text:
ኣብቲ ዝሓለፈ ቀዳማይ ፕሬዝዳንታዊ ክትዕ ዝሕቱል ምንቅስቓስ ድሕሪ ምግባሮም ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብዚ ናይ ትማሊ ካልኣይ ክርክር ዕቱብን መጥቕዓይን ነይሮም።
ንሶምን ሚት ራምኒን ኣብ ጥቓ ኒው ዮርክ ኣብዝርከብ ናይ ኦፍስትራ ዩኒቨርስቲ መአከቢ ኣዳራሽ ንመን ከምዝመርፁ ገና ዘይወሰኑ መረፅቲ ንዝቕረብዎም ሕቶታት መልሲ ሂቦም።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ኣብ ሊብያ ቤንጋዚ ኣብዝርከብ ቆንሱላር ዩናይትድ ስቴትስ ንኣምባሳደርን ንካልኦት ሰለስተ ኣሜሪካዊያንን ብዛዕባ ዝቐተለ መጥቓዕት ሕቶ ቐሪቡ ነይሩ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ እቲ መጥቓዕቲ ንኽፍፀም ንዝተፈፀመ ናይ ፀጥታ ኽፍተት ሙልእ ሓላፈነት ከምዝወስዱ ብምግላፅ ነገር ግን ራምኒ እቲ መጥቓዕቲ ምስተፈፀመ ሽዑ ንሽዑ ንዝሃብዎ መልሲ ነቒፎም።
ንደሕንነት ዲፕሎማሰኛታትና ኣብ እንሰርሐሉ ዘለና እዋን ሚት ራምኒ ፖለቲካዊ ሸቶ ንምምዝጋብ ዘውፅእዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ሓደ ዋና ኣዛዚ ሰራዊት ከሰርሖ ዘይግባእ እዩ ኢሎም ኦባማ።
ሚት ራምኒ ብወገኖም ኣብ ቤንጋዚ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲ መርኣያ ኣብ ምሉእ ማእኸላይ ምብራቕ ዝርአ ዘሎ ናይቲ ምምሕዳር ውድቀት ፖሊስ ወፃኢ እዩ ኢሎም።ድሕሪ እቲ መጥቓዕቲ ፖለቲካ ዝተፃወቱ ንሶም ከይኮኑስ ፕሬዝዳንት ኦባማ እዮም ከም ኣበሃህላ ሚት ራምኒ።
ኣብ ጉዳይ ቁጠባ ፕሬዝዳንት ኦባማ ዛጊድ ንዘመዝገብዎ ብምዕቃብ ኢኮኖሚያዊ ሕውየት ንምስላጥ ኣበርቲዖም ምስርሖም ከምዝቕፅልሉ ገሊፆም ኣለው።’’ብወርሒ 800 ሽሕ ስራሕ ካብ ምስኣን ወፂኢና ዛጊድ ሓሙሽተ ሚሊዮን ስራሕቲ ፈጢርና ኣለና።ኣብ ቀልቀል ውድቀት ዝነበረ ናይ መኪና ኢንዱስትሪ’ውን ኣድሒናዮ ኣለና።’’
ሚት ራምኒ ብወገኖም ኦባማ ኣብ ዘርኣይዎ ዝሕቱል ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓስ ኣብ ካልኣይ ናይ ስልጣን ዘመኖም’ውን ከምዘየምሓይሹዎ ገሊፆም። ከምዚ ብምባል ‘’ክዛረበኩም ዝደሊዮ ንፕሬዝዳንት ኦባማ እንተመሪፅኩምዎም እንታይ ከምዝፅበየኩም ክትፈልጡ ኣለኩም።እቶም ዝሓለፉ ኣርባዕተ ዓመታት እዮም ክድገሙ።’’
ድሕሪ እቲ ክትዕ ኣብዝተኻየዱ ብርክት ዝበሉ መዐቀኒ ሪኢቶታት ህዝቢ ፕሬዝዳንት ኦባማ ብዝተውሰነ ፀብለልታ ኣሪኢዮም ኣለው።ኦባማን ራምኒን ኣብ ጉዳያት ፖሊስታት ወፃኢ ዘተኮሩ ጉዳያት ንምክርኻር ንሳልሳይን ናይ መወዳእታን ክርክር ዝቕፅል ሰኒ ኣብ ፍሎሪዳ ክራኸቡ እዮም።V


c: text/html

text:
Radio Erena: 10 July 2019
ንህዝባዊ ናዕቢ ኣልጀሪያ ዝመርሑ ተቓወምቲ ውድባትን በርጌሳውያን ማሕበራትን፣ ኣብታ ሃገር ናጻ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ክካየድ ጸዊዖም።
በርጌሳውያን ማሕበራት ኣልጀሪያ ብቀዳም 6 ሓምለ ኣብ ዘካየዱዎ ዋዕላ፣ ህዝቢ ኣልጀሪያ ንቡተፈሊቃ ካብ ስልጣኑ ዝኣለዮ መራሕቱ ባዕሉ ክመርጽ ስለዝደለየ’ዩ ድሕሪ ምባል፣ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ክካየድ ጸዊዖም።
ድሕሪ ምእላይ ቡተፈሊቃ፣ ግዚያዊ መንግስቲ ኣልጀሪያ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ’ዩ ምርጫ ክካየድ መዲቡ ኔሩ። እንተኾነ ንመሪሕነት ነብሶም ዝሓጸዩ ተወዳደርቲ ‘ብቕዓት የብሎምን’ ተባሂሎም ካብ መስርሕ ምርጫ ስለዝተገለፉ፣ እቲ ምርጫ ክናዋሕ ከምዝኸኣለ’ዮም ሰበስልጣን እታ ሃገር ዝገልጹ።
ግዚያዊ ፕረዚደንት ዓብደልቃድር ቤን ሳላሕ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን፣ ሃገራዊ ዋዕላ ክካየድ ምጽዉዑ ይዝከር። እንተኾነ ኣብቲ ዝወደቐ ስርዓት ሰበስልጣን ዝነበሩ ውልቀሰባት ገና ኣብ ስልጣን ስለዘለዉ፣ ብገበን ንዝሕተቱ ምቕያድ፣ ቀሊል መስርሕ ከምዘይከውን ይግመት።
ብኻልእ ወገን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ነበር ሰኔተር ጃመል ዓበስ፣ ብብልሽውናን ምጥፍፋእን ተኸሲሱ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዩ።
እቲ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ዘይሕጋዊ ውዕላት ምፍራም፣ ገንዘብ ህዝቢ ምጥፍፋእ፣ መንግስታዊ ደኩመንታት ምስናዕ፣ ወዘተ… ዝብሉ ክስታት ተመስሪቱዎ እዩ ተቐዪዱ ዘሎ።
ኣብ ወርሒ ለካቲት ዝጀመረ ህዝባዊ ናዕቢ ኣልጀሪያ ንቡተፈሊቃ ድሕሪ ካብ ስልጣኑ ምእላዩ፣ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት እታ ሃገር ኣሕመድ ጋይድ ሳላሕ፣ ንኩሎም’ቶም ኣብ ዝሓለፈ ስርዓት ብገበን ዝተቖማጥዑ ሰበስልጣናት ናብ ፍርዲ ከቕርቦም ምዃኑ ቃል ምእታዉ ይዝከር።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 27 May 2019
መንግስቲ ሶማልያ፣ ሓደ ካብ ኣዘዝቲ ናይቲ ኣብ ዞባ ኦጋዴን ዝርከብ ኣብያተ ማእሰርቲ ምንባሩ ንዝተገልጸ፣ ሓሰን ኢብራም ዝተባህለ ኢትዮጵያ ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣረኪባቶም።
ኣማሓዳሪ ናይቲ ዞባ ዝነበረ ዓብዱ ዒለ፣ ኣኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ማእሰርቲ ከምዝኣተወ ዝዝከር ኮይኑ፣ ሓያሎ ኣዘዝቲ ፖሊስን ኣብያተ ማእሰርቲን እቲ ዞባ ግና ናብ ሶማልን ካልኦት ከባቢታትን ሃዲሞም ክህደኑ’ዩም ጸኒሖም።
ብሓሰን ዲሂር ዝፍለጥ ኣዛዚ ናይቲ ብዙሕ ግፍዕታት ከምዝተፈጸሞ ዝግለጽ ኣብያተ ማእሰርቲ ኦጋዴን፣ ኣብ ማእከላይ ሶማል ኣብ እትርከብ ከተማ ጎዶቦግ’ዩ ብሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ሶማል ተታሒዙ።
ብኡ ንብኡ ድማ ኣብ ጂጂጋ ናብ ዝርከብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ተረኪቡ።
ሓድሽ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ግፍዕታት ፈጺሞም’ዮም ንዝበሎ፣ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ኣቶ ጌታቸው ኣሰፋ ዝርከቦም፣ ሓለፍቲ ጸጥታን ኣዘዝቲ ኣብያተ ማእሰርን ኣብ ምህዳን ከምዘሎ ዝፍለጥ’ዩ።
================


text:
ኣሜሪካ ካልኣይ ክታበት ቫይረስኮሮና ኣጽዲቓ። ብፋብሪካ መድሃኒት ሞደርናን ሃገራዊ ኢንስቲቱት ጥዕና ኣሜሪካን ዝማዕበለ ክታበት፡ ውሑስን ኣድማዕን ኮይኑ ተረኺቡ ከምዘሎ ተቖጻጸርቲ ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን ኣሜሪካ ቀዳማይ መጽናዕቶም ሂቦም ኣለዉ።
ወሃቢት ቃል ዋይት ሃውስ ከይላይ ምክናኒ፥ ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን ኣሜሪካ እንተኣጽዲቕዎ 6 ሚልየን ዓቐን ክታበት ሞደርና ክሳብ ዝመጽእ ሰሙን ክዝርጋሕ ክጅምር`ዩ ኢላ`ላ።
ብናይ ኣሜሪካ ካምባኒ ፋይዘርን ብናይ ጀርመን ካምፓኒ ባዮ-ን-ተክን ዝተሰርሐ ክታበት ኣብዚ ሰሙን`ዚ ንሰራሕተኛታት ጥዕና ክውሃብ ከምዝጀመረ ይፍለጥ`ዩ።
ብኻልእ ወገን ኤፍ ዲ ኤ ማለት ምምሕዳር መግብን መድሃኒትን ኣሜሪካ፥ ባዕልኻ ገዚእካ ኮቪድ ትምርመረሉ መሳርሒ ትማሊ ሰሉስ ኣጽዲቑ`ሎ። እቲ ብ `ኢሉም` ዝብሃል ኣውስተራልያዊ ኩባንያ መድሃኒት ዝተማህዘ መሳርሒ፥ ካብ ፋርማሲ ብምግዛእ ባዕልኻ ነብስኻ መርሚርካ፡ ኣብ ውሽጢ 15-ክሳብ 20 ደቒቕ ብናይ ስማርት ፎን ኣፕ ውጽኢት ከርእየካ ዝኽእል`ዩ።


text:
ስለምንታይ ሰለማዊ ሰልፊ ኣንጻር “ፈስቲቫል”
ፈስቲቫል ንዓበይቲ ፍጻሜታት ሃማኖት ባህሊ ፖለቲካ ንምዝካር ዝግበር ሰፊሕ ህዝባዊ በዓል እዩ። ትርጉም ፈስቲቫል እዚ ብምዃኑ ንሕና ኣንጻር ፍስቲቫል ኣይኮናን። በዚ ጨፍላቒ ስርዓት ህግደፍ ተዋዲዱ ዝምወልን ዝቕስቀስን፡ ብስም “ፈስቲቫል” ዝተጸባበቐ ውራይ፡ ነቶም ቀንዲ ጠለባት ህዝቢ ንምጥምዛዝ ዝግበር ብተራ ጓይላን ዕብዳን ተጎልቢቡ ዝፍጸም ብምዃኑ ክንቃወሞ ባህርያዊ ኣዩ። ኩሎም ኩነታት ሃገርና ዘስቆርቁሮም ሕልና ዘለዎም ተቐማጦ ስግር ባሕሪ ኤርትራውያን ኣብዚ ግዜ’ዚ ካባኦም ዝጥለብ ዝተሓተ ዕማም ብቅሉዕ ነዚ ሃገር ዝሸምም ዘሎ ዓማጺ ስርዓት ምቅዋም እዩ። ኣብዚ ግዜ’ዚ ብኣጋጣሚ’ቲ ንራብዓይ ዓመት ነካይዶ ዘለና ናይ ሰላማዊ ሰልፊ ተቓውሞ ክዝከር ዝግበኦ ሽግራት ሃገርና ብዙሕ እኳ እንተኾነ ገለ ካብቶም ክጥቀሱ ዝግበኦም እዞም ዝስዕቡ እዮም።
ስርዓት ህግደፍ ብዘይ ቅዋም ሃገር ይመርሕ ኣሎ
ውልቀ መላኺ ሰርዓት ህግደፍ ዝጽደቐ ቅዋም ብምውጋን ሃገር ይመርሕ ኣሎ። ንኹሉ ኤርትራዊ ዝሕፍር ነገር እንተሎ ድማ፡ በዘይቅዋም ኣትመሓደ ሃገር ኣብ ዓለም ኤርትራ ንበይና እያ።ቃል ፕረሲደንት ሕጊ ሃገር ኣዩ።ሕልፊ አህዛብ ዓለም ዝተቓለሰን መስዋእቲ ዝኸፈለን ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ፈቐድኡ ብዝተዘርበ ቃል ፕረስደንት ከም ትእዛዛት መልኮት ንህዝቢ ኤርትራ ይመርሕ ኣሎ። በዚ ባህርያት’ዚ ዝተዳለወን፡ ህዝባዊ መልክዕ ዘይብሉን ውራይ ህግደፍ ብትሪ ክንቃወሞ ንግደድ።
ንህዝቢ ኤርትራ ዘይውክል ኣርሜናዊ ስርዓት
ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክተከል ህዝባዊ ምርጫ ከካይድ ኣቀዲሙ ዝኣተዎ መብጽዓ እኳ እንተኾነ ድሌት ህዝቢ ጠሊሙ፡ ኣብ ቦትኡ ብረሲደንት ዝመርሖ ጭፍራ ኣረሜናዊ ስርዓት ተኺሉ ህዝቢ ከሳቕን ሃገር ኣብ ሓደጋ ከእቱን ይረአ ኣሎ። እቀዲሙ ከምዝተባህለ “ንዘይውክለካ ስርዓት ግብሪ ምኽፋል” ስለዝኾነ ነዚ ዘይሕጋዊ መደናገርን ስርዓት ንምቅላዕ ዝድሊ ጻዕሪ ክካየድ ኢዩ።
ምግሃስ ሰብኣዊ መሰል
ምግሃስ ሰባኣዊ መስል ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝላዐለ ጥርዙ በጺሑ ኣሎ። ብቀጻሊ ምእሳር ዜጋታትን ብዘይ ፍርዲ ንዓመተት ኣብ ኣብያተ ማኣሰርቲ ምድጓንን ቀንዲ መለለዩ ናይ’ቲ ስርዓት እዩ። እዚ ተጻዋርነቱ ዘጥፈአ ስርዓት ኣብ ናይ ፖለቲካ ተቓወምቱ ከይተወሰነ፡ ብጃምላ ናይ ሃማኖት ተንቀሳቀስቲ፡ ፍትሒ ዝሓተቱ ወነንቲ መሬት ዓድታት፡ ወለዲ ኣብ ክንዲ ደቆም ወ ዘ ተ፡ ኣብ ደሴታትን ሰናጭሮን ይእሰሩ እለዉ። ኣተሓሕዛ ኣሱራትን ኣገባብ መርመራ እሱራትን ኣስካሕካሕትን ባርባራውያንን ምዃኖም ብተጥበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ማሕበረሰብ ዓለም በብግዚኡ ይረጋገጹ ኣለዉ። በዚ ተግባራት’ዚ ዝፍለጥ ስርዓት ኣብ ዘዳለዎ ውራይ ምስታፍ ኣነዋሪ ብምዃኑ ክኹነን ይግበኦ።
ምእጋድ ነጻ ፕረስ
ነተን ብሓርከትከት ሓድሽ ወለዶ ክዕንብባ ዝጀመራ ምልክት ዲሞክራስያዊ መስል ዝኾና ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ብምዕጻው ናኣዳለውተን ኣብ ሚስጢራዊ ኣብያተ ማኣሰርታቱ ዳጒንዎም ይርከብ። ብተጣበቕቲ ነጻ ፕረስ ዝግባእ ኩነኔ ተግይሩ እኳ እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ሃለዋት እቶም ግዳያት ዝተረጋገጸ የለን። ነዚ ናይ ሓሳብካ ምግላጽ መሰል ዓፊኑ ጓይላን ዳንኬራን ክግበር ዝዕደም ዘሎ ስርዓት ንምልላዩ ፍሉይ ብልሒ ዘድልዮ ስለዘይኮነ በዚ ኣይንግራህን።
ውድቀት ቁጠባ
ኣብ ኤርትራ ኣፍራያይ ዓያዪ ግልበት እታ ሃገር ኣትያቶ ኣብ ዘላ ሽግር ኣብ ውትህድርና ተጸሚዱ ብምህላዉ፡ ቁጠባ ሃገር ኣብ ሓደጋ ኣሎ ክባሃል ይካኣል።
ጥዕና ዘለዎ ናይ ቁጠባ ፖሊሲ ስለዘየለ ናይ ደገን ናይ ውሽጥን ኣውፈርቲ ርእሰማል ካብ ሃገር ክርሕቁ ይራኣዩ ኣለዉ። ኩሉ ቁጠባዊ ምንቅስቓስ ኣብ ትሕቲ ጸቢብ ግጅለ ንረብሓ ህግደፍ ተቕርቒሩ ይጓዕዝ ስለዘሎ፡ ሃገራዊ ቁጠባ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ከንቆልቅል ይረአ ኣሎ። በዚ ዝሰዓበ ሕሰም መነባብሮን፡ ጥሜትን ኣብ ህዝብና ዓቢ ሓደጋ የንጻላሉ ኣሎ። እዚ እናረአኻን እናሰማዕካን ህግደፍ ኣብ ዝቓነየቶ ሙዚቃ ክትስዕስዕ ማለት፡ ጸበባን ሽግርን ህዝብና በዚ ዘለዎ ንኽቅጽል ምድጋፍ ከም ማለት ስለዝኾነ እይንውዕሎን።
ባህላውን ማሕበራውን ዕንወት
መንእሰይ ወልውዶ ካብ ትምህርትን ስልጠናን ተገሊሉ፡ ናይ ስራሕ ዕድል’ውን ብሰንኪ ውትህደርና ሰለዘይፍቀድ፡ ሃገርና ኣብ መጻኢ ዓቢ ማሕበራውን ቁጠባውን ቅልውላው ይጽበያ ኣሎ።ብዋሕዲ ሕክምናን ኣግልግሎትን ህዝቢ ብሓፈሻ፡ ብፍላይ ድማ ህጻናትን ኣዴታትን ኤርትራ፡ ሃገርና ዝተሓተ ኣገልግሎት ብምሃብ እትሳቐ ዘላ እያ። ስደት ከም ኣብ ግዜ መግዝእቲ ህዝቢ ይውሕዝ ኣሎ። እቲ ናይ ሕጂ ፍሉይ ዝገብሮ ግን ዳርጋ ኩሉ ዝስደድ ዘሎ መናሰይ ብምዃኑ እዩ። ኣብ ምብራቕ ሱዳን ዝርከቡ ስደተኛታት ንሃገሮም ከይተመልሱ ኣዝዩ ከርፋሕ ናብራ የሕልፉ ኣለዉ ምስ ምንዋሕ ግዜ ባህሎምን መንነትምን ከይሃስስ ዓቢ ስክፍታ እዩ። ሎሚ ኣብ ኤርትራ ጉቦ ብልሽውና ወይ ብስልጣን ምብዕላግ ሽርሙጥና (5% ካብ’ዚኤን ትሕቲ ዕድመ) እና ዓበየ ይመጽእ ኣሎ። ሰብኣዊ ክብሪ ደቂ ኣንስትዮ’ውን ኣዝዩ ተደፊሩ ምህላዉ ይንገረሉ እዩ። ናይ ዘ ኤጅ ጸሓፊ ኣውስትራልያ ጋዜጠኛ ሃቭየር ላ ካና ንመዓስከር ሳዋ ጠቒሱ “ደቂ ኣንስትዮ ዝዕመጻሉ መዕስከር” ክብል ገሊጽዎ። ምስሊ ሃገርና እዚ ክንሱ ነዚ ብግቡእ ነኸይንርኢ ዝግበር መታለሊ ውራይ ህግደፍ ኣይንታይናን እዩ።
ዲፕሎማስያዊ ውድቀት
ኤርትራ ብሰንኪ’ዚ ከም ዕቡድ ከልቢ እንዳተናኸሰ ዝመርሕ ዘሎ ፕረሲደንት “ምስሓቕ ሽራፋት” ኮይና ኣላ ክበሃል ይከእል። ስርዓት ህግደፍ ምስ ኩሎም ጎረባብቲ ሃገራትን ማሕበረሰብ ዓለምን ተባኢሱ ኣብ ዕጹው ማዕጾ በጺሑ ኣሎ። ንሕበራት ሃገራት ጠቕላሊ ጸሓፊኡ ኮፊ እናን ንኤውረጳዊ ሕብረት ንመንግስቲ ኣመሪካ ንግብረ ሰናይ ማሕበራትን ካልኦት ዲፕሎማሰኛታትን ክጻረፍን ክዝንጥልን ይውዕል እሎ። ባዕሉ ብዝፈጠሮ ተነጽሎ ሃገርና ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ወዲቓ ትርከብ። መዓልቲ መጸ ዘስደምምን ኩነታት ሃገር ናብ ታኼላ ዝሸምም ወረ ምስማዕ ኤርትራዊ ለሚድዎ እዩ። ነዚ ብምኽዋል ህዝቢ ንምትላል ኣብ ዝገብርዎ ዘለዉ ውራያት ዘየለ ሓሶትን ኣብ ሓቂ ዘይተሞርኮሰ መግለጽታትን ይገብሩ ኣለዉ። ነዚ ክትሰምዕ ብመራሕቲ ህግደፍ ኣብ ዝዳሎ ሰሚናራት ምስታፍ ካብ ነብስኻ ምትላል ሓሊፉ ካልእ መልሲ ስለዘይርከቦ ሎሚ መበል ራብዓይ ዓመቱ ተኾኒኑ እዩ።
ኮሚቴ ኤርትራውያን ኣብ ኣውስትራልያ ንፍትሕን ሰላምን
23/12/2005
Short URL: https://english.farajat.net/?p=3011


text:
ዳይሬክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴዎድሮስ ኣድሓኖም ኣብ መኽፈቲ ኣኼባ ኮቪድ-19 ብዛዕባ ቅልውላው ትግራይ ሰፊሕ መልእኽቲ ኣሕሊፉ።
ኣብ ዘረብኡ ከም መጠን ተወላዲ ትግራይ ቅልውላው ትግራይ ብውልቁ ከምዝፀለዎ ብምሕባር ሎሚ ግን ከም ዳይሬክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም መልእኽቲ ከሕልፍ ከምዝደሊ ገሊፁ።
ኲናት ትግራይ ካብ ዝጅመር ድሕሪ 11 ወርሒ እውን እቲ ቅልውላው እንዳገደደ ይኸይድ ከምዘሎ ዝገለፀ ዶ/ር ቴዎድሮስ ኣብ ትግራይ፣ ኣምሓራን ዓፋርን 7 ሚሊዮን ዝኸውን ህዝቢ ህፁፅ ምግብን ሰብኣዊ ሓገዝን ከምዘድልዮ ኣረዲኡ።
ካብዚ እቲ ልዕሊ 6 ሚሊዮን ኣብታ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ንዳርጋ ሓደ ዓመት ሙሉእ ኣብ ከበባን ዕፅዋን ዝተገበረላ ትግራይ ዝርከብ ህዝቢ ኮይኑ ዝኾነ ዓይነት ሰብኣዊ ሓገዝ ከይበፅሖ ተዓፅዩን ከም ኤሌክትሪክ፣ ባንክን መራኸብታት ስልክን ኢንተርኔትን ሓዊሱ መሰረታዊ ግልጋሎታት ክሳብ ሐዚ ተቛሪፆም ከምዝርከቡ ኣረዲኡ።
ብመሰርት ፀብፃብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ትግራይ ልዕሊ 90 ሚእታዊ ህዝቢ ረዲኤት ምግቢ ከምዘድልዮን ልዕሊ 400 ሽሕ ሰባት ድማ ኣብ ዓፀቦ ከምዘለውን ሕፅረት ነዳድን ምቁራፅ መራኸብታትን እቲ ትኽክለኛ ፀብፃብ መጠን ድሌት ከይፍለጥ ዕንቅፋት ከምዝኾኑን ዶክተር ቴድሮስ ሓቢሩ።
ኣብ 2011 ምስ ኣብ ሶማሊያ ዝረኣናዮ መጠን ዝወዳደር ሕፅረት ተመጣጣኒ ምግቢ ንርኢ ኣለና ዝበለ ዋና ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴዎድሮስ ብፍላይ ካብ ወርሒ ሓምለ ንደሓር መንግስቲ ኢትዮጵያ “ዝኾነ ዓይነት ናይ መድሃኒት ቀረብ” ናብ ትግራይ ክኣቱ ብዘይምፍቃዱ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት መሰረታዊ ኣገልግሎት ጥዕና ከይረኽቡ ከልኪሉ ምህላውን ኣረጋጊፁ።
ኣብ ትግራይ ንዘጋጠመ ሰብ-ስራሕ ሕፅረት ምግቢ ንምምላእ መዓልታዊ 100 ረድኤት ዝፀዓና መካይን ክኣትዋ ከምዘለወን ሕቡራት ሃገራት ዋላ እኳ እንተኣዘዘ ይኹን እምበር ካብ መፋርቕ ነሓሰ ክሳብ መፋርቕ መስከረም፣ 10 ሚኢታዊ ሓገዝ ጥራይ ከምዝኣተወ ሕቡራት ሃገራት ገሊፁ።
እዚ ምትዕንቓፍን ክልከላን ንምትራፍ ኣመሪካን መሻርኽታን ሰብኣዊ ረድኤት ብ ቐጥታዊ በረራ ናብ ትግራይ ዝበፅሓሉ ኣማራፂ ከምዝዘተዩ USAID ትማሊ ገሊፁ ምንባሩ ይዝከር።


text:
Radio Erena: 23 February 2020
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫ ኪር ማያርዲት፣ ንመራሒ ተቓዋሚ ሓይሊ ሪክ ማቻር ናይ ምኽትል ፕረዚደንት መዓርግ ከምዝሃቦ፣ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ።
ሳልቫ ኪር ብዓርቢ 21 ለካቲት ኣብ ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ፣ ንሰላም ዘለዎ ቅሩብነት ንምርኣይን፣ ቀዳማይ ደረጃ ናይቲ ዝምስረት ናይ ልፍንቲ መንግስቲ ንምጅማርን፣ ንተቓዋሚኡ ናይ ቀዳማይ ምኽትል ፕረዚደንት መዓርግ ከምዝሃበ ሓቢሩ።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ረቤካ ንያንደንግ እውን ኣብ ታሪኽ እታ ሃገር ናይ መጀመሪያ ጓለንስተይቲ ምኽትል ፕረዚደንት ከምዝተሸመት ተገሊጹ።
ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር፣ ናይ ጸጥታ ሓላፊ ከምኡ’ውን ሓላፊ ፕረዚደንታዊ ጉዳያት ዝነበሩ ሰበስልጣናት ዝርከብዎም፣ ካብ መዝነቶም ብምፍናው ሓደስቲ ለውጥታት የተኣታትው ኣሎ።
ዘተ ሰላም ደቡብ ሱዳን ኣብ መዕረፊኡ ክበጽሕን ንኩሎም ወገናት ዘሳተፈ ሓድሽ መንግስቲ ንኽቐውምን ዝተዋህቦ ናይ ግዜ ገደብ ብምድንጓዩ፣ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪር ብሃገራት ምዕራብ ክኽሰስ እዩ ጸኒሑ።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ለውጢ ኩነታት ኣየር ቁጠባውን ጸጥታውን ኣገዳስነቱ ዓብዪ'ዩ ስለዚ ብዘይውዓል ሕደር ክፍታሕ አለዎ ኢሎም።ንሶም ነዚ ዝብሉ መራሕቲ ዓለም ብዛዕባ ለውጢ ኩነታት ኣየር ጉባኤ የካይድሉ ካብ ዘለው ከተማ ፓሪስ ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ እዮም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ሙቐት ዓለም በቲ ሕጂ ዘለዎ እንተድኣ ቀጺሉ ቁጠባውን ጸጥታውን ሳዕቤኑ ከቢድ ክኸውን እዩ ኢሎም።
'ዓለም በቲ ሕጂ ዘላቶ ሙቐት ክትቕጽል እንተፈቒድና፣ናይ ባሕሪ ብራኸ በቲ ዝኸደሉ ዘሎ ፍጥነት እንተቀጺሉ፣ኩነታት ኣየር ብዘይግመት ኣገባብ ምቅይያሩ እንተቀጺሉ ዝዓበየ ኽፋል ቁጠባውን ወታደራውን ጸጋታትና ንምዕባለ ህዝብና ከይኮነስ ብዙሕ ከይጸናሕና ንዝፍጠሩ ሳዕቤናት ለውጢ ዓለምና ክነውዕሎ ኢና' ይብሉ ፕረዝደንት ኦባማ።
73 ኩባንያታት ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ለውጢ ኣየር ስጉምቲ ክውስዳ ድጋፍ ንምሃብ ቃል ከምዝኣተዋ ቤተ-መንግስቲ ኣሜሪካ (ዋይት ሃውስ) ሎሚመዓልቲ ሶሉስ ኣፍሊጡ’ሎ።ናብ ኣየር ዝፍነው መርዛም ጋዝ ክሳብ 50 ሚእታዊት ዝበጽሕ ከምዘጉድላ ምጥቃመን ማይ ድማ ብ80 ሚእታዊት ከምዝቕንሱ ካብ ዝተቐመጡ ሸቶታት ምዃኖም ተፈሊጡ'ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ህዝባዊ ኣኼባ ንተቐማጦ ካርልስሩሀን ከባቢኣን
ክቡራት ጠቐማጦ ካርልስሩሀ
መቐጸልታ ኣኼባና ንቀዳም ዕለት 15 ጥሪ 2011 ኣብ ሽታይን ስትራስሰ 23 ንሰዓት 15፡00 ተቖጺሩ ኣሎ። ኣብ መጻኢ ኣኼባና ብዛዕባ ዝሓለፈ ሃገራዊ ዋዕላን ኣብኡ ዝተበጽሐ ስምምዕን ተመርኲሱ ንዝቐርብ ሕቶታት በቶም ኣብ ዋዕላ ዝተሳተፉ ኣሕዋት ክበርህ እዩ። ቀጻሊ ኣኼባታት ንምክያድ ዘኽእል መደባትን ንምድላው ሃገራዊ ጉባኤ ዘድሊ ስርሓትን ኣብኡ ክቐርብ ዝድለ ርእይቶታትን ሕሳባትን ህዝቢ ዝእከበሉ ኣገባባትን እንታይ ዝበለ ከም ዝኸውን ክርአ እዩ።
ንዲክታቶርያዊ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ሱሩ ኣልዮም፡ ብደሞክራሲያዊ ስርዓት ንምትካእ ዝዕላምኦም ወከልቲ ናይ 28 ፖለቲካዊ ውድባትን፡ 15 ዝኸኑ ሲቪላውያን ማሕበራትን፡ ነንከባቢኦም ዝውክሉ ካብ መላእ ዓለም ዝመጹ ኣካላት ህዝብን፡ ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ካብ ዝርከባ ዝተፈላለያ መዓስከራት ተወኪሎም ዝመጹ ስደተኛታትን፡ ዓበይቲ ተኸተልቲ ዝተፈላለያ ሃይማኖታውያን ትካላትን፡ ኣገደስቲ ደሞክራሲያውያን ውልቀሰባትን ወዘተ. ዝተረኽቡሉ ሃገራዊ ዋዕላ፡ ኣብ ትሕቲ ንመላእ ተቓውሞ ዝሕቖፈ ሰፊሕ ሃገራዊ ባይቶ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ተጠርኒፉ ሕድነቱ ከረጋግጽ ወሲኑ። እታ ካብ ኩሎም ተኻፈልቲ ዋዕላ ዝመረጻ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራሲያዊ ለውጢ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ንሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ዘቕውም ሃገራዊ ጉባኤ ከተዳሉ ወሲኑ።
ኵሎም፡ ዲክታቶርያዊ ጉጅለ ህግደፍ ተኣልዩ ኣብ ቦታኡ ብዝሐ ሰልፍታት ዝፈቅድን ማሕበራዊ ማዕርነት ንምርግጋጽን ዝዕላምኡን ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ንኽትከል ዝባህጎም ኤርትራውያን ተቐማጦ ካርልስሩሀን ከባቢኣን፡ ንመጻኢ ክኸውን ኣለዎ ዝብልዎ ሓስባት ርእይቶ ንምቕራብን፡ ኣብ‘ቲ ጸኒሑ ዝካየድ ሃገራዊ ጉባኤ ወከልቶም ንኽሰዱን፡ ኣብ ዝሰላሰል ዘሎ ደሞክራሲያዊ ቃልሲ እጃሞም ከበርክቱ ሎሚ ግዜኡ ምዃኑ ነዘኻኽሮም።
ኣብ‘ዝን ዝቕጽልን ኣገዳሲ ህዝባዊ ኣኼባታት‘ዚ ኵሉ ብህዝቡ ዝግደስ ኤርትራዊ ንኽሳተፍ ብኽብሪ ንዕድም።
ዕለት፡ ቀዳም፡ 15/01/2011
ቦታ፡ ሽታይን ስትራስሰ 23 – Gewerbehof 3. OG – Stein Str. 23 – 76133 Karlsruhe
ግዜ፡ ሰዓት 15፡00 ድሕሪ ቀትሪ
ብድሓን ምጹ፣
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ !!
ዓወት ንሃገራዊ ጉባኤ !!
ውድቐት ንምልካዊ ጉጅለ ህግደፍ !!
ህዝባዊ ሽማግለ ንደሞክራስያዊ ለውጢ
05.01.2011
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2025


text:
ብ ዕለት 21 ሕዳር 2013 ዓ.ም ኣብ ጥቓ ዕዳጋ ሓሙስ ደንገላት ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ዓመታዊ ክብረ በዓል ል ምኽባር ኣብ ጥንታዊ ገዳም ማርያም ደንገላት ተኣኪቡ ካብ ዝነበረ ህዝቢ፡ ልዕሊ 82 ንፁሃት ብ ወረርቲ ወታደራት ህግደፍ ከም ዝተረፍረፉ ካብ ተወላዲ እቲ ኸባቢ ደዊልና ኣፃሪና ኣለና።
ተመሳሰልቲ ርፍረፋታት፡ ኣብ ውቕሮ፥ ኣብ ማይ ካድራ፥ ኣብ ሓውዜን፥ ኣብ እንዳ ኣባ ጉና፥ ኣብ ዓብዪ ዓዲ፥ ኣብ ብሶቤር (ደቡብ ትግራይ) ተፈፂሞም ከም ዘለው ይፍለጥ።
እዚ ኲናት ካብ ዝጅመር ብ ዛዕባ ብ ግፍዒ ዝተቐትሉ ስቪላውያን ተጋሩ ብ መልክዕ ዜና፣ ልጣፍ ማሕበራዊ መራኸብቲ ሓፋሽ ወይ እውን ብ ኻሊእ መንገዲ ዝረኸብኩምዎ ጭቡጥ መረዳእታ፡ ሙሉእ ስም፣ ቦታ፣ ዕድመ፥ ዕለት (ዝፍለጥ እንተዀይኑ)፥ ካልኦት ተወሰኽቲ ሓበሬታታት ብ ምሕባርን ምስ ፍልፍሎምን ብ ፈስይቡክ ወይ ብ ትዊተር ኽትሰዱልና ንላበው። ቍፅሪ ቴሌፎኩም እውን እንተሰዲድኩምልና፡ መንነትኩም እንተኢኣቃላዕና ክንድውለልኩም ንኽእል እይና።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ መጋቢት – 06.2018
ማቴ. 18:21-35
ሽዑ ጴጥሮስ ቅርብ ኢሉ “ ጎይታይ! ኃወይ እንተ በደለንስ ክንደይ ሳዕ ይቕረ ኽብለሉ፧ ክሳዕ ሾብዓተዶ፧” በሎ። ኢየሱስ ድማ “ ሾብዓተ ሳዕ ሰብዓ ደአ እምበር ክሳዕ ሾብዓተ አይብለካን “ በሎ። ስለዚ መንግሥተ ሰማያት ምስ አገልገልቱ ኪጸባጸብ ዝደለየ ንጉሥ ትመስል። ኪጸባጸብ ምስ ጀመረ ዓሠርተ ሽሕ ምክሊት ዕዳ ዘለዎ ሰብ አምጽእኡሉ። ዚፈድዮ ምስ ሰአነ ግና እቲ ጎይታኡ ንሱን ሰበይቱን ደቁን ዘለዎ ሃብቲ ኹልን ኪሸይጥ እሞ እቲ ዕዳ ኪኽፈል አዘዘ። እቲ አገልጋሊ ድማ ናብ እግሩ ተደፊኡ “ ጎይታይ፥ ተዓገሠኒ ደአ እምበር ኩሉ ኽፈድየካ እየ” እናበለ ሰገደሉ። እቲ ጎይታኡ ድማ ነቲ አገልጋሊ ደንገጸሉ እሞ ፈትሖ፥ ዕዳኡውን ኃደገሉ። እቲ አገልጋሊ ምስ ወፀ ግና፥ ካብቶም ብጾቱ ሚእቲ ዲናር ዕዳ ዘለዎ ሓደ አገልጋሊ ረኸበ እሞ፥ ‘ አባኻ ዘሎ ዕዳ ፍደየኒ’ ኢሉ ሓኒቑ ኃዞ። ሽዑ እቲ ብጻዩ አገልጋሊ ‘ ተዓገሠኒ፥ ኩሉ ኽፈድየካ እይ እናበለ ተደፈኡ ለመኖ። ንሱ ግና አበዮ፥ ከይዱ ድማ ክሳዕ ዕዳኡ ዚፈድዮ አእሰሮ። እቶም ብጾቱ አገልገልቲ ድማ እቲ ዝገበሮ ነገር ርእዮም አዝዮም ጎሃዩ፥ ከይዶምምውን እቲ ዝኾነ ኹሉ ነገር ንጎይትኦም ነገርዎ። ሽዑ ጎይታኡ ጸዊዑ ‘ አታ ሕሱም አገልጋሊ፥ አነ ስለ ዝለመንካኒ ብዘሎ ዕዳካ ኃደግኩልካ። ንስኻኸ ከምቲ አነ ዝመሓርኩኻዶ ነቲ ብጻይካ ክትምሕሮ አይምተገባ አካን፧’ በሎ። ጎይታኡ ኸአ ተቔጢዑ ኹሉ ዕዳኡ ፈጺሙ ክሳዕ ዚፈዲ ንዜሳⷅዎ አኅሊፉ ሃቦ። እምበአር ንስካትኩም ድማ ነፍስ ወከፍኩም ንኃዉ ካብ ልቡ በደሉ እንተ ዘይኃደጉሉ፥ ሰማያዊ አቦይውን ከምኡ ኺገብረኩም ኢዩ።


text:
ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሓን ዝሓልይ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ዘዳለዎ ዛዕባ ተኣምራት ቅዱስ ቁርባን ዘዘንትው ናይ ምስማዐ ርእየት ሰነድ ብወግዒ ንምቕራብ ኣብ ዝካየድ ዓውደ መመረቕታ፡ ቅድመ ምርኢት ኣብ ቫቲካን ቤተ ምርኢት ዕለት 30 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ቅድሚ ፍርቂ መዓልቲ ሰዓት 11.00 ክቐርብ እዩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እቲ ቅድመ ምርኢት ካብቲ ምሉእ ተኣምራት ቅዱስ ቍርባን ናይ ምስማዐ ምርኢት ሰነድ ብወግዒ ንምልላይ ኣብ ዝካየድ ናይ ዓውደ መመረቕታ፡ ካብ ፖላንድ ኣብ ዝርከብ ጐቦ መሳቕል ክሳብ ኣብ ቦሎኛ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ቁርባን ዝተዓቀበ ናይ ኢዮሱሳዊ ካህን ናይ ቲዮሎጊያ ሊቅን ናይ ስነ ቅብእን ንድፍን ሊቅ ናይ ኣባ ማርኮ ኢቫን ሩፕኒክ ቅንስላዊ ቅብእን ንድፍን ዘጠቓልል፡ ቀንጺቡ ዘቐርብ ክኸውን እንከሎ፥
እቲ ናይ ምስማዐ ርእየት ሰነድ እዋናዊ ቋንቋን ኩነት ብምጥቃም ተኣምራት ቅዱስ ቁርባን የዘንትው
ከምዚ ዝኣመሰሉ መደባት ምድላውን ምዝርጋህንናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሃን ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ተልእዀ እዩ፡ ድምጺ ቤተ ክርስቲያንን ድምጺ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስን ምዃን፡ ብዛዕባ ተኣምራት ቅዱስ ቁርባን ብምስማዐ ርእየት ዝተሰነየ ሰነድ ምቕራብ ቀንዲ ዕላማኡ፡ ኣብ ታሪክ ቤተ ክርስቲያን ዝተነብሩ ኩነታትን ቦታታትን ጭብጥታትን ተኣምራት ቅዱስ ቍርባን ብስነ ኣሃዝ ዝተራቐ ምዕባለ መራኸቢ ብዙሃን ብምጥቃም ንምምክሳር ዝብል ክኸውን እነክሎ፡
ቅድመ ትርኢት
ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ መራኸቢ ብዙሃን ጉዳይ ዝከታተል ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ኣባል ምሕደራ የኔታ ዳሪዮ ኤድዋርዶ ቪጋኖን ኤሊዛበታ ሶላን ኒኮላ ሳልቪን ናይ ፊልም ቀራጽን ደራስን ማተዮ ቸካረሊን ናይ ስነ ልቢ ሕክምና ሊቅ ፍራንኮ ሰራፊኒ ኣብቲ መደብ ቅድመ ትርኢት ዘረባ ከስምዑ ከምዝዀኑን፡ ወለዲ ናይ ተኸባርነቱ ካርሎ ኣኵቲስ ገና ኣብ ንኡስ ዕድመኡ ካብዚ ዓለም ብሞት ቅድሚ ምፍላዩ ኣብ ሕይወቱ ዝተፈጸመ ኣብ ሓሙሽተ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዓለም ዝበጽሔ ቅዱስ ታሪኽ ተኣምር ቅዱስ ቁርባን ዝምልከት እውን ዘረባ ከስምዑ ምዃኖም ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ። እቲ ዝካየደ መደብ ቅድመ ምርኢት፡ ኣብ ኣርጀንቲና ፖላንድን ኢጣሊያ ዘጠቓልል ብዛዕባ እምነት ስነ ምርምርን፡ ኣብ መንጐ እምነትን ስነ ምርምርን ዘሎ ርክብን ቃለ ምስክርነትን ቤተ ክርስቲያን እወ ተኣምር እዩ ቢላ ዘጽደቐቶምን ተኣምራት ቅዱስ ቁርባን ኣርእስታት ዘማእከለ ሓሳብ እውን ከምዝቐርብ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ የመልክት።


text:
ህዝቢ ኤርትራ ግዳይ ጆግራፊካዊ ኣቀማምጣኡ ኮይኑ፣ ዛጊት ን71 ዓመታት ዝወሰደ ገረብ ብሓኽላ ፕሮጀክት ኣሜሪካ፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፣ ገና ይወርድ ኣሎ። እቲ ውዲታዊ መስርሕ ግና ንህዝቢ ኤርትራ ንኣስታት ፍርቂ ዘመን ተኸዊሉዎ ክጉዓዝ ጸኒሑ። ኣብዚ እዋንዚ ግና፣ ህዝቢ ኤርትራ ንውሑድን ንብዙሕን ዓመታት ድኣ ክታለል ይኽእል እምበር፣ ንዘልኣለም ክታለል ከምዘይክእል፣ ዛጊት ግዳይ ጆግራፊካዊ ኣቀማምጥኡን፣ ባህርያዊ ጸግኡን ኮይኑ፣ በቶም ልኡኻት ጽዮናውያን ዝኾኑ፣ ጭፍራ ህግደፍን ወያኔን ይሳቐ ከምዘሎ ዝተረድኦ ይመስል ኣሎ። ዝሓለፈ ፍርቂ ዘመን ምትላል ይኣክል፣ ንዘልኣለም ስቓይን ምጽናት ወለዶን ግና ኣየፍቅድን እየ ክብል ግና ጀሚሩ’ሎ
ጉዳይ ኤርትራስ “ኣቦኹም ኣብ ዘደቀሱና” ምዃኑ ሎምስ ንብዙሕ ወዲ ሃገር ዳርጋ ዝተሰቆሮ ይመስል። ብመደብ መሃንድሳት ጽዮናውያን ዝተኣልመ ማእለማ፣ ንመረዳእታ እቲ ካብ1947 ዓ.ም.ፈ. ክሳብ ሎሚ 2018 ዓ.ም.ፈ. ዛጊት ንኣስታት 71 ዓመታት ዝወሰደ ተዋስኦ፣ ደፋእ እንዳበለ፣ ክሳብ ወለዶ ህዝቢ ኤርትራ ዝሃልቕ ገና ይጉዓዝ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራን ህበይን ግና ይውሕድ እምበር ክጸንት ኣይክእልን እዩ። ነዚ ዝተለሙን ዝኣለሙንከ መሃንድሳት ስለላ መርበብ ኣሜሪካን፣ እቶም ተኻሉ ኣዘዝቶምን እዮም። እቲ ሽዑ ኣብ 1947 ዓ.ም.ፈ.ዝነበረ ወኪል መንግስቲ ሕቡራት ኣሜሪካ ኣብ ማእከል ኣደራሽ ባይቶ ሕቡራት ኣሜሪካ፣ “ኤርትራ ንረብሓ ህዝቢ ኣሜሪካ ክንብል፣ ዋላኳ መሰል ህዝቢ ኤርትራ ክነሱ፣ እንዳሓዘና ግና ንረብሓና ምስ ምሓዛና ሃገር ኢትዮጵያ ክጽንበር ኣለዋ” ኢሉ ዝወሰነ፣ ሰብ ጆን ፎስተር ዱለስ እዚ ስእሉ ኣብ ታሕቲ ትርእዩዎ ዘሎኹም ነበረ። ጆን ፎስተር ዱለስ ሰብኣይ ጓሉ ንሮክፌለር ወናኒ ስታንዳርድ ኦይል በልዚን እዩ።
ጆን ፎስተር ዱለስ ብ3 ጥሪ 1955 ዓ.ም.ፈ. ንረብሓ ኣሜሪካ ዘዛይድ ውዲታዊ መደብ ዕዮታት ስለ ዝፈጸመ፣ ብኣዳለውቲ መጽሔት “TIME” ብልጫ “Man of the Year” ተባሂሉ።
ኣብቲ እዋንቲ ኣማኻሪ ፕረሲደንት (ሰክረታሪ ኦፍ ስቴት) ፕረሲደንት ኣይዘንሃወር ዝነበረ፣ኣብቲ ብ1947 ዓ.ም.ፈ. ዝተጋብአ ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ዓለም፣ አርትራ ንስትራተጂካዊ ረብሓ ኣሜሪካ ምስ ኢትዮጵያ ክትጽንበር ኣለዋ ኢሉ፣ ብቬቶ ዝወሰነ ልኡኽ ጽዮናውያን ሰብ ነበረ።
እዚ ሰብዚ ካብ 1953 ክሳብ 1959 ዓ.ም.ፈ. ኣዝዩ ፍሉጥ ልኡኽ ሃጸያውያን ዝነበረ፣ በቲ ጭካኔኡ ድማ “ከም ደላይ ሰላም”፣ ወይ “ሰላም ዘምጽኤ ክኢላ”፣ ዓለምለኻዊ መዳልያ ሰላም፣ ፒስ ኖበል ፕራይስ) በቶም ጎይቶቱ ዝተሸለመ ብዓል ስልጣን ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ ነበረ።ጆን ፎስተር ዱለስ ኣባል ሰልፊ ረፓብሊክ ኣሜሪካ፣ ኣብ ግዜ ፕረሲደንት
ካብ 1961 ክሳብ 1962 ዓ.ም.ፈ. ኣብ እዋን መሪሕነት ፕረሲደንት ጆን ኤፍ ኬነዲ ዝነበረሉ፣ ብስም ፒስኮርፕ፣ ወይ “ጒጅለ ሰላም” ዝብሃሉ ግንከኣ ንስለላን ኮለላን ዝተዋፈሩ፣ ኣባላት ማእከላይ ስለላ መርበብ ኣሜሪካ፣ንገርሀኛ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንኽስልዩ፣ኣብ ፈቐዶ ከተማታትን ገጠራትን ዝርከባ ኣብያተ ትምህርቲታት ተዋፊሮም ይስልዩ ዝነበሩሉ ዘመን ነበረ። ኣብቲ እዋንቲ ከኣ እዮም ብዙሓት መንእሰያት ንቃኘው እንዳተመላለሱ ኣባላት ማእከላይ ስለለ መርበብ ኣሜሪካ ንክኾኑ ዝተመልመሉ።ኢሰያስ ኣፈወርቂ እውን ሓደ ካብቶም ብፒስኮርፕስን ብካልኦት ኣባላት ስለላ መርበብ ኣሜሪካ ዝተመልመለ ሰላዪ እዩ።
ካብ 1961 ክሳብ 1962 ዓ.ም.ፈ. መበል 35 ፕረሲደንት ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ ዝነበረ ጆን ኤፍ ኬነዲ። ጸኒሑ ግና በቶም ስዉራት ሓይልታት ገና ንኣሜሪካ ዝገዝኡዋ ዘለው፣ዲፕ ስቴት ተቐንጺሉ። ክሳብ ሎሚ ድማ እቶም ዝቐንጸሉዎ ኣብ ቤት ፍርዲ ከይቀረቡ ይነብሩ ኣለው።
መጀመርያ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ግዳይ ስለላ መርበብ ኣሜሪካ ዝኾነ፣ ኣብ ዓላ ከባቢ ኣከለጉዛይ ብኣባል ስለላ መርበብ ኣሜሪካ ሪቻርድ ኮፐላንድ እዩ ዝነበረ።
ብ1980 ዓ.ም.ፈ. ፕርሲደንት ኣሜሪካ ጆርግጅ ቡሽ ንሱዳን ዑደት ብምግባር፣ ምስ መራሕቲ ክልተ ውድባት ሻዕብያን ውያኔን ተራኺቡ፣ ብሓባር ተላፊኖም ንውድብ ጀብሃ ከጥፍኡዋ ከምዘለዎም ተወዓዓለ።
ንተ.ሓ.ኤ. ካብ መሬት ኤርትራ ጸራሪግካ ንሱዳን ምጕሓፍ፣ መደብ ስለላ መርበብ ኣሜሪካን ስለላ መርበብ ሞሳድን ስለ ዝነበረ፣ ፕረሲደንት ቡሽ ክሳብ ንሱዳን ከሰላ ዑደት ብምግባር፣ ምስ መራሕቲ ፖሊትቢሮ ወያኔን፣ገባራይን ሓዳጋይ ኢሰያስን፣ ሓደ ውዲታዊ መደብ ዕዮ፣ማለት ምስጓጕ ተ.ሓ.ኤ. ካብ መሬት ኤርትራ ዝብል ብ1980 ውዕል ኣእተዎም። ጆርጅ ቡሽ ክሳብ ምክትል ፕረሲደንት ሬጋን፣ጸኒሑ ፕረሲደንት ኣሜሪካ ኮይኑ ዝልዓለ ስልጣን ዝሕዝ፣ እቲ ቀንዲ መራሕን ኣዛዝን ማእከላይ ስለላ መርበብ ኣሜሪካ ዝነበረ ብዓል ዓቢ ስልጣን እዩ ዝነበረ።
ፕረሲደንት ጂሚ ካርተር፤መንግስቱ ኃይለማርያም፣ ስትራተጂካዊ ምሕዝነት ምስ ብሶቭየት ሕብረት ስለዝገበረ፣ መሃንድሳት ሶቭየት ሕብረት ዘውጽኡሉ ወፍሪ ኲናት ተኸቲሉ፣ ንሣዕብያን ወያኔን ንዅዅስትሮም መደብ ከምዘውጽኤ ስለላ መርበብ ኣሜሪካ ከኣ ዛጊት ነቲ ጒዳይ ብኣቕልቦ ተመልከት።ካብኡ መንግስቱ ኃይለማርያም በቲ መሃንድሳት ወተሃደር ሶቭየት ሕብረት ዘውጽኡሉ መድብ ተሓጊዙ ንሻዕብያን ወያኔን ከጥፍኦም መደብ ምስ ኣውጽኤ፣
ማእከላይ ስለላ መርበብ ኣሜሪካ፣ ከምቲ ንሶቭየት ሕብረት ካብ ኣፍጋኒስታን ንምክልኻል፣ ሓይሊ ኣልቃሂዳ ኣብ ኣፍጋኒስታን ዘዳለወት፣ ከምኡ ድማ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣፍሪቃውያን ኣልቃሂዳ ኣዳሊያ ነቲ ብሶቭየት ሕብረት ተታሒዙ ዝነበረ ስትራተጂካዊ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንክትቆጻጸር መደበት። ነዚ ንምትግባር ድማ ፕረሲደንት ጂሚ ካርተር ከም ኣራኻባይን ብስለላ መርበብ ኣሜሪካን መንግስቲ ኣሜሪካን ዝተዋህቦ መደብ ዕዮ ንምትግባር፣ ንኢሰያስን፣ ንመለስን ኣብ ካርቱም ኣራኺቡ ውዕል ከምዝኣቶ ብግህዶ ዝተወረ ሓቂ እዩ ነይሩ። ብግብሪ ከኣ ተራእዩ።
እቲ ብ1985 ዓ.ም.ፈ. ብፕረሲደንት ካርተር ዝተገብረ ውዕል ብ1991 ዓ.ም.ፈ.ምስተዓወተ፣ ውዕል ለንደን ድማ ዛጊት ሰራዊት ኤርትራ ገና ነስመራ ከይኣተወ ስዓበ። ነዚ ክጥሕና ድኺን ትርህጻ ኮይኑ ድማ፣ድሕሪቲ 30 ዓመት ቃልሲ ኤርትራን፣ 17 ዓመታት ቃልሲ ትግራዎትን፣ ብስም “ነጻነትን ሓርነትን ድኣ ተሸቂጡሉ እምበር፣ኣብ መወዳእታስ እቲ ውጽኢት ስርሒት ሰውራ፣ ማለት እቲ ጻማን ዓስብን መስዋቲ ጀጋኑ ንጽዮናውያን ጥራይ እዩ ኮይኑ ተሪፉ። ብርግጽ ከኣ እቲ ስዉር ኣጀንዳ ዝነበሮ ውዕል ለንዶን፣ ሎሚ ኣጀንዳኡ እንዳተጋህደ ይኸይድ ኣሎ።
ኢሰያስ ኣፈወርቅን ለገሰ ዜናዊ ካብ ሰብዓታት ጀሚሮም ክልተ ገጽ ሓደ ቅርሺ ኮይኖም፣ ክሳብ ሕዳሪናይ ተሰሚሙ መለስ ዝዓርፍ፣ ኢድን ጓንትን ኮይኖም ክሰርሑ ዝጸንሑ ልኡኻት ሳጥናኤል እዮም።
ለገሰ ዜናውን ኢሰያስ ኣፈወርቅን ክልተ ገጽ ሓደ ቅርሺ ኮይኖም ንኽኽድሙ ብመሃንድሳት ጽዮናውያን ተመል- ሚሎም ዝተላእኩ ሰለልቲ እዮም።


text:
www.eri-platform.org
19 March 2021
ሓባራዊ መግለጺ
ምንቅስቓስ ንልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራን ሓንቲ ሃገርን
ምፍታሕ ግጭት ኣብ ትግራይ
ኲናት፡ ከም ኵሉ ሰብ-ሰርሖ ሓደጋታት፡ ኪውገድ ዚከኣል ተርእዮ ኢዩ። እቲ ኣብ ውሽጢ ሓንቲ ሃገር ዚካየድ ፖለቲካዊ ውድድር ንስልጣን ናብ ጐነጻዊ ግጭት ከምርሕ ናይ ግድን ኣይኰነን። ኲናት ውጽኢት ናይ “ፍሽለት ሰብኣዊ ልቦና”ን ዓወት ናይ ህልኽን ኢዩ። ከም ሓፈሻዊ ሕጊ፡ ንጕዳያት ፖለቲካዊ ቍርቍስ ብሰላማዊ ኣገባብ ምፍታሕ ዚምረጽን፡ ብዓይኒ ክሳራ ሰብኣዊ ህይወት፡ ዕንወት ንብረትን ዚባኽን ዕድላት ልምዓትን ኪምዘን እንከሎ ድማ፡ ኣዝዩ ዚወሓደ ዋጋ ዘኽፍልን ምዃኑ ፍሉጥ ኢዩ። ኵሉ’ቲ ግዝኣተ ሕጊ ብምምእዛዝ ዚካየድ ሰላማዊ ኣገባባት ምስ ዚጽንቀቕ ጥራይ ኢዩ ኲናት ነብስኻ ንምክልኻል ኰነ ሓርነት ንምዕቃብ ወይ ንምጕንጻፍ ኣብ ዚግበር ቃልሲ ከም ናይ መወዳእታ ኣማራጺ ዚውሰድ ስጕምቲ መጠን ምኽኑይ ዚኸውን። ብመንጽር’ቲ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣኡን እዚ መምዘኒ እዝን ኪርአ እንከሎ፡ ነቲ ምውላዕ ኲናት ኣብ ትግራይ፡ ምስቲ ኵሉ ኣዕናዊ ሳዕቤናቱ፡ እንተላይ እቲ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ዘውርዶ ዘሎ ዘይተኣደነ ስቓይን መከራን፡ ንኸተመኽንየሉ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኢዩ።
ኲናት ዘስዕቦ ሞትን ዕንወትን ብዕምቈት ብምግንዛብ፡ ምንቅስቓስ ንልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራ (ልህኤ)፡ ኣብ መጀመርያ ብእዋኑ ንፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን፡ ንረብሓ ህዝቢ ቀዳምነት ብምሃብ ፍልልያቶም ብሰላማዊ ኣገባብ ንኪፈትሑ ዚጽውዕ መግለጺ (link) ኣውጺኡ። እቲ መግለጺ ንኣህጕራዊ ኮም፡ ዞባዊ ውድባትን ጐረባብቲ ሃገራትን ጽቡቕ ጽልዋታቶም ተጠቒሞም ምቍራጽ ተጻብኦታት ኣብ ምምጻእ ኪሕግዙን ብመሰረት ግዝኣተ ሕጊ ነባሪ ፍታሕ ናይቶም ዘየሰማምዑ ጕዳያት ኣብ ምርካብ ከበርክቱን ኣማሕጺኑ።
ብተወሳኺ፡ እቲ መግለጺ ልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራ እንተላይ ንኣህጕራዊ ሽማግለ ቀይሕ መስቀልን (ኣሽቀመ) ኣህጕራዊ ምንቅስቓስ ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ወርሕን (ኣምቀመቀወ) ድሕነትን ሰናይ ህላወን ህዝቢ ትግራይ ንምርግጋጽ እቶም ተዋጋእቲ ሓይልታት ኣህጕራዊ ሕጊ ኲናት ከም ዚምእዘዙ ንምግባር ኵሉ ዚከኣል ጻዕሪ ከካይዱ ኣማሕጺኑ። ኣብ ርእሲኡ፡ እቲ ኣህጕራዊ ኮም ብሓፈሻ፡ እቲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ንስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት (ላኮስሕሃ) ድማ ብፍላይ፡ ብመሰረት ኣህጕራዊ ሕጊ ኲናት ውዕል ጀነቫ፡ ድሕነት፡ ግቡእ ስደተኛዊ ቍመናን ሰናይ ህላወን ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ትግራይን ካልኦት ቦታታት ኢትዮጵያን ንምርግጋጽ ሓላፍነት ከም ዘለዎም ኣዘኻኺሩ።
ኣብ ክብደት መርትዖታት ናይቲ ብዛዕባ’ቲ ቀቅድሚ ምውላዕ ናይ ተጻብኦታት ዚነበረ ኵነታት ብምምርኳስ፡ ምንቅስቓስ ንልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራን ሓንቲ ሃገርን ነቶም ፍልልያት ንምፍታሕ ዘኽእል ሰላማዊ ኣማራጺ ከም ዚነበረ፣ እቲ ኣብ ትግራይ ዚተወልዐ ኲናት፡ ምስቲ ኵሉ ዘቤታዊ፡ ዞባውን ኣህጕራውን ሳዕቤናቱ፡ ኪውገድ ዚከኣል ከም ዚነበረ፣ ብትሪ ይኣምኑ። እቲ ብርኡይ በዂሩ ዚነበረ ነገር ነቶም ካብቲ መስርሕ ናይ ስግግር ስልጣን ዚተላዕሉ ጕዳያት ብግቡእ ንምእላይ ኰነ ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያን ቀጥታዊ ጐደቦኣን ምስቲ ለውጢ ተተሓሒዙ ዚመጸ ሓድሽ ኣሰላልፋ ሓይልታት ንምትዕራቕ ዕቱብ ፖለቲካዊ ድሌት ኢዩ። ከምቲ እቲ መግለጺ ልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራ ኣቐዲሙ ኣጠንቂቑዎ ዚነበረ፡ እቲ ኲናት ኣብ ኢትዮጵያ ሰላም፡ ጸጥታን ርግኣትን ዘሪጉ፣ መዋቕራዊ ሽግራት ኢትዮጵያ ኣጋዲዱ፣ ኣብቲ ዞባ ጐዳኢ በጨቕታዊ ሳዕቤናት፡ እንተላይ ተሳታፍነት ናይ ኤርትራን ዶባዊ ግጭት ምስ ሱዳንን ኣኸቲሉ።
ብርግጽ፡ ኲናት ንዚዀነ ህዝቢ “ባህላዊ ጸወታ” ኣይኰነን። እቲ ነቲ ኲናት ዚወልዐ ኣብ ልዕሊ’ቲ ሰሜናዊ እዚ ሰራዊት ኢትዮጵያ ብስም “ትጽቢታዊ ምክልኻል” ዚተፈጸመ ጽሕፍታዊ ወይ ፋላዊ “መብረቓዊ መጥቃዕቲ” ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ደርማስ ግጉይ ቅማረ ምንባሩ ብጋህዲ ተራእዩ። እቲ ንዕስራ ዓመታት ዚቐጸለ ጐበጣ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ነቲ ኵነታት ዘጋደደ ካልእ ስትራተጅያዊ ጌጋ ስርዓት ህወሓት ኢዩ። ገሊኡ ሰብ ክሳብ ክንደይ ንኲናት ከም ዚደፋፍእ፡ ንጃህራን ፈኸራን ከም ዘጸባብቕ ወይ ከም ዚትዅትዅ ብዘየገድስ፣ ኲናት ብቐዳምነትን ብቐንዱን በቶም መሳርዕ ወተሃደራት ናይቶም ተዋጋእቲ ሓይልታት ኰነ ኣብ ልዕሊኦም ዚፍጸም፡ ብሕጊ ዚባረኽ ፕሮጀክት ናይ ጃምላዊ ቅትለትን ዘይተኣደነ ዕንወትን ኢዩ። ኣብ ዚዀነ ቦታን ግዜን ኣብ ዚካየደሉ ኣጋጣሚ፡ ኲናት ዚተፈላለየ ብዝሒ ወይ ዓቐን ናይቲ ብቃለ-ሽፋናዊ ኣዘራርባ ካልኣዊ ወይ ጐድናዊ ጕድኣት እናተባህለ ዚቐርብ ክሳራ ህይወትን ንብረትን ሰላማዊ ህዝቢ ዘስዕብ ተርእዮ ኢዩ።
ነቶም ብዛዕባ’ቲ ካልኣዊ ዕንወት ዚቐርቡ ጸብጻባት ብዚምልከት፡ ኣብቲ ዋሕዚ ኣከራኸርቲ ጸብጻባት ናይቶም ዘይተረጋገጹ ብህሎታት ናይ ህልቀት፡ ግፍዕታት፡ ጃምላዊ ቅትለታት፡ ጾታዊ ዓመጻት፡ ዝምታታት፡ ወዘተ.፡ ነቲ ሓቂ ካብቲ ፈጠራ ምምማይ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ኢዩ። እቶም ከም በዓል “ህልቂት ኣዅሱም” ዚኣመሰሉ ዘይተረጋገጹ ክስታት፡ ኰነ ተባሂሉ ንፍሉይ ዕላማ ዚተፈጥሩን ብመራሕቲ ህወሓት ኰነ ብሰራሕተኛታት ዲጂታል ወያነን ትግራይ ሚድያ ሃውስን ዚተዘርግሑን ኢዮም። ሽሕ’ኳ ብድሕሪ ምዝርግሖም ብናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብዚተዋህቡ ሓበሬታታት ግጉይነቶም ዚተረጋገጸ እንተዀነ፣ እዞም ከምዚኦም ዚኣመሰሉ ጭብጢ ዘይብሎም ክስታት በቶም ብልግሲ ዚምወሉ መሳርዕ ዕሱባት፡ ኣማለድቲ፡ ደገፍትን ተጣበቕትን ናይ ህወሓት ኣብቲ ኣህጕራዊ ልምዳውን ማሕበራውን ሚድያ ብቐጻሊ ይራብሑ፡ ይኰሓሓሉን ይዝርግሑን ኣለዉ። ብኣንጻሩ፡ እቶም ዚእመኑ ጸብጻባት ናይቶም ብሓይልታት ትግራይ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ተፈጺሞም ዚበሃሉ ግፍዕታት ይጕሰዩን ይስተሩን ኣለዉ። እዚ ድማ፡ ሓቅነት ናይቲ ተፈጺሙ ዚበሃል ግፍዕታት ንምጽራይ ይዅን ዘእምን ምምማይ መንነት ናይቶም ነቲ ግፍዒ ፈጺሞም ዚበሃሉ ተኸሰስቲ፣ ማለት ኣየናይ ሓይሊ ካብቶም ኣብ ግጭት ትግራይ ተዋፊሮም ዘለዉ ብዙሓት ተዋሳእቲ ከም ዚፈጸሞም ንምጽራይ ግቡእ ጻዕሪ ከይተገብረ ዚካየድ፡ ብስርዓት ዚተወደበ ፕሮፓጋንዳዊ ዘመተ ኢዩ።
እቲ ሽግር ናይ ሓቅነት ምርግጋጽ በቲ ዚጸንሐ ምቍራጽ ናይ መራኸቢታት፡ ስእነት ናይ ዘተኣማምን ምንጭታት ሓበሬታ ኰነ ብዝሒ ናይቶም ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዚካየድ ዘሎ ዘሕዝን ግጭት ዚሳተፉ ዘለዉ ተዋሳእቲ ኣጸቢቑ ዚጋደድ ኢዩ። እቶም ኣብ ትግራይ ተዋፊሮም ዘለዉ ዚተፈላለዩ ተዋጋእቲ ሰራዊታት ነዞም ዚስዕቡ የጠቓልሉ፦ ሃገራዊ ሓይሊ ምክልኻል ኢትዮጵያ (ሃሓምኢ)፣ ናይ ኣምሓራ ፍሉይ ሓይሊ፡ ሚሊሻን ዘይምዱብ ሓይልታትን (ፋኖ)፣ ምስ ደገፍ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ (ሓምኤ)፡ ዋላ’ኳ ክልቲአን መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ተሳትፎኡ ብወግዒ ዚኸሓድኦ እንተዀነ፣ ብሓደ ወገን፤ ናይ ትግራይ ፍሉይ ሓይሊ፡ ሚሊሻን ዘይምዱብ ሓይልታትን (ሳብሪ) ድማ፡ በቲ ካልእ። እቶም ኣስታት 10,000-13,000 ዚዀኑ ህወሓት ነተን ከተማታት ኣብ ዚገደፈትሉ ካብ ኣብያተ ማእሰርቲ ተለቒቖም ዚበሃሉ ዕጡቓት ገበነኛታት ድማ ተወሳኺ ምድብ ናይ ተዋሳእቲ ኢዮም።
እቲ ኣብ ትግራይ ዚካየድ ዘሎ ኲናት ብቐዳምነት ንኢትዮጵያን ንህዝቢ ኢትዮጵያን ዚምልከት ውሽጣዊ ጕዳይ ናይ ኢትዮጵያ ኢዩ። ኰይኑ ግን፡ ምስቲ ክዉንነት ናይቲ እቲ ውግእ ኣብ ውሽጢ’ቲ ዚተጐብጠ ግዝኣት ኤርትራ፡ ኣብ ከባቢታት ባድመን ዛላምበሳን፡ ምጅማሩ፣ ምምላስ ናይቶም ክሳብ ሽዑ ተጐቢጦም ዚጸንሑ፡ ሰሜን ካብቲ በቶም መግዛእታዊ ውዕላት ናይ 1900፡ 1902ን 1908ን ዚተደረተ መግዛእታዊ ዶብ ዚርከቡ ግዝኣታት ኤርትራ ምምላስ፡ ንተሳትፎ ኤርትራ ኣብቲ ኲናት ዚደረኸ ኣገዳሲ ስትራተጅያዊ ረቛሒ ነይሩ። ምስ ምሕራር ናይቶም ዚተጐብጡ ግዝኣታታ፡ ምምላስ ልዑላውነታ ኣብ ልዕሊ እዞም ግዝኣታት እዚኣቶም ኰነ ምልባስ ወግዓውነት ናይቲ ኣህጕራዊ ዶባ ምስ ኢትዮጵያ፣ ኤርትራ ሰራዊታ ኪትስሕብ፡ ኣህጕራዊ ዶባ ከተውሕስ፡ ካብቲ ውሽጣዊ ግጭት ናይ ኢትዮጵያ ኪትገላገል ይግባእ። እቲ ቀንዲ ግቡእ ሓላፍነት ናይ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ (ሓምኤ) ድሕነትን ሰናይ ህላወን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ምውሓስን ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ናይ ሃገረ ኤርትራ ምክልኻልን ኢዩ።
ከምኡ ክንዲ ዚዀነ፡ ልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራን ሓንቲ ሃገርን፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ (ሓምኤ) ካብ ኢትዮጵያ ኪስሕብ፣ ኣብ ንውሓት ዶባት ኤርትራ ኣብ ዕማም ርእሰ-ምክልኻል ኪዋፈር፣ ኣብ ውሽጣዊ ጕዳያት ኢትዮጵያ ካብ ምስታፍ ኪቝጠብ ብትሪ የማሕጽኑ። ንሕና ኤርትራውያን ኣብቲ ኣብ ሃገርና ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ብምምጻእ ፖለቲካዊ ምዕባለን ቍጠባዊ ልምዓትን ሕብረተሰብና ንምድንፋዕ ዚሕልን ጻዕሪ ከነድህብ ይግባእ። ካብ ሓልዮታት ናይ ዞባዊ ሰላም፡ ጸጥታን ርግኣትን ወጻኢ፡ ኤርትራ ኣብ ውሽጣዊ ጕዳያት ኢትዮጵያ ኣብ ምትእትታው ዚዀነ ተወሳኺ ፍሉይ ሃገራዊ ረብሓ የብላን።
ምስዚ ማዕረ ኣገዳስነት ዘለዎ ድማ፡ ኤርትራ ኣብ ሰልሚ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ካብ ምሽማም ኪትእደብ ይግባእ። ኣብቲ ኣብ መንጎ ተወዳደርቲ ጃንዳታት ናይቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስልጣን ዚነበረ ገዛኢ ልፍንቲ፡ ከም መቐጸልታ ናይ መሪር ዘቤታዊ ቍርቕስ ንስልጣን ዚካየድ ኲናት ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምስታፍን ነቲ ውሑድ ጸጋታት ኤርትራ ምብኻንን ግጉይ፡ ጦብሎቛውን ዘሕዝንን ተግባር ኢዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ታኼላ ናይቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያውያን ዚካየድ ዚተናውሐ ግጭት ምሽካል ንሃገራዊ ረብሓ ኤርትራ ዘገልግል ይዅን ነታ ንእሽቶይን ዚደኸየትን ኤርትራ ዘዋጽእ ኣይኰነን። ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ውሽጣዊ ጕዳያት ኢትዮጵያ ምትእትታው፡ ኣቓልቦኦም ነቲ ንሃገርና ዘዕኑን ንህዝብና ዚጭቍንን ዘሎ መላኺ ስርዓት ናብ ምእላይ ከተኵር ይግባእ።
እቲ ኣብ ትግራይ ዚካየድ ዘሎ ኲናት ነቲ ድሮ ብታሪኻዊ ቅርሕንትታት ተበኪሉ፡ ኣብ ውሽጣዊ ቈየቛ ተዋሒጡ፡ ብቐጻሊ ምፍንጫል ተዳኺሙ ዚጸንሐ ኤርትራዊ ዳያስፖራዊ ተቓዋሚ ፖለቲካ ብዝያዳ መቓቒሉዎን ኣተፋኒኑዎን ኣሎ። ኣብ ክንዲ ነቲ ዓመጸኛ ስርዓት ኣብ ምቅዋም ኰነ ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ንምድራኽ ነቲ ዘቤታዊ ተቓውሞ ዚተወሃሃደ ደገፍ ኣብ ምሃብ ዚጣራነፍ፣ ኤርትራዊ ዳያስፖራዊ ፖለቲካ፡ ብዘይካ እቶም ጽኑዓት ተጣበቕቲ ረብሓ ህዝብን ሃገረ ኤርትራን፡ ናብ ነንሓድሕዱ ዚወቓቐስ ሻራ-ህወሓት፡ ሻራ-ኣቢይ ወይ ሻራ-ኢሳያስ ጃንዳታት ተበታቲኑ ይርከብ። ከምኡ ክንዲ ዚዀነ ድማ፡ ንገዛእ ርእሱ ብዝያዳ ዘየድምዕን ምስቲ ልዑላውነት ናብ ህዝቢ ዘምልስ ቅዋማዊ መንግስቲ ናይ ምትካል ሃረርታ ህዝቢ ኤርትራ ዘይተኣሳሰርን ገይሩ። ኤርትራውያን ዘይሻራዊ መርገጺ ብምርዓም ንረብሓታት ህዝብን ሃገረ ኤርትራን ብቐዳምነት ዚሰርዕ ምዙን ኣተሓሕዛ ኪኽተሉ እዋኑ ሎሚ ኢዩ።
ጐነጻዊ ግጭት ኣብ ሓያሎ ክፋላት ዞባ ትግራይ ናይ ኢትዮጵያ ንሓሙሻይ ወርሒ ይቕጽል ኣሎ። ዋላ’ኳ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ኣቐዲሙ እቲ “ስርሒት ምኽባር ሕጊ” ብዓወት ከም ዚተዛዘመ ዚኣወጀ እንተዀነ፡ ጸብጻባት ፈቐድኡ ሓሓሊፎም ዚካየዱ ውግኣት ከም ዘለዉ የመልክቱ። እቲ ምንዋሕ ናይቲ ግጭት፡ እቲ ግጭት ዘስዓቦ ምምዝባል ናይ ህዝቢ፡ ጸብጻባት ናይ ዚኽሰት ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው፡ ዘይተረጋገጸ ብህሎታት ናይ ግፍዕታትን ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላትን እናዓበየ ዚኸይድ ሻቕሎት ኣለዓዒሎም ሰፊሕ ኣህጕራዊ ቈላሕታ ስሒቦም ኣለዉ።
ኣብ ከምዚ ዚኣመሰለ ኵነታት፡ ልዑላውነት ህዝቢ ኤርትራን ሓንቲ ሃገርን ብሓባር ነዚ ዚስዕብ ጻውዒት የቕርቡ፦


text:
ካብቶም ተጠርጠርቲ 13 አብ ቤት ፍርዲ ከተማ ጁባ ቀሪቦም ኣለው። ኣብ ዝሓለፈ ሓምለ አብታ ከተማ ንሓደ ሆቴል አጥቒዖም መካይን ሰሪቆም አብቲ ህንጻ ንዝነበረ ዳርጋ ኹሉ ሰብ ሓሪሞምን ዝተፈላልየ ስቅያት ፈጺሞም ዝብል ክሲ ቀሪብዎም’ሎ።
አካያዲ ስራሕ’ቲ ሆቴል ኣብ ዝሃቦ ቃለ ምስክርነት ብውሑዱ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ሰራሕተኛታት ረድኤት ብአፈሙዝ ጠበንጃ ጾታዊ ዓመጽ ከምዝተፈጸመን ሓደ ጋዜጠኛ ኸአ ብጥይት ተቐቲሉ ክብል መስኪሩ’ሎ።
ጉጅለ ተሓላቂ ሰብኣዊ መሰላት ሁማን ራይትስ ዎች ከምዝበሎ በቲ ፍጻመ ዝሰንበዱ ሰራሕተኛታት ረድኤት ካብቶም 1,200 ሜትር ጥራይ ርሒቆም ዝነበሩ ወታሃደራት ሕቡራት ሃገራት ሓገዝ ሓቲቶም ግን ምላሽ ኣይረኸቡን ኢሉ’ሎ።
እቲ ከይዲ ፍርዲ ኣብ ዝቕጽል ሶሉስ ክቕጽል’ዩ፡ ገበነኛታት ኮይኖም እተተረኺቦም ኸአ ሞት ክፍረዶም ከምዝኽእል ጠቕላሊ ወታሃደራዊ ዓቓቢ ገሊጾም አለው።
እዚ ከምዚ ከሎ አብታ ሃገር ብዘሎ ጎነጽን ህጽረት ውሕስነት መግብን ብፍላይ ኩነታት አካላ ጉዱኣትን ብዕድመ ዝደፍኡን ኣዝዩ ዘተሓሳስብ’ዩ ክብል ሁማን ራይትስ ዎች ገሊጹ’ሎ።


text:
ኣብ`ዚ ቐረባ እዋን ኣብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ዩ.ኤስ ምኽትል ምንስተር ኣህጉራዊ ጉዳያት ማርያ ኦቴሮን ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ጆኒ ካርሰንን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ብዛዕባ ብርቱካን ኣልዒሎም ተዛትዮም ኔሮም።
ጆኒ ካርሰን፡ ናይ ወ/ት ብርቱካንን ናይ ካልኦትን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ምጽናሕ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ጽቡቕ ስም ከምዘይህቦ ነጊርናዮም ኢና ኢሎም ኔሮም
መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ወ/ት ብርቱካን ይቕረታ ስለዝሓተተትን ምስ ኣዲኣን ጓላን ንኽትራኸብን ከምዝፈትሓ ኣፍሊጡ`ሎ። ን646 መዓልታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሕለፈት ብርቱካን፡ ብፍላይ በይና ተዓጽያ ዘሕለፈትለን 200 መዓልታት ዘስካሕክሓ ኸምዝነበራ ገሊጻ`ላ።
ገለ ተንተንቲ ፡ እቲ ንብርቱካን ዝተገብረ ይቕረታ፡ ኢትዮጵያ ሽም ዲሞክራሲኣ ንምምሕያሽ ዝገበረቶ`ዩ ይብሉ። ምንስትሪ ወጻኢ U.S ፡ ዓሚ ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ሰብኣዊ መሰል፡ ብርቱካን ናይ ፖሊቲካ እስርቲ`ያ ኢሉዋ ኔሩ። ትካላት ሰብኣዊ መሰላት ብወገኖም፡ ብርቱካን ናይ ሕልና እስርቲ`ያ ክብልዋ ጸኒሖም`ዮም።
ኣባል ኣመራርሓ ሰልፊ ሓድነትን ፍትሕን ኣቶ ስየ ኣብርሃ ብዛዕባ ምፍታሕ ብርቱካን ንቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ፡ “ጉዳይ ምፍታሕ ናይ ሕልና እስረኛታት፡ ብፍላይ ናይ ው/ት ብርቱካን ምፍታሕ ሓደ ዓቢይ ፖሊቲካዊ ኣጀንዳ ኮይኑ ጸኒሑ`ዩ ኣብ`ዛ ሃገር” ድሕሪ ምባል ዝኾነ ኽስታይ`ኳ እንተሃለዎ ምፍትሓ ግን ጽቡቕ ኢዩ ኢሎም።
ንምሉእ ፕሮግራም ንምስማዕ ኣብቲ ላዕላዋይ ጸጋም ዘሎ ምልክት ድምጺ ጠውቑ


text:
ንሰሉስ ዕለት 13 ሚያዝያ ብተቓወምቲ ውድባትን ሲቪካውያን ማሕበራትን ኣብ ኖርወይ ጸረ ህግደፋዊ ዕንደራ ሰላማዊ ሰልፊ ክግበር ስለ ዝኾነ፡ ኩሉ ብህዝቡን ሃገሩን ዝግደስ ኤርትራዊ፡ ኣብ`ዚ ሰልፊ`ዚ ንኽሳተፍ ብኽብሪ ንዕድም ኣሎና፡፡
ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ዝኾኑ ኤርትራውያን፡ ንመሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ዝቃወሙ ሶማላውያን፡ ከምኡ ‘ውን ኣባላት ቅንጅትን ግንባር ሓርነት ኡጋዴንን ዝርከቡዎም ሰልፈኛታት ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝበየኖ እገዳ ብምቅዋም ብ22 ለካቲት ኣብ ጀኔቫ ስዊዘርላንድ ተሰሊፎም ውዒሎም።
ኣብ ዘሎካ አሊካ መክት ኤርትራዊ ብዕምቈት መርምሮ ናይ ወገንካ ግፍዒ ርኢካ ሰሚዕካ አይትበል እንድዒ ናብ ህግደፍ አይትስገድ ናብ በላዒ። ፈርካሽ ጃንዳ ህግደፍ ጻሕታሪ መከራ ይበታትነን አሎ እንዳታት ኤርትራ ብግቡእ ንረደአዮ ናይ ተንኰሎም ሽጣራ ካብ ቦታ ናብ ቦታ
በንጻሩ ብበለጽ ዝሃጠረ
ኣብ በለጽ ዝጋማዳሕ
ግምጥል ክብል ዘይእግሞ
ንተጋዳላይ – ከዳዕ፡ ወያነ ክስይሞ፡፡
ጽባሕ ድማ ኣብ ዳግማይ ግርንቢጥ
ሓርበኛታት ምስተኣኻኽቡ
ካብ ጎደና ህዉታተ ምስ ወጹ
እቲ ኣብ በለጹ – እቲ ኣብ ሃገሩ፡
ዜግነት ይለዋወጡ።


text:
ቅዱስ ኣቦና ኣብ ሶሪያ ሰላም ክወርድ ብቐጻሊ ዘቕርብዎ ጻውዒትን ናብ ርእሰ ብሔር ኣሳድ ዘመሓላለፍዎ መእኽትን ቅዱስነቶም ንሕዝቢ ሶሪያን ሃገረ ሶርያን ዘለዎም ፍቕሪ ዝምስክር ምዃኑን ኣብ ኣለፖ ቆሞስ ኣባ ፊራስ ሉትፊ ሓቢሮም፡ ኣብ ኢድሊብ ዝርከብ ናይ ኣሳዶን መከራን ኣደዳ ዝኸውን ዘሎ ማሕበረ ክርስቲያን ዘሕልፎ ዘሎ ጽንኩር ኩነት ምስ ቫቲካን ኣገልግሎ ክፍሊ ዜና ብስልኪ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ገሊጾም፥
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣባ ሉትፊ ኣብቲ ቅዱስ ኣቦና ናብ ርእሰ ብሔር ኣሳድ ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ተስፋ ዝንበቦን ቅርበትን ሓልዮትን ቅዱስ ኣቦና ንሕዝቢ ሶሪያ ዝምክስር እዩ ቢሎም፡ ብዙሕ እዋን ንዘፍቅራ ሃገረ ሶርያ ቢሎም እዮም ብዛዕባ ሶሪያ ዝዛረቡን መልእኽቶም እውን ዘመሓላልፉን፡ ናብ ርእሰ ብሔር ኣሳድ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ንርእሰ ብሔር ኣሳድ ዕለት 22 ሓምለ 2019 ዓ.ም. ዝትረከበሉ ዕለት ኣብ ልዕሊ ኣለፖ ብዙሕ ካብ ዘይርቕ ከባቢ ተወንጫፊ ይዘንብ ከምዝነበረን ሕጻናት ዝርከብዎም ኣስታት 10 ዝግመቱ ንጹሓን ዜጋታት ከምእተቐትሉን ኣባ ሉትፊ ገሊጾም እዚ ውግእን ዓመጽን ከብቅዕ ንሶም እውን ኣብ ናይ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ድምጺ ሓቢሮም ጻውዒት የቕርቡ።
ማሕበረ ክርስቲያን ኢድሊብ ከይርስዑ ሓደራ
ኣብ ኢድሊብ ዘሎ ጽንኩር ሰብኣዊ ኩነት ካብታ ብጅሃዳውያን ዕጡቓት ሓይሊ ቤቶምን ንብረቶምን ጠንጢኖም ንኽመዛበሉ ካብ ዝተገድዱሉ ዕለት ኣትሒዙ ማሕበረ ክርስቲያን ንኽትገልጾ ዘይከኣል ሰብኣዊ ቅልውላው ተቓሊዑን ይቕተልን ይጭወይን ንኣብነት ቅድሚ ሓደ ሰሙን ኣቢሉ ይኸውን ሓንቲ ክርስቲያ መምህር ተዓሚጸንን ንመግረፍቲ ተቓሊዔንን ኣካላውን ስነ ኣእምሮኣውን ማህሰይቲ ከምዘጋነፈን ኣባ ሉትፊ ገሊጾም፡ ህልው ኩነታት ከባቢ ኢድሊብ ኣዚዩ ዘሰክፍን ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናኸፈኤ እዩ ዝኸይድ ዘሎ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ቁጽሪ ብለበዳ ኮቪድ-19 ይትሓዙ ዘለው ታንዛናዊያን እናወሰኸ ይኸይድ ኣብዘለሉ ሕጂ እዋን ዜጋታት’ታ ሃገር ናይ ሰለስተ መዓልታት ሃገራዊ ፀሎት ሎሚ ዓርቢ ጀሚሮም።
ነቲ ናይ ጸሎት ኣዋጅ ትማሊ ሓሙስ ወግዓዊ ዝገበሩ ናይ ታንዛኒያ ፕረዚደንት ጆን ማጉፉሊ ታንዛናዊያን በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ሓደሽቲ ሽዱሽተ ሓዊሱ ቫይረስ ኮሮና ንዝሓዞም 94 ሰባት ኣምላክ ክሕልዎምን ክፍውሶምን ክፅልዩሎም ፀዊዖም።
ኣብታ ሃገር ዛጊት በቲ ቫይረስ 4 ሰባት ህይወቶም ስኢኖም ኣለው።ማሕበራዊ ርክባት ተኣጊዶም፣ኣብያተ ትምህርቲ ተዓፂዮም ይርከቡ።ኣብያተ እምነት ግን ክፉት ኮይኖም ቀፂሎም፤ሰባት ድማ ከምድላዮም ይንቀሳቐሱ ኣለው።
እቲ ናይ ፀሎት ፃውዒት ይቐርብ ዘሎ ታንዛኒያ ኣብ 1964 ታንጋኒካን ዛንዚባርን ተፀንቢረን ታንዛኒያ ዝተመስረተትሉ 26 ሚያዚያ ዝኽበር ሃገራዊ በዓል ብሰንኪ እቲ ለበዳ ቫይረስ ድሕሪ ምስራዛ እዩ።
ቀዳማይ ሚንስትር ቃሲም ማጃሊዋ ፕረዚደንት ማጉፉሊ ነቲ በዓል ተመዲቡ ዝነበረ 217,000 ሽሕ ዶላር ኣብታ ሃገር ንዘጋጠመ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ክዛወር ኣዚዞም ኣለው ኢሎም።


text:
ጋዘጣዊ መግለጺ ምምስራት ዓለም ለኻዊ ምንቅስቃስ መንእሰያት ኤርትራ ኦታዋ ካናዳ.
ድሕሪ ተደጋጋሚ ኣኼባታትን ምይይጥን ዓለም ለኻዊ ምንቅስቃስ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ካናዳ ፕሮግራሙ ኣጽፊፉ ዓላማታቱ ኣነጺሩ ዘይመኽሰባዊ ማሕበር ተባሂሉ ዝፍለጥ ኮይኑ ኣካል ናቶም ኣብ ዝተፈላለየ ኩርንዓት ዓለም ኮይኖም ንመሰልን ፍትሒን ከማኡ ውን ንሕጊን ዝጣበቑ ዘለዉ ዜጋታትና ሓቢርና ንምቅላስ ዕላዊ ማሕበር ብዕለት 20 ሰነ 2010 ኣብ ከተማ ኦታዋ ካናዳ መስሪትና፡፡
መንእሰያት ኤርትራ ከም ተካኢ ወለዶ መጠን ነቲ ኣብ ሃገርና ዪኹን ኣብ ወጻኢ ህዝብና ብሓፈሻ መንእሰያትና ከኣ ብፍላይ ዘሕልፎ ዘሎ ስቃይ ብሓባር ኮይኑ ክጣበቐሉን ሰብኣዊ መሰሉ ተነፊግዎ ፈቐዶ ሃገራት ኣፍሪቃ ኤሮጳን ከም ብዓል ግብጺ፡ ሊብያ፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ፡ ኢጣሊያ፡ ማልታ ወዘተ….. ከርተት ዝብል ዘሎ ከኣ ግቡእ ምክትታል ጌርካ ናብ ዝምልከቶም ዓለም ለኻዊ ውድብ ሕቡራት መንግቲታትን ከምኡ ውን ምስ ካልኦት ንመሰል ሰብ ተጣበቕቲ ውድባትን ማሕበራትን ሓቢሩ ኣቤት ኽብለሉ ግዴታኡ ምኻኑ ብዕቱብ ኽሪኦ ዘለዎ ጉዳይ ምኻኑ ከነዘኻኽር ንፈቱ፡፡
ኣብ ሃገርና ንሕጂ ይኹን ንድሕሪሕጂ (ንመጻኢ) ሕግን ፍትሒን ዝኣምንን ዝኽተልን ስርዓት ዝትከለሉ ኩኔታት ንምፍጣር መንእሰያት ኣኣብዘለናዮ ኮይንና እጃምና ከነበርክት ካብቲ ኣዚዩ ኣገዳሲ ሓላፍነትና ምኻኑ ንኣምንን ንጽውዕን።
በዚ ኣጋጣሚ ከኣ ንኩሉ መንእሰይ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ስለ መሰሉን ስለ መሰል ህዝቡን ኣብ ግሉጽ መድረኽ ወጺኡ ብትብዓት ይኣክል ክብል ነዛ ቅድሜና ወሊዕማ ዝጸንሑ ሽግ ኣጸቢቑ ከድምቓን ከብርሃን ብዓውታ ድምጹ ከስምዕ ብሓባር ኮይኑ ክምክትን ጸገም ሓሳረ መከራ ኣብ ኤርትራ ከብቅዕ ኣለዎ ክብል ንጽውዕ።
ሓድነትና መንገዲ ዓወትና
ክብርን መጎስን ንሰማእታትና
ዓለም ለኻዊ ምንቅስቃስ መንእሰይ ኤርትራ
ERITREAN YOUTH GLOBAL MOVEMENT CANADA (EYGM – CANADA)
Email Address: eygmcanada@yahoo.com
Short URL: https://english.farajat.net/?p=948


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ሎሚዘበን ንሓምሻይ ጊዜ ኣብ ዝካየድ ሃገራዊ መረፃ 61 ፖለቲካዎ ውድባት ኣብ መረፃ ንምስታፍ ድልየቶም ገሊፃም እኳ እንተነበሩ እቶም ብጭቡጥ ዝተመዝገቡ ግና 58 ምዃኖም ሃገራዊ ቦርድ መረፃ ብዕሊ ገሊፁ’ሎ።
ካብቶም ተናሓናሕቲ ሰለስተ ዝለዓለ ቁፅሪ ዝሓዙ ብቕደም ሰዓብ ኢህወደግ 501 መድረኽ 270 ከምኡ ድማ ሰማያዊ ፓርቲ 139 ንሃገራዊ ባይቶ ዝነሓንሑ ሕፁያት ተመረፅቲ ኣመዝጊቦም ኣለዉ። ብመሰረት ሕጊ መረፃ ኢትዮጵያ ኣብ ሓደ ክልል መረፃ ዝለዓለ ቁፅሪ 12 ውድባት ጥራሕ እዮም ክህልዉ ዝግባእ፤ ካብዚ እንተዛይዶም ናብ ዕጫ ምውዳቕ ይእቶ።
መንግስታዊ ሃፍቲ ተጠቒምካ ጎስጓስ ምክያድ ሕጋዊ ከምዘይኰነ ይገልፅ ቦርድ መረፃ። ብኻልእ ገፁ ነቲ ተሓናሕቲ ውድባት ገዛኢ ውድብ ሃፍቲ መንግስቲ ይጥቀም’ሎ ንዝብል ጥርዓን ዘይፀረየ ነገር ምህላዉ ድማ ይገልፅ። ንኣብነት መንግስቲ ንዝሃነፆም ትካላት ሕክምናን ፅርግያን ኣብ ዘመርቐሉ እዋን ጠጠው ክነብሎ ይሓቱና እዮም ኰይኑ ግና ነዚ ንምቁፅፃር ኣፀጋሚ እዩ መሰልና እውን ኣይኰነን ይብሉ ኣቦ ወንበር ሃገራዊ ቦርድ መረፃ ኢትዮጵያ ፕሮፌሰር መርጋ በቃና።
ሎሚ ዓመት 36.8 ሚልየን ህዝቢ ወከልቱ ንምምራፅ ተመዝጊቡ’ሎ፤ እዚ ድማ ካብቲ ዝሓለፈ መረፃ 4 ሚልየን ሕልፊ ኣለዎ።


text:
ንኣስታት ሰለስተ ቢሊዮን ድኻታት ዓለም ካብ ዝኸፍአ ፅልዋ ኮቪድ-19 ንምክልኻል ዘተኣማምን ግዚያዊ መሰረታዊ እቶት/ Temporary Basic Income/ ክረኽቡ ሓደ ናይ ሕቡራት መንግስታት ፕሮግራም ፀዊዑ።
ናይቲ ረድኤት ተረባሕቲ ዝኾኑ ድኻታት እቲ ገንዘባዊ ረድኤት ኣብ ገዛውቶም ኮፍ ክብሉ ብምግባር ናይቲ ዝርግሐ ለበዳ ዝገትእ እዩ ይብል እቲ ንድፊ።
ፕሮግራም ልምዓት ሕቡራት መንግስታት /UNDP/ ሓደ ቢሊዮን ሰባት ኣብ ማዕልቲ ብ1.9 ዶላር እቶት ኣብ ትሕቲ መስመር ድኽነት ይነብሩ ኣለው ይብል።ኣስታት ክልተ ቢሊዮን ሰባት ድማ ካብቲ ናይ ድኽነት መስመር ብዙሕ ከይርሓቑ ናብ ትሕቲ መስመር ድኽነት ናይ ምውዳቕ ሓደጋ እናንፀላለዎም ልዕሊ እቲ መስመር ይነብሩ። ኣስታት 70 ሚእታዊ ኣብ ዘይስሩዕ ዘፈር ተዋፊሮም ይሰርሑ።ናይ ባዕሎም ስራሕ ዝሰርሑ፤ ዘይኽፈሎምን ማሕበራዊ ውሕሱነት ዘይብሎምን እዮም።
ብሰንኪ ኮቪድ-19 ናይ ክልከላ ስጉምትታት እንተተወሰዱ እውን ኣብ ዘይስሩዕ ዘፈር ስራሕ ዝተዋፈሩ ሰባት ግን ንባዕሎምን ስድርኦምን ንምዕንጋል ካብ ገዛውቶም ወፂኦም ክሰርሑ ይግደዱ።ኣብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ፕሮግራም ልምዓት ላዕለዋይ ክኢላ ስነ ቁጠባ ዝኾኑ ጆርጅ ግረይ ሞሊና ኣሰቃቒ ዝኾነ ነገር ኢና ክንርኢ ይብሉ።ስራሕ ዘይብሎም፣ መተሓዳደሪ ናብራ ዘይብሎም፣ኣታዊ ዘይብሎም፣ነዚ ክምክት ዝኽእል ፖሊስታት ኣብ ዘየለሉ ከቢድ እዩ ክኸውን።’’ገለ ይሰርሕ፣ገሊኦም ድማ ኣይሰርሑን። ዘይሰርሑ እንተኾይኖም እቲ ቫይረስ እናተጋፍሐ እናገደደ፣እናገደደ ይኸይድ።ነዚ ሓደገኛ ዓንከል ክንሰብሮ ኣለና’’ ኢሎም።
ኣብ ምምዕባል ኣብ ዝርከባ 132 ሃገራት ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ንኣስታት ሰለስተ ቢሊዮን ድኻታት ሰባት 1.2 ትሪሊዮን ዶላር ግዚያዊ መሰረታዊ እቶት ከምዘድሊ UNDP ይግምት።
እዚ መጠን ገንዘብ ጥቓ ወይ ዳርጋ ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ኣብዚ ዓመት ዝኸፍልኦ 1.3 ትሪሊየን ናይ ወፃኢ ዕዳ እዩ ይብሉ ሞሊና።እተን ሃገራት ናይዚ ዓመት ናይ ወፃኢ ዕዳ ክናውሐለን ብምግባር ንግዚያዊ መሰረታዊ ኣታዊ ከውዕልኦ ምግባር ሓደ መንገዲ እዩ ኢሎም ብምውሳኽ።
‘’ናይ ሕቡራት መንግስታት ዋና ፀሓፊ ናይ ውልቂ ኣለቃሕትን ብክልትኣዊ ስምምዓት ዝፍፀም ዕላዊ ኣለቃሕትን ሓዊሱ ዕዳ ምኽፋል ጠጠው ከበሉ ፀዊዖም’’ ምስበሉ ኣስዕብ ኣቢሎም ‘’እዚ ክሰርሕ ይኽእል ኢልና ንሓስቦ ሓደ ምንጪ እዩ።ንሓደ ዓመት ንባንኪ ምኽፋል ጠጠው ኣቢለን እቲ ግዚያዊ ፕሮግራም ምስተወድአ ዕድአን ምኽፋል ክጅምራ ምግባር እዩ’’ ኢሎም።
ብርክት ዝበላ ሃገራት ድሮ ግዚያዊ መሰረታዊ እቶት ንምትእትታው ስጉምትታት ይወስዳ ኣለዋ።ንኣብነት ቶጎ ንኣስታት 13 ምእታዊ ህዝቢ እታ ሃገር በብወርሑ 19.5 ሚሊዮን ዶላር ብፕሮግራም ሓገዝ ገንዘብ ኣቢላ ረዲኣ ኣላ ይብል ፀብፃብ UNDP።ኣብ ዘይስሩዕ ዘፈር ዝሰርሓ ደቂ ኣንስቲዮ ቀንዲ ተረባሕቲ እየን።
ብራዚልን ኮሎምቢያን እውን ፋይናንሳዊ ረድኤት ንምሃብ ኣብ ቀረባ ንሰባት ምምዝጋብ ጀሚረን ኣለዋ።ስፔይን እውን ን850,000 ተቓላዕቲ ስድራታትን ን2.3 ሚሊዮን ውልቀ ሰባትን ንምሕጋዝ 289 ሚሊዮን ዶላር ወርሓዊ በጀት ኣፅዲቓ ኣላ ይብልፀብፃብ ፕሮግራም ልምዓት ሕቡራት መንግስታት።


text:
ብ ተስፋኒውስ (ትርጉም)፡
ውግዕ ኢትዮጵያን ኤርትራን ክካየድ ከሎ ኣነ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኢዬ ነይረ።
ሓደ ቐዳም ምሸት፡ ኣብ ከባቢ ወሎ ሰፈር አብ ዝርከብ ሓደ ናይ ወጋሕ ትበል ለይቲ ክለብ ምስተኣለኹ ፡ ሓደ ዘስሕቅ ጉዳይ የጋጥመኒ። አብቲ ክለብ ብምሸት መብዛሕትኡ ግዜ ዘጻውትዎ ናይ ኣመሓርኛ ደርፍታት ኢዩ ኔሩ። ኣብ ሞንጎ`ውን ንኣመል ናይ ትግርኛን ኦሮምኛን ደርፍታት ይሕወሰሉ ኢዩ።
ሪጋ ሓሊዩ ናይ ትግርኛ ደርፊ ምጽዋት ምስተጀመረ፡ እቲ በኣጋጣሚ ዝተመርጸ ደርፊ ናይ ወዲ ትኹል `ማርቸዲስ ሸዊት` ዝብል ኮይኑ ተረኽበ። ትሕዝቶ ናይቲ ደርፊ ብሓጺሩ ፡ `ጅግና ህዝባዊ ግንባር (ሻዕቢያ) ኣብ ዝኾነ ቦታ እንዳተወንጨፈ ኣብ ልዕሊ ጸላእቱ ዓወት ይዓትር ኣሎ።` ዝብል ድማ ነበረ።
እቲ ሙዚቃ ዘጻውት ዲጄ ፡ ቋንቋ ትግርኛ ከምዘይፈልጥ ርዱእ ነይሩ። ቋንቋ ትግርኛ እንተዝፈልጥ ኔሩ ፡ ኣብ ግዜ ዄናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ከምዚ ዝበለ ደርፊ ኣይምመረጸን ኔሩ። ኣብቲ ምሸት ትግርኛ ዝዛረብ ሰብውን ዘሎ ኣይመሰለኒን። ወዮ ሰብ ኣዲስ ኣበባ ብረሓጽ ክሳብ ዝጥልቕዩ ብደርፊ ወዲ ትኹል ክስዕስዑ እንዳ ራእኹ ክዛናጋዕ ኣምሲዬ። ቋንቋ ዘይምፍላጥ ዓሻ ይገብረካ እንድዩ ተባሒሉ።
ምዝንጋዐይ ወዲአ ቅድሚ ምውጻአይ፡ ነቲ በኣል ዲጄ ትሕዝቶ ናይቲ ከጻውቶ ዝጸንሐ ደርፊ ይፈልጦ እንተነይሩ ሓተትኩዎ። ከምዘይፈልጦ ምስ ሓበረኒ ኣሕጽር ኣቢለ ተርጎምኩሉ። ነጊረዮ ምስወዳእኩ ፡ የእዳዉ በኣል ዲጄ ከንቐጥቕጣ ጀመራ። እንዳሰሓቕኩ ክወጽእ ምስጀመርኩ ፡ ንኢደይ ሒዙ ከምዚ ክብል ሓተተኒ፦
`ንስኻ ሓደ ካብኦም ዲኻ?`
`ካብ ኣየኖት?`
`ካብ መንግሲቲ?`
`ኣይኮንኩን። ካብቶም ልዕሊኦም ዘለዉ ኢዬ።`
ንርዕሲ ጨጉሩ እንዳደረዘ ድማ ተዛረበ፥
`ብዘይምፍላጥ ዝገበርኩዎ ኢዩ። ስለዝሓበርካኒ ብጣዕሚ የመስግነካ። ምናልባት ተጋሩ ኣብዚ እንተሊዮም ኮይኖም ግና፡ ከምዚ ኮነ ኢለ ዝገበርኩዎ ክመስሎም ይኽእል፡` ኢሉኒ ብዝተጨነቐ መንፈስ።
`እይትሕሰብ። ከምእተጋገኻ ይፈልጡ ኢዮም።` ብምባል ድሕሪ ምጽንናዕ ወጺአ ከድኩ።
= = = =
ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ኣብ ኤርትራ ክልተ ተመሳሳልቲ ኣጋጣሚታት ድማ ኣጓነፋኒ።
እቲ መጀመሪያ ዝጋጠመኒ፡ ካብ ኣስመራ ዉጽእ ኢልካ ኣብ ዉሽጢ ጫካ ኣብ ዝተደኾነት ሓንቲ ናይ መዘናግዒ ማእከል`ዩ ኔይሩ። ኣብቲ ክለብ ዝተፈላለየ ሕውስዋስ ደርፍታት ተወሊኡ ይድረፍ ኔሩ። ኣብ ሞንጎ ድማ ናይ ቴዲ ኣፍሮ `ኣበባዮ ሆይ` ዝብል ደርፊ ተወለዐ። ቴዲ ነቲ ደርፉ `ትንሳኤ ኢትዮጲያ` እንዳበለ ኢዩ ዝጅምር ነይሩ። እቶም ዓማዊል ኤርትራውያን መንእሰያት ፡ ነቲ ቋንቋ ዋላዃ እንተዘይሰምዑዎ ፡ ብናይ ቴዲ ኣፍሮ ደርፊ ተመሲጦም ኣብ ፍጹም ምዝንጋዕ እዮም ኔሮም። ኣብ ሞንጎ እዚ ፡ ነታ ደርፊ ትቛጻጸር ንዝነበረት ተሓዝ ገንዘብ ጸዊዔ ሓተትኹዋ፥
`ትርጉም ናይዛ ደርፊ`ዶ ትፈልጥያ?`
`ኣምሓርኛ ኣይፈልጥን ኢዬ።` ኢላ ከተብቅዕ እቲ ደራፊ ግና ቴዲ ኣፍሮ ከምዝበሃል ነጊራትኒ።
`ጽቡቕ ኣሎኺ! እቲ ደራፊ ቲድሮስ ኣፍሮ ኢዩ ዝበሃል። ንፉእ ደራፋይ ድም ኢዩ። እንተኾነ እዚ ደራፋይ በቲ ግጥምታቱ ጌሩ እንታይ ይብለኪ ከምዘሎ ግን ክነግረኪ።`
`ንኤርትራ ብጓል ፡ ን ኢትዮጲያ ድማ ብወዲ ኣምሲሉ ዝደርፎ ፖለቲካዊ ትርጉም ድማ ኣለዎ። `ኤርትራ ኣካል ኢትዮጲያ ኢያ` ካብ ዝብል ዝጸንሐ ደርፊ ዝቐጸለ ድማ ኢዩ። ንዳህላክ ከልዕል እንከሎ ንናይ ሕቶ ኣፍ ደገ ባሕሪ ማለቱ ኢዩ። `ናብ ዳህላክ ከይደ ገዛይ ዝሰርሓሉ ዘመን ክመጽእ`ዩ ዝብል ትንቢቱ `ንናይ ኢትዮጲያ ትንሳኤ` ምዃኑ ኢዩ። ብምባል ኣሕጽር ኣቢለ ንናይ ቴዲ ኣፍሮ ሙዚቃታትን ሕቡእ መልእኽትታቶምን ተርጔመላ።
ጓል ግራ ኣተዋ። እንተኾነ ሓሳባ ከይቀየረት ብቐጥታ ናብቲ ናይ ሙዚቃ ቴፕ ብምኻድ ነቲ ደርፊ ኣቛረጸቶ። ኣብክንድኡ ናይ ሄለን መለስ ደርፊ ከተጻውት ጀመረት። ኣብዚ ግዜ`ዚ በቲ ደርፊ ተመሲጦም ዝጸንሑ መንእሰያት ኣብታ ተሓዝ ገንዘብ ከእዘምዝሙ ሰማዕኩ፡፡ እቶም ዓበይቲ ግና “ጽቡቕ ገበርኪ” ዝኣይነቱ ምልክት ሓቡዋ።
ኣብ ጥቓይ ተቐሚጡ ዝነበረ መንእሰይ ናባይ ምጥማት ምሰብዘሐ ድማ ኣዛረብኩዎ፥
`በቲ ደርፊ ምቁራጽ ባሕ ኣይበለካን?`
`እንታይ ኢኻ ኢልካያ ነታ ጓል? ክብል ሓተተኒ።`
`ትርጉም ናይቲ ደርፊ ኢየ ነጊረያ።`
`እንታይ`ዩ ናይቲ ደርፊ ትርጉሙ?`
ብሽም ስነ ጥበብ ፡ ኣብ ልዕሌና ናይ ዝፍተን ዘሎ ናይ ስነ ኣእምራዊ ዄናት ብሓጺሩ ኣረዳእኩዎ።
ነቲ ሒዙዎ ዝጸንሐ ሲጋራ ምዕግ ምዕግ ድሕሪ ምግባር ክምዚ ድማ በለኒ፥
`ኣነ ቋንቋ ኣምሓርኛ ኣይፈልጥን ኢዬ። ቴዲ ክደርፍ እንከሎ ግን ደስ`ዩ ዝብለኒ። ደርፍታት ቴዲ ብዛዕባ ፍቕሪ ከምዝኾኑ`ውን ካልኦት ሰባት ነጊሮምኒ ኢዮም። እዚ ንስኻ ትብሎ ዘሎኻ ግና ቅድም ሕጂ ዝኾነ ካልእ ሰብ ክዛረብ ሰሚዐ ኣይፈልጥን። ከምዝሰማዕኩዎ `ሕዝብታት ክልቲአን ሃገራት ብምቅርራብ` ብዝብል ኣብ ደገ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ኣወዲሶሞ ፡ ሽልማት ከማን ሒቦምዎ ኢዮም። እዚ ንስኻ ትብሎ ብፍጹም ሓቂ ኣይመስለንን፡`
ትም ስለዝበልኩ መልሲ ቐጺሉ፥
`ፊዮሪና ጓል ኣስመራ ዝብል ደርፉ ከመይ ፖለቲካ ክኸውን ከምዝክእል እስኪ ኣረዳኣኒ?` ክብል ድማ ሓተተኒ።
`ነወያኔ ንምሕራቕ ኢሉ ዝደረፎ ክኸውን ይኽእል ኢዩ፥ ወይውን ንሓንቲ ኤርትራዊት ስለዘፍቐረ ዝደረፎ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ብኣጠቓላሊ፡ ናይ ቴዲ ኣፍሮ ደርፍታት ናይ ፍቕሪ ኣይኾኑን። ንኣብነት `ጸሊም ሰብ` ዝብል ደርፉ ሰሚዕካዮ ዶ`ኔርካ? ብምባል ሓተትኩዎ።
`ሰሚዔዮ ኣለኹ። እንታይ ጸገም ኣለዎ?`
`ኣነ ከምዝርዳኣኒ ንናይ ኦሮሞ ህዝብታት ዘሕርቕ ደርፊ ኢዩ። ቴዲ ኣፍሮ ነቶም ኣብ ጥቑዑ ዝርከቡ ደቂ ኦሮሞ ከየኽበረን ከየፍቐረን ከመይ ጌሩ ርሑቕ ንዘለዎ ጉረባብቱ ይፈቱ ኢልካ ከመይ ትጽበ? ንናይ ጽባቐ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ እንዳምሰለ ብዛዕባ ኤርትራን ቀይሕ ባሕርን ኢዩ ዝደርፍ። ብዛዕባ ሰብ ከይኾነ ብዛዕባ መሬት፥ ብዛዕባ ባሕሪ ። ሓደ ሓደ ግሩሓት ደቂ`ዚ ኣዲ ፡ ናይቲ ደራፋይ ናይ ምስፍሕፋሕ ሕልምን መንፈስ ከይፈለጡ ሓቢሮም ድማ ይደርፉ…`
እቲ መንእሰይ ነቲ ምርድዳእ ናይ ምቕጻል ድሌት ኣየርኣየን። ገጹ ኣሰረለይ። ቕጭ ከምዘምጻእኩሉ ተረዲኡኒ። በዚ መንገዲ እንተቐጺለ ፡ ምስ ብዙሓት ፈተውቲ እቲ ደራፋይ ከምዝጋጮ ኣይሰሓትኩዎን። ብመንገዲ ድምጺ`ቲ ደራፋይ ኣቢሎም ነታ ሞይታ ዝተቐብረት ናይ ቐደም ኢትዮጲያ ንምምላስ ናይ ዝሕቅኑ ሃይልታት ሰይጣናዊ ድሌት ምዃኑ ምስተረድኡ ፡ ካብ ድቃሶም ከምዝባህርሩ ግና ርግጸኛ ኢዬ።
= = = =
ካልእ እዋን ድማ ኣብቲ ቲራቮሎ ዝርከብ ባር ኩርሲ ስሒብና ኣብ ጥቓ ባንኮኒ ኮፍ ኢልና ኔርና። ኣብ ጥቓይ ኮፍ ዝበለ ዕድሚኡ ዝደፍአ ሰብ ሞባይሉ ክትድዉል ከላ ናይ ጃኪ `ፊያሜታ` ደርፊ ከም ናይ መጸውዒ ድምጺ ተጠቂሙላ ነበረ። እቲ ሰብ ነቲ ናይ ስልኪ ጻውኢት ክሳብ ዝዉድእ ተጸብየ ከምዛ ዋዛ ኣዛረብኩዎ፥
`ናይ ቴሌፎንካ መጸውዒ ደርፊ ናይ መን ምዃኑ ትፈልጦ ዶ?`
ቁሩብ ድሕሪ ምስትምሳል፥
`ኣይፈልጦን`ዬ። ጓለይ ኢያ ገይራቶ።` መሊሱ ከምዚ ክብል ድማ ሓተተኒ፥ `… ንምንታይ ሓቲትካኒ?`
`ፌያሜታ ብዛዕባ ትበሃል ጓል ኣንስተይቲ ትፈልጥ እንተኾንካ ኢለ`ዬ` በልኩዎ።
`ክበሃል ሰሚዔ ኣለኹ።` ኢሉኒ። ከምዚ ክብል ድማ ቀጺሉ፥ … `ኦሮማይ ናብ ዝበሓል መጽሓፍ እታ ቀንዲ ገጸባህርይ ምዃና ሰሚዐ ኣለኩ።`
ቁሩብ ድንጉይ ኢለ ድማ ከምዚ ክብል ነገርኩዎ፥
`ጽቡቕ ኣሎኻ። ናይ በኣሉ ግርማ – ኦሮማይ ገጸባህርይ ኢያ።`
ብድሕሪኡ ሱቕ ከኣ በልኩ። ኣነኳ ትም እንተበልኩ ፡ እቲ ካልኣየይ ምዝራብ ከምዝደሊ ሚእቲ ካብ ሚእቲ ርግጸኛ ነበርኩ። ከምእተጸበኩዎ፡ እቲ ሰብ ኩነታተይ እንተ ካብ ዘይምርዳእ ወይም ባሕ ስለዘይበሎ ጥራሕ ባዕሉ ክዛረብ ድማ ጀመረ፥
`እንታይ ክትብል ኢኻ ደሊኻ?`
`ኦሮማይ ዝብል መጽሓፍ ዶ ኣንቢብካዮ ኔርካ?`
`ኣየንበብኩዎን።`
`እንተተንብቦ ኔርካ ፊያሜታ ዝብል ደርፊ ን ሞባይልካ ናይ ጻውዒት መቐበሊ ድምጺ ክትገብሮ ኣይመፍቀድካን ኔርካ። ከምቲ እትፈልጦ ፡ እዛ ሃገር እዚኣ ፡ ከም በኣል ጽገሬዳ፥ በኣል ፎዚያ፥ ደሃብን ዝኣመሰላ ንሰማያት ብካላሽኖም ዝሓረሳሉ ሃገር እያ። ኣብዛ ሃገር እዚያ ፡ ንከም በኣል ፊያሜታ ጊላይ ደርፊ ምድራፍ ኣዚዩ ዘሕፍር ከኣ ይመስለኒ። እንተኾነ ዝደለኻዮ ደርፊ ናይ ምስማእ መሰልካ ዝተሓለወ ኢዩ …`
ገጹ እስር ኣቢሉ ድማ ሓተተኒ፥
`ፊያሜታ መንያ ኔራ?`
`ኣይፈለጥካያን?`
`ኖ ፡ ከምዝበልኩኻ ነቲ መጽሓፍ ኣየንበብኩዎን።`
ብነዊሕ ድሕሪ ምስትንፋስ ድማ ነቲ ሕቶ መለስኩሉ፥
`ፊያሜታ ሓንቲ ኣመንዝራ ኢያ ኔራ።` በልኩዎ።
ፊያሜታ ኣብታ ዝተጠቕሰት መጽሓፍ ፡ ክትስሕቅ፥ ክትሰቲ፥ ክተምንዝር፥ ክትሳዓዓም፥ ኮታስ ካብ ስነምግባርን ባሕልን ናይ ሓደ ኤርትራዊ ወጻኢ ብዝኾነ መንገዲ ክትብዕልግ ጥራይ ኢያ ትረአ ዝነበረት። ንዝመለሰቶ ስረ ኣውጺኣ ብግቡእ ከማን ኣጺፋ ዘይተቐምጥ፥ ክዳን ናይ ምሕጻብ ልምዲ ከማን ዘይነበራ ፡ ካብተን ኢጣልያውያን፡ ላቡታና ቤላ ኮምቢሽታቶ ወይውን ሸርሙጣ ናይ ኮምቢሽታቶ ዝብሉወን ኣይነት ጓል ኢያ ኔራ።
ነዚ ምስ ኣብራህኩሉ ፡ ወዲ ብጽፍዒት ዝተሓረመ ክመስል ንነብሱ ክጭብጣ ድም ኣስተባሃልኩ።
ዋላ ሓንቲ ድማ ኣይበለን።
ኣነዉን ካብኡ ንላዕሊ ኣይቐጸልኩን። ቁሩብ ጸኒሑ ሒሳቡ ኸፊሉ ድማ ወጸ። ሰብኣይ ካብቲ ባር ምስ ወጸ ፡ ኣነ ድማ ብውሽጠይ ሰሓቕኩ። ኢደይ ድማ ናብ ጁባይ ብምስዳድ ነታ ብኽቡር ዝዓደኩዋ ፌራሪ ትባሓል ፒሮይ ኣውጻእኩ።
(ብ ጋዜጠኛን ጸሓፍን ተስፋይ ገብርኣብ ዝተጽሓፈ)


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ታኅሣሥ – 13.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
ማቴ.11:11-15
ካብ ኣንስቲ ዝተወልዱ ዘበሉ ካብ ዮሓንስ መጥምቕ ዚዓቢ ሓደ እካ ከም ዘይተንሥአ፥ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። አብ መንግሥተ ሰማያት ግና እቲ ዚንእስ ካብኡ ይዓቢ። ካብ ዘመነ ዮሓንስ መጥምቕ ክሳዕ ሎሚ መንግሥተ ሰማያት ትግፋዕ አላ፥ ገፋዕቲ ድማ ይዘርፍዋ አለዉ። “ከመይ ኩሎም ነቢያትን ሕግን ክሳዕ ዮሓንስ ተነብዮም እዮም። ክትቅበልዎም እንተ ደአ ደሊኹምሲ እቲ ኺመጽ እ ዘለዎ ኤልያስ ንሱ ዮሓንስ ኢዩ። እዝኒ ዘለዎ ይስማዕ።
- አስተንትኖ
ናይ ሎሚ ቃል ኣምላኽ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብዛዕባ ዮሓንስ መጥምቕ ኪዛረብ ንረኽቦ። ክርስቶስ ሚስ ኩሎም ደቂ ብሉይ ኪዳን ብምውድዳር ከአ ካብኡ ዝዓቢ ከምዘይተፈጥረ ይምስክር። ዮሓንስ መጥምቕ ካብ ኤርሚያስ አብርሃም፡ ኢሳይያስ ዝዓቢ ኮይኑ ይቐርብ። ምኽኒያቱ ዮሓንስ መጥምቕ ብዓይኒ ብሉይ ኪዳን እቲ ዝዓበ ተልእኾ ዝተቐበለ ኢዩ ነይሩ። እግዚአብሔር አምላኽ ሓደ ተልእኾ ይህቦ፡ ነቲ ዝመጽእ መሲሕ መገዲ ንከዳሉ። መንግሥተ ሰማያት ቀሪባ ኢያ እሞ ተነስሑ” እናበለ ከኣ ይሰብኽ። ዮሓንስ አቀዲሙ ደቂ መዛሙርቱ ልኢኹ “እቲ ዚመጽእ ንስኻ ዲኻ ፥ ወይ ድማ እንጽበዮ ኻልእ አሎ፧” እናበለ ሓቲቱዎ ነይሩ ኢዩ። አብዚ ዮሓንስ ብዛዕባ ኢየሱስ ዝተጠራጠረ ይመሲል። ምኽኒያቱ ተግባራት መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ምስቲ ዮሓንስ ብዛዕባ እቲ ክመጽእ ዘለዎ መሲሕ ዝሰበኾ ዝጋጮ ይመሲል ነይሩ። ዮሓንስ ብዛዕባ እቲ ክመጽእ ዘለዎ ክርስቶስ መድኅን “ ሓደ ሕሱም ፈራዳይ፡ ናብዚ ዓለም ዝመጽእ ዘሎ ብቕጥዓ ክፈርድን ክኹንን ምኻኑ፡ ጽቡቕ ፍረ ዘይፈሪ ዘበለ ኩሉ ኦም ዝቕርጽ፥ ናብ ሓዊ ድማ ዝድርቢ። ዓውዲ ዘጽርየሉ መስአ አብ ኢዱ ዘለዎ ፥ ስርናይ አብ ቆፍኡ ዝእክብ፥ ነቲ ሓሰር ግና ብዘይጠፍእ ሓዊ ኬንድድ” ምኻኑ ይሰብኽ።
ክርስቶስ ጊና ሓደ ሕሱምን ጨካንን ፈራዳይ ዘይኮነ ዓርኪ ወዲ ሰብ፡ ኩላትና ኮይኑ ይርከብ። “ለዋኅን ትሑትን ኮይኑ ይርከብ። ምስ ተቐበልቲ ቐረጽን ኃጥአንን ኪበልዕን ኪሰትን ይርከብ፡ በዚ ተግባራት ዝተዓንቀፉ ፈሪሳውያን “ስለምንታይ ምስ ተቐበልቲ ቐረጽን ኃጥአንን ዚበልዕን ዝሰቲን” ኢሎም ኪሓቱ ተረኽቡ። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ነዚ ዘሚዑ “ ንሓኪምሲ ሕሙማት እምበር ጥ ዑያት አየድልይዎን እዮም፤ አነ ኸአ ንኃጥአን እምበር ንጻድቃን ክጽውዕ አይመጻኹን” ማር.2:16-17 እናበለ ይምልሰሎም። ዮሓንስ እቲ ናይ መጨርሽታ ብሉይ ኪዳን ኢዩ ነሩ። ንሱ እዩ ንመጀመርታ “እንሆ ገንሸል ኣምላኽ”ዮሓ. 1፡36 እናበለ ንደቂ ሰባት ዝሓበረ። እቲ ብአብራሃም ዝጀመረ ነዊሕ ታሪኽ ብዮሓንስ አብ ዕላማኡ ይበጽሕ። ዮሓንስ ግና ህላዌ መንግስ ተሰማይ አብ ክርስቶስ ከምዘላ ንኽርድኦ የጸግሞ፡ ይጠራጠር፡ ስለዚ ኢዩ ኸአ “እቲ ዚመጽእ ንስኻ ዲኻ ፥ ወይ ድማ እንጽበዮ ኻልእ አሎ፧” እናበለ ኪሓትት ዝተረኽበ። ምኽኒያቱ ታሪኽ ብሉይ ኪዳን ንበይኑ ነቲ ብኽርስቶስ ዝመጻና ሰናይ ዜና እግዚአብሔር ንኽንርዳአና አይክእሊን። ቅዱስ አጎስጢኖስ እቲ ሓድሽ አብ ብሉይ ኪዳን ተሓቢኡ አሎ ይብል” ስለዚ ነቲ ሓድሽ ንምርዳእ ሓገዝ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶኢስ የድሊየና። እቲ አብ ክርስቶስ ብእምነት ዝመላለስ ምስኡ ሕብረት ዘለዎ ከአ ነቲ ኩሉ አብ ብሉይ ተሓቢኡ ዘሎ ሓቂ ንኽርዳእ ብርሃን ይርከብ። “ከመይ ኩሎም ነቢያትን ሕግን ክሳዕ ዮሓንስ ተነብዮም እዮም። ክትቅበልዎም እንተ ደአ ደሊኹምሲ እቲ ኺመጽእ ዘለዎ ኤልያስ ንሱ ዮሓንስ ኢዩ። እዝኒ ዘለዎ ይስማዕ። መንግሥተ ሰማይ መንግሥቲ ድኻታት፡ መንግሥቲ ትሑታት፡ ለዋሃት፡ ምእንቲ ጽድቂ ዝስደዱ ኢያ።.


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ታኅሣሥ – 16.2017
“ ደቂ መዛሙርቱኻ “ ንምንታይ ደአ መምህራን ሕጊ፥ ‘ ቅድም ኤልያስ ኪመጽእ አለዎ ዝብሉ’’ ኢሎም ሓተትዎ። እዩ፥ ንሱ ኸአ መሊሱ “ እወ፥ ኤሊያስ ቅድም ኪመጽእ ኢዩ፥ ንኹሉ ድማ ኼቃንዕ እዩ። አነ ግና፥ ኤልያስ ድሮ መጺኡ እዩ፥ ንሳቶም ግና ዝደለዩ ገበርዎ እምበር አይፈለጥዎን። ከምኡ ድማ ወዲ ሰብ ብአአቶም ሓሣረ መከራ ኪቕበል ከም ዘለዎ እብለኩም አሎኹ’’ በሎም። ሽዑ ደቂ መዛሙርቱ ብዛዕባ ዮሓንስ መትምቕ ከም ዝበሎም አስተውዓሉ። ማቴ.17:10-13
ንጎይታናን መድኃኒና ኢየሱስ ንክርስቶስ እግዚአብሔር ንዮሓንስ መገዲ ንኸዳልወሉ ከምዝመረጾን ዝሓረዮና እንፈልጦ ሓቂ ኢዩ። ናቱ መሰረት ካብ ላዕሊ ካብ እግዚአብሔር አብ፡ እቲ ናቱ ተልእኾ ከአ ከምቲ ዮሓንስ ዝገልጾ ንኹሉ ወዲ ሰብ ብመንፈስ ቅዱስን ብሓውን ምጥማቕ ኢዩ ዝነበረ።
ትንቢት ሚልክያስ ሚስጢራዊ ህላዌ ናይ ኤሊያስ፥ ነቲ ምምጻእ ናይ አምላኽ አብዚ መሬት እዚ ከዳሉ ከምዘሎዎ ይንበ። እግዚአብሔር ጎይታ ሰራዊት “ እንሆ አነ ልኡኸይ እሰድድ እልእኽ አለኹ፥ ንሱ ቐቕድመይ መገዲ ኺጸርግ እዩ። ብኡብኡ ኸአ እቲ እትደሊይዎ ጎይታ ናብ መቕደሱ ኺመጽእ እዩ። እቲ እትናፍቕዎ መልአኽ ኪዳነይ ከበሥር፥ እንሆ፥ ይመጽእ አሎ” ይብል አሎ። ” ሚልክ. 3,1-4.
ኤሊያስ ነቢይ ናይ እምነት፥ ናይ ሓቂ፥ ናይ ንስሓ ነበረ። መጽሓፍ ቅዱስ አብ ሲራክ ብዛዕብ ኡ ከምዚ እንዳበለ የዘንቱ “ ብድኅሪዚ እቲ ብሓዊ ዚመስል ነቢይ ኤልያስ ተንሥአ፥ ቃላቱ ድማ ኸም ነበልባል ሽግ ይነድድ ነበረ። አብቶም ሕዝቢ ጥምየት አምጽአ፥ ብአምላኹ ቀናእ ስለ ዝነበረ ድማ፥ ብዙኃት ካብአቶም ሞቱ። ብስም እግዚአብሔረ ተዛሪቡ ዝናም ከይዘንም ንሰማይ ዓጸዎ። ሲራ. 48:1-3
አብ ሉቃስ. 1:13-17 እንተምበብና ብመንገዲ ገብርኤል መልአኽ ገሩ ኤሊያስ ብመንፈስን ሓይሊን ከምዝመጽእ፡ እቲ መንፈስን ሓይይልን ናይ ኤሊያስውን አብ ልዕሊ ዮሓንስ መጥምቅ ከምዝዓልብ ይዛረብ። “ንሱ ንእግዚአብሔር ብቁዕ ሕዝቢ ምእንቲ ኼዳሉ፥ ልቢ አቦታት ናብ ዉሉድ፥ ንዘይእዙዛት ድማ ናብ ጥበብ ጻድቃን ምእንቲ ኪመልስ፥ ብናይ ኤሊያስ መንፈስን ኃይልን ቀቅድሚ ጎይታ ኪኸይድ እዩ”። ስለዚ ዮሓንስ ምጽአት መሲሕ እናአወጀ መገዲ ጎይታ ከዳሉ ተረኽበ።
ደቂ መዛሙርቱኻ “ ንምንታይ ደአ መምህራን ሕጊ፥ ‘ ቅድም ኤልያስ ኪመጽእ ክመጽእ አለዎ ዝብሉ’’ ኢሎም ሓተትዎ። እዩ፥ ንሱ ኸአ መሊሱ “ እወ፥ ኤሊያስ ቅድም ኪመጽእ ኢዩ፥ ንኹሉ ድማ ኼቃንዕ እዩ። አነ ግና፥ ኤልያስ ድሮ መጺኡ እዩ፥ ንሳቶም ግና ዝደለዩ ገበርዎ እምበር አይፈለጥዎን እናበለ መለሰሎም።
ሕጂውን እንተ እንኾነ ናይ ግዜና ነብያት አለውና። ነቲ ቃል አምላኽ ብመንፈስ ቅዱስ ተመሊኦም እቲ ሓቂ መልእኽቲ ድኅነት ዝሰብኩልናን ዝምስክሩልናን ዝምህሩናን። ምናልባት ግና ዘይነስተውዕለሎም ከይንህሉ፡ ዘይንሰምዖም ከይንህሉ፡ ዘይንቕበሎም ከይንህሉ። እቲ ዝወሃበና ዘሎ – ዝዝራእ ዘሎ ቃል ድኅነት ከይፈልጥናዮ ከይሓልፈና። ልዕሊ ኩሉ ግና ኢየሱስ ብርእሱ አብ ማእከልና አሎ። ምኽንያቱ ባዕሉ ከምዚ እንዳበለ ምሂሩና ኢዩ ፦ አቱም ናይ አቦይ ቡሩኻት፥ እቲ ዓለም ኪፍጠር ከሎ ዝተዳለወልኩም መንግሥቲ ኽትወርሱ ንዑ። ምኽንያቱ ኸአ ጠምየ አብላዕኩምኒ፥ ጸሚአ አስቴኩምኒ፥ ዓሪቐ ኸደንኩምኒ፥ ሓሚመ በጻሕኩምኒ፥ ተ አሲረ አጸናናዕኩምኒ፥ ኪብሎም ኢዩ። ሽዑ እቶም ጻድቃን “ ጎይታ መዓስ ደአ እዚ ኩሉ ገበርናልካ ክብሉዎ ኢዮም። እቲ ንጉስ ከአ “ እቲ ንሓደ ኻብዞም ዝነአሱ አኅዋተይ ዝገበርኩምዎ፥ ንአይ ከም ዝገበርኩምዎ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ” በሎም። ስለዚ ክርስቶስ ሎሚውን አብ አሕዋትናን አሓትናን ተሰዊሩ ብምስጢራዊ መገዲ አብ መንጎና ይመላለስ ከምዘሎ ክንፈልጥን፡ ፈሊጥና አብ አሕዋትናን አሓትናን ክነገልግሎ እግዚአብሔር ይሓግዘና። አሜን!
አባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ፈለማ ቀሲስ በረኸት ሠናይ ምንዮትን ሰላምታን ቡራኬን ቅዱስ ሲኖዶስ ብምትኅልላፍ፡ ቀጺሎም ድኅሪ ሓፈሻዊ ገምጋም 20 ዓመታት ጉዕዞ ቤተ ክርስቲያን ዝተገብረ ዳግመ ሥርርዕን ውደባን ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ዝኃለፈ ሽዱሽተ ዓመታት ኣብ መንፈሳዊ ምምኅዳራዊ ልምዓታዊ መደባት ዘሰላሰሎምን ንክዕመሙ ዝተዳለዉ መደባትን ፕሮጀክትታን ሰፊሕ መብርሂ ሂቦም። ብምቕጻል ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ኵሉ ዕዮኦም ኣብ ጎኖም ኮይኑ ካብኡ ዝድለ ዘበለ ከም ከማልእን ድልው ምህላዉን ተገሊጹ።
ሰበካ ጉባኤ ብወገኖም ኣብ ዝኃለፈ ዓመት ብሕዝቢ ተመሪጾም ብቅዱስ ሲኖዶስ ድኅሪ ምጽዳቕ ብመጀመርያ ብሕጊ እታ ሃገር ሕጋዊ ተፈላጥነት ንምርካብ ክጽዕሩ ጸኒሖም ዘድሊ ቅጥዕታት ብምምላእ ካብ ዝምልከቶ ኣካል መንግሥቲ ከም ቤተ ክርስቲያን ሰበካን ኣፍልጦ ተዋሂብዎም ብሕጊ ዝተመዝገብሉ ወረቐት ምስክር ኣቕሪቦም። ናይ ባንክ ሕጋዊ ሕሳብ ኣብ ምክፋትን ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ምስራሕን ቀዳምነት ኂዞም ይብገሱ ምህላዎም ድማ ጠቂሶም።
ብወገን ምእመናን ምእመናት ነበርቲ ሃገረ ዛምብያ ኣብ መንጎኦም ዝጸንሐ ሓደ ሓደ ዘይምርድዳኣት ብቅኑዕ ክፉትን መንፈስ ኣብ ባይታ ብምውራድ፡ ነቲ ዝጸንሐ ዘይምርድዳኣት ብምእላይ፡ ሓድነቶም ኣጽኒዕም ብሰላምን ፍቕርን ክጓዓዙን ብሓባር እቲ ንነዊኅ እዋን ክጽበይዎን ክብህግዎን ዝጸንሑ ቤት እግዚአብሔር ክሓንፁ ብሓደ ልቢ ክብገሱ ነፍሲ ወከፍ ብናይ ይቅሬታ መንፈስ ብምስምማዕ ናይ ዝቅጽል ርክብ መዓልቲ ጉባኤ ብምውሳን፡ ንዝኾነ ዘጋጥም ዘይምርዳኣት ብሰላምን ይቕሬታን እተዕርፍ 3 ዝኣባላታ ናይ ዕርቂ ሽማግለ ክትቈውም ብምስምማዕ ጉባኤ ንእግዚአብሔር ብዘሥምር ኣገባብ ተደምዲሙ።


text:
ሉኡላዊነት ሃገር ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘውረደ ፡ ደረት ኣልቦ ጉጅለ
ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ዝነበረ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶ፡ ናብ ዲፕሎማሲያዊ ምትፍናን ኣብ ዝዛወሉ ህግደፋዊ መድረኽ፡ ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዝተደረኸ ህዱእ ምሕዝነት ዝፈጥር ጽምዶ ከምዘየልቦ፡ ካብ ዝሓለፉ ጽሑፋት ምርዳእ ይከኣል፡፡ ብርግጽ ብመንጽር ሃገራዊ ረብሓን ድሕነትን፡ ፈታዊን ጸላኢን ዝበሃል ኣምር (ስነ-ሓሳብ) የለን፡፡ ንጎረባብቲ ሃገራት ክትስልልን፡ ኣብ ምሕዝነት ክትነጥፍን፡ ንቡርን ግቡእን ከምዝኾነ’ውን እኣምን፡፡ እንተኾነ፡ ኣብ ሃገርና ዘሎ ስለያዊ ኮነ ዲፕሎማሲያዊ ንጥፈታት፡ ንሃገራዊ ረብሓናን ድሕነትናን ዝጠቅም ዘይኮነስ፡ ንዕምሪ ስልጣን ኢሳይያስ ዘናውሕ ካብ ዝኸውን፡ ዛጊት ዓመታት ኣቑጺሩ ኢዩ፡፡ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ድጉል ህሞት፡ ዝጠሓለ ጉጅለ ኢሳይያስ፡ እታ ዝተረፈቶ እንኮ ኣማራጺ፡ ንጎረባብቲ ሃገራት ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን ምህዋኽ ስለዝኾነ፡ ኩለን ውዳቤታት ወጻኢ፡ ኣብ ክንዲ ንሓባራዊ ረብሓ ዝድርኹ ንጥፈታት ምዕማም፡ ኣብ ጸጥታዊን ወትሃደራዊን መደባት ኣተኩረን ክዓማ ብዘኽእል ኣወዳድባ ኢዩ ዝሰርዐን፡፡
ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ!!
ንሎሚ ምስ ሱዳን ኣብ ዝነበረ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ኣድሂበ፡ ጽሑፈይ ምስዝቕጽል፡ እታ ኢሳይያሳውያን፡ “ብሓለንጊ ሰውራ” ዘጉባዕቡዕላ፡ “ሻውዐቲ ዞባና” ዝብሉዋ ሃገረ ሱዳን ንረክብ፡፡ ሱዳን ግዳይ ስውር ህግደፋዊ ተልእኾ ካብ ትኸውን፡ ነዊሕ ኣቑጺራ ኢያ፡፡ ከም ሳክቲዝም፡ ሱዳን ምስ ጅኦ ፖለቲካዊ ረብሓታት ብምትእስሳር፡ ንኤርትራ ስትራተጅካዊ ረብሓታት ክንረኽበላ እንኽእል ሃገር ከምዝኾነት እኣምን፡፡ ጉጅለ ኢሳይያስ ግን፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ጅኦ ፖለቲካዊ ረብሓታት ዘድህብ፡ ብኣዚዩ ደቂቕ ስለያዊ መርበባት ተሰኒዩ፡ ነታ ሃገር ክሕምስን፡ ነቲ ካብ ሃገር ተጨኒቑ ዝተሰደደ ዜጋና፡ ኣብ ውሽጢ ሱዳን ንምጭዋይን ንምቕንጻልን ብዙሕ ጽዒሩ ኢዩ፡፡ ካብ መሬት ሱዳን ወይ ብስርሒት፡ ወይ ከኣ ብብላዕ ተሓጊዝካ ሰብ ሓሓኒቕካ ምምጽእ “ሓለንጊ ሰውራ ነዊሕ ኢዩ” ኢልካ ብጃህራ ትጭድረሉ ጉዳይ ኣይኮነን፡፡ እቲ ምንታይ ሲ፡ ንባዕላ ሱዳን ኣብ ከቢድ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዝተሸመመት፡ ብዙሕ ብኮታት ዘለዋ ሃገር ምኻና ስለ ዝፈልጥ፡፡
ሃገረ ሱዳን ብምዕራብ ብጉዳይ ዳርፉር፡ ብደቡብ ብጉዳይ ርእሰ ውሳነ ህዝብታት ደቡብ ሱዳን፡ ብሰሜን ብጉዳይ ምስሪን ፈለግ ኒልን፡ ብደቡባዊ ምብራቕ ክፋል እታ ሃገር ብቐቢላዊን ባህሪያዊን ጎንጽታት፡ እትሕመስ ሃገር ኢያ፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ብመንጽር ጸጥታን ሃገራዊ ሓድነትን፡ ስርዓት በሽር ዋላ ብዙሕ እንተሰጎመ፡ ሕጂ ውን ብሰንኪ ወሰኽ ዋጋ ነዳዲን፡ ኣብ ማእከል ካርቱም ኣብ ሞንጎ ሰልፍታት ዝረኣዩ ፖለቲካዊ ኣፋላላያት፡ ናይታ ሃገር ቀንዲ ብደሆታት ኢዮም፡፡ ኣብ ርእሲ እዚ ኹሉ ዘቤታዊ ጸገማት ሃገረ ሱዳን፡ ብምኽንያት ዳርፉር ኣብ ልዕሊ ፕረሲዳንት ኣልበሽር፡ ብኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ ዝወጸ ናይ ምእሳር ዋረንትን፡ ብበዓል ኢሳይያስን ጫድን ዝሕብሐቡ ዕጡቋት ጉጅለታት ዘካይድዎ ስርሒታት፡ ነታ ሃገር ኣብ ከቢድ ፖለቲካዊ ቅልውላው ክትሽመም ጌሩዋ ኢዩ፡፡
ስለዚ፡ ኣብዛ ሃገር ዝካየድ ዝኾነ ዓይነት ስርሒትን ስለያዊ መስርሕን፡ ንውሽጣዊ ቅልውላው ሃገረ ሱዳን መዝሚዝካ ዝካየድ”ምበር ኣፍልብኻ ነፊሕኻ ትጀሃረሉ መርኣያ ስለያዊ ዓቕምታት ኣይኮነን፡፡ እንዳ ኢሳይያስ ግን፡ ንዝቃወሞም ከርዕዱ፡ ብሕሉፍ ታሪኽ ክብለጹ፡ ካብ ሱዳን ሰብ ክጭወዩ እንከለው “ሓለንጊ ሰውራ…” እንዳበሉ ክጉስጉሱ ጸኒሖም’ዮም፡፡ ብዝኾነ ናይ ሎሚ መደበይ ኣብ ሱዳን ብቐንዱ፡ ስለያዊ ዕማማት ዝተዓደሎ ኢምባሲ ሃገረ ኤርትራ ዘካየዶም ኣንጻር ረብሓታት ሃገር ዝኾኑ ሽርሒታት ምቅላዕ ስለ ዝኾነ ናብኡ ከስግረኩም፡፡
ኣብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት፡ ካብቶም ኢሳይያስ ብቐጥታ ዝከታተሎም፡ ዘይውግዓዊ ውዳቤታት ሓደ፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝካየድ ስለያዊ ንጥፈታት ዝዓምም ክፍሊ ኢዩ፡፡ ኣብዚ እዋን፡ እዚ ክፍሊ ኮ/ል ዓንደብርሃን በርሀ (ወዲ በርሀ) ዝተብሃለ፡ ገዲም ተጋዳላይ ዝመርሖ ኮይኑ፡ ዘይወግዓዊ “ሓላፊ ምውህሃድ ወፍሪታት ጉጅለታት ኢትዮጵያን ሱዳንን” ዝብል ሓላፍነት ኣለዎ፡፡ ኣብዚ እዋን ወዲ 78 ዓመት ወዲ በርሀ፡ ኣብ ገድሊ ኣባል ኮማንዶ 72 ዝነበረን “ኣብ ቅያ 18 ደቓይቕ” ልዑል ኣበርክቶ ካብ ዝነበሮም ተጋደልቲ ሓደ’ዩ፡፡
ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ውሽጣዊ ጉዳያትን፡ ሃገራዊ ድሕነትን ተመዲቡ ኣገልጊሉ ኢዩ፡፡ ብሰንኪ ኣልኮላዊ መስተ፡ ኣብዚ እዋን ናይ ጥዕና ጸገም ዝገበረ ወዲ በርሀ፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ሱዳን ተመዲቡ፡ ብምስምስ ኣስገርቲ፡ ጀብሃ፡ ጀሃድ፡ ተቓወምቲ፡ ሃንደስቲ፡ ኣስገርቲ፡ ተሓባበርቲ…ዝእስሩ፡ ዝጭወዩን ዝቕንጸሉን ዝነበሩ ሰባት፡ ብላዕለዋይነት ዝመርሐን ዝኣዘዘን ሓላፊ ኔሩ፡፡ ወዲ በርሀ ኣልኮሊዛቶ ኮይኑ፡ ብሕማም ምንቅጥቃጥ (Parkinson`s)ን ምሕባጥ መሓውራትን ምስተጠቐዐ፡ ናብ ኣስመራ ተሳሒቡ፡ ብዘይ ስራሕ ኣብ ሆቴል ኒያለ ተቐሚጡ፡ ናብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ክመላለስ ጸኒሑ፡፡ “ስምዒታት ኣሕዲሩ” ምስ ተብሃለ፡ ኢሳይያስ ናብ ማእከላይ ቤ/ጽ ወኪል ሃገራዊ ድሕነት ቤት ገርግሽ፡ ኣብ ትሕቲ ወዲ ካሳ መዲብዎ፡፡ ኣብ ትሕቲ ወዲ ካሳ ውን፡ ከም ሓላፊ ምውህሃድ ወፍሪታት ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ኮይኑ ተመዲቡ፡፡ ኣብ ቤት ገርግሽ ነቲ ስራሕ ክዓሞ ስለ ዘይከኣለ፡ ኮ/ል ፍጹም ኢሳቕ -ሌኒን (ሓላፊ ምውህሃድን ወፍሪታትን ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ኣብ ዞባ ጋሽባርካ)ን ሌ/ኮ ግርማጽዮን የውሃንስ-ሃጸይነት (ሓላፊ ስለያ ምብራቓዊ እዚ ነበር)ን ንዕኡ ተኪኦም ይዓይዎ ኣለው፡፡
ስሩዕ ዲፕሎማሲያዊ ጽምዶታት፡ ብስለያዊ ሽርሒታት ምስ ተተክኡ፡ ኣብ መሬት ሱዳን ነዞም ሽርሒታት ክዓዩ ካብ ዝጸንሑ ሰባት ሓደ ክብ ኢሉ ዝተገልጸ ወዲ በርሀ ኔሩ፡፡ ብሰንኪ ምስ ሱዳን ዝነበረ ምስሕሓብን ምትፍናንን፡ ኣብ 1990ታት ኣብ ሱዳን ዝነበራ ቤ/ጽሕፈታት፡ ብተደጋጋሚ ኣብ ምዕጻውን ምኽፋትን ጸኒሐን እየን፡፡ ብመንጽር ሃገራዊ ድሕነት፡ ነቶም ግቡእ ድሕነታዊ ዕዮታት ክዓሙ ዝጸንሑ ሓለፍትን ዜጋታትናን ሓዲገ፡ በቲ እዋን፡ ኣብ ሱዳን ኣብ ምጭዋይ፡ ኣብ ቅንጸላ፡ ኣብ ምድኻም ተቓምቲ ሰልፍታትን ምስግጋር ዘይሕጋዊ ኣጽዋርን ደቂ ሰባት ዝሳተፉ ዝነበሩ፡ ብማአክላይ ቤ/ጽ ክፍሊ ወጻኢ ስለያ ዝተዋፈሩ ቀንዲ ኣባላት ዝስዕቡ ኔሮም፡፡
- ኮ/ል ዓንደብርሃን እስቲፋኖስ፡ ካብ 1997 ጀሚሩ፡ ኣብ ሱዳን ተዋፊሩ፡ ዝተፈላለዩ ስለያዊ ስርሓት ዝዓመመ ተጋዳላይ’ዩ፡፡ ቅድሚ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ካርቱም ውግዓዊ ባይታ ምርካቡ፡ ኣብ ካርቱም ብጉልባብ፡ ኣብ ኤምባሲ ንግስነት ሰዑዲ ዓረብ ተቖጺሩ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ስለያዊ ሽርሒታት ክነጥፍ ጸኒሑ፡፡ ኣብ መወዳእታ ምስ ሓለፍቲ ስለ ዝተብኣሰ ናብ ኣውስትራሊያ ሃዲሙ፡፡
- ሳምሶም ግርማይ፡ ትውልዲ ዓዱ ከባቢ ዓዲ ንፋስ ኮይኑ፡ ብጉልባብ ኣብ ካርቱም፡ ከም ተምሃራይ ብሪትሽ ካውንስል ዝተመደበ ኢዩ፡፡ እዚ ሰብ’ዚ ምስ ብርጋዴር ጀነራል ሚኪኤለ ሓንስ (ወዲ ሓንስ)፡ ናይ ቀረባ ዝምድና ዘለዎን ኤምባሲ ኤርትራ ምስተኸፈተ ውን ከም ግዝያዊ ቆንስል ብምኻን ኣገልጊሉ ኢዩ፡፡ ኣብ መሬት ሱዳን ንልዕሊ 10 ዓመታት ዝተፈላለዩ ስለያዊ ሽርሒታት ምስ ፈጸመ፡ ኣብ መወዳእታ ናብ ኤርትራ ብምእታው ኣብ ዓዲ ንፋስ ብሚሊዮን ዝግመት ወጻኢታት ዝተገብረሉ ኣባይቲ ሃኒጹ፡ ኣብ ከባቢ ኦሞሓጀር ናይ ሓደ ኣለም ወልደስላሰ ዝበሃል ሞዋቲ ጀርዲን ገዚኡ ይሓርስ ኣሎ፡፡ ኣብዚ እዋን ውን ኣሳሳዪ ተኽለ ማንጁስ ኮይኑ፡ ኣብ ዶባት ሓምዳይትን ኦሞሓጀርን ኣብ መሸጣ ሰባት፡ ዘይሕጋዊ ንግዲ ምስ ራሻይዳን፡ ኣብ ምሕብሓብ እቶም ዝተረፉ ዕጡቋት ዳርፉርን ተዋፊሩ ኣሎ፡፡
- ዓሊ ዓብደልቃድር፡ ምስ መሓመድ ሸኽ ዝተብሃለ ናይ ኤርትራን ሱዳንን ዜግነት ዝነበሮ ውልቀሰብ፡ ብጉልባብ ኣብ ፖርት ሱዳን ኣብ ወደብ ይስርሕ ኔሩ፡፡ ደሓር ኤምባሲ ምስተኸፍተ፡ ፕሮቶኮል ዝብል ጉልባብ ተዓዲልዎ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ስለያዊ ሽርሒታት ይነጥፍ ኔሩ፡፡
- ተስፋይ መንግስትኣብ፡ ፈለማ ኣብ ካርቱም ኮለጅ ካምቦኒ፡ ከም ተምሃራይ ቋንቋ ዓረብ ኮይኑ ብጉልባብ ይሰርሕ ኔሩ፡፡ ድሕሪ ምኽፋት ኤምባሲ ከም ኣውቲስታ ኣምባሳደር ሓምድ ሕምድ ኮይኑ ተመዲቡ፡፡ ኣብ መፋርቕ 2000 ናብ ጁባ ተቐይሩ፡ ብሰንኪ ካብ ደቡብ ሱዳን ናብ ሶማል (ኣልሸባብ) ዝተልኣኸ ግን ዝፈሸለ ሓደ ሓደ ስውር ስርሒት፡ ናብ ኤርትራ ተሳሒቡ ተኣሲሩ ክሳብ ሕጂ ሃላዋቱ ኣይፍለጥን፡፡
እዞም 4ተ ኣባላት ወጻኢ ስለያ፡ ነፍሰወከፍ ስርሖም ናብ ማእከላይ ቤ/ጽ ወጻእ ስለያ ማለት ናብ ኮ/ል ጋይም ተስፋሚካኤልን ኮ/ል እምናይ ስሌማን (ወዲ ሻምበል) ብመልክዕ ጸብጻብ ቀጻሊ ይልእኹ ኔሮም፡፡ ካብ ትሕዝቶታት ጸብጻብ ስርሒታት ሱዳን ንሎሚ ዝስዕቡ የቕርበልኩም፡፡
- ስርዓት ኢሳይያስ ህላወ ተቓዎምቲ ውድባት ብወግዒ ምስከልከለ፡ ካብ ሃገርና ናብ ስደት ዘምረሓን መዋእለን ኣብ ስደት ዝነበራን ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብክፍሊ ወጻኢ ስለያ ኣቢሉ ስውር መጽናዕቲ የካይደለን ኔሩ፡፡ ብመንጽር”ዚ መደብ፡ ኣብ ሱዳን’ውን ከም ሰውራዊ ባይቶ (እንዳ ቲያር)፡ ሳግም፡ “ጀሃድ” (እንዳ ዓብደላ እድሪስ)ን ኣቡሱሄልን ኣብ ታርጌት ክፍሊ ወጻኢ ስለያ ኣትዮም ኔሮም፡፡ ብፍላይ ግርማይን ሃነጸን (ካብ ሰውራዊ ባይቶ እንዳቲያር)፡ ቀሺ ጴጥሮስን በየነን ዝተብሃሉ ካብ ሳግም፡ ከምኡ ውን ሃለቃ መዝገበን ዝተብሃሉ ኣባላት፡ ኣብ ትሕቲ ዕቱብ ምክትታላት ኔሮም፡፡ ኣብ ሱዳን ንክፍሊ ወጻእ ስለያ ብዛዕባ እተን ሰልፍታት ሓበሬታ ካብ ዘመሓላልፉ ቀንዲ ተሓበበርቲ፡ መሓመድብርሃን (ካብ እንዳ ዓብደላ እድሪስ)ን ገብሩ ዝተብሃለ (ካብ ሰውራዊ ባይቶ)ን ኔሮም፡፡ ብፍላይ መሓመድብርሃን ንዓብደላ እድሪስ ንምቕንጻል መደብ ተዋሂብዎ ኔሩ፡፡ ብጀካ እዞም ክልተ ቀንዲ ተሓባበርቲ፡ ካልኦት ተሓባበርቲ ውን ዝነበሩ ኮይኖም እዞም ክልተ ግን፡ ብዛዕባ እተን ውድባት ደቂቕ ሓበሬታ ዘመሓላልፉን ወርሓዊ ክሳብ 200 ዶላር ዝኽፈሎም ኔሮም፡፡
- ኣብ ሱዳን ብወጻእ ስለያ ኣቢሉ፡ ካብ ዝትግበሩ ዝነበሩ ስውር ስለያዊ ተልእኾታት ሓደ፡ ኣኼባታት ተቓወምቲ ውድባት ብዝተፈላለየ መገዲ ክቋርጽን ኣባላትን መራሕትን ነንባዕሎም ክናቆቱ ምግባር ኔሩ፡፡ ኣብዚ መስርሕ ካብ ኣጀንዳ ወጻእ ሕቶታት ብምልዓል፡ ንሓለፍቲ እተን ውድባት ዘከሻምሽ ድሕሪ ባይታ ኣብ ኣኼባ ብምልዓል፡’ቶም ብስልኳታት ዝኣተው ኣባላት ኣብ ውሽጢ ሕንፍሽፍሽ ንምፍጣር ብዙሕ ሰሪሖም’ዮም፡፡
- ኣብ ሱዳን ጣይፍ ዝተብሃለ ከባቢ ዝተደኮነት ቤተክርስትያን ኣንዳሚካኤል፡ ኣብ ዝነበረ ጎንጽ ተጠቒምካ፡ ኣብ ሞንጎ ደገፍትን ተቓወምትን ሃጓፋት ንምፍጣርን፡ ኣብ ውሽጢ’ቶም ተቓወምቲ ውን ብምስምስ ሃይማኖታዊ ኣፈላላይ ሕንፍሽፍሽ ክኣትዎም ምግባር መደብ ወጺኡ ኔሩ፡፡
ወርሒ 1. 2000 ኣብ ካርቱም ብውግዓዊ መገዲ ዝተሃንጸ ኤምባሲ ኤርትራ፡ ፈለማ ብወጻእ ጉዳያት ሚኒስተር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ) ተመሪቑ ምስተኸፈተ፡ እቶም 4ተ ወደብቲ ወግዓውያን ልኡኻት “ሃገረ ኤርትራ” ኮይኖም፡ ኣብቲ ኤምባሲ ክዓዩ ተመዲቦም፡፡ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሱዳን፡ ብወግዓዊ ምስተኸፈተ ድማ፡ ንተልእኾታት ወጻኢ ስለያ ጥጡሕ ባይታ ተፈጢሩ፡፡ ሓምድ ሕምድ ከም ላዕለዋይ ሓላፊ ሚሽን ናብ ሱዳን ተሳሒቡ፡፡ ኣብ ትሕቲ ሓምድ ሕምድ፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ገድሊ ኣባል እንዳ 72 ኮይኑ፡ ኣብ ስራሕውቲ ፈዳያን፡ ስውር ድብያታት፡ ቅንጸላን መርሸንትን፡ ጸሊም ታሪኽ ዘለዎ፡ ኮሎኔል መልኣከ ተስፋማርያም (ወዲ ፊተውራሪ) ውን፡ ብጉልባብ ሚሊታሪ ሚሽን፡ ናብ ካርቱም ኤምባሲ ተመዲቡ፡፡ ወዲ ፊውተራሪ ምስ ተመደበ፡ ኣብ ሱዳን ዝፍጸም ዝነበረ ስውር ሽርሒታት፡ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ኣበሪኽዎ ’ዩ፡፡ ኣብ ሱዳን ዝኾነ ኣንጻር ኢሳይያስ ዝቖመ፡ ኣብ እዋን ደርግ ሓለፍነት ዝነበሮ፡ ምስ ደርግ ርክብ ዝገበረ ሰብ፡ ኣባላትን ሓለፍትን ተቓወምቲ ውድባት (ብፍላይ ከኣ ጅብሃ)፡ ኮታስ ኣንጻር ስነ-ሓስብ ኢሳይያስ ዝቖመ ዝኾነ ሰብ ደቂቕ መጽናዕቲ ምክያድን ሓሓኒቕካ ምሕቓቕ ኮነ፡፡ ከም ወዲ ፊተውራሪ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ንዝነበሩ ሰባት ክኣርን ከሕቅቕን፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተዋፈረ ድማ ኮ/ል ዓንደብርሃን በርሀ (ወዲ በርሀ) ነበረ፡፡
ወዲ ፊተውራሪ፡ ናብ ሱዳን ምስተልኣኸ ብኣልማማ ዝፈጸሞም ዘስካሕክሑ ገበናትን ስርሒታትን ንምቑጻር ዳርጋ ኣይከኣልን፡፡ ብኮድ Xls/ 0015 ተሰኒዶም ኣብ ጸብጻባት ካብ ዝሰፈሩ ፍጻመታት ወዲ ፊተውራሪ፡ 11 ኣባላት ተቓወምቲ ውድባት፡ 8 ኮንትሮባንዲስታ ዝብሎም፡ 6 ብጀሃድ ዝተጠርጠሩን ሓዊሱ ልዕሊ 40 ዜጋታት ናብ ውሽጢ ዓዲ ተዓፊኖም ክኣትው ብምግባር ስጉምቲ ኣውሲድሎም ‘ዩ፡፡
ኤምባሲ ሱዳን ተልእኾታቱ ሙሉእ ብሙሉእ ብመደባት ወዲ ፊተውራሪ ምስ ተብሓተ፡ ዕለታዊ መደባት ሱዳን ኣብ ምክትታል ዶባት፡ ምክትታል ንምቅስቓሳት መንግስቲ ሱዳን፡ ምክትታል ተቓወምቲ ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን፡ ምድላው ወረቓታዊ መሳለጥያታትን መጓዓዝያን ንተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያን ሱዳንን፡ ከምኡ ውን ምስላጥ ጭውያታትን ድብያታትን ከድህብ ተገይሩ፡፡ ኩሉ ውዳቤታት ብመንጽር ዞም ዕለማታት ስለዝቖመ፡ ብቐንዱ ምስ ኣባላት ጸጥታ ሱዳን ርክባት ክሰላሰልን ክሕይልን ይድለ ኔሩ፡፡
ምስ ሱዳናውያን ኣብ ዝነበረ ርክባት ውን፡ ንዓብዱራሕማን ሰረልከቲም (ምክትል ሚኒስተርን ኣማሓዳሪ ከሰላን መደኒን ነበር)፡ ቃዝ ሳላሕዲን (ፍሉጥ ጠበቓን ኣብ እዋን ገድሊ ምስ ኢሳይያስ ጽቡቕ ርክብ ዝነበሮን)፡ ሳላሕ ጎሽ (ሓላፊ ጸጥታ ሱዳን ነበር) ዱልዱል ርክባት ክሃንጹ ብዕቱብ ይሕበሮም ኔሩ፡፡ በቢጽፍሑ ዝርከቡ ሓለፍቲ ጸጥታ ሱዳን፡ ብልዝብን ብብላዕን ክሕዝዎም ኣብ ዝግበረሉ ዝነበረ መድረኻት፡ ብፍላይ ኣብ ጭውያን ዓፈናን ኣድሂቦም ክሰርሑን፡ ኣብ መሬት ሱዳን ራዕዲ ክፍጠርን ኮነ ተባሂሉ ተሰሪሒሉ’ዩ፡፡
በዓል ወዲ ፊተውራሪ ጸብጻባቶም ምስ ኣጻፈፉ፡ ግብራዊ ስጉምቲ ክወስድ መደብ ዝተዓደሎ ድማ ብብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ማንጁስ ዝምራሕ ኣሃዱ ምክትታል ዶባትን ብጉቦ ዝተዓደጉ ሱዳናውያን ኣባላት ብሄረ ረሻይዳ ‘ዮም፡፡
ኣብ መስርሕ ምእሳርን ምጭዋይን፡ እቲ ኣብ ኣጻምእ ምድሪ ዒራዒሮ ዝተሰውአ ኣምባሳደር ሓምድ ሕምድ ባዕሉ ኣብ መወዳእታ ግዳይ ናይዚ ስውር ስለያዊ መርበባት ኮይኑ ኢዩ፡፡ ኣምባሳደር ሓምድ ሕምድ ካብ ዩንቨርስቲ ዒራቕ ብኬሚስትሪ ዝተመረቐ፡ ኣብ ስደት ኣብ ሱዳን ምስ ህዝባዊ ሓይልታት ተወዲቡ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ብፍላይ ከኣ፡ ኣብ ግብጺ፡ ሊብያ፡ ዒራቕ ማሕበር ተምሃሮ ኣብ ምምስራትን ምውዳብን ሓያል ኣበርክቶ ዝገበረ፡ ውፉይ ኣባል ሓፋሽ ውድባት ኔሩ፡፡ ኣብ ማሕበር ተምሃሮ፡ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ማእከላይ ምብራቕ ብምኻን ውን ኣገልጊሉ ኢዩ፡፡
ኣብ ካልኣይ ውድባዊ ጉባኤ፡ ኣባል ማእከላይ ሽማግለ ኮይኑ ድሕሪ ምስርሑ፡ ካብ 1994 ክሳብ 2001 ከኣ ኣባል ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚትን ኮይኑ ኣገልጊሉ፡፡ ኣማሓዳሪ ኣውራጃ ሰንሒት፡ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ሚኒስትሪ ወጻእ ጉዳያት ኣብ ክፍሊ ማእከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን እንዳሰርሐ፡ ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ኣብ ምድልዳልን ናብ ንቡር ንምምላስ፡ ኣብ ሽምግልና ማያዊ ዶባት፡ ኣብ ሽምግልና ኣልጀርስ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ዓቢ ዲፕሎማሲያዊ ኣበርክቶ ዝገበረ መራሒ ኔሩ፡፡ ኣብ ወጻእ ዝነበሮ ተሞኩሮ ተመዝሚዙ፡ ናብ ኢምባሲ ኤርትራ ኣብ ሃገረ ሱዳን ንሓጺር እዋን ምስተልኣኸ፡ ብኡ ንብኡ፡ ኣብ ጉዳይ ጉጅለ 15 ኢድ ከም ዘለዎ ስለ ተጠርጠረ፡ ፕረሲዳንት ኢሳይያስ ብዘውረዶ ትእዛዝ መሰረት፡ ክፍሊ ወጻእ ሰለያ ብጉልባብ ናብ ውሽጢ ከምጽእዎ ተኣዚዞም፡፡ በቲ እዋን ንሓምድ ሕምድ ንምቕያድ፡ ሓላፍነት ዝተዓደሎ’ውን መሳርሕቱ ወዲ ፊተውራሪ ኮይኑ፡ “እቶም ኣስታት 100 ዝኾኑ ኣባላት ተቓወምቲ ደቡብ ሱዳን (SPLA) ምእንቲ ብሓባር ክንኣልዮም ናብ ተሰነይ ንኺድ” ብምባል፡ ብህጹጽ ብመኪና ናብ ዓዲ ክኣቱ ሓበሮ፡፡ በቲ እዋን ነቶም 4ተ ኣባላት ስለያ ኢምባሲ ብስውር ተዓጢቖም፡ ናብ ተሰነይ ከእትውዎ ተኣዚዞም፡፡ ኣብ መፋርቕ መስከረም 2001፡ ብሓንቲ ላንድክሮዘር ብከሰላ ኣቢሉ ናብ ተሰነይ ምስ ኣተወ፡ ተኽለ ማንጁስ ምስ ኣባላቱ ተረኪቦምዎ፡፡
ኣብ ሆቴል ሳብሪን ንሓንቲ ለይቲ ኣብ ትሕቲ ከቢድ ሓለዋ ሓዲሩ፡፡ ንጽባሒቱ ብሜጀር ብርሃነ ግርሙ (ኣባል ውሽጣዊ ጸጥታ ክፍሊ ምክትታል ወጻእተኛታት ነበር ኣብዚ እዋን ኣባል ክፍሊ ዓፈናን ስጉምትን) ዝምርሑ ኣባላት ተላኢኾም፡ ተዓፊኑ ናብ እምባትካላ ተወሲዱ፡፡ ኣብ እምባትካላ ምስ ቅያር ክዳውንቱ ዝኣተወ እንኮ እሱር ዝነበረ ሓምድ ሕምድ፡ ኣብ መወዳእታ ብዕለት 07.06.2003 ኣብ ሳልሳይ ዙር ብናይ ኮ/ል ሓዱሽ ዓንዶም (ወዲ ወለላ) መኪና ናብ ዒራዒሮ ዝተዛወረ እሱር ኢዩ፡፡ ኣብ ዒራዒሮ ኣብ ሸላ ቁጽሪ 31 ንኣስታት 3 ወርሒ ድሕሪ ምእሳሩ ብሕማም ሳምቡእ ብዕለት 22 መስከረም 2003 ተሰዊኡ፡፡
By: SACTTISM


text:
ናይ ክልቲኡ ውድባት ምትሕግጋዝ ኣብ ወፍሪ ቀይሕ ኮኸብ ጥራሕ ዝተሓፅረ ኣይነበረን።ምትግጋዝ ኣይነበረን ዝብል ወገን ኣጋጢሙኒ ኣይፈልጥን።እቲ ወትሃደራዊ ምትሕግጋዝ ልዕሊ ዝተራኣየሉ ግን ኣብን ድሕሪ ፀረ ወፍሪ ቀይሕ ኮኸብ'ዩ ይብሉ ኣት መስፍን ሓጎስ።
ንሶም ወሲኾም "ካብ ህወሓት ናብ ህግሓኤ ሰራዊት ብምልኣኽ ንወፍሪ ቀይሕ ኮኸብ ብሓባር ዝተመከተሉ እዩ ነይሩ።እቲ ኣጋጣሚ ካኣ ናይ ብሓቂ ኣዎንታዊ ውፅኢት ነይርዎ" ይብሉ ካብ ሰልፊ ዴሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣቶ መስፍን ሓጎስ።
ኣባል ጀብሃ ዝነበሩ ኣቶ ፍስሓፅዮን ገብረ ብወገኖም፣ጀብሃ ንካልኦት ውድባት ኢትዮዽያ ትሕግዝ ነይራ ዝብል ካብ ኣባላት ህወሓት ንዝላዓል ክሲ ሪኢቶኦም ተሓቲቶም ኣቶ ፍስሕፅዮን ክዛረቡ ከለው ንኣብነት ኣብ‘ቲ እውን ኢድዩ ኣብ ምዕራብ ትግራይ ገዚፍ ሰራዊት ስለ ዝነበራ፣መርገፂኡ ብዘየግድስ ኣንፃር ደርጊ ክገጥም ኣለዎ ዝብል ሪኢቶ ጀብሃ ከምዝነበረ፣ካልእ ህወሓት ንኢህኣፓ ካብ ዓሌተና ከተውፅኦ ከላ ናብ ጀብሃ ዝቆፃፀሮ ከባቢ ዕቁባ ሓቲታ ስለዝተቀበልናያ፣ዘርዮምና ዘብል ትርጉም ብህወሓት ከምዝተታሓዘ ይገልፁ።
ኣብ ምሕቃቅ ጀብሃ፣ቀዳማይ ተሓታታይ ባዕላ ጀብሃ፣ቀፂሉ ህዝባዊ ግንባር ከምኡውን ህወሓት ተሓተቲ‘ዮም ይብሉ ኣቶ ፍስሓፅዮን።


text:
ብ ተስፋማርያም ሓጎስ:
ኣብዛ እንነብረላ ዓለም ዝኾነ ፍጡር ንኽነብር ሓይልን ሜላ ናይ ምንባርን የድልዮ ። እዘን ነገራት እዚኤን ምስ ዘይውንን ግን ካብ ምድረ ገጽ ንኽጠፍእ ግዜ ኣይወስደሉን እዩ። እዚ ዋላ እኳ ምስኦም ዝውለድ እንተኾነ ኣብ ጉዕዞ ህይወት ካብ ተሞክሮ ዘጥርዮም ኣገደስቲ ናይ ምንባር ሜላ ንኸጥርዩ ውን ኣኽኢልዎም እዩ ። ኣብቲ ኣራዊት መሮርን ኣዕዋፍን ዝነብርሉ ቦታታት ምስ እንኸይድ ነዚ ሓቅነት እዚ ኣብ ባይታ ክንርእዮ ንኽእል።
ደቂ ሰባት ኣብ ናይ ዓሰርተታት ኣሽሓት ዓመታት ታሪኽ ከም ዝሕብረና ኣብ ሓድሕዶም ክዋግኡን ክቃተሉን ሕሉፍ ሓሊፎም ነቶም ኣብ ኲናት ዝቐተልዎም መጻርርቶ ጠቢሶም ይበልዕዎም ኔሮም ። ደቂ ሰባት ካብቲ ናይ ባርያ ስርዓት ጀሚሮም ክሳብ እዚ ዘለናዮ ርእሰ ማላዊ ስርዓት ኣብቲ ዝለዓለ ስልጣኔ ኣብ ዝበጽሕሉ ዘመን እቲ ኩነታት ወራርን ውግእን ውን ብመጠን እቲ ተበጺሑ ዘሎ ምዕባለ ኣብቲ ዝለዓለ ደረጃ በጺሑ ይርከብ ። ኣብዚ ዘለናዮ ዘመን ዓለም ኣብቲ ወነንቲ ኣዕነውቲ ኣጽዋርን ሓያላን መንግስታትን ቍጽጽር ኣላ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ሓያላን ሃገራት ንጂኦ ፖለቲካዊ ረብሐአን ክብላ ሃብታም ዝተባህለን ስትራተጂካዊ ቦታታት ናይ ዓለም ንምቍጽጻር ንዓለምና ብዂናት ይሕምስኣ ኣለዋ ።
ኤርትራ ሃገርና ሓንቲ ካብዚ ግዳይ እያ ። ድሕሪ ምዝዛም ካልኣይ ኲናት ዓለም ኤርትራ በቲ እትውንኖ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ስትራተጂካዊ ኣቀማምጣ እተን ሓያላን መንግስታት ንድሌት ህዝቢ ኤርትራ ጎስየን ብዘይ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ምስታ ኣዝያ ድሕርቲ ኢትዮጵያ ብፈደሬሽን ብኡ ኣቢላ ድማ ብኢትዮጵያ ከም እትጉበጥ ተጌሩ ። ካብ ሕሉፍ ተሞክሮኦም ውን ጽንዓትን ቆራጽነትን ህዝቢ ኤርትራ ይፈልጡ ብምንባሮም ፣ ነዚ ህዝቢ እዚ ነጻ ምግዳፍ ማለት ንኻልኦት ኣፍሪቃውያን ኣብነታዊ ትምህርቲ ምሃብ ኮይኑ ስለ ዝረኸብዎ እዚ ኩሉ ገበን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ፈጺሞም። ህዝቢ ኤርትራ ግን ዋላ መሬት ከም ኣፍ ዕንቊ ትጽበብ ካብ ዕላምኡን ቃልሱን ነቕ ዘይብል ተቓላሲ ህዝቢ ብምዃኑ ፣ ዓለም ብምልእታ ኢዳ ዘእተወትሉ ኲናት ድሕሪ መሪር ቃልሲ ብዓወት ዛዚሙ ነጻነቱ ዓቲሩ ።
እዚ ፍሉይነት እዚ ኣብ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ላቲን ኣሜሪካን እስያን ከም ጽንዓትን ጅግንነት ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኣይተራእየን ፣ እቲምንታይሲ ኩሎም ንነጻነት ዝተቓለሱ ህዝብታት ዓለም ደገፍ ናይ ሓንቲኤን ካብተን ርእሰ ሓያላን ኔረሞም። ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እንተ መጺእና ግን ክልቲኤን ርእሰ ሓያላንን ሰዓብተንን በብእብረ ንምጥፋእና ምስቶም ጸላእትና ኮይነን ወጊኤናናን ኣድሜናን እየን።
ንዓና ንህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፍናዮ ናይ ሰላሳ ዓመታት መሪር ቃልሲ ሓደ ዓቢ ታሪኽ ምሂሩና እዩ ። ኣብ ከባቢና ኣብ ዝኽነ ይኹን ኩነት ዘይቅየሩን ካብ ሕሉፍ ታሪኾም ዘይመሃሩን ከደምቲ ጸላእቲ ኣለዉና። እዚኦም ከኣ እቶም ብሸነኽ ደቡብ ዝዳወቡና ኢትዮጵያ እዮም ። እዚኦም ህዝቢ እዚኦም ኣብ ጽውጽዋይ ታሪኽ ተሞርኲሶም ንዘይነበረ ከም ዝነበረ ጌሮም ንሓንጎሎም ዘታልሉ ፣ ከይሓፈሩ መብዝሕትኡ ክፋል ሱዳን ፣ ኤርትራ፣ ሃገረ ሶማል ፣ ኣካል ኢትዮጵያ እዩ ኔሩ ኢሎም ዝኣምኑ ናይ ታሪኽ መሃይምነት ዘጥቅዖም ህዝቢ ምስ ማንም ጎረቤት ሃገር ብሰላምን ሓድሕድ ምክብባርን ክነብሩ ዘይክእሉ ህዝቢ እዮም ። ምስ ከምዚ ዝኣመሰለ ስነ ሞገት ሒዞም ዝነብሩ ኣህዛብ ከመይ ጌርካ ብሰላም ክትነብር ትኽእል ?
እዞም ህዝቢ እዚኦም ኣብ መንጎ ዓይነትን ብዝሕን ዘሎ ፍልልይ ዘይርድኡ ብምዃኖም ፣ ከም ሃመማ ቍጽሮም እንተ በዝሐ ማዕረ ማዕረኡ ሓይሎም ከም ዝዛይድን ንዝደለይዎ ክጎብጡ ከም ዝኽእሉ ዝኣምኑ ህዝቢ እዮም ። ብዝሒ ዘይኮነስ ዓይነት ዝውንኑ ውሕዳት ኣህዛብ ነቶም ብብዝሖም ዝምኩሑ ነበረያ ነበረ ክገብርዎም ከም ዝኽእሉ ኣይርድኡን እዮም። ዝርድኡ ኣህዛብ ኔሮም እንተ ዝኾኑ ህዝቢ ኤርትራ 3.5 ሚልዮን ንሳቶም ድማ 70 ሚልዮን ፣ ህዝቢ ኤርትራ በይኑ ብዘይ ናይ ማንም ደገፍ ንሳቶም ግን ናይ ርእሰ ሓያላን ናይ ሰብን ኣጽዋርን ሓገዝ እንከለዎም ንኹሎም ብሓደ ሓዊ ኩዒና ሃገርና ነጻ ከም ዘውጻእና እኹል ምስክር እዩ ኔሩ ። ኣብ ሎሚ ውን እንተኾነ እዚ ኣምር እዚ ዝተረዳኦም ኣይመስሉን።
ንሕና ኤርትራውያን ኣብዚ ሎሚ ግዜ ኣጸቢቑ ከም ጸሓይ ቀትሪ ዝበርሃልና ነገር እንተ ደኣ ሃልዩ ኢትዮጵያውያን ኣብ ዝኾነ ይኹን ግዜ ፈተውትና ክኾኑ ከም ዘይክእሉን ፣ ንሕና ከም ሃገር ነጻ ኮይንና ክነብር ከም ዘይደልዩ እዩ። እዚ ንዓና ዝያዳ ኣበይን ምስ መንን ከም ዘለናን ንኽንነብር እንታይ ክንገብር ከም ዘለናን ይሕብረና።
ንሕና ነታ ሃገርና ካብ ዶብ ኢትዮጵያ ናብ ካልእ ከነግዕዛ ዝከኣል ኣይኮነን ግን ከኣ ብሰላም ክንነብር ኣለና። ህይወት ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ኣብ ቃልሲ ዝተሰረተት እያ ። ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ነፍሲ ወከፍና ነዛ ሃገር ሰማእታት ሩባኣን ኩርባኣን ከነልምዓን ክንሃንጻን ክንሰርሕ ኣለና። ኣብ መዓልታዊ ስራሕና ናይ ህላዌና ውሕስነት ዝኾነ ሓይልና ብኹሉ መኣዝናት ከነሕይሎ ዓቢናን ነኣሽቱናን እጃምና ከነበርክት ኣለና ። እተን መሰረት ህላዌና ፣ ቃልሲ ፣ ሓይሊ፣ ሓድነት እየን ። ክንነብር እንተ ደኣ ኮይንና ዋላ ንሓንቲ ደቒቕ ውን ትኹን ከይተዛኔና ወተሃደራዊ ፣ ፖለቲካዊ ፣ ቍጠባዊ ቃልሲ ብዝሓየለ መልክዑ ከነካይዶ ኣለና ። ነዚ ዓቢ ዕማም እዚ ክንገብር ሓይሊ ክህልወና ኣለዎ ፣ እዚ ማለት ሕልናዊ ሓይሊ/ስነ ኣእምራዊ ቍጠባዊ ሓይሊን ፖለቲካዊ ሓይልን ክህልወና ኣለዎ ። እዚ ብቕዓትን ሓይልን እንተወኒንና ኣብ ነጻ ኤርትራ ኮሪዕና ክንነብር ንኽእል ። ነዚ ሓይሊ እዚ ከነጥሪ ሓድነት የድልየና ካብ ሓጺን ዝተረረ ሓድነት ። ህላዌና ኣብዚኤን ዝተሞርከሰ ካብ ኮነ ነፍሲ ወከፍና ሃምናን ቀልብና ናብአን ከነድህብ ኣለና።
ህላዌኻ ዘይደልዩ ካብ ካርታ ዓለም ክሓኩኻ ከይደቀሱ ዝሓድሩ ጸላእቲ ኣብ ጎድንኻ ኮፍ ኢሎም ከለዉ ከመይ ጌርካ ልብኻ ኣውዲቕካ ክትድቅስ ትሓስብ ? ጸላእትካ ካብዝን ካብትን ኣጽዋር ኣኻኪቦም ሎሚዶ ጽባሕ ደምሰስናካ እናበሉ ለይትን መዓልትን ክግዕሩ ክትሰምዕ ከለኻ ቅሩብ ኣይስቆረካን ድዩ ! አረ ንምዃኑ ኢትዮጵያውያን ንህዝቢ ኤርትራ ጥይትን ቦምባን ከኾልስዎ እምበር ባኒ ከኾልስዎ ርኢኻ ወይ ሰሚዕካ ትፈልጥ ?
ፈቲና ጸሊእና ህላዌናን ምንባርናን መዓልታዊ ኣብ ቃልሲ ዝተሰረተ እዩ፣ ካብ ቃልሲ ፈጺምና ከነዕርፍ ኣይንኽእልን ኢና ። ብርግጽ ነቲ ጀጋኑ ሰማእታትና ዘረከቡና ሕድሪ ኣብ ግብሪ ክንትርጉሞ እንተ ደኣ ኮይንና ነፍሲ ወከፍና ንሕልናና ንሕተቶ ፣ ንጸላኢኻ ክትስዕሮን ክትዕወተሉን እንተ ደኣ ኮይንካ ብወተሃደራውን ፖለቲካውን ቍጠባውን ክትተዓጻጸፎ ኣለካ ። ጸላኢኻ ፣ ጸላኢኻ ዩ ፈታዊኻ ክኸውን ኣይክእልን እዩ እዚ ብምሉእ ሕልናኻ ክትኣምነሉን ምስ ደመ ስጋኻ ከተወሃህዶን ኣለካ። እዚ ክብል እንከለኹ ጽልኢ ኣይኮንኩን ዘጐሃህር ዘለኹ ! ካብ መበል 12 ክፍለ ዘመን ኣትሒዝና ታሪኽ ኢትዮጵያውያን ምስ እንፍትሽ ሓደ እዩ ዝተራእየ ለውጢ የለን። ንዝብኢ ምስ ዘዕቤኻ ኣዕብዮ ናብ በላዕ ሳዕሪ ክትቅይሮ ኣይትኽእልን ኢኻ ወይ ውን ምስቶም በላዕቲ ሳዕሪ ኣብ ሓደ ከተንብሮ ኣይትኽእልን ኢኻ። ኢትዮጵያውያን ኣእምሮኦም ሓንሳብ ብናይ ሰለስተ ሽሕ ጽውጽዋይ ታሪኽ ዝተመልአ ስለ ዝኾነ ክቕየሩ ወይ ክምዕብሉ ዝኽእሉ ህዝቢ ኣይኮኑን። ስለዚ ኩልና ኤርትራውያን ህላዌና ኣብ ቃልሲ ዝተሞርከሰ ካብ ኮነ እሞ ክንነብር ከኣ ካብ ደሌና እንታይ ንግበር ?
ብመጀመርያ ክንፈልጦ ዘሎና መሬት ልዕሊ ኩሉ እያ፣ ኣእጋርና ኣደልዲልና ኣብ መሬት እንተ ደኣ ረጊጽና ናብ ከዋኽብቲ ክንበጽሕ ንኽእል ኢና ። ስለዚ ኩለንትናናን መጻኢ ህይወትናን ምዕባሌናን ኣብታ መሬት እዩ ዘሎ ። ንሕና ኣእምሮና ኣብ ከርሲ እታ መሬት ዘሎ ጸጋታት ኣውጺእና ከነልምዓን ከነለምልማን ሓላፍነትና እዩ ። ከምቲ ሃገረ እስራኤል ምስ ቆመት እቲ ናይ መጀመርያ መራሒ እታ ሃገር ቤንጎርዮን ኣብቲ ምድረ በዳ ነገፍ ብምኻድ ዝበሎ ፣ ሃብቲ እስራኤልን መሶብ እንጌራ ናይ እስራኤል እዚ እዩ ክብል ተዛሪቡ ። ብርግጽ ድማ ጥር ዝብል ተኽሊ ዘይብሉ ማይ ዘይሃርሞ ምድረ በዳ ፣ እስራኤላውያን ኣብ ትሕቲ መሬት ዘሎ ማይ ኣውጺኦም ነቲ ምድረ በዳ ናብ ገነት ቀይረሞ። ንእስራኤላውያን ኣኺሉ ተሪፉ ናብ መላእ ዓለም በብዓይነቶም ፍረታት ንሰደድ ይሰዱ ። ንሕና ድማ ነዚ ገነት ዝኾነ መሬትና ከነለምልሞን ንተፈጥሮ ክንቅይሮ ኣለና ። እዚ እቲ ብመጀመርያ ክንወስዶ ዘለና ስጉምቲ እዩ ። ቀጺሉ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ኣብ ዝድለየሉ ግዜ ናብ ኣለኹልኪ ሃገረይ ዝብል ምልምል ሰራዊት ክኸውን ኣለዎ ። ዘለናያ ዓለም ሓይሊ ዘለዎ ዝነብረላ ፍትሒ ዝጎደላ እያ ስለዚ ወተሃደራዊ ዓቕምና ክብ ንምባል ነፍሲ ወከፍና ብዘይ ምቍራጽ ክንሰርሓሉ ኣለና ። ሓምሳ ለሚን ንሓደ ሰብ ሰኸም ንሓምሳ ግን ጨና ከም ዝበሃል ፣ ኩልና እንተ ሓቢርና ንምዕባዩ ተበጊስና ኣብ ሓጺር እዋን ዘይንሕይለሉ የለን ።
ጸላእትና ሓይልና ኣብ ሓድነትና ምዃኑ ስለ ዝፈልጡ ፣ ሓድነትና ንምዝራግ ዘይኵዕትዎ ጉድጓድ ዘይፍንቅልዎ እምኒ የለን ። ስለዚ ንሕና ከኣ ሓድነትና ንምትራር ለይቲ ምስ መዓልቲ ክንሰርሕ ኣለና ። ኣብ ግዜ ሰውራ ጉሒፍና ዝደርበናዮ ግንከ ዘይቀበርናዮ ሎሚ ጸላእትና ኣርዮም ኣራርዮም ትንፋስ ሰዂዖሙሉ ዘለዉ ሕማም ናይ ኣውራጃ ብኹሉ መኣዝናት ብፍላይ ኣብ ደገ (ዲያስፖራ ) ይፈታተነና ስለ ዘሎ ግዜ ከይቀተልና ክንምክቶ ኣለና ። ጽባሕ ዝውሕጠና ሓይሊ ኣብ ቅድሜና ክዓቢ ሱቕ ኢልና ኣይንርኣዮ !
ንሕና ኤርትራውያን ንህይወትና ካብ ቃልሲ እንተ ደኣ ተኣሊና ህይወትና ከተብቅዕ ምዃና ክንፈልጥ ኣለና ። ንሕና ተገሪህና ምዕጉርቲ ጸላእትና ክንስዕም እንተ ደኣ ኮይንና ክንሰዓም ዘይኮናስ ክንብላዕ ምዃንና ክንፈልጥ ኣለና ። ኣብ ደገ ( ዲያስፖራ ) ዝነብር ኤርትራዊ ካብ ከብዱ ዝተረፈት ሳንቲም ኣብ ሃገሩ ከቐምጣ ኣለዎ እቲ ምንታይሲ ባንኪ ሃገሩ እዩ ዝረብሕ ።
ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ መንእሰይ ብትምህርቲ ክምዕብልን ንነብሱ ኮይኑ ንሃገሩ ክኸውን ብማሕበረ ኮማት ሓያል ጎስጓስ ክግበር ኣለዎ ። ኣብ ደገ ንኤርትራውነት ዘዅርዑ ኤርትራውያን መንእሰያት ክንፈጥር ኣለና ።
ዘለኣለማዊ ዝኽርን ክብርን ንሰማእታትና !
ክብርን ሞገስን ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ !
ወትሩ ዓወት ንሓፋሽ !!!


text:
***
እቶም ኣፍረይቲ ናይ ክታበት ድሕንነት ዘለዎ ከምዝኾነ ብመጽናዕቲ ከረጋግጹ ኣለዎም ቅድሚ አቲ ክታበት ፍቓድ ምሃቡ.
ኣብ ምምሕዳር ምግብን መድሃኒትን (ኤዲኤ) ከምኡ’ውን ኣብ ቁጽጽር ሕማምን (ሲዲሲ) ዝርከቡ ጉጅለታት ስነ–ፍልጠት ንዚ ሓበሬታ ተጠንቂቖም ይምርምርዎ ኢዮም፡፡
ኣማኻሪ ኮሚተ ስርዓተ ምክልኻል ሕማም (ACIP) ኰነ ኻልኦት ጕጅለታት ብዛዕባ ዘሎ ሓበሬታ ብምምርማር ብዛዕባ እቲ ምጥቃም ዘለዎ ሓደጋታትን ጥቕምታትን ኣብ ፍልጠት እተመርኰሰ ውሳነ ይገብሩ
ንኮቪድ-19 ዝኸውን ክታበትን ንኻልእ ክታበትን ዘድሊ ብቕዓታት ሓደ ኢዩ። እተን ነዚ ኽፍልታት እዚ ዘዳልዋ ኩባንያታት ንኸም (FDNA) (ኤፍ. ዲ. ኤን. ኤ.) ናይ ጥዕና ሰበ – ስልጣን . ነቶም ኣፍረይቲ ሓደ ክታበት ድሕንነት ከም ዘለዎን እቲ ክታበት ከም ዝዓዪን ንምርግጋጽ እንታይ ሓበሬታ ከም ዘድሊ መምርሒ ሂብዎም ኣሎ።
ክታበት ዘድልየና ስለምንታይ ኢዩ ?
ንርእስኻን ንማሕበረሰብካን ንምዕቋብ ክትወስዶ እትኽእል ኣዝዩ ኣገዳሲ ስጕምትታት ኣንጻር COVID-19 ክትከላኸለሉ እትኽእል ኣዝዩ ኣገዳሲ ስጕምትታት ኢዩ።
እቶም ኣንጻር COVID-19 ክኽተቡ ዝደልዩ ሰባት ክበዝሑ ከልዉ ንዅሉ ዝሓሸ ኢዩ ዝኸውን። ቍጽሮም እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ሰባት ኣብ ማሕበረሰብና ዝወሓደ ሕማም ከም ዝህሉ ዝገብር ኢዩ ።
ብተወሳኺውን ክትከላኸለሉ እትኽእል መድሃኒት ሓድሽ ናይ COVID-19 variants ንኸይላባዕ ይሕግዝ።
ናብቲ እነፍቅሮ ንጥፈታት ክንምለስ ንግድን ኣብያተ – ትምህርትን ክንከፍት ከምኡውን ከም ማስኬራን (ማስክ) ማሕበራዊ ርክባትን ዝኣመሰለ ንጥዕና ህዝቢ ንምክልኻል እንወስዶ ስጕምትታት ክንንክዮ ኢና፡፡
ነዚ ለብዒ እዚ ብኸመይ ከም ከቋርጽ ክትከላኸለሉ እትኽእል መገዲ ኢዩ።
እዚ መልእኽቲ እዚ ካብ ክፍሊ ጥዕና ሚኒሶታ እዩ መጺኢልኩም ።


text:
ጆን ኬርይ፣ሎሚ ዝተዋሃበና ኣብ ምስጢራዊ ስለያ ዝተመርኮሰ ሓበሬታ፣ኣብ‘ቲ ዝሓለፈ ቅነ ዝተፈነወ ኬሚካላዊ ጥቅዓት ን426 ህፃናት ሓዊሱ ብሓፈሻ 1,400 ሰባት ከምዝሞቱ ኣረጋጊፁ‘ሎ ኢሎም።
ምንስትር ወፃኢ ኣሜሪካ ጆን ኬርይ ወሲኾም፣ኪኢላታት ኬሚካላዊ ኣፅዋር ሶርያ እቲ መጥቃዕቲ ቅድሚ ምፍፃሙ ሰለስተ መዓልታት ኣቀዲሞም ኣብ‘ቲ ስፍራ ከምዝተራኣዩ‘ውን ሓቢሮም።ተወንጫፊ ካብ መንግስቲ ዝቆፃፀሮ ከባቢ ጥራሕ ተተኲሱ ናብ ተቃወምቲ ዝቆፃፀርዎን ወይካኣ ዝሳሓሓብሉን ዞባ ከምዝዓለበን‘ውን ጆን ኬርይ ጠቂሶም።
ንሶም ሎሚ ዓርቢ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ፣ላዕለዎት ወትሃደራዊ ኣዘዝቲ ሶርያ፣ኬሚካላዊ ጥቅዓት ንምፍፃሙ ብዝተጠለፈ ርክብ ሬድዮ ኣረጋጊፆም እዮም‘ውን ኢሎም።
እንተኾነ ፕረዚደንት በራክ ኦባማ እንታይ ዓይነት መልሰ-ግብሪ ከምዝህቡ ካብ መግለፂ‘ቶም ምንስትር ወፃኢ ንምፍላጥ ኣይተኻኣለን።ኣሜሪካ ናይ ገዛእ ርእሳ ውሳነ ክተሕልፍ‘ያ ኢሎም‘ለው።
ግፍዐኛን ሓራዳይን ኢሎም ንፕረዚደንት ሶርያ ዝገለፁ ምንስትር ወፃኢ ኣሜሪካ ጆን ኬርይ፣እቶም ፕረዚደንት ዝመርሕዎ ስርዓት ብገበን ኣንፃር ሰብኣዊነት ተሓታታይ‘ዩ‘ውን ይብሉ።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ፕረዚደንት በራክ ኦባማ፣ሎሚ ዓርቢ ንቅልውላው ሶርያ እንታይ ዓይነት መልሰ-ግብሪ ምሃብ ከምዝግባእ ንምዝርራብ ምስ ኣማኸርቶም ተሰይሞም ነይሮም።እዚ ናይ ሎሚ ኣኼባ ዝተካየደ፣ሓደ ድሕሪ ንኣባላት ቤት ምኽሪ ኣሜሪካ ዝተዋሃበ መብርሂ‘ዩ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና፣ፓርላማ እንግሊዝ ንቀ/ሚ ዴቪድ ካሜሩን ዘቅረብዎ እማመ ወትሃደራዊ መጥቃዕቲ ኣንፃር መንግስቲ ሶርያ ምንፃጉ፣ነቶም ቀ/ሚ ዕንቅፋት ከምዝኾነ ተገሊፁ።
ቀ/ሚ ዴቪድ ካሜሩን፣እንግሊዝ ኣንፃር ምጥቃም ኬሚካላዊ ኣፅዋር ንዝተሓንፀፁ ኣድማሳዊ ውዕላት ክትግብር ይግባእ ኢሎም።
ፕረዚደንት ፈረንሳ ፍራስዮስ ሆለንድ ብወገኖም፣ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝሓለፈ ውሳነ ፓርላማ፣ሃገሮም ንትስዕቦ ፖሊሲ ሶርያ ከምዘይፀልዎ ገሊፆም።
ጀርመን ካብ ወትሃደራዊ መጥቃዕቲ ተንሳሕብ ዘላ ትመስል።ዋና ፀሓፊ ሕ/ሃ ባን ኪሙን፣ጉዳይ ሶርያ ምስ ሓሙሽቲኦም ቀወምቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ይዘራረቡሉ ምህላዎም‘ውን እቲ ዜና ይሕብር።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ሓድሽ መደበር ስደተኛታት ኤርትራውያን ተኸፊቱ2021-06-27 06:54:27 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 500 times
- font size decrease font size increase font size
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ሰሜን ጐንደር ወረዳ ዳባት “ኣለምዋጭ” ኣብ ዝተባህለ ቦታ ኤርትራውያን ዝዕቆብሉ ሓድሽ መደበር ከም ዝተኸፍተ ካብ ናይ ኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖረሽን ዝተረኽበ ዜና ሓቢሩ። እዚ ብ26 ሰነ 2021 ወግዓዊ ስራሑ ከም ዝተጅምር ዝተገልጸ መደበር ስደተኛታት ንምዕጻው እቶም ኣብ ትግራይ ዝነበሩ መደበር ስደተኛታት ሽመልባን ሕንጻጽን ኣብ ግምት ብምእታው ከም ዝተኸፍተ ተገሊጹ። ነዚ ዝገለጹ ኣብቲ ኣብ ከተማ ዳባት ዝተኻየደ ናይ ምኽፋት ሰነ ስርዓት ዝተረኽቡ ዳይረክተር ትካል ስደተኛታትን ካብ ስደት ተመለስትን ኢትዮጵያ ኣቶ ተስፋሁን ጐበዛይ ምዃኖም እቲ ዜና ኣፍሊጡ።
እቶም ዳይረክተር ኢትዮጵያ ናይ ነዊሕ ግዜ ስደተኛታት ናይ ምቕባል ተመኩሮ ከም ዘለዋ ጠቒሶም፡ ህዝቢ እቲ ከባቢ ነቶም ኣብዚ ሓድሽ መደበር ዝዕቆቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት እቲ ልሙድ ምትሕብባሩ ክገብረሎም ጸዊዕም። ኣብ ሕቡራት ሃገራት ተወካሊት ላዕለዋይ ኮሚሽ ጉዳይ ስደተኛታት ኣን ኢንኮንቴ ብወገነን ትካለን ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ናይ ነዊሕ ግዜ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ተመኩሮ ከም ዘለዎም ጠቒሰን። ኣመሓዳሪ ዞባ ሰሜን ጎንደር ኣቶ ያለኣለም ፋንታሁን ብወገኖም፡ ህዝቢቲ ከባቢ ጋሻ ናይ ምቕባል ጽቡቕ ባህሉ ምስዞም ስደተኛታት እውን ክቕጽሎ ከም ዝግበኦ ኣዘኻኺሮም።
እዞም እቲ ዛዕባ ዝመልከቶም ኣካላት፡ ኣብቲ ኣብ ከተማ ዳባት ዝተገብረ ናይ መኽፈቲ ስነ ስርዓት ከም ዝገለጽዎ፡ ኣብዚ 91.5 ሄክታር ኣብ ዝስፍሓቱ ዝተደኮነ መደበር እቶም ብሰንኪ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ካብ መደበራት ሽመልባን ሕንጻጽን ዝተመዛበሉ ኤርትራውያን ወሲኽካ ካብ 15 ሽሕ ክሳብ 20 ሺሕ ስደተኛታት ናይ ምስፋር መደብ ከም ዘሎ ገሊጾም።


text:
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂን ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድን ሎሚ ሶኑይ ንናይ ሓደ መዓልቲ ወግዓዊ ዑደት ደቡብ ሱዳን ኣብ ዝኣተውሉ ምስ ፕረዚደንት`ታ ሃገር ሳልቭኬር ማድርየት ሰፊሕ ልዝብ ምክያዶም ኣብ ዘውጽእዎ ሱሉሳዊ ሓባራዊ መግለጺ ሓቢሮም።
ሰለስቲኦም መራሕቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ሰላም ንምስፋን ምትሕብባሮም ክቕጽሉ ኣብ ዝብል ጉዳይ ጸቒጦም ዝተዘራረቡ ክኾኑ ከለው ኣብ ዞባዊን ኣህጉራዊ ጉዳያት`ውን ምዝርራቦም ተፈሊጡ`ሎ።
ብተወሳኺ ዞባዊ ቑጠባዊ ውህደትን ብልጽግናን ዘጎናጽፉ ፕሮጀክትታት ብዝምልከት ኣትኵሮም ምዝርራቦም እቲ መግለጺ ሓቢሩ`ሎ።
ኣቐዲሞም ትማሊ ሰንበት መራሕቲ ኤርትራ፣ኢትዮጵያን ኬንያን ኣብ ኣስመራ ርክብ ኣካይዶም ኔሮም`ዮም።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፣ቀዳማይ ሚንስተር ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታን ኣብ ኣስመራ ስሉሳዊ ርክብ ኣብ ዘካየድሉ እዋን፡ ኣብ መንጎ ሰለስቲኤን ሃገራት ንዘሎ ሓባራዊ ሽርክነታዊ ዝምድናን ንሰለስቲኦም ኣብ ዘገድሱ ዞባዊ ጉዳያትን ዝርርብ ኣካይዶም።
ብመሰረት ዘካየድዎ ዝርርብ ኣብ መዳይ ቁጠባ፣ጸጥታን ሰላምን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ትሕተ ቅርጽን ብሓባርን ሽርክነትን ክሰርሑ ኣብ ዘኽእሎምነጥብታት ኣብ ስምምዕ ምብጽሖም መንግስታዊ ጸብጻባት ይሕብሩ።


text:
ዋኒኒ ኪረሪ ንመዝነት ምኽታል ኮሚሽነር ፖሊስ ኬንያ ዝበጽሐት ቀዳመይቲ ጓል-ኣንስተይቲ’ያ። ኣብታ ሃገር ዝርከባ፡ ንደቂ-ኣንስትዮን ደቂ-ተባዕትዮን ዝሕዛ ኣብያተ-ማእሰርቲ ምክትታል ድማ’ዩ ስራሓ። እዛ ቀዳመይቲ ሓላፊት ኣብያተ-ማእሰርቲ ኬንያ ጸኑዕ ግን ከኣ ሰብኣዊ ኣተሓሕዛ ብዘለዎ ኣተኣላልያ’ያ እትልለ።
ዋኒኒ ኪረሪ ቀዳመይቲ ጓል-ኣስንተይቲ ምኽትል ኮሚሽነር ኣገልግሎት ኣብያተ-ማእሰርቲ ኬንያ ጥራይ ዘይኰነትስ፡ ንማእከል መሰልጠኒ ፖሊስ ራይሩ ዝመርሐት ናይ ፈለማ ጓል-ኣንስተይቲ’ውን’ያ። ኣብ 1982 ናብቲ ሞያ ዝተጸንበረት ኪረሪ፡ ኣብ በበይኖም ጽሕፍታት ክትዓዪ ድሕሪ ምጽናሓ’ያ፡ ኣብዚ መጨረሽታ ናብ ዘለዋ መዝነት ክትድዪብ ክኢላ።
ኪረሪ፡ ላንጋታ ኣብ ዝተባህለ ቤት ማእሰርቲ ደቀንስትዮ ናይሮቢ፡ ትሰርሓሉ ኣብ ዝነበረት እዋን፡ ንህይወታ ነጥበ-መቐይሮ ከም ዝነበረ ትሕብር። እቲ ስራሕ ድማ ኣብ ታሪኽ ኣብያተ-ማእሰርቲ ኬንያ ሓድጊ ከተትርፍ ከም ዘኽኣላ ትኣምን።
ንሳ ናይ ቤት ማእሰርቲ ላንጋታ ጻንሖታ፡ ንኪረር ንመጻኢ ህይወታ ክትርኢ ኣኽኢሉዋ’ዩ። ጽቡቕ ስም ከተጥሪ ዝሓገዛ ድማ ዘይወላውሉ ግን ከኣ ትብዓት ዘድልዮም ስጕምታት ስለ ዝወሰደት ምዃኑ ትገልጽ።
ኪረሪ፡ መራኸቢ-ብዙሃን፡ ንኣተሓሕዛ ቤት-ማእሰርቲ ላንጋታ መጺኦም ክፍትሹን ናብ ውሽጢ ኣትዮም ደረቕን ተንቀሳቓሲን ስእልታት ክወስዱን ዘፍቀደት ቀዳመይቲ በዓልቲ-ስልጣን’ያ። ብእኡ ኣቢላ ድማ እሱራት ኣደታት ደቀንስትዮ ምስ ደቀን ከመይ ከም ዝተሓዛ ከተርኢ ክኢላ። ምስ ቍንጣሮ ቀረባት ከምእኒ መንዲል ንጽህናን ዋሕዲ ንህጻናት ዝኸውን መእለዪን፡ ኣብቲ እዋን፡ ደቀንስትዮ እሱራት ኣብ መሬት’የን ዝድቅሳ ነይረን። ኣብ ታሕተዋይ መዝነት እንከላ ዝርኣየቶ ሰንኮፍ ኣተሓሕዛ ንኽትልውጥ ናይ ውሽጢ ጻውዒት ከም ዝዀና ድማ ትኣምን።
“እቲ ዝርእዮ ዝነበርኩ ኣይተዋሕጠለይን። ሕማቕ ኣተሓሕዛ እዕዘብ ነይረ። ክልውጠሉ ኣብ ዘይክእል ደረጃ መዝነት ስለ ዘይነበርኩ ግን ክገብሮ ዝኽእል ኣይነበረን። ቈልዑ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ምሓዝ ከኣ ናይ ገዛእ-ርእሱ ውሱንነት ኣለዎ።"
ኣብ ውሽጣ ዝስመዓ ዝነበረ ሓልዮት ኣብ ልዕሊ እሱራት፡ ዳሕራይ ናብ ዝተረረ ቤት ማእሰርቲ ደቂ-ተባዕትዮ ሞምቦሳ ምስ ተቐየረት’ውን ለውጢ ከተተኣታቱ ሓጊዙዋ’ዩ።
ኪረሪ ናብዚ ዘላቶ ደረጃ ንኽትበጽሕ ዘኽኣላ ተመኵሮ ስራሕ ክትገልጽ እንከላ“ናብቲ ቤት ማእሰርቲ ከም ሓለቓ ኣይኰንኩን ዝኸይድ። ኣማሕዳሪት ክሳብ ዝዀንኩ፡ ናይ ኣደ ባህሪ ተላቢሰ’የ ክሰርሕ ዝፍትን። ውጽኢት ናይቲ ከምኡ ዝመስል ኣተኣላልያ ድማ ኣብ ውሽጢ ወርሒ ርእየዮ። እሱራት ልቦም ኣውዲቖም ብግልጺ ክዛረቡኒ ጀሚሮም። እቲ መሰረታዊ ምስጢር፡ ምስማዕ ምዃኑ ከኣ ተገንዚበ።”ትብል ።
ናይ ቅድም እሱር፡ ናይ ሎሚ ኣብ ዘይመንግስታዊ ትካል ተሓላቒ ማሕበራዊ ፍትሒ ፔተር ኦውኮ፡ ሓደ ካብቶም ኪረሪ እትኣልዮ ኣብ ዝነበረት ቤት ማእሰርቲ ዝነበረ’ዩ። ቀንዲ ምስጢር ብሉጽ ኣመራርሕ ኪረሪ ምስቶም ትሕቲኣ ዘለዉ ኣባላት ምውህሃድ ምዃኑ ኦውኮ ይምስክር።
“ናይ ህዝቢ መራሒት፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ትሒታ እትመርሕ” ክብል ድማ ይገልጻ። እቲ ኣገባብ ኣመራርሓኣ እንኮላይ ናብቶም እሱራት ዘሪቝ ምንባሩ ይጠቅስ። ዕዉት ዝገብሮ ድማ ኵሉ-ሓቈፍ ኣተኣላልያ ምንባሩ’ዩ ኦውኮ ይገልጽ።
ዋና መርማሪ ቪንሰት ማፐሳ፡ ቅድሚ ምስ ኪረሪ ምስራሑ፡ ዝቐደሙ ሸውዓተ ኣሕሉቕቱ ሰብኡት’ዮም ነይሮም። ንውሕልነት ኣመራርሓ ኪረሪ ክገልጽ እንከሎ ድማ፤
“ኣብ መሳርሕታ ምቹእ ናይ ስራሕ ኵነት’ዩ እትፈጥር። ፍልልይ ዝብሃል የሎን። ንሰብ ብስራሑ እምበር ብኻልእ ኣይትመዝኖን’ያ። ሓያሎ መሳርሕታ ድማ ዕቝር ዓቕሞም ከርእዩ ዕድል ይረኽቡ። ኣብ መንጎኣን ካልኦት ሰብኡት ኣሕሉቕተይ ነበረን እምበኣር እዚ ፍልልይ’የ ተዓዚበ።”
ናብ ዝበረኸ ሓላፍነት፡ ምናልባት ዋና ሓለቓ ኣብያተ-ማእሰርቲ ኬንያ፡ ክትድዪብ ሕልሚ ከም ዘለዋ ኪረሪ ትነግር። ካልኦት ደቀንስትዮ ከይተሰከፋን ንኣተሓስስባ ሕብረተሰብ በዲሀንን ንዝለዓለ መዝነት ክሓልማን ክሰርሓን ድማ ትጽውዕ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ጐላጉል ራያ ቆቦ ብርክት ዝበሉ ሰብ ሃፍቲ መዋእለ ንዋዮም መዲቦም ኣብ ዘበናዊ ሕርሻ ወፊሮም ኣለዉ። ካብኣቶም ሓደ “ኪወ” ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ውልቂ ትካል ይበሃል። እቲ ትካል ብኣይተ ኪሮስ ዳኘው እዩ ዝውነን።
ኣይተ ኪሮስ ዳኘው መንግስቲ ኣብ ዝፈቐደሎም 250 ሄክታር መሬት በናና፣ማንጐ፣ለሚንን ሞሪንጋን የፍርዩ ኣለዉ። ነዚ መፈፀሚ ዝኸውን ድማ ጐዳጉዲ ማይ ኵዒቶም 40 ሽሕ ሜትር ኵዩብ ማይ ዘዋህልል ሆረየ ድማ ሃኒፆም ኣለዉ። እቲ ሆረየ ግቡእ ክንክን እናተገበረሉ ክሳብ 20 ዓመት ክፀንሕ ዝኽእል እዩ እውን ተባሂሉ´ሎ። እቲ ዘበናዊ ሕርሻ ብእስራኤላውያን ክኢላታት እናተሓገዘ እዩ ዝስራሕ ዘሎ።
እቲ ሕርሻ ብምሉእ ሓይሉ ስራሕ ምስጀመረ ክሳብ ን300 ሰባት ዕድል ስራሕ ከምዝፈጥር እቶም በዓል ሃፍቲ ይዛረቡ። ኣብ ከይዲ ስረሖም ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ካብ ጣብያ ክሳብ ክልል ዘለዉ ኣካላት ኣመራርሓ ግቡእ ሓገዝ ከምዝገብርሎም ዘለዉ እውን ገሊፆም ኣይተ ኪሮስ።
ውፅኢት ምህርቲ እቲ ሕርሻ ካብ ሃገር ወፃኢ ከምዝለኣኽ ሓቢሮም፤ እቲ በቲ ከባቢ ዝሓልፍ ዘሎ መስመር ባቡር ወልድያ መቐለ ነቲ ልምዓት ምችዊ ከገብሮ ከምዝኽእል ዘለዎም ተስፋ ይገልፁ።
ኮይኑ ግና ኣይተ ኪሮስ ዳኘው እቲ ሕርሻ ልዑል መጠን ሓይሊ ኤሌክትሪክ ስለዝሓትት ትካል ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ ፓሎ ኣብ ምዝርጋሕ ብሎሚ ፅባሕ ደንጕዩና´ሎ እንትብሉ ኣተሓሳሲቦም ኣለዉ። ነዚ መፈፀሚ ዝኸውን ትካሎም ንሓይሊ መብራህቲ ኢትዮጵያ ሓደ ሚልየንን ሓሙሽተ ምኢቲ ሽሕን ከምዝኸፈለ ተዛሪቦም።
ሙሉእ ትሕዝትኡ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
ኣብ ቻይና ብዝሒ ብኮረና ቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ልዕሊ 900 ምብጽሑ፡ኣብ ብሪጣንያ ተወስኽቲ ኣርባዕተ ሓድሸቲ ሕሙማት ምስተረኸቡ ብዝሒ በቲ ቫይረስ ዝተታሕዙ ይውስኽ ምህላው መንግስቲ እታ ሃገር እቲ ቫይረስ ዘተሓሳስብ ፀገም ናይ ህዝቢ ጥዕና ክብል ኣዊጁ’ሎ።
ዋና ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ገብረየሱስ ናብ ቻይና ተጓዒዞም ዘይፈልጡ ሰባት በቲ ቫይረስ ምትሓዞም እቲ ለበዳ ዓብይ ሓደጋ ምዃኑ ዘርኢ እዩ ኢሎም።ውድብ ጥዕና ዓለም ላዕለዎት ክኢላታት ጥዕና ናብ ቻይና ምልኣኹ ዶ/ር ቴድሮስ ሎሚ ሶኑይ ሓቢሮም።
ናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ሎሚ ሶኑይ ኣብዝሃብዎ ርእይቶ ምስፍሕፋሕ ኮሮና ቫይረስ ኩነታት ኣየር ኣብ ዝውዕየሉ ወርሒ ሚያዚያ ክጠፍእ ትፅቢት ከምዝግበረሉ ገሊፆም። ’”ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ ሙቐት ንኩሎም ዓይነታት ቫይረስ ይቐትሎም እዩ’’ኢሎም።
ሰበስልጣን ጥዕና ቻይና ትማሊ ሰንበት 97 ሓደሽቲ ዝሞቱ ሰባት ምምዝጋቦም ብምግላፅ ብሓፈሻ ቁጽሪ ዝሞቱ 908 ምብጽሑን ካልኦት 3,062 ሓደሽቲ ሕሙማት እውን ምምዝጋቦም ሓቢሮም ኣለው።
ናይ ቻይና ፕረዚደንት ሺን ዢንግፒንግ ሎሚ ሶኑይ ኣብ ሓደ ሆስፒታል ንሰራሕተኛታት ጥዕናን ሕሙማትን ኣዘራሪቦም ኣለው።ሰማያዊ መሸፈሊ/ማስክ/ተኸዲኖም ኣብ ቤጂንግ ንዝርከብን ብኮሮና ቫይረስ ንዝተታሓዙ ሰባት ዝሕከሙሉን ሆስፒታል ዲታን በጺሖም ኣለው።


text:
Tigrinja
ክሊኒክ መንእሰያት
ክሊኒክ መንእሰያት ቫለንቱና ነቶም ካብ 12 ዓመት ክሳብ 23 ዓመት ዕድመ እትበጽሑ መንእሰያት ዚሰርሕ'ዩ። ንግቡእ ሰክረተስ (ስትረት) ነኽብር: ኣባና ዚግበር ምብጻሕ ከኣ ካብ ክፍሊት ናጻ'ዩ።
ኣብ ክሊኒክ መንእሰያት:
- ብዛዕባ ዝምድናታት: ብዛዕባ ርእሰ-ክብሪ: ብዛዕባ ቅዛነት: ብዛዕባ ጭንቀት: ብዛዕባ ጸቕጢ: ብዛዕባ ርእስኻ ምጕዳእ: ብዛዕባ ጸገማት ክብሪ: ብዛዕባ ዓመጽ ወይ ብዛዕባ ጥዕና ምስኣን ምዝራብ
- ኣብ ጸገማት ሕማማት ወሲብ ሓገዝ ምርካብ
- ብዛዕባ መከላኸሊ ጥንሲ ምዝታይን ሓገዝ ምርካብን
- ንኣካል: ንጥንሲ: ንሕማማት ወሲብ ብዝምልከት ምሕታት: ኣባና'አን ክትምርመሩ ቅምሶ (ፕሩቭ) ክትህቡ ትኽእሉ።
- ኮንዶምን ህጹጽ ከኒና መከላኸሊ ጥንስን ንምምጻእ
እዞም ኣብዚ ንሰርሕ: መሕረስቲ: ተሓጋገዝቲ (ኩራቶረር): ስነ-ኣእምሮኛ: ሓኪም ደቀንስትዮን ሓኪም ደቂ-ተባዕትዮን ኢና።
ድሮፕ-ኢን (ብዘይ ቈጸራ ዚግበር ምብጻሕ)
ብዘይ ቈጸራ ኣብ ዚግበር ምብጻሕ (ድሮፕ-ኢን) ሰዓት 14-18 ሕማማት ወሲብ ከይህልወኩም ክትምርመሩ: ምርመራ ጥንሲ ንምርማር: ቅድሚ ሕጂ ኣባና መጺእኩም ትፈልጡ እንተ ኔርኩም እሞ ዓይነት ከኒና ክትቅይሩ እንተ ዘይደሊኹም: ሓድሽ ወረቐት መውጽኢ ከኒናታት መከላኸሊ ጥንሲ ንምውሳድ
ንዝተረፉ ጕዳያት/ሕቶታት ቈጸራ ሓዙ።
ቈጸራ ምሓዝ
ብስልኪ ቈጸራ ክትሕዙ እንተ ደሊኹም ብቝጽሪ ስልኪ 073-558 11 00 ክትድውሉ ትኽእሉ ኢኻም። ክንምልሽ እንተ ዘይኪኢልና ስምኩምን ቍጽሪ ስልኩኹምን ግደፉልና'ሞ ክንድውለልኩም ኢና።
ስምኩምን ቍጽሪ ስልክኹምን ጽሒፍኩም ብኤስኤምኤስ (SMS) ምስዳድ'ውን ትኽእሉ ኢኹም።
መሕረስቲ: ተሓጋገዝቲ (ኩራቶር) ከምኡ'ውን ሓካይም ስነ-ኣእምሮ: ንምርካብ ብኢንተርነት Mina vårdkontakter. ብቐጥታ ቈጸራ ምሓዝ ይከኣል'ዩ።
ክፉታት ሰዓታት ስራሕ
ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ብቈጸራ ዚግበሩ ምብጻሓት።
ክፉት ሰዓት ምሸት ረቡዕ ሰዓት 20.00 ብቈጸራ ዚግበሩ ምብጻሓት።
ብዘይ ቈጸራ (ድሮፕ-ኢን):- ረቡዕ ሰዓት 14.00-18.00.
ሓኪም ሕማማት ወሲብ/ሓኪም ደቂ ተባዕትዮ
ሕቶታት እንተሎኩም ወይ ኣብ ብልዕትኹም ወይ ኣብ ፍረ-ነብስኹም ጸገም እንተሎኩም ኪሕግዘኩም ይኽእል። ሓኪም ሕማማት ወሲብ ዚበዝሕ እዋን: ሓደ ረቡዕ እንዳጸቐጠ ናብ ክሊኒክ መንእሰያት ይመጽእ። ሰዓት 16–18. ሓኪም ከም ትረኽብዎ ንምርግጋጽ ቈጸራ እንተሓዝኩም ይሓይሽ።
ምስክርነት-ሆቤተ (HBT-certifiering)
ክሊኒክ መንእሰያት ኣብ ቫለንቱና ምስክርነት-ሆቤተ (HBT-certifierad) ዘሎዎ ንጥፈት'ዩ። እዚ ማለት ከኣ: ኣብ መሰላት ሆሞሰክሽዋላት: ባይሰክሽዋላትን ስግረ-ሰባትን (transpersoner) ዚምልከቱ ጕዳያት: ንኣኽብሮት ዘሎዎ ኣቀባብላን ንሰራሕተኛታት ከኣ ጽቡቕ ናይ ስራሕ ሃዋህው ኣብ ምፍጣር ከም ዕላማ ብምሓዝ: ብስትራተጂካዊ ኣገባብ ይሰርሕ ማለት'ዩ። ብዛዕባ ምስክርነት-ሆቤተ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ: ኣብ ኣብ መርበብ ኢንተርነት ኣር.ኤፍ.ኤስ.ኤል (RFSL) ተመልከቱ።
ነቶም ልዕሊ 23 ዓመት ዝዕድመኹም
ንመከላኸሊ ጥንሲ ዚምልከት ምኽሪ: ምርመራ ሕማማት ወሲብ ከምኡ'ውን ንሕቶታት ወሲብ ዚምልከቱ ምኽርታት ንምርካብ ናብ ዘተኣማምን ወሲብ ምጹ።


text:
Radio Erena: 03 February 2019
ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣሊያ፣ ነቶም ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ዝተፈላለያ ሃገራት ናብ ሃገሩ ከይኣትዉ ኣብ ባሕሪ እንከለዉ ብምኽልካሉ ክሲ ቀሪቡሉ።
ማተዮ ሳልቪኒ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ነሓሰ፣ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝርከብዉም 117 ስደተኛታት ኣብ ገማግም ኢጣልያ ምስ በጽሑ፣ ካብታ መርከብ ከይወርዱ ብምኽልካሉ ንሽዱሽተ መዓልቲ ጅሆ ተታሒዞም’ዮም።
ሳልቪኒ እዚ ኣብ ኣግሪጀንቶ ቀሪቡሉ ዘሎ ክሲ እንተቐጺሉ፣ ክሳብ 15 ዓመት ማእሰርቲ ክፍረድ ከምዝኽእል ይግለጽ።
እቲ ኣንጻር ስደተኛታት ሕሉፍ መርገጺ ዘለዎ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት፣ ንጋዜጣ ኮሪየረ ደ ላ ሲየራ ኣብ ዝለኣኾ ደብዳቤ፣ ‘ከም ሚኒስተር ብህዝቢ ዝተዋህበኒ ሓላፍነት እየ ፈጺመ። ብሕጂ’ውን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ካብ ምውሳድ ዝዓግተኒ የለን’ ክብል ድሕሪ ምግላጹ፣ ናይ ዲፕሎማሰኛ ውሕስነት ከምዝሓትት ኣፍሊጡ።
ብመሰረት ሕጊ ኢጣልያ፣ ሚኒስተራት መንግስቲ፣ ኣብ ስልጣን እንከለዉ ንዝፍጽሙዎ ገበን፣ ውሕስነት ክወሃቦም ናይ ምሕታት መሰል ኣለዎም።
ቤት ፍርዲ ሲሲሊ፣ እቲ ኣብ ልዕሊ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ቀሪቡ ዘሎ ክሲ ክቕጽል ምዃኑ ዲፕሎማስያዊያን ምንጭታት ይገልጹ’ኳ እንተለዉ፣ ሳልቪኒ ኣንጻር ስደተኛታት ዝወስዶ ስጉምቲ ክቕጽሎ ምዃኑ ንሰዓብቱ ኣብ ዝሃቦ ቃል ይገልጽ።


text:
Radio Erena: 25 September 2018
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ጁሰፐ ኮንተ ናብ ኤርትራ ክበጽሕ ምዃኑ መርበባት ሓበሬታ እታ ሃገር ኣፍሊጠን።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብቲ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ናብ ኤርትራ ዘካየዶ ምብጻሕ፣ ምግታእ ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታትን ልምዓታዊ ምትሕግጋዝን ኣብ ዝብሉ ጉዳያት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ክመያየጥ ትጽቢት ኣሎ።
ብዋሕዚ ስደተኛታት እተማርር ዘላ ኢጣልያ፣ ብዘይካ’ቲ ስደተኛታት ዝጸዓና ጀላቡ ናብ ገማግም ባሕራ ከይጽግዓ ምኽልካላ፣ ምስተን ዜጋታተን ብብዝሒ ናብ ስደት ዝውሕዙ ዘለዉ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ብምዝርራብ፣ ነቲ ዋሕዚ ንምግትኡን ስደተኛታት ናብ ዓዶም ተመሊሶም ዝጣየስሉን መደባት ከምዘለዋ ክትገልጽ ጸኒሓ’ያ።
ኣብዚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላም ከቲመናሉ ዝብሃለሉ ዘሎ ወቕቲ ድማ፣ ኢጣልያ ምስ መንግስታት እዘን ሃገራት ኣብ ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታትን ልምዓታዊ ሓገዛትን ንምምይያጥ ተበግሶ ወሲዳ ኣላ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ጁሰፐ ኮንተ፣ ቅድሚ ናብ ኤርትራ ምእታዉ ኣብ ኢትዮጵያ ተመሳሳሊ ምብጻሕ ከካይድ’ዩ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ኣብዚ ልዕሊ 15 ዓመታት ናብ ኤርትራ ዝበጽሐ ናይ መጀመርያ መራሒ ናይ ኤውሮጳዊት ሃገር ክኸውን’ዩ።


text:
ኣማኻሪ ሃገራዊ ጸጥታ ኣሜሪካ ጄክ ሱሊቫን ምስ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ደመቀ መኮነን ቴለፎናዊ ልዝብ አካይዱ።
ብመሰረት ዋይት ሃውስ ሎሚ ሓሙስ ዝዘርገሖ መግለጺ "ኣማኻሪ ሃገራዊ ጸጥታ ኣሜሪካ ጄክ ሱሊቫን ትማሊ 7 ሚያዝያ ምስ ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ደመቀ መኮነን ብተሌፎን ተዘራሪቡ ኣሎ።"
ሚስተር ሱሊቫን፣ ምምሕዳር ባይደን ብዛዕባ እቲ ኣብ ትግራይ ቀጺሉ ዘሎ ቅልውላው ሰብኣዊ ኩነታትን ሰብኣዊ መሰላትን ዝሓደሮ ሻቕሎት ገሊጹ።ሚስተር ሱሊቫንን ምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ደመቀ መኮንንን፣ ነዚ ቕልውላው እዚ ንምፍታሕ ብዛዕባ ክውሰዱ ዘለዎም ኣገደስቲ ስጕምትታት ምዝርራቦም'ውን ተገሊጹ'ሎ።
ስራሓት ትካላት ግብረ ሰናይ ምስፋሕ፣ ምቁራጽ ውግእ፣ ምውጻእ ግዳማዊ ወተሃደራት ከምኡ'ውን አብ ልዕሊ ዝተፈጸሙ ግፍዕን ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላትን ናጻ ምርመራ ንክካየድን ዝብሉ ኣብቲ ርክብ ምልዓሎም'ውን ተሓቢሩ።
ንዶብ ኣል-ፋሻጋን ምስ ዓብዪ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያን ዝተተሓሓዘ ምስሕሓብ ብሰላማዊ መገዲ ንምፍታሕ፣ ሕብረት ኣፍሪቃ ንክሕግዝ፣ ኣብ መንጎ መራሕቲ’ቲ ዞባ ቐጻሊ ምይይጥ ምግባር ኣድላዪ ምዃኑ እውን ገለጾም።
ሚስተር ሱሊቫን ወሲኹ "ኣሜሪካ ብመሰረት ነዊሕ ዝጸንሐ ሽርክነትናን ዕርክነትናን ተመርኲሳ ኢትዮጵያ ነዚ ቕልውላው እዚ ንኽትፈትሖ ኽትሕግዛ ቅርብቲ ምዃና ኣጕልሑ’ሎ። "


text:
ምድሪ ንርእሳ ሓንሳእ ኣብ 24 ሰዓት ፡ ኣብ ሓደ ዓመት ድማ ሓደ ግዜ ንጸሓይ ትዘውር፡ ዓለም ፡ ኣብ ሰጣቂት ምድሪ ኣስታት 1670 ኪ.ሜ ንሰዓት ፍጥነት ኣለዋ፡እተን ልዑል ፍጥነት ዘለወን መካይን-ውድድር (formula 1) ክሳብ 300 ኪ.ሜ ንሰዓት ይጎዓዛ ፡ ስለምንታይ እና ግን ምድሪ ክትዘውር ከላ ገለ ዘይርድኣና ኢልካ ዶ ሓቲትካ ትፈለጥ፧ እወ እንተ ኮይኑ መልስኻ በይንኻ ኣይኮንካን፡፡ ዙረት ምድሪ ከይርድኣና ዝገበሩ 3 ረቇሒታት ኣለዉ፡ ንሶም ድማ ነዚ ዝስዕብ ይመስሉ!
እዚ እንታይ ማለት እዩ 1-3 ብዝርዝር ንር ኣዮም እምበኣር!!!!!!
2. ኣብ ግዜ ጸልማት ብ ትረይን ይኹን ነፋሪት ምስ እንጎዓዝ፡ብፊንስትራ ድማ ገለ ነገር ክንሪኢ ምስ ንፍትን፡ ዝኾነ ነገር ንምርኣይ ከቢድ እዩ። ስለዚ ድማ እታ ንጎዓዘላ ዘለና መጎዓዝያ ሓጎጽታ ኣብ ዘይብሉ ግዜ ጠጠው ኢላ ዘላ እያ ትመስለና። ስለምንታይ ፧ ምኽንያቱ ብምርኣይ ንውከሎም ነገራት ስለ ዝስወሩ እዩ። ኣብ ግዜ ብርሃን ምስ ንጎዓዝ፡ ኣግራብ ፡ገዛውቲ፡ እና ሓለፍና ከም ንነፍጽ ዘለና ንሪኦ እና በዚ ኸምዚ ድማ ኣብ ምንቅስቃስ ከም ንርከብ ይስቆረና። ኣብ ግዜ ዙረት ምድሪ ግና ብምርኣይ ንውከሎም ነገራት የብልናን፡ ምኽንያቱ ኣብ ዓለም ዝርከብ ኩሉ ምሳና ስለ ዝዘውር።
3. ይኩንበር እቲ ማእከላይ ስሕበታዊ ሓይሊ (centrifugal force )ግን ክርድኣና ይግብኦዶ ትብል ኣሎኻ፧ እቲ ካብ ሕምብርቲ ምድሪ ዝወጽእ ስሕበት-ምድሪ ካብቲ ምስዓለም ክፈልየና ዝደሊ ፡ ማእከላይ ስሕበታዊ ሓይሊ ስለ ዝሕይል እዩ፡ ኣብ ምድሪ ክንቀውም ንኽእል። እቲ ካብ ሕምብርቲ ምድሪ ዝወጽእ ስሕበት-ምድሪ እንተ ዘይህሉ ኔሩ፡ ልክዕ ከምቲ ገለ ነገር ዝለገባ'ሞ ምስ ተቀልዐት ዝንገፍ ክዕሶ ፡ ካብ ምድሪ ብ ኣስታት 1000 ክ.ሜ ኣብ ሰዓት ካብኣ ምተመርገፍና ኔርና። እቲ ብ ሓደ ሓይሊ ናይ 9,80m/s² (ሜትሮ ን ሰከንድ ስክዌርድ) ናብ ገጽ ምድሪ ዝስሕበና ሓይሊ እምበኣር ሓደ ካብቶም ንዙረት ምድሪ ከይርድኣና ዝዓዪ ሓይሊ እዩ።


text:
Tigrigna Traditional Love Songs
ጥንታውያን ደርፍታት ፍቅሪ ትግርኛ
ትግርኛ መዛረብን መጽሓፍን ቋንቋ ክኸውን ከሎ፡ ብመሰረቱ ካብ ግዕዝ ዝመነጨ ኢዩ። ኣብ ዝቅጽል ሓደ ነብሱ ዝኸኣለ ጽሑፍ ክቀርብ ኢዩ።
ነዚ ሕጽር ዝበለ ጽሑፍ ከዳሉ ዝደረኸኒ ምኽንያት፡ ብጽሑፉን ብዘረባን “ ትግርኛ ከም ኣምሓርኛ፡ ቋንቋ ፍቅሪ ኣይኰነን” ዝብል ወትሩ ስለ ዝሰማዕኩ’የ። ብወገነይ ከይተረዳእኹ ከም ቅቡል ጌይረ እወስዶ ነበርኩ። ይኹን እምበር፡ ስለ ፍቅራዊ ደርፊ ዘመልክት ሓተታ፡ ብኸምዚ ዝስዕብ ክትንተን ይከኣል፡-
ቀዳማይ፡- ሰማዊ ቋንቋ ብተፈጥርኡ ቋንቋ ናይ ስሚዒት (the language of emotion) ኢዩ። ከም እንግሊዝን ግሪኽን ቋንቋ ፍልስፍናን ስነ-ፍልጠትን (ሳይንስ) ኣይኰነን። በዚ ምኽንያት ከኣ’ዩ ቻርለስ ሓሙሻይ ገዛኢ ሮማውያን ዝነበረ: “ I speak French with kings, Italian with women, Spanish with God, and German with horses” ዝበለ። ብቀሊል ኣገላልጻ “ ኣነ ምስ ነጋውስ ፍራንሳ፡ ምስ እግዚኣብሄር ስጳኛ፡ ምስ ኣንስቲ ጥልያን፡ ምስ ኣፍራስ ጀርመን ክዛረብ እመርጽ” ማለቱ’ዩ። ስለዚ ቋንቋ ትግርኛ ሰማዊ ብምዃኑ፡ "ልሳነ-ፍቅር" ክበሃል ይከኣል። ነዚ መረዳእታ ክዀነና ዝኽእል እስኪ መሃልየ መሃልይ ናይ ሰሎሞን ንጥቀስ፡-
ፈታውየይ ንኣይሲ ኣብ ኣታኽልት ወይኒ
ዔን-ጌዲ ዚበቚላ ዘለላ ሪሓን ኢየን
( ምዕራፍ ሓደ ቊጽሪ ዓሰርተ ዓርባዕተ ተመልከት)
መሃልየ ወይ መዝሙር ሰሎሞን እቲ ክሳብ ሎሚ ተዋዳዳሪ ዘይብሉ ኢዩ። በዚ ምኽንያት ከኣ’ዩ ልሳናተ ሰማውያን ዘበሉ ኩሎም፡ ቋንቋታት ፍቅሪ ኢዮም ዝበለናዮም።
ካልኣይ፡- ፍቅራዊ ደርፊ ብኣሳዃዂዓ ቃላትን ጽባቐ ሙሉእ ሓሳባት ጥራይ ኣይኰነን ዝግለጽ። ብፍላይ ኣደማምጻን (intonation) ገጽታን (facial and body expressions) ወሰንቲ ኢዮም። ስለምንታይ ብኣቀራርብኦም ህያውያን ስለ ዝገብሮም (vivacity)። በዚ ምኽንያት ከኣ’ዩ ሸክስፒር action is stronger than word[ ማለት ካብ ፍትፉቱ (morsel) ፊቱ ዝበለ። ብሕልፊ ካብ ኣምሓርኛ፡ ትግርኛ ተዛረብቲ ስሚዕቶምን ሓሳቦምን ኣካላቶም ብምንቅስቃስ ንምግላጽ ግትእ ኣይብሉን ኢዮም። እዚ’ውን ንፍቅራዊ ደርፎም ድምቀት ይህቦ።
ብኻልእ ወገን፡ ብልማድ ዝጸንሐ ስርዓት መርዓ (arranged marriage) ብምዃኑ፡ ዓቅሚ ኣዳም ዝኣኸሉ ወይ ኣባጽሕ ክሳብ ክንድ’ቲ ፍቅሮም ብጽሑፍ ኰነ ብቃል ዝገልጽሉ መንገዲ ኣይረኸቡን ክበሃል ይከኣል። ወይ ድማ ብተፈጥሮ መሰረት ወዲ ተባዕታይ ስሚዒቱ ንምግላጽ ከም ድኽመት፡ ወይ ጓል ኣንስተይቲ ስሚዒታ ንምግላጽ ክብረታ ምትንካፍ ስለ ዝቁጸር፡ ፍቅራዊ ደርፊ ከም’ቲ ዝድለ ክዝውተር ኣይተኻእለን ዝብል ሓተታ ይቀርበልና ይኸውን። ልክዕ ኢዩ ብኹሉ ሸነኻት ነገሩ ኣዛሚድካ ክትርእዮ። ምኽንያቱ ሓደ ሓደ ማሕለኻታት ምህላዎም ስለ ዘይተርፍ።
ብዝተረፈ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ይትረፍ፡ ጥንቲ-ብጥቅምቲ ደርፍታት ፍቅሪ ይዝውተሩ ከም ዝነበሩ እዞም ዝስዕቡ መረዳእታ ክዀኑና ይኽእሉ፡-


text:
ሓጺር ታሪኽ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ
“ነቶም ቃል ኣምላኽ ዝሰብኹልኩም መራሕቲ ዘክርዎም። ከመይ ኢሎም ከም ዝነበሩን ከም ዝሞቱን ኣስተውዒልኩም ኣሰር ኣሰር እምነቶም ስዓቡ” (ዕብ. 13: 7)
መእተዊ ክቡራት መፍቀርቲ ኣቦና ቅዱስኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖ፥ እዚ ዝስዕብ ብሕጽር ዝበለ ናይቶም ኣብ ምድረ ሓበሻ ብሕያውነቶምን ፍቕሮምንዝልለዩ ንካቶሊዊ እምነት ኣብ ኤርትራንኢትዮጵያን (ኣቢሲንያ) ናብ ሕብረት ኩላዊት (ካቶሊካዊት) ቤተ ክርስትያን ዝመለሱ ብእምነት ወላዲና ዝኾኑን ኣብ ሓላይ ዝነበሮምን ዝገበሩዎ ፍሉይ ኣገልግሎትን ከካፍለኩም ክፍትን እየ። ንስኻትኩም ከኣ ፈሊጥኩም ንኻልኦት ኣሕዋትኩም ኣካፍሉዎም።
1) መንነት ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ኣባ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ብ 9 ጥቅምቲ 1800 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ከተማ ሳን ፍለ ዝተባህለ ኣብ ደቡብ ኢጣልያ ዝረከብ ካብ ኣቦኦም ጆቫኒ ባቲስታን ኣደኦም ማርያ ጅሰፒና ሙቻን ተወልዱ። ኣባ ዩስጢኖስ ካብ ኣሕዋቶም ሻውዓይ ነበሩ። ብ 17 ጥቅምቲ 1818 ናብ ገዳም ላዛሪስት ደቂ ቅዱስ ቪንቸንስዮስ ኣብ ናፖሊ ኣተዉ። ብ 18 ጥቅምቲ 1820 መብጽዓ ውፉይ ሕይወት ገበሩ። ብ 12 ሰነ 1824 ድማ ብኢድ ሊቀ ጳጳስ ኣቡነ ዮሴፍ ማርያ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ። ድሕሪ’ዚ ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ማኅበሮም ገዳማት ንዝተዋህቦም መሪሕነት ብዘደንቕ ስብከተ ወንጌልን ክርስቶሳዊ ኣገልግሎቶም ገበሩ።
2) ምምጻእ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ንምድረ ሓበሻ
ኣባ ያዕቆብ ብቕድስቲ መንበር (ቫቲካን) ተላኢኾም ምስ ብጻዮም ኣባ ሉዊጂ ሞንትዎሪ ብ 24 ግንቦት 1839 ንኢትዮጵያ ምእንቲ ክኸዱ ካብ ኢጣልያ ተላዕሉ። ብ 13 ጥቅምቲ 1839 ድማ ናብታ ብቱርኪ ትመሓደር ዝነበረት ወደብ ምጽዋዕ (ባጽዕ) ኣተዉ። ብ 15 ጥቅምቲ 1839 ካብ ባጽዕ ነቒሎም ብድግሳ ጌሮም ብ 29 ጥቅምቲ 1839 ዓደዋ ኣተዉ። ኣብቲ ቦታ ክቕመጡ ምስ ዝጸንሑ ወዲ ማኅበሮም ኣባ ዮሴፍ ሳፔቶ ተራኸቡ።
ድሕሪ’ዚ እዞም ሰለስተ ፈለስቲ ኣብ ጉዕዞ ስብከቶም ዝጥቀሙሉ ሜላታትን ክገብሮዎ ዘለዎም ጥንቃቐታት ድሕሪ ምዝታይ፣ ሓዋርያዊ ስራሖም ንምስላጥን ወንጌል ንምስባኽን ሰለስተ ናይ ስብከታቶም ኣውራጃታት ሓንጸጹ። ኣባ ዮሴፍ ሳፔቶ ንሽዋ፣ ኣባ ሞንትዎሪ ንጎንደር፣ ኣባ ያዕቆብ ድማ ኣብ ዓድዋ ተመደቡ። ብ 10 ታሕሳስ 1839 ድማ ነናብ ዝተመደቡዎ ናይ ሓዋርያዊ ግራቶም ተፋነዉ።
3)ኣብነታዊ ስብከትን ትምህርትን ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ዓድዋ
ኣባ ያዕቆብ ኣብ ዓድዋ ብዝጸንሑሉ ጊዜ ብተፈታውነቶም ንኸባቢኦም ሰሓቡ። ኣብ ሓጺር ጊዜ እውን ቋንቋታት ግእዝ ትግርኛ ኣምሓርኛ ጽቡቕ ጌሮም መለኹ። ሰጋእ ከይበሉ እውን ብዕለት 26 ጥሪ 1840 ኣብ ዓድዋ ንዝርከቡ ቤተ ክህነት ክሰብኩን ክምህሩን ጀመሩ። ነዚ ዝተዓዘቡ ሰባት ድማ ብፍቕሮም ተሳሒቦም ናብኦም ክቐርቡ ተራእዩ። ኣባ ያዕቆብ ንሓደ ዓመት ምሉእ ብጸሎትን መጽናዕትን ንወንጌላዊ መምርሒኦም ናብ ግብሪ እናኣውዓሉኣብ ዓድዋ ሰፈሩ። ምግቦምን ክዳኖምን ኣሳእኖምን ኩሉ ከም ናይ ሓደ ኢትዮጵያዊ ፈላሲ ነበረ። ብህዝቢ ኮነ ብቤተ ክህነት ከኣ ፍሉይንፍቱውን ነበሩ።
ኣብቲ እዋን’ ቲ ምስ ዚነበሩ ደጊያት ውቤ ዝተባህሉ እውን ጽቡቕ ርክብ ገበሩ። ኢትዮጵያ ኣብቲ እዋን’ቲ ጳጳስ ስለዘይነበራ ድማ ንግብጺ ጳጳስ ክወሃቡዎም ምስ ዝኸዱ ጉጅለ ከሰንዮም ሕቶ ቀረበሎም። ድሕሪ ብዙሕ ምሕሳብ ድማ ውዕሊ ጌሮም ንሓሳብ ደጊያት ውቤ ተቐቢሎም ንግብጺ ከዱ፣ ኣብዚ ጉዕዞ እዚ እዮም እምበኣርከስ ምስቶም ንሓቂ ሃሰስ ዝብሉዋ ዝነበሩ ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል ዝተላለዩ። ኣብ እስክሳንድርያ ግብጺ “እንድርያስ” ዝተባህሉ ጳጳስ ድሕሪ ምርካብ ብኡ ጌሮም ምስቶም ጳጳስ ክወሃቡ ዝኸዱ ኢትዮጵያውያን ንሮማ በጽሑ’ሞ ብኡ ጌሮም ከኣ ኣብ ቅድስቲ መሬት ናብ ኢዮርሳሌም ተሳሊሞም ድሕሪ ብዙሕ ጉዕዞን ድኻምን ብ 3 ሚያዝያ 1842 ምጽዋዕ (ባጽዕ) ኣተዉ። ብዕለት 12 ግንቦት 1842 ድማ ከተማ ዓድዋ ብሰላም ኣትዉ። ኣባ ያዕቆብ ብህዝቢ ኮነ ብቤተ ክህነት ተፈታውነትን ፍቕርን ስለ ዘሕደሩ ብዙሓት መንእሰያትን ኣቕሽትን “ምሳኹም ይሕሸና” ብምባል ናብኦም ክውሕዙ ጀመሩ። ኣባ ያዕቆብ ብተመሃርቶምን ዝኣመኑዎም ፈለስትን ተሰንዮም ብዙሓት ገዳማት ኢትዮጵያ በጽሑ።
ኣባ ያዕቆብ ኣብዘን 1839- 1847 ኣቢለን ዝነበራ ዓመታት ኣብ ዓድዋ፡ ኣብ ጎልዓ (ከባቢ ዓዲ ግራት)፡ ዓሊተና (ኢሮብ) ስፊሮም ነበሩ፣ ኣባ ያዕቆብ ብኢድ ኣቡነ ማስያስ ጉልየልሞ (ንኣውራጃ ኦሮሞ ስብከት ክገብሩ ዝተመዘዙ)ብ 8 ጥሪ 1849 ኣብ ወዳባዊት ከተማ ባጽዕ ጸገም ስለዝነበረ፣ብስቱር ኣገባብ መዓርገ ጵጵስና ተቐበሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ከባቢ ትግራይ ብራእስታት ትግራይን ብተቓውሞ ንኢትዮጵያ ዝመጹ ግብጻዊ ጳጳስንብዙሕ ስደትን መከራን ኣጋጠሞም። ድሕሪ’ዚ እታ ሓንቲ ኣማራጺት ዝነበረቶም ንሓላይ ምምጻእ ጥራሕ ኮነ።
4)ሓበሬታ ኣቡነ ያዕቆብ ብዛዕባ ሓላይ
ኣቡነ ያዕቆብ ብ 2 የካቲት 1847 ዓ. ም. ፈ. ናብ ሓለቓ ማኅበር ተልእኮ ወንጌል ናብ ካርዲናል ፊሊፖ ፍራንሶኒ ኣገዳሲ ሓዋርያዊ ጸብጻብ ጸሓፉ። ኣብ ናይቲ ዝጠቕሰ ዕለት ጸብጻቦም ንመጀመርያ ጊዜ ብዛዕባ ሓላይ ካቶሊካውያን ይዛረቡ። ሓላይ ኣገዳሲት ዓዲ ከም ዝኾነት ከኣ የረድኡ። ኣገዳስነታ ብዝሒ ህዝባን ናብ ወደብ ምጽዋዕ ብምቕራባ እትህቦ ረብሓ ኣገልግሎታን ከም ዝኾነ የፍልጡ። ሓደ ካብቶም ብኣቡነ ማስያስ መዓርግ ክህነት ዝተቐበሉ ኣባ እምነቱ ግብረቱ ኢትዮጵያዊ ንኣቡነ ያዕቆብ ወኪሎም 7 ቅርሺ ከፊሎም ብ ሓምለ 1850 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ንመንበሪ ጳጳስን ንገዳምን ዝኸውን ቦታ ገዝኡ። እኹላት ኣባይቲ ተሰርሑ። ናይ ቁምስና ቤተ ክርስትያን ሓላይ ምእመናን ተሳትፎ እናዓመረ ከደ።
5) ሓላይ ናይ ሓዋርያዊ ጳጳስ ምስሌነ ሰበኻ ምድረ ሓበሻ መንበር ኮነት
ሓላይ ኣብ መወዳእታ ወርሓት ብ 1851 ዓ. ም. ፈ. ናይ ሓዋርያዊ ጳጳስ ምስሌነ ሰበኻ ምድረ- ሓበሻ ኮነት። ብመሰረት ኣዋጅ መንበረ ጰጥሮስ (ቫቲካን) እቲ ናይ ምድረ- ሓበሻ ሓዋርያዊ ናይ ሊቀ ካህናት ምምሕዳር ብ 19 ሰነ 1847 ዓ. ፈ. ናብ ደረጃ ሰበኻ ሓዋርያዊ ሊቀ ምስሌንነት ክብ በለ። ክሳብ ሽዑ ብደረጃ ሓዋርያዊ ሊቀ ካህናት ንምድረ ሓበሻ ዝመርሑ ዝነበሩ ኣባ ያዕቆብ (ዩስጢኖስ ደያኮቢስ) ብሕዝቢ ብስም ኣባ ያዕቆብ ዝፍለጡ “ጳጳስ ስዩመ ኒሎጶሊስ ሓዋርያዊ ምስሌነ ምድረ ሓበሻ” ተሸሙ። ካብ 7 ናብ 8 ጥሪ ኣብ ዘግሐ ለይቲ ብ1848 ዓ ም. ፈ. ኣብ ምጽዋዕ (ባጽዕ) ብኢድ ብጹእ ኣቡነ ማስያስ መዓርገ ጵጵስና ተቐብኡ። ኣብቲ እዋን’ቲ ብርቱዕ ስደትን ግፍዕን ኣጋጠሞም ካብ እምኩሉ ባጽዕ ቤቶም ዝነበረት ሃዲሞም ኣብ ደሴት ርእሲ ምድሪ ሃዲሞም እዮም ስርዓት ጵጵስና ዝተፈጸመሎም። ብድሕሪኦም ድማ እታ ኣብ እምኩሉ (ባጽዕ) ዝነበረት ቤቶምብብላታ ኮኸቤ (ኣማሓዳሪ ትግራይ) ዝተመርሐን ዝተኣዘዘን ሰለስተ ሽሕ ሰራዊት ኢትዮጵያ ናይ ሕዝቢ ከተማታት እምኩሉን ሕርጊጎን ቅትለትን ናይ ኣባይቲ ምቅጻልን ዘመተ ኣካየዱ። ኣቡነ ያዕቆብ ካብ እምኩሉ ሃዲሞም ናብ ደሴት ምጽዋዕ ምስ ተዓቝቡ ናይ እምኩሉ ቤት ጸሎቶም ብሰራዊት ብላታ ከኾቤ ተቓጸለት፣ ናብ ሓመድ ተለወጠት። በዚ ምኽንያት እምበኣርከስ ኣቡነ ያዕቆብ ብዙሕ ሽግር ረኸቡ።
ኣቡነ ያዕቆብ ድሕሪ 9 ወርሒን ክልተ መዓልትን ስደቶም ንሓላይ በጺሖም ንዓሊቴና ኣትዮም ብዙሕ ነገራት ኣቃንዑ። ጻዕቂ ስደትን ኣዋጅን ናብ ጎልዓን ከባቢኣን ኬንቀሳቕሶም ስለ ዘይከኣለ ሓዋርያነቶም ኣይተዓወተን። ብጉዳይ ጸጥታ ዝሓሸ ኣማራጺ ንሓላይ ምምዕባል ከም ዝሓይሽ ተረድኡ። ብ 1851 ዓ. ፈ. መወዳእታ ወርሓት እኹል ኣባይቲ ምስ ተሃንጸ ንተመሃርቲ ዘርአ ክህነት ካብ ዓሊቴና ንሓላይ ለወጥዎም። ሽዑ ሓላይ ብወግዒ መንበረ ጳጳስ ሓዋርያዊ ምስሌነ ሰበኻ ምድረ ሓበሻ (See of the Apostolic Vicariate of Abyssinia) ኮነት። ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ጵጵስና ምስ ተቐበሉ ንመጀመርያ ጊዜኦም መዓርገ ክህነት ዘለበሱዎም ን ብፁዕ ገብረሚካኤል እዮም። ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል ብ 1 ጥሪ 1851 ዓ. ም. ፈ ኣብታ ዝኣረገት ቤተ ክርስትያን ዓሊተና እዮም ክህነት ተቐቢሎም። ድሕሪ ክህነቶም ድማ እታ ናይ መጀመርያ ክህነታዊ ኣገልግሎቶም ክገብሩላ ዝተላኩላ ዓዲ ሓላይ እያ እያ።
6) ሓላይን ኣቡነ ያዕቆብን ብመሰረት ጸብጻብ ላዕለዋይ መልእኽተኛ ላዛሪስት
በቲ እዋን’ቲ ናይ ማኅበር ላዛሪስቲ ዓለም ለኻዊ ጠቕላሊ ሓለቓ ወይ ርእሰ ጉባኤ ኣባ ኤትየን ዝበሃሉ ኣብ ከተማ ፓሪስ ይቕመጡ ነበሩ። ናይ ሰበኻ ምድረ ሓበሻ ወግዓዊ ሓውጾተ ወይ ምብጻሕ ከም ዘድሊ ከኣ ተረድኡ። ናይ ላዕላዋይ ቤት ምኽሮም ኣባል ኣባ ማርቆስ ኣንጦንዮስ ፑሶ መልእኽቶም ፈጺሞም ካብ ሃገር ቻይና ይምለሱ ስለ ዝነበሩ ናብ ሰበኻ ምድረ – ሓበሻ ወግዓዊ ትዕዝብቲ ኬካይዱ መዝነት ተቐበሉ። ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ ብ ታሕሳስ 1851 ዓ.ም. ፈ. ናብ ወደብ ምጽዋዕ ኣተዉ። ካብኡ ኣብ ቤት ማኅበር እምኩሉ ንቑሩብ መዓልታት ምስ ኣዕረፉ ብ 12 ታሕሳስ ኣብ እምኩሉ ብዝጸንሑ ወዲ ማኅበሮም ኣባ ጆቫኒ ስቴላ ተሰንዮም ናብ መንበረ ጳጳስ ሓላይ ኣምርሑ። ኃው ፍሊፒኒ ከኣ ኣብ ሓላይ ክጽበዮም ጸንሐ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን ብሓዋርያዊ ጉዳይ ምኽንያት ኣርሖቖም ጸንሑ።እቶም በጻሒ ድማ ኣቡነ ያዕቆብ ክሳብ ዝመጹ ንሓላይን ከባቢኣን ኣነባብራ ህዝባን ክዕዘቡ ጽቡቕ ዓድል ረኸቡ። ኣቡነ ያዕቆብ ጋሻ መጺኦምሞ ከም ዘለዉ ሓበሬታ ምስ በጽሖም ብ 23 ታሕሳስ 1851 ዓ. ም. ፈ. ንሓላይ ተመልሱ። ኣብ ቤት ማኅበር ሓላይ ድማ ኣብታ ኃው ፊሊፒኒ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ኣቢሉ ሰሪሑ ዝፈጽማ ቤት ጸሎት ልዕሊ 20 ኣቢሎም ዝበጽሑ ኣባላት ዝተሳተፉዎ በዓለ- ልደት ፈረንጂ (Christmass)ምስኣቶም ኣብዓሉ። ኣብዚ ዝተጠቕምሉ ሕብስቲ ናይ ቅዱስ ቁርባን ድማ ንድኽነቶም ዝነግር ሑጻ ዝተሓወሶ ሓርጭ ዝተሰንከተ ነበረ። እቶም ልኡኽ ነዚ ርእዮም ንኹነታት ኣነባብራ እቲ ህዝብን ከባቢኦምን ከስተውዕሉ ከኣሉ። ድሕሪ’ዚ እቶም መልእኽተኛ ማኅበር ብዘድሊ ጉዳያት ምስ ኣቡነ ያዕቆብ ተዋስኡ። እቶም በጻሒ ኣብ መዝገቦም ዘስፈሩዎ ብዛዕባ ሓላይን ኣቡነ ያዕቆብን እምበኣርከስ ከምዚ ይመስል፡
“ሓላይ ካብ 700 ክሳብ 800 ዝበጽሕ ሕዝቢ ነበራ። ግምት ብዝሒ ካቶሊካውያን ካብ 400 ክሳብ 500 ነበረ። ናብ ስብከተ ወንጌል ዝተዋፈሩ 15 ካህናት ደቀባትን ቁሩባት (ውሑዳት) ፈለስትን፣ 10 ተመሃሮ ዘርኣ ክህነት ከምኡውን ካልኦት እናተመላለሱ ዝመሃሩ መንእሰያትን ነበሩዋ። ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ሕዝቢ ሓበሻ ንኺነብሩ ህያብ ዝተዓደሉ ይመስሉ። ሕያዋይ፡ ተፈታዊ፡ ለዋህ፡ ቀጻዒ ርእሶም፡ ዕጉስ እዮም ዝነበሩ። ብኹሉ ኣነባብራኦም ነቶም ካህናት ደቀባት እዮም ዝመስሉን ዝኽተሉን። ብምግብን ኣካዳድናን ንዓኣቶም መሰሉ። ሓርፋፍ ዝዓለባኡ ቀሚሽን ንእሽቶ ጨርቂ ቆቡዕን ይወድዩ፤ ናይ ቆርበት ላም ማእሲ ከኣ ነበረ ዓራቶም።ተወጢሖምሉ ዝኸዱ ፈረስ ኣይትርእን ኢኻ። ምስኦም ዝስጉም ነዊሕ ምርኩስ እዩ ብጻዮም። እዚ ኩሉ ምናኔ- ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ቅድሚ ሕዝቢ ኣኽብሮት እዩ ዜሕድረ። ቅዱስ ተባሂሎም ከኣ ተሰምዩ።”
7) ናይ ቤት ዘርአ ክህነት ሓላይ ፍረ ኩስኰሳ
ኣቡነ ያዕቆብ ንሓላይ ናብ መንበር ሓዋርያዊ ጳጳሳዊ መሪሕነቶም ምስ ለወጡዋ ብትእዛዝ መንበረ ጴጥሮስ (ቫቲካን) ንወዲ ማኅበሮም ኣባ ሎረንዞ ቢያንከሪ ብ 2 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ፈ. ኣብ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ጳጳስ ስዩመ ላንጎን ምኽትል ሓዋርያዊ ምስሌነን ሰበኻ ምድረ ሓበሻ ቀብኡዎም። ባዕሎም ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ዜና መዋዕሎም በዛ ዝተጠቕሰት ዕለት ከም ዘመልክቱዎ ክልተ ሓገዝቲ ዝቐብኡ ኣቡናት ስለዘይነበሩ ብፍሉይ ሓዋርያዊ ፍቓድ ክልተ ካህናት ደቀባት ብትዕዝብቲ ኣብቲ ቅብኣ ጵጵስና ተሳተፉ። ንሳቶም ኣባ ወልደገብርኤል በዓል ሽዋን ኣባ ዘካርያስ በዓል ኣኽሱም ነበሩ። ክልቲኦም ምሁራት ሮማ ስለ ዝነበሩ ቋንቋ ላቲን ከኣ ስለ ዝፈልጡ ነቲ ብላቲን ዝተኻየደ ስርዓት ቅብኣ ጵጵስና ብትዕዝብቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ብርድኢት ተኸታተሉዎ።
8) መሪሕነት ዘመነ ሓላይ ኣብ ቤት ዘርአ ክህነት ሓላይ ተዀስኲሶም ኣብኡ (ኣብ ሓላይ) በብደረጃኡ
መዓረገ ክህነት ዝተቐበሉ ኣስማት ፈለስትን ሰብ -ተኽሊልን (ምርዑዋትን) ፡
1. ኣባ ገብረ ጻድቕ በዓል ዓድዋ፡ ብ 19 ነሓሰ 1852 ዓ.ም. ፈ. ብኢድ ኣብነ ያዕቆብ ክህነት ተቐበሉ
2. ኣባ ዘካርያስ ንኡስ በዓል ዘንጐሕዋሕዱ ብዝብል ስም ዝፍለጡ ዝነበሩ፡ ብ19 ነሓሰ 1852 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ መዓርገ ዲቁና ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ ተቐበሉ። ብ21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ክህነት ተቐበሉ።
3. ኣባ ዮሴፍ፡ ብ 19 ነሓሰ 1852 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ዲቁና ተቐበሉ። (ዕለተ ክህነቶም ኣይነጸረን) ። ኣብ ናይ 27 ታሕሳስ 1854 ዓ. ም. ፈ. ዜና መዋዕሎም ቅዱስ ኣቦና ካብ ቤት ማእሰርቲ ወጺኦም ኣብ ከባቢ ጐንደር ተሓቢኦም ብዝነበሩሉ ጊዜ ስደት ከይፈርሑ ካብ ሓላይ ንጐንደር ሓዲስ ካህኖም ኣባ ዮሴፍ በዓል ጐጃም ከም ዝመጽኡዎም ይሕብሩ።
4. ቀሺ ተኽላይ በዓል ኣውህነ፡ ብ 8 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ቢያንከሪ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
5. ቀሺ እምነቱ በዓል ባረክናሃ፡ ብ 8 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ቢያንከሪ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
6. ቀሺ ገብረስላሴ በዓል በረክናሃ፡ ብ 26 ጥሪ 1854 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ቢያንከሪ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
7. ቀሺ ተስፋዮሓንስ በዓል ደርዓ፡ ብ 29 ጥሪ 1854 ዓ. ም. ፈ. ብኢድ ኣቡነ ቢያንከሪ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
8. ኣባ ገብረኢየሱስ በዓል ጐንደር፡ ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
9. ኣባ ኣረጋዊ ደሱ በዓል ሳዓሲዕ፡ ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ።
10. ኣባ ዮሓንስ ተስፋጊዮርጊስ (ተወልደ መድህን ብዝብል ስም ዝፍለጡ ዝነበሩ በዓል ኣውራጃ ዓድዋ) ፡ ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐበሉ። (እዞም ካህን እዚኦም ቅዱስ ኣቦና ያዕቆብ ኣብ ሩባ ዓሊገደ ክሞቱ ምስ ቀረቡ ንምስጢረ ኑዛዜኦም ዝሰምዑን ሬሳኦም ኣብ ቀጽሪ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ተቐቢሮም ካብ ዘለዉን እዮም።)
11. ኣባ ኪዳኑ ወይ ኪዳነማርያም ወልደጊዮርጊስ በዓል ወረዳ ኣሕስኣ ኣውራጃ ዓድዋ፡ብ 21 መስከረም 1856 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ሓላይ ብኢድ ኣቡነ ያዕቆብ መዓርገ ክህነት ተቐብሉ። (እዞም ካህን እዚኦሞ’ውን ሬሳኦም ኣብ ቀጽሪ ቤተ ክርስትያን ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ተቐቢሮም ኣለዉ።)
9) ለበዋ ሽማግለ ሓላይ ንደቆም
ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብድሕሪ እቶም ንሓላይ ዝበጽሑዎም ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ፣ ብዕለት 13 ግንቦት 1852 ዓ. ፈ. ንመጀመርያ ጊዜ ሓደ መልእኽቲ ጸሓፉሎም። ኣብቲ መልእኽቲ ቅዱስ ኣቦነ ያዕቆብ ኣብ ዝህቢ ሓላይ ፍቱውን ቅቡልን ከም ዝነበሩ ዘርኢ እዩ። ኣብቲ ጽሑፉ ንሓደ ናይ ሓላይ ኣመሓዳሪ ዝነበረ ኣቦኡ ካቶሊካዊ እምነት ተቐቢሎም ነበሩ። እቶም ሽማግለ ሰብኣይ ብዕደመ ደፊኦምን ሓሚሞም ክሞቱ ቀሪቦም ኣብ መደቀሲኦም ተጋዲሞም ነበሩ። እዞም ሰብኣይ ንወዶም ጸዊዖም፡ “ዝወደይ! ቅድሚ ምማተይ ክምረቐካ እንተ ደሊኻ ኣቡነ ያዕቆብ ዝበሉኻ ከም ትሰምዖምን ከም ተኽብሮምን ውዕሊ እተወለይ” በሉዎ። እቶም ካልኦት ስድራቤት እውን ብኹነታት ወላዲኦም ኣብ ጎድኖም ኮይኖም እናበኸዩ ከበቡዎም። ድሕሪ’ዚ እቶም ሽማግለ ሰብኣይ “ኣብ ክንዲ ምብካይ ምጽንናዐይ ክትካፈሉ ዶ ኣይምሓሸን? ምስ መድሓኒየይ ክራኸብ እኸይድ ከም ዘለኹ ዶ ኣይተስተውዕሉን ኢኹም? ቀልጥፉ! ቀልጥፉ! እቲ መብራህቲ ወልዑዎ! ንቐብረይ ከኣ ተዳለዉ ‘ዞም ደቀይ!” በሉዎም።
እቶም ሽማግለ ሰብኣይ ምስ ሞቱ ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ስርዓት ቀብሮም መሪሖም ተሳተፉ። ምስኦም ድማ ሸውዓተ ናይ ኦርቶዶክስ ኣቕሽቲ ኣሰነዩዎም። እቶም ኣቕሽቲ ንኣቡነ ያዕቆብ ኣዝዮም ይፈትውዎም ስለ ዝነበሩ ንባዕላቶም ካቶሊካውያን ክኾኑ ወሰኑ። ካቶሊካውያን ድሕሪ ምዃን ድማ ቤተ ክርስትያናቶም ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ኣቡነ ያዕቆብ ክኸውን ተሰማምዑ። ቤት ትምህርቲ ክሰርሑሎም ድማ ተላበውዎም። እቶም ካብ ግብጺ ዝመጹ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማ ነዚ ነገር እዚ ምስ ሰምዑ ኣዝዮም ሓረቑ። ወረቐት ጽሒፎም ድማ “ብኣባ ያዕቆብከይትጽለው” ኢሎም ኣምሪሮም ድሕሪ ምዝራብ ካብ ዓዶም ክሰጉዎም ከም ዘለዎም ጸሓፉሎም። እቶም ኣቕሽቲ ኦርቶዶክስ ግን ንቕዱስ ኣቦና ይኣምኑዎምን ይፈትዎምን ስለ ዝነበሩ ንመልእኽቲ ኣቡነ ሰላማ ጸማም እዝኒ ብምሃብ እኳ ደኣ መሊሶም ንሔቦን ኣዅሩርን ዓዲ ቁንጽን ዓዲ ፍኒዕን ማይዔላን ክበጽሑዎምን ካቶሊካውያን ንኺኾኑን ዓቢይ እጃም ኣበርከቱ።
በዚ መንግዲ’ዚ እምበኣርከስ ሓላይ ካቶሊካዊ እምነት ኣብ ኤርትራ ድልዱል መሰረት ክረክብ ገፊሕማዕጾ ዝኸፈተት ዓዲ እያ። ኣቡነ ያዕቆብ ከኣ ኣዝዮም ፍቱውን ቅዱስን ስለ ዝነበሩ እቲ ህዝቢ ካብ መጠን ንላዕሊ የኽብሮም ከም ወላዲኡ ይቖጽሮምን ነበረ። ቅዱስ ኣቦና ብገዛእቲ ትግራይን ተቓውሞ ኣቡነ ሰላማን ዝተወደበ ዝተፈላለየ ፈተነ ቅትለትን የገጥሞም ስለ ዝነበረ፡ ህዝቢ ሓላይ ነዚ ኩነታት እዚ ምስ ሰምዐ ንቕዱስ ኣቦና ካብ ሓላይ ኣርባዕተ ኪሎ ሜተር ንወገን ሰሜናዊ ምብራቕ ዝረከብ “በዓቲ ጽዮን” ወይ ድማ ብኣጸዋውዓ ልምዲ ሓላይ “በዓቲ ለጨን” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቦታ ወሲዶም ካብቲ ዝመጽእ ዝነበረ ፈተነታት የድሕኑዎም ከም ዝነበሩ ኣቦታት ሓላይ ክሳብ ሕጂ ይምስክሩ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን ኣብዚ ሃዲሞም ዝዕቆቡሉ ዝነበሩ በዓቲ ጸሎተ ቅዳሴኦም የብጽሑ ከም ዝነበሩ ይንገር።ህድሞ ናይ ቅዱስ ኣቦና ውን በቶም ጸላእቲ ይቃጸል ከም ዝነበረ የዘንትዉ። እዛ ሕጂ ኣብ ሓላይ ዘላ ቅርሲ ህድሞ ናይ ቅዱስ ያዕቆብ ኣቦና ሳልሰይቲ ከም ዝኾነት እውን ኣቦታት ሓላይየዘንትዉ።ኣብዚ እዋን’ዚ መሬት ሓላይ ብጽሕድን ኣውሊዕን ካልእ ኣግራብን ዝተሸፈነ ንኽትኣትዎ ዘፍርሕን ሰፈር ኣናብስን፣ ኣናብርን፣ ኣዛብእን፣ መፍለስን ፣ ዓጋዜንን ካልእ ዝተፈላለዩ እንስሳ በረኻን ኣራዊትን ስለ ዝነበሩዎ እዚ’ውን ሓደ ካብቲ ብድሆታት ምንቅስቓስ ቅዱስ ኣቦና ከም ዝነበረ ዝከሓድ ኣይኮነን። እቲ ክሊማ ንባዕሉ፡ ከባቢ ሓላይ ከም ዝፍለጥ ካብ ኤርትራ እቲ ዝዘሓለ ቦታታት ምዃኑ እዩ ዝፍለጥ፣ ኣብዚ ጊዜ እዚ እንታይ ተደኪኖም ነቲ ኩሉ ቁሪ ይሓልፉዎ ከም ዝነበሩ ዘየገርም ኣይኮነን፣ ኣቡነ ያዕቆብ ነዚን ካልእን ኣብቲ ጉዕዞ ሕይወት ካብ ዘጋጥሞም ዝነበረ ከዘንትዉ ከለዉ “ ኵሉ ዓይነት ስቓይን ስእነትን ኢና ንሕልፍ” ድሕሪ ምባል ቀጺሎም “ጥሜት፡ ጽምኢ፡ ሕሉፍ ዋዕን ቁርን፡ ድቃስ ለይቲ ንስእን፣ ንብረትናን ኣቕሑ ቤተ ክርስትያንን ይጠፍኣና፡ ክድዓት ናይቶም ድኹማትን ብሓሶት ምሳኹም ኣለና ዝብሉናን ከምኡ ድማ ንስደትን ንሓደጋ ሞትን ዘቃልዕ ኩነታት ኢና ንነብር ዘለና” እናበሉ ንዅነታትን ነቲ ዘሕልፉዎ ዝነበሩ ጸገማትን የዘንቱዉልና። ቀጺሎም ድማ ማኅበሮም ይርዱእሎም ከም ዘይነበሩ እንክገልጹ “እቲ ቀንዲ ዘጨንቐንን ከም ውግዘትኮይኑኒ ዘሎ ግን ካብ ክቡር ሓላቓና ዝመጸ እዩ” ይብሉ። ነዚ ውግዘት ዝብሉዎ ዘለዉ ነቲ ዝነብሩዎ ዝነበሩ ኣነባብራ ካብ ዘይምርዳእ ካብ ሓላቓ ማኅበሮም ዝመጾም ዝነበረ ተቓውሞ እዮም ዝዛረቡ ዘለዉ። ምኽንያቱ እቲ ናብ ኣቡነ ያዕቆብ ዝመጽእ ዝነበረ ገንዘብ ብኢድ እቶም ንባጽዕ ዝመላለሱ ዝነበሩ ቆንስ ፈረንሳ ይመሓላለፍ ስለ ዝነበረ ኣብ ኢዶም ኢድ እቶም ተቐበልቲ እዩ ዝጠፋፋእ ዝነበረ እምበር ኣቡነ ያዕቆብ ስለ ዝዘረውዎ ኣይኮነን። እቶም ሓለቓ ዝስደድ ዝነበረ ገንዘብ ካቶሊክ ንኽኾኑ ንሰባት ዝወሃብ ዘሎ እዩ ዝመስሎም ዝነበረ። ዳሕራይ ግን ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ መጺኦም ብዓይኖም ምስ ረኣዩዎም “ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ህዝቢ ሓበሻ ክነብሩ ዝተፈጥሩ ሰብ እዮም” ክብሉ ብኣድናቖት መስኪሮምሎም።
10) ካልኣይ ፈተነታት ኣብ ልዕሊ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ
ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብተቓወምቲ ብዙሕ ፈተናታትን ስደትን ሓሊፎም እዮም። ግብጻዊ ጳጳስን ኣብ ጎንደር ነጊሱ ዝነበረ ንደጊያት ውቤ ስዒሩ በትሪ ስልጣን ዝጨበጠ ራእሲ ካሳ (ቴድሮስን) ሓቢሮም ንቕዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ንምስጓጕ ዘይፈተኑዎ ሜላታትን ምኽርን ኣይነበረን። ነቶም ኣብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ዝኣመኑ ህዝቢ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢ ትግራይ (ዓሊተናን ጎልዓን ከባቢኡን) ዝነበሩ ብሕሱም ኣጋፊዖሞምን ኣሳዲዶምዎምን እዮም። ቅዱስ ኣቦና እውን ምስ ዝኣመኑዎም መከራ ክቕበሉ ግድን ኮኖም። እቶም ተቓወምቲ ካብ ትግራይ ሓሊፎም እውን ንሓላይን ቤተ ክርስትያኖምን ከዕኑዉን ከቃጽሉን ወተሃደራት ይልእኩ ነበሩ። ህዝቢ ሓላይ ግን ነቲ ዝግበር ዝነበረ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ብትሪ ይቃውሙን ይከላኸሉን ነበሩ።
ቅዱስ ኣቦና ብ 7 ለካቲት 1854 ምስ ብጾቶም ኣባ ተኽለሃይማኖት በዓል ጎልዓን ኣባ ተኽለሚካኤልን ኣባ ተስፋጽዮንን ደብተራ ሃይሉ በዓል ሓላይን ንጎንደር ነቐሉ። ኣብ ጎንደር ድማ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኣክል ብዙሕ ማእሰርትን ግፍዕን ረኸቡ። ብፁዕ ኣባ ገብረሚካኤል እውን ኣብዚ እዮም ተባዕ ምስክርነቶም ብምሃብ ብ 29 ነሓሰ 1855 ዓ. ም. ፈ. ሰማእት ዝኾኑ።
ቅዱስ ኣቦና ድማ ካብዚ ቤት ማእሰርቲ ጎንደር ውጺኦም ንሒደት ኣዋርሕ ኣብ እምኩሉ ድሕሪ ምቕማጥ ኣብ ወርሒ ሓምለ 1856 ዓ. ፈ. ንሓላይ ተምልሱ። ኣብዚ ጊዜያት’ዚ እውን ካብ ፈረንሳ ዝመጸ ሩሰል ዝተባህለ ቆንስል ንእምኩሉ መጺኡ ነበረ። ቀጺሉ እውን ንሓላይ መጸ። ብ 6 ጥሪ 1860 ብብዓለ ኣስተርእዮ ናይ ላቲን (Epiphany) ኣቡነ ያዕቆብ ምስ ቆንስል ፈረንሳ ኣብ ሓላይ ኣብዓሉ፣ ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ነቲ ቆንስል ኩነታት ሕይወቶም ገለጹሉ። ንሱ ኣብቲ ቦታ ምምጽኡ ውን ጽቡቕ ተሰምዖም። እቶምዝበለጹ ብኣቡነ ያዕቆብ ዝተመስከረሎም ወዲ ማኅበሮም ኣባ ደልሞንተ ዝተባህሉ ካህን ብዕለት 8 ጥሪ 1860 ኣቢሎም ንሓላይ ኣተዉ። ኣባ ደልሞንተ ንቕዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ብቐሊሉ ከለልዩዎም ኣይከኣሉን። ኣባ ደልሞንተ ዝተዓዘብዎ እንክገልጹ “ኣብ ኣፍ ደገ ናይ’ቲ ገዛ ኣብ መሬት ኮፍ ዝብሉ ሓደ ኣረጊት ሰብኣይ ረኣኹ። ንሶም ኣብ ሓደ ኢዶም መጽሓፍ ሒዞም፣ ባህላዊ ካባ ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ዝባኖም ዝወደዩ ነበሩ። እንተኾነ እዞም ሽማግለ ሰብኣይ ኣቡነ ያዕቆብ እዮም ኔሮም” ይብሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ውሽጢ 14 ዓመት ንበጻሒኦም ኣባ ማርቆስ ኣ. ፑሶ ከምኡ ድማ ድሕሪ 8 ዓመት ንሓዲሽ ካህን ውዲ ማኅበሮም ብምርካብ ከኣ ኣዝዮም ተሓጎሱ። ብምኽንያት ድኽነቶም ከኣ ብቑዕ ኮፍ መበሊ ኮነ መደቀሲ ክፍሊ ብዘይምርካቦም ጎሃዩ። እተን ዝነበራኦም ከኣ ንቆንስል ፈረንሳ ተጠቒሞምለን። ኣቡነ ያዕቆብ ንኣባ ደልሞንተ ኣዝዮም እዮም ዘድንቕዎም፣ ንመጻኢ እውን ናቶም ተካኢ ኪኾኑ ከም ዘለዎም ተላብዮምዎም እዮም።
11)መወዳእታ መዓልታት ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ሓላይን ኣብ ተኾንዳዕ ምእሳሮምን
ንጉስ ቴድሮስ ብወተሃደራቱ ንጎቦታት ትግራይ ምስ ሓዛ ንቆስል ፈረንሳ ክቆጻጸር እውን ብዙሕ ተስፋ ገበረ። ሩሰል ግን ካብ ሓላይ ክሃድም ጸገም ኮኖ። እንተኾነ ብምትሕግጋዝ ኣባ እምነቱ ብለይቲ ብዕለት 28 ጥሪ 1860 ካብ ሓላይ ሃደመ።
ነዲሮም ዝመጹ ወተሃደራት ሃጸይ ቴድሮስ፥ ቆንስል ፈረንሳ ብለይቲ ከም ዝሃደመ ሲሚዖም፣ ወጋሕታ ዕለት 9 ለካቲት ቀጽሪ ሓላይ ከቢቦም ሓዙዋ። በዛ ዕለት’ዚኣ ኣቡነ ያዕቆብ ንግሆ ተባራቢሮም ቅዳሴኦምን ጸሎትምን ከዕርጉ ናብ ቤት ጸሎቶም ኣተዉ፣ ነዚ ዝረኣዩ ወተሃደራት ንማዕጾ ቤት ጸሎት ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ሰቢሮም ኣተዉ። ኣቡነ ያዕቆብ ዝጀመሩዎ ቅዳሴን ጸሎትን ከቋርጹ ተገደዱ። ቀስ ኢሎም ወጺኦም ድማ እታ ናይ መወዳእታ ናይ ሓላይ ቡኖም ሰተዩ። ብዘይ ገለ ምቅርራብ ድማ ብስም ሃጸይ ተድሮስ በቶም ወተሃደራት ተኣሲሮም ካብ ሓላይ ንተኾንዳዕ ዝተባህለ ዓዲ ተወስዱ። እቶም ብቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዝተመስከረሎም ኣባ ደልሞንተ ካብ ዝመጹ ውሑድ እዮም ጌሮም፣ ምስ ኣቡነ ያዕቆብ ተኣሲሮም ክውሰዱ እውን ነቐሉ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን “ደሓን ኣነ ይኣክል” ብምባል ንህዝቦም ክጓስዩ ኣብ ሓላይ ከም ዝጸንሑ ገበሩ። ኣቡነ ያዕቆብ ንተኾንዳዕ ተኣሲሮም ምስ ከዱ ኣብ ሓንቲ ጭራም ወረቐት መልእኽቲ ናብ ኣባ ደልሞንተ ጸሓፉ። እታ መልእኽቲ፡ “ኣነ ኣብ ሓደ ደምበ ምስ ኣባቕልን ኣፍራስን ከብትን ዝሓድራሉ ተኣሲረ ኣለኹ። እንተኾነ ከም ንጉስ እዮም ዝሕብሕቡኒ ዘለዉ” ድሕሪ ምባል ቀጺሎም ድማ “ንስኻ [ኣባ ደልሞንተ] ብዘይካ እቲ ንኣቡን ዝተሓዝአ ስልጣን ካልእ ኩሉ ስልጣነይ ሂበካ ኣለኹ። እኹል ቀለም ምስ ረኸብኩ ኣንውሕ ኣቢለ ክጽሕፈልካ እየ። ወላ ሓንቲ እኳ ዘፍርሕ የብልካን፣ ንኹልኻትኩም ድማ እባርኸኩም ኣለኹ፣ ብፍላይ ከኣ ን ኃው ፍሊፒኒ ኣቐዲመ ውን ንእምኩሉ ክኸይድ ኣፍቂደሉ ኣለኹ. . .፣ ሓቚፈ ዝስዕመኩም ክቡራት ኣኅዋተይ። ዘፍቅረኩም ያዕቆብ ዩስጢኖስ” እናበሉ ጸሓፉሉ። ነዚ ኩሉ ዝረኣዩ መእምናን ሓላይ ቅዱስ ኣቦኦም ተኣሲሮም ክውሰዱ ኣይተዋሕጠሎምን። ሽማግለ ሓላይ ተኣኪቦም ብምምካር ምስ ቆንስል ፈረንሳ ብምትሕብባር 100 ታለርስ (ቅርሺ) ኣዋጺኦም ንኣቡነ ያዕቆብ ካብ ቤት ማእሰርቲ ተኾንዳዕ ከም ዝወጹ ገበሩ፣ ብለይቲ ድማ ካብ ተኾንዳዕ ብሩባ ሓዳስ ጌሮም ንጊዝኡ ኣብ ባጽዕ ከም ዝጸንሑ ተገበረ። ኣቡነ ያዕቆብ ግን ብዛዕባ ኵነታቶም እናሰከፎም ስለ ዝመጸ ብዛዕባ እታ ዝተኸሉዋ ፈልሲ ቀጻልነታ ንምውሓስ ካብ ምሕሳብ ብዓዲ ኣይወዓሉን። ብዕለት 28 ለካቲት ኣብ ተኾንዳዕ ቅድሚ ምውጽኦም ናብ ኣባ ደልሞንተ ስፍሕ ዝበለ መልእኽቲ ጸሓፉ። ኣቡነ ያዕቆብ ሽሕ እኳ ኣቡነ ቢያንኬሪ ተካኢ ኣቡን እንተ ነበሩዎም ኣብ ዝተፈላለየ ስነ ሓሳብ ግን ብዙሕ ስምምዕ ኣይነበሮምን። ኣቡነ ቢያንኬሪ ምስቶም ኣቡነ ያዕቆብ ቀዳምነት ሂቦም ዘኽብሩዎምን ዝፈትውዎምን ካህናት ደቂ ሓበሻ ብዙሕ ስምምዕ ከም ዘይነበሮም ኣብ ታሪኾም ንረክብ። ከምቲ ኣቡነ ያዕቆብ ዘጽኑዑዎም ዝተጠቕምሉን ኣቡነ ቢያንከሪ ግን ንስርዓት ግእዝ እውን ብዙሕ ዝድፉ ኣይመስሉን፤[ኣቡነ ሎሬንሶ ቢያንኬሪ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ፡ ብ ዕለት 2 ጥቅምቲ 1853 ዓ. ም. ፈ. ኣብ ደብረ ቅዱስ ሚካኤል ሓላይ ብኢድ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ከም ተካኢ ኣቡን ብምዃን መዓርገ ጵጵስና ዝተቐብኡ ወዲ ማኅበሮም እዮም።] በዚ ምኽንያት ድማ ኣቡነ ያዕቆብ ንኣባ ደልሞንተ ናቶም ተካኢ ኪኾኑ ዝተደልዩዎም ዝነበሩ ነባ ደልሞን እዮም። ኣብዚ መልእኽቶም እምበርከስ ኣባ ደልሞተ ብስሞም ናብ ሮማን ናብ ማኅበሮምን ወረቐት ጽሒፎም ኣቡነ ያዕቆብ ከም ዝሰመዩዎምን ንሶም ከኣ ክቕበሉዎ ከም ዝኽእሉንክጽሕፉ ከም ዘለዎም ይላበዉ።
ኣቡነ ያዕቆብ ኣብ ቅድሚ ራእሲ ቴድሮስ ፊት ንፊት ምእንቲ ክማጐቱ ሓሰቡ። እንተኾነ ብምኽንያት ማእሰርቲ ኣቡነ ያዕቆብ ህዝቢ ሓላይ ኣንጻር ኣሳደድቲ ክቃልስ ሓያልን ደማውን ግጭት ኣለዓዓለ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን በዚ ሰጊኦም ነበሩ። እቲ ዝሓሸ ማራጺ ንኣቡነ ያዕቆብ መውጽኢ ዝኸውን ገንዘብ ኣዋጺእካ ንዓኦም ንጊዜኡ ካብቲ ቦታ ምእላይ ዝብል ሓሳብ ሽማለታት ሓላይ ተማኸሩ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ነዚ ሓሳብ ተቐበሉዎ። ኣብ መወዳእታ ድማእቶም ሽማግለታት ብዝወሰዱዎ ቆራጽ ስጉምቲ ተሓጊዞም ኣቡነ ያዕቆብ ብዕለት 3 መጋቢት 1860 ካብ ቤት ማእሰርቲ ተኾንዳዕ ብለይቲ ብሩባ ሓዳስ ጌሮም ኣህደሙዎም። ለይትን መዓልትን ድሕሪ ምጉዓዝ ድማ ብዕለት 6 መጋቢት ኣጋ ንግሆ ወጋሕታ እምኩሉ (ባጽዕ) ኣተዉ። ኣብኡ ድማ ኣቡነ ቢያንኬሪ ጸንሑዎም። ድሒሮም ድማ ካልኦት’ውን ብምኽንያት እቲ ብሰንኪ ኣሳደዲ ራእሲ ቴድሮስን ግብጻዊ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማን ዝሰዓበ ዘይርጉእነት ካልኦት ኣባ ደልሞንተን ሸሞንተ ኢትዮጵያውያን ካህናትን ኣቶ ገላውደዮስ [ በዓል ጎልዓ] ምስ በዓልቲ ቤቶም ወ/ሮ መቕደስን ስድራቤቶምን ዝርከቡዎምን ንእምኩሉ ሰዓቡዎም። ክሳብ ነገር ዝሃድእ ድማ ኣብኡ ተቐመጡ። ቤት እምኩሉ ድማ ልዕሊ ዓቕሙ ሰባት ክእንግድ ጀመረ። ብሰንኪቲ ዘጋጠመ ብዝሒ ሰባት ገንዘብ እናወሓደ ስለ ዝኸደ እቲ ኣብ ደሴት ባጽዕ ክስራሕ ተሓሲቡ ዝነበረ ቤተ ክርስትያን ተደናጎየ። ካብ ወርሒ ግንቦት ኣቢሉ ኣቲ ተላዒሉ ዝነበረ ዘይምርግጋእ ብመጠኑ ስለ ዝዘሓለ ገለ ካብቶም ንባጽዕ ሃዲሞም ዝነበሩ ንትግራይን ንሕላይን ክምለሱ ጀመሩ። ኣቡነ ያዕቆብ እውን ንኹሎም መሪቖም ኣፋነውዎም። ኣቡነ ያዕቆብን ገሊኣቶም ብጾቶምን ግን ክሳብ መወዳእታ ወርሒ ሓምለ ኣብ እምኩሉ ጸንሑ።
12) ጉዕዞ ምምላስ ንሓላይን ዕረፍቶምን
ወርሒ ሓምለ ባጽዕ ብርቱዕ ሙቖትን ጸቕጥን ስለ ዝኾነ ኣብኡ ክትነብር ቀሊል ኣይኮነን። በዚ ምኽንያት እቶም ካብዚ ቦታ ንሓላይ ከይተምልሱ ዝጸንሑ ነቲ ኣዝዩ ዝሑልን ተባሃግን ኩነታት ኣየር ሓላይ ክናፍቑን ኣብ ሕላሞም ክረኣዮምን ጀመረ። ኣባ ተስፋጽዮን እውን በቲ ኣብ ጎንደር ተኣሲሮም ከለዉ ብኹርማጅ ዝተሃርሙዎ፣ ንኽሓዊ ሽዱሽተ ወርሒ ዝወሰደ ቁስሊ ንኽሓውየሎም ዝያዳ ነዚ ለውጢ’ዚ ይብህጉ ነበሩ። ኣብ መወዳእታ ግን ብናይ ኩላቶም ስምምዕ ኣቡነ ያዕቆብ እውን ምስኦም ካብ እምኩሉ ንሓላይ ክኸዱ ተሰማምዑ። ኣብዚ ወርሒ’ዚ ግን ኣቡነ ያዕቆብ ሓይሎምን ኩነታት ጥዕናኦምን ኣዝዩ ኣንቆልቆለ። ንተመሃርቶምን ንካህናት ብጾቶምን ድማ ኣብዚ እዋን’ዚ ነታ ንዓመታት ዝደኸሙላ ግራቶምን ስብከተ ወንጌሎምን ክፍለዩዋ ተቓሪቦም ከም ዘለዉ ስለ ዝተረድኡ “ጊዜይ ቀሪባ እያ፣ ምናልባት እታ ሰዓት ሞተይ ቀሪባ ትመልስ” እናበሉ ተዛረቡዎም። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብዚ ናይ መወዳእታ ስብከቶም ብኑጹርን ሓጺርን መንገዲ ንተመሃርቶምን ካህናቶምን ኣብ እምነቶም ክጸንዑንእሙናት ኮይኖም ክጎዓዙን ንርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ናይ ሮማ ክእዘዙ ከም ዘለዎምን ኣዘኻኸሩዎም።
ብዕለት 19 ሓምለ ኣቡነ ያዕቆብ በዓለ ቅዱስ ቪንቸንስዮስ ዘጳውሊ ምስ ኣብዓሉ ፍሉይ ድኻምን ልዑል ረስንን ተሰምዖም። ለይቲ ብዕለት 27 ሓምለ ሓደ ካብ ኣባላቶም ንኣቡነ ያዕቆብ ማይ ኣምጸኣሎም፣ ንሶም ግን ወጋሕታ ስለ ዝነበረ፡ ቅዳሴ ክገብሩን እታ ናይ መወዳእታ ጊዜኦም ተመጽእ ከም ዘላ ፈሊጦም ኣበዩ። ሰዓታት ሞቶም ከም ዝቐረበት ተፈሊጡዎም ንኹሉ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ዝጽሕፉዎ ዝነበሩ ውልቃዊ ወረቓቕቶም ኣብ ሓዊ ኣቃጸሉዎ። ድሕሪ’ዚ ኣባ ተኽለሃይማኖት “ንዓኹም እቲ ጥዑም ኣየር (ንፋስ) ናይ ሓላይ እዩ ንጥዕናኹም ዘሕውየልኩም” ብምባል ሓሳብ ኣቕረቡ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ንሓሳብ ኣባ ተኽለሃይማኖት ቀልጢፎም ተቐበሉዎ። ድሕሪ’ዚ ብዕለት 29 ሓምለ ኣቡነ ያዕቆብ ብልዑል ድኻምን ቃንዛን ነታ መፋነዊት ናይ መወዳእታ ቅዳሴኦም ኣዕረጉ። ነቶም ኣብ ክንዲ ኃው ፍሊፒኒ ኣብ ባጽዕ ንኽጸንሑንምስራሕ ቤት ጸሎት ክከታተሉንዝነበሮም ኣባ ደልሞንተ ናይ ፈነዋ ለበውኦም ተዛረቡዎም።
ድሕሪ’ዚ በቲ ንጉዕዞ ዝሓሸ ዝተባህለ ሰዓታት ኣጋ ምሸት ድሕሪ ቀትሪ ኣግማሎም ጽዒኖም ንእምኩሉ ተፋነዮም ሕርጊጎ በጽሑ። ኣባ ተኽለጊዮርጊስ ድማ ካብ ገመል ወዲቖም ንእሽቶይ ሓደጋ ኣጋጠሞም። “ናይብ ሓሰን” ዝተባህለ ኣስላማይ እሙን ዓርኪ ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ኣብቲ ብለይቲ ዝኸዱዎ ዝነበሩ መንገዲ የሰንዮም ነበረ።
ብዕለት 30 ሓምለ ኣብ “ማይ ስንቂ” ዝተባህለ ቦታ በጽሑ። ኣቡነ ያዕቆብ ኣብዚ ምስ በጽሑ ብረስኒ ተቖልዮም ፈጥፈጥ በሉ። ኣባ ሰይፉን ኣባ ሃይሉን ድማ ብርቱዕ ሓሚሞም ምግቢ ምብላዕ ኣበዩ። ተመሃራይ ሊዮ ወዲቑ ኢዱ ተሰብረ። በታ ንግሆ’ቲኣ ኣብ ሩባ ዓሊ ገዲ(ሩባ ኣጣል) በጽሑ። ብኸበሳ ዝመጸ ውሕጅ ክሰግሩ ድማ ክዳውንቶም ጠልቀየ። ካብቲ ከባቢ ዝተላዕለ ሓያል ረስኒ ስለ ዝነበረ ዝስተ ማይ እውን ኣይረኸቡን፣ ብጽምኢ ማይ ነቐጹ። ሰዓት ዓሰርተ ቅድሚ ቀትሪ ቁሩብ ዕረፍቲ ድሕሪ ምውሳድ ድማ ኣብቲ ሩባ ቡን ቆልዮም ክሰትዩ ጀመሩ። ተመሃራይ ገብረሚካኤል ንኣቡነ ያዕቆብ ቡን እና’ቐበሎም ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ቀስ ኢሎም ብህድእ ዝበለ ድምጺ ህይወቶም ካብ ሰለስተ ሰዓት ንላዕሊ ክትጸንሕ ከም ዘይትኽእል ሓበሩዎ። ኩነታት ኣባ ሰይፉን ኣባ ሃይሉን ግን ኣብ ሓደጋ ስለ ዝነበረ ዝበዝሐ ኣቓልቦ ናይ ቶም ኣባላት ናብኦም ነበረ። ኣቡነ ያዕቆብ ድማ ኣብ ልዕሊ እቶም ሃለዋቶም ኣጥፊኦም ዝነበሩ ኣባ ሃይሉ ጸሎት ገበሩሎም።“ጸገም ኣባ ሃይሉ ክቱር ድኻም ደኣ እዩ እምበር ካልእ ኣይኮነን” ብምባል ኣባ ሃይሉ ከመ ዘይሞቱን ቁሩብ ወይኒ ክህቡዎም ከም ዘለዎምን ሓበሩዎም። ኣቡነ ያዕቆብ ንባዕሎም ቁሩብ ምስ ወይኒ ዝተሓወሰ ሩዝን ሽሩባን ሰተዩ። ድሕሪ’ዚ ኣቡነ ያዕቆብ ጊዜኦም ክልተ ሰዓት ኣቢሉ ስለ ዝተረፎም ንኣባ ዮሓንስ ጸዊዖም ኑዛዜ ገበሩ። ድሕሪኡ ከኣ ነቶም ካልኦት ሸውዓተ ካህናትብጾቶም ከምዚ እናበሉ ተዛረቡዎም፥
“ከምቲ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ኮይኑ ንሓዋርያቱን ንማርያምን ዝተፋነወ ኣነ ከኣ ከምኡ ክፈነውኩም። ፣ ሕሜታን ጽልኢን ካብ ቤትኩም ኣርሕቑ፣ ነንሓድሓድኩም ተፋቐሩ። ኣብ እምነትኩም ጽንዑ፣ ልዕሊ ኩሉ ከኣ ልግሲ ኣዘውትሩ። መብራህቲ (ሃገርኩም) ኢትዮጵያ ኩኑ. . . ዝኾነ በዲለኩም እንተኾይነ ከኣ እቕረ በሉለይ” እናበሉ ተፋነዎም። ብድሕሪ’ዚ ኣቡነ ያዕቆብ ካብታ ዝፈትውዋን ንልዕሊ 20 ዓመታት ረሃጾም ዘፍሰሱላን ግራት ስብከቶም ሓበሻ ነታ ዝተነብረትሎም ኣኽሊል ዓወት ኽቕበሉ ሰዓት 3:00 ድ. ቀ ብዕለት 31 ሓምለ 1860 ናብታ መንበረ ጵጵስናኦም ዝኾነትን ዝፈትውዋን ሓላይ እናተጓዕዙ ኣብ ጉዕዞኦም ብዘጋጠሞም ሕማም ኣብ ሩባ ዓሊ- ገደ ማለት ብሩባ ሓዳስ ዘውረደ ሩባ ብሰላም ዓረፉ። ኣብ ራብዓይ መዓልቶም ከኣ ብዕለት 3 ነሓሰ ኣብ ሔቦ ተቐብሩ። ንታሪኻዊ ሓቅታት ኣብ ሔቦ ምቕባሮም ብዙሕ ንጹር ኣይኮነን። ብልምዲ ከም ዝበሃልን ኣብ ጽሑፍ ዝሰፈረን ግን “ምስ መትኩ ኣብ ሔቦ ቅበሩኒ” ስለ ዝበሉ እዮም ይበሃል። እዚ ግን ክሳብ ሕጂ ኣካታዒ ኮይኑ ዘሎ ኣርእስቲ እዩ። ብናይ ውልቀይ ርእቶ ግን ነቲ ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረ ኩነታትን ዘይምርግጋእን ሪኢኻስ ንሶም ስለ ዝበሉ ዘይኮነስ ካልእ ምኽንያት ስለ ዝነበሮም እዮም ኣብ ሔቦ ቀቢሮሞም። ምኽንያቱ ኣቡነ ያዕቆብ ፍቱውን ኵሉ ሰብ ከኣ ብፍቕሮም ተሳሒቡ ይስዕቦም ስለ ዝነበረን፣ ኣተኣሳስራኦም ካብ ሓላይ ንቶኾንዳዕ ዝነበረ እንተ ረኣና እውን ነዚ ሓቂ እዚ ዘግህደልና እዩ። ሞይቶም ሬሳኦም ኣብ ሓላይ እንተ ተቐቢሩ እውን እቶም ብዛዕባኦም ክስምዑ ዘይደልዩን ከጥፍኡዎም ህርዲግ ዝብሉ ዝነበሩ ሃጸይ ተድሮስን ተሓባባሪኦም ግብጻዊ ጳጳስ ኣቡነ ሰላማን ካብ መቓብሮም ፍሒሮም እውን ንሬሳኦም ከጥፍኡዎም ስለ ዝከኣል ናብ ውሑስ ቦታ ምውሳድ ይሓይሽ ብምባል ከይኮነ ኣይተርፍን። ህዝቢ ሓላይ እውን ነዚ ሕቶ እዚ ክምልሱ ነቲ ብትውፊት ዝመሓላለፍ ታሪኽ፡ ነዚ እዮም ዘዘንትዉ። ቀጺሉ ኣብ ዝሰዓበ ታሪኽ እውን ዓጽሚ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዋላ እኳ ካብ ሓላይ ናብ ውሑስ ቦታ ወሪዱ ተባሂሉ ኣብ ሔቦ ይቀበር እምበር ኣብ ታሪኽ ከም እንረኽቦ ብሰንኪ ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዝመጽእ ዝነበረ ተጻብኦታት ወረርትን ቀናኣትን ኣብ ሔቦ እውን ከምቲ ዝተሓስበ ግቡእ ዕረፍቲ ዝረኸበ ኣይመስልን። ናብ ዝተፈላለየ በዓትታትን ጎቦታትን ብሳንዱቕ ተጠሚሩ ተጓዒዙን ተመዛቢሉን እዩ። ብኸመይ ኣብ ቦትኡ ተመሊሱ ዝብል ሕቶ ግን ንባዕለይ ውን ኣይፈልጥን።
ብዝኾነ ግን ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ናይትን ናይዝን ዝበሃለሎም ኣይኮኑን። ብእምነት ቅዱስ ናይ መላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን እዮም፣ ብፍሉይ ከኣ ኣቦ ናይ ምድረ ሓበሻ እዮም። ንሓቀኛ ታሪኾም ክንፍትሽን ክንፈልጥን ከኣ ሓላፍነት ናይ ኩሉ ሰብ እዩ።
13) ቅርሲ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብ ዩስጢኖስ ኣብ ሓላይ
ቅርሲ ማለት ሓደ ታሪኻዊ ዝኽሪ ወይ መዘከሪ ናይ ሓደ ውሩይ ሰብ ወይ ናይ ሓደ ነገር ኮይኑ ካብቲ ብስነ ቅርሲ ብፍሉይ ኣተኩሮ ዝግበረሉ ብጥንቃቐ ዝተሓዝን እዩ። ማናልባት ንሓደ ብዛዕባ ታሪኽ ዘይርዳእን ዘይግደስን ሰብ፡ ተመራመርቲ ስነ ቅርሲ ንመሬት ፍሒሮም ንዘመናት ዝተቐብረን ዝተጓሕፈን ዓጽሚ ይኹን ካልእ ንብረት ክኣርዩ ክርኢ ከሎ ብዙሕ ክርድኦን ዘይግደሰሉን ኪኸውን ይከኣል እዩ። ነቶም ተመራመርቲ ግን ኣዝዩ ክቡር እዩ።
ንሕና ኸ ኣብ ምፍላጥን ምዕቃብን ቅርሲ ታሪኽና ከመይ ኢና? ነዚ ኣብ ሓላይ ዘሎ ንህያው ታሪኽ ቅዱስ ኣቡነ ያዕቆብን ብጾቶምን ንኣነባብራ ሕይወቶም ዝነግርን ከምቲ ዝነበሮ እናሃለወ ክንፈልጦን ክንዕቅቦን ንፍትንዶ? ኢልና ክንሓትት ግቡእ እዩ። ሓላይ ናይቶም ቅዱስ ወላዲኣ ቤቶም ዝነበረትን ከምታ ዝገደፉዋ ምልክት ድኽነቶም እትገልጽ ህድሞኦምን …፠(ቦታ ሰለ ዝመልአ መቀጸልታ ኣብ comment ኣሎ።


text:
Radio Erena: 04 August 2016
ድሕሪ ናይ የመን ኩነታት፣ ምስ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝምድናኣ ዛሕቲሉ ዝርከብ ኢራን፣ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ሓድሽ ናይ ዲፕሎማስን ቁጠባን ዝምድና ንምምስራት ተበግሶታት ትወስድ ምህላዋ ዝተፈላለዩ ተንተንቲ ሓቢሮም።
እቶም ተንተንቲ ነዚ ዝሕብሩ ዘለዉ፣ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን መሓመድ ጃቫድ ዛሪፍ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኢራን ኣብ ሓያሎ ሃገራት ምዕራብ ኣፍሪቃ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣብ ዘካይደሉ ዘሎ እዋን’ዩ።
ብሰንበት 31 ሓምለ ብናይጀርያ ዑደቱ ዝፈለመ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኢራን ናብ ጋና፣ ጊኒን ማልን’ውን ክበጽሕ ምዃኑ ተፈሊጡ ኣሎ።
እቲ ልኡኽ ኣብዘን ሃገራት ኣብ ዘካይዶ ምብጻሕ፣ ኣብ ንግድን ወፍርን ከምኡ ድማ ኣብ ዲፕሎማሲ ዘተኮረ ዝምድናታት ንምምስራት ምስ መራሕቲ እተን ሃገራት ሓያሎ ውዕላት ክኽትም ትጽቢት ይንበረሉ።
ኢራን ኣብ ኣፍሪቃ፣ ናብተን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ኤርትራ፣ ሱዳንን ጅቡትን ኣተኵራ እኳ እንተነበረት፣ ኣብ የመን ኣንጻር’ቶም ብኢራን ይድገፉ’ዮም ዝተባህሉ ኣመንቲ ሺዓ ዝኾኑ ሑቲ ድሕሪ ዝተወልዐ ኵናት ግና እዘን ሃገራት ምስ ስዑዲ ዓረብ ብምውጋን፣ ምስ ኣኢራን ዝነበረን ዲፕሎማሲ ኣዛሕቲለን ይርከባ።
ብፍላይ ድሕሪ’ቲ ኣብ ቴህራን ዝርከብ ኤምባሲ ስዑዲ ዓረብ ካብ ህዝቢ ዝወረዶ መጥቃዕቲ ሱዳንን ጅቡትን ኣምባሳደራት ኢራን ክሰጓ እንከለዋ፣ ኤርትራ ከኣ ንኢራን ኮኒና።
ኢራን፣ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ወትሃደራዊ ህላዋኣ ንምርግጋጽ ምስዘን ሃገራት ከተካይዶ ዝጸንሐ ናይ ነዊሕ ዓመታት ጻዕሪ ከኣ፣ ስዑዲ ዓረብ ብጉዳኡይ የመን ኣቢላ ብዝመስረተቶ ኣብ ሓገዝ ዝተሞርኮሰ ልፍንቲ፣ ተቖጽዩ ይርከብ።
============================


text:
ምስጋና ካብ ስድራቤት ብምኽንያት ዕረፍቲ ኣቦይ ተስፋጊዮርጊስ ብዓታይ
ብምኽንያት ዕረፍቲ ኣዚና እነፍቅሮን እነኽብሮን ኣቦና ኣቦይ ተስፋግዮርጊስ በዓታይ፡ ብኣካል ኣብ ቤትና መጺእኩም፡ ከምኡ’ውን ብዝተፋላለየ መንገዲ ናይ ሓዘንና ተኻፈልቲ ብሙዃን ዘጻናናዕኩሙና ኣሕዋትናን ፈተውትናን፡ ስለቲ ዘርኣኹሙና ሕውነትን ፍቅርን ሕሰም ኣይትርከቡ እናበልና ብልቢ ነመስግን ኣሎና።
ክቡር ወላዲና ካብ ግዜ ጣልያን ጀሚሩ ብዙሕ ክርኢ ዝተዓደለ ናይ ዕድመ በዓል ጸጋ’ዩ። ኣብዚ ልዕሊ 100-ዓመት ሓሊፉ ዝኸይድ ጉዕዞ ድማ ብብዙሕ ናይ ሕይወት ተመክሮ ዝሕለፍ ከም ሙኻኑ መጠን፡ ብብዙሕ ናይ ሕይወት ፈተና ክትሓልፍ እትግደደሉ ናይ ሕይወት መስርሕ እውን እዩ። ክቡር ኣቦና ግን ኣብ ፍርሓት እግዚኣቢሄር ዝተሰረተ ብዝነበሮ ጽኑዕ እምነት ምስ ኩሉ ፍቅርን ሰላምን ሓዲጉ እዩ ዝኸደ።
ኣቦና ካብ ንኣሽቱና ኣቲሒዙ ደጋጊሙ ነንሓድሕድኩም ተፍቀሩ፡ ምስ ኩሉ ከኣ ተፋቀሩ፡ ፍቅሪ እንተሎ ሓጎስ ኣሎ ሓጎስ እንተሎ፡ ጥዕና ኣሎ፡ ሃብቲ ማለት ፍቅሪ’ዩ እናበለ የዕብዩና። እታ እነፍቅራ ክብርቲ ኣዴና ወይዘሮ ሓረጉ ቀሺ ዑቅባዮሃንስ ካብ ትዓርፍ 28-ዓመት ኮይኑ። እዚ ንሓደ ሓዳሩ ዘፍቅር ኣቦ-ስድራ ብቀሊል ክስገር ዝኽእል ፈተና’ዩ ዝብሃል ኣይነበረን። እቲ ረዚን ልቦናን ትዕግስትን ዝተዓደለ ኣቦና ግና ነዚ ከም ምኽንያት ተጠቂሙ ናብ ዓለም ኣቢሉ ክጥምት ኣይደለየን። ስለዚ’ውን ንእግዚኣቢሄርን ንኪዳኑን እሙን ኮይኑ ምድራዊ ጉዕዝኡ ፈጺምዎ።
እሞ ኣንቱም ኣጆኹም ተጻናንዑ፡ ኣቦይ ባዓታይ ኣቦኹም ጥራይ መኣስ ኮይኖም፡ ጽላልኩም ጥራይ መኣስ ኮይኖም፡ ንዓና’ውን ኣቦናን ጽላልናን ጽላል ዓዲ’ዮም ነይሮም፡ መንግስተ ሰማይ የዋርሶም እናበልኩም ዘጻናናዕኩሙና፡ ምጽንናዕኩም የጻናናዓና ኣሎ’ሞ ደጊምና ደጋጊምና ብልቢ ነመስግነኩም።
ስድራቤት


text:
Radio Erena: 11 September 2020
መንግስቲ ኡጋንዳ፣ ብኢንተርት ሓበሬታ ዝዝርግሕ ዝኾነ ሰብ፣ ሕጋዊ ፍቓድ ክህልዎ ዘገድድ ኣዋጅ ኣውጺኡ።
ብመሰረት እቲ ብ7 መስከረም ዝወጸ ኣዋጅ፣ ዜጋታት እታ ሃገር፣ ነቲ ብመንገዲ ኢንተርነት፣ ብመልክዕ ዌብሳይት ይኹን ብሎግ ከምኡ ድማ ማሕበራዊ ሜድያ ክዝርግሕዎ ዝጸንሑ ሓበሬታ ክቅጽልዎ እንተደልዮም፣ ክሳብ 5 ጥቅምቲ ክምዝገቡን ሕጋዊ ፍቓድ ክህልዎምን ኣለዎ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ፣ ብመንገዲ ኢንተርነት ሓበሬታ ዘመሓላልፍ ውልቀሰብ፣ ፍቓድ ንምርካብ 97 ዶላር ክኸፍል ክሕተት’ዩ።
እዚ መንግስቲ ኡጋንዳ ኣውጺእዎ ዘሎ ኣዋጅ፣ ዓቢ ዕንቅፋት ንናጽነት ፕረስን መሰል ሓሳብካ ምግላጽን ምዃኑ ኣህጉራውያን ትካላት ተጠበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ተቓውሞታትን ኣብ ምስማዕ ይርከባ።
እቲ መንግስቲ፣ ከምዚ ዓይነት ጽኑዕ ቁጽጽር ኣብ ልዕሊ ተጠቐምቲ ኢንተርነትን ማሕበራዊ ሜድያን ዘውጽእ ዘሎ፣ እታ ሃገር ዝመጽእ ዓመት ንዝካየድ ምርጫ ምድላዋት ኣብ እትገብረሉ ዘላ እዋን’ዩ።
ን34 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝርከብ ፕረዚደንት ዩዌሪ ሚሴቬኒ፣ ዕድመ ኣብ ምርጫ ናይ ዝወዳደር ዜጋ ንዝድረት ቅዋም እታ ሃገር ብምልዋጥ፣ ክሳብ 40 ዓመታት ኣብ ስልጣን ንምቕጻል ዘኽእሎ ምርጫ ክሳተፍ ምዃኑ ኣፍሊጡ’ዩ።
ፕረዚደንት ኡጋንዳ፣ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ እቲ ንዝነውሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መራሒ ክኸውን እንከሎ፣ ብ29 ዓመታት ካልኣይ ደረጃ ሒዙ ዘሎ ድማ ፕረዚደንት ሃገር ኤርትራ፣ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ’ዩ።
=====================


text:
ብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ (ኬንያ),
ብ 24 ሕዳር 2013፡ ኣምባሳደር በየነ ርእሶም ኣብ ናይሮቢ ንህዝቢ ሰሚናር ኣካይዱ።
ኣርእስቲ ናይቲ ሰሚናር፡ ምርብራብ ኣብ መንጎ ሓይልታት ምፍራስ ሃገርን ሃገራውነትን ከምኡውን ሓይልታት ምህናጽ ሃገርን ሃገራውነትን ኣብ ህሉው መድረኽ ዝብል ኮይኑ፡ ነዚ ዘለናዮ መድረኽን መኣዝንን እንታይ ይመስል ንምርዳእ፡ ንድሕሪት ተመሊሱ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፎም ናይ ታሪኽ መድረኻት ብሰፊሕ ገሊጹ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቀዳማይ ምእራፍ ናይ ታሪኹ፡ ናጽነት ሃገሩ ንምጉንጻፍ ዘካየዶ ፖሎቲካውን ብረታውን ቃልሲ ገሊጹ፡፡ ነዚ ድማ ነቲ ቐዳሞት ኣቦታትና ዘልዓልዎ ሃገር ክንከውን ንኽእል ዲና ኣይንኽእልን ዝብል ሕቶ፡ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝመለሶን ናይ ሃገራዊ ናጽነት ብቕዓት ብ1991 ኤርትራ ነጻን ልኡላዊትን ብምግባር ከም ዘረጋገጾን ገሊጹ።
ኣብዚ ህዝቢ ኤርትራ ብህዝባዊ ግንባር ተመሪሑ ከም ገዚፍ ሓይሊ ናይ ምህናጽ ሃገር፡ ምስ ምጭባጥ ሃገር ንሃገራውነት ኤርትራዊ ኣብ ጥርዚ ከምዝበጽሖን ኣብ ታሪኹ እቲ ቐዳማይ ምእራፍ ብዓወት ከምዝዛዘሞን ገሊጹ።
እቲ ካልኣይ ምእራፍ ናይ ሃገርን ሃገራውነትን ምህናጽ ታሪኹ ግና ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ ንናጽነት ዘካየዶ ቃልሲ፡ ሕጂ ውን ቃልስን ብቕዓትን ከምዝሓትት፡ እቲ ጉዕዞ ቀሊልን ልሙጽን ከምዘይኮነ ወይ ንሃገርን ሃገራውነትን ዘፍርሱ ሓይልታት ብብቕዓት ክገጥሞምን ክስእሮምን ከምዘለዎ ኣረጋጊጹ።
ኣብዚ ካልኣይ ምእራፍ ናይ ሃገርን ሃገራውነትን ምህናጽ ቕጻሊ ታሪኹ ድማ ካብ 1991 ክሳብ 2013 ዝገጠሞም መሰናኽላት፡ ኲናት፡ ሽርሕታትን ናይ እሱባት ደቂ ሃገር ናይ ሃሱስነት ስርሓትን። ብሓጺሩ ሓደ ድሕሪ ሓደ ዝመጹ ሓይልታት ናይ ምፍራስ ሃገርን ሃገራውነትን፡ ዕላምኦምን። ኣገባቦምን፡ ዝተጠቕሙሉ ሜላታትን ገሊጹ።
ሓይልታት ምህናጽ ሃገርን ሃገራውነትን እቶም ሓይልታት ምፍራስ ሃገርን ሃገራውነትን በቲ ሓደ ወገን፡ እቲ ንሃገርና ንምምቕቓልን ንምብትታንን፡ ነዚ እላማ እዚ ንምውቃዕ ድማ። ንሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ንምድኻምን ንምስባርን፡ ንመንነት ህዝቢ ኤርትራ ንምህሳስን ንምጥፋእን፡ ንታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምኽሓድን ዝካየድ ስነኣእምራዊ ኩናት፡ በቲ ካልእ ድማ ገጢምዎ ዘሎ ንቁጠባ ሃገር ዘእኑ፡ ንመንእሰያት ብምፍላስ ናይ ኤርትራ እዮን ጉልበትን ኣእምሮን ዘጽንት፡ ንኤርትራ ብፖለቲካ ዝንጽል፡ ጭቡጥ ኵናት እንታይ ሙዃኑን እቶም ነዚ ብግሁድን ብምስጥርን ዘካይዱ ብኣሜሪካ ዝምርሑ ሓይልታት ምፍራስ ሃገርን ሃገራውነትን በዓል መን ኢዮም፡ ውሽጣውያንን ግዳማውያንን ከደዓት ወይጦታትን ደቂ ሃገር ከም ኣባላት ናይዚ ምፍራስ ሓይልታት ከ መን ኢዮም ድማ ብሰፊሑ ገሊጹ።
ኣብ መወዳእታ ነቲ ብህዝባዊ ግንባርን መንግስቲ ኤርትራን ዝምራሕ ሓፋሽ ህዝቢን ኩሉ ካልእ ህላዌ ሃገር ብቐዳምነት ዝሰርእ ዜጋን ድማ ከም ሓይልታት ምህናጽ ሃገርን ሃገራውነትን ብኸመይ ክምክቱን ሃገርን ሃገራውነትን ብቀጻሊ ናይ ምህናጽ ብቕዓቶም ብኸመይ ይሃንጹን እዚ መንእሰይ ወለዶን ኣብ ወጻዒ ዝርከብ ህዝቢን ብኸመይ ኣብቲ ምህናጽ ሃገርን ሃገራውነትን ዝሕተቶ ኣበርክቶ ብኸመይ የማልእ ድማ ብሰፊሕ ገሊጹ፡ ኣብ ወጻዒ ዝርከብ ዜጋ፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝጥለብ ኩሉ ልዑል ሃገራውነትን ኤርትራዊ ሓበንን ኣንነትን ብተወሳኺ መንእሰይ ይኹን ዓቢ ካብኡ ዝሕተት ሃገራዊ ኣበርክቶ ንምምላእ ሕጂ’ውን ክውደብን ክነቅሕን ሞያዊ ዓቕሚን ትምህርትን ማልን ክድልብ መሰረታዊ እምነ ኩርናእ ምዃኑ ገሊጹ።
ኣብ መወዳእታ ሕቶታትን ጠቓሚ ርእይቶታትን ድሕሪ ምሃብ፡ ተሳተፍቲ ብክብ ዝበለ ሃገራዊ ስምዒትን ሓበንን ኣኼባኦም ብዝኽሪ ሰማእታት ዛዚሞም።
ዓወት ንሓፋሽ
– – – – – – – – –
– – – – – – – – – – – – –