text:
ውራይና፦ ንመጀመሪ ዝኣክል ኣብ ቀረባ እዋን ዝፀሓፍካዮ ፅሑፍ ነይሩ። ኣብ ስሩዕን ዘይስሩዕን ሚድያ ዓብዪ መዛራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ከምዘሎ እውን ይፍለጥ። ብዝተፈላለዩ መንገድታት ርእይቶታት መፂኦሙኻ ክኾኑ ይክእሉ እዮም እሞ ኣብኡ ተመስሪትካ
ክበርህ ኣለዎ ብእትብሎ ዛዕባ እንተጀመርና
ጀነራል ፃድቃን፦ እቲ ፅሑፍ ከምቲ ኣብ መእተዊ ናይቲ ፅሑፍ ዝገለፅክዎ ናይዚ ዓዲ ናይ ፖለቲካ ኩነታት ዘተሓሳስብ እዩ ዝብል ገምጋም ሒዘ ካብዚ ገምጋም እዚ እውን ተበጊሰ ሓደ እቲ ኣነ ዝርእዮ ሓቅታት ዝመስለኒ፤ ካልኣይ ድማ ናበይ ከምርሕ ይኽእል ዝብል፤ ሳልሳይ መፍትሒ መሲሉ ዝተርኣየኒ ሓሳብ እየ ኣቐሚጠ፡፡ ሕዚ እንታይ ግብረ መልሲ ረኺብካ ዝብል ብሰለስተ ከፋፊለ ክርእዮ ይኽእል እየ። እቲ ብኢመይል ዝመፅኣኒን ብኣካል ረኺቡ ዘዋግዓንን ሰብ ሓደ እቲ ኩነታት ብትክክል ገሊፅካዮ ኢኻ ከምኡ እዩ ዘሎ። ካልኣይ ድማ ኣብ ዓድና ፀገም ኣሎ። ናይቲ ፀገም መፍትሒ ድማ ከምቲ ሓቢርካዮ ዘለኻ፤ ማለት መንግስቲ ስርሑ እናሰርሐስ በቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ገይርካ ናይ ፖለቲካ መፍትሒ ዝመፅኣሉ ኣንፈት ተኸቲልካ ምኻድ እዩ ፅቡቕ ዝብል እዩ ዝበዝሕ። ካብ ውሽጢ ዓድን ወፃእን ዝመፅእ ዝበዝሕ ርእይቶ እዙይ እዩ። ኣብ ልዕሊኡ ክልተ ካልኦት ርእይቶታት ኣለዉ።
እዚኦም ብሚድያ እውን ዝተገለፁ ስለዝኾኑ ካብ ተጋሩ ብፍላይ ድማ ናብቲ ውድብ ቅርብ ዝበሉ ሰባት፤ ንምንታይ እዩ ሕዚ እዚ ፅሑፍ ዝወፅእ ዘሎ ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ። ብካልእ ወገን እውን ካብቶም ናይ ቀደም ፀላእቲ እንብሎም ሓይልታት ዝመፅእ ንምንታይ እዚ ፅሑፍ ሕዚ ምውፃእ ኣድልዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ። ካብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ይምፅኡ እምበር ትሕዝቶኦም ተመሳሳሊ እዩ፡፡ እቲ ዋና ነገር ኣብ ኩሎም ኣብቲ ትሕዝቶ ናይቲ ፅሑፍ ዘይኮነስ ፃድቃን ንምንታይ እዩ ሕዚ ፅሒፉ ዝብል እዩ እቲ ዋና ነጥቦም። ገሊኦም ካብ እወንታ ተበጊሶም ቅድም ኢልካ ክትፅሕፍ ነይሩኳ፤ ጊዜ ኣጥፊእኻ፤ ዘንጊዕኻ ጊዜ ክተጥፍእ ኣይነበረካን ዝብልዎ ነገር ኣሎ። እቲ ከምኡ ዝኾነሉ ምክንያት ሕዚ ኣብዚ ምጥቃሱ ብዙሕ ረብሕታት ዘለዎ ዋላ እንተዘይኾነ ኣብዚ ዓዲ ዘሎ ፖለቲካዊ ፀገም ኣብ ምፍታሕ ምሓገዘካ ካብ ዝብል ስለዘቅርብዎ ሓሳቦም እወንታዊ ብዝኾነ መንገዲ እቅበሎ እየ። እቲ ኣሉታዊ ዝኾነ መበገሲ ብሓደ ወገን መብዛሕትኦም ካብ ደገ ዋላ ካብ ውሽጢ ዓዲ ሕዝስ መንግስቲ ይደክም ስለዘሎ፣ ህወሓት ይደክም ስለዘሎ፣ ኢህወደግ ይደክም ስለዘሎ ውድቡ ከድሕን ኢሉ እዩ መፂኡ ዘሎ፤ የቕርቦ ኣለኹ ዝብሎ ዘሎ ሓሳብ እቲ መንግስቲ ይቐፅል። እቲ ሕገ መንግስቲ ይቐፅል፤ ካብኡ ድማ ሕገ መንግስቲ መሰረት ገይርካ መፍትሒ ይደለ ስለዝኾነ ዝብል ዘሎ ነቲ ውድብ ከድሕን፣ ነቲ ቃልሲ ከድሕን ዕድመ ክዘርእ ኢሉ እዩ ዝመፅእ ዘሎ ዝብል ኣረኣእያ ዘለዎም ኣለዉ። ካብቲ ውድብ ድማ ብዕሊ እውን ዝተገለፀ ሕዚ እቲ ውድብ ደኺሙ ኣሎ ኢሉ ሓሲቡ “ክብቀል” ኢሉ፤ ነቲ ውድብ ከጥቅዕ፤ ንካልኦት በትሪ ክኾን ኢሉ እዩ መፂኡ ዝብሉ ኣለዉ። እዚኦም እዮም እቶም ሰለስተ ኣረኣእያታት።
ሕዚ ነቶም ውድብ ከድሕን ኢሉ እዩ መፂኡ ዝብሉ እቲ ውድብ ክድሕን እንተደልዩ ተቓውሞ የብለይን ጥራይ ዘይኮነስ ክዕሪ ክድሕን እየ ዝደልዮ። ምክንያቱ ኢህወደግ ኣብ ቀፃላይ ናይ ኢትዮጰያ ናይ ፖለቲካ ህይወት እውን ቀሊል ዘይኮነ ተራ ኣለዎ ኢለ እየ ዝኣምን። ኣብዚ ናይ ሕዚ ፀገም ኣብ ምፍታሕ እውን በይኑ ኣይፈትሖን ካልኦት እውን ክሓውስ ኣለዎ ጥራሕ እየ ዝብል እምበር ናይቲ መፍትሒ ዋና ኣካል ከምዝኾነ ገይረ እየ ዝወስድ። በዚ መንገዲ እዚ ክሓዊ ዝክእለሉ ኣብ ውሽጡ መኺሩ ካብ ደገ እውን ሓሳብ ረኪቡ እታ ዓዲ እውን ዘቅንዓሉ ካብ ሓደጋ ዘድሕነሉ ንባዕሉ ዝሓውየሉ ፅቡቕ መንገዲ እንተመፂኡ ከም ዓብዪ ፀጋ ገይረ እየ ዝርእዮ። ከም ኣሉታ ውፅኢት ገይረ ኣይርእዮን።
እዞም ንውድብ ከጥቅዕ ኢሉ እዩ መፂኡ ሕዚ፤ ተበሊፁ ደኺሞም ኣለዉ ኢሉ ገሚቱስ ኣብ ልዕሊ ድኻምና ክወቕዓና እዩ መፂኡ ዝብሉ፤ ካብቲ ሓሳባት እቲ ድልየተይ እንታይ ምዃኑ ክርእዩ ዝክእሉ ይመስለኒ። ከምኡ ዓይነት ድሌት ኣይብለይን። ከምኡ ዓይነት ድልየት እንተዝህልወኒ እቲ ናይ ኣፀሓሕፋ መንገዲ ካልእ እዩ ክኸውን ነይሩ። መንግስቲ ስርሑ ይቀፅል፣ ሕገ መንግስቲ ይከበር፣ መሰረታዊ ናይ ሕገ መንግስቲ መትከላት ኣብ ተግባር ይውዓሉ ምባል ምብቃል ወይ ነቲ ሕዚ ዘሎ መንግስቲ ምድኻም ተባሂሉ እንተተወሲዱ እቲ ፀገም ኣብቲ መንግስቲ እዩ እምበር ኣባይ ኣይኮነን። ኣነ ሕገ መንግስቲ ይከበር እየ ዝብል ዘለኹ። እቶም ናይ ሕገ መንግስቲ መትከላት ሓደ ስርዓት ከመይ ዜጋታቱ ከምዝመርሕ ዘርኢ ስታንዳርድ እዩ። ካብዚ ስታንዳርድ እዚ እንተወሪዱ እሞኸኣ ኢህወደግ ባዕሉ ዘቐመጦ መዐቀኒ፣ ካብቲ ባዕልኻ ዘቐመጥካዮ ስታንዳርድ ትወርድ ኣለኻ፤ ባዕልኻ ዘቐመጥካዮ ስታንዳርድ ወሪድካ ኣብ ዘይኮነ ፀገም ትኣትው ኣለኻ እዩ ሓሳብ ናይቲ ፅሑፍ። እዚ ናይ ፀላኢ ሓሳብ እዩ እንተተባሂሉ ምንም ክብል ኣይክእልን። ሓሳቦም ክገልፁ ይክእሉ እዮም። ማንም ዝክልክሎም የለን።
ስለዚ እነ ታይ እየ ክብል ደልየ እዚ ዓዲ ኣብ ፖለቲካዊ ፀገም እዩ ዘሎ። እዚ ፖለቲካዊ ፀገም እዚ ድማ በብዝመስለካ እዩ ኢንተርፕሬት ዝግበር። በብወገንካ እዩ ትርጉም ዝውሃቦ። ናይቲ ፀገም መበገሲ መሲሉ ዝተርኣየኒ ኣቐሚጠ ኣለኹ። እንታይ ደልዩ እዩ ሕዚ ፅሒፉ? ንምንታይ እዩ መፂኡ ሕዚ? ካብምንታይ ተበጊሱ ዝብል ነገር ነቲ ሓሳብ ካብ ዘንፀላልዎ እቲ ዘልዕሎ ዘሎ ሓሳብስ ትክክል ድዩ ኣይትክክልን ዝብል ሓሳብ ነቲ ኣጀንዳ እንተዝዕብልል ምመረፅኩ። ኣብቲ ዘቕርቦ ዘለኹ ሓሳብ እዚ ጌጋ እዩ ተባሂለሉ እንተዝንገረኒ ምመረፅኩ። ወይ ኣነ ዘቕረብክዎ ሓሳብ ነቲ ሕብረተሰብ ስለዝኾነ እዚ ፃድቃን ዘቕርቦ ዘሎ ሓሳብ ትኽክል ኣይኮነን እንተዝብሃል ምመረፅኩ። ሕዚ ግን ኣብ ክንዲ ኣብቲ ሓሳብ ዝኸውን ንምንታይ ሕዚ? ዝብል ርእይቶ ከምዘሎ ይፈልጥ እየ። ካብኡ ሓሊፉ እውን እንታይ ደልዩ እዩ፤ ብድሕሪኡ እንታይ ኣሎ ዝብሉ ናይ ኮንስፔረሲ ቲኦሪ ሓሳባት እውን ኣለዉ። ካብ ደገ ይኹን ካብ ውሽጢ ዓዲ። እዞም ናይ ኮንስፔረሲ ትኦሪ ማለት ከምዚ ኢሉ ዝፅሕፍ ዘሎስ ሓደ ተንኮል ኣሎ ብድሕሪኡ ኢሉ ሓሲቡ ዝመፅእ ኣተሓሳስባ ንኹሎም እናሰማዕኻ እዚ ኣይኮነን እዚ ከምዚ እዩ እናበልካ ምዝራብ ኣፀጋሚ እዩ። ናይ ከምዚ ዝበለ ኣተሓሳስባ ሕመቑ ይኹን ፀገሙ እንታይ እዩ….. ዋላ ክተእምኖ እትደሊ ሰብ እውን ኣይኣምንን። ካብ መበገሲኡ ካብዚ ተበጊሱ እዩ ኢሉ ሓሳብ ሒዙ፤ ሓንሳብ ደምዲሙ ስለዝብገስ ኣይኮነን ኢልካ ክተእምኖ እንተፀዓርካ እውን ኣይኣምንን። ስለዚ ምንም ክግበር ዝኽእል ነገር የለን። እንነብረሉ ዘለና ናይ ፖለቲካ ሃዋህውን ባህልን ዝፈጠሮ እዩ። እዚ እዩ እቲ ዝረኸብክዎ ሓፈሻዊ ርእይቶ።
እቲ ዝዓበየን ዋና ሓሳብን ዓድና ኣትያቶ ንዘላ ፀገም መፍትሒ እዚ እዩ፤ ብሰላማዊ ሰልፍን ብዝተዓጠቑ ዕግርግርን መንግስቲ ንምልዋጥ እውን ኣይኮነን። እዚ ናብ ካልእ ፀገም ስለዘእትወና፤ እቲ ሕዚ ዘሎ ፖለቲካዊ ሽግር ድማ ከምዘለዎ ክቕፅል ኣይክእልን፤ ክፍታሕ ኣለዎ። እቲ መፍትሒኡ ድማ ሰለማውን ሕገ መንግስታውን ብዝኾነ መንገዲ ሓደ መስርሕ ጀሚርካ ኣብ ኢህወደግ በይኑ ተሓፂሩ ዘይኮነስ ወይ ንሱ በይኑ ብዝጀመሮ ፕሮግራም ዘይኮነስ ካልኦት ኣብ ጉዳይ ዓድና የእትወና እዩ ዝብሉ ሓይልታት እውን ብማዕረ ተሳቲፎሙሉ መፍትሒ ምድላይ እዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ። እዚ እዩ እቲ መፍትሒ ዝብል ርእይቶ ዓብላላይ እዩ። እቶም ክልተ በዚ በቲ ዝመፅኡ ዘለዉ ጫፋት ብክልተ ወገናት ዝመፅኡ ከም ዘለዉ ጫፋት ገይረ እየ ዝርእዮም።
ውራይና፦ እቲ ዘሎ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእ ዝገለፅካሉ መንገዲ ኣዝዩ ዝተጋነነ እዩ ዝብሉ ኣለዉ። ከቢድ ናይ ፖለቲካ ቅልውላው ኣሎ ብዝብል ኢኻ ገሊፅካዮ። እዙይ ድማ ንቲ ፀገም ኣጉሊሁ ንምርኣይ ኮነ ኢሉ ዝገበሮ እዩ ዝብል ይለዓለካ እዩ። ስለዚ ብትክክል ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ፀገም ገሊፀዮ ዲኻ ትብል ወይስ ምስቲ ተጋኒኑ እዩ ዝብል ትሰማማዕ ኢኻ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ተጋኒኑ እዩ ብዝብል ኣይሰማማዕን። ከምዘሎዎ ገሊፀዮ እየ ዝብል። ምክንያቱ ኣብቲ ፅሑፍ ዝገለፅኩሉ መንገዲ ኣሎ። ኣብዚ ዓዲ ልዕሊ ዓሰርተ ገለ ዓመታት ናይ ሓደ ፓርቲ ምሉእ ልዕልነት እዩ ዘሎ። ኣነ እቲ ሲስተም እየ ዝርእይ። እቲ በብኸባቢኡ ዘሎ ሰለማዊ ሰልፍን ናይ ህዝቢ ቁጥዐን ከም መግለፂ ገይረ እየ ዝርእዮ። እቲ ዋና ዝርእዮ እቲ ስርዓት እዩ። እቲ ስርዓት ክብል እንተለኹ ባዕሎም እቶም መራሕቲ ከይተረፈ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ዝነበረ ምይይጣት እውን የልዕልዎ ነይሮም…. ኣነ በይነይ ኣይኮንኩን ዘልዕሎ ዘለኹ። ኣብቲ ንምንታይ መፃእን ኣፈታትሑኦን ንፈላላ እምበር፡፡
ናይ ሓደ ፓርቲ ምሉእ ልዕልነት ኣሎ። ፓርላማ ብሓደ ፓርቲ እዩ ተታሒዙ። እዚ ፓርላማ እዙይ ዝፈጥሮም እቲ ስራሕ ፈፃሚ ክቆፃፀሮ ተባሂሎም ዝቆሙ ኣካላትውን ባዕሉ ይቆፃፀሮም ብጠቅላላ ኣብመንጎ ንዝተወሰ እዋን ብመረፃ ዝቆመ ምምሕድዳርን፤ (regime) ናይታሃገር ፖሊሲታትን ስተራተጂታትን ዘፅደቆ መንግሰታዊ ላዕለዋይ ወሳኒን ተቆፃፃሪ ኣካልን (state) ንዙይ ዝመርሕ ፓርትን ዘሎ ናይ ስራሕ ክፍፍል ተደምሲሱ ኣሎ፡፡ እዙይ ዓብይ ሓደጋ እዩ፡፡ ዓወት ን ኢህወደግ ኣይኮነን፡፡
ውራይና፦ ኣብኡ ግን ጀነራል እቲ ኣካል ንሱ ንኣይ ከምዝርድኣኒ ዴሞክራቲክ መንግስቲ ከይኸውን፣ ናይ cheek and Balance ሚዛኑ ሓልዩ ከይኸይድ ዝገብር ብምዃኑ ናብቲ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዝበልካዮ ክወስደና ዶ ይክእል እዩ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ንሱ እዩ ናይቲ ቅልውላው መበገሲ። ማንም ተቖፃፃሪ ዘይብሉ ክኸውን እንተሎ፤ ማለተይሲ ሚኒስተር፤ ዳይሬክተር፤ ዘይኮነስ ብሕብረተሰብ ደረጃ ስትራክቸርድ ዝኾነ ሓደ ፓርቲ ስልጣን ሒዙ ክሰርሕ እንተሎ እንተጥፍእ ተጥፍእ ኣለኻ ክብሎ ዝኽእል ዝተወደበ ናይ ህዝቢ ተቖፃፃሪ ሓይሊ ኣብ ዘየለሉ እዋን እቶም ካልኦት ፀገማት ክትፈትሕ እንተፈተንካ እውን ኣይፍትሑን። ተመሊሶም እዮም ናብ ዝነበርዎ ዝመጽኡ። ስለዚ ፀገም ኣሎ ክብል እንተለኹ እቲ ሲስተም ኣብታ ዓዲ የጋጥም ንዘሎ ፀገም ንምፍታሕ ኣብ ዘይክእለሉ፤ ባዕሉ ንባዕሉ ጥራሕ እናሰምዐ፣ ብዝመሰሎ መንገዲ ጥራሕ እናፈትሐ፣ ኣብ ደገ ዘለዉ ሓይልታት እዞም ፀገማት እዚኦም ንምፍታሕ ዘክእሎም ዕድል ብጣዕሚ እናፅበበ፣ ዝኸይድ ስርዓት እዩ ዘሎ። ሕዚ ኣብዚ ሰዓት ዝመፅእ ናይ ህዝቢ ቁጥዐ መተንፈሲ ስለዘይብሉ ናብ ዝኸበደ ፀገም እዩ ዝወስደና። ሕዚ ዝርኣዩ ዘለዉ ቁጥዐታት ህዝቢ ዋላ እውን እቲ ዘርኢ መሰረት ዝገበረ ዝመስል ምልዕዓላት ምስቲ ናይቲ ስርዓት ኣወቓቕራ ተኣሳሲሮም ዝመፅኡ እዮም፤ ተነፃፂሎም ዝርኣዩ ኣይኮኑን። እዞም ፀገማት እዚኦም ክፈትሕ ክደሊ እንተሎ እውን ምፍታሕ ናብ ዘፀግመሉ ኩነታት ክኣትው እዩ፤ ኢለ ስለዝኣምን እየ እቲ ቅልውላው ከቢድ እዩ ዝብሎ። ስለዚ ምስኡ ዝመጣጠን መፍትሒ ክቕመጠሉ ኣለዎ።
ናተይ ናይ ምኽባድን ዘይምኽባድን መዐቀኒታት፤ ብርግፅ እቶም ዝልዓሉ ዘለዉ ተቓውሞታት ሓደ መግለፅታት እዮም። እዚኦም ግን ካብ ምንታይ እዮም መፂኦም? መንግስቲ ባዕሉ ብዝኣመነሉ እኳ ስልጣን ንናይ ባዕልኻ መጥቀሚ ምግባር ዝብል እውን ሓደ መግለፂኡ እዩ። ሕማቕ ምምሕዳር ምህላው ካልእ መግለፂኡ እዩ። ግልዝይና ካልእ መግለፂኡ እዩ። ብዙሓት መግለፅታት ኣለዉዎ። ተደሚሮም ክርኣዩ እንተለዉ ግን….
ውራይና፦ ኣብኡ ግን …. እቶም ናይ መንግስቲ ናይ ዴሞክራሲ ትካላት፤ እቲ ቁመና ተጣይሹ እዩ። ሓደ ዲሞክራስያዊ መንግስቲ ክህልዎ ዘለዎ ቁመና ዝሓዘ ይመስለኒ። እቲ ፀገሙ ክኸውን ዝክእል ኢህወደግ ንኩሎም ምቁፅፃሩ እዩ። ሕዚ ኢህወደግ ንኩሎም መሓውራት ምቁፅፃሩ ነቲ ስርዓት ስግኣት ዶ ክኸውን ይክእል? ንኣብነት ቻይና እንተወሲድና ኮሚኒስት ፓርቲ ቻይና ንኩሎም ማሓውራት ይቆፃፀር። እቶም ኮሚኒስት ፓረቲ ቻይና ድማ ናይ ባዕሎም መትከላትን መለለይታትን (ሜሪቶክራሲ፣ ኣዳብታብሊቲ፣ ፍሌክስቢሊቲ ..ዝበሃሉ) ኣለውዎም፤ ከምኡ ምዃኑ ቻይና ኣብ ፅቡቕ ኣላ። ስለዚ ኢህወደግ ከምኡ ዝበለ ውድብ ክኸውን ኣይክእልን ድዩ? ከምኡ ዝበለ ብመርህ ዝምራሕ እንተኾይኑ እሞ ንኢህወዴግ ከምኡ ክኾን እንተገይርና ኣየኽይድን ድዩ? ካልእ ኣነ እቲ ስርዓት ፀገም ኣለዎ ክብል እንተኮይነ እቶም ትካላት ዘየለዉ እንተኾይኖም እዩ። ሕዚ ግን እቶም ትካላት ኣለዉ። እቲ ፀገሙ ኣብቲ ናትካ ፅሑፍ እውን ዝተልዓለ ኢህወደግ በይኑ ተቆፃፂርዎም እዩ ዝብል እዩ። ስለዚ እቲ መፍትሒ እቶም ሰባት ክቅየሩ ምግባር እምበር እቲ ስርዓት ብመሰረቱ ሽግር ኣይብሉን ማለት ናብ ዝብል ይወስደኒ።
ጀነራል ፃድቃን፦ እዚ ከከም ኣረኣእያኻ እዩ። እቶም ሰባት ብምቕያር እቲ ፀገም ክፍታሕ ይኽእል እዩ ይብል ኢህወደግ፡፡ ኣነ ድማ ኣይከኣልን እብል። ርሑቕ እንተይከድና ናይ ቻይና ኮሚኒስት ፓርቲ እውን እንተኾነ ብዙሕ ፀገማ ኣሕሊፉ እዩ። ነታ ዓዲ ናብ ከቢድ ሓደጋ ክወስዱ ዝክእሉ ፀገማት ሓሊፉ እዩ። ግን ክፈትሑ ዘክእልዎም ብዙሓት ነገራት ነይሮምዎ እዮም። ክንድናትና ናይ ህዝብታትን ሃይማኖትን ብዙሕነትን የብሎምን፡፡ ናቶም ባህሊን ናትናን ይፈላለ እዩ፡፡ እዙይ ኮይኑ’ውን ሕዚ እውን እንተኾነ እቶም ናይ ምዕራብ ናይ ዲሞክራሲ ታሓለቕቲ ዝብሃሉ ዘልዕልዎ ሪፖርትታት መሰረት ገይርና ክንርኢ እንተኾይንና ቻይና ዲሞክራቲክ መንግስቲ ዝብሃል ኣይኮነን። ብዙሕ ጥሕሰታት ሰብኣዊ መሰል ኣለዎ፤ መላኺ መንግስቲ ፀቒጡ ሒዙ ኣብቲ ኢኮኖሚ ለውጢ ንምምፃእ ብግልፂ እውን ዲሞክረሲ ይሕደረልና ሕዚ ኢኮኖምያዊ ለውጢ ኢና ክነምፅእ ዘለና ኢሎም ዝኸዱ ዘለዉ እዮም። ንሕና ከምኡ ኢልና ዲና ንኸይድ ዘለና ዝብል እቲ ኦፍሻላዊ እንፈልጦ መግለፂ ከምኡ ኢልና ኣይኮናን እንኸይድ ዘለና ዝብል እዩ። ከምኡ ኢልና ክንከይድ ኣይንክእልን ምባል እውን ትክክል እዩ ዝመስለኒ። ምክንያቱ ኣብ ኢ/ያ ዘሎ ናይ ብሄር ብሄረሰባት ኩነታት ናብ ሓደ ናይ ስምምዕ መደምደምታ ንምምፃእ ነዊሕ ጊዜ ይወስድ። እዚኣቶም ዝተቐበልዎ ሓደ ፓርቲ ክህሉ ከቢድ እዩ። ቀሊል ፕሮሰስ ኣይኮነን። በቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመፅአ ውድብ ከምኡ ክገብር እንተደልዩ ድማ እቲ ሕዚ ዝፍጠር ዘሎነገር እዩ ዝፍጠር ማለት እዩ።
ስለዚ ኣብ ኢ/ያ ዝህልው ናይ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ህንፀት ኣብ ሕብረተሰብ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ኣራእያታት ኣብ ውሽጢ ሓደ ፓርቲ ኮይኖም ጥራይ ዘይኮነስ ብዝመሰሎም መንገዲ ተወዲቦም እናተንቀሳቐሱ ሓሳቦም ናብ ሕብረተሰብ እናቅረቡ እቲ ዝመርፅ ሕብረተሰብ ንዝደለዮ እናመረፀ መንበረ ስልጣን እናሃበ ኣብታ ናይታ ዓዲ ቁልፊ ቦታታት ንኣብነት ፓርላማን ንሱ ዝፈጥሮም ኣካላትን ዓብዪ ድምፂ እናሃለዎ እቲ ሕብረተሰብ እውን ናቱ ኣረኣእያ ዘለዎም ኣካላት ከምዝወከለ እናረኣየ ክኸይድ ምግባር እዩ ዝመስለኒ። ካብዚ ወፃኢ እንተኾይኑ ኣብቲ በፂሕናዮ ዘለና ኢና እንበፅሕ ማለት እዩ። ኣብ ኢ/ያ ብናተይ ኣተሐሳስባ ክብፅሓሉ ዝግብኦ ግፍሕ ዝበለ ናሽናል ኮንሰንሰስ ክህሉ ዝግብኦ ይመስለኒ። consensus (ሃገራዊ ምስምማዕ) ማለት እዚ ዕርቂ ገለ ማለት ዘይኮነስ ከም ዓዲ መጠን ናይ ፖለቲካ ኣንፈትና ናይ ዓዲ ምምሕዳርና ከመይ ኢልና ንኺድ? ዝብል እዩ። ንኣብነት ብኢህወደግ ዝምራሕ ናይ ፖለቲካ ስርዓት ኣብ ኢ/ያ ብሄር ብሄረሰባት መሰረት ዝገበረ ናይ ፌደራል ስርዓት እዩ ክህልው ዘለዎ ዝብል ኣተሓሳስባ ኣሎ። ኣነ እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ትክክል እዩ ኢለ እየ ዝኣምን። ናይዞም ብሄር ብሄረሰባት ትክክለኛ ወከልቲ ምሉእ ድምፂ ሃልይዎም እንድሕር ኣብ ውሳነታት ተሳቲፎም እዚ ኣብ ኢ/ያ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት የንፀባርቕ እዩ ዝብል እመነት ኣለኒ። እዚ ግን ብገፊሕ ናይ ህዝቢ ዝርርብን ምስምማዕን (debate) ክምዕብል ዝክእል እዩ። ብርግፅ እቲ ሕገ መንግስቲ ክፀድቅ እንተሎ ክግበር ዝግብኦ ብዝተኸኣለ መጠን ተገይሩ እዩ። እዚ እቲ ሓደ ኣረኣእያ እዩ።
ካልእ ኣረኣእያ ድማ፤ ብዙሓት ናይ ኢ/ያ ምሁራት ዝሕብርዎ እዚ ብሄር መሰረት ዝገበረ ፌደራላዊ ምምሕዳር ነዛ ዓዲ ናብ ምብትታን ክወስዳ እዩ። ነዛ ዓዲ ኣይጠቅምን። ፌደራል ምምሕዳር እንተኾይኑ እውን ኣብ ክንዲ ብሄር ብሄረሰባት መሰረት ዝገበረ ዝኸውን ጂኦግራፊ መሰረት ዝገበረ እንተኾነ ይሓይሽ። ካልኣይ እቲ መንግስቲ እውን ህዝብታት ናብ ሓድነት ዘምፅእ መስርሕ ክህልዎ ኣለዎ ዝብል ኣተሓሳስባ ዘለዎም ኣለዉ። እዚኣቶም ብደረጃ ሊሂቃን ማለት እውን ብሚድያን ብካልእን እዮም ሞጎት ዝግበረሎም እምበር ባዕሎም ክኢሎም ክልተ ኣተሓሳስባታት ኮይኖም ቀሪቦም ኣብዛ ዓዲ ከመይ ነኽይዶ ዝብል ናብ ምርድዳእ ብዘምፅእ ደረጃ ገፊሕ ምይይጣት ተገይርሎም ኣብ መወዳእታ እውን በቲ ሞጎት ክዓልቡ ስለዘይክእሉ ናብቲ መራፃይ ኣካል ቀሪቦም እቲ መራፃይ ኣካል ኣይ እዚ መንገዲ እዚ ይሕሸና ኢሉ ክውስን ዝተገበረሉ መስርሕ ኣይኮነን ዘሎ።
ናይዚ ውፅኢት ዝኾነ ብዓዲ ደረጃ ከመይ ኣቢልና እንኸይድ ኣብ ዝብል ብኢህወደግ ዝመፅአ ሓሳብ ኣሎ። ምናልባት ብትኽክል ኣብ ተግባር እንተውዒሉ፤ ማለተይ እቲ ሕገ መንግስቲ ኣብ ተግባት እንተውዒሉ ናይ ብዙሓት ሰባት መሰል እውን እንተሒዙ ካብ ማንም ሓይሊ ንላዕሊ ብዙሕ ሓይሊ ከሰልፍ ይኽእል ይኸውን እዩ ኢለ እየ ዝግምት ኣነ። ነዛ ዓዲ ፀገማታ ዝፈትሓላ እውን ንሱ እዩ ኢለ ይኣምን። በቲ ደረጃ እቱይ ዝተሰርሓሉ ግን ኣይመስለንን። በዚ ደረጃ እዙይ ስለዘይተሰርሓሉ እቲ ኣሉታዊ ፕሮፖጋንዳ ገፊሕ ፀገም ፈጢሩ ኣሎ። ናይ ሓደ ብሄር ልዕልነት ከምዘሎ፣ ካልኦት ውድባት ነቲ ናይ ሓደ ብሄር ውድብ መዳመቕቲ ተባሂሎም ዝተፈጠሩ ከምዝኾኑ፣ ድልየት ህዝቢ ኢ/ያ ካልእ ከምዝኾነ ተገይሩ እዩ ዝዝረብ።
ስለዚ ገፊሕ ናይ ህዝቢ ድልየት ዝተርኣየ አይኮነን። እዚ እንታይ ማለት እዩ ካብዚ ዝመፅእ ፀገም ኣሎ። እዞም ብዓዲ ደረጃ ከመይ ኢልና ኢና ክንከይድ ዘለና? እንታይ ኢና ክንገብር ዘለና ዝብሉ መሰረታዊ ሓሳባት ብዝዓበየ ደረጃ ተላዒሎም ዝርርብ ተገይሮም ኣብ ዝርርብ ድማ ተነፂሮም ናብ መራፂ ከይዶም፣ እቲ መራፂ ተቐቢልዎም ንዝመሰሎ መሪፁ ናይታ ዓዲ ስርዓት እውን ብኡ ክመሓዳደር ናይ ምግባር ኣካይዳ ብፍላይ ሕዚ እቲ ማሕበራውን ኢኮኖምያውን ለውጢ እናዓበየ ክመፅእ ከሎ፣ ዝተምሃረ ማሕበረሰብ እናበዝሐ ክከይድ ከሎ፣ ተደላዪ እናኾነ ይኸይድ ኣሎ። ኣብዚ ከምዚ ዝመሰለ ኩነታት እዩ ሓደ ፓርቲ ምሉእ ልዕልነት ዘለዎ። እቲ ተቆፃፃሪ ንኹሎም ኣካላት ምሉእ ብምሉእ ተቆፀፂሩ ይኸይድ ኣሎ። እዚ ነቲ ፖለቲካዊ ስርዓት ናብ ከቢድ ቅልውላው ክኣቱ እዩ ዝገብሮ። ናብ መተንፈሲ ዘይብሉ ከቢድ ቅልውላው ክኣትው እዩ ዝገብሮ። እቲ ፀገም ነዊሕ ጊዜ ዝፀንሐ እዩ። ካብ ሃይለስላሰ፣ ካብ ደርጊ ጀሚሩ ዝመፅአ ፀገም እዩ። እናተኣከበ እናተኣከበ መፂኡ ሕዚ ሓደ መግለፂኡ ኮይኑ ዘሎ ኢህወደግ ስልጣን ሒዙ ኣሎ፤ እዚ ስልጣን እዚ ዝሓዞ ሓሳብ ነቲ ካልእ ኣካል ናፃን ግልፅን ኮይኑ ሕገ መግስታዊ ብዝኾነ መንገዲ እናገለፀ ናብቲ ሕብረተሰብ እናኣተወ ሓሳቡ ኣብቲ ማሕበረሰብ ተቐባልነት ረኺቡ ዝዓቅሙ ፖለቲካዊ ሓይሊ ሒዙ ክኸይድ ዝክእለሉ ኩነታት ኣፅቢብዎ ኣሎ ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ። ብርግፅ ጠቅላላ ዓፊንዎ ዝብል ኣረኣእያ እውን ኣሎ። እዚ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ናብ ክፍታሕ ዘይክእል ፖለቲካዊ ቅልውላው እዩ ዝወስድ ዝብል ኣረኣእያ እዩ ዘለኒ።
ስለዚ ብሃገር ደረጃ ከመይ ኢልና እንተኸድና እዩ ዝሕሽ ዝብል ብገፊሑ ኣብዚ ጉዳይ የእትወና እዩ ዝብሉ ተሳቲፎሙሉ ኣብ ሕብረተሰብ እውን ገፊሕ ምይይጥ ተገይሩሉ፤ ግፍሕ ዝበለ consensus ምትእምማን ፈጢርካ እዩ ክኽየድ ዘለዎ። ኣብ ዝሓለፈ ጊዜ ኩነታት ዝፈቐደልና እቲ ዝግበር ተገይሩ። እቲ ናይቲ ሕገ መንግስቲ ኣመሰራርታ ንህዝቢ ዘሳተፈ ኣይነበረን ዝብል እምነት ኣይብለይን። እኒ ኣቶ ክፍሌ ወዳጆ እዮም መሪሖምዎ። ብናይ ኢህወደግ ኣተሓሳስባ ተቐሪፆም ዝብሃሉ ሰባት ኣይኮኑን። ዓለም ለኸ ተሞኩሮ practice ፈትሾም እዮም። ሰብ ሞያ ኣምፂኦም ኣማኺሮም እዮም። ኣብ ሕብረተሰብ እውን እንተነኣሰ ክሳብ ኣብ ሕድ ሕድ ቀበሌን ጣብያን 145 ሰባት ዘሳተፈ ኣኼባታት ተኻይዶም፡፡ ስለዚ ኣሳታፋይ እዩ ነይሩ። ግን ቅድሚ 25 ዓመት ዝነበረን ሕዚ ዘሎን ድማ ናይ ባዕሉ ለውጢ ኣለዎ፤ ምዕባለታት ኣለዎ። ብካልእ ወገን እውን ኣብቲ ጊዜ እቱይ እቲ ዝሰዓረ ሓይሊ ከም ድልየቱ ክገብሮ እዩ ዝብል ኣተሓሳስባ ስለዝነበረ ኩሎም ዝተፈለየ ኣተሓሳስባ ዝነበሮም ሓይልታት መፂኦምስ ገፊሕ ክትዕ ተገይሩሎም፤ ብክትዕ ክውድኡ ዘይክእሉ ድማ ብ መራፃይ ይወድኡ ተባሂሎም ከይዶም ነይሮም ኢልካ ምዝራብ ኣይከኣልን። እናወዓሉ እናሓደሩ ክኸዱ እንተለዉ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝተማሃረ ሰብ እናበዝሐ ክኸይድ እንተሎ፣ እቲ ኮሙኒኬሽን እውን እናሰለጠ ክኸይድ እንተሎ፣ ናይቲ ሰብ ሕቶ እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ።
እዙይ ብናይ ሓደ ፓርቲ ኣረኣእያ፣ ብናይ ሓደ ኣንፈት ናይ ሓደ ዓዲ ናይ ዕብየትን ዲሞክራስን ኣንፈት ክተምፅኦ ኣፀጋሚ እዩ። እቶም ካልኦት እውን ካልእ ኣማራፂ ኣተሓሳስባ ኣለና፤ እቲ ስረዓት መተንፈሲ ኣይብሉን እዩ ዝብሃል ዘሎ። ኣነ ክሓስቦ እንተለኹ ናይቶም ፀገማት መፍጠሪ ምክንያት ኮይኑ ዘሎ ዝመስለኒ ሓደ እዙይ እዩ። ካልኣይ እቲ ፓርቲ እውን ኣብ ባዕሉ ኣብ ውሽጡ ዝነበርዎ ፀገማት ኣለዉ። ናይ ሰናይ ምምሕዳርን ግዕዝይናን ፀገማት ኣለዉ። እዚኣቶም ብሕማቅ ክግለፅ ገይሮምዎ እዮም። ሳልሳይ ገፊሕ ስእነት ስራሕ ኣሎ። ናይ ናብራ ምፍልላይ ኣሎ። እዚ እውን ዝፈጥሮ ዓብዪ ፀገም ኣሎ። ራብዓይ ግን ብውሽጣውሽጢ እንደገና እዚ ብናይ ሓደ ብሄር ልዕልነት ዝመፅአ እዩ፤ ንሳቶም እዮም ከምዚ ዝገብርዎ ዘለዉ ዝብል ፀለመ ብገፊሑ ይካየድ ኣሎ። እዚ ፀለመ እዙይ ንነዊሕ ጊዜ ፀኒሑ እዩ። ቀስ ብቐስ እናዓበየ መፂኡ ኣሎ። እዙይ ቀደም ዝነበረ እዩ። ሎሚ ንዓይ ተኸሲቱለይ ማለተይ ኣይኮነን። ቀስ ብቐስ ግን ሕብረተሰብ ናብ ዘናቑረሉ ደረጃ እናበፅሐ ይኸይድ ኣሎ። ሓምሻይ ሓላፍነት ዝወስድ፤ እዚ ማለት ነቶም ሰልፍታት ዘይኮነስ ኣብ ዓዲ ዕግርግር ከይፍጠር ኢኮኖሚ ይኹን ዲሞክራስያዊ ስርዓት እናዓበየ ክኸይድ፣ ከግብር ዝኽእል ብቕዓት ዘለዎ ተቓዋሚ ኣብ ውሽጢ ዓዲ የለን። እዚ ብኸይዲ ዝመፅአ እዩ። እዚ ዝተጠቐሰ ኩነታት ኣብ ምፍጣር ኢህወደግ ዓብዪ ሓላፍነት ኣለዎ። እቶም ፖርትታት እውን ናይ ባዕልም ድኽመት ኣለዎም። ብጭቡጥ ግን እቲ ሕዚ ዘለናሉ ኩነታት ኣማራፂ ተቓወምቲ ፓርታት የለውን። እቲ ናይ ተቓውሞ ሓይሊ ኣብ ደገ እዩ ዘሎ። ካብ ደገ ብዝመፅእ መርዛም ዝኾነ ዘርኣዊ ፕሮፖጋንዳን ተልዓሉ ብዝብል ጫውጫውን እዩ ዓዲ ዝሕመስ ዘሎ። ኣብ ላዕሊ እዙይ ናይቲ ፓርቲ ኢህወደግ ውሽጣዊ ሓድነት ስምምዕነትን እናተሸርሸረ ይኸይድ ኣሎ ይበሃል፡፡ ነዙይ ዘርእዩ ምልክታት ‘ውን ንርኢ ኣለና፡፡ ናይ ወልቃይት ጉዳይ ሓደ ምልክት እዩ፡፡ ናይ ደገ ሓይልታት ፖለቲካዊ ፅልዋ ኣብቲ ፓረቲ ባዕሉ ቀሊል ኣይመስልን፡፡ እዙይ ናበይ እዩ ክወስደና የፍርሕ እዩ፡፡ እዚኦም ኩሎም ደሚርካ ክትርእዮም ከለኻ እቲ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዓብዪ እዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣለኒ። እዚ ብምዃኑ እቲ ፀገም ብሓደ ፖለቲካዊ ፓርቲ ጥራሕ ዝፍታሕ ኣይኮነን። እቲ ፓርቲ እዚ ኣብ ምፍታሕ ዓብዪ ግደ ኣለዎ። ኣክቲቭ ተዋሳኣይ ክኸውን ኣለዎ። ግን በይኑ ዝፈትሖ ኣይኮነን ዝብል ኣተሓሳስባ ኣለኒ። እቲ ፀገም ድማ ናይ ሓደ ፓርቲ ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ዘይምፅናሕ ዘይኮነስ ነቲ ዝካየድ ዘሎ መርዛም ፕሮፖጋንዳን እናተኣከበ ዝፀንሐ ናይ ስራሕ ስእነትን ሓላፍነት ክወስድ ብቅዓት ዘለዎ ተቓዋማይ ሓይሊ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘይምህላውን እቲ ዕግርግር እንተመፂኡ ታራ መንግስቲ ምቕያር ጥራሕ ዘይክኾን ይኽእል እዩ። ታራ መንግስቲ ካብ ምቕያር ሓሊፉ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘናቁር ክኸውን ይኽእል እዩ። ክሳብ ክንዲዚ ክኸይድ ይኽእል እዩ ዝብል ፍርሒ ኣለኒ። ካብዚ ተበጊሰ እቲ ቅልውላው ዓብይን ዓሚቑን እዩ ዝብል ኣረኣእያ ኣለኒ።
እዙይ ዓብዪ ስግኣት ዘይኮነ ምዃኑ ዘረጋግፀለይ ሰብ ይደሊ እየ። ዘይኮነ ክኸውን እውን ይደልዮ እየ። ግን ኣነ ክሓስቦ እንተለኹ ከምዚ ዝበለ ዕምቆት ዘለዎ ቅልውላው እዩ ዝብል ኣተሓሳስባ እዩ ዘለኒ። ስለዚ ከጋንን ኢለ ዘይኮነስ ጠቅላላ እቶም ዝገለፅክዎም ጉዳያት ብሓደ ተኣሳሲሮም እቲ ቅልውላው ብጣዕሚ ዓሚቅ እዩ፤ ውሕልል ዝኾነ ሓሲብካ ዝግበር ዓዲ ብቐፃልነተ ክትከይድ ተጀሚሩ ዘሎ ነገር እውን ናብ ዝልዓለ ደረጃ ንክሰጋገር ዘኽእል እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ።
ኣነ እዚ ክልቲኡ ከም ዕድልን ስግኣትን እየ ዝርእዮ። ኣብ ቀራና መንገዲ ኢና ዘለና፡፡ እዚ ጉዳይ ተንቲንካ ርኢኻ እንድሕር ግፍሕ ዝበለ መፍትሒ ነቶም ካልኦት ሓይልታት እውን ዘምፅእ፤ እቶም ዝተፈላለዩ ኣረኣእያታት እውን ከም ድላዮም ኣብዚ ዓዲ ክዝረቡ ብሰለማዊ መንገዲ ሕገ መንግስቲ ተኸቲሎም ክዝረቡ እቲ ብዘረባ ተወዲኡ ናብ ስምምዕ ክበፅሕ ዝኽእል ናብ ስምምዕ ክበፅሕ እንተክኢሉ፤ እቲ ከምኡ ክኸውን ዘይክእል ድማ ፓርትታት ተመስሪቶሙሉ ናብ ምርጫ እንተቐሪቡ እቲ መራፃይ ኣካል ወሲኑ በዚ ኢና እንኸይድ ዝብለሉ መንገዲ እንተተፈጢሩ ዕድል እዩ። ነዚ ዓዲ እዙይ ናብ ዝልዓለ ደረጃ ዝወስዳ እዩ። ናብ ዝልዓለ ምርግጋእ ናብ ዝልዓለ ዲሞክራስያዊ ስርዓትን እናዓሞቐ ዝኸይድ ዲሞክራስን መሰረት ዝንፀፈሉ፣ ኩሎም ፀገማት ድማ ብዲሞክራስያዊ መንገዲ ዝፍትሕሉ እቲ ሕገ መንግስቲ ምሉእ ብምሉእ ተግባራዊ ዝኮነሉ ኩነታት ክንፈጥር ንክእል ኢና ኢለ ይኣምን። እንድሕር ብግቡእ ዘይተፈቲሑ ድማ ናብ ክንወፅኦ ዘይንክእል ቅልውላው ከእትወና እዩ ኢለ ይኣምን። እዚ ሓሳብ እዚ ከቕርብ ዝገበረኒ ዋና ነገር እቲ ሓደጋ እውን ይርእዮ እየ እቲ ዕድል እውን ይርእዮ እየ። ኣብቲ መጀመርያ ዘውፃእኽዎ ፅሑፍ ኣብቲ ሓደጋ ምርኣይ ኣዘንቢሉ ክኸውን ይኽእል እዩ። ግን እቲ መማረፂ ሓሳብ ዘቕረብክዎ ድማ ናብ ዝደልደለ ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ኢኮኖምያዊ ዕብየትን ንክንሰጋገር በሪ ዝኸፍት እዩ ኢለ ኣቐሚጠ እየ። ስለዚ ክልቲኡ ስለዝርኢ እቲ ፀገም ኣየጋነንክዎን።
ውራይና፦ ካብቲ ፅሑፍካ ተበጊስና ክንርኢ ከለና፤ ከምቲ ባዕልኻ መጀመርታ ዝገለፅካዮ ክልቲኡ ጫፋት ዝሓዙ ርእይቶታት እዮም ዘለዉ። ነቲ ስርዓት ክቐትል እዩ መፂኡ ዝብሉ ኣለዉ፣ ከድሕን እዩ መፂኡ እውንዝብሉ ኣለዉ። ኣነ እዚ ርእይቶታት እዙይ ብሰለስተ ኣንፈታት እየ ዝርእዮ። ሓደ እቲ ዝገለጽካዮ እዩ፤ እቲ ፖለቲካ ክልተ ጫፋት ኣለዉዎ። ስለዚ ኣብቲ ናይ ዓድና ፖለቲካ ስለ ዘይተረዳዳእና እዩ ዝብል እዩ። ነቲ ስርዓት ፈፂሙ ዘይቅበል ኣሎ። ናይዚ ኣንፃር ድማ ናብ ተፃፃሪ ኣንፈት ዝደፍእ ሓይሊ ኣሎ። ካልኣይ ዝኾነ ሕቶ ዘልዕል ፀላኢ እዩ ዝብል ‘ዚ ሕዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ኣካል ባህሊ ገይርዎ ትርእይ። እታ ዋና ግን ኣብዚኣ እውን ክትምልሰለይ ዝደልያ ኣካይዳ ትምልከት እያ። ኣካይዳ ማለት ፃድቃን ንቲ ስርዓት ከዕሪ እንተዝመፀእ ንምንታይ መጀመርታ ምስቶም ኣብ መሪሕነት ዝኒሀው ብፆቱ ዘይማኸር? ንምንታይ ሓሳቡ ናብ ዕዳጋ ይዝርግሕ? ዝብል እዩ ካብቲ ወገን ዝቐርበልካ እሞ ብኣካል ምስኦም ምስቶም ናይ ውድብ ኣካላት ዶ ምዝርራብ ኣይምሓሸን ነይሩ ንዝብሉ እቲ ኣካይዳ ከመይ እዩ ነይሩ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ሕዚ ኣብ ከምዚ ዝበለ (ፓብሊክ) ክዝረብ ብዙሕ ጠቓሚ ዘይኮነ ነገር ኣሎ። ግን ሓደ ኣብነት ከልዕል፤ ስኽ ኢለ ብዘይስሩዕ ዝፈልጦ። ብምትኽኻእ ዝወፅኡ ነባራት ናይ ህወሓት ኣባላት ኣለዉ። እኒ ስብሓት፣ ኣባይ፤ ስዩም፤ ሃለቃ ፀጋይ፤ ከምኡ ታት ዝሓወሱ። እዚኣቶምስ ፀገም ንርኢ ኣለና እሞ ሓሳብ ሒዝናስ ብሓደ ኮይንና ክንፈትሖ ኢሎም ካብ ዝጀመሩ እሞ ፎረም እናተዳለወሎም ምንቅስቓስ ካብ ዝጅምሩ ክልተ ዓመት ገይሮም ኣነ ካብ ዝፈልጦም። ንሳቶም ሕዚ ካባይ ብጣዕሚ ዝቐረቡ እዮም። ብኽብሪ ዝተሰናበቱ እዮም። ከማይ ቅድሚ 15 ዓመት “ዓዲ ከፍርስ ናብ ዝተወደበ ጉጅለ” ተፈሪጆም ኣይኮኑን ተሰናቢቶም። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት…. ማለት ኩላትና ኣብ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ንሃልው ንዑስኪ ኮፍ ኢልና ንመኻኸር፤ ሓሳብ ንለዋወጥ ዝብል መድረኽ እንተዝህልው ምመረፅኩ። ግን ኣነስ ይትረፍ፣ ክሳብ ሕዚ ሓደ እግሮም ካብቲ ውድብ ዘይወፀ ኣብቲ ውድብ ዘለዉ ኣካላት እውን ሓሳብ ኣለና ኢሎም ሓሳቦም ከቕርቡ እቲ ሕዚ ዘሎ መሪሕነት ኣበሳ ኣርእይዎም። ዝሰምዕ ኣይኮነን። ሓደ እዙይ እዩ። ካልኣይ ከምዚ ዝመሰለ ዓብዪ ሓደጋ፤ ሓደ ኣነ ምስኦም ክዘራረብ ዕድል ኣለኒ ኢለ ኣይጠየቅኩን ለሚነ ክዘራረብውን ኣይፈትውን እውን። ግልፂ ክኸውን ይደሊ እየ፤ ግን እቶም ዝፍትኑ ዘለዉ ሰባት ከመይ ይኸዱ ከምዘለዉ ግን ይፈልጥ እየ ይርኢ እየ። ምስገሊኦም ይራኸብ እየ። ይሰምዕ እየ እንታይ ዓይነት ነገር የጋጥሞም ከምዘሎ። ካብኦም ንላዕሊ ቅኑዕ ሓሳብ ኣለዎ ተባሂሉ ዝግመት ሰብ እዚ ሕዚ ዘሎ ኣመራርሓ ዝቕበሎ ኣሎ ኢልካ ንምእማን ዘፀግም እዩ።
ካልኣይ ጉዳይ እቲ ኣብ ዓድና ዘጋጥም ዘሎ ፖለቲካዊ ሽግር ከምዘለዎ እናቐፀለ እንተድኣ ከይዱ ናብ ክንወፅኦ ዘይንክእል ሓደጋ ከእትወና እዩ ዝብል ገምጋም ኣለኒ። እቲ ድሕሪ እቲ ወረቐት ምፅሓፈይ ዝመፅአ ቅድም ኢሉ እውን ዝነበረ፤ ንኣብነት ናይ ኦሮሞ ሽግር ኣስተውዒለ እየ ቀፃላይ ከምዚ ዝበለ እንድሕር መፂኡ እናወሰኸ ስለዝከይድ ናብ ክንወፅኦ ዘይንክእል ሽግር ከእትወና እዩ ዝብል ሓሳብ ሒዘ። እዚ ድማ ምስቲ ሕብረተሰብ ውሸል ምግባር ኣድላይ እዩ ኢለ ሓሰበ። ብግልፂ፤ምእንታን ነቲ ጉዳይ ትኹረት ክውሃቦ ሰማዒ ክረክብ ምእንታን እሞ ንሰብ ንእሽተይ ከነቓንቕ ምእንታን ከምኡ ገይርካ እንተወፅአ ይሓይሽ ኢለ እየ ወሲነ። access እውን ኣይብለይን እዚ ክዛረብ፤ እቲ ዓንተቦይ ዝገለፅክዎ ከምዘለዎ ኮይኑ ብተወሳኺ ድማ ምስቲ ዕብየት ናይቲ ፀገም ምስቲ ክፍጠር ይኽእል እዩ ኢለ ዝሓስቦ ፀገም ዋላ ተጋጊኻ ክብሃል ይኽእል እየ ኣብቲ ናይቲ ፀገም ኣገላልፃ፤ ግን ኣነ ብዝተርኣየኒ መንገዲ አቲ ፀገም attention ይሓትት እዩ እሞ ትኹረት ብዝስሕብ መንገዲ እቶም ካልኦት ሰባት እውን ክርእይዎ ብዝኽእልሉ መንገዲ ክቐርብ ኣለኒ ኢለ እየ።
ውራይና፦ ሕዚ እቲ ፀገም እቲ ስርዓት ፌደራሊዝም ካብ ዘይምቅባል ይጅምር። ብቲ ሓደ ገፅ ፌዴራላዊ ኣረኣአያ ዘለዎም ብቲ ኻሊእ ገፅ ኣሃዳዊ ኣራእያ ዘለዎም ንቲ ፌደራሊዝም ከም በታኒ ዝርኡ፤ እቲ ሕገ መንግስቲ አውን ንረብሓኹም ኣብ ግምት ውሽጢ ዘእተወ ብሄር ተኮር እዩ ዝብል ተቓውሞታት ኣሎ። እቲ ከምዚ ዝብል ተወቒዑ ኣሎ፤ ፀላኢ ኢኻ ውን ተባሂሉ ተፈሪጁ ኣሎ፤ በዝሒ ሓይሉ ኣብ ወፃኢ ዓሪዱ ይብፅብፅ ኣሎ፤ ኢ/ያዊ እዩ ስምዒቱ ኣይገድፍን። ኢህወዴግ ዝፈጥሮም ፀገማት ድማ እኒሀው ከም መሪሕ መጠን። ስለዚ ክልተ ነገራት እኒሀ። ሓደ ኢህወደግ ክዕሪ ምግባር፣ ከምቲ ንስኻ ዝበልካዮ እዙይ እሺ። ካልኣይ ድማ እዞም ሓይልታት እዚኦም ክቐርቡ ምግባር። ኣብዚ ግን ሽግር ይፍጠር ኣሎ። ንዓኻ እውን ዘጋጥመካ ዘሎ ተፃብኦ እዚ እዩ። ሕገ መንግስቲ እንዶ ኣይትበል ዝብሉ ዓበይቲ ምሁራን እዮም ዝቃወሙኻ ዘለዉ እሞ ምስዚኦም ምስዞም ፌደራሊዝም እኳ ዘይቕበሉ ከመይ ኣቢልካ እዩ ምርድዳእ ክፍጠር? ምስዚኦም ክትረዳዳእ ዘኽእል ባይታ ኸ ኣሎ ዶ ? እንተስዒሮም እውን ስርዓት ከፍርሱ ስለዝልዓሉ ንሃገር ሓደጋ ኣይኮኑን ዶ? ምስኦም እውን ንዘራረብ ከመይ ገይርካ ትብል? ንሶም ድኣ ብቐፃሊ ቃልሲ ዶ ኣይኮኑን ክሰዓሩ ዘለዎም?
ጀነራል ፃድቃን፦ ሓደ እቲ ጉዳይ ብዓይኒ ምስዓርን ዘይምስዓርን ክርአ ኣይብሉን። ክኸውን ዘለዎ ኣብዛ ዓዲ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ሒዝና እቶም ሓሳባት ብደንቢ ዝንሸራሸሩሉ ዕድል ከፊትና ናብ ኲናትን ዕግርግርን ከይኣተና ከመይ ኣቢልና ክንከይድ ንኽእል ኢልካ ምሕሳብ እዩ ትኽክል ዝመስለኒ። ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ክልተ ነገር እዩ ዘሎ። ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ዓንቀፅ 39 ክሳብ ዝሃለወ “ጠበንጃ ኣብ ርእስኻ ገይርካ ናብ ምይይጥ ንቕረብ ኢኻ ተብል ዘለኻ” ዝበሉኒ ኣለዉ። ገሊኦም ድማ ህወሓት ንኻልእ ረብሓ ኢሉ ዝቐረፆ ሕገ መንግስቲ ከመይ ኣቢልካ ንዕኡ ትቕበል ዝበሉኒ ኣለዉ። ካልኦት ድማ ናህና ሽግር እኮ ምስ ሕገ መንግስቲ ዘተኣሰሰር ኣይኮነን። ናትና ፀገም እቲ ሕገ መንግስቲ ኣብ ተግባር ዘይምውዓል እዩ ሽግርና። ንኣብነት ናይ ኦሮሞ ልህይቃን/መራሕቲ፡፡ ካብቲ ሕገ መንግስቲ ዝወፅኡ ኣዋጃትን ሕግታትን እናተሸምረሩ እናተሸምረሩ መንቀሳቐሲ ስለዝሰኣንና እዩ እምበር እቲ ሕገመንግስቲ ከምታ ዝወፅኣላ ኣብ ተግባር እንተውዒላ ደገፍቲ ንሕና ኢና ዝብሉ ኣለዉ። እዞም ከምዚ ዝብሉ እውን ግን ፀላእቲ ኮይኖም እዮም ወፂኦም ዘለዉ። ብካልእ ወገን ድማ እንደገና ዓንቀፅ 39 እንተወፂኡ ኣብዛ ዓዲ ብሰላም እንነብረሉ ዕድል የለን ዝብሉ ኣለዉ (ናይ ኢትዮ ሶማልያ መራሕቲ)። ስለዚ እዞም ሓሳባት እዚኦም ብናይ ጠረጴዛ ምይይጥ ጥራሕ ዝፍትሑ ኣይኮኑን። ምናልባት ቅሩብ ክለሳለስ ይኽእል ይኸውን እምበር እቲ ዋና ነገር እቲ ህዝቢ እዩ። እቲ ህዝቢ ናይ ለውጢ ሓይሊ ዝኸውን ድማ እቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ገይርካ ፖለቲካዊ ለውጢ ንምምፃእ ክንሰርሕ ኣለና ክብሉ እንተለዉ እዩ።
ሕዚ እቲ ናተይ ስነ ሞጎት ዋላ እቲ ሕገ መንግስቲ ክቕየር ኣለዎ፤ ንምባል እቲ ዘሎ ሕገመንግስቲ መሰረት ገይርና እንተዘይተንቀሳቒስና ካብዚ ወፃኢ ዘሎ መንገዲ በዓል ጠበንጃ ዝስዕረሉ እዩ ዝኸውን። ካብዚ ወፃኢ ዘሎ ዕግርግር እዩ። ብዛዕባ እዚ ምዝርራብ የለን። ምስ መፀ እምበር ከመይ ኢሉ ይመፅእ ኢልካ እትዘራረበሉ ጉዳይ ኣይኮነን። እዚ ጥራይ ዘይኮነስ ገሊኦም ናይዚ መፍትሒ ኢሎም ዘቐመጥዎ ምምስራት ግዝያዊ መንግስቲ ዝብል እዩ። እቲ ሕዚ ተመሪፁ ዘሎ መንግስቲ ምኢቲ ብምኢቲ ድምፂ ረኺበ እየ ዝብሎ ኣነ ኣይቅበሎን። ናይ ምርጫ ምጭብርባር ይህልዎ እዩ ኢለ ይግምት። መረጋገፂ ኣይብለይን፤ ግን ኣይቅበሎን። ግን ስድሳ ሰብዓ ሚኢታዊ ረኺቡ ስዒሩ ኢለ ይግምት እየ። ስለዚ ክንዲዚ ረኺቡ እንተኣሸኒፉ እውን ዓብዪ እዩ። ስለዚ ክንዲዚ ረኺቡ ዝተሃነፀ መንግስቲ ኣፍሪስናስ ብናይ ዝተወሰኑ ሰባት ኣተሓሳስባ ዝመፅእ ግዝያዊ መንግስቲ ምቛም ዝገደደ ፀረ ዲሞክራስያውነት እዩ ንኣይ። ክሐሰብ ዘለዎ ነገር ኣይኮነን። ስለዚ ናይ ሽግግር መንግስቲ ይምፃእ፤ ናይ ዕርቂ መንግስቲ ይምፃእ ገለመለ ዝብሃል ብምልኡ ንኣይ ኣይሰርሕን። ስለዚ ክኸውን ዘለዎ እቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ገይርካ ምኻድ እዩ። እዚ ዝብለሉ ዘለኹ ዋና ምኽንያት ድማ ሕዚ ነዊሕ ክንከይድ ዘኽእለና ዕድል ኣለዎ ኢለ ስለዝኣምን እዩ። ኣብዚ ዓዲ ብሰላማውን ሕገመንግስታውን እምበር ብዕግርግርን ዕጥቅን ዓመፅን መንግስቲ ዘይቕየረሉ ባይታ ክንፈጥር ንኽእል ኢና። እዚ ንምፍጣር እንድሕር ድኣ ተጠቒምናሉስ ዕድል ኣሎ ኢለ ስለዝኣምን እዩ። ስለዚ ሕገመንግስታውን ሕጋውን ብዘይኮነ መንገዲ ሓዱሽ መንግስቲ ነጣይሽ ዝብሃል ነገር ኣይቅበሎን። ምክንያቱ እቲ ሕዚ ዘሎ መንግስቲ ካብ ዝኾኑ ጉጅለታት ተኣኪቦም ዘቕርብዎ ሓሳብ ዝሓሸ ሕጋውነትን ተቐበልነትን ኣለዎ።
ግን እቶም ኣብ ጉዳይ ዓድና የእትወና እዩ፤ሓሳብ ኣለና ዝብሉ ሰባት ናብ ሰለማዊ ቃልሲ መፂኦም ክዋስኡ ይደሊ እየ። ናብዚ ምስ መፁ ናይ ክልቲኦም ሓይልታት ድልየት ክዕረቕ ከምዘይክእል ይግምት እየ። ክዕረቕ ኣይክእልን። ብምይይጥ ዝለሳለስ ነገር ክህሉ እዩ። ክዕረቕ ግን ኣይኽእልን። እዚ ከምዚ ዝበለ ክዕረቕ ዘይኽእል ድማ ዘተዓርቕ ፖለቲካዊ ስርዓት እዩ። ሕገመንግስቲ ኣሎ፤ እቶም እዛ ዓዲ ክትመሓደር ዘለዋ ሓደ ዩኒታሪ መንግስቲ እምበር ብበሄር መሰረት ዝገበረ ፌደራሊዝም ኣይኮነን፤ እዛ ዓዲ ዲቨለፕመንታል ፖለቲካል ኢኮኖሚ ዘይኮነስ ናይ ኒዮ ሊበራል ፖለቲካዊ ኢኮነሚ ኣተሓሳስባ እዩ ዘዋፅኣ ዝብሉ ክመፅኡ ይክእሉ እዮም። ብዘየግድስ ዝኾነ ሓሳብ ሒዞም ክመፅኡ ይክእሉ እዮም። ዓዲ ከይፈረሰ መንግስቲ ስርሑ እናሰርሐ እናሃለወ እዞም ኣካላት እዚኦም ሓሳባቶም ወዲቦም መፂኦም ከቕርቡ ዕድል ይዋሀቦም። ድሓር እቲ መራፂ ይውስን። እቲ መራፂ ዋላ ተጋግዩ ንዓኣቶም እንተመረፆም እዚ ዓዲ እዚ ክሓልፎ ዘለዎ ፕሮሰስ እዩ፤ ምንም ምግባር ኣይከኣልን። ተጋግዩ ከይመርፅ እቲ ፓርቲ ስርሑ ክሰርሕ ኣለዎ። ኢህወደግ ኣሰራርሑ ከዕሪ፣ ካድረታቱ ከፅሪ፣ ኣሰራርሓታቱ ከስተኻክል ዝገብሮ ዘሎ ፅቡቕ እዩ ዝብሎ ከም ሓደ ኣረኣእያ ዝውክል ፓርቲ ኣብዚ ዓዲ ጠንካራ ተዋሳኣይ ክኾን ዘክእሎ ባይታ የመዓራሪ ኣሎ ኢለ ስለዝሓስብ እዩ። እዚ ድማ የድሊ እ ዩ ኢለ ስለዝኣምን እዩ። ስለዚ መፂኦምስ ብዘረባ ብገለ ጥራይ ክፍታሕ እዩ ኢለ ኣይኣምንን። ብዘረባ ዘይፍታሕ ነገር ብመራፂ እዩ ዝፍታሕ። ካልእ መፍትሒ ድማ ጠበንጃ እዩ። እዚይ ንዓይ ዕፅው እዩ። ጠበንጃን፣ ዕግርግርን ኣነ ዕፅው ክኸውን እየ ዝደልዮ።
ውራይና፦ እቲ ዘሎ ፀገም ክትገልፅ እንተለኻ፡ ኢህወደግ ዲሞክራስያዊ ኣተሓሳስባ ካብጊዜ ናብ ጊዜ እናተዳኸመ ብምኻዱ እሞ ንዚ ዋና ምኽንያት ወይ ምንጪ ብምባል ሓደ ሰለስተ ፀገማት ዝበልካዮም ተቐምጥ ኢኻ፤ ኣይተ ኣባይ ፀሃየ ድማ ንውራይና ኣብ ዝሃቦ ቃለ ምልልስ እቲ ምንጪ ፀገም ንሱ ኣይኮነን። እቲ ኣመራርሓ እዩ እምበር ኣብቲ ካልእ ፀገም የለን ይብል። እቲ ናይ ኦነግ፣ ናይ 97 ዓ/ም ኣተኣላልያታት እውን ከምኡ ኣይኮነን ኢሉ እዩ ዝሙጉተካ። ሕዚ ቅድሚ ናይ ኦነግ ከምዚ ነይሩ ናይ 97 ከምዚ እዩ ምባል ግን ብወገን ትግራይ ዝልዓል ነገር ኣሎ። ኣብተን እዋናት እቲአን ናይ ትግራይ ሓይሊ ልዑል ብምንባሩ ሽዑ ዝነበሩ ፀገማት ምልዓል (እንተነይሮም እውን ማለተይ እየ) ነቲ ናይ ትግራይ ሓይሊ ተሓታታይ ምግባር እዩ ዝብል ነገር ኣሎ። ስለዚ እቲ መንፈስ ንሱ ብምግላፅ ብፍላይ እቲ ናይ ኦነግ፣ ዋላ ኩሎም ክተብረሀልና ይደሊ እየ። እዚኣ ብፍላይ ካብ ትግራይ ካብ ዝተልዓሉ ዓበይቲ እንፅርፅሮታት ሓንቲ ስለዝኾነት።
ጀነራል ፃድቃን፦ እቶም ሕቶታት ብዙሓት እዮም ኣነ ሓደ መበገሲ ገይረ ዝርእዮ ግና ሓደ ንፖለቲካዊ ቅርፂ እዚ ዓዲ ሼፕ እናገበረ ዝመፅአ ህወሓት ስለዝኾነ ንዕኡ ተሓታታይ ምግባር እዩ ዝብል ይልዓል እዩ። እሞ ዕድመ ሂቡና ኣበዚ ካብ በፃሕና ነገር ክነዕሪ እንተድኣ ኮይንና መንግስቲ መስሪትናስ ሕሉፍ 25 ዓመታት ከመይ ኢልና መፂእና ኢልና ምርኣይ ካብ ጀመርና እቶም ዝገበርናዮም ፅቡቓት ነገራተ ጥራይ ዘይኮነስ እቶም ዝገበርናዮም ጌጋታት እውን ክነውፅእ ኣለና። ብዙሓት ፅቡቓት ነገራት ፈፂምና ኢና። ህዝቢ ትግራይ እኮ ብህወሓት ተመሪሑ ደርጊ ዝኣክል ኣውዲቑ እዩ። ካብዚ ዝዓቢ ስርሒት የለን። ናይ ሻዕብያ ወራር ኣብ ዝመፅኣሉ እዋን ቀንዲ ተጠቃዓይ ህዝቢ ትግራይ እዩ ነይሩ። ህዝቢ ከይሓወስካ ኣብቲ ኲናት ካብ ዝተሳተፈ ናይ ሰራዊት ኣባላት ጥራሕ ምስቲ ካልእ እንትወዳደር ልዕሊ ሬሽኡ እዩ መስዋእቲ ከፊሉ ህዝቢ ትግራይ። ሕዚ እዚታት ኣብዚ ምዝራቡ ዘይክጠቅም ይክእል እዩ። ስለዚ ኣብዚ ስርዓት እዚ ወፂኦም ዘለዉ ኣወንታዊ ነገራት ብምልኦም ክረዲት ክወስደሎም ይግባእ። በይኑ ዝገበሮም ኣይነበሩን ግን ኣብዚ ዓብዪ ሼር ነይርዎ። ኣብዚ ዝነበሩ ጉድለታት እውን ኣቱም ሰባት እዚኦም ንርኣዮም ነዐርዮም ምባል ንቡር እዩ ዝመስለኒ። እዚ ድኽመታት ንምልዓል ኣይኮነን። ኣብዛ ዓዲ ዘለዎ ብፅሒት ዓብዪ ስለዝኾነ፤ እዚ ድማ ካብ ታሪክ እውን ከምኡ ኢሉ ስለዝመፅአ ኣብ ቀረባ ጊዜ እውን ከምኡ እዩ ንቅድሚት እውን ከምኡ እዩ፤ ብምዃኑ ከመይ ኢና ዘለና? ከመይ ኢልና ኢና መፂእና ኢልካ ምርኣይ ጉድለት ምርኣይ ወይ ምጥቃን እዩ ኢለ ኣይወስዶን። የግዳስ ኣብዛ ዓዲ ዘለና ብፅሒት ኣበርቲዕና ክንቅፅል ዕድል ዝኸፍት ገይረ እየ ዝርእዮ። ስለዚ ጉድለት ንምልዓል ኢሉ እዩ፤ንምጥቃን ኢሉ እዩ ሕዚ ዘልዕሎ ዘሎ ኢሉ ዝሓስብ ሰብ ምንም ክብል ኣይክእልን፡፡ ግን ከምኡ ኢለ ኣይኮንኩን። እዚ ኩሉ ዝሓለፍክዎ መንገዲ ሓሊፈስ ኣነ ከምኡ ክኸውን ኣይክእልን ኢለ እየ ዝወስድ። ግን ብካልእ መንገዲ ዝርእየኒ ሰብ እንተሃልዩ ድማ ካብ ምግላፅ ወፃኢ ካለእ ነገር ክገብር ኣይክእልን።
ናብዚ ናይ ኦነግ ጉዳይ ክመፅእ እንተለኹ ብዙሕ ነገር ይልዓል እዩ። ተገዳልቲ ዝንበሩ እውን ዘልዕሉለይ ኣለዉ። ባዕልኻ ኢኻ ኣዚዝካ። እናተኮሱልና ከይንትኩሰሎም ገይርካ ኢኻ። ኣብ ቲ ሽዒቱ እዋን ዝነበረ ናይ ህወሓት ኢሉ እውን ናይ ኢህወደግ ሰራዊት ዲሲፕሊን የድንቖ እየ። ዓብዪ ከበሬታ ኣለኒ። ዝተኣዘዞ ገይሩ እዩ። ጉድለት ገይሩ ዝብሎ ኣይብለይን። ኣብኡ ኣይኮነን እቲ ጉዳይ።
እቲ ናይ ሽግግር መንግስቲ ክመፅእ ከሎ እቲ ዋና ኣጋር ሓይልና ገይርና ዝመፃእናዮ ኦነግ እዩ ነይሩ። ምስኦም ብሓባር ናይ ግዝያዊ መንግስቲ ቻርተር ተጣይሹ እዩ። ኣብዚ ዓብዪ ግደ ነይርዎም። ዳሕራይ ከምዝሰማዕናዮ ኣይተ ሌንጮ እውን ከምዝገለፆ ዓብዪ እታወት ነይርዎም ናይ ኦነግ ሓለፍቲ። እዚ ዓዲ እዚ ዝተረጋግአ ኣብ ምግባር እውን ዓብዪ ታራ እዩ ነይርዎም። እዚ ሕዚ ብሄር ብሄረሰባት መሰረት ገይሩ ዝመፅእ ናይ ፌደራል ኣሬንጅመት ምሉእ ብምሉእ ክሳብ ሕዚ ይድግፍዎ እዮም። ኣብቲ ደሓር ዝተገበረ ናይ መንግስቲ ምምዕርራይ ግን ንሳቶም ዘልዕልዎ ሕቶታት ነይሮም። ኣብቲ መንግስትን ትርጉም ዘለዎ ግደ ክህልወና ኣይገበርክሙናን ዝብል ነይሩ። ኣብታ እዋን ኣብቲ ፅሑፈይ ውን ከምዝገለፅክዎ ናይ ህወሓት ፖሊት ቢሮ ኣባል ነይረ። ናይ ኢህወደግ ስራሕ ፈፃሚ ኣባል ነይረ። ናይ ፀጥታን ድሕንነትን ጉዳይ ዝርኢ ኣብ መንጎና ቆይሙ ኣብ ዝነበረ ኮሚቴ እውን ኣባል ነይረ። እናተመላለስኩ እውን እቲ ዝግበር ነገር ይርእን የመያይጥን ነይረ። ምስ ኦነግ እውን ይመያየጥ ነይረ። ስለዚ ኣብቲ እዋን እቲ ዝነበርና መራሕቲ ዝተጠቐምናሉ መርኣዪ ዘምፅኦ ፀገም እምበር ናብ ካልእ ዝሓልፍ ኣይኮነን። ኣብቲ እዋን እቲ ኣብ ኢህወደግ ኮይንና ብዛዕባ ዲሞክራሲ ክንሓስብ እንተለና ሓደ ፅቡቕ ኣተሓሳስባ ዘለዎ፣ ንህዝቢ ዝሓሊ፣ ንህዝቢ ክብል መስዋእቲ ዝኸፍል ውድብ ሰኣን ፍልጥኡ ድኣ ክተርፎ እንተኮይኑ እምበር ኣብዛ ዓዲ ዲሞክራሲ ንምስፋን ዝዓግቶ ነገር የለን ካብ ዝብል ኢና ንብገስ። ብካልእ ኣዘራርባ ዲሞክራሲ ናይ ዝተፈላለየ ጥቅሚ፣ ረብሓን ኣረኣእያን ዘለዎም ሓይልታት ዝገብርዎ ፍሕፍሕን ናቱ ውፅኢትን ኮይኑ ዝዓብይ ዘይኮነስ ሓደ ወሃባይ ካልእ ተቐባላይ ገይርና ኢና ንርኢ ነይርና። ንሕና ውሃብቲ ገይርና ኢና ንርኢ ነይርና። ኣነ ከምኡ ዓይነት ኣረኣእያ ነይሩኒ። እዚ ኣረኣእያ እዙይ ሽግር እዩ። እዚ ኣረኣእያ ክሳብ ሕዚ ኣይተፈትሐን ኢለ እየ ዝወስድ። ክሳብ ሕዚ ይቃለሰና ኣሎ ኢለ እየዝውስድ። እቲ ሓደ ፀገም እዙይ እዩ።
እቲ ካልእ ብርግፅ ኦነግ ደሓር ኢና ኣምፂእናዮ እምበር ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዘካየደ ኢህወደግ እዩ። ድሓር ክመፁ እንተለዉ ካብ ደርጊ ዝተባረሩ ወተሃደራት ገለመለ እዮም ኣኻኪቦም። ወተሃደር ግን ኣይነበረን መዐቀኒኦም። ዓብዪ ህዝቢ ይውክሉ እዮም ነይሮም። ይውክሉ ማለት ብምርጫ ኣይኮነን። እንታይ ድኣ ናይ ህዝቢ ኦሮሞ ድልየትን ጥቅምን ይሕልዉ እዮም ተባሂሎም ይሕሰቡ ነይሮም። ህዝቢ ኦሮሞ ከምኡ ዓይነት ኣረዳድኣ ነይርዎ። ነዚ ሓይሊ እዚ ክንርኢ እንተለና ነቲ ብድሕሪኡ ዘሎ ህዝቢ ክንርኢ ነይሩና፤
ካልኣይ ኣብ ኢትዮጰያ ኣብ ዝህሉ ኢቲኒክ ፈደራል አረንጅመንት ዝህልዎም ግደ ክንርኢ ነይሩና። ሳልሳይ እቲ ሓደ ወሃባይ ካልእ ተቐባላይ ዓይነት ናይ ዲሞክራሲ ኣረኣእያ ገዲፍና ብናይ ባዕሎም መንገዲ እዮም ተፈጢሮም። ኢህወደግ ኣይኮነን ፈጢርዎም። ኣብቲ ህዝቢ ናይ ባዕሎም መሰረት ኣለዎም። ስለዚ ጥቕምን ድልየትን ህዝቦም ዝውክል ሓሳባት ከቕርቡ እዮም። በዚ መሰረት ድማ ኣብቲ ህዝቢ ስትራክቸርድ ዝኾነ ናይ cheak and balance መሓውር ምተፈጠረ ነይሩ ዝብል እምነት ኣለኒ። እዚ እንተዝግበር ነይሩ ምናልባት ዘይሓሰብናዮ ካልእ ነገር ውን ክፍጠር ይነብር ይኸውን። ግን እቲ ጭቡጥ ዝነበረ ነገር እዙይ እዩ። እዚ ንምግባር ይሓትዎ ዝነበረ ነገር ኣብቲ ወሳናይ ዝብሃል ናይ መንግስቲ ኣካላት ቦታ ሃቡና ኣእትውና ዝብል እዩ። ወተሃደርና ስኽ ኢሉ ኣብ ካምፕ ካብ ዝቕመጥ ሓደ ግደ ክህልዎም ግበሩ ይብሉና ነይሮም። “እምብለና” ኢልናዮም። ኣብተን ወሰንቲ ናይ መንግስቲ ኣካላት ዋላ ሓደ ካብኦም ኣይነበረን። ኣብ ዝሓለፉ ቃለ ምልልሳት ኩሎም ቆፂረዮም እየ። ፐረዚደንት መለስ ነይሩ፣ ጠቅላይ ሚኒስተር ታምራት ነይሩ፣ መከለካያ ሚኒስተር ስየ ነይሩ። ቺፍ ኦስ ስታፍ ኣነ ነይረ። ናይ ውሽጢ ሃገር ምምህድዳር ጉዳይ ኩማ ነይሩ፤ ንሱ እውን ኢህወደግ እዩ። ሓላፊ ድሕነት ክንፈ ነይሩ። ወፃኢ ጉዳያት ስዩም ነይሩ። ብሓፈሻ ናይ ሓደ ዓዲ ፖለቲካዊ ኩነት ውሳነ ዝህቡ ኣካላት ኩሎም ኣብ ቁፅፅር ኢህወደግ ነይሮም። ካብዚኣቶም ሓደ ሃቡና ይብሉ ነይሮም። ኣብቲ ሰራዊት እውን ሰራዊቶም ቦታ ክህልዎ ይሓቱ ነይሮም። ኣይገብረናዮን። ናይ ባዕሎም ፀገም እውን ነይርዎም እዩ።
ውራይና፦ እሞ ፀቢብነት እውን ነይርዎም እዩ፤ ህዝቢ ኦሮሞ እውን ኣይቕበሎምን ነይሩ …ከምኡታት እኮ እዩ ዝብል ኣባይ ፀሃየ
ጀነራል ፃድቃን፦ ፀቢብነት ነይርዎም እዩ። ሕዚ እውን ኣለዎም። ግን ክመፁ ተለዉ ኣብ ፌደራሊዝም ኣሚኖም፤ ብኡ ዝፍጠር ስርዓት ተቐቢሎም እዮም መፂኦም። እዚ ድማ እቲ minimuam base መስርሕና እዩ ነይሩ። እዚ ሒዝካ እዩ ናብ ስራሕ ክእተው ነይሩ። ዳሓር እውን ከምዝተርኣየ ቀስ ብቐስ እቲ ኦሮሞ ንበይኑ መንግስቲ ምቛም ዝብሃል እናጠፍአ ዝኸይድ እዩ ነይሩ። እዚ ዝመፅኣሉ መስርሕ ክንተክል እዩ ክንሰርሕ ዝግብኣና ነይሩ። ነዚኦም ካብ መንግስቲነት ብምርሓቕና ነቲ ፀቢብ ኣረኣእየኦም ኣጥፍእናዮ ማለት ኣይኮነን። ኣነ ከምኡ ገይረ ኣይወስድን። ፀገም ግን ነይርዎም እዩ። ኣብቲ ፅሑፍ ዘቐመጥክዎ ታሪኽ ንምትንታን ኣይኮነን። እከለ ፀገም ነይሩዎ እከለ እባ ንምባል ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ ውራይ ናይ ፅሑፈይ ኣብ ኢ/ያ ስ ዲሞክራሲ እናሰፍሐ ኢንስትትሹናላይዝድ እናኾነ ብሰለማዊ መንገዲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ገይሩ እናዓንበበ ክኸይድ ኣብ ምግባር ቀስ ብቐስ እናተፈጠሩ ዝመፅኡ ዕንቃፋታት እንታይ እዮም ነይሮም ኢልካ ንምርኣይ እዩ ነይሩ። ስለዚ ኣብቶም ፅሑፋተይን ሕዚ ብዝብሎ ዘለኹን ኦነግ ቀስ ብቀስ ፀገማቱ ከራግፍ እናተገበረ ኣብቲ ስርዓት እውን ኢድ ክህልዎ እናተገበረ እቲ ስርዓት ባዕሎም ኣብቲ ህዝቢ ብዝተፈጠሩ ሓይልታት ብዝግበር ምፍሕፋሕ ዝበለፀ እናጠንከረ ምኸደ ዝብል ኣተሓሳስባ ኣለኒ።
ኣብዚ ከልዕሎ ዝደሊ ካልእ ነገር እቲ ፅሑፍ ብዛዕባ ኣወቓውራ ናይቲ መንግስቲ እውን የልዕል እዩ። እቲ መሰረታዊ ነገር እውን እዙይ እዩ። እቶም ሰለስተ ፍፃሜታት መርኣያታትን እቲ ከይዲ ከመይ ከመይ እናበለ ማዕቢሉ ዝብል ንምርኣይ እዩ፡፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ብሓደ ፓርቲ ዝተዓብለለ ናይ መንግስቲ ኣወቓቅራ ባዕሉ ሽግር ኣለዎ። ኣብ ኢ/ያ ንዘሎ ብዝሃነትን ድልየትን ካልእን መተንፈሲ ዝህብ ኣይኮነን። ነዙይ ዘንፀባርቅ ኣይኮነን። እዙይ ብሰለማዊ መንገዲ እናወፅአ እናተፈትሐ ክኸይድ ዘክእል ኣይኮነን። ዝብል እዩ እቲ ዋና ሓሳብ፡፡ እዚ ከመይ ኢሉ መፂኡ ኣብ ዝብል ኦነግን ናይ ኦነግ ኣፈታትሓን ሓደ ነገር እዩ። እቲ ኣፈታትሓና እውን ኣነ ከምዝመስለኒ ዲሞክራሲ ወሃባይ ተቐባላይን እንትህልው እዩ ካብ ዝብል ዝብገስ ብምንባሩ፤ ዲሞክራሲ ትካላዊ ዝኸውንስ ኣብቲ ኸባቢ ብዝተፈጠሩ ንዕኡ ብዝውክሉ ሓይልታት ብዝፍጠር ፍሕፍሕ እዩ ዝብል ኣተሓሳስባ ብዝግባእ ኣጉሊሁ ዘይርኣየ፤ ናተይ እውን ማለተይ እየ ምንባሩ እዩ። እቲ ዝኸድናዮ መንገዲ ድማ ሕዚ ኣብፂሑና ናብ ዘሎ ደረጃ ኣብፂሑና ኢለ እየ ዝወስድ።
ውራይና፦ ኣይተ ኣባይ ፀሃየ ኣብ ዝሃበና ቃለ ምልልስ ባህርያት ኦነግ እውን እናጠቐሰ እዩ ዝከራኸር። ምናልባት ኣብኡ ኣብዘለዉ ሓቅታት እውን ጀነራል ይሰማዕማዕ እዩ ኢለ እየ ዝሓስብ።
ጀነራል፦ ካብ ኣባይ ንላዕሊ ኣነ ቀረባ ነይረ ናብቲ ኣብቲ ተጋዳላይ ዝተገበረ ነገር። ቀረባ ነይረ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብኡ ንዝተገበረ ነገር ሓላፍነት እውን ክወስድ ይክእል እየ። ስለዚ ኣብቲ ጥረ ሓቂ ኣይኮነን እቲ ጉዳይ። እቲ ጉዳይ ዘሎ ኣብቲ ኣተሓሕዛ እዩ። ኣነ ዝመስለኒ ግን ዋላ ሕዚ ኣብ ኢህወደግ ዘሎ ናይ ዲሞክራሲ ኣረኣእያ ወሃባይን ተቐባላይን ገይርካ ዝውሰድ ኣረኣእይ እዩ ዘሎ። ሕዚ ኣብ ቀረባ እዋናት ዝዝረቡ ነገራት ኣለዉ። ካድረታትና ነዕሪ ኢና፤ ከም ሽምዓ ቀሊጦም ህዝበም ከገልግሉ እዮም። ሰልፍለስ ኮይኖም ዝብሃል ኣሎ። ፅቡቕ! ክኮነሎም እንተክኢሉ ፅቡቕ እዩ። ግን ባዕሎም እውን ከምዝኣምኑሉ ድማ እቲ ኦብጀክትቭ ርያሊቲ ተቐይሩ እዩ። እቲ ዘሎ ኦብጀክተቭ ርያሊቲ ካድረታቶም ሃፍቲ ናብ ምጥራይ ዝጓየዩሉ ኩነታት እዩ ዘሎ። ብውሑድ ብዝርአ ደረጃ፤ ናብ ስልጣን ተፀጊዖምስ ንባዕሎም ረብሓ ዝነብሩሉ ኩነታት ተራእዩ እዩ። ካብቲ ዝተኣመነሉ ንላዕሊ ድማ ስፍሓት ይህልዎ ይኸውን። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኮይንካ ከም ሽምዓ ዝቐልጥ ካድረየ ገለየ ዝብሃል ነገር ክወስደካ ዝክእል ርሕቐት ብጣዕሚ limited እዩ። ከም ሽምዓ ንባዕልኻ ምሕቃቅ እንተነይሩ ድሮ ቀርዩ፡፡
እዚ እቲ ሕብረተሰብ ባዕሉ ብዝገብሮ ቼክ ኤንድ ባላንስ፤ እቶም ትካላት ዲሞክራሲ ዝገብርዎ ስራሕ ንኣብነት ናፃ ቤት ፍርዲ ናፃ ሚድያ ምቁፅፃር ፓርላማ ንፈፃሚ ስራሕ ብዝኣመሰሉ ነቲ ህዝቢ safeguard ዝኾኑ ትካላት ኣቢልካ ኢኻ ክትቆፃፀሮ እትክእል። ኣብ ናይ ሰባት ናይ ካድረታት ሰናይ ድልየት ክምስረት ኣይክእልን። እዚ እዩ እቲ ናይ ኣተሓሳስባ ክፍተት። ንሕና ብዙሕ መስዋእቲ ከፊልና መፂእና ኢና ነዛ ዓዲ እዚኣ እነድሕን እውን ንሕና ጥራሕ ኢና ዝብል አካይዳ እውን መፍትሒ ኣየምፅእን ዝብል ሓሳብ ከምፅእ ስለዝደለኹ እዩ።
ውራይና፦ እቲ ኣብ ሰራዊት ዝነበረ ኩነታት ባዕልኻ እውን ዝመራሕኻዮ ስለዝነበረ እትቕበሎ እዩ። ኣብቲ ሓቂታት ፀገም የለን። እቲ ዝልዓለልካ ዘሎ ሕቶ ግን ክልተ እዩ። ሓደ እቲ ተጋዳላይ “እሞ ሕዚ ብዛዕባ እዙይ ምዝራብ ንኣና እንታይ እዩ ረብሕኡ?” ዝብል እዩ። ሕዚ ኣቦ ወንበር ውድብ ህወሓት ዘለዉ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ድማ ቃል ብቐል “ህዝቢ ንህዝቢ ንክጠራጠር ይገብር ኣሎ።” ዝብል ህዝቢ ንከባእስ እዩ ዝፅሕፍ ዘሎ ዝብል ኣሎ እሞ ንዚታት ታይ ትበሎ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ኣብቶም ተጋደልቲ ዘሎ ስምዒት ይርድኣኒ እዩ። ከምቲ ቅድም ኢለ እውን ዝገለፅክዎ ተጋደልቲ ንዝሰርሕዎ ስራሕ ከበሬታ ኣለኒ። ዝነኣድ ድስፒሊን ነይርዎም። ኣብኦም ዝልዓል ነገር የለን። ዝልዓል ነገር እንተሃልዩ እውን ሽዑ መራሕቲ ፖለቲካ ኣብ ዝነበርና ሰባት እዩ። ኣብ መጀመርያ እውን ብኡኡ እየ ኣቐሚጠዮ። ንሕዚ እንታይ እዩ ጥቅሙ ዝብል ዲሞክራሲስ ሓደ ሰናይ ሓሳብ ዘለዎ እንተመፅዩ እሞ ነዚኣ ተቐቢሉ ከም ሽምዓ ቀሊጡ ተግባራዊ ዝገብር ካድረ እንትህልው ይዕምብብ እዩ ዝብል ኣረኣእያ ክሳብ ሕዚ ኣሎ። እዚ ወሃባይን ተቐባላይን ከም ዘሎ ዝሓስብ ኣረኣእያ ሒዝካ ድማ ዲሞክራሲ ክንተክል ኣይንክእልን ኢለ ስለዝኣምን እዩ። ከም ኣብነት ክልዓል ስለዝደለክዎ እዩ። ቅንጅት ዝልዓለ ሆይሆይ ፈጢሮም ኣብ ዝንበሩሉ እዋን ምናልባት ካብቶም ታርጌት ክኾኑ ዝክእሉ ሰባት ሓደ ክከውን ከምዝክእል ይግምት ነይረ። እቲ ስምዒት ይፈልጦ ነይረ። ዝኮነ ኮይኑ ግን ነቲ ፕሮሰስ ክገልፅ እንተለኹ እቲ ሽዑ ዘሸንፍዎ ሒዞም ፓርላማ እንተዝኣትዉ ነይሮም ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ሕብረተሰብ መሰረት ዘለዎም፤ (ኣነ ኢህወደግ ሕብርተሰባዊ መሰረት ኣለዎ ኢለ እየ ዝኣምን።) ንሳቶም እውን ዝተወሰነ መሰረት ሒዞም ኔሮም። ኣብ መንጎ እዚኦም ዝህልው ፍሕፍሕ እቲ ultimate ተጠቃማይ እቲ ናይ ዲሞክራታይዜሽን ፕሮሰስ ምኾነ ነይሩ እየ ዝብል ዘለኹ። ኣብዚኣዮም ጉድኣት እንትበፅሕ ድማ እቲ ultimate causality ናይዚ ዓዲ ናይ ዲሞክራይታዜሽን ፕሮሰስ እዩ ኮይኑ። ኣብ ናይ ኦነግ ከምኡ እዩ። ኣብ ናይ ቅንጅት እውን ከምኡ እዩ ኢለ እየ ዝወስድ።
ንቅድሚት እውን እንተኸነ ነዚ ዓዲ እዚ ናይ ዝሓሸ ዲሞክራሲ ክንወስዶ እንተኮይንና ንሕና እንሓስቦ ብንሕና እንደልዮ ባዕልትና ብዝመረፅናዮ መንገዲ ንሕና ክንሰምዖ እንደልዮ ዘረባ እናሰማዕና ዘይኮነስ ንሕና ክንሰምዖ ዘይንደልዮ ዘረባ፤ ካብ ናይባዕሎም ተበጊሶም እዚ ዓዲ ከምዚ ኢሉ እዩ ክከይድ ዘለዎ ዝብሉ እውን ምስኣቶም ኮፍ ኢልና ብማዕረ ክንዘራረብ ክንረዳዳእ እንተክኢልና እዩ። ኣብዚይ ዘይዝለል conditions ክህልዉ ኣለዎም። እቲ ሓደ ዓብዪ ኮንድሽን ሕገ መንግስቲ ምክባር እዩ። ናይዚ ዓዲ እዙይ ናይ ምሕደራ standard እዚ እዩ ተባሂሉ ተቐሚጡ ስለዘሎ ነዚ ምክባር የድሊ። እዚ ክሳብ ዝተገበረ ብድሕሪኡ ክመዓራረ ዝግብኦ ሕግን ሰብን እንተሃልዩ እናመዓራረኻ ኣብዚ ዓዲ እዚ ሰለማዊ፣ ዲሞክራስያዊ፣ ሕገ መንግስታዊ ዝኮነ ስርዓት ዝቅመጠሉ ባይታ ምምዕርራይ ብጣዕሚ መሰረታዊ ዝኮነ ጉዳይ እዩ ኢለ ስለዝኣምን እዩ። እዚ ንምግባር ንሕና ዝበልናዮ እዩ ትክክል ዝብል ናይ ኢህወደግ ኣካይዳ እኹል ኣይኮነን። ኣብዚ ናይ ባዕሎም ጉድለት እዩ ንሕና እንታይ ዘይገበርና ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ። ኣብዚ ክልተ ነጥብታት ምልዓል ይከኣል። ኢህወደግ ኣብ ሓደ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ኣብ ኢ/ያ ዝተፈጠረ ፓርቲ እዩ። ብዙሓት ፅቡቓት ነገራት ሰሪሑ እዩ። ሕዚ ኢህወደግ ኣነ ብዕጥቃዊ ቃልሲ እየ መፂአ። ኣነ ሰላምን ዲሞክራስን ክሳብ ዘምፃእኹ ካልኦት ፓርትታት ሃለዉ ኣይሃለዉ it doesn’t maltter ክብል ይክእል እዩ። ሚኢቲ ብሚኢቲ ድምፂ ምርካቡውን እውን ባዕሉ ሰሪሑ ከምዘምፅኦ እናሓሰበ በዚ ጥራይ ተኹራዕሪዑ ምቅማጥ ሓደ መንገዲ እዩ። ብካልእ መንገዲ ድማ ሓላፍነት ከምዘለዎ ፓርቲ ናይዚ ዓዲ ዲሞክራታይዜሽን ኣብ ሓደጋ እዩ ተቐሚጡ ዘሎ እቶም ካልኦት ኣግሊልናዮም ዘለና፤ ዘይንሰምዖም ዘለና ድምፃታት እውን ክንሰምዖም እዩ ዘለና ናብዚ ዲሞክራታይዜሽን ፕሮሰስ ኣትዮም ሓሳቦም ገሊፆም እቲ መራፂ ዝሃቦም ድምፂ ተቐቢሎም ክኸዱ ኣለዎም ክብል ክክእል ኣለዎ። እዚ ናይዛ ዓዲ ናይ ዲሞክራታይዜሽን ፕሮሰስ ኣብ ፅኑዕ መሰረት ምቅማጥ እዩ ዝኸውን። ሓደ ዓብዪ ታሪኻዊ ዓወት እዩ። ዋላ ኢህወደግ ተሳዒሩ እውን ሓደ ዓብዪ ታሪኻዊ መሰረት ኣንፂፉ ምሕላፍ እዩ ዝመስለኒ።
ሓደ ብስሩ ዝስዓረሉ ዕድል እውን ንእሽተይ እዩ ዝብል እምነት እዩ ዘለኒ ኣነ። ምክንያቱ ከስዕርዎ ዘይክእሉ ብዙሓት ፀጋታት ኣለውዎ። እቲ ዘውፅኦ ሕገ መንግስቲ ዘይምትግባር እዩ እምበር ንሱ ተግባራዊ ተዝገብር ብኡ ዝጥቀሙ ህዝብታት ብዙሓት ስለዝኾኑ እዚኣቶም ሒዙ ክስዕር ይክእል እዩ። ካልኣይ ዛጊድ ዝሰርሖም ስርሓቲ ኣለዉ። እቶም ናይ ተቃወሞ ፓርቲታትውን ጠንኪሮም ክስዕሩ ጊዜ ክውስደሎም እዩ፡፡ እዚኦም ሒዙ ክስዕር ይክእል እዩ። ግን ሚኢቲ ካብ ሚኢቲ ክኸውን ኣይክእልን። ስድሳ ካብ ሚኢቲ እውን እኩል እዩ። እቲ ዓብዪ ነገር ግን ናይዛ ዓዲ ናይ ዲሞክራታይዜሽን መሰረት ምድልዳል እዩ። እዚ ዓብዪ ታሪኻዊ ዓወት እዩ ዝመስለኒ። እዚ ይገበር ማለት ስልጣን ንዓይ ሃቡኒ ማለት ኣይኮነን። እሞ ኣነ እንታይ ዘይገበርኩ? ናይ ባዕሎም ጉዳይ! ንሕና ጥራይ ካድረና ነመዓራሪ ዝብሃል ነገር ክህሉ ኣይብሉን። ካብዚ ዝዘለለ ሓላፍነት ኣለዎ ኢህወደግ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዝፈጠሮም ጉድለታት ኣሎ። ነዚኣቶም ከስተካክል ኣለዎ፡፡ ካልእ ኣብ ዝኮነ ወቅቲ ዝተፈጠረ ፓርቲ ብምዃኑ ነዚ ዓዲ ናብ ዝሓሸ ናይ ዲሞክራታይዜሽን ምዕራፍ ኣአንፊትዎ ክሓልፍ ይክእል እዩ። ዲሞከራስያዊ ስርዓት ምምስራት ነዊሕ ጉዕዞ ስለውድእ ናይዚ ጉዕዞ መሰረት ግን ኣንፂፉ ክሓልፍ ይክእል እዩ ኢለ እኣምን።
ውራይና፦ ንሕና ዝተቓለስና ኣብዛ ሃገር ድልዱል መሰረት ዘለዎ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ንምሃናፅ እምበር ኣብ ናትና ዕድመ ዝውዳእ ነገር ኣይኮነን ካብ ዝብል መንፈስ ዝተጋገናዮ እውን ምጥቃስ ሓደ ኣካል መስዋእቲ እዩ። ምክንያቱ ነታ ሃገር ኣብ መፃኢ ብዘለዎ ረብሓ ክንርእዮ ስለዘለና። ብዝብል እየ ተረዲአዮ ዘለኹ ሓሳብካ። እቶም ሕቶ ዘልዓሉ ተጋደልቲ እውን በዚ ክትርደአሎም።
ጀነራል ፃድቃን፦ እሺ!
ውራይና፦ እቶም ተጋደልቲ (እዚኣ ደጋጊመ ዘልዕላ ዘለኹ ነዓኣቶም ዘለኒ ክብሪ ልዑል ብምዃኑ እውን እዩ) ንዓኻ እውን ዓብዪ ክብሪ ከምዘለዎም እዮም ዘውስኡ ብዙሓት ተጋደልቲ። ስለዚ ኣብዛ ጉዳይ እዚኣ ካልእ ሕቶ ንምልዓል፤ ኣብ ናይ 85 ዓ/ም ገምጋም ብዙሓት ተጋደልቲ ዝተወቅዕሉ እዋን እዩ ነይሩ ብቲ ገምጋም፣ እቲ ገምጋም ድማ ዘይፍትሓዊ ነይሩ ይብልዎ። ብዙሓት እውን ተነክዮም። ናይ እግሪ ምትካል ስርሓቲ ‘ውን ነይሩ። ኣብዚ ብዙሕ ተጋዳላይ ተሃስዩ እዩ ዝብሃል። እዚ ጉዳይ እዚ ንምንታይ ዘይተንክፎ ኣብ ፅሑፋቱ ዝብል ኣብ ርእይቶታት ይልዓል እዩ። ኣብዚ እንታይ ትብል?
ጀነራል ፃድቃን፦ ካብ ናይ 85 ገምጋም ክጅምር። ነይረ እየ። ገምጊምና፤ ኣነ እውን ከም ሃገረይ ተገምጊመ እየ። እዙይ ከም ሓደ ዲሞክራሲ ዝተዛነፈሎም ኢለ ዝጠቀስክዎም ናይ ኦነግ፣ 93፣ ናይ 97 ኩነታት ገይሩ ዘይርኣዮ ዝብሉኒ ኣለዉ። ኣነ ከምኡ ገይረ ኣይርኣክዎን። ሓደ ክመርፅ እንተለኩ ብሃገር ደረጃ ዝርኣዩ ዓበይቲ ዝብሃሉ ነገራት እየ ከም ነጥቢ መቀይሮ ወሲደ። እዚኦም ብኣግባቡ ዘይምእላዮም ብሐደ ይኩን ብካልእ መንገዲ ንቲ ሕዚ በፂሕናዮ ዘለና ቅልውላው ዘጋደዱ ኢለ ዝወሰድክዎም እዮም። ካልእ ሰብ ካልእ ክመርፅ ይክእል። ካልእ ሰብ ድማ የለን መሰረታዊ ኣይኮነን ክብል ይክእል፤ ከምቲ ኣባይ ፀሃየ ዝበሎ ናይ ኣፈፃፅማ እዩ እምበር ካልእ ፀገም የለን ክብል ይክእል። እዚኦም ናይቲ ክትዕ ኣካላት እዮም ኢለ እየ ዝወስድ።
እቲ ናይ 85 ገምጋም ግን ልክዕ ከምቶም ኣብ በረኻ እውን ዝግበሩ ዝነበሩ ናይ ኢ ዶሞክራሲያዊ ኣፈታትሓ ፀገማት ሓደ አካለ ገይረ እየ ዝርእዮ። ህወሓት ኣብ በረኻ ዲሞክራሲያዊ ውድብ ነይሩ ኢለ እየ ዝኣምን። ግን ኢዲሞክራስያዊ ተግባራት ኣይነበሩን ኣይበልኩን። እቶም ሕዚ ዘልዓልክዎም ግን ሓውሲ ብደረጃ ነጥበ መቐይሮታት ነይሮም ኢለ እየ ዝወስድ፡፡ ኣብዚ ናይ 85 ግን ክሙጉቱኒ ይክእሉ እዮም። ዓብዪ ጉዳይ እዩ ነይሩ ኢሎም ክሙጉቱኒ ይክእሉ እዮም። ምናልባት ክንድኣቶም ናይቲ ሽግር ተቀባላይ ስለዘይነበርኩ ዘይረኣክዎ እውን ክኸውን ይክእል እየ። ኣነ ዝርኣኩሉ መንገዲ ገሊፀ ኣለኹ።
ካልእ እዚ ምቅናስ ብዙሕ ጉድኣት ከምዘብፅሐ ይፈልጥ አየ። ሕዚ ብዛዕባ ዙይ ክዛረብ እንተለኹ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ዘይሓወየ በሰላ ከምዘሎ ይፈልጥ እየ። ናይ ዕጥቂ ቃልሲ ናይ ሻዕብያ ዓብዪ በሰላ ከምዘሎ ይፈልጥ እየ። አቲ በሰላ ዓይኒ ብምጥፋእ፣ እግሪ ብምቁራፅ ጥራይ ኣይኮነን ዝግለፅ። ገዛ ብምዕናው እውን እዩ ዝግለፅ። ካብ ሓደ ገዛ ኣርባዕተ ቆልዑ ወፂኦም ከይተመለሱ ዝተርፉሉ እሞ እቲ ገዛ ዳግም ገዛ ክኸውን ዕድል ዘይረክበሉ ስድራ ኣሎ።
እቲ ተገዳላይ እውን ንዓዲ ይጠቅም እዩ ኢልና ስለዝሓሰብና፤ ንብሄራዊ ምምጥጣን ኢልና ልዕሊ 30 ሽሕ ዝኸውን ንዓድኻ ተመለስ ኢልናዮ ኢና። ብጣዕሚ ንእሽተይ ገንዘብ ሂብና ኢና ተመለስ ኢልናዮ። ነቶም እዚ ጉዳይ እዙይ ኣካል ናይቲ ዝመፅእዎ ቃልሲ ገይሮም ቆፂሮም ምእንታን ምድልዳል ዲሞክራስያዊ ስርዓት ኢሎም ነዚ ዝተሰከሙ ተጋደልቲ ዓብዪ ከበሬታ ኣለኒ። ወሲነ እየ ከም ሃገረይ። ይኺዱ ኢለ። ተግባራዊ ንምግባር እውን ምሳይ ምስዝነበሩ ኮይነ ተንቀሳቒሰ እየ። ነቲ ናቶም ጉድኣት ዘቃልሎ ኣይኮነን። ይመስለኒ ጠቒሙና እውን እዩ ብሓደገፅ። ንሳቶም ዋጋ ከፊሎም እዮም። ድሓር ኣብ ኢትዮ ኤርትራ ኲናት ዓዲ ብምልኡ ዝኸተተ ሕልፊ ደሊና ዝተኸልናዮ ስርዓት ዘይምዃንና ዘርኣየ እዩ ነይሩ። እዚ ኹሉ መንእሰይ ዝመፅእ ዝነበረ ተቆጢዑ ፖለቲካሊ ተለዓኢሉ እዩ መፂኡና፡፡ ንሕና ከመይ ከምዝትኮስ ገለ ኢና ቴክኒካል ዝኮነ ነገር ነርእዮ ነይርና እምበር ፖለቲካሊ ተረዲእዎ እዩ መፂኡ፤ ዝተቖጠዐ መንእሰይ እዩ ነይሩ። እዚዓብዪ ፀጋ እዩ። ዓድታት ኣብ ሓደጋ ክወድቃ እንተለዋ ዘሕድን ፀጋ እዩ ማለት እዩ። እሞ ነቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ተጋደልቲ ዝበፅሐ ጉድኣት ኣይቅንሶን። እቲ ዓዲ ግን ተጠቒሙ እዩ ኢለ እየ ዝመኣን።
ሓደ ኣብዚ ክዛረቦ ዝደሊ ግን ኣነ ናይ ህዝቢ ትግራይ ናይ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ውፅኢት እየ። ተምሃራይ ነይረ ናብ በረኻ ከይደ። ብኡ ሓሊፈ እቲ ሕዚ ኮይነዮ ዘለኩ ዝገበረኒ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ እዩ። ኣነ እውን ከም ሃገረይ ኣብ በብደረጅኡ ዝብፅሓኒ ብፅሒት እናወፈኹ መፂአ እየ። ሕዚ ብዛዕባ ዓደይ ክፅሕፍ እንተለኹ እቲ ዝርእዮ ኦድየንስ ተጋዳላይ ጥራይ ኣይኮነን። ዓዲ ምሉእ እዩ ኦድየንሰይ። ንዓዲ ይፅሕፍ ስለዘለኹ። ስለዚ እዞም እዚ ከ ዘይረኣዮ ዝብሉኒ ንተጋዳላይ ጥራይ ዝፅሓፍ ፅሑፍ ተዝኮን ትክክል ምኾነ ኣነ ግን ናይ ዓዲ ኣጀንዳ ኣልዒለ እየ ዝፅሕፍ ዘለኹ። እቲ ናቶም ጉዳይ ኣብኡ ተዋሒጡ ተሪፉ ክከውን ይክእል እዩ። ከምኡ ማለት ንዓኣቶም ትኩረት ኣይብለይን ማለት ኣይኮነን። ንሱስ ኣይፈልጦን ኣይዝክሮን ማለት እውን ኣይኮነን። እዙይ ክፍልጠለይ ይደሊ እየ።
ውራይና፦ ኣብ ናይ 93 ግን ዝተፈላለዩ ሓሳባት እዮም ዘለዉ። ንኣብነት ኣይተ ኣባይ ቅድሚኡ እውን ኢ ዲሞክራሲ ነይሩ እዩ፤ ድሕሪኡ ገዲዱ ዝብል እንታይ ክብል ደልዩ እዩ? ብስሩ ኸ ቅዋም ዘይወስድ እቲ ናይ ተሃድሶ ልክዕ ነይሩ ኢሉ? እዩ ዝብለካ። ክንደይ ነገር እንዲና ተዛቲና ሽዑ ይብል። የግዳስ 93 ሓደ ስጉሚ ንቅድሚት ዝወሰደ እንድዩ ነይሩ ግዲ ብምባል እዩ ዝምጉተካ። ብኻሊእ ገፅ ድማ ፃድቃን ትኽክል እዩ፤ ሕገ ደንቢ ውድብ ተጣሒሱ እዩ። ውሽጠ ዲሞክራሲ ውድብ ተረምቲቱ እዩ። ግን እቲ ዝተረፈ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ዝወፅአ እውን እዩ ሕጊ ጥሒሱ ዝብል ኣሎ። እቶም ዝወፅኡ ረጊፆም ምውጽኦም ግቡእ ኣይነበረን። ስለዚ እቲ ሽግር ኣብ ክልቲኡ ጉጅለ ድኣ እምበር ከምቲ ፃድቃን ዝብሎ ኣብቲ ዝተረፈ ጉጅለ ጥራይ ኣይነበረን ዝብሉ ኣለዎ እሞ ኣበዚ ጉዳይ ከ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ናይ ኣባይ ኣንቢበዮ እየ። ኣባይ፤ “ካብ ኣይነበረን ዝብል እቲ ዝነበረ ዝርዝር ኣፈላላይ ንታሪክ ንግደፎ ኢሉ ክሓልፍ ኣይነበሮን። ቅዋም ክወስድ ነይርዎ።” ዝብል እዩ ኣቐሚጡ። ዝርዝር ዝነበረ ፖለቲካዊ ጉዳያት ኣይፈልጥን ክብል ኣይክእልን። ኣብቶም ስሩዓት ኣኼባታት ኣይነበርኩን። ብዘይስሩዕ ግን ካብ ክልቲኡ ወገን መን እንታይ የልዕል ኣሎ ዝብል ይሰምዕ ነይረ። ሽዑ ዝነበረኒ ቅዋም ክልቲኡ ኣካይዳ ነዛ ዓዲ እዚኣ ከጥፍኣ እዩ ዝብል እዩ ነይሩ። ገሊኦም ንኣንጃ ደጊፉ ገለ ዝብሉኒ እውን ኣለዉ። ኣነ ግን ኣብቲ እዋን ካብቲ ፍረ ነገር ናይቶም ክትዓት እቲ ስምዒታት የመና ገሊሁ ስለዝነበረ በቲ ሕዚ ዘሎዎ ኣካይዳ እንተከይዱ ዓዲ ክጥፍእ እዩ ዝብል ኣረኣእያ እዩ ነይሩኒ፤ ክልቲኡ። እዚ ዝፍትሓሉ መንገዲ ሽዑ ኣነ ብዝመሰለኒ መንገዲ እየ ዝንቀሳቐስ ነይረ። ስለዚ ሓደ ብስሩ እቲ ፅሑፍ ዝፀሓፍክዎ ቅዋም ንምውሳድ ኣይኮነን። ከምኡ እንተኮይኑ ካልእ ታሪክ እዩ ማለት እዩ። ታሪክ ክፅሕፍ ዝክእል ሰብ ድማ ኣብቲ ኣኬባ ዝነበረ ሰብ እዩ ክኸውን ዝክእል፤ ኣባይ ወይ ካልእ እዩ ክኸውን ዝክእል። እቲ ዋና ሓሳብ ናይ ፅሑፈይ ናይዛ ዓዲ ናይ ዲሞክራታይዜሽን ጉዕዞ እንታይ ዕንቅፋታት እናጋጠምዎ ዝብል እዩ።
ኣብዚ ድማ ንኣይ ዘገድሰኒ ናይ ውሽጠ ፓርቲ ዲሞክራሲ እዩ። እዙይ እንተተጣሒሱ ናይቲ ፓርቲ ዲሞክራስያውነት ጠቕላላ የጥፍኦ። እዚ ድማ ነቲ ኣጠቓላሊ ናይ ዲሞክራሲ ስርዓት ይፀልዎ። እዚ መርገፂ እዚ ድማ ሕዚ ኣይኮነን ሽዑ እውን ወሲደዮ እየ። ስለዚ በዚ ድኣ ክውሰድ ይግብኦ እምበር ንምንታይ ዝነበረ ዘይዘርዘረ ኣይብሃልን።
ነቲ ሓደ ኮኒኑ ነቲ ካልእ ዘይኮነነ ዝብሉ ሰባት ምናልባት ናብቲ ሓደ ኣዘንቢለ ክከውን ይክእል እየ። ናብቲ ስልጣን ሒዙ ዘሎ፣ ውሳነ ክህብ ዝክእል ድሓር እውን እቲ ውሳነ ሒዙ ዝቀፀለ ንሱ ስለዝኮነ፣ ዝተረፈ ሓይሊ ስለዝኮነ፤ ናይቲ ፓርቲ ሕገ ደንቢ ዝጠሓሰ እውን ንሱ ስለዝኾነ ኣብኡ ፅቕጥ ኣቢለ ክኸውን ይኽእል እየ። እቶም ዝወፅኡ ኣካላት ፀባይ ገይሮም ተላዚቦም ከምዚ ክገብሩ ነይርዎም ዝብል ሰብ እንተሃልዩ እውን ነዓይ እዩ ዘራጉደለይ ዘሎ። ዘይረኣክዎ ወይ ዕሽሽ ዝበልክዎ ካልእ dimention የርእየኒ ኣሎ ማለት እዩ። ስለዝኾነ ንቲ ናይ ፀረ ዲሞክራሲ ከይዲ የራጉዶ ኣሎ ማለት እዩሞ ፀገም የብለይን፡፡
ውራይና፦ ንዓኻን ንጀነራል ኣበበን ምስቲ ኣብቲ እዋን እቲ ምውፃእኹም ተኣሳሲሩ ምስቲ ዝወፅአ ኣንጃ እንድዮም ዝብልኹም ኣካላት ኣለዉ። ከመይ ኢኻ ትሪኦ?
ጀነራል ፃድቃን፦ እቲ ፀገም ምስተፈጠረ ኣብቲ ውግእ ኮይና እውን የሕስበና ነይሩ ንኩላትና። እቲ ፀገም እናገደደ ምስከደ ክልቴና ዝነበረና ቅዋም ሰለማዊ፣ ዲሞክራስያዊ፣ ፖለቲካዊ ብዝኾነ መንገዲ ክፍታሕ ኣለዎ። ብኢድ ኣእታውነት ሓይልታት ፀጥታ ክፍታሕ ኣይብሉን ዝብል ቅዋም ነይሩና። consistently እዚ ቅዋም እዚ ሒዝና ከይድና። ምስዙይ ጎኒ ንጎኒ ድማ እዚ ጉዳይ እዚ ቀስ ኢልና ክንርእዮ ይሕደር ዝብል ቅዋም ነይሩና። እቶም ኣኼባታት ከዕንውና እዮም ኢልና ንሓስብ ስለዝነበርና ነቲ ሓደ ብምድጋፍ ነቲ ካልእ ብምድፋእ ዘይኮነስ እቲ ኣካይዳ ባዕሉ መፍትሒ ዘምፅእ ኣይኮነን ዝብል እምነት ስለዝነበረና እቲ ኣኬባ ክተርፍ ተንቀሳቒስና ኢና። ሕዚ ብህይወት ንዘለዉ ብዙሓት ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ እቲ ኣኬባ ክተርፍ ተዛሪበ እየ። እቲ ጉዳይ ከቢድ ስለዝኾነ ይፅንሓልናንዶ ኢልና ንክልቲኡ ጉጅለ ይመርሑ ናብ ዝነበሩ ሰባት ኣቅሪብና ኢና። እዚኣ እያ ነይራ እታ ኣነ ክንገብራ ዝንክእል። ድሓር ከይዱ ከይዱ ሕገ ደንቢ ምጥሓስ፣ ሓደ ሓደ ምምሕዳራዊ ስጉምቲ ምውሳድ ብኣጠቓላሊ ነቲ ጉጅለ ንምውፃእ ዝግበሩ ስርሓቲ ምስተጀመሩ ስራሕ መንግስቲ ክንለቅቅ ኢና ወሲና።
ሕዚ ይሰምዕ እየ ኣንጃ እዮም ነይሮም ገለ ዝብል ይሰምዕ እየ። እዙይ ናትይ ናይ ጀቤን ዝነበረና ቅዋም ኣይገልፅን፡፡ እቶም ንገብሮም ዝነበርና ምስ ካልኦት ኣካላት እናተዘራረብና ንገብሮም ስለዝነበርና ፈሊጦም ከፅቅጡ እንተኮይኖም እምበር ሐዚ ብሂወት ዘለዉ መራሕቲውን ይፈልጥዎ እዮም፡፡ ዝሕብኡ ኣይኮኑን፡፡
ውራይና፦ ዝበዝሕ ትሕዝቶ ፅሑፍካ ኣብቲ ዲሞክራሲ ትካላዊ ምግባር እዩ ዘድህብ። ኣብ ትግራይ እውን ውሕስና እቲ ህዝቢ ሕገ መንግስትን ቁጠባዊ ዕብየትን ምዃኑ የቕምጥ። ኣብ ትግራይ ግን እንታይ ዓይነት ትፅቢት ኣሎ፤ ገሊኦም ምንጭታት እቲ ፀገም ካብ ምስ ሃገር ዘሎ ምንጪ ክፈላለ ይክእል እዩ ዝብል እዩ። ፅሑፋት ጀነራል ፃድቃን ኣብ ትግራይ እንታይ ኣሎ? ብከመይ ከ ይፍትሕ ኣብ ዝብል ኣየድህብን ዝብሉ ኣለዉ። ስለዚ ምስቲ ናይ ትግራይ ሓይሊ ቅርብ ኢሉ ብዛዕባ ኣብ ትገራይ ጥራይ ዘለው ነገራት ዘዘይዘተየን ፈልዩ ዘይረኣዩን? ንምንታይ እቲ ፀገም ብሃገር ደረጃ ርኢዎ ዝብል ይለዓል እዩ? ንቐደም ብዚ ዘይጅምር ንምባል እዩ ዝመስለኒ….
ጀነራል ፃድቃን፦ እቲ ፀገም ብሃገር ደረጃ ንዝርአ ጉዳይ ክኸውን ዝደለኹሉ ምኽንያት እቲ ዝዓበየ ፀገም ብሃገር ደረጃ ዘሎ ፀገም ብምዃኑ እዩ። ካልኣይ ህዝቢ ትግራይ ኣብዚ ኣብ ሕሉፍ ሰላሳ ኣርብዓ ዓመት ጥራይ ዘይኮነስ ብናተይ ናይ ታሪክ ንባብ ካብ ቀደም ጀሚሩ ኣብ ህንፀት ሃገር እዛ ዓዲን ቅርፂ ኣብ ምትሓዝን ዓብዪ ግደ ዝነበሮ ህዝቢ እዩ። ኣብ ሕሉፍ ኣርባዓ ዓመታት ዝተርኣየ እውን ንሱ እዩ። ንቅድሚት እውን እዚ ግዴና እዙይ ምፅዋቱ ኣይተርፍን። እዚ እንታይ ማለት እዩ ናይ ህዝቢ ትግራይ ፀገም ክንርኢ እንተለና ከም ሓደ ኣካል ናይታ ሃገር ፀገም ገይርና ንርእዮ ኣለና ማለት እዩ። ኣነ ከምኡ ገይረ እየ ዝርእዮ። እቲ ጉዳይ ኣብቲ context ኣእትየ ክርእዮ ስለዝደሊ መፍትሒኡ እውን ካብኡ ክረክብ ስለዝደሊ ናይ ሃገር ጉዳይ ርእየ ናብ ናይ ትግራይ ጉዳያት ኣትየ።
ውራይና፦ ኣብ ናይ ትግራይ ሕቶታት ኢኻ ኣልዒልካ። ግን እንታይ ዝብሃል ኣሎ ብሓደ ገፅ “ህወሓት ኣብኡ እናሃለወ…” ዝብል መደምደምታ ኣለዎ ዝብሉኻ ኣለዉ። ብካልእ ወገን ድማ እቶም መራሕቲ ኣብ ስሩዕ መድረክ እውን ዝብልዎ ዘለዉ ህዝቢ ትግራይ ካብ ህወሓት ንምንፃል እዩ ፃድቃን ከምዚ ዝፅሕፍ ዘሎ እዮም ዝብሉ ዘለዉ እሞ ኣብዚ ኸ? እዚ ብግቡእ ተዝብራህራህ።
ጀነራል ፃድቃን፦ ሓደ ክርአ ዘለዎ ኣባይ ወልዱን ካልኦት ካድረታትን ብቴሌቭዝን ዝተዛረብዎ ርእየዮ እየ። ፀላእቲ እዮም ኢሎምና እዮም። እዚ ናቶም ኣረኣእያ እዩ። ናይቲ ፓርቲ ኣቦ ወንበር ስለዝኾነ ናይቲ ፓርቲ ኣረኣእያ እንተኾይኑ እውን ኣነ ምንም ሽግር ኣይብለይን።
ውራይና፦ ናይቲ ፓርቲ ኣረኣእያ እዩ ኢልና ንከይንድምድም ድማ ምክትል ኣቦ ወንበር እቲ ፓርቲ ዶክተር ደብረጽዮን እዚ ፀላኢ ኢልካ ክትፍርጅ ዘግብር ኣይኮነን እዩ ዝብል ኣብ ዝሓለፍ ውራይና ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕ።
ጀነራል ፃድቃን፦ ዋእ! እሞ ኣነ ከምቲ ቅድም ኢለ ዝነገርኩዃ እዩ። ኣብ ዓዲ ፀገም ኣሎ እሞ ከምዚ እንተገብርና ይሓይሽ ምባል ፀላኢ ዘብል እንተኾይኑ ኣነ ኣይኮንኩን ፀላኢ፤ እቲ ሕገመንግስቲ እዩ። ኣብቲ ሕገመንግስቲ ዘለዉ ናይ ሓደ መንግስቲ ስታንዳርድ ምሉእ ብምሉእ ከማልኡ ስለዘይከኣሉ እዚኦም እዩ ዝሕብረልና ዘሎ ኢሉ እዩ ዝፀልአኒ ዘሎ እምበር ካልእ ኣይኮነን ኢለ እየ ዝወስድ።
ኣብ ካልእ ሰብ እውን ሕዚ ንምፅሓፍ ዘለዓዓሎስ እንታይ እዩ ዝብል ስክፍታታት ይሰምዕ እየ። ገሊኡ ጭንቂ እዩ። ፀረ ተጋሩ ዝኮነ ፕሮፖጋንዳ ስለዘሎ፤ ፕሮፖጋንዳ ጥራይ ዘይኮነስ ፀረ ተጋሩ ዝኮነ ተግባር እውን ስለዘሎ ብዝኸፍአ መልክዑ ኣብ ክልል ኣምሓራ ብፍላይ ኣብ ጎነደርን መተማን ንርኢ ኣለና፤ ሕማቅ ነገር ይበዝሕ ስለዘሎ ካብዚ ዝብገስ ምጭንናቕ ኣሎ። እዚ ተግባር መሕዘኒ እዩ፡፡ ኣብ ተጋሩ በዝበፅሐ ነገር ብጣዕሚ እየ ዝሓዝን። ብካልእ መንገዲ ድማ እንድሕር ብኣጋ ዘይተፈቲሑ ናብ ከመይ ዝበለ ኣቐያሚ ኩነታት ከምዝኸይድ እዩ ዘርኢ።
ንህዝቢ ትግራይ ከም ሓደ ኣካል ክንርኢ እንተለና (ብርግፅ ኣካል ኢ/ያ ገይርና ኢና እንርእዮ) ሕዚ ሓደ ብመንግስቲ ኢሳያስ ዝተፈነወልና ውግእ ኣሎ። እቲ ውግእ ዛጊድ መልክዕ ኣይሓዘን። ብዝተንጠልጠለ እዩ ዘሎ። ካብ ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ንላዕሊ ዝቀራረብ ህዝቢ የለን ኣብዚ ዓዲ እዙይ። ግን ኣብ ማእኸልና ሓደ ሽግር ተፈጢሩ ኣሎ። ድሕሪ እቲ ውግእ እውን መንግስቲ ሻዕብያ ኣብቲ ህዝቢ ብዝገብሮ ቀፃላይ ሕማቅ ዘርኣዊ ፕሮፓጋንዳ ክልቲኡ ህዝቢ ኣዝዩ ክርሓሓቅ እዩ ዝገብሮ ዘሎ። እዚ እቲ ሓደ ኩነታት እዩ።
ብካልእ ወገን ድማ ብካልኦት ህዝብታት ኢ/ያ ዝሕሰብ perception ኣሎ። እዚ ክንክሕድ ኣይንክእልን። ተጋሩ ሓለፋ ተጠቀምቲ ናይዚ መንግስቲ እዚ ድላዮም ገበርቲ መንግስቲ ድላዮም ዘመዓራርየሎም እዮም ተባሂሉ ናይዚ ዓዲ ፀላእቲ ኮይኖም ክቁፀሩ ዝገብር ዝንዛሕ ፕሮፖጋንዳ ኣሎ። እቲ ጭቡጥ ሓቂ ከምኡ ኣይኮነን። ብፍላይ ህዝቢ ወሲድካ እንተርእይኻ ከምኡ ኣይኮነን። መንግስቲ ነዙይ ከመይ እዩ ዝፈትሖ ዘሎ ዝብል ንበይኑ ክርአ ዝክእል እዩ። እቶም ዝርኣዩ ዘለዉ ፀገማት ኣብ ዘለውሉ እዋን፤ ኣቱም ሰባት ከመይ ኢና ንርእዮም ዘለና? እንታይ ኢና ንገብር ዘለና? ህዝቢ ትግራይስ ኣብ ክልተሓዊ ዲና ገዲፍናዮ ክንከይድ? መፍትሒ ዶ ክነምፅኣሉ ኣይብልናን? ምባል ፀላኢ ዘብል እንተኮይኑ እንታይ ክብል ከምዘለኒ ኣይርድኣንን። እዚስ ንመኻኸረሉ እዩ እቲ ናተይ። ብዕድመ ዝዓበና ንኹን ዝተምሃርና ከም ህዝቢ ከመይ ኢና ንኸውን ዘለና ኢልካ ምምይያጥ የድልየና ኢለ እኣምን። ናተይ central point እዚ እዩ።
ነዙይ እውን ዝርኣየኒ መፍትሒ ኣቐሚጠ እየ። እቲ መፍትሒ ድማ ናይ ህዝቢ ትግራይ ዘላቒ ረብሓ ዝረጋገፅ ብምኽባር ሕገ መንግስቲ እዩ ዝብል እዩ። እዚ ሕገ መንግስቲ ብደምና ዘምፃእናዮን ረብሓና ዝሕልወልናን ስለዝኮነ ንሱ ምሉእ ብምሉእ ተግባራዊ ክግበር ምቅላስ እዩ። ክሸራረፍ እንትፍተን እውን ብኣንፃሩ ጠጠው ምባል እዩ። ኣብ ተግባር እናወዓለ ኣብ ከይዲ እውን እናሰፍሐን እናዓሞቐን ክከይድ ብምግባር እዩ እዩ ጥቕምና ዝሕለው እየ ዝብል ዘለኹ። ኣነ ናይ ህዝቢ ጥቕሚ እየ ዝርኢ ዘለኹ። ስለዚ እቲ ሓደ መፍትሒ እዚ እዩ።
እቲ ካልኣይ መፍትሒ ድማ ኣብ ባዓልትና ኣብ ዓድና እንገብሮ ስራሕ እዩ እቲ ከዛልቐና ዝክእል። ብዛዕባ ሕሉፍ ቃልስና ጥራይ እናተዛረብና እንተነቢርና ክንፎክስ ኢና። እናተወደአ እዩ ከኣ ዝኸይድ። እናተወደ ዝኸይድ ምዃኑ ይርአ ኣሎ። ምስቲ ኣብ ታሪክ ዝነበረና ታራ ኣብ ቀረባ ጊዜ ውን ዝነበረና ግደ ዝበለፀ እናዕሞቑና ካብ በዝሒ ህዝብናን ቁጠባዊ ዓቅምናን ንላዕሊ ሓይሊ ክህልወና ዘኽእል ኣብ ውሽጥና እንሰርሖ ስራሕ ደልዲልና እንተሰሪሕና እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ።
ኣብቲ ኣብ ባዕልና እንሰርሖ ስራሕ ቁፅሪ ሓደ ተግባር ድማ ናይ ቅኑዕን ገስጋሳይን ኣተሓሳስባ ሰብዋና ምዃንና ምርግጋፅ እዩ ኢለ ይኣምን። ንማርዕርነት፣ መሰልን ፍትሕን ህዝብታት ጠጠው ዝብል ቅኑዕ ገስጋሳይ ኣተሓሳስባ በዓል ዋና ምዃን! ናይ ባዕልና ሓይሊ እውን ብብቅዓት ሞቢላይዝ ንክከውን ይገብር። ካልኦት ሓይልታት እውን ምሳና ኮይኖም ነዚ ዕላማ እዙይ ደጊፎም ንክኸዱ የክእል ኢለ ይኣምን። ካልኣይ ካብዚ ቅኑዕን ገስጋሳይን ኣተሓሳስባ ተበጊስካ ንህዝቢ ዝጠቅም ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ተግባር ክህሉ ምግባር የድሊ። ኣብዚ ዘሎ ፀገም እናፈትሽና ክነውግዶም ኣለና። ናይቲ ፅቡቕ ሰናይ ምምሕዳር ዝብሃል መርኣያ ክንከውን ኣለና። ሕዚ ወረዳና ይመለሰልና ዝብል ዋላ ዙ ናይ ወልቃይት ጉዳይ መንግስቲ ፖለቲካዊ ፍታሕ ብዘይምሃቡ ህዝቢ ልቡ እናሸፈተ ንክከይድ መንገዲ ምዃኑ እዩ ዘርእየኒ። ሳልሳይ ነጥቢ ንፁር ዝኮነ ቁጠባዊ ስትራተጂ ኣውፂእና ኣብ ትግራይ ዘሎ ፀጋ ኣብ ግምት ውሽጢ ኣእቲና ኣበየናይ እንተነጠፍና ይሓይሽ? እሞ ኢኮኖምያዊ ዓቅምና ክረዝን ዝክእል ኣብ ዝብል ክንሰርሕ ኣለና።
እዚኣቶም ክትዛረቦም ቀለልቲ እዮም። ክትትግብሮም ቀለልቲ ኣይኮኑን። እቲ ናይ መጀመርታ ነገር ግን እዚኣቶም የድልዩና እዮም ኢልካ ምስምማዕ እዩ። ኣብ ስምምዕ ምስተበፅሐ ከመይ ነተግብሮም ኣብ ዝብል እናተመኻኸርካ መፍትሒ ክተምፅእ ትኽእል ኢኻ። ስለዚ ኣሸንባይዶ ንሕና በቲ ቃልሲ ዝመፃእና፤ ካልእ ድልየት ዘይብልና ምስ ካልእ እውን እንተኾነ ከመይ ንግበር ኢልካ ምምክኻር ብልሒ እዩ ዝመስለኒ። ከምዚ ዓይነት ኣተሓሳስባ ኣይተምፅኡልና እናበልካ በይንኻ ምንባር እቲ ህዝቢ ዘለወሉ ኩነታት ዘይምርዳእ እዩ ዝመስለኒ። ስለዝኾነ እዚ ዘለናሉ ኩነታት ከመይ ኢና እንገብሮ ዝብል የተሓሳስበኒ እዩ። ካብኡ ተበጊሰ ድማ ከምዚ እንተኾነ ይሓይሽ ዝብል ሓሳበይ ኣቅሪበ ኣለኹ።
ኣብ ምቕፃልን ዘይምቕፃልን ህወሓት ዝተልዓለ ሓሳብ፤ ከምቲ ዝፍለጥ ህዝቢ ትግራይ ኩሉ መስዋእቲ ከፊሉላ እዩ። ኣብ ህወሓት ዓብዪ ዝተኣከበ ሶሻል ካፒታል ኣሎ። ህዝቢ ትግራይ ኣብ ህወሓት ዝኣከቦ ሓይሊ ኣሎ። ይፈትዎ እዩ ነቲ ውድብ። ምፍታው ጥራሕ እውን ኣይገልፆን፤ ከፊሉሉ እዩ ብዙሕ ዋጋ። እዚ ዝወለዶ ምንፅርፃር ኣሎ፤ ኣነ ዝሰምዖን ዘይሰምዖን። ብዙሕ ዋጋ ስለዝኸፈለሉ የንፅርፅር። ሕዚ እንታይ እዩ ድልየትካ እንተተባሂሉ ህወሓት ክትገብሮ ኣለዋ ዝብሎ ኣለዎ። እቲ ናይ መጀመርታ ምርጭኡ ህወሓት ብቁዕ መሪሕነት ክህብ ናብ ዝኽእለሉ ብርኪ ክመፅኣሉ እዩ። እዚኣ እዩ ዝመርፅ።
ክሳብ ሕዚ ብዙሕ መንገድታት ምዕራይ እውን ይፍተን እዩ። እቲ ሕዚ ዘሎ ናይቲ ውድብ ኣመራርሓ ግን ንኸምዚ ምችው ኣይኮነን። ንህዝቢ ይጠቅም እዩ ዝብል ዝተፈለየ ሓሳብ ሒዙ ንዝመፀ ሰብ ፀላኢ እናበልካ እናፈረጅካ ኣፉ ምዕፃው ሰብ ከይሰምዖ ምግባር እዩ እቲ ዕላማ ተገይሩ ተወሲዱ ዘሎ። እዚ ኣይጠቅምን። ሕዚ እቲ ክኸውን ዘለዎ ብፍላይ እቲ መንእሰይ ወለዶ ሓደ ታሪኹ ክፈልጥ። እቲ ታሪክ ሕማቅስ ፅቡቑስ ኩሉ ማለት እዩ። ልዕሊ ኩሉ ግን ናፃ ኮይኑ ሓሳቡ ክገልፅ ዘክእሎ ባይታ ክህልዎ ኣለዎ። እዙይ እንተዘይተገይሩ እቲ እንደልዮ ዓይነት ህወሓት ክመፅእ ኣይኽእልን። ኣነ ዝበልክዋ ጥራይ ስምዑ፤ ኣነ ዝበልክዋ እያ ትኽክል… ኢልካ የማፀ ፀጋም እናኾነንካ ወይ እናፈራራሕኻ ዝኽየድ ኣካይዳ ዜጋ ፈሪሑ ክቕመጥ ዝገብር ኣካይዳ እዩ። ኣይተጀመረን ኣይኮነን፤ ዝተወሰንኩም መናእሰይ ኣለኹም እዚ ክሰፍሕ ኣለዎ። ብፍላይ ህወሓት ኣብ ዘበኑ ኣምሂሩ ዘውፅኦ ምሁር ብደንቢ ክጥቀመሉ ክክእል ኣለዎ። ነቲ ባዕሉ ዝፈጠሮ መንእሰይ ኣነ ጥራይ ዝበልኩዃ ስማዕ ዝብሎ እንድሕር ኮይኑ፤ ሓሳብ ኣምፅእ እሞ እናተመኻኸርና ህዝቢ ትግራይ ናበ ዝልውጥ ብርኪ ነዕብዮ እንድሕር ዘይብል ኮይኑ ሞት ጀሚሩ ኣሎ ማለት እዩ። ኣን ኣይኮንኩን ይጥፋእ ኣይጥፋእ ክብሎ ዝኽእል። ባዕሉ እዩ ዝመውት።
ስለዚ ኣብ ጉዳይ ህወሓት ንኣይ እቲ ፈላማይ ምርጫ ከምቲ ህዝቢ ዝደልያ ክትከውን ምግባር እዩ። ከምዚኣ ምግባር ድማ ናፅነት ምፍቃድ ተድሊ፤ ኣብ ጠቕላላ እቲ ህዝቢ ብፍላይ ድማ ኣብቲ መንእሰይ። ዝመስሎ ኣተሓሳስባ እናልዓለ ከም ድላዩ እናሰጎመ በዚ ንኺድ እዙይ ኣይፅቡቑን ክብል ክጋገ እውን ናፅነት ክውሃቦ ኣለዎ። ኣሸንባይዶ ፅቡቕ ሓሳብ እናምፅአስ ክጋገ እውን እዩ ናፅነት ክውሃቦ ዘለዎ። ከምዚ እንተዘይኮይኑ ናይ ሞት መንገዲ ምጅማር ማለት እዩ።
ህወሓት እንተዝኾነለይ ኣነ ክጥዕማ እየ ዝደሊ። ምክንያቱ መስዋእቲ ከፊለላ እየ። completely ተስፋ ኣይቆረፅኩን። ተስፋ ዘይቆረፅኩሉ ምኽንያት ኣብቲ ህዝቢ ዝልዓል ዘሎ ነገር ስለዝርኢ እዩ። ካብቲ ህዝቢ ዝመፅእ ሓሳባት ስለዝርኢ እዩ። ካብቲ መንእሰይ ዝመፅእ ሓሳብት ስለዝርኢ እዩ። ናፅነት እንተተኸፊቱሉ፣ ሓሳቡ ከቕርብ እንተተገይሩ፣ ኣነ ዝበልኩዃ ጥራይ ስማዕ እንተዘይተባሂሉ፣ opportunist ክኸውን እንተዘይተነጊሩ፣ ኣፅቂጡ ዝኸይድ ፈራሕ እንተዘይተገይሩ፣ ሓዊ ሓዊ ዝጨኑ ውድብ ክፍጠር ይኽእል እዩ። እቲ ውድብ እውን ናይ ለውጢ መሳርሒ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢለ እየ ዝኣምን።
ውራይና፦ ኣብታ ሃገር ዝህልወና ዘዋፅእ ብፅሒት ቅኑዕ፣ ገስጋሳይን ህዝባዊን ዝኾነ ኣተሓሳስባ እዩ ኢልካ። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ናይ ህዝቢ ኮይኑ ንክቅፅል ግን ውዳበ ከድሊ እዩ። እቲ ሓደ ፖለቲካዊ ውዳበ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከም ህወሓት ማለት እዩ። ስልጣን ትሕዘሉ ብኡ ኣቢልካ ኣብ ህዝቢ ክሰርፅ ትሰርሕ ማለት እዩ። ካልኦት ውዳበታት እውን ከድልዩ ይኽእሉ እዮም። ስለዚ እቲ ተልዕሎ ዘለኻ ሓሳብ ናብ ተግባር ንክቅየር ክትሰርሕ ዘለካ ይመስለኒ። ሓሳብ ምምፃእ ጥራይ ዘይኮነስ ከመይ ይኺድ ኣብ ዝብል እውን ተሳትፎ የድሊ ማለተይ እየ። ሕዚ ህወሓት ንከምዚዝበለ ሓዱሽ ኣተሓሳስባ ክቅበል ዘይክእል ምዃኑ እኳ ድኣስ ፀላኢ ኢሉ ዝፍርጅ ብምዃኑ እዩ ፀገም ተፈጢሩ ዘሎ። ንናይ እምባ ሰነይቲ ሕቶ እኳ ክምልስ ዘይክእል ምዃኑ እዩ እቲ ሽግር እምበር ኣብ ታሪኻዊ ኣመፃፅኡ ፀገም የለን። ሕዚ ናይ ህዝቢ ሕቶ ክትምልስ ዘይትክእል ውድብ እናሃለወት ሓቚፍናያ ክንከይድ ኣይንክእልን። ካልእ ኣማራፂ እንታይ እዩ ትብል? ወይ ህወሓት ናይ ህዝቢ ምግባር እትብል ነጥቢ መፍትሒት ቁፅሪ ሓደ ንምግባር ከማኹም ዝበሉ ሰባት እዮም ኣያታት ክኾኑ ዝክእሉ እሞ እቲ ውድብ ይቀበል ኣይቀበል ድፍኢት ብዝፈጥር መልክዑ እቲ ዝተልዓለ ኣተሓሳስባ ክሰርፅ፣ ኣብ ስራሕ ክውዕል እንታይ ምግባር ይከኣል ? ወይ ካሊእ መማረፂ ትብሎ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ከም ውልቀ ሰብ ኣብ ትግራይ ገስጋሳይ፣ ፍትሕን ማዕርነትን ዘክብር ኣካል ንክፍጠር ኣብ ልዕሊኡ ድማ ዲሞክራስያዊ ኣተሓሳስባ ንክሰርፅ ብቁጠባ እውን ዝጠንከረ ክኸውን ቀፂሉ እውን ሰብኣዊን ዲሞክራስውን መሰላት ዘኽብር ፖለቲካዊ ኣታሓሳስባ ክህሉ ብውልቀይ ክገብሮ ዝግባእ ካብ ምግባር ንድሕሪት ኣይብልን። ክሳብ ሕዚ እውን ብውልቀይ ክገብሮ ዘለኒ ዝገበርክዎ ነገር ኣሎ። ካብኡ ንላዕሊ ግን ብዙሕ ነገር ምስራሕ ይከኣል እዩ።
ቁጠባ ትግራይ ንክዓቢ እንታይ ምግባር ይሓይሽ ዝብል ኣነ ናይ ኩሉ ዓውዲ ፍልጠት ፈላጥ ስለዘይኮኑኩ ኣብ ትግራይ ብዙሓት ፈላጣት ኣለዉ። ኣብ ኩሉ ዓውዲ! ስለዚ እቲ ቀዳማይ ነገር ዝለዓል ዘሎ ሓሳብ ከይረኣኻ ነዚ ኣፃልኡና ነዚ ድማ ንሕና ንፈትዎ ኢና እሞ ኣፋትውና ዝብል ኣተሓሳስባ እዩ መጀመርታ ክቕንጠጥ ዘለዎ። ንኣይ ኮነ ንኻልእ ሰብ እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ክተርፍ ምግባር እዩ። እዚ ኢ ዲሞክራስያዊ ድባብ እዚ መዓት መንእሰይ ምስ ፍልጠቱን ክእለቱን ተሰኪፉ ክነብር ይገብር ኣሎ። ከማይ ዝበሉ እውን እታ ዘላቶም ተመኩሮን ፍልጠትን እናሕለፉ እታወት ከይኾኑ ዓጊቱ ሒዙ ዘሎ እዚ ዘይ ዲሞክራስያዊ ዝኾነ ድባብ እዚ እዩ።
ሕዚ እኮ ናይ ኣባይ ወልዱ መግለፂ፤ ፀላእትና ገለመለ ዝብል መግለፂ ማሕበራዊ ፅዕንቶ ንምፍጣር እውን እኮ እዩ ዝጥቀመሉ ዘሎ። ከምኡ ዘብሎም ዘሎ እኮ እቲ ናፃ ሓሳብ እንተገፊሑ ብዙሕ መራሒ ክመፅእ እዩ፤ ኣብቲ ቃልሲ እናተርኣየ ብዙሕ ዝበሰለ ሰብ ክወፅእ እዩ። ብካድረታት ተመልሚሉ ገለታት ዘይኮነስ እቲ ማሕበረሰብ ብዝገብሮ ምንቕናቕ ካብቲ ሕብረተሰብ ነታ ዓዲ ንቕድሚት ዝወስድ ኣካል ክወፅእ እዩ። ሕብረተሰብ ናይ ባዕሉ መራሕቲ ክፈጥር ይኽእል እዩ። እዚ ንሳቶም ብዝደለይዎ ዘይክኸይድ ይኽእል እዩ። እዝይ እዩ ድማ ዘፍርሖም ዘደንግፆም ዘሎ፡፡ ንህዝቢ ግን እቲ መንገዲ ንሱ እዩ፡፡
እዞም ብፖለቲካ ኣበይ ደረጃ ኢና ክንበፅሕ እንደሊ ዝብሉ፤ ብቁጠባ እንታይ ኢና ክንመስል ዘለና ዝብሉ፣ ምስ ኤርትራውያን ኣሕዋትና ዘለና ርክብ ከመይ ይኹን ዝብሉ ምስ ኣካልና ዝኾኑ ህዝብታት ኢ/ያ ኸ እንታይ ዓይነት ርክብ እዩ ክህልወና? ንባዕልና ኸ ፖለቲካሊ ኢኮኖሚካሊ ቦታና ኣብምንታይ እዩ ክኸውን ዘለዎ ከም ህዝቢ ዝብሉ ዓበይቲ ኣጀንዳታት እዮም። እዞም ሓሳባት እዚኦም እናልዓልካ ብናፃ ምምይያጥ እንተተጀሚሩ፤ እዛ ሓሳብ እዚኣ ኣባይ ወልዱ ይፈትዋ እዩ እገለ ‘ባ ይፀልኣ እዩ ከይበልካ ንህዝቢ ዝጠቅም እዚ እዩ ኢልካ ምዝርራብ እንተተጀሚሩ ተኣምር ክስራሕ ይክእል እዩ ኢለ እየ ዝኣምን። መጀመርያ እዚ እዩ ክቕድም ዘለዎ።
ሓደ ሰብ ሓደ ምሉእነት ዘለዎ ሓሳብ ክህልዎ ኣይክእልን። እናበሰሉ ዝኸዱ ብምምይጣት እዩ። ማእኸልካ ህዝቢ ገይርካ፤ እዞም ሓሳባት ከመይ እዮም ንህዝቢ ዝረብሑ ኢልካ ምዝርራብ እንተተጀሚሩ እዩ ለውጢ ዝመፅእ። ኣሸንባይ ዶ ሎሚ ዓሰርተታት ኣሽሓት ምሁራን ካብ ዩኒቨርስቲ እናውፃእና ቀደም ቅድሚ 40 ዓመት እኳ እቲ ኣብኡ ዝነበረ ኣካል ተመኸኻሩ እዩ እዚ ለውጢ እዚ ፈጢሩ። ስለዚ ነቲ ዘሎ ምሁር ክንጥቀመሉ ዘክእል ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክህልወና ኣለዎ። ንሰባት እዚ ከምዚ እዩ ከምዚ እባ እናበልካ label ካብ ምግባር እቲ ሒዝዎ ዝመፅአ ሓሳብ ንህዝቢ ዝጠቅም ድዩ ዋላስ ኣይኮነን እዩ ክብሃል ዘለዎ። ስለዚ እቲ ሓዱሽ ምሁር ምስቲ ነባር በዓል ተሙከሮ እናተራኸበ ሓሳብ ዝለዋወጠሉ ባይታ እዩ ክህልው ዘለዎ። ናተይ ትኹረት እዚ እዩ።
ውራይና፦ እሞ ሕዚ እነታይ ዲና ንብል ዘለና ጀነራል ከምቲ ናይ ኣባይ ወልዱ ዝበሉ ተፃብኦታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። ንሳቶም እዮም ከኣ እቲ ዓዲ ዝመርሕዎ ዘለዉ። ግን ከም ሓደ ንህዝቢ ዝቃለስ ውልቀ ሰብ ከመይ ገይርና ኢና ፅዕንቶ ክፈጥር ብዝክእል መንገዲ ክንከዶ ዝግባእ እየ ዝብል ዘለኹ? እዚ ኣንደበቶም እዚ ክእረም ብዘኽእል መንገዲ ከመይ ንኺድ? ሕዚ ካብታ ኣብ ፅሑፍካ ዝተውሃባ ርእይቶታት እኳ እንተተበጊስና ኣባይ ወልዱ ክፉእ ስለዝኾኑ ወይ ካሊእ ተፈጥርኡ ስለዝኾነ ኣይኮነን ከምኡ ኢሎም። እቲ ሲስተም ሽግር ስለዘለዎ እዩ ዝብል እዩ ዘሎ እቲ ገምጋም ናይ ብዙሓት። ምናልባት እቲ ስይስተም እውን እዩ ከምኡ ክኾኑ ዝገብሮም ዘሎ ዝብል ስግኣት እውን ስለ ዘሎ ንዙይ ከመይ ፈቲሕና ናብቲ ዝበልካዮ ብነፃ ምምይያጥ ንኣቱ? ምናልባት እቲ ወያናይ ዲሞክራሲ ዝብሃል ፍልስፍና ከምኡ ይገበሮም እንተሃልዩ እውን ክርአ።
ጀነራል ፃድቃን፦ ሕዚ እንታይ እዩ ኣብ ሓደ ህዝቢ ንፖለቲካዊ ሓሳባቱ ዘሰጉም ፖለቲካዊ ውዳበ ምህላው ኣገዳሲ እዩ። ሓደ ዓርክኻ መንእሰይ ከም ዝገለፆ ህዝቢ ትግራይ ንህወሓት ካብ ቆሎ ጀሚሩ ክሳብ መላምል መናእሰይ ከፊሉላ እዩ። ዋጋ ከፊሉ እዩ ኣምፂእዋ። እዚ asset እዙይ ንቶም ሕዚ ዝመርሕዎ ዘለዎ ዘይኮነስ ነቲ ህዝቢ ብዘለዎ ጥቅሚ እዩ ክርአ ዘለዎ። ስኽ ኢልካ ምድርባይ ኣይከኣልን። ስለዚ ናብቲ ናይቲ ህዝቢ ድልየት እነምፅኣሉ መንገዲ እንተሃልዩ እንተዝርአ እየ ዝመርፅ። ማለት ብዙሕ ፃዕሪ ተገይሩ እዩ። ብዙሕ resistance እዩ ተገይሩ። ካብ እኒ ስብሃት፣ ኣባይን ስዩምን ንላዕሊ ነቲ ውድብ ዕድመ ልክዑ ዘወፈየ ሰብ የለን። ምስ ወፁ እንደገና ክመኽሩ መዓት መከራ እዮም ረኺቦም። እዚ ከምኡ ኮይኑ ክኸይድ ኣይኮነን። ሕዚ ዘሎ ኣካይዳ ግን ጥዕና ዘለዎ ኣይኮነን። ንህዝቢ ትግራይ ዝጠቅም ኣይኮነን። ይትረፍ ዶ ተጋዳላይ ዝነበረ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ብርክታት ሓላፍነት ዘገልገለ ንህዝቢ ዝጠቅም ሓሳብ ኣለኒ ዝበለ ዝኾነ ሰብ ይትረፍ እሞ ትግራዋይ ዋላ ናይ ደገ ሰብ ኮፍ ኢልካ ክመያየጥ እዩ ዝግብኦ።
ሕዚ ከይዱ ከይዱ ሽግር ስለዝተፈጠረ ዝተወሰነ ፅዕንቶ ዝተፈጠረሉ ኩነታት ኣሎ። እዚ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ክልተ ነገር እዩ። ብሓደ ወገን ከምቲ ዝነበረ፤ ምናልባት እውን ካብቲ ዝነበረ ብዝገደደ ዓፊንካ ሒዝካ ንምኻድ ዝግበር ፈተነታት ኣሎ። ሕዚ ካብ ዝርእዮ ዘለኹ ናይዚ ዓፋናይ ኣካይዳ እዙይ መራሒ ኮይኑ መፅዩ ዘሎ ኣባይ ወልዱ እዩ። ካልእ ድማ ንፍታሓዮ ከምዚ ኢልና ኣይንከይድን፤ ነመዓራርዮ ዝብል ኣሎ። እዚመን እዩ ዝመርሖ ዘሎ ኣይፈልጥን። ግን ከምኡ ዓይነት ምንቅስቓስ ከምዘሎ ይሰምዕ እየ። ናይዚኣቶም ውፅኢት ድማ ገና ኣይተፈለየን። ንህዝቢ ዝጠቅም ነገር ክወፅእ እዩ ዝብል ተስፋ ኣለኒ። ኣቱም ሰባት ፀላእን ዘይፀላእን እናበልና እናተፈራረጅና ካብ ምኻድስ ንሰማማዕ ዝብል ሓይሊ ክመፅእ ተስፋ እገብር። እዚ እንተዘይኮይኑ ግን እቲ ሒዘምዎ ዘለዉ መንገዲ ናይሞት መንገዲ እዩ። ነቲ ውድብ ናይ ምቕታል መንገዲ እዩ። ህዝቢ ኣብ ‘ቲ ዝሓለፈ ጉባኤ ኣነ ኣይነበርኩን፤ ዝሰማዕክዎ እንታይ ዓይነት ቁጥዐ ከምዝነበሮ እንታይ ዓይነት ሕቶ የልዕል ከምዝነበረ ብግልፂ ተራእዩ እዩ። ዓብዪ ምልክት እዩ እዚ። ህወሓት እኮ ህዝቢ ትግራይ እዩ ፈጢርዎ። ህወሓት ኣይኮነን ንህዝቢ ትግራይ ፈጢሩ። ስለዚ እዚ ህዝቢ እዚ ድልየትና ኣይተማልኣልናን እናበለ እንትኸይድ እንትመሮ ንዕኡ ቅንጥጥ ኣቢሉ ካልእ ናይ ምፍጣር ዕድል እውን ኣለዎ እዩ። እዚ ዕፅው ኣይኮነን።
ሕዚ እቲ ናይ መጀመርታ ምርጫ እዚ ዶ ይኹን? ቀንጢጥካስ ካልእ ምቕያር ዶ ይኹን ዝብል ሕቶ እንተተላዒሉ ናተይ መልሲ ንሱ ክኸውን ኣይብሉን ቀዳማይ ምርጫ በሃላይ እየ። ንሳቶም ውድብ ካብ ህዝቢ ትግራይ ክንፅል ደልዩ እዩ እዮም ዝብሉ። ኣነ ካብቲ ንሳቶም ነቲ ውድብ ዘለዎም ፍቅሪ ዘይንእስ ፍቅሪ ኣለኒ። ካብቲ ንሳቶም ንህዝቢ ዝሓልይሉ ሓልዮት ዘይንእስ ሓልዮት ኣለኒ ንህዝበይ። ስለዚ እቲ ህዝቢ ድላዩ ዝብለሉ፣ ዘይመስሎ ዝነቅፈሉ፣ እዚ ጌጋ እዩ ዝብለሉ ውድብ ምግባር የድሊ። ዝመስሎ ዘደይበሉ ዘይመስሎ ዘውርደሉ ውድብ ክኾነሉ ይግባእ፤ እዚ እቲ ቀዳማይ ነገር እዩ። እዚ እንድሕር ተፈጢሩ ብዙሓት ሓሳባት ክመፅኡ እዮም። ሕዚ ተዛሪብካ ዘይትውድኦም ብዙሓት ሓሳባት ብዙት ተግባራት ክመፅኡ እዮም። ከም ህዝቢ ከምዚ እንተኮይንና ድማ ማንም ክንቅንቐና ኣይክእልን፤ ማንም! ብድሕሪ እዙይ ዝመፅኡ ጫውጫው ገለመለ ንዓና ዘደንግፁ ክኾኑ ኣይኽእሉን። እዚ ኩነታት ንክመፅእ ድማ ምስ ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባ ዘለዎም ሰባት ኮይነ ሕገ መንግስቲ ሃገርና ዘጎናፀፈኒ መሰል ተጠቂመ ብሰላማዊ መንገዲ ዝከኣልክዎ ክገብር እየ፡፡
ውራይና፦ንጀነራል ኣበበ እውን ሓዊስካ ሒዝክምዎ ዘለኹም ሓሳብን ኣካይዳን ጠቓሚ እዩ ኢሉ ዝኣምን እውን ብዙሕ እዩ። ግን ገለገለ ዝልዓሉ ርእይቶታት ኣለዉ። ንኣብነት ውድብ (ወይን) ኣብ ዝፅሓፎ ንዓኻትኩም ዝምልከት ፅሑፍ ንሕና ኢና ኣሀፍቲምናዮ ዝዓይነቱ ድባበ ዘለዎ ፅሑፍ ኣሎ። ኣብቲ ኣወፃፅኣኹም እውን ዝልዓል ነገር ኣሎ። ንመለስ ከምዚ ኢልዎ ገለ ዝብሃል ዘረባታት ኣሎ። ብሓፈሻ ንምንፃል ዝመስሉ ርእይቶታት ብስፍሓት ይውሃቡ እዮም። ሕዚ ካብተን ንመለስ ከምዚ ኢልዎ ዝብልን ኣብ corruption ኢድ ኣለዎ ዝብልን ንጀምር። ናይ መረዳእታ ሕቶ እዩ ዝኸውን ዘሎ።
ጀነራል ፃድቃን፦ ከም ኣካይዳ ኣነ ናብቲ ናታቶም ደረጃ ወሪደ ፐርሰናል ዝኾነ ነገር ክዛረብ ኣይደልን። ክፃረፍ ኣይደልን። ከምኡ ዓይነት ድልየት ኣይብለይን። ከም ሕቶ ገይርካ ተቕርቦ ስለዘለኻ ግን ገለ ክብል። ኮራፕሽን ዝምልከት ቅድሚ ካብ ስልጣን ምልዓልና ዝልዓል ነገር ነይሩ። ከምዚ ይገብር ገለ ዝብል። ኣብ ስልጣን እናሃለኹ ከምዚ ዝበለ ነገር ኣሎ ይብሃል ኣሎ እሞ ክትርእዩለይ ይደልይ እየ ኢለ ነይረ። ኮሚቴ ተጣይሹ። ሽዑ ካብ ዝነበሩ ሕዚ እውን አለዉ። ኣፃርዮም። እተን ንሱ ኣለወን ዝተብሃላ ርእይናየን ምሳኻ ዝተተሓሓዘ ናይ ሙስና ነገር የለን ተባሂሉ ብስርዓት ተነጊሩኒ እዩ። ምስ ወፃእኩ ድማ እንደገና እቲ ጠቐነ መፅዩ። ኮሚቴታት ቆይሙ። ን9 ኣዋርሕ ፈቲሾም። ብናተይ ወገን ምሳይ በቀረባ ዝሕግዙኒ ዝነበሩ ናተይ ጠቅላይ መምርያ ሰታፍ ኮሎኔላት ተኣሲሮም ብዛዕባ ናይታ ናይ ኮራፕሽን ጉዳይ ትፈልጥዎ ኣውፅኡ እናተብሃሉ ኣበሳኦም ርእዮም፡፡ ብናይ ባዕሎም ምኽንያት ተኣሲሮም ዝነበሩ ሲቭል ናይ ንግዲ ሕ/ሰብ ኣባላትውን ብዛዕብኡ ትፈልጥዎ ኣውፅኡ ተባሂሎም ተመርሚሮም እዙይ ኩሉ ተገይሩ ዝተረኸበ ነገር ኣይነበረን፡፡ ኣብ መወዳእታ ናብ መለስ ሪፖርት ኣቕሪቦም። መለስ ሽዑ ንኤልሳ (በዓልቲቤተይ) ፀዊዕዋ። ኣነ ቀደሙ ኣብ ከምዚ ዝበለ ነገር ኢዱ ከምዘየለ ይፈልጥ ነይረ እየ። ግን ፅዕንቶታት ስለዝበዝሑ ክፃረ ገይርና ዝተረኸቦ ነገር የለን። እሞ ናይ ጡረታ መሰሉ ክንሕልወሉ ኢና። እዚ ሓበሬታ እዙይ ክትፈልጢ ይደሊ እየ ኢልዋ።
ካልእ ክልቴና ኣነን ጀቤን ምስወፃና ቅሩብ ፅንሕ ኢሉ መለስ ምስ ቢቢሲ ኢንተርቭው ገይሩ ነይሩ። ኣብኡ ካብ ዝተልዓለሉ ሕቶታት ንምንታይ ኢኻ ኣውፂእኻዮም ዝብል እዩ። ብቕዓት ድዮም ዘይብሎም ኮይኖም? መፈንቀለ መንግስቲ ድዮም ሓሲቦም ነይሮም? ኮራፕሽን ድዩ? እንታይ እዩ እቲ ምኽንያት ተባሂሉ ተሓቲቱ እቲ ዝተበሃለ ኣይኮነን ኢሉ። እንታይ ድኣ ምስተሃለ ኣብቲ ምክፍፋል እዋን ዘርእይዎ ዝነበረ ፀባይ ቃሕ ኣይበለንን ኢሉ። እዚ ካብ መለስ ንላዕሊ ካልእ ምስክር ክመፅእ ኣይክእልን።
ስለዚ እተን ኣነ ዝሓለፍክወን መስርያቤታት ኩለን ተፈቲሸን እየን። ከም ኣጠቃላሊ ከይዲ ድማ በይነይ ዘይኮነስ ኣብቲ ፈለማ 10 ዓመት ዝነበረ ኩሉ ናይ ኢህወደግ በዓል ስልጣን ናብ ከምዚ ዝበለ ጠልቆምቆም ቆላሕታ ኣይነበሮን፡፡ ሰኣን እንዶና ተዘይኮይኑ እቲ ወየናይ ባህሪና ዓዲ ክንልውጥ ድኣ እምበር ንካልእ ንምውዓል ዝደፍአና ኣይነበረን፡፡ ብሰንኪ ድልየትና ዝተረፈ ነገር ኣይነበረን። ናይ በይነይ ኣይኮነን። ዝገርም ነገር ግን እቲ ኩነታት ከምቲ ዝተገለፀ ኮይኑ ሕዚ ዘለዉ መራሕቲ ብግልፂ ባዕሎም ገሌና ናይ መንግስቲ ስልጣን ንባዕልና ንምጥቃም ንጥቀመሉ ኣለና ኣብዝበልሉ ዝዋን ቅድሚ 15 ዓመት ንፖለቲካዊ መኽሰብ ተባሂሉ ዝተለዓለ ኣጀንዳ ሒዞም ሐዚውን በዚ መዝሙር ሰብ ከዕሽዉ ምፍታኖም እዩ፡፡ እንድሕር ብዛዕባ ግዕዝይና ተገደሽቲ ኮይኖም ሕዚኮ ቢልዮናት እዩ ኣብዝኣተወሉ ዘይፍለጥ ዘሎ፡፡ ነዚ ዝቃለሱ ዘለዉ ምኻኖም ዘይገልፁልና፡፡
ብድሕሪኡ ናብ ትምህርቲ እየ ከይደ። ትምረቲ ወዲአ ተመሊሰ፡፡ ኣብዚ እውን ኣብ ሕብረት ኣፍሪካ፤ ኣብ ኢጋድ እውን ተፈቲነ ሓሊፈ ነይረ። ፅቡቕ ቦታ ነይሩ፤ ካብቶም ዝለዐለ ተደላይነት ዘለዎም ሐደ ነይረ። ኣብዚኦም ዝተጠቀሱ መስራቤታት ስራሕ ኣይረኸብኩን፡፡ ስራሕ ዘይረኸብኩሉ ምክንያት በቶም ትካላት ብዕሊ ተነጊሩኒ እዩ። ገሊኦም ብህይወት ዘለዉ መራሕቲውን ይፈልጥዎ እዮም፡፡ ደሓር ናብ ደቡብ ሱዳን ከይደ 8 ዓመታት ዝኸውን ሰሪሐ እየ፡፡ ይኹን እምበር ብናይ መንግስቲ ኢ/ያ ሓልዮት ዝረኸብክዎ ግን ኣይኮነን። መጀመርታ ናይ ወርልድ ባንክ ናይ ኢትዮጵያ ሓላፊ ዝነበረ ዝነበረኒ ኩነታት ይፈልጥ ነይሩ፤ ንሓፂር እዋን ኮንትራክት ወሲዱኒ። ዳሕራይ ናይ ደቡብ ሱዳን መራሕቲ ንነዊሕ ጊዜ ክሕግዘና ንደሊ ኢና ዝብል ደብዳበ ፅሒፎም ብድሕሪኡ ተመዓራሩዩለይ። ሰሪሐ ከኣ ፅቡቕ ገንዘብ ረኺበ። ደቀይ ኣዕብየ። እዚ ሰራሕ እዚይ መንግስቲ እንተዘይደልዩ ነይሮምስ ብፍላይ መለስ እንተዝቃወም ምዓገቱኻ ነይሮም እንተተባሂሉ እወ ምዓገቱኒ ነይሮም። ከምኡ ኣይገበሩን፡፡
ኣብዚ እዋን እዚ ድሕሪ ካብ ትምረቲ ምምላሰይ ምስ ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባ ዝነበሮም ምሁራት ብሓባር ሓደ ኣብናይ ፀጥታ ኩነታትን፤ ኢኮነምያዊ ዕብየትን ዘሎ ምትእስሳር ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፅንዓት ዝገብር ናይ ምርምር ትካል ብናይ መንግሰታዊ ዘይኮኑ ትካላት ደንቢ (NGO) መሰረት አጣይሽና ንሰርሕ ነይርና፡፡ ሽሙ (Center for Policy Research and Dialogue) ይበሃል ነይሩ፡፡ ፅቡቅ ንሰርሕ ፅቡቅ ተቀባልነት ንረክብ ኔርና፡፡ ድሓር ናይ ዘይመንግስታዊ ኣካላት ሕጊ ምስወፀ ተዓፅዩ፡፡
ውራይና፦ ቅድሚ ናብ ደቡብ ሱዳን ምኻድካ ኢኮኖሚኻ እንታይ ይመስል ነይሩ ?
ጀነራል ፃድቃን፦ (ሰሓቕ) እነታይ እየ ‘ሞ ክብለካ ኣብተን 10 ዓመት ኣብ መንግስቲ ዝሰራሕኩለን ዓመታት ናተይን ናይ በዓልቲ ቤተይ ደሞዝን ናይቦርደ ቦነስን ተሓዋዊሱ ኣብ ባንኪ ቁሩብ ቅርሺ ነይሩና። ካሊእ ንብረት ኣይነበረናና፡፡ የማነ (ጃማይካ) መኪና ነይራቶ፤ መኪና ምስ ኣሕደጉና መኪናኡ ሂቡና ናቱ መኪና እየ ዝጥቀም ነይረ። ቅድሚ ናብ ደቡብ ሱዳን ምኻደይ ሓደ ሓደ ፅሑፋት ንምፅሓፍ ይዕደም ነይረ። ናይ ኢ/ያ ሃገር ምክልኻል ኣብ ኤች ኣይቪ ኤድስ ምክልኻል ዝሰርሖ ስራሕ ብዓለም ደረጃ ሞዴል ተባሂሉ ነይሩ። መንግስቲ ኣሜሪካ ዝገበሮ እዩ እዚ። እቲ ሕማምስ ከም ሓደ ናይ ኮማንድ ስራሕ ገይርና ብምርኣይ ፅቡቕ ውፅኢት ዝረኸብናሉ እዩ ነይሩ። እዚ ናብ ካልእ ከሕልፎ እውን ስለዝደልዩ ብዛዕባ እዚ ፀሓፍ ይብሉኒ። እዚ ናብ CSIS (Center for Strategic International Studies) ፅሒፈ። ናብ ECA፤ ደቡብ ኣፍሪካ፤ ናብ ኣፍሪካን ዩኒየን ፅሒፈ። ካብዚ ዝረክቦ ገንዘብ ነይሩ። ሓደ ፅሑፍ ፅሒፈ 10 ሽሕ ዶላር ገለ ዝረክበሉ ኩነታት ነይሩ። እዙይ ደቀይ ኣሜሪካ ከይዶም ክቅመጡ፤ ኣነ እውን ናበኡ ከይደ ንክምሃር ሓጊዙኒ። ናብራ ቀሊል ኣይነበረን ከቢድ ነይሩ፡፡ ብሓፂሩ ኣብ ቃልሲ ዝረከብክዎ ተመኩሮ ቅድሚኡ እውን ወለደይ ኣምሂሮምኒ ስለዝነበሩ ኢንግልዝኛ ምፅሓፍ ምንባብ ስለዝክእል እተን ዝነበራኒ ተመኩሮ ናብ ፅሑፍ እናቐየርኩ ገንዘብ እናረኸብኩ ቅሩብ ፀኒሐ።ድሓር ናይ ሱዳን ስራሕ መፂኡ። ዓብዪ ስራሕ ነይሩ። ንኣይ ጥራይ ዘይኮነስ ንካልኦት እውን ለኪሙ።
ውራይና፦ ድሕሪ ምፅሓፍካ ካብቶም ኣብ ልዕሌኻ ዝተልዓሉ ወቐሰይታት እቲ ሓደ ናይ ወልቃይት ጉዳይ ዝምልከት እዩ። ኣብ ጉዳይ ወልቃይት ብደንቢ ኣይፀሓፈን፤ እዚ ድማ ምስቲኦም ክጋጮ ስለዘይደለየ እዩ ዝብል ኣሎ። ሕዚ ድማ ድሕሪ ምውፃእ እቲ ፅሑፍካ ዋላ እኳ እንተኾነ ናይ ተጋሩ ምፍንቓል ተራእዩ ኣሎ። ኣብዚ ጉዳይ እዙይ ሓንቲ ነጥቢ ንውሰድ እሞ ክንውድእ።
ጀነራል ፃድቃን፦ ናይ ወልቃይት ጉዳይ ብደንቢ address ኣይገበሮን ዝብል እንታይ ማለት ከምዝኸነ ብደንቢ ኣይተረደኣንን። ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ፈላማይ ሕቶ ዝቐረበለይ ካብ ኣዲስ ኣድማስ እዩ። ሽዑ ብግልፂ ከምዘቐመጥክዎ ኣነ ኣብ መንግስቲ እናሃለኹ ሓደ ስርዓት ነይሩና መጠረሪ ቋንቋ፣ ናይ ህዝቢ ኣነባብራን መንነትን መሰረት ገይርና ንጠርር ኢልና ወሲንና በዚ መሰረት ድማ ወልቃይት ናይ ትግራይ እዩ ኢለ ኣቐሚጠ። ድሓር እቲ ጋዜጠኛ ሓደ ዘዋጥጥ ቦታ ነይሩ ይመስለኒ ኣብ ውሽጢ ብዛዕባ እዛ ቦታ እዚኣ እኮ ውሳነ ኣይተውሃበትን ኢሉ ሓቲቱኒ። ድሓር እታ ቦታ ኣነ ኣይፈልጣን። ተጋዳላይ እናሃለኹ እውን ንወልቃይት ኣይከድኩን ድሕሪሰላም እውን ኣይፈልጣን። ስለዚ እዛ እትብሃል ዘላ ቦታ እዚኣ ኣይፈልጣን፤ ኢለዮ። ድሓር ኣባይ እውን ዘይተወደአት ምዃና ተዛሪቡ። (ግጨው ምዃና እያ) ብመሰረቱ ግን ወልቃይት ብስሩ ሕቶ ክኸውን ኣይግበኦን ኢለ እየ ዝኣምን። ካልኦት ንካልእ ረብሓ እዮም ዝጥቀሙሉ ዘለዉ እምበር ሕቶ ክኸውን ኣይክእልን። ሓደ ብሕገ መንግስቲ ዕልባት ረኺቡ ዝሓደረ ጉዳይ እዩ። ናይ ወልቃይት ጉዳይ እንተተላዒሉ ናይ ካልኦት እውን ክልዓል እዩ ማለት እዩ። ካልኣይ ኣብ መንጎ ህወሓትን ብኣዴንን ዝነበረ ርክብ ከምቲ ኣነ ዝፈልጦ ኖርማል ተዝኮን ነይሩ ኮፍ ኢሎም ክፈትሕዎ ዝግባእ ዝነበረ ጉዳይ እዩ። ሳልሳይ እዚ ክኸውን እንተዘይክኢሉ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ሒዙ ክፍታሕ ዝነበሮ ጉዳይ እዩ። ሕዚ ከምዚኢሉ ናብ ሕምስምስ ኣእትዩና ዘሎ ካብ ክልቲኡ ወገን ኣብኡ ክሕባእ ድልየት ዘለዎ ሓይሊ ስለዘሎ እዩ ዝመስለኒ። ኣብ ኣዲስ ኣድማስ እውን ሕቶ ክከውን ኣይምነበሮን እየ ኢለ። ስለዚ ካብተን ዝበልክወን ነጥብታት ወፃኢ ክክየድ ዝድለ ዘሎ ካልእ ካብኡ ዝርባሕ ሓይሊ ስለዘሎ እዩ። ካልእ መፍትሒ ድማ እቲ ኣብ ወልቃይት ዘሎ ደንበር ምጥራር ዘይኮነስ ኣጠቓላሊ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ሽግር ምፍታሕ እዩ ኢለ እየ ኣቐሚጠ። ሕዚ ዘለኒ መርገፂ እውን እዚ እዩ።
ሕዚ ተወዲኡ ዝሓደረ እዩ ናይ ወልይት ጉዳይ። ኣብዚ ጉዳይ እዚ ብናተይ ናይ ታሪክ ንባብ ዓቅሚ እዚን እዚን ክብል ይክእል እየ። ግን ካባይ ንላዕሊ ዝፈልጡ ኣካላት ብደንቢ ኣቐሚጦምዎ እዮም። በቲ በለ በዚ በቲ ሕዚ ዘሎ ኣካይዳ ግን እቲ ቦታ መዘራረቢ ክኸውን ዘይግብኦ ዝነበረ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ።
ውራይና፦ ፅቡቕ! ኣብ መወዳእታ ሕዚ ሓሳብ ሒዝካ ብምምፃእኻ፣ ብምፅሓፍካ፣ ብምዝራብካ ብኣቦ ወንበር ህወሓት ብጣዕሚ ብዘግርም ኣገላልፃ ፀላኢ ተባሂልካ ኣለኻ። ስለዚ ሕዚ ኣብ ትግራይ እውን ኢንቨስት ገይርካ፤ ኣለኻ ሓደ ሓደ ስራሕቲ እውን ኣለውኻ እሞ እቲ ዝብሃል ዘሎ ነዚታት ከዕንቅፈኒ እዩ ዶ ትብል? ከመይ ክትቃለሶ ኸ ትሓስብ?
ጀነራል ፃድቃን፦ ፅቡቕ እሞ ኣነ ከምቲ ቅድም ኢለ እውን ዝበልኩዎ ኣብ ሱዳን 8 ዓመት ሰሪሐ እየ። ደቀይ ብዝግባእ ኣዕብየ እየ። ጥሪት እውን ኣጥርየ እየ። እተን ዝረኸብክወን ጥሪት ዝበዝሓ ኣብ ትግራይ እየን ዘለዋ። ራያ ቢራ ኣሎ። ሕርሻ እውን ኣሎ ኣብ ትግራይ። ኣነ ከዐንቅፉኒ እዮም ኢለ ኣይጠራጠርን። ሕዚ እውን ምስ ከማይ ዝመሰሉ ብሓባር ንስራሕ ዝበሉ ዕብይ ዝበለ ፕሮጀክት ሒዝና ኣለና ኣብ ትግራይ ዝስራሕ። ንዓዲ ብጣዕሚ ዝጠቅም ፕሮጀክት እዩ። እቲ ክልላዊ መንግሰቲ ኣማልኡ ዝበሉና ኣማሊእና ውሳነ ኢና ንፅበ ዘለና። ንቕድሚት እውን እንተኾነ ዓቕመይ ዝኸኣሎ ማለት ፍልጠተይ ጉልበተይ ገንዘበይ ኩሉ ኣብ ትግራይ ክሰርሓሉ እየ ዝደሊ። ካልእ ንኣይ ዝሰምዓኒ ሰብ እውን ኣብኡ ክሰርሕ እየ ዝመክር፡፡ እቲ ንትግራይስ ብቁጠባ ነጠንክራ ዝብል ብዘረባ ጥራይ ተዛሪበዮ ስኽ ክብል ኣይደልን። ነዚ ከዐንቅፉ እንተኮይኖም ንኣይ ዘይኮነስ ንታ ዓዲ እዮም ዝጎድኡ ዘለዉ። ኣነ ኣዕሪፈ ክቕመጥ ይክእል እየ። ደቀይ ኣምሂረ እየ። ዓብዪ ባህጊ የብለይን። ዓሪፈ ክቕመጥ ይክእል እየ። ግን ኣነን ከማይ ዝበሉ ካልኦትን እናተሓጋገዝና ኢና እታ ዓዲ ክንልውጦ እንኽእል። ካብ ዓቕመይ ንላዕሊ እንትኸውን ጥራይ እየ ዓሪፈ ክቕመጥ ዝክእል። ዓደይ ስለዝኾነ ኣባይ ወልዱ ፀላኢ ስለዝበለኒ ኣይገድፍን። ነቲ ህዝቢ እየ ዝርኢ። ይትረፍ ዶ ኣባይ ወልዱ እቲ ውድብ እውን እቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ብምልኡ ፀላኢ እዩ እንተዝብለኒ ንትግራይ ካብ ምቅላስ ኣየቋርፅን። በቃ ንሱ እዩ። ተፈጢረሉ እየ። እቲ ዘሎ ፀገም ኩላትና ብሓባር ኮይንና ክንፈትሖ ንቀጻላይ እውን ደቅና ደቅደቅና ዓድና ኢሎም ኮሪዖም ክቕመጥሉ ብፅሒትና ክነውፊ ይደሊ እየ። ስለዚ ብሓደ ብሓደ ኣይገድፎን እየ። ግን ከይደ ከይደ ክሳብ መወዳእታ ኣይኾንን እንተኢሎም፤ ኣይኮንን ከምዝበሉ ምዝራብ እዩ። ቅድሚ ሕዚ እውን እኮ ኣቶ ዳዊት ገብረእግዚኣብሄር ብዙሕ ነገር ኣጋጢምዎ እዩ። ካብ መጀመርታ ጀሚሩ ይነግረኒ ነይሩ እዩ። ፅቡቕ ሓሳብ እዩ ሒዙ መፀፂኡ። ፅቡቕ ሓሳብ ኢኻ ሒዝካ መፂእኻ ኢለዮ። ብሓደ ወገን ኣብ ራያ ቢራ ዝገበሮ ኣስተዋፅኦ ኣሎ። ብጣዕሚ እየ ዝንእዶ። ብካልእ ወገን ድማ ካልኦት ስርሓቲ ሓሲቡ ፅቡቕ ኢኻ ትገብር ዘለኻ። ንዓድና ይጠቅም እዩ ኢለዮ ስለዝኣመንኩሉ ቀፅል ይብሎ ነይረ። ከይዱ ከይዱ ዕንቅፋት ኣጋጢምዎ። እዚ ክሳብ ህዚ ዝተፈትሐ ምኻኑ ኣይፈልጥን። እንታይ እየ ክብል ደልየ ይትረፍ ዶ ናተይ ንእሽተይ ዓቕሚ ከም ናቱ ዝበለ ዓብዪ ዓቕሚ ወይ ድማ ብሓባር ኮይንካ ዝግበር ካለእ ዓቕሚ ደው ከብልዎ እንተደልዮም ደው ከብልዎ ይክእሉ እዮም። መንግስቲ ስለዝኾኑ። እቲ ዋግኡ ግን ብጣዕሚ ዓብዪ እዩ። ስለዚ ፖለቲካዊ ዋግኡ ዓብዪ ስለዝኾነ ከምኡ ክገብሩ ኣይክእሉን ዝብል እምነት ኣለኒ። ብውልቀ ደረጃ ገለመለ ክገበሩ እንተፈቲኖም እውን እቲ ፅዕንትኡ ዓብዪ እዩ። ድምር ውፅኢቱ ሕማቕ እዩ ዝኸውን። ጥዕና እንተሃልይዎም እቲ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ካልኦት ምምሕዳራዊ ስርሓትን በበይኖም ገይሮም እዮም ክርእይዎም ዘለዎም። ከምኡ ገይሮም ክርእይዎም ይኾኑ እዮም ኢለ እየ እውን ተስፋ ዝገብር።
ውራየና፦ የቐንየለይ!
ጀነራል ፃድቃን፦ ኣነ እውን የመስግን።


c: text/html

text:
ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ንውጽኢት መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ብምድጋፍ ኣብ ጀኔቫ ዕዉት ታሪኻዊ ሰማላዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ሎሚ ሓሙስ 23 ሰነ 2016 ካብ መላእ ኤውሮጳ እንተላይ ካብ ኣመሪካን ካናዳን ናብ ጀነቫ ዝወሓዙ ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ነቲ መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዝፈጸመ ዘሕለፎ ውሳኔ
ሎሚ ሓሙስ 23 ሰነ 2016 ካብ መላእ ኤውሮጳ እንተላይ ካብ ኣመሪካን ካናዳን ናብ ጀነቫ ዝወሓዙ ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ነቲ መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዝፈጸመ ዘሕለፎ ውሳኔ ብምድጋፍን ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልኪ ተዓፊኑ ዘሎ ዉጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ተስፋ ለውጢ ንምሃብን ኣብ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ብብዝሒ ተሳተፍቱን ውዕዉዕነቱን ብርቂ ዝኾነ ዕዉት ታሪኻዊ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
እቶም ገሊኦም ንልዕሊ 20 ሰዓታት ብኣውቶቡሳት ተጓዒዞም ከምኡ ‘ውን ንሓያለ ሰዓታት ካብ ኣመሪካ በሪሮም ዝመጹ፣ ብምልካዊ ስርዓት ተገዲዶም ብባሕርን ምድረበዳን ተሰዲዶም ኣብ ኤውሮጳ ዝርከቡ ግዳይ ዓመጽ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ዝኾኑ ነቲ ሰልፊ ብ90 ሚእታዊት ዝዓበሉዎ መንእሰያት፣ ንኣስታት ፍርቂ ሰዓት ካብ መተኣኻኸቢ ናብ ፊት ቀጽሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድሕሪ ምምራሽ “እወ ምልካዊ ስርዓት ዓማጺ፣ ገበነኛ ስርዓት እዩ፣ ኣብ ፍርዲ ክቐርብ ኣለዎ ክብሉ ብዘየማትእ ድምጺ መስኪሮም።
ነዚ ሎሚ 23 ሰነ ኣብ ጀኔቫ ዝወዓለ ድሙቕ ናይ ሓቀኛታት ኤርትራውያን ሰላማዊ ሰልፊ፣ ምስቲ ብ21 ዝተኻየደ እቲ ስርዓት ዝርያ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ለሚኑ ዘካየዶ ሰልፊ ዝፈልዮ ድማ፣ እቶም መንእሰያት ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልካዊ ስርዓት ተዓፊኑ ተዓቢሱ ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ድምጺ ኮይኖም ድርብ ምስክርነት ምቕራቦም እዩ።
ብቐንዱ እዚ ናይ ሎሚ ውዕሎ ስዕረት ምልካዊ ስርዓት ኢሳይይስ ዘበስር ሓመድ ድበ እዩ ነይሩ።
ክቡራት ሰማዕትና፣ ነዚ ሰፊሕን ዕዉትን ሰላማዊ ሰልፊ ንምንጽብራቕ ኣብ መስርሕ ናይቲ ሰልፊ ዘዳለናዮ ሓጺር ጸብጻብን ምስ ተሳተፍቲ ዘካየድናዮ ዝርርብን ከነስዕበሉም ኢና።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መድረኽ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ 22 መስክረም 2009 ዓ.ም ኣብ ኣከባብራ በዓል ኢረቻ ዝተኣኻኸበ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ህዝቢ ካብ ዕጡቓት ኢህወዴግ ብዝተኸፍተ ናይ ምሽባር ስጉምቲ ብኣማእቲ ዝቑፀሩ ሰባት ምሟቶም ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ጉድኣት ኣካል ምብፅሑን ናይ ኢህወዴግ ስርዓት ፍፁም ፀረ ህዝቢ ምዃኑ ዘረጋገፀ እዩ ይብል።
ተወሳኺ መብርሂ ንክህቡ ዝተሓተቱ ፕሮፌሰር በየን ጴጥሮስ መድረኽ በቲ ዝተፈጥረ ሓደጋ ኣዚዩ ዝሓዘነ ምዃኑ ብምግላፅ መንግስቲ ነዚ ህልቂትን ጉድኣትን ተሓታቲ እዩ ኢሎም።መንቀሳቐሲ ኣብዘይብሉ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘንብዕ ጋዝ ዝተኮሰ መንግስቲ ስለዝኾነ ተሓታትነት ኣብ እንግድዓ መንግስቲ ጥራሕ እዩ ዝወድቕ ኢሎም።
ስለዝኾነ ድማ ኣብ በዓል ኢረቻ ዝወረደ ህልቂት እቲ ሓላፍነት ናይ ኢህወዴግ ስለዝኾነ እቲ ዝተፈጥረ ክስተት ዓለምለኸ ገለልተኛ ኣካል ተጣይሹ ከፃሪዮን እቲ ሓደጋ ክኽሰት ምኽንያት ዝኾኑ ሰበስልጣንን ናይ ደሕንነት ኣካላትን ሕጋዊ ስጉምቲ ብህፁፅ ክውሰዶምን ጉድኣት ንዝበፅሖም ስድራ እውን ካሕሳን መጣየሽን ክኽፈልን ብትሪ ንሓትት ይብል እቲ መግለፂ።
ኣቦ መንበር መድረኽ ፕሮፌሰር በየነ ኢህወዴግ ንብሄርን ብሄረሰባትን ኢትዮጵያ ንሓድሕዶም ንምግጫው ይፅዕር ኣሎ ኢሎም።ቅድሚ ሒደት ሰሙናት ኣብ ጉራጌ፣ሃዲያን፣ከምባታን ዝነብር ህዝቢ ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ኣምሓራን ንዝካየድ ህዝባዊ ተቓውሞ ንኸውግዙ ብካድራት ዝተፀውዐ ኣኼባ ተኣኸበቲ ስለዝተቓወምዎ ከይተዓወተ ተሪፉ’ሎ ኢሎም።
ርእይቶ ህዝቢ ንምርካብ ዝተገብረ ፈተነ ኣይተዓወተን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ
“ኣብ ትሕቲ ኢህወደግ ዘለዋ ውድባት እንተይተሰኻኸፋ ብትረት
ሓደ ኮይነን ዝግምግማሉ መስርሕ ኢህወዲግ ቀልጢፉ ክፈጥር ኣለዎ!”
ሳልሳይን መዛዘምን ክፋል
ኣብ ቀዳማይን ካልኣይን ክፋል ፅሑፍና ብምኽንያት በዓል መዓልቲ ሰማእታት ምስ ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ ኣብ ዘካየድናዮ ሰፊሕ ቃለ መሕትት ኣብ ትርጉምን ረብሓን ምዝካር ሰማእታት፣ ኣብ ውሽጢ እቶም ዝሓለፉ 26 ዓመታት ዝተፈጠሩ ዓወታት፣ ክትግበሩ እናተገበኦም ግን ድማ ኣይተተግበሩን ዝብሎም ጉድለታት፣ ውድብ ህወሓት ኢህወዴግ ፀገማት እንትፍጠሩ ዝፈትሐሎም መንገድታት ሕዚ ምስቲ ሕሉፍ ባህልን ልምድን እቲ ውድብ ብምንፅፃር ዝርከበሉ ጥንካረ መሰረት ገይሩ ዘቐመጦ ገምጋም፣ ሓይልታት ትምክሕትን ፀቢብነትን ንምንታይ ኣብ ልዕሊ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን የነፃፅሩ ከምዘለዉ፣ እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ተግባር ነቶም ዘለዉ ሃገራዊ ፀገማት ካብ መሰረቶም ኣብ ምፍታሕ ክሳብ ሕዚ ንዝተሰርሑ ስራሕቲ ዝሃበና ርኢቶ፣ ነቲ ቀፂሉ ዝካየድ ጉባኤ ህወሓት ኢህወዴግ ዘለዎ ትፅቢትን ክሳብ ሽዑ ብዛዕባ ክሳለጡ ዝግበኦም ስራሕትን መሰረት ብምግባር ብክልተ ክፋላት ኣቕሪብናልኩም ነይርና። ሕዚ ድማ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ መሰረት ብምግባር እዚ ኣዋጅ ዝፈጠሮም ረብሓታትን በዚ ሕዚ ክሳብ መዓዝ ክፀንሕ ከምዝኽእል ዝሃቦ ሓሳብን፣ ኣብ ሕገ መንግስቲ ሃገርና ዘለዉ ፈተናታትን መበገሲኦምን፣ ሓይልታት ትምክሕቲ ካብ ትማሊ ክሳብ ሎሚ ዘለዎም መርገፅን ነቲ ሕገ መንግስቲ ዝሪእሉ መነፅርን፣ ኣብ ኩነታት መንግሰቲ ሻብያን ኣብ ሻዕብያ ዝተኸተልናዮ ወፃኢ ጉዳይ ፖሊሲ እንትግምገምን፣ እቲ ዝመፅእ ዘሎ ጉባኤ ክሳብ ዝኣክል እናተሰርሐ ክፀንሕ ኣለዎ ብምባል ዝሃበና ዝርዝር መብርህታትን ካልኦትን ሓሳባት ሒዝና ቀሪብና ኣለና። ሰናይ ንባብ!
ወይን፡- ሃገርና ኣብ ትሕቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኮይና ትመሓደር ምህላዋ ዝፍለጥ እዩ። ኣብ ትሕቲ ህፁፅ ኣዋጅ ኮይና ትመሓደር ብምህላዋ ከዓ ስክፍታታት ኣሎ። ብመሰረቱ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣድላዪ ነይሩ ዶ ትብል? ክሳብ መዓዝ ከ እዚ ኣዋጅ እዚ ክፀንሕ ይኽእል?
ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ
ተጋዳይ ስብሓት፡- ብመሰረቱ ኢትዮጵያ ኣብ ዓለም ብሓለዋ ሰላም እትፍለጥ ዓዲ እያ። ሰላም ብምሕላው ካብ ኣፍሪካ ቀዳመይቲ እያ ኢትዮጵያ። እዚ ከምዚ ዝበለ ሽም ስለዘለና ኣብ ኢትዮጵያ ሰላም ክዝረግ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ዘለዎ ናይ ውሽጢ ይኹን ናይ ደገ ሓይሊ ዋላ ሓደ ኣይነበረን። ስለዝኾነ እቲ ፀገም ዘይተገመተ፣ ክመፅእ እውን ዘይነበሮ፣ ክፍጠር ዘይነበሮ ፀገም እዩ ተፈጢሩ። እቲ ፀገም ንልዕሊ ዓሰርተ ኣዋርሕ እዩ ድማ ፀኒሑ። ኣብዚ ንብረት፣ ህይወት ጠፊኡ እዩ። ነዚ ኩነታት ፀላእቲ ክፍጠር ይኽእል እዩ ኢሎም እኳ እንተዘይገመቱ ግን ከዓ ክኸውን ዝፅበይዎ ዝነበረ እዩ። ለይትን ቀትርን እውን እናሰርሕሉ ፀኒሖም እዮም። ክልተ ዝተፈላለየ ግን ድማ ዝመሳሰል ባህጊ ዘለዎም ኣካላት ነዚ ስራሕ እናሰርሕዎ ፀኒሖም። እቶም ሓደ ምድብ መንግስቲ ክወድቕ /state failure/ ክፍጠር ዝደልዮ እዮም። እዚኦም ንኹሎም ሽሞም እንተይፀዋዕኹ መንግስቲ ኤርትራን ናቱ ጎይታታትን ኮራኹርን ዝሓውስ እዩ። መንግስቲ እንተወዲቑ ንብረት ጠፊኡ፣ ናይ ደቂ ሰባት ህይወት ሓሊፉ ክስተኻኸል ዝኽእል ነገር እውን ኣይኮነን። እዚ እንተተፈጢሩ ከዓ ንዓና ኣዐርዩ ከቢድ ታሪኻዊ ክሳራ እዩ። እዛ ሃገር ብዝኾነ መንገዲ ክትዕርየሉ ናብ ዘይትኽእል ብርኪ እዩ ዝወስድ። እዚ ንክኸውን እቶም ዝገለፅክዎም ኣካላት ምስ ኣብ ውሽጢ ሃገር እውን ዝርከቡ ብሕመቕ ዝተሰየሙ ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ ብሓባር እናሰርሑ ፀኒሖም እዮም። እቲ ኩነታት ምስ ኣጋጠመ ድማ እዚ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም ደምዲሞም ነይሮም እዮም። ምንም ኣይተጠራጠሩን ነይሮም። ኢትዮጵያ ኣብቂዑላ እዩ ኢሎም ነይሮም። ኲናት ሕድሕድ ተጀሚሩ እዩ፣ መምለሲ የብሉን፤ ኢሎም ዝኣመኑ ፍፁማት ፀላእቲ እዮም።
ካልኣይ ፈትውትና ዝመስሉ ሕዚ እውን ኣሽማቶም እንተይፀዋዕኹ ገለ ዓበይቲ ዓድታት ኣብዚ ኩነታት ተረባሪቦም እዮም። ናይዚኦም ድሌት ምእንቲ ልኣላዊት ኢትዮጵያ ንኸይትህሉ እዩ። ኣብ ታሪኽ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ተራእያ ስለዘይትፈልጥ፣ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪካ እተሕድሮ ፅልዋ እውን ስለዝፈልጡ በዚ ምኽንያት እውን ይመሮም ስለዘሎ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ንምጥፋእ ንሶም እውን ተረባሪቦም እዮም። ንሳቶም ሓሻክር እንድዮም ዝደልዩ ስለዚ እዚ ዘስግኦም ፈተውትና ዝመስሉ ዓበይቲ ዓድታት መንግስቲ ዘይብላ ሃገር ንምፍጣር እንታይኮነስ ናይ ኢህወዴግ ኣመራርሓ ንመድስካል /dilute ንምግባር/ ማለት እውን ሉኣላውነቱ ዘይሕልው መንግስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክፍጠር እናሰርሑ መፂኦም እዮም፤ ሕዚ እውን ይሰርሑ ኣለዉ። እዚኦም ብዋናነት ነቶም ውድቀት መንግስቲ ዝፅበዩ ናይ ውሽጢ ዓዲ ተቓወምቲ ውድባት ምስ ኢህወዴግ ስልጣን ከማቕልዎም እዮም ዝደልዩ። ኢህወዴግ ምስ እዚኦም ብምሕዋስ ድኹምን ሉኣላውነቱ ዘይሕሉ መንግስትን ፈጢሮም ናቶም ተለኣኣኺ ምእንታን ክኸውን ይደልዩ። እዚ ምእንታ ክኸውን ድማ እዚኦም እውን ምስቶም ፀላእትና ኮይኖም ይሰርሑ።
ስለዚ ኣብ ውሽጢ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ኮይነ ብምርኣይ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ብወገነይ ዘንጊዑ እንተዘይኮይኑ ምእዋጁ ትክኽል እዩ፤ እየ ዝብል። እዚ እንትብል ግን ቁፅሪ ሓደ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ዘፍጥር ኩነታት ክንፈጥር ኣይምተገበአናን ነይሩ። ቀጥ ኢልና እናማዕበልና፣ ዲሞክራታይዝ እናኾና ክንከይድ ምተገበአና። ስለዝሓመቕና ግን ነቲ ሕመቕና ድማ ፀላእትና መዝሚዞም ናብቲ ዝረኣናዮ ኩነታት ስለዘእተውና እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ብዘይጥርጥር ኣድላዪ ኮይኑ ተረኺቡ።
እዚ ብምዃኑ እቶም ተሃርሂሮም ዝነበሩን ነናይ ባዕሎም ዕላማ ዝነበሮምን ክንደይ ከም ዝተናደዱ ይፈልጥዎ እዮም። ንሕና እውን ንፈልጦ ኢና። እዛ ሃገር ከይትድሕን፣ ካብቲ ገጢምዋ ዝነበረ ፀገም ምእንታን ከይትወፅእ ናብ ዝመስልዎም ሰባት ክንደይ ስልኪ ከም እተደወለ ንፈልጦ ኢና። ምኽንያቱ ወዲቖም እዮም ኢሎም ደምዲሞም እዮም ነይሮም። ስለዚ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣዕርዩ ኣገዳሲ እዩ ነይሩ።
ሕዚ ኸ ንዝብል፣ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ንክልዓልን ንኸይልዓልን ዝውሰኖ እቲ ኩነታት እዩ። ነቲ ኩነታት ዝግንዘቦ ከዓ ህዝቢ ኢትዮጵያ እዩ። ህዝቢ ኢትዮጵያ ይደልዮ ዶ? እንተይልና ንሰላሙ ብዘለዎ ትርጉም ህዝቢ ኢትዮጵያ ይደልዮ እዩ። ፀላእቲ ግን ኣይኮነን ክሳብ ሕዚ ክፀንሕን ክቕፅልን ነታ ሽዱሽተ ወርሒ እውን ከመይ ከምዝመረረቶም ርኢናዮም ኢና። ስለዚ ንሳቶም ቀልጢፉ ክለዓለሎም እዮም ዝደልዩ።
እቶም ፀላእቲ ሕዚ እውን ስርሖም ኣይሰርሑን ዘለው ኣይንብልን። ብመሰረት እቲ ኣቐዲሞም ዝተለምዎ ዝወደቐት ኢትዮጵያ ንምህላው ለይትን ቀትርን ካብ ምስርሖም ዓዲ ኣይውዕሉን። ብድምር ግን እዚኦም ደረጀኦም እዩ ዝፈላለ እምበር ክልቲኦም ሓደ እዮም። ምስቶም ኢትዮጵያ ክትወድቕ ዝደልዩ እንተተሓናፊፅና ወዲቕና ማለት እዩ። ስለዚ እዚኦም እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ክለዓል ይደልዩ። ምእንታን ድሌቶም ክሰርሑ። ይኹን እምበር ህዝቢ ኢትዮጵያ እዚ ክኸውን ዝደሊ ኣይመስለንን። ንስኻ ኸ እንታይ ርኢቶ ኣለካ እንተድኣ ኢልክሙኒ ግን ሕዚ ለይትን ቀትርን ፅዑቕ ፖለቲካዊ ስራሕ ክስራሕ ኣለዎ። እዚ እናገበርና ክሳብ ጉባኤ እንተንፀንሕ ፅቡቕ ምዃነ እብል። እዚ እንትብል ወሳኒኡ ህዝቢ ኢትዮጵያ እዩ። ኣነ ግን ከምቲ ዝበልክዎ ክሳብ እቲ ጉባኤ ዝካየድ እንተዝፀንሕ ደስ ምበለኒ።
ወይን፡- ሕገ መንግስቲ ሃገርና ብፍላይ ከዓ ስርዓት ፌደራሊዝም ኣብ ሃገርና ፀዲቑ ኣብ ተግባር ካብ ዝውዕል ንነዘ ልዕሊ 20 ዓመት ኣቑፂሩ ኣሎ። ይኹን እምበር እዚ ሕገ መንግስቲ እንትፀድቕ ዝለዓሉ ዝነበሩ ሕቶታት ሕዚ እውን ብዝተፈላለዩ መንገድታት ይለዓሉ ኣለው። ብፍላይ ከዓ እዚ ስርዓት ነዛ ሃገር ክብትና እዩ ዝብል ናይቲ ትምክሕቲ ኣተሓሳስባ እናቐነሰ ኣብ ክንዲ ዝኸይድ እናተጠናኸረ እንትኸይድ ንዕዘብ ኣለና እሞ ኢህወዴግ ልዕልነት እቲ ወያናይ ዲሞክራሲ ኣተሓሳስባ ኣብ ምርግጋፅ ዝሰርሖ ዘሎ ስራሕ ከመይ ክንገልፆ ንኽእል?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ሓይልታት ትምክሕቲ ነቲ ፌደራል ስርዓት ካብ ቀደሙ ኣይደልይዎን ነይሮም። ብኣንፃሩ ውድባት ብሄር ብሄረሰባት ከዓ ነዚ ስርዓት ሃንቀውታ ነይርዎም። ሃንቀውታ ጥራሕ ማለት እዩ። ናይ ትምክሕቲ ሓይልታት እንተድኣ ኣልዒልና ግን ካብ ቀደሙ እውን ተለሚኖም ኣብዮም እዮም። ህወሓት/ ኢህወዴግን ኣብ 1981 ዓ/ም ኣብ ኣቬራ ጉባኤ እንተካይድ ኩሎም ናይ ኢትዮጵያ ውድባት ብፀጋም ይሃልው ብየማን እኒ ኢህኣፓ፣ ኢህኣሰ፣ ኢድዩ፣ ምኢሶን ወዘተ ሰራዊትና ፀፀግዑ ኣቐሚጥና ፖሊስ ቆፂርና ብናይ ደገ ሓይሊ እውን እናተሓለውና ናይ ስግግር መንግስቲ ንመስርት እንትብል እንተሎ ቁፅሪ ሓደ ዘባጨወ ውድብ እንተነበረ ኢህኣፓ እዩ። ሽዑ ኢህኣፓ ኣብ ቶሮንቶ ኣኼባ ገይሮም ነይሮም ። እዚ እንትገብሩ ንዓና ኣግሊሎም ንኢድዩ እዮም ዓዲሞሞም። ደሓር ከዓ ንሕና እውን ምስ ደርግ ክንሸማገል ንሮማ ከይድና ነይርና። ደርግ እውን ሽዑ ንሕና ብዛዕባ ኢትዮጵያ ምዝራብና ኣዐርዩ ገሪምዎ። ንስኹም ዶ ብዛዕባ ኢትዮጵያ ትዛረቡ ኢኹም? ኢሉና። እዚ እንትብሉና ንሕና እውን ገሪሙና። ግን ከዓ እቲ ምዝራብና ዘይተርፍ ስለዝኾነ ናብቲ ሽምግልና እንትንኣቱ ቅድሚ እቲ ሽምግልና ምጅማሩ መሸማገሊ ቋንቋና እንታይ ይኹን? ተባሂሉ። ድሕሪ እዚ ደርግ ቋንቋና እንግሊዝኛ ይኹን ኢሉ። ብኣንፃሩ ንሕና ድማ ንናይ ኢትዮጵያ ጉዳይ ብእንግሊዝኛ ኣይንዛረብን፣ ኣምሓርኛ ኢና እንዛረብ ኢልና። ሓቂ ንምዝራብ እንተኾይኑ ነቲ ቋንቋ እንግሊዝኛ እቶም ናታቶም ልኡኻት ካብቶም ናትና ልኡኻት ንታሕቲ እዮም ዝፈልጥዎ። ይኹን እምበር በዚ ኸምዚ ዝበለ ምኽንያት ተፈላሊና እቲ ሽምግልና እንተይተኻየደ ተሪፉ።
እዚ ኮይኑ እንተብቅዕ ንሕና ተስፋ ኣይቆረፅናን ኣብ 1983 ዓ/ም እንደገና ኩላትና ነቲ ስግግር መንግስቲ ንመስርት ድማ ኢልና። ሰራዊትና ብሓላዊ ይቀመጥ ኢልና። ኣብቲ እዋን ኢትዮጵያ መንግስቲ ዘይብላ ሃገር ተገይራ እያ እትሕሰብ ነይራ። ከም “Failed state” እያ እትቑፀር ነይራ። እዚ ስለዝኾነ ሓይልታት ምዕራብ ኢዶም ዘወጣውጥሉ እዋን እዩ ነይሩ። ኢህወዴግ መንግስቲ መስሪቱ ነቲ ሃገር ክመርሕ እዩ ዝብል እምነት እውን ኣይነበሮምን። ገለ ሃገራት ኣፍሪካ እውን ድሕሪ ሕዚ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር የላን፤ ስለዚ ቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ እውን ካብ ኣዲስኣበባ ክነውፅኦ ኢና ኢሎም ዝመናጠልሉ ዝነበረ ወቕቲ እዩ።
ኣብዚ ቀውጢ ኩነታት ኢሰፓ፣ ኢህኣፓ፣ ምኢሶን ወዘተ ኢትዮጵያ ትሃሉ ዶ ኣይትሃሉ ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ናብቲ አህወዴግ ዝፀወዖ ናይ ሓባር ምስረታ ስግግር መንግስቲ ኣይንኣቱን እዮም ኢሎም። ንኣይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝገርም ታሪኽ (the most historic) ኢትዮጵያ ገና ንኽትህሉ ፃዕሪ ኣብ ዝግበረሉ እዋን ትውልዶም እዩ ኢትዮጵያ እምበር ናይ ኢትዮጵያ ኣረኣእያ እንተዝህልዎም ኣይንኣቱን ኣይምበሉን ነይሮም። እዙይ ኣዐርዩ ታሪኻዊ ነይሩ። እዚኦም እንታይ ይባሃሉ? ኢትዮጵያ ትህሉ ድያ ኣይትህሉን? ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ኢትዮጵያ ኣይትሃሉ እዮም መሪፆም። ስለዚ እቶም ትምክሕተኛታት ነቲ ስርዓት ኣይድግፋን ነይሮም፤ ይቃወሙ ነይሮም ጥራሕ እንተይኮነስ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር ክትጠፍእ እውን ዓብዪ ድሌት እዩ ነይርዎም።
ኢድዩ ሕዚ ኣብ ልዕሊ ህወሓት ፀብፀሖ ጉድኣት ዝፍለጥ እዩ። ይኹን እምበር ንኢድዩ ፃውዒት ገይርናሎም ኢና። ኣትዮም እውን ተቐቢልናዮም። ሽዑ ሰይጣን ይኹን መልኣኽ ዝኾነ ብሽም ህዝቢ ዝተወደበ ሓይሊ ይእቶ ኢና ኢልና። ካልእ ይትረፍ እስላማዊ ግንባር ንሓርነት ኦሮሞ (Islamic front for the libaration of oromia) ዝብል ነይሩ። ንሱ እውን ይምፃእ እዩ ተባሂሉ። እዚ ኩሉ እንተገበርና እውን ግን ኣይኮነን። እዚ ዝብል ዘለኹ ነቲ ፌደራል ስርዓት ብቓል ዘይኮነስ ብተግባር እውን ዘይደልይዎ ምንባሮም ክግለፅ ስለዝደለኹ እየ። ኣብዚ ከይዲ እዙይ እቲ ፌደራል ስርዓት ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ዝተሓንፀፀ ማለተይ እየ፤ ኣብ ማዕርነት ዝተመስረተ ሓድነት ብሄራት ከምዝህሉ እዩ ዘቕምጥ። ኣብ ልዕሊ እዚ ድማ ኣብ ከይዲ ሓደ ኢኮኖሚያውን ፖለቲካውን ማሕበረሰብ ከምዝፍጠር እዩ ዝገልፅ። ስለዚ እቲ ሕገ መንግስቲ ካልኦት ዓድታት እውን ከም ኣብነት ወሲዶም ክጥቀምሉ ዝደልዩ ሕገ መንግስቲ እዩ። ንኣብነት ዒራቕ ሓሲቦሞ ነይሮም፤ ፀገም ኣጋጢምዎም እምበር። የመንን ካልኦት ብዙሓት ናይ ኣፍሪካ ሃገራት እውን ተመሳሳሊ ድሌት ነይርዎም። ዝወሰድዎ ዓድታት እውን ኣለዉ። ኣብ ልዕሊ እዚ እቲ ፌደራል ስርዓት ከከም ኩነታቱ ኣብ ከይዲ እናተመሓየሸ ከምዝኸይድ እውን የቕምጥ እዩ። ብድምር ግን እቲ ሕገ መንግስቲ ብኣንፃር ረብሓ ህዝብን ሃገርን እንተተራእዩ ዝወፆ የብሉን።
እዚ ኮይኑ ኣብ ኣፈፃፅማ ነቲ ሕገ መንግስቲ ዝፃብኡ ተግባራት ግን ኣለው። እዚ ብምዃኑ እውን ግድን እዚ እዩ ፈጢርዎም እኳ እንተዘይተብሃለ ኣብዚ ሃገር ናይቲ ስርዓት ሓደጋ ትምክሕቲ ጥራሕ ዝነበረ ሕዚ ፀቢብነት እውን ተወሲኽዎ ኣሎ። ስለዚ ሕዚ ከምቲ ኩላትና እንሪኦ ዘለና እቲ ሕገ መንግስቲ እውን ኣብ ፈተና ወዲቑ ንሪኦ ኣለና። ይኹን እምበር ዕጥቂ ስለዘለና /እቲ ክልስ ሓሰባዊ ዕጥቂ ማለተይ እየ/ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ፣ እቲ ወያናይ ዲሞክራሲያውነት ኣሎ። ስለዚ ነዚ ቀልጢፍካ ተዓጢቕካ ምድሓን ይካኣል እዩ።
ካብዚ ተበጊስና እንተሪእና እቶም መሰረታዊ ዕጥቅታት ስለዘለውና ካብቲ ገጢሙና ዘሎ ሓደጋ ክንወፅእ ንኽእል ኢና። ኣብ 1983 ዓ/ም እኮ እቶም ሕዚ ዝወነንናዮም ዕጥቅታት ኣይነበሩናን። ስለዚ ሕዚ አዐርዩ ዝበለፀ ዕጥቂ ስለዘለና ካብቲ ሓደጋ ዘይንወፀሉ ምኽንያት የለን ክብል ደልየ እየ። ነቶም ዕጥቅታት ምስጣም እዩ ዘድሊ ሕዚ። እቶም ዕጥቅታት ህዝቢ ዝተረብሐሎም ዕጥቅታት ስለዝኾኑ ድማ እዚ ነቲ ሕገ መንግስቲ ኮነ ነቲ ዙርያ መለሽ ጉዕዞና ዓብይ ዕድል እዩ። ፀቢብነት ናይ ዝተወሰነ ምሁር ኣተሓሳስባ እዩ። ትምክሕቲ እውን ከምኡ። ስለዚ ንዚኣቶም ንምስዓር ነቶም ዕጥቅታት ብዝግባእ ዓጢቕና ነቲ ህዝቢ እውን ብዝግባእ ኣንቂሕናን ወዲብናን ምኻድ ከድሊ እዩ።
ወይን፡- ኣብ መንግስቲ ሻዕብያ ከም ሃገር እናተኸተልናዮ ዝመፃእና ፖሊሲ ወፃኢ እቲ ዝድለ ውፅኢት ከምዘይኣምፀአ ናይ ብዙሓት ሰባት ርኢቶ ይኸውን ኣሎ። ብፍላይ ከዓ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ምስቲ ኣብ ከባቢታት ቀይሕ ባሕሪ ምስ ዝተፈላለዩ ሃገራት ይሰርሖ ኣሎ ዝበሃል ስራሕ ተኣሳሲሩ እውን ቀፃሊ ዕዳ ህዝቢ ትግራይ እዩ ይባሃል እዩ እሞ ኣብዚ ዘለካ ርኢቶ እንታይ እዩ?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ኣነ፣ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ እቲ ክሳብ ሕዚ ዝነበረ ፖሊሲ ጉድለት ነይርዎ ዝብል እምነት የብለይን። ምናልባት ሕዚ ክስተኻኸል ኣለዎ ዝበሃል ነገር እንተሃልዩ ድማ እቲ ውሳነ ናይ ዝለዓለ ኣካል እዩ ዝኸውን። ምናልባት ኣብቲ ክሳብ ሕዚ ዝነበረ ፖሊሲ ኣብ ኣፈፃፅምኡ ግን ድኽመት ዶ ይነብር ይኸውን ዝብል ሕቶ ኣለኒ። ማለት ፈተውቲ ክልቲኡ ህዝቢ ኣብ ምልዕዓል፣ ኣብ ምስላፍ ውስናት ጉድለታት ይህልው ዶ ይኾኑ እብል። ምስ እዚ ተተሓሒዙ በቲ ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኣይሰላም ኣይኵናት ኩነታት ዘሎ ጥቕዓት እንተርኢና ክልቲኡ ህዝቢ እዩ ዝጥቃዕ ዘሎ። እዚ ደኣ ይኹን እምበር እቲ ቀንዲ ጥቕዓት ግን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዘሎ። ፍሉጥ እዩ ምስ ኤርትራ ሰላም እንትንኸውን ንሕና እውን ከም ህዝብን ሃገርን እንረኽቦ ጥቕሚ ኣሎ። እዚ ብዘይምዃኑ ዝጐደለና ነገር ከምዘሎ ፍሉጥ እዩ። ግን እዚ ምስቲ ህዝቢ ኤርትራ በዚ ኩነታት ዝጉድኦ ዘሎ ጉድኣትን ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣጠቓላሊ ሓደጋን እንተወዳዲርናዮ ግን እቲ ናይ ኤርትራ ኣዐርዩ ዝገደደ እዩ። ንርኢ ኣለና ህዝቢ ኤርትራ ናብ ስደት እዩ ዝኸይድ ዘሎ። እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ እውን ብትንትን ዝበለ እዩ። ኣብ ኤርትራ ናይ መንግስቲ ምውዳቕ /Failed state/ ሓደጋ እዩ ኣንፀላሊዩ ዘሎ። እቲ ሕዚ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ነዚ እዩ ዘርኢ። ኣብ ኤርትራ ዘለው ዓፋር ይኹኑ ኩናማ፣ ሳሆ፣ ትግረ ዋላ እውን እቶም ትግርኛ ተዛረብቲ ዝተባታተኑ እዮም። ነዚ ዝርዳእ መንግስቲ ድማ የለን ኣብ ኤርትራ። ስለዚ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ድኽመት ናይቲ ስርዓትን እቲ ዝፈልሕ ዘሎ ነጐዳን /ማሕማሕ ዝብል ዘሎ ነጐዳ/ እንተርኢናዮ ኣብ ኤርትራ ውድቀት መንግስቲ ኣይጋጥምን ኢልካ ክትዛረብ ኣየኽእልን። ኣብዚ ኩነታት ኣባና ክበፅሕ ዝኽእል ሓደጋ ካብቲ ሕዚ ዝኒሀ ሓደጋ ዝዓበየ እዩ ዝኸውን። ስለዚ እቲ ሓደጋ እቲ ናይ ሕዚ ዘይኮነስ እቲ ዝኸፍአ ሓደጋ ንቕድሚት እዩ ዘሎ። ህዝቢ ኤርትራ ይብተን ኣሎ። ስለዚ ኣብ ውሽጢ እቲ ፖሊሲና ኮይና እዚ ከይኸውን ነቲ ህዝቢ ምልዕዓል ዶ ምትኽኣለ ነይሩ ዝበልኩ እውን ነዚ እዩ። ኣብቲ ብደገ ምስ ማሕበረሰብ ዓለም እናተረዳዳእና እናፈጠርናዮ ዝመፃእና ፅዕንቶ እውን ካብቲ ዝሰራሕናዮ ንላዕሊ ምኸድና ዶ ነይርና እብል።
እንተዘይኮይኑ እቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ መንግስቲ ካብ ዕግርግር ወፃኢ ክነብር ኣይኽእልን። ሓደ እዋን ሓሰን ጉሌ ናይ ጁብቲ ፐረዚዳንት/ “ኢሳያስ ብመሰረቱ ካብ ዕግርግር ወፃኢ ክነብር ኣይኽእልን። ህይወቱ እውን ዕግርግር እዩ” ኢልዎ ነይሩ ። ትኽክል እዩ እቲ መንግስቲ ህውከት እንተሃድን መሬት መሸይዎ። ናብ ዕግርግር ይኣቱ እሞ በዝን በትን መተዓረቕቲ ይመፅሉ። ስለዚ እቲ መንግስቲ ብተፈጥርኡ ብዘይህውከት ክነብር ኣይኽእልን። ናብ ደቡብ ሱዳን፣ ናብ ሱማልያ /ኣልሸባብ/ ናብ ቀረባና ምኻድ እሞ ንግደፎ ናብ ስሪላንካ እኮ ከይዶም ነይሮም ሻዕብያ፣ ህውከት ክእልሹ። ኣብዚ ቀረባ እዋናት ድማ ሻዕብያ ምስ ኢራን /ሁቲ/ ዓሪኹ ምንባሩ ዝፍለጥ እዩ። ሕዚ ድማ ንኢራን ሓዲጉ ናብ ሱዑዲ ዓረብ /ሺዓ/ ከይዱ ኣሎ። እዙይ ዘሪአና ክትግምቶ ዘይትኽእል ዝሓመመ ጉጅለ ምዃኑ እዩ ናይ ኤርትራ መንግስቲ። ፅባሕ ብዝኾነ ኣጋጣሚ ዝበለፀ ዕግርግር እንተተፈጢሩ ናብቲ ዝበለፀ ክኸይድ እዩ። ከምዚ እናገበረ ገንዘብ ከምዝረክብ ድማ ይፍለጥ እዩ። ግን ገንዘብ ዓዲ ኣይሰርሕን፤ ሰላም እውን ኣየምፅእን።
መንግስቲ ሻዕብያ ገንዘብ ዝረኽብሉ ወይ ሽሙ ዝፅወዐላ ኣጋጣሚ እንተረኺቡ ግና ናብ ዝኾነ እዩ ዝኸይድ። ብዝኾነ መንግስቲ ሻዕብያ ገዛ ዕዮ ዘይብሉ መንግስቲ እዩ። ጉዳይ ኤርትራ ጉዳዩ ኣይኮነን። ሽሙ ጥራሕ ትፀዋዕ። ስለዝኾነ እውን ሕዚ ምስቶም ንዓና ዝፃልኡ ጥልዕ ጉምቡስ ምባሉ ዝነበረን ዘሎን እዩ።
ኣብቲ ዓዲ ዘሎ ኩነታት እንተሪኢና ድማ መንግስቲ ሻዕብያ ኣብ ኤርትራ ንሱ ዝበላ ዝሰምዕ ህዝብን መሪሕነትን እዩ ፈጢሩ ዘሎ። ዝኣዘዞ ዝሰርሕ መሪሕነት ወይ ከዓ በየ ኣንፈቱ ዝኸድዕ፣ በዚ ኣቢሉ ነፃ ዝወፅእ መሪሕነትን ህዝብን እዩ ዘለዎ። ንሕና ካብዚ ይምሓረና ኢና እንብል። ዝኣዘዝናዮ ዝሰርሕ ህዝቢ ኣይንፈጥርን። ንሕና እቲ ህዝቢ ዝበለና ክንሰምዕ፣ ህዝቢ ሕማቕ ስለዘይደሊ ዝበለና ክንሰምዕ ጥራሕ እውን ዘይኮነስ ዝበለና ክንገብር ኣለና። ሻዕብያ ግን እዚ እንትገብር ፈለማ መን ከማኻ እናበለ እዩ ኣዐሽይዎ። እዚ ትምክሕቲ እዚ ዓብይ ሓደጋ እዩ። ንሕና እውን ካብዚ ክንምሃር ኣለና። ብዝኾነ ከምዚ እናበለ ሕዚ ኣብ ኤርትራ ቅርፂ ዘለዎ መንግስቲ ናብ ዘይብሉ ብርኪ በፂሑ ኣሎ። ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ዘይኮነስ ሓደ ሰብ እዩ ዘሎ። ዝኾነ ኮይኑ ግን እዚ ኩነታት ተደሚሩ ንክልቲኡ ህዝቢ ከቢድ ሓደጋ እዩ ።
ስለዚ ሕዚ ናይ ፖሊሲ ለውጢ እንተሃልዩ መንግስቲ ዝሓስበሉ ጉዳይ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ኮይኑ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ግን ብመሰረቱ ንኢትዮጵያ ስርሓ ከይትሰርሕ ዝገብር ግን ኣይኮነን። ኣሉታዊ ፅልዋ ኣለዎ፤ ግን ከዓ ባዕልና እንተዘይሓሚቕና ካብ ዕዮ ገዛና ከትርፈና ዝኽእል ግን ኣይኮነን። ክሳብ ሕዚ እውን ይቅርታ ህዝቢ ትግራይ ክቕየም ይኽእል ይኸውን በቲ ዝኒሀ ኩነታት መሰረታዊ ዝኾነ ጉድኣት በፂሑና እዩ ኣይብልን።
እዚ ምስ በልኩ ህዝቢ ትግራይ ልክዕ ከምቲ ኣብ ኢትዮጵያ ትምክሕተኛ ዝበሃል፣ ፀቢብ ዝበሃል ህዝቢ የለን ኢሉ ዘይቕየም ንህዝቢ ኤርትራ እውን ክቕየም የብሉን። ስለዚ ከዓ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘሎ ርክባት ክጠናኸር ኣለዎ። መንግስቲ ኢትዮጵታ ካብ ኤርትራ ንዝመፁ ስደተኛታት ዘለዎ ፖሊስን ኣተሓሕዛን ዝምስገን እዩ። እዚ ኣዐርዩ ናበቲ ህዝቢ ክወርድ ኣለዎ።
ወይን፡- ክሳብ ሕዚ ዘይገለፅክዮ ክሓልፍ እትደልዮ መልእኽቲ እንተሃልዩ፡-
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ብቐንዱ ክገልፆም ካብ ዝደሊ ጉዳያት ሓደ ኣብቶም ዝሃብክዎም ሓሳባት ዝኾነ ሰብ ዝመሰሎ ርኢቶ ክህብ ይኽእል እዩ። እቶም ዝገለፅክዎም ድኽመታት ቅድም ኢልና ኣብቲ ኣመራርሓ ንዝነበርና ነፃ ዘውፅእ ነቲ ሕዚ ዘሎ ኣመራርሓ ድማ ዝወቅስ ገይርካ ምርዳእ ኣየድልን። እቲ ድኽመት ናይ ኩላትና ድኽመት እዩ። ምኽንያቱ ናይ 15 ዓመት ድኽመት ኢና እንግምግም ዘለና። ካሊእ እቲ ዝተቓለሰ ህዝቢ፣ ህዝቢ ትግራይ፣ ህዝቢ ኢትዮጵያ እውን ኣይተቓለሰን ኣይብልን ነቲ ዘለዎ ዝወደቐ ናብራ ብዝግባእ ምግንዛብ ከድልዮ እዩ። ኣብ ዝወደቐ ናብራ ኢና እነይና፤ ከም ትግራይ ይኹን ዋላ ከም ኢትዮጵያ። ስለዚ ከምዚ ኢልና ኣይንነብርን፤ ካልኦት ናይ ዓለም ህዝብታት ከም እኒ ጃፓን፣ ጀርመን ዝበፅሕዎ ክንበፅሕ ኢና ክብል ኣለዎ። ካብ ዝወደቕናዮ ኣይተሳእናን ገና ኢና፤ ብዝበለፀ ፅኑዕ እምነት ክሕዝ ኣለዎ። እዚ እንተሃልዩ ዝፍጠር ሓይሊ ብቐሊሉ ዝርአ ኣይኮነን። ከምዚ ዝበለ ሓይሊ እንተተፈጢሩ ንሎምን ንፅባሕን ዝኸውን ሓይሊ እዩ። ኣብዛ ሕዚ እዋን ኮይና እንትርኢ ግን ኣይኮነን ንፅባሕ ዝኸውንስ ንሎሚ ዝኸውን ሓይሊ እውን የብልናን። ሓደ ኣመራርሓ ከዓ ንፅባሕ ዝኸውን ሓይሊ እውን እዩ ክፈጥር ዘለዎ። ስለዚ እዚ ክኸውን እንተኾይኑ ዝነቐሐ ዝተወደበ ኣመራርሓ ክፍጠር ኣለዎ። እቲ ዝነቕሐን ዝተወደበን ኣመራርሓ እዩ ዝነቕሐን ዝተወደበን ህዝቢ ዝፈጥር። እዚ ክኸውን ዝግባእ ድማ ኣብቲ ላዕለዋይ መሪሕነት እዩ። ዓርሞሸሽ ኣመራርሓ እንተተፈጢሩ ኣብ ትግራይ ዝተደጎለ ዓቕሚ ዘለዎ፣ ክውደብ ዝኽእል፣ ተወዲቡ እውን ተኣምር ክፈጥር ዝኽእል ዝተደጎለ ፀጋ ኣሎ። ነዚ ክንፈጥር ክንክእል ኣለና።
ካብዚ ወፃኢ እዚ ጉዳይ ነቲ ውድብ ዝምልከት እዩ ክኸውን። ኣብ ምግምጋም ዘሎ ፀገም ብዝግባእ ክርአ ዘለዎ እዩ፡ እንትንግምግም መጀመርያ ውዳበታት፣ ዓቕምታት እዩ ክግምገም ዘለዎ። ተቐዳዲምና ሰብ ክንግምግም የብልናን። ህወሓት ጉባኤታቱ ምግምጋም፣ ማእኸላይ ኮሚቴኡ ምግምጋም፣ ፖሊት ቢሮ ምግምጋም፣ ካልኦት ኩሎም ውዳበታትን ትካላትን ምግምጋም የድልዮ። እዚ እንትንግምግም ቀንዲ መርአይና እቲ ትካል ወይ ውዳበ ሰብ ዶ የፍሪ ኣሎ ወይስ ኣየፍርን ብዝብል ክኸውን ኣለዎ። እዚ ምስ ገበርና ነቲ ሰብ እውን ክንግምግም ንኽእል። ኣብዚ ኮይና እገለ ፅቡቕ ሰሪሑ፣ እገለ ወዲቑ ክንብል ንክእል። ኣነ እቲ ውዳበን እቲ ትካልን ብዝግባእ እንተገምጊናዮ ሰብ ምግምጋም እንተቐረየ እውን ብዙሕ ዝጎድእ ኣይኮነን። ውዳበን ትካልን እንተይገምገምካ ሰብ ምግምጋም ግን ዓብዪ ክሳራ እዩ። ክሳብ ሕዚ ኣብ ገምጋማትና እናተዓዘብክዎ ዝመፅእ ዘለኹ ግን ብሰብ ጀሚርካ ብሰብ ምውዳእ እዩ። ኣነ ፖሊት ቢሮ እንተኾይነ ነቲ ፖሊት ቢሮ ከም ውዳበ ምስተገምገመ እየ ክግምገም ዝግበኣኒ። ስለዚ ኣካል እንተይገምገምካ ናብ ውልቀ ሳባት እናዘለልካ ክስቶ ከምዚ እዩ፤ ክስቶ ከምዚ እዩ ምባል መንገዲ ዕንወት እዩ።
ምስ እዚ ተደሪቡ ክርአ ዘለዎ ኣብ ገምጋማት በለፀኛታት ኣለዉ። ስቕ ኢሉ ፀኒሑ፣ ሰብ ሓሳብ እንትህብ ምስረአየ ርኢቶ ዝህብ። ጎይትኡ እንተተዛሪቡ ዝድግፍ፣ ጎይቶኡ እንተተቓዊሙ ዝቃወም እንተይሰምዐ፣ እንተይረኣየ ዝድግፍ፣ እንተይሰምዐ እንተይረኣየ ዝቃወም፣ ሓሳብን ሰብን ዘይፈሊ በለፀኛ ኣሎ። ኣብዚ እቲ ለኣኺ ድዩ ሓደገኛ ወይስ እቲ ተልኣኺ እንተኢልና ክልቲኦም ሕማቓት እንድዮም ንዓይ ግን እቲ ዝኸፍአ ሕማቕ እቲ ተልኣኺ እዩ። ስለዚ ነዞም ከምዚኦም ዝበሉ እንተይሰምዑን እንተይረኣዩን ክድግፉ ወይ ክቃወሙ ወሲኖም ዝኣተዉ ኣብ ኩሉ ብርክታት ዘለዉ /ካብ ፖሊት ጀሚሮም ክሳብ ዝነኣሱ ውዳበታት/ ካብ ሻዕብያ ወይ ካልእ ፀላኢ ሓይሊ ክንፅውዕ ቀንዲ ፀላእትና እዚኦም እዮም። ናይ ውሽጢ ፀላኢ እዩ ሓደገኛ።
ኣብ ሓደ ጉባኤ ድሕሪ መስዋእቲ መለስ ኣብ ዝተኻየደ መበል 11 ጉባኤ ኣባይ ወልዱ እንተመርሕ ሓደ ብጣዕሚ ዘሕጉስ፣ ንዓይ ዘሕጎሰኒ ኣብ ውድብና ምጥቕቓንን ምጥቕቓዕን ኣሎ ኢሉ ሰለስተ ሻዕ ተዛሪቡ። እቲ ጉባኤ ግን እዚ ኣበይ እዩ ዝርአ ኢሉ ኮሚቴ ኣጣይሹ ክርኢ ኣይክኣለን። እቲ ኣባይ ዝበሎ ትኽክል እዩ። ከምኡ የለን ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ። ግን ከምኡ ጥራሕ ተባሂሉ ተሪፉ። ካብዚ ዝኸፍአ ሓጥያት ስለዘየለ ክፃረ ነይርዎ።
ካብዚ ብተወሳኺ ምስዚ ወሲኽና ክንሪኦ ዝግበኣና ዕግበት ዝምልከት እዩ። ዕግበት ኣዐርዩ ሓደገኛ እዩ። ዕግበት እናፀወዓ ዝወደቓ ውድባት ብዙሓት ክፅውዕ ይኽእል እየ። ሓደ ውድብ ክወድቕ እንተድኣ ኮይኑ ዕግበት እዩ ዘንፀባርቕ። ከምዚ ሰራሕና፣ ከምዚ ገበርና ይብል። ነቲ ክሰርሖ ዝግበኦስ ሰሪሐዮ ኢሉ ይጀሃር። ሓምሳ ክንሰርሕ መደብ እንተሒዝና ነተን ሓምሳ ብምፍፃምና እንታይ ዘዛርብ ኣለዎ። ካብቶም ዝሰራሕናዮም ክንመሃረሎም ዝግበአና ፅቡቓት ወይ ሕማቓት ነገራት እንተሃልዮም ምዝራብ ይከኣል። ብሕልፊ ከዓ ነቲ ዝሓዝናዮ ዘይንሰርሖ ስለዘለና ኣይሰራሕናዮን ኢልና ኢና ክንዛረብ ዝግበአና። ምእንታ ክንሰርሖ። ቻይናውያን ስርሖም ወዲኦም እንትግምግሙ፣ ነቲ ዝሓዝዎ ትልሞም ብኣግባቡ ወዲኦም ማለት እዩ ካብዚ ዝበለፀ ምሰራሕና፣ ካብዚ ዝበዝሐ ምስራሕና እዮም ዝብሉ። ካብዚ ዝበለፀ፣ ካብዚ ዝበዝሐ ዘይሰራሕናሉ ምኽንያት እዚ፣ እዚ እዩ ኢሎም እዮም ምኽንያት ዘቕምጡ። ኩሉ ግዜ ስርሖም እንትግምግሙ ዝበዝሐን ዝበለፀን /more & Better/ ኢሎም እዮም ዝለዓሉ። ከምኡ እናበሉ እዮም ገምጋማቶም ዝዓፅዉ ቻይናውያን። ከምኡ ስለዝብሉ እውን ሕዚ ቻይና ዘላቶ ብርኪ ዝፍለጥ እዩ። ግን ከዓ ቻይናውያን ሕዚ እውን እንተኾነ ንሃገሮም ዘይማዕበለት ሃገር ኢሎም እዮም ዝፅውዕዋ። ጃፓናውያን እውን ድቃስ የብለሙን፤ ከይብለፁ። ዕግበቶም እንትፅብፅቡ ኣይንርእን። ንሕና ግን እዚ ኣይለመድናዮን። ንእሽተይ ሰሪሕና ዝለዓለ ስራሕ፣ ዘሕጉስ፣ ዝተሳኸዐ፣ ተጠናኺሩ ክቕፅል ዝግበኦ ንብል። እዚ ፀገም እዩ።
ፀላእትና ጌጋታትና የጋንኑ እዮም። ኣነ ኣይፀልኦን፤ መጠንቀቕታ እዩ። መበገሲኡ ዋላ ካሊእ ይኹን ይፍለጥ እዩ ዕንወት ምምናይ እዩ፤ ዘልዕልዎም ጌጋታት ግን ምቕባል ኣድላዪ እዩ። እዚ ሓሳብ ካብ ፀላኢ እዩ መፂኡ ኢልካ ዝድርበ ሓሳብ የለን። ምስ እዚ ተኣሳሲሩ ድኽመታትና፣ ግድፈታትና ንፀላኢ ቐዲምና ንህዝቢ ባዕልና ንዛረቦ። ፈታዊ ዝመስል ከዓ ኣብ ውሽጢ ኮይኑ ዓወት የጋንን። እቶም ፀላእቲ ጌጋታት የጋንኑ። እዚኦም ክልቲኦም ንዓይ ፀላእቲ እዮም።
ኣብ መወዳእታ ከምቲ ቅድም ክብል ዝበልክዎ ኣብ ትሕቲ ኢህወደግ ዘለዋ ውድባት እንተይተሰኻኸፋ ብትረት ሓደ ኮይነን ዝግምግማሉ መስርሕ ኢህወዲግ ቀልጢፉ ክፍጥር ኣለዎ። ሓደ ስለዝኾና ምንም ዘስኻኽፍ ነገር የብልናን። ምኽንያቱ እዚ ህዝቢ ካብ ኢህወደግ ወፃኢ ካልእ ተስፋ ስለዘይብሉ ፀላኢ ከይሕጎስ፣ ፈታዊ ከይሓዝን ብቕፅበት ሓደ ኣካል ኮይኑ ክኸይድ ኣለዎ። ውዳበታትና ነጠናኽር። ውድበ ሓይሊ እዩ ንብል እሞ፣ ነቲ ውድብ ሓይሊ እዩ ዝበልናዮ ከዓ ኔትዎርክ ፈጢርና ነዳኽሞ። እዚ ብዝግባእ ክርአ ኣለዎ። ብድምር በዚ ሕዚ ተሃድሶ ናብ እትብሃል ቃል ናብ ዘይንሰምዐሉ ብርኪ ክንሰጋገር ኣለና። ተሃድሶ ተኣጃጂልካ ናይ ምፅናሕ፣ ናይ ሕመቕ ውፅኢት እዩ። ወልፊ ኮይኑ። ቀፃልነት ዘለዎ ምምሕያሽ ንግበር፣ ለውጢ ዘድልዮ እንተሃልዩ እውን እናለወጥካ ምኻድ እዩ ዘድሊ።
ወይን፣ ብሽም ምስንዳእ ቤት ፅሕፈት ጋዜጣ ወይን ነመስግን።
ተጋዳላይ ስብሓት፣ ኣነ እውን የመስግን።


text:
ፖለቲካውያን ሓይልታት ፍልልያቶም ኣጽቢቦም ንኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ
ፖለቲካውያን ሓይልታት ፍልልያቶም ኣጽቢቦም።
ንኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ሰሚናር ንምእታው ስምምዕ ተፈራሪሞም፣ ሎሚ ዕለት 04 ነሓሰ 2017 ብሰንኪ ፍልልያት ኣብ ደውታ ኣትዩ ዝጸንሔ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራሲያዊ ለውቲ ካብቲ ዝጸንሖ ደውታ ውጺዩ ንጥፈታቱ ንምቅጻል ተባሂሉ ብዓቢ ጻዕሪ ኣብ ዘተ ዝጸንሓ ክልተ ክንፊ ውድባት ኣካላት ሃገራዊ ባይቶ ማለት 15ን 6ን ድሕሪ ነዊሕን ኣድካምን ናይ ዘተን ምይይጥን ምክያድ፡ ዝነበሮም ፍልልያት ብምጽባብን ብምስማርን ሎሚ ብሰሚናር ኣቢሎም ናብ ካላኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ንምእታው ከምዝተሰማምዑ ተሓቢሩ።
እዞም ፖለቲካውያን ሓይልታት ኣካላት ሃገራዊ ባይቶ በብወከልቶም ኣብቲ መስርሕ ስምምዕ ኣብ ዝተረኽቡሉ ኣጋጣሚ ኣካል እታ ሽማግለን ዘተን ኮይኑ ንልዕሊ ሾመንተ ኣዋርሕ ብምቅስቓስ ዘድሊ ጻዕሪ ዘካየደ ኣቦ ወንበር ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ ሓው ዓብዱራሕማን ጣሃ እቲ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ንምውሓሱ ኩሎም ሓይልታት ከምቲ ናይ ሎሚ ስምምዕ ቀዳምነት ንድሕነት ህዝብን ሃገርን ዘቀደመ፡ እቲ ሰሚናር ፖለቲካዊ ሓይልታት እውን ብዓወት ንክዛዘም ኩሉ ዝጥለቦም ተወፋይነት ክገብሩ ለበዉኡ ብምቕማጥ፡ እቲ ናይ ሎሚ መስርሕ ግን ብዓወት ምዝዛሙ ዘሕጉስ እዩ ነይሩ ክብል ንክፍሊ ዜና ሰልፊ ሓቢሩ ።
ክፍሊ ዜና ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ
04 ነሓሰ 2017


text:
ክቡራት ኣሓትን ኣሕዋትን
ክቡራት ኣቦታትን ኣዴታትን
ክቡራት ደቂ ሃገር ብሓበራ
ብቐዳምነት እንቋዕ ናብ መበል 53 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቅዓና። ኣስዒበ ድማ፡ እዚ ፈላሚ ተጋድሎ'ዚ፡ ብሳላ ዝረኾቦ ህዝባዊ ደገፍ ዓብዩን ጐልቢቱን ብ1991 ዓ.ም ንሰራዊትን ጐበጣን ባዕዳዊ ገዛኢ ስርዓት ኢትዮጵያ ደምሲሱ፡ ኤርትራ ናይ ኤርትራውያን ክትከውን ስለዝገበረ ብስም ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንህዝቢ ኤርትራ ብመላኡ ዮሃና፣ ንሰማእታትና ድማ ክብርን ዘልኣለማዊ ዝኽርን ከብጽሕ ኣፍቅዱለይ።
ጅግና ስውእ ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተ ይኹን እቶም ብስም ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ይኹን ብስም ተሓኤ ኣንጻር መግዛእቲ ኢትዮጵያ ሰውራ ዝኣወጁ ውሑዳት ኤርትራውያን፡ ኣብ ዓቕሞምን ክእለቶምን ጥራሕ ተመርኲሶም ኣይኰኑን። እንታይ ደኣ፡ እዛ ንሶም ዝጅምርዋ ዝነበሩ ተጋድሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብመላኡ ክሕወሳን ክስውኣላን ምዃኑ ስለዝኣመኑ ኢዮም። እቲ ብግብሪ ዝዀነ ከኣ ንሱ ኢዩ ነይሩ።
ኣብ መደረኽ ቅድመ ናጻነት ዝተኻየዱ ሰላማዊ ይኹን ብረታዊ ተጋድሎታትና እናዓበዩ ዝመጸሉ ምኽንያት፡ በቶም ንዕላማታቱ ኣሚኖም ዓቕምታቶም ዘፍቀዶ ኣበርክቶ ዝገበሩ ኤርትራውያን ኢዩ። ብረት ተሓንጊጡ ዝትኩስ፡ ገንዘብ ዝኸፍል፡ ሓርጭ ጥሒኑ ዘቕርብ፡ ንተጋደልቲ ግዒቱ ድዩ ሰንኪቱ ዝዕንግል፡ ምስጢር ጸላኢ ዝሕብር፡ ኣብ ኣህጕራዊ መድረኽ ከይዱ ዝምጕት፡ ዝጽሕፍ፡ ሰላማዊ ሰልፊ ዝገብር፡ ዝውድብ፡ ዘልዓዕል፡ ዝዝምር፡ ዝገጥም፡ ኵነታት ገድልን ጸላእን ዝሕብር፡ ዝመርሕ፡ ዝምራሕ....ወዘተ ማእለያ ዘይብሉ ዓይነት ተሳትፎ ዘምጽኦ ዓወት ደኣ'ምበር፡ ክእለትን መስዋእትን ናይ ሓደ ውልቀ-ሰብ ወይ ሓደ ጕጅለ ወይ ሓደ ውድብ ዘምጽኦ ዓወት ኣይኰነን። ብዙሓት ዝሰርሕዎ ኣብ መወዳእታ ግን ሓደ ግዜ ዝሃቦ ሰብ ጅግና ወይ ክኢላ ተባሂሉ ዝነኣደሉ፡ ብግብሪ ግን ናይ መላእ ህዝቢ ጻዕርን ኣበርክቶን ዘረጋገጾ ዓወት ኢዩ። ስለ'ዚ ከኣ'ዩ ህዝቢ ሰራሕ ታሪኽ ተባሂሉ ዝፍለጥ።
ኣብ ኵሉ መዳይ ናይ ህይወት ደቂ ሰባት ድማ እቲ ሓቂ ከምኡ ኢዩ። ሓደ ምሁር ሓደ ነገር ክምህዝ እንከሎ፡ ካብ ባዶ ተበጊሱ ኣይኰነን፣ እንታይ ደኣ፡ ቅድሚኡ ተደሊቡ ካብ ዝጸንሖ ፍልጠትን ምርምራትን ኢዩ ዝብገስ። ሓደ ናይ ኵዕሶ ጋንታ ኣብ ልዕሊ ካልእ ጋንታ ክዕወት እንተደኣኰይኑ፡ እቶም ኣባላት ጋንታ ብዝገበርዎ ኣስተዋጽኦ ድኣ'ምበር፡ እቲ ሽቶ ዘእተወ ብዝገበሮ ናይ በይኑ ጻዕሪ ጥራሕ ኣይኰነን።
ሕጂ ድማ፡ ንዲሞክራስን ፍትሕን ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፡ ነፍስወከፍ ኤርትራዊ ናቱ ዓቕሙ ዘፍቅዶ ኣበርክቶ እንተዘይገይሩ ዲሞክራሲ ክነግስ'ዩ ኢልካ ዘይሕሰብ ኢዩ። ዲሞክራሲ ኣብ ኣመሪካ ኣብ'ዚ ሕጂ ዘለዎ ደረጃ ንምብጻሕ ልዕሊ 250 ዓመት ኢዩ ወሲዱ ዘሎ፡ ጌና ድማ ኣይተዛዘመን። ስለ'ዚ፡ ንዓና እውን፡ እዚ ዕማም'ዚ ግዜ ክወስደልና ምዃኑ ፈሊጥና፡ ነፍስወከፍና፡ ብህይወት ኣብ ዘለናሉ ወቕቲ፡ ዓቕምና ዘፍቅዶ ኣበርክቶ ክንገብር ይግብኣና። ዲሞክራሲ ብፖለቲከኛታት ጥራሕ ዝረጋገጽ ስርዓት ኣይኰነን። ምሁራት፡ ሰራሕተኛታት፡ ሓረስቶት፡ ሙዚቀኛታት፡ ገጠምቲ፡ ሰብ ገንዘብ፡ ተምሃሮ፡ መንእሰያት፡ ደቂ ኣንስትዮ፡ ዝተፈላለዩ ኣህጕራዊ ትካላት...ወዘተ ኣብ ህንጻ ዲሞክራሲ ነናቶም ኣበርክቶ ኢዩ ዘለዎም።
ኣብ ፖለቲካ ዝዋስኡ ነንሓድሕዶም ተኸባቢሮምን ተጸዋዊሮምን ንሃገሮም ህዝቦምን ዘርብሕ ስርሓት ሓቢሮም ክሰርሑ፣ ከምኡ'ውን ንሃገሮምን ህዝቦምን ዘርብሕ ሓሳባት ከመንጭው እውናዊ ናይ ዘለናዮ መድረኽ ጠለብ ኢዩ። ዲሞክራሲ መስርሕ ደኣ'ምበር ብሓደ ለይቲ ቦቒሉ ዝሓድር ቃንጥሻ ኣይኰነን። ዲሞክራሲ፡ ወለዶታት እናተማላልኡ ዝሃንጽዎ ኣገባብ ምሕደራ ኢዩ። ዕማም ዲሞክራሲ ንሓደ ሰብ ወይ ንሓደ ውድብ ወይ ንሓደ ፍሉይ ሕብረተሰብ ዝግደፍ ኣይኰነን።
ሰላም፡ ዲሞክራስን ፍትሕን ንምንጋስ ኣብ ዝካየድ ቃልስታት ዝዀነ ይኹን ሰብ ወይ ሓሳብ ክንዓቕ የብሉን። ዲሞክራስያዊ ምሕደራ ማለት ናይ ኵሉ ርእይቶ ተሰሚዑ፡ በቲ ናይ ብዙሓት ዝሰማምዕሉ ሓሳብ ተመሪሕካ ምኻድን ነቲ ናይ ውሑዳት ርእይቶ ድማ ኣኽቢርካ ክዛረብሉን ክጕስጕስሉን ምፍቃድን ኢዩ። ዲሞክራሲ፡ ነንሕድሕድካ ተጸዋዊርካን ተኸባቢርካን ምኻድ ኢዩ። ኣብ ሃገርና ተሳኢኑ ዘሎ ነገር ድማ እዚ ኢዩ። ምህዳድ፡ ምጽራፍ፡ ምጽላም፡ በትርኻ ምውጥዋጥ ...ወዘተ ኣብ ህንጸት ዲሞክራሲ ይኹን ኣብ ምንጋስ ፍትሒ ዝዀነ ይኹን ቦታ የብሉን።
እቲ ኣብ ስልጣን ተዀዲጩ ዘሎ ጕጅለ ኢሳያስ ብዘይካ ኣነ ዝበልኩኹም ግበሩ፡ ኣነ ዝሓሰብኩልኩም ሕሰቡ ምባልን ምጕብዕባዕን ምቍንጻብን እንተዘይኰይኑ፡ ናይ ወዲሰብ ክብርን መሰልን ዝሕሉ ስርዓት ኣይኰነን። ሓደስቲ ሓሳባት ክሰምዕ ዘይደሊ፡ ኣብ ናይ ቀደም ጽልኢ፡ ቅርሕንቲ፡ ታሪኽን ናይ ሓጻውን ጨርባሕባን ክነብር ዝመርጽ ስርዓት ኢዩ። ንብዙሕነት ናይ ሓሳባት፡ ቅኑዕ ይኹን ግጉይ ብዘየገድስ ዝጻባእን ከም ቍሪ ዝፈርሕን ሓይሊ፡ ኣብ ኤርትራ ንህንጻ ዲሞክራሲ ዝዀነ ይኹን ኣበርክቶ ክገብር ከምዘይክእል ብሩህ ክኸውን ይግባእ።
ስለ'ዚ፡ ዲሞክራሲ ናይ ኵሎም ወይ መብዛሕትኦም ዜጋታት ሃገር ተኻፋልነትን ኣበርክቶን ዝሓትት ስራሕ ምዃኑ ፈሊጥና ተሳትፎ ናይ ህዝብና ምዕባይ ቀዳማይ ትዅረት ክንህቦ ከምዝግብኣና ምግንዛብ የድሊ። "ኦ ሓደ መስከረም ታሪኻዊት ዕለት፡ ክንቃለስ ኢና ብዘለና ክእለት" ዝብል ናይ መዋእል ብረታዊ ተጋድሎና መዝሙር፡ ሎሚ'ውን ኣብ መድረኽ ህንጻ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዝሰርሕ እዋናዊ ጭርሖ ኢዩ።
ግደ ትምህርቲ ኣብ ህንጻ ዲሞክራሲ ኣዝዩ ዓቢ ምዃኑ ዘካትዕ ኣይኰነን። ዘይተማህረ ሕብረተሰብ ንመሰላቱ ክከላኸልን ኣብ ህንጸት ዲሞክራሲ ብግቡእ ክሳተፍን ስለዘይክእል፡ ኣገዳስነት ትምህርቲ ብዕቱብነት ክርአ ዘለዎ ጕዳይ ምዃኑ ምግንዛብ ይግባእ። ንኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ዘደንቍሩ ናይ ወተሃደራዊ ታዕሊምን ኣብ ድፋዓትን ወፍሪ ባርነትን ጸሚድካ፣ በዝን ወድኸምዝን ዓቕሉ ዝጸበቦ መንእሰይ ንስደት ከምዘቋምት ጌርካ፣ እታ ሓንቲ ዝነበረት ዩንቨርሲቲ ዓጺኻ፣ ዲሞክራሲ እሃንጽ ኣለኹ፡ ሃገር አማዕብል ኣለኹ ምባል ብንቕሓትን መጻኢ ዕድልን ናይ ሰባት ምጽዋትን ምሽክዕላልን እንተዘይኰይኑ ካልእ ትርጕም የብሉን። ማይ፡ መግቢ፡ ኤለክትሪክ ዘይርከባ ሃገር ሒዝካ፡ እምዕብል ኣለኹ ምባል፡ ኣብ ኣእምሮ ደቅ ሰባት ቦታ ክረክብ ዝኽእል ዘረባ ኣይኰነን።
ብኻልእ ሸነኽ ከኣ፡ ስደት ዘላቒ መፍትሒ ናይ ሽግርና ከምዘይኰነ ተረዲእና፡ ሃገር ብዘይ መንእሰያት ክትህሉን ክትምዕብልን ከምዘይትኽእል ተገንዚብና፡ ነዚ ዝርአ ዘሎ ዘሰንብድ ዋሕዚ ናይ መንእሰያት ንስደትን ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕታትን በደላትን ደው ከነብሎ ዕቱብ ቃልሲ ምክያድ ይሓተና ኣሎ። እቲ ጸገም፡ ነቶም ዝስደዱን ግዳይ ናይ ዓዛብ ዝዀኑ መንእሰያትን ዘጋጥም ዘሎ ስቅያት ጥራሕ ዘይኰነ፡ ንመነባብሮ ናይ'ቶም ነዝማዶም ካብ ጅሆ ናይ ነጋዶ ደቂሰብ ከገላግልዎም ማእለያ ዘይብሉ ገንዘብ ዝኸፍሉ ቤተሰብን ቀረብን እውን ከቢድ ዝዀነ ጾር ኢዩ ዝፈጥረሎም ዘሎ። ካብ'ዚ ሓሊፉ፡ ንህዝብን ንሃገርን ብኣሉታ ዝጸሉ ዘሎ ተርእዮ'ውን ኢዩ።
ስለ'ዚ፡ መንእሰያት ኤርትራ፡ ለውጢ ካብ ውሽጢ ዝመጽእ ምዃኑ ተረዲኦም፡ ዝድለ መስዋእቲ ከፊሎም ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኵነታት ክቕይርዎ ክቃለሱ ኢዮም ዝግብኦም። እቲ ስርዓት ይኹን ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፍጸም ዘሎ ስቅያት ክሓለፍ ኢዩ። ሃገርን ህዝብን ታሪኽን ግን ነበርቲ ኢዮም። ካብ ባሕቲ መስከረም፡ ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎና እንረኽቦ ትምህርቲ ድማ እዚ ኢዩ። ዝሓለፉ ወለዶታት፡ ንግፍዕታት ገዛእቲ ሓይልታት ፈሪሖም ንስደት እንተዘምርሑ ነይሮም፡ ናጻን ልዑላዊትን ሃገር ኤርትራ ክትህሉ ኣይምኸኣለትን ነይራ። ስለዝተቓለሱ ግን፡ ናጽነት ኣረጋጊጾም ንገዛእ ርእሶም ድማ፡ ክብሪ ረኺቦም ኣብ ታሪኽ ይዝከሩ ኣለዉ። ሎሚ ድማ፡ ነዛ መዓት መስዋእቲ ከፊልና ዘምጻእናያ ሃገር፡ ከይነጥፍኣ ክብ ዝበለ ጥንቃቐን ሓልዮትን ክንገብር ይግብኣና።
ኣብ መወዳእታ፡ ዕላማታት ባሕቲ መስከረም መሊኡ ክሳብ ዝዕወትን ጥዑም ዘመን ክሳብ ዝምለስን ሓድነትና ኣትሪርና ብጽንዓት ንቃለስ።
ዓወት ንህዝባውን ዲሞክራስያውን ቃልስታት
መንግስተኣብ ኣስመሮም
ኣቦ መንበር ሰዲህኤ


text:
እስራኤል፣ ስደተኛታት ክሳብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ክወጹ ዝእውጅ ምልክታ ተዘርጊሑ
Radio Erena: 06 February 2018
መንግስቲ እስራኤል፣ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ስደተኛታት ክሳብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት ክወጹ ምልክታ ከምዝዘርግሐ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን።
እቲ ስደተኛታት ቪዛ ኣብ ዘሐድስሉ፣ ኣብ ብናይ ብራኽ ኣብ ዝርከብ ክፍሊ ህዝብን ኢምግሬሽንን ተለጢፉ ዘሎ ወግዓዊ ሓበሬታ፣ ነፍሲ ወከፍ ስደተኛ ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ክወጽእ ክቕረብን መንግስቲ እስራኤል ናይ ነፋሪትን ተወሳኺ 3500 ዶላር ክፍሊትን ከዳልወሉ ምዃኑን ዝገልጽ'ዩ።
ኣብቲ ምልክታ ስማ ዝተጠቕሰት ሳልሰይቲ ሃገር እኳ እንተዘየላ፣ ርዋንዳ ወይ ኡጋንዳ ክትከውን ከምእትኽእል መርበባት ሓበሬታ እስራኤል ግምታተን ይህባ።
መንግስቲ እስራኤል ኣብቲ ዘርጊሕዎ ዘሎ ምልክታ ብተወሳኺ፣ ነዚ ካብታ ሃገር ናይ ምውጻእ መስርሕ ዝነጸገ ስደተኛ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክኣቱ ምዃኑ'ዩ ዘጠንቅቕ።
እንተኾነ፣ ኣማሓደርቲ ኣብያተ ማእሰርቲ እስራኤል ነዞም ስደተኛታት ዝኣክል ቤት ማእሰርቲ ከምዘየለ ይገልጹ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ነዚ ምልክታ ዝዝርግሕ ዘሎ፣ መራሕቲ ሃይማኖት፣ ሓካይም፣ ክኢላታት ሕጊ፣ ኣብረርቲ ነፈርትን ካልኦት ኣካላት ማሕበረ ሰብ እስራኤልን ንፖሊሲ ግዱድ ምስጓግ ስደተኛታት ዝቃወም ጥርዓናት ኣብ ዘቕርብሉ ዘለዉ እዋን'ዩ።
ብመሰረት እዚ መንግስቲ እስራኤል ከተግብሮ ምዃኑ ዝግለጽ ዘሎ ቀዳማይ መስርሕ ምስጓግ ስደተኛታት፣ ኣብታ ሃገር ካብ ዝርከቡ ኣስታት 27 ሽሕ ኤርትራውያን እቶም ፍርቆም ክጽለዉ'ዮም።
===============================


text:
ኣባላት ጸጥታ፣ በዓልቲ ቤት ሚኒስተር ፋይናንስ ነበር ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ ኣሲሮም
Radio Erena: 14 February 2018
ኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣልማዝ ሃብተማርያም ንዝተባህለት በዓልቲ ቤት ናይቲ ኣብዚ እዋን'ዚ ደስኪሉ ዝርከብ ሚኒስተር ፋይንናስ ነበር ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ ከምዝኣሰሩዋ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
ወይዘሮ ኣልማዝ ሃብተማርያም ካብ ዝሓለፈ ሰለስተ ሰሙን ኣትሒዛ ኣብ ቀይዲ ከምእትርከብ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ኣባላት ጸጥታ፣ ምስቲ ሚኒስተር ነበር ቅርበት ንዘለዎም ሰባትን ምስመን ይራኸብ ምህላዎን ብቀረባ ይከታተሉ ከምዘለዉ ኣረዲኦም።
እዚ ኣባላት ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ተጋዳሊት ነበር ኣልማዝ ወሲዶሞ ዘለዉ ናይ ምእሳር ስጉምቲ፣ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ዝተፈልየ ኣረኣእያ ዘለዎም ወይ ድማ ንኣሰራርሓ እቲ መንግስቲ ንዝቓወሙ ዜጋታትን ስድራቤታቶምን ናይ ምርዓድን ምፍርራሕን ኣገባብ ምዃኑ ይግለጽ።
ኣብ ኤርትራ ብኸምዚ ዘይሕጋዊ ኣገባብ ዝተኣስሩ ኣማኢት ዜጋታት ከምዘለዉ ሰነዳት ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት የረጋግጹ።
ሚኒስተር ፋይንናስ ነበር ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ፣ ኣብ ጉዳያት ኣተሓሕዛ ኣታዊታትን ከም ዕደና ዝኣመሰለ ሃብቲ ሃገርን ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝተፈልየ ኣረኣእያ ከምዝነበሮ ዝጠቕሱ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ፣ ካብ 2012 ካብ ስልጣኑ ከምዝተኣልየ የመልክቱ።
ካብዚ ዝተጠቕሰ ዓመት ንደሓር ሚኒስትሪ ፋይናንስ ብጠቕላሊ ኦዲተር መንግስቲ ነበር ኣቶ ብርሃነ ሃብተማርያም ተተኪኡ ይርከብ።
ደስኪሉ ዝርከብ ኣቶ ብርሃነ ኣብርሀ ድማ ንሕክምና ይኹን ካልእምኽንያታት ካብ ሃገር ከይወጹ ካብ ዝተኣገዱ ዜጋታት ምዃኑ ኣቐዲሙ ከምዝተጠቕሰ ኣይርሳዕን።
======================


text:
ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣመሪካ ን ዮርሳለም ከም ዋና ከተማ እስራኤል ብወግዒ ከምዝፈለጠታ ሎሚ ምሸት ገሊጹ።
ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሎሚ ካብ ዋይት ሃውስ ብቴለቭዥን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣሻማዊ ስጉምቱ ዕንቅፋት መስርሕ ሰላም እስራኤልን ፍሊስጤምን ክኸውን `ዩ ተባሂሉ ካብ መላእ ዓለም ንዝገጠሞ ተቓውሞ ዕሽሽ ብምባል፡ ኣመሪካ ን ዮርሳለም ከም ዋና ከተማ
ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ሎሚ ካብ ዋይት ሃውስ ብቴለቭዥን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣሻማዊ ስጉምቱ ዕንቅፋት መስርሕ ሰላም እስራኤልን ፍሊስጤምን ክኸውን `ዩ ተባሂሉ ካብ መላእ ዓለም ንዝገጠሞ ተቓውሞ ዕሽሽ ብምባል፡ ኣመሪካ ን ዮርሳለም ከም ዋና ከተማ እስራኤል ብወግዒ ከምዝፈለጠታ ብምርግጋጽ ኤምባሲ ኣመሪካ ካብ ቴላቪቭ ናብ ዮርሳሌም ክግዕዝ ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ።
ትራምፕ ነቲ ሎሚ ዝወሰዶ ውሳኔ፡ ኣቐዲሙ ክውሰድ ዝነበሮ ዝተደናጎየ ስጉምቲ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ንመስርሕ ሰላም እስራኤልን ፍሊስጤምን ከምዘቀላጥፎ እምነቱ ገሊጹ።
ንሱ፡ ዝቐደሙ ፕረዚደንትታት ኣመሪካ ነዚ ጉዳይ `ዚ ከም መብጽዓ ምርጭኦም `ኳ እንተጎስጎሱሉ ኣብ ግብሪ ከውዕሉዎ ከምዘይከኣሉ ብምምልካት፡ እዚ ወሲዱዎ ዘሎ ውሳኔ ንብድሆታት ሓድሽ ኣተሓሕዛ ከምዘድልዮም ዘርኢ ግብራዊ ስጉምቲ ምዃኑ ኣስሚሩሉ።
ይኹን`ምበር እቲ ትራምፕ ሎሚ ዝወሰዶ ውሳኔ፡ ኣብ ኣብ ዮርሳሌም ጥራይ ዘይኮነ ኣብ መላእ ዓለም ኪኖ ምዕንቃፍ መስርሕ ሰላም ፍሊስጠማውያንን እስራኤልን ናዕቢ ከላዓዕል እዩ ዝብል ከቢድ ስግኣት ኣሕዲሩ ከምዘሎ ማዕከናት ዜና ዓለም ይገልጻ ኣለዋ።
ውሳኔ ትራምፕ ብመላእ ዓለም እንተላይ ብ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብቲ ውጡር ዞባ ዘሻቕል ሓደገኛ ስጉምቲ ተባሂሉ ክንጸግ ከሎ፡ ፖፕ ፍራንሰስ፡ ዮርሳለም፡ ወጻኢ ካብ ናይ ዝኾነ ወገን ማንም ሃገራዊ ልዑላውነት፡ ከምቲ ዘላቶ ፍልይቲ ግዝኣት ኮይና ክትጸንሕ ተማሕጺኑ።
ብኻልእ ወገን፡ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ቤንጃሚን ናታንያሁ፡ ን ፕረዚደንት ትራምፕ ብኡንብኡ ኣብ ቴለቭዥን ቀሪቡ ብትብዓቱ ክምጉሶ ከሎ፡ ወኪል ፍሊስዬብ በንጻሩ፡ ኣዋጅ ኲናት ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ኣብ ኩሎም ዞባታት ፍሊስጤም ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ክካየድ ተመዲቡ ከምዘሎ ገሊጹ። ኣፈኛ ናይቲ ሓማስ ተባሂሉ ዝፍለጥ ውድብ ፍሊስጤም ድማ፡ እቲ ስጉምቲ `ኣፋፌት ግሃንብ ምኽፋት እዩ` ኢሉ ብቑጥዐ ኮኒኑዎ።
እስራኤላውያንን ፍሊስጤማውያንን ነቲ ብ ትራምፕ ዝተዋህበ መግለጺ ከከም ረብሓኦም ምኹናኖምን ምንኣዶምን ዘገርም ኳ እንተዘይብሉ፡ ነጻ ዝኾኑ ተንተንትን ጋዜጠኛታት ግን፡ እቲ ፕረዚደንት ዝወሰዶ ስጉምቲ ንኣመሪካ ኣብ መስርሕ ሰላም እስራኤልን ፍሊስጤምን ከም ፍትሓዊት መንጎኛ ከምዘየርእያ ይገልጹ ኣለዉ።
እቲ ትራምፕ ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣብ ውሽጢ ምምሕዳር ኣመሪካ ንገዛእ ርእሱ ምሉእ ስምምዕ ከምዘይብሉ ጋዜጣታት ይእምቱ።
ዮርሳሌም ኣብ መንጎ ማእከላይ ባሕርን ምዉት ባሕርን ኣብ ማእከላይ ምብራቕ እትርከብ፡ ጥንታዊት ማእከል ኩሎም ሃይማኖታት ኮይና፡ እስራኤላውያንን ፍሊስጤማውያንን ከም ዋና ከተማኦም እጀታይ ዝብሉዋ ኣከራኻሪት ከተማ እያ።
Subscribe ASSENNA YouTube to get Radio Assenna shows on time:


text:
መንበሪ-ገዛ
ከም ሓድሽ መጻኢ ናብ ቶርሶስ ኮምዩን ምስ መጻእካ፡ ኣብቲ ናይ ምውህሃድ ኣሃዱ ዚሰማምዓካ መንበሪ ገዛ ንኽትረክብ ንሕግዘካ። ዕላማና፡ ካብቲ ኣብዚ ኮምዩንዚ ዝኣተኻሉ መዓልቲ ኣብ ቶርሶስን ሰደርኦክራ ወይ በርይክቫራ ብዝቐልጠፈ መገዲ መንበሪ ገዛ ክንቅርበልካ እዩ። ኣብ መንጎ እተን ከባቢታት ግሩም ናይ ኣውቶቡስ ኣገልግሎት ኣሎ።
እቲ ናይቲ ኮምዩን ትካል ክራይ ኣባይቲ TBAB ይብሃል። ኣብቲ
ናታቶም መርበብ ተወሳኺ ኣንብብ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ናይ ምውህሃድ ኣሃዱ ካብዘን ዚስዕባ ሃገራት ስደተኛታትን ናይ ኮታ ስደተኛታትን ተቐቢሉ፣ ኢራን፡ ኢራቅ፡ ኣፍጋኒስታን፡ ሲርያ፡ የመን፡ ለባኖን፡ ኤርትራ፡ ሶማልያ፡ ኢትይጵያ፡ ሱዳን፡ ኮንጎ ብራዛቪልን ኤኳቶርያል ጊኒን። ንሳቶም ነዘን ዚስዕባ ቋንቋታት ይዝረቡ፣ ዓረብ፡ ኦሮሞ፡ ሶማሊ፡ ኣምሓርኛ፡ ትግርኛ፡ ስፓኛ፡ ፈረንሳ፡ ፋርስን ዳሪን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
እቲ ኮምዩን ሽድሽተ ናይ ኵዕሶ እግሪ ክላባትን ዓቢ ናይ ቮሊቦል ንጠፍት ኣለዎ። ኣብኡ ድማ ሰብኡትን ኣንስትን ኣብ ዓበይቲ ዲቪዚዮን ይጻወቱ። ኣብዚ ናይ ተዅሲ ማሕበር እውን ኣሎ፡ ከምኡውን ግሩም ዝኾነ ናይ ምግላብ ቦታን ናይ ፍሪስኪስን ስቨቲስ ጉጅላታት፡ ናይ ተኒስ፡ ምጅላብ ስካውት ወዘተ ንጥፍታት ኣሎ።
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ማሕበራት ደብተር ኩሉ ብዛዕባዘን ማሕበራት ሓበሬታ ኣሎ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ቶርሶስ ዳርጋ ኩሉቲ እትደልዮ ነገራት ኣሎ። ኣብቲ ብመንጎ ማእከላይ ከተማ ዚሓልፍ ኣልፋርጋታን፡ ናይ ድኳናት ቦታ ኣሎ። ኣብኡ ቤትንባብ፡ ናይቲ ኮምዩን ቤትጽሕፈት፡ ማሕበራዊ ቤትጽሕፈት፡ ቤትጽሕፈት ዕዮ ወዘተ ኣሎ። ሕሱር ናይ ቤት ወይ ናይ ክሽነ ኣቕሑ እንተ ደሊኻ፡ ኣብ ኮምዩንና ብዙሕ ሰከንድሃንድ ድኳናት ኣለዉ።
ኣብ ኮምዩንና ዚርከብ ነገራት ብዝያዳ ንምፍላጥ፡ ኣብቲ
torsashandel.se ኣንብብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ቅርበት፡ ኳሊቲ፡ ሓልዮትን ምጡንነትን። እዘን ቃላትዚኣተን ንቶርሶስ ኮምዩን መሪሕ ከዋኽብቲ እየን፡ ኣብቲ ንመንእሰያት ተቐማጦና እንገብሮ ውጥናት ከይተረፈ።
ኣብ ቶርሶስ ቤትትምህርቲ ህጻናትን መባእታ ቤትትምህርትን ሓባራዊ ዕላማ ዘለወን ናይቲ ማሕበረሰብ ንጥፈታት እየን። ካብቲ ህጻናት ትምህርቲ ዚጅምሩሉ ክሳዕ ናይ ዓበይቲ ስልጠና፡ መምርሒና ንቐጻሊ ትምህርቲ ወይ ስልጠና ዝዓለመ እዩ።
ናትና ኣብያተትምህርቲ ህጻናትን መደበኛ ኣብያተትምህርትን ነኣሽቱ እየን፡ ዝምዕብል ናይ ትምህርቲ ሃዋህውን እተመስከረሎም ሰራሕተኛታትን ድማ ኣለወን።
ብዛዕባ ናትና ኣብያተትምህርቲ ህጻናት
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን መርበብ ብተወሳኺ ኣንብብ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ቶርሶስ ኮምዩን
ሓሙሽተ ደስ ዘብላ መባእታ ኣብያተትምህርቲ ከምኡውን
ክልተ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። እቲ ንእሽቶ ቅርጽን እቲ ዓቢ ናይ መምሃራን ጻዕቅን፡ ብምምሃር ጽቡቕ ነጥቢ ከም እነምጽእ ገይሩና። ኣብዚ፡ ጭርሖኡ 'ገለ ብዙሕ ንኺረኽቡ ብዙሕ ይደልዩ' ዚብል ዝኾነ ፍሉይ ቤትትምህርቲ እውን ኣሎ።
ኣብቲ
ናይ ኮረሶፖንደንስ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣስታት 500 ተመሃሮ ኣለዉ፡ እቲ ቤትትምህርቲ ከኣ ኣብ ሽወደን መሪሕ ናይ ርሕቐት ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እዩ። ገለ ናይቲ ቤትትምህርቲ ተመሃሮ ብቀዋሚ ወይ ብምዱብ መገዲ እዮም ዚምሃሩ፡ ካልኦት ግን ኣብ ገዛውቶም ኮይኖም ናይ ርሑቕ ትምህርቲ እዮም ዚወስዱ።
Stage4you – Academy of Music, Media & Styling ዚብሃል ንኣኻ ነቲ ዘመናዊ ተክኒክ ብተግባራውን ፈጠራውን መገዲ ክትሰርሕ እትደሊ ዝዓለመ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እዩ። ስልጠና ኣብ ሙዚቃን ቅድን መራኸቢ ብዙሃንን።
ዕድላት ትምህርቲ
እቲ ናይቲ ኮምዩን ትምህርቲ ንዓበይቲ በቲ
ናይ ቶርሶስ፡ ካልማርን ሞርቢሎንጋ ኮምዩናት ማእከል ፍልጠት እዩ ዚተሓባበር። ኣብቲ ማእከል ፍልጠት፡ ብዛዕባ ናይ ኩሉ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ስልጠና መምርሕን ሓበሬታን ትረክብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ቶርሶስን ሰደርኦክራ
ማእከል ጥዕና ኣሎ። በቶም ሰፊሕ ክእለትን ነዊሕ ናይ ሞያ ተመክሮ ዘለዎም ሰራሕተኛታት ናይ ጥዕንና ክንክንንን ኣገልግሎት የቕርብ።
ዕላማና ንኣኻ ከም ውልቀሰብ ክንከናኸንን ኩሉ ግዜ ቀጻሊ ናይ ሕክምና ኣገልግሎት ንምሃብ እዩ። እቲ ትዅረትና ኣብ ጥዕና እዩ፡ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ነቲ ናይ ህይወትካ ኣካይዳ ወይ ኣመላት ንኽትልውጥ ምኽሪ ንህብ።
ኣብ ቶርሶስ ናይ ስኒ ሕክምና፡ ናይ ኣደታት ክሊኒክ ከምኡውን ናይ ህጻናት ማእከል ጥዕና ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ንዝኾነ ሓበሬታ ብጽሑፍ ይኹን ብዘረባ ብቛንቋኻ ኪትርጎመልካ ምስ እትደሊ ተርጓማይ ኪህልወካ መሰል ኣሎካ። እቲ ኣብቲ ኮምዩን ዘሎ እትበጽሖ ትካል፡ ምስ እትውከሶ ተርጓማይ ኪቋጸረልካ ይኽእል እዩ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኮምዩንና ኣብ መንጎ ካልማርን ካርልስክሩና እዩ ዚርከብ። እዘን ክልተ ከተማታት ናይ ፍርቂ ሰዓት ርሕቀት ኣለወን፡ ብመገዲ E 22፡ ናብ መዓርፎ ነፈርቲ 30 ደቓይቕ ጥራይ ብምውሳድ ድማ ንመብዛሕትኦም ተቐማጦ ዓበይቲ ከተማ ንቕድሞም!
ናብ ካልማርን ካርልስክሩናን ዘራኽብ መስመራት ኣውቶቡስ ግሩም እዩ፡ ኣብ መዓልቲ ድማ ብዙሕ ንቕሎታት ኣሎ።
ካብ ካልማርን ካርስልክሩና ብባቡር ክትገይሽ ትኽእል። ንኣብነት ናብ ማልመ ካብ ሰለስተ ሰዓታት ብዝውሕድ ግዜ ትበጽሕ። ሓንቲ ሰዓት ወሲኽካ ድማ ናብ ሾፐንሃምን ትበጽሕ!
ብዛዕባ ሓባራዊ መስመራት ብተወሳኺ ኣብቲ
ናትና መርበብ ኣንብብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ዕላማ ቶርሶስ ኮምዩን ኣብቲ ኮምዩን ዘለዋ ዋኒናትን ንምድራኽን ንምትብባዕን እዩ።
ነዚ ሽቶዚ ንምውቃዕ እቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ዋኒናት ኣደንፋዕን ናይ ቱሪዝም ሓላፍን ምስ ናይቲ ቢዚነስ ዞባዊ ማእከል ምዕባለ (ናይ ቶርሶስ ማእከል ዋኒን) ብምትሕብባር ይሰርሕ። እዞም ሰለስተ ሽርካታት፡ ብምትሕብባርን ብምርኻብን ነቲ ናይቲ ከባቢ ቁጠባ ንኺምዕብልን ንኺዓብን ይሕግዙ።
ኣብዚ ኣብ መንጎ ዋኒናት ምትሕብባርን ሕውነትን ኣሎ። ኣህጉራውያን ዓበይቲ ትካላትን ነኣሽቱ ናይ ስድራቤት ትካላትን ኣብ ቍጠባን ከባብያዊ ምዕባለን ይነጥፋ። ኣብ ቶርሶስ ሓደ ዋኒን ንኺትከልን ኪመሓደርን ኪምዕብልን ጽቡቕ ዕድል ኣለዎ። እተን ኣብቲ ኮምዩን ዚርከባ 1000 ዋኒናት ህያው ኣብነት እየን! ኢከያ፡ መድያ ማርከት፡ ኤል-ዪጋንተን፡ ማክሲ፡ ሲቲ ግሮስ፡ ስወድባንክ፡ ሶግቨርከት ወዘተ. ኣብ በጺሕካ ምምላስ ርሕቀት ዚርከባ ዓበይቲ ስራሕ ወሃብቲ እየን። ንሳቶም ንኣኻ ማለት ነቲ ኣብ ቶርሶስ ኮምዩን ዛጊት በዓል ዋኒን ዝኾንካ ወይ ክትከውን እትደልን ኢሎም እዮም ዚሰርሑ።
ናይ ቶርሶስ ማእከል ዋኒን፡ ምኽሪ ይልግስ፡ ንኣኻ ነቲ ሓድሽ ዋኒን ክትጅምር ወይ ከተማዕብል ንእትደሊ ድማ ደገፍ እዮም።
ኣብ ቶርሶስ ዋኒን ንምክያድ ብዝያዳ ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩን መርበብ ኣንብብ።


text:
ጽምብል መበል 52 ዓመት ምጅማር ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ
ኣብ ከተማ ከለን ብዓወት ተዛዚሙ
ኤርትራውያን ተቐማጦ ከለንን ከባቢኣን ብምኽንያት መበል 52 ዓመት ምጅማር ቃልሲህዝቢ ኤርትራ ብዕለት 14.09.2013 ካብ ስዓት 12.00 ክሳብ ስዓት 21.00 ብኣባላት ህ.ግ.ደ.ፍ. ከተማ ከለን ተዳለወ ፡ “ቅድም ቀዳድም ንሃገራዊ ሓድነት ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ኣታዊኡ ንሓደ ትምህርቲ ቤት ኣብ ኤርትራ ዝዕል ፡ ሕጻናትን መንእሰያትን ወለድን ዘሳትፍ ዕዉት በዓል ተኻይዱ። መደብ ብዓል ብዝኽሪ ሰማእታት ተኸፍተ፡ ኣቦ መንበር ህ.ግ.ደ.ፍ.ከለን ኣቶ እስቲፋኖስ ወልደ ንተሳተፍቲ ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም መልእኽቲ ብድሕሪ ምቕራብ “መግለጺ ህዝባዊ ግንባር ንባሕቲ መስከረም” ታሪኻዊ መግለጺ ምጅማር ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንበበ።
ከምቲ ልሙድ ሓድነታዊ ባህርያት ውዳቤታት ከተማ ከለን ንኹሎም ሃገራውያን ተቐማጦ ከለንን ከባቢኣን ዝዕድም ተፈላለዩ መጻወቲ ናይ ሕጻናት ፡ ንመንእሰያትን ዓበይትን ብህላውን ዘመናውን መዘናግዒን ፡ ናይ ግሪል (ባቢክዩ) እንግዶትን ካልእ ተፈላለዩ መደባት ዘማልኤ ፡ በዓል እዩ ተኻይዱ። ዕድመ ኣኽቢሮም ነቲ ኽቡር በዓል ንምጽንባል ዝመጹ ሃገራውያን ተሳተፍቲ ብዝተራእየ ሕጉስን ሓድነት ዝመልኦ ሃዋህውን ነቲ በዓል ፍሉይ ድምቀትን ምዓርግን ብምሃብ ፡ መደብ ጽምብል በዓል ሓደ መስከረም ኣብ ከተማ ከለን ብዓወት ክዛዘም ከሎ ፡ ተሳተፍቲ ብዓል ድማ ንዓመታ ከምዚ የድግመና እናበሉ ብጽቡቕ ምንዮት ተፈላለዩ።
ዓወት ንሓፋሽ
ዘልኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ነቶም ምእንታና በጃ ዝሓለፉ ጀጋኑ
ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍ. ከተማ ከለን
ዕለት 18.09.2013


text:
giovedì 19 marzo 2009
ስርዓት ኢሳይያስ 22 ገዳማት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ምስናይ ቅርስታተን ብምህጋር፡ ናብ ወታሃደራዊ ማዓስከርን፡ ቤት ማእሰርትን ክቕይርን መደብ ኣውጺኡ፡፡
Wednesday, 18 March 2009 ውልቀምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ሙሉእ ኤርትራ ዝርከባ 22 ገዳማት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ንብረተን ዝኾነ ጥንታውን ታሪኻውን ቅርስታት ብምህጋር፡ ነተን ገዳማት ናብ ወተሃደራዊ መዓስከራትን ኣብያተ ማእሰርትን ክቕይረን መዲቡ ከምዘሎ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሩ። እቲ ስርዓት ነቶም ኣብ ውሽጢ ‘ተን ገዳማት ዘለዉ ባሕታውያንን መነኮሳትን ናብ ትውልዲ ዓድታቶም ፋሕ ብምባል ነቲ መደብ ክሳብ መወዳእታ 2010 ከተግብሮ ወጢኑ ከምዘሎ ‘ውን እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ የረድእ። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ ነዚ ዕማም ‘ዚ ንምስላጥ ባጀት ተፈልዩ፡ ኣቶ ይፍታሄ ዲመጥሮስን ኣቶ በየነ ርእሶምን ከኣ ነቲ መደብ ንምትግባር ብሓላፍነት ተመዚዞም ኣለዉ። ኣብዘን ገዳማት ንዝነብሩ ፈለስትን ባሕታውያንን ብሓይሊ ንምእላይን ንምብስባስን፡ ከምኡ ‘ውን ንመናድቕ ናይተን ገዳማት ብምፍራስ ንቤት ማሕቡስ ብዝጥዕም ኣገባብ ንምውዳድ ከኣ ሓደ ፍሉይ ክፍለ ሰራዊት ተመዲቡ ኣሎ። እተን መዓት ተኣሊሙለን ዘሎ 22 ገዳማት፡ ቅርስታተን ጥራይ ዝህገር፡ ቅርስታተን ተሃጊሩ ናይ ወተሃደራዊ መዓስከራት ዝቕየራ፡ ቅርስታተን ተሃጊሩ ናይ ቤት ማእሰርቲ ዝቕየራ ተባሂለን ኣብ ሰለስተ ጉጅለታት ተኸፍፊለን ኣለዋ። ዝርዝር ኣስማተን ከኣ እዚ ስዕብ እዩ። ሀ. ቅርስታተን ጥራይ ዝህገር 1. ቅድስት ማርያም ቤተክርስትያን ኣስመራ 2. ገዳም ኣቡነ ፊሊጶስ ደብረ-ቢዘን ለ. ቅርስታተን ተወሲዱ ናብ ወተሃደራዊ መዓስከር ዝቕየራ 1. ገዳም ደብረሲና ዞባ-ዓንሰባ 2. ገዳም ደብረጽጌ ተኽላ ዞብ-ደቡብ 3. ገዳም ኣቡነ- ዮናስ ደብረ-ድሓን ቋሓይን ዞባ-ደቡብ 4. ገዳም ደብረ-መንቆርዮስ ቆላ- ሰራየ ዞባ-ደቡብ 5. ገዳም ኣንዳማርያም ዓይላ ዞባ ደቡብ 6. ገዳም ኣቡነብሩክ መራጉዝ ዞባ ደቡብ 7. ገዳም ኣቡነ እንድርያስ ሰፍኣ ጽልማ 8. ገዳም ኣቡነ ብጻ-ኣምላክ ውጡሕ ዞባ ደቡብ 9. ገዳም ምድረ ፈላሲ ማይ ጫዕዳ ዞባ-ደቡብ 10. ገዳም ኣቡነ-ሊባኖስ ደረጨን ዞባ-ደቡብ 11. ገዳም ኣቡነሊባኖስ ዝባውንቲ ዞባ-ደቡብ 12. ገዳም እንዳ ስላሴ ዳምባ ዞባ-ማእከል ሐ. ቅርስታተን ተወሲዱ ናብ ቤት ማእሰርቲ ዝቕየራ 1.ገዳም ክንፈሚካኤል ጻዕዳእምባ ዞባ ዓንሰባ 2 ገዳም ደብረ ማርያም ቋሓይን፡ ዞባ ደቡብ 3.ገዳም እንዳ ኣቡነኣብሳዲ ቋሓይን ዞባ ደቡብ 4.ገዳም ኣቡነ እሴት ዛይደኮሎም ዞባ ደቡብ 5.ገዳም ማርያም ቁስቋም ጽልማ ዞባ ደቡብ 6. ገዳም ኣቡነ ሊባኖስ ቤትመጣዕ ዞባ ደቡብ 7. ገዳም ኣቡነ ዮውሃንስ ቴድሪር ዞባ ደቡብ 8. ገዳም ድብሪ ዓዲ-ወሰኽ ቋሓይን ዞባ ደቡብ እዘን ተዘርዚረን ዘለዋ ገዳማትን ኣብያተ-ተክርስትያናትን ኣብ መንፈሳዊ ኣገልግሎት ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ባህላውን ማሕበራውን ፖለቲካዊን መዳያት ሃገርና ዓሚቝ ሰረት ዘለወን ሃይማኖታዊ ትካላት እየን። ገለ ካብኣተን ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ብሌዋውያን ዝተመስረታን፡ ብህዝቢ ዝመሓደራን፡ ንህዝቢ ዘመሓድራን፡ ካብ ነፍሲወከፍ ዓድታት ሰባት ተመዚዞም ውሉደ-ክህነት ዝፈርዩለንን፡ ንመነባበሪ ዝኸውን “ቆሎ-መሬት“ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ልሙዕ መሬት ተፈልዩለን ክካየዳ ዝጸንሓ እየን። “ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ ‘ዘን ገዳማትን ኣብያተ ክርስትያናትን ክወስዶ ወጢኑዎ ዘሎ ውሳኔ ምስ ምብራስን ምፍንቓልን ናይተን ናብ ጋሽ- ባርካ ከግዕዘን መደብ ሓንጺጹለን ዘሎ 88 ዓድታት ዝተኣሳሰረ እዩ። እዚ ሎሚ ብኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ክጅመር ተሓሲቡ ዘሎ ስጉምቲ፡ እቲ ስርዓት ጽባሕ ኣብ ልዕሊ ‘ቲ ብካቶሊክን ከኒሻን ተኸተልቲ ምስልምናን ዝውነን ንብረት ንምውራስ ዘለዎ ውጥን መፈተኒ እዩ” ይብሉ እቶም ምንጭታት።
Pubblicato da Agenzia Habeshia per la Cooperazione allo Sviluppo a 08:10
Nessun commento:
Iscriviti a: Commenti sul post (Atom)


text:
ንልዕሊ 11 ዓመታት ዝተኣስሩ ኣላዩ ቤተ ክርስትያን ቃለ-ህይወት፣ ፓስተር ዑቅባሚካኤል ተኽለሃይማኖት ተፈቲሖም
Radio Erena: 07 May 2018
ኣብ ኤርትራ፣ ንልዕሊ 11 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሑ፣ ኣላዩ ቤት-ኤል፣ ቃለ-ህይወት ቤተክርስትያን ኤርትራ ፓስተር ዑቅባሚካኤል ተኽለሃይማኖት ዝሓለፈ ሰሙን ተፈቲሖም።
ፓስተር ዑቕባሚካኤል፣ ኣላዩ ቤት ኤል ቤተ ክርስትያን ቃለ-ህይወት ጥራይ ዘይኮኑ፣ ዳይረክተርን መምህርን ናይታ በታ ቤተ ክርስትያን እትመሓደር፣ ኣብ ደቀምሓረ ዝነበረት፣ ካብ 1ይ ክሳብ 8ይ እተምህር ኣሕዳሪት ኮሌጅ SIM'ውን'ዮም ኔሮም።
መንግስቲ ንፓስቶር ዑቕባሚካኤልን ካልኦት ኣባላት 'ታ ቤተክርስትያንን ድሕሪ ምእሳሩ፣ ነታ ቤት ትምህርቲ ክህግራ እንከሎ ንኣዳርሽ ናይታ ቤተ ክርስትያን ከኣ መለማመዲ ሙዝቃን ባህልን ጌርዎ ከምዘሎ ምስታ ቤተ ክርስትያን ቅርበት ዘለዎም ወገናት ንሬድዮ ኤረና ገሊጾም።
መምህር ዑቕባሚካኤል፣ ድሕሪ ናይ ልዕሊ 11 ዓመታት ማእሰርቲ ዝተፍትሕሉ ምኽንያት ኣይተፈልጠን።
ይኹን'ምበር፣ ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ክሊ ዕድመ 70ታት ዝርከቡ መምህር ዑቕባሚካኤል፣ ብሕማም ድሕሪ ምስናፎም፣ መንግስቲ ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ከምዘፋነዎም'ዮም ቀረብቶም ዝሕብሩ።
ብትሕትንኦምን ሰብኣዊ ርህራሄኦምን ኣብ ደቀምሓረ ዝተፈልጡ ፓስተር ዑቕባሚካኤል፣ ኣብ ግዜ ደርግን ድሕሪ ናጽነትን ንዝተጸገመ ህዝቢ ኣብ ምርዳእን፣ ንዘኽታማት ኣብ ኮሌጅ SIM ብምሕብሓብን ዝተፈልጡ ምስጉን ኣቦ'ዮም።
ናይ ኣስታት 60 ዓመታት ታሪኽ ዝነበራ ቃለ-ህይወት ቤተክርስትያን ኤርትራ ካብ 2002 ንደሓር ኣትሒዛ ምስ ካልኦት ተመሳሰልቲ ኣብያተ ክርስትያናት ክትዕጾ እንከላ፣ መራሕተንን ኣገልገልተንን ከካብ ዝተረኽብዎ ተታሒዞም ከምዝተኣስሩ ይዝከር።
ከም ፓስተር ተስፋጽዮ ሓድጉን ሕጂ ድማ ፓስተር ዑቕባሚካኤልን ዝኣመሰሉ ብጽኑዕ ድሕሪ ምሕማሞም ክፍትሑ እንከለዉ፣ መብዛሕቶም እዞም ናይ እምነትን ስነ ምግባርን ኣቦታትን መማህራንን ዝኾኑ ፓስተራን ኣገልገልትን ግና ክሳብ እዚ እዋን'ዚ ተኣሲሮም ይርከቡ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ልዕሊ 90 ዓመት ንዝዕድሚኦም፣ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ብጹእ ወ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ'ውን ክሳብ እዚ እዋን ሓይርዎም ከምዘሎ ይፍለጥ።
============================


text:
“ሰዲህኤ፡ ነቲ ንሃገርና ካብ ዓለም ነጺሉ ኣንጻር ሃገራዊ ረብሓታትና ዝሰርሕ ዘሎ ግጉይ ፖሊሲታት መላኺ ስርዓት ጨሪሱ ብምሕካኽ፡ ምስ ሃገራት ዓለም፡ ኣውራ ድማ ምስ ጐረባብቲ ህዝብታትን መንግስታትን፡ ኣብ ሓባራዊ ረብሓን ምርድዳእን ዝተሰረተ ፖሊሲ ወጻኢ ዝምድናታት ክኽተል እዩ። ….. ኣብ ዞና ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሰላምን ቅሳነትን ሓባራዊ ምጣኔ ሃብታዊ ዕብየትን ብምድግጋፍ ክረጋገጽ ምቅላስ።” (ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ ንወጻኢ ዝምድናታት ካብ ዝምልከት ዓንቀጽ ዝተወስደ)
ብዛዕባ’ታ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ኣሻቓሊ ዜና ዘይፍለያ ሃገርና ኤርትራ ሎሚ ዝውረ ዘሎ’ውን ዘደቅስ ኣይኮነን። ጐረቤት ሱዳን “ምስ ኤርትራ ዘለዋ ዶብ ዓጽያ” ዝብል ወረ ብዝተፈላለዩ ኩርነዓት ይስማዕ ኣሎ። ንመሰረታዊ ትሕዝቶ፡ ተልእኮን ጠንቅን ምዕጻው ዶብ ኤርትራን ሱዳንን ብዝምልከት ብዝተፈላለዩ ወገናት ሓበሬታታት ይወሃብ ኣሎ። እቶም ወገናት ነቲ ሓበሬታት ከከም ዘለዎም ሕሳባትን ዝንባለታትን ስለ ዝቕምርዎ፡ ኣፍካ መሊእካ “ከምዚ እዩ” ኢልካ ምድምዳም የጽገም። እዚ ድማ መርኣያ ናይቲ ንኤርትራ የመሓድር ኣለኹ ዝብል ኣካል ዘይግሉጽነትን ዘይሓላፍነታውን ባህሪ ዘርኢ እዩ። በቲ ኮነ በዚ ግና እቲ ዜና ንህዝቢ ኤርትራ ከምቲ “ኣብ ርእሲ ዘላታስ ተወሰኸታ” ዝበሃል፡ ንህዝቢ ኤርትራ ተወሳኺ ቁጠባዊ ኮነ ማሕበራዊ ጸቕጥን ቅልውላውን ዘሕድር ዘይቅርዑይ ዜና እዩ።
ንርከበሉ ዘለና ግዜ ዓለማውነት (globalization) ስለ ዝኾነ ሓንቲ ሃገር በይና ተነጺላን ማዕጾኣ ዓጽያን እትነብረሉ ከም ዘይኮነ ርዱእ እዩ። ካብዚ ብምብጋስ ሃገራት በብደረጃኡ ካብ ጐረቤት ጀሚረን ኣብ ርሑቕ ክሳብ ዘለዋ ሃገራት ዝምድና ክገብራ እንከልዋ ቀንዲ ማእከለን ናይ ገዛእ ርእሰን ሃገራዊ ረብሓ ምውሓስ እዩ። ናትካ ሃገራዊ ረብሓ ከተውሕስ እንከለኻ ናይቲ መዛምድኻ ረብሓ እውን ብሚዛናውነቱ ምሕላው ከም ዘድሊ ክሰሓት ዘይግበኦ እዩ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ እቲ ዝምድና ቀጻልነት ስለ ዘይህልዎ። ኣብዚ ሃገራዊ ረብሓ ክንብል እንከለና ብዓይኒ ብቑጠባውን ወፍርን ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀንዲ ናይ ህዝብኻ ድሕነትን ሰላምን ኣጉሊሕካ ብምቕራብ ምዃኑ ምስትውዓል ዘድልዮ ቁምነገር እዩ። ከም ጉጅለ ህግደፍ ዝኣመሰሉ ስግንጢር ኣካላት ግና ኣብ ዝምድና ማእከሎም እቲ ካብ ጽቡቕ ድሌትን ፈቓድን ህዝቦም ዘይረኸብዎ ኣብ ስልጣን ምቕጻል ብናይ ግዳም ሓይልታት ሓገዝ ምርግጋጽ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሕገመንግስቲ ደጊፍዎ ወይ ህዝቢ ኤርትራ መሪጽዎ ከም ዘይኮነ ስለ ዝፈልጥን ንመጻኢ እውን ናይ ህዝቢ “ይኹነና” ከም ዘይረክብ ስለ ዝፈልጥ ንእስትራተጅያዊ ተደላይነት ሃገርና መዝሚዙ ብናይ ግዳም ኢደበይዛነትዩ ከረጋግጾ ዝሕልን። ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ካብ ሱዕድያ ናብ ሕቡራት ዓረብ ኢሚረይት፡ደሓር ከኣ ናብ ግብጽን ዝጻፋዕ ዘሎ ከኣ ምእንቲ እዚ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራ ግና “ኣብዚ ከባቢና ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ይፍጠር ኣሎ’’ ኢሉ ኣይሓበሮን። እዚ ከኣ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ብቐጻሊ ከርእዮ ዝጸንሐ ንዕቀት እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ካብ ውግእ ኣንጻር የመን 1995 ጀሚሩ፡ ክሳብዚ ናይ ሎሚ ውዲታት ምስ በዓል ሱዕድያ፡ ኢመረይትን ግብጽን ምእታው ዝመረጸሉ ቀንዲ ምኽንያት ንውሽጣዊ ኤርትራዊ ጸገም ብናይ ግዳም ምስሕሓባት ንምኽዋል እዩ እምበር፡ እቲ ክፍጠር ዝጸንሐን ዘሎን ምስሕሓባት ኣብዚ “እንተ ንምፍልላይ እንተ ንምስምማዕ እቲ ዝመረጽ መንገዲ ዘተን ሕጋዊ ኣገባብን እዩ” ኣብ ዝበሃለሉ መዋእል እንተስ ብልዝብ እንተስ ኣብ ሕጋዊ መድረኽ ክፍታሕ ዘይክእል ግድል ስለ ዘጋጠሞ ኣይኮነን። እዚ ሰይጣናዊ ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብቲ ንህዝቢ ዘርብሕ እዩ ካብ ህዝቢ ዘርሕቕ እምበር፡ ኣብቲ ስልጣኑን ዝናኡን ንምብራኽ ዝኣጉዶ ሓውስ ብህይወት ደቂ’ቲ ፍትሕን ራህዋን ዝብህግ፡ ግና ዘይሰመረሉ ህዝቢ እዩ ዝቋመር። ኣብ ኩሉ’ቲ ኣብ ዕድመ ስልጣኑ ዝተቛመሮ ቁማራት ዝጠፍአ ህይወትን ዝዓነወ ንብረትን፡ ዝተደወነ ምስልን ናይ ኤርትራ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ዓው ኢሉ ዝዛረብ ኤርትራዊ ድምጺ ስለ ዘይሰመዐ ከኣ እነሆ መመሊሱ ይሻድን።
እዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን ነቲ ዓለም ዝፈለጦ ጸረ ህዝቢ ተግባራት ህግደፍ ንደጋግመሉ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋንዚ ሃገርናን ህዝባን ነሕልፎ ዘለና ህይወት ብኹሉ መልክዑ ብሓደ ቃል “ኣዝዩ ሕማቕ” ኢልካ ዝግለጽ እዩ። እንተኾነ ከምቲ “ነቲ ሕማቕ ዝሓመቐ ኣለዎ” ዝተበሃለ ኩልና ኤርትራውያን ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ’ውን ወሲኽካ ናብ ዝሓሸ ክንመልሶ ዝግበኣና ከቢድ ሓላፍነት ኣብ ቅድሜና እንከሎ፡ ናብቲ ዝሓመቐ ከይንኸይድ ከነስተብህል ይግበኣና። ጉጀለ ህግደፍ ንሃገርና ዝዕድመላ ዘሎ ከም ናይ የመን ናይ ሓያላት መዋግኢ ዓውዲ ናይ ምዃን ሕማቕ ዕድል እዩ። ንሕናኸ? ህዝብናኸ? እንታይ ንጽበ ኣሎና። ስለዚ ከምቲ ኣቦመንበር ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣቶ መንግስተኣብ ኣስመሮም ነዚ ኣብ ልዕሊ ሃገርናን ጐረባብትናን ዘድበንብን ዘሎ ጥፍኣት ኣመልኪቱ ብ8 ጥሪ 2018 ኣብ ዘውጸኦ መገልጺ “ህዝብን ተቓወምቲ ውድባትን ኤርትራ ድማ፡ ካብ ሓጺርን ጸቢብን ኣጠማምታ ወጺኦም፡ ናይ ኤርትራ መጻኢ ብኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኰነስ፡ ብዞባውያንን ኣህጕራውያንን ሓይልታት እውን ዝጽሎ ምዃኑ ክግንዘቡን ካብ ኣብ መንጐኦም ዘሎ ዘይመሰረታውን ንኣሽቱ ፍልልያትን ንዝዓበዩ ብድሆታት ክጥምቱን ኣርሒቖም ክሓስቡን ከነዘኻኽር ንፈቱ።” ዝበሎ ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ምድሓን እጃምና ከነበርክት መድረኽ ይጠልበና ኣሎ።


text:
ደቂ-ኣንስትዮ ንበይነን ስለዝተጓዕዛ ካብ ፆታዊ ትንኮያ ይድሕና’ዶ ይኾና?
ወሃብቲ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ኬንያ 'ማታቱ' ተባሂለን ይፅውዓ። እዘን ኣውቶቡሳት እዚኣተን ከኣ ኣብ ጎደናታት ናይሮቢ ክወናጨፋ ይረኣያ። ካብቶም 3 ሚልዮን ነበርቲ እታ ከተማ፡ መብዛሕትኦም በተን ኣውቶቡሳት ክጓዓዙ ይመርፁ። ንብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ግን ኣብዘን ኣውቶቡሳት፡ ፆታዊ ጥቕዓታትን ትንኮያን የጋጥመን።
ሊን ባራዛ፡ ንሓፍታ ናብ መነሃርያ ክተብፅሕ ኣብ ዝኸደትሉ እዋን፡ ተሓጋገዝቲ እተን 'ማታቱ' ኣብዚ ተሰቐላ ናብዚ..ናብዙ እናበሉ ንክልቲአን ናብ ውሽጢ መኪና ንክኣትዋ ከገድድወን ጀመሩ።
" ንክልቴና ክደፍኡና ጀሚሮም። ኣብ ኣፍልባ ውላዳ ሓቑፋ ንዝነበረት ሓፍተይ ብኢዳ ኪጎቱዋ ጀሚሮም" ብምባል ተዘክሮኣ ተዘንቱ።
"ጾታ መሰረት ዝገበረ ኣንዋሪ ቃላት ይዛረቡ ነይሮም። ንበይንና ንክገድፉና ተዛሪበዮም። ክርዱኡና ከምዘይኽእሉ፡ እንትርዳእ ግን በኽየ፡ ሓፍተይ እውን ብጣዕሚ ፈሪሓ ነይራ። "
ዋላ እኳ ሊንን ሓፍታን ኣካላዊ ጉድኣት እንተዘይበፅሐን፡ እቲ ዘጋጠመን ግን ንብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ በብመዓልቱ ዘጋጥመን እዩ።
ኣብ ናይሮቢ፡ ብጉጅለ ተሓላቒ መሰል ኣብ ዝተኻየደ መፅናዕቲ ካብ ዝተሳተፋ ደቂ ኣንስትዮ፡ መብዛሕቲአን ኣብ መጓዓዝያ ህዝቢ ፆታዊ ጥቕዓት መሰረት ብዝገበረ መጥቃዕቲ ከምዝተጎድኣ ይሕብራ።
ሓደ ሓደ ፖለቲከኛታት፡ ነዚ ፀገም ንምፍታሕ፡ ደቂ-ኣንስትዮ ጥራሕ ዘጓዕዛ መጓዓዝያታት ምድላው እንኮ መማረፂ ገይሮም ይወስድዎ።
እዚ መማረፂ ኣብ ሜክሲኮ፣ ጃፓንን ህንድን ድማ፡ ኣብ ኣውቶብስ፣ ባቡርን ታክስን ተሞኪሩ እዩ።
ይኹን እምበር እዚ ስጉምቲ፡ ውሕስነት ደቂ ኣንስትዮ ከምዘረጋግፅ እንታይ መረዳእታ ኣሎ?
እዚ ንምምዛን ብብዙሕ መልክዑ መፀገሚ እዩ ዝኸውን።
ኣብ መጓዓዝያ ህዝቢ ዝፍፀሙ ጥቕዓታት ብኣብዝሓ ግዜ ኣይፅብፀቡን። ዋላ እውን እንተተፀብፀቡ፡ ኣብዝሓ ሃገራት እዚ መረዳእታ ዕላዊ ኣይገብርኦን።
ዋላ እኳ እዚ ንደቂ ኣንስትዮ መጓዓዝያ ምፍላይ፡ ብባህላዊ ምኽንያታት ክመፅእ ዝኽእል እንተኾነ፡ ኣብዝሓ ሃገራት መጓዓዝያ ደቂ ኣንስትዮ ዘላለያ ግና፡ ቅድሚኡ ፀገም ፆታዊ ትንኮያ ስለዝነበረን እዩ።
በዚ ድማ፡ እዚ መጓዓዝያ ደቂ ኣንስትዮ ቅድሚ ምድላወን፡ ካብዚ ዝበኣሰ ሓደገኛ ዝኾኑ ከተማታት ነይረን ይኾና።
እዚ ምርግጋፅ ዝከኣል ድማ፡ መጓዓዝያ ቅድሚ ምጥቃመንን ድሕሪ ምጥቃመንን ዘሎ ኩነታት ብምንፅፃር እዩ።
እዚ ንምትግባር ዝሕግዝ ሓበሬታ ዘለወን ሃገራት ግና ብጣዕሚ ውሑዳት እየን።
እዚ ሓበሬታ ብግቡእ ካብ ሞንጎ ዝርከበለን ከተማታት ዓለም ድማ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሓምሻይ ኣብ ዝተቐመጣ እየን።
ቶክዮ ካብ 2004 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ጀሚራ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘጓዕዝ መስመር ባቡር ተግባራዊ ገይራ ።
ድሕሪ ሓደ ዓመት ድማ ኣብታ ከተማ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍፀሙ ዘይግቡእ ባህሪያት ብሰለስተ ሚእታዊ ነክዮም እዮም።
ይኹን እምበር ናይ ደቂ ኣንስትዮ መጓዓዝያ፡ ካብ ሞንጎ ዝተዳለወሎም መስመራት፡ ኣብቶም ክልተ ፀብፃባት ትንኮያ ካብ 15-20 ሚእታዊ ወሲኾም ተረኺቦም።
እዚ ክኾን ዝኸኣለ፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን፡ ኣብ ዝሳፈሩለን መጓዓዝያታት ዝፍፀሙ ትንኮያታት ስለዝበዝሑ ወይ ድማ ሪፖርት ዝገብራ ደቂ ኣንስትዮ ስለዝወሰኻ ክኸውን ይኽእል።
ብርግፅ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣወዳት ኣብ ዘይብሉ ከባቢ እንትጓዓዛ ውሕስነት ከምዝስመዐን ፍሉጥ እዩ።
ሮይተርስ ኣብ 2014 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ኣብ መላእ ዓለም፡ ኣብ 6300 ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘካየዶ መፅናዕቲ፡ ኣስታት 70% ኣብ ናይ ድሕሪት መፅዓኒ ቦታ ክሳፈራ ከምዝመርፃ ኣረጋጊፁ እዩ።
ይኹን እምበር ኣብቲ መፅናዕቲ ናይ ሓንቲ ሃገር ካብ ናይ ካልእቲ ልዑል ኣፈላላይ ተርእዩ እዩ።
ንበይነን ክጓዓዛ ዝደልያ ቁፅሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ማኒላ ፊሊፒንስ 92% እንትኾና፡ ኣብ ኒውዮርክ ግና 35% ጥራሕ እየን።
ኣብቲ መፅናዕቲ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ተጓዓዝቲ ብጣዕሚ ኣስጋእቲ ዝኾኑ፡ 16 ዓበይቲ ከተማታት ዓለምና እውን ብቐደም ሰዓብ ተቐሚጠን እየን።
ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሓምሻይ ካብ ዝተቐመጣ ከተማታት እተን ኣርባዕተ፡ ናይ ኮሎምቢያ ከተማ ቦጎታ፣ ደልሂ፡ ህንዲ፣ መዲና ኢንዶኖዥያ ጃካርታን ሜክሲኮን፡ ብዝተወሰነ መልክዑ መጓዓዝያ ደቂ ኣንስትዮ እናተግበራ እየን።
በዚ ድማ ደቂ ኣንስትዮ፡ ጉዕዞና ዝሐሸ ክኸውን እዩ ኢለን እኳ እንተሓሰባ፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ግና ካብዚ ዝተፈለየ እዩ።
እዚ ሓበሬታ ብግቡእ ካብ ሞንጎ ዝርከበለን ከተማታት ዓለም ድማ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሓምሻይ ኣብ ዝተቐመጣ እየን።
ቶክዮ ካብ 2004 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ጀሚራ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘጓዓዕዝ መስመር ባቡር ተግባራዊ ገይራ ።
ድሕሪ ሓደ ዓመት ድማ ኣብታ ከተማ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍፀሙ ዘይግቡእ ባህሪያት ብሰለስተ ሚእታዊት ነክዮም።
ይኹን እምበር ናይ ደቂ ኣንስትዮ መጓዓዝያ፡ ካብ ሞንጎ ዝተዳለወሎም መስመራት፡ ኣብቶም ክልተ ፀብፃባት ትንኮያ ካብ 15-20 ሚእታዊ ወሲኾምተረኺቦም።
እዚ ክኾን ዝኸኣለ፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን፡ ኣብ ዝሳፈሩለን መጓዓዝያታት ዝፍፀሙ ትንኮያታት ስለዝበዝሑ ወይ ድማ ሪፖርት ዝገብራ ደቂኣንስትዮ ስለዝወሰኻ ክኸውን ይኽእል።
ብርግፅ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣወዳት ኣብ ዘይብሉ ከባቢ እንትጓዓዛ ውሕስነት ከምዝስመዐን ፍሉጥ እዩ።
ሮይተርስ ኣብ 2014 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ኣብ መላእ ዓለም፡ ኣብ 6300 ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘካየዶ መፅናዕቲ፡ ኣስታት 70% ኣብ ናይ ድሕሪት ኮፍ ቦታ ክብላ ከምዝመርፃ ኣረጋጊፁ እዩ።
ይኹን እምበር ኣብቲ መፅናዕቲ ናይ ሓንቲ ሃገር ካብ ናይ ካልእ ልዑል ኣፈላላይ ተርእዩ እዩ።
ንበይነን ክጓዓዛ ዝደልያ ቁፅሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ማኒላ ፊሊፒንስ 92% እንትኾና፡ ኣብ ኒውዮርክ ግና 35% ጥራሕ እየን።
ኣብቲ መፅናዕቲ፡ ንደቂ ኣንስትዮ ተጓዓዝቲ ብጣዕሚ ኣስጋእቲ ዝኾኑ፡ 16 ዓበይቲ ከተማታት ዓለምና እውን ብቐደም ሰዓብ ተቐሚጠን እየን።
ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሓምሻይ ካብ ዝተቐመጣ ከተማታት እተን ኣርባዕተ፡ ናይ ኮሎምቢያ ከተማ ቦጎታ፣ ደልሂ፡ ህንዲ፣ መዲና ኢንዶኖዥያ ጃካርታን ሜክሲኮን፡ ብዝተወሰነ መልክዑ መጓዓዝያ ደቂ ኣንስትዮ እናተግበራ እየን።
በዚ ድማ ደቂ ኣንስትዮ፡ ጉዕዞና ዝሐሸ ክኸውን እዩ ኢለን እኳ እንተሓሰባ፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ግና ካብዚ ዝተፈለየ እዩ።
ቅልጡፍ መእረምታ
እሞ ደቂ ኣንስትዮ ንበይነን እንትጓዓዛ ውሕስነት ዝስመዐን እንተኾይኑ፡ ነዚ ምፍላጥ'ዶ ኣይምሐሸን?
ሊን፡ ዋላ እኳ ሽሕ ፀገም እንተጋጠማ፡ እዚ መፈትሒ ክኸውን ከምዝኽእል ኣይትሓስብን።
እኳ ድኣስ፡ ማሕበረሰብ ኬንያ ምልዋጥ ዝከኣል፡ ንዝኾነ ዓይነት ትንኮያ ንከይዕገስ ብምምሃር እዩ ትብል።
"ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ እዋን ጉዕዞ ዋላ እኳ ውሑሳት እንተኾና፡ ካብ ኣውቶብስ ምስ ወረዳ ግና ዘጋጥመን ትንኮያ ይቕፅል፡ ዝገደደ እውን ክኸውን ይኽእል" ትብል።
ሊን ጥራሕ ኣይኮነትን ናይዚ ፖሊሲ ምልከታ ዝተዛብዐ ከምዝኾነ ትሓስብ።
ብዙሓት ሙሁራትን ፖሊሲ መውፃእትን፡ ንደቂ ኣንስትዯ ጥራሕ መጓዓዝያ ምድላው፡ ንደቂ ኣንስትዮ ኣፍልጦ ከም ምሃብ እዩ ይብሉ።
እዚ ስጉምቲ፡ ባህሪ ጥቕዓት ፈፀምቲ ኣብ ክንዲ ምልዋጥን፡ ውፅኢታዊ ሕጊ ምውፃእን፡ ደቂ ኣንስትዮ ጥቕዓት ንክፈርሓ ዝገብር እዩ ብምባል ድማ ይሙግቱ።


text:
“መዓልቲ ጀበርቲ 2017” ንመበል 7ይ ግዜ ኣብ ጀርመን
“መዓልቲ ጀበርቲ 2017” ንመበል 7ይ ግዜ ኣብ ጀርመን
ብውዕውዕ ኣገባብ ተባዒሉ
ዓመት መጸት፡ ብዙሓት ደቂ ብሄረ ጀበርቲ ካብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም ኣብ ሙንቸንግላድባኽ (ጀርመን) ተራኺቦም ንዘሕልፉወን መዓልታት ብህንጡይነት ኢዮም ዝጽበዩ፡፡ ተራኺቦም ጉዳያቶም ዝመኻኸሩሉን ኣዝዮም ኣገድስቲ ኣርእስታት ብምልዓል'ውን ዝዝትዩሉን ወርቃዊ ኣጋጣሚ መራኸቢት ቦታ ብምዃን ዘይሕከኽ ታሪኻዊ ጦብላሕታ ትገድፍ ኣላ፡፡ እዚ ዓመት-ዓመት ዝውደብ ኣጋጣሚ፡ መርኣያ ናይ መንነትካን ክብርታት ሕ/ሰብካን ንምዕቃብ ዝግበር ሓያል ኤርትራዊ ተበጉሶ ኢዩ፡፡ መንነት ሓያል ኢዩ፡፡ ጉዱሳት ደቂ ብሄረ-ጀበርቲ ብዛዕባ ዲናውን ባህላውን ክብርታቶም፣ ብሄራውን ሃገራውን መንነታቶም፣ ከምኡ'ውን ማሕበራውን ቁጠባውን ሕቶታት ንምዝታይ ኣብ ሙንችንግላትባኽ ዝገብርዎ ርክብ ብኣወዳድብኡን ትሕዝትኡን እናዓበየ ከምዝኸይድ ብምግባር ብሓያል ኒሕ ተበጊሶም ኣለዉ፡፡
መዓልቲ ጀበርቲ ብተኸታታሊ ንመበል 11 ግዚኡ ኣብ ሙንቸንግላድባኽ (ጀርመን) ክኣ ንሻውዓይ ግዚኡ ብዘደንቕ ኣገባብ ኢዩ ተኻይዱ፡፡ ናይ ሎሚ ዓመት መዓልቲ ጀበርቲ ካብ 13/04/2017 ክሳብ 16/04/2017 ኣብ ትሕቲ ‘’ኣተኩሮ ናብ ነዊሕ ጠመተ’’ ዝብል ቴማ እዩ ተስላሲሉ። ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት መዓልቲ ጀበርቲ 2017፡ ካብ ርሑቕን ቀረባን ካብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም (8 ሃገራት) ዝመጹ ብርክት ዝበሉ ደቂ ብሄረ ጀበርቲ ኩነታት ንጥፈታቶም ንምግምጋምን ዝተፈላለዩ ኣርእስታት ብምልዓልን ሕቶታት ብሄራውን ሃገራውን ማሕበረ-ባህላውን ቁጠባውን ኩነታት ንምዝታይ እዮም ተራኺቦም ቀንዮም፡፡
እቲ መደብ ብቁርኣን ብ ሼኽ ዓብዱልዋስዕ ድሕሪ ምኽፋት ሓላፊ መዓልቲ ጀበርቲ ክቡር ኡስታዝ ማሕሙድ መ/ብርሃን ስፈር ናይ እንቋዕ ዳሓን መጻእኩም መደር ብምስማዕ ኣመስራርታን፥ ዕላማታት መዓልቲ ጀበርቲ ን ነዛ ምትእኽኻብ ክውን ንኽትከውን ዝተሰገሩ ብድሆታት ምስ ታሪኽ ኣቦታትናን ኣቦሓጎታትናን ብምዝማድ ን ተጋባኣይ ብዝምስጥ ኣገባብ ድሕሪ ምቕራብ መዓልቲ ጀበርቲ ታሪኽናን መንነትናን እንዕቅበላ ምትእኽኻብ ስለዝኾነት ኣብ ዝኾነ እዋን ቀጻልነታ ንኽረጋገጽ ረዚን ለበዋ ኣማሓላሊፉ።
እዚ ንኣርባዕተ መዓልታት ዝተኻየደ መደብ ኣብ ዝተፈላለየ ኣርእስትታት ዘተኮሩ መካትዒ ነጥብታት ሕመረቱ ዝገበረ ኣብ ጉጅለታት ተመቓቒልካ ዝተገብረ ርሱን ዓውደ ሰራሕ ተኻዪዱ። እዚ ዓውደ ሰራሕ ”ሕቶ መንነትን፥ ምዕቃብ መንነትን እዋናዊ ሃገራዊ ዛዕባታትን ዘጠቓለለ ኮይኑ ተጋባእቲ ብዕምቆት ድሕሪ ምክታዕ ጽሟቕ ክታዓቶም ብመንገዲ ወኪላቶም ገይሮም ንታጋባእቲ ብዘደንቕ ኣገባብ ኣቕሪቦም። ብጀካ እዚ ብ ዶ/ር ኢብራሂም ስራጅ ኣብ ትሕቲ “ ኣግኣዝያን ቴሜተ“ “ ንሶም ናብ ዓዶም እቲ ጥሩፍ ሓሳባቶም ድማ ን ጎዱፍ” ዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ ኣስተምህሮ ቐልቢ ኩሎም ተጋባእቲ ዝሳሓበ ኣስተምህሮ እዩ ነይሩ። ናይ ተጋባእቲ ዝተፈላለየ ሕቶታትን ሃናጺ ክታዓትን ነቲ ኣስተምህሮ ዕምቖት ክህቦ ኣኽኢልዎ እዩ።
እዚ ከምዚሉ ከሎ ንታሪኽ ሃገርናን ጀበርትናን ዝድህስስ ርሱን ናይ ሓፈሻዊ ፍልጠት ውድድር ውን ተኻይዱ፥፡
እቲ ዉሩይን ህቡብን ስነጥበባዊ ዑስማን ዓብደሪሕም ብስርሓት ስንጥበብ ነቲ መደብ ከማዕርጎ ከሎ ካልኦት ስርሓት ስነ ጥበብ ውን ቀሪቦምን ንተጋባእቲ ኣዘናጊዖምን።
ነቶም ነዚ መዓልቲ ጀበርቲ ክዉን ንምግባር ግዚኦምን ጉልበቶምን ዘወፈዩ ኣባላት ኣካያድቲ ሽማግለን ንጡፋት ተሳተፍትን ናይ ምስክር ወርቐት ብምዕዳል ፡ ነቲ ነዛ መዓልቲ ጀበርቲ ዝመስረተን ደኺመ ከይበለ ክሳብ እዛ
ዕለት ዓቢ ናይ መሪሕነት ግደ ዝተጻወተ ሓላፊ መዓልቲ ጀበርቲ ን ክቡር ኡስታዝ ማሕሙድ መ/ብርሃን ስፈር ዝላዓለ ሽልማት “መዓልቲ ጀበርቲ” ክህብ እንከሎ ክብ ዝበለ ኣበርክቶ ንዝገበረ ንክቡር ኡስታዝ ዓብዱ ስለይማን ዓብዱ ውን ዓቢ ሸልማት ሂቡ፥፡ ኣብ መወዳእታ ተጋባእቲ ንዓመታ “መዓልቲ ጀበርቲ 2018” ዘዳልዉ 8 ዝኣባላታ ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝተዋጽአት ዝበዝሑ መንእስያትን ዝርከብዋ ሓዳሽ ኣዳላዊት ሽማግለ ብምምራጽ ነታ ዝነበረት ትኪኡ። እታ ዝተመርጸት ኣዳላዊት ሽማግለ ንነብሳ ብምፍላጥ ን ዝመጽእ “መዓልቲ ጀበርቲ 2018”
ብዝበለጽ ክተዳሉ ምዃና ቃል ብምእታው ኣብ ዝሓጸር ጊዜ ዝግበረሉ ቦታ ክትሕብር ምዃና ሓቢራ። ብ ዶ/ር ኢብራሂም ስራጅ ኣብ ትሕቲ “ ኣግኣዝያን ቴሜተ“ “ ንሶም ናብ ዓዶም እቲ ጥሩፍ ሓሳባቶም ድማ ን ጎዱፍ” ዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ ኣስተምህሮ ኣብ ሓጺር ግዜ ኣብ ዮትዩብ (you tube) ክንዝርግሕ ምዃና ንሕብር።
ሽማግል ኣዳላዊት መዓልቲ ጀበርቲ ኣፕሪል 2017