text:
ተድላ ዕቝቢት ብቛንቋ ዘውዴ ረታ
ኣብ መጽሓፍ “የኤርትራ ጉዳይ” ብደራሲ ዘውዴ ረዳ ዝሰፈረ
ብቦኽረ ገብረእየሱስ ዝተተርጎመ
(ጸሓፍን ጋዜጠኛን ዘውዴ ረታ (1935-2015) “የኤርትራ ጉዳይ” ኣብ ዝብል መጽሓፎም መወዳእታ ከባቢ፡ “የተድላ ዕቁቢት ትራጀዲ” ዝብል ኣርእስቲ ይንበብ፡፡ ካብዚ ቀጺሉ ዝቐርብ ጽሑፍ እምብኣር ትርጉም ናይ’ቲ ምዕራፍ እዩ፡፡ ከም ኣድላይነቱ ተጸሚቑ ክቐርብ እንተዘይኰይኑ፥ካልእ ለውጢ ወይ ምትዕርራይ ኣይግበረሉን፡፡ ምንጩ፡ ትረኻኡ፡ ቅኒቱ ወዘተ ኵሉ ናይ ጸሓፊኡ እዩ፡፡ ኣብ ምትርጓሙ እተገብረ ለውጢ ምናልባት ኣብ ቅንፍ ዝኣትዉ ገለ መብርሂታት ከምኡ ውን ስርዓተ ነጥብታት እዩ፡፡ ሰናይ ንባብ፡፡)
* * * * * * *
ኣብ ዘመነ መንግስቲ ተድላ ባይሩ፡ ፖሊስ ኤርትራ ብኣዛዝነት እንግሊዛውያን ይምራሕ ነበረ፡፡ ኣብ 1955 ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ዋና ኣመሓዳሪ ምስ ኰኑ ጀሚሩ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዜ፥ ብእንግሊዛዊ ኮሎኔል ራይት (Wright) ተታሒዙ ዝነበረ ቦታ ሻለቃ ተድላ ዕቝቢት ብዝተባህለ ኤርትራዊ ተተኪኡ፡፡ ዋና ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ፡፡ ኣብ ምምሕዳር እንግሊዝ ብፖሊስነት ዝሰልጠነ ተድላ፥ ትግሃቱን ስነ-ምግባሩን ብላዕለዎት ኣካላት ከይተረፈ ስለዝተመስከረሉ፡ ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ንምዃን ብፓርላማ ዝተወሰነ ናይ ኮሎኔልነት ማዕርግ ናይ ምርካብ ዕቤት ረኸበ፡፡
ተድላ ዕቝቢት ናይ ኣንድነት ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ኣባልን ተቓላሳይ መኰንንን ተባሂሉ እተመስከረሉ ብምዃኑ፡ ኣብ ዘመነ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል ንፈጻሚ ኣካል ቀረባን እምነት እተገብረሉን ሰብ ነበረ፡፡ እዚ መንእሰይ መኰንን ጃንሆይ ናብ ኤርትራ ኣብ ዝንቀሳቐሱሉ ግዜ ዝገብረሎም ናይ ሓለዋ ምድላውን ዘርእዮም ንቑሕ መንፈስን፥ ግሩም ኣረኣእያን ኣድናቖትን ስለዘሕደረሎም፥ ናብ ኣዲስ ኣበባ ንግብጃ ካብ ምዕዳሞም ንላዕሊ ሓንቲ ግንጽልቲ/ቅልዕቲ ተሽከርካሪትን ኣመና ብዘፍቅሩዎም ውላዶም ልኡል መኰንን እተጠምቀ (እተሰምየ) ፍሉይ ሽጉጥን ብሽልማት መልክዕ ኣበርከቱሉ – ንተድላ ዕቝቢት፡፡
ሰነ 1962 ንጉሰ ነገስት ናብ ኤርትራ ምብጻሕ ይገብሩ፡፡ ብጽፈት ስርሑን ናይ ሕብረት መንፈሱን ንዝተሓጐሱሉ ተድላ “ናይ ብርጋዴር ጀነራልነት” ማዕርግ ከም ዝግብኦ ይሓስቡ’ሞ፥ ናይ ክብሪ ልብሱ ብፎርማ ጀነራላት ፖሊስ ኢትዮጵያ ብፍሉይ ቅዲ ተሰፍዩ ምስ ሽመቱ ክወሃቦ ይውስኑ። ኣብ’ቲ ሰሙን ኣብ ኣስመራ ይካየድ ዝነበረ ምብጻሕ ናይ ሪፓብሊክ ጊኒ ፕረስደንት ኣሕመድ ሰክቱሪ መዝነት ምስ ተፈጸመ፥ 26 ሰነ 1962 ንጉሰ ነገስት ናብ መንግስታዊ ቤት ጽሕፈቶም ይምለሱ፡፡ ኮሎኔል ተድላ ተጸዊዑ ሹመቱ ክቕበል ድማ ናብ እንደራሴኦም ቀጥታዊ ትእዛዝ ኣውረዱ፡፡ ጀነራል ኣቢይ ኣበበ ብወገኖም ተድላ ተጸዊዑ ሽመቱ ንኽቕበል፡ እቲ ትእዛዝ ምክትሎም ናብ ዝነበሩ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል መሊሶም የውርዱዎ፡፡
ኣብዚ ህሞት ኣስፍሃ ኣመና ይበሳጨዉ፡፡ ኣብ ናይ ኤርትራ ናይ ምሕደራ ስልጣኖም ንተድላ ዝወሃቦ ዘሎ ሹመት ግቡእ ዘይምዃኑ ንጃንሆይ ክነግሩዎም ምስ ነብሶም ተረዳድኡ፡፡ ኣብ’ቲ ሰዓት እቲ ኣነ (ዘውዴ) ናይ ዜና ስራሓተይ ብዝምልከት ጉዳይ ምስ ሓለቓይ ብላታ ግርማቸው ተክለሃዋርያት ኣብ’ቲ ቤት ጽሕፈት ነይረ፡፡ ቢትወደድ ኣስፍሃ ሃንደበት ዲጕ ዲጕ እናበሉ ይኣትዉ፡፡ “ንተድላ ክወሃብ ተሓሲቡ ዘሎ ማዕርግ ኣመሓዳሪ ኤርትራ ከም ምዃነይ መጠን ፈጺመ ኣይቅበሎን” ብምባል ክማጐቱ ዝነበረ ክውነት ናይ ምርኣይ ዕድል ረኸብኩ፡፡ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል በዘራርባኦም ኰነ ኣቀራርባኦም ንንጉሰ ነገስት ክዳፈሩ (ክሳፈዩ) ዝረኣኹሉ ንመጀመርታ ግዜ ስለዝዀነ፡ ንጉሰ ነገስት ንኣመሓዳሪ ኤርትራ ናይ ምጽልጻል ቀጥታዊ ስልጣን ዋላ ኣይንበሮም፥ ኣስፍሃ “ቢትወደድ” ዝብል ብሰናይ ፍቓድ ጃንሆይ ዝረኸቡዎ ማዕርግ ተቐንጢጡ “ኣቶ” ናብ ዝብል ተራ ጥብቆ ከይወርዱ ስግኣት ኣሕዲሩለይ፡፡
ኣስፍሃ ወልደሚካኤል፥ ንተድላ እተሓስበ ማዕርግ ግቡእ ዘይምዃኑ ንምረዳእታ ፈለማ ዝደርደሩዎም ሰለስተ ምኽንያታት ነይሮም፡፡
ሓደ፥ ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ብደረጃ ኮሎኔል ንክኸውን ብፓርላማ ስለዝተወሰነ፥ ጃንሆይ ሕገ መንግስቲ ኣብ ዘይፈቕደልኩም ጉዳይ ኣቲኹም ደምቢ ምስ ተፍርሱ፡ ንኣማኸርትኹም ቅር ከየበለ ዘይተርፍ እዩ። ካብ’ዚ ንላዕሊ ውን፡ ስም ናይ ጃንሆይ ዝጠቓቕስ ፕሮፓጋንዳ ንምንዛሕ፡ ንጸላእትና ዕድል ክህቦም እዩ፡፡
ክልተ፥ ንተድላ ዕቝቢት ካብ ሻለቃነት ኣልዒለ ዋና ኣዛዚ ፖሊስ እንክገብሮ ዝረኸቦ ናይ ኮሎኔል ማዕርግ ብቕልጡፍ ዕቤት ስለዝዀነ ሎሚ ንጀነራልነት ኣይበጽሐን፡፡
ሰለስተ፥ ግርማዊነቶም ናይ ጀነራል ማዕርግ ይግብኦ ቢልኩም እንተ ወሲንኩም ግን፡ ተድላ ብርጋዴር ጀነራልነቱ ተቐቢሉ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክግዕዝ ኣለዎ’ምበር ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ኰይኑ ክቕጽል ኣይክእልን እዩ….ብምባል መረዳእታኦም ኣቕረቡ፡፡
ጃንሆይ ብሕርቃን ተቓጸሉ፡፡ “…ኣባላት ፓርላማ ንስኻ ክትጥቁመና ንሕና ክንሓስበሎም፥ ራስ፡ ደጃዝማች፡ ፊታውራሪ፡ ቀኛዝማች…እናበልና ክንሸውም ኣይጸናሕናን ዲና? በዚ መገዲ ንኣዛዚ ፖሊስ ናይ ማዕርግ ዕቤት ብምሃብና ንፓርላማ ቅር ዘብሎም እንታይ እዩ? እዚ ባዕልኻ ዝፈጠርካዮ ፍረ ዘይብሉ ምኽንያት ብምዃኑ ኣይተቐበልናዮን…” ብምባል ብቑጥዐ ተዛረቡ፡፡ ጀነራል ኣቢይ እቲ ነገር ንምዝሕሓል ናብ ኣስፍሃ ግልጽ ቢሎም፡ “ቢትወደድ! ኣባላት ፓርላማ ናይ ጃንሆይ ሓሳብ ንኽርድኡዎ፡ ብዘለኩም ጥበብን ሜላን ዘይትፍትኑዎም?” ብምባል ሓተቱዎም፡፡ ጃንሆይ ዝበኣሰ ይቝጥዑ፡፡ ገጾም ናም ጀነራል ኣቢይ ብምቕናዕ “እንታይ ኢኻ ተቀባጥር ንስኻ ድማ? እዚ ናይ ፓርላማ ነገር ባዕሉ ዝፈጠሮ ስለዝዀነ ከምዘይንቕበሎ ነጊርናዮ’ለና፡፡ ትእዛዝና ሕጂ ይፈጸም” ብምባል ካብ ወንበሮም ብድድ በሉ፡፡ ዓይኖም ግን ኣብ ገጽ ኣስፍሃ ተተኺሉ ተረፈ። ኣብ’ዚ ህሞት ቢትወደድ ኣስፍሃ ውን ብጣዕሚ ይስንብዱ፡፡ “ናይ ጃንሆይ ትእዛዝ’ሞ ክኽበር ኣለዎ፡፡ ሕቶ የብሉን፡፡ ኣነ እሙን ኣገልጋሊኹም፡ ሓሳበይ ከይሓባእኩ ንኽዛረብ ዘሐንቀቕኩምኒ (ዘልመድኩምኒ) ባዕልኹም ኢኹም፡፡ ስለዚ ዝመሰለኒ ድኣ’የ ዝገለጽኩ’ምበር ናይ ጃንሆይ ትእዛዝስ ኣየኽብርን ኣይበልኩን…” ቢሎም ኢዶም ብዝነስኡ ሰላም ኰነ፡፡
ድሕሪ ቍሩብ ደቓይቕ፥ ኮሎኔን ተድላ ናብ ቤት ጽሕፈት እንደራሴ ይጽዋዕ እሞ ብሰናይ ፍቓድን ትእዛዝን ግርማዊነቶም ናይ ብርጋዴር ጀነራልነት ማዕርግ ዝተዋህቦ ምዃኑ ተነግሮ፡፡ ከይደንጐየ ድማ ካብ ኣዲስ ኣበባ፥ ኣዛዚ ሰራዊት ፖሊስ ኢትዮጵያ ጀነራል ድረሴ ዱባለ ብዝኽደኑዎ ዓይነት ፎርማ ንዝተዳለወሉ ናይ ማዕርግ ልብሲ ካብ ፍሉይ ሹም ቤተ-ዙፋን ብላታ ኣድማሱ ረታ ተቐቢሉ ለበሰ። ድሕሪ ምልባሱ ናይ ጃንሆይ ጫማ ስዒሙ እንክወጽእ ቅድሚ ንጀነራል ኣቢይ፡ ብጉያ ከይዱ ኣብ ክሳዶም ብምጥምጣም ሓጐሱ ዝገለጸሎም ንቢትወደድ ኣስፍሃ ነይሩ፡፡ ብርግጽ እቲ ሽሞት ናይ ጃንሆይ ይኹን እምበር፥ ነዚ ደረጃ ዘብቅዑኒ ቢትወደድ ኣስፍሃ እዮም ኢሉ ብምእማን እዩ፡፡
ተድላ ዕቝቢት ብርጋዴር ጀነራል ተባሂሉ ድቢዛ ጀነራላት ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ዝለብስ ድሕሪ ሓሙሽተ ወርሒ ፈደረሽን ይፈርስ፡፡ ምስ ቢትወደድ ኣስፍሃን ካልኦት ኣንድነታውያንን ናይ ቀረባ ተሓባባሪ ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ዝተሰምዖ ሓጐስ ወሰን ኣይነበሮን፡፡ ጽባሕ ምፍራስ ፈደረሽን – ሓሙስ 16 ሕዳር 1962 ናይ ግርማዊነቶም እንደራሴ ኣብ ቤተ መንግስቲ ኣብ ዘዳለዉዎ ናይ ምሳሕ ግብጃ ኣብ ጐኒ ጀነራል ተድላ ዕቝቢት ኮፍ ክብል ቦታ ተዋህበኒ፡፡ ሕውነትን ምቅርራብን ስለዘለና ‘ሓደ ነገር ክሓቶ’ ብምባል ሓሰብኩ።
“ጀነራል! ነዚ ፌስታና እንታይ ዝብል ስም ንሃቦ? …ዓቢዪ(ክቡር) መዓልቲ ኣንድነት እንተበልናዮ ከመይ ይመስለካ?” …ቢለ ሓተትኩዎ፡፡
“…የለን… የለን…ናይ ኣንድነት ነገር ቀደም ውን ሓደ ኢና፡፡ ናይ ሎሚ ዓሰርተ ዓመት ውን ስለ ኣንድነት ኣኽቢርና ኢና፡፡ ብዛዕባ ኣንድነት ብዙሕ ተዛሪብና፡፡ ናይ ሎሚ ጉዳይና፡ ዓባይ ኢትዮጵያ እንደገና መጺኣ። ናይ ኣኽሱም ታሪኽና እንደገና መጺኣ። ሕጂ፡ ካብ ሎሚ ጀሚርና ኣብ ሞንጎና ምንም ነገር ዘይብሉ ኵሉ ሰብ ኢትዮጵያ ጥራይ ኰይኑ ክነብር ተገብረ፥ እናበልና ንሓስቦ መዓልቲ እዩ…” በለኒ፡፡ ኣዘራርባኡ ብርሱን ስምዒትን ዕትብ ብዝበለ መንፈስን ብምዃኑ ካልእ ሕቶ ኣይወሰኽኩን፡፡ ንዝሃበኒ ርእይቶ ኣድናቖተይ ገሊጸሉ፡ ዕላልና ናብ ካልእ ጉዳይ ኣዘዋወርኩዎ፡፡
ንምፍራስ ፈደረሽን ከምኡ ውን ውሁድ ምምሕዳር ምስ ኢትዮጵያ ካብ ልቡ ዝኣመነሉን ክንድኡ ዝኣክል ሓጐስ እተሰምዖን ሰብ፥ ውሑዳት ኣዋርሕ ጸኒሑ ህይወቱ ንምጥፋእ ዘብቅዖ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ካብ ቢትወደድ ኣስፍሃ ዝረኸብኩዎ ሓሳብ ከምዚ ዝስዕብ ከቕርቦ እየ፡፡
“ተድላ ብተስፋዮሃንስ በርሀ ምኽንያት እዩ ህይወቱ ኣጥፊኡ” ኣስፍሃ ወልደሚካኤል፡፡
“ተድላ ብተስፋዮሃንስ በርሀ ምኽንያት እዩ ህይወቱ ኣጥፊኡ” ኣስፍሃ ወልደሚካኤል፡፡
“20 ጥሪ 1963 ምኒስተር ፍርዲ ንምዃን ተሰይመ ካብ ቤተ መንግስቲ እንክወጽእ ኣብ መውጽኢ ኣፈፌት ንዋና ኣዛዚ ፖሊስ ኢርትራ (ንተድላ) እረኽቦ፡፡
“ጀነራል፡ እንታይ ድኣ እንቋዕ ሓጐሰካ ኣይትብለንን ዲኻ? በልኩዎ
“እናፈለጠ፡ “እንታይ ተረኺቡ?” ይብለኒ፡፡
” “ናይ ኢትዮጵያ ንጉሰ ነገስት ምኒስተር ፍርዲ ኰይነ” እብሎ፡፡
“ስሓቕ ብምቕዳም ርእሱ እናነቕነቐ፥ “ንሕና ኢና ሃገረይ፡ ሓድነተይ፡ ወገነይ ንብል ኔርና፡፡ ንሳቶም ግን (ኣምሓራ) ወንበረይ፡ ናይ ግዝኣት ወንበረይ ይብሉ ምንባሮም ኣርእዮምና” በለኒ፡
“ካብ ተድላ ዘይጽበዮ ዘረባ ስለዝዀነ ብጣዕሚ ሰንቢደ፡፡ ግንፉል ሓሳባቱ ንምቕያር ሓድ-ሓደ ምኽሪ ክልግሰሉ ፈቲነ፡፡ ናይ ምስማዕ ቅሩብነት ብዙሕ ኣይነበሮን፡፡
“ነዚ ራቢጣ ተስፋዮሃንስ ከ ንስኹም ዲኹም ምክትል እንደራሴ ክኸውን ኣብቂዕኩምዎ?” ክብል ሓተተኒ።
” “ኣንታ ተድላ እንታይ እዩ ምሕሳብ ተሳኢኑካ? ብናይ ንጉስ ኣንደበት እንድዩ ዝንገር ዘሎ፡፡ ሹመት እኮ ካብ እግዚኣብሄር እዩ ዝመጽእ” በልኩዎ።
” “እግዚኣብሄር ስራሕ ኣይሰኣነን ነዚ ራቢጣ ምክትል እንደራሴ ክገብሮ” ኢሉኒ ካብ ፊተይ ተኣልየ፡፡
“ድሕሪ ሰሙን፥ ናብ ቤተይ መጺኡ ቁሩብ ርግእ ብዝበለ መንፈስ ኣዘራረበኒ፡፡ “ኣብ’ዚ ሰዓት እዚ ንዓኹም ካብ’ዚ ኣልዒሎም ናብ ኣዲስ ኣበባ ምውሳዶም ሸዋውያን (ደቂ ሸዋ) በላሕቲ ዘይምዃኖም ተቓሊዖም። ብህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ክንደይ ፍቱው ምዃንኩም፡ ንዝተጀመረ ናይ ፍጹም ኣንድነት ጐደና መሰረቱ ምትሓዝ ትኽእሉ ምዃንኩም፥ ጃንሆይ ዝፈልጡ ይመስለኒ ነይሩ፡፡ ብጣዕሚ ተጋግየ፡፡ ንጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ኣይተኸተሉዎን፡፡ ንሶም ብስልጣን ዓዊሮም’ዮም፡፡ ሕጊ ፈደረሽን ስለዝተቐደደ ጥራይ ኵሉ ሽግር ዘብቅዐ መሲሉዎም፡፡ በዚ ምኽንያት ብዙሕ ስሕተት ሰሪሖም፡፡ ተፈጺሙ ብዘሎ ስሕተት እዚ ሃገር ድሕሪ ሓደ ዓመት ሃገር ኣይከውንን እዩ…” ይብለኒ፡፡ ኣነ ውን ነዚ ሰሚዐ ስቕ ክብል ኣይከኣልኩን፡፡ ምኽረይ ቀጺለ፡፡ “ስማዕ ተድላ! በጃኻ ኣይትበሳጮ፡፡ ከም ቀደምካ ተጊህካ ስራሕ፡፡ ተኣማንነትካ ኣይተጕድል፡፡ ጃንሆይ ክሳብ ክንደይ ከም ዝፈትዉኻ ትፈልጥ ኢኻ። ሓደ ንገር ምስ ዝገጥመካ ኣዲስ ኣበባ መጺእካ ሽግርካ ትነግሮም፡፡ ኣነ ውን ኣብ ማንም ጉዳይ ማሳኻ ኣለኹ፡፡” ኢለዮ፡፡ “በጃኹም! ተኣማንነት ይኹን ትግሃት ንሸዋውያን ዋጋ ከም ዘይብሉ ሕጂ ብእተገብረ ነገር ተገንዚበዮ ኣለኹ፡፡ ንመጻኢ ውን ተስፋ ዝብሃል ነገር የሎን፡፡ ንስኻትኩም ውን ስቕ ኢልኩም፡ እናፈለጥኩምን ዓይንኹም እናረኣየን፥ ንራቢጣ ኣረኪብኩምና ምኻድኩም እዩ። ደጊም እዋኑ ናይ ራቢጣውያን ብምዃኑ፡ ናትና – ናይ ኣንድነታውያን ጉዳይ ዝጸልመተን መዓልቱ ዝጽበን እዩ…” ኢሉኒ ካብ ቤተይ ወጺኡ፡፡
“ካብ ኣስመራ ናብ ኣዲስ ኣበባ ቅድሚ ምብጋሰይ እንደራሴን ተድላን ኣብ ህልኽ ኣትዮም ርእየ ኣመና ሰጋእኩ፡፡ ግዜ ከየጥፋእኩ ንጀነራል ኣቢይ ፍሉይ ቆጸራ ገይረ ተድላ ብዛዕባ ዘለዎ ሓሳብ ነገርኩዎም። “ተድላ ብተስፋዮሃንስ እናተኣዘዘ ምንባር ኣይቅበሎን እዩ፡፡ ንናይ ኤርትራ ኢትዮጵያውነት ኣብ እተገብረ ገድሊ፡ ተድላ ዕቝቢት ብዙሕ ዝሰርሐን እተኸብረ ታሪኽ ዘለዎን ሰብ እዩ። ፍቓድኩም እንተዀይኑ ንዓና ከም እተገብረልና ንዕኡ ውን ብመጠን ደረጃኡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ተዘዋዊሩ ከም ዝሰርሕ እንተ ዝግበር ዓቢዪ ግልግል ምዀነ፡፡ ዘይከኣል እንተዀይኑ ግን ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ቀጥታ ብኣኹም ከም ዝእዘዝ ግበሩ’ምበር፡ ኣብ ትሕቲ ስልጣን ተስፋዮሃንስ ኣይትመድቡዎ…” ቢለ ለመንኩዎም፡፡ ኣብ ዕላልና ጀነራል ኣቢይ፡ ተድላ ናብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ምዝውዋር ጉዳይ ከም ዘይማእምኦም ተገንዘብኩ፡፡ ኰይኑ ግን እቲ ሽግር እናፈለጡዎ ተድላ ብተስፋዮሃንስ ከም ዝእዘዝ ይገብሩ ዝብል ጥርጣረ ኣይነበረንን፡፡ ጀነራል ኣቢይ ብዝሃቡዎ ውሳኔ መሰረት ናይ ክልቲኦም ሰባት ባእሲ እናኸረረ ከደ፡፡ ተድላ ንተስፋዮሃንስ ዘለዎ ጽልኢ ብግልጺ ኣርእዩ፡፡ እንደራሴ (ጀነራል ኣቢይ) ብወገኖም መርገጺ ኣዛዚ ፖሊስ ካብ ስነ-ምግባር ዝወጸ ምዃኑ ገሊጾም፡፡ ኣብ’ዚ ህሞት ተድላ ኵሉ ነገር ጸልመቶ፡፡ ‘ተስፋዮሃንስ ኣብ ልዕለይ ኰይኑ ብዘጻወደለይ መሳርያ ጸላእተይ እናተቐባበሉ ከጥፍኡኒ እዮም’ ዝብል ስምዒት ሓዲሩዎ፡፡ ‘ፈደረሽን ንኽፈርስን ፍጹም ውህደት ክኸውንን ዝገበርኩዎ ተጋድሎ፡ ኣብ መወዳእታ ኣብ ኢድ ጸላእተይ ይድርብየኒ እዩ ዝብል ሓሳብ ኣይነበረንን’ ብምባል ምሒር ተጣዕሰ፡፡
“በዚ መንገዲ፥ ‘ስልጣን ራቢጣ ካብ ዝቐትለኒ ቀዲመ ህይወተይ ኣጥፊአ ክገላገል’ ብምባል፥ ፈደረሽን ብዘፍረስናሉ ልክዕ ኣብ ሳልሳይ ወርሑ፡ ሰነ 1963 ህይወቱ ኣጥፍአ፡፡ ሞት ናይ’ዚ እሙን መኰንን ኣንድነት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ተሰምዐ ጃንሆይ ጸዊዖም ሓሳበይ ክህብ ሓተቱኒ፡፡ “ተድላ ንጃንሆይ ወይ ንትዮጵያዊት ኤርትራ ከዲዑ ኣይኰነን ነብሱ ኣጥፊኡ፡፡ ንተድላ ኣብ ትሕቲ ተስፋዮሃንስ ክሰርሕ ካብ ምግባር ናብ ኣዲስ ኣበባ ምዝውዋሩ ከም ዝሓይሽ ዘቕረብኩዎ ሓሳብ ኣይተሰምዓለይን። ሕጂ ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ፡፡ ሎሚ፡ ብናተይ ሓሳብ ቀብሩ ብማዕርግ ጀነራል ኣወቂብና ድሕሪኡ ስድራ-ቤቱ ምሕጋዝ እዩ ዝሓይሽ፡፡ ንቐብሩ ውን ጃንሆይ ንዓይ እንተትልእኩኒ ግቡእ ይመስለኒ…” ቢለ ሓሳበይ ከይሓባእኩ ነገርኩዎም፡፡ ጃንሆይ ብዘሕዝን ሞት ተድላ ከም እተተንከፉ ይርአ ነይሩ፡፡ ኰይኑ ግን ብዛዕባ ዘቕረብኩዎ ሓሳብ፥ ቀዳማይ ሚኒስተር ጸሓፊ ትእዛዝ ኣክሊሉ፡ ጀነራል ኣቢይ ክሕተት’ሞ ንሱ እንታይ ሓሳብ ከም ዘለዎ ምፍላጥ የድሊ በሉ፡፡ “ተድላ ነብሱ ዝቐተለ ካባይ ንላዕሊ በዓል ስልጣን የሎን ብምባል እዩ፡፡ እዚ ምስጢር ኣይኰነን፡፡ ማንም ዝፈልጦ እዩ፡፡ ስለዚ ብማዕርግ ጀነራልነት ፍሉይ ቀብሪ ምግባር ኣየድልን…” ቢሎም ሓሳቦም ሃቡ – ጀነራል ኣቢይ፡፡ ስለ ቀብሩ ዘቕረብኩዎ ሓሳብ ተቐባልነት ኣይርከብ እምበር፥ ስድራ-ቤት መዋቲ መሰል ጥሮታ ክኽበረሎም፡ ብመንግስቲ ተዋሂቡዎ ይነብረሉ ዝነበረ ቤት ስድራ-ቤቱ ክጥቀሙሉ ንጃንሆይ ኣፍቂደ፥ በዚ ተፈጺሙ…..”
* * * * *
ተድላ ዕቝቢት ብተፈጥሮኡ ቍጡዕን ኣብ ስርሑ ጨካንን ምንባሩ ብሰፊሑ ይዝረበሉ። ንሓድነት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝቃወሙ ኵሎም ብመብራህቲ እና’ሳደደ የጥፍኦም ነይሩ፡፡ ናይ ተድላ ሓሳብ፡ ‘ክርስትያን ዝዀኑ ተቓወምቲ ብፍላይ ብናይ ደገ ጸላእቲ ዝተገዝኡን ንዕኦም ዝተዓስቡን ስለዝዀኑ ርህራሄ ኣየድልን’ ዝብል ነበረ፡፡ ቤተ-ሰብ ተሰማ ኣስመሮም ንኣብነት፡ ኢትዮጵያ ብምጽላእ ንኤርትራ ሓንሳብ ንጣልያን ሓንሳብ ንእንግሊዝ ንምሃብ ክፍትኑ ነቢሮም፡፡ ተስፋዮሃንስ በርሀ ካብ’ዞም ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ዝዀኑ ቤተ-ሰብ ሓደ እዩ፡፡ እዚኣቶም ዝመስሉ ብኣጠቓላሊ፥ ጸላእቲ ኢትዮጵያ ተባሂሎም ክጋለጹ ከም ዘለዎም ተድላ ዕቝቢት ካብ ልቡ ከም ዝኣምን ቢትወደድ ኣስፍሃ ብሰፊሑ የረድኡ።
ምስ ፕረስደንት ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ሰራየ ናይ ዝነበሩ ራእሲ ሃይለ ተስፋማርያም ወዶም ፊታውራሪ ኪዳነማርያም ሃይለ 7 ሓምለ 1993 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺብና ኔርና፡፡ ብዛዕባ ተድላ ዕቝቢት ዝነገሩኒ ብብዙሕ ሸነኻት ምስ መግለጺታት ቢትወደድ ኣስፍሃ ዝመሳሰል እዩ፡፡
“ጀነራል ተድላ ነብሱ ቅድሚ ምጥፍኡ – ቅድሚ ውሑድ መዓልታት ብፍሉይ ቆጸራ ምስ ጀነራል ኣቢይ ተዘራሪቡ እና ተመልሰ ስምዒቱ ዝገለጸለይ፥ ብመሪር ብስጭት እዩ ዝነበረ” ክብሉ ኣጻዊቶምኒ ነይሮም፡፡
” “ክቡር ጀነራል! ንኢትዮጵያ ጣልያን ምስ ወረራ ንስኹም ንነጻነት ሃገርኩም እተዋጋእኩምን እተሰደድኩምን ኢኹም፡፡ ኣነ ውን ምስ ብዙሓት ኤርትራውያን “ኢትዮጵያ ወይ ሞት” ቢለ እተጋደልኩን እተሳቐኹን ሓርበኛ እየ፡፡ ኣብ ኢትዮጵያ ባንዳ ነጊሱ ሓርበኛ እናለቐመ ከጥፍእ ስልጣን ኣይተዋህቦን፡፡ ኣብ ኤርትራ ግን ራቢጣ ነጊሱ ኣንድነታውያን ንሞት ክፍረዱ እርኢ፡፡ ጸላኢ ኣንድነታውያን ተስፋዮሃንስ በርሀ፥ ካባኹም – ካብ እንደራሴ ንጉሰ ነገስትና ዝልዕል ስልጣን ተቐቢሉ ዝፍጽመልና ግፍዒ ተረዲእኩምዎ ዶ? ወይስ ብፍላጥ ትኽክል’ዩ ብምባል ኣሚንኩሙሉ ኢኹም? ክቡር ጀነራል፡ ትህቡኒ መልሲ ንዓይን ንህይወተይን ንኽውስን ብጣዕሚ እዩ ዝጠቕመኒ…” ቢለ ለመንኩዎም፡፡”
” “ፊታውራሪ ተስፋዮሃንስ ብጠባዮምን ክእለቶምን እንታይ ዓይነት ሰብ ምዃኖም ንምፍላጥ፡ ንብዙሕ ዓመታት ናይ ፋይናንስ ጸሓፍን ቀረባ ሓጋዚኦምን ገይሮም ንዘዕበዩዎም ቢትወደድ ኣስፍሃ ምውካስ ጠቓሚ እዩ፡፡ ኣነ ንፊታውራሪ ተስፋዮሃንስ ብስራሕ ጥራይ እየ ዝፈልጦም፡፡ ክሳብ ሕጂ ከም ዝረኣኹዎም፡ ሕጊ ዘኽብሩን ሓላፍነቶም ብትኽክል ዝፍጽሙን ጠንካራ ሰራሕተኛ ምዃኖም እዩ፡፡ ብሰናይ ፍቓድ ግርማዊነቶም ምክትል እንደራሴ ንምዃን ምሻሞም ኣይቅበሎን ቢልካ ዘሸገርካ ንስኻ ኢኻ፡፡ ብወገኖም ግን “ጀነራል ተድላ ካብ ስልጣኑ ይተኣለየለይ፥ ወይ ውን ኣጥፊኡ (በዲሉ) እዩ’ሞ ይቀጻዕ” ቢሎም ዘቕረቡለይ ነገር የሎን፡፡ ስምካ ኣልዒሎም ሓንቲ መዓልቲ ውን ሕማቕ ክዛረቡ ኣይሰማዕኩን፡፡…ኢትዮጵያ ብጸላኢ ተታሒዛ ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ ብዛዕባ ዝነበሩ ባንዳን ካብ ሞንጎኹም ኣብ ግዜ ቃልሲ ራቢጣ ነይሮም ብዛዕባ ዝብሃሉ ሰባትን ዝጠቐስካዮ ታሪኽ፥ ስርዓተ-ምምሕዳር እናጠሓስካ ‘ካብ ልዕለይ ትእዛዝ ኣይቅበልን’ ንእትብሎ ጉዳይ ዝሕግዘካ ኣይኰነን፡፡ ኣነ ብኣተዓባብያይ ኰነ ብውትህድርናዊ ሞያይ ኣብ ስነ-ምግባር ስለዝኣምን ንስልጣን ምክትል እንደራሴ(ተስፋዮሃንስ ማለቶም’ዩ) ብዘይኣገባብ እንክትንውንው ምሳኻ ደው ኣይብልን፡፡ ኰይኑ ግን ምክትል እንደራሴ ከጥቅዑኻን ስራሕካ ክብድሉን ክፍትኑ ምስ ዝርእዮም ምሳኻ ደው ክብል እየ”…ኢሎምኒ፡፡
” “ትርጉም ኣዘራርባ ጀነራል ኣቢይ፥ ‘ካብ ጸላኢኻ ተስፋዮሃንስ ከላቕቐካ ኣይክእልን እየ’ ስለዝዀነ ንህይወተይ ካብ ተስፋዮሃንስ ከላቕቓ ዘለኒ ኣነ-ባዕለይ እየ” ኢሉኒ ካብ ጥቓይ ርሒቑ፡፡ ኣነ ውን ኣሰሩ ስዒበ ከጸናንዖን ክምዕዶን እኳ’ንተ ፈተንኩ ክሰምዓኒ ኣይከኣለን፡፡ ተቐላጢፎም ክመኽሩዎን ከዝሕሉዎን ንብዙሓት ፈተውቱ ነጊረ፡፡ ንሳቶም ውን ኣይከኣሉን፡፡ ሰሙን ኣብ ዘይመልእ ግዜ ሞት ተድላ እንክሰምዕ ብጣዕሚ ሓዚነ፡፡ …ተድላ ዕቝቢት ኣብ ዘመነ ስልጣኑ እዚ ዅሉ ጸላኢ ምፍራዩ ብሰንኪ ጭካነኡ እዩ፥ ብምባል ዝኣምኑ ሰባት ውሑዳት ዘይምዃኖም እፈልጥ እየ፡፡ ንናይ ኣንድነት ተቓወምቲ እና’ሳደደ የሳቒ ምንባሩ ኣነ ውን ኣይክሕዶን፡፡ ይኹን እምበር እዚ ኵሉ ዝፈጸሞ ብኣረሜናዊ ጠባይ ዘይኰነስ ንኣንድነት ክብል እዩ…” ክብሉ ፊታውራሪ ኪዳነማርያም ሃይለ ርእይቶኦም ኣካፊሎምኒ፡፡
ብ12 ሰነ 1963፡ ምሸት ሰዓት ሽዱሽተ ምክትል ህዝባዊ ጸጥታ ደጃዝማች ክፍለ እርገቱ ናብ ቤት ጽሕፈተይ ስልኪ ይድውሉ። “ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ጀነራል ተድላ ዕቝቢት ህይወቱ ኣሕሊፉ” ተባሂሉ ብራድዮ ክንገር ድማ ይሕብሩኒ፡፡ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ኣነ ኣብ ራድዮ ኢትዮጵያ ሓላፊ ሃገራዊ ፕሮግራም ነይረ። ብወገነይ እቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ክሳብ ክንደይ ዘሰንብድን ትጽቢት ዘይግበረሉን ምዃኑ ንደጃዝማች ክፍለ ገለጽኩሎም፡፡ ድሕሪኡ፥ ንህቡብ ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ብድፉኑ ‘ነብሱ ኣጥፊኡ’ ቢልካ ወረ ምሃብ ኣብ ህዝቢ ብዙሕ ትርጉም ስለዝፈጥር ኵነታት ኣማውታኡ እንታይ ምዃኑ ምግላጹ ከም ዝሓይሽ ኣተንቢሀሎም፡፡ ደጃዝማች ሓንሳብ ምስ ሰምዑኒ፥ “ሓሳብካ ቅቡል እዩ፡፡ ናይ ኣማውታኡ ምኽንያት ግን ኣሸጋሪ ከይኰነ ኣይተርፍን እዩ፡፡ ሕማቕ ኣሎ ጽቡቕ ኣሎ፡ እስኪ ኣስመራ ደውል’ሞ ንጀነራል ኣቢይ ኣማኽሮ” በሉኒ፡፡ ብቕጽበት ናብ ኣስመራ ደዊለ እቲ ሓሳብ ንእንደራሴ ኣመልኪተዮ፡፡ “ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ንላዕለዋይ ሓላፊኡ ኣይእዘዝን ብምባል ስለዘሸገረ ካብ ቦታኡ ክዘዋወር ከም ዘለዎ ነጊረዮ ነይረ፡፡ ነዚ ነጺጉ ክዕምጽ ኣብ ምድላው ምህላዉ ተበጺሑ፡፡ ኣብ’ዚ ህሞት ሕልናዊ ስጉምቲ ክውሰደሉ ምዃኑ ስለዝፈለጠ ኣብ ውሽጢ ቤት-ጽሕፈቱ ኰይኑ ብመሳርያ ህይወቱ ኣሕሊፉ፡፡ ታሪኹ ብሓጺሩ እዚ እዩ። ቅድሚ ምሟቱ፥ ነዚ ዘብጽሖ ምኽንያት ብጽሑፍ ዝገደፎ ነገር ከይህሉ፡ ወይ ውን ንናይ ቀረባ ጸሓፊኡ/ቱ እተዛረቦ ቃል ከይህሉ ምርመራ እና ተገብረ እዩ፡፡…ብኣይ ወገን፥ ሎሚ ምሸት ብራድዮ ክንገር ዘለዎ፡ ህይወቱ ከም ዘጥፍአን ምኽንያት ሞቱ ንምፍላጥ ፖሊስ ምርመራ ይቕጽል ምህላዉን ጥራይ እዩ” ቢሎም ጀነራል ኣቢይ ኣበበ ብዝነገሩኒ መሰረት እቲ ዜና ብሓጺሩ ንህዝቢ ተገሊጹ፡፡
ጀነራል ተድላ ካብ’ዛ ዓለም ብሞት ምፍላዩ፡ በዚ መልክዕ ብራድዮ ምስ ተነግረ፥ ብህዝቢ ዝቃመሙ ዝተሓዋወሱ ሓበሬታታት ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ኣዕለቕሊቖም፡፡ ካብ ሞንጎኦም ናብ ሓቂ ዝቐረቡ ተባሂሎም ዝግመቱ ክልተ ዓይነት ሓበሬታታት ነይሮም። እቲ ቀዳማይ፥ ተድላ ዕቝቢት ብምፍራስ ፈደረሽን ብጣዕሚ ብምሕዛኑ ነብሱ ኣጥፊኡ ክብል ከሎ፡ ካልኣይ ድማ ንኽእሰር ወታሃደር ምስ ተላእከሉ ኢደይ ኣይህብን ብምባል እናተታዀሰ ተቐቲሉ ዝብል እዩ፡፡
ኣብ ሃገርና፥ ብዙሕ ግዜ ሓድ-ሓደ ፍሉጣት ሰባት ምስ ዝሞቱ ወይ ምስ ዝእሰሩ እቲ ሓቂ ተቐሊዑ ብራድዮ ስለዘይሕበር ህዝቢ ዘዝመሰሎ እናፈብረኸ ምዝራቡ ሓድሽ ነገር ኣይኰነን፡፡ ብመሰረቱ፥ ናይ ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ትኽክለኛ ኣማውታ፡ እቶም እንደራሴ ኣብ ራድዮ ኢትዮጵያ ንሹም ሃገራዊ ፕሮግራም ዝሃቡዎ ሓበሬታ እዩ፡፡ ብርግጽ ተድላ ዕቝቢት ህይወቱ ቅድሚ ምጥፍኡ፥ ኣመና ተበሳጭዩ ቤት-ጽሕፈቱ እናዓጸወ “ንህዝቢ ኤርትራ ኣጋጊናዮ ኢና፡፡ ኵሉ ዝሰራሕናዮ ትኽክል ኣይኰነን…” ዝብል ቃል ምዝራቡ ተወርዩ እዩ።
ንስልጣን ምክትል እንደራሴ ኣይቅበልን ብምባሉ፥ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክዘዋወር ከም እተወሰነ እንደራሴ ምስ ነገሩዎ ካብ’ዚ ንድሓር ምስ ማንም ኣይዛረብን ኢሉ ናብ ቤት ጽሕፈቱ ኣትዩ ማዕጾ ይዓጽዎ፡፡ ዝወሰዶ ስጕምቲ ከም ተግባር ዓመጽ ስለዝተቘጽረ ክእሰር ተወሲኑ፡ ዝሕዙዎ ወተሃደራት ናብ ቤት ጽሕፈቱ ተላእኹ፡፡ ተድላ ኣብ ውሽጢ ቤት ጽሕፈቱ ኣጻዊዱ ብምንባሩ እተላእኹ ወተሃደራት እቲ ኵነታት ኣስጊኡዎም እተኣዘዙዎ ከይፈጸሙ ተመልሱ፡፡ ኣብ’ዚ ህሞት (ንጀነራል ኣቢይ) ሓደ ሓሳብ መጺኡሎም፡፡ ናብ ተድላ ስልኪ ደዊሎም መንፈሱ ንምርግጋእ ደጋጊሞም’ኳ እንተ ፈተኑ ተድላ ግን ክምልሰሎም ኣይከኣለን፡፡ ምስ ጨነቖም፡ ንሓላፊ ናይ’ቲ ቤት ጽሕፈት ክንፈ ተስፋጋብር ጸዊዖም “በጃኻ ምኸሮ’ሞ ኣነ ውን ከዘራርቦ” ክብሉ ሓተቱዎ፡፡ ክንፈ ብወገኑ ፈቲኑ ግን ኣይሰመረሉን። ተድላ ቤት ጽሕፈቱ ዓጽዩ ‘ኣይትሓዙኒ’ በለ፡፡
ድሕሪ ገለ ሰዓታት ናይ ካልኣይ ክፍለ ጦር ላዕለዋይ መኰንን ኮሎኔል ከበደ ያዕቆብ (ድሒሩ ሜጀር ጀነራል) ምስ ምክትል ኣዛዚ ፖሊስ ኤርትራ ኮሎኔል ዘርአማርያም ኣዛዚ ከምኡ ውን ሓላፊ ናይ ተድላ ቤት ጽሕፈት ክንፈ ተስፋጋብር ኰይኖም ናብ ቤት ጽሕፈት ተድላ የምርሑ፡፡ እንታይ ንምግባር? ተድላ ኢዱ ክህብ ንኽመኽሩዎ? ኣሻፈረኝ እንተ በለ ኸ? ካልእ ስጕምቲ ብእንደራሴ ይውሰን፡፡ ብኮሎኔል ከበደ ያዕቆብ ዝምርሑ ልኡኻት ናብ ቤት ጽሕፈት ኣዛዚ ፖሊስ ከይቀረቡ ብርቱዕ ተዅሲ ተሰምዐ፡፡ ተድላ ቤት ጽሕፈቱ ዓጽዩ ብዝፈንጀሮ ‘ኡዚ’ ህይወቱ ኣሕሊፉ ጸኒሑዎም፡፡
ተድላ ዕቝቢት ናብ ኣዲስ ኣበባ ክዘዋወር ከም እተወሰነ እንክነግሩዎ፡ ካብ ሽግር ተገላጊለ ብምባል ደስ ይብሎ’ምበር ብኸም’ዚ ብስጭቱ ረሲኑ ህይወቱ ክሳብ ምጥፋእ ይበጽሕ ቢሎም ኣይሓሰቡን፡፡ ኣቐዲሙ፡ ተድላ ብስልጣን (ትእዛዝ) ተስፋዮሃንስ ይበሳጮ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፥ “ንዓኻን ንስራሕካን ዝብድል ነገር ክሰርሑ እንተ ርእየዮም ምሳኻ ደው ክብል እየ” ክብሉ ጀነራል ኣቢይ ዝሃቡዎ ቃል ዝዝከር እዩ፡፡ ኣብ መጨረስታ ልክዕ እንደራሴ ንጉሰ ነገስት ከም ዝወሰኑዎ ነቲ ዝውውር ተቐቢሉ ኣዲስ ኣበባ እንተዝመጽእ ነይሩ፥ ንጉሰ ነገስት ብጣዕሚ ስለዝፈትዉዎ ብዙሕ ደስ ዝብሎ ነገር ከም ዝረክብ እዩ ዝነበረ፡፡ እሞ’ንታይ ይኹን? ህልኸኛን ትዕግስቲ ዘይብሉን ሰብ ብምዃኑ፡ ንበይኑ ክሓስብ መጻኢ ህይወቱ ብዅሉ ጸልሚቱዎ።
እቲ ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ፍጹም ሕብረት ካብ ልቡ ዝኣምን ተቓላሳይ፥
እቲ ንንጉስ ሃይለስላሴ ምስ ፈጣሪ እና’ወዳደረ ዘምልኾም ሰብ፥
እቲ ሕብረት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንዝቃወሙ ኵሎም ብወረጦ እናለቐመ ዘጥፍእ ሓያል መኰንን… ካብ ዝውለድ ኣብ ሓምሳ ዓመቱ፡ ባዕሉ ብዙሕ ዝለፍዓሉ ፍጹም ውህደት ኤርትራን ኢትዮጵያን ምስ ተፈጸመ ኣብ ሻውዓይ ወርሑ፡ መወዳእታኡ ዘሕዝን ፍጻመ ብምዃኑ ካብ ወገናት ኣንድነት ብፍላይ ዘይሓዘነሉን ዘይተጣዕሰን ኣይነበረን፡፡
ንሞት ናይ ተድላ ቀንዲ ምኽንያት እዮም እተባህሉ ተስፋዮሃንስ በርሀ ግን ድሕሪ ምፍራስ ፈደረሽን ንቀዳማዊ ሃይለስላሴ እሙን ኰይኖም፡ ናይ ኤርትራ ናይ ‘ምክትል እንደራሴ’ ስልጣን ንዓሰርተው ክልተ ዓመታት ሒዞምዎ ጸኒሖም፡፡ ኣብ’ዚ ውን ደው ኣይበሉን፡፡ ኣብ ፍጻሜ ዘመነ መንግስቲ ቀዳማዊ ሃይለስላሴ ይብድሁ ንዝነበሩ ካቢነታት ልጅ እንዳልካቸው መኰንንን ልጅ ሚካኤል እምሩን፡ ተስፋዮሃንስ በርሀ ምኒስተር ማዕድን ኰይኖም ነበሩ፡፡


c: text/html

text:
Radio Erena: 15 September 2019
ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ኣብ መንጎአን ዘሎ ዶብ ምሉእ ብምሉእ ክኸፍትኦ ተሳማሚዐን።
ክልቲኤን ሱዳን ኣብዚ ስምምዕ’ዚ ዝበጽሓ፣ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶቕን ኣብ ከተማ ጁባ ተራኺቦም ኣብ ዝዘተዩሉ እዋን’ዩ።
ኣብቲ ብዕለት 12 መስከረም ዝተኻየደ ርክብ፣ ብምኽንያት ጸጥታን ብዋንነት ዘከራኽሩ ክፋል ዶባትን ተዓጽዮም ዝጸንሑ ቦታታት፣ ክኽፈቱ፣ ናጻ ምንቅስቓስ ህዝብን ንብረትን ከኣ ተግባራዊ ክኸውን ኣብ ስምምዕ ከምዝተበጽሐ ካብታ ከተማ ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ።
ኣብቲ ዘተ፣ ብነዳዲ ሃብታም ዝኾነ ከባቢታት ኣብየይ እውን ከምዝተላዕለ፣ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ደቡብ ሱዳን ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ብዓብደላ ሓምዶቕ ዝተመርሐ ላዕለዋይ ጉጅለ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን፣ ምስ ተቓወምቲ ሓይልታት ደቡብ ሱዳን ብምዝርራብ፣ ዘተ ሰላም ብእዋኑ ክጅምር ኣብ ስምምዕ ከምዝተበጽሐ ካብ ጁባ ዝተመሓላለፈ ዜና ብተወሳኺ የመልክት።
ዝምድና ክልቲኤን ሱዳን፣ ሓድሽ ስርዓት ኻርቱም ድሕሪ ምምስራቱ ከምሓድሽ ይጅምር ከምዘሎ’ዩ ዝፍለጥ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 27 December 2020
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ነቲ ምስ ሱዳን ተፈጢሩ ዘሎ ዶባዊ ጎንጺ፣ ገለ ሰላም ዘይደለዩ ሓይልታት የጎሃህሩዎ ኣለዉ ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን፣ ሰራዊት ኣብቲ ዶብ ይኣኻኽብ ከምዘሎ ምንጭታት ዜና ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ሱዳን ዝርከብዎም ውሑዳት ሰባት ነቲ ግጭት ኮነ ኢሎም የጎሃህሩዎ ኣለዉ ክብል በቲ ‘ናብ ህዝቢ ሱዳን’ ኢሉ ዝገለጾ ብቋንቋ ዓረብ ዝተላእከ መግለጺ ኣመልኪቱ።
ሚኒስተር ዜና መንግስቲ ሱዳን ብወገኑ፣ እቲ ብብረት ዝዓጠቑ ኢትዮጵያውያን ምልሻ ተኻዪዱ ዝተባህለ መጥቃዕቲ፣ ብስሩዕ ሰራዊት’ቲ መንግስቲ ከምዝተፈጸመ ዘመልክት መርትዖታት ከምዘሎ ብምግላጽ፣ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ወቒሱ።
ክልቲኦም ወገናት ሰላማዊ ፍታሕ ንምርካብ ዝግበር ዝኾነ ሰናይ ተበግሶ ከምዝቕበሉ ይጠቕሱ እኳ እንተለዉ፣ ብግብሪ ግና ኣብ ዶባት ሰራዊት የግዕዙ ከምዘለዉ እዮም ምንጭታት ዜና ዝገልጹ።
ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ብነፈርቲ ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ልምምድ ኣብ ከባቢ’ቲ ዘሰሓሕብ ዘሎ ዶባት ከካዪድ ቀንዩ እዩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጣዊ ውግእ ሓድሕድ ተጸሚዱሉ ኣብ ዘሎ እዋን ብሓደ ወገን፣ ኣብ መላእ እታ ሃገር ዓሌት ዝመንቀሊኡ ግርጭታት ይብእስ ኣብ ርእሲ ምህላዉ በቲ ካልእ፣ ምስ ሱዳን ብዶብ ክጋጨው ነታ ሃገር ኣብ ዝበኣሰ ቅልውላው ክሸማ ከምዝኽእል ብዝተፈላለዩ ወገናት ይግለጽ።
=============


text:
- Other languages
ሃልኪ (ምጽንቃቕ ዓቕሚ)
ኣብዚ እዋን፡ ጸቕጢ ዝበገሶ ዘይምጥዓይ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ምኽንያታት ናይ ሕማም-ዕረፍቲ እዩ። ጸቕጢ ንነዊሕ ግዜ ምስ ዘንጸላልወካ፡ ናብ ሃልኪ ወይ ምጽንቃቕ ዓቕሚ ክምብዕል ተኽእሎ ኣሎ። ምሳና ነዊሕ ዝጸንሕ ሕማም፡ ኣካልናን መንፈስና ክርመስ ዝገብር ኮይኑ፡ ምልክታቱ ውን ሸለል ኢልናዮ ክንሓልፍ ዘይግባእ እዩ።
ሃልኪ (ምጽንቃቕ ዓቕሚ) እንታይ እዩ?
ሃልኪ ውጽኢት ናይ ነዊሕ ግዜ ዝጸንሐ ነባሪ ጸቕጢ እዩ። ነዊሕ ዝጸንሐ ክንብል እንከለና ንኣስታት ፍርቂ-ዓመት ብዘይእኹል ዕረፍቲ ዝቐጸለ ጸቕጢ ማለትና እዩ። ሃልኪ ኣቐዲሙ ጽንቃቔ ዓቕሚ ተባሂሉ ይጽዋዕ ኔሩ። እዚ ማለት ከኣ፡ ሓንጎልና ግዳይ ልዑል ተጽዕኖ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ዝፍጠር ጸቕጢ ከኣ ንሕማም ዝቃልዓና ይኸውን።
ሃልኪ ሰለስተ መድረኻት ዘጠቓለለ እዩ። እቲ ቀዳማይ ብፕሮዶርማል-ፋስ (prodromalfasen) ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣካላውን ስነ-ኣእምሮኣውን ምልክታት ጸቕጢ ክረኣየሉ ዝጅምር ግዜ ኮይኑ፡ እዚ ግን ነቲ ግዳይ ዕለታዊ ስርሑ ንምስላጥ ዘይዓግቶ እዩ። መብዛሕትኦም ሰባት እቲ ዝስምዖም ምልክታት ብምንባብ፡ ጸቕጢ ዝፈጠሮ ምዃኑ ተረዲኦም ዕለታዊ ኣካይደኦምን ኩነተ-ናብራኦምን ከስተኻኽሉ ይረኣዩ።
ነዚ ኩነታት ዕሽሽ ኢልካዮ ጥራይ ክትቕጽል ምስ እትመርጽ፡ ናብቲ ቀጺሉ ዘሎ መድረኽ ናይ ጸቕጢ ክትሰጋገር ትግደድ። እዚ መድረኽ እዚ ኸኣ፡ ተሃዋሲ-መድረኽ (akutfasen) ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብዚ መድረኽ`ዚ ከይተረደኣካን ብቑልጡፍን ኢኻ ትኣቱ። በዚ ኸኣ፡ “ግዳይ ምጽንቃቕ ዓቕሚ“ ትኸውን። ተሃዋሲ-መድረኽ ሰሙናት ዝጸንሕ ኮይኑ፡ እቲ ግዳይ ዝኾነ ነገር ክገብር ውን ኣይክእልን። ካብ ዓራት ምትሳእ፡ ሓሲብካ ክትዛዝም ወይ ውን ኣተኲርካ ክትሓስብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኮይኑ ትረኽቦ። ኣብ ሓደ እዋን ብዙሕ ነገራት ክትገብር ዘኽእለካ ዓቕሚ ይጠፍእ። እቲ ግዳይ ምልክታት ቅብጸተ-ተስፋ ከርኢ ብራዕዲ ውን ክወሓጥ ይኽእል እዩ። ገለ ገለ ኸኣ ነዚ ብጌጋ ጭንቀት ኢሎም ይርድእዎ።
እቲ ሳልሳይ መድረኽ ከኣ፡ ናይ ዳግማይ-ሕውየት መድረኽ (återhämtningsfasen) እዩ። ኣብዚ መድረኽ ፡እቲ ግዳይ ኣብ መወዳእታ፡ ሕሉፍ ድኻም፡ ጽልኣት-ጸቕጢ፡ ጸገም ኣትኲሮን ምዝካርን ዝኣመሰሉ ጸገማት እናሃለዉዎ፡ እግሪ ክተክል ይጅምር። እቲ ናይ ዳግማይ-ሕውየት ግዜ እናነውሐ ክኸይድ እንከሎ፡ እቲ ግዳይ ንቡር መዓልታዊ ህይወቱ ከሰላስል እንዳኸኣለ ይመጽእ። ሃልኪ ዘስዕቦም ምልክታት ዘይምጥዓይ እንዳጠፍኡ ክኸዱ እንከለዉ፡ ልዑል ጽልኣት-ጸቕጢ ግን ንዝተወሰነ ግዜ ይቕጽል እዩ።
ሃልኪ ንህይወተይ ብኸመይ ይጸልዎ?
80 ሚእታዊት ናይቶም ብጸቕጢ ዝጥቕዑ ሰባት፡ ደቂ-ኣስትዮ እየን። መብዛሕትኡ ግዜ እቶም ክጥቕዑ ዘይትጥርጥሮም ሰባት እዮም ግዳያት ጸቕጢ ዝኾኑ። ንሳ/ንሱ ኣብ ስራሕ ንፉዕ/ንፍዕቲ እዩ/ያ ኔራ/ሩ። ዝዕእበየ ናይ ስድራ ሓላፍነይ ይ/ትወስድ ኔሩ/ራ። ናይ ካልኦት ድልየት ቅድሚ ናታ/ቱ ይ/ትሰርዕ ኔራ/ሩ።
መለለዪታት ጸቕጢ ብዙሕን ዝተፈላለየን እዮም። ጸቕጢ ዘርእዮ ኣካላዊ ምልክታት ከም ንኣብነት፡ ቃንዛ ሕቆ፡ ቃንዛ ርእሲ፡ ምልክታት ዘይምጥዓይ ከብድን መዓናጡን፡ ናህሪ ትርግታ ልቢ ከምኡ ውን ምድኻም ናይቲ ሕማም ዝከላኸል ስርዓተ-ኣካልና ክጥቀሱ ይከኣል። ሓደ ሰብ ክደክም ይኽእል እኳ እንተኾነ፡ ክዛነን ክድቕስን ግን ኣይክእልን። ዘይምቕሳን፡ ሻቕሎት፡ ቃዝኖት፡ ከምኡ ውን ጸገም ምትኳር ውን ይርአ እዩ።
ሕክምናዊ ረድኤት ምሕታት ንምንታይ ተደልየ?
ናይ መጠንቐቕታ ምልክታት ኣካልካ ኣንቢብካ፡ ቀልጢፍካ ሕክምናዊ ሓገዝ ምሕታት ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ክሳብ ትሃልኽ ተጸቢኻ መሊስካ ናብ ንቡር ምምላስ ከቢድን ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ኮይኑ፡ ቀልጢፍካ ሕክምናዊ ረድኤት ምሕታት ግን ነቲ ሕማም ከይሳዕረረ እንከሎ ክትኮልፎ ትኽእል። ሃልኪ ብኢድካን እግሪኽእም ምስ ሓዘካ፡ ነቲ ቅድሚ ምህላኽካ ዝነበረ ግዜ መጺኡ ዘመስግነካ ሰብ ኣይክትረክብን ኢኻ።
ንስኻትኩም ወይ ቤተ-ሰብኩም ብሰንኪ ጸቕጢ ዘስዓቦ ጸገማት፡ ንሕማም ተሳጢሑ ምስ ዝርከብ፡ ናብ ማእከል-ጥዕና ወይ ውን ትካላዊ ማእከል ጥዕና ብምኽእድ ሕክምናዊ ሓገዝ ሕተቱ። እቲ ምልክታት ናይቲ ሕማም ዘየላቡ ምስ ዝኸውን ናብ ክፉት ማእከል ሲካትሪ ኬድኩም ሓገዝ ሕተቱ። ሓኪም ረኺቡ ኣካልኩም መርሚሩ፡ ከመይ ይስመዓኩም ከም ዘሎ ውን ክሓተኩምን ክሰምዓኩምን እዩ። እቲ ጠንቂ ናይቲ ጸገም ካልእ ከይከውን፡ ወትሩ ናይ ደም መርመራ ይግበረልኩም እዩ።
ናብ ንቡር ኩነተ-ጥዕና ክምለስ ይኽእል`ዶ?
ዋላ`ኳ ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ልዑል ጽልኣት-ጸቕጢ ውን ዘስዕብን እንተኾነ፡ መብዛሕትኦም ብሃልኪ ዝተጠቕዑ ሰባት ናብ ንቡር ኩነታቶም ይምለሱ እዮም። ስለኾነ ከኣ፡ ደጊምካ ኣብ ተመሳስሊ ኩነታት ናይ ምውዳቕ ተኽእሎታት ኣሎ። ኣካላትና ናብ ንቡር ክምለስ ምእንቲ ክኽእል፡ እቲ ግዳይ ናይ ሕማም-ዕረፍቲ ክወስድ ወይ ውን ተጽዕኖ-ስራሕ ክንኪ ኣለዎ። ኣካላት ዘዛንዩ ልምምዳት፡ ኣካላዊ ምንቅስቓስን እኹል ድቃስ ምውሳድን፡ ንመስርሕ ዳግመ-ሕውየት ሓጋዚ እዩ። ዕለታዊ ጠለባት ህይወትኩም ነኪኹም፡ ምስ የዕሩኽን ስድራ-ቤትን ኮይንኩም ደስ ዝብልኩም ነገራት ግበሩ።
እቲ ኣገባብ ፍወሳ፡ እኩብ ዝርርባዊ ተራፒ (samtalsterapi) ወይ ውን መድሃኒታት ምውሳድ ዝጠቓለለ እዩ። እቲ መድሃኒት ግን ነቲ ጠንቂ ናይ ጸቕጢ ዝኾነ ነገር ንምብራዝ ዝዓለመ እምብር፡ ነቲ ጸገም ምሉእ ብምሉእ ዝፍውስ መድሃኒት ከምዘይኮነ ምፍላጥ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።


text:
Radio Erena: 13 June 2019
ኣብ ሱዳን፣ ኣብ መንጎ ወትሃደራዊ ባይቶን ፖለቲካውያን ውድባትን ክካየድ ድሕሪ ዝጸንሐ ናይ ምቅርራብ መስርሕ፣ ካብ ክልቲኦም ወገናት ዝተዋጽአ መሰጋገሪ ባይቶ ንምቛም ዘተ ክቕጽል ምዃኑ ተሓቢሩ።
ክልቲኦም ወገናት ናብዚ ናይ ዘተ ስምምዕ ከምዝተበጽሐ ዝግለጽ ዘሎ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ምስ ክልቲኦም ወገናት ድሕሪ ዘካየዶ ርክብ፣ ብዝቐጸለ ናይ ስምምዕ ዘተ’ዩ።
ብመሰረት እቲ ዝካየድ ዘሎ ናይ ስምምዕ ዘተ፣ ካብ ክልቲኦም ወገናት ዝቖመ 15 ኣባላት ዘለውዎ ግዝያዊ ባይቶ ንምቛም’ዩ።
ኣብ ሕቡራት ሃገራት፣ ጸሓፊ ቁጠባዊ ኮሚሽን ኣፍሪቃ ዝነበረ ሱዳናዊ ፖለቲከኛ ዓብደላ ሓምዶቕ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ናይቲ ዝቐውም ግዝያዊ ባይቶ ክኸውን ተረቑሑ ምህላዉ’ውን ምንጭታት ሱዳን ይገልጹ ኣለዉ።
እዚ ብመንጎኝነት ኢትዮጵያ ተበጺሑ ዝብሃል ዘሎ ስምምዕ፣ ነቲ ኣብ ሱዳን ተኸሲቱ ዘሎ ኩነታት ከዝሕል ትጽቢት ከምዘሎ ብዝተፈላለዩ ወገናት ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ብዙሓት ሱዳናውያን ግና ኣብ ምጥርጣር’ዮም ዝርከቡ።
ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ነቶም ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝተራኸቡ መራሕቲ ተቓወምቲ ድሕሪ ምእሳሩ፣ ንገለ ካብኦም ናብ ደቡብ ሱዳን’ዩ ሰጕጉዎም።
ብመሰረት’ዚ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ፣ ኣብ ቀይዲ ዝርከቡ፣ ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑ’ዮም።
ነታ ሃገር ኣልሚሱዋ ዘሎ ስራሕ ደው ናይ ምባልን ትካላት ናይ ምዕጻውን ተቓውሞታት ድማ ከብቅዕ ትጽቢት ይግበረሉ።
እንተኾነ፣ ብዛዕባ’ዚ ተበጺሑ ዝብሃል ዘሎ ስምምዕ፣ ብወገን ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ዝተዋህበ ወግዓዊ መግለጺ የለን።


text:
ዓገብ ምውርዛይ ኣብ ዝኾነ ውድብ ዘየለኻ
ዝኸበርኩም ኣምበብትን ጽሓፍትን ሰማዕትን ብመገዲ ሰኪዔት (እንተር ነጥ) ብቐዳምነት ዝላዓለ ሃገራዊ ሰላምታ ይብጻሕኩም ኣብ ዘዘልኹሞ ድማ ፍቕርን ስኒትን ኣውሪዱ ነታ ንፈትዋ ሃገርና ኤርትራን ህዝብናን ድማ ካብ ዘይ ፍትሓዊ ምሕደራ ህግደፍ ኣዋጾኦ ፈጢሩ ንህዝብና ብዝሓለፈ ኣኽለኩ ኢሉ ሰላምን ራህዋን ክርከብ ምሕረቱ የውርደልና።
ኩቡራት ነበብቲ ጽሑፈይ
ናብ ኣርእስቲ ዋና ሕመረት ዓገብ ምውርዛይ ኣብ ዝኾነ ውድብ ዘየለኻ መበልየይ ካብ ባዶ ተበግሰ ዘይ ኮንኩስ መንቀሊ ኣለዎ ጠዓመልና ክብላስ ጻሕሊ የሕረራ ከም ዝብሃል ድልየት ምግምታል ጭኮናዊ ስርዓት እና ሃለወ እንከሎ ምስ ዝኾነት ውድብ ተሰሪዕካን ተውዲብካን ኣስተዋጽኦ ጉቡኻ ከይተማልእ ሻርኔራ ጁባኻ ዓጺኻ ክንስኻ ብውድባትን መራሕትን እና ተዋርዘኻ ምዕብልና ከመይ ይኸይድ ኣሎ ደቂቕ ሓበሬታ ዘይብልካ ምዝንጣል መራሕትን ካድራት ውድባትን መሰረታቱን ንምንታይ ኣድልየ።
ከምዚ ዝኣምሰለ ምዝንጣልከ መንዩ ክግልገለሉ ጣዓምልና ክብላስ ጻሕሊ የሕረራ ዝበልኮዎ ጽሒፍና ክንብል ኣንጻር ጠቕምና ናብ ህዝቢ ነማሓላልፎ መልእኽቲ ናብ ተቓወምቲ ኣብ ክንዲ ዝስዕብ ምግባር ትፈልጦን ትውንኖ ሓበሬታ ዘይብልካ ኣብ ዝኾነ ይኹን ውድብ ዘይ ተሰራዕካ ብውድባትን፥ መራሕቲ ውድባትን፥ ካድራት ውድባትን፥ መሰረታቱን እና ኣቋናጸብካ ንህዝቢ ብትጽቢቱን ብሞራሉን ብኒሑን እና ሃሰኻ ናብ ተቃወምቲ ውድባት ንኸይስለፍ ንስርዓት ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ዕድሚኡ ንምናሕ መገዲ ምስራሕን ብርጅ ቢንቶ እና ሃነጽካ ኣይ ጠቕምናን። ንፍቶ ንጽላእ እዚ እዩ እቲ ሓቂ ክዋሓጠልና ክኣ ክኽእል ኣለዎ።
ክብራት ተኻታተልቲ ጽሕፈይ
ሓደ ኣብ ስራሕ ዝተወፈረ ጹቡቕን ሕማቕን ክልቲኡ ክህልዎ ባህሪያዊ ኢዩ ምኽንያቱ አብ ስርሕ ስለ ዘሎ እቲ ኣብ ስራሕ ዘየሎ ግን ካብ ክልቲኡ ናጻ ክኸውን ግድነት ኢዩ ስለምንታይ ናብ ስራሕ ስለ ዘይ ተዋፈረ ጽቡቕን ሕማቕን ክርከቦ ኣይክእልን ኢዩ ካበይ ከምጾኦ ዘይተበገሰ ስለዚ ካብዚ ተረዶኦ እዚ ተበጊስና ነማሓልልፎ መልእኽቲ ንቓልሲ ብዘይ ይሃሲ ንህዝቢ ትጽቢቱ ብዘይ የጸንቅቅ ሞራሉ ብዘይ ትንክፍ መገዲ እንተ ተጻሕፈ ሃናጺ እምበር ጎዳኢ ኣይክነን።
ክብራት ጸሓፍቲ
ኣብዚ ከነስተውዕል ዘለና ምእራምን ምትኽካልን ምውቕቃስን ክህሉ የቡሉን ማለተይ ዘይ ኮንክስ ክንወቅስን ከነታኻኽልን ክንእርምን እንተዄና ንሰራዕ ንወደብ ካባና ዝጥለብ ሃገራዊ ጉብእን ሃገራዊ ጠለብን ነማልእ ተሰርዕና ተውዲብና ብኣኼባ መልኽዕ ግቡእ ሓበሬታ ንቕሰም ናብ ዘይድሊ ካብ ባዕላዊ ግምት ተበግስካ ምህውታት ምስ ኩነታትን ርትዕታትን ጭብጥታትን ምጉዓዝ ተሰሪዕካን ተወዲብካን ኣብገለ ዘይትዓግበሉ ኣሉታዊ ጎንታት ምስ ዘንጻባርቕ ኣብ ክንዲ ምኹራይ ፍንጥሪዕ ብብቅዓት መፍትሒ ምድላይ ሓቢርካ ብ ኣኼባ ምዝታይ ን ኣሉኡታዊ ሸነኻት ዘኮትሎ ሳዕቤንን ጠንቅን በቲ ተራኣየካ ኣብ ባይታ ኣኼባ ኣብሪህካ ምግላጹ ብድሕሪ ክትዕ ኣብ መደምደምታ ምልኣት ኣኼባ ተራእዩ ነቲ ፈላለይ ነጥቢ እንብሎ ኣብቲ ዓራቂ መስርሕ ዲሞክራሲ ድምጺ ንጽጋዕ ብዓብላሊ ድምጺ ድማ ተማእዚዝናን ተቐይድና ጉዕዞና ናብ ምዕላው ስርዓት ውልቀ መላኺ ጭኮና ኢሳያስ ይኸውን።
ጥቅሲ መራሕ ናይ ቻይና ነብር ማውቲስቶንግ መንግስተ ሰማይ የዋርሶ
ማውቲስቶግ ይብል ኣብ መጽሓፉ ኩሉ ኣብ ቃልሲ ዘሎ ተቃላሳይ ኣየስምዕን ታቓላሳይ ዝባሃል ንቃልሱ ኣብ ማዓርፉኡ ምስ ዘብጽሕ ወይ ድማ ንቃልሱ ዝተሰዋኣሉ ይብል ፈላስፋ ማውቲስቶግ እንደገና መንግስተ ሰማይ የዋርሶ
ኣብ ተቃውሞ ደንበ ድማ ብመንግስቲ ህግደፍ ተመዊሎም ህግደፍ ምልየናት ደላር ኣስኒቑ ተቓወምቲ ዄንኩም ንዓይ ን ኢሳያስ እና ኣጸለምኩም ኣብ ውሽጢ ተቃወምቲ ኴንኩም ፋሕ ፋሕ የእቲኹም በታቱኑዎም ዕምሪ ግዝኣትና ከነናውሕ ተባሂሎም ኣብ ተቃወምቲ ከም ዘለዉ ኣይንዘንግዕ።
ኣንቱም ጽሓፍቲ ነዚ ኣብ ግምት የእቲና ጽርብቲ ብርዒ እንተርነጥ ተረኺባ ኢልና ንኹሉ ከይ ኣጻረና ጓል ዘረባ ሕጅና ነገር ምብላሕን ኣብ ዘይ ልዓትና ኣንጻር ጠቕምና ከይ ተረዳኣና ናይ ተቃውሞ ደንበ ሱርዓትን፥ ውድባትን፥ ተዳናገጽትን፥ክንስና ክኣልናዮ ክንብል ንረብሓ ብህግደፍ ተመወሉ ብጀካ ስልጣን ኢሳያስ ካልእ ዘመድን ሓልዮትን ዘይብሎም ኣደዶም ከይንኾውን ሓደራ ሓደራ ሓደራ
ብዛዕባ ፈስቲቫል ካስል መበል 20
ብሓደ ሓውና ናይ ተቓውሞ ደንበ ተዳናጋጺ ኣብ ቀዳመቲ ጹሕፉን ካላኣይቲ ጹሕፉን ኣንቢበ እቲ ዘገርም ኣብ ፈስቲቫል ካስል ምስ ሓርበኛታት ክዝቲ ኾሎን ብድሕሪ ፈቲቫል ካስል ምስተወደኤ ናብ ዝቅመጠሉ ሃገር ምስ ተመልሰ ድሕሪ ክልተ ቅነ ዝዘርግሓ ጹሑፉ ተጋራጫዊ ኮይኑ ረኺበዮ ይተካእ ይለቀብ ክኣ ካላይቲ ጽሑፉ ክሲ ዝትሕዝቶኣ ኣስዒቡ ጺሒፉ ምጽሓፍ ናይ ዝኾነ መሰል ከም ምዃኑ ዘይ የማትእ ሓቂ ኢዩ።
እንተኾነ ግና ከምቲ ኣቕድም ኣቢለ ኣብ ላዕሊ ዝጠቕስኩዎ ብመሰረት ጽሑፉ መልሲ እንድሕሪ ሂበዮ ነገር ይፈትሕ ኣየለኹን ካብ ዝብል ተበጉሶ ልቢ የዕብየ ሸለል ኢለዮ ሕጂውን
ሓውና ብኽብሪ ከምታ ኣብ ካስል ዘዕለልናያ ክብርኻ ምስቲ ናይ ቅድም ኣበርኩቶኻ ኣዛሚደ
ንኽብርኻ ክዝንጥል ኣይውዕሎን። የግዳስ ናብ ነብስኻ ተመለስ ትጉሽተትካ ክንማያአጥ ኮሎና ናይ ዝኾነ ውድብ ሱሩዕ ከምዘይ ኮንካ ሓቢርካና እቲ ጸገም ክኣ ካብዚ ኢዩ ዝብገስ
ሕጅውን ካብዘን ኩለን ውድባት መሪጽካ ኣብ ሓንቲ ውድብ ተሰራዕ ተወደብ ማዕረ ናይ መሰረታት ውድባታትና ጉቡኣትካ ኣማልእ ምስ መን ምረጽ ምኽንያቱ ብሓንሳእ ምምጻእና ስለ ይትርፍ ኩሉ ጹሑፋትካ እተሕልፎ ክኣ ካብ ጭቡጥ ሓበሪታ መርትዖ እተ ሰነየ ኾይኑ ኣፍራይ ምኾነ ሓንቲ ነገር ተርዳኣኒ ወቃስን ከሳስን ኴንካ ክትቀርብ ጉቡካ ቅዱም ኣማልእ እናበልኩ ሕውነታዊ ምዕዶ የማሓላልፈልካ ኣብ ልብኻ የሕድሮ ፈጣሪ። ንኽብረትካ ኢለ ሽምካ ክረቁሕ ኣይመረጽኩን።
ካብዚ ዝተረፈ ንዓኻን ንተኻታተልቲ ጽሑፈይን መስቀል ይመጽእ ኣሎ ርሑስ ብራቕ መስቀል ንህዝብና ራህዉኡ ንስርዓት ውልቀ መላኺ ድማ ዕንወቱ ይግብረልና
ኣምየን ኣምየን ኣምየን ንሽኣላህ ንሽኣላህ ንሽኣላህ
ክብርብ ዝኽርን ንስውኣትና
ካብ ገብሪህይወት ኣቡዓሸራ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2155


text:
ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣብ ዝቀራረበሉ ዘሎ እዋን፡ ኣሜሪካ ሓያል ደሞክራስያውነት ኢትዮጵያ ከምትድግፍ ኣፍሊጣ`ላ። ናጻ ርትዓዊን ተኣማንን ምርጫ ኣብ ምቹእ ሃውሃው ምርጫ ጥራይ ክካየድ ከምዝኽእል`ውን ትገልጽ።
እዚ መግለጺ ዝስማዕ ዘሎ፡ ኣብ እዋን ሰብኣዊ ቅልውላውን ግጭትን ሰሜናዊ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ`ዩ። ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ኣንተኒ ብሊንከን ኣቐድም ኣቢሉ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብዝኣተውኦ ቃል ሰራዊት ኤርትራ ካብ ትግራይ ብቕልጡፍን ክጻረየሉ ብዝኽእል መንገድን ክወጽእ ደፊኡ ኔሩ`ዩ።
ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ ኣሕመድ ዝሓለፈ መጋቢት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኤርትራ ሓይልታታ ካብ ትግራይ ክተውጽእ ተሰማሚዓ`ያ ኢሉ ኔሩ `ዩ- ድሕሪኡ`ውን ናብ ኤርትራ ብምኻድ ምስ ፕረዚደንት ኢሳያስ ተራኺቡ ኔሩ። እንተኾነ ኤርትራ ሰራዊታ ክትስሕብ ካብ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ መረጋገጺ`ኳ እንተተዋህበ፡ ሰበ-ስልጣን ኣመሪካ ግን እቲ ምንስሓብ ከምዝተገብረ መረዳእታ የለን ኢሎም ኣለዉ።
ኢትዮጵያ ንሰነ 5,2021 ሃገራዊ ምርጫ ንኽተካይድ ትቃለስ ኣላ- ኣብ ምዝገባ ኣድምጽቲ ጸገማት የጋጥማ`ሎ። እቲ ሓፈሻዊ ምርጫ ዝተናውሐ ብምኽንያት ዝነበረ ስግኣት ኮቪድ 19`ዩ። ምምሕዳራዊ ምርጫታት ከተማ ኣዲስ ኣበባን ድረዳዋን ንሰነ 12 ተመሓላሊፉ`ሎ።
ወሃቢ ቃል- ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ነድ ፕራይስ "ጥጡሕ ሃዋህው ምርጫ ክህሉ- መንግስቲ ኢትዮጵያ- ናይ ምእካብ ናይ ምዝራብ-ተሳትፎ ፖለቲካን ዕድላት ኢንተርነትን ሓበረታን መሰላት ከኽብር ኣለዎ" ኢሉ ። ኣስዒቡ " ፓርትታት ፖለቲካ ድማ ጎንጺ ከወግዱን፡ ሓይልታት ጸጥታ ድማ ካብ ሓይሊ ምጥቃም ክቑጠቡ ይግባእ" ኢሉ።
ከምኡ`ውን "ኣብ እዋን መስርሕ ምርጫ ጎንጽታት ንምንካይ ዝዓለመ፡ ማሕበረ-ኮማዊ ዘተ ዝሰረቱ ልዝብ ንምትብባዕ ምስ ኣህጉራዊ መሻርኽቲ ተቐራሪብና ንሰርሕ ኣለና" ኢሉ።
ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እቲ ምርጫ በቲ ዘሎ ኩነታት ክካየድ ኣለዎ ኢሉ ዝኣምን እንተኾይኑ ዝበሎ ነገር የለን።
ኣብ ክልል ትግራይ ምርጫ ክተካይድ ዝክኣል ኣይኮነን ዝበለ ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ኣመሪካ ዝነበረ ደቪድ ሺን፡ ካብ ትግራይ ወጻኢ`ውን ንሰነ 5,2021 ምርጫ ንምክያድ ገለ ስክፍታት ኣሎ ኢሉ። ኣብ ክልል ትግራይ ኣብዚ እዋን`ዚ ምርጫ ከምዘይካየድ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ`ዩ።
ጎንጽን ገለ ገደባት ንናይ ደገ ተዓዘብትን ናብቲ መስርሕ ምርጫ ገለ ሕቶታት ኣልዒሉ ኔሩ`ዩ። ሕብረት ኤውሮጳ ተዓዘብቲ ምርጫ ናብ ኢትዮጵያ ንምልኣኽ ሰሪዝዎ`ኳ እንተነበረ ሕጂ ግን ጉጅለ ክኢላታት ናብቲ ምርጫ ክልእኽ ከምዝወሰነ ካብ ኢትዮጵያ ይስማዕ ኣሎ።
ትማሊ ሰኑይ፡ ሓደ ካብ ብክልቲኡ ፓርቲ ዝቖመ ጉጅለ ኣባላት ኮንግረስ ዝወጸ መግለጺ፡ቀጻሊ ህላወ ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ብዓሚቕ ከምዘሻቕሎ ይገልጽ።
ኣቦ-መንበር ኮሚቴ ጉዳያት ወጻእ ግሪጎሪ ሚክስ ላዕላዋይ ኣባል`ታ ኮሜቴ ሚካኤል ምካውልን"ናብ ነባሪ ምቁራጽ ተጻብኦታትን ኩሉ ሓቆፍ ፖለቲካዊ ልዝብን ዝወስድ ሓደ መንገዲ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ኣይርከብን፡ ኣብ ጅምላዊ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ትግራይ ኢድ ከምዘለዎም ዝእመኑ ሓይልታት ኤርትራ፡ ንምፍታሕ`ቲ ግጭት ዓቢይ ዕንቅፋት`ዩ" ይብሉ ።
ኣሜሪካ ንኢትዮጵያ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘይኮነ ካልእ ሓገዝ ደው ምባላ ከምትቕጽል- ንሱ ድማ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ ኣብ ትግራይ ግፍዕታት ከምዘብቅዕ ንምግባር ዝያዳ ክገብር ንምድፋእ ምዃኑ እቲ መግለጺ ይገልጽ።
እንተኾነ ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ንኢትዮጵያ ዝህቦ ካልእ ሰብኣዊ ሓገዛት ምሃቡ ክቕጽል`ዩ።
ኔድ ፕራይስ"ንኢትዮጵያ ረዲኤት ኣብ ንሓስበሉ እዋን- ሰብኣዊ ሓገዝ ዘድልዮ ህዝቢ ትግራይ ተወሳኺ ሸኸም ክንፈጥረሉ ኣይንደልን ኢና" ይብል ። ንሱ ኣስዒቡ ቀጻሊ ስጉምትታት ኣብ ንሓስበሉ እዋን ክንሕግዞም ዝክኣለና ምግባርና ክንቅጽል ኢና ኢሉ።
ቅልውላው ክልል ትግራይ ኣብ ኣኼባ ሚኒስትራት ወጻኢ ጉጅለ 7`ውን ተዘትይሉ`ዩ።
እቲኣኼባ ሚኒስትራት ወጻኢ ጉጅለ 7 ዘውጽእዎ መግለጺ ኩሎም ወገናት ተጻብኦታት ብዝቐልጠፈ ደው ከብሉ፡ ሓለዋ ሲቪላት ምኽባር ሰብኣዊ መሰላትን ኣህጉራዊ ሕግን ናጽነት ሚድያ፡ ከም ጾታዊ በደልን ካልኦት ግህሰታትን ዝፈጸሙ ድማ ተሓተቲ ይኹኑ ይብል ።


text:
Radio Erena: 11 June 2018
ፈጻሚት ሽማግለ ኢህወደግን መንግስቲ ኢትይጵያን፣ ስምምዕ ኣልጀርስን ውሳኔ ኮሚሽን ዶብን ምሉእ ብምሉእ ከምዝቕበልዎን ከምዘተግብርዎን ዘሕለፍዎ ውሳኔ፣ ንኢትዮጵውያን ከፋፊልዎም ከምዘሎ ኣብ ዝተፈላለየ መርበባት ሓበሬታን ማዕከናት ዜናን ይቓላሕ ኣሎ።
ገለ ኢትዮጵያን እቲ ውሳኔ ንሰላምን ሰናይ ጉርብትና ኣፍደገ ዝኸፈት’ዩ እናበሉ ክድግፍዎ እንከለዉ፣ገሊኦም ከኣ ከቢድ ዋጋ ተኸፊልዎ ኣብ ትሕቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝርከብ ባድመን ካልእ ከባቢታትን ብከምዚ ዓይነት ውሳኔ ክሕደግ ኣይግባእን ብምባል ተቓውምኦ የስምዑ ኣለዉ።
ብፍላይ ኣብቲ ንኤርትራ ክወሃብ ዝተወሰነ ባድመን ካልእ ዓድታትን ዝርከቡ ኢትዮጵውያን፣ እቲ ውሳኔ ንጉዳይ መንነቶምን ዜግነቶምን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ’ዩ ብምባል ናይ ተቓውሞ ሰለማዊ ሰልፊ ከምዘካየዱ ካብ ትግራይ ተሰሚዑ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ፈጻሚት ሽማግለ ኢህወደግን መንግስቲ ኢትዮጵያን ብመንገዲ ማዕከን ዜናኦም ንዝሃብዎ መግለጺ ዝኾነ ወግዓዊ ምላሽ ኣያበሉን።
እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝርከብ ህዝቢ ኤርትራ፣ ከምቲ ልሙድ ርእይቶኡ ብናጻ ከይገልጽ ዝተኣገደ እኳ እንተኾነ፣ ሓያሎ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራውያን ግና ነዚ ናይ ኢትዮጵያ ተበግሶ ክድግፉን ክቃወሙን ይስምዑ ኣለዉ።
ብሰንኪ ናይ ባድመ ኩነታት፣ ህዝቢ ኤርትራ ግዳይ ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባን ማሕበራውን ሕሰማት ብኣውሩ ድማ ግዳይ ስደትን ምብትታንን ኮይኑ ከምዘሎ ዘዘኻኽሩ ሓይሎ ኤርትራውያን ወገናት፣ እዚ ናይ ኢትዮጵያ ውሳኔ፣ ሓደ ስጉምቲ ንተበግሶ ሰላም’ዩ እናበሉ ይገልጽዎ።
ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ከምእትቕበልን ምሉእ ብምሉእ ከምእተተግብርን ምግላጻ ጥራይ ኣኻሊ ከምዘይኮነ ዘገንዘቡ ካልኦት ወገናት፣ ብዘይዝኾነ ቅድመ ኩነት ሰራዊታ ክትስሕ ዘለዋ ክብሉ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ መግለጺ ወግዓነትን ሕጋውነትን ከምዘይብሉ ብመንገዲ ማሕበራዊ ሜድያታት ርእይቶታቶም ይህቡ።
ኣውራ መንቀሊ ውግእ መንግስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጉዳይ ዶብን ዋንነት ባድመን ስለዘይነበረ፣ ኢትይጵያ ሰራዊታ ካብቲ ከባቢታት እንተስሒባ’ውን ናይ ሰላም ጎደና እዘን ክልተ ሃገራት ገና ርሑቕ ምህላው’ዮም ዝተፈላለዩ ወገናት ዝድምድሙ።
====================


text:
ኣዋጅ መስከረም
ብዛዕባ ስምምዕ ኩሉ መደያዊ ምውህሃድ ሰለስተ ውድባት
10 መስከረም 2021
ሓርበኛ ተቓላሳይን ጽኑዕን ህዝቢ ኤርትራ!
ኣንጻር ምልክን ጭቆናን ዝቃለሱ ኩሎም ኤርትራውያን !
ንሕና እዞም ኣብ ታሕቲ ኣስማትና ሰፊሩ ዘሎ ሰለስተ ውድባት ኤርትራ፣ ሃገርና ንምድሓንን ህዝብና ካብ’ቲ ንልዕሊ ሰላሳ ዓመት ዘሕልፎ ዘሎ ጭቈናን ግፍዕን ዝመለኦ ምሕደራ ንምግልጋልን፣ ቃልስና ብዕቱቡነት ክንቅጽሎ ደጊምና ቃልና ነሐድስ ኣሎና። መጻኢ ወለዶታት ኤርትራ ካብ መቕዘፍትን ጭቈናን ውሽጣዊ ኮነ ግዳማዊ ውግኣትን ንምድሓን፣ ንገዛእ ርእስናን ንሓፋሽ ኤርትራዊ ናይ ቃልሲ ንያትን መንፈስን እነሐድሰሉ መድረኽ ኢዩ። ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ንመንእሰያትና ካብታ ዝፈትውዋ ሃገሮም ሰላማዊ ህይወት ምእንቲ ክረኽቡ እግሮም ናብ ዝመርሖም ፋሕ-ፋሕ ክብሉ ብምድፍፋእ፣ ኣዕናዊ ስትራተጂይኡ ኣብ ግብሪ ኣውዒልዎ እዩ። ብኣማእታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ብግቡእ ንኽይጣየሱ ስርዓት ህግደፍ ዕንቅፋት ኰይንዎም ጸኒሑን ኣሎን። ብሰንኪ’ዚ ዘይርትዓዊ ፖሊሲ ስርዓት ህግደፍ፣ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ይኹን ኣብ ዝተረፈ ክፋል ዓለምን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዘሕለፍዎ ዘለዉ ስቓይን መከራን ክሳዕ ሕጂ ይቕጽል ኣሎ። ኤርትራውያን ስደተኛታት ድሕሪ ሓርነት ነዊሕ ከይጸንሑ ናብ ሃገሮም ናይ ምምላስ መደብ ብዝዀነ ይኹን ሃገራዊ መንግስቲ ቀዳምነት ኪወሃቦ ዚግባእ እኳ እንተ ነበረ፣ ስርዓት ህግደፍ ግን ብኣንጻሮ ሓደሽቲ ሰደተኛታት ክም ዝውሰኽዎም ገበረ።
ብሰንኪ ስርዓት ህግደፍ ሉዓላውነት ሃገርናን ሓድነትን ህዝብና ኣብ ኣዚዩ ዘስግእ ኩነታት ከም ዝርከብ ህዝብና ብግቡእ ፈሊጥዎ ኣሎ። ካብዚ ተረድኦ’ዚ ብምብጋስ፣ ንሕና መሰረታትን መራሕትን እዘን ሰለስተ ውድባት፣ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ መስርሕ ደሞክራስያዊ ለውጢ ኸነቀላጥፎ ግዴታ ከም ዘሎና ኣለሊናን፣ ነቲ ህዝብና ዘማዕድዎ ናጽነትን ሓርነትን ከምኡ’ውን ነቲ ክቡር ሃገራዊ ዕላማታት ኣብ መፈጸምትኡ ንምብጻሕን፣ ዓቕምታትና ብሓባር ክንጸምዶ ወሲንና።
ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል፣ ውድባትና በቶም እተመርጹን ሙኩራትን ኣባላትና ዝምራሕ ናይ ዘተ ሽማግለታት ኣቢለን ንነዊሕ ኣዋርሕ ኣብ ሃናጺ ዘተን ልዝብን ተጸሚደን፣ ናይ ነፍሲ ወከፍ ውድብ መደብ ዕዮን ሰነዳትን ብግቡእ ኣጽኒዐን። ነቲ ምስ ናይ ሓድነት መስርሕ ዝተተሓሓዘ ንነዊሕ ዓመታት ፖለቲካዊ ሓይልታትና ዘሕለፎ ተመክሮታት ብወድዕነትን ብግሉጸንትን ብምግምጋም፣ ኣብ መስርሕ ቃልስና ንመጻኢ ጠቓሚ ትምህርቲ ቀሲመን። ካብ ታሕቲ ክሳዕ ላዕሊ፣ ብደረጃ መሪሕነታዊ ጽፍሕታት ይኹን ብደረጀ መሰረታት ናይ’ተን ሰለስተ ውድባት ዝካየድ ኩሉ መዳያዊ ምውህሃድ ናብ ፍጹም ሓድነት ንምብጻሕ ዝዓለመ መስርሕ ኢዩ። ብተወሳኺ’ውን መስርሕ ምውህሃድ ክሳብ ምዝዛሙ ብግቡእ ዝክታተልን ዝቊጻጸርን ኣካል ንምቋም ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ። ከም ናይ መወዳእታ መደብ ከኣ እዚ ተበጊሱ ዘሎ መስርሕ ምውህሃድ ሰለስተ ውድባትና ብዛዕባ ህልውን መጻእን ቀንዲ ሃገራዊ ኣገዳስነት ዘለዎ ጕዳያት ሓባራዊ ኣረኣእያ ፈጢርካ ናብ ፍጹም ሓድነት ንምብጻሕ ዝሓለነ መስርሕ ኢዩ።
እቲ ነዊሕ መስርሕ ዘተ ምስ ተዛዘመ፣ ናብ ትካላት ነፍሲ ወከፍ ውድባትና ብመሰረት ውሽጣዊ ሕግታተን ቀሪቡን ጸዲቑን። እዚ ኣብ መንጎ ሰለስተ ውድባትና ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ብዚ ኣዋጅ’ዚ ኣቢልና ንህዝብናን ፈተውትናን ከነበስር ሓበን ይስመዓና። እዚ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ብህዝብናን ብዅሎም ተቓወምቲ ሓይልታትን ክተባባዕ ምዃኑ’ውን ትጽቢትና ዓቢ ኢዩ።
ኣብ ትሕቲ “ኤርትራዊ ሃገራዊ ዲሞክራስያዊ ልፍንቲ” ዝብል መጸወዒ ስም፣ ተበጊሱ ዘሎ ኩልንተናዊ ምውህሃድ ሰለስተ ውድባትና፡ ካብ ኣገዳስነትን ተደላይነትን ሓባራዊ ዕዮ ዝመሰረቱ ርድኢትን ዕግበትን ዝተበገሰ ኮይኑ፣ ንጹር ዕላማን ሽቶን ንምርግጋጽ ዝዓለመ መደባትን ናይ ስራሕ ትልምን ሓባሪ መንገድን (ሮድ ማፕ) ብምሕንጻጽ፣ ንዕኡ ዝመርሕ ሓባራዊ ላዕላዋይ መሪሕነትን፣ ናይ ስራሕ ሽማግለታትን ክቐውም ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ። እዚ መስርሕ’ዚ ብደረጃታት እና ማዕበለ ብምምጻእ ናብ ፍጹም ሓድነት ንምብጻሕ ዘማዕድወ ራእይ ዝሓዘለ ኢዩ። ኣብዚ መድረኽ’ዚ ጸቢብ ውድባዊ ረብሓታት ወጊድካ ነቲ ዝለዓለ ሃገራዊ ረብሓታት ንምርግጋጽ ቀዳምነት ክወሃቦ ዘለዎ ኣምር ምዃኑ ነቕ ዘይብል ዕግበትና ኢዩ።
እቲ ኣብ መንጎ ሰለስተ ውድባትና ዘሎ ናይ ምሉእ ምውህሃድ መስርሕ፣ ሃገራዊ ሓላፍነትና ዝደረኾ ኮይኑ፣ ሕድሪ ዉፉያት ስዉኣትናን፣ ባህግታት ህዝብናን ከምኡ’ውን ነቶም ምእንቲ ህዝብን ሃገርን ዝሰንከሉ ጀጋኑ ውጉኣት ሓርነትን ዝተቓለስሉ ዕላማታት ኣብ ሽትኡ ንምብጻሕ ዝሓለነ ሃገራዊ መስርሕ ኢዩ። ብፍላይ ድማ ኣብዚ ኣዝዩ ተሃዋስን ወሳንን መድረኽ፣ ሃገርናን ህዝብናን ዘሕልፍዎ ዘለዉ ሓደገኛ ፖለቲካውን ቍጠባውን ማሕበራውን ኵነታት ንምግጣም ተዓጻጻፈ ጻዕርን ትብዓትን ዝሓትት ምዃኑ ካብ ነፍሲ ወከፍ ሃገራዊ ስዉር ኣይኮነን። ንውልቀ – ምልካዊ ጃንዳ ንምስዓርን፣ ንህዝብና ካብቲ ደማዊ ጭቈና ናጻ ንምግባርን ዕቱብ ቃልሲ ዝሓትት ኢዩ። ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ተቓላሳይ፣ ልዕሊ ዅሉ፣ ሓይሉ ጠርኒፉ ናውቲ ቃልሲ ብሓባር ጸሚዱ ሃገሩን ህዝቡን ከድሕንን፣ ኣብ ሃገርና ርግኣትን ሰላምን ንምስፋን፣ ምውዳቕ ምልካዊ ጃንዳ ህግደፍ ኣብ ቀዳማይ ቦታ ክሰርዕ ሃገራዊ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ከነዘኻር ንፈቱ።
ጽኑዕ ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራን ተቓለስቲ ሓይልታቱን!
ሰለስተ ውድባትና፡ ንሃገራዊ ድልየታት ኣባላትናን ንባህግታትን ህዝብናን ንምርግጋጽን፣ ህዝቢ ኤርትራ ዘማዕድዎ ለውጢ ክውን ንምግባርን፣ ብዘይካ ተጠርኒፍካን ሰሚርካን፣ ከምኡ’ውን ምስ ኩሎም እቶም ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ዝቃለሱ ውድባትን ኩሎም ሃገራውያን ተቓወምቲ ሓይልታትን ብሓባር ሰሪሕካን ጥራሕ ከም ዝረጋገጽ ጽኑዕ እምነት ኣለወን። እዚ ተወሲዱ ዘሎ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ መቐጸልታ ሕሉፍ ሃገራዊ ቃልስና ኮይኑ፣ ንህዝብና ሓራ ንምውጻእን፣ ኣብ ትሕቲ ኩሎም ኣካውና ሕብረተሰብና ዝሰማምዑሉ ሃገራዊ ቅዋም ኮይኖም፣ ኣብ ሃገርና ሓርነትን ፍትሕን ማዕርነትን ርግኣትን ክውን ንምግባር ዝዓለመ ሓፈሻዊ ሃገራዊ መትከልና ኢዩ።
ኣዋጅ ሓድነትና ምስ’ቲ ብሓደ መስከረም 1961 ብስዉእ ጅግና ሓርበኛ ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተ ዝተበገሰ ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝኽሪ መበል 60 ዓመት ኣብ ነብዕለሉ ዘሎና እዋን ምእዋጁ፣ ኣብ ሃገራዊ መትከላትና ከም ወትሩ ቀጥ ከም እንብልን፣ ኣብቲ ዝሰፍሐ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ጽላል ዝዀነ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ከም ኣካሉ መጠን ጸኒዕና ቃልስና ክንቅጽሎ ምዃንና ቃልና ነሕድሰሉ ኣጋጣሚ ኢዩ። ምኽንያቱ ከኣ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ብዙሓት ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ከምኡውን በርጌሳዊ ማሕበራትን ዝሓቘፈ ሰፊሕ ኪዳን ስለ ዝኾነ ኢዩ። እቲ ናይ ሰለስተ ውድባትና ስምምዕ ግደ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ብዝያዳ ንምዕዛዝን፣ ከምኡውን ኣብዚ እዋን እዚ ዀነ ኣብ መጻኢ ሓባራዊ ሸቶታት ክሳዕ ዝብጻሕ፣ ነቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎ ዘይመሰረታዊ ፍልልያት ኣሊኻ ብሓባር ንምቅላስ ዝዓለመ ኢዩ። ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ዘለንና ምትእምማን ደጊምና ብምርግጋጽ፣ ብምትሕብባር ምስ ኩሎም ኣባላት ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ፣ ኤሃባደለ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ኣብ ምእላይ፣ መሪሕን ቀላስን ግደ ንኽህልዎ ዕዙዝ ገድላዊ ተራ ክንጻወት ምዃንና ነረጋግጽ። እዚ ወሲድናዮ ዘለና ናይ ሓድነት ስጉምቲ ኣንጻር ዝኾነ ሃገራዊ ሓይሊ ዘቕነዐን፣ ወይ’ውን ገለ ኣካላት ንምንጻልን ዝዓለመ ዘይኮነስ፣ ኵላትና ሃገራውያን ተቓለስቲ ኣብ ሓንቲ ጃልባ ከም ዘለና መጠን ብሓባር ክንቃለስ ናይ ግድን ምዃኑ እምነትና ጽኑዕ ዘረጋግጽ ሓቂ ኢዩ። ካብ’ዚ ተረድኦ’ዚ ብምብጋስ፡ ምስ ኩሎም ሃገራውያን ሓይልታት ዘለና ዝምድና ዘይቅየርን ቀዋምን ኢዩ። እዚ ኣብ መንጎ ሰለስተ ውድባት ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ንዅሎም መቓልስትና ክፉት ምዃኑ ነረጋግጸሎም። ንዝዀነ ይኹን ውድብ ወይ ጕጅለ ናይ ምንጻግ ይኹን ናይ ምንጻል ዝንባለ ፈጺሙ ዕላማ የብሉን። ህዝቢ ኤርትራ ሃገሩ ኣብ ምምሕዳርን፣ ሃገራዊ ሉዓላውነታ ኣብ ምዕቃብን፣ ሓድነት ህዝባ ኣብ ምውሓስን፣ ናይ ህዝብና ወሳኒ ተራ ዘረጋግጽ ደሞክራስያዊ ስርዓት ናብ ምምስራት ዝመርሕን፣ ሕገ መንግስቲ ቀንዲ ውሕሰንት ግዝኣተ ሕግን፣ ዜጋታት፣ ማሕበራውን ባህላውን ሃይማኖታውን ቋንቋውን ኣውራጃውን ኣካውነኦም ብዘየገድስ፣ ኣብ ትሕቲ ሕገ መንግስቲ ብፍትሕን ብማዕርነትን ዝመሓደርሉ ስርዓት ንምትካል፣ ሓድነትን ስጥመትን ሃገራውያን እንኮ ስትራተጅያዊ ጎደና ከም ዝዀነ ተመክሮና ዘረጋገጾ ሓቂ ኢዩ። ኣብዚ መዳይ’ዚ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሃገራውያን ሓይልታት ንዝግበር ዝዀነ ይኹን ናይ ምቅርራብ ጻዕሪ ብዘይምውልዋል ደገፍቱ ኢና።
ጽኑዕ ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራን ተቓለስቲ ሓይልታቱን
ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ’ዚ፣ ንመላእ ህዝብና ዮሃና ብምባል፣ ንዅሎም እቶም ኣብ ሃገርን ኣብ ወጻእን ዘለዉ፣ ብፍላይ ከኣ ንመንእሰያትን ደቂ ኣንስትዮን፣ እዚ ናይ ሓድነት መስርሕ ክድግፍዎ ዓቢ ትጽቢት ከም ዘለና ከነረጋግጸሎም ንፈቱ። ኩሎም ሃገራውያን ሓላፍነቶም ክስከሙን፣ ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምምጻእ ዝግበር ቀጻሊ ቃልሲ ብንጥፈት ንኽሳተፉን ንምሕጸኖም። ኤርትራውያን ምሁራትን ልሉያትን ሃገራዊ ዕላማ ህዝብና ንምርግጋጽ እጃሞም ከበርክቱ ኣትሪርና ንጽውዕ። ኣሕዋትናን ፈተውትናን ድማ፣ ህዝብና ዘካይዶ ንዘሎ ፍትሓዊ ቃልሲ ኩሉ ዓይነት ሓገዛትን ምትሕብባርን ክገብሩ ብምጽዋዕ፣ ዲሞክራስያዊት ኤርትራ፣ ዞባውን ኣህጉራውን ርግኣትን ምትሕብባርን ንኸነግስ ልሉይ ተራ ክህልዋ ዓቢ ጻዕሪ ከነካይድ ምዃንና ነረጋግጸሎም።
ኣብ መደምደምታ ነቶም ንመስርሕ ሓድነት ብንቕሓት ዝደገፉን ዘተባብዑን፣ መሪሕነታትና ይኹን ናይ ዘተ ሽማግለታት ዘካየድዎ ጻዕርታት ኣብ ምዕዋት ዓቢ ኣስተዋጽኦ ዘርኣዩን፣ ኣባላት ሰለስተ ውድባትና ልዑል መጎስና ነቕርብ። ነቲ ተበጺሑ ዘሎ ናይ ምውህሃድ ስምምዕ ዕላምኡ ከረጋግጽን፣ መስርሕ ሓድነትና ክዕወት ተረኦም ክብ ከብሉ ነዘኻኽሮም። ሓይልታት ምክልኻል ኤርትን፣ ሓይልታት ጸጥታን ኣብ ጎኒ ህዝቦም ደው ክብሉን፣ ንትእዛዝ ጨቋኒ ስርዓት ክሕሰሙን፣ ነታ ክቡር ህይወት ስዉኣትና ዝተኸፍላ ሃገር ንምድሓን ዕዙዝ ተራ ክጻወቱን ኣትሪርና ንምሕጸን።
ዕድመ ንቃልሲ ጽኑዕ ተቓላሳይ ህዝቢ ኤርትራ !!
ክብርን መጎስን ንውጋኣት ሓርነትን ውፉያት ገዳይም ተቓ
ውድቀትን ሕፈተን ንምልካዊ ጨቋኒ ስርዓት !!
ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና !!
ስለ/ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ስለ/ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ስለ/ ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ሃገር
ዶር. ዩሱፍ ብርሃኑ ተጋ/ መሓመድ ኢስማዒል ሁመድ ዶር. ኣሕመድ ሳልሕ
ኣቦ መንብር ፈጻሚ ኣካል ኣቦ መንበር ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ኣቦ መንበር መሪሕነታዊ ቤ/ጽ


text:
ብ ተስፋኒውስ (ትርጉም)፡
ሓደ ካብቶም ገበርትን ሓደግትን ስርዓት ወያነ ዝኾነን፡ ብሚኒስተር ማዕረግ፡ ኣብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ከም ኣማኻርን ሓላፊ መራኸቢታትን ኮይኑ ክሰርሕ ዝጸንሐ፡ እንተኾነ ኣብዚ እዋን`ዚ ብኣዝዮ ከቢድ ናይ ልቢ ሕማም ይሳቐ ዘሎ ኣይተ በረኸት ስምኦን፡ ካብ መዝነቱ ተሰናቢቱ፡ ውራይ ሕማሙ ጥራሕ ክገብር ንዘቕረቦ ጠለብ፡ ብሰበስልጣን ህወሓት ከምእተነጽገን፡ ግድን እንተበለ ግና፡ ቅድም ቀዳድም፡ ክሳብ ሎሚ ዘጥረዮ ሃብትን ንብረትን ክምርመር ምዃኑ ከምተሓበሮ፡ እሙናት ምንጭታት ካብቲ ከባቢ ሓቢሮም።
ናይ ብአዲን/ኢሕወደግ ላዕላዋይ በዓልስልጣንውን ዝኾነ በረከት ስምኦን፡ ኣብ ሱዕዲ ዓረብ Bugshan ብምባል ኣብ ዝፍለጥ ሆስፒታል ኣብዝተገበረሉ ጽዑቕ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ፡ ጥዕንኡ ብዙሕ ከይተማሓየሸ ናብ ሃገሩ ከምእተመልሰን፡ ኣብዚ እዋን`ዚ ኣብ ገዝኡ ተዓቑቡ ብስድርኡ ይዕለ ከምዘሎን እዩ ዝሕበር።
ብፍላይ ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣብ ኣፍልቡ ኣርቲፊሻል መሳርሒ ካብ ዝግጠመሉ ንደሓር፡ ጥዕንኡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳንቆልቆለ ከምዝኸደን እዩ ዝግለጽ።
ሰበስልጣን ህወሓት ብወገኖም፡ ካብ ስራሕ ንኣዋርሕ ተፈልዩ ክጸንሕ ከምዘይብሉን፡ ኣብዘን ዝመጻ ሰሙናት፡ ከምገለ ጌሩ ንህዝቢ ብቴሌቭዥን ክርአ ክፍትንን፡ ምስ ማእከናት ዜና እታ ሃገር`ውን ቃለ መጠይቕ ክዕድም ከምዘለዎውን ትሓቢሩ ኣሎ። እንተኾነ ብሕማም ተለኹሲሱ ዘሎ ኣይተ በረኸትን ስድራ ቤቱን ግና በቲ ትዕዛዝ ተዳሂሎም እንታይ ከምዝገብሩ ሓርቢቱዎም ከምዘሎውን ብተመሳሳሊ ይግለጽ ኣሎ።
እቲ ድሕሪ ሞት ቀዳማይ ሚኒስተር ነበር መለስ ዜናዊ ኣብ ሓድሕዶም ብዝኣተወ ሕንፍሽፍሽ ናብ ክልተ ዝተገምአ ውድብ ህወሓት፡ ከምቲ ንኣዜብ መስፍንን ጉጅለኣን ካብ ስልጣንን ቤተ መንግስትን ዘባረረ፡ ነዚ ብብርቱዕ ሕማማ ሓልኴሱ ንዘሎ በዓል ስልጣንውን ብተመሳሳሊ ካብ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣውጺኦም ኣብ ካሳንቺስ ኣብ ዝርከብ ሓድሽ ቤት ጽሕፈት ከምዘመሓላለፉዎ እቲ ምንጪ ብተወሳኺ ይገልጽ።
ምንጪ ፡ ዘ-ሐበሻ


text:
ፕረዚደንት ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረጽዮን ገ/ሚካኤል ኹናት አብ ክልል ትግራይ ካብ ዝጅመር ንዳሓር ንፈለማ ጊዜ ብቴለቭዥን ትግራይ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ንመሪሕነት እቲ ክልል ካብ ሕዳር ንደሓር አጋጢሙ ዝነበረ ፈተና ‘ዓይነ መርፍኡ ዝጠፍኦ ክፉእ ጊዜ፣ አንጻር ወረርቲ ገጢምካ ንምስጋር ከቢድ፣ ዓወት ምምጻእ ጸልማት መሲሉ ዝተራኣየሉ እዋን’ ከምዝነበረ ገሊጾም። ንሶም ነዚ መግለጺ ዝሃቡ ድሕሪ ሕዳር ዝጀመረ ኹናት ክልል ትግራይ ንፈለማ ጊዜ ኣብ መቐለ ትማሊ ሶሉስ ብቴሌቭዥን ትግራይ አብ ዝሃብዎ መግለጺ እዩ።
ዶ/ር ደብረጽየን ገ/ሚካኤል አብ መደረኦም "ብውዲትን ብዘይሕጋዊ መገዲን፣ ብሓይሊ መልጢ ይገዝእ ዘሎ ፋሽሽታዊ ጉጅለ አብዪ ኣህመድ" ዝበልዎ መንግስቲ ኢትዮጵያ "ህዝቢ ትግራይ ብዘካየዶ ታሪኻዊን ሕጋዊን መረጻ ንዝተጣየሸ ብሄራዊ መንግስቲ ትግራይ አይፈልጥን አይቅበልን ኢሉ" ኢሎም።
ዶ/ር ደብረጽየን"ብቀንዱ ካርታ ትግራይ ካብ ዓለም ንምጥፋእ፣ ህዝቢ ትግራይ ድማ ካብ ገጽ ምድሪ ንምስዋርን ዘርኡ ንምጽናትን፣ እዞም ወረርቲ ኣብ ኢዶም ንዝነበረ ኩሉ ዓይነት ዓቅምታትን ከምኡውን ካብ ጎይቶቶም ዝሓርጎትዎ ናይ ጥፍኣት ሓገዛት ኣዋዲዶም ንህዝቢ ትግራይ ንምጭፍላቅ ተማሓሒሎም ኣብ’ቶም ዝሓለፉ ሸሞንተ ኣዋርሕ ተኸታተልቲ ዝኾኑ ከበድቲ ወራራት ብዘይምቁራጽ ኣካይዶም እዮም"ኢሎም።
ንሶም ወሲኾም "ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘበን ይፍጸም እዩ ኢልካ ክትሓስቦስ ይትረፍ ክሕለም እዩ ተባሂሉ ዘይግመት ኣረመኔያዊ ግፍዒታት ብምፍጻም እንኮላይ ንማሕበረ- ሰብ ዓለም ዘደንገጸ ተግባራት ፈጺሞም እዮም። "
ንሶም አስዒቦም፣ "ፈተውትና፣ ደገፍቲንን መጻምድናን ከምዝዕዘብዎ ነካይዶ ዘለና ህዝባዊ ኹናት ተገዲድና ዝኣተናዮ’ምበር ምርጫና አይነበረን። ኮይኑ’ውን ኣይፈልጥን" ኢሎም::
ህዝቢ ትግራይ ኣብ ቅድሚት ብዛዕባ ይጽበዮ ዘሎ ከበድቲን በዳህቲን መደባት አመልኪቶም ክዛረቡ ከለው ዶ/ር ደብረጽየን ሃገረ ጀርመን ኣብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ዘጋጠማ ዕንወትን ብድሆታትን ዕድላትን ከምኣብነት ብምጥቃስ ተዛሪቦም።
"ንቀጻሊ’ውን ንህዝቢ ትግራይ ንድሕሪት ዝመልሶ ምድራዊ ሓይሊ ፈጺሙ ኣይህሉን። ህዝቢ ትግራይ ዝጎድልዎ ነገራት ኣለልዩ፣ ቀልጢፉ ኣስተኻኪሉን፣ ኣብ ዝሓጸረ እዋን ንቅድሚት ምስጓሙ ኣይቀርን። እዚ ቃል’ዚ ከምንትግብሮ ንፈታዊን ጸላኢን ክንገልጽ ንፈቱ::"
ዶ/ር ደብረጽየን ናይ ሰላም፣ ልምዓትን ዴሞክራሲን መደባት፣ መዓንጣና ኣስጢምና ብምስራሕ፣ መጠናዊን ዓይነታዊን ሕብረተሰባዊ ለውጢ ብምምዝጋብ ካልእ ሓድሽ ታሪኽ ክንሰርሕ ኢና ኢሎም።


text:
Radio Erena: 12 February 2021
ኣብ ምብራቕ ሱዳን፣ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ እትርከበ ወደባዊት ከተማ ፖርት ሱዳን፣ ዋጋታት መሰረታዊ ሃለኽቲ ነገራት ክረጋጋጽእ ዝጽውዕ ሰለማዊ ሰልፊ ተኻይዱ።
እቲ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ፣ ዝተኻየደ ኣሽሓት ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ ዝተሳተፍዎ ሰለማዊ ሰልፊ፣ መንግስቲ መነባብሮ ህዝቢ ከመሓይሽን ዋጋታት ከም ባኒ ዝኣመሰለ መሰረታዊ መግብታት ከረጋግእን’ዩ ጸዊዑ።
ሰልፈኛታት፣ ኣብ ቀጽሪ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር እቲ ዞባ ብምትእኽኻብ፣ ምምሕዳር ብዝቐልጠፈ መልሲ ክህቦም’ዮም ጠሊቦም።
ኣመሓዳሪ ዞባ ምብራቕ ሱዳን፣ ዓብዱላህ ሻንጋራይ፣ እቶም ዜጋታት ሰለማዊ ሰልፊ ከካይዱ መሰሎም ምዃኑ ብምርግጋጽ፣ ጎነጽን ናዕቢን ዘይብሉ፣ ብመሰለማዊ መንገዲ ጸገማቶም ክፍታሕ ምሕታቶም ኣመስጊኑ።
ኣብ ፖርት ሱዳን፣ ንዘሎ ዋሕዲ ባኒን ናህሪ ዋጋታቱን ንምፍታሕ፣ መንግስቲ ንትካላት መፍረ ሕብስቲ፣ ቀረባት ፊኖ ብብዝሒ ከማልኣለን ጻዕርታት ይግበር ምህላዉ ኣፍሊጡ።
ኣብ ዳርፉርን ካልኦት ከባቢታት እታ ሃገር’ውን ተመሳሳሊ ሰልፍታት ከምዝተኻየደ ተሓቢሩ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ግብጺ፣ ክልተ ናይ ጽዕነት ነፈርቲ ናይ መግቢ ሓገዝ ናብ ሱዳን ልኢኻ።
እቲ ብ9 ለካቲት ዝተላእከ ሓገዝ፣ ግብጺ ኣብ ጎኒ ሱዳን ከምዘላ ንምርግጋጽ ዝዓለመ ምዃኑ መግለጺ እታ ሃገር ጠቒሱ።
መንግስቲ ሱዳን ብወገኑ፣ ግብጺ ኣብዚ ፈታኒ እዋን፣ ኣብ ጎኒ ህዝቢ ሱዳን ደው ክትብል ምውሳና ኣመስጊኑ።
ግብጺ ኣብ ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ’ውን ኣስታት 170 ቶን ዝምዘን ህጹጽ ናይ መግቢ ሓገዝ ናብ ሱዳን ልኢኻ’ያ።
==================


text:
ብዓዋተ – ሕዳር 23, 2009
ገዳብ ዜና ናይ ዓዋተ.ኮም ወረ ከማዕብል ከሎ ካብ ኩሉ ጎድንታት ሓበሬታታት እዩ ዝእክብ። ናይ ብራስለስ ዋዕላ ዜና ክንከታተል ምስ ጀመርና ‘ውን ንዶክቶር ቫን ራይሰን፡ ዳይረክተር ናይ ኤውሮጳ ናይ ወጻኢ ጉዳያት ኣማኸርቲ (EEPA) ክንራኸባ ፈቲንና። ግን ክሳዕ ‘ቲ ዜና ዝወጽእ ክትምልሰልና ኣይከኣለትን። እዚ እነቕርቦ ዘለና ምክትታል እዚ ንስለ ግሉጽነትን ተሓታትነትን ‘ዩ።
ብጉዳይ EEPA
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ EEPA መትእኽኻ ክኢላታት ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ጉዳይ ናይ ወጻኢ ጉዳያት ኣብ ጉዳይ ዋዕላን ኣዳለውቲ’ዮም። ብዙሕ ጊዜ ክኢላታት እንዳዓደምና ኣብ ክሊ ጠረጴዛ ወይ ዋዕላ ክመጹ ነዳሉ ኢና። ንሕና እኩባት ክኢላታት ኣብ ናይ ወጻኢ ጉዳያት ሕብረት ኤውሮጳ ከም እንዋሳእ ኣብዚ ዋዕላ’ዚ ንክህልዉ ዝኽእሉ ናይ ፖሊሲ ሕቶታትን ርእይቶታት ንምድህሳስን ኢና ኣዳሊናዮ።
ነዚ ዋዕላ መን መዊልዎ
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ ነዚ ዋዕላ ‘ዚ EEPA‘ዩ መዊልዎ። ካብ ኤውሮጳዊ ኮሙሽን ምትእትታው ኣይነበረን። ኣብዚ ጉዳይ ቂር ዘብል ገለ ጉጉይ ሓበሬታ ነይሩ። ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ዝተገብረ ናይ ሓገዝ ምትእትታው ኣይነበረን፡ ነዚ ብዝምልከት ዝነበረ ሓበሬታት ጉጉይ ኢዩ። EEPA ነጻ ዝኾነ ድርጅት ካብ ኤውሮጳዊ ኮሙሽን ወይ ካብ ዝኾነት ትኹን ትካል ናይ ሕብረት ኤውሮጳ ገንዘባዊ ሓገዝ ዘይቕበል ኢዩ። ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ እውን ኣይተመወለን። እኳድኣ ውሑድ ሓገዝ ስለዝነበረ መብዛሕትኦም ተኻፈልቲ ንመሳተፊኦም ብከፊል ወይ ብምሉእ ክሽፍንዎ እንከለዉ፡ ንመግቦም ‘ውን ብርግጽ ባዕሎመ’ዮም ከፊሎም።
ምክትታል ብዓዋተ.ኮም፡ ናይ Indian Ocean Newsletter, (ION) ሓበሬታ ከም ዘይቅኑዕዶ ተብልዮ? [ION ንEEPA ብኣካል ናይ ሕብረት ኤውሮጳ ዝኾነ ኤውሮኤይድ (EuropeAid) ዝባሃል ትካል ከምዝተመወለ ሓቢሩ ስለ ዝነበረ]።
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ እወ ሓበሬታኦም ዘይቅኑዕ ኢዩ። ኤውሮኤይድ (EuropeAid) ነዚ ዋዕላ’ዚ ኣይመወሎን ከምኡ’ውን ኣየበገሶን። እዚ ዋዕላ ብምሉኡ ናትና ናይ ባዕልና (EEPA) ተበግሶ ኢዩ።
[ምክትታል ብዓዋተ.ኮም፡ ካብ ፍራንሲስ ሶለር (Francis Soler) ሓላፊ ናይ ION መብርሂ ጠሊብና ነርና። መልሲ ፍራንሲስ፡ “ምስ ዝሓበርኒ ምንጪ ተወኪሰ ኣብ ዝቐልጠፈ ጊዜ ከፍልጠኩም ኢየ ኢሉ።”]
ናይ ኣመራርጻ መምዘኒ ፡
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ ሕብረት ኤውሮጳ ኣብዚ ናይ ዋዕላ ሓደ ኣሰታትፋ ምውሳን ኢድ ኣይነበሮን። ዕላውያን ናይ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ናይ ኤውሮጳዊ ኮሙሽን ይኹን ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ (EU, EC or USA) ንባዕሎም ዕዱማት ኢዮም ነይሮም። እቲ ብኤርትራዊ ኪዳን ናብ ቤት-ጽሕፈት ፕረዚደንት ባሮሶ ዝተላእከ ቅሉዕ ደብዳቤ ሓጋዚ ብዘይምንባሩ ፍሉጥ’ዩ፡ ይኹን እምበር ካብ ዘይምርድዳኣት ዝነቀለ ክኽውን ስለዝኽእል ክጻረ ይካኣል ‘ዩ። ነዚ ዋዕላ EEPA ከም መምዘኒ ዘቐመጦ ነጥብታት፡ ዝተወከላ ውድባት፡ ንለውጢ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ተጣበቕቲ ናይ ብዘይ ጎነጻዊ ኣገባብ ዝኣምናን፡ ከምኡ’ውን ካብ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ መንግስታት ዘይምወላ ክኾና ኣለወን ዝብል ኮይኑ፡ ተጣበቕቲ ናይ ብጎነጽ ዝመጽእ ላውጢ ዘይአምናን ወይ ንወተሃደራዊ መፍትሒ ዝጣበቃ ክኾና የብለንን።[ኣትኵሮ ተወሲኽዎ]።
ጉዳይ ኤዲኪ (EDA):
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ ንኤዲኪ ዘይዓደምናዮም ኣይኮነን፡ እታይ ዳኣ፡ ግን እቶም ተኻፈልቲ ብውልቃዊ ዓቕሞም ኢዮም ዝሳተፉ ነይሮም። እንተዘይ ተጋግየ፡ ገለ ካብቶም ተሳተፍቲ ንነብሶም ከም ኣባላት ኤዲከ እዮም ዝሓስብዋ ይመስላኒ።
ዓዋተ.ኮም፡ ኩሎም ኣባላት ኤዲኪ ብናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለዋ መንግስታት ስለ ዝድገፉ፡ ከምኡ’ውን ዕጡቓት ኣሃዱታት ስላ ዘለዎም፡ ኣብ መርገጽ ናይ EEPA ዝዋቓዕ መርገጽ ኣለኹ ‘ንተበልኩ ተጋግየዶ ‘አሎኹ? ወይ ክርድኦ ዘለኒ፡ ተሳተፍቲ ብውልቃዊ ደረጃ እንተተኻፊሎም EEPA ነቲ ዝኽተሎ መምዘኒ ሸለል ይብሎ ማለት ‘ዩ?
ዶክቶር ቫን ራይሰን፡ ነዚ ሕቶ’ዚ ክምልስ ቅድም ክንጸር ኣለዎ። ኣብዚ ሸንኽ’ዚ እቲ ብፍላይ ዝገርመኒ፡ “ኵሎም ኣባላት ኤዲኪ ብመንግስታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሕገዙ እሞ ዕጡቓት ኣሃዱታት ዘለውዎም” ዝበልካዮ ጭብጢ ድዩ ድዩ ኵሎም ኣባላት ኤዲኪ ድዮም…….?
ክትፈልጥዎም ከም እትኽእሉ “ናይ ውከሳ ጉጅለ” ናይ EEPA (እቲ ቀንዲ ሽሞም “ናይ ውከሳ ጉጅለ” ድኣምበር “ታስክ ፎርስ” ኣይኮነን) አባላት NECS ዘለዎ ‘ዩ። እዚ “ናይ ውከሳ ጉጅለ” ካብ ዘይጥርኑፋት ሰባት ምዃን ሓሊፉ ካልእ ዘይኮኑ ኣብ ዝሓለፉ ዓመት ምስ EEPA ዝነጠፈ ‘ዮ።
ብጉዳይ ሓድሽ ኣኤርትራዊ “ታስክ ፎርስ” ነቲ ንነዊሕ እዋን ተመስሪቱ ዝጸንሔ ምትእስሳር ኤርትራውያን ሲቪካውያን ማሕበራት (the Network of the Eritrean Civil Society (NECS)), ምስ ሕብረት ኤውሮጳ’ውን ናይ ምስራሕ ተመኩሮ ዘለዎ ንምትካእ ዝምልከት።


text:
ብሰሎሞን ኣበራ
ወርሒ ታሕሳስ 1994፡ ስርዓት ኢሰያስ ምስ ስርዓት ኣልበሽር ዝነበሮ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ብወግዒ ዝበተኸሉ ግዜ ኢዩ። እቲ ሃንደበታዊ ናይ ህግደፍ ኣዋጅ ንብዙሓት ዘደንጸወ ምንባሩ ምዝካር ይከኣል። ገለ ካብቲ ምኽንያታት ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ዝጸንሐ እወንታዊ ሕውነታዊ ርክብን ክልቲኦም ስርዓታት ዝነበሮም ዘይልሕልሕ ዝመስል ጥቡቕ ምትእስሳርን ብቕጽበት ምቕያሩ ኢዩ።
ነቲ ብወገን ስርዓት ኢሰያስ ዝተወስደ በይናዊ ስጉምቲ ከምኡ እውን ንዕኡ ስዒቡ ክመጽእ ዝኽእል ወተሃደራዊ ረጽሚ ምኽኑይ ንምግባር ይመስል፡ ካብቲ ዕለት እቲ ንደሓር ህግደፍን መሓውራቱን ናብ ጽዑቕ ፕሮፖጋንዳዊ ዕዮ ዛዘዉ። እቲ በብግዚኡ ዝተባህለ ብዙሕ ኢዩ። ሓደ ካብ’ቲ ጸኒሑ ዝሰዓበ፡ “ስርዓት ሱዳን ንፕረሲዳንት ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንምቕታል ወጢኑስ ፈሺሉ፡ እቲ ልኡኽ ከኣ ተታሒዙ” ዝብል ነበረ።
እቲ “ንኢሰያስ ክቐትል ካብ ሱዳን ተላኢኹስ ተታሒዙ” ዝተባህለ ከኣ፡ ሓደ ኣብ ሃገሩ ኣባል ሃገራዊ ጸጥታ ማለት “ኣምን ኣል ደውላ” ዝነበረሞ፡ ከም ብዙሓት ሱዳናውያን ንስርዓት ኣልበሽር ራሕሪሑ ኣብ ኤርትራ ኢዱ ዝሃበ ምንባሩ ይንገረሉ። እቲ እዋን ሱዳናውያን ተቓወምቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ብወግዒ ክሕብሓቡን ክርረዉን ዝጀመሩሉ ኢዩ። ሽዑ ወዮ “ንኢሰያስ ክቐትል ተላኢኹስ ተታሒዙ” ዝተባህለ፡ ኣብ ሓደ ብዓጌፋ ዝተሰርሐ ዝመስል ንእሽቶ ገዛ ኣብ ፊት ናብኡ ዘነጻጸረት ካሜራ ኮፍ ኢሉ፡ብዘይተፈልጡ(ዘይረኣዩ) ኣካላት ብቛንቋ ዓረብ ቃለመጠይቕ ተገብረሉ’ሞ “ትርጉሙ” ተባሂሉ ብማዕከናት ዜና መንግስቲ ህግደፍ ከምዝወዓዋዕ ተገብረ። በዚ ከኣ እቲ ኣቐዲሙ ዝተገብረ ምብታኽ ዲፕሎማሲያዊ ርክብን ምውጥዋጥ በትርን፡ ከምኡ እውን ካብ ኣፍ ድኻታት እናመንጠልካ ዝግበር ምሕብሓብ ሱዳናውያን ተቓወምቲ ምኽኑይ ንምግባሩ ተፈተነ።
እዚ ናይ “ቀተሉኒ-መንጠሉኒ” ክሲታት በዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቐሰ ኣየብቀዐን። ዓመታት በሊዑ’ውን ደጊሙ ደኣ ተሰምዐ። ኣብ ጥቅምቲ 2004 ተመሳሳሊ ክሲ ብመንግስቲ ህግደፍ ብወግዒ ተዘርጊሑ። መግለጺ ወጺኡ፤ ንኣህጉራውያን ማዕከናት ዜና እውን “ርኣዩልና ስምዑልና፡ መንግስቲ ሱዳን ንፕረሲደንት ኢሰያስ ክቐትል ፈቲኑ” ተባሂሉ። እወሓስ-ኣግብእን ናይ ቃላት ውግእን እውን ቀዊዑ።http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3755488.stm
እቲ ኩሉ ናይ “ቀተሉኒ” ስምዕታ፡ “ናይ ግደፉኒ ኣይትሓዙኒ” ዋዕዋዕታ ግን ቃንኡ ክቕይር ግዜ ኣይወሰደን። እቲ “መንግስቲ ሱዳን ክቕተሎ ፈቲኑ” ዝተባህለሉ ፕረሲደንት፡ ክልተ ዓመት ኣብ ዘይመልእ ግዜ ዓራቒ፤ ሸምጋልን ኣሳሳዪን ናይ መንግስቲ ሱዳን ኮይኑ ተቐልቀለ። “ኣኽዋን ኣኽዋን ኤሪትሪያ ዎ ሱዳን” ዘመረ። ሱዳን ከኣ መገሺቱ ኮነት። ሕሉፍሓሊፉ ናብቲ ገና ውሕስነቱ ዘየተኣማምን ንነዊሕ ግዜ ደማዊ ውግእ ዝተኻየደሉ ደቡብ ሱዳን እናተመላለሰ ጨፈረን ሳዕሰዐን፤ ኢንቨስተር ኮይኑ እውን ትካላት ከፈተ። ካብቲ መሪር መግዛእቱ እናምለጡ ናብ ሱዳን ኣትዮም ካብ ዘዕቆቡ መሳኪን ዜጋታትና ክሳብ ንዓለማዊ ውዕላት ብምግሃስ ንዝደልዮም እናጨወየ ንክወስድ ዝተዋህቦ ግንዖ እውን፡ ብሳላ በለጻዊ ጥቡቕ ዕርክነቱ ኢዩ።
እዚ ዝተጠቐሰ ጭቡጥ መርትዖታት ካብ ዘብርሆ ጉዳያት፡ እቲ ኩሉ ዝግበር ዝነበረ ናይ “ቀተሉኒ ጨመቱኒ” ኣውያት፤ ካብ ህልው ኩነታትን ሓቅታትን ንምህዳምን ንግዝያዊ ኣጀንዳታት ንምዕዋትን ዝመሃዝ ሓሶት ምንባሩ ኢዩ። እንተዘይኮነስ ሓደ “መራሒ ሃገር ኢየ” ዝብል ምስ “ክቐትለኒ ይጸናተወኒ ኢዩ” ኢሉ ብተደጋጋሚ ዝኸሶ ስርዓት ሕግብግብ ክብልን ከውደኽድኽን ኣይምተረኽበን። በየናይ መተኣማመኒን ውሕስነትን፧
ኣብ 1998 ዝተፈጥረ ብልዝብን ርግኣትን ክዓርፍ ዝኽእል ዝነበረ፡ ግን ከኣ ብብድዐን ፈንጣሕጣሕን መራሒ ህግደፍ ናብ መጠነ ሰፍሕ ኲናት ዝዓረገ ውግእ ባድመ ቅድሚ ምውልዑ፡ ኣብ ኤርትራ ውጡር ፖለቲካዊ ኩነታት ይፍጠር ምንባሩ፡ ኩሉ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ ዝርስዖ ኣይኮነን። ካብ’ቲ፡ ትግባረ ቅዋም፤ ስርዓተ ደሞዝ፤ ምጽንጻልን ምጥያስን፤ ሽቕለተኣልቦነት፤ ጉድለት ምምሕዳራዊ ብቕዓቱን ስግንጢር ፖሊሲኡን ዝፈጠሮ ከቢድ ሃዋህው ንምህዳም ህግደፍ፡ ኣብ ውግእን ወረ ውግእን ተሸጒጡ “መጹኻ ጠፋእካ፤ ዶብካባ ጭራምካባ” እናድመጸ፡ ክሳብ ሕጂ ንኩሉ መሰላት ጓዕጺጹ ክሳድ ዜጋታት ረጊጹ ይርከብ ኣሎ።
መንግስቲ ኢሰያስ እምበኣር፡ ዝጎርሐ እናመሰሎ ስራሕ ዓያሹ ምፍጻም ዝተሰበሎ ስርዓት ኢዩ። ክሰግእን ብውሽጣዊ ኩነታት ክውጠርን እንከሎ ሃዋህውን ኣርእስትን ንኸቐይር ወትሩ ሳዕ ጸፋዕፋዕ ይብል። ከም መቐጸልታ ናይዚ ድማ እነሆ ሎምቅነ፡ ንሓደ ብቐሊሉ ክንጸር ዝኽእል ጉዳይ መጣጢጡ ከኮማስዕን “ኣማውቱኒ” ከድምጽን ክስማዕ ቀንዩ።
ኩሉ ከምዝግንዘቦ ኣብ ዞባና ኣብ ልዕሊ ገያሾ መራክብ ክትራንን ሽፍትነትን ኪፍጸም ካብ ዝጅምር ነዊሕ እዋን ገይሩ’ሎ። ስለዚ ድማ ትካል ሓለዋ ኣህጉራዊ መራክብ (Protection Vessels International) ብሸፋቱ ባሕሪ ክትራንን ጭውያን ንከይፍጸም ሓለዋ ዘካይድ ትካል ምዃኑ ግሁድ ኢዩ። እዚ ፍሉጥ ክነሱ፡ እቲ ምስቶም ሸፋቱ ባሕሪ ዝደናገጽን፡ ንተግባራት ናይቶም ሸፋቱ ባሕሪ ከም ሰናይ ብምውሳድ “ዕጡቓት ባሕሪ” ዝብል መጸውዒ ዝጥቀምን መንግስቲ ህግደፍ ግን: ንግዝያዊ ሃልኪ ነቲ ጉዳይ ካልእ መኣዝንን መልክዕን ከትሕዞ ምፍታኑ፡ ከም ኣብ ልዕሊ ኤርትራዊያን ኣብ ልዕሊ ካልኦት እውን ሕጊ ጓዕጺጹ ሸይሸይ ክብል ዝከኣሎ ዝመስሎ ካብ ሕሉፍ ጌጋታቱ ዘይመሃር ኣብዲ ኢዩ።
ነቲ ሓሙሽተ ሽዱሽተ ወርሒ መመላእታ ክሓባብኦ ዝፈተነ ምእሳር ናይቶም እንግሊዛውያን፡ ቅድሚ ብማዕከናት ዜናታቱ ምዝርግሑ፡ ብውሽጢ ውሽጢ በቲ “ባዶ ሰለስተ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ሓሶት ዝነዝሕ ህግደፋዊ መሓውሩ ኣቢሉ፡ “እቶም ሰባት ንኢሰያስ ንምቕታል ኢዮም መጺኦም ነይሮም፡ ደሓር ግን ሓንቲ ሰበይቲ ካብ መርካብ ወሪዶም ብበጠበጥ ክኣትዉ ምስረኣየቶም ሓቢራ ኣትሒዛቶም” ዝብል ዓይኒ ዘንቁር ሓሶት ክነዝሕ ወሪሑ ኢዩ። ሕጂን ከኣ፡ እቶም ናይ ድሕነት መራክብ ሓለውቲ ኣቐዲሞም ኣብ ናይ ሓለዋ ንጥፈታቶም ባዕላቶም ንዝሰኣልዎ’ሞ ኣብ መርከቦም ንዝረኸቦ ስእሊ ብምጥቃም “ንኤርትራ እናሃጀሙ” ብዘምስል ኣቀራርባ ንግሩሃት ዳግማይ ከገርህ ለኻዕካዕ ክብል ከምዘይቀነየ፡ ከምቲ “ብኸበሮ ኣብያስ ብሕምቢጣጥ” ዝበሃል፡ ብሰላሕመላሕ ለቒቕዎም። እንተደኣ ብሓቂ ገበነኛታትን ካልእ ዕማም ዝነበሮምን ነይሮም ደኣ፡ ሕጂ ብኸመይ ብጭሉቕ ኣፋንይዎም፧
http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/12/british-men-held-in-eritrea-freed
ሎሚ ኣብ ዘመነ ዝተራቐቐ ቴክኖሎጂ፡ መደቀሲ ዓራትካ’ኳ ኣበየናይ መኣዝን ከምእትርከብ ኣብዘይሰሓተሉ ወቕቲስ ያኢ፡ ሰለይቲ ወይ ካልእ ዕማም ዝፍጽሙ ብኣካል ምስዳድ ኣድልዩ፧ ስርዓት ህግደፍ ዓሻ ክነሱ ዓያሹ እንተረኸበ “ጣፍ ነቒዙ” ኢሉና። ንነብሱ ከም ሓደ ኣብ ዓለም ዓቢ ግምት ዝወሃቦ ተደላዪ ባእታ ገይሩ ኪነፋፍሓ ንዕዘብ። ኣብ መወዳእትኡ ግን ዕጫ ናይታ “ግድን ክንዲ ሓርማዝ ክኸውን ኣለኒ” ኢላ ነብሳ ኣመና ነፊሓ ገዛእ ርእሳ ተኲሳ ዝሞተት እንቁርዖብ ከይበጽሖን መስጣ ህዝቢ ኤርትራ ከይወረዶን ዝተርፍ ኣይመስልን። ኣብ ጽውጽዋይን ብጽውጽዋይን ክንበር ዝከኣል ከኣ ኣይኮነን።
እግዚኣብሄር ፍትሕን ሰላምን የንግሰልና!


text:
ኣብ መንጎ እስራኤልን ፍልስጤምን ዝተፈጥረ ሓድሽ ውጥረት ንምፍታሕ እስራኤል ነቲ ኣብ ናይ ኣይሁዳዊያንን ኣመንቲ እስልምናን ቅዱስ ቦታ አል አቅሳ ዝተኸለቶ ሓጺን ዘለልይ መሳርያ ምልዓላ እንተአፍለጠት፡ ፍልስጤማዊያን ግን ምልዓል እቲ መሳርሒ ንበይኑ እኹል ኣይኮነን ይብሉ።
እስራኤል ኣብ አል አቅሳ ዘተኸለቶ ሓጺን ዘለልይ መሳርሒ ድሕሪ ምልዓላ ሓደ መዓልቲ ብሓጹርን ካሜራን ተኪአቶ አላ፡ ፍልስጤማዊያን እዚ ናይ ሕጂ ናይ ጸጥታ ስጉምቲ አድላይ ኣይኮነን ክብሉ ተቓውሞኦም ቀጺሎም አለው።
ኢብራሂም ዘይድ ዝተባህለ ነባሪ የሩሳሌም ከምዚ ይብል።
“ ብፍጹም ጸጥታ ኣይክህልወን እዩ። ብሰላም ክነብር ዘይንደልይ ኮይና ዘይኮነ ጸገማት ንሶም እዮም ዝፈጥሩ ዘለው። ሓደ እዋን ንማዕጾታት አል አቅሳ ዓጽዮም ኣብኡ ክንጽልይ አይፈቐዱልና፡ በብእዋኑ ዝተፈልየ ሓድሽ ታሪክ እዮም ዝሰርሑ ዘለው። ንደቅና ኣብ ጎደናታት ይኸታተልዎም ንመነባብሮና ኣብ ግምት ኣየእትውን መወዳእታ እንታይ ከምዝኸውን ጠፊኡና አሎ።”
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ልዑክ ሰላም ሕ/ሃ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ንሰላም እቲ ዞባ ይጽውዕ፡ ኣምባሳደር ፍልስጤም ኣብ ሕ/ሃ ወገኑ ድማ መጠንቐቕታ የመሓላልፍ።
ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙን ሓደ ውልቀሰብ ንክልተ ፖሊስ እስራኤል ኣብቲ ናይ ኣይሁዳዊያን ናይ ጸሎት ቦታ ድሕሪ ምቅታሉን፡ እስራኤል ኣብቲ ቦታ ሓጺን ዘለልይ መሳርሒ ምትኻላ ስዒቡ ንመዓልታት ተቓውሞ ምልዓሉ ይዝከር።
አባል ካቢነ ሚንስተራት እስራኤል ዩቫል ስቲንትዝ “እስራኤል ሕድገት እንተገበረት’ኳ ሰበ ስልጣን ፍልስጤም ህድኣት ናብቲ ቦታ ክምለስ ኣይደልዩን እዮም፡ ፍልስጤማዊያን ኣብ መንጎ ኣመንቲ እስልምናን ኣይሁድን ሃይማኖታዊ ኩናት ምልዕዓል’ዮም ዝፍትኑ ዘለው” ይብሉ።


text:
Radio Erena: 21 June 2017
ተዓዛዊ ሰራዊት ቀጠር ድሕሪ ምውጽኡ፣ ንኤርትራን ጅቡትን ዘሰሓሕበን ዘሎ ናይ ዶብ ጉዳይ ብሰለማዊ መንገዲ ክፈትሐኦ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ጸዊዑ።
እቲ ባይቶ ብዛዕባ’ቲ ጅቡቲ ዘቕረበቶ፣ ሰራዊት ኤርትራ ነቲ ተዓዛቢ ሰራዊት ቀጠር ዝሓደጎ ቦታታት ተቖጻጺሩ ዝብል ጥርዓን ንምዝታይ ብሰኑይ 18 ሰነ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ’ዩ፣ ክልትኤን ሃገራት ጉዳየን ብሰለማዊ መንገዲ ክፈትሓ ዝጸወዐ።
ብተሓጋጋዚ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ጉዳያት ፖለቲካ ታየ ብሩክ ዘሪሁን ተመሪሑ ዝተኻየደ ዘተ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ጉዳይ ኤርትራን ጅቡትን፣ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብቲ ዘሰሓሕብ ዘሎ ዶብ ተዓዛቢ ክልእኽ ንዘቕረቦ እማመ ደጊፉ።
ባይቶ ጸጥታ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ ብምትሕብባር ነቲ ጉዳይ ብሰለማዊ መንገዲ ንምፍትሑ ክሰርሕ ምዃኑ’ውን ተመባጺዑ።
ቀጠር ኣብ ዶብ ኤርትራን ጅቡትን ተዋፊሩ ዝነበረ 450 ተዓዛቢ ሰራዊት ድሕሪ ምስሓባ፣ ኣብ ጎቦታት ዱሜራ ምንቅስቓስ ሰራዊት ክልትኤን ሃገራት እኳ እንተነበረ፣ መንግስቲ ጅቡቲ ግና እቲ ቦታ ብሰራዊት ኤርትራ ከምዝተታሕዘ’ዩ ናብ ባይቶ ጸጥታ ሕብረት ኣፍሪቃን ኣብ ዘቕረቦ ጥርዓን ከሲሱ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ከኣ እቲ ሓቒ ክሳብ ዝጻረ ዝብሎ ነገር ከምዘይብሉ ጥራይ’ዩ ገሊጹ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣቐዲሙ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ ክልትኤን ሃገራት ክሃድእን ካብ ግጭት ክቁጠባን ምጽውዑ ይዝከር።
ኢጋድ’ውን ምስ ናይ ሕብረት ኣፍሪቃን ባይቶ ጸጥታን ዝመሳሰል ወግዓዊ መግለጺ ኣብ 19 ሰነ ኣውጺኡ ኣሎ።
========================


text:
መንግስቲ ኤርትራ፡ ንሓደገኛነት ለበዳ ኮሮና ቫይረስን ከቢድ ሳዕቤናቱን ብምግንዛብ፡ እዋናውያን መምርሒታትን ቅጥዕታትን ብብእዋኑ ከውጽእን፡ ከተግብርን ጸኒሑ ኣሎ። እንተዀነ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ፡ ለበዳ ኮሮና ቫይራስ ብሰላሕታ ናብ ኩለን ዞባታት ሃገርና – እንተላይ ገለ ገጠራት – ክልሕምን፡ ዝዀነ ናይ ጒዕዞ ታሪኽ ንዘይብሎም ዜጋታት ክለክፍን ጀሚሩ ኣሎ።
እዚ ተርእዮ’ዚ ኣዝዩ ኣሻቓልን ሓደገኛን እዩ። ብውሑድ ቊጽሪ ጀሚሩ ዘሎ ሓድሽ ለበዳ ኮሮና ቫይራስ፡ ንናይ ምስፍሕፋሕ ባህሪኡ ዝቖጺ፡ ቅጽበታውን ኣድማዕን ናይ ምቊጽጻር ስጒምቲ እንተዘይተወሲዱሉ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ፡ ናብ መልከፍቲ ኣሽሓት ሰባት ስለዝዓርግ። ከም’ዚ ስለዝዀነ፡ ምስፍሕፋሕ ቀለቤት ናይ’ቲ ለበዳ ብቕጽበት ንምብታኽን፡ ድሕነት ዜጋታትን ሃገርን ንምውሓስን፡ ዕቱብን ተሪርን ስጒምቲ ምውሳድ፡ ኣማራጺ የብሉን።
በዚ መሰረት፡ ላዕለዋይ ሓይሊ ዕማም ምክልኻል ለበዳ ኮሮና ቫይራስ፡ እዚ ዝስዕብ ሓድሽ መምርሒ የውጽእ ኣሎ፦
1. ምንቅስቓስ ዜጋታት፡ ብዘይካ’ቶም ክውንዘፉ ዘይክእሉን ብዝምልከቶ ኣካል ዝተፈቕዱን ልምዓታዊ፡ ኣገልግሎታውን፡ ድሕነታውን ንጥፈታት፡ ኣብ መላእ ሃገር ድሩት ይኸውን።
2. ኣብ መላእ ሃገር – ካብ ሓደ ዓዲ/ከተማ፡ ናብ ካልእ ዓዲ/ከተማ – ምንቅስቓስ ሰባት ክልኩል’ዩ።
3. ምንቅስቓስ ናይ ውልቂ (ናእሽቱ) መካይንን ካልኦት ናይ ሰብ መጎዓዓዚ ተሽከርከርትን፡ ብዘይካ ብፍሉይ ፍቓድ፡ ደው ይብል። ናይ ጽዕነት መካይን ግን፡ ንጽዕነት ጥራይ፡ ስርሐን ክቕጽላ እየን።
4. ብዘይካ ምስ መዓልታዊ መነባባሮ ህዝቢ እተኣሳሰረ፡ ኩሉ ንግዳዊ ትካላት ተዓጽዩ ክጸንሕ’ዩ። እዞም ትካላት እዚኣቶም’ውን፡ ክሳብ ሰዓት 8፡00 ምሸት ጥራይ ኣገልግሎት ይህቡ።
5. ቀንዲ ኣፍረይትን ወሃብቲ ኣገልግሎትን ትካላት (ከም ትካላት ምስናዕ፡ ሕርሻ፡ ሕርሻዊ ምምስራሕ፡ ህንጻ፡ . . . ወዘተ) ስርሖም ክቕጽሉ’ዮም።
6. ኣብ ገጠር ኣብ ማሕረስን ምርባሕ ጥሪትን ካልእ ኣገዳሲ ልምዓታዊ ስራሕን ዝተዋፈሩ ዜጋታት፡ ስርሖም ክቕጽሉ’ዮም።
7. ኩሉ ትካላት መንግስቲ፡ ካብ ኣገዳሲን ክውንዘፍ ዘይክእልን ልምዓታዊ፡ ኣገልግሎታውን ድሕነታውን መደባት ወጻኢ፡ ዝውቱር ስርሑን ዝህቦ ካልእ ኣገልግሎታትን ደው ከብል’ዩ።
8. ግድነታዊ ማሕበራዊ ኣጋጣሚታት (ከም ቀብሪ፡ ሓዘን. . .) ብኣዝዩ ውሑድ ቊጽሪ – ካብ 10 ብዘይበዝሑ ሰባት – ጥራይ ይፍጸም። ክውንዘፉ ዝኽእሉ ካልኦት ኩሎም ማሕበራዊ ኣጋጣሚታት ንኻልእ እዋን ክመሓላለፉ የድሊ።
9. ኣብ ኩሉ ዝፍቀድ ስራሕን ምንቅስቓስን፡ እቲ ዝግባእ ምፍንታት፡ ጽሬት፡ ምምካን መሳሪሒታት፡ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን፡ ካልእ ብሚኒስትሪ ጥዕና ዝሕበሩ ቅጥዕታትን ምትግባር ግዴታ ስለዝዀነ፡ ዝምልከቶም ትካላት፡ ሰራሕተኛታትን ተገልገልትን ብጥብቂ ክኽተልዎ ይግባእ።
10. ምሉእነት ትግባረ ናይ’ዚ መምርሒ’ዚ ንምርግጋጽ፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ነፍሲ-ወከፍ ዜጋን ስድራ-ቤትን ዝገብርዎ ነብሰ-ግትኣት፡ ዞባዊ ምምሕዳራት፡ ሓይልታት ፖሊስን ጸጥታን፡ ከምኡ’ውን በብከባቢኡ ዝቘማ ናይ ነበርቲ ኮሚተታት ጥቡቕ ምክትታል ክገብሩ’ዮም። ነዚ መምርሒ’ዚ ዝጥሕሱ ዜጋታት ድማ ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰደሎም እዩ።
11. እዚ መምርሒ’ዚ ካብ ሰሉስ፡ ዕለት 22 ታሕሳስ ሰዓት 6፡00 ናይ ንግሆ ጀሚሩ ይትግበር። ብመንጽር ኩነታትን ስግኣትን ለብዳ ኮሮና ቫይራስ በብእዋኑ ብደቂቕ እናተገምገመ ድማ፡ ዘድሊ ምምሕያሻት ክግበረሉ እዩ።
ዓወት ንሓፋሽ!
ላዕለዋይ ሓይሊ ዕማም
ምክልኻል ሕማም ኮሮና ቫይረስ
20 ታሕሳስ 2020


text:
ብምኽንያት ተወፋይነትካ ኣንጻር ጽልኢ ጓኖት ተፈራሪሕካ ወይ ተጎዲእኻ ኔርካ ዶ?
ብምኽንያት መበቈልካን ቆርበትካን ወይ ሃይማኖትካን ተፈራሪሕካ ወይ ተጎዲእኻ ኔርካ ዶ?
ብምኽንያት ጾታዊ ዝንባለኻ/መንነትካ ተፈራሪሕካ ወይ ተጎዲእኻ ኔርካ ዶ?
response ክሕግዘካ እዩ!
የማናይን (ብፖሊቲካ) ብዓሌትነት/ዘርእነት ዝተመኽነየን ዓመጽ ገበን እዩ።
እንታይ ከምዝገበርካን እንታይ ከምተዛረብካን ብዘየገድስ፣ ኣበይን መዓስን ኣብ መንገዲ ከምዝነበርካ ብዘየገድስ፦
ጉድለት የብልካን!
ገለ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። response ኣሎ ናዕኻ። ኣብ ምሉእ Hessen (ሀሰን)። ብነጻ። ብስቱር። ኣብ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት።
response
- እንተተደልዩ ኣብ ቆጸራታት ቤት-ጽሕፈታት ከሰንየካ እዩ።
(ፖሊስ፣ ጠበቓታት፣ ቤት-ፍርዲ፣ ወዘተ)
- ኣብ መስርሕ ኣእምሮኣውያን ሳዕቤናት እዩ ዝሕግዝ
- ምስ ዝተሓባብሩ ጉጅለታትን ኮማትን እዩ ዝራኸብ
- የማናይ ዓመጽ እዩ ዝስንድ/ዝምዝግብ
response.
ምምካር ተጎዳእቲ የማናይን ብዓሌትነት ዝተመኽነየን ዓመጽ
ወፈያ ካብ Bildungsstätte Anne Frank (ትካለ ትምህርቲ ኣነ ፍራንክ)
ቤት-ጽሕፈታት ኣብ Frankfurtን Kasselን
ግዜታት፥ ሰኑይ – ዓርቢ፣ ሰዓት 10 ቅ.ቀ. – 5 ድ.ቀ.
ተለፎን፥ 069 / 56 000 241
ኢመይል፦ kontakt@response-hessen.de
መርበብ ኢንተርነት፦ response-hessen.de


text:
እቶም ስደተኛታት ኣብ ወደባይት ከተማ ፓዘሎ ኣብ ዝበጽሕሉ እዋን ብመሰረት ካብኣቶም ዝተረኽበ ቃል ምስክርነት ሓሙሽተ ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ይነጥፉ ኔሮም ዝተባህሉ ጥርጡራት ውልቀሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
እዚ ከምዚ’ሉ ከሎ ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ 85 ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ካብ ገማግም ባሕሪ ከተማ ትሪፖሊ ቀዳም ሓምለ 8,2017 ምድሓኖም ሓቢሮም።
ካብቶም ብህይወት ዝደሓኑ ሸውዓተ ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ምኳኖምን ነፍሰጾር አዴታትን ደቂ ኣንስትዮ’ውን ከምዝርኸብዎም ተገሊጹ።
እቶም ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ተጻዒኖምላ ዝነበረት ጀልባ ኣብ ገማግም ከተማ ጋርቡሊ ዝተረኽበት ኽትኸውን ከላ እታ ከተማ ንብዙሓት ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን መበገሲ ቦታ ምኳና’ውን ሓለዋ ባሕሪሊ ሊብያ ይገልጹ።
ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ልዕሊ 85,000 ስደተኛታት ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ጣልያን በጺሖም’ዮም። ካብዚኦም ክሳብ ሕጂ ዝተፈልጡ 2,150 ኣብቲ ጉዕዞ ህይወቶም ምስ ኣኖም ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ዓለም ይገልጽ።


text:
ኮሮናቫይረስ ኣብ ዙሪያ ዓለም ምስፍሕፍሑ ቀፂሉ’ሎ።ኣብ ትሕቲ ስሃራ ኣፍሪቃ ናይጀሪያ ንፈለማ ግዜ እቲ ቫይረስ ዘለዎ ሰብ ምርካቡ ሰበስልጣን ናይጀሪያ ኣረጋጊፆም ኣለው።
እቲ ቫይረስ ዘለዎ ሰብ ኢጣልያዊ ኮይኑ ኣብ ናይጀሪያ ዝነብርን ኣብዚ ሰሙን እዚ ካብ ሚላን ናብ ሌጎስ ዝተመለሰ ምዃኑን ተሓቢሩ’ሎ።
ኒውዚላንድ፣ሉትዋኒያ፤ሜክሲኮንን ኢስቶናንያን እቲ ቫይረስ ናብ ሃገርን ምእታው ኣፍሊጠን ኣለዋ።
ዳይረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ዝኾነት ትኹን ሃገር ካብቲ ቫይረስ ውሕስቲ ክትኸውን ኣይትኽእልን ኢሎም።
ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ ፕረዚደንት ማታመላ ሲሪል ራማፎሳ ማእኸል ስሕበት እቲ ሕማም ኣብ ዝኾነት ናይ ቻይና ከተማ ዉሃን ዝርከቡ ልዕሊ 130 ደቡብ ኣፍሪቃዊያን ናብ ሃገሮም ክመልሱ ንሰበስልጣን ሃገሮም ኣዚዞም ኣለው።
ዕዳጋ ዓለም ብሰንኪ እዚ ቫይረስ ሪእይዎ ንዘይፈልጥ ኪሳራ ተቓሊዑ’ሎ።
ብመሰረት ፀብፃባት ውድብ ጥዕና ዓለም ክሳብ ሎሚ ዓርቢ ኣብ ቻይና 2,790 ዝሞቱ ሓዊሱ 83,000 ሰባት በቲ ቫይረስ ተታሒዞም ኣለው።ካብ ቻይና ወፃኢ ኣብ 49 ሃገራት 4,351 በቲ ቫይረስ ዝተታሓዙ 67 ድማ ዝሞቱ ተመዝጊቦም ኣለው።


text:
Radio Erena: 02 March 2016
መንግስቲ ኤርትራ ኣምሳያ ናይቲ ንስዑዲን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ ወደብ ዓሰብ ዝህቦም ዘሎ ሎጂስቲካዊ መሳለጥያታት፣ ዝኾነ ሓገዝ ከምዘይተዋህቦ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ምስ ሮይተርስ ኣብ ዝህገበሮ ቃለ መጠይቕ ኣፍሊጡ።
እቲ ሚኒስተር ኣብ ኣስመራ ምብጻሕ ምስ ዝፈጸመ ጋዜጠኛ ሮይተርስ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቅ፣ ነቲ ኤርትራ ኣምሳያ ናይቲ ምስ ንስዑዲን ሕቡራት ኢማራትን እትገብሮ ዘላ ደገፍ፣ ናይ ነዳዲ ሃገዝ ይግበረላ’ዶ ንዝብል ሕቶ ኣብ ዝመሰለሉ’ዩ፣ ዛጊት ዝኾነ ነገር ከምዘይረኸበት ዝጠቐሰ።
መንግስቲ ኤርትራ ንስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ኣብ ወደብ ዓሰብ ሎጂስቲካዊ ኣገልግሎታት ይህብ ከምዘሎ ብወግዒ ከፍልጥ እዚ ናይ ሚኒስተር ዑስማን መግለጺ ንመጀመርያ እዋኑ’ዩ።
እቲ መንግስቲ፣ ብስዑዲ ዓረብ ዝተመርሐ ኵናት ኣንጻር ሑቲ ኣብ የመን ከምዝድግፍን ምስ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ከምዝተሓባበርን እኳ እንተፍለጠ፣ ኣብ ኵናት የመን ዘለዎ ኣበርክቶ ግና ብወግዒ ኣይተሓበረን።
ይኹን’ምበር ምንጭታት ዜና ካብ የመን ክጠቕሰኦ ከምዝጸንሓ፣ ኤርትራ ንኣማኢት ወትሃደራኢት ናይቲ ብሃገራት ዓረብ ዝድገፍ መንግስቲ የመን ኣሰልጢና’ያ።
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ብዘንበሮ እገዳ፣ እቲ መንግስቲ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ወተሃደራዊ ንጥፈታት ከካይድ ኣይፈቅድን’ዩ።
ብሰንኪ’ዚ ድማ እቲ መንግስቲ ኣብቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝተወደበ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ስልጠና ከምዘይተሳተፈ’ውን ይፍለጥ።
ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዝተኻየደ ወትሃደራዊ ስልጠና ናይተን ኣብ ትሕቲ ኪዳን ስዑዲ ዓረብ ዝተጠርነፋ ሃገራት፣ ኣባላት’ቲ ኪዳን ካብ ዝኾና ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኤርትራን ሶማልን ጥራይ’የን ዘይተሳተፋ።
ኤርትራ ብሰንኪ እዚ ኣብ ልዕሊኣ ተነቢሩ ዘሎ እገዳ፣ ርኡይ ወትሃደራዊ ምንቕስቓስ ክትገብር እኳ እንተዘይክኣለት፣ ምስ ስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ግና ብስዉር መንገዲ ክትተሓባበር ምጽንሓ ብተደጋጋሚ ክጥቐስ ጸኒሑ’ዩ።
ሚኒስተር ዑስማን ምስሮይተርስ ኣብ ዘካየደ ቃል መጠይቕ ከኣ እቲ ምትሕግጋዝ ብመንገዲ ወደብ ዓሰብ ኣብ ሎጂስቲካዊ መሳለጥያታት ጥራይ ምዃኑ ጠቒሱ።
==========================


text:
አቶ የማነ ገብረአብ ምስ ብንጹር ናብ ሓደ ወገን ዘዳለዋ ፍልይቲ ራፖርተር ናብ ብርቱዕ ቛይቋ ምእታው ዋጋ የብሉን ክብሉ አብ ዝሓለፈ ሓሙስ 27 ጥቅምቲ ኣብ ዋዕላ ሕቡራት ሃገራት ምዝራቦምን እቲ ጸብጻብ ፖለቲካዊ ትበግሶ ዘለዎ ድርብ መዓቀኒታት ዘሓዘ ብፍሉጥ ዝተገብረን እዩ ክብሉ ገሊጾም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ንባይቶ ሕቡራት ሃገራት መደረ ዘስምዓ ፍልይቲ ራፖርተር ኣብ ጉዳይ ንሰብአዊ መሰላት ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሚስ ሸይላ ኪትሩት ብመራሕቲ ኤርትራ ተፈጺሙ ንዝተባህለ ገበናት ዝሰምዕ ሓደ ስርዓት ወይ መጋባእያ ወይ ቤት ፍርዲ ክምስረት ጸዊዔን።
እቲ ብሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘ መርማሪ ኮሚሽን ጉዳይ ሰብአዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ኤርትራ ንልዕሊ 20 ዓመታት ገበናት አንጻር ሰብአዊነት ፈጺሞም ክብል ኣብ ዝሓለፈ ሶኑይ ዘውጽኦ ጸብጻብ ገሊጹ’ዩ።
ኤርትራዊያን ብዛዕባ’ዚ ጸብጻብ ዘለዎም ርእይቶ ዝተኸፋፈለ እዩ። ደገፍቲ መንግስቲ አቶ ሲራክ ባህልቢ ንቤት ዕዮ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ሓዊሱ ንምዕራባዊያን ንምሕጋዝ ሚስ ሼላ ኪቱሩት ንኤርትራ ግዳይ ዝገበረ ክብሉ ኸለው ሓደ ካብ አሰናዳእቲ’ቲ ነቲ ሪፖርት ብምድጋፍ አብ ኔው ዮርክ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ዝኾኑ ኣቶ ጀማል አማን ድማ እቲ ጸብጻብ ሓቂ እዩ ክብሉ ምግላጾም ይዝከር።


text:
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 19 ሚያዝያ 2020 ዓ.ም. ፍርቂ መዓልቲ ጸሎት ንግስተ ሰማያት ኣብ ዘዕረግሉ እዋን፥ “ኣብዚ ናይ ፈተና እዋን፡ ኣብቲ ሞት ስዒሩ ዝተንስኤ ክርስቶስ ዝተንሳእና ካብ ምዃንና ዝውለድ ዓቢይ ጸጋ ዝኾነ ተስፋ ብዝያዳ ጽን ንብሎ” ከምዝበሉን ንናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብጹዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማውን ንናይ መላእ ሩሲያን ሞስካን ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብጹዕ ወቅዱስ ኪሪል እውን ብናይ ምስራቕ ስርዓተ ኣምልኾ ዕለት 19 ሚያዝያ በዓለ ትንሳኤ ምኽንያት መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ኣለሳንድሮ ጓራሺ ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
“ብሓባር፥ ብሓቂ ክርስቶስ ተንሲኡ እዩ ቢልና ነበስር!። ብፍልይ ኣብዚ ናይ ፈተና እዋን፡ ኣብቲ ሞት ስዒሩ ዝተንስኤ ክርስቶስ ዝተንሳእና ካብ ምዃንና ዝውለድ ዓቢይ ጸጋ ዝኾነ ተስፋ ብዝያዳ ነስተውዕሎ! ብፍላይ ሎሚ (ዕለት 19 ሚያዝያ 2020 ዓ.ም.) ምስቶም ምስራቓውያን ካቶሊካውያን ማሕበረሰብ ምእንቲ ሓድነት ኣቢያተ ክርስቲያን ምስ ኦርቶዶክሳውያን ኣቢያተ ክርስቲያን ስለ ዘብዕለዎ በዓለ ትንስኤ ኣብ ሓጐሶም እካፈል፡ እዚ ሕውነት’ዚ ኣብቲ ክርስቲያን ውሁዳን ኣብ ዝኾኑሉ ከባቢ መጸናንዒይዅኖም”።
ከምዝበሉ ዝሓበሩ ጓራሺ ኣስዒቦም፥ ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብጹዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማውን ከምኡ እውን ናይ መላእ ሩሲያን ሞስኮን ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብጹዕ ወቅዱስ ኪሪል በቢ ወገኖም ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ብሩኽ ፋሲካ መልእኽትታቶም፥ ኣብዚ ሰብኣዊ ፍጥረት ተኣፋፍነቱ ኣዚዩ ዘስተርኣየሉ ኣብ ዘለሉ እዋን ክልቲኣቶም ፓትሪያርካት ኣብ ኢየሱስ እምነት ምግባርን ኣብ ሓድነቱ ክንጸንዕን ዝብል ሓሳብ ከምዘስመሩሉ ገሊጾም።
260 ሚሊዮን ምእመናን ኦርቶዶክሳውያን ኣቢያተ ክርስቲያን ኣብ ኣባይቶም
ናይ ኦርቶዶክሳውያን ኣቢያተ ክርስቲያን 260 ሚሊዮን ዝግመቱ ምእመናን ክም ኵሉ በቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ክውሸቡ ብናይ ሃይማኖት መራሕቶም ብዝተወሃቦም ምኽሪ ኣብ ኣባይቶም ክም ኩሉ በዓለ ፈሳካ ብዝተፈላለዩ መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ዝተመሓላለፈ መስዋዕተ ቅዳሴ ብመንፈስ ከምዝሓበሩን፡ ኣብ ሩሲያ 43 ሺሕ ብኮቪድ 19 ከምእተለኸፉን ኣብታ ሃገር እቲ ለብዒ ካብ ካልኦት ምዕራባውያን ሃገራት ኤውሮጳ ክልተ ሰሙን ደንጉዩ ዝኣተወ ምዃን ክሕበር እንከሎ፡ ኣብ ኢየሩሳሌም ኦርቶዶክሳውያን ኣቢያተ ክርስቲያንን ናይ ምስራቕ ስርዓት ዝኽተላ ካቶሊካውያን ማሕበረሰብ በዓለ ፋሲካ ከምዘብዓለን ኣብ ቅድስቲ መሬት ኣብ ቤተ መቕደስ ቅዱስ መቓብር ብዘይ ምእመናን ብውሑዳት ካህናት ዝተሰነየ ብናይ ግሪክ ስርዓት እትኽተል ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኢየሩሳሌም ፓትሪያርክ ተመሪሖም ስርዓተ ሊጡርጊያ በዓለ ትንሳኤ ከምዝዓረገ ጓራሺ ሓቢሮም።


text:
እቲ ካብ ዕለት 6 ክሳብ ዕለት 27 ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ንኽካየድ ብቕዱስ ኣቦና ዝተጸውዐ ዛዕባ ኣማዞን ዝመኸረ ሲኖዶስ ብድላይ ቅዱስነቶም፡ ዕለት 26 ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. ድሕሪ ቐትሪ ዝተዘርገሐ ብዛዕባ ተልእዀን ብህልትውናን ኵለንተናዊ ስነ ምህዳርን ደቀባት ኣማዞን ምክልኻልን ኣማዞናዊ ስርዓተ ኣምልዀን፡ ግደ ደቀንስትዮን፡ ሓደስቲ ተልእዀታትን ብፍላይ ነቲ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ዝረአይ ኣብ ተበጻሕነት ቅዱስ ቁርባ ንዘሎ ሽግር መልሲ ንምሃብ ዝብሉ ኣርእስታት ማእከል ዝገበረ ሓሙሽተ ምዕራፍ ዘለዎ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ከምዘቕረበ ክፍልፈጥ እንከሎ፡ ክቡራት ሰማዕትና ኣብ ናይ ሎሚ መደብና ጽማሬ ናይ ቀዳሞት ሰለስተ ምዕራፋት ከምዚ ዝስዕብ ነቕርበልኵምም፥
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ናይቲ ዕለት 26 ጥቅምቲ 2019 ዓ.ም. ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ዘጽደቕዎ ዛዕባ ኣማዞን ናይ ዝዘተየ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ መርሕ ሓሳብ ምልዋጥ ዝብል ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ምልዋጥ ዝብል ሓሳብ’ዚ (ምልዋጥ) ኣብቲ ኵለንተናውን ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ባህልን ምህዳርን ሲኖዶሳውነትን ኣብ ዝብሉ ዝተፈላለዩ ተግባራት ዝሳዃዕ እዩ፡ እቲ ሰነድ ናይቲ ግልጽን ክፉትን ዝዀነ ኣብ ምክብባር ቆይሙ ንሰለስተ ሰሙን ኣብ ዛዕባ እቲ 2.5 ደቀባት ዝዀኑ ብጠቕላላ 33 ሚሊዮን ተቐማጦ ዝሓቁፍ ናብ መላእ ዓለም ዝሰፍሕ ናይ ስነ ሕይወት ሕመረት ዝዀነን ብኢደ ሰብ እዚዩ ንምዝባዕ ከባቢ ኣየር ሓደጋ ዝተቓልዔን ናብ ሞት ዘሰንይ መረን ኣልቦ ተግባራት ዝፍጸመሉ ኣማዞን ኣማእኪሉ ዝመኸረ ሲኖዶስ ዘካየዶ ሓሳብ ናይ ምልውዋጥ ኪደት ውጽኢት እዩ። እቲ ኣብ መላእ ዓለም ሳዕቤን ዘለዎ ከባቢ ይብል እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ንምድሓን ዘገድስ ኣንፈት ንምምልካት እዩ።
ቀዳማይ ምዕራፍ፡ ኵለንተናዊ ምልዋጥ
እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ካብ መንቀሊኡ፡ ተራን ቁጡብን ብዝዀነ ምስቲ ፍጥረት እግዚኣብሔር ዝዀነ ናይ ሓባር ቤትና ዝሳነይ ናይ ቅዱስ ፍራንቸስኮ ዘኣሲዚ ኣገባብ ሕይወት ብምስዓብ እውነተይና ኵለንተናዊ ምልዋጥ የተባብዕ። እዚ ምልዋጥ እዚ ቤተ ክርስቲያን ናብ ናይ ኣማዞን ሕዝብታት ልቢ ንኽትኣትው ካብ ገዛእ ርእሳ ንኽትወጽእ ዘሰንያ እዩ። ኣማዞን በቲ ናይቲ ከባቢ ዝተፈላለየ ወጅህታት ብመድብለ ዓሌትን መድብለ ባህልን ዝግልጽ ናይ ሕይወት መልእኽቲ ዝዀነ ድምጺ ዘለዎ እዩ፡ ሰናይ ምንባርን ሰናይ ምግባርን ናይ ሕዝቢ ኣማዞን ኣገባብ ሕይወትን ማለት ምስ ገዛእ ርእሱን ምስ ካልኦት ሰባትን ምስቲ ደረት ሰገር ዝዀነ ምዃናዊ ልዑልን ምሉእ ሕይወት ንዅሉ ዝብል መደብ ሕይወት ንምቕራጽ ዘኽእሎ ምስ ቆዝሞስ ሕድሕዳዊ ተራኽቦነት ዘለዎ እዩ።
እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ፡ ንኣማዞን ዘድምይን ዘሳቕን ንሕይወት ስግኣትን ዝዀነ ናይ ተፈጥሮ ሃብትታት ከም ናይ ውልቂ ንብረት ገይሩ ዝምዝምዝ ነቲ ናይቲ ከባቢ መሬት ዝሃድን ኣብ 17 ሚእታዊ በጺሑ ዘሎ ናይቲ ከባቢ ኣግራብ ምብዳምን ኣብቲ ከባቢ ዝትከላ ኣንዳስትሪታት ዝፍጽምኦ ብከላ ከባቢ ኣየርን ዝሰፍሕ ዘሎ ምዝባዕ ከባቢ ኣየርን ንግድ ዕጸ ፋርስን ምስፋሕ ውሉፍ ኣልኰልነትን ንግድ ሰብን ኣብ ልዕሊ ናይ ከባቢ ኣማዞን መሬት ዝሓልያ ናይ በርገሳውያን ምንቅስቓሳትን መራሕትን ዝፍጸም ቅትለትን ዘይሕጋውያን ዕጡቓት ሓይልታት፡ ኵታ ብጠቕላላ ወጅሂ ኣማዞን ዘመዛብል ዝፍጸም ዓመጽ ብምስትውዓል፡ ናይ ኣማዞን ስቓይን ናይታ መሬትን ሕዝብን ገዓር ብዝርዝር የመላኽት፡ ኣስዒቡ እውን እቲ ሕዝቢ ኣማዞን ዘጓንፎ ዘሎ ስደት ከም ኣማራጺ መፍትሒ ገይርካ ናይ ምቕባል ውሳኔ፡ ጸኣት ስደት ኣማዞናውያን የመላኽት፡ ኣማዞናዊ ሕዝቢ ናይ ምንቅስቓስ መሰሉ ክሕልወሉን፡ እቲ ሕዝቢ ዘጋጥሞ ስደት ብናይቲ ከባቢ ቤተ ክርስቲያን ዝተወሃሃደ ኣገባብ መሰረት ምግጣምን፡ ነቲ ናይቲ ከባቢ ሕዝብታት ጸገም ዝብድህ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ምሕንጻጽ።
እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ናይቲ ከባቢ ቁምስናታት ዘዋህድ ነቲ ናይቲ ከባቢ መልክዓ ኩነት ብፍሉይ ዝግደስ ናይቲ ከባቢ ሕዝቢ ምስ ናይ ከተማ ሕዝብታት ከቃድው ዝኽእል ብህልው ዝዀነ ሊጡርጊያ ኣብ ምቕራብ ዝዓዪ ጉጅለ ልኡካነ ወንጌል ምቛም ከምዘድሊ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ የመላኽት።
ካልኣይ ምዕራፍ፡ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ምልዋጥ
ናይዚ ምዕራፍ’ዚ ሕመረት፡ ናይ ቤተ ክርስትያን ተልእኾኣዊ ባህርይ ዘወክእ ኰይኑ፡ ተልእዀ ወንጌል ኣማራጺ ኣይኰነን፡ ቤተ ክርስቲያን ተልእዀን፡ ግብረ ተልእዀ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኵለተናዊ ተግባር መርኣያ እዩ፡ ኣብ ኣማዞን ሕያዋይ ሳምራዊ ክትከውን ይግብኣ፡ ንዅሉን ምስ ኵሉን ንኽትራኸብ እትወጽእ፡ ብሓሴት ትንሱእ ክርስቶስ ከምዘበሰረት መቅደላዊት፡ ማለት ዝተፈቕረትን ዝተለወጠትን ዝተዓረቐትን፡ ከም ማርያም ኣብ እምነት ደቂ እምነት እትወልድን ብብህልውትና ኣብ መንጐ ህዝብታት እተገልግል። ስለዚህ በዚ ኣገባብ’ዚ ካብ በጻሒ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ናብ ቀዋሚ ህልው ዝዀነ ግብረ ኖልዎ ምስግጋር ከምዘድልን፡ ምእንቲ’ዚ ዝተፈላለያ ናይ ልኡካነ ወንጌል ማሕበራት ካህናትን ደናግልን ኣብ ሃገራት ከባቢ ኣማዞን ኣባይቲ ክህልወን ዘለዎ ኣገዳስነት የተሓሳስብ።
ሰማዕትነት ልኡካነ ወንጌል
እቲ ዝተኻየደ ሲኖዶስ ኣብ ኣማዞን ወንጌል ኣብ ምስፋሕ ተልእዀ ሕይወቶም ዝሰውኡ ልኡካነ ወንጌል ብምሕሳብ፡ ኣብ ናይ ኣማዞን ታሪኽ ክቡር ምዕራፍ ናይ ሰማዕታት ታሪኽ ምዃኑ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ብምምልካት፡ ኣተሓሒዙ እውን ኣብ ኣማዞን ዝፍጸም ኣስፍሆተ ወንጌል ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽ ምስቲ ናይ ኣማዞን ህዝብታት ዝዕፍንን መላኺ ስርዓተ ስልጣን ውዲት ተሓባባርነት ከምዝነበሮን፡ ምእንቲ’ዚ ቤተ ክርስቲያን ሎሚ፡ ናይቶም ሓደስቲ ባዕዳውያን ሓይልታት ስርሒት ብምቅዋም ብግልጽነትን ነቢያዊ ንጥፈታታ ብምንባር ንህዝቢ ኣማዞን ጽን ንኽትብል ዘተባዕ ዓቢይ ዕድል ኣለዋ፡ ንናይቲ ከባቢ ሕዝቢ ድምጺ ጽን ብምባል፡ ናቱ ገዓር ናታ እተገብር።
ዘተ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ኣቢያተክርስቲያንን ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታን
ኣብቲ ኵነት’ቲ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስቲያንን ኣብ መንጐ ዝተፍፈላለያ ሃይማኖታትን ናይ ሓባር ዘተ ዘለዎ ኣገዳስነተ ኣብቲ ሰነድ ብተደጋጋሚ ይግለጽ፡ እዚ ነቲ ኣብ ኣማዞን ዝፍጸም ኣስፍሆተ ወንጌል ኣገዳሲ እዩ። ካብ ቃል ኣምላኽ ተበጊስካ ናብ ጭቡጥ ናይ ሓባር ሱታፌ ንምብጻሕ፡ እዚ ኣብ መንጐ ኣቢያተ ክርስቲያን ዝግበር ናይ ሓባር ዘተ ዘተሓሳስቦ ተበጽሖ ክኸውን እንከሎ። እቲ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት፡ ነቲ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ዘሎ ዝተፈላለያ ናይ ደቀባት ሃይማኖታትን ናይ ኣፍሪቃዊ መበቆል ዘለዎም ናይቲ ከባቢ ሕዝብታት ኣምልዀን ብቐረባ ምፍላጥን፡ ካብዚ ምፍላጥ እዚ ዝተበገሰ ናይ ሓባር ቤትና ንምክልኻል ናይ ሓባር ፍጻሜታት ንምንቕቓሕ፡ ስለዚህ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ኰነ ምስ ናይ ደቀባት ሃይማኖታት ዓውደ ርክባትን ዓውደ መጽናዕትታትን ዝተፈላለዩ መደብ ርክባት ምንቕቓሕ ኣገዳሲ ምዃኑ እቲ ሰነድ የተሓሳስብ።
ሕጹጽ ኣገዳስነት ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ንደቀባትን ተልእዀ መንእሰያትን
እቲ ሰነድ ኣስዒቡ እውን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ንደቀባት ዘተኰረ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ኣዚዩ ኣገዳሲ ምዃኑ ብምዝኽኻር፡ ንደቀባት ሓለፋ ዝብል ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ፡ ናይ ደቀባት ተወለድቲ ጸዋዕታ ተልእዀ ወንጌል ዘተባብዕ ሃዋሁ ምፍጣር ስለምንታይ ኣማዞን ብኣማዞናውያን እውን ክስበኽ መታን፡ መንእሰያት ምስቲ ዘለዎ እወታውን ኣሉታውን ኩነት፡ ኣብ መንጐ ባህሎምን ኣብ ዓለም ብዝተኣታተው ዘሎ ኵለ መደያዊ ሕዳሴ ምኽንያት ተገማሚዖም፡ በዚ ክልት ጫፍ ተወጢሮም ኣብ ቅልውላው ዕሴትን ትምህርቲ ናይ ምርካብ መሰልን ክብርን ግህሰትን ምኽንያት ንቤት ማሕቡስን ንርእሰ ቅትለትን ተደሪኾም፡ ግዳያት ድኽነትን ዓመጽን ስእነት ስራሕን ንዝተፈላለዩ ሓደስቲ ግሊያነትን ክወድቁ ይረኣዩ። ዝነብርዎ ኵነት ከምዚ እውን እንተዀነ መንእሰያት ኣማዞን ከም ኵሎም መንእሰያት ዓለምን ቤተ ክርስቲያንን ሕልምታትን ተስፋታትን ዘለዎም እያቶም ስለዚህ መንነቶም ከየጥፍኡን ርእሰ ኣኽብሮት ክህልዎም መታን ኣብ ጉዕዞኦም ክስነዩ ይግባእ፡ ዝተሓደሰን ተባዕን ንጡፍን ኣብ ኢየሱስ ምእኩል ዝዀነ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ንመንእሰያት ክህሉ እቲ ሰነድ የተሓሳስብ። መንእሰያት ናይ ቲዮሎጊያን ናይ ነቢያዊ ተስፋ ቦታ እያቶም። ቀንደይና ተዋሰእቲ ክዀኑን ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኣማዞን ጉቡእ ስፍራኦም ከተስተውዕል ትደሊ። ካብዚ ተበጊሳ እምበኣርከስ ብማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓን ኣቢላን መንእሰያት ደቀባት ጥዑይ ዝዀነ ናብ ውስጠ ባህላዊ ምርኻብ ክበጽሑ ዝድግፍ ሓድሽ ኣገባብ ኣስፍሆተ ወንጌል ዘድሊ ምዃኑ ተመላኽት።
ናይ ከባቢ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ኣባይቲ ስድራን
ብፁዓን ኣበው ሲኖዶስ ብፍላይ ንኣባይቲ ስድራ ብምስትውዓል ናይ ከባቢ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ዘለዎ ኣገዳስነት ኣተሓሳሲቦም፡ ኣብ ደጋዊ ክፍለ ከተማታትን ኣብቲ ብድኽነትን ስእነት ስራሕን ስእነት ኣባይትን ክንክን ጥዕናንን ዝተጠቕዔ ክፍሊ ሕብረተሰብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ብምቕራብ፡ መሰሉን ክብሩን ክኽበረሉ ጠበቓ ብምዃን ድጋፍን ዴሞክራስን ማሕበራዊ ፍትሕን ዝዓሰሎ መነባብሮ ክረክብ ስሌኡ ብእተቕርቦ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ኣቢላ እትዓዪ ቤተ ክርስቲያን ክትህሉ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ የመላኽት። እቲ ናይ ድኻታት ቑሸት ሻውላይ ተወጊዱ ምስ ሰብኣዊ ክብሪ ዝመዓራርይ መነባብሮ ክህልዎን መሰረታውያን ድልየታቱ ዝውሕስ ኩነት ክፍጠረሉን ናይ እንገዳ ጉዳይ ዝሓልይ ቤት ጽሕፈት ሚኒስትር ክቐውምን ቀንዲ ዕላማዉ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ምእንጋድን ንስደትን ምዝብልናን ዝዳርጐም ምኽንያት መፍትሒ ክርከቦ ዝዓዪ ኰይኑ ዘገልግል፡ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ንዝርከባ ማሕበራት ቤተ ክርስቲያን ካብ ታሕቲ፥ ቤተ ክርስቲያን ቀረባ ብምዃን ኣብ ኣማዞን ዝነብር ሕዝቢ መነባብሮኡ ክመሓየሽን ነቲ ካብ ገጠር ናብ ከተማ ዝውሕዝ ሕዝቢ ናብ ከተማ ንኸብል ዝድርዀ ምኽንያት ከወግድ ዝኽእል ኵለ መደያዊ ድጋፍ ክቐርበሉ ትዓዪ። ብዙሕ ግዜ እቲ ኣብ ጽንኩር ኩነት ዝርከብ ሕዝቢ ኣማዞን ካብ ናይ ቤተ ክርስቲያን መሰረታውያን ማሕበራት ድጋፍ ዝቐርበሉ ክኸውን እንክሎ፡ እቶም ካብ ታሕቲ ዝነቕሉ ማሕበራት ንከባቢ ኣማዞን ናይ እግዚኣብሔር ህያብ ንቤተ ክርስቲያን እያቶም። ሕዝቢ ናብ ከተማታት ክይውሕዝ ዝድግፍን ነቲ ኣብ ገጠር ዘሎ ህዝቢ ምምሕያሽ ናብራን መነባብሮን ዝሓልይ ማሕበራዊ ፖለቲካ ክረጋገጽ ተተባብዕ።
ሳልሳይ ምዕራፍ፥ ባህላዊ ምልዋጥ
ብህልትውናን ብህልትውነትን፡ ክርስቲያን ምስ ካልእ ንኽራኸብን ካብቲ ዝራኸቦ ንኽመሃርን ክሕግዝ ዝኽእል ኣገዳስቲ ዝዀኑ መጋበርያታት እያቶም። ሕድ ሕዳውነት ዝብል ዕሴታት ምትሕብባርን ማሕበረሰብኣዊ ጦብላሕታቱን ብዘመላኽት ጥንታዊ ቅዶቱ ብዛዕባ ሕይወትን ናይ ጭቡጥ ኵነት ኵለንተናዊ ራእይን ኣቢሉ ተሞራዃስን ዋሕስን ዝዀነ ተፈጥሮ ብዘስተውዕል ብቕዓቱ ዘመላኽቶ ተቐባልነት ዘለዎ ምስ ተፈጥሮ ቅድው ዝዀነ ኣገባብ መነባብራኡ ኣቢሉ ሕዝቢ ኣማዞን ንቀቢጻ ተስፋነት ይዋጋእ፡ ቤተ ክርስቲያን ናይ ሕዝብታት ደቀባት ወገን ንምዃን ኣበርቲዓ ትዓዪ፡ ብፍላይ ኣብ ልዕሊ ሕይወት ደቀባት ዝፍነው መጥቃቲታትን ኣብ ልዕሊ ሃብታም መሬቱ ዝፍጸም ምዝማዛን ዓመጽን ምስሉይ መደብ ልምዓትን ምንጻት ዓሌትን ቅትለት ምህዳርን ኣብ ልዕሊ ናይ ከባቢ ኣማዞን ማሕበራዊ ምንቅስቓሳት ዝወርድ መጥቃዕቲ ኩሉ ትዅንን እናቃለዔትን ንደቀባት ተገልግል።
መሬት ምክልኻል ሕይወት ምክልኻል እዩ
ምክልኻል መሬት ኣብ ወንጌላውያን ክብርታት ዝቖመ ምኽባር ሰብኣዊ ክብሪ ዝብል ብጀካ ሕይወት ምክልኻል ካልእ መባጼሕ የብሉን፡ ስለዚህ እዩ ድማ ናይ ሕዝብታት ርእሰ ውሳኔንን ምምልካት መሬቱን ናይ ቀዲምካ ምክልኻል ምኽክራቱን ናጽነትን ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል ህዝብታት ደቀባትን ውሑስ ክኸውን ኣለዎ፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ተደሪዀም ብዙሓት ዓሌታት ደቀባት ከባቢ ኣማዞን ብድላዮም ተነጺሎም ንኽነብሩ ወይ ካብቲ ቀደም ዝነብርዎ ዝነበረ ተራኻብነት ተነጺሎምን ንኣብነት ካብ መላእ ዓሌት ደቀባት ኣማዞን 130 ኣሃዱ ብተደጋጋሚ ብዝወርዶን ዓመጽ ምኽንያት ብገዛእ ፍቓዶም ንኽንጸሉ ዝተገዱ ከምዝዀኑን እዚ ዓይነት ጸረ ደቀባት ዝፍጸም ተግባር ንኽወገድ ቤተ ክርስቲያን ክልተ ዓይነት መገዲ ትኽተል እቲ ሓደ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ከኣ መንግስታት ናይ ደቀባት እቲ ክገሃስ ዘይግብኦ ሰብኣዊ መሰልን ክብንር ክኽበረሉ መታን ክዓዩ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ብሔራውን ዓለም ለኻውን መድረኻት ድምጺ ናይ ሕዝብታት ደቀባት ምዃን ዝብል እዩ።
ቲዮሎጊያ ድቀባት ላቲን ኣመሪካን ህዝባዊ ሃይማኖታውነትን
ብመንጽር ብህልትውና፡ ትስብእተ ወንጌል ኣብ ባህሊ ደቀባት ንናይ ደቀባት ቲዮሎጊያን መግለጽታቱን ዋጋ ክወሃቦ ናይ ዝግብኦን ክስነይን ክነቓቓሕን ኣብ ገለ ገለ እዋን እውን ክነጽሕ ንዝግብኦ ንናይ ህዝባውያን ሃይማኖታት ቦታ ዝህብ እዩ። ስለምንታይ ንኣስፍሆተ ወንጌል ሓለፋ ዘለዎ ባይታ ስለ ዝዀነ፡ ምስ ክርስቶስ ናብ ምርኻብ ዝመርሑ መታን ክዀኑ። ብስራተ ወንጌል መዘንግዕ ዘይኵነስ እቲ ኣብ ባህልታት ህልው ዝዀነ ዘርኢ ቃል ዘጠጥዕን ዘጽንዕን እዩ። ኣብዚ ኣገባብብ’ዚ ባዕዳዊ ኣገዛዝኣ ዝኽተልን ኣስዳዕን ኣስፍሆተ ወንጌል ኣይፋል ምባልን ኣስፍሆተ ወንጌል ብህልው ክኸውን ዝድጋፍ ኣብ ኣማዞን ወጅሂ ኣማዞናዊት ቤተ ክርስቲያን ዘነቓቕሕ ምሉእ ብምሉእ ናይቲ ሕዝቢ ባህልን ኣገባብ ሕይወትን ዘኽርብር ኣገባብ ኣስፍሆተ ወንጌል ዘለዎ ኣገዳስነት ምልኩት ይኸውን። ካብዚ ሓሳብ’ዚ ነቒሉ እቲ ሰነድ፡ ካብቲ ናይቲ ህዝቢ መንነትን ባህልን ዝነቐለ ናይ ሕንጸት ዕዮ ዘተባብዕ፡ ናይ ቤተ ክርስትያን ዝተፈላለያ ተቕዋማት ባህልታትን ቋንቋታትን መንፈሳውነትን ኣስተንፎስታትን ደቀባትን ክጽናዕ የተሓሳስብ።
መላእ ኣማዞናዊ መክብበ ቤተ ክርስቲያን ዘራኽብ መረብታዊ ሓበሬታ ምፍጣር
ኣብ መዳይ ክንክን ጥዕናን እውን እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣስዒቡ፡ ቤተ ክርስቲያን ናይ ኣማዞን ናይ ቀደባት ቀዳሞት ኣበው መሰረት ዝግበረ ባህላዊ ሕክምና ብቐረባ ብምጽናዕን ብምኽባርን ኣብቲ ሕክምና ዘይበጽሖ ከባቢ ኣማዞን እዋናዊ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና እተነቓቕሕን፡ ኣብ ናይ ሓባር ኣናስራዊ ግንዛበን ናይ ኵሉ ናይ ሓባር መጻኢ ኣብ ምስትውዓል ዝጸንዔ ምትሕብባር ኣብ ዝብል እምንቶ ዝጸንዔ ናይ ዘተን ርክብን ምክንኻን ናይ ሓባር ቤትን ከይዲ ተነቓቕሕ። እዚ ኸኣ ብሓጺሩ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ፡ ኣብ ክልተ ቋንቋታት ዝጸንዔ መደብ ሕንጸትን ሓደስቲ ናይ ተልእዀ መደብ ሕንጸትን ዝሳለጠሉ መላእ ኣማዞናዊ መክብበ ቤተ ክርስቲያን ዘራኽብ መረብታዊ ሓበሬታ ምፍጣር ዘለዎ ኣገዳስነት የመላኽት።
ራብዓይ ምዕራፍ፥ ምህዳራዊ ምልዋጥ
ኣብ ቅድሚ እቲ ቀደም ፈጺሙ ዘይነበረ ሎሚ ዝርአይ ዘሎ ማሕበረ ምህዳራዊ ቅልውላው እቲ ኣማዞናዊ ሲኖዶስ ኵለንተናዊ ምህዳራዊ ምልዋጥ ብምንቕቓሕ ኵሉ ውስጠ ምትእስሳርን ተሟራዃስን እዩ ዝብል ስነ ምህዳራዊ ምልዋጥ ከምዘድሊ የተሓሳስብ።
ኵለንተናዊ ምህዳር፥ ተኸኣሊ እንኰ ኪደት
እቲ ሰብኣዊ ፍጥረት ኣብ ልዕሊ ከባቢ ዘስዓቦ ማህሰይት ኣፍልጦ ብምሃብ፡ ሓድሽ ዓይነት ናይ ምዕባለ ኣገባብ ምንዳይን፡ እዚ ተፈጥሮ ዝኸናኸን ንድኻታት ክፍሊ ሕብረተሰብ ነቶም ኣብ ዓለም ሓለፋ ዘይብሎም ክፍሊ ሕብረተሰብ ፍትሒ ዝብል ኣብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ዝትርጐም ኵለንተናዊ ምህዳር ንቤተ ክርስቲያን ኣብ መጻኢ ዝብል ተወሳኺ ጉዕዞ ዘይኰነስ ከባቢታት ዓለም ከብ መጻይን ሃዳናይን ኣገባባትን ካብ ምፍሳስ ደም ንጹሓን ንኣማዞን ዝሓልዩ ካብ ምውንጃልን ምድሓን ዝብል እዩ። ቤተ ክርስቲያን ኣካል ናይ ዓለም ሓቆፍ ምትሕብባር እውን ካብ ኰነት፡ ንናይ መሬት ውድናዊ ኪደት ናይ ኣማዞን ቀንዲ ሕይወታውያን ማእከል ዝገብር ኪደት ንምድጋፍን ዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ ነቲ ከባቢ ንምክልኻል ዘኽእሎን ክይተሃስየ ንዓለም ኤኰኖሚ ከበርክቶ ዝኽእል ጸጋታት በገባብ ንምጥቃም ነቲ ኣብ ዓለም ዝኽስት ዘሎ ምዝባዕ ካባቢ ኣየርን ብከላን ንኽውገድ ዝድግፍ ሓድሽ ዓይነት ኣነባብራ ከረጋግጽ ተተባብዕ።
ምክልኻል ሰብኣዊ ክብርን መሰልን ናይ እምነት ጠለብ እዩ
ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ምክንኻል ፖለቲካዊ ግዴታን ማሕበራዊ ሓላፍነትን ክንየው ናይ እምነት ጠለብ እዩ፡ ነዚ መሰረት ገይሩ እቲ ሰነድ፡ ኣብ ቅድሚ እዚ ክርቲያናዊ ሓላፍነት’ዚ እቲ ሰነድ፡ ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ኣዕናዊ ምጥቃም ጸጋታትን ምውጻእ ማዕድናትን ብምኹናን፡ ምስ ካልኦት ኣቢያተ ክርስቲያንን ብምትሕብባር እቲ ከባብን ተቐማጦን ዝጐድእ ማሕበራውን ምህዳራውን ቅልውላዊ ዘስዕባ እንዳስትሪታት እገዳ ርእሰ ማል ክግበር ተነቓቕሕን ነዚ መደብ’ዚ ትድግፍ፡ ምዃና የመላኽት። ኣብ ከባቢ ኣማዞን ካልእ ኣማራጽን ፍጥረን ተፈጥሮን ዘኽብር መደብ ልምዓት ክረጋገጽን ፍጥረትን ተፈጥሮን ዘይሃይስይ መደብ ብዅለ መዳይ ክተባባዕን፡ መንግስታ ከባቢ ኣማዞን ዘይጽንቐቕ መኸዘኒ ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ገይርካ ካብ ምሕሳብ ክቑጠባን፡ ሓድሽ ተቐባልነት ናይ ዘለዎ ባህልን ብስነ ምርምራዊ ዝተደገፈ ሜላ ዘጣምር መርኣያ መደብ ልምዓት ተተባብዕ። ናይ ዕዳጋ መምዘኒ፡ ካብቲ ናይ ከባብን ሰብኣውን ክብርን መሰልን መምዘንታት ንላዕሊ ገርካም ምምልካት ከይህሉ የተሓሳስብ።
ምስ ኣማዞናዊ ማሕበረሰብ ቃል ኪዳናዊት ቤተ ክርስቲያን
ጸዋዕታ ሓላፍነት፡ ኩሉ ናይ እግዚኣብሔር ስራሕ ክዕቅብ ዝተጸውዔ እዩ። ስለዚህ ኵሉ ናይ ክንክንን ሓለዋን ጥብቅናን ተዋሳኢ እዩ፡ ቤተ ክርስቲያን ምስ ሕብረተሰብ ኣማዞን ቃል ኪዳናዊት እያ፡ ናይቲ ህዝቢ ጥበብን መድብለ ሕይወታውን ብምኽባር ዝዀነ ይኹን ዓይነት ግህሰት መድብላዊ ሕይወት ትቃወም፡ ኣብቲ ከባቢ ዘገልግሉ ወይ ንኸገልግሉ ዝለኣኹ ጓሶት ነፍሳትን ኣገልገልትን ማሕበራውን ምህዳራውን ግንዛበ ዘለዎ መታን ክዀኑ ነዚ ዝኣመተ ፍልዩ ሕንጸት ክረኽቡን እዚ ኸኣ ኣብ ምክንኻን ናይ ሓባር ቤና ዝዓዪ ናይ ተልእዀ ኣገልግሎት ክህሉ መታን እዩ።
ምክልኻል ሕይወት
እቲ ሰነድ ደጊሙ ቤተክርስቲን ኣብ ምክልኻል ሕይወት እትዓዪ ከምዝዀነትን ሕይወት ካብ ምጽናስ ክሳብ ባህርያዊ ሞትን ዝብል ምኽባርን፡ እቲ መዋቕራዊ ቅርጺ ዝሕዝ ዘሎ ናይ ሞን ሓጢኣትን ዓመጽን ኢፍትሓውነትን ኪደት ንኽውገድ መታን ቤተ ክርስቲያን ነቲ እትኣምነሉን እትዓየሉን ምክልኻል ሕይወት ዝብል ክብሪ፡ ብውስጠ ሃይማኖታውን ምስ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ክርስቲያንን ብሓባር ብጐደና ዘተ ኣቢላ ተነቓቕሕ ። ምህዳራዊ ምልዋጥን ምክልኻል ሕይወትን ኣብ ኣማዞንን፡ እዚ ንቤተ ክርስቲያ፡ እቲ ኣብቲ ከባቢ ቅድም ክብል ዝነበረ ናይ ብዙሕ መጉዳእቲ ሳዕቤን ዝዀኑ ሜላታት ባዕዳዊ መግዛእቲ ንኽዝስገር ዘብቅዕ ኣገባባት ኵሉ ቤተ ክርስቲያን ኣለልያን ተነቓቕሕን ተነቓቕሖን።
ምህዳራዊ ሓጢኣትን መሰል ዝስተይ ጽሩይ ማይን
እቲ ናይ ኣማዞናዊ ሲኖዶስ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ምህዳራዊ ሓጢኣት ዝብል ሓድሽ ቃል ኣሳዂዑ፡ እዚ ምህዳራዊ ሓጢኣት ጸረ እግዚኣብሔርን ብጻይን ማሕበርሰንብ ከባብን ብግብርን ብምጉዳልን ዝፍጸም ማለት እዩ እንክብል ብምግላጽ፡ እዚ ንመጻኢ ወለዶን ንናይ ፍትሕን ክብርን ዝምልከት ምዃኑ የመላኽት፡ ኣብ መወዳእታ ሃገራት ዓለም ምስ ኣማዞን ዘለወን ምህዳራዊ ዕዳኤን ክተኻኽላ ዘብቅዔን እቲ ናይቲ ከባቢ መሬት ካብ ብሔራውን መድብለ ዓለም ለኻውያን ትካላት ሃድን ንምድሓን ንኣማዞናዊ ማሕበረሰብ ድጋፍ ዘቕርብ ዓለም ሓቆፍ መዋሊ ማሕበር ከቑማ እንክብል ጻውዒት የቐርብ። ናብ ከባቢ ኣየር በካሊ ጋዝ ዝፍንው ናይ ጸዓት ምንጪ ተጠቃምነት ዝትክእ ነቲ ዝፍነው በካሊ ጋዝ ንኽንክይ ዝድግፍ ናይ ልምዓት ፖለቲካ ምትብባዕ ዘለዎ ሕጹጽ ኣገዳስነት እቲ ሲኖዶስ ኣብ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣመላኺቱ፡ ምጥቃም ጽሩይ ጸዓት ክተባባዕን ሕዝቢ ዝስተይ ጽሩይ ማይ ናይ ምርካብ ዝብል ሓደ ካብቲ ኣገደስቲ ዝዀነ መሰሉን ክብሩን ክኽበረሉን፡ ከባቢ ዝብክል ምህርቲ ፕላስቲክ ምሉእ ብምሉእ ንኽወገድ ዝድግፍ ኣካይዳ ክህሉን፡ ቅሪት ንጸዓት ምጥቃም ዝብል ኣሰራርሓ ክውገድን ቀጥዒ ኣልቦ ኣጠቓቕማ ስጋን ዓሳብ ንመግብነት ምንካይን ቁጥብ ዓይነት ኪደት ኣነባብራን ተኸላ ኦም ክተባባዕ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣተሓሳሲቡ፡ ኣብ ኣማዞን ምስ ናይ መላእ ላቲን ኣመሪካን ካሪቢያንን ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ሕብረትን ምስ ናይ ከባቢ ኣማዞን ቤተ ርስቲያናዊ መረብታዊ መክብብ ማሕበርን ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽርን ብምትሕብባር ማሕበራዊ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ክህልው ምዒዱ፡ ኣስዒቡ ኣብቲ ናይ ሰብኣዊ ኵለንተነናዊ ምዕባለ ኣገልግሎት ዝሓልይ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ዛዕባ ኣማዞን ዝምልከት ቤት ጽሕፈት ክቐውም እቲ ሰነድ ሓሳብ የቕርብ።
ሓምሻይ ምዕራፍ፥ ንሲኖዶሳዊ ለውጢ ሓድሽ ጉዕዞ
ክህነታውነትን ብቐጥታ ዝፍጸም ጸቕጥታት ብምስናፍ ናይ ዘተን ጽን ናይ ምባልን ምስማዕን መንፈሳዊ ልልያን መሰረት ገርካ ንብድሆታት ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ግቡእ መልሲ ምሃብ። እዚ ነቲ ቤተ ክርስቲያን ብስኒትን በቲ ዘሀይውት መንፈስ ቅዱስን ብተባዕ ወንጌላውነትን ተመሪሓ ዝተጸወዓትሉ ሲኖዶሳዊ ምልዋጥ እተረጋግጸሉ ባህርያት እዩ።
ሲኖዶሳውነት፡ ልኡኻውነትን ናይ ዓለማውያን ምእመናንን ውፉይ ሕይወት ንጡፍ ግደ
እቲ ዓቢይ ብድሆ ብናይ መንፈስ ቅዱስ ብርሃን ተመሪሕካ ናይ እግዚኣብሔር መደብ ንምግልጋል ናይ ግዜ ምልክታ ምስትውዓልን እትስዕቦ መገዲ ምልላይን እዩ። ሲኖድሳውነት ንምልምማድ ዝድግፍ ኣገባብ ዝተፈላለየን ካብ ማእከላውነት ዝተላቀን ምስተን ኣሕዋት ዝዀና ኣቢያተ ክርስቲያንን ምስ ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ዘሎ ምትእስሳር ብዘየዳኽም መገዲ ንናይ ከባቢ ኪደት ትኵር ምዃን ይሓትት። ሲኖዶሳውነት ምስ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን ምትእስሳርን ቀጻልነትን ብዘለዎ ኣገባብ ኣብ ናይ ሓባር ሓላፍነትን ልኡኻውነትን ናይ ኩሉ፡ ናይቶም ንጡፍ ሓለፋ ተዋሳእነትን ዘለዎም ኣብ ናይ ዓለማውያን ምእመናን (ደቂ ተባዕትዮን ደቀንስትዮን) ሱታፌን ዝትርጐም እዩ። ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ሕይወትን ተልእዀን ናይ ዓለማውያን ምእመናን ሱታፌ ኣብ ምኽክርን ኣብ ወሳንነትን - እቲ ሰነድ - ናይ ደቂ ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ሱታፌ ኣብ ዘደልው ተልእዀ ምንቕቓሕን ብማዕርነት ክበራታዕን ክሰፍሕን ኣለዎ ይብል። ውልቃውነት ብምውጋድ ማለት ሓላፍነት ብተበራረይ ክኸውን ብምግባር፡ ሓደ ጳጳስ ኣብ ናይ ሰበኻኡ ንናይ ሰበኻኡ ማሕበረ ክርስቲያን ናይ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ሓልዮ ካህን እውን ኣይኹን ንሓደ ናይ ሰበኽኡ ኣባል ዝዀነ ዓለማዊ ምእመን ንዝተወሰነ ናይ ዓመታት ገደብ ሓላፍነት ከልብስ ይኽእል። ክህነታዊ ጉዳይ ዝምልከት ሓላፍነት ናይ ካህን ኰይኑ እዩ ዝተርፍ። እቲ ሲኖዶስ ኣስዒቡ ኣብቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ፡ ኣማዞናዊ ወጅሂ ዘለዎ ውፉይ ሕይወት ዝብል ሓሳብ ብምቕራብ፡ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ምስ ድኻታትን ዝተነጸሉን ሓቢርካ ምጉዓዝ ዝብል ጸዋዕታ ኣብ መንጐ ተወለድቲ ይዅን ደቀባት ኣማዞን ምንቕቓሕን ምትብባዕን። ውስጠ-ሃይማኖታውን ብህልትውናን ዘማእከለን ኣብ መንጐ ዝተፈላለየ መንፈሳውነትን ኣማዞናዊ ቆዝሞሳውን ዘተ ዘማእከለ ሕንጸት ዝቐስም።
ሰዓታት ደቀንስትዮ
እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ብሰፊሕ ኣብ ህልውነትን ሰዓትን ደቀንስትዮ ኣተኵይሩ፡ ናይ ቀዳሞት ወለዲ ኣሕዛብ ጥበብ ከምዘመላኽቶ፡ መሬት ወጅሂ ጓለንስተይቲ ከምዘለዋን ደቀናት ኣብ ከባቢ ኣማዞን ህይዉት ህልውናን ኣብ ምንቅቓሕ ሰብኣውነት ዓቢይ ሓላፍነት ከምዘለወን ይፍለጥ። ነዚ መሰረት ብምግባር እቲ ሲኖዶስ ናይ ጓለንስተይቲ ድምጺ ክስማዕን ጽን ክበሃልን ምኽሪ ክሕተታን ውሳኔ ኣብ ዝውሰደሉ ኩነት ብንቕሓት ክዋስኣ ኣለወን ይብል። ስለዚህ ኣብ ናይ ሲኖዶሳዊ መክብበ ቤተ ክርስቲያን ግደኤን ከበርክታን ኣብ ውሽጢ ቤተ ክርስቲያን ብዝለዓለ ሓይሊ ናይ መርሕነት ሓላፍነት ክርከባን ማለት ኣብ ቤት ምኽሪ ሓልዮ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ኣብ ውሳኔ መርሕነታዊ ሓላፍነት ክዋስኣ ዝብል እዩ። ናይ ፍጥረትን ናይ ሓባር ቤትናን ተዋሳእትን ዓቀብትን ክዀና እንከለዋ፡ ብዙሕ ግዜ ናይ ኣካላውን ግብረ ገባውን ሃይማኖታውን ቅትለት ደቀንስትዮን ዓመጽ ግዳያት ኰይነን ይርከባ፡ ቤተ ክርስቲያን ምእንቲ መሰለንን ክብረንን ብፍላይ ከኣ ግዳይ ስደትን ምዝብልናን ንዝዀና ደቀንትዮ ትጣበቕ፡ እቲ ኢየሱስ ንደቀንስትዮ ዝጸገዎ ተልእዀ ኣፍልጦ ብምሃብ ነቲ Ministeria quædam-ገለ ገለ ተልእዀታት ብዝብል ኣርእስቲ ጳውሎስ ሻድሻይ ብዝነበሮም ቅዱስ ጴጥሮሳዊ ስልጣን መሰረት ብሓዋርያዊ ምዕዳን ኣገባብ ኣብ ዝደንገግዎ ሕጊ፡ ደቀንትዮ እውን ብግቡእ ኣገባብን ምስንዳዋትን ኣብ ስርዓት ሊጡርጊያ ዝግለጽ ናይ ነባቤን ኣሰናይነትን ተልእዀ ክወሃበ እንክብሉ ዘስመሩሉ ሓሳብ እቲ ሲኖዶስ ኣብ ናይ ፍጻሜ ሰነዱ የተሓሳቦ። በዚ መንጽር’ዚ ማሕበረሰብ ካቶሊክ ብደቀንስትዮ ዝምራሕ ምግባር ዝከኣል ኰይኑ ነዚ ብምስትውዓል፡ እዚ ኣገልግሎት’ዚ ብትክኽል ቅዋሜ ክህልዎ ምግባር ግድን ይኸውን። እቲ ሲኖዶስ ኣስዒቡ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ኣብ ዝተኻየዱ ናይ ሓባር ምይይጥ ቀዋሚ ድቁና ንደቀንስትዮ ክፍቀድ ዝብል ሓሳብ ከምዘቕረበን እዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ ቫቲካን ዝጽናዕ ዘሎ ጉዳይ ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ማዕርገ ድቁና ንደቀንስትዮ ምፍቃድ ዝብል ሓሳብ እቲ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ንኸጽንዕ ኣብ 2016 ዓ.ም. ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዘቖምዎ ናይ መጽናዕቲ ድርገት ተመክሮታቱን ዘቕርቦ ኣስተንትኖንን ብምክፋል ክምራሕ ከምዘለዎ ኣበው ሲኖዶስ ሓሳቦም የቃልሑ።
ቀዋሚ ድቍና
እቲ ሲኖዶስ ሕንጸት ንቀዋሚ ድቁና ሕጹጽን ኣዚዩ ኣገዳስን ምዃኑ ኣመላኺቱ፡ ድቁና ትሕቲ ሓዋርያዊ ስልጣን ጳጳስ ኰይኑ ንማሕበረሰብ ኣገልግሎትን ሎሚ ንህልው ኩነታት ከባብን ቤተ ክርስቲያንን ግምት ብምሃብ ንኵለንተናዊ ምህዳርን ሰብኣዊ ምዕባለን ማሕበራዊ ግብረ ኖልዎን ንድኻታትን ተኣፈፍቲ ክፍሊ ሕብረተሰብ ህላዌ ክርስቶስ ምዃኖም እምንቶ ብምሃብ ምግልጋል ዝብል እዩ። ስለዚህ ኣብ ናይ ቀለም ሕንጸትን መጽናዕትን ናይ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ሕንጸት ዘድልዮ እዩ። ኣብዚ ሕንጸት እዚ እውን ናይቲ ንቀዋሚ ድቍና ዝሕጸይ በዓልቲ ቤቱን ደቃቱን ክጠቓለሉ እቲ ሰነድ ይሓትት። ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታትን ኣቢያተ ክርስቲያንን ውስጠ ሃይማኖታውን ናይ ሓባር ዘተ ኣብ ምንቅቓሕን ኣብ ናይ ኣማዞናዊት ቤተ ክርስቲያን ታሪኽን ኣብ ስነ ጾታውን ኣብ ስነ ፍትወትን ስነ ቆዝሞሳዊ ራእይ ደቀባትን ኣብ ኵለንተናዊ ምህዳርን እውን ዝሕነጽ፡ ነዚ ሕንጸት ዘሳልጥ ጉጅለ መደበይና ማዕርግ ዝተቀበሉን ዓለማውያን ምእመናንን ዝሓቑፍ ክኸውን ኣለዎ። ምስቶም ኣብ ገማግም ወሓይዝ ኣማዞን ዝነብሩ ማሕበረሰብ ዝነብርን ዝንበርን ቀዋሚ ድቁና።
ናይ ካህናት ሕንጸት
ናይ ካህናት ሕንጸት ብህልው እዩ ክኸውን ዘለዎ፡ ወንጌል ዝነብሩን ሕገ ቀኖና ዝፈልጡን፡ ኣብ ኣብነት ክርስቶስ ዝጸንዔ ሓልዮት ዝነብሩን ጓሶት ምስንዳው፡ ንሕዝቢ ቀረባ ዝኸውን ጽን ናይ ምባልን ምስማዕን ብቕዓት ዘለዎ፡ ናይ ኣቦ ሓልዮት ብምስትርኣይ ዝፍውስን ብዘይ ጸቕጢ ዘጸናንዕን፡ ንማዕርገ ክህነት ዝሰናደው ተመሃራይ ዘርኣ ክህነት ኣብ ዝወሃቦ ሕንጸት ኵለንተናዊ ምህዳርን ምህዳረ ቲዮሎጊያን ቲዮሎግያ ዘፍጥጥረትን ቲዮሎጊያ ደቀባት ላቲንን ስነ ምህዳራዊ መንፈሳውነትን ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኣማዞንን ስነ ሰብእ ኣብ ባህሊ ኣማዞንን ዝብል መደብ ሕንጸት እውን ክጠቓለል ኣለዎ እንክብል እቲ ናይ ፍጻሚ ሰነድ ይሓትት። እቲ ናይ ሕንጸት ማእከል ካብ ከባቢ ኣማዞንን ወጻኣን እውን ዝመጹ ዝቕበል ኣብ ጉዳይ ኣማዞን ሕንጸት ክረኽቡ ንዝደልዩ እውን ክፉት ዝዀነ ኣብ ናይ ኣማዞን ጭቡጥ ኩነት ዝተሳዂዔ ክኸውን እውን የተሓሳስብ።
ሱታፌ ኣብ ቅዱስ ቁርባንን ማዕርገ ክህነትን
ንማሕበረ ክርስቲያን ሱታፌ ኣብ ቅዱስ ቁርባን ማእከላዊ እዩ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ብዙሓት ኣብ ከባቢ ኣማዞን ዝቕመጡ ማሕበረሰብ ኣብ ሱታፌ ቅዱስ ቁርባን ጸገም ከምዘለዎምን ብዘይ ሱታፌ ቅዱስ ቁርባን ኣዋርሕ ብዝግደደ እውን ልዕሊ ሓደ ዓመት እውን ከምዘቑጽርን፡ መስዋዕተ ቅዳሴን ምስርጢረ ንስሓን ስርዓተ ቀንዴል እውን ዝሰርዕ ካህን ዳርጋ ዘይበጽሖ እዩ። ግትኣተ ስጋዌ ሩካቤ ካህን ምሉእ ብምሉእ ንማሕበረ ክርስትያን ንኸገልግል ዘብቅዖ ካብ እግዚኣብሔር ዝወሃብ ጸጋ ምዃኑ ኣፍልጦ ብምሃብን ካህንነት ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ዝብል ባህርይ ዝጠልብ እውን ኣይኹን፡ እግዚኣብሔር ግትኣተ ሩካቤ ስጋ ዝንበሮ ክህነታዊ ጸዋዕታ ከብዝሕ መታን ንጸሎት ዘነቓቕሕ እውን እዩ። ነዚ መሰረት ብምግባር እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ - ናይ ቤተ ክርስቲያን ስልጣን ብቑዓትን ኣብ ማሕበረሰብ ዝፍለጡን ቀዋሚ ዲያቆናት ዝዀኑን ግቡእን ቀዋሚት ስድራ ቤት ዘለዎም ናይ ማሕበረ ክርስቲያን ሕይወት ብስብከት ቃል ኣምላኽን ቅዱሳት ምስጢራት ብምስራዕ ዝናብዩ ብቑዕ ክህነታዊ ሕንጸት ረኹቦም ነቲ ኣብ ከባቢ ኣማዞን ዝርከብ ማሕበረሰብ ዘገልግሉ ንማዕርገ ክህነት ድልዋት ንኽብሎም ዘብቅዖ መምዘንታትን ነዚ ንኽፍጽም ዘኽእል መጋበርያ ክቐርበሉን ዝብል ሓሳብ ከቕርብ እንከሎ፡ ምስ እዚ ብምትሕሓዝ ገለ ገለ ኣበው ሲኖዶስ እዚ ሓሳብ እዚ ኵለንተናዊ ምግምጋም ወይ ኣቀረርባ ክግበረሉ ዝብል ሓሳብ ከምዘቕረቡ የመላኽት።
ድህረ ሲኖዶስ ናይ ከባቢያዊት ቤተ ክርስቲያን ውድብን ኣማዞናዊ መንበረ ጥበብን
ናይ ከባቢ ኣማዞን ስፍሓ ሰበኻዊ መልክዓ ምድሪ ግምት ብምሃብ ኣብቲ ከባቢ ዝርከባ ቁምስናታትን ንናይ ኣማዞን ኣስፍሆተ ወንጌል ዝሓቶ ወጻኢታት ዝገጥም መዋሊ ማሕበር ብምቛም ንምጥርናፍን ብናይ ኣማዞናዊ ከባቢ መንጽር እትውጠን ናይቲ ከባቢ ቤተ ክርስቲያን ምሕሳብ የድሊ፡ በዚ መንጽር’ዚ ምስ ናይ ከባቢ ኣማዞን ኣቢያተ ክርስቲያን መክበባዊ መረብታዊ ማሕበርን ምስ ናይ መላእ ላቲን ኣመሪካን ካሪቢያንን ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ሕብረት ብምትሕብባር ነቲ እቲ ዝተኻየደ ኣማዞናዊ ሲኖዶስ ዘቕረቦ ሓሳብ ናቱ ገይሩ ዝዓዪ ድህረ ኣማዞናዊ ሲኖዶስ ናይ ከባቢያዊት ቤተ ክርስቲያን ውድብ ምቛም ኣገዳሲ እዩ ቢሉ፡ ኣብ ናይ ውስጠ ናይ ትምህርቲ ጨናፍርን ብህልውትናን ውስጠ ባህላዊ መጽናዕቲ ዝካየደሉ ብፍላይ ኣብ ናይ ቅዱስ መጽሓፍ መሰረትን ምኽባር ባህልታትን ልምድታትን ናይ ደቀባት ባህሊ ምኽባርን ዝብል ኣማዞናዊ ካቶሊካዊ መንበረ ጥበብ ክቐውም እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ የተሓሳስብ።
ኣማዞናዊ ስርዓተ ኣምልዀ (ሊጡርጊያ)
ኣማዞናዊ ማሕበረሰብ ናይ ዓለም ራእይን ባህሉን ልምድታቱ ትእምርታቱን ነቲ ናይቲ ከባቢ ኣንስራዊ ስርዓታቱን ዋጋ ዝህብ ናይ ገዛእ ርእሱ ሊጡርጊያ ክፍጥር ንዝብል ሕቶ ብሓቀይና ካቶሊካዊ ኣገባብ መልሲ ንምሃብ ነዚ ጉዳይ’ዚ ብፍሉይ ዝምልከት ብቕዓት ዘለዎ ናይ ሊጡርጊያ ውርሻን ቲዮሎጊያን ስርዓትን ናይ ኣማዞን መንፈሳውነትን ዘገልግል ኣማዞናዊ ሊጡርጊያ ብጥንቃቔ ዘዳልውን ዘጽንዕን ድርገት ክቐውም ከምዘድሊ እቲ ሰነድ የመላኽት። እዚ ነቲ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዘሎ 23 ዝተፈላለዩ ስርዓተ ኣምልዀ ዘህብትን ናይ ኣስፍሆተ ወንጌል መጋበርያን እምነት ኣብ ሓደ ናይ ገዛእ ርእሱ ባህሊ ዝገልጽ እውን እዩ። እቲ ስርዓት ሊጡርጊያ ምስቲ ኣብ ዘለሉ ከባቢ መልክዓ ተፈጥሮ ዝሰማማዕ እዩ። ኣብ መወዳእታ እምነት ንምብህልታው ዝግበር ኪደት ንምድጋፍ ቅዱሳት መጻሕፍትን ናይ ሊጡርጊያ መጻሕፍትን ቅዱሳት መስጢራትን ብምኽባርን ቀንዲ ሕመረቱ ብዘይምስሓት ምስቲ ናይቲ ከባቢ ኵለ መዳያዊ ኩነት ኣላዚቡ ብናይ ኣማዞን ዝተፈላለዩ ቋንቋታት ንምትርጓም ዝዓዪ ሽማግለ ምቛም ሕጹጽ ምዃኑ እቲ ሰነድ ኣመልኪቱ፡ ብደረጅ ሊጡርጊያ ሙዚቃን ማህሌትን ክተባባዕ ከምዘለዎን ኣተሓሳሲቡ፡ እቲ ናይ ፍጻሜ ሰነድ ኣብ ኣማዞን እትኽበር ቅድስተ ቅድስቲ ድንግል ማርያም ዘኣማዞንን ኣኖ ኣማዞን ቅድስተ ማርያም ሓለዋ ብዝምሕጸን ጸሎት ይዛዘም።


text:
Radio Erena: 08 April 2018
ንኣጠቓቕማ ፈለግ ናይል ብዝምልከት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ ግብጽን ሱዳንን ዝተኻየደ ዘተ ብዘይፍረ ተዛዚሙ።
ኣልጀዚራ ንሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ኢብራሂም ጋንዱር ብምጥቃስ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፣ እቲ ኣብ ከተማ ካርቱም ዝተኻየደ ዘተ ኣብ መንጎ’ዘን ሰለስተ ሃገራት ንኣስታት 13 ሰዓታት ከምዝጸንሐ ድሕሪ ምግላጽ፣ ኣብ ሓባራዊ ስምምዕ ከይተበጽሐ ከምዝተበተነ ገሊጹ።
ኣብቲ ዘተ፣ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢን መስኖኣዊ ሕርሻን፣ ሓለፍቲ ጸጥታ ከምኡ’ውን ኣብቲ ሞያ ዝነጥፉ መሃድሳት ሰለስቲኤን ሃገራት ከምዝተሳተፉ ካብ ሱዳን ዝተመሓላለፈ ዜና የረጋግጽ።
ኢትዮጵያ ንእትሃንጾ ዘላ ሓጽቢ ብዝምልከት ኣብ መንጎ ሱዳን፣ ኢትዮጵያን ግብጽን ክካየድ ዝጸንሐ ዘተ፣ ፈረንሳውያን ክኢላታት ንዘቕረቡዎ መጽናዕቲ ኢትዮጵያን ሱዳንን ድሕሪ ምቕባለን፣ ግብጺ ብዘይምስምማዓ ተቛሪጹ’ዩ ጸኒሑ።
ኢብራሂም ጋንዱር ኣብ መግለጺኡ፣ ‘እቲ ዘተ ኣሻማዊን ዝተሓላለኸን ባህርይ ስለዘለዎ ዓቕልን ድሌትን ዝሓትት’ዩ። በብወገንና ጻዕርታት’ኳ እንተካየድና ኣብ ሓባራዊ ባይታ ክንበጽሕ ኣይከኣልናን’ ድሕሪ ምባል፣ ዝመጽእ ዘተ መዓስ ከምዝኸውን ኣብ ዝተሓተተሉ እዋን፣ ካብ መራሕቲ ሃገራቶም ትእዛዝ ይጽበዩ ከምዘለዉ ሓቢሩ።
መንግስቲ ግብጺ፣ ምህናጽ’ቲ ሓጽቢ ኣብ ግብጽን ሱዳንን ዝህልዎ ኣሉታዊ ሳዕቤን ንምፍላጥ እቲ ናይ ተክኒክ ጉጅለ መጽናዕቱ ክቕጽል ከምእትደሊ ዝሓለፈ ሰሉስ 3 ሚያዝያ ኣፍሊጣያ።
====================


text:
ቅልውላው ደቡብ ሱዳን ንምፍታሕ፣ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ምስ ሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘተ ኣካዪዳ።
ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ጆን ኬሪ ብሰኑይ 22 ነሓሰ ምስ ፕረዚደንት ኬንያ ኡሁሩ ኬንያታ ኣብ ናይሮቢ ድሕሪ ዝገበሮ ርክብ፣ ምስ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ኬንያ፣ ሶማልያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ዩጋንዳን ሱዳንን ሰፊሕ ዘተ ኣካዪዱ።
ኣብቲ ዘተ ዝዓበየ ዛዕባ፣ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 4 ሽሕ ዝቑጽሩ ዓቃብ ሰላም ኣብ ከተማ ጁባ ከዋፍር ዝብል ከምዝነበረ፣ ካብ ናይሮቢ ዝተፈነወ ዜና የመልክት።
ነዚ ብኣመሪካ ዝቐረበ እማመ ዘይተቐበሎ ወገን፣ ናብ ሰበስልጣን ዝቐንዐ ማዕቀብ ክግበረሉ ምዃኑ ሃገራት ምዕራብ ብተደጋጋሚ’ኳ እንተጠንቀቓ፣ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ገና መልሲ ኣይሃበሉን።
ወሃብ ቃል ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ነዚ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፣ ኣብ ርእሲ’ቲ ኣብታ ሃገር ተዋፊሩ ዘሎ 12 ሽሕ ዝቑጽሩ ዓቃብ ሰላም ውድብ ሕቡራት ሃገራት ተወሳኺ ሰራዊት ምልኣኽ፣ ኣብ ጉዳይ ሓንቲ ሃገር ኢድ ምእታው ከምዝኾነ ገሊጹ። ንውሳኔ ብዝምልከት ከኣ ንባይቶ’ታ ሃገር ከምዝግደፍ ኣፍሊጡ።
ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ደቡብ ሱዳን ተዋፊሩ ዘሎ ዓቃብ ሰላም፣ ንመራሒ ተቓወምቲ ሪክ ማቻር ናብ ደሞክራስያዊት ሪፖብሊክ ኮንጎ ከምዘውጸኦ ይዝከር።
ኣህጉራዊ ትካል ህዩማን ራይትስ ዎች፣ ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ሆቴል ዝተቐትለ ጋዜጠኛ፣ ዝተዓመጻ ሰራሕተኛታት’ቲ ሆቴል፣ ከምኡ’ውን ዝተረሸኑ ሰላማውያን ሰባት ዘጠቓለለ 34 ጉዳያት መዝጊቡ ከምዘሎ፣ ነዚ ጉዳያት’ዚ ከኣ ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ኣብቲ ምስ’ዘን ሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝገብሮ ርክብ ክዝትየሉ ይጽውዕ።


text:
ኣብ ቀረባ እዋን አብ ከተማ ወልድያ ዝተርአየ ሕጋውን ወተሃደራውን ጉዳያት ዘልዕል፤ ነገራት ዘተሓላልኽ ዝመስል ተጓንፎ ከም መልዐሊ ብ ምግባር፤ አብ ከተማታት ዝግበር ውግእ ብ ዝምልከት ዘለዉ ሕጋዊ ማዕቐፋት እንታይ ከም ዝይመስሉ ሓፂር መብርሂ ከም ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ።
ከተማታት ካብ ዘለወን ኢኮኖምያውን ወተሃደራውን ረብሓ ብ ተወሳኺ መንነት ሓደ ህዝቢ ዝግለፀሎም ብዙሓት ሓድግታት ዝሓዛ እየን፡፡ ብምዃኑ’ውን ንነዊሕ ዘመናት ግዳያት ኲናት ኮይነን ፀኒሐን እየን። ዕድመ ዝፀገባ ከተማታት አውሮፓ ከም ኣብነት ምስ እንርኢ ዙርያ ምላሸን ብዕርድታት ዝተሓፅራ ምንባረን ናይዙይ መርኣያ እዩ። መሳርሒ ኲናት እናዘመነ፣ ብ ርሑቕ ምድብዳብ ምስተኽኣለ ግን እዞም ዕርድታት ብዙሕ ጥቕሚ ዘይብሎም ኰይኖም። ብኻሊእ ገፅ ክዓ ሕጊ ኲናት እናማዕበለ፣ ቅቡልነት እናረኸበ መፂኡ፣ ከተማታት እውን መድሕነን ብቐንዱ ሕጊ አብ ዝህበን ከለላ ዝተደረኸ ኰይኑ። ኣብ ከተማታት ዝግበር ኲናት ልዑል ሓደጋን መስዋእትን ዘኽፍል እዩ። እዚ ሓደጋ ንነባሪ ህዝቢ ጥራሕ ዘይኰነስ እኹል ሓበሬታ ንዘይብሉ መጥቃዓይ ሓይሊ እውን ብዙሕ ዋጋ የኽፍል። ብካሊእ ገፅ ኣብ ከተማ ዓሪዱ ዝይከላኸል ሓይሊ ዝሐሸ ሽፋን ሓበሬታን ሃፍትን ስለዝህልዎ ንመጥቃዓይ ናብ ሓደጋ ብ ምቅላዕ ፀብለልትነት ክይረክብ ይሕግዞ። ስለ ዝዀነ ንውግእ ከተማ ዝገዝኡ ሕግታት ብዋናነት ንእዞም ዝተዘርዘሩ ወድዓዊ ሓቅታት ኣብ ግምት ዘእተዉ እዮም።
ብመሰረት መግለፂ ዘመናዊ ሕጊ ኲናት ዝኾኑ ውዕላት ሄግን ጀኔቫን ንእዞም ውዕላት መሰረት ገይሮም ዝወፅኡ መምርሕታት (Geneva Protocols) ከታማታት ይኹና እኩብ ሰብ ዝነብረሎም ካልኦት ቦታታት ብግልፂ ተረቚሖም ኣብ እዋን ውግእ ካብ መጥቃዕቲ ከለላ ከም ዝይረኽቡ የቐምጡ። በዚ መንገዲ ሓደ ከተማ ካብ ጥቕዓት ሕጋዊ ከለላ ክይረክብ ዝይኽእል (ኣብ ልዕሊ እቲ ከተማ ወተሃደራዊ ስርሒት ንከኢይውሰድ ብሕጊ ክልኩል ዝይኸውን) እዞም ዝስዕቡ ነጥብታት ብሓበራ እንትማልኡ ምዃኑ ሕግታት ኲናት የቐምጡ።
- ነቲ ቦታ ሒዝዎ ዝፀንሐ ኣካል ከምዘኢይከላኸሎ ብግብሪ ወይ እውን ብመግለፂ ነቲ ንክየጥቅዕ ዝይዳሎ ዘሎ ሓይሊ እንትገልፅ፤
- ኵሎም ተዋጋእትን ክይንቀሳቐሱ ዝይኽእሉ ተተኮስትን ካልኦት ወተሃደራዊ መሳርሕታትን ካብቲ ቦታ እንትወፁ፤
- ህንፃታት ወይ እውን ካልኦት ቀወምቲ ወተሃደራዊ ቦታታት ትንኮሳ ወይ መጥቃዕቲ ንምፍፃም ኣብ ጥቕሚ እንተ ዘኢውዒሎምን
- ኣብቲ ከተማ ወይ ክዓ ህዝቢ ዝነብረሉ ቦታ ነቲ ካብቲ ከባቢ ለቒቑ ንዝኸደ ሓይሊ ዝይሕግዝ ርኡይ ወተሃደራዊ ምንቅስቓሳት እንተ ዘኢተገይሮምን እዮም፡፡
ካብ እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተሓበሩ ነጥብታት ከም እንዕዘቦ ከተማታት ጥቕዓት ንኸይወርደን ክማልኡ ዘለዎም ሕጋዊ መስርሓት ርዱኣት እኳ እንተ ዀኑ ብዙሕ ግዘ ዘኢይማልኡ እዮም። ስለዝዀነ እውን ኣብ መንበሪ ገዛታትን ካልኦት ህንፃታትን ኮይኑ ዝትኩስ ሓይሊ ዝሐዘ ከተማ ብሽፍኑ ኸለላ ክይወሃቦ ኣይይኽእልን። ብኻሊእ ኣዘራርባ ሓይሊ ፀላኢ ቀዲሙ ካብ ከተማ መሊኡ እንተ ዘኢወፂኡ ወይ ክዓ ኣብ ማእኸል ህዝቢ ብምዃን ተዂሲ እንድሕር ዝኸፍት ኰይኑ እታ ዝዓረደላ ከተማ/ቦታ ዝህልዋ ሕጋዊ ከለላ ትስእን ማለት እዩ። ሓይሊ ፀላኢ እንትንብል ብስሩዕን ብዘይስሩዕን ነታ ከተማ ምስ ዝከላኸል ሓይሊ ዝሰርሕ ወይ ዝሕግዝ ዕጡቕ ከም ዝየካትት ኣብ ግምት ክይኣትው ኣለዎ። ብሓፂሩ ከተማታት ጥቕዓት ንከኢበፅሐን እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቀሱ ነጥብታት ከማልኣ ይግባእ።
እዞም ሕግታት እቲ ኲናት ውሽጣዊ ይኹን ዓለም ለኻዊ ብዘኢየግድስ ተፋፃምነት ዘለዎም እንትዀኑ፣ ብ ቐንዱ አብ እዋን ኲናት ዒላማ ክይግበሩ ብዛዕባ ዝይኽእሉ ነገራት (military objcetives) ብ ዝምልከት ካብ ዝይድንግጉ ካልኦት ሕግታት ዝቕድሑ እዮም። ብምዃኑ እውን ንዝሐሸ ርድኢትን ትግባረን ብሓደ ክይንበቡ ኣግባብ ይህልዎ። እዙይ ዛዕባ ኣብ እዋን ኲናት ወሳኒነት ዘለዎ ምዃኑ ኣብ ግምት ብ ምእታው መብርሂ ምሃብ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ቅድሚት ካብ ዝስርዑ መትከላትን ሕግታትን ኲናት ሓደ ወተሃደራዊ ዒላማ ወተሃደራዊ ዒላማ ካብ ዘኢኰነ ነገር ምፍላይ ዝይብል እዩ። እዙይ ማለት ተራፀምቲ ወገናት ናብቲ ኲናት ዝየእተዎም ምኽንያት ብ ዘኢየገድስ ኣብ እዋን ውግእ ክየጥቅዕዎ ዝይኽእሉ ወታደራዊ ዒላማ ጥራሕ እዩ። ብመሰረት ሕጊ ኲናት ወተሃደራዊ ዒላማ ከም እዙይ ዝይስዕብ ተተርጒሙ ንረኽቦ።
- ወተሃደራዊ ዒላማ ዝይብሃል ብ ተፈጥርኡ፣ ኣቀማምጥኡ፣ ዝይህቦ ጭቡጥ ኣገልግሎት ወይ ክዓ ንሓዋሩ ክይህቦ ካብ ዝተሓሰበ ግሁድ ጥቕሚ ዝተለዓለ ንወተሃደራዊ ግጥም ርኡይ ኣበርክቶ ዝይህብ እንተ ኰይኑ ብምሉእ ወይ ክዓ ብክፋል ምዕናው፣ ምምራኹ ወይ እውን ጥቕሚ ከኢይህብ ምግባሩ ኣብቲ ገዛኢ ግዘ ጭቡጥ ወተሃደራዊ ረብሓ ዝይህብ እንትይኸውን እዩ።
ብ ተፈጥርኡ ወተሃደራዊ ዝዀነ እንትብሃል ንወተሃደራዊ ተብሂሉ ዝይስለፍ ወይ ዝይስራሕ ማለት እንትዀን ኣባላት ሓይሊ ፀላኢ፣ ኵሎም ተተኮስቲ፣ ወተሃደራዊ መሳርሕታት፣ መጋዝናት፣ ቦታታት ስልጠና፣ ማእኸላት እዚ፣ መፍረዪ ወተሃደራዊ ኣቑሑትን ተተኮስትን፣ ወተሃደራዊ መሳርሕታት መራኸቢ ፣ ወተሃደራዊ መጓዓዝያን ዝኣመሳሰሉን ይሓውስ። እዙይ ማለት እቲ ረፅሚ ክሳብ ዝቐፀለ ኣብ ዝዀነ እዋን ዒላማ ክይግበሩ ይኽእሉ እዮም ማለት እዩ።
ብ ተወሳኺ ሓደ ነገር ብ ተፈጥርኡ/ኣሰራርሕኡ ዋላ ወተሃደራዊ ኣይይኹን፣ ብ ምኽንያት ኣቀማምጥኡ ግን ወተሃደራዊ ዒላማ ንክዀን ይኽእል እዩ። ንኣብነት ፀላኢ ድሕሪ ሓደ ወተሃደራዊ ዘኢኰነ ህንፃ ወይ ቅርፂ ኰይኑ ዝይዋጋእ እንተ ደኣ ኰይኑ፤ እቲ ቅርፂ/ህንፃ ኣብ መንጎ ክልተ ተፃባእቲ ሓይልታት ብ ምርካቡ ኣብ ልዕሊኡ ስጉምቲ ብ ምውሳድ ወተሃደራዊ ረብሓ ዝየርክብ እንተ ዀይኑ ዒላማ ክይግበር ይኽእል እዩ። ብ ተመሳሳሊ መንገዲ ፀላኢ ህዝባዊ ትካላት ናብ መጋዘን ወይ ክዓ መዕቆቢ ወተሃደር እንድሕር ደኣ ቀይርዎም እቶም ህዝባዊ ትካላት ንፀላኢ ብ ዝይህብዎ ኣገልግሎት ምኽንያት ናብ ወተሃደራዊ ዒላማ ይቕየሩ ኣለው ማለት እዩ። ብ ኻሊእ ወገን ኣብ ከይዲ ምስራሕ ዘሎን ገና ኣብ ጥቕሚ ዘኢወዓለን ግን ድማ ክይህቦ ዝተሓሰበ ጥቕሚ ብግልፂ ኣብ ላዕሊ ዝተቐመጠ ትርጉም ወተሃደራዊ ዒላማ ዘማልእ እንተ ዀይኑ ጥቕዓት ክይግበረሉ ይኽእል እዩ። ንኣብነት ፀላኢ ንመተኮሲ ከበድቲ መሳርሕታት ዝዀን ቦታታት እንትየደላድል፤ መፍረይ ተተኮስቲ እንትይሃንፅ ወይ ክዓ ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ቦታታት እንትይሃንፅ ብገንኡ ዒላማ ምግባር ይከኣል እዩ፡፡
ምስ እዙይ ተተሓሒዙ ካብ ዝይልዓሉ ምስ ኵናት ከተማ ቅርበት ዘለዎ ዛዕባ ሓደ ህዝቢ ዝይጥቀመሎም ግን ክዓ ሓይሊ ፀላኢ እውን ዝይግልገለሎም ነገራት ዒላማ ምግባር ይከኣል ዶ ዝብል እዩ። ንኣብነት ከም መዕርፎ ነፈርትን ድልድላትን ይጥቀሱ። ከም መትከል እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተቐመጠ ትርጉም ወተሃደራዊ ዒላማ እንተ ተማሊኡ ኣብ ልዕሊ ከም እዚኦም ዝኣመሰሉ ክልተኣዊ ኣገልግሎት ዝይህቡ ነገራት እውን ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክይውሰድ ይከኣል እዩ ዝይብል ርድኢት ኣሎ። እንተ ዀነ ግን ብምኽንያት ዘለዎም ሲቪላዊ መልክዕ እዙይ ኣብ ምፍፃም ብንእሱ እዞም ዝይስዕቡ ኣብ ግምት ክይኣትዉ ይግባእ።
- መጥቃዕቲ ክይፍፀመሉ ዝተሓሰበ መሰረተ ልምዓት ንሓይሊ ፀላኢ ብጭቡጥ ጥቕሚ ዝይህብ ዘሎ ምዃኑ ምርግጋፅ ወይ ክዓ ንወተሃደራዊ ጥቅሚ ንምውዓል ዝየርእዩ ጅማሮታት ብ ግልፂ ክይህልዉ ይግባእ። ንሓዋሩ ፀላኢ ክይጥቀመሉ ይኽእል እዩ ብዝብል ስልሒት ጥራሕ ዒላማ ምግባር ግን ኣይይከኣልን።
- ህዝቢ ዝይጥቀምሉ መሰረተ ልምዓት ዒላማ ምግባር ዝይከኣል እቲ ዒላማ ንምግባር ዝይሕሰብ ነገር ንህዝቢ ዝህቦ ጥቕምን መጥቃዕቲ እንተ ተወሲድዎ ዝይርከብ ወተሃደራዊ ጥቕምን ብ ምንፅፃር ዝይርከብ ወተሃደራዊ ረብሓ ዝዛይድ እንተ ዀይኑ ጥራሕ እዩ።
ኣብ እዙይ ክይለዓል ዘለዎ ካሊእ ነጥቢ ኣብ ከይዲ መጥቃዕቲ ሓደ ወተሃደራዊ ዒላማ ንፁሃን ሰባት እውን ግዳይ ናይ ምዃን ዕድል ልዑል ኣብ ዝዀነሉ እዋን ተግባራዊ ዝዀኑ ሕግታት ምፍላይ ኣገዳሲ ምዃኑ እዩ። ንኣብነት ኣብ ሓደ ንፁሃን ሰባት ዝይርከብሉ ህንፃ ወተሃደራት ፀላኢ ኣትዮም እንትትኩሱ ምውሳድ ይከኣል። ካብ እቶም ብ ዕሊ ዝይፍፀሙ ገበናት ወፃኢ ብዙሕ ግዘ ክስታት ገበን ኲናት ኣብ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ዝይፍፀም መጥቃዕቲ ከም ዝይቐርቡ ይፍለጥ። ብ መሰረት ሕግታት ኲናት ፈለማ እቲ ስርሒት ዝይመርሕ ኣዛዚ ሰራዊት ክንዲ ዝተኽኣለ ሓበሬታ ብ ምእካብ ዝይህሉ ወተሃደራዊ ዒላማን ብ ምኽንያት እቲ ስርሒት ኣብ ንፁሃን ክይበፅሕ ዝይኽእል ጎናዊ ጉድኣትን ክየስልሕ ይግባእ። እዚ ኸይዲ ብ ዝይምልከት መዝጊቡ ምሓዝ እውን ንሕጋዊ መስርሓት ልዑል ግደ ኣለዎ። ንኣብነት ኣብቲ ህንፃ ዝዓረደ ላዕለዋይ መራሒ ሓይሊ ፀላኢ እንት ዀን ኣብቲ ስርሒት ርኡይ ለውጢ ይፈጥር። ብ ኣንፃር ግዘ እንትርአ ጥቕዓት ከኢፈፀምካ ብ ምፅናሕ ዝይሰኣን ወተሃደራዊ ረብሓ፤ ስርሒት ብ ምድንጓዩ ኣብ ልዕሊ ሓይሊ ወገን ዝየብፀሖ ሓደጋ በቲ ሓደ ገፅ፤ ብፍላይ ንፁሃን ካብቲ ኸባቢ ንኽርሕቑ ዕድል ምሃብ ድማ በቲ ካሊእ ገፅ ኣብቲ ግምት ክይኣትዉ ካብ ዝይግብኡ ገሊኦም እዮም።
ብ እዙይ መሰረት ጥቕዓት ምፍፃም ዝይህቦ ወተሃደራዊ ረብሓ ክይስዕብ ካብ ዝይኽእል ጎናዊ ጉድኣት ዝዛይድ እንድሕር ኰይኑ እቲ ዝይውሰድ መጥቃዕቲ ተቀባልነት ይህልዎ። ይኹን እምበር እዙይ ናይ መወዳእታ መማረፂ ኣይኰነን፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ከም እዙይ ኩነታት ሓደ ወተሃደራዊ ሓላፊ መጥቃዕቲ ንክይውሰድ ትእዛዝ ቅድሚ ምሃቡ ንፁሃን ካብቲ ኸባቢ ንክይወፁ ዕድል ክይህልዎምን፤ ክንዲ ዝተኽኣለ ቅድመ መጠንቐቕታ ክይህብን ሓላፊነት ኣለዎ። እቲ ከይዲ ክይምዝገብ፤ ክንዲ ዝተኻእለ ካልኦት ክይፈልጥዎ ምግባር ሓጋዛይ እዩ፡፡ ብዙሕ ግዜ እዙይ ዝይፍፀም እቲ ጉድኣት ክይበፅሖ ዝይኽእል ሕብረተሰብ ክይሰምዖ ብዝኽእል ብ መጉልሂ ድምፂ፣ ሬድዮ ወይ ተሌቪዥን ቅድመ መጠንቕቕታ ብ ምሃብ እቲ ስርሒት ክይፍፀም ኣለዎ። ተሓታትነት ሕጊ እንትመፅእ ወተሃደራዊ መራሕቲ እዞም ከይድታት ከም ዝፈፀሙ ክየረድኡ ግድን ይኸውን፡፡
ብ ካሊእ ገፅ ዕጡቕ ኣብ ልዕሊ ዘኢኰነ ህዝቢ ክይበፅሕ ዝይኽእል ጉድኣት ንምቕናስ ዝይወሃብ ቅድመ መጠንቀቕታ ኣብቲ ስርሒት ዘምፅኦ ርኡይ ጉድኣት እንተ ሃሊዉ ክሕለፍ ይኽእል እዩ ዝብሉ ገለ ውሳነታት እውን ኣለው። ንኣብነት መከላኸሊ ሓይሊ እስራኤል ኣብ ልዕሊ ዓበይቲ መራሕቲ ሓማስ መጥንቀቕታ ከኢሃበ ኣብ ዝይገብሮ ሃንደበታዊ መጥቃዕቲ ኣመልኪቶም ናብ ኣብያተ ፍርዲ ኣብ ዘምርሑ ጉዳያት ምርኣይ ይከኣል፡፡ እቲ ጥቕዓት ብ ሃንደበት ብ ምውሳዱ ዘምፅኦ ልዑል ወተሃደራዊ ረብሓ ከምዘለዎ ብ ዝይግባእ ብ ምርኣይ (ንኣብነት ልዑል ወተሃደራዊ ሓላፊ ዒላማ ንምግባር ወይ ክዓ ፀላኢ ብዘይገመቶ ቦታን ሰዓትን ናብ ልዑል ረብሓ ዝህብ ዒላማ ንምፅጋዕ) ቅድመ መጠንቀቕታ እንድሕር ክይወሃብ ኰይኑ እቲ ስርሒት ዝይፈሽል እንተኰይኑ እቲ ዝውሰድ ስርሒት ዋላ ኣብ ንፁሃን ጉድኣት የብፅሕ ሕጋዊ ዝዀነሉ ዕድል ኣሎ።
እዚ ሓተታ ናብ ከተማታትት እንትንምልሶ፤ ኣብ ልዕሊ ሓይሊ ፀላኢ ዝዓረደላ ከተማ ውግእ ንከኢይውላዕ ዝይኽልክል ሕጊ የለን ማለት እዩ። እዚ ማለት ግን ሙሉእ ከተማ ከም ዒላማ ተወሲዱ ክይድብደብ ኣለዎ ማለት እውን ኣይኰነን፡፡ ፀላኢ ዝዓረደሎም ቦታታት ጥራሕ እዮም ከም ዒላማ ክይውሰዱ ዝይኽእሉ፡፡ ብተወሳኺ ንፁሃን ዒላማ ክይዀኑ ኣይይግባእን ክይበሃል ከሎ ሓደ ሰብ ንፁህ ኰይኑ ክሳብ ዝቐፀለ ጥራሕ ዝይህሉ ከለላ እዩ። ምትኳስ ሓዊሱ ቀጥታዊ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ክይገብር የብሉን ማለት እዩ። ኣብ እዙይ ከይዲ ንዝይሳተፍ ዝዀነ ይኹን ኣካል ግን ልክዕ ከምቲ ካሊእ ስሩዕ ኣባል ሓይሊ ፀላኢ ዒላማ ይግበር። ይኹን እምበር ኣብ ኲናት ከተማታት ልሙድ ዝዀነ፤ ሓደ ንፁህ ሰብ ናብ ሓይሊ ወገን ቶኲሱ እንተ ሃዲሙ ድሕሪ ግዘ እንድሕር ተታሒዙ ከም ወተሃደራዊ ዒላማ ተራእዩ ስጉምቲ ክይውሰደሉ ኣይይኽእልን። መሰል ዘይብሉ እናሃለወ ኣብ ኲናት ብምስታፉን ንዝፈፀሞም ካልኦት ገበናትን ግን ብሕጊ ይሕተት፤ ልክዕ ከም ካሊእ ብገበን ዝጥርጠር። ኣብ እዙይ ንፁህ መን እዩ ዝይብል ሕቶ ንምምላስ ብዙሕ ሕጋዊ ትንታነ ዝየድልዮ እኳ እንተ ዀነ ብ ሓፂሩ ንሓይሊ ወገን ኣብ ዝረኣየሉ ህሞት ወተሃደራዊ ክዳን ዘኢገበረ ግን ዝተዓጥቀን ኣብቲ ረፅሚ ዝሳተፍን ወይ እውን ዕጥቁ ብግልፂ ንዘይምርኣይ ዝሞከረን (ከም ኩነታቱ መንነቱ ንምቕያር ዝሞኰረ) ዝብል ሓፈሻዊ መለክዒ ክንወስድ ንኽእል፡፡ ብ ካሊእ ገፅ እቲ ሰብ ስሩዕ ኣባል ሓይሊ ፀላኢ እንተ ዀይኑ እሞ ንፁህ ንምምሳል ሙከራ እንተ ዘኢኣርእዩ ምሩኽ ኲናት ኰይኑ ክሳብ እቲ ተፃብኦ ዕልባት ዝይረክብ ብእሱር ክይተሓዝ ይኽእል። ሓደ ሰብ ዝሕተት ኣብ ጎንፂ ብ ምስታፉ ዘኢኰነስ (እዚ መሰል ሓደ ወተሃደር ስለዝዀነ) ኣብ ከይዲ ዝፈፀሞም ገበናት ኲናት እንተሃልዮም ግን ብ ሕጊ ተሓታቲ ክይኸውን ይግበር።
ንምጥቕላል ዝኣክል ከተማታትን ካልኦት ህዝቢ ዘለዎን ከባቢታትን ጥቕዓት ክይኽፈተለን ኣይኽእልን ዝይብል ፍፁማዊ ሕጋዊ ክልከላ የለን። ሓይሊ ፀላኢ መሊኡ እንተ ዘኢወፂኡን ካልኦት ካብቲ ከተማ ዝለዓሉ ወተሃደራዊ ትንኮሳን ጥቕዓትን ክሳብ ዘሎ ተመጣጣኒ ስጉምቲ ምውሳድ ይከኣል እዩ። ኣብ እዙይ ከይዲ እዙይ ኣብ ልዕሊ ንፁሃን ክይበፅሕ ዝይኽእል ጎናዊ ሓደጋ ንምክልኻል ወይ ክዓ ንምቕናስ ኣብ ህልዊ ኹነታት ዝተደረኸ ሓበሬታ ክንዲ ዝተኽኣለ ብ ምእካብ ዝይርከብ ወተሃደራዊ ረብሓን እቲ መጥቃዕቲ ስዒቡ ክይመፅእ ዝይኽእል ሓደጋን ብ ምንፅፃር፤ ከም እውን ንፁሃን ካብ እቲ ቦታ ንኽይርሕቑ ዕድልን ቅድመ መጠንቀቕታ ብምሃብን ክይፍፀም ይግባእ። እዙይ ኸይዲ መዝጊብካ ምሓዝን እንተ ተኽኢሉ እውን ማሕበረሰብ ዓለም ክይፈልጦ ምግባርን ልዑል ጥቕሚ ኣለዎ።
ኣብ መወዳእታ ሓደ ተጋጣሚ እዞም ሕግታትትን ክልከላታትን ብምምሕልላፉ፤ እቲ ካልኣዋይ መጋጥምቲ እውን ከም እዙይ ዓይነት ስጉምቲ ንኽይወስድ ከምዘኢይኽእል ምዝኽኻር ኣድላዪ እዩ።


text:
ቃል አምላኽ!
‘መዓልቲ ስንበት ክትቅድሳ ዘክር። ሹድሽተ መዓልቲ ዕየ፡ ተግባርካ ዅሉ ግበር። እታ ሳብዐይቲ ግና ናይ እግዚኣብሄር ኣምላኽካ ሰንበት እያ። ብእኣ ንስኻን ወድኻን ጓልካን ግዙእካን ግዝእትኻን ማልካን ኣብ ውሽጢ ደጌታትካ ዚነብር ስደተኛን ገለ እኳ ዕዮ ኣይትዕየ። እግዚኣብሄር ብሹድሽተ መዓልቲ ሰማይን ምድርን ባሕርን ኣባታቶም ዘሎ ዅሉን ገይሩ እዩ እሞ፡ ብሳብዐይቲ መዓልቲ ከኣ ዐረፈ። ስለዚ እግዚኣብሄር ንመዓልቲ ሰንበት ባረኻን ቀደሳን።’ (ዘጸ 20.8-11)
ሓፈሻዊ ትምህርተ ክርስቶስ ር.ሊ.ጳ
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን! ደሓንዶ ሓዲርኩም! ንዕሠርቱ ቃላት ዝምልከት ጒዕዞ ሎሚ ብዛዕባ ዕለተ ዕረፍቲ ክነስተንትን ይዕድመና። እዚ ትእዛዝ እዚ ንክትፍጽሞ ዝቀለለ ኮይኑ ይስመዓካ ኮይኑ ግን ግጉይ ስምዒት እዩ። ብሓቂ ዕረፍቲ ምግባር ቀሊል ኣይኮነን ከመይ ሓቀኛ ዕረፍትን ናይ ሓሶት ዕረፍትን ኣሎ። ነዚ ከመይ ገርና ክነለልዮ ንኽእል!
ዘሎናዮ ማሕበረሰብ ናይ ምዝንጋዕን ዕረፍትን ጽምኢ ዝልልዎ ይመስል። ንምዝንጋዕ ተባሂሉ ኣብ ፈቀዶ ዝካየድ ወፍሪ ሥራሕን ምውዕዋዕን ኩሎም ክዘናግዑሉ ዝኽእሉ ዝተፈላለየ ጸወታ ዝግበረሉ ዓቢይ ሜዳ ብምቅራብ የተሃራርፍ። ሎሚ ከም ሎሚ ትርጉም ሕይወት ኣብ ክንዲ እቲ ቊምነገራዊ ዝኾነ ተግባራትን ናይ ምፍጻም ሓላፍነቶምን ዝዕድመካ ካብኦም ክትሃድም ይደፋፍእ። ምሉእ ዓመት ሰሪሕካስ ንክትዘናጋዕ። ናይ ዘመንና ናይ ዓወት ምልክት ክሳብ ክንደይ ክትዘናጋዕን ዘይበጻሕካዮ ቦታት ክትበጽሕን ምኽኣል ኮይኑ ኣሎ። እዚ ግን ክንዲ ዕረፍቲ ብዘዘናግዑ ነገራት ደንዚዝካ ዓጊብካ ናይ ምኽኣል ሥነሓሳብ ሸተት የብለካ። እዚ ከኣ ካብቲ ዘሎ ሓቂ ክትርሕቅ ከምዘየሎ ገርካ ምግማት ካብ ኩነት ምህዳም እዩ። እዚ ዕረፍቲ እንተኾይኑ ወዲሰብ ከምዚ ኣብ ዘመንና ገሩ ኣየዕረፈን ክንብል ንኽእል እዚ ግን ባዶሽ ዝኾነ እዩ። ንክትዘናጋዕ ንክትዛወር ዝተፈላለዩ መጓዓዚታት ዓበይቲ ጀላቡ ነፈርትን ካልእን ተጠቀም ኮይኑ ግን እዚ ኩሉ ንልብና ክመልኦ ኣይክእልን። ስለዝኾነ ከኣ ሰላም ኣይህቡንን ናይ ሕልና ዕርፍቲ ኣይህቡናን።
ትሕዝቶ ዓሠርቱ ቃላት ከስ ኣብ ልብና ሃሰስ ይብሉ እሞ እንታይ ጸገም ከምዘሎ ንክንርኢ የብርሁልና። እዚ ከኣ ዕረፍቲ እንታይ ማለት ምዃኑ የብርሁልና ማለት እዩ። እዚ ትእዛዝ እዚ ፍሉይ መተሓሳሰቢ የቅርበልና። ክንበብ ከምዝሰማዕናዮ ‘እግዚኣብሄር ብሹድሽተ መዓልቲ ሰማይን ምድርን ባሕርን ኣባታቶም ዘሎ ዅሉን ገይሩ እዩ እሞ፡ ብሳብዐይቲ መዓልቲ ከኣ ዐረፈ። ስለዚ እግዚኣብሄር ንመዓልቲ ሰንበት ባረኻን ቀደሳን።’ እንክብል ምኽንያት ናይዛ ዕረፍቲ ይገልጸልና።
እዘን ቃላት እዚአን ኣብተን መጀመርያ መጽሓፍ ዘፍጥረት ዘሎ እግዚብሔር ንኩሉ ምስ ፈጠረ ኣብ መጨረሻ ንዝገበሮ የዘኻኽረና። ኣብ ኦሪት ዘፍጥረ 1.31 ከኣ ‘እግዚአብሔር ኩሉ ዝፈጠሮ ተመልከተ ኩሉ ከኣ ብጣዕሚ ጽቡቅ ነበር’ ይብል። በዚ ከኣ እታ ዕለተ ዕረፍቲ ትጅምር እዚ ማለት ከኣ እትዚአብሔር በቲ ዝገበሮ ክሳብ ክንደይ ባህ ከምዝበሎ የመልክት። ስለዚኸስ እዚ ዕለት እዚ ዕለተ ኣስተንትኖን ዕለተ ምስጋናን እዩ።
በዚ ትእዛእዝ እግዚአብሔር ዝብሎ መሠረት ዕረፍቲ እንታይ ኢልና ክንሓትት ንግደድ! ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተመልከትናዮ ዕረፍቲ ማለት ናይ ኣስተንትኖ ግዜ እዩ! ናይ ምስግናን ክብርን ምቅራብ ግዜ እምበር ናይ ምህዳም ግዜ ኣይኮነን። ንኩነታትና ንነገራትን ከምዘለው ክንምልከቶምን ሕይወት ክንደይ ጥዑም እዩ! ኩሉ ፍጥረት ክንደይ ሠናይ እዩ እናበልና ክነደነቅን ክነመስግንን እምበር ክንሃድም ኣይኮነን! ስለዚኸስ ዓሠርቱ ቃላት ነዚ ሃዳምነት ነጺጉ ስለኩሉ ክነመስግንን ክንባርኽን ይጽዋዓና። ንዓና ንክርስትያን ከኣ ሕልፍ ብዝበለ ዕለተ ሰንበት ዕለተ ጐይታ እውን ብምዃና ማእከል ናይ ኩሉ ኮይና ዕለተ ቅዱስ ቊርባን እያ። ቅዱስ ቊርባን ማለት ከኣ ምስጋና ምቅራብ ማለት እዩ። እዚ ከኣ ንእግዚአብሔር ‘ኦ ጐይታ ሕይወት ስለዝሃብካና ተመስከገን ስለምሕረትካ ተመስገን ስለኩሉ ጸጋታት ተመስገን እንብለሉ ዕለት እዩ። ዕለተሰንበትከስ ንካልኦት ዕለታት ሓኺኽና ካብ ዝኽርና ክንኣሊ ዘይኮነስ ንክንዝክርነን ኣብአን ንዝተቀበልናዮ ጸጋ ብምዝካር ንእግዚአብሔር ክነመስግንን ዝጐደልናዮ እንተልዩ ሕልናና ብምምርማር ምስ ሕይወትና ሰላም ንክንገብር ንጽወዓሉ ዕለት እዩ። እስከ ንሕሰብ ክንደይ ሰባት እዮም ንዕለተ ሰንበት ንምዝንጋዕ ዝጥቀሙሉ ኮይኑ ግን ኣብ ሕይወቶም ሰላም ዘየሎ። ሰላም ምስ ገዛእ ርእሶም የብሎም ሰላም ምስ እግዚአብሔር የብሎም! ምስ ብጾቶም ሰላም የብሎም! ትርጉም ሰንበት ትርጉም ዕረፍቲኸስ እዚ እዩ ሰላም ምስ ሕይወትካ ሰላም ምስ እግዚብሔር ሰላም ምስ ብጾትካ ናይ ምግባር ዕለት እዩ። ሕይወት ክብርቲ እያ ምባል ቀሊል ኣይኮነን ኮይኑ ግን እወ ሕይወት ክብርቲ እያ ግን ሓንሳእ ሓንሳእ ኣቀንዛዊት እውን እያ።
ሓቀኛ ዕረፍቲ ምግባርከስ እግዚአብሔር ኣብ ልዕሌና ዝፍጽሞ ተግባር እዩ። ነዚ ከኣ ካብ መርገምን ሳዕቤኑን ክንርሕቅ ብምዕዳም ኢና ክንገብሮ ዘሎና (ኢቫንጀሊ ጋውድዩም ቊ.83 ዝብሎ ከኣ ካብቶ ንልብና ዘይሐጒስ ነገራት ዘውርብሉና ክንባድምን ነቶም ናይ ዘይምህጉሳና ምስምስ ዝኾኑ ቀለልቲ ነገራት ክንወገድ የድሊ። ነቲ ናይ ዓቢ ልቢ እንቅስቃሴ ዝኾነ በረኸትን ታህጓስን ክብቡና ኣብ ዝኽእሉ ነገራት ንዘንብል። ጽቡቅ ነገር ደስ ዝብል ስለዝኾነ ከም ትእዛዝ ክጸዓነካ ዘይኮነስ ክትመርጾ እዩ ዘሎካ።
ሰላም ይምረጽ እምበር ከም ተጽዕኖ ኣብ ካልኦት ተንብሮ ወይ በገጣሚ ዝኸውን ነገር ኣይኮነን። ካብዚ ምኽኒታት እዚ ብምህዳም ብልብና እናኣፈቅረኸስ ወዲሰብ ምስቲ ካብኡ ዝሃድሞ ነገር ሰላም ክገብር ኣለዎ ኣለዎ። ምስ ታሪኽ ነፍሲወከፍና ክንዕረቅ ግድን እዩ። ምስተን ዘይተቀብልናየን ኩነታትን ኣብ ናብራና ዘጸግሙናን ነገራት ዕርቀ ሰላም ክንገብር ኣሎና። እስኪ ክሓተኩም ‘ነፍሲወከፍ ምስ ገዛእ ሕይወትኩም ዕርቀ ሰላም ገርኩምዶ! ስለዚ ክተስተንትንዎ ዘሎኩም ሕቶ ኣነ ምስ ታሪኸይ ተዓሪቀዶ ዝብል ይኹን። ሓቀና ሰላምከስ ነቲ ሓቀኛ ታሪኽካ ምቅያር ዘይኮነስ ክትቅበሎን ዋጋ ክትህቦን ከምዘለዎ ክትቅበሎን ማለት እዩ።
ኣብ ጒዕዞ ሕይወትና ክንደይ ግዜ ኣብ ሕማም ዝርከቡ ክርስትያን ኣሕዋትና ሰላምን ህድኣትን ብዝመልኦ ኣገባባት ልዕሊ እቶም ኣብ ደስታን ፈንጠዝያን ዝነብሩ ዘየጸናንዑና። ክንደይ ትሑታትን ድኻታትን ሰባት ብናኣሽቱ ጸጋታት ሕይወት ዘለዓለም ከምዘለዎም ብምፍላጥ ሓጐስ ዘይኣርኣዩና።
በዚኸስ እግዚብሔር ኣብ ኦሪት ዘዳግም 30.19 ‘ሎሚ ኣብ ቅድሜኻ ሕይወትን ሞትን በረኸትን መርገምን ኣቀሚጠልካ ኣሎኹ! ሃየኸስ ንስኻን ዘርእኻን ምእንቲ ክትነብሩ ሕይወት ምርጽ’ ይብለና። እዚ ምርጫ እዚ ምስታ ‘ይኩነኒ በከመ ትቤለኒ’ ኢላ ፍቃድ ጐይታ ዝመረጸት ድንግል ማርያም ምርጫ ኮይኑ በዚ ከኣ ነቲ ኣብ ኣሰር ክርስቶስ ዘቊመና መንፈስ ቅዱስ ልብና ንኸፍት ንሱ ከኣ ኣብቲ ሕሱም ግዜ ናብ እግዚብሔር የማሕጽነና በዚ ከኣ ናብ ትንሣኤ ሕይወት ናብ እትወስድ ማዕጾ የብጽሓና።
ሕይወት መኣስ እያ ጥዕምቲ ትኸውን! ኢልና እንተሓተትና ብዛዕባ ገዛእ ርእሳ ሠሠናዩ ክትሓስብ ምስ ጀመረትን ንኩሉ ታሪኻ በዚ ክትጥምቶ ምስ ጀመረትን እዩ። ነቲ ኩሉ ብጸጋ ዝተዋህበና ጒዕዞ ሕይወት ካብ ብምጥርጣር ብተኣማንነት ክንጐዓዞ ከሎና እዚ ቅዱስ ሓሳብ እዚ ነቲ ኣብ ውሽጥና ዝስምዓና ዘይምዕጋብ መንደቅ ኣፍሪሱ ናብ ሓቀኛ ዕረፍቲ የብጽሓና። ከምቲ ዘማራይ ዝብሎ ‘ነፍሰይ ኣብ እግዚብሔር ጥራሕ እያ እተዕርፍ’ ንዝብል ተኣንጊብና ንልብና ምሉእ ብምሉኡ ናብ ሓልዮት ኣምላኽ ጋህ ኣቢልና ምስ እንኸፍቶ ሽዑ እያ ሕይወት ጥዕምትን ጽብቅትን እትኸውን፣ እዛ ጠቅሲ እዚኣ ጥዕምቲ እያ ነፍሰይ ኣብ እግዚአብሔር ጥራሕ እያ እተዕርፍ’ እንክብሉ ትምህርቶም ዛዘሙ።


text:
መብዛሕተአን ሃገራት ኣፍሪቃ፣ብጠንቂ ኣብ ሞንጎ ቁጠባዊን ሰብኣዊን ምዕባለታት ዝተፈጥረ ጋግ፣ንምለንየማዊ ሸቶታት ከምዘየዕውታ ተገሊፁ።
ጁንየር ዴቪስ ኣብ ሕ/ሃ ንቁጠባዊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዝግምግሙ‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ሃገራት ኣፍሪቃ ንዘመዝገበኦ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣብ ረብሓ መሓውራዊ ለውጢ ክጥቀማሉ ኣይካኣላን ይብሉ፣
”ከምኡ ኢልና ኢና ንሓስብ።ምኽንያቱም እዘን ሃገራት‘ዚኣተን፣ነቲ ውፅኢታዊ ዓቅሚ ኢልና ንገልፆ ከማዕበለኦ ኣይካኣላን።እዚ ንጠቅሶ ዘለና፣ነባራይ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣብ ምርግጋፅ ደረኽቲ‘ዮም።MDG ምለንየማዊ ሸቶታት ድማ ክዳለው ከሎ ንዓቅሚ ኣፍራይነት ኣብ ግምት ዘየእተወ‘ዩ” ኢሎም።
ብዘይካ‘ዚ ሃገራት ኣፍሪቃ ንዕምቆት ድኽነት ክሳብ ንዓመታ ኣብ ዘሎ ጊዜ ብፍርቂ ምንካይ ኣይካኣለንን።ኩነታት ጥምየት ንምንካይ ዝገበረኦ ፃዕሪ‘ውን ዘዕግብ ኣይኮነን።ድኽነት ንሰብኣዊ ምዕባለ ይዓግት፣ፍርያማነት‘ውን ይድርት። ቁጠባዊ ምዕባለ ኣገዳሲ ዝኾነሉ ድማ ኣብ ሰብኣዊ ምዕባለ ዝላ ንምርኣይ‘ዩ።
ኢትዮዽያ፣ሩዋንዳ፣ኡጋንዳን ማላዊን ጥራሕ‘የን ንመብዛሕተኦም ምለንየማዊ ሸቶታት ዘዕውታ ኣርባዕተ ሃገራት ኣፍሪቃ።እዘን ዝተጠቅሳ ኣርባዕተ ሃገራት ናብ‘ዚ ብርኪ‘ዚ ዝበፅሓሉ ቀንዲ ምኽንያት፣ከምመሓውራዊ ቅርፂ፣ጥዕናን ትምህርቲን ኣብ ዝኣምሰሉ ዘፈራት ገዚፍ በጀት ስለዝሰልዓ‘ዩ።
ከምደቡብ ሱዳንን ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ዝበላ ሃገራት ይብሉ ሚስተር ዲቬስ፣ማሕበራዊን ቁጠባዊን ምዕባለ ንምርግጋፅ ብቀንዱ ኣብ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝልግሰለን ደገፍ ተመርኲሰን‘የን።
ሓንቲ ሃገር ኣብ ዝርዝር ኣዝየን ድኻ ሃገራት ዝባሃላ ሃገራት ክትኣቱ ትግደድ፣ትሑት ነፍሰ-ወከፍ ኣታዊ ስለዘለዋ፣ከምጥዕናን ምግብናን ኣብ ዝኣምሰሉ መዐቀኒታት ቁጠባዊ ምቅላዕን ሰብኣዊ ምዕባለን ምስ ዝህልዋ‘ዩ።
48 ሃገራት ኣለዋ ኣብ ሙሉእ ዓለም ድኻ ሃገራት ዝባሃላ።እተን 34 ኣብ ኣፍሪቃ።ቦትስዋና ኬፕቨርዴን ሶሞኣን ግና ካብ‘ዚ ዝርዝር‘ዚ ኣብ‘ዚ ቀረባ ከምዝወፃ ዝዝከር‘ዩ።


text:
ኣብ ሚንስትሪ ወጻኢ ኣመሪካ ሓላፊት ጉዳይ ኣፍሪቃ ሊንዳ ቶማስ-ግሪንፊልድ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝቐጸሉ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን፡ መንግስቲ ዝወስዶ ዘሎ ስጉምትታትን ንኣመሪካ ኣሻቒልዋ`ሎ ኢላ። “መንግስቲ ብዜጋታቱ ንዝቐርብ ሕቶታትን ስግኣታትን ምላሽ ክህብ ኣተባቢዕና`ለና”። እታ ምኽትል ወጻኢ ዩናይትድ ስቴትስ፡ እቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ናብ ጥፍኣት ከየምርሕ ትሻቐል።
ኣመሪካ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ሰናይ ምሕደራን መሰል ዜጋታትን ሰፊሕ ኣፈላላይ እንተለዋ`ኳ፡ እንድሕር ዘይንሰማማዕ ኾይና፡ ንፈላለ ዝዓይነቱ ፓሊሲ ምኽታል ግን፡ ንማንም ዝጠቅም ኣይኮነን ትብል። “ ምሉእ ንምሉእ ምፍልላይን ምስ መንግስቲ ዘየዘራርበና ፖሊሲ ምሓዝን፡ ኣብ ዘብጽሓና የብሉን። ምስ መንግስቲ ብምዝርራብ ኢና ነቶም ጸገማት ምምሕያሽ ክንፈጥረሎም ንኽእል”።
ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፡ ብተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን፡ ብዓመታዊ ጸብጻባት ሚንስትሪ ወጻኢ ዩናይትድ ስቴትስን ኣዚዩ ዝሓመቐ ምዃኑ ክግለጽ ጸኒሑ`ሎ።
ዳርጋ ቅድሚ ዓመት ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝጀመረ ህዝባዊ ተቓውሞ፡ ኣብ`ዚ ዓመት`ዚ ኣብ ሰሜናዊ ክልል ኣምሓራ ምቕጻሉ ይፍለጥ።
ቪኦኤ ምስ ሊንዳ ቶማስ-ግሪንፊልድ ናይ ዘካየዶ ቃለ-መጠይቕ ጽሟቕ፡ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል፡


text:
ሽማግለ ሓጅን . ስቓይ ናይ ሓጃጂን
ጉድለት መድቅሲ ሓጃጂን ኣብ መዲና መነወራ ቁጠዓ ሕብረተ -ሰብ ኤርትራ መቓልሕን ስምብራትን ጌሩ ከብሎ ዝኽእል ምኽኒያት ኣማሓዳሪት ሽማግለ ሓደ ህንጻ ኣብ ጥቃ መስጊድ ኣልነቢ ሰ/ዓ/ወ/ ተኻርዮም ንሓጃጂን”ውን በብሓምሳ (50) ሰብ እንዳኣጕዓዙ ንመዲና- ኣልመነወራ ይልእክዎም ከምዘለዉ ካብ ቁዱስ መሬት ዝመጸና ምንጭታት ሓቢሩ።
ይኹን እምበር ሓጃጂን ለሚዘበን 2010 ብዙሕ ዕንቅፋታት ናይ ሞጕዓዝያ ጸገም ማለት ናይ ሓጅ ኣማሓደሪት ሽማግለ ክልተ ኣውቶቡሳት ጥራይ ስልዝቐረበትሎም ብወገን መግቢ እውን እቲ ዝሓሰረን ዘይጽፉፍን ዓይነት ኮይኑ ናይ ኣቃራርብኡ ሳዓታት እንተኾነ ጠገለ ሓዝል ኣይነበረን።
የግዳስ ሓጃጂን ብተደጋጋሚ ተቃውምኦም ናብታ ናይ ሓጅ ኣማሓደሪት ሽማግለ ከም ዓለምና ክንከውን ኣሎና ዝብል ጽቕጢ ምስ ኣማሓላለፉ ፡ እታ ኣማሓዳሪት ሸማግለ ንሓጃጂን ራሕሪሓቶም ንጅዳ ድሕሪ ምኻድ ፡ በቶም ብሙሉእ ድልየቶም ሕልንኦምን ብተወፋይነት ንኽተሕባበሩ ዝተበገሱ ኤርትራውያን ተማሃሮ ኣገልግልቶም የማልኡሎም ከምዝነበሩ ዝበጽሓና ዜና ሓቢሩ።
ሓጃጂን ኣብ ቁዱስ መሬት ምስ በጽሑ ዘድልዮም ነገራት ክዕድጉ ዘይመኽኣሊኦም ምኽኒያት እታ ናይ መሻርፍ መንቀሳቐሲት ተባሂላ ዝወጸት ቼክ ሓሙሽተ ሚኢቲ (500) ርያል ሱዑዲ ገና ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ጅዳ ምስበጽሑ ካብ ነፍሲ–ወከፍ ንሓጅ ዝመጸ ሰብ በታ ሽማግለ ሓጅ እቲ ቼካታቶም ከምዝተሃገሪ ዝበጽሓና ምንጫ ሓቢሩ ።
ብተወሳኺ ዝኾነ ኤርትራዊ ተቐማጢ ሱዑዲ- ዓረብ ንሓጃጂን ክበጽሕ ኣትዩ ክርእዮምን ስላም ንኽብሎምን ምስ ዝደሊ ሽማግለ ኣማሓደሪት (ናይ ብዕሳ ) ነፍሲ ወከፍ ሰብ 1000 ርያል ስዑዲ ዓረብ ምስ ዝኸፍል ኢዩ ስለ ዝበለት፡ በዚ ጉዳይ”ዚ ብርቱዕ ምስሕሓብን ሽግርን ስለ ዝተረኸበ ኣብ ርያድ እትርከብ ቆንስል ኣብቲ ጉዳይ ክምዝተኣታተወት ተፈሊጡ።
ኣብ መንጎ ሽማግለ ሓጅን የመን ኣየር-ላይንን ጉንጺ ክፍጠር ዝካኣለሉ ምኽነያት ሓጃጂን መናስክ ናይ ሓጅ ከማልኡ እንተኾይኖም ቅድሚ ማካ ኣል-ሙከረማ ምኻዶም መዲና-ሙነወራ ክኸዱ ይግቦኦም ነይሩ።
እዝን ክንድዝን “ውን ካብቲ ዝተመደበሎም ናይ ምምላስ ዕለትን ሳዓትን ክድናጎዩ
ኺኢሎም፡ የመን ኣየር-ላይን ድማ ኣብቲ (ቡኬንግ) ዉሱን መዓልቱን ሳዓቱን ዘይተመልሰ ሓጅ ትኬቱ ከምዝሓረረ እየ ዝቆጽሮ ክትብል ደጋጊማ ከምዝኣወጀት ተፈሊጡ።
ከይተጠቀሰ ክንሓልፎ ዘይግባእ ኣቶ ናስር ሓሊቦ ኣቦ-መንበር ሽማግለ ሓጀን ምሕደራን ካብ ዝሃቡ ቃል ንዓመታ ኡኹላት ኣውቶቡሳት ይኹን ኣብ ጥቃ ሓረም
ህንጻ ተኻሪና ከነዳልዎ ኢና ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ዓይነታት መግቢ”ውን ክማሓይሽ”ዩ ክብል ቃል ኣትዩ፡ ቃል ኣትዩ ዘተግብር ሓላፊ ኽኣ ኣሎዶስ ውይስ ንህዝቢ ዘድንዝዝ ጥራይ”ዩ።
ቤት/ጽሕፈት ዜና
ስልፊ ናህዳ ኤርትራ
10/12/2010
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1939


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዶብ ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ከባቢ ምኤሶ ኣብ ዝሓለፈ ሶኑይን ረቡዕን ብዝተፈጥረ ግጭት ሸሞንተ ሰባት ምሟቶም ነበርቲ ገሊፆም።
እቶም ነበርቲ እቲ ግጭት ኣብ መንጎ ኣብ ክልል ኦሮሚያ እንስሳት ብምርባሕ ዝናበሩን ፍሉይ ሓይሊ ክልል ሶማሊያን ዝተኻየደ እዩ ኢሎም።
ንክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ኣብ ዘዋስኑ ከባቢታት ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ይፍጠሩ ዘለው ግጭታት ህይወት ሰባት እናጠፍአ ምዃኑ ነበርቲ ይገልፁ።
ኣብ ምዕራብ ሃረርጌ ወረዳ ምኤሶ ከተማ ምኤሶ ሶኑይ 22 ነሓሰ 2009 ዓ.ም ከምኡ እውን ረቡዕ 24 ነሓሰ 2009 ዓ.ም ኩርፉ ኤደራ ኣብዝተባህለ ቦታ ኣብ መንጎ ሓለውቲ ከብቲ ክልል ኦሮሚያን ናይ ሶማሊያ ክልል ፍሉይ ሓይሊን ግጭት ከምዝነበረ ኣብ ከባቢ ምኤሶ ዝነብሩን ሽሞም ክግለፀሎም ዘይደለዩን ወልቀሰብ ይገልፁ።
“ብቕድሚ ትማሊ ውግእ ነይሩ።ፍሉይ ሓይሊ ክልል ሶማሊያ ኣብ ልዕሊ ከተማ ምኤሶ ውግእ ከፊቱ ብዙሕ ፀገም ይፍጠር ኣሎ።ብኣና ወገን ዝተዓጠቐ ሓይሊ የብልናን።ሚልሻታት እዮም ዘለውና፤ኣብ ሰፈር እዩ ውግእ ተኸፊቱ።”
እዞም ሽሞም ዘይገለፁ ሰብ ምኽንያት ናይቲ ግጭት ተሓቲቶም ዶብ ናይ ምስፍሕፋሕ ጉዳይ፣ናይ ካልኦት ዶብ ንምውሳድ እዩ ኢሎም።በቲ ግጭት ብዛዕባ ዝሞቱን ዝቖሰሉን ድማ ከምዚ ይብሉ።
“ኣብ ድሬበሎን ደበታ ዝብሃል ቦታን ሸውዓተ ሰባት ሞይቶም።ኣብ ምኤሶ ሓደ ሰብ፣ብድምር ሸሞንተ ሰባት ሞይቶም።ዝተፃረየ ሓበሬታ የብለይን ግን ኣብዚ ኣርባዕተ ሰባት ቖሲሎም።”
እቶም ነበርቲ ምሉእ ሓላፍነት ክወስድ ዘለዎ መንግስቲ እዩ፤ናይ ፌደራል፣ናይ ኦሮሚያን ናይ ሶማሊያን ክልላዊ መንግስታት ነቶም ፀገማት ክፈትሑ ነይሩዎም ይብሉ።
ብዛዕባ ጠፊኡ ዝተባሃለ ህይወት ይኹን ካልእ ካብ ክልቲኦም ክልላዊ መንግስታትን ፌደራልን መብርሂ ንምርካብ ዝተገብረ ተደጋጋሚ ፃዕሪ ኣይተዓወተን።ይኹን እምበር ሓላፊ ቢሮ ኮምኒኬሽን ክልል ኦሮሚያ ኣቶ ኣዲሱ ኣረጋ ኣብዚ ሰሙን እዚ ንድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ኣፋን ኦሮሞ ኣብዝሃብዎ መብርሂ ዶብ ከይተወሰን ምፅንሑ ፀገም ይፍጠሩ ምንባሮም ብምግላፅ ወሰን ኣብ ምፍላይ ኣብ ፅቡቕ ደረጃ ኣለና ኢሎም።


text:
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ዝፍጽሞ ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ንኸተጻሪ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝቖመት ኮሚሽን ተወሳኺ ዕማም ንምስላጥ ናይ ሓደ ዓመት ግዜ ተዋሂቡዋ።
እታ ኮሚሽን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ መንግስቲ ኤርትራ ብስዉርን ብግሁድን ርኡይ ምግሃስ በበይኑ ዓይነት መሰላት የካይድ ከምዘሎ ሓቢራ’ያ።
እታ ኮሚሽን ብተወሳኺ፣ መንግስቲ ኤርትራ ገበን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ፈጺሙ ክኸውን ይኽእል’ዩ ዝብል ኣመታት ብምሃባ፣ ነዚ ዕማም’ዚ ከተጻርይ እያ ናይ ሓደ ዓመት ተወሳኺ ግዜ ተዋሂቡዋ ዘሎ።
እቲ ውሳኔ ኣብ ዝሓለፈሉ ኩለን ኣባል ሃገራት ብሓደ ድምጺ ከምዘጽደቖኦ ካብ ጀነቫ ዝተመሓላለፈ ዜና ይሕብር።
ኣብዚ ናይ ሓደ ዓመት ዕማም’ዛ ኮሚሽን፣ ነቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ ምግሃስ መሰላት ደቂ ሰብ ኣበየናይ ጠርዙ ናብ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ይሰግር ከምዘሎ፣ ምሉእ ተሓታትነት ናይቲ ገበን ዝኣመሰሉ ጉዳያት ክትምርምር እያ።
ከምዝፍለጥ ነዚ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘውጸኦ መግለጺ፣ መንግስቲ ኤርትራ ንብምሉኡ ኣይተቐበሎን። እንተኾነ ኣባላት’ዛ ኮሚሽን ኣብዚ ናይ ሓደ ዓመት ስርሖም ምሉእ ምትሕብባር መንግስቲ ኤርትራ፣ እንተላይ ናብ ኤርትራ ኣትዮም መጽናዕቶም ከካይዱ ሓቲቶም ኣለዉ።
ኣብዚ ዝሓለፈ 22 ዓመታት መንግስቲ ኤርትራ ዝፈጸሞም ገበናት ዘጻረየት ኮሚሽን ኣብ ጸብጻባ፣ ትካላት ፖሊስ፣ ሚኒስትሪ ምክልኻል፣ ሚኒስትሪ ፍትሒን ፕረዚደንት ኢሰያስ ንገዛእ ርእሱን ቀንዲ ተሓተትቲ ጌራ ኣቕሪባቶም ኣላ።
እዚ ኣስታት 500 ገጻት ዝሓዘ ጸብጻብ መርማሪት ኮሚሽን፣ ናብ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን፣ ናብ ሓፈሻዊ ባይቶ’ቲ ውድብን ተላኢኹ ኣድላዪ ስጉምቲ ክውሰደሉ ምዃኑ፣ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሊጡ።


text:
ናይ ሕቡራት ሃገራት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ኣዋጅ ሓባራዊ ሰላምን ምሕዝነትን ብምፍርራሞም ናእድኡ ገሊፁ።ቤት ምኽሪ ፀጥታ ትማሊ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ንምቕፃል ዝተበፅሐ ስምምዕ ሓድሽ ምዕራፍ ምሕዝነትን ሸሪክነትን ዝኸፈት እዩ ኢሉዎ’ሎ።
ኣብቲ ሓሙሽተ ነጥብታት ዝሓዘ መደብ ንውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንምትግባር ምስምምዓን’ውን ንኢዱዎ’ሎ።
እቲ ታሪኻውን ኣገዳስን ምዕባለ ኢሉ ዝፀውዖ ስምምዕ ንቀርኒ ኣፍሪቃን ንካልኦትን ኣወንታዊ ሳዕቤን ዘለዎ እዩ ኢሉዎ’ሎ።
እቲ መግለፂ ብተወሳኺ ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ ስምምምዕ ክትግብራ ቤት ምኽሪ ፀጥታ ንምሕጋዝ ቅሩብ እዩ ይብል ።ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ከይዲ ንምሕጋዝ ዝሃቡዎ ቃል ዝሓበረ እቲ መግለፂ ኣቦ ወንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ እቲ ሓድሽ ምዕባለ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓድሽ ምዕራፍ ምትሕብባርን ሰናይ ጉርብትናን ዝኸፍት እዩ ምባሎም እውን እቲ መግለፂ ሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ መግለጺ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብዚ ምንባብ ይክኣል።


text:
ማህደር ኑረነቢ
250.00 kr
… ታሪኽ ኣርባዕተ ወለዶ ኑረነቢ! ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ እናተወራረሰ ክሳዕ ናጽነት ዝቐጸለ ታሪኽ! ዋላ ኣብ ልብወለዳዊ ትረኻታት ከማን ክርከብ ዘይከኣል ሓቀኛ ጉዕዞ ሂወት! ደራሲ ነዚ ኣገዳሲ ገጸበረኸት ጆባእ! ኢሉና ኣሎ። ነታ ነዚ ኹሉ ሰነድ ኣብ ሳንዱቕ ሓጺን ዓቂባ ኣብ ዘበንና ዘብጽሐት ኣደ (ወይዘሮ ሉላ እዮስኣብ) ድማ ክብሪ ይግበኣ።
… ቅዲ ኣጸሓሕፋኻ ኣዝዩ ዝድነቕ እዩ። ትሕዝቶ መጻሕፍትኻ ሓደ ተመራማሪ ወይ ጸሓፊ ታሪኽ ዘዳለዎ እዩ ዝመስል፤ ኣብ ዋሕዚ ኣዝዩ መሳጢ ስለዝኾነ ግን ፍሉይነት ትርእየሉ። ኣብነት፥ ኣብዛ ናይ ሕጂ መጽሓፍካ፡ ንኸም በዓል ባህታ ሓጎስ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ሰብ ታሪኽ፡ ክስሕቁ፡ ክሓርቁ ትርእዮም። ልክዕ ከምኡ ጌርካ ኸኣ ኣብ ኣእምሮኻ ትቐርጾም።
… ዕሙቕ ዝበለ መጽናዕቲ ኣብ ምግባር ዝተመርኰሰ ኣጸሓሕፋኡን ፍጻመታት ናይ ምትእስሳር ክእለቱን ኣዝየ አድንቕ
Recensioner
Det finns inga produktrecensioner än.
Endast inloggade kunder som köpt den här produkten får lämna en recension.
Du gillar kanske också…
ማህደር ኑረነቢታሪኽ ኣርባዕተ ወለዶ ኑረነቢ!
… ቅዲ ኣጸሓሕፋኻ ኣዝዩ ዝድነቕ እዩ። ትሕዝቶ መጻሕፍትኻ ሓደ ተመራማሪ ወይ ጸሓፊ ታሪኽ ዘዳለዎ እዩ ዝመስል፤ ኣብ ዋሕዚ ኣዝዩ መሳጢ ስለዝኾነ ግን ፍሉይነት ትርእየሉ። ኣብነት፥ ኣብዛ ናይ ሕጂ መጽሓፍካ፡ ንኸም በዓል ባህታ ሓጎስ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ሰብ ታሪኽ፡ ክስሕቁ፡ ክሓርቁ ትርእዮም። ልክዕ ከምኡ ጌርካ ኸኣ ኣብ ኣእምሮኻ ትቐርጾም።
… ዕሙቕ ዝበለ መጽናዕቲ ኣብ ምግባር ዝተመርኰሰ ኣጸሓሕፋኡን ፍጻመታት ናይ ምትእስሳር ክእለቱን ኣዝየ አድንቕ።
…
ምንጪ: Qedie manche


text:
ናይ ስራሕ ውዕላ ከይተሐድስ ብመንግስቲ ተኸልኪላ ዝጸንሐት ኣብ ኣስመራ እትርከብ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ዳግም ተኸፊታ።
ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ኣስመራ፣ ክትክክፈትን ኣባላታ ናብ ስርሖም ክምለሱን ዝተወሰነሉ ምኽንያት፣ ኣብ መንጎ መንግስታት ኤርትራን ኢጣልያን ብዝተበጽሐ ሓድሽ ስምምዕ ምዃኑ ኣጃንስያ ጆርናሊስቲካ ኢታልያ ዝተባህለ ማዕከን ዜና ኣፍሊጡ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢጣልያ ጁልዮ ተርዚ፣ ብዛዕባ እዚ ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ እዛ ብውጺት ናይዚ ሓድሽ ስምምዕ ዳግም ዝተኸፍተት ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ናይ ኣስመራ ታሪኻዊ ኣገዳስነት ከምዘለዋ ምግላጹ’ውን እቲ ናይ ኢጣልያ ማዕከን ዜና ሓቢሩ።
ብመሰረት ጆርናሊስቲካ ኢታልያ፣ እቲ ሓድሽ ስምምዕ ብኣምባሳደር ኢጣልያ ኣብ ኤርትራ ሚስተር ማርሴሎ ፎንዲን ሚኒስተር ትምህርቲ ኣቶ ሰመረ ርእሶምን’ዩ ተኸቲሙ።
እታ ኣብ ኤርትራ እንኮ ዝኾነት ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ ጠንቁ ብዘይተፈልጠ ምኽንያት’ያ ኣብ ፈለማ ወርሒ መስከረም ኣብ ዝጅምር ዓመተ ትምህርቲ ስርሓ ከይትቕጽል ተኸልኪላ ዝጸንሐት።
እታ ካብ ኢጣልያ መማህራን እናምጽአት ስሩዕ ኣካዳምያውን ሞያውን ትምህርቲ ክትህብ ዝጸንሐት ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ መማህራና ናብ ኤርትራ ዘእትዎም ቪዛ ከይወሃቡ’ውን ተኸልኪሎም ምጽንሖም’ዩ ዝሕበር።
ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣቐዲሙ፣ ናይ ብሕቲ ትካላት ትምህርቲ ቁጽጽር ክግበረለን ዝብል ካብ መማህራንን ወሃብቲ ርእይቶን ንዝቀረበሉ ሓሳባት ኣምሲሉ፣ ደጋጊሙ ክወቕሰን ምጽንሑ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣብ ኣስማራ ከም ሓጎስ ኢንተርናሽናል ስኩል ዝኣመሰላ ብወጻእተኛታት ዝመሓደራን ደቂ ሰበ ስልጣንን ሃብታማን ዝመሃሩለን ናይብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ እኳ እንተለዋ፣ ዕላማ ምኽልካል ፍቃድ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ርዱእ ከምዘይኮነ’ዮም ዝተወከስናዮም ወገናት ዝጠቕሱ።
ስርዓተ ትምህርቲ ኤርትራ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናንቖልቖለ ባይታ ዘቢጡ ኣብ ዘለወሉ እዋን፣ ሰበ ስልጣንን መንግስትን ሃብታማትን ደቖም ኣብ ከም በዓል ፊንላንድ ሚስዮን፣ ቤት ትምህርቲ ዓወት፣ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ ሓጎስ ኢንተርናሽናል ስኩልን ዝኣመሰላ ናይ ብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ’ዮም ዘምህርዎም።
ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ዳግም ተኸፊታ
ናይ ስራሕ ውዕላ ከይተሐድስ ብመንግስቲ ተኸልኪላ ዝጸንሐት ኣብ ኣስመራ እትርከብ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ዳግም ተኸፊታ።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ኅዳር – 07.2018 – 07.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
ሉቃ.14.25-33
ብዙኃት ሰብ ምስኡ ይኸዱ ነበሩ። ንሱ ኸአ ግልጽ ኢሉ በሎም፦ “ ናባይ ዚመጽእ እንተሎ እሞ አቡኡን አዲኡን ሰበይቱን ደቁን አኅዋቱን አኃቱን፥ ሕይወቱን ኸይተረፍትውን እንተ ዘይጸልአ ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን እዩ። መስቀሉ ፀይሩ ደድኅረይ ዘይስዕብ ዘበለ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን ኢዩ። ካባኻትኩምከ ግምቢ ኺሠርሕ ዚደሊ እሞ ንምውድኡ ዚአኽሎ ገንዘብ እንተለዎ ቅድም ተቐሚጡ ዘይጽብጽብ እንታዋይ ኢዩ፧ እንተ ዘየሎ ወሠረት ምስ ሠረተ፥ ምውድኡ እንተ ሰአነ፥ ዝረአይዎ ኹሎም ‘ እዚ ሰብ እዚ ምንዳቕ ጀሚሩ ምውዳኡ ስኢኑ’ እናበሉ ኼላግጽሉ ይጅምሩ፡፤ ወይስ አየናይ ንጉሥ ኢዩ ምስ ካልእ ንጉሥ ኪዋጋእ ዚኸይድ እሞ ፥ ነቲ ብዕሥራን ሽሕ ዚመጾስ ዓሠርተ ሽሕ ኪገጥመሉ ዚኽእል እንተኾይኑ፥ ተቐሚጡ ቅድም ዘይመክር፧ እንተዘይኮነስ ፥ ገና ርሑቕ ከሎ ልኡኻት ናብ ኡ ሰዲዱ ዕርቂ ይልምን፡፤ ከምኡ ድማ ነፍሲ ወከፍ ካባኹም ዘለዎ ዘበለ ኹሉ ዘይኃደገ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን ኢዩ።
- አስተንትኖ
ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ብዛዕባ ሓዋሪያ ይዛረብ፤ ሓዋሪያ ክርስቶስ ንኽትከዊን ክትገብሮ ዘለካ ወይ ክተቀድሞ ዘለካ ነገራት ይሕብር። ናባይ ዚመጽእ እንተሎ እሞ አቡኡን አዲኡን ሰበይቱን ደቁን አኅዋቱን አኃቱን፥ ሕይወቱን ኸይተረፍትውን እንተ ዘይጸልአ ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን እዩ።
ክርስቶስ ምእንቲ ድኅነትና ብምስቓይ አሰሩ ክንክተል ጥራይ አይኮነን አብነት ሂቡና እንታይ ደአ መገዲ ከፊቱልና። እቲ መገዲ እቲ ኢንተ ስዒብና አብ ምድራዊ ጉዑዞና ሕይወትን ሞትን ሓድሽ ትርጉም ይህልዎ ። እቲ ክርስቲያን ክስዕቦን ክንክተሎን ዘሎና መንገዲ መገዲ ክርስቶስ ኢዩ፤ መንገዲ ክርስቶስ ከአ መንገዲ መስቀልን መስዋዕትን ኢዩ። በዚ ምኽኒያት እዩ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ናባይ ዚመጽእ እንተሎ እሞ አቡኡን አዲኡን ሰበይቱን ደቁን አኅዋቱን አኃቱን፥ ሕይወቱን ኸይተረፍትውን እንተ ዘይጸልአ ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን እዩ።
ንሕና ነፍሲ ወከፍና አብ ሕይወትና ዝተፈላለየ ጸገማት ተመክሮ ዝገበርና ኢና። እዚ ተመክሮ እዚ ኸአ ዘይሕጉሳት ይገብረና፡ ንጸገማትና ስቅያትና አሰር ክርስቶስ ብምኽታል ብዓይኒ ክርስቲያናዊ እምነት ምስ እንጥምቶ ጊና አብቲ ጸገምና ስቅያትናን ሓጎስ ይስመዓና። መስቀሉ ፀይሩ ደድኅረይ ዘይስዕብ ዘበለ፥ ወደ መዝሙረይ ኪኸውን አይክእሊን ኢዩ። መስቀል እምበአር እቲ ሓደ ናብ እግዚአብሔር ዘብጸሓና መንገዲ ምኻኑ ክንአሚን ይግበአና። በዚ ጥራይ ኢና ምስ ክርስቶስ ሓድነት ዝህልወና፡ አብ ቅድስና ክንበጽሕ እንኽእል።
ክርስቶስ ምኽታል ኣሰሩ ምስዓብ፣ ኣብ ኢ.ክ. ዝርከብ እምነት እግዚኣብሔር ምምላስ ማለት እዩ። ነቲ ንሱ ዝፈጸሞን ብመንፈሱ ብርሃን ኣብ ሕዝቡ ዝውልዕ ኣገልግሎት ውፉይ ሕይወት ብሓድነት እምነትን ፍቕርን ዝንበር ጸዋዕታ እዩ። ኣሰሩ ምስዓብ ማእሰር ሓድነት እዩ ኣብ ክርስቶስ ምስኡን ነዓኡን ኣብ እግዚኣብሔር ጸኒዕካ በቲ ንሱ ዝሓለፎ መንገዲ ምጉዓዝ ማለት እዩ። መንገዱ ኸአ ከምቲ አቀዲምና ዝበልናዮ መንገዲ መስቀል ኢዩ።
ኢየሱስ ናብ እግዚኣብሔር ኣብ ዚወስድ መንገዲ እዩ (ዮሓ.14᎓6) ነቶም ኣብኡ ዝሃቦ ይጸውዕ ሕይወቶም’ውን ብናቱ ሕይወት ንክምርሕ ይዕድሞም። ካብቲ ዝነበርዎ ዚነበረ ሕይወት ብኣገባብን ኣነባብራን ፍልይ ዚበለ ሕይወት ንከሕልፉ ከኣ ይጽውዖም፣ ኣብቲ ቆላሕታ ኢየሱስ (ማር.10᎓2) ምስሊ ናይቲ ዘይርኤ ኣምላኽ (ቆላ.1᎓15) ነጸብራቕ ክብሪ ናይ ኣቦን (ዕብ.1᎓3) ዘሎ ሓይሊ ንውሽጥኻ ኣንቀሳቂሱ (ተንኪፉ) ነቲ ዓሙቕ ዘለዓለማውን ዘይውዳእ ፍቕርን እግዚኣብሔር የረድኣካ።
ነዚ ዝተረድኤትን ዚጠዓመትን ነፍሲ ከመይ ኢላ ነቲ ፍቕሪ ብዝመልኦ ኣጠማምታ ዚጸውዓ ክርስቶስ ከይመለሰት ስቕ ክትብል እትኽእል። እኳ ድኣ ኩሉ ሓዲጋ ክትስዕብ ትጐዪ። አቦ አደ ሰበይቲ አኅዋት አኃት፥ ሕይወቱ ኸይተረፈ ክትገዲፍ አየጸግማን። ብክርስቶስ ዝተተንከፉ ሰባት ከም መዓል ቅዱስ ዓውሎስ ነቲ ዝነብርዎ ዝነበሩ ጽቡቕ ኢሎም ዝአምኑሉ ዝነበሩ = ድምጹ ምስ ሠምዑ “ነቲ ነዓይ ረብሓ ዚነበረ ምእንቲ ክርስቶስ ኢለ ኸም ክሳራ ቆጸርክዎ። እወ ምእንቲ እቲ መዘና ዘይብሉ ፍልጠት ናይቲ ጐይታይ ዝኾነ ክርስቶስ…..ንኹሉ ከም ክሳራ እቖጽሮ….ንእኡ ክረክብ ምስኡ ክኸውን ንኩሉ ከም ጉሓፍ እቆጽሮ ኣሎኹ። (ፊሊ.3᎓7-8)
“እቲ ድሕረይ ኪስዕብ ዝደሊ ገዛእ ርእሱ ይመንን፣ መስቀሉ ኣልዒሉ ከኣ ይስዓበኒ፣ (ማር.8᎓34) እዚ ማለት ንኽርስቶስ ክስ ዕብ ዝደሊ ስቓይ ሕይወቱ ክካፈል ድልው ክኸውን ኣለዎ
መስቀል ማለት ኣብ ገዛእ ርእስኻ ኣብ ሰብን ዘሎካ ተኣማንነት ምምናንን ንኽትምንን ቅሩብ ምዃንን ማለት እዩ። እምነት ምሕላው “ኣብ ቅድሚ ሰብ ንዝእመነኒ ኹሉ፣ ወዲ ሰብ ድማ ኣብ ቅድሚ መላእኽቲ ኣምላኽ ክእመኖ እዩ (ሉቃ.12᎓8) ኣሰሩ ምኽታል ማለት ንሱ ዝገበሮ ምግባር ማለት እዩ። ኣብነቱ ምኽታል “ካብ መምህሩ ዝዓቢ ተማሃራይ ካብ ጐይታኡ ዚበልጽ ኣገልጋሊ የልቦን….. ንበዓል ቤት ብዔል ዘቡል ካብ በልዎ ንቤተሰቡ ግዳ ክንደይ ኣዝዩ ብዙሕ ዘይብልዎ። ኣሰሩ ምኽታል ማለት ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ ምብሣርን እቲ ንሱ ዝፈጸሞም ተኣምራትን ትእምርትን ምፍጻም ማለት እዩ። ንኢየሱስ ምኽታል ማለት ምስቲ ዝተንስኤን ዝኸበረን ጽኑዕ ርክብ ምፍጣር የስምዕ (ዮሓ.12᎓26)
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
Aba Hagos Tesfagabir


text:
ሕክምና ስኒ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 23 11 2020
ልዕሊ 18 ዓመት እንተ ዄንካን ኣብ ሽወደን ዕቝባ ትሓትት ኣለካ ዄንካን፡ ንህጹጹ ዝኾነ ሕክምና ስኒ መሰል ኣለካ። ትሕቲ 18 ዓመት ዝኾኑ ሓተትቲ ዕቝባ ቈልዑን መንእሰያትን ልክዕ ከምቶም ካልኦት ኣብ ሽወደን ዝቕመጡ ቈልዑን መንእሰያትን ናይ ብናጻ ሕክምና ስኒ መሰል ኣለዎም።
ኣብ ሃገር ሽወደን ህዝባዊን ግላውያንን ሕክምና-ስኒ ኣሎ። እቲ ህዛባዊ ክንክን-ስኒ፡ ብዞባዊ እዩ ዝእለ። ህዝባዊ ክንክን-ስኒ (Folktandvården) ተባሂሉ ይጽዋዕ። ናይ ግድን ምስ ሓኪም ክትራኸብ ዘድልዮ ህጹጹ ጸገም እንተ'ለካ ኾይኑ፡ ምስ ህዝባዊ ሕክምና ስኒ ኢኻ ርክብ ትገብር።
ኣብ ምሉእ ሃገር ናይ ዘለዉ ሓኻይም ስኒ ናይ ስራሕ ሰዓታትን ናይ ርኽብ ሓበሬታን ኣብ መርበብ ሓበሬታ 1177 Vårdguiden (1177 ቮርድጋይደን) ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ።
ክንድዚ ገንዘብ ትኸፍል
ዕድሜኻ ካብ 18 ዓመት ንላዕሊ እንተ ኾይኑን ኣብ ሽወደን ዕቝባ ትሓትት ኣለኻ ዄንካን፡ ኣብ ሓኪም ስኒ እትገብሮ ናይ ህጹጽ ሕክምና ስኒ ናይ ግድን ክትከፍለሉ ኣለካ። ዋላ'ውን ነቲ ሕክምና ሽዑ ንሽዑ ክትከፍሎ ዘይትኽእል ኩን፡ ናይ ህጹጹ ህክምና ስኒ ክትገብር ግን መሰል ኣለካ። ንዓኻ ሓታቲ ዕቝባ ዝኾንካ፡ ንሓደ ምብጻሕ ናብ ሓኪም ስኒ ክንደይ ከም ትኸፍለሉ ኣብ ናይ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን መርበብ ሓበሬታ ክትርእዮ ትኽእል ኢኻ። ንዝተፈላለዩ ዓይነት ሕክምና ወጻኢታት ኔይሩካ እንተ ኾይኑ፡ ኣብኡ ብዛዕባ እቶም ከተመልክትተሎም ትኽእል ቍጠባዊ ሓገዛት እውን ሓበሬታ ትረክብ ኢኻ።