text:
መግለጺ ደቂ-ኣንስትዮ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ጨንፈር ሰዊዝ – ብኣጋጣሚ 8-መጋቢት
መግለጺ ደቂ-ኣንስትዮ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ጨንፈር ሰዊዝ – ብኣጋጣሚ 8-መጋቢት
ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን መራሕትን ኣባላትን ስምረት ጨንፈር ስዊዝ ከምኡ ውን ካብ ርሑቕን ቀረባን
ዝመጻኹም ዕዱማት ኣጋይሽ ደለይቲ ሓርነት ፡ ብቐዲምነት ዕዙዝን ምዉቕን ሰውራዊ ሰላምታ ከቐድም
ይፈቱ። ብተወሳኺ ነዚ መደብ’ዚ ክዉን ንምግባር ዝሰርሑ ኣባላት ብስመይን ብስም ደቂ-ኣንስትዮ ስምረት
ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ከመስግን ይፈቱ።
እዚ ናይ ሎሚ “ኤርትራዊት ኣደ ዋልታ ጽኑዕ ዕርዲ ናይ ቃልሲ መሰረት” ብዝብል ቴማ ዝዝከር ዘሎ
ሸሞንተ መጋቢት እቲ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ኤርትራዊ ሕልና ዝቕጀል ነገር እንተሎ እቲ ደቂ-ኣንስትዮ
ኤርትራ ኣብ’ቲ ንፍርቂ ዘመን ኣንጻር ባዕዲውያን ሓይልታት ስርዓታት ዝተገብረ መሪር
ደማዊ ውግኣት፡ ማዕረ ማዕረ ደቂ-ተባዕትዮ ኣሕዋተን ኮይነን፡ ኩሉ’ቲ ኣብ መስርሕ ብረታዊ ተጋድሎና
ዝተኸፈለ መሪር ዋጋ መስዋእቲ፡ ስንክልና፡ ኩሉ ሰብኣውን ተፈጥሮኣውን ሽግራት፡ ባህርያዊ ጸገማት ገጢመን
ነቲ ዝግሃድ ዘይመስል ሕልሚ ሃገራዊ ናጽነት ጋህዲ ጌረን ዝፈጸምኦ ቅያ ጅግንነት እዩ።
ኣብ መስርሕ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝተራእየ ሓደ ኣዝዩ ዝገርምን ክድነቕ ዝግብኦን ሓቂ እንተሎ ፡
ኣብርክቶ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ኢዩ ። እወ ንዝተቐብረ ዓቕሚ ደቂ ኣንስትዮና ዘጉልሐን
መስተንክራዊ ጅግነነት ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳይ ዘረጋገጽኦ ሓቂ ኣብ ምዝዛም እቲ ቃልሲ ንደቂ
ኣንስትዮ ሃገርና ክንዲ ዘኾለስኩ ኢደይ ተነኸስኩ ኢዩ ኮይኑወን።
ኣብ መስርሕ ናይቲ ኩለንትናዊ ዓቕሚ ኤርትራዊ ዝተወፈየሉ መስተንክራዊ ገድሊ ዘይ ከም ኣጀማምርኡን
ገስጋሲ ጉዕዘኡን ኣብ ምዝዛም እቲ ቃልሲ ከም ሽንቲ ገመል ንድሕሪት ክምለስ ኢዩ ኮይዩ። እወ እቲ
ዝተፈጸመን ዘይተፈጸመን ዘ መስተንክራዊ ዓወታት እንዳተጸውየሉ ዝመጽኤ ገድሊ ኣብ ውሽጢ ገድሊ ፡
ውድብ ኣብ ውሽጢ ውድብ ጸይሩ ዝኣተወ ብዓል ክልተ ዕላማ ዝኾነ ውድብ ህዝባዊ ግንባር ናይ ሎሚ
ህግደፍ ፡ ነቶም ኩልንትናኦም ወፍዮም ዝተቓለሱ እሞ ካብ ብሱል ጥረ ዝተረፉ ሓበምርበኛታት ተጋደልቲ
እግሮም ኣስመራ ክርግጹን ሓዱሽ ናይ ናብራ ዝሑል ኲናት ክገጥሞምን ሓደ ኮነ።
ሕሰም መነባብሮ ክገጥሞም ዝኣረጉ ጠዋሪ ዝደልዩ ወለድን ሓብሃቢ ዝደልዩ ህጻናትን ክጽንሕዎም
ባህርያዊውን ቅቡልን እኳ እንተኾነ ኣብ ኣፈታትሕኡን ናይቲ ጸገም ኣብ ምቅላሉን ዝተራእየ ዓቢ ብድሆ
ብቐልድን ዋዛን ዝፍታሕ ኣይነበረን። እቲ “ተጋዳላይ ቀዳድ ኢዩ ጅብኡ ጠቕሚ ሰልዲ ኣይፈልጦን ሳዕቤኑ
ተረድኡ ” እንዳተባህለ ክስበኽን ክድዓዓስን ዝጸብሐ ተጋዳላይ ክስከሞን ዘይ ክጸመሞን ዘይኽእል ናይ ስድራ
ናይ መነባብሮ ጸገም መፍትሒ ሃሰው ክብል ባህርያዊ ኢዩ ኔሩ።
እንተኾነ ግን “ዘይ ኩርምትኻ ሑጻ ቆርጥመሉ ” ከምዝባሃል መሪሕነት ህግደፍ እግሩ ኣስመራ ክኣቱን ባህሩ
ከም ማይ ቀጢኑ ዘለዎ ይምዘዝ ዘይብሉ ይፍዘዝ ዝዓይነቱ ኣካይዳ ብምኻድ ነቲ ብቐሊሉ ክፍታሕን ክረጋጋእን
ዝኽእል ዝነበረ ጸገም መነባብሮ ናብ ዝበኣሰ ከምርሕ ብምግባር ነቲ ሓፋሽ ተጋዳላይ በረኻ ኢኻ ለሚካ ናብ
በረኻኻ ተመለስ ዝዓይነቱ ካብ ከባቢታት ኣስመራ ብምርሓቕ እቲ መሪሕነት ብጾቱ ረሱዑ ናብ ናይ ውልቁ
መነባብሮን ዝናን ክቀዳደም “ውጽኣ መናብዕቲ እተዋ መባልዕቲ ” ዝዓይነቱ ኩነታት ንሕሰምን ጸገምን
መነባብሮ ሓፋሽ ተጋዳላይ ምንም ኣቓልቦ ኣይገበረሉን ።
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ናይ ኣጠላላም ግዜ ድማ ብዙሕ ዘይንቡር ኩነታት ክኽሰት ባህርያዊ ኢዩ ። በዚ መሰረት
ሓፋሽ ተጋዳላይ ካልእ ክገብሮ ዝኽእል ነገር ስለዘይነበሮ እታ እንኮ ፍታሕ ናብቶም ዝጠለምዎ መሪሕነት
ህዝባዊ ግንባር ኣቤት ኣምላኽ የርእኹም ምባል ኢያ ዝነበረት ።እቲ ምስኪን ተጋዳላይ ልቡ ኣትፊኡ ንናጽነት
ህዝብን ሃገርን ክወናጨፍ ከሎ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ኣብ ካልእ ናይ ሽመትን ሓላፍነትን ምምቕቓል
ክትገብር ኣብ ጽዕቕ ናይ መቐሎ ስልጣን ተጸሚዳ እንዳሃለወት ብሕሰም መነባብሮ ዝሳቐ ዝነበረ ሎሚ ጽባሕ
ፍታሕ ይመጽእ ይኸውን ክብል ዝረብረበ ሓፋሽ ተጋዳላይ ብዝግባእ ዘይተወደብን ዘይተጸንዐን ሕቶ
ብምልዓሉ ኣድማ ብዝብል ጸለመ ንተጋደልትን ህዝብን ዝፈላለየ እኩይ ጥበብ ኣብ ልዕሊ ተጋዳላይ ዓቢ
ሞራላዊ ሃስያ ዘብጽሐ መርዛም ናይ ምፍልላይ ስልቲ ተፈጥረ።
በዚን ወዲ ከምዝን ዝጀመረ መርዛም ውዲት መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ኣብ ልዕሊ ሓፋሽ ተጋዳላይ ሰፍ
ዘይብል ናይ ተጽዕኖ ደንጎላ ኣጋጠመ ። ኣብዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ነዚ ሎሚ ረኺብናዮ ዘለና መዘዝ ዝወለደ
ከቢድ ዕንወት ኣብቲ ግዜ እቲ ዝጀመረ መዘዝን ኢዩ። ኣብዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ብዝግባእ ዘይተጽንዐ መኽሰቡን
ክሳርኡን ንህዝብን ሃገርን ከይተራእየ ከም ጽቡቕ ምርቓ ተሓሲሱ ንተጋዳላይ ከም ጉዚ መቓቒሉ ብዘይ እኹል
መምለሲ ገዛ ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት መቓቒሉ ናይ ጽሓይ ብራቕ ፡ ወጋሕታ ፡ ናይ ቴስዓ ወዘተ እንዳ በለ
ምስ ጻማ ርሃጾም ዘይመጣጠን ንሓደ ሰብ መቕሹሽ ናይ ሻሂ ብምሃብ ካብቲ መሳርዕ ገድሊ ብምብታን ነቶም
ብዕድመ ዝነኣሱ ተጋደልቲ ጤሳ ብዝብል ምኽኒት ብዘይ እኹል መጣያሲ ብምብራር እቲ ፍርቂ ዕድመ ዝሰገረ
ሓፋሽ ተጋደላይ ብጽምዋን ብሕትውናን ከም ዝብላዕ ብምግባር ሕልምልም ኣበሎ።
ከም ሳዕቤኑ ከኣ ብዙሓት ዘይልሙዳት ባህርያት ክቀላቐሉን ክበዝሑን ጀመሩ። ምስዚ ምጥያስ ዝተሰንየ
ምስጓግ ናኣሽቱ ተጋደልቲ ዘይንቡር ወግዒ ዘይብሉ ፍትሕን ምጥላልላምን ምክሕሓድን ወዘተ ። ኣብዚ
ኩነታት እዚ እተን ቀንዲ ዝተወጽዓን ሓደርን መነባብሪ ዝኸበደን እተን ንዓለም ዘደንቕ መስተንክራዊ ዓወት
ዘንጸባረቓን ማዕረን ሕልፍን ደቂ ተባዕትዮ ጅግንነት ዝፈጸማ ደቂ ኣንስትዮ ኢየን።
እቲ ዝገርም እዘን ዕድሚኤንን ዕዱለንን ዝተሰረቓ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ንኹነታተን ኣመልኪተን ዘቕረብኦ
ሕቶ እዚ ሎሚ ሃገር ምሉእ ከም ናይ ግሉ ትካል ሓሲቡ ህዝብን ሃገርን ዘበሳብስ ዘሎ ዕሉል ጉጅለ
ብኣሽካዕላልን ነውራምን ቃላት ዝመልኦ መልሲ ብምሃብ ሕሰመን ክብእስ ጌርወን እዩ።ከም ውጽኢቱ ከኣ
ደቂ ኣንስትዮና ኣደዳ ኩሉ ዓይነት ሽግራት ኮይነን ገለን ክእሰራ ገለን ጠዋሪ ዘይብለን ብስእነት ክማስናን
ገለን ከኣ ኣደዳ ሞትን ሕማምን ጥፍኣትን ክኾና ተፈሪደን እየን። ንኹነታት ደቂ ኣንስትዮ ሃገርና ምስቲ ዕዙዝ
ኩለንትናዊ ኣበርክቶአን ግን እዚ ሞሳኤን ኣይነበረን።
ዝሓለፈ ሓሊፋ ጽሓፍ ዝተረፉ ከም ዝብሃል ፡ ሕጂ እውን እቲ እንኮ ኣማራጺ ተቓሊስካ ሓርነትካ ምርግጋጽ
እምበር ኣብ ምምስሳልን ምቁዛምን ምንባር ዋጋ የብሉን ። እቲ ዋጋ ዝህልዎስ ጸገማትካ ብንጹር ኣለሊኻ
መፍትሒ ምቕማጥ ፡ ጸላኢኻ ኣነጺርካ ብንጹር መስመርን ዕላማን ተውዲብካ ዓመጽ ቀንጢጥካ ራህዋ
ምጉንጻፍ ሓርነትካ ምርግጋጽ ንኹሎም ዜታት እትምእምእ ነጻን ዴሞክራስያዊትን ኤርትራ ህያው ምግባርን
ምርግጋጽን ጥራይ እዩ። ካልእ ኩሉ ውርደትን ባርነትን ኢዩ።ደቂ ኣንስትዮ ኣባላት ስምረት ምንቅስቓስ
ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ቃልስና ክሳብ ምሉእ ሓርነት ቀጻሊ ምዃኑ እንዳ ገለጽና ብናይ ሓባር ቃልሲ
ውጹዓት ናይ ሓባር ሓቀኛ ሓርነት ከነረጋግጽ በዚ ኣጋጣሚ ክቡር ዕለት ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ጻውዒትና
ነቕርብ። ኩልና ኤርትራውያን ብናይ ሓባር ስራሕ ናይ ሓባር ፍታሕ ነረጋግጽ። ሓርነትና ብቓልስና ነረጋግጽ።
ደቂ ኣንስትዮ ስምረት ምንቅስቃስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ጨንፈር ስዊዝ
07 መጋቢት 2020
ኤርትራን ኤርትራውነትን ንዘልኣለም ክነብሩ እዮም!
ሓርነትና ናይ ግድን እዩ!!!!!!


c: text/html

text:
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ካብ ዞባታት ምብራቕን ምዕራብን ጉጂ ተመዛቢሎም ኣብ ዞባ ጌዲኦ ከተማ ገደብ ንዝተዓቕቡ ተመዛበልቲ በጺሖም።
ቀ/ሚ ኣብይ መስርሕ ሓገዝ ዝተሰናኸለ ብሰንኪ ፀገም ፀጥታ ምዃኑ ገሊፆም።ተመዛበልቲ ብወገኖም ዘለዎም ቅሬታ ገሊፆም ኣለው።
ኣብ ጌዲኦ ተመዛቢሎም ኣብ ከቢድ ፀገም ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ተመዛበልቲ ንዝለዓለ ጥምየት ተቓሊዖም ኣለው።ኣደ 10 ቆልዑ ዝኾና ወ/ሮ ውዴ ኣበራ ቆና ካብ ዝነብራሉ ዞባ ምብራቕ ጉጂ ወረዳ ቀርጫ ልዕሊ ክልተ ግዜ ከምዝተመዛበላ ይገልፃ።ኣብዚ ሕጂ እዋን ንዝለዓለ ጥምየት ከምዝተቓልዓ ይዛረባ።
“ናብዚ ካብ እንመፅእ 10 ህፃናት ሞይቶም ኣለው።ሽዱሽተ ሰብኡትን ክልተ ደቂ ኣንስትዮን እውን ብጥምየት ሞይቶም።ንበልዖ ዋላ ሓደ ነገር የለን።ገንዘብ’ውን የብልናን።ዋላ ሓደ ሰብ ዝሓገዘና የለን።በዓልቤተይ ሞይቱ፤10 ቆልዑት ኣለውኒ።ካበይ ኣምፂኤ’ሞ ከብልዖም? ስጋይዶ ቆሪፀ ክህቦም ኮይነ?”
ንሰን እቶም ህፃናት ነብሶም ወዲኦም ተጎዲኦም ይርከቡ ድሕሪ ምባል ይነብራሉ ዝነበራ ከባቢ ልሙዕ ምስ ምዃኑ ሰሪሐንን ተዓንጊለንን ይነብራ ከምዝነበራ ተዛሪበን።
ካብ ዞባ ምብራቕ ጉጂ ወረዳ ቀርጫ ብተደጋጋሚ ከምዝተመዛበሉ ዝገለፁ ኣቶ ተስፋየ ታምሩ እውን ሰብኣዊ ሓገዝ ዝገበረሎም ዋላ ሓደ ወገን የለን፤መንግስቲ እውን ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ርእዩ ከምዘይርኣየ ኮይኑ’ሎ ኢሎም።
“ኣጋጢሙና ዘሎ ፀገም ጥምየት እዩ።ንሰርሖ የለን፣ጠሚና።ዝሞተ ሰብ 100 ይኸውን።መደቀሲና እውን እዚ ትርኢዎ ዘለኹም እዩ።ጥር ትብል ሓገዝ እውን ኣይረኸብናን፤ዳኛ የብልናን።”
ኣቶ ተስፋየ ወሲኾም ህፃናት ካብ ጥምየት ብተወሳኺ ብዝተፈላለዩ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ይጥቅዑ ከምዘለው ሓቢሮም።
“ውግእ ኣመዛቢሉና’ሎ።ንበልዖ ኣይንረክብን ዘለና።ብሰንኪ እዚ ኣብፅንኩር ፀገም ኢና ንርከብ።”
እቲ ፀገም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዞባ ጌድኦ ተዓቑቦም ዝርከቡ 178 ሽሕ ዜጋታት ተመሳሳሊ እዩ።ድምጺ ኣሜሪካ ኣብቲ ከባቢ ብኣካል ተረኺቡ ከምዘረጋገፆ ኣብ ቤት ክርስቲያን ጎቲ ቃለ ህይወት ጥራሕ ልዕሊ 12 ሽሕ ዜጋታት ተዓቑቦም ንሕሱም ጥምየት ተቓሊዖም ምህላዎም አረጋጊጹ’ሎ።
ብሕፅረት መግቢ ኣዝዮም ዝተጠቕዑ ኣዒንቶም ክገልፁ ዘይኽእሉ ህፃናት፣ስኣን ዓቕሚ ካብዝደቀሳሉ ዘይንቀሳቐሳ ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ።ህፃናት ይሞቱ ከምዘለው እውን እቶም ተመዛበልቲ ይዛረቡ።
ሚንስትር ሰላም ኢትዮጵያ ወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል ኣብ ዞባ ጊዲኦ ወረዳ ገደብ ኣዕቑቦም ንዝርከቡ ሰባት ከምዝበጽሓን ንተመዛበልቲ ሓገዝ ከምዝግበረሎምን ገሊፀን ኣለዋ።መንግስቲ ነባሪ ፍታሕ ንምምፃእ የካይዶ ዘሎ ፃዕሪ ኣሐይሉ ክቕፅለሉ እዩ ኢለን።
ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ትማሊ ሰንበት ኣብ ዞባ ጌዲኦ ወረዳ ገደብ ዝርከቡ ተመዛበልቲ ዝርከብሉ ኩነታት ተዓዚቦም ኣለው።
እዚ ናይ ትማሊ ሰንበት ምብፃሕ ህዝቢ ጌዲኦ ካብ ምብራቕን ምዕራብ ዞባታት ጉጂ ምምዝባል ካብ ዝጅመር ቅድሚ ሸሞንተ ኣዋርሕ ቀዳማይ ሚንስትር መፂኦም ዘይምርኣዮም ይልዓል ንዝነበረ ቅሬታ ዝምልስ ነይሩ ።
ኣብ ወረዳ ገደብ ዝርከቡ ልዕሊ 96 ሽሕ ተመዛበልቲ ወኪሎም ምስ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ተራኺቦም ፣ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ዘለዎም ቅሬታ ገሊፆም።
ኣብዚ ኣዚዩ ፀገም ከምዘለኹም መንግስቲ ፈሊጡ’ሎ ዝበሉ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ካብ ግዚያዊ ሓገዝ ብተወሳኺ ነባሪ መፍትሒ ንምርካብ ጻዕርታት ይካየድ ከምዘሎ ገሊፆም።
“ሎሚ ዝተመዛበለ ፅባሕ ንባዕሉ ምምዝባሉ ኣይተርፍን።ናይ ግዜ ጉዳይ እዩ።ስለዘይጠቕም ንዕኡ ገዲፍና ናብ ልምዓት ክንኸይድን ነባሪ ፍታሕ ዝመፀሉ ኣገባብ ምስ ናይ ክልቲኡ ህዝብታት ኣባ ገዳታት፣ዓበይቲ ዓዲን መራሕቲ ሃይማኖትን ክንመኻኸር ኢና።ምስ መሪሕነት ኦሮሚያን ደቡብ ህዝብታትን ክንመኻኸር ኢና።ነባሪ ፍታሕ ንምርግጋፅ ፃዕሪ ክግበር እዩ።”
ቅድሚ ሎሚ ሓገዝ ንምቕራብ ዘይተኸኣለ ብሰንኪ ፀገም ፀጥታ እዩ ዝበሉ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ንዜጋታት ዘመዛበሉን ዝቐተሉን ክቕተሉ ዝገበሩን ናብ ሕጊ ክቐርቡ እዮም ኢሎም።
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ መፂኦም ስለዝረኣዩዎም እቶም ተመዛበልቲ ኣመስጊኖም ኣለው።
ዝለዓለ ጥምየት ዘጋጠሞምን ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኩነታት ዝርከቡን ኣብ ጉተት ዝርከቡ ተመዛበልቲ ግን መፂኡ ዝርኣዮም በዓል ስልጣን መንግስቲ የለን ክብል ናብቲ ቦታ ዝኸደ ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ይሕብር።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሕቶ
ንምንታይ እዩ ኣብ ዝተወደበ ሃይማኖት ክኣምን ዘሎኒ?
መልሲ
መዝገበ ቃላት ን ሃይማኖት ዝህቦ መግለጺ፡ ከም እምነት ኣብ ኣምላኽ ወይ ኣብ ኣማልኽቲ ዘመሰለን ፡ ብኣገባብን ብስርዓትን ዝግለጽ ፡ ዝዀነ ዝተፈለየ ስርዓተ እምነት ፡ ኣምልኾ ፡ ወዘተ…መብዛሕትኡ ግዜ ከኣ ደንቢ ስነምግባር ዘለዎ እዩ። ብመንጽር እዚ መግለጺ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ንዝተወደበ ሃይማኖት ይዛረበሉ እዩ ፡ ኣብ ብዙሕ ጉዳያት ፡ ዕላማን ጽልዋን ናይ ዝተወደበ ሃይማኖት ፡ ኣምላኽ ዝተሓጐሰሉ ነገር ኣይኰነን ፡፡
ኣብ ምዕራፍ 11 ናይ ዘፍጥረት ፡ ምናልባት እቲ ናይ ፈለማ ተርእዮ ዝተወደበ ሃይማኖት ኣሎ ፡ ደቂ ኖህ ንኲላ ምድሪ ምልእዋ ዝብል ትእዛዝ ኣምላኽ ክንዲ ዝሰምዑ፡ንግምቢ ባቤል ክሃንጹ ተወዳዲቦም። ካብቲ ምስ ኣምላኽ ዘለዎም ዝምድና ፡ እቲ ሕብረቶም ዝያዳ ገደሶም። ኣምላኽ ወሪዱ ፡ ንቋንቋኦም ደባለቐ፡ስለዚ ኸኣ ነቲ ዝተወደበ ሃይማኖቶም ኣፍረሶ።
ኣብ ምዕራፍ 6 ናይ ዘጸኣትን እቲ ዝሰዓበን ፡ ኣምላኽ ንሃገረ እስራኤል ሃይማኖት ወዲብላ። እተን ዓሰርተ ትእዛዛት ፡ ንማሕደር ዝምልከቱ ሕጋጋት ፡ ናይ መስዋእቲ ስርዓታትን ፡ እዚ ኲሉ ደቂ እስራኤል ክስዕብዎ ዘለዎም ብኣምላኽ ዝተሰርዓሎም እዩ። ተወሳኺ መጽናዕቲ ሓድሽ ኪዳን ከምዘነጽሮ፡ ናይዚ ሃይማኖት ሃቐና ናብቲ መድሓኒ-መሲሕ ምምልካት ነበረ (ገላትያ 3 ፡ ሮሜ 7)። እንተዀነ ግና ፡ ብዙሓት ነዚ ሰኣን ምርድኦም ፡ ኣብ ክንዲ ንኣምላኽ ነቲ ሕጋጋትን ስርዓታትን ደኣ ኣምለኽዎ ።
ኣብ ሙሉእ ታሪኽ እስራኤል፡ ካብቶም እስራኤላውያን ዝተሞኮርዎም ብዙሓት ግጭታት ድማ ውግእ ምስ ዝተወደቡ ሃይማኖታት እዩ ዝነበረ ፡፡ ካብቶም ኣብነታት ፡ ኣምልኾ በዓል የጠቓልል (መሳፍንቲ 6 ፥1 ነገስት 18 ) ፡ ዳጎን (1ሳሙኤል 5) ፡ ሞሌኽ (2 ነገስት 23፡10) ፡፡ኣምላኽ ንሰዓብቲ እዘን ሃይማኖታት ብምስዓር ልኡላውነቱን ኩሉ ከኣልነቱን ኣርኣየ ፡፡
ኣብተን ወንጌላት ፡ ኣብ ዘመን ክርስቶስ ዝነበሩ ፈሪሳውያንን ሰዱቓውያንን ተወከልቲ ዝተወደበ ሃይማኖት ነበሩ፡፡ የሱስ ቀጻሊ እዩ ነቲ ግጉይ ትምህርቶምን ንግብዝና ናይ ህይወቶምን
ፊትንፊት ዝገጥሞ ኔሩ። ኣብተን መልእኽታት ፡ ንወንጌል ምስ ገለ ግብርታትን ምስ ስርዓትን ዝሓዋወሱ ጉጅለታት ኔሮም። ኣብቶም ኣመንቲ ጸቕጢ እናገበሩ ኣብቲ ክርስትናኦም ሃይማኖት ክውስኹ ኣበርቲዖም ደለዩ። ገላትያን ቆሎሴን ብዛዕባ ከምዚአን ሃይማኖታት መጠንቀቕታ ሂበን እየን። ኣብ መጽሓፍ ራእይ ከኣ፡ ዝተወደበ ሃይማኖት ኣብ ዓለም ክጸልው እዩ፡ እዚ ከኣ እቲ ጸረ-ክርስቶስ ሓደ-ሃይማኖት ዓለም ምስ ተኸለ እዩ።
ኣብ ብዙሕ ጉዳያት ፡ ናይ ዝተወደበ ሃይማኖት መወዳእታ ውጺኢት ድማ ካብ ሓሳብ ኣምላኽ ኣቓልቦ ምጥምዛዝ እዩ። ይኹን ደኣምበር፡ መጽሓፍ ቅዱስ ነቶም ኣብ መደብ ኣምላኽ ዘለዉ ዝተወደቡ ኣመንቲ ይዛረበሎም እዩ። ኣምላኽ ነዞም ዝተወደቡ ኣመንቲ ቤተክርስትያናት ይብሎም። ካብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያትን መልእኽታትን ዘለዉ መግለጺታት ዘመልክትዎ፡ ቤተክርስትያን ክትውደብን ንሓድሕዳ ክትተሓጋገዝን ከምዘለዋ እዩ። እቲ ውዳበ ናብ ሓለዋን ፍርያምነትን ዝርጋሐን ይመርሕ (ግብሪ ሃዋርያት 2፡4-47)። ጉዳይ ቤተክርስትያን እንተርኢናዮ ፡ ዝተወደበ ዝምድና እንተበልናዮ ይሓይሽ ፡፡
ሃይማኖት ፡ ሰብ ምስ ኣምላኽ ንክራኸብ ኢሉ ዝገብሮ ፈተነ እዩ ፡፡ እምነት ክርስትያን ዝምድና ምስ ኣምላኽ እዩ እዚ ድማ ሳላ እቲ ኣምላኽ ብበጃነት የሱስ ክርስቶስ ዝገበረልና እዩ። ንኣምላኽ ንምብጻሕ መደብ የልቦን (ንሱ እዩ በጺሑና ሮሜ 5፡8)፡፡ ትምክሕቲ የልቦን (ኲሉ ብጸጋ እዩ ኤፌሶን 2፡8-9)። ኣብ መሪሕነት ግርጭት የልቦን(እቲ ርእሲ ክርስቶስ እዩ ፡ ቆሎሴ 1፡8)። ኣድልዎ የልቦን (ኩላትና ሓደ ኢና ብክርስቶስ፡ገላትያ 3፡28)። ምውዳብ ኣይኰነን እቲ ጸገም። እቲ ጸገም ኰይኑ ዘሎ ኣብቲ ሃይማኖት ዘሎ ሕግን ስርዓትን ምትኳር እዩ ፡፡
English
ንምንታይ እዩ ኣብ ዝተወደበ ሃይማኖት ክኣምን ዘሎኒ?


text:
ካብ ኣዲስ ኣበባን ካብ ትግራይንዝመፁ ቀበርቲ ናብ ጎደናታት መቐለ ብምፍሳስ ንተን ትሻዓተ ኣስከሬናት ዝሓዛ መካይን ካብ ቤት ፅሕፈት ኪነት ፖሊስ ትግራይ ናብ ሓወልቲ ሰማእታት ቀፂሎም ድማ ናብ ቤተክርስትያን ቅዱስ ገብርኤል ዓጂቦም ሰንየሞም።
ኣብቲ ኣብ ሓወልቲ ሰማእታት ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቀብሪ ዝተረኸቡ ሊቃነ ዻዻሳት ብፁእ ኣቡነ ዻውሎስ ”እቶም ቆልዑ ክቡር ሞት እዮም ሞይቶም፤ ሞት ድማ ኣይቐርን። የግድስ ንሳቶም ዝሓደግዎ ምህሮን ምኽርን ክነተግብሮ ይግባእ” ኢሎም።
ኣማሓዳሪ ክልል ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ እቶም ከየንቲ ልእኽቶ መንግስትን ውድብን ንምፍፃም ከምቲ ልሙድ እንትጓየዩ እዮም ሂወቶም ሓሊፉ። መንግስትን ውድብን ሓዚኖም እዮም ክብሪ ድማ ይግበኦም ኢሎም።
ቀዳማይ ሚኒስትር መለስ ዜናዊ ዝላኣኽዎ መግለፂ ሓዘን ብኣማኻሪኦም ኣማኻሪ ጉዳይ ደሕንነት ኣይተ ፀጋይ በርሀ ኣቢሉ ተነቢቡ።
ኣይተ መለስ ኣብ ደብዳቤኦም ”ምእንቲ ልምዓት ዝተሰውኡ ጀጋኑ ደቂ ህዝቢ ስለዝኾኑ ክብርን መጎስን ክነጎናፅፎም ይግባእ” ኢሎም።
ብዙሓት ሰባት እቶም ከየንቲ ካብ መቐለ ናብ ሱዳን ዝኣክል ነዊሕ ጉዕዞ ንምንታይ ብኣውተቡስ ክኸዱ ተገይሩ፤ ንምንታይ ብኣውሮፕላን ወይ ድማ ብሄልኮፕተር ክኸዱ ዘይካኣሉ ዝብሉ ሕቶታት ብምልዓል ቅሬታኦም ይገልፁ ኣለዉ።
እቶም ሂወቶም ዝሳኣኑ ነባራት ተጋደልትን ከየንትን ብርሃነ ገ/መስቀል (ጋኖ)፣ብርሃነ ገ/ሂወት(ሃንደበት) ፣ለተመስቀል ገ/ሂወት፣ተክኤ ተስፋማርያም ፣ብርሃነ ዓንደ(ኩናማ) ፣ሃይለ ገ/ስላሰ፣ ከምኡ’ውን መንኣሰይ ከየንቲ ብርሃነ ገ/ሚካኤል(ጭራ) ፣ኣሸናፊ መንግስቱን ፣ሃፍቶም ገ/ማርያምን (ቻኩር) እዮም።


text:
ሰበ ስልጣን የመን ልዕሊ 130 ኢትዮጵያዊያን ስደተኛታት ብቐዳም ካብ ወደብ ሆደዳህ ምጥራዞም ኣፍሊጦም።
“ሎሚ 132 ዝኾኑ ዘይሕጋዊያን ስደተኛታት ንጥርዝ ኣለና። እዞም ስደተኛታት ካብ ኢትዮጵያ ዝመጹ እዮም። ቅድሚ ክልተ መዓልታት 100 ዝኾኑ ጠሪዝና። እዚ ናይ መጀመርያ ኣይኮነን፡ናይ መወዳእታ ኸአ ኣይኮነን። ኣብዚ ሕጂ እዋን ብብዝሒ ስደተኛታት ዝመጽሉ ጊዜ’ዩ።” ክብሉ ጋብር ኣል- ራዘይ ኣመሓዳሪ ትካል ሃገራዊ ሰብኣዊ ጉዳያትን ግብረ መልሲ ሓደጋ የመን ገሊጾም።
ሓደ ካልእ በዓል ስልጣን መንግስቲ የመን ካብ ከተማ ዓደን ኣብ ወርሒ መጋቢት ጥራይ 15,000 ስደተኛታት ኣብ መፈተሺ ኑቕጣ’ታ ከተማ ከምዝተታትሕዙ ይሕብሩ።
የመን እታ ኣብ ወሽመጥ ዓረብ እታ ዝደኸየት ሃገር ንብዙሓት ካብ ምብራቅ ኣፍሪቃ ዝስደዱ ስደተኛታት መተሓላለፊ ኮይና ጸኒሓ’ያ።
ዝበዝሑ ካብዞም ስደተኛታት ኣብ ሃገራቶም ካብ ዘሎ ግጭትን ጥምየትን ብምህዳም ነዚ ኣሰቃቂ ጉዕዞ ብምሕላፍ ኣብ ሃገራት ስዑዲ ዓረብን ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ዝሓሸ ናብራ ንምርካብ ዝጉዓዙ’ዮም።
ብመሰረት ሓበሬታ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ዋላ’ዃ የመን ንምብጻሕ ዝካየድ ጉዕዞ ሓደገኛ እንተኾነ ብተወሳኺ ኣብታ ሃገር ዘሎ ኩነታት ዘሰክፍ እንተኾነ ቁጽሪ ናብ የመን ዝስደዱ ስደተኛታት ካብ ኣብ 2015 ዝነብረ 92,000 ኣብ 2016 ናብ 117,000 ወሲኹ’ዩ።
ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ጥምረት ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ነቲ ኣብ ስደት ዘሎ መሪሕነት የመን ናብ መዝነቱ ክመልሱ ምስቲ ብኢራን ዝሕገዝ ተቓወምቲ ሑቲ ንዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ኹናት የካይዱ ምሕላዎ ይፍለጥ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ብሰንኪ’ዚ ኹናት ልዕሊ 10,000 ሰባት ዝሞቱ ክኮኑ ከለው ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ድማ ካብ መነባብርኦም ተመዛቢሎም ነታ ሃገር’ውን ኣብ ደረት ጥምየት ትርከብ።


text:
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተልዓለ ሕማም ተቕማጥን ተምላስን ሕማም ሾሮኽ ምዃኑዩ ናብ ክልላት ይጋፋሕ ከምዘሎ መንግስቲ ኣፍሊጡ።ናይቲ ፀገም ስፍሓትን በዝሒ ዝተመዝገቡ ሕሙማትን ግን ኣይተገለፀን።
እቲ ሓማም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኣዲስ ኣበባ ምኽሳቱ ካብ ዝግለፅ ኣዋርሕ ሓሊፉዎ’ሎ።ሎማዕንቲ ብወግዒ ዝተገልፀ ሓበሬታ ግን እቲ ሕማም ኣብ ክልላት እውን ምግፋሕ ጀሚሩ’ሎ።
ምኽትል ዳይረክተር ኢንስቲቲዩት ጥዕና ኢትዮጵያ ዶ/ር ዳቢ ጂማ ንብሮድካስቲንግ ኮርፐረሽን ኢትዮጵያ ኣብዝሃብዎ መግለፂ እቲ ሕማም ኣብ ካልኦት ክልላት እውን ተጋፊሑ’ሎ።
"ኣብ ክልላት ኦሮሚያ፡ሱማሊያ፣ዓፋር፣ኣብ ክልል ኣምሓራ እውን ዝተወሰኑ ሑምማት ተረኺቦም ኣለው።ስለዚ ዝያዳ ናይ ምስፍሕፋሕ ዝንባለ እዩ ዝርአ ዘሎ።ኩላትና ብዝተወደበ ኣገባብ ንከባቢና ብምፅራይ፣ናይ ውልቂ ፅርየትና ብምሕላው፣ፅርየት ምግብናን ንሰትዮ ማይን ሕሉው ምዃኑ ክነረጋግግፅ ይግባእ።ናይ ሕብረሰተሰብ ምንቅስቓስ ክንፈጥር ኣለና " ይብል ዶ/ር ዳቢ ጂማ።
ኣብ ክልላት ይኹን ኣብ ኣዲስ ኣበባ በዝሒ ዝተመዝገቡ ሕሙማት ግን ኣብቲ መግለፂ ኣይተጠቐሰን።
ቪኦኤ ካብ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ሓበሬታ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰለጠን ይብል ፀብፃብ እስክንድር ፍሬው።


text:
ፖሊስ ፈረንሳ ስደተኛታት ተዓቚቦምሉ ዝነበሩ ግዚያዊ መጽለሊ ኣዕንዩ።
እዚ ብተኸታታሊ ንመበል 30 ግዚኡ ዝካየድ ዘሎ ምዕናው ግዚያዊ መጽለሊ፣ ኤርትራውያን ንዝርከብዎም ሓያሎ ስደተኛታት ኣብ ሕማቕ ኩነታት ኣውዲቑዎም ከምዘሎ ተፈሊጡ።
ፈረንሳ ተኸታታሊ ሽበራዊ መጥቃዕቲ ድሕሪ ምርኣያ መንግስቲ’ታ ሃገር ናይ ህጹጽ እዋን ኣዋጅ ብምውሳዱ፣ ነዚ ፖሊስ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዘካዪዶ ዘሎ ዘመተ ጸማም እዝኒ ምሃቡ ብተጣበቕቲ መሰላት ይንቀፍ።
እዚ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ዝተኻየደ ዘመተ፣ ኣብ ከተማ ፓሪስ ኣብ ትሕቲ መንገዲ ባቡር ግዚያዊ መጽለሊ ሰሪሖም ንዝጸንሑ ኣማኢት ስደተኛታት ክበታትኖም እንከሎ፣ ሓያሎ ከኣ ንግዚኡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ካብ ፈረንሳ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ክወጹ ዝእዝዝ ውሳኔ ተዋሂቡዎም ከምዝተሰዱ ተሓቢሩ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራይ ልዕሊ 13 ሽሕ ስደተኛታት ካብ ጎደናታት ከተማ ፓሪስ ክእለዩ ከምዝተገብረ፣ ጸብጻብ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ የመልክት።
እቶም ዜጋታት ኤርትራ፣ ሱዳን፣ ሶማልያን ኣፍጋኒስታንን ዝኾኑ ስደተኛታት መብዛሕትኦም ናብ ብሪጣንያን ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳን ክሰግሩ ዝሕልኑ ምዃኖም ብተደጋጋሚ እዩ ዝግለጽ። ኣማኢት ካብኣቶም በዚ ፖሊስ ፈረንሳ ዘካዪዶ ዘሎ ዘመተ፣ ጎነጽ ተጠቒሙ ብምባል ተቓውሞ ከስምዑ ጸኒሖም’ዮም።


text:
ነዚ ብዝምልከት ሰማያዊ ፓርቲ ምትእምማን ንምፍጣር ኣገደስቲ እዮም ዝበሎም ምፍታሕ ዝታአስሩ መራሕትን ኣባላትን ተቓወምቲ ከምኡ እውን ምልዓል ኣዋጅ ህፁፅ ግዜ ቀዳምነት ዝውሃቦም እዩ ኢሉ’ሎ። ብተወሳኺ ኤምባሲ ኖርወይ ንመንግስትን ሕጋዊ ተቓወምትን ምዝርራብ ዝተለምደ እዩ ኢሉ’ሎ።
ኣቦ መንበር ሰማያዊ ፓርቲ ኣቶ የሺዋስ ኣሰፋ ኤምባሲ ኖርዌይ ብዛዕባ ተሳትፎ ፓርቶም ዝርዝር ሓበሬታ ምስ ኣቦ መንበርን ሓላፊ ጉዳያት ወፃእን ሰማያዊ ፓርቲ ክዘራረብ ከምዝደልን ቅድሚ ሓደ ሰሙን ሕቶ ከምዘቕረበ ገሊፆም።
ብዛዕባ ምስ ሰማያዊ ፓርቲ ዝተኻየደ ዝርርብ ዝተሓተተ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኤምባሲ ኖርዌይ ብፅሑፍ ኣብዝሃቦ መልሲ እዚ ጉዳይ ሓድሽ ተበግሶ ዘይኮነስ ሓደ ኣካል ስሩዕ ስራሕ እቲ ኤምባሲ ዝኾነ ምስ መንግስትን ዝተመዝገቡ ተቓወምቲ ውድባትን ዝካየድ ዝርርብ እዩ ኢሉ።
ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ንምፍታሕ ኣብ መንጎ መንግስትን ተቓወምቲ ውድባትን ንመጻኢ ልዝብ ክካየድ ከምዝተወሰነን ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴህን ተቓወምትን ምድላው ኣብ ምኽያድ ከምዘለው ምፅብፃብና ይፍለጥ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሓጺር መግለጺ ውጽኢት ቀዳማይ ኣኼባ ምስ ፖሊቲካውን በርገሳውን ውድባት ኤርትራ
ሓጺር መግለጺ ውጽኢት ቀዳማይ ኣኼባ ምስ ፖሊቲካውን በርገሳውን ውድባት ኤርትራ ጥቅምቲ 23-25፡ 2014፥ ቪየና፡ ቨርጂንያ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ብእንግዶት ኤርትራውያን ንምጥጣዕ ሃገራዊ ዘተ (ኤምሃዘ) ኣብ ተቓውሞ ንዝርከባ ሃገራውያን ፖለቲካዊ ውድባትን በርገሳዊ ማሕበራትን ንምሕባር ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 23-25
ሓጺር መግለጺ ውጽኢት ቀዳማይ ኣኼባ ምስ ፖሊቲካውን በርገሳውን ውድባት ኤርትራ
ጥቅምቲ 23-25፡ 2014፥ ቪየና፡ ቨርጂንያ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ብእንግዶት ኤርትራውያን ንምጥጣዕ ሃገራዊ ዘተ (ኤምሃዘ) ኣብ ተቓውሞ ንዝርከባ ሃገራውያን ፖለቲካዊ ውድባትን በርገሳዊ ማሕበራትን ንምሕባር ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 23-25 ዝተኻየደ ኣኼባ፡ ርዝነትን ምክብባርን ብዝዓሰሎ መንፈስ ተዛዚሙ። እዚ ነቲ ሓደገኛ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ኤርትራን ህዝባን ዕቱብ ጠመተን ሚዛንን ብምግባር፡ ንሽግር ኤርትራ ብዘተ ንምፍታሕ ካብ ዝብል መሰረታዊ እምነት ዝተበገሰ ኣኼባ፡ ብውሱን ዓቕሚ ኤምሃዝን (EFND) ብሰናይ ድልየትን ጻዕርን ወከልቲ ውድባትን ተሳተፍቲ ህዝብን ኢዩ ተመዊሉ። ኤምሃዘ ነዚ ተሞኩሮ’ዚ ንባዕሉ ከም ሓደ ኣወንታዊ ኣብነት ናይቲ ህዝብና ንናጽነቱን መሰሉን ኣብ ዝገብሮ መሪር ቃልሲ፡ ሎሚ’ውን ከም ትማሊ፡ ናይ ጉዳዩ ቀንዲ ወናኒን ኣውሓስን ክኽውን ከምዝደልን ከምዝኽእልን ጌሩ ይቖጽሮ።
ኣብ ዝሓለፉ ናይ ጽሑፍን ቃለ-መጠይቓትን መግለጺታት ኤምሃዘ ተገሊጹ ከምዝነበረ፡ ፍሉይ ኣጀንዳ ናይዚ ኣኼባ’ዚ ነቲ ኣብ መንጎን ኣብ ውሽጥን ዝተፈላለዩ ኤርትራውያን ናይ ተቓዎም ፓርቲታትን በርገሳውያን ማሕበራትን ዝርከብ ፍልልያት ብዘተ ንምጽባቡን ሓቢሮም ንምልኪ ስርዓት ህግደፍ ብብቕዓት ክምክትዎ መገዲታት ምንዳይን ኢዩ ነይሩ። ነቲ ዘተ መበገሲ ዝኾኑ ወረቓቕትን ሓሳብትን ካብ ኤምሃዘን ዕዱማት ወከልቲ ውድባትን ቀሪቦም፡፡ ኣኼበኛታት ድማ ብዕምቆት ዘትዮምሎም። እቶም ዝቐረቡ ሓሳባት ብዙሓትን ኣገደስትን ኢዮም። ካብ ዝተፈላለዩ ኤርትራዊ ናይ ቃልሲ ተሞኩሮትታትን ጠመታትን ዝተበገሱ ክኾኑ’ውን ባህርያዊ ነይሩ። እንተኾነ፡ ገለ ካብቶም ፍልልያት መሰረታውያን ይንበሩ’ድኣምበር፡ እቲ ፍልልያትካ መሚኻ ብሓባር ናይ ምቅላስ ድልየት ኣዝዩ ግሁድን ሓያልን ምዃኑ ፍጹም ዘየጠራጥር፡ ዘሕብንን ተስፋ ዝህብን ሓቂ ኢዩ፡፡
ኣኼባ ኣብ ምዝዛሙ ካብ ተሳተፍቲ ብዝቐረቡ ብዙሓት ጠቐምቲ ሓሳባትን ለበዋታትን ብምውህላልን፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ከም ህጹጻት ዕማማት ተራእዮም ክትግበሩ ዝጥለቡ ፍሉያት ስጉምታት ብምልላይን ተሰማሚዑ ደምዲሙ። ብፍላይ ኣብ እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ኣተኲሩ፡ ከም ቀንዲ “ጠርነፍቲ መትከላት” (memorandum of understanding) ናይቲ ኣኼባ ተቖጺሮም ናብ ህዝቢ ክቐርቡ ድማ ብምሉእ ደገፍ ኣርጊኡ።
ናይ ኣኼባ “ጠርነፍቲ መትከላት” (memorandum of understanding)፤
- ብኤምሃዘ (EFND) ኣብ ጉባኤ ዝቐረበ ጽሑፍ (“Proposed Platform, Internal Working Memorandum”) መታን ህዝቢ ከንብቦን ክካትዓሉን ምዝርግሑ።
- ኤምሃዘ (EFND) ኩሉ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ዝግበር ዘተ፡ ብዘይጸጊዕነት፡ ኣብ መንፈስ ናይ ሕድሕድ ምክብባር ዝተመርኮሰ፡ መሰል ውልቀሰባትን ወድባትን ዘኽብር፡ ኣብ ግሉጽነትን ርትዓውነትን ተመርኲስካ ንሽግራት ኤርትራ ብዘተ ንምፍታሕ ዘለዎ ፈተነታት ኪቕጽል ምትብባዕን ምሕጋዝን።
- ኤምሃዘ (EFND) ምስ ካልኦት ከምኡ ዝኣመሰሉ፡ ተማሳሳሊ ዕላማ ንምዕዋት ዝጽዕሩ፡ ህሉዋትን ናይ መጻእን ኤርትራውያን ኣካላት ብሓባር ክሰርሕ እቲ ጉባኤ ተማሕጺኑ።
- ንህላወ ናይ ሕድ-ሕድ ምክሳስን ዘይምትእምማንን ንምእራም፡ ኩለን ፖለቲካውን በርገሳውን ውድባት ንተሓታቲ ኣሰራርሐአን፡ ኣብ ውሽጠንን ምስ ካልኦት ንዝህልወን ስልጡን ዝምድናታትን ኣመራርሓን ዝሕግዝ “code of conduct” ከም መሳርሒ ቅቡል ክገብርኦን ኣብ ግብሪ ክትግብራን።
- ቀጻሊ መጽናዕታት ብምክያድ፡ መደባት፡ ቅርጻን፡ ኣባልነትን ፖለቲካዊ ውድባት፡ መዚንካ ብመንገዲ ቀጻሊ ዘተ ንሃገራዊ ዕርቂ ምጽዓር። ኣብዚ መስርሒ’ዚ ፖለቲካዊ ውድባት ዘለወን ስትራተጂ ንዝህቢ ብግቡእ ከረድኣን ብግሉጽነት ክሰርሓን ሓላፍነት ኣለወን።
ኤምሃዘ (EFND)
ሕዳር፡ 2014


text:
መራሕቲ ሃገራት ዓለም ናይ ሕቡራት ሃገራት ሓፈሻዊ ጉባኤ የካይዱ ኣለው።ኣብ ፈለማ እዚ ሰሙን መጠን ካርበን ዝንክየሉ ኣገባባት ብዝምልከት ዋዕላ ኩነታት ኣየር ኣካይዶም ኣለው።
ኣብ ዙሪያ ዓለም ኣብ ዝርከባ ሓያሎ ከተማታት ዝተሰለፉ ሰባት ኣብ ህዋ መጠን ካርቦም ክውስኽ ዝገብር ናብ ኣየር ዝልኣኽ ጋዝ ንምቕናስን ደው ንምባልን ንመራሕቲ ብምሕታት ድምፆም ኣስሚዖም ኣለው።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ናቶም ወለዶ ንመሬት ንምክልኻል ሓላፍነቱ ኣይተዋፅአን ኢሎም።
“ኣብዚ ተኣኪብና ኣብእንርከበሉ ዘሎ ጊዜ ናይ ዓለምና ዱር ይቃፀል ኣሎ።ጠቃር ትኪ ንዓሰርተታት ኣሽሓት ሄክታር ዱር ኢንዶኖዢያ ዓፊኑዎ ይርከብ።ኣብ ኣማዞን ንሚሊዮናት ሄክታር ጫካ ዘዕንው ዘሎ ሓያል ባርዕ ሓዊ ምቅፃሉ ቀፂሉ’ሎ።”
ኣብ ማእኸል ሃልሃልታ ባርዕ ሓዊ ብራዚል ናይ እትርከብ ከተማ ማናውስ ከንቲባ ኣርቱር ቨርጊሊዮ ኔቶ መራሕቲ ዓለም ስጉምቲ ክወስዱ ጸዊዖም ኢሎም።
“ቀንዲ መራሕቲ ዓለም ነቲ ፀገም ግቡእ ጠመተ ዘይገብርሉ እንተኾይኖም ንዓና ምችእቲ ዘይኮነትን ዘይንነብረላን ዓለም እያ ክትህልወና።ካብ ፕረዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ዝመፁ ኩሎም ሓሳባት ክንቕበሎም ኣይንኽእልን።ዝሓዝዎ መርገፂ ሕማቕ፣ንዝቕፅሉ ወለዶታት ድማ ሕማቕ ምዃኑ ኣይተረድኡምን።”
ፕረዝዳንት ትራምፕ ኣብ ዋዒ ዓለም ጥርጣረ ኣለዎም።ናብ ሰማይ ዝበንን ጋዝ ንምንካይ ዝግበሩ ፃዕርታት ንኣሜሪካዊያን ሰራሕተኛታትን ንናይ ፎሲል ኢንዱስትሪ ነዳዲን ዝጎድእ እዩ ይብሉ።
ምምሕዳር ትራምፕ ካብ ናይ ፓሪስ ውዕል ኩነታት ኣየር ብምስሓብ ኣብ ኣሜሪካ ንፁህ ኣየርን ማይን ብዝምልከቱ ቅድም ኢሎም ዝተኣታተው ዓሰርተታት ሕግታት ስዒሩዎም እዩ።
እዚ ኮይኑ እናሃለወ ፕረዝዳንት ትራፕም ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ጉጅለ ሸውዓተ ሃገራት ንርእሶም ተሓላቒ ከባቢያዊ ኣየር ገይሮም ከምዝሪኡ ተዛሪቦም ነይሮም።
“ብዛዕባ ከባቢያዊ ኩነታት ኣየር ካብ መብዛሕቲኦም ሰባት ንላዕሊ እፈልጥ እየ ዝብል እምነት ኣለኒ።ንፁህ ኣየር እደልይ።ፅሩይ ማይ እደልይ እየ።ብልፅግቲ ሃገር እውን እፎቱ።ስራሕ፣ናይ ጡረታ ደመወዝን ብዙሓት ነገራትን ትውንን ሃገር እውን እደሊ እየ።”
ድልየታት ሓይሊ ኤለክትሪክ ንምርዋይ ኣብ ናይ ፎሲል ነዳዲ ዝተሞርከዛ ካልኦት ሃገራት እውን ኣብቲ ዋዕላ መደረ ኣስሚዐን ነይረን።ኩለን ህንዲ፣ኢንዶኖዢያን ቻይናን እናዓበየ ይኸይድ ዘሎ ናይ መብራህቲ ሓይሊድልየተን ንምርዋይ ተወሰኽቲ ናይ ከሰል ፋብሪካታት ምህናፀን ቀፂለን ኣለዋ።


text:
ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ማሕበራት፣ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ዘንበረቶ እገዳ ቪዛን ካልኦትን ደጊማ ንክትግምግሞ ሓቲቶም።
እዚ ሕቶ ዝቐረበ ማሕበራት ኣረጋዊያን፣ ሽምግልና፣ ሓርበኛታት ጥንታዊት ኢትዮጵያን ጨንፈር ክልል ኣምሓራ ኣብ ዘውጽእዎ ሓባራዊ መግለጺ እዩ።
እቶም ማሕበራት ኣብ መግለጺኦም መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል’ታ ሃገር ንዘካየዶ ምኽባር ሕጊ ጌጋ ትርጉም ስለዝተዋሃቦ፣ ኣሜሪካ ግጉይ መርገጺ ንክትሕዝ ገይሩ እዩ፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኣምሓራ ንዘበናት ጥሕሰት መሰል ክፍጸም ከሎ ኣሜሪካ ጣልቃ ከይኣተወት ከምዝጸንሐት ብምጥቃስ ከምዘጉሀዮም ሓቢሮም።
ኣሜሪካ ኣብ እዋናዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ብዝሓዘቶ ግጉይ ግንዛበ፣ እገዳ ንክተንብር ኣገዲድዋ ኣሎ፣ ስለዚ ተመሊሳ ንክትግምግሞ ሓቲቶም ኣለው።
ኣሜሪካ፣ ኣብ ትግራይ ተፈጺሙ ኣሎ ብመሰረት ትብሎ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣብ ልዕሊ ሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ እገዳ ቪዛን ካልኦትን ከምዘንበረት ዝዝከር እዩ ።


text:
ኣብ ከተማ ኣዳማ ንሓሙሽተ መዓልታት ኣብ ዝተኻየደ ገምጋም 81 ማእኸላይ ኮሚቴ ኦህዴው ፈጻሚ ስራሕ ኦህዴውን ኢህወዴግን ከምኡ እውን ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኦህዴው ኣቶ ዳባ ደበሌ ሒዞምዎ ካብ ዝነበረ ሓላፍነት ዝተልዓሉ ኽኾኑ ከለው ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ኮይኖም ከምዝቕጽሉ ግን ተፈሊጡ’ሎ።
ብተመሳሳሊ ኣባል ፈጻሚ ስራሕ ኦህዴውን ኢህወዴግን ከምኡ እውን ሓላፊ ቢሮ ሃብቲ ተፈጥሮ ክልል ኦሮሚያ ዝነበሩ ኣቶ ዘላአለም ጀማነህ ካብ ሓላፍነቶም ተላዒሎም ክሳብ ዝቕጽል ናይ ኦህዴው ጉባኤ ካብ ዝኾነ ይኹን ውድባዊ ስራሕ ምእጋዶም ናይ ውሽጥን ወጻእን መራኸቢ ብዙሃን ጸብጺበን።
እቲ ገምጋም ብኣቦ -መንበር እቲ ውድብን ዋና ኣማሓዳሪ እቲ ክልልን ኣቶ ሙክራር ከዲርን ብምኽትል እቲ ውድብን ብማዕረግ ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትር ፊደራል ኣተሓባባሪት ዓውዲ ሰናይ ምሕደራ ወ/ር ኣስቴር ማሞን ዝተመርሐ ምዃኑ ተፈሊጡ’ሎ።
ዝተኻየደ ዕጽው ገምጋም ምስ ናይ ክልል ኦሮሚያ ዕግርግር፣ጊደ መሪሕነት ከምኡ’ውን ኣብ ሰናይ ምሕደራ ጸገማት ብልሽውናን ዘተኮረ እዩ።
ኢህዴው ኢህወዴግ መረጋገጺ ክህቡ ትጽቢት ይግበር።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 26 October 2015
ምምሕዳር ከተማ ፓሪስ፣ ሰብ ክነብሮ ኣብ ዘይተፈቕደ ኣረጊት ህንጻ ክነብሩ ንዝጸንሑ ኣማኢት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ኣስታት 1300 ስደተኛታት ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት ኣግዒዙ።
እቶም ስደተኛታት፣ ኣብ ግዳም ክሓድሩ ዝጸንሑ ኮይኖም፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ሓያል ቀዝሒ ይጅምር ምስ ምህላዉ፣ ብተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላት ተመሪሖም፣ ናብቲ ሰብ ከይነብሮ ዝተኸልከለ ቤት ትምህርቲ ዝነበረ ኣረጊት ህንጻ ድሕሪ ምእታዎም፣ ንልዕሊ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ብግዝያውነት ክነብሩ ዝጸንሑ’ዮም።
ምምሕዳር እታ ከተማ ምስ ዝመልከቶም ኣካልት መንግስቲ ብምርድዳእ ድማ፣ ነቶም ኣስታት 1300 ስደተኛታት ብ33 ኣውቶቡሳት እናጸዓኑ ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት ፋሕ ከምዝብሉ ጌሮሞም ኣለዉ።
እዞም ብኢጣልያን ግሪኽን ዝመጽኡ ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶማል፣ ሶርያ፣ ኣፍጋኒስታንን ካልኦት ዜጋታት ሃገራት ኣፍሪቃን ዝርከብዎም ስደተኛታት፣ ብዓርቢ 23 ጥቅምቲ ናብ ዝተፈላለያ ከተማታት ፈረንሳ ኣብ ዝገዓዝሉ እዋን፣ ብርክት ዝበሉ ሰበ ስልጣን ፈረንሳን ጋዜጠኛታትን ተረኺቦም ኔሮም።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝተረኽቡ ሰበ ስልጣን ፈረንሳ ንማዕከናት ዜና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፣ እዞም ቀዋሚ መጽለሊ ዘይጸንሖም ሓደስቲ ስደተኛታት፣ ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት መንበሪ ቤት ስለዝተዳለወሎም ካብቲ ክነብርሉ ዝጸንሑ ኣረጊት ህንጻ ክግዕዙ ከምዝተወሰነ ኣረዲኦም።
ፈረንሳ፣ ካብ ኤርትራን ሶርያን ንዝመጹ ስደተኛታት ቀዳምነት ዑቕባ ትህብ እኳ እንተላ፣ ምስ ብዝሒ ሓተቲ ዑቕባን ካልኦት ስደተኛታትን መንበሪ ኣባይቲ ብቐሊሉ ንምርካብ ኣጸጋሚ ኮይኑ ከምዘሎ’ውን ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ብተደጋጋሚ እዋን ይጠቕሱ።
ምምሕዳር ከተማ ፓሪስ ፣ኣብ ጎደናታትን ኣብ መናሃርያ ባቡራትን ይሓድሩ ንዝነበሩ ኣማኢት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት በብእዋኑ ናብ ውሑስ ቦታ ከግዕዝ እኳ እንተጸንሐ፣ በብዕለቱ ምስ ዝርአ ዘሎ ምስ ዋሕዚ ስደተኛታት ግና ኣብ ጎደናታት ናይ ዝሓድሩ ስደተኛታት ቁጽሪ ክጎድል ኣይከኣለን።
========================================


text:
ካልኦት ድማ ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ፀገማት ብፅንዓት ሰጊርካ ኣብ ውሽጢ ሃገር ምንባርን ምስራሕን ይከኣል እዩ ዝብል ተሪር እምነት ኣለዎም።
እንቁጣጣሽ መብራህቱ በቲ ኣብ ከተማ ውቕሮ ዝፈለመቶ መሸጣ ጥዑም ቡን ትልለ። ብኽልቲኡ ሸነኽ ንውቕሮ ክልተ ኣውላዕሎ ረጊፁ ዝሓልፍ ጋሻ እንዳ እንቁ ቡን ከይጠዓመ ዳርጋ ኣይሰግርን።
እንቁ ጥዑም ቡን ብምፍላሕ ጥራይ ዘይኮነስ ሰናይ ኣቀራርባን መስተንግዶን እውን ከምትኽእለሉ ብዙሓት ይምስክሩ።
እንቁ እርኑብን ሓያል ስራሓታ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ መተባብዒ ሽልማት ኣጐናፂፉዋ እዩ።
ኣብዚ ሐጂ እዋን ናብ ከተማ መቐለ እውን ብምምፃእ ተወሳኺ እንዳ እንቁ ዝተሰየመ ቤት መስተን መዘናግዒን ከፊታ ስራሓታ ኣበርቲዓ ኣላ።
“ፈተና ዘይብሉ ስራሕ የለን፤ ኩሉ ስራሕ ፈተና ኣለዎ፤ እቲ ቀንዲ ቁም ነገሩ ነቲ ፈተና ብኸመይ ትሓልፎ ኣብ ዝብል እዩ ዘሎ” ትብል።
እንቁ ኣብዚ ሐጂ እዋን ርእሳ ብምኽኣል ጥራሕ እውን ዘይኮነስ ንስድራኣ እውን ትሕግዝ ንኣሓታን ካልኦት ወገናታን እውን ዕድል ስራሕ ፈጢራ ብዝሓሸ ተስፋን እምነትን ንቕድሚት ትግስግስ ዘላ ጐርዞ እያ።
“ስደት ከም መማረፂ ሓሲበዮ ኣይፈልጥን፤ ንስደት ከይዱ ከምቲ ዝተመነዮ ዝሓለፈሉ ሰብ እውን ርእየ ኣይፈልጥን፤ ስለዚ ኣብ ዓዲና ሰሪሕና ክሓልፈልና ይኽእል እዩ ዝብል ፅኑዕ እምነት ኣለኒ” እውን ትብል።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንኸሎ መንግስቲ ብፍላይ ድማ ኣብ ወረዳታት ዝርከቡ ኣካላት ምምሕዳር ነቲ ስደት ከም መማረፂ ዝወስድ ዘሎ መንእሰይ ኣብ ዓዱ ሰሪሑ ክነብር ክሕግዝዎን ኣብ ጐኑ ደው ክብሉን ይግባእ ብምባል ተዘኻኽር እንቁ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ክፍሊ ትምህርቲ ሕክምና እንስሳ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ነቲ ብሰንኪ ሕጽረት ዝናብ ተፈጢሩ ዘሎ ድርቂ ዝኸፈአ ሳዕቤን ከይፈጥር ኣብ ምድላዋት ይርኸብ።
ሓላፊ እቲ ኮሌጅ ዶ/ር በሪሁ ገብረኪዳን ከምዝገለጽዎ ፈለማ እቲ ሓደጋ ኣበየናይ ከባቢታት እዩ ክረአ ዝኽእል ዝብል ተጸኒዑ'ሎ ኢሎም። ብመሰረት እቲ መጽናዕቲ ሕጽረት ዝስተ ማይ፣ ጸገማት ቀለብን ሕማም እንስሳን ከጋጥሙ ካብዝኽእሉ ቀንዲ ጸገማት እዮም ተባሂሎም ተነጺሮም ኣለዉ።
ኣብዚ ድማ ሕብረተሰብ ማይ ብኣግባቡ ንኽጥቀም ሰፊሕ ኣስተምህሮ ይወሃብ'ሎ። ኣብ ቀለብ ዝምልከት ድማ ተረፈ ምህርቲን ተረፍ መግቢ ብምእካብ ሳይንሳዊ ብዝዀነ መንገዱ ናብ ቀለብ እንስሳ ክውዕል ይስራሕ'ሎ።
ብሰንኪ ሕጽረት ቀለብ ንዝፍጠር ሕማማት እንስሳ ንምክልኻል ድማ ሰፊሕ ወፍሪ ክታበት ንምሃብ ምድላዋት ይግበር ምህላዉ ዶ/ር በሪሁ ገሊጾም።
ምሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ አብዚ ይኸአል።


text:
Radio Erena: 25 May 2018
መዓልቲ ኣህጉር ኣፍርቃ ሎሚ 25 ግንቦት ብደረጃ ዓለም ይዝከር ኣሎ።
እዚ ብምኽንያት ምምስራት ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ኣብ 25 ግንቦት 1963፣ ንመበል 55 ዓመቱ ዝኽበር ዘሎ መዓልቲ ኣህጉር ኣፍሪቃ፣ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራትን ዞባታትን ዝርከቡ ኣምባሳደራት ሓያሎ ሃገራት ሓቢሮም ይዝክርዎ ኣለው።
ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ ድሕሩ ድማ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ካብ ዝምስረት ልዕሊ ፍርቂ ዘመን ኣቑጺሩ እኳ እንተሎ፣ ንሽግራት እዛ ኣህጉር ብፍላይ ድማ ንምስሊ እዛ ኣህጉር ደዊኑ ዘሎ ሕሉፍ ምልካዊ ስርዓታት ከወግድ ኣይክኣለን።
ብድኽነትን ድሕረትን እትሳቐ ዘላ ኣፍሪቃ፣ መዓስከር ውልቀ መለኽቲ እናተባህለት ከምእትግለጽ ይፍለጥ።
ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝርከቦም ሽዱሽተ መራሕቲ እዛ ኣህጉር፣ ንልዕሊ 25 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከቦም’ዮም።
ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ፣ ንዝነውሐ ዕድመ ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ መራሕቲ ዚምባብዌንን ኣንጎላን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ 12 ኣዋርሕ ካብ ስልጣኑ ክእለዩ እንከለዉ፣ መራሕቲ ኢኳቶርያን ጊኒ፣ ኮንጎ ብራዛቪል፣ ካሜሩን፣ ስዋዚላንድ፣ ኡጋንዳ፣ ሱዳንን ኤርትራን ከኣ እቶም ንልዕሊ 25 ዓመታት፣ ኣብ ስልጣን ዝነውሐ ዓመታት ዝጸንሑ፣ ዕሉላት መለኽቲ እዛ ኣህጉር ተባሂሎም ኣብ ስልጣን ይጽሉ ኣለው።
====================


text:
ሰበ ስልጣን ኬንያ ብኣማኢት ኣሽሓት ስደተኛታት ኣዕቑቦም ዝርከቡ መዓስከር ስደተኛታት ዳዳብን ካኩማን ክዕጸው ምውሳኖም ኣፍሊጦም::
ሚኒስትር ጉዳያት ውሽጢ ሃገር ኬንያ ኣብ ዘውጽእዎ ናይ ትዊተር መልእኽቲ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ንናይ መወዳእታ አማራጺ ከዳልው ናይ ክልተ ሰሙን ዕድል ከምዝተዋህቦ ሓቢሮም ኣለው::
እቶም ሚኒስትር ብተወሳኺ ነቲ ጉዳይ ዝምልከት ተወሳኺ ዘተ ከምዘይህልው ገሊጾም ኣለው::
መዓስከር ስደተኛታት ዳዳብን ካኩማን ቅድሚ ኣስታት 30 ዓመታት ዝተመስረቱ ክኾኑ ከለው ንልዕሊ 410,000 ስደተኛታት ኣዕቑቦም ይርከቡ፥ መብዛሕትኦም እቶም ስደተኛታት ሶማልያዊያን ክኾኑ ከለው ገለ ውሑዳት ደቡብ ሱዳናውያን ከምዝርከቡ'ውን ይፍለጥ::
ኬንያ ኣብ 2016 ንጸጥታ ስግኣት ይፈጥር'ዩ ብምባል ንመዓስከር ስደተኛታት ዳዳብ ከምትዓጽው ክትገልጽ ዝጸንሓት ክትከውን ከላ ሕጂ ግና ንክልቲኦም መዓስከር ስደተኛታት ንምዕጻው ምውሳና ትገልጽ አላ::
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ ኬንያ ዑቕባ ንዘድልዮም ከተዕቑቡን ኣብ ጽምዶ ዘተ ክትቅጽልን ኣተሓሳሲቡ'ሎ::


text:
Berg
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 30 9 2020
ባርይ ኣብ ወረዳ የምትላንድ ትርከብ። ስቬንስታቪክ ርእሲ ከተማ ናይቲ ከባቢ ኮይና ኣስታት 1000 ተቐማጦ ኣለዉዋ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ7,150
ስፍሓት መሬት6,145 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Östersund 65 ኪሜ
- Sundsvall 195 ኪሜ
- Stockholm 490 ኪሜ
ኣብ ስቨንስታቪክን ካልኦት ንእስ ዝበላ ከባቢታት ኩሉ ንርሁው ህይወት ዘገልግል ነገራት ኣሎ። ንኣብነት: ኣብያተትምህርቲ: ድኳናት: መዋእለ ህጻናት ማእከላት ጥዕና ወዘተ. ናይቲ ወረዳ ሆስፒታልን ዕዳጋን ኣብ ኦስተርሹንድ ይርከብ። ናይ ደገ ህይወት ንጥፈታትት ንዝደልዩ ብዙሕ ተኽእሎ ኣሎ። ናይ ባርይ ኮምዩን ማሕበራውን ባህላውን ዋኒናውን ህይወት ይርከቦ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብቲ ኮምዩን ክልተ መደቀስን ካብኡ ዚበዝሕ ናይ ስድራቢት ናይ ኪራይ ኣፓርትመንት ኣሎ። እቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ መንበሪ ኣባይቲ ቤትጽሕፈት ባርይስ ሂረስሁስ ይብሃል፣ ከምኡ ውን ናይ ብሕቲ ትካል ኣባይቲ ኑርድሩስ ፋስቲግሀተር ዝውንኖም መንበሪ ኣባይቲ እውን ይርከቡ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ብብዝሒ ዚዝረብ ቋንቋ: ዓረብ: ሶማሊ: ትግርኛ: ፋርስ: ታይላድን ሩስያን እዩ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ሃድን ኣብ ዓበይቲ ጫካታት፣ ሰብ ኣብ ዘይነብሮ ከባቢታት ጎቦታትን። መራኽብ፣ እግሪ ጉዕዞ ጫካ፣ ኣብ ጎላጉልን ጎቦታትን፣ ንጥፈታት በረድ፣ ፈረስን እንስሳን ባህልታት ምምሕዳር ባርይ እዮም። ኣብ ሓጋይ ይኹን ክረምቲ ካብ ጫካ ናብ ርሑቕ ሰብ ዘይነብሮም ከባቢታት ዝወስድ መንገዲ። ኣብ ተፈጥሮ ዝርከቡ ወሓዝቲ፣ ቀላያትን እኩባት ማያትን ቀጥታ ካብቲ ምንጪ ዝስተዩ ማያት እዮም።
ንምምሕዳር ባርይ ማሕበራዊ ሂወት ኣገዳሲ እዩ ስለዚ ከኣ ኣብዘን ነጻ/ኣታዊ ዘይብለን ማሕበራት ምትብባዕ ኣገዳሲ ዝኸውን። ማሕበራዊ ሂወትን ኣብ ደገ ዝግበር ንጥፈታትን ኣብ ስሩዕ ጥዕና ሕብረተሰብ ኣዎንታዊ ጽልዋ ኣለዎ። ኣብ ባርይ ዝርከባ መብዛሕትአን ኣብ ደገ ዝግበሩ ንጥፈታት ስዋሰኣ እየን። ምምሕዳር ባርይ ሃብታም ተፈጥሮ ዓሳ ዝርከብዎ ማያት፣ ንኣሽቱ እኩባት ማያትን ወሓዝቲ ማያትን ይርከብዎ።
ባህላውን ማሕበራውን ሂወት ሓደ ኣገዳሲ ጉዳይ ሕብረተሰብና እዩ ኣብ ኩሉ ከባቢና ከኣ ይንጸባረቕ። ኩሉ ክነጥፈለን ዝኽእል 300 ምዝጉባት ማሕበራት ከኣ ኣለዋ።
ኣብዚ ኮሙን ምስ ቤተ ክርስትያን ሽወደን ዝተኣሳሰራ ብዙሓት ዝተፈላለያ ሰበኻታት ኣለዋ።
ኣብያተ ክርስትያን ኣብ ብዙሕ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይዚ ኮሙን ኣሎ። ኣብ ስቨንስታቪክ ናይ ሽወደን ሚስዮናዊ ቤተ ክርስትያን ዝኾነት ሓንቲ ቤተ ክርስትያን ኣላ። እቲ ዝቐረበ መስጊድ ኣብ ኦስተርሱንድ እዩ ዝርከብ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ማእከል ከተማ: ኢካ: ቤትንባብ: ቤትጽሕፈት ዕዮ: ማሕበራዊ ቤትጽሕፈት: ናይ እተዘውተረ ክዳውንቲ ድኳን ኣሎ። ኣብ ነኣሽቱ ከተማታት ድማ ናይ መግቢ ድኳናትን ኣብያተንባብን ይርከብ።
ፊልም ብዛዕባ ኣደናቂ ናይ በርይ ኮምዩን ተመልከት
ፊልም ብዛዕባ ትርኢት ካብ ናይ በርይ ኮምዩን ተመልከት
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሕ ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ ኣሎ። ንኣብነት፤ ኣብ ስቨንስታቪክ: ሃኮስ: ሚርቪከን: ኦሳርና: ረታንን ስቱርሸ/ዩንግዳለን። ኣብ ስቨንስታቪክ ናይ ፍየልዪምናስየት ወይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ: ኣብኡ ድማ እተፈላለየ ትምህርቲ ኪምረጽ ይከኣል።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣብ ስቨንስታቪክ፡ ህኮስ፡ሚርቪከን፡ ኦሳርና፡ ሮታንን ስቱርሾ/ዩንግዳለን ይርከብ። ኣብ ስቨንስታቪክ እተፈላለየ ኣካይዳ ዘለዎ ፍየልዪምናስየት እውን ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ስቨንስታቪክ: ኤስኤፍኢ: ምልላይ ምስ ሕብረተሰብ: ትምህርቲ ንዓበይቲ: ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ: ኮምቩክስ ይርከብ። ብዛዕባ ናይ ዓበይቲ ቤትትምህርቲ ኣብ ናይቲ ኮምዩን መርበብ ኢንተርነት ተወከስ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብቲ ኮምዩን ክልተ እንዳ ስኒ ኣሎ: ሓደ ኣብ ስቨንታቪክ ሓደ ድማ ኣብ ሚርቪከን። ኣብዚ ቦታዚውን ሓኪምን ነርስን BVC, MVC ናይ ምውስዋስ ኣካላት ዘለዎ ማእከል ጥዕና ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣድላዪ ኮይኑ ምስ ዚርከብ እቲ ኮምዩን ብተለፎንን ብኣካልን ዚትርጉም ተርጓማይ ይጥቀም እዩ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ትራፊክ ወረዳ ንመብዛሕትኡ ቦታታት ናይቲ ኮምዩን የገልግል። ካብ ረታን ኦርሳና: ስቨንስታቪክን ሃኮስን ናይቲ ከባቢ ባቡር ምጕዓዝ ይከኣል። ብናይ ከባቢ ባቡር መዓልታዊ ብሞራ ጌርካ ናብ ስቶክሆልም ምኻድ ይከኣል።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ምምሕዳር ባርይ ዝርከቡ መብዛሕትኦም ስራሓት ብርክት ዝበሉ ዓውደ ስራሓት ዝርከብዎም ኣብ ንእስ ዝበሉ ናይ ብሕቲ ትካላት እዮም። ካልኦት ዕብይ ዝበሉ ትካላት ቱሪዝም፣ ዕንጨይቲ፣ ፋብሪካን ንግድን እውን ኣለዉ። ቁጽሪ ኣብ ሕርሻን ዕንጨይትን/ኣግራብን ዝነጥፉ ምስ ዝተረፈ ሃገረ ሽወደን ክወዳደር ከሎ ልዑል እዩ። ቁጽሪ በጻሕቲ ምምሕዳር እናወሰኸ ስለዝመጸ ቁጽሪ ምስ ቱሪዝም ዝተሓሓዝ ናይ ስራሕ ዕድላት እውን ይውስኽ እዩ። 25 ሚእታዊት ዕድላት ስራሕ ናይ ምምሕዳር እዩ መብዛሕቶም ሰራሕተኛታት ድማ ኣብ ሕክምና፣ ክንክን፣ ኣብያተ ትምህርትን ክንክን ህጻናትን ይነጥፉ። ኣብ ቱሪዝም ቀጻሊ ምቹእ ምዕባለት ኣሎ ቁጽሪ በጻሕቲ ምምሕዳርና ውን ዓቢ እዩ።


text:
መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናብ ሰላሳ ሃገራት ዝገብሮ በረራ ከምዘቋረፀ ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ገሊፆም።ካብ ዝኾነ ይኹን ሃገር ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትው ተጉዓዝቲ ንዓሰርተ ኣርባዕተ መዓልታት ክዉሸቡ ግዴታ ከምዝተቐመጠን ንፃንሒቶም ድማ ብናይ ባዕሎም ወፃኢ ከምሽፍኑ ወሲኾም ሓቢሮም።
ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ህፃናት ዘለወንን ናይ ኣመክሮ ግዚኦም ዝበፅሐን ቀሊል ክሲ ዘለዎምን ክፍትሑ ከምዝተወሰነ ገሊፆም።
ምስዚ ብዝተሓሓዝ ምስፍሕፋሕ ኮሮናቫይረስ ምኽንያት ብምግባር ንዝፍፅሙ ገበናት ንምቁፅፃር ይንቀሳቐስ ከምዘሎ ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣፍሊጡ።
ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ኮሚሽን ፖሊስ ኮማንደር ፋሲካ ፋንታው ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብዝሃብዎ ቃል ኣባላት ፖሊስ ነቲ ቫይረስ ምኽንያት ብምግባር ዋጋ ኣብ ልዕሊ ዝውስኹ ነጋዶ ይቆፃፀሩ ኣለው ኢሎም።
ንዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ኣበርክቶ ዘለዎም ክለባት ለይታዊ ትልሂትን እንዳ ሺሻ ዝኣመሰሉ ቦታታት እውን ቁፅፅር ይግበር ከምዘሎን ምስ እዚዝተኣሳሰሩ ልዕሊ 100 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ተገሊጹ’ሎ።


text:
ኣዳላዊ ሮሂት ኢናኒ
ትርጉም ፍቕረይ የማን
መጋቢት 9, 2018
ዝሓለፈ ዓመት፡ ከንያዊ ጸሓፊ ንጉጒ ዋ ትየንጎ ናብቲ ብተዓዘብቲ ቅጽጽ ዝበለ ኣደራሽ ዩኒቨርስቲ ዊትዋተርስራንድ ናይ ጁሃንስበርግ ምስ ኣተወ፡ ኩሉ ሰብ ካብ ኮፍ ዝበሎ ብምትንሳእ እዩ ተቐቢልዎ። ተዓዘብቲ ብፊስካን ጭደራን ተሰንዮም ኣእዳዎም ኣብ ኣየር ብምዝርጋሕ “ንጉጒ! ንጉጒ! ንጉጒ!” እናበሉ ጨዲሮም።
ቅድሚ ልዕሊ 50 ዓመታት ኣቢሉ Weep Not, Child, እትብል መጽሓፍ ንፈለማ ብሓደ ምብራቕ ኣፍሪቃዊ፣ ብቛንቋ እንግሊዘኛ ዘሕተመን ወርትግ ህቡብ ሕጹይ ንሽልማት ኖቤል ዝዀነን ንጉጒ ዋ ትየንጎ፣ ኣብ 1938 እዩ ካብ ሓረስቶት ስድራ-ቤት ኣብ ሊሙሩ ከንያ ተወሊዱ። ናይ መባእታ ትምህርቱ ኣብ ከንያ ተማሂሩ ኣብ ዩኒቨርስቲ ማከረረ ዩጋንዳን ዩኒቨርስቲ ሊድስ ዓዲ እንግሊዝን ድማ ድማ ባችለር ዲግሪ ረኺቡ።
ናይ ፈለማ ድረስቱ weep not, child ንዝርዝራዊ ዕምቆት ምልዕዓል Mau Mau እተንጸባርቕ ኮይና፡ ውዕዉዕን ሰፊሕን ዝርግሐ ዝረኸበት እያ ነይራ። ንዓኣ ተኸታቲለን ድማ The River Between ኣብ 1965 ከምኡ ድማ A Grain of Wheat ኣብ 1967 ዝብላ ስዒበን። ድሕሪ ናይ 10 ዓመታት መቓን፡ ኣብ 1977 Petals of Blood እትብል መጽሓፍ ዘሕተመ ንጉጒ ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት ነታ ህብብቲ ድራማ Ngaahika Ndeenda (ምስ ተበርሃኒ እምርዖ) ብቛንቋ ኣዲኡ ዝዀነ ቋንቋ ኪኩዩ ኣዳልይዋ፡፡ እታ ዘይምምዕርራይ ማሕበራዊ ህይወትን ዘይፍትሓውነትን ኣብ ሕብረተ-ሰብ ከንያ እተንጸባርቕ ድራማ፡ ጠንቂ ምእሳር ንጉጒ ብመንግስቲ ከንያ እውን ኮይና እያ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ እንከሎ ድማ’ዩ ንእንግሊዘኛ ራሕሪሑ ብቛንቋ ኪኩዩ ክጽሕፍ ዝወሰነ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኮይኑ ዝጸሓፋ Caitani Mutharabaini (1981) ድማ ናብ እንግሊዘኛ Devil on the Cross(1982) ዝብል ኣርእስቲ ሒዛ ተተርጐመትሉ። እዛ መጽሓፍ፡ ኣብ ናይ ዓይኒ ምድሪ ወረቐት ከምዝጸሓፋ ድሒሩ ኣብ ዝገበሮ ዝርርብ ይግለጽ እዩ።
ኣብ 1982 ካብ ከንያ ድሕሪ ምስዳዱ ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዘምርሐ ንጉጒ፡ ንልዕሊ 30 ዓመታት ኣብኡ ከምዝመሃረን፡ ንምዕራባዊ ርእሰማልነት ብዘይንሕስያን ብግልጽን ካብ ምንቃፍ ዓዲ ውዒሉ ኣይፈልጥን እዩ።
ሎሚ ንጉጒ ኣብ 80ታት ዕድሚኡ ምዉቕ፣ ውዕዉዕን ደስ ዝብልን ባህሪ እዩ ዘለዎ። ኣብ ልዕሊ ክልተ ቦታታት፣ ኣብ ማእከል ከተማ ኒውደልሂ ተንቀሳቒስና ዘካየድናዮ ዕላል እዩ እምበኣር እዚ። ሮሂት ኢናኒ
ሮሂት ኢናኒ: ኣብ 1977፣ Petals of Blood እትብል ብዛዕባ ምልዕዓል ገባራይ ኣብ ዘመናዊ መግዛእቲ (neocolonial) ሕብረተ-ሰብ ከንያ እተንጸባርቕ መጽሓፍ ኣሕቲምካ። ሽዑ ከይደንጐኻ እንደገና፣ Ngaahika Ndeenda (ምስ ተበርሃኒ እምርዖ) እትብል ኣካታዒት ድራማ ብመበቆል ቋንቋኻ ኪኩዩ ኣሕቲምካ። እታ ድራማ ብኪኩዩ ዝጸሓፍካሉ ምኽንያት ብPetals of Blood (ዕንበባታት ደም)፣ ነቲ ብዛዕብኡ እየ ዝጽሕፍ እትብሎ ህዝቢ መልእኽትኻ ከተብጽሓሉ ስለዘይከኣልካ ድዩ፧
ንጉጒ ዋ ትየንጎ: ልክዕ።ርኡይ ሓቂ እዩ 90 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ ኣፍሪቃ ብዝተፈላለየ ነናቱ ቋንቋ እዩ ዝዛረብ። ሕጂ እንተሓሲብካዮ፣ ከምዚ ኣነ ዝሓስቦ፣ ህዝቢ ናይ ለውጢ ሓይሊ እዩ። ስለዚ እምበኣር እቲ ሓበሬታ ዝለዋወጠሉ መስርሕ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ብእንግሊዘኛ መጽሓፍ ክትጽሕፍ እንከለኻ እምበኣር፣ ክንዲ ዝዀነ ፍሉይን ሱር-በተኻዊ ለውጢ ዘምጽእን ሓሳብ ይሃልካ፡ ገስጋሲ ኩን ብዘየገድስ፣ ጨቐቕ ኢሉ እዩ ናብ ህዝቢ ክበጽሕ ዝኽእል።
ሮሂት ኢናኒ: ድሕሪ ሕትመት እታ ድራማ፣ ህዝባዊ ምልዕዓል ክስዕብ እዩ ኢልካ ተተስፊኻ ዶ ነይርካ፧
ንጉጒ ዋ ትየንጎ: ኣይፋለይን፣ ፈጺመ። ስነ-ጥበብ ናይ ጎስጓስ ኣይኰነን። ንዓይ፣ ስነ-ጥበብ ስእለ-ኣእምሮ፡ ሓሳብ ምፍጣር እዩ። ንዝዀነ እንገብሮ ነገራት ስእለ-ኣእምሮ እዩ ከምዝከኣል ዝገብሮ – ኣባና ኣብ ደቂ-ሰባት። ኣቐዲምና ሓሲብና ኣእምሮና ምስ ንዘሰላሰልናዮ ተኽእሎታት ኢና ኣብ ተግባር ክንፍትኖ እንውጥን።
ንስእለ-ኣእምሮ ወይ ጽንሰ ሓሳብ ዘፍልቖን ዝፈጥሮን እንታይ እዩ እንተይልና ድማ፡ ስነ-ጥበብ እዩ። ደርፍታትን ካልእ ባህላዊ ንጥፈታትን እዩ። እቶም ጸቐጥትን ጨቆንትን ስርዓታት እምበኣር ነዚ ስእለ-ኣእምሮ ወይ ጽንሰ-ሓሳብ ምምሳንን ምቕታል እዮም ዝፈትዉ። ክትሓስብን ሕልምታት ክህልወካን፣ መጻኢኻን ተኽእሎታቱን ክረኣየካን ኣይደልዩን እዮም። እቲ ዘለካዮ ህይወት ዝበለጸ ህይወትን ዓለምን ምዃኑ ክትኣምን እዮም ዝደልዩ። ከምቲ ኣብ ናይ ቮልቴር “Candide” ዘሎ ገጸ-ባህሪ፣ “ዋው! እዚ እቲ ዝበለጸ ህይወት ኣብዛ ዓለም እዩ” ክትብል ይደልዩኻ። ካልኦት ኣዳኸርቲ ድማ እቲ ዝበለጸ ዓለም ንሱ ምዃኑ ከእምኑ ይደልዩ።
ብእንግሊዘኛ ምጽሓፍ እምበኣር ወይ ድማ ስነ-ጽሑፍ ብእንግሊዘና ጥራይ ከምዝኸውን ምግባር፣ ነቲ ስእለ-ኣእምሮ ወይ ጽንሰ-ሓሳብ ናይ ሓፋሽ ከም ምምሳንን ምቕታልን እዩ ዝሕሰብ።
ሮሂት ኢናኒ: ኣብ 1978፡ ኣብቲ ዝለዓለ ቤት-ማእሰርቲ ናይ ካሚቲ ተኣሲርካ እንከለኻ፣ ነታ ህብብቲ መጽሓፍካ Devil on the Cross ኣብ ናይ ዓይኒ-ምድሪ ወረቐት ጽሒፍካያ። ክንዲምንታይ ኣሸጋሪ ነይሩ ንምሉእ መጽሓፍ ኣብ ናይ ዓይኒ-ምድሪ ወረቐት ክትጽሕፍ፧
ንጉጒ ዋ ትየንጎ: ዝተኣሰርኩሉ ምኽንያት ንድራማ “ምስ ተበርሃኒ እምርዖ” ብቛንቋ ኪኩዩ ምጽሓፈይን ብገባሮ (ሓረስቶት) ምውሳኣን እዩ። እዝከረኒ እታ ድራማ ኣብ ሕዳር 1977 ተኣጊዳ፣ ኣነ ድማ ኣብ 31 ታሕሳስ 1977 እየ ነብሰይ ኣብቲ ዝለዓለ ቤት-ማእሰርቲ ረኺበያ። ሽዑ፣ ኣብቲ ቤት-ማእሰርቲ ብዛዕባ እቲ ንቛንቋ ዝምልከት ጒዳይ ኣዕሚቖን ዓቲበን እየ ዝሓስበሉ ነይረ። ንታሪኽ መግዛእታዊ ስርዓታት ተመልኪተ ዝተረዳእኩዎን ዝተገንዘብኩዎን ነገር እንተነይሩ እምበኣር፣ እቶም ገዛእቲ ቋንቋኦም ጥራይ ኣይኮኑን ኣተኣታትዮም፣ እንታይ ደኣ ቋንቋ እቶም ተገዛእቲ እውን ኣናሽዮሞን ዓፊኖም ደቚሰሞን እዮም።
እንግሊዘኛ ምምሃር እምበኣር፣ ብኻልእ ኣዘራርባ ንቛንቋና ናይ ምርሳዕ መስርሕ እዩ ነይሩ። ጸኒሑ ኣብቲ ድሕረ-መግዛእታዊ ህይወት እውን ከምዝቐጸለ ማለት እዩ።
ብሃገራዊ ቋንቋ ጽሒፈ፣ ብኣፍሪቃዊ ስርዓት ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ካብ ኣተኹ ኢለ እምበኣር እየ ነቲ ምጽሓፍ ክደፍኣሉ ዝወሰንኩ። ከም ሓደ ኣካል ናይ ተቓውሞይን እዩ ነይሩ።
ሮሂት ኢናኒ: እቲ ኩነታት ምስ ሓቂ ዝገጠምካሉ እዩ ነይሩ ማለት እዩ፧
ንጉጒ ዋ፡ እወ። እቃወም ከምዘለኹ ምሕሳበይ ዕጥቂ ኮይኑኒ። ወረቐተይ ዘይብለይ ክንሰይ ምጽሓፈይ ድማ ኣዛናዩ እዩ ነይሩ። ናይ ዓይኒ-ምድሪ ወረቐት እዩ ነይሩኒ፣ ሳሕቲ ግን ካብ ሓለፍቲ እቲ ቤት-ማእሰርቲ ፒሮ እረክብ ነይረ። ከምዚ ናይ ጣዕሳ ወይ ቃለ-እምነት ዓይነት ክጽሕፍ ደልየ እናበልኩ ማለት እዩ – ዝተዓሰሉን ክእመነሉ ዘለኒ ጌጋን እኳ እንተዘይነበረኒ።
ሮሂት ኢናኒ: ከመይ ደኣ እባ እቲ ጽሑፍ ካብ ዓይኒ እቶም ኣሰርትኻ ክትክውሎ ክኢልካ፧
ንጉጒ ዋትየንጎ: ኣብ ቃልዕ እየ ዝሓብኦ ነይረ። ከም ሓቂ ኣሻሓት ትርብዒታት ወረቓቕቲ እዩ ዝፍቀደልና ነይሩ ንዓይኒ ምድሪ። ብጽቡቕ ድማ እዩ ዝዕሸግ ዝነበረ። ተጸፍጺፉ ከኣ ላዕሊ እዩ ዝበጽሕ። ሓደ እዋን ንስክላ ኣጥፊኤዮ ነይረ – ኣብዛ ትቕጽል ዝኽርታተይ ዝሓዘት ጽሕፍቲ እኳ Wrestling with the Devi (ቅልስ ምስቲ ሰይጣን) ዝብል ኣርእስቲ ሒዙ ክሕተም እዩ።
ሮሂት ኢናኒ፡ ንቛንቋ “ናይ ኲናት ዞባ” ኢልካ ብምስማይ ንነብስኻ ድማ ከም “ናይ ቋንቋ ተዋጋኣይ” ገይርካ ትገልጻ። ብዛዕባ እዚ ዶ ገለ ምበልካ፧
ነቲ ናይ ኣየርላድ ኲነታት ምስ እንግሊዝ ዘሎ እሞ ተመልከት። ውርደት ናይቶም ደቀ-ባት ኣሜሪካውያን፣ ከመይ ቋንቋኦም ተዋሪዱን ተኸሻሚሹን። ኣብ ኣፍሪቃ ብዓቢኡ፣ ብቛንቋ ኣዴና ከይንዛረብ ተኸልኪልና ነይርና። ጃፓን ከመይ ኣቢላ ቋንቋኣ ናብ ኮርያውያን ኣተኣታትያቶ። ስለዚ እምበኣር፣ ኣብ ዝዀነ ንዘመናዊ መግዛእቲ ዝተመልከትካሉ ኣጋጣሚ፣ ምምሃር ነቲ ናይ ገዛእቲ ቋንቋ ማለት ምቕታል ነቲ መበቆላዊ ቋንቋ ናይ ተገዛእቲ እዩ ነይሩ። ስለዚ ድማ እዩ ናይ ኲናት ዞባ ዝኸውን።ኣብ ናይ ህንዲ እንተመጻእና፣ እንግሊዛዊ ናይ ታሪኽ ተመራማሪን ፖለቲከኛን ቶማስ ባቢንቶን ዘየናሕሲ ባህጊ እዩ ነይርዎ፣ ብእንግሊዘኛ ዝሓስቡ ህንዳዊ ደርቢ ክፈጥር። እዚ ደርቢ’ዚ፣ እንግሊዝ ነቲ ዝበዝሐ ክፋል ሕብረተ-ሰብ ህንዲ ከመሓድር ደልያቶ ነይራ። ናይ ኣፍሪቃ ወይ ኣብ ዝዀነ መግዛእታዊ ስርዓታት ዝነበሮ እንተርኣና እውን እቲ ሓቂ ንሱ እዩ። ኣፍሪቃውያን ቋንቋታት ኣንጻር ኣፍሪቃውያን እዮም ከም ኣጽዋር ኣገልጊሎም። እምበኣርከስ፣ ስፓኒሽ ንጸውዕ ፖርትጋለኛ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ ወይ ፈረንሳየኛ ኣብ ኣፍሪቃን ቬትናምን እቲ ቋንቋ እዩ ቀንዲ መዋግኢ ኣጽዋር ነይሩ። እቲ ቀንድን ኣገዳስን ባእታ ነቲ ምውራር ይኹን ዋላ ንምትካል እቲ መግዛእታዊ ስርዓታት ቋንቋ እዩ ነይሩ።
ሮሂት ኢናኒ: ንሓደ ቋንቋ ምሉእ ብምሉእ ምስ መለኽካዮ፣ ልክዕ ከም ናትካ ገይርካ ክትጥቀመሉን ካብ ጭቆና ሓራ ክትወጸሉን ይከኣል ዶ፧ ዋላ እውን በቲ ቋንቋ እቲ ተጨቊንካ እንተጸኒሕካ፧ ሓደ እዋን ቪ.ኤስ. ነይፓውል መንእሰይ ተማሃራይ ኣብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርስቲ እንከሎ ናብ ኣቦኡ ከምዚ ዝብል ደብዳቤ ጽሒፉ ነይሩ፣ “ካብ መማህርተይ ዝበለጽኩ ክኸውን እየ ዝደሊ። ነዚ ቋንቋኦም ተማሂረ ብኡ ገይረ ክሃርሞም ከምዝኽእል ከርእዮም ኣለኒ።”
ንጉጒ ዋ: ነይፓውል?
ሮ. ኣ.: እወ።
ንጉጒ ዋ: እዚ ግን ሕልሚ እቶም ገዛእቲ እዩ። ኣራጢጦም “ዎው! ንቛንቋና ጽቡቕ ገይሮም ተቐቢሎምን ተወሃሂዶሞን ኣለዉ፣ እነዉ እኳ ምሳና ይወዳደሩሉ ኣለዉ” እዮም ዝብሉ። ልክዕ እዩ ነይፓውል ሊቅ ናይቲ ቋንቋ እዩ፣ ብውልቀይ እውን ከምኡ ምዃኑ ብሕማቕ ኣይርእዮን። ጽሑፋት ናይ ነይፓውል እውን ብጣዕሚ እየ ዝፈትዎም። ጌጋ ኮይኑ ዝስመዓኒ ግን ብገለስ ንባህሊ (culture) ናይቶም ጨቆንትና ቋንቋታት ኢና ነማዕብል ዘለና። ጽቡቕ ከኣ ኣይኮነን። ከምኡ ምግባር ማለት፣ ከምቲ ነይፓውል ዝገብሮ፡ ከምቲ ኣነ እውን ኣብ ዕንበባታት ደም (Petals Of Blood) ዝገበርኩዎ፣ ንዝርጋሐ ቋንቋ እንግሊዝ ምዕባይ ማለት እዩ።
ማለት፣ ንእንግሊዘኛ ይዂን ፈረንስየኛ ናትና ምግባር ዝጽላእ ኣይኮነን። ዝዀነ ጸሓፊ ናቱ ቋንቋ ክገብሮ ይኽእል እዩ። እንተዀነ ግን ብእንግሊዘኛ እናጸሓፍካ ነቶም ብኻልእ ካልእ ዝቛንቋኦም ህዝቢ ይሕግዞም ኣለኹ ክትብል ኣይትኽእልን ኢኻ። ጆሴፍ ኮናርድ ብእንግሊዘኛ እናጸሓፈ ንተዛረብቲ ፖሊሽ (poland) ይሕግዝ ነይሩ ክትብለኒ ኣይትኽእልን ኢኻ።
ሮ.ኣ.: ገዛእቲ ንቛንቋ ከም ኣጽዋር ከምዝጥቀምሉ ጠቒስካ። ብተመሳሳሊ እቲ ተገዛኢ ንእግሊዘኛ ከም ኣጽዋር ክጥቀመሉ ዝኽእል ዶ ይመስለካ፧ ከምቲ እኳ ቺንዋ ኣቸበ “መዋግኢ ኣንጻር መግዛእቲ” ዝብሎ፧
ንጉጒ ዋ: ኣብ መጽሓፍ Things Fall Apart ናይ ቺንዋ ኣቸበ፣ ሓደ ዓቢ ኣበርክቶ ንንቕሓት ኣንጻር ጭቆና ኢና ንረክብ። ንዝዀነ ሰብ ብእንግሊዘኛ ወይ ፈረንሳየኛ ዝጽሕፍ፣ ጸሓፊ ይዂን ምሁር ናይ ሳልሳይ ዓለም ፈጺሙ ኣበርክቶ የብሉን ክትብል ኣይትኽእልን ኢኻ። ክስገር ዘይብሉ፣ ኣነ ድማ ዘይሰማምዓሉ ግን ቋንቋኻ ገዲፍካ ኢኻ እንግሊዘኛ ኣፍሪቃዊ ቋንቋ ክኸውን ትሰርሕ ዘለኻ። ኣፍሪቃ ናታ ቋንቋታት ኣለዉዋ። እዚ ጒዳይ እዚ ከኣ እቶም ምሁራን እዮምክሕለቕሉ ዝግብኦም። ምኽንያቱ ምሁራን እዮም ሓላፍነት ናይ ምምዕባል ቋንቋታት ዘለዎም። ምሁራን ነዚ ረሲዖም ብእግሊዘኛ ዝጽሕፉ እንተዀይኖም ግን እቲ ቋንቋ ኣብ ሓደጋ እዩ ዝኣቱ።
ሮ.ኣ.: J.M. Coetzee እንግሊዘኛ እዩ ካብቲ ጸቢብ ኣጠማምታ ኣፍሪካን ቋንቋ ሓራ ገይሩኒ፣ ኢሉ ነይሩ። እንተዀነ ደሓር፣ ዝሓለፈ ወርሒ፣ ኣብ Hay Festival ኣብ ኮሎምብያ ኣብ ዘስምዖ ዘረባ፣ ልዑል ሓዘን እናተስምዖ ከምዚ ክብል ተዛሪቡ “ዕብለላ ቋንቋ እንግሊዝ፣ ናይ ሎንዶን ይዂን ኒውዮርክ፣ ኣብ ዓለማዊ ስነ-ጽሑፍ ከብቅዕ ኣለዎ።” ቀጺሉ ድማ “እንግሊዘኛ ከምቲ ንሸክሲፔር ቋንቋኡ ዝነበረ ቋንቋይ ኣይኮነን” ኢሉ።
ንጉጊ ዋ: እዋእ! ንሱ ከምኡ ኢሉ፧
ሮ.ኣ.: እወ።
ንጉጒ ዋ: መቸም፣ እዚ ናይ ብሓቂ ዓቢ ለውጢ እዩ። ኣፍሪቃውያን ምሁራን ብቛንቋኦም ስርሓቶም ከማዕብሉ ንቡር እንተዝነብር፣ ገሊኦም ወይ ገለ ውሑዳት ብእግሊዘኛ ወይ ካልእ ቋንቋ እንተጸሓፉ እውን ጸገም ኣይምዀነን። ኮናርድ ብእንግሊዘኛ ምጽሓፉ ነቶም ዝበዝሑ ምሁራን ደቂ ፖላንድ ብቛንቋኦም ዝጽሕፉ ኣይጸልዎምን ወይ ኣይትክኦምን እዩ። እንተዀነ ንሕና ንዛረብ ዘለናስ ብዛዕባ ሓደ-ክልተ ኣይኮናን። ብኣጣቓላሊ እቲ ናይ ምሁራን ማሕበረ-ሰብ እምበር፣ ኣብ ሕርሻ ይሃሉ ዋላ ኣብ መድሃኒት ዝሰርሕ ይዂን – ብእግሊዘኛ ወይ ፈረንሳየኛ ዝጽሕፍ ዘበለ ኣፍሪቃዊ። ኩሉ ዓይነት ሕጋዊ መስርሓት ብእንግሊዘኛ ወይ ፈረንሳየኛ እዩ ዝሰርሕ፣ እሞ ከኣ እቲ ሓፋሽ ህዝቢ ዝተፈላለየ ነናቱ ቋንቋታት ዘለዎ ክንሱ። ናይ ብሓቂ ዓቢ ጸገም እዩ።
ሮ.ኣ. ፡ ኣብታ ዝኽርታትካ ዝሓዘት፣ ማለት “ሕልምታት ኣብ እዋን ኲናት” ከምዚ ዝብል ኣሎ፡ “መብዛሕትኡ እዋን መን ይጽወዮ ብዘየገድስ፣ ጽውጽዋይ ክጽወ እንከሎ ኣብኡ ንዓስል ነይርና። እቶም ኣብኡ ናይ ብሓቂ ግዱሳት ዝነበሩ ድማ ደሓር ናይ ብሓቂ ጀጋኑ እዮም ኮይኖም።” ብዛዕባ ጽልዋ እቲ ባህላዊ ጽውጽዋያት ናይቲ ዚዓበኻሉ እዋን ዶ ከነዕልል፧
ንጉጒ ዋ ፡ ዝዀነ ሕብረተ-ሰብ ባህላዊ ጽውጽዋያት ኣለዎ። ኣብ ዛንታታት ማሃብሃራታ (ቅያ ናይ ሳንስክሪት ኣብ ጥንታዊት ህንዲ) ይኹን፣ ዋላ እቲ ፍልስፍናዊ መጐተታት ናይ ፕላቶ ወይ ሶቕራጠስ። ከምዝመስለኒ ወይ መብዛሕትኡ እዋን ከምዝሓስቦ፣ እቲ ዝበለጸ ጸዋዪ (ኣዘንታዊ) እቲ ፈለማ ኣየዕግቦምን እኸውን ወይ ተቐባልነት እስእን እኸውን ዝብል ፍርሒ ዝስምዖ እዩ። ነዚ ፍርሒ እዚ ምስ ሰዓሮ እዩ ዕዉት ዝኸውን። ኣነ ንፉዕን ግዱስን ሰማዒ እኳ እንተነበርኩ ንፉዕ ጸዋዪ (ኣዘንታዊ) ግን ኣይነበርኩን። ኩሉ-ግዜ ክሰምዕ እየ ዝደሊ ነይረ፣
ሮ.ኣ. ፡ እታ መጽሓፍ ብተወሳኺ፣ ዘይክማህ ድሌትካ ንትምህትን ከምኡ’ውን ግደ ኣዴኻ ንሱ ክስወጠካ ኣብ ምግባርን ተዘንቱ እያ።
ንጉጒ ዋ: ኣደይ ከተንብብ እትኽል እውን ኣይነበረትን። ፈጺማ ንትምህርቲ ኣይከደትን። ምሉእ ህይወታ ኣብ ንጥፈታት ሕርሻ እያ ኣሕሊፋቶ። እንተዀነ ንሳ እያ ክመሃር ንቤት-ትምህርቲ ሰዲዳትኒ። ሓፍተይ ድማ ናይ ፈለማ ጫማ ገዚኣትለይ። ንቤት-ትምህርቲ ክኸደሉ ማለት እዩ። ንሳ እውን ዕዮ-ገዛ ትሰርሓለይ ዝነበረት። ከመይ ገይራ ትገብሮ ምንባራ እንድዒ። ፈጺመ ዘይርስዖ ግን፣ ካብ ቤት-ትምህርቲ መጺኤ ሚእቲ ካብ ሚእቲ ኣምጺኤ ክብላ እንከለኹ “እቲ ዝበለጸ ማለት ድዩ፧” ክትብለኒ እንከላ እዩ። “እቲ ዝበለጸ” ዝብል ሓሳብ፣ መዛዘሚ ንኹሎም ሕቶታታ እዩ ከመይ ከምዝሰራሕኩ። ንሱ እዩ ነይሩ መለክዒ ዓወት ንዓኣ።
ሮ.ኢ. ከመይ እባ ዝኽሪ (memoir) ክትጽሕፍ ወሲንካ፧ ነብስኻ ምግላጽ ከቢድ ዶ ነይሩ፧
ንጉጒ ዋ፡ ንነዊሕ እዋን ብዛዕባ ነብሰይ ክጽሕፍ ኣይከኣልኩን ነይረ። እቲ ምኽንያት ከኣ ኩሎም እቶም ዝጸሓፍኩዎም ዛንታታት ዳርጋ ኣብ ህወተይ ዝተመርኰርኩዎ ተመርኲሰ ዝጸሓፍኩዎም ስለዝዀኑ እዩ። ማለተይ Weep Not, Child ንኣብነት ዋላ እኳ ምሉእ ብምሉእ ናተይ ድሕረ-ባይታ እንተዘይኰነት ግን ኣባይን ኣብ ከባብየይን ዝዀነን ዝረኣኹዎን ፍጻመታት ተመርኲሰ እየ ሰሪሐያ። እንተዀነ ሕጂ፣ ኣቦ 10 ቆልዑ ኮይነ እየ፣ ብዓልቲ-ቤተይ ድማ፡ “ስማዕ፡ ናይ ብሓቂ ብዛዕባኻ ክትነግሮም የድልየካ እዩ፣ ምኽንያቱ ኩሉ-ግዜ እንታይ ከምዘጋጠመ ክትነግሮም ክትነብር ኣይኮንካን” ክትብለኒ ጀሚራ።
ካብዚ ንደሓር፣ ኣብታ ቀዳመይቲ ሕታም ብዛዕባ ቁልዕነተይ ክጽሕፍ ወሲነ። ክሳዕ ካልኣይ ደረጃ ትምህተይ ማለት’ዩ። ነዚ ኣብታ “ሕልምታት ኣብ እዋን ኲናት” ኣስፊረዮ፣ ምኽንያቱ ንትምህርቲ ኣብ ኸድኩሉ እዋን እቲ ልክዕ እዋን ኲናት ኮይኑ ኣነ እናዓበኹ መጺኤስ ካብቲ ኲናት ተኣልየ ንትምህርቲ ዝመረጽኩሉ እዩ ዝነበረ። ከምኡ ድማ ብዛዕባ ኣደይን ኣነን ኣብቲ እዋን ኲናት ከመይ ገይርና ሕልምታትና ንጸሮ ነይርና ኣብታ መጽሓፍ ኣሎ።
ሮ.ኢ. እንግሊዛዊት ጋዜጠኛ ሚኪኤላ ሮንግ፣ ንመጽሓፍካ፡ ምውላድ ሕልሚ እቲ ኣላማይ (birth of a dream weaver) ኣመልኪታ ኣብ ጋዜጣ The New York Times ኣብ ዝጸሓፈቶ ገምጋም፣ “ዝቕጽል መጽሓፈ-ዝኽሪ (memoir) ንጉጒ ምርኣይ ኣዝዩ ዘህንጢ ክኸውን እዩ ምኽንያቱ፣ ንጉጒ ኣብ ድሕሪ ናጽነት ከንያ ዝተመስረተን ብልክዕ ትብዓትን ጽሒፍዎ እንተዀይኑ። መግዛእታዊ ስርዓታት፣ ንኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ ከም ፈኰስቲ ዕላማታት እኳ ዝርእዮም እንተነበረ፣ ኣብዚ እዋን እዚ እውን ምንቃፍ ንኣፍሪቅውያን ፖለቲከኛታትን ዘመናውያን ስርዓታትን ብልዑል ሓደጋ ዝተመልአ እዩ” ክትብል ጽሒፋ ኣላ። መግዛእቲ ንኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ ኣፍኲሱ እዩ ዝሕዞም ነይሩ ኢልካ ዶ ትኣምን፧
ንጉጒ ዋ፡ ብቕንዕና ንምዝራብ፣ በዚ ኣቢላ እንታይ እያ ክትብል ደልያ ኣይፈለጥኩን። ግና፣ እንተድኣ፣ ናተይ ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ካልኦት ኣፍሪቃውያን ጸሓፍቲ ስርሓት እውን እንተተመልኪትካ፣ ሓያላት ነቐፍቲ እዮም ነይሮም። ንመግዛእታዊ ስርዓታት ጥራይ ዘይኰነስ ዋላ ነቶም ድሕረ-መግዛእቲ ዝሰዓቡ መለኽቲ ስርዓታት እንተዀኑ እውን። መግዛእቲ ድማ ሳዕቤን ሕሱም ድፍረት ናይ ገዛእቲ እዩ ነይሩ ቀሊል ወይ ፈኲስ ከኣ ኣይነበረን።
ጽሑፋተይ ድማ ኩሎም ነቲ መግዛእቲ ይኹን ድሕረ-መግዛእቲ ዝነበረ ኲነታት ብነቐፌታዊ ዓይኒ ዝርእዩ እዮም። ካብዚ ኣንፈት እዚ ዝቕይሮም ከኣ የልቦን። ነቲ ኣብ ህይወት ወዲ-ሰብ ዘሎ ጽልዋ እዩ ክትምልከት ዘለካ፣ ማለት እቲ ብጒዳይ ሃብቲ፡ ስልጣን፡ ዝተጸልወ ክብርታት ሕብረተ-ሰብ።
ሮ.ኢ. ኣብቲ ውጽኢት መግዛእቲ ዝዀነ ሕብረተ-ሰብ ዝህሉ ጸሓፊ፣ ብዛዕባ ፖለቲካዊ ጸቕጥታትን ታሪኻዊ ዓመጻት መግዛእትን ክጽሕፍ ግዴታ ኣለዎ ኢልካ ዶ ትኣምን፧ ኣብቲ ምዕቡልን ነጻ ዓለምን ዝርከቡ ጸሓፍቲ ነዚ ይቃወምዎ እዮም። ስነ-ጥበብ ንስለ ጥበብ ጥራይ ክጸሓፍ ኣለዎ ኢሎም ክምጒቱ ይምስዑ እዮም። እዚ ተግባር እዚ ናይ ሳልሳይ ዓለም ጸሓፍቲ ጥራይ ዝስዕብዎ ድዩ፧
ንጉጒ ዋ፡ ጸሓፍቲ “ኣነ ብዛዕባ ፖለቲካ ኣይጽሕፍን እየ” ክብሉ እንከለዉ፣ ብሓቂ ኣይኣምነሉን እየ። ብልክዕ ከኣ ፖለቲካን ብዛዕባ ፖለቲካን ይጽሕፉ እዮም። ምኽንያቱ ብፍላጥን ብዘይፍላጥን ንኣጠማምታ ዓለምን ህይወትን የማእዝኑ እዮም። ጸሓፍቲ ክግንዘብዎ ዘለዎም ፈጺሞም ሻራ ዘይብሎም ከምዘይኮኑ እዩ። ውጽኢት ናይ ታሪኻዊ ተረኽቦታት እዮም። ካብ ታሪኻዊ ዓመጽ ወይ ጭቆና ዘለዎ ኲነታት እንተድኣ መጺእካ እሞ ከኣ ጸቕጥን ጭቆናን ከምዝነበረ ዘይትጽሕፍ እንተዀይንካ ብዛዕባ ተቓውሞን ዕብየትን ከኣ ክትጽሕፍ ኣይትኽእልን ኢኻ። ብሓፈሻ ግን ፍርሒ ታሪኽ ኣብ ዝዀነ ጸሓፊ ዘሎ እዩ።
ስእለ-ኣእምሮ እዩ ናብ ኩሉ ዓለምን ተኽእሎታትን ክትዝንቢ ዘኽእለካ፣ እንተዀነ ግን መብዛሕትኡ እዋን ኪኖ እቶም እትጽሕፈሎም ዘለኻ ኩነታት እውን ክትከይድ ትኽእል ኢኻ። ጸሓፍቲ ኣባላት ናይ ትንቢታዊ ባህሊ እዮም። ልክዕ ከምቶም ብዙሓት ትንቢታውያን ኪኖ ምድረ-በዳ ናብ ዘለዉ ሕብረተ-ሰባት ሰጊሮም ብዛዕባ እቲ ህሉው ጭቆናታትን ናይ መጻኢ ተኽእሎታትን ዝንበዩ ዓይነት ማለት እዩ። እንተርኢኻዮ እውን ጸሓፍቲ ካብዚ ባህሊ እዚ እዮም ዝፍጠሩ። ነብያት ኩሉ ግዜ ኣይኮኑን ካብ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ማሕበራዊ ጭቆና ዘጓነፎ ማሕበረ-ሰብ ዝፍጠሩ። ገሊኦም ብሓለፋታት ዝተመልኡን እቲ ሓለፋታቶ ኣብ ህይወትን እቲ ክውንነት ናይቲ ዝበዝሐ ህይወትን ክገራጮ ዝረኣዩ እዮም። ጸሓፍቲ ከኣ ኣካል ናይዚ ኮይኖም ብስእለ-ኣእምሮኦም ኪኖ ደረጃታቶምን ናይ ደርቢ ፍልልያቶምን ሰጊሮም ክሓስቡ ዝኸኣሉ እዮም።
ሮ.ኢ.፡ ጆሴፍ ኮናርድ (Joseph Conard) ካብ ፈለማ ንእስነትካ ኣትሒዙ ዝጸለወካ ጸሓፊ እዩ። ኣብ ኒውዮርክ ታይምስ ኣብ ዝጸሓፍካዮ እውን፣ድሕሪ እታ ብጽልዋ ናይ ኮናርድ መጽሓፍ Under Western Eyes ተደሪኽካ ኣብ 1967 ዘሕተምካያ A Grain of Wheat እትብል መጽሓፍካ ህቡብ ነባቢ ናይ ኮናርድ ምቕያርካ ጠቒስካ ኣለኻ። እንተዀነ፣ ነቐፌታ ናይ ቺንዋ ኣቸበ ንኮናርድ ከምዝተቐርበልካዮ እኳ ጽሒፍካ እንተለኻ፣ ነቲ ናይ ቺንዋ ኣቸበ ኣሉታዊ ኣረኣእያ ኣብ ልዕሊ መጽሓፍ Heart of Darkness ናይ ኮናርድ ወይ ብኣጠቓላሊ ኣብ ልዕሊ ኮናርድ ግን ምሉእ ብምሉእ ሓንጎፋይ ኢልካ ክትቅበሎ ኣይከኣልካን።
ንጉጒ ዋ: ኮናርድ ዘደንቕ ጸሓፊ እዩ። ስነ-ጥበብ ካብቲ ጸሓፊ ሓሊኑ ዝገብሮ ንላዕሊ መስትያት ኮይኑ ከንጸባርቕ ከምዝኽእል ሓደ ኣብነት ክኸውን ዝኽእል እዩ ንሱ። ልክዕ ከምዚ ንሓንቲ ካሜራ፣ ሓደ ዝተወሰነ ባእታ ክትቀድሓልካ ኢልካ ኣብ ጎደና ትተኽላ እሞ ካልእ ንስኻ ዘይሓሰብካዮም ነገራት እውን እትስእል እዩ ጽሑፋት ናይ ኮናርድ።
ኣቸበ ብዛዕባ ኮናርድ ዝጸሓፎ ንዓይ ብቐሊል ክወሓጠለይ ኣይከኣለን። እንተድኣ Heart of Darkness ነቢብካያ ኮይንካ ንኣብነት፣ እቲ ብዛዕባ ኢምፐርያሊዚም (ርእሰ-ማልነት) ኢልዎ ዘሎ፣ ካብኡ ንላዕሊ እንታይ ክብል ይኽእል ነይሩ። ስርቅን ቅትለትን ብዝለዓለ ደረጃኡ እዩ። ንሱ መርኣያ ንምንቕቓሕ ኣንጻር ኤውሮጳዊ መግዛእቲ እዩ ነይሩ። ናይ ብርሃን ባእታ እዩ። ናይ ብሓቂ ንምንቕቓሕ ዘቃልሐ ድምጺ እዩ። ከመይ ነይሩ መወዳእትኡ እንተሪኢናዮ፣ በቶም ዝፈጠሮም ብርሃናትን ምንቕቕሓትን ብፍርሒ ተኸቢቡ እዩ ኣሕሊፍዎ። እዛ ዝተጠቕሰት መጽሓፍ እንተሪእናያ ንባዕላ ንጹር ነቐፌታ ንርእሰማልነት እያ ሒዛ ዘላ። ብነቐፌትኡ ተሳሒለ እየ።
ኮናርድ ንዓይ ናይ ብሓቂ ኣገዳሲ እዩ። ውሱን ዕድል ናይ ጸሓፍቲ እንተዝነብረኒ ኩሉ እቲ ክገብሮ ዝኽእል፣ እቲ መእተዊ ናይ Nostromo ጥራይ መንበብኩ። ኣሰራርሓን ኣሰራርዓን ምሉኣት ሓሳባቱ፡ ጸባቔኡ። ጽሑፈተይ ተመሊሰ ክሪኦም እንከለኹ ንኮናርድ እየ ኣብኡ ዝረኽቦ።
ሮ.ኢ. ተራ ዩኒቨርስታት ኣብ ስነ-ጽሑፍ ዓለም እንታይ ነይሩ ትብል፧ ምዕራባውያን ዩኒቨርስቲ ንናይ ሳልሳይ ዓለም ጸሓፍቲ ኣብ ስደት ብኣልማማ ዘዕቆብኦም ይመስላ።
ንጉጒ ዋ: ልክዕ እዩ እዘን ዩኒቨርስታት ብመጠኑ ከም ንሓደ ሙዚቀኛ ሓደ ቅዱስ ቦታ መዕቆቢ ዝዀኖ ነቶም ዝተጸጋዕናየን ኣዕቊበናና እየን። ሕጂ ግና ዩኒቨርስታት ኣለና። ስራሕ ክፈጥረልና ዝኽእል፣ ገለ ኣታዊ ዘዎ፣ ከምኡ እውን ምቹእ ናይ ምጽሓፍ ዕድል ከጣጥሕ ዝኽእል።
ሮ.ኢ.: ካብ ምዕራባውያንን ኣፍሪቃውያንን ጸሓፍቲ ወጻኢ ካልኦት ዝጸለዉኻ ጸሓፍቲ ኣለዉ ዶ፧
ንጉጒ ዋ: Weep Not, Child ብድፍኢት ንባብ ናይ ጆርጅ ላሚንግ Castle of My Skin ተደሪኸ ዝጸሓፍኩዋ እያ ነይራ። ኣብታ መጽሓፍ ንሳ ዝገበሮን ትብዓት ናይቲ ኣብኣ ዘሎ ህጻንን ኣመና ደስ ኢሉኒ ነይሩ። ከምቲ ንሱ ዝገበሮ እኳ ክገብር እንተዘይከኣልኩ ግን ዝኽእሎ ፈቲነ።ገለ ናይ ህንዳውያን ጸሓፍቲ እውን ነቢበ ኣለኹ። ንኣብነት Mulk Raj Anand, R.K. Narayan, and Raja Rao. ናይ ሓያለ ደቂ ላቲን ኣሜሪካ እኳ ኣይነበብኩን። ንጋብሬኢል ጋርስያ ግን ኣመና እፈትዎ። ሊዮ ቶልስተይ ከምኡ’ውን ኣንቶን ቾኮቭ እፈትዎም እየ። The mother እትብል ናይ ማክሲም ጎርኪ ድማ ኣዝያ እያ እትምስጠኒ።
ሮ.ኢ.: ንሓያለ ዓመታት ህቡብ ሕጹይ ናይ ኖበል ሽልማት ነይርካ። ብዛዕባኡ እንታይ ትብል፧
ንጉጒ ዋ: እዚ ሕቶ እውን ንሓያለ ዓመታት ተሓቲተዮ ኣለኹ። ናይ ብሓቂ ባህ እብለኒ ብዙሓት ሰባት ጽሑፋተይ ንሽልማት ኖበል ዝበቅዕ እዩ ክብሉ እንከለዉ፣ እቲ ሽልማት እንተዝረኽቦ እውን ባህ ምበለንን ምተሓጎስኩን። እንተዀነ ንሽልማት ኣይኮንኩን ዝጽሕፍ። ነቲ “ናይ ልቢ ኖበል” ዝብል ዝያዳ አኽብር ኣነ። ሰባት ብተደጋጋሚ “ጽሑፍካ ደስ ኢሉኒ፡ ድርኺት ፈጢሩለይ” ክብሉ እንከለዉ ኣብሊጸ እርእዮ።
ነቲ መበቆላዊ ጽሑፍ ኣብዚ ሊንክ ብምጥዋቕ ምንባብ ይከኣል
https://www.thenation.com/article/language-is-a-war-zone-a-conversation-with-ngugi-wa-thiongo/


text:
Radio Erena: 15 October 2018
ኣስታት 200 ዝኾኑ ኣባላት ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ናይ ደሞዝ ወሰኽ ንምጥላብ ናብ ቤት መንግስቲ ንክኸዱ ዝደፋፍኡ ኣልት እባ ትሕቲ ቁጽጽር ይኣትዉ ከምዘለዉ ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት እታ ሃገር ጀነራል ሰዓረ መኮነን ሓቢሩ።
እቲ ጀነራል፣ እቶም ወትሃደራት፣ ናይ ደሞዝ ወሰኽ ንምጥላብ ተኣኪቦም ናብ ቤት መንግስቲ ምዃዶም፣ ካብ ወትሃደራዊ ስነ ስርዓትን ሕገ መንግስትን ወጻኢ ምዃኑ ኣስሚርሉ።
እቶም ወትሃደራት፣ በቲ ዝፈጸምዎ ተግባር ከምዝተጣዕሱን ይቕሬታ ከምዝሓተቱን ዝሓበረ ጀነራል ሰዓረ፣ ብድሕሪት ኮይኖም ዝደፋፍእዎም ሰባት ግና ይእሰሩ ምህላዎም ኣረጋጊጹ።
እንተኾነ መንነትን ማዕረግን ናይቶም ዝእሰሩ ዘለዉ ሰባት ኣየነጸረን።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝደግጥም ናዕብን ዕግርግርን ንምርግጋእ፣ ካብ ዝተፈላለየ ኣሃዱታት ዝተወጻጽአ ፍሉይ ሓይሊ፣ ናይ ደሞዝ ወሰኽ ንምጥላብ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ቤት መንግስቲ ብእኩብ ድሕሪ ምዃዶም፣ ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድ፣ ምስቶም ወትሃደራት ድሕሪ ምዝርራብ 10 ፑሽ ኣፕ ኣስሪሑ፣ ድራር ጋቢዙ ከምዘፋነዎም’ዩ ተገሊጹ።
እቶም ወትሃደራት፣ ብእኩብ ናብ ቤት መንግስቲ ኣብ ዘምርሕሉ ዝነበሩ እዋን፣ ሓያሎ ወገናት ወትሃደራዊ ዕልዋ ዝካየድ ከምዝመመሰሎን፣ ኣብታ ከተማ ጸጥታዊ ስግኣት ሰፊኑ ምንባሩ ብእዋኑ ተሓቢሩ’ዩ።
ኣብ ተመሳሳሊ ዜና፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ክልል ቤንሻንጉል ጉምዝ፣ ፍሉይ ወትሃደራዊ ስልጠና ይወስዱ ዝነበሩ ዕጡቓት ጉጅለታት ስጉምቲ ከምዝወሰደ ንመግለጺ መንግስቲ እቲ ክልል ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና እታ ሃገር ሓቢሩ።
እቶም ብዝተወደበ መልክዕ፣ ወትሃደራዊ ስልጠና ክወስዱ ጸኒሖም ዝተባህሉ ጉጅለታት፣ ልዕሊ 30 ከምዝተማረኹ ዝገለጸ እቲ ማዕከን ዜና፣ ዕላምኦም ብንጹር ኣይጠቐሰ።
እንተኾነ ካብ ሰራዊት ዝተፈንጨሉ ኣባላት ከምዝነበርዎም ኣመልኪቱ።
ካብ ናይ ኢትዮጵያ ዜና ከይወጻእና፣ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ክቃለሱ ዝጸንሑ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት፣ ዝተፈላለየ ስልጣናት ተዋሂብዎም።
በዚ መሰረት፣ ሰራዊት ሒዙ ናብ ኤርትራ ኢዱ ድሕሪ ምሃቡ፣ ሓደ ካብ መሪሕነት ዕጡቓት ኦሮሞ ዝነበረ ብርጋደር ጀነራል ከማል ገልቹ፣ ሓላፊ ጸጥታ ክልል ኦሮሞ ኮይኑ ክምዘዝ እንከሎ፣ ብተመሳሳሊ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ኮለነል ኣበበ ገረሱ ድማ ምክትሉ ኮይኑ።
ብዘይካ’ዚ ብዕልዋ መንግስቲ ተኸሲሱ እብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሐ ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ነበረ ብርጋደር ጀነራል ኣሳምነይ ጽጌ ድማ ሓላፊ ጸጥታ ክልል ኣምሓራ ኮይኑ ተሸይሙ ምህላዉ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ሓቢሩ።
=====================


text:
እቲ ዕለት 22 መስከረም 2018 ዓ.ም. ኣብ መንጐ ቅድስቲ መንበርን ሕዝባዊ ረፓብሊካዊት ቻይና ዝተበጽሔ ክሳብ ወርሒ ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ኣብ ኣገልግሎት ዘሎ ግዚያዊ ናይ ሓባር ስምምዕ ቅድስቲ መንበር ክሕደስ ድላይ ከምዘለዋ ብወግዒ ከምዝሓበረትን ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብጹዕ ካርዲናል ፓሮሊን፥ “እቲ ስምምዕ ክቕጽል ዝሓሸ እዩ” ከምዝበሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓን ርእሰ ዓንቀጽ ዋና ኣሰናዳኢ ኣንድረያ ቶርኔሊ (Andrea Tornielli) ዕለት 29 መስከረም 2020 ዓ.ም. ኣብ ዘቕረብዎ ርእሰ ዓንቀጽ ይሕብሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
እቲ ኣብ መንጐ ቅድስቲ መንበርን ሕዝባዊ ረፓብሊካዊት ቻይና ዕለት 22 መስከረም 2018 ዓ.ም. ዝተበጽሔ ግዚያዊ ናይ ሓባር ስምምዕ መርትዖ፥ ስያሜ ብጹዓን ጳጳሳት ዘማእከለ ክኸውን እንከሎ፥ እዚ ስምምዕ’ዚ ብትኽክል ድሕሪ ዕለት 22 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ኣብ ግብሪ ክውዕል ከምዝጀመረን እቲ ስምምዕ ከምዝሕብሮ ገቢራዊ ምዃን ካብ ዝጀመረሉ ዕለት ድሕሪ ክልተ ዓመት ዘብቅዕ ምዃኑ ብኑጽር ዝተመልከተ ክኸውን እንከሎ፥ ግዚያዊ እውን ብምዃኑ ዕለት 22 ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ውድቂ ክኸውን እዩ፡ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብጹዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን፡ ቅድስቲ መንበር እቲ ናይ ስምምዕ ሰነድ ዳግም ክሕደስ ንናይ ቻይና መንግስቲ ዘለዋ ድላይ ከምዘቕረበት ሓቢሮም፡ እዚ ግን እቲ ናይ ስምምዕ ሰነድ ግዚያዊ ኮይኑ እዩ ዝቕጽል ኢሎም። “ኣብተን ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ክምእተኻየደ፡ እቲ ግዚያዊ ናይ ስምምዕ ሰነድ ኣብ ቻይና ንእትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ይጠቕምን ኣይጠቕምን ብቐጻሊ ዝመሳኸር እዩ” ምእንቲ እዚ እቲ ናይ ግዚያዊ ሰነድ እንተቐጸለ ዝሓሸ እዩ፥ እዚ ኸኣ ዝረአይ ጉዳይ ይኸውን ከምዝበሉ ኣንድረያ ቶርኒየሊ ኣብ ዘውጽእዎ ርእሰ ዓንቀጽ የመላኽቱ።
እቲ ዕለት 22 መስከረም 2018 ዓ.ም. ብቕድስቲ መንበርን ሕዝባዊት ረፓብሊካዊት ቻይና ዝተበጽሔ ግዚያዊ ስምምዕ ወግዓዊ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ብግልጺ ከምእተሓበረ፥ ክሌኣዊ ስነ ሜላ ርክብ ኣብ መንጐ ቅድስቲ መንበርን ሕዝባዊት ረፓብሊካዊት ቻይና ብቐጥታ ዝምልከት ከምዘይኮነን በንጻሩ ናይታ ኣብ ቻይና እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ሕጋዊ ዅኔታን ኣብ መንጐ ቤተ ክህነትን ናይ ቻይና መንግስቲ ኣካልን ዝምልከት እዩ፡ ምእንቲ እዚ እቲ ግዚያዊ ናይ ስምምዕ ሰነድ ብቐጥታ ብዛዕባ ስሜተ ጳጳሳት ዝምልከት እዩ። ንቤተ ክርስቲያን ዘገድስ፥ ናይ ካቶኪካዊት ቤተ ክርስቲያን ጓሶት ምስ ናይ ሮማ ጳጳስን ኣብ መላእ ዓለም ምስ ዝርከቡን ጳጳሳት ሱታፌ ዝምልከት ጉዳይ እዩ፥ ምእንቲ’ዚ እቲ ግዚያዊ ናይ ስምምዕ ሰነድ ብፍጹም ክሌኣዊ ስነ ሜላ ርክብን ፖለቲካዊ ጉዳይን ዝምልከት ኣይኮነን። ናይ ብሓቂ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ዝምልከት እዩ። ሸቶኡ ምእመናን ምስ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ሱታፌ ዘለዎም ጳጳስ ክህልዎምን ማዕረ ማዕረኡ ብናይ ሕዝባዊት ረፓብሊክ ቻይና መንግስቲ ተፈላጥነት ክረኽቡን ዝብል ምዃኑ ቶርኒየሊ የብርሁ።
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ 2018 ዓ.ም. ብትኽኽል ድሕሪ ቁሩብ መዓልታት እቲ ግዚያዊ ናይ ሓባር ስምምዕ ኣብታ “ንካቶሊካውያን ቻይናን ንኵላዊት ቤተ ክርስቲያንን” ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ከምዝበልዎ፥ “ኣብ ዝሓለፉ ኣስርቱ ዓመታት ኣብ ኸርሲ ኣብታ ኣብ ቻይና እትርከ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ቁስልን ምግምማዕን ዝፈጠረ፥ ኣብ ዙሪያ ተክለ ሰብነት ጳጳስ ዝጸንዔ ጉዳይ ኮይኑ፡ ኣየናይ እዩ እውነተይና ናይ እምነት ኤቅለሲያዊ ሱታፌ ዓቃብን” ዝብል ሕቶ ዝምልከት ምዃኑ ኣነጺሮምን እዚ ጉዳይ’ዚ ኸኣ ናይ ፖለቲካ ቅርጽታት ኣብ ውሽጢ ኣብቲ ኣብ ቻይና ዝርከብ ካቶሊካዊ ማሕበረሰብ ሕይወት ዝፍጽሞ እደ ኣታውነት ዝፈጠሮን ካብቲ ናይ መንግስቲ ፖለቲካዊ ሃይማኖት ገዛእ ርእሱ ዝኽውል ማሕበረሰብ ካቶሊክ ክህሉ ቶኽቲዅ እዩ።
ካብ ድኻምነትን ጌጋታትን ብዘይምልከቶም ደጋውያን ኣካላትን ዘይግባእ እብ ካቶሊካዊ ማሕበረሰብ ዝፈጠሮ ቁስሊ ብትኽኽል ከም እተስተውዓለን፡ ናይ ነዊሕ ዓመታት ቅድሚ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝነበሩ ኣርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት ዘካይድዎ ፈተነ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ መንጐ ምስቶም ብዘይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ውሳኔ ኣብ ቻይና ጳጳሳት ምስ ዝተሰምዩ ምስ መንበረ ጴጥሮስ ሱታፌ ክቐውም ገይሮም እዮም፡ እዚ ኸኣ ድሕሪ ነዊሕ ኣስተንትኖን ጸሎትን ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ዝምልከት ኩሉ ሕቶን ኵነትን ኣማእኪሎም ብጥልቂ ድሕሪ ዘካየድዎ መጽናዕቲ ዝተረኽበ ውጽኢት እዩ፡ ምእንቲ እዚ ናይቲ ናይ ግዚያዊ ስምምዕ ሸቶ ከምቲ ቅዱስ ኣቦና ዝበልዎ፥ “ኣብ ቻይና ኣስፍሆተ ወንጌል ንምድጋፍን ንምንቕቓሕን ኣብ ቻይና ምሉእ ናይ ቤተ ክርስቲያን ሓድነት ጭቡጥ” ኸውን ዝብል ምዃኑ ኣንድረያ ቶርኔይሊ ኣብ ዘቕረብዎ ርእሰ ዓንቀጽ የብርሁ።
ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ምስ ሮማ ብዘተገብረ ስምምዕ መሰረት፡ ኣብ ቻይና ሓደስቲ ጳጳሳት ተሰምዮምን ብናይ ፐኪንክ መንግስቲ እውን ተፈላጥነት ተዋሂብዎም እዩ፡ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ርክባት ከይህሉ ዝደረኸን እቲ ርክብ ሰለይ ዝብል እውን ይዅን እቲ ስምምዕ ብጭቡጥ ክቕጽል ዝብል ሓሳብ እዩ ዘቕርብ እንክብሉ ቶርኒየሊ ዘቕረብዎ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓን ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ርእሰ ዓንቀጽ ይዛዝሙ።


text:
ኩናት-ሕድሕድ ሊብያ : ናብ ዋና ከተማ ትሪፖሊ ገጹ ኣብ ዝግስግሰሉ ዘሎ እዋን፡ ኣብ ብርክት ዝበላ መዓስከራትን ኣብያተ-ማእሰርትን ዝርከቡ ኤርትራውያን: ህይወቶም ኣብ ኣስጋኢ ኩነታት ወዲቑ ከምዝርከብ ይገልጹ`ለዉ።
ካብ `ሰብዓ` ዝብሃል ከባቢ መዓርፎ ነፈርቲ ትሪፖሊ ዝርከብ መዕቆቢ ስደተኛታት ንድምጺ ኣሜሪካ ዝተዛረቡ ስደተኛታት፡ መዓስከሮም ናብ ግንባር ኩናት ከምዝተቐየረን፡ እቲ ብሸነኽ ምስራቕ ዘሎ ብጀነራል ‘ኻሊፋ ሓፍጣር’ ዝምራሕ ሓይሊ፡ ናብ`ቲ ዘለውዎ ገጹ ይቐርብ ከም ዘሎ ይገልጹ።
ካብ`ቶም ኣብ `ዚታኒ` ትብሃል ከተማ ዝርከቡ፡ ንድምጺ ኣሜሪካ ዝተዛረቡ ድማ፡ ቅድሚ ሎሚ 19 ሰባት ብሕማም ዓባይ ሰዓል ከምዝሞትዎምን፡ ሸፋቱ እናመጹ ከምዝወስዱሎምን ብምረት ይሕብሩ።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ነቶም ስደተኛታት ከምዝበጽሕዎም፡ እንተኾነ ግን መግብን ዝስተ ማይን`ኳ ከምዘይረኽቡ፡ እኳ ድኣስ ኣብ` ትሕቲ ገባርን-ሓዳግነትን ሓለውቲ ሊብያ ወዲቖም ከምዝርከቡ ይገልጹ።
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ከም ደቀንስትዮን ትሕቲ ዕድመን ዝበሉ ብውሑድ ቁጽሪ ናብ ኒጀር ከም ዘገዓዕዝ ዝገልጹ`ዞም ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ናብ ኤርትራ ዝተመልሱ ውሑዳት ከምዘለዉ፡ ንሱ`ውን እንተኾነ ናብ ዓድኻ ንኽትምለስ`ውን ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት(IOM) ካብ ሓሙሽተ ክሳብ ሸሞንተ ወርሒ ክወስደልኩም እዩ ተባሂሉ በቲ ትካል ከምዝተነገሮም ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም።
ኣብ ትሪፖሊ ዝርከብ ቆንስል ኤርትራ መጺኡና ይፈልጥ`ዩ፡ ግን ናብ ኤርትራ እንተተመለስና ኣብ ኩነታትና ውሕስነት ኣለና ድዩ ኢልና ሓቲትናዮ፡ ኣነ ካብ`ዚ ኣብ ምውጻእኩም`ምበር፡ ኣብ ዓዲ ምስከድኩም ናተይ ሓላፍነት ኣይኮነን ከምዝበሎም ይገልጹ።


text:
Date: Saturday, 03 July 2021
On Fri, Jul 2, 2021 at 2:45 PM, Ghebrengus Mesmer  wrote:ወያነ ጸረ ነብሰ ሙርኮሳ፡ ቲፎዞ ረዲኢት"ኣተሓሳስባ ወያነ ክሳብ ዘሎ ህዝቢ ትግራይ ካብ ረዲኤ ምጽባይ ክገላገልዩ ዝብል ኣረኣእያ ዘለዎ ሰብ እንተሎ 27 ዓመታት ንድሕሪት ተመሊሱ ታሪኽ ይወከስ። ህዝቢ ትግራይ ንዝሓለፉ ስርዓታት ኢትዮጵያ ዘመስግነሉ ግዜ በጺሑ ኣሎ። ሜረት ትግራይ ካብ ሜረት ኤርትራ ኣይሓምቕንእዩ። ክልቲኡ ሓውሲ ምድረበዳ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ረዲኤት ክጽበ ዘይኮነስ ሓሲቡዎ'ውን ኣይፈልጥን እዩ። ምኽንያቱ መንግስቲ ኤርትራ ነብሰ ምርኮሳ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ከንግስ ከሎ፥ ወያነ ንህዝቡ ነብሰ ምትሓት ተጸባይ ረዲኤት ክኸውንዩ ገሩዎ። ወያነ ኣብ ስልጣን ከለዉ 2.5 ሚልዮን ህዝቢ ብጥምየት ተጠቒዑና ኣሎ ኢሎም ክልምኑ ናይ ትማል ተዘክሮ መን ይርስዖ።ሕጂውን በተን ተልእኩኤን ካልእ ስመን ግብረሰናይ ዝበሃላ ማሕበራት ዝኣቱ ሓገዛት 20% ምናልባት ናብ ስኡናት እንተበጽሔ። ብዝተረፈ ጁንታ ከም ቀደኑ ኣብ ውልቃዊ ዋኒኑ ከውዕሎ ምዃኑ ርዱእዩ። ህዝቢ ትግራይ ረዲኤት ንግዚኡ ንሓጺር ግዜ ከም መበገሲ ክጥቀመሉ እንትዝኽእል፡ ዓላማኡ ግን ነብሱ ናይ ምኽኣል ዕድል ከንግስ ካብ ጽልዋ ወያነ ሪሒቑ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብሓባር ክምዕብል ክሓስብን ክብገስን እለዎ።ነባሪ ዝኽሪ ንሰማእታትናዓወት ንሓፋሽገብረንጉስ መስመር


text:
Radio Erena: 16 May 20201
ፕረዚደንት ጂቡቲ እስማዒል ዑመር ገለ፣ ንሓምሻይ እዋን ኣብ ስልጣን ንምቕጻል፣ መራሕቲ ኢትዮጵያን ኬንያን ዝርከብዎም ብርክት ዝበሉ ሰበ ስልጣን ዝተፈላለያ ሃገራትን ማሕበራትን ኣብ ዝተረኽብሉ፣ ብ15 ግንቦት ቃለ መሓላ ፈጺሙ።
ካብ 1999 ኣትሒዙ፣ ን22 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከብ ፕረዚደንት ገለ፣ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ፣ ልዕሊ 98% ድምጺ ብምርካብ፣ ንተወሳኺ 5 ዓመታት ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ከምዝተዓወተ’ዩ ተሓቢሩ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኬንያ፣ ኡሁሩ ኬንያታን ኣብ ስነ ስርዓት ምፍጻም ቃለ መሓለ ፕረዚደንት ጂቡቲ ዝተረኽቡ መራሕቲ ሃገራት ክኾኑ እንከለዉ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ሶማል፣ ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ፣ ምክልት ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን፣ ሚኒስተር ዴታ ሚኒስትራት ጉዳያት ወጻኢ ቀጠርን ስዑዲ ዓረብን፣ ዋና ጸሓፊ ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣቦ መንበር ኢጋድን ካልኦት ወከልቲ ዝተፈላለያ ሃገራትን ውድባትን ‘ውን ተሳቲፎም።
ጂቡቲ፣ ንፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ ሙሰ ቢሐ፣ ማዕረ መራሒ ሓንቲ ሉኣላዊት ሃገር ኣቐባቢላ ምግባራ፣ ንፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ከምዘየሐጉሰ ይግለጽ ኣሎ።
ንጂቡቲን ኬንያን ኣብ ጉዳይ ሶማል ጣልቃ ብምእታው ዝኸስስ ዘሎ ፕረዚደንት ሶማል፣ መሓመድ ፋርማጆ፣ ንገዛእ ርእሱ ካብቲ ኣጋጣሚ ብምግላል፣ ኣብ ክንድኡ ቀዳማይ ሚኒስተር ሓሰን ሮብለ’ዩ ተረኺቡ።
ኣብዚ ናይ ፕረዚደንት እስማዒል ዑመር ገለ፣ ናይ ቃለ መሓላ ስነ ስርዓት ንምስታፍ ወኪላ ዘይልኣኸት፣ ጎረቤት ጂቡቲ ዝኾነት እንኮ ሃገር፣ ኤርትራ ጥራይ’ያ።
እዚ ድማ፣ ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ፕረዚደንት እስማዒል ዑመር ገለን፣ ብሽምግልና ንግስነት ስዑዲ ዓረብን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያን ኣብ 2018 ተጀሚሩ ዝተባህለ ርክብ፣ ንድሕሪት ከምዝተመልሰ ዝእንፍት ምዃኑ ዲፕሎማሰኛታት የረድኡ።
ፕረዚደንት ጂቡቲ፣ እስማዒል ዑመር ገለ፣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ብዕድመ ምንዋሕ ስልጣን፣ ነቲ ን30 ዓመታት ብዘይ ምርጫ ንኤርትራ ዝመርሕ ዘሎ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ተኸቲሉ ካልኣይ ተሰሪዑ ይርከብ።
====================


text:
ብ 24 ግንቦት ናይ 2016 ፡ “ንስኻ ልዕሊ 13,000 ሰባት ናብ ኤውሮጳ ዘስገርካን ብህይወት እቶም ኣብ ማያት
ላምፔዱዛ ዝሃለቚ 368 ስደተኛታት እትሕተትን መድሃኔ ይሕደጎ መርእድ ኢኻ፡” ተባሂሉ ካብ ከተማ ኻርቱም ተዓፊኑ
ናብ ጥልያን ዝተወስደ ኣብ’ቲ እዋን ወዲ 26 ዓመት ዝነበረ መንእሰይ መድሃኔ ተስፋማርያም በርሀ ጉዳዩ ብኣጉላዊ
ፍርዲ ክዓርፍ ተወሲኑ ኣሎ።
መንእሰይ መድሃኔ ስሙ ምስ’ቲ ዝድለ ዘሎ ዕሉል ገበነኛ ጥራይ ስለዝመሳሰል፡ ሃገራዊ ትካል ምቅላስ ገበን ብሪጣንያ
(NCA) ዝኣከቦ ዘይርጉጽን ህውኽን መርትዖታት ምስ ሰብ-መዚ ጸጥታ ጥልያን ድሕሪ ምክፋሉ ፡ መድሃኔ
ተስፋማርያም ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ከምዝቕየድ ተገይሩ ሻቡ ብፍልይቲ ነፋሪት እዩ ናብ ዓዲ-ጥልያን ተወሲዱ።
እቲ ግዳይ ተዓፊኑ ካብ ዝተወስደላ ሰዓት ብዙሓት ብመርበብ እቲ ሓቀኛ ገበነኛ ዝኾነ መድሃኔ ይሕደጎ መርእድ
ብመንገዲ ሊብያን ማእከላይ ባሕሪን ናብ ኤውሮጳ ዝኣተዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት እቲ ናይ ምእሳር ስጒምቲ ኣብ
ልዕሊ ኻልእ ሰብ ተፈጺሙ ከምዘሎ፥ ተኣሲሩ ዘሎ ሰብ እቲ ንዕኦም ዘስገሮም መድሃኔ ይሕደጎ መርእድ ከምዘይኮነ፤
እቲ ግዳይ ድማ ሰላማውን ኣብ ቀረባ ግዜ ካብ ኤርትራ ናብ ሱዳን ዝሰገረ ሓድሽ ስደተኛን ምዃኑ ብቐጥታ ኽምስክሩ
ጸኒሖም እዮም።
በዓልቲ ቤቱ ነቲ ዝድለ ዘሎ ገበነኛ ዝኾነት ኣብ’ዚ እዋን እዚ ኣብ ገለ ክፋል ናይ ኤውሮጳ እትርከብ ሊድያ ተስፉ
ዝተባህለት ጓል 24 ዓመት ኤርትራዊት ስደተኛ እዉን እቲ ተኣሲሩ ዘሎ ሰብ እቲ ትፈልጦ ኣቦ ውሉዳ ከምዘይኮነ
ንኣኽበርቲ ሕጊ ከተማ ፓሌርሞ ኽትምስክር እንከላ፡ እቲ ካብ ዝድለ ዘሎ ገበነኛ ዝወለደቶ ቆልዓ ውሉድ እቲ ብጌጋ
ተኣሲሩ ዘሎ ግዳይ ከምዘይኮነ ንምርግጋጽ ናይ ዲ.ኤን.ኤ ምርመራ ኽካየድ ንዘርኣየቶ ቅሩብነት በቶ ኣኽበርቲ ሕጊ
ተነጺጉ እዩ።
ስድራቤት እቲ ግዳይ እዉን ወዶም ገበነኛ ከምዘይኮነን ብይመስል ተኣሲሩ ከምዘሎን ዘረጋግጽ እኩል ሰነዳት ብመንገዲ
ጠበቓ ናብ ቤት-ፍርዲ ኣቕሪቦም ክንሶም ፡ እቲ ጉዳይ ብቐጻሊ ክንጸግ ጸኒሑ። ልዕሊ 40,000 ሰባት ኣንጻር እቲ
ግጉይ ማእሰርቲ ኽታሞም ዘስፈረ ሰነድ እዉን ናብ መንግስቲ ጥልያን ኣቕሪቦም እዮም ። እዚ ኹሉ ዘይስገር
መርትዖታት እንዳሃለወ ግና ኣኽባር ሕጊ ከተማ ፓሌርሞ ክሳዕ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ናይ’ዚ ዓመት፡ ተኣሲሩ ዘሎ ሰብ
ገበነኛ መድሃኔ ይሕደጎ መርእድ ከምዝኾነን ክሳዕ ናይ 14 ዓመታት ማእሰርቲ ኸምዝግብኦን እዩ ክታረኽ ጸኒሑ።
እቲ ኣኽባር ሕጊ ንምንታይ ንኽንድዚ ዓመታት ንሓደ ርኡይ ጌጋ ሓቂ’ዩ ኽብል ጸኒሑ ንዝብል ግድል ብዙሓት ወገናት
ዝተፈላለዩ ትንተናታት ይህብሉ ኣለው። ነቲ ፍርዳዊ መስርሕ ብቐረባ ኽከታተልዎ ዝጸንሑ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ፡
መንግስታት ብሪጣንያን ጥልያንን ነቲ ካብ መሰረቱ ዘይብሱልን ህውኽን ዝነበረ ዕፈና ግጉይ ገበነኛ ኣቐዲሞም ብዙሕ
ዝለዝተዛረብሉን ዝተነየትሉን፡ ኣብ’ዚ እዋን እዚ ኣሕፊርዎም እቲ ጉዳይ ኣናዊሕካ ከምዝርሳዕን ኣብ መስርሕ ፍርዲ
ገለ ጫሌዳታት ፈጢርካ ነቲ ብጌጋ ተኣሲሩ ዝጸንሐ ሰብ ኣብ ምስግጋር ሰባት ገለ ኢድ ከምዝነበሮ ኣምሲልካ
ንምፍናውን ዝተተልመ ምዃኑ ይዛረቡ።
እዋናዊ ሓበሬታ ካብ ኤሪሳት
ገለ’ውን ፡ ላዕለዎት ኣባላት መንግስቲ ጥልያንን ሃገራዊ ትካል ምቅላስ ገበን ብሪጣንያን እቲ ዝድለ ዘሎ ገበነኛ ኣብ
ከም ኡጋንዳን ካልኦት ከባቢታት ኣፍሪቃን ከም ድላዩ ይንቀሳቐስ ምህላዉ እንዳፈለጡ ግጉይ ሰብ ሱቕ ኢሎም ኽኣስሩ
ምምራጾም፡ ምስ’ቲ ቀንዲ ገበነኛ ናይ ረብሓ ዝምድና ኸምዘለዎም ዘተንብህ እዩ ይብሉ።
እዚ ስለዝኾነ ፡ እቲ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ከተማ ፓሌርሞ ናይ ደሴት ስሲሊ ንሰለሰት ዓመትን ክልተ ወርሕን ብግዜጋ
ተኣሲሩ ዝጸንሐ ኤርትራዊ መድሃኔ ተስፋማርያም ብ12 ሓምለ ኣብ ዝተኼደ መጋባእያ ጉዳዩ ቄናን ፍርዲ ተዋሂብዎ
ኣሎ። “እቲ ቀንዲ ገበነኛ ንስኻ ኣይኮንካን፡ ግና ሓደ ዘመድካ ናብ ኤውሮጳ ኽሰግር ስለዝተሓጋገዝካ ንእሽቶ ገበን
ረኺብናልካ ኣሎና። እዚ ገበን ን 5 ዓመት ዘፍርድ’ኳ እንተኾነ ዝተኣሰርካዮ ግዜ ተራእዩ ብከፊላዊ ምሕረት ነጻ
ኢልናካ ኣሎና። ድሕሪ’ዚ ግና ናይ ገንዘብ መቕጻዕቲን መጥረዝቲን ኽጽበየካ’ዩ ፡” ዝብል ቄናን ፍርዲ።
እቲ ፍርዲ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ንጹህ ብዱል መንእሰይ መድሃኔ ተስፋማርያም ክወሃብ ዝነበሮ ኩሉዓይነታዊ ኻሕሳ ንምብራዝ
ዝተኣልመ መህደሚ ምዃኑ ዝተቐሰ ጠበቓኡ ኣቶ ሚኬለ ካላንትሮፖ፡ ብቐጥታ ናይ ይግባይ ጠለብ ክቐርብ ከምዝኾነ
ኣረዲኡ ኣሎ።
መንእሰይ መድሃኔ ተስፋማርያም ድሕሪ’ቲ ነጻ ኢኻ ዝብል ውሳኔ ሻቡ ብኣባላት ጸጥታ ከተማ ፓሌርሞ ናብ ሓደ
ስደተኛታት ቅድሚ ምጥራዞም ዝዳጎኑሉ መጻንሒ ማእከል እዩ ተወሲዱ ዘሎ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኣብ’ቲ ፍጹም ሰብን ፍጹም ኣምላኽን ዝኾነ ኢየሱስ ክርስቶስ ዘተኮረ ስብከቶም ኣብ ካንታላመሳ ‘ኢየሱስ ክርስቶስ ደቂሰብን እግዚአብሔርን ዝራኸቡሉ ወሳኒ ቦታ እዩ። በዚ መራኸቢ ወይ ቢንቶ ኣቢሉ ከኣ ነቲ ናይ እግዚአብሔር ኣቦ ዘለዓለማውነት ምስ’ቲ ድሩት ግዜ ደቂሰባት የወሃህድ’ እንክብሉ ሳልሳይ ስብከት ዘመነ ምጽኣት ኣብ’ቲ ልሙድ ቦታ ማለት ኣብ ሓዋርያዊ ኣደራሽ መበረ ጴጥሮስ ዝርከብ ቤተ ጸሎት እመ መድኃኒ ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ምስ መሳርሕቶም ኣብ ዝተረኽቡሉ ሰቢኾም።
ኣባ ካንታላመሳ ኣተሓሒዞም ‘ኢየሱስ ክርስቶስ እቲ ሕያው እግዚአብሔር እዩ፡ ሕይወቱ ከኣ ስለ ካሕሳ ሓጢኣት ኣዳምን ስለ ፍቅሪ ኩሎም ደቂ ሰባትን ኣወፍዩ። ነዚ ንኩሎም ደቂሰባት ብዘይ ሌላን ጉሌላን እዩ ኣወፍዩ፣ ካብ ኩሎም ደቂሰባት ከኣ ነዚ ወፈያ እዚ ተቀቢሎም ንዝጸደቁ እግዚአብሔር ይቅበሎም ኢሎም።
እግዚአብሔር ንጻድቃን ይቅበል!
ሰባኬ ቤተ ር.ሊ.ጳ ወፈያ ኢየሱስ ክርስቶስን ግልጸቱን ብብዙሕ መንገዲ እኳ ክረኤ ዚከኣል እንተኾነ ከምቲ ዮሓንስ ወንጌላዊ ዝብሎ ኣብቶም ናቱ መጸ ንሶም ግን ኣይተቀበልዎን ካብ ዝብል ጀሚርካ ዝቅብልዎን ዘይቅበልዎን ከምዘለው ንምምልካት ‘ከጨንቀና ዘለዎስ ድሕነት ናይቶም ጌና ዘይፈለጥዎን ዘይተቀበልዎን ዘይኮነስ ናይ ቶም ዝፈልጥዎ እሞ ንሱ ከምዘይመጸን ከምዘይፈልጥዎን ኮይኖም ዝነብሩ ዘለው ብዛዕባ ጥምቀቶም ፈጺሞ ዝረስዑ ንቤተክርስትያንን ንዝኾነ ናይ ሃይማኖት ጉዳይን ጓኖት ዝኾኑ ደቅና እዩ። እምበር ኣብቶም ናይ ቀዳሞት ድሕነትነስ ባዕሉ ቅዱስ መጽሓፍ እግዚአብሔር ሌላን ጉሌላን ኣይገብርን እዩ ንእግዚአብሔር ንዝፈርሕን ጽድቂ ንዝገብርን ኩሉ ካብ ዝኾነ ሃገር ይምጻእ ይቅበሎ እዩ ቢሉ የረጋግጸልና’ ኢሎም።
ትሕትና እግዚአብሔር!
እግዚኣብሔር ዘወፈየልና ድሕነት ከስ ንኩሉ ዝኸውን እዩ። እግዚአብሔር ኩሎም ደቂሰባት ክድሕኑ እዩ ዝደሊ። እግዚአብሔር ክፈጥር እንከሎ ብዓቢ ትሕትና እዩ ገርዎ። ከምቲ ንሕና ደቂ ሰባት እንገብሮ ነዚ ኣነ ገረዮ ነዚ ኣነ ፈጢረዮ ዝብል መፈለጥታ ኣይልጥፈሉን። ኩሎም ባዕሎም ክርድእዎን ክፈልጥዎን ንፍጡራት ገዲፍዎ።
ብመንፈስ ቅዱስ ኢየሱስ ንእግዚአብሔር ኣቦ ይገልጸልና!
ኣብ ሕይወት ክርስትና ብዛዕባ ገዛእ ርእስናስ ይኹን ብዛዕባ እግዚኣብሔር ቊሩብ ኣፍልጦ ክህልወና ሒዅ ንብል። ነዚ መሠረቱን ምንጩን ክኸውን ዘለዎ መን ምዃኑ ንምሕባር ኣባ ካንታላመሳ ‘ዝኾነ ቅርዑይ ትምህርቲ ንባበ መለኮት ክርስትና ዝውለደሉን ዝምዕብለሉን ሕይወት ክርስትና ካብ መንፈስ ቅዱስ እዩ። ብመንፈስ ቅዱስ ገሩ ገና ንእግዚአብሔር ኣቦ ኣብ ምግላጽ ዝዋሳእ ዘሎ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ ከመይ መንፈስ ቅዱስ ናይ’ቲ ካብ ምውታን ተፈልዩ ዝተንሰኤ ክርስቶስ ኮይኑ ነቲ ኢየሱስ ኣብ ምድሪ ዝጀመሮ ሥራሕ ይቅጽሎን የማዕብሎን ኣሎ። ሕያው እግዚኣብሔር ከስ ብመንጽር ኣማልኽቲ ጣዖት ንመንፈስ ቅዱስን ንእስትንፋሱን ዘስተንፍስ እዩ። መንፈስ ቅዱስ ኣብ ታሪኽ ናይ’ቲ ካብ ሙታን ዝተንሠኤ ክርስቶስ እስትንፋስ ኮይኑ ይቅጽል ኣሎ።
እግዚአብሔር ብሓቂ ኣሎ!
እቲ ናይ ሕያው እግዚኣብሔር መንፈስ ከስ ኣብ መዓሙቚ ልቢ ደቂሰባት ናይ ጸጋ ኩነት ፈጢሩ ሓደ መዓልቲ ነቲ ዝለዓለ ብርሃን ከምዝረክብ ይገብር። በዚ ከኣ እግዚአብሔር ብሓቂ ከምዘሎን ሕያው ከምዝኾነን ይግለጸሉ። እንተ እቶም ንእግዚአብሔር ኣብ ካልእ ነገራት ሃሰው ዝብሉ ግን ማለት ኣብ ጽሑፋትን ፍልስፍናታትን ኣተሓሳስባ ደቂ ሰባትን ሃሰው ንዝብሉ ግን ኣብ ግዜ ትንሣኤ ሙታን እቲ መልኣኽ ነተን ኣንስቲ ዝበሎ መልእኽቲ ክንደግመሎም የድሊ እዚ ከኣ ኣትን ኣንስቲ ‘ከመይ ኢልክን ኢኽን ነቲ ሕያው ኣብ ማእከል ሙታን ተናድያኦ ዘሎኽን’ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ።


text:
Radio Erena: 09 December 2016
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣተግቢረዮ ዝበሎ ወሰኽ ደሞዝ ኣባላት ሰራዊት ‘ስማዊ’ ብዝብል ምዕዝምዛማት ይቕጽል ኣሎ።
ካብ ዝተፈላለየ ኣሃዱታት ኤርትራ ብብዝሒ ናብ ስደት ዝውሕዙ ዘለዉ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ፣ ብዛዕባ እቲ መንግስቲ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ዝሕሰብ ወሰኽ ደሞዝ ብዝምልከት ዝህቦ መብርሂታት፣ መናውሒ ግዜን ሃልኪን ጥራይ’ዩ ክብሉ’ዮም ዝገልጽዎ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ወሰኽ ደሞዝ ሰራዊት ከምዘተግበረ ድሕሪ ምግላጹ ጥራይ፣ ኣማኢት ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ዶባት ሱዳንን ኢትዮጵያን እናሰገሩ ፖለቲካዊ ዑቕባ ምሕታት ይቕጽሉ ምህላዎም ዝፍለጥ’ዩ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ነቲ ኣውራ ጠንቂ ስደት ምዃኑ ዝንገረሉ ዘሎ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ናብ 18 ኣዋርሕ ከምዘየውርዶን፣ ኣብ ክንድኡ ግና ክሳብ 700 ሚእታዊት ዝግመት ወሰኽ ደሞዝ ከምዝገበረሎምን ይጉስጉስ እኳ እንተሎ፣ በንጻር እዚ ግና፣ ሰራዊት ንኣተገባብራ እቲ ናይ ደሞዝ ወሰኽ ይቃወም ከምዘሎ ኣቐዲሙ ተቓሊሑ’ዩ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ግብሪ ዘይጭበጡ መብጽዓታት እናኣተወ ዕድመ መንእሰያት ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንምብላዮም ዝኣለሞ ውዲት’ዩ ክብሉ ሬድዮ ኤረና ብዛዕባ ወሰኽ ደሞዝ ብዝምልከት ዝተወከሰቶም ኣባላት ሰራዊት የረድኡ።
እቲ መንግስቲ፣ ካብ ሃገራት ኤውሮጳ ሚልዮናት ኤውሮ ሓገዝ ንምርካብ፣ ኣብ ግብሪ ዘይሰርሓሉ ፕሮጀክታትን ወሰኽ ደሞዝን ዝብሉ መደባት ደጋጊሙ ይጉስጉሰሉ ከምዘሎ ዝፍለጥ’ዩ።
መንግስቲ ደሞዝ ኣባላት ሰራዊት ክሳብ 1800 ናቕፋ ክብ ከምዘበሎ እኳ እንተሓበሮም፣ ኣብ ኢዶም ዝበጽሕ ገንዘብ ግና ካብ 300 ናቕፋ ዘይበዝሕ ምዃኑ’ዮም ዝሕብሩ።
እቲ መንግስቲ፣ ካብ ወርሒ ሓምለ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ኣትሒዙ ዝሕሰብ ንመብዛሕትኦም ኣባላት ሰራዊት ዘጠቓለለ ናይ 1800 ናቕፍ ወሰኽ ደሞዝ ከምዝገበረሎም ብምግላጽ፣ ናይ ስድራ ቤት፣ ቅሙጥ ትሕጃ ሕሳብ፣ መስርሒ መንበሪ ኣባይቲ፣ ግብሪ፣ ደበስ ስውኣት፣ መማቕርትን ናይ ህግደፍ ወርሓዊ ክፍሊትን ዝብሉ ተቖራጺ ሕሳባት ከምዘለዎም’ዩ ዘርዚርሎም።
ተቖራጺ ሕሳብ ጎዲሉ ኣብ ኢዶም ዝበጽሕ ጽሩይ ደሞዝ 300 ናቕፋ ጥራይ ምዃኑ ዘሻቐሎም ኣባላት ሰራዊት፣ ኣብ ኣኼባታት ተደጋጋሚ ሕቶታት የቕርቡ ምህላዎም ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና፣ ኣብ ርእሲ’ቲ ዘሎ ናይ ናብራ ክብሪ፣ ኣብ ኣሰራርሓ’ቲ መንግስቲ ‘ውን እምነት ስለዘይብሎም ምዃኑ የረድኡ።
ብመሰረት እቲ ወጺኡ ዘሎ መምርሒ፣ 32 ሚእታዊት ናይቲ ዝውሰኽ ደሞዝ፣ ተቖራጺ ንስድራቤታት ኮይኑ፣ ስድራቤታት ዘይብሎም ከኣ ኣብ ባንክ ተቐማጢ ክኾነሎም’ዩ እቲ መንግስቲ ወሲኑ ዘሎ።
16 ሚእታዊት ናይቲ ዝውሰኽ ደሞዝ ከኣ ንመስርሒ መንበሪ ኣባይቲ ምዃኑ’ዩ ዝንገሮም ዘሎ።
እንተኾነ፣ እቲ መንግስቲ ኣቐዲሙ ንተጋደልቲ ክሰርሓሎም ዝተመባጽዖ መንበሪ ኣባይቲ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ 20 ዓመታት ሓሊፉ፣ እቲ መብጽዓ ከምዘይተተግበረ ብምዝኽኻር’ዮም ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንኣተገባብራ ወሰኽ ደሞዝ ዝቃወሙ ዘለዉ።
መንግስቲ ኤርትራ ንሓለፍቲን ሰብ ፍሉይ ረብሓን እንተዘይኮይኑ፣ ንዝበዝሑ ተጋደልቲ ኣብ ኣስመራ ከባቢ ማይ ሑጻን ካልእ ከተማታትን ክሰርሓሎም ዝተኣተዎ መብጽዓ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ከምዘየተግበረ ይፍለጥ።
በንጻር’ዚ ክልተ ካብ ሚእቲ ግብሪ ጥራይ ንዝኸፍሉ ኣብ ወጺኢ ንዝርከቡ ደገፍቲ ህግደፍ፣ ብዶላርን ኤውሮን መሬት ክሸጠሎምን፣ ቅድሚ ናይዞም ተጋደልቲ ንኽሃንጸሎም ይጓየን ምህላዉ’ዩ ዝንገር።
ሓያሎ ገዳይም ተጋደልቲ፣ መንግስቲ ንዝኣተወሎም መብጽዓታት ብምጥላሙ ጥራይ ዘይኮነ፣ ገዛውቲ መንግስቲ ንምውራስ’ውን ብሰበይ ሰብካን ምስ ሓለፍቲ ብዘለካ ቅርበትን ጥራይ ይስርሓሉ ምህላዉ’ዮም ዘማርሩ።
ብዘይካዚ’ውን ንስንኩላን ተጋደልቲ ኣብ ማይተመናይ ከባቢ እንዳ ኮካ ክህነጸሎም ምዃኑ ተመባጺዑ እምነ-መሰረት ዘንበረሉ ህንጻ፣ ነቶም ንሓያሎ ዓመታት ሃረር ዝበሉ ስንኩላን ዛጊት ከምዘይተዋህበ’ውን ይፍለጥ።
=========================


text:
ንህዝብን ሃገርን ኤርትራ ካብ ናይ ውሽጥን ግዳምን ጸላእቲ ምሕላው ፡ ብመሰረቱ ድማ ትግባረን ቀጻልነትን ሃገራዊ ቅዋም ምውሓስ ካብ ቀዳሞት ሓላፍነታት ሰራዊት ምክልኻል እዩም። ሰራዊት ኣብ ምክልኻል ፡ ምድሓን፡ ምዕቃብን ምስግጋርን ልዕልናኣ ዝወነነት ኤርትራ ብመሪሕነት ዝነጥፍ ስለዝኾነ ድማ ካብ ህዝቢ ዝበረኸ እምንቶ ኣለዎ።
ካብ ህዝቢን ናይ ህዝቢን ዝኾኑ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ካብ ግዳምስ ይትረፍ ነቶም ካብ ጸቢብ ጉጅለ ህግደፍ ዝወፍሩ ረቀቕጢ ወራራት ኣብ ዝባኖም እንዳጽሓዩ ክሳዕ ሕጂ ሃገር ምስ ኩሉ ጸገማታ ደው ኢላ ክትጸንዕ ኣኽኢሎም ዘለው ኣብ ጅግንነት ዝነብሩ ጓሶት ሃገር’ዮም። ታሪኽ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ታሪኽ መኸተን ምጽማምን ፡ ታሪኽ ኣብያን ሓለዋን፡ ታሪኽ መስዋእቲን ሕልፈትን ኮይኑ ኽስነድ እንከሎ እምበኣር ነዚ ታሪኽ እዚ ዘቖሙ ካብ ብርኪ ህዝቢ ዝወጽኡ ከራህቲ ሕሰም ህዝቦም ዝኾኑ ጀጋኑ ወለዶታት ክወራረሱ ዝለዝጸንሑ እዩ።
ቅድሚ ሽውዓተ ዓመት ኣብ ጥሪ 21 ናይ 2013፡ ንዴሞክራስያዊ ለውጢ መስዋእቲ ዝኸፈሉ መኮንናት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዘስመርዎ ሓደ ሓቂ እንተነይሩ ድማ ሰራዊት ሕሰም ህዝቢን ሃገርን ክቕንጥጥ ዝለዓለ ዓቕሚን ባይታን ከምዘለዎ እዩ። እቲ ናይ 2013 ፍጻሜ፡ ውጽኢቱ ብዝተፈላለዩ ረቛሕቲ ምሉእ እኳ እንተዘይነበረ፡ ሓይልታት ምክልኻል ንጽባቐን ድሕነትን ኤርትራ ሰለም ከምዘየብሉ ንህዝቢ ዘመስከርሉ ገዚፍ ሃገራዊ ወስታ እዩ ነይሩ።
እቶም ውፉያት ፣ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ከምኡ’ውን ድሕነት ሃገር ብዙሕ ዝደመዩ -ዝተዋግኡን ዜዋግኡን -ሓርበኛታት ኮይኖም ፣ ሕቶኦም ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዝነበረ። ፖለቲካውያን እሱራት ጉዳዮም ፍርዳዊ መስርሕ ክኽተል፡ ቁዋም ኪትግበር፡ ስሉሳን ኣካላት መንግስቲ እንዳተሓላለዉን እንዳተጸላለዉን ክሰርሑ፡ ብቐንዱ ድማ ንግስነት ሓደ ሰብኣይ ተኣልዩ ብንግስነት ቅዋም ይተካእ ዝብሉ ሃገራውያን ጠለባት ሓዚሎም እዮም ንለውጢ ተበጊሶም።
እታ ብኩሉዓይነታዊ መስዋእቲ ዜምጸእዋ ናጽነት፣ እታ ዶባታ ከይድፈር ዳግም ዝተበጀዉላ ሃገር መጻወቲ ውሑዳት ኪትከውን ምርኣይ ሕልነኦም ስለዘይፈቐደሎም እዮም ድማ ልዕሊኦም ዝርከቡ ጀነራላት ኪገብርዎ ዝግባእ ተበግሶ ወሲዶም ንለውጢ ዝነቐሉ።
ካብ እዋኑ: ዕላመኦም ብመስዋእቶም ራህዋ ብዙሓት ምርግጋጽ ስለዝነበረ ፣እቶም ጀጋኑ: ፎርቶ ደዪቦም ስርሒት ድሕሪ ምፍጻሞም ወዲ ዓሊ ኪስዋእ ከሎ: ኣብረሃም ገብረሚካኤል፡ ኣለም ግዝዋን በርሀ ዕንሹን ተኸቢቦም ድሕሪ ምትሓዞም ተረሺኖም ድዮም ወይስ ብህይወት ይሳቐዪ ኣለዉ ብዕሊ ዝፍለጥ ነገር የለን።
እዞም 3/4 ናይ ዕድሚኦም ንናጽነትን ምኽባር ሉዓላውነትን ዝወፈዩ ግን ከኣ ብዘይ እኹል መለሳን ካሕሳን ምስ ሃገር ደዉ ዝበኡ ደቂ ህዝቢ ፣ኣብ ፎርቶ ዘልዓልዎ ሕቶ ናይ ህዝቢ ሕቶ እምበር ናቶም ናይ ውልቆም ወይ ናይ ሰራዊት ምክልኻል ጥራይ ኪኸውን ኣይመረጹን። ጠለባቶም ሃገራዊ ፍታሕ ክሰምር እምበር ናይ ሰራዊትን መነባብሮን ሕቶ ኣይነበረን። ዘይከምቶም ሰራዊት ካልኦት ሃገራት ዝገብርዎ ናይ ደሞዝ ፡ መነባብሮን ሽመትን ጠለባት፣ እዞም ጀጋኑ-ፎርቶ ልበኖኦም ኣስፊሖም ቅዋም ክትግበር፣ ብዘይ ፍርዲ ዝተኣሰሩ ኣሽሓት ንጹሃት እሱራት ኪፍትሑ ፣ህዝቢ ኤርትራ መሰላቱ ኪኽበርዮም ኪሓቱ መሪጾም።
ንሳቶም ዘቕረብዎ ጠለብ ንክቡር ባህሊ ሓይልታት ምክልኻል ዜንጸባረቐ’ዩ ኔሩ። ብቐንዱ ድማ ንተራ ሓይልታት ምክልኻል ኣብ ምዝዛም ስቓይ ህዝቢ ኤርትራ ዜዘኻኸረዩ። ሰራዊት ኣብ ዝኾነት ሃገር ናይ ለውጢ ልኡኽዩ። ብፍላይ እቲ ህዝቢ ዜቐድም ሰራዊት ተርኡ ብግቡእ እንተተጻዊቱ፣ ናይ ሓንቲ ሃገር ዋሕስ ድሕነትዩ።ግብጺ ናብ ገደል ኣብ ዘምረሓትሉ እዋን ብሰራዊት ምክልኻል ናይታ ሃገር ዝተወሰደ ናይ ድሕነት ስጉምቲ፣ ቱርኪ ናብ ጸድፊ ኣብ ዝተጓዕዘትሉ እዋን ብመራሕቲ ሰራዊት ቱርኪ ዝተኸፈለ መስዋእቲ፡ ከምኡ’ውን ዙምባቤ ንዝሸምገለ መላኺ ኽትኣሊ ሰራዊታ ዝተጻወቶ ተራ ናይ ቀረባ እዋን ኣብነታት እዮም።
ስለዚ መራሕቲን ኣባላትን ምክልኻል ኤርትራ እቲ ኣብ ጥሪ 21 ዝተጀመረ ገዚፍ ዕማም ብምዝዛም ፣ ኤርትራ ብቅዋም እትመሓደር፣ ህዝባ ብሰላምን ሓርነትን ዝነብረላ ሃገር ኪትከውን እጃሞም ኬልዕሉ ታሪኽ ዝሓቶም ሓላፍነትዩ። መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ለውጢ ብሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኪመጽእ ብሃንቀውታ ዝጽበየሉ ዘሎ ምኽንያት ድማ- ካብዚ ሓቂ’ዚ ዝነቅልዩ።
ዘልኣለማዊ ዝኽሪን ክብሪን ነቶም ንናጽነት፡ ሓለዋን ቀጻልነትን ኤርትራ ህይወቶም ፡ ኣካሎምን ግዜኦምን ዝሰውኡን ገና ዝስውኡ ዘለዉን ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ!


text:
Radio Erena: 21 August 2017
ፖሊስ ኢጣልያ፣ ኣብ ሓደ ኣረጊት ህንጻ ከተማ ሮማ ተዓቝቦም ንዝጸንሑ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝርከብዎም ኣስታት ሓደ ሽሕ ስደተኛታት ብሓይሊ ናብ ግዳም ኣውጺኡ።
እዚ ፖሊስ ኢጣልያ፣ ኣብቲ ብቀዳም፣ 19 ነሓሰ ዘካየዶ ስደተኛታት ካብቲ ህንጻ ናይ ምስጓግ ስርሒት፣ ነፍሰ ጾራት ደቂንስትዮን ህጻናትን ከይተረፉ’ውን ግዳያት ጌሩ ከምዘሎ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ካብት ከተማ ሓቢሮም።
ኢጣልያ፣ ንስደተኛታት ዝኸውን እኹል መንበሪ ኣባይትን ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ከተዳሉ ብዘይምኽኣላ፣ ናብታ ሃገር ዝኣትዉ ስደተኛታት ናብ ካልእ ክሳብ ዝግዕዙ ኣብ ጎደናታት’ዮም ክናበሩ ዝጸንሑ።
እዚ ኣብ ማእከል ከተማ ሮማ፣ ከባቢ መደበር ባቡር ተርሚኒ ዝርከብ ኣረጊት ህንጻ፣ ንኽመሓያሽ ተባሂሉ ዝኾነ ኣገልግሎት ካብ ምህባ ደው ኢሉ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፣ ካብ 2013 ኣትሒዞም መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝኾኑ ስደተኛታት ብዘይፍቓድ ክሰፍርዎ ጀሚሮም።
ቤት ፍርዲ እታ ሃገር፣ እቶም ስደተኛታት ካብቲ ህንጻ ብሓይሊ ክወጹ ኣብ 2015 ወሲኑ እኳ እንተጸንሐ፣ ክሳብ ቀዳም 19 ነሓሰ ከይተተግበረ’ዩ ጸኒሑ።
እዞም ብሓይሊ ፖሊስ ካብ ዝነበርዎ ህንጻ ተሰጕጎም ዘለዉ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝኾኑ ኣስታት ሓደ ሽሕ ሰባት ኣብዚ እዋን’ዚ ብዘይ ዝኾነ መጽለሊ ኣብ ጎደናታት ተደርብዮም ይርከቡ።
ትካላት ግብረ ሰናይ መሰረታዊ ሓገዛት ይገብራሎም እኳ እንተለዋ፣ ብዛዕባ መጻኢኦምን ውሕስነት ምንባሮምን ግና ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ከምዘሎ ዝተፈላለዩ ወገናት ካብ ከተማ ሮማ የመልክቱ።
ኢጣልያ፣ ነዞም ስደተኛታት ካብቲ ህንጻ ትሰጉግ ዘላ፣ ህወይት ስደተኛታት ኣብ ባሕሪ ብምድሓን ንዝተፈልጡ ኤርትራዊ ኣባ ካህን፣ ሙሴ ዘርኣይ፣ ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታት ተሓባቢሮም ብዝብል ንዘቕረበትሎም ክሲ፣ ካብ ብዙሓት ወገናት ተቓውሞ ይውሕዛ ኣብ ዘለወሉ እዋን’ዩ።
====================


text:
ዛዕባ ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ዓለም ዝትንትን ሊመስ እተሰምየ ወርሓዊ መጽሔት ኣብ ናይ መወዳታ ሕትመቱ፡ ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ናይ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ቤተ ክርስቲያን ብዝብል ኣርእስቲ ሰፊሕ ሓተታዊ ትንተና ንንባብ ኣብቂዑ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ናይ መጽሔት ሊመስ ዋና ኣሰናዳኢ ሉቾ ካራቾሎ፥ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ልዑል ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካን ጸረ ዕቀዳን፡ እንክብሉ ይገልጽዎም፡ እታ ናይ ሊመስ ናይ መወዳእታ ሕትመት ንንባብ ንምብቃዕ ኣብ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ፥ ሰፊሕ መብርሂ ከምእተወሃበሉ እንክንገረ፡ ኣብቲ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ዝተሳተፉን ዘረባ ዘስምዑን ናይ ኢየሱሳውያን ማሕበር ኣባል ናይቲ ማሕበር ካቶሊካዊ ስልጣኔ እተሰምየ ኣብ 1850 ዓ.ም. ዝተመስረተ ክልተ ሰሙናዊ መጽሔት ዋና ኣሰናዳኢ ኣባል ማሕበር ኢየሱሳውያን ኣባ ኣንቶኒ ስፓዳሮ፥ መጽሔት ሊመስ፥ ዝኽሪ መበል ሓምሻይ ዓመት ሕርየት ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ምኽንያት ኣብ ዘቐረቦ ናይ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ፡ ኣብ እዋን ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ቤተ ክርስቲያን ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካን ከምኡ እውን ናይ ባህሊ ዓለም ዝተፈላለየ ርእይቶ ብምቕራብ ኣብ ተክለ ሰብነት በርጎሊዮ ከስተንትን ዓቢይን ኣገዳስን ምዃኑ የመልክቱ።
ናይ መወዳእታ ሕትመት ሊመስ
እቲ ብጣልያንኛ ቋንቋ ዝሕተም ዓለም ሓቆፍ ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ተንታኒ መጽሔት ኣብ ናይ መወዳእታ ሕትመቱ፡ ፍራንቸስኮን ናይ ቤተ ክርስቲያን ስርዓተ ምሕደራን ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዘቕረቦ ናይ መጽናዕቲ ጽሑፍ፡ ናይ ቅድስቲ መንበር ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ዝድህስስ ኰይኑ፡ ኣብ እዋናዊት ናይ ር.ሊ.ጳ. በርጎሊዮ ቤተ ክርስቲያን ኩነትን ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ትጽቢታቱ ዝተማእከለ እዩ፡ ኣብቲ ንቤተ ክርስቲያን ካብቲ ክልኩል ዝበሃል ንቤተ ክርስቲያን ሸፊንዋ ዝነበረ ጉልባብ ናጻ ዝገበረ ናይ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ውልቃዊ ጠባይ ሰብኣዊ መንነት ንምምርማር ዘይኰነስ በንጻሩ ታሪኻዊ ኩነታ ንምምልካት ዝሃቀነ ምዃኑ ካራቾሎ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ይሕብሩ።
ሓዋርያዊ መገሻታት ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ
ናይ ቤተ ክርስቲያን ስነ መልክዓ ምድራዊ ፖለቲካ ውጠና ኣዚዩ ግልጺ እዩ፡ ቅዱስ ኣቦና ይብሉ ኣባ ስፓዳሮ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ቅዱስነቶም ብመደብ ዓለም ለኻዊ ይኹን ብብሔራዊ መንፈሳዊ መገሻታቶም ኩሉ ኣቢሎም፡ ኣብ ዓለም ንዘሎ ጋህ ዝበለ ቁስሊ ክትንክፉ ምድላዮም ተስተውዕል። ኣብቲ ጸገምን ማእለያ ዘይብሉ ስቓይን ዘለሉ ዝቖሰለን ከባቢ ንኣብነት ኣብ ላቲን ኣመሪካን ኣፍሪቃን ዝገበርዎ ሓዋርያዊ መገሻ ምጥቃስ ዝከኣል እዩ ኢሎም።
ቅዉም ነገራት
እቲ ነቲ ቅዱስነቶም ዝኽተልዎ ስልተ ምሕደራ ቤተ ክርስቲያን ንኣብነት ኣብ ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ንኽዀኑ ምምራጾምን ኣነባብራን ኣገላልጻን ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ናይ ቀረባ ተሓባበርቲ ጳጳሳውያን ኣባይቲ ምኽርን ቅዱሳት ማሕበራትን ኣባይቲ ጽሕፈትን ከመይ ክኸውን ኣብ ዘመላኽት እዩ፡ ኵሉ ከምዝፈልጦ እውን ኣብ ዓለም ህቡብ-ተፈታዊ ተክለ ሰብነት ዘለዎም እዮም።
ህቡብነት-ተፈታውነት ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ዓለም ህቡነትን ተፈታውነትን ዘለዎም እዮም፡ እቲ ሊመስ መጽሔት ካብ ዘካየዶ ጭብጥታት ብስን ኣሃዝ ዝትንትን መጽናዕቲ ንምቕራብ ሕቶ ካብ ዘቕረበሎም ልዕሊ 54 ሚእታዊ ንናይ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ሰብኣውነትን ተክለ ሰብነትን ዝድግፉ ከምዝዀኑ ክፍለጥ እንከሎ፡ ስፓዳሮ እውን ብወገኖም ዘስምዕዎ ዘረባ እንከጠቓልሉ፡ ዓቢይ ግብረ ገባዊ ዕሴት ወይ ከኣ ክቡር ዝዀነ ግብረ ገባዊ ዋጋ ዝዓሰሎ ተክለ ሰብነት ዝውክሉን ንልቢ ሰብ ዝዛረቡን ንውስጠ ምዃን ሰብ ቃሎም ዘብጽሑን እዮም፡ ስለዚህ እዩ ድማ ህላውነቶም እዚዩ ኣገዳሲ ዝበሃል ኢሎም።


text:
ጳጳሳዊ ናይ ስነ ምርምር ተቕዋም ዘሰናደዎ ዕለት 12 ታሕሳስ 2018 ዓ.ም. ዝተኸፍተ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ብዛዕባ ናይ ገበን ጉጅለታት ዘካይድዎ ንግድ ሰብ ንምውጋእ ዝመክር ኣፍሪቃውያን ደቀንስትዮ ደያኑን ዓቃቤ ደያኑን ኣሳቲፉ ደቀንስትዮ ኣፍሪቃውያን ኣደዳ ንግድ ሰብ ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣማእኪሉ ዝተካየደ ዓመታዊ ዓውደ ጉባኤ ዕለት 14 ታሕሳስ 2018 ዓ.ም. ተዛዚሙ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ጳጳሳዊ ናይ ስነ ምርምር ተቕዋም ዘዳለዎ ዛዕባ ንግድ ሰብ ዘማእከለ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተዋጽኣ ደናይኑን ዓቃቢ ደያኑን ብጠቕላላ ልዕሊ 50 ካብ ዝተፈላያ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተዋጽኣ ደቀንስትዮ ኣኽበርቲ ሕጊ ዘሳተፈ ዓውደ ጉባኤ፡ ጓለንስተይቲ ብዛዕባ ሕይወትን ሰብኣዊ ፍጥረትን ዘለዋ ኣመለኻኽታን ብዛዕባ ስቓይን ብዛዕባ ሕግን ፍትሕን ምትሕብባርን ጉዳይ እውን ጥንቁቕን ልዑልን ክኸውን እንከሎ፡ ነዚ ዓቢይ ግምት ብምሃብ፥ ደያኑ ኣፍሪቃ ብዛዕባ ንግድ ሰብን ናይ ገበን ጉጅለታትን ኣብ ዝብል ርእሰ ጉዳይ ሰፊሕ ምይይጥ ከምዘካየዳ ልእኽቲ ጋዜጠይና ቫቲካን ነውስ ኣድሪያና ማሶቲን ሊንዳ ቦርዶኒን ካብ ዘመሓላለፈኦ ሓበሬታ ክፍለጥ እንከሎ፡ ደቀ ንስትዮ ኣፍሪቃውያን ይዅና ዘይኣፍርቃውያን ካብቲ ልዑል ሰብኣዊ ክብር ዘሕስር ናይ ገበን ጉጅለታት ንመደለቢ ሃብቲ ገንዘብ ዝጥቀምሉ ጸያፍ ተግባር መጋበሪያ ፍትወተ ስጋ ንኽላቀቓ ዝተፈላለየ ጐስጓስን ዘካይዳን ብዙሓት ደቀንስትዮ ዘድሓናን ኣባልማሕበር ደናግል ኮንሶላታ ኢጣሊያዊት እናቴ ኤውጀኢያ ቦነቲ ከምተዓዛቢት እውን ከምእተሳተፋ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ንግድ ውሳጣዊ ኣካል ሰነብነት ምስፋሕ ኣብ ኣፍሪቃ
እናቴ ቦነቲ ብዛዕባ እቲ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ ኣመልኪተ፡ ቅድም ቀዳድም እወታዊ ምንባሩን ነቲ ሕጻናትን ገዛእ ርእሶም ንምክልኻል ዓቕምን ብቕዓትን ንዘይብሎም ኣፍሪቃውን ብናይ ገበን ጉጅለታት ተገዲዶም ንዝተፈላለዩ ጸረ ሰብኣዊ ክብሪ ዝቃልዑ፡ ናይ ህብረ ኢዳስትሪታትን ናይ ገበን ጉጅለታት ህርፋን ንምድላብ ብሃብቲ ገንዘብን መርወዪ ንኽዀኑ፡ ካብቲ ዝወደቕሉ ሓድሽ ግሊያነት ንኽላቀቑን ነቶም ሰብኣዊ ክብሪ ብዘሕስር ክሳብ ሞት ንዘብጽሕ ዘስካሕክሕ ተግባር መጋብርያ ንኽዀኑ ዝሽየጡን ዝልወጡ ንምድሓንን ተሓተትቲ ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ብምክትታል ንፍርዲ ንምቕራብ ዝግበር ጻዕሪ ካብቲ ዘለዎ ብዝለዓለ ደረጃ ተበራቲዑ ክቕጽል ኣለዎ ቢለን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዘይሕጋዊ ንግድ ውስጠ ሰብኣዊ ኣካል ሰብ ይሰፍሕ ኣሎ ኢለን፡ ሓንቲ ነፍሰ ጹር ኣደ ኣብ ቤት ሕክምና ክትሓርስ ምስ እትኸይድ ድሕሪ ሕርሲ እቲ ሕጻን ሙት ኰይኑ እዩ ተወሊዱ ዝብል ናይ ሓሰት ጸብጻብ ሓኪም ዝወሃበን ኣዴታት ውሑዳት ኣይኰናን፡ ድሮ እቲ ሕጻን ንንግድ ውስጠ ኣካል ሰብ ክውዕል ተሸይጡ እዩ፡ ስለዚህ እዚ ዓቢይ ገበን ክትትል ዘድልዮ ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ምዃኑ ይገልጻ። እቲ ዓውደ ጉባኤ ኣዴታት ኣፍሪቃ ፍትሒ ክረኽባ ዝብለ እውን ምዃኑ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየደኦ ቃለ መሕትት ሓቢረን።
ከምዚ ዝኣመሰለ ዓውደ ጉባኤ ኣገዳስን ወሳንን ኣዩ ኣብ ቃልሲ ጸረ ናይ ገበን ጉጅለታት
ኣብቲ ዓውደ ጉባኤ ዝተሳተፋ ናይጀሪያዊት ናይ ናይጀሪያ ላዕለዋይ ፈደራላዊ ቤት ፍርዲ ዳይና ሰሲሊያ ኦላቶረጉን ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየደኦ ቃለ መሕትት፥ ንግድ ሰብ ኣብ እንነብረሉ ዓለም ፍልይ ብዝበለን ነቲ እዋናዊ ስልጡን ዝዀነ ብስነ ኣሃዝ ዝተራቐ መራኸቢ ብዙሃን ዝጥቀም እዩ፡ ናይጀሪያ ንኣብነት ይብላ፡ በዚ ዓይነት ሓደጋ ንግድ ሰብ ኣዚየን ካብ እተጠቕዓ ሃገራት ዓለም እያ፡ ብዙሓት ናይ ገበን ጉጅለታት ንዝተፈላለዩ ጸረ ሰበኣውን ጸያፍን መጋበርያ ዝዀና ደቀንስትዮን ትሕቲ ዕድመ ሕጻናትን ብዝተፈላለየ መገዲ ናብ ኤውሮጳ ንክወጹ ከምዘሰጋግሩን፡ ነቶም ዝስደዱ ስራሕ ክትረኽቡ ኢዅም ብዝብል ምስምስ ናብ ኤውሮጳ የብጽሑን ኣብ ኤወሮጳ ምስ ኣተዉ ዝቕበልዎም ናይ ገብን ጉጅለታት እያቶም፡ ስለዚህ እዚ ዓይነት ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊ ፍጥረት ዝወርድ ዘሎ ሓደጋ ተሓተትቲ ንፍርዲ ንምቕራብ ዘኽእል ከቢድ ናይ መቕጽዒ ሕጊ ብብሔራውን ዓለም ለኻውን ደረጃ ክህሉን ዓለም ሓቆፍ ምትሕብባር ሓይሊ ጸጥታን ኣባይቲ ፍርድን ወሳኒ እዩ ኢለን።
ንግድ ሰብ፥ ክብሪ ሰብ ዘጽንት ገበን
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ቅድም ክብል እውን በነዲክቶስ መበል 16 ንግድ ሰብ ጸረ ሰብኣዊ ገበን እዩ፡ እዚ ኸኣ ሰብኣዊ ፍጥረት ዝንጽልን ክብሩ ዘሕስርን ናብ ግኡዝነት ዝቕይር ምዃኑ የተሓሳስቡ፡ ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣውን መግረፍትን ዓመጽን ናይ ወሲብ ዓመጽን ንግድ ናይ ሰብነት ውሳጣዊ ኣካልን ኵለ መዳያዊ ምዝመዛን ዝኣመሰሉ ጸረ ሰብኣውያን ተግባራት ንምውጋድ፡ ይብሉ ብፁዕ ኣቡነ ሶሮንዶ ናይ ጳጳሳዊ ናይ ስነ ምርምር ተቕዋም ዋና ኣመሓዳሪ እውን ብውገኖም ስም ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየድዎ ቃለመሕትት፡፥ ናይ ኩሉ ምትሕብባር ይሓትት፡ ብዙሓት ደቀንስትዮ ማእለያ ንዘይብሉ ጸገማትን ኢሰብኣዊ ተግባራትን ክቃልዓን መጋበሪያ ሩካቤ ንኽዀና ምድራኽ ኣብ ልዕሊ ፍቕሪ ዝፍጸም ክሕደት እዩ፡ እዚ ክሕደት’ዚ ካብ ሕልፈት ዝገደደ እዩ ኢሎም።
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ፥ ኣደዳ ንግድ ሰብ ዜጋታት ናይ ደያኑ ህርኩት ጻዕሪ ማእከል ክዀኑ
ር.ሊ.ጳ. ኣብ ወርሒ ጥሪ 2016 ዓ.ም. ኣብቲ እዋን ኣብ ሃገረ ቫቲካን ተኻይዱ ኣብ ዝነበረ ዓለም ሓቆፍ ዋዕላ ጸረ ንግድ ሰብ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ ደያኑ ኣብ ዕዮኦም ነቶም ኣደዳ ንግድ ሰብ ዝዀኑ ዜጋታት ቆላሕታ ክገብሩ እንክብሉ ጻውዒት ኣቕሪቦም፡ ካብቲ መጻወዲያ ጊልያነት ተላቒቖም ምስ ሕብረተሰብ ተወሃሂዶም ክብሮም መሰሎም ተሓልዩ ከንብሮም ዘኽእሎም ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ሕንጸት ክረኽቡ ይግባእ፡ ደቀንስትዮ ካብቲ ሓድሽ ጊልያነት ክላቐቓ ኩሉ በቢ ዘለዎ ሓላፍነት ክነጥፍ እውን ኣተሓሳሲቦም ከምዝነበሩ ዘኪሮም፡ ኣብ ዓመት 50 ሚሊዮን ደቀንስትዮ ኣደዳ ንግድ ሰብ ከምዝዀናን ብፍላይ እቲ ዝለዓለ ሚእታዊ ኣብ ክፍሊ ዓለም ኣፍሪቃ ዝረኣይ እዩ ይብሉ።
እቲ ዝተኻየደ ዓውደ ጉባኤ፥ መንእሰይ ኣፍሪቃ ብዛዕባ ንግድ ሰብን ናይ ገበን ጉጅለታን ዝምልከት ሓበሬታ ክህልዎን ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ካብ ኣባይቲ ትምህርቲ ጀሚሩ ኣፍልጦ ክረብን ናይ ሃገሩን ናይ ገዛእ ርእሱን መጻኢ ቀንደይና ተዋሳኢ ክኸውን ክድገፍ ኣለዎ ዝብል ሓሳብ እውን ከምዘቕረበ ልእኽቲ ጋዜጠይና ቫቲካን ነውስ ሊንዳ ቦርዶኒ ሓቢረን።


text:
ሃገራት ደቡብ ምብራቕ ኢሲያ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል እሱራት ካብ ኣብያተ ማእሰርቲይፈፍትሓ ከምዘለዋ ተፈሊጡ።ብኻሊእ ዜና ሃገራት
ምንቅስቓሳት ሰባት ንምድራት ዝወሰድኦም ስጉምትታት ቀልጢፈን ብምፍኳስ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዳግም ክደግስ ክገብራ ይኽእላ እየን ክብል ውድብ ጥዕና ዓለም ኣጠንቂቑ።
ኣብ ዙሪያ ዓለም ሃገራት ብእሱራት ካብ ዝተፃበቡ ኣብያት ማእሰርቲ ንእሱራት ምፍትሐን ቀፂለን ኣለዋ።ዝለዓለ በዝሒ እሱራት ከምዘለወን ዝእመና ሃገራት ደቡብ ምብራቕ ኢሲያ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ይወስዳ ኣለዋ።ለበዳ ኮቪድ-19 ንምክልኻል።
እሱራት ብበዝሒ ኣብ ዝርከቡለንን ዝተፃበቡለንን ሃገራት ምፍታሕ እሱራት ግዜ ዝውሃቦ ኣይኮነን ይብሉ ተሓለቕቲ መሰላትን ክኢላታት ጥዕናን።
ኣብ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት /Human Rights Watch/ ናይ ኢሲያ ምኽትል ዳይረክተር ፊል ሮበርትሰን ኣብዞም ኣብያተ ማእሰርቲ ለበዳ ኮሮናቫይረስ እንተተላዒሉ ካብ ቁፅፅር ወፃኢ ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ምክንያቱ ከምዚ ንዝበለ ሕሙም ንምሕብሓብ ድልዋት ኣይኮኑን ይብሉ።
ናይ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮሚሺነር ሰብኣዊ መሰላት ሚሸል ባቸለት ሃገራት ንቶም ኣዚዮም ንሓደጋ ዝተቓልዑ፣ዝሓመሙን ብዕድመ ዝደፍኡን ክፈትሓ ፀዊዖም ኣለው።ናይ ማእሰርቲ እዋኖም ይዛዝሙ ዘለውን ብቀሊል ገበን ዝተፈርዶምን እውን ኣብ ግምት ክኣትው ይፅውዑ።
መፈናተቲ፣ፅርየት፣መሕፀቢ፣እኹል ዝስተ ማይ ኣብዘይብሎም ኣብያተ ማእሰርት ኣብ ወፃኢ ካብ ዘሎ ኩነታት ጥዕና ሰባት ብሕማም ናይ ምትሓዝ ዕድሎም ዝለዓለ እዩ፤ምስተልዓለ ክትቆፃፀሮ እውን ከቢድ እዩ ይብሉ ኣብ ዞባ ኢሲያ ፓሲፉክ ናይ ዓለምለኸ ኮሚቴ ቀይሕ መስቀል ኣማኻሪ ጥዕና ኣብያተ ማእሰርቲ ዶክተር ዛይድ ቶም።
ንናይ መተንፈሲ ስርዓት ዝጎድኡ ከም ሕማም ዓባይ ስዓልን ካልኦት ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ካብ ኣብቲ ማሕበረሰብ ብዝገደደ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ብ100 ግዜ ዝበዝሕ ኣብቶም ኣብያተ ማእሰርቲ ከምዘሎ ወሲኾም ገሎፆም ቶም።
‘’ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ኮቪድ ማዕረ ክንደይ ክጋፋሕ ከምዝኽእል ክሓስቦ እውን የጨንቐኒ እዩ’’ ይብሉ ብምውሳኽ።
ካብ ኮሎምቢያ ክሳብ ህንዲን ዩናይትድ ስቴትስን ኣብ
ዙሪያ ዓለም ሃገራት በዝሒ እሱራት ኣብ ኣብያተ ማእሰርተን ንምፍኳስ ንእሱራት ምፍታሕ ጀሚረን ኣለዋ።
ኢንዶነዝያ ን30,000 ተሃንተፅቲ ምፍታሕ ጀሚራ ኣላ።ታይላንድ እውን እሱራት ምፍትሓ ብዕፅፊ ወሲኻ ኣላ።መይንማር እውን ካብ ዘለውዋ እሱራት ንቶም ርብዒ ዝኾኑ ንኣስታት 25,000 እሱራት ዝሓለፈ ዓርቢ ምፍታሕ ጀሚራ ኣላ።
ኢንዶኖዥያ ኣብ ዓለም ዝተፃበበን ካብ ዓቕማ ንላዕሊ 200 ፐርሰንት እሱራት ዘለዋ ሃ ገር እያ ብመሰረት ኣብ ብሪታኒያ ዝመደብሩ ኢንስቲትዩት ፖሊሲ ምርመር ገበንን ፍትሕን።መይንማር 139ፐርሰንት ታይላንድ ድማ 145 ፐርሰት ካብ ዓቕመን ንላዕሊ እሱራት ኣለወን።
ገለ ሃገራት ናይቲ ዞባ ዝተፃበበ ኣብያተ ማእሰርተን ምፍኳስ ከይኮነስ ናይ ምዕፃው ኣዋጅ ንዝጠሓሱ ኣሽሓት ብምእሳር ንኣብያተ ማእሰርተን የፃብባ ኣለዋ።ኣብያተ ማሰርታ ካብ ዓቐን ንላዕሊ 142ፐርሰት ዝተዳጎኑዎ ማለዥያ ኣሽሓት ሰባት ኣብ ቀረባ ኣሲራ ኣላ።
ብኻሊእ ዜና ሃገራት ዝኣወጅኦ እገዳ ምፍኳስ እንተድኣ ጀሚረን እቲ ለበዳ ክደግስ ይኽእል እዩ ክብል ውድብ ጥዕና ዓለም ኣጠንቂቑ።
‘’ሕዚ እዋኑ ናይ ምፍኳስ ግዜ ኣይኮነን።ኣብ ክንድኡ ክሳብ ሓዲኡ ዘፍልጥ ንርእስና ንሓዱሽ ናይ ኣነባብራ ስርዓት ክነዳሉ ይግባእ’’ ኢሎም ኣብ ውድብ ጥዕና ዓለም ዞባዊ ዳይረክተር ምዕራባዊ ፓሲፊክ ዶክተር ታከሺ ከሳይ ብኦንላይን ኣብዝ ሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ።
እዚ ናይ መጠንቀቕታ መልእኽቲ ዝመፅእ ዘሎ መንግስታት ኣብ ዙሪያ ዓለም ንምፍስሕፋሕ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዝተወስዱ እገዳታት ንምፍዃስ ይሓስቡ ኣብዘለውሉ እዋን እዩ።
ቀዳማይ ምንስቴር ጣሊያን ጁሰፔ ኮንቴ መንግስቶም ኣብ መወዳእታ እዚ ሰሙን ትልሙ ዕላዊ ከምዝገብር ኣብ ፌስቡክ ኣብ ዝፀሓፉዎ መልእኽቲ ገሊፆም።ደረጃ ብደረጃን ዘላቒ ዝኾነን ምኽፋት 4 ግንቦት ግብራዊ ከምዝኸውን ምትንባይ ይክኣል እዩ ኢሎም።
ፓርላማ ብሪታኒያ እውን ደረጃ ብደረጃ ናብ ስራሕ ናይ ምምላስ ኣገባብ ይኽተል ኣሎ።ኣባላት ፓርላማ ንመስርሕ ማሕበራዊ ምርሕሓቕ ብምኽታል ሎማዕንቲ ሰሉስ ክእከቡ ትፅቢት ኣሎ።650 ኣባላት ዘለዎ ሃውስ ኦፍ ኮመን 50 ኣባላት ጥራሕ ክእከቡ እዮም።እቶም ዝተረፉ ብቪዲዮኮንቨረንስ ክሳተፉ እዮም።
ደቡብ ኮሪያ ናብ ስሩዕ ናብራ ትምለስ ኣላ።ናይታ ሃገር ፕሮፈሽናል ቤዝቦል ሊግ ዳግም ክጅምር እዩ።ክልተ ጋንታታት ብዘይካ ደጋፍትን ተመልካትን ኣብ ሱል ተፃዊቶም ኣለው።
ተወሰኽቲ ናይ ድሕነት ስጉምትታት ብምውሳድ ተፃወቲ ቅድሚ ሕድ ሕድ ግጥም ክልተ ግዜ መጠን ምቐት ነብሶም ይልካዕ፤ብኣየር ሰላምታ ምልውዋጥ እምበር ብኢድ ኣይጨበባጡን።


text:
ዶክተር ኣልጋነሽ ፈስሃ ጋንዲ ምስ ጋልፍ ኢንፎርሜሽን ሰንተር
v ኣብ ኤርትራ ጸቕጢ ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ሰብ ይመውት ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ሰብ ይህበስ ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ስብ ይጠፍእ ኣሎ።
v እዛ ተመስሪታ ዘላ ሓድሽ ኪዳን ንኹሉ ኤርትራዊ ልቡ ክትመልሶ ኣለዋ።እምነት ክትህብ ኣለዋ።ኣተኣማማኒት ክትከውን ኣለዋ።
v ምስታ ቆይማ ዘላ ሓዳሽ ኪዳን እንተሰሪሕናን ተሓባቢርናን በዚ ዝርኣየኒ ኩነታት ኢሰያስ ኣብ ቐረባ እዩ ዘሎ።ሕጂ ካባና እዩ።
v ዶክተር መጀመሪያ ታሪኽ ሂወትኪ ምነገርክና ዶ?
ስመይ ኣልጋነሽ ፍስሃ ጋንዲ ይባሃል።ኣብ ዓዲ ጥልያን ተማሂረ ብፖለቲካል ሳይንስ ዶክተሬት ወሲደ።ኣብ ዓዲ ጥልያን ሰላሳ ዓመት ተቐሚጠ፡ ኣብኡ ይሰርሕ፤ ኣብኡ ይነብር።ናተይ ካምባኒ ኣላትኒ ናይ ቢዚነስ ኣድሚኒስትሬሽን።ሓንቲ ጓል ኣላትኒ።
v ድሕሪ ናጽነት ናብ ኤርትራ ተመሊስኪ ነይርኪ። ኩነታት ኤርትራን ስድራኽን ከምይ ረኺብክዮ? ንምንታይ ገዲፍክዮ ተመሊስኪ?
ኣብ 1991 ሃገርና ናጻ ስለዝወጸት ዓዲ ንምርኣይ ተመሊሰ።ናጽነት ስለተረኸበ ህዝቢ ብጠዓሚ ተሓጉሱ ነይሩ።ንካልኣይ ግዜ ኣብ 1992 ምስ ተመለስኩ ኣቦይ ድሕሪ ዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመት ካብ ሱዳን ተመሊሱ።ኣገባብ ኣቐባብላ ናይ ኣቦይ ጽቡቕ ኣይነበረን።እቲ ዘሕዝን ነገር ገዛውተይ ምለሱለይ ኢሉ ምስ መንግስቲ ይቓለስ ነይሩ፡ ክሳብ መወዳእታ ግዜ ግን ኣይመለስሉን።ንሱ ዓመት ዓመት ይመላለስ ነይሩ።እቲ ነገር እናተደባለቐን እንተበላሽወን ይኸይድ ከምዝነበረ ይዝከረኒ።ኣብ መወዳእታ 1999 ግፍዒ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ምስ በዘሐ፤ምግፋፍ ምስ በዘሐ፤ ሓደ ፕረስደንት ተባሂሉ ኣብ ስክራንን ምንዝርናን ምስተራእየ ዘይጠቕም ምዃኑ ምስ ረኣኹ ንኸይምለስ ወሲነ።ብድሕሪኡ ብሱዳን ኣቢለ ወጺአ፡ ኣብ ዓዲ ጥልያን ተሪፈ።ኣብ ዓዲ ጥልያን ድማ ኣንጻር እዚ ባዕድያዊ መንግስቲ ዝገብሮ ዘሎ ግፍዒ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻሩ ክዛረብን ክሰርሕን ጀሚረ።
v ዶክተር ኣብ ብረታዊ ቃልሲ መዓስ ተሰሊፍኪ? እንታይ ተራ ነይርኪ?
ኣነ ሓንቲ ካብተን ካብ ወጻኢ ናብ ሜዳ ኣብ ሰብዓታት ዝኣተዋ ደቕንስትዮ ኮይነ ኣብ ፈለማ ሃገራዊ ጉባኤ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሳቲፈ።ኣብኡ ድማ ማዕርነት ደቕንስትዮ ዝብል ፕሮግራም ሓንጺጸ፡ ብጣዕሚ ገስጋሲ ዝኾነ ፕሮግራም እዩ ነይሩ።በዓል ኣምና ማሊክን ዛህራን ጃብርን ኣብኡ ነይረን።ኣብ መወዳእታ 1969 ክማሃር ኢለ ናብ ዓዲ ጥልይን ከይደ። ኣብ መወዳእታ 1970 ትምህርተይ ገዲፈ ካብ ዓዲ ጥልያን ናብ ሜዳ ኣትየ፡ ተሳቲፈ።ኣብቲ ሃገራዊ ጉባኤ ተሳቲፈ ኣብ ሜዳ ንሓሙሽተ ወርሒ ዝኸውን ኮፍ ኢለ።ወተሃደራውን ሰውራውን ትምህርቲ ወሲደ።ካብኡ ናብ ዓዲ ጥልያን ብምኻድ ትምህርተይ ቐጺለ።ኣብ 1975 ኣብ ኣልጀሪያ ኣኼባ ኣብ ዝተገበረሉ ግዜ ንደቐንስትዮ ወኪለ ተሳቲፈ።ክሳብ 1983 ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ይቓለስ ነይረ። ኣብ 1983 ኩናት ሕድሕድ ምስ ተጀመረ ካብ 1986 ክሳብ 1990 ዘሎ ግዜ ካብ ፖለቲካ ሪሕቐ ጸኒሐ።ኣብ 1991 ናብ ዓዲ ምስ ተመለኩ እቲ ኩነታት ምስ ረኣኹ ናብ ፖለቲካ እንደገና ተመሊሰ።ናተይ ናብ ፖለቲካ ምምላስ እተፈላለየ ርእይቶን ኣገባብን ዘለዎ እዩ። ስለምንታይ ኣብቲ ናይ ወዲ ሰብ ማዕርነትን ክብረት ወዲ ሰብ ክህልዎ ኣለዎ ኣብ ዝብል ጭርሖ ድምጺ እየ ተሳቲፈ።ኣብቲ ዶግማቲዝም(Dogmatism) ዝብል ናይ ፖለቲካ ኣራእያ ኣይክተሎን እየ።ካብኡ ክሳብ ሕጂ ኣቐድም ኣቢለ ከምዝበልኩኻ ካብ ኤርትራ ኣብ 2000 ምስ ወጻኹ ምስ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ምስ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ሁማን ራይት(Human Right) ዝባሃል፤ ምስ ግሪን ፓርቲ(Green Party) ኣባል ስለዝኾንኩ ጉዳይ ኤርትራዊያን ኣብ ወጻኢ ክከታተል ጀሚረ።
v ዶክተር ሕጂ ንስኺ ከም ሓንቲ ተዓዛቢት ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ምስቲ ዘሎ ኩነታት ከመይ ትርእዮ ወይ ትግምግምዮ?
እቲ ኩነታት ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጨቛኒ መንግስቲ ምዃኑ ዘይሳሓት እዩ።ብተግባር ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣርባዓተ ዓመታት ኤርትራዊያን ብብዝሕ ክስደዱ ርኤ።ብሱዳን ንሊብያ ኣቢሎም ናብ ዓዲ ጥልያን ይኣትዉ ኣልዉ።ኣብ ዓዲ ጥልያን ዘድልይ ሓግዛት ኣይዋሃቦምን፡ መንበሪ ወረቐት እንተሃብዎም እዃ ንሰለስተ ወርሒ ይኸውን ኣብ ሰሰለስተ ወርሒ ከተሐድሶ ኣለካ።ኣብ መጀመሪያ 800 ዩሮ ንመነባብርኦም ይህብዎም።በቃ!!ኣብ ልዕሊ ገዛ ዘይብሎም ናይ ሕክምናን መግብን ሓገዝ የብሎምን።ኣብ ማልታ ሓደ ዓብይ ጸገም ተረኺቡ ነይሩ።እታ ኤርትራዊያን ዝሓዘት መርከብ ብጌጋ ናብቲ ቦታ ኣትያ።120 ደቐንስትዮ ዝርከበኦ 220 ሰባት ነይሮም።ናብ ኤርትራ ከምዝምለሱ ተገይሩ።ኣብኡ ገሊኦም ተፈቲሖም ገሊኦም ተኣሲሮም።ሓደ ሮቤል ዝባሃል ተቐቲሉ።እዚ ኩሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊ መንእሰያት እናራኣኹ ከምእውን ኣብ ሳዋ ኣብ ልዕሊ ደቐንስትዮ ዝግበር ብልሽውና ዘሕደረለይ ሕርቓንን ጓሂን፡ ብኸመይ ክቓለሶ፤ ብኸመይ ገይረ እዚ ኣውያት ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ብዝብል ሓሳብን ድሌትን፤ እዚ ግፍዓዊ መንግስቲ ብከመይ ይጠፍእን በቲ ዝገብሮ ዘሎ ግፍዒ ኣብ ዓለም ብኸመይ ይፍለጥ ብዝብል በቲ ዝከኣለኒ መንገዲ ይንቐሳቐስ ኣለኹ።
v ኩነታት ኤርትራዊያን ንምዕዛብ ናብ ሊቢያን ቱኒዝያን ከይድኪ ነይርኪ።ኣብ ዓዲ ጥልያን ትገብርዮ ዘለኺ ምንቕስቓስ ጸገማት ኣየጋጠክን ዶ?እንታይ ዓይነት ርእይቶ ረኺብኪ ኣብቲ ትገብርዮ ዘለኺ ምንቓስቓስ?
ኣብዚ ዝገበርኹዎ ምንቕስቓስ ቐዳምነት ብወገን ኤርትራዊያን ዝረኣኹዎ እንታይ እዩ እቲ ናቶም ናሽናሊዝም(Nationalism) ኣሎ።ድሌት ሃገር ኣሎ፡ እቲ ናቶም ድሌት እቲ መንግስቲ መዓስ እዩ ዝጠፈኣልና ንዓድና ክንምለስ እዩ።ከም ስደት ዝኸፈአ ነገር የለን። ተሰዲድካ ዘይእንጀራኻ ምብላዕ፤ ተሰዲድካ ዘይንፋስካ ምውቓዕ፤ ተሰዲድካ ናይ እንደማትካ ገጽ ክተሐጉስ ከይፈተኻ ጓሂኻ እናቛሓምካ፡ እንበላዓኻ ክትኸይድ ሕማቕ ነገር እዩ።እዚ ኩሉ ጭንቐትን ጓሂን ከሎ እቲ ሓደ ነገር ናዓይ ዘሐጎሰኒ እቲ ሰብ ሃገራውነት ኣየጥፈአን።ብኤርትራ ክትዛረብ ከለኻ ሕቡንን ደላይ ናጽነቱን እዩ።እቲ ዘሕዝን ግን ሓደ ከምዚ ዝአሰለ ክሪሚናል(criminal) ኣነ ይብሎ ነቲ ሕቡን ህዝቢ ክቐትልን ክቐጽዕን ምርኣይ እዩ።
v ብዛዕባ ኤርትራዊያን ኣብ ሊቢያን ካልእ ቦታ ዘለዉ ሽግራቶም ንምፍታሕ ብወገን እቶም ዝሕግዙኹም መንግስታት ማለት ብወገን ጥልያን፡ ሊቢያን ካልኦትን እንታይ ዝተገበረ ጻዕሪ ኣሎ?
እታ ሓንቲ ሃገር ትሕግዘኒ ዘላ ብወገን ጥልያን ዝተገበረ የለን።መንግስቲ ጥልያን ምስ መንግስቲ ሊቢያ ፖለቲካውን ወታደራውን ሰምምዓት ገይሩ ኣሎ።እቲ ዶብ ምእንታን ኽሕለው።እቶም ዝሃድሙ ንምዕጋት ማለት እዩ።ንኽወጹ ዕድል የብሎምን፡ መንግስቲ ጥልያን’ውን ነቲ ኢሰያስ ዝደልዮ ነገር ደይ መደይ ኢሉ ይድግፍ ኣሎ ማለት እዩ።ስለምንታይ ንሕና ሰለስተ ኣርባዓተ ግዜ ናይ ሊብያ ነገር ብኣንመስቲ ኢንተርናሽናል ተከታቲልናዮ ኢና።እንድሕሪ ነዞም ኤርትራዊያን ኣውጺኽሞም ክትኩንውኑ ኢኹም ተባሂሎም፡ መንግስቲ ሊብያ ኣይነውጸኦምን ኢና ኢሎም።ሰለስተ ኣርባዓተ ወርሒ ሱቕ ኢሎም የዐሼሙና፡ ብክልተ ነፈርቲ መሊኦም ወሲደሞም። በዚ ጉዳይ ኣነን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሲስናዮም።ሕጂ መንግስቲ ጥልያን እንታይ እዩ ዝገብር ዘሎ ደጋፊ ኢሰያስ ስለዝኾነ ነቲ ዶብ ናቱ ዓጽዩ ምእንታን እቶም ስደተኛታት ከይኣትዉ።ስለዚ ክሳብ ሕጂ ብወገን ጥልያን ዝተገበረ የለን።ብኤውሮጳዊ ፓርልያመንታርያን ግን ዝተገበረ ነገር ኣሎ።ናይ ሓንቲ ደቨሎፕመንት ኢንኮፐሬሽን(Development Incorporation) ትካል ሓላፊት ዲርክተር ሊዛን ሞርጋንቲኒ እትባሃል ኣብ ዝሓለፈ ቕነ ከይድናያ ” እዚ ነገር ቅልጡፍ ፍታሕ ክርከበሉ ኣለዎ ኢላ”።ንሳ ሓንቲ ካብተን መሓዙተይ ትድግፈኒ ዘላ እያ።ብወገን ቱኒዝያ ሓድሽ ነገር ስለዝኾነ ንክታተሎ ዘለና ጉዳይ ኮይኑ፡ መንግስቲ ቱኒዝ ከምዘይገፎም ንፈልጥ ስለምንታይ ንሕና ከይድና ተዛሪብናዮም።ስራሕ እንተረኺቦም ይስርሑ፡ መገዲ በዚ ናይ መርከብ ንሕና ኣይንቕበሎን ኢና ስለምንታይ ሰብ ክሃልቕን ክመውትን ይኽእል እዩ ኢሉና።ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ኮነ ብኤውረጳዊ ሕብረት ነዚ ኩሉ ንቃለሶ ዘለና ክስባ ሕጂ ዝተገበረ የለን፡ ፍታሕ’ውን ኣተረኸቦን።
v እዞም ክሳብ ሕጂ ኤውርጳዊ ከይድኪ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ኤርትራዊያን ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ተረኽበሉ ተዛሪብክ ነይርኪ።እዚ ስራሕ ክግበር ከሎ ንምንታይ ናብ መድያ ኣይምጽን ኣሎ? ንምንታይ ኣብኡ ከይድኪ?
ብዕለት 15 መጋቢት ብናይ ኤውሮጳዊ ኮሚሽን ማለት ኤውሮጳዊያን ፓርላመንት ዝባሃል ተዓዲመ ከይደ።እቲ ኣኼባ ብዝዓባ ሰብኣዊ መሰላት እዩ ነይሩ።ኣብዚ ኣኼባ ኣምባሳደር ኤርትራ ዓንደብርሃን ወ/ጊዮርጊስ ተርኺቡ ነይሩ።እቲ ኣቦ መንበር ዝነበረን እቶም ፕረስደንታትን ኣብ ኤርትራ ግቡእ መሰል ደቂ ሰባት ኣይተኽበርን ኣላ ኢሉ ሓቲቱ። ኣነ ብዝተኸኣለ መጠን ኣብ ኤርትራ ጸቕጢ ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ሰብ ይመውት ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ሰብ ይህበስ ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ስብ ይጠፍእ ኣሎ፤ኣብ ኤርትራ ካብ ንእሽተይ ክሳብ ዓብይ ኣብ ሳዋ ዝባሃል ቦታ ወታሃደራዊ ትምህርቲ እናሃቡ ዳርጋ እቲ ቤት ትምህርቲ ተሪፉ ኣሎ፤ብመገዲ እምነት እንተሪኢና ድማ እቶም ናይ የህዋ መሰካክር፤ፕሮቶስታንት፡ ኢቨንጂሊስት፡ ምስልምና ብስም ግብረሽበራ(terrorist) ተኣሲሮም ኣለዉ።ሕጂ ከምተኸታተልናዮ ድማ ብናይ ፖለቲካ ይብልዎም ኣለዉ።
ኣቶ ዓንደብርሃ እንታይ ዝብል መልሲ ሂብሉ ንሕና ኢትዮጵያ ኩሉ ግዜ ስለትደፍኣና፡ ኢትዮጵያ ኩናት ክገብር እየ እናበለት ድቃስ ስለዝኸላእትና እቲ ሃገር ሰላም ዘይምህላዉ እወ ሓቕኹም ግን እዚ ኩሉ ኣይወረደን ሓሶት እዩ ኢሉ።ኣን ብወገነይ ምኽንያት ንምርካብ ሕጂ ኢትዮጵያ ትብሉ ኣለኹም፡ ምስ ኢትዮጵያ ድኣ እዚ ኩሉ ዓመት ተዓርቑም ነይርኩም ሙሽ?ተሰማሚዒኹም ሙሽ ክሳብ 1998? ካብ 1991-1998 እንታይ ተገይሩ? ብጀካ ጸቕጢ። ንስኺ ደጋፊት ኢትዮጵያ ኢኺ ዝብል መልሲ ሂቡኒ።እቶም ካልኦት ፓርላሜንታል እንታይ ኢሎም ካልእ ምኽንያት ኣይትድለይ እያ ትብለካ ዘላ። ኣበይ ኣለዉ እቶም ዓሰርተ ሓሙሽተ? ኣበይ ኣለዉ እቶም ጋዜጠኛታት? ኣበይ ኣልዉ እቶም ሃይማኖታዊያን? ኢላ እያ ተሓተካ ዘላ ነዚ ትምልስ እንተኮይናካ መልስ እንተዘየሎ ናትካ ድኽመት ንፈልጥ ኢና ሱቕ በል ኢሎሞ።እቲ ሕቶ ከይተመለስ ንሕና ተቛውምቲ ዝባሃል ኣይንኣምነሉን ኢና ኢሉ። ብዛዕባ ተቓወቲ ድኣ ኣለዉ እምበር ኣነ ከማን ከም ተጣባቒት ስብኣዊ መሰላት ጥራይ ዘይኾንኩስ ከም ኣባል ናይ ሓንቲ ተቓዋሚት እየ ኣብዚ ተዓዲመ መጺኤ ኢለ መሊሰሉ። ንሱ እንታይ ዝብል መልሲ ሂብሉ፡ እዞም ተቓውምቲ ዝባሃሉ ኣልቓዒዳ ግብረሽበራዊያን ኢዮም ኢሉ።እቶም ፓርሊያምንታሪያን ኮሪዮም ተሲኦም እንታይ ኢሎም” ስማዕ እምባኣር ንሕና ዓደምቲ ኣልቓዒዳ ኢኹም ትብላና ኣለኻ?” ንሕና ንዶክተር ኣልጋነሽ ንፈልጣ ኢና ኩሉ ግዜ ሓደ መንግስቲ ዲክታቶራዊ ክኸውን ከሎ ንዓኩም ዝቓወመኩም ግብረሽበራዊያን ኣልቓዒዳ ኢኹም ትብልዎም፡ ጽቡቕ ዘይትምልስ፤ሕቶታት ዘይትምልስ ኢሎሞ።ነቲ ሕቶታት ከይመለሰ ተሲኡ ከይዱ።ኣብቲ ኣኼባ ኣስታት 150 ዝነበሩ ኣባላት ኮሚሽንን ፓርላመንትን ገሪምዎም ዋጭ ዋጭ ኢሎም እዚ ድኣ እንታይ ይባሃል ኢሎም።ሓገዝ ንኤርትራ ዝዋሃብ ንግዚኡ ጠጠው ከብልዎ ወይ ኣብ ህዝቢ ምእንታን ክበጽሕ ምቑቕጻር ክግበረሉ ሓቲተ።ስለምንታይ እቲ ዝዋሃብ ዘሎ ሓገዛት ኣብ መሸመቲ ኣጽዋር ዝውዕል እንተኾይኑ ኣይጠቕምን ዘሎ ብምባል ተዓጽዩ።
v ዶክተር ንስኺ ንፈለማ ግዜ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝርከቡ ኤርትራዊያን ስደተኛታት በጽሒኺ።እንታይ እዩ ኣበጊስኪ?
ኣነ ከምቲ ኣቐድም ኣቢለ ዝበልክዎ እቲ ጭንቂ ናይ ህዝበይ ኣብ ሕቖይ ሓዚለዮ ስለዝኸይድ፡ ምስ ገለ የዕርኹተይ ተሰማሚዐ እዚ ጉዳይ ክርእዮ ኣለኒ ብምባል ከምእውን ኣብዚ ሰለስተ ኣርባዓተ ዓመት ሓደሽቲ ኤርትራዊያን ናብ ኢትዮጵያ ይመጹ ኣለዉ ዝብል ሰሚዔ ነይረ።ሕጂ እንታይ እዩ ነይሩ እቲ ሕቶ ኣብኡ ብኸመይ ይበጽሕ? ከመይ ገይረ እቲ ናቶም ድምጺ ንዓለም የስምዕ ዝብል ሓሳብ ሒዘ ተበጊሰ።ብሓገዝ እዚ ሓድሽ ኪዳን ኣብ መንግስቲ ኢትዮጵያ እቲ ዘድልይ ቢሮክራሲ ቅጥዒ ብዝቐልጠፈ ኣስሊጦምለይ፡ ፍቓድ ረኺበ።ብድሕሪኡ ነዞም ክልተ ጋዜጠኛታት ሒዘ ከይደ።ኣብቲ ዝበጸሓናዮ ካምፕ ኣስታት 8,900 (ሽሞንተ ሽሕን ትሽዓተ ሚኢትን) ኤርትራዊያን ኣለዉ።ካብኦም 2566 ደቐንስትዮ፤ 5034 ሰብኡት፤ 883 ቆልዑ(ካብ 0-4 ዝዕድሜኦም) እዩም።ካብቲ ህዝቢ 40% ካብ ብሄረ ኩናማ እዮም።እዚኦም ካብ 4-5 ዓመት ንላዓሊ ኣብቲ ቦታ ዝገበሩ እዮም።ኣነ ካብቲ ዝርኣኹዎ ዝገረመኒ እንታይ እዩ ናይ ስደት ነገር ከቢድ እዩ እንተኾነ ግን እቲ ዝነብርሉ ቦታ ናይ መጨረሻ ምድረበዳ እዩ።ሙቐት ዘለዎ፤ ከተተንፍስ ኣይትኽእልን ኢኻ፤ ቐጠልያ ዝባህል ከማን የብሉን።ኣብኡ ብትብዓት ኤርትራዊያን ናቶም ገዛውቲ ሰሪሖም፡ መራኸቢ ቦታታት ሰሪሖም ብጭቓ ማለት እዩ።ንሕና መጀመሪያ ኣብቲ ቦታ ምስ ኣተና ሓንቲ ኮሚቴ እያ ተቐቢላትና።እንታይ ገሊጻትልና ንሕና ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ምስጋናን ነቕርብ ስለምንታይ ካብ ጭንቂ ወጺና ኣብዚ ምስ መጻና ብጽቡቕ ተቐቢላትና።ግን ድሓር ናብ ማሕቡስ ሰዲታትና እዚ ቦታ ናዕና ማሕቡስ እዩ።ኣብ ጭብቂ ናይርና ካብ ጭንቂ ኣውጺኣትና ናብ ጭንቂ የኤቶምና።ንሕና እንታይ እዩ ተስፋን? ስደተኛታት ኮይና ክንነብር ዲና? ወይስ ክንመውት ኢና? ዝብል ሕቶ ነይሩ።ብምቕጻል እታ ኮሚቴ ብሰንኪ ጭንቐት ሰለተ ሰባት ተሓኒቖም ከምዝሞቱ፡ ሓደ ወዲ 18 ዓመት፤ ሓንቲ ሰበይቲ ኣርባዓተ ቆልዑ ዝገደፍትን ወዲ 25 ዓመት ከምዝኾኑን ካልኡት ዓሰርተ ሓሙሽተ ሰባት ከምተጸለሉን እታ ኮሚቴ ሓቢራትና።እቲ ናይ ሕክምና ክፍሊ ዘዕግብ ኣይኮነን፡ ብዛዕባ መግቢ ዝምልከት 15 ኪሎ ንልዕሊ ዓሰርተ ሰባት ይህብዎም፤1.5 ኪሎ ዓደስ፤75 ግራም ዘይቲ፤1.5 ኪሎ ጨው ይህብዎም።በቲ ሕጊ ናይ ዓለም ማይ ካብ 6-20 እዩ።ኣክንዲ 20 ሊትሮ ዝህብዎም ሽዱሽተ ወይ እተበዘሐ ዓሰርተ ይህብዎም። ኣብ ሃሩር ቦታ ብመሰረት ውዱብ ሕቡራት ሃገራት እንታይ እዩ ዝብል 20 ሊትሮ ማይ ንማዓልቲ ንመዓልቲ እዩ።ንሳቶም ግና 6 ወይ 3 ሓንሳብ 10 ይረኽቡ ተረዲኡካ?እዚ ኩሉ ጭንቂ እዩ። ድሓር ድማ እቲ 15 ወይ 20 ዝውስድወን እኽሊ እንታይ እዮም ዝብሉ ሓንቲ ኪሎ ክህበካ ሽጉርቲ እባ ሃበኒ ነቲ እኽሊ መለዋወጢ ገይሮም ንዓዓቶም እተን ዝተረፍ ሒደት እየን።ስለዚ ጥሜት ኣሎ።እቲ ክፍሊ ሕክምና ድሑር ዝኾነ እዩ፡ ውሑድ እዩ ዘሎ፡ ዳርጋ የለን ክንብል ንኽእል።ትምህርቲ የለን ዳርጋ ኩሎም መንእሰያት እዮም ትምህርቲ የድልዮም እዩ።ስለዚ በቲ ኣነ ዝርኣኽዎ ድኽመት ናይ ጉዳይ ስደተኛታት ውዱብ ሕቡራት ሃገራት እዩ።እቲ ሓገዝ ኣበይ ይኣትው ከምዘሎ እንድዒ ሓገዝ ትህብ እንተልያን እንተዘየልያን ኣብ ቦታይ ምስ ተመለስኩ ዝሕተተሉ ጉዳይ እዩ።ስለምንታይ ከምዚ ኮይኑ ዝፈልጦ ነገር የለን።ኣነ ልዑል ተስፋ ይገብር መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ድሓን ዝኾነ ቦታ ረኺቡ ማይ ዘለዎ ወይ ናይ ማይ በረኸት ዘለዎ ከንብሮም።
v ዶክተር ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣይግበኦምን እዩ ኢሉ ኣብ ሱዳን ሰሪዘሞ ኣለዉ።እቲ ድኽመት ካብ ኤርትራዊያን ድዩ ወይስ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት? እቲ ጸገም ብኸመይ ክፍታሕ ኢልኪ ትኣምኒ?
ኣነ እቲ ጸገም ከፍታሕ እዩ ብሃሊት እየ።ኣነ እዞም ኣባላት ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ብዝፈልጦ ገበናት ይፍጸም ከምዘሎ ጌጋ ብምዃኑ ንሳቶም ጥራይ እዮ እቲ ጸገም ክፈትሕዎ ዝኽእሉ።በቶም ዝምልከቶም ኣካላት ክፍታሕ እንተኮይኑ ንሕና እንታይ ክንገብር ንኽእል እቶም ክፈልጡ ዝግብኦም ኣካላት ብኸመይ ከምዝፈልጥዎ ምግባር እዩ።
v ዶክተር ጸገም ኤርትራዊያን ኣብ ደቡብ ኣፍርቃ፤ ኣብ ኢትዮጵያን ሱዳንን ከቢድ እዩ።ነዚ ኩሉ እትጥርንፍ ኮሚቴ ኣብ ትካል ሁማን ራይት ኣላ ድያ? ሓበሬታ ስለዘይብለይ እዩ።…..
ቐዳማይ ነገር እተን ዓሰርተ ሽዱሽተ ተቓውምቲ ኣብ ሓደ ምጥርናፈን ሕጉስቲ እየ።እዛ ሓዳሽ ጽላል ኤርትራዊያን ኮይና ቐሪባ ዘላ ብዛዕባ ስደተኛታት ኤርትራዊያን ኣጸቢቓ ክትስርሕ ኣለዋ።ምስ ትካላት ሰብኣዊ መስላት ብምርኻብ ከተረደአ ኣለዋ። ደው ከይበሉ ኣብ ደገ እቲ ፖለቲካዊ ምንቕስቓስ ከብርትዕዎ ኣለዎም።እንትይ እዩ ዝባሃል ነይሩ ንስካትኩም ድኣ ናብ ሚኢቲ እንዲኩም ተመቒልኩም።ኤውሮጳዊያን እዚ እዩ ነይሩ ሽግሮም።ሕጂ ኣነ ርግጸኛ እየ ከምዝሕግዙና።ንስኻትኩም ድኣ ከይሰምርኩም ንኢሰያስ ኣይተውድቕዎን ኢኹም ዝብሉ ዝነበሩ፡ ሕጂ ሰሚርና ኣለና። እታ ስምረትና ናይ ብሓቂ ስምራት ኮይና እቲ ኩነታት ናይ ሃገርና ኣብ ውሽጥን ደገን ከነፍልጥ ግብኡና እንድሕሪ ፈጺምና ኣነ ከምዝመስለኒ ብናይ ፕሮፖጋንዳ ኮነ ብንይ ፖለቲካ ምንቕስቃስ እቲ ደኺሙ ዘሎ መንግስቲ ኢስያስ ክወድቕ ይኽእል እዩ።
v ዶክተር፡ ምንቕስቓስ ሲቪል ሕብረተሰብ(civil society) ንፍትሒ እንታይ ዓይነት ተራ ክጻወት ኢልኪ ትሓስቢ? ርኢቶኪ እንታይ እዩ?
ኣነ ብናትይ ርእይቶይ ሲቪል ሕብረተሰብ ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ዓብይ ተራ ክጻወት ይኽእል እዩ።ፖለቲካ ክደፍእ ከሎ ጥራይ ካብ መገዲ ወጺኡ። ስለዚ እቲ ኤርትራዊ ሲቪል ሕብረተሰብ ዘቖማ ኣብ ሓደ ዕላማን ጽላልን ኮይኖም ነዛ ስምረት ኤርትራ ኮይና ተረኺባ ዘላ ደገፍትን ሃነጽትን ኮይኖም ክርከቡ ኣለዎም።
v ዶክተር ንስኺ ኣብ ጎኒ ተቓወምቲ ውድባት ኮይንኪ ኩነታት ሃገር ትከታተልዮ ኣለኺ? ጸገም ናይ ህዝቢ ኤርትራ ክቕየር ዲዩ ወይ ክቕይርዎ ድዩም? እንታ ዝብል ሓሰባት ይመጻኪ?
ኣን ከም ርእይቶይ ኣብዚ እዋን በጺሕናዮ ዘለናን ኣብቲ ህዝቢ ኤርትራ በጺሕዎ ዘሎ ጭንቕን ዝኾነ ፍታሕ ክመጸሉ ሃንጎፋይ ኢለ ተቐቢለዮ እየ።ሓባሪ ናይቲ መፍትሒ ኮይኑ ክቐርብ ይኸእል እዩ።እዚ እንታይ ማለት እዩ ምስታ ቆይማ ዘላ ሓዳሽ ኪዳን እንተሰሪሕናን ተሓባቢርናን በዚ ዝርኣየኒ ኩነታት ኢሰያስ ኣብ ቐረባ እዩ ዘሎ።ሕጂ ካባና እዩ።እዚ ስምረት ናይ ብሓቂ ስምረት እንተጌርናዮ፡ የማን ጸጋም ከይረኣና ከም ሓደ ልብን ኣካልን ሰሚርና እንተ ከይድና ኢስያስ ዘይወድቐሉ ምኽንያት ይብሉን።
v ዶክተር ከም እተከታተልዮ ጉዳይ ኤርትራ ካብ ዝተፈላለይ ቦታ ብዙሕ ዘረባታት ይስማዕ እዩ።እንታይ እዩ ንሱ እቲ ስርዓት ክፉእ እዩ እቶም ዘለዎ ትቓወምቲ ውድባት ካብቲ ስርዓት ይኸፍኡ ይብሉ።እዞም ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ውድባትን እቲ ስርዓትን ኮፍ ኢሎም ዝነቕፉ ሰባት እንታይ ትብልዮም?
ቐዳማይ ነገር እንድሕሪ ጌጋ ኣሎ ክንቐፍ ኣለዎ።ጌጋ እንድሕሪ ዘየለ ግን ብዘይጠቕም ነገር ምንቓፍ ወይ ምቕዋም ምድሓር ማለት እዩ።ነቲ ቃልሲ ምድኻም ማለት እዩ። ነቲ ቃልሲ ንቕድሚት ዘይምኻድ ማለት እዩ።ነቲ ቃልሲ እዚ ኣየድልዮን እዩ።ሕማቕ ከምዝኾነ ዝስሕቶ ሰብ የለን።
v ዶክተር ኣብ ናይ መወዳእታ ሕቶይ ኤርትራ ሕጂ ካብቲ ትኸዶ ዘላ ስርዓት መዓስ እዩ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ዝመጻ? ናይ ብዙሓት ሕቶ እዩ።ስለምንታይ ሰብ ይፈርሕ ኣሎ ካብቲ ኩነታት ዘሎ።እቲ ስርዓት ፈጢርዎ ዘሎ ኩነታት ናይ ሃይማኖት ናይ ኣውራጃ እቲ ሰብ ነቲ ስርዓት ክቓወሞ ይፈርሕ ኣሎ እቲ ፍርሒ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ተፈጢሩ ኣሎ።ንስኺ ነዚ ብኸመይ ትርእዮ?
ኣነ እንታይ ባሃሊት እየ እዛ ተመስሪታ ዘላ ሓድሽ ኪዳን ንኹሉ ኤርትራዊ ልቡ ክትመልሶ ኣለዋ።እምነት ክትህብ ኣለዋ።ኣተኣማማኒት ክትከውን ኣለዋ።ሕጂ እንታይ ኣሎ ህዝቢ ብዛዕባና ኣብ ደገ ዝቃለሱ ኣለውና ከብል ክኸእል ኣለዎ።ቕድም ብግዜ ጀብሃ ዋላ ብግዜ ሻዓብያ ክንቃለስ ከለና እንታይ ይባሃል ነይሩ ኣብ ደገ ኣለውና ደቕና ክቃለሱ ክንሰድድ ይብሉ ነይሮም።ስለዚ ከይፈርሑ ዓው ኢሎም ይዛረቡን ይጻረፉን ነይሮም።እዛ ሓዳሽ ኪዳን እንድሕሪ ኣቦን ኣደን ኮይናቶም ክንቐሳቐሱ ይኽእሉ እዮም።እታ ሓድሽ ኪዳን ኢሰያስ ምስ ወደቐ መንግስቲ ክትፈጥር ትኽእል እያ።ኣብቲ ናይ ግዝያዊ ግዜ እንተድኣ እቲ ኩሉ ብዕልግና ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ብሃይማኖት ኮነ ብኣውራጃ ኮነ መፍትሒ እንተረኺባ።መፍትሒ ክርከብ ኣለዎ እምበር ከምኡ ኢልካ ሓንቲ ዲሞክራሲያዊት ሃገር ክትከውን ኣይትኽእልን እያ።ግዚያዊ መንግስቲ ኣቒሞም ሃገር ምስ ዝገዝኡ ንግዚኡ፡ ድሓር ኣነ ይመስለኒ ኩሉ ነገር ክታዓራረይ እዩ።ስለምንታይ ኣብ ዓድታት ፓርትታት ክቆማ እየን።ናተን ፖለቲካዊ ፕሮግራማት ነቲ ህዝቢ ዝጠቕም፤ዘገስግስን ዘማሕድርን ከውጻ እየን።እቲ ቅዋም ዝባሃል ኣሎ፡በቲ ቅዋም ክክየድ እዩ።
v ዶክተር ኣብ መጨረሽታ ናትኪ መደምታን መልእኸትን እንታይ እዩ?
ናተይ መልእኸቲ እንታይ እዩ ስመር ስመር ክብረትካ ክሕለው፤ስመር ናጽነትካ ረኺብካ፤ ስመር ምእንቲ ፍቕሪ ሃገር፤ ስመር ምእንቲ ናጽነት ሃገር።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2786


text:
ብ መንእሰያት ህ.ግ.ደ.ፍ፡
እቲ ነዊሕ ጠሚቱ ብኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ዝተዓጥቀ ምንቅስቓስ መንእሰይ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ኤውሮጳ፡ ካብ ዝወረሶን ዝተኸተሎን ቅኑዕ መስመሩ ነቕ እንከይበለ፡ ተጻብኦታት እናኣምከነን ብኤርትራዊ ጽንዓት እናተደርዐን፡ እንሆ መበል 11 ዋዕላኡ ኣብ ምክያድ ይርከብ። እዚ ኣብ ጀርመን ፈሊሙ፡ ብካልኦት ኤውሮጳውያን ከተማታት እናተበራረየ ክካየድ ዝጸንሐ ዋዕላ፡ ናይ ዓመተ 2015 ዙር፡ ዋዕልኡ ኣብ ጀርመን የካየድ ኣሎ። ጀርመናዊት ከተማ ፍራንክፈርት፡ ዋርሳ ኣሓታ ከተማታት ኤውሮጳ ተቐኒታ፡ “ህንጸት ሃገርን ቃልሲ ኣንጻር ፍልሰት ደቂ ሰብን” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ንኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ሓደ ቅርዓት ኣዒዂኻ ሜዳ ኤርትራ ተቐይራ ትርከብ ኣላ።
ዮሃና ንተሳተፍቲ ዋዕላ! ዮሃና ንወለዲ! ዮሃና ንኤርትራዊ መንእሰይ! ዮሃና ንከተማ ፍራንክፈርትን ነበርታን!
መንእሰይ ቀላሲ ሃገር፣ ዋልታን ኣልማዒን ሃገር እዩ። ንመንእሰያ ብግቡእ ማሕበራዊ፡ ስነ-ፍልጠታዊ፡ ሃገራውን ፖለቲካውን ትምህርቲ ዘይተዕጥቕ ሃገር፡ ውሕስነታ ዘጠራጥር እዩ። ኤርትራ፡ ነዚኦም ዝተጠቕሱ ስለ ዝሰርሓትሎም፡ ነቶም ሃገሩ ክወሩ ዝመጹ ወተሃደራት ወያነ ከም ዘልቅሱን ከም ዝሰዓሩን ዝገበረ መንእሰይ ዘፍረየት። ስለዚ’ዩ ከኣ፡ ናዕታን ሪምን ኤርትራ፡ “ውረስ ተወራረስ” እዩ ዝበሃል። ነዚ ምርኩስ ብምግባር፡ መብዛሕቶም ኣብ ስደት ዝተወልዱን ዝዓበዩን ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ዓመት ካብ ዓመት ቊጽሮም ብምዕባይ፡ ኣብ ጥሙር ሃገራዊ መንነትን መጺኢ መደባቶም ኣብ ልምዓትን ህንጸትን ሃገር ዝዓለሙ ዛዕባታት ብምልዓል ዋዕላ ዘካይዱ።
እዞም መንእሰያት፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝተወለዱን ቋንቋታት’ተን ዝዓበዩለን ሃገራት ዝመልኩን ክነሶም፡ ብሓባራዊ መረዳእታ፡ ተቐባልነት፡ ውጽኢታውነትን (ኣድማዕነት) ቀጻልነትን ብዝብላ ጠመርቲ ኤርትራውያን ቃናታት ምስማሮምን ንተልእኾአን ምትግባሮምን ኣገናዕ ኤርትራዊ ማለት! ዘብል እዩ። ናብዚ ድርኺት ዘብጽሖም፡ ልዑል ተራን ሃገራዊ ወንን ወለዶም እዩ። ወለዲ፡ ደቆም ኣብ ጉዳይ ሃገሮም ኪዝትዩን ኣብ ጎኒ ህዝቦምን መንግስቶምን ደው ክብሉ ምዕዛቦም ድማ፡ ጻማኦምን ዓወትን’ዩ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን።
ሕሉፍ ሰነዳቶም ከም ዝትርኾ ድማ፡ ኣብ ዛዕባታት ዋዕላ ጥራይ ከይተሓጽሩ፡ ብበረድ፡ ንፋስን ማይን ከይተሰናኸሉ፡ ንኤርትራ ዘጋጠምዋ ተጻብኦታት ኣብ ምምካትን ምፍሻልን፡ ጽንዓት ኣብ ምድራዕን ከም ወደብቲ፡ ኣለይትን ኣቃላሕትን ኩሎም ውዳቤታትን መኸተን ብምዃን፡ መሪሕ ተራ ተጻዊቶም። ንሶም፡ ኩሎም ማሕለኻታት ተጻብኦ ክሳብ ዚፍትሑ፡ ቃልሶም ከም ዘየቋርጹን ኣብ ማሓላኦም ከም ዝጸንዑ ዘረጋገጹን ዘመስከሩን ሕመረታት መኸተን ጽንዓትን እዮም።
ቴማ መበል 11 ዋዕላ ከም ዘነጽሮ፡ ዋዕለኛታት፡ ተውለ ብምዃን፡ እጃሞም ኣብ ህንጸትን መኸተን ሃገር ንምድማዕን ንፍልሰት ዋሕዚ መንእሰያትን ጠንቅታቶምን ንምልላዮምን ንምብዳህን ቃልሶም ዘትርርሉን ንሕሉፍን መጻእን ስርሓቶም ብምግምጋም ዝተፈላለዩ ክትዓት ምክያድ ኣብ ሓደን ሓባራዊ መረዳእታን መደምደምታን ንምብጻሕ ዚዓለመ እዩ። ዋዕላ ከም ወትሩ፡ ንመሰናኽላት ስጒሚ ኤርትራ ዚቕርስም፣ ነቶም ናይ ቋሕ-ሰም ዕዳጋ ዝረኽቡ፡ ተቓሊሖም ኣብ ንፋስ ዚበኑ ሓሶታት፡ መሃዝቶምን ሸረፍቶምን ኣብ ምፍሻል፡ ስንቂ መኸተ ኣብ ምዕጣቕ፡ ሓሳብ ንሓሳብ ኣብ ምልውዋጥ ዝሕግዞም ሰፊሕ ኤርትራዊ መድረኽ እዩ።
መበል 11 ዋዕላ መንእሰያት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ኣብታ ዕዉት ረፈረንደም ኤርትራ ዝተኻየደላ፣ ዘንጊ ሓቂ ህዝብን መንግስትን ተረጋጊጹ ውሳኔ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተበየነላን እቲ ውሳኔ ጂሆ ብምትሓዙ ንኺትግበር ዚጠልብ ”ጉዕዞ ብሽክለታ ንሓቂ፡ ፍትሕን ሰላምን ኤርትራ” ዝካየደላ ዘሎን ካልኦት ቅያታትን ዝተሰርሓላ በሪን ዓወት ’ዝድራራን ወርሒ ሚያዚያ ይካየድ ምህላዉ፡ ሓደ ዓቢ፡ ኣገዳስን ውጽኢታውን ትርጉም ኣለዎ። መበል 11 ዋዕላ’ምበኣር፡ ከም’ቶም ኣብ’ዛ ወርሒ ዝተኻየዱ’ሞ፡ ብዓወትን ብስራትን ዝወጹ፡ ምስ ኣገደስቲ ውሳነታቱ ብሚያዚያዊ ኤርትራዊ ዓወት ተደሪዑ ከም ዚዛዘም ትጽቢት ኩሉ ኤርትራዊ መንእሰይን ህዝብን ግንባር፡ እዩ።
ዓወት ንመበል 11 ዋዕላ መንእሰያት ህ.ግ.ደ.ፍ!!


text:
መራሕቲ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ደቡብ ሱዳን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ዑደት የካዪዱ።
ካብ ከተማ ጁባ ዝተመሓላለፈ ዜና ከምዘመልክቶ፣ ቀንዲ ዕላማ ዑደት ፕረዚደንት ኢሰያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይን፣ ነቲ ኣብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ድኹም ቁጠባዊ ምትሕግጋዝ ንምድንፋዕ ምዃኑ ይግለጽ።
ዑደት’ዞም መራሕቲ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ደቡብ ሱዳን፣ ንምብጻሕ ፕረዚደንት ኬንያ ናብ ኣስመራ ተኸቲሉ ዝመጸ’ዩ። እቲ ርክብ ንዞባዊ ጉዳያትን ሓባራዊ ዝምድናን ዝዓለመ ካብ ምባል ሓሊፉ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ኣይተዋህቦን።
እዚ ፕረዚደንት ኢሰያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይን ናብ ደቡብ ሱዳን ዘካዪዱዎ ዑደት፣ ኣቐዲሙ ኣብ መደብ ዝጸንሐ ብዘይምዃኑ፣ ፕረዚደንት ሳልቫኪር ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት’ታ ሃገር ከካዪዶ ዝጸንሐ ‘ዑደት ሰላም’ ኣቋሪጹ ከምዝተመልሰ ካብ ርእሰ ከተማ’ታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዝምድናን ዲፕሎማስያዊ ርክባትን መራሕቲ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላምን ምዕባለን ኣብ ምምጻእ ዝህልዎ ተራ እወታዊ’ኳ እንተኾነ፣ ግሉጽነት ዝጎደሎን ዝበዝሕ ስምምዓት ካብ ህዝቢ ዝተኸወለን ብምዃኑ፣ ብፍላይ ኣብ ኤርትራውያን ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ይርከብ።


text:
Radio Erena: 07 October 2020
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ንመንግስቲ ክልል ትግራይ ናይ ባጀት ድጎማ ከምዘይገብር ኣፍሊጡ።
እቲ መንግስቲ ነዚ ዘፍለጠ፣ ክልል መንግስቲ ትግራይ፣ ሕጋዊ ናይ ስልጣን ዘመኑ ኣብቂዑ’ዩ ብዝብል ንፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣፍልጦ ከምዘይህብን ኣብቲ ፈደራላዊ መንግስቲን ቤት ምኽሪ ፈደረሽንን ንዝነበሩ ኣባላቱ ክስሕብ ድሕሪ ምውሳኑ’ዩ።
ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ፣ ንኣፈኛ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ኢትዮጵያ፣ ኣቶ ኣደም ፋራሕ ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ ዜና፣ እቲ ፈደራላዊ መንግስቲ፣ ብዘይካ’ቲ ናይ ባጀት ድጎማ ደው ምባሉ፣ መልእኽቲ ምልውዋጥ፣ ደብዳቤታ ምጽሕሓፍ፣ ብደረጃ ፈደራል ኣብ ዝካየዱ ውሳኔታትን ጉባኤታትን ካብ ምስታፍ’ውን ከምዝኽልክሎ ገሊጹ።
ይኹን’ምበር ህዝቢ ትግራይ መሰረታዊ ኣገልግሎታት ንምርካብን ልምዓታዊ መደባቱ ንምክያድን፣ እቲ ፈደረሽን ብመንገዲ ኮሚተ ኣብ ዝቖውም ኣካል ኣቢሉ ምስ ቀበሌታትን ወረዳታትን ርክቡ ከምዝቕጽል’ዩ ጠቒሱ።
ኣፈኛ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ብተወሳኺ፣ ናይዚ ኩሉ ተሓታቲ፣ ክልላዊመንግስቲ ትግራይ ኣቝሙ ዘሎ ህወሓት ምዃኑ ኣስሚርሉ።
እዚ ኣብ መንጎ ክልል ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን እናገፍሐ ዝመጽእ ዘሎ ምስሕሓብ፣ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ዝበኣሰ ተነጽሎን ካልእ ፖለቲካዊ በደላትን ከብጽሕ ከምዝኽእል ይትንተን።
ካልኦት ወገናት ድማ እዚ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት ተኸሲቱ ዘሎ ምርሕሓቕ፣ ንክልል ትግራይ ናብ መሰል ርእሰ ውሳኔን ሕቶ ናጽነትን ክደፍፋፍኦ ከምዝኽእል ይእንፍቱ።
ስእሊ፣- ካብ EBC
===========


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኣምሓራ ሰሜን ወሎ ኣብ ከተማ ቆቦ ንክልተ መዓልታት ኣብ ዝተኻየደ ተቃውሞን ጎንጽን ዛጊት 7 ሰባት ሞይቶም ክብሉ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ነበርቲ ገሊጾም።
ካብ መንጎ’ቶም ዝሞቱ ሓደ ትሕቲ ዕድመ ቆልዓን ክልተ አባላት ሰራዊት ምክልኻል እዮም ክብሉ እውን ሓቢሮም።
እቲ ጎንጺ ዝተላዕለ ኣብ ወልድያ ንጹሃት ሰባት ዝቐተሉ ዕጡቓት መንግስቲ ናብ ፍርዲ ይቅረቡ፡ ኣብ ቆቦ ዝተአሰሩ መንእሰያት ይፍትሑ ዝብሉ ነበርቲ’ታ ከተማ ናብ አደባባይ ኣብ ዝወጽሉ ምኳኑ ነበርቲ ይገልጹ።
ርእይቶ ምምሕዳር ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይሰለጠን።
እቲ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ሰሜን ወሎ ከተማ ቆቦ ዝተኻየደ ተቓውሞ ናብ ህውከት ተቐይሩ ትካላት መንግስቲ፡ መካይን፡ ትካላት ልምዓት ሕርሻ፡ ኣብያተ ጽሕፈት ፓርቲ፡ ንብረት ሰብ ሃብቲ ብሄር መሰረት ዝገበረ ምንዳድ ንብረትን ኣብያተ ንግድን ምፍጻሙ ነበርቲ ገሊጾም ኣለው።


text:
እንነብረሉ ዘሎና ዓለም ካብ ዕለት ናብ ዕለት ኣዚዩ ኣናተኣሳሰረ ኣብ ዝኸደሉ ዘሎ እዋን ኣብዚ መዋጥራዊ ኣብ ዝኾነ መዋዕል ምእንቲ ናይ ኵሉ ረብሓ ንምርግጋጽ መርሓ ጐደናን ሎምን ጽባሕን ዘጣመረ ጽቡቕ ድላይ እዩ ክኸውን ዘለዎ፥ ነዚ ዝበሉ ናይ ስነ ታሪኽ ሊቅ ኣጐስቲኖ ጆቫኞሊ ምስ ዜና ቫቲካን ኣብቲ ዕለት 20 ሚያዝያ 2020 ዓ.ም. ር.ሊ.ጳ. ከምቲ ልሙድ ንጐሆ ኣብ ቅድስቲ ማርታ ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ቤተ ጸሎት ናይ ዘዕረግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ናይ ጸሎት ሓስብ ዝገበርዎ ናይ ፖለቲካ ዓለም ዘማእከለ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት እዩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ እቲ ጳውሎስ ሻድሻይ “ፖሊቲካ ዝለዓለ ኣገባብ ግብረ ሰናይ እዩ” ዝበልዎ ሓሳብ ኣቃሊሖም ንናይ ሃገራት ናይ ፖለቲካ ውድባት፥ “ኣብዚ እዋን ለብዒ ብሓባር ናይ ሃገራቶምን ህዝቦምን ረብሓ እምበር ንናይ ፖለቲካ ጉጅለታቶም ረብሓ ዘናድዩ ከይኮኑ” ዝበልዎ ሓሳብ ነቲ ኣመና ኣገዳስን መሰረት ዝኾነን ክብሪ እዮም ዘዘኻኽሩ ዝበሉ ናይ ታሪኽ ሊቅ ኣብ ሚላኖ ካቶሊካዊ መንበረ ጥበብ መምህር ጆቫኞሊ፡ ኣብዚ እነሕልፎ ዘሎና ፍሉይ እዋን ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ትኽ ብዝበለ ኣገላልጻ ብዛዕባ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ሓሳብ ደጋጊሞም ተዛሪቦም እዮም፡ ሕጂ ከኣ ብቐጥታ ብዛዕባ ናይ ምሕደራን ፖለቲካን ይዛረቡ፡ እዚ ዝኸውን ዘሎ ከኣ እቲ ዝተኸስተ ለብዒ ኣብ እንነብረሉ ዓለም ብፖለቲካ መዳይ ምዕሪት ኣብ ዘይብሉ እዋን ዘጓንፍ ዘሎ እዩ፡ እዚ እቲ ናይ ፖለቲካ ዓለም ምርጫ ክስዕርን ድምጺ ክረክብን ጥራሕ ኣብ ዝብል ድላይ ኣብ ዝተንበረክኸሉ እዋን እዩ፡ እዚ ሕዝብነተ’ዚ ነዚ መሰረት ብምግባር እውን ጽባሕ ዘይጥምት ሓጺር መልሲ ብምቕራብ ከምቲ ኣብዚ እዋን እንርእዮ ዘሎናን ነቲ ምውሻብ እውን ኣገዳሲ ክነሱ መነቓቕሒ ተቓውሞ ንኽግበርዎ ዝፍትኑ ይመስሉ ኢሎም።
ኣብ ታሪኽ ከምዚ ዝኣመሰለ መዋጥር ከጋጥም ኣይተራእየን ክበሃል ይክኣል፡ ብዛዕባ ለብዒ ክንሓስብ እንኮለና፡ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ እውን እዚ መንቀራቕሮ’ዚ መዋዕላዊ እንክብሉ ንመንግስታት ኮነ ንህዝቢ ኣተሓሳስቦም ኩሉ ኣብ ናይ ሓባር ጥቕሚ ክዋፈር ይሓቱ፡ ስገር ብሔራዊ ጥቕሚ፡ ኣብ ዓውላማዊ ዓለም እቲ ለብዒ እውን ዓውሎማዊ እዩ፡ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ እዋን ኣክንዲ ገንዘብ ምምላኽ ድኽታት ናይ ሕብረተሰብን ናይቲ ናይ ሓባር ረብሓ ኵለንተናዊ ኣካል ምግባር፥ ኣክንዲ ዝተገማምዔን ኢጎነትን በቲ ኵለንተናዊ ምሉእ ናይ ሰብኣዊ ዕብየት ኣገልግሎት ብዝሓልይ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ኣቢሎም መንግስታት ጸገማት ንምፍታሕ ኣብ ዝግበር ከይዲ ኣፋፍኖትን ጭቡጥነትን ርሑቕ ናይ ምጥማት ብቕዓት ክህልዎም ይምዕዱ።
ንኣብነት ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም፥ ዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ ብሓድሽ መንፈስን ስልትን እዩ ዳግም ዝተበገሰ፡ ንኣብነት ምቛም ውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለምን ዓለም ሓቆፍ ባንኪ ቤትን ዓለም ሓቆፍ መዋሊ ማሕበርን ካልኦት ዝተፈላለዩ ዓለም ሓቆፍ ተቕዋማት ዘቖመ ራእይ ተራእዩ እዩ፡ በዞም ዓለም ሓቆፍ ተቕዋማት ኣቢሉ ዓለም ዝተፈላለዩ ጸገማት መታን ክብድህ። ስለዚ ራእይ እንተዘይብልካ ሕጂ እውን ናይቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ሳዕቤናቱ ንምብዳህ ከቢድ እዩ ዝኸውን። ምእንቲ እዚ ድቡቕ ድላይን ፍቓድን ወሳኒ እዩ ኢሎም፡ እዚ ጽቡቕ ድላይን ፍቓድን ንገዛእ ርእሱ ናይ ሓጺር እዋን ውጥን ዘነቓቕሕ ክኸውን የብሉን፡ ዝቕባበ ጽቡቕ ድላይን ፍቓድ ይረአይ ስለ ዘሎ። ስለዚ ካብቲ ጸገም ንምልቓቕን ነቲ ጸገም ንምብዳህን ዝግበር ከይዲ ዘሰናኽል ኩሉ ክእለይ ኣለዎ። እንተዘይኮይኑ እቲ መፍትሒ ቢልካ እተቕርቦ ሓጺር ዕድመ ከምዝህልዎ የብርሁ።
እዚ ለብዒ’ዚ ስእነት ስራሕ ክፈጥርን ብዙሓት ብዘይ ስራሕ ከትርፍን እዩ፡ ስለዚህ ነቲ ዝነበረ ድኽነት ናብ ዝኸፍኤ ደረጃ የብጽሖን ሓድሽ ድኽነት ይፈጥር፡ ድሮ ኣባያቲ ስድራ ንቤቶም ዕለታዊ እንጌራ ክሳብ ንምቕራብ ዘይክእልሉ ደረጃ ንኽበጹ ይገብር ኣሎ፡ ብዙሓት ወለንተይናታትን ናይ ረድኤት ተቕዋማትን ናይ ቤተ ክርስቲያንን ካልኦትን ሓገዝ ኣብ ምቕራብ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ፡ ኣብ ላቲን ኣመሪካን ኣፍሪቃን ኣብ ድኻታት ሃገራት ብጠቕላላ ሳዕቤኑ ከቢድ እዩ ዝኸውን፥ እቲ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዘቕርብዎ ዘለዎ ሓሳብ ድዩ ምዕዳን ድሕሪ እቲ ለብዒ ብዝለዓለ ደረጃ ድኽነት ንናይ ብዙሓት ህልቂት ምኽንያት ከይኸውንን ናይ ድኽነት ለብዒ ከይህሉን መገዲ ዘመላኽት እዩ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ኣብ ታሕሳስ 2013 ዓ.ም.ፈ ኩናት ሓድ-ሕድ ኣብታ ሃገር ካብ ዝለዓል ጀሚሩ ኣስታት 2.3 ሚሊዮን ሰባት ካብ ቤት ንብረቶም ምፍንቓሎምን ካልኦት ልዕሊ 670,000 ናብ ጎረቤት ሃገራት ምስዳዶም ተፈሊጡ’ሎ።
ናይ ሕ/ሃ ትካል ስደተኛታት ከም ዝበሎ ኣብቲ ኣቐዲሙ ሰላማዊ'ዮ ዝተባህሉ ቦታታት ሰሜናዊ ባሕር ኢል ጋዛልን ክፍለ-ግዝኣታት ዋራፕ ብዝተላዓለ ግጭት ቁጽሪ’ቶም ናብ ጎረቤት ሃገራት ዝስደዱ ዘለው ይውስኽ ከምዘሎ የጠንቕቕ።
ብመሰረት ጸብጻብ ትካል ስደተኛታት ካብ ወርሒ ጥሪ ,2016 ዓ.ም.ፈ ጀሚሩ ኣስታት 52,000 ደቡብ ሱዳናዊያን ምስዳዶም እዚ ድማ ልዕሊ’ቲ ዝተገመተ ምኳኑ ይገልጽ።
ወሃቢት ቃል ትካል ስደተኛታት ኣርያን ሩመሪ እዚ ምውሳኽ ቁጽሪ ስደተኛታት ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ብዝተመዝገበ ቁጽሪ ስደተኛታት ኮይኑ ንኣብነት ኣብ ኡጋንዳ ካብ ወርሒ ጥሪ ጀሚሩ ኣስታት 800 ደቡብ ሱዳናዊያን በብመዓልቱ ናብታ ሃገር ይኣትው ኢለን።
ንሰን በተወሳኺ ክሳብ ሕጂ 28,000 ደቡብ ሱዳናዊያን ስደተኛታት ኣብ ኡጋንዳ ከምዘለዉ ካብዚኦም 86 ሚእታዊት ድማ ደቂ-ኣንስትዮን ህጻናትን ምኳኖም ይገልጻ። ሓደ ካብቲ እዞም ስደተኛታት ዝተዓቑብሉ ማጂ ሳልሳይ ብምባል ዝፍለጥ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኡጋንዳ ዝርኸብ ቦታ ልዕሊ ዓቀን ከምዝኾነ ብዘይካ እቲ መሰረታዊ ናይ ሂወት ኣድሕን ኣገልግሎት ካልእ ተወሳኺ ሓገዝ ክህብ ከምዘይክእል’ውን የረድኣ።
ኢትዮጵያ ልዕሊ እተን ካልኦት ሃገራት 285,000 ደቡብ ሱዳናዊያን ስደተኛታት ዝተቐበለት ክትከውን ኸላ ኣብ ቀረባ እዋን ብዝሒ ቁጽሪ ዘለዎም ስደተኛታት ዶብ ብምስጋር ናብ ኢትዮጵያ ምእታዎም ዝገለጻ ወሃቢት ቃል ትካል ስደተኛታት ካብቶም ኣብዚ እዋን’ዚ ዝስደዱ ዘለዉ ደቡብ ሱዳናዊያን ዝበዝሑ ህጻናት ምኳነን ሓቢረን ኣለዋ።
‘መብዛሕትኦም ኣብዚ እዋን’ዚ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣተው ዘለው ደቡብ ሱዳን ስደተኛታት ኣላይ ዘይብሎምን ካብ ወለዶም ዝተፈለዩ ህጻናት ኮይኖም ኣብ ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር ብዝተላዕላ ግጭት ዓሌታት ምክንያት ዝስደዱ ዘለዎ ኮይኖም ንነዊሕ መዓልታት ጫካታት ብምቁራጽ ኣብ ኦኩንጎ ይበጽሑ።’’
ጸብጻብ ትካል ስደተኛታት ሕ/ሃ ብተመሳሳሊ ኣብ ዝሓለፈ ቁሩብ ኣዋርሕ ናብ ዲሞክራቲክ ረፖብሊክ ኮንጎ ዝኣተው ቁጽሪ ስደተኛታት ደቡብ ሱዳን ምውሳኹ ምዕዛቡ ብምግላጽ እቲ ቁጽሪ 12,000 ከምዝኾነ ይሕብር።
ሰሜናዊ ምብራቕ ኬንያን ማእከላይ ሪፖብሊክ ኣፍሪቃን ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ዝኣተው ደቡብ ሱዳናዊያን ከምዘለዉ ይገልጹ። ኣብ ኬንያ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥራይ እቲ ገምጋም ቁጽሪ ካብ 100 ናብ 350 ክብ ከምዝበለ ተሓቢሩ’ሎ።
እቶም ስደተኛታት ብወገኖም ብሰንኪ ደሕንነት ዘይምህላው፡ ከቢድ ደርቂን ልዑል ናህሪ ዋጋታት ይስደዱ ከምዘለዉ ይገልጹ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፍቑር ሓወይ-ፍቕርቲ ሓብተይ። እግዚኣብሄር ነዊሕ መገዲ ከምዘለኩም ክሕብረኩም ከምዝደለየኒ ኮይኑ ስለእተሰመዓኒ ኣብ ናይ ነብዪ ኤልያስ ዛንታ ተመርኲሰ ነቲ ዘሎኒ ሓሳባት ከካፍለኩም፣
(ሀ) ምግሃድ ነብዪ ኤልያስ ኣብ እስራኤል
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ። ኤልያስ ካብቶም ኣዝዩ ኣገዳሲ ስፍራ ዝሓዙ ኣገልገልቲ ኣምላኽ ሓደ እዩ፣
ኣበጋግሳኡ ብዝርዝራዊ መልክዕ ኣይግለጽን እዩ። ንስሙ ኸኣ ሃንደበት ይጠቕሶ። "ሓደ ኻብቶም ኣብ ጊልዓድ ዝነበሩ..." ኢሉ ኸኣ ናብ ዛንታኡ መኽፈቲ ይገብር (1ነገ.17።1)፣
እዚ ናይ ኣምላኽ ሰብ እዚ። "ከማና ዝድኻሙ ሰብ" ምንባሩ ውን መጽሓፍ ቅዱስ ይገልጸልና፣ ያእ.5።17 ረኤ፣ ግናኸ እዚ ድኻም'ዚ ከይዓገቶ ተኣምራት ዜምጽእ ጸሎት ከምዝጸለየን ጸሎቱ ኣብ ኣምላኽ ተሰማዕነት ብምርካቡ ድማ ኣብ ምድሪ ንሰለስተ ዓመትን ሽድሽተ ወርሕን ማይ ከምዘይዘነበ። እንደገና ምስ ጸለየ ኸኣ ከምዝዘነበን ነንብብ (ያእ.517-18)፣
ኣብዚ ኤልያስ ሓይሊ ኣምላኽ ዝደለየሉ ግዜ ኣብ እስራኤል ኣከኣብ ወዲ ዓምሪ ነጊሱ ነበረ፣ ንጉስ ኣከኣብ ድማ ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ እስራኤል ዘኾሪ ብምግባሩ ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ኹሎም ነገስታት እስራኤል ገደደ (1ነገ.16።33)፣ ንሱ ንኢዛቤል ጓል ኤትባዓል ንጉስ ሲዶን። ሰበይቱ ኽትከውን ወሰዳ (1ነገ.16።31)፣ እዛ ኢዛቤል እዚኣ ኸኣ እታ ንነብያት እግዚኣብሄር ቀቲላ ዘጽነተት እያ (1ነገ.18።4)፣
ኣብዚ ነብያት እግዚኣብሄር ዝጸነቱሉ ግዜ እዩ እምበኣር ኤልያስ ዚገሃድ ዘሎ፣ ግናኸ ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ነብያት ኣዝዩ ዚብርትዕ እኳ ደኣ ዀነ፣ እግዚኣብሄር ነቲ ዝበለጸ ብድሕሪት ምምጻእ እዩ ዚፈቱ፣ ዮሃ.2።10፣
ኤልያስ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ኰይኑ መዓይይቲ ኣምላኽ ብምዃኑ "ንእስራኤል ዜዕገርግር" ተባሂሉ፣ እወ! እስራኤል ኣብ ዕግርግርን ኣብ ጸገምን ኣብ ጥፍኣት የምርሑ ኔሮም፣ እቲ ዕግርግር'ቲ ግና ብሰንኪ ናይ ኣከኣብን ቤት ኣቦኡን ትእዛዛት እግዚኣብሄር ምሕዳጎምን ደድሕሪ በዓል ብምስዓቦምን እዩ፣ 1ነገ.18።17-18፣
ሎሚ'ውን ኣብ ጌዜና ንናይ ኣምላኽ ሰባት ከም መዕገርገርቲ ዚወስድዎም ሰባት ውሑዳት ኣይኮኑን፣ መዕገርገሪ ግና ከምቲ ኤልያስ ዝበሎ። እቲ ትእዛዛት እግዚኣብሄር ዝሓደገን ደድሕሪ ጓና ኣምላክ ዝሰዓበን እዩ፣
ኣብ ከምዚ ዝበለ ኵነት እምበኣር ኤልያስ ስለ ልዑላውነት እግዚኣብሄር ኣምላኽ ኪጣበቕ ደልዩ፣ ኣብቲ ህዝቢ እስራኤል ንኣምልኾ በዓልን ኣስታርተታትን ርእሶም ዝወፈዩሉ ጌዜ። ኤልያስ ግና ንህዝቢ ካብ ምሕንካሱ ኪመልሶን ልዑላውነት እግዚኣብሄር ኣምላኽ ከምዚገሃድ ኪገብርን ደልዩ፣ ሽዑ ድማ'ዩ ሓደ በይኑ ኣንጻርቶም ሸሞንተ ሚእትን ሓምሳን ነብያት በዓልን ኣስታርተታትን ዝቖመ፣
ኣብ ቅድሚ ኵሎም እስራኤል ከኣ በዓል ኣምላኽ ከምዘይኮነን። እግዚኣብሄር ግና ልዑል ኣምላኽ ከምዝኾነን ኣመስከረ፣ በቲ ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ ዝነበሮ ቅንኣት ከኣ ንዅሎም ነብያት በዓል ኣብ ርባ ቂሶን ሓረዶም፣ 1ነገ.18።19-40፣
ኣታ ዘይተቐተልካ ነብዪ እግዚኣብሄር። ሎሚ ከም ኤልያስ ቅንኣት እግዚኣብሄር ክትቀንእን። ኣንጻር ኵሉ'ቲ ንምምላኽ እግዚኣብሄር ዜረሳስዕ ሓይሊ ርእስኻ ከተልዕልን ይግበኣካ እዩ፣
ብርግጽ ሰይፊ ኢዛቤል ስለዝነሓፈካ ኣይኮንካን ብህይወት ዘሎኻ። ግናኸ እግዚኣብሄር'ዩ ከትርፈካ ደልዩ፣ እምበኣርከስ ሎሚ ንእግዚኣብሄር ኣምላኽ ዜግህድ ግብሪ ክትገብር ይግበኣካ እዩ፣
(ለ) ኤልያስ ድሕሪ ምሕራድ ነብያት በዓል
ድሕሪ ምሕራድ ነብያት በዓል ተኣምራት'ዩ ስዒቡ፣ ንሰለስተ ዓመትን ሽድስተ ወርሕን ዝናም ጠፊኡ ድሕሪ ምጽንሑ ድማ ብርቱዕ ዝናም ኮነ፣ 1ነገ.41።45፣
ጸገምን ምዕግርጋርን ካብቲ ምድሪ ንኪርሕቕ። ኣምልኾ በዓል ከቛርጽ የድሊ፣ እንተዘይኰይኑ ወላ እግዚኣብሄር ዝገበሮ በረኸት እንተመጸ። "ነዚ በዓል እዩ ዝገበሮ" ኪብሉ እዮም፣ ግናኸ ንኣምልኾ በዓል ደው ከተብል ኢልካ ምልዓል ብዘይገለ ጸገም ከምእትቕጽል ይገብረካ ማለት ኣይኮነን፣ ስለዝኾነ ኸኣ'ዩ ንኤልያስ ብኢዛቤል ኣዝዩ ብርቱዕ ተቓውሞ እተላዕሎ፣ ኣብ መንግስቲ ጸልማት ማዕረ ክንድኡ ዚኣክል ክሳራ ኣውሪድካስ መንግስቲ ጸልማት ከመይ ኢሉ ሸለል ኪብለካ፣ ሕነ ምፍዳይ ዝበሃል ኣሎ፣ እቲ ብኢዛቤል እተላዕለ ናይ ሕነ ምፍዳይ ተበግሶ ኸኣ ኣብ ኤልያስ ስነ-ኣእምሮኣዊ ለውጥታት ኣምጺኡ እዩ፣ ካብቲ ኣብ ኤልያስ እተራእየ ስነ-ኣእምሮኣዊ ለውጥታት ነዚ ዝስዕብ ክጠቅስ፣
(1)ነፍስኻ ናይ ምድሓን ሓሳብ፤ (2)ንጊልያኡ ኣብ መገዲ ምሕዳግ፤ (3)ሓደመዓልቲ ጥራሕ ተጓዒዙ ሞት ምምናዩን ጉዕዞ ኣቛሪጹ ምድቃሱን፣
ብቐዳማይ ደረጃ። ኤልያስ ነቲ ብኢዛቤል እተላእከ ክቕተል ምዃኑ ዚሕብር መልእኽቲ ምስ ሰምዐ ሰንቢዱ እዩ፣ ኢዛቤል ሕነ ነብያታ ንምፍዳይ እያ ተዓጢቓ፣ ኣቐዲማ ነቶም ካልኦት ነብያት ቀቲላቶም ኔራ እያ፤ ሕጂ ኸኣ ነቲ ተሪፉ ዝነበረ ኤልያስ ብሰንክቲ ኣብ ልዕሊ ነብያት በዓል ዝፈጸሞ ተግባር ክትቀትሎ ብኣማልኽታ ምሒላ፣ እንዳ ዕኮት ተንኪፉ ካብ መንከስቲ ዘይፈርህ የልቦን፣ ንኤልያስ'ውን ከምኡ'ዩ ኮይንዎ፣ ኢዛቤል በዓል ኪምለኽ እናደለይትን ኣምልኾ በዓል ንምስፍሕፋሕ በርቲዓ እናተጋደለትን። ህዝቢ ናብ ኣምላኽ እስራኤል ኪምልስ ዜቕስና ኣይኮነን፣ ፍቑር ሓወይ ንሰብ ካብ መንግስቲ ጸልማት ናብ መንግስቲ ብርሃን ከነሰጋግሮ ከለና። ብመንግስቲ ጸልማት ሞት እዩ ዚምደበልና፣ ምናልባት ከይነስተውዕሎ ንኽእል። ግናኸ ኣንጻር ኣምልኾ ጸልማት ዝኾነ ስጉምቲ ኣብ ዝወሰድናሉ ጊዜ ናይ ሕነ ምፍዳይ መጥቃዕቲ ኣሎ፣ እዚ ኣብ ኣእምሮና ለውጥታት የምጽእ - ናብ ፍርሓት ድማ ኬብጽሓና ይኽእል፣ ሽዑ ነፍስና ከነድሕን ክንጋደል ንግደድ፣
ሕጅውን ኣታ ዘይተቐተልካ ነብዪ ኣጆኻ፣ ኣምልኾ ሰይጣን ንምጥፋእ ብዝገበርካዮን ትገብሮ ዘሎኻን ብሕጂ ብእትገብሮን ተግባራት ኪመጸካ ካብ ዚኽእል ምፍዳይ ሕነ ንኸድሕነካ እግዚኣብሄር ምሳኻ እዩ፣ ኣብ ናይ ኢልያስ ዛንታ ቀጺልና ከምእንርእዮ እግዚኣብሄር ኣብ ጎድኑ ይስለፍ እዩ፣ ንዓኻውን እግዚኣብሄር ኣብ ጎድንኻ ኪስለፍ እዩ፣ ስለዚ ኣይትፍራሕ፣
ብኻልኣይ ደረጃ። ኤልያስ ብሰንኪ'ቲ ናይ ኢዛቤል ምፍርራሕ ኣብ ህይወቱ ብዝተኸሰተ ስነ-ኣእምሮኣዊ ለውጢ ህይወቱ ከድሕን ስለእተገደደ ቦታ ኪቕይር ተንሲኡ ይኸይድ፣ ኣብ መጀመርታ ንጊልያኡ ድማ ምስኡ ሒዝዎ'ዩ ተበጊሱ። ግናኸ ኣብ ብኤር-ሸባዕ ናይ ይሁዳ ምስ መጹ ኣብኡ ሓዲግዎ ከምዝኸደ ነንብብ፣
ፍቑር ሓወይ-ፍቕርቲ ሓብተይ ነፍሰይ ከድሕን ኣብ ዝበለካሉ እዋን። ብርግጽ ኣገልጋሊ ኣምላኽ ብምዃንካ። ብዛዕባ ጊልያኻውን ትሓስብ ኢኻ፤ ኤልያስ ንጊልያኡ ሒዝዎ'ዩ ተገጊሱ፣ ግናኸ ናበይ ንኺበጽሕ ከምዝነቐለውን ብርግጽ ስለዘይፈልጥ። ኣብ ብኤር-ሸባዕ ኪሓድጎ መረጸ፣ ማለት ካብ ኣዒንቲ ኢዛቤል ሰዊርዎ። ምስኡ ኪወስዶ ግና ኣይከኣለን፣ እቲ ምኽንያት ኪፈላለ ይኽእል፣ ኣብዚ ክጠቕሶ ዝደለኹ ግና እቲ ብኢዛቤል እተላዕለ ምፍርራህ እምብዛ ጨካን ብምዃኑ ኤልያስ ምስ ጊላኡ ማለት ተመሃራዩ ኪፈላለ ተገዲዱ፣ እዚ ካብቲ ዝኸበደ ክፋል ናይ ስደት እዩ፣ ግናኸ ኣብ ካልእ ቦታ ዘይምሕዳጉ ጽቡቕ እዩ፣ ብቐዳምነት ካብ ኢዛቤል ሰዊርዎ እዩ። ከምኡ'ውን ኣብ ብኤር-ሸባዕ ኣብቲ ቦታ ተኣምራት እግዚኣብሄር እዩ ሓዲግዎ፣ ስለዚ ንህይወት እቲ ጊልያኡ ድማ ጽቡቕ ተስፋ ኣለዎ፣ እዚ ቃል'ዚ ምስ ኣስተንተንኩ ብዛዕባ ኩነታተይን ኩነታት ኣሕዋተይን ሓሲበ እጸናናዕ፣ ስለዚ ኣታ ኤልያስካ ዝሓደገካ ሓው ኣይትፍራሕ፣ ንዓኻውን ተስፋ ኣሎካ፣
ብሳልሳይ ደረጃ እንርእዮ። እቲ ብርቱዕ ኣገልጋሊ ዝነበረ ኤልያስ ሓደ መዓልቲ ጥራሕ ተጓዒዙ ተስፋ ምቝራጹ እዩ፣ ካብ ኢዛቤል ዚመጽእ ምፍርራህ ተስፋ ንምቝራጽን ብዓቢኡ ድማ ህይወት ንምቕታልን እዩ፣ ስለዝኾነ ኸኣ ኤልያስ ሓደ መዓልቲ ጥራሕ ተጓዒዙ ይሕለል፣
"ንሱ ግና ኣብ በረኻ መገዲ መዓልቲ ክይድ ውዒሉ ናብ ትሕቲ ሓንቲ ኺለዓው መጺኡ ኾፍ በለ፣ ሞት ተመንዩ ድማ ዎ እግዜሃብሄር ኣነስ ካብ ኣቦታትይ ኣይበልጽን እየ እሞ። ሕጂ ይኣኽለኒ። ንነፍሰይ ውሰዳ በለ። ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ኺለዓው ከኣ በጥ ኢሉ ደቀሰ፣" - 1ነገ.19።4-5፣
እግዚኣብግሄር ናበይ ኪበጽሕ እንታይከ ኬገልግል ኮን ይደልዮ ኔሩ ይኸውን፨ ንኤልያስ ኣይተራእዮን፣ ንዕኡስ ሞት እዩ ተራእይዎ፣ ደጊም ተእምራት ምግባር ኣይተራእዮን፣ ብተኣምራት ኣምላኽ ምድሓን'ውን ኣይትራእዮን፣ ኢዛቤል ፍርሓት ሞት ስለ ዝዘርኣትሉ ኣዒንቱ ንሞት እምበር ንምድሓን ኣይተኸፍተን፣
ፍቑራት ኣሕዋት ብዙሕ ጊዜ ከምዚ የጋጥመና እዩ፣ ኩነታትካ መፍትሒ ዘይብሉ ኮይኑ ዕጹው መዓጹ ጥራሕ ይረኣየካ፣ ኲንኡ ምሕላፍ ዘይከኣል ኮይኑ ስለዚስመዓካ ንዅሉ ነገራት ኣቋርጾ ይመጸካ። ሽዑ ሞት ትምነ፣ ንኣርበዓ መዓልታት ተጸዊዕካ ከለኻ። ብሓደ መዓልቲ ከተብቅዕ ትደሊ፣ እዚ ኩነታት እዚ ኣብ ህይወተይ ዘጋጠመሉ ጊዝያት ኣሎ፣
ፍቑራት ኣሕዋት። እግዚኣብሄር ንኣርብዓ መዓልታት ጸዊዑኩም ከሎ ብሓደ መዓልቲ ንዅሉ ከተቛርጽዎ ኣይትድለዩ፣ እቲ ስደት። እቲ መከራ። እቲ ሕማም። ኮታስ እዝን እትን ኣዝዩ እኳ እንተበዝሐ። ኣርብዓ ደኣ ተጐዓዙ፣ እቲ ኵሉ ዜኽእል ኣምላኽ ከኣ ምሳኹም እዩ፣
(ሐ) ኤልያስ ድሕሪ ብልዒ
"እንሆ ድማ። መልኣኽ ነቕኒቑ። ነዊሕ መገዲ ኣሎካ እሞ። ተንሲእካ ብላዕ። በሎ፣"- 1ነገ.19።5
ፍቑራት ኣሕዋት። ኣነ'ውን ምስ'ዚ ቃል ኮይነ ነዊሕ መገዲ ኣሎኩም እሞ ተንሲእኩም ብልዑ እብለኩም ኣሎኹ። ብርግጽ ኤልያስ እንተዘይበሊዑ ካብታ እግሪ ኪለዓው ዜተንስእ ሓይሊ ኪረክብ ኣይክእልን እዩ፣ ኪትንስእን ነቲ ኣብ ቅድሚኡ እተነብረሉ ነዊሕ መገዲ ኪጎዓዞን እንተኾይኑ። ተንሲኡ ኪበልዕ ኣለዎ፣ "ተንሲእካ ብላዕ" ዚብል ድምጺ ኣብ ዚሰምዓሉ ዘሎ እዋን ዝኾነ ዚብላዕ ዚበሃል ኪህሉ ኣብ ዘይከኣለሉ እዋን እዩ፣ ብርግጽ ኣብቲ በረኻ እቲ እተማልኦ ስንቂ ስለዘይነበሮ ብዛዕባ ብልዒ ኪሓስብ ኣይክእልን እዩ፣ እግዚኣብሄር ዚብላዕን ዚስተን ኣብ ትርኣሱ ኣቐሚጡሉ ክነሱ ኣይርእዮን ነበረ፣ እዚ ምስቲ ንኣጋር ዜጋጠማ ኩነታት ይመሳሰል፣ ንሳ ብሰንኪ ስእነት ማይ ነቲ ውላዳ ይሙት ከም ዝሓደገቶ ኢና ነንብብ። ግናኸ ኣብ ጥቓኣ ዓይኒ-ማይ ነበረ፣ እሕዋተየ። ምድርን ምልኣታን ናይ እግዚኣብሄር ስለዝኾነ። ከባቢና ኣብቲ እተጸዋዕናሉ ኬብጽሓና ብዚኽእል ነገራት ዝመልኤ እዩ፣ ግናኸ እቲ ኣሰናባዲ ኩነታት ስለዜዑረና ምርኣዩ ይሰኣነና፣ ንስኻ እትደልዮን እትሓስቦን ምስ ዘይከውን ናይ ሞት ተኽእሎ ጥራሕ ይረኣየካ፣ ግናኸ እግዚኣብሄር ንስኻ ብሓደ መዓልቲ ጉዕዞኻ ከተቋርጽ እናሓሰብካ ንኣርብዓ መዓልቲ ንኽትጎዓዝ ዜኽእለካ መግቢ ኣዳልዩልካ ኣሎ፣
"እንተጠመተ ኸኣ። እንሆ ኣብ ርሱን እምኒ እተሰንከተ ቅጫን ሳርማ ማይን ኣብ ትርኣሱ ነበረ፣ በሊዕን ሰትዩን ድማ መሊሱ በጥ በለ፣" (1ነገ.19።6)፣ እግዚኣብሄር ድኻምካን ተስፋ ምቝራጽካን ምስ ረኣየ። ዋላ እኳ ኣብ ልቡ እቲ ክትጎዓዞ ዚግበኣካ ጉዕዞ እንተረኣየ። ብመጀመርታ ህላዌኻ እዩ ዜገድሶ፣ ሞት ኣብ እትምነየሉ ዘሎኻ እዋን። ህይወት ኪህልወካ ይደሊ። ስለዚ ኸኣ ብዛዕባ ጉዕዞኻ ከይተዛረበ ብላዕ ጥራሕ ይብለካ፣
ሎሚ እተሓለለን ጉዕዞኡ ኬቋርጽ ዝደለየን። ኣገልግሎቱ ኬደስክል ዝደለየን ሰብ እንተሎ መታን ህያው ኪኸውን። እግዚኣብሄር ተንስእ እሞ ብላዕ ይብሎ ኣሎ። እንታይ እየ ክበልዕ ኣይትበል። ንዓኻ ዚኸውን ኣምላኻኦዊ ብልዒ ኣብ ትርኣስካ'ዩ ዘሎ፣ ሃሌሉያ! እቲ ክትበልዖ ዘሎካ ብልዒ ካብ ርሑቕ ዚመጽእ ኣይኮነን። ኮታስ ክበልዕ ኢልካ ተንስእ። ሽዑ ነቲ ዚብላዕ ክትርእዮ ኢኻ፣ እቲ ኻብ ኵሉ መግቢ ዚበልጽ ቃል ኣምላኽ ኣብ ቀረባኻ እዩ ዘሎ፣ ተንስእ ነቲ ኣብ ቀረባኻ ዘሎ ቃል ኣምላኽ ከኣ ብላዕ። ንዕኡ ተመገብ፣
ብዘይካ'ዚ። ኤልያስ ኪኖ ምብላዕ ጉዕዞ ዘሎ ኣይመሰሎን። ስለዚ ኸኣ። "በሊዑን ሰትዩን ድማ መሊሱ በጥ በለ፣" ይብለና፣ "እቲ መልኣኽ እግዚኣብሄር ከኣ መሊሱ ካልኣይ ሳዕ ነቕኒቑ። ነዊሕ መገዲ ኣሎካ እሞ። ተንሲእካ ብላዕ በሎ፣ ንሱ ድማ ተንሲኡ በልዔን ሰተየን። እሞ ብሓይሊ እቲ ብልዒ ኽሳዕ ሆሪብ። እቲ ኸረን ኣምላኽ ኣርበዓ መዓልትን ኣርበዓ ለይትን ከደ፣" (1ነገ.19።7-8)፣ እወ! ንኹሉ ከተቋርጾ ዘለካ ኮይኑ ኪስመዓካ ይኽእል፣ እግዚኣብሄር ግና ናብ ጽውዓኻ ክትበጽሕ እዩ ዚደልየካ፣ ስለዚ ኸኣ ዜድልየካ ምንጪ ሓይሊ የዳልወልካ፣
ብመሰረቱ እግዚእብሄር ቅልቅል ኢሉ ህልም ዚብል። ጅምር ኣቢሉ ዜቋርጽ ሰብ ኣይኮነን ዚደሊ፣ ንሱ ነቲ ኣብ ጸግዑ ዚሓድር "ነዊሕ ዕድመ ኸጽግቦ። ምድሓነይውን ከርእዮ እየ፣" ዝብል ኣምላኽ እዩ። (መዝ.91።16)። ስለዚ ኸኣ እግዚኣብሄር ከምዚሓስበካን። ኣብ ልቡ ግርም ኣጀንዳ ከምዝኾንካን ምፍላጥ የድሊ፣ እግዚኣብሄር ንዝጀመርካዮ ህይወት ክትጸግቦ ይደሊ። ንዝጀመርካዮ ኣገልግሎት ክትምልኦ ይደሊ፣ ብርግጽ ነገራት ብምምላእ ናብቲ ኣምላኽ ዚደልዮ ምልኣት ይበጽሑ እዮም፣ ንኣብነት ዳዊት ንእግዚኣብሂር ቤት ኪሰርሓሉ ኵሉ ምድላዋት ኣዳልዩ ኣብቂዑ፣ ሰለሙን ከኣ ተቐቢሉ ንእግዚኣብሄር ቤት ሰርሓሉ፣ ሃዋርያ ጳውሎስ ድማ። "ኣነ ተኸልኩ ኣጵሎስ ኣስተየ" ይብል፣ ግዴኻ ምድላው እንተኾይኑ ፍርቁ ኣዳሊኻ ከተቋርጾ የብልካን። ብምልኣት ከተዳሉ ኣሎካ፣ ግዴኻ ምትካል እንተኾይኑውን ብምልኣት ክትተክልን ነቲ ዜስቲ ኣዳሊኻሉ ክትጸንሕን የድልየካ። ነዚ ኸኣ'የ እቲ ንዝጀመርካዮ ምፍጻም ዝብሎ ዘለኹ፣ እቲ ናይ ኣምላኽ ሰብ ነዚ ሓቂ እዚ ምስ ተረድኤ እዩ። "ጎይታየ ኣብ ፈረቓ መዓልታተይ ኣይትውሰደኒ" ዝበለ፣ ብርግጽ ልብና። ኣብ ፈረቓ መዓልታትና ከይንውሰድ ወይ ነገራትና ከይነቋርጾ ኪጸንዕ የድልዮ። እግዚኣብሄር ንነዊሕ ጉዕዞ እዩ ጸዊዑና፣ እቶም ገሊላውያን (ሃዋርያት) ካብ የሩሳሌም ክሳብ ወሰን ምድሪ እዮም ተጸዊዖም ኔሮም፣ እስከ ንሕሰብ! ክሳብ ወሰን ምድሪ ምስክር ክትከውን ተጸዊዕካ ከለኻ። ምስክርነት የሩሳሌም እኳ ከይወዳእካ ክትሕለል?
ፍቑር ሓወይ! ፍቕርቲ ሓብተይ! እተመደበልና መገዲ ነዊሕ እዩ። ንኽንውድኦ ኸኣ ተንሲእና ክንበልዕ የድልየና!
ዛንታ ኤልያስ ቀጺልና እንተኣንቢብናዮ። ቃል እግዚኣብሄር ከም ዝሰምዔን። ነቲ ነፍሱ ኬድሕን ኢሉ እተጓዕዞ ጉዕዞ'ውን ኪምለሶ ግዲ ከምዝኾኖን ንርኢ፣ ኤልያስ ድሕሪ ብልዒ ኣርበዓ መዓልትን ኣርግዓ ለይትን ጥራሕ ተጓዒዙ ኣየብቅዐን፣ ከምቲ እግዚኣብሄር ዝበሎ። ንኤልሳእ ኣብ ክንዳኡ ነብዪ ኪኸውን ቀብኦ። ንዛኤል ኣብ ሶርያ ኪነግስ ቀብኦ። ንየሁ ወዲ ኒምሺ ኸኣ ኣብ እስራኤል ኪነግስ ቀብኦ፣
ዜገርም እዩ። ኤልያስ ቅብኣት ክልተ ነገስታትን ቅብኣት ሓደ ነብይን'ዩ ከይተረድኦ ኬትርፍ ደልዩ ኔሩ፣ ንኽልተ ሃገራት ማለት ንሶርያን እስራኤልን ንዚኸውን በረኸት ኪዕፍኖ ሓሲቡ ኔሩ፣
ንስኻውን ፍቑር ሓወይ ጽውዓኻ ዓቢ እዩ፣ ንዓይ ደኣ መን ይሓስበኒ ትብልዶ ኣሎኻ፣ ዋላ'ኳ ሰብ ኣይሕሰብካ ኣምላኽሲ ኣዝዩ እዩ ዝሓስበካ፣ ብርግጽ ነዊሕ መገዲ ኣዳልዩልካ ኣሎ፣ ስለዚ መገድኻ ከተቋርጽ ኣይትድለ፣ ኣምላኽ ኤልያስ ከኣ ምሳኻ እዩ፣ ፍቕርቲ ሓብተይ'ውን ኣምላኽ ኤልያስ ምሳኺ እዩ እሞ ነቲ ዘሎኪ ነዊሕ መገዲ መታን ክትጎዓዝዮ ተንሲእኪ ብልዒ!
ብ ኣድሓኖም ሕዱግ
ነዊሕ መገዲ ኣሎካ
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
ኬንያ፡ ዝለዓለ ትፅቢት ዝተገብረሉ ሃገራዊ ምርጫ ፅባሕ ክተካይድ እያ።ቀንዲ ተወዳደርቲ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታን ናይ ነዊሕ እዋን ተቐናቓኒኦም ራይላ ኦዲንጋን እዮም።
ኣብ መንጎ ፕረዝደንት ኡሁሩ ኬንያታን መራሒ ተቓዋሚ ራይላ ኦዲንጋን ዝካየድ ንሕንሕ ተቐራራቢ ክኸውን ይግመት።እቶም ሕፁያት ናይ 2013 ዓ.ም ምርጫ ካብ ዝካየድ ጀሚሩ ወፍሪ ደው ከምዘየበሉን ነንሕድሕዶም ካብ ምዝልላፍ ዓዲ ከምዘይውዓሉን ፖለቲካዊ ተንተንታኒ ባራክ ሙሉካ ይገልፅ።
ተንታኒ ቶም ዎልፍ ብወገኑ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዘበን ምርጫ ልዕሊ ናይ 2013 ዓ.ም ኣብ 47 ከባቢያዊ ምምሕዳራት ዝካየድ ንሕንሕ ክንድቲ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ምውዕዋዕ ዝፈጠረ እዩ ይብል።
እቲ ምርጫ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ምንጪ ወጥሪ ብምዃን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ድማ ብዙሓት ክርክራት ኣልዒሉ እዩ ፀኒሑ።
ኣብ ቀረባ እዋን ተሳቒዩ ዝተቐትለ ናይ ኬንያ ኮሚሽን ምርጫ ሓላፊ ቴክኖሎጂ ዝነበረ ክሪስ ሳንዶ ነቲ ኩነታት ኣተሓላሊኹዎ እዩ።ምክሳሳት እውን ኣይተፈለዮን።29 ሓምለ 2017 ዓ.ም መንበሪ ገዛ ምኽትል ፕረዝደንት ናይታ ሃገር ከምዝተሰበረ ዝተገልፀ ክኸውን ከሎ ዝሓለፈ ዓርቢ ኸኣ ናይ ስቪል ኽዳን ዝተኸድኑ ሰባት ካብ ኣብያተ ፅሕፈታቱ ንሓዲኡ ብምውራር ንኽልተ ኣማኸርቱ ኣሜሪካዊን ካናዳዊን ካብ መንበሪ ገዝኦም ከምዝወሰዱዎምን ተቓዋሚ ፓርቲ ከሲሱ’ሎ።ክልቲኦም ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም ካብታ ሃገር ተባሪሮም ኣለው።
ናይ ሓሶት ዜና እውን ካልእ ፀገም እዩ።ገሊኦም ድምፂ ንምሃብ ካልኦት ኸኣ ብስግኣት ዕግርግር ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ ሰባት ካብ ናይሮቢን ካልኦት ከተማታትን እናለቐቑ ናብ ትውልዲ ዓዶም ይኸዱ ከምዘለው ተፈሊጡ’ሎ።
ኣብ ኬንያ ወኪል ኣገልግሎት ካቶሊካዊ ረድኤት ሌን ባንከርስ ኬንያዊያን ኣብዚ ናይ ሎሚ ምርጫ ካልእ ፈተና እውን ከምዘጋጠሞም ይገልፁ።ብሰንኪ ኣብቲ ዞባ ዘጋጠመ ድርቂ ኬንያዊያን ብሕፅረት መግብን ናህሪ ዋጋ መግብን ይሳቐዩ ኣለው።
“ህዝቢ ናይዛ ሃገር ከበድቲ ፈተናታት ኣጋጢሞምዋ ኣሎ።ካብዚ ናይ ሎሚ ምርጫ ስርሖም ብዝግባእ ዝፍፅሙ፣ንዝመረፆም ህዝቢ ዘገልግሉን ዝሰርሑን ፖለቲካዊ መራሕቲ ክኾኑ ተስፋ እገብር።”
ዝሓለፈ ዓርቢ መንእሰያት ናብ ጎደና ኤልዶረት ብምውሓዝ ሰላማዊ ሰልፊ አካይዶም ኣለው።ናይ ኬንያ ዞባ ሪፍት ቫሊ ማእኸል ህውከትን ናዕብን 2007ን 2008 ዓ.ም ነይሩ።በቲ ህውከት ልዕሊ ሓደ ሽሕ ሰብ ሞይቱ ልዕሊ ፍርቂ ሚሊዮን ድማ ተመዛቢሉ።ኬንያዊያን እዚ ናይ ሎሚ ምርጫ ካብ ህውከት ዝረሓቐ ክኸውን ተስፋ ኣለዎም።
እዚ ከምዚ ኢሉ ኸሎ ቀይሕ መስቀል ኡጋንዳ ምርጫ ስዒቡ ህውከት ከይልዓል ብምስጋእ ናብ ኡጋንዳ ንዝኣተው ኬንያዊያን ምምዝጋብ ምጅማሩ ኣፍሊጡ’ሎ።
ንደሕንነቶም ብምስጋእ ዶብ ዝሰገሩ ኬንያዊን ከምዘለው ዝገለፀ ቀይሕ መስቀል ኡጋንዳ ኣብ ዶብ ኣብ ዝርከባ ከተማታት ቡሲያን ቶሮሮን ሰባት ዝዓርፍሎም ቦታታት ንምስራሕ መደብ ከምዘለዎ ገሊፁ’ሎ።
ዳይረክተር ኣተሓሕዛ ስግኣት ሓደጋ ቦብ ኣካንክዋሳ ብዛዕባ እዚ ክገልፁ ከለው ከምዚ ኢሎም።
“ኣስታት ክልተ ሚእቲ ሰባት ክኣተው ሪኢና ኣለና።ሓቀኛ ዜግነቶምን ናበይ ይኸዱ ከምዘለውን ገና ኣየረጋገፅናዮን ዘለና።ንናይ ባዕሎም ኩነታት ክኣልዩ ናይ ዝኽእሉ ሰባት ምንቅስቓስ ግን ኣሎ።ብዙሕ ሓገዝ ዘድልዮም ሰባት ኣይርኣናን ዘለና።”
ቀይሕ መስቀል ኡጋንዳ ን10 ስድራታት ይሕግዝ ከምዘሎን እቲ ምርጫ ምስሓለፈ ተወሳኺ ሰባት ትፅቢት ከምዝገብርን ገሊፁ’ሎ።ኣብ ቡሲያን ማላባን ናይ ምድላው ምንቅስቓሳት ከምዘሎ ኣካንክዋሳ ሓቢሮም ኣለው።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ወንጌል ተመዝጊቡ ዘሎ፡ ግብሪ ኃይልን ድኻምን ናይ ሥግው ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ ሥራሕ እዩ። ብዘይ በይና ኃጢኣት ንዅሉ ናይ ሰብ ዝኾነ ናቱ ገይሩ እዩ። ኣብዚ ምድሪ ዝገበሮ ካብ ጊዜ ፅንሰቱ ክሳዕ ዕርገቱ ዝፈጸሞ ግብረ ትስብእት (ሰብኣዊ ሥራሕ) ናቱ እዩ። (ዮሓ. 8፡46, 1ይ ጴጥ. 2:22, ዕብ. 4:14-15) ።
እቲ ብዙኅ ድንቂ ድንቂ ተኣምራት ዝገበረ፡ ንሱ ጠመየ፡ ጸምአ፡ ኃዘነን በኸየን። ንናይ ዕለት ሓድሽ ሬሳ ወዲ እታ ድኻን ጓል ኢያኢሮስን ከምኡ’ውን ንናይ ኣርባዕተ መዓልቲ ሬሳ ኣልኣዛር ዘተንሥአ ንሱ ኣብ ጌቴሰማኒ ዝጸለየን ኣብ ቀራንዮ ዝተሰቕለን ንሱ ባዕሉ እቲ ሓደ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። (ማቴ. 9፡25, ሉቃ. 7፡11-17, ዮሓ. 11፡34-35)
ንእግዚአብሔር ወልድ ብባህሪኡ ሞት ኣይሰማምዖን እዩ። እንተኾነ በቲ ዝተዋሓዶ ሥጋ ሞተ። ነዚ ክገልጽ ከሎ ሓዋርያ ቅዱስ ጴጥሮስ “ክርስቶስ ብሥጋ ምእንታና መከራ ካብተቐበለ. . . .” ይብል። (1ይ ጴጥ. 4፡1) ነቲ ናይ ክርስቶስ መከራ ምቕባል፦ ‘መለኮት ብሥጋ ሞተ’ ንብል። ከምኡ’ውን እቲ ሞት ዚሰማምዖ ሥጋ ብተዋሕዶ ናይ መለኮት ሕያውነትን ዘለዓለማውነትን ናቱ ስለዝገበረ፡ ‘ሥጋ ብመለኮት ሕያው ኮነ’ ንብል። ከምቲ “ሞተ በሥጋ ወሐይወ በመንፈስ” ዝብል። 1ይ ጴጥ. 3:18
ኣብዚ ከነስተብህሎ ዝግብኣና ትምህርቲ ኣሎ። ነቲ ግብረ ሥጋዌ ምስቲ ቅድሚ ዓለም ምፍጣሩ ዘሎ ኵነታት ኣደባሊቕካ፡ ‘እግዚአብሔር ብባህሪኡ ሞይቱ’ ኢልካ ምዝራብ ኣይግባእን እዩ። ሠለስተ ኣካል ሥላሴ ሞይቶም ከም ምባል ስለዝኾነ ከቢድ ክሕደት’ውን እዩ።
ጐይታና መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ እዩ። ነዚ ኸኣ፦
• ምሥጢራዊ ቓልን ትምህርትን ኣብ ፈለግ ዮርዳኖስ የረድኣና። (ማቴ. 3፡17)ኣብ ፈለገ ዮርዳኖስ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ክጥመቕ ከሎ፡ ሰማያት ተኸፊቶም ምሥጢር ተገሊጹ እግዚአብሔር አብ “ብእኡ ዝሠመርኩ ዝፈትዎ ወደይ እዚ’ዩ” በለ። ኣብዚ ጽሑፍ እዚ እግዚአብሔር አብ፡ ‘ወደይ እዚ’ዩ’ ኢሉ ዝመስከረሉ ንሥጋ ዲዩ ዋላስ ንመለኮት፧ እቲ መልሱ እግዚአብሔር አብ፡ ንሥጋን መለኮትን ብሓድነት ‘ወደይ’ በለ። ነቲ ሓደ ድኅረ ዓለም ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ዝተወልደ ሥግው ቃል ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ‘ወደይ’ በሎ። ‘ወልደ አብ ወልደ ማርያም ብተዋሕዶ ከበረ።’ ካብ ክልተ ኣካል ሓደ ኣካል፡ ካብ ክልተ ባህርይ ሓደ ባህርይ ኮነ’ ዝብል ትምህርቲ ምሥጢረ ሥጋዌ እዚ እዩ።
• ምሥጢራዊ ቓልን ትምህርትን ኣብ ደሴተ ፍጥሞ የረድኣና። (ራእ.ዮሓ. 2፡8) “እቲ ሞይቱ ዝነበረ ሕያውን ዝኾነ እቲ ቐዳማይን ዳኅራይን ከምዚ ይብል።” ቅድመ ዓለም ዝነበረን ድኅረ ዓለም ዘሎን ዝነብርን እግዚአብሔር ጥራይ’ዩ። እግዚአብሔር ብባህሪኡ ኣይመውት እዩ፣ ባዕሉ ግና ‘ሞይተ ነይረ እንሆ ውን ሕያው’የ’ ይብል። እዚ ድማ ‘መለኮት ብሥጋ ሞተ’ ንምባል’ዩ። እምበኣርከስ ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ እንተዘይከውን ነይሩ ቅድመ ዓለም ዝነበረን፡ ሞይቱ ዝተንሥአን ምዃኑ ኣይምገለጸን ነይሩ። እቲ ቅድመ ዓለም ዝነበረ ንሱ’ዩ። ሞይተ’ውን ነይረ ዝበለ እቲ ቅድመ ዓለም ዝነበረ ድኅሪ ዓለም ንዓለም ኣኅሊፉ ዚነብር’ዩ። እዚ ድማ እቲ ዝሞተ እቲ ሥጋ ዝኾነ ቃል እዩ።
ሥጋ ብተዋሕዶ ናይ ባህርይ ኣምላኽ እዩ። እዚ ድማ፦
• ዳን. 7፡13 “ብራእያት ለይቲ እጥምት ነበርኩ እንሆ ኸኣ ወዲ ሰብ ዚመስል ብደመና ሰማይ ይመጽእ ነበረ ናብቲ ጥንታዊ ዝመዓልቱ ድማ በጽሐ ናብ ቅድሚኡ ውን ኣቕረብዎ ኵላቶም ኣሕዛብን ወገናትን ቋንቋታትን ኬገልግልዎስ ግዝኣትን ክብርን መንግሥትን ንእኡ ተዋህበ ግዝኣቱ ዘይኃልፍ ዘለዓለማዊ ግዝኣት እዩ፣ መንግሥቱ’ውን ከቶ ኣይትጠፍእን’ያ” ኣብዚ ጽሑፍ እዚ ‘መንግሥቱ’ ዝብሎ ነቲ ናይ መለኮት ናይ ኣምላኽነቱ’ዩ። እዚ ዝተነግረ ግና ንመለኮት ጥራሕ እዩ ከይንብል ከኣ ኣቐድም ኣቢሉ ‘ወዲ ሰብ’ ብምባል ገሊጹልና ይርከብ። እምበኣር ሰብነት ከመይ ጌሩ ብተዋሕዶ ኣምላኽ ይኸውን ንዚብሉ ከመይ ጌሩ ደኣ ኣሕዛብን ወገናትን ኵሉ ከምልኽዎ እዮም ኢሉ ተጻሒፉሉ ንብሎም።
• መዝ. 47፡5 “ኣምላኽ ብዕልልታ እግዚአብሔር ብደሃይ መለኸት ዓረገ” ይብል። እቲ ንቅዱሳን ሓዋርያት ካብኦም ብርሕቐት ተፈልይዎም ዝዓረገ ኣምላኽ ሥግው ቃል ምዃኑ ንኸረድኣና ‘እግዚአብሔር ዓረገ’ ኢሉ ጸውዖ።
• ራእ. 1:17-18 “ኣይትፍራህ እቲ ቐዳማይን ዳኅረዋይን ሕያውን ኣነ እየ ሞይተ ውን ነበርኩ፡ እንሆ ውን ካብ ዘለዓለም ክሳዕ ዘለዓለም ሕያው እየ፡ ናይ ሞትን ሲኦልን መኽፈቲ’ውን ኣሎኒ”ይብል። ቅድመ ዓለምን ድኅረ ዓለምን ዝነበረ ኣምላኽ ጥራሕ እዩ እምበር ቅድሚ ተዋሕዶ ሥጋ ቐዳማይን ዳኅራዋይን ኪኸውን ኣይከኣሎን እዩ። ሞ’ ውን ናይ ሥጋ እዩ እምበር ናይ ኣምላኽ ኣይኮነን። ጐይታ ግና ብተዋሕዶ ምንታዌ (ክልተነት) ኣጥፊኡ ሓደ ኣካል፡ ሓደ ባህርይ ምዃኑ ንኸረድኣና እቲ ቐዳማይን ደኅራዋይን ዝሞትኩን’ውን ኣነ እየ’ በለ።
ትምህርተ መናፍቃን ኣብ ልዕሊ ክርስቶስ
ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ርቱዕ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተቓነየ ትምህርተ ሃይማኖት ዘይተረድኦምን ብሥጋዊ ጥበብን ፍልስፍናን ልቦናኦም ዝዖሩን በብዘመኑ ዝተንሥኡ ሰባት ብዛዕባ ክርስቶስ ዘለዎም ኑፋቄያዊ ትምህርቲ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ንኸእትዉ ብዙኅ ጊዜ ፈቲኖም’ዮም። ካብዚኣቶም ብውኁዱን ሕፅር ብዝበለን ክንጠቅስ፦
- ኣርዮስ፦ ብ325 ዓ.ም. ኣብ ጉባኤ ኒቅያ ብ318 ሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ዝተወገዘ መናፍቅ እዩ። ትምህርቲ ኣርዮስ ከምዚ ዚስዕብ’ዩ። “ወልድ ፍጡር እዩ ግና ልዕሊ ዅሉ ፍጡራን’ዩ ንአብ ፍጡሩን ወዱን’ዩ፣ ዳኅራይ ውን ኣብ መዋዕለ ሥጋዌ ብዘርኣዮ ተኣዛዝነትን ተጋድሎን ጽንዓትን ካብ እግዚአብሔር ቡራኬን ጸጋን ተቐቢሉ ከም ጻድቃንን ሰማዕትን ድማ ሱታፌ ኣምላኽነት ረኸበ” ዝብል እዩ (ሎቱ ስብሐት!)። ነዚ ትምህርቲ ክሕደቱ ኣብቲ ጉባኤ ምስ ኣስምዐ ቅዱስ ኣትናቴዎስ መጽሓፍ ቅዱስ መሠረት ብምግባር፦
1. ወልድ ናይ አብ ናይ ባህርይ ወዱ ፈጣሪ ፍጥረታት ምዃኑ እምበር፡ ፍጡር ከምዘይኮነ፣
2. ወልድ ምስ ኣቦኡ ማዕረ ስግደትን ኣምልኾን ዚግብኦ ከምዝኾነ፡
3. ሰብ’ውን እንተኾነ ዝጐደሎ ነገር ከምዘየልቦ
4. . . .
ኣግፊሑን ኣርቂቑን ኣረድአ። ሠለስቱ ምእት ውን ንኣርዮስ ካብ ክሕደቱ ኪምለስ ሓተትዎ። ንሱ ግና ስለዘይተመልሰ ረቲዖም ኣውጊዞም ፈለይዎ።
- ንስጥሮስ፦ ብ431 ዓ.ም. ኣብ ጉባኤ ኤፌሶን 200 ብዝኾኑ ሊቃነ ጳጳሳት ዝተወግዘ መናፍቅ’ዩ። ትምህርቲ ንስጥሮስ ሕጽር ብዝበለ “ኢየሱስ ክርስቶስ ክልተ ኣካል፡ ክልተ ባህርይ እዩ፣ ካብ ማርያም ዝተወልደ ዕሩቅ ብእሲ (ሰብ) እዩ።” ብካልእ ኣበሃህላ ወልደ አብ ካልእ፡ ወልደ ማርያም ካልእ እዩ ዝብል እዩ ነይሩ። እዚ ማለት ከኣ ሥጋ ንቓል ማኅደሩ ተሰካሚኡ እዩ፣ ወይ’ውን ሥጋን ቃልን ከም ዳዊትን ማኅደሩን ወይ ከኣ ሴፍን ማኅደሩን ከም ማለት እዩ። ንስጥሮስ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝተኸሎ መስማር ኑፋቄ ብቅዱስ ቄርሎስ መዶሻ (ትምህርተ ተዋሕዶ) ክንቀል ከኣለ። ብእኡ ውን እቲ ጉባኤ፡ ‘ክርስቶስ ሓደ ኣካል ሓደ ባህርይ ምዃኑ፣ እግዝእትነ ቅድስት ድንግል ማርያም’ውን ወላዲተ ኣምላክ ምዃና’ መስኪሩ ንንስጥሮስ ኣውገዞ።
- ፓፓ ሊዮን፦ ብ451 ዓ.ም. ኣብ ቤተ ክርስቲያን ምፍልላይ ዘምጽአ ብኦርቶዶክሳዊ ቅዱስ ዲዮስቆሮስ ዝተወገዘ’ዩ። ናይ ፓፓ ሊዮንን ሰዓብቱን ኣተሓሳስባ ካብ ንስጥሮሳዊ ትምህርቲ ዘይርሕቕ ኾይኑ ‘ንኢየሱስ ክርስቶስ ሓደ ኣካል ክልተ ባህርይ’ ዝብሉ እዮም። እዚ ማለት ከኣ ኣብ ሓደ ኣካል፦ ሥጋ ናይ ሥጋ ሥራሕ ይሠርሕ፡ መለኮት ድማ ናይ መለኮት ሥራሕ ይሠርሕ’ ከም ምባል እዩ።
ርትዕት ሃይማኖትና የጽንዓልና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር


text:
Radio Erena: 03 March 2021
ኣብ ፈረንሳ ዘቕረቦ ሕቶ ዑቕባ ዝተነጽገ ሱዳናዊ፣ ንመኮነን ኢምግሬሽን ከምዝቐተለ ማዕከናት ዜና ፈረንሳ ኣቃሊሐን።
እቲ ወዲ 38 ዓመት ምዃኑ ዝተገልጸ ሱዳናዊ ሓታቲ ዑቕባ፣ ዘቕረቦ ሕቶ ድሕሪ ምንጻጉ፣ ንሓደ ሓላፊ፣ ኣብ ደቡባዊ ፈረንሳ፣ ከተማ ፓው እትርከብ ማእከል ስደተኛታትን መሕተቲ ዑቕባን ደጋጊሙ ብኻራ ብምውጋእ’ዩ ቀቲልዎ።
46 ዓመት ዝዕድሚኡ ፈረንሳዊ መኮነን ኢምግሬሽን፣ ብኡ ንብኡ ክመውት እንከሎ፣ እቲ ሱዳናዊ ሓታቲ ዑቕባ ድማ ብፖሊስ ተታሒዙ ኣብ ቀይዲ ይርከብ።
እዚ ኣብ ልዕሊ ምኩርን ገዲምን ሰራሕተኛ ክፍሊ ኢምግሬሽንን ጉዳይ ስደተኛታትን፣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተፈጸመ ቅትለት፣ ንከተማ ፓውን መላእ ፈረንሳን ዘሰንበደ’ዩ ክብል ከንቲባ እታ ከተማ፣ ፍራንስዋ ባይሩ ገሊጹ።
ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ፈረንሳ፣ ዠራልድ ደርማና፣ ናብቲ ቅትለት ዝተፈጸመሉ ቦታ ብምብጻሕ፣ ምስ ሰራሕተኛታት ኢምግሬሽን ናይታ ከተማ ተመያይጡ።
ሓያሎ ካብ ሕሉፋት የማናውያን ዝኾኑ ፖለቲከኛታት፣ ድማ ማእከላት መሕተቲ ዑቕባ ፈረንሳ፣ ንድሕነት ዜጋታት ውሕስነት የብሉን ብምባል ክዕጾ ይሓቱ ኣለዉ።
እቲ ሱዳናዊ ሓታቲ ዑቕባ፣ ኣቐዲሙ’ውን ንሰባት ብካራ ብምፍርራሕ ተኣሲሩ ምንባሩ ጸብጻባት ፖሊስ የመልክት።
=================