text:
ዝተረጋገአን ዝማዕበለን ስርዓት ምህናፅ…….
ብናይ ኢትዮጵያ ሕገ መንግስቲ መሰረት፤ ህዝቢ መመሓደርቱ ብምምራፅ መንግስቲ ይምስርት፡፡ መንግስቲ ህዝቡ ዘመሓደረሉ ሕጊ የውፅእን የፈፅምን፡፡ ህዝቢ መመሓደርቱ ክመርፅ እንከሎ መንግስቲ ብዘውፅኦ ሕጊ ነገር ግን ባዕሉ (ህዝቢ) ዝኣመነሉ ወይ ዝተስማመዐሉ ሕገ-መንግስቲ ንክመሓደር እዩ፡፡ ኮይኑ ግና ሃገርና ኣብዚ ሕዚ እዋን፤ ልዕሊ 100 ሚሊዮን ህዝቢ (ነሓሰ 2008 ዓ.ም የተባበሩ መንግስታት ብዘውፅኦ መረዳእታ መሰረት) ዘለዋ ሃገር ከምምዃና መጠን ዝተፈላለየ ባህልን ናይ ዕብየት ደረጃን ዘለዎም ህዘቢታት ዝሓቖፈት ሃገር እያ፡፡ ስለዝኾነ ድማ፤ ህዝቢታት ወይ ድማ ግለ ሰባት ሕጊ ዝጥሕሱ፤ ዓቕሚ ብምንኣስ ክኸውን ይኽእል ወይ ድማ ስለሃገሮምን ሕገ መንግስቶምን ግዲ ዘይብሎም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡፡ ምክንያቱ ኣብ ሃገርና ኣሽንኳይዶ ተራ ህዝቢ፤ ፖለቲካዊ መራሕቲ እውን ናይ ህዝቢ ንቑሕ ፖለቲካዊ ተሳትፎ፤ ኣብ ናይ ሃገር ዕብየት ዘለዎ ዕዙዝ ተራ፤ ኩሎም ሓደ ዓይነት ግንዛበ ከምዘይብሎም ካብ በቢኸባቢና ዘለው ኣመሓደርቲ ምዕዛብ ይከኣል እዩ፡፡
ብኻሊእ ወገን ድማ፤ ዝተወሰኑ ገለ ዓመፀኛታት እናፈለጡ ሕጊ ዝጥሕሱ ከምዘለው ጥርጥር የብሉን፡፡ ካብ ሕገ መንግስቲ ወፃኢ ብሓይሊ ተጠቀምቲ ክኾኑ ዝደልዩ ግለ ሰባት ወይ ውሑድ ጉጅለታት እንተሃሊዮም፤ አይፋልኩምን! ይብሎም፡፡ እምቢ ብሕገ መንግስቲ አይንግዛእን ዝብሉ ዓመፀኛታት እንተኾይኖም መንግስቲ ስኽፍ እንተይበለ ስጉምቲ ክወስደሎም ይግባእ፡፡ ምክንያቱ ልዕሊ 100 ሚ ዝኸውን ናይዛ ሀገር ህዝቢ ሂወቱ በዛ ሕገ መንግስቲ እዚኣ ስለእትውሰን ውሑዳት ወይ ድማ ግለ ሰባት ብዘይ አገባብ እንተተጠቒሙምላ እቲ ካልእ ክጉዳእ ስለዝኽእል እዩ፡፡ በቲ በለ በቲ ማንም ዜጋ እየ በሃላይ ግለ ሰብ ወይድማ ህዝቢ ሕቶ ከልዕል ይኽእል እዩ፡፡ መንግስቲ ድማ ሕገ መንግስቲ መሰረት ብምግባር ንሕቶ ህዝቢ መልሲ ይህብን ይኸልእን፡፡
ቕድሚኡ ግን መንግስቲ ንሕገ መንግስቶምን ሃገሮምን ብዝምልከት ዝተፈላለየ ናይ ኣታሓሳስባን ኣረኣእያን ዘለዎም ህዝቢታት ብቕንዕና ብምምሃርን ብምስልጣንን እንተተኻኢሉ ናብ ሓደ ደረጃ፤ እንተዘይኮይኑ ድማ ናብ ተቐራራቢ ደረጃ ንክመፁ ወይ ንክበፅሑ ምግባር ምፅዓር የድሊ እዩ፡፡ ስለዚ፤ ህዝቢ ስለሕገ መንግስቲን ሃገርን ፅቡቕ ግንዛበ እንተሃሊዎ ዝጥየቐን ዘይጥየቕን ፈልዩ ይፈልጥ ጥራሕ እንተይኮነስ ንሕገ መንግስቱን ሃገሩን ባዕሉ ዋርድያ ይኸውን፡፡ ናይ ሐንቲ ሃገር ኹለ-መዳይ ዕብየት፤ ኣብ ፖለቲካዊ ዕብየታ (Political development) ዝተደረኸ ምዃኑ ጥርጥር የለን፡፡ ፖለቲካዊ ዕብየት ናይታ ሃገር ድማ ኣብ ናይ ህዝቢ ንቑሕ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ዝተደረኸ እዩ፡፡ ስለዚ ፖለቲካዊ ዕብየት ናይ ሐንቲ ሃገር ክረጋገፅ ዝኽእል ናይ ህዝቢ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ክፈቕዱ ዝኽእሉ ፖለቲካዊ ትካላት (political institutions) እንተሃሊዮም እዮም፡፡ Political development depends on political participation whereas political participation depends on institutionalization. Political development cannot be achieved without effective institutions allowing mass participation ይብል፤ እቲ ውሩይ ናይ ፖለቲካ ሳይንስ ምሁር ሳሙኤል ፒ. ሃንቲንግተን (Samuel P. Huntington, 1965).
ኣብ ሓንቲ ሃገር፤ ዝተረጋገአ፣ ምዕቡልን ዓቕሚ ዘለዎን ስርዓት ወይ ፖለቲካል ሲስተም (political system) ንክህሉ፤ ስለስተ ወሰንቲ ነገራት ከምዘድልዩ ይእመን:: The demands of the people, capabilities of the political system, and decisions of the political elites give an outcome which shows the development process or decaying process in the political system (Tasneem Sikander, 2015). ናይ ህዝቢ ድሌታት (Demands)፤ ኣብቲ political institution ወይ ፖለቲካል ሲስተም ፅዕንቶ ብምፍጣር፤ ህልውንኡን ዓቕሙን ይፈታተኖ፡፡ ህዝቢ ድሌታቱ እንተዘይኣንፀባሪቁ፤ ናይ ሓንቲ ሃገር ፖለቲካል ሲስተም ህልውንኡን ደረጃ ዓቕሙን ንምፍላጥን ንምግምጋምን የፀግም፡፡ ምክንያቱ ህልውንኡን ዓቕሙን ክፍለጥን ክግምገምን ዝከኣል ንናይ ህዝቢ ድሌታት ወይ ሕቶታት ብዝምልሶ ደረጃ እዩ፡፡ ከምኡ እውን ናይ ህዝቢ ድሌታትን ሕቶታትን ዓቕሙን ጥንካረኡን ንከሕይል ይሕግዞ፡፡ ንናይ ህዝቢ ድሌታትን ሕቶታትን ከማልእን ክምልስን ዝኽእል ዝወሃቡ ውሳነታት (decisions) ንናይ ሓንቲ ሃገር ፖለቲካል ሲስተም ካልኣይ መለክዒ ይኸውን፡፡ በብደረጀኦም ኣብ ሓላፍነት ዝተቐመጡ ሰበ ስልጣን፤ ብቑዓት ምዃኖምን ዘይምዃኖምን ክምዘኑ ዝኽእሉ ብዝህብዎ ውሳነታት እዩ፡፡ ሳልሳይ ናይ ሓንቲ ሃገር ፖለቲካል ሲስተም ዕብየቱ ክልካዕ ዝኽእል፤ ሓይሊ ሰብን ቁሳዊ ሃፍትታት ናይ ኣጠቓቕማ ክእለቱ (extracting material and human resources)፣ ሕግን ናይ ምቁፅፃር ስርዓትን ኣፈፃፅማ (ናይ ምሕላው) ዓቕሙን (maintenance of prevailing laws and regulations) ካልኦትን እዮም፡፡ ስለዚ ናይ ሓንቲ ሃገር ፖለቲካል ሲስተም እናዓበየ ድዩ ወይ እናበስበሰ ይኸይድ ኣሎ? ዝብል በዞም ኣብ ላዕሊ ዝገለፅናዮም ስለስተ ነገራት ምፍታሽ ይከኣል፡፡
ኣብዚ ከልዕሎ ዝደሊ ካሊእ ምስ እዚ ዝተሓሓዝ ጉዳይ፤ ሓንቲ ሃገር ኣብ ጠንካራ/ምዕቡል ዝኾነ ፖለቲካዊ ትካላት (political institutions) ዝተመስረተ ዝተረጋገአን ዝማዕበለን ፖለቲካዊ ስርዓት (political order) “ኣለዋ” ክንብል እንተኾይንና፤ ከምእኒ ዓባይ ብሪታንያን ሰሜን ኣሜሪካን ናይ ህዝቢ ንቑሕ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ዝፈቅድ እንተኾይኑ እዩ፡፡ ከምዚ ዓይነት ስርዓት ንምህናፅ፤ ንመብዛሕቲአን ሃገራት ፈታኒ ከምዝነበረን ክሳዕ ሕጂ ውን ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ሃገራት እናፈተነን ከምዝርከብን ናይ ፖለቲካ ሳይንስ ምሁራት ይሕብሩ፡፡ ኣብ ሃገርና ህዝቢ.፤ ምስ ዲሞክራሲ፣ ግዕዚናን ሰናይ ምምሕዳርን ዝረኣዩ ዘለው ፀገማት፤ ተተሓሒዙ ኣብቲ ስርዓት ፀገም ከምዘሎ እንትገልፅ፤ መራሕቲ (መንግስቲ) እቲ ፀገም ከምዘሎ ብምእማን፤ ናይ መንግስቲ ፀገም ዘይኮነስ፤ ዝተረጋገአን ዝማዕበለን ስርዓት ንምህናፅ፤ ብባህሪኡ ግዜ ስለዘድልዩ እዩ እንትብሉ ይስምዑ፡፡ ዝተረጋገአን ዝማዕበለን ስርዓት ንምህናፅ ግዜ ከምዘድልዮ ሕቶ የብሉን፡፡ ነገር ግን እቲ ስርዓት ኣብ ትክክለኛ ግዚኡ ንኽዓቢ፤ ናይ ፖለቲካ መራሕትን ካልኦት ዝምልከቶም ኣካላትን ብቕንዕናን ብተሓታታይነትን ክሰርሑ አለዎም፡፡ Political Institutions result from the slow interaction of conscious effort and existing culture (Samuel P. Huntington, 1965). ህዝቢ እናተወደበ ዝጠቕሞ ስርዓት ንምምስራት ቀዳማይ ተዋሳኢ ክኸውን አለዎ፡፡ ኣብዛ ሃገር፤ ህዝብን መንግስትን በብፅሒቶም ኣልዒሎም ብትዕግስትን ክኽፈል ዝኽእል ዋጋ ተኸፊሉን፤ ዝተረጋገአን ምዕቡል ዝኾነ ስርዓት እንተዘይተመስሪቱ፤ ከምቲ ሕዚ ዘንፀላሉ ዘሎ ኹነታት እንተቐፂሉ፤ ሸታሕ ኢልና ናብ ዝነበርናዮ ጀቕጀቕ ምውሓጥና ኣይተርፍን፡፡
ስነ-ስርዓት ዝጎደሎም ናይ ህዝቢ ሕቶታት
ለምዘበን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትዮጵያ ዝተፈላለየ ሕቶታት ብምልዓል ናይ ህዝቢታት ኣንፀርፅሮት ይስተውዓል አሎ፡፡ ኣግባብነት ይሃልዎም ኣይሃልዎም ብዘየግድስ ኩሎም ንናይ ባዕሎም መልዐሊ (መንቀሊ) ኔርዎም ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ኣካይደኦም ስነ-ስርዓት ስለዘይነበሮን ስለዝጎደሎን ግን ናይ ሰብ ሂወትን ንብረትን ይበልዕ ኣሎ፡፡ አብዚ ከልዕሎ ዝደሊ ግን ናይ ጎንደር1 ጎንፂ እዩ፡፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንብዙሓት ዓመታት ኣብ ትሕቲ ጭቆና ብምፅንሑ ብዙሓት ሕቶታት ከምዝነበርዎ ይፍለጥ እዩ፤ ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን ብርክት ዝበሉ ሕቶታት ከምዝተመለሱ ዝካሓድ ኣይኮነን፡፡ ናይ ጎንደርን ከባቢኣን ህዝቢ እውን ከምኣካል ህዝቢ ኢትዮጵያ ካልኦት ኣሕዋቱን ጎረባብቱን ህዝቢታት ዝተመለሰሎም ሕቶታት፤ ከምዝተመለስሉን ከምኡ እውን ካልኦት ህዝቢታት ኢትዮጵያ ዝረኸብዎ ከምዘይሰኣነን ግሁድ እዩ፡፡ መንግስቲ ውን ንሕቶታቱ ምምላሱ ግዴታኡ እዩ፤ ሕጋዊ ሕቶታት እስካዕ ዝኾኑ፡፡ ኣብ ጎንደር ገለ ዝተወሰኑ ክፋል ናይቲ ህዝቢ ኣብ2008 ዓ.ም ኣብ ወርሒታት ሰነ፣ ሓምለን ናሓሰን ዘለዐልዎ ሕቶታት ግን ብዕሊ ናይ ቆልዓዊ ባህሪ ዝተላበሰ ኔሩ፡፡
እቶም ሕቶታት፤ 1) ሕገ-መንግስቲ ዝፃብኡን ሕጋዊ ዘይኮኑን እዮም፡፡ ሕጋዊ ንዘይኮኑ ሕቶታት ድማ መንግስቲ አወንታዊ ምላሽ ክህበሎም አይኽእልን፡፡ ካብቶም ሕቶታት ንኣብነት ንምጥቃስ፤ ሀ) “የህ.ወ.ሐ.ት የበላይነት ይቁም” ዝብል ጭርሖ በቲ ሰልፈኛ ይጭራሕ ስለዝወዓለ ካብቶም ሕቶታት ሓደ ምዃኑ ምርዳእ ይከኣል፡፡ የህ.ወ.ሓ.ት የበላይነት ይቁም ዝብል ጭርሖ ካብ ናይ ግሊ ፅልኢትን ስሰዕን ሓሊፉ ዋላ ሓንቲ ትርጉም የብሉን፡፡ ናይ ህ.ወ.ሓ.ት ልዕልና (የህ.ወ.ሐ.ት የበላይነት) ኣብ ብረታዊ ቃልሲ እዩ ኔሩ፡፡ ሕቶ ዘልዕል እንተኔሩ ሽዑ ከልዕል ኔርዎ፤ ኣብቲ እዋን እቲ “ናይ ህ.ወ.ሓ.ት ልዕልና ጠጠው ይበል”፤ “ንሕና ንቕድሚት ክንስለፍ አለና” ኢሉ ዝቃወም አይነበረን፡፡ ኩሉ ደድሕሪ ህ.ወ.ሓ.ት ይስዕብ ኔሩ፡፡ ምክንያቱ ኲናት ሂወት ስለዝበልዕ፡፡ ድሕሪ 1983 ዓ.ም ግን ህ.ወ.ሓ.ት ዓብላላይ ዝኾነላ ዋላ ሓንቲ መዓልቲ የላን፤ ኣሽንኳይዶ ብልዑል ስልጣን ደረጃ፤ ኣብቲ ተራ ወታደር እውን ሸለል ኣይተባህለን፡፡ እቲ ን17 ዓመት ከርተት ዝበለ ተጋዳላይ እውን ንምምጥጣን ተባሂሉ ናብታ ዝፈረሰት ጎጅኡ ተመሊሱ፡፡ ከምኡ እውን ኣብ ሰፈራታት ሓዱሽ ጎጆ ንከጣየሹ ተገዲዶም እዮም፡፡ ግን ድሌት ናይቲ ተጋዳላይ እውን ነቲ ሕዝቢ ካብ ጭቆና ንምንጋፍ እምበር ካሊእ ዝፅበዮ ስለዘይነበረ ነታ ዝፈረሰት ጎጅኡ ኣጣይሹ ኣብ ናብርኡ ሕጉስ ክኸውን ከኢሉ እዩ፡፡ በ1980ታት ናይ ሓላፍነትን ተራ ወታደራትን ዝተገበረ ናይ ብሄር ምምጥጣን፤ ካብ ፅሬት ናብ ቁፅሪ ዝተሳገረሉ ግዜ እንትኾን፤ ነቲ ሓያልን ንፉዕን ኣዳኺምካ፤ ነቲ ድኹም ኣብ ዘይዓቕሙ ንክሽድን ምግባር ናይ ዝሓለፈ ሕማቕ ታሪክ ምድጋም ኔሩ፡፡ ብመሰረቱ እቲ ተግባር ዝኹነን ኣይኮነን፤ ቅዱስ ተግባር እዩ፡፡ ምክኣኣልን ሓቢርካ ምንባርን ዘምህር ተግባር እዩ፡፡ መላፍንትኻን መተዓምምትኻን ምርኣይ ግን ናይ ግድን ኔሩ፡፡ “እንተተዛረብካዮ ይጎድል” ኾይኑና እምበር ናይ 1993 ዓ.ም ናይ ህ.ወ.ሓት ምፍንጫል ንህዝቢ ትግራይ ዋጋ ዘኽፈሎን ንድሕሪት ሸታሕ ክብል ዝገበሮን ካሊእ ኹነት ኔሩ፡፡
ካሊእ ክሕሰበሉ ዝነበሮ፤ እሺ! ህ.ወ.ሓ.ት ዋላ ዓብላላይ እዩ እንበል! “ተበደልና” በሃልቲ ሕቶኦም ቅንዕና እንተዝህልዎ፤ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ጎንደርን ከባቢኣን ገበን እንተተፈፀመ እኳ፤ ተጠያቒ ክኸውን ዝግበኦ ኢህወዴግ እዩ፤ ህ.ወ.ሐ.ት በይኑ መንግስቲ እስካዕ ዘይመስረተ፡፡ ናይ ቀረባ ተሓተቲ “አለውና” ኢሎም ዝሓስቡ እንተኾይኖም ድማ፤ እቲ መጀመርያ ተጠያቒ ክኸውን ዝነበሮ እቲ ንህዝቢ ጎንደርን ከባቢኣን ዝወከለን ተዓብላላይን ዝበልዎን እዩ፡፡ ብትሕዝትኡ እኳ ዝተፈለየ እንተኾነ፤ ቕድሚ ናይ ጎንደር ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ትግራይ፤ ኣምባስነይቲ ኣብ ዝተባህለ ወረዳ ናይ ህዝቢ ሰላማዊ ሰልፊ ተኻይዱ ኔሩ፡፡ ናይ ወረዳ ኣምባስነይቲ ህዝቢ ብመጀመርያ ተሓታቲ ዝገበሮም ግን ንዝመረፆምን ንናይ ወረድኡ ተወከልቲ ኔሩ፡፡ ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝንፀባረቕ ዝነበረ ጭርሖ እውን ንዝመረፆምን ንዝወከሎምን ካብታ እዋን እቲኣ ጀሚሩ ውክልንኡ ከምዘልዐለ ይገልፅ እምበር ንካልኦት ወድባት ኣየወንጀለን፡፡ ናይ ጎንደር ሰልፈኛታት ንምንታይ ከም ናይ ወረዳ ኣምባስነይቲ ህዝቢ ምሕሳብ ዘይከኣለ? እኳ እንተዘይተባህለ፤ ንምንታይ ካብ ህዝቢ ወረዳ ኣምባስነይቲ ዘይተማህረ? ምባል ግን ይከአል፡፡
ለ) “ወልቃይት የጎንደር ነው” ዝብል ጭርሖ እውን ኣብቲ ናይ ሰልፊ መዓልቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ 2008 ዓ.ም መሉእ ዓመት ቀንዲ ሕቶኦም ኔሩ፡፡ ገለ ዝተወሰኑ ጉጅለ ናይ ጎንደርን ከባቢኣን ነበርቲ ዝኾኑ፤ ‘ወልቃይት ናይ ጎንደር እዩ’ (“ወልቃይት የጎንደር ነው”) ዝብል ቖልዓዊ ሕቶ፤ ንመንግስቲ ዘፀገምን ህዝቢ ወልቃይት ምስ ህዝቢ ጎንደር ከቀሓሕር ጥራሕ ዘይኮነስ ምስ ካልኦት ህዝቢታት እውን ዘለኻኽምን ከተዓዛዝብ ዘኽእልን ተግባር እዩ፡፡ እቲ በዓል ዋና፤ ናይ ወልቃይት ህዝቢ “ወልቃይት ናይ ወልቀቶት እምበር ናይ ጎንደር ኣይኮነን” እንትብል፤ እዞም ሰባት እዚኦም ግን “ኣይኮነን ንሕና ኢና እንፈልጠካ ወልቃይት ናይ ጎንደር እዩ” ይብሉ አለው፡፡ ወልቃይት ናይ ጎንደር ድዩ? ወይ ናይ ወልቀቶት? ወይ ድማ ናይ ተጋሩ? ዝብል ሕቶ ትርጉም ዘለዎ ሕቶ እኳ እንተዘይኮነ፤ ሓታቲ ክኸውን ዝኽእል ግን ናይ ጎንደር ህዝቢ ዘይኮነስ ናይ ወልቃይት ህዝቢ ባዕሉ ክኸውን ኔርዎ፡፡
2) ብትክክለኛ ወይ ብሰላማዊ መገዲ አይተኸወኑን፡፡ እቶም ዝተለዓሉ ሕቶታት ሕጋዊ ኣብ ልዕሊ ዘይምዃኖም፤ ኣቀራርበኦም ወይ ዝተኸደሎም መንገዲ ትክክለኛ ኣይነበረን ጥራሕ ዘይኮነስ ካብ ኩሉ ዝኸፈአን ሚዛኑ ዝሰሓተን ኔሩ፡፡ “ወልቃይት ናይ ጎንደር እዩ”፤ “ናይ ህ.ወ.ሐ.ት ልዕልና ጠጠው ይበል” ንዝብሉ ሕቶታት መልሲ ንምንዳይ፤ ትግራዋይ ምጥላፍን ምቅታልን ከምኡ እውን ኣብ ጎንደር ዝነብር ትግራዋይ ምቕታልን ምስ ንብረቱን ገዝኡን ብሓዊ ምቅፃልን ትክክለኛ መንገዲታት አይኮኑን ጥራሕ ዘይኮነስ ጥዑይ ኣእምሮ ንዘለዎ ሰብ መሕፈርትን ዘይንቡር ተግባራትን እዮም፡፡ ኣብ ጎንደር ዝነብር ትግራዋይ እኮ ጎንደረታይ እዩ፡፡ ስለወልቃይት ዝምልከቶ ነገር የለን፤ ግብሪ ዝኸፍል ንናይ ጎንደር ምምሕዳር እዩ፤ ካብ ህዝቢ ጎንደር ዝተፈለየ ካብ ህ.ወ.ሐ.ት ዝረኽቦ ጥቕሚ እውን የለን፤ ናይ ጎንደር ህዝቢ እንተተጠቒሙ ዝጥቀም፤ እንተተጎዲኡ ክጉዳእ ዝኽእል ህዝቢ እዩ፡፡
እምበኣርከስ እዞም ሕቶ ዘለዓሉ ውሑዳት ህዝቢ ወይ ግለ ሰባት፤ ናይ ኣተሓሳስባ ደረጀኦም አገዲድዎም እምበር ትርጉም ዘይብሉ ሕቶታት እናለዓልካ ኣብ ልዕሊ ሓውካን ጎረቤትካን ግፍዒ ምፍፃም ግዚኡ ኣይነበረን፡፡ ጭዋዳን ሓይሊን ከምዘለዎም ንምርአይ እንተኾይኑ፤ ፅቡቕ ኣጋጣሚ እዩ ኔሩ፤ ኣብ ልዕሊ ኣብዚ ሕዚ እዋን ብኹሉ ኣንፈታት ዘፃድፈና ዘሎ ናይ ወፃኢ ፀላኢ፣ ድኽነትን ድንቁርናን ክዕርፍዎ ኔርዎም፡፡ ፀላኢኻ ዘይምፍላጥን ብዘይ ምንም ምክንያት ኣብ ጎደና እምኒ እናደብረኻን እናተሳበርካን ምኻድን ግን ዕሽነት እዩ፤ ወይ ከዓ ናይ ዕብዳን መግለፂ እዩ፡፡ ወይ ድማ ‘መርገም’ያ ወላዲስ እንተዘይቀተለ የዕብርብር’ ከምዝበሃል ምስላ ወለዲ፤ ቋረኛ ካሳ ጥፍኣት ንዘይነበሮ ወገኑ ንዝኾነ ህዝቢ፤ ህፃናት እንከይበለ ኣረጋውያን ኣብ መኻዘን እናዳጎነ ብሓዊ የቃፅልን ይርሽንን ስለዝነበረ፤ ናይ ቋረኛ ካሳ ትውልዲ፤ መርገም እናዕበርበሮ ይኸውን፡፡ ወይ ድማ ንወገንካን ሓውካን ብዘይ ምክንያት “ቕተል፤ ጨፍጭፍ” ዝብል ብዘርኢ ዝመሓላለፍ ሕማም ይኸውን እሞ ካብ ወላዲኦም ቋረኛ ካሳ ዝወረስዎ ሕማም ክኸውን ይኽእል፡፡
እዞም ግለ ሰባት እዚኦም ሕገ መንግስቲ ንክጥሕሱን ሓላፍነት ዝጎደሎ ተግባር ንክፍፅሙን ዝገበሮም ካብ ዘይበሰለ አታሕሳስባ፣ ጥዑይ ካብ ዘይኮነ አረኣእያን ገደብ ዘይብሉ ግላዊ ድሌትን ስሰዐን ዝተበገሰ ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ፤ መንግስቲ እውን ስኑ ስለዘርአዮም ይመስል፡፡ ገና ኣብ መፈለምትኡ ትኽክለኛ ንዘይኮነ ሕቶ ግቡእ ምላሽ ረኺቡ ብትክክለኛ መንገዲ ክእለ ኔርዎ፡፡ እዞም ዓመፀኛታት እዚኦም መጀመርያ “ወልቃይት ናይ ጎንደር እዩ” ንዝብል ሕቶ ምስ ውልቀ ሰባት ወይ ህዝቢ ምንም ዘተሓሓዝ ዘይብሉ ጉዳይ፤ ንደቂ ሰባት እናዓፈኑ ብገንዘብ እናተደራደሩ በኣማኢት ኣሽሓት ገንዘብ እንትቕበሉን፤ ከምኡውን በኣሰቃቂ ኩነታት እናቐተሉ ኣብ ህዝቢ ሽብር እንትፈጥሩን፤ ህዝቢ እውን “ስጉምቲ ይወሰደሎም” እንትብል እንከሎ፤ መንግስቲ ተመጣጣኒ ዝኾነ ስጉምቲ እንተዝወስድ ኔሩ እቲ ፀገም ከምዚ ኢሉ አፉ እናገፍሐ ኣይመኸደን ኔሩ፡፡
ኹሉ ወላዲ ንውላዱ ኣብ ፅቡቕን ምችውን ኹነታት ኽነብረሉ ስለዝደሊ፤ ብውልቅኡ ዓቕሙ ዝፈቐዶ ንቐፃሊ ሂወቱ ንኸመቻችወሉ ላዕልን ታሕትን ከምዝብል ግሁድ እዩ፡፡ እዚ ድሌት እዚ፤ ኣብ ዘይተረጋግአትን ዘይማዕበለትን ሃገር ክሳኻዕ ኣይኽእልን፤ ንግዚኡ እንተተሳኽዐ እውን ቀፃልነት ኣይህልዎን፤ ፈራሳይ እዩ፡፡ ኣሜሪካን ኣውሮፓን ዝተኣማመኑ ስለሃገር ዘይግደሱ አለው፡፡ እዚኦም ናይ ኣእምሮ ሕሙማት እዮም ኢየ ዝብሎም፡፡ ሓደ በቲ ዝነብርሉ ሃፍታም ዓድን ህዝብን ቀኒኦም፤ ንዓዶም ከምኡ ክምነዩን ክሰርሑን ኔርዎም፡፡ ካልኣይ ካብቶም ምስኦም ዝነብሩ ጥዑያት ብፍቕሪ ዓዶም ዝዓብዱን፤ ብሓደ ግዜ ሃገሮም ኣሜሪካን ኣውሮፓን ንኽትኾነሎም ዝምነዩን ዝፅዕሩን ክምሃሩ ኔርዎም፡፡ ኣብ ማዕዶ ኮይኖም ብወንጭፍ መርዚ እናበተኑ፤ ናይዛ ሃገር ቀንዲ ፀገም ፈጠርቲ ተባሂሎም ዝሕመዩ እውን ንሳቶም እዮም ፡፡ እኒ ቢልጌት ሃገሮም ኣቕኒዖም፤ ኣብ ሃገርና ዘሎ ካብ ትውልዲ ናብ ትውልዲ ናይ ፀገም መሸጋገሪ ዝኾነ ገመድ ንምብጣስ ገንዘብ እንተፍስሱ ንርኢ ኣለና፤ ኣሜሪካ ዝነብር ኢትዮጵያዊ ኣብ ናይ እኒ ቢልጌት ፋውሪካታት እናሸቀለ ኣብ መንጎ ዝተፋላለዩ ብሔረ ሰባት ናይ መበኣኣሲ ሓዊ እናለኮሰ፤ ነቲ ናይ ፀገም ገመድ ንከይብጠስ መርጐዲ፤ ናብ ቀፃሊ ወለዶ ንክተሓላለፍ ድማ መቐፀሊ ዝኸውን ገንዘብ ይልእኽ፡፡
ወዲ ሰብ ካብ እንስሳ ዝፍልየሎም ውሑዳት መለክዒታት ሓደ፤ ዝስርሖ ኢኮኖሚያዊ፣ ማሕበራውን ፖለቲካዊን ታሪኩ ከምኡ እውን ዝነበሮ ባህላውን ሃይማኖታዊን እሴታቱ (ክብርታቱ) እናመዝገበ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ክመሓላለፍ ስለዝገብር እዩ፡፡ ስለዚ ሓደ ወለዶ ካብ ኣያታቱ ዝተቐበሎ ታሪክ ኣፅኒዑ ከም መሳልል ክጥቀመሉ አለዎ፡፡ ናይቲ ሕሉፍ ወለዶ ዝነበርዎ ፀገማት ፈልዩ ምስ ተረደአ፤ እቶም ፀገማት ኣስተኻኺሉን ኣሪሙን (ኣብ ናይ ባዕሉ ግዜ)፤ ካብ ኣያታቱ ዝተቐበሎ ታሪክን ናይ ባዕሉ ሓዱሽ ፈጠራን ፍልጠትን ወሲኹ ንቐፃሊ ወለዶ ከመሓላልፍ ኣለዎ፡፡ ወዲ ሰብ ከምዚ ክገብር ዘኽኣሎ ናይ ምሕሳብን ምዝካርን ዓቐሙን ክእለቱን እዩ፡፡ ከምዚ ዓይነት ናይ ታሪክ ምቅብባል እንተሃሊዩ፤ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ዝተለወጠን ዝተመሓየሸን አታሓሳስባን ኣመለኻኽታን ዘለዎ ማሕበረ-ሰብ እናተፈጠረ ይኸይድ፡፡ ነዚ እውን እዩ ኣብ ዓለምና ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዝተለወጠን ዝተመሓየሸን ማሕበረ-ሰብ ዝፍጠር፡፡ ናይቲ ለውጢ ቅልጣፈ ግን ብናይታ ሃገር ህዝቢ ኹለ መዳይ ናይ ስራሕ ውፅኢትን ንሃገሩ ብዘለዎ ኣታሓሳስባን ኣመለኻኽታን ክውሰን ይኽእል እዩ፡፡ ኣብ እንስሳት ግን ከምዚ ዓይነት ለውጥን ምምሕያሽን ኣይስተውዓልን፡፡ ንኣብነት ቕድሚ ኣማኢት ዓመታት ዝነበረ ናይ አንበሳን ነብርን ናይ አነባብራ ኣገባብ ምስ ኣብዚ ሎሚ እዋን ዘሎ ናይ አንበሳን ነብርን አነባብራ ኣገባብ ዋላ ሓንቲ ፍልልይ የብሉን፡፡ ምክንያቱ እንስሳ ናይ ምሕሳብ ዓቕሙ ብጣዕሚ ትሑት እዩ ወይ ድማ በደመ ነብስን ንጥቕሚ ጥራሕ ስለዝሓስብ እዩ፡፡
ኣብ ኢትዮጵያ ንብዙሓት ክ/ዘበናት ንቀፃሊ ወለዶ ሂወት ከይተሓሰበ ኣብ መንጎ ክልላት፣ ወረዳታት፣ ጣብያታትን ስድራ ቤታትን ከምኡ እውን ኣብ መንጎ ሃይማኖታትን ዝተፋላለዩ ማሕበረ ሰባትን ማዕለያ ዘይብሎም ግጭታትን ኲናትን ብምግባር፣ ቅጥዒ ዘይብሉ ምቅትታልን ምዝርራፍን ከምባህሊ ጌርዎ ፀኒሑ እዩ፡፡ እዚ ናይ ሕሉፍ ወለዶታት ግጭትን ንንባዕልኻ ምጭርራስን፤ ናይ ኢትዮጵያ ህዝቢታትን ብሄር ብሄረ ሰባት ሓቢርካ ካብ ምንባር ክዓግቶም ኣይከአለን፡፡ ናይታ ሃገር ዕብየት ግን ንክ/ዘበናት ንድሕሪት ሸታታሕ ንክብል ብምግባር እዚ ናይዚ ሕዚ ወለዶ እውን ግዳይ ክኽውን ኽኢሉ እዩ፡፡ ብናይ ጎንደር ገለ ዝተወሰኑ ሰባት መሪሕነት፤ እዚ ወለዶ እዚ ናይ ኣያታቱ ንንባዕልኻ ምቅትታልን ምዝርራፍን ዝኾነ ሕሕማቑ ታሪክ ካብ ሕሉፍ ተማሂሩ እንከይኣረመን እንከይኣስተኻኸለን መሊሱ ንክነብሮ ሽውጥ ትንዕ ይብል ኣሎ፡፡ ነገር ግን ታሪክ ክንደይ ዝኣክል መምሀሪ ምዃኑ፤ “the study of history is best medicine for a sick mind” ብምባል Titus Livius ገሊፅዎ እዩ፡፡ ካብ ናይ አያታት ታሪኽ ዘይምምሃርን ንጥቕሚ ጥራሕ ምሕሳብን ናይ እንስሳት መግለፂ ካብ ኮነ፤ ኣብዚ እዋን ኣብ ጎንደር ንመዓልታዊ ጥቕሚ ጥራሕ ብምሕሳብ ገደብ ብዘይብሉ ስሰዐ ተሸኒፎም፤ ኣሕዋቶምን ጎረባብቶምን ዝቐትሉ ዘለው ግለ ሰባት፤ ካብ አንስሳ ፈሊኻ ምርኣዮም የፀግም እዩ፡፡
መጠቓለሊ
ብሓፈሻ፤ ከምቲ ልዕል ኢልና ዝረኣናዮ፤ ነግ ፈረግ ዘይብል ስርዓት ንምምስራት፤ ህዝቢ ዕዙዝ ተራ አለዎ፡፡ መራሕቲ ከቀያየሩ ዝኽእሉን ሓለፍትን እዮም፡፡ ሕግታት እውን ክመሓየሹ ይኽእሉ እዮም፡፡ ህዝብን ሃገርን ግን ነበርቲ እዮም፡፡ ስለዚ ነባራይ ዝኾነ፣ መሰረት ዘለዎን ዝተረጋግአን ስርዓት ምምስራት፤ ናይ ህዝቢ ናይ ብሕቱ እዩ፤ ንማንም ዝገድፎ ጉዳይ ኣይኮነን፡፡ Prime ministers, presidents, and legislators may come and go, laws may be modified, but it is the underlying rules by which societies organize themselves that define a political order (Fukuyama F., 2014). ስለዚ ህዝቢ ምስ መንግስቲ እናተሃላለኸ ናይ ባዕሉ ንብረትን ሃፍት ከብርስን ከዕንውን የብሉን፡፡ ብተወሳኺ እዚ ወለዶ እዚ፤ ናይቲ መፃኢ ወለዶ ዕድል ኣብ ምውሳን ዓብይ ግደ ስለዘለዎ፤ ኣስተውዒልካ ምስጓም ይሓትት፡፡ እንተዘይኮይኑ፤ ፅባሕ ብዝማዕበሉ ዓድታት ህዝቢታት ብዝዋረዱን ብድኽነት ተደቚሶም መለዕሊ ብዝሰኣኑን ደቁ መንፈሱ ክውቀስ እዩ፡፡ መንግስቲ እውን ካብ ህዝቢ ዝተቐበሎ ሓላፍነት ንፖለተካዊ መኽሰብ ጥራሕ ዘይኮነስ ብቕንዕና ሓላፍነቱ ክዋፃእ አለዎ፡፡ መንግስቲ፤ “ሃገር ኣላትና” ዝብሉ ተረከብቲ ሃገር ክኾን ዝኽእል ዜጋ ምስ ወለዲ ብምትሕብባር ከፍሪ አለዎ፡፡ ሃገር ክርከብ ዝኽእል ወለዶ ንምፍራይ ናይ ስነ-ዜጋ ትምህርቲ እኹል ንከይኸውን ይኽእል እዩ፡፡ መንግስቲ፤ ካብ ስነ-ዜጋ ትምህርቲ (ስነ-ምግባር) ብተወሳኺ፤ ንዜጋታት ብፍላይ ንመንእሰያት ካልኦት ሜላታት ብምጥቃም፤ ዜጋ ምስ ሃገሩ ዝጠበቐ ምትእስሳር ብምፍጣር፤ ንሃገሩ ባዕሉ ጠጠው ኢሉ ዋርድያ ንክኸውን ኣብ ምግባር ዕዙዝ ተራ ክፃወት ኣለዎ፡፡
ገ/መድህን ሮምሃ (ዶ/ር)
ዲላ ዩኒቨርስቲ
Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


c: text/html

text:
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን (ሰዲህኤ) ሓው ገረዝጊሄር ተወልደ፡ ወኪል ቤት ጽሕፈት ኣቦ መንበር ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካን ዝርከብዎ ልኡኽ፡ ብቀዳም ዕለት 15 ሓምለ 2017 ኣብ ከተማ ዊኒፐግ፡ ካናዳ፡ ክፉት ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዶም።
ብቐዳምነት፡ ሓው ናይዝጊ ባህላይ፡ ኣቦ መንበር ጨንፈር ሰዲህኤ ኣብ ዊኒፐግ፡ ንኣኼባ ብዝኽሪ ናይ ሰማእታት ከፊትዎ። ኣስዒቡ ድማ፡ ንኣኼበኛታትን ንመራሕቲ ኣኼባን ናይ እንቋዕ ድሓን መጻእኩምን ናይ ምስጋና መልእኽቲ ኣቕሪቡ። ሓጺር ታሪኽ ህይወት ሓው መንግስተብ ኣስመሮምን ሓው ገረዝጊሄር ተወልደን ድሕሪ ምግላጽ ድማ፡ መድረኽ ንኣቦ መንበር ሰዲህኤ ኣመሓላሊፍዎ።
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ንሰዲህኤ ምስ ኣኼበኛታት ድሕሪ ምልላይ፡ ብሰልፊ ዝካየዱ ዓበይቲ ንጥፈታት ሓጺር መግለጺ ኣቕሪቡ። ኣብ ዲፕሎማስያዊ መዳይ፡ ሰዲህኤ፡ መስራቲ ኣባል ናይ’ቲ ልዕሊ 150 ዝዀኑ ሰልፍታት ዝኣባላቱ ገስጋሲ ምሕዝነት ምዃኑ ሓቢሩ። ከምኡ’ውን፡ ምስ መራሕቲ መንግስታትን ሰልፍታትን ዓለም፡ ምስ ኣህጕራዊ ትካላትን ብኣካል ብምርኻብን ብመዘክራትን ኣቢሉ ንሃለዋት ህዝብናን ሃገርናን ምስ ወጻእተኛታት ንምፍላጥ ጽዑቕ ምንቅስቓሳት ከምዝገብር ኣረዲኡ።
ኣብ ማሕበራዊ መዳይ ድማ፡ ነቲ ኣብ ነፍስወከፍ ዓመት ካብ 600-800 ዝዀኑ ህጻናት ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝምሃርሉ ቤት ትምህርቲ ወድሸሪፈይ ናይ ምክያድ ምሉእ ሓላፍነት ተሰኪሙ ይጓዓዝ ምህላዉ ኣረዲኡ። ነዚ ሓላፍነት እዚ ምስ ኣሰን ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ዝተባህሉ ዘይመንግስታውያን ትካላት ብምትሕብባር ከምዘካይዶ ድማ ገሊጹ። ብተወሳኺ፡ ነዚ ቤት ትምህርቲ’ዚ እግሪ ኣብ ምትካል፡ ሆላንዳውያን ዘይመንግስታውያን ትካላትን ነፍስሄር ኣባ ማሪኖን ምሕዝነት ማሕበራት ቀይሕ መስቀልን ወርሕን ኤርትራን ዝተጻወትዎ ተራ ዘኪሩ።
ኣስዒቡ ብመደብ ናይ ርሑቕ ወላዲ ዝጽዋዕ፡ ንዓቕሚ ዘይብሎም ኤርትራውያን ህጻናት ኣብ መደበራት ስደተኛታት ከምመጕዚት ወይ ወለዲ ኰይኖም ዝሕግዝዎምን ዘምህርዎምን ገበርቲ ሰናይ ዝዀኑ ኤርትራውያን ይኹኑ ወጻእተኛታት ውልቀሰባት ብምውዳድ ዝካየድ ንጥፈታት ከምዘሎ ሓቢሩ።
ብመዳይ ህዝባዊ ዕዮ ድማ፡ ኣብ መላእ ዓለም ተዘርጊሑ ዝርከብ ብደረጃ ጨናፍርን ዞባታትን ዝተሰርዑ ኣባላት ምህላዎምን፡ ኣብ ዜናዊ መዳይ ዝጥቀመሎም መሳለጢታትን ዝጻወትዎ ንህዝቢ ናይ ምጕስጓስን ምጥርናፍን ስርሓት ብዝርዝር ሓቢሩ።
ኣስዒቡ፡ ነቲ ኣብ ከተማታት ኦክላንድ፡ ሳንዲየጎ፡ ቺካጎን ስያትልን ዘቕረቦ ንሓባራዊ ዕዮ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ዝምልከት እማመ ብሰፊሑ ንኣኼበኛታት ድሕሪ ምቕራብ፡ ናይ ሕቶን መልስን ርእይቶን ምሃብ መድረኽ ተኸፊቱ።
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮምን ሓው ገረዝጊሄር ተወልደን ድማ ተሓባቢሮም ንዝቐረበሎም ሕቶታት መልስታትን ሂቦምን ካብ ህዝቢ ዝቐረበሎም ለበዋታትን ርእይቶታትን ድማ ሰሚዖም።
ኣኼበኛታት እውን ብዝተዋህቦም መግለጺታት ሕጉሳት ምዃኖም ገሊጾም፤ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ኣኼባታት ብቐጻልነት ክካየድ ድማ ተላብዮም።
ብ13 ሓምለ 2017 ከኣ ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮምን ሓው ገረዝጊሄር ተወልደን፡ ኣብ ከተማ ሳስካቱን ዝርከቡ ግዱሳት ኤርትራውያን ተራኺቦም፡ ብዛዕባ ሃለዋት ህዝብናን ደምበ ተቓውሞናን ዓሚቝን ጠቓምን ዝዀነ ምይይጣት ኣካይዶም ኢዮም።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣስመራ
አስመራ ዝዓበየትን ርእሲ ከተማን ኤርትራ እያ። ኣስታት 579 ሽሕ ዝኸውን ህዝቢውን ይቅመጥዋ። ካብቶም ቀንዲ ኢንዱስትርያዊ ፍራያት ዐለባ፡ ዝተዐሸገ ስጋ፡ ቢራ፡ ሳእኒን ኣሕልታትን ይርከብዎም።ከምኡ ውን እብ ዩ.ኔ.ስ.ኮ(U.N.E.S.O) ተመዝጊባ ዘላ ከተማ ኢያ።
ታሪኽ[edit | edit source]
አስመራ አብ መበል ዐሰርተው ክልተ ክፍለ ዘመን ካብ ኣርባዕተ ማይቤት እያ ተመስሪታ ። ከም ዝዝንተው ፈለማ ገዛ ጉርቶም፣ ገዛ ሸለለ፣ ገዛ ሰረንሰር ን ገዛ አሰምዐ ዝተባህሉ አርባዕተ ማይ ቤት ይነብሩ ነይሮም ። ዝተጠቅሱ ማይ ቤታት ካብ መታሕትን ካብ ስግር መረብ ምላሽን ብዝመጹ ዝነበሩ ጸላእቲ ብቀጻሊ ይውረሩ ነበሩ።ነዚ ንምክልካል ድማ ኣንስቲ ኣርባዕቲአን ዓዲ ብሓባር ክሰምራ ተሰማምዓ።እቲ ሓሳብ ውን ንሰብኡተን ነገርኦም ። እቶም ሰብኡት ውን በዚ ተሰማሚዖም ነቲ ሓሳብ ናይ ኣንስቶም ኣብ ግብሪ ኣውዓልዎ። ሳልእን ውን ስለ ዝሰመሩ "ኣርባዕተ ኣስመራ" ኢሎም ነታ ሓዳሽ ዓዲ ሰየምዋ። እቲ ምስኡ ጠቢቑ ዝዓበየ ብ ኢጣልያውያን ዝኸተመ ክፍሊ ኸኣ አስመራ ተባሂሉ ክፅዋዕ ጀመረ ። እታ ጥንታዊት ክፋል ግና ክሳብ ሕጂ ደቀባት ይሰፍርዋን ኣርባዕተ ኣስመራ ተባሂላ ትጽዋዕን ኣላ ። ኣስመራ ብ 1889 ወረርቲ ሓይሊ ጥልያን ኣትዮም ኣኸቲሞም ቀይሕ ባሕሪ ናብ ከተማ ምጽዋዕ ዝበጽሕ መገዲ ባቡር ተሰሪሑላ


text:
መወሰኽታ፡ ኣብ ለውጢ ህወሓት (ብገብርህይወት ተስፋይ@ድወት)
27/03/2010 መእተዊ
----------
ውድብ ህወሓት ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝገበረቶ ሰፊሕ ናይ ለውጢ ማዕበል ስዒቡ ብርክት ዝበሉ ኣካላት ኣብ ዝተፈላለዩ መድረካት ዝተፈላለየ ርእይቶታት ይውሃበሉ ኣሎ። ናይቲ ዝበዝሕ ርእይቶ ነቲ ለውጢ ዘለዎ ገምጋም እወንታዊ ምዃኑ እውን ንምርኣይ ይከኣል። ብፍላይ ኣብ ሶሻል ሚድያ ዘሎ ንቑሕ ተሳታፋይ እቲ ለውጢ ነዊሕ ከሰድር ዝኽእልን ንመሰረታዊ ሕቶታት ምላሽ ዝህብን ምዃኑ ይገልፁ ኣለዉ። ኣብ ክሊ እዚ ኮይንካ ምሉእ ለውጢ ክኸውን ምእንታን መወሰኽታ ነጥብታት ምሃብ ኣገዳሲ ኮይኑ ተረኺቡ ኣሎ።
መበገሲ ፀገማት
-----------------
ትግራይ ኣብ ህዝባ ዝረአ ጠለብ ልምዓትን ሰናይ ምሕደራን ካብ ዓቕሚ ምንኣስ እቲ መገልገላይ ኣካል ጥራሕ ጌሩ ዝሓስብ ትኽክል ኣይኮነን። ካብ ዉልቃዊ ረብሓኻ ምሕላዉን ዘይወያናይ ስሡዕ ኣረኣእያን ጥራሕ ዉን ኣይኮነን። ናይ ቅንዕና ሽግር ጥራሕ ዉን ኣይኮነን። እዚኦም ብዓርሶም ዓበይቲ ሽግራት እዚ ስርዓትን መንግስታዊ ማሓዉርን ዋላ እንተኾኑ ካሎኦት መስረታዊ ለዉጢ ዘድልዮም መሕንኩሎ ኩሎም ጉዕዞታት ሕዚ ዉን ኣሎዉ። እዚኦም በቲ ተጀሚሩ ዘሎ ለውጢ ምእላይ ዝከኣሉ እዮም። ብዋናነት ግን ኣብ ቀፂሎም ዘለዉ ዛዕባታት ምስራሕ ከድሊ እዩ።
ናይ ኣሰራርሓ ለውጢ ምትእትታው
--------------------------------
ብዙሓት መወሰኽታ ነጥብታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። እቲ ሓደን ዋናን ግና ናይ ኣሰራርሓ ለዉጢ እዩ።
እቲ ቢሮክራስያዊ መውቕር ካብ መሰረቱ ምሕዳስ ይጠልብ። ሓደ መገልገላይ ኣካል ብዝሰርሖ ክልከዓሉ ዝኽእል ግልጽን ዘየሻምን ስርዓት ተሓታትነት ከተኣታቱ ክኽእል ኣለዎ። ስርዓት ትሓታትነት ዉን በቢግዚኡ ተለኪዑን ተገምጊሙን ኣብ ባይታ ብዘምጸኦ ጭቡጥ ልዉጢን ሕብረሰባዊ ቅቡልነትን ቀጻልነት ኣብዚ ዘፈር ዝተመደበ ሰራሕተኛ ክዉሰን ይግበር። ምናልባሽ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብቲ መስርሕ ሲቪል ሰርቪስ ዝሓሸ ኣገልግሎት ክህሉ ምእንቲ ዛጊድ ዝተፈተኑ 'ለወጥቲ' ዝተባሃሉ መመሓየሺ ፈተነታት ኣለዉ። ከምኒ ቢፒኣር፥ ቢኤስሲ... ወዘት ሪፎርምታት ይተኣታተዉ እዮም። እንተኾነ ኣብ ባይታ ጥብ ከይበለ ወፍሪ ኮይኑ ዝሓልፈሉ ኩነታት ኣሎ። እሞ ድማ ነዞም ዓበይቲ ዕማማት ተግባራዉነት ተባሂሉ ብርክት ዝበለ ዓቕሚ ሓይሊሰብን መዋእለ ንዋይን ዝፈሰሉ ኮይኑ ብዘይ ሩኡይ ዉጺኢት እንትሓልፍ ዓብዪ ብኽነት እዩ ንመንግስትን ህዝብን።
ካብዚ ሓሊፉ ህዝቢ ነቶም መንግስቲ ዘምጸኦም ሓደሽቲ ኣሰራርሓታት ኣብ ባይታ ስለ ዘየሽርፎም ኣብ ኣብቲ ኣጠቓላሊ ንጥፈታት መንግስቲ 'ዉን እምነት ክስእን ዓብዪ እጃም የበርክት ጸኒሑ እዩ። 'እንታይ ለዉጢ ከየምጽእ፥ መንግስቲ ዝተለመደ ወፍሪ እዩ ጽባሕ መን ከይዝክሮ ወዘተ' እናበለ ነቲ መንግስታዊ መሓዉር ንለዉጢ ህዝባዊ ደገፍ ይስእን እሞ ናብ ዝነበሮ ዝጸንሐ ኣካይዳ ይምለስ። ስለዚ ኣብዚ ዘሎ መባኸናይ ኣዋፍራን ዘየድምዕ ስራሕን ካብ ምስርሑ፣ ወጻኢ ዘይብሉ ዘይምስራሕ ይሓይሽ። እዞም ዘለዉ ዝጸንሑ ኣሰራርሓታት መንግስቲ ዝተበለዐ ኣሰራርሓ ናይ ምቕያርን ብቴክኖሎጂ ዝተሓገዘ ዘመናዊ ኣሰራርሓ ከተኣታቱ ተበግሶ ክወስድ ኣለዎ።
ናይ ኣመራርሓ ፀገም ኣተሓሳስባ
-------------------------------
ካሊእ ዓብዪ ጉዳይ ኣብቲ ፈጻሚ ኣካል ዘሎ ከቢድ ናይ ኣተሓሳስባ ሽግር ካብ መሰረቱ ክቐርፍ ዝኽእል ስራሕ ክዕመም ኣለዎ። ኣብዝን ኣፍትን ብኣፉ እናሸቀጠ ካብ ክሳዱ ንላዕሊ ዉድበይ፥ መንግስትና፥ ሓላፊየይ ታይዶስ ከመይ ዶስ እናበለ ህዝቢ ዘሰላቹ ዘሎ ካብዚ ከምዚ ዓይነት ሞላጫነት ወጺኡ ትኽክለኛ ሃገራዊን ህዝባዊን ልእኽቶ ክፍጽም ዘኽእሎ መገልገላይ ዲሲፒሊን ክላበስ ኣለዎ። ካብዚ ወጻኢ ዘሎ ተበላጺ ኣረኣእያን ተግባርን ካብዚ መሓዉር እንተተኻኢሉ ክጠፍእ እንተዘየለ ኣዐርዩ ክቕንስ ገዚፍን ተኸታታሊን ስራሕቲ ምልዋጥ ኣተሓሳስባ ክዕመም ኣለዎ።
ምጥንኻር ዲሞክራስያዊ ትካላት
----------------------------------
መንግስቲ ዝብሃል ካቢኔ ጥራይ ኣይኮነን። ፖለቲካዊ ውድብ ዝብሃል እውን እቲ ፖሊት ወይ እውን እቲ ማእከላይ ኮሚቴ ጥራይ ኣይኮነን። እዚኦም ዝፈጥርዎ ሰፊሕ መሓውር እዩ መንግስቲ ዝኸውን። ለውጢ ዝመፅእ እውን ብኡ እዩ። ኣብዚኦም ዝስርሑ ስርሓቲ ካብ ማንም ጊዜ ብላዕሊ ትኹረት ሂብካ ክኸውን ኣለዎ። ኣብዚ ዝግበር ሰፊሕ ናይ ምትዕርራይን ምዕሟቕን ስጉምትታት ንሓፈሻዊ እቲ መድረክ ዝጠልቦ ለውጢ መዋፅኦ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ።
ሚድያ ካብቶም ዓበይቲ ዴሞክራሲያዊ ትካላት ምናልባሽ እዉን ዝዓበየ ልእኽቶ ዘለዎ ትካል እዩ። ካብዚ ሓዱሽ ዝዉደብ ኣመራርሓ ክልልና ትጽቢት ዝግበር እምበኣር ኣብ ፍሰት ሓበሬታ ዘሎ ሽግር ምፍታሕ እዩ።
ቁጽሩ ዘይነዓቕ ህዝቢ ካብ ሚድያታት ትግራይ ብዝረኽቦ ሓበሬታ ዕጉብ ኣይኮነን ጥራሕ ዘይኮነስ ድሕሪት ይተርፋ ኣለዋ ዝብል ብዙሕ እዩ እዩ። እዚ ሚድያታት ክልልና ክዝምናን ቅልጡፍ ፍሰት ሓበሬታን ብዙሕ ኣማራጺን ክዉንና እሞ ናትና ዝብሎ ምንጪ ጥሉል ሓበሬታ ክዉንን፥ ካብ መደናገርቲ ሓበሬታታት ክናገፍ ካብ ምድላይ ዝብገስ ምዃኑ ርዱእ እዩ።
ብርግጽ ሚድያታት መጀመርያን ልዕሊ ኹሉን ባዕለን እየን ስብእነአን ክሕልዋን ማሕበረሰባዊ ሓላፍነተን ክዋጻናን ትጽቢት ዝግበረለን። ኣብዚ መዳይ ኣብ መንጎ እተን ዘለዋ ኤለክትሮኒካዊን ሕትመትን ሚድያታት ኣጀንዳ ህዝቢ ተረዲእካ ሽፋን ኣብ ምሃብ ምልኣተ ዘሳተፉ ጉዳያት ኣብ ምቕራብን ኣፈላላይ ዋላ እንተሃለወ ብመሰረትዊነት ግን ኣብ ሓደ ዓንኬል እየን ዘለዋ ምባል ይከኣል እዩ። ሚድያታት ሓበሬታ ኣጫንየን ህዝቢ ሰሚዐን ካብ ምጽብጻብን ንዝምልከቶ መንግስታዊን ዉድባዊን ኣካል ሓቲትካ ኣብ ክንዲ ምቕራብ ካብ ኢድ መንግስቲ ሓበሬታ ክመጸን ምጽባይ ሓደ ክፈትሐኦ ዘለወን ሽግር እዩ። ፈተነታት የለን ማለት ኣይኮነን ዘዕግብ ግን ኣይኮነን ብዙሕ ዘይከደኦ ስራሕ ኣሎ። ንሕቶ ህዝቢ መንግስቲ ብሚድያታት ዝህቦ ሓበሬታ ዉን ግን ተደጋጋሚን መሰልቸዉን " ክንሰርሖ ኢና፥ ክንሪኦ ኢና፥ ወሲድናዮ ኣለና፥ ናይ በጀት ሽግር እዩ፥ ኣነ ኣይፈልጦን ቅድመይ ዝነበረ እዩ ...ወዘተ" ንሽግራትካ ሰበባት እናፈጠርካ ካብ ነብስኻ ምርሓቕ (externalize ምግባርን)፥ ኣብ እዋኑ ሓበሬታ ክትህብ ናይ ዘይምድላይን ክትሰምዕ ድልዉ ናይ ዘይምዃንን ዛመሰሉ ሽግራት ንዝሓለፉ ዓመታት ጎሊሆም ዝተሰምዑ ጸገማት ክደግም ኣይግበኦን። ምኽንያቱ ሓበሬታ ኣብዚ ዘበነ ሉላዉነት መሰረታዊ ጠለብ ህዝቢ ካብ ምዃን ብተወሳኺ ደሞክራሲያዊ መሰል ህዝቢ ምኽባር ዉን እዩ።
ስለዚ ኣነ ይፈልጠልካ ዝባሃል ድሑር ኣተሓሳስባ ክእረም ክኽእል ኣለዎ። ኣብተን ናይ ፌደራል መንግስታዊ ሚድያታት ዝተወሰነ ለዉጢ ጀሚሩ ዘሎ ነጻነት ሚድያታት ኣብ ፍሰት ሓበሬታ ኣብ ክልልና ዉን ብዝበለጸ ከኽይድ ዘኽእል ሃዋህዉ ክፍጠር ኣለዎ። ዘይሩ ዘይሩ ሎሚ ብኻሎኦት ኣማራጺታት ሓበሬታ ናይ ምርካብ ዕድል ኣለዎ ሰማዕን ተመልካትን። ነዚ ተጨላሊፉ ዝስማዕ ወረታት ጸላእቲ ዉን መልክዑ ቀይሮም ህዝቢ ከደናግርሉ ይረኣዪ ኣለዉ መንግስታዊ ኣካል ድማ ብግዚኡ ሚዛኑ ናይ ምትሓዝን ህዝቢ ካብ ደንገርገር ክወጽእን ክስራሕ ክኽእል ኣለዎ። ብርግጽ ካብ ቀረባ እዋን ንደሓር እንተገደደ ካብቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ዝነበሩ ጽዕንቶታት ተሪፉ ዋላ ተዘይተባሃለ ቀኒሱ እዩ። ዝሓሸ መንገዲ ከኺደን ዝኽእል ዕድል ኣሎ። የግዳስ ሚድያታት ካብቲ ዝጸንሐ ስኩፍ ኣካይዳ ክወጻ ዘይምኻለን ተወሳኺ ሽግር ምባል ይካኣል እዩ።
ቁጠባዊ ዘይምምጥጣን ህዝቢ
-------------------------------
ካሊእ ትኹረት ዝጠልብ ጉዳይ ኣብ መንጎ ህዝቢ ዝፍጠር ዘሎ ናይ ናብራ ኣፈላልይ ንቡዙሓት ከንፈር ዘንክስ ዘሎ ጉዳይ ይመስል። ብርግጽ መንግስቲ ብዘቕርቦ ስራሕቲ ረዲአት ጾምካ ምሕዳር ጎሊሁ ዝረአ ሽግር ዘይክኾን ይኽእል እዩ። ሎሚ ሎሚ ኣብ ከተማታት ትግራይ ዝበራከት ዘሎ በዝሒ ለመንቲ ዓበይቲ ወለዲ ኣብ ዝኸፈአ ደረጃ ኣሎ ምባል ይካኣል እዩ። ወለዲ ኣብ ምዉዳቖም ናብ ጎደና ዝወጽሉ ምኽንያት ምናልባሽ ከይተዛረብካ ዝፍለጥ ጉዳይ እዩ። ነዚ ብመሰረቱ ዝፈትሕ ሓዱሽ ኣንፈት ቅነሳ ድኽነትን ዘላቒ ምጥያስን ዘድልዮ ጉዳይ ይመስል።
ተባራዓይ ሕቶ መንእሰይ ትግራይ
----------------------------------
መናእሰይ ትግራይ ስራሕ ሲኢኖም ፎቖዶ ስደት ከርተት እናበሉ ዉሑዳት ሰባት ምስ መንግስታዊን ዉድባዊን መሓዉር ብዘለዎም ቅርበት ሃፍቲ ህዝቢ ካብ ሕጊ ወጻኢ ክጥቀምሉ ትዕዝብቲ ብዙሓት ኮይኑ ኣሎ። ሕቶ መናእሰይ ትግራይ ምፍታሕ እቲ ኣጠቓላሊ ህንጸት ማሕበረ ኢኮኖምያዊን ፖሊቲካዊን ዘላቕነት ምርግጋጽ ስለ ዝኸዉን ንጽባሕ ዘይባሃሎ ዉራዩ ገይሩ ክሰርሓሉ ኣለዎ።
ኣብ ግበረለይ ክገብረልካ ዘሎ ኔትዎርክ ክበጥጠስ ሓዱሽ ዉዳበ መንግስቲን ዉድብን ፍሉይ ትኹረት ሂቡ ክወፍረሉን ምስቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ምንጻር ስርዓት ተሓታትነት ሓቢሩ ዝፍታሕ ቁልፊ ዉራይ እዩ ክንቀሳቐስን ትጽቢት ይግበር። ናይዚኦም ዉህሉል ዉጺኢት ድማ ክራይ ኣካቢ ኣተሓሳስባን ተግባርን ምቕናስ፥ ዘላቒ ልምዓት ምርግጋጽን ተጠቃምነት በቢደረጁኡ ዘሎ ክፋል ሕ/ሰብ ምርግጋጽ ምኻል፥ ሃለዋት ስርዓት ድማ ኣብ ዱልዱል ሰረት ምንዳቕ እዩ ዝኸዉን።
መጠቓለሊ
-------------
እዚ ዘግህድ ለዉጢ ህዝቢ ሃህ ኢሉ ዝጽበዮ ዘሎ እዩ!!


text:
ድርብ ቋንቋነት
ድርብ ቋንቋነት:
ዝበዝሑ ህዝብታት ዓለም ሰብ ድርብ ወይ ብዙሕ ቋንቋ ኢዮም።
ድርብ ወይ ብዝሐ-ቋንቋ ንውልቀ-ሰብ ይኹን ንሕብረተ-ሰብ ኣዝዩ ጠቓሚ ኢዩ። ካብ ሓደ ሃገር ናብ ካልእ ሃገር ዝቐየሩ ስድራቤታት፡ ቋንቋ ኣደኦም ምስ ዚዕቅቡ ምስ ሃገሮም ርክቦም ኪቕጽሉ ዝቐለል ይዀነሎም። ካብ ከምዚኦም ዓይነት ስድራ-ቤታት ዝተወልዱ ቈልዑ፡ ቋንቋ ስድራኦም ኪዛረቡ ዚኽእሉ ምስ ዝዀኑ፡ ባህሊ ስድራ-ቤቶም ንኺቕበሉ ዝዓበየ ዕድል ኣሎዎም።
ድርብ ቋንቋ ዘሎዎም ሰባት፡ ጥቕሚ ብዝሐ-ባህልታት ብቐሊሉ የስተ ማቕሩ፡ ሰፊሕ ኣረኣኣያ ዓለም ኪፈጥሩ ከኣ ይኽእሉ።
ቋንቋ ኣደ፡ ንርክብ ኣብ መንጎ ስድራቤታትን ኣዝማድን፡ ንቘልዑ ከኣ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም መንነትን ዝምድናን ርግጸኛታት ኪዀኑን ኣዝዩ ጠቓሚ ኢዩ።
ኵሎም ቘልዑ ክልተ ወይ ዝያዳ ቋንቋታት ኣብ ሓደ ግዜ ኬጽንዑ ይኽእሉ ኢዮም። ግን ንኽልቲኡ ቋንቋታት ብማዕረ ዚኽእሉዎ ሳሕቲ ኢዩ።
ቈልዓ፡ ንኽልቲኡ ቋንቋታት ብዝለ ዓለ ደረጃ መታን ኬማዕብሎ፡ ሓገዝ ስድራ-ቤትን ቅድመ ትምህ ርትን ቤት ትምህርትን የድሊ። ምስቲ ቘልዓ ርክብ ዘሎዎም ዓበይቲ፡ እቲ ቘልዓ ቋንቋ ኣደኡ ንኺጥቀም ብዝተፈላለየ መንገዲ ኬተባብዑዎን ኪድግፉዎን ኣድላዪ ኢዩ።
ቋንቋ ውሑዳን ብምጥቃም- ኣብ ስድራ-ቤታት ጥራይ ዘይኰነ፡ ኣብ ቦታ መጻወቲ፡ ኣብ ቅድመ ትምህርቲ፡ ኣብ ክፍልን ኣብ ስራሕን - ስድራ ቤታትን መምህራንን ነቲ ቘልዓ ብዝሐ ቋንቋ ምህላው ባህርያዊ ከም ዝዀነ ብጭቡጥ ኬርእዩዎ ይኽእሉ። ድርብ-ቋንቋነት ብዙሕ ኣወንታዊ ነገራት ስለ ዘሎዎ፣መብዛሕትኦም ክልተ ወይ ሓያለ ቋንቋ ዘሎዎም ስድራ-ቤታት ነዞም ቋንቋታት’ዚኣቶም ኬልግሱዎም ኢልካ ምሕሳብ ብፍጹም ዘይክኣል’ዩ።
እቲ ዝተረፈ ሕብረተ-ሰብ፡ ሰባት ብብዙሕ ቋንቋታት ምዝራቦም ብኣወን ታዊ ዓይኒ ምስ ዚርእዮ፣ ምዕባሌ ክልተ ቋንቋ ይቐልል።


text:
ዜና ኤርትራ
ፖሊስ ሱዳን ተጨውዮም ዝነበሩ ስደተኛታት ናጻ ኣውጺኦም
Radio Erena: 22 April 2018
ፖሊስ ሱዳን ብዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ተቐዪዶም ዝጸንሑ 25 ስደተኛታት ናጻ ከምዘውጽኡ ምንጭታት ዜና ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
ኣብቲ ዝሓለፈ ሰሉስን ረቡዕን ዝተኻየደ ስርሒት፣ ፖሊስ ሱዳን ኣብ ከተማ ፖርት ሱዳን ኣብ ዝተፈላለየ ኣባይቲ ፋሕ ኢሎም ተቐዪዶም ዝጸንሑ ስደተኛታት ናጻ ድሕሪ ምውጽኦም፣ ኣብ ትሕቲ ፖሊስ ተዓቚቦም ከምዘለዉ ተገሊጹ። ሓያሎ ካብቶም ስደተኛታት ኤርትራውያን ምዃኖም’ውን ተሓቢሩ።
ክልተ ካብቶም ተጨውዮም ዝጸንሑ ስደተኛታት ካብቲ ዝነበሩዎ ህንጻ ዘሊሎም ክወጹ ኣብ ዝፈተኑሉ ኣካላዊ መጉዳእቲ ስለዝወረዶም ኣብ ፖርት ሱዳን ዝርከብ ሆስፒታል ተዓቚቦም ይርከቡ።
ኤርትራ፣ ንወፍሪ ምስ ዘይምችኣ ቀዳሞት ሓሙሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ተረቁሓ
Radio Erena: 20 April 2018
ኤርትራ፣ ንወፍሪ ምስ ዘይምችኣ ቀዳሞት ሓሙሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ከምእትስራዕ ሓድሽ መጽናዕቲ ገሊጹ።
ኳንተም ግሎባዊ ትካል መጽናዕቲ ኣብ ዘዳለዎ መሐበሪ ወፍሪ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ 2018፣ ንወፍሪ ዘይትምችእ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኢሉ ኣብ ቅድሚት ዘቐመጣ ሃገር ሪፖብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ ክትከውን እንከላ፣ ላይበርያ፣ ሶማል፣ ኤርትራን ኢኳቶርያል ጊኒን ከኣ ብቐደም ተኸተል ይስዕብኣ።
በንጻር እዚ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመት፣ ዝልዓለ ናይ ወፍሪ ምንቅስቓስ ዝተራእየለን ቀዳማት ሓሙሽተ ሃገራት፣ ሞሮኮ፣ ግብጺ፣ ኣልጀርያ፣ ቦትስዋናን ኣይቮሪኮስትን'የን።
ብመሰረት እቲ መጽናዕቲ፣ ኣብዚ ዓመት'ዚ ብወፍሪ ኣብ ኣፍሪቃ ቀዳማይ ቦታ ሒዛ ዘላ ሞሮኮ 2.6 ቢልዮን ዶላር ናይ ወጻኢ ወፍሪ ክካየደላ እንከሎ፣ ናይተን ቀዳሞት ሓሙሽተ ሃገራት ብድምር 12.8 ቢልዮን ዶላር ይበጽሕ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ሓያሎ ሃገራት ዝተሳተፍኦ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ ተዛዚሙ
Radio Erena: 18 April 2018
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ ክካየድ ዝጸንሐ ሓያሎ ሃገራት ዝተሳተፍኦ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ ከምዝተዛዘመ እታ ሃገር ኣፍሊጣ።
እቲ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ክካየድ ዝጸንሐ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ፣ ብኣጋጣሚ መበል 29 ስሩዕ ዋዕላ ማሕበር ሃገራት ዓረብ ኣብ ዝተዛዘመሉ፣ ንጉስ ሳልማንን ካልኦት መራሕቲ ሃገራት ዓረብን ተረኺቦም።
ኣብቲ “Gulf Shield -1" ዝተሰምየ ወትሃደራዊ ልምምድ፣ ኣመሪካ፣ ብሪጣንያ፣ ሱዳን፣ ማሊዥያ፣ ፓኪስታንን ሓያሎ ኣባላት ናይቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝቖመ ልፍንቲ ዝርከብአን 24 ሃገራት ዝሓቖፈ ኮይኑ፣ ብነፈርቲ ኵናትን ከቢድ ብረትን ዝተሰነየ ልዕሊ 10 ሽሕ ሰራዊት ተሳቲፉ።
እቲ ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ስዑዲ ዓረብ ዝተኻየደ ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ፣ ኣብቲ ዞባ ቅድሚኡ ካብ ዝተኻየዱ ተመሳሰልቲ ልምምዳት ብዓይነቱን ብዝሒ ተሳተፍቱን ናይ ፈለማ'ዩ።
ኤርትራ፣ ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ ሓጂ ሙሳ ዝተኣስሩ ትሕቲ ዕድመ ተፈቲሖም
Radio Erena: 18 April 2018
ኣብ እዋን ስነ ስርዓት ቀብሪ ሓጂ ሙሳ መሓመድኑር ዝተኣስሩ ትሕቶ ዕድመ፣ ዝሓለፈ ሰሙን ከምዝተፈትሑ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ኣብ ክሊ ዕድመ 12 ክሳብ 17 ዝርከቡ ትሕቶ ዕድመ፣ መብዛሕቶም ተማሃሮ ቤት ትምህርቲ ዲያእ ኣልእስላሚያ ኮይኖም፣ ኣብ እዋን ስነ ስርዓት ቀርብሪ ሓጂ ሙሳ፣ ብኣልማማ ዝተገፈፉ'ዮም።
እቶም ትሕቲ ዕድመ፣ ኣብቲ ብ3 መጋቢት ኣብ መቓብር ሸኽ ኣላሚን ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ቀብሪ ሓጂ ሙሳ ድሕሪ ምስታፎም፣ ኣብ ዝፋነውሉ ዝነበሩ እዋን፣ ብጉዳይ መንቀሳቐሲ ወረቐት ተገፊፎም ከምዝተወስዱ ስድራቤታቶም ምሕባሮም ኣይርሳዕን።
ባይቶ ፈረንሳ ኣብ ሓድሽ ሕጊ ስደተኛታት ዘትዩ
Radio Erena: 18 April 2018
ባይቶ ፈረንሳ፣ ብመንግስቲ ኣብ ዝቐረበ ሓድሽ ሕጊ ስደተኛታት ዘተዩ።
እቲ ባይቶ ብሰኑይ ኣብ ዘካየዶ ዓሙቕ ዘተ፣ መንግስቲ ፈረንሳ፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ዘርቀቖ ሓድሽ ሕጊ፣ ነጥቢ ብነጥቢ ድሕሪ ምዝታይ፣ ናብ ክትዕ ኣውሪድዎ።
ብመሰረት 'ቲ መንግስቲ ፈረንሳ ኣርቂቕዎ ዘሎ ሓድሽ ሕጊ፣ ሕቶ ፖለቲካዊ ዑቕባ ዘቕረቡ ስደተኛታት፣ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ኣዋራሕ መልሲ ክወሃቦም፣ እቶም ዝተንጽጉ ድማ ናብ ሃገሮም ክስጎጉ ዝብል ነጥቢ ይርከቦ።
ብዘይካ'ዚ፣ ካብ ፈረንሳ ክወጹ ዝተነግሮም 'ሞ ካብ ዝተፈቕደሎም ግዜ ንላዕሊ ኣብታ ሃገር ዝጸንሑ ስደተኛታት ብፖሊስ ተታሒዚም፣ ክሳብ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ግዝያዊ ቤት ማእሰርቲ ብምጽናሕ ብግዴታ ናብ ዓዶም ክጥረዙ ዝፈቕድ'ዩ።


text:
ሰበ ስልጣን ሊብያ ካብ ዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ሃዲሞም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝኣተው 81 ኤርትራዊያን:ኢትዮጵያዊን ሶማልያዊያን ናብ ሃገሮም ከምዝጥረዙ ኣፍሊጦም።
ብመሰረት ሓበሬታ ሰበ ስልጣን ሊብያ ሃለዋት እቶም ስደተኛታት ካብ ኢማም እቲ ካብ ከተማ ቤንጋዚ ብሸነክ ደቡብ ኣብ ትርኸብ ተሓቢኦምሉ ዝነበረ መስጊድ ብዝተረኽበ ሓበሬታ ከምዝተረኽቡ ሓቢሩ።
ሊብያ ኣውሮጳ ንምብጻሕ ማእከላይ ባሕሪ ንዘቋርጹ ስደተኛታት ቀንዲ መተሓላለፊ መንገዲ ኮይኑ ጸኒሑ’ዩ: ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጥራይ ኣስታት 12,000 ስደተኛታት ማእከላይ ባሕሪ ምቁራጾም ይፍለጥ።
መብዛሕትኦም ካብኦም ካብ ሊብያ ዝተበገሱ ክኾኑ ከለው ካብ ወርሒ ሓምለ ንደሓር ግን ዕጡቃት ጉጅለታት ንገማግም ባሕሪ እታ ሃገር ብምቁጽጻሮም ቁጽሪ ኣውሮጳ ዝሰግሩ ስደተኛታት ምጉዳሉ ይግለጽ።
ሓደ ካብ ሰበ ስልጣን ኢምግ ሬሽ ን ሊብያ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣስታት 5886 ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ጥራዞም እዚ ድማ ካብቲ ኣብ 2016 ዝነበረ ቁጽሪ 2,912 ክብ ዝበለ ምካኑ ሓቢሩ።


text:
ኣብ ዝሓለፉ ሰሙናት ኣብ ውሽጢ ህውሓት ዝተኻየደ ጋምጋም፣ነቐፌታን ምቅይያራት መሪሕነትን ተስፋ ሂቡና’ሎ ይብሉ ቅድም ክብል ብጋዜጠኝነትን ደራሲን ኮይኑ ንነዊሕ ዝሰርሐ፣ካብዚ ቐረባ ዓማውቲ ንድሓር ድማ ምስ ኣብ ናይ ኢትዮጵያያ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሓላፊ ምምርማር ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ዝሰርሓ ኣቶ ብርሃኑ ኣባዲን ዋና ኣሰናዳኢ መፅሄት ውራይና ኣቶ ጌታቸው ኣረጋውን።
ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ክፍሊ ፖለቲካዊ ሳይንስን ስትራተጂያዊ መፅናዕቲ፣ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ናይ ዶክትረት ዲግሪ ትምህርቱ ኣብ ምክትታል ዝርከብን ኣቶ ገብረመድህን ገብረሚካኤል ግን "ኣዚና ተሃንጢየ ዝተፀበናዮ እዋን ስለዝሓለፈ ዝፈጠረለይ ስምዒት የለን’’ይብል።
ድሕሪ ኣኼባ ማእኸላይ ኮሚቴ ህውሓት ዝወፀ መግለፂ ክንድ'ቲ ብልሑ እቶም ካብ ስልጣን ዝወረዱ ኣባላት ኣመራርሓ እንታይ ተባሂሎም ከምዝተገምገሙ ክቕመጥ ነይሩዎ ይበሉ ኣቶ ገብረመድህን ገብረሚካኤልን ጋዜጠኛ ጌታቸው ኣረጋውን።ኣቶ ብርሃኑ ኣባዲ ግን መግለፂ ስለዝኾነን እቲ መግለፂ ድማ ፅሟቕ ናይቲ ገምጋም ብምዃኑን ኣብቲ ገምጋም ነቲ ላዕለዋይ ስትራተጂያዊ መሪሕነት ጉድለቱ ብትሪ ስለዝርኣየ ካብዚ ዝርዝርን ፍትሕን ኢሉ ክቕረብ ከምዘይገመተ ይገልፁ።
እቲ መሪሕነት ንባዕሉ ክእርም ዘኽእሉዎ መሰረታዊ ነገራት ዓፊኑ ስለዝሓዘ ናብዚ ደረጃ እዚ ከምዝወረደ ጋዜጠኛ ጌታቸው ይገልፅ።ኣርባዕተ ቀንዲ መሪሕነት እቲ ውድብ ንኹለን መሓውራት ዓፊኖም ዝሓዝሉ ነይሩ፤ሓደ ኣባል ኣመራርሓ ካብ ሓላፊነት ቤት ፅሕፈት ህውሓት ክሳብ ኣቦ መንበርነት ቦርድ ትእምት፣ቦርድ ዩኒቨርስቲ መቐለ፣ቦርድ ናይ ኩለን ሚዲያታት ከምዝነበረ ይገልፅ ጋዜጠኛ ጌታቸው።
ምሉእ ትሕዝቶ ዘተ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።
ንትእምነት ዝመርሕ ሰብ ናይ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝብል ጥምረት ጠቕላላ ኣቦ ኣማሓዳሪ ክልል ትግራይ ኣቦ ወንበር ህውሓት ከምኡ እውን ኣቦ መንበር ቦርድ ማረት ከምዝኾነን ናይ ማረት ሓላፊ ድማ ኣቦ መንበር ቦርድ ደደቢትን ማሕበር ሓረስቶት ትግራይን ከምዝኾነን ኩሉ መሓውራት ኣብ ኢድ ውሱናት ሰባት ከምኣተዋ ይገልፅ።


text:
ካብ ነዊሕ ግዜ ተደጋጊሙ ክግለጽ ከም ዝጸንሐ፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ዘሎ ምምሕዳር ህግደፍ ጸረ-ህዝቢ ባህሪ ካብ ዝንጸባረቐሎም ተርእዮታት ሓደ፡ ደረቱ ዝሓለፈ “ፍልሰት” ዝብል ደረጃ ዝተዋህቦ ስደት ኣብ ኩሉ ደረጃ ዕድመን ሞያን ዝርከቡ ኤርትራውያን እዩ። ጠንቂ ናይዚ ስደትዚ ቀይናን ምምሕዳር ናይቲ ጉጅለ ምዃኑ ብዘይካ ባዕሉ እቲ ጉጅለ ኩሎም ኣካላት ዘይፈላለይሉ እዩ። ኣብ ፍታሕ ናይቲ ስደት ግና ምናልባት ዓማሚ ምርድዳእ ዘይጸንሐ ክኸውን ይኽእል። መብዛሕትና ስደት ግዚያዊ ናይ ሓጺር ግዜ መዕገሲ ቃንዛ እምበር፡ ናይቲ መሰረታዊ ጠንቂ ስደት መፈወሲ ኣይኮነን ክንብል እንከለና፡ ብገለ ወገናት ግና ዓዲ ገዲፍካ ስደት ከም ናይ ኩሉ ጸገም መፍትሒ ጌርካ ናይ ምውሳድ ዝንባለ ስለ ዝረአ።
ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ክትመዝን እንከለኻ ካብ ነብስኻ ምጅማር ክሳብ ክንደይ ኣገዳስን ናብ ዘተኣማምን መፍትሒ ዘብጽሕን ምዃኑ ፍቱን እዩ። ብመንጽር እዚ ጉጅለ ህግደፍ ብዛዕባ ጠንቂ ስደት ክዛረብ እንከሎ፡ ወትሩ ናብ ግዳማውያን ወገናት ብምውጥዋጥ እዩ ዘዘውትር። ኣብዚ ናይ ግዳም ሓይልታት ናጻ ንምውጻእ ዘይኮነ ነቲ ሓቂ ንምንጻር፡ ነቲ ጉጅለ “ ንሱስ ሕራይ ንስኻኸ ካብ ጠንቅነት ስደት ናጻ ዲኻ?” ዝብል ሕቶ ነቲ ጉጅለ ክቐርበሉ ግቡእ እዩ። ብመሰረቱ እዚ ሕቶ ዝቐርብ እቲ ጉጅለ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ክዛረብ እንተኽኢሉ ንምፍታኑ እንተዘይኮይኑ፡ ብውሕዱ ንዓና ኤርትራውያን እቲ ጠንቂ ንሱ ምዃኑ ንምርዳእ ምምርማር ስለ ዘድልየና ኣይኮነን። ምናልባት እቶም ንሱ ደጋጊሙ ዝኸሶም ናይ ግዳም ሓይልታት ነቲ ኩነታት እንተጐሃሃርዎ’ውን ኣብ ዙርያ’ቲ ንሱ ባዕሉ ኣቐዲሙ ዝኣጐዶ መጋርያ ሓዊ እዩ።
ስደት መሰረታዊ መፍትሒ ኣይኮነን ካብ በልና፡ “እሞ እቲ መሰረታዊ መፍትሒ ደኣ እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ክቐርብ ግቡእ እዩ። ክምለስ ከኣ ኣለዎ። ስደት ምሳና ካብ ዝነብር ነዊሕ ግዜ ስለ ዝኾነ ብዛዕባ መፍትሒኡ እውን ምሳና ዝጸንሐ ሓቂ ኣሎ። ንሱ ዝርዝራዊ ባህርን ኣተገባብራን ዘለዎ ኮይኑ፡ ብጥቕልሉ “ነቲ ጠንቂ ስደት ዝኾነ ኣካል ምውጋድ’ዩ” ምባሉ ይከኣል። ስለዚ ኣብዚ እዋንዚ ጠንቂ ስደት ኣብ ሃገርና ግጉይን ትዕቢተኛን ምምሕዳር ህግደፍ ስለ ዝኾነ፡ ንዕኡ ኣወጊድካ ብቕርዑይ ምምሕዳር ምትካእ እዩ። እዚ ድማ ካብ ኣበርክቶ ናይ ግዳም ሓይልታት እንጽበዮ ዘይኮነስ ናትና ናይቶም ግዳይ ስደት ንኸውን ዘለና ኤርትራውያን ሓላፍነት እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ስደት ዓለም ለኻዊ ባህሪ ዘለዎ ስለ ዝኾነ ነቲ ናትና መሰረታዊ ኣበርክቶ ዘራጉድ ናይ ግዳም ደገፍ ኣየድልየናን ማለት ኣይኮነን።
ሎሚ ጠንቅታቱ ዝተፈላለየ ኮይኑ ስደት ኣዝዩ ኣብ ዝበዘሓሉ ግዜ ኢና ንርከብ ዘለና። ብዝሒ ስደት ኤርትራውያን ከኣ ኩሉ ግዜ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ እዩ ዘሎ። እቲ ወትሩ ዘቐንዝወና ሳዕቤን ስደት ኣብቶም ስደተኛታት ጥራይ ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነ ኣብ ልዕሊ እቶም ስደተኛታት ዝቕበሉ ሃገራትን ህዝብታት’ውን ከቢድ ኩለመዳያዊ ተጽዕኖ ኣለዎ። ኣብዚ እዋንዚ ብዙሓት ሃገራት፡ በቲ ሓደ ወገን ካብዚ ኩለመዳያዊ ዝበልናዮ ተጽዕኖ ናጻ ንምውጻእ በቲ ካልእ ወገን ድማ ዓለም-ለኻዊ ንስደተኛ ዝምልከቱ ፖሊሲታት ንምኽባር ተቐርቂረን ይርከባ ኣለዋ። ካብዚ መንቀራቕሮ ንምውጻእ ከኣ ዝተፈላለያ ሃገራትን ከም ሕብረት ኤውሮጳ ዝኣመሰላ መድረኻትን ዝተፈላለየ ፈተነታት የካይዳ ምህላወን ንዕዘብ ኣለና። ኣብዚ እተን ሃገራት ኣብ ዘቕርበኦ መፍትሕታት ንገዛእ ርእሰን ካብ መጻብቦ ምውጻእ ዘቐድም ከም ዝኸውን ምርዳእ የድሊ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ከም ቀጻሊ መፍትሒ ክኸውን ትጽቢት ዝነተብረሉ ስደት ከም ከምቲ ዝደለኻዮ ዘይኮነስ ከምቲ ዝኾኖ ይኸውን።
ኣብ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ብዙሓት ሃገራት ስደተኛ ናይ ምቕባል ኣፍደገአን ክዓጽዋ ወይ ከጽብባ እንከለዋ፡ እቲ መፍትሒ ሕጂ እውን ብቃልስኻ ኣብ ሃገርካ ኩነታት ምምድማድ እምበር ምስተን ጉዳየን ብምቕዳም ዕድል ዝኸለኣኻ ሃገራት ምርጋምን ምንጽርጻርን መፍትሒ ኣይከውንን እዩ። ኣብ በዓል ኣሜሪካ ዝምዕብ ዘሎ ኩነታት እንተወሲኽናሉ ከኣ ስደት መፍትሒ ከምዘይኮነ መመሊሱ ይበርሃልና። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ባህሪኡ ደሪኽዎ ደድሕሪ ስደተኛታት ስዒቡ ንምዝራግ ዝገብሮ ፈተነታት መልክዑ ብዙሕ ምዃኑ ንሪኦን ንሰምዖን ኣለና። ኣብ ገሊኡ ብጉልባብ ስደተኛ ኣብተን ሃገራት ሰለይቲ የዋፍር። ንሓንሳብ ድማ ናቱ እሙናት ኣብ ወጻኢ ሃገራት ናይ ሓሶት ምኽንያታት ኣቕሪቦም ፖለቲካዊ ዑቕባ ምስ ረኸቡ፡ ንስለያዊ ስራሕ ናብ ኤርትራ ከም ዝምለሱ ይገብር። ነዚ ዝተኸታተላ ሃገራት ከኣ እንተላይ ዕድል ናይቶም ናብ ኤርትራ እንተተመሊሶም ዝሳቐዩ ዕድል ክዓጽዋ ይግደዳ። ገለ ሃገራት ከኣ ካብ ነናተን ረብሓ ነቒለን ኣብ ቀረባ ስለ ዝጸንሓ፡ እቲ ኣብ ቃሉ ከምዘይጸንዕ ዝፈልጠኦ ስርዓት ህግደፍ ንዝሳስየለን ናይ ሓሶት መብጸዓ መዝሚዘን ስድተኛታት ናብ ኤርትራ እንተተመሊሶም ዘጋጥሞም ጸገም የለን ክብላ ይስመዓ ኣለዋ።
ስለዚ ሃገራት መሰል ስደተኛ ከኽብራ ብዛዕባ ዘለወን ዓለም ለኻውን ኣህጉራውን ሓላፍነት ንምዝኽኻር፡ ከምዚ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰደህኤ) ዝገብሮ ጻዕሪ እቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መዘክራትን ምሕጽንታታትን ምቕራብ’ኳ ቅኑዕን ግቡእን እንተኾነ፡ እቲ መሰረታዊ ጠንቂ ስደትን ሳዕቤናቱን ናይ ምውጋድ ሓላፍነት ሕጂ’ውን ኣብ ኢድና ምዃኑ ኣይንዘንግዕ።


text:
ኣብ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ኣስታት 15 ሽሕ ስደተኛታት ደቡብ ሱዳን ብምኽንያ ውሕጅ ካብቲ ዝነበርሉ ናብ ካሊእ መዕቖቢ ማእኸል የግዕዞም ከምዘሎ ኮምሽን ስደተኛታት ሕቡራት መንግስታት UNHCR ኣፍሊጡ።
ናብ ኢትዮጵያ ዝኣትው ኤርትራዊያን ስደተኛታት እውን ብዘይተለምደ መልክዑ እናወሰኸ ምዃኑ ተገሊፁ’ሎ።
እቲ ትካል ትማሊ ኣብ ጄኔቭ ኣብዘውፅኦ ፀብፃብ ማታር ኣብዝተብሃለ መዕቖቢ ጣቢያ ዝነበሩ ኣስታት 15 ሽሕ ደቡብ ሱዳናዊያን ስደተኛታት ካብ ትማሊ 9 ጥቅምቲ 2007 ዓ/ም ጀሚሩ ፍኚዶ ናብዝተብሃለ መዕቖቢ ስደተኛታት ምጉዕዓዝ ጀሚሩ’ሎ።
ኣብ ኢትዮጵያ ወሃቢ ቃል UNHCR ኣቶ ክሱት ገብረእግዝኣብሄር ካብ ዝርከብሉ ካብ ክልል ትግራይ መዕቖቢ ስድተኛታት ሽመልባ ብስልኪ ኣብዝሃብዎ ቃል እቶም ስደተኛታት ኣብ ዝፀንሕሉ ግዚያዊ መዕቖቢ ዝናብ ስለዝወቕዐ ከዕቑቡሉ እዮም ተባሂሉ ዝነበረ ጣቢያ ምሉእ ብምሉእ ብውሕጅ ስለዘዕለቕለቐ ማታር ኣብዝብሃል ቦታ ብግዚያዊ ኣዕቊቦም ክፀንሑ እዮም ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ንቶም ስደተኛታት ቦታ ከምዘዳለወሎም ብምሕባር እቶም ስደተኛታት ሕዚ ካብዝርከብሉ ናብ ፍኙዶ ብምድርን ማይን ይጉዓዓዙ ኣለው።ኣስታት 300 ኪሎ ሜትር ስለዝርሕቕ ኣዚዩ ኣፀጋሚ ከምዝኸውን እውን ኣቶ ክሱት ሓቢሮም።
ብኻሊእ ወገን ናብ ኢትዮጵያ ኣብ ምስዳድ ዝርከቡ ኤርትራዊያን እውን ብዘይተለምደ መልክዑ በዝሖም እናወሰኽ ይኸይድ ከምዘሎ ኣቶ ክሱት ገሊፆም።’’ብፍላይ ካብ ዝሓለፈ ጥቅምቲ ጀሚሩ ኣዚዩ ወሲኹ’ሎ’’ ምስ በሉ ‘’ቅድሚኡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ብማእኸላይ 2,000 ዝነበረ ኣብ ጥቅምቲ ልዕሊ 5,000 በፂሑ’ሎ።ኣብ ሕዳር እውን ብከምኡ እናቐፀለ እዩ ዝርከብ ዘሎ።እቲ በዝሒ ትፅቢት ካብዝተገበረሉ ንላዕሊ ኣዚዩ ወሲኹ’ሎ’’ኢሎም።ዝርዝሩ የድምፁ።


text:
ሓላፍነት ብብቕዓት'ዶ ብፆታዊ ማዕርነት?
ትማሊ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ብቐዳማይ ሚነስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝቐረበሉ ሹመት ዘጽደቐ እንትኾን፡ እቶም ሽመቶም ዝጸደቐሎም ሚኒስትራት ድማ ኣብ ጎኒ ህዝቦም ኮይኖም ብተኣማንነት ከምዘገልግሉ ቃል ኣትዮም።
ነቶም ሚኒስትራት ናብቲ ባይቶ ዘቕረቡ ቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ በብብርኩ ዓᎁቕ ገምጋም ከምዝተኻየደን ህዝቢ ንዘልዕሎም ሕቶታት ምላሽ ንምሃብ ሽግሽግን ሓዱሽ ምደባን ሚኒስትራት ከምዝተኻየደ ገሊጾም።
ካብ ሞንጎ እቶም ትማሊ ሹመቶም ዝጸደቐሎም ሚኒስትራት እቶም ሽዱሽተ ኣብ ስራሕ ዝጸንሑን ዝተሸጋሸጉን እንትኾን፡ እቶም ዓሰርተ ድማ ሓደሽቲ'ዮም።
እቶም ቐዳማይ ሚኒስትር ዝሃቡዎ ሹመት ተዋጽኦ ሃይማኖትን ጾታን ኣብ ግምት ዘእተወ'ዩ ዝብሉ ተንተንቲ ዘለዉ እንትኾን፡ ተዋጽኦ ጾታ ሚዛናዊ ኣይኾነን፡ ንሹመት ካቢኔ ሃይማኖትን ጾታን መዐቀኒ ክኾኑ የብሎምን ዝብሉ'ዉን ኣለዉ። ከመይ?
ሓዱሽ ነገር የብሉን
ገዛኢ ግንባር ኢትዮጵያ ናይ ኢትዮጵያ ህዝብታት ወያናይ ዲሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህወደግ) ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ተኸታተልቲ ዓመታት ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት እታ ሃገር ብዝተልዓሉ ዓመጻት ከም ግንባር ሃገራዊ ምርግጋእ እታ ሃገር ናብ ዝነበሮ ኣብ ምምላስ ተጸጊሙ ጸኒሑ'ዩ።
ደሕንነትን ሰላምን ጥቕዓት ዝበጽሖም ዝነበሩ ዜጋታት እታ ሃገር ኣብ ምሕላዉን ዝነበሮ ኣካይዳ ድማ ብኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ተደጊፉ ክፍጸም፡ እቲ ግንባር ኮነ መሓዙት ዉድባት ድማ ንነዊሕ እዋን ኣብ ዕጽዉ ገምጋማት ክጽመዱ ገይሩ መጺኡ።
ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ቐዳማይ ሚኒስትር ኮይኖም ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ዝተሸሙ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ 'ህዝቢ ዘልዕሎም ሕቶታት' በብብርኩ ንምምላስ ድማ፡ መንግስቲ ካቢንኡ ከምዝቐያይር፣ ሕጊታት መረጻን ካልኦትን ከምዘመሓይሽ ተመጻቢዖም።
ኣብ ዉሽጢ ሰለስተ ሰሙን ድማ ካቢንኦም ብሓደሽትን ነባራት ሚኒስትራትን ክጣየሽ ብምግባር፡ ንትሸዓተ ትካላት ፌደራል ድማ ሓለፍቲ ስራሕ ሸይሞም ኣለዉ።
እንተኾነ እዚ ልሙድ ኣካይዳ እቲ ገዛኢ ዉድብ ከምዝኾነ'ዮም ብዙሓት ዝገልጹ። ብፍላይ ድማ ቑጽሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምዕባይ ሕዚ'ዉን ክፍተት ኣሎ ዝብል ሕቶ ኣባላት እቲ ባይቶ ተንተንቲ ፖለቲካን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኣይተሓጎሱሉን።
ዶክተር ኣብዪ ትማሊ ዝተኻየደ ሹመት ካቢኔ ዝዘንግዐሉ ምኽንያት "ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ኩለ መዳያዊ ብዝኾነ መልክዑ ምርግጋጽ ስለዘድሊ'ዩ" ኢሎም'ዮም።
ኣብ እዋን ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ ወሃቢት ቃል መንግስቲ፡ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ሰሎሜ ታደሰ፡ ኣብቲ ዝተኻየደ ሽግሽግ ኮነ ሹመት ትጽቢት ከምዝነበራ ትዛረብ።
"ዝሓሸ ነገር ክመጽእ ተጸብየ'ኳ እንተነበረ ብዙሕ ለዉጢ ኣይርኣኹን። ኩል ግዜ እዚ ሕቶ እንትለዓለል ደቂ ኣንስትዮ የለዋን ዝዓይነቱ መልሲ'ዩ ዝወሃብ" ትብል።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ዓበይቲ ብርኪታት መሪሕነት ፌደራል ኣብ ምምጻእ ዘሎ ክፍተት እንትለዓል ዝወሃብ ምላሽ ኣዕጋቢ ኣይኾነን በሃሊት'ያ።
"ደቂ ኣንስትዮ ቑጽረን ዉሒዱ እንትበሃል፡ ዝቐርብ ምኽንያት ደቂ ኣንስትዮ የለዋን'ዮም ዝብሉ። ከምዚ ዓይነት ኣተሓሳስባ ከኣ ንሰላምን ልምዓትን ማሕለኻ'ዩ። ካልእ ተሪፉ እቲ ዉድብ እኮ ደቂ ኣንስትዮ ኣቃሊሱ'ዩ ኣብዚ በጺሑ" ክትብል ትገልጽ።
ወይዘሮ ሰሎሜ ንሹመት ንጹር መዐቀኒ ክህሉ ኣለዎ በሃሊት'ያ። ''እቶም ዝተሸሙ ደቂ ተባዕትዮ ብምንታይ መዐቀኒ'ዩ? ደቂ ኣንስትዮ እቶም ደቂ ተባዕትዮ ብዝዕቀንሉ መዐቀኒ ድየን ንኢሰን ተረኺበን? ብምባል ትሓትት።
ካብዚ ሓሊፉ ንደቂ ኣንስትዮ ዝተዉሃበ ቦታ ልሙድ ከምዝኾነ እትገልጽ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ወይዘሮ ሰሎም፡ ''ሚኒስትር ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮን ህጻናትን ደቂ ተባዕትዮ ስለዘይደልዩዎ ኣብ ልዕሌና ምዉዳቑ ኣይተርፎን። ሚንስቴር ባህልን ቱሪዝምን'ዉን እንተኾነ ምስ ኻልኦት ኣብኣተ ጽሕፈት እንትነጻጸር ዓብዪ ቦታ ኣይኾነን" ትብል።
ካብ ተዋጽኦ ጾታ ሓሊፉ፡ ተኸተልቲ እምነት እስልምና ቑጽሮም ምዉሳኹ፤ ዉክልና ማሕበረሰብ ሙስሊም ከምዘዕብዮ ዝዛረቡ ሓጋዚ ፕሮፌሰር ኣደም ከሚል'ዮም።
''ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ማሕበረሰብ ሙስሊም ዝብል ተሪፉ ኢትዮጵያዉያን ሙስሊም ኣብ እንበሃለሉ ሰዓት፡ ሰላምን ለዉጥን ሃገርና ኣብ ጎኒ እቲ ክርስቲያን ወገንና ኾይንና ከምእነዐዉቶ ተገንዚቡ'ዩ እቲ ገዛኢ ዉድብ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ዝወስድ ዘሎ ኢለ'የ ዝኣምን" ይብሉ።
እዚ ግና ንመምህር ስነ ልሳንን ቋንቋን ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ዶክተር ኢድሪስ መሓመድ ልሙድ ኣካይዳን ሃይማኖታዊ ምትእስሳር ዘይብሉን'ዩ።
"ንዝሓለፉ ዓመታት ሃይማኖት ወኪሎም ዘይኾነ፣ ሃገሮምን ዉድቦምን ወኪሎም'ዮም ክሽየሙ ጸኒሖም። እቲ ገለልተኛ ዝኾነ መንግስቲ ዝዉክሉ ስለዝኾኑ ምስ ሃይማኖት ዘራኽብ ነገር የብሉን" ይብሉ።
ኹላትና ከም ሓደ ዜጋ ክንርአ ኣለና ዝብል ሓሳብ ክዓቢ ኣለዎ ዝብሉ ዶክተር እድሪስ፡ ኣብ ባይታ ዘለዉ ጸገማት ዘገናዘበ እምበር ከምዚ ዓይነት ስልሒት ዝሓዘ ክኸዉን ከምዘይብሉ የቐምጡ።
"ኣብዚ ሹመት ኣስላማይ እንተዘይካተት ነይሩ ተገሊልና ዝብል ኣተሓሳስባ ክመጽእ ይኽእል ይኸዉን። ከም ፍሉይ ኣጋጣሚ ተገይሩ ክርአ ግና የብሉን። እዚኦም ተቐሚጦም ሃይማኖታዊ ስራሕ ኣይኾኑን ዝሰርሑ፡ ፖለቲከኛታት'ዮም" ዝብል ሓሳቦም የጠናኽሩ።
ኣብ ሹመት ካቢኔ፡ ብሄር፣ ጾታን ሃይማኖትን ገዲፍና ብቕዓት መሰረት ዝገበረ ኣካይዳ ክህሉ ኣለዎ ዝብሉ ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ስነ ጽሑፍን ኣተኣላልያ ጎንጽን ኣይተ ገብእረየሱስ ተክሉ'ዮም።
ኣይተ ገብረእየሱስ ''ኣብዚ መዐቀኒ ክኸዉን ዝግብኦ ብቕዓት'ዩ። ጾታ ወይ ድማ ሃይማኖት ሓሲብና ሹመት ብምሃብ ስራሕ ክነለማምድ የብልናን" ዝብል ርኢይቶኦ ኣለዎም።
''ኣብ ናይ ሚኒስትር ቦታታት ዝምደቡ ሰባት ብብቕዓቶም ደኣ እምበር ብብሄሮም፣ ጾትኦምን ሃይማኖቶምን ክኸዉን የብሉን" በሃሊ'ዮም።
"ተሰማዕነት ናይ ምስኣን ምልክት'ዩ"
ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ ኣመራርሓ ህወሓት ኣብ ፌደራል ዝነበሮም ዉክልና እናተመናመነ፡ ጉዕዝኦም ናብቲ ክልል ገይሮም ኣለዉ። እቲ ትማሊ ብቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ዝተርኣየ ምቅይያር ካቢኔ ንሊሂቃት እቲ ክልል ክልተ መልክዕ ኣለዎ።
ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ቋንቋን ስነ ጽሑፍን ሕጹይ ዶክተር ኣብርሃ ሃይለእዝጊ፡ ቁልፊ ቦታታት ሒዛ ብልዕልነት ትዉቀስ ዝነበረት ህወሓት ቀስ ብቀስ እናተዳኸመ ዝመጸ ሓይላ ከምዝተመንዘዐት'ዩ ዝዛረብ።
"ዉሽጣዊ ሓይልታታ እናተዳኸመ መጺኣ፡ ድሓር ድማ ብቲ ብግሁድን ስዉርን ልዕልና ህወሓት ኣሎ ዝብል ዝነበረ ሓይሊ ተመንዚዓ ኣላ። እዚ ሓይሊ፡ብዓመጽ ዝመጸ ሓይሊ ክሳዕ ዝኾነ ነቲ ልዕልና ዝብሎ ከርኢ ስለዝነበሮ ድማ ኣርእዩ ኣሎ" ይብል።
ኣብዚ ሓዱሽ ሹመትን ሽግሽግን ሚኒስትራት፤ ህወሓት ብቑጽርን መጠንን ዳርጋ ቦታ ስኢና'ያ። "እቲ ተዋሂቡዋ ዘሎ ቦታ ትርጉም ዘይብሉ፣ ትሑት ቦታ'ዩ" ዝብል ኣብርሃ፡ እቲ ዉክልና ተወኪልና ዘብልን ዘኹርዕን ከምዘይኾነ ይገልጽ።
ክኢላ ርክባት ህዝቢ ሓባሲ ንብዓት ጨንፈር ትግራይ ኣይተ ካሕሳይ ዕቋር ብወገኖም፡ ካብቲ ዝነበረ ዝተፈለየ ነገር ኣይርኣኹሉን ይብሉ።
"መብዛሕትኡ ሹመት ትካላት ፌደራል ቀደሙ'ዉን ብበዝሒ ህዝቢ መሰረት ዝገበረ ስለዝኸነ፡ ናይ ህወሓት ዉክልና ዉሒዱ ኣይብልን። ቐደሙ'ዉን ካብ ክልተ፣ ሰለስተ ንላዕሊ ናይ ካቢኔ ወኪላት ህወሓት ኣይነበሩን። ኮይኑ ግና፡ እቲ ፓርቲ ከም ሓደ ፓርቲ ስለዝሰርሕ፡ ንዓይ ጸገም ዘለዎ ኣይኾነን" እዮም ዝብሉ።
ፈጻሚ ስራሕ ህወሓት ካብ ቀረባ እዋናት ናብዚ ዓቕሚ እቲ ክልል ንምጥንካር ብዝብል ኣብ ፌደራል ዝነበሩ ወከልቱ ናብ ክልል'ኳ እንተስሓበ፡ እዚ ግና ናይ ተሰማዕነት ምንኣስ ዉጽኢት'ዩ ኢሎም ዝካትዑ ኣለዉ።
ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ፌስ ቡክ ፖለቲካዊ ሓሳባት ዝትንትን ተስፋኪሮስ ኣረፈ፡ እዚ ብክልተ መልክዕ ከምዝሪኦ የቐምጥ።
"ኣብዚ ናይ ካቢኔ ሹመት ህወሓት ዝረኸበቶ ዉክልና ብክልተ ምክንያት ንኡስ ትኩረት ሂባ እያ። ሓደ ንቲ ክልል ትኩረት ንህብ ኢና ብዝብል፡ እቲ ካልእ ከኣ እቲ ዝነበረ ምስሊ ልዕልነት ንምቕያር ክኸዉን ይኽእል'ዩ" ዝብል ርኢይቶ እንትህብ ኣብርሃ ሃይለእዝጊ ግና እዚ ተሰማዕነት ናይ ምስኣን'ዩ ክብል ይገልጾ።
"እቲ ዉድብ ናይ መሪሕነት ድርቀት ኣጋጢሙዎ'ዩ። ኣብ ክልልን ፌደራልን ድማ ተሰማዕነት ስኢኑ'ዩ። ኣብ ፌደራል ዉሽጦም ስለዝተዳኸመን፣ ዝደረቑ ምኳኖም ዝተረድአ ሓይሊ ስለዝመጸን ተደፊኣ ተሰጕጓ እያ ናብዚ መጺኣ" ይብል። እዚ ዉክልና እናንኣሰ ብዝመጸ ቑጽሪ ድማ ስነ ልቦናዊ ስግኣትን ስዕረትን ከምዝፈጥር የመላኽት።
ስግኣትን ተስፋን
እዚ ጉዕዞ ምንቁልቋል ነቲ ክልል ወኪላ ትዉንጣሕ ዝነበረት ዉድብ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ማሕበረሰብ ዝፈጠሮ ስምዒት ስግኣት ኣሎ፤ ተስፋ ዝገብሩ'ዉን ግና ኣይተስኣኑን።
ኣብ ዓዉዲ ንግሪ ተዋፊሩ ዝመሓደር ነባሪ ከተማ መቐለ ይሕደጎ ታረቀ፡ 'ክልተ ዓይነት ስምዒት ተሰሚዑኒ' ይብል። "እቲ ሹመት ኣባላት ካቢኔ ዉሽጠይ ስግኣት ፈጢሩለይ'ዩ። ብቲ ካልእ ሸነኽ ክኣ እምበርከ ተዛትዮም ድዮም ወሲኖሞ ዝብል ስምዒት ፈጢሩለይ'ዩ"።
ነባሪ ከተማ ዓዲግራት ኣይተ መኮንን ገብረመስቀል'ዉን ሕጉስ ኣይኮነን።
"ቅርታ ፈጢሩለይ'ዩ። ከንቲባታት ከተማታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ላዕሊ መጺአን ኣለዋ። ዕግርግር ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ግፍዒ እናተፈጸመ ዝነበሩ ሰባት ስልጣኖም ክዉስኽ ምርኣይ የሕዝን'ዩ። እታ ዓዲ ናበይ እያ ትኸይድ ዘላ ዘብል ስግኣትን ቅርታን ዝፈጥር'ዩ። ብሱሩ ዉሕስናና እንታይ'ዩ የብል" ክብል ይዛረብ።
ምህርቲ ሕጊ ሳራ ጸጋይ ብወገና፡ ካብቲ ቅድሚ ሕዚ ዝተፈለየ ዝረኣናዮ ፍሉይ ነገር ከምዘይርኣየትሉ ብምግላጽ፡ ኣብ ሞንጎ እቲ ገዛኢ ዉድብ ክርአ ዝጸንሐ ምክፍፋል ህወሓት ዉክልንኣ ክዉሕድ ከምዝገበሮ ትዛረብ።
"ብምኽንያት እቲ ዝነበረ ምክፍፋል ህወሓት ተመጣጣኒ ዉክልና ኣይረኸበትን። እቲ ቦታ ንባዕሉ ወሳኒ ኣይኾነን። ኮይኑ ግና፡ እቲ ኢትዮጵያዊ ስምዒት ተሰሚዑዎም፣ ብሄራዊ ወገንተኝነት ንጎኒ ገዲፎም እንተሰሪሖም ንሕና ተጠቀምቲ ኢና። ብሓቂ ጸርዮም፣ ኣብ ሞንጎኦም ምቅድድዳዉ ተፈጢሩ ድዩ ዝበል ጥርጣረን ስግኣትን ግና ኣለኒ" ትብል።


text:
ማሕበራዊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ጀርመን ኣብ ናይ 154 ዓመት ታሪኹ ንመጀመርያ ግዜ ብ22 ማዝያ 2018 ኣብ ዘካየዶ ፍሉይ ጉባኤ ወይዘሮ ኣንድርያ ናለስ ናይ መጀመርያ ጓለንስተይቲ ኣደ መንበር መሪጽወን።
ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ኣቶ መንግስተኣብ ኣስመሮም ነዚ ታሪኻዊ ፍጻመ ኣብ ግምት ብምእታው ናብተን ኣደ መንበርን መሪሕነት እቲ ሰልፍን ናይ እንኳዕ ኣሕጐሰኩም መልእኽቲ ልኢኹ። ኣብቲ መልእኽቱ ሰልፎም ኣብ ጀርመንን ዓለምን ምስቲ ኣብዚ እዋንዚ ዝረአ ዘሎ ተደራራቢ ብደሆታት ታሪኻዊ ግደኡ ንክጻውት፡ ክሕደስ ዳግማይ ክሰምርን ክሕብርን ዘለዎ ሰናይ ትምኒት ገሊጹ።
እዚ ብ23 ማዝያ 2018 ናብ ማሕበራዊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ጀርመን ዝተላእከ መልእኽቲ ምሕዝነትን ሰናይ ትምኒትን ኣቦ መንበር ሰዲህኤ፡ እቶም ኣንጻር ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዲክታቶርያዊ ምምሕዳር ዝቃለሱ ዘለዉ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ነቲ ኣብ ኤውሮጳን ካልእ ከባብታትን ብዲሞክራስያዊ ሓይልታት ዘጋጥም ዘሎ ቅልውላው ብግቡእ ከም ዝርድእዎ ገሊጹ።
ምስዚ ኩሉ ሰዲህኤን ካለኦት ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ሓይልታትን ማሕበራዊ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ጀርመን ኣብ ኤውሮጳን ንኤርትራ ወሲኽካ ኣብ ካልእ ከባብታትን ነቲ ንዝሓለፈ ዝያዳ ዕስራ ዓመታት ሕማቕ ፖለቲካዊ መርእያ ኣፍሪቃ ኮይኑ ዝጸነሐ ኩነታት ንምቕያር ንከኽእል ዲሞክራስያዊ ሓይልታት ንምሕያል ማእከላይ ግደ ንክጻውት እምነት ከም ዘለዎም ጠቒሱ።


text:
ሳልሳይ ሃገራዊ ዋዕላ ቋንቋታት ትግራይ ሎሚ ሕዳር 29 /2010 ዓ.ም ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሰ ተጀሚሩ፡፡ በኣካዳሚ ቋንቋታት ትግራይ ዝተዳለወ ዋዕላ፤ ቋንቋታትና ንኩለ መዳያዊ ህዳሰና ብዝብል መራሒ ሓሳብ እዩ ዝሳለጥ ዘሎ፡፡
ኣብዚ ዋዕላ ብሓፈሻ 18 ዝተፈላለየ ትሕዝቶ ዘለዎም ውፅኢታት ምርምር ብሙሁራት ቋንቋታት ትግራይ ክቐርቡ እዮም፡፡ ኣብዚ ቋንቋታትና ንኩለ መዳይ ህዳሰና ብዝብል መራሒ ሓሳብ ዝሳለጥ ዘሎ ዋዕላ ካብ ትግራይን ካብ ዝተፈላለያ ከተማታት ሃገርናን ዝመፅኡ ሙሁራት ቋንቋታት ትግራይ ይሳተፉ ምህላዎም ይፍለጥ፡፡
ሳልሳይ ሃገራዊ ቋንቋታት ትግራይ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ንሰለስተ ማዓልታት ክሳብ 1 ታሕሳስ 2010 ዓ.ም ክፀንሕ ምዃኑ ዝወፅአ መርሐ ግብሪ የመላኽት፡፡
ካልኣይ ሃገራዊ ዋዕላ ቋንቋታት ትግራይ ካብ 27 ክሳብ 29 ሚያዝያ 2009 ዓ.ም ኣብ ከተማ ኣክሱም ከምዝተኻየደ ይዝከር፡፡


text:
ርክብ ምስ ተጋዳላይ ሓሚድ ሳልሕ (4)
ራብዓይ ክፋል
ብዛዕባ ኩነታት ናይዚ ወታሃደራዊ ክፍሊ ክገልጽ ከሎ ፣ ሓፈሻኡ ኩሉ ከበሳ ዘጠቃለለ ኣውራጃታት ኣከለጉዛይን ሰራየን ሓማሴንን ምብራቃዊ ገማግም ባሕሪ ኣከለጉዛይ ፣ ምዃኑ ገሊጹ ። ሓይሊ ጸላኢ ጦር ሰራዊት ኮነ ካልእ ወታሃደራዊ ሓይሊታቱ ፖሊስ ፣ ኮማንዶስ ፣ ከተማ ኣስመራ ሓዊስካ ቀንዲ መደበራት ጸላኢ ዝርከቦ ክፍሊ እዩ ። ብተወሳኺ ጸላኢ ኣብ ፈቀዶ ዓድታት ንህዝቢ ( ባንዳ ) ዝዓደሎ ብረት ይርከብ ። ምስ ጀብሃ ንምግጣም ካብ ዝተፈላለየ መሰረታዊ መደበራቱ ይብገስ ነሩ ። ስሌዚ ከምቲ ዝተገልጸ ምስ ጸላኢ ቅልጡፍ ተኸታታሊ ወይ ድማ ዳርጋ ማዓልታዊ ዝኾነ ግጥሚያታት ክካየድ ባህሪያዊ እዩ ክባሃል ይካኣል ።
ደገፍ ህዝቢ ብዝምልከት፣ ምትሕብባር ናይ ህዝቢ ኣብዚ ክፍሊ ፣ከተማታት ሓውስካ ማለት እቶም ኣብ ምስጥራዊ ሰክዔታት ዝተወደቡ ብፍላይ ኣብ ኣስመራ ፣ ዓድቀይሕ ፣ ሰንዓፈ፣ መንደፈራ ፣ ደቂማሓረ ፣ዝነበሩ ኣባላት ብዛዕባ ጸላኢን ምንቅስቃሳቱን ጠቃሚ ሓቤረታታት የስንቁና ነሮም ። ብፍላይ እቲ ንጹር መርገጽ ካብ ጸላኢ ዝነበሮ ህዝቢ ዘርእዮ ዝነበረ ታሓባባርነት ላዕሊ ነሩ ። ዉሱን ነገራዊ ሓገዛትን ገለ ስንቂ ካብ ከተማታት ንገጠር ናይ ሙውጻእ ጻዕሪታቱ ድማ ቀጻሊ ነሩ ። ብተወሳኺ ሓይሊ ሰውራ ኣብዚ ክፍሊ ምብጽሑ ነቲ ኣብ መዳ ንምስላፍ ንባርካ ሙውራድ ጸገም ኮይኑዎም ዝነበሩ መንእሰያት ተቃሊሉሎም ብቀረባ ኣብ ሰልፊታት ሰራዊት ሓርነት ክጽንበሩ ዓብይ ዕድል ረኸቡ ። እቲ ብተጋዳሊት ጁምዓ ዑመርን ራሕማ ሳልሕን ንፈለማ ግዜ ዝተጀመረ ፣ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ጎኒ ኣሕዋታ ብሬት ተሰኪማ ዝተሰለፈት እውን ኣብዚ ክፍሊ እዩ ። እዚ ድማ ባህሪያዊ መቀጸልታ ናይቲ ምስ ምጅማር ሰውራ ዝተጀመረ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምድጋፍ ሰውራን ተወፋይነተንን ዘመልከተ ተርእዮ ነበረ ። በዚ ኣጋጣሚ ዝዝክሮ ፣ ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ ክፍሊ ንተጋደልቲ ዘድሊ እኽለ ማይ ኣብ ምቅራብን ፣ ምስቲ ሽዑ ብወገን ጸላኢ ዝነብረ ሓደገኛ ኩነታት ፣ እገዳን ምክትታልን እንዳሃለወ ከም ሽኮርን ካልእ ኣድላይ ነገራትን ካብ ከተማታት ንምምጻእ ዘካየዳኦ ዝነበራ ሓደገኛ ጻዕሪታት ዝርሳዕ ኣይኮነን ።ብፍላይ ኣብ ናእሽቱ ዓድታት ዉሱናት ደቂ ኣንስትዮ በይነን ንዓሰርተታት ተጋደልቲ ዝኾውን መግቢ ንምድላው ዘካይዳኦ ዝነብራ ጻዕሪ ብፍጹም ዝርሳዕ ኣይኮነን ። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ኩፉፍን (ዝናር) ሻንጣታትን ካብ ቆርበት ይሰርሓ ነረን ። ከምኡ ድማ ተጋደልቲ ኣብ መንኲቦም ዝሰቅሉዎ ኣብ (ካታፋት) ካብ ሕብራዊ ጨርቂ ዝስራሕ (ፍሉይ ምልክት) ይሰርሓ ነረን ። ኩለን ክፍሊታት ነናተን ፍሉይ መለለዪ ነሩወን ። ናይ ሳልሰይቲ ክፍሊ ምልክት ድማ ብሙሉኡ ቀይሕ ነሩ ።
ቁጽሪ ናይቶም ካብ ገጠርን ከተማታትን ንምስላፍ ዝመጹ ተጋደልቲ ኣዚዩ እንዳበዘሔ ስሌ ዝኸደ ሓደስቲ ኣሃዱታት ማለት ጋንታታትን ሓይሊታትን ተመስሪተን ። መብዛሕትኦም ዝስለፉ ሓደስቲ ብሰንኪ ቀጻሊ ምስ ጸላኢ ዝካየድ ዝነበረ ውግኣት ሓደገኛ ኩነታት ስሌ ዝነበረ ወታሃደራዊ ስልጠና ኣብ ውሽጢ ኣሃዱታት ይዋሃቦም ነሩ ። ካብቶም ሽዑ ዝተሰለፉ ተጋደልቲ ድማ ኣብ ጉዕዞ ናይ ቃልሲ ኣብቲ ክፍሊ ይኹን ድሕሩ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ሜዳ ኤርትራ ኣገዳሲ መሪሕነታዊ ቦታ ዝሓዙ ብዙሓት እዮም ።
ኣብ ልዕሊ እቲ ምስ ጸላኢ ዝካየድ ዝነበረ ዝተፈላለየ ወታሃደራዊ ስሪሕታት ፣ መሪሕነታዊ ኣካላት ናይዚ ክፍሊ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ብጸላኢ ዝንዛሕ ዝነበረ ፣ እቲ ሰውራ ኣንጻር ክርስትያን እያ ዝብልን ካልእ መርዛም ነፍሕታትን ካብ ሓንጎሎም ንምእላይ ፣ ሰውራ ናቶም ምዃናን እቲ ቀንዲ ሃገራዊ ዕላማታታ ድማ ናጽነትን ሓርነትን ምዃኑ ንምግላጽ ምስቲ ዝጓነፎም ዝነበረ ማእለያ ዘይብሉ ጸገማት ፣ ኣብ ዓድታት ኣኼባታት ብምክያድ ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ ጎሽጓሻት የካይዱ ነሮም ።ከተማታት ዝኣትዉሉ ግዜ እውን ነሩ። እዚ ክባሃል ከሎ ኩሉ እቲ ህዝቢ ኣብዚ ክፍሊ ብሬት ናይ ጸላኢ ተሰክሙ ምስ ጸላኢ ጠጠው ኢሉ ነሩ ማለት ኣይኮነን ። ጸላኢ ዝቆጻጸሮ ቦታታት እኳ እንተኾነ ፣ብሃገራውነቶም ዝተፈልጡ ልሉያት ባእታታት ዝሓዛ ዓድታት እውን ነረን እየን ። ብሬት ናይ ጸላኢ ንዝሓዙ ህዝቢ ብሬቶም ኣንጻር ሰውራ ከይየቅንዑ ብዝተፈላለየ ሜላታት መጸዋዕታታት ይቀርቦም ነሩ ።
ንምሳሌ ኣብ ዓዲ ኣጓልዕ ክልተ ሰብ ብረት (ባንዳ) ምስ ብሬቶም ሕዝና ሳልሳዮም ሃዲሙ ፣ ነዞም ክልተ ክሳብ ምስያም ምሳና ወስድናዮም ህዝቢ ካብቲ ዓዲ ስዒቦሙና ንሕና ድማ ነቶም ባንዳ ብሬቶም ኣውርድና ንዓዶም መሊስናዮም ። ከምዚ ዝኣምሰለ ስጉምትታት ድማ ሰውራ ኣንጻር ህዝቢ ከምዘይኮነት ዝሕብር ሓድሽ መንፈስ የሕድረሎም ነሩ ። ኣብ ሞንጎ እቲ ብሬት ናይ ጸላኢ ዝሓዘ ዓድታት ድማ ከምቲ ዝተገልጸ ሃገራዊያን ነሮም ንምሳሌ ኣብ ዓዲ ኣስሞሩ ሸቃ ክፍለ ዝባሃል ካብ ግዜ ኢንግሊዝ ብሬት ዝሓዘ ሰብ ነሩ ፣ ካብ ሽፍትነት ክኣቱ ብሬቱ ኣብ ዓዱ ክስከም ብኢንግሊዛዊያን ተፈቅዱሉ ነሩ ። ነዚ ሰብ መወዳእታ 1965 ኢና ረኽብናዮ ፣ ምስ ኢትዮጵያውያን ብምትሕብባሩ መሪር ሓዘን እንዳ ተሰመዖ ድማ ዛንታኡ ክነግረና ጀሚሩ ። ሸቃ ክፍለ ካብቶም ናይ ኢትዮጵያ ሸፋቱ ፣ መራሕቲ ዝነበሩ ሰለስተ ሰባት ጠቂሱ ፥-
- ሸቃ ክፍለ ( ንሱ ባዕሉ )
- ኣስረስሄ ኢምባየ
- ደበሳይ ድራር
- ወዲ ከፈላ ።
ሸቃ ክፍለ ሃጸይ ሃይለስላሰ ኣርባዕተና ንኢትዮጵያ ጸዊዑ ከይድና ፣ “ንሕና ደሞዝ ክንገብረልኩም ኢና ፣ ዕማምኩም ድማ ንህዝቢ ሓድነት ምስ ኢትዮጵያ ከምዝሓቲት ግበሩዎ ጸረ እቶም ናጽነት ኤርትራ ዝጽዉዑ ድማ ብሬት ኣልዕልኩም ተቃለሱ ” ኢሉና ይብል ።ቀጺሉ ነዚ ናይ ሃይለ ስላሴ ዘረባ ሰምዕና ድማ ንምሳሌ ኣብ ኢንጋኛ ንሓደ ሰብ ቀቲልና እንዳበለ ጓህዩን ሓዘኑን ይገልጽ ። ጠንቂ ናይዚ ሕጂ ተፈጢሩ ዘሎ ሕማቅ ኩነታት ድማ ንሕና ኢና ብምባል ፣ ምሳና ክስለፍ ስድራ ናቱ ካብ ዓይኒ ጸላኢ ክነርሕቆም ሓቲቱና ። ንሕና ዝሓተተና ክንፍጽም ኣይካኣልናን ፣ ምስኡ ግን ምስጥራዊ ርክብ ነሩና ። ብስምምዕና መሰረት ድማ ንሕና ኣብታ ዓዱ ክንኣቱ እንተደለና ፣ ጸላኢ ከይጥርጥሮ ካብታ ዓዲ ክወጽእ ኣቀድምና ንሕብሮ ነርና ።
ካብቲ ሞንጎ ህዝቢ ዝካየድ ዝነበር ንጥፈታት ድማ እተን ንኣትወን ዓድታት ፣ ሞንጎ ሰውራን ህዝብን ዘሎ ዝምድና ዝሰርዑ ፣ ንህዝቢ ኣብቲ ዓዲ ዘመሓድሩ ሽማግሌታት ከምዝመርጹ ንገብር ነርና ። ዝተፈላለየ ስራሓት ንምስላጥ ኣብ ሞንጎ ኣሃዶታት ይኹን ምምሕድራት ፣ ዝነበረ ናይ ርኽክባት ሽግራት ንምቅላል ተላኣኣኽቲ ካብ ህዝቢ ንምድብ ነርና ።ምስቲ ኣብ ከተማታት ዘሎ ምስጥራዊ ስርርዓት ኣድላይ መልእኽትታት ዘበጻጽሑ ሰባት እውን ከምኡ ።
ደቡባዊ ወገናት ናይዚ ክፍሊ ምቁጽጻሩ ብሰንኪ እቲ ዝነበረ ጽዑቅ ህላወ ናይ ጸላኢ ኣሸጋሪ እዩ ነሩ ። ንምሳሌ መደበራት ናይ ፖሊስን ባንዳን ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ፋሕ ዝበለ ነሩ ፣ ኣብ ደምበላስ ዓዲ ጸጸር ፣ ቱኹል ኣብ ዛይድ ኣከሎም ፣ከባቢ ዓዲ ኣጓልዕን ንእሽቶ ከተማ ዓረዛን ነሩ ። ስሩዕ ሰራዊት ግን ካብ ዓበይቲ ከተማታት ኣስመራ ፣ ደቂማሓረ ፣ መንደፈራ ፣ ዓዲዃላ ፣ ዓዲ ቀይሕ ፣ ሰንዓፈ ፣ ሰገነይቲ ፣ማይ ሓባር —-ይውንጨፍ ነሩ ።
ምብራቃዊ ሸነኽ ኣከለ ጉዛይ ድማ ጎቦታት ዓጋምቡሳ ፣ ዳቅዓ ፣ ዲዖት ፣ቆሓይቶ ፣ ሶይራን ሓዊስካ ፣ምብራቃዊ ጎላጉል ገማግም ባሕሪን ብሓፈሻ ካብ መደበራት ጸላኢ ዝራሓቀ ብምንባሩን ፣ብሰንኪ እቲ ተፈጥሮ ጽኑዕ ዓይነት መሬቱን ፣ ዝላዓለ ምትሕብባር ናይ ህዝብን ጸላኢ ብቀሊሉ ክደፍሮ ዘይክእል ጽኑዕ ድሕረ ግንባራትና ብምንባሩ ፣ ኣብ ጽንዓትናን ዓወትናን ዓብይ ግደ ነሩዎ ። ስሌ ዝኾነ ድማ ሓይሊታትና ኣብዚ ክፍሊ ዝተፈላለየ ዕዉት ውግኣት ብምክያድ ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ዓብይ ክሳራ ኣውርደን እየን ።
ሰራዊት ሓርነት ኣብ ልዕሊ ጸላኢ መጥቃዕትታት እንዳ ኣካየደን ንመጥቃዕትታቱ እንዳተኸላኸለን ዘተኣማምን ድሕረ ግንባር ዝኾኖ መሬት ክቆጻጸር ከኣለ ። ብብዝሑን ስሪሕታቱን እንዳሳሰነን እንዳማዕበለን ምስ ከደ ድማ ጸላኢ ኣብ ልዕሊ መደበራቱ መጥቃዕትታት ከይይካየድን ኣብ ውሽጢ ከተማታት ዝካየድ ስሪሕታት ከይድንፍዕን ክፈሪህ ጀመረ ።
ሓሚድ ቀጺሉ ፣ ምስ ምስፍሕፋሕ ሰውራዊ ንጥፈታትን ምምዝጋብ ዓወታትን ብሓፈሻ ፣ ጸላኢ ግስጋሰ ሰውራ ንምግታእ ዘካየዶ ዝነበረ ፈተናታት ኩሉ ስሌ ዝፈሸሎ ኣብ ተስፋ ናይ ምቅራጽ ደረጃ ስሌ ዝበጸሔ ሓይሊታቱ ኣኻኽቡ ፣ መሬት ምንዳድ ዝብል ፖሊሲ ተኸቲሉ ፣ ብሙሉእ ሓይሉ ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኤርትራ ህዝቢ ንምንጻትን ትሕዝቶታቱ ንምብራስን ተላዕለ ። ወራሩ ወርሒ 2/ 1967 ብጋሽ ባርካ ጀምሩ ከምቲ ኣብ ሞጎራየብ ፣ ዓድ ኢብራሂምን ጋርሳትን ወዘተ ዝፈጸሞ ህዝቢ ብምቅታልን ዓድታት ብምንዳድን ፣ ካብ ህዝቢ ኣማኢት ቀቲሉ ብዓሰርተታት ኣሻሓት ዝቁጸር እንስሳታት ድማ ኣንጽቱ ፣ ብዓሰርተታት ኣሻሓት ዝቁጸር ህዝቢ ድማ ተሰዲዱ መሬት ሱዳን በጽ|ሑ ። ኣብ ወርሒ 7/ 1967 ድማ ኣብ ራብዓይቲ ክፍሊ ኣብ ዓድታት ዓኢላትን ጋድጋድን ወዘተ ተመሳሳሊ ግፍዕታት ፈጺሙ ካብ ህዝቢ ኣማኢት ቀቲሉ ዓሰርተታት ኣሻሕት ካብ ጥሪት ድማ ኣንጽቱን ዓድታት ኣንድዱን ።ወርሒ 10/ 1967 ድማ ኣብ ካልኣይቲ ክፍሊ ብኣስማጥ ፣ ማላብሶ ፣ሓልሓል ጀምሩ ዓሰርተታት ዓድታት ኣንድዱ ተመሳሳሊ ስራሓት ኣካይዱ ። ብወርሒ 11/1967 ናይታ ዓመት ድማ ኣብ ሳልሰይቲ ክፍሊ ካብ ህዝቢ ኣማኢት ቀቲሉ ዓሰርተታት ኣሻሓት ካብ ጥሪት ኣጥፊኡ ዓሰርተታት ዓድታት ድማ ኣንድዱ ቀንዲ ካብኤን ድማ ፣ ኣብ ሰራየ ብማልሕና ዲክ (ሸውዓተ ዓዲ) ዝጽውዓ ዓድታት ፣ ኣብ ሃዘሞ ድማ ዓድታት ፣ ጎዶፎ ፣ ሳርባቢት ፣ ሮባሺሮ ፣ ዓዝዓዝሎ ፣ ካስካሰ (ሞንጎ ዓድቀይሕን ሰንዓፈን ) ፣ ኣብ ካልእ ዓድታትን ዘስካሕክሕ ፈጻመታት ተገይሩ ። እዚ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ኣብ ዝተፈላለየ ወገናት ኤርትራ ጭካኔ ዝመለኤ ደረት ዘይብሉ ግፍዕታት ዝተፈጸመሉ ግዜ እዩ ነሩ ። ይኹን እምበር ህዝብና ኣይተምበርከኸን ብጽንዓት ድማ ቃልሱ ቀጸለ ። ኣብ ሳልሰይቲ ክፍሊ እውን ምስ ጸላኢ ምርብራብ ኣይተዳኸመን ተጋደልትናን ህዝብናን ንጸላኢ እንዳደርዓሙ ፣ ጅግንነታዊ መስዋእቲ ኣወፊዮም እዮም ።
ኣብ ሳልሰይቲ ክፍሊ ዝነብሩ መራሕቲ ጋንታታትን ሓይሊታትን ሓለፍቲ ናይ ዝተፈላለያ ትካላትን ፍሉጣት ባእታታትን ክጠቅሰለይ ምስ ሓተትኩዎ ተጋዳላይ ሓሚድ ፣ ኩሎም ሓለፍቲ ዝነበሩ ሓደ ግዜ ምዝካሮም ኣሸጋሪ እዩ ብምባል ፣ ኣብ ልዕሊ እቶም ዝተጠቅሱን ዝተሰወኡን ዝስዕም ኣስማት ጠቂሱ ፥-
ሓሚድ ኢድሪስ በላይ ፣ ዑመር ሱባ ፣ ሙሓመድ ስዒድ ድብሽክ ፣ ኣደም ሳልሕ (ቀይሕ ሻምበል ) ፣ ባሻይ ገረዝግሄር ፣ ዑመር ሙሓመድ ኣቡ ሻናብ ፣ ዑስማን ሲዲ ፣ ሳልሕ ዑመር ፣ ጻዱዋ ሹም ዑመር ፣ ዑመር ማሕሙድ ፣ ዓብዱቃድር ካቢረ ፣ ወዲ ቀሺ ፣ ዓብዱልራሒም ፣ ዓሊ ሑሩይ ፣ ኣብራሃም ተወልደ ፣ ኣደም ዲኒ ፣ስዒድ ሳልሕ ማሕሙድ ፣ ዓብዳላ ዳዉድ ፣ ገብሪህወት ወዲ ሕምብርቲ ፣ሸኽ ሑሴን ሙሓመድ ማሕሙድ ፣ ናፍዕ ጁኑቢ ፣ ስዒድ ሑማድ ፣ ሳልሕ ሙሓመድ ስዒድ ፣ ሃይለ ጓንጉል ፣ ስዒድ ዩሱፍ (ሓራክ) ፣ ዑስማን ሙሓመድ እስማዒል ፣ ስዒድ ሳልሕ ሙሓመድ ፣ ኣሕመድ ሙሓመድ ብርሃን ( ኣስመራ) ፣ ዓብዱልቃድር ሙሓመድ ያሲን (ማንጆስ) ፣ ወልዳይ ካሕሳይ ፣ ኣቡባካር ዓሊ ሑሴን ፣ ዓብዱ ዓብደላ ሱለይማን ፣ ተኽለ ማንጆስ ( ሓኪም ሓይሊ ነሩ ) ፣ ገይቱ ፣ ዓብደላ ዓሊ ፣ሳልሕ ሱለይማን ( ዶክቶር ) ሙሓመድ ዓሊ ሕጎ ፣ ክዳነ ጁኑቢ ፣ ኣሕመድ ፖሊስ ፣ ወዲ ዳሪዕ ፣ ሳልም ዑስማን ፣ ሙሓመድ ኣሕመድ ኢክለ ፣ ኢብራሂም ኢስማዒል ፣ ኑር ዓይኒ ፣ ሶሎሙን ወልደማርያም ፣ ሱለይማን ዲኒ ፣ ዓምር ዑመር ፣ ኣማን ባህታ ፣ ባሻይ ዳዉድ ፣ ኢብራሂም ዓቃ ፣ ራማዳን ዳዉድ ፣ ዓብደላ ሹም ፣ ሳልሕ ኢብራሂም ፣ ሙሓመድ ዑመር ኢብራሂም ፣ ኣስመሮም ገብረዝጋብሔር ፣ ወዘተ ጠቂሱ ።
ካብዞም ኣብዚ ተጠቂሶም ዘሎዉ ሓምሸይቲ ክፍሊ ምስ ተመስረተት ዝተሳሕቡ ኣለዉ ። ወልዳይ ካሕሳይ ሓደ ካብኦም እዩ ። ከምኡ ድማ ስዉእ ገብሪህወት ወዲ ሕምብርቲ ፣ ስዉእ ስዒድ ሳልሕ ሙሓመድ ፣ ኣሕመድ ኣስመራ ፣ ሳልሕ ሙሓመድ ስዒድ (ኣርዋሓትየ ) ፣ ድሕሪ ምኽሓድ ወልዳይ ካሕሳይ መራሕ ሓምሸይቲ ክፍሊ ድማ ስዉእ ኣብራሃም ተወልደ ።
ሓጽር ግዜ ቅድሚ ምምስራት ሱሉሳዊ ሓድነት ድማ ኣብ ወጻኢ ወታሃደራዊ ትምህርቲ ዝጨረሹ ሞኮንናት ስዉእ ሙሓመድ ኣሕመድ ዓብዱ ፣ ሳልሕ ኢብራሂም ፣ ሳልሕ ዓምር ከኪያ ፣ ከምኡ እውን ካድር ኣሕመድ ኢብራሂም ( ስክርተር ) ወዘተ መጺኦሙና ፣ እዞም ዝተጠቅሱ ድማ 99% ካብኣቶም ስዉኣት እዮም ኢሉ ።
ይቅጽል
Short URL: http://english.farajat.net/?p=10420


text:
ኣብ ኔዘርላንድ ዘሎ ገዛኹም
ኣብ ሃገርኩም ናብ ትምህርቲ ዘይከድኩም (ሳሕቲ ዝኸድኩም) ምስ እትኾኑ፡ ወይ’ውን እቲ ብቋንቋ ኣዴኹም ምጽሓፍ ምሉእ ብምሉእ ካብ’ዚ ዝፈላለ እንተኾይኑ፡ ምንባብን ምጽሓፍን ኣጸጋሚ ክኾነኩም’ዩ። እቲ ሕጊ ግን ክትውሃሃዱ ከም ዘለኩም’ዩ ዘነጽር። ነዚ ብልክዕ ንምፍጻም ዝሓሸ ናይ ቋንቋ ኣፍልጦ ክህልወኩም ኣገዳሲ’ዩ። ስለ’ዚ፡ ኣብ መጀመርታ ናይ ምጥፋእ መሃይምነት ስልጠና NT2 ክትመሃሩ ኣገዳሲ’ዩ።
ነዚ ኣብ ካፓበልታል ክትከታተልዎ ትኽእሉ ኢኹም። ካፓበልታል ቋንቋ ዳች ብኣልፋፍለክስ ይምህር። ኣልፋፍለክስ ንሓደ ቋንቋ ንምምሃር እቲ ዝሓጸረ መንገዲ’ዩ፡ ዝተፈላለየ ኣሳእልን ብዙሕ ምድግጋምን ድማ የጠቓልል። እቲ ስልጠና ሰለስተ ክፋላት ኣለዎ። ንነፍሲ ወከፍ ክፋል ናይ 26 ሳምንታት ትምህርቲ ክትወስዱ ኢኹም። ኣብ ውሽጢ እዘን 26 ሳምንታት ናብ ካፓበልታል ኣብ ሰሙን 3 ግዜ ክትመላለሱ ኢኹም። ካብ’ቶም ውፉያት መምህራና ድማ ትምህርቲ ክትቀስሙ ኢኹም።
ሕጂ ባዕልኹም ተመዝገቡ ወይ ንተወሳኺ ዝርርብ ኣመልክቱ።


text:
ብመሰረት ጻዊዒት “ተበግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጀርመንን፣ “መርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን“፣ ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ ኣንስትዮ፣ አብ ትሕቲ “ናይ ሓባር ሕቶና ብሓባር ዓጢቕና ንመክቶ“ ዝብል ጭርሖ ዝተኻየደ አኼባ ብዓወት ተዛዚሙ።
ተሳተፍቲ ኣኼባ ዝተፈላለየ ድሕረ-ባይታ ዘለወንን ካብ ዘተፈላለያ ሃገራት ኤሮፓን አፍሪቃን ብኣካልን፣ ብመራኸቢ ብዙሃንን ተኻፊለን ኣብዚ ዝስዕብ ነጥብታት ተላዚበን፡
- ኣብ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት፣ ናይ ሓባር ተረድኦ ንኽህልወና፣
- ንዝሓለፈ ኣገባብ ቃልስናን ተመኩሮናናን ብምግምጋም፣ እቲ ተፈላሊኻ ምስራሕ ንሃልኪ ጥራሕ ምዃኑን ናብ ዓወት ገጹ ከምዘይወሰደናን ንቕድሚት ከምዘይሰጎምናን ተገንዚብና፣ ዝሓሸ ኣገባብ ቃልሲ ከነማዕብል፣
- ዕላማን ራኢን ናይ ተበግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጀርመንን፣ ናይ መርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን ሓደ ምዃኑ ድሕሪ ምግንዛብ፣ ዓቕምታትና ነውሃህደሉ ኣገባብ ብኣተኩሮ ንምንዳይ፣
- ተሳትፎ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ንምዕዛዝን መሪሕ ግደ ንኽወስዳ ኣተኲርና ክንሰርሓሉ፣
- ግደ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ሕቶ ደቂ ኣነስትዮ ንፍትሕን ማዕርነትን፣ ክዓዝዝ፣
- ብጉዳይ ኣብ ልዕሊ ድቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን ዝፍጸም ኩሉ ዓይነት ዓመጽን፣ ግፍዕን፣ ግህሰትን ክውገድ፣
- ህሉው ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ፣ ኩነታት ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ድማ ብፍላይ፣ ኣብ ግምት ብምእታው፣ ኣብ ዲክታተራዊ ስርዓት ምልጋስን፣ ቅዋማዊ ምሕደራ ምትካልን ኣብ ዝካይድ ቃለሲ ታሪኻዊ ሓላፍነትና ከነልዕል፣
- ጉዳይ ስደተኛታት ደቂ ኣንስትዮን ዘጋጥመን ዘሎ ብድሆታትን ንምቅላል መንገድታት ከነናዲ ከምዘለና።
ኣብ መደምደምታ፣ ነቲ ካብ 2015 ዝተጀምረ ናይ ዝተፈላለያ ማሕበራትን ውልቀስባትን ደቂ ኣንስትዮ ልዝብ መሰረት ብምግባር.፣ኣብዚ ዕለት‘ዚ፣ ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቂሱ ዘሎ ብድሆታት ብዕቱበነት ንምግጣም ኣባላት ተበግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጀርመን፣ መርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን፣ ካልኦት ንጡፋት ኤርትራወያን ደቂ ኣንስትዮን፣ ነዚ ዝስዕብ ውሳነ ኣጽዲቐን፣
- ካብ ዕለት 30 ሚያዝያ 2017 ጀሚሩ፣ ኣባላት ተበግሶ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጀርመንን፣ ንጡፋት ተቐማጦ ጀርመን ደቂ ኣንስትዮን “መርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ጅርመን“፣ ብዝብል ሰም ከም ሃገረ ጀርመን ናይ መርብብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኵና ብሓባር ቃልስና ክንቅጽል ወሲና፣
- ንመርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ጅርመን ተማእክል 5 ዝኣባላታ ግዝያዊት ሽማግለ መሪጽና።
ናይ ሓባር ሕቶና ብሓባር ዓጢቕና ንመክቶ!
መርበብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ጅርመን
ጀርመን 30.04.2017


text:
ግዳያት ሕማም ልቢ ብቅልጣፈ ምስ ዝጎዓዙ ኣብ ሆስፒታል ዘሕልፍዎ ግዘ ክንኪ ይኽእል መፅናዕቲ።
መቐለ ሚያዝያ 16/2010(ድወት) እዚ መፅናዕቲ ኣብ ማሕበር ካርዲዮሎጂካል ኮንግረስ ኣውሮፓ 2018 ኣቆፃፅራ ኣውሮፓውያን ዝቐረበ እንትኸውን ሰለስተ ዓመታት ዝወሰደ መፅናዕቲ እዩ። እቲ መፅናዕቲ ከም ዘነፀሮ ድማ እቶም ወትሩ ብእግሮም እንትጎዓዙ ዝቕልጥፉ ግዳያት ሕማም ልቢ ብዙሕ ግዜ ኣብ ሆስፒታል ኣይድቅሱን ተባሂሉ ኣሎ። እዚ መፅናዕቲ ኣብ ልዕሊ 1 ሽሕን 78 ሰባት ዝተኻየደ እዩ። ካብቶም ተሳተፍቲ እቶም 85 ሚኢታዊ ግዳያት ሕማም ልቢ እንትኾኑ እቶም 15 ሚኢታዊ ድማ ግዳያት ሕማም ፀላም ከብዲ እዮም።
ካብ ሃገረ ጣልያን ዩኒቨርስቲ ፌራራ ተመራማሪ ጥዕና ዝኾኑ ዶክተር ካርሎታ ሜርሎ ከም ዝገለፅዎ ኣብቲ ሰለስተ ዓመት ዝወሰደ መፅናዕቶም እቶም 182 ሰባት ቀስ ኢሎም ብእግሮም ዝጎዓዙ ኮይኖም ኣብ ሆስፒታል ዝድቅስዎ እዋናት ዓመታዊ 51 ሚኢታዊ እንትኸውን ፣ እቶም 160 ግዳያት ሕማም ልቢ ድማ ማእኸላይ ብዝኾነ ቅልጣፈ ዝጎዓዙ እዮም እዚኣቶም ኣብ ዓመት 44 ሚኢታዊ ኣብ ሕክምና ይጥወሩ ፣ እቶም 131 ግዳያት እቲ ሕማም ብቕልጡፍ ዝጎዓዙ ድማ ዓመታዊ ናብ ሕክምና ዝኸድሉ እዋናት 31 ሚኢታዊ ከም ዝበፅሕ ኣረጋጊፅና ኣለና ኢሎም ኣለው።
እዞም ግዳያት ሕማም ልቢ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመት ኣብ ሆስፒታላት ብሰብ ሞያ እናተጠወሩ ዘሕለፍዎም መዓልታት ክንርኢ እንከለና እቶም ቀሰ ኢሎም ብእግሮም ዝጎዓዙ ግዳያት ሕማም ልቢ ን4 ሽሕን 186 መዓልታት ፣ እቶም ማእኽለዎት ተጉዓዝቲ ን2 ሽሕን 240 መዓልታት ፣ እቶም ዝቐለጠፉ ድማ ን990 መዓልታት ኣብ ሕክምና ክጥወሩ ኪኢሎም እዮም ይብል እዚ መፅናዕቲ። ንነፍሲ ወከፍ ግዳያት ብማእኸላይ ውፅኢት ክንርኢ እንከለና እቶም ቀስ ኢሎም ዝጎዓዙ 23 መዓልታት ፣ እቶም ማእኸለዎት 14 መዓልታት ፣ እቶም ብቕልጣፈ ብእግሮም ዝጎዓዙ ግዳያት ሕማም ልቢ ድማ ኣብ ዓመት ን9 ግዜ ኣብ ሕክምና ክድቅሱ ይኽእሉ እዮም። ሰለዚ ብእግሪ ዝግበር ቅልጡፈ ጉዕዞ ግዳያት ሕማም ልቢ ሕማሞም ክረጋጋእ ይገብር።
ፍልፍል medical


text:
ምዅዓውስተዃዕዩ’ዩ፡ግናኸ፡እንደገና ክሕፈስ ዝኽእል እዩ
ማሕሙድሳልሕ
ኣብ መንጎ ናይ ኣሰና ዳት ኮም ኣማንኤል ኢያሱን ኣሕመድ ሸሪፍን ዝግበር ዘሎ ናይ ሚድያ ምግጭጫብ ዘየጕሃዮፈታውውሑድእዩክኸውንዝኽእል።ኣጋጣሚኮይኑንኽልቲኦምኣሕዋትእፈልጦምእየ።ምስኣማንኤል ንኣስታት 40 ዓመት ዝጽጋዕ ፍልጠት ክህልወኒ እንከሎ፡ ንኣሕመድ ሸሪፍ እውን ኣብተን ድሕሪ ናጽነት ዝነበራ ሕደት ዓመታት ተላልየዮን ኣብሓደ ከባቢ ሰሪሕናን ኢና። እማንኤል ከም ዓቢ ሓዉ ዝርእየንን ዘኽብረንን እዩ።ኣነ እውን ከም ንእሽቶ ሓው እየ ዝርእዮን ዘኽብሮን። ምስ ኣሕመድ ሸሪፍ እውን ጽቡቕ ዝኽርታት እንተዘይኮይኑ ዘቕሕር ሕማቕ ነገር ኣይፈልጠሉን እየ። ትሑትን ተዋዛያይን ምንባሩ እዝክር። ክልቲኦም ሰብ ሞያን ኣበርክቶን እዮም። ክልቲኦም ኣሕዋት ነዚ ዘሎ ገባቲ ስርዓት ኣጸቢቖም ዝፈልጡዎን ብጋህዲ ዝቓወሙዎ ዘለዉን እዮም። በብዓቕሞም በብወገኖምን ድማ ንዓቕምታት ኤርትራውያን ከተሓባብሩ ዝሰርሑ ዘለዉ ዜጋታት እዮም። ንኤርትራብዙሕ ‘ኳእንተኣበርከቱላ፡ኤርትራጌናኣይጸገበትሎምን’ያ።ብዙሕእያትጽበየሎም።እንታይሓደጋ ደኣ ተረኽበኣብከምዚምግጭጫብዝኣትዉ? መልሱ ሓጺር እዩ። ሕማቕ መዓልቲ ውዒሎም። ሰባት ኮይኖም፡ ተጋግዮም። ንዝጋገዩ ኣሕዋት ምትዕራቕ ከኣ ሓላፍነትና ጥራይ ዘይኮነስ ባህልና እውን እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፡ ብዓቕመይዓገብ ክብሎም መሪጸ። ዓገብበሉ ኣንቱምሰባት፡ዓገብበሉይብሉኹምኣለዉፈተውትኹም። ኣብዛ ሓጻር ናይ ሃታ-ሃታ ጽሕፍቲ፡ ነቲ ቪድዮታቶም ዘመሓላለፍዎ ወይ ከሕልፍዎ ዝፈተኑ መልእኽቲ ክህይስ ኣይነቅልን እየ። እንታይ ደኣ፡ ነንባባይ እቲ መልሰ-ግብርታት ብከመይ ከምዝማዕበለ ጥራይ ኣሚተ፡ ናብ ምዕዶክሰግርእየ። ከምዝመስለኒ፡ ኣብ መወዳእታ ናይቲ ኣቶ ሃብተማርያም ኣብርሃ ዝሃብዎ ተኸታታሊ ቃለ-ምልልስ “ኣስላም ኣይሰርሑን…እቶም ንሰማማዕ ክርስትያን ሓቢርና ንቃለስ…ወዘተ” ክብሉ ርኢቶኦም ሃቡ። ንእግረመገዶም እውን ንድሕሪት ተመሊሶም ኣብቲ መጀመርያ ዓመታት ኣብ ተ.ሓ.ኤ፡ ኣብ ልዕሊ ክርስያን ኣሕዋት ዝወረደዝበልዎግፍዕታትእውንተንኪፎም።ኣማንኤልከማእዝኖምፈቲኑ፡ግንኣቶሃብተማርያምኣብብሂሎም ነቒጾም። እቲ መንቀሊ ናይዚ ኣብ መንጎ እዞም ኣሕዋት ዝካየድ ዘሎ ዳርባታት እዚ እዩ። እንታይ ደኣ ኢና ካብዚ ክንጸምቆንክንመሃሮንእንኽእልቁምነገር? ሀ. ኣቶ ሃብተማርያም ዝስመዖም ተዛሪቦም። ሰብ-ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ ኣይትጽበየሉን። ርድኢቶምን ርኢቶኦምን ንሱ እዩ። ንኣቶ ሃብተማርያም ዝኾነት ትኹን ቂምታ የብለይን። ኣቶ ሃብተማርያም ወካሊ ደቂ ከበሳ ወይ ክርስትያን ዝገበሮም ወገን ስለዘየለ፡ ናይ ውልቆም እምበር ንደቂ ክርስትያን ወኪሎም ይዛረቡ ከምዘየለዉ ፍሉጥ እዩ። ዘረበኦም ሓቂ ዝጎደሎን ዘይሓላፍነታውን ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ኣክንዲ ዘቀራርብን ዘተሓቛቕፍን ቁምነገር ዝምህሩና፡ ጉዕዞ ቃልሶምን ሂወቶምን ብኸምዚ ክድምድሙ ምምራጾም የሕዝን እዩ። ግን ዘሰራስርን ድቃስዝኸልእንኣይኮነን።ኤርትራብብዝሐ-ርኢቶታትንብዝሐኣመለኻኽታንዝቖመትሃገርስለዝኾነት፡ብድሕሪሕጂ እውን ተመሳሳሊ ዘረባታትን ዛዕባታታትን ክጋዋሕ ከምዝኽእል ምጽባይ ጠቓሚ እዩ። ብኡ መጠን እውን ቅሩብ ቆርበት ክነርጉድ ከድልየና እዩ። ሕርቃንን ህዉኽ መልሰ-ግብርታትን ንነገራት የጋድዱ እምበር ፍታሕ ኣይኮኑን።
ለ. ኣማንኤል ኢያሱምርጫነይርዎ።ነቲምስ መትከላት ትካሉዘይሰማማዕዘለፋታት ክቖርጽን ክድርብን መሰሉጥራይዘይኮነስሓላፍነቱእውንእዩ።እቲቃለ-ምሕትትኣቀዲሙዝተመልአንክሓስበሉእውንግዜዝነበሮን እዩ። መሰልን ግቡእን ተመዛዚነን እየን ዝኸዳ። እታ ሓንቲ ብዘይካ እታ ካልእ ከቶ ክትነብር ኣይትኽእልን። ኣቶ ሃብተማርያም ነቲ ዘለፋ ኣብ እንዳ ሻሂ ወይ እውን ኣብተን ምስ ርኢቶኦም ዝሰማምዓ ሚድያታት ከኮማስዕዎ ይኽእሉእዮም።ሰብእውንብዙሕኣይምተገደስሎምንእዩ።ኣዘራርበኦም፡ከምቲዘለዎንብጥረኡንኣብኣሰናዳት ኮም ክስመዓለይ መሰለይ እዩ ኢሎም ዝከራኸሩሉ ኣይመስለንን። ምኽንያቱ ኣሰና ይኹን ኣቶ ሃብተማርያም ሓቅነትን ሓላፍነትን ዝጎደሎ ዘረባታት ከየመሓላልፉ ግቡእ ኣለዎም። ኣሰና ይኹን ኣማንኤል እውን ንዓመታት ዓቕምታት ኤርትራውያን መታን ክተተሓባብር ክትጽዕር ጸኒሕኩምስ ብስም “ናጻ ርኢቶ” ከምዚ ዝኣመሰለ ሓቅነትን ሓላፍነትን ዝጎደሎ ዘረባ ክተሕልፉ ግቡእ ኣይነበረን። ብሓጺሩ፡ ታጋጊኻ ኣማንኤል ሓወይ። ብወገነይ፡ ልብኻ ምስ ኣባሃህላ ኣቶሃብተማርያም ከምዘይሰማማዕእፈልጥ እየ።ውሳኔኻ ግንሚዛን ዝጎደሎእዩ ነይሩ (You made a bad judgement)። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ መልሰ-ግብሪ ናይ ኣሕመድ ሸሪፍ ስዒቡ። ኣሕመድ ሸሪፍ፡ ምስ ኩሉ ኣኽብሮት፡ መልስኻ ሃናጺ ኣይነበረን። ናብ ውልቃዊ መጥቃዕቲ ዘተኮረን ናብ ፍርዲ ምሃብ ዝጓየን ኮይኑ ረኺበዮ። ነተን ትቃወመን ነጥብታት ሓደ ብሓደን በቲ እንፈልጦ ልዙብ ቃላትካን ኣቀራርባኻን ክተነጽረን ምኸኣልካ ነይርካ። ናብ ውልቃዊ ኣማንኤልን ስድርኡን ዘመጣጥር ኣይነበረካን። እቲ ዝሃብካዮ ሓበረታ እውን ሓቅነት ዝነበሮ ኣይኮነን። ካብ ንኣማንኤል ዝያዳ ነቶም ምስቲ ጉዳይ ቀጥታዊ ምትእስሳር ዘይብሎም ስድርኡን መቕርቡን ነቲ ዝውለደሉ ህዝቢ ክርስትና ዘጥቅዕ እዩ ነይሩ። ስለ’ዚ እቲ ንመኣረምታ ዘንቀለ መደብካ ብኣሉታታት ተበኪሉስ ፋይዳ-ኣልቦ ኮይኑጥራይዘይኮነስንኣሉታዊመልሰ-ግብሪዝዕድምኮይኑ። ኮይኑ ድማ፡ ኣማንኤል ኢያሱ ኣብቲ ሓራቕ መልሱ፡ ንኣሕመድ ሸሪፍ ጥራይ ዘይኮነስ ንኹሉ ኣስላማይ ዘበለ ብኣልማማ ጨርጒፉና። ዝሓሰበሉ ኣይመስለንን። ነቲ ብኣሕመድ ሸሪፍ ኣብ ልዕልኡ ዝተሰንዘረ መጥቃዕቲ ብዕጽፊ መሊሱዎ። ኣሕመድ ሸሪፍ እውን ከይደንጎየ ካልእ ቪድዮ ፈንዩ ኣሎ። ንኣማንኤልስ ያኢ ምስ ኣግኣዝያን ኣጸጊዕዎ። ኣብዛ ዝጽሕፈላ ዘለኹ ህሞት፡ እንታይ ክስዕብ ከምዝኽእል ክትንብህ ኣይክእልን እየ። ግን በዚ ዘለዎ እንተቐጺሉ ሃናጺ መልሰ-ግብርታት ከምዘይከውን ፍሉጥ እዩ። ኣቱም ኣሕዋት፡ ኣስተውዕሉ። ሕማቕ መዓልቲ ውዒልኩም። ኣክንዲ ኣብቁምነገር ናይቲ ዘዛርብ ዘሎ ዛዕባ ተድህቡ ናብ “ቅልጡፍ ዓወት የመዝግብ’ዩ” ኢልኩም ዝኣመንኩምሉ ውልቃዊ መጥቃዕትታት ትጓየዩ ኣለኹም። ብሕርቃንኩም ኣይትመልሱ። ሕርቃን ከምኡ እዩ ዝገብር። ሕርቃን’ኮ ንኣሕዋት ደቂ ሓንቲ ኣደ የቃትል እዩ። ከም ንቡር፡ ንጥቃዕ ከምዘለና ምስ ዝስመዓና ምዩቕ ወይቁንጥይዘየብለናኣይኮነን።ባሃርያዊእዩ።ግን ዝሓስብን ዝምርምርን ሓንጎል ተዋሂቡና እዩ እሞ፡ከም እንስሳ ተመሳሳሊ ወይ ዓጸፌታ ክንህብ ክንጓየ ኣይግባእን። ክልተኹም ነቲ ዝህውጸኩም ዘሎ ኣንንነት ንግዚኡ ያዕ ኢልኩም ናብቲ ክተካይድዎ ዝጸናሕኩም ሃናጺ ዕማማት ተመለሱ። ደሓር ከኣ ምህሮ ደኣ ሽግርን ብደሆን ንምፍታሕ ክተንጸባርቖ ኣለካ እምበር፡ ስማይ ጠቐስ ድግርታትን ባጀላታትን ደርዲርኩም ስራሕ ቆልዑ ትሰርሑ እንተኮይንኩም ደኣ እንታይ እዩ እቲ ፋይዳ? እቲ ደርዲርኩሞ ዘለኹም ባጀላታት ነዛ ንእሽቶ ነገር ብህድኣትን ብስነፍልጠታዊ መገድን ክትፈትሕዋ ኣየኽኣለኩምን። ስለ’ዚ፡ ምዝርዛር ባጀላታትኩም ንሰማዒ ዘደንጹ ኮይኑ ኣሎ።ኣይግድን! ሕጂእውንንኸምዚዝኣመሰለነገርርጉእንህዱእንኣእምሮጥራይእዩዝፈትሖ’ሞቅሩብትንፋስን ንፋስንርኸቡ። ኣብመወዳእታክብሎዝደሊ፡እዞምክልተብጾትተጋግዮምእዮም።እቶምክትፈርድዎምትጓየዩዘለኹም ሰባት ወይ እውን ድሮ ዝፈረድኩሞም እንተሃለኹም፡ “ ቅሩብ ደኣ ህድእ በሉ” ክብለኩም እደሊ። ንኽልቲኦም
ብተኣማንነት ክሓልፈሎም እኽእል እየ። ዓገብ ጥራይ ምባሎም። ክልቲኡ ወገን ህዝብና መጣቖስትን ዘረግትን ኣይተሳእንዎን።ኣማንኤልኢያሱን ኣሕመድሸሪፍግንካብኦም ኣይኮኑን።ክልቲኦም ሃገራውያን ዜጋታትን ቆራጻት ተቓለስቲንሓርነትወዲሰብንእዮም።ንእስነቶምኤርትራንምምጻእኣብልዮማእዮም። ሓዲኦም ኣብ ሜዳ እቲ ካልእኣብደገ፡ እቲ ሓደከም ተጋዳላይእቲካልእከም ውፉይሓፋሽ ውድብነይሩክኸውን ይኽእል።እንተኾነግን፡ ክልተኦም ሃገራዊ ግቡኦም ፈጺሞም እዮም። ሕጂ እውን ይፍጽሙ ኣለዉ። ኣይኮነን’ንዶ ኣብ ደገ ዝነበረ ሰብ፡ እቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ተጋዳላይ እውን ውድብን ቃልስን ኣብ ዝመደቦ ይሰርሕ ነይሩ እምበር ከም ድሌቱ ክገማጠል ዕድል ኣይነበሮን። ብዙሓት ክጋደሉ ዝደለዩ ኣባላት ሓፋሽ ውድባት ዕማም ውድብ ገዲዱዎም ኣብ ደገን ኣብ ውሽጢ ጸላእን ኮይኖም ይሰርሑ ነይሮም እዮም። ብዙሓት ኣብ ግንባራት ኣብ ተዋጋኢ ሰራዊት ክምደቡ ዝደልዩ ሞያውያን ተጋደልቲ ብዘይድሌቶም ኣብ ክፍልታት ይሰርሑ ነይሮም እዮም። ክፍልታትን ግንባራትን ዝናወጹሉ ግዝያትብዙሕእዩነይሩ።መዓስናብግንባርትኸትትመዓስከናብክፍልታትትሰሓብዘይትፈልጠሉዓመታትእዩ ነይሩ። እቲ ኣብ ግንባራት ዝነበረ ተጋዳላይ ነቲ ኣብ ክፍልታት ብዘይድሌቱ ዝሰርሕ ዝነበረ ሞያዊ ክወራዘየሉ ወይ እቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ተጋዳላይ ነቲ ኣባል ሓፋሽ ውድብ ከቃጭጨሉ ኣይግባእን። ምኽንያቱ እቲ ኣመዳድባ ብውልቀ-ሕርያ ዝግበርኣይነበረን። ኤርትራውያን በብዓቕሞምን በብዝነበርዎን ሰሪሖም እዮም።ስለ’ዚ ኣማንኤል ንኣሕመድ ወይ ኣሕመድ ንኣማንኤል ክንዕቕ የብሉን። ልዕሊ ኩሉ ኣንንነት ትበሃል ሕማም ክተወግዱ ይግባእ። ኣብዚኣ፡ ክልተኹም ሸታሕታሕ ኢልኩም ኢኹም። ደሓር ከኣ ኣማንኤል ዓርከይ፡ ብስንክልና ኣሕመድ ሸሪፍ ክተባጩ ምስ ሰማዕኩኻ ናይ ብሓቂ ጎህየ። ታህዋኽ ሕማቕ እዩ። ሓንጎልና ብሕርቃን እንተተዓብሊኹ ቃላትን ሓሳባትንክንመርጽዕድልይኸልኣና።ብታህዋኽእንዓሞዕዮዕዉርፍርያትይወልድ። ብተወሳኺ፡ ነቐፌታ እዋናውን ንጹርን ውሱንን ክኸውን ኣለዎ። እዚ ማለት ድማ፡ ነቲ ክትነቕፎ እትደሊ ኣብ ግዚኡን ብንጹርነት ማለት ነተን ትነቕፈን ቡንቅስ ኣቢልካ ምፍላይ ማለት እዩ። እቲ ዝተረፈ ድማ ነቐፌታኻ ውሱንንነት ክህልዎ ኣለዎ። ንኣማንኤል ዝምልከት እንተኾይኑ ንእማንኤል ግብሩን ይምልከት። በዚ መሰረት ድማ “ኣንድነታውያን፡ ኮማንድስን…ኣግኣዝያን…” ዝብሉ ናይ ኣሽሙር ቃላት ወይ ከኣ (coded words) ዘእቱ የብሉን። ኣማንኤል ኣንድነታዊ ይኹን ኣግኣዝያን ወይ ኮማድስ ኮይኑ ኣይፈልጥን። ወዲ ሓወበኡ ወይ ወዲ ዓዱ ኣንድነታዊ ወይ ኮማንድስ እንተነይሩ ድማ ንዕኡ ኣይምልከትን እዩ። ኮማንድስ ንክቡር ህዝብና ህዝቢ ከበሳ ዘይውክሉ ንኸብዶም ጥራይ ምንባሮም ኣይጠፍኣካን። ነተን ኣብ ኣካባቢ ኣስመራ ዝሃለቓ ዓድታቶም’ኳ ክከላኸሉ ኣይከኣሉን። ደሓር እውን ዳርጋ ብምልኦም ናብ ሰውራ ተጸንቢሮም እዮም። ብተመሳሳሊ፡ እቲ ነቐፌታ ንኣሕመድ ሸሪፍ ዝምልከት እንተኮይኑ፡ ኣብ ኣሕመድ ሸሪፍ ዝውሰን ክኸውን ኣለዎ። እንታይ ዝገበርኩ ደኣ ትልከመኒ ኣማንኤል ዓርከይ? ግብረሸበራውያን ‘ኮ ንዓይ እውን ኣይምሕሩንን እዮም። ንኣሕመድ ሸሪፍ “ኣሕዋትካ” ካብ በልካዮ፡ ብተዛዋዋሪ ንዓይ እውን ኣሕዋትካ እዮም ትብለኒ ኣለኻ ማለት እዩ። ኣይዘረባን። እዞም ግብረሸበራውያን እዚኦም ዝያዳ ንኣስላም የህልቑ ከምዘለዉ ዝጠፍኣካ ኣይመስለንን። “ከምቲ ሓወቦይ ሃብተማርያም ዝበልዎ” ኢልካ ንበዓል ኣሕመድ ሸሪፍ ክሰርሑን ከስርሑን ከምዘይክእሉ ኣሚትካ። ኣቶ ሃብተማርያም ግን ንብምሉኣኡ ኣስላማይ እዮም ለፍዲዶም። ከምኡ ምባልካ፡ ከይተፈለጠካ ንኣባሃህላ ኣቶ ሃብተማርያም ትድግፍ ኣለኻ ማለት እዩ።ሃይማኖት ይኹን ወገን ከይፈለኻ ንምልእቲ ኤርትራ እትቃለስ ሰብምዃንካ እፈልጥ እየ እማንኤል።ግን ናይ ኣመዛዝናጉድለትገይርካ።ናህሪግናይእዩ።ተዛረብቲትግረ “ሻፍግ ዕዉርወልድ” ይብሉ።ትርጉሙድማ “ህዉኽ ሰብ ዕዉር ይወልድ” ከም ማለት እዩ። እንታይ ደኣ ረጊእካ ከይሓሰብካ ትሰርሖ ስራሕ ዕዉር ውጽኢት ይወልድ። ክልተኹም ንሂርኩምን ተሃዊኽኩምን። ብታህዋኽን ናህርን ተሰላስልዎ ዘለኹም ጽምዶ ዕዉር ፍርያት ይዝርግሕ ኣሎ’ሞከይተዕዉሩናንሰግእኣለና።ብስኩጆታት(ንጣራት) ዳርባታትኩምተወዲእና።ስለ’ዚኣሕዋት፡ልቢግበሩ።
ኣሕዋት ኣማንኤልን ኣሕመድን፡ ኽልተኹም በሊሕ ቀለምን ኣኣምሮን ብቕዓትን እትውንኑ ሞያውያን ኢኹም። ነቲ ምእንቲ ግዝእተ-ሕግን ፍትሕን ትገብርዎ ዝጸናሕኩም ጻዕርታት ቀጽልዎ። ክልተኹም ንሕ/ሰብ ኤርትራ ትፈልጡ ሰባት ኢኹም። ካብቲ ዝፈላልየኩም እቲ ዘሰማመዓኩምን ዘሕብረኩምን ነገር ይበዝሕ’ሞ ሕጂ እውን እቲ ጉዳይ ክንብል ኢሉስ ቕሩብ ደኣ ይከዖ’ምበር እንደገና ክሕፈስ ዝኽእል እዩ። እንተከኣልኩም ንፈተውትኹምን ነበብትኹምን መብርሂ ሂብኩም ናብ ዕማማትኩም ተመለሱ። እንተዘይኮይኑ ድማ ክሳብ ግዜ ዘራኽበኩምን ፍልልያትኩም ብህዱእ መንፈስ ክትፈትሕዎ እትኽእሉን እቲ ትገብርዎ ዘለኹም ምግጭጫብ ክተቋርጽዎ እምሕጸን። እቲ ዘለኹሞ ናይ መራኸቢታትን መድያ ስራሕን እቲ ዘኻዕበትኩሞ ተመክሮን ንጽቡቕ መዓላ ወይ ድማ ንግናይ ግብሪ ክትጥቀሙሉ ተኽእሎ ኣሎ። ንህዝቢ ክተቃርቡ ወይ ክተራሕቝ ዓቕምን መሰላጥያታትንኣለኩም።ምትህልላኽናብዘይትደልይዎኣንፈትከይወስደኩምነብሰ-ምእሳርከድሊእዩ። ስኒትን ሕውነትን ዘንግስ ተራ ክትጻወቱ እዋናዊሓላፍነትከምዘለኩም እንዳኣዘኻኸርኩ፣ ዘይጋገየለን’ሞናብልብኹምን ናብቲ ዘምሕረልኩም ጉዳይን ተመለሱ። ክልተኹም ኣሕዋት ብጣዕሚ ዘኽብረኩምን ዝፈትወኩምን ስለዝኾንኩ፡ ንለባዋይብሕውነታዊመንፈስክትቅበልዎተስፋእገብር።


text:
ናይ ኤርትራ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዑደት ብምፍፃም ምስ ናይ ስዑዲ ንጉስ ሳልማን ቢን ዓብዱልዓዚዚ ስዑድ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ሪያድ ተራኺቦም።
መንግስታዊ ኣገልግሎ ዜና ስዑዲ (SPA) እቶም መራሕቲ ንክልትኣዊ ርክባትን ኣብቲ ዞባ ንዘሎ ምዕባለታትን ገምጊሞም ካብ ምባል ሓሊፉ ዝርዝር ኣይገለፀን።
ኤርትራን ስዑዲን ኣብ ጉዳይ የመን ኣፈላላያት ኣለወን።ብስዑዲ ዝምራሕ ጥምረት ኣብ ልዕሊ ሑቲ ደብዳብ ነፈርቲ ቀፂሉ’ሎ፤ኤርትራ ግን ንኵናት የመን ውሽጣዊ ፍታሕ ትመርፅ።
ኣብ የመን ዘሎ ኩነታት ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ስትራተጂያዊ ኣቀማምጣ ንዘለዋ ኤርትራ መሪሕ ታራ ክትፃወት ዕድል ሂቡዋ’ሎ ይብሉ ተዓዘብቲ።
ሓይልታት ባሕሪ ኢራን ኣብ ወደብ ዓሰብ ተራኢዮም ንዝብሉ ፀብፃባት ብዙሓት ሃገራት ዓረብን እስራኤልን ነቲ ኩነታት ብቐረባ ክከታተልኦ ገይሩወን ኣሎ።ኤርትራ ግን ንቶም ፀብፃባት ካብ ሓቂ ዝርሓቐ እዩ ክትብል ብትሪ ነፂጋቶ’ላ።
ኣብ ናይ ሪያድ ዑደቶም ፕሬዝዳን ኢሳያስ ምስ ናይ ስዑዲ ምንስቴር ምክልኻልን ልኡል መሓመድ ቢን ሳልማንን ተራኺቦም ኣለው።


text:
ብዳኒኤል
ኣብ ከባቢ መፋርቕ 2011 ዓ/ም/ፈ ጎድናታት ሃገራት ሶርያን ሊብያን ብሰልፍን ዓመፅን ህዝቢ እተን ሃገራት ዓብለቕለቕ ኢለን። ህዝቢ ሶርያ ኣብ ስርዓት መንግስቲ ሃገሩ ሕቶ ሒዙ ናብ ጎደና ወፂኡ። ሕቶ ህዝቢ ሶርያ ብመሰረቱ ኣብ ጉዳይ ዴሞክራሲ ዝጥመር ኮይኑ “እሱራት ይፈትሑ” ዝብልን ካልኦት ምስዚ ዝድመሩ ዛዕባታትን ሒዙ እዩ ናብ ጎደና ዝወፀ። ህዝቢ ሊብያ እውን ኣብ ልዕሊ ኣብቲ እዋን መራሒኦም ዝነበሩ ፕረዚዳንት መሓመድ ቃዛፊ ተቓውሞ እንተሰምዑ ዓለም ዝተመልክተቶ ሕቶ ናይ ኢኮኖሚ ፍትሓዊ ተጠቃምነትን ዴሞክራሲን እዩ ነይሩ።
መንግስቲ ሶርያ ነቲ ተቓውሞ ህዝቢ ምስረአየ ውስን ምድንጓያት እንተርአየ እውን ነቲ ኣብቲ እዋን ተኣውጁ ዝነበረ ኣዋጅ ህፁፅ ጊዜ ብምልዓል ነቶም ይፈትሑ ዝተብሃሉ እሱራት ፈቲሕዎም። መንግስቲ ሊብያ እውን ነቶም ህዝቢ ዝሓተቶም ሕቶታት ተቐቢሉ ናብ ለውጢ ንምእታው ተበግሶታት ከምዝወስድ ንህዝቡ ቃል ኣትዩ። ይኹን እምበር ድሕሪ ሓደ ሰሙን እቲ ኣብ ሶርያ ዝተርአየ ተቓውሞ ናብ ዓመፅ ተቐይሩ፤ ኣብ ሊብያ እውን ተመሳሳሊ ነገር ተኸሲቱ። ምኽንያቱ ድማ ሃገራት ኣብ ውሽጠን ፀገማት እንተጋጥምወን ካልእ ናይ ባዕሎም ድሌት ንዘለዎም ናይ ደገን ውሽጥን ሓይልታት ስለዝሳጠሓ። ምኽንያቱ እቲ ናይ ህዝቢ ፖለቲካውን ኢኮኖምያውን ሕቶ መልክዑ ቀይሮም ናብ ናይ ባዕሎም ረብሓ ዘውዕሉ ሓይልታት ኣለዉ። ኣብ ሶርያን ሊብያን ከምዚ ዓይነት ኩነት ሰለዘጋጠመ ኣብ ክልቲአን ሃገራት ብሓደ ግዜ ዓመፅን ህውከትን ነጊሱ፡፡
ህዝቢ ኢትዮጵያ እውን ሕቶ ልምዓት፣ ሕቶ ፍትሓዊ ተጠቃምነትን ዴሞክራስን ኣለዎ። ስለዚ ድማ ኣብዞም ጉዳያት ብዝረኸቦ ኣጋጣሚ ንመግስቲ ይሓትት ኣሎ። ነዛ ሃገር ብመንግስትነት ዝመርሕ ዘሎ ውድብ ኢህወዴግ ድማ ነቲ ሕቶ ህዝቢ ብምቕባል “ብመሰረቱ እቶም ፀገማት ጠንኪረ ብዘይምስርሐይ ዝተፈጠሩ እዮም፤ ናይቶም ፀገማት ተሓታቲ ድማ ኣነ ባዕለይ እየ፤ ለውጢ እውን ከምፅእ እየ” ብምባል ናብ ተግባራዊ ምንቅስቓስ ካብ ምእታው ብተወሳኺ ነቶም ብሰንኪ ድኽመቱ ኣብ ህዝቢ ዝበፅሑ በደላት እውን ብኢፋ ንህዝቢ ይቕሬታ ሓቲቱ እዩ። እዚ እንትኸውን እዞም ጉዳያት ውሽጣዊ ፀገማት እዚ ሃገር ምዃኖም ምስትውዓል ይሓትት። ኮይኑ እውን ግን ከምቲ ኣብ ሶርያን ሊብያን ዝኾነ ካልኦት ሓይልታት ድምፂ ህዝቢ ሰሪቆም ናብ ናይ ባዕሎም ረብሓ ንምውዓል ኢድ ኣታውነቶም ብተግባር ንርእን ንዕዘብን ኣለና። ኣብ ሃገርና ብሽርሒ ካልኦት ፖለቲካዊ ሓይልታት ዕልዋ መንግስቲ እንትህቀን ንርኢ ኣለና። መንግስቲ ሃገርና ውሽጣዊ ፀገማቱ ንምርኣይ ኣብ ዝጓየየሉ ኣብ ሃገርና ዓመፅን ህውከትን ብተደጋጋሚ ይፅዋዕ ኣሎ። እዚ ሽርሒ ብዙሓት ሃገራት ኣጥፊኡ እዩ። ካብ ሶርያን ሊብያን ብተወሳኺ የመን፣ ዩክሬን፣ ቡልጋርያን ቤላሩስን ኣብቶም ዝሓለፍናዮም ሒድተይ ዓመታት ብኢደ ኣእታውነት ናይ ደገ ሓይልታት ሃገሮምን ሰላሞምን ዝሰኣኑ ሃገራት እዮም፡፡
ነዚ ሽርሒ ዘፍፅሙ ኣካላት ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ዓይኖም እንተዕርፉ ፈለማ ነቶም ሕቶታት ህዝቢ ካልእ መልክዕ ቅድሚ ምትሓዞም ዝተፈላለዩ ሕቶ ህዝቢ ዝመስሉ ኣጀንዳታት ብምቕራፅ ህዝቢ ሚዛኑ ስሒቱ ስምዒታዊ ዝኾነሉ፣ ቀስ እናበለ ሰብኣውነቱ ብምስሓት ናብ ምግባረ ኣራዊት ዝልወጠሉ ተግባር እዮም ዝፍፅሙ። እዚ እንትገብር ህዝቢ ብስምዒት ተዳፋፊኡ ንዝፍፅሞም ተግባራት ምስ ዝቆፃፀሩ ኣካላት ፀጥታ ፊት ንፊት ዝጋጨውሉ ኩነታት ይፍጠር። በዚ መንገዲ ዝጠፍእ ህይወት ህዝቢ እንትህሉ ነቲ ሽርሒ ዝመርሑ ኣካላት ድማ ህይወት ደቂ ሰባት ይረግፍ ከምዘሎ ብዝተፈላለዩ ማዕኸናት “ሚድያ” እናቀናባበሩ ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰባት ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ከምዝተፈፀመ ይፅብፅቡ። ኮነ ኢሎም ምስሊ ሃገር ንምድያን በቲ ዕግርግር ዝቃፀል ንብረት እንተረኺቦም ሃገር ከምዝተቓፀለት ኣምሲሎም ናብ ማሕበረሰብ ዓለም ዝተዛበዐ ሓበሬታ ይብትኑ።ከምዚ ኣቢሎም ኣብቲ ህውከት ዝሳተፉ ኣካላት ንምብርኻት ወይ ድማ መልክዕ ናይቲ ህውከት ንምቕያር ብዘሎን ዘየሎን ዓቕሞም ይፅዕሩ።
ከምዚ ዓይነት ዓመፅ ኣብ ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅክዎ ኣብ ብርክት ዝበላ ሃገራት ዝተተግበረ ኮይኑ “ናይ ቀለም ኣብዮት” ወይ እውን Color Revolution እናተብሃለ ዝፅዋዕ ዓይነት ዕልዋ መንግስቲ እዩ። ነዚ ዓይነት ዓመፅ ብዕሊ ዝመርሕ ኣካል ኣይፍለጥን። ናብቲ ዓመፅ ዝወፁ ኣካላት እውን ናብቲ ዓመፅ መን ከምዝፀውዖምን እንታይ ይደልዩ ከምዘለውን ብዕሊ ኣይፈልጡን። ብማሕበራዊ ሚድያ ግን ፃውዒት ዓመፃት ይመሓላለፉ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ሃገርና ዝኽሰት ዘሎ ነገር ተመሳሳሊ ከምዝኾነ ላዕለዎት መራሕቲ ኢህወዴግ ኣፍልጦ ሂበምዎ ኣለዉ። እዚ ዓመፅ ብዕሊ መንግስትን ሃገርን ንምፍራስ ዝግበር ዘሎን ናይ ባዕሎም ድሌት ብዘፈፅሙ ሓይልታት ኢድ ኣታውነት ዝምራሕን ብዛዕባ ምዃኑ ዘጠራጥር ነገር የብሉን። ብምኽንያት እዚ ህይወት ሰብ ይጠፍእ ኣሎ፤ ንብረት ይበርስ ኣሎ። ህልውና ሃገር ናብ ሓደጋ የምርሕ ኣሎ፡፡
ኣብዚ ልቢ ኢልና ክንምልከቶ ዝግበአና ሓደ ዓብዪ ዛዕባ ኣሎ። ህዝቢ ሶርያን ህዘቢ ሊብያን ናብ መንግስቲ ሃገሮም ሕቶ እንተቕርቡ ሃገር ናይ ምፍራስ ሕቶ ኣይነበሮምን። እቲ ሕቶ ህዝቢ ብኻልኦት ሓይልታት ምስተሰረቐ ግን መልክዑ ስሒቱ ውፅኢቱ ሃገር ምፍራስ ኮይኑ። ኣብ 2011 ዓ/ም/ፈ ኣብ ሶርያን ሊብያን ነቲ ናይ ህዝቢ ተቓውሞ ዝመርሑ ኣካላት ሕዚ ኮይኖም እንትሓስቡ ሃገሮም ከምዝተሰረቑ እንትዛረቡ ንሰምዕ ኣለና፡፡
ኣብ ሃገርና ህዝቢ ንመንግስቲ ዝሓቶ ሕቶ ኣለዎ። መንግስቲ እውን ነቲ ሕቶ ተቐቢሉ እዩ። ኣብዚ ማእኸል ነቲ ሕቶ ህዝቢ ጨውዮም ናብ ናይ ባዕሎም ረብሓ ንምውዓል ኢዶም ዘእትዉ ኣካላት ግን ንርኢ ኣለና። ሶርያ በዚ መልክዕ ብዝተጀመረ ህውከት ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ህዝባ እንትትቀብር ልዕሊ 12 ሚልዮን ድማ ተፈናቒሎም እዮም። ሊብያ ናብ ምድራዊ ሲኦል ተቐይራ ህዝቢ ከም እንስሳ ብኻራ ናብ ዝተሓራረደላ መሬት ተቐይራ ኣላ። ምኽንያቱ ካብ ፈለማ ናይቶም ድምፂ ህዝቢ ዝሰረቑ ኣካላት ሕልሚ እዚ እዩ ነይሩ። ብድምር ሶርያውያንን ሊብያውያንን እቲ ንመንግስቶም ዘቕረብዎ ሕቶ ብካልኦት ሓይልታት ስለዝተሰረቑ ሕዚ ሃገር ኮነ መንበሪ የብሎምን። ንሕና ኸሞ ነዚ እናረአና ዲና ክንስረቕ?
ኣብ ሃገርና ተፈጢሩ ብዘሎ ሰላምን ፀጥታን፣ በብእዋኑ ብዝህነፅ ዘሎ ስርዓት ዲሞክራስን ቁጠባዊ ዕብየትን ዓይኖም ደም ዝመልኡ ኣካላት ብዙሓት እዮም። ካብቶም ተረፍመረፍ ሓይልታት ትምክሕቲ ኢህኣፓ ጀሚሩ ክሳብ እቶም እናጨርሑ ብኵናት ዝተሰዓሩ ኣባላት ኢሰፓ፣ ሻዕብያ፣ ብጉጅለ ግብረ ራዕዲ ዝተቐመጡ ኦነግ፣ ጉንበት ሸውዓተ፣ ኣልሸባብን ካልኦት ብሽም ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ ዝንቀሳቐሱ ሓይልታትን ብደገ ኮይኖም ዘጠናኽሩዎም ካብ ኣፍሪካ ክሳብ ኣውሮፓ ዝተዘርግሑ ፀረ ፅቡቕና ዝኾኑ ሃገራትን መንግስትታትን ቁፅሮም ውሕድ ኣይኮነን፡፡
እዞም ሓይልታት ቁጠባዊ ዕብየት ሃገርና ኣይደልዩን። ፖለቲካዊ ሓድነት ህዝብታት ሃገርና ክተሓላለኽ፣ ህዝብና ነንባዕሉ ክባላዕን ህውከት ክፈጥርን እዮም ዝምነዮን ብዝኸኣልዎ ዝረባረቡን። ኣብ ሃገርና ሰላም፣ ዴሞክራሲ፣ ልምዓት እንተነጊሱ እቶም ልዕል ክንብል ዝገለፅናዮም ሓይልታት ዝሓልምዎ ጥቕሚ ኣይረኸቡን። እቶም ናይ ውሽጢ ፀላእቲ ዝብሃሉ ኣብዚ ሃገር ተመሊሶም ክትስእሉ ዝኽእሉ ወላ ሓንቲ ኣማራፂ ኣይክህሉን። እዞም ሓይልታት ብኲናት ይኹን ብሰላማዊ መረፃ ብተደጋጋሚ ተሳዒሮም እዮም። ቀስ እናበሉ ናብቲ ዘለኣለማዊ መቓብሮም ብምእታው ይቕህሙ ከምዘለዉ ድማ ኣብ ዝኾነ እዋን ዘይስሕትዎ ሓቂ እናኾኖም ይመፅእ ኣሎ። ስለዚ ነታ መፃኢ ጉዕዞኣ ኣብ ፅኑዕ መሰረት ብምቕማጥ ንቕድሚት እትግስግስ ዘላ ሃገር ሕልማ ጋህዲ ምእንታን ከይኸውን ኣብ ኩሉ ቦታ እምኒ ይፍንቅሉ ኣለዉ። ወይ ድማ ክንፍቀል ይገብሩ ኣለው። ናይዚኦም ሕልሚ በቲ ሓደ ወገን ዓገርገር ፃዕሪ ሞት እንትኸውን፤ በቲ ካልእ ወገን ድማ “እንተዘይበላዕኹዎስ ኣይብትኖን ዶ” ዝብል ፍልስፍና ደርሆ ከምዝተኸተሉ ዝሰሓት ኣይኮነን፡፡
እቲ ዝገርም ነገር እቶም ፀረ ሰላምን ሃገራዊ ህልውናን ዝኾኑ ሓይልታት ብምልኦም ኣብ ህዝቢ ትግራይን ውድብ ህወሓትን ድማ ድቃስ የብሎምን። ነቶም ሓይልታት ዳግም ኣብዚ ሃገር ህይወት ንኸይዘርኡ ገይሩ ኣብ ጉድጓድ ዘእተዎም ህዝቢ ትግራይ ምዃኑ ኣፀቢቖም ይፈልጡ እዮም። ነቲ ትምክሕታውን ዘርኣውን ኣተሓሳስበኦም ነቒሉ ብምድብራይ ፀረ ህዝብን ሃገርን ምዃኖም ኣብ ህዝብታት ኢትዮጵያ ዝፈጠሮ ኣተሓሳስባ ኣብ ኩርምቶም ሒዞም ይቑስቁስዎ እዮም ዘለዉ። ህዝቢ ትግራይን ውድቡ ህወሓትን መሰረትን ዋርድያን ናይቲ ኣብዛ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ሰላም፣ ልምዓትን ዲሞክራስን ምዃኑ መዓዝ ጠፊእዎም?! እዚ ጅግና ህዝቢ መሰረት እታ ኣብ ማዕርነትን ምክእኣልን ብሄር ብሄረ ሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ዝተመስረተት ሓዳሽ ፌደራላዊት ሃገር ኢትዮጵያ ምዃኑ ኣፀቢቖም ይርድእዎ እዮም።
ስለዚ እዞም ፀረ ሰላም ሓይልታት እቲ ትምክሕታዊ ኣተሓሳስበኦም ዳግም ክምለስ እንተኾይኑ ኣብ ህዝቢ ትግራይን ውድብ ህወሓትን ዘነፃፀረ ዓይኒ ዕሙተይ ወፍሪ ከካይዱ፣ ወያነ ዘይብላ ኢትዮጵያ ንምፍጣር ሃቂኖም ዓገርገር እንተበሉ መዓዝ ሓዱሽን ዘይንፅበዮን ተግባር ኮይኑ?
እዞም ሓይልታት ብመሰረቱ ካብ ናይ ምልእኣኽ ብፅሒት ምውሳድ ሓሊፎም ካልእ ዝረብሕ ተግባር ክፍፅሙ ዝኽእሉ ኣካላት ኣይኮኑን። ነዞም ኣካላት ብዝግባእ ብስልጠና፣ ብገንዘብን ንዋትን ዝሕግዙ ሓይልታትን መንግስትታትን ከምዘለውዎም ግን ዘይክሓድ እዩ። ባህሪ ናይቶም ሓይልታት ዝፈላለ እንተኾነ እውን ብዝኽተልዎ ተልእኾ ኣንፃር ግን ባህጎምን ድሌቶምን ዝመሳሰል እዩ። ከምኒ ኒዮ ሊበራ ዝበሉ ሓይልታት ወይ ምዕራባውያን ጠንካራን ብናይ ባዕላ ፖሊስን ስትራተጅን እትምራሕ ኢትዮጵያ ክትህሉ ካብ ዘይምድላይ ዝብገሱ እዮም። እዚኦም ድኹምን ባዕልቶም ዝውንንዎ መንግስቲ ናይ ምምስራት ባህጊ ስለዘለዎም እቲ ዝሓሰብዎ ከይኸውን ዕንቅፋት ይኾነና ኣሎ ኢሎም ዝሓስብዎ ወያነ ብምጥፋእ ነዚ ሕዚ ዝመርሕ ዘሎ መንግስቲ ኢህወዴግ ምስ ካልኦት ሓይልታት ስልጣን ከማቕልዎ ህርዲግ እንትብሉ ንርኢ ኣለና። ከምኒ ግብፅን ኤርትራን ዝበሉ መንግስታት እውን ናይ ገዛ ሃገሮምን ህዝቦምን ረብሓ ምእንታን ከረጋግፁ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር ናይ ምብታን ባህጊ ተሓንጊጦም ዝረባረቡ ሓይልታት ምዃኖም ንማንም ዘይስወር ቅሉዕ ሓቂ እዩ፡፡
እዚ እንትኸውን ሓይልታት ኦነግን ትምክሕትን ነቲ ናይ ደገ ልእኽቶ ተቐቢሎም ናብ ሃገራዊ ኣጀንዳ ዝቕርቡ ዘለዉ ተለኣኣኽቲ እዮም። እዚኦም ከምቲ ልዕል ክብል ዝገለፅክዎ ኣብቲ እንተዘይበላዕኽዎ ዘይብትኖ ዝብል ናይ ደርሆ ፍልስፍና ዝተፀመዱ ስለዝኾኑ ከምቲ ፈሊጡያ ዝደቀሰስ እነተነቕነቕካዮን ኣይሰምዕ ዝብሃል ዝተገበረ እንተዝግብር ሃገር ናይ ምውሓስ ኮነ ናይ ምድሓን ዕላማ የብሎምን። እዚ ሓቂ መሲልዎ እናተደናገረ ምስኦም ተሓዊሱ ናብ ጎደና ዝወፅእ መንእሰይ ግን ኣሎ። ዝተፈላለየ ሕቶ ዘለዎ ህዝቢ ኣሎ። ስለዚ በቲ ሓደ ወገን ነቶም ሕቶ ዘለዎም ኣካላት ካብቶም ፀላእቲ ምፍላይ የድሊ። መንግስቲ ነቲ ሕቶ ህዝቢ ብምጭዋይ ሃገሩ ክሰርቅዎ ዝንቀሳቐሱ ናይ ውሽጥን ደገን ሓይልታት ከምዘለዉ ምስ ህዝቢ ግልፂ ምርድዳእ ይግበር። በዚ ኣቢሉ ነቲ ኣብ መንጎ ገርህታትን ጎራሓትን ተፈጢሩ ዘሎ ገመድ ይበጥሶ። እዚ ግን ግዝያዊ እምበር ዘላቒ መፍትሒ ከምፅእ ኣይኽእልን። እግረ መንግዲ እዚ መንግሰቲ ነቶም ህዝቢ ዝሓቶም ዘለዉ ሕቶታት ተግባራዊ መፍትሒ ምቕማጥ ይጀምር።
መንግስቲ እዚ እንትገብር ህዝቢ ድማ ነታ ብደምን ኣዕፅምትን ኣሕዋትና ኣሓትናን ዝተፈጠረት ሃገር ንምፍራስ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ሓይልታት ፀረ ሃገር ብስቕታ ክምልከቶም የብሉን። ብፍላይ መንግስቲ ድማ ካብ ህዝቢ ዝተውሃቦ ሓደራ ስለዘለዎ ምእንተ ሰላምን ደሕንነትን ህዝቢ፣ ምእንተ ሰላምን ህንፀት ዴሞክራስያዊ ስርዓትን ተጀሚሩ ዘሎ ብሩህ ጉዕዞ ህዳሰና ንምቕፃል ክብል ኣብዞም ሓይልታት እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ዘየዳግም ስጉምቲ ኣጠናኺሩ ክቕፅለሉ እዩ ዝግባእ።


text:
+ በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
ብዓለም ዝተጨነቀ ናብ ኣበ ነብሱ ዝኸደ መንእሰይ ተስፋ ክመዝቆረጸ ገለጸሉ። ኣበ ነብሱ ከኣ ሓንቲ ዓባይ ዛንታ አስተምሃሮ። ንሳ ኸኣ፡
ሓደ ኣቦ ንወዱ ዓቅሉ ኪፍትን ምስ ደለየ ናብ ሓንቲ ግራት እሾኽ ዝመለአት ወሰዶ። እዚ እሾኽ ኣብዛ ግራት ዘሎ ኩሉ ኣጽርዮ ኢሉዎ ከደ። እቲ ዉሉድ ከኣ ሓራይ ኢሉ ክጅምር ምስ ደለየ ስፍሓት እቲ ግራት ምስ ዝርኢ ትሰፋ ቆሪጹ ድቃስ ከኣ ወሰዶ። ኣቡኡ ምስ መጸ ደቂሱ ረኸቦ። “እንታይ ደኣ ዘይጀመርካ፤” ምስ በሎ፡ “ኣቦ ስፍሓት እቲ ግራት ምስዝርኢ ተሰፋ ይቆርጽ ኣለኹ” በሎ። እቶም ኣቦ ከኣ “በቲ ኣብ መርገጽ እግርኻ ዘሎ ጀመር በብቅሩብ ከኣ ክትውድኦ ኢኻ” በሎ። ብርግጽ ከኣ እቲ ዝተሓስበ ትምህርቲ ተረዲኡዎ ከደ።
ኣሕዋተይ ደቂ ቅድስተ ቅድሳን ካብ ኣብራኽ መንፈስ ቅዱስ ዝተወለድኩም ክርስቶሳውያን እዚ ትምህርቲ ንዓና’ውን ዝምልከት እዩ። ዓለም ኩሉ ግዜ እሾኽ እያ። ከምቲ ኣርኣያናን መምህርናን ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝበሎ “ከምቲ ኣነ ካብ ዓለም ዘይኮነኩ ንሳቶም ካብ ዓለም ኣይኮኑን እሞ ዓለም ጸለኣቶም።” (ዮሓ 16፡14) ። ስለዚ ዓለምና እታ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ትኹን። ናፍቆት ሰማያዊ ህይወት ይሃሉወና።
ኣሕዋተይ ደቂ ቅድስተ ቅድሳን ካብ ኣብራኽ መንፈስ ቅዱስ ዝተወለድኩም ክርስቶሳውያን እዚ ትምህርቲ ንዓና’ውን ዝምልከት እዩ። ዓለም ኩሉ ግዜ እሾኽ እያ። ከምቲ ኣርኣያናን መምህርናን ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝበሎ “ከምቲ ኣነ ካብ ዓለም ዘይኮነኩ ንሳቶም ካብ ዓለም ኣይኮኑን እሞ ዓለም ጸለኣቶም።” (ዮሓ 16፡14) ። ስለዚ ዓለምና እታ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ትኹን። ናፍቆት ሰማያዊ ህይወት ይሃሉወና።
ወስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር።
ኣሜን!!!
ኣሜን!!!


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሓዱ አምላክ አሜን!!!
ማዕተብ “ዐተበ” ካብ ዝብል ግእዛዊ ግሲ ዝወጸ ኮይኑ፡ ኣመልከተ፡ ባረኸ፡ ካብ ሸበድበድ ሃድአ፡ ዝብል ትርጉም ዝሐዘ እዩ። ማዕተብ ከኣ ምልክት እምነት ወይ ዕላመት ማለት እዩ። ነዚ ከረድእ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ “ኣነስ ዕላመት ኢየሱስ ኣብ ስጋይ እጸውር ኣለኹ” በለ፡ (ገላ6፡17) መከራ ክርስቶስ ንኽቕበል ድልው ስለ ዝነበረ እዩ።
ማዕተብ ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን፡ ምልክት እምነት እዩ። ማዕተብ ኣብ ብሉይ ኪዳን ደቂ እስራኤል ኣብ ክሳዶም ይኣስሩ ከም ዝነበሩ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ይገለጽ። ታሪኽ ይሁዳን ታማርን ምስ እንርኢ፡ ድልየቱ ንምፍጻም ትሕጃ ክህባ ኣብ ዝለመነትሉ፡ ምስ ሰኣነ፡ ቀለቤትካን ማዕተብካን እታ ኣብ ኢድካ ዘላ በትርኻን ሃበኒ በለቶ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ብማዕተቡን በትሩን ተረትዐ። (ዘፍ 38፡12-23) ታማር ንማዕተብ ከም ትሕጃ ምቕባላ፡ ኣብዚ ክብሪ ማዕተብ ንግንዘብ።
ማዕተብ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ንምጀመርያ ግዜ ዘእተወ ኣቦ፡ ኣቡነ ያዕቆብ ዘኣልበረድእ እዩ። ብዘመነ ሰማእታት ክርስቲያን ከቢድ ግፍዒ ኣብ ዝወርዶም ዝነበረ እዋን፡ ከተማ ኣንጾኪያ፡ እታ ዝሓሸት ሰላም ዝለመልአ ከተማ ነበረት እሞ፡ ካብ ዝተፈላለየ መኣዝን ዝመጹ ክርስቲያን ኣብኡ ይእከቡ፡ ዝጥመቑ ሕጻናት ድማ ኣዚዮም ብዙሓት ነበሩ። ኣብዚ እዋን ነቶም ዝተጠምቁን ዘይተጠምቁን ምትሕውዋስ ንኸይከውን፡ ነቶም ዝተጠምቑ ጻዕዳ ፈትሊ ኣብ ክሳዶም ኣሰረሎም፡ በዚ ኸኣ መላለዪ ምልክት ኮነ። ካብ’ዚ እዋን ጀሚሩ ከኣ ኣቦታት ሊቃውንቲ ቤተ ክርስቲያን ንምእመናን ህዝበ ክርስቲያን ካብ ኣህዛብ ፈልዩ መላለዪን፡ ከምኡ’ውን ብጥምቀት ዉሉድነት ስላሴ ዝረኽቡ ምዃኖም ዝምስክር ምልክት ምዃኑ ስለ ዝተገንዘቡ ንኹሉ ውሉድ ጥመቀት ክኣስረሉ ጀመሩ። ኣብ ሃገርና ኤርትራ “ማዕተብ” ምእሳር ምስ ምእታው ኣቡነ ሰላማ ከሳቴ ብርሃን ዝኣተወ እዩ።
ትርጉም ማዕተብ ካብ ኣህዛብ ፈልዩ፡ ደቂ መዛሙርቲ ክርስቶስ ምዃና ይምስክር። ክርስቲያን ምኻንካ ዝኾነ ይኹን ሰብ ብማዕተብካ የለልየካ። ብዙሓት ናይ ዘመና እምነት ኣሎና በሃልቲ፡ እምነት ኣብ ልብኻ እምበር ኣብ ክሳድካ ማዕተብ ስለዝገብርካ ኣይኮነን ክብሉ ይስምዑ። እዚ ሓቂ እዩ፡ ግና’ኸ እምነት ዘለዎ ልብስ ንማዕተብ ኣይትጸልእን እያ። እምነት እንተ ዝህልዋ ኔሩስ፡ ዕላመት ክርስቶስ ክትጸውር ኣይምጸልአትን ነይራ። ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ “ቤተ መቕደስ ህያው ኣምላኽ ኢኹም”፡ ድሕሪ ምባል “ስለዚ ብስጋኹም ንኣምላኽ ኣኽብርዎ።” በለ (1 ቆሮ 6፡20)። ስጋና ናይ ክርስቶስ ምልክት ዝኾነ ማዕተብ መስቀል ክትጸውር ኣይግባእን ማለት፡ መሰረት ምልኣት እምነት ኣይኮነን። እምነት ምልኣት ክህልዋ፡ ብውሽጢን ብደገን ምስ ትትግበር እያ። ሓደ ሰብ ብውሽጡ እምነት ኣሎኒ እንተበለ፡ ኣብ ቅድሚ ሰብ፡ ብማዕተብ ክርስቲናኡ ክገልጽ ሓፋርን ፈራህን እንተኾነ፡ ከምቲ ጐይታ ዝበሎ፡ ኣብ ቅድሚ ሰብ እዩ፡ ዝኽሕድ ዘሎ። (ማቴ 10፡32) ስለዚ ብማዕተብ ስቅለት ጐይታና ኣብ ስጋና እዩ ዝገልጽ። (ገላ 6፡17)።
ማዕተብ ንዶግማ ቤተ ክርስቲያን እዩ ዝገልጽ።
ኣብ ክሳድና እንኣስሮ ሓደ ፈትሊ በይኑ ወይ 3ተ ብሓደ ዝፍተል ማለት (ብሰለስተ ሕብሪ) ዝቀውም እዩ። እዚ ጻዕዳ ምስ ዝኸውን፡ ብደም ክርስቶስ ከም ዝነጻህና የመልክት። ክምኡ’ውን ኣዕጽምቱ ክሳዕ ዝርአ ስለና ክብል ከም ዝተገርፈ የመልክት። ቀይሕ ብደሙ ከም ዝደሓነና ከመልክት ከሎ፡ ጸሊም ድማ ስጋ ለቢሱ ኣብዛ ዓለም ከም ዝተገልጸን፡ ስለና ክብል ስጋኡ ክሳዕ ዝርግፉ ከም ዝተሳቀየን፡ ይገልጽ። 3ተ ፈትሊ ኣብ ሓደ ጠምጢምና ኣብ ክሳድና ምእሳርና፡ ናይ ሓድነትን ሰለስትነትን ስላሴ የመልክት። በዚ ኸኣ በቲ ሓደ ንልዑል ብዝኾነን ብጐይታናን መድሓኒናን፡ ብምፍሳስ ደሙን ብምቁራስ ስጋኡን ድሕነት ከም ዝረኸብና ንኣምን። ንእምነትና ኸኣ፡ ኣርማ ክርስቲያን ብዝኾነ፡ ብማዕተብን መስቀልን ንገልጾ። “ወዘልፊ፡ ንጸውር ሞቶ ለክርስቶስ በስጋነ፡ ከመ ይትዓወቅ ሕይወቱ ለክርስቶስ በላዕለ ዝንቱ ነፍሳትነ፡ መዋቲ።” ትርጉም “ህይወት ኢየሱስ ኣብ ስጋና ምእንቲ ኽትግሀድ’ውን፡ ኩሉ ሳዕ ሞት ኢየሱስ ኣብ ስጋና ንጸውር ኣሎና” (2 ቆሮ 4፡10) ከምቲ ቃልና ምስክር ክርስቶስ ክኸውን ዝግብኦ፡ ኩሉ ኣካላትና ንኽብሪ ኣምላኽ እዩ ዝተፈጥረ፡ ክሳድና’ውን ክሳዕ ሞት እሙን ብምዃን ክምስክር ይግባእ እዩ።
ማዕተብ ንኽብሪ ኣምላኽ ኢና ንኣስሮ።
ክርሰቲያን ብቓሉ ብግበሩ፡ በካይድኡ፡ ንኽብሪ ክርስቶስን ምስክሩን ክኸውን ከም ዘለዎ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ብኸምዚ ይገልጾ “ንኽብሪ ኣምላኽን ምስጋናኡን እቲ ዝሓይሽ ክትምርምሩ፡ እቲ ፍቕርኹም’ውን ብፍልጠትን ብምስትውዓልን ዘበለ ኹሉን ኣዝዩ እናበዝሔ ኪኸይድ፡ እዚ እልምን ኣለኹ።” (ፊል 1፡9-11) ቅዱሳን ኣበው፡ እቲ ቅኑዕ ዝኾነ ስርዓት ኣምልኾ እንታይ ምዃኑ ብመንፈስ ቅዱስ ተመሪሖም ገሊጾምልና እዮም። ማዕተብ ከኣ ሓደ ካብ ናይ እምነት ምስክርን ምልክትን ምዃኑ ፈሊጥና ንመጋየጺ ዘይኮነ፡ ንሓቀኛ ውሽጣዊ እምነትና ዝገልጽ ምዃኑ ተገንዚብና፡ ክንኣስሮ ይግባእ። በታ ቅዱሳን ዘርኣዩና መገዲ ድማ ንመላለስ። “ኣቱም ፍቑራተይ፡ ብዛዕባ ሕብረት ምድሓንና ብኹሉ ቕንኣት ክጽሕፈልኩም ምስደለኹ፡ በታ ሓንሳእ ንቕዱሳን እተዋህበት እምነት ክትጋደሉ ጽሒፈ ክመኽረኩም፡ ናይ ግዲ ኾነኒ። (ይህ 3)።
ምንጪ፡ መሰረት እምነት ብመም. ዘርአ ገብረእግዚኣብሔር
ወስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግልወለመስቀሉ ክቡር። ኣሜን!!! (Click to read in PDF)


text:
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
ቅድስት ሰሎሜ
ስንክሳር ግንቦት 25
ኣብዛ ቅድስት ዕለት ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ጋል ሓትነ ዝኾነት ቅድስት ሰሎሜ ዝዓረፈትሉ ዕለት እዩ።
እሳ ከኣ ጓል ማጣት፣ ጓል ሌዊ፣ ጓል ሚልኪ ፣ ጓል ካህን ኣሮን እያ። ንማጣት ሰለስተ ኣዋልድ ነበራኦ።
ንሳተን ከኣ እታ ዝዓበየት ማርያም፡ ብድሕሪኣ ከኣ ሶፍያ እታ ሳልሰይቲ ከኣ ሃና ይበሃላ። ማርያም ቦኽሪ ንሰሎሜ ወለደት፡ ሶፍያ ንኤልሳቤጥ፡ ሃና ከኣ ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እመ ብርሃን ወለደት ።
ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ንኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ወለደት፣ ሰሎሜ ናይ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ውልድነት ካብ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ከም ካልኦት ኣንስቲ ልደት መሲልዋ ተጠራጢራ ፣ ንኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ሰውነታ ክትድህስሳ ምስ ፈተነት መለኮታዊ ሓዊ ነእዳዋ ኣቃጸሎ። ነቲ ህጻን ምስ ተንከፈቶ ግና እተን ዝተቓጸላ ኣጻብዕቲ ሶሎሜ ዲሒኑ ናብ ንቡር ተመልሰ። በዚ ምልክት ከኣ ድንግል ማርያም ብድንግልና ዝወለደት ወላዲተ ኣምላኽ ምዃና ኣመነት።
ሄሮድስ ንህጻናት ቤተልሄም ክቕተሉ ምስ ኣዘዘ፡ ካብ ገጽ ዝተረግመ ሄሮድስ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ምስ ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ክትሃድም ከላ ምስ ጻድቁ ዮሴፍ ብምዃና ሓቢራ ምስኣ ንስደት ብምኻድ ናይ ድኻማ ተኻፋሊት ኮይና እያ። ኣብ ኩሉ ስደት ነዛ ቅድስት ስድራ ተገልግሎም ነበረት። ካብ ስደት ምስ ተመልሱ’ውን ። ንህጻኑ ኢየሱስ ክርስቶስ እንዳሓቆፈት ፣እንዳሓጸበት እንዳሓዘለት ተግልግሎም ነበረት ። 33 ዓመታት’ውን ኣገልገለቶም። ተኻፋሊት እቲ ኹሉ ሓዘን ’ውን ኮነት።
ኣብ መዋእለ ስብከቱ ንኣምላኽና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኩሉ'ውን ኣይተፈለየትን፣ ኣብ ግዜ መከራኡ ምስ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ምስ ኩሎም ቅዱሳን ኣንስቲ ስጋብ እግረ መስቀል እንዳልቀሰት ዝሰዓበት ቅድስቲ ኣደ እያ።
ኣብ ዕለት ትንሣኤ ጐይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ናብ መቃብር ምስ ቅዱሳን ኣንስቲ ቀዲማ ብምዃድ ቅድሚ ሓዋርያት ትንሣኤኡ ዝረኣየት ኣብ መዋእለ ስብከቱ ኣደ እያ።
ኣብ በዓለ ሓምሳውን መንፈስ ቅዱስ ኣብ ዝወረድሉ እዋን ምስ ዝኸበሩ ቅዱሳን ኣንስቲ ሰማያዊ ሃብቲ ተቀቢላ። ብዛዕባ ክብሪ ጐይትና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ስም ሰቢኻ ዝመስከረትን ብክርስቶስ ብዙሓት ከም ዝኣምኑ ዝገበረት ቅድስት ኣደ እያ።
ካብ ኣይሁድ ብዙሕ ጸርፊ’ውን በጺሕዋ እዩ። ድሕሪኡ ብሰላም ዓረፈት ።
ምስጋና ንእግዚአብሔር ይኹን ። ብጸሎታ ይምሓረና። በረከታውን ምስ ኩልና ይኹን።
አርኬ፣
ሰላም ለሰሎሜ በከመ ሰምዐት በዜና ፣
ልደተ አምላክ ዘርእየት እማርያም በድንግልና፣
ትቤሎ አሜሃ እንዘ ተሐቅፎ በሕፅና፣
ስብሐት ለከ እግዚኦ በኵሉ ሕሊና፣
ዘመጻእከ ውስተ ምድር በዝንቱ ትሕትና።
(for those who do not have Geez, please check on this link) KIDIST SELOME


text:
ሪፖብሊካዊ ሕጹይ ዶናልድ ትራምፕ ንኣመሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ኢንድያና ማይክ ፐንስ ምክትል ፕረዚደትን ኮይኑ ምስኡ ክሰርሕ ረቑሑዎ።
ትራምፕ ቅድሚ ሒደት ደቓይቕ ብቲወተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ኣማሓዳሪ ክፍለ ግዝኣት ኢንድያና ማይክ ፐንስ ምክትል ፕረዚደንት ኮይኑ ምሳይ ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ክሰርሕ ብሓጎስ ረቑሐዮ ኣለኹ ይብል።
ትራምፕ ብተወሳኺ ጽባሕ ቀዳም ነዚ ዝምልከት ጋዜጣዊ ዋዕላ ክገብር ምዃኑውን ብተወሳኺ ተሓቢሩ።
ማይክ ፐንስ ዓቃባዊ ኣረኣእያ ዘለዎ ኣመሓዳሪ ኮይኑ ብፍላይ ኣብ ማሕበራዊ ጉዳያት ዘለዎ መርገጺ ምስ ናይ ትራም ዝዛመድ ከምዝኾነዩ ዝግለጽ።
ማዕከናት ዜና: ትራምፕ ናብ ፕረዚደንትነት ኣብ ዝገብሮ ጎስጓስ ሓፈሻዊ ምርጫ ንሓያሎ ፖለቲከኛታት ከም ምክትል ፕረዚደንት ኮይኖም ክምረጹ ይኽእሉዮም ኢለን ክትንበያ ምጽንሐን ይፍለጥ። ኒውት ጊንግሪችን ክሪስ ክሪስቲን ካብቶም ብተደጋጋሚ ስሞም ክልዓል ዝጸንሑ እዮም።


text:
ኣህጉራዊ ዜና
ከሰላ፣ ዋሕዲ ነዳዲ ይብእስ
Radio Erena: 20 April 2018
ኣብ ምብራቕ ሱዳን፣ ዞባ ከሰላ፣ ዝተራእየ ዋሕዲ ነዳዲ እናበኣሰ ይመጽእ ከምዘሎ ተሓቢሩ።
ኣብ ከሰላ ሕጽረት ነዳዲ ካብ ዘጋጥም ካልኣይ ወርሑ ኣቝጺሩ ከምዘሎ ዝሓበረት ሬድዮ ዳባንጋ፣ እቲ ኣውራ ጠንቂ፣ ናብቲ ዞባ ተዋፊሩ ዘሎ ምዱብ ሰራዊት ምዃኑ ጠቒሳ።
ናብቲ ዞባ ተዋፊሩ ዘሎ ሰራዊት፣ ንመካይንን ካልእ መዓላታትን ነዳዲ ብዘይገደብ የህልኽ ብምህላዉ፣ ህዝቢ ብዋሕዲ ነዳዲ ክጨናነቕ ከምዝርአ'ዩ እቲ ሓበሬታ ዘመልክት።
ኣብ ርእሲ'ዚ ሰራዊት ነቲ ብዘይገደብ ዝጓርቶ ዘሎ ነዳዲ ተመሊሱ ብጸሊም ዕዳጋ ንህዝቢ ከምዝሸጦ ይውቀስ።
መንግስቲ ሱዳን፣ ብደረጃ ሃገር ዋሕዲ ነዳዲ ከምዘየለ እኳ እንተገለጸ፣ ኣብ ዞባ ከሰላ ግና ርኡይ ዋሕዲ ነዳዲ ከምዘሎ ነበርቲ የማርሩ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ሲነማታት ድሕሪ 35 ዓመታት ብወግዒ ጀሚሩ
Radio Erena: 20 April 2018
ኣብ ስዑዲ ዓረብ፣ ብሕጊ ሸሪዓ ን35 ዓመታት ተኣጊዱ ዝጸንሐ ሲነማ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ብወግዒ ከምዝጀመረ እታ ሃገር ኣፍሊጣ።
ብሮቡዕ 18 ሚያዝያ ኣብ ሰዓታት ናይ ምሸት፣ ኣብ ከተማ ሪያድ ኣብ ዝርከብ ኣዳራሽ፣ ምርኢቱ ዝጀመረ ሲነማ፣ Black Panther ዝተሰምየት ናይ ሆሊዉድ ፊልም፣ ንኣስታት 500 ናይ ክብሪ ዕዱማት ብምእንጋድ'ዩ መጋረጅኡ ቀንጢጡ።
ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ሲነማታት ካብ 1 ግንቦት ኣትሒዞም ንህዝቢ ክፉታት ከምዝኾኑ ዝኣወጀት ንግስነት ስዑዲ ዓረብ፣ ምርኢታት ንህዝቢ ክፉት ኣብ ዝኾነሉ፣ ደቂንስትዮን ደቂተባዕትዮን ተሓዋዊሶም ፊልም ክርእዩ ከምዝኽእሉ ኣፍሊጣ።
የመን፣ ሓያሎ ወትሃደራት ሱዳን ከምዝተቐትሉ ተሓቢሩ
Radio Erena: 19 April 2018
ሓይልታት ሑቲ፣ ኣብ የመን ዓስኪሩ ኣብ ልዕሊ ዝርከብ ሰራዊት ሱዳን ብዘካይድዎ ናይ ድብያ መጥቃዕቲ 10ታት ወትሃደራት ከምዝቐተሉ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ ንወትሃደራውያን ምንጭታት ብምጥቃስ ሓቢሩ።
እቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፣ ሰራዊት ሱዳን ኣብ 2015 ናብ የመን ካብ ዝዋፈር ዝኸበደ ሰብኣውን ንዋታውን ክሳራ ከምዘብጽሓሉ እቲ ምንጪ ይጠቅስ።
ሑቲ ብወገኑ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ ኣብ የመን፣ ኣብ ጎኒ ስዑዲ ዓረብ ተሰሊፉ ዝርከብ ሰራዊት ሱዳን ከቢድ ናይ ሞትን መቑሰልትን ሓደጋ ከምዝበጽሖ ብምጥቃስ፣ ህዝቢ ሱዳን ደቁ ካብ የመን ክስሕቡ ንመንግስቲ ሱዳን ጸቕጢ ክገብረሉ ጸዊዑ።
ሕ/ኢ/ዓረብ፣ ኣብ ሶማል ከተካይዶ ዝጸንሐት ኣገልግሎት ሆስፒታል ደው ኣቢላቶ
Radio Erena: 19 April 2018
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ኣብ ሶማል ከተማ ሞቛድሾ ከተካይዶ ዝጸንሐት ሆስፒታል ካብ ኣገልግሎት ደው ከምዘበለቶ ምንጭታት ዜና ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
እቲ "ሸኽ ዛይድ" ዝተሰምየ ሆስፒታል ካብ ኣገልግሎታቱ ደው ከምዝበለ ዝሕበር ዘሎ፣ ኣብ መንጎ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ሶማልን ተፈጢሩ ብሰንኪ ዘሎ ምስሕሓብ'ዩ።
እቲ ብምወላ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ክካየድ ዝጸንሐ ሆስፒታል፣ ብናጻ ኣገልግሎት ክህውብ ዝጸንሐ ኮይኑ፣ መዓልታዊ ኣስታት 300 ሕሙማት ከአንግድ ምጽንሑ ሰበ ሞያ ጥዕና እታ ሃገር ይጠቕሱ።
ዚምባብዌ፣ 16 ሽሕ ተሓጋገዝቲ ሓካይም ካብ ስራሕ ተሰጉጎም
Radio Erena: 19 April 2018
መንግስቲ ዚምባብዌ፣ 16 ሽሕ ተሓጋገዝቲ ሓካይም ወይ ነርሳት ካብ ስርሕ ከምዝሰጎገ ኣፍሊጡ።
እቶም ካብ ስርሖም ተሰጕጎም ዘለዉ ነርሳት፣ ናይ ደሞዝ ወሰኽ ብምጥላብ ስራሕ ደው ናይ ምባል ኣድማ ከካይዱ ዝጸንሑ'ዮም።
እቲ መንግስቲ ብማዕከን ዜናኡ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፣ ንወሰኽ ደሞዝን ኣበልን ዝኸውን 17 ሚልዮን ዶላር ናብ ሚኒስትሪ ጥዕና ከምዘሰጋገረ እኳ እንተጠቐሰ፣ እቶም ተሓጋገዝቲ ሓካይም ናብ ስርሖም ክምለሱ ብዘይምኽኣሎም ክሰጎም ከምዝወሰነ ሓቢሩ።
ነዞም ሰሉስ 18 ሚያዝያ ካብ ስርሖም ተሰጕጎም ዘለው ነርሳት ንምትካእ፣ ሓደስቲ ተሓጋገዝቲ ሓካይምን ሰብ ሞያ ጥዕናን ክቖጽር ምዃኑ'ውን እቲ መንግስቲ ኣገንዚቡ።


text:
ናይ ኤርትራ ፓትርያርክ ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ይርከቡ።
ስርዓት ህግደፍ ንፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ኣደናጊሩ ይቕሬታ ሓቲቶም ኢሉ ናብ መንበሮም ክመልሶም ዝሰርሖ ሽርሒ ድሕሪ ምፍሻሉ፥ ኣቕሎም ብዘጽብብ ከቢድ ማእሰርትን ተነጽሎን ገይሩ የሳቕዮም ኣሎ። ድሕሪ ፍሽለት እቲ ኣብ ነሓሰ 2016 ዝገበሮ ተንኮለኛ ሽርሒ፥ ኣብ መጀመርታ ወርሒ
ስርዓት ህግደፍ ንፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ኣደናጊሩ ይቕሬታ ሓቲቶም ኢሉ ናብ መንበሮም ክመልሶም ዝሰርሖ ሽርሒ ድሕሪ ምፍሻሉ፥ ኣቕሎም ብዘጽብብ ከቢድ ማእሰርትን ተነጽሎን ገይሩ የሳቕዮም ኣሎ።
ድሕሪ ፍሽለት እቲ ኣብ ነሓሰ 2016 ዝገበሮ ተንኮለኛ ሽርሒ፥ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ለካቲት 2017 ዳግማይ ስዉር ተንኮል ተፈቲኑ እዩ። እቲ ስርዓ ነቶም ዝነበሩ ዓረቕቲ ሽማግለ ኣውሪዱ፥ ካልኦት ሽማግለ መሪጹ፥ ንኣቡነ እንጦንዮስ ናብ ስልጣንኩም ክንመልሰኩም ኢና፥ ጥራይ ሕራይ በሉና፥ ክብሉ ብሽሕጣን ክቐርብዎም ፈቲኖም። እንተ ኾነ እቶም ኣቦ ኣነ ጽልኢን ቅርሕንትን የብለይን እንተ ኾነ ዓሰርተ ሓደ ዓመት ብዘይፍርዲ ብዘይክሲ ተኣሲረ፥ ጉዳየይ ኣጽርየ ክወጽእ ፍቓደኛ እየ ዝብል ዘሎኹ። ገበነኛ ዘይኮንኩ ገበነኛ ተባሂለ ክወጽእ ግን፥ ንህዝበይን ኣምላኸይን ኣየጉህን እየ፥ እዛ ሓዳስ ሃገርን ቤተ ክርስቲያንን ገበነኛ ፓትርያርክ ነይርዋ ክበሃል ኣይደልን እየ ከም ዘሎኽዎ ብእሱረይ ከይረሃወኒ ክመውት እመርጽ። ንቤተ ክርስቲያን ኮነ ንህዝቢ ብስልጣን ፓትርያርክነተይ ብሃይማኖተይ ዝበደልክዎ ክሕደትን ጥልመትን ዝሙትን የብለይን። ኣሎ ዝበሃል እንተ ኮይኑ ድማ ኣብ ሕጊ ቀሪበ ገበን እንተሎኒ ሞት’ውን እንተ ኾነ ክቕበሎ ፍቓደኛ እየ። ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ብዝፈቕዶ ማእከላይ ዳኛ ይፍረደኒ፥ ኢሎም ኣብ ቃሎም ብምጽንዖም ንስርዓት ህግደፍን ልኡኻትን ኣዝዩ ኣጉህይዎምን ኣባህሪርዎምን ኣሎ። ዓንጸዓንጾ፥ ድማ ኣዝዩ ብዝኸበደ ማእሰርቲ ንበይኖም ዓጽዮም የሳቕይዎም ኣለዉ። ኣብ ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ማእሰርቶም፥ ንፖሊስ ኣፍቂድካ ገጾም ይርኣዩ ነይሮም እዮም። ኣብዚ ሕጂ እዋን ግን ምስ ዝኾነ ሰብ ከይራኸቡ፥ ገጽ ሰብ ከይርእዩ ኣብ ከቢድ ጸልማት ቤት ማእሰርቲ ተዳጒኖም ይሳቐዩ ኣለዉ። ኣቡነ እንጦንዮስ ወዲ 92 ዓመት ብሕማም ሽኮርን ብዝሒ ደምን ይሳቐዩ ኣብ ርእሲ ምህላዎም፥ ድምጺ ዝኾነ ሰብ ከይሰምዑ፥ ኣብ ጽምዋ ተዋሒጦም ብሓይሊ ጸሎትን ምህልላን ንበይኖም ብረድኤት ኣምላኽ ክሳብ ሕጂ ኣብ ስቓይ ዝርከቡ ኣቦ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን እዮም። እዚ ግን ኣብ ህዝቢ ከቢድ ሃየንታ ዘለዎ ግፍዒ እዩ። ህዝቢ ተዋህዶ ሱቕታ ስለ ዝመረጸ ዝወርድ ዘሎ ዓመጽ እዩ።
እቶም ኣቦኦም ኣሲሮም ኣብ ስልጣን ፓትርያርክ ንምድያብ ላዕልን ታሕትን ዝብሉ ዘለዉ ኣባ ሉቃስን ኣባ ባስልዮስን እተባህሉ ክልተ ጳጳሳት ብኣቡነ እንጦንዮስ ዝተቐብኡ እዮም። እዞም ሕሊና ዘይብሎም ኣኽሊል ዓመጽ ኣብ ርእሶም ክሰቕሉ ዝጽበዩ ዘለዉ ክልተ ጳጳሳት፥ ኣብ ዝመጽእ በዓል መንፈስ ቅዱስ ድሕሪ ትንሳኤ ናይ ፓትርያርክ መዓርግ ክለብሱ፥ መስቀል ኣቦኦም ክወርሱ ላዕልን ታሕትን ይብሉ ኣለዉ። ከምቲ ሰቐልቲ ክርስቶስ ንኽዳውንቱ ዕጫ ኣውዲቖም ዝተማቐልዎ እዞም ክልተ ሰባት ዝቐደመ መስቀሎምን ልብሶምን ነቶም ምስ ውግዘቶም ዝሞቱ ኣባ ዲዮስቆሮስ ኣውሪሶሞም ጸኒሖም ሕጂ ድማ ኣብ ዝባኖምን ርእሶምን ክሰቕልዎ ይጓየዩ ኣለዉ። ብሰንኪ እዚ ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ ሎሚ ማእከልነታ ዘጥፍአት፥ ህዝባ ኣብ ወጻእን ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ክልተ መዳይ ተከፊሉ ይርከብ። ኣባ ሉቃስን ኣባ ባስልዮስን፥ ገለ ተማሃሮ ቤት ትምሀርቲ ሰንበት ኢና ዝብሉ ተኸተልቲ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከብ ማሕበረ ቅዱሳን ዝኾኑን፥ ገለ ኣባ ሉቃስ ወይ ኣባ ባስልዮስ ኣብ ስልጣን እንተ መጽኡ ጵጵስና ዝጽበዩ ዘለዉ ፈለስቲ ከም በዓል ኣባ ገብረስላሴ ናይ ኣቡነ ሊባኖስ ሃምን፥ ኣባ መልከጸዴቅ ናይ ኣቡነ ዮናስ ቆሓይን ዝኣመሰሉ ዝርከብዎም፥ ምስ ሃገራዊ ድሕነት ጥቡቕ ርክብ ዘለዎም ኣንጻር ኣቡነ እንጦንዮስን ህዝቢ ኤርትራን ዝኾኑ።
በቲ ካልእ ወገን ድማ ገዳማውያን ኣቦታት ብፍላይ ገዳም ደብረ ቢዘን ብሙልኦም ምስ ደቂ እቲ ገዳም ጳጳሳቶም ከይተረፈ፥ ካልኦት ገዳማትን ብጀካ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ስልጣን እንተ ረኸቡ ኢሎም ክሳዶም ዝቐይነነ ተጸበይቲ ሒደት ፈለስቲ፥ ብሙሉኦም ዳርጋ ክበሃል ዝከኣል መነንቲ ኣቦታት፥ ጉባኤ ሊቃውንቲ ብጀካ እቶም ኣባ ሉቃስን ኣባ ባስልዮስን ንመሳርሒ ዝጥቀሙሉም ሓደን ክልተን፥ ቴስዓ ሚእታዊት ሕዝቢ ኤርትራን ካህናትን ዲያቆናትን፥ ኣቦና ተመሊሶም ቡራኬን ፍትሓትን ክህቡ ዝጽበዩ ዘለዉ እዮም።
ኩሉ ህዝቢ ሎሚ መርገም ኣቡነ እንጦንዮስን መስጥኦምን በጺሑና ኢሉ ይጠዓስን የስቆርቁርን ኣሎ። ብጀካ እቲ ሒደት ተበላጺ። ህዝቢ ምምላስ ኣቡነ እንጦንዮስ ሃንቀው ኣብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን፥ ኣቦና ምስ ዘለዎም ከቢድ ማእሰርትን ተነጽሎን ኣብ ኣስጋኢ ዕድመ ምህላዎምን እዚ ስርዓት ኣመኽንዩ ከምቲ ልሙድ ተግባሩ መሪዙ ከይቀትሎምን ኣዝዩ ኣሻቓሊ እዩ።
ህዝቢ ተዋህዶ ካብ ትሕም ትሕም ሓሊፉ ኣፉ ኣውጺኡ ናብ ምዝራብ በጺሑሉ ኣብ ዘሎ እዋን። እቶም መሳርሒ ህግደፍን ኣባ ሉቃስን ኮይኖም ኣብ ናጻ ሃገር ወጻኢ ኮይኖም ሰባት ዘደናግሩ ዘለዉ ኣቕሽሽትን ዲያቇትን፥ ኣብዚ እዋን እዚ ድምጾም ከስምዑ ብዘይምኽኣሎም ዘይርሳዕ ሕማቕ ታሪኽ ኣብ ርእሲኦም ይነብር ከም ዘሎ ጽባሕ ተሓተቲ ናይዚ ረሳሕ ታሪኽ ምዃኖም ክፈልጡ ይግባእ። እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮይኑ ዝጋገ ምኽንያት ኣለዎ፥ እቶም ኣብ ወጻኢ ኮንኩም ነዚ ሓቂ እዚ ዓው ኢልኩም ምዝራብ ተሪፍኩም፥ ኣቐበልቲ ህግደፍ ግና ክወግሕ ምዃኑ ክትፈልጡ ይግባእ።
ደቂ ቤተ ክርስቲያን ካብ ኣስመራ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
በዓለ ጰራቅሊጦስ
መንፈስ ቅዱስ ወረደ ላዕለ ሓዋርያት ተመሲሎ በነደ እሳት
ምስባክ
ዐርገ ውስተ ዓርያም ፄዊወከ ፄዋ
ወወሀብከ ጸጋከ ለእጓለ እምሕያው
እስመ ይክህዱ ከመ ይኅድሩ ።
መዝ.67፣18 (68፣18)
ወንጌል ዮሓ.14፣1-22 ግ.ሓ.2፣1-14 ኤፌ.4፣1-17 1ይዮሓ.2፣1-18
ቅዳሴ ዘዲዮስቆሮስ
ጾመ ሓዋርያት
ብሩኽ ምጅማር ጾም ይግበረልና!
ካብ 27 ግንቦት ሰኑይ ጀሚሩ ክሣብ 5ሓምለ ይፍጸም
Apostles Fast – Monday, JUNE-4 -JULY 12
ጾመ ሓዋርያት
ጾም መንፈሳዊ በረከት ዘውህብ ክርስቲያናዊ ተግባር እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዘረድኣና ጾም ማለት ንዝተወሰነ እዋን ወይ ግዜ ካብ መግብን መስተን ተፈሊኻ መንፈሳዊ ተግባራት ምፍጻም ማለት እዩ። ኢሳ.4፣16። ጾም ማለት ካብ ጥሉላት መግብን ካብ ዘስክር መስተን ምኽልካል ከምዝኾነ የምህረና። ዳኒ.10፣2-3።
ጾም በጥንተ ፍጥረት ኣይትብላዕ ተባሂሉ ናይ ሕጊ ምሕላው ምልክት ኮይኑ ንደቂ ሰባት ካብ ዝተዋህቦም ትእዛዝ ጀሚሩ ምስ ሃይማኖት ዝተተሓሓዘ ሥርዓት ስለዝኾነ ሃይማኖት ኣብ ዘለዎ ኩሉ ጾም ኣሎ። ይኹን እምበር ጾም ንዝተወሰን እዋን ካብ እኽልን ማይን ምኽልካል ጥራሕ ዘይኮነ ንሰውነትና ካብ ዘብህጉን፣ ሪእኻውን ንክትግብሮም ዝደፋፉካ ሥጋዊ ነገር ኩሉ ምግዳፍ ብሓፈሻ ፈቃደ ሥጋ ካብ ምፍጻም ምሕላው ማለት እዩ።
ቅዱሳንውን ንጾም ኣብ ህይወቶም ሓደ ክፍሊ ጊሮም ይጥቀምሉ ከምዝነብሩ ቅዱስ መጽሓፍ የረድኣና እዩ። ዘዳ.9፣9-12። እስራኤል ዘሥጋ ብዝተፈላለይ ምኽንያት ይጾሙ ከምዝነብሩ ንኽጸሙ'ውን ይእዘዙ ከምዝነብሩ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንረኽቦ ኢና። ዘሌ.16፣29-31። ዘካ.8፣-19። ኢሳ.9፣31። ጾሞም'ውን ብውልቂ ወይ ብማኅበር ይፍጽሙ ኔሮም። 2ሳሙ.12፣-22። መሳ.20፣-26።
ጾም ብቅዱሳን መጽሓፍቲ ዝተመዝገበ መንፈሳዊ ተግባር ምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነ ዝህቦ ጥቅምን በረኸትን ተገሊጹ እዩ። ሰብ ካብ እንስሳዊ ጠባይን ባህርይን ልምዲ ኣውጺኣ ንቅዱሳን መልኣኽቲ ተምስሎ፣ ናይ ነፍሲ ሕጊ ጸኒዑ ብኹለንተንኡ ንእግዚ አብሔር ከገልግል ካብ ዝሕግዝዎ ምግባራት ሓደ እዩ። እቲ ጸዋማይ ናይ ጥምየት ጉድኣት ተረዲኡ ንዝተሸገሩ ክርህርህን ክሓስብን ምእንቲ ጾም ኣስተውዓሊ ልቦና ይፈጥረሉ። ጾም ናይ ትሕትና ምንጪ እዩ። መዝ.69፣10። ስለዚ ጾም ትሑት ይገብረና። ነህ.1፣4። ጾም ናብ ሓዘን ዘብጽሕ ስለዝኾነ ንንስሓ ዘንቃቅሕ መንፈሳዊ ሓይሊ ኣለዎ። 1ይሳሙ.7፣6። ጾም ናብ ረዲኤት እግዚአብሔር ዘቅርብን ንኣጋንንቲ ዘርሕቅ እዩ። ማቴ.17። ሚኪ.21። ስለዝኾነ ፈቃደ እግዚአብሔር ንሓተሉ። ዘጻ.34-28። ብሓፈሽኡ ጾም ስራሕ ትሩፋት ንኸነብዝሕ የበርትዓና።
ጥንተ ታሪኽ ጾመ ሓዋርያት
ቅድስቲ ቤተክርስቲያና ብኣዋጅ ንኽንጸሞም ዝኣዘዘትና ኣጽማዋት ሸውዓተ እዮም። ካብዚኦም ሓደ ዝኾነ ጾመ ሓዋርያት ኣብ ዓዓመቱ ጽባሕ በዓለ ሓምሳ ሰኑይ መዓልቲ ይኣቱ። መዓልታት ጾመ ሓዋርያት ከም ዓቢይ ጾም መእተዊ ከም ኩነታቱ ዝለዋወጡ እንተኾኑ ብሓፈሽኡ ካብ 15-49 መዓልታት ልዕል ክብልን ክወርድን ይኽእል እዩ። ጾመ ሓዋርያት ኣብ በዓለ ዕረፍቲ ናይ ቅዱስ ጳውሎስ ቅዱስ ጴጥሮስ ዝኽበረሉ ዕለት ሓምለ ሓሙሽተ ዝፈጸም ጾም እዩ።
ጾመ ሓዋርያት ጥንተ ነገሩ ከመይ እዩ እንተኢልና ናይ መጥምቀ መሎኮት ቅዱስ ዮሓንስ ደቂ መዝሙርቲ ብዝሕ ግዜ ይጾሙ ኔሮም እሞ ናብ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ቀሪቦም  > ማቴ.9፣14። ብምባል ብዝመለሰሎም መሰረት ሓዋርያት ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ምዕራጉ ኣብ መበል ዓሰርተ መዓልቲ ጸጋ እግዚአብሔር መንፈስ ቅዱስ ምስተቀበሉ ንጽባሕታ ዝጸምዎ ዓቢ ጾም እዩ።
ሊቅ ቅዱስ ዮሓንስ አፈወርቂ  > ኢሉ ብዝሰየማ ዕለት በዓለ ጵራቅሊጦስ (ጴንጠቆስጤ) ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ተቀበሉ። ግ.ሓዋ.2። ። ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ወንጌል ከም ዝኣዘዞም ናብ ኩሉ ዓለም ተበቲኖም ንዓለም ብወንጌል ከምመቅርዋ ቅድሚ ምብጋሶም ናይ መጀመርያ ስርሖም ዝገበርዎ ምጻም ኔሩ። ማቴ.28።
ናይ ጾመ ሓዋርያት ካልኦት ኣስማት
ጾመ ሓዋርያት ካልኦት ኣስማትውን ኣለውዎ። ጾም ሰኔ እውን ይበሃል እዩ። ጾመ ሰኔ ዝብል ስያሜ ዝረኸበ ጾመ ዝውዕለሉ ብዙሕ እዋን ኣብ ወርሐ ሰኔ ብምዃኑ እዩ። ብተወሳኺ ጾመ ሓዋርያት በጥንተ ዘመን ናይ ኲናት ዝኸዱ ሰራዊት ናብ ዓውደ ኩናት ንኽኸዱ ኣብ ዝዳለውሉ እዋንን ወይ ብዝተመልሱ ሰራዊት ዝተጋገየ ይቅረ በለልና ብምባል ንፈጣሪኦም እንዳመስገኑ መግቦቱን ሓለዉኡን ናይ እግዚአብሔር እንዳደነቁን ይጾሙ ስለዝነብረ እዩ  > ዝብል ስያሜ ተዋሂብዎ ኔሩ።
በረከተ ጾመ ሓዋርያት
ኣብ መቅድም ከም ዝረኣናዮ ናይ ጾም ጥቅሙን በረከቱን ብዙሕ እዩ። ቅዱስ ያሬድ  > ከምዝበለ ጾም ፍቅርን ርህራሄን ሰላምን በረከት የውህብ። ጾመ ሓዋርያት ቀዳሞት ኣቦታትና ሥርዓት ሰሪዖም ብዝኣዘዙና መሰረት ዕድሜኦም ልዕሊ ሸውዓተ ዓመት ዝኾኑ ምእመናን ኩሎም ክጾምዎ ዝግባእ ናይ በረከት ጾም እዩ።
ሓዋርያዊት ቅድስቲ ቤተክርስቲያና ብፍኖተ (ኣሰር) ሓዋርያት ናይ ከም ትስዕብን ከምትኸይድን ሓደ ምልክት ካብ ዝኾኑ ነገራት ጾመ ሓዋርያት ምጻም እዩ። ሓዋርያት ብዝተሓደሰ ሰውነት ( ብሓድሽ ሰውነት) ዝጾምዎ ጾም ከምዝኾነ ምእመናን ብሓጥያት ዝኣረገ ሰውነትና ነሐድሰሉ ናይ በረከት ጾም እዩ። ማቴ.9፣16። ጾም እሱ ካብ ዝህቦ ጥቅሚ ካልእ ጾመ ሓዋርያት ምጻም በረከት ሓዋርያትን ጸጋ ሓዋርያትን ንቅበለሉ ብምዃኑ ንጾሞ።
ብሓፈሻኡ ጾመ ሓዋርያት ምስ ካልኦት ኣጽዋማት ሓቢሩ ክጽወም ዝግብኦ ናይ ኣዋጅ ጾም እዩ። ይኹን እምበር ናይ ካህናት ጾም ብዝብል ምኽንያት ንቀሳውስት ዝተደንገገ ብምምሳል ዘይጾምዎ ኣለዉ። ከምዚ ዝበል ኣተሓሳስባ ካብ መንፈስዊ በረከት ዘርሕቅን ካብ ናይ ቅዱሳን ሓዋርያት ረዲኤት ዝፈልይ (መብል) ብልዒ ብምፍታው ምኽንያት ዝመጽእ ሓጢኣት ዝመርሕ ስንፍናን ድኻምን እዩ።
ጾመ ሓዋርያት ንጾሞ ሓዋርያት ጾይሞም ንዓለም ዝሰዓርሉ ብምዃኑ ንሕና'ውን ንዓለም ንስዕረሉ ሓይሊ ክህበና ንቅዱሳን ሓዋርያት ዝተለመነ ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ተለመነና እንዳበልና ንምምሕጻን እዩ።
ኣብ ቅድስቲ ቤተክርስቲያንና ናይ ካህናት ናይ ምእመናን ተባሂሉ ብማዕርገ ክህነት ዝተፈለየ ኣጽዋም የለን። ብሥርዓተ ቤተክርክስቲያን መጽሓፍቲ'ውን ናይ ምእመናን ካህናት ጾም ብምባል ኣጽዋማት ተፈልዮም ኣይተቀመጡን። ጾመ ሓዋርያት፣ ሊቀ ነብያት ሙሴ ሕገ ኦሪት ክሰርሕ ምእንቲ ፣ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ሕገ ወንጌል ክሰርዕ ምእንቲ ከምዝጾሙ ኩሎም ሓዋርያት'ውን ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ድሕሪ ምቅባሎም ንኣስተምህሮ ወንጌል ቅድሚ ምብጋሶም ዝጾምዎ ጾም ስለዝኾነ እዩ። ምእመናን'ውን ቅዱሳን ሓዋርያት ኣብነት ጌርና ክንጾሞ ዝግበኣና ጾም እዩ።
ጾም ጼምና በረከተ ሓዋርያት ምእንቲ ክሓድረና ናይ እግዚአብሔር ምሕረትን ሳህልን ናይ ኣዴና ቅድስቲ ድንግል ማርያም ኣማላድነት ናይ ቅዱሳን ጻድቃን ሰማእታት ረደኤትን በረከትን ኣይፈለየና።
(For those who do not Geez, please visit this link) BEALE MENFES KIDUSIN TSOME HAWARYATIN
ወስብሓት ለእግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለወስቀሉ ክቡር።


text:
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ተለርሰን፡ ን37 ሚንስተራት ወጻኢ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ንዝመጽእ ዓርቢ ናብ ዋሺንግተን ዓዲምዎም ኣሎ።
እቲ ዋዕላ ብዛዕባ ንግዲን ወፍርን፡ ከምኡ`ውን ብዛዕባ ጸረ-ግብረሽበራን፡ ሰናይ ምሕደራን ክዝትይ ትጽቢት ኣሎ ይብል ተተካኢ ሚንስተር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ንጉዳይ ኣፍሪቃ ዶናልድ ያማማቶ።
ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያን እቲ ዞባን ዘሎ ብድሆታት ጸጥታን ሰብኣዊ መሰላትን ኣብ ምፍታሕ፡ ኣሜሪካ ትጻወቶ ተራ ዝተሓተተ ዶናልድ ያማማቶ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ኣብ ሶማል ዘለዉ ጥሩፋት ዝመጽእ ስግኣት ጸጥታ ከምዘሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ ንቀ/ሚ ሃይለማርያም ደሳለኝ ገጢምዎም ዘሎ ብድሆ ሰናይ ምሕደራ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊን ዘሎ ውጥረት ተጠቃሳይ ምዃኑ ይጠቅስ።
ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ሰላምን ጸጥታን ክመጽእ ብኸመይ ምሕጋዝ ከምዝክኣል ምርኣይ`ዩ ዝበለ ያማማቶ፡ ነቲ ውጥረት ኣብ ምፍታሕ ንሰርሕ ኣለና ኢሉ። ኣስዒቡ እዚ ኣሜሪካ ፍታሕ ክተረኽበሉ ቆሪጻ ተላዒላትሉ ዘላ ጉዳይ`ዩ፡ ምኽንያቱ ኤርትራን ኢትዮጵያን`ውን ነቲ ውጥረት ንምፍታሕ ድልውነተን ኣርእየን ኣለዋ፡ ስለዚ ንሰርሓሉ ዘለና ጉዳይ`ዩ።


text:
እዚ ጉፍሮ ርኢቶ’ዚ መግለጺ ሓዘን እተሰነየ ኮይኑ፡ ፍጻሜታት ሽፋቱን ተፈጥሮ ማእከላይ ባሕርን ተደማሚሮም ንዘህለቑዎ ወገና፡ ስርዓት ኤርትራ ድማ ኣብ ጓይላን ዳንኬራን ብምቕንዩን ዘብርህ ስእላዊ መብርሂ ዘለዎ ርኢቶ’ዩ።………Full Article
ከም ዝፍለጥ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን᎓ ካብ ማዓስከራት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮዽያን ካብ ኤውሮዻን ናብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ወሪዶምስ ንኣስታት ክልተ ኣዋርሕ ኣብ ጽዑቕ ኣካላዊ ምንቅስቃስ᎓ ወተሃደራዊ᎓ ፖለቲካዊን᎓ ስነምግባራውን ታዕሊም ተጸሚዶም ...Full Article
እዝግዮ ዘይኮነስ መዓንጣና ሸጥ ኣቢልና ክንቃለስ ዝዕድመና ዘሎ ሰራዊት ሓርነትና ሰራዊት ሕድሪ ኩሉ ከባብያዊ ሃገረና እንታይ ይመስል ኣሎ ካበ ሩሑ’ቅን ቀረባን ይዕዘቦ ብምህላዉ᎓Full Article
ሕልምታትን ቅርሕንትታትን ተደማሚሮም ናብ ፍጹም ዕብዳን ምስ ተቐየሩ ናብዚ ትሕት ኢሉ’ዘሎ ፈጠራታት የብጽሑ። ቅርሕንትን ተንኮልን ድማ መድሃኒት የብሎምን። እነሆ ድማ ዓይኒ’ንቁር ዝኾነ ምህዞታት…………..Full Article


text:
ዓሰርተው ሓደ ገዳይም ተጋደልትን ላዕለዎት ሰበ ስልጣን መንግስቲን ዝርከብዎም ኤርትራውያን፡ ብ18 መስከረም 2001 ሃገራውን፡ ኣህጉራውን፡ ዓለምለኻውን ሕጊ ብምጥሓስ ብዘይ ሕጊ ተሓይሮም።እዞም እሱራት፡ ኣብ ግንቦት 2001፡ ቅዋማዊ ምሕደራን ዲሞክራያዊ መንግስትን ክትከል ዝሕግዝ ክፉት ዝርርብ ክግበር እትጽውዕ፡ ንፖሊስታት መንግስቲ እትነቅፍ፡ ቅልዕቲ ደብዳቤ ዘርጊሖም። እዛ ደብዳቤ ንኹሎም ኣባላት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን (ህግደፍ)፡ ነቲ ክታሞም ብምንባር ቅኑዕ እዩ ኢሎም ዝኣመኑሉ ኣብዛ ደብዳቤ ዝሰፈረ ዕላማን መትከላትን፡ ብሕጋውን ዲሞክራሲያውን ኣገባብ ሓሳቦም ክገልጹን፡ ክድግፍዎን ዝጽውዕ እዩ ነይሩ።
ግብረ መልሲ ናይ መንግስቲ ድማ ነዞም ነቀፌታ ዘቕረቡ ሰባት ንኽሕየሩ ዝሕግዝ መንገዲ ዘጣጥሕ እዩ ነይሩ። እዞም ሰባት ካብ ሕጊ ወጻኢ ይኸዱ ከምዘለዉ፡ ተግባራቶም ድማ ንድሕነት ሃገር ኣብ ሓደጋ የእቱ ከምዘሎ ዝገልጽ ኣዋጅ ኣዊጁ። ንኹሉ ህዝቢ ብዘስደመመ ኣገባብ፡ 11 ካብቶም 15 ድማ ተሓይሮም። ሰለስተ ካብኣቶም ኣብ ወጻኢ እዮም ነይሮም።
ዝኽሪ ኤርትራውያን ናይ ሕልና እሱራት
ዓለም ብተረኽቦ መስከረም 11 መጥቃዕቲ ግብረ ሽበራ ኣብ ኣመሪካ ሰንቢዳ ከላ ኣብ ወጋሕታ መስከረም 18 2001፡ ፕረሲደንት ኢሰያስ ነቶም ብጉጅለ 15 ዝፍለጡ ነታ ቅልዕቲ ደብዳቤ ዝፈረሙ ብናይ ጸጥታ ኣባላት ጌሩ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝኣትዉ ጌሩ። ጎድኒ ጎድኒ እዚ፡ ሸሞንተ ዝኾና ብሕታውያን ጋዜጣታት ተዓጽየን፡ ጋዜጠኛታተንን፡ ኣዳለውተን ከምዝዳጎኑ ተገይሩ። ካብ ዕለት ማእሰርቶም ጀሚሩ ድማ ቤተሰቦም፡ ጠበቃታት ኮነ ዓለምለኻውያን ናይ ግብረሰናይ ማሕበራት ኽሓቱሎም ኮነ ክበጽሕዎም ኣይተፈቕደሎምን። ኣበይ ከምዝተኣስሩ'ውን ዝፈልጥ ሰብ የለን። ጸብጻባት ካብ ውሽጢ ኤርትራ ከምዝሕብርዎ ግና ብኣሰቃቂ ኩነታት ተኣሲሮም ከምዘለዉ ገሊኦም'ውን ከምዝሓለፉ ይንገር።
ኤምዲሰመ፡ እዚ ብኽቱር ጽልኢን ጭካነን ዝቀርዓነ ኣገባብ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ናይ ሕብረተሰብናን ዓበይቲ ዓድናን ልቦና ዝዘርግን ዝብክልን ምዃኑ ይኣምን። ናይ ህግደፍ ኣረሜናዊ ኣተሓሳስባ ንሃገራውነት ስምዒት ዜጋታት ምምራዙ ከይኣክል፡ እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ንሓድሕዱ ኣብ ናይ ሞትን ሕይወትን ቃልሲ ከምዝጽመድ ገይርዎ ይርከብ። ህግደፍ ንናይ ሕብረተሰብና ሰብኣውነትን ምጽውዋርን ኣዕንዩ፡ በቲ ፈላላዪ ፖለቲካዊ ሸርሕታቱ ንናይ ሃገርና ዲሞክራሲያውን ሓርነታውን ምዕባለ ዓንቂጽዎ ይርከብ።
ብዙሓc ጀጋኑ ተጋደልትን፡ ንጹሃት ዜጋታትን ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ብምእሳሩ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዓይኒ ዜጋታቱ ዝነበሮ ተቐባልነትን ሕጋውነትን ስኢኑ ይርከብ። መርኣያ ናይቲ መንግስቲ ተቐባልነት ምስኣኑ ዝተራእዩ ምዕባለታት ገለ ንምጥቃስ፡ ናይ እምነት ምንቅስቓሳት ምዕጻዉ፡ ብሃገራዊ ኣገልግሎት ኣሳቢቡ ንኹሎም መንእሰያት ኣብ ገደብ ኣልቦ ባርነት ምቑራኑ፡ መፈንቅለ መንግስት ዘለዓዓለ መዘና ኣልቦ ጭቆና፡ ዝጸደቐ ቅዋም ንሓዋሩ ምእላዩን መወዳእታ ዘይብሉ ዋሕዚ መንእሰያት ናብ ስደትን ይርከብዎም።
ኩሎም ናይ ሕልና እሱራት ክፍትሑ ደገፍ ኩሎም ፍትሒ ይሓትት:: ኤምዲሰመ ነዚ ምብኳር ፍትሒ ብምቅዋም ብተደጋጋሚ ድምጹ ኣስሚዑ እዩ። ክሳብ ፍትሒ ኣብ ሃገርና ዝረጋገጽ ድማ እዚ ጻውዒት ክቅጽሎ ምዃኑ ደጊሙ የዘኻኽር። እዚ ከኣ ምስቶም ዝተጨቆኑ፡ ዝተጋፍዑን፡ ድምጾም ዝተዓብሰን ደው ክንብል ግድነትን ሓላፍነትን ስለዘሎና እዩ።
ኩሎም ናይ ሕልና እሱራት ይፈትሑ!
ኤርትራዊ ምንቅስቓስ ንዲሞክራስን ሰብኣዊ መሰላትን
18 መስከረም 2015
Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
www.emdhr.net


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
እንቋዕ ናብ ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኪዳነምሕረት ዓመታዊ በዓል አብጸሓና!
ሰላም ለአእዛንኪ እለ ተበሥራ ኪዳነ፣ ሰላም ለአእዛንኪ እለ ተበሥራ ኪዳነ፣
እም አፈ ፈጣሪ ወልድኪ ዘባሕርየኪ ተከድነ፣ አምሕለኪ ማርያም ከም ኢታርእይኒ ደይነ፣ እንበለ ምግባር ባሕቱ እመ ኢይጸድቅ አነ፣ ቦኑ ለከንቱ ኪዳንኪ ኮነ።
ሰላም ለልሳንኪ ዘአፈድፈደ ቅዳሴ፣
እምካህናተ ሰማይ ሱራፌል እለ ይቀውሙ ቅድመ ሥላሴ፣ አዘክሪ ሊተ ማርያም ተዝካረ ኪዳንኪ አመ ድምሳሴ፣ በእንተ እስራኤል በገዳም ከመ አዘከረ አውሴ፣
ኪዳነ ሠለስቱ አበው ወጽድቆ ለሙሴ።
ሰላም ለቃልኪ ተሰጣዌ ቃል እምቃሉ፣
ለመልአከ ብሥራት ገብርኤል ዘጸዳለ ብርሃን ሠርጐ መንዲሉ፣ ማርያም ቅድስት ለእግዚአብሔር መካነ ኃይሉ፣
እንቋዕ እንቋዕ ወሀበኪ ኪዳነ ምሕረቱ ወሣህሉ፣
በዘቦቱ ጸዲቀ ኃጥኣን ይክሉ። (መልከአ ኪዳነ ምሕረት)
<<ኪዳን ተካየድኩ ምስለ ኅሩያንየ
ምስ ሕሩየይ ኪዳን ኣተኹ።>>።መዝ.፹፰፡ ፫-፬ (89፣3-4)
ድኅነት በላዒ ሰብ ብመንጽር መጽሓፍ ቅዱስ
ታሪኽ በላዒ ሰብ ኣብ ተኣምረ ማርያም ካብ ዝተመዝገቡ ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኣማላድነት ካብ ዘረድኡ (ዝነግሩ) መንፈሳዊ ጽሑፋት ሓደ እዩ። ኣብ ዓመት ወርሒ ለካቲት 16 ወትሩ ዝንበብን ዝንገርን ዝትርጎምን እዩ። ሓደ ሓደ ሊቓውንቲ ዋላ እኳ ንበላዒ ሰብ ስምኦን ኢሎም እንተጸውዕዎ ርግጸኛ ስሙ ግና ግሁድ ኣይኮነን። እዚ ልሙድ ኣጸሓሕፋ መጽሓፍቲ እዩ። ንኣብነት ኣብ ወንጌለ ማቴዎስ 26፣17-18። ሓዋርያት ንጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ “ገንሸል ፋሲካ ክትበልዕ ኣበይ ከነዳልወልካ ትደልይ በልዎ። ንሱ ድማ በለ ናብ ከተማ እከለ ኪዱ እሞ ጊዜይ ቀረበት፣ ምስ ደቂ መዛሙርተይ ምሳሕ ፋሲካ ኣባኻ ኸፋስግ ይብል ኣሎ መምህር በልዎ።።” ፋሲካ ዝተዳለወሉ ቤት ዋና ቤት መጸዊዑ ስሙ ኣይተሓበረን። “እከለ” ብምባል ጥራሕ ተጠቂሱ ንረኽቦ። እዚ ዝኣመሰለ ኣብሃህላ ልማደ መጽሓፍቲ ካብ ብዙሕ ምኽንያታት ከም ዝመጸ ይንገር።
v ቀዳማይ ልዕሊ እቲ ፋጻሚ ሰብ ነቲ ገባሪ ተኣምራት ዝኾነ እግዚአብሔር ነቲ ዝሰርሖ ስራሕ ክብሪ ንመሃብ እዩ።
v ካልኣይ መንነት ስም ናይቲ ሰብ ምጽሓፍ ነቲ ጽሑፍ ዘንበበ ሰብ ኩሉ ትውልዲ ናይቲ ሰብኣይ ብምቁጻር ትውልዶም ከምቲ ኣይሁድ “ደቂ ኣብርሃም ኢና ” ዝብልዎ ከምኦም ንኸይምካሕ ።
ኣብ ጊዜ ትርጉም ነቲ sንs ንምትርጋም ኣጸጋሚ ኮይኑ ምስ ዝርከብ እዩ። ንኣብነት መጸውዒ ስም ግብጻውያን ፈርኦናት “ፈርኦን” ብዝብል ስም ጥራይ ዝተተርጎመ ብብሉይ ኪዳን ካብ እብራውያን ናብ ግሪኽ ምስ ተመልሰ እዩ።
ኣብ ታሪኽ ቤተክርስቲያን ፍሉይ ስፍራ ንዘለዎም ሰባት ብዝተፈላለየ ኣገባባት ስም ይወሃቦም እዩ። ንኣብነት ንዞም ዝስዕቡ ንርአ፣
v ብምግባሮም፣- በላዔ ሰብ ፣ ስምኦን ስፋዪ ሳእኒ ፣ ስምኦን ፈሓቂ ቆርበት
v ብዝነበርዎ ኩነታት፣- ፈያታዊ ዘየማን (ብየማን ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተሰቕለ ሽፍታ)፣ ያዕቆብ ዘእልበረዲ (ቆርበት ገመል ዝለብስ ያዕቆብ)፣ መጻጉእ (ሕሙም)
v ብመልክዖምን ቁመንኦምን፣- ሙሴ ጸሊም ፣ ዮሓንስ ሓጺር
v ብሃገሮምን ሃገረ ስብከቶምን፣ - ጎርጎርዮስ ዘኣርማንያ፣ ቂርቆስ ዘእስክንድርያ
v ብጸግኦምን ፍልጠቶም፣- ጎርጎርዮስ ነባቢ መለኮት፣ (ንነገረ መለክት ተንቲኑ ዘረድእ ጎርጎርዮስ) ፣ኣቡቀለምሲስ ዮሓንስ (ዮሓንስ በዓል ራእይ)፣ ጎርጎርዮስ ገባሬ ተኣምራት
በላዒሰብ ከኣ ነዚ ስም እዚ ክውንን ዝኸኣለሉ ምኽንያት ካብቲ ንቡዙሕ ዘመን ዝገበሮ ግብሪ ብምብጋስ እዩ። ኣብ ናይ ቤተክርክስቲያን ታሪኽ ብዝቀደመ ግብሮም ስሞም ኮይኑ ዝተርፈሎም ብዙሓት እዮም። ድሒሩ ብዝመጸ ግብሮም’ውን ስሞም ዝኾኖምውን ኣለዉ። ገሊኦም ከኣ ክልቲኡ ዘጣምሩ ኣለዉ። “ ከም በላዒሰብ” ዝበሉ ብዝቀደም ግብሮም ኪጽውዑ ከለዉ ከም በዓል “ማርያም በእንተ እፍረት” (ማርያም በዓልቲ ጨና) ግና ድሕሪ ንስሓኣ ዝመጸ ስም እዩ። ፈያታዊ ዘየማን ዘበሎ ድማ ፈያታዊ  > ዝቀደመ ስሙ፣ ዘየማን (ብየማን ዝተሰቅለ ፣ክብሪ ዝረኸበ ) ዝበሃሉ ኣስማት ኣጣሚሩ ሒዙ እዩ።
በላዒ ሰብ ብዛዕባ ትውልዲ ኮነ ዓዱ ዝተሓበረ ነገር የለን። ዓዱ “ቅብር” እዩ ዝበሃል ። ብመጽሓፍቲ ቤተክርስቲያን ዓዶም ዝተገልጸ ኣሎ ዘይተገልጸውን ኣሎ። ኣብ ሉቃ.5፣-12። “ ኣብ ሓንቲ ዓዲ ከሎ….” ይብል። ስም እታ ዓዲ ግና ኣይተገልጸን። ሉቃ.10፣-38። “ ኪኸዱ ከለዉ ድማ ኾነ ንሱ ናብ ሓንቲ ዓዲ ኣተወ።…” ይብል። ስም እታ ዓዲ ግና ኣይተገልጸን። ታሪኽ በላዒሰብ’ውን ካብዚ ልምዲ መጽሓፍቲ’ዚ ብምብጋስ ዝረአ እዩ። ቅምር ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣበይ ከምእትርከብ መረዳእታ የለን።
በላዒ ሰብእ ኣብ ሰለስተ ዝተኸፍለ ታሪኽ ኣለዎ።
v ዘመነ ርህራሄ በላዒ ሰብ
v ዘመነ ጭካነ በላዒሰብ
v ዘመነ ንስሓ በላዒሰብ እዮም፣
1. ዘመነ ርህራሄ በላዒሰብ
ታሪኽ ናይ በላዒ ሰብ ኣብ ሓደ ሓደ መጽሓፍቲ ኣይተገለጸን። በላዔ ሰብእ ኣቀዲሙ ናብራ ኣበ ብዙሃን ኣብርሃም ዝነብር ዝነበረ ለዋህ ሰብ እዩ ኔሩ። ኣጋይሽ ብምእንጋድ ዝተፈልጠ በዓል ዓቢ ጸጋ እዩ ኔሩ። ከምዚ ኢሉ እንዳነበረ ከሎ ጽድቂ ደቂ ሰባት ዘይፈቱ ጸላኢ ሰናያት ገባሪ እከይ ዲያብሎስ ሽርሒ ገበረሉ። ብኣምሳል ቅድስት ሥላሴ ተመሲሉ ናብ ቤቱ መጸ። በላዔ ሰብእ'ውን ከም ዘመነ ኣብርሃም ኣጋእዝተ ዓለም ሥላሴ ናብ ቤተይ መጺኦም ኢሉ ተዓጢቁ ኣእንገዶም። ዝሰብሐ ብተይ ድማ ከም ኣብርሃም ኣቕረበ፣ “ዲያብሎስ ድማ ፈታውየይ እንተ ኾንካ ወድኻ ሕረደለይ ” በሎ። በላዔ ሰብእ'ውን ጽኑዕ ክርስቲያን ስለዝነበረ ንወዱ ሰውኦ። ኣምላኽ ድኅነተ ደቂሰባት እምበር ጥፍኣት ወዲሰብ ኣይደልይን እዩ። ኣብርሃም ንይስሓቅ ክስውኦ ዋላ እንተኣዘዞ ኣብ ክንዱኡ ግና እግዚአብሔር ብዕጸ ሳቤቅ ዝተኣስረ ገንሸል ሃቦ እምበር ንመስዋእቲ ይስሓቅ ኣይፈቀደን ። ዘፍ.22፣-1-14። ዲያብሎስ ግና በላዔ ሰብእ ነዚ እኩይ ግብር'ዚ ንኽፍጽም ገበሮ። ድሒሩ ድማ “ንዝሓረድካዮ ኣቀዲምካ ባዕልኻ ብልዓዮ።” ኢሉ ኣዘዞ። በላዔ ሰብእ'ውን ነቲ ትእዛዝ ምስ ፈጸመ ዲያብሎስ ተሰወሮ።
በላዒ ሰብ ነዚ ኩሉ ዝበጽሖ “መንፈስ ኩሉ መርምሩ እምበር ኣይትእመኑ” (1 የሓ 4፡1) ዝብል ቃል ብምርስዑ እዩ። ከም ቅድስቲ ኣፎምያ ንግብሪ ዲያብሎስ ክምርምር ኔርዎ። ኣምላኽና ሞት ወዲሰብ ፈጺሙ ኣይደልይን እዩ፣ ኣሽንካይዶ ነቲ ለዋህ ህጻን ዋላ ሓንቲ ዘይፈልጥ “ንሞት ረሲእዶ እፈቱ እየ? ……………” ሕዝ.18፣-23። ዝብል ኣምላኽ እዩ፣ ኣብ ዘዳ፣18-10። “ወዲ ወይ ጓሉ ብሓዊ ዘሕልፍ ……………………. ኣባኻ ኣይረኸብ” ኢሉ እዩ።
በላዒ ሰብ ሥጋ ውላዱ ብምብልዑ፣ ደም ውላዱ ብምስታዩን ኣጋእዝተ ዓለም ሥላሴ ኢሉ ዝሓሰቦ ጸላኢ ሰናያት ዲያብሎስ ካብ ዓይኑ ብምስዋሩ ዝፈጠረሉ ስንባደ፣ ኣእምርኡ ክስወርን ጠባዩ ክቅየርን ጌርዎ እዩ። ዲያብሎስ ንልቦንኡ ስለዝሰወሮ ድሕሪኡ ንዝረኸቦ ሰብ ኩሉ ክበልዕ ጀሚሩ።
እዚ ኩሉ ክኸውን ከሎ ሓለዋን ረዲኤትን እግዚአብሔር ኣምላኽ ተፈልይዎ ወይ’ውን ኣምላኽ ንገበርቲ ጽድቂ ዘይሕሉ ኮይኑ ኣይኮነን። ኣብ ዩሓ.9፣-1-20። ዘሎ ታሪኽ “ ብዕውሩ ዝተወልደ መምህር ዕውር ኮይኑ ዚውልድስ መን እዩ ዝበደለ ንሱዲዩ ወይስ ወለዱ ኢሎም ንጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ሓተትዎ ግብሪ ኣምላኽ ምእንቲ ክገሃድ እዩ እምበር ንሱ ኣይበደለ ወለዱ ኣይበደሉ።” ኢሉ መሊስሎም።
ግብሪ በላዒሰብ'ውን ብመንጽር እዚ ክግለጽ ዝከኣል እዩ። ግብሪ እግዚአብሔር ብእኡ ኣቢሉ ንኽግለጽ ዝተሓጸየ ሰብ እዩ። ኣቀዲሞም ጽቡቅ ምግባር ዝነብሮም ዳሕራይ ብናይ ዲያብሎስ ፈተና ናብ እኩም ምግባር ዝኣተዉ ኣብ መወዳእታ ድማ ናብቲ ሠናይ ንስሓ ዝመጹ ካልኦት ኣቦታትውን ኣሎዉና። ካብዚኦም ሓደ ንጉሥ ሰሎሙን እዩ። ስም እግዚአብሔር ዝሓዘ ሰሎሙን ጥበብ ተገሊጽሉ ቤተ መቅደስ ክኅንጽ በቂዑ እዩ። ክልተ ጊዜ ምስ እግዚአብሔር ተዘራሪቡ እዩ። 1ይነገ፣-11፣-10-12። ዳሕራይ ግና ንጣኦት ኣምሊኹ ምስ ቡዙሓት ኣህዛብ ኣንስቲ ብምዃድ ንእግዚአብሔር ኣሕዚኑ እዩ።
መፈጸምታ ንጉሥ ሰሎሙን መጽሓፍ ቅዱስ ተንቲኑ ኣይነግረናን እዩ። ሊቓውንቲ ቤተክርስቲያን ግና ኣብ ዝተፈላለየ ቦታ ዝተጠቅሱ ጽሑፋት ብምእካብ “ከምቶም ጻድቃን ነገስታት ምስ ኣቦታቱ ደቀሰ።”1ይነገ.11፣-10-43። ኣብ መጽሓፍ መክብብውን “ ኣነ ኣባኺ ኢየሩሳሌም ንጉስ እስራኤል ነበርኩ።” መክ.1፣-12። ብምባል ምስተመልሰ ነቲ ዝቀደመ ግብሩ ገሊጽዎ እዩ። ብምባል ይነግሩና።
ንጉሥ ሰሎሙን መጽሓፍ መክብብ ዝተባህለ ናይ ተግሣጽ መጽሓፍ ዝጸሓፎ ድሕሪ ንስሓ ምእታው እዩ። ነዚ እዩ ድማ “ ቃላት ሰባኺ ወዲ ዳዊት ንጉስ ኢየሩሳሌም” በለ እምበር ስሙ ኣይጠቀሰን ከንቱነት ናይዛ ዓለም ኣብ ዝተረደኣሉ እዋን ከምዝነበረ ኣጸቢቁ ኣረዲኡና እዩ። ብትንቢተ ሕዝቅኤል “ ግናኸ እቲ ረሲእ ካብቲ ዝነብሮ ኩሉ ሓጢኣት እንተተመልሰ ኩሉ ሕጋጋተይ ከኣ እንተሓለወ ቅንዕናን ጽድቅን ድማ እንተገበረ ንሱ ብርግጽ ብህይወት ኪነብር ኣይኪመውትን ከኣ እዩ።” ሕዝ.18፣-21-22። ብምባል ብዝኣተዎ ቃልኪዳን ንንጉስ ሰሎሙን ሚሒሩዎ እዩ። ታሪኽ በላዒሰብ’ውን ብመንጽር እዚ እዩ ዝርአ።
2. ዘመነ ጭካነ በላዒ ሰብ
በላዔ ሰብእ ሕልንኡ ድሕሪ ምጥፋእ ብመጀመርታ ንቤተሰቡ በልዔ። ድሕሪኡ መስተይ ማዩኡን ኩናቱን ሒዙ ካብ ሃገሩ ወጺኡ ከደ። ፍቐድኡ እንዳዞረ ከኣ ብጉልበቱ ኣንበርኪኹ ብኩናቱ ኣፈራሪሑ ንዝረኸቦ ኩሉ ክበልዕ ጀሚሩ። ኣብዚ እዋን እዚ በላዔ ሰብእ ፈጺሙ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር ዲያብሎስ ዝኣተወሉ ጊዜ እዩ። ንኣብነት ኣብ ግ.ሓ.፣19፣-11-18፣ ንረኽቦ ታሪኽ ዝርከብ ሰብ ዲያብሎስ ኣብ ትሕቲ ቁጹጹሩ ዘእተዎ ሰብ ነበረ። ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ ኤፌሶን ዝገበሮ ተኣምራት ዝተዓዘቡ ሓደ ሓደ ሰባት “ በቲ ጳውሎስ ዝሰብኮ ብኢየሱስ ክርስቶስ ስም” እናበሉ ንኣጋንንቲ ዋላኳ ከውጹኡ እንተፈተኑ እቲ ርኹስ መንፈስ ዝሓዞ ሰብ “ ዘሊሉ ክሃርሞም ነደረ ስጋብ ዝቆስሉ ከኣ ሃዲሞም ተበታተኑ።” ዲያብሎስ ንሰባት ሙሉእ ብሙሉእ እንድሕር ተቆጻጺርዎም ጠባዩን ግብሩን ጉልበቱን ከይተረፈ እዩ ዝወሃዶም።
3. ዘመነ ንስሓ በላዒ ሰብ እዮም፣
በላዔ ሰብእ ንዝረኸቦ ኩሉ እንዳበልዐ ናብ ሓንቲ ዓዲ በጽሐ። ኣብቲ ዓዲ'ውን ዝበልዖ ሰብ እንዳደለየ ከሎ ሓደ ሙሉእ ሰብነቱ ብቁስሊ ዝተወረረ ሰብ ረኸበ፣ ክብልዖ ድማ ደለየ። እቲ ዝሓመመ ድኻ ሰብ ግና ብጣዕሚ ማይ ዝጸምኦ ነበረ እሞ ንበላዔ ሰብ ብስም እግዚአብሔር ፣ ብስም ጻድቃን ፣ ሰማእታት ማይ ከስትዮ እንተለመኖ በላዔ ሰብእ ግና ክርህርሃሉ ኣይከኣለን። ኣብ መወዳእታ “ ብስም ወላዲተ ኣምላክ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ” ኢሉ ምስ ለመኖ እዚኣ ለዋህ ምዃና ዛንተኣ ኣለኒ ርህርህቲ ብልመንኣ ካብ ሲኦል ከም ተድሕን ካብ ቁልዕነተይ ጀሚረ ዝሰምዖ ዝነበርኩ እዩ። ኢሉ መለሰ።
ስም ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ንበላዒሰብ ናይ መበራበሪ ደወል እዩ ኾይኑዎ። ስም ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ዝያዳ ካብ ናይ ኣምላኽና እግዚአብሔር ዝያዳ በሊጹ ኮይኑ ኣይኮነን። ኮይኑ ግና ካብ ብቁልዕነቱ ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ህርራሄኣን ኣማድነታን እንዳተማህረ ስለ ዝዓበየ እግዚአብሔር ኣብ ልቡ ስማ ቀሪጹ ስለዝነበረሉ እዩ። ኣምላኽና እግዚአብሔር ስለዝሓገዞ እዩ።
ቅዱስ ጴጥሮስ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብዛዕባ መከራኡን ሞቱን ብዙሕ ነገር ነጊርዎ እዩ። ክህረም ፣ክጽረፍ ። ክፍረድ፣ ተዓዚቡ እዩ። እዚ ኩሉ ግና ልቦንኡ ካብቲ ናይ ድቃስ ክሕደቱ ኣይበራበሮን:: ዘበራበሮ ግና ድምጺ ደርሆ እዩ። ማቴ. 26፣57-75።
እዚ ማለት ካብ ልዕሊ መከራ ክርስቶስ ድምጺ ደርሆ በሊጹ ኣይኮነን። ኮይኑ ግና እግዚአብሔር ልዕሊ ኩሉ “ ደርሆ ከይነቀወ ሰለስተ ጊዜ ክትክሕደኒ ኢካ።” ዝበሎ ቃል ናይ ድኅነት ምኽንያት ክኾኖ ምእንቲ ኣብ ልቦንኡ ስለዘትረፈሉ እዩ።
በላዔሰብ “ናብ ልቦንኡ ተመልሰ” እቲ ጥፉእ ወዲ ናብ ልቡ ከም ዝተመልሰ ካብ ጥፍኣት ንምምላስ ከምዝወሰነን ሠናይ ግብሪ'ውን ከምዝገበረ። ሉቃ.15-16። በላዔሰብእ'ውን ናብ ልቡ ምስተመልሰ ጨካን ዝነበረ ልቡንኡ ራህሪሁ ፣ነቲ ድኻ ቁሩብ ማይ (ዕማኾ ማይ) ሃቦ። ኣብ ህይወቱ'ውን ውሳኔ ወሰነ “ ኣብ በዓቲ ኣቲዩ'ውን፣ እኽሊ ካብ ዝበልዕ ሞት ይሕሸኒ ኢሉ፣ ድሕሪ ቁሩብ መዓልቲ ብጥሜትን ጽምእን ሞተ።” እቲ ኹሉ ዝገብሮ ዝነብረ ሓጥያት ምዃኑ ስለዝተረድኦ ኣብ ልዕሊ ገዛ ርእሱ ፈረደ። ኣባ መቃርዮስ << ወደይ ንስኻ ንነፍስኻ ባዕልኻ እንተፈረድካያ እግዚአብሔር ፍርዱ ከልዕለላክ እዩ።
ንስኻ ንነፍስኻ እንተዘይፈረድካያ ግና እግዚአብሔር ክፈርደካ እዩ።>> ከምዝበሉ በላዔሰብእ ኣብ ንገዛእ ርእሱ ፍርዲ ሃባ።
ቅዱስ ሉቃስ ኣብ ወንጌል ሉቃ.18፣9-14። ከምዝገለጾ ፈሪሳውን ተጋውን ክልቲኦም ንጸሎት ናብ ቤትመቅድስ መጹ። እቲ ፈሪሳዊ ንነብሱ ኣዕብዩ ጻድቅ ብምግባር ንኻልኦት ብምንዓቅ ጸለየ።
እቲ ተጋዊ ግና ንላዕሊ ክጥምት ኣይከኣለን። ኦ ኣምላኸይ ንዓይ ንሓጥያተኛ መሓረኒ እንዳበለ ይበኪ ነበረ። ጎይታናውን ልዕሊቲ ፈሪሳዊ ናይቲ ተጋዊ ጸሎት ተቀባልነት ከምዝረኸረበ ነጊሩና እዩ  > ኢሉ ሚሂሩ እዩ።
ፈያታዊ ዘየማን ሙሉእ ዘመኑ ብሽፍትነት ዘሕለፎ እዩ። ኣብ መፈጸምታ ግና ብፍቃድ እግዚአብሔር ብየማናይ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ተሰቕለ። መጀመርታ ከም ፈያታዊ ዘጸጋም ይጻረፍ ነበረ፣ ማቴ.27፣44። ዳሕራይ ግና ሰለሰተ ተኣምራት ኣብ ሰማይ፣ ኣርባዕተ ተኣምራት ኣብ ምድሪ ምስ ረኣየ ናብ ልቡ ተመልሰ። ሉቃ.23፣40። ንገዛእርእሱ ነቀፈ፣ ከሰሰ፣ ንብጻዩውን ገሰጾ።
ድሕሪኡ'ውን ብዛዕባ ጎይታ ንጽህና መስከረ። ኣብ መንግስትኻ ዘክረኒ ኢሉውን ለመነ። ብናይ ሰብ ሚዛን ክርአ ከሎ ኣብ መዋእሉ ሽፍትነቱ ዝግበሮ ቅትለትን፣ ዓመጽን ካብ ሰዓት ዓሰርተ ክልተ ክሳብ ሰዓት ሰለስተ ምስቲ ዝገብሮ ዝነብረ ግብሪ እንተዝነጻጸር (እንተዝምዘን) እቲ ናይ ቀደም ግብሩ ምስዛየደ ኔሩ። ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ግና ፈያታዊ ዘየማን ብንስሓ ምምላሱ እዩ ሚዛኑ ዛይዱ። ነዚ እዩ ከኣ  > ሉቃ.23፣43። ዝብል ቃልኪዳን ዝኣተወሉ።
ድሕሪ'ዚ ተኣምረ ማርያም ዝነግረና (ዘዘንትወልና) ድኅነት በላዔሰብእ እዩ። ናይ በላዒሰብ ነፍሲ ኣብ ቅድሚ ፈጣሪ ኣብ ፍርዲ ደው በለት፣ ናይ መጀመርታ ፍርዲ'ውን ተሰምዐ፣  > እዚ ፍርዲ እዚ ርቱዕ ፍርዲ እዩ። ናይ እግዚአብሔር ምሕረትን ረዲኤትን እንትዘይውሰኾ ኔሩ ኣብ ልዕሊ ደቒሰባት ክፍረድ ዝኽእል ዝነብረ እዩ።
ብዘመነ ንጉስ ሕዝቅያስ ንጉስ ሕዝቅያስ ብዝገብሮ ሓጥያት እግዚአብሔር ከምዚ ድማ በሎ  > 2ይነገ.20.-1። ኮይኑ ግና ሕዝቅያስ ብንስሓ ተመልሰ ፣ሓዘነ ነብዐ፣ እግዚአብሔር ከኣ ንብዓቱ ተቀቢሉ 15 ዓመት ድማ ኣብ ልዕሊ ዕድሚኡ ወሰኸሉ።
2ይ.ነገ.20፣5። እታ  > ዝተባህሎ ፍርዲ ናይ ዝቀደመ ሓጥያቱ ፣ ምሕረትን ወሰኽ ዕድመ ድማ ዓስቢ ንስሓኡ ምዃኑ ዘርኢ እዩ።
ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ንበላዔ ሰብ መሓረለይ ኢላ ንወዳ ለመነቶ። ኣብቲ ዳሕረዋይ ዓለም ዘለዉ ቅዱሳን ሰባት ልመና፣ ስግደት፣ ምውዳቅን ምትሳእን ሃሊዎም ዘይኮነ በቲ ዝቀደም ቃልኪዳና ምሕረት ከምተውህብ ከም ተማልድ ንምሕባር እዩ። ኣብ ራእይ ዮሓንስ  > ራእ.6፣10 እንዳበሉ እቶም ብኣጸደ ነፍሲ ዘለዉ ቅዱሳን ከምዘዛኸርዎ ምዝካር ማለት እዩ። ። ምኽንያቱ  >ራእ.14፣13።
ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኣብ ምምላድ በላዔሰብእ ክልተ ነገራት ኣዘኻኺራ እያ። እሱ ከኣ ናይ መጀመርታ ዝገብሮ ጽቡቅ ምግባር እዩ። ምኽንያቱ ሰብ ብዓቅሙ ፣ ብግዚኡ ከይቆጠበ ዝገብሮ ሠናይ ግብሪ ዋላ ብኣተሓሳስብኡ ንእሽተይ ትምሰሎ እምበር ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ግና ዓቢ ዓስቢ ኣለዋ።  >ሉቃ.21፣1-4። እዚኣ መበለት እታ ዘላታ ዝርካባ እያ ሂባ። ዓቅማ ዝፈቀዶ ዝርካባ ስለ ዝገበረት ከበረት። በላዔሰብእውን ድሕሪ ምንስሑ እታ ዝርካቡ ማይ ሂቡ። እታ ክእለቱ ጌሩ እዩ እሞ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ነዚ ኣዘኻኸረት።
ካልኣይ ድማ ቃልኪዳና ኣዘኻኺራቶ። እግዚአብሔር ንቅዱሳኑ ዝሃቦም ቃልኪዳን ኣይዓጽፍን እዩ። ንህዝበ እስራኤል ካብ ባርነት ግብጺ ከውጽኦም ከሎ > ዘጻ.6፣-8።
እግዚአብሔር ኣብ ልዕሊ ሰሎሙን ዋላ እንተተቆጥዐ ንዳዊት ዝኣተወሉ ቃልኪዳን ግና ኣይረሰዐን።  > 1ይነገ.11፣11-13። ኣብ ነቢይ ዳዊት ሓዲሩውን  > በለ። መዝ.89፣3-4። ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ወዳ ዝኣተወላ ቃልኪዳን ኣዘኻኸረት።  > ዝኣተኹልኪ ቃልኪዳን ኣይርስዕን እየ ማለቱ እዩ።
እዚውን  > መዝ.132፣11። ኣይጠዓስን ማለት ኣየፍርስን ኣይድምስስን ማለት እዩ።
በላዒሰብ ዘጥፍኦም ነፍሳትን ዝሃቦ ዕማኾ ማይን ብሚዛን ተምዚኑ። ኣብ ሰማይ ሚዛን ኣሎ ማለት ኣይኮነን ግና ሚዛን ምሳሌ ፍርዲ እዩ። ንብዩ ዳኒኤል ንብልጣሶር  > ኢልዎ። ዳኒ.5፣27። ኣብ ቅድሚ ፍርዲ እግዚአብሔር ቀሪብካ ኮይኑ ግና ቀሊልካ ጽቡቅ ግብሪ የብላካን ማለት እዩ። መጀመርታ ናይ በላዔሰብእ ጥፍኣት መዚኑ፣ ኮይኑ ግና ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ጽላላ ምስ ኣውደቀትሉ እቲ ቀሊሉ ዝነበረ ሠናይ ግብሩ ልዒሉ እተን ዝሃበን ዕማኾ ማይ መዚና። ጽላል ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብዙሕ ትርጉም ኣለዎ፣-
-  > መዝ.36፣-7። እዚ ማለት ብኽንፊ ረዲአትካ ምሕረትካ ማለት እዩ።
-  > መዝ.57፣-1። ኣብ ምሕረትካን ለወሃትካን ተጸጊዔ ኣለኹ ማለት እዩ።
ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ጽላሎታ ኣውደቀትሉ ማለት ኣብ ልዕሊ ኣማላድነታ ቃልኪዳና ተወሲኽዎ ማለት እዩ።  >መዝ.106፣23። እግዚአብሔር ንእስራኤላውያን ብዝገበርዎ በደል ከጥፍኦም ደለየ፣ ኮይኑ ግና ናይ ሙሴ ጸሎትን ኣማላድነት ተቀቢሉ ይቕረ ኢሉሎም። ዋላ እኳ እቲ ዝገብርዎ ሓጥያት ናብ ፍርዲ ዘብጽሕ እንተነበረ ናይ ሙሴ ኣማላድነት ግና ዝያዳ ሚዛን ደፊኡ።
ናይ በላዔሰብእ ነፍሲ ብናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኣማላድነት ዲኂና። እዚ ናይ እግዚአብሔር ምሕረትን ለውሃትን ዘርኢ እዩ። ናይ ፈያታዊ ዘየማን ምሕረት ምርካብ፣ ናይ በላዔሰብእ ገነት ምእታዉ እግዚአብሔር ብንስሓ ዝሕጸቡን ተጣዒሶም ንዝምለሱ ኩሎም ደቁ ዝህቦ ኽብሪ ዘርእየና ዓቢ ምስክር እዩ። ናይ ቅዱሳን ኣማላድነት ማዕረ ክንደይ ሓይሊ ከምዘለዎ ዘረድእ እዩ።
ስለዚ እዚ ብምዃኑ ምስ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኮነ ምስ መሠረታዊ ናይ ድኀነት ትምህርቲ ዘይጋጮ እኳ ድኣ ብዝያዳ ሕብረት ዘለዎ ትምህርቲ ዘረደኣና እዩ።
ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ብምሕረቱን ሳህሉን ይሃበና። ኣማላድነት ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ። ናይ ቅዱሳን ጻድቃን ሰማእታት ኣይፈለየና!
(For those who do not have Geez try this PDF link) BELAEI SEB
ወስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ 2018 ኣቆፃፅራ ኣውሮፓውያን ወልፊ ቪድዮ ጌም ሕማም ኣእምሮ ብምባል ኣፍልጦ ክህብ እዩ።
20/04/2010 ውድብ ጥዕና ዓለም ነዚ ጠንቂ ጥዕና ኣእምሮ ዝኾነ ወልፊ ፀወታ ቪድዮ ጌም ጌሚንግ ዲስኦርደር ዝብል ስያመ ኣብ መበል 11 ዓለም ለኸ ምደባ ሕማማት እዩ ከም ሳዕቤንን ሕማምን ኣእምሮ ገይሩ ኣፍልጦ ክህብ ተዳልዩ ዘሎ።
እቲ ውድብ እዚ ክገብር ካብ ዝደፋፈኦ ቀንዲ ምኽንያታት ድማ ሰባት ኣብ ማሕበራዊ ሂወት ከም ሓዳር ፣ ምሕዝነት ፣ ፍቕሪ ወለዲን ውላድን ዘሰናኽል ፣ ኣብ ትምህርቲ ዕንቅፋታት ዝፈጥር ፣ ኢሉ ውን ኣብ ስራሕ ቦታ ምስ ሞያ ተዛሚዱ ክፍተት ዓቕሚ ስራሕን ትህኺትን እናስዓበ ኣፀጋሚ እናኾነ ምምፅኡ ስዒቡ እዩ።
እዚ ሕማም ማለት ውን ጌሚንግ ዲስኦርደር በቲ ዝፈጥሮ ዘሎ ፀገም ጥዕና ኣእምሮ ዓቕሚ ምስኣን ዝብል ስያመ ከም ዝምጥኖ ውን ገሊፁ ኣሎ ውድብ ጥዕና ዓለም።
ሓደ ሰብ ኣብ ፀወታ ቪድዮ ጌም ክሳብ 12 ኣዋርሕ ክፃወት እንተሕፀኒሑ ደሓን እዩ ምባል ይከኣል ድሕሪ ሓደ ዓመት ዝዘለለ እንተኾይኑ እቲ ወልፊ ግን ልክዕ ከም ሕማም ተቖፂሩ ሓደ ሰብ ግዳይ ሕማም ጌሚንግ ዲስኦረደር ክንብሎ ንኽእል ተባሂሉ ኣሎ።
ኣቐባሊ ቃል ውድብ ጥዕና ዓለም ጌሪጎሪ ሃርቲል እዚ ሓዱሽ ብውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ 2018 ኣቆፃፅራ ኣውሮፓውያን ኣፍልጦ ክወሃቦ እዩ ዝተብሃለ ሕማም ጌሚንግ ዲስኦርደር ማለት ውን ብወልፊ ቪድዮ ጌም ዝመፅእ ፀገም ጥዕና ኣእምሮ ሕማማዊ ኣፍልጦ እዩ ክዋሃቦ እምበር ክግበረሉ ዝኽእል ሜላ ኣተሓኻኽማን ቅድመ ምክልኻልን ኣየካትትን ኢሎም ኣለው።
ምሁር ስነ ኣእምሮ ዝኾኑ ፕሮፌሰር ክሪስ ፎርግሰን ኣብ ዙርያ ቪደዮ ጌም መፅናዕቲ ዘካየዱ ምሁር እንትኾኑ እቲ ዝረኸብዎ ውፅኢት ድማ ሰባት ንቪደዮ ጌም ዝተወለፉ እንተኾይኖም ጨካናትን ፈጠርቲ ናዕብን ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ኣረጋጊፆም ነይሮም። ሽዑ ወልፊ ቪደዮ ጌም ሕማም እዩ ዝብል ኣፍልጦ ክዋሃቦ ውን ሓቲቶም ነይሮም ንውድብ ጥዕና ዓለም ማለት እዩ።
ኣብ ኮምፒተራትን ስማርት ሞባይላትን ዝካየዱ ፀዎታታት ማለት ውን ቪደዮ ጌማት ናብ ወልፊ እናዓበዩ ይመፁ ከም ዝገለፁ ኣቐባሊ ቃል ውድብ ጥዕና ዓለም ጌሪጎሪ ሃርቲል ኣብ ህፃናትን መናእሰያትን ከም ዝብእስ ሓቢሮም ኣለው።
እዚ ድማ መናእሰይ ስርሖም ብዝግባእ ከም ዘይሰርሑን ህፃናት ድማ ትምህርቶም ብዝግባእ ከም ዘይከታተሉን ድሕሪ ምግላፆም ህኩይን ጥዕንኡ ዝተዛበዐን ወለዶ ይፍጠር ምህላው ዘለዎም ስግኣት ገሊፆም ኣለው።
ፍልፍል CNN


text:
መበል 39 ጉብኤ ማሕበረ-ዲምክራስያዊ ሰልፊ ሽወደን፡ብዂለን ዓበይቲ ናይቲ ሃገርመራኸቢ ብዙሓን "ሓድነቱ ዝዓቀበ ሰልፊ" ተባሂሉ እናተገልጸ ኣብ ውሽጢ 8-12 ሚያዝያ 2017 ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ብዓወት ተዛዚሙ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝዝቢ ኤርትራ ብተዓዛብነት ብምክፋል፡ ኣገዳሲ ርክባት ከካይድ ዕድል ረኺቡ። መዘክር ኣቦ መንበር ሰልፊ እውን ብስፍሓት ዘርጊሑ።
ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ወኪሉ ኣብ ጉባኤ ገዛኢ ሰልፊ ሽወደን እተኻፈለ፡ ምክትል ሓላፊ ሽማገለ ቤ/ጽ ወጻኢ ጉዳይ ሰዲህኤኣብ ሽወደን ዝኾነ ሓው ጸሃየ ቀለታ ነይሩ። እቲ ናብ ብዙሓት ተሳተፍቲ ጉብኤ ክበጽሕ ዝኸኣለ መዘክር ሰዲህኤ፡ ንዘሎ ሃለዋት ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ምግላጽ፡ ማሕበረ-ዲሞክራሲያዊ ሰልፊ ሽወደን ኣብ መበል 37 ጉባኤኡ ብጒዳይ ተቓውሞ ኤርትራ ንዘሕለፎ ውሳኔታት ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ደጊሙን ኣትሪሩን ጸዊዑ። እቲ ውሳኔታት ንናይ ለውጢ ሓይልታት ተቓውሞ ኤርትራ ንምሕጋዝን ነቲ ዘይሕጋዊ ቀረጽ ህግደፍ (2%) ንምውጋድን ዝዓለመ ነይሩ።
መበል 39 ጉባኤማሕበረ-ዲምክራስያዊ ሰልፊ ሽወደንኣብ ከተማ ዮተቦርግ
ኣብ ውሽጢ'ቲ ን5 መዓልታት ዝቐጸለ ጉባኤ፡ ልኡኽ ሰዲህኤ ምስ (1) ወጻኢ ጒዳይ ምኒስትር ሽወደን፡ ወይዘሮ ማርጎት ዋልስትሮም፣ (2) ክሳዕ መወዳእታ 2016 ምክትል ዋና ጽሓፊ ሕቡራት መንግስታ ዝነበረ ያን ኤልያሶን፣ (3) ኣቐዲማ ዝጸንሐት ኣደ መንበር ሰልፊ ሽወደን፣ (4) ምስ ሓዳስ ሰክረተር ሰልፊ፣ (5) ምስ ምኒስትራት ውሽጣዊ ጒዳትን፡ (6) ስደተኛታትን፡(7) ምክልኻል ሃገርን፡ (8) ኣቦ መንበር ማሕበር ሰራሕተኛታትን፡ (9) ከንቲባ ከተማ ዮተቦርግን ብምርኻብ ኣገዳሲ ሓበሬታታት ብምሃብ ኣብ ልዕሊ ጒዳይ ኤርትራ ዘሎዎም ጠመተ ከዕዝዙ ጸዊዑ። ንመዘክር ኣቦ መንበር ሰዲህኤ ብምሃቦም እውን ትጽቢት ተቓውሞ ኤርትራ ካብ ሽወደናዊ ሰልፊ ክብ ዝበለ ምዃኑ ከስምረሉ ክኢሉ።
ልኡኽ ሰዲህኤ ምስ ናይ ሕ.መ. ያን ኤልያሶንን ወጻኢ ጒዳይ ምኒስትር ዋልስትሮምን ኣብ እተራኸበሉ ደቓይቕ።
ጉባኤታት ማሕበራዊ ዲሞክራሲያዊ ሰልፊ ሽወደን ኣብ ነፍሲ ወከፍ 4 ዓመት ዝካየድ ኮይኑ፡ ሎሚ ዘበን ኣብ ድሮ ምጅማር ጉባኤ ኣሰንባዲ ግብረ ሸበራዊ መጥቃዕቲ ኣብ ስቶኮልም ርእሲ ከተማ ሃገር ሽወደን ብምፍጻሙ ኣብ ጉብኤ ፍሉይ ስምዒታትን ስጥመትን ኣኸቲሉ። ብኡ መሰረት ከኣ መሪሕ ጭርሖ ጉባኤ “ዉሕስነት ኣብ ሓድሽ መዋእል” ዝብል ኮይኑ ንድሕነት ሃገርን ህዝብን ሽወደን ምውሓስ ልዕሊ 10,000 ፖሊስ ክሳብ 2024 ዓ.ም. ክምልመሉ ጉባኤ ብሙሉእ ድምጺ ዉሳኔ ኣሕሊፉ። ብምቅጻል “ናይ ሃገር ሽወደን ኣገባብ (ቅዲ)” ዝብል ኣምር ተኽቲሎም 350 ኣባላት ጉባኤ ሓዳስ ዋና ጸሓፊት ክትከውን ንለና ሮድስትሩም ባኣስታድ (Lena Rådström Baastad) መሪጾም።ንጀኦግራፊካዊ ኣቀማምጣ ዝርጋሔ ኣባላቱ ተመርኲሱ ከኣ ሓደስቲ ኣባላት ናብ ኣካያዲት ሽማገለ ሰልፊ ወሲኹ ብምሉእ ድምጺ መሪጹ። ምስኡ እውን እዞም ዝኽተሉ ገለ ካብ ኣገደስቲ ኣካታዕቲ ዝነበሩ እዋናውያን ሕቶታት ተላዒሎም ውሳኔ ተወሲዱሎም፡-
- ንጹር ስርዓተ ሕጊ ንመኽሰብ ምንዳይ ኣብ ትምህርቲ፡ ኣብ ሕክምና፡ ኣብ ክንክን ኣረጋውያን ደው ክብል ።
- ኣብ ቤት ትምህርትታት ሃይማኖታዊ እምነት ምምሃር ደው ክብል።
- ኣገባብ ንትምህርቲ ዝውሃብ ደገፍ ገንዘብ ብደቂቅን ጥንቃቀን ክርኤ።
- መንበሪ ገዛ ባዕልኻ (ብዉልቀ) ምርካብ ዝብል ብዘገምታዊ መገዲ ደው ክብል።
- ሰልፊ ኣንጻር ምኽልካል ናይ ጎደና ለመንቲ ምዃኑ።
- እምቢ(ኣይፋል) ንኣባል ወተሃደራዊ ምሕዝነት ሓድነት ሃገራት ኤውሮጳ።
- እምቢ (ኣይፋል) ቀረጽ ንሽኮር
- ስሩዕ መደብ ንዉልቀ ዉሕስነት ሂወት እርጋን ምትእትታው ቀዳምነት ክወሃብን።
- ናይ ሃገር ሽወደን ሕጊ ኣቃባብላ ስደተኛታትን ቀረብን፡ ካብ ኣባላት ሕብረት ኤውሮጳ ክፍለ ከም ዘይብሉ ።
- ሰልፊ ንምሃብ ቀዋሚ መንበሪ ምዕቃብ መትከሉ ኮይኑ፡ ንምጥርናፍ ስድራቤት ተኽእሎ ክህሉ ነዚ ከኣ ምስ ኣባላት ሕብረት ኤውሮጳ ብምስምማዕ ክኸውን።
- ንትሕቲ ዕድመ ሓተቲ ዕቅባን ኣተሓሕዞኦምን ካብ ሃገር ሽወደን ናብ ትውልዲ ሃገሮም ምምላስን ክጽናዕን፡ ነጻ ምዉጻእ ዳዊት ኢሳቅን.....ዝብሉ ዉሳኔታት እዮም።


text:
ንዝሓለፈ ሰሙናት ኽካየድ ዝቐነየ አኼባ ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዲግ ከምዝተዛዘመ ዝበጽሓና ዜና ሓቢሩ።
ኣብታ ሃገር ንዝተፈጥረ ውጥረት ንምፍታሕ ተባሂሉ ዝተጀመረ አኼባ ዝተዛዘመ ዝተፈላለዩ ውሳኔታት ብምሕላፍ ምዃኑ እቲ ኮሚቴ ንመሓውራት ዜና'ታ ሃገር ኣብ ዝለኣኾ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ኣኼባ ካብቶም 36 አባላት ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ነባር አባላት ኣመራርሓ'ውን ክሳተፉ ምቕናዮም ምንጭታት ሓቢሮም።
ብተወሳኺ አባላት ኮሚቴ ንቀዳማይ ሚንስትር ሕቶ ዘቕረቡ አባላትን ብውድባዊ መሓውር ክዘራረቡ ምጽንሖም ምንጭታት ዝጠቐሰ ጋዜጣ ሪፖርተር ገሊጹ።
ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዲግ ካብ ኦህዴው: ብኣዴን: ናይ ደቡብ ህዝብታት ዲሞክራሲያዊ ውድብን ህውሓትን ነፍሲ ወከፍ ትሸዓተ አባላት ዝርከብዎ ቀዳማይ ሚንስትር ብአቦ መንበርነት ዝመርሕዎ አኼባ ምንባሩ ተፈሊጡ'ሎ።
እቲ ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ኣብ መዛዘሚ ኣኼብኡ ብዛዕባ ዘሕለፎ ውሳነ ዝተዋህበ ዝርዝር ሓበሬታ ግን የለን።


text:
መዓልቲ ናጽነት! ሓሳባት ዝዕድም ዕለት ኢዩ፣ ሓቀይዶ? እዚ እናጸሓፍኩ ኣብ ቅድመይ እትርከብ ‘Soldiers, Martyrs, Traitors, and Exiles’ (‘ወታሃደራት፡ ስውኣት፡ ከዳዓትን ስደተዓታትን`) ዘርእስታ መጽሓፍ እጥምት ኣሎኹ። እዚ ኣርእስቲ`ዚ ብዛዕባ ከማይን ስድራይን ዝኣመሰሉ እንድዩ ደኣ ዝዛረብ ዘሎ ዝመስል። ኮይኑ ግን ነቶም ሕጂ በቲ ስርዓት ከዳዓት ዝቑጸሩ ኣብ ሰደት ዘለዉ ተጋደልቲ ወለደይ፣ ሰብ ምስቶም ህዝቢ ኤርትራ ስልጣን ዝመንዘዑ ሸፋቱ የደናግሮም ኣሎ። ናይ ኣኮይ መስዋእቲ ንብላሽ ኔሩ ማለት ድዩ? ብሓቂ፡ ብዙሕ ዘተሓሳስብ`ዩ። ኣነ‘ውን ኣብ ሰደት እነብር ኣሎኹ፣ ብፍላይ ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ ነቶም መንግስቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. (ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራሲን ፍትሕን) ዝድግፉ ምሁራት መንእሰያት ኤርትራውያን ብወገነይ ስለምንታይ ነዚ መንግስቲ’ዚ ከምዝቃወሞ ከረድእ የሽግረኒ። ንኣብነት፣ ኣብቲ ዕላልና ደሞክራሲ ክጠልብ ከሎኹ፣ እሞ መልሲ ምስ ሰኣኑ፣ ኣብ ታሪኽ ዝበለጸ ምዕባለ ዘምጸኡ እቶም ብውልቀ መለኽቲ ዝተመርሑ ስርዓታት ከምዝኾኑ ብምግላጽ ግርምቢጥ ዝኾነ መልሲ የቕርቡ።
እዚ ድማ፣ ኣብዚ ቀረባ እዋን ሓደ መንእሰይ ለቢሱዎ ዝነበረ ማልያ የዘክረኒ። ኣብቲ ማልያ፣ ናይ ጊዛ (ግብጺ) ጥንታዊ ፒራሚድ ተሳኢሉ ነበረ፣ ኣብ ትሕቲኡ ድማ ‘SLAVERY: GET $**T DONE’ ዝብል ጽሑፍ ተጻሒፉዎ ነበረ። ካብቶም ኤርትራውያ ተመሳሳሊ ኣበሃህላ ክቀርብ ከሎ ድማ ኩሉ ግዜ የስደምመኒ። ብዙሕ ግዜ፡ እቶም ውልቀመላኽነት ዝበለጸ ኣማራጺ ኢዩ ኢሎም ዝዛረቡኒ ከማይ መንእሰያት ኢዮም። ኣብ ከምዚ ኩነታት ድማ፣ ስለምንታይ ኢዩ ህ.ግ.ደ.ፍ. ነቲ ደሞክራስን ፍትሕን ዝብሉ ኣምራት ብሓቂ ኣብ ግብሪ ዘይትርጉሞም ኢልና ኣብ ክንዲ ብሓባር ነመራመር፣ ብዛዕባ ጥቕሚን ትርጉምን ደሞክራሲ ጥራይ ኣብ ምክታዕ ንድረት። ኣብቲ ክትዕ፣ ኣዘራርባ ናይዞም ሰባት ነቶም ከማይ ዝኣመሰሉ ንህ.ግ.ደ.ፍ. ዝቃወሙ ኤርትራውያን ብዛዕባ ህልዊ ኩነታትን ዓለማዊ ፖሊቲካን ከም ዱሩት ኣፍልጦ ዘለዎም ሰባት ከምዝቖጽሩና የንጸባርቕ።
እዞም ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሮም ዘሎዉ ነጥብታት ቅድሚ ገለ ዓመታት ዝጸሓፍኩዎም እዮም። ሕጂ’ውን እዋናዊ መልእኽቲ ዘሎዎም ኮይኑ ይስማዓኒ፣ ብዙሕ ለውጢ ስለዘይተራእየ ድማ ዝሓሸ መጻኢ ካብ ምጥላብ ከቶ ድሕር ክንብል የብልናን። ኣብዞም ነጥብታት እዚኣቶም ብከፊል ካብቶም ንመንግስቲ ዝቓወሙ ሰባት ዘሎዎም ኣረኣእያ ኣሕጽር ኣቢለ ከቕርብ እየ እዚ ድማ ነቲ ኣንጻር ተቓወምቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝዝርጋሕ ጠቐነ (ምክፋእ) ብምልኡ ዘቃልዕ’ኳ እንተዘይኮነ፣ ንገለ ኣገደስቲ ነጥብታት ዘብርህ ኮይኑ ይስማዓኒ፣
- ንመንግስቲ ዝቃወም እንተኾንኩ፣ ንሃገረይ ኣይግደሰላን ማለት ኣይኮነን። ሃገረይ ክብል ከሎኹ፣ ኣብቲ መሬት ዝነብር ህዝቢ ማለተይ እየ፣ መሬት ማለት ድማ እቲ ሰብ ዝነብረሉን ባህርያዊ ጸጋታቱ ዝጥቀመሉን ቦታ ማለት ኢዩ። እዚ ቦታ ድማ በቶም ናይ ኤርትራ ዶባት ዝተወሰነ ኢዩ።
- ምስ ኢትዮጵያ ዘሎ ናይ ዶብ ጉዳይ ኣቃሊለ ዝርእዮ ኣይኮንኩን። ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ከምዘየኽበረቶ እፈልጥ እየ። ዋላ`ኳ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ውዕል ከምዝኸበር ግንገብር ኢና እንተበሉ፣ ብኣህጉራዊ ሕብረተሰብ ዝኾነ ይኹን ጸቕቲ ከምዘይመጸ እፈልጥ እየ። ብናተይ ኣረኣእያ፣ ኢትዮጵያ ነቲ ስምምዕ ክተኽብሮ ከምዘሎዋን ኣህጉራዊ ሕብረተስብ ድማ ዝግባእ ጸቕጢ ክገብር ከምዘለዎ ኢለ ይኣምን።
- ገሊኦም ሰባት ነዚ ሕጂ ዝዛረበሉ ዘሎኹ ናይ ሓርነትን ፍትሕን ቃላት ንውልቃዊ ጥቕሞም ክጥቀሙሉ ከምዝፍትኑ እፈልጥ እየ። እዚ ድማ ሓዲሽ ነገር ኣይኮነን። ገሊኦም ሰባት ብሓቂ ናይ ፍትሕን ሓርነትን ኣምራት ክድግፉ ከሎዉ፣ ገሊኦም ግን ንጥቕሞም ጥራይ ኢሎም ተመሳሳሊ ሓረጋት ከምዝጥቀሙ እፈልጥ እየ። እዚ ድማ ኣብ ፖለቲካ ዝነብረን ዘሎን ኢዩ። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ተገሪሀ ነቶም ቆርበት በጊዕ ዝለበሱ ቶኽላታት ንምልላይ ጥንቃቐ ኣየዘውትርን ማለት ኣይኮነን።
- ኣብ ታሪኽ፣ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ኤውሮጳን ብምስምስ ሓገዝ ንብዙሓት ሃገራት ከምዝመዝመዛ እፈልጥ እየ። ንኤርትራ ድማ ብተመሳሳሊ ክጥቀሙላ ከምዝህቅኑ እፈልጥ እየ። ንመንግስቲ ዝቃወም`ኳ እንተኾንኩ፣ ህዝቢ ኤርትራን ከምኡ`ውን ዝኾነ ይኹን መንግስቲ ኤርትራ ንዝኾነ ናይ ወጻኢ ጸቕጢ ተምበርኪኾም መጻኢ ዕድልና ንሓደጋ ከቃልዑ ኣይድግፍን።
- ገሊኦም ኤርትራውያን ንሃገርና ምስ ኢትዮጵያ ክትጽምበር ከምዝደልዩ እፈልጥ እየ። እዚ ድማ ብዙሓት ኤርትራውያን ምእንቲ ናጽነት ሃገርና ስለዝተሰወኡ ኣይሰማማዓሉን እየ። ኤርትራ ከም ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ወይ ኣብ ትሕቲ ፈደሬሽን ከም ዝነበርረቶ ዘይኮነ፡ ከም ነጻ ሃገር ዝቖመትሉ ኣብ 1991 ኢዩ። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ እታ ብመስዋእቲ ዝቖመት ሃገርና ኤርትራ ታሪኻ ክርሳዕን ካብ ካርታ ዓለም ክትስረዝን እደሊ ማለት ኣይኮነን።
- ገሊኦም ኤርትራውያን መሳርሒ ናይ ኢትዮጵያ ወይ ድማ ናይ ካልእ ሃገር መሳርሒ ብምዃን ኩርኩር መንግስቲ ከቑሙ ከምዝደልዩ እፈልጥ እየ። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩርኩር መንግስቲ ይድግፍ ማለት ኣይኮነን።
- ብዙሓት ሓያላት መንግስታት ከምቲ ንሳተን ዝብሎኦ ናይ ብሓቂ ደሞክራሲ ከምዘይኮና እፈልጥ እየ። ናተን ፖሊሲ ንረብሓ ናይተን ኣብ ናይ ቁጠባን፣ ሕክምናን፡ ውትህድርናን ወዘተ ዝሳተፋ ናይ ውልቂ ትካላት እምበር፡ ንረብሓ ዜጋታተን ከምዘይኮነ እፈልጥ እየ። ኣዘን ሃገራት እዚኣተን ድማ ናይ ዓለም ምሉእ ጸጋታት እናመዝመዛ ንድኻታት ሃገራት ብቁጠባ ይኹን ብትምህርቲ መመሊሰን ኣብ ከቢድ ድኽነት ከምዘብጸሓ እፈልጥ እየ። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ነዚ ክውንነት ኣይፈልጥን እየ ማለት ኣይኮነን፣ ኣንጻሩ ድማ ኣይቃለስን ማለት ኣይኮነን። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ኤርትራ ባህርያውን ሰብኣውን ጸጋታታ ተጓሕጒሑ ንጥቕሚ ናይዘን ዜጋታተን`ውን ዘየኽብራ ሃገራት ክውዕል እድግፍ ማለት ኣይኮነን።
- ኤርትራ ድኻ ሃገር ምዃና እፈልጥ እየ፣ ካብ ድኽነት ክትገላልገል ድማ ህዝባ ብምልኡ ክቃለስ ከምዘሎዎ ኣይስሕቶን። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ብደረጃ ውልቀ-ሰብ ይኹን ብደረጃ ሕብረተሰብ ብዙሕ ጻዕሪ ከድሊ ምዃኑ ይርደኣኒ`ዩ።
- ኣብ ሱዳን፡ ግብጺ፡ ከምኡ`ውን ኣብ ካልኦት ሃገራት ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ብዙሓት ካብ ዝየጋታትና ኣብ ኢድ ጨወይትን ዓመጽትን ኣትዮም ኣካላቶም ኣብ መሸጣ ከምዝውዕል እፈልጥ። ንመንግስቲ ስለዝቃወም፣ ናይ ሰባትን ናይ ኣካላት ደቂ ሰብ መሸጣ እድግፍ ማለት ኣይኮነን።
- ንህ.ግ.ደ.ፍ. ስለዝቃወም፣ ሓደ ካልእ ኣንጻር ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝኾነ ሰብ ኩሉ ዝብሎ ወይ ድማ ዝገብሮ እድግፎ ወይ ይሰማማዓሉ ማለት ኣይኮነን። ብርግጽ፡ ኣብ ብዙሓት ነጥብታት ንሰመማዓሉ ኣብ ገሊኡ ድማ ዘይንሰመማዓሉ ክህሉ ኢዩ፣ ብሓፈሻ ግን ክልቴና ንህ.ግ.ደ.ፍ. ከም ናይ ኩላትና ኤርትራውያን መሰላት ዝግህስን ዝጭቑንን ስርዓት ንቖጽሮ ማለት ኢዩ።
እዚ መንግስቲ፣ ናይ ኤርትራውያን ሰብኣዊ መሰላት ዝግህስን ንትምህርትን ቁጠባዊ ምዕባለን ዝኾልፍን ከምኡ`ውን ንመጻኢ ዕድል ሃገርና ኣብ ሓደጋ ዘእቱን ምዃኑ ስለዝኣምን እየ ዝቃወሞ። እዚ መንግስቲ፣ ብጉድለታቱ ክሕተትን ካብ ስልጣን ክወርድን እደሊ። ናይ ስልጣን ሃጓፍ (void of power) ሓደገኛ ክኸውን ከምዝኽእል እፈልጥ። በዚ ምኽንያት`ዚ ኢዩ ድማ እቶም ለውጢ ዝደልዩ ኤርትራውያን ብዝሓሸ ኣገባብ ክዓዩን ብዝሓሸ ኣገባብ ንናይ ሓባር መጻኢና ዝኾኑ ግባራዊ ፍታሓት ከናድዩ ከምዝግባእ ይኣምን። ድሮ ብዙሕ ድኻማት ኣርኢና ኣሎና፣ ዝተፈላለያ ሃገራት ድማ ኣብ ናትና ጉዳያት ጣልቃ ክኣትዋ ጀሚረን ኣሎዋ። ንጉዳያትና ባዕላትና ክንፈትሕ እንተዘይኺኢልና፣ ካልኦት ኢዶም ከእትዉሉ ኢዮም፣ እዚ ድማ መፈለምታ ናይ መወዳእታ ውድቀት ኪኸውን ኢዩ።
ብርግጽ ካልኦት ክዘርበሎም ዝግቦኦም ጉዳያት ኣለዉ፣ እዚ ዝጸሓፍኩዎ ድማ ንኹሉ ከምዘይሽፍን ርዱእ ኢዩ። እዚ ናይ ውልቀይ ርእይቶ`ዩ ምበልኩ፡ ግን ናይ ብዙሓት ካልኦት ርእይቶ`ውን ምዃኑ እፈልጥ እየ። ንመንግስቲ ዝድግፉ ሰባት ከም ኣረሜን ወይ እንስሳ ጌርካ ምቕራብ ኣድላዪ ኣይኮነን፣ ምስኣታቶም ብሰላም ክነብር ዝደልዮም ደቂ ሰባት ኢዮም። ንሳቶም`ውን ክፋል ህዝቢ ኤርትራ ኢዮም። ንመንግስቲ ትቃወም ወይ ትድግፍ ምዃንካ ብዘየገድስ፡ እቲ ካልእ ወገን`ውን ናይቲ ፍታሕ ረቛሒ ስለዝኾነ፡ ካብ ናትካ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ብጎነጽ ከተጥፍ ኢልካ ምሕሳብ ኣይግባእን።
እንጻር ህ.ግ.ደ.ፍ. ምዃን እምበኣር ብዛዕባ ሃገር ዘይምግዳስ ወይ ኩነታት ዓለም ዘይምርዳእ ማለት ኣይኮነን። ሰለዚ፡ ኣብ መጻኢ ምስ ደገፍቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝግበር ዘተ ነዞም ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለዉ ነጥብታት ኣብ ግምት ዘእቱ ክኸውን እትስፎ።
ሻም


text:
ቑጠባዊ ዕብየት እዚ ዓመት 2.7ሚኢታዊ ክኸውን’ዩ
መቐለ ግንቦት 28/2009(ድወት) ቑጠባዊ ዕብየት ዓለም 2017ዓ.ም.ፈረንጂ 2.7ሚኢታዊ ኾይኑ ከምዝምዝገብ ባንኪ ዓለም ገሊፁ።
እቲ ባንኪ ኣብ ዘውፅኦ ትንበያ ቑጠባዊ ዕብየት ዓለም እዚ ዓመት ኣብ ዓውዲ ማኒፋክቸሪንግን ንግድን ዘሎ ዕብየት ስዒቡ 2.7ሚኢታዊ ኾይኑ ክዓቢ’ዩ።
ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ 4ተ ዓመታት ኣብዚ ዓመት ዝምዝገብ ቑጠባዊ ዕብየት ተስፋ ዝህብ ኾይኑ ከምዝተርኣየ ይገልፁ በዓል ሙያ ስነ ቑጠባ እቲ ባንኪ ኣይሃን ኮሴ።
ኣብ 2017 ዝተርኣየ ምንቕቓሕ ንግዲ፣ ዝተርኣየ ኣታውን ወፃእን ንግዲ ቻይና ዕብየት ምርኣዩን ጠለብ ምውሳኹን ቑጠባዊ ዕብየት እዚ ዓመት 2.7ሚኢታዊ ክኸውን ገይሮም’ዮም።
ሃገራት ቻይና፣ ብራዚል፣ ሜክሲኮ፣ ህንዲ፣ ኢንዶኖዢያ፣ ቱርክን ሩሲያን 7ተ መሪሕ ቑጠባ ንግዲ ዓለም ከምዝኾና ዝገለፀ እቲ ባንኪ እቲ ቑጠባዊ ምንቅስቃስ ዓለም ክነቓቓሕ ዝገበራ ምዃነን’ውን ኣቐሚጡ።
እዘን ሃገራት ኣብዚ ዓመት ብ4.1ሚኢታዊ ክዓብያ ትፅቢት ዝግበር ኾይኑ ህንዲ ብ6.1ሚኢታዊ ቻይና ድማ ብ6.5ሚኢታዊ ዕብየት ከርእያ ትፅቢት ይግበር።
ብኻልእ ወገን ቑጠባዊ ዕብየት 2018/19ዓ.ም.ፈረንጂ ዓለም 2.9ሚኢታዊ ኾይኑ ክምዝገብ ትፅቢት ይግበር።
ይኹን’ምበር ሐዚ’ውን ግና ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ይረአ ዘሎ ዘይምርግጋዕ፣ ሕጊ ስደተኛታት ምምሕዳር ኣሜሪካ፣ ኣታዊ ኣብ ዝኾኑ ምህርታት ዝተቐመጠ ማዕቐብ ኣብ ቑጠባዊ ዕብየት እዚ ዓመት ፅልዋ ከሕድሩ ዝኽእሉ ስግኣታት ኢሉ ኣቐሚጡዎም ኣሎ።
(ሲ.ጂ.ቲ.ኤን)