሃል ከምዘየፍቅድ ይዛረብ።
ተጋዳላይ መጎስ ብርሃነ እውን ምስ ርእይቶ ኤልያስ ዝመሳሰል ሐሳብ እዩ ዘለዎ።
እቲ ቀደም ኣብ እዋን ቃልሲ እውን እንተኾነ፡ ቃናን ቋንቋን ኩሉ ተቓላሲ፡ "ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓት" ምምስራት ዝብል ስለዝነበረ፡ ኢሳይያስ፡ ነቲ ሓፋሽ ክመስል እዩ ነቲ ሓሳብ ዝደጋግሞ ነይሩ እምበር፡ ከም ውልቀ ጠባይ መላኺ ስለዝኾነ፡ ብጽኑዕ ፖለቲዊ ትካላት ጥራሕ እዩ ክግታእ ዝኽእል - ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ከኣ ከምኡ ዓይነት ትካላት ንኸይንፈጥር ብኹሉ ዝከኣሎ ተቓሊሱ ስዒሩና'ዩ" ይብል።
ሓለፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ግን " ቅድም ልዑላውነት ሃገር ክዕቀብን ክወሓስን ስለዘዎ፡ ሃገር ከየውሓስና ሰራዊት ከነጣይስ ይኹን ብዛዕባ ውሽጣዊ ጉዳያትና ክንዛረብ ግዜኡ ኣይኮነን" እናበሉ እዮም ክገልጹ ጸኒሖም።
ስለምንታይ ግን ኢሳይያስ ሓሳቡ ቀይሩ?
ኣብ ደሞክራሲያዊ ስርዓታት፡ መሪሕነት ማለት፡ ጾርን ሓላፍነትን ህዝብን ሃገርን ምስካም እዩ። ኣብ ምልካውያን መንግስታት ግን መሪሕነት ማለት፡ "ነብስኻ ዝኣዘዘካ ዊን ዝበለካ" ተግባራት ምፍጻም ዕድል ምርካብ እዩ። ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ፡ " ኤርትራ ድሒራ ነጻነታ ትጎናጸፍ ስለዘላ መራሕቲ ኣፍሪቃ ዝፈጸሙዎ ጌጋታት ብልሽውና ኣይክትደግምን እያ" ዝብል ፖለቲካዊ ኣስተምህሮ ይወሃብ ምንባሩ ዝዝክር መጎስ ብርሃነ፡ " ኣብ ጽባሕ ናጽነት ኣበራትና ዘለለየ ህዝቢ ካብቶም ብኹሉ ዓይነት ብልሽውና እንኸሶም ዝነበርና መራሕቲ ኣፍሪቃ ዝተሓትና ምዃንና ቀልጢፊ እዩ መዚኑና" ይብል።
ክሳብ ኵናት ዶባት ተኸሲቱ እቲ ነገራት ዝበላሾ ከኣ፡ ዝበዝሕ ተጋዳላይን ህዝብን " ነገራት ሎሚ ጽባሕ ክመሓየሽ እዩ" ኢሉ ብተስፋ ክቃለስ ጸኒሑ። ግን ኩሉ ነገር ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣይከደን።
ኣብ 1988 ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ዓምበርበብ ሳሕል ብምኽንያት ስራሕ ብኣካል ረኺቡ ንኣስታት ኣርባዕተ ሰዓት ኣብ ጉዳይ ምምላስ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘዕለሎ ኣቶ ኤልያስ ሃብተስላሰ ይዝክር፡ "ኣብ መንጎ ዕላልና፡ ካብ ቻይና እንታይ ተማሂርኩም ኢሉ ከምዝሓተቶን፡ ሽዑ ኢሳይያስ ብዙሕ ነገር ከምዝተማህሩ፡ ግን ቻይናውያን ነቲ ሰብኣዊ ኣምልኾ ማኦ ( ፐርሰናል ካልት) ክቃለሱዎ ከምዝነበሮም ነጊሩና። ሕጂ ግን ባዕሉ ሰብኣዊ ኣምልኾ ፈጢሩ ንሃገር ብምልኪ ሒዙዋ ኣሎ" ክብል ተዘክሮኡ ይገልጽ።
ኣብ 2000 ዓመተ ምሕረት ሰሙናዊ እትሕተም ጋዜጣ ጽጌናይ፡ ኣብ ሳልሳይ ዓመት ቁ-20 ሕታማ፡ " ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝደለዮ[እዋን] ስልጣነይ ክገድፍ እኽእል እየ" ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፦ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ሓንቲ ኣብ ኣመሪካ እትሕተም ጋዜጣ "ስልጣን ክትገድፍ መደብ ኣለካ'ዶ ወይስ ከምቶም ብዙሓት መራሕቲ ኣፍሪቃ ክሳብ ትመውት ክትጸንሕ ኢኻ? ክትብል ንዝቐረበትሉ ሕቶ፡ "ህዝቢ ኤርትራ ስልጣነይ ንክገድፍ ኣብ ዝሓተተሉ እዋን፡ ዋላ እውን ጽባሕ እንተኾነ ስልጣን ንምግዳፍ ድለው እየ። እቲ ምርጫ ምሉእ ብምሉእ ናይ ህዝቢ እዩ" ክብል ንዝሃቦ መልሲ ሒዛ ወጺኣ ምንባራ የዘኻኽር ኣቶ መጎስ።
ኣስዒቡ፡ ነቲ ፕሪዘደንት ኢሳይያስ ኣብ መበል 17 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ምስ ቴሌቪዥን ኣልጀዚራ ኢንግሊሽ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ ኣብ ኤርትራ መዓስ እዩ ምርጫ ክግበር ተባሂሉ ምስ ተሓተተ፡ " እቲ ኣብ ኣመሪካ ዝግበር ምርጫ እንታይ ፍረ ከምዘምጽእን ሓቀኛ ምርጫ ክሳብ እንርእን ን30 ወይ 40 ዓመታት ክንጽበ ኢና … " ንዝበሎ ኣብ ግምት ብምእታው ፕረዚደንት ኢሳይያስ ሃገራዊ ምርጫ ክገብር ድላይ ከምዘይብሉ ብቑዕ ኣብነት እዩ ይብል።
ኤርትራ ፍልጠትን ክእለትን ኣሻሓት ዜጋታታ ዝፈሰሶ ንኣስታት ሓሙሽተ ዓመት ዝተደኽሞ ሃገራዊ ባይቶ ዘጽደቖ ሕገ-መንግስቲ እናሃለዋ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ መበል 23 ዓመት ጽምብል ናጽነት ኤርትራ፡ "… ንኩነታትና ዝሰማማዕ ሓዲሽ ቅዋም ምንዳፍ ክጅመር እዩ" ክብል ዝሃቦ መግለጺ ንባዕሉ፡ ንሱ ክሳብ ዘሎ ኣብ ኤርትራ ምርጫ ዝበሃል ነገር ከምዘይሕሰብ ምስክር ምዃኑ ዝሕብር ኣቶ ኤልያስ ሃብተስላሰ - ኢሳይያስ ክሳብ ዘሎ ኤርትራ ሃገራዊ ምርጫ ትርኢ ኣይመስለንን ይብል።
“ብዕራይ ናብ ዘበለ የብል፡ ዕርፊ ኣጽንዕ”Saturday, 15 May 2021 14:13 Written by ኣድሓኖም በርሀ
ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ከኣ ደንበ ተቓውሞና፡ ውረድ ደይብ ዘይተፈልዮ ጋና ኣብ ማዕረፊኡ ንክበጽሕ ሓያል ጻዕሪ ዝሓትት መስርሕ እዩ። ናይቲ ቀጻሊ ውረድ ደይብ ምኽንያት ውሽጣውን ግዳማውን ምዕባለታት እዩ። እቲ ውሻጣዊ ምዕባለ ብደረጃ ሓደ ውዳበ ኣብ ውሽጡ ዝረአ ድዩ፡ ኣብ ነንሕድሕድ ውዳበታት ዝህሉ ርክባት ዝፈጥሮ ምዃኑ ክንመጸሉ ዝጸናሕና ጉዕዞ የረደኣና። እቲ ግዳማዊ እንብሎ ከኣ ናይ ርሑቕ ድዩ ናይ ጐረቤት ምዕባለ ኮይኑ’፡ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ብሓፈሻ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ከኣ ብፍላይ ዘይስገር ጽልዋን ተጽዕኖን ዘሕድር እዩ። እቲ ናይ ብቕዓትናን ጽንዓትናን ወሳኒ መዕቀኒና ግና ኣብቲ ኤርትራዊ መድረኻት ዝረአ ምዕባለታት እዩ።
ብሓፈሻ ምምሕዳር ህግደፍ ምስ ዝተፈላለያ ጐረባብቲ ሃገራት ከካይዶ ዝጸንሐ ውግኣት፡ ብፍላይ ከኣ ምስ ኢትዮጵያን ኣብ 1998-2000 ዘካየዶ ኣዕናውን ደማውን ውግእ፡ ኣብ ጉዕዞ ደንበ ተቓውሞና ዘሕደሮ ተጽዕኖ ዝርሳዕ ኣይኮነን። ደሓር ኣብ መንጎ መራሒ ጉጅለ ህግደፍ ኣቶ ኢስያስ ኣፈወርቅን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ዝተፈጥረ፡ ዘይትካላዊ፡ ዘይህዝባውን ዘይግሉጽን ዝምድና ዝጻሕተሮ ህቦቡላን ኣብ ደንበ ተቓውሞና ዘሕደሮ ተጽዕኖን ናይ ቀረባ ግዜ ተዘክሮና እዩ። እነሆ ሎሚ ከኣ ካብቲ ዝፈራሕናዮ ኣይወጻእናን። ወዮ ዘይትካላዊ ዝበልናዮ ርክብ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘኸተሎ ውግእ ኣብ ትግራይ ይካየደ ኣሎ። ብሰንኪ ክቱር ኢሳያሳዊ ናይ ህውከት ህርፋን ናይ ኤርትራ ሰራዊት ኣብዚ ውግእዚ ኣትዩ፡ ሰብኣውን ቁጠባውን ክሳኣራታት የውርድ ኣሎ። ስለዚ ከኣ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝገደደ ሕሱም ኩነታት ኣብ ህዝብና ብምፍጣሩ፡ ደንበ ተቓውሞና ኣካይድኡ ክፍትሽ ዝያዳ ተጽዕኖ ዝፈጥር ኮይኑ ኣሎ። እቲ ጉዕዞ ደኣ ዝያዳ ኩርኳሕ ይኸውን እምበር፡ ካብዚ ኣሉታዊ ምዕባለዚ ክፍጠር ዝኽእል ናይ ቃልሲ ብልሒ ስለ ዘሎ ቃልስና ከይቦኸረ ክሳብ ዓወት ክንቅጽሎ ኢና።
በዚ ናይ ማሕበራዊ መድያ ወረታት ተዓብሊኹ ዝኸይድ ዘሎ ዝመስል፡ ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ማዕበል ከይንውሰድ ክንጥንቀቕ ይግበኣና። ምጥንቃቕ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንዓኡ ዝጸውር ውሽጣዊ ዓቕምን ስጥመትን ከም ሰልፍታት ወይ ውድባት ነፍሲ ወከፍና፡ ከምኡ እውን ብሓባር ከም ሓይልታት ተቓውሞ ከነጥሪ ክንበቅዕ ግድን እዩ። ምኽንያቱ ሓድነትናን ምቅርራብናን ንፋስ ዘእቱ እንተኮይኑ፡ ብቐሊሉ ኣብ ዘይኤርትራዊ ዛዕባ ናብ ዘየድሊ ኩርናዕ ክንውሰድ ንኽእል ኢና። ድሮኳ ኣብ ኣተሓሕዛቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኩነታት ብሓላፍነትን ብጥቃቐን እንተዘይኣሊናዮም ናብ ዘየድሊ ኣንፈት ክምዕብሉ ዝኽእሉ ናይ ርኢቶ ፍልልያት ፈጢርና ኣለና። ኣብ ከምዚ ኩነታት ከጋጥም ካብ ዝኽእል ኣሉታዊ ሳዕቤንን ምርሕሓቕን ንምድሓን፡ ሓደ ጉዳይ ክንድግፍ ወይን ክንቃወም እንከለና፡ ከምቲ “ብዕራይ ናብ ዘበለ የብል፡ ዕርፊ ኣጽንዕ” ዝበሃል፡ እንምርኮሰሉ መትከላዊ መቖሚ ክህልወና ናይ ግድን እዩ። ንኣብነት “ነዚ ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ከመይ ንሓዞ?” ንበል። ነዚ ሕቶዚ ክንምልስ እንከለና፡ “ሓድነት መሬትን ህዝብን ኤርትራን ኤርትራዊ ረብሓን ዘይትንክፍዩ” ዝብል መመርኮሲ ንሓዝ ክንብል ንኽእል። ኣብ ክሊዚ ዝመጽእ ፍልልያት ናይ ኣተገባብራ ከኣ ኣብ ዙርያዚ መሰረታዊ ጉዳይ ንቓንዮ።
እቲ ከጋጥም ዝኽእል ናይ ርኢቶ ጫፋት ከም መእርነቢ እንጥቀመሉ መመርኮሲ ወይ መወከሲ ከም ዕርፊ ኣጽኒዕና እንሕዞ መትከል እዩ። እዚ መትከልዚ ብሃታሃታ ዝመጽእ ዘይኮነ፡ ከከም ኣሰራርሓ ናይቲ ውዳበታት ብጉባአን ካለኦት ትካላዊ መዕቀንታትን ዝሓለፈ ክኸውን ይግበኦ። ኣብዚ ከም ዕርፊ መሲልና፡ ኣጽኒዕና ንሓዞ ክበሃል እንከሎ፡ ትካላዊ ኣንፈቱ ከይሰሓተ፡ ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ ናብ ናይ ሓሳባት እንካን ሃባን መኣዲ ዘተ ኣይቀርብን ማለት ኣይኮነን። ካብ መሰረቱ ክትለም እንከሎ እውን ናብ ናይ ርኢቶ ዕዳጋ ሒዝካዮ ወሪድካ “እዚ እዩ ናተይሞ ዓድጉለይ” እትብለሉ እምበር፡ ከም ውዱእ ወሲድካ ምስኡ ክነቅጽ እየ እትብሎ ወይ ንካለኦት እተመንግጎ ኣይኮነን።
ኣብ ሓደ ሰልፊ ኮነ ውድብ ወይ ኣብ መንጐ ሰልፍታትን ውድባትን ኣብ ዝኽፈት ናይ ሓሳባት እንካን ሃባን መኣዲ፡ ኣብ ሓደ ጉዳይ ብዝተፈላለዩ ውዳበታት ዝተፈላለዩ ኣረኣእያታት ከም ዝቐርቡ ርዱእ እዩ። ርዱእ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ናይ ርኢቶ ብቕዓት ካብቲ ዓቐን ክርከብ ስለ ዝኽእል ብዝሒ ኣረኣእያታት ጸጋ እውን እዩ። ምእንቲ ናይ ብሓቂ ጸጋ ክኸውን ግና፡ ክንድቲ ርኢቶኻ ተቐባልነት ክረክብ እትጽዕቶ ናይ ካለኦት ክትቅበል እውን ቅሩብ ምዃን የድሊ። ብኹሉ መለክዒ ካብቲ ናትካ ዝያዳ ዝሓይሸ ክሳብ ዝርከብ ግና ከምቲ “ብዕራይ ናብ ዘበለ የብል፡ ዕርፊ ኣጽንዕ” ዝበሃል፡ ኣብ ዙርያቲ እምንቶኻ ምጽናዕ ነውሪ ኣይኮነን። ብኣንጻርዚ ብየማነ ጸጋም ብዝነፍስ ህቦብላታት እንዳተወሰድካ ብዘይ ብሱል መስርሕ እንካን ሃባን ኣገዳስነቱ ዘይተራእየካ ርኢቶ ብታህዋኽ ምርዓም ንተቐባላይ ኮነ ንወሃባይ ዘርብሕ ኣይኮነን። ኣብ ሓደ ዛዕባ ናትካ ርኢቶ ምሓዝ ናይ ዝኾነ ፈቓድ ዘይሕተሉ መሰል እዩ። ክንድቲ ዝኣመንካሉ ርኢቶ ናይ ምሓዝ መሰል ዘለካ፡ ብመርተዖ ዝተሰነየ ሓሳብካ ክትቅይር ዘገድደካ ሓቂ ክቐርብ እንከሎ ምቕባል ከኣ ክስገር ዘይግበኦ ሃናጺ ግደታ እዩ።
ኣብ ሓደ ጉዳይ ፍልልያት ከጋጥም እንከሎ እቲ መዋጽኦ፡ ምሉእ ብምሉእ ክትሰማማዕ ምኽእል ጥራይ ኣይኮነን። ነቲ ዝፈላልየካ ከም መፈላለይ መዝጊብካ፡ ኣብቲ ዘሰማምዓካ ምናልባት እውን ዝበዘሓ ዝኸውን ሓሳብ ብሓባር ምጉዓዝ እውን ካልእ መዋጸኦ እዩ። እዚ ምርጫዚ በቲ ሓደ ወገን ብሰንኪ ፍልልያት ምግጣሙ ነቲ ጉዕዞ ዘይኮልፎ ምዃኑ ተመራጺ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ሎሚ ዘይተራእየካ መሰማምዒ ሓሳብ ጽባሕ ንክኽሰተልካ ዕድል ዝህብ እዩ።
ኣብ ከምዚ ሎሚ ንሕና ንርከበሉ ዘለና፡ እሞ ናብ ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ ምቅላስ ክንወፍር እንከለና፡ ነፍሲ ወከፍ ተሳታፊ ኣካል “እዚ እዩ ናተይ” ዝብሎ ሓሳብ ሒዙ ክቐርብ ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ። ኣብቲ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝቐርብ ሓሳባት ተመሳሳልነት ክህልው ናይ ግድነት እዩ። ምኽንያቱ ኩልና ካብ ኤርትራዊ ክውንነት ስለ እንነቅል። ካብዚ ሓሊፉ ግና ናተይ እትብሎ ርኢቶ ዘይብልካ፡ ምስ ካለኦት ብኣካል ጥራይ ምስፍታን ሓጋዚ ኣይኮነን። በዚ ኮነ በቲ፡ ኣብ ዝኾነ መድረኽ ዝነፈሰ እንተነፈሰ፡ ኣጽኒዕካ እትሕዞ ናይ ኣተሓሳስባ ዕርፊ ክህልወካ ዘይገሃስ መሰል እዩ።
“ተመሊስካ እትረድኦ፡ ሓዲግካዮ ኣይትእቶ”Sunday, 09 May 2021 09:56 Written by ኣሮን ናኦድ
ኤርትራውያን፡ ብዘይካ ቁንጣሮ ሰዓብቲ ጉጅለ ህግደፍ፡ ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን ዕማም ማዕረ እዩ ዝብጸሖም። እቲ ድሌት ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ናብዚ ዘይተርፍ ዓወት ንምብጻሕ ዝኽፈል ናይ ቃልሲ ዋጋ እውን ብኹሎም ዝኽፈል እምበር፡ ሓደ ከፋላይ እቲ ካልእ ተዓዛባይ ዝኾነሉ ኣይኮነን። ኤርትራውያን ነዚ ክበቕዑ፡ እቲ ሓደ ነቲ ካልእ ረጊጽዎ እንዳ ሓለፈ ዘይኮነ፡ ከምቲ “ተመሊስካ እትረድኦ ሓዲግካዮ ኣይትእቶ” ዝበሃል፡ እንዳተደጋገፉን እንዳተመላልኡን ዝካየድ መስርሕ እምበር፡ ብምንጽጻግ ዝሕለፍ ኣይኮነን። ብግብሪኸ ከምኡዶ ንመላላእን ንተሓላለን ኣለናን ወይስ ኣይፋልናን ዝብል ወትሩ ብጽሞና ክንሓስበሉ ዝግበና እዩ።
መንቀሊ ኮነ ሸቶ ቃልስና ሓደ እዩ። ንሱ ከኣ “ኣብ ኤርትራ ምልኪ ኣወጊድካ ሕገመንግስታዊ፡ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምውሓስ” እዩ። እቲ ዘራኽበና ክሳብ ክንድዚ ዓሚቕን ብሩህን እንዳሃለወ፡ ብዙሓት ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ማሕበራት፡ ህዝባዊ ምልዕዓላትን ትካላት ሚድያን ክንከውን እንከለና ዘየገርም ኣይኮነን። ተረሓሒቕና ዘይንረሓሓቕ ኮይና ከነብቅዕ ብሕማቕ ዓይኒ ክንጠማመትን ብናይ ሓሳብ ደናጉላ ክንኮራረብን እንከለና ከኣ ኣዝዩ ዘስደምም እዩ። እቲ ቀንዲ ፍልልይና ኣብ ዙርያቲ ናብቲ ናይ ሓባርና ሸቶና ንምብጻሕ እንኽተሎ ኣተሓሳስባ እዩ እምበር፡ “ምምሕዳር ህግደፍ ክውገድ’ሞ ብህዝባዊ ዲሞክራሲ ክትካእ” ዝብል መትከልስ ናይ ሓባርና እዩ። እቲ ምብዛሕ ናይ ውዳበታትናን ትካላትናን መሰልን ምርጫን ናይቶም ተዋሳእቱ ስለ ዝኾነ “ኣእዳው ጠዊኻ እተውሕዶ ወይ እተብዘሖ” ኣይኮነን። ነቲ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ኣኽቢርካን ኣመሓዲርካን፡ ኣብቲ እትሰማመዓሉ ዘራኽበካ ሰፊሕ መድረኽ ምግባሩ ዘይስገር እዩ። ብመሰረቱ እውን ማእከላይ ነጥቢ ናይቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ዕማምን ብደሆን እዩ።
ብሰንኪ ብሓባር ክንቃለስ ዘይምብቃዕና ዝኣትወና ሓደገኛ ንፋስ ንኣድማዒ ዓቕምና ዘዳኽም ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ሓደገኛ ናይ ሓባር ጸላኢና ንክበታትነና እውን ዕድል ዝህብ እዩ። ስለዚ ተኸኣኢልካን ተጸዋኢርካን ዝኽየደሉ መንገዲ ክንረክብ ክንጽዕር እንከለና፡ እንተዘይበቒዕናዮ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ዘይኮነ ኣብ ልዕሊ ነፍሲ ወከፍና ንውስን ከም ዘለና ክንርዳእ ይግበኣና። ካብዚ ንምድሓን፡ ነቲ “ተመሊስካ ንእትረድኦ፡ ሓዲግካዮ ኣይትእቶ” ዝብል ምስላ እንተላይ ነቲ ረቂቕ ምስጢራዊ ትርጉሙ ከነስተውዕለሉ ይግበኣና። ዝያዳ ኣዕሚቚና እንተሓሲብናሉ እምበኣር “ኣነ ብዘይበኣኻ፡ ንስኻ ብዘይበኣይ ኣይከንድምዕን ኢና እሞ ኣይንረሓሓቕ” ዝብል ዓሚቕ መልእኽቲ ዘለዎ እዩ።
እቲ ብዙሓት ውዳበታት ክንከው ዘብቀዓና፡ መበገሲናን መዓርፎናን ሓደ ክነሱ፡ ኣብቲ ጉዕዞ ነናትና መዋጸኦ ኢልና ንኣምነሉ ኣተሓሳስባ ምሓዝና እዩ። እዚ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነትዚ ምናልባት ብዘይድሌትና ተባዚሑ ይኸውን። እንተኾነ “ሰብ ኣይውሓድ ምስ ድራሩ” ከም ዝበሃል፡ ነቲ ብዙሕነት ኣሳኒና፡ ንኹልና ዘማእዝን ሓቛፊ ባይታ ኣማዕቢልና፡ ነቲ ምንጽጻግን ምርሕሓቕን ናብ ተስፋን ምቅርራብን ከነማዕብሎ ግደታና እዩ። ብመሰረቱ እውን ነዚ ክንገብር ምኽኣልን ዘይምኽኣልን ኣብ ናይ ለውጢ ቃልሲ ብቕዓትና ዝምዘነሉ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ኩለ-መዳያት ብዙሕነት ዝጸውር ትዕግስትን ሓላፍነትን ዘየብሉ ጉጅለ ህግደፍ ብመሰረቱ ዝተፈለና ምዃና ጸብለልታ እነመዝግበሉ’ውን እዩ። ናብዚ ክንበጽሕ ከኣ “እንኽእሎ እዩ” ዝብል ኒሕን ሓቦን እምበር “ድሕሪ ሕጂ ምስ እገለ ሓቢርካ ምቅላስ ኣይከኣልን እዩ” ብዘስምዕ ዝዓረበ ሕልናን ተስፋን ክኸውን ኣይገበኦን።
ንናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ብዓይኒ ክዕረቕ ዘይክእል ጽልእን ምንጽጻግን ክንርደኦ ኣይግባእን። ብዓይኒ ጽልኢ ምርእኣይ ቅድሚ ሕጂ ብብዙሓት ተፈቲኑ ዘየዐወተ ምርጫ እዩ። ኣብነት ክኾነና፡ ኣብ ግዜ ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ፡ መግዛእታዊ ስርዓት ደርግ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንሃገራት ኣዕራብ ይጸልአን’ዩ ብዝብል ዝንቡዕ ሕሳብ፡ ንሰውራ ኤርትራ “ናይ ኣዕራብ መሳርሒ እዩ” ኢሉ ብህዝቢ ከጽልኦ ፈቲኑ። ጉጅለ ህግደፍ “5ይ መስርዕ” ብዝብል ሕንጉጉ ሰኒዑን ምስ ህዝቢ ኣጻሊኡን፡ ንሓይልታት ተቓውሞ ኤርትራ ምስዚ ኣጐዝጊዙ ብህዝቢ ከጽልኦን ከብርሶን ብዙሕ ፈቲኑ። ድሕሪ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ወያነ ተጻሊኡ እዩ ብዝብል፡ ንሓይልታት ተቓውሞ ኤርትራ ምስ ወያነ ደሪቡ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ክንጽሎ ዘይፈንቀሎ እምኒ ኣይነበረን።
ሎሚ ድሕሪ ውግእ ኣብ ትግራይ ምጅማሩ እሞ ኣብ ኣሰላልፋ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራን ከባቢናን ጽልዋ ምስ ኣሕደረ ከኣ፡ እቲ ግጉይ ኣስማት እናለጠፍካ ምውቃዕን ምጽላምን ዝልማዱ ጉጅለ ኢሳያስ ኣፈወርቂ በቲ ዝለመዶ ይቕጽል ኣሎ። ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ደንበ ተቓውሞና እውን እቲ ምውቕቓዕን ምጽልላምን፡ ካብ ናትካ ዝተፈልየ ርኢኢቶ ንዝወነነ ኣካል ጁንታዶ ብልጽግና ብዝብሉ ቃላት ተሰንዩ ይቀላቐል ኣሎ። ብልጽግና ወይ ጁንታ ከይኮንካኸ፡ ከም ኤርትራዊ ረብሓ ሃገርካን ህዝብኻን ኣቐዲምካዶ፤ ናትካ ርትዓዊ መርግጽ ምሓዝ ዘይከኣል ኣይኮነን። መሰል እውን እዩ። እቶም ብግጉይ ኣስማት እንዳኣጠመቑ ኣብ ጸለመ ተዋፊሮም ዘለዉ ንረብሓ መን ከምኡ ይገብሩ ከም ዘለዉ እንድዒ። ስለዚ እቲ ኣስማት እንዳውጻእካ ምጽላም፡ ካብ “ቅድም ንነብስኻ ምርኣይ” ንምህዳም ዝመሃዝ መመሳመሲ እዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ግና ከምቲ ሰውራና ናይ ኤርትራ እምበር ናይ ኣዕራብ ከምዘይኮነ ብግብሪ ዝተራእየ፡ እቲ ካለኦት ጸለምታት እውን ኩነታት እንዳኣነጸሮ ሓቀኛ መልክዑን መንነቱን ካብ ምሓዝ ዝዓግቶ ከም ዘየለ ምርዳእ የድሊ።
ኣብ ክንዲ ከካብ ኩጀታትና ንመዓዳዶ!Thursday, 29 April 2021 19:19 Written by ኣድሓኖም በርሀ
ኣብ ቅድሚ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ ዘሎ መሰረታዊ ዕማም ወጻዒ ስርዓት ኣወጊድካ፡ ልዕልና ህዝቢ ዘረጋግጽ፣ ብብዙሕነታዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምትካእ እዩ። እዚ ጥቕሉል መግለጺ ናይቲ ዕማም ኮይኑ፣ ኣብቲ ናብዚ ንምብጻሕ ንጐዓዞ ዘለና መስርሕ ከኣ ሰፊሕ ዝርዝር ኣሎ። ነቲ ዘይተርፍ ዓወትና ዘደናጉዮ ዘሎ ከኣ፡ እቲ ገዚፍ ዕማም ዘይኮነ፡ እቲ ኣብቲ ዝርዝር ዘሎ ዛዕባታት እዩ።
እዚ ውሑስ ለውጢ ናይ ምርግጋጽ መስርሕ ዝሓቶ ጻዕርን ብብዙሕ መልከዓት ዝትመን ዘኽፍሎ ዋጋን ኣለዎ። ተመኩሮና ከም ዘርእየና ናይቲ ክሳብ ሕጂ ዝተኽፍለን ዝኽፈል ዘሎን ዋጋ ቀንዲ ሓቢርካ ኣንጻር ወጽዓ ጉጅለ ህግደፍ ክትቃለስ ዘይምብቃዕ እዩ። ናይዚ ኣውራ ናይ ቃልሲ መሳርሒ ዝኾነ ምእዙዛት ኮይና፡ ነቲ ብመስዋእቲ ኣብ ዘውሓሳ ሃገሩ፡ ራህዋ ዝጸመኦ ህዝብና ከነርዊ ከኣ ከካብቲ ብዝተፈላለየ ኣወዳድባታት ተመዓዳዲና “ያላኻ” ንበሃሃለሉ ዘለና ኩጀታት ወሪድና፡ ኣብ ናይ ሓባር ባዕልና ዝመድመድናዮ መቃለሲ መድረኽ ክንራኸብ ክንበቅዕ ምርጫ ዘይኮነስ፣ ግድነት ምዃኑ ናትና ኢልና ክንግንዘቦ ይግበኣና። ብኸምዚ ኣገባብ ብሓባር ክንቃለስ ዝከኣል ክነሱ፡ ክሳብ ሎሚ ከም ዘይከኣልናዮ ክንእመን ይግበኣና። ብሰንኪ ነዚ ዘይምኽኣልና ዘይተደላይ ግዜ ነባኽን፡ ክኸፍል ዘይግበኦ ዋጋ ንኸፍል፡ ክነውሕ ዘይግበኦም ስቓይ ህዝብና ነንውሕ ከም ዘለና ከኣ ክስቆረና ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ነቒልና ከኣ ኣብ ክንዲ መመሊስና በቲ ዘየዕወተና መንግዲ ንዳኽር ተፈቲኑ ዘይወደቐ መንገዲ ዓወት ክንሕዝ ይግበና።
ከካብ ዘለኻዮ ኩጀታት ወሪድካ፣ ከም ዘዕውተካ ፍቱን ኣብ ዝኾነ ሰፊሕ መድረኽ ቃልሲ ምስላፍ ማለት ብዙሕ ዝተሓላለኸ ትርጉም ዘለዎ ኣይኮነን። ሰብኣውን ነገራውን ዓቕምኻ ኣወሃሂድካ፡ ብኣተሓሳስባ ተወሓሒጥካ ሓቢርካ ናይ ለውጢ ሓይሊ ክትፈጥር ምብቃዕ ማለት እዩ። ዝያዳ ንምብራሁ ዋላ ፍልልያት ይሃልኻ፣ እቲ ዝፈላልየካ ክንዲ ህልውና ሃገርን ራህዋ ህዝብን ዝስራዕ ስለ ዘይኮነ፡ ኣከኣኢልካዮ ንቕድሚት ምሕላፍ ማለት እዩ። “ምእንቲ መጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ” ከም ዝበሃል፡ ምእንቲ ድሕነት ሃገርን ህዝብን፡ “እዚ ይትረፈኒ ዘይኮነ፡ እዚ ይጽነሓለይ” ክንብል ክንበቅዕ ናይ ግድን እዩ። ዋላ ንእሽቶይ ትኹን ነጸብራቕ ብዙሕነትና ዝኾነት ፍልልይ እንተሃለወትና’ውን፥ ክንተሓላሎን ክንጠማመትን ክንነብር ኣለና ኢልካ ምሕሳብ ዓዲ ዘየእቱ ግጉይ ኣረዳድኣ እዩ።
ከካብ ዘለኻዮ ናይ ኣተሓሳስባ ኩጀት ወሪድካ፡ ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ ምርኻብ፡ ክሳብ ክንድዚ ወሳኒ ካብ ኮነ፡ ኣብዚ መዳይዚ ንከይንዕወት ጸላኢና ጉጅለ ህግደፍ ዘይፍንቅሎ እምኒ ከምዘይህሉ ንገንዘብ። ኣይኮነንዶ ናትና ድኽመትን ሕመቕን “እነሆልካ” ኢልና ከም ገጸ በረኸት ኣቕሪብናሉ፡ ባዕሉ ኣንቂዱ ብዘርሓሕቕ መርዚ ካብ ምምራዝና ድሕር ኣይክብልን እዩ። ብመሰረቱ እውን እኮ ኣብ መንጎ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጥን ጉጅለ ህግደፍን ዘሎ ምትሕንናቕ፡ ንሕና ኣንጻሩ ተቓሊሱ ዘድምዕ ዓቕሚ ምእንቲ ከነጥሪ ክንሓብር፡ ንሱ ከኣ ነዚ ዘይምሕሮ ሓድነት ክብትን ዝፍሕሶ ውዲትዩ ኢልካ ምግላጹ ዝከኣል እዩ። ምኽንያቱ ናትና ቀጻልነት ብዘለዎ፡ ብመጽናዕቲ ዝተሰነየን ብትካላዊ መልክዕ ዝግለጽን ምሕባር ዕድመኡ ዘሕጽር ምዃኑ ኣዳዕዲዑ ዝርደኦ እዩ። ዶባት እንዳሰገረ ኣብ ርሑቕን ቀረባን ሕንኮም ዝቕንጠጡ ልኡኻት እንዳለኣኸ ዘዋፍሮ ኣዕናዊ ተግባር ቀንዲ ዕላማኡ፡ ነቲ ኣንጻሩ ዝቃለስ ዘሎ ሓይሊ ኩሉ ድሑር ስምዒታት እንዳጻሕተርካ ምብታኑ እዩ። ብናትና ድኽመት ብሓባር ምስራሕ ክንስእን እንከለና ከኣ’ሞ ንህግደፍ “ሰብኣይን ሰበይትን ዝተበኣስሉ መኣዲ” እዩ።
ኣብ ኤርትራ ጉጅለ ኢሳያስን ጸረ ህዝቢ ትካላቱን እንከለዉ፡ ራህዋ ከምዘይመጽእ ቀደም ዝተዓጽወ ፋይል እዩ። ህግደፍ ወዮ ኣብ ኤርትራ ንዓለም ብዘስደመም ዘርጊሕዎ ዘሎ ኣብዚ ዘመንዚ ኣብዛ ሃገር እዚኣ ተራእዩ ዘይበሃል ወጻዒ ምምሕዳር ንምድልዳል፡ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት እውን እግሪ ከትክሎ ዳምዳም ከም ዝበለ ብፍላይ ኣብዘን ዝሓለፋ ካብ ጐዳጉዲ ዓዲ ሃሎ ዝወጸለን ዓመታት ክንዕዘቦ ጸኒሕና ኢና። ከምቲ ዝደለዮኳ ዓዳጋይ እንተዘይረኸበ ኣብ ኢትዮጵያን ሶማልያን ግና መማውቲ ናይ ምርካብ ተስፋ ዘለዎ ይመስል። እቶም ብጉርሒ ድዩ ብገርሂ ሃንደፍ ኢሎም ምስ ጉጀለ ኢሳያስ ዝምድና ዝደኮኑ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ሰልሚ ተዋሒጦም ከምዘለዉ ንዕዘቦ ዘለና’ዩ። ነታ ንሱ ከም ቑርን ኣስሓይታን ዝፈርሓ ምርጫ፡ ኣብተን ሃገራት እውን ኣህጒጉ ንድሕሪት ክመልሳ ብዝኣለሞ ውዲት፡ ኣብተን ሃገራት እናሓደረ ዝጉህር ዘሎ ሓዊ መስካሪ እዩ። ንኣብነት ኣብ ኢትዮጵያ እቶም ቀዳማይ ሚኒስተር ዓበይቲ ጌጋታት ፈጺሞም ተባሂሎም ብምሁራትን ፖለቲከኛታትን ይውቀስሎም ካብ ዘለዉ ተግባራት ሓደ፡ ዓይኖም እንዳረኣየ እዝኖም እንዳሰመዐ፡ ምስ ንኤርትራ ዘይኮነ፡ ዲክታተር ኢሳያስ ዝፈጠርዎ ዓይኒ መፍተሉ ዘይፍለጥ ዝምድና እዩ።
“ቋንጣን ስልጣንን ተንጠልጢሎም ኣይነብሩን እዮም። ሓደ እዋን እቲ ቋንጣ ካብቲ ዝተሰቕለሉ ወሪዱ ኣብ ሓዊ ተጠቢሱ ይብላዕ፡ እቲ ኣብ ስልጣን ዝተንጠልጠለ ከኣ ብህዝቢ ይወርድ” ይበሃል እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ከኣ “እቲ ሓደ እዋን እሞ መዓስ እዩ”? ዝብልዩ እቲ ሕቶ እምበር፥ ከይፈተወ ከም ዝውገድ ርዱእ እዩ። ስለዚ ናትና ሓላፍነት ነቲ ዘይተርፍ ናይ ውድቀቱ ግዜ ምቅልጣፍ እዩ። ኤርትራ ድሕሪ ኢሳያስ ዝሓሸት እትኾነሉ ባይታ ምምድማድ እውን ኣብ ቅድሜና ዘሎ ብደሆ እዩ። ኢሳያስ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወጽዓ ናብ ጐረባብቲ ኣዋፊሩ፡ “ኤርትራ ሰላም እያ” ንምባል ምእንቲ ክጥዕሞ ፈቐድኡ ዘዋፈሮ ውግኣት ውጽኢቱ ብኣንጻርቲ ዝሓሰቦ ኮይኑ ውድቀቱ የቀላጥፍ ከም ዘሎ ንርእዮ ኣለና። ትማሊ ምስዚ ኩሉ ኣዝዩ ዝኸሓነ ጸረ ህዝቢ ኤርትራ ትግባራቱ፡ ንዓና እውን ብዘደንጸወና ምኽንያት፡ ንጭካነኡ ብዝምጥን ዓለም ተቕልበሉ ኣይነበረት። ሎሚ ግና “ክረኣያ ክብላስ ይእረያ” ከም ዝበሃል፡ ኣብ ጥራይ መዓኮሩ ብዘርእዮ ጠብሎቕሎቕ ኣብ ዓይኒ ብዙሓት ኣትዩ ኣብ ጸለምቲ መዛግብቲ ይምዝገብ እነሆ። ህልዊ ኩነታት፡ ነዓና ሓቢርካ ቃልስኻ ካብ ምቅልጣፍ ጀሚርካ ኩሉ ብኣና ዝዕመም ክንገብር ይጽወዓና ኣሎ። ስለዚ ብግብሪ “ከካብቲ ተሰቒልናዮ ዘለና ናይ ኣተሓሳባ ኩጀታት ወሪድና፡ ኣብ ዝሰፍሐ መድረኽ ንራኸበሉ ግዜ ዝያዳ ቅድም ሎሚ ህጹጽ እዩ።


c: text/html

text:
Radio Erena: 17 September 2019
መንግስቲ ኬንያ፣ ዘይሕጋዊ ንግዲ ንምቁጽጻር፣ ምስ ኢትዮጵያ ዘራኽባ ክልተ መስመራት ከምዝዓጸወ ማዕከን ዜና ስታንዳርድ ሓቢሩ።
እቲ ኣብ ከባቢ ሞያለ ተዓጽዩ ዘሎ ጽርግያታት፣ ካብ ክልትኢ ወገናት ዝንቀሳቐሱ ነጋዶ፣ ግብሪ ከይከፈሉ ይሓልፉ ምህላዎም፣ በዓል መዚ ኣታዊታት እታ ሃገር ድሕሪ ዘቕረቦ ጥርዓን’ዩ።
መዓልታዊ ካብ 30 ክሳብ 50 ናይ ጽዕነት መካይን በቲ መስመር ከምዝመላለሳ ዘመልከተ እቲ በዓል መዚ፣ ግብሪ ዝኸፍላ ግና ሒደት ምዃነን ኣገንዚቡ።
ዘይሕጋዊ ንግዲ ዘመላልሱ ወነንቲ ዓበይቲ መካይን፣ እቲ ኬላታት ዘለዎ ኣውራ ጽርግያታት እናጎሰዩ፣ ካልእ መንገዲታት ክጥቐሙ ምጽንሖም’ዩ እቲ በዓል መዚ ዝወቅስ።
እቲ መስመራት፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ብትሪኮላታን ካልእ ሓጹራትን ተዓጽዉ ከምዘሎ’ውን ኣፍሊጡ።
እቲ በዓል መዚ ኣቐዲሙ፣ ኣብቲ ዞባ ምስ ዝርከቡ ሓይልታት ጸጥታ፣ ነጋዶ፣ ነበርትን ብዛዕባ ዶባ ዝሰገረ ንግዲን ምእካብ ግብርን ብዝምልከት ዘተ ካከትድ ጸኒሑ’ዩ።
ኬንያውያን ካብ ኢትዮጵያ፣ ከም ሰሜንቶን ኣእካልን ዝኣመሰለ ነገራት በዚ መስመር እዚ ከእትዉ እንከለዉ፣ ኢትዮጵያውያን ከኣ ከም ዘይቲ፣ ዝሟቕ፣ ሳሙና፣ ኮቦርታን ካልእን ካብ ኬንያ የምጽኡ።
በዚ መስመር ካብ ዝመላለስ ዘይሕጋዊ ንግዲ፣ መንግስቲ ኬንያ ኣስታት 30 ሚልዮን ሺሊንግ ወይ ልዕሊ 200 ሽሕ ዶላር ግብሪ ይስእን ከምዘሎ ንበዓል መዚ ዞባ ሞያለ ብምጥቃስ እቲ ማዕከን ዜና ኣብ ኣተሓሳሲቡ።
================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዜና ቫቲካን
እዚ ካብ መላእ ዓለም ብሚልዮናት ዝቊጸሩ ምእመናን ከካብ ገዛኦም ብተለቪዥንን ብኢንተርነትን ካልእ መራኸቢ ብዙሓንን ዝተኸታተልዎ መሥዋዕተ ቅዳሴን ዑደተ ሆሳዕናን ከምቲ ሥርዓተ ኣምልኾ ላቲናዊት ቤተክርስትያን ዝእዝዞ ኣብ ግዜ ወንጌል ካብ ሠለስተ ተመሳሰልቲ ወንጌላት ማለት ማቴዎስ ማርቆስ ሉቃስ ሓዲኦም ብምምራጽ ምሉእ ታሪኽ ሕማማት ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ካብታ ዝተታሕዘላ ክሳብ ዝዓረፈላ ብመልክዕ ተዋስኦ ሠለስተ ወይ ኣርባዕተ ካህናት ለቢሶም ሓደ ነቲ ኢየሱስ ዝብሎ ካልእ ነቲ ሕዝብን ጸሓፍትን ዝብልዎ ከምኡ እውን ናይ ሓዋርያት መልስትታን ናይ ጲላጦስ ቃላትን ብዝተፈላለዩ እናተቀባበሉ የንብብዎ። ኣብ ወንጌል ዮሓንስ ዘሎ ታሪኽ ሕማማት ክርስቶስ ግን ወትሩ ኣብ ዓርቢ ስቅለት እዮም ዘንብብዎ።
ንሎምዘመን ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ግጽው ዝእዝዞ ወንጌለ ማቴዎስ ብምንባሩ ካብ ምዕራፍ 27 ካብቲ ብዓቢ ክብሪ ናይ ኢየሩሳሌም ዚኣተወሉን በዓለ ፋሲካ ምስ ሓዋርያቱ ፈጺሙ ኣብ ጌተሰማኒ እንክጽሊ ይሁዳ ካብታ መኣዲ ቊርባን መሊቑ ከይዱ ብ30 ቅርሺ ምስ ሊቃነ ካህናት ተዋዓዒሉ መምህር ኢሉ ስዒሙ ኣሕሊፉ ዝህቦ ጴጥሮስ እዝኒ ሓደ ኣገልጋሊ ብሰይፉ ክቈርጽ ጐይታ ከኣ ነታ እዝኒ ፈውሲ ሰይፊ ዘልዕል ብሰይፊ ክጠፍእ እዩ ኢሉ ምስ ተታሕዘ ሓዋርያት ራሕሪሖሞ ከምዝሃደሙን ጴጥሮስ ሰለስተ ግዜ ከምዝኸሓደን መርመራ ኢየሱስ ብሊቃነ ካህናትን ናይ ሓሶት መሰኻኸርን ኮታስ ኩሉ ክሳብ ስቕለቱን ሞቱን ዝገልጽ ብሰፊሑ ምስ ተነበ ቅዱስነቶም ኣብ ኣገልግሎት ዘተኰረ ስብከት ማለት 'ብዙሕ ግዜ ንእግዚአብሔር እነገልግሎ ንሕና ይመስለና ኰይኑ ግን ንሱ ኣቀዲሙ ስለዘፍቀረና ክገልግለና መረጸ። ስለዚ ንሱ እዩ ብነጻነቱ ከገልግለና ዝመጸ በዚኸስ ሕይወትና ንካልኦት እንተዘይኣገልጊልናሉ ትርጉም የብሉን' ክብሉ ነዚ ዝስዕብ ሰፊሕ ስብከተ ኣቅሪቦም።


text:
በየነ ሰመረ
ዓርቢ 19 ሕዳር 2004 ዓ.ም. ኣብ ሆስፒታል ኦሮታ ናይ ሚኒስትሪ ጥዕና ኣኼባ ነበረ። እቶም ኣባላት ናይቲ ሚኒስትሪ ዝዀኑ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ መንግስተኣብን ንሆስፒታል ጥዕና ኣእምሮ ኤርትራ ዝመርሕ ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ገብረንጉስን ናይቲ ኣኼባ ተሳተፍቲ ነበሩ። ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ገብረንጉስ ኣብቲ ናይ ድሕሪ ቀትሪ ጽሑፍ ከቕርብ መደብ ተታሒዙሉ ስለ ዝነበረ፡ ተጋባእቲ ምምጻእ ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ከም ሽታ ማይ ዝዀኖም ‘ሕጂ መጸ’ ክብሉ ደቓይቕን ሰዓታትን ሓለፈ። ብፍላይ ኣብቲ ኣኼባ ዝነበረ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ልዕሊ ሰቡ ክሻቐል ጀመረ። ኵነታቶም ኣብ ናይ መወዳእታ ጥርዙ በጺሑ ዝነበረሉ እዋን ምንባሩ ውሽጡ ክሻቐል ትጽቢት ዝግበረሉ እዩ። ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ኣብታ ዕለት ዝግባእ ናይ ኣኼባ ክዳን ተኸዲኑ፡ ነቲ ኣኼባ ዘቕርቦ ወረቓቕቲ ሒዙ ናብቲ ኣኼባ እናኸደ፡ ንስድራኡን መሳርሕቱን ከይተሰናበተን ሓደራ ከይገደፈን እዩ ብሓይልታት ጸጥታ ካብ መገዲ ተጨውዩ። መስርሕ ክሲን ፍርዲን ከይረኸበ ከኣ ዛጊት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ልዕሊ 14 ዓመታት ኣቚጺሩ ኣሎ።
እቲ ኣብታ ቤተ ክርስትያን ዝነበረ መዓልታዊ ናይ ዕንወት ምንቅስቓስ፡ እቲ መንግስትን ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶን ዝጸሓሓፍዎን ዝለኣኣኽዎን ዝነበሩ ብቐረባ ዝከታተል ዝነበረ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ናይ ሓደጋ ደበና ኣንጸላልዩ ከም ዝነበረ ይፈልጥ እዩ። ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ካብቲ ኣኼባ ከም ዝበኾረ ምስ ፈለጠ፡ ናብ ንእሽቶ ሓዉ ኣቶ በረኸት መንግስተኣብ ክድውል ወጸ። ኣብቲ እዋን ኩሉ ሰብ ሞባይል ኣይነበሮን፡ ናብ ገዛ ደዊሉ ግና ንሓዉ ንኣቶ በረኸት ረኺቡ ናይ መወዳእታ ቃሉ ሃቦ “ቀሺ ዶ/ር ፍጹምብርሃን ኣብ ኣኼባ ተረኺቡ ሰሚናሩ ከቕርብ ነይሩዎ፡ ክሳብ ሕጂ ግና ኣይመጸን ዘሎ፡ ኵነታት እዚ ዘሎናዮ ትፈልጥ ኢኻ፡ ድሃዩ ፍለጡ፡ ድሃይና’ውን ግበሩ ሓደራ” ኢሉ
ተሌፎን ዓጽዩ ናብቲ ሰሚናር ዝግበረሉ ዝነበረ ኣዳራሽ ተመለሰ። ኣቶ በረኸት በቲ ዝረኸቦ ሓበሬታ ክከታተል ጀመረ። እንተዀነ ግና ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ’ውን ካብቲ ኣኼባ ናብ ገዛኡ ከይተመልሰ ብተመሳሳሊ መገዲ ኣብታ ዕለት ምስ ተወስደ ብዘይ ክሲን ፍርዲን ንልዕሊ 14 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ካርሼሊ ብስቓይን መከራን ይነብር ኣሎ።
ዶ/ር ተኽለኣብ ብዓቢኡ ከም ሓኪምን ኣገልጋሊ ቤተ ክርስትያን ዝፍለጥኳ እንተዀነ፥ ኣብ መንፈሳዊን ማሕበራዊን ስነ- ጽሑፍ ትግርኛ ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበረን ሓደ ካብ ጠንቂ ብዘይ ፍርዲ ንልዕሊ 14 ዓመታት ዘእሰሮውን ጸሓፊ ምዃኑ እዩ። እዚ ጽሑፍዚ እምበኣር፡ ነቲ ምስ ብጾቱ ዕድመኡ ኣብ ማእሰርቲ ዝበሊ ዘሎ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ መንግስተኣብ፡ ከም ጸሓፋይ ዘበርከቶም ስራሓት፡ ኣብ ጕዕዞ ምጽሓፍን ምሕታምን ዘጋጥሞ ዝነበረ ማሕለኻታትን ናብ ማእሰርቲ ዘምርሖ ጉዕዞን ዝጥምት ጽሑፍ አዩ።
ዶ/ር ተኽለኣብ ካብ ግዜ ንእስነተይ ኣትሒዘ በቲ ኣብ ቀጽሪ መካነ ህይወት ዝህቦ ዝነበረ ትምህርቲታት ዝፈልጦ እኳ እንተዀንኩ፡ ኣዝየ ክቐርቦ ዝጀመርኩ ግና ቀቅድሚ እታ ናይ መወዳእታ መጽሓፉ ካልእ ወንጌል ወዲኡ ምሕታሙ እዩ።
ንሱ ከም ሓኪም ኣብ ሆስፒታል ሓዝሓዝ ክሰርሕ ብፍላይ ናይ ለይቲ ተረኛ ኣብ ዝዀነሉ፡ ስራሕ ቅድሚ ምጅማሩ ኣቐድም ኣቢሉ ናብቲ ኣብ ጥቓ እቲ ሆስፒታል ዝርከብ ገዛና ይመጽእ እሞ ተተሓሒዝና ናብቲ ሆስፒታል እትርከብ ንእሽቶ መመርመሪት ክፍሉ ኮፍ ኢልና ዝበዝሕ እዋን ግዜ ወሲድና ብዛዕባ ስነ ጽሑፍ ነዕልል ነበርና። እቲ ህዱእን ካብ ምዝራብ ምስማዕ ዝፈቱ ዶ/ር ተኽለኣብ፡ ነቲ ኣነ ዝጽሕፎ ዝነበርኩ ሓጸርቲ ዛንታታት ከንብበሉ ከለኹ ብተመስጦ ይሰምዓኒ እሞ፡ ኣብ ጽሑፍ ጥራይ ኣድሂበ ክሰርሕ ይምዕደኒ። ለይቲን መዓልቲን ኣንቢቡን ጽሒፉን ኣይደክምን’ዩ። ጣውላኡ ወትሩ ፈሕ- ብትን ዝበሉ ብወረቓቕቲ ዝመልአት’ያ። ዝምድናና ኣብዚ ከምዚ ኵነታት እናሃለወ እዩ ነታ ናይ መወዳእታ መጽሓፉ ወዲኡ ብዛዕባኣ ብዙሕ እዋን እናተዘራረብና፡ ንዓይን ንሓደ ካልእን ክንከታተላን ዲዛይን ክንገብረላን ገዲፉልና ናይ ሓጺር እዋን ትምህርቲ ንምውሳድ ናብ እስራኤል ገይሹ ዝተመልሰ። እቲ እዋን እዋን ጽልግልግን ብመንግስቲን ብገለ ገለ ካህናትን ይጥመት ከምዝነበረን ክእሰር ከምዝኽእልን ይፍለጥ ብምንባሩ፡ ገለ ፈተውቱ “ኣታ ዶ/ር ተኽለኣብ ብእኡ ጌርካ እንዶ ትረፍ” እንተበልናዮ እኳ ዝረኸበ ይርከበኒ ናብ ዓደይ ደኣ ይምለስ ኢሉ ኣቕቢጹ ተመልሰ። ኣይጸንሐንድማ ብኸምቲ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ዘሎ ኣገባብ ምስተወስደ ዕድመ እኹል መንእሰይ ዝኣክል ንዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ይርከብ ኣሎ።
ኣርእስታዊ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ወንጌል ጥዑም ዜና፡ ራእይ፡ ካልእ ወንጌል ዝብላ መጽሓፍትን 17 ሕታማት መጽሄት እንጌራ ህይወትን ተሓቲመን ዝወጻ፡ ናይ ቐሺ ዶክተር ተኽለኣብ መንግስተኣብ ጽሑፋት ኰይነን፡ ዝበዝሐ ኣብ መጽሄት መካነ ህይወት ዝወጽእ ዝነበረ ብዙሕ ዓንቀጻት ዝተጸሓፉ ጽሑፋት ባዕሉ ዝጸሓፎም እዮም። ብዘይካ’ዚ ናብ ሕትመት ዘይበቕዐ 13 ዓበይትን ንኣሽቱ መጽሓፍቲ፡ ሓጸርትን መሃርትን ጽሑፋት መምሃሪ ኣዳልዩ ነይሩ። ብዘይካ’ቲ ዝሓዙዎም መንፈሳዊን ማሕበራዊን መልእኽታት፡ ኣገባብ ኣጠቓቕማ ቃላት፡ ሰሓቢ ኣበሃህላታትን ንጽሑፋት ዶ/ር ተኽለኣብ ተነበብቲን ተባሃግቲን ካብ ዝገብርዎም ረቛሒታት እዮም። እታ ናይ መወዳእታን ብድሕሪ’ታ መጽሓፍ ተሓቲማ ናብ ህዝቢ ምዝርግሓ ናብ ማእሰርቲ ዘምርሓላ መጽሓፍ ካልእ ወንጌል ከም ኣብነት ወሲድና ከም ጸሓፊ ንምንታይ ዕላማ ጽሒፉዋ ንኸሕትማ ዘጋጠሞ ሕልኽላኻትን ንርአ።
ኣብ መወዳእታ ተስዓታት ኣብ ኤርትራ ዝተፈላለዩ መንፈሳዊ ምንቅስቓሳት ዝገነነሉ ወቕቲ እዩ ነይሩ። ብዙሓት መንእሰያት፡ ኣብዚ መንፈሳዊ ምንቅስቓሳት ይጽምበሩ ኔሮም። ሓደ ካብቲ ገኒኑ ዝነበረ ሓደስቲ እምነታት፡ ‘ሬማ’ ናይ ዝተባህለ መንፈሳዊ ምንቅስቓስ እዩ። ካብ ኣብያተ ክርስትያን ኦርቶዶክስ፡ ካቶሊክ፡ ወንጌላዊትን መንእሰያት ናብቲ ‘ሬማ’ ዝብሃል ምንቅስቓስ ብብዝሒ ዝውሕዝሉ እዋን እዩ ዝነበረ። እቶም ብብዝሒ ናብቲ ሓድሽ ምንቅስቓስ ዝኸዱ ዝነበሩ፡ ካብ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ዝነበሩ መንእሰያት ነበሩ። እቶም ንምህሮ መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ንእስነቶም ኣጽኒዖም ምሉእ ዕድሚኦም ዝተማህርዎን ዝመሃርሉን ብዓል ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብን ብጾቱን ነዚ “ንመንእሰያት ካብቲ ስሩት እምነት እናባሕጎገ ዝወስድ ከም መንሽሮ ዝልሕም ዝነበረ ትምህርቲ ምዕጋት” ብዝብል ብዘይካ ዝህቡዎ ዝነበሩ ምህሮ፡ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ 420 ገጽ ዘለዋ፡ ካልእ ወንጌል ዘርእስታ መጽሓፍ ኣብ 2002 ዓ.ም. ኣዳለወ።
ኣብቲ እዋን ግና መጽሓፍ ምሕታም ተኸልኪሉ ስለ ዝነበረ፡ ሚኒስትሪ ዜና ፍቓድ ዘይሃቦ ዝዀነ ይኹን ጽሑፍ ኣይሕተምን ነበረ። መንፈሳዊ ጽሑፋት ንኽሕተም ፍቓድ እንተ ተሓቲቱ፡ ንምቍጽጻር ሃይማኖታዊ ትካላት ዝቘመ መሓውር ካብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት መሰነይታ ደብዳቤ ይሓቱ ነበሩ። ካብቲ ቤት ጽሕፈት ሃይማኖታዊ ጉዳያት መሰነይታ ንምርካብ’ውን ካብ ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ ናይ ደገፍ ደብዳቤ ክትረክብ ኣለካ። እምበኣር ዝዀነ ይኹን መንፈሳዊ መጽሓፍ ንኽሕተመልካ ሰለስተ ኣርባዕተ ናይ ሳንሱር ሓጹር ተሰጊሩ እዩ ዝትግበር። ኣብ ሓንቲ ካብዘን ሓጹራት ናይ ምትራፍ ተኽእሎታት ድማ ዝዓበየ ኣጋጣሚ ኣሎ። መራሕቲ ማሕበር መካነ ህይወት ግና ኣድላይነትን ህጹጽነትን
እቲ ትምህርታዊ መጽሓፍ ስለ እተረድኦም ነታ መጽሓፍ ከሕትምዋ ላዕሊ ታሕቲ ምባል ጀመሩ።
ነታ ለይቲን መዓልቲን እተደኽመላ ዓባይ መጽሓፍ ናይ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ንኽትሕተም ንኣቡነ እንጦንዮስ ሕቶ ቐረበሎም። ብድሕርዚ ኣቡነ እንጦንዮስ፡ “ጉባኤ ሊቃውንቲ ይመርምርዎ’ሞ ምትሕብባር ይገበረሎም” ኢሎም ወሰኑ። ብዝቐልጠፈ ድማ ኣብቲ እዋን ጉባኤ ሊቃውንቲ ብዝነበሩ ነቲ ናይ ምምርማር ስራሕ ተተሓሓዝዎ።
እቶም ናይ መንበረ ፓትርያርክ ጉባኤ ሊቃውንቲ ናይ ፈለማ ክፍሊ ሳንሱር ብምዃኖም፥ ንቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ሓደ ብሓደ ሕቶታት ክዘንበሉ ጀመረ። ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ክምልሶ ዝተሓተቶ፡ ብምሉኡ ገለጸሎም፡ እቲ ዝሃቦም መግለጺ ኣዕጋቢ ስለ ዝነበረ ኩሎም ተቐቢሎሞ እዮም። ነቲ በቶም ሊቃውንቲ ዝቐረበሉ ናይ ቃላት እርማት ዝነበረ ግን “ካብ እዚኣስ እዚኣ እንተ በልካያ ይሓይሽ” ዝበሉዎ ኲሉ ከም ዘለዎ ነቲ ሓሳባቶም ተቐቢሉዎ “ሎሚ መዓልቲ ኣሪመ ወዲኤ ድሕሪ ጽባሕ ኣብዚኣ ከምጽኣልኩም እየ” ኢሉ ተፋነዎም።
እታ መጽሓፍ ናብ ቤት ጽሕፈት ኣቶ ዩፍታሄ ምስ ኣተወት፡ (ኣቶ ዩፍታሄ ዲሜጥሮስ ወኪል መንግስ ኤርትራ ኣብ መንበረ ፓትርያርክን ኣመሓድርን እታ ቤተ ክርስትያን ዝነበረ እዩ።) ኣቶ ዩፍታሄ ንጸሓፊ መሪ-ጌታ ይትባረኽ “እዛ መጽሓፍ ናብ ቤት ማሕተም ክትከይድ ደብዳቤ ጽሓፍ” ብምባል ኣዘዞ። መሪ-ጌታ ከኣ ከምታ ትእዛዝ ዝተኣዘዛ ንእኣ ዝምልከት ምሉእ ደብዳቤ ጸሓፈ። ማዕረኡ ግን ጸገም ዝፈጥር ወረ ክናፈስ ጀሚሩ ነበረ። መን ከም ዘውረዮ ዘይተፈልጠ “ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ጉባኤ ሊቃውንቲ ኣርሞ ዝበልዎ ከይኣረመ ነታ መጽሓፍ ከምታ ዝነበረታ የሕትማ ኣሎ” ዝብል ወረ፡ ካብ መንበረ ፓትርያርክ ሓሊፉ ናብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት በጽሐ። ሃይማኖታዊ ጉዳያት ብወገኖም ነቲ ስራሕ ክዕንቅፍዎ ይደልዩ ስለ ዝነበሩ፡ ሓደ ሰበብ ብምርካቦም ሕጕሳት ነበሩ። ኣቶ ዩፍታሄ ነታ ደብዳቤ ምስ ሰደዳ፡ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ንኣቶ ዩፍታሄ “ሓደ ንሕና ንኣኻ ኢና ንፈልጥ፡ ንምንታይ ብመሪ-ጌታ ይትባረኽ ጌርካ ተጽሕፎ፡ ካልኣይ ድማ ጉባኤ ሊቃውንቲ ይተኣረም ዝበልዎ ኣይተኣረመን” ኢሎም ብላዕሊ ምስ ኣጉባዕብዕሉ። ኣቶ ዩፍታሄ ሸበድበድ ኢሉ ንቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ኣጸውዖ።
“እቲ ብጉባኤ ሊቃውንቲ ኣርሞ ዝተብሃልካዮሲ ኣይኣረምካዮን ዲኻ?” ኢሉ ኣቶ ዩፍታሄ ንቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ሓተቶ። “በቲ ዝተብሃልኩዎ መሰረት ከም ዝግባእ ኣሪመዮ እየ” ብምባል ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ብምትእምማን መለሰ። “እታ ክእርመላ ዝተዋሃበትንን እታ ዝኣረምኩዋን እውን ንቤት ጽሕፈት ኣረኪበዮ እየ፡ ሕጂ እተን ኣብታ መጽሓፍ ይተኣረማ እተባህላ፡ ዘይተኣረማ እንተልየን ሕጂ ብሓባር ኴይንና ክንርእየን ንኽእል ኢና” ብምባል ደጊሙ ብምትእምማንተዛረበ።
እቲ ቀንዲ ዕላማ ግና እታ መጽሓፍ ከይትሕተም ንምዕንቃፍ ስለ ዝነበረ “ያእ ጉባኤ ሊቃውንቲ ተኣኪቦም ነቲ መጽሓፍ ከም ብሓድሽ ይመርምርዋ!” ዝብል ትእዛዝ ተዋህበ። በዚ ድማ እታ መጽሓፍ ከም ብሓድሽ ክትምርመር ዳግም ናብቶም ጉባኤ ሊቃውንቲ ተመልሰት። እቲ ጉዳይ ዳግም ክምርመረሉ ኣብ ዝጀመረሉ እዋን ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ተጸውዐ። “እሞ እንደገና እቲ ምልክት ጌርክምሉ ዝነበርኩም ክንሓልፎ ኢና” ኢሉ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ይጅምር። ድሕሪ ክንደይ ምምልላስ ጉባኤ ሊቃውንቲ ስርሖም ወዲኦም ተሰማሚዖም ቃለ ጉባኤኦም ምስ ጸሓፉ፡ ፈሪሞም ብደብዳቤ ተሰንያ ናብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ከም ትኸይድ ተገብረ። እታ ተኣሪማ ዝተባህለት መጽሓፍ ካብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ብድሕሪኡ ድማ ናብ ሚኒስትሪ ዜና ተላእከት። ድሕሪ ቍሩብ እዋን ሚኒስትሪ ዜና ናብ መንበረ ፓትርያርክ ደወሉ፡ መሪ-ጌታ ይትባረክ ድማ ተቐበሎም፡ “ናበየናይ ቤት ማሕተም ኢኹም ክጽሓፈልኩም ትደልዩ፧” ኢሎም ሚኒስትሪ ዜና ሓተቱ። ሚኒስትሪ ዜና ሳንሱር ገይሩ ዘሕለፎ ንሱ እቲ ሚኒስትሪ ባዕሉ እዩ ናብታ ዝተረቚሐት ቤት ማሕተም ደብዳቤ ጽሒፉ ነታ መጽሓፍ ዝልእካ። መሪ-ጌታ ይትባረክ ነቲ ሕቶ ሚኒስትሪ ዜና ተቐቢሉ ናብ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ደዊሉ ሓተቶ፡ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብድማ ኣብ ሰምሃር ግራፊክስ ኣርት ክትሕተመሉ ከም ዝደሊ ገለጸ፡፡ እታ ደብዳቤ ናብ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ትመጽእ እሞ “እንካ እዛ ደብዳቤ እዚኣ ናብ ሰምሃር ግራፊክስ ኣርት ውሰዳ” ተባሂሉ፡ መጽሓፍ ካልእ ወንጌል ሳንሱር መንበረ ፓትርያርክ፡ ቤት ጽሕፈት ሃይማኖታዊ ጉዳያትን ሚኒስትሪ ዜናን ሰጊራ ኣብ 2003 ዓ.ም. ተሓቲማ ተዘርግሐት።
ኣብ መወዳእታ ግን ሓንቲ ካብ ምኽንያት መእሰሪኡ ኰይና ጥራይ ዘይኰነስ እቶም ብመንግስቲ ዝዝወሩ መራሕቲ ሃይማኖት ነቲ ንሱ “ኣንጻር እታ ቤተ ክርስትያን ዝኸይድ ዝነበረ ምህሮ ንምውቃዕ ዝጸሓፎ መጽሓፍ ካልእ ወንጌል ዝብል መጽሓፍ ጽሒፉ ንመንእሰያትና ናብ ካልእ ሃይማኖት ክወስዶም ደልዩ” ብምባል ብግልባጡ ነታ መጽሓፍ መኽሰሲቱ ጌሮም ኣብ ዝኸዱዎ ክሳብ ለይተ ሎሚ መውጽኢት ኣፎም ጌሮም ብእስሩ በታ መጽሓፉ ይዅንኑዎ ኣለዉ።
ቀሺ ዶክተር ተኽለኣብ መንግስትኣብ ካብ ኣቦኡ ኣቶ መንግስትኣብ ዮሃንስን ኣዲኡ ወይዘሮ ተቐባሽ ፍስሓጽዮንን ብ12 ሓምለ, 1963 ዓ/ም ኣብ ኣስመራ እዩ ተወሊዱ። ካብ ቅድመ ትምህርቲ ክሳብ ካልኣይን ደረጃ ትምህርቱ ኣብ ኮምቦኒ ኮሌጅ ኣስመራ ተማሂሩ ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 1985/86 ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ወዲኡ። ናብ ዩኒቨርሲቲ ዘእቱ ልዑል ነጥቢ ኣምጺኡ ከኣ ካብ 1985/86-1990/91 ኣብ ዩኒቨርስቲ ጂማ ኢትዮጵያ ትምህርቱ ብምክትታል፡ ብዓውዲ ሕክምና፡ ዶክተር ኰይኑ ትምህርቱ ዛዚሙ።
ትምህርቱ ምስ ወደአ፡ 7 ዓመት ኣብ መንደፈራ፡ 4 ዓመት ኣብ ዓዲ ዃላ፡ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ናቕፋ፡ 2 ዓመትን ሓሙሽተ ኣዋርሕን ኣብ ሆስፒታል ሓዝሓዝ ኣስመራ፡ ሓኪም ኰይኑ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ጥዕና፡ ከም ክኢላ ሕማም ሽኮርያ ኰይኑ ናይ ህዝቡ ጥዕና ኣብ ምሕላው ኣገልጊሉ። ኣብቲ መንፈሳዊ ጕዕዞ ህይወት ድማ፡ ካብ መስከረም 1979 ኣትሒዙ ብስብከትን ምህሮን መንፈሳዊ ጽሑፋት ብምጽሓፍን ዘገልገለ ኮይኑ፡ ብ1982 ዓ/ም፡ ማዕርገ ዲቁና፡ ብ12 ሓምለ 2000 ዓ/ም ድማ ካብ ኢድ ብጹዕ ኣቡነ እንጦንዮስ ማዕርገ ክህነት ተቐቢሉ። ክሳዕ እታ ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝኣተዉላ 19 ሕዳር 2004 ድማ ንህዝቡ መጻሕፍቲ ብምጽሓፍ መንፈሳዊ ትምህርቲ ብምምሃርን ሓኪም
ኰይኑን ኣገልጊሉ።
***
ሓደ መዓልቲ ካብ ናይ ዓመተ 2009፡ ሕሙም ንኽበጽሕ ብንግሆኡ ናብ ሆስፒታል ከድኩ’ሞ፡ ካብቲ ክበጽሖ ዝኸድኩዎ ሕሙም ውጽእ ክብልን ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ ብክልተ ዕጡቓት ተዓጂቡ ክሕከም ናብቲ ዝነበርኩዎ ክመጽእ ረኣኹዎ። ነፍሰይ ክቈጻጸር ስለዘይከኣልኩ፡ ‘ተኽለኣብ!” ኢለ ንብዓት ብዝሰርነቖ ድምጺ ኣውጺአ ደድሕሪኡ ክስዕብ ምስ በልኩ፡ በቲ ንድሕሪት ብሰንሰለት ተኣሲሩ ዝነበረ ኣእዳዉ ረሓቕ ኣይትቕረብ ዝብል ምልክት ገበረለይ፡ ንድሕነተይ ሓልዩ። ብድሕሪኡ እቲ ምሁር፡ ጸሓፊን ካህንን ዳርጋ ምሉእ ገጹ ብጭሕሚ ተሸፊኑ ብወተሃደራት ዝተዓጀበ ዝረኣኹዎ ምስሊ፡ ወትሩ ኣብ ሓሳበይ ተወቂጡ ክሳብ ሎሚ ነቲ ምርኢት እናሓሰብኩ ብውሽጠይ ክሓዝን እነብር ኣለኹ።
(ዝበዝሐ ትሕዝቶ ናይዚ ጽሑፍ ካብታ ኣብዚ ቅሩብ እዋን ብ በየነ ሰመረን ቀሺ ተስፋኣለም በራኺን ተጻሒፋ፡ ተሓቶማን ተዘርጊሓን ዘላ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦዮስ፡ ቃልሲ ንሃይማኖታዊ ነጻነት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን እትብል መጽሓፍ እተወስደ እዩ። ንዝርዝር ታሪኽ ኣቡነ እንጦንዮስ፥ ቀሺ ዶ/ር ተኽለኣብ፥ ቀሺ ዶ/ር ፍጹምን ካልኦትን ነታ መጽሓፍ ተወከስ።)
_____________________________
*በየነ ሰመረ ጸሓፊን ጋዜጠኛን ኰይኑ፡ ኣብ ኤርትራ ንነዊሕ እዋን ኣብ ሚኒስትሪ ሕርሻ፡ ኣብ መጨረሽታ ድማ ትካል Rural Enterprise Unit ከም ኣወሃሃዲ ፕሮጀክት ኰይኑ ክሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ካብታ ሃገር ብ 2010
ወጺኡ። ኣብ ኣውስትራልያ ተሰዲዱ ዝርከብ ጸሓፊ ሕጂ ዳይረክተር ፕሮግራም ትግርኛ ረድዮ ኤስ.ቢ.ኤስ (SBS) ኰይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ንጸሓፊ beyenezemen@yahoo.com ወይ’ውን beyene.weldegiorgis@sbs.com.au
ብዝብል ኢመይል ምውካሱ ይከኣል።


text:
ደገፍ ንህሙማንን ካልኦት እውን ኣብ ሓገዝ ህሙማን ብዝበለጸ ከገልግሉ ምሕጋዝን፡ ነዚ ዝበሉ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንገዳማውያንን ገዳማውያትን ካሚሊያውያን ኣብ ቀለመንጦ ናይ ጉባኤ ኣድራሽ ዕለት 18 መጋቢት 2019 ዓ.ም. ተቐቢሎም ናይቲ ብቕዱስ ካሚሎ ደ ለሊስ ዝተመስረተ ማሕበር ዝኽተሎ መንፈሳዊ መርሆ ከምዘረድኡ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን በነደታ ካፐሊ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስ ካሚሎ ደ ለሊስ ምሕሳብ ማለት ንሕያዋይ ሳምራዊ ምዝካር ማለት እዩ፡ ነቲ ድሕሪ ነዊሕ እዋን ኣብ ካልእ ጉዳይ ሕይወቱ ኣብ ምንባር እንከሎ ብፍቕሪ እግዚኣብሔር ተዀሊዑ ንሕሙማን ብፍቕሪ ተለዓዒሉ ንኸገልግል ዝተጸምደ ኣብነት ሕያዋይ ሳምራዊ ዝሰዓበ እንክብሉ ቅዱስ ኣቦና ተክለ ሰብነት ቅዱስ ካሚሎ ደ ለሊስ ገሊጾም፡ ብፍቕርን ብልግስናን ዝተሰነየ ተወፋይነት ነገልግሎት ህሙማንን፡ ቤተ ክርስቲያንን ኣብ ሕብረተሰብን ኣብ ጐድኒ ህሙማንን ዝንበር ዓቢይ ክቡር ዋጋ ዘለዎ ተልእዀ ዝነበረን ዘምሓላለፈን እዩ።
ድላይ ህላዌ
ንሓድሽ ኣገባብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ንህሙማን ናይ ክርስቶስ መሓሪ ፍቕሪ ምስክርነትን ዝሓስብ ወትሩ ዘንጸባርቕ ንመጻኢ ዘማዕድው ህያብ ሓድሽ ብርሃን’ዚ ናይ ማሕበር ካሚሊያኒ መንፈሳውነት መርሕ ምዃኑ ቅዱስነቶም ኣዘኻኺሮም፡
ሕማም ክህውጸናን ሕይወትና ንኸገማጥልን ደበኽ ክብል እንከሎ፡ ኣብ ጐድንና ምስና ሓቢሩ ታኻፋሊ ስቓይናን ዘጸናንዓናን ዝድግፈናን ጥዕናና ዳግም ንኽምለስ ዝድግፈና ወይ ኣብቲ ምስ ጐይታ ናብ ምርኻብ ዝብል ፍጻሜ ምድራዊ ሕይወትና ዘሰንየና ህልወት ሓውን ሓብትን ካልኦት ሰባትን ክኢላታትን ድላይ ኣዚዩ ክስምዓና ይገብር፡
መሰኻኽር መሓሪ ፍቕሪ
እቲ እግዚኣብሔር ብቕዱስ ካሚሎ ኣቢሉ ዝዓደሎ መንፈሳዊ ህያብ፥ ንዝሳቐዩ መሓሪ ፍቕሪ ምምስካር ዝብል ምዃኑ ብኣጽንዖት ኣዘኻኺሮም፡ እዚ ኣዚዩ ኣገዳሲ ዝዀነ ካብ መንፈስ ቅዱስ ዝተጸገወ መንፈሳዊ ህያብ ሓቢእካዮ ዝንበር ጸጋ ኣይኰነን፡
ኣብነታዊ ብዝዀነ ኣገባብ ንህሙማን ብፍላይ ነቶም ኣዚዮም ድኻታት ዝዀነ መንፈሳውን ሰብኣውን ድጋፍ ብምቕራብ ዕለት ብዕለት እትነብርዎ ኣገልግሎት፡ ንቤተ ክርስቲያንን ንመላእ ዘርኢ ሰብን ዓቢይ ልግሲ እዩ።
እትቕበሎ ህያብ መንፈስ ቅዱስ ገዛእ ርእስኻ ንምርግጋጽ ኣይኰነን
እቲ መንፈስ ቅዱስ ዝዕድሎ መንፈሳዊ ህያብ ገዛእ ርእስኻ ንምርግጋጽ ከምዘይኰነ ቅዱስነቶም ኣተሓሳሲቦም፡
ኣብ ኪደት ታሪኽ ብተኣማንነት ናይ ማሕበርኩም መፈሳውነት ስግው ንምግባር፡ ኣብ ዝተፈላለየን ብዝተፈላለየን ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ንምትርጓም ብዙሕ እትጽዕሩ ኢኻትኩም እዚ ኸኣ ንመላእ ዓለምን ቤተ ክርስቲያን ልግሲ እዩ።
ሓድሽ ኣገባብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ
ኣብ ኣሰር ቅዱስ ካሚሎን እቶም ኣብ ታሪኽ ብዓቢይ ተጋድሎ ዝሓለፉ ቅዱሳት ዘመላኸትዎ መገዲ ብምስዓብ እቲ ዝተቐበልናዮ ህያብ መንፈስ ቅዱስ ኣብዚ እንነብረሉ ዘሎና እዋን ብዝስዋዕ ፍቕሪ ዝጸንዔ ተግባር ምግልጋል ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ፡ ወትሩ ኣድላዪ እዩ።
መንፈስ ቅዱስ ንዝህቦ ኣስተንፍሶ ብሓድሽ ኣገባብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ክፉታት ብምዃን ንመጻኢ እናማዕደኻ ናይ እዋንና ምልክታ ኰይንና ነቲ ዓለምን ቤተ ክርስቲያንን ንዘቕርብዎ ጠለባት ቅሩባት ምዃን የድሊ።
መንፈሳዊ ህያብ ነባሩ ምንጪ ብርሃን እዩ
ቅዱነቶም ናይ ካሚሊያኒ፡ ብገዳማውያንን ገዳማውያትን ውፉያን ዓለማውያን ምእመናን ዝቖመ መንፈሳዊ ማሕበር እናሓሰቡ፡
እቲ ማእከል፡ እቲ ነባሪ ምንጪ ብርሃን ዝዀነ ብዝተፈላለየ ቅርጺ እትነብርዎ ናይቲ ማሕበር መንፈሳውነት እዩ፡ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ንእዋናዊ ናይ ሓባር ረብሓ እቲ ናይቲ ማሕበር መንፈሳዊ ህያብ ንምእዋን ዝድግፍ ዝዕድለሎ ዝተፈላለዩ ህያባት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ግዜን ቦታን ንህሙማን ናይ ክርስቶስ መሓሪ ፍቕሪ ዘመስክር እዩ፡
ኣብ ሲኖዶስውነት ኣገባብ ንናይ እግዚኣብሔር ሓልዮት ምጥማት
ቅዱስ ካሚሎ ናይ ገዳማውያን ማሕበር ምስ መስረተ ደቂንስትዮ ንህቡኣን ማሕበር ጥራሕ ኣብ ዝፍቀደሉ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ናይ ገዳማውያት ማሕበር እውን ኣስዒቡ ብምቛም ነቲ ናይ ማሕበር ናይ ምሕረት መንፈሳውነት ምሉእነት ክረክብን ኣብቲ ኣገልግሎት ንህሙማን ናይ ጓለንስተይቲ ናይ ፍቕርን ክንክንን ፍሉይ ተውህቦ ክህልዎ ብምግባር ኣሀብተሞ።
ሓልዮት ዝብል ቃል ኣብ መዝገበ ቃላት ጥራሕ ንኽትተርፍ ዝድርኽ ብዙሕ ፈተናታት ኣሎ፡ ኣልቦ ሓልዮት ዝዀነ ክርስትና ክህሉ ዘይከኣል እዩ፡ ለውሃትን ሓልዮትን ሓደ ናይ ክርስትና መለለዪ እዩ፡ እዚ ባህርይ’ዚ ምስ ህሙማን ኣብ ዝህልወና ርክብ ዝግለጽን ዝንበርን እውን እዩ፡
ዝበሉ ቅዱስነቶም ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን፡ ሲኖዶሳዊ ኣገባብን ብሓባር ምንባርን ነቲ ናይቲ ማሕበር መንፈሳዊ ህያብ ዘሀብትም ምዃኑ ክሕብሩ እንከለዉ፥
ነቲ ብመስራቲ ማሕበርን መስረትቲ ማሕበራትን ተበግሶ ዝረኸበ መንፈሳዊ ህያብ ብኣመኔታን ንብዙሕ ዓይነት ናይ ሰብኣዊ ስቓይን ድኽነትን ጽን ብምባል ነቲ ወትሩ ሓድሽ ዝዀነ ዝተቐብልክምዎ ብርሃን ንመንእሰያት መላእ ዓለም ኣብኡ ምሳኹም ዘሕብሮም ኣስተንፍሶ ረኺቦም ክጽንበርኹምን መስከርቲ ናይ እግዚኣብሔር ሓልዮት ክትዀኑ መታን ክንጸባርቕ ትገብሩ፡
እንክብሉ ዛዚሞም ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ከምእተፋነዉ ካፐሊ ሓቢረን።


text:
ዋዕላ ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ብኸመይ ብመን ?
ካልኣይ ክፋል
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
ቅድሚ ናብ ካልኣይ ክፋል ምሕላፈይ፡ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ዝተላዕለ ኣርእስቲ ጉዳይ ሃይማኖትን ብሄራትን ኣብ ዋዕላ፡ ኣብ ምትካልን ምፍራስን ውሳኔታት ንጹር ስለ ዝዀነ ክህሉ ዝኽእል ምድንጋራት ብዙሕ ዘዛርብ ኣሎ ኣይብልን። ዋዕላ ኣብ ውሳኔ ክበጽሕ እንተደኣ ኮይኑ፡ ብዝወሓደ ነቶም ኣብ ቅድሚ ዕለት 31 ሓምለ 2010 ተተኺሎም ዝጸንሑ ዓብይቲ ውድባዊ ውሳኔታትን ፖለቲካዊ መደብ ዕዮታትን ክእርምን፡ ንምስራዞም ክዛተን ክዛረብን ዝነበሮ ክሰግሮ ዘይክእል ሓቒ’ዩ።
ኣብ ዋዕላ፡ ሃይማኖታውን፡ ብሄራውን ውድባት ጥራሕ ኣይኮናን መንገደን ከቕንዓን ክዕርያን ዘለወን። ኩልና ኣብ ቅድሚ ዋዕላ ዝጸንሓና መርገንጽ ኣረእኣያን ከነተዓራርን፡ ነቲ ንኸዶ ዘሎና ዋዕላ ክንመስልን’ዩ ዝግባእ። እቲ እነመዓራርዮ ኣረኣእያን ከኣ ጸረ ዝዀነ ሓድነት ህዝብን መሬትን፡ ጸረ ዝዀነ ሃማይኖትን ብሄርን፡ ጸረ ዝዀነ ክብሪ ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኤርትራ ንኸይፍጸም’ዩ።
ዋዕላ ተሰማሚዕና ጥራሕ’ዩ ኢሉ ዘሎ’ምበር፡ ውሕስነት ዝተሰማማዓሉ ሰነድ የብሉን። እቲ ሰነድ ናይ ቃል ሰነድ ውሕስነት ዘይብሉ ሰነድ’ዩ። ዋዕላ ተዛሪብሉን፡ ተራዲድእሉን ዘይጸንሐ ጉዳይ ከኣ ኣብ ፈላሚ ርክቡ ኩሉ ብስምምዕ ተጨርሹ’ዩ ክብል ሚዛን ሓቕነት ንኩሉ ደላይ ሰላም ፍትሕን ንፍርዲ እገድፎ።
ኣብ’ዚ እንነብረሉን ዘሎና ዘመናዊ ሕብረሰብ ዓለም ብዙሕ ስምምዓት’ዩ ዝግበርን ዝካየድን። እቲ ስምምዓት ከኣ ብዝተፈላልየ መልክዕ ከም ብጽሑፍ፡ ብቃል ብስእሊ ተሰኒዱ፡ ቅድሚ ዝዀነ መጻኢ ስምምዕ ዝቀርብ ራእይ ኣሎ። ብዘይኣፍልጦይ ንህዝቢ ኤርትራ ዘርብሕ ኩለን እተን ብሃይማኖትን ብሄራትን ተወዲበን ክቃለሳ ዝጸንሓ፡ ነዚ መስርሕ ተኸቲሉን ምስ ሽማግለ ኣሰናዳኢ ዋዕላ ዝገበርኦ ፍሉይ ርክብን ስምምዓትን እንተነይሩ ኮይኑ ከኣ፡ ብእውጅ መልክዑ ክልተኣዊ ስምምዓት ንህዝቢ ክንጸር ዝግብኦ እመስለኒ።
ካብኡ ሓሊፉ ዋዕላ ካብ ሓደ ዝሕቱል መድረኽ ናብ ሓደ ንጥፉ መድረኽ ክሰጋገር ይደሊ ስለ ዘሎ፡ ነቲ ኣዛሕትልዎን፡ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ተበታቲኾም ዝጸንሑ ዝምድናታት ክኣሳሰር፡ ሓድሽ ስልጡን፡ ግሉጽ ኣሰራርሓ ክገብር ስለ ዘለዎ፡ ንኩሉ ዜጋ ብዘተኣማምን ደረጃ ክስራሕ ዝነበሮ’ዩ። ከተኣማምን እንተደኣ ኮይኑ ከኣ ድፍኢትን ተጽዕኖን፡ ጥራዓን ብዘይብሉ ንምእንቲ ህዝባን ሃገርን እዚ ክጥቀስ ዝጸንሐ መስርሕ ክፍጸም ምተገብኤ እንዳበልኩ ኣብ ካልኣይ መደብ ክሓልፍ እደሊ።
ለ ሲቪካውያን ማሕበራት
ኣብ ዝሓለፈ እዋን ቅድሚ 5 ዓመት ኣቢሉ ይኸውን ሓደ ሕቶ ኣልዒለ ነይረ፡ ኣብ መርበብ ሓበሪታ ተዘርጊሑ፡ ኣብ’ቲ እዋን ካብ ምንቕስቃሳት ሲቪላዊ ማሕበራት ብዝርእዮ ዝነበርኩ ዝነበረኒ ኣረዳድኣን ዕግበትን ከኣ ኣስፊረ። ጥብቆ ርኤ።
ብዛዕባ ሲቪካዊ ማሕበራት ነቲ ጥብቆ ከም መወከሲ ወሲድኩም፡ ብዛዕብኡ ክዝረብ ዘለዎ ሓደ፡ ተራን ግደን፡ ስርሓት ሓላፍነት ዝምልከት’ውን ክትርድኡለይ እዩ እቲ ሓሳብ። ኣብ’ዚ ሓደ ክፍለጥ ዘለዎ ነገር እንተሃይልዩ ኮይኑ፡ ኩሉ እቲ ዝካየድ ቃልሲ ብምርጫ ኮይኑ፡ ሓደ ባእታ ኣብ ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ተሰሊፉ ናይ’ቲ ኩሉ ባዕሉ ምስ ውድቡ ዝፍጽሞ ዕማም ቃልሲ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ተሓታቲ ይኸውን። ካልእ’ውን ኣብ ሓደ ሲቪካዊ ማሕበር ተጠርኒፉ ስርሓት ዕማም ቃልሲ የካይድ። እቲ ስርሓት ግን ብመሰረቱ ኣብ ዝተፈላልየ ደረጃ ሃገራዊ ሓላፍነት ዝነጥፍ’ዩ።
ሓደ ባእታ ብምርጭኡ ዝቃለሰሉ መንገዲ ካብ መረጸ፡ ጉዳያት ክሓዋውስ የብሉን። ሎሚ ከም ንእርእዮን ንዕዘቦን ግን እቲ ጉዳይ ካብ መስመሩ ዝወጸ ኮይኑ እስማዓኒ። በቲ ሓደ ሸነኽ ከኣ ሲቪካዊ ማሕበር ንስም እምበር ብውሽጡ ከም ሓደ ፖለቲካዊ ሰልፊ ወይ ውድብ ስልጣን ክማራቓሕ ዝደሊ እዩ ክትብል ዘድፍረካ ተርኽቦ እንሆ ንዋዕላ ምስ ከዱ ንማሕበሮም ተንጢኖም ኣብ ፖለቲካዊ ስራሕ ክሳተፉ ይርከቡ።
እቶም መብዛሕትኦም ኣብ ሲቪል ማሕበራት ዝነጥፉ ኤርትራውያን፡ ብፖለቲካ ከም ዝደኸሙን፡ ዘይትግበር መብጽዓታት ከም ዝበዝሐን፡ ምፍንጫላት ከም ዝበዝሐ ጠቒሶም ካብ ፖለቲካ ነጻ ኮይኖም ኣብ ሲቪል ማሕበራት፡ ንህዝቢ ኤርትራ መሰሉ ክኽበረሉ ክቃለሱ፡ ፍትሒ ክመጽእ ክቃለሱ ከም ዝደልዩ ክሕብሩኻ ጸኒሖም ኣብ ገገለ ኣጋጣሚ ከም’ዚ ሕጂ ኣብ ዋዕላ ግልብጥ ኢሎም ካባ ፖለቲካ ተኸዲኖም፡ ንሲቪላዊ ማሕበሮም ብጎኒ ኣንጠልጢሎም ኣብ’ቲ ማእከል ጓይላ ስርሒት ፖለቲካ ይኣትዉ። እዞም ንመሰል ህዝቢ፡ ንረብሓ ህዝቢ ክንጣበቕ ዝብሉ ዝነበሩ ሲቪካውያን ማሕበራት ሎሚ ኣብ’ቲ ሓጋጊ ኣካል ተጸፍዮም ክስርሑ ትርእይ፡ እሞ ሓደ ሓደ ግዜ ኣነ ድየ ብዛዕባ ሲቪካዊ ማሕበር ዘሎኒ ተረድኦ ጌጋ ኮይኑስ ወይ ከኣ ሲቭካዊ ማሕበር ከም ነፋሒቶ ሓንሳብ ሲቪክ ሓንሳብ ከኣ ፖለቲካዊ ክሰርሕ ነገራት ዝሓዋውስ ኮይኑ ዝቃለስ’ዩ እቲ ትርጉሙ ኣብ ዘብል ደረጃ የብጽሃካ’ሞ። ኣብ ዝተወሰን ግዜ ሓላፍነት ፖለቲካውያን ውድባትን፡ ፖለቲካውያን ሰልፍታት፡ ሲቪካውያን ማሕበር ክንጸረሉ ዘይክእል ደረጃ ይበጽሕ። እተን ዝቀደማ ሲቪካውያን ማሕበራት ኣብ ደርጃ መወሰኒ ፖለቲካ መድረኽ ካብ ደየባ፡ ብድሕረኤን ተካእቲ ሓደሽቲ ማሕበራት ክምጻ ኣለወን ማለት’ዩ። ምኽንያቱ እቲ ንመሰልን ፍትሕን ዝጣበቕ ማሕበራት፡ ባዕሉ ናይ’ቲ ፖለቲካዊ ዓንኬል ኣባል ካብ ኮነ።
ሲቪካዊ ማሕበር ንኩሉ ውድባት ብማዕረ ዝጥምት እንተደኣ ነሩ ኮይኑ፡ ቅድም ቀዳም ኣብ ውሽጢ ኪዳን ክኻየድ ዝጸንሐ ምፍልላያት፡ ክጸብብ ጸቕጢ ክገብር ይግባእ እመሰለኒ። እንተዀነ ግን እዚ ሲቪካዊ ማሕበራት ዘይፍትሓዊ፡ ዘረሓሕቅ ውሳኔታት ክሓልፍ እንከሎ ኣጽቒጡ ክኸይድ ዝጸንሐን ዘሎን’ዩ።
እንሆ’ኳ ሎሚ ካብ’ተን ንዋዕላ ስምምዕ ዝፈረማ ውድባት ሎሚ ብሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝጽዋዕ ሰልፊ ብምንጻል ዝተኻየደ ዋዕላ፡ ሲቪካዊ ማሕበራት ኣብ ኤርትራዊ ፍትሓዊ ጉዳይ ዘለዎ ሚዛን እንታይ ምዃኑ ዘርድእን ዘመልክትን’ዩ። ሲቪካዊ ማሕበራት ብተጽዕኖ ኣብ ክንዲ ነገር ዘመዓራሪ ተሞዀልዩ ነቲ ፖለቲካዊ ለዓት ባዕሉ ክዕትዕቶ ዝግባእ ኣይመስለንን። ልክዕዩ ከም’ቲ ልዕል ክብል ዝጠቐስክዎ ሓደ ዜጋ ኣብ ሲቪል ማሕበር ጥራሕ ክነጥፍ ዝተፈርደ ወይ ዝተወሰነሉ የለን። እቲ ጉዳይ ናይ ውልቀ ምርጫ’ዩ። ሓደ ምርጫ ካብ መረጸ ከኣ ነቲ ጉዳይ ብኣገባቡ ክመርሕን ክነጥፍን ኣለዎ ካብ ዝብል ሓሳብን ተርድኦን’ምበር፡ ምንፋግ ኣይኮነን። ሓደ ኣብ ሲቪላዊ ማሕበር ጸኒሑ፡ ምስ ዝመረጾ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ተጸምቢሩ ክሰርሕ ዘይከሓድ መሰሉ’ውን’ዩ። እንተዀነ ሲቪካዊ ኮይንካ ክትምክት ብምጽናሕ ዕድልን ኣጋጣምን ኣብ ዝተረኽበሉ ከኣ ኣብ ፖለቲካዊ ቦታ ክትኸውን ብሓቂ ነቲ ነገር መሊሱ ዘጎብጦ’ምበር ዘዕርዮ ኣይኮነን። እምበር ሓደ ዓብይ እጃምን ሓላፍነትን ካብ ደመብ ተቃውሞ ዝተሰከመን ኣብ ደመበ ተቃውም ፋና ሓድነት ዘብርሀ ውድባቱ ኣፍሪጹ ካብ ዓንቐጻት ቻርተር ኪዳን ዘተግበረ ተባዕ ውድባዊ ስጉምቲ፡ ካብ ዋዕላ ንድሕሪት ክተርፍ ኣብ ቅድሚ ሲቪካዊ ማሕበራት ብምንታይ ሚዛን ከም ዝዕቀን ከም ሕቶ ምቕማጡ ኣገዳሲ እመስለኒ። እዚ ናብኡ ዝቐንዔ ጸርፍን ጸለመ ካልእ ክስታትን ከተወሰዀ እየ ዝብለኩም። ሲቪካዊ ማሕበራትና ነዚ ዓብይ ፍጻሜ ዘይርእን ዝርስዕን’ዩ።
ብተመሳሳሊ እቶም ንመጻኢት ኤርትራ እንብህጎም፡ ሰብ ዝብህጎም ትጉሃት ጋዜጠኛታትና ከይተረፉ፡ ክውን ነገራት ኣልዒሎም፡ በቲ ክእለት ብርዖምን፡ ድርሰቶም ካልእ መሰራሒ እንተሃለወ፡ ነቶም ኣብ ፍልልይ ዘለዉ ዝብልዎም ኣብ መድረኽ ኣውጺኦም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ንፍርድ ኣብጺሖም፡ ነቲ ዝደልይዎ መንገዲ ደገፍ ክንዲ ዝረኽብሉ፡ ብዕበጦ ዕበጦ ናይ ሓደ ወገን ጥሩምባ ብምንፋሕን፡ ዘይተገብረ ነገር ኣጋኒንካ ንህዝቢ ወረ ዝዝርጋሕ ዘሎ ጽባሕ መሬት ትወልዶ ሓቂ ዝምስክሮ እዩ።
ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ኣቢሉ ብናይ ሲቪካዊ ማሕበራት ዝተላዕለ ክትዕ፡ ክንደይ ሰባት ከም’ዚ ሕጂ ኣብ ጸለመ ተዋፊሮም ዘለዉ፡ ንፖለቲካዊ እምነተይ ፡ ንሕጋዊ ጠለብ፡ ንግሉጽ ራእይ ህዝቢ ክዕወተሉ ዝብሎ ሓሳብ ብምቕራበይ ከም ጸረ ሓድነት ፡ ዘይተባህለን ዘይተጻሕፈን ኣይነበረን፡ ሎሚ ከኣ እንሆ ኣብ ትርብዒት ቁጽሪ ሓደ ተመሊሱ ታሪኽ ይደግም ኣሎ። እቲ ጸለምን ጸርፊ ከኣ ይደጋገም ኣሎ።
ሓደ ኪዳነ መሓሪ ዝተባህለ ካብ ኖርወይ ቅድሚ 5 ዓመት ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ከም’ዚ ክብል ጸሓፈለይ ” ኣቶ ኣንቶንዮ፡ ንስኻ ኣብ ስልጣን ኮይንካ፡ ኣብ መንበር ላዕለዋይ ቤት ፍትዲ ክጥቕመጥ ሲቪካውያን ማሕበራት ከኣ ብደገ ታቤላ ሒዞም ክወጣወጡ ዲኻ ደሊኻ በለ” …….
ዘሕዝን’ዩ፡ እቲ ነገር ናይ ዕግበትን ድሌትን’ዩ። እቲ ጉዳይ ናይ ነጻ ምርጫ’ዩ። ኣብ ሲቪል ማሕበር ክነጥፍ ዝደለየ መሰሉን ምርጭኡን’ዩ። ኣብ ፖለቲካዊ ውድብ ዝመረጸ ከኣ ምርጭኡ’ዩ። እቲ ሕቶ ስለምንታይ ስርሓት ይተሓዋሰ ኣሎ፡ እቲ መዛረቢ ዝዀነ ሓላፍነት ይተሓዋወስ ኣሎ ዝብል’ዩ። ሓደ ባእታ ጉዳይ እንተሃለዎ ኣነጺሩ ክሰርሕ እንተንቂሉ ሓደ’ኳ ዝኽልኽሎ ዘሎ ኣይመስለንን። ኣብ ኤርትራ ከኣ ብዛዕባ ውደባ ንገገለ ፍሉይ ቦታ ዝተሓዝኤ ክህሉ ንቃለስ ዘሎና ኣይመስለንን። ካብ’ቲ ሃገራዊ ቅዋምና ዝሕንጸጾ መሰል ፖለቲካዊ ተራ ንላዕሊ ምርጫ ኩሉ’ዩ። ስለ’ዚ ከም’ቲ ኪዳነ መሓሪ ዝበሎ፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ክሰርሕ ዝደለየ ብርምጫን ዕግበቱን’ዩ። ታቤላ ሒዘ መሰል ህዝበይ ክሕሉ ዝበለ ኩሉ ብምርጫ’ዩ። ነቲ ዝሓዝካዮ ምርጫን ግን ብጽፈት ናይ ምስራሕ ሓለፍትነ’ዩ ዘዛርብ።
ጉዳይ ሲቪካዊ ማሕበር ከም’ዚ እንተደኣ ኮይኑ፡ ጸኒሓዊ ኣሰራርሓ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን ዳርጋ ትርጉም ዘይብሉ ዘረድእ ሞዴል ወይ ቅዲ ኣሰራርሓን ተርድኦን እንዳዓበየ እንተመጺኡ፡ ነቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዘስግእን፡ ነቲ ምዕቡል ኣገባብ ከኣ ንድሕሪ ዝመልስ ክኸውን’ዩ። እቲ ናብ ስልጣን ዘብጽሕ ሲቪካዊ ማሕበር እንተደኣ ኮይኑ ከኣ ድሕሪ ሕጂ ብደረጃ ሲቪል ማሕበር ተጠርኒፍካን ኣዳህሊልካን ፖለቲካዊ ሓላፍነት ምምዛዕ’ዩ። ገደብ ሓላፍነት ፖለቲካውን ሲቪካውን ዘይፍለጠሉ ከኣ እዚ ዓይነት ኣተሓሳስባን ኣካይዳን’ዩ ክጋሃድ ዝኽእል። ከም’ዚ ጉዳይ ምስ ሳዕረረ’ዩ ከኣ ገገለ ውድባት ፍጮ በርገሳዊ ማሕበር ፈጢረን ክንቀሳቐሳ ዝጀመራ። እዚ ቅንዕና እንተዘይብሉ ወጮ እንተገልበጥካዮ ወጮ ኮይኑ’ዩ ዝተርፍ።
ቅዋም ሓንቲ ሃገር ብዛዕባ ፖለቲካዊ ንጥፈታትን ሲቪካዊ ንጥፈታትን መሰላትን ኣብ በበይኖም ዓንቐጻ ካብ ዘስፈረ፡ ነናቶም ሓላፍነትን ቦታ ዘቐመጠ’ውን’ዩ። ብኡ ከኣ ኩሉ ይምራሕ።ኣብ ዓለምና ካብ ዘለዉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ ክብርን መሰልን ማሕበራት፡ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳይ ኣትዮም ክመርጹን ክምረጹን ሰሚዔን ርእየን ኣይፈልጥን። ኣብ’ዚ ማሕበራት ዝነጥፉ ባእታት ከኣ ምስ ሰልፊ ወይ ፖለቲካው ውድብ ምትእስሳር ዘይብሎም ነጻ ተባሂሉም ዝእመነሎም እዮም። ንግጉይ ፖለቲካዊ መስርሕ፡ ጸረ ህዝቢ ዝዀነ ውሳኔ ግን ከቃልዑን ክነቕፉን ከም ዝኽእሉ እፈልጥ።
መደምደምታ
እዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቂሱ ዘሎ ሓሳብ ብዕሙት ንኩለን ሲቪካውያን ማሕበራት ኤርትራ ዘጠቓለለ ኣይኮነን። ገደብ ስርሓትን ሓላፍነተን ዝፈልጣ ማሕበራ፡ ንኩሉ ኣሳኒየን ክኸዳ ዝደልያ ማሕበራት ከም ዘለዋ’ውን ኣብ’ዚ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ኣይደልን።
ካብ’ዚ ሓሊፉ ግን ተራ ኤርትራዊ ሲቪካዊ ማሕበር ኣብ ዋዕላ ዝተሳተፋ፡ መቐራረብትን፡ መረዳድእን ኣይነበራን። ሲቪካዊ ማሕበር ካብ ኣኼባ ከይወጹ ከም ኩሉ ኣባል ዋዕላ፡ ኣካል ሃገራዊ ዋዕላን ተማጓቲ እዩ ነይሩ። ኣብ’ቲ ናይ ጉጅለታት ተኻፊሎም ከኣ ዝተዛተዩ’ምበር፡ ኣብ ዋዕላ ሲቪካዊ ማሕበር ዝውንኖ ናይ ባዕሉ ዘተ ዘካየደን ዝመዘነን ኣይነበረን። ነቲ ዋዕላ ፍሉይ ዝገበሮ ከኣ እዚ ጉድ ሲቪካዊ ማሕበር’ዩ።
ከም ርእይቶይ ሲቪካዊ ማሕበር ኣብ ዋዕላ’ኳ እንተተሳተፈ፡ ነቲ ዝኸይድ ዋዕላ ክውግን፡ ከቀራርብ፡ ፖለቲካዊ ተዓዛቢ ክኸውን ይግባእ በሃላይ’የ። እቲ ሓሳብ ናይ ምቕራብ ኣብ ቦትኡ እንዳሃለወ ኣብ ምውሳን ግን ነቲ ፖለቲካዊ ውድባት ዝሕደግ ኮይኑ፡ ሲቪካዊ ማሕበራት ምስ ሙሉእ ነጻነቱ ማዕረ ማዕረ እቲ ዋዕላ ሓሳቡ ከቕርብን ነቲ ዋዕላ ክቅልስ ይግባእ ነይሩ ዝብል ሓሳብ’ዩ ዘሎኒ። እዚ ኩሉ መሰል ሲቪካዊ ማሕበር ግን ቅድሚ ዋዕላ፡ ምስ’ቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ተጸፍዩ ዝተመደበ ስለ ዝዀነ ካብኡ ተንከስ ዝብል ኣይነበረን። ሲቪካዊ ማሕበር ብነጻ ዘካይዶ ኣኼባ ኣብ ቦታ ዋዕላ ዘይምንባሩ ከኣ ዘሕዝን’ዩ። ሎሚ ከም ነጻ ሲቪካዊ ማሕበር ነይረ ዝብል እንተዀይኑ ከኣ፡ ሓሳብ ሂበ ዘይኮነ ከኣ ሲቪክ ከም ሲቪክ ማሕበር ብነጻ ዝገበሮ ዝርርብን ዝበጽሖ መደምደምታ ንህዝቢ ከም ታሪኻዊ ሰነድ ከቕርብ ይግባእ። ተስፋ እገብር ኣብ’ዚ ሓሳብ እንተተሰማሚዕና ግደ ሲቪካዊ ማሕበር ብነጻ ኣብ ባይቶ ሓሳቡ ከቅርብን፡ ናቱ ዋዕላ ክገብርን፡ ናይ’ቲ ኩሉ ዝኽየድ ሓሳብ ክመጽንን፡ ኣብ መወዳእታ ብስኒት ናይ ዝተደምደመ መስካሪ ሓላዊ ህዝቢ ኮይኑ ናቱ ኣዋጃት ከውጽእን ውሕስነት ህዝቢ ከረጋጽን።
ክንዕወት’ና
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1422


text:
ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ደብዳብ ነፈርቲ ኣብ ሰሜናዊ የመን ንሆስፒታል ብምድብዳበን እንተወሓደ ሽዱሽተ ሰባት ተቐቲሎም።ካልኦት 20 ሰባት እውን ቆሲሎም ኣለው፤እቲ ቁፅሪ ክውስኽ ከምዝኽእልን ሰበስልጣን ሓቢሮም።
እቲ ሆስፒታል ናይ ዶብ ኣልቦ ሓካይም እዩ።
ብኻሊእ ዜና ሳዓዳ ኣብ ዝተብሃለ ከባቢ ኣብ ልዕሊ ዝርከብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም ብዝተፈፀመ ደብዳብ ነፈርቲ 10 ሰባት ተቐቲሎም ካብ 8 ክሳብ 15 ዓመት ዝዕድሚኦም ካልኦት 28 ሰባት ድማ ከምዝቖሰሉ ዶብ ኣልቦ ሓካይም ኣፍሊጡ’ሎ።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪ-ሙን ነቲ ናይ ቀዳም መጥቓዕቲ ኮኒኖም ኣለው።
ኣብ ውሽጢ የመን ይካየድ ናይ ዘሎ ውግእን ወታደራ ስርሒትን ቀንዲ ተጠቃዕቲ ህፃውንቲ ዝርከቡዎም ስቪላት ምዃኖም ብሓዘን ምግላፆም ወሃቢ ቃሎ ባን ኪ-ሙን ኣብ ዘውፅእዎ መግለፂ ሓቢሮም።ህፁፅ ምርመራ ክካየድ እውን ፀዊዖም ኣለው።


text:
Radio Erena: 25 December 2020
ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ብጉዳይ እቲ ናብ ግጭት ኣምሪሑ ዘሎ ዶባት ኣል ፋሺጋ ብዝምልከት ዘካየድኦ ዘተ ብዘይ ፍረ ተበቲኑ።
እቲ ንክልተ መዓልታት ዝተኻየደ ዘተ፣ ብዘይፍረ ዝተበተነሉ ምኽንያት፣ ኣብ መንጎ ብሪጣንያን ኢትዮጵያን ኣብ 1903 ዝተኸተመ ስምምዕ ዶባት፣ ብወገን ኢትዮጵያ ተቐባልነት ስለዘይረኸበ ምዃኑ ብወገን ሱዳን ተሰሚዑ።
እቲ ንክልቲኦም ወገናት ናብ ግጭት ዘምርሐ ዶባዊ ምስሕሓብ፣ ብሰለማዊ መንገዲ ንምፍታሑን ኣብ ምርድዳእ ተበጺሑ እኳ እንተሎ፣ ኣብ ምምልካት ግና ብቀሊሉ ክፍታሕ ዘይክእል ዕንቅፋታት ገጢምዎ ምህላዎ’ዩ ዝግለጽ።
ዝሓለፍ ቅንያት፣ ሰራዊት ኢትዮጵያን ሚሊሻን ኣብ ሓለዋ ኣብ ልዕሊ ዝነበሩ ሰራዊት ሱዳን ድሕሪ ዝኸፈትዎ ቶኽሲ፣ ሰራዊት ሱዳን ጸረ መጥቃዕቲ ብምፍናው፣ ንሰፊሕ ክፋል ኣል ፋሽጋ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ኣእትዎ ይርከብ።
ብምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ኢትዮጵያ፣ ደመቀ መኮነን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ ኢትዮጵያ፣ ካብ 22 ክሳብ 23 ታሕሳስ ኣብ ሱዳን፣ ከተማ ካርቱም ድሕሪ ዘካየዶ ዘተ፣ ብወገን ኢትዮጵያ መጥቃዕቲ ከምዝተፈጸመ ምንጭታት ዜና ካብ ሱዳን ሓቢሮም።
እዚ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ጎረባብቲ ሃገራት ተፈጢሩ ዘሎ ዶባዊ ምስሕሓብን ግጭትን መፍትሒኡ ምምልካት ዶባት ምዃኑ እትኣመን ሱዳን፣ እቲ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ዘይተዓወተ ዘተ ምስ ኢትዮጵያ ክቕጽል ምዃኑ ኣፍሊጣ ኣላ።
ኣብ ምምልካት ዶባት ኣተኩሮ ዝተጀመረ ዘተ ክልቲኤን ሃገራት፣ መቐጸልትኡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክካየድ ምዃኑ ተሓቢሩ እኳ እንተሎ፣ ዕለት ግና ኣይተነጸረን።
=============


text:
Radio Erena: 20 May 2015
ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዞባ ገዳርፍ ንዘጋጥም ዘሎ ምጭዋይን መሸጣን ስደተኛታት ንምግታእ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ጻዕሪ ንምሕጋዝ፣ ንመንግስቲ ሱዳን መካይንን ሞተር ሳይክልን ሂቡ።
እተን ብላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት UNHCR ተለጊሰን ዘለዋ 3 ላንድኩሩዘ ዝዓይነተን መካይንን 7 ሞቶር ሳይክልን፣ ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዞባ ከሰላ ኣብ ምህዳን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ከገልግላ’የን።
ኣመሓዳሪ ዞባ ገዳርፍ ኣል ዳው መሓመድ ኣብቲ ብ14 ግንቦት ኣብ ዝተኻየደ ናይ ምርኽካብ ስነ ስርዓት ኣብ ዘስምዖ ቃል፣ ነቲ 260 ኪሎሜተር ዝዝርጋሕ ዶብ ምብራቕ ሱዳን ንምቁጽጻሩ ኣጸጋሚ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ እዚ ተበርኪቱ ዘሎ ሓገዝ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ንምቁጽጻር ከሳልጥ ከምዝኽእል ዘለዎ ተስፋ ገሊጹ።
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት( UNHCR) ን ኣህጉራዊ ትካል ስደተኛታት (IOM) ን ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዘጋጥም ዘሎ ምጭዋይን መሸጣን ስደተኛታት ንምግታእ ንመብግስቲ ሱዳን ዝተፈላለየ ሓገዛት ከበርክትሉ እኳ እንተጸንሑ፣ እቲ ዘይሕጋዊ ተግባራት ዛጊት ደ ክብል ኣይከኣለን።
ብፍላይ ኣብቲ ከባቢ ዝርከባ መዓስከር ስደተኛታት ብፍላይ ሸገረብ፣ ንስደተኛታት ዘይውሑስ ብምዃኑ፣ ኣብቲ መዓስከር አትዓቝቦም ዝጸንሑ ኣማኢት ስደተኛታት ግዳያት ክኾኑ ጸኒሖም’ዮም።
መንግስቲ ሱዳን፣ ነዚ ኣብ ውሽጢ መሬቱ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝፍጸም ዘሎ ገበናት ደው ንምባል ተሪር ስጉምቲ ክወስድ ብኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ጸቕጢ ክግበረሉ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰብ ዝኽሰስሉ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ከምዘቖም ምጥቃሱ ይዝከር።
እቲ መንግስቲ ገበነኛታት ኮይኖም ንዝተረኽቡ ክሳብ 20 ዓመት ክእሰሩ ምዃኖም እኳ እንተሓበረ፣ ሓይሎ ኣባላት ጸጥታን ፖሊስን ሱዳን ኣብቲ ዘይሕጋዊ ተግባር ኢድ ስለዘለዎም፣ ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዝፍጸም ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታት ይኹን ምጭዋይን ምሻጥን ደቂ ሰብ ደው ክብል ኣይከኣለን።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ብዛዕባ ኩነታት’ቶም ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ስደተኛታት ብዝምልከት ንምዝታይ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታትን መንግስቲ ሱዳንን ዋዕላ ኣካይዶም።
እቲ ካብ 13 ክሳብ 14 ግንቦት ዝተኻየደ ዋዕላ፣ ነቶም ኣብ ካርቱም ዝነብሩ ዘለዉ ኣስታት 45 ሽሕ ስደተኛታት ብሕጋዊ መንገዲ ዝምዝገብሉ መንገዲ ንምንዳይ ዝዓለም’ዩ።
በብእዋኑ ናብ ሱዳን ዝኣተዉ ኣስታት 300 ሽሕ ስደተኛታት ከምዘለው ጸብጻብ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት የመልክት።
እንተኾነ ካብ 30 ክሳብ 45 ሽሕ ዝግመቱ ስደተኛታት ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ከይኣተዉ ናብ ካርቱም ብምምራሕ ኣብታ ከተማ ይቕመጡ ምህላዎም ይግለጽ።
መንግስቲ ሱዳን፣ ነቶም ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ብፍላይ ድማ ኣብ ካርቱም ዝቕመጡ ስደተኛታት፣ ዳግመ ምዝገባ ብምክያድ ጉዳዮም ከጻሪ ከምዝደሊ’ዩ ዝጠቕስ።
===============================================


text:
ባይቶ ጸጥታ ው.ሕ.ሃን ሕብረት ኣፍርቃን ብሱዳን ኣብ ልዕሊ ስርዓት ኤርትራ ንዝቐረበ ክሲ ዘትዮም
ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ኣብ ከተማ ሰረት ሊቢያ ኣብ ዝነተገረ ኣኼባ ሕብረት ኣፍርቃ፡ ሱዳን ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ክሲ ኣቕሪባ ክብል ዝበጽሓና ዜና ሓቢሩ።ኣብቲ ኣኼባ ዝተሳተፈ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን ነቲ ክሲ ብጽሑፍ ንኣኬበኛታት ዘርጊሑ።እቶም ኣኼበኛታት ንተግባራት ስርዓት ኣስመራ ኣብ ምብራቕን ምዕራብን ዘሎ ዘይምርግጋእ ሓላፍነተ ብምስካም፡ ኤርትራ እትገብሮ ዘላ ምትእትታው ኣብ ጉዳይ ሱዳን ንኽኩነን ጸዊዑ።እቶም ኣኼበኛታት ነቲ ብሱዳን ዝቐረበ ክሲ ድሕሪ ምዝታይ፡ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ሱዳን እትገበሮ ዘሎ ምትእትታው ኮኒኖም።
ሃገራት ዓረብን ምዕራብ ኣፍርቃ ኣባላት ሕብረት ኣፍሪቃን ክም’ውን ካብ ሃገራት ማኸላይን ምብራቕን ኣፍርቃ ነቲ ብሱዳን ዝቐረበ ክሲ ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ሙሉእ ደገፈን ገሊጸን።እቲ ሕብረት ነቲ ብሱዳን ዝቐረበ ክሲ ኣብ ኣኼባ ቕወምቲ ልኡኻት ናይቲ ሕብረት ተዘትይሉ ከምዝነበረ ብድሕሪ’ውን ናብ ባይቶ ሚኒስተራት ከምዝተመሓላልፈ፡ ባይቶ ሚኒስትራት’ውን ነቲ ጉዳይ ርእዩ ናብ ላዕለዋይ ኣኼባ ከመሓላልፎ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ።
ሕብረት ኣፍርቃ ንኹሎም ኣባላቱ፡ ንመስርሕ ሰላም ሱዳን ክድግፉ ጻዎዒት ድሕሪ ምግባር ካብ ዝኾነ ይኹን ምትእትታው ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሱዳን ከምቲ ብኤርትራ ዝግበር ዘሎ ንኽቁጠቡ ጸዊዑ።
ስርዓት ኤርትራ ኣምባሳደሩ ካብ ሕብረት ኣፍርቃ ከምዝሳሓበ፡ ነቲ ሕብረት ድማ ንምፍሽል ሰላም ኣብ ኣፍሪቃ ሓላፍነት ብምስካም ከም ዝነቐፈ ይዝከር።
ኣገዳሲ ምዕባለ ኣብ መንጎ ኤርትራን ሱዳንን ዘሎ ወጥሪ፡ ወኪል ዋና ጸሓፊ ው.ሕ.ሃ ኣብ ስርሒታት ዓቓቢ ሰላም ሚስተር ኣንጊኖ ብይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ኣስመራ በቲ ዝገበሮ ዘሎ ምትእትታው ኣብ ዞባ ምብራቕ ሱዳን ግብራዊ ስጉምቲ ምዃኑ ድሕሪ ምሕባሩ፡ ሱዳን ዓብይ ዲፕሎማሲያዊ ዓወት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ኣስመራ ከምዝረኸበት ምንጭታት ይሕብሩ።
ኣብዘን ዝሕለፈ ክልተ መዓልታት ባይቶ ጽጥታ ንምዝታይ ክሲ ሱዳን ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ኣብ ዝገበሮ ኣኼባ፡ ስርዓት ኣስመራ ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዝገብሮ ዘሎ ምእትታው፡ ነቲ ንዞባ ቐርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ምርግጋእ ሰላም ትጽቢት ዝግበረሉ ዘሎ መስርሕ ሰላም ሱዳን ከፍሽሎ ከምዝኽእል ሓቢሩ።
ፕረስደንት ባይቶ ጸጥታ ንኽሲ ሱዳን ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ንኹሎም ኣባላቱ ድሕሪ ምዝርግሑ፡ መብዛሃቶም ምትእትታው ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ሱዳን ድሕሪ ምኩናን፡ ዓብይ ስግኣት ኣብ ስላም ከምዝፈጥር ዲፕሎማሲያዊ ምንጭታት ኣብ ው.ሕ.ሃ ሓቢሮም።
ዘተ ብዛዕባ ክሲ ሱዳን ኣንጻር ስርዓት ኣስመራ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ዝሓለፈ ሰሉስ ኣኼባ እዩ ጀሚሩ።ኣብቲ ኣኼባ ብዙሓት ሃገራት ዓረብን ኣፍርቃን ነቲ ብሱዳን ዝቐረበ ክሲ ደገፈን ገሊጸን።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2757


text:
ምሕረት ዘይህብ ምሕረት ክሓትት፡ ሰላም ዘይህብ ብሰላም ክዛረብ፡ ብከመይ ይከኣል!!
ምሕረት ዘይሕብ ምሕረት ክሓትት፡ ሰላም ዘይህብ ብሰላም ክዛረብ፡ ብከመይ ይከኣል!!
መራሕቲ ሰለስተ ሃገራት ኤርትራ፡ኢትዮጵያ ፡ሶማልያ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ተራኺቦም፡ ብዛዕባ ዞባዊ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ዝዘተዩ ይዝከር፡ ኣብ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ከኣ ብዕለት 27 ጥሪ 2020 ኣብ ከተማ ኣስመራ ተራኺቦም ዘትዮም። ኣብ’ዘን ሃገራት ቀሪኒ ኣፍሪቃ፡ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሶማልያን ዝካየድ ዘሎ ቅልጡፍን ተደጋጋሚ ርክባት ምስ ንዕዘብን ነስተውዕልን፡ኣብ’ቲ ከባቢ ዘሎ ኩልንተናዊ ሕቶታት ብፍላይ ሰላምን ምርግግጋእን ብዙሕ ዘዛርብ’ኳ እንተኾነ፡ ቅድም ቀዳድም ኣብ ዘቤታዊ ዘሎ ሰላም እንታይ ይመስል ዝብል ዘትኮረ ሕቶ፡ብቀንዱ እዞም መራሕቲ ኣብ ጉዳይ ህዝቦምን ሃገሮም ክሰርሕዎ ዘለዎምን ዝግበኦምን ዕዮ ሰላም ወንዚፎም እንተኸዱስ መስርሕ ሰላምን ዞባዊ ምርግጋእ ክመጽእ ይከኣል ዶ ዝብል ሕቶ፡ማንም ክምልሶ ዝኽእል ላህመታዊ ሕቶ ሀ ሁ ፖለቲካዊ እዩ።
ብዝኾነ ኣብ’ዚ ኣርእስቲ ብዛዕባ ዞባዊ ኩነታት ክንዛረበሉ ዘኽእል ሰፊሕ ጉዳይ’ኳ እንተሃለወ፡ ቅድም ቀዳድም ብዛዕባ ፍሉይ ጉዳያት ኤርትራ ምዝራብ ከም ዘምሕርን፡ ብድሕሪኡ ከኣ ውዕላት ሰላምን ምርግጋእ ሰለስቲኤን ሃገራት ኣበይ ክበጽሕ ከም ዝኽእል ግምት ክህበና ዝኽእል ይኸውን።
እሞ ብዛዕባ ሓባራዊ ስሉሳዊ ውዕላት ንዝምልከት ፍላይ ብጉዳይ ኤርትራ ኣልዒልካ ክዝረብ ዘኽእል ኣይኮነን። ከም’ዚ ልዕል ክብል ዝተጠቕሰ፡ ቅድሚ ንክልትኣዊ ይኹን ስሉሳዊ ዝርርብ፡ ስምምዕ፡ ውዕላት ምክያድ፡ ዘቤታዊ ጉዳይት መደብ ምጽፍፋ፡ ምስራዕ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ብቀንዱ ኣብ ቅዋማዊ ፍትሓዊ፡ህዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ትካላዊ መንግስታዊ ኣሰራርሓ ዝተመርኮሰ ክኸውን ከም ዝግባእ ዘካትዕ ኣይኮነን። እዚ ከኣ ርእይቶ ውሓዲለ ጥራሕ ዘይኮነ መላእ ደምበ ፍትሒ ዝኣምነሉን ዝቃለሰሉን፡ ኣድማሳዊ ፖለቲካዊ ፍታሕ ዘማዕዱ ሓይልታት ዝርእዮን ዝርድኦን’ዩ።
ደጊም ነዚ መትከላዊ ቅዋማዊ ኣሰራርሓ ሰጊርካ፡ ገና ኣብ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ቁጠባዊ፡ ውሕስነታ ዘየረጋገጸት ሃገር ኤርትራ ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ዞባዊ ስምምዓትን ውዕላትን ምቝማትን ምምዕዳውን፡ ነቲ ዘቤታዊ ሽግራ ንምሽፋ ዝግበር ሽርሒ፡ ብሓትነት ስልጣን መላኺ ስርዓት ጃንዳ ህግዲፍ ንምሕያል ካብ ምዃኑ ሓሊፉ፡ ካልእ ፋይዳን ረብሓ ህዝቢ ከም ዘይውክልን ዘየረጋግጽን ዘርድእ’ዩ።
ኤርትራ ዋሕስ ህዝባ ክሳብ ዘይኮነት፡ መሰልን ህዝባ ክሳብ ዘይሓለወት፡ ምስ ዓለምና ብማዕዶ፡ ምስ ጎረባብቲ ሃገራቲ ሃገራት ብቀረባ ዝካየድ ዝተመጣጠነ ፖለቲካዊ ዲፖሎማሲያዊ ዝምድና፡ ቁጠባዊ ዕብየት፡ ማሕበራዊ ምምሕያሽ ዘይገበረት፡ ነቲ ዝሕሰብን ሸበድበድ ዝበሃለሉ ዘሎ ዞባዊ ሰላምን ጸጥታዊ ምርግጋእ ትርጉም ዝህበሉ፡ ውጽኢት ዘይረከበሉ ከንቱ ስርሓት መድረኻዊ ትያትሮ ወይ ላግጺ ምዃኑ ጥራሕ’ዩ ዘርኢ። ነዚ ዓቢ ትያትሮ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዞባዊ ውዕላትን ስምምዕትን ከኣ፡ ምስ’ቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ጎረባብቲ ሃገራት ዘይከይድ ጠለባትን መደባትን ምዃኑ ምግላጽ፡ ግደ ደላይ ፍትሒ ዝኾነ ህዝብና ምዃኑ ዘይሳሕት’ዩ።
ሰላም ፍትሒ ዝጸልእ የልቦን። ይኹን’ምበር ሰላምስ ክመጽእን ክረጋግጽን እንተኣ ተደልዩ ከኣ ብመንገዲ ሰላም ትካልዊ ኣሰራርሓ፡ ምርግጋእ፡ ህድኣት እምበር፡ ከም ወዮ መላኺ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ኣዘውቲሩ ዝፍጽሞ ዘሎ መወድዳደሪ ዘይብሉ ግፍዓዊ ተግባራት፡ ማእሰርቲ፡ ጭውያ፡ ሞትን ስደትን ኣይኮነን። ፖለቲካ ኤርትራ ከም ሻሙ ዝበሃለሉ ”ዕዳጋ ምሸት” ኣይኮነን። ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ውሕሉል ኣካይዳ ዘለዎ፡ ብስርዓትን ሕግን ዝፍጸም’ምበር። ሎሚ ከኣ መቀጸልታ ወለዶ ውሕሉል ባህሊ ስርዓትን ሕግን ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ቃልሲ ንፍትሒ ጸሚዱ ኣብ ዝሃለወሉ መድረኽ፡ ክጥሕሶ፡ክሰግሮ፡ ንመደናገሪ ክጥቀምሉ ዝፍትን ኣካል ቦታ ከም ዘይብሉ፡ ሎሚ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ተላዒሉ ዘሎ ድምኢ ኤርትራውያን ዓብይ ምስክር’ዩ።
ወዮ ደኣ ኣብ ዘይጉዳይና ከይንኣቱ’ምበር፡ ጎረባብትና’ውን በዚ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ዘይፍትሓዊ ምልካዊ ተግባራት፡ ምስ’ቲ ዝኸይድ ዘሎ ዞባዊ ውዕላት ንምዕዋቱ ዘጸግም ምዃኑ ስክፍትኦም ዝገልጹ ሓይልታት ውሑዳት ዘይምዃኖም፡ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓት ንስምዖን ንዕዘቦን ዘሎ ጉዳይ’ዩ። እዚ ጉዳይ ከኣ ንቅዋማዊ ፍትሓዊ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ሕጋውነቱ፡ ሞጎትኡ ሓቀይና ምዃኑ ዘረጋግጽሉ’ዩ።
ምሕረት ዘይህብ ምሕረት ክሓትት፡ሰላም ዘይብሉ ብሰላም ክዛረብ ከኣ ኣይክእልን’ዩ። ህግዲፍ ኣብነት ምሕረት ዘይብሉ፡ ሰላም ዘይደሊ ንብሕታዊ ስልጣኑ በዚ ጉዳይ ክዛረብ፡ ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ዞባዊ መድረኽ ክዕንድር ባዕሉ ኣብ ማሕለኻ ዝኣትወሉ ዘሎ ምልክት ፍጹም ፍሽለቱ፡ መወዳእትኡ ከኣ ንዞባዊ ሰላም ዘይኮነ ንውድቀቱ ዝእውጀሉ ዘሎ ስዓት ብምዃኑ ደላይ ፍትሒ ዝኾነ ህዝብና ተቢዑ፡ ኣብ ቃልሱ ክጸንዕን ተሪሩ ክቃለስ ይግባእ።
ፍትሒ ይንገስ
ዜናን ሓበሬታን ውሓዲለ
14 ለካቲት 2020


text:
Kiruna
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 12 2 2021
ኪሩና ናይ ምግናን ኮምዩን እያ። ናይ ካልኦት ከተማታት ታሪኽ ብንእሽቶ ፍረ እዩ ዚጅምር፡ ደሓር ይዓቢ። ኪሩና 120 ዓመታት ይገብር ኣብ ምድረበዳ እያ ተተኺላ፡ ብዕንደራን ፍልጠትን ድማ ተደኲዓ፡ ተተኲሳ ድማ። ኣብዚ፡ እቲ ብርሃን ኣዚዩ ብሩህ እዩ፡ እቲ ቁሪ ዝያዳ ቁሪ፡ እቲ በሪኽ ዝበረኸ፡ እቲ ስፍሒ ዝዓበየ፡ እቲ ኣቀማምጣ መሬት ድማ ካብ ኩሉ ቦታታት ሽወደን ኣዚዩ ናብ ሰሜን ገጹ ዝረሓቐ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ22,906
ስፍሓት መሬት20,553 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Gällivare 122 ኪሜ
- Luleå 343 ኪሜ
- Skellefteå 464 ኪሜ
ፍሉይን ምንጽጻር ዝመልኦን ቦታ። ኣብኡ ጸሓይ ን50 መዓልታት ሓጋይ ተብርህ። ካብ መጠረስታ ግንቦት ክሳዕ ፍርቂ ሓምለ ጸሓይ ትሕቲ ደረትትርኢት ኣይትወርድን። ብግዜ ክረምቲ፡ ን20 መዓልቲ ማለት ካብ ታሕሳስ 12-31 ናይ ሰሜናዊ ዋልታ ለይቲ እዩ። ሽዑ እታ ጸሓይ ልዕሊ ደረት ትርኢት ኣይትቕልቀልን። ኪሩና ሰለስተ ቋንቋታት ዚዝረቦ ቦታ እዩ፤ እዘን ናይ ሽወደን፡ ሰሚስካን ቶርነላድስካ ባህሊታት ጎድኒ ንጎድኒ ኮይነን ይነብራ። ኪሩና ምስ ኖርወይ ትዳወብ እያ፡ ብምብራቕ ድማ ምስ ፊንላንድ፡ ስለዚ ናይ ሃገር ዶብ እያ።
መንበሪ-ገዛ
ብምኽንያት ቁጠባዊ ዕብየትን ምቅይያር ናይ ከተማን፡ ዓቢ ናይ ገዛ ሕጽረት ኣሎ፡ ስለዚ ድማ መብዛሕትኦም ሓደስቲ መጻእቲ ቀዳማይ መንበሪኦም ኣብ ገጠራት ስቫፓቫራን ቪታንጊን እዮም ዚረኽቡ። ኣብ መንጎ ኪሩናን ስቫፓቫራን ዘሎ ርሕቀት ኣስታት 40 ኪሎ ሚተር፣ ንቪታንጊ ድማ ኣስታት 70 ኪሎ ሚተር እዩ። ብዛዕባ መንበሪ ኣባይቲ ብዝያዳ ሓበሬታ ንምርካብን ኣብ ሪጋ ንምእታውን፡ ናይ ኪሩናቡስታደር መርበብ ሓበሬታ ብጻሕ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ኪሩና፡ ካብ እትምስረተሉ ጀሚሩ ሽወደንኛ፡ ሳሚስካን ቶርነላድስካን እዩ ዚዝረብ። ዳሪ፡ ፋርስኛ፡ ሶማልኛ፡ ትግርኛ፡ ኣምሓርኛ፡ እንግሊዝኛ፡ ሩስያኛን ታይላንድኛን፡ ገለ ካብቶም ዝዓበዩ ቋንቋታት ኣብ መንጎ እቶም ሓደሽቲ መጻእቲ እዩ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
እታ ኣስታት 400 ምዝጉባት ማሕበራት ዘለዋ ኪሩና፡ ኣብቲ ሃገር እታ ዝጸዓቐ ማሕበራት ዘለዋ ኮምዩን እያ። ናይ ስፖርትን ባህልን ማሕበራት ኣለዋ። ኣብዚ፡ ብዘይካ እተን ናይ ክርስትና ማሕበራት፡ ካልኦት ከም ላየስታዲያነር፡ ጀሆቫ ዊትነስን ናጻ ቤትክርስትያንን ይርከባ። ኪሩና ዛጊት መስጊድ የብላን። እቶም ኣመንቲ እስልምና ኣብ ገዛ ወይ ግዜያዊ መአከቢ ቦታ እዮም ዚሰግዱ። ኣብቲ ደብተር ማሕበራት እንታይ ማሕበራት ከም ዘለዋ ክትርእይ ትኽእል።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ኪሩና ከተማ ብዙሕ ድኳናት ኣሎ ከምኡውን ክልተ ሰከንድሃንድ ቡቲክን ዓቢ ማእከል ዕዳጋን። ናይ ቍጠባዊ ዕቤት እዋን ብምዃኑ ብዙሓት ድኳናት ይኽፈታ ኣለዋ። ጥቓ ኖርወይን ፊንላንድን ብምዃና፡ ኪሩና ኣዚያ ሰሓቢት እያ።
ኩሉ ዓይነት ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ከም ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ ቤትጽሕፈት መድህንን ቀረጽን ኣብ ኪሩና ኣሎ።ኣብ ስቫፓቫራ፡ መባእታ ቤትትምህርቲ፡ ቤትንባብ፡ ቡቲክ፡ ማእከል ጥዕና፡ ቤትፖስታ፡ ቤትጽሕፈት ዕዮን ናይ ዕረፍቲ ቦታን ኣሎ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኪሩና C፡ሓልዮት ህጻናት (መውዓሊ ህጻናት) ንምርካብ ብተዛማዲ ነዊሕ ናይ ሪጋ ግዜ ኣለዎ (ኣስታት 6 ኣዋርሕ) ኣብተን ገጠራት ስቫፓቫራን ቪታንጊን ግን እቲ ሪጋ ዝሓጸረ ኾይኑ ኣስታት 2 ሰሙን ጥራይ እዩ ዚወስድ። ሓልዮት ህጻናት ዓቢ ናይ ብቕዓት ደረጃን ንሓደስቲ መጻእቲ መታን ነቲ ዘድልዮም ደገፍ ኪረኽቡ ብማለት ድማ ፍሉይነት ኣለዎ። ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ እዋን እቶም ሓደስቲ መጻእቲ ቈልዑ ምእንቲ እቲ ዘድልዮም ሓገዝ ክረኽቡ ተወሳኺ ደገፍ ይግበር እዩ። ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ሓልዮት ቆልዑን መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን መርበብ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ኪሩናን ስቫፓቫራን ቪታንጊን መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። ኣብ ኪሩና ኣብቶም ቋንቋ ሽወደን ዘይመልኩ ተመሃሮ ዝዓለመ ናይ ቋንቋ ማእከል ኣሎ።
ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ስልጠና ብላፕላንድስ ኮሙናል ፎርቡንድ ወይ ማሕበር እዩ ዚካየድ። እዚ ድማ ብዮክሞክ፡ የሊቨረ፡ ፓያላን ኪሩናን ዝቖመ እዩ። ናይ ላፕላንድ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ብ 2010 እዩ ተሃኒጹ፡ ሰፊሕ ናይ ስልጠና ምርጫን ልዑል ደረጃን ዘለዎ እዩ። እተን ኣርባዕተ ኣብያተትምህርቲ ኣስታት 20 ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ መደባት ኣለወን። ኣብተን ኣብያተትምህርቲ ሃገራውን ውልቃውን ብፍሉይ ዝቖመን ብመንግስቲ እተመልመለ መደባትን ኣሎ ከምኡውን ኣብ ኩሉ ቦታታት ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። ንሳቶም ምስ LKAB ብምትሕብባር ነቲ ህቡብ ኢንዱስትርያዊ ናይ ተክኒክ ፕሮግራም የካዪዱዎ።
ኣብ ኪሩናውን ከም ናጻ ኣብያተትምህርቲ ኮይነን ዘገልግላ ብሕታውያን ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ፡ እተፈላለየ መደባት ከኣ ኣለወን፡ ንኣብነት ፍሪሉፍትስኩላ፡ ሪምድዪምናስዩም ከምኡውን ብጽባቐ ጸጕርን ምስራሕ ቱቦን ዘሰልጥን ሞያዊ ዪምናስዩም።
ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ተመሃሮ ካብ ስቫፓቫራን ቪታንጊን መዓልታዊ ብናይ ቤትትምህርቲ ኣውቶቡስ ናብ ኪሩና በጺሖም ይምለሱ። እቶም ናይ ኤስኤፍኢን ናይ ምስ ማሕበረሰብ ምልላይ ትምህርቲ ዚወሃቦም ተመሃሮን።
ዕድላት ትምህርቲ
ናይ ላፕላንድ ለርሰንትራ ምስቲ ጠለብ ዘለዎ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ይሰርሕ። ንሱ ምስቲ ናይ ስራሕ ህይወት ናይቲ ዞባ ጥቡቕ ምይይጥ ይገብር ኣብ ምውጣንን ምትግባርን ስልጠና ድማ ምስ ዋኒናትን ውድባትን ይተሓባበር። ለርሰትራ ኣብዘን ዚስዕባ ስልጠና የዳሉ፤ ትምህርቲ ንዓበይቲ ኣብ ግሩንድቩክስን ሰርቩክስን፡ ኤስኤፍኢ፡ ናይ ካልኣይ ደረጃን ሞያዊ ኮለጅን ደረጃ። ንሳተን ነዚ ዚስዕብ የቕርባ፤ ስልጠና ክንክን፡ ንሓደስቲ ሽወደናውያን ዝዓለመ ናይ ሞያ ናይ ኤስኤፍኢ ትምህርቲ ከምኡውን ንናይ ዕደና ኢንዱስትሪ ጠለባት ዘማልእ ስልጠን። ንሳተን ምስ ሉለዮ ተክኒካዊ ዩኒቨርሲቲ፡ ምስ ኡመዮ ዩኒቨርሲቲን ካልኦት ናይ ስልጠና ኣዳለውትን ብምትሕብባር ኣብ እተፈለለየ ጽፍሒታት ልዑል ብቕዓት ዘለዎ ትምህርቲ የቕርባ።
ናይ ማልምፈልተ ህዝባዊ ኮለጅ ካልእ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ኣማራጺ እዩ። ንሱ ሓፈሻዊ ኮርሳት የዳሉ፡ ንወጻእተኛታት ድማ ስልጠና ቋንቋ ሽወደንን ፊደላትን የቕርብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ኪሩና፡ ሆስፒታል፡ ማእከል ጥዕና፡ ናይ ኣደታት ክሊኒክ፡ ናይ መንእሰያት ክሊኒክ፡ ናይ ህጻናት ማእከል ጥዕና፡ ናይ ህጹጽ ረድኤትን ሕክምና ስንን ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ኩሉ ሰበስልጣንን ትካላትን ንምርኻብ ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ኣሎ። ተርጓማይ ብተለፎን እዩ ዚርከብ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ ኪሩና ናይ ነፈርትን ባቡራትን ኣውቶቡሳትን መራኸቢታት ኣሎ። ክሳዕ ስቶክሆልም ብነፋሪት ልዕሊ ሓደ ሰዓት ይወስድ፡ ባቡር ድማ ንደቡብ ወይ ንሰሜን ትወስደካ። ኣብ መንጎ ቁሸታትን ገማግም ባሕርን መራኸቢታት ኣውቶቡሳት ኣሎ። ሰዓታት ሰሌዳ ናይ ነፈርትን ባቡራትን ኣሎ፡ ከምኡውን ንለንስትራፊከን ን ንሎካል ኣውቶቡሳት ዚምልከት።
ብተወሳኺ እቲ ናይ ኢንተርኔት መራኸቢ ኣብ ምሉእ እዚ ኮሙን ብሬድባንድ ብዘለዎ ብጽቡቕ ዝተሃንጸ እዩ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብዚ እዋንዚ መላእ ኖርቦተን ዚሰፍሕ ዘሎ ቦታ እዩ፡ ኪሩና ድማ ኣብቲ መገዲ ቁጠባዊ ዕቤት እያ ዘላ። ኣብዘን ዝሓለፋ እዋናት ብዙሓት ሓደስቲ መጻእቲ ስራሕ ረኺቦም፡ ብፍላይ ኣብ ተክኒካውን ክንክናውን ሞያ። እዚ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣብ ናይ ኣገልግሎት ሞያ፡ ንግድን ምስኡ ዚመሳሰል ኣገልግሎትን ናይ ስራሕ ጠለባት የኸትል እዩ።
ኪሩና ኣብ ዓለም እቲ ዝዓበየ ትሕቲ መሬታዊ ዕደና ኣለዋ፡ ናይ ዕደና ኢንዱስትሪ ድማ ናይቲ ኮምዩን ሱር-ደም እዩ። እቲ ናይ ሓጺን ሓመድ ማዕድን ቀንዲ ሰራውር ትሕቲ እታ ከተማ ስለ ዚኸይድ፡ እታ ከተማ ኣብ ፍሉይ ኩነታት ትርከብ። እቲ መሪሕነት ኮሙን ምስ እታ ትካል ዕደና ብሓባር ኮይኖም ድማ እቲ ዕደና ንህላወ እዛ ኮሙን ኣዚዩ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ፡ እዛ ከተማ ክትግዕ ወሲኖም. ኣብ ኪሩና ንልዕሊ 100 ዓመት ንክፋላት ማእከል እዛ ከተማ ኣዚዩ ከይጸለወ ናይ ሓጺን ዕደና ምዕዳን ተኻይዱ እዩ። ኣብ 2004 ትካል ዕደና ኤልኮኣበ፡ ከመይ ጌይሩ ሓደ ዝፍጠር ምንቃዕ ናብ ማእከል እዚ ዘሎ ማእከል ከተማ ክበጽሕ ከም ዝኾነ ገምጋማ ኣቕሪቡ። እዚ መበገሲ ነጥቢ ናይቲ ምቕያር ከተማ ኾነ። ዕደና መሰረት ናይ ኢንዱስትሪን ንግድን ኣብ ኪሩና እዩ፣ እዚ ናይ ሓጺን ሓመድ ቀንዱ ሱር ትኽ ኢሉ ብትሕቲ ማእከል ናይዛ ከተማ ስለ ዝሓልፍ ድማ፡ ኪሩና ኮሙን ክፋል እዛ ከተማ ንኸግዕዝ ቁሩብ ዝኾነ።
ኣብዘን ናይ ቀረባ ዓመታት ሆቴል፡ ኣዳራሽ ባህሊ፡ ናይ ንግዲ ኣዳራሻትን መንበሪ ገዛውትን ኣብ ማእከል እዚ ሓድሽ ከተማ ተሃኒጾም ክውድኡ እዮም።
ኣብ ልዕልዚ LKAB ኣብዘን ዚመጻ ዓመታት ኣብ ኪሩናን ስቫፓቫራን ሰለስተ ሓደሽቲ ዕደናታት ኪዅዕት እዩ፡ ሸውዓተ ናይ ዕደና ናይ ወጻኢ ትካላት ድማ፡ ገለ ነኣሽቱ ናይቲ ከባቢ ትካላትን ብሕታውያንን ነቲ ምርምርን ምዅዓትን ከካይዱዎ እዮም።
ግሩም ቁጠባዊ ዕቤትን ምልዋጥ ናይታ ከተማን ካብ ካልኦት ትካላት ብዙሕ ኣገዳስነት ረኺቡ፡ ስለዚ ንግዲ ኪዕምር እዩ። በጻሕቲ ከይተረፉ ይበዝሑ ኣለዉ፡ ንቱሪስት ንምስሓብ ከኣ ኣብተን ናይ ከባቢ ኣኽራናት የውፍሩ ኣለዉ። እቶም ጥሮተኛታት ብጽቡቕ ይተሓዙ ኣለዉ፡ ስራሕ ኣልቦነት ድማ ኣብታ ሃገር ዝተሓተ እዩ።
ኣብቲ ቦታ ሕጽረት ሓይሊ ሰብ ኣሎ፡ እቲ ዞባ ይምዕብል ስለ ዘሎ ከኣ ናይ ሓይሊ ሰብ ውድድር እናዓበየ ይኸይድ። ነዚ ንምምካት ብዝሒ ክኢላታት ሓደስቲ መጻእቲ የድሊ። ኣብቲ ኮምዩን ዕደናን እቲ ንሱ ዚፈጥሮ ስራሕን ዓቢ ቦታ ይሕዝ፡ ይኹንምበር እቲ መሪሕነት ኮምዩን ነቲ ኣከባቢ ኪዕቅቦ ይደሊ፡ ነዚ ከኣ ኤስራንጅ፡ IRV: ታርፋላ ምርምር ነቝጣ የካይዳኦ። ኣብ ናይ ቱሪዝም ሰክተር ድማ ኣይስሆተልን ካልእ ናይ ኣኽራን ህንጻታትን ይነጥፋ። ኣብተን ገጠራት፡ ቱሪዝምን ምሕድራ ጽሬትን ዓቢ ኢንዱስትሪ እዩ።


text:
ብመሰረት’ዚ ኢትዮጵያ ብ7.5 ሚእታዊት ኤርትራ ኸአ ብ3.3 ሚእታዊት ኣብ ዝቕጽል ዓመት ዕብየት ከመዝገባ’የን።
ትማሊ ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝተጀመረ ጉባኤ ባንኪ ዓለምን ትካል ገንዘብ ዓለምን ከምዝተገልጸ ኢኮኖሚ ዓለም ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሓያል ፈተና ገጢምዎ ኔሩ ካብኡ ምሕሳር ዋጋ ሰቐጣታት ዕዳጋን ብፍላይ ነዳዲ ዘይትን እዚ አታዊአን ንዝኾነ ሃገራት ዝያዳ ምሕሳዩ ተሓቢሩ።
ብመሰረት ትንበያ ትካል ገንዘብ ዓለም ዝመጽእ ዓመት ዝሓሸ ኽኸውን’ዩ። ኢኮኖሚ ዓለም ሎሚ ዓመት 3.5 ሚእታዊት ዕብየት ኣርእዩ’ሎ። ናይ ኣፍሪቃ’ውን ምስዚ ናይ ዓለም ዝመዓራረይ ኾይኑ’ሎ። ቅድሚ ሎሚ ኢኮኖሚ ኣፍሪቃ ብቅልጡፍ ዝዓብያ ዝነበራ ሃገራት’ውን ዘኻተተ ምንባሩን ግን እዚ ዕብየት’ዚ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ብሰንኪ ስእነት ሰላምን ተፈጥሮ ዝፈጠሮ ተጽዕኖ ከምዝዛሕተላ ተገሊጹ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
“ኣብይ ኣሕመድ ንኢትዮጵያ የፍርሳ ኣሎ” ክብል ሓላፊ ረዲኤት ሕቡራት ሃገራት ነበር ማርክ ሎውኩክ ገሊፁ
ፍልፍል፡ ኣክሱማይት ሚድያ
ጥቅምቲ 7, 2021
ኢትዮጵያ፡ ካብ ውግእ ሕድሕድን ሕሱም ድኽነትን ካብ እትወፅእ ሒደት ዓሰርተታት ዓመታት ዘቑፀረት እንትትከውን ኣብዚ ሐዚ እዋን ግን ንገዛእ ርእሳ ተጥፍእ ከምዘላ ማርክ ሎውኩክ ሓቢሩ።
ሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ እታ ሃገር ንምፍራስ፡ ብመጀመርታ ኣብ ሓደ ጫፍ ቅድም ክብል ሓያል ብዝነበረ ጉጅለ ዝምራሕ ናይ ባዕሎም ግዝኣት ኲናት ከምዝወለዑን ኩሉ ፍልፍላት ሃፍትታቶም ብምቁራፅን ሰራዊት ብምልኣኽን ግብረ-መልሲ ንክህቡ ከምዝደፋፈኡዎም ኣረዲኡ።
ከምኡ እውን ጎረቤት ሓይሊ ዓዲሞም ደቂ ኣንስትዮ ኣድፊሮም፣ ንፁሃት ብግፍዒ ቀቲሎም፣ ምህርቲ ሕርሽኦም፣ ስርሖም፣ ቤት ተምህርቶምን ጥዕና ጣብይኦምን ብምዕናው፡ ተጋሩ ካብ ገፅ ምድሪ ሙሉእ ብሙሉእ ንክጠፍኡ ብናይ ፅልኢ ዘረባታት ተዘሚቱዎም፣ ካብ ሕብረተሰብ ክግለሉ ከምዝተገበረ ኣቃሊዑ።
ኣብታ ሃገር ብታሪኽ ዓሌታዊ ጎንፂ ካብ ዝፍለጥ ከባቢ ሃፍትታት ብልዕዓል ፀረ-ትግራይ ከምዘዋፈሩን እዚ ነቲ ጎንፂ ከምዘጋደዶን ቁጠባዊ ዓቕሚ ትግራይ ንምድኻም ገንዘብ ብምሕታም፣ ካብ ዓቕሚም ንላዕሊ መሳርሒ ኲናት ከምዝዓደጉን፣ ናህሪ ዋጋ ክውስኽ ከምዝኸኣለን ማርክ ሎውኮክ ኣረዲኡ።
ብተወሳኺ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስ ቀንዲ ዓለምለኻዊ ሓገዝቱን መወልቱን ከምዝተበኣሰን ህዝቢ ብምልዕዓል ንመራሕቲ እዘን ሃገራትን ትካላትን ከምዘጥቀዑ ሓቢሩ።
ብተመሳሳሊ ምስ ናይ ቀረባ ጎረባብቶም መሬት ብምጉባጥን ሓበራዊ ሃፍቲ ማይ ብምብሓትን ከምዝተፃልኡ ገሊፁ።
ብምዃኑ እውን ኣብይ ይኹን ካልኦት መራሕቲ ኢትዮጵያ ሃገሮም ከፍርሱ ይደልዩ እዮም ኢሉ ከምዘይሓስብን እንተኾነ ግን ኣብ ዝሓለፉ 12 ኣዋርሕ ብተግባር ዘርኣይዎ ግን ነታ ሃገር የፍርስዋ ከምዘለው ኣብሪሁ።
ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር ቀሊል ፖለቲካዊ ኣፈላላይ ብዘተ ምፍታሕ እንዳተኻእለ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ ትግራይ ወተሃደራት ምልኣኹ ዓብይ ዕሽነት ከምዝነበረን ሰራዊት ጎረቤት ሃገር ኤርትራ ዓዲምካ መገዛእ ህዝብኻ ምጭፍጫፍ ድማ ልዕሊ ኩሉ ከቢድ ገበን ከምዝፈፀመን ማርክ ነቒፉ።
ማርክ ሎውኩክ፡ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ዋና ሓላፊ ረዲኤት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝነበረሉ እዋን ኣብ ትግራይ ጥምየት ከምዝተኸሰተ ንፈለማ እዋን ዝተዛረበ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ምንባሩ ይዝከር።


text:
ቆንስላዊ ጉዳያት ክፍሊ ወጻኢ ኣመሪካ፣ ዜጋታቱ ናብ ኤርትራ ከይገሹ ዘውጽኦ መጠንቐቕታ ዳግም ብምሕዳስ፣ ናብ ኤርትራ ክገሹ ወጢኖም ዘለዉ ኣመሪካውያን መገሽኦም ክስርዙ ጸዊዑ። መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ 18 ሚያዝያ 2012 ንዘውጽኦ መጠንቐቕታ፣ ብ29 ሕዳር 2012 ዳግም ዳግም ዘሐደሰሉ ምኽንያት፣ ኣብ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዘሎ መጥቓዕታትንን ኣብ ኤርትራ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዕእበየ ብዝመጽእ ዘሎ ጸጥታዊ ስግኣትን ምዃኑ ይጠቕስ። እቲ ቆንስላዊ ጉዳያት ብክፍሊ ወጻኢ ኣመሪካ ኣቕሪብዎ ዘሎ ናይ ጉዕዞ መጠንቐቕታ፣ መንግስቲ ኤርትራ ዲፕሎማሰኛታት ንዝርከብዎም ዜጋታት ኣመሪካ ምንቓስቓሳቶም ከምዝድርት ብምሕባር፣ ካብ ኣሰራ ወጻኢ ክንቐሳቐስ ንዝደሊ ዝኾነ ወጻእተኛ ቅድሚ 10 መዓልታት ፍቓድ መንቐሳቐስ ክሓትት ከምዝግደድ ኣዘኻኺሩ። ብዘይካ’ዚ እቲ ሓበሬታ፣ ናይ ኤርትራን ኣመሪካን ድርብ ዜግነት ዘለዎም ሓያሎ ዜጋታት ክሳብ እዚ እዋን እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ተቐይዶም ከምዘለዉ’ውን የመልክት።
ኣመሪካ ዜጋታታ ናብ ኤርትራ ከይገሹ ተጠንቅቕ
Newer Postተጻወትቲ ሃገራዊት ጋንታ ምስዋሮም መንግስቲ ኡጋንዳ ኣረጋጊጹ
Older Postመ.ንግስቲ ኤርትራ ብምስጢር ምስ መ. እስራኤል ዝርርብ ይቕጽል
COMMENTS
WORDPRESS: 0


text:
ንባባት፡ ሮሜ 10፡14-ፍ፥ ራእ 14፡1-6፥ ግ.ሓ. 17፡23-ፍ፥ ማቴ 7፡15-ፍ። ምስባክ፡ ተዘከር እግዚኦ ከመ መሬት ንሕነ ወሰብእሰ ከመሳዕር መዋዕሊሁ ወከመ ጽጌ ገዳም ከማሁ ይፈሪ። “ኦ ጎይታ መረት ምዃና ዘክር፥ ሰብ ከም ሳዕሪ ምዃኑ መዋዕሉ ከም ዕምባባ በረኻ ከምኡ ከም ዝፈሪ ዘክር”
ካልአይ ሰንበት ዘጽጌ ካብ ማርያም እንምሃሮ ነገራት ክነስተንትን ይሕግዘና። ናይ ዕለቱ መዝሙር ከም ዝሕብሮ ሰማያዊ አቦና ምሕረቱ ብዝተፈላለየ መገዲ ገሊጹልና፥ አብዚ እዋን ምስ ማርያም ክንጉዓዝ እሞ ሰበኽቲ ወንጌል ክንከውን ንሕተት አሎና። ማርያም ቀዳመይቲ ሓዋርያ ዝብል አብቲ ማርያም አደ አምላኽ ዝብል ዝተመስረተ እዩ። ኩሉ አብአ ዘሎ ካብዚ አደ አምላኽ ብምዃና እዩ ዝምንጩ። አብ ምዕራባዊ ዓለም ዘሎ አተሓሳስባ ከአ ናይ ማርያም ሓዋርያነት አብቲ ንወዳ ዘርአየቶ ተአዝዞ ዝተተሓሓዘ እዩ ይብሉ። ንሳ ብምእዛዛ ነቲ ብቀዳመይቲ አደና ሔዋን ብዘይ ምእዛዛ ዘጥፋእናዮ እንደገና ከም እንረኽቦ ገራ። ቀዳሞት አበው ነዚ ብዝያዳ ይገልጽዎ፥ ቅ. ኢረነዩስ (120-202) አቢሉ ዝነበረ ሔዋን ምስ ሰይጣን ተሓባቢራ ሞት አምጺአትልና ማርያም ግን ምስ አምላኽ ተሓባቢራ ሕይወት አምጺአትልና ይብል። ናይ ማርያም ምትሕብባርን ተአዝዞን ሞራላዊ ስነ ምግባር አስዒቡ ማለት ገብርኤል መልአኽ ምስ አበሰራ ብነጻ ሓሳባ ሂባ። ተአዝዞአ ብድርኺት ወይ ብተጽዕኖ አይኮነን ንጹር ራእይን ዘይወላወል ድለት ገራ ንመደብ አምላኽ አብ ግብሪ ክተውዕል ምሉእ ድለት አርእያ።
ትልእኮ ማርያም ምስ ወዳ ካብ መጀመርያ ስብከቱ እዩ ነሩ። አብ ቃና ዘገሊላ ምስኡ ተጓዒዛ፥ አብ ኩሉ እዋን ምስኡ ትጉዓዝ ነራ። ቅ. አጎስጢኖስ ከም ዝብሎ ማርያም አደን ሓዋርያን እያ። እቲ ብወዳ ዝተባህለ “እቶም ንቃል ወዳ ሰሚዖም አብ ግብሪ ዘውዕልዎ ብጹአን እዮም” (ማር 3፡35፥ ሉቃ 11፡27) ብቀዳምነት ንማርያም እዩ ዘስምዕ።
ጎቦ ቀራንዮ ንመስዋዕቲ ክድይብ እንከሎ ማርያም አብ ጎኑ እያ ትጉዓዝ ነራ ብመንፈስ ምስ ወዳ ተሰዊአ። ስለዚ ማርያም ንወዳ ካብ መጀመርያ ክሳብ መወዳእታ ብእምነት ስዒባቶ በዚ ቀዳመይቲ ሰባኺትን ረድእን ወዳ ንብላ። ድሕሪ ሞት ወዳ እውን ነታ ቀዳመይቲ ማሕበር ወዳ ብሓባር አኪባ ተጸልያ ተጸናንዓ ብዝያዳ መንፈስ ወዳ ክትቅበል እሞ ንስብከት ክትወፍር ትቕርባ ነራ። ስብከተ ወንጌል ብማርያም ክምእከል እንከሎ ፍረ አለዎ።
በዚ መዓልቲ ስብከተ ወንጌል አብ ምሉእ ዓለም ዘኪርና አሎና በዚ አጋጣሚ ብፁእ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ አብ ሓደ ሓቢርና ምእንቲ ስብከተ ወንጌል ክንጽሊ ይሓቱና አለዉ። ከምቲ ጳውሎስ ሓዋርያ ዝብሎ “ብዙሓት ወንጌል አይተቐበሉን አለዉ” ስለዚ አብ ኩሉ ክበጽሕ ተራ ናይ ኩሉ አማናይ እዩ። ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት አቦና ፍራንቸስኮስ ነዚ ዕለት ክገልጹ እንከለዉ አብ 2014 ከምዚ ኢሎም፥ ሎሚ ብዙሓት አህዛብ ንኢየሱስ ዘይፈልጡ አለዉ። በዚ ምኽንያት ስብከት አብ አህዛብ ልዕሊ ኹሉ ህጹጽ ነገር እዩ፥ ኩሎም አባላት ቤተ ክርስትያን አብዚ ተልእኮ ክሳተፉ ጽዉዓት እዮም ምኽንያቱ ቤተ ክርስትያን ካብ መጀመርያ ሚስዮናዊት እያ። ንሳ ዝተወልደት ክትልአኽ እዩ። ዓለም ለኻዊ መዓልቲ ሓዋርያነት ፍሉይ ጸጋ ዘልኦ እዋን እዩ ምኽንያቱ ዝተፈላለዩ ክፍላተ ዓለም ብሓደ ሓቢሮም ዝጽልዩሉን ሓቀኛ ሕብረት ምስታ ሓዳስ ቤተ ክርስትያን እትጅምር ዘላ ዝገልጹሉን እዩ። እዚ ዕለት ብዓል ናይ ጸጋን ሓጎስን እዩ። ናይ ጸጋ ብዓል ንብሎ ምኽንያቱ መንፈስ ቅዱስ በቦ ተላኢኹ ነቶም ዝተላእኩ ጥበብን ሓይልን አብ ሥርሖም ስለ ዝዕድሎም። ናይ ሓጎስ ብዓል ንብሎ ምኽንያቱ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ ሰማያዊ አቦ ንዓለም ክሰብኽ ዝተላእከ ሎሚ እውን ምሳና ኮይኑ ንተልእኮና ስለ ዝሕግዝ ይብሉ (ቫቲካን 8 ሰነ 2014)።
አብ ስብከተ ወንጌል ቀንዲ ሓጋዚ ጸሎት ከምዝኾነ ጳውሎስ አብ 1ተሰሎ 1፡1-5 ዘሎ እንተ አንበብና ክንርድኦ ንኽእል። ጳውሎስ ምስ ስልዋኖስን ጢሜቴዎስን ኮይኖም ወንጌል ከም ዝሰበኹ ግን እዚ ኩሉ ብሳላ ጸሎት ሰብ ተሰሎንቄ ከምዝኾነ ይገልጽ። አብዚ ናይ ጸሎት ሓገዝ አብ ስብከተ ወንጌል ከም ዝተረድኡ ንርኢ ሎሚ እውን ብፍሉይ ምእንቲ ስፍሓተ ወንጌል ፍሉይ ጸሎት ክነዕርግ የድሊ። ንሕና ንዘርእ አምላኽ ግን የብቁል የፍሪ (1ቆሮ 3፡6)። ኵልና አብ ካልእ ሃገራት አብ ስብከተ ወንጌል ክንከይድ ግድነት አይኮነን አብ ዘለሎናዮ ኮና እውን ፍረ ክነፍሪ ንኽእል ኢና። ቅ. ተረዛ ብዓልቲ አቪላ አብ ምስዮን ከይዳ አይትፈልጥን እንተ ኾነ ጠበቓ ሰበኽቲ ወንጌል ትብሃል ምኽንያቱ ኸአ ቀጻሊ ጸሎታ ንዓወት ሚስዮናውያንን ስርሖም ዓቢ ውጽኢት ስለ ዝገበረ። ቅ. ጳውሎስ ንባዕሉ ጥቕሚ ጸሎት ስለ ዝተረድአ ብዅሉ ጸሎትን ልማኖን ኵሉ ሳዕ ብመንፈስ ጸልዩ፥ ስለዚ ኸአ ተስፋ ከይቆረጽኩም ስለ ዅሎም አመንቲ አብ ጸሎት ተጸመዱ፥ ምእንታይውን ክዛረብ ከሎኹ ነቲ ምሥጢር ወንጌል ብትብዓት ክነግር ቃል ክውሃበኒ ጸልዩ (ኤፌ 6፡18-19)። እዚ ብሓቂ ጠቓሚ እዩ ምኽንያቱ ብዘይ ሓገዝ ጸሎት ሰባዂ ወንጌል አብ ስብከተ ወንጌል ከምቲ ዝድለ ከፊር ከቢድ እዩ።
ቅ. ጳውሎስ ስብከተ ወንጌል ከመይ ገሮም የሳልጥዎ ከምዝነበሩ ክሕብር እንከሎ ትልእክኦም ዝገብርዎ ዝነበሩ ብቃል፥ ብጻዕርን እምነትን አብ መንፈስ ቅዱስ ብምግባር እዩ። ብቃል ይገብርዎ ነሮም ምኽንያቱ ብዛዕብኡ ከይሰምዑኸ ከመይ ገሮም ብአኡ ኺአምኑ እዮም፥ ብዘይ ሰባኺ ኸ ከመይ ገሮም ኪሰምዑ እዮም (ሮሜ 10፡14)። ስለዚ ነቲ ሰናይ ዜና አብ ዝጥዕምን አብዘይ ጥዕም ጊዜ ክንሰብኽ አሎና ምኽንያቱ “ቃል አምላኽ ሕያውን ግብራውን እዩ፥ ካብ ዝኾነ ክልተ ዝአፉ ሴፍ ይበልሕ፥አብ መንጎ ነፍስን መንፈስን አብ መንጎ ፈላላይቶን አንጉዕን ይተርፍ” (ዕብ 12፡4)። ቃል አምላኽ ካብ ዝኾነ ባህርያዊ ነገር ብሓደ አኪብና እንርእዮ ይሕይል እዚ ኸአ ናይ ተልእኮ ምንጪ ብዝኾነ ብመንፈስ ቅዱስ ስለ ዝምራሕ እዩ። አብ ኩሉ እንኸዶ ዝመርሓናን ዘሰንየና መንፈስ ቅዱስ እዩ። ሰባኺ ወንጌል እምብአር ምስ መንፈስ ቅዱስ ሓቢሩ ክዓዪ ይግብኦ። ሰባኺ ወንጌል ድልዱል እምነት አብቲ ዝሰብኮ ክህልዎ ይግባእ። እቲ እንሰብኮ አብቲ ዘሎና እምነትን እንነብሮ ሕይወትን ዝተመስረተ ኽኸውን እንከሎ ስብከትና ፍረ ይበዝ።
አብ ስብከተ ወንጌል እንከሎና ከምዚ ናይ ሎሚ ወንጌል ዘስተምህሮ አምላኽ ካብ ዘጋግዩና ካብቲ ሓቀኛ ጉዕዞ አብ ጓል መገዲ ከይወስዱና ክንጥንቀቅ ይነግረና፥ ብውሽጦም ዚምንጥሉ ተዃሉ እዮም እሞ አባግዕ ተመሲሎም ካብ ዚመጹኹም ሓሰውቲ ነብያት ተጠንቀቝ ይብለና። ሕይወትና ግብርና ኩሉ ጽቡቕ ፍረ ክፈሪ እዩ ድላይ አምላኽ። እሞ አነ እንታይ እዩ ዝሓፍሶ ዘሎኹ ፍረ ክንብል አሎና፥ ግብርና ቃልና ሰናይ ክኸውን እንከሎ ንሓውና ንሓፍትና ካብ ጸጋም ንየማን ይመልሶ ስለዚ ሕይወትና ብምልኡ ሰባኺ ክከውን ይግባእ።
ጽቡቅ ፍረ ዘይፈሪ ኩሉ ኦም ይቑረጽ ናብ ሓዊ ድማ ይድርበ ቅዱስ መጽሓፍ ብአምሳል አምላኽ ከም ዝተፈጠርና ይዛረብ ስለዚ ግብርና ኩሉ ከምቲ አምላኽ ዝደልዮ እዩ ክኸውን ዝግባእ እንተ ኾነ ዝርአ ንአምላኽ ዘየሓጉስ እዩ ዘሎ፥ አብቲ መልክዕ ተፈጥሮና ክንምለስ አሎና ሽዑ ጽቡቅ ፍረ ክነፍሪ ንኽእል።
አብዚ ሰንበት ስብከተ ወንጌል ተባሂሉ ዝጽዋዕ እምብአር አብ ጥምቀትና ዝተቐበልናዮ ጸጋ ክንሕድሶ ይግባእ። አብ ስብከት ክትወፍር እንታይ ምግባር የድሊ፡
1. ንርእስኻ ሰቢኽካ ምኽአል፡ አብ ልበይ አትየ ምስ አምላኽ ዘሎኒ ርክብ ክርኢ አሎኒ። ንርእሰይ ከይፈልጥክዎ ንኻልኦት ከፍልጦ አይክእልን እየ፥ ስለዚ ቅድሚ ምስባኸይ ነቲ ዝሰብኮ አብ ሕይወተይ ናተይ ክገብሮ አሎኒ ሽዑ ከካፍሎ ቀሊል እዩ።
2. ተልእኮ ቤተ ክርስትያን ስብከት እዩ። ክርስትያን ማለት ሰባኺ ማለት እዩ። እዚ አብቲ ክርስቶስ ንሓዋርያቱ ኪዱ ንኹሎም አርድእተይ ግበርዎም አብ ዝብል ዝተመርኮሰ እዩ። አባላት ቤተ ክርስትያን ንሕና ኢና ስለዚ ክንሰብኽ አብ እምነትና ዘሎ ሓላፍነት እዩ።
3. ብጸጋ ጥምቀት ሰበኽቲ ኢና። አብ ጥምቀት ካህን ንተጠማቂ ዝበርሀ ሽምዓ የቐብሎ እዚ ኸአ ነቲ ዝተቐበሎ ብርሃን ክርስቶስ አብ ኻልኦት ከብርሆ ዝሕብር እዩ። “ንስኹም ብርሃን ዓለም ኢኹም” ዝበሎ ንኹልና እዩ ዘስምዕ። ብርሃን ክርእቶስ አብ ጸልማት ንዘሎ ሰብ ክነካፍሎ ናታትና ሓላፍነት እዩ።
4. ስብከት ግላዊ ስራሕ አይኮነን። ልአኺ ክርስቶስ ተለአኽቲ ንሕና ኢና። ሓደ መልክዕ ዝሓዘ መልእኽቲ ኢና ክነብጽሕ ዘሎና ንሱ ኸአ መልእኽቲ ክርስቶስ “ንሰባት ብርሃን አምላኽ ክርእዩ ምሕጋዝ” እዩ።
5. ስብከትና ብክልተ አገባብ ክግበር ይክአል፡ (1) ነፍሲ ወከፍና አብ ዕለታዊ ሕይወትና ሰበኽቲ ኢና። አብ ስራሕና አብ ሓዳርና አብ ኩሉ ዕለታዊ ሕይወትና ክንሰብኽ አሎና። (2) ሕይወቶም ንስብከት ዘወፈዩ ልኡካን አለዉ። ካብ ዓዶም ወገኖም ርሒቆም አብ ስብክት ጥራሕ ዝተዋፈሩ ነዚኦም ብጸሎት ብገንዘብ ብኹሉ ክንሕግዞም ትሑዛት ኢና።
አብዚ ሰንበት እምብአር አብቲ አምላኽ ብጸግኡ ክንዓየሉ ዝሓረየና ሕይወት አቲና ንአምላኽ ክንልአኾ መልእኽቱ ክነብጽሕ ተአምኖና እንገልጸሉ ሰንበት ኢና ዘሎና። አምላኽ ሎሚ ዝልአኽዎ ይደሊ አሎ። አብዚ ወለዲ ዓቢ ተራ አሎኩም ንደቅኹም ክተዕብዩ እንከሎኹም ነዚ ክተሰንድውዎም። እዚ ሎሚ አብ ዓለም ተዘርጊሑ ዘሎ እምነትና ሳላ እቶም ውፉያት ልኡካን ወንጌል እዩ ኮይኑ፥ ናይ ሎሚ ልኡካን ግን ንሕና ኢና። አብ ጉዕዞ ስንቂ ጽንዓት ጸሎት የድልየና እዩ መልእኽትና ብጽቡቅ ክነብጽሕ። እሞ ንለአኺ አምላኽ ወንጌልካ አብ ኩሉ ከብጽሕ ሓግዘኒ ንበሎ።
መልእኽቲ ወንጌል ምስ ማርያም ኮና ክነብጽሖ ከሎና ዓወት አልኦ። ንሳ ኩሉ ጊዜ እትብለና ወደይ ዝበለኩም ግበሩ እዩ ንድላይ አምላኽ ጽን ክንብል እንከሎና ሽዑ ተሓድሶ ቅድስና አባና ክርአ እዩ። ንድላይ አምላኽ ክንሰምዕ ከሎና ካልእ ድምጺ ከይንሰምዕ ካልእ መልእኽቲ ከይነብጽሕ ዓቢ ምስትውዓልን ጸሎትን የድልየና።
ዓለምና ሎሚ ዘይድምጺ አምላኽ እትሰምዓሉ በዚሑ ደቂ ሰብ ከም ጓሳ ዝሰአና ጥሪት ኮይና ዘሎናዮ ንርእዮን ንሰምዖን አሎና ብሓቂ አብ ልብና አቲና ንቃል አምላኽ እንሰምዓሉ ኩነታት ክንፈጥር አሎና። ዝነፍስ ዘሎ ንፋስ ብሓቂ ዘራጊቶ እዩ ውግእ ሞት ጥፍአት ምጭኽኻን ጥራሕ ኢና እንሰምዕ ዘሎና እዚ ኸአ ቦታ አምላኽ ንስምዒትና ንድለትና ስለ ዝሃብናዮ ዝዘራእናዮ ኢና እንሓፍስ ዘሎና እሞ አብ ልብና ንመለስ። ብኽፍአተይ ብዓቢ ክፍአተይ ኢልና ካባ ንስሓ ለቢስና አብ ቤትና አብ አምላኽና ንመለስ ሽዑ ክንሰብኽ ክንጅምር ኢና።
ጸሎትን አማልድነትን ወላዲተ አምላኽ ማርያም አደና አይፈለየና። ንስከተ ወንጌል እንወፍረሉ ሓይልን ጸጋን ይዓድለና።
ኣባ ንጉሠ ፍሥሓ


text:
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ናይ መንግስቲ ኣካላት ብዘይኮኑ ዝተፈፀሙ ገበናት ከም መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ከምዘይወስዶም ናይቲ ትካም መፅናዕቲ ዘካይዱ ኣቶ ፍስሃ ተክሌ ገሊፆም።ኣቶ ፍስሃ ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ብናይታ ሃገር ሕጊ ዝርኣዩገበናት እምበር ናይ ሰብኣዊ መሰላት መግሃስቲ ኣይኮኑን ኢሎም።መንግስቲ ንዞም ገበናት እዚኦም ደው ናይ ምባል ሓላፍነት ከምዘለዎ ኣተሓሳሲቦም።ዝተኣሰርሉ ዘይፍለጥንኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ዝወዓሉን ድሕንነቶም ዘይፍለጥ ወልቀሰባት እውን መንግስቲ ጉዳዮም ዕላዊ ክገብር ሓቲቶም።
ኣብ ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት \ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል\ንጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪካ ዝከታተሉ ኣቶ ፍስሃ ተክሌ ድሕሪ ቅትለት ድምፃዊሃጫሉ ሁንዴሳ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፥ኣብ ሃረርጌን ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኦሮሚያን ብዝተፈጥሩ ግጭታት ስዒቡ መንግስቲ ስጉምታት ምውሳዱ ሓቢሮም።
5,000 ሰባት ኣብ ቁፅፅር ምውዓሎም ብመግለፂ ድሕሪ ምሕባሩ ሕዚ ግንእቲ ኣሃዝ 7,000 ምብፅሑ ሓበሬታ ከምዘለዎም ገሊፆም::እቶም ዝተኣሰሩሰባት ዝተትሓዝሉ ኣገባብ ብዝምልከት ክለግልፁ ከለው ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዓበይቲ መራሕቲ ፖለቲካዊ ፓርትታት ናይ ኦነግ፣ናይ ባልደራስ፣ናይ ኦሮሞ ፈዴራሊስት ኮንግረስ ሓዊሱ ከምዘለው ሓቢሮም። ጀዋር መሓመድ፣ በቀለ ገርባ፣እስክንድር ነጋ ዝኣመሰሉ ሓዊሱ ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም ኣለው ኢሎም።‘’እዞም ሰባት እዚኦም ዝተትሓዝሉ ኣገባብ መብዛሕቲኦም ቤት ፍርዲ ዘይምቕራብ፣ምስ ድርኦም ዘይምርኻብኣሎ፣ንጠበቓታቶም ንምርካብ ዝተፀገሙ ከምዘለው እዩ።ዝተወሰኑ ድማ ብፖሊስ ተቐጥቂጥና ኢሎም ንቤት ፍርዲ ይኹን ንጠበቓታቶም ተዛሪቦም ኣለው’’ኢሎም ብምስዓብ።እስክንድር ነጋ ክትሓዝ ከሎ ይኹን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብኣባላት ፖሊስ ፌደራል ከምዝተቐጥቀጠ ንቤት ምፍርዲ ምግላፁ ሓቢሮም።
ሸምሰዲን ጠሃ ዝተብሃለ ኣብ ዝተኣሰረሉ እዋን ከምዝተቐጥቀጠን ዝቐጥቀጦ ፖሊስ ንቤት ፍርዲ ከምዘርኣየን ሓቢሮም።ኣበይ ከምዝተኣሰሩዘይፍለጡ ሰባት እውን ከምዘለው ብኣብነት ብምድጋፍ ሓቢሮም ኣለው። ገለ ሰባት ድማ ክሳብ ዝሓለፈ ቀዳም ኣበይ ከምዝተኣሰሩ ዘይፍለጡ ኣለው ምስበሉ ‘’ንኣብነት ናይ ኦሮሞ ነፃነት ግንባር ላዕለዋይ ኣመራርሓ ዝኾኑ ዶክተር ሽጉጥ ገለቴ፣ከኔሳ ኣያናን ካልኦትን ኣበይ ከምዝተኣሰሩ ኣይፍለጥን፤ዝተወሰኑ ናይ ወፃኢ ዜግነት ዘለዎም ናይ ኮንስላር ኣገልግሎት ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም።ኤምባሲኦም እውን ክረኽቦም ይግባእ።እዚ ከምዘይተረጋገፀሎም ኢና ፈሊጥና።ስለዚ ዝተደራረቡ መግሃስቲ መሰላት ከምዘሎ እዩ ዘርኢ’’ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቀረባ ኣብዘውፅኦ መግለፂ ኣምንሰቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ኣብ ግምት ዘየእተወ መግለፂ ምውፅኡ ንዘቕረቦ ክሲ መልሲ ክህብሉ ዝተሓተቱ ኣቶ ፍስሃ ዝቐረበ ጥቕሉል ክሲ ስለዝኾነ መልሲ ንምሃብ ከምዝፅገሙ ብምሕባር ዝቐርብ ፀብፃብ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ብዝርዝር መፅናዕቲ ዝሓልፍን ኣብ ካእሎት ሃገራት ዓለም እውን ዝስርሓሉን እዩ ኢሎም።
‘’ኣብ ካልኦት ሃጋራት ይኹን ኣብ ኢትዮጵያ ዝወፅእ ፀብፃብ ብመስርሕ መፅናዕቲ ዝሓለፈ እዩ።ምእካብ መረዳእታ፣ምርግጋፅ መረዳእታ፣ንቶም መግሃስቲ መሰላት ምፍላይ ዝኣመሰሉ ዝተፈላለዩ ደረጃታት ኣለው።ኣምነስቲ ኢንተርናሽና ዝፍለጠሎም ብርቱዓት ናይ መፅናዕቲ መረጋገፂ መስርሓት ኣለዎ’’ ክብሉ ገሊፆም።
ልዕሊ ኩሉ ድማ ናይ ሰብኣዊ መሰል ሕግታት መሰረት ገይሩ ዝተሰርሐ እዩ ኢሎም።ገበን ናይ ምክልኻል ሓላፍነት ናይ መንግስቲ እዩዝበሉ ንሶም ገበን ክፍፀም ከሎ መንግስቲ እንተተኸላኺሉ መግሃቲ ሰብኣዊ ኣይብሃልን ገበን ናይ ምክልኻል ሓላፍነት ስለዘለዎ መንግስቲ ሪኡ ከምዘይርኣየ እንተኾይኑ ግን ናይ መንግስቲ መግሃስቲ መሰላት ይኸውን ኣሎ ኢሎም።
ኣምነስቲ ናይ ባዕሉ መፅናዕቲ የካይድ ከምዘሎ ሓቢሮም።ብዕምቆት ክስራሕ ዘለዎ መፅናዕቲ ብምዃኑ እንታይ ከምዝተፈፀመን ኣብዚናይ መንግስቲ ኣኽበሪ ሕጊ ታራ እንታይ ከምዝነበረን ብሰፊሑ ይምርምሮ ከምዘሎ ሓቢሮም።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ብፌደራል መንግስቲ ተኣሲሮም ከምዘርከቡ ኣብ ዝሓለፈ ምፅብፅባና ይዝከር።


text:
መንግስቲ ትግራይ ነቲ ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ናይ ውሽጥን ደገን ሓይልታት ዝፈፀምዎ ወራር ዝበፅሐ ጠቕላላ ጉድኣትን ዕንወትን ብፅፈትን ብዝርዝርን ዝስንድን ዘፅንዕን “ፕሮጀክት ቤት ፅሕፈት መፅናዕቲ ጉድኣት ኲናት” ዝብል ቤት ፅሕፈት ከምዝተጣየሸ ተሓቢሩ።
ትማሊ ብመንግስቲ ትግራይ ዝወፀአ መግለፂ ከምዘርድኦ ህዝቢ ትግራይ ከም ህዝቢ ንምፅናት ዝተኻየደ ዝተዋደደ ስርሒት ብሰበ ስልጣናት መንግስቲ፣ ሚዲያታት፣ ዝተፈላለያ ትካላትን ሓዊሱ ዝተሳተፍሉ ተግባር ምፅናት ዘርኢ ኣብ ልዕሊ እቲ ህዝቢ ዝበፀሐ በሰላ ንምክሕሓስን ፀላእቲ ድማ ተሓተቲ ንኽኾኑን ዘኽእል ፕሮጀክት ከምዝኾነ ድማ ተገሊፁ።
ኣብዚ ጉዳይ መብርሂ ክህበና ዝሓተትናዮ በዓል ሞያ ስነዳ ታሪኽ ኣይተ ገ/ክርስቶስ ገ/ስላሴ፡ ነቲ ብመንግስቲ ትግራይ ዝወፀአ መግለፂ ከም ዉጥን ዋላ እኳ ፅቡቕ እንተኾነ ቀፃሊ ኣንፈት ግን ካብ ፕሮጀክት ናብ ትካል ዝዓብየሉ ቤት ፅሕፈት ስነዳ ክጣየሽ ከምዝግባእ ኣረዲኡ።
ማለት እዉን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝበፀሐ ጉድኣትን ዕንወትን እንትስነድ ብብርኪ ትካል ኮይኑ ብፅፈትን ብዕምቐትን ከምኡ እዉን ሰብ ሙያታት ተሓዊስምዎን ህዝቢ ከንቅሕ ዘኽእል ከምኒ ቤተ መዘክር፣ ቤተ ንባብ ብሰፊሑ ከዓ ህዝቢ ታሪኹን ሑሉፉን ዘለልየሉ መድረኽ ክፈጥር ዘኽእል ባይታ ክኸዉን ከምዝግባእ ሓቢሩ።
ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ በቢዘመናት ፀላእቲ ኣብ ልዕሊኡ ዘብፅሕዎ ግፍዕታት ኣብ ምስናድን ምፅናዕን ሰፋሕቲ ግድፈታት ከምዝነበሩን ልምዲ ከምዘይነበረን ዘረደአ ኣይተ ገ/ክርስቶስ፡ ሕሉፍ ጌጋ ከይድገም እዚ ሐዚ ተጀሚሩ ዘሎ ፕሮጀክት ጊዜን ኩነታትን ዘፍርሶን ዘህስሶን ከይኸዉን መንግስቲ ልዑል ትኹረት ሂቡ ክሰርሐሉ ከም ዝግባእ ኣብሪሁ።
ኣብቶም ዝሓለፉ እዋናት ናይ 17 ዓመት ብረታዊ ቃልሲን ብዝተወሰነ መልክዑ ቅድሚኡን ዝነበሩ ሓድግታትን ታሪኻትን ሰፊሮምዎም ንዝነበሩ ንሙዝየም ማእኸል ሓወልቲ ሰማእታትን ቤተመንግስቲ ንጉሰ ነገስታት ዮዉሃንስ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ታሪኽን ባህልን ሃብቲ ህዝቢ ትግራይ ሓቒፎም ዝነበሩ ቤተ ሰነዳት ብፀላእቲ ምዕናዎም ሓደ ካብቶም ንኣተሓሕዛን ኣቀማምጣን ታሪኽ ዝተዉሃቦ ጥንቃቐ ትሑት ምንባሩ ኣዘኻኺሩ።
ብተወሳኺ ዋላ እኳ እቶም ብመራኸቢ ሓፋሽ ኣቢሎም ዝቃልዑ ግፍዕታት እንተሃለዉ፡ ጊዜ ወሳኒ ምዃኑን መረዳእታታት ኣብ ጊዚኦም እንተዘይተሰኒዶም ክጠፍኡ ከምዝኽእሉ ድሕሪ ምግላፅ ነቲ ግፍዒ ትኽክለኛን ቀዋምን ስም ሂብካ ዓለማት ኣፍልጦ ክህቦኦ ኣብ ምግባር ምዝንጋዕ ከምዘሎን ነዚ ድማ ታሪኻዉን ፓለቲካዉን ከስቢ ከይረክብ ይገብሮ ከምዘሎ ኣብሪሁ።
እቲ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝጥቃዕ ዘሎ መፀዋዕታ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝበፀሐ ግፍዒ ከምዘይገልፆ ዝገለፀ ኣይተ ገ/ክርስቶስ “ethnic cleansing ምስ Genocide” ፈላሊኻ ምርዳእ ኣድላዪ ምዃኑ ሓቢሩ።
እዚ ማለት ድማ “ethnic cleansing” ዝበሃል ኮነ ተባሂሉ ኣብ ሓደ ቦታ ዝነብር ህዝቢ፣ ዓሌት ወይ ብሄር ካብቲ ቦታ ናፃ ምግባር ወይ እዉን ምብራር እንትኾን “Genocide” ዝበሃል ግን ንሓደ ህዝቢ ወይ ብሄር ብሙሉእ ወይ ብክፋል ምጥፋእ ጥራሕ ዘይኮነ ከጥፍኦ ኣለኒ ኢልካ ምህቃን ንባዕሉ “Genocide” ተባሂሉ ከምዝፅዋዕ በዓል ሙያ ስነዳ ታሪኽ ኣይተ ገ/ክርስቶስ ኣረዲኡ።
ስለዝኾነ እዉን እቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ገበን ብገበን ጆኖሳይድ ከምዝፅዋዕን ከም መርኣያ ድማ ኣብ ትግራይ ዘሎ ህዝቢ ቀቲልካን ኣጥሚኻን ካብ ትግራይ ወፃኢ ዘለዉን ተጋሩ ድማ ብመንነቶም ጥራሕ ዝጠፍእሉን ዝመናመንሉን ዘሎ ከይዲ ዋና መረዳእታ እዩ ኢሉ።
ኣብ ሞንጎ ኣዘርባጃን ኣርመንያን ዝነበረ ኲናት ከም ኣብነት ዘልዓለ ኣይተ ገ/ክርስቶስ፡ ኣርመናዉያን ነቲ ብሓገዝ ቱርኪ ኣብ ልዕሊ ህዝቦም ዝበፀሐ ጨፍጫፍ ብዓለም ለኸ ደረጃ ኣፍልጦ ክረክብ ልዕሊ 1ዐዐ ዓመታት ከምዝተቓለሱ ኣረዲኡ።
ብተመሳሳሊ ነቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ገበን ጆኖሳይድ እዉን ብዝግባእ ተመርሚሩን ተሰኒዱን እንድሕርደኣ ተቐሚጡ ዋና ዕላምኡ ዓለማት ኣፍልጦ ምስዝህቦኦ ኣብ ዳግመ ምሕዋይ ትግራይ፣ ስነ ልቦና እቲ ህዝቢ ኣብ ምሕዋይን ኢሉ እዉን ካሕሳ ንምርካብን ጥጡሕ ባይታ ይፈጥር በዓብዩ ከዓ እቲ ህዝቢ ታሪኹ ብዝግባእ ክፈልጥ ይገብር ኢሉ።
ኣብ መወዳእታ እዚ ሐዚ ብ ፕሮጀክት ፀኒሑ ድማ ብትካል ክዓቢ ተስፋ ዘለዎ ጅማሮ ፍልጠትን ክእለትን ዝሓትት ዓብዪ ዕማም ስለዝኾነ መንግስቲ ትግራይ ኪኢላታት ክእክብ ከምዘለዎን ነቲ ገበን “ጆኖሳይድ” ዝብል ንፁር ሽም ከቐምጠሉን ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቡ።
ንዝሓለፉ ልዕሊ 11 ኣዋርሕ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ብዉሽጥን ግዳማዉያንን ሓይልታት ዝተፈፀመ ገበን ዓለም ብገበን ብጆኖሳይድ ክምዝግቦን ክፅዉዖን ዲያስፖራ ትግራይ፡ ናይ ውሽጥን ደገን ሚዲያታትን ብሓፈሻ ዓበይቲ መራሕቲ ዓለም ብጥልቀት እናፈተሽዎ ይርከብ።


text:
ክልተ ሱዊዲናዊያን ጋዜጠኛታት ኣብ ኦጋዴን ምስዓመፅቲ ክትሓዙ ከለው ዝልዓለ ሙያዊ ብቕዓቶም ይጥቀሙ ከምዝነበሩ ንሓደ ቤት ፍርዲ ኢትዮጵያ መልሲ ሂቦም።ኢትዮጵያ ንቶም ጋዜጥኛታት ንኣሸባሪ ጉጅለ ሓጊዝኹም ብዝብል ኸሲሳቶም ኣላ።
ጋዜጠኛታት ማርቲን ሺበን ዮሃን ፐርሰንን ናብ ኦጋዴን ዝተጉዓዙ ብዛዕባ ምንቅስቓስ ትካል ነዳዲ ስዊድን ምርመራዊ ፀብፃብ ንምስራሕ እዩ ክብሉ ሰለስተ ዳያኑ ንዝሓቖፈ መጋባእያ ተዛሪቦም።
Lundin Oil ዝተብሃለ ትካል ነዳዲ ብመግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ዝኽሰሱ ወታደራት ኢትዮጵያ ዋርዲያ እቲ ትካል ገይሩ ይቖፅር ብዝል ይኽሰስ።ምስንቴር ጉዳይ ወፃኢ ስዊደን ካርል ቢይልት ቅድም ክብል ኣባል ቦርድ ዳይረክተራት እቲ ትካል ነዳዲ ለንዲን ነይሮም።
እቶም ክልተ ጋዜጠኛታት ዝሓለፈ 30 ሰነ ኢትዮጵያ ኣሸባሪ ውድብ ኢላ ምስዝመደበቶም ምስ ኣባላት ዕጡቓት ዓመፅቲ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን እዮም ተታሒዞም።ንኣሸበርቲ ብምድጋፍ ጥፍኣተኛ ኮይኖም እንተተረኺቦም ክልቲኦም ጋዜጣኛታት 15 ዓመታት ማእሰርቲ ክፍረዶም እዩ።
ኣብቲ ንልዕሊ ሓደ ስዓት ዝፀንሐ ቃሎም ናይ ምስማዕ ከይዲ ሺበ ምስ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ዝነበሮ ርክብ ብጥብቂ ሙይዊ ከምዝነበረ ገሊፁ።ብቶም ዓመፅቲ ንዕኡን ፐርሰንን ወታደራዊ ስልጠና ተዋሂቡዎም ንዝብል ኽሲ ድማ ነፂጉዎ።ኣብ ሱማሊያ ኣብ ሓደ ደው መበሊ መኻይን ጠበንጃ ሒዙ ዘርኢ ብዓቃቢ ሕጊ ዝቐረብሉ ናይ ቪዲዮ መርትዖ ምስ ናይ ቀደም ተዋጋኣይ ኣኽራሪ ኣልሸባብ ቃለ መጠይቕ ኣብዝገበረሉ እዋን ከምዝነበረ ሺበ ነቲ መጋባእያ ተዛሪቡ።
ናይ ተኸላኻሊ ጠበቓ ቶማስ ኦልሰን ነቲ መጋባእያ ካብዝተኸታተሉ ስዊዲናዊያን ተዓዘብቲ፡ጋዜኛታትን ዲፕሎማሰኛታትን ሓደ እዮም።ንሶም ክልቲኦም ጋዜጣኛታት ናይቲ ዓቃቢ ሕጊ ኽስታት ብዝግባእ መሊሶም ኣለው ይብሉ።
ናብ ኦጋዴን ንምንታይ ከምዝኸዱ ብንፁር ከምዝገለፁን ብምሕባር ከምዚ ኢሎም።’’እቲ ታሪኽ ኩባንያታት ነዳዲ ኣብ መነባብሮ ስቪላት የሕድሩዎ ብዛዕባ ዘለ ፅልዋታት እዩ።ኣብ ብረታዊ ግጭት ንምስታፍ ውጥን ኣይነበሮምን።ምስ ዝኾነ ይኹን ወገን ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ይኹን ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ኣይወገኑን።ቀንዲ ቁምነገር እቲ ጉዳይ ኢዚ እዩ ዝመስለኒ።’’ኢሎም።
ሺበ ዝሓለፈ ዓመት ን199 ማዕልታት ግጭት ንምፅብፃብ ኣብ 16 ሃገራት ከምዘሕለፈ ነቲ ቤት ፍርዲ ገሊፁ።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ስዊዲን የንስ ኦድላንደር ከምዝበልዎ ኣብ ዞባታት ዅናት ዝሰርሑ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ነቲ ቤትፍርዲ ምስክርነቶም ንምሃብ ከምዝሓተቱን ዛጊድ ክልተ ናብቲ መጋባእያ ከምዝመፁን ኣፍሊጦም።
ክልቲኦም ጋዜጠኛታት ምስ ግብረ ሽበራ ብዝተኣሳሰሩ ኽስታት ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵይ ናብ ቤት ፍርዲ ካብዝቐረቡ 10 ጋዜጠኛታት እዮም።ሓሙሽተ ዝሃደሙን ብዘየለውሉ ጉዳዮም እናተርእየ ዝርከቡን ሓዊሱ እቶም ዝተረፉ ሸሞንተ ጋዜጠኛታት ኢትዮጵያዊያን እዮም።


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ምስ 30 ዝኾና መሻርኽቱ፡ ነቶም ካብ ግጭት ክልል ትግራይ ዝሃድሙ ዘለዉ ሰብኣዊ ሓገዝ ዝውዕል ናይ 156 ሚልየን ዶላር ረድኤት ተማሕጺኖም።
እቲ ገንዘብ ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝርከባ ካልኦት ሃገራት'ውን ስደተኛታት ንምቕባል ምድላው ከሐይል ከምዝኽእል ናይ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት(UNHCR) ዘውጽኦ መግለጺ የመልክት።
ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ሰሙናት ልዕሊ 52 ሺሕ ስደተኛታት ካብ ክልል ትግራይ ሃዲሞም ምብራቓዊ ሱዳን ከምዝኣተዉ ዝገለጸ እቲ ትካል፡ ሽሕ'ኳ እቲ ሓዲሽ ምእታው ናብ 500 ንመዓልቲ እንተጎደለ፡ ትካላት ረድኤት ኣብ 10ታት ዓመታት ብኸምዚ ደረጃ ዋሕዚ ርእየንኦ ዘይፈልጣ ምሉእ ሰብኣዊ ህጹጽነት ከአንግዳ ተገዲደን ኣለዋ ኢሉ።
እቲ መደባት ምድላው ንመንግስታት ሱዳን ጅቡትን ኤርትራን ንምሕጋዝ'ውን ዝዓለመ'ዩ ዝበለ UNHCR ንሱ ድማ ነቶም ክሃድሙ ዝተገደዱ ሰባት ናይ ዑቕባን ምድሓን ህይወትን ሓገዝ ዘጠቓልል ምዃኑ ኣብሪሁ፡ሎ።


text:
“ኣሓስ ምስ ሓራዲአን ይሓድራ” ይባሃል
ክብርኣብ
ተክለጊዮርጊስ
- 똇ንድያጎ-ካሊፎርንያ
09-22-21
ኤርትራ ከም ሃገር ንኽትፍለጥ ዝኾነት፡ ድሕሪ መግዛእቲ ጥልያን ኮይኑ፡ ካብኡ ቀጺሉ ብምምሕዳር እንግሊዝ፡ ፈደረሽንንን መግዛእቲ ኢትዮጵያን ከም መበገሲ ፖለቲካውን ወታሃደራውን ቃልስታት ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ውዑል ፈደረሽን ብመንግስቲ ሃይለስላሴ ምስ ተጋህሰ፡ ኣብ 1961 ብረታዊ ቃልሲ ንነጻነቱ ምስ ኣልዓለ፡ ኣብ 1991 ካኣ ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ፡ ነጻነቱ ብመስዋእቲ ጀጋኑ ደቁ ኣረጋገጸ። ነጻነቱ ርጉእን ውሑስን ንምግባር ካኣ ኣብ 1993 ብመንገዲ ሪፍረንዶም ኣቢሉ ኣብ ዓለም ተፈላጥነቱ ጉሁድ ገበረ።
ኤርትራ ብምብራቕ ቀይሕ-ባሕሪ፡ ብደቡባዊ ምብራቕ ጅቡቲ፡ ብደቡብ ኢትዮጵያ፡ ብምዕራብ ካኣ ምስ ሱዳን ትዳወብ ሃገር እያ። ህዝቢ ኤርትራ መብዛሕትኦም ኣመንቲ ክርስትናን ምስልምናን ክኾኑ ከለው፡ ገለ ውሑዳት ካኣ ዘይኣመንቲ ሃይማኖት ኣለውዋ። ህዝቢ ኤርትራ ስጋብ 9 ዝኾና ኣብዘሐ ብሄራት ዘለውዋ፡ ካብ ጥንቲ ምስ ጐረባብታ ብፍቕርን ብምክብባርን ትነብር ሃገር እያ ዝነበረት። ብሄረ በንዓሚር ምስ ሱዳን ዘሎው በንዓሚር፡ ዓፋር-ደንከልያ ምስ ኢትዮጵያ ዘሎው ዓፋር፡ ኩናማ ኤርትራ ምስ ኩናማ ትግራይ፡ ሳሆ ኤርትራ ምስ ኢሮብ ትግራይ ተፋቒሮምን ተኸባቢሮምን ብሰናይ ጉርብትና ይነብሩ። ካልኦት ብሄራት ኤርትራ እውን ነዚ ዝተጠቕሰ ሰናይ ጉርብትና ፍቕርን ምክብባርን ናይ ህዝብና ብቑኑዕ መንፈስ ብምርኣይ ፍቕሮም ምስ ጕረባብቶም ክድልድል የተባብዑ።
ኣብ ሞንጎ መረብ ዝፈላልዮም ክልተ ትግርኛ ተዛረብቲ ብሄራት ግን፡ ብሰንኪ ገዛኢ ጥልያን ዝዘርኦ ናይ ጽልኢ መርዝን ምፍልላይን፡ ከምኡ’ውን ብንጉስ ምንሊክ ክፋእ ዝተኣልመ ናይ ክልተ ትግርኛ ተዛረብቲ፡ ኣብ ክልተ ሃገር ምኽፋልን ዝፈጠሮ ብዙሕ ትርጉም ዘይብሉ፡ ንረብሓ ካልኦት ክባሃል፡ ሕድሕዱ ተጻሊኡን ተናዓዒቑን ይነብር ነይሩን ኣሎን። እቲ ዘገርም ካኣ ህዝቢ ኤርትራ መታን ከይፋላለ ኣብ 1952 ፈደረሽን ክቕበል ከሎ፡ ሎሚ ግን ኣብ 21 ክፍለ-ዘመን ንሕቡእ ፖለቲካዊ ሽርሒ፡ ፍቕሪ ክልቲኡ ትግርኛ ተዛራቢ ህዝቢ ከይሰምርን ከይፋቐርን፡ ወያኔ ዶ ህወሓት ብዝብል ናይ ጽልኢ ፖለቲካ ቂም-በቀል መሰረት ዘይብሉ ክልተ ሃገራት፡ ግን ካኣ ሓደ ህዝቢ ንቐጻሊ ከጻልኡ ለይትን መዓልትን ይጽዕሩ ኣለው። ትግርኛ ተዛረብቲ ህዝቢ ኣብ ክልተ ሃገር መረብ ዝፈልዮም፡ ብዓሌትን ብመንነትን ሓደ ዝኾኑ ኣሕዋት እዮም። ኣይፋሉን ኣብ ኤርትራ ዘሎው ትግርኛ እዮም ክባሃል ከሎ፡ ኣብ ትግራይ ትግርኛ ተዛረብቲ ግን ተጋሩ እዮም ዝብል ኣዘራርባ ብሓቂ መስመሩ ዝሳሓተ ኮይኑ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነብሩ ትግርኛ ተዛረብቲ ተጋሩ ክነሶም ካብ ተጋሩ ንመርሓቒ፡ ጸላኢ ዝተጠቀምሉ ኣምር እዩ። እንተዘየሎ ኣብ ክልተ ዛላምበሳ ዘሎ ህዝቢ፡ እቲ ሓደ ሸነኽ ተጋሩ፡ እቲ ሓደ ሸነኽ ካኣ ትግርኛ ዝብል ኣሰማምያ ካብ ግጉይ ርድኢት ዝመጸ ወይ ካኣ ኮነ ኢልካ መታን ህዝብታት ክትፈላሊ ዝተሰርሐ ረቂቕ ሰይጣናዊ ሽርሒ እዩ። ኣብ ራማ ዘሎ ህዝብን ኣብ ክሳድ-ዒቃ ስጋብ ዓዲ-ዃላ ዘሎ ህዝብን ብዓሌትን መንነትን ፍልልይ ዘይብሉን፡ ብቛንቛ’ውን ሓደ ኩሎም ተጋሩ እዮም።
ኣብ ማእከል ኢትዮጵያ ንኹሎም ትግርኛ ተዛረብቲ ብሓንቲ ኩርማጅ “ትግሬ” ብምባል እዮም ዝጽውዕዎም። ብፍላይ ኣምሓሩ ንትግርኛ ተዛረብቲ ካብ ትግሬ ምባል ሓሊፉ፡ ኣብ ግዜ መንግስቲ ሃይለስላሰን ደርግን፡ ንኤርትራ ብዝምልከት “ዓሳ ንኽትሕዝ ባሕሪ ኣንጽፍ” ማለት ኤርትራ ባሕራ እምበር ህዝባ ኣየድልየናን እዩ ብምባል ኣብ ግዜ ነጻነታዊ ገድሊ ዝፍለጥ ዝነበረ ዘረባ እዩ። እምባእርከስ ቀዳማይ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ፡ ስርዓት ኢሰያስ-ህግደፍን፡ ተስፋሕፋሕቲ ሕሉፋት ብሄራውያን ትምክሕተኛታት፡ ልዕላውነትን ነጻነት ኤርትራን ዘይኣምኑን እዮም። እዚኦም ብንጹሩ እኽብካብ ተረፍ መረፍ ኤርትራውያን ኣንድነትን፡ ተስፋሕፋሕቲ ብሄረ ኣምሓራን እዮም። ፈተውቲ ሃገረ ኤርትራ ኻኣ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሕን፡ ህዝባውን ደሞክራስያውን ቅዋማውን መንግስቲን ንምትካልን፡ ፍትሕን ሰላምን ዝነገሳ ሃገረ ኤርትራ ንምምጻእ ዝቃለሱን፡ ፈተውትን ጸላእትን ኣነጺሮም ዝወገኑ ንልዕላውነትን ነጻነትን ኤርትራ ዝኣምኑ ህዝብታትን ዘጠቓለለ እዩ።
ህወሓት-ወያኔ ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ኣሉታዊ ዝባሃሉ ዝገበሮም እንተልዮም፡ ንህግሓኤ-ሻዕብያ ዘርዮም ን ተሓኤ ምህራምን፡ ህግሓኤ-ሻዕብያ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኣትዮ ገለ ኣገደስቲ ተቓለስቲ ሰባት ንኽቐትልን ክጨውን ምፍቃዶምን፡ ዋላ እዃ ኣብ 1991 ንልዕሊ 10 ሽሕ ዝኾኑ ተጋሩ ካብ ኤርትራ ምስጓጎም ፍሉጥ እንተኾነ፡ ኣብ ግዜ ውግእ ባድመ ብዙሓት ኤርትራውያን ምስጓጎምን ንብረቶም ምጥፉኡን፡ ንተቓዎምቲ ሓይልታት ኤርትራ ኻኣ ዝረብሕ ሓገዝ ዘይምግባሮምን፡ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣይውግእ ኣይ ሰላም ዝኾነ ፖሊሲ ምኽታሎምን ዝብሉ የጠቓልሉ።
ህወሓት-ወያኔ ታሪኻዊ ጽቡቕ ነገራት ንህዝቢ ኤርትራ ዝገበሩዎ ግን፡ ካብቲ እሉታዊ እቲ ኣዎንታዊ ጎድኒ ጸብለል ኢሉ ይርከብ። መርግጽ ህወሓት-ወያኔ ኣብ ልዕሊ ነጻነት ኤርትራን ልዕላውነትን ጹኑዕን ዘየዋልውልን ምኻኑን፡ ኣብ ነጻነታዊ ገድሊ ግዜ ንናይ ሓባር ጸላኢ ምስ ህግሓኤ-ሻዕብያ ምትሕግጋዞምን፡ ንነጻነት ኤርትራ ስጋብ መስዋእቲ ምኽፋሎምን፡ ነጻነት ኤርትራ ብርፍረንዶም ክዛዘምን ተፈላጥነት ንኽረክብ ዘርኣይዎ ድፕሎማስያዊ ደገፍ ታሪኻዊ ምንባሩን፡ ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንኽመጽእ ንዋታውን፡ ሞራላውን፡ ፖለቲካውን፡ ድፕሎማስያውን ደገፍ ምግባሮምን፡ ስደተኛታት ኤርትራውያን ብሰብኣዊ ርህራሄ ተቐቢሎም፡ ስጋብ ኣብ ከተማታቶምን ዩኒቨርስቲታቶምን ንኽማሃሩ ምክንኻኖምን ዘጠቓለሉ ዝገበሩዎም ምትሕብባር ናይ
ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ቃልሱ ስትራተጂካዊ መሓዛን ፈታውን ምኻኖም መርኣያ
እዩ።
እዚ ኹሉ እንዳገበሩ ግን ፖለቲካ ኢሰያስ-ህግደፍ መሰረት ዝገበረ፡ ኣብ ተቓውሞ ሓይልታት ከይተረፈ ሶሊኹ ብምእታው፡ ንወያኔ ከም ጸላኢ ጌርካ ምርኣይ፡ ኣብ ኣንጻር ታሪኻዊ ሓቂ ህዝቢ ኤርትራ ምስላፍን፡ ካብ ንኢሰያስ ምጥባቕን ምድሓንን ሓሊፉ ካልእ ትርጉም ክህልዎ ኣይክእልን። ወያኔ ሎሚ ካብ ህዝቢ ትግራይን ሓይልታት ምክልኻል ትግራይን ፈሊኻ ክትርእዮም ዘይካኣል ነገር እዩ። ንኽልቲኡ ትግርኛ ተዛረብቲ ክተጻልኡ ዝጸዓርኩም እንተጻዓርኩም፡ ኩሉና ተጋሩ ምዃናን ሕውነትና ከም ዓረ ዝተረረ ምዃኑ ፈሊጥኩም እንተተዓገስኩም ይሓይሽ። ዜግነትን መንነትን ካኣ ፍልልዩ ዝያዳ እንተተማሃርኩም ይበልጽ። ኢሰያስን ህግደፍን ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራን ትግራይን እዮም። ዊዒሉ ሓዲሩ ኻኣ ብቓልስና ክሳዓሩ እዮም።
ኣብ ሃገርና ርኡይ ለውጢ ንምምጻእ ኣብ ዝግበር ቃልስን ርብርብን፡ ሓገዝ ናይ ፈታዊ ጎረቤት ህዝቢ ትግራይን፡ ከም መንጠሪ ደጀን ቦታ ጎረቤትን ከምዘድሊ ርዱእ ነገር እዩ።
ኣብዚ ዝሓለፉ ትሻዓተ ኣዋርሕ ኢሰያስን ሰራዊቱን ንትግራይ ወሪሮም ቡዙሕ ሰብኣውን ነገራውን ዕንወት ከም ዝገበሩ ዓለም ምሉእ ዝመስከሮ ሓቂ እዩ። ህወሓት ይኹን ምክልኻል ሰራዊት ትግራይ፡ ኣብዚ እንታይ ግብረ መልሲ ይገብሩን በደሎም ብኸመይ የካሓሕሱዎን ዝብል ንዕኦም ዝምልከት እዃ እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊኦም ዝተፈጸመ በደል ግን ዓገብ ንምባል ሰብ ምዃን ጥራሕ እዩ ዘድሊ። ካብኡ ሓሊፉ ስርዓት ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ብተመሳሳሊ ዓመጽን ግፍዕን ንሳላሳ ዓመታት ሸሸ ክብለሉ ዝጸንሐ ብምኻኑ፡ ነዚ ግፍዕን ሓሳረ መከራን ህዝቢ ኤርትራ ንምድሓን ብኣፈርክቡ ኣብ ክንዲ ህዝብና ነድሕን፡ ወያኔ ኤርትራ ክትኣቱው የብላን፡ ክትኣቱው ኣሎዋ ብዝብል ዘየለ ኣጀንዳ ህግደፍ ካብ ምዝራብ ጠጠው ክነብል ይግባእ። እቲ ሕቶ ቀዳማይ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ኢሰያስን ህግደፍን እንተኾይኑ፡ ኣብ ካልእ ጓል ዘረባ ዕንኪሊል ምባል ፈጺሙ ዘይድሊ ኣርእስቲ እዩ። እቲ ቁም ነገር በትሪ ኣብ ኢድካ፡ ተመን ኣብ እግርኻ ኣሎ እዩ። ኢሰያስን ህግደፍን፡ ተስፋሕፋሕቲ ትምክሕታውያን ኣምሓሩን ኣብ መሬትካ ጸላእትኻ ከሎውስ፡ ናብ ካልእ በትሪ ምውጥዋጥ ትርጉም ዘሎዎ ኣይኮነን። ኢሰያስ መቓብር ኣቦሓጎታቱ ካብ ቴምቤን ናብ ጎንደር ብሓሳብ እንተቐየሮ፡ ዕላማ ኣንድነት ንምዕዋት ክጥዕሞ ኢሉ እምበር፡ ብተግባርስ ዝተፋሕረ ምቓብርን ዝጋዓዘ ሳንዱቕ ሬሳን የለን።
ዝኸበርካ ደላይ ፍትሒ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብገርህን ብጉርሕን ኣብ ስልጣን ሃገርና ተወጢሑ ንሳላሳ ዓመታት ህዝብና እንዳ ኣጽነተ፡ ከም ሕሱም ጓሳ መመሪጹ ንኸብቱ ዝሓርድ ጸላኢ ከለካስ፡ ንኢሰያስ ከም ሓላዊ ጥሪትካን ህዝብኻን ሃገርካን ሓሲብካ ዝኸፍአ ሸይጣን ወያኔ ዶ ህወሓት ዝብል መድሓኒ ኢሰያስን ህግደፍን ዝኾነ ብግጉይ ኣጀንዳ ከይትደናገር ምጥንቃቕ የድሊ። ድሕሪ እቲ ን 30 ዓመታት መሪር ግፍዕን ጭቆናን፡ ናብ ምሉእ ዓለም ከም ደቂ ዛግራ ዝበታተነካ ቀዳማይ ጸላኢ ከለካስ፡ ኣጀንዳኻ ስሒትካ ናይ ቀዳማይ ቀዳምነትካ ጸላኢ ገዲፍካ፡ ካልእ ጎረቤት ጸላኢ ክትሽምት ምምጥጣር ኣየድልን እዩ። ፖለቲካ ህግድፍ መትሓዚ የብሉን፡ ን20 ዓመታት ባድመ ዶ፡ ወያኔ ጸላኢ ዶ፡ እንዳበለ ደቅኻን ነብስኻን ኣብ ባርነት ሸኺሉካስ፡ እንደገና ሎሚ ኻኣ ንፍሉጥ ጸላኢኻ ክተድሕን ፖለቲኩኡ ምድጋም ፈጺሙ ኣይድልን እዩ። የግዳስ ህዝቢ ንህዝቢ ናይ ዕርቅን ልዝብን ጀሚሩ ዝነበረ ኣጠናኺርካ፡ ምውህሃድ ኤርትራውያን ንድሕነት ህዝቢ ኤርትራ ዝብል ኣምር ዝተበገሰ ብምድጋፍ ቃልስኻ ክተበራትዕ ይግባእ። ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ካኣ ንህዝቢ ወኪልና ምስ ፈተውትና ኣብ ንጹር ሃገራዊ ዉዕል ኣቲና ጸላኢና ብስሙር ቅልጽም ነባርር። ዓወት ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ!!!


text:
ቻርተር ንፈተውቲ ክእክብ’ምበር ንጸላእቲ ከዕግብ አይኮነን ዝፍጠር
ኤ.ዲ.ግ.(ስ.7 ውድባት)
ክፍሊ ዜና
ሚያዝያ 02-2005
ዝመድናታት
1. ውድባዊ ፖለቲካዊ ፕሮግራም
2. ኪዳናዊ ቻርተር
3. ሃገራዊ ቅዋም
መእተዊ፡
ንወድዕነት ብእንታይነቱ ማለት በቲ በጺሑዎ ዘሎ ደረጃ ምዕባሌ ኣጽኒዕና ንባዕልና ካብ ዝነበርናዮ ንላዕሊ ማዕቢልና ብታዓጻጻፍነት ናብ ረብሓና ከነውዕሎን ክንሰርሓሉን እንተዘይበቒዕና፡ ወድዕነት ክገዝኣናን ክረግጸናን ይነብር። እቲ ኣብ ቅድሜና ተዘርጊሑ ዘሎ ሓቂ ክኣ ንሱ ኢዩ።
ሎሚ እዛ ንርእያ ዘላ ኤርትራ፡ ኤርትራ ናይ ቀደም ኣይኮነትን፡ ኤርትራ ናይ ሎሚ ኢያ። ንኤርትራ ናይ ሎሚ ከም ዘላታ ብመልክዓን ትሕዝቶኣን ተመራሚርና ኣጽኒዕና ተረዲእና እቲ ክግበር ዝግባእ ክንገብር እንተዘይክኢልና እዚ ንርእዮን ንሰምዖን ዘለና ወድዕነት ክሳዕ ክንትክኦ ዘይንኽእል ህልቀት ክቕጽል ዝኽልክሎ የብሉን።
ኤርትራ ሎሚ ብዓይኒ ቃልሲ ክርኤ ከሎ ኣብ ምልክን ጸረ-ምልክን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ መንጎ ኣረጊትን ዘመናውን ዲሞክራሲ፡ ኣብ መንጎ እውራጃውን ብሄራውን ሕብረ-ብሄራውን ኣመሓዳድራ: ኣብ መንጎ እምነታዊ ሕልኽልኻትን ውሕስነታቶምን ተቐርቂራ ተርከብ አላ። ውድባዊ ፕሮግራም፡ ኪዳናዊ ቻርተር፡ ሃገራዊ ቅዋም ነዛ ናይ ሎሚ ኤርትራ ከቢቡዋ ዘሎ ማሕለኻታት ዝጥምትን መፍትሒ ዘቕርብን ክኸውን ኣለዎ። ኣረጊት ፕሮግራም (ኣተሓሳስባ) ይትረፍ ሕማቕ ውጽኢት ተረኺቡዎ ዋላ’ውን ጽቡቕ ውጽኢት ይረኸቦ ነዚ ዘለናዮ ክውንነት ኣብ ምጥማት ጒድለት ስለዘለዎ ዘበናዊ ፍረ እንተድኣ ክህልዎ ኰይኑ ክቕየር ግድን ክኸውን ኣለዎ።
1.ውድባዊ ፖለቲካዊ ፕሮግራም፡
ምሉእ ህዝቢ ናይ ሓንቲ ሃገር ዝሰማምዓሉ መደብ ዘይኮነስ፡ ፍሉያት ደቂ ሃገር ብዛዕባ ናይ ሃገሮም ኣመሓዳድራን ናይ መጻኢ ጒዕዞታትን ናይ ቀረባን ርሑቕን ራኢታቶም ዝሕብር ሰነድ ኢዩ። ራኢ ናይ ሓደ ውደባዊ ፕሮግራም መዐቀኒኡ ነቲ ኣብ ሃገሩን ከባቢኡን መላእ ዓለምን ተዘርጊሑ ዘሎ ወድዓዊ ኲነታት ብኣረዳድእኡ ገምጊሙ ወፍሩ ዝቕይስ ኢዩ።
ውድባዊ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ናይ ውሱናት ውህላለ ናይ ሰባት ዕግበትን ራኢን ስለዝኾነ፡ ናይ እንታይነቱ ፍሉይ መለለይ እንተሃለዎ ዘገርም ኣይኮነን። ፕሮግራም ናይ ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ስልጣኑ ኣብ ልዕሊ ኣመንቱ ማለት ኣባላቱ ድኣ’ምበር ኣብ ልዕሊ ምሉኣት ደቂ ሃገር ክኸውን ኣይግባእን፡ ውድባዊ ፕሮግራም ንውድባት ዘመሓድር ቻርተር ወይ ድማ ንሃገር ዘመሓድር ቅዋም ኣይኮነን። ምኽንየቱ ድማ ናይ ውሱናት ሰባት ፍሉይ እምነት ሰለዝኾነ ኩሉ ክቕበሎ ኣይግደድን። እዚ ስለዝኾነ ድማ ሓደ ውድባዊ ፕሮግራም ኮሚንስት፡ ሶሻሊስት፡ ሶሻል ዲሞክራት፡ኮንሰርቫቲብ ዲሞክራት፡ ሊበራል፡ ሃይማኖት-ለኸ፡ ብሄራዊ፡ ሕብረ-ብሄራዊ ወዘተ… ብሽሕን ሚእትን ዝፍለጥ መሓብር ክፍለጥ ይከኣል።
ቀንድን አገዳስን ግን ሓደ ውድባዊ ፕሮግራም ምስ መወዳድርቱ ሃገራውያን ውድባትን ምስ ጠቕላላ ደቂ ሃገርን ዘሰማምዕ ጥራይ ዘይኮነስ ሓያል ዝምድና ፈጢሩ ኣብታ ናይ ሓባር ሃገር ብሓባር ከስርሕ ዝኽእል ጭቡጥ መትከላት ከቐድም ኣለዎ፡ እዚ ማለት ክኣ ምስ ቻርተርን ቅዋምን ዘረዳድእ ትሕዝቶ ጥራይ ዘይኮነስ ካብኡ ንላዕሊ’ውን ኣህጉራውነት ከጠቓልል ይግባእ።
2. ኪዳናዊ ቻርተር፡
ኪዳናዊ ቻርተር ውዕል ናይ ዝተፈላለዩ ውደባታት ኢዩ። ኪዳናዊ ቻርተር ሃገራዊ ጥራይ ዘይኮነስ ኣህጉራዊ’ውን ክኸውን ይኽእል። ንኣብነት አብ መንጎ ሃገራዊ ውድባት ከም ኤርተራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን፡ አብ ውሽጢ ሓደ ከፍለ-ዓለም ከም ሕብረት መንግስታት ኣፍሪቃ፡ ኣብ መንጎ ጎረባብቲ ሃገራት ከም ኢጋድ ወይ ስሉሳዊ ሓድነት፡ ኣብ መንጎ መንግስታት ዓለም ከም ሕቡራት መንግስታት ዓለም (ዩናይትድ ነሽንስ) ወዘተ… ብዝተፈላለየ ረብሓታት ፖለቲካ ቍጠባ ምክልኻል ባህሊ ክዛመድ ዝደሊ አብ ሓደ ቻርተር ክተኣሳሰር ይኽእል።
ቻርተር ንውድብ ዘይኮነስ ንውድባት ዘመሓድር መሰጋገሪ ውዕል ኢዩ። ውድባት ሕልምታተን ክትርጒምኦን ዘይክትርጒምኦን ከለልያን ዓቕመን ክሳዕ ክንደይ ምዃኑ ክመዝናን እንተድኣ ኮይነን በዚ ላቦራቶሪ ናይ ሓባር ቻርተር ክሓልፋ ኣለወን። ውድብ ንባዕሉ እንታይ ከምዝመስል ክርዳእን አብቲ ፍሉይ ፕሮግራሙ ንጽገናታት ቦታ ክኸፍትን ምእንቲ ክበቅዕ ኣብ ውሽጢ ውድባት ኣብ ሓደ መስትያት ናይ ቻርተር መልክዑ ክርኢ ኣዚዩ ኣገዳሲ ከም ዝኾነ ምፍላጥ የድሊ።
ቻርተር እዋናዊ እኳ እንተኾነ ኣብ እዋኑ ብስልጣኑ ልዕሊ ውድባዊ ፕሮግራም ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን። ከምቲ ውድባት ነቲ ፍሉይ ፕሮግራመን ምስ ቻርተር ዘሰማምዕ ኣፍ-ደገ ዝኸፍታሉ፡ ቻርተር’ውን ነቲ ፕሮግራም ናይ ዝተፈላለያ ውድባት ቍልቍል ዝኣፉ ባዕልኻ ትፈልጥ ክብሎ የብሉን። እዚ ናይ ሕድ-ሕድ ተደጋገፍ ባህሪ ዘለዎ ኣሰራርሓ ከኣ’ዩ ነቲ ናይ ሓባር ቻርተር ዕዉት መሰጋገሪ ናውቲ ዝገብሮ። ቻርተር ሓለዋ ናይ ውድባት ስለዝኾነ ልዕሊ ውልቀ-ውድብ ይምዘን።
3.ሃገራዊ ቅዋም፡
ሃገራዊ ቅዋም ንውድብ ወይ ውድባት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጠቕላላ ትሕዝቶ ናይታ ሃገር ገረባን ሰባን ይውሓድ ይብዛሕ ዝህሉ ትሕዝቶኣን ዘመሓድር ዝለዓለ ስልጣን ኢዩ። ቅዋም ንሓደ ሃገር ምዕቡል ካብ ከብልዎ ዝኽእሉ ረቛሒታት ዝዓበየ ስለዝኾነ ምእንቲ ከይድፈርን ከይገሃስን ብርቱዕ ሓለዋን ክንክንን ይግበረሉ። ህልውና ናይ ሓጋጊ (ባይቶ፡ፓርላማ) ቤት-ፍርዲ (በያኒ ኣካል) መንግስቲ (ፈጻሚ ኣካል) ዝህሉ’ውን ሓለዋ ንሃገራዊ ቅዋም ምእንቲ ክኸውን ኢዩ።
ቅዋም ዘይብላ ሃገር ሓለዋ ህዝቢ ይኹን ሓለዋ መሬት ስለ ዘይህልዋ ኣብ ዕግርግር ኢያ ትነብር። ነዚ ህልዊ ኤርትራዊ ሃለዋት እኹል ስለዝኾነ ተወሳኺ መረዳእታ ኣይንደልየሉን። ቅዋም ከም ውድባዊ ፕሮግራም ጸቢብ ወይ ከም ቻርተር ውሱን ዕድመ ዘለዎ መሰጋገሪ ጥራይ ኣይኮነን። ቅዋም ሰፊሕን ሃገር-ሓቆፋውን ልዕሊኡን ዝጥምት ኰይኑ ዘልኣለማዊ ማለት ክሳዕ ህልውና ናይታ ሃገር ዝውጥጥ ኢዩ። ምስ ግዜ ንኽኸይድን ንኽሕይልን ኣገልግሎቱ ኣብ ህዝቢ ኣዕጋብን ቅቡልን ንኽኸውንን ድማ በቶም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ሰለስት ዋርድያታት (ሓጋጊ፡በያኒ፡ፈጻሚ) ከኽበብ ኣለዎ።
ዝለዓለ ዋጋ-ዕዳጋ ናይ ደቂ ሃገር ሃገራዊ ቅዋም ስለዝኾነ ውልቀ-ሰብ ውልቀ-ውድብ ከምኡ’ውን ኣባላት ቻርተር ክምእዘዙዎን ከገልግልዎን ይግባእ። በቲ ሓደ ወገን ድማ ቅዋም ንደቂ ሃገር ናይ ሂወት መሰላቶም ክጥምትን ከተግብርን ክበቅዕ ኣለዎ። ቅዋም ሃገራዊ ጥራይ ዘይኮነስ ሃገራት (ኣህጉራዊ) ዘዛቲ መትንታትውን ክዝርግሕ ኣዚዩ ኣገዳሲ ኢዩ። ውልቀ-ሰብ ንበይኑ፡ ውድብ ንበይኑ፡ ሃገር ንበይና ክትነብር ዘዋጽእን ሓንቲ ስድሪ’ውን ትኹን ፍሑኽ ዘብልን ኣይኮነን።
መተሓሳሰቢ፡
በ. ነዚ ኣብ ላዕሊ ዘቕረብናዮ ተንታን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ብርእይቶና ዕዉት ወድብ ወይ ዕዉት ውድባዊ ፕሮግራም ዝበሃል ኣብ ክውንነትና፡ ነዚ ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ኰይኑ ብምሉእ ሕልና ዘገልግልን ንመሰላቱ ድማ ጥብቅና ዝህብን ክኸውን ኣለዎ።
ሰ. ውድባት ነቲ ናይ ሓባር ቻርተር (ኪዳናዊ ቻርተር) ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣባላተን ከም ዝባጻሕ ክገብራ ጥራይ ዘይኮነስ ኣባላተን ክካትዕሉን ከጽንዕዎን ኣብ ምምዕባሉ ግደ ምእንቲ ክህልዎምን ከተባብዓን ተግባራዊ ሰጒምቲ ክወስዳን የድሊ አሎ።
ሸ. ኣብዚ እዋን’ዚ ውድባት ብዛዕባ ገዛእ-ርእሰን ዘይኮነስ ኣጀንድአን ብዝያዳ ብዛዕባ ኪዳንን ቻርተሩን፡ ብዛዕባ ኪዳንን ኣሰራርሕኡን፡ ብዛዕባ ኪዳንን ድኹምን ሓያልን ጐድንታቱ፡ ብዛዕባ ከመይ ጌርካ ሕጽረታቱ ትውግድን ኰይኑ፡ ንምሕያሉ ካብ አባላተን ዘድሊ ናይ ምብልሓት ዓቕምታት ከዋህልላ ክጓየያ ኣለወን።
ከ. ንህዝቢ ካብ ውድባዊ ርኽክብ ቻርተራዊ (ኪዳናዊ) ርኽክብ ስለዝዓዞ፡ ኪዳን ከኣ ስለዝኾነ እቲ ንብዙሓት ዘገድስን ዘዐውትን፡ ውድባዊ ብዓላት ናብ ኪዳናዊ ብዓላት ክሰጋገር ኣለዎ። ኪዳን ቻርተራዊ መልእኽቱ ምስ ህዝቢ ክዋስኣሉ እንተድኣ ኰይኑ ፖሊቲካዊ ትሕዝቶ ጥራይ ዘይኮነስ ገንዘባዊ መሓውር’ውን ከድልዮ ኢዩ። ውድብ ይወሳወስ ኪዳን ይረመስ እንተድኣ ኰይኑ ግን ውድባት ከምዘለውኦ ክቕጽላ ይኽእላ ኢየን። እዚ ግን ዝሕረን ዘዋጽእን መንገዲ ኣይኮነን። ውድባት ንውድባዊ ብዓላት ዝኸውን መድረኽ እንተ ተጸበያ ይምረጽ። ውድባዊ ብዓላት ዝሰፍሐን ውሑስን ባይታ ዝህልዎ ኣብ ትሕቲ ሃገራዊ ቅዋም ስለ ዝኾነ ሽዕኡ የርክባሉ። ሎሚ ህዝብና ንሓደ ብዓል ክኸውን ዘይከኣለ ንሚእቲ ብዓላት ዝኸውን ዓቕምን ሞራልን የብሉን።
ኪዳን ብተሳትፎ ውድባት ናይ ፖለቲካን ናይ ቍጠባን ዓርሞሽሻ ክኸውን እንተድኣ በቒዑ፡ ንውድባት ኣብ ልዕሊ ፍሉይ ትሕዝቶአን ኣብ ሓደ ምቹእ ደረጃ ንፍሉይ ኲነታተን ብዝተጸንዐ መንገዲ ክስርፈን (ባጀት ክኸፍት) ዘይክእለሉ ምኽንያት የለን።
ኸ. ተበጊሱ ዘሎ ናይ ሓድነታት መስርሕ ከምቲ ንህዝቢ ተሓቢሩ ዘሎ መብጽዓታት ብመደብ ዕዮታቱ ደረጃ ናብ ፍጹም ሓድነት ኣትዩ ምስ ህዝቢ ብዘየማትእ ክላለ ኣለዎ። ብዝተረፈ ሓደ ከይኮንካን ሓላፍ-ዘላፍ ትሕዝቶ ሒዝካን ሓደ ኰንና ዝብል መልእኽቲ ናብ ፍታሕ ዝጽበ ዘሎ ተቓላሳይ ህዝቢ ክመሓላለፍ የብሉን።
ኣብ ምርባሕ ውድባት ተረኺቡ ዘሎ ጸገም ንኹልና ብሩህ ኢዩ፡፡ ኣስማት ክሳዕ ዝውድኣናን ዝደራረበናን አብ ድንግርግር ኣቲና አለና። ዐሰርተው ሽዱሽተ ውድባት ናብ ትርጒም ዘለዎ ከስርሓካ ዝኽእል ቍጽሪ እንተድኣ ተጸሚቘን ምስ ህዝቢ ክላለያን ክግልገላን ከገልግላን ቀሊል ክኸውን ኢዩ። እዚ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብጥርኑፋትን ሓያላትን ኣባላት ዝተሰርሐ ኪዳን ነቲ ናይ ድመጺ ግበታታት ብማዕረ ኣከፋፊሉ ዘላቒ ናይ ምትእምማንን ምክብባርን ፍታሕ ኣመዝጊቡ ነቲ ናይ ዕብየት ፍርዲ ንህዝቢ ይገድፈሉ።
ኣብዚ ግዜ’ዚ ግደ ሓቂ ክንዛረብ እንተድኣ ኰንና ካብ ግደ ውድባት ግደ ውልቀ-ሰባት ዝዓዘሉ ግዜ መሊኡ ኣሎ። ደጋጊምና ንብሎ ነገር ምስዝህሉ ዕብየትና ብመንገዲ ህዝቢ ይኹን፡ ኣብኡ ስለ ዘይበጻሕና ድማ ናብኡ ዘሰጋግር ኣተሃላልዋ ንፍጠር። ውድባት ግዲአን ይግበራ፡ ህዝቢ ድማ ኣብቲ ንሳተን ዝተዳለዋሉ እዋን ሓይሉን ፍርዱን ከርእየን ኢዩ። ድሌት ህዝቢ ንሱ ኢዩ፡ ኣብ ድሌት ህዝቢ ድማ መራሕቲ ኩሉ ዓቕምታቶም ክስውኡ ይጥለብ አሎ።
አገዳስን ፍሉይ ትኳረን፡
ኣብ ዝሓለፈ ሰነድና ከም ዝጠቐስናዮ ሃገራዊ ምሕዝነት ኤርትራ ኣብ ጒዕዝኡ ዓበይቲ ድኽመታት ዘርኣየኳ እንተኾነ፡ ዘመዝገቦም ፖለተካዊ ዓወታትን ዝጸለዎም ሃገራውያንን ኣህጉራውያንን ብቐሊል ዝግመትን ኣነኣኢስካ ዝጥመትን ኣይኮነን። ንባዕለን ገለ ካብተን ኣብዚ ሕጂ ተፈጢሩ ዘሎ ኪዳን አባላት ኰይነን ዘለዋ ውድባት ካብ ምፍንፋን ደረጃ ናብ ምትሕቝቛፍ ደረጃ ዘብጽሐን ጻዕርን ጽንዓትን ሃገራዊ ምሕዝነት ኤርተራ ኢዩ። ሃ.ም.ኤ. ምስ እምንትኡ ብዘይራጸም መንገዲ ንዝተበገሰሉ መትከላትን ዕላማታትን ብዘህጥር አገባብ ናብ ሃገራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ከም ዝተሰጋገረ ንፈልጥን ንምስክርን። ክንደይ ናይ ሞትን ስረትን መድረኽ ሰጊሩ ብነብሰ-ሕቀት ዘይኮነስ ጒዕዝኡ ብኤ.ዲ. ኪዳን ደረጃ ከም ዝቕጽል ጌሩ አሎ። እዚ ኩሉ ዝዕዘቦን ዝከታተሎን ዘሎ ዝተረጋገጸ ሓቂ ኢዩ። ሕጂ’ውን ቻርተርን ኣባላትን ሃ.ም.ኤ. አብ ዲ.ኪዳን ብዓል ዓቢ እጃም ምዃኑ ካብ ታሪኽ ዝሕከኽ ኣይኮነን።
ነዚ ኩሉ አብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዘንጊዑ ዝኾነ ይኹን ኣካል አብ መድረኽ ወጺኡ ንምሕዝነት ብፍሽለት ዝግምግም፡ ዕላማና ንምሕዝነት ከነሐይል ኢዩ ዝብል መብጽዕኡ ዝርስዕን ዘይቅኑዕን ዘይሓላፍነታውን አበሃህላ ምዃኑ ከየብራህና ክንሓልፍ ኣይንደልን። ምሕዝነት ብተረድኦና ተሰጋጊሩን ሓይሉን እምበር ነብሰ-ሕቀት ጌሩ ከምዝፈሸለ ኣይንፈልጥን። ኣይኮነን ከኣ። ስለዚ እቲ ካብ ክውንነት ተአልዩ ብፍሽለት ዘዕልል ኣዝዩ ባዕላውነት ዘጥቅዖ ኣተሓሳስባ ስለዝኾነ እንተተኣረመ ይሓይሽ ኢልና ንመክርን ንላቦን። ብተወሳኺ ምሕዝነት ብዛዕባ ሂወቱ ብሕጊ ገምጋም ስለዘይሃበ ታህዋኽ መን አምጽኦ?
ዓወት ንኤርትራዊ ዲ.ኪዳን
ውድቀት ንህግደፋዊ ዕብዳን
ዝኽሪ ንስውኣትና!!!
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2273


text:
ኣእምሮኣዊ ጥዕና
ስነኣምራዊ ጸገማት ንኩሉ ሰብ ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ሂወት ከጋጥሞ ይኽእል። ስነ-ኣእምራዊ ሕማማት ዘኸትል ጠንቅታት ብዙሕ ክህሉ ይኽእል እዩ። ከቢድ ኩነታት ሂወት ክኸውን ይኽእል፣ ሽግራት ስድራቤት ወይ ኣጸጋሚ ኩነታት ስራሕ። ሓንሳብ ሓንሳብ ስነ-ኣእምራዊ ሕማማት ድሕሪ ቅልውላው፣ ሞት፣ ሓደጋ ወይ ተመኩሮታት ኩነታት ኲናት ክመጽእ ይኽእል። ገሊኦም ሰባት ብተወርሶ ንስነ-ኣእምራዊ ሕማማት ዝተቓልዑ ክኾኑ ይኽእሉ፣ ስትረስ ንባዕሉ ሓደ ጠንቂ ክኸውን ይኽእል።
ኣብ ስነ-ኣእምራዊ ጥዕና ዘሎ ኣረኣእያ ምስ ግዜ ተቐይሩ እዩ። ሎሚ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኖርወይ ኣብ ስነ-ኣእምራዊ ሕማም ግሉጽን ርድኢት ዝመልኦ ኣረኣእያ ኣለዎም ። ስነኣእምራዊ ሕማም ዘለዎም ሰባት ማዕረ ኣካላዊ ሕማም ዘለዎም ሰባት ሓገዝን ሕክምናን ክረኽቡ ኣለዎም በሃልቲ እዮም መብዛሕትኦም። ሰብ ካብ ስነኣእምራዊ ሕማም ክሓዊ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣሎ።
መስርሕ ፍልሰታ
መብዛሕትኡ ሰብ ናብ ሓድሽ ሃገር ዝግዕዝ ስነኣእምራዊ ፍልሰታ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ውን የጋጥሞ እዩ። ኣብ መጀመርታ እዋን ሂወት ጽቡቕ ይኸውን፣ ኣብቲ ሓድሽ ሃገር ውን ኣወንታዊ ኣረኣእያ ይህልወካ። ድሕሪ ገለ ግዜ ብዙሓት ጭንቀት ይስመዖም፣ብዛዕባ እቲ ሓድሽ ሃገር ኣሉታዊ ሓሳባት ይመጾም። ምስ ግዜ ሂወት መብዛሕትኦም ይረጋጋእ እዩ።


text:
Radio Erena: 06 January 2019
ኣመሪካ ንፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ውሕስነት ብዘለዎ መንገዲ ካብ ስልጣኑ ክእለ እተቕርቦ ዘላ ሓሳብ ተቐባልነት ከምዘይብሉ ተቓወምቲ ሓይልታት’ታ ሃገር ገሊጾም።
ኮሙኒስት ፓርቲ ሱዳን ብዓርቢ 4 ጥሪ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ መንግስቲ ኣመሪካ ምስ ዝተፈላለዩ ተቓወምቲ ሓይልታት ብምርኻብ፣ ፕረዚደንት ኣልበሽር ውሕስነት ብዘለዎ መንገዲ ካብ ስልጣኑ ክእለ ዝብል እማመ ይዘራረበሉ ከምዘሎ ገሊጹ። እንተኾነ ግዚያዊ ልፍንቲ መስሪቶም ዘለዉ ሓያሎ ተቓወምቲ ውድባት፣ ፕረዚደንት ኣልበሽር ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣቚሙዎ ዘሎ ስርዓተ መንግስትን ሰበስልጣናቱን ካብ መሰረቱ ክመሓዉ ኣለዎም ክብሉ ገሊጾም።
ካብ ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ኣመሪካ ዝተላእከ ጉጅለ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ መራሕቲ ተቓወምቲ ሓይልታት ብምርኻብ፣ ኩላቶም እንተላይ ፕረዚደንት ኣልበሽር ዝሳተፉዎ ግዚያዊ መንግስቲ ክትከል ዝብል እማመ ከምዘቕረበ፣ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ይጠቕሱ።
ናህሪ ዋጋታትን ሕሰም መነባብሮን ዘለዓዓሎ ህዝባዊ ናዕቢ ሱዳን፣ ፕረዚደንት ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ክግለፍ እዩ ዝጠልብ ዘሎ።
እንተኾነ እቲ ፕረዚደንት፣ ኣብ ሶርያን የመንን ንዝተራእየ ውግእ ሓድሕድ ኣብ ሱዳን’ውን ክጅምር ከምዝኽእል ብምግላጹ፣ ብሓይልን ምፍርራህን ኣብ ስልጣኑ ክቕጽል መደብ ከምዘለዎ’ዩ ዘመልክት ክብሉ ምንጭታት ሓበሬታ ካብታ ሃገር የመልክቱ።
=======================


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብዛዕባ ህጹጽ ግዜ አዋጅ መግለጺ ዝሃቡ ኮሚሽነር ፖሊስ ኣሰፋ ኣብይ፡ ብኣተሓባባርነት ኤርትራ ጸረ-ሰላም ዝበልዎም ሓይልታት ናብ ኢትዮጵያ ብምእታው ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ከምዘሎ ገሊጾም ኔሮም።
ኮሚሽነር አሰፋ አብይ: ናይ ሰሙን’ዚ ኣፈጻጽማ ኮማንድ ፖስት ዕውት ኔሩ ድሕሪ ምባል ኣብ ሓደ ሓደ ከባቢታት መንገድታት ከምዝተዓጽወን ኣገልግሎት መጉዓዝያን ካልኦት ኣገልግሎታትን ምትዕንቓፋት ከምዝነበሩን`ውን ገሊጾም`ዮም።
መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኻብቲ ክቆጻጸሮ ዘይኽኣለ ውሽጣዊ ቕልውላው-ጸጥታ ንምህዳም ዝገብሮ ምስምስ`ዩ ኽብል መሊሱ’ሎ።
ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ ድማ፡ ካብ መንግስቲ ኤርትራ ዝረኽቦ ብረት ከምዘየለን፡ ሰራዊቱ ምስ ወያነ ኣብ ኩናት ዝጸንሐን ዘሎን ምዃኑን ገሊጹ። ኣብ ቀረባ ኣብ ከባቢ ሞያለ ስጉምትታት ከምዝወሰደ ዝገለጸ ወሃቢ ቃል-ኦነግ፡ “ዝሓለፈ ሰንበት መጋቢት 18 ኣብ ምዕራባዊ ወለጋ ናይ ነዳዲ ቦጥን ዓጃቢታን ተሃሪመን፡ ብኽልተ ኦራል መካይን ዝጉዓዙ ዝነበሩ ወተሃደራት`ቲ ስርዓት`ውን ካብ ጠቕሚ ወጻኢ ኮይኖም`ዮም” ኢሉ።
ውድብ ሓርበኛታት-ግንቦት ሸውዓተ ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ “ስርዓት ወያኔ፡ ኣብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዘስፈኖ ምልካዊ ኣገዛዝኣ፡ ህዝቢ ፍትሕን ናጽነትን ንምርካብ ንዝገብሮ ቃልሲ፡ መኣዝን ንምስሓትን ግዳማዊ ንምግባርን ዝፍትኖ ልሙድ ባህሪኡ`ዩ” ድሕሪ ምባል፡ ምስ ኤርትራን ካልኦት ናይ ደገ ሃገራትን ዘተሓሕዝ የብሉን ይብል።
ብኻልእ ወገን፡ ኣባላትን ደገፍትን ዓረና ትግራይ ኣብ ዲያስፖራ ዝተባህለ ማሕበር ኣብ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ ናይ ሕወሓት ውልቀ-መለኽቲ መራሕቲ፡ ዙርያኦም ብወተሃደራዊ ሓይሊ ተኸቢቦም እንተረኣዩ፡ ፈረስቲ ምዃኖም ካብ ታሪኽ ኣይምሃሩን`ዮም ይብል።
“ህጹጽ ግዜ ኣዋጅ ነታ ሃገር ናብ ዝበኣሰ ህውከትን ምፍሳስ-ደምን ንኽትኣቱ ዝዕድም ስለዝኾነ ብህጹጽ ክልዓል ንሓትት።”