text:
Published: 24 December 2016
ንቡር ከይተርፍ ሲኖዶስ ኢለ ክጽውዖ። እምበር፤ ሲኖዶስ ኢዩ ክትብሎ ዘኽእል ዝኾነ ይኹን ኣቃዉማን ስርዓትን የብሉን። ገዛእ ፓትርያርኩ ንበላዒ ኣሕሊፉ ዝሃበ፤ ርእሱ ዘዘቅንዐ ኣገልጋሊ ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝዉርዉር እኮ ኢዩ ሲኖዶስና።
ኣነስ እቲ ምስ ግብጻዊት ቤተክርስትያን ዝተገብረ ፕሮቶኮላዊ ስምምዕ ተጣሒሱ፤ ኣብ ክንድኡ ስለምንታይ ምስ ህ.ግ.ደ.ፍ ፕሮቶኮላዊ ስምምዕ ምፍጣር ተመሪጹ ኢዩ ዝገርመኒ። ዳኒኤል ክብረት ዝተባህለ ኢትዮጲያዊ፤ኣብ ስሩዕ ጉባኤ ሲኖዶስ ኢትዮጲያ፤ ወከልቲ መንግስቲ ወንበር ተዋሂብዎም ክሳተፉ ምስ ረኣየ፤” እኛ እና መንፈስ ቅዱስ ወስነናል መባል ሊቀር ነው”። ኢሉ ጽሒፉ ነይሩ። እዚ ናትና ሲኖዶስ እውን ዝነግረሉ ኢዩ ሲኢኑ እምበር፤ኣብ ክንዲ “ንሕናን መንፈስ ቅዱስን ወሲንና ኣሎና” ምባል፤ “ንሕናን ህግደፍን ወሲንና ኣሎና” ንምባል ዝተረፎ ምንም የልቦን።
ሳላ ሲኖዶስና እንታይ ተሳኢኑ፤ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ፤ ምስ ኩለን ብእምነት ኣሕዋት ዝብሃላ ኣብያተክርስትያን፤ ቀጥታዊ ኮነ ተዘዋዋሪ ርክብ ኣቋሪጻ፤ ኣደዳ ተነጽሎ ካብ ትኸውን ልዕሊ ዓሰርተ ዓመት ተቆጺሩ ኣሎ። ኣብዚ ቀረባ እዋን እኳ ናይ ግብጻዊት ቤተክርስትያን ፓትርያርክ፤ ብጹእ ወቅዱስ ኣቡነ ቴዎድሮስ ምስ ናይ ኢትዮጲያ ናይ እንግሊዘይና ጋዜጠይና ተፈራ ገዳሙ፤ ኣብ ዝገበርዎ ቃለ መሕትት፤ ንሕጋውነት ኣቡነ እንጦንዮስ ከም ወትሩ ዳግም ኣረጋጊጾም ኢዮም። ብሓፈሻ ካብ እዘን ኣሕዋት ቤተክርስትያን ዋላ ሓንቲ ትኹን ንሹመት ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ኣፍልጦ ዝሃበት ቤተክርስትያን የላን። እቲ ዘሕዝን ድማ ዕርቂ ከይተገብረ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ናብ ዋንኦም ኣቢሎም። ኣምላኽ ነብሶም ይቀበል።እንተ ብጹእ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ግና፤ኣብ ገዛእ ሃገሮም ዝተነፍጎም ክብረት፤ብኻልኦት ኣብያተክርስትያን ብዝግባእ ረኺቦም ኢዮም። ግብጻዊት ቤተክርስትያን ኣብ ጸሎት ከይዘከረቶም ኣብኲራ ኣይትፈልጥን። ኣቡነ ሺኖዳ ኢዮም ኩሉ ግዜ ንክዝከሩ ስርዓት ገይሮም ዝሓለፉ። ናትና ኣብያተክርስትያን ግና ንኣረሜን መራሒ ሃገር ኢየ ንዝብል እኳ ጸሎት እናገበራ፤ ኣብ ኣቡነ እንጦንዮስ በጺሐን፤ኣፈን ዝልጎማሉ ምኽንያት ኣይርድኣንን ኢዩ። ሐራይ እስከ እቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎስ፤ ኣብ ኣፉ ፕላስተር ተገይሩሉ። እቲ ዘገርምን ዘደንጹን፤ ስቅታ ናይ እዘን ኣብ ደገ ዘለዋ ኣብያተክርስትያን ኢዩ።ነብይ ኣብ ዓዱ ኣይከብርን ኢዩ ካብ ምባል ሓሊፈ እንታይ ክብል። ዝያዳ ኩሉ ግዜ፤ እዘን ዝሓለፋ ሽዱሽተ ኣዋርሕ፤ ንጽህና ናይ ኣቡነ እንጦንዮስ ኣብሪሀን ዝሓለፋ ኣዋርሕ ኢየን። ምኽንያቱሲ፤ እቲ ቀደም ቀደም ዝነበረ ክሲ መንፊቆም፤ ተሓዲሶም፤ ኢዮም ዝብል ኢዩ ነይሩ። እሞ ድኣ እንታይ ተረኽበ ንመናፍቅ ብለበጣ ይቅሬታን ተጋግየን ናብ ቤተክርስትያን እሞ ድማ ናብቲ ዝለዓለ ስልጣን ቤተክርስትያን ንክምለሱ ተደልዩ?
ኣብ ታሪኽ ቤተክርስትያን ብይቅሬታን ተጋግየን ናብ መንበሩ ዝተመልሰ መናፍቅ ኣቦ የብልናንን። መናፍቅ ወይ ተወጊዙ ይፍለ፤ ወይ እውን ትምህርቱ ኣመዓራርዩ ቀኖናኡ ወሲዱ ናብ ሕብረት ቤተክርስትያን ይምለስ። እንተዘይኮይኑ መናፍቅ ተባሂሉ ኣብ ጉድጓድ ዝተወርወረ ሰብ፤ እንደገና ንዓ ኣቦ ኩነና ክብሃል፤ ንመጀመርያ ግዜ ብሲኖዶስ ኤርትራ ንርኢ ኣሎና። እቲ ኣዚዩ ደስ ዘብል ግና፤ እቲ ኩሉ መንፊቆም ኢዮም፤ ተሓዲሶም ኢዮም፤ ኢሉ ዝጭርሕ ዝነበረ፤ እቲ ሓቂ ምስ በርሀ፤ መልሓሱ ምእካቡ ኢዩ። ሕፍረት ድዩ ሒዝዎ ሕማቅ ኒሕ ብዘይርድኣኒ ግና፤ እዞም ኣቦ ንጹህ ኢዮም ክብል ገና ድፍረት ኣይረኸበን ኣሎ።
እቲ ኣዝዩ ኣዝዩ ዝድንጽወንን፤ እንሓንሳብ ድማ ሕርቃነይ ክሳብ ምቁጽጻር ዝስእን ዘሕምመኒ፤ እዞም ኣቦ ንመን ኢዮም በዲሎም ዝብል ኢዩ። እስከሞ ንቤተክርስትያን በዲሎም ንበል፤ ጉዳዮም ስለምንታይ ቤተክርስትያን ብቅዱስ ጉባኤ ዘይትድምድም። ንምንታይ ከም ሓደ ሰራቂ ኣብ ቤትማእሰርቲ ዝድርበዩ? ኣቡነ እንጦንዮስ ምስ ህግደፍ ተሰሓሒቦም እንተ ኮይኖም ድማ ስለምንታይ ሲኖዶስ ከፍትሖም ዘይክኣለ? ኣቱም ሰባት፤ ነዞም ኣቦ ወዲ መንጎ ኣእትዮም ንብላሽ የሕቅቅዎም ኣለዉ። ከምዚኣ ኢሎም ከለው እንተ ዓሪፎም ንህይወት እዞም ኣቦ ሓላፍነት ዝወስድ መን ኢዩ? ነገር ኣብ ጠልጠላ እዞም ኣቦ እንተዓሪፎም ግና፤ ይቅሬታ ክትገብረሉ ዝኸብድ ገበን ኢዩ ክኸውን። ንቤተክርስትያን ድማ ሕማም መንድዓት።
ኣቡነ እንጦንዮስ ድሮ 92 ዓመት ገይሮም ኣለዉ። ካበዚ ቁሩብ እንተሓሊፎም፤ ናይ ተፈጥሮ ጉዳይ ስለዝኾነ፤ ኣእምሮኦምን ዘረብኦምን ዘይቋጻጸሩሉ እዋን ክኸውን ኢዩ። ስግኣተይ ድማ ነዚ ከም ብልጫ ወሲዶም ዘይኣምኑሉ ወረቀት ከየፈርምዎም ኢዩ።
እምበኣር ካብዝን ወድከምዝን ስግኣት ነጻ ዝኾነ ዕርቂ ብግብጻዊት ቤተክርስትያን ክግበር እዋኑ ሕጂ ኢዩ። ኣምሓሩ ክምስሉ፤”ኣባቱ ዳኛ ልጁ ቀማኛ” ይብሉ። ናይ ግብፂ ቤተክርስትያን ኣብ ዘይብሉ ንህግደፍ ኣማእኪልካ፤ ባዕልኻ ከሲስካ፤ ባዕልኻ ዳኛ ምዃን ግና ኣይግርምን ኣይጽቡቕን እዩ።
ብዛዕባ ብጹእ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ፤ዝብሎ ብዙሕ ኣሎኒ ንሕጂ ግና ኣብዚ ይኣኽለኒ ዝብለኩም ኣቤል’የ።


c: text/html

text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ግብርን ታክስን ብዝምልከት ንደቂ ኣንስትዮ ግንዛበ መዕበይ ስልጠና ሂቡ፤
ካብ ኩለን ኣብያተ ዕዮ ክላስተር ልምዓት ከተማን ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈትን ንዝተወከላ ንከባቢ ልዕሊ 600 ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሪፎርምታት ግብርን ታክስን ኣመልኪቱ ኣብ ከተማ ውቕሮ ናይ 2 መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ።
እቲ ተተኺሉ ዘሎ ስርዓት ምሕደራ ግብርን ታክስን ከቢድ መስዋእትን ቃልስን ዝተኸፈሎ ልምዓታውን ዲሞክራሲያውን መስመር ውድብናን መንግስትናን ዝተኸልዎ ቅኑዕ ስርዓት እዩ። ሐዚ ዘሎ ስርዓት ግብርን ታክስን ብ6 ሪፎርምታት ዝተዋቐረ ኮይኑ ኢኮኖሚ ካብ ዘፈልፈሎ ኣታዊ ዝርከብ ኣብ ዝተፈላለዩ መሰረተ ልምዓት፣ማሕበራዊ ግልጋሎትን ንኻልኦት ግልጋሎት መውሃብን ዝውዕል ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብርን ታክስን ከም ዝኾነ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ ገሊፀን።
ካብ’ቶም ሪፎርምታት ግብርን ታክስን እቲ ሓደ ምርግጋፅ ሓይሊ ሰብን ምልምዓዕ ስራሕን ዝብል ኮይኑ ኣብ ህንፀት ልምዓታዊ ሰራዊት ግብሪ ትልሚ መሰረት ዝገበረ ኣብ መህነፂ ማእኸላት ኣብ ምድላው፣ተግባርን መዛዘምን ምዕራፋት ብምኽፍፋል ናይ ሰራሕተኛ ክእለት፣ ፍልጠትን ኣተሓሳስባን በቢ ውዳብኡ ከባቢ 1,162 ሰራሕተኛ ዝህነፀሉ እዩ ። እቲ 2ይ ሪፎርም ግንዛበ ምዕባይን ምድግጋፍን ድማ ኣብ ሰራሕተኛታት፣መዳርግቲ ኣካላት፣ማሕበረሰብ ንግድን መካረይቲ ኣካላትን ብሚድያ፣ብስልጠናታት፣ብክለባት ግብሪ ንልምዓት፣ብኔትወርክ ምድግጋፍን ካልኦትን ሜላታት ብምጥቃም ኣፍልጦን ግንዛበን ጠቕላላ ሕብረተሰብ እናተፈጠረለን እዩ። እቲ 3ይ ሪፎርም ህንፀት ስርዓት መረዳእታ ኮይኑ ኣብ ኣተሓሕዛ መረዳእታ መሰረት ዝገበሩ እታወታት ዝሓቖፈ ከባቢ 10,963 መስርሒ መሸጣ መሽን ፣ከባቢ 247,721 ብዓሸራ ዝተደገፈ መፍለይ ቁፅሪ ንግዲ (TIN)፣ከባቢ 33 ሲግታስ(sigtas) ፣ቫት ዝተመዝገቡ ብርኪ ሀ ነጋዶ TOT ዝተመዝገቡ ብርኪ ለ ነጋዶን፣ናይ ብርኪ ሀንለን ነጋዶ ሒሳብ መዝገብ ዝሓዙ ከባቢ 14,884 ኮይኑ ምስ’ዚ ኦዲት ስትራተጂ ብቀሊል 50%፣ብውሱን 36%፣ብሙሉእ 14% ብፍሉይ 1% ዝብል ተግባራዊ ኮይኑ እዩ። እቲ 4ይ ሪፎርም ኣወሃህባ ግልጋሎት ዝብል ኮይኑ ተገልገልቲ ብቐረባ ግልጋሎት ዝረኽበሎም ማእኸላት ብምድላው ሕብረተሰብ ዘሳተፈ ኣብ ዓመት 2 ግዜ ን ልዕሊኡን ፅንዓት ብምክያድ በቢ ውዳብኡ ከፋሊ ግብሪ ርኢቶ ምስ ሃበሉን ሰናይ ምምሕዳር ብምንጋስን ቅሬታ ትሕቲ 1% ብምግባር ካብ እዋን ናብ እዋን ዝለዓለ ዕግበት ሕብረተሰብ እናተመዝገበ እዩ። እቲ 5ይ ሪፎርም ምርግጋፅ ልዕልነት ሕጊ ኮይኑ ኣዋጃት፣ደንብታትን መምርትሕታትን ስርዓት ግብርን ታክስን ተግባራዊ ዝግበረሉን ሕጊ ዝኽበረሉን እዩ። ብፍላይ ሕጊ ንዘየኽብሩ መጭበርበርቲ ነጋዶ፣ነፃ ቐረፅ ቅቢሊት ዘይቖርፁ ነጋዶን እንተጋጥም ሕጊ ዝኽበረሉ እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ሪፎርም ድማ ምርግጋፅ ዕብየት እቶት ዝብል ኮይኑ ቁጠባ ካብ ዘፈልፍሉ ኣታዊ ዝርከብ ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ከም ዝእከብ ዘሎ ዋና ዳይሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ወ/ሮ ምሕረት በየነ ወሲኸን ሓቢረን።
ምስ’ዚ ብተዛማዲ ኣብ እንታይነት መትከላት፣ባህርያት፣ኣድላይነትን ኣፈፃፅማን ስርዓት ግብርን ታክስን ብዝምልከት ኣብቲ መድረኽ ተረኺቦም ስልጠና ዝሃቡ ላዕለዋይ ኪኢላ ትምህርትን ስልጠናን በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ ኣይተ ፅገሂወት ገ/ስላሴ ዝርዝር መብርሂ ምስ ሃቡ ኣብቲ መድረኽ ካብ ተሳተፍቲ ኣብ ግብርን ታክስን ኣመልኪቶም ኣብ መካረይቲ ዘሎ ኩነታት ግብሪ፣ኣብ ብርክታት ነጋዶ ዘሎ መጠን ኣፈላላይ ካፒታል፣ኣብ ግቡእ ኣወሃህባ ግልጋሎት ክኢላታት፣ኣብ ደረሰይን ቫትን ዘሎ ኣፋፃፅማን ካልኦትን ዝምልከቱ ሕቶታት ተላዒሎም ግቡእ መብራህርህን መልስን ምስተውሃቦም ካልኦት ተወሰኽቲ ሃነፅቲ ርኢቶታት ብምሃብ እቲ ስልጠና ኣብ ግብርን ታኽስን ዘለወን ግንዛበ ብዘዕቢ መንገዲ ተዛዚሙ።
ደ/ከ/ስ/ርክብ ህዝቢ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 67 guests and no members online

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
እናበረረት ከላ ንዝጠፍአት ነፋሪት ማሌዥያ ንምድላይ ዝተጀመረ ፃዕሪ ሎሚ‘ውን ቀፂሉ ውዒሉ።ቤተ-ሰብ እቶም ኣብ‘ታ ነፋሪት ተሳፊሮም ዝነበሩ 239 መንገደኛታት ግና፣ንመርድእ ይዳለው‘ለው።
እታ ቦይንግ 777 ዝዓይነታ ነፋሪት፣ዝሓለፈ ቀዳም ካብ ኩላ-ሉምፑር ምስተበገሰት ድሕሪ ሓደ ሰዓት በረራ፣ምልክት ሓደጋ ከይሃበት ብቅፅበት ካብ ሬዳር ተሰዊራ።ናበይ ከምዝኣተወት ክሳብ ሎሚ ኣይተፈለጠን።
ብርክት ዝበላ ኣብ ምድላይ ዝተዋፈራ መራኽብን ነፈርትን ክሳብ‘ዛ ሰዓት‘ዚኣ ተስፋ ዝህብ ውፅኢት ክረኽባ ኣይካኣላን።
ስፍሓት‘ቲ ኣለሻ ዝግበረሉ ከባቢ፣እታ ነፋሪት ክትጓዓዘሉ ካብ ዝተመደበላ ኣንፈት ብ185 ኪ/ሜ ስፍሓት ክካየድ ተወሲኑ ይስራሕ‘ሎ።መርየትን ባሕሪን ዘጠቃለለ‘ዩ።
ሰበ-ስልጣን ማሌዥያ፣እታ ናብ ቤይጅንግ ቻይና ዝተበገሰት ነፋሪት ከጓንፋ ይኽእል‘ዩ ንዝበልዎ ኣማራፂታት ይፍትሹ‘ለው።ናይ ምብራዕ ሓደጋ፣ጌጋ ናይ ፓይለት፣ወይካኣ ሜካኒካዊ ፀገም።


text:
ኣነ ነቶም ዝስዕቡ ቋንቋታት ናይ ምትርጓም ክእለት ዘለኒ ብቕዓት እየ፥
ካብ ቋንቋ ጀርመን ናብ ቋንቋ ትግርኛ፡ ካብ ትግርኛ ናብ ጀርመንኛ፡ ካብ እንግሊዝኛ ናብ ትግርኛ፡ ካብ ትግርኛ ናብ እንግሊዝኛ.. ዚኣመሰሉ ኣገልግሎት ስለዝህብ ነዚ ሓገዝ ዝደሊ ሰብ ቤተመንግስቲ፡ ሕክምና፡ ስደትን ዑቕባን፡ ቤት-ፍርዲ፡ ፖሊስ፡ ወዘተ..።
እንተላይ ካብ ዘረባ ናብ ጽሕፈት ከምኡ'ውን ካብ ጽሕፈት ናብ ዘረባ የተርጉም እየ ብTranscriber 1.5.1.
እንተላይ ናይ ምትርጓም ሶፍትዌር "SDL Trados Studio" ክእለት ኣለኒ ከምኡ'ውን እጥቐመሉ'የ።
ኣብዝኾነ ሰዓት ክገልግለኩም ድሉው ኣሎኹ። ኣብዚ ዝኾነ ሰዓት ክትረኽቡኒ ትኽእሉ።
ብዛዕባ ትምህርቲ ትግደሱ እንተድኣ ዄንኩም ትምህርቲ ትግርኛ (ናይ ኩሉ ደረጃ-ክብደት) ክህብ ምኸኣልኩ።
ነዚ መርበብ‘ዚ ንክሰርሕ ዝደረኸኒ ምኽንያት፡ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ምዕሩይነት እንደገና ንምህናጽ እዩ። እዚ ቋንቋ'ዚ ጌና መልክዑ ከይተቐየረን ከይተበላሸወን ከሎ፡ ብዙሓት ካባና ንቋንቋና ትግርኛ ባዕልና ከይተገንዘብና ነጥፍኦ ኣለና - ምስ ካልኦት ቋንቋታት ከይሓዋወስና፡ ነቲ ቋንቋ ተገዳስነት፡ ነቲ ሓድሽ ወለዶ ሰሓብን ማራኽን ጌርና ከነቕርቦ ናይ ኩላትና ሓላፍነት ከምዝኾነ ይመስለኒ። ቋንቋ ትግርኛ ምስቲ ካልእ ናይ ዓለም ቋንቋታት ዋና እንድሕር ረኺቡ ንምውድዳር ብቕዓት ኣለዎ።
ኣደ-ቋንቋኻ ንክትፈልጦ ግድነታዊ እዩ የግዳስ ዝበዛሕና ኣደ-ቋንቋ ንምፍላጥ „መንፍዓት“ ወይ „ፍሉይ ክእለት“ ከምምዃኑ ብጌጋ ንርእዮ ኣለና፥ ስለዚ ከምንጋገ'ውን ኣይንግንዘብን ኢና። መበቈልካ ጽቡቕ እንተ ፈሊጥካዮ ኣተሓሳስባኻ የግፍሖ ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ርእሰ-ተኣማምነትካ የደልድሎ እዩ፣ ስለዚ ቀንዲ ኣደ-ቋንቋ (ብሕልፊ ምስ ጽሕፈት) ንክትክእሎ ኣገዳስን ኣድላይን እዩ። ጽሕፈትናን ቋንቋናን መንነትናን ክንዕቀቦ እንተ ደሊና ናትና ሓላፍነት እዩ።
ብዝተረፈ ከኣ እዚ ሓበሬታ ንኩላትና ጠቓሚ ከምዝኾነ እዩ ይስምዓኒ።
ሰሰናዩ!
ካብ ዮሃንስ ሩፋኤል ቩልክ


text:
ስጉምቲ ሱዳን ማሕንቖ ህግደፍ
ንክንድ’ዚ ዝኣክል እዋናት ኢልና’ኳ ብሰነድ ዝተደገፈ መረጋገጺ እንተዘይኣቅረብና ህላወ ህግደፍ ኣብ ሱዳን ዝተሰረተ ካብ ዝኸውን ግን ነዊሕ ዝገበረ’ዩ፡፡ ኣብዚ ናይ ነዊሕ ዓመታት ዝነበረ ጉዕዞ ኩነታት እንታይ ይመስል ኔሩ ሕጂ ምትንታኑ ምስ ዘለና ግዜ ዝጻረር ኮይኑ ብኣውርኡ ግን ሕጂ ብዛዕባ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት እቲ ቀንዲ መእሰሪ ይኸውን’ዩ ናብ ዝበልናዮ ነጥቢ ከነላግስ፡፡ ከምቲ ቅድም ኢሉ ዝተገልጸ ህላወ ናይዚ ኣብ ሃገርና ንዓመታት ስልጣን ብሒቱ ንቡራት ሃገራት እናጥፈአ ዘይንቡራት ልምድታት ብምትእትታው፡ ብሓሶት፡ ብምጥፍፋእ፡ ብዓቢኡ ድማ ብዘይሕጊ ዝምራሕ ህግደፍ ኣብ ሱዳን’ዩ ኮይኑ ጸኒሑ፡፡ ገለ ካብቶም ኣድለይቲ ዝበሃሉ ነገራት ነዳዲ፡ መድሓኒትን መግብን ድማ ብኮንትሮባንድ ካብ ዝግዝኡ’ዮም ኔሮም፡ መዓስ እዚ ጥራይ ህግደፍ ኣብ ማእኸል ኣትዩ ዕዳጋ እታ ሃገር ስለዝተቆጻጸሮ ’ውን ሱዳን ቑጠባዊ ኩነታታ ሓደጋ ምዝቅባብ ከምዘጋጠሞ ናይ ቀረባ እዋናት ተዘክሮና’ዩ፡፡ ህግደፍ ካብ ሃገር ንወጻኢ ስደድ ዝገብሮ ኣታዊኡ’ውን ንባዕሉ ዝጥቐመሉ ወርቒ’ዩ፡፡ ካብዚ ወጻኢ ግን ጉሮሮ ህግደፍ ኣብ ኢድ ሱዳን’ያ፡፡ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰብ እቲ ኣብ ሱዳን ብዝሒ እቶት ህግደፍ ዝሕፈሰሉ ጨካን ተግባር’ዩ፡ መርማሪት ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተኸለ ማንጁስ ዝርከቦም ላዕለዎት ሓለፍቲ ህግደፍ ኣብ ንግዲ ደቂ ሰባት ብዝሰፍሐ መልክዑ ይዋስኡ ከምዘለው ኣብ 2015 ከምኡ’ውን ኣብ 2016 ደጊማ ኣብ ዘውጸኣቶ ጸብጻብ ኣረጋጊጻ’ላ፡፡ እዚ ጉዳይ’ዚ ንሱዳን ኣዝዩ ከቆጥዓ ከምዝጸንሐ ካብቲ ልክዕ ዓቐኑ ብምሕላፉ’ውን ተደጋጋሚ ስምዕታ ከተቅርብ ከምዝጸንሐት እንተኾነ ግን ስርዓት ህግደፍ ኩሉ ግዜ ጥቅሙ ጥራይ ስለዘገድሶ ነቲ ናይ ሱዳን መጸዋዕታ ብምንዓቅ ከም ድሌቱ ክዕንድር ከምዝጸንሐ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት እናተገልጸ ጸኒሑ’ዩ፡ እንሆ ሕጂ ድማ እኩብ ድምር ናይዚ ኩሉ ስጉምቲ ተወሲዱሉ፡፡
ስርዓት ህግደፍ ወትሩ ንህላዊኡ ኣብ ዘገድሶ ጉዳያት ጥራይ ስለዘተኩር ብጸሊም ዕዳጋን ኮንትሮባንድን ንሱዳን ክሕምስ ከሎ ንህዝቢ ድማ ዕለቶም ብዝሓለፎም መድሓኒታትን ዕሹጋት መግብታትን እናገበረ ብርክት ዝበለ ዜጋ ግዳይ ዝተፈላለዩ ሕማማት ብኣውርኡ ድማ ግዳይ’ቲ ኣብ ዓለም ዝርጋሒኡ ኣስፋሕፊሑ ዘሎ ሕማም መንሽሮ ክኸውን ዳሪግዎ’ዩ፡፡ ገንዘብ ዘለዎምን ናብ ሱዳን ንሕክምና ክወጹ ዝፍቀደሎምን ገለ ዜጋታት ኣብዚ ሕጂ እዋን ብሰንኪ’ዚ ዝተገልጸን ካልእ ሕቡእ ገበናትን ህግደፍ ብሱዳን ተኸልኪሎም ኣለው፡፡
ካልእ ኣብዚ ዝለዓል ነጥቢ ጉዳይ ጸጥታን መጭወይቲ ሰባትን’ዩ፡፡ ህግደፍ ኣብ ምብራቓዊ ክፋል እታ ሃገር ንዝርከቡ ኣንጻር መንግስቲ ሱዳን ዝቓለሱ ዕጡቓት ከምዝሕግዝ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ዝወጹ መግለጺታት የነጽሩ፡፡ ሱዳን ግቦ እናብላዕካ ድሌትካ ትፍጽመላ ሃገር’ያ ህግደፍ ድማ ነዚ ብኮ’ዚ ግርም ጌሩ ብምጥቓም ብመንገዲ ንሱ ዝእዝዞም ላዕለዎት ሓለፍቲ ኣብታ ሃገር ጸጥታዊ መሓውሩ ኣደልዲሉ’ዩ፡ እዚ ምድልዳል መሓውር ጸጥታ ከኣ ህግደፍ ከም ድሌቱ ካብ ውሽጢ ሱዳን ዜጋታት ክጨዊ ርሒብ ዕድል ከፊቱሉስ ንቡዙሓት ዜጋታት ግዳይ ጌሩ’ዩ፡፡ እዚ ገለ ካብቲ ዝተሰምዐ ገበናት ህግደፍ ብከፊል ኮይኑ ሕጂ ግን መኸተምታ ረኺቡ’ሎ፡ ሱዳን ዶባታ ክትዓጹ ካብ ምዃና ምግላጻ ብተወሳኺ ሙሉእ ዓቅማ’ውን ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳይ ተጸሚዳ’ላ ከም ሓበሬታ ዝተፈላለያ ነዚ ጉዳይ ዝከታተላን ግምታተን ዝገልጻ ዘለዋን ማሕበራዊ መራኽቦታት ፍሉይ ሰራዊት ሱዳን ኣብ ውሽጢ’ዚ ሒደት መዓልታት ገዚፍ ወተሃደራዊ ቃፍላያቶም ናብ ዶባት ኤርትራ ኣጸጊዖም ከም ዘለውን፡ ዶብ ክራየት ዝተባህለ 3ተ k.m ካብ ግርማይካ ክሳብ ኣቡ ገመል ዘሎ ቦታታት ድሮ ኣትዮም ከም ዘለው ይሕብራ’ለዋ፡፡ ብተወሳኺ ’ውን ህግደፍ ኣብ ከሰላ ዝጥቀመላ ዝነበረ ቤት ጽሕፈት ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ድሕሪ ምዕሻጋ ኣቡኡ ዝጸንሑ ሰባት ድማ ተኣሲሮም ኣለው፡ እምበኣር እዚ ፈላማይ ስጉምቲ ሱዳን ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ’ዩ፡ ዝቅጽል እንታይ ክኸውን ይኽእል ጥዕና እንተሂቡና ደፋእ ኢልና ንሪኦ ይኸውን፡፡


text:
Published: 13 October 2017
እዚ ናይ ሎሚ ንባብ ወንጌል፡ ክፋል ናይቲ “ናይ ከረን ስብከት” ተባሂሉ ዚፍለጥ ጐይታና ዝመሃሮ ትምህርቲ እዩ። በቲ መስተንከርን ዜደንቕን ጥበቡ ገይሩ፡ ብኸመይ ነቶም ብኣምሳሉ ዝተፈጠርና ዘርኢ ኣዳምን፡ ንእንስሳታትን ንኣታኽልትን ከም ዜንብር ዚገለጸልና ድማ እዩ። ከምቲ ምስላ ኣቦታትና፡ “ሽሕ ፈልጺ መጥመሪተን ሓንቲ ልሕጺ” ዝብሎ፡ ናይዚ ኽቡር መልእኽቲ ጠማሪት ሓሳብ ድማ፡ እዚ ኣርእስቲ መልእኽቲ ጌርና ወሲድናዮ ዘሎና፡ “ንኽልተ ጐይተት ኪግዛእ ዚኽእል የልቦን። ወይ ነቲ ሓደ ጸሊኡ፡ ነቲ ሓደ ይፈትው። ወይ ከኣ ነቲ ሓደ ተኣዚዙ፡ ነቲ ሓደ ይንዕቕ። ንኣምላኽን ንገንዘብን ክትግዝኡ ኣይኰነልኩምን እዩ።” ዚብል ቓል እዩ።
እዞም ጐይተት ተባሂሎም ዘለዉ ኽልተ ኣካላት፡ እቲ ሓደ እግዚኣብሄር ኪኸውን ከሎ፡ እቲ ሓደ ኸኣ ገንዘብ እዩ። እንተ ዀነ “ገንዘብ ብሓቒ'ዶ ምስ ኣምላኽ ተሰሪዑ “ጐይታ” ኪስመይ ይግብኦ እዩ” ኢልና ኽንሓትት ይግባእ እዩ። ገንዘብ ኪበሃል ከሎ ጥረ- ገንዘብ ጥራይ ማለት ከም ዘይኰነ ኸነስተውዕል የድልየና። ንዅሉ እቲ ተሽይጡ ናብ ገንዘብ ኪልወጥ ዝኽእልን፡ ነቲ ብገንዘብ ኪዕደግ ዝክእል ኵሉን ዜጠቓልል እዩ። ቃል እግዚኣብሄር ኣነጽሩ ኸም ዜረጋግጸልና፡ ምድርን ኣብኣ ዘሎን ዅሉን፡ ባሕርን ኣብኡ ዘሎ ዅሉን ናይ እግዚኣብሄር እዩ። ስለዚ እቲ ገንዘብን፡ እቲ ገንዘብ ኪዕድጎ ዚኽእል ኵሉን፡ እቲ ተሸይጡ ናብ ገንዘብ ኪልወጥ ዚኽእል ኵሉን ድማ ናይ እግዚኣብሄር ምዃኑ ኸነስተውዕል ይግባእ። ኵሉ ገንዘብ ናይ እግዚኣብሄር እንተ ዀይኑ፡ ከመይ ገይሩ ደኣ ምስቲ ወናኒኡ ዝዀነ እግዚኣብሄር ብጐይትነት ኪወዳደር ዝኸኣለ፧ እቲ ምኽንያቱ ፍሉጥ እዩ። ነቲ ውህበት ኻብቲ ወሃቢ ንላዕሊ ምስ ኣኽበርናዮ፡ ነቲ ባርያ ዀይኑ ኼገልግለና ዝተዋህበና ገንዘብ ባዕላትና ጐይታ ምስ ገበርናዮ፡ ኪገዝኣና ይነብር ኣሎ። ጸዓዱ ብዛዕባ ገንዘብ፡ “ገንዘብ ሕሱም ጐይታ፡ ግን ከኣ ንፉዕ ባርያ እዩ” ኢሎም ይምስሉ እዮም። ነቶም ንኣምላኽ ጥራሕ ጐይትኦም ኺገብሩ ዝመረጹ፡ ገንዘብ ኣዝዩ ንፉዕ ባርያ ዀይኑ እዩ ዜገልግሎም። ነቶም ንገንዘብ ጐይታኦም ጌሮም ኪግዝእዎ ዝመረጹ ግና፡ ኣዝዩ ሕሱም ጐይታ ዀይኑ እዩ ዚገዝኦም። ማዕረ ኽንደይ ሕሱም ጐይታ ምዃኑ፡ ሃዋርያ ቕዱስ ጳውሎስ፡ “እቶም ኪህብትሙ ዚደልዩ ግና ኣብ ፈተናን መፈንጠራን፡ ኣብ ብዙሕ ንሰብ ናብ ምብራስን ጥፍኣትን ዜስጥሞ ናይ ዕሽነትን ጕድኣትን ትምኒት እዮም ዚወድቁ። እቲ ፍቕሪ ገንዘብሲ ሱር ኵሉ ኽፍኣት እዩ እሞ፡ ገሊኦም ንእኡ እናተመጣጠሩ ኻብ እምነት ዘምበሉ፡ ናብ ርእሶምውን ብዙሕ ስቓይ ኣምጽኡ። ኣታ ናይ ኣምላኽ ሰብ፡ ንስኻ ግና ካብዚ ህደም እሞ ደድሕሪ ጽድቂ፡ ኣምልኾ፡ እምነት፡ ፍቕሪ፡ ትዕግስቲ፡ ህድኣት ሰዓብ።” ብምባል ነቲ ሕሱምን ነቲ ምደሃኒቱን ገሊጽዎ ኣሎ (1ጢሞ 6፡ 9-11)። ገንዘብን ፍቕሩን ብሓቂዶ ኸምዚ እዚ ሃዋርያ ዝገለጾ ማዕረ ኽንድ’ዚ ሕሱም እዩ፧ ኣእምሮና ኸምዚ እዚ ቕዱስ ሃዋርያ ገይሩ ዝገለጾ እንተ ዘይተረድኦ እኳ፡ በቲ ኣብ ማሕበራውን መንፈሳውን ህይወትና ዚፈጥሮ ዘሎ ነውጺ ግና ነዚ ኽውንነት እዚ ኽንክሕዶ ዚከኣል ኣይኰነን። ገንዘብ ኣብ ልብና ኸም ጐይታ ስለ ዝነገሰ እዩ ስርቅን ሓሶትን፡ ምትላልን ጥልመትን፡ ስሰዐን ጽልእን፡ ቂምታን ሻራ ባእሲ፡ ቕትለት፡ ብቂ፡ ጭካነ፡ ትዕቢት፡ ስኽራን፡ ዝሙት፡ ተድላ ወዘተ ኣብ ማሕበራውን መንፈሳውን ናብራና ዓብሊሉ ዝርኸብ ዘሎ። “ፍቕሪ ገንዘብ ሱር ኵሉ ኽፍኣት እዩ” ዚብል ቃል ነዚ ሓቂ እዚ ኸም ዚግባእ እዩ ዚገልጾ። ፍቕሪ ገንዘብ፡ ሃዋርያ ዚኣክል ሰብ ንጐይትኡ ኺሸይጥ ከም ዝገበሮ ኣይንረስዕ። እቲ ጽድቒ ዚብህግ ዝነበረ ናብ ጐይታ ዝመጸ ሃብታም መንእሰይ፡ ፍጹም ሰብ ኪኽውን ዝደልይ እንተዀይኑ፡ ዘለዎ ዅሉ ሸይጡ ንድኻታት ኪህቦም እሞ ንእኡ ኺስዕቦ ምስ ተነግሮ፡ ንጐይታ ዝባኑ ሂብዎ እናጐሃየ ናብ ዋኒኑ ኸደ። እዚ መንእሰይ እዚ ንኽልቲኦም ጐይተት እናተገዝአ ኺነብር ዝመረጸ ሰብ እዩ ዝነበረ። ጐይታና ንገንዘብ ምግዛእ ሓዲጉ ንእኡ ጥራሕ ኺግዛእን ኺስዕቦን ምስ ነገሮ ግን ኣይተዋሕጠሉን። እቲ ሃብታም መንእሰይ ምስ ከደ፡ ጐይታ ንደቂ መዛሙርቱ፡ ባርያ ገንዘብ ምዃን ማዕረ ክንደይ ኸቢድ ወጽዓ ምዃኑ ንኼርእዮም፡ “ምእታው ሃብታም ናብ መንግስተ ሰማያት ጭንቂ ምዃኑ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። ሃብታም ናብ መንግስተ ኣምላኽ ካብ ዚኣቱስ፡ ገመል ብዓይኒ መርፍእ ክትሐልፍ ይቐልል፡ ኢሉ ኸም ብሓድሽ እብለኩም አሎኹ።” ብምባል ገለጸሎም (ማቴ 19፡ 23- 24)። ስለዚ እቲ ሃብታም ንምዃን ዚጽዕርን ዚሃልኽን ሰብ፡ ነታ ብዘይብኡ’ውን ጸባብ ዝዀነት ደገ-መንግስተ ሰማያት ብዝገደደ ኼጽብባ ይጋደል ከም ዘሎ ኼስተውዕል ይግብኦ ማለት እዩ። እቲ ኽትህብትም ምድላይ መሪር ሳዕቤን ከም ዘለዎ ዝገለጸልና ሃዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ፡ “ግናኸ ኣምልኾ (መንፈሳውነት) ምስ ይኣኽለኒ ምባል ዓብዪ ረብሓ እዩ። ማለት፡ ናብ ዓለም ሓንቲ እኳ ኣየምጻእናን እሞ ሓንቲ ኽንወስድ ኣይከኣለናን እዩ። ቀለብናን ክዳንናን እንተ ኣሎናስ፡ ንሱ ይእከለና።” ብምባል መዓደና (1ጢሞ 6፡ 6-8)። ካብዚ ንላዕሊ ዚሓልፍ ባህጊ ኣብ ልብኻ ምሕዳር፡ ክንድቲ ዝኣከብካዮ ገንዘብ ጥራሕ ዘይኰነ ካብኡ ኣዝዩ ዚበዝሕ ሕጢኣት ክትእክብ ጥራይ እዩ ዚገብረካ። ክትእክቦ ብሓጢኣት፡ ከተማሓድሮውን ብሓጢኣት ክትቆማጣዕ እዩ ዚገበር። ዋላ ብጽድቒ እንተ ኣኸብካዮ እዃ፡ እቲ ምእኻብካ ንርእሱ ሓጢኣት እዩ ዝዀነካ። ምኽንያቱ እግዚኣብሄር ክትህብትም ዝፈቀደልካ ንኽትክዝኖ ዘይኰነስ ነቶም ዘይብሎም ብምርዳእ ብሰናይ ግብሪ ምእንቲ ኽትህብትም እምበር፡ መኻዝንካን ባንክታትን ንኸተጸብበሉ ኣይነበረን። ሰለዚ ኣብ ዙርያ ገንዘብ ኵሉ ግዜ ሓጢኣት ከም ዘሎ ኣይንዘንግዕ ኣይንኽሓዶ ድማ። ንጉስ ሰሎሞን፡ “ሃብታም ክኸውን ኢልካ ኣይትጽዓር፡ ንጥበብካ ኣብኡ ኣይተውዕሎ”። ብምባል ነቲ ኽቡር ጥበብና ኣብ ሕሱር ዕላማ ኸይነውዕሎ ምዒዱና ኣሎ (ምሳ 23፡ 4)። እቲ ኣጉር ወዲ ያቄ፡ “ጸጊበስ ከይክሕደካ እሞ፡ ‘እግዚኣብሄር መን እዩ፧’ ከይብል፡ ወይ ደኽየስ ከይሰርቕ እሞ ስም ኣምላኸይ ከየቃልልሲ፡ ድኽነትን ሃብትን ኣይትሃበኒ፡ ግናኸ በቲ ዜድልየኒ እንጌራ መግበኒ፡ ከንቱነትን ሓሶትን ኣርሕቐለይ።” ኢሉ ዝጸለዮ ብሱል ጸሎት ጸሎትና ኽንገብሮ ይግብኣና እዩ (ምሳ 30፡ 8-9)።
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝበልናዮ ዅሉ ሓሳባት ነቶም ኣኺሉ ዝተርፍ ገንዘብ ዘለዎም ሃብታማት ከም ዚምልኸት ጌርና ጥራይ ክንርድኦ ኣይግብእን እዩ። እቲ ጽገም ሃብታም ኣብ ምዃን ጥራይ ዘይዀነ፡ ፍቕርን ኣምልኾን ገንዘብ ኣብ ምህላው እዩ። ፍቕሪ ገንዘብ ድማ ዋላ ኣብ ኵሎም ድኻታትውን ከም ዘሎ ርዱእ ሓቂ እዩ። ነቲ መሰረታዊ ድሌታትና ዜማልእ መጠን ገንዘብ ድሕሪ ምርካብና፡ ብድሕሪኡ ካብኡ ዝበዝሕ ገንዘብ ንምእኻብ እንገብሮ ጻዕሪ፡ ፍቕሪ ገንዘብ ከም ዘሎና ጭቡጥ መርትዖ እዩ። ብፍላይ እዞም ሰፊሕ ናይ ስራሕ ዕድላት ኣብ ዘለዎ ሃገር እንነብር ሰባት፡ መንፈሳዊ መደባትና ኸይተረፈ መስዋእቲ ብምግባር ኣብ ምእካብ ገንዘብ እንጽመድ፡ እቲ መሰራታዊ ነገር ስለ ዝጐደለና ዘይኰነስ፡ ዘመን ዘምጽኦ ፋሽን ኽዳውንትን ኣቝሑ ገዛን መኪናን ንኽንቀያይር፡ ጽቡቕ ናይ ዕረፍትን ምዝንጋዕን ምደባት ንምስትምቓር እዩ። እቲ ሃብታም፡ ምእከላይ መነባብሮ ዘለዎ ዀነ እቲ ድኻ ገንዘብ ዚድልዩ፡ ካብ ኸባቢኦም ዝበለጹ፡ እንተወሕደ ድማ ማዕረ ኸባቢኦም ኰይኖም ንኺረኣዩ እምበር ስለ ዝጐደሎም፡ ንእኡ እንተ ዘይወሰኹ ስለ ዚጠምዩ፡ ስለ ዚዓርቍ ወይ ስለ ዚሓሙ ኣይኰነን። ካብ ነቲ ገንዘብ ዚረኽብሉ ዕድላት ዝስውኡ፡ ነቲ ናይ ኣምላኽ መንፈሳዊ ኣገልግሎት መስዋእቲ ኺገብሩ ዚቐለሎም ሰባት ማእለያ የብሎምን። እቲ ኸምዚ ዚገብር ሰብ ንኣምላኽ ንዒቝ ንገንዘብ የኽብር ከም ዘሎ ኼስተውዕል ይግብኦ። ስለዚ ናይቲ እንግዝኦ ጐይታ ምርጫ እንተ ዘይኣተኻኺልና፡ መዓልታዊ ኣብ እንገብሮ ኣጉል ምርጫታት ነቲ ዘልኣለማዊ ዕጫና ነበላሽዎን፡ ናብ መንግስቲ ሰማያት ናይ ምእታው ዕድልና ድማ ነጽብቦ ምህላውና ብኣግኡ ነስትውዕል።
ኣብዚ ናይዚ ዕለት እዚ ናይ ወንጌል ንባብ፡ ብሰሪ ፍቕሪ ገንዘብ ዚወርደና ዕንወት ተገሊጹልና ኣሎ። ፍቕሪ ገንዘብ፡ ነቲ ዝኣክብናዮ ገንዘብን ጥሪትን ነቲ ኽዳውንትን ብልዒ ኣብ ዚበልዖ፡ ነቲ እኽሊ ነቐዝ ኣብ ዜንቕዞ፡ ነቲ ገንዘብ ድማ ሰራቒ ኵዒቱ ኣብ ዚሰርቀሉ ኣብ ምድሪ ኽንዓቝሮ ዜጋግየና ምዃኑ እቲ ቐዳማይ ጉድኣቱ እዩ። እዚ ኣበሃህላ እዚ ገንዘብኻ ኣብ መዓላ ኸይወዓለ ባኺኑ ኸም ዚተርፍ ንምምልኻት ዝተባህለ እዩ። ሳላ ዘመናዊ ኣተዓቓቕባ፡ ኽዳውንትና ዓሰርተታት ዓመታት ብብልዒ ኸይተበልዐ ኺነብር ይክእል እዩ። ገንዘብናውን ካብ ሰረቕቲ ርሒቑ ኣብ ውሑስ ባንክታት ኪቕመጥ ይኽእል እዩ። ናይ ጐይታ ኣባሃህላ ግን “ንሃብትኻ ኣብ ሰማይ እንተ ዓቝርካዮ እዩ ንዘለኣለም ገንዘብካ ኰይኑ ዚተርፍ እምበር፡ ኣብ ምድሪ ጥራይ እንተ ኸዚንኽዮ ብድሕሬኻ ካብ ባልዕን ነቐዝን ዝገደዱ ሰባት ኪበልዕዎን ኼባኽንዎን እዮም” እዩ ዝብል ዘሎ። ቃል ወንጌል ዝገለጸልና ንሃብትኻ ኣብ ሰማያት እትዓቝረሉ ጥበብ ድማ፡ ኣብ ስኡናት ሰባት ምቕማጥ እዩ። እቲ ኽትጥቕመሉ ዜድልየኻ ዅሉ ምስ ተጠቕምካ፡ እቲ ዝተረፈኻ ነቶም ዋላ ሓንቲ ዘይብሎም ድኻታት ክትምግቦምን፡ ከተልብሶምን፡ መዕቈቢ ኽትገብረሎምን ኸሎኻ፡ ንእግዚኣብሄር ኣብቲ ንዅሉ ሰብ ናይ ምምጋብ ኣገልግሎቱ ትተሓባበሮን ተገልግሎን ስለ ዘሎኻ፡ ንሱ ነቲ ሃብትኻ ናብ ሰማያዊ ሃብቲ ይልውጦ ማለት እዩ። ነቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ ሃብታም መንእሰይ፡ ጐይታና፡ “ፍጹም ክትኸውን እንተ ደሌኻስ፡ ኪድ፡ ዘሎካ ሼጥካ ንድኻታት ሃብ፡ ኣብ ሰማይ ድማ መዝገብ (ሃብቲ) ክትረኽብ ኢኻ።” ከም ዝበሎ ተጻሒፉልና ኣሎ (ማቴ 19፡ 21)። ንሱ ግና ነቲ ቓል ጐይታ ስለ ዘይኣመኖ፡ ንጐይታ ጸሊኡ፡ ነቲ ሕሱም ጐይታ ንገንዘብ ኣፍቀረ፡ ንገንዘብ ተኣዚዙ ንጐይታ ነዓቐ። ጥበብ ጐይታ ዅሉ ጊዜ ብዓይኒ ስጋውያን ሰባት ወርትግ ንዕቕቲ እያ። ሃዋርያ ያእቆብ፡ ፍቕሪ ንዓለም ወይ ገንዘብ ማለት፡ ንኣምላኽ ጽልኢ ማለት ምዃኑ ገሊጹልና ኣሎ (ያእ 4፡ 4)። ኣብ ልዕሊ ገንዘብን ሃብትን ዘሎኻ ኣኽብሮት እናዓዘዘ ብዝኸደ መጠን፡ ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ዘሎኻ ንዕቐት ማዕሪኡ ኸም ዝዓዝዝ ምስትውዓል ጽቡቕ እዩ። መጽሓፍ ቕዱስ ንስስዐ ከም ኣምልኾ ጣኦት ዚገልጽሉ ምኽንያት ከኣ ንሱ እዩ (ኤፌ 5፡ 5 ቄሎ 3፡ 5)። ከም ሓወልቲ ዝቘመ ጥልዕ - ጉምብሕ እናበልካ እትሰግደሉ ጣኦት እንተ ዘይብልካ እኳ፡ ብፍቅሪ ገንዘብ ዝተዓብለለ ህይወት እንተ'ልዩኻ ኣብ ዓይኒ ኣምላኽ ኣምላኺ ጣኦት ምዃንካ ክትፈልጥ ይግባእ። ነብዪ ኢሳይያስ፡ “ብጀኻኻ ካልኦት ጐይቶት መሊኾሙና ኣለዉ” ኸም ዝበለ፡ ብኻልእ ሕሱም ጐይታ ተመሊኽካ ኣሎኻ ማለት እዩ (ኢሳ 26፡ 13)። ዝተጸገመ ሰብ ንምርዳእ ልብኻን ኢድኻን ምዝርጋሕ እንተ ኣብዮምኻ፡ ካብ ሓይሊ ጐይታን ቓሉን ንላዕሊ፡ ሐይሊ ገንዘብ ብዝያዳ መሊኹካ ከም ዘሎ ፍለጥ። ካብዛ ሓጻር መወእልኻ ንላዕሊ ሃብታም ከይትኸውን፡ ሃብትኻ ብድሕሬኻ ሓዲግካ ጥራይ ኢድካ ናብ መቓብር ክትኣትው፡ ጥራይ ኢድካ ኣብ ቅድሚ መንበር ፈርዲ ኽትቀርብ ብምግባር ሰይጣን ተበሊጹልካ ኣሎ። ዋላ ንሽዱሽተ ሽብዓተ ወለዶ ዚኣክል መጠን ገንዘብ ከሎካ፡ እቲ ኣብ ውሽጥካ ዘሎ ፍቅሪ ገንዘብ ኪዓግብ ስለ ዘይክእል ዕድመኻ ምሉእ ዘየድልያካን ዘይተህልኾን መጠን ገንዘብ ክትእክብ ይገብረካ። ”ዝኣከብክዎ ንዓይ ይኣክለኒ እዩ” ኢልካ ጉዳይ ነፍስኻ ከይትዝክርን፡ ነቲ ዝኣከብካዮ ብጽድቂ ንምንብባሩ ኸትሓስብን “ንደቐይ ይዀነኒ” ዚብል ሕሳብ ኣብ ልብኻ ኣሕዲሩ ኽሳዕ ዕለተ መቃብር ክትሃልኽ ይገብረካ። እቲ ናይ ምእካብ መስርሕ፡ እንተ ብዓመጻ እንተ ብቅንዕና፡ ከም ዝሰልጠካ ብምግባር፡ ብዛዕባ ብዕሽነት ምእካብ እምበር፡ ብዛዕባ ብጽድቂ ምዝራእን፡ ሃብትኻ ሰማያዊ ኣብ ምግባርን ከም ዘይትሓስብ ብምግባር ንኣእምሮኻ የጸልምቶ። ከም ሳዕቤኑ ድማ ነቲ ተሰጢሑ ዝጽበየካ ዘሎ ዘለኣለም፡ ከምቲ እቲ ኣብ ዘመን ኣልኣዛር ዝነበረ ሃብታም ሰብኣይ (ነዌ) ኣብ ጸልማትን ኣብ ስቓይን ከም እትነብር ይገብረካ። ካብ ከምዚ ዝበለ ዘለኣለማዊ ጸበባ ምእንቲ ኽንድሕን ሃዋርያ ጳውሎስ፡ “ነቶም ኣብዛ ዓለም እዚኣ ዘለዉ ሃብታማት ከይዕበዩ፡ በቲ ኽንሕጐስ ኢሉ ዅሉ ብልግሲ ዚሃበና ኣምላኽ እምበር፡ በዚ ሓላፊ ሃብቲ ኸይእመኑ አዝዞም። ገበርቲ ሰናይ ኪዀኑ፡ ብሰናይ ግብሪ ኺህብትሙ፡ ለጋሳትን መማቐልትን ኪዀኑ፡ ናይ ሓቂ ህይወት ምእንቲ ኺረኽቡስ፡ ነቲ ዚመጽእ ዘሎ ጊዜ ጽቡቕ መሰረት ንርእሶም ኪእክቡ አዝዞም።” ብምባል ዝሃበና ምዕዶ ነስተውዕለሉን ንገዝኣዮን (1ጢሞ 6፡17-19)። ስለዚ ንገንዘብ ባርያናን ባርያ ኣምላኽን ክንገብሮ እምበር፡ ኣብ ትሕቲ እዚ ሕሱም ጐይታ ንርእስና ባሮት ከይንገብር ንጠንቐቕ። እግዚኣብሄር ብጸግኡ ይደግፈና፡ ኣሜን።
ብጸጋ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስን ፍቕሪ ኣምላኽን ሕብረት መንፈስ ቅዱስን ምስ ኩላትና ይኹን።
ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ ኤርትራ መንበረ ጵጵስና ሰሜን ኣሜሪካ


text:
ኢትዮጵያን ሩስያን ምትሕብባረን ከጠናኽራ ተሰማሚዐን…
መቐለ መጋቢት 11/2009(ድወት) ሃገራት ኢትዮጵያን ሩስያን ኣብ ዓውደ ባህልን ቱሪዝምን ብሓባር ንምስራሕ ዘኽእለን ስምምዕነት ተፈራሪመን።
ሓበራዊ ኮሚሽን መንግስታት ኽልቲኤን ሃገራት ብቐፃልነት ኣብ ሳይንስ፣ ንግዲ፣ ቑጠባን ቴክኒካዊ ሓገዛትን’ውን ብሓባር ንምስራሕ ተሰማሚዑ።
ኣብቲ ዝሓለፈ ቕነ ዝተኻየደ ሻድሻይ ኣኼባ ሓበራዊ ኮሚሽን መንግስታት ኢትዮጵያን ሩስያን ስዒቦም ዝተበፅሑ ስምምዓት ኾይኖም ኣብ ሞንጎ ኽልቲኤን ሃገራት ዘሎ ርክብ ንግዲ ብምዕባይ ምህርታተን ኣብ ዕዳጋ ኽልቲኤን ሃገራት ዝኣትወሉ ባይታ ንምፍጣር’ውን ተሰማሚዐን።
ብወገን ኢትዮጵያ ኣቦ መንበር እቲ ኮሚሽንን ሚኒስትር ጉዳያት ካቢኔ ኣይተ ኣለማየሁ ተገኑ እቲ ኣኼባ ኢትዮጵያ ምስ ሩስያ ዘለዋ ርክብ ንምዕባይ ዕድል ዝረኸበትሉ ትርጉም ዘለዎ ኣኼባ ከምዝነበረ ተዛሪቦም።
ኽልቲኤን ሃገራት ኣብ ቐፃሊ ኣብ ንግድን ኢንቨስትመንትን ዘለወን ምትሕብባር ብምዕባይ ኣብ ግንባራት ትምህርቲ፣ ሕርሻን ኢንዳስትርን ዘሎ ምትሕብባር ክዓቢ ከምዝሰርሓ ሓቢሮም።
ካብዚ ብዝሰገረ ኢትዮጵያን ሩስያን ኣብ ሳይንስን ቴክኖሎጅን ተሓባቢረን ክሰርሓ ኣብ ስምምዕ ከምዝበፅሐ ብምግላፅ ግልጋሎት መጓዓዝያ ኣየር፣ ምፍራይ ሓይልን መዓድንን’ውን ብሓባር ንምስራሕ ስምምዕ ዝተበፅሐሎም ዓውድታት ምትሕብባር ከምዝኾኑ ገሊፆም።
ሩስያ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ቑጠባዊ ምትሕብባር ንምዕባይ ዘኽእል ኣኼባ ከምዝነበረ ዝገለፁ ብወገን ሩስያ ኣቦ መንበር ሓበራዊ ኮሚሽን መንግስታት ኽልቲኤን ሃገራትን ሚኒስትር ዲኤታ ኸባብን ሃፍቲ ተፈጥሮን ሩስያ ኢኬጄኒ ኪሰሌቭ ብወገኖም ሰብ ሃፍቲ ሃገሮም ኣብ ምፍራይ ሓይልን መዓድንን ንምውፋር ዘኽእሉ ዘተታት ከምዝተኻየደ ሓቢሮም።
ሻብዓይ ኣኼባ ሓበራዊ ኮሚሽን ኢትዮ-ሩስያ ኣብ 2018 ኣብ ሞስኮ ክካየድ እዮም።


text:
Published: 05 July 2009
ኣብዚ ቀረባ እዋን፥ ኣባ ባስልዮስ ዝበሃሉ ኣቡን ብፓትርያርክ እንጦንዮስ ዝተሸሙ ግናኸ ኣንጻሮም ዝተዓጥቁ ምስ ሓደ መነኮስ ናብ ሰሜን ኣሜርካ ኣትዮም ቀንዮም ኣለዉ።
መተካእታ ዮፍታሀ ዲመጥሮስ ኮይኑ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተመዘዘ ምክትል ዋና ኣማሓዳሪ መንበረ ፓትርያርክ ኣቶ ግርማይ ዘርኣይውን ንኣባ ሉቃስ ኣሰንዩ ብዕለት 17 ሕዳር 2016 ኣብ ዋሽንግቶን ዲሲ ጉባኤ ኣካይዱ ኔሩ። ቀንዲ ዕላማ’ቲ ኣኼባ፥ ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ብኣባ ሉቃስ ብተደጋጋሚ ዝተገብረ፡ ንሓቂ ቀቢርካ፥ ኣብ መንጎ ህዝብን ውሉደ-ክህነትን ምፍልላይ ንምፍጣር፥ ሰብ እንዳ’ጥፋእካ ገንዘብ ህዝቢ ንምዝማትን እዩ።
"ምስ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ምሉእ ዕርቂ ተጌሩ ነይሩ፥ እንተኾነ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ነቲ ዝተወድአ ዕርቂ ስለዝነጸግዎ፥ እቲ ዕርቂ ኣይሰለጠን" እናበሉ ቅድሚ ገለ ሰሙናት ኣብ ከተማ ኦክላንድ ብ17 ን 18ን ሕዳር 2016 ድማ ኣብ ዋሽንግቶን ዲሲ ንህዝቢ ከታልሉ ፈቲኖም እዮም። ኣብ ዋሽንግቶን ዲሲ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ንፓትርያርክ እንጦንዮስ ዘርኢ ድምጺ ዘይብሉ ዝንቀሳቐስ ስእሊ ንህዝቢ ኣርእይም ኔሮም። ኣብቲ ኣኼባ ካብ ዝነበሩ ሰባት፥ “ስለምንታይ ድምጺ ዘይብሉ” ኢሎም ምስ ሓተትዎም ግና “ንዓኹም ኣይምልከትን እዩ” ኢሎም ነቲ እኩብ ህዝቢ ከም ቆልዓ ክጥብርዎ ፈቲኖም። እቲ ቅድሚ ዓመት ብሓሙሽተ (5) ጳጳሳት ዝተወገዘ ኣቶ ግርማይ’ውን ቀንዲ ወሃቢ-መደረ እዩ ነይሩ።
እቲ ንዓመታት መንፈሳዊ መኣዝኑ ኣጥፊኡ፥ ንሕጊ ኣምላኽ ተሓሲሙ፡ ብትእዛዝ መንግስቲ ኤርትራ ዝዝወር ዘይሕጋዊ መሪሕነት-ጳጳሳት፡ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ዝፈጸሞ ገበን ከይኣክል፥ እንሆ ሕጂ ድማ ኣብ ልዕሊ ቤተክርስቲያንን ኣብ ልዕሊ ፓትርያርክ እንጦንዮስን ይቅረ ዘይበሃሎ ተወሳኺ ገበን ይፍጽም ከም ዘሎ ህዝቢ ተዓዚብዎን ሰሚዕዎን ኣሎ።
ፓትርያርክ እንጦንዮስ ሕጋዊ ዳኛ ወይ መንፈሳዊ መንጎኛ ኣብ ዘለዎ ጥራይ ንዕርቂ ከምዝቕበልዎ ብዘየማትእ ክሕብሩ ጸኒሖም እዮም። እቲ ሓቂ እዚ ኮይኑ ግና፥ ፓትርያርክ እንጦንዮስ ብልቢ ዘይሰመርዎ ዕርቂ፥ ዘይፈረምሉ መግለጺ፥ መንጎኛ ኣብ ዘይብሉ፥ ብስም ሲኖዶስ "ፓትርያርክ እንጦንዮስ ቅድሚ ሕጂ ብዝገበርዎ ጌጋ ስለዝኣመኑ፥ ምሕረት ተጌርሎም" ዝብል ዘስደምም መግለጺ ዘርጊሖም እዮም። እዚ ከኣ ምስ መንግሥቲ ተሻሪኾም ባዕሎም ከሰስቲ ባዕሎም ፈረድቲ፥ ባዕሎም ጠበቓ ባዕሎም ዓረቕቲ ኮይኖም ዳግማይ ንፓትርያርክ እንጦንዮስ ገበነኛ እዮም ክብሉና ሕፍር ኣይበሉን። እዚ ሎሚ ዘካይድዎ ዘለዉ ጎስጓስ ጸለመ እምበኣር ካብዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ወፍሪ-ሓሶት ዘይፍለ መቐጸልታ ናይቲ ክሰርሕሉ ዝጸንሑ ዓለማዊ-ውዲት ምዃኑ ኩሉ ህዝቢ ክርድኦ ይግባእ።
ከምዝፍለጥ እቲ ብ2015 ዓ.ም ብኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ግብጺ ተጀሚሩ ዝነበረ መደብ ዕርቂ፡ ኣባ ሉቃስ ዝመርሕዎ ዘይሕጋዊ ልኡኽ ንዕርቂ እምቢ ኢሉ ስለዝኣበየ እቲ ተስፋ ዝተገብረሉ ዕርቂ በርዒኑ ተሪፉ እዩ። ኣኅጉረ ሰብከታት ብዛዕባ እቲ ካብ 2005 ጀሚሩ ኣብ ውሽጢ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ዘጋጠመ ሽግር: ፍታሕ ይኸውን’ዩ ዝበሎ ሓሳብ ንህዝቢ ክሕብር ጸኒሑ እዩ። እቲ በዓል ኣባ ሉቃስ ዝመርሕዎ ዘይመንፈሳዊ ሲኖዶስ ግና ንፓትርያርክ እንጦንዮስ ገበነኛ ጌርካ፡ ሸውሃት ስልጣንኖም ንምርዋይ ጥራይ እዮም ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ።
ህዝቢ ነቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ዝፍጸም ዘሎ ዓመጽ ተረዲኡ፥ ኣብ ጎድኒ ሓቂ ደው ኢሉ ነቶም ብጽልእን ህልኽን ተደሪኾም ህዝቢ ዝበታትኑን ንቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ዘዕንዉ ዘለዉ ከኣ የኣክል ክብልን መንበረ ጵጵስና ኣኅጉረ ስብከታት ዳግማይ የዘኻኽር።
"ካብ ንኣምላኽ፥ ንሰብ ምስማዕ… ቅኑዕ እንተኾይኑ ከኣ ባዕልኹም ፍረዱ" ግብ 4፡19።
መንበረ ጵጵስና ኣኅጉረ ስብከታት።
29 ሕዳር 2016 (፲፱ ሕዳር ፳፻፱ ዓ. ም)


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
በአተ ጾመ ነቢያት!
ጾመ ነቢያት፦ ቅድሚ በዓለ ልደት ኣብ ዘሎ ጊዜያት፡ “ወጥንተ ዚአሁ መንፈቀ ኅዳር/ መጀመርታኡ ፍርቂ ወርኀ ኅዳር” ከምዝብል ካብ 15 ኅዳር ጀሚሩ ክሳዕ 28 ታኅሣሥ ይጽወም እሞ በዓለ ልደቱ 29 ታኅሣሥ ብምብዓል ይፍጸም። ኣብ ዘመነ ዮሓንስ ኪኸውን ከሎ ግና በዓለ ልደቱ 28 ታኅሣሥ ብምብዓል ይፍጸም።
በዚ መሠረት ናይ ሎሚ ዓመት 2009 ዓ.ም. ጾመ ነቢያት ኃሙስ 15 ኅዳር ክጅምር እዩ እሞ በረኸት ናይዚ ጾም እዚ ንሳተፍ።
ተውሳክ፡ . . .በአተ ጾመ ነቢያት!
እዚ ጾም እዚ ኵሎም ካብ ኣዳም ጀሚሮም ክሳዕ ልደት ክርስቶስ ዝነበሩ ቐዳሞት ኣበውን ነቢያትን በብዘመኖም ንልደተ ክርስቶስ ብጾምን ጸሎትን እናተጸበዩ ዝጾምዎ እዩ። ንሕና ድማ ኣሰሮም ስዒብና በዓለ ልደት ቅድሚ ምኽባርና እዚ ጾም እዚ ብኣዋጅ ክጽወም ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ሠሪዓትልና። (ፍትሐ ነገሥት አንቀጽ 15)


text:
- Details
- Category: ኣገልግሎታትና
-
ብርሃን ወንጌል ሕብረት ቤተክርስትያን ኣብ ጁባ፡ ኣብ ብዘላ ከተማ ጁባ ኣበየ ከባቢኡ ኩሉ ጊዜ ሰሉስ ናይ ኣባይቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ነካይድ ኢና። ናይ ኣባይቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ሓደ ካብ ቲቤተክርስትያ እትዓብየሉ ኣዝዩ ኣገዳሲ መንፈሳዊ ንጥፈት እዩ። እታ ቀዳመይቲ ናይ ሃዋርያት ማሕበር ኩሉ ንጥፈታታ ኣብ ኣኼባታት ናይ ኣባይቲ ዝተመርኮሰ እዩ ነይሩ፡ ብድሕሪኡ ዝተመስረታ ኣብ ዝተፈላለየ ከተማታት ዝነበራ ማሕበራትውን፡ መስረተን ኣብ ኣባይቲ ቅዱሳን እዩ ነይሩ። እዚ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ፡ ክርስትና ኣካዳምያዊ ፍልጠት እትድልበሉ ዓውዲ ዘይኮነስ ግብራዊ ኣብ መዓልታዊ ናብራ እትምኮሮ ቅዲ ህይወት ስለ ዝኾነ እዩ። ኣብ ኣባይቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ እነካይደሉ እዋናት፡ ንመጽሓፍ ቅዱስና ነጽንዖ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክንትግብሮ ውን ዓቢ ኣፍደገ እዩ ዝኽፈተልና። ንኣብነት ሓገዝ ንዘድሊ ሓውካ ኩነታቱ ብቐሊሉ ስለ ትርድኦ ክትሕግዞ ትኽእል (እቲ ሓገዝ መንፈሳዊ፡ ማሕበራዊ፡ ፋይናንሳዊ፡ ሞራላዊ ወይ ካልእ ክኸውን ይኽእል)። ከምኡ ውን ፍቕሪ ኣሕዋት ንኸተስተማቕር፡ ደሃይ ኣሕዋትካ ክትገብር፡ ካብ ኣሕዋትካ ደሃይ ክትረክብ፡ ክርስቶሳዊት ፍቕሪኻ ክትልግሰሎም፡ ካባታቶም ውን ክትቅበል፡ ኮታ ኹሉ ዓይነት ግብራዊ ናብራ እንመሃረሉ መድረኽ እዩ።
እዛ ማሕበር ካብ እትምስረት ኣትሒዝና ኣዝዩ ብዙሕ መጽናዕትታት ኣካይድና ኢና፡ ኩሉ ንምጥቃስ እኳ እንተዘይከኣልና ኣብ 2013 – 2014 ግና 2ይ መልእኽቲ ናብ ጢሞቴዎስ ብደረጃ መጽሓፍቲ ከነጽንዕ እንከሎና፡ ብኣርእስቲ ድማ ካብቲ ሒዝናዮ ዘሎና ኮርቫልዩ ስለ ዝነቐለ፡ እግዚኣብሄር ምፍላጥ፡ ፍቕሪ ኣሕዋት፡ ወንጌል፡ ዝብሉ ኣርእስታት ኣጽኒዕና ክንውድእ እንከሎና፡ ኣብዚ እዋን እዚ ድማ ክርስትያናዊ ስድራ ቤት ዝብል ኣርእስቲ ነጽንዕ ኣሎና።
ኣብ’ዚ እዋን 13 ኣባይቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣለዋ። 2 ኣብ ካስተም፡ 2 ኣብ ሃይ-ሰውራ፡ 3 ኣብ ኣጥላዕ-ባራ፡ 1 ኣብ ካቶር፡ 1 ኣብ ኒምራተላታ፡ 1 ኣብ ሃይ-ሲነማ/ጁባታውን፡ 1 ኣብ ቶምፒንግ፡ 1 ኣብ ሃይ-መለክያ፡ 1 ኣብ ብሪጅ።
ኣገዳስነት ናይ ኣባይቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ኣዝዩ ዕዙዝ ካብ ምዃኑ ዝተላዕለ፡ ማሕበር ሃለዋት ምእመናን እትገብረሉን፡ ብቐረባ ጉስነት እተካይደሉን መድረኽ እዩ። ስለዚ ኩልኹም ኣብ ከተማ ጁባ ዘለኹም ብክርስቶስ ኣሕዋትና ተኻፈልቲ ናይዚ መንፈሳዊ መኣዲ ክትኮኑ፡ ብኣኽብሮት ኣጥቢቕና ንምሕጸን።


text:
ንናይታ ሃገር ፕሬዝዳንት 11 ሕፁያት ተወዳደርቲ ይነሓንሑ ኣለው።1,800 ሕፁያት ድማ ንፓርላማ ይወዳደሩ ኣለዉ።
ምብራቓዊ ክፍለ ግዝኣት ዲሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኮንግ እቲ ኣዝዩ ተኣፋፊ ክፋል እታ ሃገር እዩ።ንዓሰርተታት ዓመታት ብዅናትን ሰብኣዊ ቅልውላውን ክጥቃዕ ዝፀንሐ ከባቢ እዩ።ኣብ ኮንጎ ሕድ ሕድ ዅናት ጠጠው ካብ ዝብል ጀሚሩ እታ ሃገር ንኻልኣይ ግዜ ምርጫ ንምክያድ እናተዳለወት እያ።ገለ መረፅቲ ሕጉሳት እዮም፡ካልኦት ድማ እዚ ምርጫ እዚ ብሰላም ኣይካየድን ብዝብል ይፈርሑን ይሰግኡን ኣለው።
ኣብቲ ናይ መወዳእታ ወፍሪ ምርጫ ኣብ ዋና ከተማ ክፍለ ግዝኣት ሰሜን ኪቩ ዓብየቲ መኻይን ንሰባት ፅዒነን ጥሩምባን ሙዚቃን ገይረን እቶም ወፍሪ ምርጫ ዘካይዱ ዘለው ድማ ይስዕስዑ።ናይ ምርጫ ፖስተራት ፈቖዶ ተለጢፎም ይርአዩ።ንናይታ ሃገር ፕሬዝዳንት 11 ሕፁያት ተወዳደርቲ ይነሓንሑ ኣለው።1,800 ሕፁያት ድማ ንፓርላማ ይወዳደሩ ኣለዉ።
ኩሎም ደገፍቲ ሕፁያቶም ከምዝስዕሩ ብርግፀኝነት ይዛረቡ።ግን እቲ ምርጫ ኣብ እዋኑ ከምዝካየድ፡ብሰላም ከምዝፍፀምን ሚዛናዊ ከምዝኸውንን ዋላ ሓደ ሰብ ርግፀኛ ኣይኸውንን።
ተመሳሳሊ እምነት ሒዞም ምስ ዝተኣከቡ ሰባት እትርከብ ደቦራ ሚሳፋሪ ካብቶም ላዕለዎት ሰለስተ ፕሬዝዳንታዊ ሕፁያት ሓደ ንዝኾኑ ንቪታል ካመረህ ትድግፍ።ንሶም እንድሕር ስዒሮም ትብል ንሳ ዳግም ህውከት ክልዓል እዩ ክትብል ስግኣታ ትገልፅ።
እቶም ተኣኪቦም ዘለው ሰባት ኣብስልጣን ዝርከቡ ፕሬዝዳንት ጆሴፍ ካቢላ ክስዕሩ ዝኽእሉ እቲ ምርጫ እንተተሰሪቑ ጥራሕ እዩ ይብሉ።እንድሕር ከምኡ ኮይኑ ይብሉ ብምቕፃል ናብ ጎደናታት ወፂኦም ተቓውምኦም ንምግላፅ ወጢኖም ኣለው።
ናይቲ ከባቢ መራሕቲ ገዛኢ ፓርቲ እቲ ሰኒ ዝካየድ ምርጫ ፅሩይ ከምዝኸውን ተስፍኦም ይገልፁ።ክራይል ሙሃንጛ ኣብ ሰሜን ኪቩ ንናይ ፕሬዝዳንት ካቢላ ናይ ምርጫ ወፍሪ ይመርሑ።ንሶም እቶም ፕሬዝዳንት ኣብ ውሽጢ 40 ዓመታት ዝተመረፁ እንኮ መራሒ ሃገር ስለዝኾኑ ከምዝስዕሩ ብርግፀኝነት ይዛረቡ።
ክርስቲያን ባዶሴ ካብቶም 1,800 ሕፁያት ፓርላማ ሓደ እዮም።ንሶም ቀንዲ ተነሓናሒ ፕሬዝዳንት ካቢላ ከምዝኾኑ ትፅቢት ዝግበረሎም ንኢትየን ሽስከዲ ይድግፉ።ኮምሽን ምርጫ ተኣማኒን ግልፅን ምርጫ ከካይድ ተኽእሎ እንተሃሊይዎ ይጠራጠሩ።
እቲ ወፍሪ ምረፁኒ ይጠቓለል ኣብዘለሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን ተስፋታትን ወጥርን ዝለዓለ እዩ።እቶም ኮምሽነራት ድማ ንናይ ሰኒ ውድድር ተዳሊዮም ኣለው።


text:
ደጋፊት መንግስቲ ወ/ሮ ሕድያት ራያ፡ ኢህወደግ ንኢትዮጵያ ናብ ዝሓሸ ኢኮኖሚያዊ ደረጃ ኣሳጊርዋ`ዩ ክትብል ከላ፡ ደጋፊ ዓረና-መድረኽ ኣቶ ኣለምሰገድ ኣያልነህ ብወገኑ ናብራ ሓረስታይ ትግራዋይ ንዝሓለፈ ልዕሊ ሹድሽተ ዓመት እናንቆልቆለ`ዩ ኸይዱ ይብል። ሳልሳይ ተኻታዓይ ኣቶ መሓሪ ኣበራ ግን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ምርጫ ንምክያድ ዘኽእል ዲሞክራሲያዊ ባይታ`ውን ኣይተፈጥረን ይብል። ነቶም ኣጋይሽ ዓዲሙ ዘካትዐ ተወልደ ወልደገብርኤል`ዩ።
ደጋፊት መንግስቲ ወ/ሮ ሕድያት ራያ፡ ኢህወደግ ንኢትዮጵያ ናብ ዝሓሸ ኢኮኖሚያዊ ደረጃ ኣሳጊርዋ`ዩ ክትብል ከላ፡ ደጋፊ ዓረና-መድረኽ ኣቶ ኣለምሰገድ ኣያልነህ ብወገኑ ናብራ ሓረስታይ ትግራዋይ ንዝሓለፈ ልዕሊ ሹድሽተ ዓመት እናንቆልቆለ`ዩ ኸይዱ ይብል። ሳልሳይ ተኻታዓይ ኣቶ መሓሪ ኣበራ ግን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ምርጫ ንምክያድ ዘኽእል ዲሞክራሲያዊ ባይታ`ውን ኣይተፈጥረን ይብል። ነቶም ኣጋይሽ ዓዲሙ ዘካትዐ ተወልደ ወልደገብርኤል`ዩ።
“ኢህወደግ ዝኽተሎ ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ፡ ንሕብረተሰብ ብደርቢ ዝመቓቕልን፡ ደጋፍን ተቓዋምን ኢሉ ዝገምዕን ብምዃኑ፡ ግጉይ ስርዓት`ዩ” ይብል ደጋፊ መድረኽ ኣቶ ኣለምሰገድ ኣያልነህ። ደጋፊት መንግስቲ ሕድያት ራያ ብወገና፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ኩነታት ዘርእዮ ነገር እንተሃለወ ኢህወደግ ምስ ተቓወምቲ ኣብ ፓርላማ ኮፍ ኢሉ ክካታዕን ምርጫ ኸካይድን`ዩ ዝርአ ዘሎ፡ ዲሞክራሲያዊ ትካላት ድማ ኣብ ሓደ ለይቲ ክፍጠር ዝኽእል ኣይኮነን ኢላ። ኣቶ መሓሪ ኣበራ ድማ፡ “ኢህወደግ ንወተህደራዊ ሓይሊ፡ ንሓይሊ ጸጥታ፡ ንትካላት ፍትሒ ኸምኡ`ውን ንቦርድ ምርጫ ባዕሉ ዝቆጻጸሮ ክሳብ ዝኾነ፡ ምርጫ ምግባር ንህዝቢ ምትላል`ዩ” ይብል።
ኣቶ ኣለምሰገድን ኣቶ መሓሪን ካብ መንጎ ቀንዲ ተዋሳእቲ ፓል ቶክ ኣሉላ ኣባ ነጋ ክኾኑ ኸለዉ፡ ወ/ሮ ሕድያት ራያ ካብ ኣመሓደርቲ ፓል-ቶክ ገዛ ተጋሩ እያ።


text:
ምምልካት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጲያን ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ኪትግበር ከምዝግባእ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተ ብኣጋጣሚ ናይቲ ሎሚ 12 ታሕሳስ 2017 መበል 17 ዓመት ዝገበረ ምኽታም ስምምዕ ኣልጀርስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ።
እቲ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ኤርትራን ኢትዮጲያን ኣብ ግንቦት 1998 ብሰንኪ ኣብ መንጎአን ዝተወለዐ ኩናትን ኽልተ ዓመታት ህይወት ኣእላፍ መንእሰያት ዝበልዐ ኩናት ምክያደን ድሕሪ ምዝካር፡ ከም ኩሎም ካልኦት ኩናት፥ ናይዘን ክልተ ሃገራት ኩናት ውን ኣብ ጠረጴዛ ጥራይ ክፍታሕ ስለዝነበሮን ዝግባእን ኣብ ሰነ 2000 ስምምዕ ምቁራጽ ተጻብኦታት፥ ኣብ ታሕሳስ ናይቲ ዓመት ድማ ኣጠቓላሊ ስምምዕ ሰላም ኣልጀርስ ድሕሪ ምኽታም እቲ ኩናት ደው ምባሉ ጠቒሱ።!
ስምምዕ ሰላም ኣልጀርስ፥ ኣብ ቅድሚ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፥ኣፍሪቃዊ ሕብረት፥ ሕቡራት መንግስታትን ካልኦት ኣውሓስቲን ዝርከብዎ መጋበኣያ ዝተኸተመ ውዕል ኢዩ።
እቲ ናይ ሰላም ማህደር ብዓንቀጽ 4.2 ናይ ዝርዝራቱ ንዶባት ኤርትራን ኢትዮጲያን ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት(1900፤1902፤1908) ከምኡውን ተዛመድቲ ኣህጉራውያን ሕግታትን፥ ዶባዊ ብይኑ ክህብ፥ ክሕንጽጽን ክኽልልን (demarcation and delimitation) ሓላፍነት ዘሰከሞ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጲያን መዚዙ ብኡ መሰረት ድማ ዶባት ኣብ ካርታታት ተመልኪቱ እኳ እንተነበረ፡ እቶም ኣውሓስቲ ዝግበኦም ሓላፍነት ስለዘየልዓሉ፡ መንግስቲ ኢትዮጲያ ድማ ነቲ ናይ መወዳእታን ቀያድን ኪኸውን ዝተሰማማዓሉ ውዕል ልዕሊ ጉጭ ትሕቲ ጉጭ ዝብል መመኽነይታታት ፈጢሩ ስለዘይተቐበሎ ክሳብ ሕጂ ኣብ ባይታ ክትግበር ከምዘይከኣለ ገሊጹ።
ኣብ መወዳእታ መግለጺ መድረኽ ንሃገራዊ ዘተ ውዕል ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ኪትግበር ጻውዒት ብምቕራብ፡ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጲያን እቲ ንነዊሕ እዋን ሃንቀው ዝበሎዎ ሰላም ኪረጋገጸሎም ፖለቲካዊ ውሳነን ምርጫን ዘይኮነ፡ ሕጋዊ ውሳነን ግዴታን ሙኻኑ ኣዘኻኺሩ።


text:
ወለዲ ፅቡቕ ምግባር ንምትብባዕ ካብ ዝጥቀምሎም ኣበሃህላታት ውሽጢ “ፅቡቕ ንዝገበረልካ ወይ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” ይብሉሞ የቐንየለይን ክብረት ይሃበለይን ምባል ንቡርን ፅቡቕ ስነ ምግባርን ከምዝኾነ ብዘየላጢ መንገዲ ገሊፆምዎ እዮም::
የቐንየለይ ብመሰረት ትርጉም ማርያም ዌብስተር “ብትሕትና ዝግለፅ ናእዳ እዩ” እንትብሎ፣ ዲክሽነሪ
መምህር ፍስሃ ሃይሉ (ኣክሱም ዩኒቨርስቲ)
ኣብ ማሕበራዊ ሚዳያ እሞ ብተጋሩ ብተደጋጋሚ ዝቐርብ ሓሳብ ኣሎ፡፡ እዙይ እውን ትግራይ ወናኒት ታሪክ 3000 ዘመን ዝብል እዩ፡፡ መጀመርያ እዚ ሓሳብ መሰረቱ እንታይ እዩ? ዕለሙኡኸ? ንምንተይከ ከምኡ ይበሃል? ኢለ ንከሓትትን መረዳእታ ክእልሽን ተገዲደ፡፡
መበገሲ እዚ ቀመር ማለት 3000 ታሪክ
ኣብ ማሕበረሰብ ዘበናዊ ዓለም ዝነብሩ ሰገናትን መናእሰይን ኣብ ምህናፅ ዝለዓለ ግደ ዘለዎን ምስ ካልኦት እናተቃመመ ፍቱን መድሓኒት ከምዝኾነ ዝተረጋገፀሉ ዘፈር ስፖርት እዩ፡፡ ነዚ እዩ ድማ ሙሁራን ወይ ክኢላታት ስፖርት ዓርሱ ክኢሉ ብዝተቐፅዐን ዘይተቐፅዐን (Structure and unstructured) መንገዲ ሰገናትን
ብሓው ስላስ ኮረንቲ
እንኪ ሸዋ
መእተዊ ሓደ ፅሑፍ ከም ኣተኣታትዋ ኣታዋይ እዩ ይመስለኒ እሞ መእተዊ እዚ ፅሑፍ ንሎሚ ፀርፊ ዘይንገብሮ። ይኹን።
ሓደ ሰብ ረሳሕ እንተይሉኳ ማይ ምፍታው። ዓንጓር፣ ነፋጥ ኢሉ እንተፀሪፉካ ኣፍንጫኻ ብመንዲል ሃሰስ፣ ፊጥ ምባል።
ኣምበስ ተወልደ
ካብ ባሎኒ ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት መቐለ
ሰላም ተኸታተልቲ መፅሄት ውራይና ንሎሚ ዝበልክዎ ትሕዝቶ ቀሪበ ኣለኹ ሓቢርና ንፅናሕ::
ዘበናዊ፣ ደረጅኡ ዝሓለወን ዓለም ለኸ ብርኪን ዘለዎ ስታድዮም ክህስራሕ እዩ ተባሂሉ ምስተነገረን ምስተጀመረን ብዙሓት ተሓጒሶምን ኣሞጊሶምን ብምዝንግዑ ድማ ጒሂዮም፣ ድሕሪ'ዚ እዩ ኔሩ
ኣምበስ ተወልደ
ካብ ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት ባሎኒ መቐለ
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
ሰላም ደሓንዶ ቀኒኹም ተኸታተልቲ መፅሄት ውራይና ንሎሚ ናብ ዝበልክዎ ዝርዝር እንትሰግር ንጋንታታትን ቤተሰብ ጋንታታት መቐለን ወልዋሎ ዪኒቨርሲቲ ዓዲግራትን እንኳዕ ደስ በለኩም! ብምባል እዩ፡፡ ሰናይ ንባብ!
ንወድዓዊ ኩነታት ውድድር ኩዕሶ እግሪ ክልልና መበገሲ ጌሩ ዝተዳለወ ውልቀ ሪኢቶ
ኣምበስ ተወልደ (ባሎኒ ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት መቐለ)
ሰላም ደሓንዶ ቀኒኹም ተኸታተልቲ መፅሄት ውራይና ሎሚ ናብ መምበብቲ ዝበልክዎ ፅሑፍ ሙሉእ ብሙሉእ ትሕዝትኡ ኣብ ስፖርት ዘሎ ፖለቲካ ወይ ስፖርታዊ ፖለቲካ (Sport politics), ስፖርት ኣብ ፖለቲካ (Sport in politics) ዘለዎ ብፅሒትን ፖለቲካ ምስ ስፖርትን (Politics in sport) ዘለዎ ምትእስሳር ንምድህሳስ ዝፈተነ እዩ ሰናይ ንባብ ፡፡
ብኮረንቲ (ገብረጊዮርግስ ንጉሰ)
ዕለት/ መዓልቲ መዓልቲ/ ወርሒ 13ቲኡ/ ዓመት ዓመት
ካባና ካብ ብዙሓትስራሕ፣
ገዛን ሓዳርንኣልባን
ማእምናትንከካብ ዘለናዮ
ኣድራሻ፦ ኣብ ገዛ ኽራይ
ናብኣብ ኩሉ ቦታን ኣብያተ ዕዮን
ዘለኻ ናባዕልና መንግስቲ
መጀመርያ ወያናይን ዘይወያናይን ሰላምታና ይብፃሕኻ(እቱይ ምንታይ መራሒ ክልቲኦም ስለዝኾንካ)እሞ እታ ከም ፀብፃብ እተፅግበና፣ ከም እንጀራ ትጠምየና፣ ከም መንበሪ ገዛ እትርሕቐና፣ ከም ገዛ ኽራይ ትቐርበና፣ ከም ደመወዝ ትውሕደና፣ ከም ስብሰባ ትበዝሐና፣ ከም ሓዳር ምምስራትን ንቡር ምፍታንን ብሕልሚ ትረአየና፣ ከም ስኽራንን ዕጥራንን ብቐትሪ እትጎንፈና፣ ከም ገምጋም ትቐንዐና፣ ከም ግዕዝይና ተቕንዐና፣ ብሓፈሻ እታ ብፖሊሲ ሕንፃፅ ተኸይፈና፣ ኣብ ፈፀመ ገለ ሰኸፈት ትፈጥረልና እንናፍቓን እታ ካብ ዓለም ተወዳዳሪ ዘይብላ ፀጋ ጥዕናኻ ከመይ ኣለኻ? ማራ ኢና ንሕብየካ የኣኽ። ይመቸኻ በቃ።
በቓደማያት ተፀሊኡካ ሰሚዕና ብዙሕ ጉሂና ነርና።“ናይ ባዕለይ እትመላለሰኒ ሕማም መርዘን እያ። መድሓኒታ እውን እፈልጣ እየ። ናብ ኣስቪዳለ ኸይደ ሓንሳብን ንሓዋሩን ከም ዘይትምለስ ምሕየ ከድሕና እየ።” ኢልካና፣ ከም ኣፍካ ይግበሮ፣ ቆስሊ ከልቢ ይግበረልካ። ኢልና ተሓጉሽና ኣስተርሒና ከም ኣመልና ኣብ ገዛ ኽራይ ለጥ ኢልና ቐኒና። እሱኸ ናይመን ኮይኑ ኢልና።
እሞ ኸመይ እኒአኻልና ደሓን ዲኻ? ንሕና ብዜካ ናፍቖት ገዛን እርኑብ ናብራን
ብኣምበስ ተወልደ
ካብ ትካል ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት ባሎኒ መቐለ
መእተዊ
ስፖርት ናብ ኢትዮጵያ መኣዝ፣ ብመንን ብኸመይን ከምዝተኣታተወ ዝሕብር ንፁር ሰነድ የለን፣ ይኹን'ምበር ሰብ ፀጋ ዕድመ ከምዝሕብርዎ እቲ ስም ወይ ዝና ንደቂ ወፃኢ ይህብዎም፣ እዋኑ ድማ ኣብ ከባቢ 1916ዓ/ም ኾይኑ፣ በባዕሎም ንምግጣም ከም ጋንታ ኣጣይሾም ምንባሮም፣ ካብዚ ብተወሳኺ ብስራሕ መምህርነት ዝመፁ እንግሊዛዊያን ድማ ኣብ ዘምህርሉ ኣብያተ ትምህርቲ ተፈሪ መኮነንን ምኒሊክን ብምልላይ ከምዘሰፋፍሕዎ ብኣይተ ተፈራ ገዳሙ ዝተፅሓፈት ዓመታዊ መፅሄት ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ “እግርኳስ በኢትዮጵያ” ንመስራቲን መራሒን ስፖርት ሃገርና ኣይተ ይድነቃቸው ተሰማ ምንጪ ብምግባር ዝተሓትመት መፅሄት ትሕብር፡፡ (1968፡5)
ብኣንፃሩ መፅሓፍ "ኣፍሪቃን ኩዕሶ እግሪን" ከምዝሕብሮ፣ ኣብ 1928ዓ/ም ልዕሊ 60 ሺሕ ወራሪ ሰራዊት ጣልያን ሓቢሮም ዝኣተዉ ሲቪላት ሰራሕተኛታትን ነጋዶን ኩዕሶ እግሪ ናብ ኢትዮጵያ ከምዘተኣታተውዎን ኣብ ምምዕባሉ'ውን ዝለዓለ ኣስተዋፅኦ ከምዝገበሩ ተቕምጥ፡፡ (2000፡70)
ስፖርት ናብ ትግራይ'ውን ብተመሳሳሊ መንገዲ ከም ዝተኣታተወ እንትእመን ዕብየቱ ግና ምስ ምጅማር ዘመናዊ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ትግራይ
፩. መእተዊ፡-
ኣቱም ሰብ፣ ትግራዋይ ኮይንኻ ተበዳሊ ኣይግበርኻ፡፡ ኣብ ርእሲ ምብዳልኻ ኩሉ የባጭወልኻ፣ ይምከሐልኻ፡፡ በደል በፂሕካስ ተእዊኻ ነቲ በደለኛ ሓዲጎም ንዓኻ ይሻመዩኻ፡፡ከምዙይ ዓይነት በደል ዝበፅሓ ሰበይቲ ‹‹ወይ እቲ ውሽጡ›› ኢላ ይብሃል፡፡ ብዓል ገዛኣ ጎዞሞ ኣብ ውሽጢ ለቖታ ገይሩ ከም ገሾ ቕጥቅጥ ኣቢሉዋ፡፡ ኣውያ፤ ጎረባብቲ ረዲኦም ገልጊሎማ፡፡
ነቲ ብዓል ገዛኣ ብምንታይ ስለዝወቓዕኻ እዩ ክንድዝይ ኣምሪራ ዘእወየት? ክብሉ ሓቲቶሞ፡፡ዋእ፣ ሓንቂቃ እምበር ዘይነኻእኹዋ፤ ብዛ ሎቖታ እዚኣ እየ ቅሩብ ንኽእ ንኽእ ዘበልኹዋ ኢሉ ይምልስ፡፡ ድሓር፣ ብሎቖታ ተወቒዕኽስ እዚ ኹሉ ኣውያት ኢሎም ኣፋጢጦማ፡፡ምስክነይቲ ሰበይቲ ድማ ‹‹ወይ እቲ ውሽጡ›› ኢላ ይብሃል፡፡እዛ ሰበይቲ እዚኣ ኣደ ትግራወይቲ መሲላ ትርኣየኒ፡፡ህዝቢ ትግራይ እውን ‹‹ወይ እቲ ውሽጡ›› ዘብሉ ግዳማውን ውሽጣውን በደላት ይበፅሑዎ ኣለው፡፡ብውሽጢ ብውልቀ መለኽቲ መራሕቲ ህወሓት ዝበፅሖ በደል ሰንሰን ክሳብ ዝብል ይርገፅ፣ ይጉዕፀፅ፣ይጉበጥ፡፡ከይፈተወ ዓዱ ገዲፉ ንክስደድ ይግበር፡፡ ብደገ ድማ ብቶም መባልዕትን መሳትይትን ህወሓት ኮነ ካልኦት ፀላኤ ሰብ ዘለዎም ወፃእተኛታት(ኣዕራብን ደቡብ ኣፍሪካን) ሓሳረ መከራኡ ይርእይ፡፡ህወሓት ይትረፍ ንምንታይ ኢላ ክትሓቶም ፀዊዓ ብዕሊ ትሽልሞም፡፡ንኣብነት ብአዴን፡፡
ትግራዋይ፣ከይበልዐ በሊዑ፣ከይሰተየ ሰትዩ፣ብዕሩቑ ኽዱን፣ ብስእኑ ርኹብ፣ ኸፊእዎ…ፋሕሽው እናሃለወ መችይዎ…ምልዖ መሲሉ
ገላውዴዎስ ኣርኣያ ዶ/ር
ኣብ ቀረባ ጊዜ ኣነ ኣብ ዝሳተፈሉ ናይ ፈይስቡክ (Facebook) ሓፋሽ ርክባዊ መድረኽ ቁፅሮም ውሑድ ዘይበሃል ተጋሩ ብዛዕባ ቋንቋ ትግርኛ ምይይጥ ብምክያድ ገለገለ ሓሳባት ተቐያይሮም ኔሮም:: ካብ ዝቐረቡ ብዙሓት ሓሳባት ብወገነይ ኣገዳሲ ኮይኑ ዝረኸብክዎ “ንምንታይ ስነጽሑፍ ትግርኛ ከም ዝግባእ ኣብ ትግራይ ክምዕብል ዘይከኣለ?” ዝብል ሕቶ እዩ:: እዚ ሕቶ’ዚ ድማ ርትዓውነት ዘንጸባርቕ ጥራይ ዘይኮነስ ወቕታውን ብዕምቆት ተመርሚሩ ድማ ክምለስ ዘለዎ ሕቶ እዩ:: ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን ኣነ ብወገነይ ናይ’ዚ ጽሑፍ ርእሰ-ነገር ኣቐድም ኣቢለ ኣልዒለዮ ኔረ እዬ:: ንኣብነት ቅድሚ ዕስራ ዓመት ኣቢሉ ቋንቋ ትግርኛ ብዝምልከት ሲምፖዝየም (ናይ ጥሙር ጽሑፋት ኣኼባ) ኣብ መቐለ ተኻይዱ ስለዝነበረ ብኣካል ተረኺበ’ኳ ከበርክት እንተዘይከኣልኩ ሕጽር ዝበለ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ግን ብነፍስሄር ኣርኣያ ዘሪሁን ኣቢለ ልኢኸ ኔረ:: እቲ ሲምፖዝየም ኤርትራውያን ከይተረፉ ዘሳተፈ እዩ ኔሩ:: ቅድሚኡ ድማ ከሙኡ ዓይነት ኣኼባ ተኻይዱ ኣይፈልጥን:: ዝዀነ ዀይኑ ግን ኣብቲ ሲምፖዝየም ዝቐረቡ ብዛዕባ ቋንቋ ትግርኛ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ተጠቓሊሎም ንሕትመት ስለዘይበቕዑ እቲ ፈለማዊ ኣኼባ ዕዉት ኔሩ ክበሃል ኣይከኣልን:: ኣብ ቀረባ ጊዜ ካብ ሓደ ቪድዮ (ቃለ-መጠይቕ ናይ መምህር ገብረኪዳን ደስታ) ዝረኸብክዎ ሓበሬታ ግን መምህር ኣብቲ ሲምፖዝየም ተሳቲፎም ከምዝነበሩን እቶም ዝቐረቡ ጽሑፋት ድማ ኣብ ኢዶም ከምዘለዉ (ወይም ከምዝተሓትሙ) ዝተዛረቡ ይመስለኒ
ኣብ 1980 ሞስኮ ኦሎምፒክ ኣብ መበል 40 ዓመቱ ኽልተ ወርቒ ሜዳልያ ንሃገሩ ብምምፃእ ታሪኽ እንዳዘከሮ ዝነብር ህያዊ ኢትዮጵያዊ ኣትሌት።
5 ጥቅምቲ 1937ዓ.ም ኣብ ከተማ ዓዲግራት ፍሉይ ሽሙ ጐሎ መኸዳ ኣብዝብሃል ቦታ ዝተወለደ ፍርያት ክልልና ዝኾነ ሻምበል ኣትሌት ምሩፅ ይፍጠር ቅድሚ ናብ ውድድር ኣትሌቲክስ ምእታዉ ኣብዝተወለደሉ ኸባቢ ብሕርሻ ይመሓደሩ ንዝነበሩ ንወላዲ ኣቡኡ ኣይተ ይፍጠር ተኽለሃይማኖትን ንወላዲቱ ኣዲኡ ወይዘሮ ለተገብርኤል ገብረኣረጋዊ ንምሕጋዝ ኣብ ሓደ ፋብሪካ ተቖፂሩ ብምስራሕ ይሕግዞም ነይሩ።
ጐናጐኒ ንስድርኡ እንዳሓገዘ ኣብ ስፖርት ይነጥፍ
ዘፅኣት (ዶ/ር)- ካብ መቐለ
ናይ ነገራት ኣንፈት ንዘስተብህል፣ ኣብ ቅድሚትና ዘለዉ ፈተናታት ካብቶም ዝሓለፍናዮም ኩሎም ብዓይነት፣ ስፍሓትን ዕምቆትን ዝዛየዱ እምበር ዝወሓዱ ኣይኮኑን፡፡ ስለዝኾነ ድማ በብግዚኡ ንዝፍጠሩ ጊዜያዊ ፀገማት ሓዊ ኣብ ምጥፋእ ጥራሕ ተፀሚድና ኣብ ሰንፈለል ከይንነብር ጥንቃቐ ክንገብር ይግበአና፡፡
ብርግፅ ንቶም በብግዚኡ ዝፍጠሩ ሃንደበታዊ ፀገማት፣ ተጻብኦታት ግቡእን ተመጣጣኒን ግብረ-መልሲ ምሃብ ግድን እዩ፡፡ ንኣብነት፡ ንቲ ሐዚ ኣብ ከባቢታት ጎንደርን ካልኦት ከባቢታት ኣምሓራን ብኒ የጎንደር ሕብረትን መሰል ሓይልታት ትምክሕቲን ውዲት፣ ብገለ መራሕቲ ብአዴን ኣተሓባርነት፣ በዓል ግብጽን ሸዓብያን ኣይዞኹም
ብዳንኤል ትካቦ /This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it./
መሰረታዊ ዕብየት ወድሰብ ተፈጥሮኣዊ እታወታት ዓለም ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ከም ተወሳኺ መሳለጢ ዕብየትን መፍረይ ፍልፍል ፍልጠትና ዝኾነ መሃዛይነትና እዉን እንገልፀሉ ብኡኡ ልክዕ ዓቕምና ኣዉፂእና ዘለና ፍሉይ ከእለት እነንፀባርቐሉ ባይታ እዉን እዩ ዓዉዲ ትምህርቲ።
ኸይዲ ትምህርቲ ከባቢና፣ ማሕበረሰብና፣ ባህልናን ልምድታትናን ኣለሊና ክንፈልጥ ከምኡ ድማ ዝጠቕመናን ዝጎድአናን ካብ ጥቅሚ ዉልቀ ሰብነት ዘሊልና ዜግነታዊ እታወትና እነንፀባርቐሉ ከይዲ ለዉጢ ኣመለኻክታን ባህርን /Behavioral and Attitudinal Change/ እነምፀአሉ ሃዲድ እዩ ትምህርትን ኣብያተ ትምህርትን።
እዚ ከም መንደርደሪ መረዳድኢ ሓሳብ ሒዝና ኣብ ክልልና ልክዕ ከም ካልኦት ክልላት ሃገርና ዘይስሩዕ ቐረብ ትምህርቲ ወይ ድማ ልማዳዊ ፈላሚ እንዳ ትምህርቲ ቤተሰብን ኣብያተ ክርስትያናት ምዃነን ከምዘሎ ኾይኑ መሰረታዊ ስሩዕ ትምህር ካብ መዉዐሊ ህፃናት ይጅምር። ። ፅሬት ከይዲ ስሩዕ /ዘበናዊ/ ትምህርትና ከመይ ይመስል? ወለዲ ደቆም ናብ ስሩዕ ትምህርቲ እንተእትዉሎም መሰረታዊ ከይዲ ክትትሎም እንታይ ይመስል? መዓልታዊ ዉዕሎ ደቆምን ለዉጢ ኣተሓሳስብኦምን ካብ መምህራኖም ንላዕሊ ከስተዉዕሉሉ ዝኽእሉ ምችዉ ባይታ ዘርጊሖም ዶ? ብፍላይ ድማልዕሊ ካልኣይ ብርኪ ኣብ ዘለዉ መደባትን ዓዉድታትን ትምህርቲ “ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ደቅና እንታይ ይመሃሩ ኣለዉ?” ኢሎም ምስ ኣብያተ ትምህርቲ እኹል ረክቢ ልዉዉጥ ሓበሬታ ዶ ይገብሩ? ኢልና እንተሓቲትና እንረክቦ መልሲ “ክንድትዝድለ ኣይኮነን።” ዝብል እዩ። መንግስታዉን ዘይመንግስታዉን ኣብያተ ትምህትታትና ዋላ’ኳ ወ.መ.ሕ /ወለድን መምህራንን ሕብረት/ ኢለን


text:
ዓሚ በዚ እዋን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ክልል ኣምሓራ ብፍላይ ኣብ ጎንደርን ከባቢኡን ዝነብሩ ተጋሩ፡ ተጋሩ ብምዃኖም ጥራሕ በደል በፂሕዎም ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ብርክት ዝበሉ ተቐቲሎም፣ ንብረቶም ተወሪሱ፣ ገዝኦም ተቓፂሉ፣ ብዘስደምም መልክዑ ተበሳቢሶም፣ ልዕሊ 11 ሽሕ ተፈናቒሎም ወዘተ። እዙይ እንትኸውን መንግስቲ እቲ ኽልል (ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ) ኮፍ ኢሉ እነረኣየ እዩ፤ በቢብርኩ ዘለዉ ኣካላት ፀፅታ ክልል ኣምሓራ ንቲ ነገር ጠጠው ከብልዎ እናተገበኦም፤ ጠጠው ከብሉስ ይትረፍ የጋድዱን የተሓባብሩን ምንባሮም ህዝቢ ምስክር እዩ።
ኣካላት መንግስቲን ተሓባበርቶምን ዓመፀኛታት/ወረበላታት ካብ ዘይፍለጥ ከባቢ ብመኪነኦም ፅዒኖም እንዳምፅኡ ከበሳብሱ ይገብሩ ምንባሮም ኣብ ገለ ከባብታት ከይደ ካብ ህዝቢ ዝረኸብክዎ መረዳእታ እዩ። እዙይ ዝገብር ዝነበረ ወይ እዙይ እንዳኾነ ኮፍ ኢሉ ዝርኢ ዝነበረ በቢደረጅኡ ዘሎ ኣካል መንግስቲ ወይ ከኣ ንቲ ክልል ዝመርሕ ዘሎ ላዕለዋይ መሪሕነት ግን ክሕተት ኣይረኣናን፤ ዝገበረ ገይሩ ብሰላም በርጠጥ እንዳበለ እዩ ድላዩ ዝገብር ዘሎ። ህዝቢ ከም ህዝቢ እናተበደለ ስቕ ኢሉ ዝርኢ መንግስቲ ከመይ ኢሉ ህዝባዊ መንግስቲ ይበሃል? ሽፍታ ክበሃል እንተኾነ እምበር? ሽፍታ ዝሓተት መንግስቲ እውን የብልናን ዝኒሀና ማለት እኮ እዩ።
እዚ ኩሉ ተገይሩ ክሳብ ሐዚ ግን እዚ ንምንታይ ኮይኑ? ከመይ ተፈፂሙ? መን ፈፂምዎ? መን እዩ በዳሊ መን ከ ተበዳሊ? ዝበደለ እንታይ ይገበር? ዝተበደለ ኸ እንታይ ይከሓስ? ኢሉ ዝበለ የለን። መንግስቲ ከም መንግስቲ (ናይ ክልል ይኹን ፌደራል) እዙይ ክገብር ይግበኦ ነይሩ ግን ኣይገበረን፤ ምኽንያቱ ናይ ዓድና መንግስቲ ጠያቒ ዘይብሉ መንግስቲ ስለ ዝኾነ እዩ። መንግስቲ እዙይ ኣብ ከክንዲ ምግባሩ እቲ ነገረ ንክርሳዕ ላሕ ዝብል ዘሎ ይመስል። ከመይ ኢሉ እሞ ክርሳዕ? ዝበደለ እንተረስዐ ዝተበደለ መዓዝ ይርስዕ? ኩሉ ነናይ ኢዱ እንተዘይረኺቡ ከመይ እልካ ይርሳዕ?
እቲ ኩነታት ከምዙይ እነሃለወ እዩ እምበኣር ካብ ክልላት ኣምሓራን ትግራይን “ዝተወከሉ” ዓበይቲ ዓዲ ኣብ ኩነታት ክልቲኡ ህዝቢ ኣመልኪቶም ኣብ ከተማ መቐለ ንክልተ መዓልቲ ዝዘተዩ። ሰላምና ተዘሪጉ እዩ እሞ ከመይ ነዕርዮ? ኣብ ልዕሊ ተጋሩ መጥቃዕቲ በፂሑ እዩ እዙይ ዳግም ከይኽሰት እንታይ ንግበር ኢልካ ምዝታዩ ፅቡቕ እምበር ነውሪ የብሉን። ዕርቅን ዘተን እኮ ንቡርን ክኾን ዘለዎን እዩ፤ ብባህልና እውን ክቡር እዩ፤ ግን መዓዝ ከመይ እዩ ዕርቅን ዘተን ዝግበር? ክፍለጥ ኣለዎ። እዙይ ዝኸውን መጀመርታ ክመላእ ዝግበኦ ነገር ምስተማለአ እዩ፤ ከመኡ ተዘይ ኮይኑ እቲ ዘተ ቁስሊ ምትሕኻኽ እምበር መሰረታዊ መፍትሒ መምፅኢ ክኾን ኣይኽእልን።
ብስሩ እዚ ዘተ እዙይ መን እዩ ኣበጊስዎ? መን እዩ ኣተሓባቢርዎ ዝብል ክምለስ ዝግበኦ እዩ። መራሕቲ መድረኽ እቲ ዘተ ብዓበይቲ ዓዲ ክልቲኡ ክልላት ከም ዝተበገሰን ዝኾነን ይዛረቡ ነይሮም። ኣብቲ መድረኽ ዘተ ዘረባ ዝገበሩ ርእሰ ምምሕዳር ክልልና ኣቶ ኣባይ ወልዱ ብወከልቲ ክልቲኡ ክልል ከምዝኾነ ተዛሪቦም እዮም፤ እዙይ ግን ክኾን ኣይኽእልም ምናልባት ብግዱሳት ኣከላት ወይ ግድሳት ዓበይቲ ዓዲ ሽማግለታት ክበሃል ይኽእል ይኾን፤ እምበር ህዝቢ እማ ኣይወከለን። ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ኣቶ ገዱ ኣንዳርጋቸው ግን ኣብ ዘረበኦም ንዚ መድረኽ ዘተሓባበረን ብኸምዙይ ምዕሩግ ኮይኑ ክሳለጥ ዝገበረን መንግስቲ ክልል ትግራይ የመስግን ኢሎም እዮም፤ ስለዚ እዚ መድረኽ ብመንግስቲ ክልል ትግራይ እዩ ተሳሊጡ ክንብሎ ንኽእል። እሞ መንግስቲ ክልል ትግራይ እዚ ከምዙይ ዝበለ ዋሎ ዝኾነ መድረኽ ካብ ዘሳልጥ መጀመርታ እቲ ክኾን ዘለዎ ዘይገበረ እንታይ ኮይኑ? ክንሓትት ኣለና ዝሰምዐና እንተረኺብናስ።
ስለዚ እቲ ምይይጥ ክኸውን ዝነበሮ፤ ኣብቲ ዝቕፅል ጎንደር ዝካየድ ዝተበሃለ እውን ክርአ ዘለዎ፡ ዓሚ ዘጋጠመ ነገር፦
ቀዳማይ፡ እንታይ ኣብ መን ጉድኣት ኣብፂሑ? እቲ ጉድኣት ብዝርዝር ምቕማጥ፤ እቶም ጉድኣት ዝበፅሖም ኣካላት እንታይ መከሓሓሲ ነገር ይገበረሎም? ዝብል ምርኣይ።
ካልኣይ፡ ናይቲ ዝተፈጠረ ፀገም ምንጪ እንታይ እዩ ወይ መን እዩ? ንምንታይ ከምኡ ኣጋጢሙ? ዝብል ምርኣይ።
ሳልሳይ፡ ኣብዚ ዝተፈጠረ ፀገምን ዝበፅሐ ጉድኣትን ተሓታቲ መን እዩ? ብኸመይ ክሕተት ኣለዎ? ወዘተ ዝብል ምርኣይ።
ራብዓይ፡ እዙይ ኩሉ በደል እናተፈፀመ መንግስቲ ኣበይ ነይሩ? ንምንታይ ክቆፃፀሮ ዘይፈተነ?
ሓምሻይ፡ ከምዙይ ዝበለ ኣፀያፊ ነገር ዳግም ከይፍጠር እንታይ ክግበር ኣለዎ? ኢልካ መሰረታዊን ዘላቕን መፍትሒ ምቕማጥ።
ከምዙይ እንተዘይኮይኑ ተኣኪብካ ህዝብ ትግራይን ህዝቢ ኣምሓራን ኣሕዋት እዮም ምባል ምንም ትርጉም ዘለዋ ኣይኮነትን። እዙይ ክመፅእ ዘለዎ፤ “ንሕና ኣሕዋት ኢና፣ ተዋሲብና ኢና፣ ደቂ ሓደ ዓዲ ኢና ወዘተ” ዝብል ኣይኮነን። እዙይ ድኣ ፍሉጥ እንደኣሉ፤ እንታይ ምዝታይ ኣድልይዎ? ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ትግራይን ህዝቢ ኣምሓራን ዘሎ ናይ ዘርኢን ደምን ምትእስሳር፤ ናይ ታሪክ ምትእስሳር፣ ደቂ ሓደ ዓዲ ምዃን ዘይፈልጥ ሰብ ኣሎ ድዩ ኾይኑ? እዙይ እኮ ፍሉጥን ቅቡልን እዩ።
እቲ መድረኽ ብቓፃሊ ድማ ኣብ ጎንደር ክግበር እዩ ተባሂሉ ኣሎ፤ ኣቶ ገዱ ኣብቲ መድረኽ ኣብ ዝገበርዎ ዘረባ ከም ዝገለፅዎ። እሞ እዚ መድረኽ ሐዚ እውን እዘን ንብለን ዘለና ነገራት ከይተረኣያ ናብ ዘተየ ገለ መለየ ምኻድ ቅብሉነት የብሉን ንብል ኣለና።
እሞ ንሕና ክንገብሮ ዝግበአና ዝመስለኒ፡ ናይቲ ፀገም ምንጪ እንታይ እዩ ይነፀረልና፤ ዝበፅሐ በደልን ጉድኣትን ይነፀረልና፤ ጉድኣትን በደልን ዘበፀሐልና ኣካል ይተሓተተልና ወዘተ ኢና ክንብል ዘለና። መራሕቲና እዙይ ክገብሩ ክንሓትት፤ እዙይ ዘይገበሩ ምስ ዝተርፉ ድማ እንተወሓደ ንሶም ጌጋ ምዃኖም ገሊፅና ብናይ ባዕልና መንገዲን ዓቕምን እቲ ዝበፅሐ ፀገም፣ ምንጪ ናይቲ ፀገም፣ ተሓታቲ ክኸውን ዘለዎ ኣካል ንነፀር እሞ፤ ብቐፃሊ ከመይ ክኽየድ ኣለዎ ከምዙይ ዝበለ ፀገም ንከይጋጥም ዝብል ድማ ነቐምጥ።
ብዝረኸብናዮ መድረኽን ሚድያን እዙይ ንግለፅ፤ ካብኡ ሓሊፉ ከምዙይ ኢልካ ምኻድ ስለ ዘይግባእ መድረኻት ፈጢርና እውን ዘላቒ መፍትሒ ዝመፀሉ መንገዲ ንፅረግ/ነመዓራሪ እየ ዝብል በወገነይ።
እቲ ክኾን ዝነበሮ እዙይ ኮይኑ ኣብቲ መድረኽ ዝነበረ ኩነታት እንትንድህስስ ብርክት ዝበሉ ተሳተፍቲ ሰባት እቲ ክልዓል ዝግበኦ ኣልዒሎም እዮብፍላይ ናይ እኒ ኣቦይ ስብሓት ዘረባ ንቲ ሓቂን ክበሃል ዝግበኦን ብተሪር ኣገላልፃ ዘቐመጠ እዩ ነይሩ። ዘረባ ኣቦይ ስብሓት ቃል ብቀል እንታይ ይብል ከም ዝነበረ ክነቕርበልኩም “ …… የትግራይ ተወላጆች ከኣማራ ክልል መባረር የብአዴን ጥፋት ነው። ተጠያቂ እኔ ብአዴን ነው ነው የምለው። ሌላ ሰይጣን አልመጣም። አሁን የውጪ ሻዕብያ ወይ ደግሞ ሶሻል ሚድያ ምናምን አልልም። ብአዴን ነው መንስኤው። ብአዴን እንደሱ እንዲሆን ማን ፈቀደለት? ቢባል ኢህዴግ ። ኢህአዴግ ማለት TPLF ፣ዲሄዴን ፡ OPDO። OPDo ከተበላሸ ደግሞ ኢህደግ መጀመርያ ተጠያቂ ይሆናል። TPLF ከተበላሸ ተጠያቂ መጀመርያ ኢህደግ ይሆናል። ስለሆነም መንስኤው ማወቅ ፡ በትረት ማወቅ ፡ INTERNAL ማድረግ ነወ መፍትሄው። ሰለዚህ እናተው የህዝብ ተወካዮች በደንብ እንድታዉቁት እንድትገነዘቡት፤ ምክንያቱ ማቆያ ሰለሆናቹ በሕገ መንግስቱ በኢህወዴግ ፕሮግራም መፈጠር ያላቸው ድርጅቶች ሓይሎች በየፈርጃቸው እስኪደራጁ ይሄ ትልቅ ማቆያ ስለ ሆነ ወደ ሌሎች ክልሎች መዛመት ያለበት መድሀኒት ስለ ሆነ መፍትሄውን እየተገነዘባቹ ብትሄዱ። ጫፍ ጫፉ ተነስቷል።ይሄም እናንተም ሽማግሌዎች በደንብ እንድትገነዘቡት ኣስፍታቹ ብታዩት ጠቃሚ ይሆናል። ....... መንስኤውን ሳንረዳ ብንቀር እንደሚደገም እርግጠኛ ነኝ። ካጋጠመ ደግሞ ይሄ በትልቅ ዋጋ የተፈጠረ አንድነት አይሸረሸረም አይባልም። …..ውሳኔው ደግሞ አሁን ከምትቸኩሉ ውሳኔው ረጋ ብሎ ወደ ሚመለከተው አስቸኳይነቱ ተጠቅሶ ውጤት እንጠብቃለን ተብሎ ወደ ሚመለከተው መፍትሄ ስለሚሆን ታላቅ ጀግንነት ባላበት ምህረተ ቢስ በሆነ ውሳኔ ቢተላለፍ ጥሩ ነው እላለሁ። አንድ ጓዲት ድህነት ጠላታችነ ነው ብላለች። ሁሉም ያለ ይመሰለኛል። ድህነት ጠላትም አይደለም ፣ ወዳጀም ኣይደለም። ግኡዝ ነው። ሬሳ ነው። ፈጣሪው ነው ጠላት። ድህነት የፈጠረ ጠበቡም ፡ ትምክህተኛውም ፡ ክራይ ሰብሳቢውም ፡ መልካም አስተደደር የመይቀበለውም ድህንነት ጠላታችን ነው የሚለው መደበቅያ ነው። ጠላቱ እንዳይታይ። ስለሆነም ድህነት አንድ ውላጅ ነው የተፈጠረው ለመደበቅያ ባንጠጋ።” ኢሉ ኣቦይ ስብሓት።
ካለኦት እውን ብዙሓት ክኾን ዘለዎ ዝገልፁ ነይሮም። ኣብነት ሓንቲ ካብ ኣለማጣ ዝመፃ ወላዲት “ብምንታይ ትግራዋይ ይጭፍጨፍ? ንምንታይ ኢና ንጭፍጨፍ? ንሕና ንኹሉ ኢና ተቓሊስና፤ ህዝቢ ብሓባር እዩ ተቓሊሱ፤ ህዝቢ ክጨፋጨፍ ኣይደልን። ብሰበሰልጣን ዝግበር ዘሎ እዩ፤ ስልጣን ንምንዋሕ ዝግበር እዩ እዙይ፣ እንድሕር ብፅቡቕ ዘይትመርሑ ግደፍሉና። ደቅና ኣምሂርና ኢና፤ ኣምሂርና ሃገር ዝመርሑ ቆልዑ ኣፍሪና ኢና፣ ሰላም ዝፈልጡ ክለምዑ ዝደልዩ መንኣሰይ ወሊድና ኢና ግደፉ ኣንብሩና ኣስርሑና፣ ጓለይ ይሰይፊኒ ኢላ ኣብ ኣምሓራ ኣላ፤ እዙይ ናይ ስልጣን ነገር እዩ፣ ብሓደ ገፅ ፀረ ስረዓት እዮም ዝርብሹ ዘለው ትብሉ ብሓደ ገፅ ደምበር ትበሉ እዙይ እንታይ እዩ? ጌጋ እኒሀ ኢሉ እካ ነቐፈይታ ዘልዐለ ሰብ የለን፤ ብደንበር ምክንያት ኣይንግበር፣ ደንበር ኣይፈለናን ክንቃለስ ከላና፣ ብሄር ኣይፈለናን ክንቃለስ ተለና፣ ንሰላምን ልምዓትን ህዝብታት ኢና ዝተቓለስና፤ ሐዚ እውን ንሰላም ንቃለስ።”
“…ፃዕራም ህዝቢ ትገራይ እንታይ እዩ ገይሩ? እምኒ ፈንቂሉ ዝነበር ህዝቢ በቱይ በቱይ ዝፅረፍ፣ ኣብ ደገ ዘለው ናብረኦም መድፍኢ እዮም ገይረሞ፤ ንህዝቢ ትግራይ አናተፃረፉ ናብረኦም ይደፍኡ፤ ታይ እዩ ገይሩ ዝህዝቢ?”
“ጣን እብር መሬት ኣይኮነን ዘበኣሰና ዘሎ”፤ “… ኣቲ ገዱ ክንማየጥ ተበልናካ ኣቢኻና” “ኣብ ልዕሊ ኣሕዋትና ብሰንኪ ሕማቓት መራሕትና ግፍዕን መሕፈርን ተግባር ተፈፂሙ፡፡ እቲ ተግባር ብቐንዱ ናይ መራሕቲ ብአዴን እዩ፡፡ እቲ ኩሉ ጉድ እንትፍፀም፣ ንሕና እንትነእዊ እኮ መንግስቲ ኣምሓራ ገዝኡ ዓፅዩ ስቕ ዶ ኣይበልን እዩ?ናብዛ ጉባኤ እንትንመፅእ ባዕሉ እኳስ እስኪ ብሰላም እንተተመሊስኩምስ ኪዱ ዝበሉና ኣምራርሓ ኣለዉ፤ ህዝቢ ትግራይ ደላዪ ፍቕሪ፣ ደላዪ ሓድነትን ሰላምን ምዃኑ በቲ ሕዚ ዝገበረልና አቀባብላ ጥራሕ ምምስካር ይክኣል እዩ፡፡ ህዝቢ ትግራይ ንቑሕ ህዝቢ እዩ፡፡ ” ፤ ካብ ኣመሓራ ዝመፁ ተወከልቲ ካብ ዝተዛረብዎ።
ፕሮፌሰር ፈቴን ካብ ዝበለቶ ድማ “ትልቅ ስህተት ተሰርተዋል ብላቹ እመኑ፣ የትግራይ ህዝብ በቀል ኣላረገም ኣመስግኑ፣ እኛ ኣማራ ክልል ህደን እየሰራን ነው እንደ ተመራማሪዎች ኣገራችን ነው ብለን፣ …ፖለቲካዉ ኣበረን እንዲኒሰራ ያመቻች፣ ትላለቅ ሰዎች ሁነን ስለ ኣፍሪካ ማሰብ እያለብን ሰሜን ኢትዮጵያ ያላው ነገርበጋራ ማሰብ እንዴት ያቅተናል?፣ እንስራበት ባካቹ፣ ኣማራ ክልል ሂጀ መሳቀቅ የለብኝም፣ ሱዳናውያን እህታችን እያሉኝ ኣማራ ክልል ሂጀ ስሳቀቅ ያሳፍራል፣ እባክህ ኣቶ ገዱ ኣግዘን”
ካብ ወልቃይት ዝመፁ ተሳተፊ ድማ “ኣብ ጎንደር ኮይኖም ዝዛረቡ ኣይንሰምዕን፣ ንምንታይ ከ እዩ ጎንደረ ኮይኖም ንዓና ዝዛረብሉና ዝደርፉልና፣ ካባና ንላዕሊ ንዓና ክሓልዩልና ኣይኽእሉን፤ ካባካ ንላዕሊ ኣነ ንዓኻ ይሓስበልካ እየ ዶ ይበሃል እዩ? ብስሩ ኸ ጎንደር እንታይ ኮይኑ እዩ ንዝስርዓት የማርር? ጎንደር ዶ ኣይኮነን ብደርጊ ብለማልሞ ዝጎሓፍ ዝነበረ ንምንታይ እዩ ሐዚ ኣብዚ ስርዓት ዝዛረብ ዘሎ?”
ከምዙይ ዝበሉ ጥንኩራት ሓሳባት እኳ ዝነበሩ እንተኾኑ ብገለ ተሳተፍቲ ዝተለዓሉ ከም “ ናይ መንነት ሕቶ ይመለስ፣ ናይ ደንበር ሕቶ ይመለስ፣ ኣብ ኣላማጣ ዘሎ መከፋፈሊ መብራህቲ ሓይሊ ንምንታይ ኣብኡ ኮይኑ፣ ትግራዋይ ኣይተበረረን፣ ናይ ደገ ሓይልታት ፀገም እዩ ወዘተ” ዝብሉ ቀይናን ርዲኢታት እውን ነይሮም እዮም። ብፍላይ ድማ ሙሁር ተባሂሉ ታሪኽ ክልቲኡ ህዝቢታት ዘቕረበ ውልቀ ሰብ ብትኹረት ተራእዩ መአረምታ ክወሃቦ ዝግባእ እዩ። ዝበዝሑ ኣብቲ መድረኽ እኳ መእረምታ ዝተወሃቦም እንተኾነ ንድሕሪ ሐዚ እውን ክትትልን መአረምታን ዘድልዮም ኣረኣእየታት እዮም።
መራሕቲ ክልቲኡ ክልል እውን ብናተይ ትዕዝብቲ ንቲ ነገር ንምሽፍፋን እዮም ፈቲኖም። ኣቶ ኣባይ ወሉ “ ክልቲኦም ህዝብታት ኣሕዋት ምዃኖም ደቂ ሓደ ዓዲ ምዃኖም፣ ብሓባር ዝተቓለሱ ምዃኖም፣ ትምክሕትን ፀበብትን እዮም ኣባኢሶምና ሓቢርና ንመክቶም፣ ሓቢርና ነልማዕ ልምዓት እዩ ደሌትና ኩላትና፣ ወዘተ“ እዩ ኢሉ እምበር ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ምንም ኣይበለን። ኣቶ ገዱ ድማ ብተመሳሳሊ “ ክልቲኦም ህዝብታት ሓቢሮም ሕማቕን ፅቡቕን ዘሕለፉ እዮም፣ ክብርን ላዕላውነትን ሃገር ንምሕላው ተቓሊሶም፣ ብደምን ዓፅምን ዝተኣሳሰረ እዩ” ኢሎም፤ ብዝገደደ ድማ እቲ ጉዳይ ናብ ካሊእ ኣጀንዳ ወሲዶም “ ትክክለኛ መረጃ እንዲኖር ጥላቻ ኣለመዝራት፣ በዚህ ኣገር የጥላቻ ፖለቲካ ኣለ፣ ኣንዱን ከፍ ኣንዱን ዝቅ የሚረግ ኣለ በሃገራችን ፖለቲካ፣ ከሁለቱም ህዝቦች የሁለቱም ህዝቦች ጠበቃ መስለው የሚሰሩ፣ ለምሳሌ የማህበራዊ ሚድያዊ ሚድያ፣ ቀጣዩ ጎንደር ላይ ይካሀሬዳል “ ታይዶስ ከመይ ዶስ ኢሎም ካሊእ ሕቶ እዮም ኣልዒሎም፤ እታ ዝተለመደት “….” ልዕልነት ማለት እዩ። ፀገም ከይለግቦም እዮም ከንጥርዋ ፈቲኖም።
ብዝኾነ ብቐፃሊ ከመይ ክግበር ኣለዎ ዝብል እቲ ልዕል ኢልና ዘቐመጥናዮ ሓሳብ ንሓዝ እሞ፤ ንሓበሬታኹም ግን ኣብቲ መድረኽ ዘተ ዝቐረበ ናይ ቅዋም መግለፂ ከም ዘለዎ ክነቕርበልኩም።
የአማራና ትግራይ ህዝቦች የምክክር መድረክ አቋም መግለጫ፡-
በዚሀ መድረክ በሁሉቱም ህዝቦች የአገር ሽማግሌዎች መነሻ ሓሳብ በተለያዩ ሙሁራንና ነባር ታጋዮች ሁለት ፅሑፎች ቀርበዋል፡፡
- የትግራይና አማራ ህዝቦች አብሮ የመኖር ወርቃማ እሴቶችና ታሪካዊ ዳራቸው፣
- የዲሞክራቲክ ብሄርተኝነት ግንባታና የፌደራል ስርዓት አስፈላጊነት በኢትዮጵያ የሚሉ ፅሑፎች ተወያይተን የሚከተሉት ባለ 11 ነጥቦች የጋራ የአቋም መግለጫ አውጥተናል፡፡
1. እኛ የአማራና ትግራይ ህዝቦች ለዘመናት የተገነባው ያለን የደም፣የባህል፣የታሪክ፣የቋንቋና ሃይማኖት ትስስር ይበልጥ እንዲጠናከር፣ለቀጣይ ትውልዶች በሚገባ እንዲተላለፍ ጠንክረን ለመስራት በጋራ ቃል እንገባለን፡፡
2. እኛ የትግራይና የአማራ ህዝቦች ከሁሉም የአገራችን ብሄር-ብሄረሰቦችና ህዝቦች በመተባበር በጠንካራ ዲሞክራቲክ ብሄርተኝነት የተገነባ አንድነት እንዲፈጠርና ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ስርዓታችን እንዲጠናከር በፅናት በጋራ እንሰራለን፡፡
3. አገራችን ወደነበረችበት የስልጣኔ ማማ ለማድረስ የተነደፈው የህዳሴ ጉዞ ለማሳካት ሁሉም እንቅፋቶች እየታገልን ዘላቂ ሰላም፣ፈጣንና ቀጣይነት ያለው ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ልማትና ዋስትና ያለው ዲሞክራሲ ለመገንባት ቃል እንገባለን፡፡
4. አንድነታችንና እድገታችን የሚገቱ የወቅቱ የፀረ-ሰላም ሃይሎች ዋነኞች አጀንዳዎች የሆኑት የትምክህት፣ጠባብ ብሄርተኝነትና ሃይማኖት ሽፋን ያደረገ ፅንፈኝነት የፀረ- ዲሞክራሲና ኪራይ ሰብሳቢነት ዋነኛ መገለጫዎች በመሆናቸው በፅናትና ቁርጠኝነት ለመዋጋት ቃል እንገባለን፡፡
5. በትግራይና አማራ ክልል ህዝቦች አዋሳኝ አካባቢዎች የሚነሱ የአስተዳደር ወሰን ጥያቄዎች ሕገ-መንግስታችን ባስቀመጠው አቅጣጫ ተከትሎ በውይይትና ወንድማማችነት መንፈስ ዕልባት እንዲያገኝ በጋራ እንጠይቃለን፡፡
6. በሕገ-መንግስታችን የሰፈሩት የህዝቦችና ዜጎች የመንቀሳቀስ መብት፣ ሰርቶ የመበልፀግና ሃብት የማፍራት መብት፣ በሂወት የመኖርና የአካል ደህንነት መብቶች ያላንዳች ገደብና ቅድመ ሁኔታ በጥብቅ እንዲከበሩ ከሚመለከታቸው የህግና-ፍትህ አካላት ተባብረን በፅናት ለመስራት ቃል እንገባለን፡፡
7. እኛ የአማራና ትግራይ ህዝቦች ለዘመናት የኖረና ያለ ጠንካራ አንድነታችን ይበልጥ ለማጠናከር በምናደርገው ትግል የሁለቱም መሪ ድርጅቶቻችን /ህ.ወ.ሓ.ት እና ብ.አ.ዴ.ን/፣የሁለቱም ክልል መንግስታት፣ ኢ.ህ.አ.ዴ.ግና
የፌደራሉ መንግስት የሚመለከታቸው ተቋማት ሁሉ እጎናችን ሁነው የመሪነት ሚናቸው በትክክለኛ አቅጣጫ እንዲወጡና ይህን ዓላማ የሚያደናቅፉ ግለሰቦችም ይሁኑ ተቋማት እንዲያጠሩ እንዲሁም እስከ ጎንደር ኮንፈረንስ ድረስ ላለመግባባት ምክንያት የሚሆኑ በመካከለችሁ ያሉ ትግሮች ፈትታችሁ እንድትመጡ በጋራ እንጠይቃለን፡፡
8. የዚህ የጋራ መድረክ መነሻ ሃሳቦችና የውሳኔ ነጥቦች ወደ ህብረተሰቡ በተለይ ወጣቱ ትውልድ ለመገንባት ይቻል ዘንድ የሁለቱም ክልልና የፌደራል መንግስታዊ ተቋማት፣ ሃይማኖታዊ ተቋማትና ከፍተኛ የትምህርት ተቋማት አወንታዊ ሚናችሁ እንድትወጡና ቀጣይነት ያለው የግንባታ ስራዎች እንድትሰሩ በጋራ እንጠይቃለን፡፡
9. እኛ የትግራይና አማራ ህዝቦች የጀመርነው የህዳሴ ጉዞ ለማሳካት በምናደርገው እንቅስቃሴ ሁሉ ሁላችሁም የሚዲያ አካላት በመገኘት ያለምንም ብዥታና የግል ፍላጐት የሕዝቦችን ጥቅም በማስቀደም ሰላማችን፣ የልማት ስራችን ፣ የዲሞክራሲና መልካም አስተዳደር ግንባታ ሂደታችን በመንተራስ የህዝባችን አንድነት፣ መከባበርና መረዳዳት የሚያጎለብቱ የዜና ዘገባዎችና ልዩ ኘሮግራሞች በመስራትና በማስተላለፍ ህዝበዊ ሐላፊነታችሁን ትወጡ ዘንድ አጥብቀን እንጠይቃለን፡፡
10. በሁለቱም ክልሎች የምትገኙ ከፍተኛ የመንግስት የትምህርት ተቋማት /ዩኒቨርስቲዎችና ኮሎጆች/ እንደዚህ አይነት የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነትን የሚያጠናክሩ ተግባራትን በየተቋማቻችሁ አጀንዳ በማድረግ የሕዝቦችን አንድነት በፅኑ መሰረት ላይ እንዲገነባ በማድረግ ትሰሩ ዘንድ ጥሪያችንን እናስተላልፋለን፡፡
11. እኛ ኢትዮጵያ ብሄር፣ብሄረሰቦችና ህዝቦች በሙሉ እኛ የጋራ የፖሎቲካና ኢኮኖሚ ማ/ሰብ የመገንባት ሕገ-መንግስታዊ ቃል ኪዳናችንን አጠናክረን ሁሉንም ችግሮች በጋራ እንድንታገላቸው ጥሪ እናቀርባለን፡፡
ዘላለማዊ ክብር ለትግሉ ሰማእታት!!
ትግራይ ሰማእታት መታሰቢያ ሐወልት አዳራሽ ሐምሌ 16/2009 ዓ.ም. መቐለ


text:
ጽንብል ናጽነት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብኽብ ዝበለ ማዕርግ ተኸቢሩ
ጽንብል መበል 20 ዓመት ናጽነት። “ውሁድ ቅኒት… ንሃገራዊ ክብረት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ኣብ ሪፓብሊክ ደቡብ ኣፍሪቃ ብውዕዉዕ ሃገራዊ መንፈስ – ብድምቀት ተኸቢሩ፣ እቲ ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ደቡብ ኣፍሪቃ ከምኡ’ውን ካብ ቦትስዋና። ናሚብያ። ዚምባብወ። ኣንጎላን ሞዛምቢክን ዝመጹ ዜጋታትን ዕዱማት ኣጋይሽን ጽንብል ናጽነት ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ብኽብ ዝበለ ማዕርግ ተኸቢሩ ዝተሳተፍዎ። ኣብ ከተማ ጆሃንስበርግ ዝተኻየደ ምዕሩግ ስነ-ስርዓት።
ካብ ኤርትራ ብዝኸደት ጉጅለ ባህሊ ቀይሕ መሬት ዝያዳ ማዕሪጉ ምንባሩ። ካብ’ቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ፣ ኣምባሳደር ሃገረ ኤርትራ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ዞባ ደቡባዊ ኣፍሪቃን ኣቶ ሳልሕ ዑመር ኣብ ዘስመዖ ቃል። ዝሓለፋ 20 ዓመታት ናጽነት ናይ ሓበን ዓመታት ምንባረን ጠቒሱ። “ጽንብል ናጽነት ኤርትራ። ድልድልትን ብልጽግትን ሃገር ንምህናጽ መብጽዓና እንሐድሰሉ ኣጋጣሚ’ዩ” ክብል ኣብሪሁ፣ ኣብ’ቲ ብኣሳታፊ መደባት ማዕሪጉ ዝነበረ ጽንብል።
ሰበ-ስልጣን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሪፓብሊክ ደቡብ ኣፍሪቃን ዲፕሎማሰኛታት ዝተፈላለያ ሃገራትን ተሳቲፎም ነይሮም፣


text:
ትግርኛ ኣብ ጽሑፍ ንምስፋር፡ ኣብ ትሕዝቶ መልእኽቲ ጥራይ ኣይኮነን ኣትኵሮ ዘድሊ እንታይ ደኣ እንኮላይ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ቃልን ምሉእ-ሓሳብን። ስለ ዘየደናግር ከም ዘርከበ ምጽሓፍ ንደረጃን ምዕባለን ስነ-ጽሑፍ ይዕንቅጽ እዩ። ቃላት ብእቲ እሩም ቅርጾምን ረባሕታኦምን ኪጽሓፉ ይግባእ፣ ብዓል-ቤት፡ ተሳሓቢን ግሲን ናይ ምሉእ-ሓሳባት ብእዋን፡ ብቝጽሪ፡ ብጾታ፡ ብመዓርግ ዚሰማምዑ ኪኾኑ ኣለዎም። ከምኡ’ውን ኣብ ሕጡበ-ጽሑፍ ዝርከቡ ምሉእ-ሓሳባት ዝተተሓሓዙን ዚሰማምዑን ኪኾኑ ይግባእ። ብተወሳኺ፡ ሓደ ቀንዲ፡ ግን ብዙሕ ኣቓልቦ ዘይግበረሉ ዓብይ ክፋል ስነ-ጽሑፍ ከኣ ኣሎ፣ ንሱ ከኣ ስርዓተ-ነጥቢ እዩ።
ስርዓተ-ነጥቢ ማለት እንታይ ማለት እዩ፧ ስርዓተ-ነጥቢ፡ ዋሕዚ ንባብ ንምግራሕ፡ ኣካላት ምሉእ-ሓሳብ ንምፍላይን ቅርጺ ውዳበ-ጽሑፍ ንምንጻርን ዜገልግል ብዘይንበብ ምልክታት ዝቘመ ኣገባብ እዩ። ስርዓተ-ነጥቢ ግእዝ፡ ኣ.ማ.ሓ (1956ግ) ምልክታት ዝበሎ፡ ውሱን ብዘይምንባሩ እዚ ሕጂ ኣብ ትግርኛ ኣብ ኣገልግሎት ዘሎ ዳርጋ ካብ “ፈረንጂ” ዝተወርሰ እዩ ይብሃል። ንንባብ ካብ ሓገዘ ምልክቱ ጥራይ ዘይኮነስ ሕግታቱ እውን (ንትግርኛ ከይ ጓዕጸጸ) እንተ ተውርሰ ኣይኸፍእን። እሩም ሰዋስውኣዊ ኣጽሓሕፍ ካብ ጽሓፊ ናብ ጽሓፊ ኪፈላለ ኣይግብእን። (ምልክታት (ብዙሕ) = ምልክት (ንጽል)+ኣት = ምልክታት (ትኣ=ታ))
ኣማሓ፡ ግእዝ ዝመበቈሎም ምልክታት ንእዞም ዚዝዕቡ ይጠቅስ፤ ክልተ-ነጥቢ (፡)፡ ምልክት-ሕቶ (፧)፡ ነጸላ-ሰረዝ (፣)፡ ድርብ-ሰረዝ (፤)ን ኣርባዕተ-ነጥቢ(።)ን። ብዘይካ ንናይ ክልተ-ነጥቢ ኣጠቓቕማኦም ካልኦት ኣይገልጽን፣ ክለተ-ነጥቢ ንቁጠባ ብራና ተባሂሉ ከም መፍለይ ቃላት ንኸገልግል ዝቐረበ ምኽኒት እዩ ይብል።
[ኣብ ሓደ-ሓደ ጽሑፋት ምልክት ምጽቃጥ (ምጥባቕ/ምትራር) ፊደል ብነጥቢ (.) ኣብ ርእሲ ፊደል ወይ ንጽል-ጭሕጋር (‘) ደድሕሪ እቲ ፊደል ይርአ እዩ። እዚ ምልክት ምጽቃጥ ስርዓተ-ነጥቢ ኣብ መዝገብ-ቓላትን መጽሓፍ-ሰዋስውን ኣድላዪ እዩ፣ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ግን ኣየናይ ጠቢቑ ይንበብ ኣየናይከ ይፈኵስ፡ ካብ ምልከት እቲ ቛንቛ ይረኸብ።]
ኣብዚ ዘተ ዝቕርብ ስርዓተ-ነጥቢ፡ ብትርጉም ኮነ ብትግባረ፡ ካብ እንግሊዝኛ ዝተወስደ እዩ። ዝቕጽል ሰሌዳ ምልክትን ኣገልግሎትን የርኢ፡ ኣብ ዝመጽእ እታው ከኣ ኣብነታት ኪቐርብ እዩ።
ኣ.ማ.ሓ.። (፲፱፻፶፮ [1956ግ])። ሰዋስው-ትግርኛ። ፩ይ መጽሓፍ፡ ናይ ቃላት ሰዋስው ክሳብ ስሩዕ ረባሕታ። ኣሥመራ፡ ናይ ማሕተም ትምህርቲ “ፍራንቸስካና”።
ኣርኣያ ካሳ
13 ነሓሰ 2015


text:
እቲ ብኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተዋህበ ናይ 200 ሚልዮን ኤውሮ ቅድመ ኩነታት ንምምላእ መንግስቲ ኤርትራ 29 ዙርያ ከም ተጣየሱ ኣምሲሉ ጸብጻባት የቕርብ ምህላዉ ተሓቢሩ። መንግስቲ ኤርትራ ንኤውሮጳዊ ሕብረት በብእዋኑ ኩሎም ሃገራዊ ኣገልግሎት ኪጣየሱ ኢዮም ፤ ንውሓት ሃገራዊ ኣገልግሎት ድማ ናብ 18 ኣዋርሕ ክምለስ ኢዩ ዝብል መብጸዓ ስለዝገበረ፤ ብሓሶት ኩሎም መበል 29 ዙርያ ናብ መኣዲ ትምህርቲ ኢዮም ኣትዮም ዝብል ጸብጻብ ናብ ኤውሮጳዊ ሕብረት የመሓላልፍ ምህላዉ ተሓቢሩ።
ንኣስማት ናይቶም ካብ 2001 ክሳብ 2010 ዝተጣየሱ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዕለትን ዓመተምህረትን ብምቕያር፤ ኣባላት 29 ዙርያ ኣምሲሉ ሊስታ ከምዘቕረበ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፤ ኩሎም ኣባላት 29 ዙርያ ናይ ምጥያስ መስርሕ ተወዲኡሎም ናብ መኣዲ ትምህርቲ ተመሊሶም ኣለዉ ዝብል ዛንታ ንኤምባሲታትን ልኡኻት ኤውሮጳዊ ሕብረትን ይልእኽ ኣሎ።
ብሕጂ ዝመጹ ዙርያታት እውን ናይዞም ካብ 2002 ክሳብ 2010 ዝተጣየሱ ኣስማት እንዳወሰዱ ከምዝተጣየሱ ኮይኖም ጸብጻቦም ክሓልፍ ሙኻኑ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፤ እዚ ዝርዝራት ምጥያስ ተጠቒሞም ብዙሓት ኣዘዝቲ ሰራዊት ብስም ደሞዝ ናይ እቶም ድሮ ዶብ ዝሰገሩ ኣታዊታቶም የኻዕብቱ ምህላዉ ተሓቢሩ።
ብኣንጻር እዚ ድራማ ካብ ሕዳር 2016 ጀሚሩ ዝኾነ ምጥያስ ይኹን ገዛኻ ጽናሕ ዝብል ፍታሓት ደው ክብል ጽኑዕ መምርኢ ካብ ሓለቓ ስታፍ ሚኒስትሪ ምክልኻል ከምተመሓላለፈ ተፈሊጡ። ቅድሚ ሕጂ ብደረጃ ፐርሰናላት ዝግበር ዝነበረ ብሕማም ኮነ ብዕድመ ዝወሃብ ዝነበረ ፍቓድ ኣብዚ እዋን እዚ፤ ናይ ስርሒታት እዚን ምምሕዳርን ምስክርነት ዘይብሉ ዝኾነ ሃገራዊ ኣገልግሎት ካብ ክልተ ወርሒ ንላዕሊ እንተገይሩ ከምዝኾብለለ ተቖጺሩ ከቢድ ስጉምቲ ክውሰደሉ መምርሒ ከምዝተመሓላለፈ ተሓቢሩ።
ብኻልእ ወገን ድሕሪ እቲ ዘይዕዉት ናይ ደሞዝ ወሰኽ ምትላል፤ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሚኒስትሪ ምክልኻል ብሰንኪ ዘለዎም ናይ ደሞዝ ዘይዕግበት ኣብ ናይ ውልቆም ንግድን ሕርሻን ዘይሕጋዊ ተግባራትን ተዋፊሮም ምህላዎም ተሓቢሩ። እቲ ዘይሕጋዊ ተግባራት ምስ ምሻጥ መንቀሳቐስን ምስጋር ሰባት ናብ ዶባት ኢትዮጲያን ሱዳንን ዝተኣሳሰረ ሙኻኑ ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፡ ኣብ 2016 ናይ 7 መራሕቲ ክፍላተሰራዊትን ምምሕዳራት ስለያን መካይን ኣብ ስግረዶብ ተዋፊረን ከምዝተረኸባ ተሓቢሩ።
መንግስቲ ኤርትራ ወሰኽ ደሞዝ ዝብል ፕሮፖጋንዳ ድሕሪ ምፍናዉ፤ እቲ ደሞዝ ብስም ተቖራጺ ንሎጅስቲክስ፥ ምልኣኽ ንስድራቤት፥ ንውህለላ ኣብ ባንክ፥ ንመስርሒ ኣባይትኹም፥ ንስፖርት፥ ንህግደፍ እንዳተባህለ ተቖራሚሙ ኣብ ሰራዊት ዝበጽሕ ዳርጋ ናይ ጁባ መሻርፍ ጥራይ ሙኻኑ ኣብ ዝሓለፈ ዜናታትና ሓቢርና ምንባርና ዝዝከር ኮይኑ፤ ብሰንኪ እዚ ድማ እባላት ሰራዊት ኣብ ኣኼባታት፤ መንግስቲ ንገዛእ ደሞዝና ስለምንታይ ኣብ ምንታይ መዓላ ከነውዕሎ ከምዘሎና ኣብ ክንዳና ኮይኑ ይውስን፥ እቶም ስድራ ዘይብልና ገንዘብኩም ናብ ባንክ ክቕመጠልኩም ንበሃለሉ ምኽንያት እንታዩ፥ ገንዘብና እንታይ ንገብሮ ንዓና ስለዝምልከት ምትእትታው መንግስቲ ደው ይበል፥ ንስድራቤት ብዝብል ምስምስ ክሳብ 610 ዝበጽሕ ካብ ደሞዝና ኪቖርጽ ዝተወሰነሉ ምኽንያት በየናይ ኣገባብ ኢዩ፥ ሰራዊት ባዕሉ ኣብ ባንክ ይቀመጠለይ ከይበለ ብኸመይ ኢዩ መንግስቲ ኣብ ክንዲኡ ኮይኑ ዝውስነሉ፥ ስለምንታይ ዝተጋነነ ፍልልይ ናይ ክፍሊት ኣብ መንጎ ሓለፍቲን ተራን፥ መማቐርቲ ተባሂሉ ዝውሰድ ገንዘብ ኣብ ኢድ ሓለፍቲ ሰራዊት ክኣቱ ንርኢ ኣሎና፥ ዝብሉ ሕቶታት ብሰራዊት ተላዒሎም ክሳብ እዚ እዋን ይቕጽሉ ምህላዎም ተሓቢሩ።


text:
ህዝቢ ኣብ ኣስመራ ብሰንኪ ብቐጻሊ ዘጋጥሞ ዘሎ ዋሕዲ ቀረብ ማይ ምረቱ ይገልጽ። ሎሚ ድሕሪ 26 ዓመት ናጽነት ህዝብቢ ኤርትራ ገና ብስእነት ማይ ክሳቐ ምርኣይ ኣዚዩ ዘሕዝን ሙኻኑ ዝገለጹ እቶም ምንጭታት፡ ኣብዚ እዋን እዚ ናይ ቀረብ ማይ ስእነት ኣብ ብዙሕ ከባቢታት ኤርትራ ኣጋጢሙ ምህላዉ ሓቢሮም።
ህዝቢ ብሰንኪ ማይን መብራህትን የማርር ምህላዉ ዝፍለጥ ኮይኑ ብሕልፊ ቀረብ ማይ ኣብ ኩሉ ከባቢታት ብቐጻሊ ብምቁራጹ ህዝቢ ንሓንቲ ፊስቶ ካብ 70 ክሳብ 75 ናቕፋ እዳ ከፈለ ጽሪቱ ዘይተሓለው ማይ ይሰቲ ከም ዘሎ ተገሊጹ። እቲ ዝስተ ማይ ዘይረከበ ህዝቢ ንምሕጻብን ካልእ ተመሳሳሊ ነገራትን ዝጥቀመሉ ማይ ክረክብ ዘይሕሰብ ስለዝኾኖ፤ ንምትሕጽጻብ ነብስን ክዳወንትን ኣብ ከባቢ ኣስመራ ናብ ዝርከባ ዓድታት ብምኻድ ካብ ዲጋን ዒላታትን ይጥቀም ኣሎ ። ብሕልፊ ሆስፒትላትን እተን ዝርካበን ውሑዳት ፋብሪካታትን ሕጽረት ማይ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዘካይደኦ ስርሓትን ዝህበኦ ኣገልግሎታትን ዓቢ ጸገም ከም ዝፈጠሩለን ዝጠቐሱ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፤ ብፍላይ ኣብ ሆስፒታላት ናይ ማይ ስእነት ስለዘሎ ምምሕዳራት ሆስፒታላት ማይ ብቑጠባን ኣብ ኣገዳሲ ጉዳያትን ጥራይ ክጥቀሙ መምርሒ ተዋሂቦምምህላዎም ተገሊጹ።
ዲጋታት ቶኮርን ፣ማይ ነፍሕን እኹል ማይ እኳ እንተለውን መንግስቲ ኤርትራ ህዝቢ ናብ ማሕበራዊ ሂወቱ ከድህብን ብዛዕብኡ ኪሻቐልን ብምባል ማይን መብራህትን ይዓጽዎ ከም ዘሎ ይፍለጥ። ምምሕዳራት ብቐጻሊ ጥርዓን ህዝቢ ይውሕዞም እካ እንተሎ ፤ንባዕሎም እቶም ምምሕዳራት ነቲ ዝግበር ዘሎ ውዲት ክርድእዎን ኪከላከሉሉን ስለዘይክእሉ ዝምልሽዎ ስለዘይብሎም ብቀጻሊ ኣብ ኣኼባ ኣለና ኣብ ስራሕ ኣለና ብምባል ካብ ሕቶታት ህዝቢ ይሃድሙ ምህላዎም ተገሊጹ።
ህዝቢ ብስእነት ማይን መግቢን መዓልታዊ ህይወቱ ዘራሪግካ ምግዛእ ኣብ እዋን ዝሑል ኩናት ብብዙሓት መለኽቲ ስርዓታት ዝተፈተነ ናይ ዓመጽቲ ሜላ ኢዩ። ሰብ ንግሆ ተሲኡ ኣብ ሪጋን መረረን መታን ክጽመድ፥ ናይ ማይ፥ ናይ ባኒ፥ ናይ ባንክ፥ ናይ ላምባ፥ ናይ ጋዝ፥ ናይ ሽርፊ፥ ናይ ዱካን ሕድሪ፥ ናይ እሱራት ስልጣንያ ምብጻሕ ሪጋ እንዳበለ ካብ ሪጋ ናብ ሪጋ እንዳተናጠረ ክነብር ምብግባር ካብ ዝኾነ ናይ ተቓውሞ ውደባ ምርሓቑ ናይ ኩሎም ብስቓይ ካልኦት ባህታ ዝረኽቡ ስርዓታት ተግባር ኢዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ ህዝቢ ኣስመራ ኣብ ነዊሕ ዕምሩ ርእይዎ ብዘይፈልጥ ዓቐን ብስእነት ዝስተ ማይ ክሳቐ ካብ ዝጅምር ግዜ ኣይሓጸረን። ኣዴታት ደቀን ንትምህርቲ ክንዲ ዝልእካ ናብ ሪጋ ቦጣት ክሰዳ፥ ንባዕለን ሓንሳብ ፍርቂ ለይቲ፤ ሓንሳብ ወጋሕታ ኢያ ትመጽእ ንእትበሃል ቡንባ ማይ ከቋምታ፥ ቆልዑ ብጀሪካናትን ሳንኬሎን ጃሎናትን ኪጓርቱ፥ ሰብ ሃብቲ ብኣግኡ 20ን 30ን ፊስቶ ዝሕዝ ናይ ትሕቲ መሬት መዕቆሪታቶምን ናይ ልዕለ ገዛ ባስካታቶምን ሒዞም እንተደንጊጾም ብመኪና ንዝደለይዎ ኪጓርቱ፥ ሆቴላት ዓይኒ ምድሪ ብፍቓድ ከእትዋ፥ ኣብያተ መግብን መስተን ድማ ብሰንኪ ማይ ዓይኒ ምድሪ የብልናን በሊዕኩም ከይተሓጸብኩም ውጹ ክብላ ጸኒሐን ኣለዋ።
ድሕሪ 26 ዓመታት ምሕደራ ንህዝቡ ጽሩይ ማይ ከቕርብ ዘይከኣለ መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባ ዓለማዊ ቁጠባን ዎል ስትሪትን፤ ብዛዕባ ፍልስፍናታት ዓለም፥ ብዛዕባ ህይወት ህዝቢ ናይ ጎረባብቲ ሃገራት ክዛረብ ምርኣይ መርኣያ ናይቲ ዝሃውተተ ቁመንኡ ሙኻኑ እቶም ምንጭታት ገሊጾም።


text:
Top
ቃለ-መጠይቕ ምስ ሄኖክ ተስፋብሩኽ ሓደ ካብ ኣሳናዳእቲ መጽሓፍ “ግፍዒ፡ ገዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ”
ዮሴፍ ኣስመላሽ
ኣሕተምቲ ሕድሪ ካብ መጋቢት 2013 ክሳብ ሰነ 2017 “ዛንታታት ተመኵሮ ገድሊ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ተኸታታሊ ቅጺ፡ ሸሞንተ መጻሕፍቲ ኣሕቲሙ ኣሎ። እቲ ሻሙናይ ቅጺ “ግፍዒ፡ ገዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ” ዝብል ኰይኑ ብ17 ሰነ 2017 ኣብ ኣዳራሽ ኤክስፖ ድሕሪ ዝተኻየደሉ ናይ መላለዪ ወግዒ ተዘርጊሑ ይርከብ። እዚ መጽሓፍ’ዚ፡ ኣብ እዋናት ስርዓታት ሃጸይ ሃይለስላሴን ደርግን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ንዝተፈጸሙ ዝተፈላለዩ ግፍዒታት ኣብ 43 ዛንታታት ተሪኹ ኣሎ። ኣባል ሕድሪ ሜድያ ዮሴፍ ኣስመላሽ ምስ ሓደ ካብ ኣሰናዳእቲ ናይዚ መጽሓፍ፡ ዝዀነ ሄኖክ ተስፋብሩኽ ዘካየዶ ቃለ-መሕትት ስዒቡ ይቐርብ፤
እዛ ሻሙነይቲ ቅጺ ካብተን ቅድመኣ ዝነበራ ቅጽታት እንታይ ፍሉይነት ኣለዋ?
ካብዘን ተዘርጊሐን ዘለዋ ሸሞንተ ቅጺታት፡ እተን ሓሙሽተ (ሓመድ-ድበ ናደው፡ መቐይሮ፡ ፈንቅል፡ መፈጸምታን ናቕፋን) ዝያዳ ኣብ ወተሃደራዊ ሸነኽ ናይቲ ገድሊ ዘተኵራ እየን። “ደጀን”፡ ከምኡ’ውን “ገድሊ ደቀንስትዮ” ኸኣ ቍሩብ ፍልይ ይብላ። “ግፍዒ” ገዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ህዝቢ ዘውረድዎ ግፍዒታት ስለ እትገልጽ ናታ ፍሉይነት ኣለዋ።
እዚ ልዕሊ 600 ገጻት ዘለዎ መጽሓፍ ኣብ ውሑዳት ኣዋርሕ’ዩ ተዳልዩ። ብኸመይ ግብራዊ ኰይኑ?
ብዙሓት ሰባት ስለ ዝተሳተፉዎ እዩ። እዚ ቅጺ’ዚ ከየባተኸ ብምቕጻሉ ንብዙሓት ኣካላት ኣጣሚሩ ናይ ምስራሕ ባህሊ ኣጥርዩ እዩ፣ ካብ-ናብ ዝርአ ለውጢ ከኣ ይገብር ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ ኣርእስቲ ናይቲ ቅጺ ምስ ተወሰነ፡ ንጸሓፍቲ ዓዲምካ ይንገር ነይሩ። እቶም ጸሓፍቲ ኸኣ ምስኡ ዝተኣሳሰር ዛንታ በብወገኖም ማእሪሮም ይጽሕፉ’ሞ፡ ምስ ቀረበ ይምመ፡ ርእይቶታት ይወሃበሉ ወዘተ.። ኣብዚ ሻሙናይ ቅጺ ግን፡ ግፍዒ ዝተፈጸመሉ ቦታታት ኣቐዲምካ ብምልላይ ጸሓፍቲ ከም ዝምደብሉ ብምግባር’ዩ ተዳልዩ።
ንምንታይ ኣብዚ መጽሓፍ’ዚ ከምኡ ኣድልዩ?
ግፍዒ ዝተፈጸመሉ ቦታታት ኣዝዩ ብዙሕ እዩ። እቶም ኣቐዲሞም ኣብቲ ቅጺታት ክጽሕፉ ዝጸንሑ ዝበዝሑ ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን ዝቕመጡ ስለ ዝነበሩ፡ ኣበየ ከባቢኡ ዝርከቡ ንቛንቋ ናይቲ ሕብረተሰብ ዝፈልጡን ክመላለሱ ዝኽእሉን ጸሓፍቲ ምሕራይ የድሊ ነይሩ። ብዙሓት ካብ’ቶም ጸሓፍቲ ንመጀመርታኦም ብትግርኛ ዝጸሓፉ ደኣ ይዅኑ’ምበር፡ ነቲ ቅጺ ፍሉይ ቀመማት ክውስኽሉ ክኢሎም እዮም። ብሕልፊ ገለኦም ዓበይቲ ጸሓፍቲ ኰይኖም ክወጹ ዘኽእል ዕቑር ዓቕሚ ኣለዎም።
ኣብ’ዚ መጽሓፍ’ዚ ዘለዉ ዛንታታት ብዓይነት፡ ግዜን ከባቢን ዝርግሐኦም ከመይ ተንጸባሪቑ ኣሎ?
ግዜ ብደሓን መገዲ ተሸፊኑ ኣሎ። ኣብ ካልኣይ መፋርቕ ስሳታት፡ ፈለማን መፋርቕን ሰብዓታትን ድሕረኡን በብመድረኹን ምኽንያቱን ተገሊጹ ኣሎ። ብቦታ ግን ንዅሉ ኣብ ሓደ መጽሓፍ ክትሽፍኖ ዝከኣል ኣይኰነን። ብዝተኻእለ መጠን ግን ንብዙሕ ቦታታት - እቲ ዓበይቲ ዝበሃል - ክጠቓለል ተፈቲኑ እዩ። ብዙሕ እዋን ዝደጋገም ከም ኣብ ወኪ-ድባ፡ ዖና፡ ሽዕብ፡ ሃዘሞ ወዘተ. ዝተፈጸመ ግፍዒታት ጥራይ ዘይኰነ፡ ኣብዚ መጽሓፍ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ዝተፈጸሙ 43 ዛንታታት ቀሪቡ ኣሎ። እቲ ብዛንታታት ዘይተንጸባረቐ ከኣ ዝበዝሕ ኣብ መእተዊን ኣብ ሰነዳት ገዛእቲ ኢትዮጵያ ተመርኲሱ ዝተጻሕፈ ዓንቀጽን ተገሊጹ እዩ። ስለዚስ ተደማሚሩ ደሓን ስእሊ ናይቲ እዋን ክህብ ክኢሉ’ዩ ዝብል እምነት ኣለና።
ኣብ ዓይነታት ናይቲ ግፍዒኸ?
ግፍዒ ከም ኣምር ገፊሕ እዩ። ኣብ ልምድን ባህሊን፡ እምነት፡ መሰል፡ ስነ-ጥበብን ቋንቋን፡ ቍጠባ፡ ወዘተ. ዝነበረ ግፍዒታት እናበልካ ብዙሕ ክግለጽ ይከኣል’ዩ። ኣብዚ መጽሓፍ’ዚ ተጠቓሊሉ ዘሎ ብወፈራ ኣብ ልዕሊ ንጹህ ህዝቢ ዝተኻየደ ጃምላዊ መቕተልቲ፡ ዝምታን ምቅጻል ዓዲን ዝኣመሰለ ጥራይ እዩ። ስለዝዀነ፡ ኣብ ዓይነት ግፍዒ፡ እዚ መጽሓፍ ጽብብ ዝበለ እዩ። እቲ ኣቀታትላ ግን ብዘገርም መገዲ ዝተፈላለየ ዓይነታት ነይሩዎ እዩ፣ ተንጸባሪቑ ኸኣ ኣሎ።
43 ዛንታታት ብዛዕባ ምቕታል፡ ምቅጻል... ስለ ዝዀነ መለሳ ትስእነሉ ከይከውን የሰክፍ እዩ። ልዕሊ 600 ገጻት ምስ ምዃኑ ናብ ምስናድ ገጹ ዝኸደ ኣተሓሕዛዶ ኣይሓዘን?
ብሓፈሻኡ፡ ከምቲ ዝተለምደ፡ ሓደ ‘ጸላኢ’ ዝተባህለ ን’ህዝቢ’ ዝበሃል ቀቲሉ እንተ ኢልካ ዋላ ሓንቲ መስመር’ውን ትኣክል እያ። ዋላ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ይደጋገም ተመሳሳሊ ዝመስሎ ኣይሰኣንን ይኸውን - ምናልባት። ግና ነፍሲ-ወከፍ ሰብ ፍሉይ እዩ፣ ተፈጥሮኣዊ ናይ ምንባር መሰል ኣለዎ። ህይወት’ዩ ጠፊኡ፣ ስድራቤታት’የን ተበታቲነን፣ ዓድታት’የን ነዲደን ከም ዘየለዋ ኰይነን። ወለዲ ኣብ በበይኑ እዋን ዝወለዱዎም ደቆም ብሓደ እዋን ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ክቕተሉ፡ ቈልዑ ገና ብንኡሶም መቕተልቲ ኣቦኦም፡ ኣደኦም፡ ኣሕዋቶም... ክርእዩ፡ ምሉእ ዕድመኦም እናተመላለሰ ዝሃድኖም እዩ፣ ዘባህርር እዩ። ብወገነይ ኣብ ምቕታል ሰብ ተመሳሳልነት ኣይረኣየንን እዩ። እቲ ዝተረፈ ዝስከሞ ቃንዛ፣ ደቂ ነይሮሞ ጥርሑ ዝተረፈ፣ ምሉእ ዓዲ ተሰዲዱ ዝተበታተነ፡ ክንደይ ኢኻ ክትብሎ። ኣብ ሓደ እዋን ነይሩ ዝተዓጽወ’ውን ኣይኰነን - እቲ ሓድጉ ምስ’ቶም ዝተረፉ ምሉእ ዕድመኦም ዝጓዓዝ እዩ። ሰባት’ዮም፡ ቍጽሪ ኣይኰኑን፣ ሰብ ተገፊዑ ኢልካ ጥራይ ዝሕለፍ ኣይኰነን። እቶም ጸሓፍቲ ናብ ዓድታቶም ወይ ሕጂ ዘለውዎ ከይዶም ንቓለ-መጠይቕ ክሓቱዎም እንከለዉ ንብዙሓት መጀመርታ ይኣብዩዎም ነይሮም። ድሕሪ ክንደይ ምስ ጀመሩ እቲ ቅድሚ 40 ዓመት ዝተገብረ እንደገና ናብ ውዑይ ሓዘን ይመልሶም ነይሩ። እዚ እንታይ ማለት’ዩ? ኣብ ቅድም እዋን ዝነበረ ጥራይ ኢልካ ዝሕለፍ ድዩ? እዚ፡ እናተዛነኻ እተንብቦ ዛንታ ኣይኰነን። ግዜ ንኸተጥፍእ እተንብቦ ኣይኰነን። ዕቱብ ንባብ ዝደሊ እዩ።
እቲ ጽሑፍ ተነባቢ ንክኸውንከ እንታይ ተገይሩ?
ኣብ ትሕዝቶኡ ከምቲ ኣቐዲመ ዝበልኩኻ ኰይኑ፡ ኣብ ኣቀራርባ ናይቲ ጽሑፍ ግን ብዝተኻእለ መጠን ጻዕርታት ይግበረሉ እዩ። ብሕልፊ እዚ ብሓፈሻኡ ገይርካ ዝንገር ዛንታ ተመራጺ ኣይኰነን። እቲ ዛንታ ገጽ ክህሉዎ ኣለዎ። ዝበዝሕ ከኣ ኣብቲ ግፍዒ ናይ ዝነበሩ ውልቀ-ሰባት ዛንታ እዩ። ጸሓፍቲ’ውን ኣብቲ ጥበብ ኣዛናትዋ (mode of narration) መለሳ ንኽእልዎ ብዓቕሞም ይጽዕሩሉ እዮም። ብሓፈሻኡ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንኽበጽሕ ጻዕሪ የድልዮ እዩ። ዝበዝሕ ኣዘንታዊ (narrative feature story) እዩ ክብል እኽእል። ገለኡ ከኣ ናብ ደረጃ ሓጺር-ዛንታ ዝደየበ ኣይሰኣኖን።
እዞም ጽሑፋት ታሪኽ ሓዘል ዛንታ ብምዃኖም፡ ልክዕነት ንምርግጋጽ ዝወሰድክሞ መነጻጸሪ ሜላታት እንታይ እዩ?
እቶም ጸሓፍቲ ሓፈሻዊ ስእሊ ናይቲ ፍጻመ ምስ ሓዙ ኣብ መስመር ዛንታ ናይቲ ውልቀ-ሰብ’ዮም ዘተኵሩ። ቍጽሪ ዝተቐትለ፡ ዝቘሰለ፡ ዝተቓጸለ፡ ዝዓነወ፡ ወዘተ. ግን ብልክዕ ከረጋግጹ ርእሱ ዝኸኣለ ካልእ ዕማም’ዩ። ግና ብዝተኻእለ መጠን ሓቀኛ ስእሊ ንኽህቡ ጽዒሮምሉ እዮም። ኣብ ርእሲ’ቲ ቀዳማይ ምንጪ ሰነዳት’ውን ይውከሱ እዮም። ዝተፈጸመ ብዝርዝር ንምፍላጡ ካብ ናይ ከተማ ኣብ ዓድታት ዝሓሸ ነይሩ። ዓድታት ኣብ ውሽጠን ዝተኻየደ ይፈልጣ እየን። ብዓቢኡ ግን ብዛዕባ ግፍዒታት ብኽፍሊ ምርምርን ስነዳን ንዓመታት ዝካየድ ዘሎ መጽናዕቲ ኣሎ። ንሱ ምስ ተዘርግሐ’ዩ ልክዕ ዝርዝር ናይቲ ግፍዒ ከርእየና።
እዚ ፍጻመ 40-50 ዓመት ስለ ዝገበረ፡ ንገለኦም ግዳያት ብህይወት ዘይክትረኽቦም ትኽእል፡ ናብ ካልኣይ ወይ ሳልሳይ ኣካል ዝተሰጋገረ ዛንታ ኢኻ ትረክብ። እዚ ከምዚ ዓይነት ሓበሬታ ታሪኻዊ ብምዃኑ፡ ከምቲ ባዕሉ እቲ ግዳይ ዝወዓሎ ገይሩ ዘዕልለካ ኣይከውንን፡ እቲ ስምዒት ኣይጠፍእንዶ፡ ሓፈሻዊ ስእሊ ዝህብዶ ኣየምስሎን?
ኣብቲ ፍጻመታት ዝነበሩ ይውሕድ ደኣ’ምበር ፈጺሙ ዝሰኣን ዳርጋ የለን። ሓንቲ ንእሽቶ ዛንታ ንኽትጽሕፍ ዘድልየካ ማተርያል ብተዛማዲ ደሓን’ዩ። ንሓደ ታሪኻዊ ልብ-ወለድ ዝጽሕፍ ግን ብድሆ ክዀኖ ይኽእል’ዩ። እቶም ጸሓፍቲ ምስ ወፈሩ ዘጓነፎም ይፈላለ እዩ። ደማሚርና ክንርድኦ እንከለና መታሕት ናይ ሃገርና ዝሓሸ ናይ ምስናድ ባህሊ ኣለዎ፡ ኣብ ዝኽሪ ይዅን ኣብ ጽሑፍ። እቲ ዝዓበየ ጸገም ዝነበረ ኣብ ከተማታት እዩ። ንኣብነት ኣኸደር ኣሕመዲን ብዛዕባ’ቲ ኣብ መፋርቕ 1970ታት ዝነበረ ዕግርግር ኣስመራ ክጽሕፍ ክንደይ ዕግርግር’ዩ ኣሕሊፉ፣ ገሊኦም ስድራኦም ዝተቐትልሉ መዓልቲ’ውን ኣይዝክሩን። ብዛዕባ ደብዳብ ነፈርቲ ኣብ መንደፈራ’ውን ከምኡ። በቲ ሓደ ወገን እቶም ግዳያት ሓቆም እዮም። ሰባት ምንባር ንክቕጽሉ ዝተፈላለየ ሜላታት ኣለዎም። ዝዓበየ ካብኡ ነቲ ዘቐንዝወካ ፍጻመ ክትርስዖ ምጽዓር እዩ። ከይረስዕዎ ክነብሩ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ንምግማቱ ዘጸግም ኣይኰነን።
ኣብዚ መጽሓፍ’ዚ ተፈጺሙ ዘሎ ግፍዒ፡ ሰለማውያን ሰባት ምቕታል፡ኤርትራውያን ብምዃኖም ጥራሕ ዝወረደ ግፍዒዶ ክትብል ትኽእል?
ብሓፈሻኡ ምስቲ ዝነበረ ፖለቲካዊ ኵነታት ርዱእ እንድዩ፡ ግና ዝተፈላለዩ ክኢላታት ነዚ መጽሓፍ ኣንቢቦም እንተ ዝጽሕፉሉ ዝበለጸ ምዀነ እብል። እቲ ድርኺት እንታይ እዩ? ከምዚ ዓይነት ግፍዒታት ምስ ወረደ ጸላኢ ቀቲልዎም ጥራይ ኢልካ ዝውዳእ ዘይኰነ፡ እቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ፡ ህይወቶም ዝተዘርገ፡ ዘፍቅሩዎም ዝሰኣኑ፡ ዓዶም ዝሰኣኑ፡ ዒላታቶም ዝተቐብረ፡ ዓድታቶም ምስ ተደምሰሳ ዳግማይ ዘይተመስረታ፡ ዝተሰዱ ዘይተመልሱ፡ ሳዕቤናቱ ጸብጺብካ ዝውዳእ ኣይኰነን። እቲ ኣቀታትላ’ውን ዓይነታት ነይሩዎ። ጥይት ተተኲስሎም ንክቕተሉ ዕድል ዝሰኣኑ’ውን ብዙሓት እዮም። ክኢላታት ናይ ዝተፈላለየ ዓውዲ ካብኡ ኣውጺኦም ክትንትኑልና እንጽበዮ እዩ።
ኣብ መወዳእታ፡ እዛ መጽሓፍ ካብ እትዝርጋሕ ሓሙሽተ ወርሒ ገይራ ኣላ፣ ዝመጻኣኩም ናይ ኣንባቢ ግብረ-መልሲ ከመይ ይመስል?
በብውልቂ ብዘረባ እንተ ዘይኰይኑ፡ ተጻሒፉ ዝቐረበ ግብረ-መልሲ ኣይረኣናን። እዚ ከኣ ሕዱር ጸገማትና ይመስለኒ። ሓደ ጽሑፍ ብዝተፈላለየ ሜላታት መራኸቢ ብዙሓን እንተ ዘይተጻሒፉሉ ህይወት ክረክብ ኣይክእልን’ዩ። ከምቲ ኢምቤርቶ ኡኮ ዝበሎ፡ ጽሑፍ ዝደቀሰ ማሽን’ዩ። ብዘይ ኣንባቢ ከኣ ህይወት የብሉን። ዘንቀሳቕሶ እቲ ኣንባቢ እዩ። እዚ መጽሓፍቲ’ዚ ከኣ ካብ ዕጫ ናይ ካልኦት መጽሓፍቲ ከምልጥ ኣይክእልን’ዩ። ሰለስተ ዓበይቲ መጽሓፍቲ ናይ ኣለምሰገድ ተስፋይ እንታይ ዕቱብ ግብረ-መልሲዶ ረኺበን እየን? ግና እንተ ወሓደ እቲ መራኸቢ ብዙሓን ንኸምኡ ዝምልከት መደብ ገይሩ እንተ ዘፋልጦ እናዓበየ ናብ ‘ክሪቲካል’ ንባብ ክደፍእ ምኸኣለ።
ይዅን’ምበር፡ እዚ መጽሓፍ ናብ ዓረብኛ፡ ትግራይትን ኣምሓርኛን ይትርጐም ኣሎ። ገለኡ ኣብ ቀረባ ግዜ ተሓቲሙ ክዝርጋሕ እዩ።


text:
ትምህርትን ሞያዊ ስልጠናን
ብኣጋኡ ምዅስኳስ
ንውላደይ ኣብ ኪንደርጋርተን (መዋእለ ህጻናት ክሳዕ ፋዱስ) ወይ ኣብ ኪታ (ክሳዕ ድሕሪ ቐትሪ) መዓስ’የ ከመዝግቦ ዘለኒ?
ብዝተኻእለ መጠን ኣቐድም ኣቢልኩም ክተመዝግቡዎ ፈትኑ። ኣብ ገሊኤን ከተማታት እኹል ቦታ የለን። ቆልዓ ምስ ተወልደ ጀሚርኩም እምበኣር ቦታ ክትደልይሉን ክተመዝግብዎን ኣለኩም።
ንደለይቲ ዑቕባ ዝኸውን ተወሳኺ ሓበሬታነብሲ ወከፍ ስደተኛ ዝኾነ ቆልዓ፡ ልክዕ ከም ኵሎም ካልኦት ቈልዑት ኣብ ጀርመን ካብ ቀዳማይ ዓመቱ ኣትሒዙ ኣብ ኪንደርጋርተን ቦታ ናይ ምርካብ ማዕረ መሰል ኣለዎ። ናይ መጀመርያ መዕቘቢ ሰፈር ገዲፉ ናብ ሓደ ምምሕዳራዊ ከባቢ ወይ ኮም (Kommune) ካብ’ታ ዝውዛዓላ ዕለት ጀሚሩ’ዩ ነዚ መሰል’ዚ ዝህልዎ።
ንውላደይ ከመይ ጌረ ኣብ መዋእለ ህጻናት (ኪንደርጋርተ) ቦታ ክረኽበሉ እኽእል?
ዳርጋ ኣብ ኵለን ቦታታት ጀርመን ንቖልዑት ዝኸውን መዋእለ ህጻናት (ኪንደርጋርተ) ኣሎ። ጕዳያት መንእሰያት ዝምልከቶ ብዓል መዚ (Jugendamt) ኣብ ከባቢኹም ናይ ዝርከባ መዋእለ ህጻናት ሊስታ ኣለዎ። ነጻ ቦታ ኣሎ ድዩ የለን ንምፍላጥ ድማ ኣብ’ቲ መዋእለ ህጻናት ደዊልኩም ሕተቱ ኢኹም። ጊዜ ከይሓለፈ ብኣጋኡ ኸኣ ንውላድኩም ኣመዝግቡዎ። ሓደ ፎርም መሊእኩም ነቶም ኣካየድቲ መዋእለ ህጻናት ክተቕርብሎም ይግባእ። ናብ’ቲ መዋእለ ህጻናት ኬድኩም ድማ ክትርእይዎ ይካኣል’ዩ። ኣብ’ቲ መጀመርያ ዝደለኽሞ መዋእለ ህጻናት ነጻ ቦታ ከይርከብ ስለ ዝኽእል፡ ኣማራጺ ዝኸውን እንተወሓደ ተወሳኺ ኻልእ’ውን ድለዩ ኢኹም።
ውላደይ 2 ዓመት ጥራይ እዩ ጌሩ። ናብ መዋእለ ህጻናት ክኸይድ ይኽእል ዶ?
ኣብ ገሊአን መዋእለ ህጻናት እወ ይኽእል። መጀምርያ ግና ንገለ ስዓታት ጥራይ’ዩ። ውላድኩም ድማ ምስ’ቲ ሓዲሽ ከባቢ ክለማመድ ይኽእል። ድሕሪ’ዚ ኣብ መዋእለ ህጻናት ንነዊሕ ጊዜ ክጸንሕ እንከሎ ይቐለሉ’ዩ። ድሕሪኡ ኣብ መዋእለ ህጻናት ምሉእ ቦታ ክረክብ ይኽእል። ኣብ ኪንደር ክሪፐ ዝብሃል መዋእለ ህጻናት’ውን ክኣቱ ይኽእል’ዩ።
ውላደይ ቋንቋ ጀርመን ኣይክእልን’ዩ። ናብ መዋእለ ህጻናት ክኣቱ ይኽእል ዶ?
እወ፡ ጸገም ኣይኮነን። ቆልዑ ቀልጢፎም’ዮም ቋንቋ ዝምሃሩ። ከይተዛረቡ’ውን ጸወታ ክጻውቱ ይኽእሉ’ዮም። እቲ ዘድሊ ምስ ካልኦት ቆልዑን ምስ’ቲ ሓዲሽ ቋንቋን ዝህልዎም ርክብ ’ዩ።
ውላደይ ኣብ መዋእለ ህጻናት ስፖርት ክገብር ይኽእል ዶ?
ኣብኡ ስፖርት መግበሪ የለን። ብዙሓት መዋእለ ህጻናት ግና ምስ ቆልዑ ስፖርታዊ ጸወታ የካይዳ’የን። መብዛሕትኡ ጊዜ ምስ’ቶም ህጻናት ናይ እግሪ ሓጺር ዙረት ይገብራ። ወይ ድማ ኣብ ደገ ቈልኡ ክጻወትሉ ዝኽእሉ ዓቢ ሜዳ ይርከብ’ዩ። ህጻናት ብዙሕ ክንቀሳቐሱ ዘኽእል ዕድልሲ ኣይስኣን’ዩ።
እቶም ንህጻናት ዝኹስኩሱ ናይ መዕበያ መምሃራን (Erzieher) ክንደይ ይኾኑ ?
ከም ግቡእ 20 ህጻናት 2 ናይ መዕበያ መምሃራን ኣለዉዎም።
ውላደይ ዝብላዕ መግቢ ይረክብ ድዩ?
ኣብ ዝኾነ መዋእለ ህጻናት ኣይኮነን ንህጻናት ዝኸውን ዝብላዕ መግቢ ዘሎ። ኣብ’ቲ መግቢ ዘይቅረበሉ መዋእለ ህጻናት ውላድኩም መግቢ ክማላእ ኣለው። ኪታ ዝብሃል መዋእለ ህጻናት ግን መብዛሕትኡ ጊዜ መግቢ ይቕርባ’የን። ብዝበለጸ ንውላድኩም ኣብ’ቲ መዋእለ ህጻናት ከተመዝግቡዎ እንከለኹም ብዛዕባ’ዚ ሕተቱ ኢኹም።
ስርዓተ ትምህርቲ
ንውላደይ ኣብ ቤት ትምህርቲ ከመዝግቦ ግድነት ድዩ?
ኣብ ጀርመን ቆልዑት ናብ ቤት ትምህርቲ ክኸዱ ኣለዎም። ኣብ ሓደ ሓደ ኽፍለ ሃገራት ጀርመን፡ ዋላ ዘይተጻረየ መቐመጢ ፍቓድ ዘለዎም ቆልዑ’ውን፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ናይ ምኻድ ግዴታ ኣለዎም። ከም’ቲ ግቡእ ሓያሎ ኣዋርሕ ትምህርቲ ቅድሚ ምጅማሩ፡ ንውላድኩም ኣብ ቤት ትምህርቲ ከተመዝግቡዎ ኣሎኩም። ውላድኩም ናይ ጀርመን ትምህርቲ ተማሂሩ እንተድኣ ወዲኡን ሰርቲፊከይት ሒዙን ጽቡቕ’ዩ። ኣብ ጀርመን ቆልዑት ክሳዕ 9 ዓመታት፡ ኣብ ገሊአን ክፍለ ሃገራት ጀርመን ድማ ክሳዕ 10 ዓመታት ናብ ቤት ትምህርቲ ክኸዱን ክምሃሩን ግድነት’ዩ።
ወላደይ ወዲ ኽንደይ ዓመት ምስ ኮነ’ዩ ትምህርቲ ክጅምር ዝግብኦ?
ህጻናት ደቂ 6 ወይ 7 ዓመታት ምስ ኮኑ’ዮም ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱ። መብዛሕትኡ ጊዜ ንኣሽቱ ቆልዑ ሓዲሽ ቋንቋ ንኽምሃሩ ጸገም የብሎምን። ቋንቋ ጀርመን ጽቡቕ ጌሮም ክዛረቡ ገና ጸገም እንተድኣ ሃልይዎም፡ ኣብ’ቲ ዝኸድዎ ቤት ትምህርቲ ተወሳኺ ሓገዝ ናይ ቋንቋ ጀርመን ይቕረበሎም’ዩ።
ደቀይ ኣብ ገዛይ (ናብ ቤ/ትምህርቲ ከይሰደድኩ) ባዕለይ ክምህሮም እኽእል ድየ?
ከም’ቲ ግቡእ ኣይክኣልን’ዩ።
ናይ ትምህርቲ መዓልቲ መዓስ’ያ ትጅመርን ትውዳእን?
ትምህርቲ ኣብ መንጎ ስዓት ሸውዓተን ፈረቓን ሸሞንተን (07፡30-08፡00) ናይ ንግሆ ዘሎ ጊዜ ይጅምር። ኣብ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ስዓት ዓሰርተው ሓደ (11፡00) ወይ ሰዓት ዓሰርተው ክልተ (12፡00) ክውዳእ እንከሎ፡ ኣብ ካልኦት ኣብያተ ትምህርቲ ግና ክሳዕ ሰዓት ሓደ ናይ ድሕሪ ቐትሪ (13፡00) እዩ ዝኸይድ። ሓደ ሓደ ጊዜ’ውን ካብ’ዚ ንላዕሊ ክነውሕ ይኽእል። ንምሉኣ መዓልቲ፡ ክሳዕ ከባቢ ስዓት ኣርባዕተ ናይ ድሕሪ ቐትሪ (16፡00) ዝቕጽል ትምህርቲ ዝህባ ኣብያተ ትምህርቲ’ውን ኣለዋ። ኣብኡ እቶም ቆልዑ መብዛሕትኡ ግዜ ዕዮ ገዝኦም ይገብሩን መግብ ድማ ይውሃቦም’ዩ። ናብ ስራሕ ትኸዱን ኣብኡ ትውዕሉን እንተድኣ ኮንኩም፡ እዚ ምስ ኩነታትኩም ዝሰማማዕ ጽቡቕ’ዩ። እዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ኵሉ ዓይነት ኣብያተ ትምህርቲ ይርከብ።
ውላደይ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ክመሃር’ዩ ዝደሊ። ኣበየናይ ቤት ትምህርቲ ክኸይድ ኣለዎ?
ዝሓሸ ናብ ግዩምናዝዩም ክኸይድ ኣለዎ። ኣብ’ዚ ዓይነት ቤት ትምህርቲ’ዚ ምስ ከደ፡ ብቀጥታ ማትሪክ ክገብር ይኽእል’ዩ። ኣብ ካልእ ዓይነት ቤት ትምህርቲ ተማሂሩ ወዲኡ’ውን፡ ማትሪክ ጸኒሑ ክገብር ወይ ድማ ናብ ግዩምናዝዩም ክቕይር ይኽእል’ዩ።
ቋንቋ ጀርመን ክዛረቡ ዘይክእሉ ቆልዑን መንእሰያትን፡ መጀመርያ ኣብ መሰጋገሪ ኽፍልታት ዝበሃል (Übergangsklassen) እዮም ዝኸዱ። ዝኾነ ግይምናዝዩም ኣይኮነን ግን ከም’ዚ ዓይነት መሰጋገሪ ኽፍልታት (Übergangsklassen) ዘለዎ። ከም’ዚ እንተኾይኑ፡ ፈለማ ኣብ ሓደ ኻልእ ቤት ትምህርቲ ክኸዱ ኣለዎም።
16 ዓመት ዝመልኡ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዝኾኑ፡ ከም’ቲ ልሙድ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሞያ (Berufsschule) እዮም ዝኣትዉ።
ኣብ ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ኢምግሬሽንን ስደተኛታትን (BAMF) ብዛዕባ ስርዓተ ትምህርቲ ጀርመን ዝያዳ ሓበሬታ ኣለኩም፦
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge: Schulsystem (ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ኢሚግረሽንን ስደተኛታትን፦ ስርዓተ ትምህርቲ)
ንደለይቲ ዑቕባ ዝኸውን ተወሳኺ ሓበሬታኣብ’ቲ እትነብሩሉ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ምዝገባ ነባርነት (Einwohnermeldeamt) ኬድኩም ተወከሱ ኢኹም። እቲ እትውከስዎ ኣካል ነታ ትሰማማዕ ቤት ትምህርቲ ይራኸባን የራኽበኩምን።
ቋንቋ ጀርመን ክዛረቡ ዘይክእሉ ቆልዑን መንእሰያትን፡ መጀመርያ ኣብ መሰጋገሪ ኽፍልታት ዝበሃል (Übergangsklassen) እዮም ዝኸዱ። ዝኾነ ግይምናዝዩም ኣይኮነን ግን ከም’ዚ ዓይነት መሰጋገሪ ኽፍልታት (Übergangsklassen) ዘለዎ። ከም’ዚ እንተኾይኑ፡ ፈለማ ኣብ ሓደ ኻልእ ቤት ትምህርቲ ክኸዱ ኣለዎም።
16 ዓመት ዝመልኡ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዝኾኑ፡ ከም’ቲ ልሙድ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሞያ (Berufsschule) እዮም ዝኣትዉ።
ኣብ ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ኢምግሬሽንን ስደተኛታትን (BAMF) ብዛዕባ ስርዓተ ትምህርቲ ጀርመን ዝያዳ ሓበሬታ ኣለኩም፦
Bundesamt für Migration und Flüchtlinge: Schulsystem (ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ኢሚግረሽንን ስደተኛታትን፦ ስርዓተ ትምህርቲ)
ኣብ ሃገር ጀርመን ሓደሽቲ ኢና። ውላደይ ቋንቋ ጀርመን ክዛረብ ኣይክእልን’ዩ። ኣብ ናይ ጀርመን ቤት ትምህርቲ ክኸይድ ይኽእል ዶ?
እወ ይኽእል’ዩ። ንኣሽቱ ቈልዑ ቀልጢፎም’ዮም ቋንቋ ዝምሃሩ። ንዕብይ ዝበሉ ቆልዑት ድማ መሰጋገሪ ኽፍሊ ወይ ፍሉይ ዝኾነ ትምህርቲ ቛንቋ ጀርመን ኣብ’ቲ ዝኸድዎ ቤት ትምህርቲ ይወሃብ’ዩ።
ቤት ትምህርቲ ክመርጽ እኽእል ድየ?
ኵሉ ጊዜ ኣይካኣልን’ዩ። መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ኣብ ንእሽቱ ኸተማታት’ውን ኣሎ። ውላድኩም ኣብኡ’ዩ ንቤት ትምህርቲ ክኸይድ ዘለዎ። ኣብኡ ድማ ምሓዙት ይረክብን ይገብርን። ካብ’ዚ ንላዕሊ ዝቕጽል ትምህርቲ ዝህባ ኣብያተ ትምህርቲ ግን ኣብ ኵሉ ቦታታት ኣይኮናንን ዝርከባ። ስለ’ዚ ኣብ’ቲ ከባቢኹም ትሰማማዕ ቤት ትምህርቲ ምርካብ ከድሊ’ዩ።
ንደለይቲ ዑቕባ ዝኸውን ተወሳኺ ሓበሬታትሰማማዕ ቤት ትምህርቲ ኣብ ምድላይን ምርካብን፡ ኣብ’ቲ ከባቢኹም ዘሎ ቤት ጽሕፈት ምዝገባ ነባርነት (Einwohnermeldeamt) ሓላፍነት ኣለዎ። ኣብኡ ኼድኩም እትውከስዎ ኣካል ምስ’ታ እትሰማማዕ ቤት ትምህርቲ ርክብ ይገብር። ካብኡ ነታ ቤት ትምህርትን ነቶም መማህራንን ክትላለዩዎም ኢኹም።
ውላደይ ብኣውቶቡስ ናይ ትምህርቲ ናብ ቤት ትምህርቲ ክጉዓዝ ይኽእል ድዩ?
ናይ ትምህርቲ ኣውቶብስ እትህሉ፡ እቲ ዝኸድዎ ቤት ትምህርቲ ኣብ ካልኣ ቦታ ምስ ዝኸውን ጥራይ’ዩ። እቲ ቤት ትምህርቲ ኣብ’ቲ እትነብሩዎ ኸተማ እንድሕር ዝርከብ ኮይኑ ግና፡ ናብ ቤት ትምህርቲ ብህዝባዊ መጕዓዝያ ክመላለሱ ኣለዎም። ንኣብነት ብኣውቶብስ ወይ ብባቡር ትሕተ ምድሪ (ብኡባን)። መብዛሕትኡ ጊዜ እቲ ቤት ትምህርቲ ካብ’ቲ እትነብሩዎ ቐረባ ስለ ዝኾነ፡ ቆልዑ ብእግሮም’ውን ክኸዱ ይኽእሉ’ዮም።
ወላደይ ኣብ ትምህርቲ ሓገዝ የድልዮ ኣሎ። ንመን ክውከስን ክሓትትን እኽእል?
መጀመርያ ነቲ ቤት ትምህርቲ ወይ ነቶም መምሃራን ተወከስዎም ኢኹም። ኣብኡ ምናልባት ኣብ ትምህርቲ ዝተሓጋገዝ ሰብ (Nachhilfe) ከማጽኡልኩም ይኽእሉ’ዮም። መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ ዝወሃብ ትምህርታዊ ሓገዝ ብሰዓት ዝሕሰብ ክፍሊት ይኽፈሎ’ዩ።
ብነጻ ዝሕግዙ ወለንታውያን ሰባት’ውን ኣለው’ዮም። ነዚ ብዝምልከት፡ ንተሰዲዶም ዝመጹ ምኽሪ ንዝህብ ኣካል (Migrationsberatung) ተወከሱ ኢኹም። ነዚ ኣብ „Hilfe finden“ („ሓገዝ ንምርካብ“) ዝብል መምርሒ (Rubrik)፡ ኣብ ትሕቲ „Wichtige Adressen: Beratung, Behörden und Deutschkurse“ („ኣገድስቲ ኣድራሻታት፦ ኣማኸርቲ፡ ናይ መንግስቲ ኣብያተ ጽሕፈት፡ ናይ ቋንቋ ጀርመን ኮርሳት“ ዝብል ክትረኽቡዎ ትኽእሉ ኢኹም።
ብነጻ ዝሕግዙ ወለንታውያን ሰባት’ውን ኣለው’ዮም። ነዚ ብዝምልከት፡ ንተሰዲዶም ዝመጹ ምኽሪ ንዝህብ ኣካል (Migrationsberatung) ተወከሱ ኢኹም። ነዚ ኣብ „Hilfe finden“ („ሓገዝ ንምርካብ“) ዝብል መምርሒ (Rubrik)፡ ኣብ ትሕቲ „Wichtige Adressen: Beratung, Behörden und Deutschkurse“ („ኣገድስቲ ኣድራሻታት፦ ኣማኸርቲ፡ ናይ መንግስቲ ኣብያተ ጽሕፈት፡ ናይ ቋንቋ ጀርመን ኮርሳት“ ዝብል ክትረኽቡዎ ትኽእሉ ኢኹም።
ቤት ትምህርትን ሞያዊ ስልጠናን
ሞያዊ ስልጠና ወይ ናይ ሞያ ትምህርቲ (Ausbildung) ኣበይ ክገብር እኽእል?
ብዙሓት ካምፓኒታት ሞያዊ ስልጠና ይህባን’የን። ንመጻኢ ኣንታይ ክትገብሩ ከም እትደልዩ ሕጂ ሕሰቡሉ ኢኹም። ሽዕኡ ሞያዊ ስልጠና ክትገብርሉ እትኽእሉ ቤት ትምህርቲ ድለዩ ኢኹም። ርግጸኛ እንተድኣ ዘይኮንኩም ኣቐዲምኩም ልምምድ (Praktikum) ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም።
Bundesministerium für Wirtschaft und Energie, Bundesministerium für Arbeit und Soziales, Bundesagentur für Arbeit: Make it Germany – gefragte Berufe in Deutschland (ፌደራዊ ሚንስትሪ ቁጠባን ጸዓትን፡ ፌደራዊ ሚንስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ጕዳያትን፡ ፌደራዊ ኣጀንስያ ስራሕ፦ Make it Germany - ተደላይነት ዘለዎም ሞያታት ኣብ ጀርመን
ተወሳኺ ሓበሬታ ንደለይቲ ዑቕባኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ጀርመን፡ ኣብ መዳይ ኢደ ስራሕ ወይ ድማ ኣብ ሓደ ሓደ ሞያ ከምኒ ነርስ ዝኣመሰሉ ብዙሓት ሰራሕተኛታት ተደላይነት ኣለዎም። ብዛዕባ’ዚ ሓበሬታ ኣብ’ዚ ዝስዕብ መርበብ ትረኽቡ ኢኹም፦
Bundesministerium für Wirtschaft und Energie, Bundesministerium für Arbeit und Soziales, Bundesagentur für Arbeit: Make it Germany – gefragte Berufe in Deutschland (ፌደራዊ ሚንስትሪ ቁጠባን ጸዓትን፡ ፌደራዊ ሚንስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ጕዳያትን፡ ፌደራዊ ኣጀንስያ ስራሕ፦ Make it Germany - ተደላይነት ዘለዎም ሞያታት ኣብ ጀርመን
ምያዊ ትምህርቲ መን ክገብር ይኽእል?
ኣብ ሃገርኩም ሞያዊ ትምህርቲ እንተድኣ ዘይተማሂርኩም፡ ኣብ ጀርመን ሞያዊ ስልጠና ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም። ነዚ ንምግባር ግና ኣቐዲምካ ክማላእ ዘለዎ ትምህርቲ ከም ዝወዳእኩም ምስክር ወረቐት (ሰርቲፊከይት) ክህልወኩም ኣለዎ።
ሞያዊ ትምህርቲ መዓስ ክምሃር እኽእል?
መብዛሕትኡ ጊዜ ሞያዊ ትምህርቲ ኣብ ወርሒ ንሓሰን መስከረምን’ዩ ዝጅመር። ስለ’ዚ ኣቐዲምኩም ብጊዜኡ ሞያዊ ትምህርቲ ክትገብርሉ እትኽእሉ ቦታ ድለዩን ርኸቡን ኢኹም።
ኣብ ዩኒቨርሲት ንኽምሃር ገንዘባዊ ሓገዝ ኣሎ ድዩ?
ብዙሓት ተማሃሮ ብመሰረት ባፍዌግ (BaföG) (Bundesausbildungsförderungsgesetz ንትምህርቲ ዝወሃብ ደገፍ ዝምልከት ፌደራዊ ሕጊ) ገንዘባዊ ሓገዝ ንኽረኽቡ ከመልክቱ ይኽእሉ’ዮም። ብመልክዕ ለቓሕ ድማ ገንዘብ የለቃሓኩም ማለት’ዩ። ትምህርትኹም ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምስ ወዳእኩም ድማ፡ ነቲ ዝተለቃሕክሞ ገንዘብ ብዘይ ወለድ ክትመልስሉ ኣለኩም። ንመምሃሪ ዝውሃብ ለቓሕ (Bildungskredit ዝብሃል) እውን ኣሎ። ብዛዕባ BaföG ከምኡ’ውን Bildungskredit ሓበሬታ ንኽትረኽቡ፡ ኣብ’ዚ ዝስዕብ እተዉ፦ Bundesministerium für Bildung und Forschung
ትምህርቲ ወይ ሞያዊ ስልጠና ከም ዝወዳእኩ ዝምስክር ወረቐት (ሰርቲፊኬት) ከመይ ጌረ ተፈላጥነት ከም ዝረክብ ክገብር እኽእል?
ኣብ ጀርመን ኣብ ብዙሓት ሞያታት (ንኣብነት ኣብ ከም ሓኪም ወይ መምህር)፡ ንጹር ዝኾነ ትምህርትን ብቕዓትን እንተሊካ ጥራይ’ዩ ክትሰርሓሎም ዝፍቀደካ። ዝወዳእክሞ ሞያዊ ትምህርቲ ወይ ትምህርቲ ዩኒቨርሲቲ ኣለኩም ድዩ? ከምኡ እንተድኣ ኾይኑ፡ ዶኩመንት ዝኾነ ወረቓቕትኹም ተፈላጥነት ይረክብ ድዩ ኣይረክብን ግድነት ክጻረ ኣለዎ። ወረቓቕትኹም ተፈላጥነት እንተድኣ ረኺቦም ድማ ፍቓድ ስራሕ ይውሃበኩም።
ምስክር ወረቓቕትኩም (ሰርቲፊከይት) ተፈላጥነት ንኽረክብ ሓገዝ ትደልዩ ዲኹም? ዘድሊ እንተኾይኑ፡ ኣብ ፖርታል ሓበሬታ ዝኾነ „Anerkennung in Deutschland“ („ተፈላጥነት ኣብ ጀርመን“) ተወከሱ ኢኹም። ኣብኡ ክትድውልሉ እትኽእሉ ቍጽሪ ስልኪ ኣሎ፦ +49 30-1815-1111
ምስክር ወረቓቕትኩም (ሰርቲፊከይት) ተፈላጥነት ንኽረክብ ሓገዝ ትደልዩ ዲኹም? ዘድሊ እንተኾይኑ፡ ኣብ ፖርታል ሓበሬታ ዝኾነ „Anerkennung in Deutschland“ („ተፈላጥነት ኣብ ጀርመን“) ተወከሱ ኢኹም። ኣብኡ ክትድውልሉ እትኽእሉ ቍጽሪ ስልኪ ኣሎ፦ +49 30-1815-1111
ከም ደላይ ዑቕባ መጠን ልምምድ ስራሕ (Praktikum) ንምግባር ከመይ ጌረ ከመልክት እኽእል?
ክትውከስዎን ክተሓባበረኩምን ዝኽእል ኣካል ኣጀንስያ ወይ ቤት ጽሕፈት ስራሕ (Agentur für Arbeit) እዩ። ሓተትቲ ዑቕባ ከምኡ’ውን ካብ ምጥራዝ ዝደሓኑ፡ ማለት ዱልዱን (Duldung) ዘለዎም ሰባት፡ ቤት ጽሕፈት ጕዳያት ወጻእተኛታት (Ausländerbehörde) እንተፍቂዱን ኣብ’ቲ ዝወሃብ መጻንሒ ፍቓድ (Aufenthaltsgestattung ዝዓይነቱ) ከምኡ’ውን ኣብ ዱልዱን ንኽትሰርሕ ይፍቀድ’ዩ ዝብል መፈለጥታ ምስ ዝገብረልካ ጥራይ’ዩ ክሰርሑ ዝፍቀዶም። በዚ ምኽንያት’ዚ፡ ሓተትቲ ዑቕባን ካብ ምጥራዝ ዝደሓኑ ሰብ ዱልዱን፡ ስራሕ ቅድሚ ምጅማሮም ካብ ቤት ጽሕፈት ጕዳያት ወጻእተኛታት (Ausländerbehörde) ፍቓድ ንኽውሃቦም ከመልክቱ ኣለዎም። ከም’ቲ ልሙድ፡ እዚ ቤት ጽሕፈት ጕዳያት ወጻእተኛታት ድማ ካብ ፌደራዊ ኣጀንስያ ስራሕ (Bundesagentur für Arbeit) ነቲ ስራሕ ከም ዝሰማማዓሉ መረጋገጺ ከምጽእ ኣለዎ። ንስደተኛታት ኣብ’ተን ቀዳሞት 3 ኣዋርሕ ስራሕ ኣይፍቀደሎምን እዩ።
ብዛዕባ ናይ ስራሕ ምምዳት (Praktika) ዝያዳ ሓበሬታ ኣብ’ዚ ዝስዕብ ክትረኽቡ ኢኹም፦
IQ Netzwerk Nordrhein-Westfalen: Praktikumsdatenbank Integrationsbetrieb, Handwerk (IQ መርበብ ኖርድራይን-ቬስትፋለን፦ ማዕከን ልምምድ መወሃሃዲ ቤት ስራሕ፡ ኢደ ስርሓት)
Bundesagentur für Arbeit: „Praktika“ und betriebliche Tätigkeiten für Asylbewerber und geduldete Personen (ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ወይ ኣጀንስያ ስራሕ፦ ንሓተትቲ ዑቕባን ዱልዱን ንዘለዎምን ዝኸውን „ናይ ስራሕ ልምምዳት“ ከምኡ’ውን ኢደ ስርሓት)
ብዛዕባ ናይ ስራሕ ምምዳት (Praktika) ዝያዳ ሓበሬታ ኣብ’ዚ ዝስዕብ ክትረኽቡ ኢኹም፦
IQ Netzwerk Nordrhein-Westfalen: Praktikumsdatenbank Integrationsbetrieb, Handwerk (IQ መርበብ ኖርድራይን-ቬስትፋለን፦ ማዕከን ልምምድ መወሃሃዲ ቤት ስራሕ፡ ኢደ ስርሓት)
Bundesagentur für Arbeit: „Praktika“ und betriebliche Tätigkeiten für Asylbewerber und geduldete Personen (ፌደራዊ ቤት ጽሕፈት ወይ ኣጀንስያ ስራሕ፦ ንሓተትቲ ዑቕባን ዱልዱን ንዘለዎምን ዝኸውን „ናይ ስራሕ ልምምዳት“ ከምኡ’ውን ኢደ ስርሓት)
der Kindergarten, die Kindergärten: Die Kinder sind zusammen mit anderen Kindern in einer Gruppe. Es gibt Kinder von 3 bis 6 Jahren im Kindergarten. Die Kinder lernen etwas von den älteren Kindern und von den Erzieherinnen/Erziehern. Die meisten Kindergärten haben auch einen Spielplatz draußen. Ein Kindergarten, in dem die Kinder den ganzen Tag sind, heißt auch Kita.
das Jugendamt, die Jugendämter: Das Jugendamt hilft Kindern und Jugendlichen und ihren Eltern. Es gibt zum Beispiel eine psychologische Beratung bei Problemen in einer Familie. Manchmal sind die Probleme so groß, dass ein Kind nicht mehr in der Familie bleiben kann. Dann sucht das Jugendamt eine andere Familie, die das Kind für einige Zeit zu sich nimmt. Jugendämter haben oft auch Kindergärten/Kitas. In jeder Stadt ist ein Jugendamt.
die Kinderkrippe, die Kinderkrippen: Eine Einrichtung für kleine Kinder im Alter von ein paar Monaten bis 3 Jahre.
der Erzieher/die Erzieherin, die Erzieher: Das ist ein Beruf. Man muss dafür eine Ausbildung an einer Fachschule oder Berufsfachschule machen. In der Ausbildung hat man Fächer wie Psychologie, Pädagogik, Gesundheit, Sport und so weiter. Erzieher arbeiten zum Beispiel in einem Kindergarten, in einem Kinderheim (ein Ort für Kinder ohne Eltern) oder beim Jugendamt.
die Kindertagesstätte (Kita), die Kindertagesstätten (Kitas): Wie ein Kindergarten: Hier können die Kinder den ganzen Tag bleiben, normalerweise bis 16 oder 17 Uhr.
das Bundesland, die Bundesländer: 16 Länder, die Bundesländer, bilden zusammen die Bundesrepublik Deutschland. Ein Bundesland ist normalerweise ein größeres Gebiet, wie Bayern, Hessen oder Nordrhein-Westfalen. Es gibt aber auch Städte, die ein Bundesland sind, zum Beispiel Berlin oder Hamburg. Jedes Bundesland hat eine eigene Regierung (Landesregierung) mit einem Parlament (Landtag). Eine Landesregierung kann bestimmte Dinge selbst entscheiden, zum Beispiel im Bereich Bildung und Kultur. Die wichtigsten Entscheidungen trifft aber die Bundesregierung, also die Regierung von ganz Deutschland.
der Aufenthaltsstatus: Der Aufenthaltsstatus regelt zum Beispiel, wie lange Sie in Deutschland bleiben dürfen oder ob Sie in Deutschland arbeiten dürfen. Wenn Sie einen Aufenthaltsstatus haben, sind Sie legal in Deutschland.
ሞያዊ ትምህርቲ (die Berufsausbildung): ኣብዚ ሓደ ሰብ ሞያ ይመሃር። ብዙሕ ጊዜ ሞያዊ ትምህርቲ ኣብ ክልተ ይምቀል፡፡ ሞያ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ሞያ ኣብ ስራሕ ፡፡ መብዛሕትኡ ጊዜ ትምህርቲ ሞያ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ዓመትን ፈረቃን ይውድእ። ይኹን እምበር ክከም ዓይነት ሞያን መዛዘሚ ትምህርትን ይፈላለ። ንማትሪክ / Abitur / ትዳሎ እንተለኻ እቲ እዋን ትምህርቲ ሞያ ሓጺር ጊዜ ይወስድ።
das Praktikum, die Praktika: Bei Interesse für einen bestimmten Beruf kann man zum Beispiel in einer Firma oder einer Klinik ein Praktikum machen. Man arbeitet mit und kann so den Beruf kennenlernen. Normalerweise verdient man im Praktikum kein Geld. Die Dauer eines Praktikums ist in jedem Beruf und in jeder Firma etwas anders.
ቤት ትምህርቲ ሞያ ( Vocational School ) (die Berufsschule, die Berufsschulen): ቤት ትምህርቲ ሞያ ሓደ ክፍሊ ናይ ሞያዊ ትምህርቲ እዩ። ኣብዚ ንሞያ ዝምልከት ትሕዝቶ ዘለዎ ትምህርቲን ካልእ ምስኡ ዝወሃሃድ ዓውዲ ፍልጠትን ትቐስም። ኣብዚ ሓደ ሰብ ካብ 8 ክሳብ 12 ሰዓታት ንሰሙን ይመሃር። እተን ዝተረፋ ሰዓታት ኣብ ሓንቲ ትካል ናይ ስራሕ ብምምልላስ፡ ግብራዊ ትምህርቲ /ፕራክቲስ/ ይመሃር። ወይውን ዕጽው ክፍሊ ፡ብሎክ ኡንተርርሽት ማለት ገለ ሰሙናት ብቀጻሊ ክለሰሓሳብ /ትዮሪ/ ትመሃር፡፡ ገለ ሰሙናት ድማ ፕራክቲስ ትሰርሕ ። ኣብ ገለገለ ሞያታት ሓደ ሰብ ኣቐዲሙ ሓደ ዓመት ሙሉእ ክለሰ ሓሳብ ትዮሪ ይመሃር እሞ፡ ድሕሪ እዚ ድማ ሓንቲ ትካል ደልዩ ግብራዊ /ፕራክቲስ/ ድሕሪ ምውሳኽ ትምህርቱ ይዛዝም። ከምኩሉ መደበኛ ትምህርቲ ኣብዚ ቤት ትምህርቲ እዚ ዘድልየካ ዝህልወካ ወጻኢታት ፡ ንመግዝእ ናውቲ ትምህርቲ ጥራይ ዝውዕል እዩ።
der Kredit, die Kredite: Sie möchten etwas kaufen und haben nicht genug Geld? Dann können Sie z. B. bei einer Bank einen Kredit aufnehmen. Die Bank gibt Ihnen eine Geldsumme für einen bestimmten Zeitraum. Dann müssen Sie das Geld mit Zinsen zurückzahlen.
die Zinsen: Sie haben Geld auf Ihrem Konto? Dann bekommen Sie jeden Monat etwas Geld von der Bank dafür. Das sind Zinsen. Sie haben einen Kredit bei Ihrer Bank? Dann müssen Sie der Bank dafür jeden Monat etwas Geld zahlen. Das sind auch Zinsen.
ናይ መጀመርያ መቐበሊ ስፍራ (die Erstaufnahmeeinrichtung, die Erstaufnahmeeinrichtungen): እተን 16 ዝኾና ኣውራጃታት ጀርመን ነፍስ ወከፈን ሓደ ወይ ካብ ሓደ ንላዕሊ ናይ መጀመርያ መቐበሊ ዝኾነ ሰፈር ኣለወን። ንጀርመን ሓደስቲ ዝመጹን ኣብ’ዚ ሃገር’ዚ ዑቕባ ክሓቱ ዝደልዩን ሰባት (ትሕተ ዕድመን ብዘይ መሰነይታ ዝመጹን ስደተኛታት ገዲፍካ) ኣብኡ መጽንሒ-መዕቀሊ ከም ዝረኽቡን ዘድልዮም መዓልታዊ ጠለባት ከም ዝማልኣሎም ይግበር። ኣብ’ዚ ቦታ’ዚ ምጽናሕን ምቕማጥን ግድነት እዩ። ኣብ’ዘን ናይ መጀመርያ መቐበሊ ሰፈራት ቅድሚ ዅሉ መንነትካ ተመዝግቦ። እዚ ማለት፡ ንውልቃዊ መንነትካ ዝምልከት ሓበሬታ ይእከብን ብጽሑፍ ይሰፍርን። እዚ ግን ሕቶ ዑቕባ ኣመልኪትካ ማለት ኣይኮነን።
ናይ ነበርቲ ምዝገባ ቤት ጽሕፈት (das Einwohnermeldeamt, die Einwohnermeldeämter): ኣብ ሓደ ከተማ ምስእትግዕዝ ክተመልክት ትግደድ። እዚ ድማ ኣብ ቤት ጽሕፈት ናይ ነበርቲ ምዝገባ ትኸይድ። ኣብኡ ዕለቱ ዘይወደቐ ፓስፖርት ኣርኢኻ ትምዝገብ።
እትውከሶ ኣካል (der Ansprechpartner/die Ansprechpartnerin, die Ansprechpartner): ሕቶታትን ሽግራትን ኣብ ዘጋጥሙ ጊዜ ክትውከሶን ክትራኸቦን እትኽእል ኣካል ኣሎ። ዝተፈላለዩ ሕቶታት ወይ ሽግራት ኣብ ዝፍጠርሉ ጊዜ ድማ ኣብ ምምላሱን ምፍትሑን ይተሓጋገዝ። መብዛሕትኡ ጊዜ ነዚ ዘካይድ ፍሉይ ዝኾነ ሰብ ይምዘዘ።
die Übergangsklasse, die Übergangsklassen: Flüchtlingskinder sollen in Deutschland in die Schule gehen. Wenn sie noch kein Deutsch sprechen, kommen sie am Anfang in eine Übergangsklasse. Manchmal heißen sie auch Willkommensklassen. Dort lernen sie Deutsch und wichtige Dinge über Deutschland und die deutsche Kultur. Nach einer bestimmten Zeit dürfen sie zu den anderen Schulkindern in normale Klassen. Dann können sie auch besser Deutsch und können gut im Unterricht mithalten.
ናይ ምኽሪ ጣውላ ንስደተኛታት (die Migrationsberatung, die Migrationsberatungen): ኣብ’ዚ ናይ ምኽሪ ጣውላ ንስደተኛታት ሓገዝን ሓበሬታን ብዛዕባ እዛ ሓዲሽ ሕይወት ዝጀመሩላ ሃገር ይወሃብ። ሽግራትን ሕቶታትን ኣብ ዝፍጠረሉ ኣብ’ዚ ናይ ምኽሪ ቦታ’ዚ ክትውከስ ትኽእል ኢኻ። ብፍላይ ድማ፡ ኣብ ዘይተጸበኻዮን ዘይትፈልጦን ኩነታት ይሕግዙ።
ትምህርቲ ዩኒቨርስቲ ወይ ፖሊተክኒክ (das Studium): እዚ ስርዓተ ትምህርቲ እዚ መምህር ወይ ማሃንድስ ዝኣመሰለ ሞያ ንምጥራይ የገልግል። እዚ ቤት ትምህርቲ እዚ ኣብ ዩኒቨርስቲ ወይ ፖለተክኒክ ይውሰድ።
die Anerkennung, die Anerkennungen: Bei einer positiven Entscheidung über den Asylantrag gibt es verschiedene Möglichkeiten, über die das BAMF entscheiden kann.
Wird dem Antragsteller die Flüchtlingseigenschaft zugesprochen oder eine Asylberechtigung anerkannt, bekommt er eine Aufenthaltserlaubnis. Diese ist zunächst auf drei Jahre befristet. Danach kann das Bundesamt die Erlaubnis erneut prüfen. Bei der erneuten Prüfung wird die Aufenthaltserlaubnis entweder zurückgenommen, oder es wird eine Niederlassungserlaubnis erteilt. Wer als subsidiär schutzberechtigt anerkannt wird, bekommt eine Aufenthaltserlaubnis, die zunächst ein Jahr gültig ist. Danach kann sie jeweils für zwei Jahre verlängert werden. Nach sieben Jahren kann unter Erfüllung bestimmter Voraussetzungen eine Niederlassungserlaubnis erteilt werden.
Wenn ein Abschiebungsverbot besteht, wird dem Antragsteller eine Aufenthaltserlaubnis erteilt. Diese ist mindestens ein Jahr gültig und kann danach wieder verlängert werden. Die Erteilung einer Niederlassungserlaubnis ist unter denselben Voraussetzungen möglich wie beim subsidiären Schutz.
Wird dem Antragsteller die Flüchtlingseigenschaft zugesprochen oder eine Asylberechtigung anerkannt, bekommt er eine Aufenthaltserlaubnis. Diese ist zunächst auf drei Jahre befristet. Danach kann das Bundesamt die Erlaubnis erneut prüfen. Bei der erneuten Prüfung wird die Aufenthaltserlaubnis entweder zurückgenommen, oder es wird eine Niederlassungserlaubnis erteilt. Wer als subsidiär schutzberechtigt anerkannt wird, bekommt eine Aufenthaltserlaubnis, die zunächst ein Jahr gültig ist. Danach kann sie jeweils für zwei Jahre verlängert werden. Nach sieben Jahren kann unter Erfüllung bestimmter Voraussetzungen eine Niederlassungserlaubnis erteilt werden.
Wenn ein Abschiebungsverbot besteht, wird dem Antragsteller eine Aufenthaltserlaubnis erteilt. Diese ist mindestens ein Jahr gültig und kann danach wieder verlängert werden. Die Erteilung einer Niederlassungserlaubnis ist unter denselben Voraussetzungen möglich wie beim subsidiären Schutz.
ናይ ስራሕ ፍቓድ (die Arbeitserlaubnis): ናይ ስራሕ ፍቓድ / ኣርባትስ ገነሚጉንግ / ተባሂሉውን ይጽዋዕ። ካብ ኤውሮፓ ሕብረት ወጻኢ ዝኮነት ሃገር፡ ንጀርመን መጺኻ ስራሕ ኣብ ምንዳይ ዶ ትርከብ ? ናይ ስራሕ ፍቓድ ትደልዶ ? ዜጋታት ኤውሮፓ ሕብረትን ሩማንያን ቡልጋርያን ክሳብ መወዳእታ ዓመት ናይ 2013 ናይ ስራሕ ፍቓድ የድልዮም ከምዝነበረ፡ ብድሕሪኡ ግን ተሪፉ እዩ። ንዝያዳ ሓበሬታ Arbeitsagentur ተመልከት፡፡
der Abschluss, die Abschlüsse: Am Ende von einem Kurs, einer Ausbildung oder der Schule muss man eine Prüfung machen. Hat man die Prüfung bestanden, bekommt man einen Abschluss. In Deutschland gibt es verschiedene Abschlüsse. Abschlüsse braucht man, wenn man arbeiten oder studieren will. Aber nicht mit jedem Abschluss kann man jede Arbeit bekommen oder jedes Studium beginnen.
ኣመልካቲ ዑቕባ (der Asylbewerber, die Asylbewerber): ሕቶ ዑቕባ ዘቕረበ ሰብ ሓታቲ ዑቕባ ይበሃል።
ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጉዳያት (die Ausländerbehörde, die Ausländerbehörden): ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያትውን ይብሃል እዩ። ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ሓንቲ ኣካል ናይ መንግስቲ ጀርመን እያ። ናይ ሃገረ ጀርመን ናይ ወጻኢ ጉዳያትን ከምኡውን ፖለቲካ ኤውሮፓን ተካይድ። ምስ ካልኦት ሃገራትን ኢንተርናሽናል ትካላትን ትራኸብ። ናብ ሃገር ጀርመን ክኣትዉ ዝደልዩ ሰባት ሓበሬታ፡ ካብ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጉዳያት ይረኽቡ።
መንበሪ ፍቓድ (die Aufenthaltsgestattung, die Aufenthaltsgestattungen): Aufenthaltsgestattung ተባሂሉ ዝስመ መጽንሒ ፍቓድ ድማ፡ ክሳዕ መስርሕ ጕዳይ ዑቕባ ዝውዳእ፡ ኣመልካቲ ብሕጋዊ ኣገባብ ኣብ ጀርመን ንኽጸንሕ ዘረጋግጽ ፍቓድ እዩ። እዚ ዓይነት ፍቓድ’ዚ ኣለካ ማለት፡ ንኽትነብር ተፈቒዱልካ ማለት ኣይኮነን። ምስ Aufenthaltstitel ከምኡ’ውን Aufenthaltserlaubnis ኣወዳዲርካ፡ ብዙሕ ደረትን ቀይድን ዘለዎ መጽንሒ ፍቓድ እዩ።
ዱልዱንግ (ካብ ምጥራዝ ዘድሕን ጊዝያዊ መጽንሒ ፍቓድ) (die Duldung, die Duldungen): Duldung፡ ስደተኛ መሰል ናይ ምጽናሕ ከም ዘይረኸበን፡ ይኹን’ምበር ንጊዜኡ ክጥረዝ ከም ዘይክእል ዘረጋግጽ ናይ መጽንሒ ወረቐት’ዩ። ንጀርመን ክትገድፋ’ኳ እንተተበየነልካ፡ ብሓደ ሓደ ምኽንያታት ግን ንጊዚኡ ዘይክኣል ምስ ዝኸውን ዱልዱንግ ይወሃበካ። ንኣብነት ፓስፖርት እንተዘይብልካ ወይ ሕሙም ምስ ትኸውን ወይ ክኣ እቲ ኽትምለሶ ዝተበየነልካ ሃገር ውግእ ምስ ዝህልዎ እዩ። ዱልዱንግ እተውሃበካ ምኽንያታት ውዱቕ ኣብ ዝኾነሉ ጊዜ ኽኣ ናይ ምጥራዝ መስርሕ ይፍጸም።
ስደተኛ (der Flüchtling, die Flüchtlinge): ብሕጋዊ ኣዘራርባ ስደተኛ ዝበሃል፡ ብዓሌት፡ ሃይማኖት፡ ብሔር፡ ፖለቲካዊ እምነት ወይ ኣባል ናይ ሓደ ፍሉይ ጕጅለ ብምዃን፡ ምኽኑይ ካብ ዝኾነ ፍርሒ ተበጊሱ ካብ ግፍዒ ንኽናገፍ ኣብ’ታ መበቈል ሃገሩ ክነብር ዘይክኣለ ዝፈለሰ ወይ ዝተሰደ እዩ። ብተራ ኣዘራርባ ግን ዝኾነ ዑቕባ ዘመልከት ሰብ ስደተኛ ይበሃል።
ናይ ስራሕ እገዳ (das Arbeitsverbot, die Arbeitsverbote): ንውሱን ጊዜ ክትሰርሕ ምስ ዘይፍቀደልካ ኾይኑ እገዳ ስራሕ (Arbeitsverbot) ይበሃል። ኣብ’ቲ ከም መንበሪ ወይ መጽንሒ ዝወሃበካ ፍቓድ ወረቐት (ንኣብነት Aufenthaltsgestattung ወይ ክኣ Duldung) ሰፊሩ ይርከብ።


text:
18 መስከረም 2001 ፡ እቶም በደልን ፖለቲካዊ ዝምታን ሳዕሪሩ ኢሎም መቐይሮ ዝጸውዑ ፖለቲከኛታትናን እቶም ህዝቢ ጸገሙ ይብእስ ከምዘሎ ዘይሓብኡ ጋዜጠኛታትን ብመሓዉራት ጸጥታ ፕረዚደንት ኢሳያስ ዝተሞቚሑላ ዕለት እያ።
ህዝብና ነቶም ፖለቲካዊ ራህዋኡ ዝጸውዑ ጀጋኑ ከምዘይረስዖም ካብ`ቲ ኣብ መላእ ዓለም ዝካየድ ዘሎ ንጥፈታት ዝኽሪ ንምርዳኡ ዝከኣል ኮይኑ፥ እዛ ዕለት እዚኣ መዘና`ተን ንሓርነትናን ቃልስናን ዘመልክታ ዕለታት ኮይና ምህላዋ ተረጋጊጹ ኣሎ።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ነዞም ጸዋዕቲ ለውጢን ድሞክራስያዊ ተበግሶኦምን ካብ ገጽን ዝኽርን ህዝቢ ንምህሳሶም ንኣስታት 15 ዓመታት ዳጒንዎም ከምዘሎ ዘዘኻኸሩ ምንጭታት ድምጺ መድረኽ ፡ እቶም ጀጋኑ – ማዕረቲ ዝጸውዕዎ ለውጢ ዘንጸፍዎ ደሞክራስያዊ ባህሊ ከምዘሎ ፥ እዚ ባህሊ እዚ ኣብ ኣእምሮ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ እናተፈትለ ድማ ነዚ ሕጂ ባዕድን ምልክን ዘይጻወር ወለዶ ኣፍሪዩ ምህላዉ ኣነጺሮም።
ኣብ መስከረም 2011 ዝተራእየ ተቛውሞ ፡ ካብቶም ካብ ፈለማ መዓልታት ናጽነት ብተጋደልቲን በርጌስ ክፋል ሕብረተሰብን ዝተራእዩ ምንቅሳቓሳት – ብትሪ ጻውዒቱን መንፈሱን ዝገዘፈን ፍሉይን ምንባሩ ዝሕብሩ ጸብጻባት ፥ ካብኡ ዝማዕበለ ናይ ለዉጢ መንፈስ ሕጂ ኣብ ዝለዓለ ብርኪ ከምዝርከብ ይገልጹ
(ስእሊ ካብ ትዊተር ተመስገን ደበሳይ)


text:
ደብረ ታቦር
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ጎይታናን መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ንደቂ መዛሙርቱ ኣብ ቂሳርያ ናይ ፍሊጶስ፡ “ሰባት ንወዲ ሰብ መን ይብልዎ” ኢሉ ድሕሪ ምሕታቱ፡ ድሕሪ ሽዱሽተ መዓልቲ ንጴጥሮስን ንያዕቆብን ንዮሓንስ ኃዉን ወሲዱ ንበይኖም ናብ ነዊሕ እምባ ኣደየቦም። ኣብ ቅድሚኦም ድማ ትርኢቱ ተለወጠ። ገጹ ከም ጸሓይ በርሀ፡ ክዳኑ እውን ከም ጸሓይ ጻዕደወ። እንሆ ከኣ ሙሴን ኤልያስን ምስኡ ክዘራረቡ ተራእይዎም። ጴጥሮስ ከኣ ንጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስንዓና ኣብዚ ምንባር ጽቡቕ ኢዩ ፍቓድካ እንተኾይኑስ ሰለስተ ዳስ ክንሰርሕ ሓደ ንዓኻ፡ሓደ ንሙሴ ሓደ’ውን ንኤልያስ በሎ።
ጌና ጴጥሮስ እና ተዛራረቦ ከሎ ብሩህ ደመና ኣንጸላለዎም እንሆ ድማ ካብቲ ደመና “ዘፍቅሮ ብእኡ ዝተሓጎስኩ ወደይ እዚ ኢዩ ንዕኡ ስምዕዎ” ዝብል ድምጺ ተሰምዐ። ደቂ መዛሙርቱ እዚ ሰሚዖም ብግንባሮም ተደፍኡ ኣዝዮም ድማ ፈርሁ። ኢየሱስ ቅርብ ኢሉ ተንከዮም እሞ “ተንስኡ ኣይትፍርሁ” እውን በሎም ።ኣዒንቶም ንላዕሊ ቋሕ እንተበሉ ድማ ብዘይካ ኢየሱስ በይኑ ሓደ እኳ ኣይረኣዩን።ካብ እምባ ክወርዱ ከለዉ ኢየሱስ “ወዲ ሰብ ካብ ምዉታት ክሳዕ ዝትንስእ ነዚ ዝረኣኹምዎ ንሓደ እኳ ኣይትንገሩ” በሎም (ማቴ፲፯፡፩-፱/17፡1-9)።
1)ጎይታ ስለምንታይ ናብ ደብረ ታቦር ወጸ፧
ሀ) ምሳሌኡን ትንቢቱን ንምፍጻም፥
ምሳሌ፥ በዘመነ መሳፍንት ባራቕን ዲቦራን ንሲሳን ዝሰዓርሉ እምባ ኢዩ። በዚ ከኣ ባራቕ ናይ ጎይታ ምሳሌ ክኸውን ከሎ ሲሳን ከኣ ናይ ኣጋንንቲ ምሳሌ ኢዩ።
ትንቢቱ፥”ታቦርን ኣርሞንኤምን(ሄርሞንን) ንስምካ ዕልል ይብሉ” ኢሉ ልቢ ኣምላክ ዝተነበየሉ ኢዩ (መዝ፹፱፡፲፪/89፡12)።
ለ) “ንወዲ ሰብ ብኽብሪ መንግስቱ ክመጽእ ከሎ ክሳዕ ዝርእይዎ ካብዞም ኣብዚኣ ቆይሞም ዘለዉ ዘይሞቱ ከም ዘለዉ ብሓቂ ይብለኩም ኣለኹ” ኢሉ ተዛሪቡ ስለ ዝነበረ(ዮሓ ፳፩፡፳-፳፬/21/20-24, ማቴ 16፡28/፲፮፡፳፰)
ሐ) ኣብ ኢየሩሳሌም ብጸሓፍትን ፈሪሳውያንን ብዙሕ መከራ ከም ዝወርዶን ከም ዝቐትልዎን ኣብ ዝተዛረበሉ ግዜ ቅዱስ ሃዋርያ ጴጥሮስ “ጎይታይ የድሕንካ እባ ድኣ እዚ ነገር እዚስ ኮቶ ኣባኻ ኣይውረድ” ኢሉ ስለ ዝነበረ ጎይታ ዝበሎ ቃል ክቕበልዎ ከምዘለለዎምን ብእግዚኣብሔር ኣብ ከኣ ንዕኡ ስምዕዎ ኢሉ ምስክርነቱ መታን ክህብ ኢዩ (ማቴ ፲፮፡፳-፳፰/16፡20-28)
መ) ኣብ ናይ ፍሊጶስ ዓዲ ኣብ ቂሳርያ ቅዱስ ሓዋርያ ጴጥሮስ “ንስኻ ክርስቶስ ወዲ ሕያው እግዚኣብሔር ኢኻ “ኢሉ ዝመስከሮ ቃል ደግማይ ብእግዚኣብሔር ኣቦ ንምምስካር ኢዩ። እዚ ከኣ “ዘፍቅሮ ብእኡ ዝተሓጎስኩ ወደይ እዚ ኢዩ” ብምባል መስከረ(ማቴ፲፮፡፲፭/16፡15)
ረ) ቅዱሳን ሓዋርያት ብዛዕባ መንነቱ ኣብ ዝሓተቶም ግዜ ሰባት ሓደ ካብ ነቢያት ይብሉኻ እና በሉ ሰባት ዝብልዎ ኣብ ቂሳርያ ገሊጾም ስለ ዝነበሩ፡ በዚ ከኣ ክርስቶስ ናይ ነቢያት ኣምላኽ ድኣ እምበር ነቢይ ከም ዘይኮነ ንነቢያት(ሙሴን ኤልያስን)ጸዊዑ ንምግላጽን ንምምስካርን ኢዩ(ዮሃ 21፡20-24/፳፩፡፳-፳፬, ማቴ 16፡28/፲፮፡፳፰)
2) ሰለስተ ሓዋርያት ጥራሕ ስለምንታይ ሒዝዎም ናብ ምእባ ደየበ፧
ኣደ ዮሓንስን ያዕቆብን ንክርስቶስ ክልቲኦም ደቃ ሓደ ብየማን እቲ ሓደ ከኣ ብጸጋም ኣብ መንግስቱ ክቑመላ ለሚና ነይራ። እዚ ዝበለት ምድራዊ ንጉስ ስለ ዝመሰላ ኢዩ። ንሳቶም እውን “እቲ ኣነ ዝሰትዮ ናይ መከራ ጽዋዕ ክትሰትዩኸ ትኽእሉዶ፧ ኢሉ ኣብ ዝሓተቶም ግዜ ኣብ ልቦም ዝነድድ ፍቕሩ ስለ ዝነበሮም እወ በሉ። በዚ ምኽንያት ከኣ ንሱ ሰማያዊ ንጉስ ድኣ እምበር ከምቶም ምድራያን ዘይምዃኑ መታን ክፈልጡ ናብ እምባ ኣደየቦም። ኣብዚ ከኣ ነቲ ኩሉ ዝረኣየ ጴጥሮስ “ንዓና ኣብዚ ምንባር ጽቡቕ ኢዩ በለ፡ኣቐዲሙ ስለ ኣምላኽነቱን ስለ ምስጢረ ተኣውህዶን ዝመስከሮ ቃል ደጊሙ ኣብ ደብረ ታቦር ክሰምዖ ከኣለ።ከምቲ መንፈስ ቅዱስ ገሊጽሉ “ንስኻ ክርስቶስ ወዲ ሕያው እግዚኣብሔር ኢኻ” ኢሉ ኣብ ቂሳርያ ዝመስከረ እግዚኣብሔር ኣቦ ከኣ ክርስቶስ ብተዋህዶ ናይ ኣብ ናይ ባህርይ ወዱ ከም ዝኾነ መስከረ።ከምቲ ቅዱስ ጴጥሮስ ብዛዕባ ሞት ናይ ክርስቶስ ዝተቛወሞ ዘይኮነስ፡ኩሉ ሰብ ናይ ክርስቶስ ኣምላኻዊ ቃል ክሰምዕን በቲ ዝሰምዖ ክነብርን ከም ዘለዎ ከብርህ ከኣ “ብእኡ ዝተሓጎስኩ ዘፍቅሮ ወደይ እዚ ኢዩ ንዕኡ ስምዕዎ” በለ።ክመውት ኢየ፡ክቕተል’የ እንተ በለኩም ንዕኡ ስምዕዎ ኣይትቋውምዎ ከኣ በለ።እዚ ከኣ ከምቲ ሙሴ ኣብ ደብረ ሲና ንዕኡ ስምዕዎ ዝበሎ ቃል ምስክርነት ኢዩ(ዘዳ፲፰፡፲፭/18፡15)
በዚ እምበኣር ቅዱሳን ሃዋርያት ጴጥሮስ፡ዮሓንስ፡ያዕቆብ ናብ’ቲ እምባ ደየቡ።ጴጥሮስ ክርስቶስ ብተዋህዶ ናይ ኣብ ናይ ባህሪ ወዱ ምዃኑ ናይ እግዚኣብሔር ኣቦ ቃል ሰምዐ።ኣብቲ ኣቐዲሙ ዝበሎ ቃል ከምዝጸንዕ ከኣ ኮነ።ከም’ውን ክርስቶስ ዝበሎ ቃል ሰሚዑ ክኸይድ እምበር ክቋወም ከም ዘይብሉ እውን ብእግዚኣብሔር ኣቦ “ንዕኡ ስምዕዎ” ዝብል ቃል ተዋህቦ።ክልቲኦም ደቂ ዘብዲዎስ እውን ክርስቶስ ኣምላኽ ወዲ ኣምላኽ ፡ሰማያዊ ንጉስ ምዃኑ ተገለጸሎም።
3) ነቶም ሸሞንተ ሃዋርያት ስለምንታይ ኣብቲ እግሪ ናይቲ እምባ ገደፎም፧
ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ንቅዱሳን ሓዋርያት ኣብ ናይ ፍሊጶስ ዓዲ ኣብ ቂሳርያ “ንወዲ ሰብ መን ይብልዎ” (ማቴ16፡13/፲፮፡፲፫)ዝብል ሕቶ ድሕሪ ምሕታቱ ኣብ ሻድሻይ መዓልቲ ንሰለስተ ደቂ መዛሙርቱ(ጴጥሮስ፡ ዮሓንስ፡ ያዕቆብ) ሒዙ ናብ እምባ ደየበ። ኩሎም ቅዱሳን ሓዋርያት ዘይደየቡ ስለምንታይ ኢዩ፧ እንተበልና ብይሁዳ ምኽንያት ኢዩ። ነቶም ሰለስተ ፈልዩ ምድያቡ ኣብ ላዕሊ ተገሊጹ ኣሎ፡ንይሁዳ ምስቶም ሸሞንተ ገዲፉ ምኻዱን ንኹሎም ናብቲ እምባ ዘይምድያቡን ከኣ ብሰንኪ ይሁዳ ኢዩ። እዚ ከኣ “የኣትትዎ ለኃጥእ ከመ ኢይርአይዎ ስብሐተ እግዚኣብሔር-ንረሲእ እንተ ራህራህካሉ ጽድቂ ኣይመሃርን፡ ኣብ ሃገር ቅንዕና እኩይ ይገብር፡ ንግርማ እግዚኣብሔር ድማ ኣይርእዮን”(ኢሳ፳፮፡፲/26፡10) ዝብል ትንቢት ኣቐዲሙ ስለ ዝተነግረ ኢዩ። እንተኾነ እቲ ኣብቲ እምባ ነቶም ሰለስተ ደቂ መዛሙርቱ ዝተገልጸ ምስጢር ነቶም ኣብ እግሪ እቲ እምባ ዝተረፉ እውን ተገሊጽሎም ኢዮም። ንኣብነት ኣብ ደብረሲና ንሰብዓ ሊቃናት ዝተገልጸሎም ምስጢር(መንፈስ ትንቢት) ነቶም ኣብ ከተማ ዝተረፉ መተሓርይቶም ኤልዳድን ሙዳድን ዝተገልጸሎም ኢዩ (ዘኁ፡፲፩፡፲፮-፳፮/11፡16-26, ዘጸ ፳፬፡፱/24፡9)
4)ሙሴን ኤልያስን እንታይ ኢሎም ተዛሪቦም፧ ስለምንታይከ ንሳቶም ተመርጹ
ቅድሚ ዝተዛረብዎ ነገር ምርኣይና ሙሴን ኤልያስን ምዃኖም ብምንታይ ይፍለጡ ንዝብል፥
vነቢይ ሙሴ ኣብ ገጹ ብርሃን ለቢሱ ይርአ ነበረ።(ዘጽ፴፬፡፳፱-፴፭/34፡29-35)።ነቢይ ኤልያስ ድማ ብርሃን ለቢሱ ከም ዝተወልደ ይንገረና ኢዩ።
ነቢይ ሙሴ
“ኣነ ባሕሪ እንተኸፈልኩ፡ ደመና እንተጋረድኩ፡ ካብ ሰማይመና እንተኣውረድኩ እንተኾነ ንእስራኤላውያን ዘልኣለማዊ ድሕነት ከውህቦም ኣይከኣልኩን ንዓኻ ግና ይከኣለኩ ኢዩ።ንስኻ ናይ ሙሴ ኣምላኽ እምበር ሙሴ ኣይኮንካን” በለ።
ኤልያስ፥
“ኣነ ንሰማይ ዝናብ ከይህብ ምድሪ እውን ፍሬኣ ከይትህብ እንተ ከልከልኩ፡ካብ ሰማይ ሓዊ እንተኣዝነብኩ እንተኾነ ዘልኣለማዊ ድሕነት ከውህቦም ኣይከኣልኩን ንስኻ ግን ኩሉ እትኽእል ናይ ኤልያስ ኣምላኽ እምበር ኤልያስ ኣይኮንካን” በለ።
በዚ ከኣ ኣቐዲሞም ሰባት ገሊኦም ሙሴ ገላ ከኣ ኤልያስ ይብሉኻ ዝብል ምላሽ ናይ ሓዋርያት፡እዞም ክልተ ነቢያት ኣብ ደብረ ታቦር ብምርካቦም ክርስቶስ ነቲ ኩሉ ሰናይ ተግባራትን ተኣምራትን ክገብሩ ዘብቅዖም ሓያል ኣምላኽ ንሱ ምዃኑ፡ ሙሴ ወይ ኤልያስ ተባሂሉ ክጽዋዕ ከም ዘይክእል ግናኸ “ኣምላከ ሙሴ ወኤልያስ”ከም ዝኸነ መስኪሮም ኢዮም።
ብኻልእ’ውን ቅዱስ ሉቃስ ከም ዝገለጾ ብዛዕባ እቲ ኣብ ኢየሩሳሌም ዘጋጥሞ መግረፍትን ሞትን እውን ምስ ኣምላኾም ምስ ክርስቶስ ተዘራሪቦም ኢዮም (ሉቃ፱፡፴፩/9፡31)
ከምኡ ከኣ ብፍሉይ ሙሴን ኤልያስን ናብ ደብረታቦር ምምጽኦም ዝተነግረሎም ትንቢት ነይሩ ኢዩ።እዚ ከኣ ሊቀ ነቢያት ነቢይ ሙሴ ንእግዚኣብሔር ገጽካ ኣርእየኒ ኢሉ ኣብ ዝሓተተሉ ግዜ ቅዱስ እግዚኣብሔር “ሰብ ርእዩኒ ብሕይወት ኣይነብርን ኢዩ እሞ ገጸይ ክትርኢ ኣይትኽእልን ኢኻ ,,,,,,ንስኻ ግና ብድሕረይ ክትርእየኒ ኢኻ ገጸይ ግና ኣይርአን ኢዩ።”(ዘጸ፴፫፡፲-፳፬/33፡18-24) ኢልዎ ነበረ።እንተኾነ እግዚኣብሔር ወልድ ስጋና ተዋሃሂዱ ሰብ ምስ ኮነ ኣብዚ ከረን’ዚ ሙሴ ክርእዮ በቒዑ ኢዩ።ነዚ ከኣ በቲ ከውሒ ክሓልፍ ከለኹ ክትርእየኒ ኢኻ፡ብድሕረይ ክትርእየኒ ኢኻ ክብል ዝተዛረበ።ንመለኮት ድሕሪት ኮነ ቅድሚት ስለ ዘለዎ ኣይኮነን እንታይ ድኣ ኣብ ዳሕራይ ዘመን ምስ ግዙፍ ስጋ ምስ ተወሃሃድኩ ክትርእየኒ ኢኻ ክብል ስለ ዝደለየ ኢዩ።ከም ቃሉ መሰረት ከኣ ካብ ዓለመ ነፍስ ኣምጺኡ ከም ዝርእዮ ጌይርዎ ኢዩ።
ነቢይ ኤልያስ’ውን ኣብ ዳሕራይ ዘመን መጺኡ ከም ዝምስክር ተነጊርሉ ስለ ዝነበረ ኣብ ደብረታቦር መጺኡ ክምስክር ተራእየ (ሚል፬፡፭-፮/4፡5-6 ራእ፲፩፡፫/11፡3)።
5) ደብረታቦር ናይ መን ምሳሌ እያ፧
ሀ) ናይ ወንጌል ምሳሌ– ደብረ ታቦር ናይ ወንጌል ምሳሌ ኢያ ክበሃል ከሎ እቲ እምባንምውጽኡ ኣዝዩኣሸጋርን ኣድካምን ኢዩ።ኣብ ዝባን ምስ ወጻኻ ግና ንኹሉ ነቲ በሪኽን ዓሚቕን፡ንዝጎበጠን ትኽ ንዝበለን ኩሉ ዓይነት ስፍራ ኣብ ልዕሊኡ ኮንካ ንኽትርእዮየኽእለካ።ወንጌል’ውን ንኽትመሃራን ንኽትነብረላን ብዙሕ ድኻምን ጻዕርን እትሓትት ኢያ።እንተ ኾነ ብብዙሕ ድኻም ድሕሪ ምምሃር ግና ጽድቅን ሓጢኣትን ፈላልያንኣነጺራንተርእየካ።
ለ)ናይ መንግስተ ሰማያት ምሳሌ እያ: ደብረ ታባር ናይ መንግስተ ሰማያት ምሳሌ ኢያ።ምኽንያቱ መንግስተ ሰማያት እትውረስ ብብዙሕ ድኻምን ጻዕርን ስለ ዝኾነ (ግብረ ሃዋርያት፲፬፡፳፪/14፡22)
ሐ) ናይ ቤተ ክርስቲያን ምሳሌ እያ: ናይ ቤተ ክርስቲያን ምሳሌ ኢያ ክበሃል ከሎ ከም ናይ እግዚኣብሔር ቃል ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን እምነትን ስርዓትን ንኽትነብር ክንደይ ድኻምን ጻዕርን ዝሓትት ኢዩ። ብተወሳኺ እውን ኣብ ደብረ ታቦር ምስጢረ ስላሴ ከም ዝተገለጸ ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን’ውን ናይ ስላሴ ሓድነትን ሰለስትነትን ይንገር።ንቅድስት ስላሴ ብማህሌትን ብቕዳሴን ክተመስግን ትነብር።
ደብረ ታቦር ልዑልን በሪኽን ስፍራ’ዩ።እምባ መሰረቱ መሬት ክኸውን ከሎ ጫፉ ግና ንሰማይ ገጹ ዝወጸ እዩ።ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መስረታ ካብ ዓለም (ካብ ምድሪ) ክኸውን ከሎ ክብራግን ኣሰማያዊ ኢዩ።
6) ካብ ሓዋርያትን ካብ ነቢያትን ስለምንታይ መረጸ፧
ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ሓዋርያትን ነቢያትን ናብ ደብረ ታቦር ዘምጽኣሉ ምኽንያት ነይርዎ ኢዩ።
ንሱ ከኣ ደብረ ታቦር 1)ናይ ወንጌል ምሳሌ ስለ ዝኾነት ቅዱሳን ነቢያት ንወንጌል ብምሳሌን ብትንቢት ሰቢኾም ኢዮም።ምኽንያቱ ሓድሽ ኪዳን ኣብ ማሕጸን ብሉይ ኪዳን ዝነበረት ስለ ዝኾነት።ቅዱሳን ሓዋርያት ከኣ ብግልጺ ዝሰበኽዋ ስለ ዝኾነት።
2)ደብረ ታቦር ናይ ቤተ ክርስቲያን ምሳሌ ስለዝኾነት ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብሉይ ኪዳን ሓድሽ ኪዳን ከም ዝንገር ንምግላጽ
3) ደብረ ታቦር ናይ መንግስተ ሰማያት ምሳሌ ስለ ዝኾነት ቅዱሳን ነቢያትን ቅዱሳን ሓዋርያትን ብሓድነት ዝወርስዋ ምዃኖም ንምግላጽ ኢዩ።
7) ካብ ሰብ ሓዳር ሙሴ ካብ ደናግል ከኣ ኤልያስ ስለምንታይ ኣምጽአ
ካብ ሰብ ሓዳር ጥራሕ ኣምጺኡ ኔይሩ እንተ ዝኸውን “እቶም ዝተመርዓዉ መንግስተ ሰማያት እንወርስ ንሕና ጥራሕ ኢና” ምበሉ ነይሮም።ከምኡ’ውን ደናግል ጥራሕ እንተዝኾኑ እውን ደናግል ብወገኖም “መንግስተ ሰማያት እንወርስ ንሕና ጥራሕ ኢና” ምበሉ እንተኾነ ግና ዝተመርዓዉ ይኹኑደናግል ሕገ እግዚኣብሔር ሓልዮም ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ምስ ዝነብሩ ብሓባር ናብ መንግስተ ሰማያት ከም ዝኣትዉ ንምግላጽ ዝኣክል ካብ ደናግልን ካብ ሰብ ሓዳርን ከምጽእ ክኢሉ።
ከምኡ ከኣ ካብ ምዉታን ንሙሴ(ዘዳ፴፬፡፰-፲፩/34፡8-11)ካብ ሕያዋን ንኤልያስ( (2ነገ፪፡፲፩-፲፪/2፡11-12)ሒዙ ኣብ ደብረ ታቦር ዝተረኽበ “ንሕና እዞም ክሳዕ ምጽኣት ጎይታ ብሕይወት እንጸንሕ ዝበሎምን፡ነቶም ዝሞቱ ኮቶ ከም ዘይንቕድሞም ዝበሎምን ንመንግስተ ሰማያት ሓቢሮም ከም ዝወርስዋ ንምግላጽ ኢዩ።(1ተሰ፬፡፲፭/4:15)
8) ኣብዚ ንዓና ምንባር ጽቡቕ ኢዩ
ቅዱስ ሓዋርያ ጴጥሮስ ጎይታይንዓና ኣብዚ ምንባር ጽቡቕ ኢዩ ፍቓድካ እንተኾይኑስ ሰለስተ ዳስ ክንሰርሕ ሓደ ንዓኻ ፡ሓደ ንሙሴ ሓደ’ውን ንኤልያስ በሎ። እዚ ከኣ ንስኻ ከም ቀድምካ እንተጠመና ሕብስቲ ኣበርኪትካ እና መገብካና፡ እንተ ሓሚምና እና ፈወስካና፡ እንተ ሞትና እና ኣተንሳእካና ሙሴ ድማ ከም ቀደሙ ደበና እና ጋረደ፡ መና ካብ ሰማይ እና ኣውረደ፡ ኤልያስ’ውን ከም ቀደሙ ሰማይ እና ለጎመ፡ ሓዊ እና ኣዝነበ ጸላኢ እና ኣጥፍአ ንዓና ኣብዚ ምናብር ጽቡቕ በለ።
ቀጺሉ እውን ፍቓድካ እንተኾይኑስ ሰለስተ ዳስ ክንሰርሕ በለ። ኣቐዲሙ ኣብ ቂሳርያ ናይ ፍሊጶስ ክርስቶስ ብፍቓዱ ንዝቕበሎ መከራ “ጎይታይ የድሕንካ እባ ድኣ እዚስ ኮቶ ኣባኻ ኣይውረድ”(ማቴ፲፮፡፳፳/16፡22) ብምባል ተገሲጹ ስለ ዝነበረ ኢዩ።
9)ነዚ ዝረኣኽምዎ ንሓደ እኳ ኣይትንገሩ
እዞም ቅዱሳን ሓዋርያት እዚኣቶም ኣብቲ ዝደየብዎ እምባ ምስ ወጹ በቲ ዝረኣይዎ ሰንቢዶም ወደቑ። ዮሓንስ መጥምቕ ነዚ ናይ እግዚኣብሔር ኣቦ ቃል ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ክሰምዖ ከሎ ኣይሰንበደን ኣይወደቐን ከኣ።(ማቴ፫፡፲፫-፲፯/3፡13-17)ከመይ ዮሓንስ መጥምቕ ኣይተጠራጠረን፡ ሓዋርያት ግን ብኣምላኽነቱ ተጠራጢሮም ስለ ዝነበሩ በቲ ዝሰምዕዎ ቃል ሰንቢዶም ወደቑ። ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ግን ቀሪቦ ተንከዮም እሞ ተንስኡ ኣይትፍርሆ በሎም። ንሳቶም ካብቲ ወዲቖምሉ ዝነበሩ ስፍራ ተንስኡ ንላዕሊ ቁሊሕ እንተ በሉ ግና ነቶም ኣቐዲሞም ዝረኣይዎም ቅዱሳን ነቢያት ኣይረኣይዎምን ድምጺ ናይ እግዚኣብሔር ኣቦ እውን መሊሶም ኣይሰምዑን፡ ነቲ ምስኣቶም ዝደየበ ክርስቶስ ጥራሕ በይኑ ረኣይዎ። ብድሕሪ’ዚ ነቲ እምባ ገዲፎ ናብ ታሕቲ ገጾም ተበገሱ እና ወረዱ ከለዉ ካኣ “ወዲ ሰብ ካብ ምዉታት ክሳዕ ዝትንስእ ነዚ ዝረኣኽምዎ ንሓደ እኳ ከይትነግሩ ኢሉ ኣዘዞም ንሳቶም ካኣ ንምንታይ ድኣ መማህራን ሕጊ ቅድም ኤልያስ ክመጽእ ኣለዎ ዝብሉ ኢሎም ሓተትዎ(እዚ ዝበሉ ሰንቢዶም ብግናብሮም ወዲቖም ጸኒሖም ድሕሪ ምትንስኦም ካብ ምዉታት ዝተንስኡ ስለ ዝመሰሎም ኢዩ)።
ክርስቶስ ነቲ ዝረኣይዎ ኣይትንገሩ ኢሉ ዝኣዘዞም ምኽንያት፥
-
እቲ ኣብ ደብረ ታቦር ዝረኣይዎ ክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ዝገልጽ ክቡር ምስጢረ መለኮት፡ ቅድሚ እቲ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ዝረኽቦ ሓሳረ መከራ ክንገር ስለ ዘይግባእ ኢዩ፡፡
-
ተሰቒሉ ሞይቱ ክሳዕ ዝትንስእ ብዛዕብኡ ዝተነግረ ኩሉ ሰባት ብእምነት ስለ ዘይቕበልዎ ኢዩ።
-
ኮንቱ ውዳሴ ንኸይከውንን ቅዱሳን ሓዋርያት እውን ብድሕሪኡ ዝረኽቦ ብዙሕ መከራ ስለ ዘሎ ንሱ ከይኮነ ብዛዕባ ዝረኣይዎ ምዝራቦም ጽባሕ መታን ከይዕንቀፉ ኢዩ።


text:
ስለ ዝኾነ ነዚ ምልክት ፍሽለት ናይ ህዝብን ሃገርን ናይ ምብትታን ሓደጋ እዚ ናይ ምግታእን ምውጋድን ሓላፍነትን ዕማምን ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ፡ ተወዲቡ ዝቃለስ ዘሎ ይኹን ገና ዘይተወደበን ብሕጂ ክውደብ ዝኽእልን ክውደብ ዝግባእን ስለ ዝኾነ፡ ቅድሚ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ዝስራዕ ዋኒን ይኹን ዕላማ ናይ ውልቀ፡ ውድብን ማሕበራትን ወዘተ ክህሉ ስለዘይግባእ ተግባእቲ እዚ ናይ ዘተ ኮንፈረንስ፡ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ልዑል ትኹረት ሂቦም /ሂብና/ ሓላፍነት ተሰሚዑና ንሃገራውን ህዝባውን ሽግርና መፍትሒ ዝኾኑ ቅኑዓት ሓሳባት ከነፍስስን፡ ንኹሉ ሃገርን ህዝብን ካብ ውድቀትን ምብትታንን ንምድሓን በብዓቕሙ ኣብ ምቅላስ ዝርከብ ዘሎ፡ ኣብ ትሕቲ ሓደ ሓባራዊ ሃገራዊ ጽላል ተጠርኒፉ ክቃለሰሉ ዘኽእል ሓሳባት ከብስልን ፣ንዝያዳ ምውህሃድ ቃልሲ ጸረ-ኣረሜናዊ ስርዓት ህግደፍ፡ ዝሕግዝ ሓሳባት ክንለዋወጥን ሓጋዚ ይመስለና።
ብካልእ ኣገላልጻ እዚ ናይ ዘተ ኮንፈረንስ’ዚ ከም መባእታዊ መበገሲ መድረኽ ኮይኑ ንዝሰፍሐን ዝለዓለን ናይ ተቓለስቲ ዘተን ውህደትን ክካየዱ ዝጽንሑን ዘለዉን ዘስፍሕን ዝሕግዝን መድረኽ ክኸውን ተስፋ ንገብር።
ጸረ-ህዝብን ሃገርን ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ብቓልሲ ብምውጋድ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽ ኣብ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ቃልሲ፡ ንገባቲ ስርዓት ህግደፍ ብብቕዓትን ኣድማዕነትን ብምምካት ድሕነት ህዝብን ሃገርን ኣብ ሓጺር ግዜ ክውን ንከይኸውን ካብ ዝዓግቱ ዘለው መሰረታውያን ጸገማት/ድኽመታት/ እንታይ እዮም ዝብል ሕቶ ምርኣይ ኣገዳሲ’ዩ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ምርግጋጽ ወሳኒ ተራ ዝጻወት ረቛሒ ብግቡእን ዕቱብን ክንመዝንን መፍትሒ ከነቐምጥን ኣገዳሲ’ዩ ዝኸውን። ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ኣብ እነካይዶ ዘለና መስርሕ ቃልሲ ናብ ስሉጥን ዘተኣማምንን ዓወት ንኸይንበጽሕ ዓጊቶም ሒዘሙና ዘለዉ መሰረታውያን ጸገማት፡ ናይ መንግስቲ ህግደፍ /ጸላኢ/ ሓያልነትን ብቕዓትን ዘይኮነስ፡ ናይ ደምበ ተቓውሞና ድኽመታት /ጸገማት/ን ዘይውህደትን ተደጋጊፉን ተኣማሚኑን ዘይምቅላስን ምዃኑ ብዘየማትእ ክቕመጥ ዘለዎ ኣገዳሲ ነጥቢ’ዩ።
ደምበ-ተቓውሞና ካብ 1999 ክሳብ ሎሚ ብስፍሓቱ ብብዝሒ ውዳቤታቱን ተሳትፎ ማሕበራዊ /ሓይልታቱን/ ትሕዝቶታቱን መልክዕ ውዳቤታቱን እናሰፍሐ ከም ዝመጸ ብኡ መጠን፡ ህዝብን ሃገርን ካብ ውድቀትን ምብትታንን ድሒኖም ናብ መስርሕ ደሞክራስያዊ ለውጢ ክብጻሕን ተዛምዳዊ ሰላም ምርግጋጽ ክከኣል ክካይድ ዝጸንሐን ዝካየድ ዘሎን ቃልሲ ህልውን ኣገዳስን ምዃኑ፡ እሙን ናይ ቃልሲ ሓቂ’ዩ። ይኹን ደኣምበር ኣብ ውህደቱን ብቕዓቱን ኣድማዕነቱን ዝምልከት ክረአ /ክምዘን/ እንከሎ ግን ኣዝዩ ትሑትን ዘየድማዕን ብዝተፈላለዩ ድኽመታትን ጸገማትን ዝተቐየደን ዝብዳህን ስለ ዝኾነ፡ ንዝተበገስናሉ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ቅዱስ ዕላማታት ኣብ ምርግጋጽ ርኡያት ድኽመታት እናርኣየ ኣብ ዘየድማዒ ፖለቲካዊ ህይወት ኮይኑ፡ መሪር ህይወት እናሕለፈ ኣዝዩ ትሑት ናይ ቃልሲ ኣበርክቶ እናገበረ ክዋሳእ ጸኒሑን ኣሎን’ዩ። እዚ ኣብ ደምበ ተቓውሞና /ተቓወምቲ ሓይልታትና/ ዝሰፈነ ብድኽመታትን ጸገማትን ዝግለጽ ወድዓዊ ጸገም’ዚ ከኣ፡ ንገባቲ ስርዓት ህግደፍ ኩለ-መድያዊ እኩይ ተግባራቱ እናካየዳ ህዝብን ሃገርን ናብ ናይ ውድቀትን ምብትታንን ሓደጋ እናደፍአ ዕምሪ ገበነኛ ፖለቲካዊ ስልጣኑ ከናውሕ ዝሕግዞ ዘሎ ኣዝዩ መሪር ወድዓዊ ሓቂ’ዩ።
ናይ ተቓወምቲ ውድባትናን፡ ምንቅስቓሳትን ስቪክ ማሕበራትን ድኽመታትን ጸገማትን እንታይ’ዩ መበገሲኡን ኣብ ዓውደ ተግባር መግለጺኡን ብቑም-ነገሩ ብሓላፍነታዊ ዓይኒ ምርኣይ ፡ ድኽመታትና ኣብ ምውጋድን ህዝባዊ ቃልስና ውህደትን ምትእምማን ፈጢሩ ብኣድማዕነት ክምርሽን ናብ ድርኲዂት /ኣፍደገ/ ዓወት ክበጽሕን ስለ ዝሕግዝ መንቀሊኡን መፍትሒኡን ዝኸውን ሓሳባት ምቕማጥ ሓጋዚ ስለዝኾነ፡ ምድህሳሱ ኣድላይን ጠቓምን’ዩ ዝኸውን። ስለ ዝኾነ ገለ ካብ’ቶም ንተቓዋሚ ሓይሊ ደምበ ተቓውሞና ክደክምን ክጽገምን ዝገብሩ ረቛሒታት ኮይኖም ካብ ዝራእዩና ገለ ንምጥቃስ ዝኣክል፣
1, ናይ ትምክሕትን ጽበትን ዘይሓገዝቲ ኣረኣእያታት ዝፈጥርዎም ጸገማት፡-
ሀ. ትምክሕታዊ ኣረኣእያን ኣገንዝቦን ኣብ ደምበ ተቓውሞና ህልዊ ኮይኑ ደረጃታቱ ዝፈላለ ይኹን ዳኣምበር ብገዛኢ መልክዑ ብደረጃ ባእታታት፡ ውድባት፡ ምንቅስቓሳት ንነብሶምን ንስረሖምን ከም ብሕታዊ ብሉጽን ብቑዕን ጌሮም ብምርኣይ ንናይ ካልኦት ኣረኣእያን እምነትን ስራሕን ተሳትፎን ድማ ኣትሒትካ ናይ ምርኣይን ክሳብ ብናትካ ኣረኣእያን ስራሕን ተገዛኢ ኮይኑ ክነጥፍ ብምድላይ ዝዝውተር ናይ ንዕቀትን ምንጽጻግን ፡ ኣብ ሃገራውን ህዝባውን ቃልሲ ንናይ ካልኦት ርእይቶን ተሳትፎን ብግቡእ ዘይምቕባልን ክሳብ ብኣሉታ ምግላጽን ምንጻግን ዝበጽሕ ግጉይ ናይ ትዕቢትን ትምክሕትን ኣተሓሳስባ ዝወለዶ ዓንቃፊ ስነ-ምግባር ኣብ መስርሕ ህዝባዊ ቃልስና ዝውቱርን ህያውን ብምዃኑ፡ ኣብ ሕቶ ሓድነትን ሕቶ ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ኣብ ምዕባይ ዘዐንቅፉ ቀዳማይ ግናዕ /እጃም/ ናይ ጸገማትናን ድኽመታትናን ዝሕዝ ምዃኑ ኣነጺርካ ምቕማጡ ኣገዳሲ ይመስለና።
ለ. ጸቢብ ኣተሓሳስባ ድማ ብወገኑ፡ ብቐዳማይ ጠንቂ ዝፍጠርን ዝስራዕን’ኳ እንተዘይኮነ፡ ብሳዕቤን ትምክሕትን ትምክሕታዊ ኣተሓሳስባን ስነ-ምግባርን ዝፍጠርን ዝንጸበረቕን ኮይኑ፡ንትምክሕታዊ ኣተሓሳስባ ካብኡ ዝብገስ ኣሉታዊ ስነ-ምግባርን ኣብ ምምካትን ምእራምን ንነገራት ኣብ ክንዲ ብወድዓውን ፍትሓውን ዓይኒን ሚዛንን ዝርኢ፡ ብኣንጻሩ ብጸቢብ ፈታውን ጸላእን ኣወንታውን ኣሉታውን ነገራት ብዘይፈሊ ኣገባብ ናብ ፍጹም ተነጽሎ ብምቕናዕ ሽግራት ኣብ ምልላይን ቅኑዕ መፍትሒ ኣብ ምቕራብን ዘይሓጋዚ /ኣሉታዊ/ ተራ ኣብ ምጽዋት ምውሳእ ህልዊ ምዃኑን፣
እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጥቕሱ ዝምባሌታትን ሰጢምካ ዘይምስራሕን ዝፈጥሮ ድኽመታትን ጸገማትን ኣብ ዝወደቡ /ዝፍጠሩ/ ውድባት ዝምስረቱ ሰፋሕቲ ግባራትን ብወሳኒ መልክዑ ህያውን ቀጽልትን ብምዃኖም ኣብ ብዙሓት ውድባት ስኒትን ሓድነትን እናመንመነ ውድባት እናሻዕ ንምፍንጫልን ዓቕሚታተን ምድቓቕን እናተሳጠሓ ቀጻሊ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወቱ ዘለው’ዮም።
2. ፍሉይ ዕላማን እምነት ከይሓዝካ ውድብ /ምንቅስቓስ፡ማሕበር/ ምምስራትን ተነጻጺልካ ክትቃለስ ምምራጽን፡
እዚ ከም’ዚ ዓይነት ምርጫ ናይ ቃልሲ’ዚ ኣብ ዘይመሰረታዊ ነጥብን መበገስን ትዂረት ብምግባር ዝዝውተር ናይ ቃልሲ መማረጺ ስለዝኾነ፡ ናይ ምውዳብ ነጻነት መሰል ናይ ዝኾነ ኣካል ክኽበር ዘለዎ ‘ኳ እንተኾነ፡ ፍልልይ ኣብ ዘይብሉ ዕላማን ውድባን መልክዕ ውደባን ብምዕሳል ክትቃለስ ምምራጽ ግን ንዓቕሚ ተቓላሳይ /ተቓዋማይ/ ክፍሊ ሕብረ-ተሰብና ኣብ ምድኻም ኣሉታዊ ተራ ካብ ምጽዋት ሓሊፉ ህዝብታትና ናይ ውድባት ንጹርነት ዕላማታትን መማረጽን ኣነጺሩ ብምልላይ ኣብ ህዝባዊ ቃልሱ ምስ ዝዓግበለንን ዝመረጸንን ኣካላት ተወዲቡ ንምቅላስ ንከይውስን ኣብ ርእሲ እቲ ሓፈሻዊ ድኽመታት ናይ ተቓወምቲ ውድባትና ተወሳኺ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወት ዘሎ ፖለቲካዊ ተርእዮ’ዩ።
3.ዘወድዓውን ዘይእዋናውን ሕቶ ፖለቲካዊ ስልጣን ምቁማትን ንምጭባጡ ዝግበር ዘይቅቡል ንጥፈታትን ዝፈጥሮ ጸገማትን ዕንቅፋታትን፣
እዚ ኣጸጋምን ዓንቃፍን ተርእዮ’ዚጉዳይ’ዚ፡ ህልዊ መስርሕ ህዝባዊ ቃልስና በቶም ንኹሉ ኣንጻር ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ዝቃለሱ ዘሰማምዑ እዋናውያን ነጥብታት ተመስሪትና እንቃለሰሉ መድረኽ ምዃኑ ንጎኒ ብምግዳፍ፡ ነቲ ብሓባር ዝተወሰነ መደባት ኣብ ተግባር ንምውዓል ብስምምዕ ተመዚዞም ዝሰርሕሉ ናይ ሓላፍነት ቦታ ከም ስልጣን ናይ ጠቕሚ መርከቢ ተጌሩ ብምርኣይ ግጉይ ትርጉም ናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ብምሃብ ዝረአ ኣሉታዊ ናይ ስልጣን ፍሕፍሕ /ምንሕናሕ/ ሓደ ካብ’ቶም ደምበ ተቓውሞና ብሓፈሻ ዝመስረቱ ዝተፈላለዩ ግንባራት ድማ ብፍላይ ናይ ዘይምትእምማን ፖለቲካዊ መንፈስ እናፈጠረ ሓባራዊ ቃልሲ ብዘየሎን ዘይእዋኑን ናይ ስልጣን ኣጀንዳ እናተላዕለ ውህደትን ምትእምማንን ናይ ተቓለስቲ ሓያልታት ከይምዕብልን ኣብ ቃልሲ ንከይጽመድን እዚ ህርፋን ናይ ስልጣን ዝፈጥሮ ዘሎ ጸገማት ንተቓላሳይ ዓቕሚታትና ኣብ ምርሕሓቕ ናይ ገዛእ ርእሱ ኣሉታዊ ኣስተዋጽኦ ዝገብር ዘሎ ዘይነዓቕ ተርእዮ’ዩ።
4.ኣብ ድኽመታት ህሉዋት ተቓወምቲ ውድባት ተመስሪትካ /ተበሊጽካ/ ናይ ምንጽጻግን ስግረትን ፖ/ዊ መንፈስ ተሓንጊጥካ ሰዓራይ ኬንካ ክትወጽእ ምፍታን፣
ፍሉይን ዝተነጸረን ፖለቲካዊ ዕላማ ከይሓዝካ፡ ንነብስኻ ከም መተካእታ ብምቕራብ ቅድሜኻ ኣብ ቃልሲ ዝጸንሑን ዝቃለሱ ዘለዉን ተቓወምቲ ሓይልታት ድኽመታት ብወድዓውን ሓላፍነታውን ኣገባብ ከይገምገምካን ዝጭበጥ ሚዛን ከየንበርካን ናይ ህዝብታትና ድሌት ናይ ቃልሲ ብምምዝማዝ ንካለኦት ሰጊርካ ዓወት ክትጭብጥ ምሕላንን ንምርግጋጹ ክፍተን ዝጸንሐን ገና መሊኡ ዘይተረፈን ዘይሓላፍነታዊ ኣካይዳ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወት ዘሎ ተርእዮ ኣዩ።እዚ ከምዚ ዓይነት ፈተነ ካኣ ንሞራልን ናይ ቃልሲ ንጥፈታትን ናይ ህዝብታትናን ተቓወምቲ ሓይልታቶምን ይትንክፍ ብምህላዉ ኣብ ደምበ-ተቓውሞና ድኽመታትን ጸገማትን ኣብ ምፍጣር ናይ ገዛእ ርእሱ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወት ዘሎ ረቛሒ እዩ።
5.ንመትከላትን ዕማማትን ናይ ስሙር ሃገራዊ ግንባር እሙንን ምእዙዝን ኰንካ ምቅላስ ዘይምብቃዕ፣
እዚ ተርእዮ’ዚ ዝፈጥሮ ዘሎ ጸገማት ኣብ ክንዲ መትከላት ስሙር ሃገራዊ ግንባር ዘፍቅዶን ተሰማሚዕካ ዘጽደቕካዮ መደባትን ዕማማትን ግንባራዊ መምርሒ ተኸቲልካን ኣኽቢርካን ኣብ ግብሪ ንምውዓል ተጊህካን ተመእዚዝካን ምቅላስ ብኣንጻሩ ካብቶም ዝፈላልይኻ መሰረታውያን እምነታት እናኣቛሰኻ /እናሓንፈጽካ/ ፍሉይ እምነትካ ከተተግብር ምፍታን፡ሰጢምካን ተደጋጊፍካን ናይ ምስራሕ ደሞክራስያዊ ባህሊ ከተጥሪ ዘይምኽኣል፡ ኣብ ናይ ሓባር ስራሕ ተጉላባነት፡ ምቅጻጽን ምርጣጥን ወ.ዘ.ተ.ዝኣመሰሉ ህያው ስለዝኾኑ ኣብ ዝምድና ተቓለስቲ ሓይልታትና ብቐሊሉ ዘይረአ ድኽመታትን ጸገማትን ዝፈጠር ዘሎ ተርእዮ እዩ።
6. ኣብ ሞንጎ ፖለቲካዊ ውድባትን ስቪክ-ማሕበራትን ክህሉ ዝግበኦ ናይ ቃልሲ ዝምድና ብከምቲ ዝድለ ክምዕብል ዘይምኽኣሉ፣
ኣብ ሞንጎ ፖለቲካዊ ውድባትናን ስቪክ-ማሕበራትናን ክህሉ ዝግበኦ ኣብ ሕድሕድ ምቅብባልን ምትእምማንን ምድግጋፍን ዝተሰረተ ናይ ቃልሲ ዝምድና ክምዕብል ዘይምኽኣሉ፡ ኣብ ሓደ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር ጽላል ዓሲሎም ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ መ/ህግደፍ ክቃለሱ ምጅማሮም ኣገዳስን ክተባባዕ ዝግበኦ ናይ ቃልሲ ጃማሮ’እኳ እንተኾነ ኣብ ሕድሕዶም ልዑል ምቅብባልን ፈጢሮም ኣብ ምቅላስ ዘጸግምዎም ናይ ኣተሓሳስባ ረቛሒታት ህልዋት እዮም።
ንኣብነት ኣብ ገለ ገለ ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ልዕሊ ተራን ተሳትፎን ናይ ስቪክ ማሕበራት ወድዓውን እዋናውን ሚዛን ብምሓዝ ኣብ ክንዲ ስቪክ ማሕበራት ምስ ጭቡጥ ስረሖምን ኣተሃላለውኦምን ዘሳኒ /ዝተዛመደ/ ኣገባብ ብዝዓቕሞም ኣብቲ ብሓባር ዘቖምዎ ግንባር ኣብ ምውሳንን ምምራሕን ተረኦም ክጻወቱ ከም ዝኽእሉን ከም ዘለዎምን ዝሪኡ፡ ብኣንጻሩ”ስቪክ ማሕበራት ፖለቲካዊ ፕሮግራም ስለ ዘይብለን ደገፍትን ደረኽትን ናይ ፖለቲካዊ ውድባት ኮይነን ጥራሕ እየን ክቃለሳ ዝግባእ’ምበር ፖለቲካዊ ስልጣን ብዝምልከት ኣብ ዝኾነ ደረጃ ክሓታን ክሳተፈፋን የብለንን” ዝብል ብህልዊ ክውንነት ህዝባዊ ቃልስና ስቪክ ማህበራት ምስ ኣተሃላልአን ዝሰማማዕ ዝምእዘዝን ሜላ ብምጥቃም ዋላ ብዝተሐተ ደረጃ’ውን ይኹን ካብ ስቪክ ማሕበራት ክብርከት ዝግበኦ ናይ ቃልሲ ኣበርክቶ በዚ ደረጃ’ዚ ቅቡል ዘይገብር ኣረኣእያ ብሓደ ገጽ ህልዊ እዩ።
በቲ ካልእ ገጽ ድማ ኣብ ገለ ክፋል ኣካላት ናይ ስቪክ ማሕበራት ንጭቡጥ ኣተሃላልወኦምን፡ ካብኡ ብምብጋስ ከበርክትዎ ዝኽእሉ ናይ ምምራሕ ኣስተዋጾ ብግቡእ ከይረኣዩን ከይመዘኑን “ንሕና ኣባላት ስቪክ ማሕበራት ካብ ህዝቢ ዝወጻእና ወኪል ናይ ህዝቢ ስለ ዝኾናን ናይ ፖለቲካዊ ሓላፍነት ቦታ ልዕሊ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዝበዝሐ ክዋሃበና ኣለዎ” ዝብል ክሳብ” ፖ/ዊ ውድባት ዝደኸማን ዝፈሸላን ስለ ዝኾና ናይ ስቪክ ማሕበራት ናይ ምምራሕ ቦታ ዝበዝሐን ዝዓዘዘን ክኸውን ኣለዎ” ግጉይን ዝተጋነነ ርእይቶ ብምሓዝ ገለ ገለ ኣብ ምንጣፍ ስለ ዝርከቡ እዞም ርእይቶታት እዚኦቶም ተደሚሮም፡ ኣብ ስኒትን ምትእምማንን ናይ ፖለቲካዊ ውድባትን ስቪክ-ማሕበራት ኣሉታዊ ተረኦም ህልዊ ስለ ዝኾነ እዚ’ውን ኣካልን ኣምሳልን ናይቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘንጸባርቕ ዘሎ ጸገማትን ድኽመታትን ተገይሩ ክውሰድ ዝካኣልን ወድዓውን ሚዛናውን ኣገንዝቦ ብምጥራይ ብልዙብ ቃልሲ ክፍታሕ ዘለዎ ውድዓዊ ጸገም እዩ።
7. ደምበ ተቓውሞና /ሰውራና/ ኣብ ቃልሲ ልዑል ተራን ናይ ምድራኽ ብቕዓትን ዝጻወቱ ኣገደስቲ ሕብረተ-ሰብኣዊ ክፍልታት ብምሕቛፍ ብከምቲ ዝድለ ክዋስኡን ክጥቀመሎምን ዘይምኽኣሉ ዝፍጠር ዘሎ ድኽመታት፣
ሀ. ፍርቂ ኣካል ሕ/ሰብና ዝኾና ውጹዓት ደቀ-ኣንስትዮ ኤርትራ ናይ ገዛእ ርእሰን ሓያል ውደባ ብምፍጣር ኣብዚ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ብምውሓስ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ቃልስና ካብኣተን ዝጥለብ ልዑልን ደራኽን ተራ ክጻወታሉ ዝኽእላ ኩነታትን ተሳትፎ ናይ ቃልስን ብዘይ ምህላዉን፡ ናብዚ ደረጃ’ዚ ክበጽሓ ዝሕግዝ ሓገዝን ምትብባዕን ናይ ተቓወቲ ውድባት ስቪክ-ማሕበራትን ‘ውን ኣዝዩ ትሑትን ዝበዀረን ብምኻኑ፣
ለ. ልዑል ተሳትፎ ናይ መንእሰያት ኣብ ቃልሲ ብምርግጋጽ ካብ መንእሰያት ዝጥለብ ደራኽን ወራሲ ናይ ቃልስን ብከምቲ ዝድለ ብውዱብ መልክዑ ስለ ዘይተኻእለን ዘይተበቕዐን፡ ናይ መንእሰይ ተሳትፎን ተራን ክዓብየሉ ዘኽእሎ ፖለትካዊ ኣፍልጦን ተሞክሮን ካብ ተቓወምቲ ውድባትና ኣገደስቲ ትምህርትን ሓገዝን ምብርካት ኣዝዩ ትሑትን ዳርጋ ዝበዀረን ስለ ዝኾነ፣ መንእሰያትና ካብ ዘለዎም ጭቡጥ ዓቕምን ናይ ምቅላስ ድሌቶምን ተበጊሶም ክፍትንዎም ዝጸንሑ ተወዲብካ ናይ ምቅላስ ፈተነታት ብሰንኪ ወድዓውን በዓል-ቤታውን ጸገማት ተበጊሶም ክደኽሙን ክብተኑን እናኾኑ ካብ መንእሰያትና ትጽቢት ዝግበር ናይ ቃልሲ እጃም እናተዓናቐፈ ክበኩርን፡ ህልዊ ተራን ተሳትፎን ክንእስን ትሕቲ ግምት ክኸውንን ዝገብር ወድዕነት ዝነገሰሉ ኩነታት ስለ እንርከብ እዚ ተርእዮ’ዚ እውን ኣብ ደምበ ተቓውሞና ዘይናዓቕ ድኽመታትን ጸገማትን ክኽሰቱ ናይ ገዛእ ርእሱ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወት ዘሎ ብቐሊሉ ዘይረአ ብኩራት’ዩ።ዋላ እኳ ኣብ መንእሰያት’ውን ብሰንኪ እቲ ዝመጽሉ ድሕረ ባይታ ናይ ስርዓት ህግደፍ ጸረ ደሞክራስያዊ ብልሽዊ ኣሰራራርሓ ዝገደፈሎም በሰላ ገለገለ ነቲ ቅኑዕ ሓሳባት’ውን ኣብ ምቕባል ዝጽገሙሉ ወድዕነት ህልዊ ምዃኑ፡ በዚ ካኣ ብዙሓት ካብኣቶም ኣብ ማሕበራዊ ሂወት ከድህቡ ዝደፋፍእ ኣታሓሳስባታትን ጸገማትን ህያው ምህላዉ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ምሕጋዞም ኣድላዪ እዩ ዝኸውን።
ሐ. ናይ ኤርትራውያን ምሁራት ተሳትፎ ኣብ ቃልስን ኣበርክተኦምን ብከምቲ ካብኣቶም ዝጥለብ ልዑል ዘይምኻኑን ምንኣሱን ፡ መብዛሕታኡ ኤርትራዊ ምሁር ክባሃል ዝካኣል ኣብ ክንዲ ሓላፍነቱ ኣብ ሕብረት-ሰብን ህዝባዊ ቃልስን ዝለዓለ ምዃኑ ፈሊጡ፡ ግቡኣዊ ተርኡ ዝፍጽም ብኣንጻሩ ገሊኡ ካብቲ ቃልሲ ገሊሉ ኣብ ናይ ትዕዝብቲ መድረኽ ትርኢት ዝርከብ ብምዃኑ ተሳትፎን ኣበርክቶን ናይ ምሁራት ኣብ ደምበ ተቓውሞና ክስሑን ክውሕድን ዝገብር ኩነታት ዓብሊሉ ስለ ዘሎ’ውን እዚ ብኩራት’ዚ ኣብ ሰውራና ድኽመታትን ብኩራትን ክህልዉ ዝጻወቶ ዘይሓጋዚ ግደ ቀሊል ኣይኮነን።ምኽንያቱ ኤርትራዊ ምሁር ከም ዝኾነ ምሁር ፍልጠት ዝደለበን፡ ፍልጠት ናይ ምምሕልላፍን ምትግባርን ተኽእሎን ተሞክሮን ዝወነነ’ውን ስለ ዝኾነ፡ ናይ ምሁር ብኩራት ኣብ ህዝባዊ ቃልስና ብቐሊሉ ዘይረአን ዘይግመትን ብኩራትን ድኽመትን ናይ ህዝባዊ ቃልስና እዩ።
ጥቕልል ብዝበለ ናይዞም ዝተጠቕሱ ደረኽቲ ሕብረተ-ሰብኣዊ ክፍልታትና ዝረኣዩ ዘለዉ ብኩራትን ምትሓት ተሳትፎን ተደሚሩ ካብቶም ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዝኣረኣዩ ዘለዉ ድኽመታትን ጸገማትን ዝዓበዩ ስለዝኾኑ ተቓወምቲ ሓይልታትና ተራን ተሳትፎን ናይዞም ኣገደስቲ ማሕበራዊ ሓይልታት እዚኣቶም ኣብ ቃልስና ምርግጋጽ ክካኣል ልዑል ትዂረት ሂቦም ክቃለሱ እዩ ዝጥለብ ዘሎ።
እዞም ዝተጠቕሱን ካለኦት ዘይተጠቕሱን ነጥብታት ገለ ብጠንቅነት ገለ ድማ ብሳዕቤንነት ዝግለጹ ተደሚሮም ደምበ ተቓውሞና ብሰንኮም ተሓሊኹ ናይ ቃልሲ ግብኡ ብብቕዓትን ስሉጥን ከካይድ ዘየኽእልዎ ወድዓውያን ጸገማት ምዃኖም ዘይካሓድ ሓቂ እዩ።ስለ ዝኾነ ተቓዋሚ ሓይልና ካብዞም ወድዓውያን ጸገማት እዚኣቶም ተናጊፉ ጸረ ህዝብን ጸረ ደሞክራስን መንግስቲ ህግደፍ ብዝሰመረ ቀላጽሙ ብምውጋድ፡ ህዝብን ሃገርን ካብ ውድቀትን ምብትታንን ብምድሓን ኣፍደገ ደሞክራስያዊ ለውጢ ከርሑን ክጭብጥን ንክበቅዕ እዞም ዝተጥቕሱን ዘይተጠቕሱን ሓለኽቲ ተርእዮታት እዚኣቶም ብሓላፍነትን ጽሞናን ክንግምግሞምን፡ መፍትሒ ዝኾኑ ሓሳባት ንምቕማጥ ብክፉት ልቢ ክንላዘብ ዝግባኣና እዩ።
ኣብ መወዳእታ ብእምነት ውድብና፣ነዞም ጸገማት እዚኣቶም ኣብ ጸብጻብ ብምእታው ገለ ካብቶም መፍትሒ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ኢሉ ዝርእዮም፣
1. ኣብ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ዘተ ከም ባህሊ ከይተሓዝን ከይዕምብብን ይኹን ሕቶ ሓድነትን ሕቶ ፖለቲካዊ ደሞክራሲ ምርግጋጽን በኣታሓሳስባ ይኹን ብተግባር ከይጉልብቱ ካብ ዝዐንቅፉ ትምክሕትን ጽበትን ድሑር ወገናውን ሃይማኖታውን ኣውራጃውን ኣራኣእያታትን ኣሰራርሓታትን ብምዃኖም እዞም ዓንቀፍቲ ኣታሓሳስባታት እዚኣቶም ክመሓየሹን ክውገዱን ዘይተቖጠበ ቀጻሊ ደሞክራስያዊ ቃልስታት ምክያድ የድሊ።
2. ሕቶ ሓድነትን ሕቶ ፖለቲካዊ ደሞክራስን ሓደ ካብቲ ሓደ ነጻጺልካ ዘይከዱን ዘይሰርሑን ምዃኖም፡ ሓድነት ብቐዳምነት ናይ ኣታሓሳስባ ዳምበር ኣካላዊ ምትሕንፋጽ ከም ዘይኮነ ምግንዛብ የድሊ።ካብ መትከላዊ እምነታት ወጻኢ ንግዝያዊ ረብሓታት ወይ ንፕሮፖጋንዳዊ ሃልኪ ዝግበር ሓድነት ዘላቒ ከም ዘይኮነ፡ ውዒሉ ሓዲሩ ዝበታተንን ዝፈናጨልን ምኻኑ ካብዚ ሕሉፍን ህልውን ተሞክሮ እዚ ቀሲምና ሓድነት ኣብ መትከል ዝተሰረተ ክኸውን ምጽዓር።
3. ኣብ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ሓደ ካብ ዘይውህደቱን ተጠርኒፉ ዘይምቅላሱን ኣብ ነንሕድሕዱ ዘይምትእምማንን ምጥርጣራትን ፊተ-ፍርዲ ምሃብን ግጉይ ኣገንዝቦታትን ሕሉፍ ኣሉታዊ ተሞክሮታት ዝገደፎ ኣሉታዊ በሰለታትን መሊኡ ዘይተሓከ ብምዃኑ እዚ ኣብ ዓውዲ ተግባር ብዝተሓተ ደረጃ ወይ መደብ ዕዮ ሓቢርካ ኣብ ትቃለሰሉ ምትእምማን ዝፍጠር ምዃኑ ኣብ ግንዛበ ተኣትዩ ብውሕዱ ኣብ ዝሰማምዑኻ ምልዛብን ተቐራሪብካ ምስራሕን የድሊ።
4. እዋናዊ ተባራዒ ሕቶ ናይ ህዝብና ሕቶ ሰላምን ደሞክራሲ ናይ ምርግጋጽን ኮይኑ፡ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ሕቶ ህጹጽ ይጽናሓለይ ዘይባሃል ናይ ኩሉ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ዝቃለስ ሃገራዊ ግቡእ ኮይኑ ብዝተሓተ መደብ-ዕዮ ክጠራነፍን ስርዓት ህግደፍ መሊኡ ክውግድን መሰረታዊ ለውጢ ከረጋግጽን ወሳኒ እዩ ንብል።
5. ክሳብ ሕጂ ተመስሪቶም ዘለዉ ሰፋሕቲ ሃገራዊ ግንባራትና ምስቲ ኩሉ ዘጋጥሞም ወድዓውን ባዕላውን ጸገማት ኣብ ሕቶ ሓድነት ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት እዮም። ስለ ዝኾነ ካኣ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ /ኤ.ሃ.ባ.ደ.ለ./ ናይ ዝበዝሑ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ስቪክ-ማሕበረ-ሰባትን ሰፊሕ ጽላል ኮይኑ፡ ጸገማቱ ኣብ ምፍታሕ ዝኸዶም ዘሎ መስርሓት ዝተባብዑ ኮይኖም ናብ ካላኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ክሰጋገር ጻዕርታት ይካየድ ኣሎ። ኣብ ክሊ’ዚ ጽላል’ዚ ዘሎ ይኹን ዘየሎ ናይ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዓቕምታት ናብ ሓደ ሰፊሕ ሃገራዊ ጽላል ብመንገዲ ካላኣይ ጉባኤኡ ኣቢሉ ዝሰጋገረሉ መስርሕ እንተዝረአን ኩሉ ተርኡ እንተዝጻወትን ዓቢ ኣበትርክቶ ምሃለዎ ንብል።
6.ኣብ ክሊ ሓደ ናይ ሓባር ሰፊሕ ሃገራዊ ጽላል ምጥርናፋት ዝረጋገጽ ኣብ ዘሎ መስርሕ ግን ኩሉ ንደሞክራያስዊ ለውጢ ዝቃለስ ዝተወበ ይኹን ዘይተወደ ሓይሊ ኣብ ክሊ ጸረ ስርዓት ህግደፍ ንምውጋድ ዝካየድ ቃልሲ በብዝዓቕሙን ከባቢኡን ኣብ ሰላማዊ ሰልፍታትን ሲምፖዚዮማትን ዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታትን ምንቅስቓሳትን ተወሃሂድካ ብሓባር ምስራሕ ኣድላዪ ምዃኑ ንርኢ።
7. ደሞክራስያዊ ቃልስና ጎልቢቱ ኣብ ዓወት ክበጽሕ ተራ መንእሰያትን ደቂ-ኣነስዮን ምሁራንን ክዓቢ ልዑል ቃልስታት ምክያድ ዝሓተና ምዃኑ ተገንዚብና ተረኦም ንምዕዛዝ ክንቃለስ ኣለና ንብል።
8. ነፍስ-ወከፍ ፖለቲካዊ ሓይሊ ካብ ዘይሃናጺ ውድድራትን ምንጽጻግን ድሒኑ፡ ተኸባቢርካን ተሓጋጊዝካን ናይ ምቅላስ ባህሊ ክጉልብት ጻዕርታትና ክብ ክብል የድሊ፣ብቅሉዕ ይኹን ብስቱር ዝካየድ ሕድሕዳዊ ተጻብኦታት ዘይምክያድ።
ኣብ መደምደምታ፡ ሓሳባትና ከነቕርብ ዝተዋህበና ዕድል ደጊምና እናመስገና ዝካየድ ዘሎ ኮንፈረንስ ብዓወት ክዛዘም ዘለና ሰናይ ምንዮት ንገልጽ፡፡
ዓወት ንደሞክራስያዊ ቃልስታት ህዝብታት ኤርትራ!!
ውድቀት ንጸረ ህዝቢ ስርዓት ህግደፍ!!
ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ፡
(ደግሓኤ)
22/10/2014


text:
ንደቂሰባት ምግልጋል ንእግዚአብሔር ምግልጋል እዩ! ር.ሊ.ጳ ኣብ በዓል እመ ኣምላክ ቅድስት ድንግል ማርያም!
ብመሠረት ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ ትማሊ በዓል እመ ኣምላኽ ቅድስት ድንግል! እንክዝከር ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ኣብ ባዚልካ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ዘዕረግዎ ‘ካብቲ ኣብ ከርሲ ኣዲዑ ዘሎ ዕሸል ክሳብ ዝለዓለ ዕድመ ሽምግልና ዝበጽሔ ሽማግለ ትሳቀን ሕምምትን ክሳብታ ዘይትምእምእን ዝተነጽገትን ሃንጐፋይ ኢልካ ብምቅባል ተፍቅራን ትሕግዛን’ ክብሉ በታ ብስም እታ ናይ ደቂሰባት ሥልጣናዊ ማሕተም እግዚአብሔር ቢሎም ዝሰመይዋ እኖና ማርያም ሓዲስ ዓመት ምኽፋቱ ዓቢ ትርጉም ከምዘለዎ ገሊጾም፣ ኣደና ማርያም ነዛ ዓመት እዚኣ ክትሕልዋን ናይ ወዳ ሰላም ናብ ልብታትናን ናብ ዓለም ምሉእን ክተምጻኣልና ከኣ ኣባታዊ ምርቃኦም ሂቦም፣
እዛ ዕለትዚኣ ኣብ ርእሲ ርእሰ ዓመት ጎርጎርያሳዊ መራሕ ዕለት ናይ ዝኽተሉን በዓል እመ ኣምላኽ ቅድስት ድንግልን ምዃኑ መበል 51 ዓለም ለኸ ዕለተሰላም ዝዝከረሉን እውን ስለዝነበረ ቅዱስነቶም `ወልደ እግዚአብሔር ብምሥጢረ ሥጋዌ ካብ ድንግል ማርያም ሥጋ ካብ ዝለበሰሉ ጀሚሩ ክሳብ ንዘለዓለም ነታ ዝጠበቀቶ ሰብአውነትና ተሸኪምዋ ይጐዓዝ፣ ብዘይሰብ እግዚአብሔር የለን! ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ነታ ካብ እኖና ድንግል ማርያም ዝወሰዳ ሥጋ ናቱ ገርዋ ናቱ ኰይና ከኣ ንዘለዓለም ክትነብር እያ፣ አደ ኣምላኽ ክንብል ከሎና እግዚኣብሔር ናብ ደቂሰባት ከምቲ ሓደ ሕጻን ናብ ኣዲኡ ዝቀርብ እሞ ኣብ ሕቚፋ ትስከሞ እዩ፣ መወዳእታ ኣልቦ እግዚአብሔር ብወላዲቱ ንእሽቶ ሕጻን ኮይኑ፣ ዘመደ ኣዳምከስ በይኑ ኣይኮነን፣ ዘኽታም ክኸውን ዘይሕሰብ እዩ! ርእሰ ዓመት ከኣ በዚ ሠናይ ብሥራት እዚ ይወግሕ፣ ንሕና ንማርያም ኣደ ኣምላኽ ቢልና ንጽውዓ፣ ዘለዓለማዊ ታሕጓስና ከኣ በይንና ምዃና ወይ ብሕትውናና ተሳዒሩ፣ ፍቑራት ውሉድ ምዃናን እዚ ሕጻንነትና ከኣ ካባና ፈጺሙ ከምዘይውሰድን ምፍላጥ ክንደይ ጥዑም እዩ፣ ሰብአውነት ንእግዚአብሔር ክቡርን ቅዱስን ምዃኑ ኣብቲ ተኣፋፊ ዝኾነ ኣብ ሕቊፉ ኣዲኡ ዝርከብ እግዚብሔር ነጸብራቅና ንርእዮ፣ ስለዝኾነ ከኣ ንሕይወት ደቂሰባት ምግልጋል ንእግዚአብሔር ምግልጋል ኮይኑ ንኩሉ ሕይወት ዘመደ ኣዳም ‘ካብቲ ኣብ ከርሲ ኣዲዑ ዘሎ ዕሸል ክሳብ ዝለዓለ ዕድመ ሽምግልና ዝበጽሔ ሽማግለ ትሳቀን ሕምምትን ክሳብታ ዘይትምእምእን ዝተነጽገትን ሃንጐፋይ ኢልካ ብምቅባል ተፍቅራን ትሕግዛን፣
ካብ እኖና እግዚእትነ ማርያም ንመሃሮ ዓቢ ነገር ብሱቚታ ነቲ ዝተዋህበካ ምዕቃብ እዩ፣ ነቲ ዓቢ ምሥጢር ዝኾነ እግዚብሔር ምሽካምን ብሱቚታ ምዕቃቡን ክልተ ዝዓበያ ምሥጢራት ወላዲተ ኣምላክ እየን፣ ነፍስወከፍና ካብኣ ተማሂርና ‘ኣብ ጉዕዞ ዝርከብ ክርስትያን ኣነውን ኣብዚ ዝጅመር ዘሎ ዓመት ናይ ዝሓለፈ ሸኽሚ ንድሕሪት ገዲፍና ነቲ ቀንድን ዘድልየናን ብሓዲሽ ንምጅማር ካብ ማእከል እንደግና ንምብጋስ’ ዝብል መንፈስ ይሰመዓና፣ እዛ ማእከል ዝበልናይ መንቀሊ ባይታና እኖና ማርያም እያ ምኽንያቱ ከኣ እቲ እግዚአብሔር ንሕናን ዝግበኣናን ቤተክርስትያንን ክትኮኖ ዘለዋን ማለት ርሕርሕትን ትሕትን ብናይዚ ዓለምዚ ነገራት ድኻ ብፍቅሪ ግን ሃብታም ካብ ሓጢኣት ናጻ ኮይና ምስ ክርስቶስ ሓደ ዝኾነትን ንእግዚአብሔር ኣብ ልባ ንብጻያ ከኣ ኣብ ሕይወታ እትሕሉ ንክትከውን ዝምነዮ እኖና እግዚእትነ ማርያም ስለዝፈጸመቶ ክንመስላን ኣብነታ ክንክተልን ኣሎና፣ ጉዕዞና እንደግና ክንጅምር እንተደሊና ንማርያም ንጠምት፣ ኣብ ልባ ልቢ ቤተክርስትያን ይሃርም፣ እዚ ሎሚ እነብዕሎ በዓል ንቅድሚት ክንግስግስ እንተኾና ካብቲ ኢየሱስ ዝተወልደሉ መብልዕ ማል ካብታ ንእግዚብሔር ሓቚፋ ዘላ ማርያም ክንጅምር ኣሎና፣
ነቲ ኢየሱስ ዝተወልደሉ በዓቲ ክንጥምት ከሎና ሱቚታ የድልየና፣ ከመይ ኣብኡ ክሳብ ክንደይ ዝተፈቀርና ምዃና ዳግም ንርዳእ ሓቀኛ ትርጉም ሕይወት ነስተማቅር፣ ሱቚ ኢልና ብጸጥታ እንክንዕዘብ ኢየሱስ ንልብና ክዛረቦ ነፍቅደሉ፣ ትሕትናኡ ንትዕቢትና ይብትኖ! ድኽነቱ ንከንቱነትና ይኣልዮ ለውሃቱ ነቲ ከም ከውሒ ደሪቁ ዘሎ ልብና የንቀሳቅሶ! ዕለት ዕለት ንእሽቶ ግዜ ናይ ሱቚታ ፈሊና ምስ እግዚአብሔር ብምዃን ንነፍስና ንዓቅብ! ንነጻነትና ከኣ ወራሪ ካብ ዝኾነ ከንቱነትን ምውዕዋን ዘየድሊ ከንቱ ዘረባ ካብ ምዝራብን ካብቲ በርቃዊ መጥቃዕቲ ዝኾነ በላበለውን ሕሜታን ንሕሉ፣ ንማርያም እንክንጥምት ከኣ ንከንቱነት ገዲፍና ኣድላዪ ንዝኾነ ነገራት ክንመርጽ ንተባባዕ፣ ናይዛ ሰማያዊት ኣደና ውህበትከስ ከምቲ ውህቦቱ ዝኾነት ኣደን ሰበይትን ነታ ኣደን ሰበይትን ዝኾነት ቤተክርስትያን ብጣዕሚ ክቡር ትዕድልቲ እዩ፣ ኣብ ናብራ ሰብኣይ ክሓስብን ከረጋግጽን ተጽዕኖ እንክገብርን ኣደ ዝኾነት ሰበይቲ ግን ከመይ ገርካ ከምዝዕቀብን ኣብ ልብኻ ከምትትኣሳስሮን ሕይወት ከምትዘርኣሉን ትፈልጥ፣ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ፣
ኣደና ማርያም ኣብ መጎ ወዳን ኣብ ጸገም ዝርከቡ ደቂሰባትን! ር.ሊ.ጳ
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ወትሩ ኣብ ሰናብትን ዓበይቲ በዓላትን ከምዝገብርዎ ትማሊ ፍርቂ መዓልቲ ናይ 2018ዓምፈ ቀዳማይ ጉባኤ ኣስተምህሮ መልኣከ እግዚብሔር ‘እኖና እግዚእትነ ማራይማ ንፍጻሜ ልደት ኣብ ልብኻ እምበር ብደጋዊ ረኣዪለይ ስምዑለይ ከምዘይኮነ ትምህረና ነዚ ዓቢይ ህያብ እግዚብሔር ከመይ ገርካ ከምትቅበሎን ኣብ ልብኻ ከም እትዕቅቦን ከም እተስተንትኖን መንገዲ ትሕብረና’ እንክብሉ ቀዳማይ ኣስተምህሮኦም ኣቅሪቦም፣
ቀዳመይቲ ሓዋርያ ኢየሱስ ክርስቶስ ምዃና ዝገለጹ ቅዱስነቶም ነዚ ዘብቅዓ እምነታ ስለዝኾነ እዚ ከኣ ነቲ ኣደነታ የስፍሖ፣ ብመሠረቱ ኣብ ቃና ዘገሊላ ነቲ ቀዳማይ ምልክት ዝኾነ ቀዳማይ ተኣምር ከምዝፍጸም ዝገበረውን እዚ እምነታ እዩ፣ ከምቲ ወንጌላዊ ኣንከሩ ሚሆሮቱ ጣዕመ ነገሩ ወኣምኑ ቦቱ ኣርዳኢሁ፣ ኣርድእቱ ጣዕሚ ነገሩን ትምህርቱን ኣድነቑ ብኣኡ ከኣ ኣመኑ ከምዝብሎ እዚ እምነት ማርያም እዚ ናብ ሓዋርያት እውን ሰፍሔ፣ ልክዕ በዚ እምነት እዚ ከኣ ኣብ እግሪ መስቀል ወዳ ኮይና ንሓዋርያ ዮሓንስ ወዳ ክኸውን ትቅበሎ ኣብ ምወዳእታ ከኣ ድሕሪ ትንሥኤ ጸላዪት ኣደ ቤተ ክርስትያን ኮይና ሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ዕለተ ጰራቅሊጦስ ኣብ ርእሶም ከምዝወርድ ትገብር፣ ስለዚ ኩልና ኣተናናን ጠመተናን ናብኣ ገርና ኣብ እናታዊ ምክልኻላ ኰና ኣብ እንገብሮ ዝኾነ ጉዕዞ ብሓዲስ ምስኣ እንደገና ንጀምር፣’ እንክብሉ ከምቲ ዮሓንስ ሓዋርያ ዝገበሮ ወትሩ ምሳና ሒዝና ንገዛና ክነእትዋን ምስኣ ክንጐዓዝ ድሕሪ ኣዘኻኺሮም ፍሉይ እጃም ሥራሓ ከምዚ ክብሉ ገሊጾም፣
ቀንዲ እጃም ሥራሕ ማርያም ኣብ መንጎ ወዳ ኢየሱስን ምስ ገበታ ጸገሞም ዘለው ደቂሰብን ኰይና መንጎኛ ትኸውን፣ ክእለት ኣደ መጠን ክሳብ ዘፍቀደላ ከኣ ተማልድ ንኩሉ ጸገማት ደቂ ሰባት ናብ ወዳ ተቅርብ ምናዳ ከኣ ናይቶም ድኹማትን ጽጉማትን ጸገም ተቅርብ፣ ኣብቲ ሎሚ ዝዝከር ዓለምለኸ ዕለተ ሰላም ቀንዲ ንዝክሮም ከኣ እዚኦም ድኹማትን ጽጉማትን ንብሎ ኮይኑ ከም መሪሕ ሓሳብ ‘ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቊባን፣ ኣብ ምድላይ ሰላም ዝርከቡ ደቂተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን` ይብል፣ ኣብዚ እውን ሎሚ ደጊመ ናይዞም መጻኢኦም ሰላም ክኸውን ሃንቀው ዝብሉን ዝምህለሉን ኣሕዋትን ኣሓትን ድምጺ ኮይነ እዛ ዝደልይዋ ዘለው ሰላም መሰል ናይ ኩልና እዩ እብል ኣሎኹ፣ ብዙሓት ካብዚኦም ኣብቲ ነዊሕን ሓደገኛን ዝኾነ ጉዕዞ ንሰላም ክደልዩ ሕይወቶም ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘውረዱ ክንደይ ድኻምን ስቃይን ዝተቀበሉ እዮም፣ ኣብዚ ሓዲሽ ዓመት ንስለሰላም ብልግሲ ክትሰርሑን ዓለምና ተሓጋጋዝን ተቀባልን ከምዝኸውን ክትገብሩ በዓል ተስፋ እየ፣ ሓደራ ነዛ ተስፋ እዚኣ ከይተጸልምትዋ፣ ነቲ እዞም ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቊባን ክረኽብዋ ሃረር ዝበልዋን ብሰላም ክነብሩ ተስፋ ዝገበርዎን ንከይጽልምት ኩሎም ብሓባር ሲቪላውያን ተቅዋማትን ናይ ኲስኰሳ ትካላትን ናይ ቤተክርስትያን ግብረሰናይ ኣገልግሎታትን ስለሰላም ክሰርሑን ክቃለሱን ሓደራ እብል፣ ንዚ ሓዲስ ዓመት ከኣ ናብ ሓለዋ እመ ኣምላክ ነማዕቊብ ንሳ ከኣ ወዳ ነዛ ዓለምና ሰብ ዝነብረላን ምትሕግጋዝን ምቅባል ሰባትን ዝመለለዪኣ ክገብረልና ተማልደልና እንክብሉ ኣስተምህሮም ኣቅረቡ፣


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 5 ጥሪ 2018 ዓ.ም. ማንም ዘይተጸበዮ መደብ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ኣብ ናይ ሕጻናት ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ከምዘካየዱን እዚ ኣብቲ ቤት ሕክምን ሕጻናት ዘካየድዎ ምብጻሕ ከምቲ ኣብ ቅዱስ ፍልዩ ናይ ምሕረት ዓመት ኣብ ዕለተ ዓርቢ ዝፍጽምዎ ዝነበረ ምሕረት እግዚኣብሔር ዝምስክር ግብረ ኖልዎ ዘዘኻኽር ምዃኑ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኣመደዮ ሎሞናኰ ካብ ዘመሓላለፍዎ ጸብጻብ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ቅዱስነቶም ኣብቲ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ በጺሖም ኣብ ዝተፈላለዩ ናይቲ ቤት ሕክምና ጨንፈር መውሃቢ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ዝርከቡ ሕጻናትን ወለዳቶም እናተዘዋወሩ በጺሖምን ሓዋርያዊ ቡራኬ ከምዝሃቡን ኣመደዮ ሎሞናኰ ሓቢሮም፥ ብላቲን ስርዓት ዕለት 6 ጥሪ ዝበዓል እቶም ኮኸቡ ብምብራቕ ርእዮም ነቲ ዝተወልደ ሕጻን ክሰግድሉ ዝመጹ ሰብ ጥበብ ዘርአይዎ ኣምልኾን ስግደት ዘቃልሕ እግዚኣብሔር ኣብ ልዕሊ ሰብ ናይ ዘለዎ እምነት መርትዖ ኣብ ዘረጋግጽ በዓለ ግልጸት ዋዜማ ዝፈጸምዎ ማንም ዘይተጸበዮ ነቲ ቤት ሕምክናን ኣብኡ ንዝርከቡ ህሙማን ሕጻናትን ወለድን ኣባይቲ ስድራ ህሙማን ሕጻናትን ናይቲ ቤት ሕክምና ኣመሓደርትን ሰብ ሙያ ክንክን ጥዕናን መላእ ሰራሕተይናታትን ዓቢይ ህያብ ምዃኑ ናይቲ ቤት ሕክምና ኣደ መንበር ማሬላ ኤኖክ ምስ ራዲዮ ቫቲካን ድሕሪ ምብጻሕ ቅዱስ ኣቦና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ይገልጻ።
እዚ ኣብ ከተማ ሮማ ዝርከብ ዓቢይ ናይ ሕጻናት ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ኣብ 1978 ዓ.ም. ብሓልዮት ር.ሊ.ጳ. ጳውሎስ ሻድሻይ ዝተመስረተን ምዃኑ ኤኖክ ሓቢረን፥ ዝተፈላለዩ ውሽጣዊ ኅብረ ስነ ሕምና ኣገልግሎት ዝወሃበሉ ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ ሕጻናት ዝእለዩሉ ዝተማልኤ ሕክምና ዝረኽቡሉን ገና መድሃኒት ብዘይተረኸበሎም ዝተፈላለየ ዓይነት ሕማም ዝተጠቕዑ ሕጻናት ዝእለዩሉን ስነ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ኣብ ምያዊ ብቕዓት ጥራሕ ዝተሓጽረ ዘይኰነ ሰብኣውን መንፈሳውን ባህርይ ዘለዎ ምሉእ ኣገልግሎትን ብሓፈሻኡ ኵለንተናዊ ማለት ሰብኣውነት ዘማእከለ ኣገልግሎት ዝወሃበሉ እዩ እንክብላ ዘካየድኦ ቃለ መሕትት ዛዚመን።