text:
ንጉዳያት ኮነ ኢልካ ብፍላጥ ብምዝንባዕ ንውልቃዊ ዕላማታትካ ክትግልገለሉ ምፍታን ነውሪ እዩ። ዶክተር ገብረ ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ምጽላም ከም ስርሑ ምስ ተተሓሓዞ፡ንኣድማሳዊ ሕጊ ዲሞክራሲ ዝኾነ፡ ንሕጊ ድምጺ ብዝሓን ዝጻረር ርእይቶ ከቕርብ ብዙሕ ኣይተሰከፈን። ንሕጊ ድምጺ ብዙሓን እናተጻረረ ድማ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ግርጭት “ንግዝኣተ- ሕጊ ዶ ወይስ ንውሳኔ መርሕነት ምምእዛዝ እዩ” ብዝብል ከቕርቦ ፈተነ። ንግዝኣተ ሕጊ ዝምእዘዙ ብሓደ ወገን ንውሳኔ መሪሕነት ዝምእዘዙ ድማ በቲ ካልእ ወገን ከምዘለው ብምግላጽ ኣብ ኣደናጋሪ ስራሕ ተጸሚዱ ይርከብ።
ንግዝኣተ ሕጊ ዶ ንውሳኔ መርሕነት ንማእዘዝ
- ድምጺ ብዙሓን ክስዕር መሰረታዊ ሕጊ ዲሞክራስን መሰረታዊ ሕጊ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን እዩ። ነቲ ብድምጺ ብዙሓን እተመርጸ መሪሕነት ምምእዛዝ ከኣ ንድምጺ ብዙሓንን ንሕግን ምምእዛዝ እዩ። ነዚ ብፍላጥ ጓሲኻ ንመርሕነትን ነቲ ንመሪሕነት ዘምጽአ ሕጋውን ዲሞክራስያውን መስርሕን ብበሊሕ ተንኮለኛ ሴፍ ክትቆራርጾ ምፍታን ዘይሓላፍነታውን ኣዕናውን ስራሕ እዩ።
- ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ መሪሕነት ብብዝሒ ድምጺ ኣብ ጉባኤታት’ዩ ዝምረጽ። እቲ ብማእከላይ ባይቶ ዝፍለጥ መሪሕነት ሰልፍና ኣብ መንጐ ክልተ ጉባኤታት እቲ ዝለዓለ ኣካል ስልፍና እዩ። ሕግና ንማእከላይ ባይቶ ዘለዓለ ሓጋጊ ኣካል ሰልፊ ምዃኑ እናኣረጋገጸ ነቲ ኣብ ጉባኤ ዝጸደቐ ሕግታት ከብርህን ትርጉም ክህብን ከምዝኽእልን ብንጹር ብዘየዳናግር ቃላት ገሊጽዎ እዩ። ዕድመ ስልጣን ማእከላይ ባይቶ ድማ ውሱን ኣርባዕተ ዓመት እዩ። ፈጻሚት ሽማግለ፡ ኣቦ መንበር ሰልፊ ብብዝሕ ድምጺ ኣብ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ እዮም ዝምረጹን ሓላፍነት ዝስከሙን። ዕድመ ስልጣኖም ከኣ ሓደ ዓመት’ዩ ድሕሪ ሓደ ዓመት ንኽቕጽሉ ይኹን ክቕየሩ ዝውስን ማእከላይ ባይቶ እዩ። ኩሉ ውሳኔታት ማእከላይ ባይቶ ብብዝሕ ድምጺ’ዩ ዝውሰን። እዚ ዲሞክራስያዊ መስርሕ ሰልፍና ዘኹርዕን ንውሉድ ወለዶ ክመሓላለፍ ዘለዎ ባህልን እዩ።
- ኣብ ሰልፍና ንውሳኔ መሪሕነት ዝጻረር ርእይቶ ክትውንን ክልኩል ኣይኮነን። ንባዕሉ ውሳኔታት ማእከላይ ባይቶ ብብዝሒ ድምጺ’ዩ ዝውሰን ምባልና ውሑዳት ድምጾም ዘይተዓወተ ከምዝህልው ዘመልክት እዩ። ብለበዋን መተሓሳሰብን ስምዒትካ ናብ መሪሕነት ምምሕላፍ ከኣ ብሕጊ ሰልፍና ፍቑድ እዩ። መርሕነት ስልፊ ንዝቐረበሉ ለበዋን መተሓሳሰብን ክቕበሎን ክነጽጐን ይኽእል እዩ።
- ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ መሪሕነት ሰልፊ ማለት ማእከላይ ባይቶ ጨሪሱ ካብ ሕጊ ሰልፊ ይወጽእ ከምዘሎ ኮይኑ ኣንተተሰሚዕካ ንመርሕነት ሰልፊ ዝብድህ ህጹጽ ጉባኤ ክትጽውዕ ይካኣል እዩ። ብመሰረት ቅዋም ሰልፊ ህጹጽ ጉባኤ ብጠለብ ፍርቂ ካብ ኣባላት ሰልፊ ወይ ከኣ ብሰለስተ ርብዒ ካብ ኣባላት ማእከላይ ባይቶ ክጽዋዕ ይኽእል እዩ። ንህጹጽ ጉብኤ ከጸውዕ ዘኽእል ደገፍ ፍርቂ ኣባላት ሰልፊ ወይ ውን ደገፍ ሰለስተ ርብዒ ካብ ኣባላት ማእከላይ ባይቶ እንተዘይ ተረኺቡ ግን ንድምጺ ብዙሓን ኣኽቢርካ ብትዕግስቲ ነቲ ስሩዕ እዋን ጉባኤ ምጽባይ’ዩ እቲ ምርጫ። ተጸቢኻ ግዜኡ ምስ ኣኸለ ኣብ ጉባኤ ንዝነበረ መሪሕነት ክትብድህ መተካእታ ኮይንካ ክትቀርብን ይከኣል እዩ። ብጀካ በዚ ኣገባብ እዚ ኣብ ውሽጢ ሰልፍና ንማእከላይ ባይቶ ዝወዳደር ኣካል ምፍጣር ፍቑድ ኣይኮነን።
- ነዚ መስርሕ’ዚ ገዲፍካ ግን፡ ንሕጊ ሰልፊ ዶ ንውሳኔ መርሕነት ንማእዘዝ ዝብል ዝንቡዕ መጕት እናቐርብካ ካብ ዲሞክራስያዊ ባህልን ሕግን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ወጺእካ ካልእ ኣቋራጭ መንገዲ ሃስውሰው ምባል ንቓልስና ዝጠቅምን ዝሕግዝን ኣይኮነን።
- ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ካብ መሰረታዊ ዕላማናን እመንትናን ዝብገስ ኣብ ሃገርና ሕጊ ክነግስ ኣብ ሰልፍና ውን ብልዑላውነት ሕጊ ክንምእዘዝ’ዩ ድልየትናን ዕግበትናን ። ኩሉ ከምዝፈልጦ ድማ ሎሚ ንሕግና ዝሕሉ ዕግበት ኣባላትና እምበር ጠበናጁ ኣይኮነን። እዚ እነካይዶ ዘለና ቃልሲ ከኣ ነቲ ትማሊ መለኽቲ ኣብ ምፍጣር ምቹእ ባይታ ዝፈጠረ ንድምጺ ብዙሓን ዝንዕቕ ኣብ ዓመጽ ዝምርኮስ ባህሊ ካብ ሱሩ ቦንቅስካ ድምጺ ብዝሓን ዝዕወተሉ ባይታ ምምችቻእ እዩ። ትማሊ ንድምጺ ብዙሓን እተጻረሩ ኣካላት ብሓይሊ ጠበንጃ ድምጺ ውሑዳት ከዓውቱ ክኢሎም እዮም። እቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ መላኺ ስርዓት ከኣ ውጽኢት እዚ ኣሉታዊ ተሞክሮን ባህልን ሰውራ ኤርትራ እዩ።
- ሎሚ ኣብ ዘለናዮ ዘመን ንድምጺ ብዛሓት ዝጻረር፡ ንብዙሓት ዘገድደሉ ካልእ መሳርሒ ምስ ሰኣነ፡ ምርጭኡ ካብ’ቲ ብሕጊ ቡዝሓን ዝመሓደር ዲሞክራስያዊ ትካላት ሃዲሙ ንዕግበቱ ዘርዊ ናጻ ትካል ኣብ ምምስራት ክጓየ’ዩ ዝርአ ዘሎ። እቲ ከምዚ ዝመስል ካብ ሕጊ ዲሞክራሲ ዝሃድም ተፈንጫሊ ዝንባለ ከኣ ኣብ ጉዕዞ ቃልስና ዓንቃፊ ተራ ይጻወት እምበር ካልእ ኣድማዒ ኣበርክቶ የብሉን። እቲ ንምፍንጫል ዝጻረር ዝመስል ዶክተር ገብረ ከኣ ንድምጺ ብዙሓን እናተጻረረ መራሕን ኣተባባዕን ምፍንጫል ኮይኑ ክርእዮ ከለኹ ብሓቂ’ዩ ዘሕዝነኒ። ንሕግን ነቲ ብሕጊ ሓላፍነት እተሰከመን መሪሕነት ፈላልዩ ብምቕራብ ንመስርሕ ምፍንጫል ክኹሕሎ እንተፈተነ ከኣ ምፍንጫል ምፍንጭል’ዩ ኩሒልካ ኮሓሒልካ ካልእ ጽቡቕ መልክዕ ከተትሕዞ ኣይከኣልን እዩ።
- ንስልጣን ማእከላይ ባይቶ ከግድፍ ወይ ክድርት ዝኽእል ጉባኤ ሰልፊ ጥራይ እዩ። ዶክተር ገብረ ግን በቲ ኣዳናጋሪ ቃላቱ ነብሱ ኣብ ቦታ ጉባኤ ኣቐሚጡ ንማእከላይ ባይቶ ስልጣኑ ከግድፍን ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝውክል መስመር ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ተፈጢሩ ከምዘሎን ክሕብርን ይፍትን ኣሎ። እዚ ከኣ ልሙድ ጠባይ ተፈንጨልቲ እዩ። ካብ ሕጋውን ዲሞክርስያውን መስርሕ ሃዲምካ ንሕና ኢና ሓቀኛታት ወከልቲ ምባል፡ ነቲ ብኸምዚ ዝመስል ኣድካሚ ተሞክሮ ምፍንጫል ዝሓልፈ ህዝብና ሓዲሽ ኣብ ርእሲ ዘይምዃኑ ተወሳኺ ጓሂ እምበር ዘሓጉስ ብስራት ኣይኮነን።
ክቕጽል እዩ


c: text/html

text:
- Details
- Category: ስብከታት
-
ንጥቀት ዝብል ቃል ካብ ላቲን ዝመጸ ኮይኑ ብላቲን (ራፕቶ) ክበሃል ከሎ ብእንግሊዘኛ ድማ (ራፕቸር) ይበሃል ትርጉሙ ኸኣ ምንጣቕ ምዉሳድ ወይ ኸኣ ዘይሓልፍ ኣካል ለቢስካ ናብ ጎይታ ምኻድ እዩ ።
- ቅድሚ ናብቲ ዝርዝራዊ ሓሳብ ምእታዉና ብዛዕባ ንጥቀት ዝተፈላለየ መርገጺታት ኣብ መንጎ ኣብያተ ክርስትያናት ኣሎ ገለ ካብኡ ክንዝርዝር፦
- ቤ/ክ ቅድሚ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ኣብቲ ፍርቂ 31/2 ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያ ኢያ ኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ድሕሪ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያ ኢያ ኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- ቤ/ክ ቅድሚ ሸዉዓተ ናይ መከራ ዘመን ክትንጠቕ እያኢሎም ዝኣምኑ ኣለዉ ።
- መብዛሕትኤን ኣብያተ/ክ ነቲ ኣብ ሀ ዘሎ ሓሳብ እየን ዝቅበላ ኣነ’ዉን ምስ እዚ ሓሳብ እዚእየዝሰማማዕ ። ብመሰረት ኣብ ዳን፡9፡27“ንሱ ማለት እቲ ጸረ ክርስቶስ ንሓደ ሰሙን ምስ ብዙሓት ጽኑዕ ኪዳን ኪአቱ እዩ።” ስለዚብል እቲ ሓደ ሰሙን ማለት ብኣቆጻጽራ እስራኤላዉያን ሸዉዓተ ዓመት ማለት እዩ፡ ሓንቲ መዓልቲ ከም ሓደ ዓመት ስለዚ ዝውሰድ ሓደ ሰሙን ሸዉዓተ ዓመት ይኸዉን ኣሎ ማለት አዩ። ቅድሚ እቲ ናይ መከራ ግዜ ምጅማሩ ቤ/ክ ክትንጥቕ እያ ማለት አዩ።
- ብዛዕባ ንጥቀት ብመሰረት መጽሓፍ ቅዱስ እኩል ዝኾነ ፍልጠት ክህልወናይግባእ እዩ ።ካብዚኣስዒብና ንንጥቀት ኣብ ሰለስተ ደረጃታትመቓቒልና ክንርእዮ ክንፍትን ኢና ፦
- ንጥቀት ብከመይ ይፍጸም ?
- ኣብ ግዜ ንጥቀት እንታይ ነገራት ይፍጸም ?
- መን እዩ ዝንጠቕ ?
- ንጥቀት ብከመይ ይፍጸም ?
-
ንጥቐት ብከመይ ይፍጸም? ኣብ 1 ተሰ4፡13-18 ዘሎ ሓሳብ ብዛዕባ ንጥቐት ብንጹር ተገሊጹ ንረኽቦ ። ጎይታ የሱስ ክርስቶስ ባዕሉ ጨዲሩ ትእዛዝ ምስሃበ ብሓለቓ መላእኽቲ ሚካኤል ናይ ድምጺ መለኸትን ብእልፊ ኣእላፋት መላእክቲ ተዓጂቡ ጎይታና የሱስ ክርስቶስ ካብ ሰማይ ክወርድ እዩ። ቅድም እቶም ብጎይታ ኮይኖም ዝሞቱ ክትስኡ እዮም ፡ ጎይታ ክሳብ ዝመጽእ ብሂወት ንጸንሕ ሰባት ብቅጽበት ዓይኒ ተለዊጥና ኣብ ኣየራት ንጎይታ ንምቕባል ብደበና ክንለዓል ኢና ምስ ጎይታ ንሓዋሩ ክንነብር ኢና ። እዚ ኣዝዩ ክቡር ዝኾነ ኣምላኻዊ ተስፋ እዩ። ቃል ኣምላኽ ክነግረና ከሎ ኣብ እብ10፡23 “እቲ ተስፋ ዝሃበና እሙን እዩ እሞ፡ ነታ እሙንቶ ተስፋና ብዘይ ምንቕናቕ ነጽንዓያ። ስለዚ እቲ ወሃቢ ተስፋ ባዕሉ ጎይታ እሙን እዩ ነቲ ዝበሎ ንሱ ባዕሉ ክፍጽሞ እዩ።” ዘሁ፡23፡19 “ኣምላኽከይሕሱ፡ሰብኣይኮነን።ከይጠዐስከአ፡ወዲሰብኣይኮነን።ንሱዝበሎስኣይገበሮንዶ? እተዛረቦስኣይፍጽሞንዶ?”እቲ ንጥቀት ንኣመንቲ ጥራይ እዩ ዝምልከት እቲ መዋቲ ዘይመዉት እቲ ሓላፊ ዘይሓልፍ ብምልባስ ሕያዉ ኣካል ብምልዋጥ ብከም’ዚ ኣገባብ እዩ ይፍጸም። 1 ቆሮ15:51-542. ኣብ ግዜ ንጥቀት እንታይ እንታይ ነገራት ይፍጸም ? ኣብ ግዜ ንጥቀት ካብ ዝፍጸሙ ነገራት
-
ምልዋጥ ናይ ስጋ /ኣካላት እዚ ምልዋጥ ናይ ስጋና ኣዝዩ ብዘደንቕ ፍጥነት ዝከዉን ነገር እዩ። እቲ ዳሕረዋይ መለኸት ምስ ተነፈሐ እቲ መዋቲ ኣካልና ዘይመዉት ኣካል ብምልባስ ስጋ ብምልባስ ፍጹም ብምልዋጥ ህያዉ ኣካል ይለብስ ማለት እዩ ። ኣብ ፊሊ 3:21 “ንሱ በቲ ንኩሉ ኽመልከሉ ዝከኣሎ ሓይሊ ነቲ ክብሪ ስጋኡ ምእንቲ ክመስል ነዚ ናይ ዉርደት ስጋና ክልዉጦ እዩ።” እዚ ሕጂ ለቢስናዮ ዘሎና ስጋ ናይ ዉርደት ስጋ ይብሎ መጽሓፍ ቕዱስ ዝሓምም፡ ዝሳቀ ፡ዝቕንዞ፡ ዝመዉት ስጋ እዩ ። ጎይታ ኣብ ዝግለጸሉ እዋን ክቡር ስጋ ንስጋ ጎይታ ዝመስል ስጋ ሒዝና ናብ ጎይታ ክንከይድ ኢና ። ኣብ 1ዮሃ3:2-3 “ኣቱም ፍቁራተይ ሕጂ ዉሉድ ኣምላኽ ኢና እንታይ ከም ንኸዉን ከኣ ገና ኣይተገለጸን። ንሱ ምስ ዝግለጽ ግና ከምታ ዘለዋ ክንሪኦ ኢና እሞ ንዕኡ ከም እንመስል ንፈልጥ ኣሎና እዛ ተስፋ እዚኣ ኣብኡ ዘላቶ ኩሉ ከምቲ ንሱ ንጹህ ዝኮነ ንርእሱ የንጽህ ኣሎ።” ኣብዚ ክፍሊ ማለት ንሱ ምስ ተገለጸ ንዕኡንጎይታ የሱስ ክርስቶስ ከም ንመስል ንፈልጥ ኣሎና እዩ ዝብል እዚ ማለት ልክዕ ከምቲ ጎይታ ካብ ሞት ምስ ተንሰአ ናይ ትንሳኤ ኣካል ሒዙ ዝተንሰአ ንሕና’ዉን ከምኡ ህያዉ ኣካል ክንለብስ ኢና ማለት እዩ። ኣብ ቆሮ5፡1-5 ዘሎ ሓሳብ ክንርእዮ ከሎና ነዚ ስጋና ምድራዊ ድንኳን ይብሎ ግዚያዊ ቤት ወይከኣ መንበሪ ይብሎ ንስጋና ሓንቲ ህንጻ ብኢድ ዘይተገብረት ኣምላክ ባዕሉ ዝገበራ ቤት ወይ ከኣ ሰማያዊ ኣካል ክንለብስ ኣብዚ ምድሪ ኮይና ንደፋነቕ ኣሎና ይብል።
ስለዚ ኣብ ግዜ ንጥቐት ካብ ዝፍጸሙ ነገራት ፥
- ምልዋጥ ናይ ኣካል።
- እቲ ኣካል (ስጋ)ንናይ ጎይታ የሱስንስጋእዩዝመስል ።
- እቶም ዝተለወጡ ኩሎም ንጎይታ ኣብ ኣየር ንምቕባል ብደበdና ክልዓሉ እዮም።
- ምልዋጥ ናይ ኣካል።
- መን እዩ ዝንጠቕ? ብቃል ኣምላክ መሰረት እቶም ዝንጠቁ ንጎይታ የሱስ ክርስቶስ ከም ናይ ዉልቂ መድሓኒኦም ጌሮም ዝተቀበልዎን ኩሉ ግዜ ተዳልዮም ዝጸንሑ ጥራይ እዮም ዝንጠቁ ። መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ 2ጴጥ3:10 “መዓልቲ ጎይታ ከም ሰራቂ ኮይና ክትመጽእ እያ” ይብል። ሰራቂ ዝመጸላ ሰዓት ማንም ሰብ ኣይፈልጥን እዩ ድንገት እዩ ዝመጽእ ስለዚ እታ መዓልቲ ጎይታ’ዉን ከምኡ እያ ኽትከዉን። ኣብ ማቴ 24:42 “ስለዚ ጎይታኹም በየነይቲ ሰዓት ከም ዚመጽእ ኣይትፈልጡን ኢኩም እሞ ንቕሑ።” እታ ጎይታ ዝመጸላ ሰዓትን ግዜን ማንም ስለ ዘይፈልጣ ኩሉ ግዜ ብንቕሓትን ብምድላዉን ክንጽበያ ይግበኣና። ክዳንና በቲ ናይ ገንሸል ደም ኣጽሪና ኩሉ ግዜ ንርእስና ብቕድስና፡ጽድቂ፡ብእምነት ደዉ ኢልና ንምጽኣት ጎይታ ክንጽበ ይግብኣና።
ኣብ 2ጴጥ 1:10-11 “ስለዚ ኣቱም ኣሕዋትና ንጽወዓኩምን ምሕራይኩምን ከተጽንዕዋ ኣዚኹም ተጋደሉ።” እዚ እንተ ገበርኩምሲ ከቶ ኣይከተንደልህጹን ኢኹም ከምኡ’ዉን ናብቲ ናይ ጎይታናን መድሓኒናንን የሱስ ክርስቶስ ዘልኣለማዊ መንግስቲ ምእታዉ ብምልኣት ክወሃበኩም እዩ ። ሓንሳብ ንጎይታ ኣሚንና እዚ ጥራይ እኹል እዩ ብምባል ንርእስና ብቕድስና ዘይንሕሉ እንተኾይንና ምድሓንና ዘይንዕቕብ እንተ ደኣ ኮይንና ካብቲ ምንጣቕ ክንተርፍ ኢና። ምክንያቱ ቃል ኣምላክ ክዛረብ ከሎ ምሕራይኩምን ጽወዓኹም ከተጽንዕዋ ኣዚኩም ተጋደሉ እዩ ዝብል ። ምድሓና ንምጽናዕ (ንምዕቃብ) ክንጋደል የድልየና ነቲ ኣምላኽ ዝጸልኦ ነገር ንሕና’ዉን ብምጽላእ እግዚኣብሄር ዝኸብረሉ ነገር ጥራይ ንምግባር ርእስና ኩሉ ግዜ ንጽድቂ ከነዳሉ ይግበኣና። ኣብ ማቴ24፡44 “ስለዚ ወዲ ሰብ ብዘይሓሰብክምዋ መዓልቲ ክመጽእ እዩ እሞ ንስኻትኩም ድማ ዝተዳለኹም ኩኑ።” እንደገና ኣብ ማቴ24፡45-51 ብዛዕባ ክልተ ሰባት 1ይ እሙን ጎይትኡ ዝሃቦ ሓላፍነት ብእሙንነት ዝገብርን 2ይ ዘይእሙን ጎይትኡ ዝሃቦ ሓላፍነት ብስንፍናን ብዘይ እሙንነትን ዝነብር ሰብ፡ ነቲ እሙን ጎይታ ምስ መጸ ኣብ ኩሉ ንብረቱ ከምዝሸሞን ነቲ ኻልእ ዘይእሙን ግና እቲ ጎይታኡ ምስ መጸ ኣብ ክልተ ክጭንድሖ ዕድሉ ድማ ምስ ግቡዛት ክገብሮ እዩ ዝብለና። መጽሓፍ ቅዱስ ንዓና ንትምህርትና እዩ ተጻሒፉ። ጎይታ ብኽብሪ ክሳብ ዝግለጽ ኣብ ኩሉ ነገርና እሙናት ኮይንና ኩሉ ግዜ ብምንቃሕ ክንጸባበዮ ይግባኣና።
ካልእ ተወሳኪ ሓሳብ ድማ ኽቡራት ኣሕዋተይ ንሕና ኹልና ኣመንቲ ንምጽኣት ጎይታ ብትዕግስቲ ክንጽበዮ ይግብኣና እዩ። ኣብ እብ10፡36 “ፍቃድ ኣምላኽ እና ገበርኩም ነታ ተስፋ ምእንቲ ክትረክብዋስ ትዕግስቲ የድልየኩም እዩ።” ኣብ ያቆ5፡7-8 “እንበኣርሲ ኣሕዋተየ ክሳብ ምጽኣት ጎይታ ተዓገሱ።” እነሆ ሓረስታይ ነቲ ክቡር ፍረ ምድሪ ይጽበዮ ኣኸዛን ማይ ጽባሓትን ክሳብ ዝረክብ’ዉን ይዕገስ እዩ፡ ንስኻትኩም ከኣ ምጽኣት ጎይታ ቀረባ እዩ እሞ ተዓገሱ ልብኹም’ዉን ኣጽንዑ፡ እቲ ግዜ ቀረባ ምኻኑ ኣስተዉዒልና ንምጽኣት ጎይታ ብትዕግስቲ ክንጽበዮ ነፍሲ ወከፍና የድልየና እዩ። ኣብ መጽሓፍ ቕዱስ ካብ ዘሎ ናይ ትንቢት ቃል እቲ መብዛሕትኡ ተፈጺሙ ኣሎ ዘይተፈጸመ ኣዝዩ ዉሑድ እዩ ስለዚ እቲ ትንቢት በዒንትና እና ተፈጸመ እናረኣና ጥንቁቓትን ዝተዳለናንን ክንከዉን ይግባና። ብተወሳኪ ድማ እቲ ምጽኣት ጎይታ ኣዝዩ ከምዝቐረበን ንሕና’ዉን ብትዕግስትን ብተስፋን ክንጽበዮ ዝገብረና ነገር’ዉን ሓደ ጎይታ የሱስ ክርስቶስ ኣዩ።ኣብ ማቴ24፡1-14 ካብ ዘሎ ሓሳባት ኣርባዕተ ነጥቢ ኣብዚ ዓለም ካብ ዝፍጸሙ ነገራት ክንርኢ ኢና ፦
- ኣነ ክርስቶስ እየ እናበሉ ዝመጹ ናይ ሓሶት ነብያትን መምህራንን
- ዉግእን ወረ ዉግእን
- ካብ ብዝሒ ዓመጻ እተላዕለ ኣብ መንጎ ሰባት ዘላ ፍቕሪ ክትዝሕትል እያ
- ወንጌል መንግስቲ ኣምላኽ ንምስክር ኩሎም ኣህዛብ ኣብ ብዘላ ዓለም ክስበኽ እዩ
ነዞም ተዘርዚሮም ዘለው ሓስባት በብሓደ እስከ ንርኣዮም፦
- ኣነ ክርስቶስ እየ እናበሉ ዝመጹ ሓሰዉቲ ነብያትን መምሃራንን፦ ገለ ባህሪያት ናይዞም ሓሰውቲ ነብያትን መምህራንን ክንጠቕስ ፦መጽሓፍ ቕዱስ ብዛዕባ እዚኣቶም ክዛረብ ከሎ ኣብ ማቴ7፡15 ካብ ነብያት ሓሶት ተጠንቐቑ ብዉሽጦም ዝምንጥሉ ቶዃሉ ክንሶምሲ ክዳን ኣባጊዕ ተኸዲኖም እዮም ዝመጽኹም ይብል። ስለዚ ኣብ ዘመንና’ውን ኣምላኽ ዘይልኣኾም ብዓመጻዊ ሂወት ዝመላለሱ ፡ ንብዙሓት’ውን ናብ ስሕተት ዝመርሑ ሰባት ኣለዉ። ከምዚኦም እንተርኤና ክንግረም የብልናንምኽንያቱ እቲ ምጽኣት ጎይታና ከምዝቀረበ መርጋገጺ ስለዝኾኑና ። ኣብ 2ጢሞ3፡13 2ጢሞ2፡18
- ዉግእን ወረ ዉግእን፦ ማለት እቲ ምጽኣት ከም ዝቀረበ ዉግእን ወረ ዉግእን እናወሰከ ብዝከደ መጠን ኢና እንርዳእ። ሎሚ መራኸቢ ብዙሃን እንተ ተከታቲልና ኣብ ምድሪና ብዙሕ ጥፍኣት ዉግእን ወረ ዉግእን ኢና ንሰምዕ ዘሎና።ብዉሑድ ኣብዘን 2000 ዓመታት ዓለምና ክልተ ዓበይቲ ከቢድ ዉግእ 1ይ ዓለም ዉግእን 2ይ ዓለም ኣሕሊፋ ኣላ ብሰንኪ እዚ ድማ ሞት ሚሊዮናት ሰባት ኣስዒቡ። ስለዚ እዚ ዉግእን ወረ ዉግእን ካብቲ ምቕራብ ምጽኣት ጎይታና የሱስ ክርስቶስ ዘመልክት እዩ።
- ካብቲ ብዝሒ ዓመጻ ኣብ መንጎ ሰባት ዘላ ፍቅሪ ክትዝሕል እያ፦ ይብል፡ ፍቅሪ ምዝሓል እቲ ምጽኣት ጎይታ ኣብ ኣፍ ደገ ከምዝቀረበ ዘርእየና ነገር እዩ። ኣብ 2ጢሞ3፡1-7 ዘሎ ሓሳብ ብፍላይ ብዛዕባ ፍቕሪ ክዛረብ ከሎ ቁጽሪ 3፡4 ኣብዚ’አን ክልተ ጥቕስታት ኣብተን ዳሕረዎት ግዚያት ሰባት ፍቕሪ ስድራ ቤቶም ዘይብሎም ክኾኑ እንደገና ካብ ንኣምላኽ ምፍቃርሲ ንተድላ ኣብሊጾም ዝፈትዉ ክኾኑ ምዃኖም እዩ ዝነግረና፡ ስለዚ ፍቕሪ ክዝሕል ከሎ ዓመጻ ድማ እናበዝሐ ክኸይድ ከሎ ምጽኣት ጎይታ ኣዝዩ ከምዝቀረበ ንርዳእ።
- ወንጌል መንግስቲ ኣምላክ ንኩሎ ኣህዛብ ኣብ ብዘላ ዓለም ክስበክ እዩ፡- እዚ ማለት ድማ ኣብቲ መወዳእታ ዓለም ከምዝቀረበ ንፈልጠሉ መንገዲ ወንጌል ብኩሉ ሸነክ ክስበክ ከሎ እዩ። ሎሚ ወንጌል ብኩሉ ዓይነት መንገዲ ኣብ ምሉእ ዓለም ይስበኽ ኣሎ። ወንጌል ብ ራድዮ፡ ብቲቪ፡ ብኢንተርነት፡ዓበይቲ ኣኼባታት ምግባር ቴክኖሎጂ ብዘፍረዮ ነገራት ኩሉ ይስበኽ ኣሎ። ንምስክር ኩሎም ኣህዛብ ምእንቲ ክከዉን ብዝተፈላለየ ቛንቋታት ይንገር ኣሎ ። ኣብ ማር16፡15 “በሎም ድማ ናብ ኩላ ዓለም ኪዱ ንብዘሎ ፍጥረት ከኣ ወንጌል ስበኹሉ።” ይብል ቃል ኣምላክ ነዚ ሓላፍነት ጎይታንማሕበር ሂብዋ ኣሎ ስለዚ ብዝተፈላለየ ቛንቋታት ኽስበኽ ከሎበዚ’ዉን ምጽኣት ጎይታ ኣዝዩ ከምዝቀረበ ንርዳእ።
ስለዚ ኣሕዋተይ ነፍሲ ወከፍና ኣብቲ ጎይታ ዘዳለዎ ክብሪ ተኻፈልቲ ምእንቲ ክንከዉን ኩሉ ግዜ ነቲ ምግሃድ ጎይታ ከነፍቕርን ክንናፍቕን ይግባኣና። ኣብ 2ጢሞ4፡7-8 ዘሎ ሓሳብ ሃዋርያ ጳዉሎስ ክዛረብ ከሎ “ሰናይ ገድሊ ተጋዲለ እቲ ጉያ ወዲኣ ነታ እምነት ሓልየ፡ ደጊምሲ ጎይታይ ንሱ እቲ ጻድቕ ፈራዲ በታ መዓልቲ እቲኣ ዝህበኒ ኣክሊል ጽድቒ ተነቢሩለይ ኣሎ። እዚ ግና ነቶም ምግሃዱ ዘፍቕሩ ኹላቶም ድማ እዩ እምበር ንዓይ ጥራይ ኣይኮነንን።” ስለዚ ከምተን 5 ለባማት ደናግል ኩሉ ግዜ ድልዋት ክንከውን ኣለና።
- ነቲ ጎይታ ዘዳለወልና ክብሪ ንምዉራስ ኩል ግዜ ኣብ ፍቃድ ኣምላክ ምንባርን ምድሓና ምዕቃብን ኣብ ቕድሚ ኣምላክ ምምልላስን ይግብኣና እዩ። 1ዮሃ2:17
- ጎይታ ብክብሪ ምስ ዝግለጽ ሽዑ ብዘይንገር ሓጎስ ክንሕጎስ ከምዝኾንና ቃል ኣምላኽ ይነግረና። 1ጴጥ1፡8-9
- ካብ ኢድ ጎይታ የሱስ ዘይሓልፍ ኣኽሊል መታን ክንቕበል ብትዕግስቲ ክንጎዪ ይግባኣና 1ጴጥ9፡24-27
- እቲ ፍጻሜና ክጽብቕን እግዚኣብሄር ነቶም ዘፍቕርዎ ዘዳለወሎም ክቡር ነገር ምእንቲ ክወርስን ልዕሊ ማንምን ቕድሚ ኹሉን ንጎይታ ኣብ ሂወትና ክንሰርዖ ይግበኣና 1ቆሮ2፡9
- ኣብ መወዳእታ ኩልና ለይትንመዓልትንንምጽኣት ጎይታ እናተጸበና ማራናታ ክንብል ይግበኣና። ራኢ22፡17 “እቲ መንፈስን እታ መርዓትን ነዓ ይብሉ ኣለዉ እቲ ዝሰምዕ ዉን ንዓ ይብል።”
- እግዚኣብሄር ኣምላክ ናይ ኩልና ፍጻሜ የጸብቆ ፡ ፍቕሪ ኣምላክን ጸጋ ጎይታ የሱስ ክርስቶስን ሕብረት መንፈስ ቕዱስን ምስ ኩልና ይኩን ።
ፓስቶር ዮሴፍ ጎይትኦም

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
4
ገምጋም መጽሓፍ፣ ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን 1956-1962
ብኣለምሰገድ ተስፋይ
- ዓይነት መጽሓፍ፤ ፖለቲካዊ ታሪኽ
- ገጻት፤ 743
- ኣሕታሚ፤ ኣሕተምቲ ሕድሪ፡ 2016
ገምጋም-መጽሓፍ፤ ሳላሓዲን ዓሊ
18/11/216
ገምጋም መጽሓፍ፣ ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን 1956-1962
እዚ መጽሓፍ’ዚ፡ መቐጸላታን መዛዘምን ናይቲ ኻብ ምብቃዕ መግዛእቲ ኢጣልያ ኽሳዕ ምሉእ ጎበጣ ኤርትራ ብኢትዮጵያ (1941-1962) ዝነበረ ፖለቲካዊ-ታሪኽ ኤርትራ ማእከል መጽናዕቱ ዝገበረ ዓብይ ምርምራዊ መደብ እዩ። ስለዝዀነ ኸኣ፡ ንተራ ንባብ ይዅን ንዝያዳ ምርምርን ህየሳን ብምሕሳብ ኣብ እንነቕለሉ እዋን፡ ንሰለስተኦም ቅጽታት ማለት፡ ኣይንፈላለ (2001)፡ ፈደረሽን ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ (2006) ከምኡ’ውን እዚ ሕጂ ዝዝርጋሕ ዘሎ፡ ከም ሓደ ጥሙር ስራሕ ( ወይ trilogy) ብምርኣይ ጥራይ ኢና፡ ጸሓፊ ዝተኸተሎ መስመር ኣዘናትዋን ንዘቕረቦ ታሪኻዊ ምጕትን ብግቡእ ክንስዕብ እንኽእል። እዚ ሕጂ ዘቕርቦ ዘለኹ ኣዝዩ ሓጺር ገለጻ ከኣ፡ ነዚ ሓቂ’ዚ ብንኡስ ዓቐን ዘንጸባርቕ እኳ እንተ ዀነ፡ ስፍሓት ናይቲ ንልዕሊ 1,600 ገጻት ዝኸደ ተኻታትሊ ቕጽታት ኣብ ግምት ኣእተየ፡ ንገምጋማይ ኣብዚ ሎሚ ወግዒ-ሌላ ዝግበረሉ ዘሎ ሳልሳይ መጽሓፍ ጥራይ ሓጺረዮ ኣለኹ። ከምቲ ጸሓፊ ደጋጊሙ ዝጸወዖ ግን፡ እዚ ሰፊሕ ናይ ታሪኽ ስራሕ ንዝሰፍሐ ገምጋምን ህየሳን ይብድህ ኣሎ።
መጽሓፍ ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን ከም’ቶም ዝመርሑዎ ቕጽታታ፡ መጽሓፍ ፖለቲካዊ-ታሪኽ እዩ። ንፖለቲካዊ መስርሓትን ፍጻመታትን ናይቲ ማእከል መጽናዕቱ ዝገበሮ እዋን ከኣ፡ ብሰፊሕ ይትርኾን ይትንትኖን።
በዞም ክብ ኢለ ዝጠቐስኩዎም ክልተ ነጥብታት እናተመራሕኩ’ምበኣር፡ ኣብዚ ገምጋም’ዚ፡ ነዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ክምልስ ክፍትን እየ፤
1. ታሪኻዊ ምጕት (historical argument) ናይዞም ሰለስተ ቕጽታት እንታይ እዩ፧
2. ኣብዚ መጽሓፍ’ዚ ዘሎ መልክዕ ኣጸሓሕፋ፡ ኣወዳድባን መረጻን ኣርእስታትን ክሳብ ክንደይ ንትሕዝቶ እቲ ምርምር ኣብ ምትሕልላፍ ተዓዊቱ፧
3. ጸሓፊ ዝተጠቕመሎም ምንጭታትን ኣጠቓቕመኦምን ከመይ እዮም፧
እቲ ኣውራ ዕላማ ኸኣ ነዞም ሕቶታት ብምልኣት ንምምላስ ዘይኰነ፡ ኣብኣታቶም ዘለኒ ንኣሽቱ ርእይቶታት ብምሃብ፡ ንዝያዳ ገምጋምን ህየሳን ምድራኽ እዩ።
1. ታሪኻዊ ምጕት
ካብ ዝገፍሐ ናብ ዝጸበበ ምእንቲ ክኸይድ፡ ብጠማሪ ታሪኻዊ ምጕት ናይ ሰለስተኡ ቕጽታት ክጅምር ዝሓሸ እመስለኒ።
ዘበናዊ ስእለ-ታሪኽ (historiography) ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ታሪኽ ኤርትራ ኣብ እዋን ምምሕዳር እንግሊዝን ፈደረሽንን ድማ ብፍላይ፡ ተቓራኒ ርእይቶታት ብዘለዎም ጸሓፍቲን ጽሑፋትን ዝተመልአን ኣሻማውን ዓውደ-ፍልጠት ኰይኑ እዩ ጸኒሑ። ነቲ እዋን ኣመልኪቶም ዝተገብሩ ዝበዝሑ መጽናዕትታት፡ በብናይ ግሎም ፖለቲካዊ ቅድመ-ፍርዲ ዝተጸልዉ እዮም። ብጸሓፍቲ ዝቐርቡ ምጕታት ካብ-ናብ ፍልልይ ዘይሰኣኖም እኳ እንተ ዀነ፡ ብቐንዱ ግን፡ ነቲ ዓብላሊ ናይ ኢትዮጵያ መስመር-ታሪኽ ዝኽተል ወገንን ንኤርትራዊ ሃገራውነት ማእከል ገይሩ ዝጽሓፍ ሸነኽን ኢልካ ንምኽፋሎም ዝከኣል ’መስለኒ።
እቶም ኣብ ለኸ ኢትዮጵያዊ መስመር-ታሪኽ ቈይሞም ዝጣበቑ፡ ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኸም ኣካል ናይቲ ኣብ ትሕቲ ኤውሮጳዊ መግዛእቲ ዝኣተዋ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝማዕበለኦ ናይ ጸረ-መግዛእቲ ሃገራውነት ዘይኰነ፡ ድሒሩ ዝተላዕለን ከም ውጽኢት ናይቲ ኣብ ድሕረ-መግዛእታዊ ኣፍሪቃዊ መንግስትነት (post-colonial African states)፡ ንኢትዮጵያ ሓዊስካ፡ ዝተኸስተ ብዙሕ ዝዅርንዑ ቅልውላዋትን ገይሮም ይርድኡዎ።
ጸሓፊ (ኣለምሰገድ ተስፋይ)፡ ነቲ ኢትዮጵያዊ መስመር-ታሪኽ ዝኽተል ኣተሓሳስባ፡ ዝተፈላለየ መርትዖታት ታሪኽ ብምቕራብ ኣብ ሰለስተኡ ቕጽታት ነጺጉዎ እዩ። ኣለምሰገድ ኣብዘን ቅጽታት ዘሰጐሞ ታሪኻዊ ምጕት ድማ፡ ኤርትራውያን ካብ 1940ታት ኣትሒዞም ዘካየዱዎ ፖለቲካዊ ቃልሲ፡ መርኣያ ናይቲ ኣብ ግዜ ኢጣልያዊ መግዛእቲ ተወሊዱ እናደንፍዐ ዝመጽአ ሃገራዊ ስምዒት ምዃኑ፡ ከም ውጽኢቱ ኸኣ፡ ኣብ መጠረሽታኡ ናብ ደረጃ ብረታዊ ቓልሲን ሃገራዊ ናጽነትን ከም ዝበጽሐ እዩ።
ጸሓፊ ኣብ ስርሓቱ፡ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ መስመር-ታሪኽ ጥራይ ዘይኰነ ነጺጉ፡ ነቲ ብውድባት ሰውራ ኤርትራን ብኻልኦት ንጉዳይ ኤርትራ ንምስጓም ዝጸሓፉን ዝቐረበን፡ ኤርትራዊ ተመራማሪ ታሪኽ ባይሩ ታፍላ ኣብ ሓደ ጽሕፉ ናይ ሓርነት ታሪኽ (liberation history) ኢሉ ዝሰመዮን፤ ታሪኽ ኤርትራውያን ካብ ቅድሚ መግዛእቲ ኣትሒዙ ትኽ ብዝበለ መስመር ከይተበትከ ኸም ዝተጓዕዘ ዝገልጽ ዝበዝሕ እዋን ‘ተኸላኻሊ’ (defensive) ጠባይ ንዘለዎ ኣቀራርባ’ውን በዲሁዎ እዩ።
ጸሓፊ፡ ነዚ ንምብራህ ኣብ መእተዊ ናይዚ ሕጂ ሌላ ዝግበረሉ ዘሎ መጽሓፍ ዝበሎ ኣገዳሲ ነጥቢ ምጥቃስ ይከኣል፡
ታሪኽ ኤርትራ. . . በቲ ኣንጻሩ ዝተባህለ ነጻጊ ኣንፈት ክምራሕ የብሉን። ምስ ኢትዮጵያ ይኹን ምስ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት ዘዛምዶ ናይ ታሪኽ ሓቅታትን ፍጻመታትን ካብ ነፍሱ ኣብ ምግላል ወይ ኣብ ምርሓቕ እውን ግዜን ጉልበትን ከጥፍእ ኣየድልዮን’ዩ። ኣብ ታሪኽ ምስ ዝኾነት ሃገር ስለ ዝተዛመደ፡ ነቲ ኣብ ግዜ ዝማዕበለ ኤርትራዊ ሃገራውነት ዝንክየሉ ወይ ዘፍክሶ ጉዳይ ወይ ክውንነት የለን. . . .
ጸሓፊ ኻብዚ ኣረዳድኣ’ዚ ብምንቃል፡ ኣብ ሰለስተኡ ቕጽታት፡ ንፖለቲካዊ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኸይኰሓሓለ (romanticize ከይገብረ)፡ እቲ ፖለቲካዊ መስርሕን መካይድቱ ዝነበረ ዕብየት ኤርትራዊ ሃገራዊ ስምዒትን፣ ናይ ተቓውሞን ምትሕብባርን ፣ ናይ ገስጋስን ድሕሪት ምምላስን፣ ናይ ብዙሕ ዝኣንፉ ውሽጣዊ ፍሕፍሐን... መስርሕ ጽማረ (synthesis) ምንባሩ እዩ ኣርእዩ። ስለዚ፡ ሓድሽ ሃገራዊ ዘበናዊ ታሪኽ ኤርትራ ንምጽሓፍ ብምንቃሉ፡ “ሳልሳይ መንገዲ ዘርኣየ ፈላማይ ስራሕ እዩ፡” ናብ ዝብል መደምደምታ ኽወስደኒ ኽኢሉ እዩ። ኣብዚ ዕዮታት’ዚ ኣተኲሮም ዝግበሩ ገምጋማት ከኣ፡ ብዝተኻእለ መጠን፡ ነቲ ጸኒሕ ስእለ-ታሪኽ ምስዚ ሓድሽ ኣተሓሕዛ ታሪኽ’ዚ እናኣዛመዱ ኽርእዩዎ ተመራጺ እዩ።
2.1. ኣወዳድባ መጽሓፍ
መጽሓፍ ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ስውራን ሳልሳይን መወዳእታን መጽሓፍ ናይ ሰለስተ ተኸታተልቲ ቕጽታት ኰይኑ፡ ናብ ምፍራስ ፈደረሽን ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝደፍአ ኸምኡ’ውን ናብ ምጅማር ሰውራ ኤርትራ ንዘምርሐ፡ ንሓድሕዱ ዝተኣሳሰር ክልተ ፖለቲካዊ መስርሓት ዘዘንቱ ጽሑፍ እዩ። ካብ ትሕዝቶ መጽሓፍ ብቐሊሉ ኽልለ ኸም ዝከኣል፡ ጸሓፊ ኣብዚ ቕጺ’ዚ ኽልተ መሰረታውያን ሕቶታት እዩ ኽምልስ ዝፍትን፤
ሀ. ናብ ምፍራስ ፈደረሽንን ጎበጣ ኤርትራ ብኢትዮጵያን ዝወሰደ መስርሕ ከመይ ነበረ፧ ተሳተፍቱ ዝነበሩ ፖለቲካዊ ተዋሳእቲ መነመን ነበሩ፧ ብኸመይከ ፈጸሙዎ፧
ለ. ናይ ጎበጣ መስርሕ እናኸደ እንከሎ፡ ኣንጻሩ ዝቐንዐ ተቓውሞ ኸመይ ይመስል ነበረ፧ ብኸመይከ ይግለጽ፧ እቲ ተቓውሞታት’ቲኸ እናደንፍዐ ምስ ዝኸደ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ብኸመይ ይተኣሳሰር፧
መልሲ ናይዘን ሕቶታት፡ ኣብ ሰለስተ ኽፋላትን ዕስራን ሽዱሽተን ምዕራፋትን ተዋሂቡ ኣሎ። ኣቐዲመን ንማሕተም ምስ ዝበቕዓ ኽልተ ቕጽታት ተደሚሩ፡ ነቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ ናይ ጸሓፊ ታሪኻዊ ምጕት ኣብ ምስጓም ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብ ቀዳማይ ክፋል (9 ምዕራፋት ምዃኑ እዩ)፡ ነቲ ድሒሩ ዝመጸ መስርሕ ጎበጣ ዝጸለዉ ብዙሓት ፍጻመታት ተጠቒሶም ኣለዉ። ብፍላይ ኣብ ሳልሳይ ምዕራፍ፡ ሓደ ኻብቲ ንተቓውሞ ዘዳኸመ ረቛሒ ተባሂሉ ዝተጠቕሰን ዓብይ ፖለቲካዊ ሳዕብየን ዘኸተለን፡ ዘይከምቲ ኣብ 1940ታት ዝነበረ ህዝባዊ ተሳትፎ፡ ኣብ ቀዳማይ መፋርቕ ናይ 1950ታት ዝተራእየ ምግላል ሰፊሕ ህዝቢ ኤርትራ ኻብ ሃገራዊ ፖለቲካ፡ ብሰፊሕ ተተንቲኑ ኣሎ። እዚ ፖለቲካዊ ምግላል ናይ ህዝቢ’ዚ፡ ንፖለቲካ ፈደረሽን በብቝሩብ ናብ ናይ ተሓባበርቲ-ኣርካናት ፖለቲካ (collaborationist elites) ብምቕያር፡ ንጎበጣ ኣበርክቶ ምግባሩ ድማ ኣብ ዝሰዓቡ ኽፋላት በሪሁ ኣሎ።
ካልኣይ ክፋል ናይዚ ቅጺ ትሽዓተ ምዕራፋት ኣለዎ። ሸውዓተ ምዕራፋት ካብዚ፡ ዳግማይ ፈኸም ክብል ብዛዕባ ዝጀመረ ህዝባዊ ተቓውሞን መርኣያታቱን የዘንትዉ። እዚ ብዕምቆት ዝተዳህሰሰ ተግባራት ተቓውሞ፤ ኣብ ዕላምኡን መንፈሱን ምስቲ ናብ ምጅማር ብረታዊ ቓልሲ ዝወሰደ መስርሕ ዘይብተኽ ቀጻልነት (continuity) ከምዝነበሮ፡ እዚ መጽናዕቲ ኣረጋጊጽዎ ኣሎ።
ሳልሳይ ክፋል ክልተ ዓበይቲ ዛዕባታት እዩ ዘልዕል። እቲ ሓደ ንኣመሳራርታን ቀዳሞት ዓመታትን ሓርነታውያን ውድባት፡ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራን፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ዝገልጽ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ኻልኣይ ከኣ ንናይ መወዳእታ ስጕምታት ምፍራስ ፈደረሽንን ጎበጣን የዘንቱ። ኣብቲ ንምምስራትን ፈላሚ ዝምድናታትን ሓራካን ተ.ሓ.ኤን ዝምልከት ምዕራፋት፡ ኣብ ሓያሎ ኻልኦት ጽሑፋት ንዘሎ ድብልቕልቕ ስርዓት ኣብ ምትሓዝን ንዝዓሞቐ ምርምር መንገዲ ኣብ ምጽራግን ብዙሕ ተጓዒዙ ኣሎ።
ምምሕያሽ እተድልያ ዀይና ዝተሰማዓትኒ ሓንቲ ነጥቢ ኽጠቅስ። ምዕራፍ 11 ዝተፈላለየ ርእይቶ ዘለዎም ጸሓፍቲ እናልዓለ፡ ንኣመዓባብላ ሃገራውነት ኣብ ኤርትራን ዓለምን ዝርኢ ትንተናዊ ምዕራፍ ክንሱ፡ “ኣመትቲ ጉዳያትን ምዕባለታትን ኣብ መፋርቕ 1950ታት” ዝብል ኣርእስቲ ተዋሂብዎስ፡ ትሕዝቶኡን ኣርእስቱን ዝገጠመ ኰይኑ ኣይረኸብኩዎን። ኣብ ዳግማይ ሕታም ምስ ትሕዝቶ ብዝሰማማዕ ኣርእስቲ እንተ ዝትካእ ዝሓሸ ምዀነ እብል።
2.2. መረጻ ኣርእስቲ
ታሪኽ ብኣዝዮም ብዙሓት ፍጻመታት ዝሃብተመን ንሓድሕዶም ብዝተጠናነጉ ጉዳያት ዝተመርጐን ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ሓደ ታሪኻዊ ጽሑፍ ዝካተቱ ኣርእስታት ምምራጽ ከቢድ እዩ። ስለዝዀነ፡ ወላ’ውን እቲ ውሑድ ገደብ ግዜ ኣቐሚጡ ታሪኽ ክጽሕፍ ዝተበገሰ ጸሓፊ ታሪኽ፡ ኣብቲ ግዜ’ቲ ንዘጋጠመ ዅሉ ኽስንድ ኣይክእልን፣ ኣየድልዮን እውን። ንጸሓፊ ዘገድሱዎ፡ እቶም ንሕቶታቱ ዝምልሱ ኣገደስቲ፡ ተዛመድቲ ፍጻመታትን ምትእስሳሮምን እዮም።
እቲ ብድሆ ነቶም ‘ኣገደስትን ተዛመድትን’ ፍጻመታት ምልላይ እዩ፣ “ነዚ ምረጽ፣ ነዚ ግደፍ፡” ዝብል ውጹእ ሕጊ’ውን የለን። መረጻ፡ መጠረሽታኡ ንኽእለተ-ውሳነ ውልቀ-ጸሓፊ እዩ ዝግደፍ። ጸሓፍቲ ኣብቲ ዝጽሕፉዎ ዘለዉ ዓይነት ታሪኽ ብምምርኳስ ‘ኣገደስትን ተዛመድትን’ ፍጻመታት ኣብ ጽሑፋቶም የካትቱ። እዚ ምርጫ ድማ ንህየሳን ክትዕን ክፉት ኰይኑ ይቕጽል። ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስኩዎ፡ መጽሓፍ ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን መጽሓፍ ፖለቲካዊ-ታሪኽ እዩ። ብሓፈሻ ኣብዘን ዕስራን ሽድሽተን ምዕራፋት፡ ኣብ ካልኣይ መፋርቕ ናይ 1950ታትን ቀዳሞት ክልተ ዓመታት 1960ታትን ዝነበረ ፖለቲካዊ ምዕባለታት ብጸንቃቕን ሰፊሕን (exhaustive and comprehensive) ኣገባብ ተዳህሲሱ ኣሎ፡ ዝብል መደምደምታ ኽወሃቦ ይከኣል እዩ።
ዘይከም ኣብተን ቀዳሞት ክልተ ቕጽታት ግና፡ ንፖለቲካዊ-ቝጠባ ናይቲ እዋን’ቲ ዝጽብጽብን ዝተንትንን ርእሱ ዝኸኣለ ምዕራፍ ኣይጸንበረን። ክህሉ ነይሩዎ ዝብል ርእይቶ ኸኣ ኣለኒ። ጸሓፊ ኣብ ምዕራፍ 15 ገጽ 276 ገሊጹዎ’ውን ከም ዘሎ፡ ህዝባዊ ተቓውሞ ብኡ ኣቢሉ ድማ ምድንፋዕ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ምስቲ እዋናዊ ቝጠባዊ ዅነታት ብቐጥታ ይዛመድ ነይሩ እዩ። እዚ ኣብ ታሪኽ ምዕባለ ሃገራዊ መንነት ልሙድ ተርእዮ እዩ። ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ረቛሕቲ ንምውላድ ኤርትራዊ ሃገራውነት፡ መግዛእቲ ኢጣልያ ዝተኸሎ ዘበናዊ ስርዓተ-ቝጠባ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኰነን። እዚ ማለት ግን፡ ኣብዚ መጽሓፍ ንቝጠባዊ ዅነታት ናይቲ እዋን ጥራሽ ኣይተጸሓፈሉን ማለት ኣይኰነን። ጸሓፊ፡ ኣብ ገለ ምዕራፋት ንቝጠባዊ ታሪኽ ናይቲ እዋን፡ ኣብ ትሕቲ ኻልእ ኣርእስቲ ንእገረ-መንገዱ ጠቒሱ ሓሊፉዎ ኣሎ። ንኣብነት፡ ኣብ ምዕራፋት 15ን 16ን፡ እቲ እናኣንቈልቈለ ዝኸይድ ዝነበረ ቝጠባዊ ዅነታት ምስ ኣድማታት ተማሃሮን ሰራሕተኛታትን ተኣሳሲሩ ተገሊጹ ኣሎ። ብፍሉይ ድማ፡ ኣብቲ ንኣህጉራዊ ተነጽሎ ኤርትራ ዝትንትን ዓስራይ ምዕራፍ፡ ንተራ ኢጣልያ ኣብ ዝርኢ ንኡስ ኣርእስቲ፡ ምስ ወፍርን ንግድን ዝተኣሳሰር ዝርዝራዊ ሓበሬታ ሰፊሩ ይርከብ። ጸሓፊ ንጭብጥታቱ ኣብዚ ኣርእስቲ’ዚ ኣቐዲሙ ምስ ዝጸሓፈን ናብ ዝተፈልየ መደምደምታ ዝበጽሐን ተኸስተ ነጋሽ እናኣነጻጸረ ዘቕረቦ ምጕት ከኣ፡ ኣብ ቍጠባዊ ታሪኽ ናይቲ ግዜ’ቲ ንዘሎ ዕቑር ናይ መጽናዕቲ ተኽእሎ ኣሚቱ ጥራይ ዘይኰነ፡ እዚ ኣርእስቲ’ዚ ምስ ኣወላልዳን ዕብየትን ኤርትራዊ ሃገራውነት ኣመልኪቱ ይኸይድ ምስ ዘሎ ኣካዳምያዊ ኽትዕ፡ ቀጥታዊ ዝምድና ከም ዘለዎ ዝያዳ ኣብሪሁ ኣሎ። ተስፋ እገብር ኣብቲ ዳግማይ ሕታም፡ ንቝጠባዊ ታሪኽ ምስዚ ዝተጠቕሰ ነጥቢ ተዛማድነቱ ኣብ ግምት ብዘእተወ መንገዲ፡ ኣብ ናይ ገዛእ-ርእሱ ምዕራፍን ብሰፊሕ ኣገባብን ተጻሒፉ ኽንረኽቦ።
2.3. ቅዲ (form) ኣጸሓሕፋ
ምርምር ታሪኽ ኣብ ምእካብ ምንጭታትን ምምስራሖምን ጥራይ ኣይሕጸርን እዩ። ነቲ ውጽኢት ምርምር ሰባት ምእንቲ ኸንብቡዎን ክሰምዑዎን ብዝግባእ ክሓልፍ ይግባእ። ኣብ ጽሕፈት ታሪኽ ስለስተ መልክዓት ወይ ቅድታት ኣጸሓሕፋ ኣለዉ፤ ገለጻዊ፡ ትንተናዊ ከምኡ ድማ ኣዘንታዊ ወይ ተራኺ። ጸሓፍቲ ታሪኽ ንውሓት ስርሓቶም ብዘየገድስ ንስለስተኦም ቅድታት ኣብ ሓደ ስራሕ ብሓባር ዝጥቀምሎም እኳ እንተ ዀኑ፡ እቲ ዓብላሊ ዀይኑ ዝወጸ ቕዲ ንምልላይ ግን ኣየሸግርን። ኣለምሰገድ ኣብ ሰለስተአን ስርሓቱ ዝተኸተሎ ዓብላሊ መልክዕ ኣጸሓሕፋ ኣዘንታዊ ምዃኑ ምጥቃስ ይከኣል። እዚ ኣብ ጽሑፋት ፖለቲካዊ-ታሪኽ ዝተለምደ ቕዲ’ዚ፡ ሓያለ ረብሓታት ኣለዎ። ሓደ፡ እቲ ጽሑፍ ብቕደም-ተኸተል ዝመጹ ፍጻመታት ታሪኽ እናኣርኣየ ኣብ ኣንባቢ ተገንዝቦ ናይቲ ምስ ግዜ ዝኽሰት ለውጢ የሕድር። ካልኣይ፡ ሕሉፍ ርቀት (abstraction) ናይ ሓሳባት ስለ ዘይህሉዎ፡ ካብ ኣብ ኣካድምያዊ ዓንኬላት ወጻኢ ሰፊሕ ተነባብነት ክህሉዎ ይኽእል። ከምዚ ዝበለ ረብሓታት ይሃሉዎ እምበር፡ ብብዙሓት ናይ ታሪኽ ክኢላታትን ንስነ-ታሪኽ ካብ መሰረቱ ብዝበድሁ ናይ ድሕረ-ዘበናውነት (post-modernism) ጸሓፍቲን ከም ዝንቀፍ ምዝካር ኣድላዪ እዩ።
እዚ መጽሓፍ’ዚ፡ ብዓብላሊ ተራኺ መልክዑ ይገለጽ ደኣ’ምበር፡ ኣብ መላእ እቲ ጽሑፍ፡ ናይ ጸሓፊ ኣተረጓጕማን ውልቃዊ ርእይቶን ዝሓዙ ትንተናዊ ሕጥበ-ጽሑፋት ብብዝሒ ይርከቡ እዮም። ብዘይካ’ዚ ኻብ ኣፋዊን ጽሑፋውን ምንጭታት ብቐጥታ ተወሲዱ ብሰፊሕ ዝጽሓፍ ጥቕስታት፡ ኣንባቢ ብዛዕባ እቲ እዋን ኣዝዩ ድሙቕ ዝዀነ ስእሊ ኽህሉዎ ዘኽኣለ ቕዲ ዀይኑ፡ ነቲ ጽሑፍ ዝያዳ ተነባቢ ገይሩዎ ኣሎ።
3. ኣጠቓቕማ ምንጭታት
ጸሓፊ ነዚ ስራሕ ንምድላው ንሰነዳት መንግስታት ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ካልኦት መንግስታትን፣ ሰነዳት ውዱብ ሕቡራት ሃገራት፣ ሰነዳት ባይቶ ኤርትራ፣ ናይ ግሊ ማህደራትን ጋዜጣታትን ኣብ ርእሲ ምፍታሽ፡ ንልዕሊ ሱሳ ቃለመጠይቓት ከም ቀጥታዊ ምንጪ (primary source)፡ ብዙሓት መጽሓፍቲ ድማ ከም ካልኣይ ምንጪ (secondary source) ተጠቒሙ ኣሎ። ትንተና ምንጪ ሰፊሕ ኣርእስቲ ስለ ዝዀነ ንኻልእ ሰፊሕ ገምጋም ገዲፈ፡ እዚ መጽሓፍ ብግቡእ ንዝተጠቕመሉ ኣፋዊ ምንጪን ብመንገዲ እዚ ኣገባብ’ዚ ንታሪኽ እቲ እዋን ተደሚሩዎ ዘሎ መበቈላዊ ኣበርክቶን ክጠቅስ።
ኣፋዊ ምንጪ ንገለ ሕቶታት ናይዚ ምርምር’ዚ ብቕኑዕ ኣብ ምምላስን ኣብ ስእለ-ታሪኽ ናይቲ እዋን ተፈጢሩ ንዝጸንሐ ኽፍተት ኣብ ምዕጻውን ዓብይ ኣበርክቶ ገይሩ ኣሎ። ከምቲ ኣቐድም ኣቢለ ዝገለጽኩዎ ሓደ ኻብ ክልተ ዓበይቲ ዕላማታት ናይዚ ምርምራዊ ስራሕ’ዚ፡ ንብረታዊ ቓልሲን ሃገራዊ ናጽነትን ዝፈረየ መስርሕ ፖለቲካዊ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምትራኽ እዩ ነይሩ። መፋርቕ 1950ታት፡ ፖለቲካዊ ዓፈናን ምልክን ከምኡ ድማ ፖሊሳዊ ቝጽጽር ዝነገሰሉ ዓመታት ምንባሩ ይዝከር። እዚ ዅነታት’ዚ፡ ኣንጻር እቲ ናይ ሽዑ ኩኔታ (status qua) ብወግዓዊ ኣገባብ ተቓውሞን ኣማራጺ ሓሳብን ክቐርበሉ ንዘኽእል ኵሉ ዓይነት መድርኻት ዓጽዩዎ እዩ። እዚ ድማ ብግደኡ ልኡምነት ኣብ ገለ ድማ ንጡፍ ተሓባብርነት ናይቲ ፖለቲካዊ ኣርካን (political elite) ንፍጹም ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ኣድሚቑን ኣወዓዊዑን፤ ነቲ ኣብ ህዝቢ ኻብ ዕለት ናብ ዕለት ዝዓብይ ዝነበረ ጽልእን ተቓውሞን ከም ዝጽቀትን ናብ ቅርዓት ከም ዘይወጽእን ገይሩዎ እዩ። ብመንገዲ ወግዓዊ መሓውራት ዝእንገዱ ዝነበሩ ድምጽታት ተቓውሞ (እሞ ድማ ብጽሑፍ ናይ ምስናድ ዕድል
ዝረኸቡ)፡ ኣብ ዙርያ ንእስ ዝበሉ ጉዳይት’ምበር ኣንጻር’ቲ ንኣካውና ውሽጣዊ ናጽነት ኤርትራ ዘፍርስ ዝነበረ ስርዓት መሰረታዊ ብድሆ ዘቕርቡ ኣይነበሩን።
በዚ እምበኣር ንሓደ ወግዕዊ ሰነዳት ናይቲ እዋን ጥራይ ዝውከስ ጸሓፊ ታሪኽ ኣጋጋዪ ስእሊ ብምሃብ፡ “ዝጥቀስ ህዝብዊ ናይ ተቓውሞ ስምዒትን እናደንፍዐ ዝኸይድ ኤርትራዊ ሃገርዊ መንነትን ኣይነበረን፡” ናብ ዝብል መደምደምታ ኸብጽሖ ይኽእል እዩ። ተመራማሪ ተኽስተ ነጋሽ ንዝጸሓፎ Eritrea and Ethiopia: the Federal Experience ዝብል መጽሓፍ ከም ኣብነት እንተ ወሲድና፡ ንወግዕዊ ሰነዳት ተመርኲሱን ኣብ ተግባራት ፖለቲካዊ መራሕቲ ጥራይ ኣተኲሩን ኣብ ዝሰርሖ ምጕት፡ ኤርትራውያን ኣብ ምፍራስ ፈደረሽን ማዕረ ኢትዮጵያውያን ኢድ ከም ዝነበሮምን፡ ዝጥቀስ ተቓውሞ ኣንጻር እቲ ዝካየድ ዝነበረ መስርሕ ከም ዘይነበረን ይዝርዝር። ርእስ-ግሉጽ ፖለቲካዊ ኣጋውላ እቲ ጸሓፊ ኣብ ግምት ብምእታው፡ እዚ ደይመደያዊ ግድፈት (deliberate omission) እዩ ኢልካ ምሕላፉ ዝከኣል ኣኳ እንተ ዀነ፡ ብዙሓት ጸሓፍቲ ተመሰሳሊ ርእይቶ ከም ዘለዎም ኣብ ግምት ብምእታው፡ እቲ ሓቂ ኣንጻር እዚ ርድኢት’ዚ ምዃኑ ንምርኣይ ካብ ዝኽሪ ሰባት ታሪኻዊ ጭብጥታት ምእካብ ግድነት ነይሩ።
ኣብ’ዚ ዝምረቕ ዘሎ መጽሓፍ፡ ኣብ ዝኽሪ ሓያሎ ተሳተፍትን ተዓዘብትን ፖለቲካዊ ዅነታት ናይቲ እዋን ብዛዕባ ዝነበረ ተቓውሞ ህዝቢን ምድንፋዕ ኤርትራዊ ሃገራዊ ስምዒትን ዝገልጽ ናይ ዓይኒ ምስክርነት፡ ብመንገዲ ቃለመጠይቓት ተኣኪቡ፡ ከም መርትዖ ነቲ ዝኸይድ ዝነበረ መስርሕ ምቕራቡ፡ ምስ’ቲ ጸሓፊ ብሰፊሕን ኣድማዕን መንገዲ ተጠቒምሎም ዘሎ ናይ ፖሊስ ስለያዊ ጸብጻባት፡ ምስጢራዊ መዘክራት ቆንሱላት ዝተፈላልያ ሃገራትን ዕለታዊ-መዝገብ ውልቀሰባትን ተደሚሩ፡ ኣብዚ መዳይ’ዚ ኣብ ስእለ-ታሪኽ ናይቲ እዋን ዝነበረ ሃጓፍ ዝመልእ ዓብይ ኣበርክቶ ዀይኑ ንረኽቦ።
ገለ ተወሰኽቲ ሓሳባት
እዘን ተኸታተልቲ ቕጽታት ንተራ ደቀንስትዮ 1940ታትን 1950ታትን ዘይምጥቃሰን፡ ሓሓሊፈን ከም ዝውቀሳን እዚ ጸገም’ዚ ድማ ንጸሓፊ ኸም ዘሰክፎን ኣብ መእተዊ ተገሊጹ ኣሎ። ጸሓፊ፡ ተሳትፎ ደቀንስትዮ ኣብ ፖለቲካ ዳርጋ ኣይነበረን’ሞ፡ እቲ ኽፍተት ድማ ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘይተሳታፍነት ደኣ’ምበር ኣብ ብኩራት ወይ ሸለልትነት ናይዚ ምርምር ነቲ ሕቶ ዘይምዃኑ ገሊጹ ኣሎ። “ምናልባት፡” ይብል ደራሲ፡ “ምናልባት ዘይዳህሰስናዮ ምንጭታት ከይህሉ ግን ካልኦት ተመራመርቲ ኣድህቦ ክገብርሉ ተስፋ ንገብር።’’ ብርግጽ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካ እንተ ነይሩ ኽምርመርን ክጸሓፈሉን ግዲ እዩ። እንተ ዘይተረኽበኸ፧ መፍትሒ ዝኸውን ንእሽቶ ሓሳብ ክህብ።
ብኩራት ደቀንስትዮ ኣብ ጽሑፋት ታሪኽ ግን ኣባና ጥራይ ዝተሓጽረ ሽግር ኣይኰነን። ግደ ሓቂ ታሪኽ ክሳብ መፋርቕ ናይ ዝሓለፈ ዘመን፡ ንተባዕታይ ዘቕድም ኰይኑ ኢና እንረኽቦ። እዚ ብቐጥታ ምስቲ ህዝባዊ ህይወት ንዝበዝሐ ኽፋል ታሪኽ ዓለም ናይ ደቂ-ተባዕትዩ ርስቲ ዀይኑ ምስ ምጽንሑን ኣተኵሮ ታሪኻዊ ጽሑፋት ድማ ኣብዚ መዳይ’ዚ ጥራይ ተሓጺሩ ምስ ምትራፉን እዩ ዝተኣሳሰር። ንፖለቲካዊ ታሪኽና፡ ዝወጋ (Bias) ቀዳሞት ወለዶ ንምዕራይ ብርእሱ ኽንግምጥሎ ኣይከኣልን እዩ። ታሪኽ ደቀንስትዮ ምጽናዕ ኣብቲ ንኣግእዞን ማዕርነትን ዝግበር ቃልሲ ኣጠናኻሪ ተራ ስለ ዝጻወት ኣድላይ’ኳ እንተ ዀነ፡ ምስ ናይ ሎሚ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ምእንቲ ኽንገጥም ዘይነበረን ተራ ኽወሃበን ግን ኣይከኣልን። እዚ ምግባር ንታሪኽ ደቀንስትዮ ኢታሪኻዊን ስነ-ሓሳባዊን ብምግባር ምብላሉ እዩ። ይዅን’ምበር፡ ካብ ህዝባዊ ዓንኬል (public sphere) ውጽእ ኢልና፡ ኣብ ዘቤታዊ ዓንኬል (private sphere) ክንመራመርን ክንጽሕፍን እንተ ኸኢልና ሃናጺ፡ ኣነቓቓሕን ዕቱቡን ታሪኽ ደቀንስትዮ ኸነዳሉ ኸም ንኽእል ርግጽ እዩ። ንማሕበራውን ቍጠባውን ታሪኽ ማእከል ዝገበሩ ምርምራት፡ ንታሪኽ ደቀንስትዮ ናይቲ እዋን፡ ንህይወት ናይ 1940ታትን 1950ታትን ስድራቤታት ኤርትራ ብምጽናዕ እዮም ክረኽቡዎ ዝኽእሉ። ተራን ጽልዋን ደቀንስትዮ ናይቲ እዋን ብቐንዱ ኣብ ስድራቤት ስለ ዝዓዝዝ።
ካልእ፡ ኣብ ድሕረ-ጽሑፍ ናይዚ መጽሓፍ’ዚ፡ ጸሓፊ ኣቐዲሙ ኽረኽቦ ዘይከኣለ ኣገዳሲ ሰነዳት ምርኵስ ገይሩ ኣብ ቀዳሞት ቅጽታት ንዝተላዕለ ኣርእስታት ዝምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ሂቡ ኣሎ። ብፍላይ ካብቲ፡ “The deluge: A personal view of the end of Empire” ዝብል ዘይተሓትመ ጽሑፍ ኬነዲ ትሬቫስኪስ ዝተረኽበ ሓበሬታ ግና ተወሳኺ ኢልካ ጥራይ ክሕለፍ ዝከኣል ኣይመስልን። እዚ ጽሑፍ፡ ንኣግእዞ ትግረ፡ ኣብ ምምስራትን ዕብየትን ሰልፊ ኣል ራቢጣ ኣል ኢስላሚያን ብመንገዲ እቲ ሰልፊ’ዚ ድማ፡ ነቲ ናይ ናጽነት ወገን ዝሃቦ ደገፍ ብምብራህ፡ ኣብ መንጎ’ቲ ማሕበራዊ ምንቅስቓስን ሃገራዊ ቓልስን ዝነበረ ጥቡቕ ታሪኻዊ ምትእስሳር ብዘየሻሙ መንገዲ ኣረጋጊጹዎ ኣሎ። ምስ ምስኣን እኹል ሓበሬታ ክኸውን ይኽእል፡ ጸሓፊ ነዚ ምትእስሳር’ዚ ኣብ ኣይንፋላለ (2001) ብዙሕ ዝደፍኣሉ ኣይመስልን። ተወሳኺ ታሪኻውን ሕብረተሰባውን ምርምር ምስ ዝካየደሉ፡ ኣብ መንጎ መግዛእቲ ዝደፍኦም ማሕበራዊ ለውጥታትን እቶም ለውጥታት ተመሊሶም ንጸረ-መግዛእታዊ ምንቅስቓሳት ኣብ ምፍጣር ዘበርከቱዎ ግደን መርኣያ ዝኸውን ብዙሕ ትምህርቲ ዝቕሰሞ ዛንታ ኽረከቦ እዩ። ድሮ’ውን፡ ኤርትራዊ ተመራማሪ ፉኣድ መኪ ኣብቲ፡ “Subaltern agency and nationalist commitment: the dialectic of social and national emancipation in colonial Eritrea” ዘርእስቱ ምርምራዊ ዓንቀጹ፡ ነዚ ምትእስሳር’ዚ ብምድህሳስ፡ ሕጽረት ታሪኻዊ ምርምር ንናይ መጽናዕቱ ስፍሓት ከም ዝደረተ ገሊጹ ኣሎ። እዚ ናይ ትሬቫስኪስ ሰነድ ኣብዚ ዓውዲ ንዘሎ ናይ ምርምር ዕድል ኣጸቢቑ ዘስፍሕ ይመስለኒ።
ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ርእይቶይ ንሓደ መአረምታ ዘድልዮ ተክኒካዊ ጉድለት ዝርኢ እዩ። ኣብ ገለ ምዕራፋት ዝርከብ ገለ እግረ-ጽሑፍ ምስቲ ንዕኡ ዝምልከት ጥቕሲ ኣይገጥምን። እዚ ጸገም’ዚ፡ ኣብ ገለኡ ብሰንኪ ዝላ ዝተፈጥረ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ ገለ ድማ ሓደ እግረ-ጽሑፍ ኣብ ካልእ ገጻት ንዘሎ ኻልእ እግረ-ጽሑፍ ዝገብሮ ስግረ-ወኸሳ (cross-reference) ጌጋ ቍጽሪ ገጽ ይህብ ምዃኑ እዩ። እዚ’ውን ብሰንኪ ነቲ መጽሓፍ ኣብ መወዳእታ ዝተገብረሉ ምስብሳብ ገጻት ዘስዓበ ይመስል። እዚ ዀይኑ’ቲ፡ እዚ መጽሓፍ ንኻልእ ምርምራት ከም ካልኣዊ ምንጪ (secondary source) ኣዝዩ ኣገዳሲ ተራ ስለ ዝህሉዎ፡ እዚ ኣብዚ መዳይ ዝተፈጥረ ተክኒካዊ ሃጓፍ ኣብ ካልኣይ ሕታም ክእረም እላቦ።
ኣብ መወዳእታ ንጸሓፊ ኣለምሰገድ ተስፋይ ነዚ ዕስራ ዓመታት ዝወሰደ ደርማስ ውጥን ብዓወት ኣብ መፈጸምታኡ ኸብጸሖ ብምብቅዑ ዮሃና እብሎ። ህይወት ኣለምሰገድ ብገድላዊ ተመኵሮ፡ ብልዑል ሞያዊ ብቕዓትን ዘየቋርጽ ምሁራዊ ፍረን ዝደመቐ እዩ። ንስለዚ ኣብ ሓደ ዕድመ ወድሰብ እንታይ ክሳለጥ ከም ዝኽእል ዘርኣየ ንዓይን መዛኖይን ዓብይ ኣብነት ዝኸውንን ድርኺት ዝፈጥርን ሃብታም ታሪኽ ህይወት ድማ የቐንየልና እብሎ። መጻእቲ ወለዶ ድማ ኣብ ምርምራቶምን ድርኺታቶምን ከም ዝዝክርዎ ኣይጠራጠርን።


text:
ምዕራፍ 4
ንስልጣን ከነኽብር ዘሎና ስለምንታይ ኢና፧
“ንዅሉ ሰብ ኣኽብሩ።”—1 ጴጥሮስ 2:17
1, 2. (ሀ) ንስልጣን ብዚምልከት እንታይ ቃልሲ እዩ ዜጋጥመና፧ (ለ) እንታይ ሕቶታት ኢና ኽንምርምር፧
ንእሽቶ ቘልዓ ኺገብሮ ዘይደሊ ነገር ኪገብር ኪሕተት ከሎ ርኢኻዶ ትፈልጥ፧ ኪገብሮ ኸም ዘይደለየ ኣብ ገጹ ተንብቦ ትኸውን። ድምጺ ወላዲኡ ይሰምዕ: ንስልጣን ወላዲኡ ድማ ኬኽብር ከም ዘለዎ ይፈልጥ እዩ። ኣብታ ህሞት እቲኣ ግን ኪእዘዝ ኣይደለየን። እዚ ቓልሲ እዚ ንዅላትና የጋጥመና እዩ።
2 ንስልጣን ምኽባር ወትሩ ብቐሊሉ ዚመጸልና ነገር ኣይኰነን። ሓድሓደ ግዜ ነቶም ኣብ ልዕሌኻ እተወሰነ ስልጣን ዘለዎም ምኽባሮም የጸግመካዶ፧ ዜጸግመካ እንተ ዀይኑ: ንዓኻ ጥራይ ኣይኰነን ከምዚ ዝኣመሰለ ቓልሲ ዜጋጥመካ። ንስልጣን ዚግባእ ኣኽብሮት ኣብ ዝተሓተ ደረጃኡ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን ኢና እንነብር ዘለና። ኰይኑ ግን: መጽሓፍ ቅዱስ ነቶም ኣብ ልዕሌና ስልጣን ዘለዎም ከነኽብሮም ከም ዘሎና ይነግረና። (ምሳሌ 24:21) ብፍቕሪ ኣምላኽ ክንጸንዕ እንተ ደሊና: ንስልጣን ከነኽብር ኣሎና። እዚ ድማ ገለ ሕቶታት የበግስ። ንስልጣን ምኽባር ኣመና ኣጸጋሚ ዚዀነና ስለምንታይ ኪኸውን ይኽእል፧ የሆዋ እዚ ብቕዓት እዚ ኸነማልእ ዚሓተና ስለምንታይ እዩ፧ ንምምላኡ እንታይ ኪሕግዘና ይኽእል፧ ንስልጣንከ ብኸመይ ኢና ኣኽብሮት ከነርኢ እንኽእል፧
በዳሂ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
3, 4. ሓጢኣትን ዘይፍጽምናን ብኸመይ ጀመረ፧ ንስልጣን ኣኽብሮት ከነርኢ ኸለና ሓጥእ ዝንባለና ዚብድሃናኸ ስለምንታይ እዩ፧
3 ስልጣን ንዘለዎም ኣኽብሮት ምሃብ በዳሂ ዝዀነሉ ኽልተ ምኽንያታት እስከ ኣሕጽር ኣቢልና ንርአ። ቀዳማይ: ንሕና ዘይፍጹማት ኢና፣ ካልኣይ: እቶም ኣብ ልዕሌና ስልጣን ዘለዎም ሰባት ዘይፍጹማት እዮም። ሰብኣዊ ሓጢኣትን ዘይፍጽምናን ቅድሚ ነዊሕ እዋን ኣዳምን ሄዋንን ኣብ ገነት ኤድን ካብ ስልጣን የሆዋ ምስ ዓለዉ እዩ ጀሚሩ። ስለዚ: ሓጢኣት ምስ ዕልወት እዩ ጀሚሩ። ክሳዕ ሎሚ ድማ ናይ ዕልወት ዝንባለ ወሪስና ኢና እንውለድ።—ዘፍጥረት 2:15-17፣ 3:1-7፣ መዝሙር 51:5፣ ሮሜ 5:12
4 ሓጥእ ዝንባለ ስለ ዘሎና: ኵርዓትን ትዕቢትን ንመብዛሕትና ብቐሊሉ ኺጠብቀና ኸሎ: ትሕትና ንኸነማዕብልን ንኽንዕቅብን ግን ክንጽዕር ኣሎና። ንሓያሎ ዓመታት ንኣምላኽ ብተኣማንነት ድሕሪ ምግልጋልና እውን: ብቐሊሉ ንቕጽናን ኵርዓትን ኪሓድረና ይኽእል እዩ። ንኣብነት: ቆራሕ እስከ ንውሰድ። ንሱ ኣብ ሓያሎ ጸገማት ምስ ህዝቢ የሆዋ ብተኣማንነት ጸኒዑ ቐጸለ። ኰይኑ ግን: ዝያዳ ስልጣን ስለ ዝደለየ: ነቲ ኣብ ልዕሊ ገጽ ምድሪ ኻብ ዘሎ ትሕትና ዝመልኦ ሰብ ዝነበረ ሙሴ ንምግልባጥ እተገብረ ዕልወት ብድፍረት መርሐ። (ዘሁልቍ 12:3፣ 16:1-3) ብዛዕባ ንጉስ ዑዝያ እውን እሞ ሕሰብ። ንሱ ብትዕቢት ተመሪሑ ኣብ ቤተ መቕደስ የሆዋ ኣትዩ ንኻህናት ጥራይ እተሓዝአ ቕዱስ ዕዮ ኺዓዪ ፈተነ። (2 ዜና መዋእል 26:16-21) እዞም ሰብኡት እዚኣቶም ብሰንኪ ዕልወቶም ከቢድ መቕጻዕቲ ተቐጽዑ። ኰይኑ ግን: እቲ ዝገደፉልና መለበሚ: ንዅላትና ጠቓሚ መዘኻኸሪ እዩ። ነታ ንስልጣን ኣኽብሮት ንኸይንህብ እተሸግረና ትዕቢት ንኸነሰንፍ ክንቃለስ ኣሎና።
5. ዘይፍጹማት ሰባት ንስልጣኖም ብዘይግቡእ እተጠቕሙሉ ብኸመይ እዮም፧
5 በቲ ኻልእ ሸነኽ: ስልጣን ዘለዎም ዘይፍጹማት ሰባት ንስልጣን ዚግባእ ኣኽብሮት ከም ዚንኪ ገይሮም እዮም። ብዙሓት ጨካናት: ዓመጽቲ: ወይ ጨቈንቲ እዮም። አረ ታሪኽ ወዲ ሰብሲ ስልጣን ብዘይግቡእ ብምጥቃም ዝመልአ እዩ። (መክብብ 8:9) ንኣብነት: ሳኦል ንጉስ ኪኸውን ብየሆዋ ኣብ እተመርጸሉ እዋን ጥዑይን ትሑትን ሰብ ነበረ። ጸኒሑ ግን: ትዕቢትን ቅንእን ኣሕደረ፣ ድሕሪኡ ነቲ እሙን ዝነበረ ዳዊት ሰጐጎ። (1 ሳሙኤል 9:20, 21፣ 10:20-22፣ 18:7-11) ዳዊት ጸኒሑ ሓደ ኻብቶም ኣብ እስራኤል ዝነገሱ ብሉጻት ነገስታት ኰነ: እንተዀነ ግን ሰበይቲ ኡርያ እቲ ሔታዊ ሰሪቑ ነቲ ንጹህ ሰብኣያ ኣብ ግንባር ውግእ ከም ዚቕተል ምስ ገበረ: ንስልጣኑ ብዘይግቡእ ተጠቕመሉ። (2 ሳሙኤል 11:1-17) እወ: ሰባት ዘይፍጽምና ስለ ዘለዎም: ንስልጣኖም ብግቡእ ምጥቃም የጸግሞም እዩ። እቶም ስልጣን ዘለዎም ንየሆዋ ዘየኽብሩ ምስ ዚዀኑ ኸኣ: ዝገደደ እዮም ዚገብሩ። ሓደ ናይ ብሪጣንያ ብዓል ስልጣን ብዛዕባ እቲ ገሊኦም ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ካቶሊክ ዘተኣታተውዎ መስጐጕቲ ድሕሪ ምግላጹ: “ስልጣን የበላሹ: ምሉእ ዘይጕዱል ስልጣን ከኣ ምሉእ ብምሉእ የበላሹ” ኢሉ ጸሓፈ። ነዚ ኣብ ኣእምሮና ብምሓዝ: ‘ንስልጣን ከነኽብር ዘሎና ስለምንታይ ኢና፧’ ንእትብል ሕቶ እስከ ንመርምር።
ንስልጣን ከነኽብር ዘሎና ስለምንታይ ኢና፧
6, 7. (ሀ) ንየሆዋ ዘላትና ፍቕሪ እንታይ ክንገብር እያ እትድርኸና፧ ስለምንታይከ፧ (ለ) ተኣዛዝነት እንታይ ኣረኣእያ የጠቓልል፧ ብኸመይከ ነዚ ኸነርኢ ንኽእል፧
6 ንስልጣን እነኽብረሉ ብሉጽ ምኽንያታት ካብ ፍቕሪ እዩ ዚምንጭ፣ እዛ ፍቕሪ እዚኣ ድማ ንየሆዋን ንብጻይናን ንርእስናን ዘላትና ፍቕሪ እያ። ንየሆዋ ኻብ ኵሉ ንላዕሊ ስለ እነፍቅሮ: ንልቡ ኸነሐጕሶ ንደሊ ኢና። (ምሳሌ 27:11፣ ማርቆስ 12:29, 30) ልዑላውነቱ: ማለት ንዅሉ ፍጥረት ኪገዝእ ዘለዎ መሰል: ካብቲ ኣብ ኤድን እተፈጸመ ዕልወት ንደሓር ብድሆ ኸም ዘጋጠሞ: ከምኡውን መብዛሕትኦም ደቂ ሰብ ምስ ሰይጣን ወጊኖም ንግዝኣት የሆዋ ኸም ዝነጸጉ ንፈልጥ ኢና። ንሕና ግን ተሓጒስና ኣብ ጐድኒ የሆዋ ንቐውም ኢና። ነቲ ኣብ ራእይ 4:11 ዚርከብ ግርማ ዝዓሰሎ ቓላት ከነንብብ ከለና: ልብና ይትንከፍ እዩ። የሆዋ ንዅሉ ፍጥረት ኪገዝእ መሰል ዘለዎ ምዃኑ ብንጹር ይርድኣና እዩ። ንልዑላውነት የሆዋ ንድግፍ: ግዝኣቱ እውን ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ንቕበሎ ኢና።
7 እዚ ኣኽብሮት እዚ ተኣዛዝነትን ካልእ ነገራትን የጠቓልል። ንየሆዋ ስለ እነፍቅሮ ብፍታው ኢና እንእዘዞ። ይኹን እምበር: ተኣዛዝነት ኣዝዩ ኣጸጋሚ ዚዀነሉ እዋን ኣሎ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ እዋን: ከምቲ ኣብ መእተዊ እተጠቕሰ ንእሽቶ ቘልዓ: ተገዛእነት ክንመሃር የድልየና። የሱስ ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ዚመስል ኵነታት እውን ንኣቦኡ ተገዚእዎ እዩ። ንኣቦኡ: “ፍቓድካ እምበር: ፍቓደይሲ ኣይኹን” በሎ።—ሉቃስ 22:42
8. (ሀ) ሎሚ ንስልጣን የሆዋ ዘሎና ተገዛእነት መብዛሕትኡ ግዜ እንታይ የጠቓልል፧ ኣብዚ መዳይ እዚ የሆዋ ዚስምዖ ስምዒት ዚገልጽከ እንታይ እዩ፧ (ለ) ምኽሪ ንኽንሰምዕን ተግሳጽ ንኽንቅበልን ኪሕግዘና ዚኽእል እንታይ እዩ፧ (ኣብ ገጽ 46-7 እትርከብ ሳጹን ርአ።)
8 የሆዋ ሎሚ በብውልቂ ኣየዘራርበናን እዩ፣ የግዳስ: ቃሉን ኣብ ምድሪ ዘለዉ ሰብኣውያን ወኪላቱን እዩ ዚጥቀም። መብዛሕትኡ ግዜ እምበኣር ንስልጣን የሆዋ ዘሎና ተገዛእነት በቲ ነቶም ኣብ ልዕሌና ስልጣን ዝሃቦም ወይ ስልጣን ኪህልዎም ዝፈቐደሎም ሰባት ብምኽባር ኢና እነርኢ። ካብዞም ሰባት እዚኣቶም እንተ ዓሊና—ንኣብነት: ቅዱስ ጽሑፋዊ ምኽሪ ወይ መአረምታ ምቕባል እንተ ኣቢና—ንኣምላኽ ኢና እነጕህዮ። እስራኤላውያን ኣብ ሙሴ ምስ ኣጕረምረሙ: የሆዋ ኣብኡ ኸም ዘጕረምረሙ ገይሩ እዩ ርእይዎ።—ዘሁልቍ 14:26, 27
9. ንብጻይና ዘላትና ፍቕሪ ንስልጣን ንኸነኽብር እትድርኸና ስለምንታይ እያ፧ ብምሳሌ ኣረድእ።
9 ንብጻይና ብዘላትና ፍቕሪ ተደሪኽና እውን: ንስልጣን ኣኽብሮት ነርኢ ኢና። ብኸመይ፧ ኣብ ሓደ ሰራዊት እተገልግል ወተሃደር ከም ዝዀንካ ጌርካ እሞ ሕሰብ። ዓወትን ህልውናን እቲ ሰራዊት: ኣብቲ ነፍሲ ወከፍ ወተሃደር ንመዋቕር ትእዛዝ ዘለዎ ምትሕብባርን ተኣዛዝነትን ኣኽብሮትን እዩ ዚምርኰስ። ትእዛዝ ብምሕንጋድ ነቲ ውድብ እንተ ኣዳኺምካዮ: ኵሎም ብጾትካ ወተሃደራት ኣብ ሓደጋ እዮም ዚወድቁ። ልክዕ እዩ: ሎሚ ሰብኣዊ ሰራዊት ኣብ ዓለም ዜስካሕክሕ ዕንወት እዩ ዜስዕብ ዘሎ። ይኹን እምበር: የሆዋ ሰናይ ጥራይ ዚገብር ሰራዊት ኣለዎ። መጽሓፍ ቅዱስ ንኣምላኽ ኣማእታት ሳዕ “ጐይታ ሰራዊት” ኢሉ ይጽውዖ። (1 ሳሙኤል 1:3) ኣዛዚ እቶም ኣዝዮም ብዙሓት ሓያላት መንፈሳውያን ፍጡራት እዩ። ሓድሓደ ግዜ የሆዋ ነቶም ምድራውያን ኣገልገልቱ ምስ ጭፍራ ሰራዊት የመሳስሎም እዩ። (መዝሙር 68:11፣ ህዝቅኤል 37:1-10) ካብቶም የሆዋ ኣብ ልዕሌና ስልጣን ዝሃቦም ሰባት እንተ ዓሊና: ነቶም ብጾትና ዝዀኑ ወተሃደራት ደይኰንናን ኣብ ሓደጋ እነእትዎም፧ ሓደ ክርስትያን ካብ እተሸመ ሽማግለ ኺዓሉ ኸሎ: ካልኦት ኣብታ ጉባኤ ዘለዉ እውን ይጕድኡ እዮም። (1 ቈረንቶስ 12:14, 25, 26) ሓደ ቘልዓ ዓለወኛ ምስ ዚኸውን: ብምልእታ እታ ስድራ ቤት እያ እትሳቐ። ስለዚ: ናይ ኣኽብሮትን ናይ ምትሕብባርን መንፈስ ብምምዕባል: ንብጻይና ፍቕሪ ኸም ዘላትና ኸነርኢ ንኽእል።
10, 11. ርእስና ንምጥቃም ዘሎና ግቡእ ድሌት ንስልጣን ንኽንእዘዝ ዚድርኸና ብኸመይ እዩ፧
10 ንስልጣን እነኽብረሉ ኻልእ ምኽንያት ከኣ ንጥቕምና ስለ ዝዀነ እዩ። የሆዋ ንስልጣን ከነኽብር ኪሓተና ኸሎ: መብዛሕትኡ ግዜ ኸምኡ ብምግባርና ዚርከብ ረብሓታት ይጠቕሰልና እዩ። ንኣብነት: ውሉዳት ንወለዶም ኪእዘዙ ኸም ዘለዎም ኪነግሮም ከሎ: ነዊሕን ጽቡቕን ህይወት ምእንቲ ኺህልዎም ምዃኑ ገሊጹሎም እዩ። (ዘዳግም 5:16፣ ኤፌሶን 6:2, 3) ንሽማግለታት ጉባኤ ኻብ እነኽብረሉ ሓደ ምኽንያት: ከምኡ እንተ ዘይጌርና መንፈሳዊ ጕድኣት ስለ ዜምጽኣልና ምዃኑ ነጊሩና ኣሎ። (እብራውያን 13:7, 17) ንዓለማውያን ሰበ-ስልጣን እውን ንዕቝባና ኢልና ኽንእዘዞም ነጊሩና ኣሎ።—ሮሜ 13:4
11 የሆዋ ኽንእዘዝ ዝደለየሉ ምኽንያት ምፍላጥና: ንስልጣን ከነኽብር ይሕግዘናዶ ኣይምበልካን፧ እምበኣር ኣብ ሰለስተ ቐንዲ መዳያት ህይወትና ብኸመይ ንስልጣን ኣኽብሮት ከም እነርኢ እስከ ንመርምር።
ኣብ ስድራ ቤት ኪህሉ ዚግባእ ኣኽብሮት
12. የሆዋ ንሰብኣይን ኣቦን ኣብ ስድራ ቤት እንታይ ግደ እዩ ሂብዎ፧ ሓደ ሰብኣይከ ነዚ ሓላፍነቱ ብኸመይ ኪፍጽሞ ኣለዎ፧
12 ስርዓት ስድራ ቤት ዝሰርዐ የሆዋ ባዕሉ እዩ። ንሱ ወትሩ ናይ ስርዓት ኣምላኽ ስለ ዝዀነ: ንስድራ ቤት ብግቡእ ከም እትዓዪ ገይሩ እዩ ሰሪዕዋ። (1 ቈረንቶስ 14:33) ንሰብኣይን ኣቦን ርእሲ ስድራ ቤት ናይ ምዃን ስልጣን ሃቦ። ሰብኣይ ነቲ የሱስ ኣብ ልዕሊ እታ ጉባኤ ዘለዎ ርእስነት ዚጥቀመሉ ኣገባብ ብምቕዳሕ: ነቲ ርእሱ ዝዀነ ክርስቶስ የሱስ ኣኽብሮት የርእዮ እዩ። (ኤፌሶን 5:23) በዚ ኸምዚ: ሰብኣይ ሓላፍነቱ ኽርሕርሖ ዘይኰነስ: ብስብእነት ኪፍጽም ኣለዎ፣ ጨቋኒ ወይ ሕሱም ኪኸውን የብሉን: የግዳስ ፈቃርን ርትዓውን ሕያዋይን ኪኸውን ኣለዎ። ስልጣኑ ድሩትን ኣብ ትሕቲ ስልጣን የሆዋን ምዃኑ ኺዝክር ይግባእ።
ክርስትያን ኣቦ ነቲ ክርስቶስ ንርእስነቱ ዚሕዘሉ መገዲ ይቐድሖ
13. ሓንቲ ሰበይትን ኣደን ኣብ ስድራ ቤት ንዘለዋ ግደ ንየሆዋ ብዜሐጕስ መገዲ ብኸመይ ክትፍጽም ትኽእል፧
13 ሓንቲ ሰበይትን ኣደን ከኣ ንሰብኣያ ደጋፊት ወይ መመላእታ እያ። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ “ትምህርቲ ወላዲት” ስለ ዚዛረብ: ንሳ እውን ኣብታ ስድራ ቤት ስልጣን ኣለዋ። (ምሳሌ 1:8) ልክዕ እዩ: ስልጣና ኻብ ናይ ሰብኣያ ዝተሓተ እዩ። ሓንቲ ክርስትያን ሰበይቲ ንሰብኣያ ኸም ርእሲ ስድራ ቤት መጠን ዘለዎ ግደ ንኺፍጽም ብምድጋፍ: ንስልጣኑ ኣኽብሮት ተርኢ። ኣይተቈናጽቦን: ኣይትዝውሮን: ወይ ንስልጣኑ ኣይትምንዝዖን። ኣብ ክንዳኡስ: ትድግፎን ትተሓባበሮን። ንውሳነታቱ እንተ ዘይተሰማሚዓትሉ: ብኣኽብሮት ሓሳባታ ኽትገልጽ ትኽእል እኳ እንተ ዀነት: ወትሩ ግን ትግዝኦ እያ። ሰብኣያ ዘይኣማኒ እንተ ዀይኑ: ኣጸጋሚ ዅነታት የጋጥማ ይኸውን፣ ግናኸ እቲ ተገዛእነታ ንሰብኣያ ናብ የሆዋ ንኪቐርብ ኪድርኾ ይኽእል እዩ።—1 ጴጥሮስ 3:1
14. ውሉዳት ንወለዶምን ንየሆዋን ሓጐስ ኬምጽኡ ዚኽእሉ ብኸመይ እዮም፧
14 ውሉዳት ንኣቦኦምን ኣዴኦምን ኪእዘዙ ኸለዉ ንልቢ የሆዋ የሐጕስዎ። ንወለዶም እውን ክብርን ሓጐስን የምጽኡ። (ምሳሌ 10:1) ንጽል ወላዲ ኣብ ዘለወን ስድራታት: ውሉዳት እቲ ወላዲኦም ዝያዳ ደገፍን ምትሕብባርን ከም ዜድልዮ ብምፍላጥ: ነቲ ስርዓት ተኣዛዝነት ይዓዩሉ እዮም። ኣብተን ኵሎም ኣባላተን ነቲ ኣምላኽ ዝሃቦም ግደ ዚፍጽሙለን ስድራታት: ብዙሕ ሰላምን ሓጐስን ይፈሪ። እዚ ኸኣ ነቲ ዅሉ ስድራታት ካብኡ ዝመነጨ የሆዋ ኣምላኽ ክብሪ የምጽኣሉ።—ኤፌሶን 3:14, 15
ኣብ ጉባኤ ኺህሉ ዚግባእ ኣኽብሮት
15. (ሀ) ኣብ ጉባኤ ንስልጣን የሆዋ ኸም እነኽብር ብኸመይ ከነርኢ ንኽእል፧ (ለ) ነቶም መሪሕ ግደ ዘለዎም ንኽንእዘዝ እንታይ መሰረታዊ ስርዓት ኪሕግዘና ይኽእል፧ (ኣብ ገጽ 48-9 እትርከብ ሳጹን ርአ።)
15 የሆዋ ንወዱ ኣብ ልዕሊ ክርስትያናዊት ጉባኤ ገዛኢ ገይሩ ሸይምዎ እዩ። (ቈሎሴ 1:13) የሱስ እውን ብግዲኡ ነቲ “እሙን ኣስተውዓሊ ባርያ:” ኣብ ምድሪ ንዘለዉ ህዝቢ ኣምላኽ ብመንፈስ ዜድልዮም ነገራት ንኺከናኸን መዚዝዎ ኣሎ። (ማቴዎስ 24:45-47) እቲ ኣመሓዳሪ ኣካል ናይ የሆዋ መሰኻኽር ነቲ ብጕጅለ ዝቘመ ባርያ እዩ ዚውክል። ከምቲ ኣብ ቀዳማይ ዘመን ኣብ ዝነበራ ክርስትያናዊ ጉባኤታት ዚግበር ዝነበረ: ሎሚ እውን ሽማግለታት ካብቲ ኣመሓዳሪ ኣካል ብቐጥታ ወይ ብኸም ገየሽቲ ሓለውቲ ዝኣመሰሉ ወኪላቱ ኣቢሎም መምርሕን ምኽርን ይቕበሉ እዮም። ንሕና ብውልቂ ንስልጣን ክርስትያን ሽማግለታት ምስ እነኽብር: ንየሆዋ ኢና እንእዘዞ።—እብራውያን 13:17
16. ሽማግለታት ብመንፈስ ቅዱስ ይሽየሙ ኺበሃል ዚከኣል ብኸመይ እዩ፧
16 ሽማግለታትን ኣገልገልቲ ጉባኤን ፍጹማት ኣይኰኑን። ከማና ጕድለት ኣለዎም። ኰይኑ ግን: ሽማግለታት ንጉባኤ ብመንፈስ ድልድልቲ ንኽትከውን ኪሕግዙ እተዋህቡ “ውህበት” እዮም። (ኤፌሶን 4:8) ብመንፈስ ቅዱስ እዮም ተሸይሞም። (ግብሪ ሃዋርያት 20:28) ብኸመይ፧ እቶም ሰብኡት ቅድሚ ምሻሞም ኣብቲ መንፈስ ዝነፈሶ ቓል ኣምላኽ ተመዝጊቡ ዚርከብ ብቕዓታት ኬማልኡ ኣለዎም። (1 ጢሞቴዎስ 3:1-7, 12፣ ቲቶስ 1:5-9) ብተወሳኺ: እቶም ንብቕዓት ሓደ ሓው ዚግምግሙ ሽማግለታት ናይ የሆዋ መንፈስ ቅዱስ ኪመርሖም ልባዊ ጸሎት ይገብሩ እዮም።
17. ሓድሓደ ግዜ ክርስትያን ኣንስቲ ኣብ ንጥፈታት ጉባኤ ርእሰን ዚጕልበባ ስለምንታይ እየን፧
17 ሓድሓደ ግዜ ኣብ ጉባኤ ነቲ ኣብ ንቡር ኵነታት ንሽማግለታትን ኣገልገልቲ ጉባኤን ዚወሃብ: ከም ኣኼባ ኣገልግሎት ወፍሪ ምምራሕ ዝኣመሰለ ዕዮ ዚዓዩ ኣይርከቡን ይዀኑ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዅነታት: ካልኦት እተጠምቁ ኣሕዋት ነቲ ዕዮ ኺዓይዎ ይኽእሉ እዮም። ኣሕዋት እንተ ተሳኢኖም ከኣ: ብቕዓት ዘለወን ክርስትያን ኣሓት ኪዓይኦ ይኽእላ እየን። ይኹን እምበር: ሓንቲ ሓብቲ ነቲ ብንቡር ንእተጠምቀ ወዲ ተባዕታይ ዚወሃብ ዕዮ ኽትፍጽም ከላ: ርእሳ ትጕልበብ እያ። * (1 ቈረንቶስ 11:3-10) እዚ ነገር እዚ ንኣንስቲ ዜዋርድ ኣይኰነን። ኣብ ክንዳኡስ: ነቲ የሆዋ ኣብ ስድራ ቤትን ኣብ ጉባኤን ዝሰርዖ ስርዓት ርእስነት: ኣኽብሮት ንኸርእያ ኣጋጣሚ ይኸፍተለን።
ንዓለማዊ ስልጣን ኪህሉ ዚግባእ ኣኽብሮት
18, 19. (ሀ) ኣብ ሮሜ 13:1-7 ሰፊሩ ዘሎ ስርዓታት ብኸመይ ምገለጽካዮ፧ (ለ) ንዓለማውያን ስልጣናት ብኸመይ ኣኽብሮት ነርኢ፧
18 ናይ ሓቂ ክርስትያናት ነቲ ኣብ ሮሜ 13:1-7 ዚርከብ ስርዓት ተጠንቂቖም ይሕልውዎ እዮም። ነዛ ጥቕሲ እዚኣ ምስ እተንብባ: እቶም ኣብኡ ተጠቒሶም ዘለዉ ‘ላዕለዎት ስልጣናት’ ንናይ ዓለማውያን መንግስትታት ሰበ-ስልጣን ዜመልክት ምዃኑ ኽትርዳእ ትኽእል ኢኻ። የሆዋ ነዞም ሰብኣውያን ሰበ-ስልጣን ኪቕጽሉ ኽሳዕ ዝፈቐደሎም: እተወሰነ ስርዓትን ኣድላዪ ኣገልግሎትን ብምሃብ: እተወሰነ ስርዓት ከም ዚሰፍን ይገብሩ። ነዞም ስልጣናት እዚኣቶም ዘሎና ኣኽብሮት: ሕጊ ብምኽባር ነርኢ ኢና። ዝዀነ ይኹን እተሰልዓልና ግብሪ ተጠንቂቕና ንኸፍል: መንግስቲ ዚደልዮ ዝዀነ ይኹን ፎርም ወይ ሰነድ ተጠንቂቕና ንመልእ: ከምኡውን ንዓና: ንስድራ ቤትና: ንስራሕና: ወይ ንንብረትና ዚምልከት ዝዀነ ይኹን ሕግታት ተጠንቂቕና ንሕሉ ኢና። ዓለማውያን ስልጣናት ንኣምላኽ ከይንእዘዝ እንተ ሓቲቶምና ግን: ኣይንግዝኦምን ኢና። ኣብ ክንዳኡስ: ከምቲ ጥንቲ ዝነበሩ ሃዋርያት ዝገበርዎ: “ካብ ንሰብሲ ንኣምላኽ ምእዛዝ እዩ ዚግባእ” ኢልና ንምልስ።—ግብሪ ሃዋርያት 5:28, 29፣ ኣብ ገጽ 42 እትርከብ “ ንስልጣን መን እየ ኽእዘዝ ዘሎኒ፧” እትብል ሳጹን ርአ።
19 ንዓለማውያን ስልጣናት ዘሎና ኣኽብሮት ብጠባይና እውን ነርእዮም ኢና። ሓድሓደ ግዜ ምስ ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ብቐጥታ ንራኸብ ኢና። ሃዋርያ ጳውሎስ ምስ ከም እኒ ንጉስ ሄሮድስ ኣግሪጳን ኣመሓዳሪ ዝነበረ ፌስጦስን ዝኣመሰሉ ገዛእቲ እተራኸበሉ እዋን ነይሩ። እዞም ሰባት እዚኣቶም ከቢድ ጕድለት እኳ እንተ ነበሮም: ጳውሎስ ግን ብኣኽብሮት እዩ ተዛሪብዎም። (ግብሪ ሃዋርያት 26:2, 25) እቲ እነዘራርቦ ብዓል ስልጣን ዓብዪ ስልጣን ዘለዎ ገዛኢ ይኹን ተራ ፖሊስ ብዘየገድስ: ኣብነት ጳውሎስ ንስዕብ ኢና። መንእሰያት ክርስትያናት ኣብ ቤት ትምህርቲ ንመምህራኖም ኰነ ንሓለፍትን ንሰራሕተኛታትን ቤት ትምህርቲ ተመሳሳሊ ኣኽብሮት ኬርእዩ ይጽዕሩ እዮም። ከምዚ ዝኣመሰለ ኣኽብሮት ነቶም ንእምነትና ዜኽብሩልና ጥራይ ኣይኰንናን እንህብ፣ ነቶም ንናይ የሆዋ መሰኻኽር ዚጻረሩ እውን ኣኽብሮት ነርእዮም ኢና። እምበኣር: ኣኽብሮት ከም እነርኢ: ዘይኣመንቲ ብሓፈሻ ኼስተውዕሉ ኪኽእሉ ኣለዎም።—ሮሜ 12:17, 18፣ 1 ጴጥሮስ 3:15
20, 21. ንስልጣን ግቡእ ኣኽብሮት ብምሃብ ዚርከብ ገለ በረኸት እንታይ እዩ፧
20 ኣኽብሮት ንምሃብ ድሕር ምሕር ኣይንበል። ሃዋርያ ጴጥሮስ: “ንዅሉ ሰብ ኣኽብሩ” ኢሉ ጸሓፈ። (1 ጴጥሮስ 2:17) ሰባት ናይ ብሓቂ ኸም እነኽብሮም እንተ ተረዲኦም: ኣመና ኺምሰጡ ይኽእሉ እዮም። እዚ ባህርይ እዚ እናጠፍአ ይኸይድ ምህላዉ ኣይትረስዕ። ኣኽብሮት ምሃብ እምበኣር ሓደ ኻብቲ ነዚ ዚስዕብ ትእዛዝ የሱስ እንስዕበሉ መገዲ እዩ:- “ከምኡ ኸኣ ነቲ ጽቡቕ ግብርኹም ርእዮም: ኣብ ሰማያት ንዘሎ ኣቦኹም ምእንቲ ኼመስግንዎ: ብርሃንኩም ኣብ ቅድሚ ሰብ ይብራህ።”—ማቴዎስ 5:16
21 ኣብዛ ጸልማት ዝመልኣ ዓለም: ጽቡቕ ዝልቦም ሰባት ናብ መንፈሳዊ ብርሃን ይሰሓቡ እዮም። ስለዚ: ኣብ ስድራ ቤትን ኣብ ጉባኤን ንዓለማውያንን እነርእዮ ኣኽብሮት: ንገሊኦም ኪስሕቦምን ምሳና ብብርሃን ንኺመላለሱ ኺድርኾምን ይኽእል እዩ። እዚ ብሓቂ ዜደንቕ ተስፋ እዩ! ዋላ እውን ከምኡ እንተ ዘይኰነ: ሓደ ኽንጠራጠረሉ ዘይብልና ነገር ኣሎ። ንሰባት እነርእዮ ኣኽብሮት ንየሆዋ ኣምላኽ የሐጕሶ: ኣብ ፍቕሩ ንኽንጸንዕ ድማ የኽእለና። ካብዚ ዚዓቢ እንታይ ዓስቢ ኺህሉ ይኽእል፧
^ ሕ.ጽ. 17 ኣብ መመላእታ ጽሑፍ: ኣብ ገጽ 209-12 ነዚ መሰረታዊ ስርዓት እዚ ኣብ ግብሪ ዚውዕለሉ ገለ ግብራዊ መገድታት ይሕብር።


text:
ታሪኽ ወያናይ ኣቶ የማነ ኪዳነ(ጀማይካ) ፥ ምኣስ ናብ ህግሓኤ ከምዝተሰልፈን፥ ከመይሉ ናብ ወየንቲ ከምዝተጸንበረን ተዘንቱ ቪድዮ ምዃና ኢዩ።
ቅድሚ ኣብ ቃለ-ምልልስ ጀማይካ ርእይቶ ክህብ ምፍታነይ ኣብ ጉዳይ ኤርትራዉነትን ኤርትራዊ ዜግነትን ርእይቶይን እምነተይን ከነጽር ይደሊ። ኣነ ብዉልቂ ይኹን ብምንቅስቓስ ከምዚ ዝስዕብ ፡-
1. ኤርትራ ናይ ዜጋታት ሃገር (civic nation-state) ሙኻና ይኣምን።
2. ፖሎቲካዊ ዜግነት ምስ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ብቀጥታ ስለዝታኣሳሰር፡ ኣብ ኤርትራ ዜግነት ብሕጊ፡ ብ ናይ ሕጋዊ ወይ ርትዓዊ ስልጣን (rational form of legitimacy)ክዉሰን ኣለዎ ይብል።
3. ዜግነት ኣብ ሃይማኖት፡ ደም፡ ሕብሪ…ወ.ዘ.ተ ዝተሞርከሰ ክኸዉን የብሉን ይብል።
4. ኤርትራዊ ሃገርነትን ኤርትራዊ መንነትን ካብ ናይ ዜጋታት ሃገርነት ትሕዝቶን መልክዕን ወጻኢ ቁምነገር ከምዘይብሉ ይመዝን።
ስለዚ ንሓደ ሰብ ብደሙ፡ ብሃይሞኖቱ፡ ብሞቦቆሉ…ወ.ዘ.ተ ዘይኮንኩ ዝመዝኖ፡ ብመርትዖ ዘለዎ ብዝፈጸሞ ገበናቱ ጥራይ እየ ዝኸሶ። እምነተይ ከምዚ ኮይኑ፡ ብኣሕዋትና ተጋሩ ከም ብዓል ስብሓት ነጋ፡ ነፍስሔር መለስ ዜናዊ፡ ካልኦት ኢትዮጵያዉያን ይኹን ኤርትራዉያን ብልጭ ብልጭ ዝብል ክስታት፡ ጥቆማታትን ሓቤሬታትን ዘረባታት ጸኒሑ እዩ። ንሱ ድማ ኣብ ክልቲኡ ስርዓታት ዘለዉ ላዕለዎት ሰበስልጣን ደማዉን መቦቆላዉን ዝምድናታት ከምዘለዎም ዘተንብህ እዩ። ሕጂ ድማ ኣቶ የማነ ኪዳነ(ጀማይካ) ጸቂጡን ኣነጺሩን ገሊጽዎ ኣሎ። ስለዚ እዞም ኣህዛብ ንኣህዛብ ኣብ ሽግር ዘሳጡሑ ዘለዉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስርዓታት ወያኔን ህ.ግ.ደ.ፍን ብደም ቤተሰብ ሙኻኖም ኣነጺርካ ምፍላጥ ከድሊ እዩ። ኩሎም ድዮም እንተተባሂሉ ኩሎም ኣይኮንኩን ግን እቶም ኣብ ወሰንት ቦታን ጽፍሕን ሒዞም ዘለዉ ክብሃል ይክኣል።
ነቲ ኣቀዲሙ ከም ወረታት ዝዝርጋሕ ዝነበረ፡ ሕጂ ንምርግጋጹ እንታይ ስለዝተረኽበ፡ ስለዝተደልየ’ዩ ፡ ኣቶ የማነ ኪዳነ (ጀማይካ) ነቲ ቃለ-ምልልስ ኣካይድዎ? እዚ ናይ ሎሚ ቃለ-ምልልሱ ካብቶም ካልኦት ዉጥም ቅልቅል ዘብሉ ዝነበሩ ብዝተነጸረ ንሙቕራቡ ዝፈጠሮ ቀንዲ ድርኺቱ (motivation) ዕላማን እንታይ ሙኻኑ ብኣእሙሮና ዘይንግምትን ዘይንፈልጥን እንተኼና እቲ ዕላል ወይ ዘረባ እዉን ክርድኣና ኣይክእልን ስለዝኾነ፡ ናይ ገዛእ-ርእስና ግምታት ኣቀዲምና ክህልወና ኣለዎ።
ብዝኾነ ታሪኽ ኣቶ የማነ ኪዳነ (ጀማይካ) ናይ ሓደ ዓቢ ተቃላሳይ ታሪኽ ካብ ዓለምለኻዊ ተቃላሳይ (ካብ ሰፊሕ) ናብ ናይ ብሔራዊ ተቃላሳት (ኣዝዩ ጸቢብ) ዝተሸምቀቀ እኳ እንተኾነ፡ ኣምሳል (ወካሊት) ነቲ ኣብቲ እዋንቲ ታሪኹን ታሪኽ መዘናታቱ ዝነበሩ እትገልጽ እዉን እዩ። መንእስያት 1960 ታት 1970 ታት ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ኤርትራዉያን፡ ተጋሩ፡ ኦሮሞ…ወ.ዘ.ተ ልክዕ ከምዚ ናይ ኣቶ የማነ ኣታሓሳስባታትን ተቦግሶታትን ዝነበሮምን ዝነበረናን ኢና። ካብዛ ቃለ ምልልስ እዚ’ኣ ንናይ ምቅላስ መንፈስ ናይቲ ወለዶ’ቲ ኣብሪሃ ትገልጽ። ኣንካይዶ ኣብ ኤርትራ ኢትዮጵያ ናብ ሞዛምቢክ ከይዱ ንክቃለስ እዉን ይሓስብ ከምዝነበረ ብንጹር ገሊጽዎ ዘሎ እዩ።
እቲ ካልኣይ ብንጹር ዘይተባህለ የግዳስ ኣብ መንጎ ክልተ መስመራት ረቂቅ ዘብርሆ ነገር እንተሃሊዩ፡ ኣቀድም ኣቢሉ ኣብ ጊዝየ ቃልሲ፡ ቀጺሉ እዚ ሕጂ ኣብ መንጎ ፖሎቲካዊ ስርዓት ወያኔን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘሎ ምትእስሳራትን ግርጭታት፡ ኣብቲ ነንሕድሕዶም ዝነበሮም ምትሕግጋዛትን ናይ ሓባር ጥሙሓትን ዝተሞርከሰ ሙኻኑ እዩ። እቲ ምትሕግጋዛቶም ካብ ናይ ቅርቢ ኣፍልጦን ቅድመሱሩት- ዝምድናታቶም ከምዝኾነ እዉን ብንጹር ኣቀሚጥዎ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ ንመሰል ርእሰ ዉሳኔ፡ ሓርነቱን ናጽነቱን ዘሳላስል ፍትሓዊ ቃልሲ ከም ሃገራዉያንን ዓለምለኻዊ ተቃለስቲ ኮይኖም ብምጽጋዕን ብምስታፍን፡ ከም ቀንዲ ወሰንቲ መራሕትን ናይዘን ክልተ ሃገራት(ናይ ኢትዮጽያን ኤርትራን )፡ ናይ ፖሎቲካ ጨለታ (political elite) ንክኾኑ በቂዖም ኣለዉ። ኣብ መንጎ ህዝቢ ኢትዮጵያን ህዝቢ ኤርትራን ዝተፈላለየ ዛዕባታት ከም፡ ናይ ዶብ ሕቶ፡ ናይ መንነት ሕቶ፡ ናይ ምጣኔ-ሃብቲ ሕቶ …ወ.ዘ.ተ እንዳልዓሉ ብምትፍናንን ኪናት ብምእዋጅን የታሃናኩትዎ ኣለዉ፡፡ ኣብ መንጎ ናይ ተጋሩ መቦቆል ዘለዎም ቤተሰብ ማለት ብቅድመሱሩት-ዝምድናታቶም (primordial relation) ዝተኣስሳሰሩ፡ ኣብ ትግራይ ወይ ኣብ ኤርትራን ዝዓበዩን ናይ ኢትዮጵያ ወይ ናይ ኤርትራ ዜግነት ዘለዎም ኮይኖም፡ መን ዓብለለ ወይ ድማ መን መርሔ ናይ ዝብል ደርባዉን ፖሎቲካዊ ዉድድር ሙኻኑ እዩ። ነዚ ዘራጋግጽ ኣብ ዉሽጢ ወያኔን ህ.ግ.ደ.ፍን ብዙሕ ጭብጥታትን ዝርዝራትን እኳ እንተሃለወ መታን ካይገፍሓኒ ንጊዚኡ ከወንዝፎ እየ።
ሕቡራትን ኣዝዮም ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝፈልጡ በላሕትን ስለዝነበሩ፡ ብመንጽሩ ኣዝዩ ኣማኒን ገርሄኛ ህዝቢ ስለዝረኸቡ ነንሕድሕድና ኣታሃናኪቶም እዮም። ንፖሎቲካ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምዝተሓላለኽ ብምግባር ኣንፈትና ኣጥፌና ተስፋ ቆሪጽና ናብ ኣላሽ ንብለሉ ክዉንነት ብምዉዳቕን ብምዕንዛርን ሲዒሮሙና እዮም። ሕጂ ስዕረትና ተቀቢልና ነቲ ዘሎ ኩነታት ናብ ንቡር ኩነት ኩነታት (Status Quo) ክንቕይሮ ክንቃለስ እንተድኣ ኼና፡ ብልክዕ ገዛእትና ክንፈልጥ ኣሎና። 99% ዝኣክል ሕብረተሰብ ብ1% ዘይኣኽሉ ጉጂለ ቁንጣሮ-ሰባት ኣይምለኽን ማሃነኑ ጠፊኢዎ ኣይባታተንን እዩ። ነዚ በጺሖሞ ዘለዉ ደረጃ ንክበጽሑ ተቃሊሶም ዝበጽሕዎ ሙኻኑ እዉን ክንፈልጥ ኣሎና። ሕጂ ብስንፍናኻን ብዕንዝርናኻን ዝወረደካ ምዓት “ተጋሩ” ስለዝኾኑ እዮም፡ ከምዚ ዝገብሩና ዘለዉ ኢልካ ምምራርን ነቲ ቃልሲ ደማዊ ወይ ኤትኒካዊን ሕሉፍ ሃገርነታዊ ትሕዝቶ ምትሓዙ’ዉን መፍትሒ ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ከምቲ ተዋድደሎም ንሳቶም እዉን ኣዋዲደሙልና ከምዘለዉ ናብታ ኣዋዲዶሙልና ዘለዉ መጻወድያ ካይንኣቱ ክንጥንቀቅ ኣሎና። ብሓቂ እዉን እምብኣር ከምኡ ስለዝኾኑ እዮም፡ ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣሳጢሖሙና ብምባል ንማራር እንተኼና፡ እቶም 99% ኤርትራዊ ደም ዘለዎም ኣብ ዝላዓለ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዘለዉ ከ እንታይ ኮይኖም እዮም ትም ኢሎም ዝዕዘቡ፡ ዝብል ሕቶ ተላዒሉ ኣዕጋቢ መልሲ ዘይርከቦ እዩ። ስለዚ ስንፍናናን ዕንዝርናናን ኣለሊና፡ ንሳቶም እንታዎት ሙኻኖም ፡ምትእስሳራቶሙን ዝምድናታቶሙን፡ ዝጥቀሙሉ ኣጋባባት ምፍላጦም ኣገዳሲ እዩ። ንገዛእቲኻን ዝጥቀሙሉ ሜላታት ብልክዕ እንተፈሊጥካ ብኸመይ ትስዕሮም እዉን ክትፈልጥ ኢኻ። ኣብ መወዳእታ ናይ ሓሳበይ ብትሪ ክመኽሮ ዝደልዮ ቁምነገር እንተሃሊዩ፡ ቃልስና ካብ ደም፡ ሃይማኖት፡ መቦቆል፡ ዓሌትነት፡ ጽበትን ጸግዕተኛነት ኣርሒቅና ርትዓዉነትን ፍትሓዉነትን ዘለዎ ቃልሲ ክንቃለስ ኣማራጺ ዘይብሉ እዩ። ነዚ ኣቀዲመ ዝጣሕመስክዎ ብግቡእ ስለዝተረዳእኩን ዝመመኹን እየ ድማ፡ ናይ ዜጋታት ሃገራዉነት ዝኣምንን፡ ኣብ ሲቪክ ዲምክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ተወዲበ ዝቃለስ ዘለኹ።
ወድሓንኩም!!!
መርእድ ዘርኡ
18/02/2017


text:
ኣብ ዕለተ በዓል ፋሲጋ ካብ ኤርትራ ተበጊሶም ብመንገዲ ሃይኮታ ንሱዳን ክሰግሩ ዝፍትኑ ኣብ ዝነበሩ ብቁጽሪ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ብወተሃደራት ምዕራባዊ እዚ ቶኽሲ ሰለ ዝተኸፍተሎም 4 መንእሰያት ህይወቶም ስኢኖም።
ኣብ ዕለተ በዓል ፋሲጋ ብመንገዲ ሃይኮታ ንሱዳን ክሰግሩ ዝፍትኑ ኣብ ዝነበሩ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ብወተሃደራት ምዕራባዊ እዚ ቶኽሲ ሰለ ዝተኸፍተሎም 4 መንእሰያት ህይወቶም ስኢኖም።
- Published: 9 months ago on April 25, 2017
- By: Erimedrek
- Last Modified: April 25, 2017 @ 2:17 am
- Filed Under: Tigrigna, ዜናታት
NEXT ARTICLE →
መንግስቲ ግብጺ ንመንግስቲ ኤርትራ ብርክት ዝበለ ቴክኖካዊን ወተሃደራውን ሓገዛት ምሃብ ይቕጽል።
← PREVIOUS ARTICLE
ዕጡቓት ራሻይዳ ኣብ ዶብ ሱዳንን ኤርትራን ንዝርከብ መዓስከር ምዕራባዊ እዚ ኣጥቒዖም፤ 6 ኣባላት ምዕራብ እዚ ብሰንኪ እቲ መጥቓዕቲ ህይወቶም ስኢኖም።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝቕፅል ግንቦት ኣብ ዝካየድ ሃገራዊ ምርጫ ዝወዳደሩ ሃገርለኸ ፖለቲካዊ ፓርትታት ኣብ ዝተመረፁ ትሽዓተ ኣርእስታት ክካትዑ እዮም።ኢኮኖሚ ንዓርሱ ክኢሉ ከም ኣርእስቲ ኣይቀረበን።
ናይ መካትዒ ኣርእስትታት ዝተመረፁ ብሃገራዊ ቤት ምኽሪ ፖለቲካዊ ፓርትታት እዩ።መድበለ ፓርትን ሰብኣውን ዴሞክራስን መሰላት፣ስርዓተ ፌደራሊዝም፣ፖሊሲ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ዝብሉ ብቕደም ስዓብ ካብ ሓደ ክሳብ ሰለስተ ዝተሰርዑ እዮም።
ራብዓይ ፖሊሲ ከተማን ልምዓት ኢንዱስቱሪን፣ሓምሻይ ሰናይ ምሕደራ፣ፖሊስ ወፃእን ድሕነትን ሻድሻይ፣መሰረተ ልምዓት ሻብዓይ፣ትምህርቲ ሻምናይ ታሽዓይ ድማ ጥዕና እዮም።
ኢኮኖሚ ከም ሓደ ናይ መካትዒ ኣርእስቲ ኣይቀረበን።ሓደ ኣባል ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ፖለቲካዊ ፓርትታት ናይ ዝኾነ ናይ ኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ኢዴፓ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ኣቶ ወንድወሰን ተሾመ ቁጠባ ንርእሱ ክኢሉ ዋላ እንተዘይቀረበ እውን ርክብ ዘለዎም ካልኦት ኣርእስትታት ስለዘለው ኣየተሓሳስበናን ኢሎም።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ፖለቲካዊ ፓርትታት ኢህወዴግ ሓዊሱ ትሽዓተ እንትኾኑ ኣብ ዝተመረፁ ኣርእስትታት ክካራኸሩ ትፅቢት ዝግበረሎም ግን ናይቲ ቤት ምኽሪ ኣባል ዘይኮኑ ፖለቲካዊ ፓርትታት እውን እዮም።
እቶም ፓርትታት 4 መጋቢት 2014 ዓ/ም ናይ ቴሌቪዥንን ሬድዮን ክትዖም ከምዝጅምሩ ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ሓዲሽ ሕገ-መንግስቲ ድዩ ወይስ ነቲ ዝነበረ ምምሕያሽ ዝብል ሕቶ ኣይበረሀን
ኣብ 1997 ብፓርላማ`ታ ሃገር ዝጸደቐ ሕገ-መንግስቲ፡ ጸገም ኣለዎ እንተኾይኑ ተሓቢሩ ኣይፈልጥን.
ዝሓለፈ ቐዳም ፕረሲደንት ኢሳያስ ከምዚ ዝስዕብ ኢሎም።
"ኣብ መቓን ናይ ሃገራዊ ህንጸት ዕማማትና፡ ፖለቲካዊ ህንጸት ከም መብጽሒ ኣገዳሲ እጃም ስለዘለዎ፡ ምስ ናይ’ቲ ጉዕዞና ንምስንኻል ኪካየድ ዝጸንሐን ዘሎን
ተጻባኢ ግዳማዊ ሓንካሪ ህቀናታት፣ ብዙሕ ተማሂርናን ተመኲርናን ስለዘለና፣ ንመጻኢ መንግስታዊ ስርዓት መርሓ ፖለቲካዊ ጐደና ዝቕይስ ቅዋም ምንዳፍ ክጅምር ምዃኑ፣ በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ከፍልጥ እፈቱ”
ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ነቲ ሃንደበት ዝመስል ዜና ዝኣወጁ፡ ኣብ መበል 23 ዓመት ናጽነት ኤርትራ፡ ኣብ ስታድየም ኣስመራ፡ ብተለቪዢን ብቐጥታ ንህዝቢ ሃገራዊ መደረ ኣብ ዘስምዕሉ እዋን`ዩ፡
ቪኦኤ ተወሳኺ መበርሂ ክሓትት`ዩ


text:
Source: https://www.facebook.com/saba.gebremeskel.319/posts/415243118894772
ኣብዚ ማሕባራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ብዛዕባ ኣውራጃዊ ውዳበ ተዘሪቡሉን ይዝረበሉ ኣሎን። ገለ ሰባት ጽቡቕ ኣማራጺ ክብሉ ከሎው ገለ ድማ ብኣንጻሩ ኣየርብሕን ይብሉ። ኣነ ውን ምስ ስባት ይኹን ነብሰይ ኣብ ሙጉት ዝኣተኹሉ ውሑድ ኣይኮነን።
ንምዕቃብ ባህልዋን ማሕበራዊ ምትሕግጋዝን ዝዓለመ ምትእኽኻብ ዝወጾ መንቅብ የብሉን። ክንዲ ብዞባታት ብኣውራጃታት ምምሕዳር ዝብል ምጉት እውን ንህዝቢ ብዝጥዕም መንገዲ ይኹን እምበር ፍሉይ ተቓውሞ የብለይን።
ኣርእስተይስ ኣውራጃዊ ውደባ ንፖለቲካዊ ዕላማ እዩ። ውደባ ብኣውራጃታት፡ ድሕሪ ምእላይ ህግደፍ እውን እዘን ኣውራጃውያን ውድባት ( ሰልፍታት) ብዃን ክቕጽላ ዘሎዎ ተኽእሎ ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ።
እዚ ደምበ ተቓውሞ ለውጢ ስለዘተራእየሉ ብዙሕ ኣማራጺታት ክቐርብ ኣውንታዊ ርእይቶ ኣሎኒ። እቲ ኣማራጺታት ኣሉታዊን ኣውንታውን ጎድኑ ክዝረበሉን ጸገማቱ ክፍለጥን ፖለቲካዊ መጻኢና ውሑስ ይገብር። ነዚ ተጠቒመ ድማ ኣሉታዊ ጎድኒታት ኣውራጃዊ ውደባ ንፖለቲካዊ ዕላማ ኣብ ትሕሪ ዝብል ብዝቀለለ መልክዑ ክሕንጥጥ ክፍትን እየ። ከም ኣብነት ዝደጋገማ እተን ሰለስተ ናይ ከበሳ ኣውራጃታት እየን፡ እቲ ጽሑፍ ግብ ንኹሉ ኣብ ግምት ከእቱ ይፍትን።
1 #ኣብዚ_ግዜ_ዘጋጥሞ_ብድሆ።
ኣብ ፈቐዶ ሃገራት ከም ደቂ ዛግራ ፋሕ ኢሉ ዘሎ ህዝቢ ብኸመይ እዩ ክእከብ? ካብ ሃገር ናብ ሃገር ጆኦግራፍያዊ ቅርጺ ስለ ዝፈላለ መንእሰያት ብቐሊሉ ክእከቡ ኣየኽእሎም። እንተተኻእለ እውን ኣብ ዓመት ሓንሳብ ወይ 2 ግዜ እናተራኸብካ፡ ዓበይቲ ሽግራት ክትፈትሕ ኣይክኣልን። (ካብ ምዝታይ ንኣሽቱ ጉዳያትን ሳዕሲዒት ድሕሪ መስተን ድማ ኣይሓልፍን።)
#ቁጦባዊ ትሕዝቶ ውልቀሰባት፡ ኣብ ካምፕ ዝቕመጡ፡ ወረቐት ዝተነፍጉ፡ ብሰንኪ ስራሕ ንመገሻ ዝኸውን ዕረፍቲ ዘይብሎም ኣብዚ ሃገራዊ ጉዳይ ተደጋጋሚ ዝግደፉ እዮም።
#ኣብ facebook፡ pall talk እንተኾይኑ እቲ ምትእኽኻብ እውን እቲ ሽግራት ማዕረማዕሪኡ። መን ናይ መን ኣውራጃ ክትፈልዮ ቀሊል ኣይኮውንን።
#ናይ_ከተማታትን_ዓድታትን_ጥርናፈ_የዳኽም
ክንዲ ወዲ ኣውራጃኻ ክትረክብ ናብ ርሑቕ ምጋሽ፡ ምስቲ ኣብ ቀረባኻ ክትረኽቦ እትኽእል መን እዩ ብዘይኣገድስ ኤርትራዊ ክትእከብን ክትዝትን’ዶ ኣይቀልልን። እቲ ወፍሪ ብቐረባ ተራኺቦም ብዝጥዕሞምን ቀጻልን ክእከቡ ዝኽእሉ እንተዝግበር ዝበለጸ ምኾነ። ንኣብነት ህጹጽ ጉዳይ ኣጋጢሙ ምእካብ ዘድልዮ ሃገራዊ ጉዳይ ምስ ዝህሉ ክንዲ ደቂ ኣውራጃኻ ምጽባይ ምስእቶም ኣብ ከባቢኻ ዝርከቡ ደቂዜጋ ምእካብ ይቐልል።
እዚ ኣውራጃዊ ምትእኽኻብ ሰባት ሓይሎም ኣንፈቶምን ብምምቕቓልን ነተን ናይ ከተማታት ወይ ዓድታት ናይ ፍትሒ፡ ሲቪካውያን፡ ምንቅስቓሳት፡ ውድባውያን ማሕብራት ከይዓብያ ዕንቅፋት እዩ።
ጉዳይ እምነት እንተኾይኑ፡ ነቲ ኣብማዕዶ ዘሎ ወዲ ኣውራጃኻ ብኸመይ መዐቀኒ ካብቲ ምሳኻ ዝቕመጥ ወዲ ዘይኣውራጃኻ እትኣምኖ? ዘሎኻዮ ኣነባብራ እምበር ሕሉፍ ታሪኽካን መበቆልካን ኣይገልጸካን። ህልው ኣነባብራኻ ድማ እቲ ምሳኻ ዘሎ ሰብ እዩ ዝፈልጠካ እምበር ማዕዶ ዘሎ ወዲ ኣውራጃኻ ኣይፈልጠካን።
( ፖለቲካ ናብ ብሕግን ስርዓትን እምበር ኣብ እምነትን ድሓን ይፈልጦም እየን ክምርኮስ ከምዘይብሉ ብዙሕ ታሪኽ ይምህረና። )
#ብሉጻት_ውልቀሰባትን_ሃገራውያን_ውድባትን_በዚ_ይወሓጡ
ንበሎ እዚ ሓሳብ ተዓዊቱ ህዝቢ በብእውራጃኡ ክውደብ ተኻኢሉ ኣውራጃውያን ውድባት ይፈጠራ፡ ነዚ ሓሊፉ እውን ኣብ ነጻ ኤርትራ እዘን ውድባት ከም ሰልፍታት ንዲምክራስያዊ ምርጫ ይቕረባ። ( ስም እውን ክንዕድለን ሓማሴን ዲሞክራስያዊ ውድብ፡ ሰራየ ዲሞክራስያዊ ውድብ፡ ኣከለጉዛይ ዲሞክራስያዊ ውድብ፡ ሰመሃር ዲሞክራስያዊ ውድብ፡ ፡ ፡ ፡ ፡)
ህዝቢ ንቕሓቱ፡ ማሕበራዊ ጽልዋታትን ጎስጓሳትን ኣብ ግምት ኣእቲኻ ኣብዚ ግዜ ይኹን ዳሓር ሰብ ናይ ኣውራጃኡ ውድብ ክመርጽ ክግደድ እዩ። ሓደ ሓማሴናይ እዞም ኣክለለጉዛይ ይሕሹ ብምባል ናይ ኣኩለጉዛይ ውድብ ክመርጽ ዘሎ ተኽእሎ ኣይራእየካን፡ ብኣንጻሩ ውን ከሙኡ።
ኣብዚ መስርሕ መን ንፉዕ መን ክመርሓና ይኽእል ጠፊኡ፡ መን ወዲ ዓደይ መን ወዲ ኣውራጃይ ይነግስ።
ኣየነይቲ ውድብ ኣርባሒ ፖለቲካዊ መስመር ትኽተል ጠፉኡ፡ መን እያ ናይ ኣውራጃይ ውድብ ይነግስ። ኣየነይቲ ውድብ ብሉጽ ቁጦባዊ መስመር ትኽተል ጠፊእዩ፡ መን እዩ ወዲ ዓድና መን እዩ ወዲ ሩባና ክዕብልል እዩ። ብዲሞክራስን ክእለትን ዘይኮነ ብጸቢብነትን ዓድነትን ድማ ንምራሕ። ( majority rules )
√√ኣብዚ መስርሕ ካብ ክለተ ኣውራጃ ዝውለዱ፡ ኣውራጃዊ ምጥርናፍ ዘይድግፉ፡ ፍርቂ ነብሶም ኤርትራውያን፡ ክልተ፡ሰለስተ ወለዶ ኣብ ኤርትራ ዝነብሩ ብትውልዲ ኤርትራውያን ወጻእተኛታት፡ ኣብ ሓደ ኣውራጃ ተወሊዶም ኣብ ካልእ ኣውራጃ ዝዓበዩ ገለ ካብቶም ሽግራት ዘጋጥሞም እዪም። ጎረባብቲ ሓድሕዶም ክዋሰኑ፡ ፍቑራት ክረሓሓቑ፡ ኣዕሩኽ ኣብ በበይኑ ሓሳባት ክጥሕሉ ይገብር። { ክላ እዚ ዳኣ እንታይ ጸገም ኣሎዎ ክንብል ንኽእል፡ እንተኾነ ኣብ እዚ ምጥርናፍ ካብ መሰረቱ ሕቶ ምውላድ ኣብ ግምት ስለዘእቱ መራሕትና ጽሩያት ደቂ ኣውራጃና ክኾኑ ኣሎዎም ዝብል ክምዕብል እዩ ። }
#ኣውራጃዊ_ግጭት_ክለዓል_ዝቐለለ_ዕድል_ይኸፍት።
ኣውራጃታት ዝተፈላልየ ባህርያዊ ጸጋታት ስለዘሎወን፡ ኣብ ምምቕራሕ ጸጋታት ክሰሓሓባ ይኽእላ። ኣብቲ ዝፍጠር ማእከላይ መንግስቲ ዝግበር ጌጋታት ብእዋኑ ቆላሕታ ምስዘይረክብ እውን ውድባት ኣብ ግጭት ክኣትዋ ዝቐለለ ይኸውን። ውድባት ፋይናንሳውን ሰብኣውን ዓቕመን ደልዲለን ስለዝጸንሓን ኣብ ሽግር ዘጋጥመሉ ኣብ ግጨትን ምትህልላኽን ክኣትዋ ዝቐለለ ይኸውን። ( ክንረዳዳእ እንዲና ዝብል የዋሃ ትስፉውነት ዘይምሓዝ፡ ኣብ ፖለቲካ ብቐሊሉ ምርድዳእ ከምዘየሎ ሕሉፍናን ህሉው ኩነታትናን ይምስክር ኣሎ )
ደቂ ዓደይ ኣጆኹም፡ ርኣይዎም በሉ፡ ካብ ቀደሙ እዚእዮም ዝብሉ ትሑት ንቕሓት ዘሎዎ ህዝብና ከረሳስኑ ዝኽሉ ሰባት ኣብቲ መሪሕነት ክንረክብ ኢና። ( ኣብዚ ውደባ ዝኣምኑ እንታይ ዓይነት እዮም ኣብ መወዳእታ ጽሑፍ ምውካስ ይካኣኣል። )
#ኣውራጃታት_ንመሰልርእሰውሳነ_ክቃለሳን_ተፈልየን_ሃገር_ከቑማን_የተባብዕ።
ኣድላዪ ኣብ ዝብላሉ እዋን ብቑጦባ ይኹን ወተሃደራዊ ዓቕመን ምስ ዝድልድላ ኣውራጃታት ብዝቐለለ ሕቶ ምግንጻል ከልዕላ ርሒብ ዕድል ዝህብ እዩ ።
እዚ ካብ ዘጋጥም ዘይምስምማዕ፡ ምምቕራሕ ባህርያዊ ጸጋታት፡ ምትህልላኽ ኣውራጃታት፡ ፖለቲካዊ ጥሙሕ መራሕቲ ኣውራጃውያን ውድባት ከበጋግሶ ይኽእል።
#ሃገራዊ_ስሚዒት_የጉድል
ኣውራጃውያን ፖለቱከኛታት ንረብሓ ኣውራጃኦም ቀዳምነታት ስለዝህቡ (poletical particularism ) እቲ ዓቢ ሃገራዊ ሕቶ ክሃስስ ይኽእል። ኣውራጃነት ኣውራጃዊ ስሚዒት እምበር ሃገራዊ ስሚዒት ኣየተባብዕን።
ምስ ካሎኦት ኣውራጃታት ንሕና ከምዚ ጌርና ንሱኹም ከምዚ ኣይገበርኩምን፡ ማዕረ ማዕረ ንኹንን ካልእን ዝብሉ ኣርእስትታት ስለዝለዓሉ ሓባራዊ ስሚዒት ክንዲ ምጥራይ ብምትህልላኽ ኣብ ኣውራጃኻ ምትኳር ይዓዝዝ።
ምጉዳል ሃገራዊ ስሚዒት ንሓንቲ ሃገር ዘይምርግጋእን ይፈጥር ብምዕባለ ንድሕሪት ይጎትት።( Anarchism ይምዕብል )
#ማሕበራዊ_ፍልልያት_መሊሱ_የግፈሖ።
ይዝከረኒ ካብ ዕላል ኣቶ ተስፋይ ተምነዎ፡ “ገለ ገለ ስድራቤት ኣሎው ደቆም ጽዓዱ ብምምርዓዎም ወይ ዓርኪ ብምሓዞም እናተቐበሉዎ ደቂ ዓዶም ኣብ ዝሕዙሉ ኣከለጉዛይእዮም፡ ሓማሴን ኣዮም፡ ሰራየ እዮም ብምባል ክጋደፉ ጸቕጢ ይገብርይሎም” ይብል። እዚ ነቲ ዘሎና ገለገለ ማሕበራዊ ፍልልይ ኣብነት እዩ። መንእሰያት ነዚ ክንስዕሮ ድማ ይመክር። ኣውራጃዊ ውደባ እምበኣር ንዝነብረ ገለ ገለ ፍልልይ ከግፍሕ ርሒብ ዕድል ይፈጥር።
*ማሕበራዊ ምጥርናፋት፡ ኮማዊ ምትእኽኻባት፡ ውልቃዊ ርክባት እውን ቡኡ መጠን ይጽሎ።
#ጫፋዊ_ኣተሓሳባን_ሕድሕድካ_ምውሳንን_ይዓቢ
እዚ ኣብ ርእሲ ዶባት ዶብ ዝፈጥር ጥርናፈ ካብ ኣድማሳዊ ኣተሓሳስባ 21 ክፍለዘመን ብምርሓቕ ጫፋዊ ኣተሓሳስባ ( radicalism )፡ ዓሌትነት (racism) ፡ ጸቢብነትን ዓቃባውነትን ክዓቢ ዓቢ ቦታ ይኸፍት። ዕላልካ፡ ዘተኻ፡ ክትዕካ፡ ፖለቲካዊ ስነሓሳብካ ቀጻሊ ኣብ ሓደ ዓንኬል ኣውራጃነትነ ዕንክሊል ይብል። ምህጣር ውድብካን ንምሕጓስ ደቂ ኣውራጃኻን ዓብዩ ካሎኦት ክፍልታት ሕብረተሰብ ሃሲሶም ይራኣዩኻ። ነዚ ክትቆጻጸሮ እኹል ንቕሓት ክትዓጥቕ ኣሎካ፡ ሕቶ ንቕሓት ድማ እዚ ንርእዮ ዘሎና እዩ።
#2
እዚ ኩሉ ሽግራት ክስዕበሉ ዝኽእል ምኽንያታት ኣብ ንደልየሉ መንድዪም ወደብትን ተሳተፍፍትን ኣውራጃዊ ምውዳብ ናብ ዝብል ይወስደና ( ሓደ ካብ ምኽንያታት )።
ኣውራጃዊ ምውዳብ ዝድግፉን ዝመርሑም መን እዮም?
(ትዕዝብቲ)
#ዓቃባውያን፡
ባህሊና፡ መኒነትና፡ ክብርታትና፡ ታሪኻና ይዝረፍ ኣሎ ክዕቀብ ኣሎዎ ምባል ገለ ካብ መግልጺ ዓቃባውያን እዩ ። ሕቶ መንነትን ቀንዲ ዛዕባኦም እዩ። ንዘምናዊ ምዕባለ ብኹፉትነት ኣይቅበሉዎን። ብዙሓት ዓቃባውያን ኣብ ዝኣምኑሉ ተረርቲ፡ ንምፍጻም ስነሓሳቦም ድማ ዘድሊ ክገብሩ ድሉዋት እዮም። ኩሎም ዳኣ ኣይኹኑ እምበር ብዙሓት ዓቃባውያን ናብ ብረትን ዘይኩፍትነትን ዝቐረቡ እዮም።
ታሕቶዎት ደርቢ ዓቃባውያን ሓንሳብ ሐደ ስነ ሓሳብ ምስ ኣስረጽካሎም ብኻልእ ስነሓሳብ ክትካእ ቀሊል ስለዘይከውን ናይ መራሕቶም መጋበርያ ይኾኑ። ኢሰያስ ኣፍወርቂ ነዚ ብምምዝማዝ ካብ ሰውራ ጀሚሩ ኣቶኩሮኡ ኣብ ዓቃባዊ ኣጠማምታ ዘሎዎ ሓረስታይ እዩ ዝገበረ።
(Although it is not true that all conservatives are stupid people, it is true that most stupid people are conservative. John Stuart Mill)
#ምስ_ካልእ_ሕብረተሰብ_ምንባር_ዘይተላመዱ ( exposure )
ምስ ካልእ ሕብርተሰብ ብውህደት ክትነብር እንከሎኻ ብዙሕ ኣውንታዊ ነገር ትመሃር ( Integration )።
ኣብ ስደት ኣሎኻ ማለት ምስቲ ትነብሮ ሕብረተሰብ ተመሳሲልካ ማለት ኣየስምዕን። ስጋኡ እምበር ኣነባብራኡን መንፈሱን ካብ ዓዲ ዘይወጸ ውሑድ ኣይኮነን። ብሰሪ ቋንቋን ክእለት ምስ ሰባት ምቕራብን ዝበርተዖም ወይ ውን ባህልን ልምድን እቲ ሓዱሽ ሕብረተሰብ ዝጸሉኡዎ ሰባት ኣብዚ ናይ ባህሎምን ልምዶምን ምትእኽኻብ ዝቐለለ ይኾነሎም። እዞም ጉጅለ ብዘይካ ዝፈልጥዎ ኣብ ካልእ ሕብረተሰብ እምነት የብሎምን።
#ሰብ_ሕነን_ናይ_ታሪኽ_ሕሙማትን
ብታሪኽ ኣውራጃኦም ፍጹም ልዕልና ዝስመዖም። ታሪኽ ኣውራጃኦም ፍሉይን ቀዳማይን ምዃኑ ዝኣምኑሉን ኣብዚ ንረኽቦም። ሕሉፍ ውጽዓኦምን ሕሉፍ ደማዊ ተሪኽን እንተኣሎዎም ድማ ኣብ ኣድላዪ ዝበሉዎ ንክትዕን ምሕንሓንን የውጽእዎ።
(ብታሪኽ ይፋኸሩ ሕሉፍ ኣይክድገምን እዩ እናበሉ ውን ይዛረቡ )
#ፍታሕ_እንተኾነ_ኢሎም_ዝኣምኑ
ምንዋሕን ለውጢ ዘይብሉን ካብ ዘረባ ዘይሓልፍ ለውጢ ልውጢ ዘሰልቸዎም ሰባት፡ እዚ ዝሓሸ መድሃኒት እንተኾነ ዝብል ርዲኢት ብምውሳድ እስኪ ይፈተን ዝዓይነቱ ደገፎም የስሙዑ። ዋልኳ ምኽኒታዊ ይምሰል ካብ ጸገም ክትሃድም ናብ ዝገደደ ጸገም ከተምርሕ ስለዝከኣል ደጋጊምካ ክሕሰበሉ ሰናይ ነገር እዩ።
****ብሰሪ ትሑት ደራጃ ትምህርቲ ኣድማሳዊ ኣተሓሳስባ ዝቃወሙ፡ ብሰሪ ትሑት ፖለቲካዊ ንቕሓቶምን ብደቂዓዶም ጥራሕ ክምርሑ ዝደልዩን እውን ብብዝሒ ኣብዚ መስርዕ ይሕዙ።
እዚ ኣብ ላዕሊ ኣብ ግምት ብምእታው ኣውራጃዊ ጥርናፈ ዋላ ንግዚኡ ከም ኣማራጺ ይወሰድ ናብ ዘይተጸበናዮ ጎንጺን ነውጽን ከምርሓና ስለዝኽእል ኣብ ሃገራዊ ምትእኽኻብን ምኹስኳስ ብሉጻት መንእሰያትን ብሉጻት ፖለቲከኛታትን እንተነተኩር ዝብል ርእይቶ ኣሎኒ።
በዞም ኣሉታውያን ነጥብታት ተሞርኩሰ ኣውራጃዊ ውዳበ ኣይድግፍን።
ዝሰማማዕ like and share ኣብ ኩሉ ክባጻሕ። ዝቃወም poletically correct ብምዃን ርእይቶኡን የቐምጥ።


text:
ህግደፍ፣ ብምምሕዳር ከተማ ጄኔቫ ዝተወደበ መዓልቲ ባህላዊ ምርኢት ኤርትራውያን ደው ንምባሉ ዘካየዶ ፈተነ ፈሺሉ
Radio Erena: 26 September 2017
ህግደፍ፣ ብምምሕዳር ጄኔቫ ተወዲቡ ንክልተ መዓልታት ዝተኻየደ ፌስቲቫል ኤርትራውያን ደው ንምባሉ ዘካየዶ ፈተነ ከምዝፈሸለ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ኣብ ከተማ ጀኔቫ ዝመደበሩ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ኤርትራን ወኪል ህግደፍን፣ እቲ pré en bulle ብዝተባህለ፣ ብፈዴራላዊ መንግስቲ ስዊስ፣ ቤት ጽሕፈት ኢንተግሬሽን ምምሕዳር ከተማ ጄኔቫ ዝድገፍ ማሕበር፣ ካብ 22 ክሳብ 24 መስከረም ዘዳለዎ ፌስቲቫል ኤርትራውያን፣ ብዘይኣፍልጦን ፍቓድን መንግስቲ ኤርትራ ክካየድ የብሉን ብምባል'ዩ ደው ንምባሉ ፈቲኑ።
እቲ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ብተወሳኺ፣ ኣብቲ ብዘይኣፍልጦን ደገፍን መንግስቲ ኤርትራ ዝካየድ ፌስቲቫል ዝሳተፍ ዝኾነ ኤርትራዊ ተሓታቲ ምዃኑ ከምዘፋራርሐ'ውን እቶም ምንጭታት ጠቒሶም።
ሓደ ካብ ኣካያድቲ ስራሕ pré en bulle ዝኾነ ሰባሽያን ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ቆንስል ኤርትራ፣ እቲ ፌስቲቫል ደው ንኽብል መልእኽቲ ከምዝሰደደሎም ኣረጋጊጹ።
ብዛዕባ'ቲ ጉዳይ ንምዝርራብ ናብቲ ቤት ጽሕፈት ኣብ ዘምርሕሉ ከኣ፣ ኣባላት እቲ ቆንስል እቲ ፌስቲቫል ደው ከብልዎ ብቁጥዐ ከምዝተዛረብዎም ሓቢሩ።


text:
ፕሮፌሰር ኣማረ ኣስገዶም
ፕሮፌሰር ኣማረ ኣስገዶም (PhD) ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቬርስቲ ንኣስታት ኣርብዓ ዓመታት መምህር ስርዓተ ትምህርትን ብሄቨራል ስተዲን ኮይኑ እናገልገለ ይርከብ። (PhD: higher educationኘ MA: mass communication, BA: secondary education and Educational Psychology) ብዛዕባ ትምህርቲ ብዙሓት ምርምራትን መፅናዕቲታትን ዘካየደ ኮይኑ ኣብ ብርክት ዝበሉ ጆርናላት መፅናዕቲታቱ ዘሐተመን ኣብ ብዙሓት መድረኻት ዘቕረበን እዩ። ኣብ ዙርያ ትምህርቲ ኣብ ትግራይ እውን ብጣዕሚ ብዙሓት መፅናዕቲታት ኣካይዱ እዩ። ንሎሚ ኣብዚ ሕታም መፅሄት ውራይና ዘለዎ ተመኩሮ ከካፍለና ዓዲምናዮ ሰፈሕን ዓሚቑን ተሞኩርኡ ኣካፊሉና ኣሎ፤ ሰናይ ንባብ።
ውራይና፦ ብዛዕባ ኩነታት ትምህርቲ ኣብ ዓድና፡ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ ምርግጋፅ ፅሬት ትምህርቲ ኢና ክነዋግዕ እሞ፤ ቅድሚ ናብ ዝርዝር ሕቶታተይ ምእታወይ፡ ትምህርቲ እንታይ እዩ? ፅሬት ትምህርቲ ክንብል ከለና ኸ? ዝብል ሓፈሻዊ ነገር እንተገለፅካ ብኡ ንምጅማር?
ኣማረ ኣስገዶም (ዶ/ር)፦ እቲ ሐዚ ኣብ ዓድና ዘሎ ናይ ትምህርቲ ኩነታት ብሓደ ገፁ ከትሪኦ ከለኻ ብዙሕ መንገዲ ተኸይዱ እዩ። ኣብ 20፣ 30 ዓመታት በፂሕናዮ ዘለና ናይ ትምህርቲ ከይዲ ብሓፈሻ ክሪኦ ከለኹ ነዊሕ መንገዲ ተኳዒዝና ኢና። ከመይ እንተበልካ፡ እዚ ዓዲ ብመሰረቱ መስፍናዊ (feudal)ዝኾነ ፣ ብተፈላለየ ድሑር እምነት፣ ብተፈላለየ ዓቃቢ ኣርኣእያታት ዝነበርዎ ሕብረተሰብ እዩ ነይሩ። ብሳይነስ ዝኣምን፣ ብመረዳእታን መረጋገፅን ዝኣምን ኣይነበረን፤ ከምዙይ ዝበለ ሕብረተሰብ ምፍጣር ድማ ቀሊል ኣይኮነን ብጣዕሚ ከቢድ እዩ። ደሓር ዘንብብን ዝፅሕፍን ሕበረተሰብ (ካብኡ ዝሓለፈ ኣይኮነን) ንምፍጣር መጠናዊ ዝኾነ ዘበናዊነት ዘለዎም ነገራት ኣብ ምፍጣር ነዊሕ መንገዲ ተኸይዱ እዩ እየ ዝብል ዘለኹ። እዙይ ንኽብል ዝደፋፈአኒ ዘሎ ምክንያት “ንጠፍእ ኢና ዘለና” ዝብል ኣበሃህላ ኣሎ። ገደል ንኣቱ ኢና ዝብል ኣሎ። ገደል ኣይንኣቱን ዘለና። እንታይ ድኣ ኢና ንከውን ዘለና፡ ሓደ ብርኪ በፂሕና ኣብቲ ቀፃሊ ናብ ዝፅበየና ብርኪ ክንጅምር ጠለባት ኢና ንርኢ ዘለና፤ ፓብሊክ ዲማንድስ። ትምህርቲ ፅሬት ወዲቕና ኢና ገለ ዝብሃል እውን ትኽክል እዩ። ዘይሩ ዘይሩ ህዝቢ እዩ እቲ ዋና ዳኛ። ሕዚ ጠለባቱ እዩ ዝገልፅ ዘሎ ህዝቢ። ዝሓሸ ትምህርቲ ይጠልብ ኣሎ። ብኣንፃር ፅሬቱ ክትርእዮ ከለካ ሕዚ ኣብ ዘሎ ትምህርቲ ብዙሕ ነገር ምባል ይከኣል እዩ። እንተወሓደ ግን ብድልየት ተምሃሮን መማህራንን እንተድኣ ርኢኻዮ ትምህርቲ ፀሊኦምዎ እዮም ዝርከቡ። ከም ግዴታ እምበር ትምህርቲ ሃረር ኢልዎም ኣይኮነን ዝምሃሩ ዘለዉ።
እዚ ንምንታይ እዩ ኮይኑ…. ንምንታይ እዩ ሰብ ዝምሃር ዝብል ሕቶ ምልዓል የድሊ ፈለማ። በዚ ሎሚ ሰብ ዝምሃር ዓብዪ ሰብ ክኸውን እዩ። እምበር ከም ውሽጣዊ ፍቕሩ ኣይኮነን። ፀገሙ ክፈትሕ ብዋናነት ድማ ስራሕ ክቑፀር እዩ ትምህርቲ ዝምሃር ዘሎ። ተምሂሩ ምሰ ወፀ ድማ እቲ መንግስቲ/ሐብረተሰብ ወይ እቲ ቆፃሪ ዝሓቶ እንታይ ትምህርቲ ደረጃ ኣለካ ዝብል እዩ። ባችለር ድዩ፣ ማስተር ድዩ፣ ዶክትሬት ድዩ ዝብል እዩ ዝሓቶ ። ኣብ መንጎኦም ዘሎ ኣፈላላይ ኣይኮነን ዝሓቶ። ስለዚ እቲ ዕላማ ትምህርቲ ምውዳእ እዩ ዝኸውን ዘሎ። እቲ ተምሃራይ እውን ሰርቲፊኬት ክሕዝ እዩ እምበር ብዛዕባ እታ ዝሓዛ ሰርቲፊኬት እትውክሎ ፍልጠት ኣይኮነን ዝሓስብ። ስለዚ እቲሕብረተሰብ ወይ ስራሕ ቆፃሪ ዝሓትት ዘሎ እቲ ሰርቲፊኬት እዩ ዝሓትት ብኡ ድማ እቲ ተምሃራይ እውን ንሳ እዩ ዝደሊ። ነዚ እውን እቲ መምህር ፈተና ክሓልፍሉ እዩ ዝደሊ ተምሃርኡ። ዋላ እውን ገልቢጦም። ፈተና ክሓልፍሉ እዩ ዝደሊ። ፈተና ምሕላፍ እዩ እቲ ዋና ነገር ዝኸውን ዘሎ። እዚ ድማ ኣብ ኩሉ ዘጋጥም እዩ። ካብ ሓደ ብርኪ ናብ ካልእ ብርኪ ምዕባለ ሕብረተሰብ ክትሰጋገር ከለኻ ዘጋጥም እዩ። እዚ ሕብረተሰባት ከመይ ገይሮም ይቆፃፀርዎ፤ ሓደ ነተን ሰርቲፊኬት ዝህባ ትካላት ምቁፅፃር እዩ። ንኣብነት ኣብ ኢትዮጰያ ዝፀንሐ ናይ ሜዲካል ትምህርቲ ተመኩሮ እንተርኢና እቲ ሓደ ናይ ሜዲካል ሳይሰንስ ፈተና ምሓላፍ እዩ። ድግሪ ሒዙ ዝቑፀር ሰብ የለን ኣብ ሜዲካል። እቲኣ ክሓልፍ ኣለዎ። ኣብ ሕጊ እውን ተጀሚሩ ኣሎ። ኣብ ኣሜሪካ ከምዚ ልሙድ እዩ። ኣብ ዓድና እውን እናተጀመረ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ፀገም እናጎልሀ ይመፅእ ስለዘሎ። እቲ ፀገም ናይ ባዕሉ መፍትሒ ሒዙ ይመፅእ ኣሎ። ዲግርን ገለን ስለዝሓዝካ ስኽ ኢልካ ምቑፃር ኣይክሀሉን።
እዚ ከይዲ እዚ ናብ ምንታይ ይወስደና ይመስለካ? እቲ ሰብ ሰርቲፊኬት እንታይ ክገብረለይ ናብ ምባል እዩ ዝሰግር። ክእለት፣ ፍልጠት እዩ እቲ ቀንዲ እምበር ሰርቲፊኬት እንታይ ገባሪ ናብ ዝብል ይሰጋገር እሞ ብዛዕባ እቲ ጥቕሚ ዘለዎ ነገር ምግዳስ ይጅምር። ተምሃሮ ናይ ግድን ንፍልጠት ኢሎም ክምሃሩ ይጅምሩ። ስለዚ ናይ ባዕልትና ናይ ስርዓት ፀገም እዩ ማለት እዩ። እቲ ስርዓትና ንሰርቲፊኬት ክጓየዩ ዘተባብዕ እምበር ንክእለትን ፍልጠትን ክጓየዩ ዝደፍእ ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ዝሓሸ ሰባት ብፍልጠቶምን ክእለቶምን ዝልክዕ ስርዓት ኣብ ከይዲ ባዕሉ ክመፅእ ይኽእል እዩ። ብኢድ ኣእታውነት እውን ክመፅእ ይኽእል እዩ። ዝኾነ ኾይኑ እዚ እከለ ዘይሃበኒ እከለ ዘይገበረለይ መንግስቲ ዘይገበረለይ ዝበሃል ነገር ተሪፉስ እቲ ዝተብሃለ ክሓትት ዝኽእል ሕብረተሰብ ተምሃራይ ክህሉ ኣለዎ። ፅሬት ትምህርቲ እኮ እቲ ተምሃራይ ሆ ኢሉ ወፂኡ ክመሓየሽ እንተዝደፍእ ክምሓየሽ ዝኽእል እዩ ነይሩ። ሓደ ስርዓት ደው ክብል ናይ ህልውና ሜላ ክህልዎ ኣለዎ። እተን ኣብያተ ትምህርቲ ፅሬት ትምህርቲ ዘይብሉ ሒዘን ክቕፅላ ናይ ባዕለን ህልውና ሜላ ሒዘን እየን ዝኸዳ ዘለዋ። እዚ ክቕየር ኣለዎ።
ካልእ ታሪኽ ትምህርቲ ዓለም ክንርኢ ከለና መብዛሕትኡ ጊዜ ክርስትያኒቲ እንተወሲድና እቲ ኣውራ ፍልፍል ትምህርቲ እዩ ኣብ ታሪክ። ኣብ ክርስትና ፈለማ እቲ መፅሓፍ ቅዱስ ብደንቢ ትመልኮ እሞ ንሱ ኣብ ስነ ሓሳብን ዓይነ ሕልናን እቲ ሰብ ዓብዪ ኣበርክቶ ገይሩ ይሓልፍ። ኣብ ኣውሮፓ ትምህርቲ ክጅመር እንተሎ እቲ ሕብረተሰብ ካብ መፅሓፍ ቅዱስ ናብ ሳይንስ ተሰጋጊሩ። ምስ መፍረያይነት እውን ምትሕሓዝ ነይሩዎ እቲ ትምህርቲ ስርዓቶም። ዝኾኑ ኮይኑ ግን ትምህርቲ ሳይንሰዊ ንክትኾን ተማሂርካስ ፈላጥ ሓሳቢ ንክትኸውን መንገዲ እዩ ኮይኑ ሓሊፉ። ኣውሮፓውያን እቲ ዝነበረ ድሕረ ባይታ ሊቃውንቲ ሳይንስ ክፍጠሩ ብዝኽእለሉ መንገዲ እዮም ተጠቒሞሙሉ። ዳሕራይ ግን እዚ ነገር እዚ ለዊጦምዎ እዮም። ትምህርቲ ሳይንሳዊ ሊሂቅ ንምፍጣር፣ ሓሳቢ ንምፍጣር ወዘተ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ከይዲ ንማሕበረሰባዊ ለውጢ ክረብሕ ናብ ዝኽእል ቅርፂ እዮም ለዊጦምዎ። ትምህርቲ ምስ መፍረያይነትን ካልኦትን ተኣሳሲሩ ክርአ እሞ ኣብ ህይወት እቲ ማሕበረሰብ ናይ ቀጥታ ፅዕንቶ ክፈጥር ብዝኽእል መንገዲ ክውሰድ እዮም ገይሮምዎ። ምስ ህይወት ክተኣሳሰር ክኢሉ። ምኽንያቱ ፍልጠት ንህይወት ኣስተዋፅኦ ክገብር እንተዘይክኢሉ እንታይ ዋጋ ኣለዎ። በዚ ምክንያት ትምህርቲ ካብ ኣካዳሚክ ናብ ሞያ/ክእለት ክቕየር ገይሮምዎ። ሞያ ማለተይ ቲቪቲ ማለት ኣይኮነን።
ንኣብነት ኣነ ክምሃር ከለኹ (ኣብ ቀዳማይ ብርኪ) ሳይንስን ህይወትን ዝብል ነይሩ፣ ማትማቲክስ ነይሩ፣ ክልቲኦም ቋንቋታት ነይሮም። ካብኡ ግን ሕርሻ ድማ ነይሩ። ስነ ጥበብ ነይሩ። ውድ ወርክ ነይሩ። ስለዚ ኣካዳሚ ጥራይ ኣይነበረን ማለት እዩ። ዳሓር ክትምሃር እንተለካ ሓደ ኣይስልችወካን። ካልኣይ እናሰራሕኻ ንዓኣ ምስራሕ ጥራይ ዘይኮነ ትሙኩራ ወድያው ኣይኾነልካን። ንምንታይ ዘይሰርሐት ኢልካ ትሓስብ። ደጊምከ ትፍትን። ትወድቕ። ትልዓል። ወዘተ። እዚ ናይ ምድላይን/ምፍታሽን ከምኡ እውን ምርካብን ጉዳይ በሊሕ ክትኸውን እዩ ዝገብር። ሕዚ ዘሎ ግን ኣዳምፀኒ እዩ ስኽ ኢልካ። እቶም ተምሃሮ ሰልችይዎም እዩ ምድማፅ። ሓደ ትምህርቲ ኣሰልቻዊ ዝኾነሉ ምኽንያት እዚ እዩ።
እቲ ካልእ መሰረታዊ ነገር እቶም ቆልዑ ናብ ትምህርቲ ክመፁ ከለዉ ብፍላይ ድማ እቶም ናይ ገጠር ካብ ከባቢኦምን ስድርኦምን ዝረኸብዎ ክእለታት ኣለዉዎ። እዚ ክእለት እዚ ተሓፂቡ ክተርፍ እዩ ዝገብር እዚ ናይ ሕዚ ስርዓት ትምህርቲ። ሓፃቢ ክእለት እዩ። ስለዚ ክኸውን ዝግብኦ እቶም ከባበያዊ ክእለታት ኣምፂኡ ንዓቶም እንተኣማዕቢልዎም ሓጋዚ ይኸውን። ተምሃሮ እውን ውሽጣዊ ድልየታቶም ስለዝምሃሩ ሕጉሳት ይኾኑ፤ ኣፍረይቲ እውን ይኾኑ። ስለዚ ስርዓትና እዩ ክስተኻኸል ከለኻ። ሕዚ ግና ድሕሪ 10ይን ገለን እዮም ናብ ቲቪቲ ዝኸዱ። ሕዚ ታሓፂቦም ስለዝኣትዉ ድልየት ኣይብሎምን። ድልየት ንህይወትካ ኣየድልን ማለት እዩ ኢሎም ኣሚኖም ስለዝድይቡ በቲ ናይ ታሕተዋይ ከሪከለም ዳሕራይ ከምፅእዎ ኣይክእሉን። ስለዚ ኣብ ስርዓተ ትምህርቲ ጥራይ ብምስራሕ ብዙሕ ለውጢ ክመፅእ ይክእል እዩ።
ምስ ፅሬት ትምህርቲ ተኣሳሲሩ ካብ ዝልዓል ነገር እቲ ስርዓት ትምህርቲ ኣይ ናይ ደገ ባህሪ ሒዙ ማለት ዘይወዲዓዲ ኮይኒ ስለዝቕረፅ ንሱ ከም ሓደ ፍልፍል ፀገም ይኸውን ኣሎ ዝብል ኣረኣእያ ኣሎ እሞ ኣብዚ እንታይ ትብል?
ትኽክል እዩ። ዓዳኣዊ ክእለታት ኣለዉ። ሰብ እንትፍጠር ፀገምምስ ናይ ምፍታሕ ክእለቱ ሓቢሩ እዩ ዝፍጠር። ተፈጥሮ ባዕሉ ሰብ ርእሱ ተጠቒሙ ንክነብር እዩ ፈቒዱ ፈጢርዎ። ንኣብነት ቆልዓ እኳ ግበር ከይበልካዮ ብናይ ባዕሉ ተበግሶ ናይ ምርኣይ፣ ናይ ምፍታሽ ክእለት ኣለዎ። ሪሰርች ማለት እዩ እዚ። ዳሕራይ ኣብያተ ትምህርቲ እዚ ከምዚ ዝበለ ተፈጥሮኣዊ ዝኾነ ክእለትን ፍልጠትን እንታይ ይገብርዎ? የማዕብልዎ ዶ የጥፍእዎ እንተኢልካ የጥፍእዎ እዩ እቲ ናተይ መካትዒ ነጥቢ። እቲ ትምህርቲ ናይ ርሑቕ እዩ።
ኣብቲ ትምህርቲ ዘለዉ ሓሳባት ናይ ርሑቕ ዓዲ እዮም። ብምኳኑ ናይቲ ርሑቕ ዓዲ ነፀብራቓት እዮም። ንዓና ኣይመስሉን። ንዓና ኣይጨንዉን። ስለዚ ስኽ ኢልካ ትሽምድዶ ኣብ ፈተና እንተመፂኡ ትምልሶ እምበሪ ናብ ረብሓ ኣይተውዕሎን። ዳሕራይ እቲ ክኸውን ዝግብኦ እንታይ እዩ ነይሩ፤ ናይ ባዕልኻ ሃፍቲ ፀጋ ኣምፂእካ ናብ ቤት ትምህርቲ ክኣቱ ምግባር። ኣብ ስርዓተ ትምህርቲ/ከሪክለም ክካተት ምግባር። ሕዚ ንሱ ኣይተገበረን። ካብ ዝተፈላለዩ መፅሓፍቲ ዝመፁ ናይ ርሑቕ ዓድን ማሕበረሰብን ሓሳባት (ኣይድያስ) እዮም ኣብ ስርዓት ትምህርቲ ኣትዮም ዘለዉ። ነቲ ኣብቲ ማሕበረሰብ ዘሎ መበቆላዊ ክእለትን ፍልጠትን ዘማዕብል ኣይኮነን እቲ ዘሎ ስርዓት ትምህርቲ። ስለዚ እቲ ባህሊ ናብ ከሪክለም ኣይመፀን። ኣብ መቐለ ዘቕረብክዎ ሓደ ፅሑፍ ነይሩ፤ ምስ ስግግር ባህልን ቴክኖሎጅን ዝተኣሳሰረ ሓደ ፅሑፍ፤ ኣብዙ ከምዝበልክዎ እቲ ስግግር ዝብሃል እቲ ዝሳገር ኣበይ እዩ ክወድቕ? ምስቲ ዝፀንሐ ኸ ክሳብ ክንደየናይ እዩ ብሓደ ክኸይድ? ከመይ እዩ ክጠዓዓም? እንድሕር ምስቲ ዝፀንሐ ዘይጠዓዓም ኣይሰርሕን። ብምዃኑ እቲ ዝመፅእ ነቲ ዝነበረካ ሓጢጡ ዝድርቢ ዘይኮነስ ነቲ ዝነበረካ ዘልምዕ ክኸውን ኣለዎ። እቲ ዝመፅእ ነቲ ዝነበረ ፈርቲላዘር ክኸውን ኣለዎ። ከምኡ እንተኮይኑ እዩ ለውጢ ክመፅእ ዝኽእል። ብርግፅ እውን ብሳይንስ ብባህሊ ብቴክኖሎጂ ክትዓቢ እትኽእል እቲ ናትካ ሒዝካ እዩ እምበር ባዶ ኢድካ ኣይኮነን።
ምስቲ ሃገር በቆል ፍልጠት ተኣሳሲሩ ሕዚ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝተዓቖሩ መበቆላዊ ፍልጠታት ኣለዉ። ኣወዳት ምሕራስ ክኸውን ይክእል እዩ። ደቂ ኣነስትዮ ምፍታልን ምስፋይን ክንብል ንኽእል ወዘተ። ሕዚ እዚኣቶም ሒዝና ስለዘይተጉዓዝና ዲና ንሰንፍ ዘለና ድዩ ዝኾን ዘሎ ኣበሃህላኻ? እዙይ እንተኾይኑ፡ ብካልእ ገፅ ድማ እቲ ዓለም ዝበፅሖ እኮ ክንበፅሖ ኣለና። ኣብ ሓፂር ስዓት ብዙሕ ምፍራይ ዝኽእል ቴክኖሎጂ እኮ ክነተኣታቱ ኣለና?፤ እዚ ከመይ እዩ ተዛሚዱ ዝኸይድ?
እወ ሕዚ ዝወሃሃድ ወይ ዝዋደድ እዩ ክኸውን ዘለዎ። እቲ ዝወሃሃድ ድማ ብዓብላላይ ዘይኮነስ ብኣልማዓይ መልክዕ እዩ ክኸውን ዘለዎ እዩ። ዳሓር ኣይርኣየናን ዝከውን እምበር ኩሉ ነገር እኮ ኣለና። ጥበብ ስነ ህንፃ ኣለና። ፊዚክስ ኣለና። ኣስትሮኖሚ ኣለና። እቲ ኣብ ዘበነ ኣክሱም ዝነበረ ምጥቃስ ይከኣል እዩ። ኣብ ከበባቢና ዘለዉ ናይ ምምዕባል ስራሕ እዩ እቲ ዝበለፀ ዝብል ሓሳብ እዩ ዘለኒ። ሕዚ ንኣብነት ማሕረስ ኣሎ። ንሓርስ እንዲና ግን ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣምፂእና ኣይነማዕብሎን ዘለና። እነማዕብሎ ግን እቲ ናህና ገዲፍና እቲ ናይ ወፃኢ ማሕረስ ብምልፍላፍ ኣይኮነን። እናሓረስካ ኢካ እተማዕብሎ። እቲ ትምህርቲ ፖሊሲ እንተርኢኻ ሕዚ ዝተምሃረ ገባር ክፍጠር ስለዘይተኸኣለ መንግስቲ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሰራሕተኛታት ኤክስቴንሽን ሕርሻ ኣተኣታትዩ። ክኾን ዝነበሮ ግን እቲ አክስቴንሽን ዝሰርሖ ዘሎ ስራሕ ኣብ ትምህርቲ ስርዓት ኣትዩ ኣብ ነብሲ ወከፍ ገዛ ክኣቱ እዩ ዝግባእ ዝነበረ። ብተወሰኽቲ ሰራሕተኛታት ዝስራሕ ዘይኮነስ ኣብ ነበሲ ወከፍ ገዛ ክኣቱ። እቲ ዘሎ ሒዝና ንኺድ ኣይኮነን። እቲ ናይ ባዕልና ነማዕብሎ ኢና ንብል ዘለና። ናህና ደርቢና ናይ ካልእ ንሓዝ ዘይኮነስ ናይ ባዕልና ሳይንሳዊ ትሕዝቶ ናይ ምትሓዝ ስራሕ ንስራሕ እዩ እኒሀ እቲ ወግዒ። እዚ እንድሕር ኮይኑ ልምዓትን ምዕባለን ይመፅእ እዩ። እዚኣ ደርቢና ብካልእ ንተከኣያ እያ እታ ሕማቕ።
ሓንቲ ኣብነት ክህበካ። ቀደም ኣዳልት ስኪል ዲቨሎፕመንት ሰንተር ዝበሃላ ነይረን። ብሕልፊ ኣብ ኣክሱም እዚ ጥልፊ ገለ ዓይነት ነገራት ዘሰልጥና ነይረን። ይሰርሕ እዩ። ኣነ ከይደ ቃለ መጠይቕ ገይረዮም ይፈልጥ እየ። ብጣዕሚ ፅቡቓት ኣብነታት እየን ነይረን፤ ግን ኣጥፊእናየን። ኣላማይ ድየ ክብሃል ገለ ዝብሃል ነገር ጠፊኡ ስራሕ እኮ ስራሕ እዩ ናብ ዝብል ኣረኣእያ ከምፅእኦ ዝኸኣላ ማእኸላት እየን ነይረን። ናይ ባዕልኻ ባህልን ዘበናዊ ባህልን ሓዊስካ ኣልሚዕኻ ኣማዕቢልካ ኢኻ ስራሕ እትሰርሕ።
ፈላሊና እስኪ ንርኣዮ። ሕዚ ትምህርትን ባህልን ንበይኑ ኣሎ። ትምህርን ሳይንስን ቴክኖሎጅን እውን ኣሎ። እዚኦም ከመይ ይሳነዩ ቅሩብ ፍትሕ ኣቢልና እንተርኣይናዮም ይሓይሽ ይመስለኒ።
ባህልኻ ኢኻ እትምሃር እዩ እቲ ናተይ ቅዋም። ባህልኻ ከኣ ብጥሪኡ ዘይኮነስ ተመሓይሾ ኣለካ። ከመይ ገይርካ ኢኻ እተመሓይሾ? እዚኣ ባህሊ ምስቶም ካልኦት ዝጠቐስካዮም ነገራት ከመይ ከምዝዛመድ እተብርህ ሕቶ እያ። እንታይ እየ ዝብልዘለኹ፤ ባህልኻ እንዲኻ እትምሃር እዚ ድማ ብዝማዕበለ መንገዱ ንክትምሃሮ ሳይንስን ቴክኖሎጅን የድልየካ። ሳይንስን ቴክኖሎጅን ዋላ ዘበናውነት ክንብሎ እንኽእል ባህልኻ ንምምሃር ዝሕግዝ ድኹዒ/ፈርቲላይዘር ማለት እዩ። ስለዚ ክልቲኡ ዝተተሓሓዘ እዩ። ባህሊ ናይ ባዕልኻ ማለት እንድዩ፤ ሕዚ እኮ እቲ ሓደ ነገር ንሰለስተ ሽሕ ዓመታት ናይ ባዕልና ሳይንስን ቴክኖሎጅን ሒዝና ምፅናሕና እዩ፤ ከይለወጥናዮ። ነይሩና እኮ እዩ ናይባዕልና። ናብ ፕሮዳክሽን ዝተቐየረ ቴክኖሎጅን ሓሳብን ነይሩ እዩ። ግን ኣይዓበየን። ከም ኣጀማምራና እንተንዓቢ ናይ ዓለም መራሕቲ ምኾንና ነይርና። ሕዚ እውን እንታይ ኣሎ ስኽ ኢልካ ሒዝካ ስኽ ናይ ምባል ፀገም ኣሎ። ስለዚ ኩሉሻብ ክመሓየሽ ኣለዎ። ሕዚ ዘሎ ኣካይዳ እንተርኢኻ በብመዓቱ ከመሓይሽ ዝኽእል ትካላት የለውን። ኣብ ደገ እንተሪኢና ግን በቢግዙኡ ሓዱሽ ነገር ሒዞም ይመፁ። ንኣብነት እዚ ናይ ማኑፋክቼሪንግ ንውሰድ በብዓመቱ ዝተመሓየሸ ቨርዥን ሒዞም እዮም ዝመፁ። ናይ ባዕሎም ማእኸል ኣለዎም ሪሰርች ኤንድ ዴቨሎፕመንት ዝብሃል። ናይዚ ዋና ስራሕ ካብታ ሕዚ ዘላ ዝሓሸት ምህርቲ ሒዝካ ምውፃእ እዩ። ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ከምኡ እንተዝህልው ሕዚ ካብዛ ናይ ሎሚዓመት ንዓመታ ዝሓሸት ክልጋሎት ሒዙ ክመፅእ ትፅቢት ይግበር። ትምህርቲ ሚኒስተር እውን እዚ እዩ ክገብር ትፅቢት ዝገበሮ ነይሩ። ከምዚ የብልናን። ሪሰርች ኤንድ ዲቨሎፐመንት ምስ ኣብ ዝኾነ ርእሰ ጉዳይ ዝስራሕ መፅናዕቲ እዮም ዘዋቕዕዎ ገሊኦም። እቲ ማለት እኮ ናይ ሓደ ዘፈር ኣገዳሲ ኣካል እዩ። ሪሰርች ኤንድ ዲቬሎፕመንት ሓደ ትካል ዝህቦ ግልጋሎት ወይ ምህርቲ ካብታ ሎምዘበን ዘላታ ንዓማታ እንታይ ወሲኻ ክትመፅእ ኣለዋ ዝብል ሕቶ እዩ ዝምልስ። ካልኦት እኮ በብዓመቱ ኣይኮነን በብርዒ ዓመቱ ሓዱሽ ለውጢ ሒዘን ክመፃ እዩ ዝገብር። ከምዚ ዝበለ ግን ኣብ ዓድና የለን። ሕዚ መበገሲ ኣለና። ኩሉሻብ እናተለወጥና ክንከይድ ኣለና። ክነማዕብሎ ይግብኣና እቲ ዘሎ ነገር። እቲ ናይ ወፃኢ ሳይንስን ቴክኖሎጅን ሓጋዚ እዩ፤ ዘረባ ኣይብሉን።
ኣብ ናትና ባህሊ እቲ ሓደ ፀገም ንምውዳቕን ምትሳእን/ትራይ ኤንድ ኢረር ቦታ ኣይህብን። ከምኡ ብምዃኑ ኣብ ዓድና ምሙኳርን ምግጋይን ኣይከኣልን። እቲ ትኽክል ግን ምምኳርን ምግጋይን እንታይ ይህበካ? ካብ ጌጋኻ ተማሂርካ እቲእትደልዮ ምርካብ! ተምሃሮና እናወደቑ እናተስኡ (ትራይ ኤንድ ኢረር) ዝምሃሩሉ ዕድል ኣይፈጠርናን። ከምኡ ኣይፈቅድን እቲ ሲስተም። ኣባና እንተተጋጊኻ ትቕፃዕ፤ ይጎድለካ። ትወድቕ እውን። እቲ ሕብረተሰብና ምግጋይ ዘይፈቅድ ብምዃኑ ፖለቲካዊ ጌጋ ይኹን፣ ምሕዳራዊ ጌጋ ይኹን ናይ ሓሳብ ጌጋ ይኹን ኣየተኣናግድን። ተምሃሮ ንምንታይ እዮም ዘይጥይቑ እንተኢልካ ከይጋገዩ ስለዝፈርሑ እዮም። ጌጋ ኣይፍቀድን። እዙ ከቢድ ዝኾነ ሕማቕ ባህሊ እዩ። ጌጋ ክፍቀድ ኣለዎ። ክትጋገ ኣለካ ናይ ግድን። እትጋገ ዘለኻ ትሰርሕ ስለዘለኻ እዩ። እቲ ኣውሮፓውያን በፂሖምዎ ዘለዉ ናይ ቴክኖሎጅን ዘበናውነትን ደረጃ እንተርኢኻ ብትርያል ኤንድ ኢረር ዝመፀ እዩ። 999 ጊዜ ተጋግዮም እዮም እታ መብራህቲ ዝረኸብዋ። ስለዚ ብዙሓት ምህዞታት ናይ ምግጋያት ውፅኢት እዮም። ኣባና ግን ጌጋ ስለዘይፍቀድ ኣይከኣልን። ከምዚ ዝበለ ናይ ኣተሓሳስባ ኣእምሮ (ማይንድ ሴት) ክፍጠር ኣለዎ።
ብስሩ እምበር ዶክተር ሰብ ንምንታይ እዩ ዝምሃር? ኣብ ሓደ ፅሑፍካ ከምዘቐመጥካዮ ሰብ ንዝተፈላለዩ ዕላማታት እዩ ዝምሃር እሞ ብስሩኸ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ነዚ ትምሃር፤ ኣብዚ ከኣ ነዚ ዝብሃል ነገር ኣሎ ድዩ?
እቶም ፈላስፋታት ዝብልዎ ዋላ እሞ ንግደፎ ኣነን ንስኻን ግን ኣብ ሓደ ጉዳይ ክንሰማማዕ ንኽእል ኢና። ብሓፈሽኡ ሰብ ህላወ ይደሊ እዩ፤ ሳርቫይቫል ዝብሃል። ካልኦት እንስሳት ከመይ እየን ህላወን ዘረጋግፃ ዝብል ንውሰድ። እንስሳት ህላወአን ኣብ ተፈጥሮ ዝተመርኮሰ እዩ። እቲ ተፈጥሮ እንተዘየለ ህይወተን ኣይክህልውን። ሰብ ግን ይፍለ እዩ። ሰብ ብፍቓድ ተፈጥሮ ዘይኮነስ ባዕሉ እውን እዩ ዝፅዕር ንህላውኡ። ነዚ ድማ ፍልጠት የድልዮ። እቲ ፍልጠት ድማ ንህላወ ክውዕል እንተሎ እዩ። ስለዚ ትምህርቲ ህይወት ንክቕፅል ዘኽእል ሓይሊ እዩ። እግዝኣብሄር ወይ ተፈጥሮ ዝሃበና ፀጋ እዚ እዩ። ስለዚ እንምሃር ፍልጠት ንክንረክብ እሞ ንሱ ድማ ብሓፈሻ ህይወት ንክቕፅል ክሕግዝ እዩ። ካብዚ ወፃኢ እንተሃሊና ምናልባት ፅግዕተኛታት ንኸውን ኣለና ማለት እዩ።
ኣብ ናይ ግሪክ ፍልስፍና እንተከይድካ ትምህርቲ ማለት ንናፃ ሰባት እዩ ዝብል። ንባሮት ትምህርቲ ኣይውሃቦምን ነይሩ። እዚ ግን ልክዕ ኣይኮነን። ሕዚ ዓለም እናፀበበት ክትከይድ እንተላ ትምህርቲ ንስራሕ ክጠቅም ክኽእል ኣለዎ።
ቀደም ዝነበረ ኣተሓሳስባ ትምሃር እሞ እቲ ፍልጠትካ ኣብ ስራሕ ዓለም ኣቲኻ ተግባራዊ ትገብሮ እዩ ዝብል። እዚ ግን ልክዕ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ሓደ ብተግባር ኣይሰርሕን። ካልኣይ ድማ ትምህርቲ ኣከዳሚክ ዝኾነ ነገር እዩ ዝብሃል ኣሎ። ወዲሰብ ኮ ትምህርቲ ዝጀመረ ኣብ ቀረባ እዋን እዩ። ይኹን እምበር ሰብ ካብ ተፈጥሮኡ እናተምሃረ ምምፅኡ ዘተሓታትት ኣይኮነን፤ ብተፈጥራዊ ፍልጠት እንግንዘቦ ኢና። እዚ ተቐይሩ ትምህርቲ ምስ ስራሕ ጎኒ ጎኒ ክርኣየሉ ዝኽእል ባይታ ክህልው ኣለዎ። ተማሂርካ ትምህርትኻ ኣብ ስራሕ ምውዓል ጥራሕ ዘይኮነስ ብስሩ ንምምሃር እኮ እናሰራሕኻ እውን ክኸውን ዘለዎ። እናንበብኩ ወይ እናሰማዕኹ እንድሕር ኮይነ ዝምሃር እንታይ ስምዒት ይህበኒ? ይኩን እምበር እናተጋገኹ እናስተኻኸልኩ ኒሕ እናሓዘኒ ካብኡ ተበጊሰ እንደገና እናሰራሕኹ እንትዕወት እናተሓጎስኩ እንድሕር ኮይነ ዝምሃር ግን ከመይ ዝበለ ናይ ምምሃር ዓውዲ እየ ዝውንን ዘለኹ ማለት እዩ። ስለዚ ተምሃራይ ባዕሉ ዝምሃረሉ ዕድል ክህልው ኣለዎ። ውድቀትን ዓወትን ባዕሉ እናገምገመ እንድሕር ዝኸይድ እዩ ምምሃር ፅቡቕ ዝኸውን። ነዚ ድማ ተግባራዊ ትምህርቲ የድሊ። ናትና ፀገም ትምህርትና ከምዚ ዝበለ ዕድል ኣይህብን። ምስማዕ ሰልችይዎ እዩ ተምሃራይ።
ኣብዚ ክልዓል ዘለዎ ነጥቢ ምስማዕ ኣገዳሲ ዝነበረሉ እዋን ነይሩ እዩ። ሽዑ ፍልጠት ውሱን ስለዝነበረ እዩ። ሕዚ ግን ፍልጠት ኣብ ዝኾነ ቦታ ኣሎ። ፎቖዶ ኢንተርነት ዝርከብ ፍልጠት እንታይ ኢልዎ ደጊሙ ይሰምዖ? ስለዚ እቲ ተምሃራይና ሕዚ ካልእ እዩ ዝደሊ። እቲ እንህቦም ዘለና ካልእ ንሳቶም ዝደልይዎ ዘለዉ ካልእ። ካብቲ ተግባር ፍልጠት ይመፅእ። ካብኡ ድማ እቲ መንነታዊ ኣነ ዝብል ስምዒት (ቢንግ) ይመፅእ። ንሱ ንክመፅእ ድማ እቲ ሜላ ኣመሃህራ ከምቲ ዝበልኩኻ እንተኾነ እዩ።
“ ኩሉ ክምሃር ዝፍትን ሰብ ምንም ኣይምሃርን” እትብሎ ነገር ኣሎ? ከመይ ማለት እዩ?
ንሱ ኣበሃህላ እንድዩ፤ ኩሉ ማለት ዜሮ ማለት ኣይኮነን። ኩሉን ዜሮን ማለት እዩ። ብቐሊሉ ንምርዳእ በቲ ናይ ምዕራባውያን ናይ ትምህርቲ ሜላ ክንምሃር ዘይዓቕምና ንፅዕር። በዚ ድማ እቲ ባህልና ንድርቢ። ስለዚ ነዚ እውን ኣይኮናን ነቱይ እውን ኣይኮናን ጥራይ ኢድና ቀሪና ንምባል እዩ።
ናብ ትግራይ እሞ ንምፃእ፤ ዕላማ ውራይና ሊሂቃን ትግራይ ንትግራይ ይጠቅም እዩ ዝብልዎ ሓሳባቶም እናኣከበት ምክፍፋል እዩ። ስለዚ ናብ ትግራይ መፂና እንታይ ንብል ተነፃፃሪ መወዳደሪ ዓቕሚ ወይ ዝበለፀ መረጋገፂ ረብሓ ትግራይ ሰብ እዩ ኢና እሞ እንብል ትምህርቲ እውን ምልማዕ ሰብ ስለዝኾነ ቀንዲ ስርሑ፤ ምስዚ ተኣሳሲሩ ትግራዋይ ለሚዑስ ረብሓ ከምፅእ ናብ ዝኽእል ንምልዋጥ ዝተከየደ ክያዶ ኣሎ። ንሱ ከመይ ትርእዮ? ቀፃሊ ኸ እንታይ ተተገበረ ይሓይሽ ትብል?
እዚ ዘበን ናይ ፍልጠት ዘበን እዩ። ናይ ግሎባላይዜሽን ዘበን እዩ። ስለዚ እቲ ዝሓሸ ፍልጠት ዘይትጥቀም ዓዲ ክትምዕብል ኣይትኽእልን። እስራኤል ክትዓቢ ዝኸኣለት ኣብ ራሻ ዝነበሩ፣ ኣብ ፈረንሳይ ዝነበሩ፣ ኣብ ጀርመን ኣብ እንግሊዝ ዘማዕበልዎ ኣይሁዳውያን ፍልጠቶም ኣብ ዓዶም ስለዘፍሰስዎ እዩ። ናቶም ፍልጠት እዩ ኣዕብይዎ። ሓቦ ጥራይ ኣይኮነን ንእስራኤል ኣዕብይዎ ፍልጠት እውን እዩ። ፍልጠት ዘለዎም ሰባት ኣብ ሕርሻ ኣትዮም፣ ኣብ ተምህርቲ ኣትዮም፣ ኣብ ኵናት ኣትዮም ኣብ ኩሉ ነገር ኣትዮም እዮም ኣማዒቢሎምዋ። ስለዚ ፍልጠት ናይ ኩሉ መራሒ እዩ። እዚ ኣተሒቱ ዝርኢ ዓዲ እንተሃልዩ ብካልእ መንገዲ ምሙኳር እዩ።
ናብ ትግራይ እንተመፂእና ፍልጠት ትጥቀም ዶ ኣይትጥቀምን ዘላ እንተኢልካ መፅናዕቲ የድልያ እዩ። ከቢድ ሕቶ እውን እዩ። ግን ትግራይ እዚ የድልያ እዩ። ምሁራን ክሳተፉ የድሊ ዶ ዝብል እውን ብጣዕም የድሊ እዩ መልሱ። መንግስቲ እውን ናይ ምሁራን ፎረም ፈጢረ እየ፤ ምሁራን ኢድኩም ሕወሱ ኢሉ ኣሎ። እዚ ዝኽሕድ ሰብ የለን። እዚ ግን ክፍፀም ኣለዎ። ምዝራብ ጥራይ ኣይኮነን። መንግስቲ ትግራይ ሓደ እዚ ክፍፅም ኣለዎ። ካልኣይ ኣፈፃፅምኡ ክቆፃፀር ኣለዎ። ሓደ ኣበሃህላ ኣሎ ናይ ፖሊሲ ድዩ ወይስ ናይ ምትግባር ፀገም እዩ ዘጋጥም ዘሎ ዝብል። እቲ ተግባሪ እኮ ዝቆፃፀሮ እቲ ፖሊሲ መውፅኢ ኣካል እዩ። እቲ ክልል ምሁራን ክመርሑ ይገብር ኣሎ። ግን ከ እቲ ዓንተቦ ዝበልናዮ እዩ። ናይ ምሁር ዴፊኒሽን ሰርቲፊኬት እዩ፤ ድግሪ እዩ። ስለዚ እቲ ምህሮ ንምውዳእ እምበር ዓቕሚ ንምዕባይ ስለዘይኽየድ ዘሎ ኣፀጋሚ ዝገብሮ ይመስለኒ።
ኣነ ተምሃራይ እናሃለኹ ሃናፃይነት ነይሩና። ካብኡ እናቋረፁ ናብ ሃናፅነት ዝኸዱ ነይሮም። ካብ ኩሉ ዝወፁ ሰባት ምሓዝ እዩ ንምዕባለ ወሳኒ ዝኸውን። “ስኪሊንግ ትግራይ” ዝብል እውን ኣለኒ ኣነ ብዙሕ ግዜ ዝሓስቦ ንዝምልከቶ እውን ኣቕሪበዮ ዝነበርኩ፤ ከመይ ገይርካ ኢካ ትግራይ ከም ትግራይ ክኢላ እትገብሮ ዝብል። ስኽ ኢሉ ብዓብይኡ ትምህርትን ስልጠናን ኣይኮነን። ዋላ ብንኡስ ደረጃ ይኹን ክእለት ዘለዎ ትግራዋይ ምፍጣር! ናይ ምፅጋን ክእለት፣ ቡንባ ማይ ናይ ምስርጋሕ ክአለት፣ ናይ ኤሌክትሪክ ምስራሕ ክእለት ወዘተ ክእለታት ዳርጋ የለውን። ሓደ ጊዜ ንሰራሕተኛታት ኮንስትራክሽን ኤሌክትሪክ መን ይዝርግሕ፣ ቀለም መን ይቐብእ፣ መን ይነድቀልኩም ኢለ ሓቲተዮም። ሓረስቶት እዮም እዚ ኹሉ ዝገብሩ። ካብ ኮሌጅ ዝወፁ ኣይኮኑ ሰብ ሰርቲፊኬት ኣይኮኑ። ንሳቶም እማ ኩሩዓት እዮም ኢሎምዎም። ኣብ ግብፂ (ግብፂ 2 ዓመት ተማሂረ እየ) ቴሌቭዥን እንተተበላሽያትካ እንዳ ሰራሒ ኣይኮንካን እትኸይድ። ኣብቲ ጎደና ውፅእ ኢልካ ኢኻ ሓደ ሓላፊ ሒዝካ ኣቲኻ ቴሌቭዥንካ እተዕሪ። ዝኾነ ግብፃዊ እቶም ቅድም ኢለ ዝገለፅክዎም መባእታውያን ክእለታት ኣለውዎ። ኮነ ተባሂሉ ዝተምሃርዎ እዩ። እዚ ኣባና የለን፤ ባዶ እዩ። ኣብ ግብፂ ሓምሻይ ኣቋሪፁ ስራሕ ዝስእን የለን። ስለዚ ኣብ ዓድና ብሓደ ገፅ ዓብዪ ናይ ክእለት ሕፅረት ኣሎ። ናይ ገዛ ሰራሕተኛ እውን እንተኾነ። ብካልእ ገፅ ድማ ዓብዪ ናይ ስራሕ ስእነት ፀገም ኣሎ። እዚ ፀገሙ ናይ ስርዓት ትምህርቲ እዩ። እቶም ትምህርቲ ስርዓት ዝቐርፁ ኣካላት ትምህርቲ ዝርድኦም ክኾኑ ኣለዎም።
ሓደ እዋን ኣብ ፖሊሲ ትምህርቲ ዘቕረብናዮ ሓሳብ ነይሩ፤ ሓደ ካብቶም ኣብኡ ዝተሳተፉ ኣነ እየ ነይረ። ትምህርቲ ብዕዙዝ ናይ ተግባር፣ ረብሓ ዘለዎ፣ ክእለታት ህይወት ዝሓዘ ወዘተ ዝብል እዩ ነይሩ እቲ ፖሊሲ። ኣብ ሞያዊ ትምህርቲ ድማ ከርእየካ ይኽእል እየ ዋላ ሕዚ ካብ 11 ይጅምር ኣይኮነን ዝብል። ካብ ቀዳማይ ብርኪ ክጅምር ይኽእል እዩ እዩ ዝብል። ግን ዘይስሩዕ ክከውን! ናይ 3 ወርሒ፣ ናይ 6 ወርሒ ናይ 9 ወርሒ እናገበርካ ክጅመር ኣለዎ እዩ ዝብል ዝነበረ። ካብ ኩሉ ብርኪ ንዝወፁ ዝውሃብ ሞያዊ/ክእለት ትምህርቲ ከምዘሎ እዩ ዘስምር። እዚ ግን ትምህርቲ ሚኒስቴር ኣይፈፀሞን። ሓደ ዘይተፈፀመሉ ምኽንያት ድማ እቶም ፖሊሲ ዲዛይን ዝገበሩ ሰባት ገፅ ትግበራ እታ ፖሊሲ ከይርእዩ እዩ ተገይሩ። ካልኦት ሰባት ተቐቢሎም እዮም ናብ ተግባር ወሲዶምዎ። መጠነኛ ዝኾኑ ክእለታት ዘትሕዝ መስርሕ ክሳብ ቀዳማይ ብርኪ እዩ ተዘርጊሑ ነይሩ። እቶም ሳይንስ ዝምሃሩ እውን ብተመሳሳሊ ምስ ህይወት እቲ ተምሃራይ ዝኸይድ ኣይኮነን። ኣድቫንሲድ ሳይንስ ተማሂሮም ናይ ሳይንስ ዝንባለን ኣተሓሳስባን ዘለዎም ሰባት ኣይትርእይን። መብዛሕትኦም ድግሪ ዝሓዙ እውን ናይ እማን እቲ ድግሪኦም ተግባራዊ ክገብርዎ ኣይርእን። ኣብ ተግባር ዝሽረፍ ተሸሪፉ እውን ዘድምዕ ናብ ውሽጥኻ ዝውሓጥ ሳይንስ ኣሎ ኢለ ኣይኣምንን። ስለዚ እዚ ጊዜ እዚ ናብ ተግባራዊ ትምህርቲ ክንምለሰሉ ዘለና ጊዜ እዩ። እቲ ሕብረተሰብ እውን እዚ እዩ ክጠልብ ዘለዎ። ናይ ባዕሉ መዐቀኒታት እውን ከውፅእ ኣለዎ። ካብ ኣካዳሚያዊ ዝኾነ ኣካይዳ ወፂኦም ኣብ ቀረባ ክርከብ ናብ ዝኽእል ናይ ክእለት ዓውዲ ክምለስ ኣለዎ እቲ ናይ ትምህርቲ ከይዲ። ንህይወት ክረብሕ ናብ ዝኽእል ክፅጋዕ ኣለዎ። ተምሃሮ እውን ሽዑ ሕጉሳትን ደስኢልዎም ዝምሃርዎን ክኸውን እዩ።
ተምሃራይ ሕዚ ዘምፅኦ ዘሎ ውፅኢት ካብ ትምህርቲ ምፅልኡ ዝተልዓለ ሕማቕ ውፅኢት እዩ ዘለዎ። ብፍላይ እቲ ናይ ገጠር ተምሃራይ ማሕበራዊ ቅልውላው ዘለዎ እዩ ዝመስል። እቲ ዓስራይ ዝወደአ ተምሃራይ ኣብቲ ገጠር ምስ ወላዲኡ እኳ ክረዳዳእ ናብ ዘይኽእለሉ ኩነታት እዩ ዝሰጋገር ዘሎ እሞ ትምህርቲ ኣብ ክንዲ ዘንቀሐና ይጎድኣና ዘሎ ይመስል። እዚ ናይቲ ፖሊሲና ውፅኢት ድዩስ ወይስ ኣብ ሓደ ማሕበረሰብ ከጋጥም ዝኽእል ብርኪ ድዩስ? ከመይ እዩ? ከመይ ኢና ኸ ክንገብር?
እቲ ናይ ስራሕ ስእነት ዲኻ?
ስእነት ስራሕ ጥራይ እኮ ኣይኮነን። ባህሪ እውን እዩ ዝልወጥ ዘሎ። እቲ ዘይተምሃረ ናይ ኣቡኡ ሓሪሱ ከልምዕ ይኽእል እዩ። እቲ መሓዝኡ ዓስራይ ዝወደአ ግን ኣይከምኣ ሰሪሑ ኣይካልእ ስራሕ ሰሪሑ ቅልውላው ዘለዎ ይመስል። ማሕበራዊ ቅልውላው እንብሎ ዓይነት ኣሎ። ኣብ ትግራይ እዚ ሰፊሕ እዩ። እዚ እየ ዝብለካ ዘለኹ ዶክተር።
ሓደ ጊዜ ኣብ ዓድዋ ምስቲ ምምሕዳር ተዘራሪብና ኣብ ገጠር ወሪድና ነይርና። መሬት ፀቢባ ኢሎም። ኣካፍለኒ ኢሉ ቆልዓ ንወላዲኡ። ካብ ምንታይ እየ እሞ ዘካፍለካ ኢሉ ወላዲ። እታ መሬት ፀባብ እያ። ስለዚ ኪድ ኢልዎ እቲ ወላዲ። እቲ ውሉድ ድማ ወላዲኡ ክሞተሉ ተመንዩ። ከምዚ ዝበለ ሶሾሎጂካል መፅናዕቲ ርእይና ነይርና። እዚ ነቲ ዘሎ ፀገም ብማሕረስ ንምፍታሕ ዝተገበረ ፈተነ እዩ።
ብስሩ ግን ሓደ ፀገም ብማሕረስ ጥራይ ንምፍታሕ ምፍታን ዘኽይድ ኣይመስለንን፤ ኣብ ዝኾነ ዓዲ እውን ሰሚዐዮ ኣይፈልጥን። ናይ ትግራይ መሬት ናብ ዓብዪ ኣፍራያይነት ክተልምዖ ብዙሕ ካፒታል እዩ ዝሓትት። ብዙሕ ፍልጠትን ገንዘብን የድሊ። ኣብ ኩርማን መሬት ሚልዮናት ገንዘብ ክተፍስስ ኣለካ። እዚኣ ናህና ሓረስታይ ክገብራ ኣይኽእልን። ስለዚ እቲ ዘጋጥም ዘሎ ፀገም ንምፍታሕ መሬት ምክፋል ኣይኮነን። እዚ ኹሉ ፈሰስ ገይርካ እውን ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ገለ ኢኻ ፍረ ክትረኽበሉ እትኽእል። ዝኾነ ኾይኑ እዚ ነቲ ሓረስታይ እውን ይጠቕሞ እዩ። እቲ ሓረስታይ ብዝልዓለ ብርኪ ከፍሪ ዘኽእል እውን እዩ። ግን ሓረስታይ ሒዝና ኢና እንነብር ዝብሃል እውን እሎ። ኣነ ኣይርድኣንን። ናይ ኣውሮፓ ሞዴል እንታይ እዩ፤ ኢንዳስትሪ ይድንፍዕ እሞ እቲ ሓረስታይ ናብ ከተማ ይኣቱ። ኣባና ከምኡ የለን። እቲ ከተማታይ እዩ ናብ ሓረስታይ ዝኸይድ እምበር እቲ ሓረስታይ ኣይኮነን፤ ናብ ኢንዳስትሪ ዘይብለን ከተማታት ኣይኣቱን። ሰለዚ እቲ መፍትሒ ፍልጠትን ቴክንሎጅን ምጥቃም እዩ። እዚ ብምጥቃም ኢና ክንፈትሖ።
ናብቶም ስራሕ ኣልቦ መናእሰይ ክንምለስ እንተለና፣ እንትጅምር ክእለት ኣይብሎምን፤ በቲ ዝበልናዮ መንገዲ ስለዝመፀ። ክእለት የብሎምን ጥራይ ዘይኮነስ ሸቂልካ ንምብላዕ ዘኽእል ስነ ኣእምሮኣዊ ድልውነት እውን የለን። ቅድሚ ድኣንት ምፍጣሩ እቶም ተመሪቖም ዝወፁ በፅቢፆምስ ኣነ ኢንተርቪው ገይረዮም ይፈልጥ እየ። መንግስቲ ዝተወሰነ ነገር ይገብር ነይሩ እሞ ንምንታይ ኣብኡ ተሓቝፍኩም ዘይትሰርሑ ኢለዮም ንሕና ኦቨር ኳሊፋይድ ኢና እዮም ኢሎም። ብፈረንጂ ብ2008 እዩ። መንግስቲ ብወገን ስለዝቖፅር እዩ እምበር ክፍቲ ስራሕ ቦታስ ኣሎ። ሰራሕታኛታት መንግስቲ ኢና ክንከውን ዘለና እዮም ዝብሉ። ስለዚ ሰብ እንድሕር ብፍልጠት ክወፅእ ገይርካዮ ሃፍቲ ይፈጥር እዩ። እዚ ክገብር ዘኽእል ዓቕሚ ግን ኣይሃብናዮን። ኣብያተ ትምህርቲ እዚ ክህባ ኣይኽእላን። ከመይ እንተኢልካ እዘን ኣብያተ ትምህርቲ ማእኸል ሳይንስን ምርምርን ኣይኮናን። ከምኡ ዝበለ መሪሕነት እውን ዘሎ ኣይመስለንን። ከምኡ ዝበላ ማእኸላት ትምህርትን ስርዓት ትምህርትን ከትክል ዝኽእል ዓቕሚ ዘለና እውን ኣይመስለንን። ይኹን እምበር ከምኡ ኢልካ ምሕሳብ ኣድላዪ እዩ። ብውሑድ ሕዚ ምጅማር እውን ንኽእል ኢና። ዝኾነ ኾይኑ ሕዚ ዝሓሸ ዝመስለኒ ዋላ ንዕለቱ ሰሪሖም ዝበልዕሉ ክእለት ክህባ ክኽእላ ኣለወን ኣብያተ ትምህርቲ። ዘይፅሕፍ ዘየንብብ እኮ እዩ ቀለም ዝቐብእ፣ ዝነድቕ ወዘተ። ስለዚ እቲ ትምህርቲ ተምሃራይና ሰሪሑ ከይበልዕ ይገብሮ ስለዘሎ ሰሪሕኻ ከብልዕ ዝኽእል ትምህርቲ ክህብ ክኽእል ኣለዎ።
ቲቪቲ እዚ ኹሉ ጠለብ ከማልኣ ኣይኽእላን። ንሳተን ናይ ባዕለን ይገብራ። ኩለን ኣብያተ ትምህርቲ ድማ መጠነኛ ዝኾነ ስልጠና ክህባ ኣለወን። ዝ እነሓሸ ምስከደ እናማዕበሎ ይኸይድ። ናብ ድግሪ እናበለ እንትኸይድ ዝሓሸ ይኸውን። ትምህርቲ ኣብ ማንጉዱኡ ኣይኮንካን እትጅምሮ፤ ካብ ታሕቲ እዩ ክጅምር ዘለዎ።
ኣብቲ ምንጪ ናይቲ ፀገም ክነዋግዕ እንተለና እቶም ትምህርቲ ዝመርሑ ኣካላት እውን ትምህርቲ እንታይ እዩ ዘይምፍላጦም እዩ ፀገም ዝኸውን ዘሎ። ኣብ ዓድና ዳርጋ ኩሎም ናይ ዩኒቨርስቲ መራሕቲ ብስርዓተ ትምህርት ዝተምሃሩ ኣይኮኑን፤ ሕርሻ እዮም እቶም ዝበዝሑ። ሓደ ጊዜ ሓሲብና ሓሲብና ዶክተር ዛይድ እዩ ብቁጠባ ዝተምሃረ ረኺብና ዩኒቨርስቲ ዝመርሕ። ካልኦት ግን የለውን። እዚ ከመይ ትርእዮ? ካልእ ድማ ሓደ ፅሑፍ ኣለካ “ዩኒቨርስትን ናፅነትን” ዝብል ወረቐት! ናይ ኢህወደግ ሓደ ሽግር ኩሉ ክትቆፃፀር ምድላይ እዩ። እቶም ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ እውን ከም ፕሮፓጋንዳ ምጥቃም ኣሎ። እቲ ከምዚ ዝበለ ማይንድሴት የበላሹ ከይህሉዝብል ስግኣት ኣለኒ። ኩሎም ዓቕምታት ምቁፅፃር ምኽኣል እዩ ስልጣን ማለት ዝብል ፍልስፍና ኣሎ። ማሕበር ትኹን ዩኒቨርስቲ ብናትካ ኢድ ክትዝወራ ምድላይ ኣሎ። እንተደልዮም ንዕኡ ነቲ ውድብ ዝኸውን ናይ ባዕሉ ትካል ትምህርቲ ምጥያሽ ዶ ኣይምሓሸን? ዩኒቨርስቲ ዝኣክል ትካል ትምህርቲ ብመሰረታዊ ውዳበን ካልእን እዩ ተታሒዙ ዘሎ። እሞ ኣብዚ ዘለካ ርእይቶ እስኪ….
እወ እሞ! እቲ ገዛኢ ውድብ ወይ እቲ መንግስቲ ለውጢ ዘምፅእ ከምዚ ኣቢለ እንተከይደ እየ ኢሉ ይሓስብ። ስለዚ እቲ ገዛኢ ፓርቲ በዚ መንገዲ እዚ እንድሕር ዝሰርሓሉ ኮይኑ ካልእ ዘገድሶ ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ሓይሊ ንሱ ነቲ ህዝቢ ክሰርሓሉ እዩ ኢልና ንኣምን እሞ ከም መልኣኽ ሓሲብና ንወስዶ እምበር ትጋገ ኣለኻ ኢልና ክንወቅስ ኣይንኽእልን። ልመና እዩ ዝኸውን እሞ ኣብ ፖለቲካ ድማ ምልማን ኣይሰርሕን። ከምዚ እንተኾይኑ እቲ ፀገም ኣባና ኣብቲ ህዝቢ እምበር ኣብቲ ሓይሊ ኣይኮነን። ብዙሕ ጊዜ ምኽንያትን ውፅኢትን ክንፍትሽ ከለና እቲ ናይ ቀረባ ኢና እንርኢ። ንኣብነት ኢትዮጵያ ንምንታይ ዘይማዕበለት እንተኢልካ ምኽንያቱ ሕማቕ ምሕደራ ስለዝነበራ ዝብል መልሲ ክወሃበካ ይኽእል እዩ። እዚ ግን እኹል ምኽንያት ኣይኮነን። ንምንታይ እዩ ሕማቕ ምሕደራ ነይሩ ድማትብል። ሽዑ ተጠምጢሙ ናባኻ እዩ ዝመፅእ። ስለዚ ተሓታቲ እቲ ገዛኢ ሓይሊ ዘይኮነስ ንስኻ ኢኻ ማለት እዩ። መንግስቲ ንምንታይ እዚ ዘይገበረለይ ዝበሃል ኣይኮነን። ግን እቲ ዋና መበገሲ እቲ ሓይሊ ዘይብሉ፣ ክወዳደር ዘይኽእል፣ ዘይተመሃረ ማሕበረሰብ እዩ ነዚ ከምዚ ዝመሰለ ነገር ክፃወር ዝኽእል። ንሕና ግን ከም ምሁራን ነቲ ከምዚ ዝበለ ሰፊሕ ነቲ ፀገም ክፃወር ዝኽእል ህዝቢ ምምሃር እዩ፤ ክነቅሕ ምሕጋዝ እዩ። እንተዘይኮይኑ ኢህወደግ ኮነ ካልእ እውን እንተመፀ ከምኡ እዩ ዝገብር። እዝክር ኢህወደግ ክመፅእ እንተሎ ዝተረጋግዐ ፖለቲካል ኩነታት ምፈጣር እናኸበደ ምስከደ ክቆፃፀሮ ዝፈተነሉ ኩነት ነይሩ፤ ባዕለይ እንተዘይሰሪሓዮ ከባልሽዉለይ እዩ ዝብል። ንምንታይ እዮም ዘበላሽዉሉ እንተኢልና ድማ እቲ ዘይተምሃረ ህዝቢ እቲ ሓበሬታ ዘይብሉ ህዝቢ ክትጥቀመሉ ስለዝድለ እዩ። እቲ መንግስቲ ሕሉፍ ፀጋም ክኾን ይኽእል እዩ። ማእኸላይ የማን ኢልካ እውን ብዙሕ ዝፈላለ ኣይኮነን። ዝኾነ ኮይኑ ግን እቲ ህዝቢ ነቲ መንግስቲ ተጠያቒ ዝገብሮ መዓዝ እዩ እንተኢልካ እቲ ህዝቢ ባዕሉ ሓይሊ ከጥሪ እንተሎን ናይ ምሕታት ዓቕሚ ከጥሪ እንተሎን እዩ። ሕዚ ዓቕሚ ኣይብሉን። እቲ ሓደ በዚ ይወስዶ እቲ ሓደ በዚ ይወስዶ እዩ። ናይ ድጋፍ ቃልሲ ኢኻ እትርኢ ዘለኻ። ዝኾነ ኮይኑ ግን ኣብያተ ትምህርቲ ክገብሩ ዘለዎም ናይ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ቤተ ፈተነ/ኤክስፐርመንት ማእኸል ምዃን እዩ። ናይ ሓደ ሰብ ጥራይ ከም መንፈሳዊ ሰነድ ምሓዝ ኣይጠቅምን። ብክትዕን ምርምርን ዝበሰለ ሓሳብ ዝወፅኣለን ማእኸላት እየን ክኾና ዘለወን። ከምኡ እንተኾይኑ እዩ ለውጢ ክመፅእ ዝኽእል። ከምኡ እንተኾይኑ እዩ ነቲ ስርዓት እውን ዝጠቕሞ። ምናልባት ንሓፂር እዋን ዶ ይጠቕሞ ይኾን እምበር ኣብ ነዊሕ እዋን እቲ ስርዓት ባዕሉ እዩ ተጎዳኢ። ከምኡ ክኾን ኣይግቦኦን።
ካልእ ናይ ፕሮፎሽናል ባውንድሪስ እንተርኢኻ ድግሪ እዩ እምበሪ ስፔሻላይዜሽን ኣይርኢን። ቀዳማይ ዲግሪ ዲኻ፣ ከልኣይ ድግሪ ዋላ ሳልሳይ ድግሪ እዩ ዝብል እምበር እንታይ ሰልጢንካ ኣይብልን። ንኣብነት ሚኒስቴር ሕርሻ እቲ ዝዓበየ ናይዛ ዓዲ በጀት ዝስልዓሉ እዩ። ኣብ ኢህወደግ ይሓይሽ እምበር እዚ በጀት እዚ ቀደም ኣብ ናይ ባዕሎም ጉዳይ እዮም ዘውዕልዎ ነይሮም። ይምሃሩሉ ወዘተ። ኣብ ምዕባለ ማይ፣ ሓመድ፣ ኣብ ኣትክልቲ፣ ምዕባለ እንስሳ ዝውዕል ምርምር ኮነ ስራሕ ውሱን እዩ ነይሩ። እቲ ገንዘብ መምሃሪኦም እዩ ነይሩ። ስለዚ እቲ ፕሮፎሽናል ባውንድሪስ ምሓዝ ምፍላጥ የድሊ ማለት እዩ።
ኣብ ካልእ ዓድታት ዩኒቨርስታት ዝመርሑ ሰባት ከመይ ዝበሉ እዮም?
ምስቶም ካልኦት ተወዳዲሮም ንሕና ኢና ንሓይሽ ኢሎም ከምዝኣተዉ እዩ ዝስምዓኒ እቶምናይ ዓድና። እዛ ኮንስፔራሲ ቲዮሪ ኣይቕበላን። ናይ ሕርሻ ሰባት ኮነ ተባሂሎም እዮም ኣብ መሪሕነት ዩኒቨርስታት ዝምደቡ እትብል ኣይቕበላን።
ከመይ ድኣ?
ኣብ ደርጊ ንኣብነት ኩሎም ናይ መንግስቲ ቦታታት ካብ ደብረዘይቲ ናይ ግብርና መሰልጠኒ ማእኸል ብዝመፁ ዝተትሓዘ እዩ ነይሩ። ዶኳትር እዮም ነይሮም። ንመንግስቲ ዝቐረቡ እዮም ነይሮም። የገልግሉኒ እዮም ኢሉ ድማ ቆፂርዎም። ናይ ሕርሻ ሰባት ብሕልፊ ብልጫ ዘለዎም እነታይ እዮም ክኾኑ ዝግብኦም ኢልና ንሕተት። እዞም ሰባት እዚኦም ሕርሻ እዮም ከልምዑ ዘለዎም። ኣብ ገጠር ንዓኣቶም ዝኸውን ምርምር ሕርሻ እንተዝህሉ ናብዚ ኣይምመፁን። ኣብቲ ሕርሻ ስራሕ ስለዝስእኑ እዮም ናብ ኣካዳሚክ ዝመፁ ዘለዉ። ብኡ እዮም ነቲ ቦታታት እውን ሒዞምዎ ዘለዉ ኢለ እየ ዝሓስብ። ከምዚ ድኣ እምበር መንግስቲ ኮነ ኢሉ ናይ ሕርሻ ሰባት ክቖፅር ኢሉ ሓሲቡ ዝገበሮ ኣይመስለንን። ምኽንያቱ ኣዝዩ ፕሪሚቲቭ ዝኾነ ኮንስፓሬሲ እዩ ዝመስልኒ። ብቕንዕና/ጄኒኑሊ እየ ዝዛረብ ዘለኹ፤ እታ ናይ ውሽጠይ። እዚ ብዘይምዝራበይ ዝመፅኣኒ ነገር ከምዘየለ ይፈልጥ እየ። ከምኡ ኢሎም ዝዛረቡ ሰባት ኣለዉ።
ናይ ሶሻል ትምህርቲ ንኣብነት ኣብ ስርዓተ ትምህርቲ፣ ምርምር ማሕበራዊ ሳይንስ ዘሎ ሰብ ንምሕታት ርትዓዊ ንምዃን ገለመለ ቀረባ እዩ። እቲ ግና ቅሩብ….
እሞ ንሱ እኮ እየ ዝብለካ ዘለኹ። መን እዩ ንዝቃወሞ ዝሸውም? ኣነ ናትካ ፖሊሲ ከፈፅም እየ ንዝበለ እዩ ዝሸውም እምበር ኣነ ኣብኡ ኣትየ ክነቕፈካ እየ ንዝበሎ ዝሸውም ስርዓት የለን። ሓደ ሕቶ ግን ኣሎ። ንምንታይ እዮም እዞም ሰባት እዚኦም ድልዊ ኮይኖም ነቲ ፖሊሲ ከፈፅሙ ተረኺቦም እንተኢልካ ግና እታ ዘልዓልኩልካ እያ መልሳ። እቲ ዝበልካዮ ዝሓሸ ናይ ምቁፃር ዕድል ኣለዎ። ናብ ዘይመንግስታዊ ትካላት ክከይድ ይክእል። ስለዚ ናይ ስራሕ ፀገም የንሉን፤ ኣብ ከተማ ክቁፀር ይክእል። እቶም ናይ ሕርሻ ሰባት ግና ሓደ በዝሖም ገዚፍ እዩ። ኣብ ከተማ ድማ ስራሕ የለን። በቲ ዝሰልጠኑሉ ኣብ ከተማ ክቑፀሩ ኣይክእሉን። ዘለዎም መማረፂ ናብ ከተማ ምእታው እሞ ናይ ሰብ ስራሕ ምውሳድ እዩ። ከምዚ ብምዃኑ ንመንግስቲ ሰሓብቲ እዮም ዝኾኑ፤ ኣነከገልግለካ እየ ዝሓሸ ኢሎም ስለዝቐረቡ እዮም እምበር ናይ ሕርሻ በዓል ሞያ እየ ዝሸውም ካብ ዝብል መትከል ኣይኮነን እዩ እቲ ናተይ ክትዕ።
እዚ ከመይ ገይርካ ይልወጥ እንተኢልካ ሓደ ንዓቶም እውን በቲ ዝተምሃርዎ ዓውዲ ክሰርሕሉ ዝክእሉሉ ዕድል ክፍጠር ኣሎዎ። እዚ ዝፍጠር ድማ እቲ ሕርሻ ክለምዕ ኣለዎ። ሳይንስን ቴክኖሎጅን መሰረት ዝገበረ ሕርሻ የድሊ ንሳቶም ዝሰርሕሉ። መዳበርያ ምውሳድ ገለ ብዝብል ጥራይ ኣይኮነን። ገዚፍ እዩ መበገሲ ኢንቨስትመንቱ። መንግስቲ እውን ኢንቨስት ክገብር ኣለዎ። ሐዚ እኹል ኣይኮነን። ኣነ ቅድሚ ሕዚ ኣብ ትግራይ ተዛሪበ ነይረ፤ ኣብ ትግራይ ካብቲ ናይ ትምህርትን ጥዕናን ቀኒስና ኣብ ሕርሻ ኢንቨስት ክንገብር ኣለና ኢለ ነይረ። ብዙሕ ስራሕ ዝፍጠረሉ ምግባር የድሊ፤ እምበር 80 ካብ 100 ሓረስታይ ሒዝካ ምስቲ ዝግበር ዘሎ ኢንቨስትመንት ሕርሻ ዝኸይድ ኣይኮነን። ቁጠባ እቲ ገጠር ብከምዚ ንምልዋጥ ኣክሪካልቸራሊስትስ የድልዩ። እዚ ከይኮነ ምስተረፈ እዩ ኣብዚ ኣብ ናይ እንዳማቶም ቦታ ዝወስዱ ዘለዉ።
ኣየናይ እዩ ዝሓሸ ርትዓውነት (ክሪቲካሊቲ) ዝበልካዮ ፅቡቕ ንሱ ምምዛን ዘድልዮ እዩ ዝመስለኒ። ሕርሻ ማለት ሞያዊ ነገር እዩ። ከምኡ ብምዃኑ ንርትዓውነት የጉድሎ እዩ ዝብሃል ነገር ኣሎ። ኣነ ኣይኣምነሉን። ዘይተመሃረ ሓረስታይ ውሰድ። ብጣዕሚ ክሪቲካል እዩ። ከመይ? እዚኣ ኣይትኾንን። እዚኣ ኣይትኾንን። እስኪ ክርእያ። ክፍትና። ወዘተ ኢሉ እዩ ዝውስን። ምስ ሞያ ዝተትሓዘ ናይ ምኽንያታዊ ምዃንን ዘይምዃንን ነገር የለን። ዘይምኽንያታዊ ክሪቲካሊቲ እውን ሓደ ሓደ ጊዜ ዘይርትዓውነት እዩ። ሓቀኛን ሚዘናውን ምዃን የድሊ እዩ። ስኽ ኢልካ ምቅዋም ሕዚ ንኣብነት ክሪቲካል ምዃን ኣይኮነን። ስክ ኢልካ ምድጋፍ እውን ከምኡ። መን እዩ ርትዓዊ እንተኢልና ቅሩብ ምርኣዩ የድሊ እዩ። መንግስቲ ዘዋፅኦ እዩ ዝገብር። ብዙሓት ሰባት ብቐሊሉ ክንርእዮ ንኽእል። ቀደም ‘ኔሽን ቢዩሊዲንግ’ ይብሃል ነይሩ። ሕዚ እንታይ ከምእንብሎ ኣይፈልጥን። እዞም ነገራት እዚኦም ይሕብሉቑ እዮም ኣብቲ ቁጠባን ካልእን። ድሓር ድማ ፍርሒ እውን ኣሎ። ኣብያተ ትምህርቲ ኣዝዮም ዝተፀለዉ እዮም ብፖለቲካ። ኣብኡ ድማ ይዛይድ እቲ ፍርሒ። እዚ ዘዋፅእ ኣይኮነን። ኣማራፂ እንተዘይብልካ ክትገብሮ ትኸውን፤ ዓላማኻ ግን ንሱ ክኸውን ኣይብሉን።
ኣነ እዚ መንግስቲ እዚ ኣበጋግስኡን ኣመፃፅእኡን ትኽክለኛ እዩ ኢለ ይኣምን እየ። ግን ናብ ትክክለኛ መንገዲ ድዩ ዝወስዶ ዘሎ ኢልካ እንተሓቲትካ እንድዒ፡ ይኸብድ እዩ። ናይ ውሽጡ ሽግራት ኣለዉ። ናይ ደገ እውን ከምኡ።
ዝኾነ ኮይኑ ናፅነት ኮነ ካልእ ከም ህያብ ካብ ካልእ ዝውሃበካ ዘይኮነስ ዘይሩ ዘይሩ ንስኻ ኢኻ እተምፅኣ። ባዕልኻ ኢኻ እተምፅኣ።
ውራይና፦ ብዙሕ ነገራት ኣልዒልና ኣለና፤ ሰፊሕ ገዜ ሂብካ ምዕቡል ተሞኩሮኻን ፍልጠርካን ብስፍሓትን ዕምቆትን ሰለ ዘካፈልካና ብሽም መንበብቲ ካብ ልቢ ነመስግን። የቐንየለይ!
ኣነ እውን የመስግን!


text:
ኣብ እስራኤል ወሃቢት ቃል ብዓል ስልጣን ኢሚግሬሽንን ዶባትን ሳቢን ሓዳድ ግና ቤት ፅሕፈተን ብዛዕባ ዝብሃል ዘሎ ገና ከረጋግጾ ከምዘይክኣለ ሓቢረን ኣለዋ
እስላማዊ ግዝኣት ዝተብሃለ ኣኽራሪ ጉጅለ ካብ መንጎ ዝሓረዶምን ዝረሸኖም ኢትዮጵያዊያን ክርስቲያን እቶም ሰለስተ ካብ እስራኤል ናብ ሳልሳይ ሃገር ዝተመሓላለፉ ኤርትራዊያን ምዃኖም ንሓደ ናይ እስራኤል ገባሪ ሰናይ ዝጠቐሰት ጋዜጣ ጆርሳለም ፖስት ፀብፂባ።
Hotline for Refugees and Migrants ዝተብሃለ ትካል ከምዝገለፆ ኣብዚ ትካል እዚ ብኣስተርጓሚነት ዝሰርሕ ኤርትራዊ ዘመዱን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሆሎት /እስራኤል/ ምስኡ ተኣሲሮም ዝነበሩን ሰባት ነቲ ሓደ ከምዘለለዩዎ ገሊፁ’ሎ።
ክልቲኦም ኣብቲ ቪዲዮ ዝተርኣዩ ግን ብኣባላት ስድርኦም ከይኮነስ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሆሎትን ኣብቲ ዘይመንግስታዊ ትካልን ዝፍለጡዎም ኣለሊዮምዎም ኣለው።
ሓደ ኣብ ሆሎት ዝተኣሰረ ኡጋንዳዊ ስደተኛ ንጆርሳሌም ፖስት ኣብዝሃቦ ቃል ካብ ዝተቐትሉ ሰለስተ እቲ ሓደ ኣብ እስራኤል ንሸውዓተ ዓመታት ዝኣክል እዋን ከምዝነበረን ኣብ ዝሓለፈ ክረምቲ ግን ካብ ቤት ማእሰርቲ ወፂኡ ንሓደ ማዕልቲ ናብ ቴልኣቪቭ ከምዝኸደን ቅድሚ ሓደ ማዕልቲ ናብ ሆሎት ተመሊሱ ከየመልከተ ከምዝተረፈን ይገልፅ።ድሕሪኡ ነይሩ ካብታ ሃገር ክወፅእ ዝተሰማምዐ ይብል እቲ ስደተኛ ብምውሳኽ።
ብመሰረት ሃትላይን እቶም ስደተኛታት ኣብ ሳልሳይ ሃገር መዕቖቢ ከይሓተቱ ናብ ኣውሮፓ ንምእታው ቀጥ ኢሎም ናብ ሊቢያ ከምዘምርሑን ኣብ ኢድ እስላማዊ ግዝኣት ከምዝወደቑን ገሊፁ’ሎ።
ወሃቢት ቃል ብዓል ስልጣን ኢሚግሬሽንን ዶባትን ሳቢን ሓዳድ ቤት ፅሕፈተን ብዛዕባ ዝብሃል ዘሎ ታሪኽ ኣፍልጦ ከምዘይብሉን ነቲ ሪፖርት እናመርመሮን ምዃኑን ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣብዝሃብኦ ቃል ሓቢረን።
ካብቶም ብእስላማዊ መንግስቲ ዝተቐትሉ ኤርትራዊያን ሓው ምዃኑ ሓደ ኤርትራዊ ካብ ኣውሮፓ ኣረጋግጊፁልና’ሎ።


text:
ምንቅስቃስ መንእሰያት ንዲሞክራሰያዊ ለውጢ ስዊዘርላንድ ዝኽሪ 18 መስከረም ምስ ክብርቲ ሓፍቲ ኤልሳ ጭሩም ብሓባር ይዝክር
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 17 መሰከም.2011 ምንቅስቃስ መንእሰያት ንዲሞከራስያዊ ለውጢ ስዊዘርላንድ ዓስራይ ዓመት ዝኽሪ እቶም ምሕደራዊን መንግስታን ኣካዪዳ ንኽቅየር ዝሓተቱን ላዕለዎት ሓለፍቲ ከምኡውን ነዚ ጻዊዒት‘ዚ ናብ ህዝቢ ዘብጽሑን ተባዓት ሰብ ሞያ ጋዜጠኛታትን ካልኦት ደለይቲ ለውጢን ዝተኣሰርሉ
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም 17 መሰከም.2011 ምንቅስቃስ መንእሰያት ንዲሞከራስያዊ ለውጢ ስዊዘርላንድ ዓስራይ ዓመት ዝኽሪ እቶም ምሕደራዊን መንግስታን ኣካዪዳ ንኽቅየር ዝሓተቱን ላዕለዎት ሓለፍቲ ከምኡውን ነዚ ጻዊዒት‘ዚ ናብ ህዝቢ ዘብጽሑን ተባዓት ሰብ ሞያ ጋዜጠኛታትን ካልኦት ደለይቲ ለውጢን ዝተኣሰርሉ ክሳብ ሕጂ‘ውን ኣበይ ከምዘለዉ ዘይተፈለጠሉን ንምዝካር ኣብ ከተማ ዙሪክ ክብርቲ ገባሪት ሰናይ ሓፍትና ኤልሳ ጭሩም ኣብ ዝተረኽበትሉ ብሓባር ዘኪሩ።
ኣብቲ ብርክት ዝበሉ መንእሰያት ዝተረኽቡሉ ኣጋጣሚ፡ ሓፍትና ኤልሳ ድኻማ ከይጸብጸበት ካብ ከተማ ለንደን በሪራ ናብ ከተማ ጀነቫ፡ መሊሳውን ካብ ጀንቫ ናብ ከተማ ዙሪክ ንኣስታት ሰለስተ ሰዓታት ናይ ባቡር ጉዕዞ ወሲኻ፡ ምሳና ክትውዕል ምብቃዓ ልባዊ ምስጋና ብስም ኩሎም መንእሰያት ነብጽሕ። ኣብዚ ዓቢ ናይ ዝኽሪ ኣጋጣሚ ብሓብትና ኤልሳ ዝቀረበ ሰፊሕ እዋናዊ መግለጺታትን ሓበሬታታትን ንኹሉ ተሳታፋይ ኣመና ዝሰሓበን ናይ ቃልሱ መንፈሱ ዘለዓዓለን ሙዉቅ ናይ ምርድዳእን ነጻ መድረኽ ተዘክሮታት ምግላጽን‘ውን እዩ ነይሩ። ብተወሳኪ ኤልሳ ዘቅረበቶ ሃብታም ተሞክርኣን ኣበርክቶ ማሕበራ፡ ማሕበር ሰብኣዊ ሓልዮት ኤርትራ፡ ካብ ዝጀመረሉ እዋን ክሳብ እዚ ሕጂ ዘካይዶ ዘሎ ኩሉ መዳያዊ ቃልሲ ሰብኣዊ ምሰል ኣብ ኤርትራ ክኽበርን ልዕልና ሕጊ ክነግስን፡ ከምኡውን ኩነታት ኣብ ፈቀደኡ ኩርናዓት ዓለም ብሰንኪ እዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ሕሉፍ ውለቀ ምልኪ ስርዓት ፋሕ ኢሉ ዝርከብ ኤርትራዊ ስደተኛ መብርሂ ሂባን ካብ ተሳትፍቲ ከኣ ዝቀረበላ ሕቶታት ኣዕጋቢ መልስታት ሂባትሎምን።
ብዘይካዚ እውን ካብ ሓያለ መንእሰያት ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ካብ ዘጋጥሞም ዝነበረ ኣደዳ ማእሰርቲን መግረፍቲን ኣብቲ፤ እዋንቲ ካብቶም ብቀዳምነት ትጣበቀሎምን ኪሳብ መውዳእታ ነጻ ንኪወጹ እጃማ ዘበርከተትን ተበርክት ዘላን ሓንቲ ካብቶም ተባዓት ዜይግነታዊ ሓላፍነት ዝስምዓ ዜጋ ኤልሳ ጭሮም ምኻና፡ ብዝገበረትሎም መዘና ኣልቦ ሓገዛትን ሞራልን ብልቢ ከመስግኑዋ ዕድል ብምርካቦም ሓጎሶም ገሊጸም። ብምቅጻል‘ ውን ሓደ ለበዋ ንኩሉ ኣብ ስድት ዝርከብ መንእሰይ ብኸምዚ ዝስዕብ ኣቅሪቦም፡
“ ኦ ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ኣብ ከልበትበት ስደት እትርከብ ኤርትራዊ መንእሰይን ብፍላይ፡ብሓፈሻ ንኩሉ ዜጋ፡ እዚ ዘሎናዮ ናብራ ስደት ክሳብ መኣስ እዩ ኢልና እስከ ንሕሰብ? ዘሎናዮ ኩሉ ዓይነታት መስገድላት ካልእ ሰብ ክሕብረና ኣይንጸበ። ንሕና ብዋጋናን ዋጋ ካልኦትን ኣይንጻወት። እዚ ናይ ጋይነናት ስርዓት ደቂባት ኣጥፊኡ፡ እንሆ‘ውን ሕጂ ብርስቲ መሬትናን ጸጋታቱን ይጣላዕ። እሞ ሃየ እቲ ወርቃዊ ግዜ ሕጂ እዩ ሕቶታትና መልሲ ዝረኽብሉ። ሃየ ብድምጽና፡ በእዳውና፡ ብእግርና ነድምጽ። ስቅታና እንተቀጺሉ ግን፡ ዘልኣለማዊ ስቅታውን ታርኡ ኣለዎ። ንዝበኾሩን ንተበለጸትን ኣይነማዓዱ፡ እንታይ ድኣ ስራሕን ርትዒን ንምሃሮም። ታሪኽ ሰብ ሑቡእ ኣጀንዳ ከነቃናጁ፡ ስኑድ ታሪኽና ኣይነብርስ። ዘገምታዊ ለውጢ ይኣክል፡ ሕጂ እዋናዊ ለውጢ ነበግስ! “ ክብሉ ሓባራዊ ጻዊዒቶም ብሓባር ኣቃሊሖም።
ለውጢ ይበግስ፡ ፍትሒ ክምለስ፡ ምልኪ ኪድመሰስ !!!!!!
ምንቅስቃስ መንእሰያተ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ስዊዘርላንድ
ጨንፈር ዙሪክ


text:
ንስድራ ቤት | መንእሰያት
ብሞባይል መልእኽቲ ኽትልእኽ ከለኻ፡ ብኸመይ ጽቡቕ ጠባይ ከም እተርኢ
ጸገም
ምስ ፈታዊኻ ብኣካል ተራኺብኩም ከተዕልል ከለኻ፡ ብሞባይልካ መልእኽቲ መጺኡካ ንበል። እንታይ ኢኻ ኽትገብር ዘሎካ፧
ምስ ፈታዊኻ እናተዛረብካ ነቲ መልእኽቲ ተንብቦ።
ንፈታዊኻ “ይቕረታ” ኢልካ፡ ነቲ መልእኽቲ ተንብቦ።
ነቲ መልእኽቲ ሸለል ኢልካ፡ ምስ ፈታዊኻ ዕላልካ ትቕጽል።
እቲ እትገብሮ ምርጫ የገድስ ድዩ፧ እቲ መልሲ፡ ‘እወ’ ዚብል እዩ።
ክትፈልጦ ዘሎካ
ምስ ፈታዊኻ እናኣዕለልካ ንኻልእ ፈታዊኻ ብሞባይል መልእኽቲ ምልኣኽ፡ ንእትፈትዎ ጸወታ ብዘይ ሕጊ ኸም ምጽዋት እዩ ዚቝጸር። ‘ግና እኮ ፈተውተይ እዮም’ ትብል ትኸውን። ከምኡ ስለ ዝዀኑ ድማ ኢኻ ጽቡቕ ጠባይ ከተርኢ ዘሎካ። ጥብቂ ኽትከውንን ንነገራት ከተኽብዶን ኣሎካ ማለት ኣይኰነን። ይኹን እምበር፡ ብዛዕባ ህይወት ሓደ ኽትፈልጦ ዘሎካ ሓቂ ኣሎ፦ ምስ ፈተውትኻ ጽቡቕ ጠባይ ዘይተርኢ እንተ ዄንካ፡ ውዒሉ ሓዲሩ ብዘይ ፈታዊ ኽትተርፍ ኢኻ።
ስለምንታይ፧ ሰባት ስነ ስርዓት ዘይብሉ ሰብ ስለ ዘይፈትዉ እዩ። በት * ዝስማ ጐርዞ፡ “ንመሓዛይ እናኣዕለልኩዋ ኸለኹ፡ ዓሰርተ ሳዕ ሞባይላ ትርኢ እንተ ዀይና፡ ካባይ ንላዕሊ ዝሓሸ ነገር ትጽበ ኸም ዘላ ዀይኑ ስለ ዚስምዓኒ፡ የሕርቐኒ እዩ” በለት። በትን መሓዛኣን ምሕዝነተን ንነዊሕ እዋን ዚቕጽልዶ ይመስለካ፧
ነቲ ምስ ኣጠቓቕማ ሞባይል ዚተሓሓዝ ጠባይካ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ትሕቲ እቲ “ጸገም” ዚብል ንኡስ ኣርእስቲ ንዘሎ ኣብነት እስከ ርኣዮ። ዝበለጸ መልሲ ዀይኑ ዚስምዓካ ኣየናይ እዩ፧ ምናልባት ንምርጫ “ሀ” ኸም ነውሪ ጌርካ ትርእዮ ትኸውን። ብዛዕባ ምርጫታት “ለ”ን “ሐ”ንከ እንታይ ይመስለካ፧ ነቲ ብሞባይል እተላእከልካ መልእኽቲ ንምርኣይ ኢልካ ንዕላልካ ኸተቋርጾ ነውሪ ድዩ፧ ንዕላልካ ምእንቲ ኸይተቋርጾ ኢልካ ነቲ መልእኽቲ ሸለል ምባልከ ነውሪ ድዩ፧
ጽቡቕ ጠባይ ዚብሃል ደኣ እሞ ኣየናይ እዩ፧ እዚ እተሓላለኸ ኺመስል ዚኽእል እኳ እንተ ዀነ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ግና ኪሕግዘካ ይኽእል እዩ። “ከምቲ ሰባት ኪገብሩልኩም እትደልይዎ ዘበለ ዅሉ እውን፡ ንስኻትኩም ከምኡ ግበሩሎም” ይብል። (ሉቃስ 6:31) ነዚ ምኽሪ እዚ፡ ኣብቲ ብሞባይል እትልእኮ መልእኽቲ እውን ከተውዕሎ ትኽእል ኢኻ። ብኸመይ፧
ክትገብሮ እትኽእል ነገራት
ኣብ ግቡእ እዋን ጥራይ መልእኽቲ ልኣኽ። ሪቻርድ ዝስሙ መንእሰይ፡ “ሓድሓደ ሳዕ፡ ኣዝዩ ምስ መሰየ እውን እንተ ዀነ መልእኽቲ ይመጸኒ እዩ። እቲ መልእኽቲ፡ ስቕ ኢልካ ሃጠው ቀጠው እዩ፣ ድቃስ ድማ እዩ ዚኸልኣኒ” በለ። ‘ንሰባት ኣብ እዋን ዕረፍቶም መልእኽቲ እልእከሎም ድየ፧’ ኢልካ ንርእስኻ ሕተታ።—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ መክብብ 3:1።
ትሑት ኩን። ብኣካል ከተዕልል ከለኻ፡ ብቓላትን ብቓና ድምጽን ኣብ ገጽ ብዚርአ መግለጺታትን ብኣካላዊ ምንቅስቓስን መልእኽቲ ተመሓላልፍ ኢኻ። ብሞባይል መልእኽቲ ኽትልእኽ ከለኻ ግና፡ እዚ ዅሉ የለን። ብኸመይ ደኣ ኢኻ እሞ ጽቡቕ ጠባይ ከተርኢ እትኽእል፧ ጃዝሚን ዝስማ ጐርዞ፡ “ጽቡቕ ጠባይ ዜንጸባርቕ ልሙድ ዝዀነ ኣዘራርባ ተጠቐም። ንኣብነት፡ ‘ከመይ ኣለኻ፧’ ኢልካ ሕተት፣ ከም ‘በጃኻ’ን ‘አመስግነካ’ን ዝበለ ቓላት ከኣ ተጠቐም” በለት።—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ ቈሎሴ 4:6።
ኣስተውዓሊ ኹን። ኣብ ትሕቲ እቲ “ጸገም” ዚብል ንኡስ ኣርእስቲ ንዘሎ ኣብነት እስከ እንደገና ርኣዮ። ኣዝዩ ኣገዳሲ መልእኽቲ ትጽበ እንተ ኣሊኻ፡ ይቕረታ ብምሕታት ነቲ መልእኽቲ ኽትርእዮ ትኽእል ኢኻ። መብዛሕትኡ እዋን ግና፡ ነቲ መልእኽቲ ጸኒሕካ ኽትርእዮ ትኽእል ኢኻ። ጓል 17 ዓመት ዝዀነት ኤሚ፡ “ፈታዊኻ ዘረባኡ ኽሳዕ ዚውድእ ተጸበዮ፣ ሞባይልካ ኣበይ ከይትኸደካ እያ፣ ንፈታዊኻ ዘረባኡ ኣቋሪጽካ ብሞባይልካ መልእኽቲ ትልእኽ እንተ ዄንካ ግና፡ ፈታዊኻ ሓዲጉካ ኪኸይድ ይኽእል እዩ” በለት። ምስ ብዙሓት ሰባት ተኣኪብካ እንተ ኣሊኻ እውን፡ ኣስተውዓሊ ኹን። ጀይን ዝስማ ጓል 18 ዓመት ጐርዞ፡ “ብዘይምቍራጽ ብሞባይልካ መልእኽቲ ኣይትልኣኽ። ከምኡ ምግባር፡ ነቶም ምሳኻ ዘለዉ ሰባት፡ ‘ምሳይ ሃለኹም ኣይሃለኹም ኣይግድሰንን እዩ፣ ካብ ምሳኻትኩም፡ ኣብ ካልእ ቦታ እንተ ዝኸውን ምሓሸኒ’ ትብሎም ከም ዘለኻ እዩ ዚቝጸር” በለት።
መልእኽቲ ቕድሚ ምስዳድካ ሕሰብ። ሰባት ነቲ ኽትልእኮ ዝሓሰብካ መልእኽቲ ብጌጋ ኺርድእዎ ይኽእሉ ድዮም፧ ስምዒት ዚገልጽ ምልክታት ምጥቃምካ፡ ነቲ ናይ ሓቂ ስምዒትካ ኺገልጾ ይኽእል ደዀን ይኸውን፧ ጓል 21 ዓመት ዝዀነ ኣምበር፡ “ትዋዘ እንተ ኣሊኻ፡ ንፍሽኽታ ዜመልክት ምልክት ተጠቐም። ምኽንያቱ፡ ሰባት ንሓደ ብዋዛ እተዘርበ ዘረባ፡ ናይ ሓቂ ኺገብርዎን ስምዒቶም ኪጕዳእን፡ ሕሉፍ ሓሊፉ እውን ኬባእስ ይኽእል እዩ” በለት።—ስርዓት መጽሓፍ ቅዱስ፦ ምሳሌ 12:18።
ብንጹር እምበኣር፡ ሞባይል ክትጥቀም ከለኻ እተርእዮ ጠባይ ኣገዳሲ እዩ።
ነዚ ዚስዕብ ሕሰበሉ፦ ጽቡቕ ጠባይ ኣብ ፍቕሪ እተመስረተ እዩ። ነዛ ባህርይ እዚኣ ብኸመይ ከተንጸባርቓ ትኽእል፧ መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ፍቕሪ ዓቃልን ለዋህን እያ። ፍቕሪ ኣይትቐንእን፡ ኣይትጀሃርን፡ ኣይትንፋሕን፡ ስዲ ኣይኰነትን፡ ጥቕሚ ርእሳ ኣይትደልን፡ ኣይትቝጣዕን [እያ]” ይብል። (1 ቈረንቶስ 13:4, 5) እሞኸ ነየናይ መዳይ ፍቕሪ ኢኻ ኽትዓይየሉ ዘሎካ፧
^ ሕ.ጽ. 11 ኣብዛ ዓንቀጽ ዚርከብ ገሊኡ ስማት ተቐዪሩ እዩ።


text:
ቀዳማይ ክፋል
ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ ዓንቀፅ 40 ንኡስ ዓንቀፅ ሓደ ዝኾነ ኢትዮጵያዊ ዜጋ ዝንቀሳቐስ ይኹን ዘይንቀሳቐስ ንብረት መሰል ምውናን ከምዘለዎ ይድንግግ። ብመሰረት እዚ ድማ ኣብ ምንቅስቓስ ስራሕቲ ወይ ልውውጥ ንግዲ እቲ ቀንዲ ከም ማእኸል ልውውጥ ኮይኑ ዘገልግል ወይ ዝሰርሕ ገንዘብ ምዃኑ ይፍለጥ እዩ። ቅድሚ ገንዘብ ከም ማእኸል ልውውጥ ንግዲ ኣብ ጥቕሚ ምውዓሉ ኣቕሓ ብዓይነት ብምልውዋጥ ወይ ድማ “ባርተር ሲስተም” እናበልና እንፅውዖም፣ ጨው ወይ ድማ ክባራት ማዕድናት ከም ማእኸል ልውውጥ ንግዲ ዘገልግሉ ምንባሮም ሰነዳት ታሪኽ ይሕብሩ።
ኣብዚ ሕዚ እዋን ገንዘብ ቀንዲ ማእኸል ልውውጥ ንግዲ ኮይኑ ዘገልግል ዘሎ እንተኾነ እውን ብዙሕ ገንዘብ ብምሓዝን ብኡ ኣቢልካ ልውውጥ ንግዲ ምክያድ ንድሕንነት ኣብ ሓደጋ ከእትው ስለዝኽእል ንኣሳልጦ ንግዲ ዕንቅፋት እናፈጠረ ይርከብ። ብፍላይ ድማ ምስቲ በፂሕናዮ ዘለና ብርኪ ዕቤት ቴክኖሎጂን ሓበሬታን ብገንዘብ ጥራሕ ዝግበር ልውውጥ ንግዲ ኣብ ዘይከኣለሉ ብርኪ በፂሑ እዩ። በዚ መሰረት ንገንዘብ ተኪኦም ዘገልግሉን ንኣሳልጦ ንግዲ ወሰንቲ ዝኾኑ ሰነዳት ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ካብ ዝጅምሩ ብዙሓት ዓመታት ኣቑፂሮም ኣለው።
ሎሚ ካብ ሰነዳት ሓሊፉ ብኢንተርኔትን ብኻልኦት መሳርሒ ኤሌክትሮኒክስን እውን ልውውጥ ንግዲ ኣብ ዝግበረሉ ብርኪ በፂሕና ንርከብ። ኣብ ጁባኻ ወይ መትሐዚ ገንዘብ ብዙሕ ገንዘብ ሒዝካ ዝዝወረሉ ኩነታት እናብቀዐ እዩ። ኣብ ሃገርና እውን እንተኾነ ልውውጥ ንግዲ ብዝሓዝካዮ ንእሽተይ ካርድን ብኤሌክትሮኒክስን ኣቢልካ ዝፍፀመሉ ኩነታት ይርአ።
ኣብ ናይ ሎሚ መሰናድኦና ብዛዕባ ቀንዲ መሳለጥያታት ልውውጥ ንግዲ ኮይኖም ዘገልግሉ ተመሓላለፍቲ ሰነዳት ዝምልከት ኮይኑ ካብዚኣቶም እውን ብበዝሒ ኣብ ስራሕቲ እንጥቀመሉ ብዛዕባ ቼክን ቼክ ዝምልከት ሕግታት ሃገርና ንምድህሳስ እዩ። ብመሰረት ሕጊ ንግዲ ሃገርና ዝመሓላለፍ ሰነድ ገንዘብ ማለት እቲ መሰል ካብቲ ሰነድ ተፈልዩ ክስረሐሉ ወይ ክመሓላለፍ ዘይኽእል መሰል ግልጋሎት ዘለዎ ሰነድ ኩሉ ዘጠቓልል እዩ። ብፍላይ ድማ ሕጊ ከምዝመሓላለፍ ሰነድ ገንዘብ ዝቖፅሮም ናይ ወረቓቕቲ፣ ንግዲ ዝመሓላለፉ ወረቓቕቲ ምስክር ሰነዳት መረጋገፂ ሸቐጥን እዮም ።
ኣብ ሕጊ ንግዲ ኢትዮጵያ ብዝርዝርን ብሰፊሑን ካብ ዝተደንገገሎም ተመሓላለፍቲ ሰነዳት ውሽጢ ‹‹ወረቓቕቲ ንግዲ ›› ኣብ ዝበሃል ዘፈር ዝካተቱ እዮም። ኣብዚ ሕጊ ከም ንግዲ ወረቐት ካብ ዝቑፀሩ ተመሓላለፍቲ ሰነዳት እቲ ሓደ ቼክ እዩ። ቼክ ምስቶም ካልኦት ወረቓቕቲ ንግዲ ዝበሃሉ ከም ሓዋላ ወረቐትን ሰነድ ተስፋ ዝኣምሰሉ እንትነፃፀር ብሰፊሑ ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለን መሳለጥያ ልውውጥ ንግዲ ኮይኑ ዘገልግል ዘሎን እዩ። ኮይኑ ግን ቼክ ዋላ እውን ብሰፊሑ ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለን ዘገልግል ዘሎ እንተኾነ ኣብ ተግባር ዝረአ ናይ ኣጠቓቕማ ፀገማትን ምንኣስ ፍልጠት ሕጊ ስለዘንፀባርቕ ነቲ ሕጊ ብዝተወሰነ መልክዑ ብምድህሳስ ግንዛበ ምዕባይ ኣድላይ ይኸውን።
ኣብ ዘበናዊ ስራሕቲ ንግዲ መብዛሕትኡ ገንዘብ ተንከፍ ግቡእ ማለት እውን መሸጣን ግዚኢትን ዝፍፀም ቼክ ፅሒፍካ ብምሃብ እዩ። ገንዘብ ምጉዕዓዝ ከየድለየ ክፍሊት ብቼክ ምፍፃም ይከኣል። ኣብዚ ዘመን ቀንዲ ስራሕ ባንክታት ካብ ዝኾኑ እቲ ሓደ ቼክ ምቕባልን ምስ ቼክ ዝተተሓሓዙ ፍፃመታት ግልጋሎት ምሃብ እዩ። ዝተመሓላለፈ ሰነድ ገንዘብ ማለት መሰል ካብቲ ሰነዱ ተፈልዩ ክስራሐሉ ወይ ክተሓላለፍ ዘይኽእል መሰል ዘለዎ ኩሉ ዓይነት ሰነድ ማለት እዩ። ቼክ ዝመሓላለፍ ሰነድ ገንዘብ ከም ምዃኑ መጠን ብፅሑፍ ገንዘብ ንክኽፈል ዝወሃብ መምርሒ እዩ። ሰነድ ብምፍራም ንዝተኣዘዘሉ ሰብ ብቀጥታ ብምሃብ ወይ ኣብቲ ሰነድ ድሕሪት ፈሪምካ ብምሃብ ካብ ሓደ ሰብ ናብ ካሊእ ሰብ ምምሕልላፍ ይከኣል።
ካብዚ ትርጉም ብምልዓልን ብመሰረት ሕጊ ንግዲ ቁፅሪ 827፣ 828ን 732ን ንቼክ ዝውሃብ ሓፈሻዊ ትርጉም ቼክ ምስቀረበ ዝኽፈል፣ ኣብ ባንኪ ተቐማጢ ሒሳብ ዘለዎ ሰብ ገንዘብ ንባዕሉ ወይ ንኻሊእ ወገን ንኽክፈል ትእዛዝ ዝውሃበሉ፣ ገንዘብ ተኪኡ ክፍሊት ዘቀላጥፍ ወረቐት ንግዲ ወይ ድማ ሰነድ እዩ። ቼክ ናይ ባዕሉ ሰለስተ ቀንዲ ባህርያት ዘለዎ ኮይኑ ብዓይነቱ ፍሉይ ዝኾነ ሰነድ መኽፈሊ ገንዘብ እዩ። ከፋሊ ገንዘብ ኩሉ ግዜ ባንኪ እዩ፣ ካልኣይ ቼክ ወሃቢ /መውፅኢ/ ኣብ ባንኪ ተቐማጢ ዝኾነ ኣብቲ ቼክ ንዝተገለፀ ገንዘብ ክሽፍን ዝኽእል ጥሪት /ገንዘብ/ ኣለዎ ተባሂሉ ዝግመት እንትኾን እቲ ሳልሳይ ድማ ቼክ ኣብ ዝቐርበሉ ዝኽፈል ወረቐት ንግዲ እዩ። ብምኽንያት እዞም ሰለስተ ባህርያት እዚኦም ቼክ ካብቶም ካልኦት ምንቅስቓሳት ንግዲ ዝተፈለየ ይገብሮ።
ምስዚ ብምትእስሳር ትኹረት ክወሃበሉ ዝግባእ ነጥቢ ከፈልቲ ተባሂሎም ኣብቲ ቼክ ክፀሓፉ ዝግብኦም ባንክታት ወይ ብሕጊ ከም ባንኪ ኣፍልጦ ዝረኸቡ ትካላት ፋይናንስን እዮም። እቲ ቼክ ዝወፀሉ ግዘን ቦታን ብዝምልከት እቲ ቼክ ዝወፀሉ ቦታን ግዘን የቐምጥ እዩ። እቲ ቼክ ዝወፀሉ ዕለትን ንምኽፋል ዝቐረበሉ ዕለትን ተመሳሳሊ ድዩ ወይ ኣፈላላይ ኣለዎ? ዝብል ኣብዚ ሕጊ ብግልፂ ዝተደንገገ እንተዘይሃለወ እውን ሕጊ ንግዲ ቑፅሪ 855 ግን ዝተፈላለየ ዕለት ክኸውን ከም ዝኽእል ይገልፅ እዩ። ኣብዚ እቲ ቼክ ንክፍሊት ኣብ ዝቐርበሉ ዕለት ከም ዋና መግለፂ ዘይምውሳዱ ኣግባብን ትክክለኛን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ንክፍሊት ኣብ ዝቐርበሉ ዕለት ባዶ ቼክ ማለት እዩ። እቲ ሕጊ ከም ዘቐምጦ ቼክ ዝወፅአሉ ዕለት ኣብ ግምት ውሽጢ ከይኣተወ እዩ ካብቲ ቼክ ዝተፅሓፈሉ ዕለት ጀሚሩ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ተኸፋሊ ይኸውን።
ብመሰረት እዚ ድማ እቲ ቼክ ዝወፅአሉ ዕለት ምስ ኣከፋፍላ ብዝተተሓሓዘ ኣድላዪ ጉዳይ ኣይኮነን። ብተግባር እናተሰርሐ ዘሎ ግን ኣብቲ ቼክ ዝፀሓፍ እቲ ቼክ ዝወፀሉ ዕለት ዘይኮነስ ንምኽፋል ዝቐረበሉ ዕለት እዩ። ብመሰረቱ ኣብ ቼክ ክልተ ናይ ዕለት መፅሐፊ ቦታ የለን። ንኣብነት ኣብ ዋኒናት ገበን መርትዖ እንትቐርብ እቲ ቼክ ንኽፍሊት መቕረቢ ዕለት ብዝምልከት ምስ ካልኦት መረዳእታታት ብተወሳኺ እቲ ቼክ ባዕሉ ከም ዋና መርትዖ እንትኸውን እቲ ቼክ ዝወፅአሉ ዕለት ብዝምልከት ግን ናይ ውልቀ ተበዳልን ካልኦት ናይ ሰብ ምስክርነት ብምቕራብ እዩ ነቲ ጉዳይ ከረድእ ዝኽእል፤ ምኽንያቱ እዚ ኹነታት ብዝምልከት ኣብቲ ቼክ ስለዘይፀሓፍ እዩ።
ኣብ ኣጠቓቕማ ቼክ ሰለስተ ቀንዲ ተዋሳእቲ ወይ ተሳተፍቲ ኣለዉ። ንሳቶም እውን በዓል ዋና እቲ ቼክ /መውፅኢ/፣ ነቲ ቼክ ዝኸፍል ባንኪን በቲ ቼክ ገንዘብ ዝኽፈሎ ሰብን /ተኸፋሊ/ እዮም። እቲ ቼክ ንኽመሓላለፍ ዘይተገደበ እንተኾይኑ ድማ መመሓላለፍቲ ኣብ ድሕሪት እናፈረሙ መኽፈሊ ግዜ እቲ ቼክ ክሳብ ዝሓልፍ ክሳተፉ ይኽእሉ እዮም። ቼክ ወይ ድማ ናይ ቼክ ሒሳብ ኣብ ህዝብን ዝተፈላለዩ ትካላትን ዝርከብ ኣብ ስራሕ ዘይወዓለ ገንዘብ ካብ ምትእኽኻቡ ንላዕሊ ካልኦት ዝተፈላለዩ ረብሓታት እውን ኣለዎ።
ኣብዚ ዘመን ልውውጥ ንግዲ ቅልጡፍን ሰለጤን ዘለዎ ስራሕ ዝሓትትን እዩ። ስለዝኾነ ድማ ሓደ ነጋዳይ ወይ ትካል ንግዲ በብዕለቱ ኣብ ምግዛእን ምሻጥን ዘተኮረ ብብዙሕ ሽሕ ወይ ሚልዮናት ልውውጥ ንግዲ ስለዝገብር ነዚ ልውውጥ መሰረት ድማ ገንዘብ ስለዝኾነ ገንዘብ ነዚ ቅልጡፍ ልውውጥ ንምድላው ቼክ ዓብይ ተራ ኣለዎ። ገንዘብ ብቼክ እንድሕር ዝኽፈል ኮይኑ “ኖታት” ገንዘብ ወይ ሳንቲም ምዝውዋር ኣየድልን ። ቼክ ከም ገንዘብ ብበዝሒ እንድሕር ዝዘዋወር ኮይኑ ንገንዘብ መሐተሚ ዝወፅእ ወፃኢ ይቕንስ ። ቼክ ካብ ስርቅን ካሊእ ሓደጋን እውን ዝከላኸል እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ክፍሊት ብኣብዝሓ ብቼክ ዝፍፀም እንተኾይኑ ኣብ ስራሕ ዘይወዓለ ገንዘብ ብቼክ ናብ ባንኪ ምትእኽኻብ ይከኣል።
ብሓፈሻዊ መልክዑ እንታይነትን ረብሓን ቼክ ነዚ ዝመስል ኮይኑ ቼክ ብኣግባቡን ሕጋዊ መስርሕ ተኸቲልካ ንምጥቃም ኣብቲ ሕጊ ዝተቐመጡ ድንጋጌታት ምፍላጥን ምትግባርን ኣድላይ እዩ። ሓደ ሰነድ ብሕጊ ቼክ እዩ ክበሃል ዝኽእል ኣብ ሕጊ ንግዲ ቁፅሪ 827 ከምኡ‘ውን 828 ተደንጊጎም ዝርከቡ ረቛሒታት ዘማልአ እንተኾይኑ እዩ ። ብምዃኑ እውን ሓደ ሰነድ ብቐዳምነት ኣብ ዓንቀፅ 827 ካብ ሀ ክሳብ ‘ሰ’ ዝተፅሓፉ /ዝተገለፁ/ ማለት ድማ፣ ዝተወሰነ ገንዘብ ንምኽፋል ቅድመ ኩነት /ሓተታ/ ዘይተገበሮ መምርሒ፣ ኣብቲ ቼክ ዝተገለፀ ገንዘብ ክኸፍል ዝግባእ ከፋሊ ስም /መብዛሕትኡ ግዜ ባንኪ እዩ፣ ናይቲ ቼክ ገንዘብ ዝኽፈለሉ ቦታ፣ ቼክ ዝወፅአሉ ቦታን ግዜን፣ ነቲ ቼክ ዘውፅአ ሰብ ፌርማ ሒዙ ተማሊኡ እንተዘይተረኺቡ ንገሊኦም ክፍተታት ንምምላእ ኣብሕጊ ንግዲ ቁፅሪ 828/ሀ/ን /ለ/ን ብዝተገለፀ መሰረት ንገሊኦም ረቛሒታት ከምዘማልኣ እንድሕር ዘይተቖፂሩ እቲ ሰነድ ከም ቼክ ክቑፀር ከምዘይኽእል ብግልፂ ተደንጊጉ ይርከብ ።
እቲ ካልእ ጉዳይ ናይቲ ቼክ ዘውፅአ ሰብ ፊርማ ክህሉ ይግባእ። ካልእ ሰብ ፅሒፍዎ እቲ መውፅኢ እንተፈሪሙ እቲ ቼክ ዝተማልአ ምዃኑ የመላኽት።ይኹን እምበር እቲ ፊርማ ድሕሪ እቲ ፅሑፍ ክኸውን ኣለዎ። ምኽንያቱ ብፅሑፍን ብገንዘብ መጠንን ተስማዕሚዐ ዝብል ሓሳብ ኣጠቓሊሉ ዝሓዘ ስለዝኸውን እዩ። ኣብቲ ቼክ ፊርማ ምስ ዓረፈ ኣብቲ ቼክ ዝፀሓፉ ነገራት ነቲ ፈራሚ ብሙሉእ ፈቓዱ ተስማዕሚዑ ፈሪሙ ንምባል ዘየኽእልን ምስቲ ቼክ ብምትእስሳር ዝግበር ስምምዕነት መሰረታዊ መትከላት ውዕሊ ሕጊ ክሕለውን ክኽበሩን ስለዝግባእ እዩ።
ኣብ ሰበር ውሳነ 20232 ቅፅ ቼክ መሰረታዊ መትከላት ሕጊ ውዕሊ ከማልእ ከም ዝግባእ ተቐሚጡ እዩ።ብመሰረት ዓንቀፅ 828 ክማልኡ ዝኽእሉ ክፍተታት ከምዝተማልአ ዝቑፀረሉ ኩነታት ከም ኣብነት ንምርኣይ እቲ ሓደ ረቛሒ ከፋሊ ባንኪ ዘይተገለፀ እንተኾይኑ እቲ ሰነድ ከም ቼክ ኣይቁፀርን። ስለዝኾነ እቲ ዕዳ ከፋሊ ከም ቼክ ተገይሩ ዝቐረበ ሰነድ ብሕጊ ንቼክ ዝተደንገገ ረቛሒ ስለዘየማልእ ኣብቲ ሰነድ ዝተመልከተ ግቡእ ንምኽፋል ኣይግደድን። ወይ ድማ ዘይከፈልኩ በዚ ምኽንያት እዩ ኢሉ ክከራኸር ይኽእል እዩ። እቲ ኸፋሊ ክፍሊት ንክኸፍል ዝግደድ ቼክ እንተኾይኑ ጥራሕ እዩ። ኩነታት ቼክ ተማሊኡ ከፋሊ ኽፍሊት ከይፍፅም ዘገድድ ምኽንያት ኣብ ዘይብሉ ኣይከፍልን እንተ ኢሉ ብዘይምኽፋሉ ንዝበፅሕ ጉድኣት ኪሳራ ንክኸፍል ይግደድ።ይኹን እምበር ግቡእ ጥንቃቐ ገይሩ ዝተለመደ ኣሰራርሓ ተኸቲሉ ወይ ኣሉታዊ ፅልዋ ዘለዎ ሓበሬታ ከይበፅሖ ብቕኑዕ ልቦና እናሃለወ ብዝበፅሕ ጉድኣት ካብ ተሓታትነት ነፃ ከም ዝኾነ ኣብ ሕጊ ንግዲ ቁፅሪ 861 ተደንጊጉ ይርከብ። መቐፀልታ ናይዚ ፅሑፍ ኣብ ካልኣይ ክፋል ሕታምና ብመሰረት ሕጊ ንግዲ ዓንቀፅ 828 ኣብ ዝተቐመጡ ዛዕባታት መተሓላለፍቲ መንገድታት ቼክ፣ኣብ ኣፀሓሕፋ “ፎርም” እቲ ቼክ ዝለዓል መቃወምን ካልኦት ጉዳያትን ሒዝና ክንቀርብ ኢና።


text:
Published: 18 May 2017
(ብካህን ተክለ-ማርያም ምህርካ-ጽዮን ዝተተርጎመ)
ምዕራፍ - 2
ለከ እግዚኣብሔር ክሳብ ክንድ’ቲ፥ ኣሸጋሪትን ትዕቢተኛን ክኸውን ዝገደፈንስ፥ ብኣይ ገይሩ ክገልጾ ዝደሊ ናቱ ዕላማ ነይሩዎ’ዩ። ንሱ እቲ ሕያዋይ ኣምላኽ፥ ኩሉ ነገር ንዕኡ ኢለ ንኽገድፎ፥ ክምህረኒ ዕላማ ነይሩዎ’ዩ። ከመይሲ ኣነ ኣይሽነፍን በሃሊት፥ ምቕማጠይ ላዕልን ቅድሚትን እምበር፥ ማዕረይን ክንዳይን ኢለ ዝሓስቦ ሰብ ዘይብለይ። ኣንቀጥቂጣ ትገዝእ ናይ ቤት-ቤት ትምህርቲ ንግሥቲ ብምዃን፥ መወዳድርቲ ዘይብለይ ገይረ’የ ንነፍሰይ ዝሓስባ ዝነበርኩ። እቲ ኩሉ ግን እግዚኣብሔር ንኻልእ ተልእኮ የዳልወኒ’ዩ ነይሩ።
ከምቲ ኣቐዲመ ዝበልኩዎ፥ ብሥልጣን ኮነ ብገንዘብ ከምኡ’ውን ክብሪ፥ እዚ ጎዲሉኒ ዝብሎ ነገር ኣይነበረንን። ብሕልናይ ንነፍሰይ ክፍትሻ ከሎኹ ግን፥ ገለ ዘይብለይ ባዶ ኮይኑ ስለ-ዝስምዓኒ፥ ዝስምዓኒ ጓህን ሓዘንን ወሰን ኣይነበሮን። ኣነ ነቲ ሕያዋይ ኣምላኸይ ዘፍቅሮ’ኳ እንተ-መሰለኒ፥ ክሓስቦ ከሎኹ ግና ኣዚየ ካብኡ ሪሒቐ’የ ነይረ። ኣነን ንሱን ክንራኸብ ዘይገብረና፥ እቲ መጠን ስኢነሉ ዝነበርኩ ጽጋበይን ትዕቢተይን እዩ። እቲ ኩሉ ካብ ተንኮል ዘይዓርፍ ክፉእ ተግባራተይ ከኣ፥ ከም መንደቕ ኣብ ማእከል ኮይኑ፥ ምስ እግዚኣብሔር ክራኸብ የኽእለኒ ኣይነበረን። ስለዚ’ዩ እምበኣርከስ እቲ ሕይወተይ ትርጉም ስለ-ዝሰኣንኩሉ፥ ኩሉ ነገር ሕውስውስ እናበለ ዘጨንቐኒ ዝነበረ።
ንምዃኑ ሕጂ እንተ-ዝመውት-? እንታይ ናብ እግዚኣብሔር ዘቕርብ ጽቡቕ ነገር ኣሎኒ-? ብምባል መወዳእታ ኣብ ዘይብሉ ሓሳብ ኣቶኹ። ኩሉ እቲ ዝሓለፍኩዎ ሕይወት ብምሕሳብ ድማ፥ እስኪ ካብ ሕጂ ንደሓርሲ፥ ናብ እግዚኣብሔር ከቕርበኒ ዝኽእል፥ ገለ ሠናይ ነገር ክገብር ኢለ ሓሰብኩ። ካብዚ ብምብጋስ ድማ ስዑዲ-ዓረቢያ ከይደ፥ መካን መዲናን ክሳለም ኢለ ወሰንኩ።
እቲ ናብኡ ንምኻድ ዘድልየኒ ኩሉ ንኸዳሉ ዝኾነ ጸገም ኣይነበረንን። እቲ ናብኡ ምስ ከድካ ዝግበር ቀሚስ’ውን ብዝግባእ ኣዳልየ እየ። ከምዚ ኢለ ድማ፥ ብኣየር ዝገበርኩዎ ጉዕዞ ፈጺመ ጅዳ ክኣቱ ከኣልኩ። ጅዳ ክኣቱ ከሎኹ፥ ሰዓት-1 ናይ ለይቲ ኮይኑ’ኳ እተነበረ፥ ኣነ ግና መኪና ተሰቒለ ንመካ’የ ዘምራሕኩ። ግዳስ ዋላ’ኳ እቲ መንገዲ፥ ኩርኳሕ ዝበዝሖ ኮይኑ ዘይምቹእ እንተ-ነበረ፥ ጸሎተይ ከብጽሕ ካብ ዝነበረኒ ህንጡይነት፥ መሬት ክሳብ ዝወግሕ ክጽበ ትዕግሥቲ ኣይነበረንን። ስለዚ’ውን ብቐጥታ ንካዕባ’የ ኣምሪሐ። ኣብኡ ምስ በጻሕኩ፥ ናብ ኣምላኸይ ኣዚየ ዝቐረብኩ ስለ-ዝመሰለኒ፥ ኣብ ውሽጠይ ሓዲሽ ስምዒት ፈጠረለይ። ኣብኡ ደው ክብል ዝኸኣልኩ እኮ፥ ክሳብ ክንደይ ንኣምላኸይ ከም-ዘፍቅሮ፥ ንምግላጽ እየ ድማ በልኩ።
ይኹን እምበር ሕጂ’ውን፥ገና ርሒቐ ዘሎኹ ኮይኑ ስለ-ዝስመዓኒ፥ መንፈሰይ ፈጺሙ ክረግኣለይ ኣይከኣለን። ስለዚ’ውን “... ጎይታየ-! በጃኻ ናባኻ ኣቕርበኒ። እወ ምሳይ ከም-ዘሎኻ ክርዳእሲ፥ ንዓ ንልበይ ተንክፎ። ዎ-ኣምላኸይ-! ኣባኻ ዘሎኒ እምነት ሰይጣን ከየህስሶ፥ በጃኻ ኣምላኸይ ርድኣኒ...” እናበልኩ፥ ንናይ ካዕባ እምኒ እናተዃለልኩ እዞሮ ነበርኩ። ምናልባት ገለ ውሽጠይ ከነቓንቕ ዝኽእል ነገር፥ ይፍጠር ይኸውን ኢለ’ውን ተስፋ ምግባረይ ኣይተረፈን። ይኹን እምበር ድሕሪ 10-መዓልቲ ንግብጺ ክምለስ ከሎኹ። ካብቲ ቅድም ዝነበርኩዎ ዝገደደ፥ መንፈሰይ ተሃዊኹ፥ ሰላምን ምርግጋእን ከም-ዝሰኣንኩ ኮይኑ ድማ ይስምዓኒ ነበረ። ምናልባት ‘ውን ንርእሰይ ስኢነዮ ከይከውን ኢለ ፈራህኩ። ስለዚ’ውን እቲ ምድላየይ ከየቋርጾ ወሰንኩ።
ሓሳባተይ ኣብ ሓደ ደው ምባል ስኢኑ፥ ርግኣትን ሰላምን ክረክብ ኣይከኣልኩን። ልበይ ኣብዝን ኣብትን እናበለ ስለ-ዝሃውተተ፥ ምርግጋእ ሰኣንኩ። ብቐጻሊ ሓደ ነገር ጎዲሉኒ ከም-ዘሎ፥ ይስመዓኒ ነበረ። ካብዚ ብምብጋስ ድማ “... ኣምላኽዶ ባዕሉ ፈጢሩና ከብቅዕ፥ ሓዲግ ክንጠፍእ ሱቕ ኢሉ ክርእየና ይኽእል’ዩ-? ...” እናበልኩ እሓትት ነበርኩ። መሊሰ ድማ “...የለን ከምኡ ክኸውን ኣይክእልን’ዩ። ኣነ ክርድኦ ዘይከኣልኩ ግን፥ ሓደ ነገር ክህሉ ኣለዎ...” እብል ነበርኩ። “... እግዚኣብሔር ጨካን’ዩ ኢልካ ክሕሰብ ዝከኣል ኣይመስለንን። ከምዚ ንምባል ዘኽእል ምኽንያት’ውን፥ ክርከብ ይኽእል’ዩ ክበሃል ኣይከኣልን። እግዚኣብሔር ነዛ ዓለም’ዚኣ ዝፈጠራ፥ ንሓጎስ እምበር ንመከራ’ዩ ክንብል ኣይንኽእልን። እዛ ኩሉ ዘለዋ ዓለም’ዚኣ ድማ፥ ግዝኡዋ ኢሉ ንዓና’ዩ ሂቡና። እዚ ድማ ይፈትወናን ይሓልየልናን ስለ-ዝኾነ’ዩ...” ብምባል፥ ምስ ነፍሰይ ምዝራበይ ቀጸልኩ። ክረጋጋእ ግን ኣይከኣልኩን። ነገራት እናተዋቑዑኒ ድማ ከምኡ’ለ ቀጸልኩ።
ነገራት ኣጻርየ ክፈልጥ ብምባል’ኳ ብዙሕ እንተጸዓርኩ፥ ምንም ክፈልጦ ዝኸኣልኩ ነገር ግን ኣይነበረን። ድኻመይ ከንቱ’ዩ ኮይኑ ድማ በልኩ። ኣብ መወዳእታ ድማ እስኪ ንኣምላኸይ ዘሐጉሶ ነገር ክገብር፥ ካብኡ ንደሓር ናብቲ ቅኑዕ መንገዲ ባዕሉ ክመርሓኒ’ዩ ድማ በልኩ። ከመይሲ እቲ ኣብ ውሽጠይ ዝስመዓኒ ዝነበረ ባዶነት፥ ናይ ሕልና ስቃይ ኮይኑ ከደቅሰኒ ይኽእል ኣይነበረን። እዚ ኩሉ’ዚ ድማ፥ ደድሕሪ ንፋስ ምጉያይ ኮይኑ ስለ-ዝተሰመዓኒ፥ ሕጂስ ይእከለኒ ኢለ ርስዕ ኣቢለ ክሓድጎ ሓሰብኩ።
ኣነ ካብ ኮለጅ ዝተመረቕኩ፥ ኣብ 1963 እየ። ዘቕንእ ደረጃን ኣብቲ ናይ ትምህርቲ ማኅበረ-ሰብ’ውን፥ ዝገነነ ስምን ዝናን ዝነበረኒ ሰብ’የ። ኣብቲ ናይ መንግሥቲ፥ ናይ ደሞዝ ስኬል ድማ ቁጽሪ-1 ተባሂሉ ዝፍለጥ ደረጃ’ዩ ነይሩኒ። ብዙሕ ኣታዊ ገንዘብ ዝነበረኒ’ውን እየ። ብዝተፈልየ ከኣ ኣብ ትምህርቶም ኣዚዮም ዝተናእዱ፥ ሓደ ወድን ክልተ ኣዋልድን ኣለዋኒ። ካብ ዝተኻረኹዎ ግዜ ጀሚረ፥ ተቐሚጠዮ ዘይፈልጥ ሓደ ኣፓርታማን፥ ባዕለይ ዝውንና መኪና’ውን ኣላትኒ። ኣብ ግብጺ ኣፓርታማ ክህልወካ ምኽኣል፥ ከም ሓደ ዓቢይን ዘደንቕን ነገር’ዩ ዝርአ። መኪና’ውን ከም ናይ ሃብትን፥ ናይ ዕቤትን መርኣያ ጌርካ’ያ ትውሰድ። ስለዚ ላዕሊ ዝቕመጥ ደኣምበር፥ እዚ ጐዲሉኒ ኢለ ዝማረረሉ ምኽንያት ኣይነበረንን።
ብዝኾነ ሓደ ግዜ ካብተን ኣዋልድ ደቀይ እታ ሓንቲ፥ ሓደ ዘይተጸበኹዎን ይኸውን ኢለ’ውን ዘይገመትኩዎን ሕቶ ሓቲታትኒ። “-ኣደየ-! ክርስቲያን ዝኾነ ሰብኣይ ክምርዖዶ እኽእል’የ-? ምስ-በለት። ብስምባድ ዝኣክል ኣእውየ ኣፍጥጥ ኣቢለ ሓዝኩዋ። “....ኣይግበርን’ዩ-! ፈጺሙ ኣይግበርን’ዩ-! ፈጺሙ’ውን ክኸውን ዘይኮነስ፥ ክሕሰብ’ውን ዝግብኦ ነገር ኣይኮነን-! እዚ ትብልዮ ዘሎኺ ነገር’ዚ፥ እንኳንዶ ክትገብርዮ ካልኣይ ግዜ እንተልዒልክዮ፥ ኣነ ባዕለይ ሕንቕ ኣቢለ’የ ዝቐትለኪ...” ብምባል ኣፋጠጥኩላ። ንሳ ግን “-ኢንጅነር እኮ’ዩ። ቤተ-ሰቡ ድማ ፍሉጣት ዓበይቲ ስድራ እዮም። ወለዱ ንኣሜሪካ ክኸዱ ስለ-ዝኾኑ፥ ኣነ’ውን ሓቢረዮም ክኸይድ እደሊ ኣለኹ። ኣብኡ ድማ መርዓና ንፍጽም። ብጀካኺ ድማ ነዚ ምስጢር’ዚ ዝፈልጥ ዋላ ሓደ የለን...” ብምባል መለሰትለይ። ኣነ ግና ዓይነይ ኣፍጢጠ “...ሓሚምኪ ዲኺ-? ንስኺኮ ኣስላመይቲ ኢኺ-! ከመይ ጌርኪ ደኣ ኢኺ ሓደ ክርስቲያን ትምርዓዊ-? እዚኮ ኃጢኣት’ዩ...” ብምባል’ውን ኣምሪረ ተቘጣዕኩዋ። ኣብ መዋዳእታ ድማ ንዓይ ከየማኸረት፥ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዚ ዝኾነ ነገር ክትገብር ከም-ዘይብላ ቃል ኣእትየያ።
እግዚኣብሔር ንዓይን ንጓለይን፥ ሐደ ዝሃበና ጸጋ ነይሩ’ዩ። ማለት ኣብ ኣሸጋሪ ነገር ክገጥመኒ ከሎ፥ ኣብ ቅድሚ ኣምላኸይ ተምበርኪኸ ክጽሊ ከሎኹ፥ ብሕልሚ ይግለጸይ ምንባሩ’ዩ። ጓለይ’ውን ልክዕ ከማይ ኢያ ነይራ። ብሕልሚ ኩሉ ነገር ይግለጸላ። በዚ መሠረት’ዚ ነቲ ዝበለቶ ጉዳይ ብዝምልከት፥ ጸልያ ክትድቅስ እሞ፥ ኣብ ሕልማ ዝረኣየቶ ነገር ከይሓብአት ክትነግረኒ ተረዳዲእና ደቀስና። ንጽባሒቱ ጓለይ ዝሓለመቶ ሕልሚ፥ ከምዚ ዝስዕብ ኢላ ነጊራትኒ።
“... ኣብ ጥቓ ሓንቲ ማይ-ፈልፋሊት ሩባ፥ ኣብ ዝነበረ ሰፊሕ ጐልጎል እጓዓዝ ነይረ። ኣብ መወዳእታ እቲ መንገዲ፥ ቀራና መንገዲ ረኸብኩ። በየነይተን መንገዲ ክኸይድ ከም-ዘሎኒ፥ ምፍላጥ ስኢነ ደው ክብል ግዲ ኮነኒ። ብድሕሪ’ዚ ሠለስተ-ሕጃብ ዝተሸፈና ኣዋልድ፥ ናባይ መጺአን ንዕናይ ንኺድ ኢለን ሓቲተናኒ። እንተኾነ ምስኣተን ክኸይድ ልበይ ኣይፈቐደን። ብድሕሪ’ዚ መስቀል ዝመልኦ ቀጠልያ-ጀለቢያ ዝተኸድነት ሓንቲ ጓል ረአኹ። ንሳ እዛ ጓል’ዚኣ ኢደይ ሒዛትኒ። ኣነ ድማ ደስ ኢሉኒ፥ ምስኣ ኃቢረ ክኸይድ ሓሊመ...” ብምባል ጓለይ ሕልማ ነጊራትኒ።
እቲ ሕልሚ ምስ-ሰማዕኩ ባህ ኣይበለንን። ስለዚ’ውን ንጓለይ ከምዚ ኢለያ “...እዚ ወዲ ንልብኺ ስለ-ዝማረኾ፥ ክጭበጥ ብዘይክእል ነገር ሃተህተፍ ትብሊ ዘሎኺ ይመስለኒ። ክትምርዓውዮ ብዙሕ ድሌት ዘሎኪ ይመስለኒ። ኣነ ግና ብዋዛ ዋዛ ዝርእዮ ከይመስለኪ። ብዝኾነ እዚ ነገር’ዚ ካልኣይ ግዜ ከይተልዕልለይ...” ብምባል ተቘጣዕኩዋ። ጓለይ’ውን ዝበልኩዋ ከም-እትፍጽም ቃል ስለ-ዝኣተወትለይ፥ እቲ ዘረባ ኣብዚ ተዓጽዩ።
ብድሕር’ዚ ናይቲ ቤት-ትምህርቲ ጸሓፊት ምስ-ዝኾነት፥ ሓንቲ ኣስላመይትን ኣብ መንጎይን፥ ገለ ዘይምርድዳእ ክቀላቐል ጀመረ። በዚ ምኽንያት’ዚ ንዕኣ ቀይሮም፥ ብኻልእ ንፍዕቲ ጸሓፊት ክትክኡለይ ከመልክት ነይሩኒ። ብድሕር’ዚ እቲ ናይ ምምሕዳርን ፋይናንስን ሓላፊ፥ ቤት-ትምህርትና ክበጽሕ ምስመጸ፥ እዚ ናይታ ጸሓፊት ጉዳይ ኣልዒለሉ። ንሱ ድማ ንዕኣ ቀይሩ፥ብሓንቲ ትግህትን, ቅልጥፍትን, ንእድትን, ዝኾነት ጸሓፊት፥ ከም-ዝትክኣለይ ቃል ኣተወለይ። ግዳስ እንታይ’ሞ ክኸውን፥ ንሳ ክርስቲያን እያ። “... ጸሓፊት ማለት እኮ ኣብ ኩሉ ጉዳይ ምሳይ ትራኸብ ማለት’ያ። ስለዚ ፈጺማ ክርስቲያን ክትከውን የብላን...” ብምባል ኣምሪረ ተቓወምኩ። እቲ ሓላፊ ግና፥ “...ኣብ ሞያ ጸሓፊነት ዘድሊ ተኣማንነት’ዩ። ንሳ ድማ ነዚ ሞያ’ዚ ብቕዕቲ ስለ-ዝኾነት፥ ክትቅበልያ’ዩ ዝግበኣኪ...” ብምባል ኣእመነኒ። ካብኡ ሓሊፉ’ውን ክንድቲ ኣብ ልዕሊኣ ዘለዎ እምነት፥ ንርእሱ ከም-ዘይኣምን ኣረደኣኒ።
እታ ሓዳስ ጸሓፊት ሳሚያ’ያ ትበሃል። ኣብ ዳይረክተር ሪፖርት ክትገብር ክትመጽእ ከላ፥ ከመይ ከም-እትመስል ንኽርእያ፥ ኣብቲ ቤት-ጽሕፈት ኮፍ ኢለ ተጸበኹዋ። ኣብዚ ኣጋጣሚ’ዚ ንዓይ ካብ ኩሎም ካልኦት ሰባት ብዝተፈልየ፥ ብኣኽብሮትን ትሕትናን ሰላም ኢላትኒ። ኣነ ድማ ትዕቢት ብዘሰነዮ ቁጥብ ዝበለ ፍሽኽታ መሊሰላ። ንሳ ግና ምግራም ኮነ ኩራ ከየርኣየት ፍሽኽ በለት። ኣብ ክሳዳ ብቘርበት ዝተሠርሐ መስቀል ገይራ ነይራ። ኣነ ድማ ነቲ ቤት-ትምህርቲ ሓዳስ ብምዃና፥ መን ከም-ዝኾንኩ ገና ኣይተረድኣን ማለት’ዩ በልኩ። ኣነ መን ምዃነይ ምስ-ፈለጠት ግና፥ ንትእዛዛተይ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ምኽንያት፥ ከም-እተተግብሮም ተኣማምንኩ።
ንጽባሒቱ ናብ ቤት-ጽሕፈተይ ክትመጽእ ነገርኩዋ። ንሳ ድማ ብዘይ ገለ ምኽንያት ፈጸመቶ።ከም ኣመለይ ድማ ብትዕቢት ክሳደይ ናብቲ መንበር ጥልዕ ኢለ፥ ኮፍ ንኽትብል ኣመልኪተያ። ንሳ ድማ ሕራይ ኢላ ተቐመጠት። እትገብሮ ኩሉ ከኣ ብትዅረት እከታተላ ነይረ። ካብቶም ኩሎም ቅድሚኣ ዝረኣኹዎም ድማ፥ ፍልይ ዝበለት ኮይና’የ ረኺበያ። ማለት ርእሰ-ምትእምማንን, ድፍረትን, ሕጉስ ገጽን, ክእለትን ዝተዓደለት ኮይና’የ ረኺበያ።ዋላ ወቐሳታት እንተ-ኣዝነምኩላ’ውን፥ ትደሃል ዓይነት ሰብ ኣይነበረትን። እቶም ኣነ ዝደልዮም ዓይነት ጠባያት ዘለዉዋ ሰበይቲ ኮይና ድማ ረኺበያ።
እዚ ኩሉ ድሕሪ ምዕዛበይ ድማ፥ ንመጀመርያ ግዜ ሕፍረት ተሰምዓኒ። ከመይሲ ኣብቲ እዋን’ቲ ኣነ 45-ዓመት ዕድመ ዝበጻሕኩ፥ ምልእቲ ሰበይቲ እየ ነይረ።ንሳ ግና ኣብ ከባቢ 30-ታት እትርከብ መንእሰይ ክነሳ፥ ውሽጠይ ግና ካብኣ ኣዚየ ዝነኣስኩ ኮይኑ ይስምዖ ነይሩ። በዚ ድማ እቲ ንዓይን ንዕኣን ዘራኽብ ዕዮ መላሊሰ እግምግሞ ነይረ። ሳሚያ ድማ ነቲ ብሓላፍነት ዝምልከተኒ ሥራሓት፥ ጽሩይን ጽፉፍን ንክኾነለይ ብትግሃት ትሠርሕ ነበረት። ብዙሕ ናይ ሥራሕ ሰኸም’ውን ተሰኪማትለይ ነይራ። እምንቲ ሠራሕተኛ ምዃና ከተእምነኒ’ውን፥ ዝከኣላ ዘበለ ኩሉ ትገብር ነበረት። ኣነ ግና እቲ ኩሉ ትገብሮ ዝነበረት ጻዕርን ድኻምን፥ ንምንታይ ምዃኑ’ውን ክርድኦ ዝደሊ ኣይነበርኩን።
ምናልባት ደኾን እቶም ኣብቲ ቤት-ትምህርትና ዝነበሩ ክርስቲያን፥ ብዛዕባ ጠባየይ ነጊሮማ ኮይኖም-? ዝብል ግምት ነይሩኒ እዩ። ኣነ ግና ንሳሚያ ኣብ ክንዲ ዝጸልኣ፥ ካብ ዕለት ንዕለት እናፈቶኹዋ መጻእኩ። ንሳ ፍሉይ ናይ ዘረባ ክእለትን, ተፈታዊ ድምፅን, ከምኡ’ውን ትሕትናን, ጥበብን ዝተዓደለት ሰብ’ያ። ብዓቢኡ ድማ ርግኣትን ግርማ-ሞገስን ኣለዋ። ኣነ ግና ብዛዕባ’ዚ ኩሉ ኣልዒለ ከዛርባ ኢለ ፈቲነ ኣይፈልጥን። ማለት ምንም’ኳ ናይቲ ቤት-ትምህርቲ ንግሥቲ፥ ኣነ ምዃነይ እንተፈለጥኩ’ውን፥ ሳሚያ ግና ብኹሉ ነገራ ካባይ በሊጻ ትርአ ነይራ። ኣነ ድማ ካብቲ ናይ ቅድም ብዝበለጸ እናፈቶኹዋ መጻእኩ። ኣብ መንጎና ከኣ እቲ ፍቕሪ እናተረረ መጸ። ኣብ ውሽጣ ድማ ሓደ ዝኾነ፥ ዝስሕብ ወይ ዝማርኽ ነገር ከም-ዘለዋ ይስመዓኒ ነበረ። ኣነ ድማ ነዚ ተውህቦ’ዚ ክምርምሮ ደለኹ። ስለዚ ድማ ዝኾነ ምኽንያት እናገበርኩ፥ ናብ ቤት-ጽሕፈተይ ክትመጽእ ይገብር ነበርኩ።
ሓደ መዓልቲ ድማ፥ ማለት ኣብ ጥቅምቲ 1987 ዓ/ም፥ ንብዙሕ ሰዓታት ብዘይ ምስልቻው ምስ ኣዋጋዕና። “-ሳሚያ-! ንምዃኑ እግዚኣብሔርዶ ትኣምኒ ኢኺ-? ኢለ ከም ዋዛ ገይረ ሓቲተያ። ንሳ ድማ “-እወ ብጀካ እግዚኣብሔር ካልእ ኣምላኽ የልቦን--” ብምባል መሊሳትለይ። እዝነይ ግና ነቲ ዝበልቶ ኣሚኑ ክቕበሎ ከበዶ። ብጣዕሚ ተገሪመ ድማ “-ስምዒስከ ክርስቲያንዶ ብሓደ ኣምላኽ’ዮም ዝኣምኑ-?” ኢለ ሓተትኩዋ። ንሳ ድማ “-እወ ንሕና ብሓደ ኣምላኽ ኢና ነምልኽ-” ክትብል መሊሳትለይ። ኣነ ድማ ቀጺለ “-ንዓይ ከም-ዝርድኣኒ ግና፥ ክርስቶስን ድንግል-ማርያምን ዝበሃሉ፥ ክልተ ተወሰኽቲ ኣማልኽቲ ኣለዉኹም-” ኢለያ። ንሳ ብወገና ከኣ ኣቀማምጥኣ ኣጠጥሕ ኣቢላ “-ንሕና ብብዙሓት ኣማልኽቲ ዘይኮነ፥ ብሓደ ኣምላኽ ኢና እንኣምን-” ድሕሪ ምባላ፥ “-ድንግል-ማርያም ኣደ ጎይታና ኢየሱስ-ክርስቶስ እያ እምበር፥ ኣምላኽ ኣይኮነትን-” ክትብል ገለጸትለይ።
እዚ ዘረባ’ዚ ምስ-ሰማዕኩ፥ ሓደ ዓቢ-ፕራሚድ ኣብ ልዕለይ ዝጸደፈ ኮይኑ’ዩ ዝተሰመዓኒ። ከመይሲ ክርስትና እምነት ሓደ-ኣምላኽ’ዩ ዘስተምህር፥ ዝብል ኣበሃህላ ንዓይ ሐዲሽ ነገር’ዩ ነይሩ። እዚ ከኣ ካብቲ ኣነ ብዛዕባ ክርስትና ዝነበረኒ ርድኢት ዝተፈልየ ኮይኑ’የ ረኺበዮ። ለካ ኣብ ልዕሊ ክርስቲያን ጽልኢ ክሓድረኒ ዝኸኣለ፥ ብዘይ ምፍላጠይ’ዩ ነይሩ ብምባል ድማ፥ ምግጋየይ ክርዳእ ክኢለ። በዚ ድማ ናይ ሕልና ወቐሳን ጓህን ክስመዓኒ ጀመረ። ይኹን እምበር ምንም’ኳ በቲ ዝሓለፈ ኩሉ፥ ጣዕሳን ሕፍረትን እንተ-ተሰመዓኒ፥ ምስ ሳሚያ ብዛዕባ ክርስትና ከዕልል ግና ባህ ይብለኒ ነይሩ። በቲ ኣብ ልዕሊ ክርስቲያን ዝፈጸምኩዎ ግፍዒ ግና፥ ፈጺሙ ድቃስ ክወስደኒ ይኽእል ኣይነበረን። ወረ እንታይ’የ ዝገብር ነይረ-? ብምባል ድማ፥ ብሕሉፍ ተግባረይ ሓዘንኩን ኣዚየ ሓፈርኩን። ካብ ሳሚያ ድማ ብዙሕ ክፈልጥ ብምድላይ፥ “-እስከ ብዛዕባ ክርስትና ንገርኒ-“ ብምባል ሓተትኩዋ።
እቲ ብጣዕሚ ዝገርም ድማ፥ ሳሚያ ብዛዕባ ክርስትና ተረድኣኒ ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ፥ እቲ ዝነበርናዮ ክፍሊ ብመዓዛ-ዕጣን ተመሊኡ ሃገግ ክብል ምኽኣሉ’ዩ።ከምዚ ዝበለ መዓዛ ቅድሚኡ ጨንዩኒ ኣይፈልጥን እዩ። ነቲ ኩነታት ምርድኡ’ውን ከበደኒ። ንምዃኑ እሓልም ድየ ዘሎኹ-? ብምባል’ውን ተጨነቕኩ። ከመይ’ሉ ከምዚ ክኸውን ይኽእል-? ካብዚ መጸ ክበሃል ዘይከኣል መዓዛ-ዕጣን ነቲ ቤት ክመልኦ-! ተኣምር’ዩ ክበሃል እንተ-ዘይኮኑ፥ ካልእ እንታይ መግለጺ ክወሃቦ ይከኣል-? እዚ ሓዲሽ-ተርእዮ’ዚ ስለ-ዝመሰጠኒ ግና፥ ከም እንደገና ንናይ ሳሚያ መግለጺ ጥንቅቅ ኢለ ምክትታለይ ቀጸልኩ። ንሳ ድማ “-ድንግል-ማርያም ካብ ኣቦአን ኣዲኣን ተፈልያ፥ ክሳብ ዕድመ 12-ዓመት ዝኾና፥ ብሃይማኖታዊ ሥነ-ሥርዓት ኣብ ቤተ-መቕደስ’ያ ዓብያ። ብድሕሪ’ዚ ከኣ ንክሕልዋ ንሓደ ኣረጊት-ሽማግለ ብሓደራ ተዋህበት። ኣብ መንጎ ክልቲኦም ዝኾነ ይኹን ርክብ ከይሃለወ ከኣ፥ ጎይታና ኢየሱስ-ክርስቶስ ተወልደ-” ብምባል ገለጸትለይ።
ኣነ ድማ “-ልክዕ ኢኺ ዘሎኺ፥ እዝስ ኣብ ቁርዓን’ውን ከምኡ’ዩ ተጻሒፉ ዘሎ-” በልኩዋ። ብድሕር’ዚ ድኻም ስለ-ዝተሰመዓኒ፥ እቲ ሒዝናዮ ዝነበርና ኣገዳሲ ዝኾነ ኣርእስቲ ክቕጽሎ ኣይከኣልኩን። እቲ ዕላላና ኣብኡ ደው ከነብሎ ግድነት’ዩ ነይሩ። ሳሚያ መቸም ኣብ ውሽጠይ ዘሕደርቶ፥ ከቢድ ጽልዋ ክትፈልጥ ዝኸኣለት ኣይመስለንን። ብዝኾነ እቲ ክንገብሮ ዝጸናሕና ዘረባ ብምውዳእ፥ ሳሚያ ካባይ ተሰናቢታ ከደት። ከም ሓቂ ግና ኣነ ከጥፍኦ ዘይክእል ሓዊ’ያ፥ ኣብ ውሽጠይ ኣጕዳትለይ ከይዳ።
ይቕጽል
2. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና” (2ይ-ቅጽል)
1. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና”(1ይ-ቅጽል)


text:
ገለ ካብ ሓንጐለይ ዘይተኣልዩ ኣብ ዓንቀጻቱ ዘስፍሮም ዝነበረ ሓረጋት፤
“ስልጣን፡ ሰጋር እትጋልበሉ ኮረሻ ኣይኰነን”
“ዕብዳንን ሽመትን: ዝርጋን ክህነትን ካብ ንምእካብ ንምብታን”
“መቐረት ሕጊ ኣብ ሰላም ዘሎ ሰለምለም ጥራሕ ዘይኰነ፡ ኣብቲ ንሱ ዘስፍኖ ራህዋ`ዩ ጣዕሙ”
“ከምቲ ፈሲ ዲያቆን ብዕጣን ዘይትሽፈን፡ ብልሽውና ስልጣን`ውን ብሽሕጣን ኰነ ምፍርራህ ኣይዕበጥን’ዩ”
“ንናጽነት ምሉእ ህዝቢ`ዩ ተጋዲሉላ፡ መን’ዩ ኣብ ልዕሊ መን ክንየተላ”
“ከምቲ ሳሙና ርስሓት ክትኣሊ እትሓቕቕ ሓቀኛ`ውን ምእንቲ ሕጊ ንግዜኡ`ዩ ዝደቅቕ” ዝብል ካብ ብዙሕ ውሑድ`ዩ።
ካብ ቀሺ ጸጋዝኣብን ኢታይ ለተሃይማኖትን ኣብ ዓዲ-ንፋስ (እገላ-ሓመስ) ዝተወልደ ሳህለ (ወዲ-ኢታይ) ሕሳስ-ልደ ናይታ ሸውዓተ ቈልዑ ዝወለደት ስድራ’ዩ። መባእታን ማእከላይን ደረጃ ትምህርቱ ኣብ ቤት ትምህርቲ ማይ-ዕዳጋ ድሕሪ ምቕሳም ካልኣይ ደረጃ ኣብ ደቀምሓረ ብምቕጻል ክሳብ ንሜዳ ዝስለፍ ብልዑል ተገዳስነት ተኸታቲሉ። መተዓብይቲን መማህርቲን ሳህለ ከም ዝምስክሩዎ፡ ካብ መባእታ ኣትሒዙ ክሳብ መወዳእታ ተሸላሚ ብልጫ’ዩ ነይሩ። ኣብ ትምህርቲ ብዝነበሮ ዘይንቕነቕ ፍቕሪን እምነትን ድማ ካብ ዓዱ ብእግሩን ብብሽክለታን እናተመላለሰ`ዩ ካልኣይ ደረጃ ተማሂሩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ቀዲሙ ዝገበራ ከኣ ብቐጥታ መዳለዊ ፈተና ወሲድካ ኣብ ዩኒቨርስቲ ትምህርቲ ምቕጻል’ያ። ኣብኡ ከይተሓጽረ’ውን ዝነበሮ ናይ ትምህርቲ ህርፋን ንምዕጋብ ንዝለዓለ ትምህርቲ ንደቡብ-ኣፍሪቃ ክኸይድ እናተዳለወ’ዩ ብማእሰርቲ ተዂሊፉ።
ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ 2001 ብምኽንያት ኣብ ጋዜጣ ዘመንን ብመጠኑ’ውን ኣብ ሓዳስ-ኤርትራ ብቕሉዕ ዝጽሕፎ ዝነበረ ዓንቀጻት ግዳይ ማእሰርቲ ዝዀነ ሳህለ፡ ናይ ቃልሲ ብጻየይ፡ ጎረቤተይን መሳርሕተይን ኰይኑ ክሳብ ዝተኣስረላ ቀትሪ ኣትሒዘ ብቐረባ ምስኡ ዝነበርኩ’የ።
ምስ ሳህለ ካብ 1994 ክሳብ ክልተ ዓመት ኣቢሉ ዝኸውን ቅድሚ ማእሰርቱ ኣትሒዝና ኣብታ ሰለስተ መደቀሲ ክፍልታትን ግን ከኣ ናይ ሓባር ሳሎንን ክሽነን ዝነበራ ገዛ መዓስከር ደንደን (ቃኘው) ብሓባር ንቕመጥ ኔርና። ኣብ ርእሲ’ቲ ብሓደ ምንባርና፡ ሳህለ ኣብ ቤት ጽሕፈት ዋና ኣኽባር ሕጊ ዳይረክተር ጨንፈር ሲቪላዊ ጉዳያት፡ ኣነ ድማ ሓላፊ ኣኽበርቲ ሕጊ ዞባ ማእከል ስለ ዝነበርና ናይ ስራሕ ርክብ ነይሩና፣ ቤት ጽሕፈትና`ውን ኣብ ላዕሊን ታሕቲን ደርቢ ሓደ ህንጻ’ዩ ነይሩ። እቲ ብሓባር ምቕማጥን ምስራሕን ዝፈጠሮ ጥቡቕ ዕርክነት ተመሳሳሊ መርገጽን ዝንባለን ስለ ዝተሓወሶ ድማ ኣዐርየ ንኽፈልጦ ኣኽኢሉኒ።
ኣብ ደቀምሓረ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ዝከታተል ዝነበረ ሳህለ ኣብ 1974’ዩ ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ተሰሊፉ። በዓል ምልምል ቍመናን ድልዱል ሰውነትን ሳህለ ኣብ ተዋጋኢ ሰራዊት ተመዲቡ ብደረጃ ተራን ሓላፊን ኣብ ብዙሓት ዓውደ-ውግኣት ተሳቲፉ ጅግንነቱን ብቕዓቱን ብምርግጋጽ ክሳብ ኮሚሳር ጋንታ መዝነት በጺሑ ነይሩ። ብምኽንያት ተደጋጋሚ መውጋእቲ ዝወረዶ ኣካላዊ ጉድኣት ኣብ ክፍልታት ተመዲቡ ከም ኣባል ሓለዋ ሰውራ ንሓጺር ግዜ ድሕሪ ምጽናሕ ናብ 72 ኣሃዱ ስለያ ተሳሒቡ። ዝነውሐ ገድላዊ ህይወቱ ሓላፊ ጸረ ስለያ ድሕሪ መስመር ኰይኑ`ዩ ብዘይ ዕረፍቲ ኣብ ተኣፋፊ ቦታ ናይ ሓንጐል ርቀትን ትብዓትን ዝሓትት ስራሕ ተጸሚዱ ኣሕሊፉዎ። ባህሪን ዕማምን ናይቲ ስራሕ ምስ ብዙሕ ዘራኽብ ስለ ዝነበረ ድማ ብሕልፊ ምስ ተቛወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ ጥቡቕ ናይ ስራሕ ቅርበት ነይሩዎ። ኣብ ዓበይቲ ናይ ቃልሲ ርክባትን ጉባኤታትን ንውድብ ህዝባዊ ግንባር ወኪሉን ኣባላት ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ኣሰንዩን ይሳተፉ ምንባሩ’ውን እፈልጥ። ስለ ዝዀነ ከኣ’ዩ ምስ ላዕለዎት መሪሕነት ኢ.ህ.ወ.ደ.ግ ኣዝዩ ዓሚቝ ሌላን ፍልጠትን ዝነበሮ። ሳህለ ብኣካል ቀጥታዊ ሓጋዝን ኣማሪን ናይቲ ኣብ ፎርቶ ናይ ከተማ ሰገነይቲ ኰይኑ፡ ነቲ ዛዛሚ ውግእ ግንባር ደቀምሓረን ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ (ብመገዲ ኢሃድን/ኢህወደገን ተደረብቲ ሓይልታት ህዝባዊ ግንባርን) ንዝካይድ ዝነበረ መጥቃዕታትን ገስጋስን ብጽፈት ዘወሃሃደ ጴጥሮስ ሰሎሞን ኰይኑ ኲናት ናጽነት ዝመርሐ ሰብ`ዩ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ኣብ ልዕልና ሕጊ ጽኑዕ እምነት ዝነበሮ ሳህለ፡ ምስ ኣሃዱ ስለያ ክቕጽል ኣይደለየን። ገና ካብ ጽባሕ ናጽነት ኣትሕዙ፡ ህዝባዊ ግንባርን መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራን ንዘርኣዮ ንግዝኣተ ሕጊ ዝጕዕጽጽ ኣካይዳ ስለ ዘይተጻወሮ ካብቲ ኣሃዱ ናብ ካልእ ንኽቕየር ጠሊቡ። ፈለማ፡ ሰጋእ ከም ዝብል ዝገበሮ ኣካይዳ ከኣ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ኢ.ሰ.ፓ. /የኢትዮጵያ ሰራተኞች ፓርቲ/፡ “የህዝብ ድህንነት” ንወዶ-ገባን ዝነበረ ኣተሓሕዛ ስለ ዝተቓወመ’ዩ። ኣብ ልዕሊ`ቶም “ኣእዳውኩም ናይ ንጹሃት ኤርትራውያን ደም ተጸይቑ`ዩ” ተባሂሎም ብፍሉይ ተታሒዞም ዝነበሩ ጥርጡራት ዝተወስደ መቕጻዕቲ ኣይተቐበሎን። ምኽንያቱ፡ ጉዳዮም ኣብ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ንመሰሎም ከይተጣበቑን ከይተማጐቱን ኣብ ዕጹው ገዛ ብኮሚቴ ስለ ዝተወሰነ። ሳህለ ምስቲ ቅድሚ ናጽነት ዝነበሮ ናይ ስራሕ ሓላፍነት ናይ ብዙሓት ካብቶም እሱራት ጸብጻብን ሓበሬታን ስለ ዝነበሮ`ዩ ክሳብ መወዳእታኡ ክከታተል ዝኸኣለ። እቲ ዝተወስደ ስጕምቲ ሕጋውነት ዘይብሉ ከም ኣገባብ ድማ ኣብ መወዳእታኡ ንመለኽቲ ውልቀሰባት ዝጥዕም ናይ መዳህሞኺ ኣገባብ ክኸውን ምዃኑ ኣመኣዝዩ ይፈልጥ ነይሩ። እንሆ ከኣ ኣብዚ ዝሓለፈ 24 ዓመታት ኣብ ልዕሊ’ቶም ብጅግነንት ዝተቓለሱን ዝተቓለሳን ተጋደልቲ፡ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎትን ሲቪላትን ክውሰድ ይርአ። ስለ ዝዀነ ከኣ ሳህለ፡ ልዕልና ሕጊ ንምንጋስ ብዝነበሮ ሃንቀውታ ተደሪኹ ብገዛእ ፍቓዱ ናብ ሚኒስትሪ ፍትሒ ክቕየር ሓቲቱ’ስ፡ ተፈቒዱሉ ከኣ።
ሳህለ፡ ነብሱ ንምምዕባልን ኣካዳምያዊ ደረጃኡ ክብ ንምባልን ካብ ጽባሕ ናጽነት ኣትሒዙ ኣብ ትምህርቲን መጽናዕቲን’ዩ ተተኺሉ። በቲ ሓደ ወገን ናይ ሕጊ ኣፍልጦኡ ንኸዕቢ ብሚኒስትሪ ፍትሒ ይወሃብ ንዝነበረ ስልጠናታት ክከታተል እንከሎ፡ ኣብ ርእሲኡ ድማ ናብ ዩኒቨርስቲ ክቕጽል ስለ ዝወጠነ መእተዊ ፈተና ንምግባር ኣብ ጽዑቕ መጽናዕቲ`ዩ ተኸቲቱ።
ካብ ዝመደቦ ዘይዕገት ሳህለ ከም ሕልሙ ናብ ዩኒቨርሲቱ ኣስመራ ዘእቱ ነጥቢ ረኺቡ ምስ ስራሕ እናተቖራቖሰ ብጻዕሩ ተማሂሩ ብBusiness Management/ ቢዝነስ ማናጅመንት/ ናይ ቀዳማይ ዲግሪ መዓርግ ረኺቡ። ኣብ ትምህርቲ ብዝነበሮ ጸብለልታ ኣብ ዩኒቨርስቲ ብልዑል ነጥቢ ስለ ዝተመረቐ፡ ንማስተርስ ዲግሪ ክቕጽል ዩንቨርስቲ ኣስመራ ስለ ዘፍቀደሉ ንደቡብ-ኣፍሪቃ ክኸይድ ይዳሎ ነይሩ። ክሳዕ እዋን ማእሰርቱ ከኣ እቲ ዓው ኢሉ ዝተሰምዖ ዝዛረብ ሳህለ፣ እቲ ምሉእ ለይቲ ምስ ጽሕፈትን መጽናዕትን ክቃለስ ዝሓድር ሳህለ፣ እቲ ዝዀነ ዘተዓናቕፍ ወልፍታት ዘይነበሮ ሳህለ ንሓቂን ልዕልና ሕጊን እናተቓለሰ ተዀሊፉ።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ዋና-ኣኽባር ሕጊ፡ ሳህለ፡ ከም ሓላፊ ሲቪላዊ ጉዳያት፡ ቀንዲ ናይ ስራሕ ዕማሙ ንመንግስቲን ምስ መንግስቲን ኣብ ዝካይድ ሕጋዊ መስርሕ’ዩ ዝዓዪ ነይሩ። ገንዘብ መንግስቲን ህዝቢን፡ ገለ ሰኣን ኣፍልጦ ካልእ እዋን ከኣ ብሰንኪ ወዛል ኣሰራርሓ ዝነበረ ምብኻን ወትሩ የሕምሞ ነይሩ። ንኣብነት፡ ኣብ ክፍሊ ኣታዊ ውሽጢ ሃገር ብገለ ነጋዶ (ብሰንኪ ሸለልትነትን ጽልዋ ሰበ-ስልጣናትን) ይርአ ንዝነበረ ግብሪ ናይ ዘይምኽፋል ልምዲ ሱር ይሰድድ ስለ ዝነበረ፡ ቅጥዒ ክሕዝ ወትሩ ይጣበቕ ነይሩ። ንሱ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ኣብ መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ንዝነበረ ሃጓፋት ብምስትውዓልን ንዝርአ ዝነበረ ወጽዓ ንምግታእን’ውን ሰፊሕ መጽናዕቲ ኣካይዱ ነይሩ። ገለ ካብኡ ንምጥቃስ፤
ጉዳይ ሓረጣ፡ ንብዙሓት ዝተጣየሱ ተጋደልቲን ደበስ ስዉኣት ዝወሰዱ ግዱዓት ስድራቤታትን ግዳይ ዝገበረ፡ ብሕጋዊ መዳያቱ ድማ ነቶም ብምትላል ገንዘብ ጽጉማት ዝወሰዱ ላዕለዋይ ኢድ ዝህብ ስለ ዝነበረ፡ ነቲ ጉዳይ ዝሓቍፍ መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ዓንቀጽ 667 ዳግመ-ግምት ከም ዘድልዮ ኣሚሙ። ብመሰረቱ እቲ ዝስርሓሉ ዝነበረን ዘሎን መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ኣብ 1957 ዓ/ም ብዘመነ ሃጸይ ሃይለስላሴ ዝተደንገገ ስለ ዝነበረ፡ ሃብታማት ንድኻታት ኣብ እዋን ጸገሞም ብመልክዕ ለቓሕ ሂቦም ኣብ ዝተወሰነ እዋን ካዕበት ገይሮም ንኽመልስሎም ብምውዕዓል ኣደዳ ሽግር ይገብሩዎም ስለ ዝነበሩ ብምስትውዓል ሓጋጊ ኣካል ዘስፈሮ`ዩ። እዚ ከም ልምዲ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዝውቱር ኣይነበረን። እንተዀነ ካብ 1994 ጀሚሩ ከም ሓዲሽ ተርእዮ ገለ ኣስሓኮ ዘይብሎም ሃብታማት ነጋዶ “ወርሓዊ ልዕሊ 10% ወለድ ክንህበኩም ኢና” እናበሉ ብምትላል ብመልክዕ ሓራጣ፡ ካብ ብዙሓት ጽጉማት ገንዘብ ወሲዶም ዝርካቡ ሕልቦምን ንጹፎምን ስለ ዝጠለምዎም ብዝቐረበ ጥርዓን መሰረት ዝተላዕለ ነገር ኰይኑ፡እቲ ከም መሰጋገሪ ተቐባልነት ረኺቡ ተኣዊጁ ዝስርሓሉ ዝነበረ ሕጊ ድማ ንኣሕራጢ ከም ገበነኛ ዝቐጽዕ ንተሓራጢ ውሕስነት ዝህብን እዩ ነይሩ። ስለ ዝዀነ ኣብ መንፈስ ፍጻመ ገበን ተገላብጦሽ ሃብታም ካብ ድኻ ዝተሓረጠሉ ዘምስል ረቕቕ ብልሓት ናይ ምትላል ስለ ዝዀነ ንምትኽኻሉ ዓሚቝ ምርምር ብምክያድ ንዅሉም ደያኑን ኣኽበርቲ ሕጊን ዘእመነ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ብምድላው ናብ ባይቶ ኤርትራ ብመገዲ ሚኒስተር ዘባዊ ምምሕዳር ኣቶ ማሕሙድ ሸሪፎ ንክቐርብ ሰነዱ ኣረኪቡ።
ብዘይካ’ቲ ቀጻሊ ከንብብን ከጽንዕን ዝርእዮ፡ ቅድሚ 2001፡ ሳህለ ናይ ስነ-ጽሑፍ ክእለት ከም ዝነበሮ ኣይፈልጥን ነይረ። ኣብ ሓጺር እዋን ግን ነቲ ዝነበረ ውዕዉዕ ሃዋሁው ዘንጸባርቕ ሓሳባቱ ንምክፋል ኣወዳድቓ ቃላት፡ ዋሕዚ ትንተና ዘርእዮ ዝነበረ ምልከት ኣጸሓሕፋ ምስቶም ምኵራት ጸሓፍቲ ሰብ ሞያ ይስራዕ ነይሩ። ቅድሚ ኣብ ብሕታዊት ጋዜጣ ዘመን ክጽሕፍ ምጅማሩ ናብ ሓዳስ-ኤርትራ’ውን ይሰድድ ምንባሩ እፈልጥ። እንተዀነ፡ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ-ኤርትራ ጽሑፋቱ ክቝርጽሉን ክጥምዝዙዎን ምስ ጀመሩ ፈሪሑ ደው ክብል ኣይደልየን። ሓደ እዋን`ኳ ዘይርስዓ፡ ናብ ጋዜጣ ሓዳስ-ኤርትራ ጽሑፍ ሰዲዱ ኣመና ስለ ዝቘራረጹዎ፡ ናብ ኣሰናዳኢ’ታ ጋዜጣ ሓሪቑ ክድውልን ክቋየቕን እዝክር። ናብ ቤት ጽሕፈቱ ቅድሚ ምእታዉ ነታ ጋዜጣ ኣንቢቡዋ መጺኡስ፡ ቤት ጽሕፈተይ ኣብ ታሕተዋይ ደርቢ ስለ ዝነበረ ብቐጥታ ናባይ ተኣልዩ በታ መስመር ቴለፎነይ ናብቲ ኣሰናዳኢ ደዊሉ። ካብቲ ዝሰምዖ ዝነበርኩ ቃላት ሳህለ ስለምንታይ ጽሑፈይ ቈሪጽካዮ ኢሉ ከንጸርጽር ከሎ፡ ምናልባት እቲ ኣሰናዳኢ “ንድሕነትካ እንኮላይ ኢለ’የ” ግዲ ኢሉዎ፡ መሊሱ ብሕርቃን፡ “ደጊም መጋረጃ ፍርሒ ተቐንጢጡ’ዩ፡ ብስመይ’የ ሰዲደልካ፡ ሓላፍነት ናይ ጽሑፈይ ዝወስድ ከኣ ባዕለይ’የ፡ ድሕሪ ሕጂ ፈሪሕና ናብ ከብዲ ኣደና ኣይክንምለስን ኢና፡” ክብሎ ሰሚዐዮ።
ዳሕራይ ኵነታት መሊሱ እናበኣሰ ምስ ከደ፡ ሳህለ ኣብ ጋዜጣ ዘመን ንተሓታትነትን ልዕልና ሕጊን ዝጽውዕ ጽሑፋት ብስሙ ኣከታቲሉ ይጽሕፍ ነይሩ። ነቲ ዝካይደ ዝነበረ ዘይሕጋዊ መእሰርቲን ካልእ ምጕስቓል ዜጋታትን ከኣ ኣፉ ኣውጺኡ ይምጕቶ ነይሩ። ንኣብነት`ኳ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ንፕረሲደንት ማሕበር ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ነበር ሰመረ ከሰተ፡ ብዘይ ዝዀነ ሕጋውነት ምስ ኣሰሮ፡ እቲ ኣሃዱ ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ብመገዲ ጠበቓ ክቡር ነ/ሄር ተኸስተ ሃይለ ብመሰጋገሪ ሲቪላዊ ስርዓት ዓንቀጽ 177(3) Habeas Corpus ተኸሲሱ ነይሩ። ዳሕራይ ነቲ ዝቐደመ ጌጋ ንምሽፋን እቲ ፍቓድ ማእሰርቲ ካብ ፖሊስን ብእኡ ኣቢልካ’ውን ብኣኽባር ሕጊ ዝመጸ ምዃኑ ከምስሉ ናብ ቤት ጽሕፈት ዋና ኣኽባር ሕጊ ክመላለሱ ከለዉ፡ ሳህለ ግን ነቶም ኣብኡ ዝተዋስኡ ኣባላት ሃገራዊ ድሕነት ብውልቂ`ውን ይፈልጦም ስለ ዝነበረ መሳርሒ ስልጣን ውሑዳት ኢኹም እናበለ ብዋዛን ሕጫጨን’ዩ ዝቕበሎም ነይሩ።
ገለ ካብ ሓንጐለይ ዘይተኣልዩ ኣብ ዓንቀጻቱ ዘስፍሮም ዝነበረ ሓረጋት፤
“ስልጣን፡ ሰጋር እትጋልበሉ ኮረሻ ኣይኰነን”
“ዕብዳንን ሽመትን: ዝርጋን ክህነትን ካብ ንምእካብ ንምብታን”
“መቐረት ሕጊ ኣብ ሰላም ዘሎ ሰለምለም ጥራሕ ዘይኰነ፡ ኣብቲ ንሱ ዘስፍኖ ራህዋ`ዩ ጣዕሙ”
“ከምቲ ፈሲ ዲያቆን ብዕጣን ዘይትሽፈን፡ ብልሽውና ስልጣን`ውን ብሽሕጣን ኰነ ምፍርራህ ኣይዕበጥን’ዩ”
“ንናጽነት ምሉእ ህዝቢ`ዩ ተጋዲሉላ፡ መን’ዩ ኣብ ልዕሊ መን ክንየተላ”
“ከምቲ ሳሙና ርስሓት ክትኣሊ እትሓቕቕ ሓቀኛ`ውን ምእንቲ ሕጊ ንግዜኡ`ዩ ዝደቅቕ” ዝብል ካብ ብዙሕ ውሑድ`ዩ።
እታ ዝተኣስረላ ቅነ ኣቦ ክልተ ህጻናት (ቦኽሪ ምናልባት ክልተ ዓመት ምንኣሳ ከኣ ዕሸል) ዝነበረ ሳህለ--ትምህርቲ ንምቕጻል ንደቡብ ኣፍሪቃ ንምኻድ ኣብ ምድላው’ዩ ነይሩ። መውጽኢ ቪዛ ሒዙ፡ ኣበል መገሻ 200 ዶላር ደኣ ይቅበል`ምበር ሕማቕ ደመና የንጸላሉ ምንባሩስ ኣይዘንግዖን። እቶም ገለ ዝረኽቡዎ፡ ንመገሻኡ ኣመልኪቶም ዘይኰኑስ ብዛዕባ ድሕነቱ፡ “ኣለኻ ዲኻ ክሳብ ሕጂ?” ኢሎም ኣጥቢቖም ክሓቱዎ ምስ ኣስተወዓለ ሓደ ነገር ይጥጃእ ከም ዘሎ ክግንዘብ ኣይጸገሞን። እታ ዝተኣስረላ መዓልቲ ኣብ ቤት ጽሕፈት ቤት ምኽሪ ንግዲ ኤርትራ (chamber of commerce) ንምርቃቕ ሕጊ ዝምልከት ዓውደ-መጽናዕቲ ስለ ዝነበረ ብመኪናኡ ጌርና ብሓደ ኬድና። ኣብቲ ኣደራሽ ዋዕላ ከም ቀደሙ ኣብ ዝሓዞ ናይ መዘክር ደብተሩ ይሕንጥጥ ነይሩ። ኣስታት 10፡30 ቅ/ቀትሪ ኣቢሉ ይኸውን ንናይ ሻሂ ዕረፍቲ ወጺእና። ኣብ እዋን ሻሂ ይዅን ኣብ ድሕሪኡ ዝቐጸለ ናይቲ መጽናዕቲ ዋዕላ ኣይተራኸብናን፣ ምናልባት ግን ምስቲ ንመገሻ ዝዳለዎ ዝነበረ ነታ ዕድል ተጠቒሙ ናብ ካልእ ኣቢሉ ይኸውን ኢለ ስለ ዝገመትኩ ኣይተገደስኩን። ድሕሪ ምሳሕ`ውን ኣብ`ቲ ዝነበረ ዓውደ-መጽናዕቲ ኣይመጸን። ብኵራቱ ክሳብ ክንድኡ ክብደት ኣይሃብኩዎን፣ መኪናኡ ግን ኣብታ ንግሆ ዝተዓሸገታ ስለ ዝነበረት ስኽፍክፍ`ኳ እንተበለኒ ብዙሕ ንሕማቕ ኣይገመትኩን። ዝወስዶ ምሸታዊ ትምህርቲ ድማ ስለ ዝነበረኒ ኣድህቦይ ናብኡ ብምግባር ኣመቱ ኣይሓተትኩን። ገዛ ከኣ ኣቐድም ኣቢሉ ቀይሩ ስለ ዝነበረ ምሸት`ውን ኣይተራኸብናን። ንጽባሒቱ ግን በዓልቲ-ቤቱ ኣብ ገዛ ከም ዘይሓደረ ከትሕብር ንቤት-ጽሕፈትና ኣንጊሃ መጺኣ። ገጻ ተደዊኑ ስለ ዝነበረ ነገር ደሓን ከም ዘይኰነ ካብ ቃላታ ንላዕሊ ወጅሃታ ይዛረብ ነይሩ። ርግጽ ሽዑ ቀትሪ’ዩ ተጨውዩ ተወሲዱ፣ እቲ መዋእል ንእስነቱ ንፍትሒ ዝተቓለሰ ሳህለ ከኣ ብኣኣ ኣቢሉ ኣይተመልሰን።
*ክፍለዮሃንስ ተወልደብርሃን (ጎርድም) ካብ 1994 ክሳብ 2006 ኣብ ሚኒስትሪ ፍትሒ ከም ኣኽባር ሕጊን ዳኛን ኰይኑ ሰሪሑ፡ ሕጂ ኣብ ዓዲ-እንግሊዝ ተሰዲዱ ይርከብ። ንጸሓፊ kiflu23@yahoo.com ብዝብል ኢመይል ምርካቡ ይከኣል።