text:
ካብ እንዳ ራእሲ ክሳብ’ንዳ ባሕረ’ጋሲ ዘላ ባእሲ
ናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲ’ያ ትኾና ፈውሲ!
“ዝሓዝናዮ ኣይነቃልል ከይንኣቱ ናብ ዕንፅል-ፅል፡ ኣብ ውዲት ኣግኣዝያን ኣመልኪቱ ዝተዳለወ ትንተናዊ ጽሑፍ” (ካብ ህዳሰ ኢትዮጵያ) [Hornaffairs.com 05/21/17] ዘርእስቱ ጽሑፍ ምሰ’ንበብኩ’የ እዚ ዝስዕብ ምሳለይ ክሕውስ ዝተበገስኩ። ቅድሚ ኹሉ ግን ወያነን ሻዕብያን ብ1998 ክንዋጋእ ንብገስ ኣለና ክብሉና እንከለዉ’ሲ፡ ዋ! ሰይጣንዶ ፈስዩልኩም ደቀይ! አረ በጃኹም፡ “ኢትቅተል” ኢያ ትብል ቀዳመይቲ ትእዛዝ ናይ ወለ’ዝጊ’ሞ፡ ዓበይቲ ዓዲ ባይቶ ወሪዶም ካልእ ሜላ ክሳብ ዝህንድሱ’ሲ በጃኻትኩም ኣይትታኾሱ ንምባል፡ ካብ እንዳ ባሕረ’ጋሲ ይኹን ካብ እንዳ ራእሲ ካልእስ ይትረፍ “ዕርቂ እንደርታ ጌርካትኩም ተዓረቑ” [9, 74] ዝብል ሸምጋሊ፡ ወይ ድማ ድባብ ተሰኪሙ ምህልላ ህዝቢ’ባ ስምዑ ክብል ዝፈተነ ቀዳሲ ኣይነበረን። ኣብ’ቲ እዋን ብስጋን ብመንፈስን ካብ ዝነበረ ናይ መሪሕነት ዓይነት ኣማራጺ ሓሳባት ስለ ዘይተረኽበ ከኣ ውግእ ተጀሚሩ ቀጸለ።
ዝርሳዕ መኣስ ኮይኑ፡ ናይ ኩዕሶ እግሪ ጋንታ ወያነን ጋንታ ሻዕብያን ግጥም ከም ዝጀምራ፡ ብድምጺ ሓፋሽ ኤርትራን ብድምጺ ወያነ ትግራይን እናተቓለሐ፡ ምስጢር ናይ መንቀሊኡ ከይተፈትሐ ኣብ ሓጺር እዋን’ዩ ካብ ጫፍ ንጫፍ ዝተባርዐ። ኮይኑ ድማ ሰብ ሰንቢዱ፡ መጥቅዕ ተሃሪሙ፡ ደወል ተደዊሉ፡ መቖምያ ተደጊፍካ እዝግዮዮዮ...ዮ’ኳ እንተ ተባህለ፡ እቲ ኹሉ እዝግዮታ ብግእዝ ኮይኑ ምርዳእ ግዲ ኣጊምዎም’ሲ፡ ሬሳታት ምፍቃድ’ዩ ከም መለክዒ ውዕሎ ናይ ጅግንነት ዜና ኮይኑ ዝንገር ዝነበረ። ከም ሳዕቤኑ ንብዓትን ብኽያትን ምስ በዝሐ፡ ኣቤት ጉድ! አረ መወዳእትኡኸ እንታይ ኮን ክኸውን’ዩ ዝብል ሻቕሎት ናብ ኩሉ በጽሐ። ሻቡ ተማህላላይ ህዝቢ ዝርድኦ ተባሂሉ ዝቐረበሉ መልሲ፡ ባድመ ናይ መን ምዃና ንምውሳን’ዩ ዝብል ናይ ጀኦግራፊ ትሕዝቶ ኢዩ ኔሩ። ብዝጀመሮ ቀጺሉ፡ እልፊ ኣእላፍ ንእስነት ኣብሪሱ፡ ውዑይ ደም ኣፍሲሱ፡ ስለ ዘይረወየ ሸውሃቱ - ቀዳመይቲ ዕማሙ ናይ’ዚ ዞባ ጎብለል መን ከም ዝኾነ ንምፍላይ - ናይ ዝና ዕማም - ኮይና፡ ካልኣይቲ ድማ ንዝተሳዕረ ናይ ትማሊ ብጻይ ምስ ሳዕርን እኽልን ሕውስ-ሕውስ ኣቢልካ ምሕሳይ ከምዝኾነት ቀልጢፈን ምስ ዓድን ዓውድን ተቓልዓ። ሳልሰይቲ ግን ብዙሕ ኣድህቦ ኣይረኸበትን። ጌጋ ይኽለኣለይ’ምበር፡ ንሓዋሩ ለውጥን ዕርቅን ዝሕሰብ እንተኾይኑ፡ ናብ ልቡ ምስ ተመልሰ ህዝቢ፡ ዝብሎ ንርኢ፡ ተባሂላ ንወሰን ዝተጸግዐት’ያ ትመስል። ኣይትተዓደሎ! ከም ዝብሉ ዝመረሮም፡ ተዓዲልናዮ ግን ኣብ’ዛ ናይ እሂን-ምሂን ወልፊ ዘለዋ ዓለም ዕዳጋ’ሲ ወያነን ሻዕብያን፡ ንደርጊ ስዒርናሉ ዝብልዎ ብረቶም ከየቐመጡ፡ ደሃይ ደቆምን ቤተሰቦምን ከይፈለጡ፡ ፍቕሮም ወዲኦም ተባኣሱ’ሞ፡ ዝተዓወተን ዝተሳዐረን ብላዕልን ብታሕትን ተፋጢጦም - መልሓሰይ ትቀንጠብ- እናበሉ ከም ኣመሎም ብብረት ክሓስቡ እነሆ ርብዒ ዘመን ተቖጺሩ። እሞ መን ይፈልጥ ብትግርኛ ትዛረብ ልሳን ካብ ተቖለፈት’ሲ ብግእዝ ትዛረብ ልሳን እንታይ ከም ዝገደፈት፡ ወይ ድማ ኣበይ ከም ዝተዳሕፈት ሃሰስ ንምባል፡
ካብ እንዳ ራእሲ
ክሳብ እንዳ ባሕረ’ጋሲ
ዘላ ባእሲ፡
ፕላን-ሲ፡ ናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲ’ያ
ትኾና ፈውሲ።
ዝብል ምሳለይ ከቐድም’ሞ፡ ዝጀመርኩዎ ክቕጽል። ዝኾነ ኾይኑ ኩሉ ሰብ ከም ዝፈልጦ፡ ቀዳመይትን ካልኣይትን ተባሂለን ተፈቒደን ዘለዋ ጥበብ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ተፈቲነን፡ ውጽኢተን ድማ ትጽቢት ናብ ዘይተገብረሉ ጸልማት ገጹ ስለዝቐነነ’ሲ ... ሓዲሽ ሓሳባት ሃሰስ ዝብሉ ሰባት ምሳሎም ክሕውሱ ነታ ሳልሰይቲ ኣማራጺት ክድህስሱ ዝንቀሳቐሱ ይመስሉ ኣለዉ ዝብል ትዕዝብተይ ከቐድም። ብምቕጻል ድማ ኣግኣዝያንከ እንታይ ማለት’ዩ ዝብል ሕቶ ብምልዓል ናብ መንቀልየይ ክምለስ። ካብኡ ኣብ ኢደይ ካብ ዘለዉ መጻሕፍቲ ዝቐረምኩዎም ሓሳባት መሰረት ብምግባር፡ ኣግኣዝያን ደኣ ንክፋል ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምልከት ኣመዓባብላን ናይ ምንብባር ጥበብን ዝሕብር ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ኢዩ፡ ብምባል ነዚ ጽሑፍ’ዚ ዝምጥን ኣበሃህላ ክምልኣሉ። ብፍላይ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ ናብ መድረኽ ምቕልቃሉ ድማ ወያነን ሻዕብያን ብዕላማን ብመበቆልን (ambition & origin) ከም ዝመሳሰሉ ኣዘኻኺሩ፡ አረ እንታ’ዩ ጉዱ፡ ወዮም “ዕርቂ እንደርታ ጌርካትኩም ተዓረቑ” ብዝብል ሜላ ናይ ለውጥን ዕርቅን እናተነባበሩ፡ ምስ ጥልያንን ቱርክን ፊት ንፊት ዝገጥሙ ዝነበሩ ወራዙት’ሲ ኣይወለዱንዶ፡ ኣየ’ውረሱን ዝብል ሕቶ ኣልዒሉ፡ ህዝቢ እንታይ ይብል ኣሎ ናብ ዝብል ሚዛን ከምርሕ’ዩ ዝግብኦ ግምተይ። ንሱ እንተ ዘይኮነ ግን፡ ሕማቕ ንፉዕ እንተ ወለደ ተቐልተ፡ ንፉዕ ሕማቕ እንተወለደ ተዘምተ፡ ዝብል መግለጺ ሰብ ቀደም ከዘኻኽር ይኽእል’ዩ።
እወ፡ ኣግኣዝያን ዝብል ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ናይ መፈራርሒ ትርጉም ተዋሂቡዎ ንነቐፌታ ካብ ቀረበ ግን፡ ኣቐራርባን ኣመራርጻ ቃላት ናይ በሃልቱ ብዘየገድስ ንኤርትራን ንኢትዮጵያን ዝፍንጥሕ እፉፋ ወይ ናይ ሓጋይ በርቂ የብሉን። ምናልባት መላለስ ናይ ዘረባ ብዓኸላይ ኢድ ምውጣጥ እንተ ዘይተመሪጹ፡ ህጹጽ ፍታሕ ዘድልዮ ጸገም ከምዘለና መዋእልና ምስርክር ኢዩ። ማለት’ሲ፡ መራሕትና ከም ገመል ወጢጦም መወዳእትኡ ናብ ዘይፍለጥ ደልሃመት ምስ ደርበዩና፡ ናብ ዕዳጋ ስለ ወረደ ኩላሊትና፡ ኣብ ባሕርን ኣብ ምድረ በዳን ስለ ዝተበተነ ሬሳታት ናይ ወገንና፡ ትርጉም ስኢናሉ ንሂወትና፡ ናበይ ገጽና ዲና ንኸይድ ዘለና ንምባል’ሲ (..part of problem solving process..) ... ኣግኣዝያን ... ኣይኮነን ካልእ’ውን ዘቃልሑ እንተ በቖሉ ካብ መንጎና - ቃንዛ’ምበር ሕማም ተላገብ ከስምዕ ኣይግብኦን ስቓይና።
“ኣግኣዝያንና ሓበሳት የተባሉ ሳባውያን።”
ዝኾነ ኾይኑ ምናልባት ብዛዕባ ኣግኣዝያን ጥልቕ ዝበለ ንባብ ዝደሊ ግዱስ እንተ’ሎ፡ ዶር ኣብርሃ ጳውሎስ፡ ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድሪ ባሕረጋስ ኤርትራ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 177፡ ናይ በይኑ ምዕራፍ መዲቦሙሉ ኣለዉ። ከምኡ’ውን ብኣባ ጋስፓሪኒ ዝተጻሕፈ የኢትዮጵያ ታሪክ ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ መጽሓፍ ኣብ ገጽ 46፡ “ኣግኣዝያንና ሓበሳት የተባሉ ሳባውያን፡ ከፈኒቃውያን ቋንቋ ከዕብራይስጥና፡ ከዓረቦች ቋንቋ ከዓረብ፡ የሚዛመደውን ቋንቋ ይዘው መጡ። ይኸውም ቋንቋ በዓረብ ኣገር ሳሉ ሳባዊ ቋንቋ ይባል ነበር። ወደ ኢትዮጵያ ከገቡ በኋላ ግን ከጥንታዊ ሳባዊ መሰረቱ ጥቂት የተለወጠ ሆኖ ግዕዝ ተባለ።” ይብል። ስለ’ዚ ኣግኣዝያን ዝብል ቃል ዘዘኻኽሮ ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ እምበኣርከስ ብዛዕባ ናይ ሓባር ረቛሕን (special tradition) ፍሉይ ዝምድናን (special relationship) ናይ ደቡባዊ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራን ሰሜናዊ ክፋል ሕብረተሰብ ኢትዮጵያን ኢዩ ብምባል ዝጀመርኩዎ ክቕጽል።
ውዲት ኣግኣዝያን።
ውዲት ኣግኣዝያንከ እንታይ ማለት’ዩ እንተ ተባሂሉ ግን .... ኣብ’ቲ ናይ ቀደም ኣበሃህላ “ውዲት ኣግኣዝያን” ዝብል ኣየረኸብኩን። እዞም ሕጂ ኣብ ታሪኻዊ ትሕዝቶ ናይ ኣግኣዝያን ዝንጥልጠል ሓሳባት ሃሰስ ክብሉ ዝፍትኑ ዘለዉ ሓደስቲ ሰባት ድማ ንሓዋሩ እንድዒ’ምበር ክሳብ ሕጂስ ይሕመቕ ይጸብቕ ኣብ ልዕሊ ህሉው ኩነታት ኣሰሩ ክገድፍ ዝኽእል ትሕዝቶ ዘለዎ ሓሳባት፡ ዘሪኦም ዘብቆሉ ኣይመስለንን። ካብ ተባህለ ግን ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ዛዕባ ኮይኑ’ውን ክድገም’ዩ። ከመይ’ሲ ጸሓፋይ ኣቶ - ህዳሰ ኢትዮጵያ - ኣዝዩ ዘስግእ ዝምባለ ከም ዝተዓዘቡሉ ብስላዕ’ዮም ተተሓሒዞሞ።
ህዳሰዶ ውዳሰ?
ዝኾነ ኾይኑ ናብ’ቲ ቀንዲ ዛዕባ ቅድሚ ምእታወይ፡ ከም ኣቐራርባ ናይ ጽሑፎም ጸሓፋይ ክልተ መልክዕ’ዮም ዘንጸባርቑ። ማለት’ሲ “ካብ ናይ ዝሓለፉ ጽሑፋትና ..” እንክብሉ ብዙሓት የምስሎም። “ኣብ ዝተፈላለዩ ጽሑፋተይ ገሊፀዮ ኢየ..” ዝብል ኣበሃህላኦም ድማ ግለሰብ’ዩ ዘምስሎም። ጌጋ’ኽለኣለይ’ምበር ናይ ብሕቶም ጻዕርን ድኻምን ከንጸባርቑ ዝጽሕፉ ግዱስ ዜጋ’ዮም ዝመስሉ። ግምተይ ጌጋ እንተዘይኮይኑ፡ እሞ ናይ ውልቆም ርኢቶ ንምንጽብራቕ’ሲ - ንሕና - ብዝብል ናይ ውዳሰ ኣበሃህላ ንባዕሎም ክጽውዑ ዝመርጹ እንተኾይኖም፡ ግን እታ ኣብ ጽሑፎም “ትምክሕቲ” እናበሉ ካብ ነብሶም ኣርሒቖም ኣብ ዝባን መሳፍንቲ ኣምሓራ ክጽዕኑዋ ድሕር ዘይብሉ ተረፍ-መረፍ ኣተሓሳስባ ናይ ቀደም፡ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ’ውን ኣይክትርሕቆምን’ያ፡ እንተ በልኩ ቅር ዝብሎም ኣይመስለንን። ስለዝኾነ ድማ ኣብ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ምርጫኦም ኣኽቢረ፡ ብናይ ውዳሰ ኣበሃህላ ክጽውዖም መሪጸ’ለኹ። ዝምረጽ ኣይኽለኣና!
ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ትሕዝቶ ድማ ብቐንዱ ብዛዕባ ኤርትራ፡ ብመጠኑ ብዛዕባ ኢትዮጵያ፡ ብኸፊሉ ድማ ብዛዕባ ዝምድና ክልቲኡ ህዝብታት ዝድህሰስ ናይ በይነይ ጻዕሪ ንምንጽብራቕ ኢዩ። ድምር ውጻኢት ናይ ዝርዝሩ ድማ፡ ብዝተኻእለኒ መጠን ናብ መበቆላዊ መልእኽቲ ናይ ኣግኣዝያን ከዛምዶ ክጽዕር’የ። ዕላማይ ከኣ እንተ ተጋግየ ተማሂረ ዝእረመሉ ምሳለይ ንምሕዋስ እንተ ዘይኮይኑ፡ ዝጣበቐሉ ውድብ ይኹን፡ ክኸውን ኣለዎ ዝብሎ ፍሉይ ናይ ፖለቲካ ህርፋን የብለይን። ብፍላይ ምስ’ዚ ኣግኣዝያን ተባሂሉ ንወቐሳ ቀሪቡ ዘሎ ምንቅስቓስ ድማ ኣባልነት የብለይን። ምናልባት እንተ ኾይኑለይ ግን ብቖሎ ጥጥቖ ዝረአ ዘሎ ናይ ሓሳባት ምጥራር ተሰጊሩ ብሓዲሽ ሓሳባት ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብፍላይ ድማ ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ዝርከብ ትግሪኛ ዝዛረብ ህዝቢ፡ ካብ’ዚ ወሪዱዎ ዘሎ ናይ ምፍልላይ ኣደራዕ ዝገላግል ለውጥን ዕርቅን ክወርደሉ’ዩ ጸሎተይ።
1. ኤርትራ፡
“Truly I built a colony and gave it to Italy.” Ferdinando Martini “architect of modern Eritrea.”
ጸሓፋይ ብዛዕባ ኤርትራ እንክትንትኑ፡ ነቶም ኤርትራውያን ዝብልዎም ሰባት ከመ’ለኹም ደሓንዶ’ለኹም ዘይኮነስ ግርም ኣለኹም ክብልዎም ዝቐልለሎም ስለ ዝመስሉ’ሲ፡ መልእኽቲ ናይ ትንታነኦም ናብ ኣንበብቲ ናይ ጽሑፎም ስኢላ ከተቕርባ እትፍትን ኤርትራ ምስ’ታ ኣነ ገዲፈያ ዝመጻእኩ ኤርትራ ኣይትመሳሰልን’ያ። ከም ርኢቶይ ጸሓፋይ፡ ብፅሑፎም እንኪመዝኖም ኣነ፡ ምስ በዓል ስኞር ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ማክያቶ ዝሰትዩ ዝነበሩ ናይ ቀደም ቀደ.....ም ሰብ’ዮም ዝመስሉ እንተ በልኩ ብዙሕ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን።
ብሓፈሽኡ ብዛዕባ ሃለዋት ናይ’ዛ ንእሽቶ ኤርትራ ሃሰስ ምባል ዝድፈር እንተኾይኑ ግን፡ በዓል ስኞር ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ካብ ዝጥጅእዋ ክሳብ ሕጂ፡ ማለት’ሲ ኣብ ግዜ ጥልያን ኣብ ግዜ እንግሊዝ ኣብ ግዜ ዘውድን ደርግን ከምኡ’ውን ኣብ እዋን ሻዕብያ ዝተፈተነ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ወላ ንሓጺር እዋን’ኳ ሰሊጡ ትንፋስ ክህባ ኣይተራእየን። ዘይረአናዮ ይፍጠረልና። ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ግን ካብ ሰማይ ድዩ ነጢቡ ካብ መሬት ቦቚሉ ኣይገለጽዎን ደኣ’ምበር ኣብ ግዜ ፈደረሽን ኣብ ኤርትራ “ዘመናዊ ሕገ መንግስቲ፡ ዴሞክራስያዊ መረፃታት፡ ናፃ ፕረስ” .... ዝመስል ምዕቡል ናይ ምምሕዳር ስርዓት ሰፊኑ ከምዝነበረ ብድፍረት’ዮም ዘዘንትዉ። ዝገርምን ዘሕዝንን ኢዩ።
ካብ ከም’ዚ ዝመስል ፕሮፓጋንዳ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ብምብጋስ ድማ እቲ “ናይ ዴሞክራሲ ኣመራት ሒዙ ክንቀሳቐስ ዝጀመረ ናይ ኤርትራ ፈደረሽን” ምስ’ቲ ድሑርን መስፍናውን ስርዓተ-ምምሕዳር: ከም ኣበሃህላኦም “ዘውዳዊ ስርዓት” ናይ ትምክሕተኛ ኣምሓራ ክቃዶ ዘይክእል ውህደት ምስተፈተነ’ዩ “ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ንጉሳዊ ስርዓት ብረት ዘልዓለ” ክሳብ ምባል ይመጣጠሩ። እቲ ከምኡ ዝመስል ተባህለ ከም መማቕርቲ ትንታነኦም ምስ ኣንጸፉ ድማ፡ ሃምን ቀልብን ናይ ኣንበብቶም ዝተቖጻጸሩ ግዲ መሲሉዎም፡ ወዮ ሓደ ህዝቢ ሓንቲ ልቢ እናበለ፡ ከም ደቂ ሕድርትና ናብ ጎቦታትን ኣጻድፍን ጨውዩ፡ ብሓንቲ እዝንና ጥራይ ክሳብ ንሰምዕ ዘጎርነወና፡ ብሓንቲ ዓይንና ጥራይ ክሳብ እንርኢ ዘዕወረና ጽውጽዋይ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ከም ወሳኒ ናይ ታሪኽ ነጥቢ-መቐይሮ ኣምሲሎም ናብ ኣንበብቲ ናይ ትንታነኦም ደጊሞም ንኸቕርብዎ ህ’ሞ በሉ ይብሉና። ኣነስ ኣይበትከለይን’ዩ ትብል ነበረት ዓባየይ ከም’ዚ ዝመስል ዝገርም ዛዕባ እንከጋጥማ። ወለ’ዝጊ ምስ መላእኽቱ ይጸብምራ።
1.1) “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ።”
ዝጀመርዎ ንምቕጻል፡ ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሓሳባት ዘይፍታሕ ብድሆ ኣጋጢሙዎ፡ ብረት ንኽዓጥቕ ክመክር እንከሎ ባይቶ ወሪዶም ከም ዝወዓሉ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዝህብዎ ፍርዲ “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ” ብዝብል ሓረግ ዝጥመር ይመስል’ሞ፡ ካልኣይቲ ገጽ ከይገንጸሉ “ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ፀረ ህዝቢን ፀረ ዴሞክራሲን ምዃኑ ኣብ ዝተፈላለዩ ፅሑፋተይ ገሊጸዮ እየ” ብምውሳኽ፡ ትኽክለኛ ብረት ዝተዓጥቀ ልኡኽ ህዝቢ ኤርትራ ክብልዎ ዝደልዩ ንሶም፡ መን ከም ዝነበረ ብንጹር ከይሓበሩ ሰንፈላል ይገድፍዎ ንትንታነኦም። ኣብ’ዚ ኣበሃህላ’ዚ እቲ ዝገርም መላፍንቲ ናይ’ቲ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ዝብልዎ ንሶም፡ ዝነበረ ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ፀረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ፡ ዝብል ሚዛን ኣቐራርባኦም፡ ቅቡል እንተ ኾይኑ’ሲ፡ ካብ ካይሮ ትእዛዝ ምስ ተላእከሉ ዓዋተ’ዩ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምትኳስ ጀሚሩ፡ ንምባል ዝገማገሙ’ዮም ዝመስሉ። ምናልባት ካብ ክልቲኡ እንተዘይኮይኑ ግን ካልእ በዓል ካላሽን ይረኣዮም ከይህሉ ዘየጠራጥር መኣስ ኮይኑ።
ኣዝዩ ዝገርም’ዩ። ሕጂ’ውን ምስ’ዚ ኹሉ፡ ኣብ መዋእልና ሰፊኑ ዘሎ ብርሰትን ዕንወትን’ሲ ብብረት ምሕሳብ፡ መንገዲ “ህዳሰ” ዝመስሎ ናይ ሓሳባት ድኽነት ኣሎ ማለት ድዩ፡ ዘየብል መኣስ ኮይኑ። ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ናይ ዝና ዕማም - ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ - ንምጽራይ እንተ ዘይኮይኑ፡ ዝምድና ህዝብታት ብብረት ከም ዘይኹስኮስ ጠፊእኩም መኣስ ኮይኑ። ሰኣን ንእሽቶ ስርዓት፡ ናይ ኲናት ኣደራዕ እንተ ወሪዱ ግን ዝተፈላለየ ምኽንያት ደርዲሩ፡ ውዒሉ ሓዲሩ፡ ዝሞተ ሞይቱ፡ ዝሰንከለ ሰንኪሉ፡ ዝጠፍእ ምስ ጠፍአ ናይ መወዳእታ መዕለቢ ዝግበረሉ ብሓዲሽ ሓሳባት ከም ዝኾነ ትስሕትዎ ኣይብልን ኣነ።
ስለ ዝኾነ ድማ ትማልን ሎምን ኣብ ልዕሊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣሳፊሑ ዘሎ ጸገም፡ ናይ ሓሳባት ድኽነት’ዩ’ምበር ናይ ብረትን ናይ ዓረርን ዋሕዲ ከምዘይኮነ ካባይ ንላዕሊ ትፈልጡዎ ኢኹም። ስለ’ዚ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ “ህዝቢ ኤርትራ ብረት ምልዓሉ ትኽክል’ዩ” ዝብል መደምደምታ ዘለዎ ሓሳባትኩም ብጽሑፍ ክቐርብ እንከሎ’ሲ ንመን ንምድዕዓስ’ዩ? ንኤርትራዊ ድዩ ንኢትዮጵያዊ? ህዝቢ ኤርትራ’ኮ ሂወቱ፡ ደቁን ጥሪቱን፡ ዘሕድጎ በዓል ብረት’ምበር መሰሉ ዝሕልወሉ በዓል ብረት ክሳብ ሕጂ ኣየጋጠሞን፡ እንተ በልኩ፡ ሓሳብኩም ትቕይሩ ዶኾን ትኾኑ? ጌጋ ይኽለኣለይ እምበር ከም ኣተሓሕዛኹም ዝተበህለ እንተ ተባህለ ሓሳብኩም ትቕይሩ ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ስልጣን እንተ ኣሪጉ ክሕባእ’ዩ ዝመርጽ ኣብ በዓቲ ናይ ታሪኹ። ብዘይምግናን ግን እቲ እተድንቕዎ ብብረት ዝሓስብ ፍልስፍና ርእሲ ሓምሓም፡ ንዝናኡ ዘምልኽ ሓዲሽ ሕብረተሰብ ክስንዕ፡ ሓጹር ግራት ኣባ ዥጎ ዝግንጽል ዓቕሚ ኣለኒ ክብል ምስ እዋን ምትዕጽጻፍ ምስ ኣገሞ’ዩ ሓምሓም ርእሱ ተጨፍሊቓቶ። ሻቡ ድማ ኢዩ፡ ንጉስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ቀያሕ ወረቐት ኣውጺኡ፡ ምርጋሕ ጥራይ ዘይኮነ’ሲ ሕግን ጥበብን ናይ ጸወታ ክሳብ ትዕለም ውጻእ ብምባል ካብ ሜዳ ኣባሪርዎ። ምናልባት ኣብ ግዜ ዕረፍትኹም ጸወታ ክትርእዩ ናብ’ቲ ሜዳ እንተ ኸድኩም’ሞ ነቲ ቀደም ትፈልጡዎ ዝመስል ማልያ ዝለበሱ ተጻወቲ ዝረኣይኹም እንተኾይኖም ግን፡ መነጸርኩም ቀይርዋ። ሻቡ ንሳቶም ከም ዘይኮኑ ክበርሃልኩም’ዩ።
1.2) ዓገብ!
እወ፡ ብረት ምልዓል ምርጫ ናይ ህዝቢ ከም ዘይነበረ ኣይጠራጠርን ኣነ። እኳ ደኣ እቲ ንሓጺር እዋን ፈኸም ክብል ጀሚሩ ዝነበረ ናይ ሓሳባት ውድድር በቶም ብረት ዘልዓሉ ተዓብሊሉ፡ ቀልጢፉ ከም ዝተኾልፈ ዘከራኽር ኣይመስለንን። በዓል ብረት ምስ ተቖጻጸሮ ንባይቶ ግን፡ ወዮ ውድድር ናይ ሓሳባት ካብ ዝነበሮ ምዕይ ከይበለ፡ ሓደ ልቢ ሓደ ህዝቢ ናብ ዝብል መጣጥሒ ስልጣን ተጨውዩ፡ ኣይብላዕ ኣይስተ ኮይኑ ተሪፉ። ዝኾነ ኾይኑ፡ ብቐረባ ዝዕዘቡ ዝነበሩ ፈረንጂ እንታይ በሉ ምባል ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ እንግሊዝ ምስ ጥልያን ኣብ ቁልቁለት ጥንቁለሓስ ትኹስትር ቀንዩ ምስ ተረከባ ንኤርትራ፡ ትኽ ኢሉ’ዩ ናብ’ታ ጸባብ ጽርግያ ‘ኮምብሽታቶ = ናብ’ዚ’ቢልካ ኣይትእቶ’ ዝኣተወ። ይኹን ደኣ’ምበር እንግሊዝ ሓፍ ዘይብል መስዋዕቲ ናይ ጸለምትን ጸዓዱን፡ ኣዕራብን ህንድን ... ከፊሉ ናብ ኤርትራ ምስ ኣተወ፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ብዘጋጠሞ ኩነታት ኣይዓገበን። እኳ ደኣ ዓገብ!! ብምባል፡ ኣንታ’ዞም ፋሺሽቲ ክንደይ ይጭክኑ። ታሪኽን መበቆልን ፈንጢሖም፡ ካብትን ካብዝን ቆራሚሞም ብምትካብ’ሲ ሕብረተሰብ ይስንዑ። **As the British former colonial civil servant Gerald Kennedy Trevaskis puts it, ‘Italy created Eritrea by an act of surgery: by severing its different people from those with whom their past had been linked and by grafting the amputated remains to each other under the title of Eritrea.’ 2, 8. (“Truly I built a colony and gave it to Italy.” Ferdinando Martini 1, 54 “architect of modern Eritrea.” 1, 236) ድሕሪ ምባል፡ ደቀይ እንታይ ገበሩ እዞም ሰባት፡ ዝሓለፈ’ስኪ ይእከሎም። ንሓዋሩ ሓቢርካ ምንባር ምእንቲ ክቐልሎም’ሲ፡ እዘን ጥልያን ዝሰፈየን ፈትሊ ቅንጥብ ቅንጥብ ኣቢልካ፡ ነናብ መበቆሎም እንተተመልሱ ይሕሾም፡ ዝብል ቡሳጣ ሙሉእ ሓሳባቱ ናብ ቤት ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም ለኣኸ።
1.3) ውሕዥ ሓጋይ ይፍጠረሉ!
እዛ ናይ እንግሊዝ ፈተነ’ዚኣ ነዊሕ’ዩ ሰራውራ። ኣብ ሎሚ በጺሓ ብኣይን ብኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያን ትጻረ ኣይኮነትን። ብርግጽ ግን ናይ ታሪኽ ተንተንቲ ምስ’ቲ ክበጽሕዎ ዝደልዩ ዕላማ ከም እትሰማማዕ ክገማጡልዋ ስለ ዝኽእሉ፡ ዝወሃባ ትንታነ ክፈላለ ይኽእል’ዩ። ምናልባት ግዱሳት ደቂ ወጻኢ ዘንጸባርቕዎ ኣናብባ ታሪኽ ግን ሚዛናዊ ትንታነ ክኸውን ይኽእል ይኸውን’ዩ። ንግዜኡ ግን ‘ኣግኣዝያን’ ዝብል ሓሳባት ካበ’የናይ ዝነጸፈ ሩባ ጨቐቕ ክብል ይፍትን ከም ዘሎ ትእምት’ያ ትመስል ንምባል’ዩ ጻዕረይ። ውሕዥ ሓጋይ ይፍጠረሉ። ዘሕፍር ወይ ድማ ዘፍርሕ የብሉን ከም ርኢቶይ። ክሳብ ዘመን ኣግኣዝያን ከይተራሕቀ ግን፡ ጥልያን ኣብ ኤርትራ ንፍርቂ ዘመን ጸኒሑ፡ ወራሩ ናብ ምልእቲ ኢትዮጵያ ምሰ’ስፋሕፍሐ፡ ንኤርትራን ትግራይን ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ምምሕዳር ዝኣልየን ዝነበረ’ኮ፡ ሕዱር ምምስሳል ናይ ባህልን ህዝብን ዝተመርኮሰ ምምሕዳር ምእንቲ ክቐልለሉ’ምበር፡ ዓባይ ትግራይ ወይ ድማ ትግራይ ትግሪኚ መስርት ዝብል ትእዛዝ ካብ ሮማ ስለ ዝተላእከሉ መኣስ ኮይኑ።
ስለ’ዚ በቲ ሓደ ወገን እንዳ ሃጸይ ምንሊክ ስልጣኖም ንምጥጣሕ ምእንቲ ክሰልጦም ምስ ባዕዳውያን ወረርቲ ተመሻጢሮም ንህዝቢ ትግርኛ ናብ ክልተ መቒሎሞ ብምባል ብፖለቲካ መሳፍንቲ ናይ ሸዋ ምውርዛይ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ጥልያንን እንግሊዝን’ዮም ምእንቲ ረብሐኦም ትግራይ ትግሪኚ ትበሃል ሃገር ክስንዑ ፈቲኖም እምበር ሩባ መረብ ከም ዝፈላልየና መኣስ ጠፊኡና ምባል ዘተዓዛዝብ ኢዩ።
ንግዜኡ ግን እዘን ዝስዕባ ክልተ ገጻት ብዛዕባ ኣተረጓጉማ ታሪኽ እስኪ ክሕውስ። ኣብ መጽሓፎም ዘሎ ስእሎም ከም ዝሕብሮ፡ብዕድመ ንእስ ዝበሉ ዝመስሉ ጸሓፋይ የማነ ገብረመስቀል፡ ቀዳማይ ወያነ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 63 “ዓባይ ትጋራይ ማለት እዚ ናይ ሎሚ ሃገረ ኤርትራን ክልል ትግራይን ዝበሃል ትግርኛ ተዛራቢ ህዝብታት ዝነብረሉን ከባቢታት ኣብ ሓደ ብምጥቕላል ሓንቲ ሃገር ንምፍጣር ብመንግስታት ጥልያንን እንግሊዝን ዝተገብረ ምንቅስቓስ እዩ።” ዝብል ጽሑፍ እንከቕርቡ፡ ኣብ መጽሓኦፍም ብዘሎ ስእሎም ብዕድመ ድፍእ ዘበሉ ዝመስሉ መምህር ገብረኪዳን ደስታ ድማ፡ እምቢታ ኣንጻር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ዘቕርብዎ ኣናብባ፡ ንተመሳሳሊ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ፡ ትግራይ ትግሪኚ ዝብል ገላጺ ሓረግ ይመርጹሉ። ትርጉሙ ድማ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ክሓብር ትጽቢት ዝግበረሉ ናይ ተዛረብቲ ትግርኛ ድጉል ተመሳሳልነት ንምንጽብራቕ ዝሕልን’ዩ ዝመስል። ከመይ’ሲ ኣብ ገጽ 137 “ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ ካብ ዓወት ዓድዋ ዝጽበዮ ዝነበረ ምስ ህልውንኡን ሓድነቱን ዝተኣሳሰረ ናፅነት ኣይዓተረን።” ዝብል ጽሑፍ እንክንበብ ኣብ ገጽ 145 ድማ “ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ ከም በዓል ምንሊክ ዝበሉ ፀላእቲ ኢዮም ምእንቲ ረብሐኦም ኣብ ክልተ ከፊሎሞ እምበር ሓደ ህዝቢ ኢዩ። ዝኾነ ይኹን ኣፈላላይ ኣይነበሮን።” ዝብል ጽሑፍ ይውሰኸሉ። ናይ ክልቲኦም ጸሓፍቲ ኣበሃህላ ሕጂ’ውን ምስ እዋን ይንጸባረቕ ከምዘሎ ንምሕባር ክሳብ ዝመስል ድማ፡ መምህር ገብረኪዳን ደስታ፡ እምቢታ ኣንጻር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም ገጽ 283፡ “... ካብ ጉንደት ጀሚሩ ክሳብ መተማ ዝነበረ ተጋድሎን ዝተኸፈለ መስዋእትን፡ ...... እቲ ኣብ መዋእልና ኣብ መንጎ ማእከላይ ሽማግለ ህወሓት ዝተፈጥረ ሃንደበታዊ ምግምማዕ’ውን ነዚ “ምእንቲ ታመጎጎ ትሕለፍ ኣንጭዋ” ዘይብል ውርሻ ወለዲ እዩ ብሩህ ዝገብረልና።” ብምባል ኣተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓዲሽ ሓሳብ ይጽበ ከምዘሎ ይእምቱ።
1.4) ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ። (ምስላ)
እቲ ዝገርም፡ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም፡ ምእንቲ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነስ ምእንቲ ረብሓ ናይ’ቶም ሓያላት ተረባሕቱ፡ ንእንግሊዝ ትም በል፡ ‘ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ’ ኢዩ ዝመስል ፈተነኻ። ብዛዕባ ኣብ ታሪኽ ዝነበረ ናይ ሓባር ረቛሕን (special tradition) ፍሉይ ዝምድናን (special relationship) ዘጨንቕ የብልናን። ንጉዳይ ኤርትራ ከም’ታ ካብ ጥልያን ዝተረከብካያ ቀጽላ ይብልዎ’ሞ፡ ምምሕዳር እንግሊዝ፡ ከም ጲላጦስ ኢዱ ተሓጺቡ፡ “London presented the United Nations with a plan that envisaged the division of Eritrea, with the western lowlands going to Sudan and the remainder to Ethiopia. The United Nations refused to endorse the scheme. Britain, fed up with attempting to resolve the future of Eritrea, turned the issue over to the UN.” 2, 11 ካብ’ዛ ዝበልኩኹም ትሓይሽ ራእይ እንተ’ላትኩም’ሲ፡ እነሀትልኩም ኤርትራ። ባዕልኹም ከም’ቲ ዝግበር ግበርዋ፡ ብምባል እታ ፋይል ናብ ኒው ዮርክ የመሓላልፋ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድማ ድሕሪ ካልኣይ ውግዕ ዓለም፡ ኣኽባር ሕጊ ናይ ምሉእ ዓለም ክኸውን፡ ኣነ’የ ዝፈልጠልኩም ይብል ስለ ዝነበረ፡ ብዝጀመሮ ቀጸለ። ሻቡ ናብ’ቲ ብርዕን ርሳስን፡ ጥራዝን ወረቐትን ከም ናይ ሰማያት ማና ዝቑጸረሉ፡ ወንጌል ክርስቶስን ቁርዓንን ጥራይ ከም መጻሕፍቲ ዝሕሰቡሉ ዝነበረ መደረኽ፡ ክንዲ ፍትሓ ነገስት ዝዓቢ ስንክሳር ደሞክራሲ ዘለዎ [Shaping A People’s Destiny: The Story Of Eritrea and The United Nations] መጽሓፍን፡ ባንዴራን፡ ኣሰኪሙ ሊቃውንቱ ናብ ኣስመራ ለኣኸ። መዓልቦ ግን ኣይተረኽበን። ብኻልእ ኣበሃህላ ካብ ሽዑ ክሳብ ሕጂ ዝሓለፈ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ከም ዝምስክሮ፡ ወዮ ሕቡራት ሃገራት እሉኹ ንምልንቃጥ ዝወጠኖ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ፡ ብዙሓት - እሉኾም ክልንቅጡ ዝህንጠዩ - ተረባሕቲ’ውን ስለ ዝተጎዝጎዝዎ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ደምን ረሃጽን ይኮዖ’ሎ። ህዝብን ባህልን ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ ክሳብ እንዳ ይሁዳ ተበቲኑ ይቕህም ኣሎ። ዘመክሕ ዘይብሉ።
ዝሓለፈ ከይኣክል ድማ፡ ንመጻኢ’ውን ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ ኣህጉራዊ መልክዕ ዝሕዝ’ዩ ዝመስል’ሞ እቲ ሓዲሽ ኩነታት ንኢትዮጵያ’ውን ኢዳ ክትሕውስ ክዕድማ ይኽእል’ዩ፡ ዝብሉ ኢትዮጵያውያን ምሁራት ድምጾም ከቃልሑ ጀሚሮም ኣለዉ። ዝሓለፈ ሕሰምና ዝመጽእ ድማዕና ይግበረልና። ኮይኑ ድማ ብሸነኽ ኢትዮጵያ ናይ ኤርትራ መጻኢ ዕድል ኣህጉራዊ መልክዕ ክሕዝ ይኽእል’ዩ ክሳብ ምባል ካብ ተበጽሐ’ሲ፡ ብገለ ገለ መንገዲ መስተርሆት ጨኒቑዎም ዘሎ ኤርትራውያን ‘ኣግኣዝያን’ ዝብል ሓሳባት እንተ ተቓለሐ ነቲ ልሙድን ሕዱርን ዝመስል ዘሎ በዓል እዋን ዘባህርር ውዲት ዘለዎ ኣይመስለንን። ኣብ ስደቶም ናይ ምጽሓፍን ናይ ምዝራብን ጸሓይ ዝበረቐትሎም ሰባት ይዛረቡ’ለው ኢልካ ምሕላፉንዶ ምኣኸለ። እዞም ኣግኣዝያን ዝብል ናይ ታሪኽ ትሕዝቶ ከም መበገሲ ዝጥቀሙ ሰባት፡ ምናልባት ኣበ’መራርጻ ናይ ቃላት ንእዝኒ ሰማዒ ዘደንጹ ኣበሃህላ እንተ ተተቒሞም ድማ፡ ዝሰርሕ ይሕመ ዕባራ ይግመ፡ ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር’ዩ ዝመስል ኣበጋግሳኦም።
ንግዜኡ ግን ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ናይ ኤርትራ ታሪኽ’ዩ ዝብልዎ ዘገርም ዕላሎምን፡ ከምኡ’ውን እቲ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዝጻረር ሕልሚ ቀትሪ ኢዩ፡ ዝብልዎ ናይ ኣግኣዝያን “ውዲትን” ንወሰን ኣጸግዕ ኣቢለ፡ ስግኣትን ምጽብባእን ብዘየንብብ መነጸር፡ ናይ ታሪኽ ንባብና ክንቅጽል እንተ ዓደምኩዎም ዝኣብዩኒ ኣይመስለንን። ሕራይ ከም ዝበሉኒ ተኣማሚነ ድማ እዛ ትስዕብ ኩሉ ሰብ ዝፈልጣ ትዕዝብቲ ፈረንጂ ክሕውሳ። ኣብ ኤርትራ ዝነበረ እንግሊዛዊ’ሲ ነቲ ኩሉ ሓሸውየ ምስ ተዓዘበ፡ እዞም ኣብ ፋብሪካታት ናይ ጥልያን ዝሽቅሉ ሰባት’ዮም ወርሓዊት መሃያ ምእንቲ ከይትቋረጾም፡ ብናይ ምንፍፋግ ፖለቲካ ዓድን ዓውድን ዘናውጹ ዝነበሩ’ምበር፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራስ፡ “ብጽሕቲ ጓሉ እንተ ተሓጽያትሉ፡ ላሙ እንተ ወሊዳትሉ፡ ኣዝመራ እንተ ሰሲኑሉ፡ ዝበረቐ ጸሓይና ዝነገሰ ንጉስና በሃላይ ኢዩ ኔሩ።” ይብል። ጽውጽዋይ መኣስ ኮይኑ። ህዝቢ ኤርትራ እምበኣርከስ ኣይኮነን ኣብ ግዜ ፈደረሽን፡ ኣብ ግዜ ናይ’ዛ በዓል ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ከም መቖርጠጢት እዝንና ዝጥቀሙላ ረፈረንደም’ኳ ናይ ምስጢር ተኻፋላይ ኣይነበረን። ምህልላ ግን ኣይገደፈን።
1.4) ሰንሰለትን መሰረትን ሕጊ እንዳ’ባ።
ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ምዕባለ ከም ዝነበረ ንምዝካር፡ እቲ ቀደም ካብ ሕቡራት ሃገራት ዝተላእከ፡ መጽሓፍ ሕጂ ምዝካሩ ንሓሳባት ናይ እዋን ዘርብሕ እንተኾይኑ ግን፡ ዝናፈቕ የብሉን። ትሕዝትኡ ንአውሮጳን ኣመሪካን ከም ዝረቐቐ’ዩ ተዃሒሉ ቀሪቡ። ስለ ዝኾነ ድማ ገለ ገለ ካብ’ቶም - ደቀ’ስመራ ኢና በሃልቲ - ተረፍ መረፍ ጥልያንን እንግሊዝን ዝኣራረዩ ሰብ ካምቻን ክራቫታን እንተዘይኮይኖም፡ ካልእስ ይትረፍ መብዛሕትኦም ኣባላት ፓርላማ ናይ’ቲ ሽዑ እዋን መንግስቲ ኤርትራ’ኳ ከንብብዎን ክርድእዎን ዝኽእሉ ትሕዝቶ ኣይነበሮን። “The United Nations Resolution on the future of Eritrea constitutes one of the most outstanding and constructive experiments which the United Nations has undertaken throughout the world. UN Commissioner Eduardo Anze Matienzo, October 1951.” (1, 151) ግደ ሓቂ ግን እቶም ሰብ ነጸላን ጥቢቆን’ሲ በቲ ምስ ደረጃ ምዕባለ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝነበረ፡ ዝሰርዖምን ዘዛምዶምን ስርዓት ሕጊ እንዳ’ባ’ዮም ዝመሓደሩ ዝነበሩ። ምናልባት መዘኻኸሪ ወይ’ውን ሓሳባት ናይ ኣግኣዝያን እንታይ ኢዩ መበቆሉ ሃሰስ ንምባል ዝሕግዝ እነተኾይኑ ከኣ፡ እዘን ዝስዕባ ክልተ ትዕዝብቲ እስኪ ሓቢርና ነስተባህለለን።
ሀ) “የኤርትራ ኣውራጃዎች ጥንታዊ ሕጎች፡- በሓማሴን፡ ስርዓት ኣብስሉስ ገብረ ክርስቶስ፡ በሰራየ - ሕጊ ኣድከመ ምልጋ፡ በኣከለ ጉዛይ ፡- ምዔን መሓዛ-ኣድግና ገለባ፡ ተብለው የሚታወቁት ባህላዊ ሕጎች በኤርትራ የሚኖሩትን የክርስትያኑን ክፍል ከቀረው ኢትዮጵያ ጋር ኣስተሳስሮ የቆየውን ግኑኝነት ኣበክረው ያመለክታሉ።” [3, 76]
ለ) “እቶም ንኣና ዝወለዱ ለባማት ኣቦታትና ሕዝቢ ብዘይ መናበሪ ሕጊ ምንባር ዘይግባእ ስለዝኾነ ኣስተውዒሎም ስርዓት ምዔም-ምሓዛ ቢሎም ሰምዮም ሕጊ ኣቖሙ። (ምዔም-ምሓዛ ማለት ስም እቱ ስርዓት ዝቖመሉ ቦታ ኢዩ።) እዙ ሕግዙይ ብግዜ ክቡር ደጃዝማች ሱባጋድስ ቆመ። [11, 11]
ስለ’ዚ ብንጽጽር እንተ ተራእዩ፡ ህዝቢ ከበሳታት ኤርትራ፡ ብባህሊ (cultures) ብናይ ምምሕዳር ፖለቲካዊ መልክዕ (administrative or political traditions) ከምኡ’ውን ብናይ አኮኖሚ መሓውራት (economic structures) ምስ ኢትዮጵያ ዝመሳሰል ካብ ኮነ፡ ናይ ኣግኣዝያን መበቆል የራኽቦም’ባ ኔሩ’ዩ እንተ ተባህለ ዘስግእ ትርጉም ዝህልዎ ኣይመስለንን። ጎንደር ኬድኩም እንታይ ኣምጺእኩም’ኳ ዝበሃል ዝነበረ። ሕጂ’ውን ነዚ ህዝቢ’ዚ ካብ ስደትን ብርሰትን ዘናግፎ መፍትሒ ኣበ’ተኣላልያ ናይ’ቲ ጽኑዕ ናይ ባህልን ናይ ታሪኽን መሰረት ዘለዎ ዝምድና ናይ ክልቲኡ ህዝብታት’ዩ ዘሎ፡ ንምባል’ዩ ጻዕርታት ዝቀላቐል ዘሎ። ከመይ’ሲ፡-
“ህዝቢ ትግራይ ትግሪኚ፡ ከም በዓል ምኒሊክ ዝበሉ ፀላእቲ እዮም ምእንቲ ረብሐኦም ኣብ ክልተ ከፊሎሞ እምበር፡ ሓደ ህዝቢ ኢዩ።....መዳሕንቱ ሓንቲ ስለዝኾነት ክበትኩዋ ኣይከኣሉን፡ ንሓዋሩ’ውን ኣይኽእሉን።” ይብሉ መምህር ገብረኪዳን ደስታ ኣብ ገጽ [145-147] እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ ኣብ ዝብል መጽሓፎም።
ስለ’ዚ ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ እዞም ኣብ ስደት ዝርከቡ ደቂ ሰራየ ደቂ ሓማሴን ወይ ደቂ ኣከለጉዛይ፡ ኣብ ገዝኦም ምሕዳር ከም መንግስተ ሰማይ ርሒቑዎም ስለ ዘሎ፡ ንገለ ገለ ካብ ሞንጎኦም ኣግኣዝያን ዝብል፡ ጥበብ ምንብባር ናይ ሰብ ቀደም፡ ከም ኣፋፍኖት ናይ መንገዲ መስተርሆት መሲሉ እንተተራእዮም’ሞ ምሳሎም እንተ ተዛረቡ፡ ክሳብ ክንደይ ነገራት ተሓላሊኹዎም ከም ዘሎ ዝሕብር’ዩ ዝመስል’ምበር፡ ከይደቀሱ መኣስ ሓሊሞም። ብኻልእ ኣበሃህላ፡ በዓል ወልደኣብ ወልደማርያም ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሓጎስ ገብረሂወት ... ዝመስሉ ቀየስቲ ሓሳባት ናይ’ዛ ኣንፈታ ጠፊእዋ ዘሎ ሓዳስ ኤርትራ በዚ’ባ’ዮም በሪቖም ማለቶም’ውን ከስምዕ ይኽእል’ዩ። ማለት’ሲ እዞም መራሕቲ እዚኣቶም፡ ኣጋዲሎም ኣጋዲሎም እንታይ ኣምጺኦም ዝብል ሚዛን ኣበርክቶኦም ጥራይ ዘይኮነ’ሲ፡ አረ እንታይከ’ዩ ኔሩ መንቀልን መዕለብን ናይ ሓሳባቶም፡ ዝብል ሕቶ’ውን ከልዕል ይኽእል’ዩ።
ንስኹም’ውን መኣስ ትስሕትዎ ኾንኩም ኣቶ ህዳሰ። እዞም መራሕቲ እዚኣቶም ብሓንቲ እዝንና ጥራይ ክሳብ ንሰምዕ ኣጎርኒዮም፡ ካብ እንዳ መዓለቦኦም ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ’ሲ መንገዲ መስተርሆት’ዩ እናበሉ ዝመሃሩና ዝፈረዱናን ዘደናገሩናን ዘይኣኽለና። ሕጂ’ኮ ንማሕለኻ ናይ ሓሳባቶም በጢስና ብኽልቲኡ ኣእዛንና ክንሰምዕን ብኽልቲኡ ዓይንና ክንርእን ኢና ንፍትን ዘለና። ስለ’ዚ ዕዮ ገዛ በዚሑና፡ ምሰ’ባት ነብስና ሕሳብ ከይገበርና፡ ኣብ ስደትናን ፋሕ ጨንገራሕናን ምስ ዘሎ ሓዲሽ ዓለም ከይተመሳሰልና ምእንቲ ከይዓርበና’ሲ፡ በጃኹም ጽቡቕ ኣለኹም ገዲፍኩም ከመ’ለኹም በሉና። ምናልባት ሓደስቲ ሓሳባት ንምኹስኳስ እሂን ምሂን ንምብህሃል ጽቡቕ ፍቓድ እንተ’ልዩ ድማ፡ ኣብ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንዓድን ዓውድን ዘርብሕ መበሃሃሊ ዘይተሳእነ።
1.5) ኣተኣላልይ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ዝኾነ ኾይኑ ድሕሪ ምብራዕ ኲናት ናይ ባድመ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወይ ድማ ከም ኣጸዋውዓ ናይ ኣቶ ህዳሰ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ዝተኸተላ ኣተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ምስ ናይ ዘውድን ደርግንስ ይትረፍ፡ ምስ ትሕዝቶ ውዕል ውጫለ’ውን ኣይትመሳሰልን’ያ፡ እንተበልኩ ተማሕጺነካ’ለኹ ዝብሉኒ ኣይመስለንን ኣቶ ህዳሰ። ምኽንያቱ፡ከም’ዚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ሰፊኑ ዘሎ ኩነታት፡ ህዝብን ባህሉን ዘብርስ፡ ዓድን ዓውድን ዝበታትን ናይ ሓሳባት ድኽነት፡ ኣብ ግዜ ዘውድን ደርግን ኣይተራእየን። ካልእስ ይትረፍ እቶም ኣብ ክልቲኡ ስግር ሩባ መረብ ብዝነብሩ ተዛረብቲ ትግሪኛ ኣዝዮም ዝምረሩ እንዳ ሃጸይ ምንሊክ’ኳ፡ ውዕል ውጫለ ምስ ጣልያን እንክፈራረሙ፡ ገዳም ደብረ ቢዘን፡ ርስቱን ጉልቱን -ግእዙን መጻሕፍቱን- ናይ ኢትዮጵያ ከም ዝኾነ ንወራሪ ጣልያን ሕራይ ኣቢሎም፡ ነቲ ናይ ባህሊ ሰንሰለት (values) ክሳብ ዝከኣሎም ክዕቅብዎ ጽዒሮም ኔሮም’ዩ ዝበሃል። ዘውድን ደርግን ድማ ካልእስ ይትረፍ እኽልን ነዳድን ብነፋሪት ኣመላሊሶም ንህዝቢ’ስመራ እንክቕልቡ’ኳ ክሳርኦም ዘይጸብጸቡ።
እንተ’ዚ ሕጂ ምስ ባእሲ ወያነን ሻዕብያን፡ ብፍላይ ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ህዝብታት ተዛረብቲ ትግርኛ ናይ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ዝተጋህደ - መልሓሰይ ትቀንጠብ - ዝብል ናይ ሓሳባት ድኽነት ግን፡ ብቀይዲ በተኽ ቅዲ ኣመራርሓ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ወይ ድማ ብውድቀት ኣመራርሓ ናይ ህግደፍ ወይ’ውን ባድመ ናይ መን’ያ ብዝብል ሕቶ ዝምኽነየሉ ኣይኮነን። ከመይ’ሲ ንመንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ሻዕብያን ወያነን፡ ህልኽ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ በረኻ ዘስፈሮ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ናይ ሓባር ረቛሒኦም ኢዩ ኔሩ። ይኹን ደኣ’ምበር ክልቲኦም ሕሳቦም ንምፍጻም ምእንቲ ክሰልጦም፡ ትምክሕተኛ ኣምሓራ እናበሉ ከማርሩ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ በረኻ ሰፊሮም ንዓድን ዓውድን ጦቕ ከም ዘበሉ ሕጂ ኣብ ስደትና ብኽልቲኡ ኣእዛንና ክንሰምዕን ብኽልቲኡ ዓይንና ክንርእን ዕድል ምስ ረኸብና’ዩ ዝስወጠና ዘሎ። ምግናን ዘይብሉ። ወያነን ሻዕብያን ንትምክሕተኛ ኣምሓራ ስዒርናዮ ክብሉ ከበሮ እናደከሩ ክዕንድሩ፡ ኣይ ሰሙን ኣይ ሳልስቲ፡ ሕማም ቀደሞም ሕማም ዝና ደጊሱዎም፡ ክልተ በራሓት ብመዘርገፍ ይበኣሱ፡ ዝተባህለሉ ኲናት ወሊዖም፡ ካልእስ ይትረፍ እቲ ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ምንሊክ’ኳ መን’ፈልጥ ንሕማቕ መዓልቲ መሓለውታ ይኸውን ግዲ’ኸውን ብምባል ብማዕዶ ዝጠመትዎ ናይ ባህሊ ሰንሰለት -ግእዙን መጻሕፍቱን- ክበጣጥስዎ ዝከኣሎም ካብ ምግባር ድሕር ኣይብሉን ዘለዉ እንተ ወሰኽኩሉ፡ ዘይናቶም ዝሃብኩዎም ኣይመስለንን።
ብንጽጽር እንክረአ እምበኣርከስ እዞም “ኣግኣዝያን” ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ኣስፊሎም ዓድን ዓውድን ክብጽብጹ ይጓየዩ’ለዉ ዝበሃለሎም ሰባት/ሓሳባት፡ ነዞም ንርብዒ ዘመን ዝኣክል ከመ’ዓልካ ጨኒቑዎም ዘሎ መነባብርቲ፡ ናብ ንቡር ክመልሶም ዝኽእል ናይ ሓባር ባህልን ታሪኽን ኣሎ ንምባል፡ ንትዕዝብቶም - ብቓላቶም - ምስ እዋን ከመሳስልዎ ዝፍትኑ ዘለዉ ዜጋታት’ዮም ዝመስሉ፡ ከም ርኢቶይ። ንኢትዮጵያን ንኤርትራን ፈናጢሕካ ሓዳስ ሃገር ምፍጣር’ዩ ዕላምኦም ዝብል ቄናን ትርጉም ዝህቦ፡ ሓዲሽ ሓሳባት ምኹስኳስ ዘርዕዶ፡ ብብረት ዝሓስብ ኣእምሮ ጥራይ ኢዩ። እዚ ጻዕሪ’ዚ ካልእስ ይትረፍ እቲ ለውጥን ዕርቅን ዘድልዮ ህጹጽ ኩነታት ኣበይ ከም ዘሎ ኣመልኪቱ፡ መፍትሒኡ ድማ ኣብ’ቲ ዕሽሽ ተባሂሉ ዘሎ ናይ ሓባር ረቛሒ ተዓብዒቡ ከይህሉ ሃሰስ ምባል የድሊ’ሎ ዝብል ትርጉም እንተ ተዋሂቡዎ፡ እቲ ጸገም ንተራ ናይ ሽማግለታትን ዓበይቲ ዓድን ዝጽበ ዓይነታዊ መልክዕ ከምዘለዎ ዘግህድ’ዩ ዝመስል። እዚ ድማ ክፋል ፕላን-ሲ፡ ተባሂሉ ኣብ ልብን ኣብ ወረቐትን ክስራዕ እንተ ተፈቕደሉ፡ ንሰበ ስልጣን ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓትን ሻዕብያን ኣማራጺ ኣፈታትሓ ናይ’ቲ ጸገም ካብ ምሕባር ሓሊፉ፡ ካብ ስራሕ ዘብኩሮም ኣይመስለንን። ክሳብ መኣስ’ዩ ወሰነ-ወሰን ክኽየድ ዝድለ ዘሎ ግን እንድዒ።
2) ኣውዲቕካ ምሕሳይ።
ሃገራት ከመይ ይስራዓ ወይ ድማ ህዝብታት ብሓንሳብ ጸኒሖም ከመይ ኢሎም ይፈላለዩ ብዘየገድስ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” “ትናንት ዛሬ ኣይደለም” ክብል እንከሎ ዝነበሮ ምስ ጠለባት ናይ እዋን ናይ ምትዕጽጻፍ ብቕዓት (self-reinvention) ዝድነቕ’ዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣብ መድረኽ ዝጸንሖ ንህዝብታት ኢትዮጵያ ብስግኣት ቋሪኑ ድቃስ ዝኸልአ፡ ንገድሊ ኤርትራ ድማ ንሕና ፍሉያት ስለዝኾና ብዘይካና ሃገር ክኾኑ ኣይክእሉን’ዮም ዝመስል ናይ በረኻ ኣነነት ኣዕጢቑ ዘተዓሻሸወ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ናብ እንዳ ጎሓፍ ብምድርባዩ ዝድነቕ’ዩ። ብሓጺሩ’ሲ ናይ ወያነ ‘ኢዝም’ ንናይ ንሻዕብያ ‘ኢዝም’ ብሓሳባት’ውን ዝገደፈትላ የብላን። ዓዲ ክሳብ እትውዕል ሕንዝፍ ኣቢላታ ኢያ። ብድሕሪ’ዛ ፍጻመ እዚኣ ዝቐጸለት ፖለቲካ ናይ ኣውዲቕካ ምሕሳይ ግን ምሒር ነዊሓ’ሲ፡ ነቲ ናይ ዓወት ትርጉም ኣምሪራ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ባህልን ተውርዶ ዘላ ናይ ዓወት ክሳራ ኣዝዩ ዘፍርሕ’ዩ።
2.1) ናይ ዓወት ክሳራ።
ስለ ዝኾነ ድማ ‘ዘይሓሰብካዮ ርኸብ፡ ኣይመርገም ኣይምርቓ፡ ከምዝበሃል ናይ’ዚ ዳሕረዋይ ኲናት ማለት’ሲ ኣውዲቕካ ምሕሳይ፡ ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ኩሉ ንምርኣይ ምቕናይ ጥራይ። ከመይ’ሲ ብሸነኽ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ዝተራእየ ውጽኢቱ ብዙሕ ዘማትእ ኣይኮነን። ፈለስትን ታቦትን - ግእዝን መጻሕፍትን - ክሳብ ዝንቀሉ ዓድን ዓውድን’ዩ ዝፈናጥሕ ዘሎ። ብሸነኽ ኢትዮጵያ ድማ ተዓዊተ እናበልካ ኣብ ህልኽ ምንባር ካብ መጠን ንላዕሊ ነዊሑ፡ ንምእራሙ ዘጸግም ሓዲሽ ኩነታት ይዕድም ኣሎ’ሞ፡ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓሳባት የድሊ’ሎ እንተበልኩ፡ ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ኣይበዝሕንዶ? ኣፋኒናካ ኢና’ኮ። ሕጂኸ እንታይ ክትደግም ደሊኻ ኢኻ ከመ’ዓልኩም ተብዝሕ ዘለኻ ዝብሉኒ ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ናይ’ዚ ዓወት’ዚ ኣተኣላልያ ክሳብ ሕጂ ከም ዝጸንሖ ዝቕጽል እንተ ኾይኑ፡ ምምጥጣን ህዝብን ባህልን ገላቢጡ፡ ከቢድ ፈተና ዘስዕብ’ዩ ዝመስል ንሓዋሩ። ካብ’ዚ ስግኣት’ዚ እንተ ተነቒሉ’ሞ፡ ኣብ ዑናታት ናይ ኣግኣዝያን መዳሕንቲ ተቐቢሩ ከይህሉ ሃሰስ ምባል ንእዋን የርብሕ ይኸውን’ዩ ዝብሉ ሓሳባት ብልጭ ብልጭ እንተበሉ፡ ዘህርፍ ወይ ድማ ዘፍርሕ መኣስ ኮይኑ። ግደ ሓቂ ግን ካብ’ዚ ምስ እዋን ሳዕሪሩ ዘሎ ዝፍለ ኣማራጺ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል የድሊ ከም ዘሎ ዘመልክት’ዩ። ስለ’ዚ ባህልን ህዝብን ንምዕቃብ፡ ብዛዕባ ናይ ሻዕብያ ሽፍትነት ወይ ድማ ናይ ኣምሓራ ትምክሕተኛነት ዝጽብጽብ’ሞ፡ ንመዋእል ዝተወርዘየሉ መኻን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንምቕያር ዘሎ ኣማራጺ ምስ ግዜ ምእንቲ ከይበንን፡ ካብ ኢትዮጵያ ኪነዉ’ዚ ሰፊኑ ዘሎ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝስጉም ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ።
2.2) ህዳሰ ግድብ።
“ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ንሩባ ኣባይ ኣብ ህንጸት ሃገርን ቃልሲ ኣንጻር ድኽነትን ዝጸምድ መደብ ኣብ ግብሪ ብምውዓሉ፡ ግብጻውያን ብኤርትራ ኣቢሎም ንኢትዮጵያ ዝብጽብጹሉ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንምብርዓን፡ ካብ ጻዕርታት ዘውድን ደርግን ዝተኸወለት (historical blind spot) ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ምህንዳሱ ኣገናዕ ዝግብኦ ኢዩ። ብዘይ ምግናን እዚ ኣዝዩ ዝድነቕ ስጉምቲ’ዚ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ሰሜን ክሳብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዘስርጾ ናይ ለውጢ መጠን ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ብአኮኖሚ ይኹን ብወተሃደራዊ ከምኡ’ውን ብዲፕሎማሲያዊ መለክዒታት ኣብ ታሪኽ ሱር ሰዲዱ ዝጸንሐ ሚዛን ሓይልታት ናይ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝገላብጥ’ዩ። ይመልኣዮ ጥራይ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ እዚ ስጉምቲ’ዚ ዝቐየሶ ናይ ምዕባለ ጉዕዞ ብናህሪ ምእንቲ ክቕጽል ጥራይ’ኳ፡ ንርብዒ ዘመን ዝተፈተነ ኣውዲቕካ ምሕሳይ ፍረ ክህብ ኣይተራእየን ብምባል፡ ካብ ህልኽ ምርሓቕ ናይ ዝተዓወቱ’ምበር ናይ ዝተሳዕሩ ምልክት መኣስ ኮይኑ። ክምብል በለ’ምበር ኣይተኻዕወን ከም ዝበሃል ድማ ሕጂ’ውን ምስ ጠለባት ናይ እዋን ምትዕጽጻፍ ዝምረጽ እንተኾይኑ፡ ኣብ ልቢ ናይ ብዙሓት ዛጊት ዘይተራእየ ብርሃን ክውልዕ ይኽእል’ዩ። ብፍላይ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ብባህልን ብናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲን እንተ ተኣልዩ፡ ክሳብ ክንደይ ከድምዕ ከም ዝኽእል፡ ቅድሚ ምብራዕ ኲናት ናይ ባድመ ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝውሕዝ ዝነበረ ህዝቢ ምዝካር ርጡብ ምስክር’ዩ። ስለ’ዚ ድማ’ዩ ኣብ’ቲ ሽዑ እዋን፡ ክሳብ ሕጂ ሰላም ኣስፊንና፡ ህዝብታት ኣቀራሪብና ኣለና። ንመጻኢ ድማ ኣርሒቕና ንርእዮ ዕላማ ኣለና ክሳብ ምባል ተበጺሑ ዝነበረ።
“People are policies.” ይብሉ ፈረንጂ።
2.3) ባድመ ናይ መን’ያ?
‘ወያናይ ዲሞክራስያዊ ስርዓት’ ባድመ ናይ መን ምዃና ኣብ ዘጻሪ ናይ ጀኦግራፊ ሕቶ ብዝመስል ናይ መሳቱ መዓብይቲ መማህርቲ ከምኡ’ውን ብስጋን ብመንፈስን ተዛመድቲ፡ ናይ ዝና ቅድድም፡ ወይ ድማ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ዝመስል ኲናት ገጢሙ፡ ኣብ ልዕሊ መወዳድርቱ ብወተሃደራዊ አኮኖምያዊ ከምኡ’ውን ፖለቲካዊ መዳይ ከም ዝተዓወተ ሰብን እዝግን መሰኻኽር እዮም። ይኹን ደኣ’ምበር፡ ናይ ዓወቱ ውጽኢት ኣብ ኤርትራ ዝፈጠሮ ናይ መሪሕነት፡ ናይ ሃብቲ ይኹን ናይ ሓይሊ ክፍተት (vacuum) ኣብ ግምቱ ከየእተወ፡ ምስ’ቲ ዝሰዓሮ መጋጥምቱ፡ ኲናት ብዘይ ኲናት ኣዊጁ ንርብዒ ዘመን ኣብ ህልኽ ክቕጽል’ዩ መሪጹ። እዚ ምርጫ’ዚ ምናልባት ፍርሃትን ስግኣትን ንህዝቢ ይጥርንፍ’ዩ ተባሂሉ ክምኽነየሉ እንተ ዘይኮይኑ፡ እናሓደረ ዘግህዶ ዘሎ ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን። ከመይ’ሲ ኣብ መንጎ መናብርቲ ብዕንወት ዝግለጽ ናይ ዓወት ዓይነት ንርብዒ ዘመን ምንብድባድ ማለት ናይ ጎረቤት ህድሞ ብሓዊ እንክቃጸል ኣብ ዝባን ናሕሲ ናይ ገዛኻ ደይብካ ምስ ምዕዛብ ዝመሳሰል’ዩ ከም ርኢቶይ። ካልእስ ይትረፍ ከልብኻ’ኳ ገዛ ዓጺኻ ዘይትቕጥቅጦ።
ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ምስ ሕዱር ርኢቶኦም ዝመዓራረ ሓዲሽ ሓበሬታ እንተ ዘይነጺጎም፡ ድሮ’ኳ ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ኲናት ናይ ባድመ ዘመዝገቦ ዓወት ከም’ቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ውጽኢት ኣይሃበን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ናይ ኤርትራ ኩነታት ንናይ ኢትዮጵያ ጸጥታ ናብ ዘስግኣሉ ደረጃ ገጹ ይቀራረብ ኣሎ፡ ክሳብ ምባል ስግኣቶም ዘሰምዑ ኢትዮጵያውያን ምሁራትን ዓበይቲ ዓድን ናብ መድረኽ ይቕልቀሉ ኣለዉ። ስለ’ዚ ባድመ ናይ መን’ያ ዝብል ሕቶ እዋን ስለ ዝረስዓቶ፡ ሓዲሽ መዓልቲ ውዕሊካ ሓዲሽ ሓሳባት ሒዝካ’ዩ ገዛ ዝእቶ ንምባል’ዩ ጻዕረይ።
2.4) ምፍራስ ናይ በርሊን መንደቕ።
ጸሓፋይ ኣግኣዝያን ንዝብልዎም ሰባት ወይ ድማ ሓሳባት ንህዝቢ ትግራይ ረብሓ ከም ዘይብሎም ብናይ ታሪኽ ኣብነት ንኸርትዑ፡ ድሕሪ ምፍራስ መንደቕ በርሊን ዝተጋህደ ምትሕውዋስ ናይ ጀርመናውያን ናይ ድኻን ሃብታምን፡ ምሁሩርን ደንቆሮን፡ ምዕቡልን ድሑሩን ዘይምጥዕዓም ዘስዓቦ ቅልውላው፡ ዝፈልጦ ኣለኒ’ሞ ጽን ኢልኩም ስምዑኒ ክሳብ ምባል ይመጣጠሩ።
ብዘይ ምግናን ግን ምፍራስ መንደቕ በርሊን’ሲ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ኣብ’ዛ ዓለምና ካብ ዝተፈጸሙ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ቀየስቲ ፍጻሜታት ምስ’ቶም ቀዳሞት ዝስራዕ ኣብነት’ዩ። ካብ ክሳርኡ ረብሕኡ ከም ዝበዝሕ ድማ ዋሕሰ’ግብእ ዘድልዮ ኣይኮነን። ኣቶ ህዳሰ ዝብልዎ እንድዒ’ምበር ጀርመናውያን ካብ አውሮጳ ዝበዝሑን ዝሃብተሙን ኮይኖም ከም ዘለዉ ኩሉ ሰብ ዝሰማምዓሉ ሓቂ ኢዩ። ኣፈራርሳ ናይ’ቲ መንደቕ ካብ ተላዕለ ግን፡ ኣዝዩ ዘደንቕ ናይ ህዝቢ ተሳትፎ ስለዝነበሮ፡ ከምኡ ዝመስል መስተንክር ክድገመሉ ዝኽእል ናይ ህዝብታት ዝምድና እንተ’ሎ ሃሰስ ምባል ኣይተረፈን። ስለ ዝኾነ ድማ ናይ ኮረያ ነገርከ እንታይ ኮን ክመስል’ዩ ዝብል ናይ እዋን ሻቕሎት ክሳብ ሕጂ ይቕጽል’ዩ ዘሎ። ኣብ’ዛ ናይ ታሪኽ ኩርናዕ እዚኣ እቲ ኣዝዩ ዝገርም፡ ኣብ ደቡብ ኮረያ ዝርከቡ ሽማግለታት ምስ ደቂ ሰሜን ኮረያ ዝራኸቡሉ ጽቡቕ መዓልቲ ክመጽእ’ዩ እናበሉ ብተስፋ እንክጽበዩ፡ ኣብ ደቡብ ኮረያ ዘለዉ መንእሰያት ግን ካብ ሰሜን ኮረያ ዝመጽኡ መንእሰያት እንተ ተሓዊሶሞም ናይ ስራሕ ዕድል ክውሕደና’ዩ ብምባል ኣብ መኣዶም ምእንቲ ከይቃጸጽዎም ክርሕቁሎም’ዮም ዝምነዩ ዝብል ሚዛን’ዩ ዝስማዕ።
ኣብ ኣፍሪቃ ከምኡ ዝመስል ናይ ህዝብታት ዝምድና ሃሰስ ምባል ዝፍቀድ እንተኾይኑ ድማ ህሉው ኩነታት ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን እቲ ዝደመቐ ኣብነት ኢዩ። ካብኡ ብምንቃል’ሞ፡ ምናልባት ካብ ተመኩሮ ናይ ጀርማናውያን ዝርከብ ኣብነት ሓቢርና ክንርኢ እንተ ተሰማሚዕና፡ ንምፍራስ ናይ’ቲ መንደቕ ናይ ኣተሓሳስባ ምቕያር ከም ዝቐደሞ ዘረጋግጽ ትምህርቲ ኣለዎ። ከመይ’ሉ ዝብል ሕቶ እንተ ተላዒሉ፡ ምዕራብ ጀርመናውያን ዝተኸተልዎ መምርሒ፡ ካብ ምብራቕ ጀርመን ዶብ ሰጊሩ መሬት ምዕራብ ጀርመን ንዝረገጸ ጀረመናዊ መወሳወሻ ወረቐት ጥራይ ዘይኮነ፡ ዘድልዮ መነባበሪ’ውን ብቕጽበት ይፈቕዱሉ ስለ ዝነበሩ፡ ብጽቡቕ ግብሮም ንልቢ ጸላእቶም ከይተረፈ’ዮም ካብ ርሑቕ ተቖጻጺሮም፡ ነቲ ውዲት ስዒሮሞ። “They declared that Germans, broadly defined, had rights of citizenship in the new state, which means as a practical matter that any German who could reach FRG soil had the right to a passport and social services almost immediately, rather than having to go through lengthy asylum or emigration application procedures.” [4, 6]
ከም ድፍረት ኣይቆጸረለይ’ምበር፡ ንህሉው ኩነታትና ምስ ናይ ጀርመንና ኮረያን ብምንጽጻር ክርእዮ እንተ ፈቲነ፡ “ዕንፅልፅል”? ዝብል ቃል ናይ ኣቶ ህዳሰ ዝገልጻ እንተ ዘይኮይኑ ናይ ጀርመን ወይ ድማ ናይ ኮረያ ክትመስል ትኽእል’ያ ዘብል ምልክት ኣይተህብን’ያ ከም ርኢቶይ።
ብርግጽ ግን በዓል ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ ንዝሰብኩዎ ሓሳባት ናይ መጻኢ ዕድል፡ መንእሰያት ኢትዮጵያ ዝድገፍዎ ኣይመስለንን። እስኪ ነዚ ክብሎ ዝፍትን ዘለኹ ከተብርሃለይ እዛ ትስዕብ ኣብነት ክሕውሳ። ንመኣዲ ገለ ጎደል ዝግመታ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ኣዋልድ ኣብ ሓደ ዩኒቨርሲቲ ይራኸባ’ሞ፡ ብሓንሳብ ገዛ ተኻርየን ናይ ምሕዝነት ናብራ ይጅምራ። ሓደ መዓልቲ ሓዲአን ዝተወልደትሉ ዕለት እንከኽብራ፡ ኣብ’ቲ ዩኒቨርሲቲ ንዝምህር ኤርትራዊ ፕሮፈሰር ይዕድመኦ። ንሱ ድማ ናብ ገዝአን ከይዱ ምስአን - ብሩኽ ናይ ልደትኪ መዓልቲ ይግበረልኪ - ክብል ይሕወሰን’ሞ፡ በቲ ዝተዓዘቦ ኩነታት ተገሪሙ ‘ንሕና ዘይከኣልናዮ ደቅና ክኢሎሞ’ ክብል ትዕዝብቱ ኣካፊሉኒ።
ከምኡ’ውን ኣብ’ዚ ዝቕመጠሉ ከተማ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ዝወድኡ ተመሃሮ፡ እቶም ኣብ ዕላል ንመሳሰል ኣቦታት፡ ወይ’ውን ብሓፈሻኡ ተቓወምቲ ዝብሉና፡ ገለ ጀብሃ ገለ ሻዕብያ .... ዝነበሩ፡ ገለ ገለ ድማ ከም’ዚ ከማይ ኣይ ምስ’ቲ ኣይ ምስ’ዚ ተረፍ ተረፍ ምስጓግ፡ ነዞም ተመሃሮ ናይ መመረቕታ መዓልቶም፡ ኣብ ሓደ ኣደራሽ ብሓባር ከነኽብረሎም እሂን ምሂን ክንበሃሃል እንከለና፡ ጓሉ ንሓደ ዓርክና፡ ናይ መማህርታ ስም ጸዊዓ እከለ ጓል ቤት ትምህርተይ (ኢትዮጵያዊት)፡ ምሳኹም ሓቢርና ክንገብር ነ’ቦኺ’ባ ሕተትዮ ኢላትኒ ብምባል ዘይተጸበናዮ ሓሳብ ተቕርበልና። ንሕና ድማ ጽቡቕ ሓሳብ’ዩ፡ ይኹን ሕራይ ንብል’ሞ፡ ኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ክንመያየጥ ብቖጸራ ንራኸብ። እቲ ኣገባብ ብሃንደበት ዝተበገሰ ስለዝነበረ፡ ምስ በዓል መን ከምዝእከቡ ከይፈለጡ፡ ተጸዊዖም ዝመጽኡ ይበዝሑ ኔሮም። በብሓደ ሰብ ክእከብ እንከሎ ግን ሓደ ኢትዮጵያዊ ንኻልእ ኢትዮጵያዊ ምስ ረኣየ ብድድ ኢሉ ገዲፉና ወጽአ። ሽዑ ኣነ ኣርክብ ኣቢለ ደሓን ዲኻ በልኩዎ። ንሱ ድማ ምስ በዓል እከለ (ኢትዮጵያዊ) ክንገብሮ እንተኾይኑ ዝሕሰብ ዘሎ’ሲ ኣይደልይን’የ በለኒ። ኣነ ድማ፡ ኣንታ ሓውና፡ ንሕና’ውን ነዚ ትብሎ ዘለኻ ዝመስል ሕማም ኣለና። ይኹን ደኣ’ምበር ናብ’ዛ ኣኼባ’ዚኣ ከም ንራኸብ ዝገበሩና ደቅና እዮም። ኣነ ንስኻን ስለ ዝሓሰብናዮ ኣይኮነን። ስለ’ዚ ምእንቲ ደቅኻ ኣብ ልብኻ ዘሎ ዓቚርካ ምሳና ወድኣዮ። ኣይደልን’የ በሃላይ እንተኾንካ ግን ምሉቕ ኢልካ ኪደልና። በልኩዎ’ሞ፡ ሰንቢዱ ተመሊሱ ምሳና ተጸምበረ። እቲ ጉዳይ’ውን ብጽቡቕ ሓለፈ። ኣብ መወዳእታ ሓደ ካብ መንጎና፡ ንደቀይ ክሳብ ክንደይ ከም ዝበደልኩዎም ሕጂ ተረዲኡኒ፡ ክሳብ ምባል ነቲ ዝሓለፈ ውራይ ኣድንቖቱ ገለጸ። ስለ’ዚ ድማ ኢየ ምስ እዋን ዝተዓጻጸፍ ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ ክሳብ ምባል ዝጣራዕ ዘለኹ።
2.5) ዋ! ዋ! እታ ፈለማ ዝበልኩዋ’ኳ ዘይረሳዕኩዋ!
ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ወልደኣብ ወልደማርያም ኢሳያስ ኣፈወርቂ .... ዝመስሉ መራሕትና ናብ’ዚ ዘለናዮ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ከም ዘብጽሑና መኣስ ስሒትኩሞ። እዞም መራሕትና ብትግራይ’ውን ከምዝውለዱ ኩላትና ንፍልጦ ታሪኽ ኢዩ። ይኹን ደኣ’ምበር ካብ እንዳ መዓለ’ቦኦም ዝሰነቕዋ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ - ሸዋ ዝገብሩና - ትብል ናይ ቂምታ ስንቂ ኢያ። እዚኣቶም ቂምታ ስለ ዝነበረ ስንቆም፡ ካብ ኣምሓራ/ካብ ኢትዮጵያ ምእንቲ ክርሕቁ’ሲ መዓልቦ ናብ ዘይተቐረበሉ ናይ ሕልሚ መድረኽ ጨውዮም ስለ ዝወሰዱና፡ እነሆ ኣብ ገዛናን ኣብ ኢትዮጵያን ምሕዳር ተኸልኪልና ፋሕ ብትን ንብል ኣለና።
ኣብ ረፈረንደም’ኮ መሪጽኩም ኢኹም ክትብሉና’ውን ሓቅኹም ኢኹም፡ መሪጽና ኢና። ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብታይ’ሲ ጸጊበን ካብ ዝዕንድራ፡ ዝዕንድራ ርእየን ዝዕንድራ ይበዝሓ፡ ከም ዝበሃል፡ እቶም ብቐለም ዘይኮነስ ብደም ዝተጻሕፈ ምሕዝነት ኣለና ዝብሉ ዝነበሩ ወያነን ሻዕብያን ሓቢሮም ከበሮ ክድክሩ ምስ ረአና ኢና ዝሳዕሳዕና’ምበር ካብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሓዲአን ምረጹ ዝብል ናይ ምርጫ ዓይነት ዘይተቐረበልና። ምናልባት ምስ’ቶም ዓበይቲ መራሕቲ ዝስራዕ እንተኾይኑ መሪሕነትኩም፡ ሕርሕራይ ጌርኩም ከም ዝቐሸሽኩሙና ረሲዕኩምዋ ዲኹም? ደሓር ከኣ ትሕዝትኡ ብዘየገድስ እዚ ሕጂ ዓሰርተ ግዜ ክንጀባረር ዝስማዕ ረፈንደም ዝብል ቃል ከመይ ኢሉ ከም ዝተኻየደ ቀለሙ’ኳ ዘይነቐጸ። ምናልባት መዘኻኸር ዘድሊ እንተ ኾይኑ ግን፡ ወዮ ቀደም ንሓሳባት ናይ እንግሊዝ ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ’ዩ ዝመስል እማመኻ ዝበለ፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም፡ ዋ! ዋ! ካልኣይ ግዜስ ኣይጋገን’ባ! ንምባል ዝደለ ክሳብ ዝመስል፡ ፈለማ ንረፈረንደም ዝኸውን ደገፍ ብኤርትራ ምስ ተሓተተ፡ ደር! ደር! ሰዓቱ ኣይኮነን። ኣይትተሃወኹ ደኣ ከም ዝበለ’ዩ ዝንገር። ካብኡ ብምቕጻል ብኻልኣይቲ ደብዳቤ፡ በሉ ሕራይ ሓገዝኩም ይትረፈና። ረፈረንደምና ባዕልና ቀልጢፍና ከነፈጽሞ ስለ ዝተበገስና ግን ተዓዘብቲ ለኣኹልና፡ ዝብል ሕቶ ምስ ቀረበሉ’ውን እምቢ ኢዩ ዝደገመ።
2.6) ንሻዕብያ ዝተዋህበት ዓባይ ጉንዖ።
ዝርሳዕ መኣስ ኮይኑ ኣቶ ህዳሰ፡ ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈንደም ተዓዘብቱ ክልእኽ ሕራይ ዝበለ’ኮ፡ ካብ’ቲ ንስኹም “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት” ብዝብል መጸውዒ ስም ናብ ንባብ እተቕርብዎ ናይ ትማሊ መላፍንቲ ናይ ሎሚ መባእስቲ ሻዕብያ፡ ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈንደም ኢድኩም እንተሓወስኩም ቅር ኣይብለናን’ዩ ዝብል ናይ ባዕሉ ምርጫ፡ ቡስጣ መሊኡ ምስ ለኣኸ ኢዩ። ስለ’ዚ እዛ ምርጫ እዚኣ ብዛዕባ ኤርትራ፡ ቅድሚ ድምጺ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝተመዝገበት ናይ ምርጫ ዓይነት ኢያ። ካብ ሱር መሰረታ ድማ ነቲ ካብ መበቆሉ ጸረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ ዝበልኩሞ ሻዕብያ ዝተዋህበት ጉንዖ ኢያ።
እወ፡ ከም’ቲ ዝበልኩሞ ሻዕብያ ካብ መበቆሉ ጸረ ህዝቢ ኢዩ ኔሩ ትብል ገላጺት ሚዛንኩም እሞ ሓዙለይ። ኣነ’ውን ሓቅኹም ኢኹም ዝብል ሚዛነይ ክምልኣኩም። ከመይ’ሲ ካብኡ ዝሓይሽ ትሕዝቶ ከም ዘይብሉ ተግባሩ’ዩ ምስክሩ። እቲ ዝገርም’ኮ፡ ነዚ ጸረ ህዝቢ’ዚ ምስ ሕቡራት መንግስታት ናይ ዓለም ተዋሲኡ፡ መደቡ ከፈጽም ዋሕስ ዝኾኖ ወያናይ ዴሞክራስይዊ ስርዓት ምዃኑ ኢዩ። ብተመሳሳሊ ኣበሃህላ ዋሕስን ምስክርነትን ናይ ኢትዮጵያ ብጽሑፍ ምስ ተቐበለ ኢዩ ውድብ ሃገራት ናይ ዓለም፡ ባርነትን ናጽነትን ንዝብል ናይ ምርጫ ሕቶ ብጎቦ ዓይኑ ክዕዘብ፡ ኣእዳዉ ኣጣሚሩ ኣእጋሩ ናብ ኣስመራ ዘእተወ። ካልእስ ይትረፍ እዛ ሕቶ ንመጻሕፍቲ ናይ ታሪኽ ምእንቲ ክትበቅዕ’ሲ ቁሩብ ኣመሓይሽዋ’ኳ ዘይበለ። ብዘይምግናን እምበኣርከስ እዛ ኩላትና ንፈልጣ ናይ ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ምርጫ ኣብ መዝገብ ምስ ሰፈረት’ዩ፡ ባርነትን ናጽነትን’ምበር ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘይተወዳድር ናይ ረፈረንደም ወረቐት ናብ መድረኽ ዝቐረበት። ስለ’ዚ ኣብ ምርቃቕ ናይ’ታ ሕቶ’ቲኣ ካብ’ቶም ኤርትራውያን ኣብ ረፈረንደም’ኮ መሪጾም’ዮም እትብልዎም ሓፋሽ! ንላዕሊ ወያነን ሻዕብያን እዮም ክዝከሩ/ክምስገኑ/ክምረሩ ዝግባእ። ከመይ’ሲ ህዝቢ መጓሰ ምዃኑ ትስሕትዎ ኣይብልን ኣነ።
2.7) “ህዝብታት ኤርትራ ኣብ እዋን ረፈረንደም ምስ ኢትዮጵያ ጉርብትና እምበር ሓድነት ማለትስ ባርነት ኢያ ኢሎም ደምዲሞም”
ስለ’ዚ ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ “ህዝብታት ኤርትራ ኣብ እዋን ረፈረንደም ምስ ኢትዮጵያ ጉርብትና እምበር ሓድነት ማለትስ ባርነት ኢያ ኢሎም ደምዲሞም” ንትብል ኣበሃህላኹም ደጊምኩም ከተንብቡለይ፡ ነዛ ጽሕፍትኹም ሒዘ ሰንበት ንግሆ ናብ ደገ ሰላም ክትሳጉሙ እንከለኹም ኣብ መንገድኹም ጸኒሐ፡ እስኪ ኣብ’ዛ ኢደይ ጥቕዑ እንተዝብለኩም፡ ሰኣሊ ለነ ቅድስት! ከምኡኸ ኢለ ድየ ወደይ፡ ንሰብ’ባ ኣይትንገር በጃኻ ትብሉኒ’ዩ ዝመስለኒ። ከመይ’ሲ ኣብ ኣመሪካን አውሮጳን ምናልባት’ውን ኣብ ገለ ገለ ምዕቡላት ሃገራት እንድዒ’ምበር፡ ከም’ዚ ናትና ዝመስል ብብረት ኣብ ዝሓስብ ናይ ፖለቲካ መድርኽ፡ ናይ ሓሳባት ፍልልይ ተቓሊሶም ክዋደቑ ዕድል ኣይወሃቦምን’ዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ብብረት ዝሓስብ ስርዓት ኣብ ስልጣን ኮይኑ ኣብ ዘዋድዶ ናይ ምርጫ ዓይነት ምስታፍ ከም መለክዒ ዝጽብጸብ እንተኾይኑ፡ ኣብ ናይ ኤርትራ ረፈረንደም ጥራይ ዘይኮነ’ሲ ኣብ ምርጫታት ናይ “ወያናይ ደሞክራስያዊ ስርዓት’ውን” ምሳኹም ሪጋ ሒዝና ንውዕል ሰባት ከም ዝነበርና ዝረሳዕኩሞ ኣይመስለንን። ወይስ ብዛዕባ’ታ ተረሓሕቐና እትብልዋ ናይ ምርጫ ዓይነት ጥራይ ምትንታን’ዩ ምርጫኹም?
3.ብዓባያን ብኽብርታን ንዘለኣለም ትንበር።
ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ መን ይፈልጥ፡ መንገዲ ለውጥን ዕርቅን ምእንቲ ክጥጥሓልና’ሲ፡ እቶም ብሓባር ንፈልጦም ዘውድን ደርግን፡ ሻዕብያን ወያነን ዝብሉ ኣስማት፡ ብዛዕባ - ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ - በብእዋኖም ከም ዝበረቑ ናይ ሓሳባት ዓይነት ንምርኣይ ክሓተኩም’ሞ ኣፍቅዱለይ። እወ፡ ንግዜኡ ሕራይስ’ኪ ቀጽል ክትብሉኒ ተስፋ ክገብር’የ። ተስፋይ ተመርኲሰ ድማ፡ ካብ’ዞም ዝተጸብጸቡ ሓሳባት፡ ብንጽጽር ምስ እዋን ክተዓጻጸፍ ዓቕምን ዕድልን ኣለዎ ክበሃለሉ ዝኽእል በዓል እዋን፡ እቲ ንስኹም “ወያናይ ዲሞክራሲ እምነትናን ሃይማኖትናን” እትብሉዎ ናይ ሓሳባት ዓይነት ኢዩ። ስለ’ዚ ድማ ይመስል “ኣብ ኢትዮጵያ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምህላዉ፡ ንኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ዓብዪ ዕድል ኢዩ” ክሳብ ምባል ዝበጻሕኩም’ሞ፡ ገጽኩም ምልስ ኣቢልኩም ብዛዕባ’ቲ ኣጋጢሙና ዘሎ ፈተና እንታይ ከም ዝመስል ክትጥይቑና ተስፋ ክገብር’የ፡ እንተ በልኩ እንታይ’ሞ ከፊኡካ፡ ትብሉኒ ኣይመስለንን። ኣብ እዋንኩም ህዝብን ባህልን ይበርስ ስለ ዘሎ።
ምግናን ዘይብሉ! ኣብ ደምበኹም ዝእከብ ዘሎ ናይ ቆልዓ ሰበይቲ፡ ናእሽቱ ምስ ዓበይቲ ... ዓለም ምስ ፈለስቲ ብኽያትን ንብዓትን፡ ዘፍስሶ ዘሎ ሓሳባት ቀሊል ምስክር ከምዘይኮነ ትጠራጠሩ ኣይብልን ኣነ። እወ፡ ከም’ቲ ዝበልኩሞ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ምህላዉ ንኩለን ጎረባብቲ ሃገራት ዓብዪ ዕድል እንተኾይኑ፡ እዚ ተስፋናን መጻኢ ዕድልናን ከነማዕድወሉ እትዕድሙና ዘለኹም ስርዓት፡ ብመዳፍዕን ወተሃደራትን ዝረቅቕ ለውጢ ካብ ምሕላም ተበራቢሩ፡ ምስ ሓሳባት ናይ’ዚ ኣብ ደምበኹም ዝእከብ ዘሎ ህዝቢ ክስጉም ጽቡቕ ፍቓዱ ኣብ ዘግሃደሉ መዓልቲ፡ ነቲ ንረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዘስግእ’ዩ ብምባል ናብ ኣንበብቲ ናይ ጽሑፍኩም ከተቕርብዎ ዝፈተንኩም “ውዲት??” ናይ ኣግኣዝያን ይኹን ናይ ሻዕብያን ኣዕራብን ምሕዝነት፡ ውሕዥ መረብ ንሓላሉ ክጸራርጎ ኢዩ።
ብዓይንኹም ትርእይዎ ከም ዘለኹም፡ እዚ ስደተኛ ህዝቢ’ዚ መብዛሕትኡ ትግርኛ’ዩ ዝዛረብ። ብባህሊ ይኹን ብቛንቋ ሕቡእ ምስጢር የብሉን። ደወል እንተ ተደዊሉ ምስ ህዝቡ ምስ ህዝቢ ዓድታት ናይ’ቲ ከባቢ ተኣኪቡ ካብ ብትግርኛ ብዝያዳ - ብግእዝ - እዝግዮ ዝብል እንዳእሉ። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ተመሳሳልነት ዘለዎ ህዝቢ፡ ብስጋን ብመንፈስን ካብ ዝገርፎ ስርዓት ኣምሊጡ፡ ሰኪሑን ባህሪሩን፡ ሩባ ጥራይ ዘይኮነስ ፈንጅን ቦምብን ተሳጊሩ፡ ተለዊጡን ለውጢ ደልዩን ናብ’ቲ ይብጽሓኒ ኢዩ ዝብሎ ህዝብን ባህልን እንተመጽአስ ስደተኛ ተባሂሉ ኣብ ካምፕ ምእካቡ፡ እንታይ ዓይነት ለውጢ ንምምጻእ ኢዩ ትጽቢት ዝግበረሉ? ካብኡ ዝሓይሽ ኣማራጺ ተሳኢኒ ድዩ?
ከም ርኢቶይን ትጽቢተይን ናይ ከም’ዚ ዝመስል ህዝቢ ሓሳባት ምእንጋድ ናብ ሰላምን ምዕባለን’ምበር ናብ ስግኣትን ምጥርጣርን ኣይወስድን’ዩ። ህዝብታት ኣቀራሪቡ ጎደና ለውጥን ዕርቅን ዝጸርግ ንሱ ኢዩ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ኣብ’ቲ ብግእዝ ዝዝረበሉ መድረኽ ምስ ተኣከቡ “ሕድግ ለነ ኣበሳነ ከመ ንሕነኒ ንህድግ ለዘኣበሰ ለነ” ዝብል ጸሎት ብሓባር ስለ ዝደግሙ፡ መልእኽቶም ከመሓላልፉ ንዝደልዩ መራሕቲ ጽቡቕ ኣጋጣሚ’ዩ ዝፈጥረሎም።
ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ፡ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትኳቦ ክቕለቡ ኣብ መዓቑቦ ስደተኛታት ተሓጺሮም ተስፋ ካብ ዝቖርጹ’ሲ፡ ሰሪሖም ምእንቲ ክነብሩ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ተመሳሲሎም ምእንቲ ክነብሩ፡ ክሳብ ጎንደርን ሸዋን .... ወለጋን ከፋን ... ኣሩሲን ሓረርን ... እንተ ተፈቕደሎም ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ናይ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ልዕሊ ረብሓ ናይ ኢትዮጵያውያን ክሳራ ዝህልዎ ኣይመስለንን። ምናልባት ብዘይካ ትግራይ ካልኦት ክልላት፡ ስደተኛታት ናይ ኤርትራ ኣይንቕበልን ኢና ስለ ዝበላ’ዩ ዝበሃል’ውን ኣይመስለንን። ብሓጺሩ ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ ካምፕ ምዕቋብ’ሲ ኣብ ሱዳን ንልዕሊ ፍርቂ ዘመን ተኻይዱ፡ ሕጂ ድማ ናብ ከንያ ኡጋንዳ ደበብ ሱዳን .... ክሳብ ኣንጎላን ደቡብ ኣፍሪቃን ተባጺሑ’ሎ። እቲ ዝገርም ካብ’ዘን ሃገራት እዚኣተን ኣብ ገለ ገሊአን ንዝዓለቡ ኤርትራውያን ዝፍቀደሎም ናይ ናብራ ዓይነት ምስ ናይ’ቶም ዜጋታት ዝምጥን’ኳ እንተኾነ፡ ባህልን ህዝብን ካብ ምብራስ ግን ኣይከላኸልን’ዩ።
3.1) ምስናፍ’ኳ ኣይተሰነፍናን ኣላሽ ግን ንብል ኣለና።
ሓቂ’ሞ ንዛረብ ኣቶ ህዳሰ፡ ባድመ ናይ መን’ያ ዝብል ሕቶ መኣስ ኮይኑ መልሲ ስኢኑ ዘሎ። ኲናት ናይ ባድመ ተወሊዑ ምዕራፍ ሓደ ... ክልተ ክብል እነክሎ’ሲ USAID ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ንዝተኸስተ ድርቂ ዝኸውን እኽሊ ረድኤት ብዓሰብ ንምሕላፍ ኣምሲሉ ኩነታት ናብ ሰላም ገጹ ዘድህበሉ ምኽንያት ክፈጥር ፈቲኑ ኔሩ። ፈተንኡ ድማ ልኡኹ ናብ ኣስመራ ሰዲዱ ከም ዝጀመሮ ትርስዕዎ ኣይብልን ኣነ። እቲ ሽዑ ዝተንጸባረቐ ፍልልይ ሕጂ ንምዝካሩ ዝኣክል፡ ካብ ኣስመራ ዝተሰምዐ መልሲ፡ “ገለል ኣሉ እንጂ ኣልሸሹም” ዝብል ምስላ ናይ ኣምሓርኛ ዘዘኻኽር’ዩ። በቲ ናይ ሽዑ ኣበሃህላ ንምዝካሩ ዝኣክል ግን፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብጥሜት ክመውት ስለ ዘይንደሊ እቲ እኽሊ ረድኤት ብዓሰብ እንተ ሓለፈ ኣይንቃወምን ኢና ዝመስል ቀለም ዝተቐብአ ኮይኑ፡ ምስናፍ’ኳ ኣይተሰንፍናን፡ ኣላሽ ግን ንብል ኣለና ዝመስል’ዩ ኔሩ።
ብሸነኽ ኢትዮጵያ ዝተዋህበ መልሲ ግን፡ እቲ ዝተባህለ ናይ ረድኤት እኽሊ ብዓሰብ እንተሓሊፉ ሻዕብያ ክንድ’ዚ ሚልዮን ዶላር ክረኽቡ እዮም። ከምኡ ዝመስል ረብሓ ምእንቲ ከይረኽቡ እንዳ ሻዕብያ እቲ ረድኤት ወላ ካብ ሞምባሳ ብነፈርቲ ከነመላልሶ ኢና’ምበር ብዓሰብ ክኣቱ ኣይንፈቕደሉን ኢና ዝመስል ኣውዲቕካ ምሕሳይ ኢዩ ኔሩ።
3.2) ኣብ ጉራዕ የራኽበና!
ትናንት ዛሬ ኣይደለም ዝብል ዘረባ ወያነ’ሞ ዘክሩለይ ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ ሎሚ’ሲ ታንክታት፡ ነፈርቲ ኲናት፡ ከምኡ’ውን መራኽብ ውግእ ናይ ደቂ ስግር ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣብ ወደባት ናይ ኤርትራ ሰፊረን ኣለዋ ክበሃል እንከሎ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘንጸላሉ ዝመስል ዘሎ ደመና ጣቋ የብሉን። ከመይ’ሲ ድሕሪ ወራራት ናይ ቱርኪን ጥልያንን... ፍሉይ ባህልን ብሉጽ ዕጥቅን ዘለዎም ደቂ ስግር ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ናይ ኤርትራ ወደባት ብወግዒ ዘሳፍሑ ዘለዉ፡ ሕጂ እዮም፡ ዝብል ወረ እንተ ተነግረ። መንገዲ ቐደምና ይግበረልና ጥራይ’ምበር፡ ኣብ ጉራዕ የራኽበና ዝብል ናይ ሰብ ቀደም ዝና፡ ወይ ድማ ናይ የመን ጉዳይ ምስ ሃድአ ከም ዝወጽኡ ኣረጋጊጾሙልና እዮም ዝብል መጣጥሒ ስልጣን ዘመኽንየሉ ኣይመስለንን። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ክስተት ኣብ ዓድን ዓውድን እናተጋህደ እንከሎ፡ ቀሚሽ ኣደይ ሓንኲሉኒ ብዝመስል ምኽንያት ምስ ተባህለ ናይ ኣግኣዝያን ምቁርቛስ፡ “ኣህያውን ፈርቶ ዳውላውን” ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር’ዩ፡ እንተ በልኩ፡ ክላ ሱቕ በል! ንስኻስ ምስ ኣምሓርኛ ዝነበረካ ፍቕሪ’ባ ኣይወዳእካን ትብሉኒ ኣይመስለንን።
ረሲዕኮሞ ዲኹም? መስቀል ሒዞም ዝመጽኡ ኣባ ማስያስ’ኳ ካብ ዓበይቲ ዓዲ ናይ ደንካልያ ንእሽቶ መሬት ገዚኦም ዘናኸሱዋ ቁልዒ ዓድን ዓውድን ዘቃጸለት። ሕጂ ድማ ግዜን ዓቕምን ኣለኩም’ሞ፡ ምስ እዋን ተመሳሰሉ። ብናይ ሻዕባያ ሽፍትነት ወይ ድማ ብናይ ኣምሓራ ትምክሕተኛነት ምውርዛይ ንርእስኻ ምትዕሽሻው’ዩ (complacency) ዝመስል። ካልእስ ይትረፍ ፕረሲደንት ኢሳያስ’ኳ ናብ ደብሪ እንዳ መዓለ’ቦኦም ዝኣትዉሉ ዕድመ ይቀራረብ ስለ ዘሎ፡ ጋዶ ካብ ምባል ብማዕዶ (distant managers) ኣብ ውሽጡ ኣቲና መሰልና ምሕላው ነግህዶ ምባል፡ ናይ ዓወት’ምበር ናይ ስዕረት ምልክት ኣይመስለንን ንኣይ። ብሓጺሩ’ሲ ብዓሰብ ክትሓልፉ ምስ እዋን እንተ ተዓጻጺፍኩም፡ ኣብኡ ሱር ምስ ዝሰድድ ዘሎ ለውጢ ብምውሳእኩም ንኢትዮጵያ ኢኹም ዘኽበርኩም።.... ብዓባያን ብኽብርታን ንዘለኣለም ትንበር። ምናልባት ኣብ ኣስመራ ኤምባሲ እንተኸፈትኩም ድማ ድርብ ስረ’ዩ ዘዕጥቐኩም።
3.3) “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ።”
ክቡር ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ እቲ ኹሉ ብዛዕባ ሓሳባት ናይ ኣግኣዝያን ከተማርሩ ውዒልኩም’ሲ ኣብ መወዳእታ “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ” ዶበልኩም። እዚኣ ደኣ፡ ሓደ-ሓደ ዝባኑ ዝቐልዐ ናይ ቃላት ኣሰዃኹዓ ግልፍ ግልፍ ኣቢልካስ ምስ ትሕዝቶ ናይ’ቲ - ውዲት ኣግኣዝያን - እትብልዎ ሓሳባት ተቀራርበኩም’ያ ትመስል። ካብ በልኩም ግን፡ “ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ” ክሳብ ምባል ዘብጽሓኩም ሓሳባት’ሲ እንታይ ኢዩ?
ዝኾነ ኾይኑ ብዛዕባ ውህደት ምብህሃል ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ንሓሳባትኩም ምስ’ቲ ሓሳባት - ውዲት ናይ ኣግኣዝያን - እትብልዎ እተመሳስሎ ካልኣይቲ ነጥቢ ክውስኸልኩም፡ “እነሆ ናብ ናይ ቀደም ናይ ስልጣነን ምዕባለን ቦታና ንምምላስ ኣብ ስሉጥ ጉዕዞ ንርከብ።” ዝብል ጽሑፍ ይንበብ ኣብ ወረቐትኩም። ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ ምዕባለ ኣብ ታሪኽ ብድሕሪት ድዩ ብቕድሚት ዝርከብ ዝብል ክርክር ኣይኮነን ዘዛርበኒ ዘሎ። እቲ ናይ ኣግኣዝያን ሓሳባት’ውን ኣብ ናይ ቀደም ታሪኽ’ዩ ዘሎ’ሞ፡ ከም ኣበሃህላኹም ናብ ናይ ቀደም ገጹ እንተኾይኑ ናይ ምዕባለ ጉዕዞና’ሲ፡ ኣግኣዝያን ዝብል ሓሳባት’ውን፡ ንእግረ መንገድና ከጋጥመና ይኽእል’ዩ’ሞ፡ ብእዋኑ ኣንፈት ናይ ጉዕዞና ኣብ ምምራጽ ስረ ዘዕጥቐና ሓዲሽ ሓሳባት የድሊ’ሎ ክብል’የ ዝፍትን ዘለኹ። ዝኾነ ኾይኑ ግን ምዕባለና ብድሕሬና ዘይኮነስ ብቕድሜና ኢዩ ዘሎ። ... ዘይረአናዮ ይፍጠረልና’ኳ ዝበሃል። ወይስ ካብ ዘይትፈልጦ መልኣኽስ እትፈልጦ ሸይጣን ዝመስል ምርጫ’ዩ ወቓሕ ዝብለኩም።
ክቡር ኣቶ ህዳሰ፡ በብቑሩብ እንዳ በርሀ ይመጽእ ከም ዘሎ፡ ናይ ስልጣን ህርፋኖም ምእንቲ ከርውዩ፡ መራሕትናን መማህራናን፡ ንሕናን ንሳቶምን ክሳብ ንብል .... ፈላልዮም .... ኣሜን ምሰ’በሉና፡ በለስና በሊዖም ዓፍትዮም፡ ናይ ሸዋ ጮማ መዥሪጦም ከሲዖም፡ ዝብል ናይ መናብርትኻ ኩላሶ ዝፈቅድ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንዕድመይን ንዕድመኹምን እንታይዶ ገዲፉሉ’ዩ። ኣሕሪርዎ’ኮ ኢዩ። ሕጂ ድማ፡ በ’ገላልጻ ናይ ሓደ ሓውና፡ ብልዒ ኣይተብዝሕ ከይትሓምም ዝበሃለሉ ክፋል ናይ ዓለምና ከም ዘሎ ስደትና እናመስከረ፡ ጠስምናን መዓርናን ከነስተማቕር ግደፉና ወሲኽኩሙሉ።
ንሱ ከይኣክል ድማ ብዛዕባ ውህደት ደቅና ይሕሰቡሉ ብምባል ሕመቕይን ሕመቕኩምን ዝመልኦ ናይ ታሪኽ ለቖታ ናብ ዝባን ናይ ደቅና ንጽዓኖ ክሳብ ምባል ተመጣጢርኩም። ክቡር ኣቶ ህዳሰ ደቅኹም እንድዒ’ምበር ደቀይ’ሲ ኢትዮጵያ ንምባል ነታ ‘ጵ’ ‘ፕ’ ክሳብ ምባል’ዮም ኣብ ናይ ስደት ባህሊ ዝጥሕሉ ዘለዉ። እዚ ለውጢ’ዚ ናተይ ሕመቕን ክሳራን ጥራይ ዘይኮነ’ሲ መግለጺ ናትኩም ሕመቕን ክሳራን’ውን ኢዩ። ስለ’ዚ ኣብ ኤርትራ ዝቕጽል ዘሎ ናይ ህዝብን ባህልን ዕንወት ንምህዳእ ዓቕምን ግዜን ምስ ኢትዮጵያ፡ ብፍላይ ድማ ምስ ወያነ’ሎ እንተ በልኩ ቅር ዝብለኩም ኣይመስለንን።
ምናልባት፡ ብዛዕባ ረብሓ ህዝቢ ትግራይ ዘስግእ ኩነታት ዝረኣየኩም እንተ ኾይኑ ግን፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ወይ ድማ ኣብ ኣስራኤል ... ተዓቚቦም፡ ተረፍ ናፍቖቶም፡ ኣግኣዝያን ዝብል ሓሳባት ካብ ናይ ታሪኽ መጻሕፍቲ ከንብቡ ዝፍትኑ ዘለዉ ሰባት ዝተዛረብዎ ዘረባ ምኽንያት ክኸውን ኣይክእልን’ዩ። ንሕና ክንነብረሉ ዘይከኣልና፡ ወያነን ሻዕብያን ብሜላ ክጥቀሙሉ ዘይከኣሉ ዓሰብን ባጽዕን’ሲ ናይ ጽባሕ እንድዒ’ምበር ንሕጂ’ሲ ወተሃደራት ናይ ጎረባብቲ ሃገራት የስተናግድ ኣሎ፡ ይበሃል ኣሎ። ምናልባት ኣዕራብ ከይብለኩም ንሳቶም ደኣ ናይ ትምክሕተኛ ኣምሓራ ጸላእቲ እንዳኣሎም ከይትብሉኒ ስለ ዝተጠራጠርኩ ኢየ ናይ ጎረባብቲ ሃገራት ክብል ዝመረጽኩ።
3.4) “ህዝቢ ኤርትራ ዝሕሾ ስለዝመረፀ፡ ንሕና ምርጭኡ ክነኽብረሉ ኢዩ ዝደሊ፡”
ዝመስል መማቕርቲ ኣለዎ ናይ ኣቶ ህዳሰ ትንታነ። ስለ’ዚ ድማ ኢየ ደሓንዶ’ለኹም ዘይኮነ’ሲ ኤርትራውያን ጽቡቕ ኣለኹም ምባል ዝቐልሎም’ዮም ዝመስሉ ክሳብ ምባል ዝደፈርኩ። ኣዝዩ ዘሕዝን’ዩ። ክሳብ ክንድ’ዚ ዲና ብቛንቋን በ’ተረጓጉማ ናይ ታሪኽን ተረሓሒቕና? ኣቶ ህዳሰ ክህበኩምዶ ወረ። ኣነ’ሲ ኣብ ኢትዮጵያ እነብር ኔረ። ሽሕ’ኳ ምርጫይ ኣብ ኢትዮጵያ ክነብር እንተ ነበረ፡ ከም ዓለመይ መሰለይ ተገፊፈ ተባሪረ። እቲ ብድሕሪኡ ዘጋጠመኒ ኩነታት ድማ፡ ምናልባት ዕድመ እንተ ሂቡና ፈጣሪ፡ ጽቡቕ ኣለኹም ገዲፍኩም ደሓንዶ’ለኹም ምባል ምስ ጀመርኩም ከውግዓኩም ተስፋ ክገብር’የ። ንግዜኡ ኣብ ስደት ኮይነ፡ ብሓሳበይ ስቕል ኣውርድ ከብሎ እንከለኹ ንትንታነኹም፡ ሽዑ’ውን ትኣምኑኒ ኣይመስለንን። ናይ ምርጫ ነገር ካብ ተላዕለ ግን፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ከም ዝተገብረ - ወረ - ሰሚዕና፡ ትምህርቲ ምእንቲ ክኾነና፡ ብዛዕብኡ እናዕለልና፡ ናብ ምርጫ ገጽና ክሳብ ንስጉም ብዛዕባ ዝብላዕ ዛዕባ እንተ ተመያየጥና ይሕሸና። ብርግጽ ግን ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ከም ዝደሊ ክምህለል እንከሎ፡ ጽን ኢሉ ዝሰምዖ ኣላዪ’ምበር፡ እንታይ ከም ዝደሊ ዝፈልጠሉ ጠንቋሊ ሃሰስ ዝብል ዘሎ ኣይመስለንን።
3.5) ትምክሕቲ።
እዛ ሚዛን ኣበሃህላ’ዚኣ ምስ ፖለቲካዊ መልክዕ ናይ ሻዕብያን ናይ ኣምሓራን (ሸዋ) ክትዝከር እንከላ ኣዝያ ትደምቕ ትኹን’ምበር ንብዙሓት ትትንክፍ’ያ። “.. ዘመኑን የመረመሩ ወይንም በዘመኑ የኖሩ ባለሙያዎች እንደሚነግሩን በቆዳቸው ቀለም የሚታበዩ፡ በጥንታዊ ታሪካቸው የሚኮሩ፡ በጸረ ቅኝ ገዢ ትግላቸው የሚመኩ ኢትዮጵያውያን ለኣፍሪካ ይባል ለጥቅሉ ጥቁር ህዝብ ባላቸው “ኣጉል ግምት” ይታወቃሉ። ራሳቸውን እንደ ኣፍሪካዊ ለመቁጠር ይቸገራሉ። ንጽጽራቸውም ሰርክ ከኣመሪካና ከኣውሮፓ ጋር ነው። (ግሪንፊልድ፡ 319፣ ባሕሩ 2010፡ 13) [5, 57] ስለ’ዚ’ሲ፡ ዝመልኽ ከም ድላዩ ይጭርሕ ክበሃል እንተዘይኮይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ብዛዕባ ትምክሕቲ ኣይንሕሾ ኣይንሓምቆ’ዩ ታሪኽ ዝብል ዘሎ። ብርግጽ ግን ብሰሜን ትምክሕቲ ሻዕብያ ብደቡብ ድማ ትምክሕቲ መሳፍንቲ ኣምሓራ ዝዘርእዎ ጉርዲ-ምርዲ ምህላዉ ዘየካትዕ እንተኾይኑ፡ ኣብ መንጎ-መንጎ ንኡድ ናይ ምብህሃል ጥበብ ኣሎ ክበሃል እንተኾይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ሃየ’ባ ንለውጥን ዕርቅን ንጠቐመሉ፡ ምባል ማለት ዘይዓውድኻ ምቁማት ዘስምዕ ኣይመስለንን።
3.6) ጸላኢ።
ኣቶ ህዳሰ ኢትዮጵያ፡ ሻዕባያ’ሲ ንመንግስትን ንህዝቢ ኣምሓራን ብዘይፍልልይ “ጸላኢ” ከም ዝብሎም ይዝክሩ። ሓቂ ድማ ኢዩ። ይኹን ደኣ’ምበር እዚ ኣበሃህላ’ዚ ምስ ሻዕብያ ጥራይ ዝሕጸር ኣይኮነን። ወያነ’ውን ክሳብ ሕጂ ካብኡ ዝሓይሽ ኣበሃህላ ኣየማዕበሉን። ካብ ተላዕለ ግን፡ ነዚ ኣበሃህላ’ዚ መበቆሉ፡ ሃጸይ ዮውሃንስ ምስ ሞቱ፡ ሃጸይ ምንሊክ ስልጣንን ዝናን ካብ ኣኽሱም ናብ ሸዋ ምስ ኣግዓዝወን፡ ኣብ ትግራይ፡ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ዝሕንሕን ሓሳባት ጥጡሕ ባይታ ከም ዝተነጽፈሉ ብየማንን ብጸጋምን’ዩ ዝንገር። ካልእስ ይጽናሕ፡ ርሑቕ ከይተኸደ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተጻሕፉ እዋናውያን መጻሕፍቲ ትግርኛ ነዚ ዝምባለ’ዚ ብንጹር’ዮም ዘንጸባርቕዎ። ኣብነት ንምጥቃስ፡-
1. የትግራይ ህዝብና የትምክሕተኞች ሴራ - 1998
2. እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ - 2005
3. ቀዳማይ ወያነ - 2005
ዝጽብጽብዎ ኣበሃህላ እኹል ትሩፍ ኢዩ። እዚ ጸላኢ ክብል ድቃስ ስኢኑ ድቃስ ዝኸልእ ናይ ቂምታ ፖለቲካ፡ ብዛዕባ ኣነቓቕልኡን ጥልቀቱን ንተመራመርቲ ናይ ታሪኽ ዝግደፍ ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብ መንጎ መሳፍንቲ ናይ ተዛረብቲ ኣምሓራኛን መሳፍንቲ ናይ ተዛረብቲ ትግሪኛን ንመዋእል ሱር ዝሰደደ ናይ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ህልኽ ከም ዝነበረን ዘሎን ዘካትዕ የብሉን። እዚ ህልኽ’ዚ ናብ ህዝቢ ክወርድ እንከሎ ግን፡ ብዛዕባ ፍልልይ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኢትዮጵያ ዝምህር ናይ ስልጣን መጣጥሒ ሜላ ይጉልበብ’ዩ። ምቅዋምን ኲናትን ድማ የስዕብ።
ዝኾነ ኾይኑ ብፍላይ ሃጸይ ምንሊክ፡ ስልጣንን ዝናን ካብ ትግራይ ናብ ሸዋ ብምግዓዞም ጥራይ ዘይኮነ፡ መረብ ምላሽ ንጥልያን ሂቦም፡ ንህዝብታት ተዛረብቲ ትግርኛ ኣብ ክልተ ዝመቕሎም ናይ ምርሕሓቕ ባህሊ ሱር ዝሰደደሉ ነቓዕ ብምፍጣሮም ይጥቀሱ’ሞ፡ ድሕሪ ዓወት ናይ ዓድዋ፡ ንዓወቶም መሰረት ብምግባር ክሳብ ኣስመራ ዘይምቕጻሎም፡ ከም ጓና ጥራይ ዘይኮነስ ከም ጸላኢ ተቖጺሮም ብጽኑዕ ይምረሩን ይውቀሱን። ካብ’ዚ መረረ’ዚ ብምብጋስ ብዝመስል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ድማ ኣብ መንጎ’ቲ ጥልያንን ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ምንሊክ ዝገማምዕዎ፡ ትግርኛ ዝዛረብ ህዝቢ፡ ለውጥን ዕርቅን ኣስፊንካ ንምቅርራቡ በብዓየነቱ ጻዕርታት ከም ዝተፈተነ’ዩ ዝንገር። ካብ’ዞም ጻዕርታት እዚኣቶም፡ ክንዲ ምቅርራብን ምርሕሓቕን ናይ ሻዕብያን ወያነን ዝኣክል ድሙቕ ስምብራት ኣብ ታሪኽ ዝገደፈ ጻዕሪ ግን ዛጊት ኣይተመዝገበን። ሕጂ’ውን ኣግኣዝያን ዝብሉ ሓሳባት ብልጭ ብልጭ እንተበሉ ንኣይ ኣይገርመንን። ከመይ’ሲ ሽሕ’ኳ መልክዑ እንተ ቐየረ፡ እቲ ጸገም ሕጂ’ውን ናይ እዋን ኣድህቦ ይደሊ ከም ዘሎ ዝእምት ኣበሃህላ ስለ ዝመስል።
ከምኡ’ውን ትግራይ ትግሪኚ ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ኣብ ትግራይ ብወግዒ ምንቅስቓስ ክጥዕሞ ስለ ዘይከኣለ .... ክሳብ ምፍራስ ፈደረሽን ኣብ ኤርትራ’ዩ ምስ’ቲ ኣብኡ ዝነበረ ኩነታት ብጋህዲ ክዋሰብ ተፈቲኑ ኔሩ። ብሸነኽ ኤርትራ ኣብ ታሪኽ ናይ’ዛ ምንቅስቓስ - ትግራይ ትግሪኚ - ብድምቀት ዝዝከሩ ወደ’ስመራ ድማ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም እዮም። ኣቶ ወልደኣብ ምስ ቀዳማይ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ተድላ ባይሩ ክሳብ መበቆል ዝትንክፍ ህልኽ ኣስፊሎም ምስላጥ ምስ ኣበዮም፡ ምስ’ቶም ብተድላ ተሳዒሮም ካብ ስራሕ መንግስቲ ዝተኸልከሉ ኣብርሃ ተሰማ ተላፈኑ’ሞ፡ ልፍንቶም- ትግራይ ትግሪኚ - ንዝብል ሓሳባት ምስ ኣከለ ጉዛይ ዝተኣሳሰር መልክዕ ኣትሓዞ። ኣብ’ዚ ጻዕሪ’ዚ እቲ ኣዝዩ ዝገርም፡ ናይ ወልደኣብን ኣብርሃ ተሰማን ልፍንቲ፡ ኣብ መስርሕ ምግስጋስ መንግስቲ ኤርትራ ዝገደደ ሕልኽላኽን ምምቕቓልን ክፈጥር’ምበር ሓዲሽ ሓሳባት ምሂሩ ከድምዕ ኣይከኣለን። ካብኡ ኣቶ ወልደኣብ፡ ኣንጻር ጸብለልትነት ናይ ኣምሓራ ዝነበሮም ህልኽ ንምቕጻል፡ ክሳብ ካይሮ ተሳፊሮም፡ ካብ ኣምሓራ ንምርሓቕ’ሲ፡ ምስ’ቲ ካብ ክርስትና ምርሓቕ ቀዳማይ ዕላማ ዝነበሮ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራ ዝላፈን ሓሳባት ኣብ ምንጻፍ ተዋፊሮም።
ስለ’ዚ እቲ ነ’ምሓራ ከም ጸላኢ ዝሰርዕ ናይ ሓሳባት ታሪኽ ካብ ኣብ ኤርትራ ኣብ ትግራይ ብዝያዳ ይደምቕ። ሕጂ’ውን ነቲ ከምኡ ዝመስል ኣብ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ሓሳባት፡ ዋናታቱ፡ ብኢትዮጵያውነትን ብኣኽሱማዊ ስልጣነን ዝምክሑ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም፡ ከምኡ’ውን ኣቦሓጎታቶም ናይ ራእሲ ኣሉላ ወተሃደራት ኮይኖም መረብ ዝተሳገሩ ደቂ ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ዮውሃንስ፡ ከም በዓል ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን የማነ ጃማይካን .... ዝመስሉ፡ ደቀ’ስመራ ኢና ብምባል ዝምክሑ ከዋኽብቲ እዮም ዋናታቱ።
እወ፡ እቲ ዝገርም እቲ ፍልልይ ብድሕሪ ናጽነት ኤርትራ’ውን ኣብ ኢትዮጵያ ምቕጻሉ ኢዩ። ብሕዳር 2016 ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይደ ኔረ’ሲ... ምስ ሓደ መማህርተይ (ካብ ትግራይ) ኣማስያና ንፕያሳ ኬድና፡ ራያ ቢራ ዘይሕዙ ባራት ኣጋጢሞሙና። ............ ኣቶ ህዳሰ ግን “ንህዝቢ ትግራይ ካብ ሓዉ ዝኾነ 90 ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ ነፂሎም ተቓሊሱ ዘረጋገጾ ዓዎታቱ ብእግሩ ክረግጾም ይሰብኩዎ ኣለዉ።” ክሳብ ምባል፡ ኣግኣዝያን ንዝብል መንቀሊ ሓሳባት የማርርዎ። ከም ርኢቶይ ሕውነት ህዝብታት ኢትዮጵያ ዘማትእ ኣይኮነን። ከምኡ’ውን ኣብ ምህንዳስ ናይ ምንብባር ጥበብ መንግስታት ዝምስገኑሉን ዝንቀፉሉን ምምሕዳር ኣመዝጊቦም ክሓልፉ ባህርያዊ ኢዩ። ስለ ዝኾነ ኣብ እዋን ዴሞክራስያዊ ወያናይ ስርዓት፡ ካበ’ተኣላልያ ዝምድና ትግርኛ ተዛረብቲ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ኣትሒዝካ ክሳብ ዝምድና ፖለቲካ ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝምዝገብ ዘሎ ኣተኣላልያ ክውደስ ጥራይ ዘይኮነ ክህደስ ዝግብኦም ብዙሕ ኣለዎ። ኩሉ ሰብ ከም ዘይስሕቶ፡ ኣምሓርኛን ትግርኛን ደቂ ግእዝ እዮም። ብዘይ ምግናን ድማ ናይ ክልቲኦም ስምምዕ፡ ውግእ፡ ውድድር፡ ህልኽ፡ ኣነዶ ንስኻ ንመልኽ ... ኣብ ምኹስኳስ ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውነትን ዘበርከቶ ግደ መወዳድርቲ የብሉን።
ብንጽጽር እንክረአ ብፍላይ ኣብ’ዛ እዋን ዝረአ ዘሎ ምግምማት ኣምሓርኛን ትግርኛን ኣብ ዕዳጋ ናይ ቢራ ከየተረፈ እናተንጸባረቐ፡ “ንህዝቢ ትግራይ ካብ 90 ሚልዮን ህዝቢ ኢትዮጵያ ክንጽሎ..” ዝፍትን ውዲት ናይ ኣግኣዝያን ወይ ድማ ናይ ሻዕብያ ይረኣየኒ’ሎ ክበሃል እንተ ኾይኑ ዝፍተን ዘሎ፡ ካብ ሓቂ ክትሕብኡ ብምፍታንኩም፡ ካብ ህዳሰ ናብ ውዳሰ እንተ ተቐየረ ናይ ብርዒ ስምኩም፡ ክሰማማዕ ይኽእል’ዩ ምስ ትሕዝቶ ናይ ጽሑፍኩም።
መደምደምታ።
ኣብ መወዳእታ ከይተንከፍኩዋ ክሓልፍ ዘይደሊ ናይ ሃይማኖት ጉዳይ ኢያ። ደቂ ሰባት ዝበሉ ይበሉ፡ ክርስትናን እስልምናን ካብ ቀደም ካብ ጥንቲ መናብርትን መወዳድርትን ከም ዝኾኑ ዘማትእ ኣይመስለንን። ክልቲኦም መንገዲ ጽድቂ እዚ ኢዩ ክብሉ፡ ኣዝዩ ብዙሕ ናይ ሓሳባትን ናይ ብረትን ምርጻም ኣሕሊፎም፡ ገና’ውን ነንሰዓብቶም ኣእሚኖም ኣብ ሙሉእ ዓለም ብዝጀመርዎ ይቕጽሉ ኣለዉ። ማዕረ ማዕረኦም ከኣ ብመንገዲ ጽድቂ ዝወራዘ ናይ ፖለቲካ ተበላጽነት በብዓይነቱ ሕብሪ ተቐቢኡ ንእዝኒ ሰዓብቱ ባህ ዝብል ኣበሃህላ ናብ እዋን ከቕርብ ልሙድ ኢዩ። እዚ ድማ ንኽልቲኦም ሓበርቲ መንገዲ ጽድቂ ከምዘይሕድሶም ዘጠራጥር ኣይመስለንን። ምናልባት እንተ ብገርሆም እንተ ብጉርሖም ዘዝሰምዕዎ ተባህለ ምድጋም ዝመርጹ እንተ ተቐልቀሉ ከኣ ገለ ገሊኡስ ካብ በሃሊኡስ ደጋሚኡ ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር ኢዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣግዝያን ዝብሉ ሓሳባት ንተዛረብቲ ቋንቋታት ደቂ ግእዝ፡ ብባህልን ቋንቋን ናይ ሓባር ረቛሒ ከም ዝነብሮም ዘዘኻኽር’ዩ’ምበር፡ ሕጂ ግእዝ ከም ቋንቋ ኣብ ደብርታትን ቤተክርስትያናትን ብምጥቕላሉ፡ ጥማዕ ቅዱስ መጽሓፍ ኣይገብሮን’ዩ። ካልእስ ይትረፍ፡ ልዕሊ ኩለን ቋንቋታት ደቂ ግእዝ ናብ መበቆሉ ዝቐረበ ተመሳሳልነት ዘለዎ ቋንቋ ትግረ ኢዩ ዝብል ሚዛን’ውን ይስማዕ ኢዩ። ተዛረብቲ ቋንቋ ትግረ ድማ ዳርጋ ኩላቶም ተኸተልቲ ሃይማኖት እስልምና እዮም። ስለ’ዚ ኣግኣዝያን ዝብል መንቀሊ ናይ ሓሳባት ዓለማዊ ኢዩ። ሃይማኖታዊ ኣይኮነን። ይኹን ደኣ’ምበር ምስ ዝናን ምዕባለን ኣኽሱማዊ ንግስነት ዝህቦ ዝነበረ ኣገልግሎት ተኣሳሲሩ ንዝተወሰኑ ክፋል ናይ ሕብረተሰብ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ናይ ዕለታዊ ሂወቶም ድሙቕ ስምብራቱ ገዲፉ ኢዩ ካብ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ሃዲሙ ከም ባሕታዊ ናይ ደብርታትን ገዳማትን መኒኑ ዝረአ ዘሎ። ስለ ዝኾነ ድማ ሻዕብያን ወያነን ኣብ ናይ ቂምታ ፖለቲካ ካብ ደሪቖም ህዝብታት ካብ ኣረሓሓቑ፡ ህዝብታት ንምቅርራብ ኣማራጺ ሓሳባት ከርቅቑ ዝፍትኑ ሰባት ኣግኣዝያን እንተበሉ ዘፍርሕ ኣይመስለንን። ምስ ባእሲ ውያነን ሻዕብያን ብቛንቋን ብምብህሃልን ክፍታሕ ዝኽእል ጸገም ከም ዘሎ ድማ ኣግኣዝያን ጥራይ ኣይኮኑን ዝብልዎ ዘለዉ። “The mission reported back to the Security Council that it found the differences between the two sides, “while real, were relatively small and manageable and could be resolved by intensive negotiations over time.” [10, 42]
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ “ወያናይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት” ብአኮኖምሚ ብትራንስፖርት ከምኡ’ውን ብትምህርቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣስሪጹዎ ዘሎ ናይ ለውጢ መጠን ኣዝዩ ዝድነቕ ኢዩ። ስለ’ዚ ድማ ኢዩ ብገለ ገለ ተንተንቲ “ልማታዊ መንግስት” ዝብል ቅጽል ዝወሃቦ። ይኹን ደኣ’ምበር ማዕረ ማዕረ ምስ’ዚ ዝድነቕ ለውጢ ዝረአ’ሞ፡ ብከም’ዚ ኣቶ ህዳሰ ኣቕሪቦሞ ዘለዉ ትንታን ዝንጸባረቕ ብናይ ትማሊ ዓወትን ፖሊሲን ምድዕዓስ (complacency) ከስዕቦ ዝኽእል ናይ ዓወት ክሳራ ብቐሊሉ ዝግመት ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ ናይ ትማሊ ዓወታት ኣብ ርሑቕን ኣብ ቀረባን ምስ ዝበርቕ ጠለባት ናይ እዋን ዝመጣጠን ሓዲሽ ሓሳባት ኣየውሕስን’ዩ።
ራህዋን ቅሳነትን ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (ewandt54@gmail.com)
References:
1. I Didn’t Do it For You – Michela Wrong 2005
2. Understanding Eritrea – Martin Plat 2016
3. የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንስኤና መፍትሔ - ዶ/ር ደጃዝማች ዘውዴ ገብረስላሴ 2007 (ግእዝ)
4. The Collapse – The Accidental Opening of The Berlin Wall – Mary Elise Sarotte 2014
5. መልክኣ ስብሓት-ስብሓት ገብረእግዚኣብሔር ብሰላሳ ፀሓፊያን ገጣምያንና ሰዓሊያን እይታ - ኣላማየሁ ገላጋይ 2005 (ግእዝ)
6. እምቢታ ኣንፃር ወረርቲ - መምህር ገብረኪዳን ደስታ 2005 ግእዝ
7. ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ - ዶ/ር ኣብርሃ ጳውሎስ 2010
8. የኢትዮጵያ ታሪክ - ኣባ ጋስፓሪኒ
9. ቀዳማይ ወያነ - የማነ ገብረመስቀል 2005 (ግእዝ)
10. The Horn Of Africa: Mass Expulsion And The Nationality Issue (June 1998 – April 2002)
11. ሕግን ስርዓትን ናይ መሬት ዓደቦ ብዘርኣ-ያዕቆብ እስጢፋኖስ፡ ወልደማርያም ኣብርሃም። ኢንዥ ገሪማ
ገብረመስቀል ተጠርነፈ።
12. Shaping A People’s Destiny: The Story Of Eritrea And The United Nations. Published by the
United Nations Department of Public Information.


c: text/html

text:
ፈትልታት ይቕወዳ ገመድ ይኾና
ፈትልታት ይቕወዳ ገመድ ይኾና
ሕሰብ ኣስተውዕል ተማራመር ተባራበር
ኩቡራት ተኻታተልቲ ወይብሳይታት፣ብዝተፋላለየ ምኽንያት ኣበርክቶ ጹሑፋተይ ክልግስ፣ኣይካኣልኩን ብምንባረይ ይቕረታ ይሓትት። ኮይኑ ግን ኣብዚ ዝሓለፈ እዋናት ልዑሉን ሁቡቡን ማዕበል ይኣክል ጎስጓስ ክካየድ ከም ዝጸንሐን፣ ማዕበሉ ጌና ይቕጽልን ይማሓላለፍን/ይላገብን ምህላዉ ንኹላትና ብሩሁን ሩኡይን ኮይኑ፡ኩሉ ኣብ ዝተፋላለየ ውድባት/ሰልፍታት፣ምንቅስቓስት፣ ህዝባውያን ማሕበረት፣ ህዝባውያን ምልዓላት፣ ንኣብነት ሓይሊ-ዕማታት፣ተበግሶ ኣደታት፣ይኣክል …ወዘተ ዝብሉ ምንቅሳቓሳ፡ናይ ሓድነት መገዲን፣ኣብ ሓደ መኣዲ-ሓድነት ንምብጻሕ ብዝተፋላለየ መገዲ፣መልክዕ ክዋሳኣ ጸኒሐንን፣ገና መዕረፊኡ ዘይበጽሐ ዝቕጽል ምህላዉ’ዉን እንዕዞቦ ዞሎና እዩ።
እዚ ብዝተፋላለየ መገዲ ወይ መልክዕ ዝካየድ ዘሎ መርሆ ሓድነት፣ ነቲ መሰረት ሓድነት ሒዙ ይጓዓዝ ኣሎ ዝብል፣ ሽቶኡ’ኸ ክወቅዕ በቒዑ’ዶ ወይ ክበቅዕ ይኽእል’ዶ? ዝብል ወኸሳ ኩሎም እቶም ነዚ ንምብቃዕ ኢሎም ዝተዋሱኡን ዝጓዓዙ ዘለዉን ኣብ ስርሓቶም ዝደምደምሉ፣ገምጋም ቅድም ብእኦም፣ ሲዒቡ ንተማራመርትን ከምኡ ነቶም ሃያሳይትን/ነቐፍትን/ወቐስቲን ፍላስፋታት ክንሰምዖምን፡ጹሑፋቶም ከነንብብን ስለ ዝኾና ንግዜ ንገድፎ።
እቲ ቀንዲ መበገሲ ጹሑፈይ፣እቲ ሓድነት ንምብጻሕ ዝጓዓዝ ዘሎ ኤርትራዊ ህዝባዊ ማሕበራትን፣ ምንቅስቓሳትን፣ውልቀ ፖለቲከኛታትን ዝዋሳኡ ናይ ነዊሕ ጉዕዞ ክካየድ ዝጸንሐ ኣካል፣ከም ኩሉ ፖለቲካዊ ማሕበራዊ ቁጠባዊ ቓልስታት፣ ብሓጎጽጎጽን ላዕልን ታሕትን፣ ጀሚሩ ኣብ መገዲ ዝተርፍን፣ ዉዑይን ሩሱኑን ክትዓት ዝሓለፈ፡ረጊኡ ፍረ ፍጹም ሓድነት ንምብጻሕ ዝጓዓዝ ዘሎ፤ካብ 23 ስጋብ 25 ነሓሰ፡ጽምብል/ ዋዕላ/ጉባኤ ክገብር ምዃኑ ኣብ ዝተፋላለያ ማዕክናት ወይብ-ሳይታት ተዘርጊሑ ከም ዝነበረ ዝዝኸር እዩ።
እዚ ተፈቲኑ ዘይፈልጥ ኣጋባብ ፍጹም ሓድነት፣ ካብቲ ናይ ደምበ ፍትሒ ይኹን ናይ ዝተፋላለዩ ምንቅስቓሳት ፉሉይ ገይሩ ዘርእዮ፣ እዞም ካብ ዝተፋላለየ ኤርትራዊ ህዝባዊ ማሕበራት(ውድባት)፣ምንቅስቓስት፣ውልቀ-ፖለቲካኛታትን፣ብርሑቕ ኣብ ፖለቲካ ህይወት ኤርትራና ዝጸንሑን፣ኣብዚ እዋን ተኸሲቱ ዘሎ ኩነት ሃገርና ብሰንኪ ውልቀ መላኺን ሰዓብቱን ዘካየድዎ ዙሩግ ፖለቲካ፡ ነጺጎም፡ ኣብ ደምበ ፍጥሒ ዝተሓወሱን፣ነቲ ሕሉፍ ተሞክሮ ፖለቲካው’ባ በርገሳዊ’ባ ዝብል ህልከት ወጺእና፤ከም ሃገራውያን ዲሞክራሳውያን መጠን ኣብ ሓደ ሰፊሕ ሃገራዊ ምንቅስቓስ ንኽንዓልብ ዝብል መስርሕ ተኸቲሎም ናብ መስራቲ ጉባኤ ይጓዓዙ ምህላዎም ይሕበር ነይሩን ኣሎን።
ኩቡራት ተኻታተልቲ ወይብ-ሳይትታት፣ ካብቲ እሳቶም ዝጻሓፍዎ መስርሕ ሓድነት ንምጥቃስ፡ “ እዞም ነዚ ሃገራዊ ሓላፍነት ዘበገስና ኣካላት ንፉጹም ሓድነት ብምስምማዕ፣ መስራቲ ጉባኤ፣ ኣቢልና ብሓደ ውድብን፣ሓደ መሪሕነት ንኽንማእከል ቆሪጽና ኣሎና። እዚ ንምፍጻም ሓድነት ዚካየድ ውዳበ፣ብጉባኤኡ ኣቢሉ ነቶም ዘቖምዎ ሰልፍታት፣ውድባትን፣ ማሕበራትን…ብሓደ ከም ውልቀ፣ዜጋታት፣ ኣብቲ ዝቖውም ሓደ ውዳበ ጠርኒፉ፣ ሓደ ኣሃዱ(entity) ኮይኑ ይነቅል’’።
እዚ ሓደ ካብቲ መንቀሊኦም ተበግሶ ፉሉይ ዝገብሮ፡ ካብ ዝሓለፈን ዝካየድ ዘሎ፣ዝተፋላለዩ ናይ ሓድነት ዋዕላታት/ሰሚናራት/ጽንብላትን ኣናጻጺርካ፡እተን ነዚ ዝተቐበላ ፖለቲካዊ ውድባት/ሰልፍታት፣ ምንቅስቓሳት፣ ቅድሚ መስራቲ ጉባኤ ዝግበር፣ዝነበርዎ ወይ ዝሳተፍዎ/ዝዋስእዎ ዝነበሩ ዓይነተ-ውዳበ ሰሪዞም፣ከም ሓደ ኣሃዱ (entity) ብምክፋል ምስቶም ውልቀ ሓርበኛታትን ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ደምበ ፍትሒ ዝዋሱኡ ዘለዉ ሓቢርካ ሓደ ዲሞክራስያዊን ሃገራውን ውድብ ምህናጽ ጥራይ ዘይኮነስ፣ እቲ ኣብ ዲሞክራሲ ሓደ ዕድል ንሓደ ውልቀ ሰብ፣ማዕረን ማዕርነትን መሰረታዊ መሰል ውልቀ-ሰብ ሕሉው ዝብል ሓረግ፣ ሕሉዉን ንጹሩን ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ኤርትራዊ ሓዲሽ-ኣዋዳድባ ኣብ ዲያስፖራ ክብሃል ይካኣል። [ብዘይካ ኣብ ከተማታት(ንኡሳት ጨንፈር) ዝካየድ ገዲፍካ)። እዚ ተበግሶ’ዚ ሓዲሽ ኣጋባብ ዝተኸተለን፣ ኣብ ጉዕዝኡ እናማዕበለን ተማሓየሸን ክኸይድ ትጽቢት ዝግበረሉ አወንታዊ አብነት ከብሎ ይኽ እል።
እዚ ጠቒሰዮ ዘለኹ ብመሰራቲ ጉባኤ ኣቢሉ፣ ውዳበ ዝካናወን ዘሎ ኣብቲ ኣስፊርዎ ዘሎ ኑጹር ዕላማን ሰኒድዎ ዘሎ መደበ ስርሓት/ዕማማት ህንጻ-ሕግን ጠሊቕካ ምስ እተንብብ ብሓቂ እተን መሰረታውያን ዓንዲ ዲሞክራሲ፣ ሓጋጊ-ኣካል፡ፈጻሚ ኣካል፡ነዚኦም ዝካታተል (ፈራዲ-ኣካል)፣ወይ ክፍሊ-ኦዲት/ክፍሊ-ምቁጽጻር/ኣጋባብ ምምሕዳር ክስታትን ቅሬታትን፡ ዝብል ስማት ዝሓዙ ስርሓት ፈራዲ ኣካል ዘካናዉኑ ኮይኑ ይስማዓኒ፣ በጋባብ ኣቃማምጥኡ ሚዛናት ክሕሉ ዝኽእል መሰርሕ ዲሞክራሲ፡ ብጉቡእ ክጥቀምን ሙዑቡል ኣሳራርሓ ከተኣታቱ ዝተቐረበን ንምትግባሩ ዝዓለምን ዝተበገስን ይመስል።
እቲ ብወገነይን ብወገን ነዚ ሱሑፍ ክቐርብ ብዘተ ዝተሓባበረትኒ ብዙ ቡቱኞሊ፣ዝድለ ትጽቢት ዝግበረሉ ነቲ ሰፊሕ ባይታ ደምበ ፍትሒ ተጠርኒፉ፣ ኣብ ሓደ ጽላል ዝበጽሓሉ፣ብሓደ ኣፍ ዝዛረበሉ፣ንናይ ሓድነት ጭርሖ ተሰጊሩ፣ ንናይ ይኣክል ማዕብል መሰነይታን፣ስሚዒት ህዝቢ ዝረውየሉ፡ካብ ማዕበል ናብ ናዕቢ-ህዝቢ ዝሳገረሉ፣ኣብነት ክትከዉን ንዕኡ ንምብጻሕ ብቝዕ ክትከዉን ብኣኻ ክጅመር ኣለዎ ዝብል ናይ ነፍሲ ወከፍና ሓላፍነት እኳ ይኹን እምበር፣ እዚ ብመስራቲ ጉባኤ ኣቢሉ ዝውደብ እዉን ኣብነት ሓድነትን፣ኩፉት ማዕጾ ንኩሉ ደላይ ፍትሒ ኮይኑ፣ ንሓድነት እትሰርሕ ፍልይቲ ሓይሊ-ዕማም ክትህሉን ብዘይ ምቁራጽ፡ንዝተራሓሓቑ እተቃራርብ፣ካብ ምንጽጻግ ናብ ምትሕቑቛፍ ዝባህርያታ፣ንሓድነት ህዝብን፣ልእላውነት ሃገርን፣ ቀዳምነት እትህብ ብቕዕቲ ዝኮነት ክምዝዝን ኩሉ እቲ ዘካይዶ ስርሓት ጉሉጽነት ዘዘውትር፣እቲ ተጻሒፉ ዘሎ ሰነደ ስርሓት ብጉቡእ ክካየድ ዝብል ልባዊ ምሕጽንቶናን/ትምኒትናን/ባህግናን ነቕርብ።
ሕጂውን ሕሰብ ኣስተውዕል ተማራመር ተባ ራበር
ኣቕረብቲ፡ ፍትዊ ክፍሊ
ብዙ ቡቱኞሊ
Related News
መንግስቲ ሽወደን ብዛዕባ ዳዊት ኢሳቕ ክትሓትት መሰል የብላን !
መንግስቲ ሽወደን ብዛዕባ ዳዊት ኢሳቕ ክትሓትት መሰል የብላን ! ኣስመራ፡ 11 ሓምለ 2019 ሓጺር መግለጺRead More
ይኣክል’ዶ መወዳእታ ኣለዎ እዩ ?
ይኣክል’ዶ መወዳእታ ኣለዎ እዩ ? ሕሰብ ኣስተውዕል ተማራመር ተባራበር ኩቡራት ተኻታተልቲ ወይብ-ሳት፣እዚ ኣርእስቲ’ዚ ከልዕል ዝደረኸኒRead More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ምኽባር ልዕልና ሕግን ናፅነት ህዝቢኣይነፃፀሉን - ፖለቲካዊ ውድባት
መቐለ 02 ሓምለ 2011(ድምፂ ወያነ) ምኽባር ልዕልና ሕግን ናፅነት ህዝቢ ምሕላውን ዘይነፃፀሉ እዮም ተባሂሉ።
ሕዚ ኣብ ሃገር ዘሎ ፖለቲካ ኣብ ስምዒት ዝተመርኮሰ ምዃኑ ኣመራርሓ ተናሓናሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ገሊፆም።
ብሄራዊ ውድብ ኦሮምያ ዓርሱን ኣባላቱን ንሰላምን ምርግጋዕን ሃገር ዝከኣሎ ይሰርሕ ኣለኹ ኢሉ።
ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት እቲ ውድብ ኣይተ ተማም በቲ ንኢዜኣ ከምዝበልዎ ዜጋታት ወፊሮም ብሰላም ክምለሱ ስልጣን ብድምፂ ህዝቢ ጥራሕ ክመፅእን ህዝቢ ብናፅነት ክቃለስን ኣበርቲዕና ንሰርሕ ኣለና ኢሎም።
ኩሎም ፖለቲካዊ ውድባት ተመዝጊቦም ኣብ ስራሕ ዘለዉ ሕገ-መንግስቲ ኣኽቢረ ክቕበል እየ ብዝብል ስምምዕነት ስለዝኾነ ነዚ ኣኽቢሮም ክንቀሳቐሱ ከምዘለዎም ኣይተ ተማም ገሊፆም።
ኣብዘረብኦም ምኽባር ልዕልና ሕግን ናፅነት ህዝቢ ምሕላውን ነፃፂልካ ዝርኣዩ ዘይምዃኖም እዮም ዝገለፁ።


text:
"ንከበብ በዛብእ መሬት ትፅበበና...."
(ዘመንፈስ አክሱማዊ)
ድምፂ ወያነ 10 ሚያዝያ 2011ዓ/ም
ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ዘይተነግረ እምበር ዘይተገበረ ነገር የለን ዝብሃል ካብ ባዶ ብምብጋስ ኣይኮነን። ህዝብና ኣብ ታሪኹ ክሕለፉ ዘይመስሉ ባርነታዊ መስገደላት ሓሊፉ፣ ዝስገሩ ዘይመስሉ ናይ ሞት ሩባታት ሰጊሩ፣ ዝውፅኡ ዘይመስሉ ናይ ጥፍኣት ዓቐባት ሓዅሩ እዩ ከም ህዝቢ ኣብ ቅድሚ ዓለም ሕብረተሰባዊን መንነታውን ስብእንኡ ዘረጋገፀ።
ኣብ ዕውት ካልኣይ ወያነና ነባር ታሪኹን ቅያ ወለዱን ዘበን ዝጠልቦ ስልትን ጥበብን ወሲኹ ወለዶ ትግራይ ናብ ኣአዝዩ ዝገርም ብራኸ ሒዝዎ ምውፅኡ ዝፍለጥ እዩ። ዘየናስሕ መስዋእትን ዘልኣለም ዝነብር ዓወትን ዝተሓፈሰሉ፤ ከም ህዝቢ ኣብ ዝንተ ኣለማዊ ኣግራሞት ታሪኽ ዝኣቱ ጅግንነት ዝተርኣየሉን ነይሩ።
ኣብ ቃልሲ ካልኣይ ወያነና ንሓፈሻዊ ኣንፈት ቃልሲ፣ እቲ ቃልሲ ንዝጠልቦ ጠለብን ውዱእ ዕላማ እቲ ወያነን ካብ ዝገልፁ መዝሙራት ሓደ መዝሙር ዘይንድይቦ ጎቦ እዩ። ኣብ ዘይንድይቦ ጎቦ ክፋእን ሕሰምን ኩነታት ኮነ ሓይልን ብድዐን ፀላኢ ንምግላፅ ዝተሓንጠጠት ሓንቲ መስመር ኣላ፤ "ንከበብ በዛብእ መሬት ትፅበበና...." ትብል።
ህዝብና ብኣዛብእ ተኸቢቡን መሬት ፀቢብዎን፤ ዓለም ኣንፃሩ ደው ኢላ ኣብ ዝኸፍአ ኩነታት እናሃለወ እውን፤ መዋፅእኡ ኣብ ብርኩን ኣብ ዓርሱን ገይሩ መሰስ ኢሉ። እዚ ኩነታት እዚ ኣብ ኩሉ ሕሉፍን መፃእን እዋናት እውን ዘጋጥም እዩ። ኣብ ህልው መድረኽ እውን እንተኾነ ብጭቡጥ ዝርአ ዘሎ እዚ ፈተና እዚ እዩ።
ህዝብና ከም ልሙድ ከም ወትሩ ነዚ ፈተና እዚ ሓማሺሹ ብዓወት መሰስ ከምዝብል ኣየጠራጥርን!


text:
ቍጠባ፡ ገንዘብን ፋክቱራታትን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 15 2 2019
ቅድሚ 18 ዓመት ምምላእካ እቲ ናትካ ግዝያዊ መጕዚ ወይ ናትካ ብፍሉይ ዝተመዘዘ መጕዚ ናይ ቍጠባኻ ሓላፍነት ኣለዎም
ኣብቲ ትነብረሉ ቤት ስድራ፡ ሆቨበ-ሄም ወይ ናይ ደገፍ መንበሪ እዮም እቶም ዘድልዩኻ ነገራትን ገንዘብን ከም ዘለዉኻ ከረጋግጹ ዘለዎም። ብመሰረት ሓታት ዕቝባ ዲኻ መንበሪ ፍቕድ ዘለካ፡ ዝተፈላለዩ ሕግታት ኣብ ግብሪ ይውዕሉ።
ንዓኻ ሓታቲ ዕቝባ ዝኾንካ
ንስኻ ሓታት ዕቝባ ዝኾንካ ናይ ምዓልታዊ ክፍሊት መሰል ኣለካ። ኣብ ሓደ ሓደ ኵነት፡ መሰል ናይ ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ኣለካ።
ንዓኻ ትሕቲ 16 ዓመት ዝኾንካ፡ ኵሉ ግዜ እቲ ናትካ ግዝያዊ መጕዚ እዪ ንምዓልታዊ ክፍሊትን ምናልባት ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝን ኣብ ክንዳኻ ዘመልክት። ወዲ 16 ዓመት ወይ ካብኡ ትዓቢ እንተ ዄንካ፡ ባዕልኻ ንቍጠባ ክፍሊት ከተመልክት መሰል ኣለካ። ኣብ ከምዚ እዋን እቲ ምዓልታዊ ክፍሊትን ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝን ዝኣትዎ ናይ ባዕልኻ ናይ ባንክ ካርድ ትወሃብ።
-
ምዓልታዊ ክፍሊት
ምዓልታዊ ክፍሊት ንኣብነት ናይዞም ዝስዕቡ ወጻኢታት ክሽፍን ኣለዎ፡
- ክዳውንቲ
- ጫማ
- ኣብ ሓደ ውሱን ግዜ ዝሃልኩ ወይ ዝጥቀሙ መነጻጽህን ካልኦት ኣቕሑትን፡ ንኣብነት ከም ምግቢ፡ ኣብ ገዛ ንመጽረጊ ዘገልግል ወረቐት ወዘተ
- ናይ ናጻ ግዜ ንጥፈታት
- ከጋጥሙ ዝኽእሉ ወጻኢታት ናይ ሕክምናን መድሃኒትን።
ድሮ ካብ ኮሙን ንተመሳሳሊ ወጻኢታት ክፍሊት ትረክብ እንተ ዄንካ ካብ ብዓል መዚ ኢኢግረሽን ምዓልታዊ ክፍሊት ኣይፍቀደካን እዩ።
ሰሪሕካ ገንዘብ ተእቱ እንተ ዄንኻ ብዛዕብኡ ንብዓል መዚ ኢሚግረሽን ክትሕብር ኣለካ። እዚ ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መሰል ናይ ምዓልታዊ ክፍሊት እንተ ኣለካ ኾይኑ ይጸልዎ እዩ።
-
ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ
በቲ ምዓልታዊ ክፍሊት ክሽፈን ዘይኽእል ድልየት እንተ ኣለካ ኾይኑ፡ ሓደ ተመልክተሉ ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ኣሎ። እዚ ንኣብነት ወጻኢታት ንናይ ሓጋይ ክዳውንቲ፡ መነጽር ዓይኒ ወይ ናይ ስንኽልና ወይ ሓድሽ ዝተወልደ ህጻን ናውቲ ክኸውን ይኽእል እዩ። ትሕቲ 16 ዓመት እንተ ዄንካ ነቲ ምልክታ እቲ ናትካ ግዝያዊ መግጕዚ እዩ ዝመልኦ። ልዕሊ 16 ዓመት እንተ ዄንካ ባዕልኻ ከተመልክት ትኽእል ኢኻ። ኣብቲ ምልክታ ንምንታይ ሓደ ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ከም ዘድልየካ ክትገልጽ ኣለካ። እት ምልክታኻ እንተ ተነጺጉን ነቲ ውሳኔ እንተ ተዘይተቐቢልካዮን፡ ይግባይ ክትብል ትኽእል ኢኻ።
-
ቈልዓ እንተ ኣለካ ኾይኑ
ልዕሊ 16 ዓመት እንተ ዄንክን ቈልዓ ኣለኪ ኾይኑን፡ ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ንናይ ምዓልታዊ ክፍሊትን ምናልባት ንፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ንውላድክን ከተመልክቲ ትኽእሊ ኢኺ።
-
ናይ መነጸር ዓይኒን መነጽርን (ለንስ) ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ካብ ምምሕዳር ዞባ
ዕድሜኻ ኣብ መንጎ 8ን 19ን ዓመት እንተ ኾይኑ ንወጻኢታት ናይ መነጽር ዓይንን መነጽርን ( ለንስ) ካብ ምምሕዳር ዞባ መሰል ኣለካ። እቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ከመይ ከም ዝሰርሕ ዝተፈላለየ ኾይኑ ኣበየናይ ምምሕዳር ዞባ ከም ትቕመጥ እዩ ዝውስኖ። ድሕሪኡ ነቲ ብናይ ምምሕዳር ዞባ ቍጠባዊ ሓገዝ ዘይሽፈን ወጻኢታት ካብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ፍሉይ ቍጠባዊ ሓገዝ ከተመልክት ዕድል ኣሎ።
-
ናይ ባንክ ካርድ
ነቲ ናትካ ናይ ባንክ ካርድ እቲ ናትካ ግዝያዊ መጕዚ እዩ ዝሕዞ ብዓል መዚኢሚግረሽን ንዓኻ 16 ዓመት ዝመላእካ ናይ ባንክ ካርድ ክህቡኻ ይኽእሉ እዮም።
ክፍሊታት ናብ ናይ ባንክ ካርድ ሓንሳብ ኣብ ወርሒ እዩ ዝግበር።
ንዓኻ መንበሪ ፍቓድ ዝተውህበካ
ድሕሪ ሓደ ወርሒ መንበሪ ፍቓድ ምርካብካ ካብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ስርዓት ትወጽእ። ድሕሪኡ ምዓልታዊ ክፍሊት ኣይወሃበካን እዩ። ናትካ ናይ ባንክ ካርድ ምስራሕ ተቋርጽ። ስለዚ ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ቅድሚ ምውጻእካ እቲ ኣብ ናይ ባንክ ካርድኻ ዘሎ ገንዘብ ከተውጽኦ ኣገዳሲ እዩ።
ናይ መንበሪ ፍቓድ ምስ ተወሃብካ፡ ቤት ጽሕፈት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ናይ መነባብሮኻ ሓፍነት ይወስዱ።
ምስ ናትካ ብፍሉይ ዝተመዘዘ መጕዚ ትቕመጥ እንተ ዄንካ፡ ኣብ ሓደ ሓደ ኵነት ናይ መናበዪ ሓገዝ፡ መልዕሎ ንቈልዑን ናይ ዝዓረፈ ሰብ ቀረባ ኣዝማድ ሓገዝን ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
-
ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ
ትሕቲ 16 ዓመት እንተ ዄንካን መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ ኾይኑን፡ ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ ይኸፍሉ እዮም። ብቐዳምነት እቲ ብፍሉይ ዝተመዘዘ መጕዚ እዩ ነቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ዝቕበሎ። እቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ እቶም ሽማግለ ማሕበራዊ ጕዳያት ናብ ቤት ስድራ ወይ ናብ ሆቨበ-ሄም ክኽፈል ኣለዎ ኢሎም እንተ ወሲኖም፡ ናብኡ ክኽፈል እውን ይኽእል እዩ።
ንኣብነት ድሕሪ 16 ዓመት ምምላእካ ኣብ ናይ መባእታ ቤት ትምህርቲ ደረጃ ምምሃር ትቕጽሎ ኣለኻ ኾንካ፡ ዝተናውሐ ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ ክወሃበካ ይኽእል እዩ።
እቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ ንኽኽፈለካ ብፍሉይ ዝተመዘዘ መጕዚ ናይ ግድን ክህልወካ ኣለዎ። እቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ቈልዓ ድሒሩ ክኽፈል ኣይክእልን እዩ።
-
ቍጠባዊ ሓገዝ ትምህርቲ ካብ ሲኤስኤን
ማእከላይ ኮሚተ ደገፍ ትምህርቲ፡ ሲኤስኤን ካልእ ገዲፍካ ምስ ቍጠባዊ ሓገዛትን ልቓሓትን ንዝመሃሩ መንእሰያትን ዓበይትን ዝሰርሕ ሓደ ብዓል መዚ እዩ።
ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ትምሃር እንተ ዄንካ፡ እቲ ናትካ ግዝያዊ ዝተመደበልካ መጕዚ ናይ ቍጠባዊ ሓገዝ ትምህርትን ዝያዳ መወሰኽታን ንቍጠባዊ ሓገዝ ትምህርት ካብ ሲኤስኤን ከመልክተልካ ኣለዎ። ክሳብ ትሕቲ 18 ዓመት ዘለኻሉ እቲ ናትካ ግዝያዊ መጕዚ እዩ ነቲ ቍጠባዊ ሓገዝ ትምህርቲ ዝቕበሎ። 18 ዓመትምስ መላእካ ነቲ ገንዘብ ባዕልኻ ትቕበሎ።
-
ትሰርሕ እንተ ዄንካ
16 ዓመት መሊእካን ኣብ ቀዳመ ሰንበትን በዓላትን ወይ ኣብ ናይ ትምህርቲ ዕረፍቲ ግዜን ትሰርሕ እንተ ዄንካ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ተእትዎ ገንዘብ ባዕልኻ ክትውስን መሰል ኣለካ።


text:
ካብ 9 ክልላትን ክልተ ከተማ ምምሕዳርን ዝተወፃፅኣ 22 ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ልኡኻት ሰላም ኣብ ክልልና ኣትየን፡፡
ካብ 9 ክልላትን ክልተ ከተማ ምምሕዳርን ዝተወፃፅኣ 22 ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ልኡኻት ሰላም ኣብ ክልልና ኣትየን፡፡ ምስ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዶ/ር ደብረፂዮን ገ/ሚካኤል ፃንሒት ዝገበራ ኮይነን ንምንጋስ ሰላም ብትኹረት ምስራሕ ከም ዝግባእ ኣገንዚበን፡፡
ህዝቢ ትግራይን ምምሕዳር እቲ ክልልን ቕድም ክብል ንምምፃእ ሰላም ብርክት ዝበሉ ዋጋታት ዝኸፈሉ ኾይኖም ሐዚ’ውን ኣብ መላእ ሃገርና ሰላም ንክዓስል ትኹረት ሂቦም ክሰርሑ ከም ዝግባእ ኣተሓሳሲበን፡፡
መተሓበበሪት እቲ ጉጅለ ወ/ሮ ገነት ኣሰፋ ከም ዝበልኦ፤ እቲ ልእኹ ኣብ ኹሉ ከባቢ ሃገርና ሰላም ንክህልው ዝዓለመ ኾይኑ ምስ ዝተፈላለዩ ዝምልከቶም ኣካላት ርእሰ ምምሕዳር፣ ኣፈጉባኤ፣ ተምሃሮን ካልኦ ወገናት ኣብ ምርድዳእ ከምዝበፅሓ ድሕሪ ምሕባር ኣብ እዋን ፀገም ደቂ ኣንስትዮ ብዝበለፀ ተጎዳእቲ ብምዃነን እዚ ንምክልኻል ድማ ፀገማት ካብ መበገሲኦም ንምቕራፍ ትኹረት ሂብኻ ምስራሕ ከም ዝግባእ ንምሕባር ዝዓለመ ጉዕዞ ምዃኑ ገሊፀን፡፡
ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዶ/ር ደብረፂዮን ገ/ሚካኤል ንልኡኻት ኣባላት ሰላም ኣብ ዝተቐበልሉ እዋን ከም ዝበልዎ፤ ህዝቢ ትግራይ ንሰላም ንምምፃእ ብዙሕ መስዋእቲ ዝኸፈለ ህዝቢ ኾይኑ ሐዚ ድማ ኣብ ከባቢና ዝርከቡ ፀረ ሰላም ሓይልታት ኣደብ ይግበሩ፣ ሕገ መንግስቲ ይከበርን ሰላም ኣብ ኹሉ ይንገስን ኣብ ምባል ይርከብ ምስ በሉ ምምሕዳር እቲ ክልልና ውን ንሰላም ዝቆመ ብምዃኑ ምስ ህዝቡ ብምርድዳእን ንሰላም ዝለዓለ ትኹረት ሂቡ ኣብ ምስራሕ ከም ዝርከብ ገሊፆም፡፡
ከም ኣገላልፃ ዶ/ር ደብረፂዮን፤ ፌደራል መንግስትን ክልል መንግስትታትን ንምንጋስ ሰላም ዝለዓለ ብፅሒት ከም ዘለዎም ብምእማን ብትኹረት ክሰርሑ ከም ዝግባእን ሕገ መንግስትን ከኽብሩን ይግባእ ኢሎም፡፡
ህዝብን ምምሕዳርን ክልልና ንምንጋስ ሰላም ትኹረት ሂቡ ብምስርሑ ክሳብ ሐዚ ኣብ ውሽጢ እቲ ክልል ፀገም ሰላም ኣይተርኣየን፡፡ ኮይኑ ግና ካብ ከባቢና ወፃኢ ፀገም ሰላም ብምህላው ሐዚ ዝተፈላለዩ ፀገማት ኣብ ህዝቢ ትግራይ እናበፅሐ ዝርከብ ኮይኑ መቕተልቲ፣ መቑሰልትን ምፍንቓልን ካልኦትን ፀገማት ብበዝሒ ዝረኣየሉ ኩነታት ከም ዘሎን ኮይኑ ግና እቶም ፀገማት ብሕግን ብሰለማውን መንገዲ ንምፍታ ብትኹረት ይስራሕ ከም ዘሎ ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ገሊፆም፡፡
እቲ ዑደት ብሚኒስተር ሰላምን ብሚኒስተር ህፃናትና ደቂ ኣንስትዮን ዝተዳለወ እዩ፡፡
ቢሮ ርክብ ህዝብን መንግስትን ክልል ትግራይ
መቐለ


text:
ንስኻ ነቲ ናይ ዑቕባ ምልክታኻ፤ ኣየነይቲ ሃገር ከም እትምርምሮ፤ ክትመርጽ ኣይትኽእልን ኢኻ። (ናይ ዳብሊን ኣዋጅ)
Du kan inte välja vilket land som prövar din asylansökan (Dublinförordningen) – tigrinska
ብመሰረት ናይ ዳብሊን ኣዋጅ፤ ሓደ ናብ ኤውሮጳ ተሰዲዱ ዝመጸ ሰብ፤ ኣብታ መጀመርታ ዝኣተወላ ርግጸኛ ዝኾነት ሃገር፤ ኣብኣ ዑቕባ ይሓትት።
ኣብ ሃገር ሽወደን ዑቕባ ምስ ሓተትካ፤ ሚግራሾንስቨርከት እቲ መጀመርታ ዚገብሮ፤ ናይ ዑቕባኻ ጉዳይ ሓላፍነት እትወስድ ሃገር፤ ሽወደን ወይ ካልእ ናይ ኤውሮጳ ሕብረት ሃገር ምዃና መጽናዕቲ ይገብር። ንኽትኣቱ ቪዛ ዝተቐበልካላ፤ ገለ ዓይነት መቐመጢ ፍቓድ ተዋሃብካላ ዝጸናሕካ፤ ወይውን ናብዚ ናብ ምምጻእካ ኣብ ካልእ ናይ ኤውሮጳ ሕብረት ሃገር ዑቕባ እንተደኣ ሓቲትካ ኔርካ፤ ናብኣ ክትምለስ ከድልየካ ይኽእል እዩ። እዚ ሕጊዚ ኣብ ናይ ዳብሊን ኣዋጅ ሰፊሩ ዘሎ እዩ።
እቲ ናይ ዳብሊን ኣዋጅ፤ ኣብ 1 ጥሪ 2014 ምቅይያር ተጌሩሉ ኣሎ። ኣብዚ ታሕቲ ሰፊሩ ኣብ ዘሎ ሓበሬታ፤ ብዛዕባቲ ንዓኻ ብድሕሪ ጥሪ 2014 ኣብ ሽወደን ዑቕባ ዝሓተትካ ዚምልከት ሓድሽ ሕጊታት፤ ክተንብብ ትኽእል ኢኻ። ብዛዕባ ናይ ዳብሊን ኣዋጅ ነንበይኖም ክፋላት ዚገልጽ፤ ኣብ ኣርባዕተ ጥራዛት ተዳልዩ ቀሪቡ ኣሎ።
ናይ ዳብሊን ኣዋጅ ብድሕሪ 1 ጥሪ 2014
ሓበሬታ ንዓኻ ብድሕሪ 1 ጥሪ 2014 ዑቕባ ንምሕታት ምልክታ ዘእቶኻ።
”ምልክት-ኣጻብዕ (ዓሻራ) ከምኡውን ኤውሮዳክን”
"ኣነ ኣብ ውሽጢ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ዑቕባ ምልክታ ኣእትየ ኣሎኹ፤ ነቲ ጉዳየይ ሓላፍነት እትወስደሉ፤ ኣየነይቲ ሃገር እያ?”
"ኣነ ኣብቲ ናይ ዳብሊን መስርሕ ኣሎኹ ማለት - እንታይ ትርጉም ኣሎዎ?"


text:
Il blog di Gabriele Del Grande. Sei anni di viaggi nel Mediterraneo lungo i confini dell'Europa. Alla ricerca delle storie che fanno la storia. La storia che studieranno i nostri figli, quando nei testi di scuola si leggerà che negli anni duemila morirono a migliaia nei mari d'Italia e a migliaia vennero arrestati e deportati dalle nostre città. Mentre tutti fingevano di non vedere.
20 November 2008
ሊብያ፡ ኣብ ውሽጢ መዳጎኒ ስደተኛታት ምስራታ
ሕጂ ኣብ ዲያስፖራ ዝርከቡ ኤርትራውያን ብላምፓዶዛን ማልታን ዝሓለፉ'ዮም። ካብ 2005 ንደሓር፡ ብውሕዱ 6000 ስደተኛታት ካብታ ናይ ቀደም ግዝኣት ኢጣልያ ካብ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብምህዳም ኣብ ገማግም ባሕሪ ሲሲሊ በጺሖም። ኣብ ኣስመራ ዘሎ ኩነታት ሕጂው'ን ኣተሓሳሳቢ'ዩ። ኣምነስት ኢንተርናሽናል ምእሳርን ምግፋዕን ናይ ተቃወምትን ጋዜጠኛታትን ኮኒንዎ'ዩ። ወጥሪ ምስ ኢትዮጵያ ልዑል ብውህላዉ፡ ኣብዛ 4.7ሚልዮን ህዝቢ ዘለዉዋ ሃገር ብውሕዱ 320,000 ኤርትራውያን ንዘይተወሰነ አዋን ኣብ ግዱድ ዕስክርና ይርከቡ። ዓመታዊ ብዙሓት ካብ ሰራዊት ናብ ህይወቶም ዝመርሕሉ ቦታ ይሃድሙ። መብዛሕቲኦም፡ ማለት ከባቢ 130,000 ኣብ ሱዳን ይተርፉ። ዝተረፉ ግና ሳሃራ ብምስንታቕ፡ ብመንገዲ ሊብያ፡ ብጀላቡ ናብ ኤውሮጳ የብሉ።
ብዛዕባ ምስራታ ንመጀመርያ ግዜ ዝሰማዕኩሉ እዋን፡ ኣብ ኣየት 2007'ዩ ኔሩ። እዚ ከኣ ምስ ሓላፊ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ኣብ ትሪፖሊ (UNHCR) መሕመድ ኣል ዋሽ ኣብ ሮማ ዝተገብረ ኣኬባ'ዩ። ጸኒሕና ኣብ ሓምለ 2007፡ ብምትሕግጋዝ ማሕበር ኤርትራውያን ምስቶም አሱራት ኤርትራውያን ናይ ቴላፎን ርክብ ጌርና። ብኹነታት ጻዕቂ ሰብ፡ ኩነታት ጽሬትን ጥዕናን ብፍላይ ድማ ብኩነታት ነፍሰ-ጾራትን ህጻናትን ብዙሕ ኣማሪሮም። ጾታዊ ዓመጽ ብኣባላት ፖሊስ ከምዝፈጸሙ'ውን ይከሱ። ኣብ'ቲ ግዜ'ቲ ኣምነስት ኢንተርናሽናል ብዛዕባ ምጥራዝ እሱራት ኤርትራውያን ካብ ሊብያ ዘለዎ ዓሙቕ ስክፍታ ገሊጹ ነይሩ'ዩ። ኣብ መስከረም 18 ከኣ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ኤውሮጳ ንከይጥረዙ ዝጽውዕ ሰለማዊ ሰልፍታት ኣካይዶም።
ሓላፊ ናይቲ መዳጎኒ፡ ኮለነል ዓሊ ኣቡ ኡድ ብዛዕባ ምስራታ ዝበሃል ኩሉ ዓለምለኻዊ ጸብጻባት ይፈልጦ'ዩ፡ እንተኾነ ግና ንኹሉ ክሒድዎ። ብኩርዓት ከኣ"ኩሉ ዝበልዎ ዘበለ ሓሶት'ዩ" ይብል። ኣብ ታሕተዋይ ደርቢ ዝርከብ ቤት-ጽሕፈቱ ጃከትን ክራባታን ተከዲኑ፡ ኣብ ጠረጴዛ ከኣ ሰብ-ሰርሖ ዕምባባ ኣቀሚጡ ኮፍ አሉ ረኪብናዮ። ብመስኮት ከኣ ከባቢ 200 ዝኮኑ እሱራት ኣብ'ቲ ካንቸሎ ክርኢ ክኢለ። ኣቡ ኡድ ምስ ልኡኽ ሊብያ ናብ መቐበሊ ስደተኛታት ኢጣልያ ኣብ ሓምለ 2008 በጺሑ ኔሩ። ምስ ካልኦት እሱርቤታት ሊብያ ብምንጽጻር ድማ ንምስራታ በዓል 5-ኮኮብ ሆተል ክብል ገሊጽዎ። ዳርጋ ሓቁ ይመስል… ድሕሪ ዝተወሰነ ግዜ ከኣ ንዓይን መሳርሕተይ ሮማን ሄርዞግ ካብ ሬድዮ ጀርመንን ምስቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ክንዘራረብ ኣፍቂዱልና። ናብ'ቲ ካንቸሎ ኣቲና ከኣ በቢ መዳይና ተፈላሊና። ኣነ ምስ 28 ዝዕድሚኡን ኣብ'ዚ አሱር-ቤት 24 ኣውርሕ ዝገበረን F. ኣዕሊለ። እንተኾነ ግና ኣነ ንዘረባኡ ብዙሕ የቅልበሉ ኣይነበርኩን። ኣብ ትሕቲ ጫማኡ ምንባረይ ይሓስብ ኔረ፡ ብሓርፋፍ ግምት ኣብ ሓደ ዕድመ ንርከብ፡ እንተኾነ ግን ኣብ እሱር-ቤት ብምርሳዑስ ነተን ኣፍረይቲ ዕድሚኡ ኣብ ጎሓፍ'የን ዝድረበያ ዘለዋ።
በቲ ሓደ ኩርናዕ ናይ'ቲ ካብቸሎ ከኣ ሮማን ንቁሩብ ግዜ ካብቶም ንኩሉ ንገብሮ ዝነበርና ስራሕ አንዳተርጎሙ ነቲ ሓላፊ ዝነግሩዎ ዝነበሩ ናይ ጸጥታ ሓለፍቲ ርሕቕ ኢሉ ነቶም ስደተኛታት ከዘራርብ ዕድል ረኪቡ። ምስ S. ከኣ ብ ነጻ ተዘራሪቡ፡ ነጻ ኮይኑ ከኣ፡ “ዝሓወይ! ኣብ ኣዚዩ ሕማቕ ኩነታት ኢና ዘሎና፡ ብኣካልን ብስነ-ኣእምሮን ኢና ንሳቐ ዘሎና። ኣብ’ዚ ክልተ ዓመት ጌርና ኣሎና፡ መጻኢና እንታይ ምዃኑ’ን ኣይንፈልጥን፡ ባዕልኻ ክትርኢ ትኽእል ኢኻ፡ ርአ!”። ኣይደንጎየን ግና እቲ ተርጓማይ ተጸንበሮም እሞ ነቲ ክሎነል ሓበሮ፡ ን S. ድማ ናብ ኤርትራ ክኸይድ ዘይደሊ እንተኮይኑ ሓተቶ። ሮማን ከኣ ነቶም ስደተኛታት ዳግማይ አቲ ሓላፊ ከይኮለፎም ከሎ ናብቲ ክፍልታት ቀልጢፎም ክወስድዎ ሓተቶም። “ ንሕና ኩልና ኤርትራውያን ኢና” ብምባል ይቕጽል። “ኣነ ንሊብያ ኣብ 2005’የ መጺየ። ብሰንኪ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ከኣ ፖለኢካዊ ዑቕባ ንደሊ። እንተኾነ ዓለም ኣይትግደሰልናል ዘላ። ወላ ሓደ ምቾት ከይረኣኻ ኣብ እሱር-ቤት ንክልተ ዓመት ክትጸንሕ ቀሊል ኣይኮነን። ተኣሲርና ኢና ዘሎና፡ ዓለም ኣብ ደገ እንታይ ትመስል ከም ዘላ ክንርኢ ኣይተፈቕደልናን። በቃ፡ ኩላትና ንደልዮ ዘሎና ነጻነት’ዩ”።
እብ ውሽጢ’ቲ ክፍሊ 18 ሰባት ኣብ ኮቦርታን ረሳሕ ምንጻፍን ኮፍ ኢሎም ኣሎዉ። እዚ ክፍሊ 4 ብ5 ሜትሮ ኮይኑ መስኮት የብሉን። ብምቕጻል S. “ብዙሕ ጻዕቂ ኣሎና፡ ኣየር የለን፡ ብርሃን ጸሓይ እውን ኣይንረክብን ኢና። ኣብ ግዜ ክራማት ኣዝዩ ሃሩር ስለዝኾነ ሰባት ብዙሕ ይሓሙና። ኣብ ግዜ ሓጋይ’ውን ከምኡ… ብግዜ ለይቲ ኣዝዩ ቆራሪ’ዩ”። መወዳእታ ሕዳር ስለዝኮነ፡ እዞም እሱራት ክፉት ጫማን ፈኵስ ጃከታትን ተክዲንም ኣሎዉ። እታ ካልኣይቲ ክፍሊ ግፍሕ ዝበለት’ያ፡ እንተኾነ ግን ቆልዑን ደቂንስትዮን ዝበዝሑ ኮይኖም ብዙሓት ሰባት ኣሎውዋ። ሕጂ ምስኦም ምዝራብ ኣይከኣልን’ዩ፡ እቲ ናይ ጸጥታ ናብ ሮማን ስለዝበጽሐ ስርሑ ኣቛሪጽዎ። ካብ’ዚ ንደሕር ምስ ንሶም ዝመረጹሉ አሱራት ከምንዘራረብ ጌሮም። “ኣነ’ውን እኮ አሱር’የ” ብምባል ነቲ ጸቅጢ ሰጊሩ ክዛረብ ጀመረ። J ወዲ 34 ዓመት ኮይኑ ኣብ ካልኦት 13 ናይ ሊብያ አሱር-ቤታት ከም ዝነበረ ይዛረብ። “ገለ ካባና 4 ዓመት ኣብዚ ዝገበሩ’ዮም፡ ኣነ በዛ ነብሰይ 3 ዓመት ገረ ኣሎኹ። ኣብ ኣዝዩ ተኣፋፊ ኩነታት ኣሎና፡ ገበን ዝበሃል ኣይፈጸምናን፡ ግና ፖሊቲካዊ ዑቅባ ንደሊ ኣሎና። እስከ ተወሓደ ስለምንታይ ዝኾነ ሰብ ጉዳይና አንታይ ምዃኑ ዘይሕብረና ንገረኒ? እንታይ’ዩ ከጋጥመና? UNHCR ውን እንተኾነ ወላ ሓደ ነገር ኣይሕብረናን። ተስፋ ቖሪጸ… ናብዚ 60ኪሎ ኣትየ 48ኪሎ ተሪፈ፡ ስለምንታይ ባዕልኻ ገምቶ”
ኮሎኔል ኣቡ ኡድ ከኣ ነቲ ንዛረቦ ዝነበርና ብተርጓማይ ይከታታአል ኣሎ፡ ካብ’ዚ ንደሓር ጠጠው ክብል ኣይከኣለን፡ “ናብ ኤርትራ ክትምለስ ትደሊ ዲኻ”? ኢሉ ን J ዝርርብና ኣቛሪጹ ሓተቶ። “ከም ኩሉ ኣብዚ ዘሎ ክመውት እመርጽ” አሉ መሊስሉ። ብድሕሪ’ዚ እቲ ሓላፊ ብሕርቃን ከፈራርሕ ጀመረ፡ “ናብ ኤርትራ ክምለስ ዝደሊ እንተሎ ኣብ ሓደ መዓልቲ ክንጥርዞ ንኽእል ኢና”። J ከኣ “ምሳኻትኩም ብዝራብ ይኽልክሉና ኣሎዉ” በሎ ን ሮማን። እቲ ሓላፊ ጸዋግ’ዩ። ተጸዊጉ ከኣ፡ “ኩሎም ኪምለሱ ሚዃኖም ንገሮም” በለ። ናብ ሮማን ቀሪቡ ከኣ፡ “ይኣክል” ብምባል ኣዘዘ። ሮማን ክቃወም’ዃ እንተፈተነ፡ ኣቡ ኡድ ግና “ወዲእና ኣሎና” ብምባል ደገመሉ፡ ክልተ ሰባት ከኣ ናብ ኣፍደገ ገጾም ሰሓቡና። እታ ካንቸሎ ገዲፍናያ ቅድሚ ምውጻእና፡ እቲ ኮሎነል ብዓውታ፡ “ኣብ’ዚ ብሕማቅ ንተሓዝ ኣሎና ትብሉ እንተኮንኩም፡ ናብ ሃገርኩም ትምለስሉ ሕጂ ከነሳልጠልኩም ኢና። ባዕልኹም ኢኹም ሃገርኩም ኣይንኸድን አልኩም። ስለ’ዚ ኢኹም ከኣ ኣብዚ ዘለኹም፡ ሓደ ካባኹም ናብ ኤርትራ ክምለስ ዝደሊ ግን ነጻ’ዩ። መን ኣሎ ክምለስ ዝደሊ?” ምስ በለ፡ ኩላቶም ብሓባር “ወላ ሓደ” ኢሎም ከኣ መለስሉ። ሽዑ’ቲ ሓላፊ ን ሮማን “ርኢኻ’ዶ? ሕጂ በቃ ወዴና ኣሎና” በሎ።
ደጊምና ናብ ቤ-ጽሕፈት ናይቲ ኮሎነል ከድና። ብኣዝዩ ገጭ-ገጭ ዝኾነ ቃላት ከኣ ማዕረ ክንደይ ይሰርሕ ከም ዘሎ ከእምነና ፈቲኑ። ኢምባሲ ኤርትራ ንክልተ ግዜ ልኡኻት ብምስዳድ ንመንነት ናይቶም እሱራት ክፈልጥ ፈቲኑ፡ እንተኾነ ግና እቶም ስደተኛታት ካብ ምርካቡ ተቆጢቦም። ክሳብ ናይ መግቢ ኣድማ’ውን ኣካይዶም። ብፍሉጥ፡ ከም ዝመስለኒ ኣብ ዓዶም ግፍዕታት ከጋጥሞም ስለዝኮነ’ዮም። ሊብያ’ውን ክትፈልጦ ኣሎዋ፡ ኣብ ነሓሰ 27 2004 ናብ ኤርትራ ንምጥራዝ ዝተፈተነ በረራ ብተሳፈርቲ ናብ ሱዳን ተጨውያ። ጉዳይ ፖለቲካዊ ዑቅባ ግን ንሊብያን ሰበስልጣን ንጹር ኣይኮነን። ኣብ ኣአምሮኦም ዘሎ ዶባት ኤውሮጳ ምሕላው ጥራይ’ዩ። ኤርትራውያን ይሓዙ ናይጀርያውያን፡ ንዕኦም ሓደ’ዩ። ኤርትራዊ ስደተኛ ናብ ሃገሩ ምምላስ አንተኣብዩ ከኣ ቤት ማእሰርቶም መወዳእታ የብሉን። ብመንገዲ UNHCR ናብ ኤውሮጳ ክሰጋገሩ አንተዘይክኢሎም ወይ ከኣ ከምልጡ ተዘይክኢሎም ማእሰርቲ መአዳእታ የብሉን።
ሃሮን ወዲ 36 ዓመት’ዩ። ክሳብ 2005 ብዘይ ክፍሊት ን12 ዓመታት ኣብ ውትህድርና ድሕሪ ምጽናሕ፡ ሰበይቱን ክልተ ደቁን ገዲፉ ተሰዲዱ። ኣብ አሱር-ቤት ምስራታ ከኣ ክልተ ዓመታት ጌሩ። ሕጂ ግን ሽወደን ናይ ምስግጋር ጠለቡ ተቐቢላቶ ኣላ። ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ናይ’ዚ ናትና ምብጻሕ ናብ ምስራታ ማለት ኣብ 27 ሕዳር 2008 ምስ 26 ኤትራውያን ካብኣቶም ከኣ ብዙሓት ደቂንስትዮ ክብገሱ’ዮም። ጉዳይ ምስግጋር እቲ እንኮ UNHCR ኣብ ሊብያ ክጻወቶ ዝከል ተራ’ዩ። አቶም ቀዳሞት 34 ኤርትራውያን ኣብ ሕዳር 2007 ካብ ምስራታ ናብ ኢጣልያ ተሰጋጊሮም። ድሕሪ ናይ ቺለ ቅልውላው ብ1973 ዝነበረ ምስግጋር: ኢጣልያ ትገብሮ ምስግጋር አዚ ናይ መጀመያ’ዩ። እዚ መስርሕ አዚ ብቤት ጽሕፈት ናይ ኢጣልያ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ዝተዳለወ ኮይኑ፡ ዕላማኡ ከኣ ካብ የማናዊ ክንፊ ሰልፍታት ናይ ኢጣልያ ክመጽእ ዝኽአል ክትዕ ንምውጋድ’ዩ።
ካብ’ዚ ንደሓር ከባቢ 200 ዝኮኑ ስደተኛታት ካብ ምስራታ ተሰጋጊሮም፡ ኢጣልያ (70)፡ ሩማንያ (39)፡ ሽወደን (27)፡ ካናዳ (17)፡ ኖርወይ (9)፡ ከም’ኡ ድማ ስዊዘርላንድ (5)። እዚ ኣሃዝ’ዚ ዝሃበኒ ሰብ ኦሳማ ሳዲቅ ይበሃል። ኣወሃሃድቲ ፕሮጀክት ኣብ IOPCR ዝተባህለ ትካል’ዩ። አዚ ጉጅለ’ዚ ዘይመስግስታዊ ትካል’የ እዃ ዝብል እንተኾነ፡ ኣባላቱ ግና ሓለፍቲ መንግስትን ጸጥታን’ዮም። ስለዚ ኣብ ትሕቲ ጽላል ናይ IOPCR ኮይኑ’ዩ እምበኣር UNHCR ናብ ምስራታ ምብጻሕ ዝኽእል። ኣብዛ ዓመታዊ ብኣሽሓት ኤርትራውያን፡ ሱዳናውያን፡ ሶማላውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ትስንጠቕ ሃገር፡ UNHCR ካብ ሓደ ተራ ዘይምስግስታዊ ትካል(NGO) ንታሕቲ ስልጣን ኣሎዎ። ግን ከኣ ሊብያ ኣብ ናይ UN ውዕላት ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ዘይፈረመት ከላ’ያ ንህላወ UNHCR ኣብ መሬታ ኣፍቂዳ፡ ወላ’ውን ብዘይ ወግዓዊ ውዕል። ንምፍታሕ ሰደተኛታት ካብ ምስራታ ከኣ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ሚዛን ምዝንባል ከምጽእ ይክእል። ምኽንያቱ UNHCR ኣብ ሊብያ ወላ ንሊብያ ከይነቐፍካ ብትሑት ዓቅሚ ምስራሕ ስለዝመርጽ።
ብዝኮነ ግና መብዛሕቲኦም እዞም ተኣሲሮም ዘሎዉ ስደተኛታት፡ ብUNHCR ናይ ምስግጋር ዕድል የብሎምን። ስለዚ እታ ሓንቲ ዘላቶም ዕድል ካብ’ቲ እሱር-ቤት ኣምሊጥካ ምውጻእ’ዩ። ኩብሮስ ከኣ ሓደ ካብ ዝተዓወቱ’ዩ። ኣብ ቅድሚ ሳን ፍራንቸስኮ ቤተ-ክርስትያን ኣብ ከባቢ ዳሃራ ትሪፖሊ ድሕሪ ቅዳሴ’የ ረኺበዮ። ገለ መስርዕ ኤርትራውያን ካሪታስ ክኽፈት ይጸበዩ ኔሮም። ኩብሮስ ኣብ ምስራታ ሓደ ዓመት ተኣሲሩ። ካብ ከባቢ ኣቡሰሊም ከኣ ተገፊፉ ተኣሲሩ። ካብ አሱር-ቤት ናብ ሕክምና ምስ ኣውጸእዎ ከኣ ከምልጥ ክኢሉ። ናብ ትሪፕሊ ምስ መጸ’ውን እንተኾነ ንካልኣይ ግዚኡ ኣብ ትዌሻ ዝበሃል ኣብ ጥቓ መዓርፎ ነፈርቲ ተኣሲሩ። ኣዕርኹ 300ዶላድ ኣዋጺኦም ከኣ ንፖሊስ ብምክፋል ኣውጺኦሞ። ኣብ ጥቃኡ ከኣ ታድሮስ ኮፍ ኢሉ ኔሩ። ታድሮስ ካሊእ ኤርትራዊ ካብ ቤት-ማእሰርቲ ሱርማን ዝወጸ’ዩ። ንሱ ኣብ ማእከል ባሕሪ ናብ ላምፓዶዛ አንዳተጓዕዘ ተታሒዙ፡ ንሓሙሽተ ኣዋርሕ ዝተእስረ’ዩ። ኣብ እሱር-ቤት ከሎ ከኣ ብዙሕ ሕማም ቆርበት ተሳቅዩ። ናብ ከባቢ ጉርጂ ዝበሃል ገዛውቲ ኣብ ትሪፖሊ ብዙሓት ኤርትራውያን ዝቕመጥሉ ክወስደና ምስ ሓተትናዮ ግና፡ ሓደገኛ’ዩ ኢሉና። ኤርትራውያን ተሓቢኦም’ዮም ዝነብሩ። ናትና ህላወ ፖሊስን ግፋን ከምጽኣሎም ይክእል። Y ግን ደሓን ኢሉና፡ ኣብ ካልእ ከባቢ’ዩ ዝነብር፡ ተኸቲልናዮ ከኣ።
እታ ዝነበርናያ ታክሲ ኣብ ሓደ ረሳሕ ናይ መበል ዓሰርተ ሓደ ጎደና ዝበሃል ናይ ጉርጂ ጽርግያ ደው በለት። ወነንቲ’ቲ ገዛ ጫዳውያን ኮይኖም ክልተ ገዛ ንኤርትራውያን የካርዩ። ክንኣቱ ከሎና ጫማና ኣውጺእና ነቲ ምንጻፍ ሓሊፍናዮ። ሓሙሽተ ሰባት ብሓንሳብ ዝነብሩ ኮይኖም፡ እታ ቴለቭዥን ከኣ ብዓቢ ሸሓነ ናይ ኤርትራ ሙዚቃ ተርኢ ጸኒሓትና። ሕጂ ቁሩብ ውሕስነት ኣሎው’ቲ ገዛ፡ ምኽንያቱ አቶም ዋኖት ኣብ ሊብያ ነዊሕ ዝተቀመጡ ጫዳውያን ስለዝኾኑ። ቅድሚ ሕጂ እዞም ስደተኛታት ኣብ ከባቢ ዓስራይ ጎደና’ዮም ዝነብሩ ኔሮም። ድምጺ ናይ ፕሊስ መኪና ክሰምዑ ከሎዉ ጸጥ ይብሉ። ኣብ’ቲ ገዛ ቺኮላታ፡ ባኒ ብጸብሒ ከምኡ ድማ ጽማቝ ኩኽን 7-UPን ኣአንጊዶምና።
ብዛዕባ ተመኩሮኦም ኣብ ናይ ሊብያ አሱር-ቤታት ከኣ ዕላልና ቀጺልና። ኩላቶም ከኣ ተወሓደ ሓንሳብ ተኣሲሮም ዝነበሩ’ዮም። ዕድመ ንብልሽውና ከኣ ኩላቶም ከምልጡ ክኢሎም። ካብ 200 ክሳብ 500ዶላር ኣቢሉ ዝኽውን ገንዘብ የድልየካ፡ ብድሕሪ’ዚ ንፖሊስ ከፊልካ ትወጽእ። ገንዘብ ካብ ኣብ ወጻኢ ማለት ኣብ ኤውሮፓን ኣመሪካን ዝርከቡ ናይ ኤርትራውያን ሓገዝቲ ብ መንገዲ Western Union ይመጽእ።
ሮቤል ከኣ ኣብ ምስራታ ንሓደ ዓመት ጸኒሑ። ብUNHCR ዝተዋህቦ ናይ ዑቅባ ወረቐት ኣርእዩና። ክሳብ ዕለት 11 ግንቦት 2009 ከኣ ከተገልግል’ያ። ግና እዛ ሒዝዋ ዘሎ ወረቀት ፈጺማ ውሕስነት ኣይትህቦን’ያ፡ “ ሓደ ዓርከይ ፖሊስ ወረቐቱ ቀዲዶም ኣሲሮሞ” ይብል። ተኣሲሩ ኣብ ዝነበረሉ ዝነበረ እዋን ምስ ካልኦት ኤርትራውያን ኮይኑ ናብ ማሕበረሰብ እለም ናይ ጥርዓን ወረቀት ጽሒፉ ኔሩ’ዩ።
ኣብ መንደቅ ናይ’ቲ ገዛ፡ ኣብ ጥቃ ናይ ኢየሱስ ስእሊ፡ ሓንቲ ናይ ቁሩብ ዓመታት ዕድመ ዘለዋ ህጻን ሰእሊ ብጸሊምን ጻዕዳን ሕብሪ ኣላ። ደሊና ዝብል ሽም ከኣ ገለ ሰብ ጽሒፉላ። ይፈልጣ’የ። ምስ ታድሮስ ኣብ ቅድሚ በተክርስትያን ክትጻወት ርእየያ ኔረ። ንሳ ውን ከም ኩሉ ሰብ ኣብ ባሕሪ ሂወታ ኣብ ሃደጋ ከተእቱ’ያ ማለት’ዩ። “እቲ ዝዓበየ ነገር ኣብ ዓለም ለኻዊ ባሕሪ ምብጻሕ’ዩ” ይብል Y.። እቶም ኤርትራውያን ደላሎ ናይ ባሕሪ ዝተፈላላዩ’ዮም። ገለ እሙናት ኣሎዉ ገለ ከኣ ዘይእሙናት። ግና’ቲ ሓደጋ ኩሉ ግዜ ዓሚ’ዩ። ናብ ማልታ ምስተመለስኩ ብዛዕባ ኩሉ’ዚ ካብ ምሕሳብ ኣየቛረጽኩን። ብምቾት ኮፍ ኢለ፡ ቁሩብ ከኣ ተሰላቺየ ከለኹ ከኣ፡ ኣብ ትሪፖሊ ናይ ዝረኸብክዎም ኤርትራውያን ናይ ኢ-መይል ኣዳራሻ ፈቲሸ ክጽሕፈለም ኔሩኒ። ቅድሚ ሓደ ወርሒ፡ ሓደ ኢትዮጵያዊ ዓርከይ ቴለፎን ናይ ሓደ ገብሪኤል ዝበሃል ኣብ ትሪፖሊ ዝርከብ ዘይዕዉት ፈተነ ምስጋር ባሕሪ ዝገበረ ሂቡኒ። ብዙሕ ግዜ ክረክቦ ፈቲነ፡ አንተኾነ ግና እታ ተሌፎን ኩሉ ግዜ ዕጽውቲ’ያ ነራ። ክትርደኦም ዝይትኽእል መልእኽታታት ዓረብ ትራይ ትህበኒ ኔራ። ተስፋ አገብር ኣብ ጣልያን ወይ ሊብያ ኣብ ውሑስ ኩነታት ክህሉ። ግና… ክኸውን የብሉን። ጽቡቕ ዕድል ደሊና!


text:
ብ ግርማይ በርሀ መእተዊ ትግራይ ብሄር ምዃና ንኣብዝሓ ትግራዋይ እንታይነት ብሄር ብውነን ብቕንዕናን ንዝርዳእ ዝኾነ ካልእ ሰብ እውን ብቐሊሉ ክርአ ዝኽእል ሓቂ እኳ እንተኾነ ኣብዚ ፅሑፍ ብሄር ክንብል እንተለና እንታይ ማለትና ምዃኑ ንምግላፅን በቲ መግለፂ ንሱ ድማ ብርኪ ብሄርነት ትግራይ መዚንካ ምብጋስን ኣድላዪ እዩ። ኣብዚ ፅሑፍ እዙይ ብሄር ማለት …Read More »
ማሕበር ኣክስዮን ኤሌክትሮኒክ ቴክኖሎጂስ ኣለናቴክ; ፃውዒት ኣኼባ
ማሕበር ኣክስዮን ኤሌክትሮኒክ ቴክኖሎጂስ ኣለናቴክ; ፃውዒት ኣኼባ General Assembly Call (May 12.2019)Read More »
ANNOUNCEMENT
Institute for Sustainable Development is an Ethiopian Resident’s Civil Society Organization legally registered by Ethiopian Charities and Societies Agency, working in different regions of Ethiopia for sustainable ecological and social development by working with people and organizations at the grassroots level. Designing and implementing sustainable development strategies to address the …Read More »
መፃኢ ዕድል ትግራይ ናበይ?
ጌታቸው ኣረጋዊ መእተዊ ካብ መፈጠር ሰብ ጀሚሩ ሰብ ክነብረሉ ዝጀመረ እዩ ትግራይ ማለት። ብኽልቲኡ እምነትን ቅቡልነትን ናይ ሰብ ኣፈጥጥራ (ስነ-ፍጥረትን ስነ-ፍልቀትን) እቲ ዘሎ ታሪኽ እዚ ሓቂ እዙይ እዩ ዝነግረና። እሞ ሰብ ንኣሽሓት ዘበናት ኣብዝነበረሉ ናብርኡ ንምምሕያሽን ሂወቱ ንምንባርን ምስ ተፈጥሮን ምስ ባዕሉን ኣብ ዝገብሮ ግድል ዝተፈላልዩ ምህዞን ጥበብን ተጠቒሙ ስልጣነታት …Read More »
ዕላማ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ብሄራዊ ጥቕሙ ይነፅር!
ገ/መድህን ሮምሃ (ዶ/ር) Email: gromha1983@gmail.com “ስርዓት ካብ ዘይብሉ ሰፊሕ ህዝቢ፤ ብስርዓት እትማሕደር ንእሽተይ ሃገር ትበልፅ”– ነጋድራስ ገብረሂወት ባይከዳኝ። መእተዊ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ፤ ብሕጊ ጠጠው ክብል ዘይኸኣለ፤ ብኻልኦት ህዝቢታት ኢትዮጵያን መራሕቲ ሃገረ ኢትዮጵያ እውን ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ባዕሎም ኢዶም ዝሓውስሉ፤ ዝፍፀሙ ዘለው በደላትን መጥቃዕቲታትን፤ መልዕሊኦም እንታይ እዩ? …Read More »
ድጅታል ወያነ እንታይ እዩ?
ዶ/ር ጀነራል ተኽለብርሃን ወ/ኣረጋይ ኣብዚ ቀረባ እዋን ብምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልል መንግስቲ ትግራይ ዶክተር ደብረፅየን ኣቢሉ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ንዝነጥፉ ተጋሩ ከም ተቓለስቲ ድጅታል ወያነ ኣፍልጦ ምሃቦም ይዝከር። ጉዳይ አድላይነት ድጅታል ወያነ ኣብ ትግራይ ቅድም ኢሉ ኣብ ዝተፈላለዩ ዋዕላታት ተላዒሉ እንተነብረ ‘ውን ብዙሕ ቆላሕታ እንተይረኸበ ድሕሪ ምፅናሕ ሐዚ …Read More »
መፃኢት ትግራይ! ወግዒ ገሬን ሰሌን
(ገሬን ሰሌን ኣዕርኽቲ እዮም። ገሬ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሰሌ ኣብ መቐለ እዮም ዝነብሩ። ድሕሪ ብዙሕ ግዜ ኣብ መቐለ ተራኺቦም።) ገሬ፡ እሺ እሞ ትግራይ ከመይ ኣላ? ሰሌ፡ እንታይ ከይትኸውን! ገሬ፡ ከመይ ማለት ሰሌ፡ ኣይሞቓ ኣይቖራ ትግራይ ገሬ፡ እዚ ኹሉ ሓዊ ኣብ ጥቓኣ እናነደደ ተዘይሞይቕዋ እማ ጸገም ኣሎ። ሰሌ፡ ዝኣጎዶ ይስሓኖ ምበር …Read More »
ወጊድ ንሕሊናዊ ባርነት!
ዶ/ር ሃይለየሱስ ሃፍቱ ሰላም ንኵልኩሙ ኣሕዋት ወኣሓት! ትንሳኤ ትግራዋይነት ዝገሃድ ኣብ ህዝብና ዝተዳዕነነ ዘንታወ ፅውፅዋይ ኢትዮጵዊነት (mythic Ethiopian narration) ዘስዐበልና ኣርዑት ህሊናዊ ባርነት ክውገድ ከሎ ጥራሕ እዩ፡፡ ትግራይ ካብ ምዕቡል ባሕሪታትን ውቅያኖስን ኣቆራሪፁ ዝነግድ (maritime trader society) ናብ ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ጫዂሩ ዝምእርር ወትሮ ብጥምየት ዝጥቃዕ (Agrarian and famine …Read More »
ህሉው ኩነታትን ኣንፈትን ቁጠባ ኢትዮጵያ፡ ዕድላትን ሓደጋታትን ቁጠባ ትግራይ
ሃንሳ ተኽላይ መጋቢት 2011 መእተዊ ቁጠባ ሓንቲ ሃገር ካብ ፖለቲካዊ ርግኣትን ሰላምን እታ ሃገር ፈሊኻ ምርኣይ ኣፀጋሚ እዩ፡፡ እቲ ምንታይ ሓረስታይ ኣብ ሕርሻ፣ ባዓል ሃፍቲ ኣብ ዝመረፆ ቦታን ዘፈርን፣ ባዓል ጉልበትን ፍልጠትን ድማ ኣብ ዝመረፆ ቦታን ሞያን ተሳቲፎም ሃፍቲ ምፍራይ ዝኽእሉ መሰረታዊ ትካላት ስርዓተ-ቁጠባ (basic economic institutions) ክትግበሩን ክኽበሩን …Read More »
ውራይና 55 pdf
wurayna 55Read More »


text:
ቅሉዕ መጸዋዕታ ንፈጻሚ ሽማግለ ኤ.ስ.ደ.ለ. ካብ ነጸረኣ ኣስመላሽ
በዚ ኣጋጣሚ’ዚ መሊሰ ኣብ ጉዕዞ ዲሞክራስያውን ፍትሓው ንቃልሲዝርከቡ፡ ብርግጽ ቅድሚ ነቲ ኣብ ዘይተኣደነ መሪር ሕሰምን ሓሳረ-መከራን ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ሓቀኛ ነጻነትን ሓርነትን ክጭብጥ ዝምነዩ ንባዕሎም ምስ ሕልንኦም ብምትዕራቕ ቅሳነትን ራህዋን ክጓናጸፉ ይትምነ።
ብዝኾነ ከምቲ ኣብ ትጽቢተይ ዝነበረ ብድሕሪ’ቲግሉጽ ምውዳቕ ኣባልነተይ ብዙሓት ካብ ኣባሊት ፈጻሚ ሽማግለ፡ ማእከሊይ ሽማግለ፡ መሰረታት ኤስደለን ካብኡ ወጻኢ ዝርከቡ ፈተውትን ብዝተፈላለየ መንገዲ ክረኽቡኒ ጸኒሖም ኣለዉ። ኣብመጻኢ’ውን ክረኽቡኒ ዝብህጉ ግደሳት ብጾትን ፈተውትን ከም ዝህልዉ ምግማት ይኸኣል’ዩ። ኩሎም ንዝወሰድክዎ ከቢድ ውሳኔ ብዝምልከት መሪር ጓሂ ተሰሚዕዎም ብተገዲስነት ክረኽቡኒ ዝጸንሑን ብድሕሪ ሕጂ ሕጂ ንምርካበይ ዝብህጉን ድማ ዘለኒ ኣኽብሮት ብድሕሪ ምግሊጽ ዝልዓለ ምስጋናይ የቕርብ።
ርእይቶ ካብ ደቀባት፤
ርግጽ እዩ፣ “ካብ ኣዴታታ ዝነውሐት ማሼላስ ወይ ንዑፍ ወይከኣ ንወንጭፍ”፣ ድኣ ኮይኑና እምበር፣ ኣዳለውቲ መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራስ ካብ ኣምሆ ዘመን ጀሚርና፣ ማለት ሎሚ ዓጀውጀው ወዲ ጣባ ሰሚዕና ዘይኮነስ፣ ገና ወዲ ጣባ ኩርኩሮም ከሎ፣ ንእንዳ ህግደፍን እንዳወያነን ክልተ ገጽ ሓደ ቅርሺ ምዃኖም ሓቢርና ኢን። እቲ ሓቂ ድማ ከምኡ ምዃኑ ስለዝተሰቆረና፣ ክሳብ ሎሚ ንመገሻ ኣዲስ ኣበባን ኤርትራን ሓሊምናዮ ኣይንፈልጥን።
እወ፣ እንተወሓደስ ድሕሪ 40 ዓመታት ቃልሲስ፣ ንጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝዝውሩዎም ዘለው፣ እቶም ክልተ ገጽ ሓደ ቅርሺ ዝኾኑ ወያኔን ህግደፍን ዘይኮኑስ፣ እቶም ንዕኦም ከም ጹሩያት ኣገልገልቲ ኣቑሓት ገሮም ዝጥቀምሎም ዘለው፣ መሃንድሳት ጽዮናውያን ምኻኖም፣ እወ፣ከም ብዓል ሔርማን ኮሄንን መላፍንቱን ምዃኖም፣ ብፍላይ እኳድኣ ብድሕሪ ቅንጸላ ሓርበኛ ዘካርያስ ንጉሴን፣ መጭወይቲ ሓርበኛ ገብረብርሃን ዘርኤን፣ነቶም ብሓቂ ንኤርትራ ክቃለሱላ ዝብህጉ ኩሎምን፣ ነቶም ብስም ተቓወምቲ ኤርትራ ኢሎም ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኢትዮጵያን ኮንና ንቃለስ ኣሎና ዝብሉን፣ ካብኡ ክወጹ ከምዘለዎም ሓቢርና ኔርና ኢና። ዝሰምዓና ሰብ ግና ኣይረኸብናን።
ዝኾነ ኮይኑ ሕጂውን ማይ ኣይሓለፎን፣ ዝኾነ ይኹን ኤርትራዊ፣ ነብሱ ከታልል እንተዘይድልዩ፣ ምስ ወያኔን ምስ ህግደፍን ኮይነ ንህዝቢ ኤርትራ ከድሕኖ ኣይክእልን እዩ።
ስለዚ ሎሚ ክቡር ሓው ነጸረኣብ ኣስመላሽ! ምስ ሕልናይ ተመያዪጠ ካብቲ ተስፋ ዝሰኣንኩሉ መስርሕ ቃልሲ ዸው ኣቢለ ካብ በልካ፤ ዘይተስልጠሉ ባይታ መቃለሲ ምዃኑ ኣለሊኻ ኣሎኻ ማለት እዩ። ሰናይ ተበግሶ ስለዝኾነ ድማ ነተባብዓካ፣ ነቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባን ኣሰላን ምስ ጡሩነሽ፣ ኣብ መቐለን ሽረን ድማ ምስ ለተታትዮስ ክዘናግዑ ቀዮም፣ ንኤርትራ ንቃለስ ኣሎና ዝብሉና፣ብዓል ኣቦይን ኣደይን በበይኑ ጸሎቶም ድማ፣ ከምዚ ናትካ ቆራጽ ውሳኔ ወሲኖም፣ነቲ ብሒቶሞ ዘለው ንኸይትቃለስ ዘቃልስ ዕንክሊሉ ዝኾነ ደምበ 33 ውድባት ጠንጢኖም፣ ነቲ ቃልሲ ንህዝቢ ኤርትራ እንተዝገድፍሉ መመስገናዮም ነርና። ካብኡ ሓሊፉ ግን ንዕድመ ወያኔን ህግደፍን ንከናውሑ እንተ ዘይኮይኖም፣ ንህዝቢ ኤርትራስ ዘምጽኡዎ ቊምነገር ከምዘየለ ኩሉ ሰብ ፈሊጡዎም እዩ። እወ፣ ሕጂውን እንተሓሲቦምሉ ማይ ኣይሓለፎን፣ እኳድኣ እቲ ቃልሲ ኣንጻር ወያኔን እንዳ ኢሰያስን ስለዝኾነ፣ ምስ ደቂ ትግራይን ኢትዮጵያን ኤርትራን ኮንካ እዩ ክዕወት ዝከኣል። ጥራይ ነቲ ሓቂ ንኽትፈልጥን ነቲ ዘሎካ ክትውስኸሉን ተቓለስ እምበር፣ ማለት ነቶም ቀንዲ ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ብንቕሓት ከተለልዮም ኣምላኽ ይሓግዝካ እምበር፣ እቲ ሓቀኛ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራስ ሓቀኛ ጥርናፈ ኣብ ወጻኢ ዘሎ ህዝብን፣መኸተ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ጥራይ እዩ።ካብኡ ሓሊፉ ግና፣ እቲ ኣብዚ እዋንዚ፣ እዚ ወዲ-ጣባ ዝተባህለ ወይጦ ተዋፊሩሉ ዘሎ ወፍሪ ህግደፍ፣ ጭፍራ ህግደፍ ቅድሚ ውድቀቶም፣ ውድቀት ወያኔ ይቀራረብ ከምዘሎ ስለዝፈለጡ፣ንህዝቢ ንምድንጋር ንሕና ንበልጽ ካብ ዝብል ሕሱር ወፍሪ፣ ይኣይ ንሶም ክድሕኑ ወያኔ ከኣ ክጠፍእ ካብ ዝብል ሕልምታት፣ በቲ ገንዘብ ህዝቢ ገሮም ነዚ ካብ ብኣእምሮኡ ብኸብዱ ዝሓስብ፣ ግንከኣ ስንኩል ህዋሳት ዘለዎ ብወዲ-ጣባ ዝፍለጥ ሰብ ኣዋፊሮም፣ ሰንበት ሰንበት ዓንገረር ከብሉዎ ይሓድሩ ኣለው።
ስለዚ፣ክቡር ነጸረኣ ኣስመላሽ ክንምሕጸነካ እንደልዮ ሓደ ምሕጽንታ እንተድኣ ሃልዩ፣ “ኣናፍራ ቆቛሕ ዘይፈለጠስ ኣይሃዳናይን” ከምዝብሃል፣ ነቲ ወዲ-ጣባ ዝብሃል ንብረት ህግደፍ ከምዝኽነን፣ግንከኣ ነታ ኣብ ጻዕሪ ሞትትርከብ ዘላ ጋንታ ህግደፍ፣ ይኣይ ትንፋስ ክሰዅዓላ ኢሉ ብመሃንድሳት ህግደፍ ተላኢኹ ከምዝመጸ ኣለሊኻ ረስዓዮ። ንሱ ድማ ህግደፍ ምዃኑ ንስኻ ጥራይ ዘይኮንካስ፣ብዙሓት ሰባት ስለዘለለዩዎ ኣይትገደሰሉ። ንዕኡ ረሲዕካ ኣብ ጉዳይ ምርምርካን ንቕሓትካን እንተተድህብ ጽቡቕ እዩ፣ እንተዘይኮይኑ ግዜኻ ጥራይ ኢኽ ንኮንቱ ተጠፍእ ዘሎኻ፣ እንበር ምስ ወዲ-ጣባ ጣባ ተሃላሊኽካ ትበጽሖ ሸቶ የለን፣ ክንብል ኢና ምኽርና ንልግሰልካ።
ካብ ኣካየድቲ መርበብ ሓበሬታ ምደቀባት


text:
"ፈተናታት ዝበዝሕዎ ግዜ እንተሃለወ ሐዚ'ዩ"
"ብሕገ መንግስትና ዝደመቐ ሕብረ ብሄራዊነትና ንሕዳሰና" ብዝብል መሪሕ ሓሳብ ኣብ ርእሰ ከተማ ክልል ዓፋር፡ ሰመራ፡ ንመበል 12 ግዜ ይኽበር ዘሎ መዓልቲ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ፡ ካብ ሕሉፍ ብዝዛየደ፡ ብዙሓት፡ ሕቶ ከልዕሉ ምኽንያት ኾይኑ ኣሎ።
እቶም ሕቶታት ካብ ረብሓ እቲ በዓል ጀሚሩ ክሳብ ሕገ መንግስቲ፣ ብሄርን ቋንቋን ተኮር ፌደራላዊ ስርዓትን ዘዘንበሉ ኾይኖም ኣለዉ።
ኣብቶም ዝሓለፉ ኣዋርሕ፡ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዝተልዓሉ ብሄር ትኹረት ዝገበሩ ጎንጽታትን፡ ኣብ መንነት ዘነጻጸሩ መጥቃዕቲታትን ቑጽሮም ዉሑድ ኣይኾነን።
ምኽንያት ሞትን ምምዝባልን ብርክት ዝበሉ ዜጋታትን፡ ድማ ኾይኖም። ብዙሕ ንብረት'ውን ዓንዩ።
ነዚ ስዒቡ፡ ኣብዚ ዕለት ይኽበር ዘሎ መዓልቲ ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ትርጉም የብሉን ዝብሉ ወገናት ኣይተስኣኑን።
"ፕሮፖጋንዳ"
ኣብ ኮሌጅ ኢንዲኮት፡ መምህር ዓለምለኸ ሕግን ሰብኣዊ መሰላትን ዶክተር ሰማሀኝ ጋሹ፡ ናይ ኣረኣእያ፣ ድሌትን ፖለቲካዊ ቅዋምን ሓድነት ኣብ ዝነገሰለን ሃገራት መዓልቲ ብሄር ብሄረሰባት ዝኣምሰሉ በዓላት፡ ዕርቅን ሰላምን ንምዉራድ ኢሉ'ዉን ሃገራዊ ሓድነት ንምጥንኻር ከገልግሉ ከምዝኽእሉ ብምግላጽ፡ ኣብዛ ሃገር ይኸዉን ዘሎ ግና ካብዚ ዝተፈለየ'ዩ ይብሉ።
"ኣብ ኢትዮጵያ፡ መዓልቲ ብሄር ብሄረሰባት ንፕሮፖጋንዳን እቲ ስርዓት ተቐባልነት ክህልዎ ንምግባርን ዝዓለመ'ዩ"።
እቲ በዓል ዝዉክሎ ስርዓት፡ ከም ስርዓት መሰረታዊ ጸገማት ዘለዉዎ ኾይኑ፡ ሰብኣዉን ዲሞክራሲያዉን መሰላት ዘይምኽባሮም ስዒቡ ፖለቲካዊ ምህዳር እታ ሃገር ይምንምን ኣሎ ይብሉ ዶክተር ሰማሀኝ ሓሳቦም እንተጠናኽሩ።
እቲ በዓል ንምኽባርን ኣጋይሽ ንምትእንጋድን ክትለፍዕ ዝኸረመት ከተማ ሰመራ፡ ምስቲ በዓል ተዛሚዱ ብኣማኢት ሚሊዮን ዝቑጸር ገንዘብ ወጻኢ ገይራ ክትኸዉን ይግመት።
ቅድሚ ክልተ ዓመት እዚ በዓል ዘተኣናገደት ከተማ ጋምቤላ ልዕሊ 340 ሚሊዮን ቅርሺ ነቲ በዓል ከምዝወጸ ይዝከር።
ብሓደ ገጽ፡ ኣብዚ ሐዚ እዋን ካብ ቤት ንብረቶም ዝተመዛበሉ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት እግሪ ንምትካል ዝለዓለ ገንዘብ ከምዘድሊ ብምግላጽ፡ ንዉሑዳት መዓልታት ዝካየዱ ምርኢታት ጎደናን ዝቐርቡ ዓዉደ መጽናዕትን ኣብ ሞንጎ ብሄራት ምክብባር፣ ማዕረ ፖለቲካዊ ተሳትፎን ምጣነ ሃብታዊ ተጠቃምነትን ንምምጻእ ዘለዎም ረብሓ ኣብዚ እቶ ዝበሃል ኣይኮነን ብምባል ኣብቲ በዓል ካብ ምስታፍ ከምዝቑጠቡ፡ ገለ ተጣበቕቲ መሰል ኦሮሚያ እናገለጹ ጸኒሖም'ዮም።
"ብዙሕነት ኣብ ሓደጋ ወዲቑ"
"እታ ሃገር ዘላቶ ነባራዊ ፖለቲካዊ ሓቂ እቲ መዓልቲ ወይ ድማ ነቲ ዝዉክሎ ስርዓት ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ ክኽበር ኣብ ዘድልየሉ ብርኪ ከምዝተበጽሐ ዝሕብር'ዩ" ይብሉ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ፡ መምህር ፌደራሊዝም ኣይተ ናሁሰናይ በላይ።
"ኣብቲ ዕለት፡ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዘሎ መትከል ኢና ነኽብር። እዚ፡ እቲ ፖለቲካዊ ኸባቢ እንትትኸፍእ ወይ ናዕቢ እንትለዓል ነኽብሮ፣ ሕማቕ ኩነታት እንትፍጠር ድማ ንሓድጎ ክኸዉን የብሉን" ይብሉ ኣይተ ናሁ ሰናይ።
ካብዚ ብዝሰገረ ኢሎም፡ "መዓልቲ ብሄር ብሄረሰባት እንትበሃል ብዙሕነት ምቕባል ማለት'ዩ። ኣብ ዉሽጢ ብዙሕነት ዝፍጠር ሓድነት ምሕሳብ ማለት'ዩ። ስለዝኾነ፡ ካብዚ ግዜ ንላዕሊ ደኣሞ መዓዝ ክነኽብሮ? ፈተናታት ዝበዝሑዎ ግዜ እንተሃለወ ሐዚ'ዩ። ብዙሕነትና ኣብ ፈተና ዝወደቐሉ ሰዓት ኢና ዘለና"።
እዚ'ዉን ኾይኑ ግና፡ በብቦትኡ ዝተልዓሉ ሕቶታት መሰል፣ ተቓዉሞታት፣ ጎንጽታትን ጥቕዓታትን በብዓመቱ 29 ሕዳር ካብ ዝሕሰብ ሕገ መንግስትን እቲ ሕገ መንግስቲ ዘረጋግጾ ስርዓት ፌደራሊዝምን ከምዘይራኸቡ ድማ ይገልጹ እቶም ሙሁር።
"ዜጋታት ዘልዓሉዎም ዝተፈላለዩ ሕቶታት ዲሞክራስን ምጣነ ሃብታዊ ተጠቃምነትን'ዮም። መሰለይ ይወሃበኒ ዝበል ሕቶ ዲሞክራሲ'ዩ። 'ፌደራሊዝም ዝሃበኒ መሰል ስለዝበዝሓኒ ይነከየለይ' ኢሉ ዝመጸ ኣካል ግና የለን።
'ብናይ ባዕለይ ቋንቋ ምንባር፣ ብናይ ባዕለይ ኣመሓደርቲ ምምሕዳር ኣጽሊኡኒ'ዩ' ዝበለ ህዝቢ የለን። ነዚ'ዩ ፌደራሊዝም ኣብ ሕቶ ኣይወደቐን ንብል። ዘለዉ ሕቶታት ኣኪብኻ ናብቲ ስርዓት ምልጣፍ ግጉይ ኣተሓሳስባ'ዩ" ብምባል የስምርሉ።
ሕገ መንግስቲ. . . .
እቲ ክመጽእ ዝኽእል ማዕበል ንምዕጋት ክዉሰድ ኣለዎ ዝብልዎ ፈላማይ ስጉምቲ እንትገልጹ፡ መበገሲ እቶም ጸገማት፡ ብዙሕነትን ፌደራሊዝምን ዝቕበል እንግድዓ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ እታ ሃገር ኣይደልደለን ምስ ዝብል የጣምሩዎ ኣይተ ናሁሰናይ።
እቲ ፖለቲካ ነቲ ሕገ መንግስቲ ክመስል ዘኽእል መሓዉራዊ መፍትሒ ክመጽእ ከምዘለዎ ብምግላጽ፡ "ሰባት ምትኽኻእ ኣይኮነን እቲ ቁም ነገር፤ ሉኣላዉነት ህዝቢ ዝረጋገጸሎም ስርዓት መረጻን ዉክልናን ብመሰረት እቲ ሕገ መንግስቲ ክኾኑ ኣለዎም። ኢትዮጵያዉነት ዝብል ትርጉም ዝህሉ፡ ዜጋታት ብመሰረት እቲ ሕገ መንግስቲ መሰሎም እንትኽበረሎም ጥራሕ'ዩ" ይብሉ።
መምህር ሕጊ፡ ዩኒቨርሲቲ ኪል ዶክተር ኣወል ኣሎ ድማ፡ መንነት ማእኸል ዝገበረ ፌደራላዊ ስርዓት እንትህሉ፡ ብፍላይ ድማ ፖለቲካዊ በደል፣ ምጣነ ሃብትን ባህላዉን ወጽዓ ኣብ ዘለዋ ሃገር እንትኾን ጎንጺ ናይ ምፍጣር ዕድሉ ሰፊሕ'ዩ ይብሉ።
"ይኹን'ምበር" ይብሉ ኣይተ ኣወል፡ "ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ጸኒዑ ዝተቐመጠ ብሄር ማእኸል ዝገበረ ስርዓት ፌደራሊዝም፡ ኣብታ ሃገር ንዝርኣዩ ናዕብታት መበገሲ ኾይኑ'ዩ ዘብል እኹል መረዳእታ የለን፤ ምኽንያቱ እቲ ሕገ-መንግስቲ ብኣግባቡ ኣብ ስራሕ ኣይዉዓለን"።
ዶክተር ሰማሀኝ ብወገኖም፡ እቲ ሕገ መንግስቲ ዝረቐቐሉ ከይዲ ዘተሓትት'ዩ፤ ብቲ ናይ ስግግር መንግስትን ሕገ መንግስቲ ዝተጽሓፈሉ ከይድን ዝተሳተፉ ፖለቲካዊ ዉድባት ተመሪጾም ምስታፎም፡ እቲ ኸይዲ ኣሳታፊ ዘይምንባሩ የርኢ ይብሉ።
"ብርክት ዝበሉ ሕብረ ብሄራዊ ፖለቲካዊ ዉድባትን ሙሁራት ኣምሓራን ኣብ ከይዲ ምርቃቕ እቲ ሕገ መንግስቲ ኣይተሳተፉን። እዚ ማለት ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ዙርያ እቲ ሕገ መንግስቲ ኮነ በዓላት ጥርጣረ ክህሉ ምኽንያት ኮይኑ'ዩ። እቶም ጸገማት ኣፈጻጽማ መሓዉር ዝወለዶም'ዮም" ።


text:
ካብ ን ናብ ምስ ረአኹም ቁሩብ ድንግር ኢልኩም ትኾኑ፡ የግዳስ ካብ ረቡዕ ናብ ሓሙስ ከብ ታሕሳስ ናብ ጥሪ ካብ 2014 ናብ 2015 አብቀዓና ማለተይ እየ። አብታ ሰዓት አብታ ደቒቕ አብታ ናይ ቋሕ ሰም ካሊኢት ዘመን ተቐይሩ ክንብል ኢና። ደሓን ይእተው እዞም ምዕራባውያን ነቲ ሰዓት፡ መዓልቲ፡ ወርሕን ዓመተ ምህረትን ዝገበሩልና እምበር ንሕናስ ስጋብ ሎሚ ዘመነ ደርቡሽ፡ ዘመነ አንበጣ፡ ዘመነ አካሒዳ፡ ዘመነ ዓደየ ዓደየ ንብል ምስ ሃለና:: ነዚ ዘለናዮ ዘመን ከአ ርግጸኛ እየ ዘመነ ጣልማይ ምስ ተበህለ ኔሩ። እወ ዘመነ ህዝብና ብደቁ ዝተጠልመሉ፡ ስውእ ብህሉው ዝተጠልመሉ፡ ወዲ መሬት ብንሕና ንሱ ዝተጠለምሉ፡ ደላይ ፍትሒ ብንሕናን ንስኹምን ዝተጠልመሉ፡ ምእመናን ብመራሕቲ ሃይማኖቶም ዝተጠልምሉ፡ ኮታስ ሓው ብሓው ዝተጠልመሉ መወዳእታ ዘይብሉ ጥልመት ዝረአናሉ ዘመን።
ስለዝኾነ እየ ድማ ካብ ን ናብ ኢለ ከቐምጦ ዝመረጽኩ። እታ ካልኢት ብ ካልኢት፡ ደቒቕ ብ ደቒቕ፡ ሰዓት ብ ሰዓት መዓልቲ ብመዓልቲ፡ ወርሒ ብ ወርሒ ዓመተ ብ ዓመት እዩ ክቕየር እምበር እንታይ እዩ ክፍይድ እንተብልካስ እንድዒ እዩ እቲ መልሲ። እቲ ተንኮል፡ ሓሶት፡ ክፍአት፡ ጸለመ፡ ቅንኢ ኮታስ ገግናዩ ምቕጻሉ አይተርፎን እዩ። ህዝብና ትርጉም ናይ ጊዜ ካብ ዝሓኮ ንባዕሉ ነዊሕ ጊዜ ኮይኑ ንረኽቦ። ሰዓት ክልተ ዝቖጸርካዮ ሙሁር ዶክቶር ማዕርግ ዘለዎ ሰዓት ሰለስተ መጺኡ፡ ንሓደ ሰዓት አጸብዩካ ክንሱ ይቕረታ ከማን አይብለካን እንታይ ደአ ቀልቲፍካ ትመጽእ አይመሰልንን ኢሉ ነቲ ጥፍአቱ ተመሊሱ ቀልጢፍካ ክትመጽእ አይነበረካን ብዝዓይነቱ ንዓኻ የሰክመካ። ወይ ጊዜ ትብል ተገሪምካ። እወ ሕማቕ ጊዜ ዘመነ ጣልማይ ወዲ ገዛውትኻ፡ ወዲ ትምህርትኻ እቲ ብህይወትካ ከማን እትብጀወሉ መተዓቢትኻስ ንስኻ ኢኻ እምበር ዘይቀበጽካዮ ንሱ ደአ አብ ገዛውትኹም ዘይነበረ፡ አብ ቤት ትምህርትኹም ዘይትፈልጥዎ መሻርኽቲ መማኽርቲ ገይሩ እዩ። ወይ ሰብ ደቀይ ለካስ እምበአር ከምዚ ኸአ አሎ እዩ ትብል ከይፈተኻ።
አብ ከምዚ ዝበለ ዶራን ዘመን እምበአር ኮይኑ ሓደ ንፍትሒ ከናድያ ድርብ ቃልሲ ክገብር ይግደድ። ነዞም ድርብ ቃልሲ ዘካይዱ እምበአር ህግደፍ ብአልማማ ተቓወምቲ ይብሎም። እቶም ህዝቢ ኤርትራ 4-5 ሚሊዮን ምዃኑ ዝረስዑ ካልአይ ገጽ ናይቲ ሰልዲ ድማ ናይ ተቓወምቲ ተቓወምቲ፡ ጸገንቲ ክብሉ ይስምዑ። አብ ርብሒት አሉታ ምስ አሉታ ተራቢሑ አወንታ ውጽኢት ከም ዝህብ ድማ ንኽልተ ተቓወምቲ ቃላት አራጺምካ ደላይቲ ፍትሒ ዝብል ስም ክትህቦም ትግደድ። ኤርትራ ጽባሕ ንኽትህሉን፡ ስርዓተ ሕጊ ንኽህልዋን እዞም ደለይቲ ፍትሒ አዝዮም አገደስቲ እዮም። እዞም ደለይቲ ፍትሒ መን እዮም? ደቂ ምንታይ ብሄር፡ አውራጃ ወይ ሃይማኖት እዮም እንተተባሂሉ መልሱ ደቂ ኩሉ ብሄር ደቂ ኩሉ አውራጃ ደቂ ኩሉ ሃይማኖት ኮይኖም ንስለ ሓንቲ ፍትሒ ደው ዝብሉ እዮም። እንተ እቶም አብ ኢዶም ዘላ ፍትሒ ጓዕጺጾም ካብ ኣፍ ህግደፍ ፍትሒ ክምንዝዑ ዝህቅኑ፡ ቅድሚ ህዝባዊ አኼባ ብሚስጥራዊ ምትአኽኻብ ህዝባዊ ምርጫ ወዲኦም ዝመጹ ጸያቒቶታት፡ አብ ክፋእን ጽልእን ዝስስኑ አብ ቁም ነገር ዝስወሩ አምሰሉታት ብምንም መለክዒ ደለይቲ ፍትሒ ክኾኑ አይክእሉን እዮም።
ሓንቲ ሃይማኖት፡ ብሄር ኮነ አውራጃ ዓብላሊ ቁጽሪ ዘይነቕሑ መጣቓዕቲ ወይ ፍትሒ ዘይርድኦም ተቓወምቲ ክህልዋ ይኽእል። እንተዘየልቦ ንሕና ዝበዛሕና ደለይቲ ፍትሒ አለውና ኢሉ ክንየት ዝኽእል ማንም ሃይማኖት፡ ብሄር ኮነ አውራጃ የልቦን። ደላይ ፍትሒ ካብ ብሱል ጥረ ምስ ልቦንኡ ዘሎ ሃገራዊ ምዃኑ አይንረስዕ። እንተዘየልቦ አብ ከባቢኻ ወይ አውራጃኻ መሰል ደቂ ሰባት (Human Rights) ዝምህራ ዩኒቨርሲቲታት ወይ ኮሌጃት ዘለዋኻ ይመስል አነ እየ ልዕሊ ሰበይ ንመሰለይ ዝቃለስ ዘለኹ ኢልካ እንታይነት መሰል፡ ፍትሕን ዲሞራስን ዘይፈልጡ ዓሳክር ብሓይሊ ሕሹኽሹኽ ምእካብ ጊዜያዊ ጓንጓ ሕሳባት፡ ጠጃኢ ውዲት መስመር ጥፍአት ሩዋንዳን ሶማሊያን ምዃኑ ዘይምርሳዕ።
ንሓደ ዓርከይ እንታይ ኮይኖም እዮም እዞም ንሕና ንሱ ነዚ አረመኔ ኢሰያስ ዝድግፉ፡ ሃገር እዳጠፍኤት ቁሩብ አይሓስቡን ዲዮም ምስ በልክዎ ዝሃበኒ መልሲ አግሪሙለይ። መዓስ ይድግፉ ኮይኖም በለኒ፡ እንታይ ደአ ምስ በልክዎ ነታ ናይ ቀዳሞት ምስላ “ካብ ዘይትፈልጦ መልአኽሲ፡ ትፈልጦ ሰይጣን” ⷅይር አቢሉ “ካብ ዘይትፈልጦ ሰይጣንሲ፡ ትፈልጦ ሰይጣን” ኢዩ ነገሩ በለኒ። ቁሩብ ዝን ድሕሪ ምባል እንታይ ይብለኒ ምህላው ተረድአኒ። ሓቁ እዩ እቶም አብ ናይ ህግደፍ ዳንኬራ ከይዶም እስክትሽም ዝብሉ ከማን ስርዓት ኢሰያስ ክልወጥ ይደልዩ እዮም። እንታይ ደአ ነቲ ደቂሶም ፈቲኖሞ ዘይሰለጦም ሕልሚ ሕጂ ደቂሰ ክቕጽሎ እየ ዝብል አብ ርእሲ ሕልሞም ተደሪቡ ይሓልም ንዘሎ ሓድሽ ሓላሚ ይትረፍካ እዮም ዝብሉዎ ዘለው፡ ከምዝመስለኒ ነገራቱ አብ ርእሲ ዋጣ ዘውጠጢ ነየውጠጢ ብዝዓይነቱ።
እዚ ኩሉ ስጊንጢር እኮ ፍትሒ ንምድላይ እዩ እምበር ከምቶም ረጎድቲ ቆርበት እንተንኽውንሲ ኤርትራ በቲ ኢልካ በቲ ፍትሒ ከውርደላ እዩ ኢልካ ትርንኪሉ ለጥ ምባል ይከአል ኔሩ። የግዳስ ሕልና ዝብልዎ ዘየደቅስ ኩርኳሕ አሎ። ስለዛ መሬት ስለ ህዝባ ቀትሪ ብጸሃይ ለይቲ ብወርሒ ንክትሓስብ ዝገብረካ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ቃልስና አብዛ ዝሓለፈት ዓመት ከመይ ኔሩ እንድሕር ኢልና ዳርጋ ጭርጭር ዓበደ ተቐይሩ እዩ ጸኒሑ። ሰባት ብስም ፍትሒ የዋጽአና’ዩ አብ ዝበልዎ ድፋዓት ክሕብኡ፡ እቶም ዝተረፉ ድማ ነታ ሚስጥራዊት መሕቢኢት ድፋዕ እንታይነታ ንህዝቢ ኤርትራ ክሕብሩ ድሮ ዓመት ኮይኑ። እዚ ኩሉ ሃልኪ እኮ ነታ ለውጢ ንምግባትን ስልጣን ህዝቢ ንምጭባጥን ዝግበር ከንቱ ሃቐነ’ዩ እምበር ቅንዕና እንተዝህሉ እዚ ኩሉ ፋሕ ብትን አይምሃለወን።
ከምቲ ካብ ዘመነ ሉቃስ ናብ ዘመነ ማርቆስ ዝብሎ መጽሓፍ ቅዱስ ንሕና ድማ ካብ ዘመነ ሓሶትን ምስሉይነትን ናብ ዘመነ ሓቀኛ ቃልሲ እንሰጋገረሉ እዋን ይግበረልና እዩ ዘብል። አብ ዝሓለፈ ዓመት ክንደይ አእዛንና ዝሓርከኸ ጽውጽዋያት ኢና ሰሚዕና። አብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ንኢሰያስን፡ ክልተ የማነ ማለት ማንኪን ቻርሊን ንፊሊጶስ ሓዊሱ አብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ዘቃብጽ ሓይሊ ተፈጢሩ ሽታትኡ አጥፊኡ። ንኢሰያስ ዝቐተለ ሓሙሽተ ሚልዮና ንበዓል ማንኪ ቻርሊ ድማ ከክልተ ሚእትን ሓምሳን ሽሕ ተገሚቶም ኔሮም አብቲ ዝወጸ ጨረታ። እታ ዝዓበየት ሽልማት ግና ንኢሰያስ ዝቐተለ አብ ባጤራ ኤርትራ ስእሉ ንዘንተ እለት ክነብር እዩ ትብል ነበረት። መቸም ዘይንሰምዖ የብልናን፡ ገና ነቲ ናይ መጻኢ ባጤራ ዘመሓድሩ ናይ ገንዘብ ሚኒስተር ድሮ ተሽይሞም አለው ማለት ዲዩ?
እዚ ጥራይ አይነበረን ህውተታ ሎሚ ዓመት። አብ አስመራ ክንደይ ሚስጥራውያን ጋዜጣታት ክዝርግሓ ምጅማረን ሰሚዕና። ምናልባት አይተ ኢሰያስ ነጻ ፕረስ አዚዞም ከይኮኑ ትብል እሞ፡ ንምንታይ ደአ አዳለውቲ ጋዜጣታት መታን እተን ዝተሃገራ ናይ ቀደም ጋዜጣታት ክዝከራ ምእንታን ነዘን ናይ ሕጂ ሰቲት፡ ቀስተ ደመና፡ አድማስ፡ መቓልሕ ዘይብሉወን ትብል። ልዕሊ ኩሉ እዘን ጋዜጣትታ ብኸመይ ይዝርግሓ አዝዩ ይጨንቀካ። ግና ጥርጣረታት አሎ ነዘን ጋዜጣትታ እትሸይጥ ህዝቢ ዝርእያ ካብ ህግደፍ ስውርቲ ሽሑር (Magic) ዘለዋ አንዳ መጻሕፍቲ ወይ ኪዮስኪ አብ ከባቢ ማርካቶ ወይ ባር ሮያል ተኸፊታ ከይትኸውን፡፡ ልክዕ ከም ብከኒና ምሕዋይ አቢዩዎ መርፍእ እንዶ አዙዙለይ ዝበለ ሕሙም፡ ነቶም ጋዜጣ አይጠቕመናን ዝበሉ’ውን መጽሔት ተዳልያትሎም አላ። አየ እወ ህውተታ ቃልሲ ናተይ እዩ አብ ኩሉ አለኹ ንምባል። እንድሕር ህዝብና ራድዮ ክሰምዕ ዝኽእል ኮይኑ እሞ ራድዮ ኤረና፡ መድረኽ፡ አሰና: EYSCን ስምረትን ዝአመሰላ በብሰዓቱ በብመዓልቱ ካብ ሓደጋ ወጻኢ ዝስምዓ ካብ ሃለዋ ንምንታይ ንህዝቢ ናብ ሓደጋ ዘእትው ምዝርጋሕ ጋዜጣታት ተደልየ ?
እንታይከ ዘየስመዓትና 2014 ዓ.ም። ሰበር ዜና አብ ሕምብርቲ ህግደፍ አብ ውሽጢ ኤርትራ ኮማንዶ አለውና ዝብል’ውን ሰሚዕና። አብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ህዝብና ርዒዱን ሕልንኡን ዓሪቡዎ እዩ፡ ስለዝኾነ ለውጢ ከምጽእ አይክእል እዩ፡ ኮይኑ ተሪፉ ለውጢ ካብ ደገ ሰራዊት ፈጢርካ ብሓገዝ ጎረባብቲ እዩ ዝከአል ኢልካ ክልተ ዓመት ድሕሪ ምግዓር እዞም ኮማንዶ ደአ ካበይ ቦቖሉ ትብል? ዶስ እተን ቆረብትን ሰገድትን በዓል ዓባየይ አባ ሓጎይን እዮም ኮማንዶ ተቐይሮም? እቲ ዘገርም እቲ ሰበር ዜናስ ሓደ ምስቀተልና ዘይምኾነልና። አብዛ ብናይ እዝኒ ኩትሻ አዕለቕሊቓ ዘላ ሃገር ካን ሓደ ንመወዓውዒ ቃልስና ዝኸውን ዝቕንጸል ሃሱስ ሲኢኖም? ይፍታሓላ ኢልና ክንሓልፎ። ሓደ እዋን አብ ተሰነይ ፓንፍለት ተዘርጊሑ ዝሰምዓ ወዲ ተሰነይ፡ ናብ ገዝኡ ደዊሉ ገለ ዶ ናይ ፖለቲካ ጹሑፋት ተዘርጊሑ ክብል ንንእሽቶይ ሓፍቱ ምስ ሓተታ፡ መዓስ ክትብል ቁልቁል ዝአፉ ንሕትኡ ብ ሕቶ መለሰትሉ። ወዲ አግሪሙሉ ዝብሎ ምስ ጠፍኦ እዚ ፓንፍሌት ንግሆ ተደርቢዩ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ሽዑኡ እቶም ብንግህኡ ካብ ተሰነይ ናብ ከሰላ ስግረ ዶብ ዝጠፍኡ ዝነበሩ አልዒሎሞ ንከሰልኦም ተመርቂፎም ክኾኑ ይኽእሉ ድሕሪ ምባል፡ ሓሻካ ፓንፍሌት ካብ ስደት አትዩ ብዘይ ዕረፍቲ ናብ ስደት ተመሊሱ ብምባል ንነብሱ አጸናኒዕዋ ንብለኩም።
ጸሓፋይ ንኹውንነት ሃገርን ህዝብን እዩ ከምቲ ዘለዎ ከንጸባርቕ ዝግብኦ። ጸሓፍቲ ህግደፍ ንኽውንነትና ገዲፎም ንዘየሎ ነገር ክውርቑ ዓመታት ዘይኮነስ ዳርጋ ርብዒ ዘመን ኮይኑ። ንሕና እውን ንኽውንነትና ከምቲ ዝድለ ከነንጸባርቕ አይጸናሕናን። እዚ ሕጂ እንርእዮ ዘለና ጉልባቡ ዝቐልዔ ፈተነ ዕልዋ አብ ሓቅነትን ቅንዕናን ተቃለስቲ ንሓርነትን ተጣበቕቲ ሰብአዊ መሰላትን ድማ ውጽኢት ናይዚ ጥውጥዋይ መንገዲ እዩ። እስኪ ደሓን ይመሓየሽ ይኸውን ክበሃል እቲ መንሽሮ ሕብረተሰብ ቢኢስዎ እምበር ክፍወስ አይረአናን። ካብ ከምዚ ዝዓይነቱ ንቃልስና ዘየርብሕ ንመጻኢና ከጸልምት ዝኽእል ዉዲት ዕበጦ ዕበጦ ንወጻሉ መቐይሮ ዘመን ይግበረልና። መንገዲ ሓቂ እንዳፈለጥና ብውልቃዊ ዝና ወይ ምሕዝነት ተደሪኽና ሓቂ ምስ እንረግጻ ተመሊሳ ከምዛ ናይ ህግደፍ ጌራ ጽባሕ ከምእትረግጸና አይንረስዕ። እቲ ትማሊ ትማሊ ንህግደፍ ብሓደ እግሩ ጠልጠል ክብል ዝገበርናዮ እኮ ስንቅና ሓቀኛ ቃልሲ ስለዝነበርዩ። በንጻሩ ሕጂ ኮር ተገልበጥ ኮይኑ ህግደፍ ሕጂ ትንፋስ ክመልስ ንርእዮ አለና። እቲ ዶረና ትኪ ነቲ ከባቢ ዋላ እንተዓብዓቦ እታ ናብ ሰማይ እትዓርግ እታ ሮኬት እምበር እቲ ዶሮና ወይ ትኪ አይኮነን። እምበአርከስ ኩነታትና ገምጊምና እዛ ትመጽእ ዓመት ህዝቢ ኤርትራ ንኹሉ መስገደላት ብትብዓት ሰጊሩ ናይ ሰላምን ራህዋን አየር ዘስተንፍሰላ ዓመት መታን ክትከውን ወዓል ሕደር ዘይበሃሎ ሓቀኛ ቃልሲ ጥራይ እዩ እቲ እንኮ ፍታሕ። ሓቀኛ ቃልሲ ምስ እነካይድ፡ ቃልሲ ናይ ህዝቢ ምዃኑ ፈሊጥና ካብ ንግበታ ንምክብባር፡ ካብ ንስልጣን ንስርዓተ ሕጊ፡ ካብ ንዱሑር ምትእኽኻብ ንሃገራዊ ጽላል እንድሕር ተማእዚዝና ክንዕወት ኢና። እንተዘየልቦ ዓመት መጸ ንሕና ክንትስፎ፡ ቁጽሪ ብ ቁጽሪ ክቀያየር ኢሰያስ ድማ ብአብርሃም ክትካእ እዩ።
ሩሑስ ሓድሽ ዓመት ይግበረልና።
ሰሎሙን ገብረእየሱስ
ኦክላንድ - ካሊፎርንያ


text:
ክብርን ዋጋን ህዝቢ ኤርትራን፣ ልዑላውነት ሃገር ኤርትራን፣ ካብ ምዓስ ጀሚሩ እዩ፣ ብልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ክሕከኽ ጀሚሩ??
“A man may be personally ever so well off, and yet if his country be ruined, he must be ruined with it.” — Pericles (Thucydides), 423 BC
1ይ) በቲ ንልኡኽ መላኺ ኢሰያስ፣ መሃንድሳት ስለላ መርበባት ሃጸያውያን ሓንጺጾም ዘዳለውሉ ፣ ማለት ኣብዘን 3 ነገራት ዝተመርኮሰ ግድል ክፍታሕ ዘድልዮ ኣብ ሃገር ዘሎ ጸገም (Problem) ኣብክንዲ ነቲ ህዝቢ ዝጠልቦ ፍታሕ ምፍጻም፣ ዕንቅፋት ኮነ ኢልካ ምሂዝካ (Reaction) ነቲ ፍታሕ ምድንጓይ ወይ ህዝቢ ነቲ ፍታሕ ረሲዑ ኣብቲ ኮነ ኢልካ ዝተማህዘ ዕንቅፋት ዕንክሊል ብምባል ነቲ ፍታሕ Solution ከምዝብብርዕን ወይከኣ ከምዝዳናጐ ብመደብ ምግባር። ውዲታዊ መደብ ዕዮ፣ ብምምሃዝ ትርጉሙ ነቲ ህዝቢ ከም ፍታሕ (Solution) ዝርእዮ ህዝባዊ ጠለብ፣ ንኸይትግበር ንምግባር ኮነ ኢልካ ዝግበር ውዲት እዩ።
‘A system that does not believe in truth
must be overthrown by people who do’!
1.1 ብካብ ሜዳ እትው ምስ በለ፣ ኣብ ክንዲ ሕገመንግስቲ ሓንጺጽካን ኣጽዲቕካን፣ ህዝባዊ መንግስቲ ምትካል፣ ብዛዕባ ህዝቢ ዘይፈልጠን ደሴታት ሓኒሽ ዝብሃላ ኣሳቢብካ፣ ብውዲት ኣንጻር መንግስቲ የመን ኲናት ወሊዕካ ኣብ መወዳእታ ግና ብስዕረት ምውዳእ።
2.2 “ምጀሃዲን፣ ኣኽረርቲ ሃይማኖት ምስልምና፣ ብመንግስቲ ሱዳን ተመዊሎም ይወሩና ኣለው” ካብ ዝብል ውዲታዊ ብልሓት ዕዮ ገዛ ወይ ህዝባው ጠለብ ኣወጊንካ፣ ንመረዳእታ፣ ከም ምሕንጻጽ ሕገ-መንግስቲ፣ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ፣ ፓርላሜንታዊ መንግስቲ ወዘተ…..ረሲዕካ ኵናት ምስ ሱዳንን ተወሊዑ፣ ዘይርከቡ ጀጋኑ ደቂ አርትራ በሊዑ ከኣ፣ ተረሲዑ።
3.3 “ጅቡቲ ደፊራትና“ ዝብል ውዲታዊ ፕሮፓጋንዳ ብልኡሕ መላኺ ኢሰያ ንገርሀኛ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ኣወንታዊ ጠለባት ህዝቢ ንምዝንባዕ ምሂዙ። እቲ ኣንጻር ጅቡቲ ዝተወልዐ ኲናት ከኣ ዝበልዐ በሊዑ ተወዲኡ።
How do you deal with a government that declares the truth is no defense? You overthrow it, or concede that you are a powerless slave.
4.4 “ጠረርቲ መጺኦምና፣ ጭፍራ ወያኔ ወሪሮምና፣ ቅድሚ 100 ዓመታት ኣሉላን የውሃንስ ዝብሃሉ መሳፍቲ ትግራይ ወሪሮማና ነይሮም፣ ሎሚ ከኣ ደቂ ደቆም ንየውሃንስ ኣሉላን ወሪሮምና። ብሕጂ ድሕሪ 100 ዓመት እንደገና ከይወሩና ጥራይ ተጠንቅቑ።“ ዝብል እከይ ፕሮፓጋንዳ ብምንዛሕ ኲናት ምስ ወያነ ብዶብ ኣሳቢቡ ወሊዑ። ኣስታት 200.000 ደቂ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከኣ ንከንቱ ኣብቲ ዶባዊ ኲናት ዝብሃል ሃሊቖም፣ ኣብቲ ዶብ ዝነበሩ ድማ ክሳብ 200.000.000 ግዳይ ስደትን ምዝንባል ናብራን ኮይኖም።
5.5 ንሕልፈታት ዝኸይድ ወፍሪ ባርነት ግንከኣ: ብስም “ዋርሳይ ይከኣሎ ወይድማ “ሃገራዊ ኣገልግሎ” ዝብሃል ኣዊጁ። ክሳብ ሎሚ ድማ ክሳብ ሎሚ ይቕጽል ኣሎ።
6.6 ን27 ዓመታት ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ጸላኢ ዘይብሉ ዕርዲ ንኽበልዩ ፈሪዱዎም።
7.7 ካብ ኮሎንያል ጣልያን ክሳብ ዘመነ ንጉስ ሃይለስላሴን መንግስቱ ሃይለማርያምን ተሳኢኑ ዘይፈልጥ ማይን ሉቸን፣ ህዝቢ ከተማታት ኤርትራ ተሳቒዩ።
8.8 “ገዛውቲ ብዘይ ሕጊ ተሰሪሑ“ ብዝብል ጉልባብ: ብኽንደይ ሽግር ዝተሃንጸ ገዛውቲ ንኽፈርስ ኣዊጁ እቲ ገዛውቲ ህዝቢ ፈሪሱ።
9.9 ገንዘብ ህዝቢ ኣብ ባንክ ህግደፍ ንኽህገር ኣዊጁ። ብዘይ ንሕስያ ከኣ ገንዘብ ህዝቢ ኣብ ባንኪ ክቕመጥ ከሎ ህዝብን ነጋዶን፣ ከኣ ንሃላኺ ኣቝሑት ንኽዕድግ ሓሲሙዎ ኣሎ።
10.10 ዝብጥርጠራ ጥራይ፣ ብቤት ፍርዲ ከይተወሰነሎም ብጭፍራ ስለላን ኮለላን ህግደፍ፣ ተሓፊሶም ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝተዳጎኑ ደቂ ሃገር ብዘይፍርዲ ንሕልፈታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝበልዩ ኮይኖም። ንመረዳእት ኣብ ኤርትረ ካብ 1991 ዓ.ም.ፈ. ክሳብ ሎሚ 360 ኣብያተ ማእሰርቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ኣለው።
Your judge is corrupt, your state is criminal, and your odds of being found innocent by conventional means are minimal.
እዞም ኩሎም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ነጥብታት፤ ብኣቕልቦ እንተድኣ ኣስተብሂልናሎም፣ ልዕላውነት ሃገር ኤርትራ ከምዘየድሊ ከምዘመልክቱ ክንርዳእ ንኽእል። ትማሊ ከኣ ኢሰያስ ኣፈወርቂ፣ ነቲ ቅድሚ ሎሚ ከም መእተዊን መሃመልን፣ ግንከኣ ብመደብ ክፍጽሞ ዝጸንሐ ጸረ ልዑላውነት መስርሕ፣ ህዝቢ ውዲት ምኻኑ ኣለልዩ ብሓባር ተቓዊሙ ስለዘይመከቶ፣ “እዚ ህዝቢ እዚ ነተን ኩለን ጸረ ልዕላውነት ኤርትራ ዝኾና ብግህዶ ክተግብረን ከሎኹ ክስቆሮ ስለዘይከኣለ፣ ሕጂውን ኣግህድ ኣቢለ፣ ምስ ኢትዮጵያ ሓደ ህዝቢ ከምዝኾናን፣ ካብ ሎሚ ንድሓር መራሒና ከኣ ዶር. ኣቢዪ ኣሕመድ ዓሊ ምዃኑን፣ ከግህዶን ብድፍረትን ክውስኖ ክኢለ”። “ነቲ ብግህዶ እሞክኣ ብቋንቋ ትግሪኛ ዝተዛረብኩዎ ከስተብህለሉ ስልዘይከኣለ፣ ከይተቓወሞ “ፍቅር ያሸንፋል፣ ተደምረና“ል! እንዳበለ ብጭርሖ ስለዝደገፎ፣ ኣነ ከምድላየይ ክውስን ከምዝኽእል ኣረጋጊጸ እየ“። ስለዚ ብሕጂ ንሰራዊት ኤርትራ ኣጣይሰ፣ ብወተሃደራዊ መሪሕነት ኢትዮጵያ ከምዝትካእ ክገብር እየ። እታ ባንዴራ ኤርትራውን ከምቲ ኣብ ፈደረሽ ዝወረደት ኣውሪደ፣ ብባንዴራ ኢትዮጵያ ክትክኣ እየ“። ካብኡ እቲ ምድማር ዝብል ውዲታዊ ኣምር፣ ግንከኣ ጽባሕ ብጊሓት ዝፈሽል ኣብ ግብሪ ክትግበር እዩ”። ኤርትራ ድማ ከምቲ መንግስቲ ኣሜሪካ ብ1952 ዓ.ም.ፈ. ዘውጽኦ ፖሊሲ፣ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ክትጽንበር እያ። እቲ ካብ 1969 ዓ.ም.ፈ. ጀሚረ ብፍላይ ንስትራተጂ ኣሜሪካ፣ ብሓፈሻ ድማ ንረብሓ ኢትዮጵያ ኢለ ዝተቓለስኩዎ ኣብ ግብሪ ክትግበር እዩ“!° ኢሰያስ ኣፈወርቂ።
ብሓልዮት መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ
24.09.2018 ዓ.ም.ፈ.
ሐ. ወተሃደራት ከም ሜርስኔሪ ኮይኖም ንኮንጎን ሶማል ተዋፊሮም። ብደም ደቂ ሃገር ድማ ቑጠባ ህግደፍ ካዕቢቱ።


text:
1 ግንቦት፡ መዓልቲ ልደት ብርሂኒጎ
(ዘመንፈስ አክሱማዊ)
ድምፂ ወያነ፡ 30 ሚያዝያ 2011
ህዝቢ ትግራይ ኣብ ታሪኹ ዘመዝገቦም ዓበይቲ ዓወታት ኣብ ድሙቕ ማህደር ታሪኽ ተሰኒዶም ዝነብሩ እዮም። እቶም ድሙቓት ዓወታት ኣብ ማህደር ታሪኽ ዝስነዱ ተወሰኽቲ ዓወታት ዘመዝግቡ ውሉዳት ቁርፂ እዋን መታን ክፈርዩሉ እዩ። ወለዶታት ኣብ ታሪኽ ይውለዱ። ታሪኽ ይሰርሑ። እቲ ታሪኽ ድማ ካልኦት ንዕኡ ዝመስሉ (ወይ ዝበልፀጉ) ሰብ ታሪክ ይወልድ። ማሐበረሰብ ከምኡ ይፍጠር። ከምዚ ይዓቢ!
ኣብ ዘለናሉ ዘበን ኣብ ልቢ ህዝብና ሓወልቲ ተኪሎም ካብ ዝሓለፉ ጀጋኑን ውክልና እቲ ብሉፅ ወለዶ ካብ ዝሓዙን ሓደ ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ እዩ። ተጋዳላይ መለስ ኣብ ዘበኑ ኣብታ ዝኣመነላ መስመርን ውድብን፣ ነታ ዝኣመነላ ዕላማን መትከልን፣ በታ ሓንቲን ሓንቲ ጥራይን ህይወቱ ፈሪሙ ተጋድሎ ኣብ ዝግብኦ ምዕራፍ ክበፅሕ ቃልሲ ልምዓት ድማ ኣብ ትኽክለኛ ሃዲድ ክምርሽ ዝገበረ ናይ ክልተ ዝተፈላለዩ ዓውዳተ-ኵናት ጅግና ነይሩ።
"መስዋእቲ፡ ልደት ጅግና እዩ።" ዝብሃል ኣበሃህላ ኣሎ። ልክዕ እዩ። ብስጋ ዝተወለደሉ መዓልቲ ድማ ምስጥር እቲ ህያው ስርሑ እዩ። እሞ ልደት ብርኒህጎ ክዝከር ግድን እዩ።
ብርኒሂጎ 1 ግንቦት ተወለዱ።


text:
ምንቕስቓስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ንሓርበኛ ደኽተር ተወልደ ናይ ሽምዓ ዝኽሪ ገይሩ ፤
ምንቕስቃስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ንሓርበኛ ኣቦና ደክተር ተወልደ ሽምዓ ብምብራህ ዘኪርዎ ኣምስዩ። እቲ ስነ-ስርዓት መጀመርታ ደክተር ተወልደ ኣብ ላስቬጋስ መጺኡ እንከሎ ዘስመዖ መደረ እዩ ተጀሚሩ ፡ቐጺሉ ንዝኽሪ ዶክተር ተወልደ ብሙዚቓ ዝተሰነየ ንኽለተ ደቓይቕ ናይ ሓዘን
ምንቕስቃስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ንሓርበኛ ኣቦና ደክተር ተወልደ ሽምዓ ብምብራህ ዘኪርዎ ኣምስዩ። እቲ ስነ-ስርዓት መጀመርታ ደክተር ተወልደ ኣብ ላስቬጋስ መጺኡ እንከሎ ዘስመዖ መደረ እዩ ተጀሚሩ ፡ቐጺሉ ንዝኽሪ ዶክተር ተወልደ ብሙዚቓ ዝተሰነየ ንኽለተ ደቓይቕ ናይ ሓዘን ዝኽሪ ተገይሩ ።ካብኡ ብምቕጻል ብምንቕስቃስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ዝተዳለወ ታሪክ ህይወት ሓርበኛ ደክተር ተወልደ ተነቢቡ ብተወሳኺ ብጸሓፊ ምንቅስቓስ መንእሰያት ላስቬጋስ ኣቶ ከራር ህያቡ ብዓረብ ሓጺር ታርክ ዶኽተር ተወልደ ብምቕራብ እቲ ናይ ዝኽሪ መደብ ተኻይዱ።
ካብኡ ብምቕጻል ብነበርቲ ላስቬጋስ ዝተፈላልዩ ለበዋታት ተመሓላሊፎም ገለ ካብቶም ዝቐረቡ ርእይቶታት ደክተር ተወልደ(ወዲ-ቫካሮ)ተዘኪሩ ክነብር እዩ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ንሱ ኣብ ዝመጻኣሉ እዋን ተኣኪቡን ወጺኡን ዘይፈልጥ ሰብን እዩ ወጺኡ ፡ምክንያቱ እቲ ሒዝዎ ዝመጸ” ሰፊሕ ምትእክኻብ ኤርትራውያን ንፍትሓዊ ቓልሲ” ዝብል ኣርእስቲ ኣብ ሓቒ ዝተሰረተ ስለዝነበረ እዩ።ሓደ ኮይና ሽግርና ንፍታሕ ሓድነት ጥራሕ እዩ ዘዕውት ንጠርነፍ ንተኣኸብ ዝብል ምልእክቱ ኣተባቢዕና እዩ፡ሕጂውን ኣይንገራህ ብከተማታትና ብዘይ-ኣፈላልይ ንጠርነፍ ነቶም ነናቶም ውድብን ምንቕስቓስን ጥራሕ ብጹእ ገይሮም ዘቕርቡልና ሓደ ኽይንኹም ምጹ ንበሎም፤ንሕና ናይ ዘዝወጸ ሕዱሽ ሕግታት ውድብ ከነጽንዕ ግዜና ከነጥፍእ ኣይኾናን፡ እቲ ፍታሕ ብሓድነት ምቕላስ ዳኣንበር ኣብ ኣኬባ ሓደ ንኹን ኣብ ደገ ድማ ወውድብኻን ምንቕስቃስካን ምጽብባቕ ነብስኻ ካብ ምዕሻው ሓሊፉ ካልእ ዘምጸኦ ለውጢ ከምዘየለ እቶም ተሳተፍቲ ገሊጾም።
ኣብ መወዳእታ እቲ መደብ ወዲቫካሮ ዝግባኣካ ገይርኻ ኢካ እቲ ተሪፉ ዘሎ ግደ ናትና እዩ፡ብሓድነት ተቓለሱ ኢካ ኢልካናሞ ከም ቓልኻ ብሓድነት ንስርዓት ህግደፍ ንምእላይ ጸኒዕና ን ተሪርናን ክንቓለስ ኢና። በዚ ኣጋጣሚ እዚ ድማ ምንቕስቃስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ንቤተሰቡን ደቑን ጽንዓት ይሃብኹም ይብል።
ምንቕስቓስ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ


text:
እቲ ብኩዋ (COA): ኣብ ልዕሊ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ዝተሰንዘረ ናይ ጾታዊ ዓመጽ ክሲ: ጻዕዳ ሓሶት ምዃኑ:ምድረ-ባሕሪ ብዘየዳግም ኣረጋጊጹ!!!
ብ ዶርስ. ጸገዘኣብ ገብረገርግስ
ኩሉኻትኩም ተኸታተልቲ ምድረ ባሕሪ ከም እትፈልጥዎ: ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ጀሚረ ክሳብ ሕጂ: እቲ ብኩዋ (COA) ኣብ ልዕሊ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ዝቐረበ ክሲ መሰረት ብምግባር: ካብ ዝኾነ ጸግዒ ነጻ ዝኾነ መርመራ ከካይድ ጸኒሐ ኢየ::
ከም’ቲ ብማዕከናት ዜና ሆላንድን ጋዜጣታትን ክቐርብ ዝጸንሐ: እተን ኣብ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ተዓሚጸን ዝብሃላ ትሕቲ ዕድመ ዝርከበአን: ልዕሊ 20 ዝኾና ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ: ካብ’ቲ ዝወረደን ጾታዊ ዓመጽ ጥንሲ ከምዝሓዛ ‘ውን: ክዝረበሉ ጸኒሑ ኢዩ:: እምበኣር እዚ ክሳብ ሕጂ ከካይዶ ዝጸናሕኩ ነጻ ዝኾነ መርመራ ናይዚ ክውንነት እዚ: ሓቂ ንምርካብ ዝካየድ ዝነበረ መስርሕ መርመራ ኢዩ::
ነዚ ብጋዜጣታት ሆላንድ ብዙሕ ዝተዘርበሉ ጉዳይ ዓመጽ ደቂ-ኣንስትዮ: ኣብ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት መርመራ ከካይድ እንከለኹ: ብዙሓት ኤርትራውያን ኣብ ዝርከቡለን መዓስከር ስደተኛታት በጺሐ: ምስ ብዙሓት ናይ ኤርትራ ማሕበረ-ሰብ ኣባላትን መራሕተንን: ብደረጃ ኣኼባን ውልቅን ተመያይጠን ተራኺበን ኢየ:: እዚ ዝተኸተልክዎ ኣገባብ ከኣ: ሓፈሻዊ ተረድኦ ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ እዚ ተፈጺሙ ዝተባህለ ኣጸያፊ ዝኾነ ጾታዊ ዓመጽ: ሓበሬታ ንምእካብን ኣመለኻኽታኦም ኣብ’ዚ ዛዕባ ንምምዛንን ኢዩ ነይሩ::
ከምኡ ‘ውን ክልተ ግዜ: ነቶም ኣብ ማእከላይ መደበር ፖሊስ ሮተርዳም ዝርከቡ: ናይ ገበን ወንጀል መርመራ ሓለፍቲ ዝኾኑ ሰበ-ስልጣን ፖሊስ ተራኺበ: ዕሙቕ ዝበለ ምይይጥ ኣካይደን: ናይ ሓሳብ ምልውዋጥ ገይረ ኢየ:: እቲ ግዜ ኸኣ: ነዚ ንምግባር ኣብ ነፍስ-ወከፍ ዘካየድክዎ ርክብ ኣስታት ክልተ ሰዓት ግዜ ወሲዱለይ ኢዩ:: እቲ ኹሉ ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ገበን ወንጀል መርመራ ሰበ-ስልጣን ፖሊስ ዘካየድክዎ ምይይጥን ዝርርብን ከኣ: ብኣውድዮ ሪኮርድ (ድምጺ ተቐሪጹ) ተቐዲሑ: ብስርዓት ተሰኒዱ ዘሎ ኢዩ:: ብዘይካ እዚ ‘ውን: ምስቶም ኣብ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ራይስ ቫይክ ዝርከቡ: ናይ ኩዋ (COA) ወከልቲ: ንኽልተ ግዜ ረኺበዮም ኢየ:: ሽሕኳ ምሳይ ተራኺቦም: ካብ ልቢ ዝነቐለ ድልየት ስለ እቲ ዘምጸኣኒ ጉዳይ ክዘራረቡ ቅሩባት እንተዘይነበሩ: ኣነ ግን ደፋፊአ: ስለ’ቲ ጉዳይ ሕቶታት ኣቕሪበ: ዓሚቕን ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ክትዕን ኣካይደ ኢየ::
ኣብ’ቲ ብስም ኦራንየ ዝጽዋዕ መዓስከር ስደተኛታትን: ኣብ’ታ ኦራንየ ተባሂላ እትጽዋዕ ቁሸት: ንኽልተ ግዜ በጺሐ ኢየ:: ነተን ኣብ’ቲ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ዝርከባ: ብትሕቲ ዕድመ ዝተገልጻ: ናይ’ቲ ተፈጺሙ ዝተባህለ ጾታዊ ዓመጽ ግዳይ ኢየን ዝተባህላ ደቂ-ኣንስትዮ: በብሓደን: ብሓባርን ንነዊሕ ሰዓታት ዝወሰደ ቃለ-መሕትትን: ብዕላል መልክዕን ዝርርብ ኣካይደ ኢየ::
ብተመሳሳሊ መንገዲ ‘ውን: ማለት:- በብውልቅን ብሓባርን: ነቶም መንእሰያት ደቂ-ተባዕትዮ: ኣብ’ቲ እተን ተዓሚጸን ዝበሃላ ዘለዋ ደቂ-ኣንስትዮ ዝርከባሉ ቦታ ዝቕመጡ: በቲ ተፈጺሙ ዝተባህለ ዓመጽ ንዝህልዎም ሪኢቶን ሓሳባትን ንምፍላጥ: ካብ ኣስታት ሓደ ሰዓት ዘይውሕድ ግዜ ብምውሳድ ዝርርብ ኣካይደ ኢየ::
ነታ ብጋዜጣታት ሆላንድን: ብኩዋን (COA) ማእከል ጾታዊ ዓመጽ ዝተፈጸመላ ተባሂላ ዝተጠቕሰት: ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ‘ውን: ካብ ኣርባዕተ ግዜ ዘይውሕድ ጉዕዞ ብምክያድ: ብኣካል ከይደ በጺሐ: ውሽጣውን ግዳማውን ኣቛውማኣ ዘይረ ተዓዚበ ኢየ:: ሓደ ሰንበት ከኣ: ኣብ’ታ ቤተ-ክርስትያን ዝካየድ ቅዳሴ ተኻፊለ ኢየ:: ምስቶም ቀንዲ ኣካየድቲ ናይ’ታ ቤተ-ክርስትያንን: ከምኡ ‘ውን ምስቶም ዋና ቀሺ ዝርርብ ኣካይደ ኢየ:: እቲ ዝተዘርበ ዝርርብ ከኣ: ሕብእ-ብእ ዘይብሉን: ቀጥታውን ኮይኑ: ነቲ ግሉጽ ሓቂ ንምርካብ: ንኹሉ ዘቕረብኩሎም ሕቶታት ‘ውን: ብኣገባብን ብዘዕግብን መንገዲ መሊሶምለይ ኢዮም::
እምበኣርከስ ከም’ዚ ኣብ ላዕሊ ጠቒሰዮ ዘለኹ: ድሕሪ’ቲ ካብ ዝተፈላለየ ኣኼባታትን ርክባትን ዘካየድክዎ ኣገዳስን ወሳንን ዝኾነ ሓበሬታታት: ማለት:- ዝተፈላለየ ኣገባባት ናይ ምርምርን: ክፉትን ብዝእመንን መንገዲ ገይረ ድሕሪ ምእካበይ ኢየ: ውጺኢት ናይ’ዚ ነጻ ዝኾነ ዘካየድክዎ ምርምር: እነሆ ብ”ጋዜጣዊ መግለጺ!!!” መልክዕ ገይረ ሎሚ ዘቕርቦ ዘለኹ::
እምበኣር: እቲ ሓቂ ረኺበዮ ዘለኹ ካብተን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ዝርከባ ደቂ-ኣንስትዮ: ዝኾነት ትሕቲ ዕድመ ተባሂላ ዝተመዝገበት የላን:: ካብተን ዘለዋ ደቂ-ኣንስትዮ ‘ውን: ዝኾነ ዓመጽ ዘጋጠማ ይኹን: ካብ ሓዳራ ወጻኢ ጥንሲ ዝሓዘት ጓል-ኣንስተይቲ ብፍጹም የላን::
ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ መደምደምታ ክበጽሓሉ ዝኸኣልኩ ኸኣ: ነተን ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራውያን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ዝነብራ: እዚ ዝስዕብ ቀጥታውን ተዘዋዋርን ወሳኒ ሕቶ ምስ ኣቕረብኩለን: ካብ’ቲ ዝሃባኒ ወሳኒ ምላሽ ብምግብጋስ ኢዩ:: እቲ ዘቕረብኩለን ሕቶ ኸኣ: ከም’ዚ ዝስዕብ ዝብል ኢዩ ነይሩ:-
ክንደይ ካባኻትክን ኢየን: ኣብ’ዚ መዓስከር ስደተኛታት: ብመዝገብ ትሕቲ ዕድመ ዝነብራ? ክንደይ ካባኻትክን ከ: ጾታዊ ዓመጽ: ኣብ’ቲ ብስም ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ሮተርዳም ዝፍለጥ ናይ እምነት ቦታ: ኣብ ልዕሌኽን ተፈጺሙክን? ወይ ኣጋጢሙክን? ዝብል ነበረ::
እቲ ቀጥታውን ኣገዳስን ወሳንን ዝኾነ: ካብተን ቃለ-ምልልስ ዘካየድኩለን: ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ዝርከባ ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ: ዝኾነት ካብኣተን ትሕቲ ዕድመ ተባሂላ እትቕመጥ ከም ዘይብለንን: እቲ ቦታ መንበሪ ናይ ልዕሊ ዕድመ ዝኾኑ ስደተኛታት ምዃኑን: ካብኣተን ይኹን: ካብ ካልእ መዓስከራት ስደተኛታት ከኣ: ዝኾነ ናይ ጾታዊ ዓመጽ በደል: ወይ ገበን ዝተፈጸመላን: ዘጋጠማን ጓል-ኣንስተይቲ ከም ዘየላን: ብዘየወላውል መንገዲ ብንጹር መሊሰናለይ:: እዚ ኸኣ: ብቐጥታ ምስ’ቲ ብኩዋን (COA): ብናይ ነዘርላንድ ጋዜጣታትን ክዝርጋሕ ዝጸንሐ: ኣብ ሓቂ ዘይተሞርኮሰ ወረታት ከም ዝገራጮ ኢዩ ዘረድእ::
ኣብ’ዚ ኣጥቢቐ ከስምረሉን ክገልጾን ዝደሊ ወሳኒ ነጥቢ ኣሎ:: እዚ ማለት ከኣ:- ኣብ’ቲ ኣብ ዕለት:- 03-02-2016: ኣብ ማእከላይ መደበር ፖሊስ ሮተርዳም: ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ገበን ወንጀል መርመራ ፖሊስ ዘካየድክዎ ርክብ: ነዚ ልዕል ክብል ዝገለጽክዎ: ኣብ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ተፈጺሙ ዝተባህለ ጾታዊ ዓመጽ ዝምልከት ጉዳይ: እቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ገበን ወንጀል መርመራ ፖሊስ ሮተርዳም ከም ዝሓበሩኒ: ንሳቶም ይጠቕሱ:: ”ንሕና ኣባላት ፖሊስ ገበን ወንጀል መርመራ ሮተርዳምን: ናይ ሮተርዳም ናይ ኣኽባር-ሕጊ ክፍልን: ነቲ ኣብ ጋዜጣታት ነዘርላንድ ዝተናፈሰ ወረ ምርኩስ ብምግባር: ሓቂ ንምርካብን: ገበነኛታት ናብ ፍርዲ ንምቕራብን ኢልና: ኣፈናዊ መርመራ ኣካይድና ኢና::” ዝብል ሓበሬታ ኣተንቢሆምለይ ኢዮም::
ይኹን ድኣ ‘ምበር: እዞም ላዕለዎት ሓለፍቲ ፖሊስ ገበን ወንጀል መርመራ ሮተርዳም: ሓበሬታኦም ብምቕጻል ከም ዘብርሁለይ: ”ክሳብ ሕጂ ብዝገበርናዮ ኣፈናዊ መርመራ: ተዓሚጸ!!! እትብል: ብግሊ ዝቐረበት ጓል-ኣንስተይቲ ትኹን: ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ: ኣብ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ተዓሚጸን!!! ዝብል ትካል ይኹን: ቤት-ጽሕፈት: ክሲ ዘቕረበልና ኣካል ክሳብ ሕጂ የለን:: ኣብ’ቲ ተፈጺሙሉ ዝተባህለ ቦታ ‘ውን እንተኾነ: ነቲ ፍጻሜ ዝምልከት ዝተረኽበ ጭቡጥ ሓበሬታ ይኹን ኣሰር ኣይረኸብናን::” ክብሉ ኢዮም ኣነጺሮምለይ:: ”ኣብ ከም’ዚ ኩነታት: እንታይ ሒዝና ኢና መርመራ ከነካይድ? እንታይ መሰረት ብምግባር ኢና ኸ? ብዘይተመስረተ ሕጋዊ ክሲ: ሰባት ክንቅይድ ወይ ክንኣስር?” ኢዮም ኢሎምኒ::
ካብቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ገበን ወንጀል መርመራ ፖሊስ ሮተርዳም ከም ዘረጋገጽክዎ ከኣ: ኣብ ጥሪ 14-2016: ሓደ ዓቢዩ ኣኼባ ተኻይዱ ከም ዝነበረ ኢዩ:: እዚ ንናይ ነዘርላንድ ኪኢላታት ማለት:- ወከልቲ ናይ ኩዋ (COA): ወከልቲ ኒዶስ NIDOS: (እዚ ኒዶስ ዝብሃል ትካል’ዚ: ንትሕቲ ዕድመ ዝኾኑ ዑቕባ ዝሓተቱ መንእሰያት ዝከላኸልን: ዝሕሉን ኢዩ::) ወከልቲ ሚኒስትሪ ፍትሕን ጸጥታን: ወከልቲ ቤት ጽሕፈት: ዋና ኣኽባሪ ሕጊ: ወከልቲ ሃገራዊ ፖሊስ ነዘርላንድ: ወከልቲ ናይ ሮተርዳም ፖሊስ: ወከልቲ ሓለፍቲ ኪኢላታት: ማእከል ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት: ወከልቲ ተጸዋዒ ስደተኛታት ነዘርላንድ: ከምኡ ‘ውን: ወከልቲ ሓለፍቲ ናይ ቲብሩክ ዩኒቨርስትን: ኣመሓደርቲ ከተማ ሮተርዳምን ዝተሳተፍዎ ሰፊሕ ኣኼባ ኢዩ ነይሩ::
እዘን ኣብ ላዕሊ ተጠቒሰን ዘለዋ ትካላትን: ሰብ-መዝን: ኣብ’ቲ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ዝተኻየደ ሰፊሕ ኣኼባ: ብዛዕባ ጾታዊ ዓመጽን ንዑኡ ዝመሳሰል ዛዕባታትን ኣልዒለን: ሰፊሕ ክትዕን ምይይጥን ናይ ሓሳብ ምልውዋጥን ከም ዘካየዳ: ነቲ ኣብ ልዕሊ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ተፈጺሙ ተባሂሉ ዝተዘርበ ጉዳይ ብዝምልከት ግን: ካብ’ቲ ላዕለዎት ሓለፍቲ ገበን ወንጀል መርመራ ፖሊስ ሮተርዳም ዝሃቡኒ መግለጺ ዝፍለ መረዳእታን: ሓሳብን ከም ዘይኮነ ብዘየማትእ ሓቢሮምኒ::
ካብ’ዚ ክሳብ ሕጂ ክገልጾ ዝጸናሕኩ ፍልይ ዝበለ ጉዳይ ዘረጋገጽክዎ ሓቂ ግን ኣሎ:: ንሱ ኸኣ:- እተን ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ቃለ-ምልልስ ዘካየድኩለን ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ከም ዘብርሃለይ: ”ሓደ ምሸት ንሓንቲ መንእሰይ ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ: ኣብ’ቲ ኦራንየ ተባሂሉ ዝጽዋዕ መዓስከር ስደተኛታት: ሓቢራ ምሰአን እትነብር: ኣብ’ቲ እትነብረሉ ገዛ: ጾታዊ ዓመጽ ከም ዘጋጠማ” ኢየን ገሊጸናለይ::
ከም’ቲ መግለጺ ናይተን ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራውያን: እታ ግዳይ ዓመጽ ዝኾነት ኤርትራዊት ጓል-ኣንስተይቲ: ከም’ቲ ኩሉ ግዜ እትገብሮ: ካብ ገዝኣ ወጺኣ: ምሕዳራ ናብ ቤታ ምስ ኣተወት: ንኽትድቅስ ክዳውንታ ኣውጺኣ: ናይ ለይቲ ክዳና (ብጃማ) ተኸዲና: መብራህቲ ኣጥፊኣ ንኽትድቅስ ናብ ዓራታ ምስ ወደቐት: ሓደ ገጹ ከተለልዮ ዘይከኣለት ሰብ: ካብ ተሓቢኡሉ ዝነበረ ትሕቲ ዓራታ ዝወጸ ወዲ ተባዕታይ መጺኡ ከም ዝጎበጣን: ኣፋ ዓቢሱ ከም ዝዓመጻን: ከም ሳዕቤኑ ኸኣ: ዘይተደልየ ጥንሲ ከም ዝሓዘትን: ነዚ ዘጋጠማ ዘይተደልየ ጥንስን ኩነታት ዓመጽን ኣመልኪታ: ነቶም ኣብ’ቲ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ዝርከቡ ሓለፍቲ ኩዋ ድሕሪ ምሕባራ: ነቲ ብዓመጽ ዝሓዘቶ ድቂ ዘይተደልየ ጥንሲ ‘ኳ እንተተነጸለላ: ነቲ ጉዳይ ንዝፈጸመ ገበነኛ ንምርካብ ዝተኻየደ ፖሊሳዊ መርመራ ይኹን: ቁጽጽርን ሕጋዊ መስርሕን ከምዘይተኻየደ ኢየ ክፈልጥ ኪኢለ:: እዚ ከም ዓቢ ሚስጢር ብሓለፍቲ ኩዋ (COA) ዝተታሕዘ ፍጻሜ ክፍለጥ ዝኸኣለ ኸኣ: እታ ኣብ እዋን ጥንሲ ምንጻል ዝተርጎመትላ ጓል-ኣንስተይቲ: ነቲ ፍጻሜ ኣመልኪታ ንኻልኦት ሰባት ስለ ዝተዛረበት: እቲ ኩዋ (COA) ብሚስጢር ዝሓዞ ናብ ግዳም ብምልሓኹ ኢዩ ክፍለጥ ተኻኢሉ::
ሽሕ ‘ኳ ናይ’ቲ መዓስከር ስደተኛታት ኦራንየ ኣመሓደርቲ: ግዳይ ጾታዊ ዓመጽ ዝኾነት ጓል -ኣንስተይቲ: ነቲ ዘጋጠማ ዘይተደላዩ ጥንሲ ንኽትንጽሎ እንተተሓጋገዝዋ: ከም ዝተነግረኒ እዚ ዓቢ ገበን: እሞ ኸኣ ኣብ ውሽጢ ትሕቲ ምምሕዳሮም ዝተፈጸመ ገበን: ናብ ዝኾነ ይኹን መደበር ፖሊስ ንኽጻረ ኢሎም ኣየሕለፍዎን:: ንባዕላቶም ‘ውን ጽንኩርን: ብሰነድ ዝተታሕዘ መርመራ ኣየካየዱን:: እዚ ፍጻሜ እዚ ብዘየማትእ መንገዲ ዘርእየና: ናይ ኩዋ (COA) ሓለፍቲ ምምሕዳር: ብሓላፍነት ዝጎደሎ ኣካይዳን: ብሕጊ ዘሕትትን መንገዲ ዝሰርሑ ምዃኖም ኢዩ:: እዚ ኸኣ: ሕጋዊ ተሓታትነት ዘኸትል ገበናዊ ፍጻሜ ኢዩ::
በቲ ሓደ ወገን ከኣ: ዝኾነ ቅንጣብ መረጋገጺ ዘየለ እንከሎ: ካብ’ቲ ኣብ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት: ኣብ ልዕሊ ጾታዊ ዓመጽ ተፈጺምወን ዝበልወን ደቂ-ኣንስትዮ ዝዘርግሕዎ ወረ: ንቐንዲ ፖለቲካዊ መኽሰብ ንምርካብ ኢሎም: ብዙሕ ላዕልን ታሕትን ከም ዝበሉሉ: ኣብ’ቲ ዝተዘርገሐ ወረ ተዓዚብና ኢና::
እምበኣርከስ: ድሕሪ እዚ ኹሉ ንጹር መብርሂ ምሃበይ: እቲ ኣንጻር ኦርቶዶክሳዊ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ሮተርዳም ዝተወርየ ወረ: ኣብ ዘየጠራጥር ሓሶት ዝተሞርኮሰን: ዝተኣልመን ምዃኑን: እቲ ዕላምኡ ኸኣ ንሓደ ሕቡእ ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ንምስሳይ ኮይኑ: ካብ’ቲ እገዳ ኣንጻር ኤርትራ ብሕቡራት ሃገራትን ኣብ ሓሶት ዝተሞርኮሰ: ንሃገረ ኤርትራ ስማ ኣጥፊእካ: ብቁጠባዊ ማሕንቆ ክሳዳ ሓኒቕካ ንምድኻማ ዝካየድ ዘሎ ስዉር ተልእኾ: ዝተፈልየ ኮይኑ ኣይረኸብክዎን::
ብኻልእ ኣዘራርባ: ኣብ’ዚ ዘካየድክዎ ናይ መርመራ ስራሕ: ብዘየማትእን ብዘየወላውን መንገዲ: ኦርቶዶክሳዊ ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ሮተርዳም: ካብ’ዚ ብጋዜጣታት ነዘርላንድን: ኩዋን (COA): ኣብ ሓሶት ዝተሞርኮሰ ጸለመን ክስን: ዝኾነ ክንዲ ፍረ ኣድሪ!!! ‘ውን ትኹን: ዝተመራስሐ ኢድ ከም ዘይብሉ: ምሉእ ብምሉእ ንጽህናኡ ዝሓለወ: ነጻ ምዃኑ ኢየ ኣረጋጊጸ::
እቲ ሓቂ እዚ ኣብ ላዕሊ ጠቒሰዮ ዘለኹ ካብ ኮነ: ኩዋ (COA) ይኹን: ናይ ነዘርላንድ ጋዜጣታት: ከምኡ ‘ውን: ኩሎም ናይ ነዘርላንድ መንግስታዊ ትካላት: ብቐጥታን ብተዘዋዋሪ መንገድን: ንኦርቶዶክሳዊት ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ሮተርዳም: ኣብ ምጽላምን ምንዋርን ዝተኻፈሉ: ብዘይ ውዕል ሕድር: እቲ ሓቂ ብጋዜጣዊ መግለጺ ክፉት ዝኾነ ይቕሬታ: ንኦርቶዶክሳዊት ቅድስቲ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ሮተርዳምን: መራሕታን ኣካየድታን: ኣብ ውሽጣ ዝቕድሱ ኣቕሽሽትን ድያቆናትን: ከምኡ ‘ውን: ነቶም ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣብ ሆላንድ ተዓቒቦም ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት: በዚ ጉዳይ ንዝተተንከፉን ዝተጎድኡን ኩሎም: ይቕረታ!!! ክሓትዎምን: ብሕጋዊ መንገዲ ኸኣ: ክኽሕስዎምን ይግባእ!! ክብል ምድረ ባሕሪ ጻዊዒቱ የመሓላልፍ::
ዝርዝራዊ ሰፊሕ መግለጺ: ብመልክዕ ጸብጻብ ክቐርብ ስለ ዝኾነ: ኣብ ዝመጽእ ተኸታተሉ:-
Refugee Minors Advised Not to Attend Rotterdam Church Over Abuse Risk
Read more: http://sputniknews.com/europe/20160111/1032969772/rotterdam-refugee-sexual-abuse.html#ixzz3zmAUeYcN


text:
መቐመጢ ቤት
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 3 12 2018
ዕቝባ ሓቲትካ መንበሪ ፍቓድ እንተ ተዋሂቡካ ኣብ ሽወደን ንኽትቅመጥ መሰል ኣለካ። እዚ ዋላ ናይ ብጽሒት ስደተኛ (kvotflykting) ኴንካ ቅድሚ ናብ ሽወደን ምምጻእካ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ እንተ ኾይኑ እውን የገልግል እዩ።
ብዙሓት መንበሪ ፍቓድ ዝተዋህቦም፡ መንበሪኦም ባዕሎም የዳልዉ እዮም።
እቲ መንበሪ ፍቓድ ክፍቀዶ ከሎ ኣብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መንበሪ ዝቕመጥ ዘሎን ባዕሉ ናይ ገዛእ ርእሱ መቐመጢ ከዳሉ ዘይክእልን፡ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ኣብ ሓደ ኮሙን ንክቕመጥ ሓገዝን ደገፍን ክወሃቦ ይኽእል እዩ።
ክትቅመጥ ከሎኻ ዘድልየካ ሓገዝ
ንስካ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ ኣብ ሓደ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መንበሪ ትቕመጥ ወይ ንስኻ ናብ ሽወደን ከም ናይ ብጺሒት ስደተኛ ትመጽእ፡ ኣብ ሓደ ኮሙን ናይ መንበሪ ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ቀረባ ግዜ መንበሪ ፍቓድ ንዝተዋህቡ፡ ኮሙናት ንኽቕበለኦም ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ይምድቡለን። ሓንቲ ኮሙን ምደባ ምስ ተዋህበት፡ እታ ኮሙን ንዓኻ መንበሪ ከተዳልወልካ ሓላፍነት ትወስድ ማለት እዩ።
ናበየነይቲ ኮሙን ክትምደብ ከም ትደሊ ክትመርጽ ኣይትኽእልን ኢኻ። ምደባ ናብ ሓንቲ ኮሙን ሓንቲ ዕድል ጥራይ እያ ትወሃበካ። ኣይደልን እንተ ኢልካ ካብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ናይ ቅበላ ስርዓት ትወጽእ። ካብቲ ግዜ እቲ ንንየው ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ክፍሊትን መንበርን ክትረክብ መሰል የብልካን። ከምኡ'ውን መንበሪኻ ባዕልኻ ከተዳሉ ኣለካ።
ኣብ ህዝባዊ መዝገብ ምምዝጋብ
ኵሎም ኣብ ሽወደን ዝቕመጡ ኣብ ህዝባዊ መዝገብ ይምዝገቡ እዮም። ኣብኡ ብዛዕባ ኣብ ሽወደን ኣየኖት ሰባት ከም ዝቕመጡን ኣበይ ከም ዝቕመጡን ሓበሬታ ይምዝገብ።
ልቓሕ መግዝኢ ኣቝሑ ገዛ ካብ ማእከላይ ኮሚተ ደገፍ ትምህርቲ፡ ሲኤስኤን (CSN)
ንስኻ መንበሪ ፍቓድ ዝወሰድካ ንገዛኻ ዝኸውን ኣቕሓ ገዛን ካልእን ንምግዛእ ካብ ማእከላይ ኮሚተ ደገፍ ትምህርቲ፡ ሲኤስኤን ገንዘብ ክትልቃሕ ትኽእል ኢኻ። እዚ ሓደ ልቓሕ መግዝኢ ኣቝሑ ገዛ ይብሃል።
ንኣብነት ነዚ ዝስዕብ ንኽትገዝእ ገንዘብ ክትልቃሕ ትኽእል፡
- ዓራውቲ
- መንበራት
- ብያትታት
- ድስታት
ንኣብነት ምግቢ ወረቐት ዓይን-ምድሪ ንምግዛእ ወይ ናይ ገዛ ክራይ ንምኽፋል ገንዘብ ክትልቃሕ ኣይትኽእልን ኢኻ።
ልቓሕ መግዝኢ ኣቝሑ ገዛ ንምርካብ ዘሎ ጠለብ
ነዚ ዝስዕብ እንተ ኣማሊእካ ገንዘብ ክትልቃሕ ትኽእል፡
- ካብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ሓደ ምደባ ምስ ረኸበት ሓንቲ ኮሙን ዝተቐበለትካ።
- ናብታ ኮሙን ክትግዕዝ ከለኻ እንተ ወሓደ ወዲ 18 ዓመት ኔርካ።
ነቲ ለቓሕ ተመሊስካ ምኽፋል
ነቲ ዝተለቃሕካዮ ገንዘብ ናይ ግድን ተመሊስካ ክትከፍሎ ኣለካ። ካብቲ ፋልማይ ክፍሊት ዚመጸካ እዋን: ድሕሪ ክልተ ዓመት ክትከፍል ክትጅምር ኣለካ።


text:
ዕዳጋ ቦንድ ኣፍሪካ መንግስታዊ ሓገዝ የድልዩ
መቐለ 27 ጥቅምቲ 2011(ድምፂ ወያነ) ኣብ ኣፍሪካ ዝካየድ ዕዳጋ ቦንድ መንግስታዊ ሓገዝ ከምዘድልዩ ሰብ ሞያ ስነ-ቑጠባ ገሊፆም።
ሰብ ሞያ ፋይናንስን ቑጠባን ኣህጉር ኣፍሪካ ኣብ ዛምቢያ ኣብ ዘካየድዎ ዓመታዊ ጉባኤ ንግድን ፋይናንስን ባንኪ ልምዓት ኣፍሪካ ዕላዊ ዝገብሮ ፕሮጀክት ዓለምለኻዊ ዕዳጋ ቦንድ ክረጋገፅ ጥንኩር ፓለቲካዊ መሪሕነት ይሓትት ተባሂሉ’ሎ።
ዋና ዳይረክተር ዓውደ ፋይናንስ ባንኪ ዓለም ስቴፋን ናለታም ቢይ ከምዝበልዎ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪካ ውሽጣዊ ዕዳጋ ቦንድ ሐዚ ካብ ዘለዎ ብዝበለፀ ብምዕባይ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣፍሪካ ምጥንኻር ወሳኒ እዩ።
ኣፍሪካ መፃኢት ብሩህ ተስፋ ማሕበረሰብ ዓለም እናኾነት እያ ዝበሉ እቶም ኪኢላታት ፋይናንስን ዓውደ ቁጠባን ይኹን’ምበር ዘለዋ ዕቁር ሃፍቲ ተፈጥሮ ብዝግባእ ኣብ ረብሓ ንምውዓል ዋሕዚ ቐጥታዊ ኢንቨስትመንት ወፃኢ ምጥንኻር ከምዘድሊ ተዛሪም።


text:
ዝኾነ ህዝቢ ናይ ባዕሉ ዝኾነ መበቆላዊ ፍልጠትን ጥብበን ኣለዎ እዩ። ከም ህዝቢ ትግራይ ዝበለ ስሙይ ስልጣነ ዝነበሮ ህዝቢ ድማ ዝያዳ ዘሕቡኑን ዘሕርኑን ኣሰር እቲ ስልጣነ ዝኾኑ ተቐዲሖም ዘይውድኡ መበቆላዊ ፍልጠታትን ማሕብራዊ ፀጋታትን ይህልውዎ። እዞም ማሕበራዊ ክብርታትን ጥበብን/ፍልጠት ትግራዋይነት መሰረት ዝገበረ ኩለ መዳያዊ ናይ ምዕባለ ተበግሶታት ክቀፃፀል ምግባር ድማ መንነታዊ ዓርሰ …Read More »
ፅፈት ኣጠቓቕማ ቓላት ትግርኛ፡ ገምጋማዊ ፅሑፍ
ለኣከ መኮነን ተስፋይ መእተዊ እዛ ፅሕፍቲ ብዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ክፍሊ ትምህርቲ ስነ-ፅሑፍ ቋንቋ ትግርኛ ኣብ ጥሪ 2009 ዓ.ም. ንኽካየድ ተገይሩ ብዝነበረ ፃውዒት ዋዕላን መፅናዕታዊ ፅሑፍን ዘዳለኹዋ እያ ነይራ፡፡ እቲ ዋዕላ ብምምሕዳራዊ ዓንቀፍቀፋት ከም ዝተሰረዘ ተገሊፁ ብድሕሪኡ ምትራፉን ከምሓዱሽ ምክያዱን ሓበሬታ የብለይን፡፡ እታ ሽዑ ኣዳልየያ ዝነበርኩ ፅሕፍቲ ዳርጋ ከም …Read More »
ትግራይ ንጀጋኑ ደቃ ብዘይኣፈላላይ ከተመስግን እያ፡ ሰኑይ!
ዕለተ ሰኑይ ለካቲት 2011 ንትግራይ፡ – ፍሉይ ናይ ክብሪ ብዓል ኮይኑ ክውዕል – ፍሉይ ናይ ሓድነት መደረኽ ኮይኑ ክውዕል – ጀጋኑ ደቃ ከካብ ዘለዉዎ ተኣኻኺቦም ኣለናልኪ ክብልዋ እዮም። ንሳ ድማ እኾርዕልኩምን እሕበነልኩምን ኢላ ክብራን ኣድናቖታን ብፍሉይ ሽልማት ክትገልፀሎም እያ። ~ ሰኑይ ፍሉይ ናይ ምስጋናን ክብርን ሽልማት ካብ ዝወሃቦም ጀጋኑ ደቂ …Read More »
ሕቶ ብሄር(ተኝነት) ኣብ ዘበናዊት ኢትዮጵያ – ግደ ተጋሩ ኣብ ምምላስ እቲ ሕቶ
(ብጌታቸው አረጋዊ) ድሕረ-ባይታ ከይዲ ምስረታ ሃገርነት ወይ መንግስትነት ( ኣብ ኢትዮጵያ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ መላእ ዓለም ) ኣብ ከይዲ ጐንፂ ገዛእን ተገዛእን ፣ላዕለዋይን ታሕተዋይን፣ ግብሪ መኽፈልን ከፋሊን ፣’ዓብላልን ተዓብላልን፣ ኣነ፡ ኣነ እባ ኣብ ዝብል ህልኽ ብኡ ልክዕ ግዝኣት ናይ ምስፍሕፋሕን ሓይልኻ ምጥንኻርን ዘሎ ምስሕሓባት ዝፍጠር ወሰን ምኽላልንምጥያሽ መሓውራዊ ተዋረድ ዘለዎ …Read More »
ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ እንታይ ንግበር?
ሓለዋ ሕድሪ ታሪክ እቲ መንነቱ ካበይ ከምዝጅምርን ከመይ ከምዝተሃነፀን ዝግደስ ዜጋ ነቶም ብወለዱ ዝተሰርሑ ቅያታትን ሰብ ታሪኽ ዝኾኑ ሕሉፋት ንክዝክርን ንክፈልጥን፣ ታሪኮም ካብ ወላዲ ናብ ውሉድ ብሕልፍ፣ ዝወረሶም ቅስታት ንከናኸን፣ ክሕልው፣ ኣጉሊሁ ናብ ወለዶ ከመሓላልፍ ንምዕባለ ወዲሰብ ዘበርክቶ ብፅሒት ከምዝፍለጥ ክገብርን፣ እቲ ዝነብረሉ ከባቢ ብዘይብርሰትን ብኽነትን አማዕቢሉ ክውርስ፣ ክፃሓፈሉን ክፍለጥን …Read More »
መልእኽተ ውራይና
ዝኸበርኩም ፈተውቲ ዓድኹም፣ ተገደስቲ ቋንቋ ትግርኛን ስነ ፅሑፍን፣ ተገደስቲ ምህላው መሰል ሓሳብካ ብነፃ ምግላፅ፣ ተገደስቲ ኩለ መዳይ ዉራይ ትግራይን ህዝባን….መብዛሕትኹም ከም እትርድእዎ ኣብ ትግራይ ውልቀ ሚድያ ብዘይ ምህላው፣ ሰብ ዝደለዮ ሓሳብ ብነፃ ንምሽርሻር ከይፅገም ካብ ዝብል ተበግሶ ‘ውራይና’ እትብል ወርሓዊት መፂሄት እናዳለና ንኣስታት ክልተ ዓመት ዘሊቕና። ብዙሕ ዋጋ ዝኸፈልናሉን ዓንያ …Read More »
ስለምንታይ 11 ለካቲት ብድምቀት ነኽብራን ንዝክራን?
1) ናይ ሓዱሽ ታሪኽን ሓዱሽ ምዕራፍን በኳሪት ዕለት ስለ ዝኾነት 2) ኣብቲ ጉዕዞ ቃልሲ ዝተሰውኡ ጀጋኑና ንምዝካርን ሕድሮም ከምዘይንጠልም ንምዝኽኻርን 3) ንቲ ንምእማኑ ዘፀግም ጅግንነት፣ ውፍይነት፣ ብፃይነትን ዓወትን ዝተረኣየሉ ቃልሲ ዘለና ክብሪ ንምግላፅን፣ ንቲ ከይዲ ዝመርሑ፡ ኣብቲ ከይዲ ዝተሳተፉ ጀጋኑና (ህልዋትንን ስውኣትን) ኩሎም ዘለና ኣድናቖትን ክብርን ንምግላፅ 4) መስተንክራዊ ታሪኽ …Read More »
ኣብ ኢትዮጵያ 10 ሚሊየን ዜጋ ደላዪ ስራሕ ከመዝኾነ ተገሊፁ
ኣብ ዝሓለፉ 15 ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ 14 ሚኢታዊ ናህሪ ዋጋ ከምዝነበረ ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣቢይ ገሊፆም። እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ሎሚ መዓልቲ ኣብ ዝተሳለጠ ፍሉይ ኣኼባ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ብምርካብ፥ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ልቓሕ ዝተደረኸ ኢንቨስትመንት ከምዝነበረ ተዛሪቦም። ኣብ ኢትዮጵያ 10 ሚሊየን ዜጋ ደላዪ ስራሕ ዘሎ ምዃኑ ዝገለፁ …Read More »


text:
ዳይረክተር ቢሮ ፌደራላዊ ምርመራ ኣሜሪካ/FBI/ ዝነበሩ ጄሚስ ኮሚ ፕረዚደንት ትራምፕ ፕረዚደንት ንክኾኑ "ሞራላዊ ብቕዓት’’ የብሎምን ትራምፕ ንፍትሒ ዕንቅፋት ከምዝፈጠሩ እውን ‘’ገለ መርትዖ ኣሎ’’ ኢሎም።
‘’ A Higher Loyality’’ ዝለዓለ ተኣማንነት ዝብል ኣርእሰቲ ዝሓዘ መፅሓፎም ኣብዚ ሰሙን ቅድሚ ምውፅኡ ምስ ABC ቴሌቪዥን ኣብ ዝካየድዎን ትማሊ ምሸት ሰንበት ኣብ ዝተመሓላለፈን ቃለ ምልልስ እዮምን ነዚ ሪኢቶ ሂቦም።
እቲ መፅሓፍ ሩሲያ ኣብ ናይ 2016 ዓ.ም ምርጫ ንዝነበራ ጣልቃ ምእታውን ሂላሪ ክሊንተን ናይ ውልቂ ኢሜል ንስሩዕ ስርሐን ምጥቓመን ከምኡ እውን ቅድሚ ኮሚ ምብራሮም ምስ ትራምፕ ዝተዘራረቡዎን እዩ።
ትራምፕ ኮሚን ምኽትል ዳይረክተር FBI ዝነበሩ ኣንድሪው ሚኬቢን ብዙሕ ገበናት ዝፈፀሙ እዮም ኢሎምዎም ኣለው።
ትራምፕ ንፕረዚደንት ብቑዕ ድዮም ዝብል ሕቶ ኣብቲ ቃለ ምልልስ ዝቐረበሎም ኮሚ ብቑዕ ኣይኮኑን ግን ድማ ብናይ ኣእምሮ ፀገም ኣይኮነን ኢሎም።
“ናይ ኣእምሮ ብቕዓት የብሎምን ወይ ቅድመ ምዝሕታል ኣእምሮ ኣለዎም ንዝብል ኣነ ኣይቅበሎን እየ።ኣብ ሻርሎትስቪል ንዝተፈፀመ ንኽልተ ወገናት ብማዕረ ዝርኣየ ሰብ፣ንደቂ ኣንስትዮ ዝተሓተ ግምት ዘለዎ፣ብተደጋጋሚ ብዛዕባ ዓበይትን ኣናሽቱን ጉዳያት ዝሕሱን ህዝቢ ኣሜሪካ ድማ ንክኣምኖ ዝፅዕርን እዚ ሰብ እዚ ብሞራላዊ መዕቀኒ ንናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንትነት ብቑዕ ኣይኮነን። “
ትራምፕ ንኮሚ ምብራሮም ናይ ቀደም ናይ FBI ዳይረክተ ሮበርት ሙለር ሩሲያ ጣልቃ ንምእታዋን ትራምፕ ፍትሒ ዓንቂፎም እንተኾይኖምን ክምርምሩ ዝገበረ ነይሩ።


text:
መበል 32 ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ተዛዚሙ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 4 ለካቲት፣ 2011 (ኤፍ ቢ ሲ)መበል 32 ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ ዝተፈላለዩ ውሳነታት ብምሕላፍ ትማሊ ኣማሲዩ ተዛዚሙ።
ኣብ ጉዳይ ተመዛበልቲ፣ ካብ ስደት ተመለስቲን ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘለዉ ተመዛበልቲን ብዝምልከት ትኹረት ብምግባር ዝተሳለጠ ጉባኤ መራሕቲ ሕብረት ኣፍሪካ፥ ኣብታ ኣህጉር ዝተጀመሩ ስራሕቲ ፀፅታ ተጠናኺሮም ንክቕፅሉ ኣብ ሓደ ስምምዕ ብምብፃሕ ተዛዚሙ።
ሓዱሽ ኣቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪካ ፕሬዚዳነት ኣልሲሲ፥ ኣብ መንጎ ሃገራት ኣፍሪካ ኢኮኖሚያዊ ምውህሃድ ክህሊ ከምዘለዎ እውን ገሊፆም።
ኣብ ኣፍሪካ ዝረኣዩ ፀገማት ፀፅታ ንምቕራፍ ወፍሪ ፀረ ግብረ ራዕዲ ምጥንኻር፣ ንኹሉ ዝሓቁፍ ልምዓት ተግባራዊ ምግባር ከምዝግባእ ድማ ኣብቲ ጉባኤ ተገሊፁ።
ብተወሳኺ መናእሰይን ደቂ ኣንስቲዮን ናብ ሓላፍነት ኣብ ምምፃእ ትኹረት ዘድልዮ ዛዕባ ምዃኑ ተገሊፁ።