text:
ሃፍቲ ተፈጥሮ እናሕወኻ ልምዓት ዘረጋገፀ መደብ ሴፍቲኔት
ብሰንኪ ድሑር ስርዓታት መርኣያ ድርቅን ጥምየትን ኮይና ዝፀንሐት ትግራይ ካብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ጀሚሩ ክሳብ ሐዚ ዝተጠናኸረ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ብምክያዱ ሰፊሕ መሬት ትግራይ ብሃፍቲ ተፈጥሮ ተዓቂቡ እዩ። በዚ ድማ ክልልና ማእኸል ተሞክሮ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ እናኾነት መፂኣ እያ። ነዚ ዘርእየና ካብ 2002 ዓ/ም ክሳብ 2007 ዓ/ም ብብርኪ ክልል ሓደ ነጥቢ 56 ሚልዮን ሄክታር መሬት ብዕቀባ ሓመድን ማይን ተሸፊኑ እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ 120 ሽሕን 531 ኪሎ ሜትሮ ጉህሚ ንምሕዋይ ተተሊሙ 124 ሽሕን 64 ኪሎ ሜትሮ ተተግቢሩ እዩ። እዞም ስራሕቲ ብምስርሖም ድማ ጥርሖም ተሪፎም ዝነበሩ ጎቦታትን ጉህምታትን ናብ ንቡር ተመሊሶም ሓምለዋይ ተኸዲኖም እዮም።
ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ እግሪ እቶም ጎቦታትን ጉህምታትን ዓይኒ ማያት ነቲዖም ልምዓት መስኖ እናተጠናኸረ መፂኡ እዩ። ከም ክልል እኳ እንተሪእና ኣብ ቀዳማይ ዙር ትልሚ ዕብየትን ስግግርን 453 ሽሕን 900 ሄክታር መሬት ብመስኖ ንምልማዕ ትልሚ ተታሒዙ 257 ሽሕን 136 ሄክታር መሬት ለሚዑ እዩ። ካብዚ ብመስኖ ዝለምዐ 558 ሽሕን 744 ወገናት ተጠቀምቲ ዝገብር 27 ሚልዮን 568 ሽሕን 886 ኩንታል ምህርቲ ተረኺቡ እዩ። እዚ ኣብ ልምዓት መስኖ ዝተመዝገበ ዓወት ምስ ካልኦት መርሃ ግብርታት ምንካይ ድኽነት ተደሚሩ ኣብ መፍረያይነትን ተጠቃምነትን ሓረስቶት ወሳናይ ግደ ከም ዝነበሮ ሰነድ ፀብፃብ መበል 12 ጉባኤ ውድብ ህወሓት የመላኽት።
ክሳብ ሕዚ ሃፍቲ ተፈጥሮና እናተዓቀበ፣ ከርሰ መሬትና እናጎልበተ፣ ልምዓት መስኖ እናተጠናኸረን መፍረያይነትና እናወሰኸን መፂኡ እዩ። እዚ ወለዶ ድማ ከም ክልል ምርግጋፅ ውሕስና ምግቢ ጥራሕ ዘይኮነስ ቑጠባዊ ዓቕምና እናዓበየ ብምምፅኡ መጠን ድኽነት ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን 22 ምኢታዊ ንምብፃሕ ትልሚ ተታሒዙ ኣብ 2007 ዓ/ም 23 ነጥቢ 4 ከም ዝበፅሐ ሰነድ ቢሮ ትልምን ፋይናንስን ክልል ትግራይ የመላኽት። ኣብቶም ስራሕቲ፣ መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ከባቢያዊ ልምዓት ብምስላጥ ሓረስቶት ክልልና ካብ መረበቶም ከይተመዛበሉ ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እና ልምዑ ተጠቀምቲ ዝኾንሉ ፕሮግራም ምዃኑ ምፍላጡ ኣገዳሲ እዩ።
መደብ ሴፍትኔት ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ማለት ካብ 1997 ክሳብ 2007 ዓ/ም ሓረስታይ ክልልና ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኡ እናልምዐ ውሕስነት ምግቡ ብዘላቕነት ብምርግጋፅ ሃፍቲ ዘዋህልሉ ባይታ እናተፈጠረ መፂኡ እዩ። ቑፅሮም ብርክት ዝበሉ ሓረስቶት ልምዓታዊ ሴፍትኔት ከም መሰጋገሪ ተጠቒሞም ኣብ ልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን ካልኦት ዘፈራት ስራሕን ተዋፊሮም ብምግቢ ዓርሶም ካብ ምኽኣል ብተወሳኺ ሃፍቲ እናዋህለሉ ናብ ዝሓሸ ብርኪ ዕብየት ዝተሰጋገርሉ ኩነታት እዩ ተፈጢሩ።
ኣብዚ ትሕዝቶ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሃፍቲ ተፈጥሮ ክልልና ኣብ ምዕቃብ፣ ልምዓት መስኖ ክልልና ኣብ ምጥንኻር፣ ጠዋሪ ዘይብሎም ኣረጋውያን፣ ጉዱኣት ኣካልን ፀገም ጥዕና ዘለዎም ወገናትን ኣብ ምሕጋዝ ብፍላይ ድማ ኣብ 2008 ዓ/ም ዝተሳለጡ ስራሕትን ኣብ ቐፃሊ ራብዓይ ዙር በዚ ፕሮግራም ዝተትሓዙ መደባትን ክድህሰሱ እዮም።
ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሕዱር ድኽነት ዘለዎም መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ካብ መረበቶም ከይተመዛበሉ ጥሪቶም እንከይሸጡ ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ ውሕስነት ምግቦም ዘረጋግፅሉ እዩ። ካብኡ ብዝዘለለ ድማ ሃፍቲ ኣዋህሊሎም ናብ ዝሓሸ ብርኪ ቁጠባዊ ዓቕሚ ዘዕብይሉ መደብ እዩ። ነዚ ድማ ግልፅን ፍትሓውን ዝኾነ ምልመላ ተጠቀምቲ ምክያድ ግድን ይብል።
ቅድም እንትብል ማለት ክሳብ 2007 ዓ/ም ኣብ ዝነበረ እዋን መፅናዕቲ መሰረት ዘይገበረ ሃፍተ ገነት እቲ ሓረስታይ ከይረኣኻ ስድራ ከም ስድራ ይሕቆፍ ነይሩ እዩ። እዚ ድማ ንኣድልዎን ወገናውነትን ዝተቓለዐ ብምንባሩ ሓረስታይ መፍረያይነቱ ኣብ ዘሰስኑ ንጥፈታት ሕርሽኡ ኣብ ክንዲ ዝውዕል ግዚኡን ጉልበቱን ኣብ ጥርዓን ብምውዓል ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ዝኾነሉ ኩነታት ከም ዝነበረ ኣብ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን ክልል ትግራይ ላዕለዋይ ኪኢላ ንኡስ ከይዲ ስራሕ ምትሕብባር ውሕስነት ምግቢ ኣይተ ብርሃኑ ንጉሰ ይገልፁ።
ሎሚ ነቶም ፀገማት ንምቕራፍ ኣብ ራብዓይ ዙር ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ኣብ ኣመላምላ ተጠቀምቲ ካብ ኣድልዎን ወገናውነትን ብዝፀረየ መንገዲ ንምክያድ ኣሰራርሓታት ተነፂሮም ይመሓየሹ ኣለዉ። ሃፍተ ገነት መሰረት ዝገበረ መፅናዕቲ ብምክያድ ብቁሸት ነዚ ዝከታተል ግብረ ሓይሊ ተጣይሹ ነፃን ግልፅን ብዝኾነ መንገዲ ህዝቢ ክዝትየሉን ሪኢቶ ክህበሉን ተገይሩ እዩ። ኣብ መወዳእታ ህዝቢ ዓርሱ ዝኣመነሉን ኣብ ወረዳን ጣብያን ቤት ምኽሪ ፍትሓውነቱ ተረጋጊፁ ፀዲቑ ክወፅእ ብምግባር እዩ እቲ ምልመላ ተኻይዱ። ብመንፅር እዚ ድማ ካብቶም ሕሉፋት እዋናት ጥርዓናት ዝነከየሉ ኩነታት ተፈጢሩ እዩ።
ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሰሪሖም ዝኽፈሎምን ነፃ ተሓገዝትን ክፍለዩ ተገይሩ እዩ። ተፀባይነት ንከይዕብልል ሓሙሽተ ዕያል ዘለዎም መራሕቲ ስድራ ብሓሙሽተ ዕያል ክፅንዑ፣ ትሕቲ ሓሙሽተ ዕያል ዘለዎ ድማ ከከም በዝሒ ዕያሎም ተፀኒዖም ኣብቲ ፕሮግራም ክሕቆፉ እዩ ተገይሩ። ንነፃ ተሓገዝቲ ድማ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ማለት ካብ ወርሒ ጥሪ ክሳብ ወርሒ ሰነ ዝነበረ ሓገዝ ካብ ሓዱሽ ዓመት 2009 ዓ/ም ጀሚሩ ዓመት ምሉእ እቲ ሓገዝ ከም ዝቕፅል እቶም ላዕለዋይ ኪኢላ የረድኡ።
ብመሰረት እዚ ኣብ ራብዓይ ዙር መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ልዕሊ ሓደ ሚልዮን መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ክልልና ኣብቲ ፕሮግራም ተሓቚፎም እዮም። እዚኦም ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመደን ማይን፣ ምሕዋይ ጎቦታትን ጉህምታትን፣ ጠሊ ዓቀብቲ ስራሕቲ፣ ባንኪ ማይ ኣብ መሓዝን ካልኦትን ተዋፊሮም ብምስራሕ ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ፣ ብምግቢ ዓርሶም ክኽእሉ ኣብ ምግባር ዝለዓለ ደገፍ ገይርሎም እዩ። ካብዚኦም 211 ሽሕን 798 ሰሪሖም ክበልዑ ዘይኽእሉ ኣረጋውያን፣ ጉዱኣት ኣካልን ካልእ ፀገም ጥዕና ዘለዎምን ወገናት ነፃ ሓገዝ ብምሃብ ክጥወሩ ተገይሩ እዩ።
ኣብ 2008 ዓ/ም ብምግቢ ንስራሕ ዝተፈላለዩ ሰራሕቲ ዕቀባ ሓመድንን ማይን ደን ልምዓት፣ ምሕዋይ ጉህሚ፣ ምውህላል ማይ፣ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ከትሪን ህንፀት መንገዲን ተሳሊጦም እዮም። ብመሰረት እዚ ኣብ ጎቦታትን ጉህምታትን ጠሊ ዓቀብቲ ስራሕቲ ብምስራሕ ማይ ከርሰ መሬት ብምጉልባት ልምዓት መስኖ ብዝተጠናኸረ መንገዲ ንምቕፃል ዘኽእሉ ኣርባዕተ ሚልዮን 644 ሽሕን 98 ጉልበት ህዝቢ ብምኽታት ኣብ 12 ሽሕን 998 ሄክታር መሬት ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ተሰሪሖም እዮም። በዞም ዝተሰርሑ ስራሕትን ክረምታዊ ኣዝመራ እውን ዝሓሸ ብምዃኑን ኣብ 2009 ዓ/ም ልምዓት መስኖ ኣብ ምጥንኻርን መፍረያይነት ኣብ ምስሳንን ዝሓሸ ዓቕሚ ዝፈጥር እዩ።
ካብዚ ብተወሳኺ ልሙዕነት ሓመድ ንምሕላው ልዕሊ ሓደ ሚልዮንን 101 ሽሕን ጉልበት ህዝቢ ኸቲቱ ልዕሊ 739 ሄክታር መሬት ከትርታት ብእምንን ሓመድን ተሰሪሖም እዮም። ሓረስቶት ኣብ ዓመት ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ግዜ ብመስኖ ኣልሚዖም ተጠቀምቲ ንምግባር ልዕሊ 2,405 ሄክታር መሬት ብመስኖ ንምልማዕ ዘኽእሉ ካነላት ተሰሪሖም ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም እዮም። ከምኡ እውን 65 ሽሕን 755 ጉልበት ህዝቢ ኸቲቱ 96 ሄክታር ካነላት ማይ ከም ዝተፀገኑ ኣይተ ብርሃኑ ይገልፁ።
በዚ ናይዚ ዓመት እዚ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ዝተሰርሑ ስራሕቲ ጥራሕ ዘይኮኑስ በቶም ንነዊሕ ግዜ እናተሰርሑ ዝመፁ ሰፋሕቲ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ ኣብ እግሪ እቶም ጎቦታትን ጉህምታትን ዓይኒ ማያት ክፍልፍሉ ናይ ምግባር ዓቕሚ እናዓበየ ብምምፅኡ ሎሚ ዓመት 738 ናይ ሓባርን ውልቀን ዒላታት ተዃዒቶም ኣብ ረብሓ ውዒሎም እዮም። ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ኣብ ዝተኻየደሎም ጐቦታትን ጉህምታትን ልዕሊ 8,345 ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ኣግራባት ክሽፈን ተገይሩ እዩ።
ምስዚ ብዝተኣሳሰረ ብፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሓረስቶት ብመስኖ ኣልሚዖም ዝረኽብዎ ፍርያት ናብ ዕዳጋ ንምቕራብን ስሉጥ መጓዓዝያ ብምርካብ ማሕበረ ቑጠባዊ ዕብየት ንምርግጋፅን ብምዕላም 728 ሽሕን 648 ህዝቢ ጉልበት ብምግቢ ንስራሕ ኸቲቱ ጣብያ ምስ ጣብያን ጣብያን ምስ ወረዳን ዘራኽብ 329 ነጥቢ 88 ኪሎ ሜትሮ ዝንውሓቱ ሓዱሽ መንገዲ ተፀሪጉ እዩ። ከምኡ እውን 303 ሽሕን 458 ጉልበት ህዝቢ ኸቲቱ 574 ኪሎ ሜትሮ ፅገና መንገዲ ተኻይዱ እዩ። ከምኡውን ዝሓሸ ኣሳልጦ ስራሕ ንክህሉ ኣብ ኣብያተ ትምህርትን ኬላታት ጥዕናን 1,018 ክፍልታት ተሃኒፆም ንግልጋሎት በቒዖም እዮም።
ዕላማ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሓረስታይ ካብ ከባቢኡ ከይተመዛበለ ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኡ እናልመዐ ተጠቃሚ ምግባር እዩ። ስለዝኾነ ድማ ብዝኾነ ምኽንያት ከይተኣጓጐለ ዓስቢ ረሃፁ ብእዋኑ ክፍፀም ይግባእ። ሰኣን ክትትል ክፍሊት ክዝንግዕ ኣይግባእን። በቲ ዝወፀ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ክፍሊት ትልሚ መሰረት ገይሩ ክፍፀም ክኽእል ኣለዎ። ክፍሊት ገንዘብ ኣቕርቦት ዕዳጋ ፀገም ኣብ ዘይብሉ ክኸውን ኣለዎ። ዋጋ እኽሊ ኣዐርዩ ኣብ ዝኸበረሉ ድማ ክፍሊት ብእኽሊ ክኸውን ይግባእ። ብድምር ክፍሊተ ብእዋኑ ክኽፈል ኣለዎ፤ መጠን ክፍሊት ገንዘብን ዋጋ እኽልን ድማ ክመጣጠን ክኽእል ኣለዎ።
ብመሰረት እዚ፣ ነዞም ዝተሳለጡ ሰራሕቲ ካብ ዝተመደበ 527 ሚልየን 371 ሽሕን 95 ብር እቲ 520 ሚልዮን 231 ሽሕን 952 ብር ብእዋኑ ተኸፊሉዎም እዩ። ከምኡ እውን ንህንፀት ክፍልታት ኬላ ጥዕና፣ ኣብያተ ትምህርቲን መስርሒ ካነላትን መንገድን ብጉልበት ህዝቢ ዝስራሕኳ እንተኾነ ንመዐደጊ ኢንዳስትሪያል ማተሪያል ዝውዕል 66 ሚልዮን 951 ሽሕን 861 ብር ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ 425 ሽሕን 122 ኩንታል እኽሊ ኣብቲ ስራሕ ንዝተዋፈሩ ሓረስቶትን ነፃ ተሓገዝትን ከም ዝተኸፋፈለ እቶም ላዕለዋይ ኪኢላ ንኡስ ከይዲ ስራሕ ውሕስነት ምግቢ የረድኡ።
መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሓረስቶት ብምግቢ ዓርሶም ክኽእሉ ካብ ምግባር ብዝዘለለ ዘላቒ ልምዓት ኣብ ዘረጋግፁ ስራሕቲ ልምዓት ሃፍቲ ተፈጥሮ፣ መንገዲን ካልኦት ማሕበረ ቁጠባዊ ዕብየት ኣብ ዘረጋግፁ ስራሕቲ ክነጥፉ ይገብር። (ከም ውፅኢቱ) ካብዚ ዝብገስ ቑፅሮም ዘይነዓቑ ሓረስቶት በቲ ፕሮግራም ዝግበረሎም ደገፍ ከም መሰጋገሪ ወሲዶም ውሕስና ምግቦም ኣብ ምርግጋፅ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ሃፍቲ እንስሳ፣ መስኖ፣ መፍረያይነት ኣብ ዘሰስኑ ሕርሻዊ ንጥፈታትን ንግድን ተዋፊሮም ሃፍቲ እናተዋህለሉ ካብ ህድሞን ሰቐላን ናብ ዝሓሸ ቆርቆሮ ገዛ፣ ውላዶም ኣብ ምምሃር፣ ኣመጋግበኦም ስነ መኣዛ ዝተኸተለ ኣብ ምግባር እናተሰጋገሩ እዮም።
ብድምር ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት 331 ሽሕን 026 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 646 ሽሕን 147 መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት ብደረጃ ትግራይ ካብ መረበቶም ከይተመዛበሉ ሃፍቲ ዘምፅእ ተፈጥሮ ሃፍቲ ከባቢኦም እናልምዑ ብምግቢ ዓርሶም ክኢሎም ካብ ሴፍትኔት ተመሪቖም እዮም። ከምቲ ብፃይ መለስ ዝበሎ ካብ ድኽነት ዝኸፍአ ውርደት የብልናን እሞ፣ ዝንተ ዕለት ኣብ ድኽነትን ተፀባይነትን ምንባር ከም ህዝቢ ኮነ ከም ውልቀ መሕፈሪ ጉዳይ የለን እሞ ሐዚ እውን እዚ ፕሮግራም ከም መሰጋገሪ ብምጥቃም ኣብ መሬትና ክረምትን ሓጋይን ብእንሰርሖም ስራሕቲ ዘላቒ ለውጢ ከም እነምፅእ ኣሚንና ክንሰርሕ ይግባእ።


c: text/html

text:
ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ካርቱም ብገበነኛታት ይጋፍዑ
ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት ኣብ ካርቱም ዋና ከተማ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብተኸታታሊ ወተሃደራዊ ክዳን ብዝተኸደኑን ሙሉእ ዕጥቂ ዝዓጠቁን ጎሓሉ ገበነኛታት ብለይቲ ይጋፍዑ ከምዘለዉ ግዳያት ናይ'ቲ ገበን ንቢቢሲ ሓቢሮም።
እዞም ስደተኛታት ኣብ ልዕሊኦም ብዙሕ ማህረምትን ሃስያን ከምዝበጽሖም'ዮም ዝገልጹ። ብፍላይ ድማ ቆሉዑት ዘለወን ኣዴታት እቲ ዘጋጥመን ኩነታት ኣብ ልዕሊ ህጻናት ደቀን ማህሰይቲ፣ ስንባድን ፍርሕን ከምዘስዓበሎም ይገልጻ ኣሎዋ።
እዞም ገበነኛታት ብለይቲ ብጉልባብ ናይ ጸጥታ ሰራሕተኛታት ወይ ፖሊስ ኣብ መንበሪ ኣባይቲ እናኣተዉ የከላብቱ ከምዘለዉ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ሓቢሮም።
"ቅድሚ ክልተ ሰሙን ኣቢሉ፣ እቶም ጎሓላሉ፣መንበሪ ፍቓድ ወረቐት ዘይኮነ ዶላር ሃቡና! ኣበይ ኣቐሚጥኩሞ ኣሎኹም! ኣናበሉ ገዛና በትቢቶም ምስሰኣኑ ድማ ምስኦም ክወስዱና ብሓይሊ ተቓሊሶምና። ረድኤት ክንሓትት ኣውያት ምስ ገበርና ማህረምቲ ኣብ ልዕሌና ኣውሪዶም ሃዲሞም።" ትብል ሓንቲ ካብቶም ግዳያት ዝኾነት ፍረወይኒ ነቲ ዘጋጠማ ግፍዒ ክትገልጽ ከላ።
"3 ወርሒ ኣቢሉውን ብተመሳሳሊ ፍጻመ 11 ዝኾኑ ሰባት ብለይቲ ተጨውዮም ኣበይ ከምዝኣተዉ ክሳብ ሎሚ ኣይተፈልጠን ዘሎ" ትብል ካልእ ግዳይ ወይዘሪት ሰላም።
ኣብ'ዚ ብተደጋጋሚ ዝርአ ዘሎ ግፍዕታት ፖሊስ'ውን ካብ ሰዓታት ስራሕ ወጻኢ ኣብ ዝኾኑሉ ኣዋን፣ ገንዘብ ካብ ስደተኛታት ንምዝራፍ ከምዝሳተፉ ይእመን። ኣብ ከም'ዚ ዓይነት ክስተታት ዝረኣይሉ ህሞት እቲ ስደተኛ ስለዝፈርሕን ጸቕጢ'ውን ስለዘሎን ኣብ ህዝባዊ ቦታታት ከምዘይዝርጋሕን ኣብ ኣብያተ ክርስታያናት ጥራይ ንመእመናን ከምዝሕበርን ተገሊጹ።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ ዝምድና ኤርትራን ሱዳንን ኣበዚ እዋን'ዚ ሓርፊፉ ከም ዘሎ ካብ ኣስመራን ካርቱምን ክወጹ ዝጸንሑ መግለጺታት የመልክቱ። ኤርትራ ትማሊ ኣብ ዘውጽኣቶ መግለጺ መንግስቲ ቐጠር ኣብ ሱዳን ዓቢ ምትእትታው ይገብረ ከም ዘሎ ከሲሳ'ላ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኤርትራ ብሓዊ ዝተኸበበት ደሴት ሰላም’ያ፡ ኣብ ዞባና ዘለዉ ኣህዛብ ብዓሌት ሃይማኖትን ፖለቲካዊ ቅልውላውን እንዳተሓመሱ ህዝብና ግና ኣብ ውሑስ ሰላም’ዩ ተሓዚኡ ዝነብር፡ ሳላ መንግስቲ ዘካየዶ ዘይሕለል ጻዕሪ ማሕበራዊ ፍታሕ ነጊሱ ዜጋታት ተጠቀምቲ ይኾኑ ኣለዉ፡ ኣብ ኤርትራ ግህሰት መሰላት ዝበሃል የልቦን፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት እንተኾነ ገደብ ዝተነብሮ ኩሉ ዜጋ ክፍጽሞ ዘለዎ ግዴታ’ዩ፡ እናበለ ምስቲ ኣብ ባይታ ዘይሳነ ዝተሰነዔ ሓበሬታ ካብ ዝህብ ህግደፍ ኣስታት 20 ዓመታት ኣቑጺሩ ይርከብ ኣሎ፡ ብፍላይ ካብ ኵናት ኢትዮ- ኤርትራ ንነጀው፡ እነሆ ን17 ዓመታት ዝኣክል ክሕየቦ ንዝጸንሐ መድረኽ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሪቃ’ዉን ኣብዚ ዓቕሉ ኣጽቢቡ ብጎሮሮኡ ተሓኒቑሉ ዘሎ እዋን ገለ መዋጽኦን መቐነይ ስልጣኑን ንኽሽምት ክብል፡ ኩምራ ናይ ሓሶት ጸብጻቡ ሒዙ ደበኽ ብምባል ቀሪቡ ኣሎ፡፡
ሰላምታና ኣይረሳዕናን፡ ኣብ ርሑቕን ቀረባን ኮንኩም ፈነወ ሬድዮ ወጋሕታ ሳሊና ከፊትኩም ኣብ ምክትታል እትርከቡ ኩቡራትን ኩቡራንን ሰማዕትና ከመይ ቀኒኹም፡ ኣብ ናይ ሎሚ ትሕዝቶ መደብ ትንታነ ዜናና ኣብ ጉዳይ እቲ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሪቃ ዘዳለዎ ዋዕላ ኣድሂቡ መላኺ ኢሳይያስ ዘቕርቦ ጸብጻብን ዝሃቦ ግብረመልስን’ዩ ክኸውን ሻሎም ምክትታል፡፡
ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ዝተኻየደሉ ገድሊ ኤርትራ፡ ኣብ ዓመተ 1991 ብዓወት ተዛዚሙ መላእ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ባዕዲ ናጻ ምስ ኮነ ህዝቢ ኤርትራ ሕሰሙን መከርኡን ዘብቅዓሉ ምዕራፍ ዝተረገጠ’ዩ መሲሉዎ ነይሩ፡፡ ይኹን ደኣንበር፡ ንሕድሪ ሰማእታት ክጠልም ድሕር ዘይበለ መሪሒነት ህዝባዊ ግንባር፡ ብፍላይ ንዕላማታትን መትከላትን ህዝባዊ ግንባር ናብ ሓራጅ ኣውሪዱ፡ ንሕቡእ ኣጀንዳ ህግደፍ ኣወሪቑ ንፖለቲካዊ መድረኽ ኤርትራ ብገዛእ ሓይለ መልጡ ምስ ተቆጻጸሮ’ዩ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኩለንትናዊ በደላት ከውርድ ኣሃዱ ኢሉ ዝጀመረ፡፡
ዓፋኒ መላኺ ኢሳይያስ፡ ዋላ’ኳ ስጋብ እዛ ሰዓት’ዚኣ ፡ ንጹህ ከም ጲላጦስ መሲሉ ወትሩ ንብዓት ሓርገጽ እናነብዔ፡ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዘየለ እንተገለጸ ፡ ግዳያት ደለይቲ ለውጢ ኤርትራውያን ተደጋጋሚ ኣብ ዝህብዎ ምስክርነት
ግና፡ መሪሒነት ህግደፍ ካብ ሜዳ ኣትሒዙ ብሓይሊ ሞጎት ዝኣምን ኣብ ዲሞክራሲያዊ ምብህሃል ዘይኣምን ዓፋንን ጨፍላቕን ናይ ውሑዳን ጉጅለ ምዃኑ’ዮም ዝምስክሩ፡፡
መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ሜዳ ዝወስዶ ዝነበረ ዓማጺ ስጉምቲ ድማ ኣብ ጽባሕ ናጽነት’ዉን፡ ኩለንትናዊ መሰሎም ንዝሓተቱ ብኣሸሓት ንዘቑጸሩ ተጋደልቲ ኣብ ገለ እዋን እናዘንገዔ ጨውዩ ብምውሳድ ንገለን ግዳይ ማእሰርቲ ክገብሮም ከሎ ን48 ሓርበኛታት ተጋደልቲ ድማ ኣውራ ኣድማ ኣበጋገስቲ ብምባል ብምስጢር ከምዝረሸኖም ካብቲ መጻወድያ ኣምሊጦም ስደት ዘምርሑ ዜጋታት ዝገለጽዎ ሓቂ’ዩ፡፡
መዓስ’ዚ ጥራይ ኣብ 12 ሓምለ ኣብ ልዕሊ ስንኩላን ማይሓባር ዝፈጸሞ ፋሽሽታዊ ጭፍጨፋ፡ ኣብ 1997 ምስ እስላማዊ ጅሃድ ርክብ ኣለኩም ብምባል ን150 ደቂ መታሕት ብጃምላ ዝረሸኖ፡ ብዓቢኡ ድማ ምስ ሃገራት የመን፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ጅቡትን ዓንዳሪ ኵናት ብምኽፋት ብኣሸሓት ናይ ዝግመቱ ህይወት መንእሰያት ዞባና ክሃልቕ ገይሩ’ዩ፡፡
ብመላኺ ኢሳይያስ፡ ሲቪላውን ፖለቲካውን ጸቕጢ ወሪድዎም ንኣደዳ ማእሰርቲ መግረፍትን ስንክልናን ዝኾኑ ዜጋታት ድሕሪ ነዊሕ ኣደራዕ ተገላጊሎም ናብ ሃገራት ምዕራብ ኣብ ዝተሰደዱሉ እዋን፡ ኣብ ልዕሊኦምን ህዝቢ ኤርትራን ዝወርድ ግፍዒታት ምስ ሙሁራት ውድባት ሲቪካውያን ማሕበራትን ተጣበቕቲ መሰላትን ኤርትራውያን ብምዃን ከቃልሕዎ ካብ ዝጅምሩ ነዊሕ ዓመታት’ኳ እንተቑጸረ፡ ማሕበረሰብ ዓለም ግና ዓይኑ ኣንቁሑ ብጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያን ከተሓሳስቦ ዝጀመረ ኣብ ዓመተ 2014’ዩ፡ እወ፡ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ፍትሓውነት ዓለም ሓደ ነጥቢ መቐይሮ ዝፈለመሉ ዕለት 2014፡፡
እነሆ ድማ እታ ብሸይላ ኪታሩት እትምራሕ፡ መርማሪት ኮሚሽን ድሕሪ እቲ ዘካየደቶ ኣህላኺ ጉዕዞ ስራሕ፡ ኣብ ሰነ 2015 ንጉዳይ ኣተሓዛ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያን ኣመልኪታ ኣብ ዘውጽኣቶ 483 ዝገጹ ጸብጻብ፡ ብኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ጨቋኒ ሰልፊ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን፡ ብውልቀን ብጅምላን ዘስካሕክሕ ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ክፍጽም ከምዝጸንሐን ዘሎን፡ ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ልዕሊ መንእሰያት ኤርትራ ጊላነት ከምዝፍጸም፡ ኤርትራ ኣብ ግሉጻትን ስውራትን ኣብያተ ማእሰርቲ ዝተዳጎኑ እሱራት ዝርከቡላ ሃገር ምዃና፡ ኣብ ልዕሊ እሱራት ዘሰቅቑ ሜላታት ምርመራ ከም ዝግበር ፡ናብ ቤትፍርዲ ዝቐርበሉ ኩነታት ዘይምህላዉ ፍትሒን ግዝኣተ ሕግን ዘይብላ ሃገር ምዃና፡ ብሓፈሻ ብመላኺ ኢሳይያስ እትግዛእ ዘላ ኤርትራ፡ ሰፊሕ
ዝተራቐቐ ጃምላዊ ግህሰት መሰላት ዝካየደላ ሃገር፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ብሕጊ ዘይኮነስ ብፍርሒ ተሸቑሪሩ ዝግዛኣላ፡ ገበን ኣብ ልዕሊ ሰብኣውነት ዝፍጸመላ ዘሎ ሃገር’ያ ክትብል’ዉን ኣስሚራትሉ፡፡
እንተኾነ ሓሶትን ምድንጋርን ዝኣመሉ ዓፋኒ መላኺ ኢሳይያስ ብመገዲ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢኡ፡ ዕሱባቱ የማነ ማንኪ ፡የማነ ቻርሊን፡ ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ገራህቱን ኣቢሉ፡ ኣብ ኤርትራ ግህሰት ከምዘየለን እቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ጠቐነን ብገለ ጸላእትና ተዋዲዱ ዝቐርብን’ዩ ክብል ተደጋጋሚ ኣሉታ ሂቡሉ’ዩ፡፡
እነሆ ፡ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፍሪቃ፡ ብዛዕባ ኣብ ኣህጉርና ዘሎ ኩነታት ኣተሓሕዛ መሰላት ዜጋታት ክዝትን ክግምግምን ኣብ ርእሰ ከተማ ሞሪታንያ ኑዋክሾኦት ተራኺቡ ኣብ ዘካየዶ መበል 62 ምዱብ ኣኼባ፡ እቲ ኣብ መድረኽ ዞባዊ ኣህጉራውን ዓለምለኻውን ጉባኤታት ብገዛእ ትዕቢቱን ትምክሕቱን ተነጺሉ ዝነበረ መላኺ ኢሳይያስ ድሕሪ 17 ዓመት ኮራኹሩ ሊኢኹ፡ ንህልዉ ኩነታት ህዝብን ሃገርን ዘየገናዘበ 100 ዝገጹ ሓሶት ዝተወቀጦ ጸብጻብ ከስምዕ ከምዝተራእየ፡ ኣብቲ ቦታ ብኣካል ዝተሳተፈት፡ ኤርትራዊት ተጣባቒት መሰላትን ኣካያዲት ስራሕ ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራን ወ/ሮ ኤልሳ ጭሩም ተነጽር፡፡
በቲ ኣረሜናዊ ጉጅለ ህግደፍ ዝተወከሉ፡ ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ገራህቱን ሙሳ ናይብን ዝመርሕዎ ካብ 10 ዘይበዝሑ ዕሱባት ኣብ ዝተሳተፈሉ መድረኽ ኣብ ኤርትራ ማሕበራዊ ፍትሒ ከምዘሎ፡ ደሴት ሰላም ምዃና፡ ህዝቢ ብዘይ ዓሌታውን ሃይማኖታውን ኣፈላላይ ብሓባር ተኻኣኢሉ ከምዝነብር ኮታስ ንኤርትራ ከም ምድራዊት ገነት ጌሮም ኣብ ዘቕረብሉ እዋን፡ ካብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ክሳተፉ ዝመጹ ተጣበቕቲ መሰላት በቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ከምዝተገረሙን ከምዝኻዓብዎምን’ዩ ተፈሊጡ፡፡
ኣብ ኤርትራ ፍትሕን ልዕልና ሕግን ንክነግስ ብሙሉእ ዓቕማን ፍልጠትን እትጽዕት ዘላ፡ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ኤልሳ ጭሩም’ዉን፡ ብሽም ትካላ ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፡ ንህግደፍ ዝምክት 147 ገጽ ዝሓዘ ኣብ ባይታ ዘሎ ግህሰት መሰላት ኤርትራውያን ዘንጸባርቕ ጸብጻብ ኣቕሪባ’ያ፡፡
ድሕሪ’ቲ ብዕሱባት ህግደፍ ዝቐረበ ናይ ሓሶት ጸብጻብ ድማ፡ ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ኮሚሽነራት፡ ብዓሰርተታት ዝግመቱ ኣዋጣሪ ሕቶታት ምስ ኣቕረብሎም ንሰኑይ 30
ሚያዝያ መልሲ ሒዞም ክመጹ’ዩ ነይሩ ቆጸራ ተታሒዝሎም፡፡ ካብቶም ዝቐረቡ ወድዓውያን ሕቶታት ድማ፡ ኤርትራ ቅዋም የብላ ተቓወምቲ ውድባት የብላን፡ ነዚ ከተተግብሩ መደብ ኣለኩም’ዶ? መዓስ ኢኹም ሃገራዊ ምርጫ ከተካይዱ? ብዛዕባ ጉጅለ 15 እንታይ ሓበሬታ ትህቡና? ኮምሽን ዝሃቦ ውሳኔ ዘይተተግብሩ እንተኮይንኩም ብኸመይ ኢኹም ግዴታኹምን ምእዙዝነትኩምን ንኣፍሪቃ ቻርተር ከተረጋግጹ? ጉጅለ 15 ክፍትሑ ኣለዎም ኢልና ኔርና፡ ዝወሰድኩሞ ስጉምታት ክትሕብሩና’ዶ? ግዱድ ዕስክርናን ዋሕዚ ስደትን ደው ክብል ዝወሰድኩሞ ስጉምቲ? ጉዳይ 18 ጋዜጠኛታት፡ ቢተወደድ ኣብርሃ፡ ነጻ ፕረስ፡ ዕደናን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ረብሓን …ወዘተ ዝኣመሰሉ’ዮም ነይሮም፡፡
ፈሊጡ ዝደቀሰ ነቕኒቕካዮ ነይሰምዕ ከም ወዮ ዝተባህለ ንስለ ክብሪ ሰብኣውነት ዘይኮነስ፡ ንዝተዋህቦም ዝንቡዕ መልእኽቲ ከሳልዩ ጥራሕ ዝተለኣኹ፡ ብወዲ ገራህቱ ዝምርሑ ኮራኹር ህግደፍ ግና፡ ንኣብዛሓ ዝቐረበሎም ሕቶ ጎስዮም፡ ንጉጅለ 15ን ምስኦም ዝተቐየዱ ጋዜጠኛታትን ከም ናይ ፖለቲካ ወይ’ዉን ናይ ሕልና እሱራት ኣይኾናን ንፈልጦም ናቶም ጉዳይ ናይ ሃገራዊ ድሕነት ጉዳይ’ዩ ክብል ወዲ ገራህቱ ክገልጽ ከሎ ቀዳማይ ጸሓፊ ኣብ ኤንባሲ ኤርትራ ጀኔቫ ዝኾነ ኣደም ዓብዱ ድማ፡ ኣብ ኤርትራ፡ እሱራት ባህላዊ ምዝንጋዕ ንክገብሩ ይፍቀደሎም መሻርፍ ኣለዎም፡ ንክማሃሩ ይፍቀደሎም፡ ብስድርኦም ይብጽሑ ብዛዕባ ጥዕንኦም ኣስተምህሮ ይግበረሎም ክብል ሕንኽ ከይበለ ክሕስው ተራእዩ’ዩ፡፡
ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ሂውማን ራይትስ ዎች ኣብ መፋርቕ ሚያዝያ 2018 ኣብ ዘውጸኦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ጉጅለ ህግደፍ ሕጂ’ዉን ንጻዊዒት ማሕብረሰብ ዓለም ዕሽሽ ብምባል ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ኩለንትናዊ ግህሰት መሰላት ይፍጽም ምህላዉ ሓቢሩ’ዩ፡፡
ጋዜጠኛታት ብዘይዶብ ብወገኑ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ ብዘይሕግን ፍርድን ንዓመታት ተቐይዶም ዘለዉ ጋዜጠኛታት ኤርትራ፡ ቤተሰቦም’ዉን ኣበይ ተዳጕኖም ከምዘለዉ ገና ደሃይ ከምዘይብሎም ብምግላጽ፡ እቲ ብሉኡኻት መላኺ ኢሳይያስ ዝቐረበ ጸብጻብ ንሓቕነት ዝኽሕድን ንህሉዉ ኩነታት ኤርትራ ዘይውክልን’ዩ ክብል ገሊጽዎ’ዩ፡ ኤርትራ ብግህሰት ነጻ ፕሬስ ካብ 180 ሃገራት ዓለም ኣብ ድሕሪት መበል 179 ተሰሪዓ ምህላዋ ብምጥቃስ፡፡


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ናብ ሱዳን ከምርሕ'ዩ
Radio Erena: 2 May 2018
ኣብ ጅቡቲ ናይ ክልተ መዓልታት ምብጻሕ ዘካየደ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፣ ኣብ ሱዳን'ውን ተመሳሳሊ ምብጻሕ ንምክያድ ጽባሕ ሮቡዕ 2 ግንቦት ናብ ካርቱም ክኣቱ ምዃኑ ኣገልግሎት ዜና ሱዳን ሓቢሩ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ናይ ሱዳን ዑደቱ ምስ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣል በሽር ብምርኻብ፣ ኣብ ጉዳይ እቲ ገና መዕለቢ ዘይረኸበ ዘሎ ምስሕሓብ ናይል ክዝትዩ ትጽቢት ተጌሩ ኣሎ።
ብዘይካ'ዚ ኣብ መንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያ ዝተጀመሩ ወትሃደራዊን ጸጥታውን ምትሕግጋዛት ብዝልዓለ ዝድንፍዕሉ ተኽእሎታት ክዝትዩ ምዃኖም ይግለጽ።
ክልቲኦም መራሕቲ፣ ኣቐዲሞም'ውን ኣብ ኢትዮጵያ፣ ከተማ ባህርዳር ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ጣና ብምርኻብ፣ ኣብ ተመሳሳሊ ጉዳያት ተዘራሪቦም'ዮም።
ባሕቲ ግንቦት፣ ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ይዝከር
Radio Erena: 01 May 2018
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ሎሚ ሰሉስ 1 ግንቦት ብደረጃ ዓለም ይዝከር ኣሎ።
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት፣ ኣብ ከም በዓል ኤርትራ፣ ኩባን ሰሜን ኮርያን ዝኣመሰላ ሃገራት ብሰልፍን ካልእ ንጥፈታትን ዝዝከር ደኣ ይኹን'ምበር፣ ንሳተን እተን ቀንዲ መሰል ሰራሕተኛታት ዘይክበረለን ሃገራት ምዃነን ጸብጻብ ትካላት ሰብኣዊ መሰላት የመልክት።
ኣብ ኤርትራ መሰል ሰራሕተኛታት ኣይክበርን ጥራይ ዘይኮነ፣ ከም መልዕሎ ወይ ጥሮታን ውሕስነት ስራሕን ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ድሕነት ሰራሕተኛታት'ውን ሕሉው ኣይኮነን።
እቲ መሰል ሰራሕተኛታት ክጣበቕ ዝግብኦ ሃገራዊ ኮንፈደረሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ (ሃኮሰኤ) ከምቶም ካልኦት ጥብቆ ኣካላት ህግደፍ፣ ንረብሓ መንግስቲ ዘገልግል ብምኳኑ፣ ኣብ ኤርትራ ንመሰል ሰራሕተኛታት ዝጣበቕ ናጻ ኣካል የለን።
ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣዋርሕ 536 ኤርትራውያን ካብ እስራኤል ወጺኦም
Radio Erena: 01 May 2018
ካብ ጥሪ ክሳብ መጋቢት ኣብ ዝነበረ ግዜ፣ 536 ኤርትራውያን ካብ እስራኤል ብምውጻእ ገሊኦም ናብ ሃገሮም ክምለሱ እንከለዉ ካልኦት ከኣ ርዋንዳን ኡጋንዳን ናብ ዝርከብአን ሃገራት ከምዝተመልሱ ማዕከን ዜና እታ ሃገር ዋይኔት ኒውስ ሓቢሩ።
ኣብዘን ሰለስተ ኣዋርሕ ብድምር 603 ስደተኛታት ካብታ ሃገር ክወጹ እንከለዉ፣ እቶም 67 ሱዳናውያን ምዃኖም'ዩ እቲ ሓበሬታ ዝጠቅስ።
መንግስቲ እስራኤል፣ ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቕባን ካብ ሃገሩ ንምስጓግ ብዝገብሮ ዘሎ ጸቕጢ ካብ 2014 ክሳብ እዚ እዋን'ዚ ልዕሊ 10 ሽሕ ስደተኛታት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ካብታ ሃገር ወጺኦም ኣለዉ።
ወኪል ባይቶ ኣመሪካ ናብ ሱዳን ይበጽሕ
Radio Erena: 01 May 2018
ወከል ባይቶ ኣመሪካ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ከምዘካየደ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
እቲ ብሉዊ ቪሰንት ጉተረዝ ዝተመርሐ ወኪል ባይቶ ኣመሪካ፣ ናይ ሰለስተ መዓልታት ምብጻሕ ንምፍጻም ብሰንበት 29 ሚያዝያ ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር በክሪ ሓሰን ሳልሕ፣ ካልኦት ሰበ ስልጣንን ተቓወምቲ ወገናትን እታ ሃገር ተዘራሪቡ።
ወኪል ባይቶ ኣመሪካ ናብ ካርቱም ዝበጽሕ ዘሎ፣ ድሕሪ'ቲ ኣመሪካ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሱዳን ዘንበረቶ እገዳ ምልዓላ ንፈለማ እዋን'ዩ።
ዕላማ ዑደት እቲ ወኪል፣ ኣብ መንጎ ዋሽንግቶንን ካርቱምን ንዘሎ ልሕሉሕ ዝምድና ብዝሓሸ ክጽገነሉ ዝኽእል ዕድላት ንምንዳይ ምዃኑ ተገሊጹ።
እቲ ልኡኽ ብዕድመ መንግስቲ ሱዳን'ዩ ናብ ካርቱም በጺሑ።
"ምስ ኤርትራ ዝግበር ምትሕግጋዝ ኣብ ክልትኣዊ ረብሓ ዝምርኮስ'ዩ፣" ፕረዚደንት በሺር
Radio Erena: 30 April 2018
መንግስቲ ሱዳን፣ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ንምትሕግጋዝ ቅሩብ ምዃኑ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ገሊጹ።
ሱዳን ትሪቡን ብዘቕረቦ ዜና መሰረት፣ እቲ ፕረዚደንት፣ ኣብ ኣኼባ ህዝባዊ ጻውዒት ንምዕባለ ምብራቓዊ ሱዳን ብ28 ሚያዝያ ኣብ ዘስምዖ መደረ፣ ሱዳን ምስ ኤርትራ ዝነበረ ርክብ፣ ኣብ ክልትኣዊ ረብሓ ዝተመርኮሰ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ሕጂ'ውን ምስ ህዝቢ ኤርትራ እትግብሮ ምትሕግጋዝ ክትቕጽሎ ምዃና ኣስሚርሉ።
እቲ ፕረዚደንት ነዚ ዝገልጽ ዘሎ፣ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ግብጺ ብምውጋን ኣንጻር ረብሓታት ሱዳን ይሰርሕ ኣሎ ብዝብል ወቐሳ፣ ናብቲ ምስ ኤርትራ ዘዳውቦ ከባቢታት ሰራዊት ብምውፋር ዶባቱ ከምዝዓጸወ ካብ ዝገለጸሉ ድሕሪ ኣርባዕተ ኣዋርሕ'ዩ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ አዋሰንቲ ወረዳታት ክልላት ኦሮምያን ሶማሌን ኣብ ቀረባ እዋን ዝተኻየዱ ጎንጽታት ህይወት ሰብ ጠፊኡ’ዩ ክብሉ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ኮሚኒኬሽን ዶ/ር ነገሬ ሊንጮ ተዛሪቦም።
ንሶም ወሲኾም ኣብታ ሃገር ብሓፈሻ ዘሎ ኩነታት ጸጥታን ሰላምን ግን ምምሕያሽ ኣርእዩ’ሎ ኢሎም።
ዶ/ር ነገሬ ሊንጮ ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ሰሙን ንጋዜጠኛታት ውሽጢ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናዊ ኩነታት ዘልዓሉ ክኾኑ ኸለው ሓደ ካብኡ ድማ ኩነታት ጸጥታን ሰላምን እታ ሃገር እዩ።
“ በብቦታኡ ንሰምዖ ዝነበርና ምስ ሰላምን ምርግጋእን ዝተታሓሓዙ ጸገማት ሎሚ ብጽቡቅ ኩነታት ምምሕያሽ ከምዘርኣዩን ዜጋታትና ኣብ ስራሕ ልምዓት በርቲዖም ይሰርሑ ከምዘለው’ዩ፡ ካብ ፈደራል ፖሊስ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ዘርእዮ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ክልል ኦሮምያ ኣብ ሓደ ሓደ ዞባታት ዝነበረ ዘይምርግጋእ ሰላም ዝፈቱ ህዝቢ ባዕሉ ቀዲሙ ብምኽልኻል፡ ነቶም ጸገም ዝወረዶም መሊሱ ንምጥያስ ዓብይ ስራሕ ተሰሪሑ’ሎ። በዚ አጋጣሚ ዓበይቲ ዓዲ ኣብ ጎደናታት ንዘርእይዎ ህዝባዊነት ሰላም ምፍታውን ንሓድነት ሃገር ዘለዎም ሓልዮት ነመስግኖም”ኢሎም።


text:
ሓደስቲ መጽሓፍቲMore +
ኣብ Amazon.com ብመልክዕ ዝተሓትመ መጽሓፍ ዝርከቡ መጻሕፍትናMore +
ሓደስቲ ካታሎግ (New Catalogues)More +
Latest EventsMore +
ክልተ ናይ ኣካዳሚ ጆርናላት ተመሪቐን
ኣሕተምቲ ሕድሪ ምስ ሃገራዊ ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ኣብያተ መጻሕፍቲ ኣውገትን ብምትሕብባር “ጆርናል መጽናዕቲታት ኤርትራ” ከምኡ’ውን “ጆርናል ስነ-ፍልጠትን ምህንድስናን ኤርትራ” (Journal of Eritrean Studies and Eritrean Journal of Science and Engineering) ብዕለት 03/11/2017 ኣብ ኣዳራሽ እምባሶይራ ኣመሪቑ። ኣብቲ መንእሰያት፡ ተመሃሮ፡ ጸሓፍቲ፡ ፕሮፌሰራት፡ ኣባላት ኮምሽን ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ፡ መምሃራን ኮለጃትን ካብ ዝተፈላለዩ ትካላት ዝመጹ ዕዱማት ኣጋይሽን ዝተሳተፍዎ ኣጋጣሚ፡ ብኣካየድቲ ናይ’ተን ጆርናላት፡ ብዛዕባ ኣገዳስነት ኣካዳምያዊ ጆርናላት፡ ድሕረ-ባይታ ናይ ክልቲአን ጆርናላት፡ ትሕዝቶን ናይ መጻኢ መደባትን መግለጺ ተዋሂቡ። .Read More
ኣሕተምቲ ሕድሪ ክልተ ዕዮታት ሰውራዊት ሳሕል ዳግማይ ኣሕቲሙ
ዓርቢ 13 ጥቕምቲ 2017፡ ኣሕተምቲ ሕድርን ኣብያተ መጽሓፍቲ ኣውገትን፡ “ስነጽሑፍ፡ ኣመዓባብላኡን ተራኡ ኣብ ሰውራን” ከምኡ’ውን “ድራማ” ዘርእስተን ክልተ ተኸታተልቲ መጻሕፍቲ ዕዮታት ሰውራዊት ሳሕል፡ ኣብ ኣዳራሽ ሆቴል እምባሶይራ ኣመሪቑ። ኣብ’ቲ ዓበይትን መንእሰያት ጸሓፍትን ዝተረኽቡሉ ኣጋጣሚ፡ ጸሓፍን ተመራርማሪ ታሪኽን ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ዝርከቦም ኣርብዓተ ሰባት፡ ውልቃዊ ተመስጦ፡ ተምኲሮን ገምጋምን ኣብ’ተን መጽሓፍቲ ኣቕሪቦም። .Read More
ኣሕተምቲ ሕድሪ ክልት መጻሕፍቲ ከመርቕ እዩ
ኣሕተምቲ ሕድሪ ጽባሕ ዓርቢ 13 ጥቅምቲ 2017 ክልተ መጻሕፍቲ ከመርቕ እዩ። እዘን ኣብ ሜዳ ኤርትራ ዝፈረያን ሓያሎ ተጋደልቲ ደረስቲ ዝጸለዋን ዘፍረያን መጻሕፍቲ እዚኣተን፡ ኣካል ናይቲ ብቕጺታት ዝሕተም ዘሎ ተኸታታሊ መጻሕፍቲ ዕዮታት ሰውራዊት ሳሕል እየን። .Read More
Book ReviewsMore +
ጉዕዞ ካብ ናቕፋ ናብ ናቕፋ፤ ኣብ ብልሒ ብብልሒ 1976 – 1979
“ጉዕዞ ናይ’ቲ በዓል ኣሽሓት ገጻት ኤርትራዊ ጅግና” እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ 2007 ኣብ መመረቕታ መጽሓፍ ዶር.ተኸስተ ፍቓዱ፡ “ጉዕዞ ካብ ናቕፋ ናብ ናቕፋ፤ ኣብ ብልሒ ብብልሒ 1976 – 1979” ብኤልያስ ኣማረ ዚቐረበ እዩ። ሕድሪሜድያ፡ ብዛዕባ መጽሓፍ - ጉዕዞ ካብ ናቕፋ ናብ ናቕፋ - ሓፈሻዊ ዝኽሪ ንምሃብን ነባርነት ናይዚ ጽሑፍ ብምርዳእን ተውጽኦ ኣላ። ርሑስ ቅንያት በዓል ናጽነት - 2018.
ገምጋሚ -ብኤልያስ ኣማረ | Read More...
ማሕፉዳ ታሪኽ
ኣብ መመረቕታ መጽሓፍ ማሕፉዳ ታሪኽ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ናይ ቀረባ ዓመት፡ ሓያለ ንውዕሎ ተጋደልትን ቅያን ዝኽርን ሰማእታትን ዝትርኽ፡ ኣብ ሓቀኛ ፍጻሜታት ዝተመርኰሰ ጽሑፋት ክሕተምን ክንበብን ጸኒሑን ይቕጽልን ኣሎ። ዛጊት ኣብ ውሽጢ ምክልኻል ጥራይ ክዝርጋሕ ዝጸንሐ፡ ብኮሎኔል ገረዝጊሀር መሓሪ አናተኣከበ ዝሕተም ዘሎ ሽድሽተ ቕጽታት፡ ኣብ ጊዜ ቓልሲ ንወትሃደራዊ ትምህርቲ ክፍሊ ታዕሊም ዝወርዱ ዝነበሩ ምኵራት ተጋደልቲ ባዕሎም ዝጽሕፍዎ ወይ ዘጽሕፍዎ ዝነበሩ ፍሉይ ዝኽርታቶም ስለ ዝሓቍፍ’ሞ፡ ካብ ኢዶም ወይ ካብ ልሳኖም ዝተረኽበ ስለዝኾነ፡ ፍሉይነት ዘሎዎ እዩ። ብዙሓት ካብዚኣቶም ስለ ዝተሰውኡ ድማ፡ ከም ታሪኻዊ ሰነዳት፡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ኽስራዕ ዝኽእል እዩ።
ገምጋሚ -ብኣለምሰገድ ተስፋይ | Read More...
ዕዮታት ሰውራዊት ሳሕል
ጦብላሕታዊ ገምጋም መጽሓፍ ድራማ መጽሓፍ ድራማ ነቲ ኣብ ሜዳ ዝስራሕ ዝነበረ ዕዮታት ድራማ ኣንፈት ከተትሕዝ እተጻሕፈት ምዃና ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታትን ኣብዛ መጽሓፍ ኣብ ዘለዉ መእተዊታትን ተገሊጹ ኣሎ። ኣብዛ መጽሓፍ እዚኣ ተኻቲቶም ዘለዉ ሓሳባት፣ መጽሓፍ “ድራማ” ንሓደ ጀማሪ ይኹን ዓያዪ ድራማ ጽቡቕ መበገሲን መሕሰቢን ነጥብታት ከምዘለዋ ንጹር እዩ። እዚ ንጻረ እዚ ኣብ ነብስኻ ምስትረኽቦ ድማ ዝያዳ ብሩህን ኣገዳሲት መጽሓፍ ምዃናን ትግንዘብ። ኣብ ውሽጢ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ብዙሓት ኣርእስትታት ተተንቲኖም ኣንፈት ስነጥበብ ድራማ ኣብ ዓለም፣ ኣብ ኣፍሪቃን ኣብ ሜዳን ከመይ ኔሩን ኣሎን ብንጹር ተንጸባርቕ። ስለዚ እዛ መጽሓፍ እዚኣ ካብ ጀመርቲ ክሳብ ማእከላይ ኣፍልጦ ድራማ ዘለዎም ዓየይቲ ድራማ (Dramaturges) ከንብቡዋን ክፈልጡዋን ዘለዎም መጽሓፍ ኢያ።
ገምጋሚ -ሳሙኤል መንግስትኣብ | Read More...
ዕዮታት ሰውራዊት ሳሕል
ተመስጦይ ብዛዕባ መጽሓፍ ስነ-ጽሑፍ ኣመዓባብላኡን ተራኡ ኣብ ሰውራን ብዙሕ እዋን፡ ነቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዝጸሓፍ (ወይ ዝትርጐም) ዘሎ መጻሕፍቲ ምስ ኣንበብኩ ወይ ከንብብ ኣብ ዝፍትነሉ ዕግበት ይስእነሉ’ሞ ስለምንታይ ከምዚ ዓይነት መጻሕፍቲ ይጻሓፍ፡ ነዚ ሕብረተሰብ’ከ ብኸመይ’ዩ ዘገድሶ ኢለ እሓስብ ።
ገምጋሚ -ኣማናቱላህ ዓብዱራሕማን | Read More...
Latest
Popular
Most Read
Sign Up for Newsletter
Sign up to receive our free newsletters!
We value your privacy!


text:
እቲ ብሉፅ መራሒ ውድብናን መንግስትናን ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት 14 ነሓሰ 2004 ዓ/ም ብኣካል እንትንስእኖ ዝተረኣየ ህዝባዊ ማዕበል ኣብ ዝኾነ መዋእል ሃገርና ዘይተረኣየ ብምንባሩ ኣብ ታሪክ ጉዕዞ ቓልስና ናይ ባዕሉ ፍሉይ ክታም ኣዕሪፉ ከም ዝሓለፈ እንዝክሮ ጉዳይ እዩ። ኣብዞም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት ጉዕዞ ህዳሰና ዝተረጋገፀ ሓቂ እውን ህዝቢ ትግራይ ከም ቐደሙ ብመሪሕ ውድቡ ህወሓት/ኢህወደግ እናተመርሐን ንክብርታት እቲ ብሉፅ መራሒኡ ኣፅኒዑ ብምሓዝን ነቲ ከቢድ ዓቐብ ድኽነት ንክወፅእን ነበረያ ንምግባርን ዘይዛሪ ኩለመዳያዊ ዓወታት ብምምዝጋብ ሕድሪ ተጋዳላይ መለስን ኩሎም ስውኣትናን ብተግባር እናረጋገፀ ንቕድሚት ይምርሽ ኣሎ።
ዝተኸበርክን/ ዝተኸበርኩም ህዝቢ ትግራይን ኣባላት ህወሓትን!
ክብርታት ተጋዳላይ መለስ ክብርታት ውድብናን ተቓላሳይ ህዝብናን እዮም። ተጋዳላይ መለስ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ሃገርና ኣብ ማዕርነታዊ ሓድነት ዝተመስረተ ተሳተፍትን ተጠቀምትን ንክኾኑ ብቕድመ ግንባርነት መሪሑን ተጋዲሉን እዩ። ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ሃገርና ኣብ ከይዲ ንምርግጋፅ ማዕርነታዊ ተሳትፍኦምን ተጠቃምነቶምን ዝገብርዎ ሓበራዊ ቓልስን ምንቅስቓስን ኣብዚ ከጋጥሞም ዝኽእል ብድሆታትን ኣሚቱ ምንጪን ተፈጥሮን ናይቶም ብድሆታት ብዝርዝር ተረዲኡ ኣብ ፅላል ልምዓታውን ዴሞራሲያውን መስመሮም ዓሲሎም ከመይ ከምዝፈትሕዎም ኣብ ዓሙቕ ሳይንሳዊ ትንተና ተደሪኹ ንፁር ናይ መፍትሒ ኣንፈታት ዘቐመጠን ሰገር ብናይ ወለዶታት ምቅብባል ዝትግበር ራእይ ህዳሰ ሃገርና ዘነፀረን ህያው መራሒ ጉዕዞ ህዳሰና እዩ።
ተጋዳላይ መለስ ኣብ ሃገርና ዘላቒ ሰላምን ኣብ ፅኑዕ ሸካል ዝተመስረተ ሰፊሕ ህዝባዊ መሰረትን ዘለዎ ዴሞክራሲያዊ ስርዓትን ቅልጡፍ፣ ቐፃሊን ፍትሓዊ ተጠቃምነትን ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዘረጋግፅ ማሕበረ ቁጠባዊ ልምዓት ንክረጋገፅ ልምዓታውን ዴሞክራሲያውን መስመር ዘመንጨወን ሕገ-መንግስታዊ ውሕስነት ክረክብ ዝገበረን ናይ ተግባር መምርሒታት ዝኾኑ ዝርዝር ፖሊስታት፣ ስትራተጂታት፣ ፓኬጃትን ሪፎርምታትን ክቕረፁ ብምግባር ናይ መላእ ሃገር ኣታሓሳስባ ንክኾኑ ብተግባር መሪሑ ሃገርና ተምሳሌት ልምዓት፣ ዴሞክራሲን ሰላምን ክትኸውን ክሳብ ሕልፍተ ህይወቱ ብዝለዓለ ህዝባዊ ቆራፅነት ዝመርሐን ዝተጋደለን እዩ።
ተጋዳላይ መለስ ንሃገርናን ህዝብናን ውሕስነት ንከረጋግፁ ዝተሓንፀፁ ፖሊስታት ብናይ ግዳም ሓይልታት ከይተተንከፉ ሃገርና ነፃነታን ክብራን ሓሊያ ንክተተግብሮም ዘኽእሉ ኣብ ዓሙቕ ሳይንሳዊ ትንታነ ዝተደረኹ ፖሊስን ስትራተጅን ዝሓንፀፀን ብተግባር መሪሑ ናይ ሃገርና ገፅታ ዝቐየረን ውፉይ ወዲ ህዝቢ መራሒ ብምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነስ ናይ ኣፍሪካውያን ናይ ሓባር ድሌታት ብምሓዝ ድምፂ ኣፍሪካ ብምዃን ኣብ ታሪክ ቓልሲ ህዝብታት ኣፍሪካ ሓዱሽ ምዕራፍ ዝኸፈተን ጠበቓ ውፅዓት ህዝብታት ኮይኑ ዝተቓለሰን ዘቓለሰን መራሒ እዩ።
ዝኸበርኩም/ክን ህዝቢ ትግራይን ኣባላት ህወሓትን!
ሎሚ መበል ራብዓይ ዓመት ዝኽሪ መስዋእቲ እቲ ብሉፅ መራሒና ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ እንተነኽብር ህዝብና ክብርታቱ ተላቢሱን ነቶም ነቲ ናይ ልምዓታውን ዴሞራሲያውን መስመራት ቀያስን ናይ ሰላም ሃርበኛን ሓሳባት በዓል ዋና፣ ተግባርን ተጠቃምን ብምዃን ካብ ፅባሕ መስዋእቱ ጀሚሩ ብሕራነ ቃልካ ኣይነዕብርን!! ቃልካ ኣኽቢርናን ሓሊናን ዝጀመርካዮ ክንዛዝሞ ኢና! ናብ ዝለዓለ ኩለመዳያዊ ብርኪ ክነሰጋግሮ ኢና!! ኢሉ ዝወለዖ ማዕበል እነሆ ድሕሪ መስዋእቱ ኣብ ዘለው ጉዕዞ ቓልስና እውን ህያውነቱ እናረጋገፀ ንቅድሚት ይምርሽ ኣሎ።
ዝኸበርኩም/ክን ህዝቢ ትግራይን ኣባላት ህወሓትን!
ሎሚ ህያውነት ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ብተግባር ኣብ ዘረጋገፅናሉ ዝኽሪ መበል ራብዓይ ዓመቱ እንተነኽብር ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ክሳብ ሕልፈቱ ዘውረሰናን ቃል ኣቲናን እናሰራሕናሉን ክንሰርሐሉ ዝፀንሓናን ጉዳይ ምቕናስ ድኽነትን ድሕረትን ንሓዋሩ ብምድምሳስ ዘተኣማምን፣ ቐፃላይ፣ ስሉጥን ፍትሓውን ልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን ንምርግጋፅ፣ ኣብ ምዕራፍ ጉዕዞ ቓልስና ዘጋጥሙና ከበድቲ ሕልኽልካት እናሰገርና ነቲ በሃንዳሳይነት እቲ ብሉፅ መራሒና ዝተሓንፀፀ ልምዓታውን ዴሞራሲያውን መስመርና ኣፅንዕና ብምሓዝ ንቕድሚት ክንምርሽ ኣለና።
ኣብ ቐዳማይ ናይ ዕብየትን መሰረታዊ ለውጥን (ትራንስፎርሜሽን) ትልምና ዝነበረና ኣፈፃፅማ ብዝርዝር ገምጊምና ብተግባር ዝረኸብናዮም ብሉፃት ሰራሕትና ብምግፋሕ ዝነበሩና ጉድለታት ድማ ንምእራም ብዘኽእል መንገዲ ካልኣይ ናይ ዕብየትን መሰረታዊ ለውጥን ትልምና ሓንፂፅና ንተግባራዊነቱ ምርብራብ ካብ እንጅምር እነሆ ሓደ ዓመት ኣቑፂርና ኣለና።
እዚ ኣብ መበል 12 ጉባኤ ውድብና ዘፅደቕናዮ ካልኣይ ናይ ዕብየት መሰረታዊ ለውጢ ትልምና ቐንዲ ትሕዝቶኡ ኩለመዳያዊ ዝተወደበ ውዑይ ናይ ሓፋሽ ምንቅስቓስ ብምውላዕ ካብ ዕቤት ዝዘለለ ኩለመዳያዊ መሰረታዊ ለውጢ ምርግጋፅ ማእኸል ዝገበረ እዩ።
ነዞም ኣብ ካልኣይ ናይ ዕብየትን መሰረታዊ ለውጥን ዝሓዝናዮም ሽቶታት ዕውት ንምግባር ናይ ውሽጢ ውድብ ዝተጎሃሃረ ቓልሲ ምስቲ ናይ ሓፋሽ ዝተወደበ ቓልሲ ብምትእስሳርን ኩለመዳያዊ ብምግባርን ንዓወት እቶም ሽቶታት ትልምና ቁልፊ ከምዝኾነ ንፁር ኣንፈት ተቐሚጥሉ እዩ። ውፅኢቱ ድማ ካብ ፅባሕ መበል 12 ጉባኤና ኣቲሒዝና ኣብ ፀረ-ክራይ ኣካብነትን ጉድለት ሰናይ ምምሕዳርን ዝወላዕናዮ ኩለመዳያዊ ናይ ሓፋሽ ዝተወደበ ምንቅስቓስ ኣብ ውሽጢ ውድብና፣ መሓውር ልምዓታውን ዴሞክራሲያውን መንግስትናን ምልኣተ ህዝብናን እናተጎሃሃረ ምቕፃል ጀሚሩ ብምህላው ዝለዓለ ናይ ቓልሲ ሕራነ ተፈጢሩ ኣሎ። ብምዃኑ እውን እዚ ተጀሚሩ ዘሎ ኩለመዳዊ ቓልስን ምንቅስቓስን ኣብዚ ቐፂልና እናኣትዎ ዘለና ዓመት እውን ዛይዳ ተጠናኺሩ እናተጎሃሃረ ከምዝቕፅል ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት በዚ ኣጋጣሚ ከረጋግፅ ይፈቱ።
ዝተኸበርኩምን ዝተኸበርክንን ህዝቢ ትግራይን ኣባላት ህወሓትን!
ኣብዚ ኣብ ፅላል ልምዓታውን ዲሞራሲያውን መስመርና ዓሲልና ህዝባዊ ክብርታት እቲ ብሉፅ መራሒና ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ተላቢስና ድኽነትን ድሕረትን ንምቕባር ኣብ እንገብሮ ዘለና ውዑይ ኩለመዳያዊ ቓልስን ርብርብን ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ጉዕዞ ምዕባለናን ዓወትናን ዘየሕጉሶም ናይ ውሽጥን ግዳምን ፀላእቲ ከምዘለውና ንፈለጥ ኢና። ብምዃኑ እውን ኣብ ፅላል ልምዓታውን ዴሞራሲያውን መስመርና ዓሲልና ራእይ መለስን ጉዕዞ ህዳሴናን ንምውላዕን ህያው ንምግባርን ኣብ እንገብሮ ኩለመዳያዊ ቓልስን ርብርብን፣ ጉዕዞና ንክስንክሉን ንድሑርን ፀረ-ዴሞክራሲያውን ስርዓቶም ክምልሱን ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ለይትን ቐትርን ዝፅዕሩ ፀላእቲ ከም ዘለውና ርዱእ እዩ።
እዞም ምዕባለን ራህዋን ሃገርናን ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ብሓፈሻ፣ ምዕባለን ራህዋን ህዝቢ ትግራይን መሪሕ ውድቡ ህወሓትን ድማ ብፍላይ ከም ዕረ ዝጥዕሞም ፀላእትና ኣብዞም ሕሉፋት ዓመታት ጉዕዞ ቓልስና እውን ዝሓዝናዮም ምዕዋት ልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን መንገድና ንክኹለፍን ካብ መንገድና ኣውፂኦም ናብ ዕግርግርን ህውከትን ንክንኣቱን ዝተፈላለየ ስልትታትን ውዲታትን ሓንፂፆም ንተግባራውነቶም እናተረባረቡ ዝፀንሑ እኳ እንተኾኑ ብሓያልነት መስመርና ጉርድን ምህርትን እናፈለና እናሰኮንናዮም መፂእና ኢና።
ይኹን እምበር እዞም ፀላእትና ዝሓዝዎ ፀረ-ሕገ መንግስታዊ ስርዓትና ዝኾነ ዕላማ ከየዐወቱ ስለዘይዓርፉ ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ደኾን ይኸነልና ኢሎም መልክዑ ዝቐየረ ስልቲ ሓንፂፆም ህውከትን ዕግርግርን ኣብ ሃገርና ንምፍጣር ናይ ሞትን ሕየትን ምንቅስቓስ ይገብሩ ኣለው። ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ቅድም ቐዳድም ነቲ ፅኑዕ ዕርዲ ልምዓታውን ዴሞክራሲያውን መስመር ዝኾነ ህዝቢ ትግራይን ህወሓትን ካብቲ ካሊእ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮዽያ ነፂሎም ንምውቃዕ ፍፁም ፀረ-ዴሞክራሲያውን ዘርኣውን ዝኾነ ምልዕዓል ብምግባር ንተግባራውነቱ ይረባረቡ ኣለው።
እዞም ሓይልታት ንህዝቢ ትግራይን መሪሕ ውድቡ ህወሓትን ምድኻም ቅድሚት ሪዖም ነቲ ኣብ ፅላል ህዝባዊ መስመር ኮይኑ ብደምን ዓፅምን ዝተነደቀ ዝምድና ህዝቢ ትግራይን መሪሕ ውድቡ ህወሓትን ነቓዕ ንምፍጣር፣ ኣብ መንጎ እተን ብሓበራዊ ቐላፅመን ጉዕዞ ህዳሰናን ራእይ ተጋዳላይ መለስን ህያው ንምግባር ዝቃለሳ ዘለዋ ዴሞክራሲያውን ልምዓታውን ውድባት፣ ኣብ መንጎ እቲ ብሓባራዊ ቓልስን መስዋእትነቱን ብማዕርነታዊ ተሳትፎኡን ተጠቃምነቱ ንከረጋግፅሉ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓቶም ዝሃነፁ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ሃገርና ቅርሕትን ጥርጣረን ብምፍጣር ካብ ዝሓዝናዮ መንገዲ ብሩህ ጉዕዞ ኣመዛቢሎም ናብ ህውከትን ዕግርግርን ንኸእትውና ዘይፍንቅልዎ እምኒ ከም ዘየለ ብተግባር ንርኢ ኣለና።
እዞም “ድሕረይ ዳንዴር ኣይትብቆላ” ዝመትከሎም ፀረ-ሃገርናን ብሄር፣ ብሄረሰባትናን ህዝብንታትናን ዝኾኑ ሓይልታት ንኩሎም ናይ ውሽጥን ግዳምን ፀበብቲ፣ ትምክሕተኛታት፣ ኣኽረርትን ኣሸበርትን ናብ ሓደ ግንባር ኣምፂኦም ንሕገ-መንግስታዊ ስርዓትና ብሓይልን ዕግርግርን ክግልብጡ ናይ ቐቢፀ ተስፋ ምንቅስቓስን ተግባርን እንትፍፅሙ ንርኢ ኣለና። ብዝተኸተልዎ ናይ ጥፍኣት መንገዲ ድማ ኣብ ሰላማዊ ህዝብናን ናይ ፀጥታ መሓውራትና ዓብይ ናይ ሰብኣውን ንብረትን ክሳራ ኣብፂሖም እዮም። በዚ ኣጋጣሚ እዚ በቲ ኣብ ህዝብናን መሓውራት ፀጥታናን ብደመኛታት ፀላእትና ዝኾኑ ፀበብትን ትምክሕተኛታትን ዝበፅሐ ጉድኣት ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ዝተሰመዖ መሪር ሓዘን እትገልፅ ነዞም ደመኛታት ህዝቢ ትግራይን ሃገርናን ዝኾኑ ሓይልታት ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ካብ መስመር ውድብና ህወሓት ኢህአደግ ነግፈረግ ከይበልናን ንክብርታት እቲ ብሉፅ መራሒና ተጋዳላይ መለስ ተላቢስናን ምስ ህዝቢ ትግራይ፣ መሓዙት ዴሞክራሲያዊ ውድባትን ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ሃገርናን ብምዃን ብፅንዓት ብምቅላስ ህዝባዊ ፍርዶም ክረኽቡ ከምንገብር ክነረጋግፀልካ ንፈቱ።
በዚ ኣጋጣሚ ህዝብና ብውሽጥን ብግዳምን ኣብ ጉዕዞ ቓልስና ዘጋጥሙኻ ብድሆታት ኣብ ፅላል መስመር ውድብካ ህወሓት ኢህወደግ ዓሲልካ ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ብዝኾነ ይኹን ማዕበል ከይተናወፅካ ሕድሪ እቲ ብሉፅ መራሒኻ ተጋዳላይ መለስን ኩሎም ስውኣት ህዝባዊ ቓልስኻን ብዝሓየልን ዝተወደበን ተሳትፎኻ ተጠቃምነትካ ንምርግጋፅን ሕድሪ ስውኣትኻ፣ ብልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን ንምድባስ እትገብሮ ዘለኻ ኩለመዳያዊ ርብርብ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ከምዝሕበነሉን እዚ ተጠናኺሩ ክቕፅል ከምዘለዎን ፃውዒቱ የቕርብ።
ብመሪሒነት ውድብካ ህወሓት እናተመራሕካ ኣብ ኩሎም ዓውደ ግንባራት ልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን ገጠርን ከተማን ዝወላዓኻዮ ዝተወደበ ምንቅስቓስ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ንክሰጋገር ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ብፅንዓት ከምዝመርሕ ከረጋግፀልካ ይፈቱ። ኣብዚ ክረምቲ መበል ራብዓይ ዓመት መራሒኻ ተጋዳላይ መለስ ምኽንያት ብምግባር ኣብ ፅላል ወፍሪ መለስ ንሓምለዋይ ልምዓት ዝብል መሪሕ ሓሳብ ዓሲልካ እትገብሮ ንዘለኻ ኩለመዳያዊ ርብርብ ኣጠናኺርካ ክትቕፅለሉ እውን ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ደጊሙ ፃውዒቱ የቐርብ።
ዝኸበርኩም ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮዽያ
ሎሚ ዝኽረ ራብዓይ ዓመት ብሉፅ መራሒና ተጋዳላይ መለስ እንትነኽብር ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ብሓባራዊ ቐላፅምና ዝሓዝናዮ ጉዕዞ ህዳሰ ዕውት ንምግባር ኣብ እንገብሮ ዘለና ዘይተሓለለ ቓልሲ፣ ሎሚ እውን ከምቲ ናይ ትማሊ ህዝቢ ትግራይን መሪሕ ውድቡ ህወሓትን ካብ ጎንኹም ከይተፈለዩ ንዝለዓለ ኩለመዳያዊ ዓወት ኢድ ንኢድ ተታሓሒዞም ከምዝረባረቡ፣ ዝተለመደ ሓበራዊ ቓልስናን ምንቅስቓስናን ብምጥንኻር ንዝጀመርናዮ ጉዕዞ ህዳሰ ኢድ ንኢድ ተታሓሒዝና ንክንረባረብ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት በዚ ኣጋጣሚ ፃውዕቱ የቕርብ።
መለስ ህያው እዩ !!
ዘለኣለማዊ ክብርን ሞጎስን ነቶም ዝኾነ ጉርዲ ዘይለግቦም ስውኣት!!
ቤት ፅሕፈት ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት
ነሓሰ 14/2008 ዓ/ም


text:
ትንታነ ዜና 26-04-2018
ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ሓደ ዕቱብ ኣጀንዳ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ ዝኸውን ጸኒሑ’ሎ፡ እዚ ኣጀንዳ’ዚ ብዋናነት ጉጅለ ህግደፍን ሓለፍቱን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጸምዎን ገና ዝፍጽምዎን ዘለዉ በደላትን ክሳብ ሕጂ እናጸብጸበ፡ ዝረኸቦ ፍረ ንዓለም ይዝርግሕ ኣሎ፡፡ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ሓድሽ ዝዘርገሖ ጸብጻብ ድማ ንሎሚ ኣብ መደብ ትንታነ ዜና ኣድህቦ ክንህበሉ መሪጽና’ለና፡
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብሓያል ጻዕሪ ኤርትራውያን ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኣህጉራውያን ትካላትን ንኩነታት ግህሰት መሰል ኤርትራውያን ትከታተል 3ተ ኣባላት ዘለዉዋ ኮሚሽን ክትቀውም ድሕሪ ምግባር እታ ብሸይላ ኪታሩት ተመሪሓ ስርሓ ትዓምም ዝነበረት ኮሚሽን ኣብ 8 ሰነ ዓመተ 2016 2ይን ናይ መወዳእታን ጸብጻብ ስርሓ ከም ዘቕረበት ይዝከር፡ ኣብቲ ግዜ’ቲ ኣብ ዝቐረበ ኣብ ዝተፈላለዩ መዓስከራት ካብ ዝርከቡ ስደተኛታትን በቲ ስርዓት ዝተፈላለየ ግፍዕታት ካብ ዝበጽሖም ስደተኛታትን ኣብ ኤርትራ ሓደ ሰብ ብዘይ መስርሕ ፍርዲ ንዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝበሊ፡ እቲ ህዝቢ ብሓፈሻ ናይ ምንባር መሰሉ ተኸልኪሉ ሃገር’ዉን ብፍርሒ ትመሓደር ከምዘላ ምግላጻ ይዝከር፡ ብጀካ’ዚ ላዕለዎት መራሕቲ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዘይሕጋዊ ንግዲ ደቂሰባት ብሙሉእ ሓይሎም ተዋፊሮም ከምዘለዉ’ዉን ኮሚሽን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላት ኣብቲ ንኤርትራ ዝምልከት ዘቕረበቶ ጸብጻባ ጠቒሳ’ያ፡፡
ድሕር’ዚ ገበናት ህግደፍን ስቅያትን ግፍዕን ህዝብን መንእሰያትን ዝገለጽ ጸብጻብ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍለ ዓለማት ዝርከቡ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ንመርማሪት ኮሚሽን ዘለዎም ደገፍ ንምግላጽ፡ ብብዝሒ ህዝቡን ብደረጅኡን ቀዳማይ ዝኾነ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም፡ ደገፍ መላእ ኤርትራዊ ድማ ኣብዚ መዳይ’ዚ ዘየቋርጽ ምዃኑ ዜጋታት በብ ወገኖም ዝከኣሎም ከምዝገብሩ ቃል ኣትዮም፡ ተደጋጋሚ ኣብ ዝተኻየደ ዕማም እዛ መርማሪት ኮሚሽን ድማ ደገፍ ኤርትራውያን ዝሓየለ ኔሩ፡፡
ስርዓት ህግደፍ ሕጂ’ዉን ንጻውዒት ማሕበረሰብ ዓለም ዕሽሽ ብምባል ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ኩለንተናዊ ግህሰት መሰላት ይፍጽም ከምዘሎን ከምዘየቋረጾን ድማ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ብትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ሂውማን ራይትስ ዎች ዝወጸ መግለጺ ይሕብር፡፡
ትካል ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣብቲ ናይ 18 ሚያዝያ 2018 ጸብጻቡ፡ ጉጅለ ህግደፍ ቅድሚ ሕጂ እሱራት ፖለቲካ ክፈትሕን ናብ ፍርዲ ከቕርብን፡ ናጻ ፕረስ ከፍቅድ፡ ኣብ ልዕሊ ትካላት ሃይማኖት ዝግበር ኢድ ኣእታውነት’ዉን ደው ክብል ዝብሉ ዝርከብዎምን ካልኦትን ጻውዒታት ብምንጻግን ዕሽሽ ብምባልን ሕጂ’ዉን ጃምላዊ ግህሰት ይፍጽም ከምዘሎ ዝተፈላለየ ኣብነታት ብምቕራብ ንሓቅነት ጸብጻብ መርማሪት ኮሚሽን ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ኣረጋጊጹ’ሎ፡፡ ግህሰት መሰል ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ብመርማሪት ኮሚሽን ምቕራቡ ኤርትራዊ መንእሰይ ተቓውምኡ ብስደት እናገለጸ’ዩ መጺኡ፡ እዚ ድማ ኤርትራዊ መንእሰይ ኣብ ባርነት ጅሆ ንምሓዝ ኮነ ኢልካ ዝተገብረ መጻወድያ ምዃኑ’ዮም ብዙሓት ዜጋታት ዝሰማምዑሉ፡፡ ነዚ ኣብነታት ኣሰንዮም ክገልጹ ከለዉ ድማ ጉልበት መንእሰይ ብናጻ ንጥቕሚ ጀነራላትን ሓለፍትን እቲ ጉጅለ ከምዝውፈ፡ ንልዕሊ 17 ዓመታት’ዉን ኤርትራዊ መንእሰይ ብዘይ ዝኾነ ወሰኽ ደሞዝን ምቹእ ሃዋህውን መወዳእታ ኣብ ዘይብሉ ግዱድ ባርነት ከምዝጽመድ የብርሁ፡፡ ብሰንኪ’ዚ ድማ ንግዝያዊ መፍትሒ ንስደት ከማዕድው ከምዝግደዱ የነጽሩ፡፡
ዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናወሰኸ ብምምጽኡን ብዝሒ ዝስደድ ቁጽሪ ኤርትራዊ’ዉን ናብ ኣሸሓት ብምስግጋሩን እታ ሃገር ኣፍራ¥ ሓይሊ ህዝባ ትስእን ከምዘላን እዚ ድማ ኣብ ግርጭት ካብ ዘየለዋ ሃገራት ብዋሕዚ ስደት ኣብ ቅድሚት ክስርዓ ከምዝኸኣለን ጸብጻብ እዚ ትካል የነጽር፡ ልዕሊ ኩሉ ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ግዱድ ወተሃደራዊ ዕስክርና ምዃኑ ብምግላጽ፡፡
ወግዒ ዝተፈላለዩ ወገናት ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ብፍላይ ኣብዚ ግዜ’ዚ ዘይምህላዉ ቅዋምን ግዱድ ወተሃደራዊ ዕስክርናን እቶም ቀንዲ ተጠቀስቲ ባእታታት’ኳ እንተኾኑ፡ ኣብ ኤርትራ ግን እቲ ዝቐለለ’ዉን ክትግበር ዘፍቅድ ሕጊ ከምዘየለ’ዮም እዞም ዜጋታት ንሓሳባቶም መኸምበቲ ዝገብርሉ፡ እቲ ካብ ኩሉ ከፊኡ ዘሎ ህዝቢ ብሰላም ወጺኡ ክኣቱ፡ ክነግድ፡ ክሓርስን መንበሪኡ ዝኾኖ ገዛ’ዉን ክሰርሕን ዘይምኽኣሉ’ዉን ኣብቲ ህዝቢ ቀሊል ዝበሃል በሰላ ከምዘይገደፈ ብምንጻር፡፡


text:
ሰብኣዊ ክብርታቱን መሰላቱን ዝተነፍገ ህዝቢ ብቑጠባዊ ዕብየትን ብማሕበራዊ መነባብሮ ምምሕያሽን ኣይደዓዓሰን። ናጽነት፡ ፍትሒ ልዕሊ ቁጠባን ምችው ማሕበራዊ መነባብሮን ቅድሚት ይስራዕ።
ሰብኣዊ ክብርታቱን መሰላቱን ዝተነፍገ ህዝቢ ብቑጠባዊ ዕብየትን ብማሕበራዊ መነባብሮ ምምሕያሽን ኣይደዓዓሰን። ናጽነት፡ ፍትሒ ልዕሊ ቁጠባን ምችው ማሕበራዊ መነባብሮን ቅድሚት ይስራዕ።
ንከይዛረብ፡ እምነታቱ ከየሰጉም፡ ከይንቀሳቐስ፡ ዝኣመነሉ ከይገብርን ከይዓምምን እገዳ ዝተገብረሉ ህዝቢ ኣብ ሓደ ደምበ ተዳጉነን ካብ ዝተዘርዓ እንስሳ ኣይፍለይን። ካብዚ ሓቂ’ዚ ብምብጋስ ሰብኣዊ መሰል ደቂ ሰባት ቀዳምነት ዝውሃቦ፡ ብዝኾነ ሓይሊ ወይ ጉጅለ ክግደብ ዘይግባእ ምዃኑ ኩሉ ኣብ ፍትሕን ርትዕን ዝኣምን ይሰማማዓሉ።
ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ ሃገራት ዓረብ ዝተራእየ ህዝባዊ ሰውራ መበገሲኡ መርገጽትን ዓፈናን ሰብኣዊ መሰላት ከምዝኾነ ከም ኣብነታዊ ምስክር ተጌሩ ዝውሰደ’ዩ።
ብኣብነት ሃገር ሊብያ ምውሳድ እኹል’ዩ። ን42 ዓመታት ንሊብያ ዝገዝኣ መዓመር ቀዛፊ ጨካን፡ ኣሸባሪ፡ ወልቀ መላኺ ከምዝነበረ ዓለም ብሓደ ድምጺ እትዛረበሉ ዝነበረ ዕሉል ገዛኢ ተጌሩ ዝኹነንን ዝውገዝን ዝነበረ’ዩ።ብሓቂ ግን መሓመድ ቀዛፊ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት ሊቢያ ትርጉም ዝነበሮ ስራሕ ኣይሰርሓን ተባሂሉ ክሕመ ይኽእል’ዶ? ምስ ውልቀ መላኺ ኢሳይያስ ብምንጽጻር ክንርኢ ከለና።
ቀዛፊ መሰረታዊ ድሌታት ሊቢያውያን ኣብ ምምላእ ነዊሕ ርሕቐት ተጓዒዙ’ዩ። ሓዳር ክገብር ዝወሰነ ሊቢያዊ መውጽኢ ሓዳሩ ማለት ንመግዝኢ መንበሪ ቪላ 50 ሽሕ ዶላር ብመንግስቲ ይሰልዓሉ። ሊቢያውያን ክወልዱ ክዝምዱ ንምትብባዕ ንሓደ ውላድ 5 ሽሕ ዶላር ይፍቀደሉ፡ ትምህርቲ ሕክምና ሓይሊ ኤሌክትሪክ ንሊቢያዊ ናጻ’ዩ ኔሩ። ንፈለማ እዋን መኪና ንዝገዝእ ፍርቂ ዋጋ ናይታ መኪና ብመንግስቲ ይድጎም።
ትምህርቲ ወዲኡ ዝተመረቐ ሊቢያዊ ስራሕ ክሳብ ዝረክብ ስራሕ ጅሚሩ ናይ ዝኽፍሎ ማእከላይ ወርሓዊ መሃያ ተገቢጡ ይኽፈል። ኣብ ሕርሻዊ ማእቶት ክነጥፍ ንዝደሊ፡ ተሓራሲ መሬት ጥሪት መንበሪ ገዛ ብናጻ ይውሃቦ። ኣብ ዘመነ ምሕደራ ቀዛፊ ዋጋ ሓደ ሊትር ነዳዲ 14 ናይ ኣሜሪካ ሳንቲም ኔሩ፡ ካልእ ኣዝዩ ዝገርም 40 ባኒ ብ15 ናይ ኣሜሪካ ሳንቲም’ዩ ዝሽየጥ ዝነበረ።
ኣብ እዋን መግዛእቲ ቀዛፊ 25 ሚኢታዊ ሊቢያውያን ዲግሪ ዝነበሮም ኮይኖም ቅድሚ ቀዛፊ ምንባብን ምጽሓፍን ዝኽእሉ 25 ሚኢታዊ ጥራሕ’ዮም ኔሮም። ኣብ ምሕደራ ቀዛፊ ግን ምንባብን ምጽሓፍን ናብ 87 ሚኢታዊ’ዩ ክብ ኢሉ። እታ ሃገር ዕዳ ዘይነበራን ኣስታት 150 ቢልዮን ዶላር መሓለውታ ገንዘብ ኔርዋ።
ኤርትራ ኣብ መሪሕነት ውልቀ መላኺ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኸ? ሓፈሻዊ ምስላ ከመይ ይመስል?
ሓዳር ኣብ ኤርትራ ከም ነውሪ ዝተራእየሉ ዘመን’ዩ ተበጺሑ ኣብ ግዳድ ዕስክርና ጅሆ ዝተታሕዙ ኤርትራውያን ሓዳር ክገብሩ እንተድኣ ኮይኖም ኣብቲ ዝተመደብሉ ግምባር ካብ ዝነብሩ ነበርቲ ሰብ ልቸንሳ ዝውሓሶዎም እንተራኸቦም’ዮም። ብሰንኪ’ዚን መወዳእታ ዘይብሉ ግዱድ ዕስክርናን ከኣ ኤርትራውያን መንእሰያት ወለዶ ከይትክኡ ተኣጒዶም ሓዳር ዝነበሮም’ውን ብሰንኪ ውትህድርና ማእለያ ዘይብሉ ሓዳር ፈሪሱ ስድራ ተበቲኑ’ዩ።
ትምህርትን ሕክምናን ኣብ ሃገርና መሰል ዘይኮነስ ከም ገይጺ’ዩ ዝሕሰብ። ኣብያተ ትምህርቲ ብጽምዋ ተዋሒጠን ትካላት ሕክምና ጸረ ቃንዛ ዘይርከበለን ዑና’የን ኮይነን። ኤርትራዊ ከይምሃር ዝድንቁረሉ፡ ከይሕከም ብሕማም ሳንሳን ዝብለሉ ምሕደራ’ዩ ብኢሳይያስ ተሓንጺጹ።
ኣብ ኤርትራ ባኒ ብመቑነን ዝዕደል ኮይኑ ክንዲ ጭብጦ ንእትኸውን ባኒ ማሸላ 3 ናቅፋን ልዕሊኡን ትሸየጥ። እዚኣ’ውን ብቐሊሉ ኣይትርከብን። ኤሌክትሪክ ንኤርትራውያን ብርቅና’ዩ።
ሕርሻዊ መሬት ብኣዘዝቲ ሰራዊት ዝተባሕተ ኮይኑ ብናጻ ጉልበት መንእሰያት እናተሓርሰ መሕበጢ ጅባ መራሕቲ’ዩ ዝኸውን።
ሊቢያውያን ብዘመነ ምሕደራ ቀዛፊ ብቁጠባን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ዝሰኣንዎ ኣይነበረን። ብምቾት’ዮም ዝነብሩ ኔርሞ። ሊቢያውያን ዝሰኣንዎ ሰብኣዊ መሰሎም ዘይምኽባሩ ክቅሕሩ ጌርዎም።
ህዝባዊ ሳውራ ወሊዖም ንውልቀ መላኺ መዓመር ቀዛፊ ኣብ ዓሚቕ ጋህሲ ቀቢሮሞ።
ኤርትራውያን’ከ? እዚ ኩሉ ሕሰመ መከራ እናበጽሐና፡ ማሕበረ ቁጠባና ባይታ ዘቢጡ፡ ሰብኣዊ ክበርና ተጋሂሱ ትሕቲ ህልዋት ልዕሊ ምውታት ከርፋሕ ህይወት እንዳሕለፍና፡ ስጋብ ሕጂ ኣብ ባርነታዊ መግዛእቲ ተቐይድና ምንባርና ኣይሕፍርን’ዶ? ኤርትራውያን ክንምልሶ ዝግባእ ሕቶ’ዩ። ጸጋታት ኤርትራ ናብ ህዝቢ ኤርትራ ብልክዕ እንተዝመራቓሕ ቁጠባዊ ናጽነት’ውን እንተዝህልወና ሰብኣዊ ናጽነት እንተዘይብልና ሰብኣዊ ናጽነት ብቑጠባ ኣይደዓዓስን።
ቁጠባዊ ናጽነት ደበስ እንተዘኸውን ሊቢያውያን ምረዓምዎ። ሕርያኦም ሰብኣዊ ናጽነት ስለዝነበረ ንቀዛፊ ቀቢሮሞ። ኤርትራውያን ግን ቁጠባዊ ናጽነት ኣይረኸብና ሰብኣዊ መሰላትና ኣይተኸብሩ ክልተ ሞት ኢና ንመውት ዘለና፡፡ ነዚ ብምስትውዓል ሓርነትና ብህዝባዊ ሰውራ ክነረጋግጽ ይግባእ። መልእኽትና’ዩ።


text:
ፕሬዚደንት ትራምፕ ምስ ናይ ሰሜን ኮርያ መራሒ ዝገብሮ ርክብ ዕዉት ክኸውን ኢዩ ኢሉ
ምስ ኩሉ ናይ ሰሜን ኮርያ ምጉብዕባዕ፡ ፕሬዚደንት ትራምፕ እቲ ኣኼባ ዕዉት ከምዝኸውን ኢዩ ተትስፍዩ።
ኣብ ልዕሊ ሰሜን ኮርያ ድማ ከምቲ ናይ ጸጥታ ኣማኻሪኡ፡ ጆን ቦልቶን ዝበሎ ዘይኮነ ኪም ጆንግ-ኡን ኣብ ስልጣን ክጸንሕን ሃገሩ ከምሓድርን ከማዕብልን ኢዩ ዕላማን ኢሉ።
ፕሬዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ሃገሩ እቲ ንሊብያ ካብ ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ነጻ ንምግባር ዝተኸተለቶ ``ብቅዲ ሊብያ`` ዝፍለጥ ኣገባብ ኣብ ሰሜን ኮርያ ከምዘይትኽተሎ ኣፍሊጡ። እዚ ድማ ምስቲ ጆን ቦልቶን፡ ኣማኻሪኡ ኣብ ሃገራዊ ጸጥታ ዝበሎ ዝገራጮ ኢዩ።
እቲ ብጆን ቦልቶን ዝተዋህበ መግለጺ፡ ንመንግስቲ ሰሜን ኮርያ ኣዝዩ ስለዘሕረቖም፡ ካብቲ ኣብ ወርሒ ሰነ ኣብ ሲንጋፖር ኪግበር ዝተመደበ ርክብ ምስ ፕሬዚደንት ትራምፕ ከምትስሕብ ሃዲዳ።
እንተኾነ፡ ፕሬዚደንት ትራምፕ እቲ ርክብ ክካየድ ከምዝኾነ ኢየ ዝፈልጥ ኢሉ።
ኣብ 2003፡ መራሒ ሊብያ፡ ሙዓመር ጋዳፊ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ዝተደንገገ እገዳ መታን ክልዓል፡ ኩሉ ኒዩክለራዊ መደባት ደው ከብል ከምዝተሰማምዐ ይዝከር።
እንተኾነ፡ ድሕሪ ገለ ዓመታት ድማ ብሃገራት ምዕራብ ብዝድገፉ ዕጡቓት ተቓወምቲ ተቐቲሉ። እዚ ምንጽጻር ሰሜን ኮርያ ምስ ሊብያ`ዩ ድማ ንመራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ-ኡን ዘቖጠዐ።
ካብዚ ብምብጋስ ኢያ ድማ ሰሜን ኮርያ ብሮቡዕ [16 ግንቦት] ካብቲ ብ12 ሰነ ኣብ ሲንጋፖር ክካየድ ካብዝተወሰነ ኣኼባ ክትስሕብ ተኽእሎ ከምዘሎ ዘጠንቀቐት።
ፕሬዚደንት ትራምፕ`ክ እንታይ ኢሉ?
``ብዛዕባ ሰሜን ኮርያ ክንሓስብ ኮለና እቲ ኣብ ሊብያ ዝተኸተልናዮ ቅዲ ኣይኮናን እንጥቅም`` ኢሉ ፕሬዚደንት ትራምፕ ኣብ ቅድሚ ጆን ቦልቶን።
እቲ ምስ ኪም ጆንግ-ኡን ዝገብሮ ውዕል ``ኪም ኣብ ስልጣኑ ፡ ኣብ ሃገሩ ክጸንሕን ሃገሩ ከመሓድርን ከማዕብልን`` ጥራይ ኢዩ ዝሓስብ።
ንደቡብ ኮርያ እንተጠሚትኩም፡ እቲ ክንክተሎ እንደሊ ቅዲ ድማ ኢንዱስትሪ ሰሜን ኮርያ ካም ናይ ደቡብ ኮርያ ክኸውን፡ ምኽንያቱ እቶም ህዝቢ ህርኩታትን መስተንክርን ህዝቢ ስለዝኾኑ ኢሉ ትራምፕ።
ፕሬዚደንት ትራምፕ ብዛዕባ`ቲ ዝተመደበ ኣኼባ ክዛረብ ከሎ፡ ``ስጋብ ሕጂ ብዛዕባ`ቲ ምስ ሰሜን ኮርያ ዝግበር ርክብ ዝኾነ ለውጢ የለን፡ ዝተሓበርናዮ ነገር`ውን የለን`` ኢሉ።
``ኣነ ከምዝመስለኒ ዕዉት ኣኼባ ክህልወና ኢዩ፡ እንተዘይኮይኑ`ውን ጸገም የለን`` ኢሉ ትራምፕ።
ሰሜን ኮርያ`ኸ ነቲ ኩነታት ከመይ ትርእዮ?
ብሓሙስ፡ ሰሜን ኮርያ ስጋብ ገለ ሕቶታት ዝፍትሑ ድማ እቲ ምስ ደቡብ ኮርያ ዝፈለመቶ ዝርርብ ከምዘይትቕጽሎ ኣፍሊጣ።
ሰሜን ኮርያ በቲ ደቡብ ኮርያን ኣሜሪካ ዘካይድዎ ቀጻሊ ወተሃደራዊ ታዕሊም ኣዝያ ከምዝሃረቐትን፡ እቲ ታዕሊም ክም ምድላዋት ንወራር ኢያ ትርእዮ። ከምሳዕቤን ናይዚ ድማ ኣብዚ ሰሙን ምስ ላዕለዎት ሰበ ስልጣናት ደቡብ ኮርያ ክትገብሮ ዝተመደበ ርክብ ዝሰረዘቶ።
እቲ ዝርርብ ብኸመይ ይምዕብል ኣሎ?
ብ27 ሚያዝያ፡ ክልቲኦም መራሕቲ ንሓውሲ ደሴት ኮርያ ካብ ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ናጻ ኪገብሩ ብሓባር ክሰርሑ ተሰማሚዕም።
እንተኾነ ናይ ሰሜን ኮርያ ሃገራ ካብ ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ነጻ ምግባር ዝብል መብጽዓ ምስቲ ናይ ኣሜሪካ ጠለብ ``ኣጠቓላሊ ርጉጽን ዘይቅየርን`` ምንካይ ኒዩክልርዊ ኣጻዋር ዘይሳነ ክኸውን ናይ ግድን ኢዩ።
ኣብ ጉዳይ ካብ ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ናጻ ምዃን ኣብ ዝብል ጉዳይ ሰሜን ኮርያን ኣሜሪካ ፍልልይ ከምዘሎ፡ ምኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ደቡብ ኮርያ፡ ካንግ ክዩንግ-ዋ ንናይ ደቡ ኮርያ ዮንሃፕ ናይ ዜና ማዕከን ሓቢሩ።
ዝሓለፈ ሰሙን ሰሜን ኮርያ ካብ 23 ስጋብ 25 ግንቦት ኣብ ዘሎ ግዜ እቲ ኣብ ኒዩክለራዊ ኣጽዋራታ ፈተነታት ተካይደሉ ቦታ ከተፍርሶ ከምዝኾነት ገሊጻ ነይራ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ሀሎ አሐዱ ብእሲ በአሐቲ ሀገር እንተ ስማ ቡር ሀገረ መስቀል ዘስሙ ንዋየ እግዚእ ወስመ ብእሲቱ ኂሩተ ማርያም / ኣብ ‘ቡር ሃገረ መስቀል (እንዳ መስቀል)’ ትብሃል ዓዲ፡ ንዋየ እግዚእ ዚብሃል ሰብኣይ ምስ በዓልቲ ቤቱ ኂሩተ ማርያም ይነብር ነበረ። ካብዞም ብሕጊ እግዚኣብሔር ዚመላለሱ፣ ኣዝዮም መንፈሳውያን ክልተ ሰብ ቃል ኪዳን ‘ካብ ወይኒ ወይኒ ይፈሪ’ ከምዝበሃል ብዕለት 17 ኅዳር 1404 ዓ.ም ብሩኽ ውላድ ተወልደ። ስመ ክርስትናኡ ኸኣ ‘ሀብተ እግዚእ’ ተባህለ። ኣብ እዋን ምንኵስናኡ ግና ‘ዮናስ’ ተባህለ፣ ዮናስ ማለት ለዋህ፣ ሕያዋይ ርግብ ማለት እዩ።
ኣቡነ ዮናስ ገና ሕፃን ኮይኑ ኣብ ጒስነት ኣባጊዕ ከሎ፡ ቅድሚ ናብ መንፈሳዊ ቤት ትምህርቲ ምእታዉ ብመንፈስ ቅዱስ መዝሙረ ዳዊት ተገሊጽሉ፡ ብዘይ ምቍራጽ እናጸለየ ከሎ ናይ ምናኔ መንፈስ ኃደሮ። ሽዑ ነቲ ዅሉ ናይ ዓለም ነገር ንድኅሪት ገዲፉ ካብቲ ዝተወልደሉ ሃገር'ውን ርኂቑ ናብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዓረዛ ምድሪ ወዲ ሠበራ ኣብ እትርከብ ደብረ ሲና እትበሃል ገዳም ኣተወ። ኣብዛ ገዳም ብሥጋ ኣኮኡ ዝብጽሖ ኣቡነ ድምያኖስ ዝተባህለ ዓቢይ ባሕታዊ ረኸበ። ኣቡነ ድምያኖስ፡ ምርጫኡ ንምናኔ ምዃኑ ተረዲኡ መጽሐፈ ብሉይን ሓዲስን፡ መጽሓፈ መነኮሳትን ሥርዓት ምንኵስናን ምስ መሃሮ፡ መዓርገ ምንኵስና ኣልበሶ። ስሙ ድማ ‘ዮናስ’ በሎ።
ብድኅር’ዚ ሕጊ ብሕትውና ተኸቲሉ፡ ለይተ ለይቲ ‘ጠራቒት’ ኣብ ዝተባህለት ቀላይ እናኸደ ኪጽሊ ይኃድር፡ ብጊዜ መዓልቲ ኸኣ ኣብ ስብከተ ወንጌል ይውዕልን፡ ጾም፡ ጸሎትን ስግደትን የዘውትርን ነበረ። ካብ ብዝኂ ተጋድሎ ብሕትውናኡ ድማ ኣፃብዕ ኣእዳዉ ልክዕ ከም ፀሓይ የብርህ ነበረ። ኃሙሽተ ፍረ ዳዕሮ ወይ ፍረ ዓየ እንተዘይኮይኑ ካልእ መግቢ ፈጺሙ ኣይጥዕምን ነበረ። ቅዱስ ገብርኤል ኣብ ሰሙን ሓንሳእ ኅብስተ ኣኮቴትን ጽዋዐ በረከትን የቐብሎ ነበረ። ሓደ እዋን ኣብ ቀላይ ኮይኑ ኪጽሊ ከሎ “ሰላም ለከ ኦ ፍቁርየ ዮናስ” ዝብል ኣምላኻዊ ድምፂ ሰምዐ። ናብ ሰብከተ ወንጌል ተዋፊሩ ኪምህር ከምዘለዎ’ውን ተነግሮ እሞ “ወይኩን ፍቃድከ” ብምባል ትሕት ኢሉ ተኣዘዘ። ብድኅር’ዚ ብስብከቱ ንብዙኃት ኣእሚኑ ኣጥመቐ። ምዉታት ብምትንሣእ፣ ሕሙማን ብምፍዋስ፣ ኣጋንንቲ ብምውፃእ፣ ብኸምዚ መንገዲ ሓዋርያዊ ኣገልግሎቱ ቐጸለ።
ዜና ቅድስናኡን ጽኑዕ ብሕትውናኡን ትምህርቱን ካብ ተራ ሕዝቢ ክሳዕ ነገሥታት ኣብ ኵሉ በጽሐ። ኣቡነ ዮናስ ብብሕትውና ኣብ ዳሞት ዝበሃል ዓዲ ነይሩ፡ ‘ናብ ገዳምካ ተመለስ ኪድ’ ዝብል ቃል ምስ ሰምዐ፡ ናብ ገዳም ደብረ ሲና ኣቡነ ድምያኖስ ተመልሰ። መዓርገ ክህነት’ ተቐቢኡ ፡ ድኅሪ ኣቡነ ዲምያኖስ ኣበምኔት ኮይኑ ንዓሠርተ ዓመት ዝኣክል ኣገልጊሉ እዩ። ነቶም ደድኅሪኡ ዝስዕቡ ዝነበሩ ደቀ መዛሙርቱ በቦታኦም ከትኅዞም ደልዩ ናብ እግዚአብሔር ምስ ጸለየ፡ ሠለስተ ቦታታት ማለት ደብረ ጽጌ፣ ደብረ ድኁኃንን ደብረ ሣህል ተገልጸሉ እሞ ብሥርዓተ ማኅበር ተመሥረተ።
ቅዱስ ኣቡነ ዮናስ፡ ዕለተ ዕረፍቱ ከምዝበጽሐ ብመንፈስ ቅዱስ ፈሊጡ፡ ነቶም ደቁ ኣጸናኒዑ ኣብ ክንዲኡ ንኣቡነ ጳውሎስ ሸመሎም። ከምቲ ንዅላቶም ኣሥመርቲ እግዚኣብሔር ዝወሃቦም ቃል ኪዳን ተቐቢሉ ኣብ 95 ዓመት ዕድሚኡ፡ ብ17 መጋቢት 1499 ዓ.ም ነፍሱ ካብ ሥጋኡ ተፈልያ ብኢድ መላእኽቲ ናብ ሰማይ ዓረገት። ኣብ ደብረ ድኁኃን ምስ ተቐብረ፡ ካብ መቓብሩ ዘይቲ ፈልፈለ፣ ብእኡ ኸኣ እቶም ደቁ ንመብራህቲ ይጥቀሙ ነበሩ። እቲ ኣብ መቓብሩ ዝነበረ ላህላህታ ናይ ዘይቲ ድማ ክሳዕ ሎሚ ምልክቱ ኾይኑ ይርአ ኣሎ።
ከምቲ ነቢይ ዳዊት “ደብር ርጉእ ወደብር ጥሉል ደብር ዘሠምሮ እግዚአብሔር የኀድር ውስቴቱ/ ኣብቲ ርጉእ ደብሪ፣ ጥሉል ደብሪ እግዚኣብሔር ዚፈተዎ ደብሪ ኣብኡ የኃድር” መዝ. 68፡15-16 ኢሉ ንገዳማትን ኣድባራትን ዝተነበየሎም ኣቡነ ዮናስ ኣብ ብዙኅ ቦታታት ገዳማት ከም ዚመሥረተ ይንገር። ደብረ ጽጌ ትምዛእ፣ ደብረ ድኁኃን ቆሓይን፣ ደብረ ሣህል ምድሪ ወዲ ሠበራ ከባቢ ማይ ጨው፣ ደብረ ጽዮን ዓዲ ውስኽ፣ ደብረ ጸሪቅ ትግራይ ተምቤን. . . እየን። እንተኾነ ኣብዚ ጊዜ’ዚ ብመልክዕ ገዳም ዘለዋስ እዘን ክልተ ገዳማት ደብረ ድኁኃን (ቆሓይን) ከምኡ’ውን ደብረ ጽጌ (ትምዛእ) እየን።
1. ደብረ ጽጌ፣- እዚ ገዳም እዚ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ማይ ዓይኒ ትምዛእ ይርከብ። ብዙኅ ጥንታዊ ታሪኽ ዝሓቘፈ፣ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ዚዓቀበ፣ ዚተፈላለየ ንዋየ-ቅድሳት ከም መስቀል ኢድ ኣቡነ ዮናስ ፣ መቖምያን በትርን ኣቡነ ዮናስ ፣ መንበር እምኒ ኣቡነ ዮናስ፣ ጥንታውያን ኣዋልዕን ካልኦት ኣግራብን ዚርከቦ ዓቢይ ገዳም እዩ።
2. እቲ ኻልኣይ ገዳም ድማ ደብረ ድኁኃን እዩ። ደብረ ድኁኃን ማለት ደብረ ፍቅር ወሰላም ማለት’ዩ። እዚ ገዳም እዚ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ማይምነ ዝርከብ ኮይኑ ቅድሚ ዕረፍቶም 1428 ዓ.ም. ተገዲሙ። ኣቀማምጣ ቦታኡ ጽኑዕ ስለ ዝኾነ ብወረርቲ ከይጥቃዕ ብዙኅ ዘፍርህ ኣይኮነን፣ እዚ ጽንዓት እዚ ስለ ዘለዎ ኸኣ ብዙኃት ብኽብሪ ዚጥመቱ መጻሕፍቲ ሃይማኖትን ታሪኽን ፍልስፍናን ዚዓቀበ እዩ። ኣቡነ ዮናስ ዚጽልየሉ ዝነበረ በዓቲ ኣብ ውሽጡ ስፍሕ ዝበለ ኮይኑ መቕደስን ቅድስተ ቅዱሳንን ቤተ ልሔምን መቐመጢ ንዋየ ቅድሳትን ዘጠቓልል ኮይኑ ክሳዕ ሕጂ ኣሎ። ደብረ ድኁኃን ሕጂ’ውን መልክዕ ገዳምነቱ ዘየጥፍአ ‘ድሩክ ለተዐቅቦ’ ንብሕትውና ዝኸውን በዓትታት ዘለዎ ገዳም እዩ።
እዘን ክልተ ገዳማት ደብረ ድኁኃን (ቆሓይን) ከምኡ’ውን ደብረ ጽጌ (ትምዛእ) ዋላ እኳ ብቝጽሪ ክልተ ይበሃላ እምበር ሕገንን ቅዋመንን፣ ሥርዓተንን ኣበምኔተንን፣ ምምኅዳረንን ሓደ እዩ።
ገዳም ደብረ ኣቡነ ዮናስ ዓበይቲ ኣቦታት ዝፈረየ ኮይኑ ሓደ ካብኦም ብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ካልኣይ ፓትርያርክ ወርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘሀገረ ኤርትራ እዮም።
ካብዘን ኣብ ኤርትራ ዚርከባ ገዳማት ደቂ ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ማለት ብደቁን ደቂ ደቁን ዚውለዳ ዘበላ “ዮም ውሉዱ ኵልክሙ በፍሥሓ ኀቢረክሙ ለኤዎስጣቴዎስ አቡክሙ ግበሩ ተዝካሮ እንዘ ትብሉ ውዳሴሁ አማን ፍጹም ምንኵስናሁ/ ሎሚ ኵልኹም ደቁ ብኃባር ተሓጕስኩም ንኣቦኹም ኤዎስጣቴዎስ ምንኵስንኡ ፍጹም'ዩ እናበልኩም ወድስዎ፡ ዝኸበረ በዓሉ ኸኣ ግበሩ”” ብዝብል ለበዋ መሠረት ብምግባር ብዕለት ፲፰/ 18 መስከረም ብኃባር ኣብዚ ገዳም ደብረ ጽጌ ኣቡነ ዮናስ ተኣኪበን ክሳዕ እዚ ቀረባ ጊዜ የብዕላ ነበራ።
ዋላ እኳ ኣቡነ ዮናስ ዝዓረፈሉ ዕለት 17 መጋቢት እንተኾነ፡ ክብረ በዓሉ ግና 21 ጥር እዩ ዝብዕል። እዚ ድማ ኣቡነ ዮናስ ነቶም ደቁ ‘ ግበሩ ተዝካርየ ምስለ ማርያም እምየ’ ስለዝበለ ዓመት መጸ ኣብ 21 ጥር ኣስተርእዮ ወበዓለ ዕረፍታ ለማርያም ክብረ በዓሉ ይኽበር።
ጸሎቱን በረኸቱን ምስ ኵላትና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን፡ ኣሜን።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ቅርፂ ከተማታትና ዝቐየረ- ሊፍት
መብዛሕትና ሊፍት ከም መጓዓዝያ ህዝቢ ሓሲብናዮ ኣይንፈልጥን። እቲ ሓቂ ግን እዚ እዩ።
በብመዓልቱ ብኣማኢት ሚልዮናት ዝቑፀር ህዝቢ ዓለም ብሊፍት ዝንቀሳቐስ እንትኾን፡ ቻይና ጥራሕ ኣብ ዓመት 660 ሽሕ ሊፍት ኣብ ጥቕሚ ተውዕል።
እቲ ኣብ ዓለምና ዝነውሐ ቀዳማይ ደረጃ ሒዙ ዝርከብ "ቡርዥ ኸሊፋ" ዝተብሃለ ህንፃ ዱባይ ልዕሊ 300,000 ስኴር ሜትር ምድሪ ቤታት ኣለዎ።
ኣብ ቺካጎ ዝተሃነፀ ኣደናቒ ህንፃ "ሴርስ ታወር" ድማ ብድምር ልዕሊ 400,000 ስኴር ሜትር ስፍሓት ምድሪ ቤታት ኣለዎ።
እዞም ሰማይ ጠቀስ ዝኾኑ ህንፃታት ኣብ መሬት ምንፃፍ እንተዝከኣልን መዕረፊ መኪና እንተዝህነፅ፡ እዚ ድማ መንገዲ እንተዝራኸብ ንቢሮ ግልጋሎት ዝውዕል ክንዲ ንእሽቶ ከተማ ክንረክብ ምኸኣልና።
ብዙሓት ሰባት ኣብ ዓበይትን ዝተፀዓዐቑን ህንፃታት ብሓባር ክሰርሑ ዝኸኣሉ ሳላ ደሕንነት ሊፍት እዩ።
ሊፍት ንባዕሉ ካብ ዝመሃዝ ነዊሕ ገይሩ እዩ።
ፈለማይ ሊፍት ኣርኪሜድስ ብዝተብሃለ ምሁር ኣብ ግሪክ ከም ዝተሰርሐ ይእመን።
እዚ ሊፍት ብ1743 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን መበል 15 ንጉስ ቬርሳይ ዝተብሃለ ፈረንሳዊ ንጉስ ሉዊ ንውሽምኡ ብምሽጥር ንምርካብ ይጥቀመሉ ነይሩ።
እዚ ንጉስ ዝጥቀመሉ ዝነበረ ሊፍት ኣድላይ ኣብ ዝኾነ እዋን ገመድ ብምጉታት ይሰርሕ ነይሩ።
ኣብ ኢንዱስትራልያዊ ለውጢ ኢንግሊዝ ዓብይ ግደ ዝተፃወቱ፡ ማቲው ቦልተንን ጄምስ ዋትን ድማ ብሃፋ ዝሰርሕ ሊፍት ምሂዞም። ኣብ ከም ዓድታት ሃንጋሪ፥ ቻይናን ግብፅን ዝነበሩ ሊፍትታት ድማ ብሓይሊ እንስሳት ይሰርሑ ነይሮም።
ፍርሒ ሊፍት
እዞም ሊፍትታት ፅቡቕ ኳ ይስርሑ እንተነበሩ፥ ኣብ መንጉኡ እንታይ ከም ዝፍጠር ስለ ዘይፍለጥ ሰባት ብጣዕሚ ነዊሕ ርሕቐት ንላዕሊ ንምጓዓዓዝ ኣይድለን።
ሊፍትታት ብግቡእ ኣብ ዝሰርሐሉ እዋን እውን እንተኾነ፡ ናብ ብጣዕሚ ነዊሕ ህንፃ ሊፍት ክጥቀሙ ዘይደልዩ ኣለዉ። ምኽንያቶም ድማ እቲ ሊፍት ኣጋጣሚ ክበላሸው ይኽእል'ዩ ኢሎም ስለ ዝኣምኑ እዮም።
ኣብዝሓ ሰባት፡ እንተበዚሑ ካብ 5 ደረጃታት ንላዕሊ ሊፍት ክጥቀሙ ኣይደልዩን።
ስለዚ እቲ ዘገድስ ጉዳይ፡ ሊፍት ድሕንነቱ ዝተሓለወን ዘየጠራጥርን ምግባር እዩ።
ከም አቆፃፅራ ኣውሮጳውያን 1853 ኣብ ኣሜሪካ ከተማ ኒውዮርክ ኣብ ዝተኻየደ ምርኢት ኣሜሪካዊ ኤሊሻ ኦቲስ ሓደ ነገር ከርኢ ደለየ።
ናብ ሓደ ነዊሕ ደብሪ ከመይ ምድያብ ከም ዝከኣል ንምርኣይ ክሓኩር ጀሚሩ።
ብምቕፃል፡ ኣብቲ ብገመድ ዝሰሓብ መደየቢ ደው ብምባል፡ ብገመድ እናተሰሓበ ናብቲ ህንጻ ክድይብ ጀመረ ። ኣብኡ ዝነበረ ኩሉ ብዓይኑ ክስዕቦ ጀመረ።
ደድሕሪ ኦቲስ ድማ ሓደ ፋስ ዝሓዘ ሰብኣይ ነይሩ። እቲ ዝተኣከበ ሰብ ትንፋስ ሓፀሮ። ኦቲስ እውን ክንቅጥቀጥ ጀመረ። ግና ኣይወደቐን።
ናብ ጫፍ እቲ ህንጻ ምስ ወፀ፡ እቲ ፋስ ዝሓዘ ሰብኣይ ነቲ መስሓቢ ገመድ ኣብ ክልተ ቆረፆ። እቲ እኩብ ሰብ ተደናገፀ።
ኣብ መወዳእታ "ኩለኹም ክቡራት፥ ኩሉ ደሓን እዩ፥ ሰላም እዩ" ዝብል ድምፂ ኦቲስ ተሰሚዑ።
ኦቲስ እዚ ድሕሪ ምፍጣሩ ፡ ቅርፂ ዕብየት ከተማታት ብፍሉይ እናተለወጠ መፂኡ።
ቴክኖሎጂ ሊፍት ምስ ዕብየት ሓፂንን ኮንክሪትን ክውንጨፍ ጀሚሩ።
ናይዚ ምኽንያት ድማ፡ ነዋሕቲ ህንፃታት ብሓይሊ ሓፂንን ኮንክሪትን ምስራሕ ብምጅማሮም እንትኸውን፡ ብዙሓት ሰባት ኣብ ሓደ ቦታ ሓቢሮም ክሰርሑ ኣኽኢሉ እዩ።
ኣብ ትሕቲ ምድሪ ብዘለዉ ገዛውትን ሊፍትን ኣሜሪካዊት ከተማ ማንሃታን ዝገነነት እያ።
ሰማይ ጠቀስ ህንፃታት ማንሃታን ብሓደ ግዘ ብዙሓት ሰባት ምትእንጋዶም ድማ ከተማ ማንሃታን ዝያዳ ዘመናዊት ይገብራ።
80 ሚእታዊ ነበርቲ ከተማ ማንሃታን ትሕቲ ምድሪ ብእግሮም ወይ ከዓ ብሳይክል ናብ ስራሕ ይኸዱ።
ሊፍት እሙን መገልገሊ እዩ። ሓደ እዋን ኒክ ፓምጋርተን ንኒውዮርክ መፅሄት እንትገልፅ ፡ "ሊፍት እንትንጥቀም ዓርስና ቴሌፖርት ከም ዝገበርና ይስመዓና፡ በሪ ብዕፀዉ፡ ብምድሪ ከም ዝተሰሓብና ይስመዓና፡ በሪ እንትኽፈት ድማ ኣብ ካልእ ቦታ ኢና " ኢሉ ነይሩ።
ሊፍት ኣብ ንጥቀመሉ እዋን መከታተሊ ስክሪን (LED) ከይረኣና ኣበየናይ ምድሪ ቤት ከም ንወርድ ብውሕዱ ዝስመዐና ስምዒት ኣሎ።
ደቀቕቲ ተኣምራት
ኣውቶብስ ወይ ባቡር ንደቓይቕ ክንፅበ እንሕጎስ ሰባት ንሊፍት 20 ሰከንድ እንትንፅበ ግና ንሓርቕ።
ዋላ እኳ ሊፍት ምጥቃም ደረጃ ካብ ምጥቃም ብዓሰርተ ዕፅፊ ድሕንነቱ ዝተረጋገፅ እንተኾነ፡ ኣብዝሓ ሰባት ሊፍት ንምጥቃም ግና ኣዝዮም ጭኑቓት እዮም።
ኣብዚ ሐዚ እዋን፡ ሰማይ ጠቀስ ህንፃታት ብቀጢን ገመድ ዝንቀሳቀሱ፡ ወይ ድማ ብኮምፒተር እናተሓገዙ ዝሰርሑ ሊፍትታት ምጥቃም ጀሚሮም እዮም።
ካብዚ ብተወሳኺ ድማ ሊፍትታት ብተፈጥርኦም ሓይሊ ቆጠብቲ እዮም።
ምኽንያቱ ከዓ ብጣዕሚ ቀሊል ክብደት ስለ ዘለዎምን ብዙሕ ሓይሊ ዘይወስዱ ብምዃኖምን እዩ። ኮይኑ ግና ምምሕያሽ ኩሉ ግዜ ዘሎ እዩ።
መለለይ ከተማ ኒውዮርክ ዝኾነ ህንፃ ኢምፓየር ስቴት 550 ሚለዮን ዶላር ብምምዳብ መጠን ልቀት ካርቦን እቲ ህንፃ ንምቕናስ ምንቅስቓስ ጀሚሩ ኣሎ።
ካብቲ ዝተተሓዘ ትልሚ ብዋናነት ድማ እቶም ሊፍትታት ኣብ ዝንቀሳቐስሉ እዋን ሓይሊ ንክህቡ ምግባር እዩ።
ገለ ገሊና ሊፍት ዋላ እኳ ኣቕሊልና እንተረኣናዮ ንዓለም ዓብይ ረብሓ እናበርከተ እዩ።
በብዓመቱ ቢልዮናት ዘተኣናግዱ ሊፍትታት ድማ ምስ ተፈጥሮ ብምስናይ ስርሖም እናቐፀሉ ይርከቡ።


text:
ሓቂ`ዶ ሓሶት?
ሓቂ`ዶ ሓሶት?
ናይ ኩዕሶ እግሪ ዋንጫ ዓለም ደጋፊ መፍለይ ካርዲ ሒዘ ናብ ሕብረት ኣውሮፓ ምእታው እኽእል ድየ?
ኣይፋል
ኣይፋልን፡፡ ገለ ሰባት ወረ ንምስፍፋሕን ደገፍቲ ኩዕሶ እግሪ ድማ ንምጭብርባር እናፈተኑ እዮም - ኣይትእመኑ እዮም! እቲ ውልቃዊ ናይ ደጋፊ መፍለይ ካርዲ ብዘይ ቪዛ ናብ ራሽያ ብምእታው ናይ ፊፋ ኩዕሶ እግሪ ዋንጫ ዓለም 2018 ንምርኣይ ዝሓሸ መንገዲ እዩ፡፡ ይኹን እምበር፣ ናይ ደጋፊ መፍለይ ካርዲ ካብ ራሽያ ወጻኢ ከም ጉዕዞ ሰነድ ኣየገልግልን፡ ደገፍቲ ኩዕሶ እግሪ ብመፍለይ ካርዲ ናብ ሕብረት ኣውሮፓ ምእታው ኣይክእሉን፡፡ ካብ ሩስያ ናብ ሕብረት ኣውሮፓ ንምእታው እንተደሊዮም ድማ ናይ ዝምልከቱ ኣባል ሕብረት ኣውሮፓ መደበኛ ናይ ቪዛ ረቑሓታት ምምእላው የድልዮም፡፡
ተወሳኺ »
ሓቂ`ዶ ሓሶት?
ጋምብያ ዜጋታታ ናይ ምስጓግ ውዕል ምስ ጀርመን ተፈራሪማ ድያ?
ኣይፋል
ማዕከን ዜናታት ናይ ጀርመን ፕረዚደንት ፍራንክ-ቫልተር ሽታይንማየር ምስ ናይ ጋምብያ ፕረዚደንት ኣዳማ ባሮው 1:500 ዜጋታት ጋምብያ ካብ ጀርመን ናብ ጋምብያ ናይ ምምላስ ውዕል ተፈራሪሞም ክብላ ዝሓበርኦ ዜና ትኽክል ኣይኮነን። ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስትሪ ጀርመን ኮነ ናይ ፕረዚደንት ኦፊስ ክልቲኦም፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ውዕል የለን ክብሉ ሓቢሮም። ብተወሳኺ ናይ ጋምብያ ናይ ሓበሬታ ሚኒስትር ደምባ ጃዎ ብወገኑ ጋምብያ ከምዚ ዝኣመሰለ ዝተመልሱ ዜጋታት ጋምብያ ናይ ምቕባል ውዕል ከምዘይፈረመት ኣረጋጊጹ።
ተወሳኺ »
ናይ ዑቕባ ሓተታኻ ምስ ዝንጸግ ተገዲድካ ክትምለስ ትኽእል’ዶ?
እወ
ብሓይሊ ክትምለስ ክትግደድ ኢኻ፡ ብዘይ ሕጋዊ ኣገባብ እንተ ኣቲኻን ናይ ዑቕባ ሓተታኻ ተነጺጉ፡ ብፍቶትካ ክትምለስ እውን ፈቓደኛ እንተዘይኬንካ? ኣብ ከምዚ ኩነት፡ ናብ ከባቢ ናይ ሸንገን ኣባላት ሃገራት ንኸይትኣቱ ንነዊሕ ግዜ ክትክልከል ትኽልከል። ተገዲድካ መምለሲኻ ወጻኢታት እውን ባዕልኻ ክትስከሞ ትግደድ።


text:
ወለድና “ዓንዲ ሒዝካ ተቖፀ” ይብሉ። እዚ ምስላ ውህሉል ፍልጠት ዘለዎ ኣባህላ እዩ። እቲ ምንታይ እዚ ብሂል ኣብ ማሕበራዊ መስተጋብር ሕብረተሰብና ዳርጋ ኣብ ዘይኣትዎ ቦታ ዘይብሉ ሰፊሕ ትርጉም ዘለዎ ተምሳሌታዊ ዘይቤ ስለ ዝኾነ። ቀጥታ ትርጉሙ እንትንርኢ እውን እቲ ሓደ፤ “ዓንዲ” ማእኸል እቲ ውራይ ብምዃኑ ናብ ማእኸል ቀሪብካ ካብቲ ዕሙር ጎይላ ዋና ተቛዳሲ ከምትኾን ንምሕባር እዩ። እቲ ካሊእ ትርጉሙ ድማ ኣብ ማእኸል እቲ ፀወታ ካብ ሃፍቲ እቲ ባህሊ እንትትቋደስ ካብ በዝሒ ምውዝዋዝ ዝብገስ ንከይትወድቕ እሞ ጉድኣት ንከይበፅሓካ “ዓንዲ ሓዝ” ክብሉ ይምዕዱ። እዚ እውን ዓንዲ እንተሒዝካ ክንዲ ድላይካ እንተተነነኻ ዘተኣማምንን እትምርኮሰን ዓንዲ ኣብ ጥቓኻ ስለዘሎ ጉድኣት ኣይበፅሓካን ንምባል እዩ።
ነዚ ብሂል ወለዲ ብዘይምኽንያት ኣየልዓልናዮን። ግለፅነት፣ ፍትሓውነትን ስሉጥ ግልጋሎትን ዝብሉ ዓንድታት ስርዓት ግብሪ ብምሓዝ ኣፈፃፅማ መደበታ እናሓደረ ዝብርኽ ቤት ፅሕፈት ስለ ዝረኸብና እዩ። ጉዕዞና ናብ ዞባ ምብራቕ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓዲግራት እዩ። መንግስቲ፤ እዛ ሃገር ካብ ዝነበረቶ ትሕቲ መስመር ድኽነት ንክትወፅእ ኣንፈታት ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ከም ዝሓንፀፀ ይፍለጥ። እቲ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ብኣግባቡ ንከይዕወት መጉረብ ኮይኑ ዘዐንቅፎ ዋና መሓንቕ ድማ ሕፅረት በጀት ከምዝፍትኖ ተፈሊጡ። እዚ ድማ በብእዋኑ ብዝልመን ልቓሕ ገንዘብ ዓቐበት ስለዘይውፃእ እቲ ክፍተት ብውሽጣዊ ዓቕሚ ንምፍታሕ ኩለመዳይ ፀጋታት ግብሪ ፀንቂቕካ ምእካብ ከም ዘድሊ መንግስቲ ይርዳእ። ብምኽንያት እዚ ድማ ኣወዳድባ ሓይሊ ሰብ እቶት ንምትዕርራይ ኣድልዩ።
እዚ ምትዕርራይ ኣብ 2003 ዓ.ም ኣብ ትሕቲ ትልምን ፋይናንስን ብከይዲ ስራሕ ዝጥርነፍ ዝነበረ እቶት ዓርሱ ክኢሉ ብብርኪ ቤት ዕዮ ክጣየሽ ተገይሩ። ብሓደሽቲ መምርሒታትን ኣዋጃትን ተዓጂቡ ዝተጣየሸ እዚ ቤት ዕዮ፤ ኣብ ቅድሚኡ ብዙሓት ፈተናታት እናገጠምዎ መፂኦም። እቲ ሓደ ብስሩዕ መንገዲ ግብሪ ምኽፋል ዘይለመደ ሕብረተሰብና “እንታይ መፀና” እናበለ ዝስምብደሉ ኩነታት ነይሩ። እቲ ዝሓሸ ግንዛበ ክህልዎ ትፅቢት ዝግበር ሰራሕተኛ መንግስቲ እውን እንተኾነ ንዓርሱ ዝኸፍሎ ግብሪ ትኹረት እንተይሃበ “ወፂዖምዎም፣ በዲሎምዎም” እናበለ መቀፃፀሊ እቲ መረረት ዝኾነሉ እዋን ነይሩ።
ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ፈታኒ እዋን ኣብያተ ዕዮ ልምዓት እቶት በዓል መዚ ክልልና ልእኽቶ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ተሓንጊጠን ንምዕዋት ኣብ ግልፅነት፣ ተሓታትነትን ስሉጥ ግልጋሎት ዝብላ ኣምራት ሽኻል ሒዘን ነቶም ዝረኣዩ ዝነበሩ ፀገማት ክብደሀኦ ፀኒሐን። ካብዚኣን ኣብያተ ዕዮ ሓንቲ ኣብ ከተማ ዓዲግራት ዝነበረ ምንቅስቓስ ክንርኢ። እንትርፊ ንፌደራልን ቤት መዘጋጃን ዝኸፍሉ ውሱናት ዝተረፉ ሓታቲ ዘይነበሮም ነጋዶ ከተማ ዓዲግራት፤ “ግብሪ ክፈሉ” እንትበሃሉ “እንታይ መፀና” ኢሎም ዝደናገፅሉ ኩነታት ነይሩ። ኣብዚ እዋን ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት መዓልታዊ መፅናዕቲ ንምክያድ እንትቀሳቐሱ ገዛ ዓፅዩ ዝሕባእ ይኹን “የለዉን” ዘብል ነጋዳይ ቀሊል ኣይነበረን። እቲ “እንተተሓባእኹ ኣየምልጥን” ዝብል እውን እንተኾነ ግብሪ ምኽፋል ካብ ዘይምልማዱ ዝብገስ “በዚሑኒ ቀንሱለይ” እናበለ ዝጠርዐሉ ኩነታት ነይሩ።
ነዚ ክፍተት ዝተገንዘቡ ሰራሕተኛታት ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ስሉጥ ግልጋሎት ንምሃብ ዓቕሚ ሰራሕተኛ ምዕባይ፤ ኣብ ስርዓት ግብሪ ግልፅነት ንክህሉ ድማ መድረኽ እናዳለኻ ኣብ ነጋዳይን ካሊእ ማሕበረሰብን ግንዛበ ምፍጣር ዝብል እምር ሒዞም ተንቀሳቒሶም። ብመንፅር እቲ ኣብ ሰራሕተኛ ዝተፈጠረ ዓቕሚ እንትንርኢ ንዝተውሃቦ ዕማም ንምዕዋት ብሓደ ልቢ ዝወፍርን “ናተይ ናትካ” ዘይፈልጥን ኣብ ዝዓሞም መደባት ክፍተት እንትርኢ እውን ብትረት ዝግምግም ሰራሕተኛ ተፈጢሩ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ እውን ብኔትዎርክ በቢሰሙኑ ከም ቤት ፅሕፈት ድማ በቢወርሑ ብዘይምቁርራፅ ዓርሰ ምምህሃር ብምክያዱ እዩ። እዚ ብምግባሩ ድማ፣ እቲ ሰራሕተኛ ኣብቶም መምርሕታትን ኣዋጃትን ዘለዎም ፍልጦ ክዓቢ ሓጊዝዎ። ካብ ፍልጦ ዝብገስ ግልጋሎት ብመስፋኑ ድማ ነቲ ስራሕ ስሉጥ ክኾን ከም ዝሓገዘ ሓላፊ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ገብረስላሴ ገ/ሄር ይገልፁ።
ብወገን እቲ ነጋዳይ እውን እንተኾነ ካብ ዝረኽቦ ስሉጥ ግልጋሎትን ዝፍጠረሉ ግንዛበን ተበጊሱ ኣብ መስመር ስርዓት ግብሪ ስለ ዝኣተወ ካብ 2005 ዓ/ም ጀሚሩ ካብ 18 ከተማታትን ክፍለ ከተማታትን ክልልና ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ብኣፈፃፅማ ስርሓ ብልፅቲ እናተብሃለት ንተኸታተልቲ ኣርባዕተ ዓመታት ተሸላሚት እናኾነት መፂኣ እያ። ኣብዚ ገሊአን ከተማታትን ወረዳታትን ሓደ ግዜ ብሉፅ ስራሕ ኣመዝጊበን ተሸሊመን ኣብ ቀፃላይ ብርኪ ኣፈፃፅማአን ናብ ድሕሪት ኣብ ዝወርደሉ እዋን እታ ቤት ፅሕፈት ብተኸታታሊ ክትሽለም ዝኸኣለትሉ ምስጢር ብቁዕ ሰራዊት ካብ ምፍጣር ዝብገስ እዩ።
ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ንዘመዝገብዎ ለውጢ እናዐቀቡ ንቀፃላይ መደባቶም ንምዕዋት እናተጣበቡ ዝሓድሩ እምበር ብሕሉፍ ብሉፅ ኣፈፃፅማ ዘየስተርሕው ምዃኖም ኣመስኪሮም እዮም። ብስሩ እውን ኣብ ካልኦት ከተማታት መረረት ከፋሊ ግብሪ ኣብ ዝበራኸተሉ እዋን ንሶም ቀልጢፎም ቅርታ ከፋሊ ግብሪ ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ ሓደ ነጥቢ ሸውዓተ ምኢታዊ፣ ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ናብ ባዶ ነጥቢ ሰለስተ ሽዱሽተ ምኢታዊ ከውርድዎ ዝኸኣልሉ ቀንዲ ምኽንያት ምስ ነጋዳይ እናተሓኻኸኹ ስለ ዝኸዱ ኣይኮነን። እንተዝተሓኸኹ ነይሮም እማ ነቲ ዝምደበሎም ስሩዕ በጀት ልዕሊ 90 ምኢታዊ ካብ እቶቶም ኣይምሸፈኑን። እቲ ምስጢር ነቲ ከፋሊ ግብሪ ዝግባእ ግንዛበ ምፍጣርን ዘይምፍጣርን ከም ዝኾነ እዮም ኣይተ ገ/ስላሴ ዘረድኡ።
ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ኣብ 2003 ዓ/ም ዝነበረ 3707 በዝሒ ነጋዳይ ብርኪ ስግግር ይኹን ዝግባእ ክትትል እናገበሩ ስለ ዝመፁ ኣብዚ ሕዚ እዋን ናብ 8757 ኣዕብዮምዎ ኣለዉ። እቶም ሰራሕተኛታት እቲ ምንቅስቓስ ቁጠባ እዛ ሃገር ዝፈጠሮ ነጋዳይ በዝሒ ናብ ስርዓት እናእተኻ ንክውስኽ ምግባር ጥራሕ ዘይኮነስ ዝግባእ ግብሪ ንክእከብ እውን ስለ ዝገብሩ ኣብ ካሊእ ፈተና ዝኾን ዘሎ ቫትን (ተወሳኺ እሴት ታክስ) ቲኦትን ኣብኦም 33 ምኢታዊ እቶት እታ ከተማ ክሽፍን ክኢሉ እዩ። ነጋዶ እታ ከተማ ዋላ ምሉእ ኣይኹን ክሳብ ዝተኽኣለ ግብሪ ፀንቂቖም ክኽፍሉ ስለ ዝኸኣሉ እውን እዩ ኣብ 2003 ዓ/ም 60 ምኢታዊ በጀት እታ ከተማ ዝሽፍን ዝነበረ 34 ነጥቢ ሸውዓተ ሚልዮን እቶት ኣብ 2008 ዓ/ም ነቲ ዝምደበሎም በጀት 90 ምኢታዊ ሽፋን ዘለዎ ብልዕሊ ሰለስተ ዕፅፊ ዝወሰኸ 133 ሚልዮን ክእክቡ ዝኸኣሉ።
እዚ ንክኸውን ዝኸኣለ እውን ካብቲ ሰራሕተኛ መንግስትን ነጋዳይን ወፃኢ ዘለዉ ፀጋታት ግብሪ ኣለልዮም ስለ ዝኸዱ እዩ። ኣብታ ከተማ ካብ ተኾናተርቲ ጀሚሩ ኣብ 235 ትካላት ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ውልቀ ናብ ስርዓት ግብሪ ብምእታው 22 ነጥቢ 7 ምኢታዊ ሽፋን እቶት እታ ከተማ ዘለዎ ልዕሊ 21 ነጥቢ 47 ሚልዮን ብር እቶት ኣኪቦም እዮም። እቶም ሰራሕተኛታት ውልቀ ናብ መርበብ ስርዓት ግብሪ ንክኣትው ዝተሓለፈ ፈተና ቀሊል ኣይነበረን። ግን ተደጋገምቲ መድረኻት ብምድላው እቶም ሰራሕተኛታት ውልቀ ነቶም ዝስርሑ ዘለዉ ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ተጠናኺሮም ብምቕፃል ንዜጋታት ዕድል ስራሕ ንክፍጠር በጀት ከም ዘድሊ ናብ ምስትምሃር ኣትዮም። በጀት ድማ ካብ ግብሪ ዝርከብ ከምዝኾነ ኣብ ምርድዳእ ተበፂሑ። ምስቶም ውልቀ ትካላትን ተኾናተርትን ድማ ዝቖፀርዎም ሰራሕተኛታት ግብሪ እንተኸፊሎም እቲ ንመሃያ ሰራሕተኛ ዝኸፍልዎ መጠን ገንዘብ ብወፃኢ ከም ዝተሓዘሎም ኣብ ምርድዳእ ስለ ዝተበፅሐ ሕዚ ግብሪ ሰራሕተኛ ውልቀ ትካላት ናብ ስሩዕ ኣትዩ ኣሎ።
ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ነጋዳይ ዝረአ ስወራ ግብሪ እውን ነቶም ነጋዶ ናብ ቃልሲ ብምእታው መን ካብ መን ከም ዝሓይሽ ብመድረኽ ዝገማገምሉ ኩነታት ተፈጢሩ። ኣብታ ከተማ ነቶም ብርኪታት “ለ”ን “ሀ”ን ነጋዶ እውን ሓዊሱ እዩ መዓልታዊ መፅናዕቲ ዝካየድ። ኣብ ካልኦት ከተማታትን ወረዳታትን ንብርኪ “ሐ” ነጋዶ ጥራሕ መዓልታዊ መፅናዕቲ እናተኻየደ ኣብታ ከተማ ግን ነቶም ሒሳብ መዝገብ ዘለዎም ነጋዶ እውን ዝፅነዐሉ ምኽንያት እንታይ ከምዝኾነ ንመተሓባበሪ ኬዝ ቲም መረዳእታ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ሃ/ማርያም ተ/ሃይማኖት ሓቲትናዮም ነይርና። ምላሽ እቶም መተሓባበሪ እቶም ሒሳብ መዝገብ ዘለዎም ከፈልቲ ግብሪ፣ ግብሪ ኣብ ዝስውርሉ እዋን እቲ ሸፈጥ ክሳብ ብመረዳእታ ዝረጋገፅ በቲ መዓልታዊ መፅናዕቲ ንክትመኖም ዝሕግዝ ከም ዝኾነ ኣረዲኦምና።
እቶም ሰራሕተኛታት ንኩሎም ከፈልቲ ግብሪ መዓልታዊ መሸጣ ዘፅንዕሉ ምኽንያት እቶም ከፈልቲ ግብሪ ውሑዳት ስለ ዝኾኑ እውን ኣይኮነን። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ድጋፍ ወሃብቲ ሓዊሱ 40 ሰራሕተኛታት እዮም ዘለዉ። ከፈልቲ ግብሪ ድማ ኣካረይቲ ሓዊሱ 8757። እዚ ብምዃኑ እቲ ሰራሕተኛ ናብ ዝምንጠሎ እዩ ዝስእን። እቲ ዝመፅእ መረዳእታ መሸጣ እውን ልዕሊ ዓቐን እዩ። ኣብ 2008 ዓ/ም ልዕሊ 371 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ካብ ክልልን ካልኦት ወረዳታት እንትመፅእ ኣብ 2009 ዓ/ም ናብ ልዕሊ 705 ሚልዮን እዩ ዓብዩ። እዚ መጠን መረዳእታ ምስ ሕድሕድ መዝገብ ግብሪ ነጋዳይ ክተናብብ ዝበልዖ ግዜ ቀሊል ኣይኮነን። ኣናቢብካ እንትሰኣን እቲ መረዳእታ መሸጣ ናብ ክልል ምልኣኽ እውን ሓላፍነት እቶም ሰራሕተኛታት እዩ። ስለ ዝኾነ እውን ኣብ 2008 ዓ/ም ካብቶም ዝመፁ መረዳእታታት መሸጣ እቶም 35 ነጥቢ 73 ሚልዮን እንትምለሱ ኣብ 2009 ዓ/ም ድማ ልዕሊ 17 ሚልዮን መረዳእታታት ክፍተት ግልፅነት ኣለዎም ተባሂሎም ናብ ክልል ከም ዝተመለሱ ኣይተ ሃ/ማርያም የረድኡ።
ኣብዚ እቲ ቀንዲ ስራሕ እታ ቤት ፅሕፈት ካብ ክልል ዝመፀ መረዳእታ ምጥቃም ጥራሕ ኣይኮነን። ካብ ዩኒቨርስትን ኣብታ ከተማ ዝርከብ ፋብሪካ መድሓኒትን ጀሚሩ ዘለዉ 235 ዓበይቲ ትካት መረዳእታ ክመፀእን ዝመፀ ናብ ረብሓ ክውዕልን እውን ተወሳኺ ዕማማ እዩ። እቲ ዝመፅእ መረዳእታ ንዓርሶም ኣብ ጥቕሚ እናውዓሉ ንካልኦት ወረዳታት ከተማታትን ዘገልግል እንተኾይኑ እውን ምፍላይ ቀፃላይ ዕማሞም እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ 2008 ዓ/ም 14 ነጥቢ 71 ሚልዮን ኣብ 2009 ዓ/ም ድማ 67 ነጥቢ 32 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ንክልል ልኢኾም ኣለዉ። ከምዚ ካብ ክልል ይኹን ናይ ባዕልቶም መረዳእታ ብዝግባእ ስለ ዝጥቀሙ እውን ግብሪ ክስውሩ ዝበሉ ሸሞንተ ነጋዶ ብመረዳእታ ኣመሳኺሮም 321 ሽሕን 818 ብር ተወሳኺ ገንዘብ ክኸፍሉ ዝገበሩሉ ኩነታት ኣሎ።
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ከምዚ ዝበለ ዘሐብን ስራሕ ስለ ዘለዋ እውን እዩ እናሓደረ ዝብርኽ ኣፈፃፅማ ስራሕ ንብል ዘለና። እዚ ከምዚ እናሃለወ ኣብታ ከተማ ክስተኻኸል ዝግበኦ ሓደ ክፍተት ግን ኣሎ። ንሱ እውን ካብ 235 ትካላት ዝመፀእ ሕድሕድ መረዳእታ መሸጣ ብዓርሰ ተበግሶ ዘይኮነስ ደብዳበ እናተፅሓፈ ዝትግበር ብምዃኑ እዩ። እቲ ደብዳበ ተፃሒፉ እውን እተን ውልቀ ትካላት ቕልጡፍ ለውጢ እንተምፅኣ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ግን ዘዕጠይጥየሉ ኩነታት ኣሎ። ረብሓ በጀትን ገንዘብን እትርዳእ ቤት ፅሕፈት ነቲ ተመሓድሮ ሃፍቲ ዝኾን ገንዘብ ንከይእከብ ዕንቅፋት ትኾን ኣላ ማለት እዩ። እዚ ድማ ኣብታ ቤት ፅሕፈት ውራይ ግብሪ “ውራይና” እዩ ዝብል ኣረዳድኣ ይጓደል ምህላዉ ሓደ መረኣዪ እዩ። ብመሰረቱ እውን ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት “መረዳእታ እንተዘይሰዲድኩም በዚ ኣዋጅ በዚ ዓንቀፅ ተሓተቲ ኢኹም” እናበለ እናፀሓፈ ክውዕል ኣይምተገብኦን። እዘን ኣብያተ ዕዮ ጉዳይ ግብሪ ከምተን ካልኦት ከባቢታት ውራየን ገይረን መረዳእታ በቢእዋኑ እንተዝሰዳ እቲ ኣብ ደብዳበ ምፅሓፍን ምልኣኽን ዝባኽን ጉልበትን ግዜን ኣብ ካሊእ ስራሕ ብምውዓል ዝበለፀ ኣፈፃፅማ ስራሕ ንክህልዎም ምሓገዘ ነይሩ። ብዝተረፈ ግና ድማር ኣፈፃፅማ እታ ቤት ፅሕፈት ዝነኣድ ብምዃኑ እናሓደረ ዝብርኽ ንብል ዘለና።


text:
ብሉላ ካብ ጣብያ ድብላ
እዋኑ ዕለት 28/2008 ዓ/ም እዩ፣ መዓልቱ ድማ ሰንበት። ወለድና እንትምስሉ “መዓልቲ ሰንበት ኣሽንኳይዶ ሰብስ ባሕሪ እኳ ኣዕሪፉ ይውዕል” ይብሉ። ሰንበት እተዕርፈሉ መዓልቲ ምዃኑ ንምግላፅ ዝተጠቐምሉ እዩ። ኣነ ግና ውራየይ ሰፊሕ፣ ጉዕዞይ
ብሉላ ካብ ጣብያ ድብላ
እዋኑ ዕለት 28/2008 ዓ/ም እዩ፣ መዓልቱ ድማ ሰንበት። ወለድና እንትምስሉ “መዓልቲ ሰንበት ኣሽንኳይዶ ሰብስ ባሕሪ እኳ ኣዕሪፉ ይውዕል” ይብሉ። ሰንበት እተዕርፈሉ መዓልቲ ምዃኑ ንምግላፅ ዝተጠቐምሉ እዩ። ኣነ ግና ውራየይ ሰፊሕ፣ ጉዕዞይ ነዊሕ ስለዝኾነ ከዕርፍ ኣይመረፅኩን። “ሰንበት መዓዝ ትወግሕ” ክብላ ሓዲረን ኣጋ ወጋሕታ ስልም ክብላ ጀሚረን ዝነበራ ኣዒንተይ ብድምፂ ነቆ ደርሆ ተበራቢረን ናብ መዕርፎ ተሽከርከርቲ (መናሃርያ) ኣምራሕኹ። “ድሕሪ ነቆ ደርሆ የለን ለይቲ፣ ድሕሪ ደብረዘይቲ የለን ክረምቲ” ዝብል ምስላ ወለድና እናዘከርኩ።
መበገሲ ጉዕዞይ ሰሜናዊት ኮኸብ ከተማ መቐለ እያ ትኸውን ዘላ። መብፅሒ ጉዕዞይ ድማ ትእምርቲ ጀግንነትን ፅንዓትን መላእ ፀለምቲ ህዝብታት ዓለም ናብ ዝኾነት ከተማ ዓድዋ። መዓልታዊ ናብርኡ ንምሽናፍ ኣንጊሁ ዝገስገሰ ነባሪ ከተማ መቐለ ንድሕሪት ገዲፈ ጉዕዞይ “ሀ” ኢለ ንኣንፈት ሰሜን ክጓዓዝ ጀሚረ። መስመር ጉዕዞይ መንገዲ ኣስፋልት መቐለ-ዓዲ ግራት-ዓድዋ እዩ። ኣብ ቅድመይ ጉዕዞ መኪና ኣርባዕተ ሰዓት እዩ ዝፅበየኒ ዘሎ። እንጓዓዘላ ዘለና መኪና “ኣባዱላ” ዝዓይነታ ስለዝኾነት ናብ ከተማ ዓድዋ ትሕቲ ኣርባዕተ ሰዓት ክተብፅሐና ከም እትኽእል እውን ተሓጋጋዚ ገናሒ እታ መኪና ነጊሩኒ። ገናሒ እታ መኪና ግና “ቀስ ኢሉ ዝተጓዓዘ ቀልጢፉ ይበፅሕ” ዝብል ኣበሃህላ ዝመረፁ እዮም ዝመስሉ። ንድሕንነት ባዕሎምን ተጓዓዝትን ቀዳምነት ሂቦም ብጥንቃቐ እዮም ዝገንሑ።
ኣብ ወርሒ መጋቢትን ሚያዝያን ብዝረኸቦ ዝናብ ቆፃል ዝለበሰ መሬትን ኣብ ቅልጡፍ ዕቤት ዝርከባ ከተማታትን እናስተማቐርኩ ጉዕዞይ ይቅፅል ኣለኹ። ብፍላይ ድማ ትግራይ ብመንገዲ ዓይኒ ዓራት ንምግባር ብዝተኸፈለ መስዋእቲ ዝተሃነፀ መንገዲ ኣስፋልት ንጉዕዞይ ዝያዳ ምቾት ፈጢርሉ ኣሎ። ግን መንገዲ ኣስፋልት መቐለ-ዓዲግራት-ዓድዋ ዝህቦ ግልጋሎት ውሑስ ኮይኑ ንኽቅፅል ዝወሃቦ ዘሎ ቆላሕታ ክንድቲ ዝድለ ብዘይምዃኑ ኣብ ትዕዝብተይ ሕቶ ከልዕል ገይሩኒ።
ብሓፈሻ መሰረት ልምዓታት ብፍላይ ድማ መንገዲ፣ ንዕብየት ሃገር ኣገዳሲ ብፅሒት ኣለዎ። በዚ መሰረት ድማ መንግስቲ በብዓመቱ ገዚፍ ሃፍቲ እናሰለዐ ህንፀት መንገዲ የሳልጥ ኣሎ። መንገዲ ኣስፋልት መቀለ-ዓዲግራት-ዓድዋ እውን ልዑል ገንዘብ፣ ንዋትን ጉልበትን ወፃኢ ተገይርሉ ዝተሃነፀ እዩ። እቲ መንገዲ ኣስፋልት ብዘይ ዝኾነ ፀገም ንልዕሊ 10 ዓመት ግቡእ ግልጋሎት ክህብ ዝተሃነፀ እውን እዩ። ይኹን እንበር ብዝተቐመጠሉ ግዜ ሰሌዳ መሰረት ግልጋሎት እንተይሃበ ብሰንኪ ተፈጥሮኣውን ሰብ ሰራሕን ሓደጋታት ይበላሾ ከም ዘሎ ተዓዚበ። ርግፅ እዩ፣ እቲ መንገዲ ኣስፋልት ከከም ኣድላይነቱ ብየማንን ፀጋምን መትረባት መእለይ ውሕጅ ተሃኒፆምሉ እዮም። መጠኖምን ፅፈቶምን በቲ ዝድለ እኳ እንተዘይኮነ።
ንኣብነት ኣብ መንጐ ከተማ ዓዲግራትን ከተማ ብዘትን ዝተሃነፀ መትረብ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ መጠን መፋስስ ኣብ ግምት ዘእተወ ኣይኮነን። ኣብ ርእሲ እዚ እውን ኣብዚ ሐዚ እዋን ብሓመድን እምንን ተመሊኦም ይረኣዩ። ግቡእ መሕለፊ ዝሰኣነ ውሑጅ ሓጋይን ክረምትን ብዝባን እቲ መንገዲ ኣስፋልት እናተገላበጠ ከቢድ ጉድኣት የስዕበሉ ኣሎ። እቲ ዝበፅሕ ዘሎ ጉድኣት ድማ “እንበርከ ሰብ ዶ ኣሎ?” ዘብል እዩ። ሐዚ እውን ኣብ ቅድሜና እዋን ክራማት እዩ ዝፅበየና ዘሎ እሞ ከቢድ ወፃኢ ተገይርሉ ዝተሃነፀ ደምሱር ልምዓት ንዝኾነ መንገዲ ግቡእ ቆላሕታ ክንህበሉ ይግባእ ንብል። ሰላም!


text:
መልእኽቲ 3ይ ፓትርያርክ ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ
ናብ ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን ምእመናን ደቂ ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ጉባኤኛታት ሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካን ከናዳን።
ኣቐዲመ መልእኽተ ሰላም ወፍቅር እልእኸልኩም። እንቋዕ እግዚኣብሔር ናብዚ በብዓመቱ እትጋብእሉ መንፈሳውን ቅዱስን ናይ እግዚኣብሔርን፥ ናይ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ዕብየትን፥ መደብን፥ እትሕንጽጽሉ ዓመታዊ ጉባኤ ኣብጽሓኩም። ኣብዚ ጉባኤኹም ብዛዕባ ዕብየት ቤተ ክርስቲያንና፥ ብዛዕባ ጽንዓት ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን፥ ብዛዕባ ኣብ መንጎኹምን ኣብ ንሕድሕድኩምን ዘሎኩም ፍቕርን ሰላምን፥ ብዛዕባ ህዝብና ክትዝትዩን ክትጽልዩን፥ ብዛዕባ ሰላም ሃገር፥ ብዛዕባ ሰላም ቤተ ክርስቲያንና ሓቢርኩም ክትጽልዩ እግዚኣብሔር ይግለጸልኩም። ጉባኤኹም ከኣ ጉባኤ ሓዋርያት ይኹነልኩም።
ኩልሳዕ ንዓኻትኩም ክዝክር ከሎኹ ንኣምላኸይ የመስግኖ። ኣብ ኵሉ ጸሎተይ ምእንቲ ኩልኻትኩም ብሓጎስ እጽሊ ኣሎኹ። ካብ መጀመርታ ክሳዕ ሕጂ፥ ኣብ ስብከት ወንጌል መዓይይተይ ስለ ዝኾንኩም፥ ንኣምላኽ ኣመስግኖ ኣሎኹ። እቲ ኣብ ሕይወትኩም ሠናይ ግብሪ ዝጀመረ ኣምላኽ ከኣ ክሳዕ እታ ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመጸላ መዓልቲ ከም ዝፍጽሞ ተረዲአዮ ኣሎኹ። ኩልኻትኩም ኣብ ልበይ ስለ ዘሎኹም፥ ብዛዕባ ኩልኻትኩም ከምዚ ኢለ ክሕጎስ ድማ ቅኑዕ እዩ። ከመይ ተኣሲረ ከሎኹ ኮነ፥ ንወንጌል ክምስርታን ክማጎተላን ከሎኹ ንስኻትኩም ኩልኹም፥ ኣብዚ ጸጋዚ መኻፍልተይ ኢኹም። ብፍቕሪ ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ንኵልኻትኩም ከመይ ጌረ ከም ዘፍቅረኩም ኣምላኽ ምስክረይ እዩ። ፍቕርኹም ብዅሉ ፍልጠትን ምስትውዓልን ኣዝዩ እናበዝሐ ምእንቲ ኪኸይድ፥ ነቲ ዝበለጸ ተቐቢልኩም ነታ ክርስቶስ ዝመጸላ መዓልቲ ንጹሓትን ኢንታ ዘይብሎምን ምእንቲ ክትኮኑ ንኽብሪ ኣምላኽን ውዳሴኡን ከኣ በቲ ካብ ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመጸ ፍረ ጽድቂ ክትምልኡ ወትሩ እጽሊ ኣሎኹ (ፊሊ 1፡3-11)።
እምበኣር ደጊመ ብዛዕባ ሃገርኩምን፥ ህዝብኹምን፥ ቤተ ክርስቲያንኩምን ዘሎኩም ቅኑዕን ቅዱስ መንፈስን ደጊምኩም ክትብርትዑ ጉባኤኹም የቕንዓዮ እብል። ጸጋን ፍቕርን ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ምሳኻትኩም ይኹን። 1ይ ቆሮ 16፡21-24 ከኣ ኵልኻትኩም ኣንብቡ። እግዚኣብሔር ንሃገርና ይባርኽ። ዘለዓለማዊ ዝኽርን ዕረፍትን ነቶም ምእንታና ሕይወቶም ዘሕለፉ።
ብፁዕ ወቅዱስ ቀዳማዊ እንጦንዮስ 3ይ ፓትርያረክ ሃገረ ኤርትራ
14 ዓመታዊ ጉባኤ መንበረ ጵጵስና ሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካ
2-5 ነሓሰ 2012 ኣ.ም.ፈ
source: www.tewahdo.org Adtugunewna . Abdomen .


text:
ብፁዕ ኣቡነ ማርቆስ ብዝኃደሮም ሕማም ንነዊኅ እዋን ኣብ ሃገራት ዓባይ ብሪጣንያን እስራኤልን ክሕከሙ ድኅሪ ምጽናሕ ቀዳም 30 መጋቢት 2009 ዓ.ም (08 ሚያዝያ 2017 ዓ.ም.ፈ) ኣብ ከተማ ሎንደን ኣብ መበል 86 ዓመቶም ዓሪፎም።
ብፁዕ ኣቡነ ማርቆስ “ዘእምንእሱ ሕይወቱ ውስተ ቤተ እግዚአብሔር/ ካብ ሕፃንነቱ ሕይወቱ ኣብ ቤት እግዚአብሔር” ከምዝብል፣ ካብ ጊዜ ንእስቶም ኣትኂዞም ንቤተ ክርስቲያን ተወፍዮም ዘገልገሉ፣ ቅድምን ድኅርን ናፅነት ሃገርና ኣብ ዝተፈላለየ መንፈሳዊ ጽፍሒ ኣብ ውሽጥን ወፃእን ንሕዝበ ክርስቲያን ዝጓሰዩ ኣቦ እዮም ነይሮም።
ኣብ ገዳሞም ገዳም ደብረ ምዕዋን ኣቡነ ብፁዕ ኣምላክ (ጐደይቲ) ብዙኅ ኣበርክቶ ዝገበሩ ኮይኖም ድኅሪ ሢመተ ጵጵስናኦም ድማ ካብ ታኅሣሥ 1988 ዓ.ም. (1995 ዓ.ም.ፈ) ጀሚሮም ኣባል ቅዱስ ሲኖዶስ ብምዃን ኃላፊ ወፃኢ ጉዳያት ቤት ጽሕፈት መንበረ ፓትርያርክ፣ ኣባል ቀዋሚ ሲኖዶስ፣ ጳጳስ ሃገረ ስብከት ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ፣ ጳጳስ ሃገረ ስብከት ኤውሮጳ . . . ብደረጃ ኃላፍነት ኣገልጊሎም እዮም።
ምሉእ ትሕዝቶ፥ ልሳን ተዋሕዶ


text:
ዕዉት ስርሒት ኣብ ማእከል ከተማ ኣስመራ
“ሃገርካ ክዝመት ዓይንኻ ነይዕመት” !
ብስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ብቐጻሊ ዝፍጸም ዘሎ ዘይተኣደነ ጭቝናን ምብስባስን ንምግጣም፡ ምዑታት ጀጋኑ ኣሃዱ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ትማሊ ሮቡዕ 11/03/2015 ልክዕ ሰዓት 08.30 ናይ ኣጋምሸት ኣብ ቀሓውታ ዝተባህለ ቦታ ኣብ ከተማ ኣስመራ ኣብ ልዕሊ ትካል ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ. መጥቃዕቲ ፈጺሞም። እዚ ዝተኻየድ ስርሒት ነዊሕ ግዜ ዝወሰደ ረቒቝ መጽናዕቲ ድሕሪ ምክያድ ዝተፈጸመ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ናይ ህዝብን ኣባላት ሰራዊት ኤርትራን ምትሕብባር ዝተሓወሶ ምንባሩ ክንገልጽ ንፈቱ። ቀንዲ መበገሲ ናይ’ዚ ስርሒት’ዚ ብሓደ ወገን፡ ብጸላኢ ህዝብና ዝኾነ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ.ካብ ኣርባዕተ ኣስመራን ጸሎትን ጀሚሩ፡ ክሳብ ስውኣት ዝተኸፍሎ ቅንጸላ ዓዲ ቐይሕ ንዝተኻየደ ተግባራት ግብረ-መልሲ ክኸውን ከሎ፣ በቲ ካልኣይ ወገን ድማ፡ ሃብትን ትሕዝቶን ሃገር ብስሱዓት መራሕቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ምስ ገለ ናይ ወጻኢ ኩባንያታት ኮይኖም ንዘካይድዎ ዘለዉ ዘመተ ንምምካን ዝሓለነ ኢዩ። ስርሒት “ቀሓውታ” ዓቢ ገራጅ መካይን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ብፍላይ ድማ ወርቅን ዝተፈላለየ ማዕድን ዘጓዓዕዛ ፍሉያት ዓበይቲ ናይ ጽዕነት መካይን ንምብራዕ ዝተሓንጸጸ ቅዲ ኢዩ ነይሩ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ገለ ካብ’ተን መካይን ክቃጸላ ከለዋ፡ ገለ’ውን ብከፊል ከም ዝተበላሸዋ ተረጋጊጹ። ነዚ ዝፈጸሙ ብጾት፡ ኣብ ልዕሊ ህይወት ኤርትራውያን ዝኾነ ክሳራ ንከየጋጥም ብጥንቛቔ ዘካየድዎ ስርሒት ብምንባሩ፡ ብጀካ ሓደ ሰብ ፈኵስ መቕሰልቲ ዘጋጠሞ ካልእ ዝኾነ ዝወረደ ክሳራ ከም ዘይነበረ ክንሕብር ንፈቱ። እቲ ባርዕ ምስ ተሓበረ፡ መጥፍእ ሓዊ መካይን ከምኡ’ውን ኣካላት ጸጥታ ህ.ግ.ደ.ፍ. ቀጥታ ናብ’ቲ ቦታ ብምምጻእ ነቲ ዘጋጠመ ክሳራ ንምሕጻርን ምኽንያታቱ ንምፍላጥን፡ ኣብ ሃውተታ ከም ዝኣተወ ነቲ ጉዳይ ዝተከታተሉ ብጾትና ኣረጋጊጾም። ብተወሳኺ፡ እቲ ወረ ንከይዝርጋሕ፡ ጸጥታ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ምሉእ ከተማ ኣስመራ ጽዑቕ ምንቕስቓስ የካይዱ ምህላዎምን፣ ህዝብና ከኣ ብኣንጻሩ ብሰንኪ’ዚ ዝተፈጸመ ተባዕ ስርሒት ሓጎሱ ይገልጽ ምህላዉን ተረጋጊጹ።
ግ.ሃ.ድ.ኤ. ኣብ’ዚ ከረጋግጾ ዝደሊ፡ ግጥምያና ምስ ጨቛኒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ ውሽጢ ሃገር ክኸውን ኣለዎ ዝብል መደብ ካብ ነዊሕ ግዜ ተተሓሒዝዎ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ሕጂ እቲ ቅድመ ተዳላይነታት ብመጥኑ ተማሊኡ ስለ ዘሎ፡ እዚ ዝተኻየደ ስርሒት ናይ መጀመርታ’ምበር ናይ መጨረሽታ ከም ዘይኮነ ንኩሉ ደላይ ፍትሒ ህዝብና ከነብስር ንፈቱ። እንካይዶ ስርሒታት ኣብ ልዕሊ ሰለማዊ ህዝብናን ንብረቱን ዝኾነ ሓደጋ ንኸየስዕብ፡ ብጥንቃቔን ብተጸንዐ ኣገባብን ከነካይዶ ምዃና ንኩሉ ግዱስ ከነተኣማምን ንደሊ። ብተወሳኺ፡ እቲ ዝዓበየ ክፋል ሰራዊት ኤርትራ ግዳይ ናይ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ምዃኑ ስለ እንኣምን፡ መጥቓዕትና ናብኡ ዘቕነዐ’ውን ኣይኮነን። እንተኾነ ግን ኣብ ጎድኒ’ቲ ጨቛኒ ስርዓት ኮይኑ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝኾነ ዓይነት ግፍዒ ንዝፍጽም ግን በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ካብ’ቲ ስርዓት ክላቐቕ ኣትሪርና ነጠንቕቕ። ኣይፋለይን ንዝብል ግን ኣብ እንካይዶ ስርሒታት ንክገጥሞ ዝኽእል ሃሰያታት ሓላፍነቱ ባዕሉ ከም ዝሰከሞ ብቅሉዕ ክንሕብር ንፈቱ። ከምኡ’ውን ሃብቲ ሃገርን ኩሉ ቁጠባዊ ትሕዝቶ ህዝብናን ክምዝምዙን ክዝምቱን ንዝረከቡ፡ ብዘሎና ዓቕሚን ብምትሕብባር ምስ ህዝብናን ንጹሃት ሃገራውያን ዝኾኑ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራን መደባቶም ንምፍሻል ክንቃለስ ኢና። ስለ’ዚ ኣባላት ሰራዊትን ኣብ ዝተፈላለየ ትካላት ናይ’ቲ ስርዓት ዝዋፈሩ ዘለዉ ስራሕተኛታትን ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝቦም ተሰሊፎም ሃገርን ህዝብን ንምድሓን ክቃለሱ እዋኑ ከም ዝኣኸለ ክነዘኻኽር ንፈቱ።
“ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ “!!
ወትሃድራውን ጸጥታውን ቤት ጽሕፈት
ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ
12/03/2015


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣሜሪካ ንከተማ እየሩሳሌም ዋና ከተማ እስራኤል ምኳና ኣፍልጦ ብምሃብን ኤምባሲ ኣሜሪካ ካብ ከተማ ቴል ኣቪቭ ናብ ከተማ እየሩሳሌም ከምዝግዕዝ ገሊጾም።ንሶም ነዚ ዝገለጹ ኣብ መንጎ’ቲ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም ኣሉታዊ ግብረ መልሲ ኣብ ዝወሃበሉ ጊዜ’ዩ።
“እየሩሳሌም ማእከል ሰለስተ ሃይማኖታት ጥራይ ዘይኮነት ዋና ማእከል ናይ ዓለምና ዝበለጸ ዕውት ዲሞክራሲ’ውን እያ። ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ ሰብዓ ዓመታት ህዝቢ እስራኤል ንኣይሁድ፡ ኣመንቲ እስልምናን ክርስትናን ብሓባር ዝነብሩሉን ከከም እምነቶም ዘምልኽሉን ሃገር ክሃንጹ ጸኒሖም እዮም”ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ ኣሜሪካ ነቲ ኣብ መንጎ እስራኤልን ፍልስጤምን ዝኻየድ ስምምዕ ሰላም ኣብ ምስላጥ ተወፋይነታ ከምትቕጽል ሓቢሮም።
ሃገራት ዓረብን ኣመንቲ እስልምና ዝኾና ሃገራት እዚ ውሳኔ ኣብቲ ዞባ ውጥረት ዘለዓል’ዩ ብተወሳኺ ነቲ ኣብ መንጎ ሃገራት ዓረብን እስራኤል ክብጻሕ ዝድለይ ስምምዕ ሰላም ንዝኻየድ ዘሎ ጻዕርታት ኣሜሪካ ዘዕንው’ዩ ይብሉ ኣለው።
ፍልስጤማዊያን ብወገኖም ንውሳነ ፕረዚደንት ትራምፕ ብምቅዋም “ሰለስተ ናይ ቁጥዐ” መዓልታት ምእዋጆም ተፈሊጡ’ሎ።
ፕረዚደንት ኢራን ሓሰን ሩሃኒ ንውሳኔ ፕረዚደንት ፕራምፕ “ ግጉይ፡ዘይሕጋዊ:ተንኳሲን ሓደገኛ” እዩ ኢሎም ድሕሪ ምግላጽ “ ኢራን ንናይ እምነት እስልምና ቅዱስ ቦታታት ዝግህስ ውሳኔ ኣይትዕገስን፡ ኣመንቲ እስልምና ድማ ኣንጻር እዚ ስጉምቲ ብሓባር ደው ክብሉ ይጽውዕ” ኢሎም።
ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንሰስ ብወገኖም እቲ ስጉምቲ “ብኸቢድ ከምዘተሓሳሰቦም” ዝገለጹ ክኾኑ ከለው ቱርኪ ድማ ንትካል ሕብረት ሃገራት ኣመንቲ እስልምና ህጹጽ ኣኼባ ብምክያድ ግብረ መልሲ ክህብ ጻውዒት ኣቕሪባ።
ቀዳማይ ሚንስትር እስራኤል ቤንጃሚን ነታንያሁ ግን ኣብቲ ሎሚ ረቡዕ ንህዝቢ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ነቲ ጉዳይ ኣየልዓልዎን።
ምምሕዳር ትራምፕ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ነዚ ታሪካዊን ዘመናዊ ክውንነት ዘድልይ ጻውዒት’ዩም ኣፍልጦ ሂቦም ክብሉ ነቲ ውሳኔ ደጊፎም ኣለው። እዚ ስጉምቲ ነቲ ኣብ እዋን ወፍሪ ምርጫ ዝአተውዎ ቃል ዘተግብር ኮይኑ ካብ ኣይሁዳዊያንንን ወንጌላዊያን ክርስትያን ደገፍ ዝረኽብሉ’ውን እዩ።
ካብ ብራስለስ መግለጺ ዝሃቡ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ቲለርሰን ፕረዚደንት ትራምፕ ንመስርሕ ሰላም ማእከላይ ምብራቕ ውፉይ ምኳኖም፡ ነዚ ንምትግባር ድማ ሓደ ጉጅለ ኣዳልዮም ብልዑል ጻዕሪ ይሰርሑ ኣለው ድሕሪ ምባል ነቲ ሎሚ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ዝወሃብ መግለጺ ፕረዚደንት ትራምፕ ብጥንቃቐን ምሉእ ንምሉእ ክሰምዑ ጸዊዖም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ብዛዕባ ውሳኔኦም ምስ ቀ.ሚንስትር ነታንያሁ፡መራሒ ፍልስጤም መሓሙድ ዓባስን ካልኦት ሰለስተ መራሕቲ ሃገራት እቲ ዞባ ብቴሌፎን ከምዝተዘራረቡ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ብመሰረት ኣብ 1995 ዓ.ም ብፕረዚደንት ክሊንተን ዝሓለፈ ሕጊ ምግዓዝ ኤምባሲ ኣሜሪካ ናብ የሩሳሌም ንሃገራዊ ደሕንነት ኣሜርካ ዘስግእ እንተኾይኑ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሽዱሽተ ወርሒ እቲ ኤምባሲ ከይግዕዝ ዝእዝዝ ፊርማ ፕረዚደንት ይፍርም። ካብ ፕረዚደንት ክሊንተን ጀሚሩ ድማ ነፍሲ ወከፍ ፕረዚደንት ነዚ ፊርማ ክፍርም ዝጸንሓ ምኳኑ ይፍለጥ።
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ብወገኖም ሃገሮም ኤምባሲኣ ናብ ከተማ የሩሳሌም ናይ ምግዓዝ መደብ ከምዘይብላ ኣፍሊጦም።
ናይ ኣሜሪካ ጠቕላሊ ቆንስል ኣብቲ ዞባ ኣሜሪካዊያን ሰራሕተኛታት መንግስቲን ስድራቤቶምን ኣብዚ ተደጋጋሚ ተቓውሞ ንምክያድ ጻውዒት ዝኻየደሉ እዋን ናብ ከተማታት ቤትልሄም፡እየሩሳሌምን ጀሪኮን ከይንቀሳቀሱ ኣዚዞም ኣለው።
ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ኤምባሲታት ኣሜሪካ’ውን ሓለዋ ጸጥታኣን ከሓይላ ትእዛዝ ወጺኡ'ሎ'


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
- መንግስቲ እስራኤል ኣሲርዎም ዝነበረ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ከም ዝኾኑ ዝተነግረሎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ከም ዝፈትሐ ተገሊጹ።
- ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
- ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብሓደጋ መኪና ህይወቶም ስኢኖም።
- ንግስነት ቀጠር ኣብ ስዋኪን ሱዳን ሓድሽ ወደብ ክሰርሕ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ኣሎ
- መንግስቲ ሱዳን ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ
- ህግደፋዊ ዓፈና ኣብ መደብ ሽንግርዋ ብግልጺ ተነጸባሪቑ፡-
- ማሕበር ረድኤትን ምዕባለን ኤርትራ ሓገዝ ንምርካብ ትነጥፍ ኣላ።
- ዑደት ንረድኤት ብማሕበር ረድኤትን ምዕባሌን ኤርትራ
- The Afar cultural genocide in Eritrea prompts new united efforts against Eritrean government
- ደምዳሚ መግለጺ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ (ደግሓኤ) ዞባ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 63 guests and no members online
- Details
- Written by ብበርሀ ዑቁባዝጊ ሃገር ጀርመን
- Published: 06 February 2018
ብምኽንያት ዕረፍቲ ኣብራሃም ነጋሲ መግለጺ ሐዘን
ሰብ ኣለዋ እዛ ሃገር, ከም ስርዓተ ሃይለ ስላሴ ደርጊ,
ኣርዑት ጭፍራ ህግደፍ ክስበር,
ሕድሪ ኣሎና ናይ ቀዳሞት ዳሕረዎት,
ጀጋኑ ስዉኣት ደቂ ሃገር,,
ኣብራሃም ኣኺላ ዶ መዓልቲ
- Details
- Written by ካብ የሕዋትን ፈተውትን ነፍስሄር ገርህላሰ ኣስፍሃ
- Published: 28 February 2017
ሓጺርታሪኽናይ ኣቶገርህላሰኣስፍሃ
ኣቶ ገርህላሰ ኣስፍሃ ካብ ኣቦኡ ነፍስሄር ኣስፍሃ ክፍለን ካብ ኣዲኡ ነፍስሄር ኣስካሉ ተወልደን ብ01.01.1953 ኣብ ዓዱ ደቀምሓረ ድንበዛን ተወሊዱን ዓብዩን። ትምህርቲ ግና ጀሚሩ ከብቅዕ ኵነታት ናብራ ንምምሕያሽ ብማለት ትምህርቱ ኣቋሪጹ ኣብ ስራሕ ዓለም ተዋፊሩ፤ እንዳተጓዕዘ ከሎ ከምቲ ኩሉ ኤርትራዊ እተበጀዎ ብ1973 ዓ.ም. ኣብ ሰውራ ኤርትራ ተሰሊፉ እጃሙ ከበርክት ድሕሪ ምጽናሕ ብ1980 ዓ.ም. ንሃገር ሱዳን ኣተወ።
- Details
- Written by ተሃድሎ ሓርነት ኤርትራ
- Published: 26 February 2017
ናይ ሐዘን መግለጺ
ናይ ሐዘን መግለጺ ብኽንያት መስዋእቲ ገድም ተቃላሳይ ሐርበኛ ዓብደላ ሙሐመድ ኢብራሂም፡ ዝተሰማዓና መሪር ሐዘን እንዳ ገለጽና፡ንስዉእ ዓብደላ ረቢ ኣብ ጀና
- Details
- Written by ብበርሀ ዑቁባዝጊ ወኪል ተሐኤ ኣብ ሃገር ጀርመን
- Published: 19 February 2017
መግለጺ ሐዘን ብዕረፍቲ ሰለስተ ሐርበኛታት፡
በብሐደ ሰብ ወሐደ ሕጂ ውን ሕድሪ ሰማእታትና ዘይጠለሙ ተባዓት ገዳይም ሐርበኛታት ከሲርና፡ ንኣሕ ሕማም ተወሲኽዎ፡ኣሪግካ ጥራይ ኣይኮነን ዝምወት ታሪኽ ገዲፍካ ሞት ግን ዓወት እዩ፡፡ በዛ ናዓኹም ዘይትበቅዕ ሐጻር ግጥመይ ንዝኽርኹም ኣሰንየ ንደንበ ተቓውሞ ክላቦ፡ እወ መራሕትና ሰኣን ወሲንካ ንህግደፍ በቲ ዝሰምዖ ቋንቋ ምዝራብ እዮም ገዳይም ሐርበኛታት ዝተቃለሱሉን ዝደመዩሉን፡ ዕትብቶም ዝተቐበረሉ፡ሐመድ ዓደቦኦም ሐሪምዎም ኣብ ስደት ዝድፈኑ ዘለዉ
- Details
- Written by ጸሃየ ክብሮም
- Published: 13 February 2017
ኤርትራዊተጣባቒማሕበርንሰብኣዊመሰልንስደተኛታትን
ቃል ሓዘን
ብምኽንያት ዝበጽሓና ዘሰንብድ መርድእ ዕረፍቲ ብጻይና ዓብዱ ዑመር ዝተሰምዓና ዓሚቝ ሓዘን እናገለጽና፤ ንነፍስሄር ዓብዱ መንግስተ ሰማይ፤ ንምሉኣት
- Details
- Written by ዲሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ብሌን ኤርትራ
- Published: 13 February 2017
ናይሓዘንመግለጺ
ደሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ብሌን ኤርትራ /ሆደ/ ሎሚ ዕለት 10-02-2017 ተጋዳላይኣቡበከርስሌማን (ኣቡ ዳልያ)
- Details
- Written by ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ - ጨንፈር ሆላንድ جبهة الانقاذ الوطني الارترية - فرع هولندا
- Published: 19 January 2017
መግለጺሓዘን
ሕጂውንዓቢዓንዲ ካብ ዓንድታት ሃገርና ኤርትራ እነሆ ተፋንዩና። ዋላ’ኳ ፍቓድ ኣምላኽ ኮይኑ ክንቀበሎን ክንምእዘዞን ግድን እንተኾነ፣ መስዋእቲ ብጻይናን ኣቦ መንበር
- Details
- Written by ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ጨንፈር ርያድ
- Published: 19 January 2017
መግለጺመሪርሓዘን
ንሕናኣብሪያድእንነብርኣባላትግንባር ሃገራዊድሕነትኤርትራኣዝዩዘሰንብድወረመስዋእቲመራሒናኣቦመንበርዶክቶርሃብተተስፋማርያምብምስማዕናመሪርሓዘንተሰሚዑና።
- Details
- Written by ዲሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ብሌን ኤርትራ
- Published: 19 January 2017
ናይ ሓዘን መግለጺ
ኣቦመንበርሃገራዊግንባርድሕነትኤርትራዘይተጸበናዮሞትተ/ዶር/ሃብተተስፋማርያምምስሰማዕናብዙሕሓዚና።ክቡር ስውእ
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ዝክረ በዓል ሰማዕታት ኤርትራ
ሰማዕታት ዝበሃሉ ብሓባር ኮነ ብውልቂ ምእንቲ ሓቅን ጽድቅን ምእንቲ ሕዝብን እምነትን ሕይወቶም በጃ ዝወፈዩ መሥዋዕቲ ዝኾኑ እዮም። ሰብ ኣብ ክንዲ ብጻዩ ንሕይወቱ በጃ ኣኅሊፉ ክህብ ካብዚ ዝዓቢ ፍቕሪ ስለዘየልቦ፡ ሰማዕትነት ዓቢይ ክብርን ዓሚቕ ፍቕርን ዝኃዘ እዩ። ዮሓ. 15፡13
ኣብ ሥጋዊ ሕይወት ኮነ መንፈሳዊ ሕይወት ቀይሕ ደም ከይፈሰሰ ፃዕዳ ዓፅሚ ከይተኸስከሰ ብዘይ መሥዋዕቲ ናፅነት ኣይርከብን’ዩ። ሃገርካ ኪወርር ሕዝብካ ኬሕስር ሃይማኖትካ ኪቕይር ንዝመጸካ ምክልኻልን ክሳዕ ሞት ዝበጽሕ መከራ ምቕባልን ንቡር እዩ። ኣብ መጽሓፍ መቃብያን ተጻሒፉ ከምዘሎ፦ እቶም ሕዝበ እግዚአብሔር ዕብራውያን ነቲ ንቤት መቕደሶም ዜፍርስ፡ ንሃገሮም ዜብርስ ንነፍሶምን ጥሪቶምን ዜባሳብስ፡ ጸላኢ ተላዒሉ ኣብ ወሰን ምድሮም ናይ ባዕዲ ሠራዊት ከምዝሰፈር ምስ ርኣዩ ብኽብሪ ንምንባር ወይ ብኽብሪ ንሙማት ወሰኑ።ተውሳክ፡ . . . ዝክረ በዓል ሰማዕታት ኤርትራ


text:
ውራይና፦ ብምልላይ ዶ ክንጅምር?
ኣብርሃ ደስታ፦ ዝተወለድክሉን ዝተምሃርኩሉን ኣብ ሓውዜን እዩ። ዓዲ ግራት እውን ተማሂረ። ኣብ መቐለ ሃፀይ ዮሃንስ እውን ተማሂረ። ካብኡ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ፖለቲካል ሳይንስ ተማሂረ። ቀፂሉ እውን መቐለ ዩኒቨርስቲ ዲቨሎፕመንት ስታዲስ ተማሂረ። ኣብ መቐለ ዩኒቨርስቲ ይሰርሕ። ካብኡ ፒኤች ዲ እናተምሃርኩ እናሃለኹ ተኣሲረ።
ውራይና፦ ሕዚ እቲ ናይ ፒኤችዲ ትምህርትኻ ክትቕፅሎ ዲኻ? ከመይ እዩ?
ኣብርሃ፦ ኣይፈልጥን። እቲ ዶክመንታተይ ኩሉ ንፍተሻ ኢሎም ወሲዶምዎ እዮም። ሪሰርች እናሰራሕኹ እናሃለኹ እዩ ተኣሰረ፤ ናይ መወዳእታ። ሕዚ እቲ ንሪሰርቸይ ዝጥቀመሉ ዝነበርኩ ሰነዳተይ ኩሉ ተወሲዱ እዩ ንምርመራ ተባሂሉ። ክሳብ ሐዚ ንሱ ዝምልከት ዝገበርክዎ ምንቅስቐስ የለን።
ውራይና፦ መቐለ ዩኒቨርሰቲ ተመሊስካ ኣቲኻ ኢኻ?
ኣብርሃ፦ እወ!
ውራይና፦ ምንም ነገር ኣይበሉዃን?
ኣብርሃ፦ ምንም ነገር ኣይተብሃልኩን። ተመሊሰ ኣትየ ኣለኹ።
ውራይና፦ ኣብ ፖለቲካዊ ውድብ ዓረና ንላእላውነትን ዴሞክራስን (ዓረና) ቀፂልካ ዲኻ?
ኣብርሃ፦ እወ። ኣብኡ እውን ክሰርሕ እየ ክቕፅል እየ። ኣብኡ እውን ኣለኹ እየ።
ውራይና፦ እሞ እዚ ንምልላይ ዝኣክል ካብ በልና ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብዛ ዓዲ ዘሎ ኩነታት ከመይ ኢኻ ትርእዮ ናብ ዝብል ክንኸይድ። እንታይ ፅቡቕ ነገራት ትርኢ ኣለኻ? እንታይ ስግኣታት ከ ኣለዉ ትብል? ከም ሓደ ኣብቲ ፖለቲካ እውን እትነጥፍ ሰብ ከም ሓደ ናይ ፖለቲካል ሳይንስ ምሁር እውን እቲ ዘሎ ናይዛ ሃገር ኩነታት ከመይ ኢኻ እትርእዮ?
ኣብርሃ፦ እቲ ሃገራዊ ኩነታት ንእሽተይ ዝተሓዋወሰ ነገር ኣሎ። እቲ ሰብ ጭቆና በዚሕዎ ኣሎ። ለውጢ እውን ይደሊ ኣሎ። ነገር ግን ነቲ ለውጢ ክመርሕ ዝኽእል ዝተወደበ ሓይሊ የለን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ብዘጋጠሞ ስቕ ኢሉ ይዕምፅ። ዝተወደበ ሓይሊ የለን። ዝመርሕ የለን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ግራ ዝኣተዎ ኣሎ። ኣብቲ ፖለቲካዊ ኩነታት እውን ዳርጋ ጠጠው ምባል እዩ ዘሎ። ስለዚ ኣብዚ ሕዚ ጊዜ መሪሕነት ዘለዎ ዝተወደበ ሓይሊ እንተዘይሃልዩ ምናልባት ፅቡቕ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ።
ውራይና፦ ዝተወደበ ሓይሊ ማለት ከመይ ማለት እዩ? ንኣብነት ንስኻትኩም ዓረና ኣለኹም። እቲ ገዛኢ ውድብ እውን ኣሎ፤ ብባዕሉይንቀሳቐስ ኣሎ። ካልኦት ተቓውምቲ ውድባት እውን ኣለዉ። ነቲ ኩነታት እዚኦም ክመርሕሉ ዘይኽእሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?
ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! እቶም ዝተወደቡ ውድባት ነቲ ህዝቢ ክምርሕዎ እንተኽኢሎም ፅቡቕ እዩ፤ ውፅኢት እውን ክህልዎ እዩ። እንተዘይኮይኑ እቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ግን እቲ ህዝቢ ጭቆና ሓይልዎ ቅድሚ እቶም ውድባት እዩ ከይዱ ዘሎ። ስለዚ እቶም ውድባት፤ እቶም ተቓወምቲ ውድባት ነቲ ህዝቢ ክመርሕዎ ኣይከኣሉን። እቲ ህዝቢ እዩ ስቕ ኢሉ ብባዕሉ ዝኸይድ ዘሎ። ስለዚ እቶም ውድባት ኣብቲ ዘሎ ምንቅስቓስ የለውን ምባል ይከኣል እዩ። ስለዚ ክልተ ነገር ኣሎ። ሓደ ኢህወደግ ሕቶ ህዝቢ መሊሱ ሰለማዊ ክገብሮ ኣይከኣለን። ብፖለቲካ ወዲቑ ኣሎ እቲ ገዛኢ ፓርቲ። ካልኣይ እቶም ተቓወምቲ እውን ነቲ ህዝቢ ክመርሑ ኣይከኣሉን፤ ክውድቡ ኣይከኣሉን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ኣብ ማእኸል እዩ ተሪፉ ዘሎ።
ውራይና፦ ህዝቢ ጭቆና እኒሀዎ ኢልካ። እቲ ጭቆና ከመይ እዩ ክግለፅ ዝኽእል?
ኣብርሃ፦ እቲ ጭቆና እ….. ናይ ፍትሒ ጉድለት ኣሎ። ናይ ናፅነት ምድላይ ኣሎ። ሕዚ ሕቶ ንዝሓተተ ሰብ፤ ሰለማዊ ሰልፊ ክወፅእ እየ ንዝበለ ሰብ ምዕጋት ኣሎ። እቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ምጥሓስ ነገር ኣሎ። ሕዚ ኢህወደግ ነቲ ሕገ መንግስቲ ጥሒሱ ነቶም መሰረታዊ እንብሎም ናይ ደቂ ሰባት መሰላት ኣየተግብሮምን ዘሎ። ስለዚ እቶም መሰላት ብምጥሓሱ ምኽንያት ህዝቢ ናብ ካልእ ዓመፃት ናብ ካልእ ዘይተደለዩ ነገራት የምርሕ ኣሎ። ስለዚ እቲ ጭቆና መግለፂኡ ናይ መሰል ምግሃስ ኣሎ። ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፋል የለን። ፍትሒ ናይ ዘይምርካብ ኣሎ። መንግስታዊ ኣገልግሎት ናይ ዘይምርካብ ኣሎ። ስለዚ እቲ ጭቆና ብዙሓት መግለፅታት ኣለዉዎ።
ውራይና፦ ብፅቡቕ እነልዕሎ ነገር ኸ…ማለት ኢህወደግ ይኹን ካልኦት ኣካላት እውን ኣብ “ኣንፀባራቒ ዓወታት” ከምዘለና ይገልፁ እዮም፤ ብቁጠባን ብገለን። ከመይ ትርእዮ ኣብርሽ?
ኣብርሃ፦ ኣብቲ ናይ ኢኮኖሚ ዕብየት ዝብሃል ኩሉ ጊዜ ለውጢ ኣሎ እዩ። ለውጢ ግን ፅቡቕ ለውጢ ድዩ ኣይኮነን ዝብሃል ሓደ ክስራሕ ከሎ ካብቲ ናይቲ ኢኮኖሚ ተላዒሉስ ዝኾነ ነገር ገይሩ ዶ እንተተባሂሉ እዩ ለውጢ ዝብሃል። ትኽክለኛ ክምስገን ዝግባእ ለውጢ ዝብሃል። እንተዘይኮይኑ ካብ ጃፓን ይኹን ካብ ቻይና ተለቂሕኻ እትገብሮ ነገር ናይ ዕብየት መለክዒ ክኸውን ኣይኽእልን። ናይ ዕብየት መሰረት ክኸውን ይኽእል እዩ፤ ነገር ግን ናይ ዕብየት መለክዒ ክኸውን ኣይኽእልን። ምኽንያቱ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ዝስርሑ ዘለዉ መሰረተ ልምዓታት ህንፃታት ይኹኑ ፅርግያታት ይስርሑ ኣለዉ እዮም። እዚኣቶም ግን ዝስርሑ ዘለዉ ካብ ናይ ደገ ሓይልታት እዮም። ሕዚ ክስርሑ ኣይግባእን ማለት ኣይኮነን። ነገር ግን ብናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ፤ ናይ ኢትዮጵያ ዓቕሚ እንታይ እዩ? ሕርሻ ኣሎ ኢንዳስትሪ ኣሎ እዚኣቶም ዓብዮም ካብኦም ግብሪ ተኣኪቡ ብናቱ ነፀብራቕ እንተዝስርሑ ነይሮም ዕብየት ኣሎ ምበልና። ሕዚ ግን ካብ ናይ ካልእ ሓይሊ እናተቐበልካ ስለ ዝሰራሕኻ ዕብየት ኣሎ ማለት ኣይኮነን።
ካልኣይ ዕብየት ዝብሃል እቲ ዕብየት ኣሎ ዶ የለን ኢሉ ዳታ ዝእክብ ሓይሊ ናፃ ተቋም ክኸውን ኣለዎ። እቲ ንዕብየት ክምስክር ዝኽእል ዳታ ዝህብ ሰብ እውን ናፃ ክኸውን ኣለዎ። ስለዚ ኣብኡ ናይ ናፅነተ ሽግር ኣሎ እዩ። ናይ ናፃ ሚድያ ዘይምህላው ሸግር ኣሎ። ናይ ገለልተኛ ኣካለ ዘይምፅራይ ነገር ኣሎ እዩ። ስለዚ ሓደሓደ ህንፃታት ስለዝተርኣዩ ተባሂሉ ናይ ዕብየት መረጋገፂ ክኸውን ኣይኽእልን። ካልእ ኸዓ እንታይ ኣሎ ዕብየት ብባዕሉ ዕላማ ኣይኮነን። ወይ ሽቶ ኣይኮነን። ዕብየት ሓደ ናይ ልምዓት ኣካል እዩ። ስለዚ እቲ ዋና ዝድለ ከም ዕላማ ገይርካ እውን ክውሰድ ዝግባእ ልምዓት እዩ። ልምዓት ከዓ ዕብየት ክህልው ኣለዎ። ሰላም ክህልው ኣለዎ። ዲሞክራሲ ክህልው ኣለዎ። ናይ ህዝቢ ልዕልና ዝረጋገፀሉ ስርዓት ክህልው ኣለዎ። ተቋማት ክህልው እንተለዉ እዮም ልምዓት ኣሎ ክብሃል ዝኽእል። ወይ ልምዓት ኣሎ ክብሃል ዝከኣል። እንተዘይኮይኑ ግን ዕብየት ኣሎ ዕብየት ኣሎ እናበልና እሞ ኣብቲ ህዝቢ ጠብ ዝብል ነገር እንተዘይሃልዩ….
ውራይና፦ እወ ግን… ኣብኡ እንታይ እኒኦ ይመስለካ እቲ ዕብየት እ… ንኣብነት ብዙሕ ሰብ ይምሃር ኣሎ እዩ። ንሕና እውን ናቱ ውፅኢት ይመስለኒ። ብዙሕ ሰብ ይምሃር ኣሎ። ናይ ጥዕና ምስፍሕፋሕ ኣሎ። ናይ መሰረተ ልምዓት ምስፍሕፋሕ ኣሎ። እዚ ደሚርካ እዩ እቲ ልምዓት ክግለፅ ዝኽእል ዝመስለኒ። ስለዚስ ልምዓት የለን ክንብል ንኽእል?
ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! ሕዚ ልምዓት ኣሎ ዶ የለን ንምባል ሰለስተ ነገራት የድልዩና እዮም። እቲ ሓደ ኢኮኖምያዊ ዕብየት እዩ። እቲ ካልኣይ ነፃነት እዩ። ወይከዓ ዲሞክራሲ ማለት እዩ። እቲ ሳልሳይ ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል እዩ። ሕዚ በዘን ሰለስት መዐቀኒታት እንተርእይናዮ ልምዓት የለን ኢና ክንብል። ስለዚ ኢኮኖምያዊ ዕብየት ኣሎ ዶ የለን እንተኢልካ እቲ መፂኡ ዝብሃል ዘሎ ዕብየት ካብቲ ናይ ኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ውፅኢት ኣይኮነን። ሓደ!
እቲ ካልኣይ መለክዒ ድማ ዲሞክራሲ እዩ። ነፃነት ኣለዎ ዶ ሰብ? ዝደለዮ ክመርፅ ስልጣን ናይ ህዝቢ ድዩ ኣይኮነን? ክሳብ ሕዚ ብህዝቢ ተመሪፁ ስልጣን ዝሓዘ ኣካል ኣሎ ዶ የለን? ክርአ ክኽእል ኣለዎ። ህዝቢ ሰለማዊ ሰልፊ ክገብር፤ ሕገ መንግስታዊ መሰሉ ክጥቀም እኳ ኣይተፈቐደሉን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ተጨቊኑ እናሃለወ ብዛዕባ ልምዓት ክነውግዕ ኣይንኽእልን። እቲ ካልእ እቲ ፍትሓዊ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል እዩ። ኣብዚ ሕዚ እዋን ፍትሓዊ ዝበሃል ናይ ሃፍቲ ክፍፍል የለን። ዝተወሰኑ ሰባት ምስ ሰበ ስልጣን ገለ ዝኮላኾሉ ሰባት እዮም እቲ ዕብየት ዝረኽቡ እምበር እቶም ትኽክለኛታት ነጋዶ ብግብሪ ይኹን ብካልእ እናተሽመድመዱ እናኸሰሩ ካብቲ ዕዳጋ ዝወፅእኩ ኩነታት እዩ ዘሎ። ስለዚ ኢትዮጵያ ልምዓት ኣመዝጊባ ክንብል ኣይንኽእልን።
ውራይና፦ እቲ ዕብየት ካብ ደገ እዩ ዝብልካዮ ማለት ክንደይ ፐርሰንት ምዃኑ ይፍለጥ እዩ። በብእዋኑ ክንደይ ካብ ውሽጢ ዓዲ ክንደይ ካብ ደገ ትልቃሕ ይፍለጥ እዩ። ሕዚ ኣብዛ ዓዲ ዝእከብ ግብሪ እውን ካብ ዓሰርተ ገለታት ቢልዮን ናብ ዳርጋ ክልተ ሚኢቲ ቢልዮን እዩ ግበሪ ዝእከብ ዘሎ። ብኡ ልክዕ ብርግፅ እቲ ካብ ደገ እተምፅኦ እውን ይውስኽ እዩ። ግን ዘይሩ ዘይሩ እቲ ሼሩ ኢኻ እትርኢ። ካብ ውሽጢ ክንደይ ረኺብካ ኣለኻ? እቲ ኣብ ውሽጢ ዝኒአ ኣታዊ ብዙሕ ይመስለኒ ኣነ። ብኡ ልክዕ እውን ልቓሕ እኒአ እዩ። ካልኣይ እቲ ልቓሕ ኣምፂእቓ እቲ ኢንፍራስታርክቸር ምስራሕ ከምፅቡቕ እንርእዮ ዶ ኣይኮነን እዩ?
ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! እቲ ካብ ደገ ይምፃእ ካብ ውሽጢ ምስርሑ ብፅቡቕ ኢና እንርእዮ። እንተኾነ ግን ከም ልምዓት ወይ ከም ዕብየት ተገይሩ ግን ክውሰድ ኣይኽእልን። ምኽንያቱ መብዛሕቲአን ንልምዓት መረጋገፂ እየን ተባሂለን ተሓሲበን ዘለዋ ከም ፅርግያታት፣ መንገዲ ባቡር ገለመለታት ካብ ደገ ብዝመፅእ ብፍላይ ድማ ካብ ቻይና ብዝመፁ ሓይልታት ዝስርሓ እየን። ሕዚ ብቻይናውያን ይሰራሕ ብካልእ ይሰራሕ ኣድላዪ ድዩ ኣይኮነን ኣድላዪ እዩ። ነገር ግን ናይ ዕብየትና ውፅኢት እዩ ግን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ናይ ዕብየት ውፅኢት ከምቲ ቅድም ዝበልኩዃ ኣብቲ ዓዲ ዝኾነ ለውጢ ተሰሪሑ ፋብሪካ ተሰሪሑ ወይ ሕርሻ ዓብዩ ካብኡ ብዝመፀ ገንዘብ ብዝመፀ ካፒታል ክስራሕ ከሎ እዩ ልምዓት ዝብሃል’። ስለዚ መብዛሕትኡ ፅርግያታት ካብ ደገ ብዝመፀ ሓይሊ እምበር ካብ ውሽጢ ብዝተኣከበ ዓቕም ኣይኮነን ተሰሪሑ፤ መንገዲ ባቡር እንተርእይናዮ ከምኡ እዩ።
ውራይና፦ ኣባይ ግድብ ባዕልና ዶ ንሰርሖ የለናን?
ኣብርሃ፦ ኤክሰለንት! ኣባይ ግድብ ካብ ህዝቢ ገንዘብ እናተዋፅአ ማለት እዩ፤ ሕዚ ኣባይ ግድብ ፅቡቕ ምስራሕና ብናይ ውሽጢ ዓዲ ምግባርና። ነገር ግን እዚ ካብ ህዝቢ ብዝተኣከበ ገንዘብ እዩ። እዚ ካብ ህዝቢ ዝተኣከበ ገንዘብ ግን ናይ ዕብየት መለክዒ ኣይኮነን። እንታይ ክንብሎ ንኽእል ገንዘብ ዝእከብ ዘሎ ሰባት ገንዘብ ምርካብ ስለዝጀመሩ እዮም ክንብል ንኽእል ንኸውን። ነገር ግን ሰባት ገንዘብ ስለዝረኸቡ ኣባይ ክግደብ ስለዘለዎ ጥራሕ ዋላ ኣፎም ገዲፎም ካብታ ዝበልዕዋ ምግቢ ካብታ ዝድረርዋ ገዲፎም እውን ክህቡ ይኽእሉ እዮም። ምኽንያቱ ኣባይ ክግደብ ስለዝደልዩ። ስለዚ ኩሉ ሰብ ኣስተዋፅኦ ክህልዎ ስለዝደሊ እዩ እቲ ኣባይ ዝግደብ ዘሎ እምበር ስለዝዓበና ኣይኮነን። ዓቢናስ ኢኮኖምይና ዓብዩስ ተሪፉናስ ኣይኮነን ንግድብ ኣባይ ንኸፍል ዘለና። ኣባይ ግድብ ክግደብ ስለእንደልዮ ኢና ካብታ ዘላትና ኣውፂእና እንህብ ዘለና።
ውራይና፦ ሕዚ እቲ ጭቆና ኣሎ ክትብል እንተለኻ እቲ ፍትሒ ምስኣን ሰልፊ እኳ ክፍቀደልካ ዘይኽእል ምዃን ሓሳብካ ክትገልፅ ዘይምኽኣል። ሓሳብካ እንተገሊፅካ እውን ምዕፋን። ዝብሉ ነገራት ስለዘለዉ እዮም መሪርዎ ተጨቊኑ በቲ በቲ ሕቶ ዘልዕል ዘሎ ክትብል እንተለኻ ነቶም ህዝቢ ኣብ ኣደባባይ እንርእዮም ዘለና ናይ ህዝቢ ሕቶታት ሓውሲ ዓመፅ እውን፤ ዘይሕጋውያን ስለዝኾኑ ኢና ክነልዕል ማለት እዩ። ንኣብነት ናይ ኣምሓራ እንተወሲድና ኣብ ጎንደርን ባህርዳርን ብፍላይ ኣብ ጎንደር ዝነበረ እንተርእይና እቶም ሕቶታት ኩሎም ናይ ምስፍሕፋሕ ሕቶታት እዮም እየ ዝብሎም ኣነ። ኣብዚ ቦታ ከይዱና ኣሎ። ናይ ህወሓት ልዕልነት እኒአ። ንሕና ዝሓሽና ኢና ወዘተ ዝኣመሰሉ እዮም እምበር እዚ ፍትሒ ጎዲሉና እዚ ዲሞክራሲ ስኢንና እዚ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል ሽግር እኒአና ዝብሉ ኣብቶም
ጭርሖታት ኣይርኣናን።
ኣብርሃ፦ ኣነ ኣብተን ዘልዓልካየን ነጥብታት ናይ መሬት ምስፍሕፋሕ ከምዚ ኢና ከምዚ ኢና ዝብል ከም ምልክታት ገይረ እየ ዝወስደን። ናይቲ ዓመፅ መበገስታት ኣይኮናን። ብኢንግልዝኛ Basic cause እንብሎ ኣሎ። immediate cause እንብሎ ከዓ ኣሎ። ብዛዕባ ወልቃይት ዋላ ብዛዕባ ካልኦት ቦታታት ከልዕሉ እንተለዉ ነቲ ህዝቢ ክልዓዓል ናብ ቃልሲ ክልዓዓል ገይሮም ዝተጠቐሙለን እየን እምበር እቲ ሕቶ ናይ ወልቃይት ሕቶ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ናይ ወልቃይት ሕቶ መሰረት ኣይብሉን። ናይ መንነት ሕቶ እዩ ኢሎም፤ ካልእ ኣብነት። ናይ መንነት ሕቶ ሰብ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኮይኑ መንነቱ ክሕልወሉ ኣለዎ። ኣብ ትግራይ ስለዝኾነ ኣብ ኦሮምያ ስለዝኾነ ገለ ስለዝኾነ ዘይኮነስ ኣብ ዝኾነ ይኹን ኮይኑ መንነቱ ክፍትሓሉ ይኽእል እዩ። ስለዚ ናይ መንነት ሕቶ ገለ ዝብሃል ዘሎ ነቲ ህዝቢ ንምልዕዓል ዝተጠቐሙለን እየን። ስለዚ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ኣብቲ ህዝቢ ዝበፅሕ ዘሎ በደል እዩ። ነዊሕ ጊዜ መሰላቶም ዘይተሓለዎም ኣገልግሎት ዘይረኸቡ ተዓፊኖም ዝፀንሑ ህዝብታት እቲ ጭቆና ሓይልዎም እቲ ገበን ገንፊሉ ክመፅእ እንተሎ እዩ እቲ ዓመፅ ተላዒሉ ዘሎ እምበር እቲ ሕዚ ኣብቲ ዓመፅ ዝዛረቡና ዘለዉ ከምዚ ኢና ንደሊ መሬትና ገለ ዝብልዎ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ኣይኮነን። ሽፋን እዩ። ስለዚ እቲ መሰረታዊ ምኽንያት ናይ ዲሞክራሲ ሕቶ እዩ። ናይ ነፃነት ሕቶ እዩ። ጭቆና ንምውጋድ ዝግበር ቃልሲ እዩ። ኣብኡ ግን እቲ መንግስቲ ዲሞክራስያዊ ብዝኾነ መንገዲ ክኣልዮ ክፈትሖ ስለዘይከኣለ ብካልእ መንገዲ ኣልሹ ብዘይተደለየ መንገዲ ንኽግለፅ ገይሩ። እቲ ትኽክለኛ መንገዲ ስለዝተዓፀወ ካልእ ቀዳድ ተጠቒሙ።
ውራይና፦ እዚ ፀገም እዙይ ድኣ ከመይ እዩ ክፍታሕ ትብል? መን እዩ ክፈትሖ?
ኣብርሃ፦ መን እዩ ክፈትሖ እ…. መጀመርያ ኢህወደግ ክፈትሖ ነይሩ። ክፈትሖ ኣይከኣለን። እቲ ካልእ ክፈትሖ ዝግባእ ድማ እቲ ተቓዋሚ ሓይሊ እዩ። እዚ ተቓዋሚ ሓይሊ ነቲ ህዝቢ ወዲቡ ብሰለማዊ ቃልሲ ንኽቃለስ ናብ ዘይኮነ ዓመፅ ከይኣቱ ገይሩ ብሰለማዊ መንገዲ ተወዲቡ መሪሕነት ሂቡ ንኸቃልሶ ይግባእ። ኢህኣደግ እውን ከም መንግስቲ መጠን ሕቶ ህዝቢ ሰሚዑ ክምልስ ኣለዎ። ናይ ህዝቢ ሕቶ ክምልስ ዘይኽእል መንግስቲ እንተኾይኑ ግን ስልጣን ለቒቑ ነቲ ህዝቢ ከረክቦ ክኽእል ኣለዎ።
ውራይና፦ እሞ ንስኻ ከም ሓደ ኣባል ናይ ሓደ ዝተወደበ ኣካል ብኣኹም ዘሎ ምንቅስቓስ እንታይ እዩ?
ኣብርሃ፦ ንሕና ከም ዓረና ከም ኣብ ትግራይ እንንቀሳቐስ ትኽክለኛ መፍትሒ ኢልና እንወስዶ ዓመፅ ኣይኮነን። ህዝቢ እውን ወዲብና ኢና መፍትሒ እነምፅኣሉ ኢልና ኢና እንሓስብ። ስለዚ ህዝቢ ትግራይ ተወዲቡ ዋላ እቲ ጭቆና ተፃዊሩ ሓሳባቱ ክገልፅ፣ ተቓውምኡ ከሐይል፣ ህወሓት ብሰለማዊ መንገዲ ብምርጫ ስልጣኑ ዘረክበሉ ኩነታት ከመቻቺ፤ ማለት እቲ ብደም ህዝቢ ትግራይ ዝተረኸበ ስልጣን ተመሊሱ ንህዝቢ ትግራይ ክውሃብ እሞ ህዝቢ ትግራይ ደማ ተመሊሱ ንዝደለዮ ኣካል፣ ንዝመረፆ ኣካል፣ ይሕሸኒ እዩ ንዝበሎ ኣካል ንከረክብ ንቃለስ ኢና። እቶም ካልኦት ህዝብታት ከዓ ያው ወለድና ህዝቢ ትግራይ ክቃለስ እንተሎ ካልኦት ህዝብታት ዝደለይዎ ዝውክሎም ንክመርፁ እዩ። ስለዚ እቶም ካልኦት ህዝብታት እውን ንዝደልይዎ ኣካል ንክመርፁ ንክፍቀደሎም እሞ መወዳእትኡ ድማ ምስ ህዝቢ ትግራይ ብሓባር ንክነብሩ እ….. ዝነብሩሉ ኩነታት ንምምችቻይ ኢና ንቃለስ ዘለና።
ውራይና፦ ኣብቲ ናይ ኢትዮጵያ ሕገ መንግስቲ እተልዕሎም ነገራት ማለት እትቃወሞም ኣለዉኻ ዶ? ወይ ከም ውድብ?
ኣብርሃ፦ ኣብቲ ሕገ መንግስቲ እንታይ እዩ መጀመርያ ንሕና ሰለማዊ ተቓለስቲ ስለዝኾንና እቲ ሕገ መንግስቲ ተቐቢልና ኢና እንንቀሳቐስ። ዝኾነ ይኹን ሰላማዊ ቃልሲ ዝኣምን ፓርቲ እቲ ሕገ መንግስቲ ተቐቢሉ እዩ ዝኸይድ። እዚ ማለት ግን እቲ ሕገ መንግስቲ ኩሉ ዓንቀፃቱ ንድግፎ ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ሕጋዊ ኮይንካ ዝመሓየሸሉ amend ዝግበረሉ መስርሕ ኣቐሚጡ ኣሎ ባዕሎ። ስለዚ ዘይንቕበሎ ዓንቀፅ እንተሃልዩ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ብዝፈቕዶ መሰረት….
ውራይና፦ ግን ኣብርሽ እቲ ኣካይድኡ ዘይኮንኩስ ብስሩ እቲ ሕገ መንግስቲ ነቲ ሕዚ ከም ህዝቢ በፂሕናዮ ዘለና ኩነታት ዝምልስ እዩ ብመሰረቱ። እቲ ሽግር እቲ ሕገ መንግስቲ ዘይፍፀም ምዃኑ እዩ ዝብሉ ሰባት ኣለዉ። በቲ ካልእ ገፅ ድማ ብስሩ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ፀገም ኣለዎ ዝብሉ ኣለዉ። ብኡ መንፅር እየ፤ ኣብዚ ዘሎ ናትካ ሓሳብ እየ ደልየ።
ኣብርሃ፦ ኣነ እቲ ሕገ መንግስቲ ሽግር ከምዘለዎ ገይረ ኣይወስዶን። ምኽንያቱ ሽግር እንተሃልይዎ እውን ናይ ባዕሉ መስርሕ ስለዘቐመጠ ከም ሽግር ኣይርእዮን። ነገር ግን እቲ ኣዝዩ ሽግር ኮይኑ ዘሎ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ ዘይኮነስ ነቲ ሕገ መንግስቲ ከፈፅም ዝኽእል ኣካል የለን። መንግስቲ ነቲ ሕገ መንግስቲ ይጥሕሶ እሞ፤ ጥሒሱ መሰል ዜጋታት እውን እንትትጥሕስ እቲ ህዝቢ ይዕምፅ። ዳሓር እቲ ህዝቢ ምስ ዓመፀ ሕገ መንግስቲ ጥሒስካ ይብሃል። መጀመርያ እቲ መንግስቲ ባዕሉ እዩ ሕጊ ከኽብር ዘለዎ። ኣኽቢሩ ነቲ ህዝቢ እውን ሕጊ ኣኽብር ክብል ኣለዎ። ስለዚ እቲ መሰረታዊ ሽግር ኣብዚ እዩ ዘሎ።
ውራይና፦ ዓንተቦ ትግራይ ትብል ነይርካ። ዓረና ንህዝቢ ትግራይ ክውክል ኣይኽእልን ዝብል ነገር ኣሎ። እንታይ ትብል?
ኣብርሃ፦ ከመይ ማለት?
ውራይና፦ ተዘይተጋግየ ዓረና ናይ ብሄር ፓርቲ ዘይኮነስ ማለት ንትግራይ ዝውክል ዘይኮነስ ጂኦግራፊክ እዩ ዝብል ነገር ኣሎ ይብሃል።
ኣብርሃ፦ ትኽክል! ዓረና ናይ ብሄር ፓርቲ ኣይኮነን። ናይ ክልል ፓርቲ እዩ። ክልል ትግራይ ወኪሉ እዩ ዝወዳደር። ናይ ብሄር ፓርቲ ግን ኣይኮነን። በባና ብሓሳብ ናይ ግለ ሰብ መሰል ኢና ንኣምን። ሰብ ከም ሰብ ክርአ ኣለዎ። ብብሄሩ ኣይኮነን ክምዘን ዝግብኦ ኢልና ኢና እንሓስብ። ንካልእ ኢትዮጵያዊ እውን ሰብ ብሰብነቱ ክምዘን ከሎ እምበር እዚ ኣናሳ ብሄር እዩ እዚ ትልቅ ብሄር እዩ እናተብሃለ እቲ ሓደ ምስቲ ሓደ ዝጋጨወሉ ኩነታት ክህልው ኣይብሉን ኢልና ኢና እንሓስብ።
ህዝቢ ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ተጠቃሚ ክኸውን ዝኽእል ኢልና እንሓስብ ከም ህዝቢ እውን ማለተይ እየ ብግለ ሰብ ደረጃ ሓሲብና እንተኼድና እዩ። ስለዚ ብሄር ዝብል ንኹላትና ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝጎድእ እዩ ኢልና ኢና እንልዓል። ስለዚ ዓረና ብሓፈሽኡ ናይ ክልል ትግራይ እዩ።
ውራይና፦ ብሄር ዝብሃል የለን ዲኻ ትብለኒ ዘለኻ?
ኣብርሃ፦ ኖ ኣይኮነን! ብሄር የለን ኣይኮነን። ብብሄር ምውዳብ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣይጠቕመናን።
ውራይና፦ ሓደ ህዝቢ ከም ሓደ ብሄር ኣሎ እንተኢልና እቲ ብሄር ከም ብሄር ናይ ባዕሉ ሕቶ ኣለዎ እንድዩ? ከም ብሄር ኢንተረስት ኣለዎ። ንሱ ሕትኡ ይምልስ ካልኦት ብሄራት እውን ከምኡ ይገብራ እሞ ሃገር ይሃንፁ።
ኣብርሃ፦ ትኽክል! ብብሄር ሕቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ። ብግለ ሰብ ደረጃ እውን እንተኼድና እኮ ብብሄር ናይ ምዃን ሕቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ ማለት እዩ። ሓደ ሰብ ብግለ ሰብ ደረጃ ብዝደለዮ ክውደብ እንተፈቒድካሉ እንተደልዩ ብብሄር እንተደልዩ ብካልእ ክውደብ ይኽእል እዩ ማለት እዩ። ስለዚ ኩሎም፤ ሓደ ህዝቢ እንተደልዩ ብብሄሩ ተወዲቡ ክሓትት ይኽእል እዩ። ካልእ እውን ከምኡ። እቲ መሰረታዊ ነገር ግን ብብሄር እንተተወዲቡ ናይ ብሄር ግጭታት ክህልዉ ስለዝኽእሉ ብዝተኸኣለና መጠን ሰብ ብሰብነቱ እናመዘንና ምስ ኢትዮጵያውያን ብሓባር እንነብረሉ ባይታ እንተተፈጢሩ ትኽክል እዩ ብዝብል እዩ።
ካልኣይ ድማ እንታይ ኣሎ ብብሄር ምውዳብ ብጣዕሚ ይኸብድ እዩ። ምኽንያቱ ብዙሓት ብሄራት ኣለዋ። ዋላ ትግራይ እንተወሲድና ካልኦት እውንተወሲድና ብዙሓት ብሄራት እዮም ዘለዉ። ስለዚ ንሕና ዝወሰድናዮ ብክልል ትግራይ እንተተወዲብና ናይ ትግራይ ይኹን ናይ ካልእ ኢንተረሰት ክማላእ ይኽእል እዩ። ኣብ ነዊ ሕ እዋን እታ ብሄር እትብል ሰለእትጎድኣና እንተዘይትኸውን ይሓይሽ ዝብል እዩ። ብግለ ሰብ እንተሓሲብካ እታ ብሄር እውን ኣብኣ ትማላእ እያ። ሰብ ብብሄረይ እየ ዝውደብ። ብብሄረይ እዚ እዩ ክግበረለይ ዘለዎ ኢሉ እንተሓቲቱ ክግበረሉ ግድን እዩ። መሰሉ እዩ ናፅነቱ እዩ።
ውራይና፦ ስለዚ እቲ ትግራዋይነትስ ብከይዲ እናተዳኸመ ይኸይድ ኣሎ ማለት እኮ እዩ።
ኣብርሃ፦ ኣይኮነን! ህዝቢ ትግራይ ከም ግለ ሰብ ይርአ። ከም ግለ ሰብ ይርአ ማለት እንተደልዩ ብቋንቋ ይውደብ። ብብሄር ይውደብ። እንተደልዩ ብካልእ ይውደብ ይኽበረሉ እዩ። ስለዚ እታ ብሄር እትብል ቃል ስም እያ….
ውራይና፦ ስለዚስ እቲ ብጉጅለ ዝውሃብ መሰልስ ኣፕሮቼብል ኣይኮነን ዝብል እዩ…
ኣብርሃ፦ ኖ ኣይኮነን! እቲ ናይ ግሊ መሰል እንተተዋሂቡ እቲ ናይ ጉጅለ እውን ዝኸልኦ የለን። ኣነን ንስኻን ነናይ ባዕልና ናይ ግልና መሰል እንተተሓልዩ ክልቴና ተወዲብና ምሕታት እውን መሰልና እዩ። ዝደለናዮ ቀንቋ ክንሕዝ ንኽእል ኢና። ስለዚ ናይ ግሊመሰል እንተተኸቢሩስ ናይ ጉጅል መሰል ክጠሓስ ኣይኽእልን።
ውራይና፦ ሕዚ ዓረና ንመንእሰይ ትግራይ እንታይ ሒዙሉ ኣሎ?
ኣብርሃ፦ ንሕና ንመናእሰይ ትግራይ ዝሓዝናዮ፤ እ….. ንሕና ተጋሩ ደርጊ ንምውጋድ ክንብል ብዙሕ ደም ከፊልና ኢና። ብዙሕ ኣካል ጎዲልና ኢና። ብዙሕ ዓፅምን ደምን ከፊልና ኢና። ብዙሕ መስዋእቲ ከፊልና ኢና። ካብ ድሕሪ ሕዚ ግን ስርዓት ምስተቐየረ ቁፅሪ ክንድዚ ዝኣክል መስዋእቲ ምኽፋል ኣየድልየናን። ስለዚ ኣደ ህዝቢ ትግራይ ክሳብ ሕዚ ደምያ እያ። ነቢዓ እያ። በኽያ እያ። ስለዚ ብዝተኸኣለ መጠን ስርዓት ኣብ ዝቕየረሉ እዋን ብሰለማዊ መንገዲ ክኸውን ኢና ንፅዕር ዘለና። ስለዚ ተወዲብና ብሰለማዊ መንገዲ ስርዓት ንክንልውጥ እዩ። እቲ ናይ ወለድና ዝነበረ ቃልሲ እውን ዲሞክራሲ ንምስፋን እዩ። ስለዚ ንሕና ተወዲብና ንህወሓት ብዲሞክራስያዊ መንገዲ ክንቅይሮ እንተኽኢልና እቲ ናይ ወለድና ናይ ዲሞክራሲ ቃልሲ ኣሳኺዕና ኣለና ማለት እዩ። ካልኣይ እቶም ኣብ ስለጣን ዘለዉ እውን ኣብ ዓዶም ዝነብርሉ፤ ዝሓዙ ሒዞም ኣብ ዓዶም ዝነብሩሉ ኩነታት ንፈጥር ኣለና ማለት እዩ። ኣብ መንጎና ቅርሕንቲ ከይፍጠር ንገብር ኣለና ማለት እዩ’። ምስቶም ካልኦት ኢትዮጵያውያን ቅርሕንቲ ኣወጊድና ብሓንሳበ እንነብረሉ ተሓቛቚፍና ተሓላሊና ምስኦም እንነብረሉ ኩነታት ክነመቻቹ እዩ ፃዕርና። ስለዚ እቲ ሒዝናዮ ዘለና መንግስቲ ንህዝቡ መገልገላይ ንክኸውን ክፅዕር እዩ ዝብል እዩ።
ውራይና፦ ንስኻ እውን ከም ሓደ ዝተምሃረ ኣብቲ ምንቅስቓስ ዘሎ ትግራዋይ እቲ ሕዚ ዘሎ ናይ መንእሰይ ትግራይ ምንቅስቓስ ከመይ ኢኻ እትገልፆ?
ኣብርሃ፦ ኣብዚ ሐዚ እዋን ዘሎ ምንቅስቓስ ብጣዕሚ ሓሪፍ እዩ። ብጣዕሚ ደስ ዝብል ካብ ፀሓፍቲ መናእሰይ እቶም ኣብዛ ኣርት ጋላሪ ዘለዉ ብጣዕሚ እዮም ዘሐጉሱኒ። እና ብዙሓት ፀሓፍቲ መናእሰይ ምፍራዮም ተስፋ ዝህብ እዩ። እቲ ሽግር ዘሎ ስኽ ኢልና ኢና በብግልና እንፅሕፍ እምበር ኣይተወደብናን። ዝተወደበ ኣይኮነን እቲ መንእሰይ። መብዛሕትኡ ፀሓፊ ዝተወደበ ኣይኮነን። ስለዚ ተወዲቡ ካብ ዝኾነ ይኹን ሓደጋ ዓርሱ ዝከላኸለሉ ዓቕሚ ፈጢሩ ዝንቀሳቐሰሉ ኩነታት ክህልው ኣለዎ። እዚኣ እያ እታ ሽግር ዘላ እምበር ተስፋ ዝህቡ መናእሰይ ብዙሓት ኣለዉ።
ውራይና፦ ኣብ ዓረና ዘለኹም መናእሰይ ኣብ እትገብርዎ ምንቅስቓስ እቲ ናይኩም መራፂ መሰረትኩም /ኮንሲስተንሲ ናይ ማእኸል ዓዲ ናይ ምዃን ዝንባለ ኣሎ። እዚ ብምንታይ ይግለፅ እዚ ኣብዚ ዘሎ ነገር ንዓአቶም ሪፖርት ከም ምግባር ዝመስል ነገር ኣሎ። ብኣምሓርኛ ኢኹም ከኣ እትፅሕፉ። ንስኻ ዋላ ክልተ ሰለስተ ዝኾና ዶ ይህልዋኻ ብትግርኛ ዝፀሓፍካየን እምበር ንስኻ ዋላ ዓንዶም ብኣምሓርኛ ትፅሑፉ፤ እሞ እቲ መንበቢኹም/ኦድየንስ ንሱ ምግባር መሲሉ እዩ ዝርኣየኒ ኣነ። ብኣምሓርኛ ምዃኑ እትፅሕፍዎ ደረቕ ሓቂ እዩ፤ እቲ ንሱ እዩ መሰረትኩም ሪኢቶ opinion እዩ።
ውራይና፦ እወ! እ… እቲ ዋና ብኣምሓርኛ እንፅሕፈሉ ዕላማ እታ ሓንቲ ሰማዒ/ኦድየንስ ንምስፋሕ እያ። ካልኣይ እቲ ትግራዋይ ኣምሓርኛ እውን የንብብ እዩ ብዝብል እዩ። ስለዚ እቲ ትግራዋይ ይኹን እቲ ናይ ማእኸል ሃገር ሰብ ንክረዳዳእ እዩ። እቲ ቀንዲ ግን ካልእ እዩ። ኣነ ቃልሲ ኣብ ጀመርኩሉ እዋን ሕዚ እቶምካልኦት ህዝቢ ትግራይ ጭቆና ከምዘለዎ ከምዝተጨቆነ ኣይፈልጡን። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ከምዝተጨቆነ ኣይፈልጡን። ስለዚ ህዝቢ ትግራይ ዘለዎ ጭቆና ንክፍለጥ እዩ። ብትግርኛ እንተፅሒፈዮ ተጋሩ እዮም ከንብብዎ፤ እዚኦም ከኣ እቲ ጭቆና ይፈልጥዎ እዮም፤ ንፈልጦ ኢና። ስለዚ ህወሓት ዘምፅኦ ጭቆና ንተጋሩ ክንገልፆ የብልናን። መን እዩ ዘይፈልጦ? እቶም ናይ ማእኸል ዓዲ እዮም ዘይፈልጥዎ። እዚኦም ዝግምትዎ ትግራዋይ በደል ኣይበፅሖን፣ ተጠቃሚ እዩ፣ ህወሓት ንኣና እዩ ዝብድለና እምበር ንትግራዋይ እማ ፅቡቕ እዩ ወርቂ ኣንፂፉሉ እዩ ኢሎም እዮም ዝኣምኑ። ስለዚ እቲ ዋና ሓሳብ እቲ ሓቂ ንኣኣቶም ንምርዳእ እዩ። ከምኡስ ኣይትበሉ። ህዝቢ ትግርይ ማሓዛኹም እዩ። ዒላማ ኣይትግበርዎ። ከምዝተጠቐመ ገይርኩም ኣይትውሰድዎ። ንምባል እዩ።
ውራይና፦ እወ ከም ውልቀ ሰብ ከምኡ ምግባር እቲ ሽግር ኩሉ ክፈልጦ ምግባር ትኽእል ክኾን ይኽእል። ከም ውድብ ግን እዚ ህዝቢ እዚ እንድዩ ክመርፀካ፤ ፖለቲካዊ ሓይሊ እንዲኻ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ስልጣን ምሓዝ እዩ። እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ክኸውን ዘለዎ ንሱ እዩ። እዚ ብምዃኑ ድማ ምስኡ ምስቲ ኣብ ቀፃሊ መረፃ ስልጣን ክህበካ እትደልዮ ህዝቢ ኢሂን ምሂን ምባል እዩ እምበር ምስ ካልእ ምዝራብ የዋፅእ ዶ?
ኣብርሃ፦ ከም ውድብ ዓረና ከምቲ ዝበልካዮ ሓደ ውድብ ዝቃለስ ስልጣን ክሕዝ እሞ ብኡ ኣቢሉ ዕላማታቱ ንምፍፃም እዩ። እዚ ኮይኑ ግን ስልጣን ቅድሚ ምሓዝ እቲ ሃገር ክህልው ኣለዎ። እቲ ሃገር፤ ሕዚ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኢና ዘለና? በቲ እቲ ሓደ ንትግራዋይ ይፀርፍ። በቲ ካልእ እዩ። ስለዚ ዝተበታተነ ነገር እዩ ዘሎ። ስለዚ መጀመርታ ስልጣን ሒዝካ ዕላማታትካ ንምስኻዕ እቲ ሃገር ክህልው ኣለዎ መጀመርያ። ወለድና እውን ብዙሕ መስዋእቲ ዝኸፈሉሉ ምኽንያት እታ ሃገር እትፀንሓሉ፤ ሓድነታ ሓልያ እትፀንሓሉ ኩነታት ክተመቻቹ ኣለካ መጀመርያ። ስለዚ ኣብዚ ሓድነት ኢትዮጵያ ምስ ኣረጋገፅና ኢና ብዛዕባ ስልጣን ገለ ገለ ክንሓስብ እንኽእል። ስለዚ እቲ መጀመርታ ትኹረት ሂብናዮ ዘለና ናይ ብሄራት ምግጫው ሓደጋ ኣሎ። ናይ ህዝቢ ዘይምትእማማን ሓደጋ ኣሎ። ስለዚ መጀመርታ ህዝቢ ክተኣማመን ክንገብር ኣለና። እታ ሃገር ሓድነታ ሓልያ ክትቕፅለሉ እትኽእል ባይታ ክመቻቾ ኣሎ። ብድሕሪኡ ብዛዕበ ዲሞክራሲ ትሓስብ። ብዛዕባ ስልጣን ትሓስብ። ስለዚ ንሕና ምረፁና ኣብ ምባል ኣይኮናን ዘለና። ምረፁና ዘይኮነስ እታ ዓዲ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ? እቲ ህዝቢ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ። ናይቲ ህዝቢ ከነታት እንታይ ይመስል? ኩነታት እቶም እንጀራ ክእልሹ ፎቖዶ ተባቲኖም ዘለዉ ከመይ ኣሎ? ድሕንነቶም ብከመይ ክሕለው ይኽእል ልብል እዩ ዋና ዕላማ ገይርና ኣብ መንጎ ህዝብታት እውን ተመሳሳሊ ስምዒት ክፍጠር ገይርና ተጋሩ ከይጉዱኡ ካልኦት እውን ከይጉዱኡ ንፅዕር ዘለና።
ውራይና፦ ኣብዛ ሃገር ውሕስና ተጋሩ እንታይ እዩ ክኸውን ዝኽእል?
ኣብርሃ፦ ውሕስነት ተጋሩ ኣዕርዩ እኳ ዘስግእ እንተዘይኮነ ዝኾነ ይኹን ግን ንዝኾነ ይኹን ዘጋጥም ነገር ግን መፍትሒኡ እንታይ እዩ ምውዳብ እዩ። ክንውደብ ኣለና። ተወዲብና ፖለቲካ እውን ክንፈልጥ ኣለና። ናበይ እዩ ዝኸይድ ዘሎ ዙ ዓዲ ዝብል ክንፈልጥ ክንክል ኣለና። ስለዚ ፖለቲካ ፈሊጥና ተወዲብና ምፅናሕ እዩ እቲ ውሕስና ክኾን ዝኽእል። ስለዚ ምውደብ እዩ።
ውራይና፦ ከመይ ማለት እዩ ምውዳብ? ከም ፖለቲካዊ ፓርቲ?
ኣብርሃ፦ ብፖለቲካዊ ፓርቲ ክኸውን ይኽእል። ብሲቪክ ማሕበራት ክኸውን ይኽእል። ግን ዝኾነ ሓደጋ እንተጋጥም ድምፁ ከስምዓሉ ዝኽእል ኩነታት ዝፍጠረሉ ዕድል ክህልው ኣለዎ። ብሓፈሽኡ ግን ምናልባት ዝኾነ ሓደጋ እንተኣጋጢሙ እቶም ካብ ትግራይ ወፃኢ ዘለዉ ተጋሩ ንእሽተይ ሓደጋ ከጋጥሞም ይኽእል እምበር ከምቲ ዝብሃል ከምቲ ዝስማዕ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ እዩ ኢልካ ኣይእመንን። እቲ ጭቆና ብባዕሉ ሓደጋ እዩ እንተዘይኢልና ማለት እዩ። እቲ ብተቓወምቲ ዝልዓል ገለመለታት ግን ኣዝዩ ዘስግኣና ነገር ኣይኮነን።
ውራይና፦ ምስ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ከመይ ትርእዮ? ከመይ ክፍታሕ ኣለዎ ትብል?
ኣብርሃ፦ ምስ ኤርትራ ዘሎ ጉዳይ ዝተወደአ ነገር እዩ። ናይ ህልኽ ነገር እዩ። ናይ ሻዕብያን ኢህወደግን ናይ ህልኽ ነገር ተዘይኮይኑ ናይ ክልቲኡ ህዝቢ ሽግር ክሳብ ዘይኮነ እዋን ምፍትሑ ቀሊል እዩ ዝኸውን ኢለ እየ ልኣምን። ክልቲኦም ተዘይተሃላለኹ ነይሮም ብዙሕ ውስብስብ ዝኮነ ነገር ኣይምሃለዎን። ክልቲኦም ግን እቲ ህዝቢ ሓቢሩ ንክነብር ተፋቒሩ ንክነብር እንተዝሰርሑ ናይ ፖለቲካ ሽንፈት ገይሮም ተዘይወስድዎ ፅቡቕ እዩ። ምስ ኤርትራ ዘለና ርክብ እውን ክጠናኸር ይግብኦ። ወሳንነት እውን ኣለዎ።
ውራይና፦ ኣብ ትግራይ ካብ ዝልዓሉ ፀገማት እቲ ሓደ ናይ ከባብያውነት ኣረኣእያ እዩ ዝብል እዩ። ኣብ ናይ ህወሓት መግለፂ እውን ዝርኣኹ መሲሉኒ። anyway ከምኡ ዓይነት reflectins ኣለዉ። እዚ ከመይ ኢኻ ትርእዮ? ክንደይ ዝኣክል ከ የፀግመልና ትብል?
ኣብርሃ፦ ናይ ትግራይ ከባብያውነት ኣብ ተቓውሞ ከባቢታት የለን።ምናልባት ኣብ ህወሓት ክህልዉ ይኽእል ይኸውን እዩ። ግን ኣነ ከም ሽግር ኣይወስዶን። ናይ ከባብያውነት ሽግር ናይቲ ስርዓት ብኣጠቓላሊ ሽግር ዝወለዶ እዩ እምበር እቲ ስርዓት ንባዕሉ እንድሕር ኣስተኻኺሉ ከይዱ፣ እቲ ስልጣን ንካልእ እንተኣረኪቡ ወይ ከዓ ባዕሉ ዘስተኻኽሎ ነገር እዩ። ግን እቲ መሰረታዊ ነገር ኢለ ዝወስዶ ኣነ ናይቲ ስርዓት ብልሽውነት እምበር ናይ ከባብያውነት ሓደጋ ኣብ ትግራይ ብዙሕ ኣይርኣየንን። ክስተኻኸል ዝኽእል ነገር እዩ ኢለ እየ ዝሓስብ። ኣብቲ ናይ ተቓውሞ ደንበ እውን ሓድነት ዘሎ መሲሉ እዩ ዝስመዓኒ።
ውራይና፦ ብስሩ ኸ ባ ከም ዓዲ ከም ህዝቢ እኒሀ እዩ የስግእ እዩ ዶ ትብሎ?
ኣብርሃ፦ ከም ዓዲ ማለት?
ውራይና፦ ማለት ከም ውድብ ከም ዓረናን ህወሓትን ዘይኮነስ ኣብ ትግራይ
ኣብርሃ፦ ከባብያውነት ኣብ ትግራይ ዘስግእ ኣይኮነን። ግን እቲ ዘስግእ እንታይ ኣሎ መሲሉኳ እቲ ስርዓት ዝኽተሎ ዘሎ ኣሰራርሓ ዘስግእ እዩ ባዕሉ።
ውራይና፦ ከመይ?
ኣብርሃ፦ ብቤተሰብ ምጥርናፍ፣ እገለ ከምዚ እዩ ድሕረ ባይትኡ ኣፅንዓዮ ከምዚ ግበሮ ከምዚ ግበሮ ክብሉ እንተለዉ እቲ ስርዓት ናብ ቤተ ሰብ ነገር ናብ ከባቢ ዘይኮነስ ናብ ቤተ ሰብ ነገር እናምርሐ እንተኸይዱ ናይቲ ስርዓት ነፀብራቕ እዩ፤ ነቲ ስርዓት እውን እዩ እናጎድኦ ክኸይድ። እምበር ንህዝቢ ዘስግኦ ኣይኮነን። ክንቀርፎ ንኽእል ኢና ብቐሊሉ ኢለ እየ ዝሓስብ። ተጋሩ ውሑዳት ኢና። ናብ ሓደ ምምፃእ ንኽእል ኢና። ዝተፈላለየ ከባቢ እንብለሉ ዕድል እውን የለን።
ውራይና፦ እሺ ንህወሓት ከመይ ኢኻ እትርእያ? እዚ ብስለስተ ነገራት ከፊለ ከቕርብ። ሓደ ህወሓት ብታሪኻዊ ኣመፃፅኣኣ። ካልኣይ ህወሓት ብቅዋማታ፤ ብዝሓዘቶም ዕላማታትን መትከላትን። ሳልሳይ ህወሓት ሕዚ ዘለዋ ተግባራት። በዞም ሰለስተ መዐቀኒታት ከመይ ኢኻ እትርእያ ከምሓደ መንእሰይ ትግራዋይ?
ኣብርሃ፦ ህውሓት ኣብ ታሪኻዊ ኣመፃፅኣኣ ብዙሓት ሽግራት ኣለውዋ እዮም። ከይኑ እውን ግን ምስቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ምምራፃ ዝተተሓሓዙ እዮም። ንህወሓት ጥራሕ ዝውሃቡ ሽግራት ኣይኮኑን። ምኽንያቱ ማንም ብዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመፅእ ሓይሊ ሽግራት እናፈፀመ እዩ ዝመፅእ።
ውራይና፦ ኣብዚ ግልፂ ኣይኮነለይን። ከመይ ማለት እዩ ሽግር ነይርዋ እዩ ማለት?
ኣብርሃ፦ ሽግር ነይርዋ እዩ። ግን ዕጥቃዊ ቃልሲ መሪፃ ምስ ምምፅኣ ዝተተሓሓዘ እዩ።
ውራይና፦ እሞ ከም ሓደ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመርሐ ኣካል ከም ፅቡቕ እንወስዶ ድዩስ ኣይኮነን?
ኣብርሃ፦ ኣይኮነን። ከም ሓደ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝመረፀ ሰብ እቲ ህወሓት ዘጋጠማ ኩነታት እቲ ህወሓት ዝፈፀመቶ ስሕተታት ናይ ምፍፃም ዕድል ኣለዎ እዩ። ፈትዩ ዘይኮነሲ ከይፈተወ። እቲ ህወሓት ዝኸደቶ መንገዲ እቲ ህወሓት ዝፈፀመቶ ስሕተታት ክትፍፅም የጋልፀካ እዩ። ስለዚ ብዙሕ ሽግራት ዋላ እንተፈፀመት በቲ መንገዳ ምዃኖም እየ ዝወስዶም። ብገረብ ክተቋርፅ እንተኾይንካ ጭቃ ክትዕየን ናይ ግድን እዩ።
እቶም መትከላት ዝተብሃሉ እንተወሲድና ህወሓት ኣብ በረኻ እናሃለወት እቶም ዝነበርዋ መትካላት መብዛሕትኦም ፅቡቓት እዮም ምባል ይከኣል እዩ። ምኽንያቱ ክቃለሱ እንተለዉ ንነፃነት፣ ንዲሞክራሲ ንልምዓት ኢሎም እዮም ተቓሊሶም። እዚ ከዓ ብሓሳብ ደረጃ፤ ብመርህ ደረጃ ልክዕ እዩ። ኣብዚ ሕዚ ዘላቶ ደረጃ ግን እዞም መትከላት እዚኦም ተጣሒሶም ንስልጣን መውዓሊ ጥራይ እያ እትጥቀመሉ ዘላ። ስለዚ እቶም ወለድና ዝተቓለሱሎም መትከላት ምሉእ ብምሉእ ተጣሒሶም እዮም፤ ኣብዚ እዋን እዚ።
ውራይና፦ ፅቡቕ እሞ ሕዚ ንስኻ ከም ሓደ ኣብ ተቓውሞ ዘለኻ ሰብ ምስቶም ኣብ ህወሓት ዘለዉ መራሕቲ ዝህልወካ ሰላማዊ ናይ ሓሳባት ምልውዋጥ እንታይ ይመስል?
ኣብርሃ፦ ክሳብ ሕዚ ኣጋጢሙኒ ኣይፈልጥን። ቅድሚ ምእሳረይ ግን ዝረኽቦም ሰባት ነይሮም ኣብ ዝኾኑ ኮንፈረንሳት ሓሳባት ነቕርብ ነይርና። ነገር ግን ብውልቀ ሰብ ደረጃ ምስ ዝኾነ በዓል ስልጣን ተቓውሞ ኣይብለይን። ናይ ግሊ ፅልኢ እውን ኣይብለይን። ዝኾነ ይኹን ናይ ህወሓት በዓል ስልጣን ምሳየይ ሰላም እዩ። ኣነ እውን ኩሉሻብ ዝወቕሶም እዚ ክትገብሩ ኣለኩም ክትዕርዩ ኣለኩም ዝብል እዩ እምበር ምስ ናይ ህወሓት ታሪኽ ዝተኣሳሰር ምንም ዓይነት ናይ ግሊ እንታይሽሙ ኣይብለይን።
ውራይና፦ ንስኻ እትቃለሰሉ ዘለኻ interest ከመይ ኢኻ እትገልፆ?
ኣብርሃ፦ ናተይ interest ኣነ ዝደልዮ ዝቃለሰሉ ሓደ ናይ ህዝብ ሓድነት ክህልው ኣለዎ። ህዝቢ ትግራይ ምስዝኾነ ይኹን ህዝብ ክፃላእ ኣይብሉን። ኣብ ዝደለዮ ቦታ ከይዱ ሰሪሑ ክበልዕ ኣለዎ። ምንም ዓይነት ብፅልኣት ክርአ ኣይብሉን። እዚ ሓደ እዩ። ካልኣይ ህዝቢ ናይ ስልጣን በዓል ቤት ክኸውን ኣለዎ። እቲ ዝተቓለሰሉ ዕላማ እውን እዚ እዩ። እቲ ካልእ ኢህወደግ ናይ ህዝቢ ኣገልጋላይ እምበር ተገልጋላይ ክኸውን ኣይብሉን። ብሓፈሽኡ እውን ንካልእ ጊዜ እውን እንተኾነ ንመፃኢ ስርዓት እውን እንተኮነ እቲ ህዝቢ ካብ ጥቕዓት ንክድሕን ክፈልጥ ኣለዎ። ካልኣይ እቲ ህዝቢ ወለድና መስዋእቲ ዝኸፈሉሉ ናይ ነፃነት ሕቶ ናይ ዲሞክራሲ ሕቶ ክትግበር ክኽእል ኣለዎ ክብል ኣለዎ። ብሓፈሽኡ ግን እቲ ወለድና ዝተሰዉኡሉ ናይ ልምዓት፣ ናይ ዲሞክራሲ ናይ ነፃነት ሕቶ ኣብ ሽትኡ ንምብፃሕ እየ ዝቃለስ ዘለኹ። ህወሓት እዚ ስሒታቶ እያ ኢለ እየ ዝቃለስ ዘለኹ።
ውራይና፦ ቅድሚ ሕዚ ክትፅሕፍ እንተለኻ ኣቦኻ ተኣሲሩ ከምዝነበረ እሞ ንዕኡ ክትርእይ ከይድካ ዘጋጠመካ ሕማቕ ተጓንፎ ከምዝነበረ ካብኡ ንድሓር ሕማቕ ስምዒት ከምዘለካ ፅሒፍካ ኣንቢበ ኣለኹ። ብካልእ እውን እቲ ውድብ ካብ ቀደሙ ህዝባውነት ከምዘይነበሮ ሓውዜን እውን ብናይኡ ሴራ ከምዝተደብደበ ዝገለፅካሉ ኩነታት ነይሩ። ሕዚ ክትገልፀለይ እንተለኻ ግን ወለድና ዝተቓለስሉ መሰረታዊ ናይ ዲሞክራሲ ናይ ፍትሒ ናይ ምዕባለ መንገዲ ተጣሒሱ ዝብል እዩ። ኣብዚ እስቲ ንዘራረብ
ኣብርሃ፦ ኩሉ ጊዜ ክዛረብ ከለኹ ህወሓት ኣብ ክልተ እየ ዝኸፍላ። ሓደ ወለድና ዝተቓለስሉ ክብል እንተለኹ ነቶም ተጋደልቲ ማለተይ እየ። ህወሓት ክብል እንተለኹ ነቲ መሪሕነት እየ። ሕዚ መሪሕነት ህወሓት ዝደልዮን እቲ ወለድና ዝተቓለስሉን ዝተፈላለዩ ክስታይ ኣሎ። እቲ ህወሓት ዝደልዮ ምናልባት ስልጣን ደልዩ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዝተፈላለዩ ነገራት እውን ክፍፅም ይኽእልእዩ። ግን ከምቲ ቅድም ዝበልኩዃ ክፍፅሞ እንተሎ ዋላ ናይ ሓውዜን ይኹን ዋላ ናይ ካልእ ይኹን ዘሸንፈሉ መንገዲ እዩ እናተኣላለሸ ዝኸይድ። ታክቲክ እዩ፤ ታክቲካት ሒዙ ስሕተታት እናፈፀመ ነዚኦም እናሓለፈ እዩ ዝኸይድ። እቶም ስሕተታት ተዘይፍፅም ነይሩ ምናልባት ንደርግ እውን ዶ ከሽንፍ ነይሩ ይኸውን? ትብል። እቲ ሕዚ ወለድና ዝተቓለሱሉ ክብል እንተለኹ ግን እቲ ገባር ትግራዋይ ክቃለስ እንተሎ ነፃነት ደልዩ፣ ዲሞክራሲ ደልዩ፣ ልምዓት ደልዩ እዩ ተቓሊሱ። ስልጣን ደልዩ ኣየኮነን ተቓሊሱ።
ውራይና፦ እቲ ፀገም ምስቶም ፖለቲካዊ መራሕቲ እዩ ኢኻ ትብል ዘለኻ። ስለዚ ኣብ ሓውዜን እንታይ መረዳእታ ኣለካ ከምኡ ንኽትብል? ግምት ድዩ ወይስ?
ኣብርሃ፦ እዚኣ እንተዘለልክዋ ይሓይሽ። ኣብዚ ሕዚ እዋን እቲ ናይ ሓውዜን ይኹን ናይ ካልኦት ተጓንፎታት እናልዓልካ ምዝራብ ነቲ ሕዚ ዘሎ ቃልሲ ዝረብሕ ስለዘይኮነ ክግደፍ ኣሎዎ። ምኽንያቱ ናይ ሓውዜን እዚ ኮነ እዚ ኮነ እቲ ዝጠፍአ ነገር ክምለስ ኣይኽእልን። ስለዚ ንቂም በቀል ተዘይኮይኑ ዝጠቅም ኣይኮነን።
ውራይና፦ ክንውደብ ኣለና። ነቲ ምንቅስቓስ እውን ዝተወደቡ ሓይልታት ክመርሕዎ ኣለዎም ትብል ነይርካ ዓንተዎ ፤መወደቢ ክኸውን ዝኽእል ኣይዶሎጂ እዩ። ክውደቡ ዘለዎም ብኣይዶሎጂ እዩ። ዝውድቡሉ ኣይዶሎጂ ክህልው ኣለዎ። ምኽንያቱ ብብሄር ክውደብ ይከኣል። ንሱ ከምዘየዋፅእ ተዛሪብካ ኣለኻ። ህወሓት ሕዚ ናይቲ ገባር፣ ሸቃላይ ብሓፈሻ ውፁዕ ዝብሃል ክፍሊ ሕብረተሰብ ወገን እየ እዩ ዝብል። ከይደ ከይደ ሃፋትም ክፈጥር እየ እዩ ዝብል። ሕዚ እንታይ እየ ክብለካ ደልየ ኣበየናይ ኣይዶሎጂ እዩ ክውደብ ዘለዎ ትብል? ፀጋም ድዩ የማን ወይስ ናሽናሊዝም እንታይ እዩ እቲ መወደቢ መሳርሒ እትብሎ?
ኣብርሃ፦ ፅቡቕ! ብዝኾነ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ዝተፈላለየ ኣይዶሎጂ የለን። ሓንቲ ኣይዶሎጂ እያ ዘላ። ዋላ ኢህወደግ ዝብላ እውን ዋላ ካልኦት ዝብልዋ እውን ሓንቲ ኣይዶሎጂ እያ ዘላ። ኣብዮታዊ ብዝሉ ኣለዉ። ሊብራል ክትብል ትኽእል። ግን ሕዚ እቲ ኣይዶሎጂ ክኸውን ዘለዎ ሓደ እዩ። ዲሞክራሲ እዩ። ዲሞክራሲ ከዓ ህዝብታት ሓድነት ክህልዎም ኣለዎ፣ ህዝብታት ናይ ስለጣን ወነንቲ ክኾኑ ናይ ባዕሎም በዓል ዋና ክኮኑ ኣለዎም። እቲ ናይ ጠበንጃ ናይ ተኹሲ ናይ ውግእ ኩነታት ክንሰግሮ ክንክል ኣለና። በዓል ስልጣን ጠበንጃ ሒዙ ዘይኮነስ ጥራሕ ኢዱ ክመፅእ ኣለዎ። ምእንታን ነቲ ህዝቢ ክፈርሕ። ብናይ ህዝቢ ድምፂ ብናይ ህዝቢ ዓቕሚ ክመፅእ ኣለዎ። ካብኡ ብድሕሪኡ ናይ ኣይዶሎጂ ናይ ሓሳብ ኣፈላላያት ዝንፀባረቐሉ ኩነታት ክፍጠር ኣለዎ ማለት እዩ። መጀመርያ ግን፤ መማረፂ ሓሳባት ክመፁ እንተኾይኖም መጀመርያ ጥራሕ ኢዶም ዝመፁ ሰበ ስልጣን ክኾኑ ኣለዎም።
እታ ኣተሓሳስባ ዝበልካያ ግን ሊብራል ዝኾነ ኣተሓሳስባ እዩ ክህልው ዝግብኦ። ሊብራል ኣተሓሳስባ ማለት ኣብ ርትዓውነት መሰረት ዝገበረ ራሽናሊቲ፤ ኣየናይ እዩ ከዕብየና ዝኽእል ዝብል እዩ። ሕዚ ክልተ ሓሳባት ኣብ ተመሳሳሊ ጊዜ ክልቲኡ ልክዕ ክኸውን ኣይኽእልን። ስለዚ እትፈልዮ ኣየናይ እዩ ርትዓዊ… ኣየናይ እዩ ሎጂካል… ምኽንያታዊ ዝብል ኢኻ እተልዕል። በዚ መሰረት እታ ትኽክለኛ ትወስድ። እታ ዘይተኽይድ ምግዳፍ እያ። እምበር ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ከምዚ እዩ፤ሊበራልዝም ከምዚ እዩ ዝብሃል ነገር ዝተፈላለየ ኣተሓሳስባ ማለት ኣይኮነን።
ውራይና፦ ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ሌፍቲስት ይመስል። ርግፅ እዩ ብኡ ገይርና ካፒታል ክንሃንፅ ኢና ይብሉ እዮም ግን ከም ናይ ሶሻሊዝም ኮሙኒዝም ዓይነት ባህሪ ኣለዎ። ሊበራሊዝም ዘየላጢ ናፃ ዕዳጋ ምህናፅ እያ። ስለዚ ከመይ ገይርና ኢና ኣፈላላይ የለን ንብል ዘለና? ወይ እቱይ ሓዲግና ሊበራል ንውሰድ እንተኾይኑ እምበር።
ኣብርሃ፦ ሓዲኦም ስሕተት ክኾኑ ግድን እዩ። ክልቲኦም ሓደ እዮም ማለይ ክልቲኦም ልክዕ እዮም ማለተይ ኣይኮነን። ግን ናይ ኣይዶሎጂ ኣፈላላያት ኣብ ምንታይ ዘትኮሩ መሲሉኳ፤ ክልተ ነገር ኣሎ። ልምዓት ክተምፅእ እንተደሊኻ ኣብ ካፒታሊዝም እቲ ዋና ነገር ውድድር እዩ። እናተወዳደርካ፤ ንምንታይ ኢኻ እትወዳደር ንፀብለልታ እዩ። እዚ ድማ ፖለቲካ ይብሃል። እቲ ፀብለልታ ብምንታይ ኢኻ እትረኽቦ? ብኢኮኖሚ። ኢኮኖሚ መሰረት እዩ ናይ ፀብለልታ። ስለዚ እቲ ውድድር ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ እዩ ማለት እዩ። ስለዚ ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ እዩ ክብሃል እንተሎ ልምዓት ክተምፅእ ኣብ ስቴት ክልተ ኣክተራት ኣለዋ፤ መንግስትን ዕዳጋን ዝብላ። እቲ ናይ ዕዳጋ ሚና ድዩ ክሰፍሕ ዘለዎስ ወይስ እቲ ናይ መንግስቲ ሚና እዩ ክሰፍሕ ዘለዎ? እቲ ናይ መንግስቲ ኢድ ድዩ ክዓቢ ዘለዎስ እቲ ናይ ዕዳጋ ማለት እቲ ናይ ውልቀ ሰብ ማለት እዩ፤ መኒኡ እዩ ክዓቢ ዘለዎ። ድሓር እዚኣቶም ክተወዳድር እንተከኻ ኣየንአን እንተዓብየን እየን ኣብ ናይ ዓለም ዕዳጋ ክንወዳድር እንኽእል ትብል? ድሓር እዚኣተን ክልቲአን ትሕዘን እሞ እንታይ እንታይ እዩ ዘለና ድማ ትብል። ናይ ግሊ ሃፋትም እንተሃልዮምና እንተፈጢርና ኮይንና ንዓኣቶም ተበረታትዖም እሞ ኣብ ናይ ዓለም ዕዳጋ ተወዳዲሮም እቲ ጥቕሚ የምፅኡልና። ተወዳዲሮም ኣሸኒፎም እቲ እንደልዮ ጥቕሚ የምፅኡልና። እዞም ናይ ግሊ ሃፋትም እዚኦም እንተዘይብልና ኮይንና ኸ እንታይ ንግበር እንተተባሂሉ ብመንግስቲ ንግበሮ ይብሃል። መጀመርያ መንግስትን እቲ ናይግልን መኒኡ እዩ ውፅኢታዊ ዝኸውን እንተኢልና እቲ ናይ ግሊ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ናይ መንግስቲ ብዙሕ ቢሮክራሲ ኣሎ፤ ዘይተገዳስነት ኣሎ ብዙሓት ሽግራት ኣለዉ። ነቲ ቢዝነስ ኢፊሸንት ክገብሮ ዘይኽእል ነገር ክህልው እዩ። እንድሕር ተወዳዳሪ ዝኾኑ በቂ ዝኾኑ ኢንተርፕራይዛት ውልቀ ዘይብልካ ኮይንካ ግን እንታይ ትገብር ብመንግስቲ ደረጃ ትገብሮ። ንምልዕዓል ማለት እዩ። ናይ መንግስቲ ኢድ ክህልዉ ኣለዎ ዶ የብሉን ዝብል ንምውሳን ዓቕምኻ ምርኣይ የድሊ መጀመርያ። ሃፋትም እንተሃልዮምካ ንሳቶም ከንቀሳቕስዎ እዮም መንግስ ኢድካ ኣክብ ይብሃል። እንድሕር ዘይብልና ኮይንና ግን መንግስቲ ይኣትዎ። መንግስቲ ኣትዩ ነቲ ግሊ ሃፍታም ክልዓዓል ይገብሮ።
ኣብዚ ክትሕዘለይ ዘለካ ግን መንግስቲ ንባዕሉ ሃፍታም ንክኸውን ኣይኮነን ናብቲ ዕዳጋ ዝኣቲ። ነቲ ሃፍታም ከለዓዕል እዩ ዝኣቲ። ሃፋትም ዝፍጠሩሉ ባይታ ከመቻቹ እዩ ዝኣቱ። ከነቃቕሕ እዩ ዝኣትው። መንግስቲ ናብ ዕዳጋ ጣልቃ ኣትዩ ነቲ ሃፍታም ይሕግዞ ማለት እዩ። ጣልቃ ኣትዩ የዕንቅፎ ማለት ኣይኮነን። ሕዚ መንግስቲ ጣልቃ ኣትዩ ነቲ ሃፍታም ዕንቅፋት እንተኾይንዎ፤ ግብሪ እናበለ ገለ እናበለ እንትኣዕንቂፍዎ እቲ መንግስቲ ልምዕታዊ ዘይኮነስ መጥፍኢ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ስለዚ ልምዓታዊ እንተኾይኑ ነቲ ነጋዴ ነቲ ውልቀ ሃፈታም የዕብዮ ኣሎ ዶ? እዩ እቲ ልግምገም።
መንግስቲ ጣልቃ ክኣትው እንተኾይኑ እንታይ ክፍጠር ኣለዎ? መጀመርያ ካብ ሙስና ዝፀረየ ክኸውን ኣለዎ። ኢዱ ሓፂቡ ክኣትው ኣለዎ። ሙሰኛ እንተኾይኑ መልምዒ ክኸውን ኣይኽእልን ። መጥፍኢ እዩ ክኸውን ዝኽእል። እንድሕር ሙሰኛ ኮይኑ እቶም ሙስና እናኸፈሉ ዝመፅኡ ዓቕሚ ዘይብሎም ነጋዶ እዮም ንላዕሊ እናወፁ ዝመፁ። እቶም ኣብ ዓለም ዕዳጋ ክወዳደሩ ዝኽእሉ ሰብ ዓቕሚ ነጋዶ ይወድቁ። እቶም ብሙስና ዝወፁ ነጋዶ ኣብ ዓለም ዕዳጋ ተወዳዳሮ ክኾኑ ኣይኽእሉን። ድሓር እቲ ገንዘብ እንታይ ይገብርዎ? እቲ ገንዘብ ሰብሲቦም ኣብ ዱባይ የለ ኣብ ኣሜሪካ የለ ገዛ ይስርሕሉ። ስለዚ እቶም ትኽክለኛ ዘይኮኑ ሰባት ናብ ላዕሊ ኣውፂእዎም ኣሎ ማለት እዩ። ኣባላሽይዎ ኣሎ ማለት እዩ። እቲ መንግስቲ ካብ ሙስና ዝፀረየን ብትኽክል ዝሰርሕን እተኾይኑ ግን ነቶም ትኽክለኛታት ነጋዶ የውፅእ። ንኽዓብዩ ይገብር። ፍትሒ ኣስፊኑ ማለት እዩ። ፍትሒ ኣስፊኑ ዓቕሚ ዘለዎም ነጋዶ ክወፅኡ ገይሩ ኣብ ዓለም ተወዳደርቲ ኮይኖም ንሃገር ዝጠቅም ነገር የምፅኡ። ስለዚ እታ ዓዲ በዚ እያ እትዓቢ።
ስለዚ ኣብ ኢሃደግ እንታይ ይግበር ኣሎ? ኢህኣደግ ሙሰኛ እዩ። ነጋዴታት የበላሹ ኣሎ እምበር ንህዝቢ ኣይጠቅምን ዘሎ ኢና ንብል ዘለና። ኣብታ ቅድም እውን ኣይዶሎጂ ሓደ እዩ ኢለካ ዝነበርኩ ብከምዚኣ እያ። እቲ ስርዓት ሲ ነቲ ዝብሎ ዘሎ ይትግብር ዶ ኣሎ ኣይትግብርን እዩ እምበር ካልእ ኣይኮነን። ኣብቲ ኣይዶሎጂ እውን ኣይኮነን እቲ ሽግር። እቲ ስርዓትስ ነቲ ኣይዶሎጂ fit ይገብር ዶ እዩ።
ካልኣይ ኣብ ኢህኣደግ እንታይ ሸግር ኣሎ ሓደ ነገር ክገብር እንተኾይኑ እቲ ፓርቲ ኮፍ ኢሉ ባዕሉ እዩ ዝውስኖ። እዚ እዚ እዚ እዩ ዝብል። መጀመርያ ክኸውን ዘለዎ ግን ፅንዓት እዩ። ናፃ ተቋማት ኣለዉዎ ዶ? ዩኒቨርስታት ወይ ካልእ ናፃ ተቋማት ሃልዮም ፅንዓት ገይሮም፤ ሳይንሳዊ ፅንዓት ገይሮም እዚ እዚ እንተገይርና እዚ ከጋጥመና እዩ፤ እዚኣ እንተገይርና ከኣ ከምዚኣ ክንከውን ኢና ዝብል ናይቲ ምሁር ሓሳብ ተቐቢሎም ብኡ እዩ ክኸዱ ዝግብኦም።
ኢህወደግ ግን ኮፍ ኢሉ ስኽ ኢሉ ይውስን እሞ ነቲ ምሁር ዝብሃል ናይ ዩኒቨርስቲ ወይ ናይ ተቋማት ኣካላት ኦሬንቲሽን ይህቦ።እዚ ክኸውን የብሉን። ሓደ ናይ ፖለቲካ ፓርቲ ኩሉ ይፈልጥ እዩ ማለት ኣይኮነን። ናይቲ ምሁር ስራሕ እዩ፤ መረጃ ኣኪቡ እንታይ የጋጥም ይኽእል ገለ ዝብል ሰሪሑ ፅንዓቱ የምፅእ፤ ኣብ መላእ ዓለም ዝግበር እውን ከምዚ እዩ። ስለዚ ነቲ ፓርቲ ይህቦ። እቲ ፓርቲ መሪፁ ይወስድ። ኣብዚ እውን ኣብቲ እንትን ሽግራት ኣለዉዎ። እና ባዕሉ እዚ እዚ ዝብሎ ነገር ከም ሓደ ሽግር እዩ ዝውሰድ።
ካልእ ናይ ኢሀደግ ሽግር ኣብ ዘይኮነ እውን ኣይ ዘይግብኦ ተቋም ኢዱ የእትው። ስለዚ እቲ ናይ ኢሃደግ ጣልቃ ገብነት ዘይምዕሩይ ጣልቃ ገብነት ስለዝኾነ ኣብዮታዊ ዲሞክራሲ ሽፋን እናገበረ ዘይምዕሩይ ኢድ ኣእታውነት ስለዝገብር ነቲ ኢኮኖሚ የበላሽዎ ኣሎ።
ውራይና፦ ኢህወደግ ሕዚ እቲ ዘሎፀገም ባዕለይ ክፈትሖ እየ። መጀመርታ ባዕለይ ክግምግም እየ’። ናይ ኣመራርሓ ምትዕርራያት ክገብር እየ። ናብ ህዝቢ ከውርዶ እየ። ለውጢ ከምፅእ እየ ይብል ኣሎ። ተስፋ ትገብር ዶ?
ኣብርሃ፦ ኣብዚ ተስፋ ኣይገብርን። ምኽንያቱ ሰባት ክልወጡ ይኽእሉ እዮም። እቲ ስርዓት ግን ክልወጥ ኣይኽእልን። እቲ ስርዓት እንድሕር ለዊጦምዎ ንካልእ ሰብ ኣረኪቦምዎ ኣለዉ ማለት እዩ። ስለዚ እቲ ስርዓት እንተለዊጦምዎ ለውጢ ከምፅኡ ይኽእሉ እዮም። እቲ ስርዓት ከይተለወጠ ሰባት እንተቐይሮም ግን ለውጢ ኣይብሉን። ምኽንያቱ እቲ ሽግር ዘሎ ኣብቲ ስርዓት እዩ እምበር ኣብቲ ግለ ሰብ በዓል ስልጣን ኣይኮነን። ስለዚ ከም ስርዓት ጨቅዩ ኣሎ፤ ጭቃ ኮይኑ ኣሎ። ስለዚ ንፁህ ዝነበረ ሰብ ናብቲ ጭቃ እንድሕር ኣእቲኻዮ ጭቃ እዩ ዝኸውን እቲ ሰብ። ስለዚ ለውጢ እንድሕር ደሊኻ መጀመርያ ክትገብሮ ዘለካ እቲ ጭቃ ምፅራግ እዩ።
ውራይና፦ ኣየናይ ማለት እዩ እቲ ጭቃ?
ኣብርሃ፦ እቲ ስርዓት! እቲ ኣሰራርሓ!
ውራይና፦ ንኣብነት?
ኣብርሃ፦ ንኣብነት ንበል ኣብ ፍርዲ ቤት ፕረዚደንት ክቕየር ይኽእል እዩ ናይ ፍርዲ ቤት። እቲ ናይ መጀመርያ ፕረዘዲንት ብናይ ድሕንነት ወይ ገለ ትእዛዝ ይሰርሕ ነይሩ ንበል። ሕዚ ነዚ ፕረዚደንት እዚ ስለዝቐየርካዮ ለውጢ ኣይመፅእን። እንታይ ድኣሉ ክትቅይር ዘለካ፤ እቲ ሰብ ቀይርካስ እቲ ካብ ብሄራዊ ድሕንነት ዝመፅእ ፅዕንቶ እውን ክተትርፎ ኣለካ። እቲ ሰብ ቀይርካ እቲ ፅዕንቶ እንተሃልዩ ለውጢ ኣይመፅእን። ምኽንያቱ እቲ ሽግር ዘሎ ኣብቲ ሰብ ዘይኮነስ ኣብቲ ፅዕንቶ ምፍጣር ስለዘሎ። እና ናፃ ተቋማት ክሃንፅ ተዘይክኢሉ፤ ፖሊስ ናይ ባዕሉ ናፃ ተቋም ናይ ገዛኢ ፓርቲ መገልገሊ ዘይኮነስ ናይ መንግስቲ ኮይኑ ንህዝቢ ዘገልግል፤ ድሕንነት ህዝቢ ዝሕሉ እንተፈጢሩ ለውጢ ክመፅእ ይኽእል እዩ። ፍርዲ ቤት እውን ከምኡ። ምርጫ ቦርድ እውን ከምኡ። ስለዚ እዚኦም ከይገበርካ ጣልቃ ገብነት እናሃለወ ኣፍቲ ኣፍቲ ናይ ምቁፅፃር ነገራት እናሃለየ፤ ከምዚ ገይርኩም ፍረዱ ከምዚ ገይርኩም እሰሩ ገለ እናሃለወ ሰብ ስለዝተቐየረ ትርጉም ኣይብሉን።
ውራይና፦ ፅቡቕ እሞ ኣብርሃ ደስታ ብስም መንበብቲ መፅሄት ውራይና ኣዝየ አመስግነካ።
ኣብርሃ ደስታ፦ ፅቡቕ ኣነ እውን የቐንየለይ።


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ነቶብ ብጉጅለ ግብረ ሓረጣ ዘስፍሑን በቲ ሓደገይና ዝዀነ ናይ ግብረ ምጥላዕን ኣደዳ ንዝዀኑን በዚ ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ዝተጠቕዑ ኣባይቲ ስድራ ዝኣልይ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ማሕበር ወለንተይናታትን በቲ ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ንብዙሕ ስቓይ ዝተዳርጉ ኣባይቲ ስድራን ዜጋታትን ኣብ ሃገረ ቫቲካን ተቐቢሎም ከምዘዘራረብ ካብ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ዝወጸ መግለጺ ኣፍሊጡ።
እቶም ናይ ጸረ ሓረጣ ቤት ምኽሪ ኣባላት ቅድሚ ምስ ቅዱስ ኣቦና ምርኻቦም ኣብ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ናይ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ሊቀ ካህናትን ናይ ሃገረ ቫቲካን ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ኣንጀሎ ኮማስትሪ ኣብ ዘዕርግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ተሳቲፎምን ኣብ መቓብር ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ንግደት ፈጺሞም ጸሎት ከምዘዕረጉን ፍርቂ መዓልቲ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ቅዱስ ቀለመንጦስ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ብቕዱስ ኣቦና ኣቀባብላ ተገይሩሎም ቃለ ምዕዳን ከምእተቐበሉ ዝሓበረ ናይ ቅዱስ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣስዒቡ፥ እቶም ብሓረጣን ምጥላዕን ዝኣመስሉ ተግባራት ዝተጠቕዑን ጽግዕተይናታት ምጥላዕን ዝዀኑ ክፍሊ ሕብረተሰብ ካብ ዝወደቕሉ ንዝተፈላለየ ሓደጋ ዘቃልዕ ልምድን ዝሳቐዩን ዝኣልይ ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ማሕበር ወለንተይናታት ነዞም ዜጋታት ቀረባ ብምዃን ካብቲ ዝወደቕሉ ጸረ ሰብኣዊ ተግባራት ክላቐቑ መንፈሳውን ሰብኣውን ስነ ኣእምሮኣውን ድጋፍ ዘቕርብ ምዃኑ ናይዚ ብሔራዊ ጸረ ሓረጣ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ኣልበርቶ ዱርሶ ከምዝገለጹ የመልክት።
ቅዱስ ኣቦና ቃሎም እንክልግሱ
ፍቱዋት ኣሕዋትን ኣሓትን
ምሳዅም ክራኸብን ሓረጣ ዘስዕቦ እዚዩ ዝሰፍሕ ዘሎ ሎሚ እውን ዘስዕቦ ስቓይን ምሳኹም ሓቢረ ከስተንት እንከሎኹ ደስታ ይስምዓኒ። ናይዚ ቤት ምኽሪ ጸረ ሓረጣ ኣቦ መንበር ቅድም ኣቢሎም ምስ ኩላትኩም ብምልላይ ንዘስምዕዎ ዘረባ ዘቕረብዎ ቃል ምስጋና ብሓቂ አመስግን። ኣብ 1991 ዓ.ም. ናይዚ ብሔራዊ ቤት ምኽሪ ጸረ ሓረጣ መስራቲ ኣባ ማሲሞ ራስትረሊ ቁርብ ስለ ዝተጸለኦም ኣብዚ ምሳና ብዘይምርኻቦም ኣናዘከርኩ ንኣኦም ሰላምታይ ኣመሓላልፍ ቢሎም፡ እቲ ካብ ዕለት ናብ ዕለት ከይድታቱ እናሰሓለን እናተራቀን ሰላሕታ ፍጻሜታቱ ኣብ ሕብረሰብን ብፍላይ ኣብቶም ኣብ ጸገምን መከራን ንዝርከቡ ብፍሉይ ዘጥቕዕ ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ንምውጋድ እትገብርዎ ጻዕርን ነቶም ዝተጠቕዑ ቀረባ ኰይንኩም ታሪኾም ጽን እናበልኩ እትልግስዎ ደገፍ ብፍሉይ ከምዝከታተልዎ ቅዱስ ኣቦና ገሊጾም፡ ነቲ ዝወደቕሉ ጊልያነት ንምብታኽ ናይ ዝተፈላለያ ኣቢያተ ትምህርቲ ሓለፍትን ናይ ሰብኣውነት ኣባይቲ ትምህርትን ሕንጸት ኣብ ሕጋውነትን ኣስተንፍሶኡ ብቓል ወንጌል ዝተለዓዓለን ብሱቕታን ረኣዩለይን ስምዑለይን ከይበለ እቲ ኣድካሚ ዝዀነ ሕንጸት ሕልና እትፍጽሙ ኢኻትኩም።
እዚ ማሕበር ካብ ዝተመስረተሉ 26 ዓመታት ኣትሒዙ ንብዙሓት ካብዚ ናይ ሐረጣ መጻወዲያ ኣናጊፉን ኣባይቶምን ትካሎም ድዩ ካልእ ንብረቶም ካብ ኢድ መንጠልቲ ዘድሓነ ምዃኑ ዝዘከሩ ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም … ሓረጣ የዋርድን ይቐትልን፡ ካብ ጥንቲ ዝነበረ መንፈስ ክፍኣት እዩ። ልክዕ ከምቲ ተመን ናይ ብዙሓት ሕይወት ዝሓንቕ እዩ፡ ስለዚህ ምቅዋሙን ሰብ ካብዚ መንፈስ ክፍኣት’ዚ ክጥንቀቕ ንቑሓት ሓነጽቲ ምዃን ናይ ኵሉ ሓላፍነት እዩ፡ ነዚ ዓይነት ጸገም ብርእሰ ምቁጽጻርን ብህድኣትን ዕቱብነትን ምስናፍ ዝከኣል እዩ። ብይኣኽለኒ ምንባርን ዓቕምኻ ምፍላጥን ኣገዳስን ጠገለ ኣልቦ ትርፋትርፊ ፈሊኻ ምኽኣል፡ ብዘይክኡ ክትነብር እትኽል ኵሉ ንምውናን ቢልካ ገዛእ ርእስኻ ኣብ ዕዳ ዘይምውዳቕ፡ ስለዚህ ናይ ድኽነትን መስዋዕትን ውሳጣዊ ዕሴት ፈሊኻ ምርካብ የድሊ። ድኽህነት ንናይ ነገራውነት ጉዙእ ዘይምዃን ማለት እዩ። መስዋዕትነት ድማ ኣብ ሕይወቱ ኩሉ ምርካብ ዘይከኣል ምዃኑ ኣብ ናይ ምፍላጥ ሓቂ ገዛእ ርእስኻ ምንባርን ማለት እዩ። ሕንጸት ኣብ ሕጋውነትን ቅንዕናን ዝተሓትሞ ኣተሓሳባን ኣነባብራን ዘለዎ ኣገዳስንት ቅዱስነቶም ከተሓሳስቡ፥ ብዙሓት ንሓደጋ ሐረጣ ከይቃልዑ መታን ናይ ተሓባባርነትን ሓላይነትን ተግባር ምትብባዕን ንድኻታት ክፍሊ ሕብረተሰብ ቀረባ ናይ ምዃን ባህሊ ምስፋሕ ወሳኒ ምዃኑ ከምዘረድኡ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ምሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ናይ ኤኮኖምን ቁጠባን ቅልውላው፡ መኽሰብ እምበር ሰብኣውነት ሰብ ዘይብል ከይድን ስርዓትን ኤኮኖሚ ዝፈጠሮ እዩ። ክብሪ ሰብን ስነ ምግባርን ምትሕብባርን ናይ ኩሉን ሓባራዊ ጥቕምን ናይ ፖለቲካዊ ኤኮኖሚ ማእከል ክኸውን ኣለዎ። ምጥላዕን ኣባይቲ መጣልዒ ሕጋውነት ዘለዎ ከም ኣገልግሎት መውሃቢ ገርካ ብምቕራብ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ዘሎ ኣሰራርሓ መንግስታት ካብዞም ዓይነት ኣባይቲ ዘኽፍሎ ቀረጽ ምእካብ እንተዘይኰነ ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ዜጋታት ዘስዕቦ ጸገምን ኣባይቲ ስድራ ንምብትታንን ብዙሓት ናይዚ ተግባር ጽግዕተይና እናዀኑን ክሳብ ርእሰ ቅትለት ዘብጽሕ ዘስፍሖ ጐዳኢ ባህሊ ዘየገድሶም ኰይኖም እዮም ዝረአዩ፡ እዚ ዅሉ ጸገም’ዚ ንገዛእ ርእሱ መንስግታትን ሃገራትን ብብዙሕ መዳይ ዘድክይ ምዃኑ ዘረድኡ ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም፥ ኣብ ወንጌል ሉቃስ ምዕ. 19 ካብ ፍቕዲ 1-10ን ኣብ ወንጌል ማቴዎስ ምዕ. 9 ካብ ፍቕዲ 9-13 ዘሎ ኣብ ኢያሪኮ ሓለቓ ቀረጽ ተቐበልቲ ዘኬዎስ ዝስሙን ታሪኽ ኣብ መደበር ቀረጽ ተቐሚጡ ዝነበራ ናይ ማቴዎስ ታሪኽ ጠቒሶም … እዚ ቃለ ወንጌል’ዚ ንመንግስታትን ኣባይቲ ስድራን ዜጋታትን ኣብ ሓላፍነት ዝሓንጽን መንግስታት ኣሰራርሓ ኣባይቲ ባንክን ኣለቐሕቲ ኣባይቲ ባንክንታትን ዓቐን ሰብ ዘለዎ ክኸውን ገይሮም ዜጋታት ንሓደጋ ሐረጣ ከይቓልዑ ክገብሩ ይግባእ ቢሎም ምስ ኣተሓስሰቡ፥
ፍቱዋት ኣሕዋተይን ኣሓተይን … ዓይንኹምን ጠመተኹም ኣብ ኢየሱስ ኣንብሩ ልባትኩም ኣብ ልቢ ኢየሱስ ኣንብሩ ከምኡ ምስ ድኻታትን ዕሩቓትን ሕሙማንን ጽጉማትን ናብ ምርኻብ ኣእጋርናን ልባትናን ዝቐልጠፉ ንግበር። ነቶም ናይ ሐረጣን ናይ ምግባረ ብልሽውና ኣደዳ ዝዀነ ዜጋታት ተስፋን ሓይልን ወንጌል ኣብጽሑ፡ … ብስም ሃብትን ጣዖትነት ሃብቲ ገንዘብ ሕይወት ሰብ ንሞት ክዳረግን ሓውኻ ምቕታልን ዓቢይ ጥፍኣትን ሞት ኩሉ ምዃኑ ፈሊጥና ናይ ሰብኣውነትን ፍትሕን ትርጉምን ባህልን ነስፍሕ … ኣብ ኤኮኖምን ቁጠባን ሓላፍነት ምስ ዘለዎ ኣካላት ተራኸቡን ዘትዩን ኣብ ምቅዋም ሓረጣን ምግባረ ብልሽውናን ንቑሕ ዝዀነ ኣሰራርሓ ኣብ ኤኮኖሚ ክሰርጽ ኣስተዋጽኦ ኣበርክቱ።
ንብዙሓት ካብ ኣሳዶ ሓረጣን ምጥላዕን ዘናገፍኩም ኢኻትኩም እሞ እዚ ሰናይ ምስክርነትኩም ይስፋሕ … ብሓባር እቲ ነጻልን ዘይምዕሩይን ቀታሊ ኤኮኖሚ ብምቅዋም ሓድሽ ሰብኣውነት ዘማእከለን ሰብኣውያዊ ኤኮኖሚ ክረጋገጽ ተጊህና ንዕየይ። … ሰብ ከም ውዳቕ ዝሓስብ ነጻሊ ዘይምዑሩይ ማሕበራዊ ሕይወት ዘጽንዕ ኣመክንዮ ንቅወምን … ምስ በሉ ቅዱስነቶም እቶም ናይቲ ብሔራዊ ናይ ጸረ ሐረጣ ቤት ምኽሪ ኣባላት ህላዌ ኣመስጊኖም ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም፡ ሓደራኹም ስለይ ምጽላይ ኣይትረስዑ እንክብሉ ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን ከምዘጥቓለሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
ኤርትራ፣ ኣቦ መንበር ኮሚተ እገዳ ናብ ኣስመራ ንምብጻሕ ዘቕረቦ ሕቶ ነጺጋ
Radio Erena: 16 May 2018
ኣቦ መንበር ኮሚተ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ካይራት ኢማሮቭ፣ ናብ ኤርትራ ንምብጻሕ ዘቕረቦ ሕቶ መንግስቲ ኤርትራ ከምዝነጸጎ ዲፕሎማስያውይን ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ካዛኪስታናዊ ዲፕሎማሰኛ፣ ኣቐዲሙ ናብ ጅቡቲ፣ ሶማልያ፣ ኢትዮጵያን ኬንያን ከምዘካየደ ዝጠቀሱ እቶም ምንጭታት፣ ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ንምዝርራብ ዘቕረቦ ሕቶ ከምዝተነጽገን ናብ ኤርትራ ዘእቱ ቪዛ ከምዝተኸልከለን ኣፍሊጦም።
ዕላማ ናይቲ ኣብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ዘካየዶ ዑደቱ፣ ብዛዕባ ፖለቲካዊ፣ ጸጥታዊን ወትሃደራውን ኩነታት ሓበሬታ ብምእካብ፣ ጸብጻብ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ናብ ባይቶ ጸጥታ ንምቕራብ'ዩ።
ባይቶ ጸጥታ፣ ኣብ 2009 ከምኡ ድማ 2011 ክልተ እዋን ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘንበሮ እገዳ ንኽልዓለ፣ እቲ መንግስቲ ይሓትት እኳ እንተሎ፣ ምስ ኮሚተ እገዳን ተቖጻጻሪት ጉጅለን ምትሕብባር ግና ሓንጊዱ ከምዘሎ'ዩ ዝግለጽ።
ኮሚተ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ኣባላት ተቖጻጻሪ ጉጅለን ናብ ኤርትራ ንምብጻሕ ካብ ዘቕረብኦ ተደጋጋሚ ጠለባት፣ እዚ ናይ ዝሓለፈ ቅንያት ንፈለማ እዋኑ ኣይኮነን።
===================


text:
ንዓለምለኸ በፃሕቲ ዓዲ ቐጥታዊ ግልጋሎት ክትህብ እያ…
መቐለ ሰነ 08/2009(ድወት) ኢትዮጵያ ንዓለምለኸ በፃሕቲ ዓዲ ቀጥታዊ ኣገልግሎት ቪዛ ምሃብ ጀሚራ።
መምርሒ ኢምግሬሽንን ጉዳያት ዜግነትን ኢትዮጵያ ምስ መንገዲ ኣየር ብምትሕብባር ንዓለምለኸ በፃሕቲ ዓዲ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ቪዛ ምሃብ ክጅምር’ዩ።
እዚ ግልጋሎት ዝደልዩ ወፃእተኛታት በፃሕቲ ዓዲ ናብ ኢትዮጵያ ከእትዎም ዝኽእል ቪዛ ንምርካብ ብቐጥታ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ሙሉእ ምዝገባን ኽፍሊትን ምፍፃም ዝኽእሉ ኾይኖም ነዚ ዘረጋግፅ ኢ-ሜይል ክበፅሖም ከምዝግብርን ናብ አዲስ ኣበባ እንትኣትው ድማ ፓስፖርቶም ማህተም ከምዝውቃዕን ተገሊፁ።
ፈፃሚ ስራሕ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣይተ ተወልደ ገብረማርያም ኢትዮጵያ ጥንታዊ ስልጣነ ዝወነነት ሉኣላዊት ሃገር ከምዝኾነት ብምግላፅ ዘለዋ ብዙሕነት ባህሊ፣ ታሪካዊ ቦታታት፣ ተፈጥሮኣዊ ፅባቐን ኻልኦትን ዓለምለኻዊ በፃሕቲ ዓዲ ዝብህግዎም ፅባቐታት ከምዝወነነትን ሓቢሮም።
እዚ ብምልልይ ካብ ዓውዲ ቱሪዝም ዝርከብ እቶት ንምዕባይ እዚ ፕሮጀክት ተግባራዊ ምግባር ኣድላዪ ከምዝኾነ ብምግላፅ እዚ ግልጋሎት ቱሪዝምን፣ ንግድን ኢንቨስትመንትን ኢትዮጵያ ኣብ ምዕባይ ዝህልዎ ግደ ዝዓዘዘ ከምዝኸውን ኣመልኪቶም።
ግዘ፣ ጉልበትን ወፃእን ዝቑጥብ ግልጋሎት ብምዃኑ ተወዳዳርነት ኢትዮጵያ ከምዘስፍሖ’ውን ሓቢሮም ኣይተ ተወልደ።
ዳይሬክተር መምርሒ ኢምግሬሽንን ጉዳያት ዜግነትን ኢትዮጵያ ኣይተ ገብረየውሃንስ ተኽሉ ብወገኖም ዓለምለኸ በፃሕቲ ዓዲ ዝረኽብዎ ግልጋሎት ስሉጥ ንምግባር ምስቲ መንገዲ ኣየር ብሓባር ንምስራሕ ዝተበፅሐ ስምምዕነት ዝነኣድ’ዩ ኢሎም። (ኣፍሪካ ቢዝነስ)


text:
ክረኣዩ ዝግብኦም ሓሙሽተ ነባራት ገዛውቲ ኣብ ከተማ አዲስ አበባ
በቲ እዋን ዘመነዎት ተባሂሎም ዝተሰርሑ ገዛውቲ ሕዚ ግን ጥንታውያን እዮም። ኮይኑ ግን ዓማውቲ ሰጊሮም ኣብዚ ሕዚ እዋን'ውን ይነብሩ። ገሊኦም ብሰንኪ ዘይምሕዳሶም ኣብ ሓደጋ ዝወደቑ እዮም።
-
BBC
1. ቤተ መንግስቲ ሃፀይ ምኒሊክ እዚ ጥንታዊ ህንፃ ኣብ 1875 ዓ.ም ብሃፀይ ምኒሊክ ዝተሃነፀ እዩ። ኣብ ታሪክ ኣዲስ ኣበባ እውን ፈላማይ ቤተ-መንግስቲ ኮይኑ ይፅራሕ። እዚ ታሪካዊ ገዛ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትሕቲ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ - ቤተ ክርስትያን ቅድስት ማርያም ይመሓደር። መብዛሕቲኡ ክፋሉ ካብ እምንን ጭቃን ዝተሃነፀ እንትኸውን ኣዕምዱ ምስ ጎናዊ ኣእዋም ብቖርበት ብዕራይ ዝተኣሰሩ እዮም።
-
BBC
ኣብ ውሽጢ ቀፅሩ ሰለስተ ገዛውቲ ይርከቡ። እቲ ፈላማይ መዕረፊ ኣጋይሽ ኮይኑ የገልግል። ካልኣይ ገዛ ድማ መደቀሲ ንጉስን ንግስቲን ኮይኑ መጋየፂታትን ኣፅዋርን ይዕቀበሉ። ሳልሳይ ገዛ መእከቢ፣ መመገቢ ከምኡ እውን መቕመጢ መዓርን ስጋን ኣለውዎ።
-
BBC
መራሕቲ ዑደት ታሪክ ከመዝብልዎ ሃፀይ ምኒሊክ ናብ ኲናት ዓድዋ እንትወፍሩ ካብዚ ገዛ'ዮም ተበጊሶም። ድሕሪ ዓወት እውን ተመሊሶም ናብዚ ቤተ-መንግስቶም ኣትዮም። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብቲ መረባ ዝረአ ተኽሊ ቀላሚጦስ ሃፀይ ሚኒሊክ ካብ ኣውስትራልያ ካብ ሞንጎ ዘምፅእዎም ሓደ ምዃኑ ይዛረቡ።
-
BBC
2. ገዛ ራስ ተሰማ ናደው እዚ ጥንታዊ ገዛ ኣብ ክፍለ ከተማ ልደታ ወረዳ 07 ከባቢ ሆስፒታል ጥቁር ኣንበሳ ዝርከብ እንትኸውን ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ብስም ሜጀር ጀነራል ሓየሎም ኣርኣያ ተሰይሙ ቀዳማይ ብርኪ ኮይኑ እናገልገለ እዩ። በቲ እዋን ኣብቲ ገዛ ዘለው መብራህቲታትን መጋየፅታትን ካብ ኣውሮፓ መፂኦም ዝተገጠሙ ብምንባሮም "ሸዋ ገረሞ" ተባሂሉ ይፅዋዕ ነይሩ። እቶም መብራህቲታትን ገይፅታትን ድማ ሃፀይ ሚኒሊክ ድግስ እንትህልዎም ብልቓሕ ይውሰዱ ምንባሮም ይዝረብ።
-
BBC
ዋላ'ኳ እቶም ካብ ኣውሮፓ ዝመፁ እዞም ዝረኣዩ ዘለው ንምዃኖም መረጋገፂ እንተዘይሃለወ፡ ከምዚኦም ዝበሉ ዝተጋየፁ መብራህቲታት ግን ኣብዚ ሕዚ እዋን'ውን ኣብ ገዛውቲ ይግጠሙ እዮም።
-
BBC
3. ገዛ አፈንጉስ አጥናፍ ሰገድ እዚ ጥንታዊ ገዛ ኣብ ክፍለ ከተማ ቂርቆስ ከባቢ ካዛንቺስ ይርከብ። የልቤ ፋና ዝተብሃለ ቤት ትምህርቲ ኮይኑ ድማ የገልግል'ሎ። እዚ ገዛ ኣብ 1884 ዓ.ም ተሃኒፁ። ወናኒኡ ዝነበሩ አፈንጉስ አጥናፍ ሰገድ ምስ ፋሽሽቲ ጥልያን ኣብ ዝተኻየደ ኲናት ተሰዊኦም።
-
BBC
ኣብቲ እዋን ምስ ዝነበሩ ገዛውቲ እንትነፃፀር መብዛሕቲኡ ክፋሉ ካብ ኖራ እምኒ ዝተሰርሕ ኮይኑ ይርከብ። ታሕተዋይ ክፋሉ ከም ክሽነ ኮይኑ የገልግል ነይሩ። ዲዛይነር (በዓል ሙያ ቅዲ ህንፃ) ድማ መሃመድ ወሌ ምንባሮም መረዳእታታት ይሕብሩ።
-
BBC
ብዘይካ'ዚ ካብ ላዕለዋይ ደብሪ ናብ ታሕተዋይ ክፋል ዘውርድ መደያይቦ ብደገን ብውሽጢን ዝተሰርሓሉ እንተኾነ'ውን ብምኽንያት ዕድመን ኣገልግሎትን ኣሪጉ እዩ።
-
BBC
4. ገዛ አፈንጉስ ነሲቡ መሰቀሎ እዚ ገዛ ኣብ ክፍለ ከተማ ኣራዳ ወረዳ 07 ከባቢ ቤት ትምህርቲ ሳንፎርድ ይርከብ። ኣብ 1898 ዓ.ም ዝተሃነፀ እንትኸውን፡ ወናኒ'ቲ ገዛ ዝነበሩ አፈንጉስ ነሲቡ መሰቀሎ፡ ሃፀይ ሚኒሊክ ኣብ ታሪክ ኢትዮጵያ ፈላማይ ቤት ምኽሪ ሚንስትራት እንተጣይሹ ሚንስትር ቤት ፍርዲ ኮይኖም ዝተሾሙ እዮም። አፈንጉስ ነሲቡ ዝህብዎ ፍረዲ ክብድ ዝበለ ብምንባሩ ብዙሓት ኣብ ቅድሚኦም ደው ምባል ይፈርሑ።
-
BBC
እዚ ጥንታዊ ገዛ በዓል ደብሪ እንትኸውን፡ ታሕተዋይ ክፋሉ ከም ክሽነ የገልግል ነይሩ። ሰረት ታሕተዋይ ክፋሉ ድልዱል እንተኾነ'ኳ ምስ ዝፀንሖ ዕድምን ዘይጥቁው ኣታሓሕዛን ተጎዲኡ እዩ ዘሎ።
-
BBC
ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብቲ ገዛ ልዕሊ 40 ስድራ ይነብሩ። ኣብ ዙርይኡ'ውን ብርክት ዝበሉ ኣናእሽቱ ገዛውቲ ተለጊቦም ተሰሪሖም ይረኣዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ጥንታውያን መሳኹቱን ማዕፆታቱን ብዘመናዊ ሓፂን (ላሜራ) ተተኪኦም እዮም።
-
BBC
ነዚ ጥንታዊ ህንፃ ኣድላዪ ዝበሃል ፅገና እንተዘይተኻይድሉ፡ ንነበርቱ ሓዊሱ ኣብ ሓደጋ ምውዳቑ ኣይተርፍን።
-
BBC
5. ገዛ ልዑል ራስ ስዩም መንገሻ ኣብ ላዕሊ ምስ ዝተዘርዘሩ ገዛውቲ ኣብ ማስተር ፕላን'ታ ከተማ ከም ሓድጊ ዝተመዝገበ'ዚ ገዛ፡ ፈረንሳይ ለጋሲዮን ኣብ ዝተብሀለ ክፋል ኣዲስ ኣበባ ይርከብ። ብልዑል ራስ ስዩም መንገሻ ይውነን ነይሩ። ኣሰራርሕኡ በቲ እዋን ንዝነበረ ጥበብ ኣሰራርሓ ህንፃ የርእይ።
-
BBC
ልክዕ ከም ገዛ አፈንጉስ ነሲቡ መሰቀሎ፡ ኣብዚ ገዛ'ውን ብርክት ዝበሉ ስድር ይነብሩ። ብውልቀ-ሰብ ይውነን ዝነበረ እንትኸውን ሕዚ ልዕሊ 30 ስድራ ይነብሩሉ። ኣብ ዙርይኡ እውን ብርክት ዝበሉ ገዛውቲ ለጊቦም ተሰሪሖም ይረኣዩ።
-
BBC
ኣብዚ ትንታዊ ገዛ'ውን ህፁፅ ፅገና ክግበር እንተዘይኪኢሉ፡ ድሕንነት'ቲ ገዛን ነበርቱን ሓደጋ ዘንፀላለዎ እዩ።
ኣከባብራ በኣለ ጥምቀት ኣብ መቐለን ጎንደርን
- 19 ጃንዩወሪ 2018
ኣከባብራ በዓል ጥምቀት ኣብ መቐለን ጎንደርን
- 19 ጃንዩወሪ 2018
ማህደር ፎቶ ዓለም
- 29 ዲሴምበር 2017