text:
Published: 30 April 2009
“ንሕጊ እንተረጊጽካዮ ተመሊሱ’ዩ ዚረግጸካ” ቃል ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ፡ 3ይ ፓትርያርክ ኦ.ተ.ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ።
መጽናዕታዊ ጽሑፍ
ብ“ደቂቀ እንጦንዮስ”ተማሃሮ ስነ-መለኮት መንፈሳዊ ኮሌጅ ቅ. ኣትናቴዎስ
ኮርፖስ ክርስቲ, ቴክሳስ, ሕ.መ. ኣሜሪካ
30 መጋቢት/April 2009
ትሕዝቶ
መእተዊ
መእተዊ: ኣብ ውሽጢ እታ ንዘመናት ዝኣኽል ብቕዱሳን ኣቦታት እናተመሓደረት፥ ርእሳ ክኢላ ብሰላም ህዝቢ ትኣሊ ዝነበረት ቅድስቲ ኤርትራዊት ቤተክርስቲያን ተዋሕዶ፥ ካብ መፋርቕ 2005 ዓ.ም ፈረንጂ ጀሚሩ፥ ብዘይ ኣፍልጦ መራሒኣ ቅዱስ ስዩመ እግዚኣብሔር ኣቡነ እንጦንዮስ 3ይ ፓትርያርክ ዘሃገረ ኤርትራ፥ ብውሽጢ ውሽጢ ሰይጣን ዝኣለሞ ሓደገኛ ዝዀነ መጻወድያ ተዘርግሓላ። ጠንቂ ናይዚ ውዲት እዚ ድማ፥ እቲ ብወርሒ ለካቲት 2002 ዓ.ም. ብዘይ ሕቶ ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ፥ ብመንግስቲ ኤርትራ ንኽሕግዘኩም ምሁር ሰብ ሂብናኩም ኣሎና ተባሂሉ ዝመጸ ውልቀ ሰብ (ኣቶ ዮፍታሀ ቀሺ ዲሜጥሮስ)፥ ንሕጊ ቤተክርስቲያን ብኢደ ወነኑ ስለ ዝቐየሮ እዩ። ዕላማ ምቅይያር ሕጊ ዝተደልየሉ ምኽንያት ድማ፥ ነታ ንሕጊ ክትርጉም ምሉእ ሥልጣን ዘለዋ ቤተ ክርስቲያንና፥ እናረኣየት ከም ዘይረኣየት ምእንቲ ክጽልምታ፥ መንፈሳዊ ሕጊን ዓለማዊ ሕግን ልዕልናኦም ከጥፍኡ፥ ከም ውጽኢቱ ድማ ምፍራስ ሕጊ ጸረ እግዚኣብሔር ስለ ዝዀነ፥ ቤተ ክርስቲያን’ውን ኣብ ኹሉ ምፍራስ ሕጊ ተኻፋሊት ምእንቲ ክትኸወን እሞ፥ እቲ ካብ ብሳላ ምእዛዛ ካብ እግዚኣብሔር ትቕበሎ ዝነበረት በረኸት ከተጥፍእ ዝተኣልመ ውዲት ይመስል። ቤተ ክርስቲያን ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ግብሪ ጸልማት እንተድኣ ተጸምቢራ ድማ፥ ከምቲ ኣብ ካልኦት ሃገራት ክርስትና ንምጥፋእ ዝተገብረ ፈተነ ከም ዝፍተን ዘጠራጥር የልቦን።
ቤት ሓያል ክሰርቕ ዝደለየ ቅድም ነቲ ሓያል ይአስሮ እሞ፥ ድሕሪኡ ቤት ሓያል ይምዝብር ከም ዝተባህለ፥ ቅድም ቀዳድም ንምሩጻትን ምሁራትን ኣገልገልታን ብዘይ ገለ ክሲ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ብምዱጓን ተጀመረ። ወረ እቶም ንምሉእ መዋእሎም ንቤተክርስቲያን ዘገልገልዋ ብዙሓት ሊቃውንትን ውሉደ ክህነትን፥ በቲ በዓል ግዜ ዝዀነ ኣቶ ዮፍታሀ ድሜጥሮስ፥ ኣጸዳ(ካንሸሎ) ከይረግጹ ተኣጊዶም ኣሎዉ። ኮታ እቶም ሓዋርያዊ ሕግን ኣምላኻዊ ሓቅን ተኸቲሎም ንቤተክርስቲያን ብቕንዕና ከገልግሉዋ ዝደልዩ ዘበሉ፥ ፍትሒ ጎዲልዎም ይግፍዑ ኣሎዉ። ከም ሳዕቤኑ ከኣ ምልእቲ ቤተክርስቲያን ተዋህዶ፥ ኣብ ከቢድ ቅልውላውን ነውጽን ትርከብ ኣላ። ካብ ቀኖናዊ ሕጊ ምብራቓውያን ቤተ ክርስቲያናት ባዕላ ንባዕላ ስለ ዝተነጸለት ድማ፥ ካብ ኣሓት ምብራቓውያን ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያናትን ዓለም-ለኻዊ ማኅበር ቤተ ክርስቲያናትን ምሉእ ብምሉእ ተነጺላ ንበይና ኣብ ማሕዩር ኣትያ ትርከብ ኣላ።
ይኹን እምበር ኣቐዲሞም ሱር ናይቲ ኩሉ ጥፍኣት ክጅመር ከሎ ብትኽክል ዘስተውዓሉ ብፁእ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ፥ ነቲ እኩይ ተግባር ኣቶ ዮፍታሀ ኣውገዝዎ። እቶም ኣብ ጎኖም ደው ክብሉ ዝተሸሙ ጳጳሳት ግና ኣብ ክንዲ ምስ ኣቦኦምን ጥንታዊ ሕጊ ኣቦታቶምን ደው ዝብሉ፥ ነቦኦምን ንሕጊ ቤተ ክርስቲያንን ብግሁድ ጠለሙ እሞ፥ ብጹእ ኣቦኦም ድማ…“ሕጊ እንተረጊጽካዮ ተመሊሱ’ዩ ዚረግጸካ” ኢሎም ሕጊ ከይረግጹ ኣጠንቀቕዎም። ንሳቶም ግና ድሮ ፈሪሆምን ተታሊሎምን ኣብ ኣጀንዳ ሕጊ ኣልቦ ዝዀነ ኣቶ ዮፍታሀ ስለ ዝፈረሙ፥ ነቲ ብስም ሥላሴ ዝተኣወጀ ውግዘት ሸለል ኢሎም፥ ምስቲ ጭዋ ሰብ ስለ ዝወገኑ፥ ሎሚ ሳዕቤን ናይ ጥልመቶምን ሕጊ ምፍራሶምን ብግብሪ ይርእይዎ ኣለዉ። ህዝብና ኸኣ ካብ ማንም ግዜ ንላዕሊ፥ ሎሚ ብዛዕባ ሕጊ ቤተክርስቲያን መንነት ቅኑዓትን ዘይቅኑዓት መራሕቱ፥ ኪፈልጥን ኪመራመርን ብምጅማሩ፥ ኣብ ዓዲ ዘሎ ይኹን ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዘሎ ዝበዝሐ ህዝቢ፥ እቲ ዝፍጸም ዘሎ ጥፍኣት ቤተ ክርስቲያን፥ ግብሪ ኣረማውያን ምዃኑ ከም ጽሓይ ቀትሪ በሪህሉ እዩ።
ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ከምዝምህረና፡ ንዘይጠቅም ረብሓ ክትብል ነቲ ተገኒዝካ ዝተቐበልካዮ መዓርግ ምንዓቕ፡ ብህዝብኻን ደላይ ሓቂ ህዝቢ-ዓለምን ሕፍረት ኣብ ርእሲ ሕፍረት እምበር፡ ንመፍረስቲ ሕጊ ዝወሃብ ክብርን ሽልማትን የሎን። ስለዚ ንሎሚ ብተመሃሮ ስነ-መለኮት ዝቐርብ ዘሎ “መጽናዕታዊ ጽሑፍ” ነቲ ብብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ዝተተንበየ ረዚንን ክቡርን ቃል ዝትንትን ኪኸውን እዩ።
1. ትርጉም ሕጊ
ሕጊ፡ ሓገገ ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝወጸ እዩ። ገትአ፡ ደንቢ ሰርዐ ወይ ደንቢ ገበረ፡ ተባሂሉ ኪትርጎም ይኽእል። መዝገበ ቃላት ናይ ትግርኛ (1) ከኣ ከምዚ ኪብል ንሕጊ ገሊጽዎ ኣሎ፡- “ሕጊ፣ ማለት ሓደ ሕብረተሰብ ወይ ዜጋ ብፍሉጥ ሥርዓትን ደምብን መታን ኪመላለስ ተባሂሉ እተሠርዐ መምርሒ እዩ”። ኣብ ዓለምና ሕጊ እንተዘይህሉ ናብራ ደቂ ሰባት ካብ ናይ እንስሳ በረኻ ኣይምተፈልየን። እንስሳ ዘቤትን እንስሳ ዘገዳምን ካብ ዝፈላልዮም ቀንዲ ብሕጊ ወዲ ሰብ ምቕያድን ዘይምቕያድን እዩ።
ሰባት’ውን ብዘይ ወግዓዊ ሕጊ ክንነብር እንተመሪጽና ካብ ናብራ እንስሳ ዘገዳም ዝፍለ ህይወት ኪህልወና ኣይክእልን። ብሕጊ-ኣልቦነት ንቡር ህይወትን፡ ቀጻሊ ምዕባለ ደቂ ሰባትን የሎን። ሕግን ንሕጊ ዘፈጽም ሓይሊን እናሃለወ እኳ ንጋዶ! ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ብስምምዕ ዝጸንዕ ብዙሕ ዝዓይነቱ ሕግታት ኣሎ። ካብ ኣምላኽ ኣቐዲሙ ዝተዋህበ ሕግታትውን ኣሎ። ኩሉ ድማ ዕላምኡ ሓደ እዩ፡- ሰባት ብስኒት፡ ሰላምን ፍቕርን ንኽንነብር፡ ሥጋውን መንፈሳውን ረብሓ ኽንረክብ ዝዓለመ እዩ። ንኣብነት ካብ’ቲ ምንጪ ኩሉ ሰናይን ጽቡቕን ዝኾነ ልዑል ኣምላኽ ዝተቐበልናዮ፡ ዓሰርተ ትእዛዛትን ካልኦት ሕግታትን፡ ዕላምኡ ከምዚ ኪብል ንጉሥ ሰሎሞን ይገልጾ። “ንትእዛዛተይ ሓልዎ እሞ ብህይወት ክትነብር ኢኻ” ምሳሌ 7፡2።
ህዝብና ሕጊ ዝፈልጥን ዘኽብርን ወረጃ ህዝቢ እዩ። ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ክቡር ባህልን ሃብትን ሕብረተሰብና ከምቀደሙ ኣሎ ኢልካ ኣፍካ መሊእካ ክትዛረብ ዝክኣል ኣይኮነን። ናይ ትማሊ ታሪኽ ሃገርና ከምዝምስክሮ ኣብ መታሕት ይኹን ከበሳ ‘’ብሕጊ እንዳባ’’ ዝፍለጥ ኣብ ባህልን ልምድን ናይቲ ሕብረተሰብ ዝተመስረተ ሥርዓት ወይ ሕጊ ኣሎ። ሕጊ-ኣልቦን ከም ዊን ዝበሎን ዝነብር ሰብ፡ ከኣ ይፍንፈን እምበር ከም ሰብ አብ ሕብረተሰብና ክብረት ይረክብ ኣይነበረን። ሕጊ ዝጥሕስ ሰብ ይውዓል ይሕደር ናብ ሕጊ እንዳባኡ ብጣዕሳን ብኻሕሳን ይምለስ ምንባሩውን ናይ ቀረባ ተዘክሮ እዩ።
ህዝብታት ብናቶም ድልየት ተኻቲዖምን ተላዚቦምን ሓደ ሕጊ እንተ ኣቝይሞም ከምቲ ኣቦታትና ዝብልዎ “ነዊሕ ኣይነጥሮ፡ ሓጺር ኣይሰልኮ” እንተኾይኑ ሰላምን ቅሳነትን ይነግሥ። ሓልዮት ህዝቢ ዘለዎ መንግሥቲ ኸኣ ነዚ ኣብ ግብሪ ምውዓሉ ከረጋግጽ ለይትን መዓልትን ይጽዕር። "እኽሊ ኣይኮነን ካብ ባይታ፡ እንታይ ደኣ ካብ ባይቶ" ከም ዝብሃል፡ ፍትሒ ከይጎደለ፡ ድኻ ከይተበደለ ልዕልና ሕጊ እንተሎ፡ ኣምላኽ ከኣ ኢዱ ይዝርግሕ እሞ ጥምየትን ድኽነትን ይጎድል፤ ህዝቢውን የስተርሁ።
2. ዓለማዊ ሕጊ
ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰባት፡ ዝቖመ ዓለማዊ ሕጊ ዘይነበረሉ እዋን ኔሩ እዩ። ሽዑ ግና ብቕትለት፡ ዓመጽን ዘረፋን ዝልለ ዘመናት’ዩ ኔሩ። ወዲ ሰብ ከም ኣብ ኩሉ ዓውድታት፡ ኣብ ሥርዓተ-ፍትሒ’ውን ብዙሕ ምዕባለ ኣርእዩ እዩ። በዚ መሠረት መብዝሕትኡ ሰብ ንሕጊ ምኽባር ንጥቕሙ ምዃኑ ብግቡእ ተገንዚቡ። ኩሉ ሰብ ኣኽባሪ ሕጊ ስለዘይከውን ኸኣ ልዕልና ሕጊ ዝሰፍነሉ ሜላውን ደንጊጉ እዩ። ስለስተ ኣካላት መንግስቲ፡ ማለት ሕጊ ዘርቅቕ፡ ንሕጊ ዝትርጉምን ዝዳንይን፡ ሕጊ ዘፈጽም ብምቛም ዝሓሸ ርትዓዊ ምምሕዳር ኪተክል ክኢሉ ኣሎ።
ኣብ ዝኾነት ሃገር ካብ ኩሉ ሕግታት ዝልዓለን ዝኸበረን ግን ሃገራዊ ቅዋም እዩ። ኩሉ ሰብ ማዕርጉን ሃብቱን ብዘየገድስ ትሕቲ ቅዋም ምስዝኸውን ማዕርነትን ሰላምን ይሰፍን። ንኣብነት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ድሕሪ ናጽነቶም (ሓምለ 4, 1776) ኣብ ውሽጢ 11 ዓመታት (1787) ቅዋማዊ መንግስቲ ብምትካሎም ኣብ ዓለም ካብቶም ቀዳሞት ይስርዑ። ብዙሓት ሰባት፡ ኣመሪካ ካብ ዓለም ዝሓየለትን ዝሃብተመትን ሃገር ኪትከውን ዝኽኣለት ርትዓውን ድልዱልን ሥርዓተ-ሕጊ (ቅዋም) ብምትካላ እዩ ይብሉ። ቅዋም ሕቡራት መንግሥታት ኣመሪካ ካብ መጀመርታኡ ፍጹም ኣይነበረን፡ ብዙሕ ድኻምን መስዋእትን ዝሓተተ 27 ግዜ ምምሕያሻት ተጌርሉ እዩ።
ኣብዚ ሎሚ እዋን ኣመሪካ ካብ ኩሉ ዓለም ርትዒ፡ ሃብትን ብልጽግናን ደልዮም ብዝመጹ ዝተፈላለዩ ኣሕዛብ ዝቖመት እኳ እንተኾነት፡ ንኹሉ ከከም ኣመጻጽኡ ዘነባብር ርትዓውን ፍትሓውን ሥርዓተ-ምምሕዳር ኣለዋ። ኩሉ ብኣርኣያ ሥላሴ ዝተፈጥረ ሰብ ኣብዚ ሃገር ክቡር እዩ፤ መሰሉ ሕሉው ስለዝኾነ እንተተበደለ’ውን ጭብጡ ሒዙ ንማንም ብዓል ስልጣን፡ ንመራሕ ሃገር ከይተረፈ ኪኸስስ ይኽእል። በዚ ምኽንያት ጸሊምን ጻዕዳን፡ ሃብታምን ድኻን፡ ሰራሕን ኣስራሕን ተጸዋዊሮም ብኽብሪ ክነብሩ ምስረአኻ፡ ነቲ ኣብ ቅዱስ ወንጌል ’ምስ ኩሉ ሰብ ብስምምዕ ንበሩ’ ዝብል ጠቓሚ ምኽሪ ዘኪርካ ንኣምላኽ ተመስግን።
ኣብ ሃገርና ኤርትራ’ውን ኣብ ግብሪ ዘይውዓለ ቅዋም ኣሎና። ቅዋም ሃገርና ድሕሪ ነጻነት (ግንቦት 1991) ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ዓመት (ግንቦት 1997) ብተሳትፎ ዝበዝሐ ኣካል ሕብረተሰብናን ብምሁራት ሃገራውያንን ዝተነድፈ ብዙሕውን ዝተደኽመሉ እዩ። ኣብ መቕድም እቲ ቅዋም ሰፊሩ ዘሎ ጽሑፍ ዕላማ’ቲ ቅዋምን ሠናይ ትምኒት ናይቶም ነዚ ክውን ንምግባር ዝደኸሙ ሃገራውያንን ክንርዳእ ስለ ዝሕግዘና ብዕምቆት ተገዲስና እንተ ኣንበብናዮ ጠቓሚ እዩ።
“ንሕና፡ እዞም ብናይ ሓባር ቃልሲ ንመሰልናን ሓደ መጻኢናን ስሙር ሃገር ዝኾንና ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብቲ ንነዊሕን ዝናዊ ታሪኽ ዝተሰርሓሉን ሓርነታዊ ሰውራ፡ ምእንቲ ናጽነትን መሰልናን ህይወቶም ንዝበጀዉ ዓሰርተታት-ኣሽሓት ጀጋኑ ሰማእታትን፡ ንጽንዓት ኩሎም ሓርበኛታት ኤርትራውያንን እናመጎስናን፡ ኣብቲ ዘውረሱና ናይ ሓድነትን ፍትሕን ተሪር ምድሪ ረጊጽናን፡-...መሰል ዜጋታት፡ ሰብኣዊ ክብረት፡ ማዕርነትን ምዕሩይ ምዕባለን ዘውሕስ፡ ናይ ዜጋታት ነገራውን መንፈሳውን ድልየት ዝረውየሉ ኩነታት ዘጠጥሕ፡ ኣብ ድልየት ህዝብን ረብሑኡን ተሳትፎኡን እተመስረተ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ምትካል፡ ንቑጠባዊ ምዕባለ፡ ንማሕበራዊ ስኒትን ግስጋሰን መሰረት ምዃኑ ብምምርግጋጽ፣…ንህይወትናን ህይወት መጻኢ ወሎዶታትናን ዝሰርዕን ዝገዝእን፡ ፍትሕን ሰላምን ዘስፍን፡ ኣብ ደሞክራስን ሃገራዊ ሓድነትን እተሰረተ፡ ግዝኣተ ሕጊ ዘንግሥ ቅዋም ከም ኪዳን ኣብ ሞንጎናን ኣብ መንጎ እቲ ብፍታውና እነቑሞ መንግስትናን ክኸውን ብምድላይ፣ ሎሚ 23 ግንቦት 1997፡ ኣብዚ ታሪኻዊ ዕለት እዚ፡ ድሕሪ ሰፊሕ ህዝባዊ ክትዕ፡ ብመገዲ ቅዋማዊ ባይቶ፡ ከም ዝለዓለ ሕጊ ናጻን ልኡላዊትን ሃገርና ኤርትራ፡ ነዚ ሃገራዊ ቅዋም እዚ ብወግዒ ንቕበሎን ነጽድቖን ኣለና።” ይብል።
ብተወሳኺ ምስቲ ኣልዒልናዮ ዘሎና ኣርእስቲ ዝኸይድ ኣብ ቅዋም ሃገረ ኤርትራ ኣብ ዓንቀጽ 19 ሰፊሩ ዘሎ እንተረኣአናዮ ኸኣ ነዚ ዝስዕብ ነንብብ።
“ዓንቀጽ 19- ሓርነት ሕልና፡ እምነት፡ ምግላጽ ርእይቶ፡ ምንቅስቓስ ምእካብን ምውዳብን
1. ኩሉ ሰብ፡ ናይ ሓሳብ፡ ናይ ሕልናን እምነትን ሓርነት ኣለዎ።….
4. ኩሉ ሰብ፡ ዝኾነ ሃይማኖት ናይ ምኽታልን ምዝውታርን መሰል ኣለዎ።
ኣብ ዓንቀጽ 25 ከኣ ምስ መሰል ዝመጽእ ሓላፍነት/ግቡኣት ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ይትንትን።
ብሓፈሻ ቅዋም ኤርትራ ንርትዓውን ፍትሓውን ምሕደራ ሰለስተ ገዛእ ርእሶም ዝኽኣሉ ኣካላት መንግስቲ ከምዘድልዩ ይኣምን። ሓጋጊ ኣካል (ብድምጺ ህዝቢ ዝተመርጹ ኣባላት ዘለዎ ሃገራዊ ባይቶ)፡ ነጻ ሥርዓተ ፍርዲ (ብሞያውያን ዳያኑ ዝቖመ)፡ ፈጻሚ ኣካል (ብፕረሲደንትን ካቢነ ሚንስተራትን ዝቖመ)። ነፍሲ ወከፍ ኣካል ንውሱን ዕድመ ጥራይ የገልግል፡ ብድምጺ ህዝቢ ንዝምረጹ ሓደስቲ ዜጋታት ከኣ ስልጣኑ የረክብ ይብል። ስለዚ ቅዋም መሠረት ውሑስ ሕይወት እዩ። በዚ ምኽንያት ዝኾነ ሰብ ብሃገራውን ኣሕጉራውን ሕጊ ክመሓደር ምድራዊ መሰሉን ግዴታኡ ምዃኑ ክንርዳእ ንኽእል።
3. መንፈሳዊ ሕጊ
ብሉይ ኪዳን
መንፈሳዊ ሕጊ እንታይ'ዩ፧ መንፈሳዊ ሕጊ ‘’ግበር፡ ኣይትግብር’’ ዝብል ልዑለ ባሕርይ ዝኾነ እግዚኣብሔር ኣምላኽና ዝሃበና ትእዛዝ እዩ። እዚ መንፈሳዊ ሕግታትን ትእዛዛትን ካብ ኣፍ ኣምላኽ ዝወጸ ቃል ኮይኑ፡ ብኣገልገልቱ ቅዱሳት ነቢያት፤ ሓዋርያት፤ ሰማዕታት፤ ጻድቃንን ተጻሒፉ ንውሉድ-ወለዶ ዝተመሓላለፈ ንነፍስን ሥጋን ዝጠቕም ኣምላኻዊ-መምርሒ እዩ። ከምቲ ኢየሱስ ክርስቶስ ‘’እዘን ኣነ ዝነገርኩኹም ቃላት ከኣ መንፈስ እየን። ሕይወት’ውን እየን’’ ዝበለ (ዮሓ 6፡63) ብሓቅን ጽድቅን ኽንመላለስ፤ ኣብ ምድሪ ተባሪኽና ኣብ ሰማያት ድማ ንኽንከብር ይጠቕመና። ንሕጊ ዘይምቕባል ግና ሓጢኣት እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሓጢኣት ዚገብር ከኣ፥ ምፍራስ ሕጊ እዩ ዝገብር፥ ሓጢኣት ምፍራስ ሕጊ እዩ። (1ዮሃ 3፡4)።
ዘለኣለማዊ ሕጊ ኣይትርገጽ ከይረግጸካ
ቀዳሞት ወለድና “ሕጊ ይነብር ተተኺሉ ሥርዓት ይነብር ኣዛዊሩ” ከም ዝበልዎ፡ ሕጊ ንሓያልን ንድኹምን፥ ንዓበይትን ንነኣሽቱን፥ ንዝገዝእን ንዝግዛእን፥ ንዝረሓቑን ንዝቐረቡን፥ ዓሌት ይኹን ጾታ ከይፈለየ ብማዕረ ከገልግል ምእንቲ ተተኺሉ ዝነብር መንፈሳዊ ሓይሊ ከም ዝዀነ ኣብ ዝሓለፈ ምዕራፋት ርኢናዮ ኣሎና። ይኹን እምበር እቲ ተተኺሉ ዝነብር ዘለዓለማዊ ሕጊ ዋናኡ መን’ዩ፧ ተባሂሉ ክሕተተሉ ድማ፥ ንቡር እዩ። መልሱ ድማ ሓደ እዩ፥ ንሱ ድማ ዋናኡ እቲ ኣብ ዘለዓለም ዝነብር፥ ኩሉ ሥልጣንን ሓይልን ፍልጠትን ክእለትን ኣብ ኢዱ ዝሓዘ እግዚኣብሔር እንተ ዘይዀኑ፥ ካልእ ወሃብ ሕጊ ዝበሃል የልቦን። ባዕሉ ይተክል፥ ባዕሉ ድማ ይነቕል፥ ባዕሉ ይሕግግ ባዕሉ ድማ የተግብር፥ ባዕሉ የዛውሮ፥ ባዕሉ ድማ ንሕጉ ይጣበቐሉ። ሰብ ናይ ገዛእ ርእሱ ቅድስና ስለ ዘየብሉ፥ ቅዱስ ወይ ፍቕራዊ ሕጊ ክሕግግ ተኽእሎ ስለ ዘየብሉ፥ ካብ ሕጊ እግዚኣብሔር እናጨለፈ፥ ዝመሳሰል ባዕላዊ ሕጊ እናሰርዔ እዩ ዝነብር።
እቲ ቅድሚ ዓለም ምፍጣራ ዝነበረ፥ ዓለም ምስ ተፈጥረት ድማ ክሳዕ ሕጂ ዘገልግል ዘሎ፥ ዓለም ኣሕሊፉ ዝነብር፥ ብገዛእ ኣጻብዕቱ ጽሒፉ ንሰብ ዝሃቦ ዘለኣለማዊ ሕጉ ከምዚ ይብል።
1. ኣነ እግዚኣብሔር ኣምላኽካ እየ፥ ኣብ ቅድመይ ካልኦት ኣማልኽቲ ኣይሃልዉኻ።
2. ኣብ ትሕቲ ምድሪ ኻብ ዘለዉ፥ ምስልን ስእሊ ዘበለን ኣይትግበር።
3. ስም እግዚኣብሔር ኣምላኽካ፥ ብኸንቱ ኣይተልዕል።
4. መዓልቲ ሰንበት ክትቕድሳ ዘክር።
5. ዕድሜኻ ምእንቲ ክነውሕሲ፥ ኣቦኻን ኣዴኻን ኣኽብር
6. ኣይትቕተል።
7. ኣይትዘሙ።
8. ኣይትስረቕ።
9. ኣብ ብጻይካ ብሓሶት ኣይትመስክር።
10. ቤት ብጻይካ ኣይትመነ።
"ዘይተዓደመ ሳልሳይ ኣካል መፍረስ ሕጊ" ኣዳም ምስ ሰበይቱ፥ ነቲ ኣብ መንጎኦምን ኣብ መንጎ ኣምላኾምን ዝነበረ ሕይወትን ሞትን ዝገልጽ ሕጊ ኣምላኾም፥ ብጽቡቕ ሓልዮሞ እናተናበሩ ከለዉ ግና፥ ‘’ካልእ ሳልሳይ ኣካል’’ ኣብ ሞንጎኦም ኣትዩ፥ ሕጊ ክረግጹ መዓዶም እሞ፥ ነቲ ፈትዮም ብሕይወት ዝነብርሉ ዝነበሩ ቅዱስ ሕጊ ኣምላኾም፥ ረገጽዎ። ብመኽሪ እቲ ዘይተዓደመ ሳልሳይ ኣካል፥ ሕጊ ብምርጋጾም ሳዕቤኑ ሞትን ድኽነትን ሕማምን ቃንዛን ኮታ ኩሉ መከራ ዘበለ፥ ኣባና ኣብ ደቆምን ደቂ ደቆምን ክሳብ ሕጂ ክረግጸና ይነብር ኣሎ።
እቶም ብሳላ ኣብርሃም ነቲ ዘለዓለማዊ ሕጊ ምሕላዉ በረኸት ዝረኸቡ እስራኤላውያን፥ ብህይወት ክነብሩ ምእንቲ፥ ነቲ ኣብ ልቦናኦም ዝነበረ ሕጊ ኣምላኾም ከም ኣቦኦም ኣዳም ምቕባሉ ስለ ዘጸገሞም፥ እግዚኣብሔር ኣምላኾም፥ ሕጉ ክሳዕ ክንደይ ፋቃርን ፍትሓውን ሓርነታውን ከም ዝዀነ ብሕልናኦም ከስተውዕሉዎ፥ በኣዒንቶም ክርእይዎ፥ ብእዝኖም ክሰምዕዎ ኢሉ፥ ‘’ነውሔ ኢልካ ዘይትቕንሰሉ፥ ሓጸረ ኢልካ ዘይትልቅበሉ’’፥ ኣብ ገዚፍ እምኒ፥ ዓሰርተ ትእዛዛት ብገዛእ ኣጻብዕቱ ጽሒፉ፥ ብኢድ ሙሴ ገይሩ ሃቦም። እቶም ህዝቢ ድማ ክገብርዎ ቃል ኣተዉ።
ሕጊ ሓድሽ ኪዳን
እቲ ካብ መጀመርታ ካብ ፍጥረት ዓለም ኣትሒዙ ዝነበረ ሕጊ ኣምላኽ ኩሎም መላእኽትን ነቢያትን ተገዚኦምሉን ተማእዚዞሞን እዮም። ሕጂውን እቶም ናይ ኣምላኽ-ሰባትሲ ይነብርሉን ይግዝእዎን ኣሎዉ። እዚ ሕጊ’ዚ ሎሚ'ውን ኣብ ሓድሽ ኪዳን ኣይተለወጠን። እኳ ድኣ ዝያዳ ደልዲሉን ጸኒዑን እዩ። ክርስቶስ እቲ ሕጊ ከም ዘይልወጥ ክምህር ከሎ (ማቴ 5፣17-19) ካብቲ ሕጊ ዋላ እታ ዝደቐቐት ነጥቢ ትኹን ከምዘይትጎድል ብዘየማትእ መገዲ ገሊጽዎ ኣሎ። እዚ ድማ ቀጻልነት ናይቲ ሕጊ ዝእምት ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ሕጊ ባዕሉ ክርስቶስ ምዃኑን ክሳብ ዳግማይ ዝመጽእ ዝነብር: ንዓለም ኣሕሊፉ ድማ ክነብር ምዃኑ ክምህር ስለዝደለየ እዩ።
ክርስቶስ ይኹን ሃዋርያት ንሕጊ ሓድሽ ኪዳን ክንነብረሉን ብሕጊ ተማእዚዝና ክንከይድ ኢዮም ምሂሮምና እምበር ንሕጊ እናፍረስና ክንነብር ኣይመሃሩናን። ሃዋርያ ጳውሎስ ብዛዕባ ሕጊ-ሓድሽ ኪዳን ክዛረብ ከሎ፣ እቶም ሕጊ ዘለዎም ብሕጊ ኪፍረዱ ምዃኖም እቶም ሕጊ ዘይፈልጡ ድማ "ሕልንኦም እናወቐሶም ክፉእ ካብ ዝገብሩስ እቲ ሕጊ ኣብ ልቦም ተጻሒፉን ተወቒጡን ከምዘሎ ይምስክሩ ኣለዉ። ስለዚ ሕጊ እዃ እንተዘይብሎም በቲ ኣብ ውሽጦም ዘሎ ልቦናዊ ሕጊ ክፍረዱ እዮም ይብል (ሮሜ 2: 12-16)። እምበኣር ‘’እቲ ሕጊ-ኣምላኽ ኣብ ብራና ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ልብና ከይተረፈ ተወቂጡን ተጻሒፉን ኣሎ’’። ንሕጊ ዝምእዘዙ ሰባት እምበር መፍረስቲ ሕጊ (ንሕጊ ዝፈልጥዎ ግና ዘይነብርሉ) ኣብ መንግስቲ ኣምላኽ ግደ ከምዘይብሎም መጽሓፍ ቅዱስ “ፍቓድ እቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ኣቦይ ዚገብር እምበር ጎይታይ ጎይታይ ዚብለኒ ኩሉ መንግስተ ሰማያት ዚኣቱ ኣይኮነን” (ማቴ 7፣21-23፣ 1ይ ዮሃ 3.4) ይብል። ፍቓድ እቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ኣቦ ምግባር ማለት ድማ ትእዛዙ ምሕላው ምዃኑ ጎይታ ኪምህር ከሎ “እተፍቅሩኒ እንተኼንኩምሲ ትእዛዛተይ ሓልዉ” (ዮሃንስ 14፣15-16) ኢሉና። “ከምቲ ኣነ ትእዛዛት ኣቦይ ዝሓሎኹ፣ ኣብ ፍቕሩውን ጸኒዐ ዘሎኹ፣ ከምኡ ንስኻትኩም ትእዛዛተይ እንተሓሎኹም፣ ኣብ ፍቕረይ ክትጸንዑ ኢኹም”(ዮሃንስ 15፣10)። ስለዚ፣ ውሉድ ኣምላኽ ምዃንን ሕጊ-ኣምላኽ ምሕላውን ክለተ ክንፊ ናይ ሓንቲ ዑፍ ምዃኑ፣ እቲ ሓደ ብዘይ እቲ ኻልኣይ ዋጋ ከምዘይብሉ ብዘየማትእ መገዲ ክርስቶስ ምሂሩና'ዩ። እቲ መንእሰይ መንግስቲ ኣምላኽ ክወርስ እንታይ ኪገብር ይግብኣኒ ኢሉ ንክርስቶስ ምስ ሓተቶ’ውን፣ ጎይታ "ናብ ህይወት ኪትኣቱ እንተደሊኻ ግና እተን ትእዛዛት ሓሉ" (ማቴ 19፣17) ዝብል መልሲ ሂብዎ። “እቲ ትእዛዛተይ ዘለዎ እሞ ዚሕልዎ፣ ንሱ እዩ ዜፍቅረኒ። ነቲ ዜፍቅረኒ ድማ ኣቦይ የፍቅሮ እዩ፣ ኣነ'ውን አፍቅሮ ርእሰይ ድማ እገልጸሉ” (ዮሃ 14፣28) እናበለ ደጋጊሙ ይምዕደና። ኣብዚ ንእግረ መገድና ከነስምረሉ እንደሊ ሓደ ሓቂ ኣሎ። ብዙሓት ኣመንቲ ክርስትና ኢና ዝብሉ "ኣብ ሓድሽ ኪዳን ብጸጋ ኢና ንነብር፣ ስለዚ፣ ሕጊ ኣባና ምልኪ የብሉን" ዝብሉ ኣለዉ። እዚ ግና ካብ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ወጻኢ እዩ። "ብጸጋ ምንባር" ማለት ንሕጊ እናፍረስካ ምንባር ከምዘይኮነ ክንርዳእ ይግብኣና (ሮሜ 6:15; 1ዮሃ 3:9,10)።
ጻድቕ ንሕጊ ኣምላኽ ኣኽቢሩ ብእምነት ይነብር።
ንኣምላኽ ምስ እነፍቅሮ፣ ትእዛዛቱውን ምስ እንሕሉ፣ ነቶም ውሉድ ኣምላኽ ከም እነፍቅሮም በዚ ኢና እንፈልጥ። ፍቕሪ ንኣምላኽ ከኣ ትእዛዛቱ ክንሕሉ እዩ እሞ፣ ትእዛዛቱውን ኣይከቢድን እዩ።” (1 ዮሃ 5:2-3; 1 ዮሃ 2:2-5)። ከምኡውን “እቶም ንትእዛዛት ኣምላኽን ንእምነት ኢየሱስን ዝሕልዉ ቅዱሳት ከኣ ትዕግስቶም ኣብዚ እዩ ዘሎ፡ ”(ራእይ. 14:12; 12: 17) እናበለ ጻድቕ ዝጭበጥ ሳይንሳዊ ነገራት እናጸብጸበ ዘይኮነስ: ንሕጊ-ኣምላኽ ዓንዲ-ማእከል ናይ ህይወቱ ገይሩ ብእምነት ከምዝነብር እቲ ቅዱስ ጽሑፍ ይምህረና። ኣቦና ፓትርያርክ እንጦንዮስ’ውን ነቲ "..ንርእስኹምን ነታ ብገዛእ ደሙ ዘጥረያ ቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ ክትጓስዩ መንፈስ ቅዱስ ኤጲስ ቆጶሳት ገይሩ ኣብኣ ዝሸመኩም ኵሉ መጓሰ ሓልዉ" (ግብ 20፡28) ዝብል ሃዋርያዊ ሕድሪ ከኽብሩ እዮም ክሳብ ክንዲዚ መከራ ንምቕባል ዝጸንዑ። ከምቲ ሃዋርያ፣ ሞት ኮነ መከራ፣ ፈተና ኮነ ጸበባ ካብ ክርስቶስ ዝፈልየኒ የሎን ዝበሎ፣ ንሶም'ውን ነዚ ኣብነት እዚ ተኸቲሎም እዮም ናይ እምነት በትሪ ኣልዒሎም ደው ዝበሉ። እቶም እሙናት ባሮት ጎይታ ንመንፈስ ኢሎም መንፈሳዊ ነገር ከምዝዘርኡ፣ ካብቲ መንፈሳዊ ነገር ድማ ህይወት ከም ዝረኽቡ መጽሓፍ ቅዱስ ደኲንዎ ኣሎ። እግዚኣብሔር ድኣ ካብኡ ይሰውረና እምበር እቶም ንውልቀ-ረብሕኦም ኢሎም ዝዘርኡ ግና ካብቲ ናይ ስጋ ጥፍኣት ክዓጽዱ ከምዝኾኑ: ሰብ ድማ ዝዘርኦ ከምዝዓጽድ'ሲ ዓለም ዘይትኽሕዶ መጽሓፍ ቅዱስ ዝሰረቱ ትምህርቲ-ሓቂ እዩ (ገላ 6: 7-10)።
ሕጊ (ቀኖና) ቤተ ክርስትያን
ሕጊ ቤተ ክርስትያን ምስ ናይ እግዚኣብሔር ሕጊ ዝጻረር ኣይኮነን። ብመሠረቱ’ውን ኣብ ቃል ኣምላኽ ዝተመሥረተ ቅኑዕ ሕጊ እዩ። ኣብ ሓዲሽ ኪዳን (ማቴ. 16፡13-19። ዮሓ. 20፡21-23) ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ነቦና ቅዱስ ጴጥሮስን ንኹሎም ሓዋርያትን፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ እምነት ክርስቶስ ከም ዝተመሥረተት የረድእ። ከምቲ እግዚኣብሔር ኣቦ ንወልድ፡ ብፍቓዱ፡ ንዓለም ከድኅን፡ ነቲ ዘይርአ ኣምላኽ ብሥጋ ግሁድ ኪገብሮ ዚለኣኾ፡ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስውን ንሓዋርያት። “ከምቲ ኣቦ ነኣይ ዝለኣኸኒ፡ ኣነውን ከምኡ እልእከኩም ኣለኹ’’ በሎም። እዚ ኢሉ ኡፍ በለሎም፡ መንፈስ ቅዱስ ተቐበሉ። ኃጢኣቶም ንዝኃደግኩሙሎም ኪኅደገሎም፡ ንዘይሓደግኩሙሎም ግና ኣይኪኅደገሎምን እዩ በሎም” (ዮሓ.20፡21-23)።
እዚ መልእኽቲ እዚ፡ ከም ሓደ ኣምባሳደር ወረቐት ኣትሒዝካ ምልኣኽ ኣይኮነን። መልእኽቲ መንፈስ ቅዱስ፡ ብእስትንፋስ መንፈስ ቅዱስ ዚወሃብ ኣምባሳዳርነት እዩ። እዚ ድማ መልእኽቲ ኣብ: ወልድን መንፈስ ቅዱስን ህልዋን ዝኾንዎ እዩ። ስለዚ፡ ነዚ ሥልጣን እዚ እቲ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተቐበሎ ሰብ ከም ይሁዳ ነቲ መገዲ ረጊጹን ክሒዱን፡ ከም ኣርዮስ ተገሲጹን ተማዒዱን ካብ ጌጋ ኣይምለስን ኢሉ፡ ክሳብ ዘይከደ፡ ህያብ ኣምላክ ብጸላእኩኻ ፈተኹኻ ምትካእ ፈጺሙ ኣይከኣልን እዩ (ግብ.ሓዋ.1፡21- 25)። ቤተ ክርስቲያን ኣካል ክርስቶስ ካብኡ ዘይትፍለ እያ (“ኤፈ.1፡22-23)። ክርስቶስ ርእሲ እዩ፡ ቤተ ክርስቲያን ድማ ዝተረፈ ኣካሉ እያ። ኣካል ካብ ርእሲ ተሪፉ እንተ ተፈልዩ ድማ መዋቲ እዩ።
ቅዱሳን ኣቦታትና ብዛዕባ ቤተ ክርስቲያን ኣካል ክርስቶስ ምዃናን ክርስቶሳዊ ሰንሰለትን ሓዋርያዊ መገድን ተኸቲላ ብዛዕባ ቀጻልነታ ዚበልዎ ንመልከት።
ቅዱስ ቀሌምንጦስ ረድኣ ቅዱስ ጴጥሮስ (95 ዓ.ም)።
“ሓዋርያት ቅዱስ ወንጌል ካብ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ተቀቢሎም ናባና ኣብጺሖም፡ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድማ ካብ እግዚኣብሔር ኣቦ ተላኢኹ። ስለዚ ኩሉ ብፍቓድ ኣምላኽ መሥርዑ ሓልዩ፡ ብትብዓትን ተኣማንነትን ድማ ትንሣኤ ክርስቲስ ንምምስካር፡ ኣብ ቃል ኣምላኽ እሙናት ብምዃን፡ ድሕሪ ምውራድ መንፈስ ቅዱስ ካብ ዓዲ ናብ ዓዲ እናዞሩ ኣመንቲ ኣጥረዩ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ፈቲኖም ድማ ጳጳሳትን ዲያቆናትን ሾሙ።1ቀሌ.42፡1-2)
ቅዱስ ኣግናጥዮስ ምጥው ለኣንበሳ ተመሃራይ ቅዱስ ዮሓንስ ወንጌላዊ (69 ዓ.ም).
“ኩሉ እትገብርዎ ብፍቕሪ ኣምላኽ ግበርዎ፡ ጳጳስ፡ ኣብታ ኣካሉ ዝኾነት ቤተ ክርስቲያን ኣብ መንበር ኣምላኽ ኮይኑ ብእምነት ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካህናት፡ ዲያቆናት ምእመናን ከቢቦሞ፡ ምርኣይ ንኣይ እቲ ኣዝዩ ዝመቀረ እዩ። (ኣግናጥዮስ ናብ ማግናስዮስ 6፡1)። ቀጺሉውን ቅዱስ ኣግናጥዮስ፡ “ኩልኹም ብመንፈስ ቅዱስ ዝተሾመ ንሊቀ ጳጳሳት ከም ኢየሱስ ክርስቶስ፡ንጳጳሳትን ካህናትን ከም ሓዋርያት ተቀበልዎም።” (Magnesians 6:1)።
“ከምቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ሕይወትና ዘይፍለ፡ ዕላማ እግዚኣብሔር ኣቦ ዘሥመረ፡ ከምኡ ድማ ጳጳስ ዕላማ ኢየሱስ ክርስቶስ ንምሥማር ብመንፈስ ቅዱስ ዝተላእከ እዩ።” ኣግናጥዮስ ናብ ኤፌሶን 3፡2። “ካብ ሓዋርያዊ ሰንሰለት ንበይኖም ተነጺሎም ዝቖሙ ካብ ዝቖሙ ረሓቕ” ኣብታ ኣካል ክርስቶስ ሓዋርያዊ ሰንሰለት ዘየለ፡ ኩሉ ኣካል ክርስቶስ እዩ ምባል ኣይከኣልን። ኣግናጥዮስ ናብ ኤፌሶን 3፡5።
ቅዱስ ኢራንዮስ፡ ቅዱስ ኢራንዮስ ኣብ 180 ተመሃራይ ፖሊካርፓስ ናይ ቅዱስ ዮሓንስ ወንጌላዊ ወዲ ወዱ ብመንፈስ እዩ። “ቤተ ክርስቲያን ሓቀኛ እምነታ ብሓዋርያዊ መተካእታ ኣቦታት ተኸቢሩ ኣባና በጺሑ።” ኣንጻር ከሓድቲ 3፡3።
ሊቃነ ጳጳሳት፡ ተኸተልትን ሓዋርያትን እዮም። ንኣኻትኩም ዝተቐበለ ነኣይ ተቐበለ ዝበሎ እዩ።” ቀኖና ሂፖሊዶስ ሓዋርያዊ ትውፊት 3።
እግዚኣብሔር ኣቦ ንክርስቶስ ልኢኽዎ ክርስቶስ ንሓዋርያት፡ ሓዋርያት ንሰዓብቶም (1ቀሌ.17፡1-2)። ጉባኤ ኒቅያ ናይ 318 ጉባኤ መንፈስ ቅዱስ ውሳኔ ኣብ ርእሲ ፓትርያርክ። “ኣብ ትሕቲ ሓደ ሊቀ ጳጳስ (ፓትርያርክ) ዘለዉ ጳጳሳት፡ ‘’ኣብ ርእሲ ፓትርያርክ ክሲ ተቐቢሎም ዝኾነ ውሳኔ ክህቡ ኣይክእሉን። ዝኾነ ገበን እንተ ሃለዎ ካልእ ኃዉ ፓትርያክ ኣብ ጉባኤ ተረኺቡ ገበን እቲ ዝተኸሰ ፓትርያርክ ከየርጋገጸ፡ ክውስኑ ኣይክእሉን።” ውሳኔ ጉባኤ ኒቅያ 51።
ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት፡ ጳጳሳት ኤጲስ ቆጶሳት እዩ። ስለዝኾነ ኣብ ኩሉ ሃገረ ስብከታት ዚርከቡ ጳጳሳት ሓለቓኦም መን ምዃኑ ኪፈልጡ ይግባእ እዩ። ብዘይፍቓዱ ድማ ዓብይ ይኹን ንእስ ስራሓት ኪሰርሑ ኣይግባእን። ንሱ ድማ ብዘይምኽሮም ዓበይቲ ነገራት ኣይስራሕ። 3ይ ቀሌምንጦስ (ኣብጥሊስ ቀኖና 25)።
ነቲ ብሕርየት መንፈስ ቅዱስ ዝተቐብአ ርእሰ-ኣቦታት (ሊቀ ጳጳስ) ብዘይካ በዘን ዚስዕባ ሰለስተ ጉድለታት ብዝኾነ ካልእ ምኽንያት ካብ መዓርጉ ኣይእለን እዩ።
ልቡ እንተ ሰሓተ እሞ ከም ዘይኃዊ እንተ ተረጋገጸ።
ምሉእ ክሕደት ኣምልኮተ እግዚኣብሔር ከም ዘለዎ ምስ ዚረጋገጽ።
ኣብ ዝሙትን ቅትለትን እንተ ተረኽበ (ፍትሕ መ. 4፡87-91)።
5. ልዕልና ሕጊ
"ሕግሰ ጣባይዓዊ ተውህቦ ለሰብእ ቀዲሙ እምኀበ እግዚኣብሔር’’ እዚ ማለት ‘’ሕጊ ኣቐዲሙ ብእግዚኣብሔር ንሰብ ዝተዋህበ ባህርያዊ ትዕድልቲ እዩ’’ ከም ዝበለ ፍትሓ ነገሥት፡ ኣብዚ ዓለም ልዕልና ሕግን ሕጋዊ ኣሰራርሓን ካብ ኣቦና ኣዳም ዝጀመረ ምዃኑ ተገሊጹ እዩ። ስለዝኾነ ድማ ከምዚ ሎሚ ሕጊ ኣብ ወረቐትን ጽሑፋትን ከይሰፈረ ከሎ፡ ቀዳሞት ኣበው ‘ብሕጊ ልቦና’ እዮም ዝምርሑ ዝነበሩ። ኩሉ ወዲ ሰብ ንግዝኣተ-ሕጊ ከኽብርን ክእዘዝን ከኣ ግዴታ እዩ። እዚ ክንብል ከሎና ሕጊ ዘኽበረ ሰብ ንገዛእ ርእሱ ይኸብር። ሕጊ ዘሕስር ሰብ ድማ ንሕይወቱ እዩ ዝሓስር። ሕይወትና ንባዕላ’ውን ብሕጊ ዝቖመት ኣካል እያ። ስለዚ ወዲ ሰብ ንሕጊ ስድራ ቤት፡ ሕጊ ሃገርን ሕጊ ዓለምን ፈሊጡ ንልዕልና ሕጊ ኣኽቢሩ ብሰላም እንተ ተመላለሰ ነዛ ዓለም ዓቢይ ረብሓ እዩ።
ኵልና ከምዘንበብናዮ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ናብ ጳጳሳት ኣብ ዝጸሓፍዎ መልሲ "ዝኾነ ሰብ ልዕሊ ሕጊ ክኸውን ዝኽእል የሎን። ሕጊ ድማ እንተረጊጽካዮ ተመሊሱ እዩ ዝረግጸካ" ክብሉ ሓጺርን ንጹር ብዝኾኑ ቃላት ንልዕልና ሕጊ ገሊጸሞ እዮም። ኣቦና እዚ ክብሉ ከለዉ ንዝኾነ ፓትርያርክ ብኣድማ ይኹን ብጸለመ--ሻራ ከተውርዶ ከምዘይትኽእል ብምግላጽ፡ ፓትርያርክ ገለ ገበን እንተገበረ ግና ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ብዝፈቕዶን ዲድስቅልያ ብዝእዝዞን መሠረት ተኸሲሱ ካልእ ፓትርያርክ ናብ ዝመርሖ መንፈሳዊ ጉባኤ ከተቕርቦ ከምዝከኣል ሓቢሮም እዮም። ነዚ ዝምልከት ኣብ ቅዱስ ወንጌል እቶም ሕጊ ገዲፎም ‘’ሰይፊ ዘልዕሉ ኵሎም ብሰይፊ እዮም ዝጠፍኡ’’ ከም ዝበለ እቶም ንልዕልና ሕጊ ዘኽብሩ ድማ ብኽብረት ክነብሩን ክዝከሩን ምዃኖም ክንፈልጦ ዘሎና ኣገዳሲ ጉዳይ እዩ። ማቴ 26፡52።
ኣቦና ዳዊት ‘’ካብ ኣእላፋት ወርቅን ብሩርንሲ ሕግኻ ይሕሸኒ’’ ከም ዝበለ መንፈሳዊ ሕጊ ልዕሊ ኵሉ ሃብትን ንብረትን ዝሕረ ምዃኑ እዩ ዘነጽረልና። (መዝ 119፡72)። ስለዝኾነ ድማ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያንና ነቲ ሓዋርያት ዝጸሓፉልና መንፈሳዊ ትእዛዛትን፡ ቅዱሳን ኣቦታት ዘቖሙልናን ቀኖናን መሠረታዊ ሕጋን ሥርዓታን ጌይራ እያ ትጎዓዝ ጸኒሓ። እቲ ኣብ ቀዳማይ መንፈሳዊ ጉባኤ ቤተ ክርስቲያን ብ325 ዓ.ም ኣብ ኒቅያ፡ ካልኣይ መንፈሳዊ ጉባኤ ብ381 ዓ.ም ኣብ ቁስጥንጥንያ፡ ሣልሳይ መንፈሳዊ ጉባኤ ብ431 ዓ.ም ኣብ ኤፈሶን ብመሪሕነት መንፈስ ቅዱስን ሕብረት ሊቃነ ጳጳሳት ዓለምን ዝተወሰነ ሕግታት ከኣ ን1700 ዓመታት ጸኒዑ፡ ኣጽኒዑና ዘሎ ናይ ልዕልና ሕጊ ሓይሊ ጭቡጥ ኣብነት እዩ።
እምበኣር ሎሚ ኣብ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንና ልዕልና መንፈሳዊ ሕጊ ስለዝተጣሕሰ ከም ክንፊ ዘይብሉ ኣሞራ ክብራን መሓውራን ኣጥፊኣ፡ ካብ ዓለምን ካብ ሓፍታ ዝኾነት ቤተ ክርስቲያን ግብጺ መንበረ ማርቆስ ተነጺላ፡ ብህልኽ፡ ሕሜታን ክስን ትርመስ ኣላ። እዚ ድማ ንዘስተውዕል ልቢ ዘለዎ ኣማኒ ብጣዕሚ ዘሕዝን እዩ። ከም ክርስቲያን መጠን እምበኣር ነቶም ኵሎም ኦርቶዶክሳውያን ሰማዕታት ዘኪርና ‘’ካብ ፍቕሪ ክርስቶስ ዝፈልየና መን እዩ’’ ኢልና ምእንቲ ልዕልና ሕጊ ቤተ ክርስቲያንና ክኽበር ኵልና መራሕትን ኣመንትን ሠሚርና ክነሰርሕን ልዕልና ሕጊ ክርገጽ ከሎ ድማ ሓቅን ሕግን ሒዝና ብጽንዓት ክንከላኸልን በዚ ኣጋጣሚ ንጽውዕ።
6. ምፍራስ ሕጊ ዘስዕቦ ጉድኣት
ምፍራስ ሕጊ ማለት መገዲ እግዚኣብሔር ገዲፍካ መገዲ ሰይጣን ምስዓብ ማለት እዩ። ምኽንያቱ ሰይጣን ሰማያዊ ሕጊ ስለዘፍረሰ እዩ ካብ ብርሃናዊ መልኣኽ ናብ ማዕሙቕ ጸልማት ዝተደርበየ። ንኣዳም ሕጊ ኣምላኹ ከፍርስ ዘታለሎን፡ ቃኤል ንኃዉ ኣቤል ክቐትሎ ዝመኸሮን ድማ ረቂቕ ምኽሪ ሰይጣን እዩ። ስለዚ ብምፍራስ ሕጊ ኵሉ ጽልኢ፡ ባእሲ፡ ክሲ፡ ስርቂ፡ ውድቀት፡ ኃጢኣትን ሞትን ኣብዚ ዓለም መጸ። በዚ መሠረት ሕጊ ከተፍርስ ከሎኻ ኣንጻር ክብርኻን ሕይወትካን ትጎዓዝ ምህላውካ ምፍላጥ ኣድላዪ እዩ። ዝኾነ ሰብ ንብዘሎ እቲ ሕጊ ሓልዩ ኣብ ሓንቲ ዚብድል ብዅሉ እዩ በደለኛ ዝኸውን። እቲ ‘’ኣይትዘሙ’’ ዝበለ ‘ኣይትቕተል’’ ድማ በለ። ስለዚ እንተ ዘይዘሞኻ እኳ ካብ ትቐትልሲ መፍረሲ ሕጊ ኢኻ። ያዕ 2፡10
ምፍራስ ሕጊ ዘስዕቦ ጉድኣት ኣዝዩ ብዙሕ እዩ። ጉድኣቱ ምድራዊ ጥራይ ዘይኮነስ ሰማያዊ ጉድኣት’ውን ኣለዎ። እቲ ሰማያውን ሓጋግ ሕግን ዝኮነ እግዚኣብሄር ኣምላኽና፡ ነታ ቀዳመይቲ ስድራቤት (ኣዳምን ሄዋንን) ዝሃባ ሕጊ ብዘይ ምእዛዝ ዘምጽእዎ ጉድኣት ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ ኣብ ዘፍ 3፡14-19 እንተ ተመልከትና፡ ጉድኣቱ ማዕረ ክንደይ ዓቢይ ከም ዝኾነ ይነግረና። ምፍራስ ሕጊ መቅጻዕቲ ስለ ዘስዕብ ወዲ ሰብ እንሆ ተሰካሚ ተዋራራሲ ሓጢኣት ሞት ኮይኑ ይነብር ነበረ። ካብታ ብሓጎስን ብደስታን ንኽነብርዋ ዝተዋሃበቶም ገነት፡ ተደርብዮም ካብ ክብሪ ናብ ሓሳር፡ ካብ ጽጋብ ናብ ጥሜት፡ ካብ ሓጎስ ናብ ሓዘን፡ ካብ ምርቓ ናብ መርገም፡ ካብ ትብዓት ናብ ፍርሃት ከም ዘውደቆም ነንብብ። ብሓቂ ከምቲ ቃል ኣቦና ፓትርያርክ እንጦንዮስ “ሕጊ እንተ ረገጽካዮ ተመሊሱ’ዩ ዝረግጸካ” ዝበልዎ: እቶም ቅድሚ ሕጂ ሓይሊ ኣሎና፡ ግዜ ኣሎና ኢሎም ንሕጊ ዝረገጽዎ ሰባት በቲ ሓቀኛ ሕጊ ተረጊጾም እዮም። ሎሚ ዝረግጽዎ ዘለዉ ድማ ጽባሕ ክርገጹ እዮም።
ከምኡውን ታሪኽ እስራኤላውያን ሃዲእና እንተ ርኢናዮ ሕጊ ኣምላኽ ኣብ ዝሕልዉሉን ዘኽብርሉን ጊዜ ንጸላእቶም ብምስዓር ዓወት ይረኽቡ ምንባሮም ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስ ይነግረና። ብኣንጻሩ ሕጊ ምስ ዘፍርሱን ሸለል ኢሎም ኣብ ዝኸዱሉን ጊዜ ከኣ ኣብ ኢድ ጸላእቶም ይቃልዑን ይማረኹን ምንባሮም ቃል ኣምላኽ የዘንቱ። ስለዚ ሕጊ ምስ ዝፈርስ ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ብሰላም ቅሳነት ከይነብርን ንኸይንዓብን ከም ኣብ እሾክ ዝበቆለት ቆልቋል ኩይኑ እንዳ ተሳቐየን እንዳ ነበዔን ይነብር።
ብሕጊ ምንባር ግድን ድዩ? ወዲ ሰብ ኣብዛ እንነብራ ዓለም ብሰላምን ተኸባቢሩ ክነብር እንተድኣ ኮይኑ ሕጊ ክህሉ ግድን እዩ። ከም ኣብነት ኣብዚ ብምቾትን ብኽብርን እንነብረሉ ዓዲ ሰሜን ኣመሪካ እንተ ሪኢና፡ ንሰብ ካብቲ ሕንጹጽ መስመር ንኸይወጽእ ዝሕልዎ ሕጊ ደኣ’ምበር ተክኖሎጂ ዘምጽኦ መሳርሒ ኣይኮነን። ስለዝኮነ ከኣ፡ ነዚ ብሚልዮናት ዝቑጸር ስደተኛ ዘለዎ ሃገር ንኩሉ ዜጋ ጸሊም ኮነ ጻዕዳ ብማዕረ ክነብር ንርእዮ ኣሎና። ሕጊ ምንባር ኣብ ሃገርን ሕብረተ ሰብን ዘምጽኦ ጠቕምን ዕብየትን ልዑል ስለዝኾነ ውሑስ ሕይወትን ሰላማዊ ናብራን ዝደሊ ሰብ ንሕጊ ክግዛእ ሠናይ እዩ። ምኽንያቱ ሕጊ እንተ ዘይህሉ ወድሰብ ናይ ምንባር ዕድሉ’ውን ኣዝዩ ኣጣራጣሪ ኮይኑ ምተረኽበ።
‘’ኣምላኽ ክፈጥረና ከሎ ቅኑዓት ገይሩ ፈጠረና። ንሕና ግና ብልሓት ኣብዚሕና ንሕይወትና ሕልኽልኽ ኣእቶናላ’’ ከም ዝበለ መክብብ 7፡29። ሎሚ ወዲ ሰብ ብፍርሓት ኣምላኽን ግዝኣተ-ሕግን ተዓጊሡ ኸይነብር፡ ብስስዐ ሥጋዊ ድሌቱ ስለ ዝተዋሕጠ ኣብ ዓለምና ብሰንኪ ምፍራስ ሕጊ ቁጽሪ ዘይብሎም ኣብያተ ማእሰርትን ቤት ፍርድታትን ብብዝሒ ሰባት የዕለቕሊቖም ንርኢ ኣሎና። እዚ ድማ ሰብ ክሳብ ክንደይ ካብ ሰማያውን ምድራውን ሕጊ ርሒቑ ከምዘሎ ንምርዳእ ኣየጸግምን እዩ። ሕጊ ኸኣ ንጻድቃን ከም ዘይተሠርዐ ንፈልጥ ኢና። ሕጊ ዝተሠርዐ ንመፍረስቲ ሕጊ፡ ንጕሒላታት ነቶም ኣምላኽ ዘይፈልጡ፡ ንኃጥኣን፡ ንርኹሳት፡ ነቶም መንፈስ ዘይብሎም፡ ነቶም ኣቦኦምን ኣዲኦምን ዚቐትሉ፡ ንቐተልቲ ነፍሲ፡ ንኣመናዝር፡ ግብሪ ሰዶም ንዚገብሩ፡ ነቶም ሰብ ዚሸጡ ነጋዶ፡ ንሓሰውቲ፡ ነቶም ብሓሶት ዚምሕሉ፡ ነቶም ንቕኑዕ ትምህርቲ ዚቃወሙ እዩ። 1ጢሞ 1፡9።
ንኣብነት፡ ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ሕጊ ምጥሓስ ዘምጽኦ ጉድኣትን ሳዕቤኑን እንተ ተመልከትና፡ ኣመንታ ብምፍልላይ፡ ብሻራ፡ ብጽልኢ፡ ብቂም፡ ብባእሲ፡ ብትዕቢት ብሓሶት እትፋላለየሉ እዋን፡ ገለ ኣብ ገዛ፡ ገለ ኣብ ካልእ እምነት፡ ገለ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ባእስን ቆዮቛን ክሰምዕ ኣይከይድን ብምባል ኣብ ቤቱ ተዓጽዩ ዝነብር ብዙሕ እዩ። ቤተ ክርስቲያንና ናይ ክብሪ ሚዛና ቀኒሳ እትራኣየሉ ዘላ ናይ ፈተና ጊዜ ተባሂሉ ክጽዋዕ ይከኣል። እዚ ዅሉ ካበይ እዩ መጺኡ? ሳዕቤኑ’ኸ እንታይ እዩ? ኢልና ንነብስና ምስ እንሓታ፡ መልሱ ኩልና ኣመንቲ ናይዛ ቤተ ክርስትያን እዚኣ ከምቲ ክቡር ኣቦና ቀዳማዊ እንጦንዮስ 3ይ ፓትርያርክ ሃገረ ኤርትራ “ሕጊ እንተ ረገጽካዮ ተመሊሱ ክረግጸካ እዩ” ዝበልዎ ቃል ብዘይ ምስትውዓልና፡ ክንድዚ ዝኣክል ስቓይን መከራን በጽሓና።
ኣብዚ ብንጹር ልዕሊ ዝኾነ ከነብርሆ እንደሊ ነቲ ኣብ ቅዱስ መጽሓፍ ዚርከብ “ንብጻይካ ከም ነፍስኻ ኣፍቅር’’ ዝብል ዓቢይ ሕጊ በቶም ንዓለም መኒኖም ዝመንኮሱን፡ ንዕዮ ቤተ ክርስቲያን ክመርሑ ዝጰጰሱን ኣቦታት ክንዲ ናይ ፍቕሪ ፡ ናይ ዕርቅን ሓቅን ኣብነት ዝኾኑ፡ ንቀዋሚ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ኣፍሪሶም፡ ስም ሥላሴን ውግዘትን ረጊጾም፡ ንመራሒኦምን ብጻዮምን ጠሊሞም፡ ናይ ፍርሒ ጽልእን ህርፋን ሥልጣንን መራሕቲ ክኾኑ ምርኣይና ብልቢ ዘሕዝነና ነገር እዩ። ነቲ ኣብ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንና ኣብ ውሽጢ ኤርትራን ኣብ ወጻኢ ሃገራትን ብፍላይ ከኣ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ተጀሚሩ ዝነበረ ቅልጡፍ ምዕባለን ብሩህ ተስፋን ኣብ ሓደጋ ኣውዲቖሞ ከምዘለዉ ከኣ ዘይሰሓት ሓቂ እዩ። ጳጳሳት ኤርትራ ብሓቂ ንኣምላኾምን ንማዕርጎምን ክሳብ ሞት እሙናት ኮይኖም ስለ ዘይተረኽቡ ሕጊ ብምፍራሶም ካብ ዓለምን ኦሬንታል ኣብያተ ክርስቲያናትን ተነጺሎም ኣለዉ።
እግዚኣብሔር ነቶም ሕጉ ኣፍሪሶም ካብኡ ዝረሓቑ ሕዝቢ “ናባይ ተመለሱ እሞ ኣነ ድማ ክምለሰኩም እየ’’ ከምዝበሎም፡ እቲ ኣብ ልዕሊ 3ይ ፓትርያረክ ኣቡነ እንጦንዮስ ሕጊ ብምፍራስ ዝተወስደ ንተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንና ዝመቓቕል ዓመጻዊ ውሳኔ ኵሎም እቶም ብኢዶም ፈሪሞም ዝወሰንዎ ጳጳሳት ጌጋኦም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን ተኣሚኖም ብንስሓን መንፈሳዊ ጣዕሳን ተመሊሶም ንእግዚኣብሔር ክኽሕሱን ንሕዝቦም ክድብሱን ሕጂ’ውን ግዜ ኣለዎም። ሕጊ ፈሪሱ ከሎ ‘’ኃጢኣት የብልናን እንተ በልና ግና ንገዛእ ርእስና ንጥብር ኣሎና እታ ሓቂ ኸኣ ኣባና የላን’’ ዝብል ማዕዳ ቅዱስ ዮሓንስ ምዝካር’ውን ጽቡቕ እዩ።1ዮሓ 1፡8።
7. ንሕጊ ምእዛዝ ዘምጽኦ በረኸት
ሕጊ እግዚኣብሔር እቲ ናይ መጀመርታ ቅዱስን መሠረት ናይ ኩሉ ቅኑዕ ሕግን እዩ። ምኽንያቱ ሕጊ እግዚኣብሔር ብሓቂ ፍጹም ስለዝኾነ ጉድለት ዝበሃል ኣይርከቦን እዩ። ኢየሱስ’ውን ንደቀ መዛምርቱ ክምህሮም ከሎ ኸምዚ በሎም፡ “እተፍቅሩኒ እንተ ዄንኩምሲ ትእዛዛተይ ክትሕልዉ ኢኹም። (ዮሓ 14፡15)። ስለዚ ንእግዚኣብሔር ምፍቃር ማለት ትእዛዛቱ ምሕላው ማለት እዩ። ኵሎም ነቢያትን ሓዋርያትን ቅዱሳን ሰማዓታትን ድማ ንሕጊ ኣምላኽ ስለ ዘኽበሩ እዮም ንውሉድ ወለዶ ብቕድስንኦም ዝዝከሩ ዘለዉ። ንሕና ኸኣ እቲ ዝዓበየ ህያብ ካብ ሰማያዊ ኣቦና ዝተቐበልናዮ፡ ሕጊ ሞትን ሕይወትን ከምዘምጽኣልና ፈሊጥና ብነጻ ጽቡቕን ሕማቕን ናይ ምምራጽ ክእለት ተዓዲሉና እዩ። ዘዳ 30፡19።
ኣቦና ዳዊት ብዛዕባ ሕጊ እግዚኣብሔር ክዝምር ከሎ ከምዚ ይብል፡- ሕጊ እግዚኣብሔር ፍጹም እዩ፥ ሓድሽ ሕይወት ይህብ፥ትእዛዝ እግዚኣብሔር እሙን እዩ፥ ንገርህታት ጥበብ ይህቦም። ሕጊ እግዚኣብሔር ቕኑዕ እዩ፥ ነቶም ዚእዘዝዎ የሓጉሶም፥ ትእዛዛት እግዚኣብሔር ንጹሕ እዩ፥ ንኣእምሮ ምስትውዓል ይህብ ንእግዚኣብሔር ምፍራህ ጽቡቕ እዩ፥ንዘልዓለም ይነብር። ፍርድታት እግዚኣብሔር ሓቂ እዩ። ኩሉ ጊዜውን ቅኑዕ እዩ። ካብ ወርቂ፥ አረ ኻብቲ ኣዝዩ ዝጸረየ ወርቂ እኳ ዝኅረ እዩ። ካብ መዓር፥ አረ ኻብ መዓር ወለላ እኳ ዚጥዕም እዩ። ንኣይ ንባርያኻ እውን ፍልጠት ይህበኒ፥ ዚሕልዎ ዘበለ ከኣ ዓቢ ኻሕሳ ኣለዎ። (መዝ 19፡7-11) ይብል። እምበኣር ብኽብሪ ንዝቕበሎ ሓድሽ ሕይወት፡ ንዓያሹ ጥበብ፡ ንኣእምሮ ምስትውዓልን ሓጎስን ዝህብ፡ ካብ ወርቅን መዓርን ንላዕሊ ዝኅረ ሕጊ እግዚኣብሔር ጥራይ ብምዃኑ ክንትግብሮን ክንቅበሎን ብጣዕሚ ኣገዳሲ እዩ።
ብምኽባር ሕጊ መንፈሳውን ሥጋውን በረኸት ከምዝርከብ ዘየጠራጥር እዩ። ምኽንያቱ ካብ ኣዳም ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ እቶም ሕጊ ኣምላኽ ዘፍርሱ ብመርገም፡ ምንቕጥቃጥ ምድርን፡ ማይ ኣይኅን ክቅጽዑ ከለዉ፡ እቶም ንሕጊ ተኣዚዞም ከም ፍቓድ ኣምላኽ ዝመላለሱ ድማ ንውሉድ ወለዶ ዝጸንሕ ሃብትን በረኸትን ተቐቢሎም እዮም። ሕጊ ድማ ንደቂ ሰባት ከም መስትያት እዩ ተዋሂቡና። ናብቲ ሕጊ ምስ እንምልከት መንፈሳዊ ኩነታትና ንርኢ እሞ ጉድለትና ተረዲእና ናብቲ ጥንታዊ መገዲ ኣምላኽን ጽቡቕ ጎደናን ተመሊስና ብሰላም ክንጎዓዝ ይሕግዘና። ሕጊ እንተዘይህሉ ግና ሕማቕን ጽቡቕን ክንፈልጥ’ውን ምስ ተሸገርና ኔርና። ስለዚ ንሕጊ እግዚኣብሔር ዝእዘዝን ዘስተንትንን ሰብ ብጹዕ እዩ። መዝ 1፡2።
ብተወሳኺ ናይ ቤተ ክርስቲያን ሕጊ ምስ ናይ እግዚኣብሔር ሕጊ ዝጻረር ኣይኮነን። ብመሠረቱ’ውን ኣብ ቃል ኣምላኽ ዝተመሥረተ ቅኑዕ ሕጊ እዩ። እቶም ሰለስተ ዓበይቲ ጉባኤ ኣብያተ ክርስቲያናት ዓለም ዝወሰንዎም ቀኖናታት ከኣ፡ ኣዝዮም ጠቐምቲ ብምዃኖም ኣኽቢርና ክንሕልዎምን ዝኾነ ሰብ ‘’ልዕሊ ሕጊ ክነብር እየ’’ ዝብል እንተመጸ ካብ ኣምላኽ ፍርዲ ከምዝቕበል ክነረድኦን ይግበኣና እዩ። 3ይ ፓትርያረክ ኣቡነ እንጦንዮስ’ውን ነቲ ብሓዋርያት ‘’ስለዚ ንርእስኹምን ነታ ብጋዛእ ደሙ ዘጥረያ ቤተ ክርስቲያን ኣምላኽ ክትጓስዩ መንፈስ ቅዱስ ኤጲስ ቆጶሳት ገይሩ ኣብኣ ዝሸመኩም ኵሉ መጓሰ ሓልዉ’’ (ግሓ 20፡28) ዝብል ሕድሪ ስለ ዘኽበሩ ከቢድ ፈተናን ጸበባን እኳ ይወርዶም እንተሎ፡ ብውሽጦም ብዙሕ ከም ዝሕጎሱን በረኸት እዙዛት ከምዝቕበሉን ርዱእ እዩ። እቶም ንሥጋኦም ፈሪሆም፡ ፍቓድ ሰብ ምእንቲ ክፍጽሙ ንሕጊ ቤተ ክርስቲያን ዝረገጹን ብዘይ ሕጊ ዝነብሩን ግና ውሽጣዊ ጓህን ሕልናዊ ወቐሳን ከምዝስምዖም ዘየጠራጥር እዩ። ሕድሪ ኣምላኾም ስለ ዝጠለሙውን ዝቕበልዎ ጸጋን በረኸትን የሎን። ኣብ ቅድሚ ሰብ ክሓፍሩን ኽሓስሩን ከኣ ግድን እዩ።
እምበኣር ነቲ ዝተዋህበና መንፈሳዊ ይኹን መመሓደሪ ዓለማዊ ሕጊ ክንጥሕሶ ዘይኮነስ ከም ፍቓድ ኣምላኽ ከነኽብሮ ጽቡቕ እዩ። ሕጊ ብምኻባር ኢና ድማ እሙናት፡ እዙዛት፡ ብሓቂ ኣብነታውያን ክርስቲያናትን ምዃንና ከነረጋግጽ ንኽእል። ኵሎም እቶም ቅዱሳንን ክቡራት ሰባትን እንብሎም ዓበይቲ መራሕቲ ቤተ ክርስቲያን ሕጊ ስለ ዘኽበሩ እዩ ኣምላኽ ሞገስን በረኸትን ሂብዎም። እግዚኣብሔር ድማ ንወዲ ሰብ ብቅሳነትን ህድኣትን ክነብር ድኣ’ምበር ብሕጊ ኣልቦነትን ጥልመትን ክነብር ኣይኮነን ፈጢርዎ። ንኣብነት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብርሃም ብትእዘዝ እግዚኣብሔር ዝመላለስ ስለ ዝነበረ፥ “ብኸብትን፡ ብሩርን ወርቅን ኣዝዩ ሃብታም ነበረ”። (ዘፍ 13፡2) እቲ ዕጉሥ ኢዮብ ጻድቕ’ውን ንሕጊ ኣምላኹ ብምኽባር እዩ ብውሉድን ጥሪትን ተባሪኹ።
ስለዚ ከምቲ ኣምላኽ ብነቢይ ሙሴ ጌሩ ‘’ትእዛዛት እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም እንተ ሓሎኹም፡ ብመገዱውን እንተ ኸድኩም እግዚኣብሔር “ርእሲ እምበር ጭራ ኣይክገብረኩምን እዩ’’ ተጠንቒቕኩም ሕግታቱ እንተ ኣኽበርኩም ከኣ ብላዕሊ እምበር ኣብ ታሕቲ ከቶ ኣይክትኮኑን ኢኹም’’ ምስ በለ “ነዚ ሎሚ ዝእዝዘኩም ዘሎኹ ዅሉ ትእዛዛቱን ሕግታቱን እንተ ኣፈረስኩም ግና ብዙሕ መርገም ውርደትን ክበጽሓኩም እዩ’’ ከምዝበሎም ምዝካር ግቡእ እዩ። ዘዳ 28፡13።
በዚ ምኽንያት ንመንፈሳዊ ሕጊ ምእዛዝ ማለት ንእግዚኣብሔር ምኽባርን ምምስጋንን ማለት እዩ። እቶም ዝወሃቡና ሕግታትን ትእዛዛታት ድማ ከም ኣርዑትን ጽዕነትን ዘይኮነስ፡ ከም መምርሒታትን መገድታትን ኢና ክንቆጽሮም ዘሎና። ምድራዊ ሕግታት ከየኽበርና ድማ ንሰማያዊ ትእዛዛት ከነኽብር ብፍጹም ኣይንኽእልን ኢና። “ከመይ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ቅድሚ ሰብ’ውን ሠናይ ንምግባር እዩ ዕላማና’’። ስለዝኾነ ከምቲ ሓዋርያት ዝኣዘዙና ነቲ ቅኑዕን ሕጋውን ክርስቲያናዊ ኣካይዳና ርእዮም ኣብ ሰማያት ንዘሎ ኣምላኽና ምእንቲ ከመስግንዎስ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ኣካይዳና ነጸብቕ። 2ቆሮ 8፡21።
8. መደምደምታ
ኣብዚ ብዛዕባ ልዕልና ሕጊ ክንዛረብ ከሎና፡ ብመጀመርታ ኣብ ዓለም ሕጊ እንተ ዘይህሉ ወዲ ሰብ ከመይ ኢሉ ምነበረ? እንታይከ ምኾነ ነይሩ? ኢልና ክንሓስብ ብጣዕሚ ኣገዳሲ እዩ። ሕጊ መሠረት ሕይወትን መምርሒ ምድራዊ ጉዕዞናን እዩ። እቲ ‘’ካብ ሕጊ ሓንቲ ነጥቢ ካብ እትወድቕሲ ሰማይን ምድርን ክሓልፍ ይቐልል’’ ዝበለ ቅዱስ ወንጌል ናይ ሕጊ ልዕልና ብንጹር ቃላት ገሊጹልና እዩ። ሉቃ 16፡17። ብፍላይ መንፈሳዊ ሕጊ ብግዜን ኵነታትን ከይተሓጽረ፡ ኣሚኖም ንዝፍጽምዎ ሕይወትን በረኸትን ከውርሶም ከሎ፡ ነቶም ንልዕልና ሕጊ ዕሽሽ ዝብሉ ግና ናብ ሕይወቶም መዓትን መቕጻዕትን ኣስዒብሎም እዩ (ኤር 44፡23)።
ኵልና ከምንፈልጦ ኣቦና ኣዳም ንሕጊ ኣምላኹ ኣኽቢሩ ኣብ ገነት ክነብር ከሎ ምሉእ ሰላምን ብዙሕ በረኸትን ነበሮ። ትእዛዝ ምስ ኣፍረሰ ግና ግርማኡ ተቐንጠጠ፡ በረኸቱ ድማ ሃጸጸ። ነቢይ ኢሳያስ’ውን ብዛዕባ ሕጊ ‘’ሕራይ እንተበልኩምን እንተ ተኣዘዝኩምን ምድሪ እተፍርዮ ሠናይ ዘበለ ኽትበልዑ ኢኹም’’ ይብለና። ኢሳ 1፡19። ስለዚ ንሕጊ ምእዛዝ ሠናይ ነገራት የብልዕ፡ ዕረፍቲውን የምጽእ እዩ። ንሕጊ ዘይምእዛዝ ድማ ሞትን ውድቀትን እዩ ዘስዕብ። እግዚኣብሔር ንሙሴ ክእዝዞ ኸሎ ‘’ናብ እትኸዶ ዅሉ ምእንቲ ኪቐንዓካስ ካብቲ ሕጊ ንየማን ወይ ንጸጋም ኣይተልግስ’’ በሎ (ኢያ 1፡7)።
እምበኣርከስ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ከምዝረኣናዮ ብሰንኪ ምፍራስ ሕጊ ቤተ ክርስቲያንና ብዙሕ ተጻሒፉን ተዘሪቡን እዩ። ብፁዕ ወቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ድማ ሕጊ ኣምላኾም ዓቒቦም ነታ ዝመሓሉላ ቤተ ክርስቲያን በይኖም ክሳብ ሰማዕትነት ግቡኦም ፈጺሞም እዮም። ሎሚ ከነመሓላልፎ ንደሊ መልእኽቲ ብዛዕባ እቶም ካብ እምነት ሓላፊ ሽመት፡ ካብ ሓቂ ሓሶት፡ መሪጾም ኣብ ጌጋ መገዲ ዘለዉ “ኣምላኽ ዕርቂ ንብኡሳት፡ ንስሓ ንጥፉኣት’’ ሰሪዑ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ነታ ምድሪ ተስፋ ዝወረስዋ እቶም ጽኑዕ መንፈስ እግዚኣብሔር ዝነበሮም ካሌብን ኢያሱን ምዃኖም ዘኪሮም፡ ምድራዊ ሕይወቶም ከየብቅዐ፡ ጻዕረ ሞት ከይመጸ፡ ከሎ ካብ ሓጻር ኢድ ሰብ ወጺኦም ኣብ ኢድ እግዚኣብሔር ከዕቁቡ ሓደራ ንብል።
ብዝተረፈ ቅዱስ ጽሑፍ “እቶም ሕግኻ ዜፍቅሩ ብዙሕ ሰላም ኣለዎም’’ ከምዝበለ እቶም ንልዕልና ሕጊ ዝረግጹ ድማ ‘’ብዙሕ ጭንቀትን ሕልናዊ ስቕያትን ኣለዎም። ስለዚ ነቶም ብ25 ሚያዝያ 2004 ብሕጋዊ መገዲ 3ይ ፓትርያርክ ክኾኑ ዝተመርጹ ኣቡነ እንጦንዮስ፡ ዮፍታሄን ጳጳሳትን ሕጊ ጥሒሶም ብ13 ጥሪ 2006 ካብ መንፈሳዊ ሓላፍነትኩም ኣውሪድናኩም ኢሎም ንኣባ ዲዮስቆሮስ እኳ እንተመዘዙ፡ ልዕልና ሕጊ ወትሩ ሕያው ስለዝኾነ ዓለማዊ ተነጽሎን ውርደትን ጥራይ እዩ ኣስዒብሎም ዘሎ እምበር፡ ንሓቂ ክቐብሩን ንቅኑዕ ሕጊ ክቕይሩን ኣይከኣሉን ዘለዉ እሞ ሕጊ ዝተሰርዐ ንመፍረስቲ ሕጊ ምዃኑ ተረዲእና ንልዕልና ሕጊ ንገዛእ!
"ካብ ኣእላፋት ወርቅን ብሩርንሲ ሕግኻ ይሕሸኒ"
ዝተወከስናዮም መጻሕፍቲ/ጽሑፋት


c: text/html

text:
ኣብ ከተማ ኣምቦ ኣብ ዝርከብ ኣዋሮ ቀዳማይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ሓደ ወዲ 9 ዓመት ብጥይት ከምዝሞተን ንዕኡ ንምልዓል ዝፈተነት ሓፍቱ ድማ ኣብ እግራ ብጥይት ከምዝተወቕዐትን ስሞም ክግለጸሎም ዘይደለዩ ነባሪ’ቲ ከባቢ ገሊጾም።
ኣብ ከተማ ኣምቦ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ብሓዊ ይባራዕ ከምዘሎ እውም እቶም ነባሪ ብተወሳኺ ሓቢሮም።
ኣብ ዞባ ምዕራብ ኣርሲ ወረዳ ሻሸመኔ ኣብ ጣቢያ ደጎሌ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር ብሓዊ ከምዝተባርዐን ኣጄ ኣብ ዝተባሃለ ከባቢ ሓደ ቤት ማእሰርቲ ተሰይሩ እሱራት ክውጹ ከምዝተገብረ፣ኣብ ሆሮ ጉድሩ ወለጋ ድማ ተቓውሞ ምቕጻሉ ጸብጻባት ይሕብሩ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ሚኒስትር ኮሚኒኬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ብጌጋ ግን ከኣ ግቡእ ሕቶ መሰል ዘቕረቡ ክፍትሑ እዮም፤በቲ ጎንጺ ጉድኣት ዝወረዶም ድማ ክንክን ክግበረሎም እዩ ኢሎም።
ክልላዊ መንግስቲ ኦሮሚያ ሓድነትን ምክእኣልን ክሰፍን ጸዊዑ’ሎ።
ተቓዋሚ ፓርቲ መድረክ ዝሓተትናዮ ሰልፍን ኣኼባን ተኸሊእና ክብል መረርኡ ገሊጹ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ከተማ ነቀምት ኣብ ልዕሊ ዝርከብ መደብር ወታደራት መንግስቲ ብዝተፈፀመ ናይ ቦምብ መጥቓዕቲ ጉድኣት ከምዝወረደ ተገሊፁ።
ነባሪት ከተማ ነቀምት ምዃና ዝገለፀት ወ/ሮ ሳዲያ ኢቲቻ ትማሊ ወታደራት ኣብ ዝቕመጥሉ ካምፕ መንነቶም ብዘይተፈልጡ ሰባት ቦምብ ከምዝተደርበየ ትዛረብ።
“ትማሊ ኣብ ቀበሌ 02 መንነቶም ዘይንፈልጦም ሰባት ቦምብ ደርቢዮም ዝሞቱን ዝቖሰሉን ሰራዊት ኣጋእዚ’ውን ኣለው” ኢላ’ላ።
ብሰንኪ እቲ ቦምብ ኣብቲ ከባቢ ንዝረኸብዎ ከምወቕዑን ዝተኣስሩ እውን ከምዘለውን ወሲኻ ገሊፃ።ካልእ ነባሪ መንእሰይ ጀማል ቶላ እውን ኣብ መንጎ እቲ ነባሪን ሓይልታት ፀጥታን ወጥሪ ከምዘሎ ሓቢሩ’ሎ።
ሓላፊ ፀጥታ እቲ ዞባ ኣቶ በዳሳ ጎበና መንነቱ ካብ ዘይፍለጥ ሰብ ቦምብ ተደርቢዩ ሰለስተ ኣባላት ሓይልታት ፀጥታ ከምዝቖሰሉን ዝሞተ ሰብ ግን ከምዘየለን ገሊፆም።ተታሒዞም ዝነበሩ ሰባት ከምዝተፈትሑን ኣብዚ ጊዜ እዚ ዝተኣሰረ ሰብ ከምዘየለን ወሲኾም ገሊፆም ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሓደ ናይ ከኒሻ ቀሺ ሓደ እዋን አብ መዕቆቢ ዘኻትም ነቶም አብኡ ዝእለዩ ሕፃናት ክርኢ ከደ ነፍሲወከፎም ዝጽልይዎ ጸሎት ክነግርዎ ሓተቶም። ሓደ ካብቶም ሕፃናት ቅድሚ አብኡ እምታዉ አብ ካቶሊካዊ ቤት ትምህርቲ ዝምሃር ዝነበረ አቦና አብ ሰማይ ትነብር ኢሉ ምስ ወድአ ሰላም ንአኺ ኦማርያም ኢሉ ጅምር ምስ አበለ ወዮ ቀሺ ትርር ብዝበለ ቃላት ጽናሕ ጽናሕ ብዛዕብአ ክንሰምዕ አየድልን እዩ አብ ጸሎተ ሃይማኖት ሕለፍ ኢልዎ። እቲ ንእሽቶይ ቆልዓ ከም ዝበሎ ጀመረ እንተ ኾነ አብቲ ካብ ማርያም ተወልደ ዝብል ምስ በጽሐ ስግ በለ እሞ እንደገና ሕጂ ኸአ መጺአ. . ሕጂኸ እንታይ እየ ክገብር በለ ይብሃል።
ብርግጽ ብዘይ ማርያም ኢየሱስ አይምተዋህበናን ስለዚ ክንፈላልዮም አይግባእን፥ ኩሉ ጊዜ “ምስለ ፍቁር ወልዳ” ኢና እንረኽባ። ሎሚ ዘኪርናዮ ዘሎና ሓደ ካብቲ ዓበይቲ ብዓላት ማርያም ፍልሰታ እዩ። ቀንዲ ምስጢሩ ኸአ ማርያም ምድራዊ ሕይወታ ወዲአ ብነፍስን ብሥጋን ንሰማይ ዝፈለሰትሉ እዩ። አብ ነፍሲወከፍ ዓመት ንክልተ ሶምን እናጾምናን እናተማህለልና እንቀራረበሉ ፍሉይ ምስጢር እምነት ዝሓዘ ብዓል እዩ። እዚ ብዓል ነቲ ንነፍስወከፍን ዝጽበየና ዘሎ ትንሥኤ መቕድም አፍልጦና እዩ።
ሓደ ዝንገር ጽውጽዋይ ብዛዕባ ፍልሰታ ለማርያም አሎ። አብ ትውፊት ከም እንረኽቦ ማርያም አብ ኢየሩሳሌም (ወይ ኤፈሶን) ከም ዝሞተት አብ ጊዜ ሞታ ኩሎም ብሕይወቶም ዝነበሩ ሓዋርያት አብኡ ተረኺቦም ብዘይካ ቶማስ ንሱ ኸአ አብ ህንዲ ይሰብኽ ስለ ዝነበረ እዩ። እንተኾነ ብተአምራት አብቲ ሓዋርያት ዘለውዎ መጺኡ ንሬሳ ማርያም ክርኢ አጥቢቑ ሓቲቱ። አብ መቓብር ምስ ከዱ ንኹሉ ዘገረመ ብዘይካ ክዳውንታ እቲ መቓብር ጥርሑ ጸኒሑ ይብሃል።
ፍልሰታ ለማርያም ዓምዲ እምነት እዩ። ብኅዳር 1 1950 ዓ.ም. ፕዮስ መበል XII አብ ሓዋርያዊ አዋጆም (Munificentissimus Deus) አብ ዝብል ብአምላኽ ዝተገልጸ ዶግማ አዊጆሞ። “አብ መወዳእታ ድማ እዛ ካብ ኩሉ ርስሓት ኃጢአት (አዳም) ነጻ ዝኾነት ንጽሕቲ ድንግል፥ እዚ ምድራዊ ሕይወታ ምስ አብቀዐ ብሥጋን ብነፍስን ናብ ሰማያዊ ክብሪ ተወስደት፥ ብፍጹም ምልአት ነቲ አብ ልዕሊ ኃጢአትን ሞትን ዝተዓወተ ወዳ ምእንቲ ክትመስል ከአ ጎይታ አብ ልዕሊ ኩሉ ንግሥቲ ገቢሩ አማዕረጋ” ይብል።
እዚ ፍልሰታ ለማርያም ዝብል ዶግማ ከም ርድኢትን አበሃህላን አበው አብ አርባዕተ መርትዖታት ዝተመስረተ እዩ፡
ማርያም ብዘይ ኃጢአት ዝተፀንሰት እያ፥ ንሳ ሳዕቤን ኃጢአት ዘይለኸፋ እያ፥ ሥጋአ ካብ ኩሉ ሓባራዊ ሕጊ ግዝአት ነጻ እዩ፥ በዚ ምኽንያት ብዘይ ዝኾነ ምብራስ አብ ሰማያዊ ክብሪ ክሳተፍ ፈሊሱ እዚ ኸአ ብመሰረት እቲ ናይ መጀመርያ መደብ አምላኽ ንደቂ ሰብ እዩ።
ንሳ አደ አምላኽ እያ፥ ስለዚ ምስ ወዳ ብሥጋን ነፍስን ዘመሳስል አልአ።
ወትሩ ድንግል እያ (ቅድምን ድሕርን ምውላዳ)፥ ሰውነታ መወዳድርቲ ብዘይብሉ ብድንግልናዊ ሓድነት ዝተዓቀበ እዩ።
ንሳ አብ ድሕነትና ተሳቲፋት ኮይና co-redemptoris ማለት አብ ናይ ክርስቶስ ናይ ድሕነት ሥራሕ ተኻፊላ/ተሳቲፋ ስለዚ ንፍረ ድሕነት ብምልኡ ተጠቒማትሉ እዚ ኸአ አብ ናይ ነፍስን ሥጋን ክብሪ ዘጠቓለለ እዩ።
እዚ ዶግማ ፍልሰታ አብ ምውዳእ ምድራዊ ሕይወታ ማርያም ብሥግአን ብነፍሳን ንሰማይ ፈሊሳ ከምቲ ሄኖክ፥ ኤልያስን ምናልባት ካልኦትን ቅድሚአ ዝፈለሱ። ማዕረ ማዕሪኡ ክንሕሳቦ ዘሎና ግጉይ ትምህርቲ ንፍልሰታ ዝርኢ አሎ። ገለ ሰባት ካቶሊካውያንን ኦርቶዶክስን ማርያም ንሰማይ ዓሪጋ ኢሎም ይአምኑ ዝብሉ፥ እዚ ግን ቅኑዕ አይኮነን። ክርስቶስ ጥራሕ እዩ ብገዛ ኃይሉ ንሰማይ ዝዓረገ። ማርያም ንሰማይ እያ ፈሊሳ እዚ ማለት ከአ ብኃይሊ አምላኽ ንሰማይ ተወሲዳ ማለት እዩ። ብናይ ገዛእ ርእሳ ኃይሊ አይገበረቶን። አብ ናይ ፍልሰታ ምህልላ ላቲ ክብር ወስባሕት ወለወልዳ አምልኮ ወስግደት እናበልና ማርያም ክብርቲ ፍጥረት እምበር አምልኾ ከምዘይ ግባአ ንገልጽ።
አብ ራእይ ዮሓንስ ከምኡ ወንጌል ሉቃስ ዘንበብናዮ ክልቲኡ ንድንግል ማርያም ታቦተ ኪዳን ናይ ሓዲስ ኪዳን ከም ዝኾነት ይገልጽ። አብ ራእይ ዮሓንስ 11፡19, 12:6 እታ አብ ሰማይ ዘላ መቕደስ አምላኽ ከአ ተኸፍተት አብታ መቕደስ አምላኽ እውን ታቦት ኪዳኑ ተራእየ እናበለ ይጅምር። እታ ታቦተ ኪዳን ምስታ ሰበይቲ ፀሓይ ዝተወንዘፈት ወርኂ ብእግራ ዝረገጸት ዓሠርተው ክልተ ኸዋኽብቲ ከም አኽሊል አብ ርእሳ ዝደፍአት እናበለ የነጻጽራ። ንሳ ወዲ ወለደት፥ ንኹሎም አሕዛብ ብበትሪ ሓጺን ኪጓስዮም ዘለዎ ወዲ ወለደት፥ እቲ ወዳ ኸአ ናብ አምላኽን ናብ ዝፋኑን ተምንጢሉ ተወስደ። እታ ሰበይቲ ድማ ናብቲ አምላኽ ዘዳለወላ ቦታ ናብ ምድረ በዳ ሃደመት። እዛ ሰበይቲ ተባሂላ ዘላ ብርግጽ አምሳል ማርያም እታ ታቦተ ኪዳን ናይ ሓዳሲ ኪዳን ዝኾነት እያ።
አብ ሉቃ 1፡39-56 ማርያም ነፍሰ ጾር እንከላ ንኤላሳቤጥ ዘመዳ ንሳ እውን ነፍሰ ጾር ዝነበረት ክትበጽሓ ከምዝኸደት ነንብብ። እዚ ምስቲ አብ ፪ሳሙኤል 6፡1-23 ዘሎ ዳዊት ንጉሥ ንታቦተ ኪዳን ዘእተወሉ ተመሳሳላይ ኮይኑ ንረኽቦ። አብ ወንጌል (1) ዮሓንስ መጥምቕ ብተሓጓስ አብ ከርሲ አዲኡ እንከሎ ከም ዝተሰራሰረ (2) ኤልሳቤጥ ቃል ሰላምታ ማርያም ምስ ሰምዐት አደ ጎይታይ ናባይ ክትመጺኸ እዚ ኻበይ ኮነለይ በለት። (3) ማርያም ንሠለስተ ወርኂ ዚአክል ምስ ኤልሳቤጥ ተቐመጠት ዝብል ንረክብ። ብተመሳሳሊ አብ ፪ሳሙኤል (1) ዳዊት ካብ ሓጎስ ዝተላዕለ ክስዕስዕ ንርእዮ (2) ዳዊት ከመይ ኢሉ ታቦተ ኪዳን አብ ገዛይ ይመጽእ እናበለ ብአድንቖት ይዛረብ፥ (3) ታቦተ ኪዳን አብ ቤት ዖቤድ ኤዶም ጌታዊ ሠለስተ ወርኂ ተቐመጠ። ንኽልቲኡ ፍጻሜታት ክነወዳድሮ እንከሎና ማርያም እታ ሓዳስ ታቦት ናይ ሓዲስ ኪዳን እያ።
አብ ብሉይ ኪዳን ታቦተ ኪዳን ሰለስተ ነገራት ዝሓዘ እዩ (1) ክልተ ጸላት እምኒ ዓሰርተ ትእዛዛት ዝሓዘ ባዕሉ እግዚአብሔር እግዚአብሔር ዝጸሓፎ ንሙሴ ዝሃቦ፥ (2) ኅብስተ መና መግቢ እስራኤላውያን ካብ አምላኽ አብ ጉዕዞ በረኻ ዝተዋህብዎ (3) በትረ አሮን (ሊቀ ካህናት) ዝጠጠዐት። አብ ሓዲስ ኪዳን ማርያም ሓዳስ ታቦት ንኢየሱስ ዝጾረት እያ፥ (1) ናይ ፍቕሪ ሕግታቱ አብ ልቢ ደቂ ሰብ ዝተጻሕፈ (2) ናይ ሓዲስ ኪዳን ኅብስተ መና ናይ ሕይወት እንጌራ፥ (3) ናይ ሓዲስ ኪዳን አሮን ሊቀ ካህናት እዩ።
አብ ቀዳመይቲ ንባብ 1ቆሮ 15፡20-27 ቅ. ጳውሎስ ብዛዕባ ውድቀትን ድሕነትን ይዛረብ። ከምቲ ኩሎም ብአዳም ዝሞቱ ከምኡ ድማ ኩላቶም ብክርስቶስ ሕያዋን ክኾኑ እዮም። በዚ ምኽንያት ኢና ንኢየሱስ ሓዲስ አዳም እንብሎ። እንተኾነ ነዚ ምስ በልና ቀልጢፍና ሓደ ነገር ከም ዝጎደለ ክንግንዘብ ንኽእል። ቀዳማይ ውድቀት ታሪኽ ናይ አዳም ውድቀት ጥራሕ አይኮነን ናይ አዳምን ሔዋንን እዩ። ኢየሱስ ሓዲስ አዳም እንተ ኾነ መንድአ እያ ሓዳስ ሔዋን? ማርያም እያ ሓድስ ሔዋን። ከምቲ ናይ ወድቀት ታሪኽ ብምልኡ ብዘይ ሔዋን ክንገር ዘይክአል ከምኡ ኸአ ምሉእ ታሪኽ ድሕነትና ብዘይ ማርያም ክንገር አይክአልን እዩ። እዚ ማዕረ ማዕረ አብ መንጎ ቀዳሞት አዳምን ሔዋንን ብሓደ ወገን ሓደስቲ አዳምንን ሔዋንን ኢየሱስን ማርያምን ብካልእ ወገን እና አነጻጸርና ክንርእዮ ንኽእል።
አብ ብሉይ ኪዳን እታ ሰበይቲ (ሔዋን) ካብ ጎኒ ሰብአይ አዳም ተፈጢራ፥ አብ ሓዲስ ኪዳን እቲ ሰብአይ (ኢየሱስ) ካብ ሰበይቲ (ማርያም) ተወሊዱ።
አብ ብሉይ ኪዳን እታ ሰበይቲ (ሔዋን) ትእዛዝ እግዚአብሔር አፍሪሳ ነቲ ሰብአይ (አዳም) ከምአ ትእዛዝ ከም ዘፍርስ ገራቶ፥ አብ ሓዲስ ኪዳን እታ ሰበይቲ (ማርያም መጀመርያ ንመልእኽቲ አምላኽ ሕራይ ኢላ፥ ንወዳ ኢየሱስ ከአ ከምኡ ከም ዝብል ገራ አዕብያቶ።
አብ ብሉይ ኪዳን አዳምን ሔዋንን ንአምላኽ ብሓባር ብዘይምእዛዞም ጽቡቕ ዝገበሩ መሲልዎም ተጒሶም። አብ ሓዲስ ኪዳን ኢየሱስን ማርያምን ንድላይ አምላኽ ብምፍጻሞም ተሳቕዮም። ናይ ሓዘን ኲናት ንልቢ ክልቲኦም ወጊእዎ።
አብ ብሉይ ኪዳን አዳምን ሔዋንን ሽዑ ንሽዑ ሳዕበን ዘይ ምእዛዞምም መቕጻዕቲ ወድቀቶም ማለት ኃጢአትን ሞትን ተቐቢሎም። አብ ሓዲስ ኪዳን ብተመሳሳላይ መገዲ ኢየሱስን ማርያም ሽዑ ንሽዑ ፍረ ተአዝዝኦምን በረኸት ድሕነትን ተቐቢሎም እዚ ማለት ከአ ምልአት ሕይወት ምስ አምላኽ፥ ኢየሱስ ብርዕርገቱ ማርያም ከአ ብፍልሰታ ተጎናጺፎም።
ፍልሰታ ለማርያም ቀንዲ ዘዘኻኽረና እምብአር ማርያም ሓዳስ ሔዋንን ሓዳስ ታቦተ ኪዳን ከምዝኾነት፥ ንድለት አምላኽ ብምእዛዛ ንመድኃኔ ዓለም አምጺአትልና በዚ ኸአ ተሓባባሪት አብ ድሕነትና ኮይና አብቲ ናይ አምላኽ መደብ ድሕነት ተሳቲፋ፥ አብ መወዳእታ ኸአ ናብ ሰማይ ብምፍላሳ ዓስቢ ፍረ ተአዝዞአ ረኺባ።
ስለዚ ፍልሰታ ማርያም መለኮታዊ ህያብ ንማርያም ነቲ ቅዱስን ንጹሕን ሕይወታ እዩ። ብአምላኽ ዝተዋህባ ክብሪ ብትሕትንአ፥ ብእምነታ፥ ብተአዝዞአ፥ ብተሳርፎአ፥ ፍቕራን ንነገራት ብምልኡ አብ ትሕቲ አምላኽ ብምግባራን። እዚ ናይ ነፍስወከፍና ተስፋ ዝጽበየና ክብሪ ግርማ እዩ፥ እዚ ግን አሰራ እንተ ሰዓብና ኢና እንረኽቦ፥ ብኹሉ ንአአ እንተ መሰልና አብቲ ኢየሱስን ማርያም ዘለውዎ ክንአቱ ከምኡ አብ ክብሪ አምላኽ ክንሳተፍ ንክእል። ንሳ አብ ሰማይ ኮይና ክትሕግዘና ክተማልደልናን ክትመርሓናን አብኡ አላ። አብዚ ብሩኽ ዕለት ንወላዲተ አምላኽ አብ እነኽብረሉ ዘሎና ሕይወትና ንክብሪ አምላኽ ዝገልጽ በቲ ኹሉ ዝገበረልና ዝሕጎስ ይግበረልና።
ኦ ማርያም ብሥጋኽን ነፍስኽን ንሰማይ ዝፈለስኪ ንሕና ውን አሰርኪ ተኸትሊና ኩሉ አምላኽ ዝደልዮ እናገበርና ንመገዲ ቅድስና ክንተሓሓዞ እሞ አብ ሕቕፍኽን ሕቕፊ ወድኽን ዘብጽሕ ግብሪ ክህልወና ሓግዝና ለምንልና። ሰላምን ፍቕርን ተስፋ ዘውርድ ብዓል ይግበረልና።
ብሩኽ ዓውደ ዓመት።
አባ ንጉሠ ፍሥሓ


text:
ውሕስነት መግቢ ንምርግጋጽ ዓበይቲ ልምዓታዊ ስርሓት
ከምዘሰላሰለ፣ ሚኒስትር ሕርሻ ሓቢሩ።
ሚኒስትሪ ሕርሻ፣ ውሕስነት መግቢ ንምርግጋጽ ኣብ ዝሓለፈ 20 ናይ ናጽነት ዓመታት ገዚፍ ወፍሪ ብምግባር ዓበይቲ ልምዓታዊ ስርሓት ከምዘሰላሰለ፣ ሚኒስተር ሕርሻ ኣቶ ኣረፋይነ በርሀ ሓቢሩ።
ሚኒስተር ኣረፋይነ ብምኽንያት’ቲ ካብ 4 ክሳብ 6 ሚያዝያ ኣብ ከተማ ባረንቱ ዝካየድ ሲምፖዝዩም ሚኒስትሪ ሕርሻ ኣብ ዘካየዶ ቃለ-መሕትት፣ ውሕስነት መግቢ ንምርግጋጽን መሰረታዊ ትሕተ-ቅርጺ ሕርሻ ንምውዳድን ዛጊት ብዝተኻየደ ውሁድን ዕቱብን ጻዕሪ፣ ኣብ ንጥፈታት ምዕቃብ ሓመድን ማይን፣ ምህናጽ ዲጋታትን ካልኦት ከዘንቲ ማይን፣ ምስራሕ መእለዪ ወሓይዝ፣ ምትእትታው ዘመናዊ ኣገባብ ሕርሻን ካልእን ዝምስገን ስራሓት ከምእተሳለጠ ኣብሪሁ።
ቀንዲ ራኢ ሚኒስትሪ ሕርሻ፣ ብርትዓዊ ዋጋ ጠለብ ውሽጢ ሃገር ብምዕጋብን ትሕጃ ብምሓዝን ንሰደድ ዝጠመተ ምህርቲ ምፍራይ ምዃኑ ዘመልከተ ሚኒስተር ኣረፋይነ፣ ነቲ ኣብ ዝናብ ክራማት ዝምርኰስ ያታውን ኣህላኽን ሕርሻዊ ንጥፈታት ብዘመናዊ ኣገባብ ንምትክኡ ብዝተኻየደ ጻዕሪ፣ መስኖኣዊ ኣገባብ ብሰፊሑ ብምትእትታው ኣብ ትሕትን ልዕልን ዲጋ ዝርከብ መሬት ብግቡእ ንምልማዕ ጽፉፍ መጽናዕቲ ከምእተገብረን ዝተበጋገሰ ስራሓት ከምዘሎን ብምግንዛብ፣ ጥብ ዝበለት ማይ ብግቡእ ብምዕቃብ ኣብ ልምዓት ንምውዓል ብህዝቢ፣ መንግስትን ሓይልታት ምክልኻልን ንዝዕመም ዘሎ ውሁድ ስራሕ መጒሱ።
ምምዕባል ኣግሮ-ኢንዱስትሪ’ውን ዓቢ ኣቓልቦ ተዋሂብዎ ዝስራሓሉ ዘሎ ከምዝኾነ ዝጠቐሰ ሚኒስተር ኣረፋይነ፣ ንፋብሪካ ባናቶም ዝቕልብ ፍርያት ኮሚደረ፣ ከምኡ’ውን ጡጥን ቃንጫ ሽኮርን ንምስፋሕ ጻዕርታት ይካየድ ምህላዉ ገሊጹ።
ጥሪት ጥዕናአን ተሓልዩ ንኽስስና ዝተዓመመ ስራሕ ውጽኢታዊ ምንባሩ ብምምልካት ድማ፣ ጉልሓይን ካልኦት ኣሰከፍቲ ሕማማትን ምሉእ ብምሉእ ካብ ሃገርና ከምእተወገዱ፤ በዚ ከኣ ምህርቲ ጸባ፣ ስጋን እንቋቝሖን ብዓይነትን መጠንን ንምቕያር ሓያል ስራሕ ይዕመም ከምዘሎ ኣብሪሁ።
ሚኒስተር ሕርሻ ኣቶ ኣረፋይነ በርሀ ኣብ መወዳእታ፣ ሃገራዊ ኢንስቲትዩት ሕርሻዊ ምርምር ሓልሓለ፣ ባህርያዊ ጸጋታት ኣብ ምዕቃብን ፍርያምነት ኣብ ምኽዕባትን ከካይዶ ዝጸንሐ ምርምራት ዘተባብዕ ውጽኢት ከምእተረኽቦ ብምሕባር፣ ናይ ነዊሕን ሓጺርን መደባት ብምስራዕ ኣብ ኮለጃት ሓጋዝን ሓመልማሎን ከምኡ’ውን ኣብ ማእከል ሞያዊ ስልጠናታት ሳዋ ክኢላታት መንእሰያት ብምፍራይ ኣብ መስርሕ ምርግጋጽ ውሕስነት መግቢ ደራኺ ሓይሊ ንምፍጣር መደብ ከምዘሎ ኣነጺሩ።
******** ኣ.ዜ.ኤ ********


text:
ነበርቲ ከተማ ኣስመራ፡ ንመካይን ዝኸውን ነዳዲ ኮነ ኣብ ገዛ ንመብሰልን መብራህትን ዝጥቀምሉ ላምባ ንምርካብ፡ ከምቲ ናይ ባኒ ሪጋ ተሰሪዕም ይሓድሩ ከም ዘለዉ ተፈሊጡ። ኣብ መስርዕ ሓዲርካ እውን፡ ደሓር የለን ወይ ተወዲኡ ኢሎሙኻ ጥራይ ኢድካ ምምላስ ከኣ ዝተለምደ ተርእዮ ኮይኑ ኣሎ። ምናልባት እንተተረኽቡ እውን እቶም ዝሸጥዎ፡ ብኣባልነቶም ናብ ህግደፍ ቅርበት ዘለዎም ገንዘብ ንምኽዕባት ማይ ሓዊሶም ስለ ዝሸጥዎ ተሽከርከርቲ ዘበላሹ ኣብ ርእሲ ምዃኑ ኣብቲ ናይ ገዛ ኣገልግሎት እውን ጸገማት ይፈጥር ኣሎ። እዚ ድማ ስርዓት ህግደፍ ንህዝቢ ዘድሊ መሰረታዊ ነገራት ብእኹል ደረጃ ዘየቕርብ ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ ዝኣምኖም ኣባላቱ ኣብ ምጥፍፋእ ጥሒሎ ከም ዘለዉ ዘመልክት እዩ።
ምስዚ ምጥፍፋእ ብዝዛመድ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኤርትራ ዝነብር ኩሉ ኣባል ህግደፍ እዩ ካብ ዝብል ሸፈጥ ነቒሉ ኣገዲዱ ናይ ኣባልነት ውጽኢት እንዳኣከበ ካዝናኡ ከም ዘህጥር ተገዲዶም ዝኸፍሉ ወገናት ኣቃሊዖም። እቲ ክፍሊት ኣብ ከታማታት ብውሕዱ ኣብ ወርሒ ናይ ሰብእይን ሰበይትን 24 ናቕፋ ከም ዝበጽሕ ይጠቕሱ። ሕሉፍ ሓሊፉ ናይ ቃል ኣዋዲ እንዳተባህለ ብስም ኣብያተ-ክርስትያን ዝዋጻእ ገንዘብ‘ውን ኣብ ካዝና ህግደፍ እዩ ዝኣቱ። እዚ ናይ ግዱድ ግብሪ ጉዳይ ኣብ ከተማታት ጥራይ ዝተደረተ ዘይኮነ ኣብ ገጠራት እውን ብሰፊሑ ከም ዝዝውተር እሞ ህግደፍ ንሓረስቶት ብደረጃታት መዲቡ ኣብ ዓመት ታሕተዎት 75-80 ናቕፋ ላዕለዎት ድማ 80-16 ናቕፋ ከም ዝኸፍሉን እዚ ገንዘብ ኣብ ካዝና ህግደፍ ከም ዝኣቱን እቶም ከፈልቲ የረድኡ። እቲ ዘገርም ከኣ እቲ ግብሪ ግዱድን ብዘይንጹር ሕጊ ዝእከብን ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ እቲ ከፋሊ ግብሪ፡ ካብቲ ግብሪ ዝእክብ ኣካል ዝረኽቦ ኣገልግሎት ዘይምህላዉ እዩ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ተስዓቱ ቅዱሳን
ኣብ ግዝኣት መንግሥቲ ሮም ዝርከባ ዝተፈላለያ ሃገራት ተኣኻኺቦም፡ ኣብ ኃሙሻይ ክፍለ ዘመን ናብ ምድረ ኣግዓዚ ዝመጽኡ ተስዓቱ ቅዱሳን እዮም።
ዝርዝር ኣስማቶም ናይዞም ተስዓቱ ቅዱሳን ከምዚ ዚስዕብ እዩ።
1. ኣቡነ ኣሌፍ ዓዱ ቂሳርያ፡
2. ኣቡነ ኣረጋዊ ዓዱ ሮም፡
3. ኣቡነ ጰንጠሌዎን ዓዱ ሮማ፡
4. ኣቡነ ገሪማ ዓዱ ሮም፡
5. ኣቡነ ጽሕማ ዓዱ ኣንጾኪያ፡
6. ኣቡነ ኣፍጼ ዓዱ እስያ፡
7. ኣቡነ ሊቃኖስ ዓዱ ቁስጥንጥንያ፡
8. ኣቡነ ጉባ ዓዱ ኪልቅያ፡
9. ኣቡነ ይምኣታ ዓዱ ቆስያ
እዞም ቅዱሳን ደቂ በበይነን ሃገራት፡ ግና ኸኣ ደቂ ሓንቲ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ብምዃኖም ብምኽንያት ሃይማኖት ተሰዲዶም ናብ ምድረ ኣግዓዚ መጽኡ። ነቲ ኣብ ጉባኤ ኬልቄዶን (451 ዓ.ም.) ዝተኸስተ ሓድሽ ‘ክልኤ ባህርይ’ ዝብል ትምህርቲ ብምቅዋም ሓደ ባህርይ ኢሎም ስለዝመሃሩ፡ ብንጉሥ ሮም ጽኑዕ መከራ በጽሖም። በዚ ኸኣ ተሰዲዶም ብሰሜናዊ መኣዝን ኤርትራ ኣቢሎም ናብ ምድረ ሃይማኖት ምድረ ኣግዓዚ መጽኡ። ንጉሥን ሕዝብን ምድረ ኣግዓዚ ብሰላም ተቐቢሉ ከዕርፉ ፈቐደሎም። እዞም ተስዓቱ ቅዱሳን ብሓንሳእ ድኅሪ ምጽናሕ፡ ስብከተ ወንጌል ንምስፋሕን ሥርዓተ ምንኵስና ንምዝርጋሕን መንፈስ ቅዱስ ነናብ ዝመርሖም ተፈላለዩ። ኣቡነ ኣሌፍ ናብ አሕሳአ ባሕዘ፡ ኣቡነ ኣረጋዊ ናብ ደብረ ዳሞ፡ ኣቡነ ጰንጠሌዎን ናብ ደብረ ጾማዕት፡ ኣቡነ ገሪማ ናብ ገዳም መደራ፡ ኣቡነ ጽሕማ ናብ ጻድያ፡ ኣቡነ ኣፍጼ ናብ ያሓ፡ ኣቡነ ሊቃኖስ ናብ ደብረ ቆናጽል፡ ኣቡነ ጉባ ናብ ካብ መደራ ክልተ ምዕራፍ ርኅቕ ኢሉ፡ ኣቡነ ይምኣታ ናብ ገርዓታ ኸዱ። ኣብ ዘዝኣተውዎ ቦታ ኸኣ ቓለ እግዚአብሔር ምሂሮም ብዙኅ ፍሬ ሃይማኖት ኣፍረዩ። ገዳማት እናገደሙ ሥርዓተ ምንኵስና ሠሪዖም ብዙኃት ደቀ መዛሙርት ገበሩ። ቅዱሳት መጻሕፍት እናተርጐሙ ስብከተ ወንጌል ኣብ ምስፋሕን ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ምጽናዕን ዓቢይ ሓዋርያዊ ተልእኾ ፈጸሙ።
መርኣያ ቅድስናኦም’ውን ኣብ ዘዝረገጽዎ ቦታ ሕሙማን ይፍውሱ፡ ምዉታት የተንሥኡ፡ . . . ዓበይቲ ተኣምራት ይገብሩ ነበሩ። ብኣገልግሎቶምን ጸሎቶምን ሕዝበ ክርስቲያን ምድረ ኣግዓዚ፦ ካብ ይብሰተ ኃጢኣት ናብ ልምላሜ ንስሓ፡ ካብ ልምላሜ ንስሓ ናብ ጽጌ ትሩፋት፡ ካብ ጽጌ ትሩፋት ናብ ፍሬ ክብር ክበጽሑ ክኢሎም። ሰብ ሠናይ ውዕለት ምድረ ኣግዓዚት ኮይኖም ብበረኸቶም ተባረኸት። ረድኤቶም ስለዘይተፈልያ ምድረ ሃይማኖት ኮይና ትነብር ኣላ፡ ክሳዕ ምጽኣተ ክርስቶስ’ውን ኪትነብር እያ።
ጸሎቶምን በረኸቶምን ንዘለዓለም ምሳና ይንበር!
ስብሐት ለእግዚአብሔር አምላከ ቅዱሳን!


text:
ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ናይ ሱማሊያ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪካ/AMISOM ዝዋፈሩ ናብ ሰልስተ ሽሕ ዝፅግዑ ወታደራት ክትልእኽ እያ።ቅልውላው ሱማሊያ ካብ ዝጅምር ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሕብረት ኣፍሪካ ወታደራት ክትልእኽ እዚ ንፈልማ እዋን እዩ።
ንሱማሊያ ንሓፅር እዋን ብዘመሓደረ ሕብረት እስልማዊ ቤት ፍርዲ ምንቅስቕስን ስግኣትም ግልፅን እዋናውን ሓደጋ ኣንፀላልዩኒ ክትብል ኢትዮጵያ ወታደራታ ናብ ጎረቤት ሃገር ዝለኣኸት ፈላመይቲ ኣፍሪካዊት ሃገር ነይራ።
ወታደራታ ካብታ ሃገር ምስ ኣውፅአት ድሕቲ ሓፂር እዋን እውን ንስግኣት ኣል-ሸባብ ንምውጋድ ብዝብል ወታደራታ ናብ ሱማሊያ ልኢኻ እያ።ሎሚ ድማ ንፈላም እዋን ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣሚሶም ኣብ ምዕቃብ ሰላም ዝዋፈሩ ወታደራት ከምእትልእኽ ሕብረት ኣፍሪካ ኣፍሊጡ’ሎ።
ኣብ ሕብረት ኣፍሪካ ኮምሽነር ሰላምን ፀጥታን ሲማል ቸሩጊ ወታደራት ኢትዮጵያ ምእታዎም ኣብሱማሊያ ዝርከቡ ቁፅሪ ዓቀብቲ ሰላም ናብ 22 ሽሕ ክብ ከብሎ እዩ ኢሎም።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ነቲ ዜና ኣረጋጊፆም ኣለው።


text:
ትንታነ ዜና 17-08-2017
ህግደፋውያን ብህዝብን ሃገርን ምልጋጽ ናትና ኢሎም ካብ ዝሕዙዎ ማዕረ ዕምሪ ጉጅለኦም ኣቑጺሮም ኣለው። ህዝቢ ክሓዝን ንሶም ይሕጎሱ፡ ህዝቢ ክመሮ ንሶም ይጥዕሞም።
ሰላም ንዓኻትኩም ይኹን ክቡራትን ፍቱዋትን ሰማዕትን ኣንበብትን ሰሙናዊ መደብ ትንታኔ ዜና ኣብ ሬድዮ ወጋሕታ ሳሊናን ከመይ ቀኒኹም።
ኣባላት ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ ሃገርና ብኩሉ መዳያ ናብ ዘይትወጾ ቅልውላው ትሽመመሉ ዘላ እዋን ፊስቲቫል ብዝብል ሽፋን ኣብ ጓይላን ዳንኬራን ተጸሚዶም ንህሉው ኩነታትና ዘይምስሉ ከትሕዙ ላሕ ይብሉ ምህላዎም ዓለም ብዓለሙ እናተዓዘቦ ይርከብ።
እንተኾነ እቲ ንሶም ዝጭድርሉን፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ክውንነትን ፈጺሙ ዝቃዶ ኣይኮነን። ትሕዝቶ ትንታኔ ዜናና እምበኣር ንባዶ ፕሮፖጋንዳ ብኣንጻር ሓቀኛ ክውንነት ክትንትን ተመሪጹ’ሎ።
ከም ሃገር ዓለምለኻዊ ኣፍልጦ ካብ እትረክብ ልዕሊ 24 ዓመታት ተቖጺሮም ግን ምርጫ ኣካይዳ ዘይትፈልጥ፡ ኣብ ተግባር ዝሽረፍ ቅዋም ዘይብላ፡ ህዝቢ ሓሳቡ ዘስተንፍሰሉ ናጻ ፕረስ ዝተሓረመት፡ ካብ ንኣብያተ ትምህርቲ ንህንጸት ኣብያተ ማእሰርቲ ብዝጎዪ ጉጅለ ምልኪ እትምራሕ ፡ ጃምላዊ ግህሰት መሰል ዜጋታት ዝፍጸመላ፡ ካብ ቀንዲ ምንጭታት ስደት ሓንቲ፡ ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ ዝብል ቅጽል ዝተዋህበት እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር እታ ብምልካዊ ጉጅለ ትሕመስ ዘላ ሃገርና ኤርትራ ምዃና ብተደጋጋምን ብሰፊሑን ክግለጽ ጸኒሑን ኣሎን።
ብዙሕነት ሰልፍታት፡ ቅዋምን፡ ምርጫን ኣብ መስርሕ ደሞክራሲ ሓንቲ ሃገር ዘይንዓቕን መሰረታውን ባይታ ከምዘለዎም ኣብ ዓውዲ ፖሊቲካል ሳይንስ ዝነጥፉ ሙሁራት ብተደጋጋሚ ክገልጹ ይስምዑ።
ብዙሕነት ሰልፍታት ዘተኣናግድ ስርዓት ዘለዋ ሃገር ወዲቓ ከም ዘይትወድቕ ዝጠቕሱ እቶም ሙሁራት ፖለቲካ፡ እቶም ሰልፍታት ዘመጭውዎ ሃነጽቲ ሓሳባት ንገዛኢ ሰልፊ እታ ሃገር ጽቡቕ እታዋት ስለ ዝኸውን ኩለመዳያዊ ጥንካረኣ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናበረኸ ክኸይድ ዝሰፈሐ ዕድል ኣለዎ።
ምርጫ’ውን ህዝቢ ሓንቲ ሃገር ይውክሉኒ ንዝበሎም መራሕቱ ዝመርጸሉ፡ ዜጋታት ብብቕዓቶም ተወዳዲሮም ዝምረጽሉ ኮታ ህዝብን ዝመረጾም ወከልቱን ዝተኣማመንሉ ሓደ ካብ መስርሕ ዲሞክራሲ’ዩ ዝብሉ እቶም ሙሁራት በዚ መስርሕ ሓሊፉ ናብ ስልጣን ዘይመጸ መንግስቲ፡ ንህዝቢ ዝውክል ስለ ዘይኮነ፡ መንግስቲ ዝብል ስም’ውን ክወሃቦ ከም ዘይግባእ ይሙጉቱ።
ብኣገላልጻ እቶም ምሁራት፡ ኩነታት ሃገርና ካብ ኩሎም እቶም ዓንድታት ዲሞክራሲ ዝበሃሉ ምርጫ፡ ቁዋም፡ ብዙሕነት ሰልፍታት፡ ልምዓት፡ ሰላም ቦኺሮም ሓደገኛ ደበና ኣንጸላልዩዎም ኣሎ።
ቅድሚ ናጽነት ደገፍ ህዝቢ ንምርካብ ንህዝባዊ ስልጣን ይቃለስ ንልዕልና ህዝቢ ይግደስ ከም ዝነበረ ክግልጽ ዝስማዕ ዝነበረ ውልቀ መላኺ ኢሳይያስ ድሕሪ ናጽነት ከይወዓለ ከይሓደረ ኤርትራ ካብ ሓደ ሰልፊ ንላዕሊ ኣየድልያን ክብል ከም ዝተሰልበጠን ድሒሩ’ውን ኣብዚ ጉዳይ ተሓቲቱ ብዙሕነት ሰልፍታት ኣብ ካልእ ፕላኔት ኬድኩም ድለይዎ ክብል ብኣሸካዕላል ከም ዝመለሰን ተዘክሮ ትማሊ’ዩ።
ምርጫ መዓስ’ዩ ክካየድ ተባሂሉ ኣብ ዝተሓተተሉ እዋን’ውን እቲ ውልቀ መላኺ፡ ድሕሪ 30፡ 40 ዓመታት ዋላ’ውን ዘይክካየድ ይኽእል’ዩ፡ ንዓይ’ኮ ብኮንትራት ዝቖጸረኒ ኣካል የለን ብምባል ኣብ ልዕሊ ህዝብን ሃገርን እናሽካዕለለ ክቕጽል ምዃኑ ኣረጋጊጹልና’ዩ።
እቲ ውልቀ መላኺ ብዘይገደብ ኣብ ስልጣን ምቕማጡ ከይኣኽ’ሎ፡ ስርዓተ ምሕደርኡ ኣብ ምእሳር ኣብ ምቕታል፡ ኣብ ምርዓድን ምቕንጻልን ዜጋታትን ሓርፋፍ ርክብ ምስ ጎረባብትን ዝተምርኮሰ ስለ ዝኾነ ንሃገርና ናብ ምድራዊት ገሃነም ቀይሩዋ ከም ዘሎ’ዮም ድማ በደላት እቲ መላኺ ዝበጽሖም ገመል ብ ዓይኒ መርፍእ ብዝዓይነቱ መገዲ ናብ ስደት ዝወጹ ዜጋታትና ዝምስክሩ።
ጠንቂ ስደት ኤርትራውያን ቁጠባዊ’ዩ ንዝብል ሙጉት መላኺ ኢሳይያስን ደገፍቱን ክምልሱ ከለው ድማ እቶም ኣብ ስደት ዝርከቡ ደለይቲ ለውጢ ዜጋታትና ኤርትራ ንዜጋታት ኣኺሉ ንካልኦት ዝተርፍ ጸጋታት ዘለዋ ሃገር’ያ ህዝባ ንጸጋታት ሃገሩ ከይጥቀም ኩሉ መዳያዊ መሰላቱ ተመንዚዑ ብምህላውን ሃገሩ ብህግደፍ ምድራዊት ሲኦል ተቐይራ ብምህላዋን ምዃኑ የነጽሩ።
እቶም ደለይቲ ፍትሒ መንእሰያት ህግደፍ ዝብል ሽም ለቢሶም ካብ ሽምግልና ክሃድሙ ላሕ ይብሉ ኣለው ንዝበሉዎም ደገፍቲ ህግደፍ ኣብ ዘመሓላለፉዎ መልእኽቲ ድማ ሃገር መዋፈሪትን መዐንደሪትን ሓይልታት ባዕድን መሐየሪት ደቂ ሃገርን ኮይና ምህላዋ ኣይስወሮምን ሃገር ከምቲ ንሶም ዝብሉዋ ኣብ ጎደና ምዕባለ ትሕምበብ እንተትህሉ ካብ ሃገር ዘውጽእ ምኽንያት ክህሉዎም ኣይምኸኣለን ክብሉ ብምጥቃስ ውሽጦም ኣብ ዘይኣምነሉ ጉዳይ ከይህውትቱ ምዒዶም።
ሓለንጊ ኢሳይያስ ንደገፍትን ንደለይቲ ለውጥን ኢላ ከም ዘይትፈላልን ንኩሎም በብግዚኦም ብማዕረ ከም እተብጸሓሎምን ብምዝኽኻር ድማ እቶም ደለይቲ ለውጢ፡ እታ ዘንጊ ፈጺማ ከየጥፋኣትና፡ ንሕና እቶም ግዳያት ኢድን ጓንትን ኮይንና ነቲ ጨቢጡዋ ዘሎ ቀዳማይ ጸላኢና ህግደፍ ናብቲ ተቐልቂሉዎ ዘሎ ገደል ደፊእና ክነጽድፎ ኣለና ኢሎም።


text:
ጥንተ ማዕዶት ኣብ ብሉይ ኪዳን
እስራኤላውያን ኣብ ዘመነ ብሉይ ካብቶምዘኽብርውም በዓላት ሓደ ማዕዶት እዩነይሩ። እኹል ምኽንያትን መበገስን ድማነበሮም። ኣቕድም ኣቢሉ አበ ብዙኃንዝተባህለ ኣቦና ኣብርሃም ኣብ ከቢድ ድቃስውዲቑ ከሎ እግዚአብሔር ብራእይ ከምዚኢልዎ ነበረ። ንዘርእኻ ኣብ ዘይምድሮምስደተኛታት ኰይኖም ከም ዝገዝእዎምኣርባዕተ ሚእቲ ዓመት ድማ ከምዜጨንቕዎም ኣርጊጽካ ፍለጥ። ነቲዝግዝእዎ ሕዝቢ ድማ ኣነ ኽፈርዶ እየ።ዘፍጥ ፲፭፥፲፫-፲፭ (15፥13-15) በዚ መሠረትድማ ዘይገብሮ ዘይዛረብ ነቲ እተዛረቦ ድማዘየትርፍ ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔርምልኣት ጊዜ ምስ ኮነ ከም ቃሉ ኣብ ከነዓንኃያል ጥሜት ኣብ ዝኣተወሉ ጊዜብምኽንያት ጥሜት ኵሎም እስራኤላውያንናብ ግብጺ ተሰዱ። ኣብ ከቢድንዘስካሕክሕን ኣርዑት መግዛእቲ ግብጻውያንድማ ተቖርኑ። እስራኤላውያን ድማኣእውያቶምን ጭንቆምን ናብ እግዚአብሔርከመልክቱ ድኅሪ ምጽናሕ መሓሪ ኣምላኽእግዚአብሔር ጸሎቶም ተቐቢሉኣእውያቶም ሰሚዑ ብዘድንቕ ትእምርትንተኣምራትን ካብ ኢድ ፈርዖን ሓራ ኣውጺኡባሕረ ኤርትራ ኣስገሮም። ስለዚ ነዚብምስጋር ባሕረ ኤርትራን ስጥመተ ፈርዖንንዝተዛዘመ ባርነትን ዝተረኽበ ናጽነትንዓመት መጸ ማዕዶት እናበሉ ውዕለትንመንክራትን እግዚአብሔር እናዘከሩየብዕልዎ ነበሩ። እሥራኤል ዘሥጋ ማዕዶትኢሎም ዘኽብርዎ ዝነበሩ ሥጋዊ ናጽነትስለዝረኸቡ ይኹን ደኣ እምበር ምሳሌነቱስነቲ ክመጽእ ዝነበሮ መንፈሳዊ ናጽነት ኮይኑጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስክሳብ ዝወልደሉ ዘመነ ሓዲስ ድማ ክኽበርጸኒሑ እዩ።
ማዕዶት ኣብ ዘመነ ሓዲስ
መድኅን ዓለም ክርስቶስ ከምቲ ኣቐዲሙ፥ዝተነግረሉ ትንቢትን ዝተቖጽረሉ ሱባኤንብፍጹም ተዋሕዶ ካብ ኣዴና ቅድስትድንግል ማርያም ተወሊዱ ኣብዚ ምድሪክመላለስን ብትምህርቱን ብተኣምራቱንንዝተበተኑ ኣባጊዑ ክምህርን ክእክብንድሕሪ ምጽናሕ ገይሩ ግበሩ እናበለ ኣርኣያኮይኑና፤ ንዝመጸሉ ቤዛ ዓለም ናይ ምዃንስራሕ ክፍጽም ድማ ብፍቓዱ ብኢድኣይሁድ ተታሒዙን ጸዋተወ መከራተቐቢሉን ምእንታና ብዕለተ ዓርቢ ኣብማእክለ ምድር ኣብ ቀራንዮ ተሰቕለ። ኣብመስቀል ከሎውን ካብ አብ ዕሪና ከይተፈልየብኣካለ ነፍስ ናብ ሲኦል ወሪዱ 5 ሺሕ 500ዘመን ኣብ ሲኦል ንዝነበሩ ነፍሳት እለውስተ ሲዖል ጻኡ ወእለ ውስተ ጽልመትተከስቱ ኣብ ሲኦል ዘለኹም ውጹ ኣብጸልማት ዘሎኹም ድማ ተገለጹ ክብልናጽነት ሰበኸሎም። ባርነቶም ቀንጠጢናጽነቶም ኣዊጁ ድማ ካብ ሞት ናብሕይወት ካብ ሲኦል ናብ ገነት ኣሰጋገሮም።በዚ ድማ እቲ ኣቐዲሙ ብቃል ነቢያትዘዛረቦ ትንቢታትን ዝመሰሎ ምሳሌታትንፍጻመ ረኸበ። ቀደም እስራኤል ዘሥጋ ባሕሪተኸፊልሎም ብሲኦል ካብ ትምሰል ግብጺናብ ተስፋ ዝተዋህቦም ምድሪ ከምዝሰገሩኣብ ዘመነ ሓዲስውን ኣብ ሲኦል ዝነበሩነፍሳት ካብ ባሕረ ሲኦል ናብ ገነትዝተሰጋገሩሉ እናዘከርናን ምኽንያት ገይርናንማዕዶት ኢልና ነኽብሮ።
ማዕዶት ብዙኅ ምሳሌታት ኣለዋ። ኣዴናጽዮን ማርያም ባዕላ ማዕዶት ትበሃል። ንሳቅድሚ ዓለም ምፍጣሩ ብኅሊና ኣምላኽተሓሲባ ዝነበረት፤ ዓለም ንከድኅን ካብሥጋኣ ሥጋ ካብ ነፍሳ ነፍሲ ክወሓሓድዝሓረያ ቅድስቲ ኣደን ድንግልን እያ።
እኳ ደኣ ናይ ቤተ ክርስቲያንና ሊቅ ኣባሕርያቆስ ነዚ ኣመልኪቱ “ኦ ማዕዶትዘበኀቤኪ እደው አበው ቀደምት እሞትውስተ ሕይወት ወብኪ ተሐደሰ ቀዳሜ ኵሉፍጥረት” እቶም ዝቐደሙ ኣቦታት ካብ ሞትናብ ሕይወት ዝተሰጋገሩልኪ ድልድል ካብምድሪ ናብ ሰማይ እተብጽሒ መሳልል፣ቀዳማይ ኵሉ ፍጥረት ኣዳም ብኣኺተሓዲሱ” ቢሉ ኣሎ። ቅዳ ማር ቍ. ፴ (30)እቲ ሊቅ ከምዝበሎ ኣቦና ኣዳም ካብብልየት ናብ ሓዲስ ተፈጥሮ ዝተሰጋገረሉብምኽንያት ጌግኡ “ኣዳም ገብሩለዲያብሎስ” ዝብል ኣብ ሲኦል ዝነበረደብዳቤ ዕድኡ ዝተደምሰሰሉ ዕለት እዩ።ብሓቂ ድማ እመ ብርሃን ቅድስት ድንግልማርያም መሠረተ ሕይወት ኣዳምን ደቁንእያ።
ማዕዶትን ቤተ ክርስቲያንን
ዝተሰረዘ በደልን ዝተሰረየ ኃጢኣትን ናይኣዳም ጥራይ ዘይኮነስ ካብ ኣዳም ጀሚሩክሳብ ዕለተ ዓርቢ ዝነበሩ ነፍሳት ኵሎምእዩ። ስለዚ ማዕዶት ኢልና ምኽባርና ደቂሰባት ካብ ሲኦል ናብ ገነት ካብ ሞት ናብሕይወት ዝተሰጋገርናሉ ዕለት ብምዃኑ እዩ። በዚ ምኽንያት ድማ ቤተ ክርስቲያንና ነዚክቡር በዓል ሰኑይ ጽባሕ ትንሣኤ ተኽብሮ። ነቶም ደቃ ነዚ መልእኽቲ ትንሣኤ ንዘለዎዓቢ ዕለት ከኽብሩን ክዝክሩን መልእኽተትምህርቱ ድማ ወትሩ ከስተውዕልዎተዘካኽር። ዋና እዚ ዕለትን መልእኽቱንዝኾነት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብቅድስናምስኣ ክንነብር ቅድሚ ኵሉ ድማ ትንሣኤልቦና ክህልወና ትምዕደና። ነዚንምርድኡውን ኣቐዲምና ኣብ ዘመነ ሓዲስንእንርከብ ደቂ ኣዳም ኵልና ቅድስት ቤተክርስቲያንና ንኵሉ ጸጋታት እግዚአብሔርእተማእክል ዓውዲ ማዕዶትና ምዃናከነስተውዕለላ ይግባእ። ማዕዶት ሕይወትዝስበኸላን ዝርከባላን ዋናኣ ባዕሉእግዚአብሔር ዝኾነ ቤት እግዚአብሔርስለዝኾነት። ነዚ መልእኽቲ ትንሣኤ ዝሓዘለማዕዶት ሒዝና ክንጉዓዝን ክንነብርንዝግብኣና ድማ ንሕና ደቃ ኢና። ምእመናንካብ ገቢረ ሓጢኣት ናብ ገቢረ ጽድቅ ካብናይ ሞት ግብሪ ናብቲ ሰማያዊ ግብሪክንሰግር ካብ ጸጋም ናብ የማን ክንምለስብቃልን ሕግን እግዚአብሔር ተመሪሕናሃይማኖትና ኣጽኒዕና ብሰናይ ግብሪ ኣጊጽናኣሰር ኣቦታትና ከነጽንዕ ቅድስት ቤተክርስቲያን ማዕዶታዊ መልእኽታ እዩ።
ንሕና ብናይ ትንሣኤ ሕይወት ክንመላለስብክርስቶስ ክርስቲያን ብወልድ ውሉዳትዝተሰመናን ብኣርባዓን ሰማንያን መዓልቲካብ ኣብራከ መንፈስ ቅዱስ ካብ ማኅፀነዮርዳኖስ ዝተወለድና ኵልና እታ ንናፍቓንንትስፈዋን ኢየሩሳሌም ሰማያዊት ተምሳላዝኾነት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኣብቲማዕዶታዊ መልእኽታን ተልእኾኣን ክትጸንዕድማ ናይ ደቃ ጽኑዕ መንፈሳዊ ሕይወትንኣበርክቶን ድማ እምብዛ የገድሳ እዩ። ንሕናደቃን ኣዴና ቤተ ክርስቲያንን ድማሰሚርናን ሓቢርና ክንጉዓዝ እንተደኣክኢልና እግዚአብሔር ዘተስፈወና ክብሪብምሕረቱ ከምንረክብ እምንቶና ጽኑዕ እዩ።ይኹን ደኣ እምበር ኣቦታትና ኣዴታትናንብብዙሕ መንፈሳዊ ገድሊ ነዚ ሓድነት እዚበብዘመኑን ወለዶታትን ዓቂቦሞ ከምዝነበሩሎሚ ኣብዚ ወለዶ እዚ ከምቀደሙ ብወገንስዩማት ኣገልገልቲ ይኹን ምእመናንከምዝነበሮ ተዓቂቡ ኣሎ ማለት ንሓቂምዅናን እዩ ዝኸውን። ሓቂ እዩ ደቃእትሓቝፍ ኖላዊነ ኄር ዝኾነ ክርስቶስንዝገደፈላ ትምህርትን ኣብነትን ኣጽኒዓእትኸይድ ዝነበረት ማዕዶታዊትንሓዋርያዊትን ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዘመንና ብብዙኅ መገዲ ብናይ ፈተናማዕበል ትናወጽ ከምዘላ ካብ ኵሉዝተሰወረ ኣይኮነን። ምስቲ ዘመንን ወለዶንገጢማ ግቡእ ሓዋርያዊ ዕዮኣ ክትዓይይከቢድዋን ጸጊምዋን ኣብ ወሰን ግራት ከምዝበቖለት ሸዊት ካብ ትኸውን ዓመታትኣቝጺራ ኣላ። ወዮ ኣይተኻእሎምን ደኣእምበር በብዘመኑ ንምቕባራ ክንደይ ዓሚቕጕድጓድ ዘይተፋሕረ፧ ክንደይ ሳዕ ከ መናገዲምድራውን ሓራጥቃዊ ዕላማታቶምክገብርዋ ዘይፈተኑ? ክንደይ ሳዕ ከ ክንደይ“ይሁዳውያን” ዘይረኣየት? እዚ ኵሉ ግናክሳብ መኣስ፧
መልእኽተ ማዕዶትን ንሕናን
ክንዲ ዝኾነ ድማ ጥንታዊትን ሓዋርያዊትንብዝኾነት ሃይማኖት ኣቦታትና ቅንኢ ኣሎናንብል ግዴና እንታይ ይኹን፧
ኵልና ከምንርድኦ ጕዳይ ቤተ ክርስቲያንንዝተወሰኑ ኣካላት ጥራይ ዝግደፍን ነቲካልእ ድማ ብተዓዛብነት ዝውስኖንዘይምልከቶን ኣይኮነን፤ ጕዳይ ቤተክርስቲያን በብደረጅኡ ዝተሰየሙ ኣካላትብደረጃ ተሓታትነት ኃላፍነት ይሃልዎምእምበር ዋንነት ግና የብሎምን። ኣገልግሎትቤተ ክርስቲያንውን ንዝተወሰኑ ክፍልታትወይውን ኣቦታት ጥራይ ዝተሓዘአኣይኮነን። ቤተ ክርስቲያን ከም ግራትንጉሥ ደቃ ዘበሉ ኵሎም ከም ዓቕሞምንጸግኦምን ዝተወሃቦም ሥልጣንን ዝወፍሩላስለዝኾነት፤ ዋናኣ እግዚአብሔር ዓያይታድማ ኵሎም ደቃ እዮም። ኣማን ብኣማንቤተ ክርስቲያን ሰማያዊ ፍረ ዝእከበላሰማያዊት ግራት ኣብ ምድሪ እያ። ምእመናንበብደረጅኦም በብጸግኦምን ሰብ ማዕርግቤተ ክህነት ድማ ከምኡ ነናቶም ኣብዛግራት ከገልግሉ እዮም ተጸዊዖም፤ ዓስቦምድማ ኣብ መዓልቱ ዝህብ ሰማያዊ ንጉሥንመጋቢን ዝኾነ እግዚአብሔር ኣምላኽ እዩ።ፈጺሙ ክሰሓት ዘይብሉውን ኣሉ በሃሊውንዘይርከቦ እሙን ነገር ቤተ ክርስቲያን ናይእግዚአብሔር ቤት ምዃና እዩ።
ኮይኑ ድማ ንሕና ደቃ ስለቲ ቅኑዕ ምስግጋርዘድልዮ ዕብየታን ግቡእ ስርሓን ጕስነታንክንሓስብ ዘሎናዮ ዘመንን መድረኽንኣጥቢቑ ይሓተና ኣሎ። በዚ መንጽር ድማዕላማ መጽሔተ ማዕዶት ንጹር እዩ። ኣብኵሉ ኵርንዓት ዓለም ዘሎና ደቂ ተዋሕዶንኵለንተናዊ ትንሣኤን ዕብየትን ቤተክርስቲያንና ብሓድነት ንሰርሓሉ መላዘቢባይታ ምፍጣር እዩ። ብመንጹርውን ንቤተክርስቲያንና ብዝተፈላለየ ኑፋቄያዊትምህርቶምን ይሁዳዊ መጋብሮምንከዳኽምዋ ዝፍትኑን ንኣባጊዓ ዘባርሩንኵሎም ምቅላዕን ንምእመናን ድማምንቃሕን እዩ።
ብምዃኑውን ንኵለንተናዊ ትንሣኤ ቤተክርስቲያንና ኵልና ሰብ ትንሣኤ ኮይንናክንርከብን ብሓደ ልቢ ብሓደ ምኽሪ ስራሕትንሣኤውን ክንሰርሕ ክንመክርንክንላዘብን ነሕድሕድናውን ክንናቃቃሕንማዕዶት ልሳን ተዋሕዶና ክትኮነልና ኣሓዱኢልና ንጅምር ኣሎና። ኵልና ድማብጸሎትን ይጠቅም ብእንብሎ ኵሉ ዓይነትመንፈሳዊ ኣበርክቶን ጭውነትን ከነዕብያንዕላማኣ ከተሰላስልን ከም ኣቦታትና “ኦማርያም ሓግዝና” እናበልና ናብዚ ወፍሪወንጌል ንኣቱ ኣሎና። ከቢድን ገድላዊንመንፈሳዊ ዕማም ከምዝጽበየና ርዱእ ኮይኑናትና እምነትን ንዝሓቱናውን ምላሽና ግናሓደን ሓደ በይኑን እዩ። “ንሕና ባሮቱተንሢእና ኽንዓዪ - ኣምላኽ ሰማይ ድማኬቕንዓልና እዩ” ነህ ፪፥፳ (2፥20)።
ይትባረክ እግዚአብሔር አምላከ አበዊነ።


text:
ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
“While wisdom is often hidden in the meaning of words, so is error.” F. A. Hayek (1, 109)
ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ሲ ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን ኣብ ዝብል፡ ኲናትን: ኣነዶ ንስኻ ንመልኽን፡ ዝዓብለሎ መስርሕ ኣተኣላልያ መጻኢ-ዕድል ናይ ኤርትራውነት፡ ገለገለ ክቡራትን ዓበይትን ናይ ታሪኽ ኣቦታት፡ ብዛዕባ ናይ ትማሊ ውዕሎኦም ካብ ምምስካር ሱቕታ ዝመርጹሉ ኩነታት ምሰ’ጋጠሞ፡ ናይ ኤርትራ ታሪኽ ተመራማሪ ክቡር ኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ፡ “... ገለ ኻልኦት ግን ኣዝዩ ወሳኒ ተመኩሮን ዛንታታትን እናሃለዎም፡ ፍልጠቶም ከካፍሉ ዘይደልዩ ኮይኖም ረኺብናዮም። ታሪኽ ... ኣብ ኣእምሮ ደቂሰባት ተዓጽዩ ክቕበር እንከሎ ምርኣይ ዘሕዝን’ዩ።” ... ይብል’ሞ፡ ሕልፍ ኢሉ ድማ ንሓደ ሓደ ፍጻመታት ... ከብርህ ዝኽእል ሓበሬታ ንምርካብ ኣማራጺ ምስ ጨነቐና’ሲ “ዝወዓሉ እንከለዉ፡ ብዝወዓሉ ንዝተነግሩ ሓቲትና ክንምዝግብ ዝተገደድናሉ ኣሎ።” ክሳብ ምባል ይጣራዕ። ብምቕጻል ድማ ካብ’ቶም ብዝወዓሉ ዝተነግሩ ሰብ ጽቡቕ ፍቓድ ብዝተኣከበ ቀሪም፡ ለቖታ ናይ ታሪኽ ምምላእ፡ ዝተፈተነሉ ኩነታት ከምዘጋጠሞ ብምግራም ዘኪሩ፡ “በዚ መዳይ’ዚ ኤርትራውያን ኣንበብቲ ጸገም ኣለና። ልምድን ተመኩሮን ናይ ሃናጺ ነቐፌታ ገና ኣይደለብናን።” (5, xiv-xv) ይውስኸሉ።
ሱቕ ጥዑም!
ምናልባት ሱቕታ እንተዘይተመሪጻ’ሞ እዞም ኣቦታት ክዛረቡ እንተዝፍትኑኸ ዝጀመርዎ ክሳብ ዝውድኡ ሰማዒ እዝኒ ምረኸቡዶ? ንምዃኑ ከመይ ዝመስል ሓሳባት ድዮም ከም ኣማራጺ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ከቕርቡ ፈቲኖም ኔሮም? እምበርከ ብሓሳብ ድዮም ተሳዒሮም ወይስ ብእዋን’ዮም ተበዲሎም ክሳብ ክንድ’ዚ ተዓዚሞም፡ እንተንበሃሃልከ ናበ’ቢልና ምሰጎምና ንኸውን ምባል ዝድፈር እንተኾይኑ፡ ወይለከ! ኤርትራዊዶ’ይኮንካን ብምግዳል ዝተዓጽወ ማዕጾ’ባ ኣይትፈንቅቕ ዝብል ቀይሕ መብራህቲ ክውላዕ’ዩ። ከመይ’ሲ መስርሕ ናይ ምግዳል ብቤት ትምህርቲ ዘይምልከተካ ክትፈልጥ ኣይትፈትን ዝጸመመ’ዩ። ብባህሪኡ ናይ ልብኻ ምዝራብ ኣይፈቅድን’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ ሱቕ ጥዑም! ከምዝብሉ ሱቕታ ዝመረጹ ተዓዘብቲ፡ ሱቕታ ጥዕምቲ ክትከውን ትኽእል’ያ ንመረጽታ። ምናልባት በ’ንጻሩ ኣብ ጉዳይ ናይ ብዙሓት ምሳልካ ምሕዋስ ዝምረጽ እንተኾይኑ ግን፡ ብውሑዱ እሂን ምሂን ምብህሃል ክዕደም ባህርያዊ ኢዩ። ኣየውርድ ደኣ’ምበር እዚ ምርጫ’ዚ ሓቅኻን ኣይፋልካን እንተዘየ’ማዕሪጉዎ ኣይውዳእን’ዩ ጉዱ። ካብ ዝኸምኡ ይሰውረና!
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ እዋን ገድልን-ምግዳል ኣትሒዙ፡ ብምብሓት ናይ ናጽነት ኣቢሉ፡ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ተራእዩ ዘሎ ታሪኻዊ ናይ ሓሳባት መልክዕ ሰለስተ ግዜ ከምዝተለዋወጠ እዞም ብሂወት ዘለና ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ኢና። ማለት’ሲ ቀዳመይቲ ዘውድን ደርግን ብዘይክኣ’ኳ ሂወት ዘይብልና እናበሉ፡ ከም ጣዖት ዘምልኹዋ ዝነበሩ፡ ትመጽእ ኣላ፡ መወዳድርቲ ዘይብላ ላሎ ወደባት ዓደይ ይረኣየኒ’ሎ .... ዝበሃለላ ዝነበረ’ሞ፡ ንመስርሕ ናይ ምግዳል ዘበሽቀጠት ናይ ኤርትራ ዓይነት ዘንጸባርቕ፡ ማለት’ሲ ኣብ ልቢ ስዉኣት ዝተሳእለት ናይ ኤርትራ ዓይነት ዝገልጽ ሓሳባት ዝዓቖረት እንክትከውን፡ ካልኣይቲ ወያ ብሽምዓ ናይ ናጽነት ተወሊዓ ብእሳተ ነበልባል ኲናት ናይ ባድመ ዝተቓጸለት ናይ ኤርትራ ዓይነት፡ እንታይ ኮይና’ያ ከም ደቂ ሕድርትና ኣወል ቡን ኣሰኽቲታትና ዝተሰወረት ትመስል ክትዕ ተጎሃህር’ያ። ሳልሰይቲ ግን እዛ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ምስ ፈጠረታ ኣብ ቅድሚ ዓይንና ዘላ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድልና እተንጸባርቕ ኮይና፡ ብስደትን፡ ኣብ ባሕርን ምድረበዳን ብርሰትን ትልለ ኢያ፡ እንተበልኩ ብዙሕ ሰብ ዝግረም ኣይመስለንን። ኣይከኣልን ኮይኑ’ምበር እቶም ኣብ እዋን ምግዳል ዝተሰውኡ ጻዕዳ ልቦም ሎሚ ካብ መቓብሮም ብድድ እንተዝብሉ፡ እታ ኣብ ልቦም ተሳኢላ ዝተቐብረት ኤርትራን እዛ ናይ ሎሚ ኤርትራን ኣነጻጺሮም፡ ንመስርሕ ናይ ምግዳል እንታይኮን ምፈረድዎ? መመስገኑዎዶ ወይስ ፈንጢሖም ከዐርይዎ ምተበገሱ?
እቲ ቐንዲ ዕማም ናይ ደቂ እዋን እምበኣርከስ፡ ከም’ዚ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ዝምህሮ ጉዳይ ባንዴራን ጥረራን ኣይኮነን። እታ ቀዳመይትን እዛ ከም ኳዂቶ መትሓዚ ተሳኢኑዋ ዘሎ ሳልሰይቲ ናይ ኤርትራ ዓይነትን ከራኽበን ዝኽእል ሓሳባት እንታይኮን ክኸውን ይኽእል ዝብል መስመር’ዩ። ብዓቢኡ ድማ ተጋደልትን ቲፎዞ ናይ’ቲ መስርሕን ስለምንታይ እዮም፡ ክወዳደር ንዝፈተነ ሓሳባት ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ንኸይሰምዑ ጸሚሞም፡ ካብ ዝብል ናይ እዋን ኩርናዕ ትሕዝቶ ናይ ታሪኽ ክንበብ እንተተፈቲኑ፡ እቶም ኣማራጺ ሓሳባት ዝተራእዮም ዓበይቲ-ዓዲ ስለምንታይ ሱቕታ ከምዝመረጹ ኣብ ታሪኽ ምምዝጋብ ክቐልል’ዩ።
ብዘይ ምግናን ድማ ኣብ ዓድን ዓውድን ዝወርድ ዘሎ ናይ ሂወት ናይ ትምህርቲ ናይ ምህርቲ ከምኡ’ውን ናይ ባህልን ወግዕን ብርሰት እንዛተየሉ ሰዓት ኣይኣኸለን’ሞ፡ ከም’ቲ ልሙድ ከም’ቲ ናይ ትማሊ፡ ማለት’ሲ ከም’ቲ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ባህሊ፡ ኣእዛን ይስመዓ፡ ኣእዳው የጣቕዓ፡ ክበሃል እንተዘይተደልዩ፡ ይኣክል’ባ፡ ሱቕ ጥዑም! ከምዘየናብር’ኮ ህሉው ኩነታትና ህያው ምስክር’ዩ፡ ምባል፡ ግራት ግብሪ ናይ ናጽነት ክሳብ ዝዕደል፡ ግራት ግብሪ ናይ ስደት ዘሕድግ መፈራርሂ ዘለዎ ኣይመስለንን። እዛ 2017 ናይ ሓዲሽ ሓሳባት ዓመት ይገብረልና’ባ’ኸውን ደቀይ!
ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ’ምበኣርከስ፡ ምእንቲ ምኹስኳስ ኤርትራውነት ን30 ዓመታት ኣብ በረኻ ዘሕደረ ናይ ምግዳል ሓሳባት ብበዓል ኣነን እከለን’ኮ’ዩ ተሓንጺጹ፡ ዝብል ኣናብባ ታሪኽ ንዝናን ኣለናን (Judged by the leading roles the Bairu family played in the politics of Eritrea and Ethiopia …… it is possible to claim that they constitute one of the most influential families in the Horn of Africa. P. 11) ዘደፋፍር እንተኾይኑ፡ እሞ ኣብ መንቀሊኡ ክሳብ ክንድኡ ዝድነቕ ኣበጋግሳ እንተኔሩዎ ደኣ፡ መስርሕ ገድልን ምግዳልን ካብ በረኻ ናብ ገዛ ምስ ኣተወ ስለምንታይ ኢዩ ክሳብ ክንድ’ዚ ናብ ጭቃ ክሳብ ዝወድቕ ተደናጊሩስ፡ ንርብዒ ዘመን ኣብ ገዛ ዘሕድር ሓሳባት ስኢኑ ዝብል ደሃይ ህሉው ኩነታት፡ ምስ ዝወሰኸሉ’ዩ፡ ነቲ መስርሕን ንቐየስቲ ናይ ሓሳባቱን ሓወልቲ ዝህነጸሎም፡ ኣብ ዕለታዊ መነባብሮ ናይ ህዝቢ ዘስረጽዎ፡ ዓይነትን ብዝሕን ናይ ለውጢ ዝምስክረሎም። ከመይ’ሲ ናጽነት ብለውጢ’ዩ ዝዕቀን።
እንተዘይኮነ ግን ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት፡ ኣብ እንግድዓ ዓድን ዓውድን ዝወርድ ዘሎ ኣደራዕን ናይ ሓሳባት ድኽነትን ኣብ ግምት ዘየእቱ፡ ብብዙሓት ናይ ምግዳል መራሕትን ናይ ሓሳባቱ ቀየስትን (visionaries) ብተደጋጋሚ ክጽብጸብ ዝፍተን መራሕን ንሱ ዝመርሖ መስርሕን ክሳብ ክንደይ ይፈላለዩ ክሳብ ክንደይከ ይቀራረቡ ዘይመሚ ናይ ምግዳል ቲፎዞነት፡ ተኣማንነት ንናይ ትማሊ ውዕሎ ንምርግጋጽ ዝግበር ጻዕሪ ካብ ምምሳል ሓሊፉ፡ ካብ ሕማምን ድኽነትን፡ ኲናትን ማህለቕትን፡ ስደትን ብርሰትን ዘናግፍ፡ መንገዲ-ተስፋ ዝሕብር፡ ምስ እዋን ናይ ምትዕጽጻፍ ብቕዓት፡ ዓምቢቡ ዝፈሪ ሓሳባት ከምዘይተነጽፈሉ፡ ዕለታዊ ሂወትና ኮይኑ ዘሎ ውጽኢት ናይ ተግባሩ’ዩ ምስክሩ። ከም ተግባሩ እንተተመዚኑ ድማ ብቒምታን ብህልኽን ዝመጣላዕ መን ከማይነት’ዩ ዓንዲ ሕቖ ናይ ዝንኡ። ቂምታን ህልኽን ንስንቂ ናይ እዋን እንተተሓጽዮም ከኣ ዝወርድ ክሳራ መዐቀኒ ኣይርከበሉን’ዩ። ርሑቕ ከይተኸደ ንደቂ ጂቡቲ፡ ብሰንክ’ዚ ብቒምታን ህልኽን ዝመጣላዕ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ሓዳስ ጸሓይ ምስበረቐትሎም ኣብ ዱባይ ንኣምን፡
“We believe in Dubai.” (2, 55)
ክሳብ ምባል ዘብጽሖም፡ ዓሰብን ባጽዕን ብፈጣሪ ስለዝተረግማ ናይ ጸሓይ ህሮሩርማ ካብ መጠን ንላዕሊ ኮይኑ ራድያተር ናይ ዓበይቲ መኻይን ምፍንጃር ምስ ኮነ ኣመሉ፡ ኤርትራዊ መንእሰይ መብዛሕትኡ ተሰዲዱ፡ ዝርካቡ እቲ ዝተረፈ ድማ በ’ርዑት ባርነት ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተጸሚዱ ኣብ ጎዳጉዲ ይነብር ስለዘሎ’ሲ፡ መጸገኒ ዝኸውን ኦፊቺና ተሳኢኑውን’ዩ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ወደብ ምዃን ኣጊሙወን፡ መራኽብ ባቡራትን ናይ ጽዕነት መኻይንን ብጥቓአን ዘይሓልፋ ዘለዋ። ጂቡቲ ግን ብርጭቕ ኢላ ዝጠፍአት ጸሓይና ኣብ ምጥላቓ ብረቢ ተመሪቓ ኦኣሲስ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክትከውን ስለዝተዓደለት’ዩ፡ ንሕናን ባህልናን ንበርሰሉ ሓዲሽ ናይ ጀኦግራፍን ደሞግራፍን ለውጢ ሱር ዝሰድድ ዘሎ፡ ተባሂሉ ዝሕለፍ መኣስ ኮይኑ።
ናይ ርሑቕን ናይ ቀረባን ተዓዘብቲ፡ “ንዒንጡቕ ሃገር ብጉርብትና ክሱፋት ትሰራሰር። A tiny country makes the best of a bad neighborhood.” ዝብል ሓሳቦም ክሳብ ዘንጸባርቑ፡ ቀየስቲ መስርሕ ናይ ምግዳል ዘንጸፍዎ ናይ ሓሳባት ትሕዝቶ ኣብ ዕጹው ማዕጾ ንናይ ገዛእ ርእሱ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዘድንቕ፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ናይ ምውሳእን ምውድዳርን ብቕዓት ዘይብሉ፡ ንእብረ ዘይርዕም፡ ሓዲሽ ሓሳባትን ኣማራጺ መንገድታትን ዝሕሰም ከምዝኾነ ዝምስክር’ዩ። ብኻልእ ኣበሃህላ ንቐየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ዘይፍታሕ ጸገም መሲሉ ዝተራእዮም ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ንመራሕቲ ጂቡቲ ድርብ ስረ ኣዕጢቑዎም ይረአ’ሎ። ኣብ’ዛ 2017’ባ ከም’ዛ ስረኦም የዕጥቐና!
ዝኾነ ኾይኑ ብድሕሪ’ቲ ነዊሕ ኮለል ኣብ ኣርእስቲ፡ ዝናን ባህታን፡ ናጽነትን ሱቕታን፡ ብፍላይ ድማ፡
(ሀ) ብኣቶ ኣለምሰገድ ተስፋይ ዝተጻሕፋ መጻሕፍቲ፡
1. ኣይንፈላላ 1941 – 1950 2. ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ፡ ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ 1951 – 1955
(ለ) ብኣምባሳደር ዘውዴ ረታ ዝተጸሕፈት መጽሓፍ - የኤርትራ ጉዳይ 1941 -1963 ከምኡ’ውን
(ሐ) ብዶክተር ተኸስተ ነጋሽ ዝተጻሕፈት - Eritrean and Ethiopia The federal Experience ደጋጊመ ምስ ተወከስኩወን፡ ኣብ ኣእምሮይ ዝሰፈረት ትጽቢት፡ ኣቶ/ተጋዳላይ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ኣሪጉ ዓዲ ቅድሚ ምውዓሉ ብዛዕባ ቅዲ-ኣመራርሓ ናይ ኣቡኡ ማለት’ሲ ናይ ፈለማ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ክቡር ኣቶ ተድላ ባይሩ ዝትንትን መጽሓፍ እንተዝጽሕፍ’ሲ፡ ብንጽጽር ምስ’ዚ ኣብ’ዘን መጻሕፍቲ’ዚኣተን ተተንቲኑ ዘሎ ኣናብባ ናይ ታሪኽ፡ ትሕዝቶ ናይ መጽሓፉ እንታይ ምመሰለ ኔሩ? ትመስል ሕቶ ሕርኽርኽ ክትብለኒ ቀሊል እዋን ኣይበልዐትን።
ሓቂ ንምዝራብ ድማ፡ እቲ ዓሚ-ዓሚ ዘመን ብጥዑሙ!! ናይ ጀብሃ-ዓባይ ሰራዊት ካብ ጎላጉል ባርካ ክሳብ ጎቦታት ቆሓይቶን እምባሶይራን ይወናጨፉ’ለዉ። ህዝባዊ ሓይልታት ድማ ካብ ሳሕል ክሳብ ጎላጉል ዓላ ሰራዊት ክትምልምል ትውዕል ኣላ፡ ዝብል ወረ፡ ዓድን ዓውድን ከናውጽ እንከሎ፡ ኣሰሩ ተተኸቲሉ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ዝብል “brand name” ኣብ ስዊድን ኣሎ፡ ሱዳን በጺሑ’ሎ፡ ወይ ድማ ናብ ጎላጉል ባርካ ኣትዩ’ሎ ... ዝብል ወረ፡ ከም ንፋስ ሽው ይብል’ሞ፡ ብመንጽር’ታ ኣብ ቅድመይ ዝነበረት ንእሽቶ ዓለመይ፡ ካብ ወጻኢ ዝመጽእ ሰብ’ሲ፡ ከም’ቶም ስሕት ኢሎም፡ ምስ ቁርን ድሚማን ናይ ክረምቲ፡ ምብቋል ናይ ኩዕንቲ፡ ኣብ ግዜ ምዕጻው ቤት ትምህርቲ፡ ናብ ገለ ዓድታትን ቤተ ክርስትያናት ናይ ካቶሊክን፡ ብላንድ ሮቨር ቅልቅል ዝብሉ ዝነበሩ ሚስዮናውያን ፈረንጂ፡ ካብ ዓዲ ናብ ዓዲ እናተናጠረ ንንፉዓት ተመሃሮ ዕዮ-ምስክርን ናይ ብልጫ ሽልማትን ዝዕድል መራሕን ወዲዓበይትን መሲሉ ይረኣየኒ ስለዝነበረ፡ ኣኽብሮት ዝመልኦ ናይ ንእስነት ትጽቢት እንተዘይኮይኑ፡ ብዛዕባ ቅዲ-ኣመራርሓ ተጋዳላይ ሕሩይ ይኹን ብዛዕብ ሚዛን ኣረኣእይኡ ኣበ’ተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ጥልቕ ዝበለ ኣፍልጦ ካብ ቀደም ክሳብ ሕጂ ኣይኣከብኩን። ዕላማ ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ድማ፡ ኣብ’ታ መጽሓፍ ተላዒሎም ዘለዉ ሓሳባት ብዛዕባ ጉዳይ ናይ ብዙሓት መሰረት ብምግባር ርኢቶይ ንምሕዋስ’ምበር፡ ክጣበቐሉ ዝፍትን ፖለቲካዊ ይኹን ውድባዊ ኣባልነት የብለይን። ምናልባት ኣብ ትሕዝትኡ ቅር ከብል ዝኽእል ኣቐራርባ እንተ’ልዩ ድማ ይቕረታ ኣቐዲመ ተማሂረ ዝእረመሉ ናይ በይነይ ተበግሶ ኢዩ።
ምስ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ድማ ኣይንፋለጥን ኢና። ሕጂ ምስ’ዚ ኣብ ምብረሐይ ዘጋጠመኒ ናይ ስደት ኮለል ግን፡ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ናይ 2000 ኣቢሉ ኣብ ከባቢ ዋሺንግተን ዲ.ሲ. ብመልክዕ ኣኼባ ናይ ምቅዋም ዝሃቦ ሰሚናር ብምስታፍ’የ ብቐረባ ክርእዮን ዝብሎ ክሰምዕን ኣጋጣሚ ዝረኸብኩ። ሽዑ ካብ ዝበሎ ዘረባ፡ ትዝ ዝብለኒ ሕጂ፡ ንኢትዮጵያ ከይደ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ተራኺበ ኔረ፡ ንሱ ከም ዝበለኒ ድማ፡ ለውጢ ብውሽጢ ይምጻእ ብደገ፡ ንሕና ኣብ ኤርትራ ብሕጊ ዝቕየድ መንግስቲ ክህሉ’ዩ ትጽቢትና’ምበር ኩስቶ ወይ ድማ እከለ ክሽየም ኣለዎ ዝብል ሕልሚ የብልናን ኢሉኒ፡ ዝመስል መልእኽቱ ምሰ’መሓላለፈ ኣዝዩ ገረመኒ’ሞ ዘረብኡ ወዲኡ መደብ ሕቶን መልስን ምስተጀመረ ኢደይ ሓፍ ኣበልኩ፡ ክሓትት ወይ ድማ ርኢቶይ ክህብ ከኣ ተፈቕደለይ።
ካብኡ ዝተዋህበኒ ዕድል መሰረት ብምግባር፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ኣፍሪቃ ኮረያ ይመስላ’ሎ፡ ተባሂሉ ኣብ ዝግለጸሉ እዋን፡ ናብ ኢትዮጵያ በጺሕካ፡ ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ተዘራሪብካስ፡ እንደገና ድማ ኣብ ቅድሚ ኤርትራውያን ደው ብምባልካ ብጣዕሚ’የ ዘድንቐካ። ከምኡ’ውን ኣብ ቅድሜኻ ተኣኪብና ዝምልከተካን ዘይምልከተካን ሕቶታት ክንሓተካ ዕድል ስለዝሃብካና የመስግነካ። ንስኻ’ውን ከምዘይትስሕቶ ግን ወሪዱና ዘሎ ጸገም ንበይንኻ ክትፈትሖ ከምዘይትኽእል ኣይጠፍኣናን። ይኹን ደኣ’ምበር ጥንስቲ’ሲ እንተፈሰ’ት ዝሓረሰት ይመስላ ከም ዝብሉ መሰልቲ፡ ኣብ ከብድና ተደጒሉ ከም ረመጽ ዝህውጸና ዘሎ ጉዳይ ነተንፍሰሉ መድረኽ ስለዝኸፈትካልና፡ እዝጊ’ሃብካ! .... ምስ በልኩ፡ እቲ ብባሕሪ ሓሳባት ተዋሒጡ፡ ጸጥ ኢሉ ዝነበረ እኩብ ህዝቢ ንገለ ቁሩብ ደቓይቕ ክስሕቕን! ጉዥምዥም ክብልን! ተራእየ። ሕጂ ድማ ሕሩይ ተድላ መጽሓፍ ጽሒፉ ትብል ሓበሬታ ምስ በጽሐትኒ፡ እሞ ነዛ ኣብ ልበይ ሕርኽርኽ ክትብል ዝጸንሐት ሕቶ፡ ብዛዕባ ቅዲ ኣመራርሓ ናይ ፈለማ መራሕ-መንግስቲ ኤርትራ ትምልሰለይ ግዲ ትኸውን ብዝብል ትጽቢት፡
“Eritrea and Ethiopia
A front row cover at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution - 2016 .........
ዘርእስታ ሓዳስ መጽሓፉ ሕድር ውዕል ከይበልኩ’የ ካብ ኣማዞን ኣዚዘያ። ኣብ ሳልስቲ ናብ ኢደይ ምስ ዓለበት ድማ ንባብ ቅድሚ ምጅማረይ ብቕድሚትን ብድሕሪትን ናይ ገበራ ዘሎ ትሕዝቶ ፈተሽኩ። ኣይከምዝተጸበኹዎን ግን ብዛዕባ ትሕዝቶኣ ርኢትኡ ዘስፈረ፡ ጸሓፋይ፡ ተጋዳላይ፡ ተመራማራይ፡ ወይ ድማ ኣንባቢ ስለዘይረኸብኩ ሽዑ-ሽዑ’የ ከንፈር ምንካስ ዝጀመርኩ። ማለት’ሲ ምልኪ ማለት ደኣ ተለቭዥን ጋዜጣን ረድዮን ብሒቱ ከም ቃሕትኡ ዝምድር፡ ቅጭ እንተበሎ ድማ ንዝተማደሮ ሰብኣይ ኣጻፍዓ ኸዳሚት ጸፊዑ በ’ኹድር ዝሽንድሕ፡ ነዊሕ ቀይሕ ሓለንጋይ ጥራይ መኣስ ኮይኑ ዘስምዕ ... ብጸጋም ድዩ ብየማን ቦቚሉ ብዘየገድስ፡ መራሒ ንበይኑ ከዕልል ንእዋን ጽን ዘይብል እንተኾይኑ ኩሉ ንሱ እንዳኣሉ፡ ዝብል ጥርጣረ’ኳ ቅጅል እንተበለኒ፡ ንባብ ካብ ምጅማር ድሕር ኣይበልኩን።
በቲ ኣነ መልሲ ክረኽበሉ ዝጽበ ዝነበርኩ ሕቶ መሰረት ንባባይ ምስ ቀጸልኩ ድማ፡ ብዛዕባ ቕዲ-ኣመራርሓ ናይ ፈለማ መራሒ መንግስቲ ኤርትራ ክቡር መራሕ መንግስቲ ተድላ ባይሩ ኣብ’ዛ መጽሓፍ ሰፊሩ ዘሎ ታሪኽ፡ ምስ’ቶም ብተመሳሳሊ ትሕዝቶ ዘለዎ መጻሕፍቶም ኣብ’ታ መጽሓፍ ተላዒሎም ዘለዉ ናይ ታሪኽ ሊቃውንትን ተመራመርትን፡ ካብ ክመሳሰል ክፍለ ወይ ድማ ክእርም ዝፍትን ጻዕሪ ዝዕብልሎ ኢዩ። እኳ ደኣ ሕልፍ ሕልፍ ኢሉስ እቲ ዝተዓለመ መደምደምታ ምእንቲ ክውቃዕ ክሳብ ዝመስል፡ ነቲ ዝተባህለ ብቕድሚኡ ወይ ድማ ብድሕሪኡ ዘሎ ክፋሉ ብምግዳፍ፡ መካይን፡ ብሽግለታ፡ ኣጋርን፡ ካሮሳን ከይጋጨዋ ከም ዘስግእ ብዝሒ ኩርናዓት ናይ ኮምብሽታቶ፡ ናብ ዝመረጸቶ መዕለቢ ዘብጽሕ መተዓጻጸፊ ዝኸውን ኩርናዓት ይበዝሓ’ዩ።
ስደትናን ህሉው ኩነታት ናይ ዓድን ዓውድን ከምዝምስክሮ’ምበኣርከስ መስርሕ ገድልን-ምግዳልን ነቲ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን መሲሉ ዝተጀመረ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት፡ እንታይ ብእመት ደኣ ብመጽዓን’ኳ ክውሕዶ ናብ ዝመስል’ሞ መዓልቦ ዝኸውን ባይታ ናብ ዘይተቐረበሉ ርሕቀት ሃፍ ኣቢሉ’ዩ፡ ንመጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ንጎረባብትና ዓዲሉዎ ዘሎ። ዓለባ-ልቢ ዘይብሉ። ኣብ’ዛ 2017 ዘይረአናዮ ይፍጠረልና’ምበር፡ ዲክተይተር ጉድ ጌሩና ዝመስል ረስኒ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ብሓዲሽ ሓሳባት ኣየአንግዶን’ዩ ንህሉው ኩነታትና።
እ...ወ! ደገ’ዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ንካፒታኖ በርቲኒ ቀንጺሉ ኣንጻር ፋሺዝም ንኽዋጋእ፡ ምስ ሰራዊት ምንሊክ ተጸምቢሩ፡ ዝብል ኣናብባ ናይ ታሪኽ እዋኑ ሓሊፉ ግዲ ኮይኑ’ሲ፡ ናይ ሎሚ ኢትዮጵያ፡ ብመሰረት ናይ ትማሊ ውዕሎና ብኣንድነት ወይ ብምሕዝነት ምንብባር ካብ ዘይተኸኣኣልና፡ ምሳኻትኩም ምስ ደቂ መረብ ምላሽ’ሲ፡ እታ ን30 ዓመታት በረኻ ዘሕደረት’ያ ተባሂላ ትውቀስ ፊርማ ናይ ሃጸይ ምንሊክ ትዳንየና፡ ምባል ክሳብ ዝመስል፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብዘውድን ብደርግን ዘይተሓልመ፡ ተሓሲቡን ተገሚቱንን ዘይፈልጥ ናይ ጀኦግራፍን ደሞግራፍን መልክዕ ዘለዎ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ኣስፊላ፡ መጻኢ ዕድሉ ዕዮ-ገዛ ደቂ እዋን ክኽውን ኣንጺፋቶ’ላ።
እናሓደረ ዝቐልል ዕዮ-ገዛ ይግበሮ’ምበር፡ ደቂ መረብ ምላሽ፡ ምንሊክ ከምዝጠረረና ይሕሸና እናበልኩም፡ ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ ጥራይ እንተኾይኑ ምርጫኹም’ሲ፡ ረሓቑ ሕራይ ጻዕዳ ይጽናሕኩም ጥራይ! እንተደለኹም ኣግማል ኣስትዩሉ ንወደባትኩም። ደጊም ካልእ ኣማራጺ ክንፍትን ኢና ንሕና። ዘውድን ደርግን ደድሕሪ ወደባትኩም ክጎዩ ዝሓሸሽዎ ሂወትን ንብረትን’ኳ የሕምመና’ሎ። ምናልባት እቲ ኢትዮጵያ ብዘይካ ኤርትራ ከም ሃገር ክትቅጽል ኣይትኽእልን’ያ ዝብል ናይ ዘውድን ደርግን ሳንኩፍ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ሎሚ’ውን ክትሓቑኑዎ ባህ ዝብለኩም እንተኾይኑ ከኣ ክሳብ ዝጽዕየልኩም መጋርያኹም ሰሓኑ። ትማሊ ማለት ሎሚ ማለት ስለዘይኮነ፡ ብሸነኽና ኣብ’ታ መጋርያ’ቲኣ ከምዘይንስሕን ኣሰሚዕና፡ ባቡር ናይ መጻኢ ዕድልና ንዝውረሉ ሓዲሽ መንገዲ ቀይስና’ለና። ኣብ ጉዕዞ ድማ እንተ ንሕና ብዘይካኹም እንተ ንስኹም ብዘይካና መን ምንባር ከምዝስእን ንርእየሉ ዕድመ ይሃበና፡ ዝብል ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ካብ ወረቐት ሓሊፉ ብጽርግያን ብመንገዲ ባቡርን ከምዝተጻሕፈ ዘየንበበ ናይ ምግዳል መራሒ እንተ’ልዩ፡ ናብ ገዳም እንዳ’ቦና ምውታፉ፡ መን’ፈልጥ እንተ ተዓርቀ ምስ ኣምላኹ!
እንተ’ዚ ኣብ ትማሊ ደቂሱ ኣለኹ ንምባል ትልኽ ዝብል ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ግን ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ፡ ኣይኮነን ከጃህር፡ ምስ ሰብ ዘሐውስ ቅያር ክዳን’ኳ ዘይብሉ። ባኮ እንዳኣሉ ውሽጡ ደቀይ!
ሎሚ ድማ፡ ወድና-ጋልና ዓቢና-ንኡስና ማይ ገዲፍና ደም እንዳነባዕና፡ መዓልቱ ዘሕለፈ ኣጠማምታ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ምቑሳይ ንእዋን ኣየርብሕን’ዩ ምባል፡ እምበርዶ ኤርትራዊ’ዩ እዚ ሰብኣይ ብዝመስል ጎቦ ዓይኒ ዘጠማምት ኣይመስለንን። ስለ’ዚ ከም ቀደም ይመስለክን ውሕዥ ይወስደክን! ከምዝብሉ መሰልቲ፡ መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ጀብሃኦም ሻዕብያኦም ኣብ ብትማሊ እናተጃህሩ፡ ምስ እዋን ከይተበራበሩ፡ ኣጽቂጦም ክሳብ ዝቕበሩ ዝቖረጹ’ዮም ዝመስሉ ዘለዉ። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ከኣ ተነጺፎሙና ምውዳቖም’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ እዛ ሓዳስ መጽሓፍ፡ ሽሕ’ኳ ሕሩይን ኢሳያስ ኣፈወርቅን ብቐዳመይትን ካልኣይትን ታሪኻዊ መልክዕ ሓሳባት ናይ ኤርትራ ይፋለጡን ይመያየጡን ከምኡ’ውን ብጎቦ ዓይኒ ይጠማመቱን ከምዝነበሩ ትዝክር’ኳ እንተኾነት፡ ብዛዕባ ናይ ሓባር ዕላምኦም እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ፡ ምናልባት’ውን ንህዝቢ ኤርትራ ከመ’ቢሎም ካብ መቕዘፍቲ ናይ ኲናት ከምዘናግፍዎ ይመያየጡ ከምዝነበሩ ትዝ ዝብላ ኣይትመስልን’ያ።
ብፍላይ ናብ’ታ ሳልሰይቲ መልክዕ ሓሳባት ናይ ኤርትራ ገጻ እንክትቀርብ ከኣ፡ ብድሕሪ ናጽነት ኣብ ዝነበረ ሓጺር ናይ ሰላም እዋን፡ ኣብ መንጎ ገባርን ተጋደልትን፡ ብስራሕን ብምንብባርን፡ ኣብ’ታ ሓጻር ግዜ ዝተጋህደ ዘይምጥዕዓም፡ ኣብ ታሪኻዊ ጉዕዞ ናይ’ቲ መስርሕ፡ ናይ ህዝቢ ረብሓን ድሕነትን ቀዳምነት ክወሃቦ ከምዘይተሰርዐ ዘነጽር መልክዑ ተቐሊዑ ከምዝነበረ ትዝ ከምዘይብላ፡ ኮሊላ ኮሊላ ከም’ቶም ዝቐደሙ መጻሕፍቲ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ብምልኪ ፕረሲደንት ኢሳያስ ምምስማስ ዝሸፋፈን’ዩ ዝመስላ እዚ ብሰንኪ ናይ ሓሳባት ድኽነት ዝሕመስ ዘሎ ናይ ብዙሓት ኣድማስ።
ምልኪ ማለት?
ሓቂ ምዛራብ ዝመርጽ ናይ ፖለቲካ መስመር የለን ክበሃል እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ መስርሕ ምምልማል ምልካዊ ስርዓት፡ ንህዝቢ ብናይ ዲክተይተር ስላዕ ቅድሚ ምርዕራዕ፡ ኣብ ታሪኻዊ ጉዕዞ ናይ’ቲ መስርሕ ኣማራጺ ክሕብር ንዝፈተነ ኣባል ብዘይኣገባብ ክቕጥቀጥ ክእሰር ክቕንጸል እንከሎ ምጥቓዕ’ዩ ዝስራዕ። ስለ’ዚ ዱልዱል መሰረት ምምልማል ምልካዊ ስርዓት፡ ምሳሉ ዝገለጸ ኣባል እንክቕንጸል ምጥቓዕ ዘቐድም እንተኾይኑ፡ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ ፍርዲ-ንጉስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ብሕጂ’ውን ንሓደስቲ ሓሳባት እብረ ብምሃብ’ዩ ፋሲካ ዝርከብ።
እቲ ዝገርም፡ መን’ዩ ጎብለል ናይ’ዚ ዞባ ንምፍላይ ዝግበር ጥምጥም’ዩ እናተባህለ እልፊ ኣእላፍ መንእሰያት ዝቐዘፈ፡ ዘሕዝን ኲናት ብጉልባብ ባድመ ናይ መን’ያ ምስ ተኻየደ፡ ናይ ወያነ (ism) ንናይ ሻዕብያ (ism) ብፖለቲካዊ ወተሃደራዊ ይኹን ብአኮኖምያዊ ኣኹድር ረጊሓ-ሸንዲሓ ኣላሽ ምሰ’በለታ፡ ናብ ተቓወምቲ ዝተቐየሩ መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ክሳብ ሽዑ ንምልካዊ ኣሰራርሓ ከምልኹ ዓድን ዓውድን ከምዘየደናገሩ፡ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ምስ መረረ፡ ንህሉው ኩነታት ናይ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት በትሪ መንግስቲ ዝመንጠለ ውልቀ መላኺ ዝፈጠሮ ተርእዮ፡ ኣምሲሉ ዘቕርብ ኣናብባ ታሪኽ ብምዝራእ ንመስርሕ ለውጥን ዕርቅን ፋሕ ብትን ከብልዎ እንተዘይኮይኑ፡ ሓዲሽ ሓሳባት ከቕርቡ ወይ ድማ ናይ ካልኦት ክቕበሉ ኣይረኣዩን ዘለዉ።
ስለዝኾነ ድማ እዚ ዝምባለ’ዚ፡ ሕማም ድሓር ናይ ምግዳል ኮይኑ ነቲ ሓዲሽ ሓሳባት ጨኒቑዎ ዘሎ ናይ ለውጥን ዕርቅን ጉዕዞ ሱሩ መሰረቱ ሸፋፊኑ መፍትሒኡ’ውን ተስፋ ክሳብ ዘቑርጽ ክሓላልኾ ይርአ’ሎ። ትሕዝቶ ናይ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ’ዚኣ ድማ፡ መራጉድቲ ናይ’ዚ ዓድን ዓውድን ከደናግር ዝጸንሐ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ክመስል ዝፍትን ጻዕሪ እንተዘይኮይኑ፡ ከም’ቲ ኣርእስታ ዝሕብሮ ንመስርሕ ለውጥን ዕርቅን ዘስብሕ ሓዲሽ ሓሳባት የብላን።
ብዘይ ምግናን ግን፡ ናይ ጸሓፋይ ፖለቲካዊ ዝምባለ ካብ ንእስነቱ ንመሪሕነት ከምዝተመልመለ ትገልጽ’ያ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ምግዳል ይኹን ኣብ ምንቅስቓስ ናይ ተመሃሮ ዘሕለፎ ንጡፍ ተሳትፎ ብመሪሕነት’ዩ ዝንጸባረቕ። ይኹን ደኣ’ምበር ትሕዝቶ ናይ’ዛ መጽሓፍ ከም ዝዝርዝሮ- ኣነ ወዲበዮ ... ኣነ መሪሐዮ .... ኣነ ሰሪዐዮ .... ኣነ ኣርቂቐዮ... ዝዓይነቱ ጨው፡ ምሒር በዚሑ’ሲ፡ ንጽምኢ ማይ፡ ብማይ ገርግሱም ምርዋይ፡ ዳርጋ’ዩ ዘጥዕሞ መቐረት ንባባ። ምናልባት እቲ ጉዕዞ ሰሊጡዋ በቲ ከምኡ ዝመስል ቅዲ’መራርሓ ትምራሕ ዝነበረት መስርሕ ናብ ዓወት በጺሓ እንተትኸውን ኔራ ድማ፡ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ’ሲ፡ ካብ’ዛ ፋሕ ብትን ተብለና ዘላ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ትሓይሽ መወዳእታ ንኽትህልዋ ተስፋ ትህብ ኣማራጺት ዕድል ከምዝተሓሸሸት ዘተሃራርፍ ዓይነታዊ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ኣይተንጸባርቕን’ያ።
ብመንጽር’ቲ ቀንዲ መበገሲ ናይ ቃልሲ፡ ማለት’ሲ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን ዝብል መስርሕ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ብዝንጸባረቕ ጻዕሪ እንክትረአ ድማ፡ ሰባት ይኹኑ ሓሳባት፡ ሓንሳብ መንቀሳቐሲ ወረቐት፡ ግልብጥ ኢሎም ድማ መወሳወሻ ወረቐት ክቐያይሩ ሸውሃት ናይ ንባብ’ዮም ዝፈታተኑ።
ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
ኣብ ገጽ 22 ናይ’ዛ መጽሓፍ ካብ ዘሎ ጽሑፍ “ብሸነኽ ኣደይ፡ ኣቦሓጎይ፡ ገብረማርያም ካብ ጸዓዘጋ እዮም። ጸዓዝጋ ድማ ወልደሚካኤል ክሳብ ዝምንዝዖም’ሲ፡ ምቕማጥ መኳንንቲ ናይ ሓማሴን’ያ ኔራ (Tsazega, the seat of the Lords of Hamasien)። ብፍላይ ጥልያን መግዛእቶም የጣጥሑሉ ኣብ ዝነበሩሉ እዋን፡ ኣብ መንበር ጸዓዘጋ ዝጸንሑ ወራስ ዓራት መኳንንቲ ሓማሴን (Scion of Tsazega) ከኣ ፡ ደገ’ዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ይበሃሉ። ደገ’ዝማቲ ኣብ ቅድሚኦም ዘሳፍሕ ዝነበረ መግዛእቲ ጥልያን ቅጭ የምጽኣሎም’ሞ፡ ኣንጻሩ ክጋደሉ ይውስኑ። ሓደ መዓልቲ በርቲኒ ንዝስሙ ናይ ጥልያን መኮነን ስጉምቲ ብምውሳድ ከኣ፡ ሓደ ምባል ጀመሩ። ካብኡ ገድሎም ንምቕጻል ዓሳኽሮም ኣኸቲሎም ናብ ሰራዊት ሃጸይ ምንሊክ ተጸምበሩ። ሃጸይ ምንሊክ ድማ ብናይ ደገ’ዝማትን ዓሳኽሮምን ወተሃደራዊ ስርሒት ተገሪሞም፡ ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ፡ ብምባል ኣድንቖቶም ኣንጸባሪቖም ይበሃል’ዩ ይብል’ሞ፡ ኣቦሓጎይ ገብረማርያም ከኣ ሓደ ካብ’ቶም ምስ ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ናብ ሰራዊት ምንሊክ ዝተጸምበሩ ወተሃደራት ነበሩ፡” ይውስኸሉ።
ይኹን’ስኪ ሕራይ፡ እዚ ኣበሃህላ’ዚ ካብ ኣፍ ሃጸይ ምንሊክ ወጺኡ እንተኾይኑ፡ ዝምስክረሉ መርትዖ ይርከብዶኾን ይኸውን ዝብል ሕቶ ዘድልዮ ኣይኮነን። ኣብ መጽሓፍ ካብ ሰፈረ’ሞ፡ ኣብ ግዜ ጣልያን ወራሲ ዓራት መኳንንቲ ናይ ሓማሴን ዝነበሩ፡ ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ ይበሃሉ ኔሮም ካብ ተባህለ፡ ስም ይመርሕ ጥዋፍ የብርህ ከም ዝብሉ መሰልቲ፡ ኣበራ ሃይሉ ዝብል ስም ደኣ ካብ ናብ ቋንቋ ትግርኛ ናብ ቋንቋ ኣምሓርኛ’ዶ’ይኮነን ዝቐርብ ምባል፡ ሽዑ’ኮ ዶብና ኣይተጠረረን’ዩ ኔሩ ዝመስል መሸፈጢ እንዳ ዝናን ባህታን ዘመኽንየሉ ኣይመስለንን። ከምኡ’ውን ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ፡ ቃልሲ ንምጅማር ድዮም ንካፒታኖ በርቲኒ ቀቲሎሞ ወይስ ካልእ ፈተና ኣራኺብዎም’ዩ፡ ዝብል ሕቶ ወስ ምባል’ውን፡ ናይ ናጽነት ግራት ግብሪ ካብ ምሕዳግ ሓሊፉ፡ ናይ ስደት ግራት ግብሪ ዘሕድግ መፈራርሂ ዘለዎ ኣይመስለንን። እንተ’ዛ ንደገዝማቲ ምስ ዓሳኽሮም፡ ጎቦታት ሳሕልን ጎላጉል ባርካን ገዲፎም ናብ ምንሊክ ዝወሰደቶም ንፋስ ግን እዛ ብርኩታ እምኒ’ላታ ትብል ምስላ ተዘኻኽር’ያ። ሱቕ ጥዑም እንተዘይተመሪጹ።
ምናልባት’ውን ከም’ቲ ኣብ ገጽ 12 “After the collapse of the religious war of Gragne (1528 - 43)against the Abyssinian state, in 1542 Gonder, the capital of the of Ethiopian emperors became one of the centers of learning of the Orthodox Tewahdo Church, towards which Eritrean scholars were drawn. Most Eritrean priests were ordained there.” ተዘኪሩ ዘሎ ናይ ዝምድና ዓይነት ደገዝ’ማቲ ኣበራ ሃይሉ ፊደል ክቖጽሩ እንዳ ሃለቃ ስለዘየንግሁ ወይ ድማ ብዛዕባ’ቲ በ’ምሓርኛ ዝተጻሕፈ ትሕዝቶ ውዕል ውጫለ ስለዘይሰምዑ’ዮም፡ ምስ ሰራዊት ሃጸይ ምንሊክ ተወዲቦም ኣንጻር ጥልያን ክዋግኡ ወሲኖም ዝመስል ኣበሃህላ ንስጉምቶም ዝገልጾ ኣይመስለንን። ኣብ እዋን መሓመድ ግራኝከ ኤርትራውነት ኔሩ ድዩ ዝብል ሕቶ’ኳ ርኢኻ ከምዘይረአኻ ሸለል ምባሉ’ሓይሽ።
ዝኾነ ኾይኑ እዚ ንኽትዋዘየሉ’ኳ ዘሕንኽ ብላይ (old-fashioned) ናይ ተበለጽትን መሳፍንትን ኣበሃህላ ከመይ’ሉ’ዩ ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ኣንፈት ዘይብሉ እዋን፡ ማለት’ሲ ድሕሪ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ተፈጢሩ ንዘሎ ኣዝዩ ተኣፋፊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን መፍትሒ ዝኸውን ንቕድሚት ዝጥምት ሓሳባት ኣለኒ’ሞ ኣንብቡኒ ኣብ ዝብል “Eritrea and Ethiopia፡ A front row cover at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution - 2016 ሓዲሽ መጽሓፍ ዘስፍሮ ብቕዓት ረኺቡ እንድዒ።
ኣይፍለጥን ግን ደገዝማቲ ኣበራ ሃይሉ’ውን ከም በዓል ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም...፡ ከምኡ’ውን ካልኦት ብዙሓት ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ብትውልዲ ኢትዮጵያውነት ዝብጸሖም ኤርትራውያን ጀጋኑ’ዮም ክበሃል ይድለ ከይህሉ ዘየጠራጥር ኣይኮነን። ምናልባት’ውን ንግስተ ሳባ ምስ ንጉስ ሰለሞን ኣንሶላ ክቀናጠጣ ቀንየን ካብ እዮሩሳለም ናበ’ኽሱም ክምለሳ እንከለዋ ኣበ’ስመራ ማይ በላ ዝብል ናይ ሩባ ስም ገዲፈን’የን መረብ ተሳጊረን ይብል’ዩ’ሞ ኣፈታሪኽ፡ ዓሳኽረን’ውን ንእገረመንገዶም ሓደ-ኽልተ ኣወዳትን ኣዋልድን ወልፊጦም’ዮም መረብ ተሳጊሮም ዝመስል ምጥርጣር ክወሰኸሉ’ዩ ዝድለ ዘሎ?
ብርግጽ ግን እዚ ምኩሕ ኣበሃህላ’ዚ ይትረፍ ንታሪኽ፡ ንዘቐራ ይኹን ንመማቕርቲ ስነጽሑፍ ዘብቅዕ መልእኽቲ የብሉን። ከም መማቕርቲ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ሓንሳብ ምስ ተዘራአ ግን፡ ሰኣን ጽህይ-ጽህይ ዘብሎ ናይ ሓሳባት ምዕባለ፡ ኣብ ዝምድና ህዝብታት ክልቲኡ ስግር ሩባ መረብ ኣሕዲሩዎ ዘሎ ምግምማት ግን ቀሊል መርገም ኣይኮነን።
ምናልባት ንሳዕቤኑ ብኣብነት ምዝካሩ ዘድሊ እንተኾይኑ፡ ኣብ እዋን ምብራዕ ፖለቲካ ናይ ባድመ፡ ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኤርትራውያን’ኮ ንሽሕ ሃመማ ሓንቲ ፍሊት’ያ ..... ትኣኽሎም፡ ብምባል’ዮም ዝገልጽዎ ንዓቕምና ክሳብ ምባል ደፊሮም ኲናትን ቅርሕንትን ዘሳወሩሉ ኣርዶወረ፡ ታሪኻዊ ጽልዋ ናይ’ዚ ትምክሕቲ’ዚ’ዩ ዘንጸባርቕ። ከምኡ’ውን ኣብ እዋን ምብራዕ ፖለቲካ ናይ ባድመ፡ ናይ ኤርትራ ሓይሊ ኣየር ካብ ድምጺ ዝቕልጥፋ ሚግ-29 ተዓጢቑ ምስተባህለ፡ ንመንገዲ ኣየር ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ቦሌ ምሕዳር ከቕስና ስለዘይከኣለ፡ ንግዜኡ ነፈርታ ሒዛ ናብ ናይሮቢ ክትግዕዝ’ያ ዝብል ወረ ኣብ ጋዜጣ ክሰፍር ጀመረ። ኣይደንጎየን ድማ፡ ንግዜኡ’ሲ ኣዝዩ ዘመናዊ ጸረ-ኣውሮፕላን ኣብ’ቲ መዓርፎ ነፈርቲ ተተኺሉ’ሎ ዝብል ወረ ተወሰኸሉ። ካብኡ ኣብ ቀዳማይ ገጽ ናይ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ፡ “ሚሳይልስ ሕራይ ሰብከ” ዝብል ኣርእስቲ ዘለዎ ጽሑፍ፡ ቦሌ ምስ ምሳይሉ ዘርኢ ስእሊ ኣዓጂቡ ከም ዝወጽአ ትዝ ይብለኒ ሕጂ። ቁጽሪ ናይ’ታ ጋዜጣን ዕለታን ዘይምዝካረይ ይቕረታ።
ብዘይምግንናን እምበኣርከስ “ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ” ትብል ናይ ዣህራን ፈኸራን ኣበሃህላ ምስ መሰል ይኹን ምስ ምኹስኳስ መልክዕ ዜግነት ናይ ኤርትራውነት ዘራኽብ ትሕዝቶ የብላን። ብርግጽ ግን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ዘንጸፍዎ ፍልስፍና ዝናን ባህታን ወይ ድማ ንኢትዮጵያውነት ዘቆናጽብ ትምክሕቲ፡ ክሳብ ክንደይ ቀይዲ በተኽ ምንባሩን፡ ደረት ጀብሃን ሻዕብያን ከምዘይጥርሮን፡ ትምስክር ናይ ታሪኽ ጎደፋ ኢያ’ሞ፡ ኣብ መጽሓፍ ካብ ምጥርናፋ፡ ንሓዋሩ ካብ ዓድን ዓውድን ኣርሒቑ ምእንቲ ክጽርግፋ ናብ ውሕዥ መረብ ምውታፋ፡ ንዓድን ዓውድን ዘርብሕ’ዩ፡ ከም ርኢቶይ።
Separatist (ናብ ትግርኛ ተርጒምካ ተገንጸልቲ ክትብላ ዘይምቅርቲ!)
ትግራይ-ትግሪኚ በሉኒ እናበለ ኣብ 1943 ትንፋስ ዝሰኹዐ ፓርቲ፡ ክነጻጽሎ ዝሓለነ ፖለቲካዊ እምኒ ምድሪ ከይጠረረ፡ ተነጸልቲ በሉኒ ክብል (Soon after, the party started calling itself “separatist”, although from which politico-territorial body it aspired to separate. P.45) ኣይደንጎየን። ዝብል ጽሑፍ ይንበብ።
ይኹን ደኣ’ምበር ነዛ separatist ትብል ምርጽቲ ናይ እንግሊዝ ቃል፡ ምስ’ዚ ኣቐዲሙ ክመሓላለፍ ተፈቲኑ ዘሎ መልእኽታ ዝወዳደር ካልእ ሓሳብ ዘሰክማ ኣብ ገጽ 21 ከም’ዚ ዝስዕብ ይንበብ። “ኣብ ሞንጎ ምምሕዳር እንግሊዝን ምንቅስቓስ ማሕበር ፍቕሪ ሃገርን ሰፊኑ ዝነበረ ምፍሕፋሕ ናይ መግዛእትን ጸረ-መግዛእትን መልክዕ’ዩ ኔሩዎ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ተፈሪ መኮነን ንመሃር ዝነበርና ኤርትራውያን መንእሰያት፡ ዘጋጥመና ዝነበረ ተጻብኦ (hostility) ግን በብቑሩብ ናብ ካልእ ዝምባለ ዘለዎ ናይ ቃልሲ ዓይነት፡ ማለት’ሲ ንኤርትራ ዝንጽል (ዝፈሊ) ናይ ቃልሲ መንፈስ ገጹ ኣምርሐ። “In Addis Ababa, at the Teferi Mekonen School (TMS), my generation of Eritreans were confronted by hostility that eventually led to another form of conflict, namely, the struggle for national independence that strove to separate Eritrea.” ይብል።
እዛ ዘረባ’ዚኣ ኣብ ዋዕላ ቤት ገርግሽ፡ ተድላ ባይሩ ...ዓደይ ፍሉጥ ዓውደይ ፍሉጥ ... ክሳብ ዝብል ጌሩዎ ንወልደኣብ ወልደማርያም ምስ ዝብል ኣናብባ ታሪኽ ንምምስሳል እንተዘይኮይኑ፡ ኣቦታት ክፈትሕዎ ዝፈተኑ ሕቶን፡ ክጸርጉዎ ዝጀመሩ ጽርጋያ መጻኢ ዕድልን እንታይ ከምዝመስል ኣዘኻኺራ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ተፈሪ መኮነን ንደቂ ሓፋሽ ዘይወሃብ ልዑል ክንክን ምእንቲ ክረኽቡ ተመሪጾም ዝተኣከቡ ደቂ መኳንንትን መሳፍንትን የባእሰና ኔሩ ዝብልዎ ሓሳባት ድማ እንታይ ከምዝመስል ኣነጻጺራ ተቕርብ ኣበሃህላ’ያ ትመስል ከም ርኢቶይ።
The rootless urbanized “Asmarinos” ................... ሰጥ በሊ መሬት ብዕዋላ ተገዝኢ!
ኣብ ገጽ 241 ድማ እቲ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ሃገረሰብ-ኣዝማሪኖ ዝብል እንዳ ዝንና ባህታን ዝዘርእዎ ጉርዲ-ምርዲ ናይ ዘረባ፡ ኣብ ሚዛን ብምእታው ሃገረሰብ ዝብል ቃል ንደቀ’ባት ዘመልክት ናይ ክብሪ ቅጽል ተባሂሉ ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ’ሎ። ኣስማሪኖ ዝብል ቅጽል ግን መፈስሕን ምልክት ናይ ምዕባለን መሲሉ ካብ ምግዳል ክሳብ እንዳ ገባር፡ ካበ’ስመራ ክሳበ’ዲስ ኣበባ ልሙድን ምሩጽን ቃል ኮይኑ ከምዝጸንሐ መዘኻኸሪ ዝደሊ ወዲ ገዛውትና/ጓል ገዛውትና ት/ዝህሉ ኣይመስለንን። ይኹን ደኣ’ምበር ከም’ቲ ድሕሪ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ጉዳይ ኣተኣላልያ ውጽኢት ናይ’ቲ ኲናት ዝተጋህደ ምስንጣቕ መሪሕነት እንዳ ዝናን ባህታን ዘቃልዖ ዑቑር ምስጢር፡ ናይ መንነትን ርእሰተኣማንነትን ቅልውላው ዘጥቅዖም መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን ኣብ ውሽጥና ኮይኖም ክሳብ መኣስ’ዮ ኣእምሮና ዝብጽብጹና ከምዝተባህለ ንምዝካር ክሳብ ዝመስል (The rootless urbanized “Asmarinos”) ዝብል ገላጺ ሓረግ ኣብ መጽሓፍ ሰፊሩ’ሎ። ደቂ ገዛውትና ኣይስምዑ! ብምቕጻል ድማ “...The rootless urbanized “Asmarinos” (urbanized residents), in their drive to eradicate Eritrean history and culture…” ዝብል ጽሑፍ ይንበብ። ኣቤት ጉድ፡ ለከ! ኣብ እዋን ምግዳል፡ ብፍላይ ኣብ ገበላ እንዳ ገባር ሰጥ በሊ መሬት ብዕዋላ ተገዝኢ ክሳብ ምባል ተበጺሑ ኔሩ’ይ ዝበሃል ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን።
ስለዝኾነ ድማ ኣነ ወዲ ሓርበኛ፡ ንስኻ ወዲ ባንዳ ... ኣነ ቀዳማይ ንስኻ ጭራ፡ ኣነ ኣዝማሪኖ ንስኻ ሃገረሰብ ... ዝመስል ናይ መማህርቲ ውድድር ምስ ተሓወሳ ናብ hostility ተቐይራስ፡ ካብኡ ድማ “.. hostility that eventually led to another form of conflict, namely, the struggle for national independence that strove to separate Eritrea.” “ናብ ምግዳል ምእንቲ ምግንጻል ኤርትራ ማዕቢላ” ንምባል እንተኾይኑ ኣብ መጽሓፍ ሰፊራ ዘላ፡ ከም’ዚ ዝመስል ናይ መሳቱ ናይ መማህርቲ ናይ ደቂ መኳንንቲ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብጎቦ ዓይኒ ምጥምማት’ሲ፡ ክፋል መንቀሊ ሓሳባት (foundation myth) ናይ ምግዳል’ዩ ኔሩ ክበሃል ይድለ’ሎ ናብ ዝብል ገምጋም ከምርሕ’ዩ። ከምኡ ዝመስል መልእኽቲ እንተኾይኑ ክመሓላለፍ ዝድለ ዘሎ ድማ፡ ዝሓለፈስ ሓሊፉ’ሎ’ሞ፡ ንትሕዝቶ ናይ’ዚ መልእኽቲ’ዚ ምስ እዋን ምእንቲ ከነሰማምዖ ኣበይ ኢና ነሽርፎ እንተበልናዮም፡ ባዕልኹም ትፈልጡ’ዶኾን ይብሉና’ኾኑ መራሕትና።
ግደ ሓቂ ግን መራሕትን ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ምግዳልን ኣብ ታሪኽ ናይ ቤት ትምህርቲ እንተጸቒጦም’ሲ፡ ነዛ ፋሕ ብትን ተብለና ዘላ ውጽኢት ናይ ተግባሮም ርእዮም፡ ምስ መማህርቶም ምስ መዓብይቶም ምስ ደቂ ገዛውቶም፡ ምፍኽኻርን ምትህልላኽን ከም ዘይቀደወቶም ቆብ ኣቢሎም፡ ሓንቲ ሰንበት ምሰ’ባት ነብሶም ተውዕሎም ቁርጺ-ፍቓድ ጥራይ፡ ከም መርዓት ውሻጠ ኣብ ጸልማት ተሓቢኣቶም ከምዘላ ክነቕሑላ እዮም። ካብኡ ምእንቲ ናይ ሓባር ዓወት እሂን ምሂን ምብህሃል ከተቕልለሎም ትኽእል ዓባይ ዕድል፡ መዳሕንታ ኣብ ቤትትምህርቲ ተቐቢራ ከምምዘላ ክረኽብዋ እዮም። ኢየሱስ ሕጻን ካብ’ዛ ተዝካር ዕለተ ልደቱ ጀሚሩ ዝሓለፈ ሕሰምኩም ዝመጽእ ድማዕኩም ይግበሮ እናበለ ማ’ጨሎቱ ይንጸገሎም!
እስኪ ነዛ ኣበሃህላ’ዚኣ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ዝሰማዕኩዋ ዕላል ክውስኸላ፡ ኣብ እዋን ምግዳል’ሲ ሓደ ኣባል ናይ ክፍሊ ህዝቢ ዓዲ ሙሉእ ኣብ ባይቶ ኣኪቡ፡ ከንቅሕ!! እንከሎ፡ ምእንታኹም ንጋደል ምእንታኹም ንመውት ምእንታኹም ኣብ በረኻ ንነብር ኣለና ... ዝብል ጸብጻብ የብዝሓሎም’ሞ፡ ሓደ ዓቢ ሰብኣይ ክሓቱ ኢዶም ሓፍ ኣበሉ። ካብኡ እሞ ወደሺ ምእንታኹም ኩሉ ምእንታኹም ... ኢና ንጋደል ዘለና እንተኾንካ ትብለና ዘለኻ’ሲ፡ የቐንየልና ወደይ ሃብሮም። ኮይኑ ግን ምእንታና እንተኾይኑ ትጋደሎ ዘለኻ፡ ይትረፈና ደሓን፡ ግደፎ’ሞ ሓዳርካ ግበር እንተንብለካኸ ምገደፍካዮዶ በልዎ ይበሃል። ዘረባ እንተ’ብዚሐ ይቕረታ! እንተዘይኮነ ግን ኣነጻጽፋ ሓሳባት ናይ ምግዳል ናይ ቤት ትምህርቲ ህልኽ’ውን ኣለዎ ክበሃል እንተኾይኑ ዝድለ ዘሎ፡ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናይ ኤርትራውነት ክሳብ ክንደይ ናይ ሓሳባት ድኽነት ከም ዘጥቅዖ ዝምስክር’ዩ፡ እንተሓወስኩሉ ካብ ሓቂ ዝረሓቕኩ ኣይመስለንን። ጌጋ’ኽለኣለይ!
ኣብ’ዛ መጽሓፍ ካብ ዝተባህለ ንኣይ ዝሓደሰኒ ናይ ታሪኽ መልክዕ፡ ናይ ፕሮተስታንት (ከኒሻ) ሃይማኖታዊ ጽልዋ ኣብ መስርሕ ምንጻፍ ሓሳባት ናይ ምግዳል ሓንቲ ኮይና፡ ብዛዕባ ከኒሻ ንኽፍትሽ’ያ ደሪኻትኒ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ብእምነት’ምበር፡ ጸበል ብምጽማቑን ነቕሽሽቲ ብላዕ ብምሃብን ድሕነት ኣይሽመትን’ዩ እናበለ ናይ ለውጢ መስርሕ ዝጀመረ’ሞ፡ ኣብ 41 ዓምቱ ጓል 26 ድንግል ካብ ገዳም ኣኾብሊሉ ዝተመርዓወ፡ Martin Luther, Church-splitter (3, 80) ኣብ ዩተንበርግ ዩኒቨርሲቲ ዝነብር ቀሽን ናይ ተኦሎጂ ፕሮፈሰርን’ዩ ዝነበረ። ኣዋጁ ወግዓዊ ንምግባር ድማ፡ በዚ ናይ እዋን ኣበሃህላ፡ እዚ ናይ ሮማ ጳጳስ ክሳብ መኣስ’ዩ ምእንቲ ክትመሓሩ 2% ክፈሉ ክብል ተኸኸ ዘብለና ንምባል ክሳብ ዝመስል፡(wrote out a list of 95 theses objecting to the indulgences authorized by the pope to raise money for building St Peter’s Basilica) (10 -31- 1517) ናይ ተቓውሞን ተሓድሶን ሓሳባቱ ክትጥርንፍ ዘርቀቓ ጽሕፍቲ ኣብ ማዕጾ ቤተክርስትያን ለጢፉ ቅዳሕ ድማ ናብ ኣቡን ለኣኸ።
እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን፡ ነዚ ስጉምቲ’ዚ ስዒቡ ኣብ አውሮጳ ዝተጋህደ ፍልልይ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ንሕስያ ኣይነበሮን። ኣብ መንጎ ደለይቲ ለውጢ፡ ማለት’ሲ ሰዓብቲ ሉተርን (ከኒሻ) ሰዓብቲ ጳጳስ ናይ ሮማን (ካቶሊክ) መሪር ኲናት ኣባሪዑ ንልዕሊ 100 ዓመታት ቀጺሉ፡ ክንደይ ንብረትን ሂወትን ዘብረሰ ታሪኽ’ውን ሓሊፉ። ሎሚ ድማ እዛ ሉተር ኣዋጁ ኣብ ማዕጾ ቤተክርስትያን ዝለጠፈላ ዕለት ኣብ’ዛ 2017 መበል 500 ዓመታ ከተኽብር’ያ። መራሕቲ ክልቲኡ ሃይማኖታት ድማ ሓቢሮም ንፈጣሪ ብምምላኽ ንለውጥን ዕርቅን ኣብነት ክኾኑ ክፍትኑ እዮም። ድሮ’ኳ ጳጳስ ፍራንሲስ ነዚ ኣብነታዊ ተግባር ከተባብዑ ኣብ 2016 ናብ ሉተራዊት ስዊድን በጺሖም።” ዝብል ሃይማኖትን ፖለቲካን ዘዋስብ ጥርኑፍ ሓሳባት ረኸብኩ።
ንሃይማኖት መሰረት ብምግባር፡ ካብ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ ዝንበብ ጽሑፍ ከምዝሕብሮ ድማ፡ ስርዓተ ኣምልኾ ናይ ክርስትና ብኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖትን ብግእዝን ዝተዓብለለ ልማድ ሰፊኑ ኣብ ዝነበረሉ መድረኽ ብ“ምንቃቓስ ንባብ ወንጌል” ዝእከብን ዝውደብን ሓዲሽ መንፈሳዊ ኣገባብ ከምዝተጀመረ’ሞ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ቋንቋ ትግርኛ ከምዝተተርጎመ ብኣድንቖት’ዩ ዝሕብር። እቲ ዝገርም ወዮ ብስም ምንቅስቓስ ንባብ ወንጌል ዝፍለጥ ሓዲሽ ኣገባብ ስርዓተ ኣምልኾ፡ ኣብ ምንጻፍ ሓሳባት ናይ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ተራ ኔሩዎ’ዩ ክበሃል ካብ ተደፍረ፡ እሞ ኣብ’ዛ ዝምባለ’ዚኣ ናይ ሃይማኖት ፍልልይ ድዩ ወይስ ፍልልይ ኣበ’ተኣላልያ መጻኢ ዕድል ናብ ናይ ቃልሲ መንፈስ ዝመርሐ ዝብል ሕቶ ዘልዕል’ዩ። ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ ከም’ታ ንሉተር ሰዓብቱን ዘጋጠመቶም እንዳኣላ፡ ተኣምራት ዘይብላ! መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ግእዝ ናብ ትግርኛ ተርጒሙ ሓፋሽ ይንቃሕ፡ ሓፋሽ ይወደብ .... ዝብል’ሞ፡ ኣቕሽሽትን ቤተክርስትያናትን ዘይመርሕዎ ናይ ወንጌል ንባብ/ትምህርቲ ዘተባብዕ ናይ ክርስትና ዓይነት፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ይሰርጻ’ሎ ዝመስል ተርእዮ፡ ምስ’ቲ ማዕጾ ዓጽዩ ቤተመቕደስ ዝዓጥን፡ ቤተመንግስትን እንዳ መሳፍንትን ዝባርኽ ዝነበረ ሕዱር ባህልን ልምድን ፊት-ንፊት ዘላትሞ ናይ ተሓድሶ መንፈስ ምጅማሩ’ዩ ዝሕብር።
እ’ዚ ድማ ከም’ቲ ንሉተርን ሰዓብቱን ዘጋጠሞም፡ ማለት’ሲ ብሰንኪ ፍልልይ ኣገባብ ኣምልኾ ኣምላኽ ምስ ምምሕዳር ናይ ሮማ ጳጳስ ብጋህድን ብቐጥታን ሴፍ ክሳብ ምምዛዝ’ኳ እንተዘየባጽሐ፡ ንኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖት ሓፋሽ ብዘይሰምዖ ቋንቋ ትምህር ናይ ቀደም ሃይማኖት’ያ’ሞ ተሓድሶ የድሊ’ሎ ካብ ዝብል መንፈሳዊ ስብከት ሓሊፉ፡ ናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ወግዓዊት ሃይማኖት ኮይና መንግስቲ ስለዝዘርየላ ካብኣ ንምርሓቕ ካብ ኢትዮጵያ ምርሓቕ ንመጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ዘርብሕ’ዩ ምስ ዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ክሳብ ክንደይ ከም ዝቀራረብ ንሚዛን ናይ ኣንበብቲ ዝግደፍ’ዩ። እንተ’ቲ ፍልልይ ናይ ሃይማኖታት ኣብ ውሽጢ ክርስትና ግን፡ ናይ ታቦታት ዓይነትን፡ ምስሊ መላእኽትን’ሞ ይጽናሓልና ደሓን፡ ካልእስ ይትረፍ መጽሓፍ-ቅዱስ ድዩ ቅዱስ-መጽሓፍ ቅኑዕ ትርጉም ወይ ድማ ኣጸዋውዓ ናይ’ቲ መጽሓፍ ዝብል ሕቶ’ኳ ክሳብ ሕጂ ንብዙሓት ዘየሰማምዕ!
ካልኣይቲ ዝገረመትኒ ነጥቢ ድማ ኣብ ስዊድን ዝመሰጠኒ ስዊድናዊ ነጸብራቕ ተባሂለን ኣብ መጽሓፍ ክሰፍራ ዝተመርጻ ሰለስተ ነጥብታት ዝሓዘት ትዕዝብቲ እያ። ንሳተን ድማ (ሀ) “ልቢ ዝሰልባ ኣዋልድ ስዊድን (ሁ) ጽባቐ ናይ ስቶኮልም (ሂ) ማራኺ ግርማ ገጠራት ናይ ስዊድን” ተባሂለን ይጥቀሳ። ይኹን ደኣ’ምበር ናይ ከኒሻ ሃይማኖታዊ ጽልዋ ኣብ ባህልን ምዕባለን ናይ ስዊድን ክሳብ ክንደይ ከምዝምስጥ፡ ምናልባት ራብዓይቲ ምኾነት ኔራ ክትበሃል እንተዘይኮይና ካብ’ተን ቀዳሞት ሰለስተ ብልጫታት ክትከውን ኣይተቖርሐትን። ኣነ ግን፡ ሓደ ካብ’ቶም ዕድምኡ ምሉእ ከምዝተጋደለ ዝንገረሉ ስም (brand name) ሒዙ፡ ብምስማዕ ጥራይ ብማዕዶ ክፈልጦ ዝጸናሕኩ መራሕን መንጸፊ ሓሳባት ናይ ምግዳልን፡ ኣብ ስዊድን ምስ በጽሐ ልቡ ዝመሰጦ እዘን ዝተባህላ ነጥባታት ካብ ኮና እስኪ ቁሩብ ብዛዕባ ስዊድን ክመሃር ክፍትን ብምባል - The Almost Nearly Perfect People - ትብል መጽሓፍ ገዚአ፡ ካብ ገጽ 276 ክሳብ ገጽ 344 ተዘርዚሩ ዘሎ ናይ ስዊድን መልክዕ ኣንበብኩ’ሞ ምስ ፖለቲካዊ ማሕበራውን አኮነምያውን ምዕባለ ናይ ስዊድን እዛ ልበይ ምኽኽ’ያ ዝበለት!
ማለት’ሲ ናይ ጎራዙት ጽባቐ ዘዛርብ እንተኾይኑ ደኣ፡ ሸዋን ኣስመራን ክሕንቅቕ ዝዓበየ ንእስነት ንመልክዕ ኣዋልድ ሓበሻኸ መበል ክንደይ ምሰራዕኩዎ ክብል’ዩ ዝደሊ ዘሎ ዝብል ሕቶ ዘየልዕል ኣይኮነን። ምናልባት ኣይፍለጥን ግን ኣብ’ዛ ሳልሰይቲ መልክዕ ናይ ኤርትራ ዝረኣያ ዘለዋ ኣዋልድ፡ ማለት’ሲ መሳፍንቲ እንዳ ዝናን ባህታን፡ ናይ በረኻን እዋን ምግዳልን ከይኣኽሎም፡ ብድሕሪ ናጽነት ናብ ሳዋ ወወሲዶም፡ ለይቲ ለይቲ ምሳና ተበራሪኽን ሕደራ፡ ቀትሪ ቀትሪ ድማ ናበ’ወዳት ተቐየራ ክብሉ ተኸኽ ዘበልወን፡ ኣዋልድ ሓበሻ ደቂ መረብ ምላሽ፡ ምግዳል ክሳብ ክንደይ ከምዝበደለን ንምዝኽኻር ከይኸውን ኢልካ እንተዘይተሓሊፉ፡ በጃኻትኩም ሰላም’ሞ ሃቡና፡ ኣብ አክስፖ የራኽበና ዘባሃህል’ዩ!!
ስቶኮልም ድማ ጽብቕቲ ከተማ ኢያ። ግን አውሮጳዊት ኢያ። ብንጽጽር እንክረአ ነ’ስመራ ናይ ኣፍሪቃ ሮማ ዝበላ መን ድዩ? ኣስመራየ’ስመራ ኩለን ተኣኻኺበን ክንዳኺ ዘይኮና ዝብል ደርፊ ካብ እንዳ ሱዋ ሓሊፉ፡ ንተመሃሮ ጀነራልን ማትሪክን ካብ ምክፋል ኣሓንጊዱ ካላሽን ናይ ምግዳል ኣየዕጠቐን ድዩ? ወይስ ኣብ’ዛ ሳልሰይቲ መልክዕ ናይ ኤርትራ ኩሉ ተረሲዑ’ዩ። ካልእስ ይትረፍ ማይን መብራህትን’ኳ ስለዘይብላ’ሲ ንውውድር ኣይትበቅዕን’ያ ክበሃል’ዩ ዝድለ ዘሎ!
እታ ሳልሰይቲ ነጥቢ፡ ማለት’ሲ፡ ገጠራት ናይ ስዊድን ድማ፡ በረድን ቁርን፡ ኣእዋምን ሳዕርን፡ ሕርሻን ቡቕልን፡ ኣፍራስን ኣባቕልን፡ በረርትን ለመምታምድርን ክህልዎም ይኽእል’ዩ። ምስ ጎላጉል ናይ ባርካን ጎቦታት ናይ ሳሕልን ክነጻጸር እንተኾይኑ ድማ፡ ሳላ እንዳ ዝናን ባህታን ንመጃሃሪ ዝኸውን ዘይተሳእነ፡ ናይ ጠያይቲ ቅልሃ፡ ዝተቓጸላ ታንክታትን መኻይንን ከምኡ’ውን ስንቂ ወተሃደራት ዝቑጸረሉ ታኒካታት ደሚርካ፡ ናይ ሓጻውን ጎሓፍ ካብ ዝተኾመረሉ ቦታት ናይ ዓለም ብቐዳምነት ካብ ዝስርዑ ቦታታት ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ጎቦታት ናይ ሳሕልን ጎላጉል ባርካን ስለዝኾኑ - ንስኻ ነ’ቦኻ ንስኻ ድማ ነ’ቦኻ ትመስል’ዩ - ዝዓርቆም። ብዛዕባ ሓዚሎሞ ዘለዉ ምዕባለ ንምድናቕ እንተኾይኑ ድማ፡ እቲ ደቂ ዓዱ ንስኞር ሙሶሊኒ ኣብ ሓጺር እዋን ዝሃነጽዎ፡ መስርሕ ናይ ምግዳል ብፈንጅን ብኣርፒጅን ን30 ዓመታት በብሓደ ዘፍረሶ ቢንቶታን፡ ጽርግያታትን .... ምዝካር’ዩ መልሱ። ክቕጽል’ዩ። (01/07/17)
ዕርቅን ሰላምን ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን።
ርሑስ ሓዲሽ ዓመት 2017!!
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (ewandt54@gmail.com)
References:
1. The Collected works of F. A. Hayek, volume 1: The Fatal Conceit – The Errors of Socialism 1991.
2. The Economist March 22 -28 2008 A tiny country makes the best of a bad neighborhood.
3. The Economist – The world in 2017
4. The Almost Nearly Perfect People – behind the myth of the Scandinavian people – Michael Booth 2016
5. ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ - ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ 1951 – 1955፡ ኣለምሰገድ ተስፋይ 2005


text:
እዚ ካብ ብጊሓቱ ኣንጻር ኩሉ ረብሓታት ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ ዝተላዕለ መላኺ ኢሳይያስ፡ መቐጸልታ ክንዮ እቲ ኣብ ገድሊ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዝነበረ ሕቡእ ባርባራዊ ግፍዕታቱ እነሆ ኣብ መድረኽ ናጽነት ብግህዶ ናብ ምትግባሩ ኣሰጋጊርዎ ይርከብ ‘ሎ።
ንዓመጽን ተንኮልን ሕላገቱ ገይሩ ዝተዓጠቐ ስርዓት ውሑዳን ጉጅለ ኢሳይያስ ልዕልና ሕጊ ረጊጹ ንህዝቢ ኤርትራ እንዳረገጹ ክነሱ፡ ትግባረ ቅዋም ብሰንኺ ወያነ ከምዝተዓንቐፈ ኣምሲሉ ንስሚዒታት ህዝቢ ብምምዝማዝ ኣብ ዲቕ ዝበለ መጋርያ ኵናት ጠቢስዎ። እነሆ ባዕሉ ንዝወልዖ ኵናት ባድመ ድማ ኣይ ሰላም ኣይ ኵናት ገይሩ ከም መመሳመሲ ዕድመ ስልጣኑን፡ መትሓዚ ጅሆ መንእሰያትን ገይሩ ስለዝተጠቐመሉ ድማ ንኩሉ ዘዝዓኾኾ ወለዶ ናብ መወዳእታ ዘይብሉ ግዱድ ወተሃደራዊ ዳስ ሓውያ ዕስክርና ክቁረን ገይርዎ። ኣብ ልዕሊኡ ድማ ብሒም ዝበለ ይተሓጎም ዝብል ስነ ሓሳብ ከም መትከል ብምውሳድ እሕሕ ነንዝበለ መስኪን ወዲ ሃገር ኣብ ጎዳጉዲ ኮንተይነራትን ኣብያተ ማእሰርትን እናዳጎነ ግዳይ ኣካላዊ ስንክልናን ሕማም ኣእምሮን ይዳርጎ ኣሎ። ኣብ ገዛእ ሃገሩ ምንባር ዝተሓረሞ መንእሰይ ኤርትራ ድማ፡ ኣስተርሕዩ ናብ ዝነብረሉ ሃገር ክስደድ ነግፈረግ ኣይበለን። እንኮላይ ዕጫ ዓቢ ሓው እንታይ ምዃኑ ብኣጋ ዝተረድአ ዕሸል መንእሰይ፡ እንኮላይ እቲ ኣብ እርጋኑ ክጥወር ዝግበኦ ሽማግለ ኣቦ፡ እንኮላይ እታ ትማሊ ብቁሊ ማህጸና ነጊፉ ዝሃበት ኤርትራዊት ኣደ…..
ኣብ ውሽጢ ሃገር ሳዕሪሩ ዘሎ ዓፈና ማእሰርቲ ቅንጸላ መጭወይቲ፡ መስቐይቲ ብሓፈሻ ጀምላዊ ግህሰት መሰላት ድማ ካብቶም ኣውራታት ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ገዛእ ርስቲ ኣቦታት ክስደድ ዝገበሮ ጠንቕታት ‘ዮም። እዚ እናሃለወ እቲ ሓቂ ግና ሕንከት ዘይስምዖ ትዕቢተኛ መላኺ ኢሳይያስ ኤርትራዊ ካብ ሃገሩ ዝወጽእ ዘሎ ብድፍኢት ምዕራባውያን ብተለኣኻክነት ስርዓት ወያነ እናበለ ክግዕር ክትሰምዖ ከለካ፡ በዓል ኣንጌላ መርኬልን ፍረንኮይስ ሆላንዴን ዘይኮኑስ ጽሉላት ንሱ ‘ዩ ኣጋንንቲ ጽሉላት።
እቲ ኣብዚ ለምቅነ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ልዕሊ ነበርቲ ተከዙ ዝተፈጸመ ኢ-ሰብኣዊ ተግባራት ከ ተሓታቲኡ መን ‘ዩ። ስለምንታይ ከ ንልዕሊ 30 ዓመታት ብሰላምን ብስኒትን ንዝነበረሉ ዓዲ ብዘይ ቅድመ ኩነት ክፈርስ ዝተደልየ። ምናልባት እዞም ልዕሊ 4 ሽሕ ዝቁጽሮም ኤርትራውያን ነበርቲ ተከዙ፡ ኣብቲ ከባቢ ብዘጋጠመ ከቢድ ድርቂ ይኹን ካልእ ባህርያዊ ሓደጋ ተፈናቂሎም ናብ ካልእ ውሑስ ቦታ ተዝግዕዙ ነይሮም ኣሰይ ምስተባህለሉ ነይሩ እንተኾነ ኩሉ ነቲ ቦታ ኣዳዕዲዑ ዝፈልጥ ኤርትራዊ ግና ካብ ሩባ ተከዘ ናይ ኣስታት 4ተ 5ተ ኪሎ ሜትር ርሕቐት ዘለዎ ቁሸት ተከዙ ልሙዕን ስቡሕን መሬት ዝወነነት ኣዝዩ ንሕርሻ ዝኸውን ዘወናውን ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝወነነት ኣብ ዕንጋለ መግሃጫ ጠሌ በግዕ ከፍቲ እንባሕ ዝበሃለሉ ኣብ ርእሲ ምዃኑ ከም በዓል ሓርማዝ ዓጋዜን ሰሳሕን ጠሌ ቤዱን ዝበሉ እንስሳ ዘገዳም ዝሓዘ ተፈጥሮ ጸጋ ዝዓደለቶ ከባቢ ‘ዩ።
ስለምንታይ ድኣ እዚ ገባቲ ጉጅለ ኢሳይያስ፡ ነዛ ዓዲ ‘ዚኣ ኣፍሪሱ ንነበርታ ፋሕ ፋሕ ክብሉ ዝመረጸ ንዝብል ሕቶ ድማ መልሱ ፍሉጥ ‘ዩ። እዚ ዘይዓግብ ስሱዕ ሽውሃት ዝወነነ ማፍያ ጉጅለ ንልሙዕን ስቡሕን ሕርሻዊ መሬታት ኤርትራ ንውልቃዊ ረብሕኡ ክብል ምግባት ካብ ዝጅምር ነዊሕ ዓመታት ስለዝተቖጽረ ናይ ተከዙ ጉዳይ ‘ውን መቐጸልታ ናይቲ እከይ ስልታዊ ራስይኡ ‘ዩ።
እቲ ካልእ ስልታዊ ሽርሒ እዚ ሓሳድ ስርዓት ድማ፡ ህዝቢ ተከዙ ካብ ምምሕዳር ዓፈና ህግደፍ ኣንሳሒቡ ብናጽነት ካብ ዝንቐሳቐስ ነዊሕ ዓመታት ዝገበረ ኮይኑ፡ ነዚ ኩነታት ምስ ተረድኡ ድማ ኣብ ምምሕዳር ኣንቶረ ከምዝጥርነፍ ብምግባር ጅሆ ንምሓዙን ነቶም ዘዝገቦዙ ደቁ ድማ፡ ናብታ ዳስሓውያ ዝኾነት ሳዋ ንምጽንባሮምን ንምግፋፎምን ዝዓለመ ‘ዩ።
እነሆ ከምናይ ‘ዚ ውጽኢት ድማ ኣብ ሓድሽ ዓመተ 2017 ኩሉ ብረት ዝዓጠቐ ህዝቢ ተከዙ ዕጥቁ ከረክብ ብዑሱቡ ወዲ ፍሱህ ትእዛዝ ድሕሪ ምውራድ ንመንበሪ ኣባይቶምን ዝግልገሉላ ንዝነበሩ ቤተክርስትያንን ብኣሃዱ ክ/ሰራዊት 35 ኣቢሎም ሃደሽደሽ ኣቢሎሞ ኣለው። ድሕሪ ‘ዚ ኣብ ልዕሊኦም ዝተገብረ ዘቤታዊ ግፍዕታት ድማ፡ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ነበርቲ እታ ዓዲ እንከይፈተው ናብ ጎረባብቲ ተሰዲዶም ኣለው።
እምበኣር ብሕጊ ጫካ ዓዲ ረጊጹ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ ማፍያ ህግደፍ፡ ኤርትራዊ ብሰንኪ እከይ ተግባራቱ ተማሪሩ ሃጽ ኢሉ ንሞት ሰጊሩ ናብ ሞት የምርሕ ምህላው እናፈልጠ ኣብ ዝስደደሉ ዘሎ እዋን፡ ዓቕሚ ሰብና ዝዝቆቕ ዘሎ ብሽርሒ ግዳማውያን ብመርበብ ወያነ ኢሎም ክዛረቡ ኣሽካዕላል ጥራሕ ‘ዩ።
ሎሚ ሃገር፡ ስንኩል፡ ዓይነ ስውር፡ ብጽሕቲ ወርሒ ጥንስቲ፡ ሙርኩስ ዝሓዘ ሽማግለ ራሕሪሕዎ ዝከይድ ዘሎ ኸ ኮን ደኮን ብድፍኢት ኣሜሪካ ወይ ወያነ ዶ ይኾኑ? እቲ ዝገርም ልዕሊ ኣምላኽ ረቢ ብምዃን ልብን ኩላሊትን ዝምርምር ጠንቋሊ ስርዓት እኳ ‘ዩ ኣብ ሃገርና ነጊሱ ዘሎ። ሓሲብካን ሓሊንካን ዝብል ጉዳመኛ ሽፍታ ጉጅለ …. እንተኾነ ወትሩ ማዕበል ሓሶታት እንተተገላበጡ ክንዮ ሓጹር ሓቅታት ነይዘሉ ‘ዮም ኩሉ ፍብረካ ሽሕጣን ኢሳይያስን ኣዳኽርቱን ድማ ከም ጸሓይ ቀትሪ ኣብ ቃልዕ ተኾሽሑ በጣዕጣዕ ክብል ጀሚሩ ‘ዩ።
ወይለኹም ደኣ ኣንቱም ሕጂ ኣብ ልዕሊ ቃንዛ ሓውኹም መራኸስቲ እተዝሩቁ ዘለኩም ሰብ ጊዜ ——– እዚ ወድሓንኹም።


text:
ንኩነታት ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ስደተኛታት መፍትሒ ንምንዳይ ዝካየድ ዘሎ ጻዕርታት ንምሕያል ተሪር መርገጺ ከምዘለወን ሓላፊት ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ፈረደሪካ ሞርገንኒን ኮሚሽነር ማሕበራዊ ጉዳያት ሕብረት ኣፍሪቃ ኣሚራ ኢል ፋዲል ገሊጸን።
ሓላፊት ጉዳያት ወጻኢ ሕብረት ኣውሮጳ ፈረደሪካ ሞርገንኒን ነዚ ዝገለጻ ኣብ ከተማ ብራስለስ ቤልጁም ዝኻየድ ዘሎ አኼባ ዓማሚ ሓይሊ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ሕብረት ኣውሮጳን ሕቡራት ሃገራት እዩ።
ንሰን ብተወሳኺ ቀንዲ ዕላማ እቲ ዓማሚ ሓይሊ ኣብ ሊብያ ዝርከቡ መዳጎኒ ማእከላት ስደተኛታት ንምዕጻው ምዃኑ ገሊጸን።
ቅድሚ ክልተ ዓመት ዘጋጠመ ቀውሲ ዋሕዚ ስደተኛታት ዜጋታት ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ናብ ኣውሮጳ፡ ንሃገራት ኣውሮጳ ኣብ ክልተ ዝኸፈለ ምንባሩ ይዝከር። አባል ሕብረት ኣውሮጳ ዝኾና ሃገራት ብዛዕባ’ቲ ጾር ሓተቲ ዑቕባ ምክፋል ዝብል ሓሳብ ገና ኣብ ስምምዕ ከምዘይበጽሑ’ውን ይፍለጥ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ቀንዲ መንገዲ ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ ብሊብያ ኣቢሉ ማእከላይ ባሕሪ ምቁራጽ’ዩ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ድማ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ነዚ ሓደገኛ ጉዕዞ የኻይዱ፡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ድማ ኣብቲ ጉዕዞ ህይወቶም ይስእኑ። ነዚ ዋሕዚ ስደተኛታት ናብ ኣውሮጳ ንምግታእ ዝተወስደ ጻዕርታት ነቲ ቁጽሪ ናብ ኣውሮጳ ዝበጽሑ ስደተኛታት እንተጉድለ ትካላት ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ግን ንኩነታት ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኣፍሪቃዊያን ስደተኛታት አጋዲዱ’ዩ ይብሉ።
ብተወሳኺ ኣብ ወርሒ ሕዳር ብመደበር ቴሌቭዥን ሲኤንኤን ዝቐረበ መደበ ዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ሰባት ስደተኛታት ብጊልያነት ክሸጡ የርእይ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ኣስታት 2,500 ዝኾኑ ካብ ዝተፈላለየ ቦታ ዝተአኻከቡ ነበርቲ ከተማ ብራስልስ ቅድሚ እቲ ኣኼባ ዓማሚ ሓይሊ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ምክያዶም ተፈሊጡ።
እቲ ተቓውሞ መንግስታት ሃገራት ኣውሮጳን ዝተፈላለዩ ትካላት ሕቡራት ሃገራት ንዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ጥራይ ዘይኮነ ሰባት ነቲ ሓደገኛ ጉዕዞ ከይፍጽሙ መፍትሒ ከናድዩ ኣለዎም ዝብል እዩ ኔሩ።
ምስ እዚ ብዝተሓሓዝ ትማሊ ረቡዕ ኣስታት 100 ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ብሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ምድሓኖም ተገሊጹ።
እቶም ስደተኛታት ኣብ ከባቢ ከተማ ትሪፖሊ ትርከብ ጋርቡሊ ዝተባህለ ቦታ ዝደሓኑ ክኾኑ ከለው ነቶም ስደተኛታት ናይ ሕክምና ኣገልግሎት ዝሃበ ትካል ዓለምለኸ ኮርፐረሽን ሕክምና እቶም ስደተኛታት ድሕሪ ዝተዋህቦም ናይ ሕክምና ሓገዝ ናብ መዳጎኒ ማእከል ስደተኛታት ከተማ ትሪፖሊ ከምተወስዱ ሓቢሩ’ሎ።


text:
ኣብ ዓዲ ሃሎ ብኣባላት 29 ዙርያ ዝተኻየደ ናዕቢ ብዓይነቱ ናይ መጀመርታ ምንባሩ ተሓቢሩ። እቲ ብኣባላት 29 ዙርያ ዝተኻየደ ተቓውሞ ብድፍረት ናይቶም ኣባላትን ብውህደት ናይቲ ዝወደብዎ ተቓውሞን ኢዩ ፍልይ ዝበለ ተባሂሉ ኪግለጽ ተኻኢሉ
። ኣብ ዝሓለፈ ዜናታት ከምዝሓበርናዮ ቅድሚ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን ናብ ዓዲሓሎ ዝተመደቡ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት 29 ዙርያ፡ ኣብ ቦተኦም እንጻር ኩሉ ዓይነት ኣተሓሕዛ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ናዕቢ ኣካይዶም ነይሮም። እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ዓዲሓሎ ካብ እንመጽእ ልዕሊ ዓመት ኣሕሊፍና ይኹን ግን ብዘይዝኾነ ስራሕ ንልዕሊ ዓመት ቀንፈዘው ኢልና ኢሎም ኢዮም ነቲ ናዕቢ ኣልዒሎም።
እቲ ናዕቢ ኣካላዊ ጎነጽ ዝተሓወሶ ምንባሩ ድሒሩ ዝመጻና ሓበሬታ ኣተጋጊጹ ኣሎ። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ብብሪጋደር ጀነራል ፍጹም ወዲመምህር ብዝእዘዝ ሰራዊት ኪግፈፉ ኣብዝተወሰነሉ እዋን ብዘርኣይዎ ተቓውሞ 3 ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት መጉዳእቲ ዝወረዶም ከምዘሎ ካልኦት ቁጽሮም ዘይተረጋገጽ ድማ ብጥይት ከምዝቖሰሉ ተሓቢሩ። እቶም ኣባላት መበል 29 ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዳርባ እምኒ ነብሶም ኪከላኸሉ ከምዝፈተኑ ከም መርኣያ እምቢተኦም ድማ ነቲ መንበሪኦም ዝተባህለ መዓስከርን ቴንዳታቱን ከም ዘፈራረስዎ እቲ ሓበሬታ ኣረዲኡ።
ድሕሪ እቲ ፍጻመ 50 ዝኾኑ ኣባላት 29 ዙርያ ፈንጢሶም ናብ ኢትዮጲያ ብምስጋር ኣብ እንዳባጉና ዝተባህለ ቦታ ከምዝበጽሑ ካልኦት 34 ድማ ናብ ሱዳን ከምዝኣተዉ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም። ብርክት ዝበሉ ስድራቤት ናይቶም ኣብላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ዓዲኣቤቶ ተወሲዶም ተኣሲሮም ምህላዎም እቲ ሓበሬታ ወሲኹ ኣረዲኡ።
እቲ ብብሪጋደር ጀነራል ወዲ መምህር ኣብ ልዕሊ እቶም መንእሰያት ዝተወሰደ ስጉምቲ ኣስካሕካሒ ምንባሩ ዝገለጹ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፡ ዝኾነ ኣስጋኢ ናዕቢ ኣብዝለዓለሉ እዋን ፕረዚደንት ኢሳያስ ንፍጹም ወዲመምህር ከምዝምድብ ናይዚ ምኽንያት ድማ ብሪጋደር ጀነራል ወዲመምህር ኣብ ልዕሊ ደቂ ሰብ ብዘለዎ ጭካነ ዝልለ ብሙኻኑ ኢዩ። ኣብ እምባትካላ ኣብ ልዕሊ ኣካለ ስንኩላን ዝተኸፈተ ቶኽሲ ናይዚ ኣብነት ኢዩ ነይሩ።
እዚ ይኹን እምበር ነቲ ጭካነ ዝበደሀ ትብዓትን ውዳበን ናይቶም ኣብ ዓዲሃሎ ምንዕዓብ ዘልዓሉ መንእሰያት ኣብ ኣስመራ ኣዛራቢ ኣርእስቲ ኮይኑ ምህላዉ ክፍለጥ ተኻኢሉ። እቶም መብዛሕቶም ትሕቲ 2 ዓመት ዝዕድመኦም መንእሰያት ካብዚ ዝከፍእ ዝመጽእ ነገር የሎን ብምባልን ብሓደ ድምጺን ዝወደብዎ ተቓውሞ ኣብ ሓጺር እዋን ገዚፍ ስምብራት ከምዝገበረ ተሓቢሩ። ነቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ንምህዳድ ብሪጋደር ጀነራል ወዲመምህር ምስ ኣያይ (ፕረዚደንት ኢሳያስ ማለቱ ኢዩ) ኣብ ዓዲሃሎ ምምድባኩም ኮኽረዓኩም ይግባእ ኣብአዝበለሉ እዋን ንሕና መሰልና ምስ ዝኽበርን ምስእንሰርሕን ጥራይ ኢና ንኾርዕ ክብሉ ከምዝመለሱሉ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ሓቢሮም።
ኣብ ናይ ሰሉስ ዜና ከምዝተሓበረ እቲ ናዕቢ ዝጀመረ እቶም ኣባላት 29 ዙርያ ኣብ ድሮ መስቀል ናይ ባዕሎም ኣኼባ ብምጽዋዕ ብኢደዋኒኖም ነናብ ስድረኦም ኪኸዱ ኣብ ዝትወሰኑሉ እዋን ኢዩ። ንሶም ኣብ ኣኼበኦም እቲ ስጉምቲ ሓባራዊን ስሙርን መታን ኪኸውን ወላሓደ ሰብ ካብመንገኦም ኣብ ዓዲሃሎ ከይተርፍ ብዝገበርዎ ስምምዕ መሰረት ኩሎም ነናብ ስደረኦም ብምኻድ በዓል መስቀል ኣሕሊፎም ናብ ዓዲሓሎ ከምዝተመለሱ ምንጭታትና ካብ ዓዲ ሃሎ ሓቢሮም።
እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ናብ ቦተኦም ኣብ ዝተመለሱሉ እዋን ብሓለፍቶም ኣኼባ ብምጽዋዕ እቲ ዝገበርዎ ስጉምቲ ዘሕትቶም ሙኻኑ እኳ እንተተገልጸሎም፤ እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ብወገኖም ናብ ዓዲሓሎ ካብዝመጹ ዓመትን 3 ኣዋራሕን ኣሕሊፎም እኳ እንተለዉ ብዘይ ዝኾነ ስራሕ ቀንፈዘው ክብሉ ምውዓሎም ዕላማ ምምዳቦም ክርደኦም ከምዘይከአለ ብሓባራዊ ድምጺ ኣፍሊጦም።
እቲ ሓላፊ ንስኹም ወተሃደራት ስለዝኾንኩም ኣብ ዝተመደብኩምሉ ስፍራ ተማእዚዝኩም ኮፍ ክትብሉ ይግባእ፡ ኣብዚ ኣብ ዓዲሃሎ ዝመጻኹሙሉ ምኽንያት ድማ ክብርታት ስራሕ ንምርዳእን ስልጠና ንምውሳድን ኢዩ ክብሉ ከፈራርህዎም ከምዝፈተኑ ዝገለጹ ምንጭታት፡ እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ስራሕ እንተዝህሉ ሓደ ነገር ኢዩ ብዘይዝኾነ ዕላማ ዕድመናን ግዜናን ምብኻን ግን ቅቡል ኣይኮነን ክብሉ ብትሪ ከምዝመለሱ ሓቢሮም። ሓደ ካብቶም ተሳተፍቲ ካብ ብዘይስራሕ ዲጋ ዓዲሃሎ ከተማዕዱ ምውዓል ስድራቤትካ ምርኣይ ኢዩ ዝያዳ ክብርታት ምሕላው ዝበሃል ክብል ድሕሪ ምግላጹ፡ እቲ ነቲ ኣኼባ ዘካየደ ኣዛዚ ብቁጠዐ ከምዝመለሰሉ ተሓቢሩ።
ብድሕሪ እዚ ኩነታት ፕረዚደንት ኢሳያስ ነቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣኼባ ከምዘካየደሎም ኣብቲ ምስኡ ዝተኻየደ ኣኼባ እውን ከይተረፈ እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ቃንኦም ከምዘይቀየሩ ዝገለጹ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፡ እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ብተመሳሳሊ መንገዲ ብድፍረት ክመልሱሉ ኣብ ዝጀመሩ እዋን ኣኼባ ረጊጹ ብምውጻእ ብቐጥታ ናብ መካይኑ ብምኻድ ንኣስመራ ከምዘምረሐ ሓቢሮም።
ድሕር ቁሩብ እዋን ነቲ በዓል ግዜ ኮይኑ ዘሎ ብቴድሮስ ዓዲሃሎ ተባሂሉ ዝፍለጥ ሰብ ጸዊዑ ናብ ብሪጋደር ጀነራል ወዲ መምህር መልእኽቲ ከምዝለኣኸ ትሕዝቶ ናይቲ መምርሒ ድማ ኣብ ልዕሊ እቶም መንእሰያት ስጉምቲ ኪውሰድ ዝእዝዝ ማሩ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ናብ ወዲመምህር ዝተመሓላለፈ ትእዛዝ ንኹሎም ኣብ ዓዲሃሎ ዝነበሩ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት መበል 29 ዙርያ ኣኽቢቦም ናብ ቃሩራን ዓሰብን ኪለኣኹ ከምዘለዎም ዝሕብር ኢዩ። በቲ ትእዛዝ መሰረት እቶም ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ተገፊፎም ካብ ኣፍዓበት ክሳብ ቃሩራ ኣብ ዘሎ ጎላጉል ተላኢኾም ምህላዎም ዝገለጹ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፡ ኣብዚ ቅንያት እዚ ናብ ቃሩራን ዓሰብን ምልኣኽ ከም መርኣያ መቕጽዒ ኮይኑ ተታሒዙ ምህላዉ ተሓቢሩ።
እቶም ኣባላት 29 ዙርያ መብዛሕተኦም ትሕቲ 20 ዓመት ዝዕድመኦም ኮይኖም ብድፍረቶምን ናይ ብድሆ ባህርያቶምን ዝተለለዩ ኮይኖም ኣለዉ። ስድራቤት ናይዞም ኣብ ዓዲ ሃሎ ዝነበሩ መንእሰያት ደቆም ናበይ ከምዝተላእኩ ስለዘይፈለጡ ተሻቒሎም ምህላዎም ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ እቶም መንእሰያት ለውጢ ከምጽኡ ዝኽእሉ ተስፋ ዝንበረሎም ሙኻኑም ሓቢሮም።
ቅድሚ ሕጂ 26 ዙርያ ኣገልግሎት ሃገራውነቶም ከምቶም ቅድሚኦም ዝነበሩ ዙርያታት ኣይኮኑን ዝብል ትእዛዝ ናብ ቤትጽሕፈት ፕረዚደንት ምስተመሓላለፈ ኣብ ሕዳይ ዝተባህለ ስንጭሮታት ሳሕል ንኣመት ውሰድዎም ዝብል ትእዛዝ ስለዝተመሓላለፈ 26 ዙርያ ኣብ መንጎ ኣፍዓበትን ናቕፋን ብዘይስራሕ ንዓመት ከምዝተደርበዩ ዝዝክረር ኢዩ።


text:
ባህሊ ሰላም ኣብ ኤርትራ ኣብ መዓምቝ ክብርታት ስድራቤታት ዝተሰረተ ምዃኑ፣
ፕረዚደንት ሃ.ማ.ደ.ኤ ገሊጻ።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ባህሊ ሰላምን ምንብባርን፣ ኣብ መዓሙቕ ክብርታትን ንቕሓትን ስድራቤታት ዝተሰረተን ካብ ጥንቲ እናማዕበለን እናደመቐን ዝመጸን ዝቕጽልን ከምዝኾነ፣ ፕረዚደንት ሃ.ማ.ደ.ኤ ወይዘሮ ልኡል ገብረኣብ ኣብ ገሊጻ።
ወይዘሮ ልኡል ነዚ ዝገለጸት፣ ብ21 ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ኢዲንበርግ – ስኮትላንድ ኣብ ዝተኻየደ “ኣህጉራዊ ዋዕላ ህንጸትን ምዕቃብን ሰላም” ተሳቲፋ፣ ንተመኵሮ ኤርትራ ኣብ ምዕቃብ ሰላምን ምንብባርን ኣብ ዘቕረበቶ ወረቐት’ዩ።
ፕረዚደንት ሃማደኤ ኣብ መግለጺኣ፣ ባህሊ ሰላም ኣብ ኤርትራ ዘመናት ዘቝጸረ ምዃኑ፤ እዚ ድማ ካብቲ ምዕቡልን ሰላማውን ሕብረተሰብ ንምህናጽ ዘለዎ ጽኑዕ ድሌት ዝነቅል ከምዝኾነ ብምሕባር፣ ንሰብ ጉዳይ ምዕሩይ ዕድላት ብምሃብን ብምስታፍን ዝካየድ ጸኒሕ ያታዊ ኣገባብ ኣፈታትሓ ሽግራት፣ ናብ ዘላቒ ስኒትን ሰላምን ዘብጽሕ ዝበለጸን ዝቐለለን ተመራጺ ኣገባብ ምዃኑ ኣስሚራትሉ።
ኣብ ፈለማ መበል 20 ክፍለ-ዘመን ዝተፈጸመ ጥምረት ኣርባዕ ዓድታት ከባቢታት ኣስመራን ምቛም ናይ ሎሚ ኣስመራን ንመሪሕ ተራ ኤርትራውያን ደቂኣንስትዮ ኣብ ምስፋን ሰላምን ምንብባርን ዘነጽር ኣብነት ከምዝኾነ ዝገለጸት ፕረዚደንት ሃማደኤ፣ ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት ብዝገበርኦ ግብራዊ ተሳትፎ፣ ንዝጸንሐ ድሑር ኣርኣእያ ኣብ ምልዋጥ’ውን ዓቢ ኣበርክቶ ከምዝነበሮ ኣረዲኣ።
ኣብ መወዳእታ ወይዘሮ ልኡል ገብረኣብ፣ ንሕቶታት ተሳተፍቲ ብምምላሽ፣ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ሰላም ኣብ ምውሓስ ንዘካይድዎ ንጥፈታት ብዝለዓለ ከምዝቕጽልዎ ኣረጋጊጻ።
***** ኣ.ዜ.ኤ *****


text:
ማሕበር ልምዓት ኢሮብሀ. ኣሰሓ ፋን፦ ማለት ከባቢ ኣራዕ ሰብዓታን ሓረዘን ኮይኑ ነዚ ማእኸል ዝጥርንፉ 1 ናይ መቐለ ጨንፈር ኮሚቴ ኣባል፣1 ቦርድ ኣባል ከምኡ’ውን ሕድ ሕድ 3 ከባቢ ዝከታተሉ ተወከልቲ ይህልዉ።እዞም ንኡስ ኮሚቴ ተፀዋዒነቶም ንጨንፈር መቐለ ማ.ል.ኢ ኾይኑ ኣብዚ ትልሚ ወፂኡ ብዘሎ መሰረት ብጨንፈር መቐለ ማ.ል.ኢ ዝወሃቦም መደባት ይፍፀሙ፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ11. መፍትሕኦም ኮሚቴ ማ.ል.ኢሮብ ጨንፈር መቐለ ብሰናይ ድሌቱ ዝሰሪሕ ኮሚቴ እዩ፤ ኣብቱ ሕገ ደንቢ ንዝተወሰነ ጊዜ ሕድሕድ ኣባል ኮሚቴ ብፅሬትን ተወፋይነትን ንዓዱን ንህዝቡን ክሰርሕን ናይ ለውጢ ሰብን ከዓ ክኸውንን ይግባእ፤ ናይ ህዝቢ ኢሮብ ፀገም በዚ ንሕና እነዋፅኦ ናይ ወርሓዊ ኣባልነት ክፍሊት ክፍታሕ ስለዘይኽእል ኩሉ ጊዜ ፅኑዕ ውዳበ ሃሊዩ እንተተሰማማዕናን እንተተማኸርናን ሓደሽቲ ሓሳባትን ለውጢን ክመፅእ ስለዝኽእል ኩሉ ኣባል ዕላማ ማሕበር ክርዳእን ከረድእን ምፅዓር
ማሕበር ልምዓት ኢሮብናይ ኣባላት ማሕበር ኣኸባታት ፍሉይ መደብ እንተዘይሃልዩ በዚ ዓመታዊ ትልሚ ጊዜ ሰሌዳ መሰረት ኣብ ዓመት 4 ጊዜ ይካየድ፣ ዝካየዱ ኣኸባታት ብድሞክራሲያዊን ባህሊ ኢሮብን መሰረት ክገብሩ ምልማድ፣ (ኤልኖህ ኣሶይ) ኣጀንዳታት ነፂረካ ኣብኦም ጥራሕ ጠመተ ምሃብ፤ካብ ኣጀንዳ ዘይምውፃእ ሓሳብካ ምሕፃርን ጊዜ ምቑጣብን፣ እዙይ ንምምራሕን ንምስትክኻልን ንኣመራርሓ ዘሎዉ ኣካላት ሓላፊነት ምሃብ፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብወርሓዊ ናይ ኣባልነት ክፍሊት እንተተኻኢሉ ናይ ዓመት ሓደ ጊዜ ኣብ መጀመርታ 2 ወርሒ ክጠናቀቕ ወይ ኣብ 6ን 3ን ወርሒ ሓደ ጊዜ ክኽፈል ከምዘሎዎ ኣብ ኣንፈት ኣፈፃፅማ ተቐሚጡ ኣሎ፣ በዚ መሰረት ዘይተቖራረፀ ናይ ኮሚቴ ክትትል እንድሕሪ ሃልዩ ናይ ገንዘብ ኣከፋፍላ ፀገም ክፍታሕ እዩ ዝብል ግምት ኣሎ፣ ብዘይካ ኣናእሽተይ ናይ ፅሕፈት መሳርሕን ናይ ኣባላት ኣኼባ መፀወዒ ስልክን ብጨንፈር ደረጃ ዝወፅእ ገንዘብ ኣይህሉን፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ12. ምስጋና እዚ ማሕበርዚ “ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ብዝብል” ስም ናይ ህዝቢ ኢሮብ ኩለመዳያዊ ፀገም ኣብ ምፍታሕ ንምስታፍ ብፍቓደኝነት ብማሕበር ተወዲብና ንዝሓለፈ 13 ዓመት ክንሰርሕ ከለና ብዝተፈላለዩ ዓይነታት ድጋፍ እናሃቡ ካብ ጎኒና ንዘይተፈለዩ ኩሎም ብፍላይ ከዓ ንካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ምስጋና እናቕረብና ሀዚ’ውን ኣብ እንገብሮ ኣኸባታት ይኹን ጠቕላላ ስራሓውትና ካባና ከምዘይፍለዩ እምነትና እዩ። ኮሚቴ ማ/ ል/ ኢሮብ ጨ/መቐለ
ማሕበር ልምዓት ኢሮብብኮሚቴ ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ጨንፈር መቐለ በቢከባቢኡ ከተሓባብሩ ዝተሓረዩ ስም ዝርዝር ከባቢያዊ ኮሚቴ ፤ ኣብቲ ስብሰባ ድጋፍ ዝረኸቡ1. እዳልገዳ ፦ 1. ኪዳነ ግርማይ 3. ፀጋ ግደይ 2. ዱፍላ ገ/መድህን2. ኣራዕ ሰብዓታን ሓራዘን 1. ሓጎስ ባራኺ 2. ሉቺያ ተስፋይ ሓየሎም 3. በርሀ ስብሓት –
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ3.ሞሲጋደከ -ዓጋራለ 1. ደጀን ተሰማ 3. ኣድሓኖም ሃይሉ ካሕሳይ 2. ስዩም ሓይሽ ፍሱሕ 4. ወርዓትለ 1. ፍሱሕ ገብራይ ተስፋት 3. ኣማኑኤል ስዩም ግርማይ 2. ኣበባ እምባዬ ካሕሳይ 5. ዓሊተና 1. ሃይለማርያም ኣለማ ተስፋይ 2. ስዩም ኣብርሃ ገብራይ 3. ፍሱሕ ሓጎስ ዮሃንስ
ንሓፈሻዊ ፍልጠትኩም ናይ ጨንፈር መቐለ ቐዋሚ ኮሚቴኣይተ ደረስ ሰብሓት 0914746108 ,, ሃይለ ተስፋይ(ሓኪም) 0914739287 ,, ኣብርሃ መለስ 0942672441 ,, ዮውሃንስ ሓጎስ 0920885339ወ/ሪት ፋና ተስፋይ 0914179757 ኩሉ ጊዜ ወርሓዊ ናይ መጨረሻ ሰንበት ናይ ኣባላት መዋጮ ኣብዚ ኣዳራሽ ሰዓት 9፡00 – 10፡00ናይ ማሕበር ዌብሳይት www.irobdevelopment.org
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ4. ሽቶታት ብዝርዝርጠቕላላ ኣባላት ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ከተማ መቐለ ኣብዚ ዓመት (ነባራትን ሓደሽትን) ብዝሒ 300 ምብፃሕ፣ካብ ኣባልነት ክፍሊት ብር 36‚000.00 ምእካብ፣ኣብ ዓመት 4 ጊዜ ምስ ኣባላት ብመልክዕ ኣኼባ ምዝታይምስ ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ቦርድ ብምርድዳእ ኣብ መቐለ ናይ እቶት መተኣኻኸቢ መድረኽ ብምድላው ብር 300‚000.00 እቶት ምርካብ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ3. ሓፈሻዊ ሽቶታትኣብ መቐለ ዝርከቡ ደቂ ኢሮብ ኩሎም ንኽፋለጡ ብምግባር ኣብ ሞንጎኦም ልዑል ፍቕሪን ምድግጋፍን ንኽህሉ ምግባር፣ኣባላት ብምብዛሕ እቶት ማሕበር ምዕባይን ናይ ኣረኣእያ ሓድነት ብምፍጣር ኣብ ማሕበረ ኢኮኖሚያዊ ጉዳያት ዓዶም ናይ ባዕሎም ኣስተዋፅኦ ንኽገብሩ ምትሕብባር፣ሕድሕድ ኣባል ማ.ል.ኢ ዝፈልጦም ፈተውቱ (ፈተውቲ ኢሮብ) እናተሓባበረ ፍሉይ እቶት ንማሕበር ዝኣትወሉ ሜላ ብምምሃዝ እቶት ማሕበር ምዕባይ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ኣባላት ኮሚቴ ማ.ል.ኢ ኣብ ዘሎውዎ ስራሕ (ቤት ዕዮ) ብስራሕ ዝተፀመዱ ምዃኖም፤ሕፅረት ስሩዕ መአከቢ ቦታን ቤት ፅሕፈትን ከምኡ’ውን ዓቕሚ ገንዘብን ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ10. ከጋጥሙ ዝኽእሉ ፀገማት ኣባላት ማሕበር ሓላፊነቱ ናብ ዝተመረፁ ውሱናት ሰባት ገድፍካ ብኮሚቴ ጥራሕ ክስራሕ ምሕሳብ፣ ንዝተሰርሐ ስራሕ ከዓ ክንዲ ሞራል ምሃብን ከሙኡ’ውን ጉድለቱ ብእዋኑ ክንዲ ምእራምን ምኽሪ ምሃብን፣ ብርሕቀት ብዓይኒ ጥርጣሬ ምርኣይ፣ ማ.ል.ኢ ብዙሕ ለውጢ ኣየምፅእን ብዝብል ተስፋ ምቑራፅ፤ ኣማዕድኻ ምርኣይ፣ወርሓዊ ይኹን ዓመታዊ ናይ ኣባልነት ክፍሊት ብእዋኑ ዘይምኽፋል፤ ኩሉ ጊዜ ክትጥየቕ ምድላይ፤ ፃዒት ኣኼባ ዘይምኽባር፡፡
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ9. ገምጋም፣ ክትትልን ሪፖርትን ብዝምልከት ናይ ጨንፈር ኮሚቴ ንዘይተወሰነ ጊዜ በብሰሙን ድሕሪኡ ግን በብወርሑ እናተራኸቡ ስራሕቶም ይግምግሙ፣ ድሕሪ ትልሚዙይ ምፅዳቑ በቢ3 ወርሒ እቱ ብጨንፈር ኮሚቴን በቢከባቢኡ ዝተመረፁ ሓገዝቲ ኮሚቴታት ዝተሰርሑ ስራሕቲን ብጨንፈር ዝወፁ ኣናእሽቲ ወፃኢታትን እናተገምገመ ሪፖርት ናብ ቦርድ የቐርብ፤ ኣብ መቐለ ዝርከቡ ነበርቲ መቐለ ዝኾኑ 5 ኣባላት ቦርድ ምምስዝተመደብዎ ማእኸል ብምዃን ብቐረባ እቲ ጨንፈር ኮሚቴ ኣባል ይከታተሉን ይድግፉን፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብለ. ሞሲጋደከ ዓጋራለ ፋን፦ ኣብዚ ማእኸል ከባቢ ጣቢያ እዳሞሳን ዓገረለኾማን እውን 1ናይ ጨንፈር መቐለ ማ.ል.ኢ ኣባል ኮሚቴን 1 ኣባል ቦርድን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ሕድ ሕድ ጣቢያ ካብ 1-3 ዝኾኑ ተወከልቲ ይህልዉ ፤ኣብ “ሀ” ዝተቐመጠ ስራሕ ድማ ይፍፅሙ።ሐ. ዓሊተኒ ፋን፦ ማለት ከባቢ ጣቢያ ዓሊተና ኾይኑ ኣብዚ ማእኸል እውን 1 ናይ ጨንፈር መቐለ ኮሚቴ ኣባል፣1 ናይ ቦርድ ኣባል ከምኡ’ውን ምስ ስፍሓትን ኣቀማምጣን እታ ጣቢያ ተራኢዩ ካብ 1-3 ተወከልቲ ይህልዉ፤ኣብ “ሀ” ዝተቐመጠ ዝርዝር ስራሕ ይፍፅሙ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብመ. ዋርዓትለ ፋን፦ ከባቢ ወርዓትለ ኾይኑ ኣብዚ ማእኸል እዚ እውን 1 ናይ ጨንፈር መቐለ ኮሚቴ ኣባል፣ 1 ቦርድ ኣባል ከምኡ’ውን ምስ ስፍሓትን ኣቀማምጣን እታ ጣቢያ ተራኢዩ ካብ 1-3 ተወከልቲ ይህልዉ፤ኣብ “ሀ” ዝተቐመጠ ስራሕ ድማ ይፍፅሙ።ረ. ኣድጋዲ ዓሪህ ፋን፦ ከባቢ ጣቢያ እዳልገዳ ኮይኑ ኣብዚ ማእኸል እውን 1 ናይ ጨንፈር መቐለ ኮሚቴ ኣባል፣ 1 ቦርድ ኣባልን ከምኡ’ውን ምስ ስፍሓትን ኣቀማምጣን እታ ጣቢያ ተራኢዩ ካብ 1-3 ተወከልቲ ይህልዉ፤ ኣብ ፊደል “ሀ” ዝተቐመጠ ዝርዝር ስራሕ ድማ ይፍፅሙ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ6.ኣባላት ኣብ ምፍራይ• ናይ ጨንፈር መቐለ ማ.ል.ኢ ኮሚቴ ምስ በቢከባቢኡ ዝተመረፁ ኣማኸርቱ/ሓገዝቱ/ ኮሚቴታት ንዘይተወሰነ ጊዜ ኩሉ ጊዜ ሰንበት ሰዓት 9:00 ድሕሪ ቀትሪ እናተራኸቡ ስራሕቲ እናገምገሙ ይፍፅሙ ኣባላት ናይ ምፍራይ ስራሕ’ውን ይሰርሑ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ7. ወርሓዊ ክፍሊት ኣብ ምኽፋል፦ ብዝተኽኣለ መጠን ብቦርድ ዝተወሰነ ዝነኣሰ ክፍሊት ኩሉ ኣባል ናይ ዓመት ሓደ ጊዜ ኣብ ውሽጢ 2008 ዓ/ም የጠናቅቕ፤ ሓደ ጊዜ ክኸፍል ዘይከኣለ ግና በብ6 ወርሒ 2ተ ጊዜ ወይ ከዓ በብ3ተ ወርሒ ኣርባዕተ ጊዜ ክኸፍል ይኽእል እዩ፤ነዚ ዘይኽእል ኣብቲ ዝተነፀረ ቦታን ሰዓትን በቢወርሑ ይኸፍል፣ሓደ ኣባል ማሕበር ብቦርድ ኣብ ዝተወሰነ ዝነኣሰ ክፍሊት ከይተገደበ ከም ዓቕሙን ድሌቱን ካብኡ ንላዕሊ ክኸፍል ይኽእል’ዩ፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ናይ ኣባላት መበገሲ ወርሓዊ ክፍሊትንቀዳማይን ካላይን ደረጃ ተምሀሮ ብር 1ንዩኒቨርስቲ ተምሃሮ ብር 2ንሓረስቶት /መደበኛ ስራሕ ንዘይብሎም/ብር 5ንወርሓዊ ደሞዝ ሰራሕተኛ ብር 10ንነጋዶ መበገሲ ብር 20 ካብኡ ንላዕልን
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ሓደ ኣባል ማሕበር ብቦርድ ኣብ ዝተወሰነ ዝነኣሰ ክፍሊት ከይተገደበ ከም ዓቕሙን ድሌቱን ካብኡ ንላዕሊ ክኸፍል ይኽእል’ዩ፤ቅድሚ ሓምለ 2008 ዓ/ም ዝነበሮ ውዝፍ ክፍሊት ክኸፍል ፍቓደኛ ንዝኾነ ኣባል ማሕበር ይኹን ካልእ ሓገዝ ንዝገብር ወገን ኣብ ቅብሊት ደረሰኝ እዋኑን ምኽንያቱን ብምንፃር ንዓዱን ህዝቡን ንዝገብሮ ሓገዝ ኮሚቴ ምሰጋናኡ እናቕረበ ዝቕበሎ ሙኻኑ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ8. እቶት መተኣኻኸቢ መድረኻት ኣብ ምድላው እቶት መተኣኻኸቢ መድረኽ ዓርሱ ዝኸኣለ ናይ ባዕሉ TOR (terms of reference) ዘድሊዮ ኮይኑ ከምኣንፈት ግና ምስ ማ.ል.ኢ ቦርድ ብምርድዳእ ኣብ 2009 ዓ/ም ሰፊሕ ናይ ሰብ ሃፍትን ኣባላትን መድረኸ እቶት ምትእኽኻብ ክግበር እዩ፤ኣብቱ እቶት መተኣኻኸቢ መድረኽ መን ይተዓደም፣ መዓስ፣ ኣበይ ቦታ ይካየድ፣ ከመይ ይካየድ ዝብል ንፁር TOR ምስ ወፀ ምስ ቦርድን ኣባላት ማሕበርን ምይይጥ ብምክያድ ፀዲቑ ናብ ተግባር ይእቶ፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ዓላማ ናይቱ እቶት መድረኽ ምስ ቦርድን ኣባላትን ብምምይያጥ ብዝተሓተ ወፃኢ እንተነኣሰ እቲ ኣብ ሽቶ ዝተቐመጠ ብር 300‚000.00 ኣታዊ ንምግባር ምርብራብ፤ እዙ እቶት መድረኽ ውዑይን ሰሓባይን ንምግባር ብሳሆ ረዲዮ ክጋዋሕ ምግባር ኣድላይ እንተኾይኑ’ውን ካልኦት ናይ ሚድያ ጣቢያታት ብምጥቃምን ኣብቱ ፍሉይ ምድላው መድረኽ ምትእኽኻብ ፍሉጣት ደረፍቲ ኢሮብን ደገፍቲ ኢሮብን ምዕዳም፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ5.ኣወዳድባ ብዝምልከት ኣብ መቐለ ዝርከቡ ደቂ ኢሮብ ኣወዳድባ ኣብ ከባቢ ኢሮብ ምስ ዘሎ መዋቅር ዝቐረበ ኾይኑ ሓሙሽተ ማእኸላት ይህልዎ፡፡ እዚ ኣወዳድባ ዝመረፅናሉ ምኽንያት ድማ በብከባቢኡ ዝርከቡ ሰባት ንንውሕ ዝበለ ጊዜ ኣብ ሓደ ኣከባቢ ዓቢዮም፤ ተማሂሮም፤ ስለዚ ዝበለፀ ክፋለጡ ይኽእሉ ተባሂሉ ስለዝግመት፤ ንዝበለፀ ውፅኢት ስራሕ ድማ ምፍላጥን ብቐረባ ክትራኸብ ምኽኣልን ወሳኒ ከምዝኾነ ስለዝእመነሉ እዩ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብኩሉ ኣባል ኣብ ማሕበሩ ዝለዓለ እምነት ንኽህልዎ፣ ናይ ማሕበሩ ውሽጣዊ ኣሰራርሓትን ከይዲታትን ኩሉ ንኣባላቱ ግልፂ ብምግባር፤ ኣባላቱ ብዝርደኡዎ መንገዲ ንኽትግበር ምፅዓር፤ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ገና ብኢኮኖሚያዊ ዓቕሚ ስለዘይደልደለ ኩሎም ንሰርሖም ስራሕቲ፣ ብዘይ ምንም ክፍሊት ንህዝብናን ዓድናን ብነፃ እንሰርሖ ስራሕ ስለዝኾነ ኩሉ ኣመራሪሓን ኣባልን እዚ ተረዲኡ ናይ ባዕሉ ኣስተዋፅኦ ክገብር ምስራሕ ፤ምስ ቦርድ ብምርድዳእ ኣባላት ማ.ል.ኢሮብ መለለይ ካርድ ክሕዙ ምግባር።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ2.ኣንፈት ኣፈፃፅማ ካብ ሓምለ 2008 ዓ/ም ጀሚርና ነባራት ይኹን ሓደሽቲ ኣባላት ብሓድሽ መንፈስ ኣብ ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ተወዲቦም ተጠናኺሮም ግቡእ ክፍሊት ኣባልነት ክኸፍሉ ምግባር፤ናይ ሕሉፍ ውዝፍ ክኸፍል ድሌትን ዓቕሚን ዘሎዎ ኣባል ማሕበር ዝተረፎ ውዝፍ ኣፃሪኻ ምቕባል፤ናይ ምስጋና ደብዳቤ ብስም ማ/ል/ ኢሮብ ምሃብ፡፡እቲ ብጨንፈር ደረጃ ተጣይሹ ዘሎ ኮሚቴ ኣብ ትሕቲኡ ኣማኸርቲ/ ሓገዝት/ ኮሚቴታት ብምጥያሽ በብከባቢኡ ዘሎዉ ደቂ ኢሮብን ፈተውቱን ኣብ ማ/ል/ ኢሮብ ንኽውደቡ ምስራሕ፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብዝርዝር ኣጀንዳዓመታዊ ትልሚ ተዛቲኻ ምፅዳቕበቢኸባቢኡ ሓገዝቲ ኣባላት ምምራፅ/ምፅዳቕ/ሓዲሽ ፕሮጀክት ኮልጅ TVT ሓፂር ገለፃናይ ኣባላት ጠቐምቲ/ሃነፅቲ/ ሓሳባት ምቕባል
ማሕበር ልምዓት ኢሮብማሕበር ልምዓት ኢሮብጨንፈር መቐለ ትልሚ 2009 ዓ/ም (ካብ ሓምለ1/2008 ዓ.ም - ሰነ 30/2009 ዓ.ም) ነሓሰ 2008ዓ. ም. መቐለ
ማሕበር ልምዓት ኢሮብመእተዊ ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ብ1952 ዓ/ም ብዝወፀ ፍ/ሕ/ቁ. 404 ኢ/ያ ምዝገባ ደንቢ ቁፅሪ 321/1959 መሰረት ብዕለት 8 ሓምለ 1995 ዓ/ም ንዘይተወሰነ እዋን ተጣይሹ፣ ክሻብ ሀዚ 2008 ዓ/ም ፍቓድ ማሕበሩ እናሓደሰ ዝመፀ ሕጋዊ ስብእና ዘሎዎ ማሕበር እዩ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብኣብ ከባቢ መቐለ ዝርከቡ ኣባላት ቦርድ ምስ በብከባቢኡ ዝተመደበ ኣባል ኮሚቴ ጨንፈር መቐለ ብምዃን ኣድላይ ደገፍን ክትትልን ንኽገብሩ ምፅዓር፤ ኩሉ ኣባል ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ብዝለዓለ ወነ ኣብ ልምዓት፣ ባህልን ቋንቋን ዓዱ ብማሕበሩ ኣቢሉ ንኽሳተፍ ምግባር፤ኩሉ ኣባል ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ናይዚ ማሕበሩ ናተይነት ናብ ዝለዓለ ደረጃ ብምብፃሕ ብሓሳብን ብገንዘብን ክተሓባበርን ንኻልኦትውን ከተሓባብርን ምግባር፤
ማሕበር ልምዓት ኢሮብስራሕቲ ማ/ ል/ ኢሮብ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብዚ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብፍላይ በቲ ናይ ኣባልነት ቀንዲ መዐቀኒ ዝኾነ ወርሓዊ ክፍሊት ተዳኺሙ ፀኒሑ እዩ፡፡እቶም ፅቡቕ ከፊሎም ዝበሃሉ ክሻብ ሰነ 2007 ዓ/ም ጥራሕ እዮም ከፊሎም፣ እዚ ፀገም ቀንዲ ናይ ማሕበር ኣባላት ፀገም ዘይኮነስ እቲ ኣብ ኣመራርሓ ዘሎ ኣካል ተኸታቲሉ ክውድብን ከኽፍልን ብዘይምኽኣሉ እዩ። ናይ ኣባላት ፀገም ኣይነበረን ማለትና ግን ኣይኮናን፡፡
ማሕበር ልምዓት ኢሮብ1. ዕላማኣብ መቐለ ዝነብሩ ተወለድትን ፈተውትን ኢሮብ ተወዲቦም ብዓቅሞም ኣብ ልምዓትን ማሕበራዊ ጉዳያትን ኢሮብ ንኽሳተፉ ምግባር፣ኩሉ ኣባል ማ.ል.ኢሮብ ቀንዲ መለለይ መንነቱ ዝኾኑ “ቋንቋን ባህልን” ኢሮብ ንኽዓቢን ክዕቀብን ናይ ባዕሉ ኣስተዋፅኦ ንኽገብር ምግባር፣
ማሕበር ልምዓት ኢሮብማ/ ል/ ኢሮብ ንዳግመ ሕውየትን ቀፃሊነት ዘሎዎ ልምዓትን ህዝቢ ኢሮብ ዝብል ዕላማ ሒዙ ዝተጣየሸ፤ንትርፊ ዘይቆመ ዘይመንግስታዊ ዘይሃይማኖታዊን ፖለትካዊን ዘይኮነ ማሕበር እዩ።እዚ ማሕበር ኣብዚ ሐዚ እዋን ዋና ቤት ፅሕፈቱ ኣብ ዓዲግራት ብምኽፋት፣ በብከባቢኡ ዝተፈላለዩ ጨንፈራት ኣለዉዎ ፤ካብቶም ጨንፈራት እቲ ሓደ ጨንፈር መቐለ እዩ።
ማሕበር ልምዓት ኢሮብእዚ ዘጋጠመ ፀገም ኣብ ግምት ብምእታው ኣብዚ ቀረባ እዋን ብሰነ 05/ 2008 ዓ/ም ዝተመረፀ ሓድሽ ኮሚቴ ማሕበር ልምዓት ኢሮብ ዝቆመሉ ዕላማ ንምዕዋት፤ ናይ 2009 ዓ/ም በጀት ዓመት እዙ ዝስዕብ ትልሚ ኣውፂኡ ብሓድሽ መንፈስ ኣብ ምንቅስቓስ ይርከብ።ናይዚ ምንቅስቓስ እታ ቁልፊ ግን ኣብ ኢድ ኣባላቱ እያ ተርከብ፡፡ /ኣብ ሰዓቱ ክፈሊት ፣ ኣኼ፣ ሓቤሬታ ዓንዲ ሕቖ እዮም/


text:
እዚ ሃፕፕሎማ ዝበሃል ቫይረስ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ኣዝዩ ሓደገኛን ግኑንን እዩ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ የጥቅዕ።ኣብ መንእሰያት ዘሎዎ ጽልዋ ዳርጋ 80% ይበጽሕ።ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዓይነት ቫይረሳት ኣሎዉ ፡መብዛሕቲኦም ግን ሕማም ዘስዕቡ ወይ ምልክታት ዘርእዩ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ከኣ ኣብ ከባቢ መትሎን ኣብ ኣፍን ትንሓግን ሕማም የስዕብ።
መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ቫይረስ እዚ ብቀሊሉ እዮም ዝብድህዎ ፡ካብ ሳዕቤናቱ ውን ዝሳቀይዎ ነገር የለን።ገለ ውሑዳት ደቂ ተባዕትዮ ግን ኣብ ከባቢ መዓኮር ሕማም መንሽሮ ከኸትለሎም ይኽእል እዩ፡ከምኡ ውን ቅድሚ እቲ መንሽሮ ገለ ዘሕክኽ ገለ ቁስሊ ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ኢልና እንጽውዖም ሕበጣት ኣብ መትሎ ከጋጥም ይኽእል እዩ።
ክፍለጥ ዘሎዎ ኣገዳሲ ነገር፡እዚኦም ዝተፈላለዩ ዓይነት ቫይረሳት ከም በዓል ጡብ ኣድጊ ዘኸትሉ ፡ሕማም ንመንሽሮ ዘኸትሉ ኣይኮኑን
ብኸመይ እዮም ኣወዳት ብ HPV/ኤች ፒ ቪ ዝጥቅዑ?
ዝኾነ ውሑስ ዘይኮነ ጾታዊ ርክብ ዝፍጽም ወዲ ተባዕታይ በቲ ቫይረስ ኤች ፒ ቪ ንኽጥቃዕ ኣብ ሓደጋ እዩ ዘሎ መብዛሕትኦም እቶም ዝጥቕዑ ከኣ ምልክታት ናይቲ ቫይረስ ዘይክህልዎም ይኽእል እዩ።እዚ ማለት ከእ ብዘይ ፍላጥ ናብ ካልእ ሰብ ከመሓላልፉሉ ይኽእሉ እዮም።እዚ ኤች ፒ ቪ ዝበሃል ቫይረስ ካብታ ቀዳመይቲ ዝተጠቓዕካላ እዋን ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ።እቲ ሰብ እዚ ቫይረስ እዚ እንተደኣ ኣሎዎ ኮይኑ ዋላ ካብ ቆርበት ናብ ቆርበት ውን ክሓልፍ ይኽእል እዩ።በዚ ምኽንያት እዩ እምበኣር ኮንዶም ንኹሉ ዓይነት ምምሕላላፍ ናይ ቫይረስ ክከላኸል ዘይክእል።
እዚ ምምሕልላፍ ናይ HPV ልሙድ ድዩ?
እቲ ቫይረስ ብብዝሒ ኣብ መንእሰያት እዩ ዝረአ ፡ገለ መጽናዕትታት ከኣ 50% ካብቲ ሕብረተሰብ ጾታዊ ርክብ ካብ ዝፍጽሙ እዮም።
ምርመራ ናይ ኤች ፒ ቪ/HPV ኣብ ኣወዳት ይግበር ዶ?
ንግዜኡ ኣብ ኣወዳት ናይ ኤች ፒ ቪ ዝሓሸ ዝበሃል ምርመራ የለን።ኣብ ከባቢ መትሎ ከም ዕንፍሩር ወይ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ቁስሊ ኣብ ዝረኣየሉ ግዜ ወይ ብናይ ቆርቤት ሓኪምን ናይ ጾታን ከድና ክንምርመር ይግበኣና ።
ነዚ ኤች ፒ ቪ ቫይረስ መድሃኒት ኣሎዎ ዶ?
ነቲ ቫይረስ ፈጺሙ ዘጥፈኦ መድሃኒት የለን።ብዙሕ ግዜ እቲ ሕማም ንኽሓዊ ካብ 6 – 12 ኣዋርሓት ይወስድ፡መንሽሮ ወይ ከኣ እዚ ጡብ ኣድጊ ዝመስል ከም ምልክታት ኣብዝረኣየሉ ኩነታት እንተኾይኑ ግን ካብቲ ዝተጠቕሰ ግዜ ንላዕሊ ክኸውን እዩ።ብተወሳኺነቲ ጡብ ኣድጊ ዓይነት ናይ ኮስሞቲክስ እንብሎም መድሃኒታት ውን ኣሎዉ(መጥባሕቲ ብምግባር ንዕኡ ምእላይ ፡ነቲ ፈጸጋ ዝመስልን ነቲ ጡብ ኣድጊ ዘሕቕቕ መድሃኒት ብምጥቃምን )እዚ ግን ነቲ ቫይረስ የጥፈኦ ማለት ኣይኮነን ፡ብድሕሪኡ ውን እንደገና ክምለስ ይኽእል እዩ።
ብኸመይ እዩ ዝሰርሕ?
እቲ መድሓኒት ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ኣብ ክሊ ዕድመ 9-26 ንዝኾኑ ዝተዳለወ እዩ፡ኣብ ፍርቂ ዓመት ኣብ ሰለስተ ደረጃ ብምኽፋል ከኣ ይወሃብ።እቲ መድሃኒት ክሳብ መወዳእታ ክውሰድ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ(እተን 3 መራፍእ ብሙልአን)እዚ ከኣ ውጽኢታዊ ምእንቲ ክኸውን እዩ።
ኣብ ናይ እንሹራንስ ውን ናይ መሰነይታ ወረቐት ካብ ዶክተር ብምውሳድ ነቲ ክታበት ምውሳድ ይከኣል እዩ።ንዝኾነ ዓይነት ተወሳኺ ሕቶቶታት ብዛዕባ ጾታዊ ሕማም ኤች ኣይ ቪ ኤድስ ዝምልከት በዚ ናይ ምኽሪ ኣገልግሎት ንምርካብ ቁጽሪ ተለ፡037919704 ምድዋል ይከኣል እዩ።ናይ ስራሕ ሰዓታትን ተወሳኺ ሓቤሬታ ንምርካብን ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ።
ሕቶታት ኣሎኩም ዶ?
ናብቲ ሕክምና በዚ ናይ ምኽሪ መስመር ተለፎን ምድዋል ይከእል እዩ፡037919704. ንተወሳኺ ሓበሬታን ናይ ስራሕ ሰዓታትን ንምፍላጥ ኣብ ናትና ኢንተርነት ምፍታሽ ይከኣል እዩ፡ www,safe-sex.co.il መልሲ ብጽሑፍ ንምርካብ ከኣ ብእድራሻ http:www.starmed.co.il/forum-84
ሰራሕተኛታት ናይ ሕክምና ልቪንስኪ ንኣገልግሎትኩም ንኽሕግዝ ሕጉስ እዩ።


text:
ናብ ፖፕ ቴዎድሮስ ካልኣይ፡ መበል 118 ፓትርያርክ መንበረ ቅዱስ ማርቆስ ዘእስክንድርያ።
ኣብዚ ቀረባ እዋን፥ ኣባ ባስልዮስ ዝበሃሉ ኣቡን ብፓትርያርክ እንጦንዮስ ዝተሸሙ ግናኸ ኣንጻሮም ዝተዓጥቁ ምስ ሓደ መነኮስ ናብ ሰሜን ኣሜርካ ኣትዮም
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ፥ ኣሓዱ ኣምላክ፥ ኣሜን።
ሰሉስ 27 መስከረም 2016 ዓ.ም በዓል ቅዱስ መስቀል እዩ።
ኣምላኽ ቅዱስን ብሩኽን በዓል መስቀል ይግበረልና። ኣሜን ።
መሰቀል ጽንእነ
መሰቀል ቤዛነ
መስቀል መድሃኒተ ነፍስነ
ንሕነስ ኣመነ በኅይለ መስቀሉ ድኀነ።
ካብ ዘመነ ዮሓንስ ናብ ዘመነ ማቴዎስ እግዚኣብሔር እንቋዕ ብሰላም ኣብጽሓና። ዘመኑ ዘመነ ሰላም፥ ዘመነ ዕርቂ ዘመነ በረከት ይግበረልና።
መግለጺ ኣህጉረ ስብከታት ብዛዕባ ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ
መግለጺ መንበረ ጵጵስና ኣኅጉረ ስብከታት ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስ።
“ጾም ቀድሱ፣ ኣኼባ ጸውዑ፣ ንዓበይትን ኣብታ ሃገር ዚነብሩ ዅላቶምን ናብ ቤት እግዚኣብሄር ኣምላኽኩም ኣክቡ፣ ናብ እግዚኣብሄር ከኣ ተማህለሉ.”ዮኤል 1:14።


text:
Published: 11 September 2008
ብሩኽ በዓል ንኹልና ህዝበ ክርስቲያን! ዓመት መጸ በዓል ቅዱስ ዮሓንስ ከነብዕል ከሎና ነቲ ብበረኸቱ ኣጽጊቡ ብጸጋ ሓለዋኡ ኣዕቝቡ ኣብ 2001 ዓ.ም ግእዝ ዘብጽሓና ልዑል እግዚኣብሔር
ምስጋና ይኹኖ። ኩሉ ግዜ መንፈሳዊ በዓላትና ከነኽብር ከሎና ነፍሲ ወከፍ ክርስቲያን ጥንታዊ ባህልን ዝጸንሐ ልምድን ጥራይ ኮይኑ ምእንቲ ከይስምዓና ብዝያዳ መንፈሳዊ ትርጉሙ ፈሊጥና ሓቀኛ ዕላምኡ ንኻልኦት ከነረድእ ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ።
ቅዱስ ዮሓንስ መጥምቕ ከምቲ ብትንቢት ‘’ ኣነ ንምድሪ መጺአ ከየጥፍኣስ ንሱ ነቦታት ምስ ደቆም ክዓርቆም ንደቂ ድማ ምስ ወለዶም ከሰማምዖም እዩ ። ንብዙሓት ህዝቢ እስራኤል ድማ ናብ ኣምላኾም ክመልሶም እዩ። ብቑዕ ህዝቢ ምእንቲ ከዳሉ ቀቅድሚ ጎይታኡ ክኸይድ እዩ‘’ ተባሂሉ ኣቀዲሙ ዝተነግረ ካብ ክልተ ከም ፍቓዱ ኣምላኽ ዝመላለሱን ትእዛዛቱ ዝሕልዉን ጻድቃን ሰባት ካብ ካህን ዘካርያስን ብርኽቲ ኤልሳቤጥን ብመደብ ኣምላኽ ዝተወልደ ዓቢይ ኣገልጋሊ እግዚኣብሔር እዩ። ሚል 4፡6
ንሱ ንፍሉይ ዕዮ ኣምላኽ ዝተጸውዐ ብምዃኑ ክሳብ ቃል ኣምላኽ ተቐቢሉ ናይ ንስሓ ስብከቱ ዝጅምር ብጸሎትን ብሕትውናን ኣብ በረኻ ነበረ። ብድሕሪ እዚ ‘’ መንግሥተ ሰማያት ቀሪባ እያ እሞ ተነስሑ። ጎደና እግዚኣብሔር ጽረጉ መገድታቱውን ኣቕንዑ፡። ሥጋ ዝለበሰ ኩሉ ከኣ ምድሓን ኣምላኽ ክርኢ እዩ’’ እናበለ ኣዋጅ ስብከቱ ጀመረ። ነቶም ኣብ ጸልማትን ድነ ሞትን ዝነበሩ ዘብርህ ንኣእጋር ኣመንቲ ናብ ሰላም ዝመርሕ ውፉይ ኣገልጋሊ ጎይታ ኮይኑ ንኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ኣጥመቖ። እንተ ኾነ ግና ሰይጣን ንሠናይ ግብርን ቅዱሳት ሰባትን ወትሩ ስለ ዝጻረሮም ቅዱስ ዮሓንስ ከኣ ኣብ ፍርቂ ዕድሜኡ ብሰማዕትነት ሓለፈ።
ንምኻኑ ስለ ምንታይ እዩ ቅዱስ ዮሓንስ ክብርቲ ክሳዱ ብሰይፊ ዝተቖርጸ?
ከምቲ ኣቦና ዳዊት ‘’ንሕና ግና ምእንታኻ ዅሉ ግዜ ንቕተል ኣሎና። ከም ዝሕረዳ ኣባጊዕውን ተቖጸርና‘’ ዝበሎ ኩሎም እቶም እሙናት ኣገልገልቲ እግዚኣብሔር ዝኾኑ ቅዱሳት ሰባት ደሞም ፈሲሱ፡ የዕጽምቶም ተበቲኑ፡ ሕይወቶም ብስደትን ስቅያትን እዮም ካብዚ ዓለም ሓሊፎም። እዚ መንፈስ ቅዱስን ሓይሊ ኤልይስን ዝመልኦ መጥመቀ መለኮት ቅዱስ ዮሓንስ ከኣ ንተራ ሰብ ይኹን ንንጉሥ ንሰብኣይ ይኹን ንሰበይቲ ንሃብታም ይኹን ንድኻ ከይፈርሀ ብዘይ ኣፈላላይ ኩሉ ሰብ ክንሳሕን ካብታ ትመጽእ ናይ ሲኦል መዓት ከምልጡን እናዞረ የስተምር ነበረ። በዚ መሰረት ብዙሓት ብትምህርቱ ተመሲጦም ካብ ሓጢኣቶም ይንስሑ እኳ እንተ ነበሩ ውሑዳት ክፉኣት ከኣ ክቐትልዎ ይሃድንዎ ነበሩ። (መዝ 44፡22)
ቅዱስ ዮሓንስ ግና ብሓይሊ ኣምላኹ እናበርትዐ ’’ሓጥኣንን ቀተልትን ዘመውትን ንመንግስቲ ኣምላኽ ኣይወርስዋን እዮም እሞ ካብ መገዲ ሓጢኣትኩም ተመለሱ ንንስሓ ዝኸውን ፍረ ከኣ ግበሩ ‘’ እናበለ ንህዝቢ እስራኤል የጠንቅቖም ነበረ። ብፍላይ ንንጉሥ ሄሮድስ ድማ ‘’ ሰበይቲ ሓውኻ ንዓኻ ክትከውን ኣይግብኣካን እዩ’’ ኢሉ ብትሪ ይግስጾ ነበረ። ዓለምን እቶም ከም ፍቓድ ዓለም ዝመላለሱ ሰባትን ግና ንዕዮ እግዚኣብሔር ክቃወሙን ንኣገልገልቲ ጎይታ ክጻረሩን ወትሩ ድቃስ ስለ ዘይብሎም በዚ ምኽንያት ንጉሥ ሄሮድስ ንቅዱስ ዮሓንስ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣእተዎ። ማቴ 14፡3
ኩልና ከም ንፈልጦ ኣመንዝራ ሰበይቲ ክብርቲ ነብሲ እያ እትሃድን። ሄሮድያዳ ሰበይቲ ፊልጶስ ከኣ ንሰብኣያ ምጥላማ ጥራይ ዘይኮነስ ነቲ ቅቡዕ እግዚኣብሔር ቅዱስ ዮሓንስ መጥምቕ ክትቀትሎ ድቃስ ስኢና ነበረት። ምኽንያቱ ድማ ፊልጶስ ሰብኣያ ብሕይወቱ ከሎ ምስ ሓዉ ንጉሥ ሄሮድስ ብዝሙት ወዲቓ ስለ ዝነበረት ዮሓንስ መጥምቕ ካብ ክፉእ ሓጢኣታ ክትምለስ ይምዕዳ ነበረ። ቀናእ ሰብ ናብ ቀናእ ሰይጣን ስለ ዘብጽሕ ድማ ጓላ ንሄሮድያዳ ኣብ ዕለተ ልደቱ ንንጉሥ ሄሮድስ ሳዕሲዓ ስለ ዘሐጎሰቶ ፍርቂ መንግሥቱ ተመባጽዓላ። ሄሮድያዳ ግና ካብ ፍርቂ ንግስነት ናይ ሄሮድስ ርእሲ ቅዱስ ዮሓንስ ብሰይፊ ተመቲሩ ክወሃባ ለመነት። ክብርቲ ርእሱ ከኣ ብትእዛዝ ንጉስ ብሰይፊ ቆሪጾም ኣብ ጻሕሊ ጌሮም ሃብዋ። ኣየ ጌጋ ምርጫ ወዲ ሰብ !!!
ክቡራት ህዝበ ክርስቲያን ቅዱስ ዮሓንስ ዝተሰየፈሉ ቅኑዕ ዕላማን ሰማያዊ ቃል ኣምላኽን ሕጽር ብዝበለ ነዚ ይመስል። ንሕና ከኣ ብክቡር ደም ክርስቶስ ዝተሃንጸት ቤተ ክርስቲያንን ብምስክርነት ሰማዕታት ዝጠጥዐ እምነትን ስለ ዘተረከብና ንሓንቲ ኦርቶዶክሳዊት ሃይማኖትና ንምዕቃብ ብጸሎትን ሓቀኛ ፍልጠትን ጸኒዕና ብትዕግሥቲ ክንመላለስ ግቡእና እዩ። ሽሕ እኳ ሕጂ ንቝሩብ ግዜ ብብዙሕ ዝዓይነቱ ፈተና ኽትሓልፉ ግዲ እንተ ኾነ በዚ ክትሕጎሱ ኢኹም ። 1 ጴጥ 1፡6
ቅዱስ ኣቦና ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ድማ ልክዕ ከም ቅዱስ ዮሓንስ ስለ ሓቅን ጽድቅን ብእምነት ደው ኢሎም ነቲ ሥልጣን ቤተ ክርስቲያን ክዕምጽን ምእመናን ክበታትንን ዝተላእከ ዮፍታሄ ድሜጥሮስ ጭዋ ሰብ ኣብ መንፈሳዊ መንበር ተዋህዶ ሃይማኖት ክቕመጥ ሕልንኦም ስለ ዘይተቐበሎ ማሕልኦም ገዲድዎም ‘’ ንስኻ ዋና ኣማሓዳሪ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ክትከውን ኣይግብኣካን እዩ ‘’ ኢሎም ብመንፈሳዊ ሕጊ መሰረት ስለ ዝኾነንዎ ማእሰርትን ዓለማዊ ስቕያት እናተጻወሩ ብተስፋ ንሰማያዊ ዓስቦም ካብ ኣምላኽ ይጽበዩ ኣለዉ።
እምበኣር ‘’ ኣሕዋተየ ሓደ እኳ ካባኻትኩም ቀታሊ ወይ ሰራቒ ወይ ገባር ክፉእን ኣብ ነገር ካልኦት ኢዱ ዜእቱ ብምዃን ስቓይ ዚቕበል ኣይሃሉኹም። ክርስቲያን ብምዃን እንተ ተሳቐየ ግና ስለ እዚ ስም እዚ ንኣምላኽ የመስግን እምበር ኣይሕፈር’’ ዝብል ማዕዳ ሓዋርያ ጴጥሮስ ተረዲእና ከም ቅዱስ ዮሓንስን ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስን ብትብዓት እምነት ጸኒዕና ንዝኾነ ሕማቕ ዝገብር ሰብ ‘’ እዚ ክትገብር ኣይግብኣካን እዩ’’ ኢልና ክነግርን ቅኑዕ መገዲ ኣምላኽ ክንምስክርን ክርስቲያናዊ ሓላፍነትና እዩ። ንኢየሱስ ክርስቶስ እኳ ‘’ብኤል ዜቡል’’ ኢሎም ዝጽረፍዎስ እቶም ናይ ክርስቶስ ኢየሱስ ብምዃን ብጽድቂ ክነብሩ ዝደልዩ ኩሎም ከኣ ክስደዱ እዮም።1 ጴጥሮስ 4፡15
"መዘከርታ ናይ ጻድቕ ንዘለዓለም ይነብር!"ደቂቀ እንጦንዮስ


text:
ምልሕላሕ ሓለዋ ዶባት ኣፍሪካ ቀንዲ ምንጪ ስግኣት እዩ ፡ ብኣንጻሩ ምጽናዕ ሓለዋ ዶባት ኸአ ንምንቅስቓስ ኣሸበርቲ ክገትእ ይኽእል እዩ ኢለን ኣተሓባባሪት ፕሮግራማት ምንካይ ስግኣት ኣሜሪካ ኣምባሳደር ቦኒ ጀንኪንስ።
ንሰን ነዚ ዝገለጻ ጃምላዊ ህልቂት ዘስዕቡ ኣጽዋራት ንምስራሕ ዘገልግሉ ንጥረ-ነገራት ኣብ ኢድ ኣሸበርቲ ንከይኣትው ንምኽልኻል ብኣሜሪካ ኣብ ዝተመሓላለፈ ውሳነ ዝመኸረ ናይ ኣዲስ ኣበባ ኣኼባ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ዝተሳተፋሉ እዋን ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ኣብዘካየድኦ ቃለ መጠይቕ እዩ።
ኣምባሳደር ጀንኪንስ ናይ ኑክልየር፣ኬሚካላውን ባይሎጂካውን ኣጽዋራት ምስ ኣፍሪካ ህልው ኩነታት ከመይ ከምዝራኸብ ክገልጻ ኸለዋ እቲ ሕቶ ሃገራት ኣፍሪካ እዞም ኣጽዋራት ኣለወንዶ ዝብል ከይኮነስ እዞም ኣጽዋራት ኣብ ኢድ እተን ሃገራት ንከይኣትው ብኸመይ ክንከላኸሎ ይኽእል ዝብል እዩ ኢለን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
By Ermias Zere
ካብቲ ዝነወሐ መስገደል ናይ ሂወት ንኸምልጥ ምስ ሕልኑኡ ዝተማጎተ መንእሰይ ኤርትራ ናብቲ ሓባራዊ ዓወት ዝግስግሰሉ መንገዲ ንኸይስጉም ዓንቀጽቲ ጎደናታት ኣብ ሓሳባቱ ብምዝራእ ብዘይ ገዝሚ እንክውሸምዎ ንቡር ተርእዮ እናኾነ ኣብ ዝመጸሉ ግዜ፣ እንታይ ኮን እዩ መፍትሒ መስረታዊ ጸገማቱ? እቲ እናተበደለ ንኸይብድል ብምምራጽ ዛንታ ታሪኽ ሂወት ሃገሩ ምስሊ እተን ብህልወናአን ዝጸነታ ኣህጉራት የዕራብ ንኽይልውጥ ብምስጋእ ከም ኢራብ ካብ ማዓት ረጽሚ ሂወት ኣረሜናት ከምልጥ ዝሓለነ ሃዳሚ፣ ጸጊብካ እንዳኣለካ መንግስቲ እኮ ገዲዱ ኣይውጻኣካን፣ እንክብልዎ ቁሩብ ከ ሕልኖም ስኽኽ ኣይምበሎምን ዶ?
ግዜ ምስ ሕልና ተፋጢጡ ውሉድ ንወላዲኡ ዝጭክነሉ ዘመን ኣርኪቡና ዝብሉ ሰባት ውሑዳት ኣይኮኑን፣ ወላዲ ግን ግቡኡነት ስነ ምግባር ዉሉዳቱ ብስነስርዓት ከማሓድሮ ከምዝግቦኦ ዝዘንግዑ ኮይኑ ይስመዓኒ ኣሎ። ኣብዚ ምዕቡል ዓለም እንኮ ክህደን ዘለዎ እንስሳ መንእሰይ ኤርትራ እዩ ዝተባህሉ እንክመስሉ ብወዝቢ ሃይማኖትን፣ ባህልን፣ ኣውራጃን፣ መንነትን ኣሳዊሮም ንሰላማ ኣዊጃ ሕድራ ግን ክኽተሉ ዘይክእሉ ውልቃውያን ተዃሉ ዘጥረየት ሓንቲ ኤርትራ ናብ ዑና እንክልውጥዋ ዝጽዕሩ ብጿኣን ጋኔን መሬትና መን እዮም።
ምቅዋም ማለት ምስ ታሪኽን፣ ርስትን ምስ ባህልታትን፣ ክብርታት ወግዒ ማሕበረሰብን ምስ ዓሌትን እዩ ዝዛመድ፣ ዝብሉ ስነ ሓሳባውያን ጽንፍታት እዛ ሃገር ንርትዕን ስነ ምግባራዊ ኣካይዳን ሂወት ፍጡራት ክጋሰሱ ከይደቀሱ እንተሓደሩ ምሉእነት ናይ ክፋኣቶም ተዓዊቱ ንዘላለም ዘዕርፍ ዶ ይመስሎም?
መንእሰይ ባዕሉ እንበር ዘይገዛእ ነብሱ ከንቅሖ የብሉን፣ ኣብዚ ምዕቡል ዓለም ኣብ ብሄረ ብዝሑነት ዝተሓጽረ ኣካይዳ እናተዓዘበ ሕጂ ኣብ ጸቢብ ኣመላኻኽታ ቀርቂሮም ራዕዲ ነውጺ ሓንጎል እንተተፉኡሉ ናይ ግድን ድዩ ንውልቀ መላኽነት ክምጽወት ዘለዎ? ሓርነት ካብ ሓንጎልን ሰፊሕ ኣተሓሳስባን እዩ ዝምንጩ፣ ሓድነት ከኣ ካብ ፍቕርን ምክብባርን እዩ ዝጥረ፣ ቡኡ መንጽር ከኣ ኩሉ ህዝቢ ኣብ ብሉጹነቱ ይዕንድር እሞ ንስለ እታ ውሉዳ ዝቐምሰለት ሃገር ከኣ ብርትዓዊ ኣገባብ ንሕመቓ ካኣሊ ምፈተነ ። ንኽፋእ ኣይኮነን ዶ ፍጡር ወዲሰብ የዕዋፍ ገደናታት እንከይተራፋ ውን እየን ዝጽየኖኦ፣ ኣብዚ ናይ ስደት ዕምረይ ንስርዓት ተንቤናዊ ግበታ ፈትዩ ዝድግፎ ፍጡር ኣይረኣኹን እንተደገፈ ውን ዘይ እቲ ፈላላይን፣ ኣሻራውን፣ ዓሊታውን፣ ሃይማኖታውን፣ ግቡዝነተይ ርእዩ እንዳኣሉ። ወዲ ሰብ ካብ ተፈጥርሩኡ ተወዳዳርን ኣብ ህልኽ ዘየዕርፍ ዝጸምድ መንፈስ እዩ ዘለዎ ይኹን እንበር ሓባራዊ ፍቕርን ሓድሕዳዊ ምትሕልላይን ምስ ዝሪኢ ኸኣ ዕላማታት ሰላምን ቅሳነትን ኣህጉራዊ ስምረትን ፍትሕን ክጥምት ናይ ግድን እዩ።
እቲ ኣብ ስነሓሳብ ፍልስፍና ውርጹጽ ዝኾነ ሓሳባት ዘፈልፍል ዝነበረ ግሪኻዊ ሴቁራጦስ ከምዚ ይብል
እቲ ሰባት ኣባኻ ክገብርዎ ዘይትብህጎ ነገር ንስኻ እውን ንኻሎት ከማኻ ደቂ ሰብ ኣይትግበር።
ብርግጽ ፍትሒ ኣብዝዕንቀጸሉ፣ ቅዋም ብዘይቅቡል ምኽንያት ዝትረግጸሉ፣ ሕጊ ውን ሃለዋቱ ክሳዕ ዘጥፍእ ዝተገርፈሉ ሃገር እንትርፎ ስቓይ ሓጎስ ክትጽበየሉ ሕልሚ እዩ። ይኹን ዳኣ እንበር ክትቃወሞን ጠጠው ኢልካ ውን ዓገብ ክትብሎን ዘኽእለካ መንገድታት ውን ገዛእ ርእሶም ርትዓውያን ምስ ዝኾኑ እዩ ኣብቲ ኩሉ ብማዕረ ዝተወጸዕ ህዝቢ ሓሳባትካ ቅቡላት ክኾኑ ዝኽእሉ። ምብትታን ዝዓለም ስርዓት ምትሕቁቓፍ እንከሎ ፈውሱ ናብ ዕንደራታት ምቅይያም ብዘይ ምኽንያት እንተሃሊልካ ዳኣ ተረባሒ ኣካል እቲ ናይ ወትሩ ዓማጺ እንበር ተዓማጺ እኮ ክኸውን ኣይክእልን እዩ ።
መዝሙር ፍትሒ ካብ ሂወቱ ክፈትሕ ዝኸኣለ ሰብ እያ ትመጽእ። ንኽፋእ ብኽፋእ ክትክእ ዝደሊ ሓላሚ፣ ነታ ሓንቲ ኤርትራ ባሕራ ብምንፋቕ ደቀያይ ካብ ዝብሉ ናይ ዓመጽ ደለልቲ፣ ነቲ ሰብና እዩ እንዳበልና ጓንነቱ ዛኣወጀልና ስርዓት ታሪኽ እንታይ ከም ዝመስል ትውክልቱ ውን ንብረትን ደምን ህዝቢ ኤርትራ እንበር ንኸፊላዊ ዕብዳን ከምይዘናፍቕን ኣብ ክልሰሓሳብን ግብሪ ከነረድእ ዓቕልን ጥርናፈን እዩ ዝሓተና።
ምቅዋም ማለት ተማሳሳሊ ሜላ ደገፍቲ ምጥቃም ኣይኮነን፣ እንታይ ከየምጹኡ ዝብሃለሉ መንገዲ ውን ክህልዎ ኣይምተገቦኦን ውዒሉ ሓዲሩ ህዝብኻ ክሳዕ ዝኾኑ ናይ መን ኣካል ከነርብሕ ኢልና ኢና እሞ ኣስቃቒ ፈኸራታት ኣብ ልዕሊኦም እንድሕድሖ፣ ሰብ ኮይኑ ብሞትን ጽንተትን ህዝቢ ኤርትራ ክሕተት ዋላ እኳ እንተተገቦኦ፣ ነቲ ነጻነቱ ኣብ ሕልሙ ዝጽበ ዳጋፊ ህግደፍ እየ ባሃሊ ጥዒምዎ ከም ዘየሎ ውን እኮ ኩነታት ኣካይዱኡ እዩ ዝምስክሮ ዘሎ ።
ካብ ሓንቲ ክብርቲ ኣደ ምስ ህግደፍ ብሕሩር ጎና ተጸጊዓ ዝወገነት ዝሃበትኒ ምኽሪ ካብ ተመኩረይ ክሕብር። ንሳ ትብል
ኤርትራ ኩሉ ሃዲምዋ ደቅና ኸኣ ጨኪንኩም ማስእሰርታት ብኹሉ በዚሕና፣ ስጋኣትን፣ ፍርህን እናሻዕ ዛይዱ እቲ ስርዓት ጽቡቕ ከምዘየለ ኩሉ ሰብ ይፈልጥን ንቑሕን እዩ። እንተኾነ ግን ከኣ ኣብ ክንዲ ፍቕሪ ምፍልላይ እንተሃልዩ እታ ሃገር ንኸይትጸንት ምስ እቲ ዘሎ ሓርገጽ ምውጋን እዩ ዝምረጽ። ኤርሚያስ ወደይ ተቓውሞኻ ቀጽሎ እንተኾነ ግን ክብሪ እቶም ንዓኻ ኢሎም ዝተዛሕዝሑ የሕዋትካ ኣይተናኣእስ፣ እዛ ሃገር ከኣ እቲ ዝርከባ እዩ እሞ ከስተኻኽላ ዝግቦኦ ብሰላማዊ መንገዲ እዚ ምስ ኣህጉራት ዓለም ተሓባቢሩ ሰብ ዘጣፍእ ዘሎ ውልቀ መላኺ ክታልይዎ ፈትኑ፣ ድሓር ካኣ ኣብ ታሪኽ ኤርትራ እቲ ንሕሰም ኤርትራ ጼሩ ግዳይ ሞት ዝኾነ ዜጋ እዩ ሓርበኛ፣ ስለዚ እቶም ምውታት መናሰያት ደቀይ ውን ኣብ ሳሃራን ባሕርን ዋላ እኳ እንተጠፉኡ ሓርበኛታት እዮም፣ እቲ ንስለ እዛ ሃገር ክብል ዝተበጀወ ህዝቢ ውን ሓርበኛ እዩ፣ ታሪኽ ክትልውጡ ታሪኽ ከይተበላሽዉ ብጥንቃቐ ተግብርዎ ብምባል ኣብ ቅድሚ ዓይነይ ዝርንዛሕ ነብዐት። ድሕሪ እዚ ዝብሎ ቃላት ስለ ዘይብለይ ብልበይ ክነብዕ ጥራይ እየ ተገዲደ።
ደምና ብቐሊል ኣይወሓዘን፣ ታሪኽ ወለዶ ውን ከም ጽንጽዋይ ኣይተሓልፈን፣ ኣስላማይ ምስ ክስታናይ ኣብ ሓደ ማዓልቲ ብሰበ ስልጣን ኣምሓራ ኣብቲ ሕሉፍ፣ ኣብዚ ህሉው ዘመን ከኣ ብመታለልቲ ተጋሩ ስጋና ተበሊዑ እዩ። ስለዚ ምቅዋምና ንሕጋውነትን፣ ፍትሕን እንበር ንጥንቁልናዊ ስልቲ ኣይኮነን። ልኽዕ እዩ ፍልልይና ናይ ኣተሓሳስባ ሽግር እዩ ከከም ኣፈታትሑ ከኣ በተሓሳስባ ዝፍታሕ ጸገም እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብሕብረት እንተጠሚሩ መንዛዕን ገባትን ርስትን ክብርን ኤርትራውያን ንኽእለ ናይ ካሊኢታት ሕቶ ጥራይ እዩ።
ስለዚ መንእሰይ ምዕራፍ ማለት ሓረግ ወሎዶታት እዩ፣ ገለ እንተረኸቡ ናቡኡ ዝጋልቡ ስጋዕ ሕጂ ግን ፍጹም ዘይዓለብሉ እንባ ተኽእሎታት ሓቂ ኸኣ ትመስል። ምዕራፍ ኣብ ሎሚ ሃሊኽካ ጽባሕ እፎይታ ተስተማቕረሉ ገድሊ ሂወት እዩ፣ ኣብ ዕረፍቲ ምድሪ ቤትካ ኣጣጢሕካ ክትነብረሉ ፍቕርን፣ ተጻዋርነትን፣ ምክኣልን፣ ምስትምቓር ሂወትን ዝሓትት ዳማ ዓለም እዩ። ምዕራፍ ካብ ጡብ ወላዲትካ ብዕረ ምስ ተፈለኻ ከም እንደገና ንኽትጦባ ኣብ ሕልምኻ እትጽዕራ ጥዕምቲ ጽንጽዋይ እያ፣ ግን ከኣ ንኽትሓልማ ንሓውኻ እናፍቀርካ ነቶም ዝጸሉኻ ጓኖት ብስነሓሳብ እናተዋጋእካ እተመጻኣ ምስጢር ዓወት እያ።
እወ ምዕራፍ ምክእኣል ትምህር ንዘይወደባት ካኣ ብዘገምታ እታኣሊ ወይ ውን ደሙ እትመጺ ኣሰለት እያ። ዝመጸካ ጸጋማዊ ሓይሊ ይዂን ይማናዊ ክንፊ ውን ንኽትከላኸሎ ብቕዓት እተጥሪ ስነልቦናዊት መጽሓፍ እያ ።
ንምዕራፍ ንኽትርከብ ኣብ ኩናት ጥልመት ክንደይ ከም ጨው ሓቒቖም እዮም፣ ምዕራፍ ንኽትድህሰስ ብተንኮል ክልተ የሕዋት ተጋሩ ዝተወለዐ መሪር መከራ ዋርሳይ ሓመድ ድበ ኮይኖም እዮም፣ ምዕራፍ ንኽትዕረ ብነጻ ጉልበት ሓይሉ እናተገረፈ ብዓቕሊ መንእሰይ ልዕሊ ዓቕሞም ዓዮም እዮም፣ ምዕራፍ ምስ ተሳእነት ግን ከኣ ኣነን፣ ንስኻን፣ ንስኽን መፍቶት መቕተልትን ዓመጽን፣ መሟሞቒ ገንዘብ ስደተኛታት የዕቆብቲ ትካል ካምፕታት ኣፍሪቃውያን ሃገር ኮይና ኢና፣ ምዕራፍ ግን ስጋዕ እዛ ዕለት እዚኣ ክትርከብ ኣይከኣለትን።
ስለዚ ምዕራካን፣ ምዕራፈይን፣ ምዕራፍክን፣ ምዕራኩምን፣ ምዕራፋትክን ኣብታ ሃገር ኤርትራ ክሳዕ ዝሃለወ ምዕራፍና ብግብሪ ክንህስስ እዩ ዝግባና ።
( when you are thinking, you are seperate from others because you are thinking some thoughts and the other person is thinking different thoughts. But if you are both silent , then all the walls between you disappear , two silences cannot remain two they become one )
OSHO
VICTORY IS LOVE AND LOVE IS DEGNITY


text:
ሱዳን ዘለዋ ውሱን ሃፍቲ እንስሳ ብኣግባቡ ትጥቀም ብምኮና ኢትዮጵያ ነዚ ልምዲ ከም እትጥቀመሉ ቀዳማይ ሚንስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ገሊፁም፡፡
- Last Updated on 19 August 2017
- Hits: 175
ቀዳማይ ሚንስተር ሃይለማርያም ነዚ ዝገለፁ ማእኸል መራብሒ እንስሳ ሱዳን ኣብ ዝጎብነይሉ እዋን እዩ፡፡ ኢትዮጵያ ዘለዋ ሃፍቲ እንስሳ ብኣግባቡ ንምጥቃም ካብ እቲ ማእኸል ልምዲ ከም ትወስድ እውን ገሊፆም፡፡ ሰብ ሃፍቲ ሱዳን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብቲ ዓውዲ ክዋፈርሉ ኣብ ዝኽእልሉ ዕድላት እውን መኪሮም ፡፡ ኣባል እቲ ልኡኽ ጉጅለን ሚኒስተር ሓላፊ ጉዳያት ቤት ፅሕፈት ኮምኒኬሽንን መንግስትን ዶክተር ነገሪ ሌንጮ ተሞክሮ ኢንቨስትመን ሃፍቲ እንስሳ ሱዳን ንኢትዮጰያ ተሞክሮ ኩኮና እዩ ኢሎም፡፡ ብተመሳሳሊ ዜና ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ትማሊ ኣብ ሱዳን ኣብ ዝተካየደ ሰነ-ስርዓት ምረቃ ኣባላት ሰራዊተ እውን ተሳቲሎም እዮም፡፡ ሱዳን ኣብ ስነ-ሰርዓት ምረቓ ሰራዊት ንኢትዮጰያ ምዕዳማ ምሕዝነት ክልቲኤን ሃገራት ዘመላክት ምኻኑ ዶክተር ነገሪ ሌንጮ ገሊፆም፡፡ ብቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ ዝተመርሐ ጉጅለ ልኡክ ኢትዮጰያ ኣብ ናይ ክልተ መዓልቲ ፃንሒት መፍረይ መድሓኒት እንስሳ ሓዊሱ ካልኦተ ቦታታትን ዑደት ገይሩ እዩ ይብል ፀብፃብ ኢዚኣ፡፡