text:
ቅዋማዊ መንግስቲ፡ ሕግን ስርዓት፡ ኣብ ኢትዮጵያ እንተሎ ምስ ኤርትራ ክህሉ ዝኽእል ዝምድና እንታይ ክኸውን ነይርዎ!
ቅዋማዊ መንግስቲ፡ ሕግን ስርዓት፡ ኣብ ኢትዮጵያ እንተሎ
ምስ ኤርትራ ክህሉ ዝኽእል ዝምድና እንታይ ክኸውን ነይርዎ!
ርእሰ ዓንቐጸ
ሰዲህኤ
ኣብ ኢትዮጵያ ቅዋማውን ሕጋውን ባይቶኣውን ስርዓት እንተሃልዩ፡ ንዝኾነ ዝምድናታትን ዕርቕን፡ርክባት ከኣ ካብ’ቲ ረብሓ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዘይፍለ፡ ንሰላም ዲሞክራስን ፍትሓዊ ክኸውን ይግባእ። ”ዘይስንኻ ሑጻ ቆርጥመሉ” ዘይኮነ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ጸጋ ህዝብታት፡ ጸጋ ካልኦት ህዝብታት ምዃኑ ብምእማን ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት ንዝካየድ ክልተኣዊ ዝምድና ብኡ’ዩ ክምራሕን ክቅየስን ዝግባእ ዝብል ርእይቶ ሰዲህኤ እዩ። ሰዲህኤ ጥራሕ ዘይኮነ ብዙሓት ኣብ’ዚ መግለጺ ከም ዝሰማምዑ ንኣምን።
ብወርሒ ለካቲት ቀ/ሚ ሃይለማርያም ደሳለኝ ካብ ስልጣን ክወርድ ንቤት ምኽሪ ኣባላትን ባይቶን ዘቅረቦ ምሕጽንታ ጸዲቑ፡ ከም መተካእታ ብ2 ሚያዝያ 2018 ከኣ ዶር ኣብዩ ኣሕመድ ስልጣንን ሓላፍነትን ተረኪቡ። ዶር ኣብዩ ኣሕመድ ስልጣን ክረክብ እንከሎ ኣብ ብወግዒ ብማሕላን ሓላፍነትን፡ ንቅዋማዊ፡ ሕጋዊ ባይቶኣዊ ስርዓት መሰረት ምእዙዙ ምኽዋኑ ነቲ ተፈጢሩ ዝነብረ ዘቤታውን ግዳማውን፡ ማለት ፖለቲካዊ ዲፕሎማስያዊ ኩነታት፡ ንምርግጋእ ሙሉእ ስልጣን ተቐበለ።
ወፍሪ ፖለቲካዊ ምርግጋእ ኣብ ኢትዮጵያ ንልምዓትን ህንጸት ሃገርን፡ ምስ’ቲ 20 ዝጸንሐ ኣይሰላም ኣይኵናት ሃለዋት ኢትዮ-ኤርትራ ቀዳምነት ዝተዋህቦ ክሳብ ሕጂ ብዝተኻየደ ንጥፈታት ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ምስ ጉዳይ ሰላም ኤርትራ ዝተኣሳሰረ ምዃኑ ኩሉ ዝርእዮን ዝዕዘቦን ዘሎ’ዩ።
ወፍሪ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ህዝብታት ክልቲኡ ሃገራት ጥራሕ ዘይኮነስ ንህዝቢ ዓለም ብሃንቐውታ ዝተጸበዮ መዛረቢ ዝነበረ ጉዳይ ተደላይነት ዘይነበሮ ክሳራታትን ጉድኣቱን ወጊዱ፡ ጸገማቱ ወጊኑ ብሰላም መዕልቦ ክግበረሉ ደገፍ ረኽበ። ንሰላም መተካእታ ስለ ዘይብሉ ከኣ ወለዶታት ኣብ መንገዲ መዋእል ህንጸት ሃገርን ልምዓትን፡ ስልጣነን ዕብየትን ክምርሹ ንጸዋዒት ሰላም ዘይተቐበሎ ኣይነበረን።
ስለ ምንታይ ህዝቢ ንሰላም ተቐቢልዎ፡ ሓደ ነቲ ንኵናት ተተፋኒኑ ዝነበረ ሃገራት ንሰላም ዝመርሕ መንገዲ፡ ሓባራዊ ክልተኣዊ ምትሕግጋዝ፡ ምድግጋፍ፡ ንረብሓ ክልቲኡ ኣሕዛብ ጥራሕ ዘይኮነ ስግር ዶባ ንቀርኒ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝጸሉ መስርሕ ከም ዝኸውን ንሕልምን ድሌትን ባህግን ዝሰርሕ’ዩ ዝብል ግምታት ሚዛን ብምንባሩ። ካብ ኵናት ከኣ ሰላም ስለ ዝምረጽ ብዝወሓደ ንሕቶ ሰላም ክነበርን ንቀጻልነት ሰላም ብዝህቦ ኣንፈት ክዓብን ክሰፍሕን ቅኑዕን ፖለቲካዊ ሚዛን ተነቢርሉ’ዩ። እዚ ከኣ ዝከይድ ዝነበረ ዝርርባትን ስምምዓትን ንህዝቢ ኤርትራ ግሉጽ ብዘይምንባሩ ሚዛን’ምበር እምነት ክንበረሉ ስለ ዘይተኻእለ፡ ጸዋዒት ሰላም ክሳብ ክንደይ ይኸይድ ሓደ ሸነኽ፡ እንታይ ዝመሰሉ ሕቶታት ክምልስ’ዩ ካልኣይ ሸነኽ ከይተፈልጠ ኣብ ምትእምማንን ርጉጽነት ክብጻሕ ስለ ዘይከኣል ብደላይ ፍትሒ ዝተወስደ ሓፈሻዊ ደገፍ ጸዋዒት ሰላም ኣብ ቦትኡ ነይሩ።
ንሰላም ምድጋፍ መሰረቱ ካብ ኵናትን ንስለ ዝምረጽ’ዩ። ካልኣይ ባይቶ ኢትዮጵያ ካብ 2000 ዓ.ም ኣትሒዙ ዘቅርቦን ብቀጻልነት ዝዛረበሉ ዝነበረ ብምዃኑ፡ ምስ’ቲ ብቄሮን ፋኖን ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ክካየድ ዝጀመረ ህዝባዊ ናዕቢ ዘበገሶ ኣብ መንግስታዊ ትካላት ንዝተገብረ ለውጥታት፡ ብዓብዩ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ይቕረ ምሕታት፡ ምቅይያር ኣካየድቲ ትካላት፡ ክሳብ ለወጢ ቀ/ሚ በጺሑ። እምበኣር ምስ’ዚ ብሰላምዊ ኣገባብ ምቅብባል ስልጣን ኣብ ኢትዮጵያ ዝተራእየ ዝተኣሳሰረ፡ ንነዊሕ ዓመታት ንፖለቲካዊ ፕሮፖጋንዳዊ ሃልኪ ግብራዊ ስጉምቲ ዘይተወሰደሉ ጻዋዒት ሰላም ብሃንደበት ኣብ ኣህጉራዊ ባይታን ጋዜጣዊ መግለጽታትን ኣዋጃን ምስ በጽሐ ተስፋ ሰላም ክዓቢ ግድነት ነበረ። እቲ ሚዛን ደላይ ፍትሒ ከኣ ኣብ ኣፍሪቃ ብውሑድ ዝቁጸር ሳሕቲ ዝርአ ሰላምዊ ምቅብባል ስልጣን ንጸዋዒት ሰላም ብኣውንታ ተራእዩ ሚዛን ከንብረሉ ግድነት ነይሩ።
እንተኾነ ዶር ኣብዩ ኣሕመድ ከም’ቲ ብህዝባዊ ምልዕዓላት ቄሮን ፋኖን ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኤርትራ ከምኡ ለውጢ ክርእን ክሰምዕን ኣይደለየን፡ እቲ ቅዋማዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ከኣ ንኢትዮጵያውን’ምበር ንኤርትራውያን ከም ዘይምልከት፡ ከምኡ’ውን ንልምዓትን ሰላምን ህንጸት ሃገርን፡ ምጥርናፍ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኢትዮጵያ ካብ ስደት ብሓፈሻ፡ ካብ ኤርትራ ከኣ ብፍላይ ብደረጃ መንግስቲ ዝተኻየደ ዕርቒ ንበይኑ ንደገፍ መንግስቲ ኢትዮጵያ’ምበር ንህዝቢ ኤርትራ ዘይምልከት ብምንባሩ፡ ኢትዮጵያውያን ንሰላም ዘለዎም ኣመለኻኽታ ሓድኣዊ ምንባሩ፡ ምስ ቅዋም ኢትዮጵያ ዘይከይድ ኣሰራርሓ ኣብ’ቲ ብ8 ሓምለ 2018 ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ምብጻሕ ጎሊሑ ተራእየ። ዶር ኣብዩ ካብ መንበሪ ቤቱ ክሳብ ቤተ መንስግቲ ዝበጽሕ ዝነበረ ቤት ማእሰርትታት ኢትዮጵያ ኣመሓዲሩ፡ ንኤርትራ ኣብ ዝገበሮ ምብጻሕ፡ ካብ ምዕርፎ ነፈርቲ ክሳብ ኣደራሽ ምምሕዳር ከተማ ኣስመራ ዝበጽሕ ብዓሰርተታ ኣሽሓት ዝቁጸሩ ፖለቲካውያንን ናይ ሕልና እሱራት ጥሒሱ ከም ዝኣተወ ኣንዳዕዲዑ ይፈልጥ ጥራሕ ዘይኮነስ ካብ ህግዲፍ እንተዘይረኺብዎ ብመንገዲ ደለይቲ ፍትሒ ህዝብና ብኣህጉራዊ ሕብረተ ሰብ፡ ብተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ዝዝርጋሕ ሓበሬታታት ቁጽሪ ከይተረፈ ኣፍልጦ ሒዙ ዝኣተወ’ዩ። እሞ’ዚ ሕልና ዝትንክፍ ጉዳይ ቆላሕታ ክግበረሉ ዘለዎ ህሞት ስምምዕ ጸዋዒት ሰላም ዶ ኣይኮነን? እዚ ዓይነት ርክባት ሓቕነት፡ ቅንዕና ዘለዎ ነባሪ ሰላም ከምጽእ ዶ ይኽእል ኣይክእልን። ምእንቲ’ዚ ሎሚ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ በጺሑ፡እቲ ዲሞክራሲያዊ ቅዋማዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝበሃል ንኢትዮጵያውያን’ምበር፡ ንብሕጋዊ ባይቶ ዝወፍር ጸዋዒት ሰላም ክልተኣዊ ሰላም ከም ዘይኮነስ እንሆ ኣብ ባይታ ይረአ ኣሎ። ብሕጽር ዝበለ ንድሌት ንባህጊን ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውያን ዝዛዘወ ሚዛን ሰላም፡ ፍትሕን ምርግጋእን’ምበር፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ’ዚ ሰላም ዝረኸቦን ሓንቲ’ኳ የብሉን።
ኣብ ኤርትራ ዝተኻየደ ርክብ ሰላም
ብ8-9 ሓምለ 2018 ኣብ ኤርትራ ዝተኻየደ ርክብ ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ኣብ ዕጹው ማዕጾ፡ ኣብ ክሊ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ መራሕቲ ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ኣደራሽ ምምሕዳር ከተማ ኣስመራ፡ (ማዘጋጃ ቤት) ኮይኑ ህዝቢ ኤርትራ ንዝተኻየደ ዕዉር መስርሕ ሰላም ብመንገዲ ቴለቪዥን ኢትዮጵያ’ዩ ተዓዚብዎን ርእይዎን፡ እዚ ኣይገርም ዶ፡
ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ርክብ ሰላም
ብ14-16 ሓምለ ዝተኻየደ ርክብ ሰላም ቅድም ድሕሩን፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብክፉትን ነጻነትን ድሌቱን ባህጉ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ብምግላጽ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ’ቲ ልዕሊ ዓሰርተታ ኣሽሓት ዝተሳተፍዎ ጽምብል ጸዋዒት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ኣደራሽ ሚለኒም ብኣካል ተሳቲፍዎ፡ ዝተባህለ ሰሚዑ ዘሚሩ፡ ጨርሑ፡ ጨዲሩ ንመላኺ ስርዓት ህግዲፍ ልቡ ክሳብ ክጥፍጥፍ ዝገደደ ስምዒታዊ ድራማ ዝተራእየሉ’ዩ።
ይቕጽል ኣብ ሃዋሳ ዝተኻደ ዑደት ከኣ ካብ’ቲ ኣብ ኣደራሽ ሚለኒዩም ዝተካደን ዝተገብረን፡ ንክልትኣዊ ዝምድና ዘይዕድም ህግዲፍ ንስልጣን ህዝቢ ኤርትራ፡ ንመራሕቲ ኢትዮጵያ ዘረከብሉ ታሪኻዊ መደረ ዝቀረበሉ ዝነበረ ክበሃል ይከኣል።
ካልእ ኣብ ኣገዳሰትን ደቐቕቲ ጉዳያት ከይኣተና ጸዋዒት ሰላም ቅኑዕን ዘይቅንዑን ንምምዛኑ ብዙሕ ዘሽግር የብሉን። ካብ ”ሕጂ ዝነቐወ ዝብእስ ኣይሕድረንን” ከም ዝበሃል ጸዋዒት ሰላም ኢትዮጵያ ንወደባት ኤርትራ ዘባሁቕ፡ ንፍትሕን ቅዋምን ኤርትራ ዘይግደስ፡ ከም ኣብ ሓደ መኣዲ ንሓደ ብክልተ ኢዱ ኣሲርካ ሃየ’ባ ብላዕ ከም ምባል ዝቁጸርን ዝረአን መስርሕ ሰላም ተራእዩን ተሰሚዑን ኣይፈልጥን።
ካብ’ቲ ብዙሕ ኣህጉራዊ ርክብን ዝምድናታትን ክልተ ሃገራት ዝብገሰሉ ቅዋም ሃገር ምዃኑ ሃገር ሽወደን ከይተቐስኩ ክሓልፍ ኣይደልን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብወገን ሽወደን ንዝግበር ክልተኣዊ ዝምድናታት ኣካታዒ ኮይኑ ዝቀርብ ባይቶ ሽወደን ዝሕልፎ ውሳኔታት ንትግባረ ክልተኣዊ ዝምድና ቅኑዕን ሰብኣዊ ሕቶታት ዘጠቃለለ’ዩ፡ ነዚ ብዝምልከት ካብ’ቲ ብዙሕ ንኣብነት ምስ ኤርትራ፡በርማ፡ ቻይና፡ ስዑድ ዓረብ፡ ኣሜሪካ፡ ሶቭየት ሕብረት ዝተኻየደ ርክባት ባይቶ ሽወደን፡ ጋዜጠኛታት፡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ክለዓል ዝነበሮ ሕቶ ሰብኣዊ መሰላት ብግቡእ ብዕቱብ ከም ዘይተዘርበሉ እቲ ብምጻሕ ንህዝቢ ሽወደን ከም ዘይሕጉስን፡ ብካእል ኣጋጣሚ ንዝግበር ርክባት ንስለ ቅዋምን ግዝኣተ ሕጊ ሽወደን ክዝረበሉ ከም ዘለዎ’ዮም ብንጹር ቅዋም ንህዝቢ ዝሃቦም መሰል መንግስቲ እቅረ ክብል ዝሓተትሉን፡ ብኸምዚ ከኣ ውዕላት ዝተስረዘሎ ግዜ፡ ኣብ ኤርትራ፡ ስዑድ ዓረብ፡በርማ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ክጥቀስ ይከኣል።
ምንቲ’ዚ ኢትዮጵያውያን ዝምርሕሉ ቅዋም ንኢትዮጵያውን’ምበር፡ ብዛዓብ ወጻኢ ዝምድናታት ዘለዎ ኣቕዋምን መምርሕን ምስ’ቲ ዘቤታዊ ቅዋም መርሆ ደሞክራስን ግዝኣተ ሕግን ዘይኸይድን ዘይዋሰብን ምዃኑ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ መላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ምስ ሓደ መላኺ ስርዓት ንዝካየድዎ መዕለቢ ዘይብሉ ስምምዓትን ውዕላትን ሰማይ ዓሪጉ ኣሎ ዓብይ ታሪኻዊ ምስክርነት’ዩ።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ንስውኣትና
16 ሚያዝያ 2018


c: text/html

text:
ፕሬዝዳንት ኦባማ ናብ ኔዘርላንድ ዝመፅእሉ ወግዓዊ ምኽንያት ኣብ ጉባኤ ደሕንነት ኒኩሌር ንምስታፍ እንተኾነ እውን ሩሲያ ንክሪሚያ ምሕዋሳ ቀንዲ ጠመተ ኮይኑ’ሎ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ጎኒ ቀዳማይ ምንስቴር ኔዘርላንድ ማርክ ሩተ ኮይኖም ኣብዝሃብዎ ቃል ዩክሬይን ቀንዲ መዘራረቢ ዛዕባ ክትኸውን እያ ኢሎም።
‘’ኣውሮፓን ኣሜሪካን ንመንግስትን ህዝብን ዩክሬይን ኣብ ምድጋፍ ሓቢሮም እዮም’’ ምስ በሉ ሩሲያ ዛጊድ ብዝፈፀመቶም ኣብ ልዕሊኣ ማዕቐብ ኣብ ምንባር እውን ሕብረት ፈጢርና ኢና ኢሎም።
ወታደራት ሩሲያ ኣብ ዶባ ዩክሬይን ተመም እናበሉ ስግኣት ኣብ ዝዓበየሉ እዋን ኣብ ልዕሊ ሩስያ ተወሳኺ ማዕቐባት ንምንባርን ንመንግስቲ ዩክሬይን ድማ ቁጠባዊ ሓገዝ ንምሃብን ደገፍ ንምትእኽኻብ ዓሊሞም ኣለው ፕሬዝዳንት ኦባማ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ሩሲያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬይን ንዝፈፀመቶም ተግባራት ዝተዋደደ ግብረ-መልሲ ንምሃብ ህፁፅ ጉባኤ መራሕቲ ብኢንዱስትሪ ዝማዕበላ ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተ/G-7/ ሎማዕንቲ ሰኒ ፀዊዖም ኣለው።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ሓይልታት ሩሲያ ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ማዕልታት ንሰለስተ ዝተፈላለዩ ወታደራዊ ማእኸላት ዩክሬይን ድሕሪ ምቁፅፃሮም ወታደራቱ ካብ ክሪሚያ ንኸወፁ ግዚያዊ መንግስቲ ዩክሬይን ኣዚዙ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ውዑይ ዜና ካብ ስዑዲ ዓረብ፣
ትማሊ 05 ለካቲት 2015 ዓ/ም ትሸዓተ (9ተ) ወታደራት ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ናብ ጎረቤት ሃገር ዝኾነት ስዑዲ ዓረብ ማለት! ምምሕዳር ጀዛን ዑቕባ ከም ዝሓተቱ ካብ ስዑዲ ዓረብ ዝመጹና እሙናት ምንጭታት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ሕድሪ የረጋግጹ። እዚ ናይ ትማሊ ትሸዓተ ወታደራት ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ፡ ናብ ደቡባዊ ምምሕዳር ሃገር ስዑዲ ዓረብን የመንን ዑቕባ ምሕታት ቀጻሊ ዘጋጥም ደኣምበር! ሓድሽ ተረኽቦ ከምዘይ ኮነ፡ ብጉዳይ ሃገሩ ክከታተል ዝጸንሐ ኤርትራዊ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ። ምኽንያቱ ካብ ሓያሎይ ዓመታት ኣትሒዙ ክሸራረፍ ዝጸንሐ ወታደራዊ ትካል መንግስቲ ህግደፍ ብሓፈሻ፣ ብፍላይ ድማ ትካል ሓይሊ ባሕሪ መንግስቲ ህግደፍ! ዝብረሃልና እንተሎ፣ እቲ ስርዓት ኣብ ፍጹም ውድቀቱ ተገማጊሙ ምህላዉ ዘነጽር መገዲ እዩ።
ክቡራንን ክቡራትን ተኸታተልቲ ከመይነት ናይዞም ትሸዓተ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ምክትታልና ኣብ ቦትኡ ኮይኑ! ከም ኣድላይነቱ ኣብ ዝቕጽል ክነመሓላልፎ ኢና።
ኩሉ ንድሕነት ህዝብን ሃገርን
ዓወት ንሓፋሽ ብተግባር
ምስ ጅግና ሰራዊት ሕድሪ ንቕድሚት፣
ክፍሊ ዜናን ባህልን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ሕድሪ ዞና አውሮጳ።


text:
ስብሓት ኣበራ ምራጭ
1930 – 2018
‘ቃል ስብሓት ኣይዕጸፍን እዩ። ካብቲ ሓጺን ኣቻዮ መገዲባቡር ድማ ይጸንዕ።’
ቪኬቲ ፡ ጠበቓ ናይ ስብሓት ፡ ኣብ ቤትፍርዲ ፡ ጥቅምቲ 1961
ብዙሓት ሰባት ፡ ቤተሰብን ፈተውትን ከይተረፈ ፡ ንስብሓት ኣበራ ምራጭ ንፈልጦ ኢና ፤ ይብሉ እዮም። ኮይኑ ግና ስብሓት ኣብ ገዛውትናን ከተማናን ፡ ዓድናን ሃገርናን ኣብ ብዙሕ መድረኻት ንነዊሕ ግዜ ስለ እተዋስኤ ፡ መብዛሕትኡ ሰብ ዝፈልጦ ካብዚ ኣዝዩ ዉሱን እዩ። ስለዚ እዚ ኣብ ታሕቲ ሰፊሩ ዘሎ ፡ ነዛ ናይ ሎሚ መዓልቲ ስምበታ ዝኸውን ፡ ንዛንታ ታሪኽ ህይወቱ ብሓጺሩ ዳህሲሱ ንህይወቱ ዝጽምብል እዩ።
ሎሚ መዓልቲ ንዓና ናይ ሓዘን መዓልትና ኣይኮነን። ምኽንያቱ ፡ ኣብ ዝሓለፋ ሓምሳ ዓመታት ፡ ስብሓት ልዕሊ ኣርባዕተ ግዜ ካብዛ መፈንጠራ ሞት ሸተት ኢሉ ፡ ዝሞለቐ ተኣምር እዩ። ሎሚ ህይወት ስብሓትን ነታ ካብ ጎኑ ኮይና ንዳርጋ ሰብዓ ዓመት ዘሰነየቶ በዓልቲ ቤቱ ወይዘሮ ሃገረሰላም ዑቕባንሰኤ እንጽምብለሉ ክቡር ዕለት እዩ።
ስብሓት ፡ ብግዜ መግዛእቲ ኢጣልያ ኣብ ኤርትራ ብ1930 ዓ. ም ፡ ካብ ኣዲኡ እምበይተይ ሓዳስ በዅሩ (ኣፈልባ) ፡ ካብ ኣቦኡ ብላታ ኣበራ ምራጭ (ሊባን) ፡ ኣብ ኣፈልባ እንጋንኣ ፡ እንኮ ሓደ ፡ ከም ሃጸይ ቴድሮስ[1] ንእምበይተይ ሓዳስ በዅሩ ኮይኑ ተወልደ። ኣብ ሊባን ድማ ምስ ኣቦኡን ኣዲኡ ወይዘሮ ኣብረሀት ካሕሳይን ኣሕዋቱን ዓበየ።
ብጸሎትን ምህለላን እምበይተይ ሓዳስ ፡ ብምርቓን ባርኾትን ወለዱን ኣባሓጎታቱን እናተጓሰየ ፤ ካብ መግዛእቲ ኢጣልያ ጀሚሩ ሓሙሽተ መንግስትታን ምሕደራን ርእዩን ሓሊፉን ፤ ደምቤታቱ ብውላድ ዘቕቢቡ ፤ ሽሻዩ በርኪቱ ፤ ደቁን ቤተሰቡን ኣመሓዲሩ ፤ ካብ ኣዴታትና ሃገረሰላም ዑቕባትንሳኤን ኣሰፋሽ ወልደጊዮርጊስን ዝውለዱ ዕስራን ሓሙሽተን ደቂ ደቁን ውላድ ደቂ ደቁን ርእዩን ስዒሙን ፤ ንዕድመን ንህይወትን እዛ ዓለም ከም ጸባ ዒጋ ደምበ ኣባሓጎታቱ ፡ ንዕድመን እርጋንን ጸጊቡ ፡ ንኹሉ ኣርኪቡ ፡እዩ ፡ ስብሓት ዘዕረፈ።
ስብሓት ብባህርያቱ ኣዝዩ ትሑት፡ ካብ መጠን ንላዕሊ ኣዝዩ ለጋስ ፡ ወገን ውጹዓት ፡ ዋልታ ቤተሰብ ፡ ዓንዲ ማእከል ማይቤት ፡ ኣኽባሪ ሰብ ፡ ኣባ ጓይላ ፡ ሓላልን ሩህሩህ ኣልቃስን ፤ ፈታዊ ሰብ ፡ ፈታው ጀግና ፡ ፈታው ታሪኽና ስርዓትናን ዕላልን ፡ ኣዘንታዊ ታሪኽን ወለዶ ሓረግን ፡ ዝያዳ ኩሉ ግና ቀንዲ መለለዪ ሕላገት ስብሓት ፡ ሕጹብ መዓንጣ ድፍረት ትብዓት እዩ። ስብሓት ንፈታውን ውጹዕን ኩሉ መዓር እዩ ፤ ንተጻባእትን ዓመጸኛታትን ግና ነበልባል ሓዊ ዝተፍእ ደራጎን እዩ።
ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ኤርትራ : ሓውሲ ከተማታትን ገጠርን ሰሪሑ ተዛዊሩ ፤ ከም ብተይ ዓንዲሩ ፡ ፍርቂ ጎና ንዓለም ካብ ኣፍሪቃ ኣውሮጳን ኣሜሪካን ርእዩን ተራእዩን። መሰታ ዳሕረዎትን ቀዳሞትን ኮይኑ ኣርኪቡ።
ፖለቲካዊ ንቕሓት ስብሓት ፡ ገና ብህጻንነቱ ፡ ኣብ ቤት ኣባሓጎኡ ደግያት ምራጭ ብዛንታ ኣባሓጎኡ ራእሲ ወልደሚካኤል ሃዘጋ እኳ ተኾስኪሱ እንተጀመረ ፤ ኣብ ካምቦኒ ኣስመራ ተምሃራይ እንከሎን ፡ ስዒቡ ብኣተሓሳስባን ንጥፈታትን ኣኮታቱ በዓል ግራዝማች ተኽለሃይማኖት በዅሩ (ኣፈልባ) ኣዝዩ እተጸልወን ዝበሰለን እዩ።
ቅድሚ ምጅማር ስሩዕ ብረታዊ ተጋድሎ ኤርትራ ፤ ሓርበኛ ስብሓት ቅድም ብውልቃዊ ተበግሶ ፤ ስዒቡ ድማ ምስ ብጾቱ ኣባላት እቲ ውልዶ ውድብ ማሕበር ሸውዓተ ፡ ንእምቢታ ኣንጻር መግዛእትን ጎበጣን ኢትዮጵያ ፡ ኣብ ውሽጢ ከተማ ኣስመራ ፡ ሓደ ካብቶም ውሑዳት ግንከኣ ምዑታት ፈለምቲ ደቂ ሃገር ፡ ብረት ዘልዓለን ዝኸተተን እዩ።
ነቲ ብዘይ ቅዋማዊ ሕጋዊ መስርሕ እተኣገደ መሰሎም ንምምላስ ፤ መንነቶም ንምዕቃብ ፤ ዝጸበበ ፖለቲካዊ ባይታኦም ንምስታር ፤ መጻኢ ዕድላቶም ንምስሳን ፤ ንመሰሎም ክመልሱ ፤ ንክብሮም ክሕልዉ ብረት ኣልዓሉ። መቓልሕ ናይዚ እምቢታ ድማ ስዒቡ ፡ ናይ ሰላሳ ዓመት ገድልን መስዋእትን ተኸፍለ።
ኣብዚ ድማ ብተኣምር ንኣሰቃቒ ማእሰርትን መግረፍትን ፡ ንድነ ሞትን ሰጊሩ ፡ ንነብሱን ብጾቱን ሓዊሱ ሓራ ዘውጸኤ ፤ ንተጻባእቱን ኣሰርቱን ግና መቑሕ ሰንሰለቶም በቲኹ ዘሕፈረ እዩ።
ነዚ ቕያ ታሪኽ ናይቲ እዋን ፡ ናይ ቤት ፍርዲ ፣ ፖሊስ ፣ ጋዜጣታት መርሚሩ ፤ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ሓቲቱ ፤ እቲ ውሩይ ናይ ታሪኽ ተማራማሪ ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ኣብ ናይ 2016 መጽሓፉ ብኸምዚ ይጽብጽብ:
“ሓደ መዓልቲ ፡ ኣብ ውሽጢ ሓጋይ 1960 (ቅድሚ ብረታዊ ገድሊ ሰውራ ምጅማሩ) መራሒመንግስቲ ኣስፍሃ ወልደሚካኤልን ፕረሲደንት ባይቶ ኤርትራ ሓሚድ ፈረጅን ፡ ካምፖ ቺቸሮ ፡መገዲ ከረን ሒዞም ፡ ንፋስ ኵውቅዑ ብእግሮም ሰለይ እናበሉ ፡ ናብዚ ናይ ሎሚ ፋብሪካኮካኮላ በጺሖም ክምለሱ እንከለዉ ፡ ዘይሓሰብዎ ኣጓነፎም። ካብቲ ሎሚ ምዕራባዊጫፍማይ ተመናይ ኮይኑ ዘሎ ፡ ሽዑ ንኣሽቱ ኩጀታት ዝነበረኣኻውሕ ዝተደርበየ ቦምባ ካብኣቶምፍንትት ኢሉ ብብርትዑ ድምጽን ማሕታን ስለ እተተኮሰ ፡ ሕማም ዕርቂ ኣስፍሃ ተረሲዑ ፡ኣስፍሃን ብጻዮምን ብህድማ ጉያ ተኣልዮም ፡ ኣብ ድኳን ገረንሰኤ ፓራዲዞ ተዓቖቡ። ድሕሪቁሩብ መኪናኦም ስለዘርከበትድማ ፡ ኣብኣ ተሰቒሎም ከብዶም ሓቒፎም ንከተማ ኣተዉ።
እዛ ፈተነ እዚኣ ፡ ሓንቲ ካብተን ፖሊስ ኤርትራን ተድላ ዑቕቢትን ክፈትሕወን ዘይከኣሉምስጢራት ኮይና ክሳብ ድሕሪ ናጽነት ጸንሔት። ምውራድ ባንዴራን ምልዋጥ ስያመመንግስትን ካልእ ናይ ኣስፍሃ በደላትን እናበዝሖ ምስ ከደ እምበኣር ፡ ንበይኑ ክቐትሎምወሰነ። ነዚ ድማ ንነዊሕ ግዜ ምንቅስቓሶም ተኸታተለ። ኣብዚ ሎሚ ቤትክርስትያን ኪዳነምህረት ተደኵኑሉ ዘሎ ጎላጉል ፓራዲዞንነዊሕ ተጸብየ። ኣብዛ ዝተጠቕሰት ዕለት ግን ፡ኣብ ልዕሊ እቲ ኩጀት ኣዝጊቡ እንከሎ ፡ ዝመችአ ዕድል ረኸበ።
ስብሓት ይብል ፡ “እግረይ ኣውጽእኒ ሃዲሞም ፡ ዕርቂ ሕማም ኣስፍኣ በየን ከም ዝጠፍኤት።በቲ ጸልማት ደድሕሪኦም ጎየ ኸኣ።
እንዳ ገረንሰአ ውን ኣትዮም፡ ገረንሰአ ውን ርእዩኒ፡ ጠርጢሩኒ። ኣይነገረለይን።”[2]
በዚ ስብሓት ፡ እቲ እንኮ ኤርትራዊ ኣብ ፈተነ ቕትለት ኣስፍሃ ወልደሚካአል ፡ ሓሚድ ፈረጅን ቀሺ ዲሜጥሮስን ፡ ኣብ ናይ ሰለስቲኦም ፡ ዝኣለመን እተኻፈለን እዩ።
ቀጺሉ : ስብሓት ብወርሒ ጥቅምቲ 1961 ፡ ኣብ ፈተነ ቅትለት ቀሺ ዲሜጥሮስ ማለት ኣብ እዋን ፈደረሽን ምክትል መራሒ ባይቶ መንግስቲ ኤርትራ ዝነበሩ ፤ ውዲት ኣሊሙን ኣብኡ ተኻፊሉን ተባሂሉ ተኣሲሩ ፤ ብሕጊ ሽፍትነት ናይ 1957 ብመንግስቲ ምስ ብጾቱ ተኸሰሰ።[3]እቲ ዝጽበዮ መቕጻዕቲ ድማ ሞት ብማሕነቕቲ ነበረ። ነዚ ንምትግባር ድማ ኣዛዚ ፖሊስ ተድላ ዑቅቢት ፡ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ኣስፈሃ ወልደሚካኤልን ቀሺ ዲሜጥሮስን ብዙሕ ተጓየዩ።
እዚ ሕጋዊ ጉዳይ ኣኽባር ሕጊ መንግስቲ ኤርትራ ኣንጻር ስብሓት ፡ ኣብቲ እዋን ኣብ ማእከል ኣስመራ ኣብ ልዕሊ ምክትል መራሒ ባይቶ መንግስቲ ኤርትራ እተፈጸመ ፤ ሕጋዊ መስርሑ ኣብ ቅሉዕ ቤት ፍርዲ ንሓደ ዓመት ምሉእ እተጋበኤ ፤ ሕጋዊ ፖለቲካዊ ማእገሩ እተወሳሰበ ፤ ውጽኢቱ ዓቢ ፖለቲካዊ ሚዛን ዝነበሮ ፤ ብይን ሞት ንስብሓት ወይ ድማ ዓቢ ውርደትን ሕስረትን ንመንግስቲ ኤርትራ ከስዕብ ዝኽእል ፤ ናይ ዳዊትን ጎልያድን ዝመስል ግጥም ፤ በቲ ሓደ ሸነኹ ድማ ፡ ሰብ ንፊልምን ተዋሰኦን ዝጸሓፎ ትራጀዲ ይመስል ነበረ።
ነዚ ድማ ምሉእ ዓመት ፡ ሃገር ምሉእ ብኣትኩሮን ተመስጦን ፡ ሰብ ኩሉ ብፍላይ መንእሰያት ፡ ከብዱ ሓቒፉ ተኸታተሎ። ካብዚ እውን ስብሓት ፡ ቃንዛን መግረፍትን ተጻዊሩ ፤ ኣብ ቤትፍርዲ ረቲዑ ከም ዳዊት ጎብለል ኮይኑ ብዓወት መሰስ ኢሉ ወጸ።
ዳኛ በርሀ በየነ ኣብ ብይን ከምዚ ይብል፥
“ክሱስ ቁ፡2 [ስብሓት]፡ ኣብ እዋን መርመራ ፡ ንፖሊስ ኣብ ዝሃቦ ቃል ፡ንኹሉ ኣንጻሩ ዝቐረቡክስታት ፡ ኣይኣመነሉን። . . .
ነቲ ኣብ ኢድና ዝቐረበ ጭብጥታት ብጥንቃቐ ድሕሪ ምምማይ ፡ ድምር ውጽኢትጭብጥታት ናይ ኣኽባር ሕጊ ፡ ኣንጻር ክሱስ ቁ፡2 ከም ዘይበቅዕ ፡ ብኣብዛሒ ቑጽሪ ዓጊብናኢና።
ስለዝኾነ ድማ ፤ ክሱስ ካብ ገበን ናጻ ኮይኑ ፡ ብቕጽበት ይለቐቕ።”[4]
ባህርያት ኣበርክቶን ክብርታትን ስብሓት ብሓጺሩ ፥
- ነቲ ውልዶ ኤርትራዊ ምንቅስቓስ (ማሕበር ሸውዓተ) ኣብ ከተማታት ኤርትራ ዝተኣከበ ብረትን ንዋትን ብምስጢር ልኢኹ፤
- ንውፉያት ኣባላት ኣብ ከተማ ስቱር መዕቆብን ቦታን ኣዳልዩ፤
- ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንእሱራት መንእሰያት ተስፋን ምኽርን ሂቡ ፡ ማህረምቶም ደሪዙ ፡ንፖሊሳዊ ክስታት ንምብዳህ መኺሩን ኣጉሪሑን ። ከም ውጽኢቱ ድማ ብዙሓት ውፉያት (ከም በዓል ኣደም መለኪን) ሓራ ወጺኦም፤
- ነቶም ንመጀመርያ ጊዜ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዝተማረኹ ተጋደልቲ (መሓመድ ኢራን በሪቕ መሓመድን) ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንሞት ተፈሪዶም ንማሕነቕቲ ንባረንቱ ብ1961 ቅድሚ ምውሳዶም ንለበዋኦም ንሓዋሩ ተቐቢሉ ፡ ንቤተሰቦም ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ኣብጺሑ፤[5]
- ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንቓንዛን ስቅያትን መግረፍትን ተጻዊሩ ብመስዋእቲ ሓርበኛ ኢንስፐክተር ገብረመድህን ሃይሉ[6] (ዓዲ ኸፈለት) ተሰንዩ ፡ ንብዙሓት ኣባላት ወሃዮኡ ብናጻ ኣልቂቑ፤
- ብድሕሪ ናጽነት ንምምሕዳር ከባቢ ማይተመናይ ወኪሉ ኣብ ባይቶ ከተማ ኣስመራ ብትግሃት ኣገልጊሉ፤
- ኣብ ሊባን ሕምብርትን ከባቢኣን ኣብ ምጉስጋስ ምስራሕ ክሊኒካት ሆስፒታላት ኣብያተ ትምህርቲ ትሕተ ቅርጽን መብራህትን ቀረብ ማይን ብትግሃት ተዋሲኡ፤
- ምእንቲ ውጹዓት ኣዴታት ፡ ብዱላትን እሱራትን ናብ ኣባያተ ምምሕዳራት ጎይዩ ደኺሙ ፡ ፍትሕን ርትዕን ጠሊቡ፤
- ብኡሳት ሸምጊሉ ፡ ንፍቕርን ሰላምን ሰሪሑ ፡ ስኒት ዘሪኡ ፡ ኣብነት ሕድገትን ይቕረ ምብህሃልን ኮይኑ ፡ ቂምታ ነጺጉ ንፍቕርን ምትሕቑቓፍን ብግብሪ ሰሪሑ፤
እቲ ኣቦናን ወላዲናን ፡ ኣባሓጎናን ሓውናን ፡ ዋልታናን ድርዕናን ፡ ጭማራናን ስሕለትናን ፡ ሓበንናን ኩርዓትናን ፡ ዝኾነ ሓርበኛ ስብሓት ፡ ብርግጽ ሎሚ ንዘለኣለም የዕሪፉ እዩ ፤ ይኹን እምበር ፥
እቲ መቑሕ ማእሰርቲ ዝሰበረ ፡ ንሓጹር ግምብታቶም ፡ ቅድሚ ሰብ ፡ ሽዓ ብወጋሕታ ብቶኽሲ ብረት ቶሜጋንን ቦምባን ኣብ ከተማ ኣስመራ ፡ ኣብ መጋባእያ ድማ ሞጊቱ ሃደሽደሽ ዘበለ ስብሓት ፡ ዕድመ ጸጊቡ ፡ ብዙሕ ሰናይ ርእዩ ፡ ንህይወት ኣስተማቒሩ ፡ ክብረት ርእዩ ፡ ሞጎስ ረኺቡ ፡ ስብሓት ንዘለኣለም ይፍለየና ኣሎ እሞ ፡ ብእልልታ ማህሌትን ውዳሰን ፡ በቲ ጥንታዊ ክቡር እምነትናን ስርዓትናን ደሓን ኩን፡ ጠሊ ግደፍ ንበል።
ሰንበት ፡ 2 መስከረም ፡ 2018
ደብረ ቅዱስ ኣቡነ ተክለሃይማኖት ፡ ሊባን ፡ ሎጎጭዋ
ክብረት ይሃበልና ፡ የቐንየልና ።
ወይዘሮ ሃገረሰላም ዑቕባትንሳኤ ምስ ኩሉ ቤተሰብ


text:
ኣባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
(1ይ ክፋል ትርጉም ሰነድ)
አመሰያ (Association of Member Episcopal Conferences in Eastern Africa) ማለት ማሕበር ኣባላት ረኪበ ጳጳሳት ምብራቕ ኣፍሪቃ ናይ ኤርትራ ኢትዮጵያ ማላዊ ከንያ ታንዛንያ ሱዳን ደቡብ ሱዳን ኡጋንዳን ዛምብያ ከምኡ እውን ብምትእስሳር ወይ ምጽጋዕ ኣባላት ዝኾና ጁቡቲን ሶማልያን ረኪበ ጳጳሳት ዘጠቃልል ኮይኑ መደበኛ ኣብ ኣኣርባዕተ ዓመት ዝካየድ ጉባኤኡ ካብ 13 ሓምለ 2018 ክሳብ ዕለት 23 ሓምለ 2018 ዓምፈ ‘ወኒ ዘለዓዕል ብዙሕነት፡ ማዕረ ክብሪ፡ ሰላማዊ ሓድነት ብእግዚአብሔር ኣብ ዞባ አመሰያ’ ብዝብል መሪሕ ሓሳብ ተኻዩዱ፣
መባእታ!
ናብ ኣብ ዞባ ኣመሰያ ንዝርከቡ ሥድራቤት እግዚብሔርን ንኩሎም ሰብ ጽቡቅ ድላይን።
ንሕና፡ ኣብ ዘባ አመሰያ እንርከብ ካቶሊካውያን ጳጳሳት፡ ምስ ኣጽለልትና ልዑላን ብፁዓን ካርዲናልት ሓቢርና ብስም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ሰላም ምሳኻትኩም ይኹን ብማለት ሰላምታን ነቅርበልኩም።
ሞጐስ ምቅራብ!
ነቲ ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ዘወፈዩልና መንፈስ ሲኖዶዳውነት ቤተክርስትያን እናኣመጐስና ነቲ ብቅዱስ ኣቦና ዝወሃበና መፈሳዊ መሪሕነት ጸሎት ዝተሓወሶ ምስጋና ነቅርብ፣
ምትብባብዕ!
ነቲ ምስ ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ዘሎና ውህደትን ምድግጋፍን ዘጠንከረ ኣብ ኢትዮጵያ ሓዋርያዊ ልኡኽ ኮይኖም ዘገልግሉ ዘለው ብፁዕ ሊቀ ጳጳሳት ልዊጂ ብያንኮን ናይ ማሕበር ስብከተወንጌል ንአሕዛብ ጸሓፊ ጥቀ ክቡር ኣባ ፕሮታዘ ጉጋምብዋን ኣብ ማእከልና ብምርካቦምን ደገፎም ብምልጋስን ከምኡ እውን ናይቲ ኩለንትናዊ ሰብኣዊ ምዕባለ ወድሰብ ማሕበር ቅድስት መንበር ጸሓፊ ሞንሲኞር ማሪ ዱፍን ናይ ሕቡራት መንግሥታት አመሪካ ረኪበ ጳጳሳት ወኪልን ኣቦመንበር ንኡስ ኮሜተ ንደገፍ ቤተክርስትያን ኣፍሪቃ ብፁዕ ካርዲናል ጆሰፍ ቶቢንን ከምዝተተባብዕና እንክንገልጽ ንቅዱስነቶም ምስጋናና ነቅርብ።
ንቕሓት!
ብራእይ ኣበው መሥረቲ ኣመሰያ ተነቓቒሕና ኣብ ዞባና ንዝርከብ ሓባራዊ ሻቅሎት ጒስነታውን ማሕበራውን ጉዳያት ብተአማንነትን ብምድግጋፍን ንምግላጽን ብቆራጽነት ወሰኒናን ነቒሕናን ኣሎና።
1. ቃል ምስጋና!
ከም ካቶሊካውያን ጳጳሳት ዞባ ኣመሰያ ናይታ መበቆል ኩሉ ዝኾነት ኢትዮጵያ ሕዝቢ ሓቀኛ ክብርና ንገልጸሉ፣ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኢትዮጵያ ብፁዓን ጳጳሳት ካህናት ገዳማውያን ገዳማውያት ምእመናን ፈደረላዊ ደሞክራስያዊ ሪፓብሊክ መንግሥቲ ኢትዮጵያን ንኩሎም ሰብ ጽቡቅ ድላይ ኢትዮጵያውያንን ንመበል 19 መደበኛ ጉባኤ ኣመሰያ ከአንግዱ ንዝገበርዎ ምስንዳእ ልዑል ምስጋንናና ንገልጽ። ከምኡ እውን እዚ መደበኛ ጉባኤ እዚ ክውን ንክኸውን ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበሩልና መሻርኽትና ስለደገፎም ነመስግን።
ኣብ ልዕሊ’ዚ ነቶም ክሳብ እዛ ዕለት እዚ’ኣ ሓላፊ ኣመሰያ ኮይኖም ዘገልገሉ ናይ ኣዲስ ኣበባ ሊቀጳጳሳት ብፁዕ ካርዲናል ብርሃነኢየሱስ ደምረው ሱራፌል ከምኡ እውን ጽላልና ዝኾኑ ኣበው ናይ አመሰያ ቤትጸሕፈት ሥራሖም ዘረከቡ ኣባላት ፈጻሚ ቦርድ ረኪበ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኢትዮጵያን ቤትጽሕፈታን ነዚ መደበኛ ጉባኤ ዘሰናደውን ዘራይዎ ምትሕብባርን ብልቢ ነመስግን፣ ከኣሊ ኩሉ እግዚብሔር ንኩልኹም ይባርኽኩም ንብል፣
2. ወኒ ዘለዓዕል ብዙሕነት ሕዝበ እግዚአብሔር፡
ዞባ ኣመሰያ ወትሩ ብዘይመሳሰሉ ብዙሕ ጽቡቅ ነገራት ዝወቀበ እዩ። ከም ጳጳሳት አመሰያ ነዚ ብዙሕነት እዚ ክሕብሐብ ዘለዎ እምበር ምኽንያት ፍልልይ ክኸውን ከምዘይብሉ ንእመን። ከምቲ ኣብ መዝገበ ሃይማኖት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ቊ.1937 ሰፊሩ ዘሎ ‘እዚ ፍልየት’ዚ ናይ መደብ-አምላኽ ኣካል እዩ።’ ኣብ መንጎ ሕዝብታት ዘሎ ፍልልይ ኣብ ዞባ ኣመሰያን ክንዮኡን ንሕድሕዳዊ ምምልላእ ክተባባዕ ኣለዎ። ከም ጓሶት ነፍሳት መጠንከስ ኣብ ዞባና ነቲ ፍልልያት መዝሚዙ ንክብሪ ወዲሰብ ዘቈናጽብ ዝኾነ ዓይነት ሽርሒ ኣጥቢቅና ንኹንን።
እዚ መስመር እዚ ከኣ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብ መዝገበ ሃይማኖታ ቊ.1934 ‘ኵሎም ሰባት ብኣምሳል ሓደ ኣምላኽ ዝተፈጥሩ፤ ብማዕርነት ከኣ ነባቢት (ለባዊት) ነፍሲ ዝተዓደሉ፤ ሓደ ባሕርይን ሓደ መበቈልን ዘለዎም ኣዮም። ብመሥዋእቲ-ክርስቶስ ስለዝደሓኑ ኸኣ፤ ኵሎም ኣብ’ቲ ሓደ መለኮታዊ ብፅዕነት ኪሳተፉ ተጸዊዖም ኣለዉ፤ ምእንት’ዚ ከኣ ኵሎም ምዕሩይ ክብረ-ግርማ ኣለዎም።’ ብማለት ዝገልጾ። ነዚ ኵልና እንእመኖን ኣብ ማሕበረሰብና እንጉስጉሶን እምነት ኩለን ኣብ ዞባ ኣመሰያ ዝርከባ ሃገራት ሥድራቤት እግዚብሔር ምስክርነት ክህቡ ንጽውዕ፣
3. ማዕረ ክብሪ ሰብ!
ብመንጽር እዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቂሱ ዘሎ ሰብአዊ ክብሪ ንሕና ጳጳሳት ዞባ ኣፍሪቃ ነቲ ካልአይ ጉባኤ ቫቲካን ጋውድዩም ኤት ስፐስ ፍሥሓን ተስፋን ቊ.29 ‘ሽሕ’ኳ ኣብ መንጎ ደቂሰባ ሕጋዊ ዝኾነ ኣፈላላይ እንተሃለወ ከም ሰባት መጠን ማዕርነት ዕብየቶም (ክብሮም) ፍትሒ ዝመልኦ ኵነታት ሕይወት ንምፍጣር ክንጽዕር ይሓተና፣ እቲ ኣብ ሞንጎ’ቶም ሓደ ሰብአዊ ሥድራቤት ዝቑሙ ኣባላትን ሕዝብን ዘሎ ሕሉፍ ኤኮኖሚያውን ማኅበራውን ፍልልያት፡ ኣብ ማኅበራዊ ፍትሕን ማዕርነትን ሰብኣዊ ክብርን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ማኅበራውን ዓለምለኻውን ሰላም ዕንቅፋትን ተጻይነትን የለዓዓል ኣሎ` ንዘሎ ትምህርቲ ዳግም ነረጋግጸልኩም፣ ንካቶሊካውያንን ንሰብ ጽቡቅ ድላይ ዝኾኑ ሰባትን ናይ ነፍሲወከፍ ሰብን ናይቲ ብአርአያን ኣምሳልን እግዚብሔር ዝተፈጥረ ኣካልን ማዕርነት ሰብእዊ ክብሪ ክሕልውን ከደንፍዑን ንምሕጸን። ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ከኣ ማኅበረ ቁጠባውን ፖሎቲካውን ባህላውን ምዕባሌ ምስ ክብሪ ወዲሰብ ውሳጣዊ ምትእስሳር ከምዝህልዎ ይገብር።
4. ኩለንትናዊ ምዕባሌ ወዲሰብ
ከም ጳጳሳት ዞባ ኣመሰያ እዚ ኩለንትናዊ ሰብኣዊ ምዕባሌ ዝብል ኣምር ኣብ ቊጠባዊ ዕብየት ጥራይ ክሕጸር ከምዘይብሉ ነመልክት፣ እዚ ምዕባሌ እዚ ሓቀኛ ክኸውን እንተኾይኑ ቀንዲ ኣተኩሮኡ ኣብ ወዲሰብ ገሩ ኩለንታናዊ ኮይኑ ንኩሉ ዛዕባታት ሕይወት ወዲሰብ ዝሽፍንን ናብ ሓባራዊ ሠናይ ነገር ናይ ኩሉ ዘተኮረን ክኸውን ኣለዎ።
ስለዚኸስ ኣብ ማኅበረሰባዊ ትምህርቲ ቤተክርስትያን ዘቅርቦ ዕላማታት ተመሥሪትና ‘ኣዎንታዊ ዝኾነ ወኒ ዘለዓዕል ብዙሕነት፡ ማዕረ ክብሪ ናይ ኩሎም ደቂሰባት፡ ሰላማዊ ሓድነት ብእግዚአብሔር ንኩለንትናዊ ሰብኣዊ ምዕባሌ ናይ ዞባና ንምፍላምን ንምድፋእን ቃል ንኣቱ፣
5. ሰላማዊ ሓድነት ምድንፋዕ
ነቲ ኣርባዕተ ዕላማታት ዝሓዘ መደብ መሠረታዊ ሰላም ንምድንፋዕ ዝወጸ ምሕጽንታ ቤተክርስትያን ማለት ማዕረ ክብሪ ናይ ሥድራቤት ዘመደ ኣዳም ኣባላት ምፍላጥን ምክልኻልን! ኩለንትናዊ ሰብኣዊ ምዕባሌ ምድንፋዕ! ንዓለምለኸ ተቊዋማት ምድጋፍን ኣብ ዞባ ኣመሰያ ይቅረምብህሃል ምድጋፍን ንዝብል ውጥን ንምድንፋዕ ክንድግፍን ዝተኻእለና ክንጽዕርን ኢና፣ እዘን ናይ ሕንጸተ ሰላም ነጥብታት እዚኤን መሰል ደቂሰባት እናሓሎኻ ነፍሲወከፍ ወዲሰብ ክረኽቦ ንዘለዎ ሰብኣዊ ክብሪ ንምምዕባል መሠረት ይኾና።
6. ምስ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ኣሕዋትናን ኣሓትናን ሕብረትናን ደገፍናን ንገልጽ
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጉባኤና ኣብ ዝካየደሉ ዝነበረ ግዜ ኢትዮጵያን ኤርትራን ነቲ ንክልቲኤን ሃገራት ን20 ዓመታት መቓቒልወን ንዝነበረ መንደቅ ፍልልይ ኣፊርሰን ሰላም ንዝገበራኦ ክንምስክር በቂዕና፣ እዘን ክልተ ሃገራት እዚኤን ንሰላምን ንዘተን ሓዲስ ስጉምቲ ብዓቢ ታህጓስ እየን ገረንኦ፣ ኣብ ክልቲኤን ሃገራት እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ድምጻ ሓፍ ኣቢላ ነቲ ሕውነታዊ ግጭትን ውግእን ኣወጊዘን ንሕዝበን ተስፋ ብምሃብ ነቲ ተሪፉ ዘሎ ጉዕዞ ብሰላም ጸኒዔን ኣብ ሸቶኡ ንኸብጽሓኦ ብሓባር ብምጽላይ ምስ ናይ ክልቲኡ ሕዝብታት ዘለወን ምድንጋጽን ደገፍን ይገልጻ፣ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር 2017ዓም ናብ ኤርትራ ስለዚ ጉዳይዚ ንምድጋፍ ናብ ኤርትራ ንዝተላእኩ ወከልቲ አመሰያ ነመስግን፣ እዚ ጉዕዞ ዕርቂ ኣብ ዝቅጽለሉ ዘሎ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ነቶም ትሻረክቲ ፍትሕን ሰላምን ዳግም ንከንግሳን ናይ ክልቲኤን ሃገራት ሕዝቢ ከኣ ኣብዚ መስርሕ እዚ ከምዝሳተፉ ክገብራን ድምጾም ከምዝስማዕን ዝተማረኹ ናብ ሥድራቤታቶም ክመልሱን ይምሕጸኑ፣ ብመራሕቲ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተወስዱ ስጉምትታት ኣፍሪቃውያን ንጸገማቶም ብመንግዲ ዕርክነት ክፈትሑ ጥበብ (ልቦና) ከምዘለዎም ኣርእዩ፣
7. ሰላም ኣብ ደቡብ ሱዳን
ናይ ደቡብ ሱዳን ዘተ ሰላም ብዘርእዮ ዘሎ ግስጋሴ ልብታትና ይሕጐስ፣ ብዝቀልጠፈ ፍታሕ ናይቲ ግጭት ክርከብን እቲ ዝሳቀ ዘሎ ሕዝቢ ራኍኣ ክረክብ እሞ ቅዝፈት ሕይወት ንጹሓን ደው ክብል ጸሎትና ቀጻሊ እዩ፣ ከም ካቶሊካውያን ጳጳሳት ዞባ ኣመሰያ ንነባሪ ሰላም ደቡብ ሱዳን ንምብርካት እንኽእሎ ሓገዝ ኩሉ ክነበርክት ስንድዋት ምዃንና ንገልጽ፣ ንካቶሊካውያን ምእመናን ንኩሎም ሰብ ጽቡቅ ድላይን ንደቡብ ሱዳን ኣብ ጸሎቶም ክዝክርዋን ንሕጹጽ ጉዳያት ሕዝባ ንምሕጋዝ ከኣ ክተግሁ ንምሕጸን።
. . . ይቕጽል!


text:
ኣብ ውድድራት ዋንጫ ኣፍሪቃ 1968
ከምኡ’ውን 1970 14
by Dirar Fessahaye | ኣብ ውድድራት ዋንጫ ኣፍሪቃ 1968 ከምኡ’ውን 1970 14 ሸቶታት ብምምዝጋብ ብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶ ዝነበረን ኣብቲ ናይ 1968 ውድድር ኣብ ስታድዩም ኣስመራ ብዘርኣዮ ብሉጽ ብቕዓት ብኣፍቀርቲ ስፖርት ሃገርና ‘The man of Asmara ወዲ ኣስመራ’ ዝብል ስም ዝተዋህቦ ህቡብ ኣይቮርያዊ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ሎረን ፖኩ ኣብ መበል 22 ዓመት ጽንብል ናጽነት ኤርትራ ንምስታፍ ትማሊ ሰንበት 19 ግንቦት 2013 ኣስመራ ኣትዩ።
እቲ ኣይቮርያዊ ኮኾብ ተጻዋታይ ኣፍሪቃ ነበር ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፍርቲ ኣስመራ ኣብ ዝኣተወሉ እዋን ላዕለዎት ሓለፍቲ ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ፣ ፈደረሽን ኩዕሶ-እግሪ ኤርትራን ኣባላት ቆንስል ሪፓብሊክ ኮትዲቩዋር ኣብ ኤርትራን ሕቋፍ ዕንባባ ብምሃብ ምዉቕ ኣቀባብላ ገይሮምሉ። ንዕላማ’ቲ ምብጻሕ ኣመልኪታ ካብ ቤ/ጽ. ሪፓብሊክ ቆንስል ኮትዲቩዋር ኣብ ኤርትራ ወ/ሮ. ንግስቲ ቀላቲ ኣብ ዝሃበቶ ሓበሬታ እቲ ቆንስል ብምኽንያት መበል 22 ዓመት ጽንብል ናጽነት ኤርትራ ነቲ ኣይቮርያዊ ጉጅለ ባህሊ ኣብ ኤርትራ ዘካይዶ ባህላዊ ዑደት ንምድማቕ ነቲ ብ 1968 ኣብ እዋን 6ይ ውድድር ዋንጫ ኣፍሪቃ ኣብ ስታድዩም ኣስመራ ብሉጽ ብቕዓት ዘርኣየ ስፖርታዊ ናይ 60ታት ተዘክሮኡ ኣብ ናጻ ኣስመራ ንምሕዳስ ብዝብል ሓሳብ ምንቃሉ ድሕሪ ምሕባራ ንዝምድናታት ክልቲአን ሃገራት ኣብ ምድልዳል ዕዙዝ ኣበርክቶ ከምዝህልዎ ገሊጻ።
ኣይቮርያዊ ሎረን ፖኩ ብወገኑ ‘ድሕሪ 45 ዓመት ተመሊስ ኣብ ናጻ ኣስመራ ምስ ተቐባሊ ጋሻ ህዝቢ ኤርትራ ጽንብል በዓል ናጽነት ከብዕል ምብቅዐይ ሕጉስ’የ’ ድሕሪ ምባሉ ብመንገድ’ዚ ዘካይድዎ ባህላዊ ስፖርታዊን ዑደት ዝምድና ኤርትራን ሪፓብሊክ ኮትዲቭዋርን ብዝልዓለ ዝቕጽለሉ ባይታ ክፍጠር እትስፎ ክብል ወሲኹ ገልጹ። ኣይቮርያዊ ሎርን ፖኩ ምስ ገዳይም ኤርትራውያን ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ 60ታት ሓቢሩ 26 ግንቦት 2013 ብግጥም ጋንታታት ቀይሕ-ብሕሪን ማይተመናይን ኣብ መደባት ውድድር ኩዕሶ እግሪ ንዋንጫ ናጽነት 2013 ብምስታፍ ተዘክሮታቱ ከሐድስ መደባት ተሰሪዑሉ ኣሎ።
ህዝባዊ ርክባት
ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ


text:
ኣፍሪቃዊያን ንማእከላይ ባህሪ ሰጊሮም ናብ ኣውሮጳ ንክኣትው ጠንቂ ኮይንዎም ንዘሎ ድኽነትን ኹናትን ንምግጣም ሓጋዚ ዝተባሃለሉ 2 ቢልዮን ዶላር ከምዝለገሰ ሕብረት ኣውሮጳ ኣፍሊጡ።
እቲ ሕብረት ኣብ መግለጺኡ፣ እቲ ገንዘብ ኣብ ምዕባይ ቁጠባ፣ ማዕረ ዕድላት፣ ጸጥታን ምዕባለን ዝውዕል’ዩ ይብል።
ሕብረት ኣውሮጳ፣ ዋሕዚ ስደተኛታት፣ ንኣገልግሎት ናጻ ምንቅስቃስ ዞባ ሸንገን፣ ኣብ ስግኣት ኣውዲቅዎ ዝብል ገምጋም ኣለዎ።
ፕረዚደንት ቤት ምኽሪ’ቲ ሕብረት ዶናልድ ተስክ፣ ጀርመን፣ ስዊድን፣ ስሎቨንያን ካልኦት ሃገራትን፣ ካብ ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቅን ንዝመጹ ስደተኛታት ንምቁጽጻር ንዝወሰደኦ ስጉምቲ ከምኣብነት ጠቂሶም።
መራሕቲ ኣፍሪቃ ግና፣ ነቲ ልዕሊ ትጽቢትን ተባራዒ ፖለቲካዊ ኩነታትን ንምብዳህን ካብ ብድኽነት ይሳቀ ዘሎ ዞባታት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቅን እስያን ንዝውሕዙ ስደተኛታትን ንምቁጽጻር፣ መሰረታዊ ቁጠባዊ ምትዕርራይ ኣገዳሲ’ዩ ይብሉ።
ካብ ጥሪ ክሳብ ሎሚ 140 ሽሕ ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ ኣትዮም’ዮም። መብዛሕተኦም ኤርትራዊያን፣ ናይጀርያዊያን፣ ሶማልያዊያንን ሱዳናዊያንን እዮም።
አብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ጥራይ 800 ሽሕ ሰባት ብባሕሪ ናብ ኣውሮጳ ሰጊሮም’ለው። ጣልያንን ግሪክን ድማ ቀንዲ ምዕራፋት ኮይነን ኣለዋ።


text:
ሚኒስትር ወጻኢ ኣሜሪካ ጂም ማቲስ ኣብዚ ሰሙን ናብቲ መራሕቲ’ቲ ከባቢ ሓድሽ ምምሕዳር ኣሜሪካ ንዞባዊት መቀናቅንቶም ኢራን ዝምልከት ሰለዎ ሓድሽ ኣቀራርባ ተሃንጥዮም ኣብ ዝርኸብሉ ጊዘ’ዮን ንማእከላይ ይበጽሑ ኣለው።
ንሶም ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መብርሂ ነቲ ኣብ ጎረቤት ስዑዲ ዓረብ የመን ኣጋጢሙ ዘሎ ቀውሲ ቅድሚ ናይ ሕቡራት ሃገራት ጉጅለ ናብታ ሃገር ምውፋሩ ክፍታሕ ጸዊዖም።
እቲ ኣብ የመን ዝተላዕለ ግጭት ኣብ መንጎ ኢራንን ስዑዲ ዓረብን ዝኻየድ ናይ ውክልና ኹናት’ዩ ዝብሉ ወገናት’ውን ኣለው።
ሚኒስተር ምኽልኻል ኣሜሪካ ጂም ማቲስ ድሕሪ ምስ ናይ ስዑዲ ዓረብ ንጉስ ሳልማን ምርኻቦም ምስ ወታሃደራዊ መራሕቲ ግብጺ፡እስራኤልን ኳታርን ንምርኻብ ናብዘን ሃገራት ከምዘምርሑ ተፈሊጡ’ሎ።
ኣብ ናይ ኣፍሪቃ ዑደቶም ድማ ኣብ ጅቡቲ ከምዝበጽሑ ተፈሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ደቡብ ሱዳን ብሰሜን ሱዳን ኣብ ልዕለይ ዘይፍትሓዊ በደል ይፍፀም ኣሎ ብዝብል ምምራት ነዳዲ ደው ንምባል ክትውስን ከላ እታ ሃገር 98 ሚእታዊ ኣታዊኣ እውን ጠጠው ክብል እያ ገይራ።ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝሰርሑ ነጋዶ እቲ ናይ ምህርቲ ምዕፃው ኣብ ቁጠባ ዘሕድሮ ሳዕቤን እናሻቐሎም ይርከብ።
ሙስጣፋ ኣዩ ኣብ ከተማ ጁባ ኣብ ዝርከብ ዕዳጋ ጀበል ወናኒ ንእሽተይ ናይ ንግዲ ትካል እዩ።ከምቶም ካልኦት ነጋዶ ነቲ ከይዲ ምዕፃው ምህርቲ ነዳዲ ዜና ብቐረባ ክከታተሎ ከምዝፀንሐ ይዛረብ።ንሱ ዝሸጦም ኣቑሑት ካብ ካልኦት ሃገራት መብዛሕቲኡ ካብ ኡጋንዳን ኬንያን ዝለዝመፁ ናይ ወፃኢ ሸርፊ ንምርካብ ኣፀጋቢ ከምዝኾነ ይገልፅ።
ማእኸላይ ባንኪ ደቡብ ሱዳን ናይ ዶላር ዕቛር ንምዕቃብ እናፈተነ እዩ።እቲ ባንኪ ናብ ኬንያን ኡጋንዳን ዝግበር ብባንኪ ዝፍፀም ናይ ገንዘብ ዝውውር ብናይ ደቡብ ሱዳን ፓውንድ ንክኸውን ኣዚዙ’ሎ።
ደቡብ ሱዳን ነዳዲኣ ናብ ዓለምለኸ ዕዳጋ ንምቕራብ ናይ ሰሜን ሱዳን ናይ ነዳዲ መተሓላለፊ ሸምቡቆ እያ ትጥቀም።ሱዳን 815 ሚሊዮን ዶላር ዘውፅእ ነዳዲ ሰሪቕትኒ ክትብል ደቡብ ሱዳን ምሻጥ ነዳዲ ጠጠው ኣቢላቶ እያ።ካርቱም ብወገና ነቲ ነዳዲ ዝወሰድኩ ደቡብ ሱዳን ናይ መተሓላለፊ ዘይተኸፈለ ዕዳ ስለዝነበራ እዩ ትብል።
ብናይ ቀደም ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ፕሬዝዳንት ታቦ እምቤኪ ዝምራሕ ናይ ሕብረት ኣፍሪካ መተዓረቒ ጉጅለ እቲ ምስሕሓብ ንምፍታሕ ሱዳን ንዝኸሰረቶ ንምክሕሓስ ደቡብ ኣብቶም ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ሓሙሽተ ቢሊዮን ዶላር ንሱዳን ንኽተኸፍላ ዝቐረበ ናይ መፍትሒ ሓስብ ደቡብ ሱዳን ኣይተቐበለቶን።


text:
ማሕበረ-ኮማት ኤርትራውያን ነበርቲ ከተማ ለንደን፡ ደቆም ብባህልን ክብርታትን ሕብረተሰቦም ክህነጹ ብዝሓየለ ከምዝሰርሑ ኣረጋጊጾም፣
ማሕበረ-ኮማት ኤርትራውያን ነበርቲ ከተማ ለንደን – ዓባይ ብሪጣንያ፡ ጥርናፈኦም ብምሕያል ንደቆም ብባህልን ክብርታትን ሕብረተሰቦም ንምዂስኳስ ኣበርቲዖም ከምዝሰርሑ ገሊጾም፣
ንሳቶም ነዚ ዘረጋገጹ፡ ብመሰረት’ቲ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ዓባይ-ብሪጣንያ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ዝጀመሮ ኣብ ምጥርናፍ መንእሰያትን ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ንቈልዑን ዘተኰረ መደብ፡ ብ22 ታሕሳስ ኣብ ዘካየድዎ ጽንብል’ዩ፣
ኣብቲ ንርክብ ወለድን ውሉድን ዘሐይልን ንቈልዑን መንእሰያትን ምስ ባህሎምን መንነቶምን ዘላልን ዓመታዊ መደብ፡ ንረብሓን ኣገዳስነትን ድልዱል ጥርናፈ መንእሰያትን ምዕቃብ ባህላዊ መንነትን ዝምልከት ኣስተምህሮ ብዝተፈላለዩ ሰብ-ሞያ ከምእተዋህበ፡ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ፣
ኣብ መወዳእታ ተሳተፍቲ፡ ንረብሓ ሓያል ውዳቤ ኣመልኪቶም ብዕምቈት ድሕሪ ምዝታይ። ኣብ 2014 ኣብዚ መዳይ’ዚ ብዝበለጸ ክስራሕ ብምርድዳእ። ብምኽንያት በዓላት ክሪስ-ማስ፡ ሓድሽ ዓመትን ልደትን ኣብ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን ሰናይ ምንዮቶም ብምግላጽ፡ ድልውነቶም ንዝበረኸ መኸተ ኣረጋጊጾም፣
******** ኣ.ዜ.ኤ ********


text:
መግለጺ ኣራሚት ሽማግለብዛዕባ ህዝባዊ ናዕቢ ኣብ ኣስመራ
- Details
- Created: Thursday, 02 November 2017 00:43
- Last Updated: Thursday, 02 November 2017 00:43
ስርዓት ህግደፍ መቀጸልታ ናይቲ ኣብ ልዕሊ መድረሰት ኣልድያእ ንምቁጻጻር ዝገብሮ ግህሰት፡ ቁጠዔ ተማሃሮ እታ ቤት ትምህርቲ ኣብ ጥርዙ ስለ ዝበጸሐ፡ ትማሊ ሰሉስ 31/10/2017 ካብቲ ቤት ትምህርቲ ዝተበገሰ ናዕቢ ናብ ውሽጢ ከተማ ኣስመራ ሰጊሩ ከም ዘምሰየ ብቪድዮ ተሰነየ ወረ ተኻታቲልና። እዚ ህዝባዊ ናዕቢ ዘስገኦም ጸጥታ ስርዓት ህግደፍ፡ ነቶም ሰላማውያን ተማሃሮ ንምብታን ብቶኽሲ ከም ዝመለስሎምን ኣብ ካልእ ዝተፈላለየ ቦታ’ውን ብርቱዕ ናይ ተኽሲ ድምጺ ከም ዝተሰምዔን፡ ቁጽርም ገና ዘይተራጋገጸ ዝሞቱን ዝቆሰሉን ከምዘለዉ ይሕብር። ብተወሳኺ እቲ ናዕቢ ኣብ ከተማ ኸረንን ካሎኦት ከተማታትን ሰጊሩ ከምዘሎ’ውን ብዝተፈላለየ ወገን ሓበሬታ ኣሎ።


text:
ዕለት 5 ግንቦት 2018 ዓ.ም. ኢጣሊያዊ ናይ ፊልም ደራስን ቀራጽን ኤርማኖ ኦልሚ ኣብ መበል 86 ዓመት ዕድሚኦም ከምዝዓረፉ ምስ ተነግረ እቶም ብቐረባ ዝፈልጥዎምን ዓርኰምን ጳጳሳዊ ናይ ባህሊ ጉዳይ ሓልዮ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ካርዲናል ጃንፍራኮ ራቫዚ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፡ ብጥቕላላ ኣብቲ ብኦልሚ ዝተደርሱን ዝተቐርጹ ፊልምታት ካብቲ ምልኣት ርውየት ዘይምህላው ዝምንጭው ኣብ ሰብኣዊ ፍጡር ብኑባሬ ካብ ዘሎ ውሳጣዊ ሃውጺ ዝነቐለ ኣሰር ድላይ እምነት ከም ናይ ሓባር ረቛሒ ምልክታ ንረክብ፡ እምነት ንኦልሚ ኣብ ሰብኣዊ ውሳጣዊ ሃውጺ ዝድለይ እዩ፡ ኦልሚ ካብ ናይ ፊልም ደራስን ቀራጽን ሓሊፎም ደራስን ቀራጽን ምርኢት እውን ምዃኖም ክፍለጥ እንከሎ፡ ብፁዕ ኣቡነ ራቫዚ ካብተን ፊልምታት ኦልሚ እቲ መርሽ መርሽ ዘርእስቱ ብዛዕባ ሰብኣ ሰገል ዝትርኽ ናይ ስነ ግጥሚ ሊቕነቶም ዘመስከሩሉ ሰብ ኣብቲ ፍጹምን ናብቲ ፍጹምን ሕያው ነጋዲ ምዃኑ ይሕብሩ፡ እቲ ካልእ ወጅሂ ኦልሚ ከኣ፡ ወጅሂ ስግው ክርስትያናውነት እዩ፡ እዚ ማለት ከኣ ኣብቶም ዝተናዕቁን ዝተረስዑን ዘይፍሉጣት ተገይሮም ኣብ ዝሕሰቡን ዝግልጽ እዩ። ኣብ ስቓይን ድኽነትን መላግቦ ዘለዎ ክርስትና፡ ካብ መሬት ናብ ሰማይ ዘቕንዕ ደላይ ፍጹምነት ዝብል ክርስትና ብምንባር የመልክቱ፡
ደራስን ጋዜጠይናን ሰርጆ ሳቮሊ ከምዝብልዎ፡ እምነትን ፍቕርን በቢ ዕለቱ ኢኻ እትማርዀ፡ እዚ ኸኣ ንስኻ ብፍቕርን እምነት ምሩኽ ኣብ ምዃን ምዕባይ እዩ እዚ ጉዕዞ’ዚ ግና ምስ ምጥርጣርን ምጥርጣር ኣብ ዓወትን ብሓንሳብ እናተጓዓዝካ እትነብሮ እዩ፡ ስለዚህ እምነት ኣብ ምዃን ኦልሚ ኣብቲ ኩሉ ስነ ጥበባዊ ዕዮኦም ኣብ እምነት ዘይምርዋይ ሰብኣዊ ኩነት ህልው ይገብሩ። እቲ ልክዕ ኣብ 1900 ዓመታት ነቲ ዓበይቲ ደራስያንን ጸሓፍት ፈረንሳውያን ዘቕርብዎ ዝነበረ ዓበይቲ ናይ ህላዌ ሕቶ ዘህልው ክርስትና ዘንጸባርቕ እዩ ኔር እንክብሉ ዝገለጹ ብፁዕ ካርዲናል ራቫዚ ኣስዒቦም፡ ብኻልእ መዳይ ፊልምታት ኦልሚ፡ ርውየት ኣናረሓቆ ዝኸይድ ናይ ዝመስል መንፈሳውነት ባህርይ ዝሕብር እዩ ዝመስል፡ ከምኡ ምዃኑ እውን ብቐረባ እቲ ሚእቲ መሳምር እተሰምየ ወይ ቑሸት ወረቐት እተሰምየ ፊልምታቶም ይምስክሮ፡ ኣብዘን ፊልምታቶም ነቲ ዋጋ ድሕነትን ዋጋ እምነትን እምነት ካብ መንፈስን ስጋን ዝምንጭው ምዃኑ ዘይገልጽ ካቶሊካውነት ይነቕፉ፡ ብሓጺሩ ናይ መስቀል ክርስትና እዮም ዘርእዩ፡ እዚ ማለት ግና ትንሳኤ ይዝንግዑ ማለት ኣይኰነን፡ ስለምንታይ ዓሚዩቕ እምነት ዝነበርዎ ብምዃኑ፡ እቲ ኣብ ኵሉ ሰብኣዊ ኩነት ገዛእ ርእሱ ዝገለጽ ክርስቶስ የመላኽቱ፡ ንቲዮሎጊያ ዝብድህ ስነ ጥበባዊ እዮም ዝነበሩ፡ ስግው ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ታሪኽን ምስጢርን ሰብኣውነትን ሰገራውነትን ኣብ ወጅሂ ኦልሚ ነንብብ፡ ብርግጺ ኦልሚ እዚ ኩሉ ኣብ ሰማያዊ ቤት ከይኖም ብጭቡጥ የስተንትንዎ ከምዘለዉ እምነተይ እዩ እንክብሉ ብፁዕነቶም ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ቀዳመይቲ ሚኒስትር ተሪሳ ሜይ ሎሚ ዓርቢ ሓድሽ መንግስቲ ንምጥያሽ ካብ ንግስቲ ኤልሳቤት ብወግዒ ፍቓድ ንምሕታት ኣብ ቤተ መንግስቲ በኪንግሃም ተራኺበን።
ቀ/ሚኒስትር ሜይ ኣቐዲሙ ምርጫ ክካየድ ዝተፃወትኦ ቁማር ኣይተዓወተን ጥራሕ ዘይኮነስ ፓርተን ኣብ ፓርላማ ዝነበሮ ዓብላሊ ድምፂ ስኢኑ’ሎ።
ኣብ ፓርላማ ዝነበረን ዓብላሊ ድምፂ ንምዕባይን ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ንምውፃእ ኣብዝካየድ ልዝብ ሓይሊ ንምውሳኽን ብምሕላን ብሰለስተ ዓመታት ኣቐዲመን ኣብ ዝፀውዕኦ ምርጫ ሚኒስትር ሜይ ዘሕፍር ውፅኢት ረኺበን ኣለዋ።
ሚኒስትር ሜይ ምስተን ንግስቲ ድሕሪ ምርኻበን ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብኦ ቃል ኣብ መንጎ ፓርተንን ናይ ሰሜን ኣየርላንድ ዴሞክራሲያዊ ሕብረት ፓርቲን ጥምረት ብምፍጣር ቀዳመይቲ ሚኒስትር ኮይነን ንምቕፃል ዘለወን ትልሚ ገሊፀን ኣለዋ።
“ከም ሃገር ብሓባር ሓይልና ብምሕያል፣ኣብዛ ሃገር ንዝርከብ ኩሉ ሰብ ዝሰርሕ፣ኣብ ነዊሕ ምስ ሕብረት ኣወሮጳ ብሓባርን ብምሕዝነትን ንምብልፃግ መረጋገፂ ዝኾነልና ዕዉት ስምምዕ ብረክሲት(ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ናይ ምውፃእ ውዕል ማለት እዩ)ንምኽያድ ዘፍቅደልና እዩ። ኣብዝሓለፈ ሰነ ህዝቢ ነዚ እዩ ኣድሚፁ፤እዚ ኢና ነፈፅም።ሕጂ ናብ ስራሕ ንእተው።”
ምርጫ ክካየድ ክፅውዓ ከለዋ ኮንሰርቫቲቭ ፓርተን ብኣሃዛዊ መዐቀኒ ርእይቶ ህዝቢ ብሰፊሕ ይመርሕ ነይሩ።ኣብ ከይዲ ወፍሪ ግን እናተሸርሸረ መፂኡ።
ብተነፃፃሪ ድምፂ ክረኽቡ ዕድል ኣይነበሮም ተባሂሎም ዝነበሩ መራሒ ሌበር ፓርቲ ጀረሚ ኮርቢን ብዘደንቕ ኣገባብ ሓያል ወፍሪ ኣካይዶም።መናእሰይ ብበዝሒ ንሌበር ፓርቲ ድምፆም ሂቦም ኣለው።
ቀዳመይቲ ሚኒስትር ሜይ ካብ ስልጣነን ክወርዳ ካብ ሌበር ፓርቲን መራሕቲ ሳልሳይ ፓርትታትን ከምኡ እውን ገለ ዓቃባዊያንን ፃውዒት ሓይሉ’ሎ።መራሒ ሌበር ፓርቲ ጀረሚ ኮርቢን ነታ ሃገር ንምግልጋል ድልዊ ምዃኖም ገሊፆም።


text:
ፈተናን ተስፋን ፓርክታት ኢንዱስትሪ ኢትዮጵያ
መንግስቲ ኢትዯጵያ፡ ካብ ቅድሚ ዝተወሰኑ ዓመታት ንነዘ፡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ኣብ ምህናፅ ዝተፀመደ እንትኸውን፡ መናሃርያ ማኒፋክቹሪንክ ኣፍሪቃ ንምዃን ንዝግበር ፃዕሪ ዘቀላጥፍን ስእነት ስራሕ ንምቕራፍን ልዑል ግደ ከምዘለዎ ይገልፅ።
ሓደ ሓደ ሰብ ሞያታት ግና እዚ ጅማሮ ከም ካልኦት ትካላት ምግናን ዝበዝሖ ክብሉ ይኹንንዎ።
ብኻልእ ወገን ድማ ኣብተን ፋብሪካታት ንዝሰርሑ ሸቃሎ ዝኽፈል መሃያ ትሑት ብምዃኑ፡ ፈተናታት ስደት፣ ሕፅረት ሸርፊ ወፃኢን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕን ኣብ ቅድሚት ተገቲሮም ኣለዉ።
ክሳብ 2025 ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን፡ ካብ ምቅንባር ምህርትታት ሕርሻ ጀሚሩ ክሳብ ምፍራይ ኣልባሳትን ትኹረት ብምግባር፡ ብዙሓት ፓርክታት ኢንዱስትሪ ብምህናፅ ልዑል ጥቕሚ ምጣነ ሃፍቲ ንኽርከብ ዝዓለሙ ምዃኖም ይግለፅ።
ካብዞም ፓርክታት ኢንዱስትሪ ክርከብ እዩ ካብ ሞንጎ ዝተብሃሉ ምጣነ ሃፍታዊ (ቁጠባዊ) ረብሓታት፡ እናዓበየ ንዝመፅእ ዘሎ ቁፅሪ ስራሕ ኣልቦ መናእሰይ፡ ዕድል ስራሕ ምፍጣር እዩ።
እዚ ዕድል ንምጥቃም ካብ ሞንጎ ዘተስፍዉ መናእሰይ፡ ጓል 19 ዓመት ቅድስት ደምሴ ሓንቲ እያ።
ኣብ ፋብሪካ ዓለባ ስራሕ ንኽትቑፀር፡ ናብ ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ እንትትኣቱ ቢቢሲ ዘዘራረባ ቅድስቲ፡ልምዲ ስራሕ ዋላ እኳ እንተዘይሃለዋ፡ ዘስርሓ ኣካል ስልጠና ከምዝህባ እያ ትሓስብ።
ይኹን እምበር እዚ ዕድል ስራሕ ክትረኽቦ እትኽእል፡ በብመዓልቱ ናብቲ ፓርክ ኢንዱስትሪ መፂኦም ስራሕ ምስ ዝደልዩ ብኣማኢት ዝቑፀሩ ደለይቲ ሸቕሊ ተወደዲራ፡ ክንደየናይ ቅልጥፍናን ፅንዓትን ከምዘለዋ ምስ ተፈተነት እያ።
ዝቐርበላ ፈተና ሓሊፋ፡ ነዚ ስራሕ ክትረክብ እንተቐኒዕዋ፡ ኣብ ንእሽተይ ካፌ እናተኣናገደት ካብ ትረኽቦ ብመጠኑ ዝሐሸ ኣታዊ ክትረክብ እያ እትፅበ።
ቅድሚ ሕዚ ኣብዚ ፓርክ ስራሕ ዝጀመሩ መሓዙታ 750 ብር ወርሓዊ መሃያ ከም ዝኽፈሎም ትፈልጥ እያ።
"እዛ ገንዘብ እዚኣ እንታይ ኣለዋ? ኣብ ክራይ ገዛን ምግብን እያ ትውዳእ። ንግዚኡ እዩ እምበር" ትብል።
ንሳ ኮነት መሓዙታ ኣብቲ ፓርክ ኢንዱስትሪ ክሰርሑ ዝሓስቡ ካልእ ዝሐሸ ስራሕ ክሳብ ዝረኽቡ እዮም። "ኣብ ልዕሊኡ ድማ እዚ ስራሕ መድከሚ እዩ" ይብሉ።
ምስቲ ምንኣስ መሃያ ተኣሳሲሩ ዘጋጥም ፍልሰት ሰራሕተኛታት፡ ፀገም ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ ጥራሕ እንተይኮነስ፡ ናይ ካልኦት ዝተሃነፁን ኣብ ምህናፅ ዝርከቡን ፓርክታት ፀገም ከምዝኾነ፡ በዓል ሞያ ኢኮኖሚክስ ኣይተ ዓብዱልመናን መሓመድ ይገልፁ።
"እዞም ፓርክታት ዕድል ስራሕ ምፍጣሮም ዘይተርፍ እዩ፡ ይኹን እንበር ኣብታ ሃገር ዘሎ ስእነት ስራሕ መናእሰይ፡ ብፓርክታት ኢንዱስትሪ ጥራሕ ንምፍታሕ ከቢድ እዩ" ይብሉ።
"ካብዚ ብተወሳኺ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ይኽፈትሉ ዘለዉ ከይዲ ድንጉይ ምዃኑን፡ እቶም ፓርክታት ድሕሪ ምኽፋቶም እውን እንተኾነ፡ ቁፅሪ ተኻርዮም ስራሕ ዝጅምሩ ፋብሪካታት ውሑዳት ምዃኖም፡ ቁፅሪ ኣልቦ ሸቕሊ መናእሰይ ንምንካይ ዝተትሓዘ ትልሚ ዝሓልኽ እዩ" ይብሉ ኣይተ ዓብዱልመናን።
ስለዝኾነ ድማ ተመጋገብቲ ትልምታት ክትለሙ ከምዝግባእ ይሕብሩ።
ዝተጋነነ ትልሚ፡ ድንጉይ ትግበራ
ኣብ ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ ስርሖም ዝጀመሩ መፍረይቲ (መምረትቲ)፡ ሕሳር ቀረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ፣ ካብ ክፍሊት ነፃ ዝኾነ ቀረብ ማይን ግልጋሎት ምሕደራን ይረኽቡ።
ዝጠቅም እፎይታክፍሊት ግብሪ ዝህቦም ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ፡ ዝኸፍልዎ ክራይ እውን ሕሳር ከምዝኾነ እዩ ዝግለፅ።
ህንፀት እዚ ኢንዱስትሪ ፓርክ 250 ሚልን ዶላር ዝወሰደ እንትኸውን፡ ቅድሚ ሕዚ ተርእዩ ብዘይፈልጥ ቅልጣፈ ሓደ ዓመት ኣብ ዘይመልእ ግዘ ሙሉእ ብሙሉእ ተሰሪሑ ምኽምባቱ፡ ላዕለዋይ ኣማሓዳሪ እዚ ፓርክ፡ ኮሚሽን ኢንቨስትመንት ኢትዮጵያ ይገልፅ።
ክሳብ ሕዚ ኣብ ስራሕ ዝርከቡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ኣብ ህንፀት ምስ ዝርከቡን ክህነፁ ምስ ዝተተለሙን ፓርክታት እንትነፃፀር ውሑዳት እዮም።
ህንፀቶም ዝተወድኡ መንግስታዊ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ኣብ ትሕቲ ዘመሓድር ኮሚሽን ኢንቨስትመንት፡ ዘለዉ ፓርክታት ክልተ ጥራሕ እዯም።
ህንፀቶም ወዲኦም ስራሕ ኣብ ዝጀመሩ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ውሽጢ፡ ፋብሪካ ዝኸፈቱ ብዙሓት ዓለም ለኸ ትካላት ዋላ እኳ እንተሃለዉ፡ እዞም ፓርክታት ኢንዱስትሪ ዘውፅእዎ ገንዘብ ምስ ዝህልዎ ረብሓ ብምንፅፃር፡ ፍርዲ ንምቕማጥን መፃኢ ዕድላቶም ንምትንባይን ዘኽእል ነዊሕ ግዘ ዝወሰደ ሓፈሻዊ መፅናዕቲ የድሊ ይብሉ፡ ኣይተ ዓብዱልመናን ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝነበሮም ፃንሒት።
ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ክህነፁ ዝተተለሙ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ኩሎም ኣብ ግዚኦም ከርክቡ እዮም ኢልካ ንምእማን ከምዝኸብድ ድማ ይገልፁ።
"እዚ ከይዲ ህንፀት ገዚፍ መጠን ገንዘብን ቴክኒካዊ ፍልጠትን ዝጠልብ ብምዃኑ፡ እዚ ህንፀት ኣብ ዝተተለመሉ ግዘ ንምኽምባት ዘይሕሰብ እዩ"።
እዞም በዓል ሞያ ሓሳቦም ንምጥንኻር፡ ፍርያት ሕርሻ ንምድንፋዕ ዘኽእሉ፡ ክሳብ 2025 ክስርሑ ናይ ዝተብሃሉ17 ፓርክታት አንዱስትሪ የልዕሉ።
እዞም ፓርክታት ኢንዱስትሪ ንምህናፅ 2 ነጥቢ 5 ቢልን ዶላር ዘድሊ እንትኸውን፡ እዚ ክህነፁ እዮም ምስ ዝተብሃሉ ካልኦት ፓርክታትን እንትድመርን፤ በብግዚኡ ዝህሉ ናህሪ ዋጋ ኣብ ግምት እንትኣቱን ልዕሊ 100 ቢልየን ብር የድሊ ይብሉ።
መነሃርያ ማኒፋክቸሪንግ?
ብልዑል ብርኪ ዘፈር ማኒፋክቸሪንግ ዕዳጋ እናሰሓበ ዝመፅአ ዕዳጋ ኤስያ ብሕሳር ዋጋ ጉልበት ሸቃሎ ዝምዝመዘሉኮይኑ እኳ እንተፀንሐ፡ ካብ ቀረባ ግዘታት ንነዘ ግና ዋጋ ጉልበት ሸቓሎ እናወሰኸ ምምፅኡ ስዒቡ፡ መፍረይቲ ገፆም ናብ ኣፍሪቃ የብሉ ኣለዉ።
ኢትዮጵያ ድማ ነዚ ከም ፅቡቕ ኣጋጣሚ ተጠቒማ፡ ናይታ ኣህጉር መነሃርያ ማኒፋክቸሪንግ ንምዃን ልዑል ድሌት ኣለዋ።
ዝካየዱ ዘለዉ ህንፀት ፓርክታት ኢንዱስትሪ ድማ፡ እዚ ድሌት ኣብ ባይታ ንምሽራፍ ሓደ መገዲ ከምዝኾኑ ይግለፅ።
ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት እንትምረቕ፡ ቀዳማይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ፡ ኢትዮጵያ ማእኸልማኒፈክቸሪንግ ኣፍሪቃ ንምዃን እትገብሮ ፃዕሪ ንምዕዋት ሰረት ዘንበረ ምዃኑ ብምግላፅኣሞጊሶሞ ነይሮም።
ኢንዱስትሪ ፓርክ ሃዋሳ፡ ካብ ዘለውዎ 35 ኣዳራሻት ፋብሪካ፡ ተወሰኽቲ 15 ኣዳራሻት ምህናፅ ዘድለዮ፡ ሰብ-ሃፍቲ ብዘርአይዎ ድሌት ምዃኑ፡ ኮሚሽን ኢንቨስትመንት ኢትዯጵያ ይገልፅ።
ኢንስቲትዩት ልምዓት ዓለባ (ጨርቃ ጨርቂ) ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ነሓሰ፡ ኣብ ኢንዱስትሪ ፓርክ ኣዋሳ ዝርከቡ መፍረይቲ ጨርቃ ጨርቂ፡ ፍርያቶም ናብ ሃገራት ወፃኢ ብምልኣኽ፡ በብወርሑ ልዕሊ 1 ሚልየን ዶላር ይርከብ ከምዘሎ ገሊፁ ነይሩ።
ኢትዮጵያ ካብቲ ዘፈር ክትረኽቦ ተስፋ ካብ ዝገበረትሉ ልዕሊ 400 ሚልየን ዶላር፡ ርብዒ ዝኸውን ኣታዊ ካብ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ክርከብ ትፅቢት ከምዝግበር ኣብቲ እዋን ተገሊፁ ነይሩ።
ኩሎም ፋብሪካታት ስራሕ እንትጅምሩ ድማ፡ ልዕሊ 60 ሽሕ ሰራሕተኛታት ከምዝቖፅር ተኣሚንሎም ኣሎ።
እዚ ፓርክ ብምሉእ ዓቕሙ ስርሑ ንክሰርሕ ብምግባር፡ በብዓመቱ ሓደ ቢልየን ዶላር ንከእቱ ተተሊሙ እዩ።
ዓበይቲ ትካላት ዓለም፡ ፋብሪካታቶም ኣብ ኢትዮጵያ ንክኸፍቱ ንምትብባዕ ተደጋጊሞም ካብ ሞንጎ ዝግለፁ ፡ ሕሳር ቀረብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ፣መሽናት ካብ ቀረፅ ነፃ ምእታው፣ ንልምዓት ዝኸውን ቀረብ ልቓሕ፣ መንገዲ ባቡር ሓዊሱ ኣብ ምስፍሕፋሕ ዝርከቡ ህንፀት መሰረተ ልምዓትን ካልኦትን ዝብሉ ይርከብዎም።
ሕሳር ጉልበት ሸቃሎ እውን፡ ኢትዮጵያ ብቐዳመነት ተመራፂት ክትኸውን ካብ ሞንጎ ዘኽእልዋ ሓቅታት ከምዝኾነ ይግለፅ።
ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ብዙሓት ኣገልግሎታት ኣብ ሓደ ቦታ ኣኪቦም ዘቕርቡ ምዃኖም፣ እኹል ቀረብ መሰረት ልምዓት ስለዝህነፀሎምን፡ ምስ ካልኦት መፍረይቲ ስለዘራኽቡን ዝያዳ ተመረፅቲ እዮም።
እዞም ምኽንያታት፡ ናብቶም ፓርክታት ኣቲኻ ስራሕ ንምጅማር ዝቐለለን ግዘ ዝቑጥብን ንክኸውን ዘኽእሉ ተብሂሎም ይውሰዱ።
ይኹን 'ምበር ኢትዮጵያ ክትሃንፆም ዝተለመቶም ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ከም ጅማሮኣ ሃኒፃ ናብ ስራሕ ምእታው፡ ዘጋጠማ ብሕታዊ ፈተና ኣይኮነን።
ዕውትነት ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ኣብ ቀፅሮም ዝህልዉ ፋብሪካታትን ኣዳራሻትን ሙሉእ ብሙሉእ ብምክራይን ምስዚ ተኣሳሲሩ ኣብ ዝመፅእ ቁጠባዊ ረብሓን ዝተመስረተ እዩ።
ኣብ ስራሕን ህንፀትን ዝርከቡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ሕፅረት ገንዘብን ቴክኒካዊ ኣፍልጦን ዋላ እኳ እንተሃለዎም፡ እቲ ቀንዲ ብድሆ ግና ፖለቲካዊ እዩ ይብሉ፡ በዓል ሞያ ዓብዱልመናን።
"ኣብዚ ሕዚ ሰዓት እታ ሃገር ብፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕ እናተወረረት እንትትኸውን፡ እዚ ድማ ሰብ ሃፍቲ ንክሰግኡን ኣብታ ዓዲ መዋእለ-ነዋዮም ንከየፍስሱን ክእግዶም ይኽእል" ይብሉ።
ሕፅረት ሸርፊ ወፃኢ እውን፡ ካልእ ነዚ ስራሕ ዘተኣጓጉል ብድሆ እዩ።
ስእነት ስራሕን ጉዳይ ስደተኛታትን
ልዑል ገንዘብ ኣፍሲስካ፡ ብብዝሒ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ንምህናፅ ካብ ምህፃፅ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ናይ ዝተሃነፁ ፓርክታት ከይዲ ስራሕን መጠን ዕውትነትን ከም ተሞክሮን ሓባሪን ምውሳድ ከምዘድሊ ኣይተ ዓብዱልመናን፡ ይምዕዱ።
"ብዙሓት ፓርክታት ቅድሚ ምህናፅ፡ ኣብቶም ዘለዉ ምድሃብን ንቀፀልቲ ከይድታት ሓፈሻዊ መፅናዕቲ ምክያድ ይበልፅ። እዚ ግና ኣይትግበርን ዘሎ። ፓርክታት ኢንዱስትሪ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፀገም ምጣነ-ሃፍቲ ዝፈትሑ እዮም ብዝብል እምነት፡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ ናይ ዘይምክትታል ዋዒ ኢና ንርኢ ዘለና"
መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ፓርክታት ኢንዱስትሪ፡ ብፍላይ ድማ ንመናእሰይ ዕድል ስራሕ ንምፍጣር ክጥቀመሉ ከምዝደሊ ይዛረብ።
ብኻልእ ወገን ድማ፡ ሕብረት ኣውሮጳ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ንስደተኛታት ዕድል ስራሕ ምፍጣር፡ ናብ ሃገራት ኣውሮጳ ዝግበር ስደት ክንኪ ዘኽእል እዩ ብምባል፡ 90 ሽሕ ሸቃሎ ክቖፅሩ ይኽእሉ እዮም ንዝበሎም ክልተ ፓርክታት 500 ሚልየን ዶላር ንምልጋስ ቃል ኣትዩ እዩ።
ሕብረት ኣውሮጳ ዘለዎ ቅልውላው ስደተኛታት ንምፍታሕ ንኢትዮጵያ ዝለገሶ ገንዘብ፡ ኢትዯጵያ ንኣሽሓት ስደተኛታት ዕድል ስራሕ ክትፈጥር ዘገድድ እዩ።
ኣይተ ዓብዱልመናን ግና፡ ኢትዮጵያ እዚ ውሳነ እዚ ብዕምቆት ክትግምግሞ ይግባእ ይብሉ። "ኢትዯጵያ ናይ ባዕላ ፀገም ስእነት ስራሕ መናእሰይ ኣለዋ" ብምባል።


text:
ፖሊሲ ምሕደራ ማይ ኤርትራ፡ ሓባራዊ ሃብቲ ንዝኾነ ጸጋታት ማይ ብምልማዕን ብምዕቃብን፡ ውሁድ ምሕደራኡን ውሕሉል ኣጠቓቕማኡን ዘረጋግጽ ምዃኑ፡ ኣብ ሚኒስትሪ መሬት፡ ማይን ኣከባብን ዋና ዳይረክተር ክፍሊ ሃብቲ ማይ ኣቶ መብራህቱ ኢያሱ ገሊጹ።
ኣቶ መብራህቱ፡ ማይ ኣብ ማሕበረቊጠባዊ ምዕባለ ናይ ሓደ ሕብረተ-ሰብ ወሳኒ ባእታ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ኤርትራ ኣብ ከባቢ ሳሕለ-ሰሃራ እትርከብ ሃገር ብምዃና፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንልምዓት፡ ዕቃበን ተጠቃምነትን ማይ ልዑል ኣተኲሮ ሂቡ ይሰርሓሉ ከምዘሎ ኣብሪሁ።
በዚ መሰረት፡ መጠንን ዓይነትን ዕቚር ሃብቲ ማይ ምጽናዕ፡ ስነ-ፍልጠታዊ ኣገባብ ልምዓት፡ ኣጠቓቕማን ምሕደራን ማይ ምዕባይ፡ ሃብቲ ማይ ካብ ምብኻንን ምብካልን ምክልኻል፡ ከምኡ’ውን ቀጻልነት ዘለዎ ምዕሩይ ኣጠቓቕማ ሃብቲ ማይ ምርግጋጽ፡ እቶም ቀንዲ ብኣተኲሮ ዝስራሓሎም ምዃኑ ኣነጺሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ናይ ናጽነት ዓመታት፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገርና ኣስታት 300 ዲጋታት ክህነጹ እንከለዉ፡ ካብቲ ንዘቤታዊ፡ ኢንዱስትርያውን ካልእን መዓላታት ዘድሊ ልዕለ ጽፍሓዊ ማይ 20 ሚእታዊ ጥራይ ዝኽዝኑ ምዃኖም፡ ክሳብ ሕጂ ግን 90 ሚእታዊ ካብ ጠለባትና ካብ ትሕተባይታዊ ማይ ክንጥቀም ምጽናሕና፡ ኣቶ መብራህቱ ሓቢሩ።
“ምንጭኻ ካብ ትሕተ-ባይታዊ ማይ ክኸውን፡ ውሕስነት ቀጻልነቱ ዘተኣማምን ስለዘይኮነ፡ ኣብ ምህናጽ ከዘንቲ ማይ ከተተኲር ግድነታዊ ይኸውን” ዝበለ ኣቶ መብራህቱ፡ ከዘንቲ ማይ ምብዛሕን ምድረበዳነት ዝከላኸሉ ንጥፈታት ብስፍሓት ምትግባርን፡ እቶም ዝበለጹ ኣማራጺታት ከምዝኾኑ ኣስሚሩሉ።
ኣገልግሎት ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ ንምርግጋጽ ብዝተገብረ ጻዕሪ፡ ድሕሪ ናጽነት 1517 ስርዓተ-ቀረብ ማይ ከም እተተግበሩ፡ በዚ ድማ ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ኣብ ከተማታት 92 ሚእታዊት፡ ኣብ ገጠራት ድማ 85 ሚእታዊት ከምእተዋሕሰ ኣረዲኡ።
ቀጻልነት ዝተሃንጸ ፕሮጀክታት ማይ ምርግጋጽ ሓላፍነት ናይ ኮም ምዃኑ ብምሕባር ከኣ፡ ሕብረተ-ሰብ ንዝተተግበሩ ስርዓተ ቀረብ ማይ ተኸናኺኑ ቀጻልነቶም ከውሕስ ኣዘኻኺሩ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ካብ ታሪኽ ኣቦታት “ፈቃደ እግዚአብሔር”
ኣብ ሓደ ገዳም፡ ካብ ዚነበረ ኣቦታት እንትርፎ ሓደ ኵሎም ዳርጋ ኵሉ ጊዜ ምህርቶም እኹል ስለ ዘይኮነሎም ይሽገሩ ነበሩ። ብፍላይ ዘመነ ደርቂ ኣብ ዝኾነሉ እዋን፡ ዚብላዕ ክሳዕ ምስኣን ስለ ዚበጽሑ እምብዛ ይሽገሩ ነበሩ። ዋላ ብምህላን ሱባኤን እንተለመኑ ብዙኅ ጊዜ ብደርቂ ይጥቅዑ ስለ ዝነበሩ ኣብ ልዕሊ እግዚአብሔር የዕዘምዝሙ ነበሩ።
ከምዚ ኢሎም እናነበሩ፡ ኵሉ ጊዜ ብኵነታት ሓደ ፈላሲ ኣዝዮም ይድነቑ ነበሩ። ኣብ እዋን ብርቱዕ ዝናም ኮነ ደርቂ፡ ኣስሓይታ ይኹን በረድ፡ ባልዕ እኽሊ ይሃልዉ ዋላስ ኣንበጣ ኵሉ ጊዜ ናይዚ ፈላሲ ምህርቱ ልዑልን እቶቱ ጽቡቕን ነበረ። በዚ ምኽንያት’ዚ ሓደ ሓደ ኣቦታት ካብ ምድናቕ ኃሊፎም ኽጥርጥርዎ ጀመሩ እሞ “እንታይ ዝተፈልየ ነገር ስለ ዘለካ እዩ፧” ብምባል ሓተትዎ።
ንሱ ድማ ምሥጢሩ ነገሮም፥ “ኣነ ብሱባኤ ንእግዚኣብሔር ኽንልምኖ ከለና ነቲ እንደልዮ ዘይኮነስ ነቲ ዚጠቕመና ኪገብረልና ይልምኖ። ስለዚ ደርቂ ኣብ ዚኾነሉ እዋን እግዚአብሔር ነቲ ደርቂ ዘምጸኦ ካብ ዝናም ንላዕሊ ደርቂ ስለዝጠቕመና እዩ” ኢለ ብልበይ ይኣምን።
ሓሓደ እዋን ካብቲ ጽቡቕ ዝናም ዝርከብ ብዝዛይድ ኣብ እዋን ደርቂ ልዑል ምህርቲ እሓፍስ። በዚ ድማ እቲ ደርቂ ዚመጽአ ብፍቓድ እግዚአብሔር ከም ዝኾነ እኣምን። ኣብ ካልእ እዋን’ውን እንተኾነ ዝኾነ ነገር እንተተኸስተ ኣየዕዘምዝምን እየ፣ ምኽንያቱ እንተዘይጠቕመና ነይሩ እግዚአብሔር ኣይመምጸኦን ነይሩ ይብል” ብምባል ምሥጢሩ ነገሮም።
ብድኅር’ዚ እቶም ፈለስቲ ምንጪ ሽግሮም ደርቂ ወይ ድማ ካልእ ዘይኮነ ንሳቶም እቲ ክፉእ ዚመሰሎም ደርቂ ብፍቓድ እግዚአብሔር ከም ዝኾነ ብዘይምእማኖም ምዃኑ ተረዲኦም ንንስሓ በቕዑ።
ምክረ አበው
- ካብቲ ዝጐደለና እቲ ዘሎና ይበዝኅ።
- ተቐቢሉ ዘየመስግን ሰብ ከም ከታሪ ይቝጸር።
- ንንስሓ ዝመደብናዮ ጊዜ፡ እቲ ዓለም ዘይትደልዮ ናይ ዕድሜና መወዳእታ (እርጋን) ብምዃኑ የኅዝን። ክሳዕ ንኣርግ ኣይንንሳሕን ዘሎና ማለት እዩ።
- ነገሥታት ብጸሎት ምእመናን እንተዘይተሓገዙ፡ ሰይጣን ይህውኾም እሞ ንሳቶም ድማ ንሕዝቢ(ምእመናን) ይህውኹ።
- መንእሰይን ጥዑይን እንተ ደኣ ኴንካ ፡ ነቲ ብድኻም እትሰዓረሉ ዘመን እርግናኻ ከይተረፈ ሕጂ ጹመሉ።
- ብዙኅ ክብርን ምስጋና ዝረኸበ ዓያዪ፡ ብዙኅ ኵነኔ ይረኽቦ። ኣብ ደቂ ሰብ ቅዉም ነገር ዘይቊጸር ሠናይ ነገር ሠሪሑ ዝኃለፈ ሰብ ግና ኣብ ሰማይ ዓቢይ ክብሪ ይጽበዮ።
በረኸት አበው ምስ ኵልና ይኹን!


text:
ኣብ ዩኒቨርስቲ መቀለ ተኸሲቱ ተባሂሉ ብፈደራላዊ ቤት ፅሕፈት ኦዲት ኢትዮዽያ ኣብ‘ዚ ቀረባ ዝወፀ ሰነድ፣መባእታዊን ገና ተዘሪቡሉ ዛዛሚ ሰነድ ዘይተዋሃበሉ‘ዩ ክብሉ ምክትል ፕረዚደንት‘ቲ ዩኒቨርስቲ ዶ/ር ደረጀ ኣሰፋ ገሊፆም።
እቲ ሰነድ፣ኣብ ዩኒቨርስቲ መቀለ ብሚልዮናት ዝቁፀር ገንዘብ ብዘይኣግባብ ከምዝወፀን ደረሰኝ ከምዘይቀረበሉን፣ኣብ ፕሮጀክታት ህንፀት ከምኡውን ኣብ ምዕዳግ ኣቁሑ ዘይሕጋዊ ኣሰራርሓ ከምዝተፈፀመ ዝጠቅስ‘ዩ።
ዶ/ር ደረጀ ግና፣እቲ ዝተገልፀ ሪፖርት ክዳሎ ከሎ ካብ‘ቲ ዩኒቨርስቲ ዝምልከቶም ሰባት ኣብ ጊዚኡ ግቡእ መልሲን ሰነድን ከቅርቡ ኣብ ዘይካኣልሉ እዋን ዝተዳለወ ስለዝኾነ ኣይተጋገዩን።ሎሚ ግና እቲ ኣድላዪ ዘበለ ሰነዳትን መርተዖታትን ናብ ቤት ፅሕፈት ኦዲት ኢትዮዽያ ስለዘቅረብና እቲ ሪፖርት ክእረም‘ዩ ዝብል ትፅቢት ኣለና ኢሎም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ኦዲት ኢትዮዽያ ብዛዕባ‘ቲ ሪፖርት መብርሂ ንክህቡና ሓቲትናዮም፣ቅድም ናብ ፈደራላዊ ቤት ምኽሪ ኢትዮዽያ ሪፖርት ክነቅርብ‘ሞ ዳሓር ኣዘራርቡና ዝብል መልሲ ሂቦም።


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ሰዓታት ምሸት ብሚኒስተር ጉዳያት ካቢነ ዶክተር ሎካ ቦይንግ ደንግ ንዝተመርሐ ልኡኽ መንግስቲ ደቡብ ሱዳን ኣብ ኣዳራሽ ደንደን ተቐቢሉ ኣዘራሪቡ።
ኣብቲ ርክብ፣ ክልቲኦም ወገናት፣ ብዛዕባ ምዕባለታት ሱዳን ብሓፈሻ ሰሜንን ደቡብን ሱዳን ድማ ብፍላይ ኣመልኪቶም ብሰፊሑ ተመያዪጦም።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ህላወ ድልዱል ዝምድና ኣብ መንጎ መንግስቲ ደቡብ ሱዳንን መንግስቲ ሪፓብሊክ ሱዳንን ንምርግጋእ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን – ብሓፈሻ ድማ ንጸጥታ ዞባ ኣገዳሲ ስለዝኾነ፣ ክልቲኦም ወገናት ኣበርቲዖም ክጽዕሩሉ ብምዝኽኻር፣ ኤርትራ ብዘለዋ ዓቕምን ተመኵሮን ኣብ ህንጸት ደቡብ ሱዳን እጃማ ከተበርክት ድልውቲ ምዃና ኣረጋጊጹ።
ድሕሪ’ቲ ርክብ፣ ዶክተር ሎካ ንኤሪና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ጽንብል ምእዋጅ ሓዳስ ሃገረ ደቡብ ሱዳን ንኽሳተፍ ዝዕድም ወግዓዊ መልእኽቲ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫኪር ሚያርዲት ከምዘብጽሐ፤ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ድማ ነቲ ዕድመ ብሓጐስ ከምእተቐበሎ ኣረዲኡ።
“ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ህዝቢ ኤርትራን ኣብ ምርግጋጽ መሰል ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ኣድማዒ ኣበርክቶ’ዮም ገይሮም” ዝበለ ዶክተር ሎካ፣ ምስታፍ ኤርትራ ኣብ ወግዓዊ ጽንብል ናጽነት ደቡብ ሱዳን፣ ውጽኢት ናይ’ቲ ዘበርከተቶ ሃናጺ ተራ ከምዝኾነ ብምምልካት፣ እቲ ጽንብል ናይ ክልቲኡ ኣሕዋት ህዝብታት ኤርትራን ደቡብ ሱዳንን ምዃኑ ኣነጺሩ።
ንሱ ብተወሳኺ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ንመስርሕ ህንጸት ሓዳስ ሃገረ ደቡብ ሱዳን ኣመልኪቱ ካብ ሃብታም ተመኵሮ ኤርትራ ዝነቐለ ሃናጺ ሓሳባት ከምዝለገሰሎም ጠቒሱ፣ ኣብ ምህናጽ ሓያል ሃገርን ምስ ኤርትራ ድልዱል ዝምድና ኣብ ምምስራትን ከምዝሕግዞም ኣረጋጊጹ።
****** ኣ.ዜ.ኤ ******


text:
ካብ ዝሓዙዎም ጭርሖታት ዝተኣሰሩ መራሕትና ይፈትሑ፣መንግስቲ ኣብ ጉዳይ ሃይማኖት ጣልቃ ኣይእተው፣ሕገመንግስቲ ይከበር ዝብሉ ይርከብዎም።
ኣብዚ ኣብ ዋሽንተን ዲሲ ሎሚ ዓርቢ ብኣማእቲ ዝቑፀሩ ሰልፈኛታት ኣብ ፊት ንፊት ቤተ መንግስቲ ዋይት ሃውስ ተቓውምኦም ክገልፁ ኣርፊዶም።ነቲ ሰልፊ ዘዋደዶ ናይ ዋሽንግተን ዲሲ ናይ ሙስሊም ’’ድምፅና ይሰማዕ’’ ምዃኑ ናይቲ ምንቅስቓስ ሓላፊ ኮሚንኬሽንን ሚዲያን ኣቶ ሰይድ ኣውድራሕማን ሓቢሮም።
ካብ ዋሽንግተን ዲሲ እየ ዝበሉ ኣብቲ ሰልፊ ዝተረኸቡ መሓመድ ዑመር ዝተብሃሉ ሰልፈኛ ዕልማን ትፅቢትን እቲ ሰልፊ ‘’መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ኹነታት ብሰላማዊ መንገዲ መፍትሒ ፈጢሩ ንዞም ተኣሰሮም ዘለው መራሕትና ፈቲሑ ናብ ዝነበርዎ ንኽመልሶም መራሕትና ዘይኮኑ ሰባት ድማ ካብ ቦቱኦም ከውርዶም ኢና ትምኒትናን ድልየትናን’’።
ንሕና ኣሸበርቲ ኣይኮናን ኢሎም ኣቶ መሓመድ ዑመር።
‘’ድምፅና ይሰማዕ’’ ኣብ ትሕቲ ዝብል ናይ ሓባር ጭርሖ ዝንቀሳቐሱ ኢትዮጵያዊያን ሙስሊማት ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ፣ኣብ ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ከተማ ጆሃንስበርግ፣ኣብዚ ኣብ ከተማ ሲያትል፣ኣብ ካናዳ ቶሮንቶ ተኻይዶም ወይ ኣብ ምክያድ ከምዝርከቡን ፅባሕ ድማ ኣብ ኣውስትራሊያ ከምዝካየድን ኣዳለውቲ ገሊፆምልና።


text:
ኣብ መንጎ ሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ይካየድ ዘሎ ውግእ ናብ ካልኦት ዶብ ክልቲአን ሃገራት’ውን ተጋፊሑ ቐፂሉ።ሓይልታት ክልቲአን ሃገራት ካብ ትማሊ ሰሉስ ለይቲ ጀሚሮም ክሳብ ሎማዕንቲ ረቡዕ ኣብ ጥቓ ከተማ መይራም ኣብ ከቢድ ውግእ ተፀሚዶም ኣለው።
እታ ከተማ ኣብ ውሽጢ ግዝኣት ደቡብ ሱዳን እያ ትርከብ።
ንከባቢ ሀግሊግ ዳግም ንምቁፅፃር ይፍትኑ ንዘለው ሓይልታት ሱዳን ኣንፈቶም ንምስሓት ውግእ ንዝኸፈቱ ወታደራት ደቡብ ሱዳን ተሳዒሮም ክብላ መራኸቢ ብዙሃን ሱዳን ፀብፂበን ኣለዋ።ደቡብ ሱዳናዊያን ዓብዪ ሰብኣውን ናውታውን ኪሳራታት ኣጋትIሙዎም ኣሎ ይብል እቲ ፀብፃብ።ካብ ጁባ ዝተውሃበ መልሲ የለን።
ደንጉዩ ብዝበፅሐና ዜና ድማ ፕሬዝዳንት ሱዳን ኦማር ኣል-በሽር ንገዛኢ ፓርቲ ደቡብ ሱዳን ካብ ስልጣን ከውርዶ እየ ክብሉ ቃል ኣትዮም።
እቶም ፕሬዝዳንት ሎማዕንቲ ረቡዕ ኣብ ካርቱም ንዝተኣከቡ ሰባት ከምዝገለፅዎ ቀንዲ ዕላማ ሱዳን ብናቶም ቃል ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ካብ ገዛኢ ፓርቲ ግንባር ሓርነት ሱዳን SPLM ነፃ ምውፃእ እዩ ኢሎም።


text:
ብዕለት 15 ሓምለ 2018፡ ኣቦ መንበር ሰዲህኤ ኣቶ መንግስተኣብ አስመሮምን ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውደባ፡ ኣቶ ተስፋይ ወልደሚካአልን ዝመርሕዎ ኣኼባ ኣባላት ሰዲህኤ ጨንፈር አውስትራልያ ተኻይዱ። እዚ ብመስመር ኢንተርነት እተኻየደ ኣኼባ አብ ሓሙሽተ ከተማታት አውስትራልያ ዝርከቡ አባላት እተሳተፍዎ ኮይኑ፡ አብ ህልው ፖለቲካውን ውድባውን ጉዳያት ዘትኮረ ነይሩ፤
ብመራሕቲ ኣኼባ ብዛዕባ ህሉው ፖለቲካውን ውድባውን ኩነታት መግለጽን ሓበሬታን ድሕሪ ምቕራቡ፡ ብኣባላት ንዝቐረበ ሕቶታት መብርሂ ተዋሂቡ። ርእይቶን ለበዋታትን አባላት ውን ቀሪቡ።
ጨንፈር አውስትራልያ ነቶም ንጉዕዞ ልኡኽ ሰልፊ ንእስራኤል መታን ክዕወት ገንዘብ ዘወፈዩ ኣመስጊኑ። ገንዘብ ዘዋጽኡ እዞም ዝስዕቡ አባላት እዮም፤
1- መብራህቶም ፍትዊ $1500
2- ደስታ ተኽለ $1000
3- ሃይለ ገብሩ $500
4- ጸጋይ ተስፋይ $200
5- ብንያም ሃይለ $200
6- ካሕሳይ አስፍሃ $100
እቲ ወፈያ ጌና ቀጻሊ እዩ፤ ስርሓት መሪሕነት ክዕወት ጨንፈር ኣውስትራልያ ኩሉ ዝከኣሎ ክገብር እዩ።
አብ መወዳእታ አባላት ነቲ ብመርሕነት ዝቐረበ ሓበሬታን መብርህን ድሕሪ ምምስጋን፡ ንስራሕ ጨንፈር ናህሪ ዝውስኽ ተወሳኺ ጻዕርታት ክገብሩ ተመባጺዖም።
ወኪል ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ ጨንፈር አውስትራልያ


text:
ኣብቲ ካብ ዕለት 13 – 16 መስከረም 2018 ዓ.ም. ኣብ ፖላንድ ሰበኽ ፖዝናን ዝተኻየደ ናይ መላእ ሃገራት ኤውሮጳ ብፁዓን ጳጳሳት ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ሕብረት ኣብ ዘካየዶ ምሉእ ሓፈሻዊ ጉባኤ ዝተሳተፉ ናይ ብፁዓን ጳጳሳት ጉዳይ ዝከታተል ቅዱስ ማሕበር ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ማርክ ኦለት ኣብ ሕዳገት እቲ ጉባኤ ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ብዛዕባ ናይ ወሲብ ዓመጽ ዝምልከት ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ እትወስዶ ዘላ ውሳኔ ምሉእ ምትሕብባር ንቕዱስ ኣቦና ኣቕሪቦም ኣብዚ መዳይ ንቕዱስ ኣቦና ምንቃፍ ሓላፍነት ምጉዳል እዩ ኢሎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ናይ ወሲብ ዓመጽ ኣደዳ ዝዀነ ብዛዕባ እቲ ዝወረዶም ዓመጽን በደልን ክዛረቡን ስቓዮም ክገልጹ ምሉእ ናጽነት ክህልዎም ይግባእ፡ ግብኡ እዩ፡ እቶም ኣደዳ ዝዀኑ ጥራሕ ዘይኰኑስ ካልኦት እውን ብዛዕባ እዚ ዝተፈጸመ ዓቢይ ዓመጽ ዘሕደረሎም ተስፋ ቁርጸትን ብስጭንት ክገልጹ ምሉእ ናጽነት ክህልዎም ይግባእ፥
ናይ ወሲብ ዓመጽ ናይ ብዙሓት ሕይወት ንኸቢድ መጉዳእቲ ኣቃሊዑ እዩ
ብፁዓን ጳጳሳት ይብሉ ካናዳዊ ብፁዕ ካርዲናል ኦለት፡ ነቶም ናይ ወሲብ ዓመጽ ኣደዳ ዝዀኑ ዜጋታት ዝወረዶም መጉዳእንትን ስቓይን ክሰምዑ ጥራሕ ዘይኰነስ እቶም ተመሳሳሊ ዓመጽ ዝወረዶም ክነሶም ብዛዕባ ስቓዮም ዘይዛረቡ ስነ ኣእምሮኣዊ ጸቕጢ ዝሓደሮም ብነጻነት ክዛረቡ ጻውዒት ብምቕራብ ኣብ ደገፎም ክዓዩ ይግብኦም፡ ናይ ወሲብ ዓመጽ ሕይወት ዘዕንው ዓቢይ ገበን እዩ፡ እቲ ናይ ወሲብ ዓመጽ ዘስዕቦ ኵለ መዳያዊ ማህሰይቲ ናይ መላእ ሕይወት ስምብራት እዩ፡ ይኹን ደኣ እምበር እቶም ናይቲ ጸያፍ ተግባር ኣደዳ ዝዀኑ ዜጋታት ክንክን ክረኽቡን ኣብ ፍትሒ ዝቖመ ዕርቂ ክስዕቡን ምድጋፎም የድሊ፡ ስለዚህ ብኹሉ ጽፍሕታት ነቕ ዘይብል ጽኑዕ ወሳኔ ክውሰድ ኣገዳሲ እዩ ኢሎም።
ኣብ ሕንጸት ካህናት ኣገዳስነት ሱታፌ ደቀንስትዮ
ኣብ ቀረባ እዋን ዝፍነዉ ዘለዉ ዜናታትን ሓበሬታን ርኢኻ እቲ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዝተፈጸመ ወሲብ ዓመጽ ከቢድን ኣዚዩ ዘተሓሳስብን ምዃኑ ተስተውዕል፡ ስለዚህ እዚ ንገዛእ ርእሱ ኣብ ሕንጸት ካህናት ዘድሊ ጽኑዕ ክትትልን ጥልቂ ሕንጸትን ሚዛኑ ዝሓለው ስነ ኣእምሮኣዊ ብስለት ክረኽቡ ንዝግበር ጻዕሪ ወሳኒ ምዃኑ ዝሕብር እዩ፡ ካብዚ ሓሊፍካ ብዛዕባ ፍቕርን ጾታውነትን ዝተመዓራረየ ስነ ኣእምሮኣዊ ግንዛቤን እውን ክህልዎም ኣብቲ ዝረኽብዎ ሕንጸት ሱታፌ ደቀንስትዮ ኣገዳሲ እዩ ምስ በሉ፡ መላእ ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ መዳይ ጥርኑፍ ኣገባብ ክህልው ናይ ከባቢ ኣቢያተ ክርስቲያን ምስ ቫቲካን ምሉእ ምትሕብባር ብዘለዎ ኣገባብ ክዓያ ይግባእ ይብሉ።
ምሉእ ድጋፍን ምትሕብባርን ንቕዱስ ኣቦና
ብፁዕ ካርዲናል ኦለት ኣስዒቦም፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ቤተ ክርስቲያን ዓቢይ ቅልውላው ትነብር ኣላ፡ እዚ ኸኣ ንተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ዝምልከት ዘይኰነስ ንናይ ነፍሲ ወከፍ ሰበኻ መርሕነት ብፁዓን ጳጳሳት ዝምልከት እዩ፡ ብዛዕባ ናይ ወሲብ ዓመጽ ጉዳይ ዝምልከት ሕቶን ክስን ከቢድን ረዚንን እዩ፡ ስለዚህ ብመንፈሳዊ ርእየት እምበር ብርእየት ፖለቲካ ኣይኰነን ክረአይ ዘለዎ ኢሎም፡ ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ናይ ወሲብ ዓመጽ ዝምልከት ጉዳይ ዝኽተልዎ ቆራጽ ኣሰራርሓን ወሳኔን ርኢኻ እቲ ቤተ ክርስቲያን ብዛዕባ ናይ ወሲብ ዓመጽ ዝምልከት ቅድስ ኣቦና ተሓታቲ ንምግባር ዝግበር ዘሎ ጐስጓስ ጌጋ ጥራሕ ዘይኰነ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ እዩ እንክብሉ ምሉእ ምትሕብባር ንቕዱስ ኣቦና ኣቕሪቦም፡ ናይ ከባቢ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሕንጸት ካህናትን ውሉደ ክህነትን ጥብቂ ልልያን ጥንቃቔን ክተግበር ዘብቕዓ መገዲ ክትስዕብ ወሳኒ እዩ ኢሎም።


text:
እቲ መደበሩ ኣብ ጀነቫ ስዊዘርላንድ ዝኾነ ትካል ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል ምስ ናይ ሶማል ቀይሕ ወርሒ ብምትሕብባር በቲ ደርቂ ዝተጠቕዑ 1 ሚልዮን ሰባት ንምብጻሕ ይሰርሕ ከምዘሎ ይግለጽ።
ኣብ ደቡባዊን ማእኸላይ ዞባታት ሶማል ዑደት ድሕሪ ምኽያድ ኣብ ናይሮቢ ንጋዜጠኛት መግለጺ ዝሃቡ ዳይሬክተር ዓለምለኸ ስርሒታት ኣብ ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል ዶመኒክ ስቲልሃርት ኣብ ከም ባይደዋ ዝአመሰላ ከተማታት ዘሎ ኩነታት ይረጋጋእ ከምዘሎ እንተኾነ ኣብ ርሑቕ ገጠራት እታ ሃገር ግን እቲ ኩነታት ካልእ ምኳኑ ይገልጹ።
“መብዛሕትኦም እቶም ናብ ማእከላት ዝመጹ ሰባት ካብ ከተማታት ወጻኢ ዝመጹ እዮም እዚ ድማ እቲ ኩነታት ኣብ ገጠራት እቲ ሃገር ዝኸፍአ ምኳኑ ዘርእይ እዩ።”
እቲ ኩነታት ብፍሉይ ንህጻናት ኣብ ሓደጋ ዘእትው ምኳኑ’ውን ይሕበር ኣሎ።ዓለምለኸ ቀይሕ መስቀል ኣብ መላእ እታ ሃገር ኣብ ዘለው ክሊኒካት ካብቲ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ብዕጽፊ ዝበዝሑ ብስእነት ዝተመጣጠነ መግቢ ዝሳቐዩ ሕጻናት ኣዕቑቡ ከምዘሎ ይገልጽ።
ኣብ 2011 ዓ.ም ኣብ ሶማል ብሰንኪ ዘጋጠመ ከቢድ ደርቂ ን ጥምየትን ንርብዒ ሚልዮን(260,000) ሰባት ህይወቶም ምስኣኖም ይዝኸር።


text:
ባዓል ልደት ኣብ ኢትዮዽያ ንፆመ ነብያት ስዒቡ ይመፅእ። ልደትን ጥምቀትን ጌታ እየሱስ ክርስቶስ ልዑል ክብሪ ስለዝግበኦ ዓርበሮብዕ እንተውዒሉ ጋሃድ (ኣብ ድሮ ) ይፅወም ካውኡ ዋላ ዓርብን ሮብዕን ይውዓል ለይቲ ተቐዲሱ ፆም ይፍታሕ።
ኣብ መቐለ እንዳ ምችኣል ዝርከቡ ሊቀ ሊቃውንቲ ያሬድ ካሳ ክሳብ 451 ዓ/ም ህዝቢ ዓለም ለደተ እየሱስ ማዕረ ታሕሳስ 29 የኽብር ምንባሩ ይጠቕሱ።
“ኣውሮዻውያን ወይ ድማ ኣቆጻጽራ ፈረንጂ ዝኽተሉ ሃገራት ፍልስፍናዊ ኣካይዳ ኣከባብራ ልደት እዮም ዝኽተሉ። ንፃሓይ፣ ወርሒን ኮባኹብቲን ኣተኣኻኺቦም 8 ዓመት ተረፍ ተረኺቡ እዩ ብምባል 8 ዓመት ክውሰኽ ኣለዎ ኢላቶም ይኣምኑ። ብፍላይ ድዮናስዮስ ዝተባሃለ ካቶሊካዊ ፈላሲ ጌታ ብ 5492 እዩ ተወሊዱ ኢሉ ይኣምን። ቅድሚ ልደት 8 ዓመት ማለት እዩ” ይብሉ ኣቦና ሊቀ ሊቃውንቲ ያሬድ።
ብ1480 ድማ ጎርግርዮስ ዝተባሃለ ካቶሎካዊ ሊቀ ዻዻስ ቅድሚኡ ናይ ዝነበሩ ሓሳባት ኣፅዲቑን ናቱ ወሲኹን እቲ ዓመተ ምሕረት 8 ካምዝውሰኾ ፈላሚ ዓመተ ወርሒ ድማ ጥሪ ክምዝኸውን ገበረ። ዻጉሜን እውን ኣብ ኩሎም ኣዋርሕ ተሰባጢሩ ክኣቱ ወሰነ። በዚ ድማ ብኣቆፃጽራ ጎርጎርዮስ ይባሃል ብመሰረት መብርሂ እቶም ኣቦ።
“ንሕና ግና ኣይለውጥናን። ናትና ፍልስፍናዊ ኣይኮነን ወይ ድማ ናይ ምናልባት ኣይኮነን። መፅሓፍ ቅዱሳዊ እዩ። ካብ ኣዳም ክሳብ ልደተ እየሱስ ክርስቶስ 5500 ዓመት ከምዘሎ መፅሓፍ ቅዱስ ይነግረና” ብምባል መረጋገፂ ይህቡ።
ብኻልእ ገፅ ኣብ ኢትዮዽያ ባዓል ልደት ኣብ ዘመነ ማርቆስ፣ ማትያስን ሉቃስን ታሕሳስ 29 ይውዕል። ኣብ ዘመነ ዮሃንስ ድማ 28 ከምዝውዕል ሊቀ ሊቃውንቲ ብመረዳእታ ኣደጊፎም ይገልፁ።
ንኣብነት ዝመፅእ ዘሎ ዓመት ራብዓይ ዓመት እዩ ዘመነ ዮሃንስ። ስለዚ ልደት 28 መዓልቲ ቀዳም ክውዕል እዩ። ምክንያቱ ትመፅእ ዘላ ዻጉሜን 6 መዓልቲ ስለዝኾነት ሓንቲ መዓልቲ ዘሊላ ቀዳም ትውዕል ኣላ ማለት እዩ። ብምባል የረድኡ።
እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ካዓ ጎይታና እየሱስ ክርስቶስ ዝተጠነሰሉ ከም ኩሉ ሰብ ኣብ ትሻዓተ ወርሕን ሓሙሽተ መዓልትን እዩ። ስለዚ ዻጉሜን 6 መዓልቲ ክኸውን እንተሎ እቲ መዓልቲ ልደቱ ምእንቲ ከይፋለስ ታሕሳስ 29 ዝነበረ ሓደ መዓልቲ ነኪና ልደቱ ኣብ ዘመነ ዮሃንስ ኣብ መዓልቱ 28 ነኽብሮ።
ኮይኑ ግና ውሱናት ሰባት ወትሩ ኣብ ታሕሳስ 29 ክውዕል ኣለዎ ዝብሉ ኣለዉ ዕለተ ውልደት ጌታና ክልወጥ የብሉን ዝብሉታ ኣለዉ ይብሉ ሊቀ ሊቃውንቲ። ይኹን እምበር ዝበዝሑ ኣመንትን ሊቃውንትን ጌታ ለይቲ ካብ ሰዓት 9-10 እዩ ተወሊዱ ልደትን ጥምቀትን ለይቲ ኢና ነኽብር መዓልቱ ክፋለስ የብሉን ኢሎም ከምዝኣምኑ ይገልፁ።


text:
ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ኣብ ዋዕላ ኢጣልያን ኣፍሪቃን ክሳተፋ ዕድመ ቀሪቡለን
Radio Erena: 01 October 2018
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢጣልያ ኤንዞ ሞኣቨሮ ምስ ሚኒስተራ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ዶክተር ወርቅነ ገበየሁን ብምርኻብ፣ ኣብ ህሉው ምዕባለታት ሰላም ክልትኤን ሃገራት ተዘረራሪቡ።
እቲ ሚኒስተር፣ ጎኒ ጎኒ'ቲ ኣብ ኑውዮርክ ዝካየድ ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት፣ ምስ ሚኒስተራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዝተራኸበሉ፣ ኢጣልያ ተጀሚሩ ዘሎ መስርሕ ሰላም ክልትኤን ሃገራት ብምድጋፍ፣ ምስዘን ሃገራት ኣብ ልምዓት፣ ትምህርቲ፣ ሞያዊ ስልጠናን ካልእ ጽላታትን ክትተሓጋግዝ ቅርብቲ ከምዘላ ኣፍሊጡ።
ንሱ ኣብቲ ኣጋጣሚ፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ኣብ 25 ጥቅምቲ ዝካየድ ዋዕላ ኢጣልያን ሃገራት ኣፍሪቃ ክሳተፋ ዕድመ ኣቕሪቡ።
ቅድሚ'ዚ ዝካየድ ዋዕላ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ፣ ጁሰፐ ኮንተ ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምብጻሕ ክፍጽም ምዃኑ'ዩ ዝግለጽ።
ስደተኛታት ነናብ ዓዶም ንምምላስ ዘኽእላ ሓድሽ ሕጊ ኣጽዲቓ ዘላ ኢጣልያ፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ምስተን ዜጋታተን ብብዝሒ ናብ ስደት ዘምርሑ ዘለዉ ከም ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝኣመሰላ ሃገራት ኣብ ልምዓታዊ ምትሕግጋዝን ምግእታ ስደተኛታትን ዘተኮረ ስምምዓት ንምኽታም'ያ ትሰርሕ ዘላ።
ኣብ ተመሳሳሊ ዜና፣ ጎኒ ጎኒ'ቲ ኣብዚ ኣብ ኒዮርክ ዝካየድ ዘሎ ጉባኤ ሕቡራት ሃገራት፣ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጽኢ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያን ጅቡትን'ውን ተራኺቦም፣ ተጀሚሩ ኣብ ዘሎ መስርሕ ሰላም ሰለስቲኤን ሃገራት ተዘራሪቦም።
=====================


text:
ትካላት ሰብኣዊ ረድኤት ሎሚ ኣብ ሶማል ኣጋጢሙ ዘሎ ሓደጋ ጥምየት ርብዒ ሚሊዮን ሰባት ምስ ዝቐተለ ናይ 2011 ዓ.ም ዓፀቦ ብምምስሳል ስግኣቶም ይገልፁ።
ዓለምለኸ ትካል ፍልሰተኛታት/IOM/ እቲ ናይ ሎሚ ድርቂ ዝኸፍእ ክኸውን ከምዝኽእል የጠንቅቕ ኣሎ።
ወሃቢት ቃል እዚ ትካል ብድርቂ ካብ ዝተጠቕዑ 6.2 ሚሊዮን ሰባት ንልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ሶማልያዊያን ክሳብ ወርሒ ሰነ ንምሕጋዝ ዓሊሙ’ሎ።ዓለምለኸ ትካል ፍልሰተኛታትን ካልኦት ትካላት ረድኤትን ሰባት ብጥምየት ከይሞቱ ንምክልኻል ኣብቶም ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ስርሒታት ሰብኣዊ ሓገዝ ወሲኾም ኣለው ኢለን።
ካብ ዓለምለኸ ትካላት ረድኤት ሓገዝ ከይተረኸብ ነዚ ድርቂ ንምምካት ኣይክኣልን ዝበላ ወሃቢት ቃል ዓለምለኸ ትካል ፍልሰተኛታት ቀዳምነት ዝውሃቦ ረድኤት መግቢ፣ማይ፣ፅረየት፣ጥዕና፣ኣመጋግባ፣ሓለዋን መፅለልን እዩ ኢለን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ክቡራት ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ
ክቡራት ዕዱማት
ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን – ነዚ ፍሉይ ኣጋጣሚ ንምድማቕ ኣብዚ ዝተረኸብኩም ኩሉኹም! ብዕድመ ክቡር ፕርዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣነን ብጾተይን ኣብዛ ፍትውቲ ርእሰ-ከተማ ኤርትራ ዝኾነት ኣስመራ ብምርካብና፡ ዝለዓለ ክብሪ ይስመዓና።
ክቡር ፕረዚደንት
ብርግጽ፡ እዚ ኣዝዩ ዓሚቚ ትርጉም ዘለዎ ታሪኻዊ ምብጻሕ’ዚ፡ ንኽልቲአን ኣሓት ሃገራት ይኹን ንዓይ ብውልቀይ፡ ፍሉይ ሚዛን ኣለዎ። ንዓይን ንመሳርሕተይን፡ ብህዝብን መንግስትን ኤርትራ ንዝተገበረልና ምዉቕ ኣቀባብላ ብልቢ ከመስግን ኣፍቅዱለይ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ነዚ ክቡር ህዝቢ ኤርትራ ከመስግኖ እፈቱ። ሎሚ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ብምውጻእ ዝሃበና ክብሪ፡ ዝለገሰልና ፍቕሪ – ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ሶማልን፡ ብዓቢኡ ድማ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ንዝጸንሐ ጽኑዕ ሕውነትን ምትእስሳርን ዝምስክርን ዘረጋግጽን ብምዃኑ፡ ኣዚና ተሓቢንናን ኮሪዕናን ኢና።
ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ
ኣብ ትሕቲ ብሱል ኣመራርሓኹም፡ ነዛ ክብርቲ ዕለት – ክልቴና ናብ ዕድል ብምቕያር፡ ሓቢርና ናብ ብልጽግና ንምርሸላ ከምእትኸውን ፍጹም ኣይጠራጠርን።
ክልቴና ኣዝዩ ጠቓሚ ምይይጥ ኢና ኣካይድና። ክልተኣዊ ርክባት ኣብ ምሕያል ብዝለዓለ ከምእንሰርሕ እውን ብልቢ ተረዳዲእና። እዚ ታሪኻዊ ጥራይ ዘይኮነስ ግድነታዊ እውን ኢዩ። ጽባሕ ኣብ እንሃንጾ ብሩህ መጻኢ ክልቲአን ሃገራት – ልዕሊ ኹሉ ኣገዳሲ ብምዃኑ።
ከም ክልተ ኣሓት ሃገራት ክልቴና ተመሳሳሊ መረዳእታ ስለ ዝጸንሓና እውን፡ ኣብ ዞባና ከም መሻርኽቲ ጥራይ ዘይኮነ – ሓድሕድ እንደጋገፍን እንመላላእን ምዃንና ኣጸቢቕና ኢና እንፈልጥ። ብተወሳኺ እውን፡ ክልቴና ኣብ ዓውድታት ጸጥታ፡ ቁጠባዊ ምዕባለ ከምኡ’ውን ኣብ ዞባዊ ውህደትን ርግኣትን ክንሰርሕ ኢና። ኤርትራን ሶማልን ኣብ ተመሳሳሊ ብድሆታት ዝተጸምዳ ከም ምዃነን መጠን፡ ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቐሰን፡ ካልኦት ምዕራፋት ምትሕግጋዝን ምድግጋፍን ብምሕያል፡ ንሃገራትና ዘርብሕ ስራሕ ክንፍጽም ኢና። እዚ እነካይዶ ምድግጋፍን ምትሕብባርን፡ ክልቲአን ሃገራትናን ህዝብታትናን ብሓባር ዝጓዓዙሉ፡ ናይ ሓባር ዕብየት ዝንጸባረቐሉ፡ ኣብ መጻኢ እውን ዲፕሎማሲያዊ ንጥፈታትና ሓዪሉ ባንዴራታት ክልቲአን ኣሓት ሃገራት ኣብ ዘንጊ ሓቂ ተሰቒለን ዘንበልብላሉ፡ ህዝብታትናን ፍርያትናን ብናጻ ካብን ናብን ዝንቀሳቐሰሉ ባይታ ከጣጥሕ ኢዩ። ነዚ፡ መንግስቲ ሶማል ብዕቱብ ዝተበገሰሉን ንምትግባሩ ብልቢ ዝጽዕተሉን እዩ።
ክቡር ፕረዚደንት
ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተበጽሐ ስምምዕ ሰላም፡ ንድግፎን ብልቢ ነድንቖን። ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ካብዚ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ሰላም ከምዝረብሕ ጥርጥር የብለይን።
ኤርትራ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዕዙዝ ኣገዳስነት ስለዘለዋ፡ ክቡር ፕረዚደንት- መንግስተይ ምስ መንግስትኹም ሓቢሩ ንኽሰርሕ ዘለዎ ቅርቡነት ደጊመ እገልጽ። እዚ ድማ፡ ንህዝብታት ናይዚ ዞባ እውን ከም ዘርብሕ እኣምን።
ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተስገዲዱ ዘሎ እገዳ ብቕልጡፍ ክለዓል ንጽውዕ። እዚ፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናይ ዝርከባ ሃገራት ቁጠባዊ ርግኣትን ውህደትን ኣብ ምርግጋጽ፡ ዘለዎ ጸላዊ ግደ ከስምረሉ እደሊ። ንናይ ክልቲኡ ህዝብታትና ናጻ ምንቅስቓስን፡ ንናይ ንግዲ ኣቑሑትና ምልውዋጥን ዝያዳ ውሕስነት ስለዝፈጥር ከኣ – ብቕልጡፍ ክትግበር ንጽውዕ።
ደጊመ ንኩሉኹም ብልቢ አመስግን የቐንየለይ።


text:
ዓሚ ከምዚ ሎሚ ግቡእ ስልጠና ዘይረኸቡን ስነምግባር ዘይነበሮምን ወታደራት ኮንጎ ንሰሜናዊ ክፍለ ግዝኣት ኪቩ ራሒሪሖም ብምውፃእ M23 ዝተብሃለ ዕጡቕ ጉጅለ ዋና ከተማ ኪቩ ንዝኾነት ንጎማ ተቖፃፂሩዋ።
እዚ ኩነታት እዚ ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ተቐይሩ ከምብሓድሽ ዝተጠናኸሩ ወታደራት ንፅኑዕ ትሕዝቶታት እቲ ዓማፂ መሊሶም ብምሓዝ ኣብ መወዳእታ ሓምሺሾምዎም።
ኣብ ዩኒቨርስቲ ኮሎምቢያ ፕሮፌሰር ዓልምለኸ ጉዳያት ደሪክ ሳለሞንስ ብኽልተ ምኽንያታት ዝመፁ ምዕባለታት እዮም ይብሉ።እቲ ሓደ መንግስቲ ኮንጎ ን M23 ብሕቡእ ይድግፋ ኣብ ልዕሊ ዝነበራ ኡጋንዳን ሩዋዳን ፀቕቲ ብምግባር ምስ በሉ ኣስዒቦም ‘’ካልኣይ ድማ ሕቡራት መንግስታት ዕጥቑ ሸጥ ኣቢሉ ኣብ ሓፂር እዋን ብዙሕ ከድምዕ ዝኽእል ፅኑዕ ብርጌድ ብምጥያሹ እዩ’’ኢሎም።
ፍሉይ ብርጌድ ሕቡራት መንግስታት ኣዝዮም ዝተዓጠቑ 3,000 ወታደራት ደቡብ ኣፍሪካ፣ታንዛኒያን ማላዊን እዮም።ብሄልኮፕተራት ዝተሓገዘን ብቤት ምኽሪ ፀጥታ ዝተጠናኸረን እዚ ሓይሊ እዚ ኣብ ምብራቓዊ ኮንጎ ንዝርከቡ ስቪላት ስግኣት ንዝኾኑ ዓሰርተታት ዕጡቓት ጉጅለታት ክብተኑ ገይሩዎም።
እቲ ብርጌድ ኣብታ ሃገር ንዝርከቡ 17 ሽሕ ዓቀብቲ ሰላም ሕቡራት መንግስታት ንምጥንቓር ናብቲ ከባቢ ምውፋር ዝጀመረ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ነይሩ።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪ-ሙን ኣብዚ ሰሙን እዚ ከምዝበልዎ እቲ ፍሉይ ብርጌድ ነቲ ኩነታት ከምዝለወጦን ኣብ ባይታ ንተኽእሎ ናይ ሕቡራት መንግስታት ናይ ስቪላት ሓለዋ ዓብዪ ጊደ ከምዘለዎን ገሊፆም።
ወታደራዊ ስዕረት M23 ንኻልኦት ሚሊሽያታትን ዝተዘረፉ ማዕድናት ካብኦም እናዓደጉ ገንዘባዊ ሓገዝ ንዝገብሩሎም ዓለምለኸ ኩባኒያታትን ከም መጠንቀቕታ ከምዘገልግል ተንተንቲ ይገልፁ።
ኒውዮርክ ኣብ ዝመደብሩ ዓለምለኸ ናይ ሰላም ቶቋም ክኢላ ዓቃቢ ሰላም ዝኾኑ ኣርቱር ቦውተሊስ እቲ ቀንዲ ፈተና ዘላቒ ፍታሕ ኣብ ምርካብ እዩ ይብሉ።
ካልኦት ዕጡቓት ጉጅለታት እውን መንግስቲ ን M23 ከመይ ከምዘተኣናግዶ ብቐረባ ክከታተሉ እዮም ይብሉ ወሲኾም እቶም ክኢላ።ኣተሓሕዝኡ እንተፀቢቑ ካልኦት ሚሊሺያታት እውን ዕጥቆም ፈቲሖም ንዝርርብ ክተባብዑ እዮም ይብሉ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
“መቅድመ ኵሉ ንሰብክ ሥላሴ ዕሩየ ወቅዱሰ ዘውእቶሙ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ/ ቅድሚ ኵሉ ብኣካል ፍሉይ ብኽብሪ ሓደ ንዝኾነ ሥላሴ ንሰብኽ። ንሱ ድማ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ እዩ።”
ምሥጢረ ሥላሴ ብስፍሓትን ምልኣትን ዝተገልጸሉ ቅዱስ ጎርጎርዮስ “መቅድመ ኵሉ ንሰብክ ሥላሴ ዕሩየ ወቅዱሰ ዘውእቶሙ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ/ ቅድሚ ኵሉ ብኣካል ፍሉይ ብኽብሪ ሓደ ንዝኾነ ሥላሴ ንሰብኽ። ንሱ ድማ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ እዩ።” ከም ዝበሎ፡ ልዕሊ ዅሉን ቅድሚ ዅሉን ምሥጢረ ሥላሴ ምምሃር ይግብኣና። ምኽንያቱ ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መጺእና ምጥማቕና፤ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ምፍጻምናን ሠናይ ግብሪ ክንገብር ምእዛዝናን፤ ብኣርኣያ ሥላሴ ተፈጢርና ዝተዳለወልና ዘለዓለማዊ ርስቲ መንግሥተ ሰማያት ንምእታውን ንእኡ ምውራስን ስለ ዝኾነ እዩ። ርስቲ ኣቦኡ ኪወርስ ዚደሊ ውሉድ፤ ስም፡ መንነትን ርስትን ኣቦኡ ብዝግባእ ኣለልዩ ኪፈልጥ ከምዝግባእ፤ ንሕና’ውን ርስቲ ሥላሴ ዝኾነት መንግሥተ ሰማያት ንምውራስ ሓድነትን ሠለስትነትን ሥላሴ ብዝግባእ ምፍላጥ ይግባእ።
በዚ መሠረት ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ካብ ብሉያትን ሓዲሳትን ጠቒሳ፤ ሊቃውንት ኣመሳኺራ ናይ እግዚአብሔር ሓድነቱ ንሠለስትነቱ ከይጠቕለለ፤ ሠለስትነቱ ንሓድነቱ ከይከፋፈለ ንዘለዓለም ጸኒዑ ዝነብር ኣምላኽ ምዃኑ ትምህርን ተእምንን። ሓደ ኣምላኽ ክትብል ከላ’ውን ብስም፡ ብኣካል፡ ብግብሪ ሠለስተ፤ ብመለኮት፡ ብህልውና፡ ብሥልጣን፡ ብፍቓድ፡ . . . ሓደ ምዃኑ ብምግላጽ እዩ።
ቅዱስ አትናቴዎስ ሓዋርያዊ ብዛዕባ እዚ፡ “አብ አምላክ፣ ወልድ አምላክ፣ መንፈስ ቅዱስ አምላክ፣ ወኢይትበሀሉ ሠለስተ አማልክተ አላ አሐዱ አምላክ፥ አብ ኣምላኽ እዩ፤ ወልድ ኣምላኽ እዩ፤ መንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ እዩ፤ ግና ሓደ ኣምላኽ እምበር፡ ሠለስተ ኣማልኽቲ ኣይብሃሉን እዮም።” (ሃይ. አበ. 24፥4) ኢሉ ጽሒፉልና ኣሎ። ሓድነት ብዘይ ሠለስትነት ሠለስትነት ብዘይ ሓድነት ስለዘየልቦ ብምሥጢር፤ ሥላሴ ዝብል ቃል ፍሉይ ሠለስትነትን ሓድነትን ዘመልክት እዩ። “ሥላሴ በተዋሕዶ ወተዋሕዶ በሥላሴ፦ ሠለስትነት ኣብ ሓድነት፣ ሓድነት ኣብ ሠለስትነት” ከም ዝብል ሃይማኖተ አበው።
ቅዱስ ባስልዮስ ዘአንጾኪያ፡ “አንሰ ሶበ እቤ እግዚአብሔር እብል በእንተ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ እስመ አሐዱ ውእቱ መለኮተ ሥላሴ ወሠለስቲሆሙ አሐዱ መለኮት፥ ኣነስ እግዚአብሔር ክብል ከሎኹ፤ ብዛዕባ አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ ምዝራበይ እዩ፤ ናይ ሠለስቲኦም መለኮት ሓደ እዩ፤ ሠለስቲኦም ብመለኮት ሓደ እዮም” ይብል። (ሃይ. አበ. 96፥6)
ቅድስት ሥላሴ ክንብል ከሎና አብ ወልድ መንፈስ ቅዱስ ማለትና እዩ። በዚ ስም እዚ ተፈጢርና፤ በዚ ስም እዚ ተጠሚቕና ዳግማይ ንውለድ፤ ነዚ ስም እዚ ኸኣ እናኣመስገንና ንነብር፤ በዓለ ሥላሴ’ውን ነኽብር። (ዘፍጥ. 1፥26፡ መዝ. 33፥20፡ 28፥19)።
ከምዝፍለጥ ኵሉ ጊዜ በዓል ሥላሴ እኳ እንተኾነ፡ ብፍላይ በብዓመቱ 7 ጥሪ ኣብቲ ናይ እግዚአብሔር ሓድነትን ሠለስትነትን ዝተረጋገጸሉ ዕለት ግና ብድምቀት በዓለ ሥላሴ ይበዓል እዩ። (ዘፍ. 11፡1-9)
ስብሐት ለአብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ይእዜኒ ወዘልፈኒ ለዓለም ወለዓለመ ዓለም፡ አሜን።


text:
ኣፍሪቃ ንናይ ፕረዚደንት ትራምፕ ናይ ጽልኢን ጽዩፍ ዘረባን ስቕ ከምዘይትብል ሕብረት ኣፍሪቃ ትማሊ ሓሙስ ኣፍሊጡ።
እቲ ሕብረት ነዚ ዝበለ ኣብቲ ኣብ ከተማ አዲስ አበባ ዝኻየድ ዘሎ ኣብ ጉባዔ ፈጻሚ ስራሕ ንምስታፍ ንዝተአኸቡ ሚንስተራት ወጻኢ ጉዳያት ሃገራት ኣፍሪቃ እዩ።
አቦ መንበር እቲ ሕብረት ሙሳ ፋቂ ነቲ ናይ ፕረዝደንት ትራምፕ ጽዩፍ ዘረባ ብትሪ ኮኒኖም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ነዚ ዝበሉ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ምስ አባላት ቤት ምኽሪ ኣብ ጉዳይ ኢምግሬሽን ኣብ ዝተራኸብሉ ምዃኑ ይዝከር ብዘይካ እዚ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ዝሃብዎ ርእይቶን እየሩሳሌም ከም ዋና ከተማ እስራኤል ኣፍልጦ ምሃቦምን ንልዑኽ ዓቃብ ሰላም ዝወሃብ ገንዘብ ምጉዳል ዝብሉ አደንጃ ፕረዚደንት ትራምፕ መዘረረቢ መራሕቲ ኣፍሪቃ ኮይኑ ከምዝቅንዩ ተገሊጹ’ሎ።
አቦ መንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋቂ እዚ ስጉምቲ ንሕብረት ኣፍሪቃ ዝብድህ ብምዃኑ ኣህጉር ኣፍሪቃ ብስቅታ ኣይክትሓልፎያ ኢሎም።
ኣብ አዲስ አበባ ዝተጋብኡ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብዘን ጉዳያት ዝመጽእ ሰንበትን ሶኑይን ድሕሪ ምዝታይ ወግ ዓዊ መግለጺ ክህቡ ምካኖም’ውን ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ፕረዚደንት ትራምፕ ናይ 100 ቢልዮን ዶላር ታሪፍ ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለዩ ንግዳዊ ትሕዝቶ ቻይና ክስልዑ ከምዝኽእሉ ብናይ ቲውተር መልእኽቶም ድሕሪ ምትሕልላፎምን ቻይና ድማ ብዝከኣላ ክትቃለሶ ምዃና ምላሽ ድሕሪ ምሃባንንግዳዊ ኲናት ኣሜሪካን ቻይናን ተጎሃሂሩ ከምዝርከብ ተሓቢሩ።
ኣሜሪካ ኣቐዲማ ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለዩ ፍርያት ቻይና ናይ 50 ቢልዮን ዶላር ተወሳኺ ታሪፍ ምስልዓ ይዝከር። ቻይና ድማ ከም ግብረመልሲ ተመሳሳሊ መጠን ዘለዎ ናይ 50 ቢልዮን ዶላር ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለዩ ፍርያት ኣሜሪካ ብፍላይ ድማ ኣብ ከም ሕርሻን ንኣሽቱ ነፈርትን ዝኣመሰሉ ፍርያት ኣሜሪካ ተወሳኺ ታሪፍ ሰሊዓ እያ።
ፕረዚደንት ትራምፕ ትማሊ ሓሙስ ንወከልቲ ሚኒስትሪ ንግዲ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ፍርያት ቻይና ተወሳኺ ታሪፍ ክስላዕ ክሓስቡሉ ዝኣዘዙ ክኾኑ እንከለው፤ ብኻልእ ወገን ድማ ሎሚ ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ቲውተር መልእኽቶም: ኣሜሪካ ምስ ሃገራት ርሑቕ ምብራቕ ኣብ ናይ ንግዳዊ ግርጭት ከምዘይተጸምደት ኣፍሊጦም ኣለው።
ቻይና ብወገና ብመገዲ ሚኒስትሪ ንግዲ ኣቢላ ኣብ ዝዘርግሐቶ ሓበሬታ: ስጉምቲ ኣሜሪካ ንመትከላት ናጻ ንግዲ ዘመልክት ከምዘይኮነ ብምግላጽ ፡ ክሳብ መወዳእታ ዓቲባ ክትቃለሶ ምዃና እያ ኣፍሊጣ። ካብ ዋይት ሃውስ ዝተዋህበ መብርሂ ድማ: ቻያና ነቲ ጉዳይ ብግጉይ ኣቀራርባ ሒዛቶ ከምዘላ ብምጥቃስ፡ ኣብ ክንዲ ንዝጸንሐ ንግዳዊ ኣካይዳኣ ምእራምን ምስትኽኻልን ኣብ ልዕሊ ሓረስቶት ኣሜሪካን ፍርያት ትካላት ሰንዓን ዓጸፌታዊ ግብረመልሲ ወሲዳ ይብል።


text:
ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ሎማዕንቲ ረቡዕ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጀሚሩ።መራሕቲ ኣፍሪካ ኣብቲ ጉባኤ ማእለያ ምስ ዘይብሎም ፈተናታት እታ ኣህጉር ፊት ንፊት ክገጥሙ እዮም።
ኣብ ውሽጢ እዚ ዝቕፅል ሓደ ሰሙን ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣማእቲ ኣኼባታት ክካየዱ እዮም።ዕላዊ መሪሕ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ‘’ምሕያልን ምምዕባልን ደቂ ኣንስትዮ’’ ዝብል ኮይኑ ግጥም ኣንፃር ኢቦላን ምርጫታት 2015 ኣ/ፈ ዝብሉ ኣጀንዳታት ክዕብልሉ ትፅቢት ይግበር።
ዛዕባታት ሰለምን ፀጥታን ከም ኩልሻዕ ቅድሚ ኩሉ ዝስራዕ ኣጀንዳ ክኸውን እዩ። ናይ ናይጀሪያ ኣኽራሪ ቦኮ ሓራም ካብኦም ሓደ እዩ።
ምኽትል ኣቦ ወንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪካ ኤራስቱስ ዌንቻ እቲ ውድብ ተወሳኺ ስጉምቲ ንኽወስድ ናይቲ ዞባ ሃገራት ኣብ ዘቕርብኦ ሕቶ ዝምስረት እዩ ኢሎም።
‘’ብቦኮ ሓራም ይፍፀሙ ዘለው ዘስካሕክሑ ገበናት ክንርኢ ከለናን እቲ ቅልውላው ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ናይጀሪያ ይስፋሕፋሕ ከምዘሎ ምስ እንዕዘብን ጣልቃ ምእታው ዝዕድም ሃዋህው እዩ’’ምስ በሉ ኣስዒቦም ‘’ሕቶ ናይ ምቕራብ ሓላፍነት ግን ኣብ እንግድዓ እዘን ሃገራት እዚአን ዝወድቕ እዩ’’ኢሎም።በዚ ምኽንያት እዚሕብረት ኣፍሪካ ክዝተየሉ ዝግባእ ጉዳይ ስለዝኾነ ሕቶ እንተቐሪቡ ብዘይጥርጥር ሕብረት ኣፍሪካ ጣልቃ ክኣቲ እዩ ኢሎም።
ኣብ ጎናዊ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ግጭት ደቡብ ሱዳን ዝጠመተ ፍሉይ ዞባዊ ኣኼባ ክሳለጥ እዩ።ደማዊ ግጭት እታ ሃገር ጠጠው ንምባል ኣይተኽኣለን።ነቲ ልዝብ ክመርሖ ዝፀንሐ ኢጋድ ሪፖርት ከምዘቕርብን ኣብቲ ፀብፃብ ብምምስራት ኣብ ዝቕፅል ሰሙን ተወሳኺ ስጉምትታ ከምዝውሰዱን ተፈሊጡ’ሎ።
ብኻሊእ ዜና ናይ ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊካ ኮንጎ ፕሬዝዳንት ዕድመ ስልጣኖም ከናውሑ ኣብዝፈተንሉ እዋን ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣብ ዝተወልዐሉ፣እታ ኣህጉር ኣብዚ ዓመቲ እዚ ልዕሊ 10 ምርጫታት ንምክያድ ኣብ እትቀራረበሉን ዘላ እዋን ምርጫታት ሰላማዊ ክኾኑ ንምርግጋፅ ሕብረት ኣፍሪካ ኢዱ ከምዝሓውስ ምኽትል ኮሚሽነር ዌንቻ ይገልፁ።
እታ ኣህጉር ኣብዚ ዝሓለፈ ናይ ኣውሮፓዊያን ኣቆፃፅራ ዘጋጠማ ከቢድ ቅልውላው ለበዳ ኢቦላ ዝተውሃበ መልሲ እውን ኣገዳሲ ኣጀንዳ ክኸውን እዩ ከም መግለፂ ዌንቻ።
ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ዝጠቓለል መራሕቲ መንግስታት ሃገራት ኣፍሪካ ኣብ ዝቕፅል ሰሙን ዓርቢን ቀዳምን ምስተኣከቡ እዩ ክኸውን።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኮምፒተረይ ናይ ስለያ ማልዌር ልኢኹ ክስልለኒ ፀኒሑ ክብሉ ኪዳኔ ብዝብል ሽም ዝተፀውዑ ኣሜሪካዊ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝርከብ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ቤት ፍርዲ ወረዳ ዘቕረብዎ ኽሲ ትምሊ ሰሉስ ናብ ዳኛ ቐሪቡ’ሎ።
ዘ ሃኪንግ ቲም ዝተብሃለን ኣብ ጥሊያን ዝርከብን ናይ ስለያ ማልዌር ዘፍሪ ኩባንያ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘለዎ ርክብ ምቁራፁ ኣፍሊጡ’ሎ።
ንድሕነተይን ድሕነት ቤተሰበይን ስለዝሰግእ ሽመይ ኪዳነ ተባሂሉ ይፀዋዕ ዝበሉ ኣሜሪካዊ ነባሪ ሜሪላንድ ጉዳዮም ብውክልና ዝሓዞ ኤሌክትሮኒክ ፍሮንቲየ ፋውንዴሽን ብዝብል ዝፍለጥ ንስቪላዊ ነፃነታት ብዝሕለቕ ትካል እዩ።
ኣብ ኢንተርኔት ናይ ምዝራብን ሓሳብካ ብነፃነት ምግላፅን ክኸበር ከምዝቃለስ ዝዛረብ እዚ ትካል እዚ ኪዳነ ናይ ውልቂ ናብርኦም ተደፊሩ ክብል ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 11 ሓምለ 2006 ዓ/ም ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ንዝርከብ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ናይ ወረዳ ቤት ፍርዲ ኽሲ ኣቕሪቡ።
ብትውልዲ ኢትዮጵያ ዝኾኑን ንዝሓለፉ 22 ዓመታት ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ይነብሩ ዘለውን ኣቶ ኪዳነ ናብ ናይ ውልቂ ኮምፒተሮም ወይም ላፕቶፖም ፊንፊሸር ዝተብሃለ ናይ ስለያ ፕሮግራም ወይም ማልዌር ከምዝተልኣኸን ከምዝተፅዓነን ብጠበቕኦም ብናታን ካርዶዞ ኣቢሎም ነቲ ቤት ፍርዲ ኣቕርቦም ኣለው።
ኣቶ ኪዳነ ብስካይፕ ኣቢሎም ዘካይዱዎም ዝርርባት በምንግስቲ ኢትዮጵያ እናተጠለፉ ይስምዑ ከምዝነበሩ፣ናይ ኢሜይል መልእኽትታቶ ይንበቡን ኣብ ኢንተርኔት ዝገብሩዎ ርክባት ክትትል ይግበረሎም ከምዝፀንሐን እቶም ጠበቓ ኣመልኪቶም።
ሚስተር ካርዶዞ እቲ ስለያ ክፍፀም ከሎ ኢድ ብኢድ ኢና ሒዝናዮ ይብሉ።ኣብ ልዕሊ ኣቶ ኪዳነ ምብፅሑ ዘሕን’ዃ እንተኾነ እቲ መንግስቲ ንናይ ኪዳኔ ናይ ስካይፕ ንግግር ክጠልፍን ክሰምዕን ከሎ ስለዝሓዝናዮ ግን ዕድለኛታት ኢና ኢሎም።
ጠበቓ መንግስቲ ኢትዮጵያ ራበርት ቻሮው ግን ናይ ኮምፒተር ኣድራሻ ክስረቕ ከምዝኽእል ካብ ምግላፅ ዝዘለለ እቲ ተግባር ኣይተፈፀመን ክብሉ ኣይተኸራኸሩን።ናይ መከራኸሪ ነጥቦም ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ነቲ ጉዳይ ናይ ምርኣይ ስልጣን ስለዘይብሉን ተኸሳሲ ድማ ልኡላዊ መንግስቲ ስለዝኾነን እቲ ኽሲ ውዱቕ ክኸውን ሓቲቶም።
ቻረው ብዛዕባ እቲ ክትዕ መብርሂ ክህቡ ተሓቲቶም ካብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ መብርሂ ምሕታት ከምዝክኣል ገሊፆም።ይኹን እምበር ካብ ኤምባሲ መብርሂ ንምርካብ ዝተግብረ ተደጋጋሚ ፈተነ ኣይተዓወተን።
ነቲ ጉዳይ ክንደፍኣሉ ኢና ኢሎም ኣለው ካርዶዞ።ዳኛ እውን ውሳንኦም ኣብ ቀረባ ከፍልጥ እየ ኢሎም ኣለው።
ብኻሊእ ወገን ናይ ስለያ ማልዌራ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ይሸይጥ ተባሂሉ ዝጥርጠር ተቐማጥነቱ ኣብ ጣሊያን ዝኾነ The Hacking Team ዝተብሃለ ትካል ምስ ኢትዮጵያ ዝርክብ ምቁራፁ ኣፍሊጡ።ኢትዮጵያ ናትና ቴኬኖሎጂ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ንዝርከቡ ጋዜጠኛታት ንምስላል ትጠቀምሉ ኣላ ዝብል ሪፖርት ዘዘኻኸሩ ኣብ ሃኪንግ ቲም ዳይረክተር ክፍሊ ንግዲ ዝኾኑ ኤሪካ ሬብ ሎማዕንቲ ብኢሜይል ኣብዝለኣኹልና መልሲ ምስ እዚ ዓሚል ዘለና ርክብ ተቓሪፁ’ሎ ኢሎም።


text:
ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ብተወሳኺ ኣሜሪካ ኣብ ተካይዶ ቃልሲ ኣንጻር ግብረ ሽበራ ንምኽልኻል ኣሜሪካ ዘድልይ ወጻኢታት ከምዝውስኽ ሓቢሮም።
ፕረዝደንት ትራምፕ ንናይ ግብጺ መዘነኦም ኣብ ኣጸጋሚ ኩነታት ጽቡቕ ስራሕ ይሰርሑ ከምዘለዎ ምዒዶም፡ ኣሜሪካ ድማ ግብጺ ኣብ ተኻይዶ ቃልሲ ኣንጻር ግብረ ሽበራ ናይ ወታሃደራዊን ካልእን ደገፍ ከምትህብ ገሊጾም።
“ንወታሃደራዊ ሓይልና ክሳብ እቲ ዝለዓለ ደረጃ ክንሕድስ ኢና። ካብ ካልእ ጊዜ ንላዕሊ ብርግጹነት እቲ ዘድልየና ንሱ እዩ።ንዓኻ ፕረዝደንት ክብለኻ ዝደልይ ድማ ንኣሜሪካ ኮነ ንዓይ ብሉጽ መዘናን ፈታውን ኢኻ’ዩ።”
ናይ ግብጺ ፕረዝደንት ብወገኖም ነቲ ሓይል መርገጺ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ጉዳይ ግብረ ሽበራ ድሕሪ ምድናቕ ምትሕብባሮም አረጋጊጾም ።
“ ኣነ ኾነ ግብጺ ኣብቲ ንግብረ ሽበራ ንምምኻት ውጽኢታዊ ስትራቴጂ ኣብ ምሕንጻጽ ብሓያልን ክፉትን መንፈስ ኩሉ ጊዜ ኣብ ጎንኹም ኢና።”
እዚ ትማሊ ኣብ ዋይት ሃውስ ዝተኻየደ ርኽብ ክልቲኦም መራሕቲ ነቲ ንገለ ዓመታት ዝሒሉ ዝነበረ ርኽብ ክልቲኦም ሃገራት ዘሕድስ’ዩ። ምምሕዳር ኦባማ ፕረዝደንት አል ሲሲ ኣብ ካይሮ ዝተፈጥረ ዘይምርግጋእ ዘርኣይዎ ኣተሓሕዛ ብምንቓፎም ርኽብ ክልቲኦም ሃገራት ሓርፊፉ ዝጸንሓ ምኻኑ ይዝኸር።
ክኢላ ፖለቲካዊ ኩነታት ማእኸላይ ምብራቕ ዝኾኑ ካብ ሚድል ኢስት ኢንስትዩት ዋሽንግተን ፖል ሳሌም ግን ፕረዝደንት ትራምፕ ነቲ ርኽብ ናይ ገዛእ ርእሶም ፖለቲካዊ አጀንዳ’ዮም ዝጥቐምሉ ዘለው ይብሉ።
ንሶም ግብጺ ዝዓበየት ናይ ዓረብ ሃገር ከም ምዃና ብተወሳኺ ምስ እስራኤል ንዝህልው ርኽብ፡ ንመስርሕ ሰላም ማእኸላይ ምብራቕ፡ ንዞባዊ ዲፕሎማሲን ፖለቲካዊ ኩነታት ሊብያ፡ሶርያ ኣብ ቃልሲ አንጻር ንገዛእ ርእሲ እስላማዊ መንግስቲ ኢሉ ዝጽውዕ ጥሩፍ ጉጅለ አገዳሲት ረቛሒ ዘለዋ ሃገር’ያ። ፕረዝደንት ትራምፕ ድማ ምምሕዳሮም ኣብ ዝጅምርሉ ዘሎ ናይ ሕጂ እዋን ብዝተኻእለ መጠን ምሕዝነት ሃገራት ኣብ ምፍጣር ይጽዕሩ ኣለው ኢሎም።
ግብጻዊ ተንታኒ ዓጢፍ ኣልዳሳዊ ኣል ሃራም ግን ምስዚ ኣይሰማምዑን። ርኽብ ኣሜሪካን ግብጽን ክቕየር’ዩ ይብሉ።
ንሶም ምምሕዳር ትራምፕ ዘካይዶ ናይ ወጻኢ ርኽብ ኣብ ቀዳምነት ኣሜሪካ ዝተሞርከሰ’ዩ ስለዚ ኣሜሪካ ንፈታዊ ዝኮነ ሃገር ትህቦ ሓገዝ ኮነ ምትእትታው ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ኣይኮነን ይብሉ።
ንሶም ብተወሳኺ ናይ ኣሜሪካ ኤምባሲ ኣብ ኣሜሪካ ካብ ቴል ኣቪቭ ናብ የሩሳሌም ምቕያር ግብጺ ኣብቲ ከባቢ ዘለዋ ጽልዋ ዘንእስ’ዩ ይብል።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብተን ዝቕፅላ ሰሙናት ኣብ ኩሎም ዞባታት ደቡባዊ ሱማሊያ ጥምየት ክስፋሕፋሕ ትፅቢት ከምዝገብር ሕቡራት መንግስታት ኣፍሊጡ።ትካላት ረድኤት ሕቡራት መንግስታት ኣብ ሱማሊያ ግዳያት ድርቂ ንዝኾኑ ሱማሊያዊያን ምግብን ካልኦት ኣገደስቲ ረድኤትን ንምቕራብ እናፈተኑ እዮም።እንተኾነ ግን ይብሉ እቶም ትከላት ኣብ መንጎ ደገፍቲ መንግስትን ጉጅለ ናዕበኛ ኣል-ሸባብን ኣብ ሞቓድሾ የካይድዎ ዘለው ውግእ ሰብእዊ ረድኤት ንምቕራብ ኣዝዩ ከቢድ ገይርዎ’ሎ።
ዓቀብቲ ሰላም ሕብረት ኣፍሪካ ጉጅለታት ረድኤት ሓገዞም ምቕራብ ንክኽእሉ ዝበሎ መጥቓዕቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣንፃር ኣል-ሸባብ ጀሚሩ።
እቲ ውግእ እናተኻየደ’ውን ይብላ ወሃቢት ቃል ትካል ስደተኛታት ሕቡራት መንግስታት ፋቱማታ ለጀዉን ካባ ተስፋ ዝቖረፁ ሰባት ኣለሻ ምግቢ ናብታ ብዅናት ዝተሃሰየት ከተማ ሞቓድሾ ይሃድሙ ከምዘለው ይገልፃ።ኣብ ሱማሊያ ዘሎ ጥምየት ብመጠንን ብመስካሕካሕነቱን እናዓበየ ክኸይድ እዩ ክብላ’ውን ኣጠንቂቐን።
ዝሓለፈ ወርሒ ጥራሕ ይብላ እተን ወሃቢት ቃል 27 ሽሕ ሰባት ካብቶም ድርቂ ኣዝዩ ዘጥቕዖም ከባቢታት ቤይ፡ባኩልን ታሕታይ ሸበለን ናብ ሞቓድሾ ሃዲሞም ኣለው።
ብመሰረት ካብ ናይ ምግቢ ውሕስነት መሻርኽትና ዝበፅሐና መረዳእታ ይብላ ንሰን ‘’ኣብዝቕፅሉ ሰሙናት ውሕስነት ምግቢ እናኸፍአ ክኽየድ እዩ።ኣብ ነሓሰን መስከረምን ኩሎም ዞባታት ደቡባዊ ሱማሊያ ጥምየት ከጋጥሞም እዩ።’’ይብላ።
እቲ ሓበሬታ ካብ ካብ ክፍሊ ትንታነ ውሕስነት ምግብን ኣመጋግባን ከምዝረኽብኦን እዚ ድማ ኣብዚ ሕዚ እዋን ብዘሎ ደረጃ ጉድለት ኣመጋግባ፡መጠን ሞትን ድምር ናህሪ ዋጋ ምግብን ሕሱም ናይ ድርቂ እዋንን ተመስሪቶም ነቲ መፅናዕቲ ከምዘካይድዎ እተን ወሃቢት ቃል ሓቢረን።
ቀሊል ዋሕዲ ሕፅረት ምግቢ ስለዘጋጠመ ጥምየት ከብሎ ኣይኽእልን።ጥምየት በፂሑ ተባሂሉ ቅድሚ ምእዋጁ ሕቡራት መንግስታት 20 ሚእታዊ ህዝቢ ሓደ ከባቢ ሓደ ሰብ ኣብ ማዕልቲ ካብዘድልዮ 2100 ካሎሪ ንታሕቲ ዝረክብ ምዃኑ ከረጋግፅ ኣለዎ።ልዕሊ 30 ሚእታዊ ህፃውንቲ ከቢድ ናይ ኣመጋግባ ጉድለት ክህልዎም ኣለዎ።ካብ 10 ሽሕ ሰባት ኣብ ማዕልቲ ክልተ ሞት እንተጋጢሙ ወይ’ውን ካብ 10 ሽሕ ህፃውንቲ ብዋሕዲ ምግቢ ኣርባዕተ ህፃናት እንተሞይቶም እዩ ጥምየት ኣጋጢሙ ዝበሃል።
ገለ ከባቢታት ደቡባዊ ሱማሊያ ካብቶም ዝተጠቐሱ መዐቀኒታት ንላዕሊ ምዃኖም ሰበስልጣን ሕቡራት መንግስታት ይገልፁ።


text:
ታሪኽ ሂወት ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ
ሓዳስ ኤርትራ 1 ሰነ 2018
ኣብ’ቲ ብስደት እትነብረሉ ሃገር - ሆላንድ፡ ብ24 ግንቦት 2018 ዝዓረፈትን፡ ስነ-ስርዓት ቀብራ ትማሊ 31 ግንቦት 2018፡ ሰበ-ስልጣን መንግስትን ግንባርን፡ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ቤተሰባን ኣፍቃሪኣ ህዝብን ከምኡ’ውን ስድራቤት ስነ-ጥበባት ኣብ ዝተረኽቡሉ ኣብ መካነ-መቓብር ቅድስቲ ማርያም - ኣስመራ ዝተፈጸመን ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ፣ ኣብ መስከረም 1939 ኣብ ዞባ ደቡብ - ንኡስ ዞባ ማይ ዓይኒ ዓዲ-ኰዓቲት፡ ካብ ኣቦኣ ኣቶ በራኺ ሓጎስን ኣዲኣ ወይዘሮ የህዋላሸት ዘርኡ ኣሕመዲንን ተወሊዳ።
ወላዲኣ ብህጻና ካብዛ ዓለም ብሞት ዝተፈልዩዋ ጸሃይቱ በራኺ፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኣ ምስ ወላዲታ ናብ ኣስመራ ብምምጻእ ዕድመ ንእስነታ ኣብ ኣባሻውል ዘሕለፈት ዕባይ ኣስመራ እያ። ጓል 4 ዓመት ምስ ኮነት ምስ ሓትነኣ ንፖርት ሱዳን’ኳ ከይዳ እንተነበረት፡ ናብ ኣስመራ ተመሊሳ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣስኳላ ሴታ ንትምህርቲ ኣተወት። ካብ ናብ ምህሮ ናብ ስነ-ጥበብ ዝዛዘወ ዝንባለ ስለዝነበራ ግን፡ ንትምህርታ ካብ መባእታ ንላዕሊ ኣይቀጸለቶን። ኣሰር ናይተን ንዝተፈላለዩ ናይ ሓጎስ ኣጋጣሚታት ብማሰ ናይ ምምዕራግ ክእለት ከም ዝነበረን ዝፍለጣ ኣዲኣ እናሓዘትን እናተዓዘበትን ዝዓበየት ጸሃይቱ በራኺ፡ ንጥበብ ወላዲታ ብኻልእ መልክዕ’ያ ሒዛቶ። ኣብ ንእስነታ ከኣ ንኽራር ከም ቀዳመይቲ መሓዛኣ መረጸታ። ንሳ ነታ ወናም ሓትነኣ ኣብ ካልኣይ መፋርቕ ኣርባዓታት ካብ ፖርት ሱዳን ዘምጽኣኣ ክራር ካብ መቐመጢኣ ብኢደ ዋኒና እናልዓለት’ያ ተሓቢኣ ክትለማመዳ ዝጀመረት።
ምሕዝነታ ምስ ኣውታር ክራር ከተደልድል ዝተዓዘቡ ስድራቤታ ንተግባራታ ኣይተቐበሉዎን። ከም ሓያለይ ናይቲ እዋን ስድራቤታት ከኣ “ሓሜን ኣርሆ …ወዘተ ክትኮኒ ፍቓደኛታት ኣይኮንናን” ዝብል ተሪር ተቓውሞ’ኳ እንተ ኣርኣዩዋ፡ ናብ ባሕሪ ስነ-ጥበብ ዓለም ክትጥሕል ዝወሰነት ጸሃይቱ ግን ንምኽሮም ዝሰምዕ እዝኒ ኣይነበራን። ክሳብ ብብረት ንዝተገብረላ ምፍርራሕ ቤተሰብ መኪታ ድማ ነቲ ምስ ክራር ዝጀመረቶ ፍቕሪ ብዝለዓለ ደረጃ ኣዕመቘቶ።
ኣብ ንኡስ ዕድመኣ ንኽራር ክትመልካ ዝጀመረት ጸሃይቱ ክእለታ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብራኽ ናይቶም ኣብነት ክኾኑዋ ዝኽእሉ ከም በዓል ኣተወብርሃን ሰጊድ፡ ጸሃይቱ ገርጊሽ. . . ዝኣመሰሉ ምዕባያ ከረርቲ ደርፍታት እናደገመት ኣድማስ ክእለት ክራራ እናዕበየቶ መጸት። በብቝሩብ ከኣ ኣብ ፈለማ ሓምሳታት ኣብ ምቕንጣጥን ንኡስ ምዝንጋዓትን ነብሳ ክኢላ ብኽራራ ከተስምዕን ጓይላታት ከተጻውትን በቕዐት።
ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ ኣብ መፋርቕ ሓምሳታት ጓል 16 ዓመት ኣብ ዝነበረትሉ እዋን’ያ - ወግዓዊት ከራሪት ብምዃን፡ ኣብ ቤት ወይዘሮ ውባ እንድርያስ ዝበሃላ ኣብ ኣባሻውል ዝነበራ ሸያጢት ስዋ ተቘጺራ ክትሰርሕ ዝጀመረት። ብመረዋሕ ድምጻን ክራራን ድማ ሃምን ቀልብን ናይቲ እዋን ኤርትራውያን ክትሰልብ ተራእየት። ኣብዚ ቦታ’ዚ ክሳብ 13 ሰዓታት ንመዓልቲ ብኽራራን ድምጻን ንሰማዕታ እናዘናግዐት ን10 ዓመታት ሰሪሓ። ደርፍታታ ብፍኑው ኣብ ካሴት እናተመልኡ ኣብ ኣብያተ ሻሂ ኣውቶቡሳትን ካልኦት ናይ መዘናግዒ ቦታታትን ይዝርግሑ ብምንባሮም ከኣ ኣብ ገጠራትን ከተማታትን ኤርትራ ተፈላጥነታ ክዓቢ ግዜ ኣይወሰደን።
ሽምን ዝናን ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ ብዝያዳ ክብርኽ ዝተራእየሉ ኣብ 1966 ኣብ ማእከል ኣስመራ ናይ ገዛእ ርእሳ እንዳ ስዋ ምስ ከፈተት እዩ። ሓያል ናይ ምቝላብን ምድራፍን ክእለት ዝነበራ ጸሃይቱ ኣብ ትካላ ንዓማዊላን ኣድነቕታን ብባህላውን ሃገራውን ደርፍታት ወጊሑ ክሳብ ዝዓርብ ተዘናግዖም ነበረት። በዚ ድማ ገዛኣ ንስዋኣ ብምኡዛት ደርፍታታ ኣቋስዮም ክድሰቱ ካብ ቀረባን ርሑቕን ብዝመጹ ዓማዊል ኣዕለቕሊቑ ይውዕል ከም ዝነበረ ካብ ኣእምሮ ናይቲ እዋን ኣድነቕታ ዝሕከኽ ኣይኮነን።
ካብ 1967-1969 ኣብ ዝነበራ ዓመታት፡ ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ ካብ ኣስመራ ናብ ዒላ በርዕድን ከረንን ብምውራድ እንዳ ስዋ ከፊታ ትሰርሕ ነበረት። ብፍላይ ኣብተን ኣብ ዒላ በርዕድ ዝተቐመጠተን ናይ ሓደ ዓመትን ፈረቓን እዋናት ምስ ተ.ሓ.ኤ. ተወዲባ ብምስጢር ኣብ ሃገራዊ ጉዳይ ትሰርሕ ምንባራ ኣብቲ ታሪኽ ሂወታ ዝሓዘ ሓጺር ጽሑፋ ሰፊሩ ኣሎ።
ጸሃይቱ በራኺ ኣብ 1970 ናብ ኣስመራ ተመሊሳ ናይ ስዋን ምዝንጋዕን ስራሓ ብዝለዓለ ደረጃ’ያ ቀጺላቶ። ምስቲ ሽዑ ዝነበራ ሃገራዊ ንቕሓት ድማ ንሃገራውነት ዘበራብሩን ንቓልሲ ዝስሕሉን ደርፍታታ ድምብርጽ ከይበላ ብድፍረት ትድሕድሖም ነበረት። ካብቲ ግዜ’ቲ ንደሓር ከኣ ዝበዝሑ ደርፍታት ጸሃይቱ በራኺ ሃገራውያን እናኾኑ መጹ። ኣብቲ እዋን ቤት ጸሃይቱ መተኣኻኸቢ ሃገራውያንን ማእከል ፖለቲካን እናኾነ ክኸይድ ተራእየ። ዝተፈላለዩ ሃገራውያን እንተላይ ብስራሕ ናብ ከተማ ዝኣተዉ ተጋደልቲ ኣብ ናይ መዘናግዒ ገዛኣ ይኣትዉን ንሜዳ ዝስለፉ መንእሰያት ብደርፍታታ ተሳሒሎም ይወጹን ነበሩ።
ጸሃይቱ በራኺ ምስቶም ንዕረፍቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝመጹን ኣብ ኣስመራ ዝነበሩን ተመሃሮ ዩኒቨርሲቲ ጥቡቕ ርክብ’ዩ ነይሩዋ። እቶም ምረት መግዛእቲ ንህዝቢ ኤርትራ ንምርዳእ ኣውራ ብተዋስኦታት ዝጕስጕሱ ዝነበሩ ተመሃሮ ዩኒቨርሲቲ ቤት ጸሃይቱ በራኺ ቀንዲ መተኣኻአቢኦም ገይሮም ይነጥፉ ነበሩ። ነቶም ዘዳልዉዎም ዝነበሩ ተዋስኦታት ብደርፍታታ ክትዕጅበሎም ድማ ኣብ ሲነማታት ይዕድሙዋ ነይሮም።
መድረኽ ሰብዓታት ስነ-ጥበባዊ ሂወት ጸሃይቱ በራኺ ናብ ዝለዓለ ጥርዙ ዝደየበሉ መድረኽ’ዩ ዝነበረ። ኣብ 1970 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነበረ ፍሉጥ ቀራጺ ድምጺ ትካል ፊሊፕስ ሪከርድስ ብጓለንስተይቲ ዝድረፍ ናይ ትግርኛ ደርፍታት ክሓትም ከም ዝደሊ ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስነ-ጥበበኛታት ምስ ሓተተ ነታ ብተውህቦኣን ብጽፍራን ኣርካን ስነ-ጥበብ ክትከውን ዝበቕዐት ጸሃይቱ በራኺ’ዮም ሓርዮማ። ብሓገዝ ውሩይ ክኢላ ጊታርን ድምጻውን ተወልደ ረዳ ከኣ ካብ ኣስመራ ናብ ኣዲስ ኣበባ ተጠሊባ ከደት። ከም መጀመርያ ፍቕሪ ሓዳረይ መን ክኣልየለይ፣ ኣባሻውል ዝባን ጨርሒ፣ ስገመይ፣ ኣዋልደይ ኪዳ ዕበዳ፣ ላለይ ቦላ፡ ወይ ኣነ ጓሉ፣ ዝርከቡዎም 12 ደርፍታታ ድማ ኣብ ዘበናዊ ስቱድዮ ኣሕተመቶም። ምስ ምዝርጋሕ ደርፍታታ ኸኣ ርእሰ- ተኣማንነታን ተፈታውነታን እናወሰኸ ሓንቲ ካብቶም ጕሉሓት ደረፍቲ ትግርኛ ክትከውን በቕዐት። ዝናኣን ህቡብነታን ካብ መሽጐራጉር ኣባሻውል ወጺኡ ኣብ ኩሉ ኤርትራዊ ዝነብረሉ መሬት ኤርትራን ስግረ-ዶብን ክዝርጋሕ ተራእየ።
ጸሃይቱ ዘፍረየቶም ደርፍታት ብልክዕ ብዝሖም ክፍለጥ’ኳ እንተዘይተኻእለ ኣብ ሃገራውያን ኣብያተ ሰነድ ብዝተገብረ ኣፈናዊ ዳህሳስ ኣስታት 90 ደርፍታት ብዲስኮ ካሴትን ሲዲን ዝሓተመት ስነ- ጥበበኛ እያ። ምስቶም ንሕትመት ዘይበቕዑ ደርፍታታ ደሚርካ ድማ ኣበርክቶኣ ኣብ ምህብታም ማዕከን ደርፍታት ኤርትራ ቀሊል ኣይነበረን። ደርፍታታ ግን ብብዝሖም ጥራይ ዝልክዑ ኣይኮኑን። ኣብ ያታዊ መበቈል ባህሊ ሕብረተሰብ ኤርትራ ተሰሪቶም ዝተሃንጹ ልሉይ ኤርትራዊ መንነት ዘለዎምን ደፋራትን ምዃኖም እቲ ዝሓየለ ብልጫኦም ክኸውን ይኽእል’ዩ።
ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ፡ ከም ሰብ ፈቃር፡ ምቕልልቲ፡ ፍትውቲን ሓላይትን፡ ሕውስቲ - ሰብ ምንባራ ናይ ቀረባ መሳርሕታን ፈለጥታን ይምስክሩላ። ካብቲ ሓንሳብ ዝኣተወቶ ባሕሪ ስነ-ጥበብ ከይወጸት ክሳብ ዕለተ-ዕረፍታ ኣብ ሞያኣ ምጽናዓ ድማ ነቲ ሞያ ዘለዋ ክብርን ፍቕርን ዝገልጽ’ዩ።
ብድፍረታን ሃገራውነታን እትልለ ጸሃይቱ በራኺ ብግሁድን ብውስጠዘን ሓያለይ ንኤርትራን ገድላን ማእከል ዝገበሩ ደርፍታት ዘፍረየት ሃገራዊት ስነ- ጥበበኛ እያ። ኣስመራ ወርቂ ሚለንየ፡ ኦ ፍረወይኒ፡ ካባኺ ምፍላየይ፡ ኣስካርባይ ጎማ ክዳነይ ካኪ ዓደይ ክዋጋኣልኪ፡ ኣንቈልቍለ ክወርድ ብማይ ጃሕጃሕ ዝኣመሰሉ ደርፍታታ ኣብ ኣእምሮ ብዙሓት ኤርትራውያን ዝሰረጹን ኣብ ምዅስኳስ ሃገራውነት ልዑል ተራ ዝነበሮምን’ዮም።
ንሳ ናብ ቤት መሓዛኣ ንምሳሕ እናኸደት ኣብ ማይጃሕጃሕ ክትበጽሕ ከላ፡ ክልተ ኣጸቢቓ እትፈልጦም ፈዳይን ተጋደልቲ ኣብቲ ከባቢ ባንዴራ ኤርትራ ተኺሎም ክኸዱ ጎፍ በሉዋ። ጸሃይቱ በራኺ ሰላም ኢላቶም ጥራይ ክትሓልፍ ነብሳ ኣይገበረላን። ስነ-ጥበባዊ ስምዒታ ተበራቢሩ ነታ ዘጓነፈታ ፍጻመ ከም ዘላታ ክትደርፈላ ወሰነት። ኣብ ያታዊ ዜማ ኣሕዚላ ድማ
ኣንቈልቍለ ክወርድ ብማይ ጃሕጃሕ
ጠምየ ነይረ ንገዛይ ንኽምሳሕ
ኣማዕድየ ርእየካ ተሓጕሰ
ሰላም ክብለካ ንድሕሪት ተመሊሰ …
እትብል ኣብ መስርዕ ናይ ብሉጻት ብልጽቲ ክትስራዕ እትኽእል ሓወልታዊት ደርፊ ሃነጸት። ደርፊ ማይ ጃሕጃሕ በቲ ኣብቲ እዋን ርሱን ስምዒት ሃገራውነት ዝነበሮ ኤርትራዊ ልዑል ክብሪ ተዋህባ። ሽምን ዝናን ጸሃይቱ ከኣ መመሊሱ ዓረገ። ንማይጃሕጃሕን ካልኦትን ደርፍታት ጸሃይቱ ሰሚዖም ሃገራውነቶም ዝተበራበረን ዝገንፈለን ኤርትራውያን ዜጋታት ብውልቅን ብጉጅለን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ይስለፉ ምንባሮም ድማ፡ ኣብ ዝኽሪ ብዙሓት ዘሎ ናይቲ እዋን ክውንነት’ዩ።
ኣብ ምምዕባል ኤርትራዊ ስነ-ጥበብ ዓቢ ተራ ዝተጻወተት ጸሃይቱ በራኺ ኣብ 1972- 73 ምስ ባንድ ከዋኽብቲ ኤርትራ ኣብ ባጽዕ ዓሰብን ኣብ ከተማታት ኢትዮጵያን ምስ ዝተፈላለዩ ስነ-ጥበበኛታት ከኣ ኣብ መኽፈቲ ስነ- ስርዓት ሲነማ ኣፍሪቃ ኣብ ጽምብላት ኤምባሲታትን ካልኦት ኣጋጣሚታትን ሓያለይ ምርኢታት ዘቕረበት ስነ-ጥበበኛ እያ። ኣብቲ እዋን ብወናማት መሳርሕታ “ጸሃይቱ ልእልቲ መሰንቆ ንመላእ ኤርትራ ከም ጸሓይ ትበርቆ” ይበሃለላ ከም ዝነበረ ድማ ኣብ ታሪኽ ሂወታ ዝሓዘ ጽሑፋ ሰፊሩ ኣሎ።
ድሕሪ ውግእ ከባቢ ኣስመራ 1975 ጸሃይቱ በራኺ መንእሰያት ነንሓድሕዶም ጥራሕ ዘይኮነ ምስ መንደቕ ይኹን ምስ ኣዕኑድ ከይተረፈ ዝስዕስዑሉ ዝነበሩ ብ”ናይ ጢዝ” ዝፍለጥ ፍሉይ ጸወታ ዘለዎ ደርፍታትያ ኣተኣታትያ። እቶም ነዚ ጸወታ’ዚ ዘውጽአቶም ደርፍታት እምብዛ ደፋራትን ቅሉዓትን ምንባሮም ድማ፡ ንትብዓትን መሃዝነትን ጸሃይቱ በራኺ ዝገልጽ’ዩ። ገለ ካብ ትሕዝቶ ናይቶም ደርፍታት፦
ኣነ እንተዝኸውን ሻምበል ናይ ጸጸራት
ናጻ መውጻእኩዎም ነዞም ኩሎም እሱራት
ሲሚንቶ ካርሸሊ ከመይ ተሰበሪ
ነወዳት ገዲፍኪ ነዋልድ ትኣስሪ
ኢሳያስ ኣፈወርቂ ተኻላኻላይ ታንኪ
ንስኻ ትጋደል ኣዴኻ ትበኪ …. ወዘተ ክጥቀሱ ይከኣል።
ምስ ምምጻእ ስርዓት ደርግ ከም ኩሎም ኤርትራውያን ስነ-ጥበበኛታት ንጸሃይቱ በራኺ’ውን ባይታ ስነ-ጥበብ እናዀርኳሓ እዩ መጺኡ። እቶም ንደርፍታታ እናስተማቐሩ ዝዘናግዑ ኣድነቕታ ብሽቝረራ ደርግን ናብ ሜዳ ምስላፍን እናወሓዱ መሳርሕታ ስነ-ጥበበኛታት ገለ ናብ ስደት ገለ ናብ ገድሊ ምስ ተበታተኑ ኣይቀሰነትን። ኣብ መጋቢት 1977 ከኣ ናብቲ ኣቐዲማ ብምስጢር ተወዲባ ክትሰርሓሉ ዝጸንሐት ተ.ሓ.ኤ. ተሰለፈት።
በቲ ዝነበራ ሞያ ድማ፡ ኣብ ሃገራዊት ክፍሊ ሙዚቃን ትያትርን ተ.ሓ.ኤ. ተመዲባ። ኣብቲ ዝለዓለ ባንድ ተ.ሓ.ኤ. ድማ እንኮ ደራፊት ትግርኛን ከራሪትን ጓለንስተይቲ ነይራ። ምስቶም ኣብ ከተማ እንከላ ትፈልጦምን ኣብ ሜዳ ዝተላለየቶምን ስነ-ጥበበኛታት ተጋደልቲ ብምዃን ከኣ፡ እቲ መድረኽ ብዝጠልቦም ደርፍታት ንህዝብን ተጋደልትን ኣብ ምብርባር ሃገራዊ ንቕሓትን ተወፋይነትን እጃማ ኣበርኪታ።
ገለ ካብቶም ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ዘቕረበቶም ንጽንዓትን ተዓዋትነትን ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንፍቕሪ ናጽነትን ንጻውዒት መንእሰያትን ዝደረፈቶም ደርፍታት እዞም ዝስዕቡ ክጥቀሱ ይከኣል፦
ኣሸበሮምየ ኣሸበሮምየ ንሰራዊት ደርጊ
ኣሸበሮምየ
ሰራዊት ናይ ደርጊ ዘመቻ እርይራይ
ጀብሃስ ዓጢቓላ ሰብኡት ኩኑ ጥራይ
ንሰራዊት ደርጊ ክንህክቶ
መንእሰይ ንዓናይ ሜዳ እቶ
ኣውሊዕ በቝላ ኣብ ቀጽሪ ገዛና
ኣቲ ኤረይ በጃኺ’ባ ምጽእና
ፍቕርኺ እዩ ዝኣሳስረና …. ወዘተ
ብዝብሉ ደርፍታት ትጕስጕስ ነይራ። ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ምስ ብጾታ ንህዝብን ሰራዊትን ትጕስጕስ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን፡ ቀዳማይ ዓመት ሓርነት ከተማ ተሰነይ ንምጽምባል ኣብ ዝተገብረ ባህላዊ ምርኢት፡ ብ5 ግንቦት 1978 ብደብዳብ ነፋሪት ናይ ርእሲ መውጋእቲ ኣጋጢሙዋ። ዘድሊ ሕክምና ድሕሪ ምግባር ድማ ኣብ ንቡር ገድላዊ ዕማማ ተመሊሳ ክሳብ 1981 ገድላ ቀጺላቶ።
ጸሃይቱ በራኺ ምስ ምብትታን ተ.ሓ.ኤ. ካብ ሜዳ ኤርትራ ኣብ ሱዳን ንሸውዓተ ዓመታት ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ 1988 ናብ ኤውሮጳ - ሆላንድ- ኣምሪሓ። ኣብቶም ኣብ ስደት ዝነበረትሎም ዓመታት ከኣ ሓንቲ ካብ ንጡፋት ሃገራውያን ምንባራ ትፍለጥ። ኣብ ፈረንሳ ዓዲ እንግሊዝ ጀርመን ኣመሪካ ዝኣመሰላ ሃገራት ዑደት ብምክያድ ምርኢታታ ዘቕረበትን ሓያለይ ካብ ኣታዊታት ምርኢታ ንመናበዪ ደቂ ስዉኣትን ህንጸት ሃገርን ዘወፈየት ሃገራዊት ስነ-ጥበበኛ እያ።
ንሳ ንሃገራ ብገንዘብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብስነ-ጥበባዊ ሞያኣ’ውን ልዑል ኣበርክቶ ዝገበረት ሃገራዊት’ያ። ንናጽነት ኤርትራ ኣመልኪታ ካብ ዝደረፈቶም ደርፍታት
ኣዕጽምቶም ከስኪሶም መስዋእቲ
ዝኸፈሉ
ህዝቢ ኤርትራ ሰዓርቲ ጀጋኑ
ዕጨት ለሚነት ዕጨት ሔና
ኣባይና ገይሳ መዓ-ሰላማ
ሓረስታይ ሸቃላይ መምህር
ተመሃራይ ተስፋ ናይ ኤርትራ
ኣገዳሲ ግደ ናትካ እዩ ኣውራ… ዝብሉ ይርከቡዎም።
ጸሃይቱ በራኺ፡ ወያነ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ወራር ምስ ፈነወ’ውን ዕድመ ደፊአ ከይበለት፡ ብስነ-ጥበባዊ ሞያኣ ህዝቢ ኣብ ምጕስጓስ ዝነጠፈት ኣደን ሓርበኛን እያ። ገለ ካብቶም ሽዑ ዝደረፈቶም ናይ መኸተ ልኡላውነት ደርፍታት፦
ንሓሉ ዓድና መሬትና ንሓሉ
ንሓሉ ባሕርና ዶባትና ንሓሉ
ከይኣትዉና እዞም በሊዖም ኣሉ
ህዝቢ ኤርትራ ኣለና ኣብ ጎንኻ
ሓድጊ ይከኣሎ ዋርሳይና ኣጆኻ
ነጊረካ እየ ኣነ ብዓንተቦ
መሬት ኤርትራ ጀጋኑ ኣለውዎ… ዝብሉ ይርከቡዎም።
እዛ ከም ኣደ ፈቃር ከም ሃገራዊት ውፍይቲ ሓርበኛ ከም ስነ-ጥበበኛ ኣርካን ጸሃይቱ በራኺ፡ ሽሕ’ኳ ፍጡር ወዲ ሰብ ሓላፊ ኮይኑ ብሂወት እንተተፈልየትና እዞም ናብ ወለዶታት ተሰጋጊሮም ዘይምነዉ ብሉጻት ናይ ስነ-ጥበብ ውሉዳታ ሓድጊ ገዲፋትልና ትኸይድ ብምህላዋ፡ ኣብ እዝንን ልብን ህዝቢ ኤርትራ ህያው ነባሪት’ያ።
መኮነን ኪዳነ


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስነቶም ዝተሰምዖም ጓህን ስለ ሕዝቢ ኢንዶነሽያ ከምዝጽልዩን ከምዚ ክብሉ ገሊጾም።
ካብቲ ቦታ ዝውሕዝ ዘሎ ዜናታት ከምዝገልጾ ልዕሊ 800 ዓድታት በቲ ሽድሽተ ሜትሮ ዝንውሓቱ ብሱናሚ ዝፍለጥ ካብ ባሕሪ ዝነቀለ ማይ ከምዝተሃስየን ገና እኹል ጸብጻብ ክርከብ ከዘይተኻእለን ይሕብሩ።
ናይ ሰበኻታት ማናዶን ማካሳርን ካሪታስ ዝተኻእሎም እኳ ይገብሩ እንተለው ገገሊኡ ቦታ ክትበጽሖ ብጣዕሚ ኣሸጋሪ ኮይኑ መራኸቢ ኩሉ ተበታቲኹ ጽርግያስ ይኹን ተለፎንስ ይኹን ገና ብግቡእ ይሰርሕ ስለዘየሎ ምስተን ቊምስናታት ክራኸቡን ክዋስኡን ከምዝተጸገሙ እውን ጠቂሶም።
ናይ ሃገረ ጣልያን ካሪታስ ሚእቲ ሺሕ ኤውሮ ንሓገዝ እንከወፍዩ ከም መግለጺ ዳይረክርተር ካሪታስ ሃገረ ኢንዶነሽያ ኣባ ባኑ ኩርንያንቶ ናይ ሙታን ቁጽሪ ክብ ክብል ከምዝኽእል ጠፊኡ ዘሎ ንብረትን ኣብ ኩሉ ኩሉ ዝወረደ ዕንወትን ዓቢ ከምዝኸውን ዘለዎም ስግኣት ኣይሓብኡን።


text:
ሕድሮም ሃይለስላሴ ይብሃል።ኣብ ክልል ትግራይ ዞባ ምብራቕ፣ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ጣቢያ ሩባ ፈለግ ዝነብር ወዲ 36 ዓመት ሓረስታይ እዩ።ዝተፈላየዩ ተኽልታት ብምምልማዕ ሞዴል ወይ መርኣያ ተባሂሉ ዝተፈላለዩ ክልላውን ሃገራውን ከምኡ እውን ካብ ናይ ጣሊያን ምትሕብባር ልምዓት ሽልማት ምርካቡ ምስ መዳሊያታትን ወረቐት ምስክራትን ከምዝተሸለመ ይገልፅ።
ብሰንኪ ፖለቲካዊ ኣረኣእያይ ይረኽቦ ዝነበርኩ ማይ መስኖ ተኸልኪለ ካብ 2006 ዓ/ም ጀሚሩ ዝብላዕን ዝስተን ብስምኣነን ልዕሊ 360 እንስሳት ሞይተናኒ፣ዝተኸልኩዎም ተኽልታት እውን ሓሪሩን ኣብ ምሕራር ይርከብን ይብል።ብናይቲ ከባቢ ምልሻን ፖሊስም ብዙሕ ምክትታል ከምዝፍፀሞ እውን ይዛረብ።
ኣማሓዳሪት ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ወ/ሮ ኣልጋነሽ ናይቲ ወረዳ ሕድሮም ዝበፅሖ በደል የለን ኢለን ኣለዋ።ናይ ኢትዮጵያ ሓባሲ ንብዓት ህዝቢ ጨንፈር ክልል ትግራይ ቅድሚ ክልተ ዓመት ነቲ ጥርዓን መርሚሩ መዕለቢ ክረክብ ከምዝገበረ ኣቶ ገብረእግዛብሄር ገብረሚካኤል ኣብቲ ጨንፈር ሓባሲ ንብዓት ህዝቢ ይገልፁ።ሕዚ ድማ ኣቶ ሕድሮም ዳግም ብምጥርዑ ሓደ ጉጅለ ዝቕፅል ሰሉስ ናብቲ ከባቢ ከምዝልእኽ ገሊፆም ኣለው።


text:
ብተዛማዲ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ስራሕ ኤርትራ ግሉጽን ስቱርን ተቓውምታት’ኳ እንተሃለወ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 2008/2009 ኣመልኪቱ ኣብ ዘካየዶ ገምጋም ስራሕ መማህራን’ውን ብጋህዲ ካብ ዘቕረብዎ ግን ከኣ መዓኽን መራኸብቲ ሓፋሽ ህግደፍ ዝሸፋፈንኦ ተቓውሞታት ከቕርበልኩም።
ሓፈሻዊ ኩነታት ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ ኣብዚ ሕጂ እዋን
ድሕረ ባይታ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ብመሰረት ኣብቲ እዋን ዝወጸ መምርሒ ትምህርቲ
መባእታ ደረጃ (primary school) – ካብ 1ይ ክሳብ 5ይ ክፍሊ
ማእከላይ ደረጃ (Middle school) – ካብ 6ይ ክሳብ 8ይ ክፍሊ
ካልኣይ ደረጃ (High school) – ካብ 9ይ ክሳብ 11 ክፍሊ’ዩ ኔሩ። ድሒሩ ዝተገበረ ምትዕርራይ ኣብ ማኣከላይን ካልኣይን ኾይኑ ማለት ማEከላይ ካብ 6ይ ክጅምር ካልኣይ ካብ 9ይ ክጅምር መባእታ ግን ከምዘለዎ ኾይኑ ብቋንቋ ኣዶ ክኸውን ተጌሩ።
ድሕሪ 2003 እውን ኣብ ውሸጢ ማእከል ስልጠና ሃገራዊ ኣገልግሎት ሳዋ ናይ 12 ክፍሊ
ትምህርቲ ተጀሚሩ። ከም መልቐቂ ፈተና ካልኣይ ደረጃ (High school leaving certificate examination/matriculation) ኣብ ከባቢ መጋቢት ትምህርቶም ዝውድእ ተምሃሮ 11 ክፍሊ ተፈቲኖም ንወተሃደራዊ ታዓሊምን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ናብ ሳዋ ይወረዱ’ሞ መስከረም ውጽእቶም ሰሚዖም እቶም ዝሓለፉ ናብ ኣስመራ ዩኒቨርስቲ እቶም ዝተረፉ’ውን ዒጭኦም ውትህድርና ይኸውን ኔሩ። ኣብ ሳዋ 12 ክፍሊ ምስተጀመረ ግን እቲ ፈተና ኣብ 12 ክፍሊ ከምዝኸውን ተጌሩ። ኣብዚ ዓመተ ትምህርቲ ብፕረዝደንት ሃገረ ኤርትራ ኣብ ሳዋ ንዝነበሩ ተምሃሮ ዘገርም ሓድሽ መብጽዓ ተዋሂቡ ”ካብ ሕጂ ፈተና ዝተረፈ ፍቆዶ በረኻ ዝሓለፈ ናብ ዝለዓለ ትምህርቲ ዕድል ክትረኽቡ ኢኹም” ቅድሚ እዚ ንተምሃሮ ምንጋሩ’ውን ኣብቲ እዋን ንኣስታት12/13 ዓመታ እታ ሃገር ክትሰርሓሉ ንዘጸንሐት ናይ ትምህርቲ ፖሊሲ በቶም ኣብተን ዓመታት’ውን እንተኾነ ከም ካቢኔ ኾይኖም መንበር ጥራይ እንዳተቐያየሩ ዘመሓድሩ ዝነበሩ ካቢኔ ሚኒስተራት ኤርትራ ብኽነት(wastage) ተባሂሉ ተወጊዙ ኔሩ። ነዚ መለውጦ ክመጽእ ድፍኢት ዝገበረ ብሽም ቁልጡፍ መቐይሮ ስርዓት ትምህርቲ ኤርትራ (Rapid transformation of Eritrean Educational system) ዝተብሃለ ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 2002 ዓ/ም ዝቐረበ
መጽናዕታዊ ጽሑፍ’ዩ ኔሩ። ኣብቲ እዋን ኩሎም ዝምለከቶም ኣካላት ዱንጉይ ለውጢ ምዃኑ ካብ ምግላጽ ድሕር ኣይበሉን። ተምሃሮ 12 ክፍሊ ከይተረፉ ብዛዕባ እቲ መጽናዕቲ ብመልክዕ ሰሚናር ክገልጽ ናብ ሳዋ ንዝመጾም ሚኒስተር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ዝነበረ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ሓደ ተምሃራይ ብሕቶ መልክዕ ዘቕረበሉ ጽቡቅ ኣብነት’ዩ። ”ካቢኔ ሚኒስትራትን መራኸቢ ብዙሓን ኤርትራ Wastage ዝበልኦ ሚኒስትሪ ወኪልካ ኣብዚ ብምምጻእካ እንታይ ይስምዓካ” ኢሉ ኣኾሪዎ ኔሩ፡ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ቅድሚ እዚ ዓመተ ትምህርቲ ካብ ሃገራዊ መርመራ ንዝተዓወቱ ተምሃሮ እተእንግድ እንኮ ዩኒቨርስቲ ኤርትራ ዝነበረት ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ንክትዕጾውን ስርሓ ደው ክተብልን ተፈሪዳ። ኣብ ክንድኣ ካልኦት ሓደሽቲ ኮሌጃት ብቁልጡፍ ተመስሪተን ንሳተን ከኣ፡-
The Eritrean Institute of Technology ከምኡ’ውን ካልኦት 5 ኮሎጃት
The College of Agriculture
The College of Art and Social Science
The College of Business and Economics
The College of Marine and Technology
Orota School of Medicine and College of Health Science
እዘን ትካላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ‘ውን ኣብ ትሕቲ ወተሃደራዊ ምሕደራ ካብ ወተሃደራዊ መዓስከር ሳዋ ብዝተመረጹ ኮነሬላት ንክመሓደራ ብመርመራ ዘይተመመዩ ተምሃሮ ኣብ ዝሓሸ ዓውደ ትምህርቲ ብሰበይ ሰብካ ተመዲቦም ትምህርቲ ተባሂሉ ክጽዋE ኣጸጋሚ መስርሕ ተጀሚሩ።
ንዝለዓለ ትምህርቲን ንሽሙ ዓውዲ ትምህርቲ መፍለዩ ተባሂሉ ዝወሃብ ምሕላፍ ምትራፍ
ዘይብሉ ሃገራዊ መርመራ መመሊሱ ንታሕቲ ዘንቆልቁል ዝነበረ ውጽኢት ተምሃሮ ኣራጢጡ ባይታ ዘቢጡ እዚ ነቲ ብዘይ መጽናዕቲ ዝተዋህበ ናይ ዓያሹ መብጽዓ ኣብ 2005 ከምዝፈርስ ገበሮ። እቲ ፈተና ከም መሕለፊን መትረፊን መፍለይን እንተኾነ’ውን እቲ ዘስዓቦ ቁስሊ ግን ፈጺሙ ክፍወስ ኣይከኣለን። ኣብ 2008 ን2ይ ደረጃ ዳይረክተራት ኣብ ሳዋ ኣብ ዝተገረ ኣኼባ ናይቲ ዓመት ውጽኢት ብዶክተር ብስራት ሓላፊት ማእከል መርመራ ጸብጻብ ተነቢቡ ኔሩ። ካብ ተሳተፍቲ እቲ መርመራ ልዕሊ 60% ብኩሉ ዓይነት ትምህርቲ F ከምዘምጽኡን ዝምልከቶም ኣካላት ክሓስብሉን ከምዝግባእ ተላቢያ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን፡-
ኣብ ታሕሳስ 2008 ዝወጸ ጽሑፍ ሚ/ትምህርቲ ኤርትራ (Eritrean Overview of Educational Sector) ብደረጃ ሚኒስትሪ’ውን ዝእመነሉ ፍሩያት ድኽመት ግን እቲ ጽሑፍ ብሽም ብድሆታት (Challenges) ዘስፈሮ ክጥቐስ ይከኣል።
ዘይምዕሩየት ትሑት ቐረብ (መሳለጢ ትምህርቲ)
ትሑት ትሕዝቶን ዘይተዛማድነት (ስርዓት ትምህርቲ)
ተሑት ውሽጣዊ ብቕዓት (ውጽኢት ትምህርቲ ተምሃሮ)
ድሩት ምሕደራዊ ብቕዓት (ምሕደራ ትምህርቲ)
እዚ ክማላእ ክጸፍፍን ክጸርይን ዝግብኦ መባእታዊ ግን ከኣ ኣገዳሲ ድኽመታት ብደረጃ
ሚኒስትሪ ብድሆታት ኢልካ ምሕላፍ ንምትዕርራዩ’ውን ተገዳስነትን ድሌትን ከምዘየሎ
ዝሕመረቱ ብምዃኑ ኣብ ዓውዲ ትምህርቲ እጃሞም ዘበርክቱ ዜጋታት ተስፋ ዘቁርጽ’ዩ።
ኩነታት ተምሃሮ (ኣብ 2ይ ደረጃ ዝመሃሩ) ፡-
ኣብ ኩለን 2ይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ኤርትራ (31 ኣብያተ ትምህርቲ ኣለዋ) ሓደ ተምሃራይ ትምህርቲ ክምዝገብ ናይ ምምሕዳር ኩፖን ዘለዎ ዋሕስ ሒዙ ክቐርብ ይግደድ። ትምህርቲ እንተቋሪጹ’ውን ንምምሕዳር ከባቢ ብዝተመዝገበላ ኩፖን ቁጽሪ ይሕብር። እታ ኩፖን ህይወት ምልእቲ ስድራቤት‘ያ። ኣብ ሙሉእ ሃገር ወርሓዊ መቁነን (እዘን ተደለይቲ ሃለኽቲ ከም እኽሊ፡ ባኒ፡ ሽኮር፡ ላንባ….) ዝኣመሰላ ብኩፖን ይዕደላ ካብ ዕዳጋ ውን ¼ ክሳብ 1/10 ስለዝሓስር ብዘይ ኩፖን ናብራ ኣጸጋሚ’ዩ። ብኩፖን ዝገዛእካዮ ሒዝካ ዕዳጋ ተማዕድው። ንኣብነት ሓንቲ 5 ዝኣባላት ስድራ ብ0.50 ናቕፋ 3 ባኒ ንመዓልቲ፡ 15 ኪሎ ምሸላ ንወርሒ ንኪሎ ብ10 ናቕፋ፡ 3 ኪሎ ሽኮር ንወርሒ ብ13 ናቕፋ… ትረክብ እዚ ስለዘይኣኽል ብዕዳጋ ይምልኡ። ኣብ ዕዳጋ ባኒ
5 ናቕፋ፡ ማሸላ 33 ናቕፋ፡ ሸኮር 60 ናቕፋ ኣብ ላዕሊ ንዝተጠቕስ መስፈሪ ይዕድጉ።
ኣብ ኤርትራ ካብ ቦታ ቦታ ንክትንቀሳቐስ ኣብ እትነብረሉ ከተማ (ዓዲ) ገዛውቲ ከይተረፈ ብሽም መንቐሳቐሲ ዝፍለጥ ወረቐት ፈቓድ ክህልወካ ኣለዎ። ኣብ ክሊ ዕድመ ትምህርቲ ዝርከቡ መንእሰያት መንቐሳቐሲ ፍቓዶም ታሴራ ቤት ትምህርቲ’ዩ።
ንኣሽቱ ይኹን ዓበይቲ ንግዳዊ ትካል ዘለዎም ስድራ ቤት ፍቃድ ንግዲ ከሓድሱ ምስዝደልዩ ዓመታዊ ግብሪ ምኽፋሎም ኣኻሊ ኣይኮነን። ሃለዋት ደቆም ከካብ ዘለውዎ ትካል ሰራሕተኛታት እንተ ኾይኖም ኣሃዱ ወተሃደራት እንተኾይኖም ካብ ቤ/ትምህርቲ ተምሃሮ እንተኮይኖም ክቕርቡ ይግደዱ እዚ መስርሕ’ውን ዓመታዊ’ዩ። እዚን ካልእን ደፊኡዎምን ኣገዲዱዎም ናብ ኣብያተ ትምህርቲ (ብሕልፊ ኣብ ናይ 2ይ ደረጃ ትምህርቲ ዕድመ ክሊ ዝርከቡ) ኣብ ትምህርቶም ዘለዎም ኣጠማምታን ድሌትን ትሑት ኣብ
ርእሲ ምዃኑ ኣብ ትሕቲ ደረጃ ትምህርቲ ዘቋረጹ ወይ’ውን ምስዝተርፉ ዕጭኦም ዊዓ
(ውትህድርና) ስለዝኸውን ሽቁሩራት ከም ሓደ ብሰብ ዝተሰርሓ መሳርሒ (Man Made
Machine) ግበር ዝበልካዮ ዝገብር ኣይትግበር ዝበልካዮ ዘይገብር ንተበላሕነቶም ኮነ ንምህዞ
ዘይግደሱ ውጹዓት ተስፋኦም ጽልመት’ዮም። ብሕልፊ ብዕድመ ዕብይ ዝበሉ ተምሃሮ ኣብ ከባቢ ቤት ትምህርቲ ወተሃደራት ወይ ዓበይቲ ናይ ጽዕነት መካይን ምስዝረኣያ ዝሃድሙ ወይ ክሃደሙ ዝፍትኑ ምርኣይ ልሙድ’ዩ። ዕድል ኣብ ዝረኸቡሉ ሞት ወይ ነዊሕ ማእሰርቲ ክስዕብ ዝኽእል ስግረ ዶብ ንምፍታን ድሕር ኣይብሉን’ዮም። እቶም ውሑዳት ዝርካቦም ብስድርኦም
ብዝግበረሎም ኽንክን ኣብ መባእታ ንፋዓት ዝነበሩ ብዕድመ ምስ በሰሉን ኣብ 2ይ ደረጃ ምስበጽሑ “ደይ ተማሂርና‘ውን ናብ ሳዋ” ዝብል ኣተሓሳሰባ ተገዳስነቶም ከንቆልቁል ይረኣይ። ነቶም ተገዳስነቶም ክዕቕቡ ዝኽኣሉ’ውን ክሳብ ሕጂ ንልዕሊ 7ተ ዓመታት ኣብ 2ይ ደረጃ ኣብ ኩሉ ዓይነት ትምህርቲ መምሃሪ መጻሕፍቲ (Text Book) ኣይተዳለወን ብቕዓት ዓይነት ተገዳስነት መማህራን’ውን ንተምሃሮ ዝስሕብ ኣይኮነን።
ኩነታት መማህራን፡-
ብሓፈሽኡ ኣብ ኩለን ትካላት መንግስቲ ዝምደቡ ካብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝተመረቁ መንእሰያት ትሑዝ 3ተ ዓመት ብዘይ ደሞዝ ክሰርሑ ይግደዱ። 1ይ ዓመት ብሽም ዩኒቨርስቲ ሰርቪስ ናይ ጁባ 441 ናቕፋ፡ 2ይ ዓመት ብሽም ንጡፍ ሃገራዊ ኣገልግሎት 145 ናቕፋ፡ 3ይ ዓመት ብሽም ምዱብ ሃገራዊ ግልጋሎት 500 ናቕፋ ነዚ ሕሰም ምስ ወድU’ውን ኣብ 1996 ምጣነ ሸርፊ ዶላር 5.30 ብር ኪሎ ዝወጸ መሳልል ደሞዝ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ንኽኣትው 4 ወይ ኣብ መንጎ ምስግጋር ዘጋጥም ልሙድ ጌጋ ወይ ብትሑት ብቕዓት ብልሹውን ምሕደራን ልሙድ ምድንጓይ ብቁማር ተባሂሉ ዝሕለፍ’ዩ። ኣብ ካልኦት ትካላት ብባህርይን ዓይነት ስራሕ ገለ ርህሩሃት ሓለፍቲ ተወሳኺ ኣታዊ ዝረኽቡሉ መገዲ ሃስስ የብሉሎም’ዮም። ኣብ ሞያ መምህርና ግን ኸምዚ ኽግበር ዘይኽእል ብምዃኑ ህዝቢ ከባቢ ክሕግዝን ክዋጽእን ብምምሕዳራት ከባቢ ይሕተት’ዩ። እዚ ግን ናይ ተመጽዋትነት ስምዒት ይፈጥረሎም ከቢድ ናብራ ኤርትራ ንምግጣሙ ናብ ትሑት መዓልታዊ ናይ ጉልበት ስራሕ ዝዋፈሩ ዋላ’ውን ናብ ውትህድርና ክስሓቡ ዝብህጉ መማህራን ኣለው።
ኣብ ኣመዳድባ መምህራን ብዓይነት ትምሀርቲ ምዕሩይ ብዘይምዃኑ ኣብ ዝተመደቡላ ቤት
ትምምህርቲ ኣብ ዘይፈልጥዎን ምስ ትምህርቶም ኣብ ዘይሳነ ዓውዲ ትምህርቲ ዝምደቡሉ
እዋን‘ውን ኣሎ። ውጹኡን ወድዓዊ ናይ ቅያር ፖሊሲ ዘይምህላው ኣብ ፍርቂ ዓመት ወይ‘ውን ኣብ መወዳእታ ዓመት “ሕጂ’ኸ ናበይ ይቕይሩኒ ይኾኑ” ዝብል ሻቅሎት ኣብ ኩሉ መምህር ዝፍጠር’ዩ። ብሕልፊ ናብ ሳዋ ኣብ መወዳእታ ዓመት ካብ ሓንቲ 2ይ ደረጃ ክሳብ ሓሙሽተ መማህራን ክቕየሩ ግድን እዩ።
ናብ ዝለዓለ ትምህርቲ/ስልጠና ንካልኣይ ደረጃ መማህራን ዘይምህላው፡ እንተ ኣሎ’ውን
ንላዕለዎት ሓለፍቲ ሕዙኡ ዝኾነ ዕድል ትምህርቲ’ዩ። ኣብዘን ዝሓለፋ ዓመታት ካብ ዝተኻየደ ስልጠና ብደረጃ ማስትሬት ብጣዕሚ ዘገርም ናይ ላንካስተር/ኢንግላንድ ክጥቐስ ይከኣል። እዚ ስልጠና ንሓለፍቲ ዝተዋሃበ ኾይኑ እቶም ተሳተፍቲ ካብ 8ይ ክፍሊ ከይተረፉ ዝኣተውሉ ኩሎም’ውን ቐዳማይ ዲግሪ ዘይብሎ ክኾኑ ከለው እታ ዩኒቨርስቲ’ውን ዝሃበቶም ሰርቲፊኬት Invalid in UK ዝብል ሕታም ጽሑፍ ኣብ ታሕቲ ኣስፊሮምሉ። ድሕሪ እዚ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ተጀሚሩ እተን ዩኒቨርስታት መረዳእታ ትምህርቲ ስለዝሓታ ተስፋ ዝህብ’ዩ ኔሩ እንተኾነ ግን ዝተላእኩ መብዛሕትኦም ብዘይምምላሶም ተቋሪጹ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ዝተጀመረ ናይ ተልእኮ ትምህርቲ’ውን ኣሎ። እዚ ንማስትሬት ዝካየድ ዘሎ ትምህርቲ ብሙሉኡ ብሓለፍቲ ዝተታሕዘ’ዩ። ብገንዘብ ህዝብን መንግስትን ንካልኦት ማስትሬት ከይተረፈ ዝመሃሩ ኣለው። ኣብ እዋን ፈተና ወይ ውን እዮ ኩለን ቤ/ጽ ሓለፍቲ ዕውት ምዃነን‘ውን ናይ ስራሕ ሃጓፍ ዝፈጥር ዘሎ’ዩ።
ካብ ኮሌጃት (ማይ ነፍሒ) ወዲኦም ዝመጹ መማህራን‘ውን ኣብ ኮሌጅ ከለው ብወተሃደራዊ ኣተሓሕዛ ስለዝሓልፉ ከም ሲቪል መማህራን ኾይኖም ከዓዩ ይጽገሙ ምስቲ ንኣሽቱ ምዃኖምን ብዘለዎም ፊነንሳዊ ጸገም ብዝሒ ብኩራትን ስነ- ምምህርናዊ በዳላት ይፍጽሙ። ኣብ መንጎ ትምህርቶም ትምህርቲ ከይወድኡ ዝምደቡ ተምሃሮ ኮሌጃት‘ውን ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኮነ ኣብ ዕድሚኦም ዝወርድ ዘሎ ክሳራ ማንታ ጎድናዊ ሳዕቤኑን ዘየቕስን ኣደራዕ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኾይኑ ይርከብ። መንግስቲ ኣብ ዝደለዮ እዋን ብዘይጭቡጥን ዘየማትእን ምኽኒት ኮሌጃት ዓጽዩ መኣስ ናብ መኣዲ ትምህርቶም ከም ዝምለሱ ከይነገረ ንመነባብሮ ብዘጸግም ናይ ጁባ ሰልዲ ኣብ ዘይፈልጥዎ ሞያን ባህልን ዝምድቦም ተምሃሮ ብዓቢኡ እዞም መንእሰያት ኣብ መንግስቲ ዘለዎም እምነት ጠቕሊሉ ከምዝጠፍእ ጌሩዎ ይርከብ።
ብካልእ ወገን’ውን ትምህርቲ ከም ዝብድልን ተምሃሮ ከምዝጎድእን ጌርዎም ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 2008/09 ካብ መኣዲ ትምህርቶም ተጎናዲቦም ብስም ምትዕርራይ ዓመተ ትምህርቲ ኮሌጅ ማይ ነፍሒ ናብ ሚኒስትሪታትን ኣብያተ ትምህርትን ዝተመደቡ ልዕሊ 2ይ ዓመት ተምሃሮ እዚ ኮሌጅ ዘጋጠሞም ክጥቐስ ይከኣል። ብዓቢኡ እቲ ኣብ ዝተላለየ ጊዜን ኩነታትን ዝግበር ምቁራጽ ትምህርቲ ኣብ ዝለዓላ ትካላት ትምህርቲ ይበዝሕ ምህላው ከምኡ’ውን ተሓታቲ ኮነ ኣዋዲ ዘይብሉ ምዃኑ ተምሃሮ ቐሲኖም ውራይ ትምህርቶም ከይገብሩን ብተስፋ ንብቅዓትን ንዝሓሸ ፍልጠት ከይጽዕሩ ዘሰናኽል ኣብ ንኡስ ዕድመ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ ተበላሓትነትን ምስትውዓልን ኣብ ዝበጽሑሉ እዋን ብምዃኑ መንእሰያት ምጽዋሩ ብምስኣን ሓለምትን ጠመትን ከምኡ’ውን ግዳይ ስግረ ዶብ ከም ዝኾኑ ጌሩዎም ኣሎ። እዚ መስፈሪ ዘይርኸቦ በደል ኣብ ልዕሊ ትምህርትን መንእሰያትን ውርጹጻት ብምንታይ ከመኽንይሉ ከምዝኽእሉ ከምኡ’ውን ነቲ ዝረኸቡዎ መኽሰብን ጥቅምን እንታይ ኢሎም ይገልጽዎ ይኾኑ? ዋላስ እንተ ዘይዓሪቡዎም 13 ዓመታት ተጸብዮም እታ ልምድቲ “ብኽነት” ትብል ቃል ከምጽኡ ደሊዮም? ኩነታት መነባብሮ መማህራን‘ውን ነቲ ሞያ ኣዝዩ ከም ዝፍንፈንን ከምዝጽላእ ካብ ዝገበርዎ ረቋሓታት ሓደ’ዩ። ብሓፈሻ ሙሉእ ሃገር ኣብ ሕማቅ መነባብሮ ከምዘሎ ዘይከሓድ ኾይኑ ከም መምህር ግን መነባብሮ ዝደሃኾን ሰይሰይ ዝበለሉን ክፋል ህዝቢ የሎን።
ብሰንኪ ዓቢ ጸገም‘ውን ምስ ስነ-ምግባር መምህርና ዘይሳነ ስራሕ (ሽቅለት) ዝተጸመዱን ዝተዋፈሩን መማህራን ብዙሓት’ዮም (ኣብ ስቱር ቦታ ዝስከሙ ኣብ ወደብ)፡ ኣብ እንዳ ባኒ፡ ኣብ ዓበይቲን ንኣሽቱን ሆቴላት ከም ኣሳሰይቲ (waiter)፡ ኣብ መጓዓዝያ ምድሪ ከም ተቆጻጸርቲን ፎቶሪኖን፡ ገዛ ገዛ ከም ቆናኒት እንዳዞሩ ደቂ ሃብታማት ዝምህሩ… ዝሰርሑን ብዙሓት መማህራን’ዮም። ኣብ ወሰና ወሰን ዶባት ዝተመደቡ’ውን ዝመችኦም ጊዜ ተጸቢዮም ሃገሮም ራሕሪሖም ይሃድሙ ወይ’ውን ጽቡቅ ኣታውን ገንዘብን ክረኽብ ዝኽእል ድለላ ምስጋር መንእሰያት (ስግረ-ዶብ) ይኣትው (እንታይ እሞ ክገብሩ ንምብዳህ ሕማቅ መነባብሮ’ምበር ክብረት መምህርና ጠፊኡዎም ኣይኮነን)።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብያተ ትምህርቲ ኤርትራ (ብሕልፊ 2ይ ደረጃ) ተምሃሮን መማህራንን
ንመንቐሳቐሲ ወረቐት ክብሉ ዝተዓቁሩለን መጻንሒ) መዕቐሊ ትካላት’ምበር ፍልጠት
ዝሽመተለን መጻኢ ወለዶታት እታ ሃገር ዝኹስኾሱለን ትካላት ካብ ምዃን በቲ ምድንቋር
ወለዶን ምልማስ ስርዓተ ትምህርትን ስርሐይ ኢሉ ዝሓዞ መንግስቲ ተፈሪደን ይርከባ።
ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 2008/09 ኣብ 2ይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ዝምህሩ ልዕሊ 300
መማህራን ስርሖም ኣቋሪጾም። እዚ ድማ ዓመታዊ ብምዃኑ ኣብ ኩለን ኣብያተ ትምህርቲ
ገዳይምን ናይ ስራሕ ተመኩሮ ዘለዎም መማህራን ንዓይነት ከማን ኣብ ዘይርከብሉ ደረጃ
ተበጺሑ ኣሎ። ብሕልፊ ኣብ ዞባታት እታ ብበዝሒ ሙኩራት መማህራን ዝሓሸት ዝነበረት ዞባ ማእከል (ኣስመራ) ሪጋኣ በጺሑ ኣብዘን ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ብመማህራን ዞባ ማእከል “ሱናሚ” ተባሂሉ ዝተጸወዓ ምቅይያር መማህራን ብሕልፊ ናብ ሳዋ ንዝሓለፈ ኩርካሕን ሓርጎጽጎጽን ተጻዊሮም ሰለይ ክብሉ ዝጸንሑ ምኩራትን ዓበይቲ መማህራን ዘኾረየን ነቲ ዝፈትውዎን ዝደኽሙሉ ሞያ ክገድፍዎ ዝደፍኣን ዘቀላጥፋን ፍጻሜ ኔሩ። ካብተን ዘይጠቅማ ደሞዝን ናይ ጁባ ክፍሊት ኣብ ዝተፈላለየ እዋናትን ኩነታትን ዝግበር ውጽኢትን ተቆራጽን ጥጡሕ ሕጊ መነባብሮን ጡረታን ዘይምህላው፡ ኩነታት ስልዒትን ከምኡ’ውን ኣከፋፍላ ኣበል ኣብ ኩለን ሚኒስትሪታት ስሩዑ ዘይምዃን ብሕልፊ ናይ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ትሑት ዘይሚዛናዊ ምዃን ብሰንኪ ብልሽውን ትሑት ብቕዓት ምሕደራ ሚኒስትሪ ትምህርቲ እቲ ዝግባኣካ ክፍሊት ብእዋኑ ዘይምርካብ ብርትዓዊ ዋጋ ዝመጽእ ሃለኽቲ ኩለን ሚኒስትሪታት ተጠቐምቲ ክኾና ከለዋ መማህራን ግን (ብጀካ ኣባላት ቤ/ጽ) ምሕሳሞም….. ንመማህራን ዝፈታተኑ ዘለው ኩነታት’ዮም።
ብሽም ርትዓዊ ድኳን ዝፍለጥ ድኳን ሃለኽቲ ካብ ኣስመራ ወጻኢ ኣብ ትሕቲ ህ.ግ.ደ.ፍ ጨንፈር ዞባ ወይ ንኡስ ዞባ ይምእከል። ተጠቃሚ ኢቲ ድኳን ክትኸውን‘ውን ምስቲ ጨንፈር ዘለካ ዝምድና ይውስኖ። ናይ ሓንቲ ኣሃዱ ዝምድና ምስዚ ጨንፈር ክድልድል ስሩዑ ሰሙናዊ ኣኼባ ክተካይድ በቲ ጨንፈር ንዝለኣኽ ፖለቲካዊን እዋናዊ ጽሑፋት ብተገዳስነት ክትመያየጥን ህ.ግ.ደ.ፍ ዝደልዮ መልስ-ዕንጋለ ክትሰድድን ኣገዳሲ ሓበሬታ ክትሰድድ ወርሓዊ ጸብጻብ እታ ጨንፈር ብእትደልዮ ኣገባብ ኣጸሓሕፋን መንፈስን ጌርካ ክትሰድድ ማእቶታዊ መዳባት ኣብ ጊዜ ዕረፍቲ ኣባላትካ ክተካይድ …ካብ ዝሕተታ ረቋሕታት’የን። እዘን ዝተጠቀሳ ብዘለዎም ተደራራቢ ስራሕን ዋሕዲ ጊዜን ድሌት’ውን ዘይብሎም እቲ ምምስሳል’ውን ፍጊዕ ስለዝበሎም ክኸውን ይኽእል ብመምህርና ዘይትግበራ ኣብ ርኣሲ ምዃነን ጨናፍር ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዎም ኣጠማምታ ምሁራን’ውን ኣብ ትሑታዊ ቅልውላው (Inferiority Complex) ዝተመስረተ ብምዃኑ ጨናፍር ህ.ግ.ደ.ፍን መማህራንን ሓመድን ዓይንን ኾይነን ኣለዋ።
ሱፐር ቫይዘራት ኣብ ምኽያድ ጥጡሕን ስሩዑን ስርዓተ ትምህርቲ ከበርክትዎ ዝኽእሉ ሞያዊን ምሕደራዊ ሓገዝ ንኣብያተ ትምህርትን መማህራንን ሸለል ዝተባህለን ዝተረስዓን ይመስል። ን2ይ ደረጃ ዝምደቡ ሱፐር ቫይዘራት ዘለዎም ብቕዓት ተቐባልነት ብመማህራን ትሑት’ዩ። ኢቲ መስርሕ ሱፐርቪዥን ኣብ ክንዲ ደገፍ ዝህብ ኣብ መጥቃዕቲን ተወራዛይንትን ዝተመርኮሰ ብምዃኑ ብዙሓት መማህራን ብሱፐርቪዥን ሕጉሳት ኣይኮኑን። ኣብ ዞባታት ብዘሎ ዋሕዲ ሱፐርቫይዘራት ጸገም መጓዓዝያ ተወሲኹዎ የሎን ኣብ ዝበሃለሉ ደረጃ በጺሑ ይርከብ። ካብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣትሒዙ ኩለን መካይን መንግስቲ ምስ መራሕተን (ኣውቲስትኣን) ናብ ጋራጅ መንግስቲ ዝበሃል ትካል መንግስቲ ተጠርኒፈን ብምህላወን ሓንቲ ሚኒስትሪ ወይ ኣብ ዞባታት እትርከብ ጨንፈር ንስራሕ መኪና ምስትደልይ ብመልከዕ ክራይ ናብዘን ትካላት’ያ እትጥቀም ሚኒስትሪ ትምህርቲ‘ውን ከምተን ካልኦት ሚኒስትሪታት ደሞዝ ሰራሕተኛታት
(መማህራን)፡ ሱፐርቪዥን፡ ዑደት (ምብጻሕ) ኣብያተ ትምህርቲ፡ ቀረብ መሳለጥያን ንዋት
ትምህርቲ…. ዝኣመሰላ ስራሕ ተካርያ ክተሳልጥ ትፍትን መንግስቲ ነዚ ነዳዲን መቐያየሪ
ኣቁሑት መካይን ንምቁጣብ መስርሕ “ካብ የማናይ ጁባ ኣውጺእካ ናብ ጸጋማይ ጁባ ምእታው” ካብ ዝእወጅ ምስቲ ኣብያተ ትምህርቲ ፋሕ ምባለን ንሚኒስተሪ ትምህርቲ ስርሑ ከምዝቑጥብ ጌርዎ ይርከብ። ብሰንኪ እዚ’ውን ሱፐርቪዥናዊ ስራሕ ኣብ ዓመት ወይ ኣብ ስሚስተር ሓንሳብ ንኣብያተ ትምህርቲ ከምዝብጻሕ ተጌሩ ኣብታ ሓንቲ ምብጻሕ’ውን መማህራን ተካሪዮም ይምለሱ።
ኩነታት ወለዲ (ህዝቢ– Community) ኣብ ትምህርቲ ዘለዎም ኣጠማምታን፡-
ብመሰረት ጽሑፋዊ ፖሊሲ ሚኒስተሪ ትምህርቲ ሃገረ ኤርትራ ንዝኾነት ቤት ትምህርቲ ዝለዓለ ኣመሓዳሪኣ ካብ ወላዲ፡ መማህራንን ተምሃሮን እትቐውም ብስም PTA (PTSA) እትጽዋዕ ማሕበር ይኸውን። ብዝሒ ኣባላት እዛ ማሕበር ብደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ይውሰን። ዝኾነ ሓላፊ ቤት ትምህርቲ’ውን ነዛ ማሕበር ከቅውምን ከደልድልን ከም ቐዳማይ ስርሑ ብምውሳድ ይጽዕር እንተኮነ ግን እዘን ማሕበራት ብጀካ ኣብ ናይ ግሊ/ብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ካልኦት ህዝቢ ጸማም እዝኒ ሂብዎ ይርከብ ወለዲ ብኩነታት ትምህርቲ ዘይዕጉባት ምዃኖም ዓቢ መርኣያ’ዩ።
ውጽኢት ደቆም ኮነ ኩነታት ትምህርቲ ወለዲ ንምዕዛብ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ምኻድ ተሪፉ ብፍሉይ ኣጋጣሚታት ጥራይ’ዮም ወለዲ ናብ ኣብያተ ትምህርቲ ዝበጽሑ ካብዘን ፍሉያት ኣጋጣሚታት ክጥቀሳ ዝግባኣን ኣብ ሙሉእ ሃገር መስርዕን ቅጥዕን ዘይብሉ ግፋ ልሙድ ተርእዩ’ዩ። በዚ ህዝቢ ግፋ ዝብል ስም ዝጽውዑ ግፍዒ ተምሃሮ ምስ ድቪዝኦምን ጥራዞምን፡ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ምስ መረጋገጺ ወረቀት ህላወ ኣብ ስራሕ፡ ወተሃራት ምስ መንቐሳቐሲ ወረቐቶምን ፍቓዶምን ዝግፈፍሉን ዝቅየዱሉን እዋናት ኣሎ። ኣብ ከምዚ እዋን ተምሃሮ ደቆም ዝተታሕዙዎም ወለዲ መረጋገጺ ንምርካብ ናብ ደቆም ዝመሃርሉ ቤ/ትምህርቲ ክቐርቡ ስለዘለዎም ናብ ቤ/ትምህርቲ ክኸዱ ይግደዱ። 7
ትካል ዘለዎም ወለዲ ፍቓድ ንግዲ ከሓድሱ ምስ ዝደልዩ ኣብ ዕድመ ክሊ ትምህርቲ ናይ
ዝርከቡ ደቆም ኣብ ትምህርትን ሃገርን ምህላው መረጋገጺ ካብ ቤ/ትምህርቲ ከምጽእ ኣለዎም።
ሓደ ናይ ቅድም ተምሃራይ ዝነበረ ናይ ቀደም ዝተመሃረሉ መረዳእታ ብኣካል ኮነ ብወኪል ክወስድ ምስ ዝደልይ ነዚ ናይ ውልቁ ሃብቲ ዝኾነ መረዳእታ ወረቀት ክረክብ ኣብ ድሌት ካልኦት ሰባት’ዩ ዝውሰን። ካብ ሃገር ወጻኢ ዝነበር እንድሕር ኾይኑ ካብቲ ዝነብረሉ ሃገር ካብ ዝምልከቶ ኣካል 2% ከምዝከፍል፡ ኣብ ሃገር ውሽጢ ንዘለው ዝሰርሕሉ ትካል ወይ ኣሃዱ ንኽወስዱ ከምዝፍቀደ ዝገልጽ ደብዳበ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዘይተሳተፉ ምስ ዝኾኑ መረዳእታ መክኒት ክቅርቡ ይግባእ እዚ’ውን ቤ/ትምህርቲ ዝነበረት ከይኮነት ቤ/ጽ ዞባ ትውስኖ።
ኣርእስቲ፡ ገምጋም ሰራሕ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዓመተ ትምህርቲ 2008/09
ቦታ ኣኼባ፡ ቤት ምኽሪ ንግዲ (ኣዳራሽ) ኣስመራ፡-
ተሳተፍቲ፡ ልዕሊ 150 ተሳተፍቲ ካብ ኩለን ዞባታት ብውሑዱ 15 ሰባት ሓለፍቲ ጨንፈር
ዞባ ሚኒስትሪ ትምህርቲ፡ ሓለፍቲ ጨንፈር ንኡስ ዞባ ሚኒስትሪ ትምህርቲ፡ ሱፐርቫይዘራት፡ ናይ ዓበይቲ 2ይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ዳይሪክተራት፡ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ሃገረ ኤርትራ ዳይሪክተር ጀነራላት 5ተ ክፍልታት ሚኒስትሪ ትምህርቲ፡ ኩሎም ላዕለዎት ሓለፍቲ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ከምኡ’ውን ሓለፍቲ ህዝባዊ ርክባት ዞባዊ ምምሕደራት ተረኺቦም። እዚ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 14 ክሳብ 17 ዓመተ 2009 ዝተካየደ ኣኼባ ኣነውን ተሳቲፈዮ ኔረ። ኣብዚ ኣኼባ ዝነበረ ኩሉ ፍጻሜታት ብመስርዕ ኩለን ዝተልዓለ ነጥብታት ብደቂቅ ከቕርብ እንተተጸገምኩ’ኳ ነተን ኣገረምቲ ዝነበራ ግን ብተርምሞ ኣብ ሓንጎለይ ከስፍረን ተገዲደ።
ብቐንዱ ኣብ ከምዚ ኣኼባ ንከይትግደስ ዝገብር ኩነታት ኣሎ እግረ መገደይ ንሳቶም’ውን ክገልጾም።
በቲ ዝግበር ኣኼባ ዝጸድቕን ዝረቕቕን መደብ ዘይምህላው፡ ንውዱእ ጉዳያት ምዕዛብ ስለዝኾነ ዓመት ዓመት ዝደጋገምን ዘይዕረን ጸገማት ምስማዕ ስለዘሰልችው ንሓደ ፍታሕ ዘድልዮ ጉዳይ ሚነስተር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ከይተረፈ ክምልስ ይጽገም ስለትሪኦ ከምሓንጻጽን ኣጽዳቕን ናይ ትምህርቲ ፖሊሲ ኢልካ ትሓስቦ ሰብ “ደሓን ንመንግስቲ ሪፖርት ክንገብር ኢና”፡ “ነዚ ጉዳይ ንዝምልከት ንላዕለዋይ ኣካል ክንሓትት…” ዝብል መልሲ ይህብ።
ኩሉ ተሳታፊ ንኣበልን ሓለፈቲ እንተልዮም’ውን ቁርስን ምሳሕን ስለዝህልው ነዚኤን ጥቕምታት ክብል ኣብ ቦታ ኣኼባ ይርከብ። እዚ ኣብ ኩለን ሚኒስትሪታት ዘሎን ዘሕስብን ዘስደምምን ግን ከኣ እንዳተለምደ ዝመጸ ባህሊ ብምዃኑ ዋላ ካቢኔ ሚኒስተራት’ውን ንኣበል ክብሉ ዝርከቡ’ዩ ዝመስለና።
ዓውደ ዘተ (Work shop) “ወርቂ ጨብ” ዝብል ስም ብተዋዘይቲ ተጠሚቐን ንሓደ ዓውደ ዘተ ካብ ዘቕርብ ሰብ ንላዕሊ ዝፈልጡን፡ ነቲ ዓውደ ዘተ መሃሪ ፍረ ዘለዎን ጠቓምን ክገብሩ ዝኽእሉ ፈላጣትን ክኢላታት እንከለው ብዘረባ ክእለት ወይ’ውን ብጥቕምን ዝምድናን ምስ ሓለፍቲ ርክብ ዘለዎም መደናገርቲ ነገር ክሓማትሉ ዝሓልፍን ዝጠፍኣን ግዜን ገንዘብን የሕዝን። ንክሳተፉ ዝለኣኹ’ውን ካብቲ ዓውደ ዘተ ተማሂሮም ኣብ ግብሪ ዘውዕሉ ወይ ነቲ ዓውደ ዘተ ብሓሳብ ዘህብትሙ ከይኾኑ ጽጉማት ሰለዝኾኑ ሓለፍቶም ስለዝፈትዎም ንኽጥቐሙ (ብገንዘብ) ተባሂሎም ይሳተፉ። ናብቲ ኣኼባ ክምለስ፡ እቲ ኣኼባ ብሚኒስተር ሚንስትሪ ትምህርቲ ኣቶ ሰመረ ርእሶም ተኸፊቱ ናብ ጸብጻብ ምስማዕ ኣትዩ።
ዳይረክተር ጀነራል ክፍለ ሞያዊ ስልጠና (TVET Technical & Vocational Education and Training) እቲ ጸብጻብ ኣብ ክልተ ዝተገምዔ ኔሩ። (ኣብ ሳዋ ዝርከብ ማእከል ሞያዊ ስልጠና ኤርትራ ኣብ ካልእ ቦታታት ዘለዎ ቤት ትምህርቲ ስነ-ኪነት) ንሳዋ ወኪሉ ዘቕርብ ዝነበረ ሰብ ሽሙ ዘይሓዝኩዎ ክጅምር ከሎ ንሳዋ ከም ሓንቲ ዞባ ክትሕሰብ ብበዝሒ ተምሃሮ ከምትዕብልል ብከምኡ’ውን ነታ ቤ/ትምህርቲ ዘለዋ ዓበይቲ ሽግራት ንምፍታሕን ዝገበሮ ጻዕሪ ኣቕሪቡ። ነቲ ኣካዳሚያዊ/ሞያዊ ክፋል ባዕሎም ከምዘማሓድርዎ፡ ኣብ መነባብሮ ተምሃሮን መማህራንን ቁጠባዊ መዳያትን ግን ኮ/ል ኣብርሃም መድህን (ወዲ መድህን) ከምዘመሓድሮ፡ ንመነባብሮን ቁጠባን ካብኡ ሓሊፉ’ውን ሞያዊ ስልጠና ሓለፍቲ መዓስከር ኢዶም ከምዘእትውን፡ ብሓጺሩ ኣገላልጻ “ብቋንቋ እቶም ኮነሬላት ክንዛረብ ንጽገም ኣለና” ኢሉ። ኣስዒቡ’ውን እቲ ካሪክለምን መስርሕን’ውን ንስራሕ ብቁዓት ዝኾኑ ተምሃሮ የፍርይ ከምዘየለ፡ ዋሕዲ መሳርሒ ዓቕሊ ዘጽበበሎም ምኳኑ፡ እቲ ሕሱር መሳርሒ ዝበሃል ንኣብነት መጋዝ ዕንጨይቲ ከማን ሓንቲ ንሸውዓተ ተምሃሮ ከምትበጽሕ፡ ኣብ ዓበይትን ናይ ሕርሻ ማሽነሪ ሰልጢኖም ኢሎም ዘመረቕዎም ተምሃሮ ብሰንኪ ነዳዲ ዘይምህላው ተንቐሳቐሲት ማሽን ተንኪፎም ዘይፈልጡ ከምዝኾኑን… ካልእን ዘርዚሩ። ኣብ መማህራን’ውን ብቕዓት ከምዘየሎ ቅድሚ ሕጂ ኣብኡ ዝወድኡ ከምዝተመደቡ፡ (ብናቱ ኣገላልጻ “12 ዝወድኡ ን12 ክፍሊ ይምህሩ
ኣለው” ኢሉ)። ብሓቂ ንብዙሓት ጸባ ኣስቲዩና። ናቱ ጸብጻብ ምስተወድኤ ዓበይቲ ሓለፍቲ ግን ተኸኽ ከምዝበሉ ኣየጠራጥርን። ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ 3ይ ዓመቶም ዝገበሩ ኣቶ ሰመረ ርእሶም ክሳብ ሕጂ ንነብሶም ሓዱሽ ስለዝቆጽርዋ ኣብ ዝኾነ ግዜ ንዕኦም ዝውክል ብሓራቕ መልሱን ብተሪር ዘረብኡን ዝፍለጥ ኣቶ ጴጥሮስ ሃ/ማርያም ዳይሪክተር ጀነራል ክፍሊ መጽናዕትን ምምዕባል ዓቕሚ ሰብ (Research & Human Resource Development) እዩ። ኣብ ማእከል ዘረባ’ውን ከዕጠይጥይ ጸኒሑ ምስተወድኤ’ውን ማይክራፎን ከይተጸበየ’ዩ ጀሚሩ። ጥቃ ሚኒስተር ኣብ ቅድሚት’ዩ ኮፍ ኢሉ። ካብ ተዓዘብቲ ኣብ ኣኼባታት ከም ተቓውሞ ዝተለምደ ሓደ ሰብ ቕጭ ዘምጽእ ወይ ድምጺ መንግስቲ ክፍተው ክዛረብ እንተጀሚሩ ኣብ ውሽጢ ኣዳራሽ ዘሎ ሰብ ተሳታፊ ነንሕድሕዱ ሚስ ኮል (missed Call) ይጅምር።
ኣቶ ጴጥሮስ’ውን ክቓወም ምስጀመረ ሞባይላት ከም ኣመለን ክርብሻ ጀሚረን። ማይክራፎን Wireless ብምኳኑ ክንሰምዕ ኣይንክእልን ኣትሪሩ ግን “ንስራሕ ድልዋት ዘይኾኑ ተምሃሮ ኢና ነመርቕ ዘለና” እትብል ዘረባ ረጊጹ ሓውሲ ምፍርራሕ ዘለዎ ዘይምስምማዕ ኣስሚዑ። ቐጺሉ’ውን “ሕጂ ብዝሒ (Quantity) ዝጠመተ ንቐጻሊ ግን ብቕዓት (Quality) ዝጠመተ ስራሕ ክንሰርሕ ይግባእ” ኢሉ።
ብካሊእ ወገን’ውን ኣብ ሳዋ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ (ን12 ክፍሊ) ዳይሪክተር ኣቶ ክፍላይ ፍርሒ ዝተሓወሶ ደገፍ ንኣቕራቢ ጸብጻብ ሂቡ። ኣብ ምሕደራ ቤ/ትምህርቶም ሳዋ ወታሃደራዊ ምትእትታው ከምዘሎ ግን ይመሓየሽ ከምዘሎ ገሊጹ። ኣቶ ክፍላይ ብዙሕ ጊዜ ድፍር ኢሉ ብዘቕርቦ ኣብ ሓቂ ዝተመርኮሰ ጸብጻብ’ዩ ዝፈልጦ ኔረ ማለት
ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ኣብ ሳዋ ዝተገበረ ናይ 2ይ ደረጃ ዳይሪክተራት ኣኼባ መመረቕታ’ውን ስለዝነበረ ዳርጋ ኩሎም ካቢኔታት ኣብ መኽፈቲ’ውን ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኔሮም “ክሳብ ሕጂ እዛ ስዓት 67 መማህራን ንሱዳን ከይዶም፡ ተምሃሮ’ውን ብዙሓት ካብ ሳዋ ይጠፍኡ ኣለው” ኢሉ ተዛረቡ ድሕሪ ሳልስቲ’ውን “ቅድሚ ትማሊ ክሳብ እዛ ስዓት 67 ዝበልኩ ሎሚ 71 በጺሖም” ኣIሉ ከምኡ ሓቃዊ ጸብጻብ ሰለዘይለመድና ኣድኒቐዮ ኔረ።
ኣብ ጸብጻብ ካልኦት ሞያውያን ኣሰልጠንቲ ኣብያተ ትምህርቲ’ውን እተን ሽግራት ብወኪለን ቐሪቡ። ድሕሪ ምቕያር ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዝተቐልቐለ ሓዱሽ ነገር ሽግራት ብዘይሽፍንፍን ምቕራብ’ዩ። “ምስ ኩለን ሃገራት ስለዝተበኣሰና ስራሕ ኣብ ዘይብሉ መዲቡዎ ሰብኣይ ቦታ ረኪብሉ” እዩ ተባሂሉ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ሕመቃቱን ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ምስኮነ ብተዋዘይቲ ዝተዋህቦ ገምጋም።
ኣብ ሞያዊ ስልጠና ሳዋ ዝምደቡ ተምሃሮ እቶም ኣብ 12 ክፍሊ ማትሪክ ንሰርቲፊኬት ነጥቢ ዘምጽኡ’ዮም። ኣብ ሳዋ 12 ክፍሊ ዝተምሃሩ ድሕሪ ማትሪክ ወርሒ ዓሪፎም ነጥቢ ምስወጸ ንዲግሪን ዲፕሎማን ናብ ኮሌጃት ዝተረፉ ናብ ሰራዊት፡ ሰርቲፊኬት ዘምጽኡ መሰልጠኒ መማህራን፡ ኣጋር ሓኪም፡ ኮሌጅ ሕርሻ፡ ይምደቡ። ኣብ ሞያ ዝምደቡ ግን እታ ዓመት ኣብ ሳዋ ስለዝመሃርዋ ጌሮም ዝጸልእዋ። ብዝኾነ ፈትዮም ጸሊኦም ይጸንሑ ቅድሚ 2ተ ዓመት ኣኺሉ ካብቲ ቦታ ምውጽኦም ኣብ ሳዋ ኮይኖም ብድፍረት ንሱዳን መውጽእን መእተውን ኣጽኒዖም ንሱዳን የንቆልቁሉ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ሳዋ ኣፍደገ ሱዳን ዝብል ሽም ተዋሂባ ቅድም 11 ክፍሊ ዝወድኡ ናብ ሳዋ ክነብጽሕ ክንእዘዝ ከለና ተምሃሮ ከይተርፉና ኢና ንቆጻጸር ኔርና። ኣብዘን
ዝሓለፋ ሰለስተ ዓመት ግን ምስ ተምሃሮ ተሓዋዊሶም ንሳዋ ዝወርዱ ካብ ታሕተዎት ደረጃ ትምህርቲ ወይ ዘይመሃሩ መንእሰያት ኣስገርትን ሰገርትን ተሓዊሶም ስለዝወርዱ ስቕያት’ዩ ኾይኑ። ኣብ ሎሚ ዓመት’ውን እቲ መዓስከር ከይተረፈ ፈሊጥዎ ኣብ ከባቢ 60 ኪ/ሜትር ዝጅምር ብርቱዕ ቁጽጽር ተካይዱ። ኣብ ጥሪ ካብ ሳዋ ዝለኣኽ ኣስማት 11 ክፍሊ ተምሃሮ ሒዞም’ዮም ኣብ ነሓሰ ንዝመጹ ተምሃሮ ተጸብዮምዎም ከም ውጽኢት’ውን ብዙሓት መንእሰያት’ዮም ተረኪቦም።
ኣብ ጸብጻብ ዳይሪክተር ጀነራል ንዓበይትን መራኸቢታትን (Adult Education & Media
Department) ሽሙ ኣይተሓዘለይን’ዩ ግን “ኣቻ” ትብል ሳጓ ኣላቶ ካብዚ ክፍሊ ጸብጻብ ኣይተጸበናን ምኽንያቱ ዘይተቓልሐ “ሬድዮ ባና” እንኮ ናይ ትምህርቲ ሬድዮ ኣብታ ሃገር ሓደ ረፍዲ ብታንክታትን ሰራዊትን ተኸቢባ ኣብኡ ዝጸንሐ ኩሉ’ዩ ተቐይዱ ኔሩ። ዓመት ይገብር ዋና እቲ ዳይሪክተር ጀነራል’ውን ተኣሲሩ ጸኒሑ ደሓር’ዩ ተፈቲሑ ክሳብ ሎሚ’ውን ሚኒስትሪ ትምህርቲ ሬድዮ ትምህርቲ ተቋሪጹ’ዩ ዘሎ። ምሸታዊ ትምህርቲ’ውን ኣብ ኣስመራ ካብ 5ተ ዘይበልጻ ኣብያተ ትምህርቲ’የን ዘለዋ። ዕድመ ንእስነቶም ኣብ ገድሊ ዝሓለፎም ተጋደልቲ ብሰንኪ ዝተፈላለየ ጸገም ትምህርቲ ዘቋረጹ/ጻ ዓበይቲ ኩሉ ናይ ትምህርቲ ጽምእ ዘለዎ ኤርትራዊ እንዳሰርሐ ንኸይመሃር መንግስቲ በታ ግፋ ዝብላ ግፍዒ ኣሰናቢዱ ደው ከምትብል ካብ ዝገብር 6ተ/7ተ ዓመት ተቆጺሩ።
ብኣቶ ሙሳ ናይብ ጀነራል ዳይሪክተር ክፍሊ ሓፈሻዊ ትምህርቲ (General Education
Department) እቲ ቀንድን ሕመረት ትምህርቲ ዝቆጻጸር ኣካል ብምዃኑ ብዙሕ ዘይተዓመ
ስራሕ ቀንዲ ተወቃሲ ስርዓተ ትምህርቲ ኤርትራ ዝኾነ ኣካል/ክፍሊ መጀመርያ መድረኽ
ተዋህቡ ብዕሙቆት ክትንትን ትጽቢት ኩላትና ኔሩ። መራሒ መድረኽ ግን ንምቕራብ 30 ደቂቅ ንሕቶ፡ ሪኢቶ መልሲ ርብዕIኢ ስዓት ኢሉ ዝዓገቶ ጸብጻብ ሰሚዕና። ኣቶ ሙሳ’ውን ዋዛ ኣይኮነን ካብ ኩሎም ዝሓሸ ሰብ ኣብ ኣዘራርባ’ውን ናይ ምእማን ክእለቱ ክውደስ ዝግብኦ’ዩ፡ በዚ ብክእለቱን ዝተዋሃቦ ሓጺር ጊዜ ተጠቂሙ ነቲ ክነጉድ ዝኽእል ሕቶታት ባዕሉ እንዳተንከፈ ተገላጊሉ። ን7ተ ዓመት መመላእታ ብዘይ መምሃሪ መጻሕፍቲ ዝመሃሩ ዘለው ተምሃሮ ኤርትራ ዘለዎም ጸገም ቀሊል ከምዘይኮነ ኣብ ገለ ደረጃ ትምህርትን ዓይነት ትምህርቲ ዓማ መጻሕፍቲ ንፈተነ ተሓቲሙ ከምዝተዘርገሐ እቲ ካልE’ውን ንሕትመት ከምዝኣተወ ኣሕተምቲ ዘማርሩሉ
ክብሪ ወረቐትን ሕትመትን ተገሊጹ። ኣብ ተምሃራይ ዘማእከለ ኣገባብ ኣመሃህራ ዘሎ ዓቢ ሃጓፍ፡ ንዋት ትምህርቲ ኣብ ምዝርጋሕን ኣብ ግቡእ ቦታ ምብጻሕ ቀንዲ ተሓታቲ ዞባታት ምዃነን (ኣብዚ ዘስሕቕ ፈጻሜታት ከይተረፈ ተገሊጹ፡ ኣብ መባእታ ደረጃ ዝርከቡ ተምሃሮ ብኣዶ ቋንቋ’ዮም ዝመሃሩ። ኣብ መባእታ ከይተረፈ መምሃሪ መጻሕፍቲ ኣብዘን ክልተ ዓመት’ዩ ክዝርጋሕ ጀሚሩ። ኣብ ዝርግሐ መጻሕፍቲ ናይ ሓደ ብሄር መጻሕፍቲ ብጌጋ ናብ ካልእ ቦታ ከይዱስ ተመሊሱ ክሳብ ቦትኡ ዝበጽሕ ዓመት ዝገበረሉ ኩነታት ኔሩ) ኣብ ኣገማግማ ተምሃሮ ዘሎ ጸገምን ሓዱሽ ኣገማግማ ስርዓት ከምዝተሓንጸጸን ክተኣታተው ምዃኑን፡ እዚ ኣብ መወዳእታ ጊዜ ተዋህብዎ ብሓደ ገዲም ናይ ቁጽሪ መምህር ዝነበረ ኣብ ዓይነት ትምህርቲ ቁጽሪ ኣብ ጊዜ ደርጊ ከይተረፈ ዓቢ ኣበርክቶ ዝነበሮ ሕጂ ግን ኣብ ክፍሊ ግምገማ ዝሰርሕ ዘሎ ኣቶ ዳዊት ኣብርሃ ቐሪቡ። ዓቢ ስራሕ ግን ክትሓስቦን ክትሕንጽጾን መማህራንካን ዓይነቶምን ምፍላጥ ኣብ ግምት ምእታው ዝጎደሎ ስራሕ/ሕንጻጽ ኔሩ።
ጸገም ምዕሩይ ዝርገሐ ትምህርቲ (ካብተን ኣብ ሃገር ሙሉእ ዘለዋ 2ይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ቤተ ፈተነ ዘለዎን ብቁዕ ዝበሃል ኣርባዕተ ምዃነን ኤሌክትሪክ ኣብ ዘይብሉ ቦታታት ዘለዋ 2ይ ደረጃ ቤ/ትምህርትታት ዘለወን ጸገምን) መማህራን ዘይተማልኣለን ቤት ትምህርትታት ምዃነን። እቲ ሽግራት ብኣቅራቢ ጸብጻብ ስለዝቐረበ’ውን በዳህቲ ሕቶታት ኣይተላዕለን።
ብኣቶ ጴጥሮስ ሃይለማርያም ደይሪክተር ጀነራል ክፍሊ መጽናኦትን ምምዕባል ዓቅሚ ሰብን ብዙሕ ስሓቢ ዘይኮነ ጸብጻብ ቀሪቡ። ምጅማር ተልእኾ ትምህርትን ቀጻልነቱን ዝሕመረቱ ዘጉህይን ዘሕዝንን ረቋሒ ንንድል ትምህርቲ ይወሃቡ ኣባለት’ውን ተገሊጹ።
ብኣቶ ገብረሃንስ ዳይሪክተር ጀነራል ክፍሊ ምምሕዳርን ፋይናንስን እዚ ክፍሊ ብዘለዎ ተነቃፊ ስራሕ ልዕሊ ዝኾነት ክፍሊ ጥማራትን ከክንዲግዛዕ ዝኾኑ ጸገማት ዝተሰኸመ’ዩ።
ንኣቐራርብኡ’ውን ሕፍረት ዘሰኸመ ኔሩ። ኣቶ ገብረሃንስ ብዙሕ ኣሃዛት ብሽም ወጻኢን ባጀትን ሃሊሉ። ኣብ ሱዳን ብሽም ቤ/ትምህርቲ ሰውራ ንዝፍለጣ ትካላት ትምህርቲ ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ናቕፋ ብሽም ሓደ ሸኽ ይለኣኽ ከምዝነበረ፡ እዚ ሸኽ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ንህይወቱ ዘስግእ ብምዃኑ ናብ ኤርትራ ስለዝኣተወ እቲ ወጻኢ ዝግበር ሰልዲ እቶም ሸኽ ናብ ከሰላ ከይዶም ንሓደ መንግስቲ ዘይፈልጦ ሰብ ከምዝህብዎ እቲ ሰብ ነተን ቤ/ትምህርታት ከምዘብጽሕ ገሊጹ። እንተኾነ ግን ምእኩል ስለዘይኾነ ንምቁጽጻር ከምዝጽገሙን ሕጂ ብዝበጽሖም ሓበሬታ መሰረት ነተን ኣብያተ ትምህርቲ ተቓወምቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝኾኑ ጉጅለታት ከምዝንቀሳቀሰለንን ከምዝጥቀምለንን ንሳቶም’ውን ብሓላፍነት (ብሕልፊ ኣቶ ገብረሃንስ) ከምዘይሕተቱ መስሓቂ ዝኾነ ዘረባ ደርጉሑ ክቕጽል ኣይኸኣለን። ኩሉ ተሳታፊ ብተገርሞ ሆ ኢሉ ምዝራብ ከልኦ “ኣምባሳደር ዘለዋ ሃገር፡ ማሕበረ ኮማት ዘለውዎ ቦታ ብሓደ ሸኽ… ውልቀ ሰብ እንታይ ተስምዓና ኣለካ?” ዝብል ቀረበ። ጫውጫው ምስ በዝሐ ዋላ ሓንቲ ቃል ከይተዛረበ ዝወዓለ ሚኒስተር ኣቶ ሰመረ ርእሶም ንጽር ኢሉ ዓው ብዝበለ ድምጺ “ዝምልከተና ኩላትና የሕትተና’ዩ መጽናዕቲ’ውን ክንገብር ኢና” ኢሉ መዕረፊ ገበረሉ። ብዛዕባ ውዱእ መምርሒ ጥሮታ ብዘይምህውላን ኣብ ዘልዓሎ ነጥቢ’ውን ካልእ ውርደት ነበረ።
ብእርጋንን ብሕማምን ኣብ ምዱብ ስርሖም ክነጥፉ ዘይክኣሉ ልዕሊ 700 ኣባላት ሚኒስትሪ
ትምህርቲ ብዘይ ስራሕ ብኾፎም ካብ ዓመት ንላዕሊ ደሞዝ ከምተኸፈሎምን ከምኡ ዓይነት ጸገም ዘለዎም ይውስኩ ከምዘለው ገሊጹ። እዚ’ውን ኣብ መወዳእታ ሕቶታት ዘልዓለ’ዩ ኔሩ።
ብመሰረት ኣዋጅ ሕጊ መልዕሎን ጥሮታን ኩሉ ኣብ ሃገር ዘሎ ሰራሕተኛ መንግስቲ ካብ ወርሓዊ ደመዎዙ ዝቁረጾ እንተኾነ’ውን ኣብ መስርሕ ግን ብዛዕባ’ቲ ዝኸፈሎ መሰል ጥሮታ ጌና ኣይተተግበረን። ብሕልፊ ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብቲ ኣኼባ’ውን ተላዒሉ ኔሩ ክሳብ ናይ ኣቶ ሃይለ መብራህቱ ጉዳይ ካብቶም ዓበይቲ ገዳይም ተጋደልቲ ሓደ ዝነበረን ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ ነቲ ሚኒስትሪ ዘገልገለ ኣብ 2008 ብሓደጋ መኪና ዝሞተ ሓለፊ ጨንፈር ትምህርቲ ዞባ ዓንሰባ ክሳብ’ቲ ኣኼባ ዝተገበረሉ እዋን ወርሒ ነሓሰ 2009 ንልዕሊ 8 ወርሒ ሙሉእ ንስድራ ቤቱ ዋላ ሓንቲ ደገፍ ከምዘይረኸቡ ሓደ ፈላጢኡ ኣልዒሉ።
ካልኦት’ውን ንኣብነት ኣብ ዞባ ሰ/ቀ/ባሕሪ ኣብ ሰራሕ ከለው መብዛሕትኡ ግዜ ብፍላይ ደመዎዝ ከፈልቲ ብተቓወምቲ ጉጅለ ጀሃድ ሓደጋ ወሪድዎም ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ 11 ዓመት 10 መራሕቲ መኪና ኣባላት እዚ ሚኒስትሪ ተቐቲሎም’ዮም። ይኹን’ምበር ክሳብ ሕጂ በዚ ሚኒስተሪ ዝተገበረ ድጋፍ የለን። ብተመሳሳሊ ብሕማም ንዝሞቱ’ውን ቀሪቡ ኣብ ዝቕጽል ክልተ ወርሒ ውሽጢ ድጋፍ ክግበር ብዝብል ልሙድ መህደሚ ሓሳብ’ዮም ካብቲ ኣኼባ ሃዲሞም።
ብዛዕባ ዝጣየሳ ደ/ኣንስትዮ መማህራን ኣብ ኤርትራ ዋላ ኣብ ሚኒስትሪታት ዝሰርሕ ሰራሕተኛ ብዓይኒ ውትህድርና’ዩ ዝጥመት። ኣብ ዕድመ ክሊ ሃ/ኣገልግሎት ዘሎ ጾታ ብዘየገድስ ሃ/ኣገልግሎት ወዲኡ ደመዎዝ ዝወስድ’ውን ብፍቃዱ ሰራሕ ከቋርጽ ስራሕ ክቕይርወይ’ውን ናይ ውልቀ ትካል ክኸፍት ዘይፍቐድን “ኮብሊሉ” ዝብል ሽም ወይ ቃል ለጊብዎ ተዳላይ (Wanted) ሊስት’ዩ ዝኣቱ። ቅድሚ ዓመት ኣቢሉ ይኸውን ግን ቃል-ኪዳን ዘለወን (ምርዕዋት) ወይ’ውን ውላድ ዘለወን ደ/ኣንስተዮ ሰራሕ ከቋርጻ እንተደሊየን ክፍቐደለን ዝብል ሕጊ ወጺኡ ኣብ ኩለን ሚኒስትሪታት ይስርሓሉ ኣሎ። እንተኾነ ግን ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ሓንጻጺ ባዕሎም ኣቶ ገብረሃንስ ከይኾኑ ኣይተርፉን እተን ዓበይቲ ነቲ ሚኒስትሪ ብዙሕ ብዓይኒ ጾታ ተራእዩ’ውን ክድገፍ ዝግበኣን እንተለዋስ “ልዕሊ 14 ዙርያ ንዘለዋ ጥራይ ምስዝሓታ ይፋነዋ” ተባሂሉ። እዚ ብሓቂ ዓቢ ሓላፍነት ተዋሂቡ ሚኒስትሪ ዝኣክል ከማሓድር ቦታ ዝተውሃቦ ናይ
መባእታ ደረጃ ሞኒተራት ክፍሊ ዘይፍጽምዎ ጌጋ ክሓስብ ካልእ ምኽንያት እንተዘይሃልዩዎ ዝገርም’ዩ። መብዛሕትኤን ቅድሚ 14 ዙርያ ዝነበራ ደ/ኣነስትዮ ብዙሕ ከርተት ዝበላ ክሳብ ኣብ ሰራዊት ዝገልገላ ብዕድመ’ውን ንጓል ኣንስተይቲ ኣብ ዝከብድ ዕድመ (ልዕሊ 35 ዓመት) እየን።
እቲ ምኽንያት ዋሕዲ መማህራን ስለዘሎ እንተኾይኑ’ውን ቀዳምነት ይግበኣን ብዓይኒ ብቕዓት እንተኾይኑ’ውን ንምምህርና ኮነ ብደረጃ ትምህርቲ ዝለዓለ ተሞኩሮ ዘለወን ኣብተን ልዕሊ 14 ዙርያ’የን። ከምቲ ግቡእ ከም ካልኦት ሚኒስትሪታት ኣሓት ኤ ንተዝፈቀድ ቐዳምነት እንተኾይኑ ግን ዝተበደላ ከለዋስ ዘይርደእ መስርሕ’ዩ። እዚ’ውን ብዙሕ ተቓውሞ ኣልዒሉ ብጀካ ሓንቲ ኣብ ኣስመራ ኣብ ጽቡቕ ቦታ ካብ ዝግባኣ ንላዕሊ ኩርሲ ዝሓዘት ተጋዳሊት ጓል ኣንስተይቲ “ማዕርነት” ዝሕመረቱ ተራ ዘረባ ዘስምዓት “ከም ኣሕዋተን ኣብ ዝተመደብኦ ቦታ ክሰርሓ ኣለወን” ዝብል ተዛሪባ።
ድሕሪ’ዚ ዝቐረበ ጸብጻብ ዞባታት’ዩ ኔሩ። ብኩለን ዞባታት ዝቐረበ ጸብጻብ ግን እቲ ልሙድ ቁጽሪ ትምህርቲ ክንድዚ ሚእታዊት ወሲኩ፡ ተሳታፍነት ደ/ኣንስተዮ ብክንድዚ ወሲኹ’ዚ ምሕላፍ ብክንድዚ ወሲኩ፡ ዝተረፉን ዘቋረጹን ተምሃሮ ብኽነት ክፍለ ግዜ ብክንድዚ ሚእታዊ ነክዩ ወዘተ ዝብል’ዩ ኔሩ። ንብዙሓት ተሳተፍቲ ኢቲ ኣኼባ ኣድህቦና ዝስሓበ ግን ፍሉይን ቕኑኦኡን ክበሃል ዘለዎ ጸገማት ዘቕረበ ሓላፊ ጨንፈር ትምህርቲ ዞባ ደቡብ ኣቶ ቃልኣብ’ዩ ኔሩ። ካብተን ዝጠቀሰን ሽግራት ህድማ ተምሃሮን መማህራንን ብመገዲ ስግረ ዶብ ንኣብነት ካብ ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ጥራይ 335 ተምሃሮ፡ 130 መማህራን ንኢትዮጵያ ከምዝኸዱ ገሊጹ።
ኣብዚ ንሚኒስተር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ወኪሉ መልስን ተቓውሞን ዘቕረበ ኣቶ ጴጥሮስ ነቲ ጸብጻብ ተቃዊሙ ዘስመዖ ቃል ኩነታት ኤርትራ ናብዚ እዋን ዘንጸባርቅ ኔሩ።- ኣቶ ጴጥሮስ “እዚ እዋናዊ ጸገም’ዩ ከመይ ብዓቕሊ ንሰግሮ ክበሃል ይግባእ ብዓቢኡ’ውን መማህራን ወይ ተምሃሮ ከም ፍሉያት ወሲድና ኣይነጋንን። ካብ ማእከል ከተማ መንግሰቲ ኣሚንሎም ኣብ ደረጃ ሓላፍነት ኮፍ ዘበሎም ከይተረፉ ብናይ መንግስቲ መካይን ቤ/ጽ ዓዓጽዮም ክሃድሙ ምሽ ንርእይ ኣለና” ኢሉ ነቲ ጸብጻብ ብመልክዕ ንምንሻው ነቲ ኩነታት ግን ከይተፈለጦ ብዝያዳ ገሊጽዎ።
ኣብ ኤርትራ መዋእለ ህጻናት ብክልተ ምሕደራ ዓይነት ምሕደራ’የን ዝነጥፋ ብማሕበረሰብ (ኮሚዩኒቲ) መማህራን‘ውን ብመንግሰቲ ዝመሓደራ መንግስቲ ደመዎዝ ይኸፍሎ፡ ብኮሚዩኒቲ ዝመሓደር ደመዎዝ ህዝቢ ይኸፍሎ። ኣብ መላእ ሃገር ዝርከባ ብኮሚኒቲ ዝመሓደራ መዋእለ ህጻናት ክሳብ ናይ ሓደ ዓመት ደመዎዝ ዘይተኸፈሉ መማህራን ኣለው። ነዚ ኩነታት ሓላፊ ጨንፈር ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዞባ ደቡብ ጥራይ ኣብ ጸብጻቡ ገሊጽዎ ብደረጃ ዞባ ዝግበር ፍታሕ ስለዘየሎ’ውን ንዓመታ ክዓጽውወን ከምዝኾኑ ገሊጹ።
እዚ ሕቶ ንምምሕዳርን ፋይናንስን ስለዝምልከት ኣቶ ገብረሃንስ’ዩ ክምልሶ ፈቲኑ። ናይ ዞባ ደቡብ ጸገም ጥራይ ከምዘይኾነ ዋላ ዞባ ማእከል (ኣስመራ) ከማን ከምኡ ጸገም ከምዘሎ ንምፍትሑ ክሳብ ቤት ጽሕፈት ፕረዝደንትን ሚኒስትሪ ፋይናንስን ከምዝበጽሑ እቲ ፍታሕ’ውን ናይ ዝሓለፎም 13 ኣዋርሕ በጀት ከምዘይተፈቐደ ናይ ሓደ ዓመት ግን ተፈቂዱ ከምዘሎን ንዝመጽእ ወርሒ ከምዝኽፈሉ ገሊጹ ፍታሕ እንተተገይሩ ከማን ዘስደምም’ዩ።
ትምህርቲ ንዓበይቲ ሓደሽቲ መማህራን፡ ነባራት መማህራን ምስግጋር ደመዎዝ ብጌጋ ትሑት ደሞዝ (ካብ ዝግበኦም ንታሕቲ) ዝወስዱ መማህራን ምትዕርራይ ደሞዝ ኣዝዩ ከምዝደንጎየ ተስፋ ዝጸንቀቁ ስራሕ ይገድፉ ከምዘለውን’ውን ገሊጹ። ሕጂ’ውን ንኣቶ ገብረሃንስ ስለዝምልከት እቲ ልሙድ “ኣብ ዝሓጸረ ጊዜ ክተዓራረይ’ዩ” ዝብል ተስፋ ተዋሂቡ። ነዘን ልሙዳትን ዘይትግበር መጽብዓን ተስፋን ዝሰልቸዎም ኣባላት ምክልካል ዘውጽእዎ ጆክ (ዳእላ) ብጣዕሚ ትገልጾ’ያ።
“ሓደ ኤርትራዊ ምራኽ ገዚኦም ዘብልዕዎ ዘይብሎም ምራኽ ብሓደ ወገን ጸባ ጡብ ኣዲኡ ኣይጸገበን። ንሱ ይዝክር ብጥሜት ሕርር ኢሉ ክደሃይ ይውዕል። ዘብልዖ ዘይብሉ ዋና ከኣ ዓቕሉ ጸቢብዎ ንጉሆ ይትስእ’ሞ “ጥሜት ሞይትካ ምሽ ምራኸይ ምሽክናይ ኣጆካ ምሸት ቀጠልያ ሳዕሪ” ንጽባሕትኡ “ጸባ ላም ብሰንኬሎ” ድሕሪኡ “ሓዱሽ ናይ ግራት ቃንጫ… እንዳበለ ብተስፋ ሰለይ ከብሎ ቐንዩ ኣብ መወዳእታ ግን ሓመድ እንዳለሓሰ ዝቐነየ ምራኽ ጠጠው ምባል ከማን ስኢኑ ዋንኡ’ውን ሓረዶ። ሙሉእ ነብሱ ዓጽሚ ጥራይ ኾይኑ እታ ተስፋ ትሰምዕ ዝነበረት እዝኒ ግን ንበይና ሰቢሓ ተረኸበት”። ድሕሪ’ዚ ዝረብሕ ዝቐረበ ጸብጻብ ኣይነበረን።
ካብ ሽመይ ክጠቕስ ዘይደለኹ ኣባል ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ/ኣስመራ
09/11/2009
ወደሓንኩም!


text:
ቅድሚ ሕጂ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ዝነበረ ሕጂ ድማ ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት/ሰመጉ/ መበል 25 ዓመት ምስረታ በዓል ምኽንያት ብምግባር ሎሚመዓልቲ ዓርቢ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለፂ ኣብ ኢትዮጵያ ዘይመንግስታዊ ዝኾነ ፈላማይ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት እዩ ይብል።
እዚ ትካል ምስ ዝኾነ ፖለቲካ፣ብሄርን ሃይማኖትን ከምዘይውግን ዝገለፀ ምኻኑ ብምግላጽ ሰመጉ ቀንዲ ዕላምኡ ኣብ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ንክኽበሩ፣ዴሞክራሲ ንክሰፍሕን ልዕልነት ሕጊ ንክኽበርን ምስራሕ እዩ ይብል።
ኣብቶም ዝሓለፉ 25 ዓመታት ሰብኣዊ መሰላት ክጥሓሱ ከለው ኣፃሪዩን ብመርትዖታት ኣደጊፉን ብርክት ዝበሉ መግለፅታት ከምዘውፅአ ይገልፅ።
ኣብ ዘውፅኦም ኩሎም መግለፂታት ግዳያት መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ፍትሕን ካሕሳን ክረኽቡ፣መግሃስቲ ዝፍፅሙ ድማ ብሕጊ ንክሕተቱን ክፅውዕ ከምዝፀንሐ፣ሕጂ’ውን ይሓትት ከምዘሎን ንመጻኢ እውን ከምዝቕፅለሉን ዳይረክተር ሰመጉ ኣቶ ብፃተ ሓቢሮም።
ኣብታ ሃገር ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናትን ከባቢታትን ከበድቲ መግሃስትታት ሰብኣዊ መሰላት ምፍፃሞም ብመርትዖታት እንተቐረበ እውን ብመንግስቲ ዝኾነ ይኹን ስጉምቲ ከምዘይተወሰደ ናይ ሰመጉ ምኽትል ኣቦ መንበር ኣቶ ቁምላቸው ብተወሳኺ ገሊጾም።
ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ነቲ ውድብ ይመርሑ ዝነበሩን ብርክት ዝበሉ ኣባላትን ሰራሕተኛታትን ኣብ ዝተፈላለዩ እዋን ተኣሲሮም ከምዝተፈትሑ፣ ሎሚ እውን ተኣሲሮም ከምዝርከቡን ገሊኦም ድማ ካብ ሃገር ከምዝሃደሙን ገሊፆም ኣለው።
ሰመጉ መበል 25 ዓመት በዓሉ ካብ ድሕሪ ፅባሕ ሰንበት ጀሚሩ ብዝተፈላለዩ ፍፃመታት ከምዘኽብር ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለፂ ተሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
እዚ መግለጺ ነቲ ንልዕሊ ፍርቂ-ዘመን ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ ዝሑል ኩናት ኣወጊዱ ንክልቲኣዊ ዝምድና እዘን ሃገራት ዘሕይል’ዩ ይብሉ ሰበ-ስልጣን ዋይት ሃውስ።
ምምዕርራይ ዝምድና ማለት ብዛዕባ እቲ ዘሎ ፍልልያት ብግልጺ ምዝርራብ’ዩ ዝበሉ ፕረዚደንት ኦባማ፡ ነዞም ፍልልያት ኣብ ንዝትየሉ ጊዜ ድማ ኣብቲ ናይ ሓባር መረዳእታ ዘለና ጉዳያት ድማ ምዕባለታት ክህልው ከምዘለዎ ብምእማን’ዩ ኢሎም።
ካብ ጋዜጠኛታት ንዝለዓሉ ሕቶታት መልሲ ምሃብ ዘይለመዱ ፕረዝደንት ካስትሮ ብፍላይ ንሕቶታት ኩባ ክንደይ ዝኾነ ናይ ፖለቲካ እሱራት ኣለዎ ኣብ ዝብል ናይ ሕርቃን ምልክት ምርኣዮም ይግለጽ።
ፕረዝደንት ካስትሮ ነዚ ሕቶ ነቶም ኣለዉ ትብልዎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ስም ዝርዝር ሃቡኒ እሞ ክፈትሖም ዝብል መልሲ ዝሃቡ ኮይኖም ‘ ናይ ምንታይ እሱራት ፖለቲካ፡ ኣስማት ሃቡኒ ኣነ ድማ ሎሚ ምሸት ክፈትሖም’የ’ ኢሎም። ኣብ ጉዳይ ሰብአዊ መሰላት ክዛረቡ ምቹእነት ዘይተሰምዖም ፕረዝደንት ካስትሮ ንሰብአዊ መሰላት ምሉእ ብምሉእ ተማልእ ሃገር የላን ክብሉ መሊሶም።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት ብቐንዱ
ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ዘተኰረ ቃለ-መሕትት ኣካዪዱ
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት እንኣትዎ ዘሎና ሓድሽ ዓመት 2015፡ ብ30 ታሕሳስ ካብ ሰዓት 8፡00 ምሸት ብቐንዱ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ዘተኰረ ቃለ-መሕትት ምስ መራኸቢ ብዙሓን ሃገርና ኣካዪዱ። ኣብ’ቲ ብኤሪ-ቲቪን ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራን ብቐጥታ ዝተፈነወ፡ ንኹሉንትናዊ ምዕባለታት ሃገርናን ከባቢናን መጻኢ ኣመታቱን ዘብርህ ቃለ-መሕትት፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ንትግባረ ልምዓታዊ መደባትን ገስጋሶምን፡ ኣብ 2015 ክትግበሩ ዝተወጠኑ መደባት ልምዓት፡ ኣገዳስነት ምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም፡ ንፖለቲካዊ ህንጸትን ምሕያል ህዝባዊ ግንባርን ዝተታሕዘ መደባት፡ ኣብ ህንጸትን ምኽባር ልኡላውነትን ሃገር ብተወፋይነት ንዝሰርሑ ዘለዉ መንእሰያት ዝሕሰብ ጻማን መጻኢ ዕድላትን፡ ዓቕሚ ምክልኻል ንምሕያል PDF
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ወረቐት ስራሕ ሓደስቲ...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ወረቐት ስራሕ ሓደስቲ ኣምባሳደራት ሃገረ
ቐጠርን ህዝባዊት ሪፓብሊክ ቻይናን ተረኪቡ
Full PDF here
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር
ዝገበሮ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዛዚሙ ተመሊሱ
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር ዝገበሮ ናይ ሰለስተ መዓልታት ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዛዚሙ ትማሊ 8 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ-ቀትሪ ተመሊሱ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ኣሚር ሃገረ ቐጠር ሼኽ ተሚም ቢን ሓመድ ኣልሳኒን ብ7 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ቅድሚ ቐትሪ ኣብ ከተማ ኣደውሓ ኣብ
ዝርከብ ቤተ-መንግስቲ ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ ኣብ ምምዕባል ክልተኣዊ ዝምድናን ሽርክነታዊ ምትሕግጋዝን ከምኡ’ውን ንክልተአን ሃገራት ኣብ ዘገድሱ ጉዳያት ዘትዮም። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብ6 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ንግሆ’ዩ ናብ ሃገረ ቐጠር ገይሹ።
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ ምርግጋጽ ምዕሩይ...
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ ምርግጋጽ ምዕሩይ ተጠቃምነትን ዕድላትን ጸጋታት
ሃገር ዝተሰረተ ምዃኑ፡ ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ገሊጹ
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ መትከል ምርግጋጽ ምዕሩይ ተጠቃምነትን ዕድላትን ጸጋታት ሃገር ንነፍሲ-ወከፍ ዜጋ ዝተሰረተ ምዃኑ፡ ሓላፍነት መንግስቲ ድማ ነዚ ሃብቲ ሃገርን ህዝብን ዘላቒ ምዕባለ ብዘውሕስ ኣገባብ ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ከምዝኾነ፡ ቀዋሚ ወኪል ኤርትራ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ገሊጹ።
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ...
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ መርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፡ ኣብ ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል’ቲ ቓለ-መጠይቕ፡ ኣፍሪቃ ኣብ ፓለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ ወዘተ … መዳያት ንኸይትምዕብል ዝዓንቀፍዋ ረቛሒታት ኣብሪሁ። ብመርበብ ሓበሬታ ዊኪሊክስ ዝተዘርገሐ ሓበሬታ፡ እቲ ሰነዳት ሓድሽ እኳ እንተ ዘይኮነ፡ ንብስም ዲፕሎማሲ ዝካየድ ጥበብ ሓሶትን ምድንጋርን ኣብ ምቅላዕ ግደ ከም ዘሎዎ ኣገንዚቡ። ከምኡ’ውን ዓለምና ምውዳቕ ሕብረት ሶቭየትን ምድያብ ኣመሪካ ከም እንኮ ልዕለ-ሓያላንን ምንቍልቋልን ከም እተዓዘበት ገሊጹ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ መድረኽ ኵናትን ዕብለላ ሓደ ልዕለ-ሓያላን ዘብቅዓሉ ግዜ ይኽሰት ምህላዉን፡ ዓለምና ብፍሉይ ዳይናሚካዊ ረቛሒታት ዝመሓደር ኣብ ሓድሽ መድረኽ ንምእታው ትቀራረብ ከም ዘላን ኣብሪሁ።
ፕረዚንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ ግጭት ስነ-ሓሳብ ከም ዘብቀዐ፡ ታሪኽ ኣብ መወዳእታ መድረኽ ከም ዝኣተወ ከምኡ’ውን ግጭት ናይ ስልጣነታትን ሃይማኖታትን ከም ዝተጀመረ ዝገልጽ ስነ ሓሳባት ርእይቶኡ ተሓቲቱ ብዛዕባኡ ትንታነኡ ኣቕሪቡ። ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ርእይቶታት ንምልውዋጥን ሓሳባት ንምዝርጋሕን ብቑዕ መድረኽ ንክኸውን ከኣ ምንየቱ ገሊጹ። Read more


text:
ሓናጡ ብዝግባእ ምጥባው ብሕማማት ቆርበት ንከይጥቅዑ ይሕግዝ መፅናዕቲ።
05/03/2010 እዚ መፅናዕቲ ከም ዘረጋገፆ እንተኾይኑ ሓደ ህፃን ካብ ዝተወለደሉ እዋን ጀሚሩ ጡብ ኣደ ብዝግባእ እንተዘይደኣ ጠቢቡ ንብርክት ዝበሉ ሕማማት ቆርበት ክቃላዕ ይኽእል እዩ ይብል።
እዞም ምሕርፋፍ ቆርበት ሓዊሶም ዝፍጠሩ ሕማማት ቆርበት ድማ ክሳብ ክሊ 16 ዓመት ብሰፊሑ ክኽሰቱ ይኽእሉ።
ስለዚ ሓናጡ ምስ ተወለዱ ኣዴታት ብዝግባእ ተኸታቲለን ደቀን ዘጥቡባ እንተኾይነን ካብ ክኽሰቱ ዝኽእሉ ሕማማት ቆርበት ብሓምሳን ኣርባዕተን ሚኢታዊ ክንኪ ይኽእል።
ብተወሳኺ ውድብ ጥዕና ዓለም ቅድም ኢሉ ከም ዘረጋገፆ ሓናጡ ብዝግባእ እንትጠቡ ምስ ኣለርጂክ ዝተዛመዱ ሕማማት ከጥቅዖም ከምዘይኽእል እዩ።
ሕማማት ቆርበት ምድራቕ ቆርበት ፣ ምስንጥጣቕ ቆርበት ፣ ቃንዛ ቆርበትን ካልኦት ዝብሉ ሕማማት ዘካተተ እዩ።
ኣብ ምዕቡላት ሃገራት ድማ ካብ 10 ዝውለዱ ህፃናት እቶም ሓሙሽተ ተጠቃዕቲ እዞፐም ሕማማት እዮም። ስለዚ እዚ ንምክልኻል ሓናጡ ብዝግባእ ክጠቡ ይግበኦም።
ፍልፍል ሓበሬታ Xinhua News Agency