text:
ኣብ ፍልጠት ዝተመስረተ ቑጠባን ማሕበረሰብን ትግራይ ምህናፅ- ንቕድሚት ምጥማት፤ ሓዱሽ ኣተሓሳስባን ስትራተጂካዊ እመታን
ኣብ ዓለም ለኸ ማሕበር ምሁራት ተጋሩ (ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ) ዝቐረበ።
ዓቢይ ኮንፈረንስ ትግራይ
ሓምለ 11 – 15፣ 2010 መቐለ፤ ኢትዮጵያ
ብዶክተር መሓሪ ታደለ ማሩ
(ኣብ መኽፈቲ ዝቐረበ መማያጢ ፅሑፍ)
መእተዊ
ኣብ እዚ ንክልለይ ትግራይን ንሃገረይ ኢትዮጵያን ኣብ ማሕበራዊ፤ ቁጠባዊን ፖለቲካዊን ምዕባለታት ናይ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ኣገዳስነት ዝተረድአን ከም መልዐሊ ዝወሰደን መድረኽ ክሳተፍ ብምኽኣለይ ኣዝየ ሕጉስ እየ፡፡ ብፍላይ ድማ ዝተሰከሞ ዕዳ ማሕበረሰብ ንምኽፋል ክብል ብዝተጣየሸን: ካብቶም ዓበይቲን ናፃን ዝኾኑ ማሕበራት ሙሁራት ሓደ ብዝኾነን ዝተዳለወ ምዃኑ ድማ ተወሳኺ ታሕጓስ ዝህበኒ እዩ፡፡ ከም ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ ዝኣምሰሉ ውዳበታት ንምሁራዊን ሳይንሳዊን ዘተታት ብምስፋሕ ንሃገርና ኢትዮጵያን ንክልልና ትግራይን ፍሉይ ኣበርክቶ ክህልዎም ከምዝኽእል ከዓ እምነተይ እዩ፡፡
ብዝዓበየ ግና: እዚ ምትእኽኻብ ተወለድቲ ካብ እዚ ዝሓሸ እዋን ክመርፅእ ኣይምኸኣል ነይሩ፡፡ እዚ እንቲ ምንታይ፡ ክልልና ይኹን ሃገርና ካብኡ ሓሊፉ ድማ ዞባና ኣብ እዋን ስግግር ስለዘለዋ እየን፡፡ ባህርያዊ ኮይኑ፡ እዋን ስግግር ብተቐያያርነት፤ናህርን ኣቐዲምካ ብዘይግመቱ ኩነታትን ምዕባለታትን ዝተመልአ እዩ፡፡ ብተወሳኺ፡ እዋን ስግግር ኣብ ቐራና መገዲ ፖሊሲ ዝገድፈካ ስለዝኾነ ብውነ ዝሕንፀፁ ፖሊሲታት ኣቢልካ ንዋሕዚ ተርእዮታት ክትገንሕ ኣገዳዲ ይገብሮ እዩ፡፡ ስለዝኾነ እውን እዩ እዚ ዓቢይ ኮንፍረንስን ዝርርባትን ኣማራፂታት ፖሊሲታት: ንትግራይ ኣዚዩ ኣብዘድልያ ትኽክለኛ እዋን ዝመፀ እዩ ክንብል እንግደድ፡፡
ኣብ እዚ ካብ ጓሓቱ፡ ብዛዕባ ባዕለይ ብዘየማትእ ክገልፆ ዝደልዮ ኣለኒ፡፡ ንሱ ድማ ኣብ ኢትዮጵያን ከምኒ ኤርትራ ዝበላ ጎረባብታን ብሓፈሻ ድማ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ውሑስ ሰላም ክመፅእ ዓቢይ ድልየት ምስዘለዎም ሰባት ዘፀንብር መርገፅ ዘለኒ ምዃኑ እዩ፡፡ ሰላማዊ ፍታሕ ጎንፂ ኢትዮጵያን ኤርትራን ቕድም ቐዳድም ዘርብሖ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ኣብቲ ዞባ ንዝነብሩ ህዝብታትን እዩ፡፡ ፈሊና ክንርኢ እንተኾይና ድማ እዚ ሰላም፡ ኵናት ክልቲኤን ሃገራት ዘስዐቦ ኪሳራ ብዝያዳ ንዝተሰከሙ ነበርቲ ኸባቢ ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ማለት ድማ ንትግራይን ዓፋርን ብዝበለፀ ዘርብሕ እዩ ክኸውን፡፡ ንሕና ድማ እዚ ክውን ክኸውን ኣብዝህሊ ፃዕሪ ብፂሒትና ክነወፊ ግድን እዩ፡፡
እዚ ፅሑፍ ኣብ ናተይ ሙያዊ ተሞክሮ ዝተሞርከሰ እዩ፡፡ ንምግላፅ ዝኣክል፡ ተሞክሮታተይ ኣብ ዓለምለኻዊ ምኽባር ሰብኣዊ መሰላትን ሕጊ ሰብኣዊ መሰላትን እንትኸወን፤ እዚ ድማ መሊሱ ኣብ ጉዳያት ሰላምን ፀጥታን ፓን ኣፍሪካ ብዘዋህለልክዎ ተሞክሮ ዝምገብ እዩ፡፡ ከም ውልቂ እምነተይ ድማ፡ ምኽባር ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምህናፅ ውሕስ ሰላም፤ ህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ሓቓፊ ምዕባለን ከም መሰረት ኮይኑ የገልግል እዩ፡፡
እዚ ምስበልኩ፤ ነቲ ኣብ ሞንጎና ክህሊ ዝግብኦ ምይይጥን ነቲ ይበሃል ዘሎ ስግግርን ከመይ ክነተኣናግዶ ከምዝግባእ ዘለኒ ርእይቶ ምክፋል ቐዳምነት ክህቦ ይደሊ፡፡ ቕድም ቐዳድም፡ ኣብ ሕሉፍ ኣድሂብና ምስትምሳልን ምፅብፃብን ዘርክበልና ዋላ ሓደ ከስቢ ዘይምህላዉ ምርዳእ ይጠቅም እዩ ይብል፡፡ ብምዃኑ እውን ኣብ እዚ ፅሑፍ ኣብ መፃኢ እየ ከድህብ፡ ናይ ሕሉፍ እንተልዒለ ድማ እቲ ክርከብ ዝኽእል ትምህርቲ ከይተርፈናን ኣብ ጥቕሚ ክውዕልን ምእንታን ጥራሕ እዩ፡፡ ግዳያት ሕሉፍ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ብዝምልከት፡ ብዘየዳግም ነቲ ጉዳይ ዓፂና ኩሉ ንቕድሚት ክጥምትን ኣብ መፃኢት ትግራይን ኢትዮጵያን ግቡእ እጃሙ ከወፊን ክንገብር ይግባእ፡፡ ካልኣይ፡ ናይ ‘ተስዓራይትን ተኸቢብና ኣለናን ዝዓይነቱ ስነኣእምሮ’ ዘበግሶ ዕርዲ ናይ ምሓዝ ‘ዝንባለ ተነፅሎ’ ወጊድ ክንብሎ ይግባእ፡፡ ከም እዚ ዓይነት ኮንፍረንስ እቲ ዝዓበየ ጥቕሙን ከስቡን ንብድሆታት ብርግኣት ፈሊኻ ናይ ክተቐምጥን ብመንፅሮም ድማ ፍታሓት ክትዝርዝርን ዘኽእል ብምዃኑን እዩ፡፡ ልዕሊ ኩሉ: ንህዝብና ልሳን ክንኾኖን ምስ ንማዕርነትን ሰብኣዊ መሰላትን ጠጠው ዝበሉ ገስገስቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ህዝብና ክነራኽቦ ኣለና ይብል፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ህድእ ዝበለ ትንታነ፤ ስትራቴጂካዊ ምልከታን ንቕድሚት ኣማዕድዩ ዝእምት ቑመናን ክህልወና ይግባእ፡፡
ሰለስተ ‘መነፅራት’ ኢለ ዝፅውዖም ሜላታት እናተጠቐምኩ፡ ማለት ድማ ኣብ ብርኪ ሕገ-መንግስቲ፤ ክልላዊ መንግስቲ ከምኡ እውን ኣብ አተገባብራ እናድሃብኩ ትንታነይ ክቕፅል እዩ፡፡ እቲ ትንታነ ድማ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካን ኣብ ኢትዮጵያን ከምኡ ድማ ኣብ ብድሆታት ስግግር ዝጠመተ እዩ ክኸውን፡፡ ብተወሳኺ ምእንተ ዕውት ስግግር ኣብ እዋን ስግግር ብውነ ክእለዩ ዝግብኦም ጉዳያት እዚ ፅሑፍ ክድህስስ እዩ፡፡ እዚ ኢልና፡ ንትግራይ ተጋሩን ዘጓንፍዎም ፈተናታትን ፀጋታትን እውን ፈሊና ክንርኢ ኢና፡፡ እቶም ቀንዲ ናይ እዚ ፅሑፍ ሕቶታት ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፡፡
• ከም ሃገር ናበይ ገፅና ንኸይድ ኣለና?
• ከም ክልላዊ መንግስቲን ህዝብንኸ ናበይ ገፅና ንኸይድ ኣለና?
• ንትግራይን ተጋሩን ይገጥሙና ዘለዉን ንሓዋሩ ዝገጥሙናን ፈተናታት ኣየነቶም እዮም? ዝብሉ እዮም፡፡
ዋላ’ኳ ንኩሎም ሕቶታት ክንምልስ እንፍትን እንተኾና፡ ናይ እዚ ዓቢይ ኮንፈረንስ ቴማ ኣብ ግምት ብምእታው ኣብተን ናይ መወዳእታ ክልተ ክነድህብ ኢና፡፡ እተን ናይ መወዳእታ ክልተ ሕቶታት ዝበለፀ ኣገደስቲ እየን፡ እዚ ኮንፈረንስ ብዛዕባ ትግራይ ተጋሩን እስካዕ ዝኾነ፡፡ ብፍላይ ከዓ ኣብ እዚ ዘይሕለፍ ሓቂ እንተሃለወ ዕድል መፃኢት ትግራይ ኣብ ኢድ ተጋሩ ክነሱ ናይ ኢትዮጵያ መፃኢ ዕድል ድማ ኣብ ትሕቲ ቑፅፅር ኢትዮጵያውያን እዩ፡፡ ኣብ መፃኢ ክህሊ ዝኽእል ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታውን ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ኣሽኪልናን ነዞም ዝስዕቡ ሓፈሻዊ መደምደምታት ድማ ክንወስድ ይፎቱ፡፡
1. ኣብ ዞባና ዘሎ ስግግር ዝግለፀሉ ባህሪ እንካብ ኣብ ልዕሊ ሽበራ ዝነበረ ኣድህቦ ተቐይሩ ናብ ኣብ ሞንጎ ዓበይቲ ሓይልታት ዓለምናን ዞባናን ናብ ዝህሊ ንሕንሕ ዘድህብ ምዃኑ እዩ፡፡ እዚ ድማ መሊሱ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ንዝህሊ ኣሰላልፋ ሓይልታት ዝቕይር እዩ ክኸውን፡፡ ብደረጃ ሃገር ዘሎ ስግግር ዝግለፀሉ ባህሪ ድማ ናብ ዘበነ ድህረ-ኢህወደግ ምእታውናን፡ ንኩሉ እተሳትፍ ክልል ትግራይ ምስኡ ተኣሳሲሩ ድማ ናብ ሓቋፊ (ሓዋሲ) ዲሞክራሲን መስርሕ መድብለ ፓርቲ ዲሞክራሲን ስግግር ዝገበረት ክልል ክትኸውን ግድን ይኸውን ምህላዉን እዩ፡፡
2. ኣብ ኢትዮጵያ ዝህሊ ስግግር ሕልኽላኽ ዝበዝሖ እዩ ክኸውን፡ ተስፋኡ ግና ዝፀልመተ እዩ ኢልና ኣይንልዓልን፡፡ ናይ እዚ ሓዱሽ ናይ ትግራይን ኢትዮጵያን ወለዶ ታሪኻዊ ብድሆ ክልቴኣዊ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ብሓደ ገፅ ንሑሉፍ ጉዕዞ ከመይ ትትርጉሞን ትርድኦን እንትኸውን፡ ብካልእ ገፅ ድማ ኩሉ ዝቕበሎ ናይ መፃኢ ራእይ ከመይ ክትቐርፅ ትኽእል ዝብል እዩ፡፡ ኣብዚ ዘይከሓድ፡ ኣተራጉማ ታሪኽና ክትዕ ዝመልኦን ነስሳቱ ዝጓነፅን ምዃኑ እዩ፡፡ ንመፃኢት ኢትዮጵያ ዘለውና ትምኒታት ድማ ዘይተወሃሃዱ ኣዝዮም ብዙሓት እዮም፡፡ እዚኦም ኩሎም ዝተፈላለዩ ትምኒታት ኣብ ውሽጢ ኣብ ምርድዳእ ዝተመስረተ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ፌድራላዊት ኢትዮጵያን ክነተኣናገዶም እነኽእሎም እዮም፡፡ ካብ ናይ ቐረባን ርሑቕን ታሪኽና ንሰላማዊ ምትእንግጋድ (accommodation) ከመይ ነምፅኦ ኣብዝብል ትምህርቲ ክንወስደሉ ንኽእል ድማ ኢና፡፡ ብፍላይ ከዓ ፍፁማዊ ኢትየጵያዊነት ይኹን ዓብላልነት ኣብዝሓ ውሕስ ሰላም ከምፅኡ ከምዘየኽእሉ ንምርድኡ ኣፀጋሚ ኣይኮነን፡፡
ከም ተርእዮ ኣብ ኢትዮጵያ እናተቐልቐሉ ዝቕፅሉ ፈተናታት ክህልዉ እዮም፡ እዚኦም ድማ ኣብ ከባቢ ወሰናት ዝህሊ ጎንፂ፤ ዶብ ዝምልከት ግርጭት፤ ዓመፃት፤ ምፍራስ ስርዓትን ሕጊን ከምኡ እውን ዓፈናን ምጉናይን (discrimination) ካብኡ ሓሊፉ ድማ ናይ ሕድሕድ ውግእን ምብትታን ፌድራል ትካላትን እዮም፡፡ ነዚኦም ዝተዘርዙ ጥፍኣታት ክንከላኸል ምስእንኽእል መፃኢ ተስፋ ኢትዮጵያ ብሩህ ክኸውን ምዃኑ እሙን እዩ፡፡ እቲ እናበልናዮ ዝመፃእና ስግግር ምእንታን ክዕምብብ፡ ዲሞክራሲያዊ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ፌድራሊዝም ሰፊሕ ቦታ እናህብና ኣብ ሓቀኛ ድልየታት ተመስሪትና ኣብ ሞንጎ ፌድራል መንግስቲ፤ ብሄራዊ ክልላት፤ ኸባቢታትን ብሄረሰባትን ምዑርይ ሚዛን ምፍጣር ይግባአና፡፡ ምእንቲ እዚ ኣብ መወዳእታ ገፃት እዚ ፅሑፍ ናይ ለውጢ ሓሳባት ከቕርብ ኢየ፡፡
3. ኣብ እዚ እዋን እዚ ለውጢ (ሪፎርም) ትግራይ ካብ እዞም ዝቕፅሉ ምኽንያታት ዝነቕሉ ዓበይቲ ፈተናታት ክገጥመዎ እዮም፡፡ እቲ ቐዳማይ ካብ ውሽጢ ዝፍልፍል ምኽንያት፡ እዚ ማለት ድማ ኣብ ትግራይ ዘሎ ልሂቅ ኣማዕድዩ ዝጥምት ስትራቴጂካዊ መሪሕነት ካብ ዘይምዃኑ ዝተልዓለ እዩ፡፡ እዚ ድማ በቐንዱ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ይምልከት፡፡ እቲ ካልእ ምኽንያት ድማ ዘይዲሞክራሲያዊ ዝንባለን ሆሆታዊነትን ኣብ ኢትዮጵያ ምዕሳሉ እዩ፡፡ ናይ እዚ መግለፂ ድማ ብሽም ኢትዮጵያዊነት ዝዝመር ፍፁማዊ ኣሃዳዊነት እዩ፡፡ ነዚ ጉዳይ ዝበለፀ ጭቡጥ ንምግባር ዝኣክል ምስ ምጉዳል ስርዓተ ሕጊን ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ-ኢትዮጵያዊነት፤ ፀረ-ዲሞክራሲን ማዕኸን ንቕዘተን ገይርካ ናይ ምስኣል ጉዳይ ዘይሕለፍ ግልፂን ህልዊን ፈተናታት አናኾኑ ምኻዶም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ዘለናዮ እዋን ስግግር ምፅናት ዘርኢ ክህሊ ድልየት ዘርአዩን ከበግሱ ዝደልዩን ወገናት ምህላዎም ድማ ኣብ ግምት ዝኣቲ እዩ፡፡
4. ንኣብ ትግራይ እንርከብ ኢትዮጵያውያን እቶም ዘለውና ኣማራፅታት ዘየማትኡ እዮም፡፡ ስዑራት ክንኸውን ክንመርፅ ንኽእል ኢና: ምስዚ ተኣሳሲሩ ንዘሎ ህልዊ ኩነታት ነፂግና ንርእስና ናብ ወሰን ክንሽምም ከም ከም ኣማራፂ ክንሕዝ ንኽእል ኢና፡፡ ብካልእ ገፅ ድማ ንቕድሚት እንርኢ፤ ተዓፃፀፍትን ንጡፋትን ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ምህናፅ ዲሞክራሲያዊትን ሕገ-መንግስታዊት ፌድራላዊ ሃገርን ንመሰልና ናይ ምጥባቕ ኣማራፂ እንወስድ እውን ክንኸውን ንኽእል ኢና፡፡ ምእንቲ ኩላኩሉ ግና ዝሐሸና፡ ንቕድሚት እንጥምት፤ እንነጥፍን ሓዱሽ ኣተሓሳስባ እነተኣናግድን ምዃና እዩ፡፡ ብዝኾነ፡ ዲሞክራሲያዊት ትግራይ ንዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ ኣበርክቶ ክህልዋ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ትግራይ ቕድሚ ምስ ካልኦት ሓይልታት ዘተ ምግባራ ንውሽጣ ጠሚታ ምስባዕላ ዘተ ክትገብር ይግብኣ፡፡
ብተወሳኺ እዞም ዝስዕቡ ሓሳባት ከሰጉም ይደሊ፡፡
1. ምእንታን ኢትዮጵያ ርግዕቲ ዲሞክራሲያዊትን ብልፅግትን ክትከውን እዚ ሕዚ ዘሎ ከይዲ ስግግር ብዓሚቕ ትካላዊ ለውጢ ክድገፍ ይግባእ፡፡ ከምቲ ብዙሓት ቕኑዓት ኢትዮጵያውን ክሰግምዎ ዝፀንሑ፡ ኢትዮጵያ ውዓል ሕደር ዘይብሃል ንኩሉ ዘማእኸለ ትካላዊ ሃገራዊ ልዝብን ዕርቅን የድልያ እዩ፡፡ እዚ ትካላዊ መስርሕ ናብ ሰላማዊት ዲሞክራሲያዊትን ብልፅግትን ኢትዮጵያ ኣብ ዝግበር ስግግር ወሳናይ መስርሕ እዩ፡፡ ኣብ ሕሉፍን ኣብ ዘለናዮ እዋንን ዝነበረን ዘሎን መንግስታዊን ዘይመንግስታዊን ዓገባዊ ስርሒታት ክምርመሩን ንሕዝቢ ግልፂ ክግበሩን ይግባእ፡፡ ንዕውት ሃገራዊ ልዝብን ዕርቅን ከም ቅድመ ኩነት ዝውሰዱ ከዓ ብምልኣት ዝተፀንዑ ንድፊ ለውጢን ትካላዊነት መስርሕን ምዃኖም ግልፂ እዩ፡፡ እዚ ኮይኑ፡ ንኩሎም ተዋሳእቲ ፖለቲካ ሓቚፍካ ምዃድ የድሊ፡፡ ንኣፈፃፅማ ውፅኢታት እቲ ልዝብን ድሕሪ ምትግባሩ ከዓ ኣብ ፖለቲካ ባህልናን ህዝባዊ ትካላትናን ዝፈጠሮ ፅልዋ ምግምጋምን ምምዛንን ዘፍቅድ መቓን (framework) መስርሕ የድልዩ እዩ፡፡ ከምዚ ዝኣምሰለ ኣብ ትካላዊነት ዝምስረት ሃገራዊ ዘተን ዕርቅን ኣብ ትሕቲ ሓደ ናሕሲ (ceiling) ንኩሎም ዝንባለታት ፖለቲካ ከተኣናግድ ኣለዎ፡፡ ዘተኣማምንን ምህዞ ዝተመልኦ ስርዓት ዘተ ኮይኑ ንኩሎም ብድሆታት ምኽክር ዝግበረሉ መድረኽ ክኸውን ድማ ይግባእ፡፡ እዚ መድረኽ ሃገራዊ ርድኢት ዝፍጠረሉን ንትካላዊ ለውጢ ጭቡጣት ተግባራዊ ሓሳባት ዝብርከተሉን ኮይኑ ዘገልግል እዩ፡፡
2. ከም ኩሎም ማሕበረሰባት: ማሕበረሰብ ትግራይ ዝርባሕ እንካብ ኣብ ሓባራዊ ርድኢት ዝምስረት ህገመንግስታዊ ስርዓት እዩ፡፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ካብ ዝርኣየሉ ሕሱም ናይ ሕሉፍ ፖለቲካ ዝተናገፈ መስርሕ ክድልድል ኣለዎ፡፡ ምእንቲ እዚ ድማ ትግራይን ተጋሩን ምስ ካልኦት ገስገስቲ ሓይልታት ማዕርነት ኢትዮጵያ ኮይኖም ሓበራዊ ርድኢት ዝነገሶ ልሕሉሕ (loose) ፌድራላዊ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ክህነፅ ክቃለሱ ይግባእ፡፡ ኩሎም ገስገስቲ ኢትዮጵያውያን ነንርእሶም ክራኸቡን ብኡ ኣቢሎም ኣብ ሕሉፍን ዘለናዮ እዋናትን ኣብ ዘሎዉ ጉዳያት ሃገር ክዛተዩ ይግባእ፡፡ በዚ ኣቢሎም ተጋሩ ተርኦም ብድፍረት ምስ ዘነፀሩ ወገናት ስምረት ክፈጥሩ ይግባእ፡፡ እዚ ሓባራዊ ምትእስሳር ኣብ ሞንጎ ንሰላም፤ ንክልቲኣዊ ምክብባር፤ ንማዕርነት፤ ንዲሞክራሲ፤ ንዘላቒ ልምዓትን ምውጋድ ንቕዘትን ክኸውን ኣለዎ፡፡
3. ኣብ ትግራይ ኣብ ዘሎ ኩነታት ብፍሉይ ክነድህብ እንተኾይና ድማ ዘገድሸና ዓቢይ ክልላዊ ዋኒን ኣሎ፡፡ ዋኒን ክልላዊ ትግራይ መንግስቲ ክኸውን ዘለዎ ኣብርሆት ዘለዎ ትግራዋይ ልሂቅ ምፍጣር እዩ፡፡ እዚ ልሂቅ ንምግምማዕ ብኣግኡ ዝነፅግን እንካብ ምሽጥሻጥ ዝርሓቐን እዩ ክኸውን ዘለዎ፡፡ ብተወሳኺ ናይ ዕላማ ሓድነት ዝፈጠረን ዘድንፍዐን ልሂቅ ምዃኑ ድማ ናይ ግድን እዩ፡፡ እዚ ብዓል ኣብርሆት ልሂቅ፡ ኣብ ሃገራዊ ኩነታት እትነጥፍ ዋዒ ዘለዋ ክልል ክትህሊ ዘኽእል ራእይ ዝሰነቐን ንድሕሪት እናራእየ ዘይቑዝምን እዩ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ሃገራዊ ፖለቲካዊን ኢኮኖሚያዊን ህይወት ክዋሳእ ዝኽእል ክኸውን ይግባእ፡፡ ልሂቅ እቲ ክልል ናይ ዝተፈላለዩ ባህልታት ጥምረት ዝኾነት ገስጋሲት ሓዳሽ ኢትዮጵያ ኣብ ምፍጣርን ምድንፋዕን መራሒ ተዋሳኢ ክኸውን እቲ ክልል ራእይ ክሕዝ ኣለዎ።
4. ኣብ እዚ ጉዳይ እዚ መንግስቲ ክልል ትግራይ ንካልኦት መንግስታት ክልል ኣብነት ክኾነሉ ዝኽእለሉ ኣጋጣሚ ኣሎ፡፡ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ንኩሉ ዘውገ ፖለቲካ ዘተኣኻኽብ ክልላዊ ዋዕላ ዘተ ብህፁፅ ክፅውዕ ይግብኦ፡፡ እዚ ንኩሉ ዝሓወሰ ዋዕላ ናብ ድልዱል ትካላዊ ለውጢ ብምምራሕ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ኣብ ትግራይ ውሽጥን ካብ ትግራይ ወፃኢን ብዘሎ ትግራዋይ ሰፊሕ ተቐባልነትን ደገፍን ከረጋግፅ ዘፍቅደሉ መገዲ እዩ፡፡ ብደረጃ ሃገር ኣዎንታዊ መርኣያ ክኸውንን ምሕደርኡ ምሉእ ተቐባልነት ክህልዎን ምእንታን እቲ ክልላዊ መንግስቲ ሓቃዊን ኣብ ክእለትን (meritocracy) ተቐባልነትን ዝምስረት መረፃ ብዝቐልጠፈ ኣብ ትግራይ ከካይድ ይግባእ፡፡ እቲ ክልል ኣብ ሕጊ መረፃ ኢትዮጵያ ንዘሎ አንቀፅ 28 ተወኪሱ ቕድሚ 2012 መረፃ ከካይድ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ብብርኪ ክልል ዝህሊ ዘተ ፖለቲካ ንትግራይ ዝረብሕ፡ ንኩሉ ዘወሃሃደ ራእይ ንኽህልይ ዝገብር ጥራሕ ዘይኮነስ ካብኡ ሓሊፉ ብደረጃ ሃገር ንዝህሊ ዘተ ዕርቀ ሰላም ናይ ርእሱ ኣበርክቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ፡፡ ተመሳሰልቲ ዋዕላታት ዘተ፤ ሓቂን ዕርቅን ኣብ ካልኦት ኸባቢታት እውን ከምኡ ክህልዉ ሃገራዊ ኣጀንዳ ክቕረፅ የላዓዕል ድማ እዩ፡፡
5. ብሓደ ገፅ፡ ናይ ተጋሩ ሰብኣዊ ድሕነት ክድልድልን ክረጋገፅን ምእንታ፡ ብካልእ ገፅ ምእንተ ምጥንኻር ዲሞክራሲን ልምዓትን ክልል ትግራይ ኣብ ሓሙሽተ መሳለጥያታትን (enablers) መደንፋዕቲ ሓይልን (multipliers of power) ንፁር ስትራቴጂካዊ ኣጠማምታ የድሊ፡፡ ብፍላይ ሙሉእ መንግስታዊ ባህርይ ዘለዎ ክልላዊ መንግስቲ (de facto state) ክህሊ ይግባእ፡፡ እንትዝርዘሩ ድማ ኣዐርዩ ዝሰልጠነን ዝተምሃረን ሓይሊ ሰብ ክህልዉ ምግባር፤ ኣዝዮም ዝሰልጠኑ ተወለድቲ ካብ ቦታ ቦታ ክንቀሳቐሱ ዘኽእሎም ዝተሳለጠ ዕድል ክረኽቡ ምግባር፤ ተንቐሳቓሳይ ሃፍቲ ምፍጣር፤ ኣብ ሃገር ንዝህሊይ ዘይተርፍ ንዝመስል ናይ ንሕንሕ ፖለቲካ እኹልን ንቑሕን ምድላው ምግባር፡ ኣብ ሚድያን ዘፈር ፋይናንስን ምድሃብ እዮም፡፡
እስቲ ስግግር ካበይ ናበይ እዩ ንዝብል ሕቶ ፍትሕትሕ ኣቢልና ንርአ፡፡ ንቐደም ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ንዘሎ ስግግር ካብኡ ቐፂሉ ብደረጃ ሃገር ንዘሎ ኣብ መወዳእታ ድማ ኣብ ትግራይ ንዘሎ ስግግር ንፈትሽ፡፡
ቐርኒ ኣፍሪካ ኣብ እዋን ስግግር፡ እንካብ ኵናት ፀረ-ሽበራ ናብ ስትራቴጂካዊ ንሕንሕ ዓለም ለኻዊ ሓይልታት
ብደረጃ ዞባዊ ጂኦ ፖለቲካ፤ ሎሚ ኣብ ምዕራፍ ድሕረ ኵናት-ሽበራ ብዕሊ ኣቲና ኣለና፡፡ ከም እንዝክሮ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት፡ ብኣሜሪካ ዝምራሕ ኣንፃር ምስፍሕፋሕ ኮሚዩኒዝምን ደንበ ሶቭየት ሕብረትን ብሰንኪ ዝተፈነወ ስትራቴጂካዊ መጥቃዕቲ ብበዝሒ መፀውዒኡ ‘ምዕጋት’ ወይ ድማ ኮንቴይንመንት ናብ ዝበሃል ስትራቴጂ ዓለምና ኣትያ ምንባራ ይዝከር፡፡ ብኣሜሪካ ዝተገንሑ ኩሎም ምህዞታትን ምትእኽኻባትን ቐንዲ ታኼልኦም ‘ምዕጋት’ ንዝበሃል ፓሊሲ ማእኸል ዝገበረ እዩ ነይሩ፡፡ ከምዝፍለጥ እውን ናይ 1966 ወያነ ኢትዮጵያ፡ ሃገርና ምስ አሜሪካ ዝነበራ ምሕዝነት በቲኹ ናይ መንግስቱ ሃይለ ማርያም መንግስቲ ብ1983 እስካብ ዝውደቐሉ እዋን ናብ ደንበ ሕብረት ሶቭየት ፀንቢርዋ ፀኒሑ እዩ፡፡ ኣብ ኣፍሪካ ልዕልነት ንምርካብ ንስትራቴጂካዊ ረብሓ ክብሉ ሓያላት መንግስታት ዝገበርዎ ንሕንሕ ነዚ ለውጢ መንግስቲ ኣቀላጢፍዎ እዩ፡፡
ድሕሪ ምብቓዕ ዝሑል ኵናት፡ ብፍላይ ድማ ድሕሪ ምሕያል እስላማዊ ግብረ ሽበራ፡ ኣብ ልዕሊ ግበረ ሽበራ ዝካየድ ቃልሲ ብኣሜሪካ ኣብ ዝምስረት ዝኾነ ግንባር ማእኸላይ ታኼላ ኮይኑ ፀኒሑ እዩ፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ኣብ ልዕሊ ግብረ ሽበራ ዝካየድ ቃልሲ፡ ኣሜሪካን ኢትዮጵያን ኣብ ዝነበረን ምሕዝነት እቲ ቐዳማይ ቦታ ዝነበሮ እዩ፡፡
ሕዚ ድማ ኣብ ዓለም ብሓፈሻን ኣብ ዞባታት ዘለዉ ሓይልታት ብፍላይን ቕድም ክብል ኣብ ኸባቢ ኣፍሪካ ናብ ዝነበረ ንሕንሕ ልእለ-ሓያላን ተመሊሶም ኣለዉ፡፡ ንቻይና እንተወሲድና ኢኮኖሚያዊ ሃለዋታ ኣብ ኣፍሪካ ኣስፋሕፊሓ ትርከብ፡ ንኢትዮጵያን ጂቡቲን ሓዊስካ ማለት እዩ፡፡ ሕብረት ኣውሮፓ እንተወሲድና እውን፡ ንቻይናን ካልኦትን ክተርክበለን ምእንታን ምስ ኣፍሪካ ንዝፀንሓ ምሕዝነት መልክዕ ክተትሕዝ ትኳሻሕ እዩ ዘላ፡፡ ሕቡራት ኣሜሪካ ፀኒሓ ደንጋፂት ብምዃን ቻይና ኣብ ኣፍሪካ ዘለዋ ምስፍሕፋሕ ክትዓግትን ካብኡ ሓሊፋ ድማ ‘እታ እምባይ መን ይወርሳ’ ብዝብል ንቻይና ካብቲ እምባ ክተዕልዋን ኣናእሽቲ ስዳሮታት ትገብር ኣላ፡፡ ንኔቶ (NATO) እውን ከምኡ፡ ብምኽንያት ሊቢያ ምስ ሃገራት ኣፍሪካ ተፈጢሩ ንዝፀንሐ ሓጓፍ ርክብ ናይ ምስትኽኻል ዕላማ ሒዛ ኣላ፡፡ ካልኦት ኣገደስቲ ሓይልታት ዝበሃላ ከም እኒ ራሽያ፤ ጃፓን፤ ህንዲ፤ ኢራን፤ ቱርኪ፤ እስራኤል፤ ስዖዲ ዓረቢያ፤ ሑቡራት ዓረብ ኢምሬትስን ቓጣርን ዝኣምሰላ ሃገራት ምስ ኣፍሪካ ፖለቲካውን ኢኮኖሚያውን ሓድነት ክፈጥራ ይፅዕራ ኣለዋ፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ገሊአን ኣብ ኢደን ዘሎ ወትሃደራዊን ፋይናንሳዊን ዓቕሚ ይጥቀማ ኣለዋ፡፡
ኵናት ፀረ-ሽበራ ንኣሜሪካን ኢትዮጵያን ዘተኣሳስር ውራይ ክኸውን ኣብዘይክእለሉ ብርኪ ተበፂሑ ኣሎ፡፡ ንኢትዮጵያ ጥራሕ ዘይኮነስ እንኮላይ ንቐርኒ ኣፍሪካ እውን ብመላእታ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ኣሜሪካ ምስ ኣፍሪካ ዘለዋ ርክብ ኣንኬል ዝገብር ቃልሲ ፀረ-ሽበራ እንተይኮነስ ምቅሃም ፅልዋ ቻይናን ራሺያን እዩ፡፡ ብሓፂሩ ሎሚ ኣሜሪካ ምስ ሓይልታት ኣፍሪካ ጥምረት እትደልየሉ ምኽንያት ሃገራት ኣፍሪካ ኣብ እቲ ኣሜሪካ ምስ ልእለ-ሓይልታት (ማለት ድማ ምስ ቻይናን ራሽያን) እትገብሮ ንሕንሕ ሓገዝቲ ሓይልታት ክኾንኣ ምእንታን እዩ፡፡
ብዛዕባ ሓዱሽ ስትራቴጂ ምክልኻል እንትዛረቡ፤ ሴክረታሪ ምክልኻል ሃገር ኣሜሪካ ዝኾኑ ጄኔራልጄምስ ማቲስ ኣብ ወርሒ ጃንዋሪ (ጥሪ) 2018 ከምዝስዕብ ኢሎም፡
ኣብ ሞንጎ ልእለ-ሓይልታት ዓለም ዘሎ ንሕንሕ ንኣሜሪካ እቲ ዝዓበየ ኣድህቦኣ እዩ፡፡ ካብ ቻይና እስካዕ ራሽያ ዝተዘርግሑ ዝተፈላለዩ ከለስቲ ሓይልታት ተፃብኦ ክህቅኑልና ምዃኖም ንኣምን፡፡ ነዘን ገበቲ ሃገራት ኣሚነን ዝዋፈራ ሃገራት እውን ብኡኡ ልክዕ ፈተናታትና እየን፡፡ ኮይኑ ግና፤ ንአሜሪካ ዝፈታተኑ ኩሎም ሓይልታት ክፈልጥዎ ዘሎዎም ሓቂ ድማ ኣሎ፡፡ ንሱ እውን ከጥቅዑና ዝፍትኑ ኩሎም እቲ ዝነውሐን ዝኸፍአን መዓልቲ እዩ ክገጥሞም፡፡
ብኡኡ ልክዕ ኣብ ቐረባ ዝወፅአ ሕታም ስትራቴጂ ምክልኻል ሃገር (2018 ኣ.ፈ) ኣብ መጀመሪያ ገፃቱ ዘስፈሮ ከምዝስዕብ ይብል፡፡
“ነቲ ሃገራዊ ስትራቴጂ ድሕንነት እቲ ቐንዲ ብድሆኡ ብሄራዊ ደሕንነትን ኣሜሪካ ከላሲ ሓይሊ ኢሉ ዝፅውዖ ሓይሊ ንነዊሕ ጊዘ ከገልግሎ ብዝኽእል ከምብሓዲሽ ቐሪፅዎ ዝመፀ ሓዲሽ ተናሓናሒነት ሒዙ ቦኽ ምባሉ እዩ፡፡ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ እናተኾልዐ ይመፅእ ዘሎ ሓቂ እንታይ እዩ እንተይልና ቻይናን ራሽያን ናይ ዓብላላይነት ሞዴል ብምኽታል ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር ዓቕሚ እናተጠቐማ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ብኢኮኖሚ፤ ዲፕሎማሲን ድሕንነትን ወሰንቲ ንምዃን ምድላየን እዩ፡፡ እቲ ካልእ ስትራቴጂካዊ ተርእዮ ኣብ ዝኾነ እዋን ክበራበር ዝኽእል ተኽእሎ ዘለዎ፡ ግን ድማ እናደኸመ ይኸይድ ዘሎ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ተመዓራርዩ ዝነበረ ኣሰላልፋ ሃገራት እዩ፡፡ ቻይናን ራሽያን ነዚ ነባር ስርዓት ዓለም ኣብ ውሽጡ ኮይነንን ነቲ ስርዓት እናተበለፃን ከም ስርዓት የዳኽምኦ ኣለዋ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብኡ ናብኡ እውን መትከላቱን ‘ሕገ ዕስለ’ እቲ ስርዓት (Rules of the Road) እውን ከዳኽመኦ ይርከባ፡፡ ” (እቲ ምልክት ሕንፃፅ ናይ እቲ ፀሓፋይ እዩ)
ብምዃኑ እውን ከም እኒ ውቅያኖስ ኢንድያ፡ ቐይሕ ባሕሪን ዝኣምሰሉ ማያዊ ኸባቢታትን ኣብ እቲ ኸባቢ ዝርከባ ከምኒ የመን፤ ኤርትራ፤ ጂቡቲን ሶማልያን ዝኣመስላ ሃገራትን ዓውደ ግንባር ሓያላት ሃገራት ኾይነን ኣለዋ፡፡ ካልኦት ኣገደስቲ ሃገራት እውን ነቲ ኸባቢ ዓውደ ግንባር ገይረንኦ ኣለዋ፡፡ ወታሃደራዊ መዓስከራት ኣብ ሳሕል፤ ቐርኒ ኣፍሪካን ምዕራብ ኣፍሪካን እናተጣየሹ ድማ ይርከብ፡፡ ንኣብነት ንጁብቲ እንተወሲድና ከም ሓንቲ ወትሃደራዊ ድሕሪ ቤት ሓያላት ሃገራት እትቑፀርን ተፃፀርቲ ሓይልታት መሬት ጥቓ ንጥቓ እናዓደጉላ ዝርከቡ ሃገር ኮይና ኣላ፡፡ ቻይና ኣብ ጥቓ ወትሃደራዊ መዓስከር ኣሜሪካ መዋፈሪ ሰሪታ ኣላ፡፡ ኣብ ኸባቢ መጀመርታ 2018 (ኣ.ፈ)፡ ጂቡቲ ምስ ዱባይ ዲፒ ወርልድ ዝበሃል ኩባንያ ዝነበራ ስምምዕ ማኔጅመንት ከምዘቋረፀቶ ምዃና ዝፍለጥ እዩ፡፡ ምስ እዚ ተኣሳሲሩ ጁቡቲ ነቲ ዝተቛረፀ ስምምዕ ምስ ቻይና ከይትገብሮሞ ንምሕደራ እቲ ወደብ ንቻይና ኣሕሊፋ ከይትህብ ኣሜሪካ ሻቕሎት ሒዝዋ ኣሎ፡፡ ጄኔራል ቶማስ ዋድሆዘር ዝተብሃሉ ኣዛዚ ሰራዊት ኣሜሪካ ቻይና ንወደብ ጁቡቲ ምምሕዳር እንተጀሚራ ኣብ ኣፍሪካ ብፍላይ ድማ ኣብ ኸባቢ ቐይሕ ባሕሪ ካብኡ ሓሊፉ እውን ብደረጃ ዓለም ንዘሎ ረብሓ ኣሜሪካ ኣዝያ ክትፈታተን ምዃና ንኮንግረስ ኣሜሪካ ሓቢሮም እዮም፡፡ እቶም ጄኔራል ነዚ እንተብርሁ ንኦኦም ዘገደሾም ነቲ ወደብ ቻይና ምቑፅፃራ ንኣሜሪካ ከስዕብዎ ዝኽእሉ ቀይድታት እዮም፡፡ እዚኦም ድማ ብዝርዝር እንትነቕምጦም፡ ቻይና ኣብ ልዕሊ ምልልስ ናውቲ ኣሜሪካ ዕንቅፋት ክትገብር ምኽኣላ፤ ብኡኡ ዝተልዓለ ንመዋፈሪ ኣሜሪካ ምሕናቕ ምኽኣላን ኣሜሪካ ንመርከባታ ብቐሊሉ ክተንቀሳቕስ ዘይምኽኣላን እዮም፡፡ ብተመሳሳሊ ኣባል ኮንግረስ ኣሜሪካ ዝኾኑ ብራድሊ ብርያን ስኽፍትኦም ንሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ሃገሮም ገሊፆም እዮም፡፡ ጄነራል ዋድሆዘር ቐፂሎም “ኣሜሪካ እንካብ ቻይና ንላዕሊ ገንዘብ ኣውፂኣ በሊፃ ክትኸይድ ኣይትኽእልን” ኢሎም፡፡ ካብኡ ብተወሳኺ ኣሜሪካ ኣብ ገማግም ቐይሕ ባሕሪ ብዛዕባ ክህልዋ ዝግባእ ወትሃደራዊ ስትራቴጂ ዳግም እንትሕንፅፁ ቻይና ማእኸል ክገብሩ ምኻኖም ኣዘኻኺሮም፡፡
ብዝኾነ ካብ እዚ እንርድኦ፡ ጂቡቲ ምስ ቻይና ምስእትፅጋዕ ምስ ኣሜሪካ ካብኡ ሓሊፉ ምስ ሕቡራት ዓረብ ኤምሬትስ (ውዕል ወደብ ብምቑራፃ) ኣብ ከቢድ ወጥሪ ክትኣቲ ምዃና እዩ፡፡ “ምናልባት ኣሜሪካ ሓዱሽ ምትዕርራይ ምሕዝነት ክትገብር ምዃና ዘመላኽቱ ገለ መርትዖታት ምህላዎም ኢና እንርኢ፡፡ ኣብ ጥቓ ኢትዮጵያን ኤርትራን እትርከብ ጁቡቲ ንቻይና ወትሃደራዊ መዋፈሪ ክትሃንፅ ካብ ኣፍቀደትን ኣብ እቲ ዞባ ይምዕብል ዘሎ ሓዱሽ ጂኦ ፖለቲካ እንትሕሰብን ኣሜሪካ ንገዛእ ረብሕኣ ክትብል ምስ ኤርትራ ዘለዋ ርክብ ክተመሓይሽ ከምዘለዋ ተረዲኣቶ ኣላ” ፡፡ ምስ እዚ ተኣሳሲሩ፤ ኤርትራ እውን ንኣሜሪካ ኣማራፂ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ክትልግስ ትኸውን እያ፡፡ ኣብ እዚ ክበሃል ዝከኣል ጭቡጥ ነገር እንተሎ ቻይና ኣብ ኣፍሪካ ንትምውሎ ዘላ ዝኣክል ዓቐን ኣሜሪካ ክትምውል ከምዘይከኣለት ርጉፅ ምዃኑ እዩ፡፡ ስለዝኾነ ድማ ኣሜሪካ ነዚ ኣከሓሒሳ ናይ ቻይና ፅልዋ ክትምክት እንተኾይኑ ዝተፈላለዩ ኩለ መዳያዊ ፀቕጥታት ክትገብር ምዃና ድማ እሙን እዩ፡፡
ኣብ ላዕሊ ዘዘንተኽዎ ጉዳይ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት ናይ ዓለም ሓይልታት ኣብ ኣፍሪካ ይገብርዎ ምስ ዝፀንሑ ምትእትታው ኢድ ዝመሳሰል እዩ፡፡ ከምኡ እውን ኮይኑ እቲ ኣፈላላይ ንፁር እዩ፡፡ እቲ ቀንዲ ኣፈላላይ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን ዘለዉ ዓለማዊ ተዋሳእቲ ክልተ ማለት ድማ ምዕራባዊያንን ምብራቓዊንን ደንበታት ጥራሕ ዘይኮኑስ ካብኡ ሕልፍ ዝበሉ ምዃኖም እዩ፡፡ ካብኡ ብተወሳኺ እቶም ክልተ ዓበይቲ ደንበታት ይቆራቖሱ ዘለዉ ንርእዮተ ዓለማዊ ልዕልና ዘይኮነስ ንኢኮኖሚያዊ ልዕልና እዩ፡፡ ብኡ ምኽንያት ከዓ ኣብ ናይ ዓለምና ውሕትድርናን ዲፕሎማሲን ዓቢይ መዘዝ ዘሎዎን ንዓለማዊ ስርዓት ክቕይር ዝኽእልን እዩ፡፡ ካብ ራሺያ ብዝተፈለየ ከዓ ቻይና እትደልዮ ውፅኢት፡ ካልኣይ ውግእ ዓለም ዝፈጠሮ መሳልል ሓይልታት ምፍራስ ዘይኮነስ ኣብቲ ልዕሊ መሰላል ቁጢጥ ምባል እዩ፡፡
ኣብ እዚ ሎሚ እዋን፡ ኣብ ኣሰራርዓ ቅደም ሰዓብ ድልየታት ኣሜሪካ፡ ንሽበራ ምቅላስ ካልኣዋይ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብምዃኑ እውን፡ በዚ ለውጢ ቅደም ሰዓብ ዝተልዓለ ኣብ ጉዳያት ፀጥታ እቲ ዞባ ኣሜሪካ ንሰራዊት ኢትዮጵያ እትህቦ ዋጋ ነኪዩ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ብኡኡ ልክዕ፡ ኣብ ምምሕዳር ፕሬዚደንት ትራምፕ፡ ኣሜሪካ ምስ ግብፅን ስዖዲ ዓረቢያን ዘሎዋ ምሕዝነት ኣዕዚዛ ኣላ፡፡ ብካልእ ወገን፡ ፕሬዚደንት ትራምፕ ንቓጣር ንቱርኪ ካብኡ ሓሊፉ እውን ንኢራን ዘውሰነ (ዘግለለ) ኣካይዳ እዩ ዘለዎም፡፡ ኣሜሪካ ናብ ግብፂ ገፃ ዝዞረ ምሕዝነት ምግባራ ድማ ሰራዊት ግብፂ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝነበሮ ሕሉፍ ፅልዋ ዳግም ክጭብጥ ሓጊዝዎ ኣሎ፡፡ ኣብ እዋን ምምሕዳር ፕረዚደንት ኦባማ ብገለ ሰበ ስልጣን ወፃኢ ጉዳያት ኣሜሪካ፤ብኤቫንጄሊካን ቤተ እምነታት ብገለ ሴነተራት ንኤርትራ ፍሉይ ኣቓልቦ ሂቦም ጀሚሮም ምንባሮም ይዝከር፡፡ ንኤርትራ ካብ ኣእትያቶ ዝነበረት ዲፕሎማሲያዊ ደልሃመትን ተነፅሎን ከውፅእ ዝሃቀነ ዘየቛርፅ ለበዋ ከምዝነበረ እውን ይፍለጥ እዩ፡፡ ኣሜሪካ ኣብ ብሄራዊ ፀጥታኣ ኣንፈት ቆላሕታ ካብ እትቕይር ንነዘ እዚ ለበዋ ፍረ ከፍሪ ከምዝጀመረ ከዓ ንርኢ ኣለና፡፡
ንተፍትሽ ዝኣክል፡ ቅድም ክብል ጡረታ ዝወፁ ዲፕሎማሴኛታት ኣሜሪካ፤ መድረኻት ምፍላቕ ዝተፈላላዩ ሓሳባት (think tank forums) መድረኻት ከዳለውን ርእዮቶታት ከሐትሙን ተገይሮም እዮም፡፡ ብኡ ኣቢሎም ድማ ንሴኔት ኣሜሪካን ንዝተፈላለዩ ጉጅለታት ፖሊሲን ማዕዳታት ፓሊሲ ከቕርቡ ፀኒሖም እዮም፡፡ ነባራት ዲፕሎማሰኛታትን ሴኔተራትን ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝፀንሐ ወጥሪ ንክመሓየሽ ፃውኢት ገይሮም፡፡ ሽዑ ንሽዑ ገለ ሰባት ከም ኣማራፂ (ንናይ ጁብቲ) ኣብ ኤርትራ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ኣሜሪካ ክጣየሽ ሓሳብ ኣቕሪቦም፡፡ ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሓዱሽ ምትዕርራይ ርክብ ኢትዮ ኤርትራ ኣመልኪታ ፋቴመህ ሳልህ ከምዙይ ትብል “ላዕሊ ላዕሊኡ እንትርአ ክልቲአን ሃገራት ረብሓ ክልቴኣዊ ርክብ ተረዲአን ዝፈፀመኦ ይመስለካ፤ ኮይኑ ግና እቲ ሓቂ ካልእ እዩ፡፡ ኣብ እቲ ዝርርብ እዘን ክልተ ሃገራት፡ ካልኦት ሃገራት ከምዝነበራ ትርዳእ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ገለ ሰባት፡ ኣሜሪካ ከም መጠን ፈታዊት ኢትዮጵያ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ስምምዕ ዶብ ክተኽብር ከምዘይትፅበያ ይገልፁ፡፡“ ኣሜሪካ፤ ጉባኤ ቤተ እምነታት፤ ሑቡራት ዓረብ ኤምሬትስ፤ ከምኡ እውን ስዑዲ ዓረቢያ ኣብ እቲ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ እዚ ቐረባ ዝነበረ ልዝብ ዕርቂ ተሳቲፈን እየን፡፡ ከምኡ እውን ኣብ ሎንደን ዝመደብሩ ዘሚድል ኢስት ሞኒተር ዝተብሃለ ጋዜጣ ኣብ ዘውፅኦ ዜናኡ፡ ሕቡራት ዓረብ ኤምሬትስ ምስ ሓይልታት ግብፂ ብምትሕብባር ኣብ ኤርትራ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ከምዝመስረተት ሓቢሩ እዩ፡፡ ምስ ምቕያር ፓሊሲ ኣሜሪካ ተኣሳሲሩ፡ ንዘላቒ ረብሓታት ኢትዮጵያ ተፃባኢ ብሄራዊ ረብሓ ዘለወን ከምኒ ግብፂን ሳዑዲ ዓረቢያን ዝኣምሰላ ሃገራትን ባዕላ ኤርትራን ኣብ እቲ ዞባ ኣብ ቐረፃ ኣጀንዳ ልዕልና ረኺበን ኣለዋ፡፡ ምስ ምሕታም ስትራቴጂ ሃገራዊ ፀጥታ ኣሜሪካን (National Security Strategy) ብ2018 (ኣ.ፈ) ምስ ዝወፀ ሓዲሽ ስትራቴጂ ምክልኻል ሃገር (National Defense Strategy) ተተታሒዙ ሓዱሽ ተርእዮ እውን ኣሎ፡፡ ኣሜሪካ ምስ ቻይና (ብውስን ምስ ራሺያ) ዘለዋ ስትራቴጂካዊ ንሕንሕ ንርክባት ኢትዮ ኣሜሪካ ቐንዲ መዐቀኒ ኮይኑ ኣሎ፡፡
ኣሜሪካ ንባዕላ ዝሓዘቶ ልኡኽ ምቕያራ ወሳኒ ምኽንያት ኮይኑ፤ ኣብ እዚ ንሕንሕ ቻይናን ኣሜሪካን ካልኦት ተወሰኽቲ ምኽንያታት ንኢትዮጵያ ኣገዳሲት ተዋሳኢት ይገብርዋ ኣለዉ፡፡ ንልዕሊ ዒስራ ዓመታት፡ ሃገራት ምዕራብ ብሕልፊ ድማ ኣሜሪካ፡ ብመዳይ ኢኮኖሚን ርእዮተ ኣለምን ኣብ ኣፍሪካ እታ ዝዓበየት መሓዛ ቻይና ኢትዮጵያ እያ ክብሉ ይኣምኑ ፀኒሖም፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ብዓይኒ ሰበ ስልጣን ኣሜሪካ፡ ኢትዮጵያ ዋና ድልድልቲ መሓዛ ቻይና ጥራሕ ዘይኮነትስ ቻይና ናብ ኣፍሪካ ብርእዮተ ኣለም ኣብ እትገብሮ ምስፍሕፋሕ ኢትዮጵያ ንቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ ሒዛ ከም መመጣጠሪት ተገልግል ከም ዝፀንሐት ይኣምኑ፡፡
ኢህወደግ ከም ውድብ መበቆሉ ምንቅስቃስ ተምሃሮ ኢትዮጵያ እንትኸውን፡ ታሪኻዊ ልኡኹን ርእዮተ ኣለሙን ከዓ ምንጋስ ማሕበረሰባዊ ማዕርነት እዩ፡፡ ኢህወደግ ከም ገዛኢ ውድብ ኣጀንድኡ ናብ ገባርን ድኻን ዘዘንበለ፤ ብሓፂሩ ፀረ-ድኽነት ዝኾነ ውድብ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ብኣብነታት ሃገራት ኢስያ ዝተበጋገሰ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝብል ርእዮተ ኣለም ሓንጊጡ ዝሰርሕ ውድብ እዩ፡፡
ኢህወደግ ኣንፃር ኣይ ኤም ኤፍ፤ ባንኪ ዓለምን ካልኦት ልዕሊ ዓቐን ፀቕጢ ዝፈጥሩ ኣካላትን ተፈሓፊሑ ኣብ ኢኮኖሚ ናይ ርእሱ ፓሊሲ ዝቐረፀን ንሉኣላዊነት ፓሊሲ ብዕውትነት ዝተኸላኸለን ውድብ እዩ፡፡ ማዕረ ማዕረ እዚ፡ ኢህወደግ ምስ ኣሜሪካን ምስ ካልኦት ሃገራት ምዕራብን ኣብ ሰላም፤ ፀጥታን ከምኒ ለውጢ ኣየር ዝኣምሰሉ ዛዕባታትን ትርጉም ዘለዎ ምትሕግጋዝ ዘረጋገፀ ውድብ እዩ፡፡ እዚ ዝተዓትረ ለውጢ ማለት ድማ ብሓደ ገፅ ናይ ፓሊሲ ሉኣላዊነት፤ ብካልእ ገፅ ድማ ምስ ኩሎም ምዕራባዊ ሃገራትን ቻይናን ፅቡቕ ምሕዝነት ምፍጣሩ ዓወት መንግስቲ ኢህወደግ እዩ፡፡ ምስዚ ኩሉ በዝሒ ደንበታት፡ ፅልዋ ዘሕድረሎም ሸነኻት ርክብ ፈሊዩ ዘቐመጠን ኢትዮጵያ ሓገዝ ኩለን ሃገራት ከይፍለያ ዝገበረን እቲ ብቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ይምራሕ ዝነበረ መሪሕነት ሕወሓት እዩ፡፡ ነዚ ድማ ክምስገን ይግባእ፡፡
እንከይተሓስበ፡ ኢህወዴግ እንካብ ፀረ-ሽበራ ናብ ኵናት ኢኮኖሚ ናይ ዝተገብረ ምቕያር ፖሊሲ ኣሜሪካ ግዳይ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ፡ ቀንዲ ዒላማ ጥቕዓት ኣሜሪካ ክኾን ግድን ዝኸውን እቲ ምንጪ ፖሊሲ ኢህወደግ ዝኾነ ህወሓት እዩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ህወሓት ድማ ንልምዓታዊ መንግስቲን ሉኣላዊ ፖሊሲን ዝጣበቕ ክንፊ ማለት ድማ ነባር መሪሕነት ህወሓት እዩ፡፡
ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ነፍስሄር ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ኮይኑ፡ ኢህወደግ ንምልክታት ዘይተርፍ ምቕያር ፖሊሲ ኣሜሪካ ክእምትን ከለልይን ኣይከኣለን ነይሩ፡፡ ንድሕሪት ን2010 ኣ.ፈ ምልስ እንተይልና፤ ንቻይና ዝምልከት ‘ኤሽያ ፒቮት‘ዝብል ፓሊሲ ኦባማ ኣብ ልዕሊ ቻይና ንዘይተርፍ ለውጢ ፖሊሲ ኣሜሪካ ደጓሕትኡ ኣርእዩ እዩ፡፡ ማዕረ ማዕረ እዚ ድማ፡ ንመሓዙት ቻይና እውን ክልክም ከምዝኽእል ብተዘዋዋሪ መገዲ ኣርእዩ እዩ፡፡ ኣብ ውሽጡ ናብ ዝተፈጥረ ኣናእሽቲ ተኽኒን ቑርቅስን ዘትኮረ ኢህወደግ (ብፍላይ ድማ ሕወሓት) ነዞም ምልክታት ብኣጋ ከለልይን ብውነ ተዛትዩ ክዳሎ ኣይከኣለን፡፡
ብዘይካ እዚ፡ ኣንፃር ኢህወደግ ዝተዳለወ ዘይክበስ ፖሊሲ ምዕራብ ሃገራት ኣብ ምምዕባሉ ካልኦት ምኽንያታት ነይሮም፡፡ ኢትዮጵያ ኣብ ፀጥታ ዋዕላ ሕቡራት መንግስታት ዝነበራ ኣደማምፃ፡ ብፍላይ ድማ ንክርምያ/ዩክሬይን ከምኡ እውን ንሲርያ ብዝምከልት፡ ንሃገራት ምዕራብ ዘሰንበደ እዩ ነይሩ፡፡ ኣብ ክልቲኦም ጊዜያት፡ ኢትዮጵያ ንሩስያ ደጊፋ እያ ቐሪባ፡፡
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስግግር፡ ድሕረ ኢህወደግ ዘሎ ዘበን?
እንካብ ልምዓታዊ መንግስቲ ናብ ሊብራል ኢኮኖሚ?
ሃገራዊ ፖለቲካና ኣብ ስግግር እዩ ዘሎ፡ እኳ ደኣስ ብዙሕ ቀራኖ ዝመልኦ፡፡ ፍኑው ሆሆታዊነት ብዘይከልካሊ እናሰጎመ ይርከብ፡፡ እንካብ እዚ ዝተልዓለ፡ ንዝተፈለየ ሓሳብ እዝኒ ዘይህብ ዘይዲሞክራሲያዊ ሆሆታዊ ተኸታሊ ተፈጢሩ ኣሎ፡፡ ብሓደ ገፅ ፍኑው ሆሆታዊነት ብካልእ ገፅ ድማ ገስጋሳይ ማዕርነታዊ ኢትዮጵያዊነት ፊት ንፊት ገጢሞም ኣብ ግርጭት ይርከቡ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያን ኣብ ወፃኢን ኣብ ጉዳያት ሃገር ዘሎዉ ምልልሳት ብፅልኢትን ፅንፈኝነትን ዝተሸሙ እዮም፡፡ ኣጣዓዒሙ ዝኸይድ ፓለቲካ ኣብ ፅንፍነት ብዘድሃበ ፓለቲካ ጥቕዓት ይፍፀሞ ኣሎ፡፡ እቲ ንሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ፓርላማ ክሃንፅ ዝተልዓለ ምንቅስቓስ ብምኽንያት ምሕያል ናይ ዓብላልነት ኣብዝሓ ሓደጋ ክገጥሞ ይኽእል ምኻኑ ይርአ ኣሎ፡፡ ካብዚ ብዝገፍሐ ድማ፡ ብደረጃ ሃገር ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ኩለን ክልላት ይርአ ዘሎ ሆሆታዊነት ናብ ዝተናውሐ ምትፍናን (confrontation) ከምርሕ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ኣብ ሞንጎ ብሄራትን ክልላዊ መንግስታትን ዝህሊ ምትፍናን ንልምዓታዊነት ዓንቂ እዩ፡፡ ንኣፈፃፅማ ልምዓታዊነት ሓሊኹ ንኢትዮጵያ ኣብ መፃወዲያ ቐፃሊ ድኽነትን ከርፋሕፋሕን ከፅንሓ እዩ፡፡
ድሕሪ 1983 ዓ.ም. ኣብ ዘለዉ ዓመታት ኢህወደግ ከም መጣበቒ እንዳዲዕ ሃገር ኮይኑ ኣገልጊሉ እዩ፡፡ ኢህወደግ ካብ ደገ ዝነቕሉ ብርክት ዝበሉ ቕልውላዋት ኣጓኒፎምዎ ይፈልጡ እዮም፡፡ እቲ ድሕሪ 2015 ኣ.ፈ. ዝገጠሞ ተቓውሞን ኣብ ውሽጢ ላዕለዋይ መሪሕነት ዝመፀ ምግምማዕን ግና ንኢህወደግ ኣልሚሱ ንመንግስታዊ ትካላት ብኽፋል ካብ ጥቕሚ ወፃእ ገይርወን እዩ፡፡ እቲ ኣብ ኢህወደግ መፂኡ ዘሎ ለውጢ ንመንቀሊኡ ብርክት ዝበሉ ምኽንያታት ክዝረበሉ ይኽእል እኳ እንተኾነ እንካብ ህዝቢን ዲያስፖራን ዝመፆ ተቓውሞ እቲ ሓደ እዩ፡፡ ዋላ እውን ከምኡ ኮይኑ፡ እቲ ዝዓበየ ምኽንያት ለውጢ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ዘሎ ፀገም እዩ፡፡ እንካብ ኣብ ኢህወደግ ካብ ዘለዉ ሓይልታት እቶም ኣብ ንቕዘት ዝኣተዎ ባእታታት ብፍላይ ንሆሆታዊነት ምርኩስ ገይሮም ምምፅኦም እቲ ሓደ እዩ፡፡ ምስኡ ማዕረ ማዕረ ድሕሪ ሞት ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ብምኽንያት ምብስባስ ርእዮተ ኣለም ብዘይካ ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ንመሪሕነት ዝጠምር ናይ ሓባር ራእይ ዘይምህላው ካልእ ዓቢይ ምኽንያት እዩ፡፡ ነፍስሄር መለስ ዜናዊ ንኢህወዴግ ከም እንዳዲዕ ከም ሓደ ኣጣቢቑ ዝሓዘ መራሒ ዝነበረ ምዃኑ ድሕሪ ሞቱ ካብ ዝተፈጥረ ሓጓፍ ምርዳእ ተዃኢሉ እዩ፡፡ ንሱ ዋላ እኳ ኣዛዚ ገባቲ እንተነበረ ንሱ ነቲ ውድብ ታዄላ ምንባሩ ርዱእ እዩ፡፡ ታኼላ ስለዝነበረ ድሕሪ ምሟቱ ኣብ ኣብ ውሽጡ ጥራሕ ዘትኮረ (inward looking) መሪሕነት ሕወሓት ስምብራት ኣጋጢሙዎ፡ መሪሕነቱ እውን ተገማሚዑ፡፡ ልዕሊ ኩሉ ግና ኢህወደግ ምሁራዊ ዓቕሙ ተዳኺሙ እዩ፡፡ ብምኽንያት ምድኻም ርእዮተ-ኣለም ኢህወደግን ኣብ ውሽጡ ብዝተፈጥረ ፍሕፍሕን ተወሳኺ ምግምማዕ ስዒቡ ኣብ ኢህወደግ ትካላዊ ምስንጥጣቕ ክመፅእ ግድን ኮይኑ፡፡
ኣብ ኢህወደግ ዝተፈጥረ ስብራት መንቀሊኡ ኪሳራ ርእዮተ ኣለምን ንርእዮተ ኣለማዊ ሓድነት ከምፅእ ዝኽእል መራሒ ዘይምህላውን እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ሓላፍነት ወሲዱ ንሃገራዊ ራእይ ዘወሃህድ መራሒ ምስኣኑ እዩ፡፡ ኣብ ሞንጎ እተን ናይ ግንባር ውድባት ዝፀንሐ ርእዮተ ኣለማዊ ምሕዝነት እተን ኣባላት ብማዕረ መጠን ዋጋ ኣይሃበኦን፡፡ ብሓፂሩ፡ ብሓፂሩ ኢህወደግ ኣብ ውሽጡ ዝተፈጥረ ኣፈላላይ ሓኪሙ ኣብ ምዃድ ዝገጠሞ ሕፅረት ንውድቀቱ ምኽንያት እየ፡፡
ሕወሓት ኣብ ሕድሕድ ኣባል ግንባር ዘሎ ምብስባስ ብትኽክል እንከይተረድአ ዘይግባእ ምስስል ፈጢሩ እዩ፡፡ ሕወሓት ‘በስቢስና ኢና ከምዚ ዓይነት ሽግር ነይሩና’ ብምባል ምስካልኦት ብማዕረ ደረጃ ከምዝሓመቐ ገይሩ ኣቀዳዲሙ ንባዕሉ ስኢሉ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ወፍሪ መፀለምታ ክካየድ መገዲ ፀሪጉ፡፡ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ ፍሕፍሕ ንምስዕዓር ክጥቀመሉ ደልዩ ሕወሓት ወፍሪ ነቐፌትኡ ዛይዳ ኣበራቲዑ፡፡ ከምዝፍለጥ ኣብ ሞንጎ ኣባል ውድባት ኢህወደግ ዝፀንሐ መንፈስ ሕውነትን ተመሳሳሊ ባህርይን ኣብ ስልጣን ዝተደረኸ እዩ፡፡ ብተወሳኺ እውን ኣብ ምስላጥ ልምዓት ዝነበሮም ተወፋይነት ካልእ ምኽንያት እዩ፡፡ ብዘይካ እዚ ኣብ ሓደ ግንባር ናይ ምልፋን ዕድሎም ፀቢብ እዩ፡፡ እዚ ይጎድል ስለዘሎ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ስልጣን ኢህወደግ ኣብ እንሃደመ ዝኸይድ ሑፃ ዝተሰረተ ይመስል፡፡
እቲ እናደፍአ ዝመፀ ኣብ ሞንጎ ሓያላት መንግስታት ዘሎ ጂኦ ፓለቲካዊ ንሕንሕ፡ ኣሜሪካ ገይራቶ ዘላ ምቕያር ፓሊሲ ከምኡ እውን እናተሓተ ዝኸደ ደገፍ ምዕራባዊ ሃገራትን ነቲ ኣብ ኢህወደግ ዘሎ ውሽጣዊ ኣፈላላይ እናሳለጦ ከይዱ እዩ፡፡ ብኽፋል በዚ ምኽንያት ኢህወደግ ተዳኺሙ ይርከብ፡፡ እዚ ድማ ከምኒ ግብፅ፤ ኤርትራ፤ ዞባ ገልፍ ዝኣምሰላ ኢትዮጵያ ደኺማ ክርእያ ዝደልያ ኩለን ኣብ ልዕሊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ፅልዋ ክህልወን ገይሩ እዩ፡፡
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ለውጢ ብኣውርኡ ዝብገስ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ካብ ዘሎ ድኽመት፤ ዘይትሃድነ ንቕዘት፤ ናይ ስልጣን ፍሕፍሕን እንካብ ንሃገር ዝኸውን ሓበራዊ ራእይ ምስኣንን እዩ፡፡ ብተወሳኺ ኢህወደግ ምቅይያራት ኣሰላልፋ ሓይልታት ዓለም ኣብ ግምት ኣይኣተወን ፀኒሑ፡ እዙይ እውን ናይ ባዕሉ ፅዕንቶ ሒዙ መፂኡ እዩ ምባል ይከኣል፡፡ ብሓፂሩ፡ ኣብ ጉዳያት ኢትዮጵያ ኣትኪሎም ዝሰርሑ ተፃባእቲ ሓይልታት ዝፍፅምዎ ውዲትን ንሕንሕ ሓያላት ሃገራትን ኣብ ምምፃእ እቲ ለውጢ ወሳኒ እጃም ነይርዎም እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን፤ እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ንኢህወደግ ስለዘልመሶ እቲ ኣብ ውሽጡ ዝፀንሐ ጥርናፈን ንነዊሕ ጊዘ ሒዝዎ ዝፀንሐ ምውህሃድን ኣስኢንዎ እዩ፡፡ ከምዝፍለጥ በቲ ብኢህወደግ ይምራሕ ዘሎ ስርዓት ፌድራላዊ ሕገ-መንግስቲ፡ ኢትዮጵያዊነት ሓዱሽ ትርጉም ተዋሂብዎ ነይሩ እዩ፡ ንሱ ድማ ኢትዮጵያዊነት ማለት ማዕርነት፤ ሓዋስነትን በዝሓ ባህልን እዩ፡፡ እዚ ትርጓመ ኣብ ሕዚ ዘለናዮ እዋን ኣብ ትሕቲ መጥቓዕቲ ወዲቑ ኣሎ፡፡ በቲ ኣረጊት ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ስነ ሓሳብ እውን ይትካእ ኣሎ፡፡ እቲ ፌድራል መንግስቲን ሓደ ሓደ ክልላዊ መንግስታትን እቶም ኣብ ሕገ-መንግስቲ ዝተቐርፁ ንኩሉ ዝሓቁፍ ኢትዮጵያዊ መንነትን ካልኦት ገስገስቲ ክብርታትን ምስጓም ገዲፎምዎ ኣለዉ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ እውን እንተኾነ ዓለቕለቕ ዝበለ ሆሆታዊነት ንቲ ናይ ውድብ መትከል ናብ ዓብላልነት ኣብዝሓ ይቕይሮ ኣሎ፡፡ እቲ ኣንፃር ዓብላልነት ኣብዝሓ ዝተቓለሰን ሕገ-መንግስቲ ዘፅሓፈን ኢህወደግ ባዕሉ ናብ ዓብላልነት ኣብዝሓ የዘንብል ብምህላዉ ምኽንያት ንኩሉ ዘቀዳዱ ህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ተፃብኦ ገጢምዎ ኣሎ፡፡ ነቲ ሕዚ ኣብ ተግባር ዘሎ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ብዕሊ ክስዕር እስካዕ ዝደለየ ድማ፡ እዚ ሓዱሽ ዝንባለ ዓብላልነት ኣብዝሓ እስካብ ህዝባዊ ሪፈረንደም ክኸይድ ከምዝኽእል ዝግመት እዩ፡፡ ከምዝፍለጥ ሪፈረንድም ቀንዲ መሳርሒ ዓብላልነት ኣብዝሓ ስለዝኾነ በቲ ሕዚ ዘሎ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ተቐባልነት ዘይብሉ እዩ፡፡
ዝተቐዳደወ ዲሞክራሲ ሕምብርቲ ፌድራላዊ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ኣርሓ ምሁር ዲሞክራሲ ዝኾነ ሊዥፋት ኣርንድ ንህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ እንትገልፆ እዞም ዝስዕቡ መግለፅታት ኣለልዩ ኣሎ፡፡ 1) ዓቢይ ልፍንታዊ መንግስቲ ፈጢርካ ኣብ ትሕቲ ፅላል እዚ ልፍንቲ ነቲ ስልጣን ፈፃሚት ምክፍፋል 2) ናፅነት ጉጅለታትን ዘይሰዓዓር ዓቕሚ ምድማፅን (mutual veto power) ዘለዎም ጉጅለታትን ኣብ ምክፍፋል ስልጣን ተመጣጣንነት (proportionality) ዝሓዙ ምዃኖምን እዩ፡፡
ሕገ-መንግስቲ ፌድራላዊት ኢትዮጵያ ንመንግስታት ክልል ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር ስልጣን ይህቦም እዩ፡፡ ብጭቡጥ እንትትቕመጥ ድማ፡ ንሕድ ሕድ ብሄር/ብሄረሰብ ከባቢያዊ ዓርሰ-ምሕደራ፤ ክልላዊ መንግስቲ ናይ ምምስራት መሰል፤ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ገለ ቅድመ ኩነታት ምስ ዝማላእ ሙሉእ ንሙሉእ ናፃ ዝኾነ ሃገር እስካዕ ምምስራት ዘፍቅድ መስርሕ ይኽተል እዩ፡፡ እዚ ካብ ምንታይ ዝተበገሰ እዩ እንተይልና ብኣውርኡ ካብ መትከል ቅድድው ዲሞክራሲ እዩ፡፡ በዚ መትከል መሰረት ዲሞክራሲ ዝቕረፅ ንኩሉ ድልየታት ኣብ ግምት ኣእትዩን ኣብዝሓ ዘለዎ ብሄር ወይ ድማ ህዝቢ ክዕብልለሉ ዝኽእል መገዲ ብዝዓፁ እዩ፡፡
ብኣንፃሩ፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ከም መትከል ዝኣምን ስልጣን ኣብ ኣብዝሓ ህዝቢ ኣብ ምቑላል እዩ፡፡ ፒተር ኤመርሰን ዝተብሃለ ፀሓፊ ‘እንካብ ግዝኣት ኣብዝሓ ናብ ሓዋሲ ፖለቲካ’ ኣብ ዝብል መፅሓፉ ዘፅቐጠሉ ጉዳይ እንተሎ ዝስዕብ እዩ፡ “ከምዘይምዕዳል ኮይኑ፤ እቲ ዝኸፍአ ዓይነት ዲሞክራሲ ብበዝሒ እንርእዮ ዲሞክራሲ እዩ፡ ንሱ ድማ ኣብ ብልጫ ድምፂ ኣብዝሓ ዝተመስረተ ኣገዛዝኣ ኣብዝሓ እዮ፡፡ ኣብ እዚ ክፅቕጠሉ ዝግባእ እዚኦም ክልተ ባህርያት፡ መብዛሕትኡ ጊዜ እንተወሓደ ንምክፍፋልን ፅልኢትን በሪ ዝኸፍቱ ምዃኖም እዮ፤ ዋላ ዓመፅን ኵናትን እንተዘየስዓቡ“፡፡ ብካልእ ኣባህላ ፍፅማዊ ልዕልነት ኣብዝሓ ኣብ ምቅድዳው ንዝምስረት ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ብተፃባእነት ጠጠው ዝበለ እዩ፡፡ እዚ ዓብላልነት ንኢህወደግ ከፍርሶ እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ገስጋስነትን ሓቓፊ መላእ-ኢትዮጵያዊነት ንዝተመስረተ ሚዛን እውን ከፍርሶ እዩ፡፡
ኣብ ገለ ክልላት ናይ ሆሆታዊነት ደፊኡ ምምፃእ እንኮላይ ነቲ ክልላዊ መንግስታት እዩ ዝቆፃፀሮ ዘሎ፡፡ እዚ ኣባህላ ብፍላይ ድማ ንኣምሓራን ኦሮሚያን ብውስን ድማ ንገለ ከባቢታት ክልላዊ መንግስቲ ደቡብ፤ ትግራይ፤ ሶማሊያን ኣፋርን ዝምልከት እዩ፡፡ ኣብ እዘን ከባቢታት ዘሎዉ ፖለቲካዊ ሓይልታት ብተሓለቕቲ ዲያስፖራ እናተሓገዙ ዕሙት ሆሆታዊነት፡ ኣብ ፅልኢትን ቅረታን ዝምስረት ፖለቲካ የጎሳጉሱ ፀኒሖም እዮም፡፡ ብምዃኑ ጉልባቡ ‘ዶባዊ ይግብኣኒ’ ዝገበረ ግርጭት ተፈጢሩ እዩ (ኦሮምያን ሶማሊያን ከም ኣብነት)፡፡ ከምኡ እውን ኣብ ሞንጎ ክልላዊ መንግስቲን (ሶማልያ) ፌድራላዊ መንግስቲን ግርጭት ነይሩ እዩ፡፡ እዞም ናይ ግርጭት ዝንባለታት እንተድኣ ብእዋኑ ዘይተኣዲቦም ካብ እዚ ገፊሑ ኣብ ክልላት ትግራይን ኣምሓራን እውን ብተመሳሳሊ ንሕቶ ይግባኣኒ ውስን ዶባታት መሰረት ገይሩ ኵናት ክውላዕ ይኽእል እዩ፡፡ ካብ እዚ ዝገደደ ድማ ኣብ ሞንጎ ፌድራላዊ መንግስቲን ክልል ትግራይን ከምኡ ግርጭት ከልዕል ዝኽእል ኩነታት ኣሎ፡፡
ኣብ ስራሕ ዘሎ ሕገ-መንግስቲ፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ቑፅሮም ብዘይንዓቁ ተወለድቲ ተነፂጉ ኣሎ፡፡ ኣብ ኦሮምያ እንተወሲድና ድማ፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ዝግለፀሎም ኣናቅፅ ሕገ-መንግስቲ ክህልዉ ምእንታን ገለ ተወለድቲ እቲ ክልል ክመሓይሹ ክሓቱ ይኽእሉ እዮም፡፡ ኣብ ካልኦት ክልላዊ መንግስታት፡ ብፍላይ ኣብ ዓፋር፤ ትግራይ፤ ሶማልያ፤ ጋምቤላ ነቲ ሕገ-መንግስቲ ዘሎ ደገፍ ሕዚ ውን ጥንኩር እዩ፡፡ ኣብ እዞም ክልላዊ መንግስታት ዘሎዉ መሪሕ ፓርቲታት፡ ንሶም ድማ ውድብ ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ (ኣምሓራ)፤ዲሞክራሲያዊ ውድብ ህዝቢ ኦሮሞ (ኦሮምያ)፤ ዲሞክራሲያዊ ውድብ ምንቕስቓስ ብሄር፤ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ደቡብ (ኣብ ክልል ደቡብ) ዝተረረ ንሕንሕ ክገጥሞም እዩ፡፡ ምናልባሽ እውን እዞም ተነሓናሕቲ ዝሐሸ ህዝባዊ ተቐባልነት ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም፡፡ ከም ዝፍለጥ ትግራይን ተጋሩን ነቲ ሕዚ ዘሎ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ብዕቱብ ይድግፍዎ እዮም፡፡ ብተነፃፃሪ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ መሪሕ ፓርቲ (ሕወሓት) ህዝባዊ ቕቡልነት ዝረኸበ እዩ፡፡ ዋላ እውን ኮይኑ፡ ኣብ እቲ ክልል ዘተሓሳስብ ጉድለት ዲሞክራሲ ይርኣይ እዩ፡፡ ብተወሳኺ እቲ ክልል ከምዝግብኦ ዘይለምዐን ምስ ካልኦት ክልላት እንትነፃፀር ኣብ ድሑር ባይታ ልምዓት ከምዘሎን ድማ ሓቂ እዩ፡፡ ብመንፅሩ፡ ሕዚ እውን ኣብ ትግራይ፡ ሓይልታት ፖለቲካ ትግራይ ንህወሓት ክነሓንሑ እንተኾይኖም ጌና ሰፊሕ ደገፍ ህዝቢ ከዋህልሉ ግድን ይኾኖም፡፡
ኣብ ዝሓለፉ ሰላሳ ዓመታት፤ ምርግጋዕ ትግራይ ሰለስተ ዓንድታት ነይሮምዎ፡፡ እዚኦም እውን 1) እቲ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወደግ 2) ሓይሊ ፀጥታ ወይድማ እንትዝርዘር ሓይሊ ምክልኻል ሃገር፡ ፓሊስ ክልልን ፌድራልን ከምኡ እውን ብሄራዊ ደሕንነትን 3) ብተኸታታሊ ዘይተቖራረፀ ሓባራዊ ስነ-ኣእመሮ ታሪኽን ባህልን እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዘበነ ድሕረ-ኢህወደግ ትርከብ ትመስል፡ ኮይኑ ግና ነዚ ዝፀንሐ ትካላዊ መስርሕ ፓለቲካ ዝትክእ ካልእ መስርሕ የለን ዘሎ፡፡ ብመንፅር እዚ፡ እቲ ሓይሊ ፀጥታ ማለት ድማ ብሄራዊ ድሕንነትን ሰራዊት ምክልኻል ሃገርን ዝኾነ ስጉምቲ ኣብ ምውሳድ ዝስከፉ ኮይኖም ይርኣዩ፡፡ ኣብ እቲ ውሽጢ ገዛኢ ፓርቲ ዘሎ ምግምማዕ እውን ብፍሉይ ንኦኦም ብኣሉታ ፀልዩ ናብ ምብትታን ከመርሖም ከምዝኽእል ይግመት እዩ፡፡
ከምኡ ኮይኑ፡ ኣብ ቐረባ እዋናት ይርኣዩ ዘለዉ ቅልውላዋት እቲ በመገዲ ኢህወደግ ኣብ ልምዓት ኢኮኖሚን ምርግጋዕን ንዝተርኣየ ለውጢ ክኽውልዎ ኣይግባእን፡፡ እቲ ልምዓት ዘይማትእ ሓቂ ስለዝኾነ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን እቲ ናብ ድኻ ዘቕንዐ ናይ ኢህወደግ ፖሊሲ ምዕባለ ኢኮኖሚ ክቕፅል ኢልካ ክትተኣማመነሉ ኣይትኽእልን፡፡ ነዚ ምኽንያታቱ ድማ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ዘሎ ምግምማዕን ንልምዓታዊ መንግስቲ መሰረት ዝኾነ ዓብላላይ ስልጣን (monopoloy of power) ዘይምህላዉን እዮም፡፡ ብዘይካ ዓብላላይ ሓይሊን ንሃፍቲ ሃገር ከከፋፍል ዝኽእል ዝተረጋግዐ መስርሕን፡ ኣፈፃፅማ እቲ ኢኮኖሚ ዝሐሸ እንተተባሂሉ ዞጋግ እንተገደደ ድማ ኣብ ደውታ ዝርከብ እዩ ክኸውን፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን፡ ኢትዮጵያ ንምዕባለ ኣመልኪቱ ኣብ ዓለም ሒዛቶ ዝነበረት ዝና ኣሕሊፋ እናሃበት እያ፡፡ ኣብ ለውጢ ኢኮኖሚ፡ ኣብ ሽፋን ዜናታትን ሓፈሻዊ ዝንተዋን ክትግለፀሉ ዝነበረት ኣዎንታዊነት ርዋንዳ ብዝኣምሰላ ሃገራት ተመንጢላ እያ፡፡ እቲ ኢትዮጵያ ኣብ እቲ ዞባ ካብ ዲፕሎማሲያዊ ብቕዓታ ዝነቅል ጎብለል ተራኣን ዓብላሊ ዝንተዋን ስኢናቶ እያ፡፡ ኤርትራ እንካብ ንፁልነትን ካይላነትን ወፂኣ ኣላ፡፡ ግብፅን ሃገራት ገልፍን ድማ ንቐርኒ ኣፍሪካ ኣብ ዓንኬል ፅልውአን ከእትወኦ ኪኢለን ኣለዋ፡፡ ኣብዚ ፃዕረን ይገጥመን ዝነበረ እቲ ናይ መወዳእታ ዕንቅፋት ኣወጊደንኦ ይርከባ፡፡ ንሩባ ናይልን ግድብ ሕዳሰን ኣመልኪቱ፡ እቲ ሃገርና ኣብ እቲ ዞባ ይኹን ኣብ ዓለም ሒዛቶ ዝነበረት ብራኸ ሞራልን ሕጊን ስኢናቶ ኣላ፡፡ ዩጋንዳ፤ ደቡብ ሱዳን፤ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን ብሩንዲን ንድሕሪት ኣንሻሕቲተን ነቲ ሓፈሻዊ መቓን ስምምዕ ናይል (CFA) ክፍርማ ከምዝኽእላ ይግመት እዩ፡፡ ኣብዚ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ኢትዮጵያ ኣብ ዲሞክራሲን ሰላማዊ ጉርብትናን እትነጥፍ ሃገር ከምዝኾነት ዝና ዘርጊሓ ነይራ እያ፡፡ ብኽፋል ድማ ብጎንፂ ብሄራትን ዓመፅን እናተፈለጠት ክትኸይድ ምዃና ድማ እኹል ምልክታት ኣለዉ፡፡ እታ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ግንባር ክትሓስቦ ዘይትኽእል ዓወት ዓቲራ ዝነበረት ሃገር፡ ውሕሉል መሪሕነት እንተዘይረኺባ ኣብ ልዝባት ተፋሰስ ሩባ ናይል ዓቲራቶ ዝፀንሐት ልዕልናን ብራኸ ሞራልን ንሓንሳእን ንሓዋሩን ክትስእኖ እያ፡፡
ትግራይ ኣብ እዋን ስግግርን ካብ ባድመ ኢህወደግን ንነዘው እንካብ ካልኦት ክልላት ብዝተፈልየ ምኽንያት፡ ትግራይ ኣብ ኩነታት ቐራን ስግግር እያ እትርከብ፡፡ ቑጣዐን ድንግርግርን ሓዱሽ ተርእዮ ተጋሩ ኮይኑ ኣሎ፡፡ እዚ ቑጥዐ ኣንፃር ንተጋሩን ትግራይን የጥቅዑ ዘለዉ ሓይልታትን ኣንፃር መሪሕነት ሕወሓትን ኢህወደግን እዩ፡፡ ብሓፂሩ እቲ ቑጥዐ ኣንፃር ክልተ ባእታታት ዘቕንዐ እዩ፡ ቐዳማይ ኣንፃር መሪሕነት ህወሓትን እንትኾን ካልኣይ ድማ ኣንፃር ሓይልታት ፍፁማዊ ሓድነትን ዓብላልነት ኣብዝሓን ምስ መራሕቶም እዩ፡፡
ህወሓት ኣብ ምድምሳስ ደርጊ ገዚፍ ስርሒት ኣሰላሲሉ እዩ፡፡ ነቲ ነባር ጨፍላቓይ (assimilationist) ስርዓት እውን ኣፍሪሱ እዩ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ እውን ክትኣምኖ ዘፀግም ምዕባለ ኢኮኖሚ ኣረጋጊፁ እዩ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ብምኽንያት ኣብ ውሽጡ ዝነበሮ ኣናእሽቲ ምትኹታኻትን ዘይመትከላዊ ጎንፅታትን ህወሓት ስትራቴጂካዊን ዓበይትን ጌጋታት ፈፂሙ እዩ፡፡ እዚ ድማ ብፍላይ ስትራቴጂካዊ መሓዙት ትግራይ ኣብ ምልላይን ምእላይን ብዘሎ ድኽመት ዝግለፅ እዩ፡፡ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ህወሓት፤ ትግራይ እንኮላይ ናይ ማዕርነት ገስገስቲ ስትራቴጂካዊ መሓዙት ስኢና እያ፡፡ በዚ ዝተልዓለ ትግራይ ዘቃፀለቶ ሕሉፍ ዕድል ምሕዝነት ኣሎ፡፡ ምስ ገስገስቲ ሓይልታት ክልላትን ከባቢታትን ክህሊ ዝነበሮ ሓድነት እውን ከምኡ ኣባኺናቶ እያ፡፡ እዚ ንብዙሓት ወገናት ሕርቃን ፈጢርሎም ኣሎ፡፡ ገለ ወገናት እውን ከምኡ መስዋእቲ ተጋሩን ኣወንታዊ ፀጋታቱን በካልኦት ኢትዮጵያውያን ከም ኣሉታ እናተርኣየ ስለዝኸደ ከንቱ ተሪፉ እዩ ዝብል ጣዕሳ ኣለዎም፡፡ እዚ ዓቢይ ጌጋ መሪሕነት ህወሓት ንትግራይ ኣብ ሓደጋ ዘእተወ ካብ ምዃኑ ንላዕሊ እቲ ትግራይ ብዘላቒ ንኢትዮጵያ ናብ ዘበናት ክተማሓላልፎ ዝነበረት ሓድጊ ሓንሽሺዎ እዩ።
በዚኦም ምኽንያታት፡ ትግራይን ተጋሩን እቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝተቓለስሉ ሰላም ተኸሊኦምዎ ይርከቡ፡፡ ሕርቃን ተጋሩ ማዕርነት ኩሎም ህዝብታት ኣብ ምሕላው ኢህወደግ ምድካሙ ዘበገሶ ጥራሕ ድማ ኣይኮነን፡፡ ተጋሩ እንትበሳበሱ እቲ ውደብ ዘርእዮ ዘሎ ስቕታ እውን እምበር፡፡ ህወሓት ንኢህወደግ ጠንጢኑ ገዲፉ ወፂኡ ምስ ካልኦት ሓይልታት ማዕርነት ግንባር ክፈጥር ይግበር ዘሎ ፀቕጢ ግብረ መልሲ ጥራሕ ዘይኮነስ እንኮላይ ስትራቴጂካዊ እዩ፡፡ ዋላ ብቑፅሩ ይውሓድ እውን፡ ገለ ክፋል ምሁር ትግራዋይ፡ ትግራይ ክትንፀል ወይድማ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብኮንፌድራላዊ መስርሕ ክትራኸብ ዓው ኢሉ ይፅውዕ ኣሎ፡፡
ኣብ ውሽጢ ትግራይ፡ ህወሓት ዝደልደለ ዝነጠፈ ዲሞክራሲያዊን ዝማዕበለን ክልላዊ መንግስቲ ክፈጥር ኣይከኣለን ተባሂሉ ክኽሰስ ይስማዕ፡፡ ካልኦት ውድባት ኢህወደግ ነንርእሶም አናተሓጋገዙ ኣብ ሃገራዊን ዓለም ለኻዊን መድረኻት እናዓንተሩ እንትኸዱ ኣባላት መሪሕነት ህወሓት ነስሳቶም ጉሮሮ ንጉሮሮ እናተሓናነቑ እዮም ፀኒሖም፡፡ እቲ ብስፋሕት ብህዝቢ ፃውዒት ይግበረሉ ዝነበረ፡ እንካብ ብቲፎዞ ዝሰርሕ ስርዓት ናብ ክእለትን ዓቕምን ዝኣመነ ስርዓት (meritocracy) ዝግበር ስግግር ሕዚ እውን ኣይተኸደሉን፡፡ ህወሓት ብሽም ትግራይን ተጋሩን ንንቕዘት ከጥፍእ ብተደጋጋሚ እንተመሓለ እንተጥሓለ እውን: ኣብ ትግራይ ተግባራት ንቕዘት ሰፊሕ እዩ፡፡ በሃገር ደረጃ: ተጋሩ ከም ብዝያዳ ዝነቐዙ ዜጋታት ገይሩ እቲ ህወሓት ኣባል ዝኾኖ ውድብ ኢህወደግ ይገልፆ ኣሎ፡፡ መንእሰይ ትግራይ እቲ ንተጋሩ ኣተኣሳሲርዎም ዝፀንሑ ክብርታት ገዲፉ ስለዘሎ ትግራይ ብባህሊ ደረጃ ናብ ምብስባስ ኣትያ ኣላ፡፡ እቲ ስድራን ማሕበረሰብን ማእከል ይገብር ዝፀንሐ ክብሪ ቀዳሞት ወለዲ እናተገደፈ ውልቀ-ረብሓን ኣፍቅሮተ-ነዋይን ይትክእዎ ኣለዉ፡፡ እቲ ንሸፈጥን ስርቂን ይግዝት ዝነበረ ባህሊ ኣብ ቦትኡ የለን፡፡ ንርእስኻ ዘዕንዉ ተግባራት ሴስን ስዃርን ልሙዳት ኮይኖም ኣለዉ፡፡ ኣብ ትግራይ ከምኡ እውን ኣብ ኢትዮጵያ ሕዳሰ ባህሊ ግድን ክመፅእ ኣለዎ፡፡ ሓቃውነት፤ ኣብ ብቅዓት ዝኣምን መስርሕን ፅርየት ትምህርቲን ከም ዋና ሕጊ እንዳ እባ ክተሓዙ ኣለዎም፡፡
በቲ ልዕል ኢልና ዝበልናዮ ምኽንያት፡ ኣብ ትግራይ ዘሎ ዘየድሊ ኣፈላላይ ይቕፅል ኣሎ፡፡ ደንገርገርን ሕርቃንን ነቲ ፓለቲካዊ ሃዋህው መግለፂኡ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብፍላይ ግን፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ገዛኢ ውድብ ህወሓት ዘሎ ኣፈላላይ ገፊሕ እዩ፡፡ እስካብ ቐረባ ኣዋርሕ እቲ ክህሊ ዝግብኦ ውሽጣዊ ዋዒ ፖለቲካ ድኹም እዩ፡፡ ኣብ ክልላዊ መንግስትን ኣብ እቲ ውድብን ዘሎ ናይ ዓባልልነት መንፈስ ንዘተ ዲሞክራሲ እናበድሆ እዩ ዝርከብ፡፡ ብደረጃ ክልል ንኩሉ ዘወሃህድ ሓደ ኣጠቓላሊ ኣተሓሳስባ ክፍጠር ክኽእል ኣለዎ፡፡ እቲ ትግራይ ኣብ ሃገራዊ ህይወትን ኣብ ፖለቲካ ፌድራል መንግስቲን ክህልዋ ዝግባእ ግደ ከም ብሓዱሽ ክመሃዝ ይግባእ፡፡ እዚ ኢልና፡ መንግስቲ እቲ ክልል ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓዱሽ ህዝባዊ ደገፍ ረኺቡ ኣሎ፡፡ ነዚ መንቀሊ ድማ፡ ንቕሃተ-ህሊና መንእሰይ እቲ ክልል ምዕባዩን፡ በዓቢዩ ድማ ህዝቢ እቲ ክልል ብመሰረታዊ መትከላት ኣቢሉ ዝተወሃሃደ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ክህልዎ ምድላዩ እዩ፡፡ በውስን መልክዑ ድማ፡ እቲ ሓዱሽ መሪሕነት ዘርኣዩ ግልፅነት ከም ምኽንያት እዚ ሓዲሽ ህዝባዊ ደገፍ ክውሰድ ይኽእል እዩ፡፡
ብተወሳኺ ህወሓት ናይ ምዕራብ መሓዙቱ ስኢንዎም እዩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ንዘሎ ባህጊ እንተርኢና፤ ተጋሩ (እንኮላይ ኢትዮጵያውያን) ክሃንፅዎ ዝደልይዎ ስርዓት እንካብ ትካላት ዲሞክራሲ ምዕራብ ትምህርቲ ዝወስድን ንመነባብሮ ምዕራባውያን ዝዳርግን እዩ፡፡ ብሓፈሻ ድማ ተጋሩ ንክብርታት ምዕራብውያን ኣኽብሮት ኣለዎም፡፡ ምስኡ ማዕረ ማዕረ፡ እንካብ ቻይናን ካልኦት ልምዓታውያን ሃገራትን እውን ከመይ ድኽነት ክትንኪ ከምትኽእል ክመሃሩ ይደልዩ እዮም፡፡ እዚ ከምኡ ኮይኑ፡ ኢህወደግ ከም ደጋፊ ቻይናን ፀረ ክብርታት ምዕራባውያንን ይርአ ዘሎ ብምኽንያት ድኽመት ህወሓት እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡
ልምዓታዊ መንግስቲ ዝብል ኣስተምህሮ ብደረጃ ሃገር ጠቕሊሉ ክግደፍ ከምዝኽእል ኣፋፍኖታት እውን ኣለዉ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ሕገ-መንግስታዊ መሰሉ ስለዘፍቅደሉ፡ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ናይ ርእሱን ንርእሱ ዝምጥኖን ፓሊሲ ልምዓታዊ መንግስቲ ክሕንፅፅ ይኽእል እዩ፡፡ ነዚ ንምግባር ድማ ትግራይ ከም ቻይና ኮርያ ሲንጋፖር ካብ ዝኣምሰላ ልምዓታዊ መንግስታት ሓገዝ ክተናዲ ኣለዋ፡፡ ትግራይ ከም ክልል ንልኡላዊነታ መሰረት ገይራ ንህዝባ ዘርብሕ ትርጉም ዘለዎ ፓሊሲ እንተድኣ ትኽተል ኮይና ተሞክሮ ቻይናን መሰል ሃገራትን ኣዐርዩ ዝጠቕማ እዩ።
ድሕሪ 1978 ኣፈ፡ ኣብ ውሽጢ 40 ዓመታት፡ ቻይና ን800 ሚልዮን ህዝቢ እንካብ ድኽነት ዘውፅአት እንካብ እቲ ልሙድ መገዲ ልምዓት ውፅእ ዝበለ መገዲ ስለዝተኸተለት እዩ፡፡ ቻይና ንኩሎም ሸቶታት ልምዓት ሚልንየም (2015) በፂሓትሎም እያ፡፡ ንደቂ ሰባት እንካብ እዚ ዝዓቢ ፍፃመ እንታይ ኣሎ? ንኢትዮጵያን ትግራይን ካብ እዚ ንላዕሊ ዘነቓቕሕ ዜና ፍፃመ ኸ እንታይ ክህሊ ይኽእል? ንሉኣላዊነት ካብ እዚ ንላዕሊ ዝገልፆ ኸ ካበይ ክርከብ? ብተወሳኺ ድማ ቻይናዊ ባህርይ ዘለዎ ሶሻሊዝም ዝበሃል ንዕዳጋ ዘሳልጥ ናይ ኢኮኖሚ ፖሊሲ ትኽተል እዩ፡፡ ኣብ እዚ እቲ ቀንዲ ዕላማ ብካፒታሊዝም ኣቢልካ ሃፍቲ ምፍጣር እዩ፡፡ እቲ ሃፍታም እውን ቻይናዊ ሃፍታም ክኾን እዩ እቲ ድልየት፡፡ ካብ እዚ ትግራይ ብሰፊሑ ክትምሃር ትኽእል እያ፡፡ እንካብ እዚ ዝበለፀ ሉኣላዊ ፖሊሲ ኸ እንካበይ ክርከብ ይከኣል?
ሰንፈላላት ትግራይ (Dilemmas)
ሕንቅሕንቅሊተያት ኢለ ንኩነታት ትግራይ ዝገለፅክዎ መገዲ ናይ ርእሱ ሰለስተ ሰንፈላላት (Dilemma) ኣለውዎ፡፡ እዞም ሰንፈላላት ብፍላይ ንትግራይ ይምልከቱ እዮም ክንብል እንተዘይኮይኑ ንኩሉ ማሕበረሰባት ክገልፅዎ ዝኽእሉ እዮም ክበሃል ይከኣል፡፡
ኣብ ምህናፅ ቕሱን ማሕበረሰብ ኢትዮጵያ ትግራይ እጃማ ክተወፊ እንተኾይና፡ እዞም ሰለስተ ሰንፈላላት ፍታሕ ክግበሮሎም ግድን እዩ፡፡ ንሶም ድማ፡
• ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት (Absolutist Ethiopiawinet Dilemma)
• ቑፅሪ ህዝቢ (Number Dilemmas)
• ደሕንነት እዮም (Security Dilemma)
ሰንፈላል ቑፅሪ ሓደ፡ ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት
ትግራይ ካብ ብጥንቱ ድልድልቲ መበቆል (seadbed) ኢትዮጵያዊነት ኮይና እያ ፀኒሓ፡፡ ከምኡ ኮይኑ እንሃለወ: ብዘይተፍለጠ ምኽንያት ድማ ግዳይ ጨፍላቓይን ፍፁማዊ ባህሊን ገዛእቲ ልሂቃን ኢትዮጵያ እውን እያ፡፡
ከምዝፍለጥ ታሪኽ ኣክሱማዊ ስልጣነ፤ሃይማኖታት ኣብርሃም (ክርስትናን እስላምናን)፤ ባህሊን ቋንቋን፤ ኵናት ዓድዋ ኣብ ስነ ኣእምሮ ሃገራውነትን ኣብ ስእሊ ኢትዮጵያውነትን ተኸታታልነት ዝፈጠሩ እዮም፡፡ ከም ፈትሊ መተኣሳሰሪ ኢትዮጵያዊነት ኮይኖም ድማ የገልገሉ እዮም፡፡ እዚ ታሪኽ እዚ፡ ቐፂሉ እውን መሰረት ሓዳሽ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ናይ ሸሞንተ ክፍለ ዘበናት ታሪኽ ኣኽሱም፡ ኦርቶዶክስ፡ እቲ ናብ ኢትዮጵያ ዝመፀ ሂጃራ (ነጋሺ) ሎም እውን ከምቀደም ኸሉዓት ታሪኽ ሃገር እንትኾኑ፡ ብዘይካ ታሪኽ ትግራይ ታሪኽ ኢትዮጵያ ጎደሎ ጥራሕ ዘይኮነስ ሰረት እውን ኣይህልዮን፡፡ ትግራይ ማእከል ነባርን ሓዱሽን ታሪኽ ኢትዮጵያ ምዃና ኣሉ ዘይብሃል ሓቂ ኮይኑ እንሃለወ፡ ብምኽንያት ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ንነዊሕ ጊዘ ናፅነት ዓርሰ ምሕደራኣ፡ ሓድነታን ባህላዊ መንነታን ተሓዲጋ ናብ ወሰን ሃገርነት ተደፊኣ ፀኒሓ እያ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ገለ ኩርንዓት፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውነትን ጌርካ ናይ ምስኣል ኩነታት ይርኣይ እዩ፡፡ ኣብ እዚ፡ ከመይ ገይሩ እቲ መበቆል ኢትዮጵያዊነት ዝኾነ ህዝቢ ፀላኢ ኢትዮጵያ ክኸውን ይኽእል? ነዚ ሕቶ እዚ መልሲ ኣብ ምንታይ ንረኽቦ እንተይልና እቶም እንካብ ናይ ኣብዝሓ ልሂቃን (elites from majority culture) ንብዝሃነት ከመሓድሩ ዘይምኽኣሎም እዩ፡፡ ብካልእ ኣባህላ፡ እቲ ዝኽተልዎ ኣንፈት ንኣብዝሓ ቑፅሪ ዝኣመነ ካብ ምዃኑ ዝብገስን እዙይ ዘስዓቦ ሰንፈላልን እዮም።
ሰንፈላል ቑፅሪ ክልተ፡ ንቑፅሪ ዝምልከት
ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምድንፋዕ ሃይማኖታት፤ ገስጋሲ ፖለቲካ፤ ውትህድርናን ታሪኽን ኢትዮጵያ ወሳኒን ፀብለልታ ዘለዎን ተራ ተፃዊቶም እዮም፡፡ እቲ ‘ዓብላልነት ቑፅሪ‘ እናበልና እንፅውዖ ዘለና ክፋእ ንኩሉ ኣበርክቶ ናብ ዜሮ እዩ ዝመልሶ፡፡ ከም ዝፍለጥ ከም መበቆል ኢትዮጵያዊነት፡ ትግራይ ነነፃነት ሃገር ኽቡር ዋጋ እያ ከፊላ እያ፡፡ መብዛሕቲኦም ውግኣት ፀረ ወረርቲ ሓይልታት፡ ኣንፃር ደርጊ ዝተግብረ ምኩሻሕን ዝተፈፅሙ ኣብ ትግራይን ኤርትራን እዮም፡፡ ንናይ ቐረባ ታሪኽ እውን እንተወሲድና፡ ትግራይን ተጋሩን ኣብ እቲ ቅድመ 1966 ዝነበረ ቃልስን ኣብ እቲ ብ1966 ዝተወልዐ ንንጉሳውነት ዘዕለወ ወያነን ኣብ ማእከል እቶም ፍፃመታት ኢና ንረኽቦም፡፡ ብፍላይ ግና፡ ኣንፃር ደርጊ ኣብ ዝተግብረ ነዊሕ ግብግብ እቲ ዝዓበየ መስዋእቲ ዝኸፈሉ ትግራይን ተጋሩን እዮም፡፡ እንካብ ትግራይ መበቆል ዝነበሮም ውልቀ ኢትዮጵያውያን ኣብ ወሰንቲ ስግግራት ቁልፊ መሪሕነት ነይሮዎም፡፡ እዚኦም ድማ እንካብ ራስ ሚካኤል ስሑል እስካብ ሃፀይ ዮውሃንስን ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊን፡ እንካብ ራእሲ ኣሉላ እስካብ ጄኔራል ሓየሎም ኣርኣያ፡ እንካብ ገ/ህይወት ባይከዳኝ እስካብ ስብሓት ገብረ እግዛኣብሄር፤ እንካብ ብርሃነ መስቀል ረዳ እስካብ ተስፋይ ደበሳይ፤ ዘርኡ ክሕሸን፤ ሓጎስ ገብረ እየሱስ፤ መስፍን ሃብቱ፤ ኣለም ሃብቱ፤ ዮሴፍ ኣዳነ፤ ንግስቲ ኣዳነ፤ ቢንያም ኣዳነን ካልኦት መራሕቲን ክንፀርሕ ንኽእል ኢና፡፡
ነዚኦም ታሪካዊያን ውልቀሰባት ንሕዚ ንጎኒ ገዲፍና፡ ትግራይን ተጋሩን ንዓብላልነት ኣብዝሓ ይሰግእዎ ኣለዉ፡፡ ነዚ ምኽንያቱ ድማ ትግራይን ተጋሩን ኣብ መፃኢት ኢትዮጵያ ክህልዎም ዝግባእ ተራ ንወትሮ ከሕድጎም ዝኽእል ስለዝኾነ እዩ፡፡ ተጋሩ ንዲሞክራሲ ክንዲ ዝተቓለሱ፡ እቶም ካብ ኣብዝሓ ህዝቢ ዝመፁ ፓለቲከኛታት ከም ፀረ-ዲሞክራስያውያን ገይሮም ይስእልዎም እዮም፡፡ እዚ ኣብ ኣብዝሓነት ቑፅሪ ህዝቢ ዝስረት ፖለቲካ ንትግራይ ተጋሩን ናብ ፀግዒ ክደፍኦም ምዃኑ ድማ ግልፂ እዩ፡፡ እዚ ድማ ሕርቃንን ምስትምሳልን ተጋሩ ኣንፃር እቶም ናይ ቀደምን ሐዚ ይቅልቐሉ ዘሎዉን ፍፁማውያን ከቕንዕ የገድድ ኣሎ፡፡
ሰንፈላል ቑፅሪ ሰለስተ፡ ፀጥታ ዝምልከት
ትግራይ ኣብ ምህናፅ ገስጋሳይ ኢትዮጵያዊነት ንዝተግብረ ፃዕሪ ዝመርሐት እያ፡፡ እዚ ገስጋሳይ ኢትዮጵያዊነት ምስ ምሉእ ኣርሰ ክብረትካ ኢትዮጵያውነት ክትቕበል ኣብኡ ተሎ ምምሕዳራዊ ናፅነት ዘፍቕድን ኣብ ባህልካ ዘሎ ፍሉይ መንነት ዘኽብርን እዩ፡፡ ትግራይ እንተይተዓባለልካን ንባህላዊ ብዝሃነት እንተይዐንቀፍካን ኣብ ዝህሊ ናይ ባህልታት ፌድሬሽን (ሓድነት) ካብ ማንም ንላዕሊ እቲ ዝዓዘዘ ወሳኒ ተራ ዝተፃወተት እያ፡፡ ኩሎም ኣኽረርቲ እንተስ ንገለ ብሄራት ወኪልና ብምባል፡ እንተስ ከምቲ መብዛሕቲኡ ጊዘ ዝኸውን ንፍፁም ኢትዮጵያዊነት ተጣቢቖም፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም መንቀሊ እቲ ኣሎ ዝብልዎ ወፅዓ ገይሮም በቢኸባቢኦም ንህዝቢ የላዕሉ እዮም፡፡ ኣብ እዋን መሪሕነት ህወሓት፡ ፀላእቲ ትግራይ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ ኦሮሞ ፀረ ዲሞክራሲን ኣብ ንቕዘት ዝተኣለኹን ገይሮም የቕርብዎም እዮም፡፡ ንኢትዮጵያ ብዕሉል ሓይሊ ክጎብጥ ከም ዝተልዓለ ህዝቢ ገይርካን ነዚ ድማ ‘ልዕልነት ተጋሩ’ ብዝብል ብሂል ኣፀባቢቕካን ኣብ ልዕሊ ተጋሩ መጥቃዕቲ ምፍናው ሓደ ተርእዮ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ተሓለቕቲ ውልቀ ሰባትን (activists) ገለ ማዕከናት ወረን፡ ዳርጋ ‘ህልቀተ-ዘርኢ‘ ብምስባኽን ብናይ ፈጠራ ዝንተዋን ኣንፃር ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምልዕዓል ተዓዊቶም እዮም ክበሃል ይከኣል፡፡ ይዕወቱ ዘሎው ኣብ ሓቃውነት ተደሪኾም ዘይኮነስ፡ ኣብ ዓብላልነት ቑፅሪ እናተደረኹ እዩ፡፡ እዚ ድማ ይኸውን ዘሎ ቑፅሪ ተጋሩ ውሑድ እዩ ካብ ምባልን ብምውሓዶም ምኽንያት ንመጥቓዕቲ ኣብዝሓ ግብረ መልሲ ክህቡ ኣይኽእልን ካብ ዝብልን እዩ፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ፡ እዞም ሓይልታት እቲ ናይ ቐደም ‘መቓቒልካ ግዛእ‘ ዝብል ሸርሒ ተጠቒሞም ሓድነት ትግራይ ክናወፅን፤ ትግራይ ኣብ ቐፃሊ ከርፋሕፋሕን ግርጭትን ክትጥሕልን ምግባር እዩ ትልሞም፡፡ ገለ ካብዞም ፍፁማውያን ሓይልታት፤ ኣብ ከባቢ ዶባት ትግራይ ንዘሎ ገለ ምስሕሓባት ተበሊፆም ግልፂን ጭቡጥን ሓደጋ ሰኺቶቶም ይርከቡ፡፡ እዞም ሓደሽቲ ልሂቃን ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ምስቶም ይግውዱ ዘለዉ ብሄርተኛታት ኮይኖም ተኣፋፊ ኩነታት ፀጥታ ብኽውንነት ፈጢሮም ኣለዉ፡፡ ብተወሳኺ ምስ ኢትዮጵያ ዝፀንሐ ስትራቴጂካዊ ተፃብኦ ዘለዎም ሓይልታት ኩሎም ብጅምላ ኣብ ልዕሊ ትግራይን ተጋሩን ስግኣት ይፈጥሩ ኣለዉ፡፡
ነዚ ምስበልና፡ ብኣንፃር እዞም ሆሆታውያን፤ ፍፁማውያንን ንሶም ከንቀሳቕስዎ ዝኽእሉ በዝሒ ህዝቢን ትግራይን ተጋሩን ፀጥትኦም ከረጋግፁ ክኽእሉ ናይ ግድን እዩ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትግራይን ተጋሩን ዘሎ ቑጥዐን ደንገርገርን ንቑፅሮም ተኣማሚኖም ተንቐሳቒሶም ናብ ዘለዉ ተፃባእቲ ቐዋሚ ብዝበሃል ደረጃ ከቕንዕ ይርኣ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ ንትግራይ ዳርጋ ጓና ክበሃል ዝከኣል ኮይኑ ተራእዩ ዘይፈልጥ ሆይሆይታን ምንቕናቕ ህዝቢን ከስዕብ ይኽእል እዩ፡፡ ኣብ እዚ ክበሃል ዝከኣል፡ ትግራይ ኣብ ፀገም እንተኣትያ ኢትዮጵያ እውን ከምኡ ኣብ ፀገም ክትኣቲ ምዃና እያ፡፡ ትግራይን ተጋሩን ንፀጥታ ኢትዮጵያ ከተሃዳድእ ዘኽእል ቑፂሪን ልኡኽን ከይህልዎም ይኽእል፤ ኮይኑ ግና ምስ ትግራይ ዝፍጠር ተዓፋፊ ኩነታት ፀጥታ ንመላእ ኢትዮጵያ ዝመላላእ ሓደጋ ምዃኑ ክርሳዕ የብሉን፡፡
መጠቓለሊ
ብደረጃ ዞባ፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት፡ ልእለ ሃያላን ዓለም ከምኡ እውን ስትራቴጂካዊ ረብሓ ዘሎዎም ዞባዊ ሓይልታት ኣብ መሬት ቐርኒ ኣፍሪካ እናተተፋነኑ ይርከቡ፡፡ እዚ ምትፍናን ብጥምረት ኣሜሪካን ብስዑዲን ዝምርሓ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ብሓደ ገፅ፤ ብጥምረት ቻይናን ራሽያን (ምናልባሽ እውን ንቱርክ ኢራንን ቓጣር ክሓውስ ይኽእል እዩ) ብካልእ ገፅ ዝካየድ እዩ፡፡ ግልፂ ዕላማ እቲ ንሕንሕ ምርግጋፅ ላዕለዋይነት ኢኮኖሚ እዩ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ኣብ ልዕሊ ጉዳያት ውትህድርናን ሓይሊ ሚዛን ዲፕሎማሲን እውን ከምኡ ትርጉም ዘለዎ ኣመር ክህልዎ እዩ፡፡ ሃገራት እቲ ዞባ፡ ኣብ ሞንጎ እዞም ሓይልታት ኣብ ዝህሊ ምፍሕፋሕ ንረብሓታተን ዓቒበን ብዘይ ሻራ ክዋስኣ ክኸብደን ምዃኑ እሙን እዩ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ከይዲ ምስ ሓዲኡ ወይ ከዓ ምስ እቲ ካልእ ክዛመዳ ወይድማ ክጓነፃ ዝደፍአን ኩነታት ስለዝህሊ እዩ፡፡
ብደረጃ ሃገር ንሕንሓዊ ልፍንታዊ ፓለቲካ (competitive coalition politics) ቕልቅል ኢሉ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ መጣምርቱ ዝኾነ ዲሞክራስያዊ ትካላዊ መቓንን (democratic institutional framework) ረብሓ ህዝቢ ዝጥምት ስነ-ኣእምሮ ኣብዘየለሉን እዩ፡፡ እዚ ንናይ ሃገረ ጣልያን ዝመስል ቐዲምካ ክትግምቶ ዘይትኽእል ምስረታ ግንባር ኣብ ኢትዮጵያ ይርአ ጀሚሩ ኣሎ፡፡ ከምቲ ቕድም ዝተብሃለ፡ እዚ ተለዋዋጣይ ምሕዝነት የጋጥም ዘሎ እቶም ምስኡ ማዕረ ማዕረ ክህልዩ ዝነበሮም ድልዱላት ዲሞክራሲያዊ ትካላት፤ ባህሊ ልፍንታዊ ፓለቲካ ኣብ ዘይለሉ ኩነታት እዩ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ሃገር ምጉዳል ቕሳነት ከስዕብ ምዃኑ ግልፂ እዩ፡፡ ብሓፂሩ ኢትዮጵያ ንመረፃዊ ግብግብ (electoral contestations) ዝስከም ልፍንታዊ ፖለቲካ ይውሕዳ እዩ፡፡ ነዚ ቀንዲ ምኽንያት ድማ መብዛሕቲኦም ትካላት ዲሞክራሲ ንከምዚ ዓይነት ሰፊሕ ለውጢ ዝኸውን ድልዳለ ገና ዘይምጭባጦም እዩ፡፡
ከም ዝተረፈ ርግፀኛ እንተዘይኮና እውን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ልምዓታዊ መንግስቲ ንካልእ ጊዘ ተመሓላሊፉ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ኣብ መወዳእታ መንግስቲ ብፍሉይ ኣድህቦ ይሰርሓሉ ዝፀንሐ ተኸታታሊ ንሁር ምዕባለ ናይ ምዕታር ጉዳይ ክኹለፍ ይኽእል እዩ፡፡ ብኡኡ ኣቢሉ እቲ ተታሒዚ ዝፀንሐ ድኽነት ናይ ምምሓው ዕላማ ብምኽንያት ዘይርምግጋዕ ፖለቲካ ክፈሽል ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣሎ፡፡ ኣብ ሃይማኖት ዘድሃበ ፓለቲካ እውን ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ቕልቅል ክብል ይኽእል እዩ፡፡ እዛ ሃገር ኣብ ሞንጎ ትካላት ሃይማኖት ንዘጋጥም ፀገም ክትፈትሕ ዝሕግዝዋ ግቡኣት ትካላት ከዓ ኣይብላን፡፡
ሕዚ ከመይ እቲ ስግግር እንታይ ዓይነት ግብረ መልስን ስጉምትን የድልዩ ኢልና ንርኣይ፡፡
ብቐዳማይ ደረጃ፤ ነዚ ዓቢይ ኮንፈረንስ ዝተዳለወ ፅሑፍ ስለዝኾነ ኣብ ትግራይን ተጋሩን ክነድህብ ኢና፡፡ ኮይኑ፡ ንትግራይን ተጋሩን ኣብ እዚ እዋን ስግግር ከጓንፍዎም ዝኽእሉ ፈተናታት እንታይ ክኾኑ ይኽእሉ ኢልና ንሕተት፡፡ እዞም ዝስዕቡ ሰለስተ ዓበይቲ ፈተናታት ተለልዮም ኣለዉ፡፡
1) እቲ ቐዳማይ ፈተና ንትግራይን ተጋሩን ዝምልከት ውሽጣዊ ጉዳይ እዩ፡፡ ከምቲ ቕድም ክብል ወስ ዘበልናዮ፡ መንፈስ ስዕረት ዝሓየሎም፡ ነፀልቲ ከምኡ እውን ነፀግቲ ኣለዉ፡፡ ኣብ እዚኦም ንቕድሚት ምጥማትን ስትራቴጂካዊ መሪሕነትን ይጎድል እዩ፡፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ቑጥዐን ደንገርገርን ንክልል ትግራይ ካብ መሰረት ንምቕያር ናብ ዘኽእል ኣንፈት ኣይተማእዘነን ዘሎ፡፡ ተጋሩ ናብ ቕድሚት ገፆም ክጥምቱ ድልዱል ክልላዊ መንግስቲን ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ዝዓሰላ ኢትዮጵያን ኣብ ምህናፅ ኣብ ሃናፃይ ዘተ ክኣትዉን ኣይግበርን ዘሎ፡፡
2) እቲ ካልኣይ ፈተና ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ተፈጢሩ ዘሎ ፈተና ፀጥታ እዩ፡፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ-ኢትዮጵያዊነት፣ ከም ፀረ ሓድነትን፤ ከም ኣብ ንቕዘት ዝጠሓሉን ገይርካ ካብኡ ናብኡ ድማ ‘ልዕልነት ትግራይ’ ዝብል ብሂል ከም መመሳመሲ ተጠቒምካ ተቓውሞ ንምቕሃም ፈተነ ክግበር እዩ፡፡ ብምዃኑ እውን ዝርገትን ምጥፋእ ልዕልነት ሕጊን ነጊሱ ኣብ ኩሉ ከባቢታት ደሕንነት ተጋሩ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ ይኽእል እዩ፡፡
3) እቲ ሳልሳይ ሓደጋ ምግባል ፍፁማዊ አትዮጵያዊነት እዩ፡፡ ዘይዲሞክራስያዊ ሆይሆይታዊነት ምስ ዝበዝሕን ምስዝዕንትርን ምስኡ ተመርኵሱ ጨፍላቒ ዝንባለ ክገፍሕ እዩ፡፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ምስዓቡ ድማ ዘይተርፍ እዩ፡፡ ናይ እዚ ጠንቂ መሰረቶም ልዝብን ምርድዳእን ዝገበሩ ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ዲሞክራሲ ካብ ሃገር ምልጋሶምን ምትካኦምን እዩ፡፡
ኣብ መወዳእታ ዝኾነ በዓል መዚ ይኹን ስሩዕ ውድብ ንትግራይን ተጋሩን እንካብ ሓደጋታት ስግግር ከድሕን ይኽእል እዩ ኢና ክንሓስብ የብልናን፡፡ እንኮ ፍታሕ ስግኣት ደሕንነት ተጋሩ ኣብ ውሽጢ ሰላማዊት ብልፅግቲን ዲሞክራሲያዊትን ኢትዮጵያ ዝደኮነት ሕብርቲ ትግራይ እዩ ዝርከብ፡፡ ህወሓት ከም መጠን ገዛኢ ውድብ ትግራይን፡ ኣብ ፌደራል መንግስቲ ንትግራይ ከም ዝውክል ሓደ ውድብን ነዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ኣገዳሲን ሓዱሽን ሓቂ ክቕበል ግድን እዩ ክኸውን፡፡ ሓደ፡ ናይ ህወሓት ስትራቴጂካዊ ጌጋታት ንኢትዮጵያ ብዝለዓለ ድማ ንትግራይ መጉዳእቲ ኣብፂሖም እዮም፡፡ ትግራይ ሎሚ ብዕድመ ዝነኣሰ ሓዱሽ ወለዶ ከምዘዋ ዝፍለጥ እዩ፡ እዚ ወለዶ ንጡፍ ርክብ ዘለዎን ተንቀሳቓሳይን እዩ፡፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ናፃ እዩ፡፡ እሞ ናፃ ወለዶ ድማ ክምራሕ ዝኽእል ብናፃ መራሕቲ እዩ፡፡ ትግራይ ካብ ዝኾነ ኸባቢ እዛ ሃገር ንላዕሊ ለውጢ (ሪፎርም) የድልያ እዩ፡፡ ኣብ ትግራይ ብቕልጡፍ ዘድልዩ ለውጥታት ከዓ ዕርቂ፤ ንሕሉፍ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ንሓንሳእን ንሓዋሩን ክዕፀዉ ምግባርን እዮም፡፡ ብዝልዓለ ደረጃ ውልቀኣዊን ጉጅለኣዊን መሰላት ክኽበሩ ኣለዎም፡፡ ፓለቲካዊ ርእይቶን ደውታን በሰላማዊ መገዲ ክትትሕዝን ክትገልፅን ምኽኣል እውን ከምኡ፡፡ ንኩሎም ነበርቲ እቲ ክልል (ኣባል ህወሓት ይኹኑ ኣይኹኑ ብዘየገድስ) ማዕረ ክብረትን ኣፍልጦ ምሃብ እውን የድሊ እዩ፡ ተወሳኺ ዝለዓለ ቅልጣፈ ዘለዎ ንጥፈታት ማሕበረሰብ (delivery) ምምላእ እውን ኣገዳሲ እዩ፡ እዚኦም ኩሎም ጠለባት ምስዝማልኡ ካብ ዝተናገፈ ዘላቒ ልምዓት ክመፅእ ይከኣሎ እዩ፡፡
ካልኣይ፡ ዲሞክራስያዊ ማእከላዊነት ሓደ ዝፈጠሮ ዘይኣዎንታዊ ምዕባለ ኣሎ፡፡ እዚ እውን ኣባላት ገዛኢ ውድብ እንካብ እቲ ኣባል ዘይኮነ ዜጋ ንሃገሩ ዝሓሸ ተገዳሽነት ዘለዎ ከምዝኾነ ዝግለፅ ኣተሓሳስባ እዩ፡፡ በዚ ዝተልዓለ ንባህሊ ምህዞ፤ ንትካላዊ ናፅነት፡ ከምኡ እውን ንንጡፍን ኣብ ዓቕሚ ንዝተኣማመን ዜጋ ዕድል ይዓፂ፡፡ ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት ኣባላት ውድብ ኢህወደግ ከም መስርሕ ገዲፈንኦ ኣለዋ፡፡ ኣይኮንን ንኢትዮጵያ ብሓፈሻ ንትግራይ እውን ዝጠቅም መስርሕ ከዓ ኣይኮነን፡፡ ከም ባህሊ፤ ዲሞክራስያዊ ማእከላዊነት ብቕዓት መሰረት ንዝገበረ ኣሻይማ ዘልመሰ እዩ፡፡ ከይዱ ከይዱ ንኣፍልጦ ብቕዓት ድማ ብመርበባትን ንቕዘትን ተኪኢዎ ይርከብ፡፡ ብካልእ ገፅ፡ ኣብ ህወሓት ዝፀንሐ ምሁራዊ ዓቕሚ እናተሓተ እንትኸይድ እቶም ንትግራይ ዝፃብኡ ሓይልታት ድማ ምሁራዊን ሞራላዊን ብራኸ እናዓተሩ መፂኦም እዮም፡፡ ብሓፈሻ ኢህወደግ ንሕሉፍ ዝንተዋ ከም መሳርሒ ሸፈጥን ንስልጣን ከም መብሐቲ መገዲን ምጥቃሙ ክገድፎ ኣለዎ፡፡
እዞም ሕልኽልኽ ዝበሉ ውራያት ክንፈትሕን፤ ነዞም ክንገልፆም ዝፀናሕና ሓደጋታት ብኣግኡ ክንኣልይን ዓቢይ ዕድል ዝህቡና ኣብነታዊ ለውጢታት (reforms) ኣብ ትግራይ ክንትግብር ብሓባር ክንሰርሕ ኣለና፡፡ ነቶም ለውጥታት ክነምፅእ ሓቢርና እንካብ ውሽጢ እናሰራሕና ጎና ጎኒ ድማ ምስ ናትና ዝመሳሰል ኣተሓሳስባ ምስ ዘለዎም ክንላፈን ኣለና፡፡ ኣብ እዚ ጉዳይ፡ ንቁልፊ ጠለባት ትግራይ እንተርዊና፡ ድልዱል ክልላዊ ኢኮኖሚ እንተሃኒፅና፡ ንከሉ ዝፅንብር ዕንቱር ዲሞክራሲ እንተድኣ ኣንጊስና፡ ልዕሊ ፍርቂ እቲ መገዲ ሸፊናዮ ኣለና ክበሃል ይከኣል፡፡ ብምዃኑ፡ ትግራይን ተጋሩን (ዋላ ኣባላት ህወሓት እውን እንተኾኑ) እንካብ ብህወሓት ዝተዓብለለት ትግራይ ኣማዕድዮም ንቕድሚት ክጥምቱ ክኽእሉ ኣለዎም፡፡ እንካብ ብህወሓት ዝተዓብለለት ክልል ትግራይ ናይ ኩሎም ተጋሩን ህዝቢ ትግራይን ዝኾነት ትግራይ ክንሰጋገር ኣለና፡፡ ትግራይ ዘድልያ ንቕደሚት ዘማዓዱ መሃዛይ (creative) መሪሕነት ኣቢሉ ንጡፍ (vibrant) ዋዒ ዘለዎ (dynamic) ክልላዊ መንግስቲ እዩ፡፡ እዛ ክልል ዘድልያ ኣብ ዙርያ ዲሞክራስያዊነትን ዝተሃንፀ ዱልዱል ኢኮኖሚ ዘዕስል ራእይን ሓዱሽ ጉልበትን እዩ፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን: ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምህናፅ ዲሞክራሲ ትግራይን ከድህቡ ይግብኦም፡፡ እዚ ከዓ ቐዳማይ ስጉምቲ ኣብ ምምካት ነቲ ብደረጃ ሃገር ይግውድ ዘሎ ኢዲሞክራስያዊ ተኸታሊ ፖለቲካ እዩ፡፡ ኣብኡ እንተሎ ዲሞክራሲያዊት ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተማልአ ዲሞክራሲ ኣብ ምፍጣር ናይ ባዕላ እጃም ክትዋፃእ ክሕግዝ እዩ፡፡ ብካልእ ኣባህላ ምእንተ ዲሞክራሲያዊትን ሰላማዊትን ኢትዮጵያ እውን እንተኾነ ትግራይ ዲሞክራሲያዊት ክትኸውን ኣለዋ፡፡
ህወሓት ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት መትከለይ እዩ ዝብል ውሳንኣ ክትስዕሮን ነዚ ድማ ክተፍልጥን ኣለዋ፡፡ ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት ብካልእ መስርሕ ክትካእ ከምዘለዎ ኣባላት ህወሓት ክቕበሉ ኣለዎም።
እንተዘይኮይኑ፡ ኣባላት ህወሓት ክፈልጥዎ ዘለዎም ጉዳይ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ሓንቲን ሓንቲን ዘይምዃኖም እዩ፡፡ ህወሓት ካብ ህዝቢ ትግራይ ንባዕላ ፈልያ ክትርኢ ክትኽእል ኣለዋ፡፡ ብካልእ ኣባህላ፤ ህወሓት ንርእሳ ክትርእይ ዘለዋ ከም ሓደ ውድብ እምበር ከም እንኮ ውድብ ትግራይ ኣይኮነን፡፡ ቕድም ክብል ከምዝተብሃለን ከምዝተፅሓፈን እቲ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝበሃል ኣተሓሳስባ ዝዓዘዘ ኣብዝኾነሉ፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ መን እዩ ኣየገድስን፡፡ ኣብ ትግራይ ድማ፡ ንኣተሓሳስባ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝገጥሞ ሓደጋ የለን።
ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ንልምዓት ዘተኣጓጉል ኣይኮኑን፡፡ ከምኡ እንተድኣ ኮይኑ፤ ስለምንታይ ብሕፁፅ ምርጫ ዘይፅዋዕ እሞ ኣካላት እቲ ክልላዊ መንግስቲ ማለት ድማ እቲ ባይቶን ፈፃሚትን ሙሉእ ተቐባልነት ህዝቢ ዘይዓትሩ?
ቑልፊ ማዕዳዊ ሓሳባት
ኣብ መወዳእታ ከም ማዕዳ ክቐርቡ ዝኽእሉ ገለ ሃሳባት ሸው ከብል ይደሊ፡፡
ከምቲ ክበሃል ዝፀንሐ፡ ዋዒ ዘለዎ ብዓል ዓቕሚ ክልላዊ መንግስቲ ኣብኡ ተሎ እውን ዲሞክራስያዊትን ምዕብልቲን ክልል ምህናፅ እቲ ህፁፅን ቀንዲን ዋኒን ህዝቢ ትግራይ ክኸውን ይግባእ፡፡ ኮይኑ፡ ነዚ ክትዓትር ዘድልዩኻ እታወታት እንታይ እዮም?
ኣብዚ ክበሃል ዘለዎ ንኩሉ ዝሓቖፈ ናይ ዘተን ዕርቂን መድረኽ ብሕፁፅ ክዳሎ ኣለዎ እዩ፡፡ ኣብ ውፅኢት እቲ መድረኽ ተደሪክኻ ኢኮኖሚያዊን ፓለቲካውን ስግግር ኣብ ትግራይ ክሳለጥ ኣለዎ፡፡ ብአኡ ኣቢልካ እውን ንጉዳይ ስግጋር ኢትዮጵያ ክተረጋግፅ ይከኣል፡፡
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብፍላይ ድማ እቲ ክልላዊ ባይቶ ክወስዶም ዘሎዎ ስጉምትታት ከምዝቕፅል ቐሪቡ ኣሎ፡፡
1. ተጋሩን ትግራይን ማእኸል ዝገበረ ናይ ዕላማ ሓድነት ምፍጣር (unity of purpose)
ሀ. ምፍጣር ናይ ዕላማ ሓድነት፡ እዚ ኣብ ዙርያ ቀንዲ ረብሓታት ትግራይ ክኸውን ናይ ግድን እዩ፡፡ ናይ ዕላማ ሓድነት ብቑፅሪ ንምውሓድካ ፍቱን መካሐሓሲ እዩ፡፡ ኣብዚ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተመስረተ ሓባራዊ ምርድዳእ (consensus constitutional democracy) ናይ ውህዳን ብሄራት ባህሊ ውሕስ ኣብ ምግባር እቲ ዝበለፀ ኣንፈት እዩ፡፡
ለ. ኣብ (ሀ) ዝተቐምጠ ጉዳይ ዝጠልቦ ኣብርሆት ዝጨበጠ ህዝብን ካብ ብምኽንያት ውልቀ ኽብሪ ካብ ምትኹታኽ ዝወፀ መሪሕነት፤ ንጌጋታቱ ዝቕበልን ንኣበርክቶ ኩሉ ዜጋ ዕድል ዝህብን ወካላይ መንግስቲ እዩ፡፡
2. ንኹሉ ዝሓቖፈ ዘተን መድረኽ ዕርቂን ብህፁፅ ምድላው
ሀ. ኣብ ዙርያ ትግራይ ኩሉ ዝኣምነሉን ዝዓስለሉን ራእይን ልኡኽን ክህሊ ምእንታን ንኩሉ ዝሓቁፍ ዘተ ምጅማር፤
ለ. ኣብ ነዊሕን ኣብ ቐረባን ዝነበረ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ናፅነት ደቂ ሰባትን ዘስዐቦ በሰላ ዘሐዊ ስርዓት ዕርቂ ምህላው፡ እቶም ግዳያት ምግሃስ ኣብ ምቕራፅ ሓዳሽ ትግራይ ኣበርክቶ ክገብሩ ምትብባዕ፤
ሐ. ኣብ ነንርእስኻ ክህሊ ዝግብኦ ምክእኣልን ምክብባርን ምድንፋዕ
መ. ንኩሎ ዝንባለ ፖለቲካ ሓዊስካ ንካልኦት ኣብነት ምዃን፤ እዚ ድማ እንካብ ልኡል መንገሻ እስካብ ኣብርሃ ደስታ፤ እንካብ ገብሩ ኣስራት እስካብ ኣረጋዊ በርሀ፤ እንካብ ጄነራል ፃድቃን እስካብ ጄነራል ሳሞራ ዘለዉ ከጠቓልል ይግብኦ፡፡
ሠ. ብተመሳሳሊ ኣብ (መ) ከምዝተገልፀ፤ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ኢትዮጵያ እውን ብተመሳሳሊ ንኩሉ ዝሓቁፍ ዘተን ዕርቀ ሰላምን ክወርድ ምጉስጓስ
3. ኣብ ትግራይ ቕቡል መረፃ ክህሊ ምፅዋዕ፡ እዚ ድማ እተን ክልላዊ መንግስታት ብዲሞክራስያዊ ስግግር ውሽጠን ምእንታን ከፅርያ ዝሕግዝ እዩ፡፡
ሀ. ከምዚ ዓይነት መረፃ እቲ ዝምስረት መንግስቲ ተቐባልነቱ ክዛይድ ኩሎም ተጋሩ ክኣምንሉን ሽምጦም ገቲሮም ክካትዕሉን ዝገብር እዩ፡፡
ለ. ትግራይ ኣብ ኢኮኖሚን ፓለቲካን ካብ ካልኦት መሰታታት ስጂ ክትወስድ ዝገብር እዩ፡፡
ሐ. ቕድሚ እቲ መፃኢ ሃገራዊ መረፃ ኣቐዲምካ ኣጀንዳ ክትቐርፅ ዝሕግዝ እዩ፡፡
4. ፍልይ ዝበሉ ማዕዳታት ንክልላዊ መንግስቲ ትግራይ
ሀ. ኣብ ብቕዓት ብዝምርኮስ ሮቋሒ (meritocracy) ኩሎም ቢሮታት ብሓለፍቲን ሰራሕተኛታትን ክምልኣ ይግባእ፡ በዚ መገዲ እንተተኸይዱ እዩ ኣብ ትግራይ መዝነት ፍልፍለ መነባብሮ ምዃኑ የብቅዕ፡፡
ለ. ንቕድሚት ዝጥምትን ንውሑዳን (minority) ዘገልግልን ሜላታት ምጥቃም፤ ብፍላይ ከዓ ንሓደጋ ህገራ (expropriation) ከቕንሱልካ ዘኽእሉ ሜላታት እናተጠቐምካ ምኻድ ኣገዳሲ እዩ፡፡ እንትዝርዘር፡
• ምፍጣር ተዘዋዋሪ ሃፍቲ (portable wealth)
• ብፍሉይ ዝሰልጠነ ሓይሊ ሰብ ምፍጣርን እቲ ክእለት ኣብ ሓደሽቲ ወሰናት እውን (new frontiers skills) ክዕምብብ ምግባርን
• ኣብ ፋይናንስን ባንክን ምብርታዕ
• ኣብ መራኸቢ ሓፋሽን ኣብ ምፍጣር ክኢላታት ሚድያን ኣድሂብካ ምስራሕ ብፍላይ ድማ ኣብ እዚ ምምዋል፡
• ኣብ ዓለም ንዘሎ ኩሉ ዕድላት ከናዲ ምእንታን ሓይሊ ሰብካ ክንቀሳቐስ ምግባር (mobility for worldwide opportunity)
ሐ. ብሽም ትግራይ ዝተጣየሹ ትካላት ቢዝነስ (ንግዲ) ብዝምልከት ብፍኑው ከይኸይዱ ምግባርን ብፍላይ ከዓ ንክልላዊ ባይቶ ተፀዋዕነት ክህልዎም ምድላዋት ሕጊ ምውጋንን፤
መ. ቕያ ትግራይን ተጋሩን ኣብ ኢትዮጵያ ክዕቀብ ኩሉ ምግባር፤
• ነስሳቱ ዝተውሃሃደ ዝንተዋ ታሪኽ፤ፓለቲካን ኢኮኖሚን ትግራይ ምድላው
• ሰብ ታሪኽ፤ ዳህሳስያን ጥንታዊ ሓድጊ (archeologists) ከምኡ እውን ምሁራት ስነ ሰብ (anthropologists) ትግራይ ዝሓዘ ባይቶ ምጥያሽ፤ ብፍላይ ከዓ ትግራይ ኣብ መዋእል ፓለቲካን ውትህድርናን ኢትዮጵያ ዘለዋን ዝነበራን ግደ ኣመልኪቱ ኣብ ጭቡጥ መርትዖ ዝምስረት ዝንተዋ ክህሊ ምግባር፡
• ባይቶ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ትግራይ ክጣየሽ ምግባር፡
• ባይቶ ዘላቒ ልምዓት ትግራይ ምጥያሽ፡ ኣብ እዚ እውን ብተመሳሳሊ ኣብ መርትዖ ዝምስረት እንካብ ውድቀት ቐልጢፉ ዝልዓል (resilient): ኣብኡ ተሎ ድማ ዘላቒ ማሕበራዊ ቑጠባዊን ተፈጥሮኣዊ (ecological) ስርዓት ክህነፅ ምግባር፡ እቲ ዝንተዋ እውን ብኡኡ መሰረት ክስተኻኸል ምግባር፤
• ባይቶ ስነ ጥበባውያን ትግራይ ምጥያሽ
• ዝዓበየ ደረጃ ልሂቅነት ሸቶአን ዝገበራ እንካብ መባእታዊ ቤት ትምህርታት እስካብ ሳልሳይ ብርኪ ቤት ትምህርታት ክኽፈታ ምግባርን፤ ኣብ እዚ እውን ኣብ ብቕዓት ዝተመርኮሰ ሮቋሒ ምልመላ ምጥቃም፤
ብደረጃ ፌደራል፤ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ክገብሮም ዝግባእ፡
5. ኣብ ምርድዳእ ዝተመስረተ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ንማዕረ ተሳታፍነት ገፊሕ ዕድል ዝህብ መስርሕን ክህሊ ምፅዓር፡፡ ናይ እዚ መበገሲ ብሕጊ ዝግዛእ (rule-bound) ፤ ትካላዊ ትሕዝቶ ዝዓዘዞን (institutionalized) ኣብ ርድኢት ዝተመርኮሰን (consensus-based) ስርዓት ክዓስል ኣበርቲዕካ ምስራሕ፤
6. ብፍላይ ከዓ ኣብ ናትና ኩነታት ፕሬዚደንታዊ ስርዓት ከይመፅእ ምቅላስ ኣድላያይ ዝኾነሉ ዓቢይ ምኽንያት ኣሎ፡ ንሱ ድማ ብዝሃነት ዘዳኽምን ውሑዳን ኣብ ዘላቒ ከርፋሕፋሕ ክነብሩ ዘገድድን ስለዝኾነ እዩ፡፡
7. ምስ ገስገስቲ ማዕርነታዊ ሓይልታት ስትራቴጂካዊ ሓድነት ምፍጣር፤ ኣብ ቑጠባዊ ፓለቲካዊን ማሕበራዊን ህይወት ኢትዮጵያን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ከባቢ ኢጋድ ምስ ዘሎዉ ገስገስቲ ብሄራዊ ሓይልታትን ምስቲ ዞባ ዝዳወያ ሃገራትን ድልዱል ስትራቴጂካዊ ርክብ ምፍጣር ንፅባሕ ዘይብሃል እዩ፡፡
ዓለም ለኸ ማሕበር ምሁራት ተጋሩ (ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ) ዝቐረበዓቢይ ኮንፈረንስ ትግራይ መማያጢ ፅሑፍ
(ሓምለ 11 – 15፣ 2010 መቐለ፤ ኢትዮጵያ)
——–
ሓጺር መግለጺ ሙያ
ዶክተር መሓሪ ካብ ዝለዓሉ ዓለም ለኻዊ ዩኒቨርስቲታት ማለት ድማ ካብ ሃርቫርድን ኦክስፎርድን ተመሪቖም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሕሉፍ ከም ኤድዋርድ ጂኦርጅ ማሰን፣ ማክስ ፕላንክ ኢንስትትዩት፤ ሼል፤ ምሕዝነት ንሰላም ዝተብሃለ ትካል፤ ኔቶ ወታሃደራዊ (ናይ ምክልኻል) ኮሌጅ ምስ ዝተብሃሉ ስሙያት ፕሮግራማት ኣካዳሚያዊ ምትእስሳር ገይሮም እዮም፡፡ ዶክተር መሓሪ ብሳይንስ ሕጊ እንካብ ኣብ ጀርመን ዝርከብ ጄይ ኤል ጂይሰን ዩኒቨርስቲ ዶክትሬት ዲግሪ እንትረኽቡ፤ ብስነ ምምሕዳር ህዝቢ ማስተርስ ዲግሪ እንካብ ሃርቫርድ፤ ማስተርስ ዲግሪ ኣብ እንግሊዝ እንካብ ዝርከብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርስቲ ከምኡ እውን ካብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ብትምህርቲ ሕጊ ቐዳማይ ዲግሪ ተቐቢሎም እዮም፡፡
ሰፊሕ ተሞክሮ ኣብ ፓን ኣፍሪካዊ ጉዳያት
ንልዕሊ 17 ዓመታት ኣብ ህብረት ኣፍሪካ፤ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲን ኣብ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት መመንጨውቲ ሓሳብን (ቲንክ ታንክ)፤ ኣብ ምምራሕ ስራሕን ኣብ ሙያን ብዘዋህለልዎ ዕቱብ ተሞክሮ፤ ዶክተር መሓሪ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውዲ መደባት ተሳቲፎም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሰላም ድሕነት፤ ኣብ ምሕደራ፤ ኣብ ሰብኣዊ ጉዳያትን ኣብ ስደትን ጠሚቶም ጭቡጣት ስራሕቲ ዓሚሞም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን ንሶም ኣብ ናይ ደቡብ ሱዳን ስራሕቲ ልዝብ ሰላም ናይ ኢጋድ ሓላፊ ጉዳያት ቢሮን ዋና ስትራቴጂስቲን ኮይኖም ኣገልጊሎም እዮም፡፡ ብተወሳኺ ንሰብኣዊ ጉዳያት ክከታተል ናይ ዝተጣየሸ ላዕለዋይ ጉጅለ ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪካ ባእታ ኣባል እንትኾኑ ብተመሳሳሊ ናይ ኢጋድ ኣማኻሪ ጉዳያት ስደት እውን እዮም፡፡
ዶክተር መሓሪ ኣብ ሸነኽ ኣካዳሚ እውን ብቐረባ ዝሰርሑ እንትኾን፤ በዚ መዳይ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ብመዓርግ ኣጃንክት ኣሲስታንት ፕሮፌሰር ኣብ ትካል ጽንዓት ሰላምን ድሕነትን (ኣይ.ፒ.ኤስ.ኤስ)፤ ኣብ ትካል ጽንዓት ፌደራል ጉዳያት (ኣይ.ኤፍ.ኤስ) እንዳመሃሩ ይርከቡ፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ፡ ምስ ኔቶ ኮሌጅ ምክልኻል ሃገር(ኤን ዲ ሲ)፤ ናይጄርያ ኮሌጅ ጠርነፍቲ ሓይልታት ምክልኻልን ስታፍ፤ ማእከል መሰልጠኒ ደገፍ ሰላም ኢትዮጵያ፤ ኣብ ሴኔጋል ዝርከብ ልምዓት ቑጠባን ትልምን ሕቡራት መንግስታትን ኣብ ዩ.ኤስ. ኤ ዝርከብ ማእከል መጽናዕቲ ስልታዊ (ስትራቴጂካዊ) ጉዳያት ኣፍሪካን ጥቡቕ ኣካዳሚያዊ ርክባት ኣለዎም፡፡
ከም ሓደ ልዑል ኪኢላን ሰራሕተኛን ሕብረት ኣፍሪካ ኮይኖም፤ ዶክተር መሓሪ ኣተሓባባሪ መደብን ኪኢላ ሕጊን ኮይኖም ኣገልጊሎም እዮም፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ሕብረት ኣፍሪካን ኣብ ኢጋድ ንክፍሊ ሰላምን ድሕነትን፤ ኣብ ክፍሊ ጉዳያት ፖለቲካን ኣብ ክፍሊ ጉዳያት ኢኮኖሚን ከም ቀንዲ ስልተኛን (ስትራቴጂስቲን) ኣማኻሪን ኮይኖም ሰሪሖም እዮም፡፡ ዝተፈላለዩ ረቂቕ ሰነዳት ፖሊሲ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝስዕቡ ዝጠመቱ ቐሪጾም ኣቕሪቦም እዮም፤ ኣብ ስደት፤ ሰላምን ድሕነትን፤ ምሕደራን ኣድማዒነት ኣፈጻጽማ ሰብኣዊ መደባትን፡፡ ኣብ ውሽጢ እዞም ዝተጸርሑ ረቒቕ ሰነዳት ዝሕቆፉ ድማ እዞም ዝስዕቡ ዛዕባታት ኣለዉ፤- ስትራቴጂ ምሕደራ ዶባት ሕብረት ኣፍሪካ፤ ንኣድማዒነት መደባት ሰብኣዊ ጉዳያት ዝምልከት ሓባራዊ መርገጽ፤ ንስደትን ምዕባለ ኢኮኖሚን ዝምልከት ሓባራዊ መርገጽ ኣፍሪካ፤ ተበግሶ ሕብረት ኣፍሪካ ኣንጻር ካብ ሕጊ ወጻእ ዝግበር ዝውውር ደቂ ሰባት ከምኡ እውን ንስደት ዝምልከት ገቢራዊ ትልሚ ሕብረት ኣፍሪካ (2008-2012)፡፡ ብተወሳኺ ንርክብ ሕብረት ኣፍሪካን ሕብረት ኣውሮፓን ዝምልከት ገምጋማዊ ስራሕቲ ኣሰላሲሎም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ንሶም ንኣርክቴክቸር ምሕደራ ኣፍሪካ (ኤ.ጂ.ኤ) ኣመልኪቱ ሕብረት ኣፍሪካ ዝጥቀምሉ መቓን ርክብ እናዳለዉ ዝርከቡ እንትኾን ንፓን ኣፍሪካ ጉዳያት ስደት ዝምልከት ዋዕላ ወይድማ ፎረም እውን ከም ሓደ ምንጪ ክኢላ ኮይኖም የገለግሉ ኣለዉ፡፡
ከም መጠን ኣብ ሰላምን ድሕነትን ከምኡ እውን ኣብ ጉዳያት ስደት ዋና ስልተኛን ኣማኻሪን ኢጋድ፤ ዶክተር መሓሪ ንሜላታት ሓለዋን ምርግጋጽን ሰላምን ድሕነትን ደቡብ ሱዳን ዝምልከት ገምጋማዊ ጸብጻብ ኣብ ልዕሊ ምቕራቦም ኣብ ሰላም ዘድሃቡ ዘተታት ሰላም ደቡብ ሱዳን ኣሳሊጦም እዮም፡፡ ካብ እዚ ሓሊፉ ዶክተር መሓሪ ወድኣዊ ኩነታት ሃገራት ኢጋድ ዝምልከት ረቂቕ ሰነድ ጸብጻብ ኣዳሊዮም እዮም፡፡ ምስ እዚ ማዕረ ማዕረ ስትራቴጂ 2020 ሰላምን ድሕነትን ኢጋድን፤ ሰላምን ድሕነትን ኢጋድ ዝምልከት ጸብጻብ ኣቕሪቦም እዮም፡፡ ከም መጠን ኣማኻሪ ጉዳያት ስደት፤ ገቢራዊ ትልሚ (ኢ.ኤም.ኤ.ፒ) ጉዳያት ስደት ኢጋድ እውን ኣዳሊዮም ኣቕሪቦም፡፡ ንስደት ዝምልከት ናይ ተግባር ቅድመ ሰዓብ ዝሰርዕ ንምብራቕን ደቡብ ኣፍሪካ ሃገራትን ዝምልከት ሰነድ ኣብ ምቕራጽ ከም ዋና ተዋሳኢ ኮይኖም ተሳቲፎም እዮም፡፡ ካብ እዚ ንላዕሊ ንናጻ ዝውውር ደቂ ሰባት ዝምልከት ፕሮቶኮል ኢጋድ ንካልኣይ ጊዜ እንትትረቅቕ ንሶም ዋና ሃንዳሲ ነይሮም፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ ንዶባት ኣፍሪካ ብዝምልከት ክህሊ ብዛዕባ ዝግብኦ ምሕደራ ኣማኻሪ ኮይኖም ዘገልገሉ እንትኾን፤ ናይ ሕብረት ኣፍሪካን ኢጋድን ዋና ስልተኛ ካብ ምኻኖም ብተወሳኺ ንጂ.ቲ.ዜድ ኣብ ኣርክቴክቸር ምሕደራ ኣፍሪካ ኣማኺሮም እዮም፡፡
ንናይ ሕብረት ኣፍሪካ፤ ኣር.ኢ.ሲን ሕቡራት መንግስታትን መግለጺ ምሃብ
ከም መጠን ኣባል ልዑል ጉጅለ ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪካ፤ ከም መጠን መተሓባበሪ መደባትን ጠርናፊ መደብን፤ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ጉዳያት ሰላም፤ ድሕነት፤ ምሕደራ፤ ስደትን ምዝበላን ካብ ዘሎዎም ሰፊሕ ተሞክሮ ብምብጋስ ዶክተር መሓሪ መብሪህን ገለጻን ክህቡ ኣብ ዓበይቲ መድረኻት ውሳነን ፓሊሲን ንሓያሎ ጊዜታት ተዓዲሞም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ብሕብረት ኣፍሪካ፤ ኣር.ኢ.ሲን ዋዕላ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት፤ ኮሚቴታት ቐዋሚ ተወከልቲ፤ ዋዕላ ሚኒስትራት ሕብረት ኣፍሪካ፤ ኢጋድን፤ ማሕበራት ዞባዊ ቑጠባን ብመንግስትታት ዝተጠያሻ ኣብ ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስቲ ዝሰርሓ ጉጅለታት ስራሕን ተዓዲሞም መብርሂ ሂቦም እዮም፡፡ ናቶም ስራሕቲ ኣብ ብርክት ዝበሉ ዋዕላታት መራሕቲ መንግስቲን ብሄር፤ ኣብ ዋዕላ ሚኒስትራትን ኮንፈረንሳት ሚኒስትራትትን ከም እታወት ብዕሊ ተጠቀስቲ ኮይኖም ቐሪቦም እዮም፡፡
ሕትመታት
ኣብ ዓለም ኣፍልጦ ብዝረኸበን ኣካዳሚያዊን ሕጊ ተንከፍን ዝኾኑ ጽሑፋት ዘህትም ኣብ ሄግ፤ ኔዘርላንድስ ዝርከብ ኢለቨን ኢንተርናሽናል ፐብሊሺንግ ብዝበሃል ሓታሚ ኣቢሉ ኣብ ቐረባ እዋን ዝተሃተመት “ናይ ካምፓላ ኮንቨንሽንን ኣብ ዓለም ለኸ ሕጊ ዘሎዎ እጃምን “ እትብል ስርሖም ብኣቆጻጽራ ኣውሮፓ ብዲሴምበር 6፤ 2012 ዝወጸ ኮንቬንሽን ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ምሕላውን ምሕጋዝን ኣብ ሃገር ውሽጢ ንዝተማዛበሉ ዜጋታት ዘሎዎ ትርጉም እትምርምር መጽሓፍ እያ፡፡ እዛ መጽሓፍ በዚ ዛዕባ ኣቱም ብዘበሉን ቕድም ክብል ኣንደር ሴክረተሪ ጄኔራልን ኣብ ምክልኻል ጅምላዊ ምጥፋእ ህዝብታት ንሴክረታሪ ጄኔራል ሕቡራት መንግስታት ኣማኻሪ ብዝነበሩን ብዶክተር ፍራንሲስ ዴንግ መእተዊ ተጻሒፉላ እዩ፡፡ ናይ ሕብረት ኣፍሪካ ኮሚሽነር ጉዳያት ፖለቲካ ዝኾኑ ሓላፊ እውን ከምኡ ንታ መጽሓፍ ዝኸውን ካልእ መእተዊ ኣበርኪቶም እዮም፡፡ እታ መጽሓፍ ብዕሙቀት ናይ ካምፓላ ኮንቬንሽን ኣናቅጽ ብመንጽር ምሕደራ ስደት፤ ሰላም፤ ድሕነትን ዓለም ለኸ ሕጊን ዝመርመረት እያ፡፡ ብተወሳኺ ብዝተፈላለዩ እዋናት፡ ዶክተር መሓሪ ብርክት ዝበሉ ጽሑፋት ኣብ ውሩያት ጆርናላት ዓለም ኣሐቲሞም እዮም፡፡
*********


c: text/html

text:
Radio Erena: 09 December 2018
ፕረዚደንታት ሱዳንን ጂቡቲን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብዝገበረሎም ዕድመ መሰረት፣ ናብ ኢትዮጵያ ኣትዮም።
ፕረዚደንታት ዑመር ኣልበሽርን፣ ኢስማዒል ዑመር ገለን ኣብ ከተማ ጅማ ኣብ ዝኣተዉሉ፣ ኢንዱስትሪያዊ ዞባን ማእከል ሕክምናን ዝኣመሰሉ ትካላት መሪቖም።
እቶም መራሕቲ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ነቲ ኢትዮጵያ ቅዋም ዘጽደቐትሉ ከም ሃገራዊ በዓል ዝዝከር መዓልቲ ንምጽምባል እዮም ትማሊ 8 ታሕሳስ ናብታ ሃገር ኣትዮም።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣብ መንጎ ኤርትራን ሱዳንን ዘሎ ምትፍናን ብሰላማዊ ዘተ ንምፍታሕ ንክልቲኦም ወገናት ከቃራርብ ምጽንሑ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣብዚ ፕረዚደንት ኣልበሽር ዑደት ዘካዪደሉ ዘሎ ኣጋጣሚ፣ ምስ ፕረዚደንት ኢሰያስ ንምትዕራቖም ፈተነ ከምዝገብር ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ይጠቕሱ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም፣ ቆንስል ሚኒስተራት ኢጋድ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተጋብኣሉ፣ ኤርትራ ምስ ጂቡቲን ሱዳንን ዘለዋ ቅርሕንቲ ብሰላማዊ መንገዲ ክፍታሕ ምዝርራቡ ዝዝከር እኳ እንተኾነ፣ ዕለት 12 ዋዕላኡ ኣብ ዝዛዘመሉ ግና ብዘይመግለጺ እዩ ተፋንዩ።
ኣብ ጥሪ 2018 ሱዳን ጸጥታይ ትዘርገለይ ኣላ ብምባል ምስ ኤርትራ ዘዳውባ ከባቢታት ከቢድ ወተሃደራዊ ሓለዋ ኣዋፊራትሉ ከምዝነበረት፣ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ብድሕሪኡ ከኣ ኤርትራ፣ ሱዳን ንፕረዚደንት ኢሰያስ ካብ ስልጣኑ ንምዕላው ምስ ቐጠር ኮይና ትሰርሕ ኣላ ብምባል ምክሳሰን ይዝከር።
ኣብ ካልእ ናይ ኢትዮጵያ ዜና፣ ላዕለዋይ ኣኽባር ሕጊ ኢትዮጵያ ክልተ ላዕለዎት ሰበስልጣን ጸጥታ ብምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት ብምኽሳስ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተወ ገሊጹ።
ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ብቀዳም 8 ታሕሳስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ እቶም ተኸሲሶም ዘለዉ ላዕለዎት ሰበስልጣን ጸጥታ፣ ኣብታ ሃገር ኣብ ዝተኻየዱ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ኢድ ኔሩዎም ብምባል ምዃኑ ሺን ሁ ዋ ካብታ ሃገር ሓቢሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥራይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ልዕሊ 60 ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት፣ ሓለፍቲ ጸጥታን ስለያን ዝርከብዎም ሰበስልጣናት ብክሲ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ብልሽውናን፣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተወ ይፍለጥ።
=====================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ናይ ሲያትል ማዕቀፍ ማዕርነት መደብ መጎዓዚያ (Seattle's Transportation Equity Framework)
አማርኛ • 繁体字 • 简体中文 • ភាសាខ្មែរ • 한국어 • Oromiffa • af-Soomaali • Español • Tagalog • ትግርኛ • Tiếng việt • English
ታሪኽ ዓሌታውያን ዝኾኑ ፖሊሲታትን ሕጽረት ኢንቨስትመንትን ምህላው፣ ኣብ ሕብሪ ዘለዎም ማሕበረሰባት ዝረኣዩ ካብ'ቶም ጸዓዱ መዘናታቶም ዝነውሑ ካብን ናብን ስራሕ ቦታ ዝገበሩ ጉዕዞታትን መብዛሕቲኡ ግዜ ድማ ልዑል ደረጃ ጽሬት ዘለዎ ናይ ትራንዚት አገልግሎት ዘይምርካብን ዝበሉ ኣብ ስርዓት መጎዓዚያና ዘይማዕርነታውነት ክሰፍን ዝገበሩ እዮም። ዋላኳ እቶም ሰብ ሕብሪ (ጸዓዱ ዘይኮኑ) ዝኾኑ ማሕበረሰባት ኣብ ብከላ ትሑት ኣበርክቶ ዘለዎም እንተኾኑ፣ ትሑት ተኽእሎ ዕድላትን ሃብትን ኣብ ምርካብ ሓዊሱ ብሰንኪ ዓሌታውነት ዘይተመጣጠነ ናይ ነዊሕ ግዜ ጽልዋ የጋጥሞም። ነዚ ሓድሽ ዝኾነ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (Transportation Equity Framework) (TEF) ምስ'ቶም ናይ ክፍሊ ዕዮ ፖሊሲታትን ኣሰራርሓታትን ክወሃድ ምግባር ነዞም ጸገማት ኣብ ምፍታሕ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ዘኽይድ እዩ።
ምዕባለ
ጉጅለ ዕዮ ማዕርነት መጎዓዚያ (Transportation Equity Workgroup) (TEW) ኣብ ፈለማታት 2019 ካብ'ቶም ንጸለምቲ፣ መበቆላውያን፣ ሰብ ሕብሪን ተአፈፍቲ ዝኾኑ ማሕበረስባት ዝውክሉ ሰፋሕቲን ብዙሕነት ዘለዎምን ማሕበረሰባት ርኢቶ ንምእካብ ተባሂሉ ዝተጣየሸ እዩ። ሕድሕድ ኣባል ጉጅለ ዕዮ ማዕርነት መጎዓዚያ ምስ'ቶም ኣብ ሲያትል-ኪንግ ካውንቲ ክልል ዝርከቡ ከባቢያዊ ትካላት ርክብ ዘለዎ ኮይኑ ነቶም ምስ መጎዓዚያ ዝዛመዱ ጸገማት ንምፍታሕ ክውሰዱ ዝግብኦም ስጉምቲታት ንምፍላይ ዘለዎም ተሞክሮን ሞያዊ ፍልጠትን ኣብ ግብሪ ዘውዕሉ እዮም። እቲ ንሶም ዝህቡዎ ርኢቶ ነቶም ናይ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (TEF) ክብሪታትን ስትራቴጂታትን እንታይነት ኣብ ምግላጽ ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለ ኮይኑ፣ እዚኦም ድማ ኣብ'ቶም ዝመጹ ዓመታት ንተግባራት ሰራሕተኛታት ክፍሊ መጎዓዚያ ሲያትል (Seattle Department of Transportation) መስመር ዘትሕዙ እዮም ክኾኑ።
ኣብ ናይ መደብ ማዕርነት መጎዓዚያ: ናይ ሓባር ሽቶታት መሰረት ብምግባር፡
- ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (TEF) ነቶም ናይ ክፍሊ መጉዓዝያ ሲያትል (SDOT) ውሳነ ወሃብቲ፣ ሰራሕተኛታት፣ ሰብ ብርኪ፣ መሻርኽቲን፣ ከምኡድማ እቲ ማሕበረሰብ ብዓብዩን ብሓባር ኮይኖሞ ማዕርነት ዝተረጋገጸሉ ስርዓት መጎዓዚያ ንምፍጣር ዘኽእል ካርታ እዩ።
- ብምህናጽ ካብ ናይ ከተማ ሲያትል ዝኾነ ተበግሶ ዓሌትን ማሕበራዊ ፍትሕን (Race and Social Justice Initiative) (RSJI) ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ ብሰንኪ ትካላዊ ዓሌታውነት ኣብ ስርዓት መጎዓዚያና ዘጋጥሙ ፍልልያት ንምፍታሕ ይሰርሕ።
ኣብ 2021 ክፍሊ መጉዓዝያ ሲያትል፣ ምስ ኣባላት ጉጅለ ዕዮ ማዕርነት መጎዓዚያ ብሓባር ብምዃን ኣብ ከይዲ ስራሕ ንድፊ እቲ አፈጻጽማ መደብ ተሳቲፉ እዩ። ካብ ጥሪ ክሳብ ነሓሰ 2021፣ ሰራሕተኛታ ትክፍሊ መጉዓዝያ ሲያትልን ኣባላት ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያን ኣብ ዘካየዱዎም ቀጸልቲ ምይይጣት ተሳተፍቲ ዓሞቝቲ ርክባት ክሃንጹ፣ ብንቕሓት ከዳምጹ፣ ብሓባር ኮይኖም ነቲ ናይ አፈጻጽማ መደብ ንምፍጣር ድማ ፈጣሪነት ዝተመልኦ ናይ ሓሳባት ተሳትፎ ንኽገብሩ ዘኽኣለ እዩ።
ናዊቲታት ማዕቀፍ ማዕርነት
- ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (Transportation Equity Framework)፣ 1ይ ክፋል፡ ክብሪታትን ስትራቴጂታትን
- ዝተሓትመ ጽሑፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (ተሓቲሙ ንኽዝርጋሕ)
- ናይ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ ፎሊዮ
ኣፈጻጽማ መደብ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ (TEF)
እዚ ናይ ኣፈጻጽማ መደብ ነቶም ኣብ ቀዳማይ ክፋል ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ ዝተተንተኑ ክብሪታትን ስትራቴጂታትን ንምዕባይ ዝሕግዙ ታክቲካት ዝሓቁፍ እዩ።
- እዞም ታክቲካት እዚኦም ኣብ ዝተፋላለዩ ምድባት ካብ ተሟጋትነት መሰል፣ ፖሊሲ፣ መደብ፣ ፕሮጀክት ኣትሒዞም ክሳብ ኣብ ክፍሊ ስራሕና ናይ ባህላዊ ለውጢ ዘምጽኡ ከም ናይ ውሽጣዊ ከይዲን ብሉጻት ኣሰራርሓታትን ዝኣምሰሉ ታክቲካት ዝሓቑፉ እዮም።
- እዚ መደብ ካብ 2022 ክሳብ 2028 ዝጸንሕ እንትኾን፣ ብባህሪኡ ተለዋዋጣይ ብምዃኑ ስሩዕ ብዝኾነ መገዲ ድማ ክመዓራረ፣ ቁጽጽር ክግበሮን፣ ክሕደስን እዩ።
እዚ ኣብ ታሕቲ ተቐሚጡ ዘሎ ኣሳታፊ ዝኾነ ናይ ኣፈጻጽማ መደብ ዳሽቦርድ ብናይ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ ክብሪታት ዝተዳለዉ ልዕሊ 200 ዝኾኑ ታክቲካት ዝሓዘ እዩ። ተወሳኺ ንምፍላጥ ብዝበለጸ ዳህሳስ ግበር!
ዳሽቦርድ ማዕቀፍ ማዕርነት መጎዓዚያ
መወከሲ ምንጪታት፡
- Changes in Transportation-Related Air Pollution Exposures by Race-Ethnicity and Socioeconomic Status
- Inequity in consumption of goods and services adds to racial-ethnic disparities in air pollution exposure
- Understanding Racial Disparities in Exposure to Traffic-Related Air Pollution
- People of color hardest hit by air pollution from nearly all sources


text:
‘ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ዘውፈረቶ ሰራዊት ስርሑ ስለዝፈፀመ ስሒብናዮ ኣለና’ ኢሎም መንግስታዊ ወሃቢ ቃል ኣቶ ጌታቸው ረዳ።
ንሶም ሎሚ ሰሉስ ምስ ወፃእተኛታት ጋዜጠኛታት ኣብ ዘካየድዎ ቃለ-መጠይቅ ‘ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ሙሉእ ኹናት ንምክያድ ዓቅሚ ኣለና።እንተኾነ ምርጫና ኣይኮነን። ሙሉእ ኹናት ክመፅእ ዝኽእል፣ ኣብ ኣስመራ ዘሎ መንግስቲ ኣብ ቀፃሊ ክገብሮ ኣብ ዝውስኖ ነገር’ዩ። ምኽንያቱ፣ ብዘሕዝን ኩነት ኩሉ ጊዜ ከቢድ ዋዳ ድሕሪ ምኽፋሉ ጥራሕ ዝማሃር መንግስቲ’ዩ ኣጋጢሙና ዘሎ’ ኢሎም።
ብዛዕባ’ቲ ኣብ ሞንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዝተወለዐ ግጭት ኣማእኪሎም ቃለ ምልልስ ዝሃቡና ኣብ ሕ/ሃ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣቶ ግርማ ኣስመሮም ብወገኖም ‘እቲ ግጭት ዝተወለዐ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ወረራን መጥቃዕቲን ስለዝፈፀመት’ዩ’ ይብሉ።
ኣምባሳደር ግርማ ወሲኾም ‘እቲ ውግእ መን ጀሚርዎ ንዝብል ሕቶ ክልተ ነገር ምጥቃስ ይኣክል። ቀዳማይ ኢትዮጵያ ብቅሉዕ ኣብ ፓርላማ ዝፍክር ዝነበረ መን’ዩ? ካልኣይ እቲ ወራሪ ተጠቂዔ ክብል ኣይኽእልን። መንግስቲ ኩሉ-ሻዕ እዚ ምስሕሓብ’ዚ ብሰላም ክፍታሕ ከምዝፅውዕ ፍሉጥ’ዩ’ በሉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራዊትና ስሒብና ድሕሪ ምባሉ’ውን ሪኢቶ ንክህቡ ዝተሓተቱ እቶም ኣምባሳደር ‘ተግባር ኢትዮጵያ ክኹነን ኣለዎ’ ኢሎም።


text:
ዝተፈላለየ ኣገባባት መቐመጢ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 7 11 2018
ኣብ ሽወደን ብዝተፍአለየ ኣገባብ ክትነብር ትኽእል ኢኻ። ሓደ ኣፓርትማ ክትካረ ወይ ክትገዝእ ትኽእል። ሓደ ገዛ ክትካረ ወይ ክትገዝእ ትኽእል። ኣብዚ ሓበሬታ ብዛዕባ ዝተፈላለየ ኣገባብ ምንባር ትረክብ።
-
መሰል ተኻራያይ ዝሕለወሉ ቤት
ኣብ መላእ ናይ ሽወደን ኮምዩናት ዝካረ ኣፓርትመንት እትደልየሉ ናይቲ ከባቢ ትካል ክራይ ኣባይቲ ኣሎ። እተን ትካላት ናይ ሓደ ሰብ ወይ ናይ ኮምዩን እየን። ብኮምዩን ዚውነነ ትካል ክራይ ኣባይቲ ህዝባዊ ትካል ኣባይቲ ይብሃል። ኣብ መሰል ተኻራያይ ዝሕለወሉ ቤት ምስ እትቕመጥ ከም ተኻራዪ ኢኻ እትፍለጥ። ነቲ ኣፓርትማ ካብቲ ኣካራዪ ትካረዮ (ትልቅሖ) ኢኻ ዘሎኻ፡ ማለት ካብቲ ነቲ ገዛ ዚውንን ትካል።
ኣብቲ ኣፓርትማ ገለ ምስ ዝስበር
ኣብቲ ገዛ ገለ ምስ ዚስበር እቲ ኣካራዪ እዩ ዘዐርዮ። ከም ተኻራያይ መጠን ንኣብነት እቲ ፎርኖ ወይ ፍሪጅ ምስራሕ ምስ ዚኣቢ ክትከፍል የብልካን። ግን ነቲ ምስባር ባዕልኻ ዝፈጸምካዮ ምስ እትኸውን ክትከፍል ትግደድ። እቲ ኣካራዪ ቅድሚ ኣብቲ ገዛ ምእታውካ ንኹሉ ቍጽጽር ይገብረሉ እዩ። ከምኡ ዚገብር መታን ነቲ ኣቐዲሞም ካልኦት ተኻረይቲ ዘበላሸውዎ ከይትኸፍል ብማለት እዩ።
ዝተፈላለዩ ዓይነት ውዕላት
ብዙሕ ዓይነት ኣገባብ ናይ ምክራይ ኮንትራት ኣሎ። ቀዳማይ ኮንትራክት ማለት ኣብቲ ገዛ ክሳዕ ዝደለኻዮ ግዜ ክትቅመጥ ትኽእል ማለት እዩ። ካልኣይ ኮንትራት ማለት ካብቶም ቀዳማይ ኮንትራት ዘለዎም ሰባት ንግዜኡ ትካረ ኣሎኻ ማለት እዩ።
ጸሊም ኮንትራት
ጸሊም ክንትራት ኣብቲ ብገንዘብ ዝሽየጥን ዚዕደግን ናይ ክራይ ቤት ዚግበር ኮንትራት እዩ። ኣብ ሃገር ሽወደን ተኸራይን ኣካራዪን ናይ ክራይ ኮንትራት ኪሸጡ ወይ ኪዕድጉ ኣይፍቀድን። እቲ ነቲ ንክራይ ቤት ዚግበር ኮንትራት ክፈል ዚብለካ ሰብ ገበን እዩ ዚፍጽም ዘሎ፡ በዚ ተግባርዚ ድማ ኪእሰር ይኽእል።
ተኻራዪ ነቲ ናይ ክራይ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ
ንስኻ ከም ተኻራያይ መጠን ክትግዕዝ እንተ ደሊኻ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ክትስርዞ ኵሉ ግዜ መሰል ኣሎካ። ድሕሪ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ምስራዝካ ንሓደ ዝተወሰነ ግዜ ነቲ ገዛ ክራይ ምኽፋል ምቕጻል ከድልየካ ይኽእል ይኸውን እዩ። እዚ ናይ ምስራዝ ግዜ ይብሃል። እቲ ናይ ምስራዝ ግዜ ኣብቲ ውዕል ካልእ ሰፊሩ እንተ ዘየለ ኾይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ሰለስተ ወርሒ እዩ። እቲ ናይ ምስራዝ ግዜ፡ ድሕሪ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ምስራዝካ ዘላ ትስዕብ ወርሒ ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ይውዕል።
ኣካራዪ ነቲ ናይ ክራይ ገዛ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ
እቲ ኣካራዪ ነቲ ምስ ተኻራዪ ዝገበሮ ናይ ክራይ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ። ከምዚ ዚኸውን እቲ ተኻራዪ ነዚ ዚስዕብ ምስ ዚፍጽም እዩ፤
- ብዘይ ፍቓድ ናይ ኣካራዪ ነቲ ገዛ ንኻልእ ሰብ ምክራይ ወይ ምትሕልላፍ።
- ነቲ ገዛ ብጀካ ንምቕማጥ ንኻልእ ምጥቃም፡ ንኣብነት ንገበናዊ ንጥፈታት ወይ ካብቲ ገዛ ሓደ ዓቢ ትካል ምክያድ።
- ብሓላፍነትካ ናብቲ ህንጻ ባልዕ ክኣትዉ ወይ ኣብኡ ባልዕ ከም ዝተላብዑ ጸብጻብ ካብ ምሃብ ምቑጣብ።
- ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ንኣብነት ኣብ እዋን ምዕራይ ነቲ ኣካራዪ ንኽኣቱ ምኽልካል፡ ኣካራዪ ናብቲ መንበሪ ንኽኣቱ ምኽልካል።
- ነቲ መንበሪ ብሕማቕ ምሓዝ።
- ኣብቲ ውዑል ክራይ ዘሎ እንተ ዘይተማሊኡ።
- ክራይ ካብ ምኽፋል ሓደ ሰሙን እንተ ሓሊፉ።
-
ኮምዶሚንዩም
ኮምዶሚንዩም ኪብሃል ከሎ ዚካረ ገዛ ኾይኑ እትኸፍሎ ግዴታታት ዘለዎ እዩ። ካብቲ ነቲ ገዛ ዚውንኖ ማሕበር፡ ብርኪ ምግዛእ ማለት እዩ። ሽዑ ናይቲ ማሕበር ኣባል ትኸውን ነቲ ገዛ ድማ ትጥቀመሉ።
ኣብቲ ኮንዶሚንዩም ክትቅመጥ ከሎኻ ነቲ ማሕበር ነፍስወከፍ ወርሒ ኢኻ እትኸፍሎ። ነዚ ንኽትከፍል ካብ ባንካ ተለቂሕካ እንተ ኾንካ ነቲ ባንካ ወለድን ግዴታን ክትከፍል ይግበኣካ።
ኣብ ኮምዩናት ኣየናይ ገዛ ከም ዚሽየጥ ዚሕብሩ ናይቲ ከባቢ ወኪላት ክራይ ኣባይትን ትካላት ክራይ ኣባይትን ኣለዉ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩናት ናይ መርበብ ገጻት እንታይ ዞባውያን ትካላት ከም ዘለዉ ክትረክብ ትኽእል። ኣብ ኢንተርነት ኣቲኻውን ባዕልኻ ዝሽየጥ ኮንዶሚንዩም ክትደሊ ትኽእል።
-
ገዛ
ኣብ ሽወደን ገዛ ክትዕድግን ክትካረን ይከኣል። ገዛ ክትዕድግ ምስ እትደሊ እቲ ዋጋ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ከተማታትን ነኣሽቱን ከምኡውን ገጠራትን ይፈላለ እዩ። ኣብቲ ኮምዩናት ናይቲ ከባቢ ኣየናይ ገዛ ከም ዝሽየጥ ዚሕብሩ ወኪላት ክራይ ኣባይን ኣከፋፈልትን ኣለዉ። ጥርሑ መሬት ገዚእካውን ኣብኡ ናይ ውልቂ ገዛ ክትሰርሕ ይከኣል እዩ።
ኣብ ናይ እተን ኮሙናት መርበብ ሓበሬታ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ኣየኖት ገዛውትን መሬትን ዝሽየጥ ከም ዘሎ ሓበሬታ ኣሎ።
-
ብሰከንድ ሃንድ/ሰኮንዶ ማኖ ምካራይ
ኣብ ሃገር ሽወደን ብሰከንድሃንድ ምክራይ ልሙድ እዩ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ካብ ሓደ ቀዳማይ ኮንትራት ዘለዎ ሰብ ገዛ ትካረ ማለት እዩ። ካብቶም ኣብ ኮንዶሚንዩም ዘለዉ ወይ ድማ ናይ ባዕሎም ገዛ ዘለዎም ክትካረ ትኽእል።
ብሰከንድሃንድ ገዛ ክትካረ ምስ እትደሊ፡ እቲ ኣካራዪ ፍቓደኛ ምዃኑ ከተረጋግጽ ይግባኣካ።
ብሰከንድሃንድ ገዛ ክትካረ ከሎኻ ኮንትራት ምጽሓፍ ኣይትረስዕ። ከምኡ ምስ ዘይትገብር እቲ ቀዳማይ ኮንትራት ዝገበረ ነቲ ገዛ ምስ ዚደልዮ፡ ከውጽኣካ ይኽእል እዩ። ቅድሚ ኮንትራት ምጽሓፍካ፡ ሰከንድሃንድ ክትካረ ከሎኻ እንታይ መሰላት ከም ዘሎካ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ።
-
ጽግዕተኛ/ደባል
ኣብ ናይ ሓደ ሰብ ኣፓርትማ ወይ ገዛ እውን ተኻሪኻ ክትቅመጥ ይከኣል እዩ። ከምዚ ማለት ንስኻ ምስ ሓደ ኮንትራት ዘለዎ ወይ ነቲ ገዛ ዝውንኖ ሰብ ኢኻ ትቕመጥ ዘሎኻ ማለት እዩ። እዚ ድማ ጽግዕተኝነት ይብሃል። ጽግዕተኛ እንተ ኾንካውን ኮንትራት ምግባር ከድልየካ እዩ። ስለዚ ኣብ ናይ ካልእ ሰብ ኣፓርትማ ወይ ገዛ ተኻሪኻ ክትቅመጥ ከሎኻ ኮንትራት ምጽሓፍ ኣይትረስዕ።


text:
ኩሉ ምትንኻብ ኣብ ናይ ስምዒታዊ ከባቢ „ሴክስ“ ኢልና ንሰምዮ።
እዚ ኣብ ጀርመን ቅድሚ መርዓ ብመሰረቱ ፉቑድ እዩ።
ግን ክልቲኦም ጽምዲ ፍቓደኛታት ክኾኑ ኣለዎም።
ስለኢ ስጋዊ ርክብ እንተ ዘይደሊኻ ውን ጸገም የለን።
እዚ ኣብ ጀርመን ኣብ ሕጊ ሰፊሩ ውን ኣሎ።
ንሰብ ስጋዊ ርክብ ክፍጽም ምግዳድ ኩልኩል እዩ።
ንዓኻ ውን ዝግድደካ ሰብ ክህሉ የብሉን።
ኩሉ ግዜ ኣይደልን ኢየ ክትብል ትኽእል ኢኻ።
ሓሳባትካ ውን ክትቅይር ትኽእል ኢኻ።
ምናልባት ድሒርካ ስጋዊ ርክብ ክትፍጽም ትደሊ ትኸውን።
ስለዚ ድርቕ ምባል ኣየድልየካን እዩ።
ደቂ ሰባት ኩሉ ጊዜ ስጋዊ ርክብ ክገብሩ ድሌት የብለሙን።
ሓደ ሓደ ጊዜ ደስ ይብሎም ሓደ ሓደ ጊዜ ግን ኣይደልዩን።
እዚ ኸኣ ንቡር እዩ።
ንስኺ ብጣዕሚ ንእሽቶይ ኢኺ ዘለኺ።
እንታይ ትደልዪ ኣጸቢቕኪ ሕሰብሉ።
ኣብ ስዒቡ ዘሎ ጽሑፋት እቲ ትኽክል ናይ ስጋዊ ርክብ ናይ ዕድመ ዶብ ተገሊጹ ኣሎ።


text:
ኣብ ውድድር ደርፍታት ‘ዩሮቪዥን’ ኢጣልያ እንትትዕወት እንግሊዝ ነጥቢ ኣይረኸበትን
ኣብ ከተማ ሮተርዳም ኣብ ዝተኻየደ ‘ዩሮቪዥን’ ዝተሰምየ ውድድር ደርፍታት ኣውሮጳ፡ ኢጣልያ ቀዳመይቲ ኮይና እንትትዕወት፡ እንግሊዝ ድማ ባዶ ነጥቢ ብምርካብ መወዳእታ ወጺኣ።
ኣብቲ ዓብዪ ትጽቢት ዝግበረሉ ኣውሮጳዊ ውድድር ደርፍታት፡ ኢጣልያ ዝተዓወተትላ ደርፊ፡ ‘Zittie e Buoni’ ብእተስምዕ ሓዳሽ ዜማ እያ።
ካብቶም ዝተዓወቱ ኣባላት ጉጅለ ‘ማንስኪን’ ሓደ ዝኾነ ስነጥባባዊ ዳምያኖ ዳቪድ፡ ነቲ ውጽኢት ምስተነግረ፡ ዓው ኢሉ ‘ሮክ ኤንድ ሮል ነቨር ዳይስ’ ኢሉ ክጭርሕ ተሰሚዑ።
ንዓዲ እንግሊ ግን ኣዝዩ ዘሕርቕ ለይቲ ዝነበረ ኮይኑ፡ ጄምስ ኒውማን ዝተባህለ እንግሊዛዊ ተወዳዳራይ ስነጥበባዊ ባዶ ነጥቢ ዝረኸበሉ መድረኽ ኮይኑ ተመዝጊቡ ሓሊፉ።
ዩናይትድ ኪንግደም፡ ኣብዚ ተመሳሳሊ ውድድር መወዳእታ ክትወጽእ ንሓምሻይ ግዜኣ ኾይኑ፡ ባዶ ነጥቢ ክትረክብ ድማ ንካልኣይ ግዜኣ እዩ ተባሂሉ።
እታ ናይ መጀመርታ ባዶ ነጥቢ ዝረኸበትሉ ውድድር ብ2003 ኣብ ዝተኻየደ እዩ ነይሩ።
እቲ ኣብቲ ናይ ሕዚ ባዶ ነጥቢ ብምርካብ ሃገሩ ኣብ መወዳእታ ደረጃ ንክትስራዕ ምኽንያት ዝኾነ ኣርቲስት፡ ኒውማን ግን ኣብቲ መድረኽ ክምስታ ዝተመልኦ ገጽታ ኣርእዩ ተባሂሉ።
ርእይቶ ወሃቢ በዓል ሞያ ግራሃም ኖርሮን ግን፡ “ይቕሬታ ንጄምስ፤ ኣብዚ ንዝተኣከብኩም ኩላትኩም ግን ‘እንኳዕ ደስ’ በለኩም ክብል እፎቱ፤ ርግጽ ኣብዚ ዘሕጉስ ኣውሮጳዊ መድረኽ፤ ብዙሓት ዝሓዘኑ ሰባት’ውን ይህልዉ እዮም” ኢሉ።
ካልኦት ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ከም በዓል ማት ሉቃስ ዝኣመሰሉ ኣድነቕቲ’ቲ ዘይቀንዖ ስነጥበባዊ፡ ‘ንፈትወካ ኢና ጄምስ፤ ኣጆኻ’ ክብልዎ ተሰሚዖም።
ኣዳላዊ ቢቢሲ ብሬክፋስት፡ ዳን ዎከር ብወገኑ፡ ‘ብሰሓቕ ዝተሰነየ ገጽታ’ ገለ ክብል ኣጽናኒዕዎ።
እንተኾነ፡ ካልኦት ኣብ ትዊተሮም ከምዝበልዎ፡ እቲ ተወዳዳራይ፡ ትሑት ኣፈጻጽማ ከምዘርአየን ካብኡ ኣብሊጹ ክሰርሖ ይግባእ ከምዝነበረን ጽሒፎም።
እቲ ማንስኪን ብዝብል ዝፍለጥ ጉጅለ ድሕሪ 2006 ክዕወት ፈለምኡ ኾይኑ፡ ኢጣልያ ድማ ኣብቲ ውድድር ድሕሪ 1990 ተዓዊታ ኣይትፈልጥን ነይራ።
ሓንቲ ካብቶም ኣባላት እቲ ጉጅለ፡ እቲ ዓወት ነታ ብኮሮናቫይረስ ኣዝያ ዝተሃሰየት ሃገራ፡ ዓብዪ ሃሴት ዝፈጥር ከምዝኾነ ገሊጻ።
“ኣብ ዝሓለፍናዮ ሕማቕ ዓመት እዚ ዓብዪ ተስፋ ዝፈጥር ዜና እዩ” ኢላ።


text:
ብሓይልታት ሩስያ ኣብ ዝተታሕዛ ከተማታት ዩክሬን ግዚያዊ ምቁራጽ ተኹሲ ድሕሪ ምክያዱ፡ ትማሊ ሰሉስ ብዙሓት ሰለማውያን ሰባት ብኣውቶቡሳትን ብእግርን ክሃድሙ ክኢሎም ኣለዉ።
ሚንስትሪ ምክልኻል ሩስያ ድማ ተወሳኺ ንሲቪላት ዝኸውን መሕለፊ ከምዝኸፍት ኣፍሊጡ`ሎ።
ሓንቲ ኣብነት ኣብ ምብራቓዊ ሸነኽ ትርከብ ከተማ ሱሚ`ያ፡ ብመጥቃዕቲ ነፈርቲ ብውሑዱ 21 ሲቪላት ድሕሪ ምሟቶም፡ ሰለማውያን ሰባት ካብታ ከተማ ሃዲሞም ኣለዉ። ከምኡ`ውን ካብታ ኣብ ጥቓ ዋና-ከተማ ኪይቭ ትርከብ ከተማ ኢርፒን'ውን ሰለማውያን ሰባት ይሃድሙ`ለዉ።
ሚንስትሪ ምክልኻል ሩስያ፡ ንከተማታት ቸርኒቭ ከምኡ`ውን ካርኪቭን ማሪፖልን ተወሳኺ ንሲቪላት መሕለፊ ዝኸውን መስመራት ከምዝኸፈተ ኣፍሊጡ`ሎ።
ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ዩክሬን ብወገኑ፡ሩስያ ኣብ ከተማ ፓሪፖል ን300ሺሕ ሰባት ጅሆ ሒዛቶም ኣላ ክብል ትማሊ ሰሉስ ከሲሱ`ዩ። ኣስዒቡ መንግስታት ሩስያ ሰባት ክወጹ ኣፍቅድሎም ዝብል መጸዋዕታ ከቕርባ ኣለወን ኢሉ።
ዋና ጸሓፊ ወታሃደራዊ ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ(ኔቶ) ጀንስ ስቶልተንበርግ ብወገኑ፡ ኣብ ዩክሬን ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ከቢድ ምዃኑ ድሕሪ ምጥቃስ፡ ንሲቪላት መተሓላለፊ መስመራት ምሉእ ንምሉእ ክኽበር ኣለዎ ኢሉ`ሎ። ሲቪላት ክሃድሙ ከለዉ ንተኹሲ ዝተቓልዑ ምንባሮም ኣብነታት ኣሎ፡ ንሲቪላት ዒላማ ምግባር ድማ ገበናት ኩናት`ዩ ኢሉ።
ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ድሕሪ ወራር ዩክሬን፡ ልዕሊ ክልተ ሚልየን ሰባት ካብ ዩክሬን ከምዝተሰደዱ ኣፍሊጡ`ሎ። እዚ ድማ ድሕሪ ካልኣይ ኩናት ዓለም ዝበዝሐ ቁጽሪ ምዃኑ የዘኻኽር።
ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንተኒ ብሊንከን፡ ሩስያ ሰብኣዊ መስመራት ክተፍቅድ ኣለዋ ድሕሪ ምባል፡መሓዙት ዩክሬን ዝኾና ሃገራት፡ ዩክሪናውያን ንባዕሎም መታን ክከላኸሉ ኩሉ ዝከኣለና ክንገብር ኢና ኢሉ።
ብኻልእ ምዕባለ ፡ኣብ ልዕሊ መሸጣ ነዳዲ ሩስያ ማዕቀብ ብዛዕባ ምግባር ዝርርብ ኣብ ዝቐጸለሉ እዋን ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንተኒ ብሊንከን ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ካብ ካልኦት ምንጭታት ቀጻልነት ዘለዎ ዓለማዊ ቀረባት ንምርግጋጽ ንሰርሕ ኣለና ኢሉ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ደቡብ ዞባ ኮንሶ ኣብ ተዳወብቲ ከባቢታት ፍሉይ ወረዳ ደራሼ ብዝተፈጥረ ጎንጺ ብዙሕ ቁጽሪ ዘለዎ ኣባይቲ ከምዝነደደን ሰላማውያን ሰባት ከም ዝተቀትሉን ካብቲ ቦታ ዝተመዛበሉን ነበርቲ ንድምጺ ኣመሪካ ገሊጾም።
ንደሕንነቶም ብምስጋእ ኣስማቶም ከይግለጽ ዝሓተቱ ነበርቲ ከተማ ሰገን ዞባ ኮንሶ በቲ ጎንጺ ብዙሕ ጉድኣት ምግጣሙን፤ ሎሚ ተዛማዲ ሰላም ምህላዉ ግን ድምጺ ተኹሲ ከምዝስማዕ ተዛሪቦምእለዉ።
ኮሚሽር ፖሊስ ክልል ደቡብ ኣለማየሁ ማሞ ብወገኖም ኣብቲ ዞባ ጎንጺ ከምዘለዉ ብምሕባር ነቲ ጉዳይ ኣጻርዮም ምስ ወድኡ መግለጺ ከምዝህቡ ገሊጾም፥ ብተወሳኺ ካብ ጂንካ ናብ ኣርባምንጭ ክጉዓዙ ዝተጨወዩ ዜጋታት ንምልቃቕ ዝተንቀሳቀሱ ኣባላት ጸጥታ ብዝተኸፍቶም ተኹሲ ዝተቐትሉን ዝቆሰሉን ኣለዉ ክብሉ ሓቢሮም።
ፓርቲ ዜጋታት ንማሕበራዊ ፍትሒ (ኢዜማ) ብዛዕባእዚ ጎንጺ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ መንግስቲ ደሕንነት ህዝብን ሃገረን ምሕላዉ ቀዳማይ ተግባሩ ጌሩ ክሰርሕ ጸዊዑ።


text:
መልእኽቲ ኣቦ/መ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ብምኽንያት በዓል ፋሲካ ትንሳኤ ክርስቶስ 2021፡
መልእኽቲ ኣቦ/መ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ብምኽንያት በዓል ፋሲካ ትንሳኤ ክርስቶስ 2021፡
ሃገራዊ ሰላምታይ ብምቅዳም ኣብ ቀረባን ርሑቕን፡ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ንእትርከቡ ኣመንቲ ክርስትና ኤርትራውያን ብስም ኩሎም ኣባላት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን እንቛዕ ጾመ ልጓም ፈትሓልኩም፡ ንበዓል ፋሲካ ትንሳኤ ክርስቶስ ከኣ ኣብጽሓኩም፡ ኣብጽሓና እብል። ኣብ’ዚ ሎሚ ዓመት በዓል ፋሲካ ነኽብረሉ ዘለና እዋን ምስ’ቲ ኣብ ሃገርናን ከባቢናን ዘሎ ኩነታት ተደማሚሩ፡ ምስ’ቲ ኣብ ህዝብናን ሃገርናን ዘሎ ኩሉ መዳያት ሳቕሎት፡ ከም’ቲ ልሙድ ጸኒሕ ባህላዊ ክብሪ በዓላት ማሕዲጉ ጸኒሑን ኣሎን። በዓል ፋሲካ ትንሳኤ 2021 ከኣ ትንሳኤ ሰላምን ራህዋን፡ ሓድነትና፡ ትንሳኤ ክብርናን መሰልናን፡ ክኾነልና እንዳተመነኹ፡ ደጊመ ርሑስ በዓል ፋሲካ እብል።
ኣቶ ተስፋሚኪኤል ዮሃንስ
ኣቦ መንበር ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን
1 ግንቦት 2021


text:
Radio Erena: 08 July 2021
ኣብ ሱዳን፣ ምዕራብ ዳርፉር ንሓያሎ መዓልታት ኣብ ዝቐጸለ ግጭት፣ 10ታት ሰባት ከምዝተቐትሉ ምንጭታት ዜና ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።
በቲ ግጭት ብውሑዱ ሓሙሽተ ቁሸታት ከምዝተቓጸላን ካብ ቤት ንብረቶም ዝተመዛበሉ ኣማኢት ነበርቲ ድማ ኣዘሪ ኣብ ዝተባህለ ከባቢ ኣብ ዝርከብ ኣብያተ ትምህርቲ ተዓቝቦም ከምዘለዉ ተመልኪቱ።
መንግስቲ ነቲ ኣብ መንጎ ቀቢላታት ዝተጎሃሃረ ግጭት ንምህዳእ ዝወሰዶ ተሪር ስጉምቲ የለን ዝበሉ ነበርቲ ርእሰ ከተማ እቲ ዞባ ዝኾነተ ኤል ጀነይና፣ ተቓውሞታት ኣብ ምክያድ ይርከቡ።
እቲ ንኣርባዕተ መዓልታት ዝቐጸለ ናይ ቀቢላ ግጭታት፣ ዳግም ዘጎሃሃሮ ምኽንያት ኣይተነጸረን።
ይኹን’ምበር ኣብቲ ዞባ፣ ኣብ መንጎ ቀቢላታት ብዘሎ ወጥርን ምትፍናንን፣ ካብ ውልቃዊ ባእሲ ክልተ ሰባት ተበጊሱ’ውን ናብ ናይ ቁሸት ግጭታት ከምዘምርሕ ኣብቲ ከባቢ ተዋፊሮም ዘለዉ ትካላት ግብረ ሰናይ ይጠቕሱ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ካብ ዞባ ዳርፉር ጠቕሊሉ ዝስሕብ ዘሎ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት፣ ንዝተፈላለየ ኣገልግሎታት ክጥቀመሉ ዝጸንሐ 14 መደብራት ንመንግስቲ ሱዳን ኣረኪቡ።
እቲ መደበራት ናብ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ዝርከበሉ ዝነበረ እዋን፣ ግዳይ ዝምታን ስርቂን ከምዝኾነ ተጠቒሱ።
ንልዕሊ 13 ዓመታት ኣብ ዞባ ዳርፉር ተዋፊሩ ዝጸንሐ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ሕቡራት ሃገራት፣ ካብዚ ዓመት’ዚ ኣትሒዙ ጠቕሊሉ ክወጽእ’ዩ ተወሲኑ።
ኣብ ክንድኡ፣ ኣብ ፖለቲካዊ ምምኽኻር ዝሕግዝ ፍሉይ ጉጅለ ሕቡራት ሃገራት ኣብታ ሃገር ተዋፊሩ ይርከብ።
=================


text:
WELCOME TO
SHALOM CHURCH CANADA
Eritrean Church based in Kitchener, Ontario, Canada . Shalom Worship and Healing Center
ከምቲ ኣብ ሓደ ስጋ ብዙሕ ኣካላት ዘሎና እሞ፡ ብዘሎ ኣካላት ከኣ ተግባሩ ሓደ ዘይኰነ፡ ንሕና ብዙሓት ከኣ ከምኡ ብክርስቶስ ሓደ ስጋ ኢና፡ በብሓደ ግና ነንሓድሕድና ኣካላት ኢና።
ሮሜ 12፡4-5
ሻሎም ኣምልኾን ፈውስን ቤተክርስትያን፡ "ማሕበር ኣምላኽ ዓያይን ተዓዛባይን ዘለዎ መድረኽ ዘይኮነ፡ ኩሉ ከም ዝተዋህቦ መስፈር ጸጋ ተኾሊዑ ናብ ዝወጻሉ ምንባር ክሰጋገር ኣለዎ።" ዝብል ምርዳእ ሒዛ፡ ንኹሉ ተሳትፍን ተበራትዕን ዘላ ኣካል ክርስቶስ እያ። እዛ ብቑዕ ወደመዝሙር ክርስቶስ ንምፍራይ ዝዓጠቐት ቤተ-ክርስትያን መሓውራታ ዘርጊሓ ብኹሉ ኣንፈት ናብ ምዕባይ ትርከብ። ኩሉ ኣባል እዛ ቤተክርስትያን እዚኣ ዋኒኑ ዕዮ ኣምላኽ ብምዃኑ ኣብ ልቢ ብዙሓት ከቢዱ ዝተፈላለየ ደጌታት ተራሕዩሉ ዘዝኽእሎ ኣብ ምግባር ይርከብ ኣሎ።
ገና ነቲ ወንጌል ዘይሰምዐ ወንጌል ንምብሳር፡ "ክሳብ ወሰን ምድሪ ምዝርጋሕ!" ዝብል ድርኺት ሒዛ ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ ንምስፋሕ ኣሐይላ ኣብ ጸዓት ትርከብ።


text:
ውዕል ሰላም ኢትዮ- ኤርትራ ሓምለ 2018 – ውጽኢቱ ኣብ ኵናት እንታይ ምንባሩ ካብ ቃል ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ተሰሚዑ !
ውዕል ሰላም ኢትዮ- ኤርትራ ሓምለ 2018 – ውጽኢቱ ኣብ ኵናት እንታይ ምንባሩ ካብ ቃል ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ተሰሚዑ!
ዶባዊ ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ 1998 – 2000 ዓ.ም ዝወሰዶ ሂወት፡ ዘብረሶ ንብረት ክልቲኡ ወገናት፡ ኩነታት ኵናት ዝሰረዞ መደብ መስርሕ ስርዓት ዲሞክራስን ልምዓትን፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘውረዶ ዓብይ ክሳራታት ዕንወት ማዕረ ክንደይ ከቢድ ምንባሩ ዘካትዕ ኣይኮነን። ይኹን’ምበር ኣብ’ቲ ውዕል ሰላም ኣልጀርስ 12 – 14 ሓምለ 1999 ዓም ከምኡ’ውን 18 ሰነ 2000 ዝተኻየደ፡ መፈጸምትኡ ብመራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ክታም ዘንበርሉ 12 ታሕሳስ 2000 ዝተብጽሐ ስምምዕ ሰላም ፡ ብወድብ ሓድነት ኣፍሪቃ፡ብውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም፡ተደጊፉ ብኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ዝተኣዋጀ 1ይ 2ይን ቀያዲ ብይን ዝተዋህበሉ ክነሱ፡ ንልዕሊ 20 ዓመት ህዝቢ ክልቲኡ ሃገራት፡ ብፍላይ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣይሰላም ኣይኵናት ብከንቱ ግዜ ሓሊፍዎ። መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ንኣህጉራዊ ዓቓቢ ሰላም፡ ንግዚያዊ ዞባ ጸጥታት ተጻብኦ ኵናት ብምጥቃም፡ ኣንጻር ሰላም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸሞ ግፍዒ ኩሉ ዝምስክሮ’ዩ። ኣብ’ዚ ከይተዘከረን ወይ ከይተጠቕሰን ክሓልፍ ዘይግባእ ድሕሪ ውዕል ሰላም ኣልጀርስ፡ ክልተ ላዕለዎ ሓለፍቲ ህግዲፍ ዝመርሕዎ ኣብ ጀርመን ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ሃይለ ድሩዕ ወልደንትንሳኤ ዝበሎ እኹል መረዳእታ ምስክርነትን’ዩ።
ብወገን ኤርትራ፡ ህግዲፍ ድሕሪ ወሳንን ቀያዲ ብይን ቤት ፍርዲ፡ መስርሕ ዲሞክራስን ልምዓትን፡ ምስ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተኣሳሰር ማሕበራዊ ለውጢ ንምትእትታው ዝሃቦ መብጽዓታት ጠሊሙ ምስ ምቁራጽ ተጻብኦታት ኵናት ውዕል ኡጋድኡ፡ ብኩራት ኵናትን ህግዲፍ ቀጥ’ሉ ዲክታቶራዊነቱ ሒዝዎ ንረብሓ ስልጣኑ ብርኡይ ቀጸለ። በዚ ምኽንያት ከኣ ሃገራዊ ቁጠባ ተረመሰ፡ ማሕበራዊ ዝምድናታት ተበጣጠሰ፡ መጻኢ ወለዶን ብቑዕ ሰብኣዊ ሓይሊ መንእሰይ ተስፋ ዘቁረጸ ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተወሲኽዎ፡ ጠንቒ ስደት ዝኾነ ዲክታቶሪያዊ ምሕደራ ህግዲፍ መዕገቲ ዘይብሉ ብግልጺ ተራእየ። ፖለቲካዊ ጸጊዕነት ዘይብሉ ግዜን ቦታን ምድረበዳታት ሲናይን ሊብያን ማእከላይ ባሕርን ላምፐዱሳን ከኣ ንዘይጠፍእን ዘይሃስስን ታሪኻዊ ምስክርነት ኤርትራዊ መንእሰይ ኩሉ ግዜ ኣለዉ።
ህዝቢ ኤርትራ ደላይ ፍትሒ ህዝብና ኣብ ከቢድ ሻቅሎት ሃገር እንከሎ፡ ውድቐት ማሕበረ ቁጠባዊ፡ ፍትሕን ሕግን፡ ወጻኢ ዲፕሎማስያዊ ፖለቲካዊ ዝድምናታት እገዳ ድሕሪ እገዳ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ተፈጸመ። ስደት ኤርትራውያን ኣብ ዓለም ኣብ ዝተጋህደሉ ”ጥፍኣት መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ” ፍሉይ ጸብጻብ ሽማግለ ልኡኽ ው/ሕ/መ ተወሲኹ ንልምሰት ዘምርሕ ዝነበረ ምሕደራ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሓድሽ ለውጢ ምቅይያራት ተራእየ። ኮሌነል ኣቢይ መራሒ ዲ.ፈ.ሪ. መንግስቲ ኢትዮጵያ ብግዚያውነት ኣብ ስልጣን ተመረጸ። ኮሌነል ኣብይ ኣብ ስልጣን ዝመጸሉ ሃንደበታዊ ፍሉይ ተርእዮ ፖለቲካዊ ዝምድና ኢትዮ-ኤርትራ ጸዋዒት ሰላም ተሰምዐ። ንልዕሊ 20 ዓመታት ዝኸደ ዝሕቱል ዝምድናታት ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ውዕል ኣልጀርስ ዝተመስረት ስምምዕ ምስ ተቓልሐ፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣህጉራዊ ህዝብረተ ሰብ ዓለም፡ ሓደ ኣውንታዊ ምዕባለ ሒዙ ክመጽእ ይኽእል እዩ ብዝብል ግምታት ብዙሕ ደገፍ ረኽበ።
ጸዋዒት ሰላም ግን ከም’ቲ ህዝብናን ዓለም ዝተጸበዮ ፖለቲካዊ ለውጥን፡ መስርሕ ሰላም፡ ምዕሩይ ክልተኣዊ ዝምድና ማሕበራዊ ፍትሒ ሒዙ ክስጉም ዘኽእል፡ ተስፋ ዝህብ ኣይነበረን። ብኣንጻሩ እቲ ብዕለት 8 ሓምለ 2018 ኣብ ኣስመራ ብ14 ሓምለ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ ጽምብል መስርሕ ሰላም ርክብ ክልቲኡ መንግስታት፡ ተጻይ መጻኢ ዕድል ህዝብን ተጻይ ክልቲኡ ሃገራት ንህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ብኣሉታዊ ታርጌት ዘነጻጸረ ወስታት ምንባሩ ንድሕሪ ተመሊሳካ ዝተባህለ ኩሉ ሕጂ ምድጋሙ ኣድላይነት የብሉን።
ይኹን’ምበር ሎሚ ብድሕሪ ዕለት 4 ሕዳር 2020 ኣብ ኢትዮጵያ ዝተባርዐ ኵናት ኣሉታዊ መድረኽ፡ ብዕለት 30 ሕዳር 2020 ኣብ ፈነወ ቲቪ ኢትዮጵያ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ዝተመሓላለፈ ኣኼባ ኣባላት ህዝባዊ ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያ ዝቀረበ መደረ ቀ/ሚ ኮሌነል ኣብይ ኣሕመድ ውዕል ስምምዕ ሰላም 8 ሓምለ 2018 ምስ ኤርትራ እንተዘይነብር ዝብል፡ ቃል ብቃሉ ህግዲፍ ”ን ዝዓረቑ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝኸደነ፡ ንዝጠመዩን ዝጸምኡን ዘዕንገል ህዝቢ እንተዘይህሉን፡ ሎሚ ከም’ዚ ኢልና ክዛረብ ኣይምስበቃዕናን ” ክብል ንውዕል ሰላም ውዕለት ህዝቢ ኤርትራ ትጽቢቱን ብኵናት ገለጾ። ነዚ ኣዝዩ ዘሕዝን ተርኽቦ ሰላም ብውዕለት ኵናት ክዝረበሉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኵናት ንኵናት ዝተሰጋገረሉ መድረኽ፡ መድረኽ ጥፍኣትን ብረሰትን እምበር ንዝሓለፈ ሂወቱ ዘደዓዕስ፡ ተስፋ ዝሰኵዕ ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ብዓወት ዝተጓነጸፈሉ ብዘይምንባሩ እዚ ንርእዮን ንሰምዖን ዘለና፡ ካብ ቃል መራሒ ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ኮሌነል ኣብይ ኣሕመድ ዝተባለ እዩ።
እዚ ጥራሕ ኣይኮነን ኣብ’ዚ መድረኽ ሰለስተ ሕጋዊ ጥሕሰት ተፈጺሙ ኣሎ። ቀዳማይ ልዑላውነት ኤርትራ ብሰራዊት ኢትዮጵያ ተደፊሩ፡ ካልኣይ ኣብ’ዚ ክልተ ዓመት ክዝረበሉ ዝጸንሐ ስምምዕ ሰላም ኣህጉራዊ ውዕላት ኣብ’ዚ መድረኽ ልምዓት እምበር ዶባዊ ውዕላት ብቀዳምነት ክዝረበሉ ከም ዘይክእል ውዕል ሰላም ኢትዮ- ኤርትራ ሓምለ 2018 – ውጽኢቱ ኣብ ኵናት እንታይ ምንባሩ ካብ ቃል ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ተሰሚዑ!
ዶባዊ ኵናት ኢትዮ-ኤርትራ 1998 – 2000 ዓ.ም ዝወሰዶ ሂወት፡ ዘብረሶ ንብረት ክልቲኡ ወገናት፡ ኩነታት ኵናት ዝሰረዞ መደብ መስርሕ ስርዓት ዲሞክራስን ልምዓትን፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘውረዶ ዓብይ ክሳራታት ዕንወት ማዕረ ክንደይ ከቢድ ምንባሩ ዘካትዕ ኣይኮነን። ይኹን’ምበር ኣብ’ቲ ውዕል ሰላም ኣልጀርስ 12 – 14 ሓምለ 1999 ዓም ከምኡ’ውን 18 ሰነ 2000 ዝተኻየደ፡ መፈጸምትኡ ብመራሕቲ ክልቲኤን ሃገራት ክታም ዘንበርሉ 12 ታሕሳስ 2000 ዝተብጽሐ ስምምዕ ሰላም ፡ ብወድብ ሓድነት ኣፍሪቃ፡ብውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም፡ተደጊፉ ብኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ዝተኣዋጀ 1ይ 2ይን ቀያዲ ብይን ዝተዋህበሉ ክነሱ፡ ንልዕሊ 20 ዓመት ህዝቢ ክልቲኡ ሃገራት፡ ብፍላይ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣይሰላም ኣይኵናት ብከንቱ ግዜ ሓሊፍዎ። መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ንኣህጉራዊ ዓቓቢ ሰላም፡ ንግዚያዊ ዞባ ጸጥታት ተጻብኦ ኵናት ብምጥቃም፡ ኣንጻር ሰላም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸሞ ግፍዒ ኩሉ ዝምስክሮ’ዩ። ኣብ’ዚ ከይተዘከረን ወይ ከይተጠቕሰን ክሓልፍ ዘይግባእ ድሕሪ ውዕል ሰላም ኣልጀርስ፡ ክልተ ላዕለዎ ሓለፍቲ ህግዲፍ ዝመርሕዎ ኣብ ጀርመን ዝተኻየደ ህዝባዊ ኣኼባ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ሃይለ ድሩዕ ወልደንትንሳኤ ዝበሎ እኹል መረዳእታ ምስክርነትን’ዩ።
ብወገን ኤርትራ፡ ህግዲፍ ድሕሪ ወሳንን ቀያዲ ብይን ቤት ፍርዲ፡ መስርሕ ዲሞክራስን ልምዓትን፡ ምስ ጉዳይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝተኣሳሰር ማሕበራዊ ለውጢ ንምትእትታው ዝሃቦ መብጽዓታት ጠሊሙ ምስ ምቁራጽ ተጻብኦታት ኵናት ውዕል ኡጋድኡ፡ ብኩራት ኵናትን ህግዲፍ ቀጥ’ሉ ዲክታቶራዊነቱ ሒዝዎ ንረብሓ ስልጣኑ ብርኡይ ቀጸለ። በዚ ምኽንያት ከኣ ሃገራዊ ቁጠባ ተረመሰ፡ ማሕበራዊ ዝምድናታት ተበጣጠሰ፡ መጻኢ ወለዶን ብቑዕ ሰብኣዊ ሓይሊ መንእሰይ ተስፋ ዘቁረጸ ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተወሲኽዎ፡ ጠንቒ ስደት ዝኾነ ዲክታቶሪያዊ ምሕደራ ህግዲፍ መዕገቲ ዘይብሉ ብግልጺ ተራእየ። ፖለቲካዊ ጸጊዕነት ዘይብሉ ግዜን ቦታን ምድረበዳታት ሲናይን ሊብያን ማእከላይ ባሕርን ላምፐዱሳን ከኣ ንዘይጠፍእን ዘይሃስስን ታሪኻዊ ምስክርነት ኤርትራዊ መንእሰይ ኩሉ ግዜ ኣለዉ።
ህዝቢ ኤርትራ ደላይ ፍትሒ ህዝብና ኣብ ከቢድ ሻቅሎት ሃገር እንከሎ፡ ውድቐት ማሕበረ ቁጠባዊ፡ ፍትሕን ሕግን፡ ወጻኢ ዲፕሎማስያዊ ፖለቲካዊ ዝድምናታት እገዳ ድሕሪ እገዳ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ተፈጸመ። ስደት ኤርትራውያን ኣብ ዓለም ኣብ ዝተጋህደሉ ”ጥፍኣት መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ” ፍሉይ ጸብጻብ ሽማግለ ልኡኽ ው/ሕ/መ ተወሲኹ ንልምሰት ዘምርሕ ዝነበረ ምሕደራ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሓድሽ ለውጢ ምቅይያራት ተራእየ። ኮሌነል ኣቢይ መራሒ ዲ.ፈ.ሪ. መንግስቲ ኢትዮጵያ ብግዚያውነት ኣብ ስልጣን ተመረጸ። ኮሌነል ኣብይ ኣብ ስልጣን ዝመጸሉ ሃንደበታዊ ፍሉይ ተርእዮ ፖለቲካዊ ዝምድና ኢትዮ-ኤርትራ ጸዋዒት ሰላም ተሰምዐ። ንልዕሊ 20 ዓመታት ዝኸደ ዝሕቱል ዝምድናታት ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ውዕል ኣልጀርስ ዝተመስረት ስምምዕ ምስ ተቓልሐ፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣህጉራዊ ህዝብረተ ሰብ ዓለም፡ ሓደ ኣውንታዊ ምዕባለ ሒዙ ክመጽእ ይኽእል እዩ ብዝብል ግምታት ብዙሕ ደገፍ ረኽበ።
ጸዋዒት ሰላም ግን ከም’ቲ ህዝብናን ዓለም ዝተጸበዮ ፖለቲካዊ ለውጥን፡ መስርሕ ሰላም፡ ምዕሩይ ክልተኣዊ ዝምድና ማሕበራዊ ፍትሒ ሒዙ ክስጉም ዘኽእል፡ ተስፋ ዝህብ ኣይነበረን። ብኣንጻሩ እቲ ብዕለት 8 ሓምለ 2018 ኣብ ኣስመራ ብ14 ሓምለ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ ጽምብል መስርሕ ሰላም ርክብ ክልቲኡ መንግስታት፡ ተጻይ መጻኢ ዕድል ህዝብን ተጻይ ክልቲኡ ሃገራት ንህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ብኣሉታዊ ታርጌት ዘነጻጸረ ወስታት ምንባሩ ንድሕሪ ተመሊሳካ ዝተባህለ ኩሉ ሕጂ ምድጋሙ ኣድላይነት የብሉን።
ይኹን’ምበር ሎሚ ብድሕሪ ዕለት 4 ሕዳር 2020 ኣብ ኢትዮጵያ ዝተባርዐ ኵናት ኣሉታዊ መድረኽ፡ ብዕለት 30 ሕዳር 2020 ኣብ ፈነወ ቲቪ ኢትዮጵያ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ዝተመሓላለፈ ኣኼባ ኣባላት ህዝባዊ ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያ ዝቀረበ መደረ ቀ/ሚ ኮሌነል ኣብይ ኣሕመድ ውዕል ስምምዕ ሰላም 8 ሓምለ 2018 ምስ ኤርትራ እንተዘይነብር ዝብል፡ ቃል ብቃሉ ህግዲፍ ”ን ዝዓረቑ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝኸደነ፡ ንዝጠመዩን ዝጸምኡን ዘዕንገል ህዝቢ እንተዘይህሉን፡ ሎሚ ከም’ዚ ኢልና ክዛረብ ኣይምስበቃዕናን ” ክብል ንውዕል ሰላም ውዕለት ህዝቢ ኤርትራ ትጽቢቱን ብኵናት ገለጾ። ነዚ ኣዝዩ ዘሕዝን ተርኽቦ ሰላም ብውዕለት ኵናት ክዝረበሉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኵናት ንኵናት ዝተሰጋገረሉ መድረኽ፡ መድረኽ ጥፍኣትን ብረሰትን እምበር ንዝሓለፈ ሂወቱ ዘደዓዕስ፡ ተስፋ ዝሰኵዕ ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ብዓወት ዝተጓነጸፈሉ ብዘይምንባሩ እዚ ንርእዮን ንሰምዖን ዘለና፡ ካብ ቃል መራሒ ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ኮሌነል ኣብይ ኣሕመድ ዝተባለ እዩ።
እዚ ጥራሕ ኣይኮነን ኣብ’ዚ ብውሑዱ መድረኽ ኣርባዕተ ሕጋዊ ጥሕሰት ተፈጺሙ ኣሎ።
ቀዳማይ
ልዑላውነት ኤርትራ ብሰራዊት ኢትዮጵያ ተደፊሩ፡
ካልኣይ
ኣብ’ዚ ክልተ ዓመት ክዝረበሉ ዝጸንሐ ስምምዕ ሰላም ኣህጉራዊ ውዕላት ኣብ’ዚ መድረኽ ልምዓት ክዝረበሉ ወይ ቀዳምነት ዝውሃቦ ጉዳይ ኣይኮነን ክበሃል ድሕሪ ምጽንሑ፡
ሳልሳይ
ብኣህጉራዊ ሕጊ ዝቆመ ውዕል ዞባ ጸጥታ security zone ተጣሒሱ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ኣትዩስ፡ ብስም ስምምዕ ውዕል 8 ሓምለ 2018 መነየትን መላገጽን ኮይኑ ኣብ ኢትዮጵያ ክዝረበሉ ሰሚዕና፡ ብውክልና ህዝቢ ሃገር ኤርትራ ግን ብዘይካ ደላይ ፍትሒ ዝህብና፡ ንምልካዊ ምሕደራ ህግዲፍ ብዝውክል ወገን ክሳብ ሕጂ ሓንቲ ቃል ’ኳ ትኹን መገለጺ ኣይተረኽበን ጥራሕ ዘይኮነስ ዓለም ዝተዛረበሉ ምስጢር ዕዳጋ ህግዲፍ ኣስቒጡ ይሓልፎ ኣሎ።
ራብዓይ
ህዝቢ ኤርትራ ብዘይድሌቱን ፍቃዱን ኣብ ዘይድልዮ ኵናት ተጸሚዱ ውሉዱ ንኵናት ክወፍሩ ጥራሕ ዘይኮነስ ዶብ ሰጊሩን ጥሒሱን ንኤርትራ ዝኣተወ ሰራዊት ኢትዮጵያ ብእስገዳድ ማይ ከስትዮን ክቅልቦን ተገዲዱ ገይርዎ ኣከኣ። ኣብ’ዚ ጉዳይ ዘሕዝንን ዘተሓሳስብን ጉዳይ መላኺ ስርዓት ህግዲፍ ንህዝቡ ኣጥምዩን ኣጽሚኡን ንዓመታት ንከጽዖም ከም ዘይጸንሐ ንምእንቲ ምንዋሕ ስልጣኑ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ክዕንገሉ ኣስገዳድ መምርሒ ምሃቡ’ዩ። ህዝብን መከላኸሊ ሰራዊት ዘይተዓንገለ ብኽመይ ሰራዊት ኢትዮጵያ ክዕንገል ዘድሊ ንባዕሉ ዝቀርብ ለባም ሕቶ’ዩ። ምዕንጋል ጥራሕ ዘይኮነስ ብደረጃ መዓርግ ኮሌነል መራሕቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ወጺኦም ኣብ መሬት ኤርትራ ዳግማይ ስርርዕ ገይሮም ዳግማይ ኒትዮጵያ ከም ዝተመልሱ ይዛረቡ ኣለዉ። እዚ’ውን ንባዕሉ መሬት ኤርትራ ሕጋዊ ዶባት ዝጠሓሰ ምስክርነት’ዩ። ከም ኣህጉራዊ ሕጊ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ መሬት ኤርትራ ዝሓዞ ብረት ኣውሪዱ፡ ከም ዕቝብ ሰራዊት ብመንገዲ ኣህጉራዊ ዳንነት ወይ ቀይሕ መስቀል ንሃገሩ ክምለስ ወይ ከም ሲቪል ንሳልሳይ ሃገር ክሳገር ዝግባእ፡ ዝዓረቐ ተኸዲኑ ( ወታህደራዊ ) ተዓንጊሉን ዳግማይ ስርርዕ ገይሩ ንኵናት ክቅጽል ተገይሩ። እዚ ከኣ ህግዲፍ ብቀንዱ ተሓባባርን ተሳታፊ’ቲ ኵናት ምንባሩ ዘርኢ ምስክርነት’ዩ። እዚ ኩሉ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያን መራሒኦም ዝብልዎ’ዩ። ብተወሳኺ ብወሳኔ ባይቶ ኣብ ዓንቀጽ 29 ዝሰፈረ ንመከላኸሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ዝምልከት ንባዕሉ ጸረ ልዕላውነት ሃገር ኤርትራ ዝሓለፈ ውሳኔ ምዃኑ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰራዊት ዲሞክራሲያዊት ፈደራላዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ፈቐድኡ ዝዛረብሉ ዘለዉ ጉዳይ’ዩ።
ነዚ ኩሉ ውዲት ክስዕር ዝኽእል ከኣ መተካእታ ዘይብሉ ሙሉእን ተሪርን ኤርትራዊ ሃገራዊ ህዝባዊ ሓድነት፡ ዕላማ ዲሞክራስን ማሕበራዊ ፍትሕን፡ ሕድሪ ስውኣትና፡ ነብራ ሰላምን ክልተኣዊ ዝምድናታት ዝዕቕብን ዝኣምን እዩ። እዚ ኩሉ ምርጫታት ከኣ ህዝቢ ደላይ ፍትሒ ህዝብና ኣሎ። እቶም ንሓድነት ዝጣበቑ ኣብ ውሽጦም ሓድነት እንተዘይተረጋጊጹ ከኣ እዚ ንርእዮ ዘለና ጽውጽዋይ ህግዲፍ ብሃገር ላግጺ ክቅጽስል’ዩ።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ስውኣትና
ዓወት ንተቃላሳይ ህዝቢ ኤርትራ
ሽፋ መሓመድ ኑር


text:
ትራምፕ ኣብ ኣፍሪቃ ንዘለዉ 'ሕሱማት' ጎንፅታት ደው ንምባል ፈኪሩ
ፕረሲደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ኣፍሪቃ ንዘለዉ 'ሕሱማትን ጎነጻውያንን' ግጭታት ንኸብቅዑ ክጽዕት ምዃኑ ቃል ኣትዩ።
'ኣብዚ ኣዋን'ዚ፡ ኣፍሪቃ ብዙሓት ሰባት ዘይርድእዎ ጸገማት ኣለዉዋ' ኢሉ ንሱ ኣብ መወዳእታ ኣኼባ መራሕቲ ቃል ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ (ኔቶ) ኣብ ዝሃቦ መግለጺ።
'ኣጋጢምዋ ዘሎ ጸገም ኣዝዩ ሕማቕ'ዩ። ኣዝዩ ሕሱምን ጎነጻውን'ዩ' ኢሉ። ንወተሃደራዊ ሓይሊ ኣሜሪካ ኣደንፊዑ ኣብ ዓለም ሰላም ናይ ምስፋን ዕላማ ከምዘለዎ ድማ ገሊፁ።
ኣሜሪካ ኣብ ወፍርታት ኣንጻር ግብረ-ሽበራን፡ ኣፍሪቃውያን ወተሃደራት ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ንዝርከቡ ጂሃዳውያን ንምቅላስ ዘኽእሎም ኣድላዪ ስልጠና ኣብ ምሃብን ትነጥፍ'ያ።
እቲ ወዲ 72 ዓመት ኣሜሪካዊ መራሒ ኣብ'ቲ ኣብ ርእሰ ከተማ በልጀም ብራስለስ ኣብ ዝተገብረ ኣኼባ መራሕቲ ኔቶ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ኣባል ሃገራት ኔቶ ወተሃደራዊ ባጀተን ከዕብያ ምስምምዐን'ውን ገሊጹ።
'ኣብ ኣፍሪቃ ሰላም ክሰፍን ንደሊ ኢና'
እቲ ንኣፍሪቃ ዝምልከት መደረኡ፡ ሓደ ቱኒዝያዊ ጋዜጠኛ፡ ኣሜሪካ ነታ ዝተፈላለዩ ዕጡቓት እስላማውያን ዝንቀሳቐሱላ ቱኒዝያ ንምሕጋዝ ንእትገብሮ ጻዕርታት ድሕሪ ምምስጋኑ'ዩ ስዒቡ መጺኡ።
እታ ኣህጉር 'ሓደ'ኳ ካብዞም ኣብዚ ክፍሊ ዘለዉ ሰባት ክኣምኖ ዘይክእል' ጸገማት የጓንፋ'ሎ።
'እቲ ኣነ ብመንገዲ ጸብጻባት ትካላት ስለያ ብዛዕባ ኣፍሪቃ ዝርእዮ ኣንተትርእይዎ ኣዝዩ ዘሕዝን'ዩ፣ ኣዝዩ ሕሱምን ጎነጻውን'ዩ' ኢሉ።
'ኣብ ኣፍሪቃ ሰላም ክሰፍን ንደሊ ኢና። ኣብ ምሉእ ዓለም ሰላም ክሰፍን ንደሊ ኢና። ንሱ'ዩ ኸኣ ቀዳማይ ሸቶይ። ኣነ ሓይሊ ተጠቒምካ ሰላም ከተስፍን ከምዝከኣል ስለዝኣምን ከአ ሓያል ሰራዊት ንሃንጽ ኣለና' ድማ ኢሉ።
ኣሜሪካ 'ቅድሚ ሕጂ ወኒናቶ ዘይትፈልጥ ዓይነት ሰራዊት ክትውንን'ያ' ድማ ኢሉ ትራምፕ።
ቅድሚ ሸውዓተ ወርሒ ንፍሪቃ 'ጉድጓድ ዓይኒ ምድሪ' እያ ኢሉ ድሕሪ ምግላጹ ዝመጸ እዚ ናይ ሕጂ መደርኡ ግን ኣብ መራኸቢ ማሕበራዊ ሚድያታት ወቐሳታት ኣስዒቡ'ሎ። ዓሌታዊ ኣይኮንኩን ኢሉ ድማ ክሒዱ።
ወሃብቲ ርእይቶ ኣብ ትዊተር ድማ፡ ትራምፕ እቲ ግጉይ መረዳእታ ምዕራባውያን ብዛዕባ ኣፍሪቃ የደንፍዕ ከምዘሎ ገሊጾም። ሓደ ኬንያዊ ጋዜጠኛ ድማ እቲ ፕረሲደንት ኣብ ኣፍሪቃ 54 ሃገራት ከምዘለዋ ዘይምፍላጡ የዋህ'ዩ ኢሉ።
ሓደ ካልእ ተጠቃሚ ትዊተር ድማ፡ እቲ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ናይ ኣሜሪካ ዝተፈጸመ ዕትቃዊ መጥቃዕቲ ካብ ዝኾነ ናይ ኣፍሪቃ ግጭት ከምዘይንእስ ገሊጹ።
ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ኣሜሪካ ኣስታት 7,000 ሰራዊት፣ 34 መዓስከራትን ኣብ ኣፍሪቃ ከምዘለዋ፡ ካልኦት ምስጢራውያን መሳለጥያታት'ውን ክህልውዋ ከምዝኽእሉ ልኡኽ ቢቢሲ ኣሊስተር ለትሂድ ሓቢሩ።
ኣርባዕተ ኣባላት ፍሉይ ሓይሊ ሰራዊት ኣሜሪካ ዓሚ ኣብ ኒጀር ብድቢያ ተቐቲሎም ነይሮም። እዚ ድማ ድሕሪ'ቲ 'ብላክ ሆክ ዳውን' ተባሁሉ ዝፍለጥ ቅድሚ 25 ዓመት ብዙሓት ኣሜሪካውያን ወተሃደራት ተሳፊሮምላ ዝነበሩ ናይ ውግእ ሄሊኮፕተር ኣብ ሶማል ተዊቒዓ ምስ ወደቐት ዘጋጠመ ዝዓበየ ክሳራ ነይሩ።


text:
ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈፀመ ጀኖሳይድ ህዝቢ ዓለም ብዝግባእ ከይፈለጦ ከምዝፀንሐ ላዕለዎት ሰብ ሞያ መፅናዕቲ ኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ሂይማን ራይትስ ዎችን ሓቢሮም፡፡
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎችን ኣብ ምዕራብ ትግራይ ብሰራዊት ፋሺስት ኣብይ ኣሕመድ፣ገባቲ ሓይሊ ኣምሓራን ኣራዊት ሰራዊት ኤርትራን ዝበፅሐ ግፍዒ መሰረት ገይሮም እቲ ዝተፈፀመ ፅንተትን ኣስካሕኻሓይነቱን ዝገልፅ መፅናዕቲ ንዓለም ዕላዊ ገይሮም እዮም፡፡ኣብ ህዝቢ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈፀመ ጀኖሳይድ ብሰንኪ ዝካየድ ዘሎ ዕፅዋ ጉጅለ ፋሺስት ኣብይ ኣሕመድ እቲ ገበን ህዝቢ ዓለም ብዝግባእ ከይፈለጦ ከምዝፀንሐ ኣብቲ ሓበራዊ መፅናዕቲ ዝተሳተፉ ክልተ ላዕለዎት ሰብ ሞያ ገሊፆም፡
፡ዶክተር ጂያን ባፕቲሳትን ፣ካሪኒ ካኔዛን ኣባላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን ራይትስ ዎች ኮይኖም ነቲ ኣብ ህዝቢ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈፀመ ጀኖሳይድ መፅናዕቲ ዘፅንዑ ላዕለዎት ሰብ ሞያ እዮም፡፡ዶክተር ጂያን ባፕቲስት ምስ ማዕከን ዜና ፍራንስ 24 ኣብ ዝነበሮ ፃንሒት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ግፍዒ ከምዝተፈፀሙ ኣፅኒዕና ኢና እንትብል፣ ዘርኢ ምፅራይ ፣ ገበን ኲናት ፣ ገበን ኣንፃር ሰብኣውነትን ፆታዊ ባርነትን ከምዝተፈፀሙ ኣብ መደምደምታ ከምዝበፅሑ ገሊፁ፡፡
ላዕለወይቲ በዓልቲ ሞያ መፅናዕቲ ሂዩማን ራይትስ ዎች ዝኾነት ካሪኒ ካኔዛ ብወገና ምስ ማዕከን ዜና CBC NEWS ኣብ ዝነበራ ፃንሒት ኣብ ምዕራብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ንፁሃት ግፍዒ ተፈፂሙ እዩ እንትትብል ፣ ሰራዊት ኢትዮጵያን ዑጥቓት ምልሻ ኣምሓራን ካልኦት መላፍንቶምን ኣብ ልዕሊ እቲ ህዝቢ ዘርኢ ምፅራይ ከምዝፈፀሙ ኣብ መፅናዕቲና ዕላዊ ኮይኑ ወፂኡ ኢዩ ኢላ፡፡እቲ ብክልቲኦም ዓለም ለኻዉያን ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰል ተፀኒዑ ዕላዊ ዝተገበረ ኣብ ዙርያ ህዝቢ ምዕራብ ትግራይ ዝተፈፀመ ኣስካሕኻሒ ጀኖሳይድ ዘተኮረ ሓበራዊ መፅናዕቲ ዓለም ሐዚ ብዝግባእ እናተረደኦ እዩ ድማ ኢሎም እቶም ሰብ ሞያ፡፡
ከይዲ እቲ መፅናዕቲ ግልፂ ብዝኾነ ቴክኒክ ተኸቲልና ኣፅንዕና ፣ኩሉ ዓይነት መረዳእታ ተጠቒምና ኢና ዕላዊ ገይረናዮ ዝበሉ ድማ ዶክተር ጂያን ባፕቲስት እዮም፡፡ካረኒ ካኔዛ ኲናት ትግራይን ዩክሬንን ከመይ ትሪእዮ ተባሂላ ተሓቲታ ፣ ኲናት ትግራይ ዝኸፈአ ከምዝኾነን ዓለም ዘይፈልጦ ግፍዒ ይፍፅም ከምዘሎን ገሊፃ ፡፡ ብሰንኪ ዕፅዋን ዕንወትን መሰረት ልምዓት ኣብቲ ህዝቢ ዝበፅሕ ዘሎ ግፍዒ ንዓለም ክበፅሕ ኣይክእለን ኢላ፡፡ክልቲኦም ላዕለዎት ሰብ ሞያ እቲ መፅናዕቲ ናብቲ በሰንኪ ኲናት ትግራይ ኣብ ዝኸፍአ ጥሜትን ዓፀቦን ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ንምድሓን ሰብኣዊ ሓገዝ ክበፅሕን ገበነኛታት ብሕጊ ክሕተቱን መራሕቲ ኣፍሪካ፣ ማሕበረሰብ ዓለምን ዝምልከቶም ኣካላትን ኢሉ እውን መንግስቲ ኢትዮጵያን ህፁፅን ዘላቕነትን ዘለዎ ምትሕብባር ክገብሩ ፀዊዖም፡፡
ብጥዑም ኣለሙ


text:
ናይ ጀርመን ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ሄይኮ ማኣስ እውን ኣብ ክልል ትግራይ ይካየድ ብዛዕባ ዘሎ ወታደራዊ ግጭትን ሰብኣዊ ኩነታትን ብዝምልከት ትማሊ ኣብ ዘውፅእዎ መግለፂ ኢትዮጵያን ጎረባብቲ ሃገራትን ኣብዚ ዓመት ብውሑጅ፣ወራር ኣንበጣን ለበዳ ኮቪድ 19 ከቢድ ፈተና ከምዘጋጠሞም ኣዘኻኺሮም።
ሕጂ ድማ ነታ ሃገር ዝኸፍል፣ንህዝቢ ዝጎድእ ዘሎን ኣብ ጎረባብቲ መንግስታት ተፅዕኖ ዘለዎን ኣብ ክልል ትግራይ ወታሃደራዊ ግጭት ይካየድ ኣሎ እዚ ድማ ኣዚዩ ሓደገኛ እዩ ኢሎም።
እቲ ግጭት ንምፍታሕ ፈለማ ነቲ ወጥሪ ምህዳእን ዘተን ብምቕዳም ፖለቲካዊ መስርሕን ብቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ዝተጀመረ ከይዲ ለውጢ ክቕፅልን ኣለዎ ኢሎም። እቶም ወገናት ዝቐረበሎም ሽምግልና ክቕበሉዎ እውን ፀዊዖም።
ተመራፃይ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኽኾኑ ዝሓረይዎም ኣንቶኒ ብሊንከን ኣብ ኢትዮጵያ ብዛዕባ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው፣ብሄር ዒላማ ዝገበረህውከትን ኣብ ዞባዊ ሰላምን ፀጥታን ብዘሕደሮ ሓደጋ ብዓሚቕ ከምዘሻቐሎም ገሊፆም።
ንሶም ብቲዊተር ኣቢሎም ኣብ ዝዘርግሑዎ መልእኽቲ ህወሓትን ሰበስልጣን መንግስትን እቲ ግጭት ከብቅዕ፣ሰብኣዊ ሓገዝ ክኣትውን ስቪላት ሓለዋ ክግበረሎምን ስጉምትታት ክወስዱ ፀዊዖም።


text:
ኣብ ኩሎም ናይ መንግስቲ ትካላት፣ወረዳታትን ከባቢታትን ሓለዋ ፖሊስ ተጠናኺሩ ቀፂሉ’ሎ ዝበሉ ኮምሽነር ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣቶ ይሕደጎ ስዩም ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ፍንጀራ ዝፈፀሙ ሱማሊያዊያን ምዃኖም ምርግጋፁ ብምግላፅ ከምዚ ኢሎም።’’ትማሊ ዝተውሃበ መግለፂ መንግስቲ ኤርትራን ምስ ኣል-ሽበባ ብዝተኣሳሰረን ዘሎ ስግኣታት ንሓደጋ ከየሳጥሐና ህዝቡ ይኹን ሓይልታት ፀጥታ ሓቢሮም ንኽሰርሑ ሓበሬታ ንምሃብ እዩ’’ኢሎም።
ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ሎሚ ንፈለማ እዋን ዝተርኣየ ከምዘይኮነን ቅድሚ ሎሚ እውን ብተደጋጋሚ ዝፈሸለ ሓደጋ ከምዝነበረ ብምግላፅ ሓሰት ንህዝቢ ዕላዊ ዝኾነሉ ምኽንያት ኣይህሉን።ብጭቡጥን ብተደጋጋምን ዝተኸሰተ ግን ድማ ዝፈሸለ ሓደጋ እዩ።ሕዚ እውን እንተኾነ ተመሳሳሊ ዝኾነ ትሕዝቲ ከምዝህልዎ ምውሳድ ይክኣል እዩ ኢሎም።
እቲ ሓደጋ ብጭቡጥ ሓበሬታን መረዳእታን ዝተሓገዘ ስግኣት እዩ ዝበሉ ንሶም ዝኾነ ይኹን ኣካል ኣሉታ ስለዝሃበሉ ከይኮነስ ኣብ ሃገራና ዝተሃቀነ ሓደጋ ናይ ምፍሻል ስራሕ ናይ ኮሉም ሓይልታት ፀጥታን ህብዝን ስራሕ ክኸውን ስለዘለዎ ዝኾነ ይኹን ኣካል ከምኡ ስለዝበሉ ዕሽሽ ኣይንብል ክብሉ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ኽሲ ኣሉታ ዝሃበሉ መሊሶም።
መረዳእታ ካብ መሬት ተላዒልካ ዝንገር ከይኮነስ ከምዚ ዝበለ ሓደጋ ንምፍፃም ዝንቀሳቐሱን ዝተንቀሳቐሱን ወገናት ምህላዎም ስለዝተፈልጠን እዩ ክብሉ ኮምሽነር ይሕደጎ ስዩም ገሊፆም።
ህዝብ ነዚ ሓደጋ ናይ ምፍሻል ዓቕሚ ኣለዎ ኢሎም እውን ኢሎም እቶም ኮምሽነር።
እቶም ብመንግስቲ ኤርትራ ዝሕገዙ ዝተባህሉ ሓይልታት ቅድሚ ሎሚ ብተደጋጋሚ ሓደጋ ንምብፃሕ ክንቀሳቐሱን ከም ተለኣኣኽቲ ኮይኖም ከግልግሉን ዝፀንሑ ኣሸበርቲ ተባሂሎም ዝተመደቡን ሓይልታት ከምኡ ድማ ኣል-ሸባብ ብዝረኸብዎ ኣጋጣሚ ኣብ ሽብር ክሳተፉ ይኽእሉ እዮም ኢሎም።


text:
ኣብ ዝሓለፈ እዋን ነቶም ኣብ ሃገረ ግብጺ ሓደጋ ኣንጸላሊዎም፡ ናብ ኤርትራ ክምለሱ እውን ዝገደደ ከምዝጽበዮም ፈሊጦም ናብ ኢትዮጵያ ክምለሱ ዝጠለቡ ዜጋታትና ንምሕጋዝ ኩሉኹም ኤርትራውያን ካብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ሓገዝ ከምዝገበርኩም ይፍለጥ።
ጋንታ ኣመሪካ ምስቶም ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሊብያ ዝካየድ ዘሎ ንሊብያ ዘዕኑን ነቲ ስልጡን ዓለም ዘሕዝንን ኲናት ሕድሕድ ኣብ ትሪፖሊ ተቐርቂሮም ዝርከቡ ስደተኛታት ኤርትራውያን ዘካይዶ ርክብ ይቕጽሎ ኣሎ።
ብኣንቶንዮ ተስፋይ – 15 መከረም 2010
ብዕለት 11 መስከረም 2010 ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ንጉዳይ ዋዕላ መብርሂ ክህብን ዝተኻየደ ኣኼባ ካብ’ቲ ብዙሕ ኣብ ሓደ ወሳንን ኣገዳስን ጠማርን ጉዳይ ምስክርነት ቀሪብሉ ኣሎ።
ካብ ገማግም ሊብያ ተበጊሶም ብማእከላይ ባሕሪ ናብ ኢውሮጳ ክሳገሩ ዝፈተኑ፡ ዓረባውን ኣፍሪቃውን መበቆል ዘለዎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ጃላቡኦም ድሕሪ ምጥሓለን ሃለዋቶም ኣብ ኣጣራጣሪ ኩነታት ወዲቑ ከምዘሎ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ዓለም ኣቃሊሐን።
ኣብ`ዚ ዝሓለፈ ቅንያት ሳላ ተባዓትን ህርኩቱታን ኤርትራውያን ዜጋታት ዘካይድዎ ዘሎው ዘይሕለል ጻዕርታት ህሉው ኩነታት ሃገርና ይሕቡሩና ኩነታት ዜጋታት ኣብ ውሽጢ ሃገርና ዘጋጥሞም ዘሎ ኣደራዕ ይሕቡሩና
ኣመሪካ ኣንጻር’ቲ “ናይ ኤርትራ ናይ ውክልና ኢድ ኣለዎ” ኢሎም መራሕቲ ፑንትላንድ ዝዛረቡሉ ዘለዉ ናይ ፑንትላንድ ኩነታት ስጉምቲ ክትወስድ ትሸባሸብ ከምዘላ ጂስካ ኣፍሪቃ ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ኣብ ዘመሓላለፎ ዜና ኣፍሊጡ።
ይኣክል! ነቐፌታ ፖለቲካዊ ኩነታት ኤርትራ ድሕሪ-ናጽነት ብ ዳን ኮነል (12/2003)


text:
ኣኼባ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ምስ ኣቦ ወንበር ማሕሙድ እስማኦኢል
Sunday February 72021
ጽማቕ ኣቦወንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብጻይ ማሕሙድ እስማዒል ሰንበት ለካቲት 7/2021 ምስ ኩሎም ጨነፍራት ሰምየን ኣመርካን ከነዳ ኣገዳስን እዋናውን ኣኼባ ኣካይዱ።
ብጻይ ማሕሙድ እስማዒል
ብመዳይ ወታሃደራዊ ጉዳይ ኣብዚ መራኸቢ ብዙሓት ንምስጢር ክንዕቅቦ ኢና ሰፊሕ መደባት ከምዘሎ ነዊሕ ዓሚቕ መግለጺ ሂቡ።
ብመዳይ ፕሎቲካዊ ሑሉፍ ፍሽለትና ኣስፊሑ ክንማሃረሉ ገምጋም ብነዊሕ ኣጋላልጻ ገምጋም ንኣባላት ምስ ሃበ ምጻኢ ጉዕዞ ከይድና ክንገብሮ ዘለናን ክንክተሎ ዘለና ከይዲ ሰፊሕ መግለጺ ሂቡ ።
ብመዳይ ቁጠባዊ ውድብና ካብ ወታሃደራውን ፖሎቲካውን ፈሊኻ ነጺልካ ስለ ዘይ ይረኤ መደብ ዕዮታት ውድብ ከምቲ ንደልዮ ብግቡእ ክሳላሰል እንተዳኣ ኮይኑ ተወፋይነት ክህሉ ኣለዎ ካብ ኣባላት ጥራሕ ምጽባይ ጥራሕ ዘይኮነ ከምቲ ውድብ ክውፈ ተቐሪቡ ዘሎ ህዝብና ብህዝባዊ ማሕበራት ተሳትፎ ኣበርክቱኡ ከሪኢ ክኽእል ኣለዎ ወታሃደራውን ፖሎቲክውን ምንቕስቓሳትና ማዕረ ማዕረ እቲ ቁጠባዊ ዕብየት እዩ ዓበይቲ ስራሕ ምንቕስቓስን ዝዕመም ቁርብ ቁጦባዊ ዓቕሚ እንተሊካ ማዕረ እቲ ዘንቃሳቕሰካ ኢኻ ትንቃሳቐስ ብዙሕ ቁጠባ ተለካ ብዙሕ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11409


text:
Radio Erena: 25 April 2021
ታሕተዋይ ባይቶ ሶማል፣ ዕድመ ስልጣን ፕረዚደንት ንክልተ ዓመት ክናዋሕ ምውሳኑ፣ ከምዘተሓሳሰቦ ሕብረት ኣፍሪቃ ገሊጹ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ነዚ ብዓይነቱ ፍሉይ ምዃኑ ዝተነግረሉ ናይ ኩነኔ መግለጺ ምሃቡ፣ ካብ ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ናይ ተቓውሞ፣ ካብ ተቓወምቲ ውድባት ከኣ ናይ ደገፍ ድምጽታት መልሲ ተዋሂቡዎ ኣሎ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ መግለጺኡ፣ እቲ ድሮ ተዳናጉዩ ዝጸንሐ ሓፈሻዊ ምርጫ ሶማል፣ ብክልተ ዓመት ምንውሑ፣ ነታ ሃገር ጥራይ ዘይኮነ፣ ንሰላምን ምርግጋእን’ቲ ዞባ ዝፈታተን እዩ ክብል ተቓውሞኡ ኣስሚዑ።
ፕረዚደንት መሓመድ ዓብዱላሂ ዕድመ ስልጣኑ ምንውሑ፣ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፣ ሕብረት ኤውሮጳን ዝርከብዎም ኣህጉራውያን ትካላትን መንግስታትን ተቓዊሞሞ እዮም።
ሚኒስተር ዜና ሶማል ዑስማን ዱበ ብዓርቢ 23 ሚያዝያ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ሕብረት ኣፍሪቃ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ብኬንያን ጂቡቲን ዝተደረኸ እዩ ድሕሪ ምባል፣ እዘን ክልተ ሃገራት ፖለቲካዊ ቅልውላው ሶማል ንረብሐአን ከውዕሎኦ ይጽዕራ ኣለዋ ክብል ከሲሱ።
ንሱ ብተወሳኺ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ሶማል ምትእትታው ክገብር፣ ኣንጻር ዝተመስረተሉ ዕላማ’ዩ፣ ክብል ነቒፉ። ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ጂቡቲ ብወገኑ፣ ነቲ ብመንግስቲ ሶማል ዝወጸ ክሲ ድሕሪ ምንጻግ፣ እቲ ብባይቶ ሶማል ዝተወስደ ውሳኔ፣ ንሰላምን ምርግጋእን’ታ ሃገር ብቐጥታ ዝተናኾል እዩ፣ ኢሉ።
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ብዛዕባ’ዚ ኣብ ሰበስልጣን ሶማል ተፈጢሩ ዘሎ ሓድሽ ወጥሪ ንምዝርራብ ናብ ሞቓድሾ ልኡኽ ክሰድድ ትጽቢት ይግበረሉ።
============


text:
Radio Erena : 23 September 2015
ኣብ ቡርኪና ፋሶ ዝተኻየደ ወትሃደራዊ ዕልዋ፣ ካብ ዝበዝሑ ኣባላት ሰራዊት እታ ሃገር ደገፍ ብዘይምርካብ ክፈሽል ከምዝኽእል ይግለጽ ኣሎ።
እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብጀነራል ጂልበርት ዲየንደረ ዝተካየደ ወትሃደራዊ ዕልዋ፣ ብሓገዝ ኣባላት ሓለዋ ፕረዚደንትን ገለ ኣሃዱታት ሰራዊትን ዝተፈጸመ እኳ እንተኾነ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ግና ብሓለቓ ስታፍ ዝምራሕ ሰራዊት እታ ሃገር እቲ ጀነራል ክእለ ጸዊዑ ኣሎ።
ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ቡርኪና ፋሶ፣ እቲ ጀነራል ኣብ ዝቀልጠፈ ስልጣኑ ናብ ፕረዚደንት እታ ሃገር እንተዘየረኪቡ፣ ኣብ ልዕሊኡ ወትሃደራዊ መጥቃዕቲ ክፍኑ ምዃኑ ኣጠንቒቑ።
እንተኾነ ንፕረዚደንት ቡርኪናፋሶ ዝዓለወ ጀነራል ዲየንደረ፣ መራሒ ሃገር ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍኖ ወትሃደራዊ መጥቃዕቲ ዓጸፌታ ክምልሰሉ ምዃኑ ገሊጹ።
ብርጌደር ጀነራል ዲየንደረ ኣብ 1987 ኣብ ዝተኻየደ ዕልዋ ብምምራሕ ንካምፓኦረ ናብ ስልጣን ክመጽእ ከምዝሓገዞ መዛግብቲ እታ ሃገር ይጠቕሱ።
ቡርኪና ፋሶ፣ ዘይርጉእ ፖለቲካን ተደጋጋሚ ወትሃደራዊ ዕልዋታት ዝተራእየላን ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ እትርከብ ግዝኣት ፈረንሳ ዝነበረት ሃገር’ያ።
ካብ ሕዳር 2014 ኣትሒዙ ድማ ምርጫ ክሳብ ዝካየድ ብፕረዚደንት ሚኪኤል ካፋንዶ ዝምራሕ ግዝያዊ መንግስቲ መስሪታ ጸኒሓ።
ኣብ 11 ጥቅምቲ 2015 ሓፈሻዊ ምርጫ ንምክያድ ኣብ ዝተወጠነሉ እዋን ድማ ብብርጋዴር ጀነራል ዲየንደረ ዝምራሕ ወትሃደራዊ ጉጅለ ዕልዋ ፈጺሙ ይርከብ።
እዚ ወትሃደራዊ ጉጅለ ፈጺምዎ ዘሎ ወትሃደራዊ ዕልዋ፣ ብሕብረት ኣፍሪቃ ይኹን ሕብረት ኤውሮጳን ጎረባብቲ ሃገራትን’ውን ተቐባልነት ኣይረኸበን።
ዕልዋ ፈጺሙ ዘሎ ወትህደራዊ ጉጅለ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ስልጣኑ ንህዝቢ ከረክብ’ውን ጸቕጢ ይግበረሉ ኣሎ።
መራሕቲ ናይ ዝበዝሓ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ቅዋም ኣብ ግብሪ ስለዘየውዕሉን ውሑስ ምስግጋር ስልጣንን ስለዘየተግብሩን፣ ደማዊ ዕልዋ ምክያድ ከም ንቡር ፍጻሜ’ዩ ዝውሰድ።
==============================


text:
ራብዓይ ክፋል ኩራ ኩራ ኣብ መንጐ ናይ ሓዳር መጻምድቲ ኣትዩ ንዘሎ ናይ ምዝርራብ ወይ ኰምኒኬሽን መስመር ካብ ዘበላሽዉ እቲ ቀንድን ዋና ምኽንያት እዩ። ኩራ ብሓጺሩ ክንገልጾ ከሎና እቲ ዝሓሰብናዮ ዓላማ ኣብ ግብሪ ስለ ዘይዋዓለ ኣብ ውሽጥና ዝስምዓና ናይ ሕነ ምፍዳይ ስሚዒት ኢልና ክንገልጾ ይከኣል እዩ። ነቲ ኣብ ውሽጢ ሰብ ኣትዩ ኩራ ዝፈጠረ ነገር ንምጥፋእ ወይ ድማ ሕነ ንምፍዳይ ዘኽእል ሓያል ዝዀነ ስሚዒት ኣብ ውሽጢ ሰብ ይፈጥር ወይ ይቕስቅስ እዩ።
ብዙሕ ጊዜ ካብ ውሽጢ ሰብ ገንፊሉ ዝወጽእ ናይ ቁጥዓ መንፈስ መበገሲኡ ካብ ምፍታው ገዛኣ ርእስካን ካብ ንዓይ ይጥዓመኒ ካብ ዝብል መንፈስ ዝምንጩ እዩ። ናይ ኩራ መንፈስ ነቲ ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ንዘሎ ናይ ርክብ መንፈስ ከበላሽዉ ዝኽእል ኩፉእ ዝዀኑ ቃላት ዝውርወረሉ ንገዛእ ርእስኻ ድማ ካብ ምቁጽጻርካ ወጻኢ ዝገብር መዕነዊ መንፈስ እዩ። ናይ እግዚእብሄር ቃል ግና ነዚ ነገር እዚ ይቃወሞ እዩ። ቆለ 3፣8, ምሳሌ 18፣32 ዘቖጡዑኻ ወይ ዘሕሩቑኻ ነገር ከጋጥሙኻ ከለዉ ክትወስዶም ዝግብኡኻ እስከ ገለ ቁሩብ ስጉምታት ክንሪኢ ክንፍትን ኢና።
1 ናይ ኩራ ስሚዒት ምዕፋን።
ብሰንኪ ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ንዝፍጠር ዘይምርድዳእ ገለ ሰብ ሓዳር ነቲ ዝተፈጥረ ኩራ ብዘረባ ስለ ዘይወጸሎም፣ ከም ኩራ ዘይሓዙ ጡዕያት ኰይኖም ብምቕራብ ነቲ ዘለዎም ቁጥዓ ኣብ ውሽጦም ዓፊኖም ክሕዝዎ ይፍትኑ። ነቲ ኣብ ውሽጦም ዝተፈጥረ ሕማቕ ስሚዒት ዓፊንካ ምሓዝ ንጊዚኡ እኳ ሰናይ ተመሰለ ዳሕራይ ግና ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ኣልዒልካ እንተ ዘይተዛቲኻን እንተ ዘይተረዳዲእኳን፣ እቲ ናይ ጊዚኡ መፍቲሒ ዝመስል ስቕታ ልኽዕ ከምቲ ንሓዊ ብዕንጨይቲ ጌርካ እትሓጽሮ ሓጹር እዩ ዝመስል። ከመይ እንተ ተባህለ እቲ ነብልባል ሓዊ ነቲ ሓጺርካሉ ዘለኻ ዕንጨይቲ ምህማኹ ስለ ዘይተርፎ።
እዚ ናይ መከላኸሊ ሜላ እዚ ውሕስነቱ ብፍጹም ኣየተኣማምን እዩ። ናይ ነፍስ ወከፍ ሰብ ሓዳር ዝዛረቦ ዘረባ ምስማዕ ዝኸብድ እኳ እንተ ዀነ ግና ንመጻምድትኻ ብትዕግስቲ ሰሚዕኻ ሓሳቡ ክሳብ ዝውድእ ተጸሚምካ፣ እቲ ግቡእ ዝዀነ መልሲ ምሃብ ነቲ ዝድለ ዓላማ ክትሃርም የኽእለካን ኣርኣያ ድማ ይገብረካን እዩ።
ዝዀነ ናይ ኩራ ስሚዒት ክሕይል ከሎ፣ እቲ ዝተቖጠዐ ወገን ኩሩኡ ክሳብ ዝዝሕለሉ ምዝራብ ፋይዳ የብሉን። ምስ እትኹርዩ ኣይትዛረቡ። እቲ ኩራ ምስ ዝሓለ ንምርድዳእ ድማ ምቹእ ሃዋህው ምስ ተፈጥረ ብዛዕባ እቲ ክትኩሪ ዝገበረካ ኣርእስቲ ኣልዒልካ ምዝርራብን ኣብ ሓደ መዕለቢ ድማ ክትበጽሕ ምፍታን ንሰብኣይን ሰበይትን ጉሩምን ጥዑይን ዝዀነ ርክብ ከማዕብሉን ክምስሩቱን የኽእሎም እዩ። እንተ ዘይኰነ ኩራ ኣብ ልዕሊ ኩራ ክደራረብ እንከሎ ሓደ መዓልቲ ከይተሓሰበ ኣብ ዘይመዓልቱን ሰዓቱን ተፈንጂሩ ዓቢ ናይ ሓዳር ምዝንባዕን ቀውስን ከምጽእ ይኽእል እዩ።
2 ናይ ኩራ ስሚዒት ምግላጽ
እዚ ዓይነት ናይ ኩራ ስሚዒት መግለጺ ድማ ምስቲ ምዕፋን ወይ ምሕባእ ዝብል ሙሉኡ ብሙሉእ እዩ ዝጻረር። ቁጥዓ ሓደ ሓደገኛ ዝዀነ ናይ ስሚዒት ናህሪ ስለ ዝዀነ ኣብ ኣገላልጽኡ ጥበብን ምስትውዓልን ይሓትት እዩ። ሓደ ሓደ ጊዜ ሰብኣይ ኣብ ልዕሊ ሰበይቱ ሰበይቲ ድማ ኣብ ልዕሊ ሰብኣያ ክቑጡዑ ከለዉ ገዛኣ ርእሶም ምቁጽጻር ሲኢኖም ስሚዒቶም ስለ ዝግንፍል፣ ሓደ ነቲ ሓደ ኣድለይቲ ዘይኮኑ ቃላት ክዛረቡ ይደፋፍኡ እዮም። ብዙሑ ጊዜ ናብ ምጽራፍ የምርሑ ብፍላይ እቲ ሃዋህው እንተ ረሲኑ ኣወዳት ናብ ምትህርራም ገጾም የምርሑ እዮም። እዚ ነገር እዚ ንጊዚኡ ዕግበት ዝህብ እኳ እንተዀነ ደሕራይ ግና ነቲ ተዛራቢ ኰነ ነቲ ካልእ ወገን ብሓፈሻ ነቲ ቤተሰብ ዘምጻሉ ፍረ ሓዘንን ጣዕሳን ጥራይ እዩ። ንኹራኻ ምግላጽ ኣድላይ እኳ እንተዀነ፣ መንፈስካ ብምርግጋእ ቦታን ጊዜን ብምምራጽ እንተ ተገሊጹ ግና ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ዘሎ ፍቕሪ ካብ ሓደጋ ክሕልዎን ከድሕኖን ይኽእል እዩ።
3 ናይ ኩራ ስሚዒት ምዕፋን ወይ ምኽሓድ
ገለ ዘቖጥዕ ነገር ክርከብ እንከሎ ነቲ ዘጋጥመካ ሸለል ብምባል ከም ዘይኰረኻ ንኹሉ ነገር ዊሕጥካ ምምልላስ ናይ ብዙሓት ሰባት ልምምድ እዩ። ነቲ ውሽጣዊ ናይ ኩራ ስሚዕታቶም ምኻሓድ ጥዕና ዀይኑ ዝስምዖም ሰባት፣ ኣብ ህይወቶም ሓደገኛ ሳዕቤን ከምጻሎም ከምዝኽእል ክፈልጡ ይግባእ፣፣ ብፍላይ ድማ ሰብኣይን ሰበይትን ብኽውንን ብዘይክውንን ምኹራይ ኣግባብ ኣይኰነን ኢሎም ብምሕሳብ፣ ኩራ ድማ ናይ ሓደ ጥዕና ዘለዎ ሰብ ባህሪ ምዃኑ ዘንጊዕም ስሚዒታቶም ክኽሕዱ ይፍትኑ። ናይ ኩራ ስሚዒት ምኽሓድ ወይ ምዕፋን ንጊዜኡ እኳ ሰናይ መሲሉ እንተ ተራእየ ናይ ወዳእታ ውጺቱ ግና ነቲ ሓዳር ኣብ ሓደጋ ምሽማም ጥራይ እዩ። ናይ ኩራ ስሚዕትካ ምኽሓድ ማለት ልኽዕ ከምቲ ናይ ጉሓፍ ወረቓቕቲ ምስ ተኣከብ ዝቃጸል ከምኡ እዩ ዝቁጸር።
ኩሉጊዜ ከምቲ " ካብ ነገርሲ ጾምካ ሕደር" ዝበሃል ኣጉል ዝዀነ ኒሕ ሒዝዎም፣ ሕማቕ ስሚዒት ሒዞም ሓቢሮም ዝነብሩ ሰብኣይን ሰበይትን ጥዕና ዘለዎ ህይወት የብሎምን። ብዙሕ ጊዜ ድማ ንሕማም ጨጐራ፣ ንጭንቀት፣ ንሕማም ርእሲ፣ ዝኣመሰሉ ሕማማትን ካልኦት ከም ዚኣቶም ዝበሉ ነገራትን ዝተቓልዑ እዮም። ኣብ ጉዕዞ ክርስትና ህይወቶም ዘይሕጉሳትን ኣብ ኣገልግለቶም ድማ ፍረ ዘይብሎም ሰባትን ከኣ ይዀኑ።
ሰብ ሓዳር ኣብ ባህርያቶም እምብዛ ጐዳእቲ ዘይመሰልዎም ነገራት ኣብ ጉዕዞ ህይወቶም ግና ንርክቦምን ንሓድነቶምን ከበላሽው ከም ዝኽእሉ ተረዲኦም፣ ኣቐዲሞም ብምዝርራብ ከርሕቕዎም ይግብኦም፣፣ ከምቲ ካብ ሓሚምካ ሕክምና ተጠንቂቕካ ጥዕና ዝበሃል፣ ነቲ ኣምላኽ ዝመስረቶ ሓድነቶም እናትጠንቀቑ ካብ ውድቀት ከድሕኖዎ ክኽእሉ ኣሎም።
"ኣታኽልቲ ወይንና ዓንቢቡ እዩ እሞ ነታኽልቲ ወይንና ዜባላሽዋ ወኻሩ ነተን ኰራኹር ወኻሩ ኣጻዊድኩም ሓዙልና" ማሃ 2፣15። "... ቑሩብ ማይ ብሑቕ ንብዘሎ እቲ ብሑቕ ከም ዘብኰዖ ዶ ኣይትፈልጡን ኢኹም.... ሓድሽ ማይ ብሑቕ ምእንቲ ክትኰኑ ነቲ ኣረጊት ማይ ብሑቕ ኣጽሪኹም ኣውጽእዎ" 1ቆሮ 5፣6-7።
4 ናይ ኩራ ስሚዒትካ ኣሊኻ ምዝራብ
ገለ ገለ ሰባት ከም ዝዀረዩ ምስ ተረድኦም ስምዒቶም ካብ ቁጽጽር ገዛእ ርእሶም ወጻኢ ኰይኑ ዘየድሊ ዘረባ ከይተዛረቡ ንመጻምድቶም ቀስ ኢሎም ክገልጽሎም እዮም ዝፍትኑ። እዚ ዓይነት ልምምድ እዚ ንትርኽን ባእስን ንምክልኻል ጽቡቕ ሜላ እዃ እንተዀነ ኩራናን ቅሬታናን ክንገልጽ እንከሎና ግና ንናይ መጻምድትና ኣእምሮ ብዝሕሉን ብዝሰማማዕን መንገዲ ኰይኑ ናብ ቁኑዕ ኣንፈት ዝመርሖ ክኸውን ይግባእ። "እዚ ሕጂ ትዛረብዮ ዘለኺ ፈሊጥክዮ ዶለኺ? ዘረባኺ ቁኑዕ ስለ ዘይኰነ ደው ተበልኪ ይሓይሽ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ድማ ኣይተልዕልለይ ኢለኪ ምሽ? ክንደይ ጊዜዴ ክነግረኪ? ዝብሉ ኣዘራርባ ናይቲ ሰማዒ ማዕዝን ይልውጥዎ እሞ ናብ ኩራን ዘይተደልየ ባእስን ጭቕጭቕን ይመርሕዎ። ሰብኣይን ሰበይትን ንገዛእ ርእሶምን ንናይ ሓዳር መጻምድቶምን ከይጐድኡን ከየሕዝኑን ንስሚዒታቶም ክቆጻጸሩ ሓላፍነት ከም ዘለዎም ክዝንጉዑ የብሎምን። ከምዚ እንተ ጌሮም ጥራይ እዮም ንገዛእ ርእሶምን ካልኦትን ከድሕኑ ዝኽእሉ።
ናይ ሓዳር መጻምድትና ዘረባ ወይ ኣበሃህላ ወይ ዘቕርብዎ ሓሳባት ከም ዘይተሰማማዕናሉ ብዛዕባ እቲ ዝተባህለ ነገር ጸገም ከም ዘሎ ንምግላጽ እንተ ደሊና ኩሉ ብትሕትና ክኸውን ኣለዎ። ይቕሬታ እዚ ኣበሃህላ እዚስ ኣይተርዳኣንን? እሞ ነዚ ጉዳይ ድኣ ብኸመይ ንፍታሓዮ? ብማለት ነቲ ምዝርራብና ዕንቅፋት ዝዀነ ጉዳይ ብምእላይ ናብ ምርድዳእ ክንበጽሕ ይግባእ።
ኩራ ኣሉታዊ ሳዕቤን ጥራይ ዘይኰነስ ኣወንታዊ መዳይ እውን ኣለዎ እዩ። እቲ መጀመርያ ክንርድኦ ዘሎና ነገር ኩራ ኣድላይን ዋጋ ዘለዎ ናይ ተፈጥሮ ስሚዒት ምዃኑ ምፍላጥ እዩ። ኩራ ክጠቕመናን ክጐድኣናን ይኽእል እዩ። እቲ ጥቕሙን ጉድኣቱን ዝምዘን ብመሰረት ናትና ኣጠቓቕማ እዩ። ኩራ ብፍቕሪ ብጥበብን ጥንቃቐን እንተ ዘይተታሒዙ ብቕጽበት ናብ ቅርሕንቲ፣ ጽልኢ፣ ተንኰልን፣ ምትህርራምን ክኸይድ ይኽእል እዩ።
ኣይንቆጣዕ እንተ ተቖጢዕና ድማ ንሓውናን ንሓፍትናን ንምጥቃምን ካብ ኩፉእ ድማ ንምድሓንን ልክዕ ከምቲ ኣምላኽ ዝተጠቕመሉ ኩራ ክኸውን ይግባእ። " ኰርዩ ኣብ ኹራኹም ግና ጸሓይ ኣይዕረብኩም" ኤፍ 4፣26-27። ዝብል ቃል ነቲ ናትና ሓጥያትን በደልን ከም መሸፈኒ ጌርና ክንወስዶ ዘይኰነስ ንሓውናን ንወገናን ንምጥቃምን ንምድሓንን ከምኡ ድማ ክንከስቦምን ብፍቕርን ርህራሔን እንጥቀመሉ መሳሪሒና ክከውን ይግባእ።
ገዛእ ርእስኹም ንምርኣይ ወይ ንምፍታሽ
- 1.1.ክትሓርቁ ከልኹም እንታይ ክትገብሩ ይቐለኩም?
ሀ ስሚዒታትኩም ምሕባእን ምዕፋንን
ለ ስሚዒትኩም ብምግላጽ ምጽራፍን ክፉእ ቃል ምዝራብን
ሐ ሓሪቕኩም ከለኹም ከም ዘይሓረቕኩም ኰይንኩም ምቕራብ
መ ዝሓረቕኩሙሉ ጉዳይ ብትሕትና ገሊጽኩም ዘረባኹም ምቕጻል(መ እንተ ድኣ መሪጽኩም ነቲ ፈተና ሓሊፍኩምዎ ኣለኹም)
- 1.2.ስሚዒታትኩም ሓቢእኩም ክትሕዝዎም ከለኹም
ሀ ናይ ጥዕና ጸገም የጋጥመኩም
ለ ብውሽጥኹም ሓዚንኩም ተረምርሙ
ሐ ምስ ናይ ሓዳር ብጻይኩም ካብ ልቢ ከተዕልሉ ትጽገሙ
መ ካብ ሀ ክሳብ ሐ ዘሎ ኩሉ ይስማዓኩም
ሰ ካብ ኩሉ ነጻ ኢኩም
- 1.3.ሓዴኹም ኣብቲ ሓደ ዝተጐዳእኩሙሉ ነገር ብትሕትና ምስ እትገልጹሉኸ?
ሀ ትጸዋወሩ ዶ? ትተሓራረቑ ዶ?
ለ በደልኩም ኣሚንኩም ይቕሬታ ትሓቱ
ሐ ነቲ ይቕሬታ ዝሓተተኩም ከም ዓሻ ትርእይዎ ዶ? ወይ ትንዕቕዎ ዶ?
መ ምንም እኳ እይትዘራረቡን?
እወ ወይ ኣይፋል ኢልኩም መልሱ
•1. ብዙሑ ጊዜ ናይ ኩራ ስሚዒት የሸግረኩም ዶ?
•2. ዘባሳጭወኩም ነገር ምስ ገጠመኩም ስሚዒትኩም ትቆጻጸሩ ዶ?
•3. ክትሓርቁ ከሎኹም ይፍለጠኩም ዶ?
•4. ቀልጢፍኩም ዶ ትኹርዩ?
•5. በደል ወይ ቂምታ ትሕዙ ዶ?
•6. ካብ ሓርቖትኩም ዝተላዕለ ናይ ጥዕና ጸገም የጋጥመኩም ዶ?
•7. እታ ዝሓመምኩሙላ ናይ መጨረሻ መዓልቲ ትዝክርዋ ዶ?
•8. ተሃራሪምኩም ትፈልጡ ዶ?
•9. ምስ ተሃራረምኩም ከ እንታይ ተሰሚዕኩም?
•10.ክትሓርቁ ከለኹም ካልኦት ይፈርሕኹም ዶ? ቤተሰብኩም ይርበሽ ዶ?
•11.ንኻልኦት ምውቃስን ምቕስቃስን ከ ባህ ዶ ይብለኩም?
•12. ንኻልኦት ክትወቕሱ ወይ ድማ ብሰብ ክትኩሩዩ ዝገበረኩም ምኽንያት ፈሊኹም ትፈልጥዎ ዶ? እንተ ፈሊጥኩምዎ ኰይንኩም ብዝርዝር ጸሓፍዎ።
•13.ክሳብ ክንደይ ጊዜ ኢኹም ትቑጡዑ?
•14.ኣብ ውሽጢ ሓዳርኩም ደስ ዘይብለኩም ነገር እንተሃልዩ ጸሓፍዎ።
•15.ነቶም ንምኽንያት ቁጥዓ ዝዀንኹም ዝጽሓፍክምዎም ነገራት ኣምላኽ ንዕኦም ንምስዓር እንታይ ይብለኩም? ነዚኦም ዝሕጉዝኹም ጥቕስታት ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣናድዩ።
•16. ኣሎና ትብልዎም ጸገማት ብተኣኣማንነት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጸልዩሎም።
•17.ኣምላኽ ኣብዞም ጉዳያት ከም ዝረድኣኩም ትኣምኑ ዶ?
•18. ንኣምላኽ ዝሰኣኖ ነገር የለን ግና ንስኻትኩም ከ ክትልወጡ ፍቕደኛታት ዲኹም?
"ማርያም ድማ ነቲ መልኣኽ እዚ ከመይ ኢሉ ክኸውን እዩ በለቶ። እቲ መልኣኽ ድማ መሊሱ ንኣምላኽ ዶ ዝሰኣኖ ኣሎ እዩ" በላ ማርያም ድማ እንሆ ባርያካ ከም ቃልካ ይኹነለይ በለቶ።ንስኻትኩም ከ እንታይ ትብሉ? ከም ፍቓድ እግዚኣብሄር ክዀነልኩምሲ ድሌትኩም ድዩ? ባህግኹም እንተ ድኣ ዀይኑ ዘለኩም ሕማቕ ጠባያት ዘርዚርኩም ንኣምላኽ ብተኣማንነት ንገርዎ።
ናይ ኩራ ስሚዒት ከይተቖጻጸርና ንሕና ኣቐዲምና ንቆጻጸሮ
ከምቲ ኩራ ተፈጥራዊ ባህሪ ዝዀነ ኣብ ጉዕዞ ሓዳር ከጋጥም ድማ ባህሪያዊ እዩ። ከምቲ ዝዀነ ካልእ ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዘለዉ ስሚዒታት ናይ ኩራ ስሚዒት ከኣ ንደቂ ሰባት ዝተዋህበ ተፈጥራዊ ስሚዒት እዩ፣፣
ክስብ ክንደይ ኢኹም ወቐስቲ? ካብቲ ኩራ ዘለዓዕል ሓደ ወቐሳዊ ሓሳብ ወይ ዘረባ እዩ። እቲ ምውቃስ ዝፈቱ ሰብ ቁጡዕን ኣመለኛን ሰብ እዩ። ከምዚ ዓይነት ሰብ ኩሉ ጊዜ ቃል ወቐሳ ጌሩ ክዋጋእ ደስ እዩ ዝብሎ። ክንዲ ነቲ ብርቱዕ ጐኒን ጸጋን ናይ ሓዳር መጻምድቱ ርእዩ ንኣምላኽ ዘመስግን፣ ነቲ ናኣሽቱ ድኻም ብጻዩ እናርኣየ ኣብ ወቐሳን ምኹናንን እዩ ዝኣቱ፣፣ ነዚ ኸምዚ ዓይነት ሰብ ከኣ ሓጐስን ሰላምን ብፍጹም የብሉን። እቲ ወቓሲ ዝዀነ ሰብ ንሰባት ዝመዝነሉ ናቱ ዝዀነ ሚዛን ወይ መስፈርቲ ኣለዎ። ናይ ሰብ እምበር ናቱ ጥፋኣት ብፍጹም ኣይፈልጥን እዩ።
ንኻልእ ምፍራድን ምውቃስን ሓጐሱ እዩ። በጃኻ ኣብ ዓይንኻ ዘሎ ጉንዲ ከውጻልካ ምባል ይቐሎ። "ኣታ ግብዝ ቅድም ካብ ዓይንኻ ጉንዲ ኣውጽእ ሽዑ ካብ ዓይኒ ሓውኻ በሰር ተውጽእ" ማቴ 7፣1-5። ዝብል ናይ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ቃል ብፍጹም ኣይዝክሮን እዩ። ክንደየኖት ኢኹም ኰን ኰነ ኢልኩም ንናይ ሓዳር መጻምድትኹም እትወቕሱ? ንንናይ ሓዳር ብጻይኩም እትመዝንሉ መምዘኒ ከምቲ ንስኻትኩም ትደልይዎ ስለ ዘይኰነ ጥራይ ኣብ ሓዳርኩም ሕጉሳት ዘይኰንኩም ሰባትከ ክንደየኖት ኢኹም?
እቲ ምፍራድን ምውቃስን ዝፈቱ ሰብ እዚ ከምዚ ዓይነት ጠባይ እዚ ሙሉኣ ብምሉእ ገዚእዎ ኣሎ ወይ ድማ ኣብ ውሽጡ ብገለ ሓጥያት ይሽገር ስለ ዘሎ፣ ነቲ ዘሸግሮ ሓጢኣት ኣብ መጻምድቱ ከንጸባርቖ ይፍትንን ይደልን ኣሎ። ንኣብነት ዝሙት ፈተና ዝዀኖ ሰብኣይ ንሰበይቱ ይጥርጥራ ንኣከዳድንኣ ይቆጻጸር ኣበይ ዊዒልኪ? ምስ በዓል መን ኔርኪ? ዝብሉ ሕቶታት እዩ ዘብዝሕ። ብፍጹም ንናይ ሓዳር ብጸይቱ ክኣምን ኣይክእልን እዩ።ንመጻምድትኹም ኰነ ንኻልኦት ሰባት ካብ ብርቱዕ ጐኖም ንላዕሊ እቲ ዘለዎም ድኹም ጐኖም እናረኣኹም ምፍራድን ምውቃስን ጉቡእ ኣይኰነን፣፣ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ተዀነ እውን ተቐባልነት የብሉን። እቲ ንናይ ሓዳር መጻምድቱ ዝሓሚዘሎ ሰብ ንገዛኣ ርእሱ እዩ ዝሓሚ ዘሎ፣፣ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ሓጥያት እዩ፣፣ ንሰብ ዘዕኑን ዘብርስን ናይ ሰይጣን መሳሪሒ እውን ኡዩ፣፣
ኣብ ሓዳር መጻምድትና እነንጸባርቖ ስሚዒትን እንህቦ ርእይቶን ተመሊሱ ንገዛእ ርእስና ዘርእየና መስትያት ምዃኑ እንተ ፈሊጥና ካብ ምፍራድን ምውቃስን ክንሕለው ኢና፣፣ እምበኣር ነዚ ብምስትውዓል ንገዛእ ርእስና ክንቆጻጸር ንጋደል፣፣
"ንቑጠዐ ብቑጥዐ ምምላስ ልክዕ ከምቲ ኣብ ልዕሊ ሓዊ ላምባ ምኽዓው እዩ" ይብሉ እቶም ናይ ቀደም ኣቦታት። ምኹራይ ሓደ ተፈጥራዊ ብህሪ ምዃኑን እዚ ኸኣ ካብ ኣምላኽ ንሰባት ዝተዋህበ ምዃኑ ኣቐዲምና ሪኢና ኢና። ኩራ ባዕሉ ሓጥያት እኳ እንተ ዘይኰነ እቲ ውጺት ኩራና ወይ ቕጥዓና ግና ነቲ ውጺት ይውስኖ እዩ። ኣብ ውሽጢ ሓዳር ንሐድሕድካ ምኩርራይን ምምዕዓድን ኣድላይነቱ እምብዛ ዕዙዝ እኳ እንተዀነ፣ ካብ ዓቐን ዝሓለፈን ኣብ ዓላማ ዘይተመርኰሰ ኩራ ግና ንሓድነትን ርክብን የባላሽዎን እዩ። ዝዀነ ሰብ ንኹራ ብኣውንታውን ኣሉታውን መንገዲ ክጥቀመሉ ናቱ ሓላፍነትን ምርጫ እዩ። እቶም ንኹራ ብኣሉታዊ መዳይ ዝጥቀምሉ ስባት ኩሉ ጊዜ ባራዩን ጉዙኣትን ናይ ሕማቕ ባህርያት ኰይኖም ካብ ሓጐስን ሰላም ሪሒቖም እዮም ዝነብሩ።
በዚ ከምዚ ዓይነት ህይወት ዝመላለሱ ሰብ ሓዳር ካብዚ ዘለዎም ባህሪ ነጻ ክወጹ ነዞም ሲዒቦም ዘለዉ ምኽርታት ምጥቃም ክሕጉዞም ይኽእል እዩ።
•1. ናይ ቁጥዐ ወይ ሓርቖት ስሚዒት ክመጸኩም እንከሎ ንምቕባሉ ፍቓደኛታት ኣይትኹኑ። ካብ ክልቴኹም ወገን ሓዴኹም ጌጋ ተሰረሐ ንጥፍኣቱ ብቑጠዐ ወይ ብኹራ ንምስትኽኻል ወይ ንምእራም ኣይትፈትኑ። ኩራ ጽድቂ ኣምላኽ ኣይገብርን እዩ።
•2. ኣብ ዝዀነ ጊዜ ንኹራ ወይ ንቑጥዓ ከይተተኣናግዱ ንኣምላኽን ንናይ ሓዳር መጻምድቱኹም ቃል እተውሎም። ቃላኩም ንምሕላው ድማ ተጋደሉ። ከም ዘይሓረቕኩም ብታኣማንነት ግለጽሎም።
•3. ሓደ ሓደ ጊዜ ካብ ቁጹጹርኩም ወጻኢ ዝገብርኹም ኩነታት ኣለዉ ግና ብዝተኻእለ እኳ ንስሚዒታትኩም ክትውሕጥዎ ፈትኑ። እቲ ነገር ዊዒሉ ሓዲሩ ኣብ ጥዕናኹም ጸገም ከየምጻኣልኩም ተጠንቀቑ። ንኩሉ ነገር ብጥበብ ሓዝዎ። ከም ዝተብሳጨኹም ንናይ ሓዳር መጻምድትኹም ፈጺምኩም ኣይተርእይዎም።
•4. ኣብ ናይ ዝርርብ እዋናት ናይ ሓዳ ኣበሃህላ እንተ ድኣ ኣባሳጪኩም ኣትኩሮኹም ኣብቲ ክትዕ ክኸውን ዘይኰነስ ንልቢ መጻምድትኹም ንምቕናዕን ነቲ ዝርርብ ድማ ናብ ጽቡቕ ሸቶ ንምብጻሕ ክኸውን ይግባእ።
•5. ንኸይትቑጡዑን ንናይ ሓዳር መጻምድቱኹም ንኸይትጐድእዎም ኢልኩም እተካይድዎ ጻዕሪ፣ እቲ ናይ ሓዳር ብጻይኩም ክርዳኣልኩም እንተ ዘይኪኢሉ ብሰንኪ እዚ ድማ ገዛእ ርእስኩም ክትቆጻጸሩ እንተ ዘይኪእልኩም ናይዚ ጉዳይ ሓላፍነት ዝወስድ ናይ ሓዳር መጻምድትኹም እምበር እግዚኣብሄር ኣይኰነን፣፣ ስለዚ ነቲ ነቲ ዝበደለ ብጻይኩም ቀስ ኢልኩም ሓደ ብሓደ ጥፍኣቱ ከተርድእዎ ፈትኑ። ነዚ ነገር እዚ ክኣምነሉ ወይ ክሰምዕ ፍቓደኛ እንተ ዘይኰይኑ ንኣዚኹም እትኣምንዎ ሚስጥረኛ ዝዀነ ሰብ ጸዊዕኩም ኣብ ቅድሚኡ ግንሕዎ እንተ ደኣ ተጣዒሱ ድማ ምሕረት ግበርሉ።" ንስኻትኩም ኣካል ሓድሕድ ኢኹም ንስኻትኩም ናይ ክርስቶስ ኣካላት ኢኹም" 1ቆረ12፣27።
•6. ብዙሕ ጊዜ ንኹራ ዝቕስቅሶን ንዝተጀመረ ዝርርብ ድማ ከይቅጽል ዝዕንቅጾ ጉዳይ ሓደ ኣብቲ ሓደ ዝብሎ ስለ ዘይኣምን ጥራይ እዩ።ኣብ መንጐ ክልተ ክርስትያናት ዘሎ ናይ ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ጸገም ነቲ ኣብ መንጐኦም ዘሎ ፍልልይ ኣንዳ ኣግፍሖ ክኸይድ ከሎ እዩ ዝርኣ። ነቲ ቕድሚ ምምርዓዎምን ቕድሚ ንጐይታና የሱስ ክርስቶስ ምቕባሎምን ንዝነበሮምን ንዝርኣይዎን ገለ ኣሉታዊ ባህሪ ረሲዖም ሎሚ ኣብ ጐይታ ዀይኖም ብምሕረትን ፍቐሪ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ንሓድሕዶም ንኽቀባበሉ ይጽገሙን ይሽገሩን። ንሓድሕዶም ዝፋለጡ በቲ ሎሚ ዝረኸብዎ ናይ ሕጂ ሓድሽ ህይወት ዘይኰነስ በቲ ዝሓለፈ ናይ ትማሊ ናይ ጸልማት ኣረጊት ህይወት እዮም ንሓድሕዶም ዝፋለጡ። እዞም ሰባት እዚኣቶም ጐይታ ይቕረ ከም ዝበለሎም ፈሊጦም ንሓድሕድሞ ይቕረ ክበሃሃሉ ይግባእ።
ንምዃኑ ምትእምማንን ምቅብባልን ብከመይ ክዓብን ክምዕብልን ይኽእል? ልዕሊ ኹሉ ኣቐዲምና ክነስተውዕሎ ዘሎና ነገር " ሰብኣይ በይኑ ክከውን ጹቡቕ ኣይኰነን ንዕኡ እትበቅዕ ደጋፊት ንግበረሉ" ብዝብል ናይ ጐይታና መሪሕ ቃል መሰረት ጌርና ካብ ሓዳር ወጻኢ ንሰብ ዝሰማምዖን ሙሉእ ዝገብሮ ነገር ብፍጹም ከም ዘየል ምፍላጥ እዩ። ሓደ ነቲ ሓደ ዝሰማማዕ ናይ ሓዳር ብጻይ ናይ ልቢ ደጋፊ ድማ ክኸውን ዝኽእል ነፍሲ ወከፍ ናይ ሓዳር መጻምድቲ ሓደ ናይቲ ሓደ ስሚዒት ናቱ ስሚዒት ብምግባርን ናይቲ ሓደ ሓጐስ ድማ ሓጐሱ ብምግባርን ጥራይ እዩ። ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ሓቀኛ ዝዀነ ሓጐስ ክህሉ ኣንተ ዀይኑ ነፍሲ ወከፍ ተጻመድቲ ሓዳር ናይ እግዚኣብሄር ኩቡር ህያብ ምዃኑ ተረዲኦም ንኣምላኽ ከኽብርዎን ከፍቅርዎን ፍቓደኛታታ ምስ ዝዀኑ ጥራይ እዩ።
ናይዚ ጹሑፍ ቀንዲ ዓላማ ኣብዛ ምድሪ ብሓዳር ዝተቖርኑ ማኣለያ ዘይብሎም ሰባት ነቲ ኣምላኽ ክሕጐስሉ ኢሉ ኣብዛ ምድሪ ዝሃቦም ሓዳር ምሓዙ ጨኒቕዎም ሰብኣይን ሰበይትን ኰይኖም ኣብ ሓደ ገዛ ኣናተቐመጡ ክነሶም ብሰንኪ ዝፍጠሩ ናኣሽቱ ጸገማት ልቢ ንልቢ ሓሳብ ንሓሳብ ምውህሃድ ጸጊምዎም ሕቖ ንሕቖ ተዋሃሂቦም ንዝነብሩ ዘለዉ ሰብ ሓዳር ካብ ዘለዎም ጸገምን ኣደራዕን ንምውጻኣ እዩ። እቲ ኣምላኽ ኣብ ውሽጢ ሓዳር ዘለዎ ዓላማ ክውን ክኸውን እንተ ዀይኑ ሰብኣይን ሰበይትን ንቃል ኣምላኽ ክግዝኡ ፍቓደኛታት ክኾኑ ኣለዎም። "ሳሜኤል ከኣ ንእግዚኣብሄርሲ ዚሓርር መስዋእትን መስዋእቲ ሕሩዱን ከም ምስማዕ ደሃይ እግዚኣብሄር ገይሩዶ የሐጉሶ እዩ? እንሆ ምስማዕ ካብ መስዋእቲ ጽን ምባል ድማ ካብ ስብሒ ደዓውል ይበልጽ። ዕልወትሲ ሓጥያት ጥንቁልና እዩ ህልኽ ከኣ ምምላኽ ጣኦትን ትራፊምን እዩ" 1ሳሜ 15፣22-23።
ጽን ምባል ምስማዕ ምእዛዝን ዝብሉ ቃላት ኣብ ምዝርራብ ወይ ኰምኒኬሽን ኣዚዮም ኣገደስትን ወሰንትን ሓረጋት እዮም። ንጉስ ሳኦል ኣምላኽ ክዛረብ እንከሎ ጽን ኢሉ ስለ ዘይሰምዖን ስሚዑ ድማ ሰለ ዘይተኣዘዞን ካብ ንግስነቱ ተሳዒሩ። እዚ ጥራይ ዘይኰነስ ናይ ኣምላኽ መንፈስ ካብኡ ተኣልዩ። ዝተረፈ ዘመኑ ኩሉ ብጭንቀትን መከራን ዛዘሞ። ስለምንታይ? ንቃል ኣምላኽ ክብሪ ስለ ዘይሃበን ብናቱ መንገዲ ስለ ዝተጓዕዘን እዩ። ስበኣይን ሰበይትን በዚ ሎሚ ኣብ ሓዳርኩም ኣጋጢምኩም ዘሎ ጸገም ንኣምላኽ እትምልሱሉ መልሲ እንታይ እዩ? ከምቲ ኣዳምን ሄዋንን ዝገበርዎ ንሳ እያ ንሱ እዩ ብምባልኩምሲ ኣምላኽ ዝቕበለኩም ዶ ይመስለኩም?
ቑጠዓ ምረት ሓርቖትን ክፍኣትን ንምስዓር ነዞም ዝስዕቡ መፍቲሒታት ፈትኑ።
•1. ቅድሚ ኣብ ካልእ ምፍራድኩም ነፍሲ ወከፍኩም ባህርያትኩም ስሚዒትኩም ፈሊኹም ክትፈልጡ ፈትኑ። ንኣብነት ናይ ኣእምሮ ጭንቀት ፍርሓት ትዕቢት ወይ ድማ ናይ ልዕልና መንፈስ እንተሃልዩ ንምንታይ ኢልኩም ሕተቱ።
•2. ድሕሪ ዘለኩም ባህሪን ስሚዒትን ፈሊኹም ምፍላጥኩም ካብ ፍርድን ወቐሳን ነጻ ብዝዀነ መንገዲ ምስ ናይ ሓዳር ብጻይኩም መፍቲሒ ንምንዳይ ተዘራረቡ።
•3. ንርክብኩም ዝዓናቕፉ ኣሉታዊ ዝዀነ ስሚዒታት ከይተተኣናግዱ ወስኑ። "ሓደ ሓደ ሰባት እዚ ባህርያተይ ስለ ዝዀነ ምንም ክገብር ኣይክእልን እየ" ይብሉ። ቃል ኣምላኽ ግና እቲ ኹፉኡ ኩሉ ካባኻትኩም ይርሓቕ እዩ ዝብል። ስለዚ ኩፍኡ ዝዀነ ባህሪ ኣይተተኣናግዱ።
•4. ቤተሰባዊ ዝዀነ ዘተ ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ክምዕብል ኣለዎ። ብፍላይ ምቹኡ ዝዀነ ጊዜ መሪጽካ ብናይ ፍቕሪ መንፈስ ኰይናካ ብዛዕባ እቶም ንርክብኩም ዓንቀጽቲ ዝዀኑ ኣርእስቲ ኣልዕልኩም ብምዝርራብ ንሓድሕድኩም ተሃናነጹ። ንናይ ሓዳር ብጻይኩም መንነት ክትፈልጥ እንተደሊኹም ንብጻይኩም ሕተትዎ ክነግረኩም ድማ እዩ። "እቲ ዓሻ መንገዱ ኣብ ቅድሚኡ ቅንዕቲ እያ ጥበብኛ ግና ምኽሪ ይሰምዕ" ምሳ 12፣15።
•5. ዘይትደልይዎ ባህርን ስሚዒትን ምንጩ ካበይ ምዃኑ ፍለጥዎ። ነቲ ምንጪ ምስ ፈለጥኩምዎ ድማ ክትዓብስዎ ጸዓሩ።
•6. ንናይ ሓዳር ብጻይኩም ስሚዒት ዝጐድእን ዘይምስምማዕ ከኣ ንዝዕድም ነገርን ክትልውጥዎ ወይ ከተመሓይሽዎ ኣዚኹም ተጋደሉ። ናይ ዝሓለፈ ሕማቕ ጠባይ ከይድገም ድማ ትግሁ።
•7. ንዝተፈጥሩ ናይ ዘይምስምማዕ ባህሪ ኩራ መፍቲሒ ድዩ? ኢልኩም ሕተቱ። እስከ ብሰንኪ ኣብ ናይ ሓዳር መጻምድትኹም ብምቑጣዕኩም ዝረኸብክምዎ ክሳራ በብሓደ ዘርዝርዎም። እቲ ግብረ መልስኹም ብፍቕሪ ብትሕትና ብለውሃትን እንተ ዝኸውን ኔሩስ እቲ ፍረ እንታይ ኰን ምመሰለ ኔሩ? ኢልኩም ሕሰቡ።
•8. ዘቖጥዓኩም ነገር ምስ ዝገጥመኩም ስሚዒትኩም ቀልጢፉዶ ይግንፍል? ኣብዚ እዋን እዚ እስከ ትንፋስኩም ውሕጥ ኣቢልኩም፣ ብዛዕባ እቲ ናይ ሓዳር ብጻይኩም ዘለዎ ደስ ዘብል ባህሪ ክትሓስቡ ፈትኑ። ሓቢርኩም ዝሓለፍክምዎም ሰናይ ነገር ድማ ኣሰላስሉ። "ነቲ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ሰብ ጽቡቕ ዝኸውን ደኣ ሕሰቡ እምበር ንሓደ እኳ ክፉእ ኣብ ክንዲ ክፍኡ ኣይትፍረድዎ ዝክኣል እንተ ዀይኑስ ብኣኹም ዝመጸ ምስ ኩሉ ሰብ ብሰላም ንበሩ" ሮሜ 12፣17። "ነቲ እከይ ድኣ ብሰናይ ጌርካ ስዐሮ እምበር ነቲ እከይ ኣይትስዓሮ" ሮሜ 12፣21።
•9. ንሰብ ምውቃስን ነቲ ሰብ ድማ ዘሕርቖ ነገር ምልዕላን ትፈትዉ ዶ? እዚ ዓይነት ባህሪ ንምንታይ ከም ዝጠቕመኩም እሞ ሕሰቡ። ንናይ ሓዳር ብጻይኩም ብዝዀነን ዘይኰነን ኣይትጠርጥሩ። ካብቲ ዘቕርበልኩም ሓሳብ ገለ ፍረ ከም ዘለዎ ኣይትስሓቱ።
•10. እቲ ተቕርብዎ ሓሳብት ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ። ይኹን ኣምበር ኣበየናይ እዋንን ጊዜን ክትዛረብዎን ምስ ናይ ሓዳር ብጻይኩም ድማ ክትዛተይሉ ከም ዝግባኣኩም ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። ኩሉ ጊዜ እቲ ተቕርብዎ ወቐሳ ንናይ ሓዳር ብጻይኩም ዝሃንጽን ዝረብሕን ዝእርምን ክከውን ይግባእ እምበር ንሞራሉ ዝሰብርን ዘቋሽሽን ክኸውን ኣይግባኣን።
•11. ካብ ሓዳር ብጻይኩም ወጻኢ ተዋሓደ ሓደ ዝመኽረኩምን ዝሕግዘኩምን ዓርኪ ወይ መሓዛ ይሃልኹም። ነቲ ዝህበኩም ምኽሪ ኣብ ግብሪ ንኸተውዕልዎ ኣዚኹም ጸዓሩ።
•12. ስለ እቲ ዘለኩም ባህሪ ኣምላኽ ክድግፈኩም ወትሩ ብጸሎት ናብ ዙፋን ጸግኡ ቅረቡ። " ሓደ ካባኻትኩም እኳ ጥበብ እንተ ጐደሎ ነቲ ከይሰተሓፈረ ብልግሲ ዝህብ ኣምላኽ ብእምነት ይለምኖ እሞ ክወሃቦ እዩ" ያቆ 1፣5።
ናይ ዝሓለፈ ክፋላት ንምክትታል ነዞም ዝስዕቡ ሊንኪታት ተጠቀሙ።
ውሕስነት ሓዳር ራብዓይ ክፋል
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
ስራሕ ወይ ስልጠና ንምርካብ፣
ምስ ሚስዮን ሎካል (les Missions locales) ናይ ትሕቲ ዕድመ ዝኮኑ መንእሰያት ጉዳይ ዝከታተሉ መንግስታዊ ኣካላት፣
እንታይ ኢዩ?
እቲ ሚስዮን ሎካል Missions locales, እንታይ እዩ ምስ እንብል
- ሓደ ን መገዲ ምድላይ ስራሕ ዘቕንዐ ኣሰናይነት ዝህብ ተቕዋም
- ስልጠና ንምውሳድ ዘኽእል መገዲ ሓባሪ
- ን መዓልታዊ ህይወትኩም ምውህሃድ ወይ ኢንተግሬት ዝሕግዝ ኣካል
ከምኡ እውን ፣ ሚስዮን ሎካል መ ካልኦት ተሓባአርቲ ኣካላት ኣብ መላእ ፈረንሳ ብርህጽ ኣብ ኣከባቢኹም ሓደ ኣሎ !
ኣበይ ከም ዝርከብ ንምሕባር ኣብዚ ጠውቑ
ንመን ኢዩ ፧
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ዝኾነ ነገር ምስ ዘድልየኩም፣
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ዝኾነ ነገር ምስ ዘድልየኩም፣
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ስራሕ ንምርካብ ዘሰንየኩም ዝሕግዘኩም ኣካል ኣለኩም።
ኣብ ሚስዮን ሎካል ሓያሎ ዕዮ ወይ ናይ ስራሕ ዕድላት ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም።
ምኽሪን ሓበሬታን እውን ትረኽቡ ትኽእሉ: እቶም ኣማኸርቲ ዘዐውተኩም እዩ ዝብልዎ ናይ ስራሕ ሂወትኩም ዝርዝር ሓበሬታ ወይ ታሪኽ ማለት ሲቪ ተባሂሉ ዝፍለጥ (CV) ክጽሕፉልኩምን ስራሕ ኣብ ምርካብ ድማ ክተሓባበሩኹምን ተሓጋገዝቲ ማለት ኣሰነይቲ ከ ኣባሊጋ ኾይኖም ክሕግዙኹም እዮም።
ብሓሳብን በተግባርን ቅኑዕ ዝኾነ ምኽርን ምርሒትን ይህቡኹም።
እንተደኣ ዝኾነ ሕቶ ሃልይኩም እቲ ትኽኽለኛ ዝኾነ ምስ
ተላብኩም ዝኸይድ ዝምእምእ መልሲ ንምርካብ ምስ እትደልዩ ተወከሱ
- ብሳላ እቶም ሞያውያን፣ ዘድምዕ ሓበሬታ ምሃብን እቶም ትካላት ናይ ምጽምባር መንገዲ ከጣጥሑልኩም እዮም።
- ነዚ ስልጠናን ፣ ምስ ክፍሊቱን ናይ ስራሕ ዕድል ዝኸፍት በሪ እውን እዩ
ኣብ መዓልታዊ ህይወትኩም ኣዝዩ ብሉጽን ሓገዝ ምርካብ:
ስራሕ ንኸይንረክብ ዝዕንቅጹና ነገራት ክኽሰቱ ይኽእሉ እዮም። ስለዚ ድማ ሚስዮን-ሎካል ንመንእሰያት ኣብ ኩሉ መዳያት ሂወቶም የሳልዮምን ይሕግዞምን።
- መምርሒ ፍቓድ መኪና ኣብ ምርካብ
- መንበሪ ገዛ ኣብ ምርካብ
- ኣብ ምሕካም
- ብዛዕባ ናይ ወረቐትኩም ጉዳያትኩም ንምስላጥ ኣብ ቅድሚ መንግስታዊ ኣካላት ዘቕርብ ጉዳይ ምስ ዝ ህሉ ክሕግዘኩም፣
ሚስዮን ሎካል ንዘለኩም ሕቶታት ንምምላስ ንነዊሕ ግዜ ከይተጸበኹም ብቕልጡፍ ቅኑዕ ዝኾነ ምሕሪ ክህበኩም ድልዉ እዩ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ምስ ሲቪላውያን ማሕበራት(ሲቪካዊ መገዲ)፣
ሚስዮን ሎካል ወለንተኛታትን ሲቪላውያን ማሕበራት እውን ኣገልግሎቱ ተአንግድ እያ። ብከምኡ ድማ መንእሰያት ከመይ ኣቢሎም ወለንታዊ ግልጋሎት ከም ዝህቡን መንገዲ ይኸፍተሎምን ይመርሖምን።
ወለንተኛታት ብምዃን፣
እቶም ብሚስዮን ሎካል ዝስነዩ መንእሰያት፣ ወለንተኛታት ብምዃን፣ ኣብታ ማሕበርን ኣብ መሻርኽታን ናይ ወለንተኛ ኣገልግሎት ክህቡ ይኽእሉ እዮም።


text:
ነፍሰጾር ኮንኪ ካብ ኤርትራ ምስዳድኪ?
ደገፍ የድልየኪ ድዩ? ኣብዚ ኣብ ሆላንድ ኣብ ዝግበር ናይ ክንክን ጥንስን ሕርስን ከመይ ከም ዝመስል ክትፈልጢ ትደልይ ዶ? ኣብ ግዜ ጥንስኺ ክሕግዛኺ ዝኽእላ ክልኦት ጥኑሳትን ተሓጋገዝቲ ትካላትን ከነራኽበኪ ንኽእል። እዚ ብቛንቛኽን ብ መንገዲ ማእከል CenteringPregnancy: Mahzel ይትግበር።
ኣብ ዓሰርተ ናይ ኦንላይን ጉጅለ መድረኻት ምስ ካልኦት ስደተኛታት ነፍሰጾራት ካብ ኤርትራን ሓንቲ መሕረስቲን ኤርትራዊት ሓባራዊ ተቖጻጻሪትን ኩሉ ሕቶታትካ ክትሓትትን ተመኩሮታት ከተካፍልን ትኽእል ኢኻ። ብተወሳኺ ናይ ሆላንድ ክንክን ሕርሲ ብኸመይ ከም ዝሰርሕ ክትመሃሩ ኢኹም።
ተሳትፎ ብ ነጻ እዩ
ተሳትፎ ኣብዚ ናይ ኦንላይን ብዘይክፍሊት ብነጻ እዩ። ተሳትፎ ኣብዚ ብ ኢንተርነት ዘዝካየድ መደብ CenteringPregnancy ምስ መሕረሲትኪ ትገብርዮም ቀጥታዊ ርክባት መተካእታ ኣይኮነን፡ ግን ተወሳኺ እዩ።
ተወሳኺ ክትፈልጢ ወይ ክትምዝገቢ ኣንተ ደሊኺ?
ስምክን ቁጽሪ ተሌፎንክን ናብ CPEritrea@gmail.com ኢመይል ስደዲ። ክንድውለልኪ ኢና ተወሳኺ ሓበሬታ ብትግርኛ ክወሃበኪ እዩ። ብ ድሕሪዚ ክትሳተፊ ድልየት ኣንተለኪ ትውስኒ።


text:
ንኣስታት 10 ዓመታት ወግዓዊ ሚኒስተር ዘይነበሮ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ኣብዚ እዋን’ዚ ብኣባላት ቦርድ ናይቲ ሚኒስትርን ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንትን እናተኣልየ ስርሑ ይቕጽል ምህላዉ ተፈሊጡ።
ግዝያዊ ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ካብ መንግስቲ ኤርትራ ካብ ዝሃደመሉ ግዜ፣ መንግስቲ ነቲ ሚኒስትሪ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ወግዓዊ ሚኒስተር ከምዘይረቑሓሉን፣ ሓላፊ ክፍሊ ቴሌቪዥን ኣቶ ኣስመላሽ ኣብርሃ ዝመርሖ ዘሎ ቦርድ ሚኒስትሪ ዜና ምስ ኣቶ የማነ ገብረ መስቀልን ኣቶ የማነ ገብርኣብን ርክባት እናካየደ መምርሒታት ስራሕ ይቕበል ምህላዉ ምንጭታትና ኣረጋጊጾም።
ካብ 2000 ዓመት ምህረት ኣትሒዙ ብኣቶ ዘመህረት ዮውሃንስ ብግዝያውነት ዝምራሕ ዝነበረ ሚኒስትሪ ዜና፣ ኣብ መወዳእታ 2002 ኣቶ ናይዝጊ ክፍሉ ወግዓዊ ሚኒስተር ኮይኑ እኳ እንተተረቛሓሉ፣ ኣብ ሓጺር እዋን እቲ ሚኒስተር ካብ መዝነቱ ተኣልዩ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ብግዝያውነት ክመርሖ ከምእተወሰነ ኣብቲ እዋን’ቲ ኣቶ ናይዝጊ ክፍሉ ንኣባላት ሚኒስትሪ ዜና ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ምግላጹ ኣይርሳዕን።
ከም ግዝያዊ ሚኒስተር ዜና ኮይኑ ከገልግል ዝጸንሐ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፣ ካብ መወዳእታ ኣዋርሕ ናይ 2012 ከምዝሃደመ ድሕሪ ምርግጋጹ’ውን እቲ ሚኒስትሪ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ብዘይዝኾነ ወግዓዊ ሚኒስተር እዩ ዝቕጽል ዘሎ።
ብፕረዚደንት ኢሰይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዝምራሕ መንግስቲ ኤርትራ፣ ዝኾነ ሚኒስትሪ ብዘይ ሚኒስተር ንዓመታት ክጽንሕ ልሙድ ተርእዮ ምዃኑ ሰነዳት ይምስክሩ።
ድሕሪ ሞት ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ሰይድ ዓብደላ፣ ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ ንኣስታት ክልተ ዓመት ዝኣክል ብዘይ ወግዓዊ ሚኒስተር ከምዝጸንሐ ናይ ቀረባ ኣብነት’ዩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ሰይድ ዓብደላ ኣብ ነሓሰ 2005 ብሃንደበት ድሕሪ ምዕራፉ፣ እቲ ሚኒስትሪ ብዘይ ወግዓዊ ሚኒስተር ንኣስታት ክልተ ዓመት ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ሚያዝያ 2007’ዩ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኮይኑ ዝተመዘዘ።


text:
ን ቋንቋ ፈረንሳቴለፎን ብምጥቓም ምምሃር
ምስ ሃፒ ፉሉ Happy FLU
እንታይ ኢዩ?
እዛ ኣፕሊኬሽን ኣብ ሂወትና መዓልታዊ ናብራና ንጠቀመሎም ነገራት ብቀሊል ንክንርዳእ ትሕግዘና ፣ንኣብነት ኣብ መጎዓዝያ ጻውዒት (ክቀርብ ከሎ ወይ ሓበሬታ ፣ ንምንባብ ኣብ ኮምፒተር ፣ ኣስቤዛ ክንገብር ከለና ፣ ካልእን …… ክትጠቅመና) ትኽእል
ንመን ኢዩ ፧
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ብስሩዕ ተከታትልዎ
፣ሓደ ትሕዝቶ ከቢድ ቃል እንተ ኮይኑ ኣብዛ ኣፕሊኬሽን ቁሩብ ክትለመድዋ ኣለኩም። ፣ ምዕባለ ቃንቃ ፈረንሳይ ናይ ቃላት ጌርኩም ሂያብ  > ኢኹም።
ንምምሃር ብስእልን ብድምጽን ተመሪጾም ቀሪቦም ኣለው
ስማርትፎን ፣ ኩሎም ምልክታት ሓበሬታትን ብመስርሕ ናይ ድምጽን ናይ ስእልን ተስኒዮም ቀሪቦም ኣለው።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ኣብ ተሌፎንኩም ዳውንሎድ ብምግባር ነታ ኣፕሊኬሽን ኣውርድዎ
ብ ኣፐል ተሌፎን እንተ ኮይኑ ኣብዚ ሊንክ ብምጥዋቅ ከንውርድ ንኽእል : : Cliquez ici!
ካብ ጎጉል ፕለይ
: Cliquez ici!


text:
ናይ ቤት ፍርዲ ዝምልከት ጉዳያት ሓገዝ ምርካብ
ምስ ምስ ማሕበር l'association Parabole
እንታይ ኢዩ?
- ሓበሬታ ን ስደተኛታ ፣ ኣብ መስርሕ ምሕታት ዑቕባ ከም ( ምርካብ ጠባቓ) ከምኡ እውን ኣብ ኢንተርነትን ን ብቴለፎንን ብኣካልን ሓበሬታ ንምርካብ
- ከምኡ ኣውን ኣብ ናይ ምምሕዳር ጉዳያቶም፣(ደብዳቤታት ምጽሓፍ ምምላስ ወዘተ ) ዝዓለመ ሓገዝ ምሃብ
- ኣብቲ ቦታ ዘሎ ኮምፑተር ናይ ምጥቃም ዕድል ምሃብ
i ኣገዳሲ ሓብሬታ : እቶም ወለንታኛታት ን ቋንቋታት ፈረንሳ፣ ዩክሬንያ፣ እንግሊዝ ራሻን ፖላንድን ፣ ን ከገልግልኹም ድልዋት እዮም .
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
75 - Paris
ዞባ\ ዴባርትሞ
75 - Paris
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ውልቃዊ ናይ ምስናይ ሓብሬታ ንምርካብ
ነተኦም ተጠቀምቲ ናይቲ ኣገልግሎት፣ እቶም ወለንተኛታት፣ ምስ እቶም ስደተኛታት ብምርኻብ ፣ መፍትሒ ንምርካብ ይጽዕሩ፣ ከምኡ እውን ምስ ካልኦት ትካላት ከም ንተሓባበር ክንገልጸልኩል ንፈቱ
ነጻ ናይ ጠበቓ ዕድል ንምርካብ
ንሕና ብፍላይ ምስ ፣ ናይ ምሕታት ዑቕባ ስተኣሳሰር ጉዳያት ኢና ንሰርሕ
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ምስ ማሕበርና ተራኸቡ
- ኣብ 26, rue de la Solidarité, Paris 19ème.ቤት ጽሕፈትና ክፉት እዩ ሰሉስን ሓሙስን ዓርቢን ኣብ መንጎ 10hን18h.
- ብ ቴለፎን +33687203435 et +33684873659.
- ብ ኢመይል : parabole.asso@gmail.com.


text:
ደብዳቤይ ንምቕባል
ምስ ኣብ CCAS ናይ ፕዋቴክ Poitiers
እንታይ ኢዩ?
መንበሪ ገዛ ምስ ዘይህልወኩም እሞ፣ ን ናይ ቤት ጽሕፈት ጉዳያትን፣ ብሓፈሻ ብንህይወትኩም ደብዳቤታት ንኽመጽኣኩም ዝገበር 'መስርሕ' እዩ "domiciliation".
> A lire aussi : la fiche démarche Réfugiés.info "Avoir une domiciliation postale"
ማሕበራዊ ሓገዝ ንምርካብ ደብዳቤ እዩ።
i ምፍላጡ ኣገዳሲ! :ኣገልግሎትና ን ኣብ Poitiers ዝርከቡ ሰባት ጥራይ እዩ።
ንመን ኢዩ ፧
ካብ 12 ክሳብ ዘድልየኩም እዋን ፣ እናተሓደሰ ዝጸንሕ ኣገልግሎት
ዞባ\ ዴባርትሞ
86 - Vienne
ካብ 12 ክሳብ ዘድልየኩም እዋን ፣ እናተሓደሰ ዝጸንሕ ኣገልግሎት
ዞባ\ ዴባርትሞ
86 - Vienne
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ደብዳቤኹም ንምርካብ
ኣብ ፈረንንሳ ደብዳቤ ንኽመጻኣኩም ምእንቲ ዘኽእል መስርሕ
ደብዳቤይ ንምርዳእ
ደብዳቤኹም ብዛዕባ እንታይ ምዃኑ፣ መሰረታዊ ኣፍልጦ ምሃብ
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ደውሉልና
ኣብ ቤት ጽሕፈትና 05 49 52 38 25
ርኸቡና
ኣብ ኣድራሻና CCAS ናይ ፕዋትየኽ Poitiers : 45 rue de la Marne 86000 Poitiers.


text:
ዘተ ምስ ክቡር ሓው ኡስታዝ ዓሊ መሓመድ ስዒድ ኣቦ-ወንበር ሽማግለ ክፍሊ ፖለቲካ ሃገራዊ ኮምሽን መሳርሕቱን።
ዝኸበርክምን/ክንን ደቂ ሃገር፡ ብቀዳምነት ልዑል ልባዊ ሰላምታና ይብጻሕኩም/ክን።
ብምቅጻል ከምቲ ልሙድ ንዓርቢ 5 ነሃሰ (August), 2011, ክቡር ሓው ኡስታዝ ዓሊ መሓመድ ስዒድ ኣቦ-ወንበር ሽማግለ ክፍሊ ፖሎቲካ ሃገራዊ ኮሚሽን ምስ ብጾቱ፡ ኣጋይሽ ናይ “Eritrean room for united and strong opposition“ ኮይኑም ከምስዪ፡ አብ (Paltalk)፡ ሒዝናልኩም ክንቀርብ ኢና። እዛ room እዚአ እትኽፈተሉ ግዜ፡ ብናይ ማእከላይ አውሮፓ አቖጻጽራ፡ ሰዓት 20፡00 ክኸውን እንከሎ፡ መደረ ጋሻና ዝጅምረሉ ግዜ ግን፡ ሰዓት 21፡00 እዩ።
እቲ ቀንዲ ናብዚ መራኸቢ ብዙሓን ፓልቶክ ንኽቡር ሓዉና ኡስታዝ ዓሊ መሓመድ ሽዒድን ብጾቱን ንኽመጹ ዝዓደምናሉ ምኽንያት እቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ናብ ህዝቢ ወሪዱ ዘሎ ንድፊ ሓሳብ ፖሎቲካዊ ቻርተርን መምርሒ ካርታን (Road Map) ምስ ሕዝቢ ንምምያን ምዝታይን እዮ።
ስለዚ ክቡራትን ክቡራንን፡ አሕዋትን አሓትን፡ ደቂ ሃገር፡ እዚ ከምዚ ዝአመሰለ እዋናዊ ዝኾነ ዛዕባ ከይሓልፈኩም/ክን፡ ምሳና ክተምስዩ/ያ፡ ንኹሉኹም/ልኽን ደቂ ሃገር፡ ብኽብሪ ንዕድም።
ብዳሓን ምጽኡ።
ካብ ኤርትራውያን፡ አባላት ዝተፈላለያ ውድባትን፤ በርገሳዊ ማሕበራትን፤ ብውልቀ ተቓወምቲ፡ አብ መራኸቢ ብዙሓን (Paltalk)፡ ብዛዕባ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን፡ ከምኡ’ውን ከም ተቓወምቲ መጠን፡ ብአግባብ አቓላልሳና እንማያየጥን አንዛተን ደቂ ሃገር። erfsauo@yahoo.com
Short URL: https://english.farajat.net/?p=5478


text:
ኣብ ፈረንሳ ነቲ ኣብ ምብራቓዊ ኡክራይን ዞባ ዶንባስ ተኸሲቱ ዘሎ ኣድማይ ውግእ ሰላማዊ መፍትሒ ንኽረክብ ናይ ፈረንሳን ጀርመንን ሩሲያን ኡክርይን መራሕቲ ዕለት 9 ታሕሳስ 2019 ዓ.ም. ዘካየድዎ ዓውደ ዘተ ድሕሪ ኣርባዕተ ወርሒ ኣብ በርሊን ተመሳሳሊ ዓውደ ዘተ ንኸካየድ ኡክራይንን ሩሲያን ከምእተሰማምዓ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ረዲዮ ፍራንቸስካ ሳባቲነሊ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብዚ ሒዝናዮ ዘሎና ወርሒ ታሕሳስ 2019 ዓ.ም. ንዞባ ዶንባስ ፍልዩ ሉኣላዊ መመሓደሪ ሕጊ ክህሉን ኣብ መንጐ ሩሲያን ኡክራይንን ናይ ውግእ ምሩኻት ምልውዋጥን ዝብል ስምምዕ ኣብቲ ኣብ ፓሪስ ናይ ፈረንሳ መራሔ መንግስትን ናይ ጀርመንን ኡክራይንን ሩሲያን ጉጅለ ኣርባእቱ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ሰላም ዓውደ ዘተ ሩሲያን ኡክራይንን ከምእተሰማምዓ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ረዲዮ ሳባቲነሊ ኣስዒበን፡ እቲ ንልዕሊ 13 ሺሕ ዜጋታት ሞት ምኽንያት ዝዀነ ብዙሓት ዘመዛበለን ኣብ ምብራቕ ኡክራይን ናይ ሩሲያ ፖለቲካዊ ህልዮ ዝኽተሉን ናይ ኡክራይን ሓይሊ ምክልኻልን ዝተባርዔ ሕድ ሕዳዊ ውግእ ከብቅዕ፡ ቶኽሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ኣብ ውሽጢ ወርሒ ታሕሳስ 2019 ዓ.ም. ኣብ መንጐ ናይ ሩሲያ ርእሰ ብሔር ፑቲንን ናይ ኡክራይን ርእሰ ብሔር ዘለንስክይን ከምእተበጽሔን ስዒቡ እውን ክሳብ ወርሒ መጋቢት 2020 ዓ.ም. ሓይሊ ምክልኻልን ኣጽዋር ውግእ ካብ ከባቢ ዶንባስ ምዝላቕ ዝብል ውሳኔ ምሉእ ብምሉእ ትግቡር ክኸውን ኣብ ዝብል ሓሳብ ከምእተሰማምዑ ኣፍሊጠን።
ር.ሊ.ጳ. ድሕሪ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ምእንቲ ሰላም ኣብ ኡክራይን
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 8 ታሕሳስ 2019 ዓ.ም. ፍርቂ መዓልቲ ድሕሪ ዘዕረገዎ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ኣብ ኡክራይን ሰላም ውሑስ ንኽኸውን ኣብ መንጐ ናይ ኡክራይንን ናይ ሩሲያን ፈረንሳን ጀርመንን ኣብ ፓሪስ ንኽካየድ ዝተወሰነ ናይ ሰላም ዘተ እወታዊ ውጽኢት ክህልዎ ንጸልይ ከምዝበሉ ክዝከር እንከሎ፡ ኣብቲ ናይ ፓሪስ ጉጅለ ኣርባዕተ ዓውደ ዘተ፡ ናይ ፈደራላዊት ሩሲያ ርእሰ ብሔር ፑቲን፡ ኣብ ናይ ኡክራይን ቀዋም ሃገር ናይ ዞባ ዶንባስ ፍሉይ ናይ መመሓደሪ ሕጊ ክህልው ዝብል ዓንቀጽ ከሳዅዕ ዝብል ሓሳብ ከምዘቕረቡን፡ ናይ ኡክራይን ርእሰ ብሔር ዘለንስክይ እውን ብወገኖም እቲ ምስ ፑቲን ዘካይድዎ ርክብ ክርክቦ እዩ ቢሎም ዝሓሰብዎ ውጽኢት ከምዘየዕተረ ክሕብሩ እንከለዉ፡ ናይ ጀርመን መራሔ መግንስቲ መርከልን ናይ ፍረንሳ ርእሰ ብሔር ማክሮንን በቲ ዝተኻየደ ናይ ሰላም ዘተ ከምዝዓገቡን ዝካየድ ውግእ ብናይ ሰላም ዘተ ንኽፍታሕ ምድላይ ንገዛእ ርእሱ ቀዳማይ ዓወት እዩ ዝብል መግለጺ ከምዝሃቡ ሳባቲነሊ ሓቢረን ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ፡ ኣብ ኡክራይን ዘሎ ውጥረት መዕለቢ ክረክብ ከምዝጽልዩን ኩሉ ኣብዚ ጸሎት’ዚ ክሓብር ከይተሓለሉ ጻውዒት ዘቕርቡ ምዃኖም እውን የዘኻኽራ።


text:
August 28, 2021
ብዶ/ር ኣሕመድ ሓሰን ድሕሊ
ባሕቲ መስከረም ኣብ ከምዚ ዕለትን ወርሒን ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻኢን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ ምጅማር ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣብ ባሕቲ መስከረም 1961 ብመሪሕነት ስዉእ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ብድምቀት’ዩ ዘኽብራ። እታ ናብ ደምሳሲ እሳተ ጐመራ ዝተሰጋገረት ቊልዒ ዕጥቃዊ ቃልሲ፡ ከም ሓያል ማዕበል ናብ ጉዑዞ ናጽነትን ሓርነትን ብምግስጋስ፡ በቲ ካብ 1941 ክሳብ 1991 ንሓሙሽተ ዕቁዳት ዝቀጸለ ፍሉይ ጅግንነታዊ ቃልሲ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጻዕነ ወጽዓን ጸልማት መዋእልን ቀንጢጣቶ። ህዝቢ ኤርትራ ኸኣ ኣስታት 100 ሽሕ ካብ ብሉጻት ደቁ መባእ ናጽነትን ሓርነትን ብምኽፋል ድሙቕን ክቡርን ታሪኽ ሰሪሑ። ህዝቢ ኤርትራ ምጅማር ዕጥቃዊ ሰውራ ከኽብር ከሎ፡ በቲ ኣብ መስርሕ ፖለቲካዊ ቃልሲ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ፡ ኲናት ምክልኻል ሉኣላውነትን ኣብ መስርሕ ሃገራዊ ዳግመ…