text:
ነቲ ዘራኽበና፡ እንተነቐድምን እንተነሐይልንThursday, 08 July 2021 09:21 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራ ናይ ኩልና ኤርትራውያን እያ። ምእንቲ ናጽነታ ብሓባር ሳላ ዝተቓለስና ተዓዊትና። ንቐጻልነታን ሓለዋኣን ሓቢርና ክንስለፍ ድማ ናይ ግድን እዩ። ንዕቤታ፡ ሰላማ፡ ልምዓታን ክብሪ ህዝባን ከኣ፡ ብዘይካ ውሑዳት ኣብ ክንዲ ናይቲ “ኣነ ምእንታኺ ኤርትራ” ዝበለ መላእ ህዝባ፡ “ናይ ውሑዳት ዘረግቲ” ክትከውን ዝድግፉ፡ ኩልና ንቃለሰላ ኣለና። ክሳብ ሎሚ ኣብ ክንዲ ድሌት፡ እምንቶን ምርጫን ናይ ህዝብና ናይቶም ውሑዳት ጸበብቲ ህርፋን ክብርኽ ክንዕዘብ ጸኒሕና። ሎሚ እውን ጌና እዚ ብቃልሲ ክቕየር ዝግበኦ ንኤርትራና ዘይምጥን ሚዛን ኣይተቐየረን። እዚ ክኸውን ዘይነበሮ ሚዛን ብሰንኪ ናይቶም ብዙሓት ነቲ ዘራኽበና ኣቐዲምና ከነሕይሎ ዘይምኽኣልና ዘጋጥም ዘሎ ዘይንቡር እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ከኣ ሳዕቤን ናይቲ ከምቲ ክንኮኖ ዝገባና ዘይምዃና እንታይ ከም ዝኸውን እንዳተረዳእናዮ ከነእርሞ ዘይምብቃዕና እዩ።
ኤርትራውያን፡ ለውጢ ንደልየሉን ምእንታኡ ንቃለሰሉን ዘለና ምኽንያትን ኣብዚ እዋንዚ ምምርማር ዘድልዮ ዘይኮነ፡ ኣብ ገገዛናን ዕለታዊ ህይወትናን ዘሎ ሓቂ እዩ። ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ምእንቲ ለውጢ ዝድርኽ ሓቂ፡ ኣይኮነንዶ ንዓና ነቶም ንቃለሰሉ ዘለና ሰብ ዋኒንን ህዝብናን፡ እቶም ክሓብእዎ ዝደልዩ ጸረ ለውጢ ሓይልታት እውን ክኸውልዎ ኣብ ዘይክእልሉ ደረጃ ዝበጸሐ ምዃኑ ንጹር እዩ። ሎሚ “ደጋፊ ህግደፍ እየ” ዝብል ኣካል እውን ካልእ ኮለልን ዕባራ ምኽንያትን ደኣ የምጽእ እምበር፡ ኣፉ መሊኡ “ኣብ ምምሕዳር ህግደፍ ኤርትራን ህዝባን ጽቡቕ ኣለዉ” ዘብል ሞራልን ድፍረትን የብሉን። ሓደ ካብቲ ዕባራ ምኽንያታት ከኣ፡ ንኤርትራ ምስ ጉጅለ ህግደፍ ኣጣቢቕካ ምርኣይን፡ ህግደፍ ዝፍጽሞ ንረብሓ ኤርትራዊ ልኡላውነት ከም ዝኾነ ኣምሲልካ ምቕራብን እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ነዚ ናይ ግሩሃት ዕባራ ምኽንያታት መዝሚዙ ካብቲ ርኡይ ገበናቱ ንምህዳም፡ ምስ ግዜን ኩነታትን ዝቀያየር መዳህለልታት ኣብ ምምሃዝዩ ዝጽመድ። ህዝብና ኣብ ክንዲ ኣብቲ መሰረታዊ ብቐጥታ ዝምልከቶ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ዛዕባኡ ኣትኪሉ ስኑ ነኺሱ ዝቃለስ፡ ካልእ መላገሲ ምፍጣር ሓደ ካብ ሜላታት ናይቲ ጉጅለ እዩ። ህዝቢ ቀዳምነቱ ዘይኮነ ጉዳይ ጐረቤት ከቐድም ዝግበር ድፍኢት እውን ብመጽርዚ ዝረአ እዩ። እዚ ሎሚ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ውግእ ትግራይ ተሸኺልዎ ዘሎ ከኣ ንኣብነት ዘይጥቀስ ኣይኮነን። እቲ ዘሕዝን ከኣ ነቲ ዋጋ ዝኸፍል ዘሎ እቲ ጉጅለ ዘይኮነ፡ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ሰለምንታይ ከምዚ ዓይነት ካብ ኤርትራዊ መስርዕ ዘውጽእ መንገዲ ይመርጽ ኣሎ፡ መግለጺ ጸረ ህዝብን ኣብ ዘይጉዳይካ ምድኻርን ባህሪኡ ስለ ዝኾነ፡ እንቃለሶ እምበር፡ ከም ሓድሽ ተርእዮ እንግረመሉ ኣይኮነን። እቲ ክንግረመሉ ዝግበኣና ናይቶም ምእንቲ ለውጢ ንቃለስ ዘለና ኣብ ክንዲ ነቲ ዘራኽበና እነቐድምን እነሕይልን ነቲ ኣብዚ እዋንዚ ቀዳምነትና ክኸውን ዘይግበኦ ኣጀንዳታት ከነቐድም ተረሓሒቕና ኣደዳ ናይቲ ጉጅለ ንኸውን ምህላውና እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ናይ ህልውናኡ ጉዳይ ስለ ዝኾነ፡ ቀጻልነቱ ከረጋግጽ ከይደቀሰ ዝሓድር ምዃኑ ብሩህ እዩ። ቀንዲ ዋሕስ ቀጻልነቱ ግና ናትና ናይቶም ተቓሊስና ክንስዕሮ ዝግብኣና ናይ ለውጢ ሓይሊ ድኽመት ምዃኑ ክንእመነሉ ዝግበኣና እዩ። ነዚ ብዘይዕጥይጥይ ክንእመን ምኽኣል ኣብ ኣሳልጦ ቀጻሊ ቃልስና ቦታኡ ዕዙዝ እዩ። ከምቲ “ሓባእ ቁስሉስ ሓባእ ፈውሱ” ዝበሃል ናትና ሕጽረት ኣቐሚጥና ኣብ ምርጋም ነቲ ባዕሉ ጸረ ህዝባውነቱ ዝኣወጀ፡ ዓቕምናን ግዜናን ምብኻን መፍትሒ ኣይኮነን። እዚ ማለት ግና ሃገር ከድሕን ዝኽእል እጃምና ንግበር ንምባል እንተዘይኮይኑ፡ ገበናት ናይቲ ጉጅለ እናተኸታተልና ምቅላዕ ኣይጉዳይናን’ዩ ማለት ኣይኮነን።
ርግጽ እዩ ኤርትራውያን ብእምነታት፡ ኣውራጃታት፡ ብባህልታት፡ ብቋንቋታትን ካልእን ንፈላለ ኢና። ኩሉዚ ግና ብዙሕነታዊ ድምቀትናን መልክዕናን እምበር፡ ኣብቲ ንኹልና ዝምልከት ብሓባር ክንጐዓዞ ዝግብኣና መስርዕ ቃልሲ ከይንስለፍ ዝዓግተና ኣይኮነን። ብዙሕነትና ዘሕይለና ምእንቲ ክኸውን ድማ ብልቦናን ብሓላፍነትን ከነመሓድሮ ዘኽእለና ኣተሓሳስባ ክንውንን እንከለና ጥራይ እዩ። ድሌትና ካብ ምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ ጀሚርካ ክሳብ መድረኽ ድሕረ-ህግደፍ ብዙሕ ምዃኑ ንጹር እዩ። ከምቲ ብዝሑ ብሓንሳብ ዓትዒትና ሒዝና ከነዕውቶ ከምዘይንኽል ከኣ ክንግንዘብ ይግበኣና። ነዚ ክንበቅዕ ድማ ናይ ዕማምና ቀዳምነታት ሰሪዕና፡ ዝተጸንዐ ንኹልና ዘማእክልን ዘሳትፍን ክኸውን ይግበኦ። ቀዳምነትና ከይሰራዕና ብሓንሳብ ናብ በበይኑ ኩርነዓት ኣብ እንቋምተሉን ግና ኣይክንዕወትን ኢና። ኣይንዕወትን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ዕንይንይ ብቐሊሉ ንህግደፋዊ ኣዕናዊ ንፋስ እንጥቃዕ ኢና ንኸውን።
ህዝባዊ ቃልሲ ምዕዋቱ ግድን’ኳ እንተኾነ፡ ዘይምኽኑይ ግዜ ነባኽን ምህላውና ዘሰክፍ ኢዩ። ህዝብና ከምዚ ክዕዘብ እንከሎ፡ ኣብ ልዕሌና ዝነበሮ እምነት የጉድል፡ ቃልስና ይተሓላለኽ፡ ዓወትና’ውን ይደናጐ። ከምዚ ንርእዮን ንዕዘቦን ዘለና ጉጅለ ህግደፍ ንኤርትራዊ ኣጀንዳ ረጥሪጡ፡ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ እንተዘይኮይኑ፡ ብመንጽር ባህጊ ህዝብና ምስ ዝረአ፡ ኤርትራዊ ፋይዳ ዘየብሉን ቀዳምነት ዘይወሃቦን መኣዝን ቃልሲ ዘስሕት፡ ዓንቃፊ ኣጀንዳታት ይድርብየልና። ብብዙሕ መልከዓት ዝግለጽ ኤርትራዊ ክብርን ንብረትን ከኣ ኣብ ዘይቦታኡ ይባኽን። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ውግእ ትግራይ ዝሃልቕ ዘሎ ኤርትራዊ ህይወት፡ ዝባኽን ዘሎ ንብረትን ዝጽየቕ ዘሎ ኤርትራዊ ምስልን ካብዚ ወጻኢ ዝረአ ኣይኮነን። እቲ ዘሕዝን ከኣ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ መዳይዚ ዝፍጽሞ ዘሎ ገበናት ምቅላዕ ማለት ኤርትራዊ ክብሪ ከም ምግሃስ ወሲዶም ንተግባራት እቲ ጉጅለ ከጸባብቑ ዝደኽሙ ኤርትራዊ ወገናት ምህላዎም እዩ።
ከምቲ እንሓስቦ ኣንጻር ህግደፍ ተዓዊትና ህዝብና ሓራ ከነውጽእ ናይ ዘይምኽኣልና ምስጢር፡ ነቲ ዘራኽበና ከነቐድምን ከነሕይልን ዘይምብቃዕና ምዃኑ እሙን እዩ። ካብዚ መዋጸኦ ዝኾነና ከኣ ኣብ ኢድና ዘሎ እምበር፡ ካብ ካልእ እንጽበዮ ውህብቶ ኣይኮነን። “እሞ እቲ ሕማም ካብ ተፈለጠ፡ መድሃኒቱ’ውን ኣብ ኢድና ካብ ሃለወ ደኣ ተፈዊስና ዘይንሓውየሉ ምኽኒያት እንታይ እዩ?” ኢልና ንሕተት። መልሱ ነቲ ዘራኽበና ጉዳያት ከነቐድምን ከነሐይልን ዘይምኽኣልና ምዃኑ ድማ ንተኣመን።
ልኡላውነት ናይ ምዕቃብ ብደሆWednesday, 23 June 2021 08:35 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ቃልስና ካብ መሰረቱ ምዕቃብ ልኡላውነት ሃገር ነይሩ፡ ሕጂ እውን እዚ ሓላፍነትዚ ምህናጽ ልኡላዊት ሃገር ወሲኹ ህያው ኣሎ። ልኡላውነት ሃገር ክንብል እንከለና ካብ ክብርን ሓድነትን ህዝቢ ፈሊና እንርደኦ ዘይኮነ ምስኡ ሓቢሩ ዝግለጽ እዩ። ኣብዚ ዝሓለፈ ናይ ድሕሪ ናጽነት ዓመታት ብፍላይ ምስ ምትግባር ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተተሓሒዙ ንልኡላውነት ሃገርን ህዝብን ፈላሊኻ ናይ ምርኣይ ዝንባለታት ከሰሓሕብ ጸኒሑ እዩ። ዝንባለታት ጥራይ ዘይኮነ “ኣየናይ ይቐድም፡ ምትግባር ብይን ዶብዶ ወይስ ንጉጅለ ህግደፍ ኣወጊድካ፡ ህዝቢ ካብ ወጽዓ ሓራ ምውጻእ?” ዝብል ኣዝዩ ኣከራኻርን ከም ናይ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ መፈላለይን ኮይኑ ዝቐረበሉ ኣጋጣምታት እውን ነይሩ። ካብዚ ብምንቃል ኣብቲ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክግበር ዝግበኦ ዝምድና እውን ናይ መቀራረብን መረሓሓቕን መምዘኒ ዝኾነሉ ኣጋጣምታት እውን ነይሩ።
ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ንግሆኡ ዝተበገሰሉ ፖለቲካዊ ዕላማ፡ ክሰፍሕ እንከሎ፡ ምውሓስ መሰል ርእሰ-ውሳነ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። እዚ ከኣ ብሓደ ካብዞም ከሰሓሕቡ ዝጸንሑ፡ ነጻጺልካ ብምሓዝ ንልኡላውነት ሃገር ወይ ክብሪ፡ ሓድነትን ሓርነትን ህዝቢ ዘይኮነ፡ ንክልቲኦም ሓቚፉ ብዝሓዘ ኣገባብ እዩ ዝረጋገጽ። ልኡላውነት ኤርትራ ጉዳይ ህዝቢ ኣብ ግምት ብዘየእተወ፡ ብሩባታት፡ ጐላጉል፡ ወደባትን ባሕርን ዝመልከዓት ሃገር ምውናን ጥራይ ማለት ኣይኮነን። በቲ ሓካልእ ገጹ እውን ካልእ ኩሉ ብቕዓት፡ ሓርበኝነትን ሓድነትን ብዝውንን ግና ሃገር ብዘየብሉ ህዝቢ ጥራይ ዝረጋገጽ ኣይኮነን። ስለዚ ልኡላውነት ሃገርን ህልውና ህዝብን ሓደ ካብቲ ሓደ ፈላሊኻ ዘይረኣዩ ምዃኖም ሓላፍነታዊ ግንዛበ ክንወሰድ ይግበኣና። ንልኡላውነት ክትቃለሰ እንከለኻ እንተላይ ንሓድነትን ሓርነትን ህዝቢ፡ ንሓርነት ህዝቢ ክትቃለስ እንከለኻ እውን እንተላይ ንልኡላውነት ሃገር ትቃለስ ኣለኻ ማለት ምዃኑ ካልእ ግንዛበ ዘድልዮ እዩ። እቲ “ጉዳይ ሃገርዶ ጉዳይ ህዝቢ ኣየናይ ነቐድም?” ዝብል ናብ “ደርሆዶ እንቋቁሖ ይቕድም” ዝዓይነቱ ሸንኮለል ዝወስድ ስለ ዝኾነ፡ ንጉዳያት ኣስፊሕና ከነገናዝብ ይግበኣና እዩ። ክነጻጸሉ ዘይግበኦም ጉዳያት ነጻጺልካ ሸንኮለል ኣብ ምባል እቲ ቀንዲ ተጠቓሚ መላኺ ጉጅለ ኢሳያስ እዩ። ምኽንያቱ ኣብቲ ሸንኮለል ተኸዊሉ ብልኡላውነት ንክጣላዕ ስለ ዝሕግዞ።
ልኡላውነት ሃገርን ሓድነት ህዝብን ሓንሳብ ተቓሊስካ ምስ ኣመዝገብካዮ፡ ኣኺልዎ ኢልካ እተዋድቖ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ዘየቋርጽ ሓለዋን ክንክንን ዘድልዮ እዩ። ካብዚ ብምንቃል ኢና ከኣ ልኡላውነት ሃገርናን ብዙሕነታዊ ሓድነት ህዝብናን ወትሩ ነቒሕና ከም ብሌን ዓይንና ክንሕልዎም ዝግበኣና። ብፍላይ ኣብ ከምዚ ሎሚ ሃገርና ኣብ ትሕቲ፡ ብዘይፈቓድ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ብዝተኾየጠ፡ እሞ ከኣ ህዝቢ ብዘይፈልጦ ሕግን ትካላትን “ኣመሓድር ኣለኹ” ዝብል ኣካል ኣብ ዘላትሉ፡ ንልኡላውነት ሃገርን ሓድነት ህዝብን ኣብ ሓደጋ ናይ ምውዳቖም ዕድል ክፉት እዩ። ብዙሓት ናይዚ ዓውዲ ክኢላታት ከም ዝግምትዎ፡ ጉጅለ ኢሳያስ ከጸብቕ እዩ ዘይተዓደለ እምበር፡ ኣብዚ መዳይዚ ክጽይቕ ኣይክእልን እዩ ኢልካ ምድምዳም ኣጸጋሚ እዩ። ሎሚ ኣብ ብዙሓት መድረኻት ስም ኤርትራን ናይቲ ዝገዝኣ ዘሎ ጉጅለን ዝለዓለሉ ዘሎ ኣገባብን ቅኒትን ከኣ ነዚ ስግኣትዚ ዘመልክት እዩ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ዲክታተር ኢሳያስ ነቲ ንብዙሓት ዘዛረበን ዘዛርብ ዘሎን፡ ትካላውነትን ግሉጽነትን ዘይነበሮ፡ መንቀሊኡ ኮነ መዓርፎኡ ዘይፍለጥ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ተጐዝጒዙ ከቕርቦ ዝጸንሐ ጠገለ ዘይነበሮ ግና ከኣ ሓሲቡ ዝገበሮ ኣዕናዊ ምርጫ ምንባሩ፡ እዚ ሎሚ ዝረአ ዘሎ ምልክታት ናይቲ ዝተጠቕሰ ስግኣትን ሓደጋን ውጽኢት እዩ። ኢትዮጵያውያን እቲ ቅድም ምሃለውለው ኢሳያስ ዘርኣይዎ ስቕታን ጉርሕን ድማ ነቲ ዝበሎ ናይ ምርጓድ ዝንባለ ነይሩ። እዚ ስቕታ ኢትዮጵያውያን ኢሳያስ ኣብ ልዕሊ ልኡላውነትናን ሓድነት ህዝብናን ንክጽይቕ ከም ዘተባብዖ ዘረድእ እዩ። ሎሚ ግና ገለ ርትዓውያን ፖለቲከኛታት ኢትዮጵያውያን ምስ ሓደ ኣብ ሃገሩ እሾኽ ዝዘርአ ጽቡቕ መጻኢ ዘይረኣዮ፡ ኣብ ጥዕናኡ ዘጠራጥር ብቒምን ቅርሕትን ዝመረተ “መራሒ ሃገር” ምዝማድ ክሳብ ክንደይ መዘዝ ከም ዘምጸኣሎም ዓው ኢሎም ክዛረቡ ጀሚሮም ኣለዉ። ንሕና ኢስያስ ልኡላውነት ሃገርና ኣሕሊፉ ከይዕድለልና ክንሰግእ እንከለና፡ ብሕቡእ ስምምዕ ወደብን ባሕርን ከይምጥው ጥራይ ዘይኮነ፡ ክብርን ሓድነትን ናይቲ ብቃልሱ ልኡላዊት ሃገር ዘውሓሰ ህዝቢ ኣብ ሓደጋ ከየእቱ እውን ኢና። እንተኾነ እዚ ኢሳያስ ካብ ትንዕምንዕ ሓሊፉ ተደቕዲቕዎ ዘሎ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዝህድድ ሓደገኛ ኣቕጣጫ፡ እንተገደደስ ዋጋኡ ይኸብርን ዝወስዶ ግዜ ይነውሕን እምበር ዘይዕጸፍ እዩ ማለት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካብ ድሌት፡ ኣፍልጦን ፈቓድን ህዝብና ክኸይድ ይደሊ ስለ ዘሎን ኣብ መወዳእታ ውሳነ ህዝቢ ክስዕር ናይ ግድን ስለ ዝኾነን። ምስዚ ኩሉ እምበር “ልኡላውነት ሃገርን ህዝብን ናይ ምዕቃብ ብደሆ” ዝከኣል ግና ከኣ ብቐሊሉ ዝዋሓስ ስለ ዘይኮነ፡ ብዓንተብኡ ክንዕጠቐሉ ዝግበኣና ናይ ሓባርና ሓላፍነት እዩ። ህዝቢ ኤርትራ እውን ኣብዚ ወሳኒ ግዜ ሓላፍነቱ መተካእታ ዘየብሉ ምዃኑ ንካልኢት’ውን ክዝንግዕ ኣይግበኦን።
ሎሚ ንልኡላውነትናን ሓድነት ህዝብናን ዝጻብኡ ወስታታት ዋናኦም ህግደፍ ጥራይ ኣይኮነን። እንተ ብፍላጥ እንተ ብዘይፍላጥ ንእኩይ ተግባራ ጉጅለ ህግደፍ ዘራጉዱ ኣእማን ዝድርብዩ ካልኦት ወገናት እውን ኣለዉ። ዝተፈላለዩ ዘቤታዊ ዝንባለታትን ምስ ጐረባብትና ህዝብታት ዘለና ማሕበረ-ባህላዊ ምምስሳልን እንዳመዝመዙ፡ ንሓንሳብ ማዕረ ኤርትራዊ ሃገርነት ንሕንሳብ ከኣ ካብኡ ንላዕሊ ኣበሪኾም፡ ዝተፈላለዩ ኣንጻር ሓድነት ህዝብና ዘቐንዑ ኣጀንዳታት ምሂዞም ዝንቀሳቐሱ ንዕዘብ ኣለና። እዚኣቶም ዝኸድዎ መንገዲ ክሳብ ክንደይ ነቲ ልኡላውነት ሃገርን ህዝብን ናይ ምዕቃብ ሓላፍነትና ከም ዘኽብዶን ከም ዝሓላልኾን ክግንዘቡ ከኣ ብዚ ኣጋጣሚ ከነዘኻኽሮም ንፈቱ። ምዕቃብ ልኡላውነትን ሓድነትን ንኹልና ኤርትራውያን፡ ትሕቲ ኤርትራዊ ሃገርነት ዝስራዕ መንነትና ብዘየገድስ ዝምልከት እዩ። ነዚ ንኡስ መንነትና ነንጸባርቐሉ ናይ እምነት ድዩ ናይ ባህሊ፡ ናይ ቋንቋ ድዩ ከባቢ ዛዕባ፡ ማዕረ እቲ ዝዓበየ ኤርትራዊ ኣጀንዳና ሰሪዕና ንጉጅለ ህግደፍ ስዒርና ልኡላውነት ሃገርን ሓድነት ህዝብን ኣብ ድልዱል ባይታ ከነውሕስ ከቢድ እዩ። እንተኾነ፡ ብዘይዕጸፍ ቅሩብነትን ዓቕምን ህዝብና ከነዐውቶ ኢና።
ሕድሪ ሰማእታትና፡ ዕዳ ኩልና እዩ!Saturday, 19 June 2021 13:04 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራ ሃገርና ብመስዋእቲ ጀጋኑኣን መስተንክራዊ ጽንዓት ህዝባን እያ ናጻ ኮይና። ስለዚ ኣይኮነንዶ ክንዲ ህይወት ዝኣክል ክቡር ዋጋ ምእንታኻ ንዝኸፈለ፡ ካብኡ ዝተሓተ ጽቡቕ ንዝወዓለልካ እውን ምምስጋንን ኣመስጊንካ ንኣመሰንገንቲ ምሃብን ግቡእ ስለ ዝኾነ ሰማእታትና ክንዝክሮም ግድን እዩ። ነቲ ምእንቲ ክብርኻ ዝሐለፈ፡ ኣበይን መዓስን ክትዝክሮ ከም ዝግበኣካ ምውሳን ከኣ ቅቡል እዩ። ብመንጽርዚ ኤርትራውያን ሰማእታት ዝዝከሩላን ዝምስገኑላን ዕለት ክህልዎም ዝቃወም የለን። ምእንቲ እቲ ናይ ዝኽሪ ዕለት ኣብ ልቦና ኩሉ ዝሓድርን፡ ኣብ ዝተፈላለያ ውድባት ንዝተሰውኡ ዘማእክልን ንከኸውን፡ ኩሎም ኤርትራውያን ዝሰማምዕሉ ምኽንያታዊ መዓልቲ ምግባሩ ከኣ ኣገዳስነቱ ዕዝዙ እዩ። ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ቅዳምነት ክወሃቦም ካብ ዝነበሩ ዛዕባታት ሓደ ክኸውን ከኣ መተገበኦ። እንተኾነ ብሰንኪ ዘይግሉጽን ዘይሓላፍነታውን ኣካይዳ ህግደፍ ከምቲ ኣብ ካልእ ጉዳያት መድረኽ እሂንምሂን ዘይተፈጥረ ኣብዚ’ውን ኣይተራእየን።
ዘይሩ ዘይሩ ግና እቲ ዛዕባ ረዚን ስለ ዝኾነ፡ መንን ስለምንታይ ወሲንዎን ብዘየገድስ፡ ሰማእታትና ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ዓመት ጥራይ ዘይኮነ ወትሩ ኣብ ሕልናና ስለ ዘለዉ 20 ሰነ ጓይላን ጃህራን ህግዲፍ ንምድማቕን ንሸፈጥን ዘይኮነ፡ ንክብሪቲ ዘይሃስስ ሕድሮም ምዝካራ ኣገዳሲ እዩ። ኤርትራዊ ሰማእትነት ነቶም ኣብ ዓውዲ ውግእ ዝተሰውኡ ጥራይ ዝምልከት ዘይኮነ፡ እንተላይ እቶም ኣበይን መዓስን ብዘየገድስ ምእንቲ ኤርትራን ናጽነታን ዝወደቑ ኩሎም ኤርትራውያን ጀጋኑ ዘጠቓልል እዩ። ብመንጽርዚ እቲ ልዕሊ 60 ሺሕ እንዳተባህለ ዝጥቀስ ቁጽሪ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ዝተሰዉኡ ኣዝዩ ውሑድ ምዃኑ፡ ብዙሓት ነዚ ዛዕባ ቆላሕታ ሂቦም ዝሓሰብሉ ዝሰማምዕሉ እዩ።
እቶም ናይ ድሕሪ ናጽነት ሰማእታት ክውሰኽዎ እንከለዉ ከኣ’ሞ እቲ ኣሃዝ ኣበይ ከም ዝበጽሕ ርዱእ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ እቲ መዳለዊ ባህሪኡ ኣብ ኩሉ መዳያት ስለ ዝንጸባረቕ ባዕሉ ናይ ዝቐንጸሎም ሰማእታት መርድእ ንቤተሰቦም ኣይተነግረን። ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተሰውኡ ሓርበኛታት እውን፡ ብዘይካ ውሱናት ከምኡ ኣብቲ ጉጅለ ህግዲፍ ዝቐለሶ ዝርዝር ሰማእታት ኣይሰፈሩን። እንተኾነ ኣብ ዝርዝር ህግደፍ’ኳ እንተዘይሰፈረ፡ ታሪኽ ኩሎም ሰማእታት ኣብ ሕቑፊ ሃገሮምን ህዝቦምን ህያው ኮይኑ ክነብር እዩ። ኣብ ግዜ ቃልሲ ኣብ ኤርትራ ስዉእ ዘይወደቐላን ቅያ ዘይተሰርሓላን መዓልቲ ኣይነበረትን። ስለዚ ብግብሪኳ ዘጸግም እንተኾነ፡ ኩሉሳዕ መዓልቲ ሰማእታትዩ እንተ ተባህለ ምግናን ኣይከውንን።
ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ጽባሕ ውድቀት ስርዓት ደርግ ብ20 ሰነ 1991 ብምኽንያት መዓልቲ ሰማእታት ንመጀመርያ ግዜ ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ስታድየም ኣስመራ ዘስመዖ መደረኡ “ደጊም ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን። ንህዝቢ ብቕሉዕ ይኹን ብጉልባብ ናይ ምክፍፋል ስልትታት ከቢድ ገበን ከም ዝቑጸር ክዝንጋዕ ኣይግባእን” ዝብል መርዚ ይርከቦ። እቲ ንህዝቢ ምክፍፋል ከቢድ ገበን’ዩ ዝበሎ፡ መልእኽቱ ንናይ ምውዳብ መሰረታዊ መሰል ዝሕርም፡ ካብቲ ንሱ ዝመርሖ ውድብ ወጻኢ ምስ ካልእ ምስላፍን ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ ምስጓምን እዩ። እዚ ከኣ ናይቲ ክሳብ ሕጂ ካብ ዝኸፈአ ናብ ኣዝዩ ዝገደደ ዝሰጋገር ዘሎ ጥልመቱ ኣብ ልዕሊ ሕድሪ ሰማእታት ወግዓዊ መግለጺኡ ነይሩ።
ሕድሪ ሰማእታት ኤርትራ፡ ኣብ ሓደ ውሱን ቦታ ኣእዋም ብምትካል፡ ዓመት ተጸቢኻ ሽምዓ ብምብራህ፡ ንቤተሰቦም ብህዝቢ ካብ ዝተለገሰ ቁንጣሮ ናቕፋ ብምሃብ፡ ታሪኽ ጅግንነቶም ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ብምቅላሕን ብዘሕቆቅንቁን ዜማታት ንቤተሰቦም ብምንባዕን ጥራይ ዝጥበር ኣይኮነን። ምኽንያቱ መሰረታዊ ትሕዝቶ ሕድሮምን ለበዋኦምን፡ ኣብታ ብዋግኦም ርእሳ ዘቕነዐት ኤርትራ፡ ሕገመንግስታውን ኣብዘሓ ሰልፋውን ስርዓት ክትከል፡ ሰላምን ቅሳነትን ክሰፍን፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣደልዲሉ ረጊጹ ኣብታ ሓላል መሬቱ ብዘይስኽፍታ ዝባኑ ቀሊዑ ከልምዕ፡ ልዕልና ሕጊ ክረጋገጽ፡ ኮታ እቲ ተካኢ ወለዶ መንእሰይ ንሰማእታቱ ሃገር ብምህናጽ ዝኽሕሰሉ ዘተኣማምን ሃዋህው ክፍጠር እዩ ነይሩ።
እቲ ብግብሪ ኣብ ሃገርና ዝረአ ዘሎ ዋላ ሓንቲ ካብ ሕድሮም ዘየኽብር ኩነታት ከኣ፡ ሓደ ጸረ ህዝቢ ባህርን ጸቢብ ረብሓን ዝኣከቦ ጉጅለ፡ ሕድሪ ሰማእታት ጠሊሙን፡ ልዕሊ ህዝብን ሕግን ዘሽካዕልለሉ፡ ሕድሪ ስዉኣት ኣጽኒዑ ተማሂሩ ሃገሩ ክሃንጽ ዝነበሮ መንእሰይ ወዲ ስዉእ፡ ገለን ኣብ ጉዕዞ ናብ ስደት ዝጠፍኣሉ ገለን ድማ ኣብ ዓዲ ጓና ኣደዳ ብዙሕ ስቓያት ዝኾነሉ ኩነታት ኢና ንዕዘብ ዘለና። ብዙሓት ኤርትራውያን ወለዲ ሰማእታት፡ ደቆም ከፊሎም ብደቂ ስዉኣት ደቆም ዝሕብሓብሉ ዕድሎም ዝመኸነሉ፡ ኢሳያስ ሕሉፍ ሓሊፉ ጥልመቱ ሰማይ ዓሪጉ፡ ነታ ዋጋ ሰማእታት ዝኾነት ልኡላዊት ኤርትራ ክጣለዓላ ትንዕምንዕ ዝብለሉ፡ ኮታ ወያ ሳላ ደቃ ህይወቶም ከይበቐቑ ዝተወፈዩላ፡ ናይ ጽንዓት ኣብነት ዝነበረት ኤርትራን ህዝባን፡ ናይ ኩሉ ሕማቕ ምምሕዳርን ድኽነትን ኣብነት ኮይና ኣብ እትጥቀሰሉ ቀራና መንገዲ ኢና ንርከብ ዘለና። ካብዚ ንላዕሊ መግለጺ ጥልመት ሕድሪ ሰማእታት ከኣ የለን።
“መራሒ ሃገር እየ” ስለ ዝበለ፡ ናብ ክሕደት ጉጅለ ህግዲፍ ዝያዳ ከነድህብ ንቡር እዩ። እንተኾነ ተረካቢ ሕድሪ ሰማእታትና ህግዲፍ ከም ጉጅለ በይኑ ዘይኮነ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ፡ መንእሰይ ከኣ ብፍላይ ተረከብቲ ሕድሪ ምዃኖም ክዝንጋዕ ዘይግበኦ እዩ። ሰማእታት “ኣነ ክሓልፍ ንስኻ ጽናሕ” ኣንዳበሉ ነታጒ ረጊጾም ቡንባ እንዳደርበዩ፡ ካብ የማነ-ጸጋሞም ዝሓለፉ፡ ሎሚ ብህይወት ዘለዉ መቓልስቶም ዝያዳ ተረከብቲ ሕድሪ እዮም። ነዚ ረሲዖም ኣብ ጐኒ ህግዲፍ ኮይኖም፡ ብገንዘብን ጹሩራን ተዓሽዮም፡ ሕድሪ ሰማእታት ዘዕብሩ ዘለዉ ውሑዳት ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒ ህግዲፍ ዘለዉ፡ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ብዛዕባቶም “እቶ” እንዳበሉ ዘሰውእዎም ጀጋኑ፡ ነብሶም ክሓቱ ይግበኦም። ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ እቲ ረጊጽኩምዎ ዘለኹም መሬትን ጨቢጥኩምዎ ዘለኹም ብረትን ካብ ሰማእታት ዝተረከብኩምዎ ምልክት ጽንዓቶም እዩ እሞ ሕድሮም እንተ ጠሊምኩም ዓጽሞም ከይወግኣኩም ሕሰብሉ። ውላዶም ወይ ናይ ቀረባ ሰቦም ምእንቲ ሃገር ሞባእ ዝኸፈሉ ኤርትራውያን ስድራቤታት፡ ምእንቲ ሓላፊ ጠቕሚ፡ ምስቲ ሕድሪ ሰማእታት ዝጠለመ ጉጅለ ክትመሓዘዉ እንከለኹም ክሳብ ክንደይ ካብቲ ሓቂ ርሒቕኩም ከም ዘለኹም እተስተብህልሉን ናብ ልብኹም እትምለስሉን ኣጋጣሚ ምዃኑ ኣይትዘንግዑ።
ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ኣጋ ሞቱ፡ ንቡር መንገዲ ሒዙ ሕድሪ ሰማእታት ከኽብር እንጽበዮ ኣይኮነን። ሎሚ እሞኸኣ ሕሉፍ ሓሊፉ፡ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ሓላፍነቱን ሕድሪ ሰማእታትን ምሉእ ብምሉእ ሓጢጡ ደርብዩ፡ “ኣብ ዘይጉዳይካ ናይ ምኹዳድ ዘይሓላፍነታውን ህዝቢ ከይልክም ኣብ ዘስግእን” መንገዲ እዩ ዝጐዓዝ ዘሎ። እቲ ኢድ ኣብ ጉዳይ ካለኦት ህይወት ኣእላፍ ኤርትራውያን መንእሰያት ዘኽፍል ኮይኑ ስለ ዘሎ ከኣ፡ ምስ ሕድሪ ሰማእታት ኤርትራ፡ ምሉእ ብምሉእ ዝጻረር እዩ። ነዚ ኩነታት ቀይርካ ንሕድሪ ሰማእታት ናብ ንቡር ቦታኡ ምምላሱ፡ ንኹልና ኤርትራውያን ዝምልከት’ዩ። ዝያዳ ከኣ እቲ ትማሊ ብጾቱ ኣብ ሜዳ ቀቢሩ ሕድሮም ተቐቢሉ ዝመጸን “ናይ ናጽነት ሓርበኛ” ዝተባህለን ነባር ተጋዳላይ፡ ሎሚ ኣካል ምክልኻል ኤርትራ ኮይኑ ዘዋግእ ዘሎ፡ ክልተሻብ’ዩ ተራእዩ። ሓርበኛዊ ታሪኹ ተደዊኑ፡ “ወራሪ፡ ሰራቕን መሰላት ንጹሃት ዝግህስን” ይበሃል ኣሎ። ሕድሪ ሰማእታት ከኽብርስ ይትረፍ ክብሩ እውን ክዕቅብ ኣይከኣለን። ስለዚ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ክበራበርን፡ ቅድም ስሙ ክዕቅብ ደሓር ከኣ ሕድሪ ሰማእታት ከኽብር እንተተሰቊርዎስ ንጽወዖ ኣለና።
ዝኽርን ክብርን ንሰማእታት ኤርትራ!
ቅሩብነት እንተልዩ መዋጸኦ’ውን ኣሎThursday, 10 June 2021 08:17 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ እዋን’ዚ መሰረታዊ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ኣትይዎ ዘሎ ክቱር ጭቆና ጉጅለ ህግደፍ ምንጋፍ እዩ። እዚ ምንጋፍ ብጥሪኡ ዘይኮነ፡ ኣብ ክንድቲ ጭቆና፡ ሰላም፡ ሓርነት፡ ልዕልና ሕግን ምኽባር ኩሉ መሰላትን ብዘረጋግጽ ብዓብይኡ ከኣ ብሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራስያዊ ምምሕዳር ምትካእ እውን ዘጠቓልል እዩ። እቲ ናይ ህዝቢ እዩ እንብሎ፡ እቲ ካብ ጭቆና ምንጋፍ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነዚ ንምዕዋት ዝግበር ቃልሲ እውን ናይ ህዝቢ እዩ። ግደ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ውዳበታት እውን ንግደ ህዝቢ ዝትክእ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ዕዙዝ ቦታ ዝወሃቦ ምዃኑ ዘይዝንጋዕ እዩ።
ነዚ “መሰረታዊ ትጽቢት ህዝብና እዩ” ዝበልናዮ ራህዋ ንምዕዋት ነቲ መግለጺና ዝኾነ ብዙሕነትና በብመልክዑ ኣብ ግምት ዘእተወን ንናይ ሓባር ረብሓና ዘዕዝዝን መንገዲ ምጽራግ ናይ ግድን እዩ። ኤርትራውያን ካብ ኤርትራውነትና ዝነቅል ዘሰማመዓናን እቲ ኩለ-መዳያዊ ብዙሕነታዊ ኣካውናና ዝፈጥሮ ዝፈላሊ ከም ዘለና እንእመነሉ እዩ። እቲ ዘዋጸናን ናብቲ ንቃለሰሉ ዘለና ዓወት ዘብጸሓናን ከኣ ወይ ነቲ ዘሰማምዓና ወይ ድማ ነቲ ዝፈላልየና መዚዝካ ሓዲኡ ምውሳድ ኣይኮነን። ኣብ ክንድኡ ንክልቲኡ ዘከኣእል ሓቛፊ ሓላፍነታዊ መንግዲ ምሓዝ መተካእታ የብሉን። ብዙሕነትና ናይ ብሓቂ ጸጋናን ምንጪ ሓይልናን ዝኸውን ከኣ ኣብ ከምዚ ኩነታት እዩ።
ንጉዳያት ኣከኣኢልና ከነድምዕ ክንስጉም እንከለና፡ ዝያዳ ከነትኩረሉን ፍሉይ ግምት ክንህቦን ዝግበኣና ኤርትራዊ ህልውናን ረብሓ ህዝባን ልዕሊ ኩሉ ምስራዕ እዩ። ናይዚ ምስጢር ንጹር እዩ። ኤርትራን ኤርትራውነትን ኣብ ዘይተዓቀበሉ ካልእ ድሌት ምዕዋት ስለ ዘይከኣል። ነዚ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ነናይ ውዳበኻ ኣተሓሳስባ ምንጽብራቕ ግና መሰል እምበር ሓጥያት ኣይከውንን። ብጉዳይ እምነትካ፡ ቋንቋኻ፡ ከባቢኻ፡ ባህልኻን ካልእን ምግዳስ እውን በመንጽርዚ እዩ ክምዘንን ክተሓዝን ዝግበኦ።
እዚ ንዘሰማምዕን ዝፈላልን ምክእኣልን ንብዙሕነት ምምሕዳርን ዝምልከት፡ ንኤርትራውያን ከም ሓድሽ ዝንገረና ዘይኮነ፡ ፍልልይካ ዓቂብካ፡ ኣብቲ ዘሰማምዓካ ብሓባር ክትቃለሰ ናይ ምብጋስ ናይ ነዊሕ ግዜ ተመኩሮ ዘለና ኢና። እንተኾነ ኣብዚ መዳይዚ ክሳብ ሕጂ ክንድቲ ንደልዮ ኣየድማዕናን። ናይ ዘይምድማዕና ምስጢር ከኣ ብግብሪ ከምቲ ንሓስቦ ናይ ዘይምዃን ሕጽረትና ምዃኑ ዘሰማመዓና እዩ ዝብል እምነት ኣለና። እዚ ሕጽረትዚ ከኣ ኩሉና አእጃምና ነልዕለሉ እምበር፡ ሓደ ኣካል ነቲ ካልእ ኣላጊቡ ተዓዛባይ ዝኾነሉ ኣይኮነን። ንዘይምድማዕና እቲ ቀንዲ ጠንቂ እቶም ንመርጾምን ንምስርቶምን መድረኻት ዘይኮኑ፡ ናይቶም ተዋሳእቲ ነቶም መድረኻ ዘይምብቃዕ ከይከውን ብደቂቑ ክምርመር ዝግበኦ እዩ። ኣብ ሓደ ናይ ሓባር ተበግሶ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ውጽኢት ከተመዝግብ ትብህግ እሞ በቲ ዝደለኻዮ ቅልጣፈ ዘይክትረኽቦ ትኽእል። ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ጠንቂ እቲ ዝመረጽናዮ መራኸቢ መድረኽ ጥራይ ጌርካ ኣብ ምውሳድ ክንህወኽ ኣይግበኣናን። እኳ ደኣ እቲ ጸገም ካብቲ መዋስኢ ኣዳራሽ ዘይኮነ፡ ካብ ናይቶም ተዋሳእቲ ዘይቅሩብነትን ዘይምብቃዕን ከይከውን ተጠንቂቕካ ምምርማር የድሊ።
ብሓባር ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ንሰለፍ ክንብል እንከለና ዝተፈላለዩ ኣገባባት ክንክተል ንኽእል። ወይ ምሉእ ምትሕንፋጻዊ ሓድነት ኣረጋጊጽና ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ንኸውን። ኩነታት ኣብ ዘይበሰለሉ ተሓናፊጽካ ሓደ ኣብ ክንዲ ምዃን ዘሰማምዓካን ዝፈላልየካን ብግቡእ መሚኻን ኣነጺርካን ኣብቲ ዘሰማመዓካ ኣብ ትሕቲ ሰፊሕ ጽላል ተወሃሂድካ ክትሰርሕ ትኽእል። እዚ ከምዚ ኣብዚ እዋንዚ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ዝጽዕተሉ ዘሎ ኣገባብ ማለት እዩ። እዚ ብፖሓኤ ተታሒዙ ዘሎ ብሓባር ናይ ምቅላስ መንገዲ በቲ ሓደ ወገን ኣብዚ እዋንዚ ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ንምውጋድ ንቃለሰሉ ናይ ሓባር መሳርሒና እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ጽባሕ ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ንምዃን ምትእምማን እነጥርየሉን ኣጸቢቕና እንላለየሉን መስርሕ እዩ።
ኣብ ሰፊሕ ጽላል እንዳተቓለስካ ካብቶም ኣብቲ ጽላል ዘለዉ ኣካላት “ንበቕዖ ኢና” ኢሎም ክሳብ ዝወሰኑ፡ ምሉእ ብምሉእ ክሰምሩ ዘተባብዕ እምበር ዝኽልክል ኣይኮነን። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ካብቶም ተበግሶ ፖሓኤ ንምዕዋት ክቃለሱ ዝጸንሑ ሓይልታት ሰለስተ ውድባት ሓድነት ምፍጣሮም ናይዚ መርኣያ እዩ። እቶም ካለኦት ውድባት “ንዓኻትኩም የማስለና” ብዘስምዕ ሰናይ ትምኒትና ዝገለጽናሎም እውን ካብዚ ተረድኦዚ ብምንቃል እዩ። ኩልና ኣብ ሓደ እዋን ተገዲድና ሓደ ክንከውን ግና ናይ ግድን ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ናብዚ ዘብቅዕ ዕግበትን ድልዉነትን ኣብ ኩለን ውድባት ብሓንሳብ ክመጽእ ናይ ግድን ስለ ዘይኮነ። ካብዚ ነቒልና ኢና ከኣ ካብ መለለይታት ናይቲ ሎሚ ንቃለሰሉ ዘለና ናይ ጽባሕ ምምሕዳር ኤርትራ ሓደ “ብዙሕነታዊ” ክኸውን እዩ እንብል።
ነዚ ጀሚርናዮ ዘለና ሰፊሕ ጽላል ንምዕዋት ጌና ብዙሕ ጻዕሪ ዝሓተና እዩ። እቲ ጻዕሪ ንውሱናት መራሕቲ ውድባትን ሰልፍታትን ዝግደፍ ዘይኮነ፡ ዘይስገር ተሳትፎን ኣበርክቶን መሰረታት ናይተን ዝዋሰኣ ዘለዋ ውዳበታትን ሓፋሽ ህዝብን ዝሓትት እዩ። ኣብዚ ብብዙሕ ተኣኪብካ ናይ ምብታን ተመኩሮታት ዝሰከሐ ኤርትራዊ መድረኽ፡ እቲ ሓቢርካ ናይ ምቅላስ መስርሕ ተቐባልነት ክረክብ ቀሊል ኣይኮነን። እንተኾነ እቲ ቅሩብነትን ናይ ምዕዋት ጽምእን ክሳብ ዘሎ ቀጻሊ መዋጸኦ ዘይርከበሉ ኣይኮነን። እምበኣር ኣብዚ ዘለናዮ ግዜ ዘይህብ ኩነታት እቲ ዝሓሸ ምርጫ፡ ኣብ ክንዲ ኩነታት ከየብሰልካ “ግድን ኩሉና ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ ክንከውን ኣለና” ምባል፡ ወይ ናብ ሓደ ዘምጽእ ኩነታት ክሳብ ዝፍጠር ምጽባይ፡ ኣብቲ በቲ ሓደ ወገን ህግደፍ ነወግደሉ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ንድሕሪት ዘይምለስ ምትእምማን ነጥርየሉ ኣብ ተስፋ ዝህብ ደረጃ ዘሎ መስርሕ ምውህሃድ ኣጽኒዕካ ምሓዝን ምዕዋቱን እዩ።
ሎሚ እውን ኩነታት ከይገድፈናSaturday, 05 June 2021 14:45 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና፡ ሰዲህኤ
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተታት ዓመታት ዝነበረ ኩነታት ናይ ጸልማት ግዜ ነይሩ ሎሚ’ውን ኣሎ። እንተኾነ ብዘይካቲ ብላዕለዋይ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ክካየድ ዝጸንሐ ፈተነታት፡ ፖለቲካዊ ኰነታት ሃገርና ብኽንድቲ ክብደቱ ዓለምለኻዊ ኮነ ዞባዊ ኣቓልቦ ክወሃቦ ኣይጸንሐን። ድምጺ ንዘይነበሮን ጌና ክሳብ ሎሚ እውን ንዘየብሉን ህዝብና “ድምጺ ክንኮኖ ኢና” ንብል ዘለና ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ሓይልታት እውን ውሱንነትና ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ማዕረቲ ጻዕርናን ቅሩብነትናን ኣቓልቦ ክንረክብ ከምዘይጸናሕና እንዕዘቦ ዘለና እዩ። እንተኾነ እቲ ጸገም ናይቶም ክሰምዑና ዝግበኦም ግና ዘይሰምዑና ወገናት ጥራይ ዘይኮነ፡ ናትና ናይቶም ክንስማዕ ዝግበኣና ድኽመት ዝለዓለ ግደ ከም ዘጸንሖን ከም ዘለዎን ክዝንጋዕ ዘይግበኦ እዩ። ናይ ድኽመትና ቀንዲ መርኣያ ከኣ ብሓባር ክንስጉም ዘይምብቃዕና እዩ።
እቶም ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ኣወጊድና፡ ኣብ ክንድኡ፡ ኣብ ሃገርና፡ ሕገመንግስታዊ፡ ትካላዊ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተሓታቲ፡ ኮታ ብዲሞክራስያዊ ምምሕዳር ክንትከኦ ንቃለስ ዘለና ዓቕምና ውሱን ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እቲ ቀንዲ ጸገምና ግና ዓቕምና ውሱን ምዃኑ ዘይኮነ፡ ነቲ ዝርካቡ ብሓላፍነት፡ ብህዝባዊ ሓልዮት፡ ብምክእኣልን ምጽውዋርን ከነዋፍሮ ዘይምጽናሕና እዩ። ደድሕሪ ጉጅለ ህግደፍ ዝኸፍቶ ኣጀንዳታት ምኻድ ዘይኮነ ናትና ኣንፈት ኣበጊስና ክንስጉም ዘይምጽናሕና እውን ካልእ ናይ ድኽመትና መርኣያ እዩ። ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ድኽመትን ሰዓብነትን ካብ ዘውደቑና ከኣ፡ ጉዳይና ብዘይካና ካልእ ዋና ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚና ብምሉእ ልብናን ዓቕምናን ዘይምንቅስቓስና ሓደ እዩ። ርግጽ እዩ ናይ ቀረባን ርሑቕን ጸላእቲ ጉጅለ ህግደፍ ብዙሓት እዮም። እዞም ብዙሓት ጸላእቱ ከወግድዎ ከም ዝደልዩ ፍሉጥ እዩ። እንተኾነ ንሳቶም ካብ ናቶም ናይ ቀረባን ርሑቕን ረብሓኦም እምበር ከማና ካብ ኤርትራዊ ረብሓን ህልውናን ስለ ዘይነቕሉ፡ ናታቶም ዓቕምን ተበግሶን ንዓና መመላእታ እምበር መተካእታ ከምዘይኮነ ክንስሕቶ ኣይግበኣናን። እቲ ኣብዚ እዋንዚ መንግስታት ኣሜሪካን ካለኦትን ስኖም ነኺሰምሉ ዘለዉ ከኣ ብመንጽርዚ ኢና ክንርእዮ ዝግበና።
ኣብ ኤርትራ እቲ ህዝብና ዝጽበዮ ንሕና እውን ንቃለሰሉ ዘለና ለውጢ ምእንቲ ክረጋገጽ፡ ኤርትራዊ ዓቕምና ከይበኾረ ካልእ ሓይሊ እውን ኣብ ርእሲቲ ናትና እጃም; ኢዱ ክሕውስን ተጽዕኖኡ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ከሕይልን ንጽውዓሉ ዘለና እዋን እዩ። እዚ ማለት እቲ ዕማም ኩልና ንወፍረሉ እምበር ንውሱን ኤርትራዊ ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ማሕበራትን ህዝባዊ ምዕዓላትን ጥራይ ዝምልከት ኣይኮነን። ብቀንዱ ከኣ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራን ፖለቲካዊ ውዳበታቱን ብዘይኣፈላላይ ክንናበብ ናይ ግድን እዩ። ከምቲ ኣብ ዓወትና ኩልና ክንሕበን ዝግበኣና፡ ኣብ ድኽመትን ተሓታትነትን እውን በብጽሒትና ክንወስድ ከም ዝግበኣና ኣይንስሓት።
ብሰንኪ ህግደፍ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዘይተነግረ እምበር፡ ዘይወረደ ገበንን በደልን የለን። ህግደፍ ንሃገርናን ህዝብናን ሕድሩ ጠሊሙ ከም ናቱ ጉጅላዊ ንብረት ስለ ዝወሰዶ፡ ክብድሎ እንከሎ ዓገብ እንተተባህለ ኣይሰምዕን። ሕሉፍ ሓሊፉ ነቶም ንሕሱም ኣካይድኡ ዝነቕፉ ወገናት፡ ከም ጸላእቱ ይወስዶም። ካብዚ ሓሊፉ ከምቲ “ኮር ተገልበጥ” ዝበሃል፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳዩ ከም ዝኣተዉዎ ቆጺሩ የጉባዕብዕ።
ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝለመዶ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ እውን ይደግሞ ከም ዘሎ ናይ ኣደባባይ ምስጢር ኮይኑ እዩ። ንሕና እቶም ንተግባራት እቲ ጉጅለ ካብ ቀደም እንፈልጥ ሰራዊቱ ናብ ትግራይ ምኽታቱ ምስተረዳእና ሳዕቤኑ እንታይ ከም ዝኸውን ምግማቱ ዘጸገመና ኣይነበረን። ብኡ ንብኡ ድማ ሓደገኛነት ናይቲ ገዚፍ ኢድ ምትእትታዉ ብምስትውዓል ኮንኒናዮ ኢና። እቶም “እዚ ጉጅለ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ከምዚ ዝኣመሰለ ገበናት ይፍጽም ኣሎ” ኢልና ከነድምጽ እንከለና፡ ብምሉእ ልቦም ዘይቅበልዎ ዝነበሩ ወገናት፡ ኣህጉራዊ ሕብረተሰብ፡ ሎሚ ግና በዚ ኣብ ትግራይ ዝኽሰሶ ዘሎ ዶብ ዝሰገረ ገበናት ክሰናበዱ ናይ ግድን ኮይኑ ኣሎ። ምስንባድ ጥራይ ዘይኮነ፡ ይቕጽልዎዶ ኣይቅጽልዎን ሓቢርና ንርእዮ ኮይኑ፡ ሴፋቶም ክስሕልሉ እውን ንዕዘብ ኣሎና። እዚ ተበግሶ ንኤርትራዊ ሓላፍነትና ዝትክእ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ቃልስና ንምውዕዓይ ሓጋዚ እዩ። ሓጋዚ ዝኸውን ግና ንኣካይዳና ምስዚ ዝወዓዋዕ ዘሎ ተረኽቦታት ከነበራብሮ እንተበቒዕና ጥራይ እዩ። ህልዊ ኤርትራውን ዞባውን ዛዕባ ውዑይ ኣጀንዳ ኣብ ዝኾነሉ ማዕሪኡ እንተዘይሰጒምና ግና “ሓጋዚታ ተረኣየትስ፡ መዲዳ ትሓብእ” ኮይኑ ግዜ ማዕሪኡ እንተዘይሰጒምና፡ ኣይክጽበየናን እዩ።
ህግደፍ “ህዝባዊ ሓልዮትን ተገዳስነትን” ዝበሃል ካብ መዝገቡ ዝሓኸኸ ብብደዐ ዝሰኸረ ትዕቢተኛ ጉጅለ እዩ። ዝኾነ ስጉምቲ እንተወሰደ ኣብቲ ዝርዝር ሕሳቡ ጉዳይ ህዝቢ የለን። ኩሉ ሃሙን ቀልቡን ሸማጢጥካ ኣብ ስልጣን ምቕጻል እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ኢድ ምእታዉ እውን በዚ ጸማም ኣካይድኡ ዝተቓነየ እምበር፡ ናይ ኤርትራ ኮነ ናይ ህዝባ ጥዑይ መጻኢ ኣብ ግምት ዘእተወ ኣይኮነን። በዚ ዝኸዶ ዘሎ ንኤርትራዊ ጉዳይና መሊሱ ዘጋድድ ናይ ምዃኑ ዕድል ሰፊሕ እዩ።
በዚ ኮነ በቲ “ከባቢና ናብ ሓድሽ ምዕራፍን ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋን ይኣቱ ኣሎ” ዝብል ናይ ብዙሓት ግምት እዩ። እዚ ሓድሽ ምዕራፍ ካብቲ ዝጸንሐ ዝተፈልየ፡ ነብሱ ዝኸኣለ ባህርን መንቀልን ኣለዎ። ገለ ወገናት ሓድሽ ኣሰላልፋ ሓይልታት ይፈጥር ኣሎ ክብልዎ እንከለዉ፡ ገለ ድማ እቲ ዝነበረ ኣሰላልፋ እዩ ዝምዕብል ዘሎ እምበር ሓድሽ ኣይመጸን ዝብሉ ኣለዉ። ሓደ ካብ ምኽንያታቶም ከኣ ጉጅለ ህግደፍ መልክዕ ክቕይር’ዩ ፈቲኑ እምበር፡ ኣብቲ ናይ ቅድም ንኤርትራን ከባቢኣን ናይ ምዝራግን ምሕማስን ተግባሩ እዩ ዘሎ ዝብል እዩ። እዚ ሚዛንዚ ናብቲ ሓቂ ዝቐረበ እዩ። እቲ ቀንዲ ቁምነገር ንህግደፍ እውን ዝህውጾ ዘሎ ሓድሽ ምውዕዋዕ ይፍጠር ምህላዉ እዩ። ስለዚ ንሕና፡ ሎሚ እውን ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ “ኩነታት ከይገድፈና” ብዘይብቑዕ ምኽንያት ግዜና ከየባኸና ብሓባር ክንስጉም፡ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ዘይስገር ብደሆ እዩ።
ድሕሪ መበል 30 ዓመት ዝኽሪ ናጽነትከ?Thursday, 27 May 2021 09:59 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ ዝሓለፈ መዓልታት ኣብ ኤርትራዊ መድረኻት ኣዛረብቲ ካብ ዝቐነዩ ዛዕባታት ሓደ ዝኽሪ መበል 30 ዓመት ናጽነት ኤርትራ እዩ። ጽምዶ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ውግእ ትግራይን ብሰንክዚ ኣብ ኤርትራውያን ዝምዕብል ዘሎ ናይ ኣረኣእያ ፍልልያት እውን መድረኽ ኣይለቐቐን። እነሆ ከኣ ናይ መገሻ እገዳ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ህሉዋትን ቀዳሞትን መራሕቲ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን እውን ናብ መደርኽ ወጺኡ ሓድሽ ኣዛራቢ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብቲ ንዝኽሪ መዓልቲ ናጽነትና ዝምልከት፡ ኩለመዳያዊ ሕማቕ ህይወት ኤርትራውያን ድሕሪ ናጽነት ካብ ዘንቀሎ እንጽርጽሮት ዝተፈጥረ ዝመስል “ዝሓለፍናዮ ሰላሳ ዓመታት ናይ ናጽነት ዘይኮነ፡ ናይ ባርነት እዩ” ዝብል ድምጺ ውሑዳት ሓሓሊፉ ክስማዕ ጸኒሑ እዩ። እዚ ኣበሃህላ ከምቲ “እንተ ክንቡርኩት ዘይክንቡርኩት ኣብ ማይ ንብጻሕ” ዝበሃል፡ ናጻነትና ናይ ኩሉ እቲ ንመጻኢ እንውጥኖን እንቃለሰሉን ራህዋ፡ ቅሳነትን ልዕልና ፍትሕን መሰረት እዩ እሞ፡ ከይንጻብኦ ሓደራ ምባል ኣገዳሲ እዩ። ናጽነትናን ልኡላውነትናን ምስ ዲክታተር ኢሳያስ ደሪብና እነቆናጽቦ ዘይኮነ፡ ነብሱ ዝኸኣለ ብክቡር ዋጋ ሓርበኛ ህዝቢ ኤርትራ ዝተረጋገጸ መለለይናን ክብርናን ምዃኑ ዘይዝንጋዕ እዩ። ናጻ ሃገር እንተዘይትነብረናሞ፡ ከም ሃገራዊ መንነት ዘለዎ ህዝቢ ብዛዕባ መንግስታዊ ምምሕዳርን ዲሞክራስን ኣይምተዛረብናን።
ኣብ ዝኽሪ መበል 30 ዓመት ናጽነት ኤርትራ፡ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ዓጀውጀውን ኮለልን ገዲፍካ፡ ኣብ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ፡ ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ህዝባዊ ምልዓላትን ባእታታትን መልእኽቶም ከመሓላልፉ ቀንዮም። መብዛሕቶም ካብቶም መልእኽትታት ዘመሓላለፉ ካብ ዘይጓሰይዎም ዛዕባታት እዞም ዝስዕቡ ምጥቃስ ይከኣል። ንናጽነት ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋን ናጻነት ፍረ ቃልሲ ኩሉ ኤርትራዊ ምዃናን፡ ምረት ኤርትራን ህዝባን ድሕሪ ናጽነትን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ኣዝዩ መሪር ህይወትን፡ ነዚ ኤርትራን ህዝባን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ጸልማት በዲህካ ኣብ ራህዋ ንምብጻሕ መሰረታዊ ተደላይነት ሓቢርካ ኣንጻር ህግደፍ ምቅላስን፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ጐረቤትና ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ጽልዋኡ ኣብ ኤርትራን መዋጽኦኡን ዝብሉ ይርከብዎም።
ሓደ ካብቶም መልእኽቲ ዘመሓላለፉ፡ ኣቦመንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣቶ ተስፋይ ወልደሚካኤል፡ ኣብ መልእኽቱ “ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ ምስ ህዝብኹም ወግኑ ጥራይ ኣይኰነን ሕጂ እቲ ጻዋዒት። እቲ በደል ኣብ ርእሴኹም እውን ብጋህዲ ወሪዱ ኣሎ’ሞ ሃገርኩም ኣድሕኑ፡ ናጽነትኩምን ናጽነት ህዝብኹምን ዓቅቡ እዩ። ……… ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ንውሽጣዊ ሓባራዊ ቃልሲ ኣቐዲመን ምትሕብባር የዕዝዛ ኣለዋ። እዚ ኩሉ ምዕባሌታት መስርሕ ውድቀት ምልኪ ከም ዝጀመረ እዩ ዘርእየና።” ዝብሎ ምጥቃስ ይከኣል።
ዳርጋ ቅድሚ 3 ዓመታት ከምዚ እዋን ኣብ ኤርትራዊ ኮነ ዞባዊ መድረኽ፡ ኣዛረብቲ ካብ ዝነበሩ ዛዕባታት ሓደ ርክብ መራሒ ጉጅለ ህግደፍ ኢሳያስ ኣፈወርቅን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ምንባሩ ይዝከር። ኣዛራራቢ ካብ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ፡ ግሉጽን ትካላውን ዘይምንባሩ እዩ። ነቲ ሽዑ ዝነበረ ናይ ክልቲኡ ሃገራት ዘይመሳሰል ኣገባብ ምምሕዳራት መዚኖም “እዞም መራሕቲ ኣበየናይ ኣተሓሳስባ ተረዳዲኦም እዮም ዝዛመዱ ዘለዉ?” ኢሎም ዝሓተቱ ብዙሓት ነይሮም። እዚ ከበሃል እንከሎ ግና ከምቲ ደሓር ብግብሪ ዝተራእየ፡ ቀንዲ ምቅርራቦም፡ ኣንጻር ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ብሓባር ምኽታት ምንባሩ ሓበርቲ ምልክታት ኣይነበሩን ማለት ኣይኮነን። ብዘይካዚ እቲ ሓደገኛ ሃቐነ ኣንጻር ልኡላዊነትን ናጽነትን ኤርትራ ከም ዝነበረ እውን ዲክታተር ኢሳያስ ኣብ ዘዝኸዶ መድረኻ የርእዮ ብዝነበረ ቀልባዕባዕ ተጋሂዱ እዩ። እዚ ኢስያስ ዝፈጠሮ ሓደገኛ ስኽፍታ ሕጂ እውን ኣብ እንግደዓ ኩልና ኤርትራውያን ዘሎ እዩ።
በቲ ክጅመር ሽፉን ዝነበረ ሎሚ ግና እንዳሓደረ ዝገሃድ ዘሎ ዝምድና ናይዞም ክልተ መራሕቲ ዝተሰከፍና ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮና ኢትዮጵያውያን እውን ኣብ ዝተፈላልዩ ግምታት ተንጠልጢሎም ነይሮም። ብዙሓት “ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ንኢሳያስ እንተ ኣረዲኡ እንተ ኣደናጊሩ ብውሕዱ ኣፍደገ ባሕሪ ከውህበና እዩ” ዝብል ትጽቢት ነይርዎም። እቲ ኢሳያስ ፈጺሙ ዘይግበኦ ክነሱ፡ ከምቲ “ዝብእስ ኣብ ዘይፈልጥዎ ዓዲ ከይዱ ቆርበት ኣንጽፉለይ በለ” ዝበሃል፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸሞ ጥልመት ዝሕባእ መሲልዎ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ከይዱ ጥዑይ መሲሉ ክቐርብ ስለ ዝፈተነ፡ ወርቂ፡ ዋልታን ኲናትን፡ ፈረስን ገመልን፡ ጋብን ቡንን ምስላሙ እውን መሰረቱ ሕልሚ ኣፍደገ ባሕሪ ዝደረኾ እዩ ነይሩ።
ደሓር ግና ኢትዮጵያውያን እውን ስኽፍታኦም ኣብ ዝምድና ዶ/ር ኣብይ ምስ ኢሳያስ፡ ሰማይ ዓሪጉ። ሎሚ እሞ ከኣ ናይ ኢትዮጵያ ቅልውላው፡ ካብ ምስ ትግራይ ኣብ ውግእ ምእታው ጀሚርካ ክሳብ ግዳይ እገዳ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ምዃንን ካብ ብዙሓት ፈተውቲ ኢትዮጵያ ምንጻልን ጠንቁ፡ ምስቲ ንህዝቡን ሃገሩን ዘይኮነ፡ ”ከም ሲንጋፖር ሓሊሙ ትሕቲ ሰሜን ኮርያ ኮይኑ ዝተረፈ ሰብኣይ ምዝማድና እዩ።” ዝብል ናይ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ፖለቲከኛታት ሚዛን ኮይኑ ኣሎ። እዚ መረረ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ብመንግስታዊ ኣካላት እውን ጀሚሩ ኣሎ። ላዕለዋይ ኣኽባር ሕጊ ኢትዮጵያ መጽናዕቲ ኣካይዱ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት “ውተሃደራት ኤርትራ ኣብ ትግራይ 110 ንጹሃት ሲቪል ቀቲሎም” ክብል ዝሃቦ ምስክርነት ምጥቃስ ይከኣል። መንግስቲ ኤርትራ ከኣ ነዚ ዝሃቦ ምላሽ የለን።
ናብቲ ቀንዲ ጉዳይና ንመለስ። ንመዓልቲ ናጽነት፡ ነቶም ምእንተኣ ዝተሰውኡ ጀጋኑና ዘለና ኣኽብሮት፡ ኣብታ ዕለት ብእነስመዖ መደረታትን ጭረሖታትን ጥራይ ኣይኮነን ዝግለጽ። እቲ ቀንዲ መግለጺኡስ ኣብ ባይታ ብግብሪ ከምቲ እንምድሮን እንጭረሖን እንተኮይና ጥራይ እዩ ትርጉም ዝህልዎ። ሓቢርና ተቓሊስና ንህግደፍ ከነወግዶ ተስፋን ተኽእሎን ከም ዘለና ዝረኣዩ ዘለዉ ምልክታት ናብ ግብራዊ ዓወት ክንቅይሮም ክንበቅዕ ይግበና። ምኽንያቱ ብዛዕባ ኤርትራን ህዝባን ዝሓሰብና ጽቡቕ እንተሓሰብናን ተስፋ እንተሕደርናን ብዘይካ ብሓባር ንጉጅለ ህግደፍ ኣወጊድካ፡ ካልእ መሰጐሚ ኣቋራጭ መንገዲ ስለ ዘየለ። “ድሕሪ መበል 30 ዓመት ዝኽሪ ናጽነትናከ ናበይ?” ናይ ዝብል ሕቶ መልሲ እምበኣር “ናብ ምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ” ዝብል እዩ።
ካብ ባሕቲ መስከረም፡ ክሳብ 24 ጉንበትSunday, 23 May 2021 19:08 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ከቢድ ዋጋ ኣኽፊሉና ኢዩ። በዚ ኢዩ ድማ እዚ ክንዲዚ ዋጋ ዝኸፈልናሉ ናጽነት ተሓሊዩን ተኸቢሩን ክነብር ወትሩ ጥንቁቓት ክንከውን ዝህልወና። እቶም በዚ ሕጂ ኣብ ሃገርና ዘሎ ዘይህዝባዊ ምምሕዳር ተማሪሮም፡ ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘቆናጽቡ፡ ነቲ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ከም ከንቱን ትርጉም ዘይብሉን ገይሮም ዝቖጽሩ ወገናት፡ ሃገር ማለት እንታይ ምዃኑ ዘይርድኡ ኢዮም።
መሰረታዊ ዕላማ ቃልስና፡ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣልጊስና ጨቋንን ተጨቋንን ዘይብላ፡ ሰላምን ብልጽግናን ዝሰፈና ሃገር ምህናጽ ኢዩ ነይሩ። ድሕሪ ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራ፡ ህዝብና ነቲ ሓቢርካ ሃገር ንምህናጽ ዝቕጽል ቃልሲ ከም ውሁብ ወሲድዎ ስለዝነበረ ቅሩብን ትስፉውን ኢዩ ነይሩ። ዘተሓባብሮን ዝመርሖን እንተዝረክብ፡ ባሕቲ መስከረም 1961ን 24 ጉንበት 1991 ክልቲአን ታሪኻውያን ዕለታት እየን። እታ ቀዳመይቲ ሰውራ ብምእዋጃ እታ ካለኣይቲ ከኣ ናጽነት ኤርትራ ብምብሳራ። እቲ ኣብ መንጎ እዘን ሕቡናት ዕለታት ዝነበረ ናይ 30 ዓመታት ጉዕዞ ብኣዝዩ ብዙሕን ረቀቕትን ውረድ ደይብ ዝተመልአ ምንባሩ ፍሉጥ እዩ። ኩሉቲ ኣብ መንጎ እዘን ዕለታት፡ ዝተወስደ ግዜ፡ ዝተኸፍለ ዋጋ፡ ዝተወፈየ መስዋእትነት፡ ዘጋጠመ ዕንወትን ዝሰዓበ ስደትን ምምዝባልን ምእንቲ ሃገራዊ ናጽነትን ሰንሰለታዊ መግዛእቲ ሓንሳብን ንሓዋሩን ምውጋድን ስለዝነበረ ከኣ በቲ ዝነበሮ ፍቕሪ ሃገርን ቅሩነትን ኤርትራ ኣብ ሓጺር ግዜ ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ከምትበጽሕ ዓቢ ተስፋ ነይርዎ። ቃልሲ ድሕሪ ናጽነት፡ ካብቲ ናይ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝተፈልየን ዝተሓተ ዋጋ ዝሓትትን ክኸውን እዩ ዝብል ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ነይሩ። ከምዚ ዓይነት እምነት ንከሕድር ምኽንያታቱ ብዙሕ ነይሩ።
ካብቲ ምኽንያታት ብውሕዱ ንምጥቃስ፡ እቲ ቃልሲ ኣንጻር ባዕዳዊ ሓይሊ ዘይምዃኑን ኣብ ውጽኢት ናይቲ ቃልሲ ድሕሪ ናጽነት ኩሎም ኤርትራውያን ተጠቀምቲ እዮም ዝበል እምነት ስለ ዝነበሮን። ኣብ ናይ ድሕሪ ናጽነት ቃልሲ ምህናጽ ሃገር፡ ዓቕሚ እንተዘይጐዲሉና፡ ንኤርትራውያን ዘዋስን ኣመራርሓ ክህሉ ኢዩ ዝብል ግምት ኣይነበረን። ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ሓደን ዝድግፈሉ እቲ ካልእ ዝጻረረሉ ኣሰላልፋ ክህሉ ትጽቢት ኤርትራውያን ኣይነበረን። እዚ ዘመልክቶ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ነጻነት ኣብ ምምጻኣ ዓብይ ግደ ዝነበሮም ተጋደልቲ ኩነታት ከምቲ ዝኾኖን ዝኸውን ዘሎን ከጋጥም እዩ ዝብል ስግኣት ዘይነበሮ ምዃኑ እዩ። እንተኾነ ካብ ቅድም እቲ ብግብሪ ዝርአ ዘሎ ኩነታት ከየጋጥም ስግኣት ዝሓደሮም፡ ብዓንተቦ ንምግተኡ ዝቃለሱ ፖለቲካዊ ውድባትን ዉልቀ-ሰባትን ነይሮም ኢዮም።
ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ሓቀኛ ጸረ ህዝቢ ባህርያቱ ሓቢኡ ዝጸንሐ፡ ሕድሪ ሰማእታት ዝጠለመ፡ ቅድሚ ኩሉ ኣብ ስልጣን ምንባር ዝሰርዐ፡ ንህዝቢ ሕማቕ ክፈዲ ዝተዓጥቀ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ወጻኢ ተጋሂዱ። እነሆ ከኣ እቲ ብህዱእ ኩነታት ክካየድን ብውጽኢቱ ኩሎም ኤርትራውያን ብማዕረ ዝጥቀምሉን ክኸውን ትጽቢት ዝተገብረሉ ቃልሲ ምህናጽ ሃገርን ምትካል ቅዋማንውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳርን “ዘይበልናዮ ኮነ” ከም ዝበሃል መልክዑ ቀይሩ። ወዮ ኣብ ሓጺር ግዜ ራህዋ ከምጽእ ዝተጸበናዮ ናይ ድሕሪ ናጽነት ቃልሲ ክንድቲ ንናጽነት ዝተኸፍለ ግዜ፡ 30 ዓመታት መሊኡ። ኣብ 30 ዓመታትከ ክውዳእ ድዩ ኣይፋሉን ንዝብል ከኣ ጌና ሎሚ ዘበን ዝረአ እዩ። ምልክታቱ ግና ደፊርካ ምህናጽ ሃገርን ምትካል ዲሞክራስያዊ ምምሕዳርን ኣብ ኤርትራ ዝወሰዶ ግዜ ክንድቲ ንናጽነት ዝተወስደ ግዜ ጥራይ እዩ ዘብል ኣይኮነን። ብመንጽር ዝተኸፍለ ዋጋ እውን ኣብ ኩሉቲ ድሕሪ ናጽነት ዝተኣጉደ፡ ከምኡ ክኸውን ግድን ዘይነበረ ውግኣት ካብቲ ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልስና 30 ዓመታት ዝተኸፍለ ምናልባት ዝያዳ እዩ። እሞ ክኣ ብዝመረረ መልክዑ ኣብ ዓዲ ጓና ጣልቃ እናኣተኻ ከይተረፈ።
ኣብዚ ንዝክሮ ዘለና መበል 30 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ኮይና፡ ርሑቕ ከይከድና ብዛዕባ እዚ ዝሓለፈ ናይ 60 ዓመታት ቃልሲ ከነስተንትን ናይ ግድን እዩ። ምስትንታን ብድፍኑ ዘይኮነ፡ “በየን መጺእና?፡ ኣብ ከመይ ኩነታት ኣለና?፡ እንታይከ ይጽበየና ኣሎ?” ኢልና ክንሓትት ግቡእ እዩ። ቀንዲ ጠመተና ከኣ እተን፡ “ኣበይ ኣለና? እንታይከ ይጽበየናሎ?” ዝብላ ሕቶታት ክኾና ይግበአን። ምስ ቃልሲና ምንውሑን ብሰንኩ ሃገርናን ህዝብናን ንቑልቁል ይንቆቱ ምህላዎምን ሻቕሎት ኩልና፡ ንለውጢ ንቃለስ ዘለና ኤርትራውያን ዝያዳ ኣብ ዝዓረገሉ ደረጃ ኢና ዘለና። ካብዚ ብምንቃል ከኣ ዝተፈላለዩ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ምውጋድ ተጸሚዶም ዘለዉ ወገናት፡ ኮንደኾን ካብዚ ዘለናዮ ናብ ዝሓሸ የሰጋግረና ብዝብል መዋጽኦ ዝብልዎ ይእምሙ ኣለዉ።
ኣቐድም ኣቢሉ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ተመኩሮ ምሕዝነትን ኪዳንን ዝተራእየ፡ ብሓባር ከቃልስ ዝኽእል ሰፊሕ ጽላል ናይ ምርካብ ጻዕሪ፡ ንቕሎ ለንደን ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ኣብ መስርሕ ኣሎ። ፖሓኤ፡ ኤርትራውያን ሰልፍታት፡ ውድባትን ግንባራትን ሰፊሕ መድረኽ ንምፍጣር ቃልሲ ዘካይድ ዘሎ እዩ። ተበግሶ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ፡ ኣብ ሕድሕድ ዝነበረ ምጽልላም፡ ምጥቕቓዕን ምንጽጻግን ዘህደአ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ቀጻሊ ናይ ሓባር ድልዱል መቃለሲ ጽላል ንምፍጣር ሒዝዎ ዘሎ መስርሕ እውን ኣብ ደሓን ደረጃ በጺሑ ዘሎ እዩ። እቲ ትጽቢት ዝግበረሉ ሰፊሕ ጽላል ኣብ ፖለቲካዊ ውዳበታት ጥራይ ዝተሓጽረ ዘይኮነ፡ ኣብ መስርሕ ናብ ኩሎም ኤርትራውያን ናይ ልውጢ ሓይልታት ዝሳተፍሉ ናይ ምስፋሕ ትልሚ ዘለዎ እዩ። ጐኒንጐኒዚ መስርሕ ምፍጣር ሰፊሕ ጽላል፡ ክካየድ ዝጸንሐን ጌና ቀጻሊ ዘሎን ናይ መሰረታዊ ፍልልይ ዘየብለን ውድባት ምሉእ ሓድነት ምፍጣር እውን ኣብዚ ትጽቢት ዝግበረሉ ሰፊሕ ጽላል ንምብጻሕ ሓጋዚ እዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድር (ሃግኤ-ሕድር)ን ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ህዲምሓኤ)ን ዝመስረትዎ ሓድነት ከኣ ከም ኣብነት ዝውሰድ እዩ።
ኣብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ክረኣዩ ካብ ዝጸንሑ ድኽመታት ሓደ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ዝሓዝካዮ መስርሕ ስንኻ ነኺስካ ኩሉ ዓቅምኻ ጸንቂቕካን ኩሉ ዕድላት ተጠቒምካን ኣብ ዝብጻሕ ምብጽሑ፡ ናይ “ሕዝ ግድፍ” ኣገባብ ምኽታል እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ካብዚ ንምውጻእ፡ ሒዝካዮ ዝጸናሕካ ብምፍራስ ዘይኮነ፡ ንጉዳያት ቅደም ተኸተል ኣትሒዝካ፡ ቅድም ኣብ ሓደ ምድማዕን ነቲ ዝመጽእ ምዕባለ ነቲ ዘመዝገብካዮ ብዘይሃስን ሓቢርካ ብምግጣሙ ክኸውን ይግበኦ። ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ነዚ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝረአ ዘሎ ተበግሶታት ነቲ ሒዝዎ ዘሎ ጽላል ናይ ምምስራት ጻዕሪ ብዘይጻረር ክሕዞ ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ትቕበሎዶ ኣይትቕበሎን ካልእ ጉዳይ ኮይኑ፡ ዝኾነ መማረጺ ክቐርብ ሓጋዚ እምበር ጐዳኢ ኣይኮነን።
እቲ ካልእ ንመበል 30 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ክንዝክር እንከለና ጓሲናዮ ዘይንሓልፍ፡ ብሓፈሻ ኣብ ዞባና ብፍላይ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ-ትግራይ ዝካየደ ዘሎ ውግእ እዩ። እዚ ብቐንዱ ጉዳይ ጐረቤት እዩ። ጽልዋኡ ኣብ ጉዳይና ግና ምስቲ ሃገርና ክሕምስ ዝጸንሐ ጉጅለ ተሰታፋይ ናይቲ ውግእ ምህላዉ ከም ታራ ናይ ጐረቤት ዋኒን ንወስዶ ዘይኮነ፡ ፍሉይ ግምት እንህቦ እዩ። ብሰንክዚ ናይ ትግራይ ጉዳይ ኣብቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ጉዳይና ከይንፈላለ ከኣ ውሕልነት ክሓተና እዩ።
ኣብ ፖለቲካዊ ታሪኽ ኤርትራ ኣብ 30 ዓመታት ካብ ሓደ ምዕራፍ ናብ ካልእ ሞዕራፍ ምስጋር ዝተለምደ እዩ። ኣብ መንጎ 1961ን 1991ን ዘሎ ዝምድና ርኢናዮ ኣለና። 1991ን 2021ን ዘሎ 30 ዓመታት እንታይ ከርእየናዩ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ኮይኑ፡ ባህግን ድልየትን ህዝብና ንምዕዋት ከኣ ዝያዳ ጻዕርን ተወፋይነትን ዝሓተና ክኸውን እዩ።
ብናጽነትና ንሕበን፡
ናጻን ላኡላዊትን ኤርትራ ተኸቢራ ትንበር!
24 ጉንበት 2021
ኣድህቦና፡ ኣብ መን በሎ ዘይኮነስ ኣብቲ ዝተባህለ ይኹንTuesday, 18 May 2021 20:23 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣይኮነንዶ ኣብ ከምዚ ንርከበሉ ዘለና፡ ግዜ ዘይህብ ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ቃልሲ፡ ኣብ ንቡር ህይወት እውን ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ኣተሓሳስባታት ማዕበል ኢና እንሕንብስ። እቲ ማዕበል ናይ ካለኦት ኣተሓሳስባ ንቋመተሉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንሕና እውን ኢድና እንሕውሰሉ ናይ ሓባርና እዩ። ኣብቲ ማዕበል ገሊኦም ሓሳባት ብቐጥታ ሰለ ዝምልከቱና ፊትንፊት እንገጥሞም እዮም። ገሊኦም ግና እነቕልበሎምኳ እንተኾኑ፡ ክሳብ ክንድቲ ዘይንገደሰሎም ክኾኑ ይኽእሉ። ከምቲ ኣብ ዕዳጋ ወሪድካ ብዛዕባቲ ክትገዝኦ ዝግበኣካ ንብረት ዝያዳ እተድህብ ማለት እዩ። ኣብቲ ናይ ሓሳባት ዕድጋ ንገሊኡ ምቕባሉን ናትካ ምግባሩን፡ ንገሊኡ ከኣ ምንጻጉን ካብኡ ምርሓቕን ክረአ ንቡር እዩ።
ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚ ንተረኽቦን ካብኡ ዝምንጩ ኣተሓሳስባን ምድጋፍን ምቅዋምን መሰረታዊ መሰል ምዃኑ ርዱእ እዩ። ነዚ መሰልዚ ኣባላት ኣብ ሰልፍታቶም ውድባቶምን ማሕበራቶምን፡ ከምኡ ከኣ ውዳበታት ኣብ ሕድሕደን ኣብ ዝገብረኦ ርክባት ናይ ምጥቃም መሰልን ነጻነትን ኣለዎም። መሰል ክለዓል እንከሎ፡ ካብኡ ፈሊኻ ዘይረአ ግቡእ ከም ዘሎ ከኣ ምዝካር የድሊ። ከምቲ ሓሳባትና ናይ ምቕራብን ተቐባልነት ክረክብ ናይ ምጉስጓስ መሰል ዘለና፡ ካልኦት ውን ሓሳባቶም ከስምዑን ቅቡል ክገብሩን ክንፈቅድ ግዴታ ኣለና። ካብዚ ሓሊፉ መሰልን ግዴታን ሚዛኑ ኣብ ዘይሓለወሉ ዝፍጠር ዘይሚዛናውነት ሃሳዪ እዩ።
እቲ መሰረታዊ ጉዳይ እቲ መሰልና ተጠቒምና እነቕርቦ ሓሳብ ምኽንያታውን ርትዓውን ምዃኑን ዘይምዃኑን ምምዛን የድሊ። መሰል ክበሃል ከሎ ሓደ ሰብ ርእይቶኡ ካብ ምሃብ ከይግደብ ዝተዋህቦ ተፈጥሮኣዊ ሂያብ እምበር፡ ንገዛእ ርእሱ ሓቂ ወይ ቅኑዕ ኣይኮነን። እቲ እነቕርቦ ሓሳብ ኣባና ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነ፡ ናብ ናይ ኣተሓሳስባታት ዕዳጋ ዝወርድ ምዃኑ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ኣብቲ ዕዳጋ ናይቲ ሸያጣይ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይቲ ዓዳጋይ ኩነታት እውን ኣብ ግምት ከኣቱ ናይ ግድን እዩ። እቲ ነቲ ሓሳብ ዝገዝእ ረብሓኡን ተረድኦኡን ኣብቲ ናብ ዕዳጋ ዝወረደ ሓሳብ ምንጽብራቑን ዘይምንጽብራቑን ክመዝን የገድሶ እዩ። በቲ ናቱ ምምዛን ነቲ ሓሳባት ናይዘይምቕባሉ ዕድሉ ክፉት ምዃኑ እቲ ሸያጢ ከስተብህለሉ ግድን እዩ። ምኽንያቱ ሓሳብካ ንክገዝእ ቅሩብ ዘይኮነ ኣካል ኣገዲድካ ከተሰክሞ ምፍታን ናብ ዘየሳኒ ኩርናዕ ዝወስድ እዩ። ኩሉ ነገር ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ጥራይ ስለ ዘይውዳእ፡ ስለምንታይ ሓሳብና ተቐባልነት ከም ዘይረኸበ እንተዘይተረዲኡና ናይ ምርዳእ ጻዕርና ቀጻሊ ክኸውን ይግበኦ። ሓሳብና ስለምንታይ ተቐባልነት ከም ዘይረኸበ ንምርዳእ ኣብ ክንዲ ምጽዓር ተሃዊኽና ምድርባዩን ተስፋ ምቑራጽን ቅኑዕ ኣይኮነን።
ሓሳብ ክንቅበል ወይ ክንነጽግ እንከለና፡ መዕቀኒና፡ ብኹሉ መለክዒ ትሕዝቶ ብምምዛን እምበር ብመንጽር ብመን ቀሪቡ ጥራይ ከይከውን ምጥንቃቕ የድልየና። ብዛዕባ መንነትን ድሕረ-ባይታን ናይቲ ሓሳብ ዘመንጩ ምሉእ ብምሉእ ኣይንገደስ ማለት ግና ኣይኮነን። ምናልባት ምስቲ ሓሳብ ዘቕረበ ኣቐዲሙ ዝተፈጥረ ሌላ ክህልወና ይኽእል። እቲ ሌላ ብጽቡቕ ወይ ብሕማቕ ክኸውን ይኽእል። ካብዚ ነቒልና ነቲ ብጽቡቕ ዓይኒ ክንርእዮ ብዝጸናሕና ኣካል ዝቐርብ ሓሳብ ብድብድቡ ምቕባል፡ ነቲ ብሕማቕ ዓይኒ ክንርደኦ ዝጸናሕና ኣካል ዝቕረቦ ከኣ ብማዕዶ ምንጻጉ ኣብ ጌጋ ከውድቐና ይኽእል። ብመሰረቱ እቲ ቅድም ንፈትዎ ኮነ ንጸልኦ፡ ሎሚ እውን ኣብቲ ዘለዉዎ እዮም ዘለዉ ኢልና ምድምዳም ኣጸጋሚዩ። ምኽንያቱ ሰባት ካብ ግዜ ናብ ግዜ፡ ካብ ሓደ ዛዕባ ናብቲ ካልእ ዛዕባ ብኣተሓሳስባ ክቕየሩ ከም ዝኽእሉ ኣብ ግምት ምእታ ኣዝዩ ኣገዳሲ ስለ ዝኾነ። ንኣብነት ናብ ተመኩሮና እንተመጻእና፡ ንሓደ ሰብ ቅድም ኣብ ቤት ትምህርቲ ወይ ኣብ ሜዳ ቃልሲ ብእንፈልጦ ጥራይ ኩለንተናኡ ኣብቲ ናይ ቀደም ኣፍልጦና ጥራይ ተመርኲስና ክንመዝኖ የጸግም።
ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ተቐዳዲምካ ግዳማዊ ፍርዲ ምሃብ ናብ ጌጋ ዝመርሕ እዩ። እዚ ጸገምዚ ሎሚ ኣብ ደንበ ተቓውሞና ሳዕሪሩ ዘሎ እዩ። ምናልባት እውን ሓደ ካብቲ ኣተሓሳስባታትና ኣቀራሪብናን ኣሳኒናን፡ ብሓደ ከይንስለፍ ኣጸጋሚ ኮይነሙና ካብ ዘለዉ ምኽንያታት ጌርካ ዝውሰድ እዩ። ፍልልያትና እንተተኻኢሉ ኣወጊድና ወይ ኣከኣኢልና ብሓባር ክንቃለስ መተካእታ የብሉን። ናብዚ ክንበጽሕ ከኣ እቲ ሓደ እንታይ ይብል ከም ዘሎ፡ ብደጋዊ መንነት ናይቲ በሃሊኡ ከይተዓገትና፡ ኣብ ትሕዝኡ ክንደማመጽ ይግበኣና። ከምዚ እንተዘይጌና ግና ኣይኮነንዶ ንቕድሚት ክንስጉም እቲ መምሳና ዘሎ ዓቕምን ተቐባልነትን ወዲእና ካብቲ ዘዘለናዮ ኣይክንነቓነቕን ኢና። ምናልባት እውን ንድሕሪት ምምላስ ከጋጥም ይኽእል።
ናብቲ ብሓባር ዘቃልሰና መድረኽ ክንበጽሕ፡ ኣካልና ዘይኮነ ኣተሓሳስባታትና እዩ ክቀራረብ ዝግበኦ። ናብዚ ምቅርራብ ክንበቅዕ ከኣ ሓሰባትና እነንጸባርቐሉ መድረኻት ክንረክብ ናይ ግድን እዩ። እዚ ናይ ሓሳባት ዕሙር ዕዳጋ፡ መን የሰናድኦን ይጽወዖን ብዘየገድስ፡ ማሕበራዊ መራኸቢ መድያታት፡ ኣኼባታትን ካልእን ክኸውን ይኽእል። ነዚ መድረኻት ብመንጽር”መን ኣዳልይዎን ጸዊዕዎን” ዘይኮነ፡ ነቲ “ኣብኡ እንታይ’ዩ ተባሂሉ” ዝብል ዝያዳ ከነድህበሉን ክንመዝኖን ይግበኣና። ኣብ ከምዚ ዓይነት መድረኽ ተሳቲፍና፡ ዝበሃለና እንሰምዓሉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ዝተላዕለ ዛዕባ ናትና ሚዛን እነንጸባርቐሉ እውን ስለ ዝኾነ፡ ኩልኻ እትርበሓሉ እዩ። ምእንቲ ከምዚ ክኸውን እቲ መድረኽ ኣዳልዩ ዝጽውዕ ኣካል ካብ “ናተይ ጥራይ እዩ ዝስማዕ” ዝብል ስሰዐ ከወጽእ ይግበኦ። ኣብ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ መድረኽ ምስታፍ፡ ከምቲ “ኢድካ ኣብ ባሕሪ ስደድ እሞ ወይ ሉል ሕዚካ ወይ ተሓጺብካ ትወጽእ” ዝበሃል እንተዘይከሰብና እውን ንኸስረሉ ኣይኮነን። ንኣብነት ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣብ ዝኾነ ኤርትራዊ መድረኽ ክሳተፉ መሰል ኣለዎም። ካብቲ መድረኽ ኣንታይ ይወስዱን እንታይ ይህቡን ከኣ በቲ መርገጽ ሰልፎም ኣብቲ መዛረቢ ዛዕባ ዝዕቀን እዩ።
እቲ ሓሓሊፉ ዝረአ፡ ካብ ዘይኣመንካሉ ኣኼባ ድዩ ካልእ መድረኽ ምብኳር፡ ናይቶም ዝበኹሩ መሰል እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ነቲ መድረኽ“ኣነ ስለ ዘይኣመንኩሉ እገለ ዝበሃል ባእታዶ ውድብ ሰለምንታይ ይሳተፎ”ብዝብል ዝፍጠር ኩራን ምጉብዕባን ካብ“ኣጻልኡና”ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን። ስለዚ ምስታፍን ምብኳርን ማዕረ መሰል ናይቶም ዝመርጽዎ ምዃኑ ምስትውዓል ጽቡቕ እዩ። በቲ ኮነ በዚ ኣብ ክንዲ ንሓሳባት ብማዕዶ’ሞ ብደጋዊ መምዘኒ ምፍራድ፡ ብመንጽር“መን በሎ ዘይኮነስ፡ ብትሕዝቶቲ ዝተባህለ”ምርኣዮም ጠቓሚ እዩ።ን
መንእሰይ ዋሕስ ቀጻልነት እዩWednesday, 12 May 2021 21:11 Written by ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ለውጢ ኣብ ኤርትራ፡ ኣብ ዓዲ ይሃሉ ኣብ ወጻኢ፡ ብናይ ኩሉ ክፍልታት ሕብረተሰብ እዩ ዝመጽእ። ምኽንያቱ ኩሉ ክፍልታት ሕብረተ-ሰብ በቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወጽዓ ተሃሳዪ፡ በቲ ዝመጽእ ለውጢ ከኣ ተጠቃሚ ስለ ዝኾነ። እቶም ኣብዚ እዋንዚ መሳርሒ ጉጅለ ህግደፍ ኮይኖም ህዝቦም ዘበሳብሱ ዘለዉ ሰራዊትን ትካላት ጸጥታን እውን ኣንጻር ጠቕሞም ዝሰርሑ ዘለዉ ኣካላት እምበር በቲ ጨቋኒ ስርዓት ተጠቀምቲ ኣይኮኑን። ነዚ ብምርዳእ ኢና ከኣ ነዞም ኣብ ግጉይ መንገዲ ዘለዉ ኣካላት ወትሩ ሕቖ ናይቲ ምእንቲ ለውጢ ዝቃለስ ዘሎ ህዝቦም ክኾኑ ንጽወዖም። ከምኡ እውን ኢደ-በይዛ ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ምዃን ንነብሶ ሓራ ክኾኑ እንምሕጸኖም። ካብኡ ናብኡ ከኣ ግደ መንእሰይ ኣብዚ ዘለናሉ ወሳኒ ናይ ለውጢ ቃልሲ ዝያዳ እዩ።
ኣብዚ ተተሓሒዝናዮ ዘለና ቃልሲ ብዛዕባ ተሳትፎ ክንሓስብ እንከለና፡ ቆላሕታና ኣብ ግደ መንእሰይን ጓለንስተይትን ዝያዳ ነዕዝዝ። ናይዚ ምኽኒያት ብሩህ እዩ። ጓለንስተይቲ ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነት፡ መንእሰይ ብሓፈሻ ከኣ ናይ ዝሓለፈ፡ ዘሎን መጻእን ናይ ምስግጋር ድንድልን መላግቦን ኮይኑ ናይ ምቕጻል ሓላፍነት ሰለ ዘለዎ። መንእሰይ ቅድሚኡ ኣብ መድረኽ ቃልሲ ካብ ዝጸንሑ ተረኪቡ ከቕጽል እሞ፡ ሎሚ ቃልሲ ክዕወት፡ ጽባሕ ከኣ ምህናጽ ሃገር ህያው ክኸውን ሓላፍነቱ ወሳኒ እዩ። ንመንእሰይ እዚ ታሪኻዊ ናይ ምስግጋር ሓላፍነት'ዚ ከም ውዱእ ተሰሪሑ ዝወሃቦ ዘይኮነ፡ ብቓልሱ ዘረጋግጾ እዩ። ቃልሱ ካብቲ ክርከቦ ዝግበኦ ንምርካብ ጥራይ ዘይኮነ፡ መጻኢ ካብ ህልዊ ዝሓሸ ከም ዝኸውን ናይ ምግባሩ ሓለፍነት እውን ዝውስኽ እዩ። መንእሰይ ናይ ምቕጻል ሓላፍነት ዝህልዎ፡ ነቲ ናይ ሎሚ ምዕባለ ንጽባሕ እውን ከምቲ ዘለዎ ሒዝካዮ ንምጉዓዝ ዘይኮነ ዝሓሸ ጽባሕ ናይ ምፍጣር ሓላፍነት ዘሰክሞ ስለ ዝኾነ። ኣብ ጽባሕ ኮይንካ “ዓሚ ይሓይሽ” ዝበሃለሉ እንተኮይኑ ግና እቲ ናይ መንእሰይ ናይ ምቕጻልን ምስግጋርን ሓላፍነት ምሉእ ኣይከውንን።
ኣብ መንጐ እቲ ሕድሪ ዘረክብ ነባርን ሕድሪ ዝርከብ ውዑይ ሓይሊ መንእሰይን ናይ ኣረዳድኣ ፍልልይ ከጋጥም ንቡር እዩ። እቲ ሓደ ኣብ ናይቲ ካልእ ዘይምዕጋብ ምኽንያቱ ካብቲ ዝዋስእሉ መድረኻትን ዘስንዮ ምዕባለታትን ባህሪ ዝነቅል ክኸውን ከም ዝኽእል ዝተፈልጠ እዩ። ንኣብነት ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተኻየደሉ ግዜን ሎሚ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ቃልሲ ነካይደሉ ዘሎና መድረኽን በበይኑ ባህሪ ናይ ቃልሲ ዘለዎም እዮም። ናይ ሽዑን ናይ ሎሚን መንእሰይ ከኣ በበቲ ናይ ንእስነቱ ግዜ ምዕባለታት ክጽለው ናይ ግድን እዩ። እዚ መድረኻት ዝፈጥሮ ፍልልይ፡ ልቦና፡ ሓላፍነትን ቅሩብነትን እንተልዩ ብቐሊሉ ክተዓረቕ ዝኽእል ንቡር ተረኽቦ እዩ። እቲ ዘይስገር ሓቂ ከምዚ እናሃለወ፡ ኣብ መንጎ ኣረካብን ተረካብን፡ ምውጣጥን ዘይምትእምማንን ሓደሓደ እውን ምክሕሓድ እንተጋጢሙ ከኣ ቅቡልን ሓጋዝን ኣይኮነን። በቲ ኮነ በዚ፡ እቲ መስርሕ ዘይተርፍ ስለ ዝኾነ ንናይ መንእሰይ ተረኪብካ ናይ ምቕጻል ሓላፍነት ዝዕግቶ የለን። ምርኽኻብ መስርሕ እምበር ኣብ ውሱን ናይ ቆጸራ ግዜ ዝትግበር ከምዘይኮነ ምርዳእ ከኣ ኣገዳሲ እዩ።
ነቲ ኣብ ምርኽኻብ ዝፍጠር ምፍሕፋሕ ዘፋኹሶን ንመጻኢ ዝያዳ ብሩህ ዝገብሮን ኣብ መንጎ ኣረካብን ተረካቢ ሕድርን ምትእምማን ክህሉ እንከሎ ጥራይ እዩ። እቲ ኣረካቢ፡ መንእሰይ ሕድረይን ውርሻይን ብግቡእ ከቐጽለለይ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ክሓድሮ ይግባእ። እቲ መንእሰይ ተረካቢ ከኣ ነቲ ዝርከቦ ሕድርን ውርሻን ከቐጽል እምበር፡ ንኹሉ ዝሕለፈ ክኹንን፡ ክነጽግን ከቆናጽብን ዝህንደድ ከይምዘይኮነ ከረጋግጽ ይገበኦ። እዚ ማለት ግና እቲ ሕድሪ ተረኪብካ ናይ ምቕጻል ሓላፍነት ዘለዎ መንእሰይ፡ ካብቲ ዝርከቦ ውርሻ ነየናይ ከቐጽል ነየናይከ ይገድፍ ምእንቲ ክውስን ናይ ምምዛንን ምምማይን ሓላፍነት ከም ዘለዎ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን።
ንመንእሰይ “ናይ ለውጢ ሓይሊ ኢዩ” ዘብሎ፡ በቲ ብተፈጥሮ ዝተዓደሎ በዓል ንኡስ ዕድመ ኮይኑ ስለዝጎይን ኣካላዊ ብርታዔ ስለ ዘለዎን ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ መንእሰይ ዘብሎስ፡ ብናይ ትማሊ ፍጻመታት ጥራይ ዘይእሰር፡ ንሎሚ ብግቡእ ዝመዝን፡ ዝሓሸ መጻኢ ዝእምትን ክኸውን እንከሎ’ዩ። መንእሰይ ናይ ምቕጻል ወይ ምስግጋር ሓላፍነት ኣለዎ ማለት ንናይ ሎሚ ከም ዘለዎ ናብ ጽባሕ ምውሳድ ማለት ከምዘይኮነ ኣሚትና ኣለና። ነቲ ሎሚ ዘየለ ጽባሕ ክፍጠር ዝኽእል ምዕባለ ዝምጥን ኣተሓሳስባን ቅሩብነትን ከመንጭው ክበቅዕ ሓላፍነቱ እዩ። ከምዚ ክበሃል እንከሎ ግና ዓመታት ጸብጺብካ ብዕድመ መንእሰያት ዘይኮኑ፡ ብኣተሓሳባ ግና ክሳብ ድሕሪ ጽባሕ ዘመዓዱ ግንዛበ ዘለዎም ናይ ዕድመን ተመኩሮን ሰብ ጸጋ ከም ዘለዉ፡ እቲ መንእሰይ ክርዳእ ይግበኦ። እቲ ካብቶም ዘረክብዎ ክወርሶ ዝግበኦ ጸጋ ከኣ እዚ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሎሚ ግና ዘየድሊ ጸገም ኣብ ምጽብጻብ ግዜኡን ዓቕሙን ዘባኽን፡ ንጌጋታት ከም ዘለዎ ዝደግም፡ ንመጻኢ ዘየሰጉም ጸቢብ ዝንባሌታት መሊሱ ዘዕኩኽ፡ በታ ተፈጥሮኣዊት ናይ ዕድመ ንእስነት ዕድሉ ጥራይ ዝንየት መንእሰይ ናይ ቀጻልነት ዋሕስ ኣይኮነን። ስለዚ ሓላፍነት መንእሰይ ንስሙ ምቕጻል ዘይኮነ፡ ናብ ዝሓሸ ምቕጻል እዩ።
መንእሰይ ንኣቐጻልነት፡ ተደለየ ዝቕበሎ ተዘይትደለየ ከኣ ዝገድፎ ኣይኮነን። እዚ ካልእ ዘይስከመሉን ክሃድመሉ ዘይክእልን ትውልዳዊ ሓላፍነቱ እዩ። እቲ ንመንእሰይ ሓላፍነት ዘሰክም በዓል ሃብታም ተመኩሮ እውን ከምኡ ናይ ምርካብ ግደታ ኣለዎ። እዚ ምርኽኻብ እንተዘየልዩ ቀጻልነትን ንቡር ምስግጋርን ወለዶታት ክህሰ ይኽእል። ኣብዚ እዋንዚ ናይቲ ካብ ህዝብና ከባቢ 70% ምዃኑ ዝንገረሉ መንእሰይና ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ፋሕጭንግራሕ ምባል ኣዝዩ ዘተሓሳስበና ከኣ ካብዚ ስግኣትን ሓደጋን ዝነቅል እዩ። ኤርትራዊ መንእሰይ ምስኩሉቲ ብሰንኪ ህግደፍ ዘጋጠሞ ጸገምን ብሰንኩ ሃገሩ ገዲፉ ክስደድ ምግዳዱን ሓላፍነቱ ከይፍጽም ከም ዘጸግሞ ርዱእ እዩ። እንተኾነ ንኹሉ ክኢሉ ከካብቲ ዘለዎ ኩርናዕ ዝገብሮ ዘሎ ቃልሲ፡ ዘመስግኖ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ጌና ብዙሕ ከም ዝተርፎ ተገንዚቡ ዝያዳ ክጽዕር ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ዕማሙ’ዩ።
እቲ ክኽሰስ ዝግበኦ ዘራጊ፡ እንክኸስስ!Thursday, 06 May 2021 10:09 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ዞባ ቀይሕ ባሕርን ቀርኒ ኣፍሪቃን ብቐጻሊ ህውከት ካብ ዝሕመሱን ብቑጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ካብ ዝሳቐዩን ከባብታት ሓደ እዩ። ናይዚ ዞባዊ ጸገም ቀንዲ ጠንቂ ብፍላይ ካብ ቀይሕ ባሕሪ፡ ከምኡ ከኣ ካብ ባሕሪ መዲተራንያንን ህንዳዊ ውቅያኖስን ሰለ ዘይርሕቕ ናይ ሓያላት መቆራቖሲ ብምዃኑ እዩ። ስለዚ ዞባና ምስ ኩሉ እስትራተጅያዊ ተበሃግነቱን ተፈጥሮኣዊ ጸጋታቱን ጌና ካብ ድኽነትን ህውከትን ኣይወጸን። እንተስ ብናይ ግዳም ሓይልታት ተላኢኹም ወይ ካብ ዓመጸኛ ባህሪኦም ነቒሎም እዚ ዞባ ከይሃድእ ዝሰርሑ ናይዚ ዞባ ኣካላት እውን ተሓታትነቶም ኣቕሊልካ ዝረአ ኣይኮነን። ጉጅለ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ከኣ ናይዚ ኣብ ዞባና ዝረአ ዘይምርግጋእን ህውከትን መሪሕ ተዋሳኣይ እዩ።
ሕብረት ኣፍሪቃን ከም ኢጋድ ዝኣመሰሉ ዞባዊ ውዳበታትን ካብቲ ቀንዲ ዕማሞም ሰላምን ህድኣትን ዝፍጠረሉ ኩነታት ምጥጣሕ እዩ። እንተኾነ ብሰንኪ ካብ ሰላም ዘይርብሑ ዝመስሎም ኣብ ኲናትን ህውከትን ዝሃጥሩ ናይ ኣባል ሃገራት መራሕትን ለኣኽቶምን እቲ ዝድለ ርግኣት ክረጋግጹ ኣይከኣሉን። ካብቶም ኣብ ክንዲ በዚ ዞባዊ ውዳበ ዝመጽእ ሰላምን ርግኣትን፡ ምስ ናይ ርሑቕ ሓይልታት ተሻሪኾም ህውከትን ዕግርግርን ዝመርጹ ናይዚ ከባቢ ባእታታት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ዘራጊ እዩ። ኢሳያስ ነቶም ዓቢዶም ዘዕብድዎ ናይ ርሑቕ ሓይልታት ይንእዶምን የመጉሶምን። ነቶም ጉዳያት ብሕግን ስርዓትን ንክተሓዝን ድሌት ህዝቢ ግቡእ ቦታ ክረክብን ዝመኽሩን ዝግስጹን ከኣ ይጻበኦምን ጸለሎ ይቐብኦምን። ንኣብነት ነቲ ስርዓተ-ኣልቦነት ከተባብዕ ዝጸንሐ መራሒ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ፕረሲደንት ነበር ዶናልድ ትራንፕ “ቅድሚኡ ዝነበሩ መራሕቲ ዘበላሸውዎ ከዕሪ ዝጽዕር” ብዝብል ይንእዶ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። ነቲ ንናይ ዶናልድ ትራንፕን ከም ኢሳያስ ናይ ዝኣመሰለ ሃላልን ኣተሓሳስባ ስዒሩ ስልጣን ተረኪቡ ንሃገሩ ናብ ንቡር ንምምላስን ንከም ኢሳያስ ዝኣመሰሉ መስመር ከትሕዝ ዝሰርሕ ዘሎ ፕረሲደንት ጆን ባይደን ከኣ ክኸሶን ክራገሞን ጀሚሩ ኣሎ። ነዚ ኣብ ግምት ኣእቲኻ ኢሳያስ ክሳብ ክንደይ ኣንጻር ርግኣት ናይዚ ዞባ ተዓጢቑ ከምዘሎ ምርዳእ ዘጸገም ኣይኮነን።
እቲ ኣዝዩ ዘገርም ከኣ ከምቲ “ዘበንያ ግርንቢጥስ ማይ ንዓቐብ” ዝበሃል፡ በቲ ብሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ኣንጻሩ ዝቀላቐል ዘሎ ቀጻዒ ምልክታት ሰንቢዱ፡ ኣብ ክስን ወቐሳን ምእታዉ እዩ። ከም መርኣያ ናይዚ ስንባደኡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ንሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ “ግህሰት ልኡላውነት ሃገራትን ህዝብታትን፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ካልኦት ኢድ ምእታው፡ ምንጋስ መጐት ሓይልን ምጉጣጥን፡ ንካለኦት እናተፋነንካ ምምሕዳር” ብዝብሉ ሓረጋት ክኸስሳ ተዓዚብናዮ ኣለና። ጉጅለ ኢሳያስ በዞም ባዕሉ ዝብሎም ዘሎ ጥሕሰታትን ኢድ ኣእታውነታትን ዝኽሰስ እምበር ንኻለኦት ከላግበሎም ሞራልን ተቐባልነትን የብሉን።
ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ሰለስተ ዓመታት፡ ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኤርትራዊ ኣጀንዳ ዋላ ሓንቲ ከየድመዐ፡ ኣብ ዋናን ናይ ቀረባ ተሓታትነትን ዘይብሉ ባዶ ዞባዊ ማዕበል ዝሕንብስ ጐብለል ክኸውን ፈቲኑ ነይሩ። እንተኾነ ብዘይካ ንሓደ ክልተ ግሩሃት መራሕቲ ሃገራት ካብ ምዕሻው ሓሊፉ ሓሳቡ ዓዳጋይ ኣይረኸበን። ሓሳቡ ዘይምዕዳግ ጥራይ ዘይኮነ፡ ከምዚ ዓይነት ዘይሓላፍነታዊ፡ ውዲታውን ዘራግን ተልእኮ ሒዙ ከይገሾም ገጽ ከሊኦም ዝመለስዎ እውን ኣለዉ። እቶም ሕማቕ መዓልቲ ውዒሎም ምኽሩ ተቐቢሎም ዝተንቀሳቐሱ መራሕቲ ሃገራት፡ ሎሚ ኣትየምዎ ዘለዉ ሃለዋት ንዕዘቦ ዘለና እዩ። ዝወሰድዎ ምርጫ ብግብሪ ኣዕናዊ ምዃኑ ምስተረድኡ፡ ናብ ንቡር ክምለሱኳ ድሌት እንተለዎም፡ ሓደ መዋጽኢ ኢሎም ዝሓዝዎ ካልእ ጸገም እንዳመዘዘሎም፡ ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ተሸኺሎም ኣለዉ። ነዊሕ ከይከድና ናይ ኢሳያስ ምህዞን ምኽርን ክሳብ ክንደይ ኣዕናዊ ምዃኑ ንምርዳእ ህልዊ ኩነታት ኢትዮጵያን ሶማልያን ምምዛን ጥራይ እኹል እዩ።
ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንገዛእ ርእሱ እውን እቲ ኣጻዊዱ ዝዘርግሖ ናይ ህውከት መጻወድያ ከምቲ ዝተጸበዮ ኣይኮነሉን። እቲ ዝመረጾ መንገዲ ክሳብ ክንደይ ዘራግን መዘዘኛን ምዃኑ፡ ብፍላይ ነቶም ንዓቕመ-ሄዋንን ኣዳምን ዘይበጽሑ ደቅናን ደቂደቅናን ካብ ኣብያተ-ትምህርትን ጉስነትን ዝግፈፉ ዘለዉ ብሩህ እዩ። ናይቲ ዝተሰከምዎ ዕጥቂ ኣጠቓቕማ ዝምልከት መባእታዊ ትምህርቲ’ኳ ከይረኸቡ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ተጠቢሶም ይሞቱን ይማረኹን ምህላዎም ከኣ መዓንጣ ከብድኻ ዝቘርጽ እዩ። ጉጅለ ኢሳያስ እቲ ሕሳብ ካብቲ ዝገመቶ ወጻኢ ምስኮኖ ነቲ ገበን ናብ ካለኦት ከላግብ ዝገብሮ ዘሎ ከንቱ ጻዕሪ ከኣ ዝያዳ የገርም።
መራሒ ህግደፍ ኢሳያስ ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣብ ኤርትራ ኮነ ኣብተን መርዙ ዝዘረኣለን ሃገራት ኣየድመዐን ጥራይ ዘይኮነ፡ ካልእ መዘዝ ከም ዘምጸኣሉ፡ በዚ ክሳብ ሕጂ ዝውሰዶ ዘሎ ስጉምታት ክስቆሮ ምተገብአ። እንተኾነ ተመሊስካ ጉዳይካ ናይ ምርኣይ ባህሪ ኣይተዓደለን። በቲ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝቐርቦ ዘሎ ናይ “ሰራዊትካ ካብ ውግእ ትግራይ ኣውጽእ” መጠንቀቕታን “ሕብረት ኤውሮጳ ቅድም ኣብ ልዕሊ ሓለፍቲ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ እገዳ ወሲኑ፡ ደሓር ከኣ ንኤርትራ መዲብዎ ዝነበረ ከባቢ 120 ሚልዮን ዩሮ ሓገዝ ሰሪዝዎ” ዝብል ዜናታትን ከም ዝረበጾ ንዕዘቦ ዘለና እዩ። ካብዚ ንምህዳም ከኣ ዞባዊ ዛዕባ ኣጐልቢቡ፡ ተኸሳስን ተሓታትን ክነሱል፡ ኣብ ልዕሊ ካለኦት ክስታት ዘቕርብ ዘሎ። እቲ ኣብዚ ቀረባ ግዜ “ቀርኒ ኣፍሪቃ ድሕሪ 30 ዓመታት ናበይ” ብዝብል ብናይ ዜና ማዕከናቱ ዝዘርገሖ ሰልበጣ ናይዚ ስግኣቱ ምልክት እዩ። እንተኾነ ሎሚስ በቲ ዝለመዶ “ተኸሳሲ ክነስኻ ተቐዳዲምካ ኽሰስ” ዝብል ዝኣረገ ስልቱ ሃዲሙ ኣይክድሕንን እዩ።


c: text/html

text:
Radio Erena: 20 April 2015
ኣብ ሊብያ ዝንቀሳቐስ እስላማዊ ጉጅለ ዳዒሽ፣ 30 ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ኣመንቲ ክርስትና እናሰየፈን ብጥይት እናረሸንን ዘርኢ ቪድዮ ዘርጊሑ።
እቲ ኣረሜናዊ ሽበራዊ ጉጅለ ነቶም ናብ ስደት ዘምርሑ ዝነበሩ ንጹሃት ኢትዮጵያ ኣመንቲ ክርስትና ኣብ ሊብያ ንልዕሊ ወርሒ ሒዝዎም ድሕሪ ምጽናሕ’ዩ፣ ብዘስካሕክሕ ኣገባብ እናሰየፎምን እናረሸኖምን ዘርኢ ቪድዮ ዘርጊሑ ዘሎ።
እስላማዊት ሃገር ንምምስራት ከምዝንቀሳቐስ ዝገልጽ ኣረሜናዊ ሽበራዊ ጉጅለ ዳዒሽ፣ ቁጽሮም ብልክዕ ዘይተፈልጡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ሒዙ ከምዘሎ’ውን ቅድሚ ሒደት ሳምንታት ካብ ሊብያ ናብ ሬድዮ ኤረና ዝደወሉ ስደተኛታት ገሊጾም’ዮም።
እቲ ጉጅለ ነቶም ካብ ፖለቲካዊን ቁጠባውን መከራታት ካብ ገዛእ ዓዶም ሃዲሞም ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ብምእታው ዑቕባ ንምሕታት ንሊብያ ከም መሰጋገሪ ክጥቀሙላ ናብታ ሃገር ዝኣተው ንጹሃት ስደተኛታት ብዘስካሕክሕ ኣገባብ ምስያፉን ምርሻኑን ክኹነን ዝግብኦ ሰይጣናዊ ተግባር’ዩ።
ጉጅለ ዳዒሽ ኣቐዲሙ’ውን ካብ ዶብ ግብጺ ንዝጨወዮም ግብጻውያን ኣመንቲ ክርስትና ኣብ ገማግም ባሕሪ እናሰየፎም ዘርኢ ቪድዮ ድሕሪ ምዝርግሑ፣ መንግስቲ ግብጺ ኣብ ልዕሊ መደበራት ናይቲ ኣረሜናዊ ጉጅለ ናይ ነፈርቲ ደብዳብ ከምዘካየደ ኣይርሳዕን።
ካብ ናይ ኢትዮጵያ ዜና ከይወጻእና፣ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ኢትዮጵያውያን ኣብ ልዕሊ ዝርከብዎም ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ዝካየድ ዘሎ መጥቃዕቲ ብህጹጽ ደው ክብል ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ንመንግስቲ ደቡብ ኣፍሪቃ ተማሕጺኑ።
ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ነዚ ምሕጽንታ ዘቕረበ፣ ምስ ፕረዚደንት ሩዋንዳ ፖል ካጋመ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺብኑ ድሕሪ ምዝርራቡ’ዩ።
ፕረዚደንት ሩዋንዳ ፖል ካጋመ ኣብ መበል ራብዓይ ዋዕላ ጣና ንምስታፍ’ዩ ናብ ኢትዮጵያ ኣትዩ።
ኣብቲ ኣብ ጉዳይ ጸጥታ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳይ ሽበራ ዘተኮረ ዋዕላ ጣና መራሕቲ ሃገራት ሩዋንዳ፣ ኡጋንዳ፣ ማሊ፣ ሶማልያ፣ ቦትስዋና፣ ደቡብ ሱዳንን ከምኡ ድማ መራሒ ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድን ከምዝተሳተፉ’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ።
እቲ ዋዕላ ብፕረዚደንት ናይጀርያ ነበረ ኦሉሶጉን ኦባሳንጆ’ዩ ተመሪሑ።
========================================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 07 April 2020
ኣብ ሶማል፣ ግዳያይ ጾታዊ ዓመጽ ዝኾና፣ 3 ዓመት ከምኡ ድማ 4 ዓመት ዝዕድሚኤን ክልተ ህጻናት፣ ብዝወረደን ከቢድ ማህሰይቲ ኣብ ሆስፒታል ተዓቝበን ከምዘለዋ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን።
እተን ኣዝማድ ምዃነን ዝተሓበራ ቆልዑ፣ ኣፍጎየ ኣብ ዝብሃ ከተማ፣ ብ30 መጋቢት ምስ ወለደን ኣብ ናይ መርዓ ጽምብል ድሕሪ ምኻደን፣ ብጉጅለ መንእሰያት ተጨውየን ድሕሪ ምዕማጸን ቦዳ ቦድካ ኣብ ዝተባህለት ቁሸት ኣብ ዝርከብ ጎግልጎል ተደርብየን ከምዝተረኽባ ‘ዩ ዘመልክት እቲ ሓበሬታ።
እተን ህጻናት ኣብ ኣፍ ሞት ከምዝርከባ ዝሓበረ ዳይረክተር ናይቲ ተዓቝበናሉ ዘለዋ መዲና ሆስፒተል፣ ዶ/ር መሓመድ ዮሱፍ፣ ብዝግበረለን ዘሎ ጻዕሪ ክድሕና ዘለዎ ተስፋ ገሊጹ።
እቲ ፍጻሜ፣ ኣብ ኣፎጎየን መላእ ሶማልን ቁጠዐ ፈጢሩ ይርከብ።
ዛጊት 18 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ውዒሎም ኣለዉ።
ኣብ ሶማል፣ ንጓል 12 ዓመት ቆልዓ ዓሚጾም ናብ ሞት ዘብጽሑ ሰለስተ ሰባት፣ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት፣ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ብሞተ ከምዝተቐጽዑ ይዝከር።
==============


text:
Radio Erena: 04 July 2016
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጽሙ ምህላዎም ክምርምር ብባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ምርቁሑ፣ እቲ ሕብረት ኣብ ዞባዊ ጉዳያቱ ብዕቱብ ክሰርሕ ስልጣን ዝህብ’ዩ ክብሉ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረዲኦም።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ጉዳዩ በቲ ንዓመታት ከነኣእሶን ክንዕቖን ዝጸንሐ ሕብረት ኣፍሪቃ ክምርመር ብሕቡራት ሃገራት ምውሳኑ፣ ከቢድ ዲፕሎማስያዊ ጸቕጢ ከምዝሸሞ እቶም ሬድዮ ኤረና ዝተወከሰቶም ዲፕሎማሰኛታት የረድኡ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝርከቦም ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጽሙ ምህላዎም ዝሕብር ጸብጻብ መርማሪት ኣብ ጀኔቫ ኮሚሽን ድሕሪ ምቕራቡ፣ እታ ኮምሽን እቲ ጉዳይ ናብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ክሰጋገር ዝብል እማመ ከምዘቕረበት ዝፍለጥ’ዩ።
ይኹን’ምበር፣ መበል 32 ስሩዕ ዋዕላ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ቅድሚ ናብ ባይቶ ጸጥታ ምስጋሩ፣ ብሕብረት ኣፍሪቃ ክምርመር ንዝብል እማመ’ዩ ኣጽዲቑ።
ሕብረት ኣፍሪቃ፣ ንሓንቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ብባይቶ ጸጥታ እገዳ ንኽገበረላ ንመጀመርያ እዋኑ ዝደገፈ ኣብ ናይ ኤርትራ ጉዳይ ምዃኑ ኣይርሳዕን።
ባይቶ ጸጥታ ኣብ 2009 ከምኡ ድማ ኣብ 2011 ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘንበሮ እገዳ፣ ናይ ሕብረት ኣፍሪቃ ምሉእ ደገፍ’ዩ ረኺቡ።
ጉዳይ ክሲ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ንተወሳኺ ሓደ ዓመት ብሕብረት ኣፍሪቃ ክምርመር ሕቡራት ሃገራት ምውሳኑ ኢትዮጵያ፣ ሶማልያ፣ ጅቡቲን ኡጋንዳን ኣቐዲሙ ኣብ ልዕሊ’ቲ መንግስቲ ዝጸንሐን ጽልኢ ከየንጸባርቓ’ውን ናይ ሓያሎ ወገናት ስግኣት ምህላዉ ይግለጽ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣቐዲሙ፣ ንጉዳይ እቲ ብተመሳሳሊ ገበን ዝተኸሰሰ ፕረዚደንት ቻድ ነበር ሒሰን ሃብረ ሓላፍነት ብምውሳድ፣ ኣብታ ዑቕባ ሓቲቱላ ዝነበረ ሃገረ- ሰኔጋል ዝርከብ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ከምዘገደዶን፣ ብዝፈጸመ ገበናት ከኣ ንሕልፈት ክእሰር ከምዝተፈርደን ኣይርሳዕን።
እቲ ሕብረት፣ ተመሳሳሊ ባህሪ ዘለዎም መለኽቲ ስርዓታት ዝበዝሕዎን ኣብ ዞባዊ ጉዳያቱ ዝተፈላለየን ጸላዊ ስልጣን ዘይብሉን እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ጉዳይ መንግስቲ ኤርትራ በጺሑ ግና ተመሳሳሊ መርገጺ ክሕዝ’ዩ ዝርአ።
=============================


text:
መራሕቲ 40 ሃገራት ሱማሊያዊያን ፖለቲከኛታት ኣብታ ብዅናት ዝተሃሰየት ሃገሮም ማሕበራውን ፖለቲካውን ደሕንነት ሃገሮም ካብቲ ኣትያቶ ዘላ ሽግር ንምውፃእ ዝቕፅል ሓሙስ ኣብ ለንደን ኣብዝካየድ ዋዕላ ክሳተፉ እዮም።
ኣብ ሞቓድሾ ካብ ዝርከቡ ዓቀብቲ ሰላም ሕብረት ኣፍሪካ ዝለዓለ ቁፅሪ ዘለዎም ወታደራት ዘዋፈረት ኡጋንዳ ግን ፌደራላዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ሱማሊያ እቲ ጉባኤ ዕውት ክኽውን ዝኽእል ሱማሊያዊያን ኣብ ውሽጦም ዘሎ ፖለቲካዊ ምውጣጥ ጠጠው እንተቢሎምዎ እዩ ትብል።
ኣብ ሱማሊያ መገሻ የካይዱ ዘለው ምንስቴር ወፃኢ ኡጋንዳ ኦኬሎ ሀንሪ ኦረይም ነቲ ብቀዳማይ ምንስቴር ብሪታኒያ ዴቪድ ካምረን ኣሰናዳእነት ዝካየድ ናይ ለንደን ጉባኤ ሱምሊያ ክትጥቀመሉ ፀዊዖም።
አተሓሒዞም'ውን "ሱማሊያ ብኹሉ ተቐባልነት ዘለዎ፡ግልፅን ኩሉ-ሓቆፍን ብሱማሊያዊያን ዝምራሕን ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ንምምስራት ዕድል ዝህብ እዩ።እዚ ተቐባልነት ዘለዎ ሕገ መንግስቲ ናብ ምፅዳቕን ብኡ ኣቢሉ ድማ ዴሞክራሲያዊ ምርጫ ናብ ምክያድን ከመርሖም እዩ" ኢሎም።
ኦሪየም መንግስቶም ኣብ መንጎ ሰበ ስልጣን ሱማሊያ ዘሎ ወጥሪ ኣብ ሱማሊያ ንልዕሊ 20 ዓመታት ዝተኻየደ ዅናት ብምውጋድ ምርግጋእ ንኽፍጠር ዕንቅፋት ምዃኑ ከምኣምን ገሊፆም።
ኡጋንዳ ካብ 2007 ኣ/ፈ ጀሚሩ ካብቶም ልዕሊ ትሽዓተ ሽሕ ጠንካራ ወታደራት ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪካ ዝበዝሐ ቁፅሪ ወታደራት ዝሃበት ሃገር እያ።
ሙሉእ ትሕዝትኡ ንምስማዕ ናብ ምልክት ድምፂ ብምኻድ ጠውቁ


text:
መልእኽቲ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ – 4 ነሓሰ 2019
መልእኽቲ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ንሚኒስተር ትምህርቲንሕና ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን፣ ንሃገርና ኮነ ንኵነታት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብ ሃገርና ብዚርኢ፣ ምስ ኣካላት መንግሥቲ ተራኺብና ክንዛረብ ክንላዘብ ናይ ወትሩ መደብናን ድሌትናን እዩ። ሃገረ ኤርትራ – ናብ ኣቶ ሰመረ ርእሶም – ሚንስተር ትምህርቲ – ኣሥመራ። ኣሥመራ 04.09.2019 (፳፱ ነሓሰ ፳፻፲፩ ዓ. ም. )
ጕዳይ፦ ብመንግሥቲ ዝተወስደ ናይ ቤተክርስትያን ኣብያተ ትምህርቲ
1. ንሕና ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን፣ ንሃገርና ኮነ ንኵነታት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብ ሃገርና ብዚርኢ፣ ምስ ኣካላት መንግሥቲ ተራኺብና ክንዛረብ ክንላዘብ ናይ ወትሩ መደብና ድሌትናን እዩ። እዚ መደብን ድሌትን ግን ብወገን መንግሥቲ ዝኾነ ግምት ኣይተዋህቦን። ምእንት’ዚ ሕጂ’ውን፡ ተቃውሞና ናብ ዚምልከቶ ኣካል መንግሥቲ ነቕርብ ኣሎና። ተቃውሞና ድማ ቤተክርስትያን ተልእኮኣ እትፍጸመሉ ናይ ሕክምናን ትምህርትን መጋበርታት፣ ኣብ’ዚ ቐረባ እዋናት መንግ-ሥቲ ብኢደ ወነኑ ናይ ንምውሳድ ንዝገበሮ ስጕምቲ ብዚርኢ እዩ።
2. ኣብ ከተማ ኣሥመራ ዚርከብ መድኃኔ ዓለም 2ይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ዘርአክህነት ብትእዛዝ መንግሥቲ ካብ ዚዕጾ ደጊም ዳርጋ ክልተ ዓመቱ መሊኡ፣ እዚ ቤትትምህርቲ’ዚ ካብ 1860 ዓ.ም.ፈ. ኣትሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታ እናተተኽለ፣ልዕሊ 100 ዓመት ዘቝጸረ፣ ማለት ኣብ ኤርትራ ዘመናዊ ትምህርቲ ቀለምን ትምህርት መንፈስን ኣላፊኑ ብምሃብ፣ ንቤተክር-ስትያንን ንሃገርን ዜገልግሉ መንእሰያት ዝዀስኰሰ ቤትትምህርቲ እዩ፣ከም’ዚ ዝበለ ርኡይኣበርክቶ ንዘለዎ ተቅዋም ምዕጻው፣ እሞ ከም ሃገርና ዝበለ ጽምኢ ትምህርቲ ኣብ ዘለዎ፣ ነዚ ውሳኔ’ዚ ምሃብ፣ ንተዓዛቢ ኾነ፡ ንሓታቲ ምላሽ ዘይተረኽበሉ ኣዝዩ ዘደንጹ ተግባር እዩ።
3. ብድሕሪኡ ድማ ሾመንተ ዚኣኽላ ብካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዚካየዳ ማእከላት ጥዕና፣ፈጺሙ ተቐባልነት ብዘይብሉ ኣገባብ፣ ”ተደረብቲ” ብዚብል ምስምስ ናይ ምሕካም ተግባራተንከምዜቋርጻ ተገይሩ። ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ኣዋርኅ ድማ፣ ኣስታት 21 ዚኣኽላ ናእሽቱን ዓበይትን ክሊኒካትን ናይ ጥዕና ማእከላትን ብሓይሊ ተሃጊረን፣ ንብረተንተወሲዱ። ሕጂ ኸኣ እነሆ ትማሊ ብዕለት 03.09.2019 ላዕለዋይ ደረጃ ማለት ሠለስተ ናይ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ፣ ሓንቲ ምስ መባእታን ማእከላይን ደረጃ እትርከበን፣
1) መባእታን ማእከላይን ላዕለዋይ 2ይን ደረጃ ቤትትምህርቲ ቅዱስ ዮሴፍ [ላ-ሳል] ከረን፣
2) ላዕለዋይ 2ይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣኅዋት ካፑቺኒ መንደፈራ፣
3) ማእከላይን ላዕለዋይ 2ይን ደረጃ ቤትትምህርቲ ቅዱስ ፍራንቸስኮስ፣ ባጽዕ[ምጽዋዕ] ከምዚዕጸዋ ወይ ከኣ ብመንግሥቲ ከም ዚውሰዳ ተገይሩ ኣሎ። ነዚ ብዚርኢ ግቡእ ቅኑዕን ተቓውሞና ነቕርብ።
4. ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ከምዝተገልጸ፣ ቤተክርስትያን ዝኾነ ሓሳብ እንከተቕርብ፣ መንነታን ተልእኮኣን ብምትንታን እያ እትጅምር።ከመይ እቲ እትብሎን እትኽተሎን መትከል ነቲ ተልእኮኣን መንነታን ስዒቡ ዚመጽእ እዩ። ቤተክርስትያን ኣደን መምህርን እያ። እቲ ተኻሊኣ ኢየሱስ ክርስቶስ’ውን ከም’ቲ ንሱ ዚፍውስን ዚምህርን ዝነበረ፣ ንቤተክርስትያን እውን ክትፍውስን ክትምህርን ሥልጣን ሂብዋ እዩ። ነቲ ዘለዓለማውን ኣምላኻውን ሓቂ ክትምህር’ኳ እንተኾነ ቀንዲ ስራሓ፣ ንሰብ ብመላኡ ብነፍስን ብሥጋን ኽትረድኦ ሓላፍነት ኣለዋ። በዚ መሠረትዚ ከኣ ኣብ ትምህርትን ሓፈሻዊ ምዕባሌ ወድሰብን ዓቢይ እጃም ኣለዋ። ነዚ መዝነት’ዚ እትፍጽሞ፣ኣብ ቀጽሪ ቤተክርስትያን በይኑ ብሕቱ ዘይኮነስ፣ ኣብ ኣብያተ ትምህርታ ኣብያተ ሕክምናታት፣ ኣብ’ቲ ዅሉ ንምዕባሌ ሰብ እትሰርሓሉ ማእከላትን እዩ።
5. እቲ ሓፈሻዊ ናይ ክልተ ሺሕ ዓመት ታሪኻን ጕዕዞኣን ከም ዘነጽሮ፣እዚ ዚስዕብ ካብ ባህሪኣን ተልእኮኣን ዚፍልፍል መሰልን ግዴታን ከምዘለዋ ትርዳእ። ክርስትያናዊ ትምህርቲ-እምነት ክትምህር፣ ሰብኣዊ ፍልጠትን ምዕባሌን እተካይደሉ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ምስኡ ዚተኣሳሰር ዚንቀሳቐስን ዘይንቀሳቐስን ንብረት ክትውንን ከተካይድን መሰል ኣለዋ። እዚ መሰል’ዚ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ባህርያዊ መሰል ስለዝኾነ፣ ብናይ ዝኾነ ይኹን ወገን ሠናይ ፍቓድን ድሌትን ዚወሃብ ወይ ዚኽላእ’ውን ኣይኮነን። እዚ ነቕ ዘይብል ሓቂ፣ ዘይትንከፍ መሰል ብዛዕባ ምዃኑ ድማ ኣብ ሕቶ ዚኣቱ ኣይኮነን።
6. ከም’ቲ ካብ ጥንቲ እሞ ኣብ መላእ ዓለም ከተዘውትሮ ዝጸንሐት፣ ዝኾነ ዓይነት ሰብኣውን መንፈሳውን ፍልጠት ዜማዕብል፣ ካብ ሙዓለ-ሕፃናት ክሳብ ደረጃ ዩኒቨርሲቲ ዜምህር በብዓይነቱ ተቅዋማት ክትውንን ከተካይድ መሰላ ግቡኣ እዩ። ከመይ መምህር እያ ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ብቤተክርስትያን ዚካየድ ተቅዋማት እንታይ እዩ ዕላማኡ? እንተተባህለ፡-
ሀ) ናይ ሰባት ሕሊና ኰስኵስካ፣ ኣብ ኅብረተሰብን ሃገርን ምሉእን ግቡእን ቦታኦምን ኣበርክቶኦምን ዘወፍዩ ምሉኣት ሰባት ንምግባሮም፣ ፍትሕን ሰላምን መሰልን ናጽነትን ሓቅነትን ሕውነትን . . . ዚመሃሩሉ እዩ፣
ለ) ወለዲ ንውሉዶም ዚበቅዕ ትምህርቲ ኣብ ምምራጽ ዘለዎም፣ ማንም ኬሕድጎም ዘይክእል ባህርያዊ ወይ ተፈጥሮኣዊ መሰል ምእንቲ ኪኽበረሎም፣ ኣብ መዕበያ ውሉድን ብሱል ዜጋን ኣበርክቶ ንምግባር፣
ሐ) ብሥልጣኔን ብፍልጠትን ንኺዓብዩ ንዜጋታት ንምሕጋዝ፣ በቲ ዝበለጸን ብዘመናት ዝተመስከረን ናይ ቤተክር-ስትያን ሃብታም ልምድን ተመክሮ ከም ዚጥቀሙ ምግባር፣
መ) ቕኑዕን ብቑዕን ምዕባለን ወድሰብ እንተ ዘይኮይኑ፣ እዚ ናይ ቤተክርስትያን ተቅዋማት ትምህርቲ፣ ካልእ ዝኾነ ይኹን ንቡር ይኹን ስቱር መደብን ኣገባብን ከም ዘይነበሮን ከም ዘይብሉን፣ እቶም ኣብኡ ዝተማህሩን፣ ነቲ ብሉጽ ኣበርክቶኡ ዘስተማቐሩን፣ዝተፈላለየ መደብ እምነትን ሃይማኖትን፡ መሥርዕ ሕይወትን ዚኽተሉ፣ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ሃገር ፋሕ ኢሎም ዘለዉ ሕያው ምስክር እዮም። ማእከላት እምነትን ምዕባሌ ትምህርትን ኣብ ጕዕዞ ታሪኽ፣
7. ታሪኽ ትምህርትን ኣመዓባብላኡን ኣብ መላእ ዓለም ክንርኢ ከሎና፣ ክንክሕዶ ዘይንኽእል ሓቂ ይገሃደልና። ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ ቀንዲ መማዕበሊ ትምህርትን ስነጽሑፍን ሥልጣኔን፣ሃይማኖታዊ ማእከላት ኮይኑ፣ ብፍላይ ኣበርክቶ ኣብያተ ክርስትያናትን መሳጊድን ኣብ ምዕባሌ ትምህርቲ ዘይነዓቕ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ኣዝዩ ዚድነቕን ዘንጸባርቕን ምዕራፍ ዝሓዘ እዩ። ናብ ታሪኽ ሃገርና ንድሕሪት ምልስ ኢልና ምስ እንርኢ እውን፣ እቲ ጥንታዊ ገዳማትን ኣድባራትን ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስትያንን፣ ጥንታዊ መሳጊድን ኣብ ጽሕፈትን ንባብን፣ ኣብ ምዕቃብ ጥንታዊ ታሪኽን ትምህርትን ዝነበሮ ጽልዋ ኣብ ቦታኡ ኮይኑ፣ ብሓፈሻኡ ኣብ ናይ’ዚ ሕዝብን ሃገርን ባህላዊ ሕንጸትን መንነትን መሠረት ዘንበረ እዩ።
8. መበቈልን ምምዕባልን ዘመናዊ ትምህርቲ ኤርትራ ኣብ ዚትንተነሉ ኵሉ፣ ካቶሊካዊ ኣብያተ ትምህርትና ብሓፈሻኡ ከኣ ኣበርክቶ ቤተክርስትያንና በዚ ዓውድ’ዚ፣ ኣንጸባራቒ ቦታ ከምዘለዎ ኵሉ ዚፈልጦ እዩ። ኣብ ኣፍሪቃ ንፈለማ ጊዜ ጥበብ ማኅተም ብምትእትታው፣ ኣብ ሃገርና ናይ ትምህርትን ጽሕፈትን ማዕጾ ዘርሓወትን ጕዕዞ ትምህርቲ ዘንሃረትን ቤተክርስትያን እያ። ኣብ ዓዲወግሪ [ሳን ጆርጆ]፣ ኣብ ሠገነይቲ [ስኮላ ኣርተ መስቲየሪ ሳን ሚኬለ]፣ ኣብ ዓድቐይሕ፣ ኣብ ከረን[ሳልቫጎ ራጊ]፣ ኣብ ኣሥመራ [ስኮላ ቪቶሪዮ] ብጊዜ መግዛእቲ ጣልያን ንደቀባት ተደኲነን ዝነበራ፣ ብቤተክርስትያን ወይ ብናይ ቤተክርስትያን ሰባት ዚካየዳ ዝነበራ እየን። ድሕሪ ካልኣይ ኵናት ዓለም ድማ፣ ኣብ’ዛ ዘመናዊት ኤርትራ ዝቖማ፣ ካብ’ተን ኣብዛ ዋና ኸተማ ኣሥመራ ቐንዲ ቐንዲ ንምጥቃስ፣ ኮምቦኒ ኮሌጅ፣ ኣሥመራ ዩኒቨርሲቲ፣ ኮለጆ ላሳል፣ ኮለጆ ቅድስት ሓናን፣ ናይ ቀትሪ ንሕፃናት ናይ ምሸት ከኣ ንዓበይቲ ቤትትምህርቲ ቅዱስ በርናርዶስ. . . ካልኦትን ነበራ። ብፍላይ ድማኣብ ከባቢ 1965 ዓ.ም.ፈ. በዓል ሰናይ ዝኽሪ ብፁዕ ኣቡነ ኣብርሃ ፍራንስዋ ብዝወሰድዎ ተበግሶ ክሳብ 70 ዝኣኽላ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ቁሸታትን ዓዳትን መላእ ኤርትራ ተጀሚረን ንነዊኅ ዓመታት ንብዙኃት ኤርትራውያን ሕጻናት ኣብ መኣዲ ትምህርቲ ከምዘሳተፋ ምዝክራ ግቡእ እዩ። ካብ ጊዜ መግዛእቲ ጣልያን ኣትሒዙ፣ ዘመናዊ ኣመሓዳድራን ኣመሃህራን፣ ፖሊቲካዊ ጕዕዞን ስነጽሑፋዊ ምህዞን ምዕባሌ ቋንቋን ዝተኻየደ ናይ ደቂ ሃገር ፈላሚ ንጥፈታት ኵሉ፣ሳላ’ቶም ኣብ ናይ ቤተክርስትያን ተቅዋማትዝተማህሩ እዩ ተሰላሲሉ፣ ነዛ ዘመናዊት ኤርትራ ከኣ መሠረት ኣንቢሩ።ኣብ ምብግጋስ ፖሊቲካዊ መስርሕ ናይ’ዛ ሃገር፣ ኣብፖሊቲካውን ሓርነታውን ጕዕዞ ቃልሲ፣ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ቤተክርስትያን ናይ ዝተማህሩ ሰባት እጃም ናቱ ዕዙዝ ምዕራፍ ዘለዎ እዩ።
9. ኣብ ታሪኽ ከም’ዚ ዝበለ ዕዙዝ ተራን እጃምን ንዘለዎ ናይ እምነት ማእከላትን ተቅዋማትን፣ ነቲ ብተግባር ዘመስከረሉን ዝተዓወተሉን መዳይ ትምህርቲ ንኸተሕድጎ፣ “ኣይምልከተካን እዩ” ምባል ደኣ ምስ ምንታይ ኪቝጸር እዩ? ተጻይ እምነትን ሃይማኖትን ብቐንዱ ክንብሎ እንተዘይኮይኑ ካልእ መግለጺ የብሉን።እምነትን ናይ ኣምላኽ ፍርሃትን ካብ ዜምህር ማእከላት ንሕፃናትን መንእሰያትን ነጺልናኸ፣ ነዛ ሃገር ከመይ ዝበለ ንኡስ ወለዶ ከነፍርየላ ተሓሲቡ ማለት እዩ?
10. ብፍላይ ናብ’ቲ ናይ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብያተ ትምህርቲ ክንመጽእ ከሎና፣ ናብ’ዚ ውሳኔ’ዚ ዜብጽሕ ዝኾነ ይኹን ናይ ሥርዓተ ትምህርቲ ምዝንባል፣ ዝኾነ ይኹን ምጥሓስ ሕጊ፣ ወይ ዝኾነ ንጽፈትን ኣወሃህባ ትምህርትን ብዚርኢ፣ ኣብ ኣብያተ ትምህርትና ዝተረኽበ ካብ መሥመሩ ዝሓለፈ ወይ ዝተረፈ ኣገባብ፣ ብወገን መንግሥቲ ኣይተጠቕሰን፣ ኪጥቀስ ዚከኣል’ውን ፈጺሙ የልቦን። ኣብያተ ትምህርትና ሎሚ ጥራሕ ዘይኮነስ ካብ ቅድም ኣትሒዙ፣ ኣብ ዕለታዊ ኣሰራርሓኡን ኣብ ናይ ሃገራዊ መርመራታት ዚረአ ውጽኢት ተመሃሮኡን፣ ብብቕዓቱን ብዓይነቱን ዚልለ ብምዃኑ፣ ንኸምዚ ዝበለ መንግሥታዊ ውሳኔ ዘይኮነስ፣ ንምትብባዕን ንሽልማትን ዚዕድም ከም ዝኾነ፣ እቲ ዚምልከቶ መንግሥታዊ ኣካል ሚንስትሪ ትምህርቲ በብግዜኡ ዝቐረበሉ ጸብጻባትን ኣብ ሰነዳቱን ኣርካይቩን ሒዝዎ ዘሎ መዛግብትን ምስክሩ እዩ።
11. ብናይ ቤተክርስትያን ርድኢት፣ ብትምህርቲ ዝመጽአ መንግሥቲ ዘለዎ ግዴታን ሓላፍነትን፣ ኵሎም ዜጋታት ዜድልን ዚበቅዕን ዕድል ትምህርቲ ምርካቦም ከረጋግጽ፣ ዘለዎም መሰላትን ግዴታታትንከፍልጦም፣ ሕፃናት ዚግባእ ትምህርቲ ከምዚረኽቡ ምግባር፣ ናይ ትምህርቲ ተቅዋማት፣ ብዚግባእ ዚምህሩን ዘይምህሩን፣ ነቲ ዝወጽአ ሃገራዊ መምርሕን ሥርዓተ ትምህርትን ዚኽተሉን ዘይኽተሉን፣ ምክትታል እዩ። እቲ ዚወጽእ መምርሕታት ድማነቲ ኣገባብ ኣመሃህራ ዚሕግዝ ኪኸውን፣ ንዚተባባዕ ምትብባዕ፣ ንዚሕገዝ ምሕጋዝ፣ ነቲ መኣረምታ ዜድልዮ ብምእራም፣ ብግሊ ይኹን ብናይ ኣብያተ-ክርስትያን መደባት ንዚካየድ ናይ ምምሃርን ምስትምሃርን መስርሕ ንቕድሚት ከም ዚስጕምን ምግባር እዩ።
መሰል ወለድን ቤተክርስትያንን12.
መንግሥቲ ነቲ ናይ ወለድን ናይ ቤተክርስትያንን ድሮ ውሁብን ኣድማሳውን ዝኾነ መሰል ኪፈልጥን ከኽብርን ግቡኡ እዩ። ወለዲ ንደቆም ዝደለዩዎ መደብን ኣገባብን ትምህርቲ ኪመርጹ፣ ቤተክርስትያን እውን ነቶም ኣብ ትሕቲኣ ዚርከቡ ኮነ ነቶም ኣብያተ ትምህርቲ ንዝመረጹ ወገናት ብናጽነት ክትምህር ዘለዋ መሰልን ግዴታን ኪፍለጥን ብዚግባእ ኪኸብርን ኣለዎ።
13. ካብ’ዚ ወጻኢ ምስቲ ናይ ወለድን ናይ ቤተክርስትያንን ዚጻረር ስጕምቲ ምውሳድ ግን ተቐባልነት ዘይብሉ ፍጹም ሃሳዪ እዩ። ንሕፃናት ንመንእሰያት ካብ ወለዶም፣ ካብ’ታ ብሞራልን ብሥነምግባርን እተሃንጾም ቤተክርስትያንን ቤተእምነትን ነጺልካ፣ ነዚ መሠረታዊ ባህርያውን መሰልን ግዴታን ሸለል ኢልካ ዚግበር ኣገባብ፣ “ንመንእሰያት ንምውናን” ዚግበር መደባት፣ ሲቪል ኅብረተሰብ ይኹን እቲ ናይ እምነት ማእከላት ሕግን ሥርዓትን ተኸቲሉ፣ ንወድሰብ ይጠቅም ዝበሎ ንጥፈታት ንኸየካይድ ኣብ ዚዕገተሉ ኣገባብ ኵሉ ናጽነት የልቦን፣ ኣድማሳዊ መሰል ሰብ እውን ኣይተኸብረን ማለት እዩ። ኵሉ ብመንግሥቲ ጥራሕ ከም ዚግበት ዚገብር ኣገባብ፣ናይ ውልቅን ናይ ግልን ናጽነትን ንጥፈታትን ዚዓግት እዩ፣ ናጽነትን መሰልን ኣብ ዘይተኸብረሉ፣ ሰላም ርግኣት ምዕባሌ ኪመጽእ ዘይከኣል እዩ። ብመሠረት’ዚ መትከላት’ዚ እምበኣር፣ ነዚ በብግዜኡ ብመንጽር ተቅዋማትና ዚካየድ ዘሎ መሰል ዝጠሓሰ ውሳኔን ተግባርን ንሕና ከም መጠን ሰባት፣ ከም መጠን ኤርትራውያን ከም መጠን ካቶሊካውያን ፈጺምናኣይንቕበሎን፣ ነቲ ከም መጠን ዜጋታትን ኣመንትን ዘሎና መሰልናንግዴታናን እውን ሽለል ኣይንብሎን፣እዚ ዝተጠቕሰ መሰልና ምስ እንግፈፍ፣ ወይ ድማ ነዚ ግዴታና ምስ ዘይንፍጽም፣ እቲ ቀዳማይ ግዳይ ዚኸውን፣ እዚ ኣብዛ ሃገር ዘሎ ሰብ ወይስ ኅብረተሰብ እዩ፣ ቀጺሉ ድማ ሃገር ብዓባያ እያ። በቲ ዝቖመሉ ዕላማኡን፣ በቲ ብተግባር ዝተራእየ ኣሰራርሓኡን፣ ተቅዋማትና ብምሉኡ ንረብሓ ሕዝብን ሃገርን ምዃኑ ስለ ንተኣማመን፣ እዚ ተቅዋማት’ዚ ኪህገርን መሰል ቤተክርስትያን ኪድፈርን ከሎ ጕድኣቱ ንመላእ ሕዝብን ሃገርን ምዃኑ ኪፍለጥ ኣለዎ።
መዛዘሚ
14. ኣብ’ዚ ሃገር’ዚ ንዘሎን ኵነትን ንዝሓለፈ ታሪኽን ድሕሪ ፈቲሽና፣ ብፍላይ ብመንጽር ትምህርቲ እቲ ናይ ቤተክርስትያን ታሪኽ ዘንጸባርቅ ደኣ’ምበር ዝኮነ ይኹን ጸሊም ነጥቢ ከም ዘይርከቦ ኣፍና መሊእና ክንዛረበሉ እንኽእል እዩ። ምእንት’ዚ እዚ ሕጂ፦ ሀ) ብመንጽር ናይ ትምህርትን ሕክምናን ተቅዋማትና ዚወሃብ ዘሎ ውሳኔታትን፣ ስዒቡ ዚካየድ ዘሎ ተግባራትን፣ ንናይቤተክርስትያን መሰልን ናጽነት እምነትን ብቐንዱ ዚጻባእ ተግባር፣ ኣብ’ቲ መደብ እምነታን መንነታን ኣገልግሎታን ብቐንዱ ዚኣቱ፡ ስለዚ ኸኣ ንህላዌኣ ዚትንክፍ ምዃኑ እናገለጽና፣እዚ ኣገባብ’ዚ ዳግመ ግምት ተገቢሩሉ ብዝቐልጠፈ ደው ኪብል ነሓትት፣ ሁ) ተቅዋማት ቤተክርስትያን ኵሉ ከም መጠን ናይ ደቂ ኤርትራ ተቅዋማት፣ ነቲ ሥሩዕን ብሉጽን ትምህርታውን ሕክምናውን ኣገልግሎቱ ብናጽነትን ብተወፋይነትን ንኺቕጽል ዕድል ኪወሃብ ነሓትት፣ ሂ) ዝኾነ ይኹን ኪእረም ወይ ኪዕረ ዚድለ እንተሎ ድማ፣ ብሓባራዊ ዘተን ምርድዳእን ኪፍታሕ ጽቡቕ ጥራሕ ዘይኮነ እቲ ኡንኮ መንገዲ ምዃኑ ነመልክት።
15. ቤተክርስትያን እምበኣር በቲ ብዘመናት ዘጥረየቶ ተመክሮን ነዊሕ ትውፊትን በቲ ዘለዋ ዓቕምን፣ ኣብ ምዕባሌ ሰባት ቀንዲ ረቛሒ ብዝኾነ ዓውዲ ትምህርቲ፣ ነቲ መንግሥታዊ መምርሒ ትምህርቲ ብምሕላው፣ በብዓይነቱ ኣብያተ ትምህርቲ ከተካይድ፣ መደባ ምዃኑ ትገልጽ። ነዚ መደባ ዚቃወም ዝኾነ ዓይነት ውሳኔ ወይ ኣገባብ ነቲ ናጽነታን መሰላታን ከም ዝገፈፋ ትርዳእ፣ እዚ መሰላት’ዚ ዳግም ክሳብ እትለብስን ናጽነታ ክሳብ እትጭብጥን ከኣ ምስ ምእመናና ኮይና ናብ ኣምላኽ ዘየቋርጽ ጸሎትን ስእለትን ተብጽሕ፣ ብሕጋዊ መንገዲ ከኣ ናብ ዚምልከቶ ኣካል ምእንቲ መሰላ ኣቤት!! ካብ ምባል ዓዲ ኣይትውዕልን። ኣምላኽ ንሃገርና፣ ሃገር ሰላምን ፍትሕን ሃገር ርትዕን ፍቕርን ይግበረልና።
ካቶሊካውያን ጳጳሳት 1. ኣቡነ መንግሥተኣብ ተስፋማርያም ፣ ሊቀጳጳስ ዘመንበረ ኣሥመራ 2. ኣቡነ ቶማስ ዖስማን፣ ጳጳስ ዘመንበረ ባረንቱ 3. ኣቡነ ኪዳነ የ|ዕብዮ፣ ጳጳስ ዘመንበረ ከረን 4. ኣቡነ ፍቅረማርያም ሓጎስ፣ ጳጳስ ዘመንበረ ሠገነይቲ ቅዳሕ
ናብ፦ 1. ሚንስትሪ ዞባዊ ምምሕዳር 2. ቤት ጽሕፈት ሃይማኖታዊ ጕዳያት 3. ቤትጽሕፈት ህ.ግ.ደ.ፍ. 4. ምምሕዳር ዞባ ደቡብ 5. ምምሕዳር ዞባ ዓንሰባ 6. ምምሕዳር ዞባ ሰሜናዊ ቐይሕ ባሕሪ


text:
ንኬንያ ንነዊሕ ዓመታት ዝመርሑ ዳኒኤል ኣራፕ ሞይ ኣብ መበል 95 ዓመቶም ሎሚ ሶሉስ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዮም።
ጠንቂ ሞት ፕረዚደንት ኣራፕ ሞይ ብንጹር እንተዘይተገልጸ’ዃ ብሰንኪ ዘጋጥሞም ዝነበረ ናይ ምስትንፋስ ጸገም ብተደጋጋሚ ኣብ ሕክምና ይመላለሱ ምንባሮም ግን ተሓቢሩ’ዩ።
ፕረዚደንት ሞይ መጀመርያ ኣብ 1978 ምክትል ፕረዚደንት ኮይኖም ናብ መዝነት ዝመጹ ክኾኑ ከለው ድሕሪ ሞት ፈላማይ ፕረዚደንት’ታ ሃገር ጂሞ ኬንያታ ድማ መራሒ ታ ሃገር ብምዃን ክሳብ 2002 ዓ.ም ኣብ መሪሕነት ጸኒሖም።
ወዶም ንፈላማይ ፕረዚደንት’ታ ሃገር ዝነበሩ ጂሞ ኬንያታ ዝኾኑ ናይ ሕጂ ፕረዚደንት’ታ ሃገር ኡሁሩ ኬንያታ ድማ ኣብ 2013 ናብ መሪሕነት መጺኦም።
ፕረዚደንት ዳንኤል ኣራፕ ሞይ ንኬንያ ኣንጻር ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዘሎ ኩነታት ጸጥታ ርግእቲ ክትኸውን ዓብይ ተራ ምጽዋቶም ይግለጽ።
ይኹን ደአ እምበር ኣብ መሪሕነቶም ብዝነበረ ብልሽውና ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ኬንያዊያን ሕጂ’ውን ኣብ ድኽነት ሸሚምዎም ይርከብ።
ብዙሓት’ውን ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ ዘካይድዎ ዝነበረ ስቕያት ይኸስዎም።
ፕረዚደንት ሞይ ዋላ’ዃ ዓለምለኸ ጸቕጢ እንተነበሮም ንመሪሕነት ሓደ ፓርቲ ኣብ ሕገ መንግስቲ ኬንያ ወግዓዊ ዝገበሩ መራሒ’ውን ኔሮም።


text:
እቲ ቅዱስ ኣቦና ይሴባሕ ብዝብል ኣርእስቲ ስደረስዎ ዓዋዲ መልእኽቲ ንንባብ ካብ ዝበቕዓሉ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ዘሰናደዎ ናይ ስነ ምህዳር ሊቃውንትን ሰበ ስልጣናትን መንእሰያትን ናይ ደቀባት ክፍሊ ሕብረተሰብ ልኡካን ዘሳትፍ ዛዕባ ዘፍጥረት ዝመክርን ክንክን ዘፍጥረት ዘነቓቕሕን ተበግስቶታት ዘመላኽት ዓለም ሓቆፍ ዓውደ ጉባኤ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ክካየድ እዩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ቫቲካን ከተማ
ብውልቃውን ማሕበራውን ቤተ ክርስቲያናውን ደረጃ ኣብ ምክንኻን ዘፍጥረት ክኽወን ዝግብኦ ተግባራት ብሰፊሕ ዝትንትን ምክንኻን ዘፍጥረት መንፈሳውን ሰብኣውን ሓላፍነትን ጥዕና ዘፍጥረት ተማራዃሱ ምዃኑ ብሰፍሕ ዘመላኽት ይሴባሕ ዘርእስቱ ዓዋዲ መልእኽቲ መሰረት ዝገበረ ናይ ሓባር ቤትናን ኣብ መሬት መጻኢ ሕይወትን ንምድሓን ብዝብል ኣርእስቲ ጳጳሳዊ ሓልዮ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ቤት ጽሕፈት ዘሰናደዎ ዓለም ሓቆፍ ዓውደ ጉባኤ ካብ ዕለት 5 ሐምለ ክሳብ ዕለት 6 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ክካየድ ምዃኑ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ፒተር ኮድዎ ኣፒያ ቱርክሶን ናይዚ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ምኽትል ዋና ጸሓፊ ዶክተር ፍላሚኒያ ጆቫነሊ ብሓባር ኣብ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ሕንጻ ኣብ ዝርከብ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ዕለት 26 ሰነ 2018 ዓ.ም. ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ከምዘመልከቱ ልኡኽ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ራዲዮ ቫቲካን ማርኰ ጉወራ ሓቢሮም።
ነቢያዊ ዓዋዲ መልእኽቲ ይሴባሕ
ይሴባሕ ዓዋዲ መልእኽቲ ንንባብ ካብ ዝበቐዓሉ ሰለስተ ዓመት ንነጀው መላእ ትሕዝቶኡ ኣብ መላእ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ዘቃልሕ ነቢያዊ ቃል ዝተነብሮ ከምዝዀነ ብፁዕ ካርዲናል ቱርክሶን ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሮም፡ ሎማዊ ምክንኻን ናይ ሓባር ቤትና መጻኢ ሕይወት ምክንኻን ከምዝዀነን ኣብሪሆም እቲ ዓዋዲ መልእኽቲ ዛዕባ ናይ ሓባር ቤትና ምክንኻን ብሰፊሕ ዘብርሆ ፍካሬ ናይቲ ናይ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ኣስተንፍሶ እዩ ከምዝበሉ ጉወራ ሓቢሮም፡
ተግባር ምክንኻን ዘፍጥረት
ኵሉ ዘፍጥረት ምክንኻን ከምዘድሊ ይኣምነሉን ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት እውን ይሕበር፡ ይዅን ደኣ እምበር ካብ ቃል ናብ ተግባር እንሰጋገርሉ እዋኑ በጺሑ እዩ፡ ሎሚ እንተድኣ ምክንኻን ዘፍጥረት ተግባራዊ ዘይኰነ ናይ ሓባር ቤትና ንዝኸፍኤ ሓደጋ ምቅላዕ እዩ ዝኸውን፡ ይሴባሕ ዓዋዲት መልእኽቲ ኣብ ማሕበረሰብ ቤተ ክርስቲያን ብሰፊሕ ክግለጽን ኣብኡ ዝተመርኰዘ ኣስተምህሮ እውን ክቐርብ ከምዘለዎን፡ እንኽተሎ ዓይነት ኣነባብራን ውጥናት ምዕባሌታት ምስ ምክንኻንን ምኽባርን ዘፍጥረት ዝተተሓሓዘ እምበር ኣብ ናይ ሎማዊ ረብሓን ኢጐነትን ክቱር ክኸውን የብሉን እዚ ኸኣ እቲ ዝካየድ ዓውደ ጉባኤ ብሰፊሕ ብኽኢላታት መብርህን ኣስተምህሮን ክወሃብ እዩ ከምዝበሉ የመልክቱ።
ዶክተር ፍላሚንያ ጆቫነሊ እውን ብወገነን፥
ተሞራዅሶ ትውልዳዊ ፍትሒ
እቲ ዘሎ ወለዶ ንገዛእ ርእሱ ጥራሕ ዝሓስብ ኣብ ገዛእ ርእሱ ዕጹው ከይኰነ ንመጻኢ ትውልዲ እውን ዝሓስብ ፍትሓዊ ርእየት ክህልዎ ይግባእ፡ ምድሓን መሬት ኣብቲ ፍጥረትን ተፈጥሮ ንኽውንን ዘይኰነስ ንኸመሓድር ዝተጸውዔ ሰብኣዊ ፍጥረት ኢድ ዝተነብሮ እዩ፡ ምድሓን መሬት ምድሓንና እውን እዩ፡ ምድሓን ኣምላኽ ኵለንተናዊ እዩ፡ ስለዚህ ፍትሓዊ እውን እዩ፡ ፍትሓውነት ኸኣ ሰገር ሎማዊ ብምዃኑ እዩ እንክብላ፡ ናዚ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣባል ኣባ ጆሽትሮም ኩሪታዳም እውን ብወገኖም፡
ኣብቲ ዝተጸውዐ ዓለም ሓቆፍ ዓውደ ጉባኤ፡ ናይ ስነ ምሕዳር ሊቃውንትን ተመራመርትን ክኢላታትን መንእሰያትን ከምኡ እውን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ንዝርከቡ ሃገረይና - ደቀ ባት ክፍሊ ሕብረተሰብ ወክልቲ እውን ክሳተፉ ምዃኖም ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣፍሊጦም፡ እቲ ዓውደ ጉባኤ ብኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ሓልዮ ጳጳሳዊ ቤት ጽሕፈት ምስ ዓለም ሓቆፍ ሓልዮ ስነ ምህዳር ካቶሊካዊ ምንቅስቓስን ቃል ኪዳናዊ ጥምረት ዝተፈላለያ ናይ ኵለንተናዊ ምዕባለ ሓልዮ ካቶሊካውያን ማሕበራትን ብምትሕብባር ዘዳለዎ ኰይኑ ኣብ ውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ስነ ምሕዳር ጉዳይ ዝከታተል ቤት ጽሕፈት ኣባል መክሲካዊት ፓትሪሲያ ኤስፒኖዛን ናይ ኤኮኖሚ ሊቅ ኒኮላስ ስተርንን ካልኦት ሊቃውንትን ምሁራትን ዓበይቲ ሰበ ስልጣናት መንእሰያትን እውን ክሳተፉ ምዃኖም ከምዝገለጹ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ጉወራ ሓቢሮም።


text:
ኣቐዲሙ 9,800 ሰባት ካብ ማእሰርቲ ከምዝተለቑን ልዕሊ 2,400 ዝኾኑ ድማ ናብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐርቡ ምውሳኑ ኮማንድ ፖስት ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ኣብዚ ሰሙን’ዚ ገሊጹ’ሎ።
ስለዚ ኣብ ካልኣይ ዙር ዝተታሕዙ ልዕሊ 12 ሽሕ ሰባት’ውን ብተመሳሳሊ ስልጠና ተሃድሶ ክወሃቦም’ዩ።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ኮሚኒኼስን ኢትዮጵያ ዳይሬክተር ክፍሊ ህዝባዊ ርኽብን ሜድያን ኣቶ መሓመድ ሰይድ ንድምጺ ኣሜሪካ ከምዝበልዎ እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን ዝተነበረሉ ዕላማ የዕወት’ሎ ካብቲ ዝተመደበሉ ጊዜ አቐዲሙ ክለዓል’ውን ይክእል’ዩ ኢሎም።
አቶ መሓመድ ሰይድ ብተወሳኺ 9,800 ሰባት ሰልጠንቲ ትምህርቶም ፈጺሞም ግቡእ ፍልጠት ሒዞም ናብ ሕብረተሰብ ተጸንቢሮም ኣለው። 2,449 ዝኾኑ ኸአ ብዝነበሮም መሪሕነት ተፈልዮም ናብ ፍርዲ ዝቐርብሉ ኩነታት’ሎ ዝተረፉ ልዕሊ 12 ሽሕ ትምህርቲ ተሃድሶ ወዲኦም ናብ ሕብረተሰብ ክጽንበሩ’ዮም ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ነበርቲ ማይካድራ ኣብታ ከተማ ብጅምላ ንዝተጨፍጨፉ ክዝክሩ ውዒሎም።
እቲ ዝክር ዝተኻየደ ካብ 600 ክሳብ 1000 ንዝበጽሑ ግዳያት ምዃኑ ቤተክርስትያን ተዋህዶ ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ።
ነቶም መወቲ ብቤተክርስትያን ጸሎትን ዝኽሪን ምግባሩን ብባህልን ወግዕን ክፍጸም ዘይከኣልዎ ስርዓት ምፍጻሙ እቲ ሓዘን እንተዘይገደፎም"ኳ ቅልል ከምበሎም ነበርቲ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊጾም።
ኣብ ማይካድራ ብጅምላ ዝተቐበሩ ሰባት ጸሎተ ፍትሓት ተገይርሎም ኣስከሬኖም ኣብ ቤተክርስትያን ከምዝዓርፍ ዝተገብረ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ማእከል'ታ ከተማ'ውን ንዝኽሮም ሓወልቲ ንምስራሕ እምኒ ኩርናዕ ተቐሚጥሎም ክብል ናብቲ ቦታ ዝተጓዕዘ ወኪል ድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሩ'ሎ ።
ብኻልእ ዜና ኣብ ዞባ ምምሕዳር ብሄረሰብ ኣምሓራን ኦሮሞን፡ ኣብ ክልል ዓፋር ኣብ ዝርከባ ጎረባብቲ ወረዳታትን ብዝተፈጥረ ግጭት ኣብ ልዕሊ ህይወትን ንብረትን ጉድኣት ምውራዱ ተሓቢሩ'ሎ። እዚ ዳሕራዋይ ግጭት ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝነበረ ፍልይ ዝበለ መልክዕ ኣለዎ'ውን ተባሂሉ'ሎ።


text:
ክበልዕዋ ዝደለዩ ኣባጉምባሕሲ፡ ኢሰያስን ኣል-በሽርን፡ ትንፈር’በር ኳኽ እያ፡
ክበልዕዋ ዝደለዩ ኣባጉምባሕሲ፡ ኢሰያስን ኣል-በሽርን፡ ትንፈር’በር ኳኽ እያ፡
ከም ዝፍለጥ ንሰለስተ ማዓልታት ምብጻሕ ኢሰያስ ዘገበሮ ዑደት ናብ ሱዳን ምስ ኣል-በሽር ተራኺቡ ናብ ኤርትራ ከም ዝተመልሰ ይፍለጥ። ኣብቲ ክልታኣዊ ዝምድና ርክቦም ዝተማየጥሉ እንተሎ ብዛዕባ ኤኮኖሚያዊ ሓበራዊ ስምምዕ ዝገበርዎ ኤርትራ ካብ ሱዳን ሓይሊ ኤሌትሪክን ነዳዲ ኦሊያን ክትረክብ እቲ ስምምዕ ተበጺሑ ዘሎ፡ ካብ ኤርትራ ግን ሱዳን እትረኽቦ ምንጭ ዝተፈልጠ ነገር የልቦን። ከም ዝረኤ ዘሎ ምስጢራዊ ኮይኑ እዩ ዝመስል ዘሎ፡ ምኽንያቱ ብዲፕሎማሲያዊ ብዓለማዊ ማዕከናዊ ዜና ካብዞም ክልተ መራሕቲ ሃገር ዝረኸብዎ ምንጪ ካብ ኤርትራ ሱዳን እትረሕቦ መለሳ ናይቲ ስምምዖም ዝተፈልጠ ነገር ጭብጢ የልቦን ምስጢራዊ ኮይኑ እዩ ዝእንፍት ዘሎ። ልክዕእዩ ካብ ኤርትራ ደኣሞ እንታያ ሱዳን ሃብታዊ ምንጪ ክትረኽቦ፡ ኤርትራ ነብሳ ባዕላ ዘይካኣለት ያኢ ናብ ሰደድ ስምምዓት ዝኣክል እንካን ሃባን ምስ ሱዳን ክትክእል። እቲ ዝርካቡ ማዕድን ሃብቲ ኤርትራ ካብ ዝብኢስያ ዘይተረኽበ ስጋስ ዓጽሚ ክርከብ። ኣዛብእ ሰብ ባሊቃ ሚኒስትሪታት ኤርትራ ዝባሃሉ ዶ ኣይኮኑን ከም ሕምባሻ ተማቒሎሞ ዘለዉ። ግርም ከኣ ካብቲ ዓጽሚ ምስ ሱዳን ክማቐሉ እንተኾይኖም ከኣ መራሕቲ ሱዳን ዓጽሚ ክግህጹ እዮም ማለት እዩ። እምበር ኤርትራሲ ነብሳ ንኸይትኽእል ዶ ኣይኮነን ኢሰያስ ወግሐ ጸብሐ ን24 ዓመት ድፋጫእ ኣውጺኡ ዝድኽድኻ ዘሎ። ኢሰያስ ብኢድ ኣዝውር ንትግራይ ምዕባሌ፡ ግን ከኣ ጸረ ትግራይ ኣምሲልካ ንህዝቢ ኤርትራ እንዳዳኸመ ዶ ኣይኮነን ዝምርሽ ዘሎ።
ስምምዓት ናይዞም ክልተ ሸፋቱ መራሕቲ ሃገር ክበልዕዋ ዝደለዩ ኣባጉምባሕሲ፡ ኢሰያስን ኣል-በሽርን፡ ትንፈር’በር ኳኽ እያ፡ ነገሮምያ ኮይኑ ዘሎ ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ ሱዳን ኣብ ታርገት እዩ ተታሒዙ ኣቲዩ ዘሎ እቲ ምንጪ ሃብቲ። ኤርትራ ካብ ሱዳን እትረኽቦ ምንጪ ሓይሊ ኤሌትሪክን ነዳዲ ኦሊያን ተባሂሉ እኳ እንተተገልጸ፡ ሱዳን ካብ ኤርትራ ከኣ መጭወይቲ ናይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብሚልሊዮናት ዶላር እዩ ክኸውን። ከም ዝፍለጥ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሱዳን ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝበኣሰ ይኸይድ ከም ዘሎ ኩላትና ክንከታተሎ ጸኒሕና ኣሎናን። ብስርዓት ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ኢሰብኣዊ ተግባራት ሎሚ ብዝሓየለ መልክዑ እንዳቀጸለ ብምካዱ ጉጅለ ህግደፍ ነዚ ዕድል ተጠቂሞም ኤሌትሪክን ኦሊያን ክረኵቡሉ እኳ እንተሃቀኑ፡ ብዓይኒ ኢሰያስ ግን ዋጋ ሂወት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሱዳን ኤርትራዊ ዜጋ ተጠፍኤ ኣይንታዮምን እዩ ንሱከኣ እዩ እቲ ዕላምኡ። ስለዚ እዮም ከኣ ጉጅለ ህግደፍ መራሒኦም ካቦ ሽፍታ ኢሰያስ ምስ ሸፋቱ ፖሊስ ሱዳን ብምትሕብባር ብዙሓት ሰባት ካብ ማእከል ገዝኦም ይጨውዩ ከም ዘለዉን ዛጊት ቁጽሮም ዘይተፈልጠ ኤርትራውያን ኣሕዋት ከካብ መደቀሲኦም ተጎቲቶም ይጠፍኡ ከም ዘለዉ እቲ መስርሕ ድሮ ተጀማሚሩ ዝጸንሐን ዝቕጽልን ዘሎን ከምኡውን መንገድታት ምድረ በዳ ሳሀረ ሱዳን ብወታደራት ሱዳን ተኸርዲኑ ኣሎ።
ስለምንታይ እዩ መንግስቲ ሱዳን ምስ ንስርዓት ህግደፍ ዓለም ዝፈንፈሮ ተማሒዙ ንህዝቢ ኤርትራ ነቲ ፈታው ህዝቢ ሱዳን ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ስደተኛ ኤርትራዊ ኣረሜናዊ ግፍዒ ተማሻኺሮም ኢሰብኣዊ ዘውርደሉ ዘሎ ምኽንያት ኣብ ሕቶ ምልክት ዘየታሓሳስብ ኣይኮነን። መንግስቲ ሱዳን እንተ ብዕሽነት እንተ ንስርዓት ህግደፍ ፈሪሑ ብዘይ ሓደ ነገር ኣል-በሽር ስቑሉ ኣይኮነን ዝገብሮ ዘሎ በገል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ። ስርዓት ኣል-በሽርን ተኸተልቲ ሚኒስትሪታቱን ከም ዝኣምንዎ ካብ ምስ ሓደ ጹሉል ሰብ ዝኾነ መራሒ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ምብኣስ ሓደገኛዩ ኢሎም ስለ ዝኣመንዎ ከይፈተዉ ይጻጋግዕዎ ኣለዉ። እዚ ከኣ ጊዚኡ ዝሓለፈ ምስዚ ሕጂ እዋን ዘሎ ኩነታት ባህሪያት ኢሰያስ ዘይሳነ ክንሱ ኣብቲ ራዕዲ ናይ ቀደም ቅድሚ 10ዓመት ዝነበረ ኲናት ወረ ኲናት ዝፍጽሞ ዝነበረ ኢሰያስ ካብዚ ስምብራት እዚ ሱዳናውያን ኣይተላቐቑን። መሲልዎም እምበር ከምቀደም ኢመስለክን ዉሑጭ ከይወስደክን ኮይንዎም እዩ ሚኒስትሪታት ሱዳን እንበር፡ ስርዓት ህግደፍሲ ኣብዚ ሎሚ እዋን ኣትኪሉ ዝዋጋእ ሰራዊት ኤርትራ የልቦን። ኮይኑ ተሪፉ ብደምሒት እዩ ክዋጋእ ኵናት ክኸፍት ዝኽእል፡ ንሱ ከኣ ናዓና ንኤርትራውያን ጽቡቕ ዕድል እዩ፡ ምተጓደሉልናኳ። ሱዳናውያን ግን ብያ ኣይትቕረበና ኢሎም ንጉጅለ ህግደፍ ገዲፎም ኣብ ጎኒ እቲ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ተትኾኑ ምሓሾም። ታሪኻዊ ምሕዝነት ናይዚ ክሊቲኡ ኣህዛብ እዚ ናብ ንቡር ክመልሱ ምተገበኦም።
ኣብዚ ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጦ ዘለዎ ሓደ ነገር ኣሎ። ሕነሕነ ንማዕጾ ከም ዝባሃል፡ ሱዳናውያን መራሕቲ ብፍላይ ኣል-በሽር፡ ኢሰይስ ዝፈጸሞ ገበን ኣብ ልዕሊ ሱዳን ሕነ ንህዝቢ ኤርትራ ሱዳናውያን የውርድሉ ኣለዉ። ከምዚ መግበሪኦም ከኣ ሱዳን ናብ ክልተ ሃገር ክትምቀል ዝገበራ እቲ ዕሉል ዝሖነ ዕዋላ ኢሰያስ ኣፈወርቂ እዩ። ሱዳንን፡ ሳውዝ-ሱዳን ተባሒለን ክልተ ሃገር ብሰንኪ ኢሰያስ ይስመያ ኣለዋ። በዝን ወዲ ኸምዝን ከኣዮም ሱዳናውያን ሕነሕነ ተሰሚዕዎም ዘሕምቆ ኣለኒ በትሪ ኣቐብሉኒ ኮይንዎም፡ ነቲ የዕቑቡኒ ኢሉ ዝመጾም ኤርትርታዊ ስደተኛ ናይ ሰብ ርራሄ ገዲፎም፡ ምስቲ ሰብ ዝውሕጥ ዘሎ ኣረሜናዊ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ክማሓዘዩ መሪጾም። ዘሕዝን እዩ ብኢሰያስ ዝወረዶም ገበን ናዓና ንኤርትራውያን ሱዳናውያን ሃገሮም ኣብ ክልተ ክትምቀል ዝገበሮ ኢሰያስ ብሰንኩ ከየሕዘነና ናዓናውን ኣይተረፈ። ስለዚ ሱዳውያን ልቦናዊ ርራሄ ገይሮም ምእንቲ እቲ ተወጺዑ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ክኾኑ ድልየትናን ትንቢትናን ናይ ኩልና ኤርትራውያን ብምዃኑ ፈሊጦም ኣብዚ ኣጋጣሚ እዚ ኣብ ጎኒ ህዝቢ ኤርትራ ደው ክብሉ ንሰላም.ኮም ትምሕጸን።
ንሰላም.ኮም


text:
Radio Erena: 19 September 2017
ጉዳይ ቪዛ፣ ንኤርትራውያን ፕሮፌሽናል ተቐዳደምቲ ተደጋጋሚ እዋን መሰናኽል ይፈጥረሎም ምህላዉ ምስ ስፖርት ቅርበት ዘለዎም ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ምንጭታት ነዚ ዝሓበሩ፣ ተቐዳዳማይ ክለብ ዳይመንሽን ዳታ መኽሰብ ደበሳይ፣ ኣብ ነርወይ ከተማ በርገን ኣብ ዝካየድ ዘሎ መበል 90 ሻምፕዮን ቅድድም ብሽክለታ ዓለም፡ ንምስታፍ ናብታ ሃገር ዘእቱ ቪዛ ብእዋኑ ብዘይምርካቡ፣ ጽባሕ ሮቡዕ 20 መስከረም ኣብ ዝሰላሰል፣ ናይ ውልቂ ውድድር ግዜ ምቅድዳሙ ኣጠራጣሪ ጌርዎ ብምህላዉ’ዩ።
ኣብዚ 31 ኪሎ ሜትር ርሕቀት ዘለዎ ንምሽፋን ንሮቡዕ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ቅድድም ብሽክለታ፣ ሰለስተ ኤርትራውያን ክሳተፉ ምዃኖም ተሓቢሩ እኳ እንተሎ፣ ምስ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ክለብ ዳይመንሽን ዳታ ዝቀዳደም መኽሰብ ደባሳይ ግና ጉዳይ ቪዛ ኣደናጕዩዎ ይርከብ።
ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሰንኪ ናይ ቪዛ ጸገም ካብ ወርቃዊ ዕድላት ክዕንቀጹ ብተደጋጋሚ ዝኽሰት ዘሎ ተርእዮ ምዃኑ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ብደረጃ ዓለም ግኑን ስም ዘትረፈ ተቐዳዳማይ ክለብ ዳይመንሽን ዳታ፡ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት፡ ኣብ 2013፡ ቪዛ ስለ ዝተሓረሞ፡ ን6 ኣዋርሕ ካብ ውድድር ተኣልዩ፡ ኣብ ኣስመራ ኮፍ ክብል ተገዲዱ ምንባሩ ኣዘኻኺሮም።
ብዘይካ’ዚውን፣ ሜሮን ተሾመ፡ መትከል እዮብን፡ ተስፎም ዑቅባማርያምን፡ ኣብ 2014 ናብ’ቲ ብማሕበር ቅድድም ብሽክለታ ዓለም (UCI) ዝምወል፡ ኣብ ስዊዘርላንድ ዝርከብ ማእከል መሰልጠኒ ብሽክለታ ዓለም ንኽጽንበሩ ዕድል ተዋሂብዎም ከብቅዕ፣ ኣብ ሱዳን፣ ከተማ ካርቱም ዝርከብ ኤምባሲ ስዊዘርላንድ ግና ቪዛ ስለዝነጸጎም፣ ናብቲ ማእከል ክጽንበሩ ኣይከኣሉን።
ፓስፖርት ናይ ኤርትራ ብዘይካ ናብ ሒደት ሃገራት ናብ ዝበዝሐ ክፋል ዓለም ብዘይ ቪዛ ከንቀሳቕስ ዘይክእል ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ ሓደ ካብቲ ዝደኸመ ፓስፖርታት እናተባህለ’ውን’ዩ ዝግለጽ።
እዚ ከም’ዚ ኢሉ ከሎ፡ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት፡ ኣብዚ ኣብ ነወርይ ዝካየድ ዘሎ ሻምፕዮን ቅድድም ብሽክለታ ዓለም፡ ዘይመሳተፊኡ ምኽንያት፡ ኣብ ኣጻብዕቱ ብሰንኪ ዘጋጠሞ መስበርቲ ምዃኑ፡ ብመንገዲ ፈይስቡክ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ብሰሪ እቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ ኣብ ቱር ኦስትርያ ዘጋጠሞ መስበርቲ ኣጻብዕቲ፡ ክልተ ግዜ መጥባሕቲ ከም ዘካየደን፡ ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ካብ ቮልታ ስጳኛ፡ ሻምፕዮን ዓለምን ካልኦት ውድድራትን ክቦክር ከም እተገደደ፣ እቲ ኤርትራዊ ፕሮፌሽናል ተቐዳዳማይ ብተወሳኺ ኣነጺሩ።
==========================


text:
ፓናማ ኣብ መንጐ እቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. መንእሰያትን እምነት ልልያ ጸዋዕታን ኣብ ዝብል ርእሰ ጉዳይ ዝዘተየ ናይ መላእ ብፁዓን ጳጳሳት ሲኖዶስን እቲ ኣብ ቀዳማይ ወርሒ ጥሪ ካብ ዕለት 23 ክሳብ ዕለት 27 ጥሪ 2019 ዓ.ም. ዝካየድ ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት ዘሎ ርክብ ክውንታዊ ምዃኑ ምስ ቫቲካን ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቃለ መሕትት ዘካየዱ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን ሓቢሮም፡ ቅዱስ ኣቦና ካብ ዕለት 23 ጥሪ ክሳብ ዕለት 27 ጥሪ 2019 ዓ.ም. ኣብ ፓናማ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ከካይዱን ኣብቲ ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ መንእሰያት ክሳተፉን እውን ምዃኖም ብፁዕነቶም ገሊጾም፡ እቲ ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት እቲ በጽሒ ዓለም በቢ ዘለዎ ሓላፍነት ንመንእሰይ ኣብ ዝሓንጽ መዳይ ንኽነጥፍን ምትሕብባር ዝዓሰሎ ዓለም ኣብ ምሕናጽን ዝጽውዕ ኵነት እዩ ኢሎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እዚ ናይ ፓናማ ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት ኣብ ዝባኑ ናይቲ ኣብ መንሰያት ኣተኵይሩ ዝተኻየደ ናይ መላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብፁዓን ጳጳሳት ሲኖዶስ ተመክሮ ዝተነብሮ እዩ፡ እቲ ቅዱስ ኣቦና ብምኽንያት 2019 ዓ.ም. ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት ናብ ፓናማ መንእሰያት ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቲ ከምዝበልዎ፡ ሰብኣዊ ክብሪ ንዘለዎ ዓለም ወጣኒ ቅነ እዩ ዝኸውን፡ ሕንጸት ብሉጽ ዓለም ዘተሓሳስብን ኵሉ ኣብዚ መዳይ ከከም ሓላፍነቱ ግዴኡ ከበርክት ዝጸውዕ እዩ፡ ዓለም ብሓይሊ ብዓመጽ ወይ ከኣ ብትያትረይና ሕይወት ዘይኰነ ከምቲ ማርያም ዝበልካዮ ይኹነለይ ቢላ ቅድመ ኵነት ዘይብሉ ንእግዚኣብሔር ዝሃበቶ ብምሉእ ተወፋይነት እዩ፡ እዚ ቅሩብነት’ዚ መንእሰይ ኣብ ዝነጥፈሉ ማሕበራዊ ኣካሊት ኩሉ ክነብሮ ዝተሓሳስብ እዩ፡ ኣገልግሎት ንማሕበረሰብን ንናይ ኵሉን ናይ ሓባር ጥቕምን፡ እዚ ዓለም ይልውጥ።
ቅዱስ ኣቦና ናይ ቅዱስ ጴጥሮስ ተኸታሊ ኰይኖም ካብ ዝሕረዩ ኣብ ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት ክሳተፉ እዚ ናይ ፓናማ ንሳልሳይ ግዜኦም ምዃኑ ዘዘኻኸሩ ብፁዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን፡ ቅዱስ ኣቦና ንመንእሰያት ዘለዎም ፍሉዩ ቆላሕታ ካብ ዝተሓረዩላ ዕለት ኣትሒዞም ዘርእይዎ ሓቂ እዩ፡ እቲ ዛዕባ መንእሰያት ንኽዝትይ ዝጸውዕዎ ናይ መላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብፁዓን ጳጳሳት ሲኖድስ ብዓቢዩ ከም ኣብነት ምጥቃስ ዝከኣል እዩ፡ መንእሰይ ኣካል ቤተ ክርስቲያን እዩ፡ ኣካል ተልእዀኣ እዩ፡ እቲ ናይቲ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ከምዝሕብሮ፡ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን በተን ከባቢያውያን ኣቢያተ ክርስቲያን ኣቢላ ንመንእሰይ ጽን ትብል፡ ትሰምዕን ተሰንዮን፡ ኣብቲ ውዕዉዕ ኣስተንፎሶታቶምን ፍካሬታቶም ተሰንዮም፡ መንእሰይ እውን ብወገኑ ነዛ ኣደ ኵሉ ዝዀነት ቤተ ክርስቲያን ጽን ክብላ ይግባእ፡ ስለዚህ ምስ ኢየሱ ክርስቶስ ክራኸቡን ብኣኡ ክልወጡፍ ፍቓደይና ክዀኑን ተሰንዮም ኢሎም።
ኵሉ ዓለም ክልውጥን ብሉጽ ክገብር ይደሊ፡ እዚ ድላይ’ዚ ግና ንናይ ማርያም ኣብነት ዝውከስ ክኸውን ኣለዎ፡ እቲ ናታ እነዅልካ ናቱ ኽገብር ይግባእ፡ መጋበርያ እቲ ፍጹም ዝዀነ ሰናይ ምዃን የድሊ፡ ኢየሱስ ብምሃብ ዓለም ክቕየር ገበረት፡ ኢየሱስ ተቐቢልና ኢየሱስ ንምሃብ ምስ እንበቅዕ ኵሉ ክልወጥ እዩ ምስ በሉ ብመልክኣ ምድራዊ ማዕቅፍ እቲ ዓለም ሓቆፍ ቅነ መንእሰያት ዝካየደሉ ከባቢ ከቢድ ጸገም ዝረአየሉ ምዃኑ ኣዘኻኺሮም፡ ዓመጽ ዝውውር እጸ ፋርስን ዝኣመሰሉን ስደት መንእሰያትን እውን እዚ ዅሉ ማሕብራውን ኤኮኖሚያውን ሰብኣውን ቅልውላው ዝርኣየሉ እዩ፡ ናይ ገበን ጉጅለታት ዝፈጥርዎ እውን ምዃኑ ገሊጾም። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ኩነት’ዚ ድምጺ ቤተ ክርስቲያንን ቃል ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ዓቢይ ናይ ሕልና ድምጺ እዩ፡ ስለዚህ ዝበለጸ ዓለም ብሓባር ንምሕናጽ መገዲ ይመርሕ። ወንጌል ብቓልን ሕይወት ምምስካር ዓቢይ መልሲ እዩ፡ ኵሉ ማሕበረሰብ ክርስቲያን ከቕርቦ ዝግብኦ ምስክርነት እዩ፡ ከከም ጸዋዕታኡ! እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ጂግጂጋ ናብ ሃረርን ኣዲስ ኣበባን ዝወስድ መንገዲ ኣብ ባሌ ተዓፂዩ።ነቲ መንገዲ ዝተዓፀው ብሰንኪ ግጭት ክልላት ኦሮሞን ሶማሌን ዝተበዛበሉ ተወላዶ ኦሮሞ መንግስቲ ትኹረት ክህቦም ንምሕታት እዩ ተባሂሉ’ሎ።ምምሕዳር ዞባ ምብራቕ ሃረርጌ ምስ ሰራዊት እዚ ምብራቕ ብምትሕብባር ነቲ ኩነታት ንምፍታሕ ፃዕሪ የካይድ ኣለኹ ኢሉ’ሎ።
ምምሕዳር ኣቶ ለማ መገርሳ ንኦሮሞ ተመዛበልቲ ዕሽሽ ኢሎምዎም ብዝብልን ናብ ናይ ቀደም መነባብሮና ክንምለስ ኢና ዝብል ሕቶን ከምዘለዎም ሓላፊ ፖሊስ ምብራቕ ሃረርጌ ኮማንደር ኣወል ሱልጣን ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፆም።ነቲ መንገዲ ምስ ዝዓፀው ተመዛበልቲ ንላዘብ ኣለና እውን ኢሎም።
ኣብ ምብራቕ ኢትዮጵያ መንገድታት ብተደጋጋሚ ብምዕፃው ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ፀቕጢ ንምፍጣር ፈተና ክኻየድ ፀኒሑ’ሎ።ኣብ ወርሒ ጥሪ ኣብ ክልል ዓፋር፣ኣብ ሶማሌ፣ሕጂ ድማ ኣብ ክልል ኦሮሚያ መንገድታት ተዓፂዮም ኣለው።


text:
እቲ ልዝብ ዝጅመር ፓርትታት አብ ልዕሊ’ቲ ዛዕባታት ምስ ተሰማምዑ’ዩ ተባሂሉ’ሎ።
ካብ ተቓወምቲ ፓርትታት ካብ ዝቐረቡ ዛዕባታት ገሊኦም እሱራት ፖለቲካን ሕልናን ምፍታሕ፡ ሕጊ ጸረ ግብረሽበራ ምምሕያሽን ዝብሉ ከምዝርኸብዎ ተገሊጹ’ሎ።
አብ መንጎ ገዛኢ ፓርቲ (ኢህወዲግ)ን ተቓወምቲ ፓርትታት ውሽጢ ሃገር ዝካየድ ልዝብ አብ ዝምርሓሉ ስነድ ድሕሪ ምስምሞዖም ኣብዚ እዋን ኣብ አጀንዳ’ዩ ትኹረት ጌሩ ዘሎ፡ ዛጊት ግን ኣይተወሰነን እንተኾነ ግን ኹሎም ኣብቲ ልዝብ ክለዓል ዝደልይዎም ዛዕባታት ንኮሚቴ አሰናዳኢ አጀንዳ፡ ሚድያን ኮሚኒኬሽን አረኺቦም’ለው።
ነቲ ኮሚቴ ብኣካብነት ዝመርሕዎ አቶ ገብሩ በርሀ አቦ መንበር ዲሞክራሲያዊ ሕብረት ኢትዮጵያን ወኪል ኢህወዴግ ተጸዋዒ ሚኒስትር ፓርላማ አቶ አስመላሽ ወልደስላሴ ከምኡ’ውን ሓላፊ ህዝባዊ ርክብ ኢራፓ አቶ መላኩ መሰለ ድማ ብኣባልነት ይርከብዎም። እዚ ኮሚቴ ነቲ ካብ ተላዘብቲ ፓርታት ዝቐረበ አጀንዳ ሎሚ ክርኢ ጀሚሩ’ሎ።
ሓደ ካብቶም ተላዘብቲ ናይ ዝኾነ መኢአድ ምክትል ፕረዝደንት አቶ ሙሉጌታ አበበ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ ሓሙሽተ ፓርትታት ብብውልቆም አጀንዳ ምቅራቦም ይገልጹ።


text:
መንግስታት ምዕፃው ሃገራትን ከተማታትን ንሰባት ኣብ ምኽልካልን ብብርቱዕ ይሰርሑ ኣለው።ስፖርታዊ ውድድር ኦሎምፒክ ክናዋሕ ሓያል ድፍኢት ዓሪፉዎ ኣሎ።
ቀዳማይ ምንስቲአር ጃፓን ሺኖዝ ኣቤ ሎማዕንቲ ሶኑይ ኦሎምፒክ ብምልኡነት ንምክያድ ኣፀጋሚ እንተድኣ ኮይኑ ድሕነት ኣትሌታት ንምሕላው እቲ ውድ ድር ምንውሑ ምንዋሕ ዘይተርፍ እዩ ኢሎም።ናይ ኣውስትራሊያ ሰበስልጣን ኦሎምፒክ ብወገኖም ኣብቲ ዝተትሓዘሉ ወርሒ ሓምለ ክካየደ ከምዘይኽእል ንፁር ኮይኑሎ ኢሎም።
ናይ ካናዳ ኮሚቴ ኦሎምፒክ ብወገኑ ናይ ቶኪዮ ኦሎምፒክ ኣብዝተሓዘሉ እዋን ዝካየድ እንተኾይኑ ካናዳዊያን ኣትሌታት ኣይወዳደሩን ኢሉ።ንሓደ ዓመት ክናዋሕ እውን ፀዊዑ ኣሎ።
ዓለምለኸ ኮሚቴ ኦሎምፒክ ይልዓሉ ዘለው ሓሳባት ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ኣዋርሕ መዕልቦ ክረኽቡ እምነት ኣለዎ።
ኣብ ኩለን ሃገራት ዓለም ብኖቨል ኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ልዕሊ 350 ሽሕ ዝሞቱ ድማ ልዕሊ 15 ሽሕ በፂሑ ኣሎ።
ቻይና ብበዝሒ ትሑዛት ናይቲ ቫይረስ ቀዳመይቲ እንተኾነት እውን ሎማዕቲ ሶኒ እውን ከባቢያ ምትሕልላፍ ናይቲ ቫይረስ ከምዘተርኣየ ገሊፃ።ካብ ወፃኢ ዝኣተው ሳላሳን ትሽዓተን ከምዝመዝተመዝገቡ ግን ሰበስልጣን ጥዕና ኣፍሊጦም ኣለው።ኩሎም በረራታት ኣብ ቤጂንግ ናብ ዝርከቡ ዓሰርተ ክልተ መዕረፎ ነፈርቲ ክጉዓዙ ኣገዲዱዎም ኣሎ።
በቲ ቫይረስ ዝተጠቕዐት ደቡብ ኮሪያ ዓብይ ምምሕያሽ ኣብ ምምዝጋብ ትርከብ።ሎማዕንቲ ሶኑይ 64 ሓደሽቲ መዝጊባ።ኣብ ሓደ እዋን ልዕሊ 900 ሓደሽቲ ዝመዝገበት ደቡብ ኮሪያ ንዝሓለፉ ዓሰርተ ክልተ ማዕልታት በብዕልተኡ ትሕቲ ሓደ ምእቲ ሓደሽቲ ክትምዝግብ ፀኒሓ ኣላ።
ሕቡራት ዓረብ ዒማሬት ኩሎም በረራራት ነፈርቲ ንኽልተ ሰሙን ኣጊዳ ንመዕረፎ ነፈርቲ ዱባይ እውን ዓፅያቶ።
ጣሊያን ንዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ተመሳሳሊ እገዳ እንተንበረት እውን ትማሊ ሰንበት ጥራሕ 651 ሰባት ህይወቶም ስኢኖም።ቀዳማይ ምንስቴር ጣሊያን ጂሴፔ ኮንቴ ካብ ሎሚ ሶኑይ ጀሚሩ ሰባት ኣብታ ሃገር ከይጉዓዙ ኣዊጆም ኣለው።
ውድብ ጥዕና ዓለም ኮሮናቫይረስ ኣብ 186 ሃገራትን ግዝኣታትን ምእታው ገሉፁ።
እቲ ለበዳ ንዕዳጋታት ዓለም ብምልማስ ኣብ ሸቕሊ ማእለያ ዘይብሉ ጉድኣት ኣብ ውራድ ይርከብ።
ኮንግረስ ዩናይትድ ስቴት 1.8 ትሪሊያን ዶላር ዝዋጉኡ ናይ ምድሓን ፓኬጅ ንምፅዳቕ ይፍትኑ ኣለው፤ ቀዳምነት ንመን ይውሃቦ ኣብ ዝብል ኣብ መንጎ ሪፓብሊካዊያንን ዲሞክራሲያዊያንን ብሰንኪ ዘሎ ኣፈላላይ ግን ገና ኣብ ዝምምዕ ኣይበፅሑን።


text:
ሰብ ቀቲልካ ተባሂሉ ኣብ ፑንትላንድ ተኣሲሩ ዘሎ ኢትዮዽያዊ ኣስመሮም ሃይለስላሴ፣ኣብ‘ዚ ዝሓለፈ መዓልታት ካብ ዝተኣሰረሉ ቦታ ኣውፂኦም ንክቀትልዎ ናይ ሓደ ሰዓት ጊዜ ኣብ ዝተረፈሉ ጊዜ ምድሓን ከምዝተካኣለ ቆንፅላዊ ቤት ፅሕፈት ኢትዮዽያ ኣብ ፑንትላንድ ገሊፁ።
ቆንፅል ጀነራል ኣስመላሽ ወ/ሰንበት ንቪኦኤ ከምዝገለፅዎ፣እቲ ሓበሬታ ምስ በፅሖም ብህፁፅ ናብ‘ቲ ከባቢ ብምብጋስ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት‘ቲ ዓርሰ ምምሕዳር ተዘራሪቦም እቲ ስጉምቲ ከምዝተኾልፈ ጠቂሶም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ኣብ ምፍታሕ እሱር ኣስመሮም ሃይለስላሴ ምጉታት ኣጋጢሙ ዘሎ፣ምስ ስድራ-ቤታት መዋታይን ባዓልቲ-ቤቱን ተራኺብካ ንምዝርራብ ስለዘይተካኣለ ምኻኑ እቶም ቆንፅል ጀነራል ይዛረቡ።
እሱር ኣስመሮም ሃይለስላሴ፣ሸውዓተ ሚእቲ ሽሕ ቅርሺ (ዋጋ ሚእቲ ኣግማል) ተኸፊሉ ንክወፅእ ናብ ምርድዳእ ከምዝተበፅሐን፣እቲ ገንዘብ ካብ ድምፃዊ ቴድሮስ መኮንን (ቴዲ ኣፍሮ) ከምዝተረኽበን ሓፍቲ ኣስመሮም ወ/ሮ ፍረወይኒ ገሊፃ።
ኣብ ፑንትላንድ ሞት ዝተፈርዶ ኢትዮጵያዊ ንምድሓን ዝተጀመረ ፃዕሪ መዕለቢ ኣይረኸበን
- በትረ ስልጣን
ካብ ኣፍ ሞት ክድሕን ከምዝተገብረ'ውን ተገሊፁ
ሰብ ቀቲልካ ተባሂሉ ኣብ ፑንትላንድ ተኣሲሩ ዘሎ ኢትዮዽያዊ ኣስመሮም ሃይለስላሴ፣ኣብ‘ዚ ዝሓለፈ መዓልታት ካብ ዝተኣሰረሉ ቦታ ኣውፂኦም ንክቀትልዎ ናይ ሓደ ሰዓት ጊዜ ኣብ ዝተረፈሉ ጊዜ ምድሓን ከምዝተካኣለ ቆንፅላዊ ቤት ፅሕፈት ኢትዮዽያ ኣብ ፑንትላንድ ገሊፁ።


text:
ሓድሽ ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝአተውዎ ቃል ክትግብርዎ ትጽቢት ንገብር ክብሉ መራሕቲ ተቓወምቲ ፓርቲታት ሓቢሮም።
ምስ ዝተፈላለዩ አባላት ማሕበረሰብ ዘካየድዎ ልዝብ ዝቀጸሉ ቀዳማይ ሚንስትር አብይ ሎሚ አማስይኡ ምስ ተወከልቲ ተቓወምቲ ፓርቲታትን ሲቪክ ማሕበረሰባትን ተራኺቦም ተዘራሪቦም።
እንተኾነ እዚ ርኽባት ንሓያለ መሓውራት ዜና ዕጽው ምኻኑ ኣብቲ ስነ ስርዓት ዝተረኽቡ መራሕቲ ክልተ ተቓወምቲ ፓርቲታት ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም።
ሎሚ አማይስይኡ ኣብ ቤተ መንግስቲ ይካየድ ኣብ ዘሎ ናይ ድራር እንግዶት ዝተረኽቡ መራሕቲ ሲቪክ ማሕበረሰባትን ተቓወምቲ ፓርቲታትን መራሕቲ ሃይማኖትን ውሩያት ውልቀሰባትን እዮም።
ቀዳማይ ሚንስትር አብይ ኣሕመድ ኣብቲ ስነ ስርዓት ሓጺር መደረ ምግባሮምን ነቲ ኣብ ፓርላማ ዝአተውዎ ቃል ደጊሞም ከምዝረጋገጹን እቶም መራሕቲ ተቓወምቲ ፓርቲታት ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም


text:
Faxeholmen AB
ኣብ Faxeholmen AB ብተደጋጋሚ ዝሕተቱ ሕቶታት።
ናይ ክራይ ገዛ መዓስ ይመጽእ?
ኣከባቢ ዕለት 15 ሽተ ናይቲ ወርሒ።
መኽፈሊ ናይ ክራይ (hyresavi) ኣይመጸኒን፣ከመይ ክገብር ኣለኒ?
ነዓና ተወከሱና፣ 027072950 ብምድዋል፣ሓገዝ ምስትደልዩ።
ብኸመይ ኣገባብ ክራይ ገዛ ክኸፍል ይኽእል?
ብመንገዲ ባንክጅሮ፣ኣውቶጅሮ ወይ ኢንተርነትባንክ ክትከፍሉ ትኽእሉ።
ኣነ ክሃቲት ተደልየ ብዛዕባ ክራይ ገዛ ፣ንመን ይሓት ኣነ?
ንናይ ቁጠባክፍሊ 027072950 ብምድዋል።
እንታይ ክገብር ኣለኒ ኣብ ዉሽጢ ገዛይ ዝተዓራረ ምስዝህልወኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ወይ ብ ኢ-ሜይል felanmalan@faxeholmen.se ዘሎ ጸገም ክትሕብሩ ትኽእሉ፣ዝተሰብረ ወይ ዝተዓራረ ንብረት ምስዝህልወኩም።
ደቀቅት ባልዕ ኣርማዲዮይ ምስ ዝገብር፣ እናታይ ኪገብር ኣለኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 0270429429 ናብ anticimex ደውሉ።
ጎረቤተይ ድምጺ ዓው ኣቢሉ ዝዘናጋዕ ተኾይኑ፣ንመን ይሕብር ኣነ?
ካብ ሰዓት 16:00 ተተረቢሽካ 027072950 ብምድዋል ናይ ድሕነት ኣባላት ትረክብ። እንተ ደኣ ብናይ ስራሕ ሰዓታት ኮኑ እቲ ረብሻ ብ 027072950 ብምድዋል ተወከሱና።
መዐሸጊ መኪናይ መን ኣተክሮ ይገብረሉ?
ናይ መኪና መዐሸጊ ቦታ ኣብትካረየሉ ግዜ ባሊኻ ኣተኩሮ ናይ ምውሳድ ሓላፍነት ኣለካ። ጋራጅ እንተ ተኻሪኻ በበረድ ግዜ ብጽፈትን በረድ ካብቲ ኣፍደገ ማዕጾ ፍርቂ መተር ተጽርዮ ሃላፍነት ኣለካ።
ከመይ ገረ ከሐድሶ እኽእል ናተይ ገዛ?
ቅድሚ ምሕዳስ ገዛ ምጅማርካ ን Faxeholmen ተወከስ። ካባና ሓብረታ ትረኪብ እንታይ ከተማልእ ከምዘለካ ብዛዕባቲ። ገዛ ከምኡዉን ኪንደይ ክፍሊት ትኸፍል ንስኻ።
ከመይ ገረ ኣብ ናይ ገዛ መስርዕ ይስራዕ?
ኣብቲ ናትና ወብሳይት ብምእታው፣ ”ställ dig i kö” ዚብል ሩቡዕ ኩርናዕ ጠዉቁ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሉ። ኩሉ ምስ ወደእካ ኣባና ሙዝጉብ ትከዊን ቡኣኡ መሰረት ከኣ ነትቢ ክትእክብ ትጅምር። ብዝተካእለ መተን እተወሓደ ሓደግዜ ኣብ 12 ወርሒ ክትቆጻጸሮ ወይ ክትከፍቶ ኣለካ።
ኣብ መስርዕ ንክስራዕ ታይ ከማልእ ኣለኒ?
ንስኻ 17 ዓመት ክትመልእ ኣለካ ከምኡዉን ናይ ስወደን 4 ቁጽሪ ክህልወካ ኣለዎ።
ናይ መእተዊ ኣድራሻይ ረሲዐዮ፣ እንታይ ክገብር ኣለኒ?
ኣብቲ ናትካ ገጽ ”glömt inloggning” ዚቢል ጠዉቅ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሎ።ብተወሳኺ ንስኻ ክትዉከሰና ትኽእል ንዓና ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ብምድዋል ወይ ብምብጻሕ ናባና Humlegårdsgatan 2 ሓገዝ ትረክብ ካባና።
ከምቲ ኣነ ዝደልዮ ገዛ ኪረኪብ ይኽእል?
እንተደኣ ንስኻ ብሪጋኻ ገዛ ረኺብካ፣ንሕና ናይ ሊቓሕ ሓበረታ ንወሲድ ከምኡዉን ኣታዊታትካን ዘለካ ዕዳን ንቆጻጸር ቅድሚ ዉዕል ምፍርራምና።
መን ቐዳሚነት ይወሃቦ ደለይታ ናይታ ገዛ ብዙሓት ተኮይኖም?
ካብቶም 5 ገዛ ክሪኡ ዝተዓደሙ Faxeholmen ተካራይ ይመሪጽ በቲ ዘዋህለልዎ ነጥቢ።
ገዛ ክቕይር ወይ ክገድፎ ምስ ዝደሊ ታይ ክገቢር ኣለኒ?
ዝኾነሰብ 6 ወርሒ ክቕመተሉ ኣለዎ ቕድሚ ካልእ ሓዲሽ ገዛ ምድላይ ምጅማሩ።ንሕና ናይ ሚቕያር ዚኾነ መስርዕ የብልናን።ንስኻ ካብ 5 ዓመት ኒታሕቲ ኣብዘለካዮ ገዛ ተተቐሚጥካ ናይ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ። ካብቲ ዚነበርካዮ ገዛ ናብ ካልእ ምስ ትቅይር እንተደኣ ካብ 5 ዓመት ንላዕሊ ተቀሚጥካዮ ናይ 1 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ፣ኣብ ናይ Faxeholmen ተጊዕዝካ። እቲ ናይ ሓበረታ ግዜ ትነብረሉ ዘለካ ምትሕሓዝ ኣለዎ ምስቲ ትግዕዘሉ ዘለኻ ቦታ። ንኣብነት፣እንተደኣ ግዒዝካ ናብ ካልእ ገዛ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ዘለዎ፣በዚ ሓበረታ መሰረት ተመልክት፣ወላ ዊን ኣብ ዉሽጢ Faxeholmen ይኹን። ምኽንያቱ ምቁራጽ ናይ ገዛ ብዳሕረዋይ ገጽ ናይ ዉዕልካ ወይ ኣብ ናትና ፋይል ተጻሒፉ ኣሎ።
ነቲ ናተይ ገዛ መዓስ ክኣትዎ ይፍቀደኒ?
ክሳብ መጨረሽታ ናይታ ወርሒ፣ንኣብነት መጋቢት 8 ናይ ትገድፈሉ ወረቐት እንተእቲኻ ኩንትራትካ ክሳብ 30 ሰን ይጸኒሕ።
ናይ መጠንቀቂ ግዜ ኺንደይ እዩ?
ከምቲ ሕጊ ዘመልክቶ 3 ወርሒ እዩ ፍሉይ ዝኾዊን ተኻራይ ናብ መለይ ቦታ ምስ ዚውሰድ ወይ ሞት ምስዘጋቲም ወይ ዉን ትህቲ 24 ዓመት ምስዝኮዉን ናይ 1 ወርሒ ገደብ ግዜ ኣለዎ።
ከመይ ገረ የጠንቂቅ ኣነ ሞት ምስዘጋጥም?
ናብቲ ገዛ ክታቱ ከለኻ ብጽሑፍ መሰረት ናይቲ ንብረት ወናኒ ወይዉን ወኪል ናይ ወናኒ ንብረት ክትገዲፍ ይኽእል።
ኣብትሕተይ ብካልኣይ ኢድ ንኻልእ ከካርይ ይኽእል ዶ?
ኣይፋል፣ብካልኣይ ኢድ ክራይ ኣይንፈቅድን ኢና።
ክትግዕዝ ከለካ ኣመላልኣ ቅጥዒ ዘሪኢ ናይ ስካትቨርከት ፊልም ኣለኩም ኣብዚ።
ከመይ ገረ ናይ ዚርግሐ ኤሌትሪክ ይረክብ?
ተወሳኺ ሓበረታ ንምርካብ ናብ Söderhamn Nära ተወከሱ።
ናይ ቴሌቪዥን ኬብል ደስ ኣይበለኒንዘሎ፣ንመን ይሕብር?
ነቶም ቴቪ ዘከፋፍሉ ትካል ተወከሱ ወይዉን ን Söderhamn Nära ብ ቁጽሪ ተለፎን፣027076610 ደዉሉ።
ኬብል ናይ ቴቪ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ ድዩ?
ብምሉኡ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ እዩ።
ከመይ ገረ ናይ ድሕንነት ኣላርም ይረኪብ?
ናብ ”Omvårdnad direkt” ናይ ድሕነት ኣላርም ንክገብሩለይ የመልክት፣ንተወሳኺ ሓበረታ ኣብዚ ተመልከቱ።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ወሰና ወሰን ወረዳታት ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ብሰንኪ ዝተፈጥረ ግጭት ህይወት ሰባት ጠፊኡ፣ብዙሕ ሰብ ተመዛቢሉን ንብረት ዓንዩን እዩ።ዓለምለኸ ትካላት እውን ዘተሓሳስብ እዩ ኢሎምዎ ኣለው።ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ኣዋሃሃዲ ሰብኣዊ ሓገዝ (OCHA) ካብ 2015 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ኣዋሰንቲ ወረዳታት እተን ክልላት ብሰንኪ ዝተለዓለ ግጭት ኣስታት ሓደ ሚሊዮን ሰባት ምምዝባሎም ሓቢሩ’ሎ።
ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ኣዋሰንቲ ወረዳታት ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ዘሎ ኩነታት ከመይ ከምዝሪኦ ዝተሓተቱ ወሃቢ ቃል እቲ ኤምባሲ ኒኮላስ ባርነት ከምዚ ክብሉ ይምልሱ።
“ብቐረባ ንከታተሎን ንኢትዮጵያዊያን ብዙሕ ዘጨነቐን ምዃኑ አርዳእ እየ።መንቀሊታት ናይቲ ግጭት ዝተሓላለኸ ምስ ምዃኑ ተቐዳዲምና ንዛረበሉ ኣይኮነን። ንዓና ብዝበለፀ ዘተሓሳስበና ግን ብሰንኪ እቲ ግጭት ዝተመዛበሉ ሰባት ዝርከብሉ ኩነታት ዝምልከት እዩ።”
ብዝሒ ተመዛበልቲ ዝምልከት ካብ መንግስቲ ሓዊሱ ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት ዝተፈላለየ መግለፂ ከምዝውሃብ ብምሕባር ቁፅሪ ተመዛበልቲ ክንደይ ከምዝኾነ ተሓቲቶም።
“ሓቂ ንምዝራብ ነዚ ሕቶ ንምምላስ ዘለና ሓደ ዓብዩ ፈተና፣ንፁር መረዳእታ ንምቕራብን ናይቲ ፀገም ስፍሓት ንምፍላጥን ዘኽእለና ኩነታት ኣሎ ኢልና ኣይንኣምንን።ናይ መመዛበሊ ምኽንያት ግጭት ጥራሕ ኣይኮነን።ብሰንኪ ግጭት ካብ ኦሮሚያን ሶማሊያን ዝተመዛበሉ ዝለዓለን እቲ ቅልውላው እውን ዝኸፍአን ስለዝነበረ ፈተንኡ እውን ዓብዪ እዩ። ግቡእ ምላሽ ንምሃብ ምልውዋጥ ሓበሬታ የድሊ እዩ።”
ክንደይ ከምዝተመዛበሉን ኣበይ ከምዝርከቡን ከምኡ እውን መንግስቲ እቲ ፀገም ንምፍታሕ የካይዶም ዘለው ፃዕርታትን ዝሓንፀፆም ትልምታትትን እንተድኣ ተረዲእና ኣበርኽቶ ንምግባር የቕልለልና እዩ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ዝኸውን ረድኤት ሓቲቱ እንተኾይኑ ዝተሓተቱ ንሶም ከምዚ ክብሉ መሊሶም።
“መንግስቲ ንዝተጎድኡ ንምሕጋዝ ገንዘብ ምምዳቡ ዝሕብር መግለፂኡ ሪኢና ኢና።ኣብዚ ደጊመ ክገልፆ ዝደሊ ግን ኣዚዩ ኣገዳሲ ዝኸውን እቲ ትልሚ ንካልኦት እውን እንተሓዊሱ እዩ።”
ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ኣሜሪካ በቲ ግጭት ካብ ክልቲኡ ወገን ተመዛቢሎም ዝርከብሉ ከባቢታት ብኣካል ከይዶም ተዓዚቦም እዮም።ኒኮላስ ባርነት ነዚ ከምዚ ክብሉ ይገልፁዎ።
“እቶም ኣምባሳደር ክልቲኦም ተመዛበልቲ ወገናት ንዘዕቖብሎም ከባቢታት ሪኢና ኢና።ተሓባባሪ ሚንስት ንጉዳያት ኣፍሪቃ ኣምባሳደር ያማማቶ ኣብቲ ከባቢ ዑደት ኣብዝፈፀምሉ እውን ነዚ ጉዳይ ኣልዒሎምዎ እዮም።ግን ማዕረ እቲ ፀገም ምላሽ ንምሃብ ዝተዋደደ ትልሚ ምሕንፃፅ የድሊ።እንልግሶ ረድኤት ኣብ መዓልኡ ይውዕል ምህላው ምርግጋፅ ንደሊ ኢና።”
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ብሄረሰባት ውጥረት እናዓበየ ምምፅኡን በዚ ደረጃ ይዘራረብሉ ከምዘለውን ብምግላፅ ካብ ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለዩ ምላሽ ከምዝረኽቡን ውጥረት የለን ዝብሉ እውን ከምዘለው ይገልፁ።
“እቲ ጉዳይ ዘተሓሳስብ እዩ።ኣፈላላይ ዓሌት ኢትዮጵያ ንቕድሚት ክትስጉም ኣይሕግዛን እዩ።ንቕድሚት ክንሪኣ ንደልያ ኢትዮጵያ ዘረጋግፅ ኣይኮነን።ስለዚ ንሕና ነተባብዖ ሰላማዊ ልዝብ፣ኣብ ምክእኣልን ምክብባርን ዝተመስረት ሰላማዊ ዝርርብ እዩ።”
ኢትዮጵያ ወናኒት ነዊሕ ታሪኽ ምዃና፣ዝተፈላለዩ እምነታትን ቋንቋታትን ዝዛረቡ ህዝብታት ዝርከቡላ፣ኣብ ምክእኣልን ምክብባርን ተመስሪቶም ንነዊሕ እዋን ዝነበሩላን ሃገር እያ፤እዚ ክቕየር የብሉን፤ክቕፅል ኣለዎ ኢሎም ወሃቢ ቃል እቲ ኤምባሲ ኒኮላስ ባርነት።


text:
ናይ ሕቡራት መንግስታት ትካል ስደተኛታት(UNHCR) ካብ ዝሓለፈ ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ዘካየዶ ስርሒት ልዕሊ 1,000 ስደተኛታት ካብ ሊቢያ ምጥያሱ ገሊፁ።ንካልኦት ብኣማኢት ዝቑጸሩ እውን ከምዝወፅእን ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ሊቢያ ኢሰብኣዊ ብዝኾነ ተታሒዞም ንዝርከቡን ዘላቒ ፍታሕ ንምምፃእ ይሰርሕ ምህላውን ገሊፁ’ሎ።
ሰበስልጣን ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ንደቂ ኣንስትዮን ቆልዑን ከምኡ እውን ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝርከቡ ናዳዪ ዘይብሎም ትሕተ ዕደመ ቆልዑ ንምውፃእ ክሰርሑ ፀኒሖም ኣለው።ኣብ ኢጣልያ ኣቐባሊ ቃል እቲ ትካል ካርሎታ ሳሚ ካብታ ሃገር ክወፁ ምግባር ካብ ናዕብን በደልን ወፂኢኻ ሓድሽ ህይወተስፋን ዕድልን ምንባር ማለት እዩ ኢለን።
“ኣብ ሕማቕን ኣዚዩ ኣፀጋሚን ኩነታት ንዘለው ካብታ ሃገር ምውፃእ መፍትሒ እዩ።ህይወት ናይ ምድሓን ፍታሕ እዩ።”
መብዛሕቲኦም ኤርትራዊያን፣ደቡብ ሱዳናዊያንን ሶማሊያዊያንን እዮም።ኣብ ኣዚዩ ኣፀጋሚ ዝርከቡ ስደተኛታት ካብታ ሃገር ክወፁ ምስ ሰበስልጣን ሊቢያ ኣብ ስምምዕ ተበፂሑ’ሎ።
ኣብ መጀምሪያ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ናይ ኣውሮፓዊያን ዓመት ልዕሊ 8,000 ሰባት ብምሕረት ዘይብሎም ኣስገርቲ ደቂ ሰባት ኣቢሎም ብባሕሪ ናብ ኣውሮጳ ንምእታው ከምዝተጉዓዙ ሰበስልጣን ሕቡራት ሃገራት ገሊፆም ኣለው።
“ክንገብሮ ዘለና እዞም ሰባት እዚኣቶም እናኸዱ ኣብ ኢድ እዞም ነጋዶ ደቂ ሰባት ከይወድቑን ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ከይእትውን ክንከላኸል ኣለና።”
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣገልግሎት ምርመራ ጥዕና፣መግብን ኽዳንን የቕርብ።እቶም ስደተኛታት ኣብ ኢጣልያ ናብ ዝርከቡ መቐበሊ ማእኸላት ይውሰዱ።ስዒቡ ናይ ዕቑባ ሕቶ፣ስልጠናን ይረኽቡ።ሃገራት ኣውሮጳ ተመሳሳሊ ሓገዝ ክገብራ ይፅውዓ።
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣብዚ ዓመት እንተወሓደ ካልኦት 1,000 ሰባት ካብ ሊብያ ንምውፃእ ተስፋ ኣለዎ ዝበላ ወሃቢት ቃል እቲ ትካል፤ርግፀኛ ክኾና ግን ኣይክኣላን።ሃገራት ኣውሮጳ ተወሰኽቲ ሓተቲ ዑቑባ ንምውሳድ ድሉዋት ኣይኮናን ይብላ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ምስ ምምጻእ ኣብይ ኣሕመድ ብዙሕ ምዕብልናታት ኢዮም ተፈጺሞም፡ ብፍላይ ምስ ስርዓት ኣስመራ ናይ ሰላም መንገዲ ምኻድ ብዝብል ነቲ ናይ ዶብ ብይን ብዘይቕድመ-ኩነት ክቕበሎ ድሉው ምዃኑ ገሊጹስ ኣስመራ-ኣዲስ ኣበባ ምምልላስ ናይ ክልተኦም መንጎናን ብዝሒ ክንርእይ ክኢልና።
እቶም ዝበዛሕና ኤርትራውያን ንጽበዮ ዝነበርና እቲ ዶብ ክሕንጸጽ፣ እቲ መንእሰይ ካብ ደረት ዘይብሉ ኣገልግሎት ክናገፍ፥ ህዝቢ ድማ ብዓቢኡ ናብ ዝደለዮ ሃገራት ክገይሽ፡ እሞ ደቑን ፈተውቱን ክርእይ ኢዩ ነይሩ ትጽቢት፡ ግን ኩሉ በኒኑ ተሪፉ።
ኢህወደግ ዝመርሖ ዝነበረ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ድማ ኣብ ውሽጡ ጸገማት ስለዝጸንሖ ናይ ፖለቲካ ስነ-ሓሳብ ድዩ ፡ናይ ምሕደራ ብልሽውና ኣብ ውሽጡ ተሓቑኑ ዝጸንሐ፡ ከሰጋግሮ ኢሉ ዝወሰኖ ድማ ናይ ኣብይ ኣሕመድ ምምጻእ ኣብ ስልጣን ከም ቐዳማይ ሚኒስተር ኮይኑ መጺኡ። ምምጽኡ ብብዙሓት ኢትዮጵያውያን ነቲ ሒዙዎ ዝመጸ ጭርሖ ምድማር ብዙሕ ተስፋ ተነቢርሉ።
ኣብ'ዚ ዝሓለፈ 3 ዓመት ብወገን ኤርትራ መንግስቲ ካብ'ቲ ትጽቢት ህዝቢ ወጻኢ ማለት ዶብ ክሕንጸጽ፣ እሱራት ክፍትሑ፣ ኣገልግሎት ከብቕዕ ወይ ክሓጽር ዝብሉ፡ብኣንጻሩ ድፍረት ንልዕላውነት ኤርትራ ፣ ነዚ ኹሉ መስዋእቲ ዝተኸፍሎ ቓልሲ ካብ መግዛእቲ ምንጋፍ ኣይከሰርናን ፣ ነቲ ን30 ዓመት ከም ሃገር ዝኾነት ሃገርን ልዕላውነት ዘለዎ ህዝኒ ኤርትራ ድማ ' ክልተ ህዝቢ ኢና ዝብል ታሪኽ ዘይፈልጥ'ዩ " ተባሂልና ብኢሰያስ ኣብ መሬት ኢትዮጵያ ኮይኑ።
ምስ'ዚ እቲ ናይ ዝወሃብ ዝነበረ ውሑዳት ቓለ-መሕተት ኢሰያስ እንታይ ይሓስብ ከም ዝነበረ ንመብዛሕትኡ ኤርትራዊ እቲ ሓደጋ ዝመጽእ ይረኣዮ ነይሩ፡ ምናልባት ናይ ግዜ ምፍልልይ እንተዘይኮይኑ። ብወገን ኢትዮጵያ ድማ እቲ ኢህወደግ ዝመርሕ ዝነበረ ህወሓት ካብ ኣዲስ ኣበባ ናብ መቐለ ክቕይር ተገዲዱ፡ ምስ'ዚ ተተሓሒዙ ኢትዮጵያ ናበይ ወይ መንገዲ ትግራይ ከመይ ይመስል ዝብል ድማ ብግሁድ ዝኸይድ ዝነበረ ምዃኑ ርዱእ እዩ።
ኣብ ትግራይ ዝኸይድ ዘሎ ምዕብልናታት ድማ ብፍላይ ካብ ውርሒ 11 ናይ ዝሓለፈ ዓመት እንተ ርእይና፡ መንገዲ ትግራይ ናበይ ዝብል ክለዓል ግድን እዩ።
ሓደ ነገር ንጹር ክኸውን ዘለዎ ብዘየወላውል፡ ናይ ኤርትራ ሰራዊት ኣብ ውሽጢ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብመትከል ጣልቓ ምትእትታው ንጹግ፣ ግጉይ ዘይቕቡል ፍጻሜ ስለዝኾነ ኩላትና ኤርትራውያን ብዘየገድስ ፍልልያትና ክንኩንኖ ይግባእ፡ ሕጂ'ውን ብዘይምስምስ ይውጻእ።
ኤርትራውያን ነዚ ኣብ ጎረቤትና ዝፍጸም ዘሎ ኩነታት ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ይጸልወና ስለዝኾነ፡ብፍላይ ድማ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ውግእ ኣብ ትግራይ ኢዳ የእትያ ስለዘላ ንመጻኢ ጉዳይ ኤርትራ ድማ ዘሻቕል ስለዝኾነ ዝተፈላለ ርእይቶታት ሓንሳብ እውን ርሱን ክትዓት ይካየድ ምህላዉ ንኹላትና ብሩህ እዩ።
ኣብ'ዚ ቐረባ እዋን ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ሓሳባት ንሽግራትና ንምቕላልን መፍትሒ ነቲ ስርዓት ምልኪ ክንስዕሮ ዝብሉ ብዙሓት እዃ እንተኾኑ፡ ገለ ካብ'ቶም ምጥቓስ ፡እቲ ብሓውና ሳልሕ ዮኑስ ዝቐረበ ሓሳብ "መንግስቲ ኣብ ስደት" ዝብል ክኸውን ከሎ፡እቲ ሓደ ሽነኽ ድማ ብሓውና ኣማንኤል ኢያሱ ዝቐርብ ዘሎ ድማ " ኩሉ ዓቕምና ምስ ትግራይ ጥራሕ ኮይና ነቲ ስርዓት ምውዳቕ"ዝብሉ እዮም።
እቲ መንግስቲ ኣብ ስደት ዝብል ሓሳብ ክዕወት ክልተ ጉጅለታት ስርሖም ክገብሩ ኣለዎም' ዩ ኢሉ መግለጺኡ ዝጀመረ ሓው ዮኑስ፡እቲ ቐዳማይ ጉጅለ ብተመክሮን ብታሪኽን ህዝባዊ ግንባር ዝመጸ፡ነቲ ታሪኹ ዝበረዘ ስርዓት ህግደፍ መኪቱ ጉዳይ ህግ መዕጸዊ ክገብረሉ ኣለዎ፡ብምቕጻል እቶም ኣብ 1987 ካልኣይ ጉባኤ ዝተመርጸ ማእከላይ ሽማግለ፡እሞ ግዚያዊ መንግስቲ ኤርትራ ዝመስረቱ ኣባላት ስለዝኾነ እቶም ኣብ ግዳም ብህይወት ዘለዎ፡ነዚ ስርዓት ዝቛወሙዎ ዘለዉ ፡በዚ ተመክሮ ዝሓለፉ ጥራሕ ዝእከብዎ/ ጉባኤ ሰሪሖም፡መሪሕነት መስሪቶም ንሕና ኢና ወከልቲ ህግ ኢሎም ንህዝቢ ከለዓዕሉ፡እቲ ካልኣይ ጉጅለ ድማ ብተመክሮ/ ታሪኽ ተጋድሎ ሓትነት ኤርትራ ዝመጽእ ነዚ ኣስመራ ዝኣተወ ስርዓት ኢሰያስ ዘይቕበል ዝነበረን ዘሎን ስለዝኾነ፡እዚ'ኦም ድማ ብወገን ባይቶ ተጠርኒፎም ዘለዉ ይብል ሳልሕ ዮኑስ፡ምናልባት ነቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ዝብል ዘንግዒዎ ከይከውን ምኽንያቱ እቲ ባይቶ ኣካል ( ኣባል ) ናይ ፖሓኤ እዩ ክትንጸር መታን ካልእ ትርጉም ከይህልዋ።
እዞም ጉጅለ ድማ ሓደ ሰፊሕ ጽላል መስሪቶም ምስቶም ብጾቶም ብህግ ዝመጸኡ ተራኺቦም ድማ ሓንቲ ናይ ሓባር መሪሕነት መንግስቲ ኣብ ስደት ዝብል ካብ'ቲ ምርኽኻብን ምልዛብን ዝመጽእ ክገብሮ ዝኽእል ስራሕ፡ህዝቢ ተስፋ ዘቐምጠሉ ኣካይዳ ምምስራት እዩ ተረድኦይ፡ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት እዩ ዝብል ርእይቶ ድማ ኣለኒ።
እንቱም ፖለቲካ ውድባት ዘለናዮ ኩነታት ምስ'ቲ ዓቢ ሽግራት ዘለና ህዝቢ ይዓስሎ የለን ነዚ ቓልሲ ብፍላይ በቲ ስርዓትን ናይ ግዳም ሓይልታት ብጎረባብትና ዝመጽእ ኣዕናዊ ወፈራ ዝተኻየዶ መንገዲ ኣግእዝያን፣ ትግራይ-ትግርኚ ፣ጸልማት መጻኢ ትስሕትዎ ስለዘይኮንኩም ከም ብዝወሓደ ነጥቢ / ደረጃ ዋላ እቲ ዝሕሰብ መንግስቲ ኣብ ስደት እንተዘይሰርሐ እዞም ክልተ ጉጅለታት ሰስራሕና እንተ ሰራሕና ምእንቲ እቲ ህዝብና ጽቡቕ እዩ፡ኮፍ ኢልካ ኣይሰርሕን እዩ ምባል ናይ ተቓለስቲ ስራሕ ኣይኮነን።
እቶም ቓልስና ምስ ምውህሃድ ትግራይ ጥራሕ ዝኣምን ወይ ዝቕበል እትብል ኣሰካፊት ኮይና ረኺበያ፡እቶም ክልእ ርእይቶ ዘለዎም ከመይ ኢዮም ዝርእይዎም ዝብሉ ክምለሱ ይግብኦም።
ኣብ'ቲ ኣገላልጻ ካብ'ቲ ናይ ጸላእየይ ጸላኢ ፈታውየይ ዝብል ናይ የዋህ ኣተሓሳስባ ዝተበገሰ ክኸውን ከሎ፡ነቲ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ክልተ ሃገራት ዘይምግንዛብ ዘሎ ይመስል።ንሶም እቶም ትግራዎት ኣብ ውሽጢ ትግራይ ዝገብርዎ ቃልሲ ፍትሓዊ ቓልሲ እዩ፡ምኽንያቱ እቲ ንህላዌኦምን ንክብሮም ዝገብርዎ ስለዝኾኑ፡እንተ እቲ ንሕና ምስኦም ኮይና፡ኣብ ውሽጢ ትግራይ ብረት ዓጢቕና ኣንጻር ስርዓት ኢስርያስ ዲና ንቓለሰ ዘለናስ ዋላ ኣንጻር ውጹዕ መንእሰይ ኤርትራ? ነዚ ከይተመሃርናሉ ትማሊ ዓሰርተ ዓመት ኣብ ደንበ ተቓውሞ ፈላልዩና ዝነበረ ኣዕናዊ /ኣፍራሲ ናይ ካላሽን ናፍቖት ዘለዎም ሸንኮለል ዘበሉና፡ትማል ህወሓት ኣብ ስልጣን ኢትዮጵያ ከለዉ ዘይገበርዎ ሕጂ ቐዳምነት ዝህብዎ ስርዓት ኢሰያስ ኣይኮነን፡ህላዌኦም እዩ እሞ ዘየዐውት ስትራተጂ እንደገና ንሽመም ከምዘለና እዩ ዝሕብር፡ብተወሳኺ ካብ ሕሉፍ ተመክሮ ግደ ህወሓት ኣይተመሃርናን።
ንሕና ኤርትራውያን ብዝያዳ ክንመሃረሉ ዘለና ንሶም ንሕና ዝብል ኣዕናዊ ገዲፍና ኣብ ክትዕ ኣቲና ክንቐራረበሉ ዘለና መንገዲ ምንዳይ ኣገዳሲ እዩ፡ ጽባሕ ኣብ ካልእ ቦታ ኣቐሚጥካዮ ዝጸናሕካ ብሓባር ክትስርሕ የሸግር እዩ እሞ፡ብፍላይ እዚ ንሶም ከይዶም ንሕና ድማ ናትና ንግበር ዝበሃል ናይ ለባማት ዘረባ ኣይመስለንን።ብፍላይ ድማ ኣብ ውድባትን ውልቐ-ሰባትን እናኣነኣኣስካ እሞ ድማ ዘራጊ ግደ እናተጻወትካ እንከለኻ ብእትብሎ ዘይኮነስ ብእትገብሮ ስለዝዕቐን ቕሩብ ነዚ ክንቑጠበሉ ይድለ።
ብዝተረፈ እዞም ብጾትና ምስ ትግራይ ኮይንካ ኢኻ ትቓለስ/ትዕወት ዝብሉ ካብ ጽቡቕ ድሌት ክኸውን ይኸውን ዝብል እምነት ኣለኒ።
ኣብ መወዳእታ ብውልቐይ ርእይቶ ዘለኒ ከቐምጥ፡
እዚ ኩነታት ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ብጀካ እቲ ሃሰያ ረኺቡዎ ዘሎ ህዝቢ ትግራይ ብጣዕሚ ንሕና ኤርትራውያን ዝሓለፍናዮ መከራ ብመግዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ተቐቲሉ፣ ዓዱ ነዲዱ፣ ንብረቱ ተዘሪፊ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ድማ በሽሓት መስዋእቲ ዝተኸፍለሉ ልክዕ ከም'ቲ ናትና ክውርዶ ከሎ ብጣዕሚ ዘሕዝን እዩ፡ብፍላይ ናቱ ዝብሎ መንግስቲ።
ትግራይ ሃገር ክትከውን ህዝቢ ትግራይ ክእውጅ እዩ ዝብል ርእይቶ ኣለኒ፡እዚ ድማ ህዝቢ ትግራይ ተመሊሱ ናብ ዝጨፍጨፎ ስርዓት ወይ ሃገር ክምለስ እዩ ዝብል ግምት የብለይን።ምእዋጁ ዝሓሸ ምኾነ ንጹር ቓልሲ መታን ክኸውን።
እዚ ቕድሚ ሕጂ ንእሽተይ ሓሳብ " ህወሓት ወስኑ" ከምኡ'ውን ሕጂ'ውን ወስኑ ዝብላ ጽሕፋት ብዓቕመይ ፈይ ኣቢለ ነይረ፡ስለዚ ብዙሕ ከይከድኩ ሓንቲ ትግራይ ከም ሃገር ኣብ ጎረቤት ንዓና ኤርትራውያን ጽቡቕ እዩ። ሓንቲ ድኽምቲ ኢትዮጵያን ሓንቲ ዓቕምና ዝኾነት ትግራይ፣ ኣብ መንጎናን ኣብ መንጎ ኣምሓራ ወይ ኦሮሞ ዝመርሓ ኢትዮጵያ ንደቡብ እተማዕዱ ግን ብሰላም ሰናይ ጉርብትና ስርዓት ህግደፍ ዘይብላ ብቕዋም እትመሓደር ኤርትራ እትምስርት ዝብል ስትራተጂ ዝኽተሉ መራሕቲ ኤርትራ እንተረኽብና ንህዝብና ዝሓሸ ምርጫ እዩ።
ስለዚ እቲ ናይ ትግራይ ንህዝቢ ትግራይ ይምልከት ፡እቲ ንሕና ኤርትራውያን ድማ ዘይናትና ኣይንደልን፡ኣብዘይናትና ድማ ኣይንኣቱን ኢና፡ግን እቲ ስርዓት ኢሰያስ ሰራዊትና ሰራዊት ኤርትራ ( የሓዋትን/ኣሓትና) ካብ ትግራይ ይውጻእ!!!
ክሳብ ሕጂ፡ ናይ ዘይምዕዋትና ጠንቂWednesday, 21 April 2021 20:33 Written by ኣዱሊስ ሴም
ሃገርና ብሰንኪ ጉጅለ ኢሳያስ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ዘገርም መከራ ከም ዘላ ንህዝቢ ኤርትራ ምዝርዛር “ንቐባሪ ምርዳእ” ስለ ዝኸውን ምድጋሙ ኣድላይ ኣይኮነን። ህዝብና ሕማቕ ዘበን የሕልፍ ከም ዘሎ ግና ዓለም እውን ዝመስከሮ እዩ። ኤርትራ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ኩሉ ናይ ሕማቕ ኣብነት እያ ቅድሚት እትስራዕ። ናይ ቀረባ ግዜ ኣብነት ንጥቀስ’ኳ እንተበልና ዶብ ኣልቦ ጋዜጠኛታት ዝተባህለ ዓለም ለኻዊ ትካል “ኤርትራ ብምእጋድ ፕረስ፡ ካብ 180 ሃገራት መበል 180 ኮይና” ኢሉ ዘስፈሮ ጸብጻብ ምጥቃስ ይከኣል። “ስለምንታይ እዩ ጉጅለ ህግደፍ ክሳብ ክንድዚ ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባን ዝጭክን?” ዝብል ወትሩ ዝለዓልን ዝተፈላለዩ ወገናት ነናቶም ምላሽ ዝህብሉን ሕቶ እዩ። ነዚ ሕቶዚ ዝኸውን መልሲ ንምርካብ ዝግበር ምምርማር ቀጻሊ እዩ። ክሳብ ሕጂ ዘሎ ብዙሓት ዝሰማምዕሉ ዕኹኽ መልሲ ግና “ሕድሪ ሰማእታት ዝጠለመ፡ ጸረ-ህዝቢ ጉጅለ ስለ ዝኾነ፣ ብኡ መጠን ካብ ተሓታትነት ዝኽወል መሲልዎ እዩ” ዝብል ምውሳድ ዝቐለለ ኮይኑ ኣሎ።
ነዓና ነቶም ጸረ-ህዝባውነት ጉጅለ ህግደፍ ስዒርና መሰረታዊ ለውጢ ከነምጽእ ተወዲብና ንቃለስ ዘለና ዝምልከት ወትሩ ዝለዓል ግና ዘይተመለሰ ሕቶታት እውን ኣሎ። ናይ “ክሳብ ሕጂ ናይ ዘይምዕዋትና ጠንቂ እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ መንቀሊ፡ ኣብ ናይ ለውጢ ቃልሲ ዘሕለፍናዮ ግዜን ዘመዝገብናዮ ኣውንታዊ ውጽኢትን ዘይመጣጠን ምዃኑ እዩ። እዚ ሕቶዚ ብግብሪ ኣብ ባይታ ብዝረአ ውጽኢት ተሰንዩ ክሳብ ዘይተረጋገጸ ኣብ መጻኢ እውን ብቐጻሊ ክለዓል ናይ ግድን እዩ። ብዝተፈላለዩ ኣካላት ዝወሃብ መልሱ ከኣ፡ ናብ ሓደ መኹባዕቲ ዝፈስስ ኮይኑ ከከም መላሲኡ ዝተፈላለዩ መልከዓት ክሕዝ ጸኒሑ። እቲ መስርሕ መቛጸሪ ክሳብ ዝረክብ ከኣ እቲ ሕቶን መልስን ቀጻላይ እዩ።
በብወገና ከም ናይ ምዕዋትና መግለጺ ቀዳምነት ረኺቦም ክረጋገጹልና እንደልዮም ብዙሓት እዮም። እዚ ነናትና ቀዳምነታት ኣለዉና ማለት እዩ። እንተደኣ ቅሩብነት ሃልዩና ጉዳይ ህዝብናን ሃገርናን ዘቐንዝወና ኮይኑ ግና ናይ ሓባር ቀዳምነት ምሓዝ ዘጸግመና ኣይከውንን። ቅድሚ ድሕነት ሃገርናን ረብሓ ህዝብናን ንሰርዖ ካልእ ንኡስ ዛዕባ እንተልዩና ግና፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ከም ናይ ዘይምዕዋትና ጠንቂ ኮይኑ ዘሎ፡ ናይ ሓባር ቀዳምነትካ ኣለሊኻ ናይ ዘይምርካብ ጸገምና ክቕጽል እዩ። ዘይምዕዋትና እውን ከምኡ ቀጻሊ ክኸውን ባህርያዊ እዩ። ናትና ዘይምዕዋት ክቕጽል እንከሎ መፍቶ መን ከም እንኸውን ርዱእ እዩ። እቲ ዝያዳ ዝብደል ከኣ እቲ ብሰንኪ ናትና ዘይምዕዋት ግዳይ ዝኸውን ህዝብና እዩ። ብሰንክና ግዳይ ምዃኑ ቀጻሊ እንተኮይኑ ከኣ፡ ሓደ እዋን ዕድል ኣብ ዝረኸብሉ ኣጋጣሚ ከም ዝሓተና ኣይንዘንግዕ። ጉጅለ ህግደፍ ግና በዚ መልክዕ ቃልስና ብግቡእ ክንሰርዕ ዘይምኽኣልና ብኩርምቱ እንዳሰሓቐ ናብ እሩም ቃልሲ ከይንመጽእ ብዘለዎ ዓቕሚ ከም ዝተናኾለና ፍሉጥ እዩ።
እዚ “ክሳብ ሕጂ፡ ናይ ዘይምዕዋትና ጠንቂ” ዝብል ሓረግ ከም ሓደ ግዜ ዝሓለፎ ዛዕባ፡ ኣዘንቲናዮ ንሓልፍ ኣይኮነን። ጌና ንቕድሚት ከይንስጉም ቀፊዱ ሒዙና ዘሎ ስለ ዝኾነ፡ ክንምልሶ ናይ ግድን እዩ። ንኩነታትና ብህድኣትን ሓላፍነትን እንተመዚናዮ ንኹልና ዘማእክለና ቀዳምነት ንጉጅለ ህግደፍ ምስ ኩሉ ንጠለባት ህዝቢ ኤርትራ ዘየማእክል ጨካን ትግባራቱን ኣተሓሳስባኡን ምውጋድ እዩ። ነዚ ቀዳምነትዚ ከም ናይ ሓባር ሕርያ ወሲድና እንተ ኣዐዊትናዮ ናብቲ ኩሉ ብሓባር ኮነ ብውልቂ ንሓቶ ሕቶታት ንምልሰሉ ህዝባዊ ኣዳራሽ ዘእትወና እዩ። ናብዚ ብዙሕነትና ዝንጸባረቐሉ፡ ፖለቲካዊ ምርጫታትና ብዛዕባ ብዙሓት ጉዳያት ብሕጋዊ ኣገባብን ሰላማዊ መድረኽን ዝወዳድርሉ ምዕራፍ ዘእትወና ኣፍደገ እንተዘይከፊትና፡ ካብ ሕጂ ንደሓር እውን መጻኢና ሸንኮለል ናይ ምዃን ዕድሉ ክፉት እዩ። እቲ ናይ ሓባር ቀዳምነት ከይሓዝና ብሓባር ንኽንቃለስ ክንገብሮ ዝጸናሕና ፈተነታት ኩሉ ባዶ ነይሩኳ እንተዘየበልና፡ ብኸምቲ ዝተጸበናዮ ከምዘየዕወትና ካባና ንላዕሊ ዝፈልጦ የለን። እንተኾነ እንተዘይ ተማህርናሉ ነቲ ጸገም ምፍላጥና ጥራይ ትርጉም የብሉን።
ቀዳምነት ኣትሒዝና ኣብ ዉሱናት መሰረታዊ ጉዳያት ኣብ ክንዲ ምድማዕ፡ ብሓንሳብ ብዙሓት ዛዕባታት ዓትዒትካ ምሓዝ ከም ዘየዕውተና ርኢና ኢና። ስለዚ ኣብ ክንዲ በቲ ከምዘየዕውተና ኣሰራርዓ ቀዳምነትን መንገድን መመሊስና ምኹዳድ፡ ክሳብ ሕጂ ተፈቲኑ ዘይፈሸለ ዘዕውት ዝተጸንዐ ናይ ሓባር መንገዲ ክንሕዝ ይግበና። ኣብዚ ቃልስና ንወሳንነትን ተጽዕኖን ግዜ ግቡእ ቦታ ክንህቦ ይግበኣና። ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ ይረአ ንዘሎ ኤርትራውን ዞባውን ምዕባለታት፡ ክንድቲ ዝግበኦ ክብደት ሂብና ፍኒሕኒሕ ክንብል ይግበኣና እምበር፡ ንከባቢና ኣብ ግምት ከየእተና በቲ ሓንሳብ ዝጀመርናዮ ኣካይዳ ጥራይ ለመም ክንብል ክንነብር ኣይግበናን። ዘለናዮ እዋን ዝያዳቲ ዝሓለፈ ዘየቕስን ዘየደቅስ ምዃኑ መዓጹና ይኩሕኩሕ ስለ ዘሎ ነጋሪ ንጽበየሉ ኣይኮነን። ስለዚ ክሳብ ሕጂ ካብ ዘየዕወቱና ጠንቅታት ሓደ ምዃኑ ተረዲእና፡ ናይ ሓባር ቀዳምነትና ንናይ ምንጻር ዕማም ቀዳምነትን ግቡእ ክብደትን ሂብና፡ ንምዕዋቱ ብኹሉ ዝካኣለና ናህሪ ምስጓም የድልየና ኣሎ።
ነቲ ጸገምና ናብ ጸጋናWednesday, 14 April 2021 20:59 Written by ኣሮን ናኦድ
“ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ ጸገም እንታይ እዩ?” ኢልካ እንተ ሓቲትካ፡ ናይቲ ጸገም ዝርዝር ኣዝዩ ነዊሕ ስለ ዝኾነ፡ “እንታይከ ራህዋ ኣለዎ?” ኢልካ ምምላሱ እዩ ዝቐለለ። እቶም ወጽዓ ህዝብና ምእንቲ ክውገድ ንለውጢ ንቃለስ ዘለና ከኣ፡ ኣብ ርእሲቲ ጸገም ህዝብና ጸገምና ምዃኑ፡ ካልእ ነብሱ ዝኸኣለ ክፍታሕ ዝኽእል ክነሱ ዘይፈታሕናዮ ግድል ኣለና። ናይዚ ግድልና ቀንዲ ማእከል ብሓባር ክንቃለስ ዘይምብቃዕና እዩ።
ነዚ በበይንኻ ናይ ምኻድ ጸገምዚ ብሓባር ናብ ዘስርሕ ጸጋ ንምቕያሩ፡ ብዘይካ መፍትሒ ክትረክብ ቅሩብነት ምሕዳር እምብዛ ካልእ ከቢድ ዋጋ ዘኽፍልና ኣይኮነን። ቅሩብ ክትከውን እንከለኻ ከኣ ህልዊ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ህጹጽነት ኣብ ከባቢና ዝረአ ዘሎ ቅልጡፍ ምዕባለታትን ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። መሰረታዊ ህዝባዊ ጉዳያት ልዕሊ እቶም ናእሽቱን ሎሚ እንተዘይተላዒሎም ጉድኣት ዘየስዕቡን ምስራዕ ይግባእ። ዝያዳ ኩሉ ከኣ፡ ምእንቲ ዝዓበየ ዕላማ ከተዕውት ውልቃዊ፡ ጉጅላዊ፡ ሰልፋዊ፡ ውድባውን ናይ ማሕበርን ስምዒታትካን ድሌታትካን በቲ ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን በሪኽ ዕማም ምቕናይ ናይ ግድን እዩ። ነዚታት ብልቢ ቀጻልነት ብዘለዎ ከየመሓደርካ ብጥሪኡ ካብ ክሳድ ንላዕሊ “ቅሩብ እየ” እናበልካ ምጭራሕ ጥራይ ግን፡ ዓዲ ዘእቱ ኣይኮነን።
ንናይ ምርሕሓቕ ጸገማት ናብ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ጸጋ ምቕያር፡ ናይ ኩሎም እቶም “ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ጉዳይና ስለ ዝኾነ ይምልከተና እዩ” ኢሎም፡ ብዝመረጽዎ ኣገባብ ውዳበ ተሰሊፎም ዘለዉ ኤርትራዊ ወገናት እምበር፡ ናይ ውሱናት ካብቶም ዝምልከቶም ሓላፍነት ኣይኮነን። ንሓቢርካ ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ምቅላስን ምስዓሩን፡ ካብ ዘለካ ባህግን ናይ ዓወት ህርፋንን “እዘን ሰልፍታት፡ ውድባት፡ ማሕበራትን ምንቅስቓሳትን እንታይ ይገብራ ኣለዋ?” ዝብል ሕቶ ምስማዕ ልሙድ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ እዩ። ርግጽ እዩ እዘን ዝጠቐስናየን ኣካላት ነቲ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ቃልሲ ኣቕጣጫ ናይ ምትሓዝ ሓላፍነት ስለ ዘለወን ከምዚ ዓይነት ሕቶታት ናብኣተን ክቕሰር ቅቡል እዩ። ግና ድማ ቅድሚ ናብኣተን ኣጻብዕትኻ ምቕሳር “ኣነኸ ክሳብ ክንደይ ብሓሳብ ይኹን ብግብሪ እታ ዓቕመይ ይገብር ኣለኹ?” ብዝብል ሕቶ ምጅማር ኣዝዩ ተመራጺ እዩ። ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ተሳዒሩ እቲ ንብህጎ ለውጢ ንክመጽእ፡ ተወዲቡ ድዩ ከይተወደበ ብውልቁ ብዘየገድስ፡ ናይ ግድን ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ኣበርክቶ ዝሓትት እዩ። እቲ ዝያዳ ዝምረጽ ግና ውዳበ ሓይሊ ስለ ዝኾነ፡ ምስ ዝመረጽካዮ ሰልፊ ድዩ ውድብ ምናልባት እውን ማሕበር ተወዲብካ ቀጥ ኢልካ ምቅላስ ምዃኑ ክርሳዕ ኣይግበኦን። “ኣበየናይ ኣተሓሳስባን ምስ ኣየናይ ውዳበን ክውደብ?” ዝብል ሕቶ ክትምልስ እንከለኻ ከኣ፡ መጻኢኻ ዝውስን መሰረታዊ ስጉምቲ ስለ ዝኾነ ምጥንቃቕ የገድስ።
ኣብዚ እዋንዚ ደገፍቲ ጉጅለ ህግደፍ ገዲፍካ፡ ዝኾነ ኤርትራዊ ኣካል ሓቢርካ ምስራሕ መተካእታ ከም ዘየብሉ ይኣምን እዩ ኢልካ ምድምዳም ዘጸገም ኣይኮነን። ብኸመይን ምስመንን ይዛመድ እውን እቲ ተዛማዲ ነናቱ “እዚ እዩ ዘዕውተና” ዝብሎ ርኢቶ ኣለዎ። ሸቶኡ ሓቢርካ ተቓሊስካ ንጉጅለ ህግደፍ ምውጋድ ካብ ኮነ፡ በቶም ተዛመድቲ ካብ ዝቐርብ ርኢታቶታ ኣዋጺእካ ንኹልኻ ዘማእክል ናይ ሓባር መቃለሲ ባይታ ምርካብ ዘጸግም ኣይኮነን። እዚ ግና ከምቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ እታ ካብ ሓደ ናብቲ ካልእ ዝሓሸ መጻኢ መድረኽ እተሰጋግር “ልባዊ ቅሩብነት” እንተልያ ጥራይ እዩ። እንካን ሃባን ተበሃሂልካ ናይ ሓባር መፍትሒ ናይ ምርካብ ቅሩብነት እንተዘየልዩ ግና፡ ዝኾነ ኣብ ናይ ሓባር መድረኽ ዘይሰርሕ ሃናጺ ሓሳብ ይሃሉ፡ ኣብ ገንኢ ዝበርህ ሽምዓ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ።
እቲ ብሓባር ዘቃልስ ናይ ብዙሓት መድረኽ፡ ግንባር፡ ምጥርናፍ፡ ልፍንቲ፡ ምሕዝነት፡ ጽላል፡ እቲ ዝማዕበለ ከኣ ምሉእ ሓድነት ክኸውን ይኽእል። ካብዚ ኣየናይ መድረኽ ትመርጽ ካብ ዝውስኑ ረቛሕታት ኣብ ሕድሕድ እቶም ነቲ ናይ ሓባር መድረኽ ዝፈጥሩ ኣካላት ዘሎ ናይ ርኢቶ ፍልልይን ተመሳሳልነትን ዕምቆት እዩ። ኩሉ እዚ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ መድረኻት ዕምቆቱን ክብደቱን ይፈላለ እምበር፡ በበይኑ ዝባኽን ዓቕምን ግዜን ኣሕቢርካ፡ ብጸላኢኻ ንዝምሃዝ ናይ ምክፍፋል ውዲት ኣምኪንካ፡ ኣብ ልዕልቲ ንምውጋዱ ትቃለሶ ዘለኻ ጉጅለ ህግደፍ ቅልጡፍን ንድሕሪት ዘይምለስን ድማዕ ንምምጻእ እዩ።
እቲ ዝምስረት ናይ ሓባር መድረኽ ሓንሳብ ምስ ተደኰነ ኣብ ዘለዎ ተገቲሩ ዝነብር ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ኣብ መስርሕ ብሓሳባት ተሳሒሉ እናማዕበለን እናሰሰነን ናብቲ ዝበረኽ ደረጃ እንዳደየበ ዝህብትም እዩ። ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ዝጥረ ተመኩሮ፡ ነቲ ቀጻሊ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ምዕራፋት ዝያዳ ኣድማዒ ይገብሮ። ከምዚ ንክኸውን ግና ናይቶም ተዋሳእቲ ነታ ቅድም ዝተበገሱላ ንእሽቶይ ዘሰማምዓቶም ርኢቶ ናይ ምዕባያን ነቲ ዓበይቲ ዝመስል ዝፈላሊ ሕሳባት ናይ ምጽባቡ፡ ካብ ህዝባውን ሃገራውን ሓልዮትን ተገዳስነትን፡ ዝነቅል ትብዓት ከጥርዩ የድሊ። ተወፋይነት ኣብ ዓውዲ ውግእ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብዚ ናይ ሓሳባት እካን ሃባን መኸተ እውን ክሳብ ክንደይ ወሳኒ ምዃኑ ብግብሪ ምምስካር የድሊ። ከምዚ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ፡ መስርሕ ሓቢርካ ተኸኣኢልካ ምስራሕ፡ ካብቲ ምጅማሩ፡ በቲ ዝጀመርካዮ ሓዲድ ምቕጻሉ ዝያዳ ተወፋይነትን ኣኽእሎን ዝሓትት። ኣብዚ መዳይዚ ተመኩሮና እንተ ዳህሰስና እውን ነዚ እዩ ዘመልክተና።
ሕጅኸ ናበይ?” ወትሩ እንሓታ ሕቶ፡Tuesday, 06 April 2021 19:00 Written by ኣድሓኖም በርሀ
ናይ ኤርትራ ናጽነትን ልኡላውነት ምናልባት ንድሕሪት ክመልስ ዝፍትን እምበር፡ ዝኽእል ሓይሊ የለን። እቲ ጉጅለ ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት ዝሰነዖ ኣገባብ ምምሕዳር ነቲ ናጽናትን ልኡላውነትን ኤርትራ ንምምጻእ ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋ ዝምጥን ኣይነበረን ኣይኮነን። እዚ ተግባሩ “ሓደገኛ ሳዕቤን ደኣ ከየምጸኣልና” ዝብል ከኣ ብኹሪ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ነይሩ። ንናይ ጉጅለ ህግደፍ ብተንኮላት ዝተላዕጠጠ፡ ብጉርሒ ዝዘቕበበ ኣተሓሕዛ ዝተዓዘበ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብዛ ናጻን ልኡላዊትን ሃገሩ ምእንቲ ዘተኣማምን ራህዋን ቅሳነትን ክቃለስ ግድን ስለ ዝነበረ እነሆ ይቕጽል ኣሎ።
ናይዚ ዝቕጽል ዘሎ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መዓርፎ ኣበይን መዓስን ምዃኑ ዝኣገሞምን ምንዋሕ ናይቲ ቃልሲ ጸላዕላዕ ዝበሎምን ኣካላት “ሕጂኸ ናበይን ክሳብ መዓስን?” ዝብል ሕቶ ብተደጋጋሚ ክሓቱ ምስማዕ ዝተለምደ እዩ። ናይዚ ሕቶዚ መልሲ ብሩህ እዩ። ኤርትራ ካብዚ ሎሚ ዘላቶ ናይ “ጸልማት፡ ተነጽሎን ድኽነትን ሃለዋት” ወጺኣ ልዕልናን ወሳንነትን ህዝባ ዘውሓሰ ራህዋ ክሳብ እተበስር እቲ ቃልሲ ቀጻሊ እዩ። እቶም ነዚ ዘዕውቱ ተቓልስቲ ከኣ ተተኻኻእቲ እምበር፡ ሓደ ወለዶ ጀሚሩ ንሱ ዝውድኦ ኣይኮነን። ስለዚ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ክቱር ወጽዓ ዝመንቀሊኡ፡ ኩለ-መዳያዊ ራህዋ ዝመዓርፎኡ ናይ ወለዶታት ቃልሲ እምብር፡ ንስለ ሸንኮለል ዝተኣጉደ ሓምኹሽቲ ኮይኑ ዝተርፍ ባርዕ ከም ዘይኮነ ብፍላይ መንእሰያት ብሓፈሻ ከኣ ኤርትራውያን ክንርድኦ ይግበኣና።
ሓደ እዋን ብሰንኪ ንሕቡእ ኣጀንዳ ጉጅለ ኢስያስ ዘይምርዳእ፡ ወይ ካብቲ ንሱ ዝፍሕሶ ተንኮል “ተጠቃሚ እየ” ብዝብል፡ ዕባራ ምኽንያት፡ ነቶም ምእንቲ መሰረታዊ ለውጢ ንቃለስ ዝነበርናን ዘለናን “ሎሚ ድሕሪ ናጻ ሃገር ምውናንናከ እንታይ ደልዮም እዮም?” ዝብል ምሉስ ሕቶ ናብቶም ንምውጋድ ጉጅለ ህግደፍን እኩይ ኣተሓሳስባኡን ክንቃለስ ዝሓረንና ክቐርቡ ጸኒሖም እዮም። እንዳወዓለ እንዳሓደረ ግና ናይዞም ሚዛኖም ዝሰሓቱ ሓተትቲ ቁጽሪ እናነከየ ምኻዱ ተስፋ ዝህብ እዩ።
ናይዚ ስንኩፍ ሕቶ ናይዞም ዘይርጡባት ወገናት መልሲ ከም ናይ ጸሓይ ብርሃን ንጹር እዩ። ዕላማ ናይዚ ካብ ጽባሕ ናጽነት ኤርትራ ጀሚርና ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ብሓፈሻ፡ ምእንቲ ብዙሕ ሕቶታት ዝምልስ መስረታዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ምርግጋጽ እዩ። ኣብ ዝርዝሩ እንተኣቲኻ ከኣ ብዘይካ መሰረታዊ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ሕቶታት ህዝቢ ኤርትራ ምምላስ፡ ካልእ ካብ ህዝቢ ዝተሓብአ ምስጢርን ውዲትን የበሉን። ከምቲ ኩሉ ግዜ ኣብ ፈቐዶ ኣደባባያት እንምድሮን ኣብ ኩሉ መድረኻት እንጽሕፎን፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝኾነ ይኹን መልክዕ ይሓዝ፡ ዝኾነ ይኹን ኣገባብ ይከተል፡ ወጽዓን በደልን ኣብ ኤርትርና ዝነጽግ፡ ብኣንጻሩ ራህዋን ምሉእ ዘይጐደሎ ሓርነትን ህዝቢ ከረጋግጽ ዝጽዕትን እዩ። መስርሕ ቃልስና ኣብ መንጎ ተሓለቕቲ ለውጥን ኣምለኽቲ ወጽዓን ብዘሎ ግብግብ ዝግለጽ እዩ። እዚ መስርሕ ብብዙሓት መድረኻዊ ተርኽቦታትን ክብን ለጠቕን ዝተሰነየ እዩ። ዝኾነ ሓድሽ ተርእዮ ኣብ ዝኽሰተሉ ከኣ “ሕጂኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ ይዕድም። ጉጁለ ህግደፍ ኣብ ናይ ምልኪ ዕድመኡ፡ ደጊም ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን ክምድር፡ ስንኩላት ብዘይፍርዲ ክርሻን፡ ተጋደልቲ ክኣስር፡ ምስ ሱዳን፡ የመንን ጅቡትን ውግኣት ክጽሕትር፡ ምስ ኢትዮጵያ ብጉዳይ ዶብ ተጐልቢቡ ውግእ ክእውጅ፡ ነባራት መራሕቲ ህዝባዊ ግንባርን ኣባላት ባይቶን ክስውር፡ ናይ ብሕቲ ሚድያ ጋዜጠኛታት ክኣስር፡ ኣብ ደሴት ላምፓዱዛ ናይ ዝሃለቑ ኣማኢት ኤርትራውያን መንእሰያት ኣስከሬን ክጽየፍ፡ ንመንእሰያት ኣብ ዶባት ክርሽንን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዘይግሉጽን ዘይትካላውን ዝምድና ክፈጥርን እንከሎ ደጋጊምና “ሕጂኸ ናባይ?” ዝብል ሕቶ ኣልዒልና ኢና። ሎሚ ንዓለም ብዘገረመ፡ ዜቤታዊ ሓላፍነትካ ራሕሪሕካ መትሓጃ ብዘየብሉ ቀትዒ፡ ኣብ ውግእ ትግራይ ኢዱ ኣእትዩ ግፍዕታት ምስ ፈጸመ እውን እነሆ ከም ወትሩ “ሕጂኸ ናበይ?” ንብል ኣለና። ሎሚኳ እዚ ሕቶዚ ናትና ናይ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ ኩሎም እቲ ተረኽቦ ዝደንጸዎም ዝሓትዎ ዘለዉ እዩ። ንሕቶኦም ብእገዳን ካልእ ቀጻዒ ስጉምትን ክምልስዎ ዝጀመሩ እውን ይረኣዩ ኣለዉ።
መልሲ ጉጅለ ህግደፍ ነዚ ወትሩ ዝለዓል “ሕጂኸ ናባይ?” ዝብል ሕቶ ፡ ካብ ተመኩሮ ተማሂሩ ሎምስ “ናብ ዝሓሸ መንገዲ ራህዋን ሰላምን” ዝበል ዘይኮነ፡ በቲ ሓንሳብን ንሓዋሩን ዝተሸኽሎ “ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝገደደ” ዝብል ምዃኑ እንግንዘቦ ዘለና እዩ። ናትና ናይ ሓይልታት ለውጢ መልሲ ከኣ፡ ባዕልና ብግብሪ ሰሪሕና እነቕርቦ “ድሕሪ ሕጅስ ናብ ራህዋ” ክኸውን እዩ ዝግበኦ። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ነዚ ርትዓዊ መልሲ ኣይተዓወትናሉን። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ደጋጊምና እንሓትት ዘለና። ከምቲ ኩልና ነቲ ሕቶ እነልዕሎ፡ መልሱ እውን ካብ ኩልና ምዃኑ ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን። ክሳብ ሕጂ ክንድቲ እንሓቶ፡ መልሲ ናይቲ ሕቶና ኣብ ምርካብ ሓላፍነታውያን ኣይጸናሕናን። ሓደ ለውጢ ዝጽበ፡ እንታይ ከም ዝሰራሕካ እዩ ዝሓተካ እምበር፡ ንሱ ብወገኑ እንታይ ከም ዘበርከተ ኣየርእየካን። ኣብ መንጎ ሓደ ኣባልን ሰልፉን ውድቡን፡ ኣብ መንጐ ሓደ ኣባልን ማሕበሩን፡ ኣብ መንጎ ሓደ ዝተወደበን ዘይተወደበን፡ ኣብ መንጎ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ማሕበራትን ምንቕስቓሳትን ዘሎ ናይ ሓታታይን መላሳይን ዝምድና እውን ካብዚ ዝተፈልየ ኣይኮነን። እዚ ኩነታት በዚ እንተቀጺሉ “ኩልና ሓተትቲ እንተኮይና ደኣ መንዩ መላሲ ክኸውን?” ናብ ዝብል ሽንኮለል እዩ ዝወስደና።
ጉጅለ ህግደፍ ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ ከም ልማዱ ሎሚ እውን ተደራራቢ ሕቶታት ዘኸትል እምበር ሕቶ ዝምልስ ኣይኮነን። እቲ ኣቐዲሙ ዝወሰዶ ስጉምቲ ዘስዓቦ ሕቶታት ከይመለሰ፡ ካልእ ሕቶ ዝፈጥር ዘይሓላፍነታዊ ስጉምቲ ይወስድ። ንኤርትራውያን መንእሰያት ጥራይ ዘይኮነ እንተላይ ህጻናት ኣብ ዘይምልከቶም ውግእ ትግራይ ኣእትይዎም ኢልና ከነማርርን ክንሓትትን ጸኒሕና። ኢሳያስ ብዝኸፈቶ ኣፍደገ ኣትዩ ዲና ሙፍቲ ዝተባህለ ኢትዮጵያዊ ኣንበሳደር “ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ንዝተፈልዩላ ዕለት ኣይፈትዉዋን ኣየኽብርዋን እዮም” ብዝብል ብዝፈጠሮ ህቦቡላ መዓት ሕቶታት ሓቲትና። ኤርትራን ኢትዮጵያን ብፈደርሽንዶ ብኮንፈደረሽን ክሰምራ እየን ዝብል ከኣ ብዙሓት ተንተንቲ ንኣተገባብራኡ ከይተረፈ ዝቀባበልሉ ኣጀንዳ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ከኣ ዓብይ “ሕጀኸ ናበይ?” ክንብል ዝድርኸና ዛዕባ እዩ። ኮታ ዓይንና እንዳረኣየ፡ እዝንና እንዳሰምዐ “መርዓ ጓለን ቀላቅል መዓለን” ከይንኸውን ዘየስግእ ኣይኮነን። ካብዚ ጽልግልግዚ እቲ ቀንዲ መዋጸኦ፡ ሕቶ ሓቲትካ መልሲ ካብ ካለኦት ምጽባይ ኣይኮነን። ኣብ ምምላስ እቲ ሕቶ ዓቕምኻ ዘፍቅዶ ከተበርክት ድልዊ ምዃን ኣብ ቅድሚ ኩልና ተገቲሩ ዝጽበየና ዘሎ ሓላፍነት እዩ። ከምዚ እንተዘይኮይኑ፡ መልሲ ዘይረክብ “ሕጅኸ ናበይ?” መናብርትና ክኸውን እዩ። ወይ ደሓር ተጣዒስካ ብዘይምለስ ግጉይ መልሲ ክምለስ እዩ።
ጋዜጣዊ መግለጺ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢSunday, 04 April 2021 20:38 Written by ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ
መሪሕነት ዝሰኣነ ቓልሲSunday, 04 April 2021 11:02 Written by ተስፋይ ካሕሳይ
ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ካብ ኤርትራ ነጻን ልዕላዊት ሃገር ካብ ትኸውን ኣትሒዛ፡ብዙሓት ውድባት ኣንጻር እዚ መላኺ ስርዓት ንህዝቢ ዘለወን ሓሳብትን ርእይቶን ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓትን፡ንሰን ዘለወን ዕላማ ወይ ፖለቲካ ፕሮግራመን ከብርሃ በቲ ዘለወን ድሩት ዓቅሚ ክሳብ ሎሚ ደንበ ተቓውሞ ኣበርክቶ ገይረን ስለዝኾና ምስጋና ይግበኤን፡ነቶም ክሳብ ሎሚ እውን ደኺምና ከይበሉ/ ከይበላ ዝቓለሱ ንዘለዉ ከም ሰባት ካብ ብልቢ ዝነቕለ ኣኽብሮተይ ክገልጽ እፈቱ።
እዚ ነዊሕ ዝኸደ ፖለቲካናን ኣገባብ ኣቐላልሳናን ግን ብደቒቕ መጽናዕቲ ወይ ሰፊሕ ግምገማ የድልዮ ዝብል እምነት ኣሎ። እቲ ኩላትና ብፍላይ ድማ ድሕረ-ባይታና ካብ ጀብሃ ዝመጻእና ዋላ እቲ ቕድመ-ናጽነት ዝነበረ እገባብ ኣቐላልሳና ፍኒሕ ዘይበይለ ፡ኣብ ክንዲ ንቕድሚት ምሕሳብ ናብ'ቲ ኣብ ውሽጢ ተሓኤ ዝነበረ ኣብ ምግላጽን ብዛዕብኡን ወቐሳን ብዙሕ ግዜ ሓላፉ። ምስ ምምጻእ ናጽነት ኤርትራ'ውን ነቲ ሰውራ መሪሑ ዝኣተወ ህዝባዊ ግንባር እተን ዝነበራ ውድባት ኣብ ክንዲ ነቲ ዝተረፈ ዕላማ ሕቶ ሓርነትን ቕዋማዊ ምሕደራ ምትዃር ናይ ጽልኢ ፖለቲካ ነጊሱ ካብ እቲ ሰፊሕ ህዝቢ ዳርጋ ተነጺለን እየን ጸኒሐን።
እተን ኣብ'ቲ እዋን ዝነበራ ውድባት ገለ ፈተነታት ግንባር ንምፍጣር ፍተነታት ይገብራ እኳ እንተነበራ ፡ከም'ቲ ትጽቢት ናይቶም ዝቓለሱ ዝነበሩ ክኸይድ ኣይከኣለን፡ እቲ ህዝቢ ክስዕበን ዝግብኦን ነቲ ርዱእ ዝኾነ ኣበርክቶ ናይተን ውድባት ኣብ ግዜ ብረታዊ ቓልሲ ረሲዑ ፡ሂወቱ ምስ'ቲ ዝሰዓረ ውድብ ከመይ ገይሩ ይሰርዓ እዩ እቲ ቐንዲ መንገዲ ተታሒዙ ዝነበረ።
ኣብ'ቲ ሰውራ ኤርትራ ምልስ ኢልና እንተ ጠሚትና እቲ ብዝያዳ ኣቕልቦ ረኺቡ ዝኸይድ ዝነበረ እቲ ቐዳማይ ጸላኢና እንብሎ መግዛእቲ ኣምሓራ፡ሃይለስላሴ ይኹን መንግስቱ ሃይለማርያም ዝመርሕዎ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ከሳቕይዎን ፣ ክኣስርዎን፣ ንብረቱ ክዝርፍዎን፣ ዓዱ ከንድድዎ ብተኸታታሊ ይቕጽል ስለዝነበረ እተን ውድባት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ፡ ህዝባዊ ሓይልታት ደሓር ህዝባዊ ግንባር ፡ናይ ግድን እዩ ኣንጻር እዚ ጸላኢ ኣብ ፍቐዶ በረኻ ይኹን ጎላጉል ኤርትራ ክረባረባ። በዚ ምኽንያት ከም'ቲ ዝድለ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ኣብ'ታ ነጻ ኤርትራ ካብ ባዕዲ እንታይ ዓይነት ስርዓት ክንምስርት ከም እንኽእልን፡ ህዝቢ ድማ ነቲ ዝመጽእ መንግስቲ ንሱ ቖጽሊ ዘቐመጠሉ ክኸውን፣ ዲሞክራስያዊ መሰሉ ተጠቒሙ እውን ኣብ'ቲ ኣብዝሐ-ሰልፍታት ዘለዋ ሃገር ድምጹ ዝህበሉ ዝብል ኣየትሓዝናዮን ዕድል እውን ተሳኢኑ ክበሃል ይከኣል።
እተን ንናጽነትን ንሓርነትን ዝብላ ሓረጋት ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዝውቱራት እየን ነይረን፡እቲ ናጽነት ነቲ መሬትን ህዝብን ካብ ባዕዲ ነጻ ንምግባር ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ሓርነት ድማ ኣብ'ቲ ነጻ መሬት ህዝቢ ሓርነት ሃልይዎ ማለት መሰለ ዝኽበረሉ ብሕጊ ዝቕየድ ፣ ቕዋማዊ ምሕደራ ዘለዋ ሃገር፣ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝነግሰሉ ስርዓት ፣ ናቱ ብዝብሎ ቖጽሊ ዘቐመጠሉ ሰልፊ ክመርሖ ዝብል ፡ እዚ ድማ ጥጡሕ ባይታ ነቶም ምዕብልቲ፣ ብልጽግቲ፣ ሓድነታ ኣብ ብዙሕነታ " ንገድ ነጋዳይ ሕረስ ሓረስታይ "ንዝብሉ ምቹእ ዕድል ይኸፍተሎም።
እዚ ኮይኑ ፡ምልስ ኢልና ክርኤ ዘለዎ ክልተ ነጥብታት ከልዕል ክፍትን፡
ሀ ምፍንጫልን ምትሕንፋጽን
ለ ስርዒታዊ ድኽመት ኣብ ሰልፊ
ሓደ ብዓቢኡ ክጽናዕ ዘለዎ እኳ እንተኾነ ብተደጋጋሚ ደንበ ተቛውሞ እንሓልፎ ዘለና ምፍንጫላት ብኩራት ሕቶ ዲሞክራሲ በሃላይ እየ እቲ ጠንቒ። እዚ ማለት ሓደ ሰልፊ ነቲ ፖከቲካዊ መደብ ዕዮኡ ከተግብር ብመጀመርታ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጸ መሪሕነት የድልዮ። ንሱ ድማ ነቲ ኣብ መንጎኡ ዘሎ ዝድለ ዕድላት ናይ ክትዕ ሃልዩ ኣብ ሓደ መድረኽ ውሳኔ ክሓልፍ ስለዘለዎ ኣቦ ወንበር/ ኣደ ወንበር ብዝማእክልዎ ናይ ብዙሓት ውሳኔ ይሓልፍ።እዛ ውሳኔ ኣገዳሲት እያ ክትስገር ዘይብላ ንኹሉ ብኹሉ ቕብልቲ ክትከውን ዘለዋ ዲሞክራስያዊት ውሳኔ እያ።እዚ'ኣ እያ ድማ ቐንዲ ናይ ምፍንጫል ምኽንያት እትኸውን፡እቲ ሕቶ ስለምንታይ እዩ፡ ዝኾና ውድባት በዚ ተመክሮ ዝሓልፋ፡እቲ ውሳኔ ዘድሊ ምድላዋትን ናይ ንጹር ብዝተቐመጠ ኣገባብ ክትዓት ስለዘይወሃቦ እሞ ናብ ቕልጡፍ መደምደምታ ብምኻድ ድዩ? ወይ እቶም ኣባላት መሪሕነት ብፍላይ ኣብ'ቲ ተሰዓሪ ውሳኔ ዝነበሩ ነቲ ዲሞክራሲያዊ ውሳኔ ኣብ ክንዲ ብግብኡ ምቕባል ፖለቲካ ቒምታ ብምሓዝ ኣብ ክንዲ ነቲ ዝተሰዓርካሉ ሓሳባት ኣብ ዝመጽእ ምስ እዋን ሰዓራይ ምዃን ናብ ካላእ ውድብ ምፍጣር ፈንጠርጠር ምባል ዝርኤ።ኣብ'ዚ ግን ነቲ ሓሳብ ንውሳኔ ክቐርብ እንከሎ ማዕረ ክንደይ ግዜ ይወሃቦ ንኽትዕ ዝብል ምርኣይ ክድለ ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን።
እቲ ጉዕዞና እንበኣር ንፍንጨል፡ ድሕሪ ቕሩብ ዓመታት ድማ ምስ ካልእ ውድብ ንሰምር፡ እቲ ዝሰመረ ውድባት ድማ ድሕሪ ውሱን ዓመታት እንደገና ይፈናጨል፡ እዚ እዪ እቲ ተመክሮና። እቲ ዘሕዝን ኣብ'ቲ ሰፊሕ ህዝቢ ብፍላይ ኣብ'ቲ ከባቢ ተቓውሞ ዓገብ ዝብል ኣብ ክንዲ ዝርኤ ኣብ ብዙሓት ከም ጽቡቕ ዜና ዝውሰደሉ እዋን ኣሎ፡ ነዞም ኣካላት ናይ'ቲ ሓደ ምፍንጫል ንዕዮኦም ረብሓ ስለዝሓስብዎ እዩ።
እቲ ሕቶ ሓድነት ስለምንታይ ነልዕሎ? ተግባራዊ ዘይኮነ ነገር ኣብ'ዚ ተኣሲርና ንምንታይ ንነብር? ንመን ኢና ነስምር? ተዓዊትና ዲና? ውድብ ፣ሰልፊ ኣይኮነን ዝዕወት ዝብል እምነት ኣለኒ፡ እቲ ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት ዘለካ ዕላማን ንዕኡ ንምትግባር እትኸዶ ናይ ኣገባብ ኣቀላልሳ እንወስዶን ብሰፊሕ ህዝቢ ተቐባልነት ዝረክብ ምስ ትገብር ኢኻ፡ ነቲ ሕቶ ሓድነት ዝብል ዘየዕውት ሰጊርካ ናብ ህዝቢ ዝዓስሎ ሰልፊ ከተብጽሖ ምስ ትኽእል ኢኻ ትዕወት፥ እቶም ካባኻ ዝፍንጨሉ ዝጸንሑ ዘይኮኑስ እቶም ዝስዕብዎም ናባኻ ምስ ዝዘዝዉ፡ነቲ ንሶም ክኣትውዎ ዝኽእሉ ኣብ ሓንቲ ኤርትራ፣ ቅዋምነትን ዲሞክራስን፣ ማሕበራዊ-ፍትሒ ካብቶም ቐንዲ መትከላት ምስ ዝበርህ እቲ ባይታ ናይ ፖለቲካ ትዕብልሎ ወይ ዘዋሪኡ ትኸውን።
እቲ ሓድነት ዝብል ካበይ ይብገስ እኳ ብሩህ እንተኾነ ብተግባር ተራእዩ ድዩ? ኣብ ሜዳ ኤርትራ ጀብሃ ምስ ህዝባዊ ግንባር ክትሰምር፡ብስምረት ድማ ቑልጡፍ ዓወት ክምዝገብ ዝብል ሓሳብ ተዓዊቱ ድዩ? ዝሰዓረ ኣስመራ ኣትዩ፡ ዝተሳዕረ ድማ ሱዳን ኣትዩ፡ ኤውሮጳ ፣ ካናዳ፣ ኣመሪካ፣ ኣውስትራልያ ፋሕ ኢሉ። ሓድነት ኣይኮነን ኣብ ዓወት ዘብጽሕ፡ ነቲ ዕላማ ናይ ቓልስኻ ኣብ ህዝቢ ኣስሪጽካ ረብሓ ናቱ ኣብ ጽባሕ ቕዋማዊት ምሕደራ ዘለዋ ሃገር ምስ ተኣምን ሓድነት ዘይኮንካ ተመዝግብ ዘለኻ ኣብ'ቲ ዝበዝሐ ህዝቢ ጽልዋ ምስ እትገብር፡ ነዚ ንምዕዋት ድማ ንነብስኻ ብዲሞክራስን ፍትሕን እትግዛእ ንቑሕን ተወፋይን ኣባል ምስ ዝህልወካ፡ ጸላእትኻ ወይ ዝቛወሙኻ ሰባት ዘይኮኑስ ሓሳባት ምዃኖም ምግንዛብ።
ኣብ'ዚ ዝባኸነ ግዜ ንብዙሓት ተቓለስቲ ዘሰልቸወ ኮይኑ ብዝያዳ ኣብነት ክጥቐስ እንተኾይኑ እታ ዝዓበየት ዝሰፍሐ ሰዓብቲ ዝነበራ ሰውራዊ ባይቶ ነተን ዝነበራ ውድባት ከተስምር ብማለት ንሓድነት ክትጽውዕን ክትጽበን ዘይተግባራዊ ነገር ኣበይ ወዲቓ? እቲ ዝኸደቶ ናብ ሰልፊ ንምምስግጋር ዝብል ቕዱስ ዕላማ ስሒተዮ ኣይኮንኩን፡ንሱ ተባዕን እዋናውን፡ምዃኑ እዩ።ካብ 2010 እውን ክንደይ ውረድ ድይብ ተሓሊፉ ፡እዚ ማለት ካብ'ቲ ሰውራዊ ባይቶ ዝሓለፎ ኣይተመሃርናን ንማለት እዩ።ኣቲ ብሓድነት ኣቢልካ ኢኻ ንዓወት ትበጽሕ ዝብል ፈጺሙ ክቕየር ዘለዎ ኣተሓሳስባ እዩ።
ምስ ምምጻእ ምሕዝነት፣ ኪዳን ፣ ባይቶ ሓጂ እውን ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ሽግራቱ ክንርእይ እንተ ኾይና ምትሕልላውን ከይተርፍ ብዝብል ንምፍቓድ ( ክቑጸር) ጥራሕ ዝሕወስዎ፡ ክመርሕዎ ዝግባእ ከይተሰማማዕካ ንእትገብሮ ወይ ትምስርቶ ጽላል ሓደ ስጉምቲ ኣይከይድን እዩ። ሓያል ወይ ድልዱላት ውድባት እየን ሓያል ጽላል ዝፈጥራ እንበር ከምዚ ንርእዮ ኣይኮነን፡ ማለት ሓያል ሰልፊ እያ ጽልዋ ትገብር እንበር ክትጽበ ዝጸንሐትን ንዘይሰምሩ/ ዘየድምዑ ከፍርዩ ምጽባይ ጌጋ ንባብ ኣሎ ኢልካ ኢኻ ትድምድም።
ንእብነት ክኾነና ፡ኣብ ደንበ ተቛውሞ ሰለስተ ዝተፈላልዩ ፖለቲካ ሓሳባት ኣለዉ ኢለ ይኣምን፡ንሶም ድማ እቲ
1.ሽግርና ኣብ መንጎ ከበሳን መታሕትን ኣስላማይን ክርስትያንን ስለዝኾነ እቲ ክርትያናዊ ሓይሊ ክሰዓር እንተዘይኮነ ድማ ኣብ'ቲ ዝምስረት ስርዓት ቦታናን እጅምናን ብማዕረ ዝብሉ ክኸውን እንከሎ
2.እቲ ሽግርና ኣብ ኤርትራ ሓደ ብሄር ትግርኛ ዝዓብለሎ ስርዓት ስለዘለና እቶም ዝተወጻዕና ሓደ ብሄራዊ ፈደራሊዝም ስርዓት እንምስርተሉን ፡እንተዘይጠዓመ ድማ ብመሰል ርእሰ-ውሳኔ ክሳብ፡ምግንጻል ምርጫ ኣሎ ዝብሉ
3.እዞም ጉጅለ ሽግር ኤርትራ ሕቶ ምልካዊ ስርዓት እዩ፡ ስለዚ እቲ ፍታሕ ሓንቲ ብቕዋማዊ ምሕደራ እትኸይድ ፍትሕን ዲሞክራስን ዝመትከሉ ኣብ ሓንቲ ኤርትራን ምስ ብዝሑነታ ዘለዋ ስርዓት ምፍጣር ዝብል ፡ሓደ ሃይማኖት፣ ብሄር፣ ኣውራጃ ኣብ ልዕሊ ሓደ ዝውጽዓሉ ዘሎ ዘይኮነ፡ኩላትና ብምዕረ ውጽዓት ህዝቢ ኢና ዝብሉ እዮም።
እቲ ካልኣይ ነጥቢ ስርዒታዊ ድኽመት ዝብሎ እቲ ኣብ መብዛሕትኤን ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራ ዝርኤ ኣቛቑማኤንን ስርዒታዊ ስእሊ ክትርኢ ከለኻ ጉባኤ ፣ ማእከላይ መሪሕነት ፈጻሚት ኣካል፣ ኣቦ/ ኣደ ወንበር ቤት ጽሕፈታት ፣ ዞባ ፣ ጨንፈራት እናበለ ዝኸይድ እዩ ሓፈሻዊ ስእሊ።ካብ'ዚ እንተ ተበጊስካ ዝለዓሉ ነጥብታት ወይ ሕቶታት ኣለው፡ ማዕረ ክንደይ እዩ እቲ ኣቦ/ኣደ ወንበር ነጻነት ዘለዎም ካብ'ቲ ዝሓጸዮም ፡ዝመረጾም ማእከላይ መሪሕነት? ስለምንታይ ንኣቦ/ንኣደ ወንበር ብፍሉይ መልክዕን ኣገባብን ኣብ'ቲ ጉባኤ ዘይምረጹ? እቲ ዝምረጽ ክመርሕ ናቱ መሳርሕቱ ብመሰረት ሕጊ ሰልፊ መሳርሕቱ ነተን ቤት ጽሕፈት ዘይሓጽዩ? ዝብሉ ሕቶታት ብጥልቕ ዝበለ ክትዓት እንተርእይና መፍትሒ ክንረክብ ንኽእል ኢና በሃላይ ኢየ።
ብመጀመርያ እንበኣር ክንርእዮ ዘለና ፡እብል እቲ ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈትን እቲ ሰልፊ ነንበይኑ ክኸውን ኣለዎ።እቲ ስልፊ ሰልፋዊ ምምሕዳር፡ ጉባኤ ምድላው፡ኣባላት ዝምዝገብሉ ቕጥዒ ቕዋምን ጽሕፋትን ዘዳሉን ዝዝርግሕን ይኸውን ብከፊሉ፡እቲ ፖለቲካዊ መሪሕነት ዕላማን ፖሊሲን ሰልፊ ናብ ህዝቢ ዝዋፈር ዘዕቢ ሰልፊ ክኸውን እንከሎ እቲ ዝመረጾ ኣካል ድማ ሓጋጊ ኣካል ተባሂሉ ነቲ ኣብ ጉባኤ ዝጸደቐ ስልጣን ተጠቒሙ ነቲ ፖለቲካዊ መሪሕነት ዝቖጻጸረሉን፡ነቶም ብኣቦ / ኣደ ወንበር ዝሕጸዩ መርሚሩን ኣጽኒዑን ዘጽድቕ ስልጣን ዝህልዎ፣ ሕጊ ብዘፍቕደሉ ድማ ብቐጥታ ጸዊዑ መብርሂ ዝሓተሉ፣ ንኣቦ /ኣደ ወንበር ድማ እንተ ወሓደ ኣብ ሓደ ዓመት ብኣካል ማለት ተክኖሎጂ ብዘፍቕዶ ሓፈሻዊ ግዕዞ ሰልፊ ናበይ ይኸይድ ከም ዘሎ ዝሕብርሉ ምፍጣር።
ኣብ'ዚ ሕጊ ብዘፍቕዶ ኣብ ጉባኤ ብሚስጢር ድምጺ ኣብ ሰለስተ ሕጹያት ክኾኑ ንሰልፊ ክመርሕዎ ዝደልዩ ኣባላት ቕድሚ 3 ወርሒ ዘይበዝሕ ናብ'ቲ ሰልፊ ጉባኤ ዘዳሉ ሽማግለ ብጽሑፍ ድልውነቶም የረጋግጹ ፡እቶም ተሳተፍቲ ጉባኤ ድማ ነዚ ሓበሬታ ብምርካብ ቕድሚ ጉባኤ ምስ እቶም ተወዳደርቲ ብዝተመደበሎም ሰዓት እዋን ንዘለዎም ሓሳባት ዝገልጽሉ ምፍጣር፣ በዚ መሰረት እቶም ተሳተፍቲ ጉባኤ ንፖለትካዊ መሪሕነትን ንኣባላት ሓጋጊ ኣካል ከምዝመርጹ ተዳልዮም ፣ ሓሲቦም ነታ ዲሞክራያዊት መሰሎም ናይ ምድማጾም ስራሕ ይፍጽሙ። ኣብ'ዚ እቲ ሰልፊ ሕቶ ምትኽኻእ ብሞት ምፍላይ መራሒ ሰልፊ ኣብ'ቲ ቕዋሙ ከስፍሮም ይግባእ፡ብተኻእለ መጠን ግን ካብቶም ሓጋጊ ኣካል ኣባላት ኣይምረጽን።
እዚ ነቲ ተበላሕነትን ነጻነትን ናይ'ቲ ዝመርሕ ዕድል ምሃብ ክኸውን ከሎ፡እቲ ዝርኤ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ንዘሎ እቅልቦኡ ከተኩርን ዳርጋ እሱር ናይ'ቲ ማእከላይ ሽማግለ ኮይኑ ካብ ሽግር ናብ ሽግር ብምስግጋር ካልእ ክዕወት ዘለዎ ናይ ግዳም ስራሕ ይበኩር።ስራሕ ፖለቲካዊ መራሒ ሰልፊ ኣብ ግዳም ምስ ህዝቢ ብናይ መድያ ኣቢሉ ዕላማ ሰልፍን ፖሊሲታትን እናብርሀ ዝኸደሉ፣ምስ ህዝቢ ኣኼባ ዝገብረሉ፣ ምስ ዓበይቲ ኪኢላታትን ምሁራትን ዕዶት ምግባርን፣ ምስ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝምድናታትን መግለጽን ምሕዝነትን ምምስራትን ይኸውን ካብ'ቲ ቐንዲ ስራሕ።
ስለዚ እዚ እንርእዮ ውድብ/ሰልፊ ናትና ሓደ መድሃኒቱ ኣብ'ቲ ቕርጻ ዘስርሕ ምቕማጥ ሓደ ዓቢ ኣገዳስነት ዘለዎ ምዃኑ ዘይምዝንጋዕ፡ምኽንያቱ ኣቲ ዝበዝሐ ሽግራትና ካብ'ቲ መሰረታዊ ተደላይነት ውደባን ንሓደ ፖለቲካ ስልጣን ምዃኑ ዘንጊዕካ ነቶም ትማል፣ሎሚ፣ ጽባሕ ሕብሮም እናቐየሩ ኣንጻርካ ዝለዓሉ ከተስምር ብእኡ መሰረት ስርዓት ከተውድቕ ማለት ዘይሕሰብ እዩ።
ካብ'ዚ ሓሊፉ ነዚ ናይ ስርዓት ኢሰያስ ብደማዊ ውግእ ዶ ወይ ብፖለቲካ ክንኣልዮ ማለት ህዝቢ እንቢ ክብል ምግባር ፡ኣብ ውሽጥን ግዳምን ደላይ ለውጢ ብምልጋብ ለውጢ ብውሑድ ክሳራ ዝብል እውን ሓደ ካብ'ቲ መሪሕነት ዝስእን ዘሎ እዩ።ኣብ'ዚ እውን ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ብወገን ናይ ኢህወደግ መንግስቲ ብፍላይ እቲ ህወሓት ንደንበ ተቛውሞና ሸንኮለል ከብሎ ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ንውድባት ኤርትራ ከዳኽምን መኣዝኑ ክስሕት ፣ ኤርትራዊ ሃገራውነትን መንነትን ዝፍሑቕ ኣሉታዊ ግደ ዝተጻወተ፡እንሆ ሎሚ ገድሊ ኤርትር ሽፍታ እናበልካ፡ መጽረይ ኣፍ ኮይኑ ንሶም ዝያዳ ድምጾም ዘጉልሑሉ ንሕና ድማ ትም ኢልና ኣእዳውና ኣጣሚርና ዘለና እዋን ንመስል።
ብዝተረፈ ሰፊሕ መጽናዕቲ ወይ ምግምጋም፡ ዘድልዮ ምዃኑ ብዘይምዝንጋዕ ኣቕልቦ ክግበረሉ ሓደራ እናበልኩ ንኹሉኹም ብፍላይ ድማ ነቶም ንነዊሕ ዓመታት ትቓለሱ ዘለኹም ብዘየገድስ ኣበይ ውድብን ሰልፍታትን ትሃልው ደጊመ ከመስግን እፈቱ።
መግለጺ ሓዘንThursday, 01 April 2021 22:50 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ዕረፍቲ ኣቶ ዜና ምሕረተአብ ብዓሚቕ ሓዘንን ስንባድን ሰሚዕናዮ። ኣቶ ዜና ምሕረተአብ፡ ካብ ኣብኡ ኣቶ ምሕረተኣብ ኣስፈሃን ኣዲኡ ወይዘሮ ትብለጽ ለገሰን ብ5 ሰነ 1947 ኣብ ከተማ ሰንዓፈ ተወሊዱ፡ ኣብ መበል 74 ዓመት ዕድመኡ ከኣ ብ28 መጋቢት 2021 ኣብ ሆስፒታል ክእለ ድሕሪ ምጽናሕ፡ መላእ ቤተሰቡን ፈተውቱን ኣብ ዘለዉሉ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ሆስፒታል ዓሪፉ።
ኣቶ ዜና ምሕረተኣብ ትምህርቱ ኣብ ከተማታት ደቀምሓረን ኣስመራን ተኸታቲሉ። ትምህድቱ ምስ ወደአ ከኣ በቲ ዝተማህሮ ሞያ፡ ኣብቲ እዋንቲ ኣብ ኣስመራ ባንኮዲናፖሊ ይበሃል ኣብ ዝነበረ ትካል ሰሪሑ። ዓቕሙ ንምምዕባል ከኣ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ምሸታዊ ትምህርቱ ቀጺሉ። ኣቶ ዜና በኹሪ ገዛ ስለ ዝነበረ ናእሽቱ ኣሕዋቱ ኣብ ምእላይ ምስ ወለዱ ዝተሓጋገዝ ግዱስ ከም ዝነበረ ቤተ ሰቡ የመልክቱ።
ኣቶ ዜና ምሕረተኣብ ኣብ ዝተጠቕሰ ትካል እንዳሰርሐ፡ ህይወቱ ክመርሕ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ሃገሩን ህዝቡን ዝነበሮ ፍቕርን ሓልዮትን እናዓዘዘ መጸ ። በዚ መሰረት ኣብ መወዳእታ 1975 ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ተሰሊፉ። መባእታዊ ወተሃደራውን ፖለቲካውን ትምህርቲ ምስ ወሰደ ከኣ፡ በቲ ዝነበሮ ሞያ ኣብ ክፍሊ ምቁጽጻር (ክፍሊ ኦዲት) ተበዲቡ፡ ነቲ ኣሰራርሓ ኣብ ምምዕባል ዓብይ ግደ ተጻዊቱ። ብዘይካዚ ኣብ ወተሃደራዊ መዳይ እውን ኣብ ብሪጌድ 19 ናይ ሓይሊ ፖለቲካዊ ኮሚሳር ኮይኑ ተቓሊሱ።
ኣቶ ዜና፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተደፊኣ፡ ናብ ሱዳን ድሕሪ ምእታዋ፡ ኣብ ሱዳን ነብሱ ንምምራሕ ጽዒሩ። ኣብ 1983 ድማ ናብ ኣሜሪካ ክስደድ ተገዲዱ፡ እነሆ ከኣ ክሳብ ዕለተ- ዕረፍቱ ኣብኡ ጸኒሑ።
በዚ ኣጋጣሚ መላእ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ንመዋቲ መንግስተሰማያት የዋርሶ፡ ንስድርኡን መላእ ቤተ ሰቡን ከኣ ጽንዓት ይሃብኩም እናበልና፡ ናይ ሓዘንኩም ተኻፈልቲ ምዃና ንገልጽ።


text:
ዓለምለኸ ኮምሽን ሃይማኖት ዩናይትድ ስቴትስ ካብ ተፅዕኖን ሓገዝ ገንዘብን መንግስቲ ነፃ ኮይኑ ዝሰርሕ ናይ ምምላኽ ፀገም ናብዝተርኣየለን ሃገራት ብምኻድ ገምጋሙ ንኣባላት ቤት ምኽሪ፣ንፕሬዝዳንትን ንምንስቴር ጉዳያት ወፃእን ዩናይትድ ስቴትስ ሪፖርት ዘቕርብ ትካል እዩ።
ኣብዚ ዓመት ጥራሕ ንተመሳሳሊ ተልእኾ ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ግብፂ፣ባሕሬይን ታጃኪስታንን ዑደት ብምፍፃም ሃይማኖታት ብነፃነት ናይ ምእማን መሰል እንተሃሊዩ ተኸታቲሉ’ሎ።ናይ ኢትዮጵያ ገምጋም ዝሓቖፈ ፀብፃብ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ ግንቦት ዕላዊ ከምዝኸውን መራሒ ጉጅለ እቲ ሉኡኽ ዙህዲ ጃስር ገሊፆምልና ኣለው።
ኢትዮጵያ ዝፀንሐ ታሪኽ ምክእኣል ሃይማኖት ስለዝነበራ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ዓለምለኸ ናይ ሃይማኖት ኮምሽን ንምርመራ ናብታ ሃገር ክገይሽ እዚ ንፈለማ ግዜ እዩ ይብሉ ንሶም።
ምስቲ እትነብረሉ ከባቢ ናይ ኢትዮጵያ ታሪኽ እንድሕር ሪኢና ምስልምና ካብ ዝተኣታቶ ካብ ሻብዓይ ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ኣብ መንጎ ክርስቲያንን ምስልምናን ሃብታም ናይ ምክእኣልን ኣዝዩ ዘደንቕ ምቅርራብን ዘለዋ ሃገር እያ ኢሎም።ካብ 90 ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ እቲ 30 ሚሊዮን ሙስሊም እዩ’ውን ኢሎም።
ካብ ወርሒ ነሓሰ 2011 ኣ/ፈ ጀሚሩ ግን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ማሕበረሰብ ሙስሊም ጣልቃ ምእታው ምጅማሩ ሰሚዕና ይብሉ ጃስር።
ኢትዮጵያ ዘላትሉ ከባቢ ከም ኣል-ሸባብ ዝበሉ ፍልፍል ኣሸበርትን ናይ ሽብር መርበብን ኣብ ዝኾነት ሱማሊያ፣ሱዳንን ኤርትራን ኣብ ዝርከባሉ ሓደገኛ ከባቢ ስለ እትርከብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ምስፍሕፋሕ ኣኽራርነት ብፍላይ ድማ ናይ ስዑዲ ዓረብ ወሃቢ ምስልምና ናብታ ሃገር ንከይኣቲ ከምዘተሓሳሰቦ ይገልፁ ጃስር።
ነቲ ጉዳይ ብቐረባ ንምክትታል ናብታ ሃገር ከምዝተጉዓዙን ምስ ምንስትራት፣ምስ መራሕቲ ዘይመንግስታዊ ትካላትን፣ምስ ጠበቓታት ሽብር ብዝብል ዝተኣሰሩ 28 ሰዓብቲ ምስልምና ከምዝተራኸቡ ወሲኾም ሓቢሮም።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ምምሕዳር ኣዲስ ኣበባን ዋልታ ማእኸል ሓበሬታን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዘካየድዎ መፅናዕቲ ሪኢቶ ህዝቢ ኣብታ ከተማ ፅንፈኝነት ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
እቲ ኩነታት ንህዝብን መንግስትን ስግኣት ስለዝኾነ ብቐረባ ብምክትታል ምላሽ ዘድዮ እዩ ክብል ፀዊዑ’ሎ።


text:
ኣቶ መብራህቱ ገብረመድህን ዝተባህሉ ኤርትራዊ ብሰንኪ’ቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ኹናት ንልዕሊ 40-ዓመታት ንዘገልገልሉ ኣብ አዲስ ኣበባ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካን ዝነበሩላ ከተማ ኣዲስ አበባን ሐዲጎም ናብ ኣሜሪካ ከም ዝወፁ ተዛሪቦም።
ኣቶ መብራህቱ ካብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝወፅሉ እዋን ንኢትዮጵያውያን ፈተውቶም መጀመርያ ንአቶ በላይ ኣባይ ደሓር ኸአ ንበዓል ሞያ ሕጊ አቶ ኢትባረኽ ግደይ ሕጋዊ ወከልቲ ንብረቶም ጌሮም ከም ዝሓደግዎም’ውን ይገልፁ።
ክልቲኦም ወከልቶም “ሕጋዊ ውክልና እናሃለወና ኣቦይ ብህይወት የለን ብሕታዊት ወራሲት ኸአ ኣነ’ያ ኢላ ቤት ፍርዲ ክውስነላ ጌራ ብዝበልዋ ጋል በይኖም ንአቶ መብራህቱ ሕጋዊ ውክልና የብሎምን ክትብል ብዘቕረብቶ ናይ ሓሶት ክሲ በደል ወሪዱና” ክብሉ ገሊፆም።
ሚኒስተር ፍትሒ ኢትዮጵያ'ውን ብናይ ሕጊ ሞያይ ንኸይሰርሕ ን'5-ዓመታት ከም ዝአገደኒ ብሬድዮን ተለቪዥንን ገሊፁ ኢሎም ኣቶ ኢትባረኽ።


text:
ፓርቲ ዓረና ንዲሞክራሲን ሉኣላዊነትን "ኣብ ትግራይ ህዝቢ ንከይረጋጋእ ጠንቂ ኮይኖም ዘለው ክልተ ምኽንያታት፣ ሓደ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዝነበሩ ቦታታት፣ ካብ ሕገ መንግስቲን ካብ ሕጊን ወጻኢ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ክልል ኣምሓራ ምውዳቆም፣ እቲ ካልኣይ፣ ባዕዳዊ ሰራዊት ማለት ሰራዊት ኤርትራ ንብርክት ዝበሉ ከባቢታት ትግራይ ተቆጻጺሩ ስለዘሎ'ዩ" ዝብል መግለጺ ኣውጺኡ ።
መግለጺ ዓረና ከምዝሓበሮ "ብኣሽሓት ዝቁጸሩ ዕጡቃትን ሲቪላት ሞይቶም፣ ብኣማኢት ኣሻሓት ዝቁጸሩ ዜጋታት ተፈናቂሎም፣ ሚልዮናት ድማ ንሕጽረት መግቢ ተቃሊዖም፣ ብቢልዮናት ዝግመት ትሕተ ቅርጺ በሪሱ፣ ብዙሕ ንብረት መንግስቲን ውልቀ ሰብ ሃብቲን ተዘሚቱ" ይብል።
ብሰራዊት ኤርትራ ኣብ ዝተታሓዙ ከባቢታት ይወርድ ኣሎ ዝበሎ ህልቂት ከቢድ ከምዝኾነ ካብ ነበርቲ’ቲ ከባቢታት ዝኾኑ ኣባላቱ ሓበሬታ ከምዝረኸበ ዝጠቅስ መግለጺ ዓረና ኣብ ኣጽቢ፣ ዕዳጋ ሓሙስ፣ ኣኽሱምን ካልኦት ከባቢታትን ዝተፈጸሙ ቅትለታት ክሳብ ሎሚ ብወግዒ አይተጸብጸበን ኢሉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተፈጸሙ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ዘጻሪ ኣካል መርመራ ኣካይዱ እንተተረኺቡ ፈጸምቱ ናብ ሕጊ ክቀርቡ እዮም ክብል ከሎ ካብ ወገን መንግስቲ ኤርትራ ግና ክሳብ ሎሚ ወግዓዊ መልሲ ኣይተረኸበን። ኣብ’ዚ ቀረባ ንሪፖርት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ግብረ መልሲ ዝሃቡ ሚኒስትር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገ/መስቀል ነቲ ሪፖርት ‘ናይ ሓሶት ሪፖርት’ ከምዝበልዎ ይፍለጥ።
‘አምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ ኣብ ኣኽሱምን ካልኦት ከባቢታት ትግራይን ዝተፈጸመ ቅትለት፣ ጥፍኣትን ግፍዒን፣ ብገበን ኩናትን ገበን ኣንጻር ሰብኣዊነትን ዘሕትት ክኾን ከምዝኽእል’ ምጥቃሱ ዝዝከር እዩ።


text:
ናይ መወዳእታ ክኸውን ተስፋ ዝተገብረሉ ራብዓይ ዙር ዘተ ሰላም ደቡብ ሱዳን ብዘይስምምዕ ተዛዚሙ’ሎ።መራሒ ተቓዋሚ ሪያክ ማቻር ኣብቲ ሰነድ ፊርምኦም ኣንቢሮም፤ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ግን ንምፍራም ምስተሰማምዑ ሓሳቦም ብምቕያር ተወሳኺ ግዜ ሓቲቶም ኣለው።ደጋጊሙ ከጠንቅቕ ዝፀንሐ ማሕበረሰብ ዓለም እውን ናይ ሳልቫ ኪር ናይ መወዳእታ ምላሽ ንምፅባይ ዝወሰነ ይመስል።
ንተቐናቐንቲ ደቡብ ሱዳናዊን ዘየሰማምዖም መቐሎ ስልጣን እዩ።ብፍላይ ንፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር።
ኣብ ሃገሮም ዝቐፀለ ግጭት ደው ንምባል መሰጋገሪ መንግስቲ ክጣየሽ ክልቲኦም ወገናት ዝተሰማምዕሉ እዩ።እቲ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝፀንሕ ንኽልተ ዓመትን ፈረቓን እንትኸውን ኣብ ውሽጢ እዚ ግዜ ሓድሽ ሕገ መንግስቲ ክንደፍን ሓፈሻዊ መረፃ ክካየድን ኣለዎ።
ኣብቶም ቀዳሞት 18 ኣዋርሕ ናይ መሰጋገሪ እዋን ክልቲኦም ወገናት ነናይ ባዕሎም ሰራዊት ይመርሑ።ድሕሪኡ ግን ኣብ ትሕቲ ሓደ እዚ ይኾኑ።
ናይ ኢትዮጵያ፣ናይ ኬንያ፣ናይ ኡጋንዳ፣ናይ ሱዳንን ጁብቲን መራሕቲ ኣብዝተረኸብሉ እዋን ክልቲኦም ወገናት ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ክሰማምዕሉ ተረዳዲኦም ነይሮም።
ይኹን እምበር ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ትማሊ ሰኒ ሓሳቦም ብምቕያር ካብቲ ሰነድ ዘይቅበሎ ነጥቢ ኣሎ ክብሉ ብምሕባር ተወሳኺ ግዜ ከምዘድልዮም ንቶም ሸምገልቲ ከምዝነገሩዎም ቀንዲ ኣደራዳሪ ኢጋድ ኣምባሳደር ስዩም መስፍን ይገልፁ።ተወሳኺ ግዜ ዝሓተትሉ ምስ መቐሎ ስልጣን ዝተኣሳሰረ እዩ ይብሉ ኣቶ ስዩም።’’ መንግስቲ ነቲ ስምምዕ ከይፍርመሉ ዝኣገዶ ነጥቢ ስልጣን ከካፍል ፍቓደኛ ስለዘይኮነ እዩ’’ ዝበሉ ኣቶ ስዩም ‘’ኣብ ካልኦት ጉዳያት እዚ እዩ ዝብሃል ዝጭበጥ ነገር ኣየቕረቡን።…ብዝኾነ ገና ክንመኽረሎም ንደልዮም ነጥብታት ስለዘለና ይናውሐልና እዮም ኢሎምና’’ኢሎም።
ብመሰረት ክልቲኦም ወገናት ክፍርምሉ ዝተዳለወ ሰነድ ሳልቫ ኪር ፕሬዝዳንት መሰጋገሪ መንግስቲ ክኾኑ መንሓንሕቶም ሪያክ ማቻር ድማ ሓድሽ ኣብ ዝፍጠር ናይ ተቀዳሚ ምኽትል ፕሬዳንትነት ስልጣን ክሕዙ እዮም።
እቶም ፕሬዝዳንት ኣብ ከበድቲ ጉዳያት ውሳነ ንምሃብ ናይቶም ተቀዳሚ ምኽትል ፕሬዝዳንት ኣወንታ ክረኽቡ ኣለዎም ዝብል ኣርእስቲ ንሳልቫ ኪር ኣየሐጎሰን።
ካብ ትማሊ ንከይሓልፍ መጠንቀቕታ ክህብ ዝፀንሐ ኢጋድን ማሕበረሰብ ዓለምን ንግዚኡ ተወሳኺ እዋን ምሃብ መሪፁ’ሎ።ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር ምስ ደገፍቶም ንክመኽርሉ ክልተ ሰሙን ተዋሂቡዎም ኣሎ።
ናይ እዋኑ ናይ ኢጋድ ኣቦ መንበር ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ፕሬዝዳንት ዳልቫ ኪርን መሳርሕቶምን ነቲ ሰነድ ብምፍራም መዕልቦ ክህብሉ እምነ፣ከምኡ ክገብሩ እውን ከተባብዖም እደሊ ኢሎም።


text:
በብግዚኡ ዝምረቑ ሓደሽቲ ተመረቕቲ ሓካይም ኣብ ትግራይ ሕብረተሰብ ብቐረብኡ ኣገልጋሎት ሕክምና ንክረኽቡ ይሕግዝ ኣሎ ክብል ቤት ጽሕፈት ሓለዋ ጥዕና እቲ ክልል ኣፍሊጡ።
እቲ ቤት ጽሕፈት ብተወሳኽI ተበፃሕነት ሓካይም ሓደ ን 10 ሽሕ ንምግባር ፃዕሪ ይገብር ምህላዉ ሓቢሩ’ሎ።
ዩኒቨርስቲ ዓዲ ግራት ንፈለማ እዋን ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም ብሕክምና ኣብ ዘመረቐሉ እዋን ብዝልዓለ መዓርግ ካብ ዝተመረቑ ዶክተር ሳምራዊት ነጋሲ በቲ ዝተመረቐቶ ሞያ ንህዝቢ ከተገልግል ድልውቲ ምዃና ትዛረብ።
ዶክተር ናትናኤል ተስፋይ እውን ካብቶም ሓደሽቲ ተመረቕቲ እቲ ዩኒቨርስቲ ሓደ እዩ። ሕክምና ልዑል ጥንቃቐ ዝሓትት ሞያ ብምዃኑ ህዝቢ ዝደልዮ ኣገልግሎት ንምሃብ ድልው እየ ኢሉ።
ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ዶክተር ሓጎስ ጎድፋይ ኣብ ትግራይ ኣብዚ ሐዚ እዋን ሓደ ዶክተር ን15 ሽሕ ሰባት እዩ ብፅሒቱ። እዚ ነቲ ብዓለምለኸ ደረጃ ዝተቐመጠ ሓደ ዶክተር ን10 ሽሕ ሰባት ንምብፃሕ ፃዕሪ ይግበር ኣሎ ኢሎም ። ሓደሽቲ ተመረቕቲ ሓካይም ድማ ነቲ ኣገልግሎት ከምዘዕብይዎ ድማ ተዛሪቦም።
ብተወሳኺ ድማ ሓደሽቲ ሓካይም ናብቲ ዓውዲ ምእታዎም ተሓከምቲ ኣብ ከባቢኦም ኣገልግሎት ክረኽቡ ኣብ ምግባር እውን ልዑል ኣበርክቶ ኣለዎ ኢሎም።