text:
ኤርትራ፡ ዳግማይ ኣብ መስቀላዊ መንገዲ!
ኣብዚ እዋን`ዚ፡ ኣብ 2018 ዓመተ ምህረት፡ ድሕሪ 27 ዓመት ናጽነት ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ልክዕ ከምቲ ናይ መወዳእታ 50ታት፡ ኣንፈቱ ኣጥፊኡ፡ ድንግርግር ኢሉዎ፡ ኣብ መስቀላዊ መንገዲ ተዓኒዱ ይርከብ ኣሎ። እቲ `ህዝቢ ኤርትራ ዕዋኖ፡ ኣብ ኢድካ ኸሎ ልማኖ` ተባሂሉ ዝተደርፈሉ ዘመን እንሆ ዳግም ተመሊሱ። ስለምንታይ! እቲ ዝገርምን ዘሕዝንን፡ እቲ ናይዚ ሒዝናዮ ዘለና መድረኽ ምድንጋርን ምጥፋእ መኣዝንን ምስቲ ናይ ሓምሳታት ብምንጽጻር ክርአ ኸሎ ዘይምኽኑይ ምዃኑ እዩ።
ኣብቲ እዋን`ቲ፡ ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ ዘውዲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዘይማዕርነታዊ ፈደረሽን ተቖሪና ምንባራ ንገዛእ ርእሱ እኹል ምንጪ ምድንጋር እዩ። ብመሰረቱ ፈደረሽን፡ ክልተ ሃገራት መንግስታተን ኣጻሚደን ዝመሓደራሉ ስርዓት ብምዃኑ፡ ናይ ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ሃውህው ክፈጥር ከምዝኽእል `ውን ርዱእ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ፡ እቲ ናይ ኤርትራ ፈደረሽን፡ ንኤርትራ ኣብ ትሕቲ ዘውዳዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ንምቚራን መታን ክጥዕም ብፍላጥ ንምትላል ከምዝምችእ ኮይኑ ስለዝተዋደደ፡ ብሰንኩ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ እንተተደናገረን ኣንፈቱ እንተጥፍአን ዘገርም ኣይኮነን። ኣብ ርእሲ ትሑት ደረጃ ንቕሓት ሕብረተሰብና፡ ሓያላን ሃገራት `ውን ካብዚ ናይ ሎሚ ብዝተፈልየ መንገዲ፡ ረብሓታተን ከተግብራ ብዘይሕብእብእ ዝንቀሳቐሳሉ ዝነበራ እዋን ብምዃኑ፡ ነቲ ናይ ሽዑ ወለዶ ክትሓምዮ ዘምሕር ኣይኮነን።
ክንዲ ዝኾነ ኸኣ `ዩ፡ እቲ ዝቐጸለ ወለዶ ኤርትራ፡ ነቦታቱን ኣባሓጎታቱን ከይከሰሰ፡ ነቲ ናይ ሽዑ በደልን ጌጋን ብዕጥቃዊ ቃልሲ ኣሪሙ፡ ብደም ዓሰርተታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ንኤርትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ሓራ ብምግባር፡ ንናጽነት ኤርትራ ብረፈረንደም ሕጋውነት ኣልቢሱ ኣህጉራዊ ተፈላጥነቱ ዘረጋገጸ። ነዚ ናይ መድረኽና ምድንጋርን ምጥፋእ ኣንፈትን ሓደገኛ ዝገብሮ እምብኣር፡ ናጽነትና ብደምን ቀለምን፡ ብመስዋእትን ብሕግን ተመልኪቱ ክንሱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ዝነበረ ደብዛዝ ዘበን ብዘይፍለ መጠን ኣብ ስግኣት ወዲቑ ምህላዉ እዩ። ልዕሊ ኹሉ፡ ፈደረሽን `ሞ ኸኣ ከምቲ ናይ ኤርትራ ዝኣመሰለ ድሮ ዝተወሓሓደ ፈደረሽን ክትምንዛዕ ከለኻን ብመስዋእቲ ዘምለስካዮ ናጽነት ካብ ኢድካ ክመልቆካ ኸሎን በበይኑ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ከስተብህለሉ ዘለዎ ጉዳይ፡ እቲ ኣብዚ እዋን`ዚ ዘዋህልሎ ዘሎ ፖለቲካዊ ዕዳ፡ ንሃገርና ናብ ትሕቲ መሬት ዘስጥም፡ መጻኢ ወለዶታት ኤርትራ ከኣ ነታጒ ተነጺፎም ኣብ ስቓይ ከምዝነበሩ ዝገብር ታሪኻዊ ዕዳ ምዃኑ እዩ።
ቀደም ልኡላውነትና ጥራይ እዩ ተመንዚዑ፡ እንተሎሚ ግን፡ እቲ ልኡላውነትና ንምምላስን ንምዕቃብን ኣብ ክልተ ዙርያታት ኲናት ዝኸፈልናዮ ናይ ልዕሊ 100 ሽሕ ኤርትራውያን ሓርበኛታት መስዋእቲ፡ ዕጥቃዊ ቃልሲ ኣብ ምክያድ ዘጥፋእናዮ 30 ዓመታት፡ ብምስምስ ዶባዊ ኲናት ዝኣተናዮ ናይ ክልተ ዓመት ደማዊ ኲናት ተደመሮ፡ እቲ ንህዝብና `ብኣይሰላም ኣይኲናት` ጅሆ ሒዙ፡ ቅዋማዊ ሕጋዊ ስርዓት ናይ ምትካል መስርሕ ዘጠቓለለ ወርቃዊ ግዜን ዕድልን ዘባኸነሉ 18 ዓመት `ውን ንኸስሮ ስለዘለና፡ እቲ ዕዳ መዳርግቲ የብሉን። ከም ሳዕቤን ናይዚ ቅልውላው `ዚ፡ ምድኻም ሃገራዊ መንፈስን ዋሕዚ ስደትን ኤርትራዊ መንእሰይ እንተወሲኽናሉ፡ ኤርትራ ኣስከሬን ጥራይ ተሪፋ; ኣሽንባይ ዶ ዕዳ ክትስከም፡ ብኣካላ ደው `ውን ክትብል ኣብዘይትኽእለሉ ደረጃ በጺሓ ስለዘላ፡ ይኽደነና ዘብል እዩ።
ወዮ ደኣ ምንጪ ምጥፋእ መኣዝና ብቐሊሉ ተረዲእና፡ ጠንቁ ከነለሊ ብሳዕቤን ንጅምር ኣለና እምበር፡ እቲ ክንዛረበሉ ደሊና ዘለና ቴማ፡ ባህርያት ናይዚ ብውልቀመላኺ ኢሳይያስ ምስ ኢትዮጵያ ብጉያ ጉያ ዳግም ዝምስረቶ ዘሎ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ሎሚ ሰንበት 8 ሓምለ ናብታ ትማሊ ኣውራ ጸላኢቱ ዝነበረት ኤርትራ ክሳብ ናብ ምብጻሕ ዘኽኣሎ ርክብ፡ ቅጥዑን ትሕዝቶኡን ሳዕቤኑን እዩ። እንተኾነ፡ ላዕለ-ላዕሉ ጥራይ ዘይኮነ ካብ ቀንዲ ሱሩ ፈቲሽካ ክርአ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።
እዚ ሕጂ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝርአ ዘሎ ጩራ ሰላም፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብዚ 27 ዓመታት፡ ድሕሪ ናጽነቱ ዝረኽቦ ዝዓበየ ተስፋ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን። ብፈለምኡ `ውን ብምኽንያት ዶብ ምስ ኢትዮጵያ ናብ ኲናት ዘጠብስ ኣይነበሮን። እቲ ጉዳይ ምስሕሓብ ዶብ እንተዝነበር፡ ብሕድሕዳዊ ዘተን ምርድዳእን፡ ብሕግን መንጎኝነትን ክፍታሕ ምኸኣለ ነይሩ። ይኹን`ምበር መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንህዝቦም ዝኣወጁዎ ምኽንያት ኲናት ጉዳይ ዶብ `ኳ እንተኾነ፡ ንዓኣቶም ነናይ ገዛእ ርእሶም ካልእ ውሻጣዊ ምኽንያታት ከምዝነበሮም፡ እንሆ ብኣፍን ብተግባርን ተረጋጊጹ። ኢዋእ ደኣ፡ እቲ ቦኽሪ ወለዶኡ ካብ ሳሕል ዘይተመልሱዎ ፡ 20 ዓመት ዘዕበዮም ሓጸልጸል ዝብሉ ሕሳስ ልደ መንእሰያት ደቁ ምእንቲ ውዲት ኢሳይያስ ዝሃለቑዎ ህዝቢ ኤርትራ እምበር፡ ነቲ ብኢደ ወነኑ ስልጣን ዝገበተ እሳሕኮንን ሕልናን ዘይብሉ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ከም ባሪስታ ምስ ዝመጽአ መራሒ ክምስምስ ምባል ግዜ ኣይወስደሉን እዩ።
ነቲ ዓይንን እዝን ዘለዎ፡ እቲ ሓቂ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ በሪሁሉ ዝጸንሐ ይኹን`ምበር፡ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ስምምዕ ኣልጀሪስን ብይን ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከይተተግበረ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣይንዛረብን ኢና፡ ክብል 16 ዓመታት ንህዝቢ ኤርትራ ላል ኣቢሉዎ ክንሱ፡ ሕጂ መንግስቲ ኢትዮጵያ ጠለቡ ምሉእ ብምሉእ ከተግብሮ ቅሩብነቱ ኣብ ዝገለጸሉ እዋን ግልብጥ ኢሉ ፡ `ኣይፋልን፡ ጉዳይ ዶብ ይጽንሓልና ቀዳምነትና ምርግጋእ ኢትዮጵያ እዩ` ኢሉ ካብ ትግባረ ናይቲ ውዕልን ውሳኔን ምድሕርሓሩ ንገዛእ ርእሱ፡ ኣብ ዕንደራ ኲናት ዘእተዎ፡ ናይ ኤርትራ ዶብን ልኡላውነትን ዘይኮነ፡ ኣብዚ ዞባ`ዚ ሃጸይ ኢሳይያስ ናይ ምዃን ጥሙሑ እናሃሰሰ ብምኻዱ ከምዝኾነ እዚ ጭብጢ `ዚ ዘረጋግጾ ሓቂ እዩ።
እዚ ኣበሃህላ`ዚ፡ ነቲ ንጉስ ሃይለስላሰ፡ ጉዳይ ዶብ ባድመ ኣብ ዘበኖም `ውን ኣካራኻሪ ኮይኑ ጥርዓን ምስ በጽሖም፡ ኣብቲ `ኤርትራ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን` ዘርእስቱ ካልኣይ መጽሓፍ ኣለምሰገድ ተስፋይ ሰፊሩ ከምዘሎ፡ `ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደ ኣካል ኮይነን እንድየን። ብዛዕባ ዶብ ክሳብ ክንድ`ዚ ዘሰሓሕብ እንታይ ኣሎ? ` ዝበሉዎ ዘረባ ዋላ ሓደ ዝፍለ የብሉን። እቲ ፍልልይ፡ ንሶም ድሮ ንኤርትራ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ኣብ ዘእተዉሉ ግዜ ዝበሉዎ ክኸውን ከሎ፡ ኢሳይያስ ነታ ብደምን መስዋእትን ዝተረኽበት ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ክሸጣ ድዩ ክልውጣ ኣብ ዘይተፈልጠሉ ግዜ ይገብሮ ምህላዉ እዩ ።
ውልቀመላኺ ኢሳይያስን ጭፍርኡን፡ ነቲ `ዶብና ከይተሓንጸጸ ዘበት` ክብሉ ንህዝቢ ኤርትራ ጅሆ ንምሓዝ ን 16 ዓመት ዝተጠቕሙሉ ምስምስ፡ 360 ዲግሪ ተጠውዮም `ኣይፋልን ኣየድልየናን `ዩ` ምባሎም ብጭብጢ እናማሳኸርና ክንዛረበሉ ዝቐነና ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ባዕላቶም እቶም ኣዲስ ኣበባ ዝበጽሑ ልኡኻት ኢሳይያስ፡ ነቲ ኣብ ጉንዲ እዝኖም፡ ድሮ ናብ ፓሳጆ ምጽዋዕ መደባት መገሻ ዘውጽአ፡ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብ ተጠንቀቕ ክጸንሕ ዝኣዘዘ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ ስቕ ኢሎም ሰሚዖሞ ጥራይ ዘይኮነ፡ ፈኾስኮስ ብዝተሓወሶ ቃላት ከዳምቑዎ ከለዉ፡ እቲ ክዕፍኑዎ ዝሓሰቡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ከይተረፈ ሰሚዑዎ ስለዘሎ ተወሳኺ መርትዖ ዘድልዮ ኣይኮነን።
ብቋንቋ ኢትዮጵያውያን ብፍላይ ብቋንቋ ናይቶም ኣብ ጎደናታት ኢትዮጵያ ላዕለዋይ ኢድ ሒዞም ዝጭድሩ ዘለዉ ኣምሓራን ኦሮሞን፡ ንዶር ኣቢይ ምድጋፍ ማለት ንወያነ ምቅዋም ማለት ከምዝኾነ፡ ምስ ኤርትራ ሰላምን ዕርቅን ምግባር ማለት፡ ንኤርትራ ናብ ኣዲኣ ኢትዮጵያ ከም ምምላስ እዩ። ነዚ ስምዒት`ዚ ብቐጻሊ ዘጓሃሃሮ ዘሎ ድማ፡ ከምቲ ልዕል ኢልና ዝጠቐስናዮ፡ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣብ ጉዳይ ምሕንጻጽ ዶብ ወሲዱዎ ዘሎ ግልቡጥ መርገጺ፡ ከምኡ `ውን ንዶር ኣቢይ ብምምጓስ ንወያነ ንምንእኣስ ዝተጠቕመሉ ሜላ እዩ። እዚ፡ ምናልባት ንግሩሃት፡ ኢሳይያስ ምስ ወያነ ንዘለዎ ህልኽ ከም ናይ ምውጻእ ኣጋጣሚ ዝተጠቕመሉ ክመስሎም ይኽእል ይኸውን። ንቐጸላታት ናይቲ ሽጉርቲ በብሓደ ቀሪፍካ፡ ውሽጡ ብዕምቆት እንተተፈትሽካዮ ግን ዝኸበደ ትርጉም ኣለዎ።
ብቐንዱ፡ ኢሳይያስ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ፡ እንተላይ ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ብዛዕባ ናጽነት ኤርትራ ዝጸንሖ ተወላዋሊ መርገጺ ዘቃልዕ መረዳእታ ሓደ ኣብነት ናይዚ እዩ። እቲ ህዝቢ ኤርትራ ክጥንቀቐሉ ዘለዎ ዝኸበደ ስግኣት እምብኣር፡ እቲ ኣብ ኣየር ዝርአ ዘሎ ግዝያዊ ምሕጓስ ኣምሓራን ምቕራጽ ወያነን ዘይኮነ፡ ኣብቲ ኣብ ዓይኒ ህዝቢ ኤርትራ ንነብሱ ከም ዋሕስ ናጽነትን ልኡላውነት ኤርትራ ኣምሲሉ ዝተዋሰአን ንህዝቢ ኤርትራ ዘእምነነን ኢሳይያስ፡ ካብ ሓርነታዊ ቃልሲ ኣትሒዙ፡ ህዝቢ ኤርትራ ሰልክዩ ዝንብርከኸሉ ምቹእ ግዜ ክጽበ ዝጸንሐ፡ እቲ ዝዓበየ ሓደጋን ስግኣትን ናጽነት ህዝቢ ኤርትራ፡ ንሱ፡ ኢሳይያስ ባዕሉ ምዃኑ እዩ። ቴማና እምብኣር ኣብዚ ሱር ናይዚ ስግኣት`ዚ ዘተኮረ እዩ ክኸውን።
ካብ ጥንቲ ካብ ጥቅምቲ፡ ኢሳይያስ፡ ንናጽነት ህዝቢ ኤርትራ፡ ከም መሳልል ሕልሚ ሃጸይነት (Capitalism ማለት ኣይኮነን – ከም ሃጸይነት ዮሃንስ/ቴድሮስ/ምኒሊክ ማለት ኢዩ) `ዓባይ ኢትዮጵያ` ደኣምበር፡ ከም ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልኡላውነት ኤርትራ እምነት ኣይነበሮን። እዚ ድማ፡ ብታሪኻዊ መርትዖታት ክረጋገጽ ዝኽእል ሓቂ እዩ። ገዳይም ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ምስኦም ሳሕል ስለዝነበረ ጥራይ፡ ንኢሳይያስ ተጋዳላይ ዝብሉዎ `ኳ እንተኾኑ፡ ንሳቶም ኣጀንድኡ ኣይፈልጡዎን እዮም፡ ብሃምነቶም መታን ከይተሓዘሎም ከኣ፡ ዋላ እናተቓወሙዎ ከለዉ፡ ሓንሳብ ብጻይ ኢሳይያስ፡ ሓንሳብ ፕረዚደንት ኤርትራ ክብሉዎ ይስምዑ። ዋላ ነቶም ምስኡ ዘለዉ ተረፍመረፍ ኣስተብሂልኩሙሎም እንተደኣ ኮይንኩም፡ ኢሳይያስ ኣብ መዓልቲ ስዉኣት 20 ሰነ፡ ልኡኽ ናብ ኢትዮጵያ ክሰድድ ምዃኑ ካብ ጅቡኡ ኣውጽእ ኣቢሉ ምስ ኣወጀ፡ ዘይተዛተናሉ ብምምባል `ኳ ከየተሓሳሰቦም፡ ከም ሰቦም ሃንደበት ኮይኑዎም ካብ ሰቦም ንላዕሊ ከጣቕዑ እዮም ተራእዮም። ብሓቂ የደንግጹ!
ኩሉ ግዜ ንህዝቢ ኤርትራ ዝቐትሎ፡ ግርህነትን ቃልዓለምን እዩ። ወዲ እዝጊሄር ስለዝኾነ፡ ዋላ ንሰይጣን ከይተረፈ ኣምላኽ ክገብሮ እዩ ዝደሊ፡ ሕማቕ ስለዘይፈቱ። እቶም ጉጅለ 15 እናበልና እንዝክሮም፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘፍረዮም፡ ኢሳይያስ ብሓደ መዓልቲ ኣብ ሸላታት ዒራዒሮ ሓይሩ ዘሕቀቖም መራሕቲ ምስ ኢሳይያስ ዝነበሮም ፍልልይ ንኣብነት፡ እዚ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ባህርያት እዩ። እዞም 11 ሰባት ንኢሳይያስ ክቐትሉዎ እንተዝደልዩ ሓንቲ መዓልትን ሓንቲ ጥይትን ኣምሰኣኑሉን። ካብኡ ንላዕሊ ዝተኮሱ ጀጋኑ እዮም ነይሮም። ይኹን`ምበር ካብቲ ጓል ሂቡ ምስ ሰብ ሕኒኡ ዝዛመድ ሕብረተሰብ ስለዝተፈጥሩ፡ ኤርትራዊ መንፈስን ሕልናን ደምን ስለዘለዎም ኣይወዓሉዎን። ንሳቶም ነዚ ሓደ ክንሕፉዎ ከለዉ ግን፡ ንሱ ነቶም ዓሰርተ ኣየናሕሰየሎምን። እዚ ኸኣ ኢሳይያስ ምስዞም ናይ ብሓቂ ኤትራውያን ንዘለዎ ናይ ባህልን ስነምግባርን ኣተዓባብያን ፍልልይ ዘርኢ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራ ወትሩ ዘግድዖ ፡ ነቲ ስሚ ናጽነትን ኤርትራዊ መንፈስን ዝኾነ ኢሳይያስ ዘዐወቶ ዘሎ ድማ እዚ ኣብ ባህሊ ዝተመርኮሰ ናይ ልውሃትን ጭካነን ፍልልይ እዩ።
ኢሳይያስ ጸረ ናጽነት ኤርትራ እዩ፡ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ጽልእን ቅርሕንትን ኣለዎ ክንብል ከለና ንማለቱ፡ ጸለሎ ክንቀብኦ፡ ንጸለመ እንብሎ ዘለና ነገር ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋን`ዚ፡ ንኢትዮጵያውያን፡ ብሕልፊ ንኣምሓራ ምጭባጥ ስልጣን ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ መሲጡዎም ዘሎ ንወያነ ብምድኻሙ ጥራይ ኣይኮነን። ነታ ብቓልሲ ኤርትራውያን ካብ ኢትዮጵያ ተነጺላ ናጽነታ ዝጨበጠት ኤርትራ፡ እንተኾነ ብምልእታ ንኤርትራ፡ እንተወሓደ ድማ ዓሰብ ከምልሳ ይኽእል `ዩ ዝብል እምነት ስለዘለዎም `ውን እዩ። ኢሳይያስ ባህጎም ኣብ ምምላእ ክተሓባበሮም ከምዝኽእል ድማ ምሉእ ዘይጉዱል ተስፋ ኣለዎም። በዚ ምኽንያት ከኣ `ዮም ኣብቲ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ብምድጋፍ ንወያነ ዝኾኑኑሉ ዘለዉ ሰላማዊ ሰልፍታት፡ ኣብቲ ናይ ጃንሆይ ባንዴራ ስእሊ ኣቢይን ኢሳይያስን ኣመዓራርዮም ቪቫ ኣቢይ ቪቫ ኢሳይያስ እናበሉ ክጭድሩ ዝስምዑ ዘለዉ።
1ይ ጭብጢ – ሻለቃ ዳዊት ወልደጊዮርጊስ
ኣብ ግዜ ስርዓት ደርግ ንሓያለ ዓመታት ኣማሓዳሪ ኤርትራ ዝነበረ `ሞ፡ ቅድሚ ምውዳቕ መንግስቱ ሃይለማርያም ንስርዓት ደርግ ገዲፉ ኣብ ወጻኢ ዑቕባ ዝሓተተ ሻለቃ ዳዊት ወልደጊዮርጊስ ብወገኑ፡ ኣብዚ ተኸሲቱ ዘሎ ኩነታት ሓጎሱ ንምግላጽ ብእንግሊዘኛ The moment of Truth for Eritrea and Ethiopia እቲ ሓቀኛ ህሞት ኤርትራን ኢትዮጵያን` ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዝጸንሓፎ ዓንቀጽ፡ ነዚ ክንብሎ ዝጸናሕና ባህርያት ኢሳይያስ ዘረጋግጽ ሓቅታት ኣስፊሩ ኣሎ።
ንሱ ቅድሚ ናጽነት ንቁሩብ ግዝያት ንኢሳይያስ ከምዝረኸቦ፡ ኣብ 1991 ህወሓትን ህግን ናብ ርእሰከተማታት እናገስገሱ ከለዉ `ውን ዝተራኸቡሉ ኣጋጣሚታት ከምዝነበረ ይጠቅስ። ብዛዕባ መለስ ዘለዎ ርእይቶ ምስ ተወከሶ፡ ኢሳይያስ `ንኢትዮጵያ ዝበቅዕ መራሒ ኣይኮነን። ከም ኢትዮጵያ ዝኣመሰለት ዓባይ ሃገር ክመርሕ ኣይክእልን እዩ። ኣሽንባይ ዶ ንኢትዮጵያ ንመቐለ ኳ ክመርሕ ዝኽእል ኣይኮነን።` ከምዝበሎ ይዝክር። በቲ መልሱ ኣዝዩ ከምእተገረመ ብምጥቃስ ከኣ፡ ኣስዕብ ኣቢሉ፡ ` እሞ ኸ ደኣ ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክኣቱ ከመይ ኢልኩም ተፍቅዱሉ ኣለኹም፡ ስለምንታይ ንብምልእታ ኢትዮጵያን ኤርትራን ደሚርካ ዘይትርከበን፡ ኢትዮጵያውያን ከም መራሒ ናይ ሓንቲ ሓድነታ ዝተሓለወ ሃገር ክቕበሉኻ ጸገም የብሎምን። ኣነን ብጾተይን ኳ፡ ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሳብ ንምድጋፍ ነዚ ሒዝናዮ ዘለና ውድብ ቀልጢፍና ምቐየርናዮ` ከብል ከምእተዛረቦ የመልክት። ሽዑ ገለ ካልኦት ኤርትራውያን ሰብ መዚ ከምዝነበሩ፡ ንሱ `ውን ብስለሺ ፍስሃ ዝተባህለ ዓርኩ ተሰንዩ ከምዝነበረ ብምዝኽኻር ከኣ፡ ቅድሚ ምምላሱ ንገለ ካልኢት ስቕ ኢሉ፡ ጸኒሑ፡ ኣትርር ኣቢሉ ህዝባዊ ግንባር ንኸም`ዚ ዝኣመሰለ ኣጀንዳ ኣይተመስረተን፡ እቲ ቃልሲ ንኤርትራ ሓራ ንምውጻእ ስለዝተኻየደ፡ ኣብዚ ናይ መወዳእታ ሰዓት ነቲ ዕላማ ክትቅይሮ ዝከኣል ኣይኮነን።` ከምዝበሎ ይጠቅስ።
እንተኾነ ኣልግብ ኣቢሉ፡ ` ኣይትጠራጠር ሚስተር ዳዊት፡ ናጽነትና ምስ ረኸብና፡ ቀዳምነትና፡ ነዚ ህዝቢ ብፈደራላዊ ዓይነት ምሕደራ ከም ዝሓብር ምግባር እዩ` ኢሉኒ ይብል።
ሻለቃ ዳዊት፡ ነዚ ጥቕሲ `ዚ፡ ኣብዚ ኢሳይያስ ምስ ኣቢይ ሕግብግብ ዝብለሉ ዘሎ እዋን ምልዓሉ፡ ዓቢ ትርጉም ኣለዎ።፡ `እቲ ኢሳይያስ ቀደም ዝኣተወለይ መብጽዓ መዓልቱ ኣኺሉ` ንምባል ዝዝክሮ ዘሎ እዩ።
ከምቲ ባዕሉ ኣብዚ ዓንቀጽ`ዚ ዝእምቶ ድማ፡ እቲ መዋእሉ ተጣባቒ ሓድነት ኢትዮጵያ ዝኾነ ብዓል ስልጣን ኣብ 1989 ነቲ ብጀነራላት ኢትዮጵያ ኣብ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ዝተፈተነ ዕልዋ መንግስቲ ከወሃህድ ካብ ወጻኢ ማዕረ ንናቕፋ ዝኣተወሉ ምኽንያት በዚ ካብ ኢሳይያስ ዝረኸቦ ተስፋ ተተባቢዑ ምዃኑ ኣየጠራጥርን።
2ይ – ጭብጢ – ተኣምራት ላይነ
ስርዓት ደርግ ኣብ ስልጣን ካብ ዝነበረሉ እዋን ጀሚሩ መራሒ ናይቲ ምስ ህውሓት ልፍንቲ ገይሩ ኣካል ኢህወደግ ዝነበረ ኢህደን ዝብሃል ናይ ኣምሓራ ውድብ፡ ድሕሪ`ቲ ናይ 1991 ለውጢ ክሳብ 1995 ጠቕላሊ ሚኒስተር ኮይኑ ዝሰርሐ ተኣምራት ላይነ፡ ልክዕ በቲ ናይ ሻለቃ ዳዊት መንፈስ፡ ዶር ኣቢይ ኣሕመድ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ምዃኑ ሓጎሱ ብምግላጽ ምስ ሓንቲ ማዕከን ዜና ኢትዮጵያ ሎሚ ቕነ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠየቕ፡ “ኢሳይያስን ኣቢይን ልባዊ ምይይጥ ገይሮም፡ ርክብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ቁጠባዊ ምትሕግጋዝ፡ ናብ ሓድነት፡ ካብኡ ሓሊፉ ተጠቃምነት ዓሰብ ጥራይ ዘይኮነ ዓሰብ ናይ ኢትዮጵያ ዋንነት ከምዝህልዋ ናብ ምግባር ዝበድጽሕ ዶ ይመስለካ` ተባሂሉ ንዝቐረበሉ ሕቶ ክምለስ ከሎ፡
`መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ስምምዕ`ዚ ብልቢ ከምዝደልዮ፡ ጉዳይ ባድመ ንወያነ ንምድኻም ሒዙዎ ዝጸንሐ ስልታዊ ስጉምቲ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ናይ ነዊሕ ዕላምኡ፡ ዋላ ካብ ግዜ ቃልሲ ኣትሒዙ ዝነበሮ ድሌት ምስ ኢትዮጵያ ቁጠባውን ፖለቲካውን ውህደት ምዃኑ ይሕብር። ንሱ ጠቕላሊ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፡ ብግሉ፡ ምስ ክልተ ላዕለዎት ወከልቲ ኢሳይያስ፡ ብዛዕባ ፈደረሽንን ኮንፈደረሽንን ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ ምዝርራብ ሓሊፎም ጽሑፋት ከይተረፈ ከምእተለዋወጡ ይገልጽ። እቲ ጉዳይ ምስ መለስ ዜናዊ ኣጋጭዉዎ ከምዝነበረ `ውን ይጠቅስ።
`ብናተይ እምነት፡ ከምዚኣቶም ዝኣመሰሉ ናይ ቁጠባን ፖለቲካን ርክባት እንተተጀሚሮም ናይ ባድመ ይኹን ናይ ካልእ ዶባት ሕቶ ባዕሉ ክጠፍእ እዩ፡ በንጻሩ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ቁጽሊ ኮይኑ ከዛርብ ዝጸንሐ ጉዳይ ዓሰብ መፍትሒ ክርከበሉ እዩ።` ብምባል፡ ኢትዮጵያ፡ ቁጥባውን ፖለቲካውን ጠለባት ኤርትራ እንተደኣ ኣማሊኣ፡ ኢትዮጵያ መጀመርያ ብውሑድ ክፍሊት፡ ደሓር ብነጻ ተጠቃምነት፡ ኣብ መወዳእታ ወደብ ዓሰብ ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ ክትከውን ትኽእል እያ ዝብል መረዳእታ ከምዘለዎ ይገልጽ፡ በዚ መንጽር፡ እቲ 1ይ ሚኒስተር ኣቢይ ዝወሰዶ ዘሎ ስጉምቲ ቅኑዕ ምዃኑ ድማ የገንዝብ።
3ይ ጭብጢ – 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ነበር፡ መለስ ዜናዊ ምስ ፓል ሄንዝ ዝተባህለ ኣብ ምምሕዳር ፕረዚደንት ካርተር፡ ኣብ ቤትምኽሪ ሃገራዊ ጸጥታ፡ ኣብ ቱርኪ ከምኡ `ውን ኣብ ኢትዮጵያ ሓላፊ መደበር ሲ ኣይ ኤ ዝነበረ ብዓል ስልጣን ቅድሚ ናጽነት ኣብ 1990 ዝገበሮ ቃለመጠየቕ።
ፓል ሀንዝ – ን መለስ ንጉዳይ ምንጻል ካብ ኢትዮጵያ ብምውድዳር ምስ መርገጺ ኤርትራውያን ብኸመይ ትርእዮ ኢሉ ንዝሓተቶ ሕቶ።
መለስ፡ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ፡ ሓደ ጸገም ኣለዎ፡ ንሱ ድማ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንስርዓት ደርግ ኣዝዩ ስለዝጸልኦ ናይ ምንጻል ስምዒት ኣሕዲሩ ምህላዉ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ህዝባዊ ግንባር ኣስመራ ኣብ ዝተቖጻጸረሉ ግዜ ናጽነት ክእውጅ እዩ ዝደሊ። ኢሳይያስ፡ እዚ ክፈጥሮ ዝኽእል ጸገማት ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። ኣብ ዝሓልፈ ዓመት ነዚ ጉዳይ `ዚ ብዙሕ ሓሲቡሉ እዩ። እንተኾነ ካብ ህዝቢ ብርቱዕ ጸቕጢ እዩ ዘለዎ። ንዕኡ ኣዝዩ ከቢድ ብድሆ እዩ።
ፓል ሄንዝ፡ እቶም ኣብ ከበሳ ዝርከቡ ክስርስትያን ኤርትራውያን ማዕረ`ቶም ኤርትራውያን ኣስላም ቅልጡፍ ምእዋጅ ናጽነት ይደልዩ `ዮም ማለት ዲዩ?
መለስ፡ ኣብዚ ጉዳይ`ዚ ዝተፈላለየ ርእይቶ እዩ ዘሎ። ብሓፈሻ ግን፡ ብምሉኡ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነት እዩ ዝደሊ ዝብል እምነት እዩ ዘለና። እንታይ ማለት ምዃኑ ዘይክርድኡዎ ይኽእሉ እዮም። እዞም ህዝቢ ኣብ ሓደ እዋን፡ ኣጸቢቖም ኣብ ሓድነት ምስ ኢትዮጵያ ዝኣምኑ ዝነበሩ እዮም። ይኹን እምበር ናይ ሽዋ ኣምሓራ ነቲ ስምዒት `ቲ ደምሲሶሞ። ኤርትራውያን ደቂ ከበሳ ካብ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ንላዕሊ ክቱር ተርባጽ ናጽነት ኣለዎም። ኢሳይያስ፡ ኣብ ናጽነት ብድሆታት ከምዘለዎ ይርኣዮ እዩ፡ ተሃዊኹ ናጽነት ብምእዋጅ ድማ ንገዛእ ነብሱ ጸገም ክፈጥር ኣይደልን እዩ። እንተኾነ ግን፡ ናይቲ ጉዳይ ምሉእ ቁጽጽር የብሉን። ክብል ይምለስ።
ካብ ርእይቶታት ናይዞም ንኣስታት 30 ዓመታት ምስ ኢሳይያስ ናይ ቀረባ ርከብ ዝነበሮም መራሕቲ መንግስትን ምንቅስቓሳትን ኢትዮጵያ ክንበጽሖ እንኽእል መደምደምታ፡ ኢሳይያስ ኣብ ናጽነት ኤርትራ ጽኑዕ እምነት ከምዘይነበሮ፡ ካብ ግዜ ቃልሲ ኣትሒዙ ንኤርትራ ከም መሳልል ተጠቒሙ፡ ንኢትዮጵያ ብቐጥታ ወይ ብሞግዚትነት ናይ ምቁጽጻር ሕዱር ሕልሚ ከምዘለዎ፡ ይኹን`ምበር፡ ከምቲ መለስ ዝጠቐሶ፡ እቲ ክቱር ሃንቀውታ ናጽነት ህዝቢ ኤርትራ ውዲቱ ካብ ምትግባር ከዐንቅፎ ከምዝጸንሐ እዩ።
ብናተይ መረዳእታ፡ ኢሳይያስ ፍቕሪ ህዝቢ ኢትዮጵያ ስለዘለዎ ኣይኮነን ከምዚ ዝኣመሰለ ድሌት ኣሕዲሩ። ሽውሃት ስልጣኑ ገፊሕ ስለዝኾነ፡ ኤርትራ ስለዝነኣሰቶ ከምቶም ዝቐደሙ ሃጸያት ሰፊሕ መሬት ተቖጻጺሩ፡ ብዙሕ ህዝቢ ናይ ምግባር ባህጊ ስለዘለዎ እዩ። ስለዚ ፍቕሪ ህዝቢ ዘይኮነ ስስዐ ስልጣን እዩ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሕልሚ ኣውዲቑዎ ዘሎ።
ሻለቃ ዳዊት ብዛዕባ መለስ ምስ ሓተቶ፡ ብኡ ንብኡ፡ መለስ ንኢትዮጵያ ኣይኮነን ንመቐለ ኳ ክመርሕ ከምዘይክል ደርጒሑ፡ ነቲ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ጠቕሊልካ ናይ ምግዛእ ሕቶ፡ ሻለቃ ዳዊት ክሳብ ዘስተብህለሉ ድሕሪ ስቕታ ዝመለሰሉ ምኽንያት፡ ኣብ ልቡ ዝነበረ፡ እንተተኻኢሉ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ጸምቢርካ ናይ ምግዛእ ጥሙሕ፡ እንተዘየለ ብርሑቕ እናተቖጻጸርካ ወይ እናገበርካ ልዑል ጽልዋ ናይ ምህላው ድሌቱ ብቐጥታ ስለዝተተንከፈ እዩ።
ከምቲ ታኣምራት ላይነ ዝበሎ፡ ኢሳይያስ፡ ነቲ ናይ ፈደረሽን ኮንፈደረሽን ጉዳይ ሓደ እዋን ብዓውታ ኣምሊቑዎ ነይሩ እዩ። መራሕቲ ኤርትራ ቁጠባውን ፖለቲካውን ረብሓታቶም እንተተራጋጊጹ፡ ሕቶ ልኡላውነት ባድመ ይኹን ካልእ ቦታታት ከምዘየገድሶም ምግላጹ `ውን ምስቲ ኢሳይያስ ሎሚ ቕነ ናብ ኣዲስ ኣበባ ልኡኽ ኣብ ሰደደሉ እዋን፡ `ምሕንጻጽ ዶብ ቀዳምነትና ኣይኮነን፡ ምርግጋእ ኢትዮጵያ እዩ ብቐዳምነት ዘገድሰና` ዝበሎ ብልክዕ ዝሰማማዕ እዩ። እዚ ግን ከም መፍትሒ ስረ መፈለምታ ናይቲ ውዲት እዩ ክውሰድ ዝከኣል። ኣብ መወዳእታ ኢሳይያስ፡ ስልጣኑ ኣብ ምንዋሕ ኮነ ጽልውኡ ኣብ ኢትዮጵያን ዞባናን ዘዕኩዂሉ ረብሓታት ካብ ኢትዮጵያ እንተደኣ ረኺቡ፡ እንተስ ንወደብ ዓሰብ መጥዩ እንተስ ንኤርትራ ብፈደረሽን ቆሪኑ፡ ምስ መራሕቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓራት ክድቅስ ጸገም የብሉን።
ኣብዚ፡ ኢሳይያስ፡ ነዛ ንእሽቶ ኤርትራ `ኳ ብብቕዓት ከመሓድር ብዘይምኽኣሉ ከምቲ ንመለስ ዝበሎ፡ ኣሽንባይ መራሒ መላእ ኢትዮጵያ፡ ከንቲባ ኣዲስ ኣበባ `ኳ ክኸውን ከምዘይክእል ተቓሊዑሉ ዘሎ እዋን፡ በንጻሩ 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶር ኣቢይ ኣሕመድ፡ ኪኖ ኢትዮጵያ ተሃቢቡሉ ዘሎ ግዜ፡ ከምቲ ብዓል ሻለቃ ዳዊት ቅድሚ 30 ዓመት ዘቕረቡሉ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ጸምቢርካ ናይ ምግዛእ ሕቶ ዳግማይ ክቐርበሉ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ስለዚ፡ ኢሳይያስ፡ ካብ ኮኾብ ጎሬቤት ቁሩብ ብርሃን ረኺቡ ካብ ምንጽብራቕ ንላዕሊ ንባዕሉ ኮኾብ ክኾነሉ ኣብ ዘይክእል እዋን ደኣ፡ ምስ ኢትዮጵያ ብፍላይ ምስ 1ይ ሚኒስተር ኣቢይ ሕግብግብ ዝብለሉ ዘሎ ምኽንያት እንታይ እዩ፡ ነዚ እዋን`ዚ ኸ ስለምታይ መሪጹዎ? ምፍታሽ ዘድልዮ ጉዳይ እዩ።
ነዚ ብዕምቆት ንምርዳእ፡ ጠንቂ ናይቲ ካብ 1998 ክሳብ 2000 ዓመተ ምህረት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ኲናት ብሓጺሩ ምጥቃስ የድሊ። እቲ ዶብ ከይተሓንጸጸ ምስ ኢትዮጵያ ዘረባ የብልናን ኢሉ ን 16 ዓመት ምንቕ ምባል ኣብዩ ዝጸንሐ ኢሳይያስ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ንስምምዕ ኣልጀሪስን ውሳኔ ኮምሽን ዶባትን ከም እተቐበሎ ምስ ገለጸ፡ ግምጥል ኢሉ ምሕንጻጽ ዶብ ከምዘየሀውኾ ምርግጋእ ኢትዮጵያ ብቐዳምነት ከምዘገድሶ ብኡንብኡ መርገጺኡ ምቕያሩ፡ እቲ ዓሰርተታት ኣሽሓት መንእሰያት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘህለቐ ኲናት ከምቲ ሽዑ ዝተባህለ ናይ ዶብ ኲናት ኣይኮነን ነይሩ። ኣብ መንጎ ኢሳይያስን መለስን ናይ ስልጣንን ዓብላልነትን ምትህልላኽ እዩ ነገር ዝኣጎደ። ጉዳይ ዶብ ነቲ ህዝቢ ንምትላል ዝተማህዘ ምስምስ ጥራይ እዩ ነይሩ።
መለስ፡ ከምቲ ምስ ፖል ሄንዝ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠየቕ ዘውክኦ፡ ሕሱም ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነት ጸቕጢ እንተዘይኮይኑዎ ኢሳይያስ ሓንቲ ዓይኑ ኣብ ዘውዲ ኣዲስ ኣበባ ትጥምት ከምዝነበረት ስለዝፈልጥ፡ ኣብ ርእሲኡ፡ ኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ ምዃን እንተቐጺላ፡ ኣገዳስነት ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ከምዝሃስስ ርዱእ ስለዝኾነ፡ ካብ ኢሳይያስ ንላዕሊ ንናጽነት ኤርትራ ይደልዮን ይደፍኣሉን ምንባሩ ይፍለጥ። እዚ ግን፡ ሓለፋ ሓልዮት ህዝቢ ኤርትራ ስለዘለዎ ዘይኮነስ፡ ኢሳይያስ ካብ ውድድር ስልጣን ኣዲስ ኣበባ ወጻኢ ክኾነሉ ምእንቲ ዝወሰዶ መርገጺ እዩ። እዚ ስጉምቲ`ዚ፡ ነቲ ሃንቀውታ ናጽነት ዝነበሮ ህዝቢ ኤርትራ ምርቓ `ኳ እንተነበረ፡ ነቲ ሕልናኡ ስልጣን ኣዲስ ኣበባ እናቋመተ፡ ኣካሉ ኣብ ኣስመራ ዝነበረ፡ እቲ መቐለ ከመሓደር ዘይክእል ዝበሎ መለስ ኣብ መናገሻ ኣዲስ ኣበባ ምኹያጡ ዝቐረጾ ኢሳይያስ፡ ከምኡ `ውን ቦርትኡ ክከላኸል ኣብ ሓለዋ ቀጽል ዝነበረ መለስ፡ ህልኾም ካብ ዓመት ናብ ዓመት ፈኸም እናበለ ኣብ 1998 ብምኽንያት ዶብ ምትኳሱ እምብኣር ሕመረቱ እዚ ናይ ስልጣንንን ዕብለላን ውድድር ኢዩ።
ናይዚ ሕጂ ዝርአ ዘሎ ሕግብግብ ኢሳይያስ ምስ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ምኽንያት እምብኣር፡ ምድኻም፡ ወይ ምርሓቕ ወያነ ካብ ማእከል ስልጣን ኣዲስ ኣበባ እዩ። ዋላ `ኳ 27 ዓመት ስለዝሓለፎ፡ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክኾነሉ ዝሓስቦ ዝነበረ መበቆላዊ (Original) ሕልሙ እንተበርዓነ፡ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ብዓባያ እንተስ ኣብ ሓጺር እዋን እንተስ ቀስብቐስ ክበጽሖ ዝነበሮ ውልቃዊ ዕላማ ዘቐንቅፉዎ ዝነበሩ ወያነ ምድኻሞም ህልኻዊ ስምዒታዊ ዕግበት ፈጢሩሉ `ሎ። ስለዝኾነ ኸኣ`ዩ፡ እቲ ወያነ ኣብ ስልጣን ኣለዉ ኢሉ ኣብ ዝሓሰበሉ እዋን፡ `ኢትዮጵያ ትበተን` እናበለ፡ ፋሕፋሕ ንምባላ ድቃስ ስኢኑ ዝሓደር ዝነበረ ኢሳይያስ፡ ሕጂ ኣቢይ ስልጣን ምስ ሓዘ፡ ግምጥል ኢሉ፡ ዶብ ኣመኽንዩ ዓሰርተታት ኣሽሓት መንእሰያት ኣብ ኲናት ኣህሊቑ ኣዴታት ኤርትራ ዘጒሃየ፡ ዶብ ከይተሓንጸጸ ምፍናው የለን እናበለ፡ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ደረት ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝጸመደ፡ ንፖለቲካዊ ዕማማት፡ እንተላይ ትግባረ ቅዋም ኤርትራ ጅሆ ዝሓዘ፡ ነቶም ምስ ኢትዮጵያ ሰላም ጌርካ፡ ኣብ ኤርትራ ትግባረ ቅዋም ዘጠቓለለ ለውጢ ክመጽእ ዝጠለቡ ላዕለዎት ሰበስልጣን ተምበርከኽቲ፡ ሸየጥቲ ሃገር ኢሉ ብምኽሳስ ዘሕቀቐ ኢሳይያስ፡ ህዝቢ እንታይ ኮን ይብለኒ ኢሉ ከይሓነኸ፡ ሕጂ ግምጥል ኢሉ፡ `ይጽንሓልና ምሕንጻጽ ዶብ፡ ምርግጋእ ኢትዮጵያ እዩ ቀዳምነትና` ዝብል ዘሎ።
እቲ ካልኣይ ኣብዚ እዋን`ዚ ነዚ ስጉምቲ`ዚ ክወስድ ዝደለየሉ ምኽንያት፡ ንህዝቢ ኤርትራ ብቐጥታ ዝምልከት ኮይኑ፡ ክልተ ጥርዝታት ኣለዎ።
እቲ ሓደ፡ እቲ ልክዕ ከም ወያነ፡ ከምቲ ን ሻለቃ ዳዊት ዝተመባጽዓሉ፡ ተኣምራት ላይነ `ውን ብውሽጢ ውሽጢ ንሰርሓሉ ኔርና ክብል ዝጠቐሶ፡ እንተስ ብፈደረሽን ወይ ኮንፈደረሽን ኣብ ኢትዮጵያ ረጊጹ፡ ውልቃዊ ጥሙሑ ኣብ ኢትዮጵያ ከየተግብር ዝዓንቀፎ ክቱር ሃገራዊ ስምዒት ህዝቢ ኤርትራ፡ እንተላይ እቲ ኣብ ቃልሲ ብቐጥታ ዝተሳተፈ ተጋዳላይ ይኹን ዝተኸተሎ መንእሰይ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ሃገራዊ ስምዒቱ ኣዳኺመዮ እየ፡ ዝደለኹዎ ስጉምቲ ካብ ምውሳድ ዝዓግተኒ ሓይሊ የለን ኣብ ዝብል መደምደምታ ምብጽሑ እዩ።
ኢሳይያስ፡ ነዚ እኩይ ዕማም `ዚ፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንፈስ ዘለዎ ዜጋ፡ ኣብዚ ዕላማ`ዚ ክቃወሞ ዝኽእል፡ ካብ ላዕለዎት ሰበስልጣን ክሳብ ተራ ተጋደልቲ፡ እናጨወየ፡ እናእሰረ፡ እናደስከለ፡ ወይ ናብ ስደት ከምዝነፍጹ እናገበረ፡ በንጻሩ ከም ብዓል ቻርሊ፡ ክሻ፡ ማንኪ ዝኣመሰሉ ርእሰ ምትእምማን ዘይብሎም ንትእዛዙ ብምእዙዝነት ዘተግብሩ ድኹማት፡ ናይ መንነት ቅልውላው ዘለዎም ሰባት ኣብ ከባቢኡ እናኣቐመጠ፡ ካብ እዋን ናጽነት ኣትሒዙ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ እኩይ ውጥን እዩ። ብቐንዱ ንመንእሰይ ኤርትራ ኣብ ደረት ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጸሚዱ፡ ሽማግለታት ከይተረፈ ብስም ህዝባዊ ሰራዊት ከምዝስርዑ ገይሩ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዝነበር፡ ዝተኣዘዞ ዝገብር ሕብረተሰብ ዕስክርና ቀይሩዎ። በዚ ድማ ጠንቂ ስደት መንእሰያት ኮይኑ ንኤርትራዊ ዓቕሚ ጸንቂቑዎ።
ነዚ ጉዳይ`ዚ ካብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ኣትሒዙ እዩ ሰሪሑሉ። ኣብ ህዝባዊ ግንባር፡ ጽኑዓት መትከላውያን፡ ዝቃወሙዎ ተጋደልቲ እናሓረየ፡ ሓንሳብ መንካዕ ሓንሳብ የሚን ኢሉ ብምውንጃል ኣብ ሓለዋ ሰውራ እናሕቀቐ፡ ብዓቢኡ፡ ምስ ወያነ ተሓባቢሩ፡ ንተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ካብ ሜዳ ኤርትራ ንምውጻእ ዝወሰዶ ስጉምቲ መጀምርያ ናይዚ ውዲት እዩ። እቲ ብብዝሒ ኣመንቲ ምስልምና ዘሳትፍ ዝነበረ ውድብ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ኸሎ ናጽነት እንተመጺኡ፡ ነዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዎ ሕልሚ ዕንቅፋት ክኾኖ ከምዝኽእል ስለዝገመተ እዩ ብኣግኡ ንጀብሃ ኣሕቂቑዋ።
ብዘይካ`ዚ፡ ንኤርትራዊ ዓቕሚ ሰብ ዝምልከት ማሕበራዊ ብርሰት፡ ቁጠባዊ ዕንወት ብምስዓብ `ውን ህዝቢ ኤርትራ ከምዝዳኸም ገይሩዎ። ኣብታ ብንኡስ መጠን ፋብሪካታት ኣብ ኣፍሪቃ እትፍለት ኤርትራ ዝነበራ ፋብሪካታት፡ ብዘይካ እንዳ ቢራን ካልኦት ምስቲ ዝፈጠሮ ዕስክርናዊ ባህርያት ዝተኣሳሰራ ሓደ ክልተ፡ ዳርጋ ኹለን ፋብሪካታት ተዓጽየን፡ እንጅነራት ኤርትራ፡ ነጋዶ ኤርትራ ከይሰርሑ ብትእዛዝን፡ ንንጥፈታቶም ብመንገዲ ህግደፍ ከምዝብሓት ብምግባርን፡ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃን ዱባይን በታቲኑዎም። ኢሳይያስ ነቶም ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዚነበሩ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ማእከሎትን ሃብታማትን ሰብ ንብረት `ውን ብተዘዋዋሪ ኣረኻኺቡሎም እዩ። ዋላ`ኳ እቲ ካብ ኢትዮጵያ ዝሰጎጎም መንግስቲ ኢትዮጵያ በቲ ገበን ብቐዳምነት ዝሕተት እንተኾነ፡ ከም ጠንቂ ናይቲ ግጭት መላፍነቲ ናይቲ ዕግርግር ዝነበረ ኢሳይያስ ንባዕሉ ካብ ተሓታትነት ኣየምልጥን እዩ።
ኪኖ`ዚ፡ ብሕጊ ቁጠባ ዘይኮነ ብትእዛዝ፡ ዋጋ ባጤራ ናቕፋ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ ከምዝኸብር ገይሩ፡ ነቲ ኣብ ስደት ኣብ ዝተሓተ ደረጃ መነባብሮ ኮይኑ ዘዋህለሎ ናብ ስድራኡ ብሓዋላ እናለኣኸ ዘናብር ኣማኢት ኣሽሓት ኤርትራዊ ስደተኛ ኣብ ዓንኬል ድኽነት ከምዝሰጥም ገይሩዎ።
ኣብዚ እዋን`ዚ፡ እቲ በዚ መንገዲ `ዚ ሰብኣውን ቁጠባውን ዓቕሙ ተዳሂኹ፡ ተረዂምሹ ዘሎ ህዝቢ መትከላዊ ፖለቲካዊ መርገጺ ክህልዎ ኣይክእልን `ዩ፡ ድላየይ ክገብር ይኽእል `የ ብምባል ከኣ `ዩ፡ ሕጂ ብሰላምን ዕርቅን ተኸዊሉ ውልቃዊ ኣጀንዳኡ ከሰላስል ዝፍትን ዘሎ። ኣብዚ ምናልባት ክንዝክሮ ዝግባእ፡ ኣብ መንጎ እዚ ኢሳይያስ ንህዝቢ ኤርትራ ከምድላዩ ክሸጦን ክልውጦን ምእንቲ ሰብኣዊ ዓቕሙን ቁጠባዊ ሓይሉን ብምድኻም ዘሰላሰሎ እኩይ ተግባርን፡ ምስቲ ስርዓት ንጉስ ሃይለስላሰ ምስ እንግሊዝ ተሓባቢሩ፡ ኤርትራ ብቑጠባ ነብሳ ኣይትኽእልን እያ፡ ጸጥታ `ውን የብላን ተባሂሉ ብቐሊሉ ምስ ኢትዮጵያ ንምጽንባራ ዝነበሮ ውጥን ንምዕዋት መታን ክቐለሉ፡ ፋብሪካታት ኤርትራ ፈቐዶ ካልኦት ሃገራት ብምሻጥ፡ ኣብ ኤርትራ ብረት እናዘረወ ሽፍትነት ከምዝጎሃሃር ብምግባር ዘካየዶ ውዲታዊ ተግባር ታሪኻዊ ተመሳሳልነት ዘለዎ ምዃኑ እዩ።
ካብኡ ዝኸፍአ፡ ስርዓት ኢሳይያስ፡ እንተ ብቐጥታ እንተብተዘዋዋሪ ምስ ራሻይዳን በደዊንን ተሓባቢሩ፡ ኤርትራዊ መንእሰይ ግዳይ ዘይሕጋዊ ምስግጋር Human Traffickers ኮይኑ ኣብ ሲናይን ሊብያን ከም ጊላ እናተሸጠን እናተለወጠን ከምዝጠፍእ፡ ከምዝዋረድ፡ ሞራሉ ከምዝስበር፡ ገንዘቡ ከምዝነግፍ ገይሩ፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈጠሮ ዘይሓዊ ስነኣእሙሮኣዊ በሰላ ንገዛእ ርእሱ ፈጺሙ ዘይርሳዕ፡ ገና ብርሑሱ ዘሎ ተዘክሮ እዩ።
ብዙሓት ኤርትራውያን ኣብዚ ግዜ`ዚ ብስም ሰላም፡ `ንኺድ ጥራይ ኢሳይያስ ናብ ዝወሰደና` ኢሎም ብሽክሹኳ ኢሳይያስ ተዘኒቦም ምህላዎም ድማ ምልክት ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ምስልካይን ምድናስን እዩ።
ኢሳይያስ ብሓቂ ደላዪ ሰላም እንተዘይነበር፡ ገና ኤርትራዊ ዓቕሚ ብሓዊ ኲናት ከይተለብለበ፡ ብስደት ከይተበተነ ከሎ፡ ነቲ ብሩዋንዳን ኣመሪካን ዝቐረበ እማመ ሰላም ንቀበሎ፡ ኣብ ሕግን ኣብ ዘተን `ውን ክንስዕር ንኽእል ኢና፡ ክብል ተጋዳላይ በራኺ ገብረስላሰ ብጽሑፍ ንዘቕረበሉ ምሕጽንታ፡ `ዘይንበርክኽ የብልናን` ክብል ብብድዐ ኣይምመለሰሉን። እሞ ኸ ደኣ፡ ድሕሪ`ቲ ኩሉ ዕንወትን ህልቂትን፡ ስዕረትን፡ ዶብ ከይተሓንጸጸ፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ በጠበጥ ዝኸዱ ልኡኻት ኣፋንዩ፡ ሎሚ ድማ 1ይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ክቕበል ኣብ ኣስመራ ባንዴራ ኢትዮጵያ እናውለብለበ ተምበርኪኹ ዝወዓለ ኢሳይያስ ዶ ኣይኮነን? በራኽን ብጾቱን መዓስ ኮይኖም!
ሰላም ቀጻልነት ዝህልዋ፡ ብሕጋዊ ትካላት፡ ብግልጽና፡ ብተሳታፍነት ህዝቢ ምስ እትኸውን እዩ። ኣብ ኤርትራ ግን ሕጊ፡ ግሉጽነት፡ ተሳታፍነት ህዝቢ ስለዘየልቦ፡ ውሕስነት ሰላም ክረጋገጽ ኣይክእልን እዩ። ልዕሊ ኹሉ ምስ ህዝቡ ዘይተዓረቐ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ሰላም ዘይተኸለ ስርዓት ከመይ ኢሉ እዩ ምስ ጎረቤት ዘተኣማምን ሰላም ከምጽእ ዝኽእል። እሞ ኸኣ፡ እቲ ኣብ ቅልውላውን ህውከትን እምበር ኣብ ሰላም ምንባር ሕጽረት ትንፋስ ዘምጽኣሉ ኢሳይያስ! ሰላም `ኮ ኮነ ኢሉ እዩ ኣጥፊኡዋ `ምበር መሊቛ ኣይጠፍኣቶን። ብዝኾነ ኣብ መደምደምታ ናብዚ ጉዳይ`ዚ ምምላስና ኣይተርፈናን እዩ።
እቲ ካልኣይ ብመንጽር ህዝቢ ኤርትራ ዝርአ ጥርዚ ናይዚ ኢሳይያስ ምስ ኢትዮጵያ `ንምትዕራቕ` ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ፡ ብቐንዱ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ስለዝተባእሰ፡ ገበናዊ ተሓታትነቱ መሊኡ ስለዝፈሰሰ፡ ካብ ሓላፍነት ምሕብኢ ዝኾኖ ገፊሕ ብዓቲ እንተረኸበ ኢሉ እዩ። ኢሳይያስ ክሳብ`ዚ ጻውዒት 1ይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝተቐበለሉ ግዜ፡ ኣብ ቀጻሊ ወጥሪ እዩ ዝነበር ዘሎ። በቲ መዓልታዊ ዝፍጽሞ ገበናት ኣብ ልቢ ኣሽሓት ኤርትራውያን ዘሪኡዎ ዘሎ ጽልኢ፡ ፈጢሩዎ ዘሎ ናይ ሕነ ስምዒትን፡ ብቐሊሉ ክሰዶ ከምዘይክእል ኣጸቢቑ ስለዝፈልጥ፡ ካብ ኣብ ጥስቲ ተጨቢጥካ ምንባር፡ ኣብ ቃላይ ምስፋሕ ይሓይሽ ኢሉ ዝወሰዶ ምርጫ `ውን እዩ። እዚ ማለት ብኣካል ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክሕባእ `ዩ ማለት ጥራይ ዘይኮነ፡ ከምዚ ዝብሎ ዘሎ `ዕርቀ-ሰላም` ብዝብል ተደጋጋሚ መዝሙር፡ ኣብቲ ንነዊሕ ዓመታት ዓቕሉ ኣጻቢቡ ወጡሩዎ ዝጸንሐ ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ ስነኣምሮኣዊ ለውጢ ብምምጻእ፡ ነቲ ናብኡ ቀኒዑ ዝጸንሐ ቱኽረት ከምዝፈኩስ ምግባር እዩ።
ይኹን`ምበር፡ ድሕሪ ሓጺር ናይ ሕጽኖት ግዜ፡ እቲ ናይ ምትሕትታት ጉዳይ ብዝኸረረ መልክዑ ምምጽኡ ኣይክተርፎን እዩ። ተዓጽዩ ዝጸንሐ ኣእምሮ ምስ ተኸፍተ Reset ከምዝኸውን፡ ካብ ተጨቢጥካ ምስ ኣሳፋሕካ ምርጋሕ ከምዝቐልል መጠን፡ ኢሳይያስን መሓዮታቱን ኣብ ሓጺር እዋን ናብታ ዝነበሩዋ ጸባብ ኩርናዕ ከምዝምለሱ ዘጠራጥር የብሉን።
ኣብ ርእሲ`ዚ ኣቐድም ኣቢልና ዝጠቐስናዮ ጭብጥታት፡ ሕማሙ ስስዐን ዕበልላን ስልጣን ምዃኑ ዘረጋግጽ ተወሳኺ ኣብነት፡ ከምቲ ኣብ ዝመጸ ቃለመጠየቕ፡ ኢሳይያስ፡ `ኣመሪካ፡ ንኣፍሪቃ ኣብ ኣርባዕተ ዞባታት ጽልዋ መቒሎም፡ ንወያነ ናይዚ ከባቢ ተቕጻጸርቲ ገይሮሞም እናበለ ወግሐ ጸብሐ ዘስምዖ ዝነበረ ምቚርምራም እዩ። ስለዚ፡ ምስዚ ኣተኣሳሲሩ ክረኽቦ ዝህቅን ዘሎ መኽሰብ፡ ዲፕሎማስያዊ መስተንፈሲ እዩ።
ልክዕ ከምቲ ምስ ወያነ ጉዳይ ዕብለላን ስልጣንን እምበር ዶብ ዘየባኣሶ፡ ምስ ኣመሪካ ኣጻሊኡዎ ዝነበረ `ውን ኣብዚ ዞባ ከም ኣገዳሲ መራሒ ግምትን ኣቓልቦን ምስኣኑ ደኣምበር፡ ከምቲ ኢሳይያስ ብዓል መጸ ዝነዝሖ ፕሮፖጋንዳ፡ ከም ኣውሓስቲ ስምምዕ ኣልጀሪስ መጠን ንወያነ ጸቕጢ ገይሮም ንውሳኔ ኮምሽን ዶብ ስለዘየተግበሩዎ ኣይኮነን። ከምኡ እንተዝኸውን ነይሩ፡ እንሆ በሉ ኢትዮጵያ ተቐቢላቶ፡ ኣብ ምትግባሩ ተሓባበሩና ምበለ ደኣምበር፡ ከምቲ ኣመሪካ ንወያነ ኢንፍዩዥን ትኾኖ ኣላ እናበለ ዘቕርቦ ዝነበረ ዘለፋ፡ ሕጂ ንርእሱ ነቲ ብኣሉታ ዝገልጾ ዝነበረ ድሌት ኣመሪካ ኣይምረዓሞን።
ኣብዚ ዝጠቐስናዮ ህዝቢ ኤርትራ ዝርከበሉ ዘሎ ናይ ሕንፍሽፍሽን ምትላልን መስቀላዊ መንገዲ እምብኣር፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ከም ቀደሙ ባህጊ ሰላምን ዕርቅን ዓቂቡ፡ ብስም ሰላም ኣብ ዘጒላዕለዐ ዓዊል ከይጠፍእ፡ ከቢድ ጥንቃቐ ንምግባር ወልቕዘለቕ ከይበለ ልኡላውነቱ ከም ህዝብን ሃገርን ንምሕላው ጽኑዕ ምክትታል ክገብር ይግባእ።
ብቐዳምነት ከስተብህለሉ ዘለዎ ጉዳይ፡ ኣብዚ ሓጺር ሃገራዊ ታሪኹ፡ ፍርቀፍርቂ እንተዘይኮይኑ ምሉእ ዓወት ረኺቡ ዘይፈልጥ ምዃኑ እዩ። ኣብ ሓምሳታት ዝገበሮ ፈደረሽን ምሉእ ማዕርነታዊ ፈደረሽን ኣይነበረን፡ ኣብ ትሕቲ ዘውዲ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ መቚረንቲ እዩ። ብናይ ዓሰርተታት ኣሽሓት መስዋእቲ ጀጋኑ፡ ናጽነት ኤርትራ ተረኺቡ፡ እንተኾነ፡ ብኣግኡ ዶባቱ ስለዘይተነጸረ፡ ምስ የመን፡ ኢትዮጵያ፡ ጅቡቲ፡ ኣብ ግጭትን ኲናትን ኣትዩ ተወሳኺ ከቢድ ዋጋ ከፊሉ። ሕጂ `ውን፡ ድሕሪ `ቲ ከቢድ ኲናት ብዝተዋህበ ብይን ልኡላዊ መሬቱ ሕጋዊ ተፈላጥነት ረኺቡ፡ ንመጻኢ ወለዶታቱ ዘቕስን ሓድጊ ኣብ ክንዲ ዝገድፍ፡ ንውልቃዊ ጥሙሕ ኢሳይያስ ምእንቲ ክጥዕም፡ ከም`ቲ ኢሳይያስ ኣሊሙዎ ዘሎ ንመጻኢ ወለዶ ድቃስ ዝኸልእ ፌንጂ ተቐቢሩ ክተርፍ ከፍቅድ የብሉን። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኢሳይያስ ናብ ዘበለ የብል፡ ብመሰረት ውዕል ኣልጀሪስን ውሳኔ ኮምሽን ዶባትን ዶባቱ ክሕንጸጽ ከምዘለዎ ብትሪ ክቃለሰሉ ይግባእ።
ብሕልፊ ካብቶም ልኡላዊ መሬትና ተደፊሩ እናበልኩም፡ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ኮምሽን ዶብ ክትግበር ኣለዎ ዝብል መስመር ናይቲ ስርዓት ክትደግሙ ዝጸናሕኩም ኤርትራውያን እንተሊኹም፡ ኢሳይያስ ዋላ ወዝለቕለቕ እንተበለ ኣብቲ ዝጸናሕኩሞ መስመር ረጊጽኩም ንምትግባሩ ክትጣበቑ ሃገራዊ ግቡእኩም ምዃኑ ክትግንዘቡ ይግባእ። ኢሳይያስ ከምቲ 16 ዓመት ደድሕሪኡ እትደግሙዎ ዝገበረኩም ውሳኔ ትግባረ ዶባት እንተዘያተግቢሩዎ፡ ቀዳሞት ተቓወምቱ ንስኻትኩም ክትኮኑ ኣለኩም። እቶም ድሮ ክንቃወሞ ዝጸናሕና ድማ ክንድግፈኩም ኢና። እቲ ዕረቀ-ሰላም በዚ ሕጋዊ መበገሲ እንተጀሚሩ፡ እንሻላህ፡ ሰላም ደኣ መን ይጸልኦ።
ካብዚ ቀጺልና ድማ፡ ብሓባር፡ እቲ ሰላም ፍትሒ ከምዝወልድ ንገብር። ምኽንያቱ ከምቲ፡ ቅድም ኢልና ዝጠቐስናዮ፡ ኣብቲ ናይ ፍርቀ-ፍርቂ ዕጫና መዝገብ ዝርከብ ንኹላትና ዘራኽበና ካልእ ዝዓበየ ሃገራዊ ጉዳይ፡ እቲ ጸዲቑ ዘይተተግበረ ሃገራዊ ቅዋምና እዩ። ብሰንኪ ዕንደራን ቀይዲ ኣልቦነትን ውልቀመላኺ ኢሳይያስ፡ ነቲ ብደም ዘረጋገጽናዮ ናጽነት፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ተኺልና፡ ብሓርነትን ፍትሕን ኣይደራዕናዮን። ብቕዋም ዝተተኽሉ ከም ሃገራዊ ባይቶ፡ ነጻ ቤትፍርዲ ዝኣመሰሉ ዲሞክራስያዊ ትካላት ስለዘይብልና `ኮ ኢና፡ ነዚ ናይ ኢሳይያስ ሰላም ሓቅነቱ ምልላይ ስኢናዮ ዘለና። ስለዚ፡ ለይትን ቀትርን ክንቃለሰሉ ዘለና ሃገራዊ ዕዮ-ገዛ፡ ትግባረ ቅዋም ኤርትራ እዩ። ንኤርትራውያን ነንሕድሕድና ዘተዓርቐና፡ ሃገራዊ ቅዋም እዩ። ተዓሪቕና ዝኣተናዮ ሰላም ከኣ `ዩ፡ ውሕስነት ሃልዩዎ፡ ምስ ህዝብና ንወለዶታት ክነበር ዝኽእል።
ኣብዚ እዋን`ዚ ግን፡ ፖለቲካዊ ጉዳይ ኤርትራ፡ ነቲ ዓብዒቡ ሒዙዎ ዘሎ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ `ውን ብድሆ እዩ። ነቲ ኩሉ ኣብ ኢትዮጵያ ዝገበሮ ዘሎ ኣብ ሕጋውነት፡ ግሉጽነት፡ ምኽባር መሰል መሰል ዝኣመሰሉ ፍትሓውያን መትከላት ዝተሰረተ ተግባራት፡ ዋላ`ኳ ብቀጥታ ከተግብሮ ዘይክእል እንተኾነ፡ ብውሑዱ ንውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ተመሳሳሊ ሰናይ እንተዘይተመንዩሉ፡ ኣብ ፍርዲ ክወድቕ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጻድቃን ኣብ ኣስመራ መዋዕልቲ ሸይጣን ምዃን ብህዝቢ ዘተዓዛዝብ፡ ብኣምላኽ ድማ ዘፍርድ ተግባር ስለዝኾነ።
ካብኡ ሓሊፉ፡ እዞም ክልተ መራሕቲ ባህርያቶም ዘይራኸብ፡ ከዋኽብቶም ዘይጋጠም ዋላ እንተኾነ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብተኣምር ሰላም እንተወሪዱዎ ይመልኣሉ! ኣምላኽ ይደግፎ። ብሩኽ ምብጻሕ ይግበረሉ!
ኣብዚ ህዝቢ ኤርትራ ብዘየማትእ መንገዲ ክግንዘቦ ዘለዎ ጉዳይ፡ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዘለዎ ርክብ ዳግም የሐዲሱ፡ ብሰላምን ፍቕርን ኩሉ ዓይነት ረብሓታት ክለዋጥ፡ ዘለዎ ክህብ ዘይብሉ ክረክብ ከም ሓላል ክቅበሎ ዘለዎ ጥራይ ዘይኮነ ኣበርቲዑ ክሰርሓሉ ዘለዎ ዕዮ ምዃኑ እዩ። ይኹን`ምበር፡ እቲ ን20 ዓመት፡ ነቲ ምስ መራሕቲ ኢትዮጵያ ዝነበሮ ስልጣንን ዕብለላን ዝመበገሲኡ ዝኸሓነ ህልኽን ጽልእን ህዝባዊ ኣምሲሉ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ጽልኢ ብምትካል ዕዳ ሓደ ወለዶ ዘሰከሞ፡ ሰላም ዝኸለኦ ኢሳይያስ፡ ሕጂ ምስ ኮኾብ ኢትዮጵያ ተጸጊዑ፡ ከም ንፉዕ ካፒታኖ ኣብ ጽዋእ ሰላም ኢዱ ክሕውስ ሃጸፍጸፍ ምባሉ፡ ምስ ወያነ ዘለዎ ሕነ ከውጽእ ንዘለዎ ተርባጽ ደኣምበር፡ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ኢትዮጵያ ዘለዎ ፍቕሪ ዘርኢ ኣይኮነን። ሓምሳ ዓመት ብጽልኢ ዝተላዕጠጠ መንቀኛ ብሓደ መዓልቲ ብሰላም ተቐጢኑ ክለዝብ፡ ሓምሳ ዓመት ዝጠለመ ከዳዕ ብሓደ ለይቲ ክእመን ኣይክእልን እዩ።
ኣብ መወዳእታ ህዝቢ ኤርትራ ከም ሕብረተሰብ ነብሱ ፈሊጡ ክእረመሉ ዘለዎ ጉድለት፡ ከምዚ ንውዲት ኢሳይያስ ኣልዒልና ብኣብነት ዝጠቐስናዮ፡ ብዛዕባ`ቲ ንዕኡ ብቐጥታ ዝምልከቶ ሃገራዊ ጉዳዩ ድሕሪ ዓለም፡ ዝኾነ ምስ ኮነ ዝፈልጥን ዝኣምንን ህዝቢ ምዃኑ ብቐጻሊ የግድዖ ምህላዉ እዩ። ከምቲ ዝተጠቕሰ፡ ካብቶም ኣብ ሳሕል ደቂ መስርዑ ዝነበሩ፡ `ብጻይና` እናበሉ ዝጠቕሱዎ ተጋደልቲ ንላዕሊ ንሓቀኛ ኣተሓሳስባ ኢሳይያስ ዝያዳ ዝፈልጡዎ እቶም ብመገሻ ዝረኽቡዎ ምዃኖም እዩ። እዚ ድማ፡ ኣብ መንጎ ተንኮል ኢሳይያስን ግርህና ህዝቢ ኤርትራን ዘሎ ጋግ ዓቢ ምዃኑ ዘርኢ እዩ። ስለዚ እቲ ብሰንኪ ግርህነቱን ሕደገቱን ብቐጻሊ ደምን መስዋእትን ዝኸፍል ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ፡ ወትሩ ንቑሕ፡ ጥንቁቕ ክኸውን ይግባእ። ብቐጻሊ፡ ንኻልኦት ከም ንጹሃት ወሲዱ ከም ነብሱ ክኣምን የብሉን። ነቲ ምስ ሰኸረ፡ `ነዚ ህዝቢ `ዚ ምግዳለይ `ዩ እቲ ዝኸፍአ ጌጋይ፡ ዓጋመ እንዲኽን ትብላኒ፡ ስራሕከን ከርእየክን እየ፡` እናበለ ዝደጋግሞ ዘረባ፡ ኣብ ባይታ ምስናይ ሒኑኡ ብምፍጻም እናጥፍኦ ኸሎ፡ ከም ሓላዊኡን መድሓኒኡን፡ ከም መራሒኡ ምርኣዩ ዕብዳን ጥራይ እዩ። ስለዚ፡ ከም ኣሓ ምስ ሓራዲኡ ማይ ካብ ምስታይ ሓሊፉ፡ ንሓራዲኡ ካራ ካብ ምቕባል ክቑጠብ ኣለዎ። እቲ ዕድሚኡ ምሉእ ሰይጣን ኮይኑ ዝሓለፎ ኢሳይያስ ሕጂ ኣብ እርጋኑ፡ ኣምላኽ ኮይኑ ሓቀኛ ሰላም ከምጽኣለይ እዩ ኢሉ ዝኣምን እንተደኣ ኮይኑ፡ ገና ካብ ሽኩስኳ ኢሳይያስ ኣይተናገፈን ኣሎ ማለት እዩ።
ስለዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ እዋን`ዚ፡ ካብ ምድንጋርን ሕንፍሽፍሽን ተገላጊሉ ካብቲ መስቀላዊ መንገዲ፡ እቲ ናብ ሓቀኛ ሰላምን ፍትሕን ዝወስዶ ቅኑዕ መንገዲ ኣለልዩ ብዘይጣዕሳ ምእንቲ ክጓዓዝ፡ ክወስዶ ዘለዎ ቀዳማይ ስጉምቲ ነቲ ቀንዲ ጸላኢኡ ዝኾነ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ብዝኾነ ኣገባብ ምእላይ እዩ። ካብኡ ተረፈ፡ ዋላ ሞይቱ እንተተባህለ ብውሑዱ ከተግብሮ ዝግባእ ዕማም፡ ብመሰረት እቲ ስምምዕ ምሕንጻጽ ዶባቱ፡ ከምኡ ድማ፡ ትግባረ ናይቲ ብኢሳይያስ ሞይቱ ዝተባህለ ሃገራዊ ቅዋሙ እዩ። ደግሲ ጥፍኣትን ሞትን ክበልየሉ፡ እቲ `ህዝቢ ኤርትራ ዕዋኖ ኣብ ኢድካ ኸሎ ልማኖ` ዝብል ደርፊ ነብሰ-መግናሕቱ ኣብ ቤተመስከር ክኣቱ እንተደኣ ኮይኑ፡ ብሓድሽ ንቑሕ ኣኣምሮ ነብሱ ክፈቅድ፡ ሃገሩ ከውሕስ፡ ሕድሪ ጀጋኑ ደቁ ሓልዩ፡ ንዕኡ ዘየጣዕስ ንመጻኢ ወለዶታቱ ዘሐብን ታሪኽ ክሰርሕ ኣለዎ።
ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ሰላም ንዓኻ ይኹን
ምልኪ ይፍረስ፡ ሕጊ ይንገስ!
ኣማኑኤል ኢያሱ
ሰንበት 08 ሓምለ 2018
ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 11-07-2018


c: text/html

text:
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ኦቨርቶርነዮ ሰፊሕ ናይ ኣባይቲ ምርጫ ኣሎ። ኮምዶሚንዩምን ቪላታትን። ኣብ ከተማ ወይ ኣብ ገጠራት ክትመርጽ ይከኣል።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ሽወደን፡ ፊንላንድ፡ መያንክየሊ፡ ትርጉሙ ’ቋንቋና’ ማለት እዩ። እዚ ቋንቋዚ ነቶም ተቐማጦ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ፡ ከም ናይቲ ከባቢ ቀዳማይ ኣቐባሊ ባህሊ ድማ ይቝጸር። ካልኦት ዚዝረቡ ቋንቋታት ከኣ ሩስያ፡ ስፓኛ፡ ታይላንድ፡ ዓረብ፡ ፋርስ፡ ሶማሊ፡ ትግርኛን ዳሪን እዮም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ማሕበራዊናብራ ንጡፍ እዩ፡ ስለ ዝኾነ ድማ ናይ ስፖርትን ናይ ኣካላት ምንቅስቓስን ማሕበራት ብዙሓት እየን። ሃድንን ምጭማትን ኣሎ። ባህላዊ ናይ ገጠር ማሕበራትውን ኣለዋ። ናይ ሽወደንን ናይ ፐንተኮስተ ማሕበራትውን ኣለዋ።
ኣብቲ ኮምዩን ናይ ስፖርት ኣደራሽ፡ መሓምበሲ
፡ መንሸራተቲ፡ መንሸራተቲ ጎቦ
፡ ኣደራሽ በረድ
፡ መጻወቲ ኵዕሶ-እግሪ
ከምኡውን ኣደራሽ መሐምበስን
ይርከብ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ናይ ኮምዩን ምምሕዳር ምስ መቐበሊ ስደተኛታት፡ ቤትንባብ፡ ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ መጻወቲ፡ ድኳናት፡ ናይ ስፖርትን ክዳውንትን ድኳናት፡ቀይሕ መስቀል፡ ሰከንድ ሃንድ። ኢከያ ኣብ ሃፓራንዳ 70 ኪሎመተር ርሒቑ ይርከብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ናይ ኦቨርቶርነዮ ኮምዩን ኣብ ኦቨርቶርነዮን ፐሎን ናይ ህጻናት ኣብያተትምህርቲ ኣለዎ። ፍሉያት ወይ ብሕታውያን ናይ ህጻናት ኣብያተትምህርቲ ኣብ ሀደናሰትን ማእከላይ ኦቨርቶርነዮን ይርከቡ። ናይ ህጻናት ኣብያተትምህርቲ ንነባሪ ትምህርቲ መሰረት እየን። እተን ኣብያተትምህርቲ ነቶም1-5 ዝዕድመኦምን ስድራኦም ዚሰርሑን ወይ ስራሕ ዚደልዩን ዝመሃሩን ወይ ዕረፍቲ ዝወሰዱን እየን ዘገልግላ
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ነባሪ ትምህርቲ ኣብዚ ቅልጡፍ ምዕባሌ ዚካየደሉ ዘሎ ናይ ግዜና ሕብረተሰብ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ኦቨርቶርነዮ ኮምዩን ካብ መባእታ ክሳዕ ናይ ዓበይቲ ቤትትምህርቲ ንኽትመሃር ጽቡቕ ዕድላት ኣሎ።
መባእታ ቤትምህርቲ ኣብ ስቫንስተይን ኦቨርቶርነዮን ይርከብ። ናይ ብሕቲ ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ ኣብ ሀደናሰት ይርከብ። ግረንስኤልቭይምናስየት ኣብ ኦቨርቶርነዮ ይርከብ እተፈላለየ ፕሮግራማት ከኣ ኣለዎ።
ኣብ ዓመታዊ ትምህርቲ 7-9 ዘለዉ ኩሎም ተመሃሮ ነናቶም ላፕቶፕ ኣለዎም። መምህርን ተመሃሮን ናይ ሃገራዊ ኢንሳይክሎፐዲያ ኢንተርነት ኪጥቀሙ ይኽእሉ። እቲ ክፍሊታት ቤትትምህርቲ ፍሉይ ናይ ቪደዮ ሰሌዳ ኣለዎ። ወለዲ ብለትፕላትፎርመን ስኩል ሶፍት መርበብ ኮምፕዩተር ጌይሮም ናይ ደቆም ውጽኢትን መደባትን ይከታተሉ።
ኦቨርቶርነዮ በቲ ናይ ንግዳዊ ፈጣርነታ ናይዚ ዓመትዚ UF-kommun 2011 ከምኡውን 2012 ተሰይማ። ኩሉ ተመሃራይ ኣብቲ ናይ ካልኣይ ደረጃ ግዜኡ ናይ ውልቁ ዋኒን ኪጅምር ይፍትን።
ዕድላት ትምህርቲ
Utbildning Nord ነቶም ኣብ ሽወደን፡ ኖርወይ፡ ፊንላድ ዘለዉ ተመሃሮ ንዕዳጋ ዕዮ ንኺፈልጡ ዘሰልጥን መሪሕነት እዩ። ናይ ቶርነዳለን ህዝባዊ ናይ ህጻናት ቤትትምህርትን፡ናይ ምብራቓዊ ኖርቦተን ማሕበር ኮለጅን ተወሰኽቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ትምህርቲ ኣተሓባበርቲ እየን።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ኦቨርቶርነዮ ማእከልጥዕና ኣሎ፡ ኣብ ኦቨርቶርነዮ ማታረንዪቨገን 8C ድማ ናይ ስኒሕክምናኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣብ ኩሉ ትካላት ናይ ተለፎን ኣገልግሎት ትርጉም ኣሎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ናይ ኖርቦተን Länstrafiken
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ናይ ኦቨርቶርነዮ ምህርቲ ዝበዝሕ ግዜ ከም ናይ ’ፖልሲርከላንድ’ እዩ ዚስደድ። ኣብቲ ኮምዩን ሓያሎ ናይ ዕምባባታት ጀራዲን ኣሎ።
እቲ ናይ መካኒክ ኢንዱስትሪ ከበድቲ ተሽከርከርትን ናይ ፕላስቲክ ምህርትን፡ ናይ ኮምፕዩተር ስልክታትን ናይ ጸዓት ክፋላትን ይፍብርክ። ከም ባህሊ ናይቲ ከባቢ ናይ መግቢ ትራንስፖርትን ናይ ብደቂቅ ዕዳጋን ዓበይቲ እየን። ናይ ኦፕቲክ ፋይበር ኣብቲ ኮምዩን ኣብ ብዙሕ ቦታታት ኣሎ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ገዛኢ ፓርቲ፣ ኢትዮዽያ፣ኣብ መላእ እታ ሃገር ከምዝዓወተ መባእታዊ ውፅኢት ይሕብር ኣሎ ይብል ናይ ኣዲስ ኣበባ ኣቀባሊና ፒተር ሃይንለይን።በትረ ስልጣን ተርጒሙ ከቅርቦ‘ዩ።
ቤት ፅሕፈት ቀንዲ ተቃወምቲ ኢትዮዽያ፣ሎሚ ሶኒ ስቅታ ዝወረሮ ቤት‘ዩ መሲሱ ውዒሉ።ተዓዘብቲ ካብ መላእ ኢትዮዽያ ሪፖርት ኣብ ዝልእኽሉ እዋን፣ሙሉእ ንሙሉእ ክንሳዓር ንኾን ኢና ኢሎም ዝተሻቀሉ ተቃወምቲ ተዓቢሶም‘ዮም ዝራኣዩ።
ከም ፕረዚደንት ዝነበሩ ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ፣ዶ/ር መራራ ጉድናን በየነ ጴጥሮስን ተሳዒሮም‘ዮም ዝብል ግምት ኣሎ።
ብዝተኣሳሰረ ምዕባለ፣ኢንጂነር ሃይሉ ሻውልን ኣቶ ልደቱ ኣያሌውን ንስዕረቶም ተቀቢሎም‘ለው ይባሃል።
ተቃወምቲ፣ኣብ‘ቲ ቅድሚ ፭ ዓመታት ዝተሳለጠ መረፃ፣ሙሉእ ዓወት ዝዓተሩላ ኣዲስ ኣበባ፣ሎሚ ሙሉእ ንሙሉእ ተሳዒሮም‘ለው ዝብል ፀብፃብ ኣሎ።
ኣብ ቤት ፅሕፈት ተኣሲረን ዘለዋ መራሒት ተቃወምቲ ብርቱኳን ሚደቅሳ ”ኣንድነት“ ኮይኖም ሪኢቶኦም ዝሃቡ ኣባል ፓርላማ ኢትዮዽያ ኣቶ ተመስገን ዘውዴ፣ብመባእታዊ ውፅኢት ስንባደ ከምዝሓደሮምን "እዚ ዘይተፀበናዮ ሃንደበታውን ሙሉእ ስንባደን‘ዩ ኣስዒቡለይ።ክሳዕ ክንዲ‘ዚ ዝደኸምናሉ ምኽንያት ንምንፃር ድማ መፅናዕትና ክቅፅል‘ዩ" ኢሎም።
ከም ኣቶ ተመስገን ኣባሃህላ፣ኢህወዴግ ከምዚ ብቀሊሉ ክዕወት ዘኽኣለሉ ቀንዲ ምኽንያት፣ናይ ተቃወምቲ ኣብ ብርክት ዝበሉ ደንበታት ምምቅቃል እዩ።
ወሲኾም መድረክ፣ኣብ ክልላዊን ፈዴራላውን ውድድር ንኢህወደግ ስዒቡ ካልኣይ‘ዩ ዘሎ።እዚ ማለት፣ፍትሓዊ መቀሎ እንተዝትግበር ነይሩ፣ምስ ገዛኢ ፓርቲ ንገለ መናብር ምተማቀልና ነይርና ማለት‘ዩ።ግን መንበር ዝሕዝ እቲ ቀዳማይ ዝወፀ ሰብ ስለዝኾነ፣ተሳዒርና‘ለና ማለት‘ዩ ኢሎም።
ኣብ ቀፅሪ ቤት ፅሕፈት መድረክ ብርክት ዝበሉ ዝሓረቁ መናእሰይ ይራኣዩ።ተዓዛቢ መድረክ ኮይኑ ትማሊ ዝሰርሐ ኣቻም ኣልኣዛር፣ ድምፂ ህዝቢ ተሰሪቁ‘ዩ ምስበለ "ኣብ ኢትዮዽያ፣ናይ ሓሶት ዴሞክራሲ‘ዩ ዘለና።እቶም መትከላት ዝዝረበና ብመንግስታዊ ሰበ-ስልጣን‘ዩ።ኣብ ባይታ ዝራኣይ ዘሎ ግና፣ኣብ ቅኑዕ ኣንፈት ዘይምኻኑ‘ዩ ዘርእየካ"ይብል።
ዶ/ር ነጋሶ ጊዳዳ ብወገኖም፣ሓላፍነት‘ቲ ፓርቲ ኣንድነት ንደገፍቱ ምርግጋእን፣እቲ ኣብ ሕሉፍ መረፃ ዝተኸሰተ ዕግርግር ምውጋድን‘ዩ፡ምናልባሽ ገሊኦም ተቆጢዖም ክኾኑ‘ዮም።እንተኾነ ክነረጋገኦም ኢና። ንመረረትና ክነመዝግብ፣ኣብ ከይዲ ዝተራኣዩ ክንገልፅ፣እንታይ ከምዝተፈፀመ ክንሕብርን ኢና።ብድሕሪ ሰላማዊ ፓርቲ ስለዝኾና ንክረጋግኡ ክንሕብሮም ኢና።ናብ ቦርድ መረፃ ክነብፀሖ ዝግባኣና ነገር ኣሎ እንተኾይኑ’ውን ክንከይድ ኢና።ፍታሕ እንተዘይረኺብና ናብ ቤት-ፍርዲ ክንከይድ ኢና ኢሎም።
ሎሚ ሶኒ ካብ ቦርድ መረፃ ኢትዮዽያ ዝተሰምዐ ፈላማይ ሪኢቶ፣እቲ መረፃ፣ሰላምን ፅፉፍን ኮይኑ‘ዩ ተዛዚሙ ዝብል‘ዩ።ወሃቢ-ቃል እቲ ቦርድ ኣቶ መሓመድ ዓብዱራሕማን፣እቲ መረፃ፣ምድንጋር ኣይተፈፀመሉን ይብሉ።
ንሶም ወሲኾም፡ቦርድ መረፃ፣ዝቀረበሉ ወግዓዊ ክሲ ዛጊድ የለን።ተቃወምቲ ፓርቲታት፣ ገዛኢ ፓርቲን ህዝብን ብሙልኦም እቲ መስርሕ ሰላማዊ፣ህዱእን ናፃን‘ዩ ነይሩ ኢሎም‘ዮም በሉ።
ሰበ-ስልጣን ገዛኢ ፓርቲ፣ተዓዊትና‘ለና ኢሎም ንዘይምዝራብ ተዓጊሶም‘ለው። ምንስቲር ኮምንኬሽን ኡትዮዽያ ኣቶ በረከት ስምኦን፣ኢህወዴግ ብቀሊሉ ዝሳዓረ ይመስል ካብ ምባል ሓሊፎም ዝበልዎ ነገር የለን።
ብካልእ ወገን፣መራሒ ጉጅለ ተዓዘብቲ ሕብረት ኣውሮዻ ቲስ ቤርመን፣ኣብ ርትዓዊነትን ፍትሓውነትን‘ቲ መስርሕ መረፃ፣መባእታዊ ሪፖርት ንምግላፅ፣ፅባሕ ጋዜጣዊ መግለፂ ንምሃብ መደብ ተታሒዙሎም‘ሎ።


text:
ምምሕዳር ዞባ ደ/ቀ/ባሕሪ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ናይ ዘካየዶም ስራሓት ዝግምግም ርክብ ብ7 ታሕሳስ ኣብ ከተማ ዓሰብ ኣካይዱ።
ኣብቲ ሓለፍቲ ክፍልታት፡ ጨናፍር ሚንስትሪታት ሓለፍቲ ህግደፍን ማሕበራትን ዝተሳተፉዎ ገምጋም፡ መደባት ትምህርቲ፡ ጥዕና፡ ሕሪሻ፡ ቱሪዝም፡ ንግዲ፡ ባህልን ስፖርትን ንምዕዋት፡ ልዑል ዉህደት ኣካላት መንግስትን ህዝብን ከም እተንጸባረቐ ኣብ ዝቐረበ ጸብጻባት ተገሊጹ።
ኣብዚ ዓመት ብዝዘነበ 195 ሚሊ- ሊትር ዝዓቐኑ ዝናብን ካብ ጐቦታት ብዝወረደ ዋሓይዝን 267 ሄክታር መሬት ክሕረስ ከሎ፡ 25 ሄክታር ናይ ሕርሻ መሬት ከም እተዳለወን ሰለስተ ዒላታት ከም እተዃዕታን፡ ካብ 99 ሄክታር ልዕሊ 7000 ኩንታል ኣሕምልትን ፍረታትን ከም ዝተረኽበ፡ ንመግቢ እንስሳ ኣብ 30 ሄክታር ብዝተኻየደ ናይ ምልማዕ ስራሓት 823 ኩንታል ቃንጫ ከም እተኣከበ፡ ብተማሃሮን ህዝብን ኣስታት 12000 ኣግራብ ከም እተተኽለ. . . ተፈሊጡ።
ተሳታፍነት ተማሃሮ ኣብ መኣዲ ትምህርቲ ብሓፈሻ ናይ ደቂ- ኣንስትዮ ድማ ብፍላይ – ምስ’ቲ ብቐጻሊ ዝግበር ወፍሪ ኣብ ትምህርቲ ዘይዳረግ ምህላዉ ዝሓበረ እቲ ጸብጻብ፡ ብሕልፊ ኣብ ንኡስ ዞባ ደቡብ ደንከልያ ቆላሕታ ዝሓትት ትሑት ተሳታፍነት ከም ዝረአ ተገምጊሙ።
ተሳተፍቲ፡ እርጋን ዘጋጠመን ኣብያተ-ትምህርቲ ቅልጡፍ ጽገና ክረኽባ፡ ጸገም መጓዓዝያ ፍታሕ ክረክብ ዝብሉን ካልኦትን ርእይቶታት ኣቕሪቦም።
ኣማሓዳሪ ዞባ ደ/ቀ/ባሕሪ ኣምባሳደር መሓመድ ሲዒድ ማንታይ፡ ተጠርዩ ዘሎ ናይ ስራሕ ድሲፕልን ኣብ ዓወትን ኣሳልጦን ዕማማት ልዑል ግደ የበርክት ስለዘሎ፡ ንምዕቃቡ ኣብነታዊ ኣመራርሓን ምትብባዕን ሓለፍቲ ክሕወሶ ኣዘኻኺሩ።


text:
ምስሉይ መልእኽቲ ስርዓታት ኣስመራን ደማስቆን፡ ኣብ ተግባራት ጭካኔኦምን ዝኸድዎ ርሕቀትን
- Details
- Created: Saturday, 12 August 2017 12:44
- Last Updated: Saturday, 12 August 2017 12:44
ብኣሃዱ ስለያ ሰሙናዊ መጽሔት “ ዘኢኮኖሚስት” ትርጉም ፈነወ ረድዮ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ ኤርትራን ሶርያን ኣብ’ዚ እዋን ኣብ ዓለምና ዝዓበየ ኣብያተ ማእሰርቲ ነናይ ገዛእ ርእሰን ዜጋታት’የን። እዘን ክልተ ሃገራት ብምልካውያን ስርዓታት ክምረሓ እንከለዋ፡ ናብ ስልጣን ኣመጻጽኣ ናይ’ዞም ህዝቢ ዘሳቕዩ ዘለው መለኽቲ ግን ዝተፈላለየ’ዩ። ፕረዚደንት ሶርያ በሻር ኣል ኣሳድ ነቲ ኣቦኡ ሓፊጽ ኣል ኣሳድ ተቖጻጺርዎ ዝነበረ ዝፋን ክወርስ እንከሎ፡ ናይ ኤርትራ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ግን ብመንገዲ’ቲ ዝነውሐን ዝመረረን ሃገራዊ ብረታዊ ቃልሲ ኣቢሉ፡ ንዝተፈጥረ ናይ ስልጣን ባዶነት ተጠቒሙ ዝጨበጦ በትረ


text:
ክብረ በዓል ገዳም ደብረ ኰዳዱ አቡነ ብፁዐ አምላክ ብዓቢይ ክብሪ ተባዒሉ!
ክብረ በዓል ገዳም ደብረ ኰዳዱ አቡነ ብፁዓ አምላክ ዓመት መጸ ፩/1 ታኅሣሥ ከም ዝብዕል፡ ሎሚ ዓመት እውን ብዓቢይ ክብሪ ኣብ ገዳሞም ደብረ ኰዳዱ ኣቡነ ብፁዐ ኣምላክ ተባዒሉ። ዋና ጸሓፊ ቅዱስ ሲኖዶስ ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ፡ ዋና ኣመኃዳሪ መንበረ ፓትርያርክ ብፁዕ ኣቡነ ባስልዮስ፡ ጳጳስ ሃገረ ስብከት መንደፈራ ብፁዕ ኣቡነ ሰላማ፡ ብፁዕ ኣቡነ ኣትናቴዎስ፡ ሓላፊ ክፍሊ ኣድያማተ ስብከት ሊቀ ካህናት ዘሚካኤል ኣብርሃምን፡ ኣበምኔት ገዳማትን፡ ሊቃውንት መምህራንን ካህናትን ዲያቆናትን ምእመናንን ምእመናትን ሕዝበ ክርስቲያን ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ብኣእጋርን ብመካይንን ናብዚ ገዳም ብምምጻእ ናይዚ ክብረ በዓል ተሳተፍቲ ኮይኖም።
ንኽብሪ እዚ በዓል ከኣ ካብ ዋዜማ ጀሚሩ ክሳዕ ጸሎተ ቅዳሴን ዑደተ ታቦትን ስብሐተ እግዚአብሔር በጺሑ። ብኣቡነ ባስልዮስ ዝተመርሐ ጸሎተ ቅዳሴ በጺሑ፡ ታቦት ብምስጋናን ምህለላን እናተዓጀበ ምስ ዖደ፡ ሊቃውንት መዘምራን ነቲ በዓል ዝምልከት ጣዕመ ዜማ ኣስሚዖም። ብድኅር’ዚ ሊቀ ካህናት ዘሚካኤል ምስ ታሪኽ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ እናኣዛመዱ ነቲ በዓል ዝምልከት ኣብ ዝሃብዎ ትምህርቲ፡ “ገዳም ደብረ ኰዳዱ ብኣቡነ ብፁዓ አምላክ ከምዝተመሥረተ፡ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ብትሕትናን ርድእናን ንነዊኅ ዓመታት ኣብ ደብረ ቢዘን ምስ ጸንሑ፡ ናብ ደብረ ዳሞ ከይዶም ንኃሙሽተ ዓመት ዘሎ ናይ መነኮሳት ገድልን ተግባረ እድን ፈሊጦም ኣብ መበል 42 ዓመት ዕድመኦም ብመንፈሰ እግዚአብሔር ተመሪሖም ናብዚ ደብረ ኰዳዱ ‘ጽልማ’ ከምዝመጹ፡ ኣብዚ ቦታ’ዚ ን30 ዓመት ብጽኑዕ ገድሊ ኣብ ዝነበርሉ’ውን ሠለስተ ሜትሮን ፈረቃን ጉድጓድ ኵዒቶም ለይተ ለይቲ ምእንቲ ከይድቅሱን ንሥጋኦም ከሳቅዩን ብቅድሚኦምን ድኅሪኦምን ሓፂን ሽካል ጌሮም ብጸሎት እናተጋደሉ፡ ቀትሪ ድማ ንሕዝቢ ወንጌል እናመሃሩ፡ ንሕሙማን እናፈወሱ ንእግዚአብሔር ምስ ኣሥመርዎ ኣጋእዝተ ዓለም ሥላሴ ተገሊጾም፡ ‘ጸሎትካን ገድልኻን ተቐቢለዮ ኣለኹ ይኣኽለካ’ ብምባል ከም ዘጸናንዕዎም’ ድኅሪ ምግላጽ ‘በቲ ኣቡነ ብፁዓ ኣምላክ ዝተቐበልዎ ቃል ኪዳን ናይዚ በረኸት ተሳተፍቲ ንኸውን ከምዘሎና ግና ንሕና ምእመናን ነዚ በዓል ፈቃዳተ ሥጋ ገዲፍና ብመንፈሳዊ መዝሙርን ጸሎትን፡ ፍቕርን ሰላምን ከነብዕሎ ኣሎና’ ብምባል ትምህርቶም ፈጺሞም። ብድኅሪ ትምህርቲ ምህለላ ተገይሩ፡ ታቦት ብኽብሪ ተዓጂቡ ኣብ ቅዱስ መንበሩ ምስ በጽሐ ናይቲ በዓል ፍጻሜ ኮነ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
መስቀል ብርሃን ለኵሉ ዓለም መሠረተ ቤተ ክርስቲያን
ዓመት መጸ (፲፯) 17 መስከረም፡ ብስብሐተ ማኅሌትን ውዳሴን ቅዳሴን፡ ብብርሃን ዳሜራን ሆየ ሽግን፡ ብዓቢይ ሓጐስ እነኽብሮ በዓል፡ በዓለ መስቀል’ዩ። እዚ በዓል’ዚ ወርኀ ክረምት እዋን ልምላሜ ኃሊፉ ወርኀ ጽጌን ፍሬን ዝትክኣሉ፡ ከምኡ’ውን ብርሃን ፀሓይ ዝደምቀሉ ኣብ ቀዳማይ ወርኂ ናይ ሓድሽ ዓመት ዝብዕል ብምዃኑ በዓል ተስፋን ብርሃንን እዩ።
ዋላ እኳ “መስቀል” ማለት ዝተመሳቐለ ናይ ዕለተ ሠሉስ ፍጥረት ዕፅ እንተኾነ፡ ብደመ መለኮት ዝኸበረን ዝተቐደሰን ስለዝኾነ፡ ‘ንጉሠ ዕፀዋት’ ዝብል ቅጽል ስም ክወሃቦ ክኢሉ።
ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ “መስቀል” ትእምርተ ውርደትን መርገምን ብምንባሩ (ዘዳ. 21፡23) ብፍላይ ሮማውያን ንገበነኛ ሰብ ኣብ መስቀል ሰቂሎም ይቐትልዎ ነበሩ። ኣብቲ ኣካላዊ ቃል እግዚአብሔር ወልድ ፍጹም ሰብ ኮይኑ ወንጌለ መንግሥት ድኅነተ ዓለም ዝሰብከሉ ዝነበረ ጊዜ፦ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ሮማውያን ዝነበሩ ኣይሁድ ብጽልእን ጭካነን ተላዒሎም ብሥርዓት ሮማውያን ክሰቕልዎ መደቡ። ነቲ ብባህሪኡ በደል ዘይብሉ ኣምላኽና፡ “በደለኛ እዩ” ንኽብሉ ኣብ ቅድሚ ጲላጦስ “ይሰቀል፡ ይሰቀል” እናበሉ ጨርሑ። (ማቴ. 27፡22-23) ጲላጦስ ኣኅሊፉ ምስ ሃቦም’ውን ምስ በደለኛታት ቈጺሮም ኣብ መንጐ ክልተ በደለኛታት ሸፋቱ ኣብ መስቀል ሰቐልዎ። (ኢሳ. 53፡12 ፣ ሉቃ. 23፡33) ቅዱስ ዮሓንስ አፈወርቅ ኣብ ቅዳሴኡ ቍጽሪ ፶፫ ፦ ‘ፍቅር ሰሐቦ ለወልደ አምላክ እመንበሩ ወአብጽሖ እስከ ለሞት፡ ሰቀልዎ ከመ እቡስ ለዘአልቦቱ አበሳ ወኈለቍዎ ምስለ ጊጉያን ለገባሬ ሕይወት/ ፍቕሪ ሰብ ንወዲ ኣምላኽ ካብ መንበሩ ስሒቡ ክሳብ ሞት ኣብጽሖ።
ነቲ ኣበሳ ዘይብሉ ከም ኣበሰኛ ሰቐልዎ፡ ነቲ ሕይወት ዝፈጠረ ምስ ገበኛታት ቈጸርዎ’ ከምዝብል መፍቀሬ ሰብእ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንበደል ኣዳም በደሉ ገይሩ፡ ምስ በደለኛታት ከም በደለኛ ተቈጺሩ ኣብ መስቀል ተሰቂሉ ንዓለም ኣድኃነ። ነቲ ንኣዳም ዕፀ በለስ ኣብሊዑ ካብ ገነት ዘውፅኦ ዲያብሎስ ኣብ ዕፀ መስቀል ተሰቒሉ ሰዓሮ። ኣብ መንጎ ሰማይን ምድርን ኢዱ ዘርጊሑ ተሰቒሉ ሞተ። ሞቱ ድማ ነቶም ተረኃኂቆም ዝነበሩ ሰማያውያንን ምድራውያን ኣቀራረቦም፣ ተፈላልዮም ንዝነበሩ ሕዝብን ኣሕዛብን ድማ ሓደ ገበሮም። (ኤፌ. 2፡14-17)
ቅድም ትእምርተ ውርደትን መርገምን ዝነበረ መስቀል፡ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተሰቕለሉ፡ ኃይሊ እግዚአብሔር ዝተገልጸሉን ድኅነት ኣዳም ዝተፈጸመሉን ቅዱስ ዕፅ ብምዃኑ ትእምርተ ክብርን ልዕልናን ትእምርተ ድኅነትን ሰላምን፣ ትእምርተ ብርሃንን ፍቕርን፣ ትእምርተ ሥርየትን ምሕረትን ኮነ።
ድኅሪ ትንሣኤ ክርስቶስ፡ እዚ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተሰቕለሉ መስቀል፡ ብዙኅ ድንቂ ተኣምራት ይገብር ስለዝነበረ፡ ኣይሁድ ብኽፍኣት ተላዒሎም ስመ ዝኽሩ ንምጥፋእ ኣብ ጕድጓድ ቀበርዎ። ንኣስታት 300 ዓመት‘ውን ክሳብ ጎቦ ዝኸውን ብጐሓፍ ተደፊኑ ነበረ።
ሠናይ ዘመን ጊዜ ሰላም ምስ ኮነ ግና ነቲ ዝጠፍአ ምድላይ ልሙድ ስለዝኾነ፡ ንግሥቲ እሌኒ መብጽዓኣ ንምፍጻም ሠራዊት ኣኸቲላ ናብ ኢየሩሳሌም ብምኻድ፡ ብሓበሬታ ኪራኮስ ዝስሙ ሽማግለ ሰብኣይ ኣብቲ “መስቀል ጐይታ” ዝተቐብሮ ጎቦ በጺሓ ደሚራ ወልዐት። ከምቲ ቅዱስ ያሬድ ኣብ ድርሰቱ (አርያም ዘኃሙስ)፡ “ዘዕጣን አንጸረ ሰገደ ጢስ በጎልጎታ ዘደፈኑ አይሁድ ዮም ተረክበ ዕፀ መስቀል” ዝበሎ እቲ ጢስ ዕጣን ናብ ሰማይ ዓሪጉ ናብቲ መስቀል ዘለዎ ቦታ ተመሊሱ ሰገደ። ንግሥት እሌኒ፡ በዛ ዕለት’ዚኣ ድማ 17 መስከረም መሥርሕ ኵዕታ ጀሚራ፡ 10 መጋቢት ብርሃን ቅዱስ መስቀል ረኣየት። ንሱ ምዃኑ ዘረጋግጽ ከኣ ሕሙማት ስለዘሕወየን፡ ምዉታን ስለዘተንሥአን ዜና ተኣምሩ ኣብ ኵሉ ዓለም ተሰምዐ።
ገቢረ ተኣምራት ናይ መስቀል ግና ካብ ዓለመ መላእኽት ዝጀመረ’ዩ። ቅዱሳን መላእክት ብእግዚአብሔር ኣምላኽ፡ ኣብ ኣካሎምን ልብሶምን ብርሃናዊ መስቀል ምስ ተቐርጸሎም፡ ንዲያብሎስ ምስ ሠራዊቱ ተዋጊኦም ብምስዓር ናብቲ መትሕተ ታሕቲት ተባሂሉ ዝፍለጥ ናብ እንጥርጦስ ደርበይዎ።
መፍቀሬ እግዚአብሔር ንጉሥ ቈስጠንጢኖስ’ውን ኣብ ሰማይ ብርሃን መስቀል ምስ ተገልጸሉ፡ ንዓላዊ ንጉሥ መክስምያኖስ ስዒሩ ብሓቅን ርትዕን ነገሠ።
ቅዱስ መስቀል ኃይሊ ዝህብ፡ ዓወት ዘጓናጽፍ፡ ካብ ደዌ ሥጋን ነፍስን ዝፍውስ፡ ልብሰ ጸልማት ኃጢኣት ኣርኂቑ ብርሃን ጽድቂ ዘልብስ ብምዃኑ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብዝተፈላለየ መንገዲ ተኽብሮ።
“መስቀል ብርሃን ለኵሉ ዓለም መሠረተ ቤተ ክርስቲያን / መስቀል ንዅሉ ዓለም ዘብርህ መሠረት ቤተ ክርስቲያን እዩ።” (ዘመድኃኔ ዓለም ኅዳር) ከም ዝብል ኵሉ ትምህርትን ሥርዓትን ቤተ ክርስቲያን ንቅዱስ መስቀል ሰንደቅ ዕላማ ዝገበረ እዩ። (መዝ. ፶፱፡፬/60፡4) ብቡራኬ በረኸት ንረኽበሉ፡ ብምምዕታብ ንሰይጣን ነርኅቐሉ፡ ሃይማኖትና ንምምስካር ኣብ ክሳድና ንኣስሮ፡ መንፈሳዊ ፍቕርና ንምግላጽ ኣብ ኵሉ ንዋየ ቅዱሳትን ክዳውንትናን ንሥዕሎ፡ . . . ኵሉ ትእምርተ መስቀል’ዩ። ብፍላይ 17 መስከረም ዳሜራ ወሊዕና፡ እነኽብሮ ሓደ ካብ ዓበይቲ በዓላት’ውን በዓለ መስቀል እዩ።
ስለዚ ቅዱስ መስቀል ክንድ’ዚ ኽብሪ ስለ ዘለዎ፡ “ዮምሰ ለእሊአየ አበርህ በመስቀልየ/ ሎሚ ብመስቀለይ ከብርሃልኩም እየ” እናበልና ክንዝምር ከምኡ’ውን መስቀሉ ተሰኪምና ክንስዕብ ይግባእ። (ማቴ. 10፡38)
ብርሃነ ብርሃናት ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ኣብ ልብና ዘለዓለማዊ ብርሃን ከብርሃልናን ብኃይለ መስቀሉ ካብ ኵሉ ፈተና ሰይጣን ክሕልወናን ቅዱስ ፍቓዱ ይኹነልና።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር ፡ ኣሜን!


text: ብምኽንያት መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ጸሎተ ፍትሓት ተኻይዱ።ከምቲ ኩሉ ዝፈልጦ መዓልቲ ሰማእታት ዓመት መጸ ኣብ ዕለት ፲፫ ሰነ (20 ሰነ ዓ.ም.ፈረ.) ዝግበር እዩ ። ቅድስት ቤተ ክርስቲያንነቶም ምእንቲ ህዝቦም ክብሉ ሕይወቶም ዝሕለፉ ሰማእታት ፡እግዚአብሔር መንግስቱ ክውርሶም ወትሩ ብጸሎት እናዘከረቶም፡ትነብር።ብፍላይ ድማ በዛ ክብርቲ ዕለት ጸሎተ ፍትሓት ይበጽሕ። ብደረጃ ሃገረ ስብከትና ውን ካብዚ ብዘይፍለ ተኸቢሩ ውዒሉ። ብፍላይ ኣብ ሃገረ ሆላንድ ትማሊ ቀዳም ዕለት 23 ሰነ 2018 ዓ.ም.ፈረ. ኣቦ መንበር ሃገረ ስብከት:ሊቃውንት፡ ካህናት፡ ዲያቆናትን ምእመናን ኣብ ዝተረኽብሉ፡ ኣብ ቤተክርስቲያን ቅዱስ ሚካኤል ላይደን ተኻይዱ።ኣብዚ ዕለት ናይ ቅዱስ ሚካኤል ክብረ በዓል ዝተኸብረሉ ኮይኑ ለይቲ ብማሕሌትን ስብሓታትን ድሕሪ ምብጻሑ፡ ቅዳሴ ተሰሪዑ፡ ካብኡ ብምቕጻል ናይ ዕለቱ ትምህርቲ ድሕሪ ምውሃቡ ዑደት ብምግባር ብጸሎት ናይቲ ዕለት ኣገልግሎት ተፈጺሙ።


text:
36 ሰባት ዝቐተለ መጥቓዕቲ ሽበራ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኬንያ ሎማዕንቲ ሰሉስ ድሕሪ ምፍፃሙ ክልተ ላዕለዎት ሰበስልጣን ፀጥታ ኬንያ ካብ ስልጣኖም ወሪዶም።እዚ ናይ ሎማዕንቲ መጥቓዕቲ ኣብ ውሽጢ 10 ማዕልታት ንኻልኣይ ግዜ እዩ።ኬንያ ኣንፃር ሽብር እተካይዶ ኵናት ኣየሕይላ ክትቕፅለሉ እያ ኢሎም ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ።
ምስ ሶማሊያ ኣብዘዋስን ማንዳራ ዝብተብሃለ ከባቢ ኣብ ስራሕቲ ኳዕቲ ዝተዋፈቱ ሰራሕተኛታት ኣብ ዱንኳኖም ሃሪሶም እናሃለው ብዝተፈፀመ መቕዕቲ እዮም ተቐቲሎም ዘለው።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን እውን ናዕበኛታት ኣብ ኣውቶቡስ ይጉዓዙ ንዝነበሩ ኣውሪዶም ን28 ሰባት ረሺኖም።ኣብ ክልቲኡ ኣመንቲ ምስልምና ዘይኮኑ ሰባት እናተፈለዩ ከምዝተረሸኑ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ሓቢሮም።
ኣል-ሸባብ ነቲ መጥቓዕቲ ፈፃሚኡ ኣነ እየ ክብል ሓላፍነት ወሲዱ’ሎ።ኬንያ ንእስላማዊት ሃገር ብምውራሩ ምዃኑ ገሊፁ’ሎ።


text:
ትካላት ሕቡራት ሃገራት ሎሚ ዘበን’ዉን
ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፍላይ ኣብ ሶማል፣ ኬንያን ኢትዮጵያን ሚልዮናት ኣህዛብ ኣብ ውሽጢ 60 ዓመታት ዝኸፍአ ተባሂሉ ንእተገልጸ ሓደጋ ጥሜት ተቓሊዖም ከም ዘለዉ ብምእዋጅ፣ ከም ወትሩ ማሕበረሰብ ዓለም ህጹጽ ናይ መግቢ ረድኤት ክልግስ ቃናኡ ዘይቀየረ ኣሰልቻዊ ጸወዒት ኣብ ዝገብራሉ ዘለዋ እዋን ህዝቢ ኤርትራ ሰላ ባህሊ ጽግዕተኝነት ወጊድ ኢሉ ብመንፈስ ርእሰ ምርኰሳ ኣፍራይነቱ ብምድንፋዕ ትሕጃ መግቢ ኣብ ምስሳን ዕዉት ስራሕ ክፍጽም በቒዑ ምህላዉ ሰሙናዊ ዝዳሎ ሓተታ ገሊጹ።
“ሰባት ክሓትዎ ዝግባእ ቀለልቲ ሕቶታት” ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዳለወ ሓተታ፣ ኣስታት ሓደ ቢልዮን ህዝቢ ኣፍሪቃ ብቐጻሊ ኣብ ዓጸቦ ከም ዝነብር፤ ኣስታት 300 ሚልዮን ህዝቢ ድማ፣ ኣብ መዓልቲ ሓንሳብ መግቢ ንኽበልዕ ተጸጊሙ ስለዘሎ፣ ‘ኣፈርክቡ’ እናተባህለ ዝግበር ጻውዒት ንኣስታት 40 ዓመታት ብዘይምቁራጽ ዝተደጋገመ ኣሰልቻዊ ዜና ኮይኑ ኣሎ ዝበለ እቲ ሓተታ፣ ሰባት ስለምንታይ ቀጻሊ ረዲኤትን ጥሜትን ኢሉ ክሓትት ይግባእ ኢሉ።
ብልሙዕ መሬትን ዓበይቲ ኣፍላጋትን ወሓይዝን እተሸፈነት፣ ባህርይ ዘይተኣደነ ሃብቲ ዝተዓደላ’ሞ ኣብ ዓለምና ንጥሜት ደቂ-ሰብ ዝምልከት ታሪኽ ኣብ ዘስፈረ መዝገብ ቃላት ከም ኣብነት እትጥቀስ ኢትዮጵያ ልግሲ ረድኤትን ልምዓታዊ ሓገዝን ዘይተፈልያ ሃገር ምዃና ድሕሪ ምግላጽ፣ ካብ 1980 ክሳብ ሕጂ ኣስታት 30 ቢልዮን ዶላር ልምዓታዊ ሓገዝ ከም ዝረኸበትን ካብ 1999 ክሳብ 2010 ድማ ዓመታዊ ልዕሊ 700 ሽሕ ቶን ናይ መግቢ ረድኤት ክትኮበላ’ኳ እንተጸንሐ፤ ህዝባ ብዋሕዲ መግቢ ቀጻሊ ክጥቃዕን ዓመት መጸ ብጥሜት ክሃልቕን ምርኣይ በቲ ሓደ ወገን ዕለታዊ ናይ ኣማኢት ሚልዮናት ዶላራት ስምምዓት ብሰበ ስልጣን ከኽታም በቲ ካልእ ወገን ልሙድ ተርእዮ ምዃኑ ኣነጺሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ኣስታት ፍርቂ ዘመን ንጥሙይ ህዝቢ ኣፍሪቃ ንምዕንጋል ተባሂሉ፣ ብዘይምቁራጽ ክውሕዝ ዝጸንሐ ገዚፍ ዝመጠኑ ረድኤትን ሓገዝን፣ ኣብ ልምዓት ዝኾነ ስምብራት ክሓድግ ከም ዘይከኣለን እታ ኣህጉር መመሊሳ ኣብ ዓዘቕቲ ድሕረት ትሽመም ከም ዘላ ዘመልከተ’ቲ ሓተታ፣ እተን ንምድሪ ኣፍሪቃ ወሪረን ኣብ ብሉጽ ህንጻታት ኣብያተ-ጽሕፈተን ደኲነን ዝተጣየሳ ትካላት ግብረ ሰናይን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ፍርቂ ዘመን እንታይ’የን ሰሪሐን? ኣፍሪቃ ንምንታይ መመሊሳ ኣብ ዓዘቕቲ ድሕረት ትሽመም ኣላ? ዕላማ ንጥፈታት ረዲኤት ብርግጽ ጸገማት ንምውጋድ ድዩ ወይስ ጸገማት ንምርባሕ? ዝብልን ካልእ ቀለልቲ ሕቶታት ብምልዓል፣ ህዝብታትን መንግስታትን ኣፍሪቃ ግቡእ መልሲ እንተዝናዲይሉ፣ ባህሊ ጽግዕተኛነትን ብልሽውናን ካልእ ዘይተሓፍሶ ነዊሕ ተሞኵሮ፣ ማእዝኖም ከስተኻኽሉን ዕላማ ኣብ ኣፍሪቃ ናይ ዝነጥፋ ልዕሊ 100 ትካላት ግብረሰናይን ኣዕሚቖም ከፈልጡ መሓገዞም ዝበለ’ቲ ሓተታ፤ ካብ ካልእ ከየቛመቱ፣ ወነንቲ ልምዓታዊ መደባቶም ባዕላቶም ኮይኖም ባህሊ ዓያይነት ብምብርባር፣ ጸገማቶም ብገዛእ ርእሶም ንምፍታሕ ክብገሱ ከምዘለዎም ብምዝኽኻር ኣብዚ መዳይ’ዚ ተመኵሮ ኤርትራ ንኹለን ሃገራት ኣፍሪቃ ብኣርኣያነት ከገልግል ዝኽእል ምዃኑ ኣተንቢሁ፣
ኣብ መወዳእታ’ቲ ሰሙናዊ ዝዳሎ ሓተታ፣ ዲሒሩ ናጽነቱ ዝተጓናጸፈ ህዝቢ ኤርትራ፣ ባህሊ ጽግዕተኛነት ወጊድ ኢሉ፣ ብመንፈስ ርእሰ ምርኮሳ ኣፍራይነቱ ብምድንፋዕ፣ ብዘይ ዝኾነ ደገፍ ትሕጃ መግቢ ኣብ ምስሳን ዛጊት ዕውት ስራሕ ክፍጽም ከምዝበቕዐ፤ ብኡ ድማ ካብ ወደኽደኽ ዘይመንግስታውያን ማሕበራትን ባህሊ ረዲኤትን ምሉእ ብምሉእ ተገላጊሉ፣ ብነብሱ ክሓድር ምኽኣሉን ብርሃጹ ጥሜት ዘይብሉ ኩነት ክፈጥር ከምዝበቕዐ ጠቂሱ፣ እዚ ድማ እቲ ካብ ድኽነትን ድሕረትን ዘላቕቕ፣ ማዕከን ሽሻይ ዘሰስን እንኮ መገዲ ርእሰ ምርኮሳ ጥራይ ምዃኑ ዘረጋግጽ ጭቡጥ ኣብነት ከምዝኾነ ኣስሚርሉ።
**** ኣ.ዜ.ኤ *****


text:
ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ምሩጽ ይፍጠር ኣብ መበል 72 ዓመቱ ዝሓለፈ ሰሙን ዓሪፉ። ኣትሌት ምሩጽ ይፍጠር ኣብ 1980 ኦሎምፒክ ሞስኮ ኣብ ሓሙሽተን ዓሰርተን ሽሕ ድርብ ሜዳልያታት ወርቂ ብምዕዋቱ ይዝከር።
ካናዳዊ ተመራማሪ ጠፈር ክሪስ ሃድፊልድ ኣብ መበል 69 ዓመቶም ኣብ ወርሒ ጥሪ 2016 ዓሪፉም።
ዳኛ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ኣንቶኒን ስካልያ ኣብ ወርሒ የካቲት ዓሪፎም። ዳኛ ኣንቶኒ ኣብ 1986 ዓ.ም ብፕረዝደንት ሮናልድ ሬገን ዝተመዘዙ ዳኛ ምኻኖም ይዝኸር።
ጠቕላሊ ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ነበር ቡጥሩስ ቡጥሩስ ጋሊ’ውን ኣብ ወርሒ የካቲት ዓሪፎም። ቡጥሩስ ጋሊ ናይ መጀመርያ ኣፍሪቃዊ ጠቅላሊ ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኮይኖም ዝተመረጹ መበል ሻዱሻይ ጸሓፊ ሕ/ሃ ምንባሮም ይዝኸር።
ቀዳመይቲ እመቤት ናንሲ ሬገን ኣብ ወርሒ መጋቢት ኣብ መበል 94 ዓመት ዕድሚኣን ዓሪፈን። ቀዳመይቲ እመቤት ሬገን ኣንጻር አደንዛዚ ዕፅ ብዘኻይዶ ዝነበራ ወፍሪ ይዝኸራ።
ፍሉጥ ደራፋይ ፕሪንስ ኣብ መበል 57 ዓመቱ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ዓሪፉ።
ዉሩይ ተጓሳጣይ መሃመድ ዓሊ ኣብ ወርሒ ሰነ ምስ ዝነበሮ ሕማም ሳንቡእ ብዝተአሳሰር ዘጋጠሞ ናይ ምስትንፋስ ጸገም ዓሪፉ። መሃመድ ዓሊ ተሓላቂ ሲቪል መሰላት ኮይኑ ዝሰርሓ ብሰንኺ ኣብ ኹናት ቬትናም ምስላፍ ምእባዩ ብመንግስቲ ኣሜሪካ ተአሲሩ ምንባሩ’ውን ካብ ዝዝኸረሎም ፍጻሜታት እዮም። መሃመድ ዓሊ ተኸታሊ እምነት እልምና ምስ ኾነ ስሙ ካብ ካሲዮስ ክለይ ናብ መሃመድ ዓሊ ምቕያሩ’ውን ይፍለጥ።
ተሸላሚ ኖበል ሎሬት ኢሊ ዌዝል ኣብ መበል 87 ዓመቶም ኣብ ወርሒ ሓምለ ዓሪፎም። ንሶም ደራሲ አስታት 60 መጽሓፍቲ ምዃኖም ይፍለጥ።
ፕረዝደንት እስራኤል ነበር ሽምዖን ፐረስ ኣብ ወርሒ ሓምለ ብሰንኪ ሕማም ዓሪፎም። ፕረዝደንት ፐረስ ምስ ይስሓቕ ራቢንን መራሒ ፍልስጤም ነበር ያሲን ዓረፋትን ኣብ 1994 ዓ.ም ተሸለምቲ ሽልማት ኖበል ምንባሮም ይዝኸር።
ንሃገረ ኩባ ንነዊሕ ዓመታት ዝመርሑ ፊደል ካስትሮ’ውን ኣብ ወርሒ ሕዳር ዓሪፎም።
ናይ መጀመርያ ኣሜሪካዊ ኣብ ዙርያ መሬት ዝዞረ ተመራማሪ ጠፈር ጆን ግሊን ኣብ መበል 95 ዓመቶም ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ዓሪፎም።
ንሶም ሰነተር ክፍለ ግዝኣት ኦሃዮ ኾይኖም ኣርባዕተ ጊዜ ዘገልገሉ ክኾኑ ኸለው ብዕድመ ዝዓበዩ ናብ ጠፈር ዝተጉዓዙ ውልቀሰብ ኮይኖም’ውን ይዝኸሩ።
ኣብ መዓልቲ ልደት ፍሉጥ ሙዚቀኛ ሰማንያታት ጆርጅ ማይክል ኣብ መበል 53 ዓመቱ ዓሪፉ። ጆርጅ ማይክል በብእዋኑ ንሕሙማት መንሽሮ ዝኾኑ ሕጻናትን ምስ ኤች ኣይቪ ዝነብሩ ዝህቦ ዝነበረ ወፈያታት ይዝኸር።
ኣብ ታሕሳስ 27 ድማ ተዋሳኢትን ጸሓፊትን ኬሪ ፊቸር ዓሪፋ። ድሕሪ ክልተ መዓልታት ድማ አዲኣ ተዋሳኢት ደቢ ረይሎንስ ኣብ መበል 84 ዓመታ ዓሪፋ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መን እዩ ኤርትራዊ ? ንነብሰይ ደጋጊመ ይሓታ .. ..
ኩሉ መንነት ናይ ኤርትራ ኣብ ማሕፍዱኡ ዝዓቀበ ሰብ፡ ”ኤርትራዊ’ዩ” ምባል ንከይደፍር፡ ብመንጸር ዜግነታዊ መሰሉ ኣገናዚበ፡ ኣይደምደምኩዎን ። ሓደ ዜጋ፡ ኣብቲ ንልዕሊ 50 ዓመት ዝተገብረ ፖሎቲካዉን ዕጥቃዉን ቃልሲ፡ ዝረአን ዘይረአን ኣበርኩቶ ፡ ካብኡ ዝሰገረ መስዋእቲ ብምኽፋሉ ጥራይ ‘ዉን፡ ”ጹሩይ ኤርትራዊ ‘ዩ” ኢለ፡ ኣፈይ መሊአ ከይነግረሉ ዝዓግተኒ፡ ናይዚ ሕጂ ንሓልፎ ዘሎና መድረኽ፡ መሪር ሓቂ ኣሎ ። ኣብቲ፡ ኣብ 1997-2000 ዝነበረ ኩናት ኤርትራን ኢትዮጲያን ስለ ዝተሳተፍካ ጥራይ ‘ዉን፡ ናይ ጹሩይ ኤርትራዊ ምስክር ወረቀት ከምዘይትዋሃብ፡ ብገዛእ ዓይንና ንርእዮ ዘሎና ዘስደምም፡ ክስተት እዩ ።
ስልዚ፡ ብኣቦርኩቶኻስ ይትረፍ ብትዉልድኻ ከማን ናይ ኤርትራዊ ዝግነት ምርካብ ጋዶ ኣብ ዝኾነሉ፡ ወይ ጋዶ ክገብርዎ ዝህቅኑ ሰባት ኣብ ዝሰሰንሉ እዋን ነዚ ኣርእስቲ እዚ ምግምዳሑን 10 ግዜ ምግልባጡን ዝጽላእ ኣይመስለንን !
መን እዩ ግን፡ ንስኻ ጹሩይ ኤርትራዊ ንስኻ ድማ ረሳሕ ኤርትራዊ ኢሉ ዝረቁሕ? ናብዚ መደምደምታ ‘ዚ ንምብጻሕ ዝጥቀመሎም ቅጥዕታት ከ ከመይ ዝኣመሰሉ ይኾኑ ? ንባዕሉ ኸ መን’ዩ ጹሩይ ኤርትራዊ ኢኻ ዝበሎ ? ናዓይ ከምዝርዳኣኒ ከምዚ ዝበልዎ ዛዕባ ንድሕሪት ዝጎትት መባኾሪ ካብ ምኻን ሓሊፉ ክንዲ ፍረ ኣድሪ ወላ፡ ድሕነትን ሰላምን ዝፈጥር ኣይኮነን። ንፍተዎ ኣይንፍተዎ ግና፡ ሓደ ካብቶም ኣገደስቲ ጉዳያትና ኮይኑ ስለ ዝርከብ፡ ነቶም ሎሚ መምዘኒ ጽሩይ ኤርትራዊ ኮይኖም ዘሎዉ ሃሰዉ ክብሎም ቀንየስ ፡ ሓሲበ ሓሳሲበ ናብዞም ኣብ ታሕቲ ዘሎዎ ነጥብታት ወዲቀ ኣለኹ !
1ይ ፕረዝደንት ኢሰያስ ኣፎርቂ መተካእታን መዋዳድርትን ዘይርከቦ ፡ ዝበለጸን ዝለበመን መራሒ ምኻኑ ክትኣምን ኣሎካ !
2ይ ስእሊ ተጋዳላይ ኢሰያስ ኣፎርቂ ዘሎዎ ማልያ ወዲኻ ዝተሳኣልካዮ ስእሊ ኣብ Facebook ክትዝርግሕ ኣሎካ ። ሰለማዊ ሰልፊ ክህሉ እንከሎ ድማ ” ንሕና ንሱ ፡ ንሱ ንሕና ” ዝብል ጽሑፍ ዘሎዎ ስእሊ ፕረዝደንት ኢሰያስ ኣፎርቂ ኣብ ክሳድካ ኣንጠልጢልካ ክትረአ ኣሎካ ።
3ይ የማነ ገብራኣብ ሰሚናር ኣብ ዘካይደሎ ኣዳራሽ ተረኺብካ ከምዚ ኢልካ ክትሓትት ኣሎካ ፡ ” ብጻይ የማነ ወያነ ክወረኩም እንከሎ ናይ 20 ሽሕ ዶላር ቦንድ ዓድገልኩም ነይረ ፡ ኣብ ማይተመናይ ድማ መሬት ታዓደለ ኣሎኹ ። ሕጂ ንወያነ ንስኹም እንተወሪርኩሞ ናይ 200 ሽሕ ዶላር ቦንድ ምስዝዕድገልኩም ኣበይ መሬት ትህቡኒ ትኾኑ ? ”
4ይ ኣስመላሽ ሓተታ ኣቅሪቡ ምስወደአ ናብታ ኣብ ዓዲ ትርከብ ዓባይካ ደዊልካ ፡ ” ዓባየይ ዓሎቅ ማለት እንታይ’ዩ ? ” ኢልካ ክትሓታ ኣሎካ !
5ይ ኣብቲ እትነብረሉ፡ ሃገረ-ስደት ኮይኖም፡ ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ሰለማዊ ሰልፊ ዝገብሩ ሰባት እንተራኣኻ፡ ” ንምንታይ ኣብ ኣስመራ ኮይኖም ነዚ ሰለማዊ ሰልፊ ዘየካይዱዎ? ” ኢልካ ክትጭነቅ ኣሎካ ! ስእልታት ናይቶም ኣብ ማእከላይ ባሕርን ሲናን ዝሞቱ ኤርትራዉያን፡ ኣብ ማዕከናት ዜና ክትሪኢ እንከሎኻ ድማ፡” ኤርትራዉያን ምኻኖም ብኸመይ ኣረጋጊጾም? ”ኢልካ ክትሓትት ኣሎካ !
6ይ ናይ 2% ግብሪ ዝከፈልካሉ ቅብሊት ኣብ ኣዝዩ ስትሩን ዉሑሱን ቦታ ከተቀምጦ ይግባእ ። ኣብ ማዓልቲ ድማ ብዉሑዱ 6 ሳብ ዳሃዩ ክትገብር ግድን’ዩ !
7ይ ኣብ ኤርትራ ሰለስተ ሃይማኖት ጥራይ ከምዘሎዋ ክትኣምን ኣሎካ ። ንሰን ድማኒ፥ ምስልምና ፡ ክርስትና ን ህግደፍን እየን !
8ይ ቀረብትኻ ንሬድዮ ኤረና ፡ ኣሰና ፡ ዓዋተ፡ ኣዝማሪኖን ካልኦትን ብኸመይ ትርእየን ኢሎም ምስዝሓቱኻ፡ ከምዚ ኢልካ ክትምልሰሎም ኣሎካ ፡ ” ወል . .ሓቂ እየን ዝዛረባ . .ኤረ-ቲቪ ክሳብ ዘይበሎቶ ግና ኣይኣምነንን እየ። ”
9ይ ”ኣብ ኤርትራ፡ ብ G -15 ዝፍለጡ ፖሎቲከኛታትን ጋዜጠኛታትን ዝታኣሰሩ ኣሎዉ ድዮም?” ኢሉ ንዝሓተተካ ወጻእተኛ፡ እዚኣስ ቦኽሪ እዝነይ እያ ” ኢልካ ከተፋንዎ ኣሎካ !
10ይ ንኹሎም ነዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ነጥብታት ዘየተግብሩ ዘበሉ፡ ኣብ ኣፎምን ፡ ኣብ መናድቅ Facebookን ” ዓጋመ ” ኢልካ ክትጽዉዖም ሃገርዊ ግደታኻ ምኻኑ ምዝካርን ምትግባሩን !
ሰሰናዩ !


text:
ሰብ ሃፍቲ ዋሕስ ጥንኩር ቁጠባ ሃገርና’ዮም ዶክተር ኣብይ
መቐለ ሚያዝያ 09/2010(ድወት) ሰብ ሃፍቲ ውልቐ ኣብዛ ሃገር ንዝህነፅ ጥንኩር ቑጠባ ዋሕስ ብምዃኖም መንግስቲ ዝገብሮ ሓገዝ ኣጠናኪሩ ክቅፅለሉ እዩ ኢሎም ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ፡፡
ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ መቐፀልታ እቲ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላትን ክፍላት ሕብረተሰብን ዘካይድዎ ዘሎ ዘተን ቅርርብን ምስ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውደ ስራሕ ዝተዋፈሩ ሰብ ሃፍቲ ትማሊ ኣብ ሻራተን ኣዲስ ዘትዮም፡፡
ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብቲ እዋን ሰብ ውልቐ ሃፍቲ ንዕቤት ቁጠባ እዚ ሃገር ዋሕስ ምዃኖም ብምግላፅ መንግስቲ ኣብ ዙርያ ኣሰራርሓን ሕግን ዘለው ፀገማት ንክፍትሑ ዝለዓለ ፃዕሪ ከምዝገብር ገሊፆም፡፡
ኣብቲ እዋን ኣብቲ ዓውዲ ዝረኣዩ ብርክት ዝበሉ ፀገማት ዝተልዓሉ ኮይኖም ብፍላይ ኣብ ኣጠቓቕማን ቐረብን ሸርፊ ወፃኢ ቐረብ ገንዘብ ኣወሃህባ ኣገልግሎት ትካላት መንግስቲ ዘይሕጋዊ ውድድር ንግድን ካልኦት ዝተገለፁ’ዮም፡፡
ብዜካ እዚ ምስቲ ዝነበረ ሃገራዊ ዘይምርግጋዕ ተኣሳሲሩ ዝተርኣየ ፀገም ውሕስና ኢንቨስትመንት፣ፕራይቬታይዜሽን ዘይምጉልባትን መንግስቲ ንሕርሻ መካናይዜሽን ዘድሊ ሓገዝ ዘይምግባርን ካብቶም ብማሕበረሰብ ንግዲ ዝተልዓሉ ፀገማት እዮም፡፡
ነዚኦምን ካልኦት ዝተልዓሉ ሕቶታትን ምላሽ ዝሃቡ ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ሕፅረት ሸርፊ ወፃኢ ኣብ ጉዕዞ ዕቤት ዝርከብ ሃገራት ዘጋጥመን ምዃኑ ብምግላፅ ነቲ ፀገም ንምፍታሕ ንብክነት ሸርፊ ወፃኢ ምክንያታት ዝኾኑ ኣሰራርሓታት ምምሕያሽ ከምዘድሊ ገሊፆም፡፡
በዚ ድማ ናብ ወፃኢ ሃገራት ዝግበር ዘየድሊ ጉዕዞ ላዕለዎት ሓለፍቲ ስራሕ መንግስቲ ነዚ ፀገም ከምዘጋድድ ገሊፆም፡፡
ካብዚ ብተወሳኺ ገንዘብ ሸርፊ ወፃኢ ናብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ዘዘዋውሩ ኣካላት ጥንኩር ስጉምቲ ከምዝወስድ ሓቢሮም፡፡
ምስ ቐረብ ልቓሕን ቐረብ ፋይናንስን ንዝተልዓለ ሕቶ ድማ ቐዳምነት ዝወሃቦም ዓውድታት ብምፍላይ መፍትሒ ከምዝግበሩሉ ገሊፆም፡፡
ብዜካ እዚ ኣብ ኣወሃህባ ኣገልግሎት ትካላት መንግስቲ ዝረአ ክፍተት ንምፍታሕ እቲ በዓል ሃፍቲ መሰሉ ንዝኾነ ኣገልግሎት ንምርካብ ብገንዘብ ካብ ምግዛእ ንላዕሊ ክቑጠብ ኣተሓሳሲቦም፡፡
ካብዚ ብዝሰገረ ሰብ ሃፍቲ ውሽጢ ዓዲ ዋስ ጥንኩር ቑጠባዊ ዕቤት ሃገርና ብምዃኑ መንግስቲ ዝገብሮ ሓገዝ ኣጠናኺሩ ከምዝቕፅል ገሊፆም ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ።


text:
ፍረ መንፈስ ቅዱስ ግና ፍቅሪ ሓጐስ ሰላም ትዕግሥቲ ልግስነት ሕያውነት እምነት የዋህነት ንርእስኻ መሊኽካ ምኽኣል እዩ። ነዚታት ዚጻረር ሕጊ የልቦን’ (ገላ 5.22-23)
ዝተፈቶኹም ኣሕዋትን ኣሓትን!
ብዛዕባ ምሥጢረ ሜሮን ወይ ቅብዓት ዝጀመርናዮ ኣስተንትኖ ብምቅጻል ሎሚ ነቲ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን ኣብ ቅዱስ ጉባኤ ዝብል ሰነዱ ቊ.71 ‘ምሥጢረ ሜሮን እውን ናይ መላእ ቤተክርስትያን ትምህርቲ ዘለዎ ናይ ቀረባ ርክብ ግልጺ ኮይኑ ክርአን ክመሓየሽን ኣለዎ። በዚ ምኽንያትዚ ቅድሚ ምሥጢረ ሜሮን ምቕባሎም እቲ ኣብ ጥምቀት ዝኣተውዎ ቃል የሐድሱ፣’ እንክብል ሜሮን ምስተን ፈለምቲ ምሥጢራት ክርስትና ጥቡቅ ምትእስሳር ከምዘለዎ ንዘመልክት ነጥቢ መብርሂ ክህብ እፈቱ፣ ስለዝኾነ ከኣ በዚኦም ሠለስተ ፈለምቲ ምሥጢራት ትርጉም ምሥጢረ ሜሮን ኣብ ምሥጢረ ጥምቀት ይዂላዕ ኣብ ምሥጢረ ቅዱስ ቊርባን ከኣ ምልኣት ይረክብ፣
እቶም ዚቅብዑ ቅድሚ ምሥጢረ ሜሮን ምቕባሎም ነቲ ምሥጢረ ጥምቀት ብወለዶምን ባልገታቶምን ዝኣተውዎ ቃል ከሐድሱ ይጽውዑ፣ ኣብዚ ግዜ እዚ ንሶም ባዕሎም እዮም ንእምነት ቤተክርስትያን ክምስክሩ ዘለዎም፣ ነተን ብኣቡን ዝቀርባኦም ሕቶታት ‘እአምን’ እናበሉ ክምልሱ ምናዳ ከኣ ነታ ናይ ጸሎተ ሃይማኖት ክፍሊ መንፈስ ቅዱስ ‘እአምን ብመንፈስ ቅዱስ ጐይታን ወሃብ ሕይወትን በዚ ዕለትዚ ከኣ ብምሥጢረ ሜሮን ኣቢሉ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ ከምቲ ንሓዋርያት ኣብ መዓልቲ ጰራቅሊጦስ ዝወረዶ ኣብ ልዕሊኦም ከምዝወርድ` እምነቶም ክገልጹ ይሕተቱ፣
ከምቲ ኣብ ግብረ ሐዋርያት 1.14 ‘እዚኣቶም ኵሎም ምስ ገሊኤን ኣንስትን ምስ ማርያም ኣደ ኢየሱስን ኣሕዋቱን ኮይኖም ብሥምረት ኣብ ጸሎት ተጸሚዶም ነበሩ’ እንክብል ዝገልጾ ምውራድ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ጸሎት ዝተጸምደ ልቢ ይሓትት፣ እታ ማሕበረ ክርስትያን ብጸጥታ ምስ ጸለየት እቲ ኣእዳው ኣብ ልዕሊ ተቀባእቲ ብምዝርጋሕ እግዚአብሔር ኣብ ልዕሊኦም ንመንፈስ ቅዱስ ጰራቅሊጦስ ከውርድ ይምህለል፣ ከምቲ ቅዱስ ጳውሎስ ኣብ 1ቆሮ 12.4 ዝገልጾ ከኣ እዚ መንፈስ ቅዱስ እዚ ሓደ እዩ ኮይኑ ናባና ክወርድ እንከሎ ዝተፈላለየ ሃብታት ናይ ጸጋ ይዕድለና፣ እዚኦም ከኣ ጥበብ አእምሮ ምኽሪ ጽንዓት ፍልጠት ርሕራሔ ፍርሃት እግዚብሔር እዮም፣ ከምቲ ኣብ ትንቢት ኢሳይያስ 11.2 “መንፈስ ጥበብን ኣእምሮን መንፈስ ምኽርን ሓይልን፡ መንፈስ ፍልጠት እግዚኣብሄርን ፍርሃቱን’ ክብል ዝገልጾ እዚኦም ከኣ እቲ መሲሕ ተልእኮኡ ንኽፍጽም ዝተዓደሎ እዩ፣ ቅዱስ ጳውሎስ እውን ከምቲ ኣብ ላዕሊ ክንበብ ዝሰማዕናዮ ኣብ ገላ 5.22 ‘‘ፍረ መንፈስ ቅዱስ ግና ፍቅሪ ሓጐስ ሰላም ትዕግሥቲ ልግስነት ሕያውነት እምነት የዋህነት ንርእስኻ መሊኽካ ምኽኣል እዩ።” እንክብል ይዝርዝሮ። እንኮ መንፈስ ቅዱስ ነታ እንኮ ዝኾነት ቤተክርስትያን ዘሀብትሙ ብዙሕ ውህበታት ይዕድል፣ እዚ ዝተፈላለየ ውህበታት ዝዕድል ማዕረ ማዕረ ኸኣ ኣብ መንጎኦም ሓድነትን ውህደትን ዝፈጥር እዩ፣ በዚ ከምዚ ዝበለ ኣገባብከስ መንፈስ ቅዱስ ዝተፈላለያ ጸጋታት ይዕድል ምሳኡ ከኣ ውህደት ማለት ሃድነት ናይዘን ኩለን ንሕና ክርስትያን ኣለዋና እንብለን መንፈሳዊ ሃብታት ይህበና፣
ብልምዲ ሓዋርያት ከምዝተረጋገጸ መንፈስ ቅዱስ ነቲ ናይ ጥምቀት ጸጋታት ብኣንብሮ ኢድ ይምልኦ (ግሐ 8.15-17, 19.5-6, ዕብ 6,2 ተመልከት)። በዚ ኣግባብ ቅዱስ መጽሓፍ መንፈስ ቅዱስ ነቲ ዝቅበሎ ልቡ ከምዝመልኦ ብምርግጋጽ ጽንሕ ኢሉ ከኣ ብቅዱይ ዘይቲ ናይ ምቅባዕ ልምዲ ተኣታትዩስ ከምቲ ሓዲስ ትምህርተ ክርስቶስ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣብ ቊ. 1289 ዘመልክቶ ኣብ ምሥራቅን ምዕራብን ክሳብ ሎሚ ይዝውተር ኣሎ፣
እዚ ናይ ፈውስን ሥነጽባቀን ምልክት ዝኾነ ቅዱስ ዘይቲ እዚ ኣብ ጭዋዳታትና እናኣተወ ነቲ ዝቈሰለ እንክፍወስ ናኣካላትና ከኣ ቅዱይ ጨና ከምዝህልዎ ይገብር በዚ ብመሠረት ቅዱስ መጽሓፋዊ ኣምሳልነትን ናይ ሥርዓተ ኣምልኾ ልምድን ነቲ ንተጠማቂ ዝቅድስን ውህበታት ብምዕዳል ዝሽልምን ተግባር መንፈስ ቅዱስ ንምምልካት ንጥቀመሉ፣ እዚ ምሥጢር እዚ ኣብ ግንባር እቲ ተቀባኢ ብቅዱስ ዘይቲ ሜሮን እናቀብኤ በቲ ኣቡን ዝግበር ኣንብሮ እድ ተሰንዩ ‘ነቲ ከም ውህበት ዝተዓደለካ ማሕተም መንፈስ ቅዱስ ተቀበል’ ብማለት ይፍጸም፣ እቲ ብዓይኒ ዘይረኤ ዓቢ ውህነት መንፈስ ቅዱስ እንክኾን እቲ ዝረኤ ማሕተም ከኣ እቲ ምቅባእ እዩ፣ ከምቲ ኣብ ዮሐ 6,27 ‘ምእንቲ ሓላፊ መግቢ ዘይኮነስ ምእንቲ እቲ ወድ-ሰብ ዚህበኩም ንሕይወት ዘለዓለም ዚበብር ምግቢ ጸዓሩ ከመይሲ ንእኡ እግዚብሔር ንሕይወት ዘለዓለም ዓቲብዎ ኣሎ’ ዝብሎ ነፍሲወከፍ ክርስትያን ብኣምሳል ናይቲ ብእግዚብሔር ኣቦ ዝተዓትበ ክርስቶስ ናቱ ከም ዝኾንና ብዘመልክት ማሕተም ክንቅባእን ኣብ ኣገልግሎት ናይቶም ኣብ ሕይወትና ዘጓንፉና ክንወፍርን ንዕደም (ሕገ ቆኖና ላቲናዊ ሥርዓት ናይ እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ካብ 1295-96 ተመልከት)። ቅዱስ ጳሎስ ኣብ 2ቆሮ 1.21-22 ከምኡ እውን ኤፈ 1.13 ‘እግዚአብሔር ባዕሉ እዩ ምሳኻትኩም ብክርስቶስ ዘጽንዓናን ዝቐብኣናን ዘሎ፣ ንሱ ባዕሉ እዩ’ውን ማሕተሙ ዝሓትመልናን ኣብ ልብና ዕርቡን መንፈስ ቅዱስ ዘሕድረልናን ዘሎ’ ብማለት ይገልጾ፣
በቲ ቅዱይ ዘይቲ ኣብ ግምባርና ምልክት ትእምርተ መስቀል እንክቅበል እቲ ተቀባኢ ዘይድምሰስ መንፈሳዊ ማሕተም ይቅበል፣ እዚ ቅብዓት እዚ ከኣ ምስ ክርስቶስ ኣወሃሂዱ ነቲ ጥዑም መዓዛኡ ኣብ መንጎ ደቂሰባት ንክዝርግሕ ጸጋ ይህቦ (2ቆሮ 2.15 ተመልከት)።
ነቲ ቅዱስ ኣምብሮዝዮስ ንሓደስቲ ተቀባእቲ ዘቅርብዎ ጻውዒት እንደገና ንስመዓዮ። ‘መንፈሳዊ ማሕተም ከምዝተቀበልካ ዘክር . . . ነቲ ዝተቀበልካዮ ዓቅቦ፣ እግዚብሔር ኣቦ ቀቢኡካ ምስ ክርስቶስ ከኣ ኣወሃሂዱካ ኣብ ልብኻ ኸኣ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ኣቀሚጡ ኣሎ’ እንክብል ኣብ ደ ሚይስተሪስ ዝብል ጽሑፉ 7.42 ይገልጾ፣ ትዕድልቲ መንፈስ ቅዱስ ብነጻ ንዕድሎ ብክእለትና ወይ ብሥራሕና ዘይኮነ ነቲ ዘይነጽፍ ናይ ምሕዳስን ምፍጣርን ሥራሑ ኣብ ሕይወትና ክፍጸም ልብና ምኽፋት ጥራይ እዩ ዘድልየና፣ ተጠንቂቅና ክንሕልዎ ዘሎና ትዕድልቲ እዩ፣ ብምእዙዝነትን ጣዕሚ ሕይወትና ክቀብኣና ካብቲ ዘይነጽፍ ፍቅሩ ክዕድለና ነፍቅደሉ፣ ከምቲ ኣብ ጋውደት ኤት ኤክዙልታት ተፈስሑ ወተሓሰዩ እትብል ሓዋርያዊ ምሕጽንታ 23 ተመልኪቱ ዘሎ ንክርስቶስ ኣብ ናይ ሎሚ ዓለም ንምስትንታን እዚ ጸጋ እዚ ብግዲ የድልየና፣


text:
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ወርሒ ጥሪ ናይዚ ዓመት -ንሊብያ ክሰግሩ ቀይድዎም ዝጸንሐ 115 ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ናብ ዓዶም ክጥርዞም ምኻኑ ይግለጽ ኣሎ ። ዛጊት በጺሑና ዘሎ ሓበሬታ ከምዘነጽሮ እዉን ፥ መንግስቲ ሱዳን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ፈሊዩ ናብ ኣባላት ጸጥታን ስለያን ከተማ ተሰነይ ኣረኪቡዎ ምህላዉ እዩ። ብዝሒ ናይቶም ናብ ኢድ መንግስቲ ኤርትራ ተረኪቦም ዘለዉ ስደተኛታት ዛጊት ኣይተረጋገጸን ዘሎ።
መንግስቲ ሱዳን ናብ ሃገሩ ዝኣተዉን ካብ ሃገሩ ናብ ከም ሊብያን ግብጺን ከምርሑን ዝቕይዶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ናብ ሃገሮም ናይ ምምላስ ስጒምትታት ልዕሊ ካልእ እዋን ይደፍኣሉ ከምዘሎ እዩ ዝግለጽ።
መንግስቲ ሱዳን ድሕሪ`ቲ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝኣተዎ ዋሕዚ ስደተኛታት ናብን ካብን ሃገሩ እንተገቲኡ ልዑል መጠን ገንዘብ ዘጎንዖ ስስምምዕ መሰረት ፥ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ቅድሚ ሕጂ ተመዝጊቡ ዘይፈልጥ ጸቕጥታት የማሕድር ከምዘሎ እዩ ዝንገር።
ኣብ ሓያሎ ከባቢታት ካርቱም ፥ ምስ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሊብያን ግብጽን ኣብ ዘቃርቡ ከባቢታትን መንግስቲ ሱዳን ልዑል ቊጽሪ ኣባላት ጸጥታን ስለያን ብምዉፋር ስደተኛታትን ኣስጋሮን ኣብ ምቕያድን ቀዪድካ ሻቡ ናብ ዝመጽኡሉ ሃገር ናይ ምጥራጽን ሜላ ይኽተል ከምዘሎ ይፍለጥ።
ኣሃዱታት ሓለዋ ዶብን ስለያን ኤርትራን ሱዳንን ኣብ ምግታእ ዋሕዚ ስደትን ምቕያድ ስደተኛታትን ዳርጋ ብሓባር ይሰርሓን ይደጋገፉን ከምዘለዋ ይፍለጥ ። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ግዜ ሓላፊ ስለያን ጸጥታን ሱዳን መሓመድ ዓጣ ኣልሙላ ዓባስ ናብ ኤርትራ ብምብጻሕ ኣብ ምግታእ ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ልዕሊ ካልእ እዋን ብሓባር ክስራሕ ኣብ ዘኽእሉ ኣማራጺታት ከምዝተሰማምዑ ይሕበር።
ኣብ ሱዳን ብሓፈሻ ኣብ ከተማታት ካርቱምን ከሰላን ድማ ብፍላይ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብኣጋኡ ናይ ስደተኛ ወረቐት መንነት ክሕዙ ግቡእ ኮይኑ ፥ ምስ ባህልን ልምድን ሱዳናውያን ክላፈኑ እዉን ኣገዳሲ እዩ። ኣብዝ`ዚ እዋን ሓያሎ ኤርትራውያን ስደተኛታት ንውሕስነቶም ዝድግፍ ናይ ስደተኛ ወረቐት ዘይሓዙ ከይኣክል ፣ ምስ ኣካይዳታት ሱዳናውያን ዘይከይድ ኣብ መስተን ኣደንዘዝቲ ወልፍታት ይሽመሙ ከምዘለዉ ፥ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣሰካፊ ተግባራት ተዋፊሮም እንከለዉ ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ልዕሊ ዝርከቡ ስደተኛታት ክወርድ ዝኽእል መቕጻዕቲ ድማ ዘስካሕክኽ ከምዝኾኑ ፥ ነዚ ብምርዳእ ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ግቡእ ሰነዳት ኣብ ምሓዝን ስሩዕ ስነምግባር ኣብ ምንጽብራቕን ከድህቡ ይግባእ።
ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ከተማ ካርቱም ኣብ ትካላት ወሃብቲ ኣገልግሎት ተቖጺረን ዝሰርሓ ኤርትራውያን ስደተኛታት እዉን ብዘይካ እቲ ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ሱዳን ዝጥለበን ወረቐት ስደተኛ ካብ ህዝቢ ሱዳን ዝሕተት ባህላዊ ቅጥዕታት ብምምላእ ኣብ ኣከዳድናአን፣ ኣዘራርባአን ኣቀራርባአን ልዑል ጥንቃቐ ክግበራ ኣገዳሲ እዩ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ዘጋጠመ ደርቂ፣ በዝሒ ረድኤት ዘድልዮም ሰባት 5.6 ሚልዮን ምኻኖም ካብ ዝግለጽ ውዒሉ ሓዲሩ’ሎ። ጉድኣት’ቲ ደርቂ ኣዝዩ ዝበርተዐሉ ግና ኣብ ቦረናን ጉጂን ክልላት ኦሮምያ፣ ኣብ ምብራቅ ሃረርጌን ክልል ሶማሌን’ዩ።
ነባራይ ነገሌ ቦረና ዞባ ጉጂ ዝኾኑን መንነቶም ክዕቀበሎም ዝሓተቱን ሰብ ‘ኣብ ገለ ከባቢታት ኣብ’ዘን ክልተ መዓልታት ውሑድ መጠን ዝናብ ከምዝወቅዐ ገሊጾም። እንተኾነ ኣብ’ቲ ከባቢ ንዘጋጠመ ሞት ጥሪት ንምድሓን ግና እኹል ኣይኮነን ኢሎም።
ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ተማሃሮ ካብ ትምህርቶም ከምዝቦኸሩ፣ ጸገም ዝስተ ማይ ከምዝተራኣየ፣ ከብቲ ይሞታ ዘለዋ ዝሰትየኦ ማይን ዝበልዐኦ ሳዕሪ ስለሳኣና ከምዝኾነን ብሕማም ስለዝተጠቕዓ ምኻኑ ገሊጾም፣ ሞት ሰባት ብዝምልከት ግና በተን ዝርካበን መጠነኛ ረድኤት ይናበሩ ከምዘለው ሓቢሮም።
ኮምሽነር ሓደጋ፣ ስግኣትን ድልዉነትን ክልል ኦሮምያ ኣቶ መኮንን ሌንጀሶ ብወገኖም፣ ኣብ ክልል ኦሮምያ ጥራሕ ልዕሊ 2 ሚልዮን ህዝቢ ተጸባያይ ረድኤት ኮይኑ ከምዘሎ ገሊጾም።
ኣቶ መኮነን ከምዝበልዎ፣ ክልላዊ መንግስቲ ምስ ፌደራላዊ መንግስቲ ተሓባቢሩ ክሳብ 1 ሚልዮን ቅርሺ መዲቡ ይንቀሳቀስ ከምዘሎ ሓቢሮም።


text:
ወሃቢ ቃል ተሓባባሪ ምኽትል ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ፓትሪክ ቬንትረል ኣብ ሱማሊያ ኣብ 2011ን 2012ን ኣ/ፈ ብዝተልዓለ ዓፀቦ ዝበፅሐ ምጥፋእ ህይወትን ናይ ደቂ ሰባት ስቅያትን ዩናይትድ ስቴትስ ኣዝያ ምሕዛና ገሊፆም።መንቀሊ ናይዚ ኣዕናዊ ኣጋጣሚ ዝተሓላለኸን ካብ ሕፅረት ማይ ዝዘለለ ኢኮኖሚያዊ፣ፖለቲካዊ፣ናይ ፀጥታን ማሕበራውን ጉዳያት ከምዘጠቓልል ዘርዚሮም።
እቲ ብሕፅረት ምግብን ዓፀቦን ኣዐሪዩ ዝተጠቕዐ ናይ ሱማሊያ ከባቢ ብቐንድነት ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣል-ሸባብ ዝነበረ ከባቢ ምዃኑ ብምግላፅ ከምዚ ኣል-ሸባብ ዓሰርተታት ሰብኣዊ ትካላት ህይወት ኣድሕን ሓገዛ ንኸየቕርቡ ምእጋድ ሓዊሱ ቅድምን ኣብ እዋን እቲ ዓፀቦን ሰብኣዊ ሓገዝ ናብቲ ከባቢ ንኸይኣቲ ኢሰብኣዊ ኽልከላ ገይሩ ኢሎም።ኣስዒቦም ‘’ዓለምለኸ ሰብኣዊ ሓገዝ ብዙሕ ህይወት ንምትራፍ ብህፁፅ ምላሽ ንኽየህቡ ዕንቅፋት ኮይኑዎም እዩ።ዝተጠቕዑ ሰባት ኣል-ሸባብ ካብዝተቖፃፀሮም ከባቢታት ወፂኦም ኣብ ካሊእ ሓገዝ ንኸይረኽቡ’ውን ኸልኪሉዎም እዩ።’’
ኣብ ልዕሊ ኣል-ሸባብ ዘንበርዎ ማዕቐብ ንዝህቢ ዝውሃብ ረድኤት ናብቲ ከባቢ ንኸይበፅሕ ከምዘይኣገደን የግዳስ ዩናይትድ ስቴትስ ሓገዝ ንዘድልእዮም ሱማሊያዊያን ዝውዕል ናይ 360 ሚሊዮን ዶላር ህይወት ኣድሕን ረድኤት ሂባ፤እቲ ሓገዝ ኣብ ቲሕቲ ቁፅፅሩ ናብዝነበሩ ከባቢታት ንኸይኣቲ ዝገበረ ኣል-ሸባብ ምዃኑ ወሲኾም ሓቢሮም ቬንትረል።
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ትካል ቅድመ መጠንቀቕታ እቲ ቅልውላው ይዓቢ ከምዝነበረ ሓበሬታ ከምዝነበሮን ዩናይትድ ስቴትስ ዝግባእ ምላሽ ንምሃብ ፃዕርታት ከምዝገበረትን ወሲኾም ገሊፆም።
እቲ ቅድመ መጠንቀቕታ ሰሪሑ እንተዝነብር እዚ ኹሉ ህይወት ክጠፍእዶ ነይሩዎ ዝብል ተሓቲቶም ብዝጠፍአ ህይወት ንሓዝን ግን ድማ ብዙሕ ህይወት እውን ካብ ሞት ተሪፉ እዩ ኢሎም።


text:
ኣምንስቲ ብተወሳኺ ነዚ መግሃስትታት ተሓታቲ ሕብረት ኣውሮጳ ዝፈጠሮ መስርሕ እዩ ይብል፡ እዚ መስርሕ ሰበ ስልጣን ጣልያን ንስደተኛታት ዘይግቡእ ኣተሓሕዛ ክህዙ ምቹእ ኩነታት ዝፈጥር እዩ ይብሉ።
ብመሰረት ሕጊ ሕብረት ኣውሮጳ ስደተኛታት ኣብታ መጀመርያ ዝአተውዎ ሃገር ኣውሮጳ ክምዝገቡን አሰር አጻብእቶም’ውን ክምዝገብ ኣለዎ እዚ ድማ ነቲ ሕቶ ምሕታት ዑቕባ ዘቐላጥፍ እዩ ይብል።
እንተኾነ ግን መብዛሕትኦም ስደተኛታት ኣብ ከም ብሪታንያ ዝአመሰላ ነዚ ሕጊ ዝጻረራ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ ዑቕባ ኽሓቱ ይደልዩ።
ዓለምለኸ ትካል ተሓላቒ ሰብአዊ መሰላት አምንስቲ ኢንተርናሽናል ካብ ዘራረቦም 170 ስደተኛታት 24 አሰር አጻብእቶም ንምሃብ ፍቓደኛታት ብዘይምኳኖም ዝተፈላለየ መግሃስቲ ከምተፈጸሞም ይገልጹ።
ሕብረት ኣውሮጳ ብወገኑ ኣብ መስርሕ ምቕባል ስደተኛታት ዝለዓል ደረጃ ሰብአዊ መሰላት ንምጥቓም ዘለዎም ዕላማ ይሰርሕሉ ምህላዎም ይገልጽ።
ወርሒ ጥቕምቲ ብብዝሒ ስደተኛታት ጣልያን ዝበጽሕሉ ወርሒ እዩ ክሳብ ሕጂ ብዘሎ ሪፖርት መሰረት 27,000 ሰባት ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ኣብ ገማግማ ባሕሪ ጣልያን በጺሖም ኣለው።
ምስ’ዚ ብዝተሓሓዝ ኻብ ገማግም ሊብያ ዝተበገሱ ብኽልተ ጀላቡ ዝጉዓዙ ዝነበሩ ስደተኛታት ኣብ ማእኸላይ ባሕሪ ብዘጋጠሞም ሓደጋ 200 ሰባት ምጥሓሎም’ውን ሕቡራት ሃገራት ሎሚ ኣፍሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ሰንበት ዕለት 3 ወርሒ ሚያዝያ 2016 ዓ.ም ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ዳግማይ ጸላም ሰንበት ህልቂት ኣቑርደት ኮይና ተመዝጊባ'ያ ሓሊፋ። ኣብ መላእ ዓለም ዝነብር ሕልና ዘለዎ ኤርትራዊ መዓንጣ ከብዱ ተቐሪጹ ብጓሂ ሕርር ኩምትር ኢሉ ንረኽቦ። ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ መሪርን ኣሰልካይን ቃልሲ ናጽነቱ ምስ ተጎናጸፈ ከምዚ ዓይነት ባርባራዊ ህልቂት ዳግማይ ክወርዶ ፍጹም ኣይተጸበየን፡ እሞ ድማ በቶም ንስለኻ ንስለ ናጽነትን ሓርነትን ህዝቢ ተጋዲልና ዝበልዎ ጠላማት ሕድሪ ዝኾኑ መራሕቲ ህግደፍ።
ቶኪስካ ቅተል ዝብል መምርሒ ብዘይ ዕላዊ መንገዲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ብጭፍራ ህግደፍ ካብ ዝእወጅ ነዊሕ ኮይኑ አዩ። ክንደይ ጎዮም ዘይጸገቡ ኣብ ብርኮም ዘተንፍሱ ዕሸላት ኤርትራውያን መንእሰያት ብተመልከተለይ ኣብ ዶባት ኤርትራ ብምክትታል ዶባት ብዝበሃል ኣሃዱ ድራር ጥይት ኮይኖም እዮም። ንቡር ቀባሪ ዝሰኣነ ሬሳታቶም እውን ቀለብ ኣዛብእን ኣራዊትን ምዃኑ ዘይፈልጥ ኤርትራዊ እቲ ብደው ዝደቀሰ ሕልና ኣልቦ ጥራይ አዩ። እዚ ኣረሜናዊ ኣተሓሕዛን ንዕቀትን ደረት ሓሊፍዎ ሎሚ ኣብ ርእሰ ከተማ ኤርትራ ዝኾነት ከተማ ኣስመራ ኣብ ማእከል ህዝብን ዕዳጋን ተፈጺሙ ኣሎ። አቶም እምቢ ንጉዱድ ባርነት ኢሎም ካብ ዘጓዓዕዝኦም ዝነበራ ናይ ጽዕነት ማኪና ክዘሉን ክሃድሙን ዝፈተኑ መንእሰያት ብወተሃደራት ህግደፍ ብጥይት ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ተረሺኖም ኣለው። ስጋብ ሕጂ ተረጋጊጹ ከም ዘሎ ህይወት 11 መንእሰያት ደም ከልቢ ኮይኑ ሓሊፉ ኣሎ።
እቲ ኣዝዩ ዘሕፍር ድማ ወሃብቲ ቃል እቲ ጭፍራ ካብቲ ማኪና ክዘሉ ዝፈተኑ ተዓላሞ ሳዋ ብዝወረዶም ናይ ሞት ሓደጋ ንሓዝን ክብሉ ኣባጭዮም። ንሕና ኤርትራውያን ግና ነዚ ጨካን ስራዓት ዝፈጸሞ ሰፍ ዘይብል ግህሰት ኣብ ልዕሊ ዜጋታትና ንኹንን። ንሕና ደለይቲ ፍትሒ ኦክላንድን ምሉእ ቤይ ኤርያን ድማ ነቲ ስርዓት ህግደፍ ዝፈጸሞ ኢሰብኣዊ ቅንጸላ መንእሰያት ኮኒንናዮ። ካብ ምኹናን ሓሊፍና ድማ ኣብ ኣፍ ደገ ቤት ጽሕፈት ናይቲ ህንጻ ማለት ስርዓት ህግደፍ ንፕሮፖጋንዳን፡ ራዕድን እከይ ተጋብራትን ዘዋፍረሉ ብምኻድ ንባርባራዊ ምሕደራ ስርዓት ህግደፍ ዘቃልዑ ፖስተራት ኣብቲ መንደቕ ናይቲ ህንጻ ድሕሪ ምልጣፍ፡ ንክብሪ ግዳያት ጸላም ሰንበት ኣስመራ ድማ ሽምዓ ድሕሪ ምብራህ ሕቋፍ ዕንባባታት ኣንቢርናሎም። ነታ ኣብ ነዊሕ ዘንጊ ትሕት ኢላ ዝተሰቕለት ባንዴር ኤርትራ ድማ ብኽብሪ ተኺልናያ። ነቲ ንቡር ክብሪ ህዝብን ባንዴራን ዘይርድኦም ካድራት ህግደፍ ድማ ትርጉም ህዝብን ባንዴራን ከምዝፈልጡ ጌርናዮም። ኣብ መላእ ዓለም ዝነብር ህዝብና ኣሰርና ሲዒቡ ነፍሲ ወከፍ ዕለት ናይ ሓዘን ዕለት ምዃና ንምግላጽ ኣብ ዝኾነ ህሞት ስጋብ ኢሰያስን ስርዓቱን ዝእለዩ ባንዴራ ኤርትራ ኣትሒቱ ክሰቅል አውን ንላቦ። ህዝቢ ኤርትራ ከይደቀሰን ፍትሒ ከይረኸበን ምስ ዓማጺ ወጊኖም ዘዳኽሩን ዘጣቑን ንዘለው ደቂ ሃገር ሕልንኦም ንኽምርምሩ ናብ ልቦም ክምለሱን ዝጠልብ ተሪር ጻዊዕትና ኣሕሊፍና። እቲ አዝዩ ዘገርም አብቲ ዕለት እቲ ካድራትን ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍን ለይታዊ ትልሂትን ጓይላን ንክገብሩ አብ ውሽጢ ናይቲ ቤት ጽሕፈት ናብ ዝርከብ አዳራሽ ይተኣኻኸቡ ምንባሮም፡ ማዕረ ክንደይ ካብ ሰብኣውነት ሪሖቖም ሕልንኦም ሸይጦም ምህላዎም ዝተዓዘብናሉን ዝተገረምናሉን ኩነታት ተዓዚብና ድማ ነናብ ዝተበገስናሉ ተፋኒና።
ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሰላም ኣየር ከየስተንፈሰ ሕልናና ፈጺሙ ኣይድቅስን።
ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ቤይ ኤርያ ካሊፎርንያ!!!


text:
ኣብ ኣይቮሪኮስት ኣብ መንጎ እሙናት ሓይልታት ፕረዚደንት ሎረን ባግቦን ተሓናሓኒኦም ኦላሳን ዋታራን ኹናት ቀፂሉ ከም ዘሎ ተገሊፁ።
ሎሚ ኣብ ኣቢጃን በቲ ጎንፂ 5-ተ መኮንናት ፖሊስ ዝርከብዎም 6-ተ ሰባት ተቀቲሎም ክብሉ እሙናት ሰበ-ስልጣን ፀጥታ ባግቦ ገሊፆም።ሓያለ መኻይን ፕዕሊስ ከምዝነደዳ'ውን ተገሊፁ'ሎ።
ኣብ ናይ ትማሊ ተመሳሳሊ ጎንፂ'ውን ኣብ ኣቢጃን 5-ተ ሰባት ካብአቶም ብውሑዱ 2-መኮንናት ፖሊስ ተቀትሎም'ዮም።
ኣሰሓሓቢ ፕሬዝዳንታዊ መረፃ ኣይቨሪኮስት እታ ሃገር ብዓልቲ ክልተ ተነሓናሕቲ መንግስታታ ክትኸውን ጌርዋ'ሎ።እቶም ሓደ ፕሬዝዳንታዊ ቤተ መንግስቲ ተቖፃፂሮም ይርከቡ።እቶም ኻሊእ ድማ ኣብ ሆቴል ብዓቀብቲ ሰላም ሕቡራት መንግስታት ይሕለው'ለው።መብዝሕቲኦም መራሕቲ ዓለም ንኣላሳን ዋታራ ከም ፕሬዝዳንት ኣፍልጦ ሂቦሞም'ለው።
ወታደራት መንግስቲ ነቲ ኣላሳን ዋታራ ዘለውዎ ሆቴል ስለዝኸበብዎ ስቪላት ናብቲ ሆቴል ዝኣትውን ካብቲ ሆቴል ዝወፁን ብሄሊኮፕተር ጌሮም ጥራሕ እዮም።
ዩክረናዊያን ኣብረርቲ ነቲ ናይ ሓሙሽተ ደቓይቕ ናይ ሕቡራት መንግስታት በረራ ኣገልግሎት እናህቡ ይርከቡ። በብመዓልቱ ኸኣ ጋዜጣ ፀባ ሕሩጭ ናይ ፅሕፈት መሳርሕን ነቲ ሆቴል ዘፅሪዩ ሰራሕተኛታትን የመላልሱ።
እታ ስርሒት ሩስያ ዝኾነት ሄሊኮፕተር ኣብቲ ሆቴል ንመዕረፊኣ ኣብዝተዳለወ ቦታ ንምዕላብ ዕንክሊል እናበለት ትርአ።
እዚ ዋና ቤት ፅሕፈት ናይቶም ምርጫ ኮምሽን ኣይቨሪኮስትን ዝበዝሕ ማሕበረሰብ ዓለምን ፕረዝደንት ምዃኖም ኣፍልጦ ናይ ዝሃቦ መንግስቲ ኣላሳን ዋታራ እዩ።ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ፕረዝደንት ባግቦ ግን ስልጣነይ ኣይገድፍን እናበሉ እዮም።


text:
ኡጋንዳዊ ወናኒ ቤት ንግዲ ኤቨረስት ካዮንዶ አቦ መንበር ማሕበር ነጋዶ ኡጋንዳ’ውን እዩ፡ ንሱ መንግስቲ ወጻእተኛታት ነአሽቱ ኣብያተ ንግዲ ክውንኑ ዝኽልኽለሉ ጊዜ ሕጂ’ዩ ይብል።
“እቲ ኣቕራቢ ኣብ ዓድኻ ቤት ንግዲ እንተኸፊቱ እሞ ብጅምላን ብውሑድ ዓቐን ነቲ ምህርቲ ምሻጥ እንተጀሚሩ ንስኻ ካብቲ ንግዲ ትወጽእ ኢኻ። ካልኣይ ቻይና ንዜጋታታ ናይ ቀረጽ ምጉዳል ፖሊሲ ኣታኣታትያ አላ፡ ስለዚ እቶም ንወጻኢ ዝሰዱ እዚ ምጉዳል ቀረጽ ይምልኸቶም’ዩ። በዚ ድማ እቲ ካብኦም ዝመጽእ ኣቑሑት ካብቲ ናይ ኡጋንዳዊያን ኣቑሑት ዝሓሰረ’ዩ።”
ካብ 2009 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ኡጋንዳ ሓሓሊፉ ተመሳሳሊ ተቓውሞ ክረአ ዝጸንሓ ኮይኑ ገለ ቻይናዊያን ነጋዶ’ውን ኣብታ ሃገር ብዘይሕጋዊ ወረቐት ክሰርሑ ብምጽንሖም ካብ ኡጋንዳ ተባሪሮም’ዮም።
እንተኾነ ግን ኡጋንዳዊያን ነጋዶ እዚ እኹል ኣይኮነን ይብሉ።ዝሓለፈ ሰሙን ኡጋንዳዊያን ነጋዶ ናብ ጎደናታት ካምፓላ ብምውጻእ “ ዕዳጋታትና ግደፉልና” ዝብል ጭርሖታት ብምስማዕ ሰልፊ ኣካይዶም።
ኣብ ኡጋንዳ ወጻእተኛታት ናይ ስራሕ ፍቓድ ክሳብ ዝሓለዎም ኣብ ነአሽቱ ኣብያተ ንግዲ ከይሰርሑ ዝኽልኽል ሕጊ የለን። ኡጋንዳዊያን ነጋዶ ግን ብዛዕባ ወጻእተኛታት ነጋዶ ብፍላይ ድማ ቻይናዊያን ነጋዶ ተቓውሞኦም ክገልጹ ጸኒሖም’ዮም እቶም ቻይናዊያን ብልዑል ደረጃ ኣውፈርቲ ናብታ ሃገር ይኣትው እሞ ብዘይ ግቡእ ምዝገባ ኣብ ነአሽቱ ኣብያተ ንግዲ ይሰርሑ ይብሉ።
ኣምባሳደር ቻይና ኣብ ኡጋንዳ ዘንግ ዙ ኪያንግ ብዛዕባ’ዚ ከምዚ ይብሉ።
“እቶም ቻይናዊያን ነጋዶ ብመሰረት ሕጊ እታ ሃገር ዝተቐየዱ እዮም ዝተጣህሰ ሕጊ እታ ሃገር’ውን የለን፡ገለ ዘይሕጉሳት ወገናት ኣለው ስለዚ ነዚ ጉዳይ ብሕጊ ጥራይ ክፍታሕ ዘለዎ። እቲ ካልእ ነገር ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ ካብ ቻይና ኣቑሑት ከተእትው ከለኻ ቀረጽ ኣሎ ስለዚ እቲ ቀረጽ ኣይከፍሉን ዝብል መሰረት ዘይብሉ ክሲ’ዩ ይብሉ።”
ናይ ኡጋንዳ ሚኒስትሪ ፋይናንስ ክፍሊ ወፍሪን ብሕታዊ ትካላትን ሓላፊ ኤልቭን ኣኒት ብወገኑ እቲ ሚኒስትሪ ነቲ ጉዳይ ይኸታተሎ ከምዘሎ ይሕብሩ።


text:
መበል 25 ዓመት ብሩራዊ ጽምብል ናጽነት ንምክያድ፡ ብሃገር ደረጃ ናይ ሓምሳን ሽዱሽተን ሚልዮን (56. 000.000) ናቕፋ ወጻኢ ከምዝተገብረሉ ተረጋጊጹ ኣሎ። ብዞባታት ዝተገብረ ወጻኢታት ግና ኣብዚ ሕሳብ’ዚ ኣይኣተወን።
ንጽምብል ናጽነት ተባሂሉ ካብ ዝተሰለዔ 56.000.000 ናቕፋ፡ ምጥፍፋእ ተራእዩ ብልሽውና ከምዝነበሮ ተረጋጊጹ ኣሎ። ምኽንያቱ ኣብ ሞንጎ ዝምልከቶም ሓለፍቲ ብሰንኪ’ቲ ዝተፈጸመ ብልሽውና ነንሓድሕዶም ተኻሲሶም፣ እቲ ግርጭት ናብ ዝለዓለ ጥርዙ ደይቡ ኣሎ። ሃገራዊ በዓላት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ሓላፍነት ክፍሊ ስነዳን ምርምርን ህግደፍ ስለዝጥርነፍ ብዘምህረት የውሃንስ ይምእከል። ኣብ ትሕቲኡ ድማ ኣምባሳደር ዘመደ ተኽለ ንሃገራዊ በዓላት የወሃህድን ይመርሕን። ምኽንያቱ ኣቶ ዘመደ ከም ኣምባሳደር ሃገረ ኤርትራ ኣብ ጥልያን ተመዲቡ ነዊሕ ግዜ ሰሪሑ’ዩ። ንሱ ኣገልግሎቱ ወዲኡ ንኣስመራ ምስተመልሰ ድማ ናይ ባህልን ስፖርትን ኮሚሽነር ኮይኑ ተመዲቡ። ኣቦ ወንበር ሽማግለ በዓላት ዞባ ማእከል ድማ ኣቶ ኣስመሮም ጸጋብርሃን እዩ።
መሪሕነት ህግደፍ ብትእዛዝ ሓጎስ ገብሪሂወት (ኪሻ) ሓላፊ ቊጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ሓንቲ አርባዕተ አባላት ዘለዋ አጻራይት ኮሚቴ መዚዙ። ንሳ ነቲ ዝተፈጥረ ግርጭት ንምፍታሕ ጠንቅታቱ ንምፍላጥ፡ ዝጠፍኤ ብዝሒ ገንዘብ ክንደይ’ዩ? ናይ መን ጉድለቱ’ዩ ንምጽራይን ምቊጽጻርን ሓላፍነት ስለዝተዋህባ ስርሓ ጀሚራ። እንተኾነ ግና እታ ዝቖመት ኮሚቴ ሓደ መዓልቲ ጥራይ ምሰርሐት፡ ካብ ቤጽሕፈት ፕረሲደንት ህጹጽ ትእዛዝ ተዋሂብዋ ብዘይቅድመ ኩነት ስርሓ ከምዘቋረጸት ተረጋጊጹ ኣሎ።
ኢሰያስን መሪሕነት ህግደፍን ክልተ ልሙድ ግና ተጋራጨውቲ ባህርያት ኣለዎም። ምኽንያቱ ናይ ገንዘብን ብልሽውና ይኹን ካልእ ዘገራጭዉ ጉዳያት ተላዒሉ ኣዘራራቢ ኣብ ዝኾነሉ እዋን፣ ኮሚቴ መዚዞም መጽናዕቲ ይገብርሉ። ወይ ተቖጻጸርቲ Auditers መዚዞም የጻርዩዎ። ኢሰያስ ኣሕሊፉ ክህቦ ዝተደልየ ሰብ ሕጋዊ ተሓታትነቱ የሰክሞ ይኣስሮ ወይ የደስክሎ። ክከላኸለሉ ንዝደለየ ሰብ ጸዊዑ የዘራርቦ፣ ንጉድለቱ ኣእሚኑ ድማ የፈርሞ ንገበኑ ከም ጂሆ ይሕዞ።
ሕጂ ግና ብሰንኪ ብልሽውና ዝተፈጥረ ግርጭት ሓለፍቲ በዓላት ጠንቅታቱ ኣይተፈትሐን። እቲ ዝተጠፋፍኤ ገንዘብ ክንደይ እዩ ምቊጽጻር ክግበረሉ ይኹን ናይ መን ጉድለቱ’ዩ ተጻርዩ ተሓታትነት ዝስከም ኣካል ከይተረጋገጸ፡ እቲ ብልሽውና ብመሰረቱ ክሽፈን ዝተደልየ ምኽንያታት እንታይ’ዩ? ምንጭታትና ከምዝሕብሩዎ ዝተፈላለዩ ግምታት ከምዝወሃቦ ይገልጹ፡፡
ሓደ ካብ ቀንዲ ምኽንያት ጉቦን ብልሽውናን ኣብ ኤርትራ ልሙድ ስለዝኾነ፣ ዋላ ምጽራይ እንተተገብረሉ ነቶም ኣሕሊፎም ክህቡዎም ዘይደልዩ ሰባት ሕጋዊ ተሓታትነት የብሉን። ምኽንያቱ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኣዘዝቲ ሰራዊት ናይ ሚልዮናት ገንዘብ ጉቦን ብልሽውናን ተፈጺሙ ብተቖጻጸርቲ ተረጋጊጹ ነይሩ። እንተኾነ ግና ብዘይ ተሓታትነት ተሸፊኑ ከምዝተሰግረ አቃሊዕናዮ ምንባርና ዝዝከርዩ። ብተወሳኺ ሚስጥራት ስርዓት ኤርትራ ብተደጋጋሚ ግዜ ይቃላዕ ስለዘሎ፡ ኮሚቴ ወጺኡ ጉዳይ ብልሽውና ጽምብል ናጽነት እንተኣጻርዩ እቲ ሓበሬታ ከይዝርጋሕ ጸጥታዊ ሻቕሎት ከምዘለዎም ይግለጽ። ካልእ ግምት ድማ ብልሽውና አምባሳደር ዘመደ ተኽለን ዘምህረትን ከይቃልዑ ንምክልኻል ተባሂሉ፡ ኮሚቴ ከይተጻሪ ስርሓ ከተቋርጽ ኮነ ኢልካ ዝተገብረ’ዩ ዝብል ግምት ኣሎ።
ምንጪ ሓበሬታ፡ ዉፉያት ስሙር ደሞክራስያዊ ግንባር ኤርትራ።
ውድቀት ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ክፍሊ ዜናን ባህልን፣
ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና!! ሓምለ, 02/ 2016
መተሓሳሰቢ፦ ሓድሽ ወብሳይት ከፊትና ስለዘለና ኩሉ ግዜ ዝተፈላለየ እዋናዊ ሓበሬታ ንምርካብ በዚ ዝስዕብ ትራኸቡና::
Website: www.EriFront.com Email: uedf2012@gmail.com


text:
Download the FREE SBS Radio App for a better listening experience
ኣብ ኣውስትራልያ ስራሕ እንተሃልዪኩምን ኣብ ዝሓለፈ ፋይናንሳዊ ዓመት ካብ $18200 ንላዕሊ ምስ እተእትው፡ ኣስራሒኹም እቲ መጠን ዘእተኽሞን ናብ ቤት ጽሕፈት ግብሪ/ቀረጽ ኣውስትራልያ፡ ATO, the Australian Taxation Office ክንደይ ዝኣክል ግብሪ ከፊልኩምን ዘረጋግጽ ጽሟቕ ሓበሬታ ክፍሊት ይህበኩም።
እዚ ማለት ሰለስተ ነገራት ማለት’ዩ። ቀዳማይ፡ ቁጽሪ መዝገብ ግብሪ tax file number ኣለኩም ማለት’ዩ። ካልኣይ፡ ሕሳብኩም ክትዓጽው ወይ ተመላሽ ግብሪ ከተመልክቱ እዚ ቁጽሪ የድልየኩም፡ ባዕልኹም ተመልክቱ እንተኮይንኩም ናይ መወዳእታ መዓልቲ መመልከቲ ክሳብ ጥቅምቲ 31፡ ብመንገዲ ተሓዝ ሕሳብ/ኣካውንታንት እንተኾይኑ ከኣ ክሳብ ግንቦት 15 ናይ ዝቕጽል ዓመት ግዜ ገደብ ኣለኩም። ሳልሳይ፡ በይንኹም ኣይኮንኩምን፡ ዳርጋ ኩሎም ካልኦት ኣውስትራልያውያን ሰራሕተኛታትን ቁጹራትን ከምኡ ክገብሩ ይግብኦም፡ ይብል ኣማኻሪ ታክስ ፒተር ካናሪስ።
“ብሓፈሽኡ ክንዛረብ እንከለና ነብሲ ወከፍ ሰብ ኣብ መወዳእታ ናይ’ቲ ፋይናንሳዊ ዓመት ታክስ ሪተርን ከመልክቱ ክፍትኑን ክውድኡን ኣለዎም፡ ኣታዊኹም ብጣዕሚ ብጣዕሚ ውሑድ ወይ ብጡረታ ወይ ሓገዝ መንግስቲ ትነብሩ እንተዘይኮይንኩም።”
ታክስ ሪተርን ብሓገዝ ወኪል ታክስ ወይ በቲ ማይታክስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ብመንገዲ መሰመር ኢንተርነት ATO ዝምላእ ATO’s online tool ክምላእ ወይ ክምልከት ይከኣል።
ተሓጋጋዚ ኮሚሽነር ኣብ ቤት ጽሕፈት ታክስ ኣውስትራልያ ግራሃም ዋይት ከም ዝብል ምጥቃም ማይታክስ ብዙሕ ረብሓ ኣለዎ።
“እቲ ንህዝቢ ዝህሉ ረብሓ ዝበዝሐ ካብ’ቲ ዘድልየኩም ሓበሬታት ባዕሉ ይመልኣልኩም/ኣቐዲሙ ዝተመልአ’ዩ። ንሕና ካብ’ቶም መኽሰብ/ብጽሒት ዝኸፍሉ ኣስራሕቲ፡ ባንክታት፡ ትካላት ፋይናንስን፡ ኩባንያታትን ልዕሊ ሰለስተ ሚእቲ ሚልዮን ዝኸውን ሓበሬታታት ንእክብ፡ ካልእ ብተወሳኺ ናይ ውልቂ መድሕን ጥዕና/ private health insuranceን ካልእ ተመሳሰልቲ ሓበሬታታትን ንእክብ።”
እዚ ቀሊል ይመስል፡ እንተኾነ ግን ፒተር ካናሪስ ሓደስቲ መጻእቲ ወይ ንፈለማ ግዜኦም ታክስ ሪተርን ዘመልክቱ ካብ ክኢላታት መምርሒ ክረኽቡ ኣለዎም ይብል።
“እቲ መስርሕ እናተሓላለኸ’ዩ ዝኸይድ፡ ኣነ ሕሳብ ግብርኹም ክዓጽወልኩም ናብ ተሓዝ ሕሳብ/ኣካውንታንት ክትከዱ ይመኽረኩም፡ እቲ ትኸፍልዎ ዋጋ ካብ’ቲ ግብሪ ዝኽፈሎ ኣታዊኹም ዝጎድል/tax deductible ስለዝኾነ ብዙሕ ዘሰክፍ ኣይኮነን።”
ንገለ መጻእቲ፡ ኣብ ግዜ መስርሕ ምምልካት ንታክስ ሪተርን ሓደ ካብ’ቶም ዝተሓላላኣኹ ክኣልይዎ ዘለዎም ጉዳያት ሕቶ ብዛዕባ ኣታዊ ካብ ስግር ባሕሪ/ደገ’ዩ። ፒተር ካናሪስ እቲ መልሲ ንጹር’ዩ ይብል።
“ክትገልጽዎ ኣለኩም። ሕሳባት ባንክ እንተሃልይኩም ወይ ኣባይቲ ትውንኑ እንተኾንኩም፡ እቲ ኣታዊ ናይ ግድን ክትዝርዝርዎ ኣለኩም። እንተኾነ ግን ኣብ’ቲ ናይ ኣታዊኹም ግብሪ/ቀረጽ ኣብ ደገ ትኸፍልሉ እንተሃሊኹም፡ ነቲ ኣብ ደገ ዝኸፈልክሞ tax credits/ግብሪ ኣብ’ዚ ክጎድለልኩም ክትሓቱ ክፍቀደልኩም ይኽእል’ዩ። እቲ ጸገም ኣብ’ቶም ኣብ’ዚ ዝመጹ ብዙሓት መጻእቲ፡ ግን ከኣ ኣብ’ቲ መመልከቲኦም ናይ ግብሪ/ታክስ ሪተርን ዘይገልጽዎን፡ ሓደ መዓልቲ ነቲ ገንዘብ ናብ ኣውስትራልያ ከመሓላልፍዎ እንከለው ኣብ ዓቢ ስንባደ ክኣትው’ዮም። ”
መቕጻዕትታት ምምላእ ሓሶት ሓበሬታት ኣብ’ቲ ዝምላእ መመልከቲ ኣዝዮም ከበድቲ’ዮም፡ ኣብ ርእሲ እቲ መቕጻዕቲ’ውን ኣብ ልዕሊ’ቲ ዘይተገልጸ ወይ ዝተታሕዘ ገንዘብ ወለድ ይሕሰብ’ዩ። ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ትካላት ግብሪ ዲጂታላይዝድ እናኾኑ ኣብ ዝመጽሉ እዋን ምምሕልላፍ/ምቅብባል ኣሃዛዊ ጸብጻባት/ዳታ በብመዓልቲ እናቐለለ ይኸይድ ኣሎ፡ ናይ ደገ ኣታዊታት ከይገለጽካ እተምልጠሉ ዕድላት ብቕልጡድ እናጸበቡ/እናነኣሱ ይኸዱ’ለው። እንተኾነ ግን ገለ ካብ’ቲ ዝሓለፈ ፋይናንሳዊ ዓመት ዝተኸፍለ ግብሪ/ታክስ እተምልስሉ ብዙሓት ሕጋውያን መንገድታት ኣለዉ። ቅድሚ እቲ ዝተቖርጸ ክምለስ ምሕታቱ፡ መረጋገጺ ሰነዳት ናይ’ቲ ዝተገብረ ወጻኢታት ክርከብ ኣለዎ፡ እዚ መዝገብ ከኣ ብውሑድ ንኣርባዕተ ዓመታ ዝኸውን ክተሓዝ/ክቕመጥ ኣለዎ፡ ምናልባት ቤት ጽሕፈት ግብሪ ኣውስትራልያ ኣብ ዳሕረዋይ እዋን ከረጋግጽ ምስ ዝደሊ መታን ክቐርበሉ። ግራሃም ዋይት እቲ ቤት ጽሕፈት ንተቖራጺ ግብሪ ዝምልከት ብዙሕ ሓገዛት ኣብ መርበብ ቀሪቡ’ሎ ይብል።
“ናይ ኤቲኦ/ATO ኣፕ ኣሎና፡ እቲ ኣፕ ናብ ዝኾነ መሳርሒ መራኸቢታት ክጸዓን/ክወርድ ይኽእል’ዩ። ኣብ ውሽጢ’ቲ ኣፕ ሓደ ‘ማይ ዲዳክሽንስ’ ዝብል መሳርሒ/ቱል ኣሎ፡ እዚ ሰባት ብመንገዲ ስእሊ እቲ ቅብሊቶም ከቐምጡ ክሕግዞምን ብዛዕባ’ቲ ቅብሊት ከኣ ዘድሊ ሓበሬታ ክመልኡን ከኽእሎምን’ዩ።”
እንተኾነ ግን ከም tax deduction/ተቖራጺ ግብሪ ተባሂሉ ክሕተት/ተመላሲ ክኸውን ዝምልከት እንታይ’ዩ፧ እዚኦም tax deduction ንስራሕ ዝምልከቱ ዝተገብሩ ወጻኢታት ጥራይ’ዮም፡ ኤቲኦ ብዛዕባ እንታይ ዓይነት ወጻኢታት ንምንታይ ዓይነት ፍሉያት ሞያታት ይዛመዱ ኣዝዩ ሰፊሕ ፍልጠት ኣለዎም ይብል ፒተር ካናሪስ።
“ዝኾነ ነገር ኣይኮንኩምን ክምለሰልኩም ትሓቱ፡ ምስ ስራሕኩም ብቐጥታ ዝተኣሳሰር ክኸውን ኣለዎ፡ ውልቃዊ ዝኾነ ካልእ ዝኾነ ንገር ኣይፍቀድን። ሓደ ክዳን/ካምቻ እንተገዚእኩምን ኣብ ልዕሊኡ ኣርማ/ሎጎ እንተሃልይዎን ኣካል ናይ’ቲ ንስራሕ ትወድውዮ ዩኒፎርም እንተእኾይኑን፡ እወ፡ ክሕተተሉ ይከኣል’ዩ።”
ንሓደ ኣብ ገዛ ቤት ጽሕፈቱ ዝኾነ፡ ዝገበሮ ወጻኢታት ክምለሰሉ ዝሓትት ተመሳሳሊ ተሪር ሕጊ ንተቆራጺ ይምልከቶ።
“እቲ ናይ ገዛ ቤት ጽሕፈት ንቤት ጽሕፈት/ስራሕ ጥራይ ንኻልእ ዘይኮነ ትጥቀምሉ ክኸውን ኣለዎ። ኣብ’ቲ ቤት ጽሕፈት መስታረሪ ጣውላን ፌሮን ካልእ ውልቃውያን ዝኾኑ ነገራትን ተቐምጥሉ እንተኾንኩም ክትሓቱ ኣይፍቀድን’ዩ። ስለ’ዚ ንቤት ጽሕፈት ኢልኩም ተቖራጺ ግብሪ ክምለሰልኩም ክትሓቱ እንከለኹም ብጣዕሚ ክትጥንቀቑ ኣለኩም።”
ኢኮኖሚ ኣውስትራልያ ብቕልጡፍ ይቕየር ብምህላው፡ እቶም ልሙዳት ዓይነት ስራሓት/ሞያታት ዝያዳ ብኻልእ ተወሳኽቲ ዕዮታት/ስራሓት ማለት ከም በዓል ኡበር፡ ደሊቨሩ፡ ኤየርቢኤንቢ ወይ ኤየርታስከር ዝኣመሰሉ እናተደገፉ ይኸዱ’ለው። እንተኾነ ግን ኣብ ብዙሓት ካልኣይ ወይ ሳልሳይ ስርሓት፡ ታክስ/ቀረጽ ኩሉ ግዜ ኣይኮነን ካብ ክፍሊታት ደሞዝ ብቐጥታ ወይ ኣውቶማቲካሊ ዝቑረጽ። ኣብ’ዚ እንታይ’ዩ ዝኸውን፡ እቲ ታክስ ሪተርን ክምላእ እንከሎ ካብ ሓደ ካዡዋል ዓይነት ስራሕ ዝሕተት ተመላሲ ግብሪ ብቐሊሉ ነቲ ተስፋ ዝተነብረሉን ተመላሽ ገንዘብ ኣከሓሒሱ ከጥፍኦ ይኽእል’ዩ፡ ዝኸፍአ ኸኣ ንቤት ጽሕፈት ግብሪ’ውን ዝኽፈል ዕዳ ክጸንሓኩም ይኽእል’ዩ። ላዕለወቲ ወኪል ግብሪ ሊዝ ራስል ንገለ ተሰደድትን ሓደስቲ መጻእትን እዚ ከሰንብዶም ይኽእል’ዩ ትብል።
“ንሶም እንተተኻኢሉ፡ እቲኣ ዝሓሰብኩዋ እንተዘይረኺበያ እዚ ምናልባት ንታክስማን/በዓል ታክስ ይኸውን ብምባል ገለ ገንዘብ ኣብ ጎኒ ከቐምጡ ከድልዮም’ዩ፡ ኣብ ሓደ ፍሉይ ንእሽቶ ከብሒ ኣብ ገለ ከቐምጦ ኣሎኒ፡ ስለ’ዚ ኣብ ምውዳእ ናይ’ቲ ዓመት ገለ ዝኽፈል ሕሳብ/ቢል እንተመጺኡኒ፡ ነቲ ግብሪ ክኸፍል ኢለ ገንዘብ ንምድላይ ላዕልን ታሕትን ክብል ኣየድልየንን’ዩ ማለት’ዩ።”
ብኻልእ ወገን ትብል ሊዝ ራስል ኣብ ዝተፈላለየ ዓይነት ዕዮታት ምስራሕ ብዙሓት ከፈልቲ ግብሪ ዘይፈልጥዎ ብዝሕ ዝበለ ተቖራጺታት ግብሪ ክምለሰልካ ክትሓትት ዕድል ይፈጥረልኩም’ዩ።
“ሓደ ሰብ መዓልታዊ ክልተ ካዡዋል ስራሓት እንተሃልይዎን ኣብ መንጎ እዞም ስራሓት ዝመላለሱ እንተኾኑን፡ ነዚ መዓላ ኢሎም ናይ ዝተጠቕሙላ መኪና ተቖራጽ ግብሪ ብርግጽ ክሓቱ ይኽእሉ’ዮም። ስለ’ዚ ነዚኣ’ዮም ዘይፈልጥዋን ዘይረኽብዋን ምኽንያቱ ስለዘይፈልጥዋ። ካልእ’ውን ኣላ፡ ንስርሖም ኢሎም መከላኸሊ ሽፋን ምስ ዝገዝኡ - ናይ ስራሕ ጫማ/ሴፍቲ ቡትስ፡ ናይ ስራሕ መነጽር/ሴፍቲ ግላስ፡ በጃ ኢድ ጓንቲ/ሴፍቲ ግላቭስ፡ ኣብ ደገ መስርሒ መከላኸሊ ጸሓይ/ሳን ስክሪን ወዘተ። ሰባት ቅብሊታቶም ከቐምጡ ኢሎም ኣይሓስቡን’ዮም፡ ወይ ዝርዝር ናይ’ቶም ዝገዝእዎም ኣብ መዝገብ ምሓዝ። ኣብ መወዳእታ ናይ’ቲ ፋይናንሳዊ ዓመት ምስ በጽሑ ግን መዝገብ ዘይብሎም ይጸንሑን ኣብ’ቲ ተመላሽ ከእትውዎ ከኣ ኣይክእሉን። ”
ነቶም ፍሉያት ሞያታት ተመልኪቱ ንሓደ ሓድሽ ኣብ ኣውስትራልያ ዝኾነ ከፋል ግብሪ እንታይ ይምልክቶን ነየኖት ብሕጋዊ መንገዲ ክሓትት ይኽእልን ክመርሖ- ብፍላይ ኣብ’ቲ መጀመርያ- ወኪል ግብሪ/ታክስ ኤጀንት ክትጥቀሙ ከምዘለኩም እዚ ሓደ ካልእ ምኽንያት’ዩ ትብል ሊዝ ራስል። ኣብ ግዜ ታክስ ሪተርን ነቶም ሕቶታት ብኸመይ ትምልስዎም ሓንሳብ ምስ ፈለጥኩም/ተለማመድኩምን እንታይ’ዮም እቶም ተቖረጽቲ ፈሊጥኩም ርእሰተኣማንነት ምስ ኣሕደርኩምን እዚ ዓመታዊ ተግባር ኣብ ኦንላይን ክምላእ ቀሊል ይኸውን።


text:
በቲ መጥቓዕትታት ኣስታት 250 ሰላማዊያን ሰባት ምቕታሎም፡ ህጻናት ዝርከቡዎም ብኣማእቲ ዝቑጸሩ ምቑሳሎም ኣብ ዘውጽ ኦ ሓድሽ ሪፖርት ሓቢሩ።
ካብ ጥሪ ጀሚሩ ኣብ ዳርፉር ከባቢ ጀበል ማራ ሰባት ኣብ ቆርበቶም ምስሓይ፣ምስኣን ብርሃን ኣዒንቶም፣ተምላስ ደምን ተቕማጥን ከምኡ እውን ከቢድ ናይ ምትንፋስ ፀገማት ከምዝተርኣዮም ይግለፅ ኣሎ።ናይዞም ኩሎም ምልክታት ንኬሚካል ኣጽዋር ብምቅላዕ ዝመፁ ምዃኖም ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ይገልፅ።መንግስቲ ሱዳን ካብ ዝተጠቕሞም ኣፅዋር ከምዝስዓበ እውን እቲ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ይሕብር።
ብመሰረት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ብሰንኪ ኬሚካላዊ መጥቓዕትታት መብዛሕቲኦም ህጻናት ዝርከቡዎም ኣስታት 250 ሰባት ሞይቶም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ።
ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣምባሳደር ሱዳን ሃገሮም ከምዚ ዝበለ ዓይነት ኬሚካላዊ ኣፅዋር ስለዘይትውንን ዘይጭቡጥ ሓሶት እዩ ክብሉ ምንፃጎም ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ፀብፂባ’ላ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል መንግስቲ ሱዳን ናብቲ ከባቢ ንምኻድ ፍቓድ ስለ ዘይሃበኒ ነቲ ሪፖርት ዝኸውን 235 ናይ ስልኪ ቃለ መጠይቕ ኣካይደ ኣለኹ ኢሉ’ሎ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታትን ካልኦት መንግስታትን ምርመራ ከካይዱ ፀዊዑ’ሎ።
ናይ ሱዳን ፕሬዝዳንት ዖማር ኣል-በሽር ብኽስታት ገበናት ኲናትን ኣንፃር ሰብኣውነት ገበናት ብምፍፃምን ብዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ይድለዩ።ንሶም ግን ንዞም ክስታት ይነፅጉዎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
መንግስቲ ኢትዮጲያ ምስ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ብምትሕብባር በመሰረት ዝሃቦም ናጻ ዕድል ትምህርቲ ልዕሊ 600 ኤርትራውያን ስደተኛታት ተምሃሮ ሎሚ ዓመት ኣብ ዩኒቨርሲታት ኢትዮጲያ ይማሃሩ ምህላዎም ይግለጽ::
ግርማይ ገብሩ ዝሓተቶም ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ብሞያ ጋዜጥኝነት ዝስልጥኑ ዘለዉ ተምሃሮ ኣማኑኤልን ያሬድን ብመሰረት መምርሒ ትምህርቲ ኢትዮጲያ ናብ ዩኒቨርሲቲ ዘእቱ መለክዒ ፈተና ወሲድና ዝሓለፍና ኢና ንማሃር ዘለና ይብሉ::
ክልቲኦም ሞያ ጋዜጠኝነት ካብ ቁልዕነቶም ኣትሒዞም ዝምነይዎ ዝነበሩ ሞያ ምዃኑ ይገልፁ::
እቲ ረኺቦምዎ ዘለዉ ዕደል ትምህርቲ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ህዝብታት ጽቡቕ ርክብ ንኽህሉ ዝሕግዝ እዩ ይብል ተምሃራይ ኣማኑኤል::
በቲ ሞያ ሰልጢኖም ምስወፁ ኣብ ኢትዮጲያ ኮነ ጎረባብቲ ሃገራት ብሞያኦም ክሰርሑ ከምዝሓስቡ ይዛረቡ::
ንምሉእ ትሕዝቶ ኣብ ምልክት ድምጺ ኺዱ፡


text:
ዓወትና ፍረ ጽንዓትና
ብሓፈሻዊ ኣገላልጻ ዕላማን ቃልሲን ህዝብታት ፍትሓዊን ዘይፍትሓዊን ተባሂሉ ኣብ ክልተ ደምበ ከፊልካ ክርአ ይከኣል እዩ። ኣንጻር ጭቆና፡ ምዝመዛ፡ መግዛእቲን ዝተፈላለየ በደላትን ዝካየድ ቃልሲ “ፍትሓዊ” ክበሃል እንከሎ፡ ብኣንጻሩ፡ ምልኪ፡ ምዝመዛ፡ ግብትናን ዓሎቕን ንምንጋስ ዝካየድ ቃልሲ፡ ዋላ’ኳ በቶም ተጣበቕቱ፡ ርትዓዊ ከምስሎ ዝኽእል መመኽነይታ ዝቐርበሉ እንተኾነ “ዘይፍትሓዊ” እዩ።
ተዓዋትነት ናይ ዝኾነ ቃልሲ ወይ ጉዳይ ፍትሓዊ ይኹን ዘይፍትሓዊ ዝውስን፡ ብቕዓት በዓል ጉዳይን እቲ ዝኽተሎ መስመር፡ ሜላን ኣገባባትን’ዩ። ዝኾነ ቃልሲ ፍትሓዊ ድዩ ዘይፍትሓዊ ብዘየገድስ ክዕወትን ዘይክዕወትን ይኽእል እዩ። ተዓዋትነቱ እቲ ዝኽተሎ ፖለቲካዊን ወተሃደራዊን ካልእን ስትራተጂን ስልቲን ሜላታትን፡ ከምኡ’ውን ቁጠባዊን ቴክኖሎጂያዊን ጸጋታት’ዩ ዝውስኖ። ፍትሓዊ ዕላማ ዘለዎ ቃልሲ፡ ብዝተፈላለየ ድኻማት ርሑቕ ከይከደ ክቚልዕ ወይ ክሰዓር ተኽእሎ ኣሎ። ብኣንጻሩ ድማ፡ ዘይፍትሓዊ ዕላማ ዝሓዙ ዓመጽቲን ገበትቲን ንድኻም ፍትሓዊ ቃልሲ ብምምዝማዝ ብብልጸት ስልቲን ሜላታትን ቁጠባዊን ቴክኖሎጂያዊን ጸብለልታ ክዕወቱ ይኽእሉ እዮም።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ዝሓለፈ 20 ዓመታት፡ ኣብ ጽኑዕ ሕጋዊን ፍትሓዊን መስመር ረጊጹ፡ ከቢድ ፈተነ ሰጊሩ፡ ፍትሒ ብምርግጋጽ፡ ብኣንጸባራቒ ዓወት ናብ ሓድሽ መድረኽ ኣብ ዝሰጋገረሉ መድረኽ ንርከብ ኣለና። ኣብዚ እንኣትዎ ዘለና ሓድሽን ትስፉውን መድረኽ እምበኣር፡ ንታሪኽ ኤርትራን ኤርትራዊ ሃገራውነትን ንድሕሪት ተመሊስካ ብምድህሳስ፡ ነቲ ዝሓለፍናዮ ከቢድ ፈተነታት ክንሰግሮ ዘኽኣለና ዓቢ ረቛሒ ምጉልሑ ኣገዳሲ ይኸውን።
ከምዝፍለጥ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝኾነ ተጻባኢ ባህርይ ዘይብሉ፡ ብዘይካ ሓርነቱ፡ ግዝኣታዊ ሓድነቱን ሰብኣዊ ክብረቱን ምውሓስ ካልእ ዘይደሊ፡ ዘይናቱ ዘይብህግ ናቱ ዘይህብ ህዝቢ እዩ። እንተኾነ ብሰንኪ ዓይኒ ዝስሕብ ስትራተጂያዊ ኣቀማምጣ ሃገሩን ጸጋታት መሬቱን ባሕሩን፡ ንዘመናት ኣብ ቀጻሊ ናይ ወራርን መኸተን ሃዋህው ክጽመድ ዝተገደደ ህዝቢ ብምዃኑ፡ ታሪኹ ብርቅነት ኣለዎ።
ኣብ ታሪኽ ማእከላይ ዘመን ናይዚ ዞባ’ዚ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ በዚ ናይ ሎሚ ኣህጉራዊ ዶባተን ከይቈማ፡ ህዝቢ ኤርትራ ጸጋታቱ ብምብሃግ ብኹሉ ኩርናዓት፡ እንተላይ ካብ ስግር ባሕሪ ብምምጻእ ዝፈታተንዎ ዝነበሩ ወረርቲ እናመከተ ንስለ ሰብኣዊ መሰሉን ክብረቱን ዘካየዶ፡ናይ “ኣይግዛእን!” ሓርበኝነት ስኑድን ዘሐብንን ታሪኽ እዩ። ዘመነ መግዛእቲ ምስ መጸ እውን፡ ምእንቲ መሰላቶም፡ ምስቲ ብሓይሊ ኣጽዋር ኣዝዩ ጸብለል ዝብሎም መግዛእታዊ ሰራዊት ጣልያን ገጢሞም ዝወደቑ፡ ዝተረሸኑን ዝተሓየሩን ኤርትራውያን ውሑዳት ኣይነበሩን። ኣብ እዋን ካልኣይ ኩናት ዓለም፡ ኣብ 1941፡ ጣልያንን ሰብ ኪዳኑን ምስ ተሳዕሩ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ መሰል ርእሰ ውሳነኡ ንናጽነትን ልኡላውነትን ኬረጋግጽ’ዩ ኣንቂዱ። ይኹን’ምበር በታ ሽዑ ዓብላሊት ዝነበረት ርእሰ ሓያል ኣመሪካ፡ “ናጽነት ኤርትራ ንስትራተጂያዊ ረብሓ ኣመሪካ ዘገልግል ኣይኮነን” ተባሂሉ ተዀሊፉ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ፡ በዚ ዕንቅፋት’ዚ ኣይተሰናበደን። ሰላማዊን ሕጋዊን ተቓውሞኡ ብሓይሊ ጭፍለቓ ንምጽዓዱ ኣብ ዝተሃቀነለን 20 ዓመታት ከኣ፡ ኢዱ ከይሃበ፡ ንፍትሒ ጸዊዑ። ሰማዒ እዝኒ ምስ ሰኣነ ከኣ፡ ብ1 መስከረም 1961 ሕጋዊ መሰሉ ብቕልጽሙ ንምርግጋጽ ዕጥቃዊ መኸተ ኣበጊሱ።
ህዝቢ ኤርትራ በቲ ውሑድ ዓቕሙ ሃገራዊን ሰብኣዊን ክበረቱ ንምርግጋጽ፡ እናተበራረዩ ምስ ዝመጹ ብዓቕሚ ኣዝዮም ጸብለል ዝብልዎ ዓለማውያን ሓይልታት ክገጥም እኳ እንተተገደደ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ክጭፍለቕን ክሰዓርን ኣይከኣለን። ኣብቲ ህዝቢ ኤርትራ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘካይደሉ ዝነበረ ዘመነ “ዝሑል ኲናት”፡ ካብ 1961 ጀሚርካ ክሳብ 1974 ኣመሪካን ሰብ ኪዳናን ከምኡ’ውን ካብ 1974 ክሳብ 1991 ሕብረት ሶቭየትን ሰብ ኪዳናን፡ በብተራ፡ ገዚፍ መግዛእታዊ ወኪል ሓይሊ ነዲቖም፡ ነዚ ንእሽቶ ህዝቢን መሰላቱን ንምድሃኽ መጠነ-ሰፊሕ ወራራት ኣካይዶም እዮም። ህዝቢ ኤርትራ ግን ምእንቲ ሕጋዊ መሰላቱ ክምህ ከይበለ መኪቱ፡ ተዓዊቱ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ታሪኽ መሰል ህዝብታት ብርቂ ታሪኽ ሰሪሑ። ህዝቢ ኤርትራ፡ በዚ ጅግንነታዊ ናይ መኸተ ታሪኽ ሓሊፉ፡ መላእ መሬቱ ሓራ ድሕሪ ምውጻእ እውን እንተኾነ፡ ኣብ ኣህጉራዊ ሕጊን መሰል ህዝብታትን ነቕ ዘይብል ፖለቲካዊ ባህሊን መትከልን ሰሪቱ እዩ። ድሕሪ’ቲ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ዝተጓናጸፎ ዓወት፡ ናጽነት ክእውጅ ሕጋዊ መሰሉ እኳ እንተነበረ፡ መሰል ናጽነቱን ልዑላውነቱን፡ ብድምጺ ህዝቢ (ረፈረንዱም) ዕላዊ ብምግባር፡ ተወሳኺ ኣብነታዊ ታሪኽ ሰሪሑ።
ድሕሪ ናጽነት፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ነታ ነዊሕ ተጓዒዙ ብጅግንነትን መስዋእቲን ዝጨበጣ ሃገረ ሓርነትን ናጽነትን፡ ነቲ ውርሻ እትበቅዕ፡ ካብ ዕብለላን ዝምታን ጽግዕተኛነትን ሓራ ዝኾነት፡ ሓቀኛ ናጻን ልዑላዊትን ስምርቲን ሃገር ክትኰነሉ ንህንጸታ እጅገኡ ሰብሲቡ ተበጊሱ። የግዳስ ካብ ተጻብኦ ኣየዕረፈን። ናይ ታሪኽን ግዜን ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነቱን ልዑላውነቱን ዝተጓናጸፈሉ እዋን፡ “ዝሑል ኩናት” ዘኽተመሉ መድረኽ እዩ ነይሩ። በዚ ድማ፡ “ምብራቓዊ ደምበ” ተሳዒሩ ስለዝተባህለ ሓይልታት ምዕራብ፡ ብእኦም ዝቕለስ ሓድሽ ዓለማዊ ስርዓት ንምፍጣር፡ ዘይክውንነታዊ ፖሊሲታት ክኽተሉ ተራእዮም። በዚ ግጉይ ፖሊሲታት’ዚ ኣብዚ ዝሓለፈ ልዕሊ ርብዒ ዘመን፡ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍሊታት ዓለም ዝተኸስተ ቅልውላዋት፡ ዝርገት፡ ህልቂትን ዕንወትን ማእለያ የብሉን። ኣብ ክሊ ናይዚ ፖሊሲታት’ዚ ከኣ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዳግማይ ካብ ቅሉዕ ወራር ጀሚርካ፡ ብዙሕ ግሁድን ስውርን ፖለቲካዊን ቁጠባዊን ተጻብኦን ሽርሒታትን ክገጥም ተገዲዱ።
ኣብዚ ድሕሪ ናጽነት ዝመጸ ዳግማይ ናይ 20 ዓመት መኸተ እውን እንተኾነ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብገዚፍ ወራር፡ ብጻዕቂ ፖለቲካዊን ዲፕሎማሲያዊን ሽርሒታት፡ ምስይጣንን ታህዲዳትን ከይተሰናበደን ከይተዓግተን፡ ንወለዶታት ብዘመስከሮ ጽንዓት፡ ነቲ ምእንቲ ልዕልና ሕጊን ፍትሒን ዘካየዶ ቃልሲ መሊሱ ዝዂልዕ ዘሐብን ታሪኽ ብምፍጻም ነቲ ረዚን ታሪኹ ዝያዳ ድምቀት ወሲኹሉ ኣሎ።
ዕላማ ናይቲ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝተፈነወ ቅሉዕ ወራርን ዝተፈላለየ ፖለቲካዊ፡ቁጠባዊን ዲፕሎማሲያውን ተጻብኦታትን፡ ብዋጋ ሃብቲን ህይወትን ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ገሪፍካን ኣንበርኪኽካን ሓንቲ ትርጉም ህላወ ዘይብላ ብሃሱስ ወኪል መንግስቲ እትመሓደር ሃገር ክውን ምግባር’ዩ ነይሩ። ነዚ ናይ ርሑቕ ዕላማ መመሳመሲ ዝኸውን ሰበብ ንምፍጣር ድማ “ባድመ ተወሪራትና” ዝብል ምኽንያት ተማሂዙ። ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበሩ መራሕቲ ኢትዮጵያን ናይ ግዳም ደረኽቶምን፡ ባድመ ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት (1900፡ 1902፡ 1908) ኣካል ልኡላዊ ግዝኣት ኤርትራ ምዃና ኣዳዕዲዖም ይፈልጡ ነይሮም እዮም። ብስነ-ሞጎት ሓይሊ ሓቂ ደፊንካ፡ ነቲ ብድሕሪ ወተሃደራዊ ወራር ዝተኸወለ ዝዓበየ ዛዕባ ናብ ጋህዲ ምቕያር ዝከኣል ስለዝመሰሎም ግን፡ ነዚ ፈጠራዊ ክሲ’ዚ ምሂዞም መጠነ ሰፊሕ ኲናት ኣካይዶም። እንተኾነ መኸተ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ዳግማይ ፈተነ እውን ኣይተኻእለን።
እቲ ዘሕዝን ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ነዚ ብናይ ሓሶት ቁልዒ ዝጓሃረ ኲናት፡ ከቢድ ዋጋ ክኸፍልሉ ተገዲዶም እዮም። ህዝቢ ኤርትራ ወራር ስለዝመጾ፡ ንስለ ህላወኡ፡ ሰብኣዊ ክብረቱን ግዝኣታዊ ሓድነቱን ዝኸፈሎ ዋጋ ብምዃኑ፡ ዋላ እኳ ብዘይድሌቱ ተገዲዱ ዝኣተዎ እንተኾነ፡ እቲ ዝኸፈሎ መስዋእቲን ተጻዊሩ ዝሓለፎ ከቢድ ሳዕቤናቱን ግድን ክሰግሮ ዝነበሮ እዩ። በዚ ዓንዳሪ ኲናት’ዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ግን፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዝኸሰሮ ሃብቲን ንዓመታት ዝወረዶ ቁጠባዊ ኣደራዕን እውን ብቐሊሉ ዝግመት ኣይኮነን።
ርግጽ’ዩ፡ ጸገም ዝምነዮ የለን። ግን ከይደለኻዮ ክመጽእ እንከሎ፡ ሰጊርካዮ ኣብ ምሕላፍ ዝጥረ ሓይሊን ብቕዓትን ኣሎ። ብድሆታትን ሽርሒታትን መድረኽ ናጽነት ከኣ፡ ብኣንጻር ትጽቢትን ምህለላን ተጻባእቲ፡ ንኤርትራዊ ሃገራውነትን ፍትሓዊ ዕላማኡን ዝያዳ ኣድሚቑ፡ ንሃገራዊ መንፈስን ጥምረትን ህዝቢ ኤርትራ መሊሱ ኣሰዊድዎ ኣሎ።


text:
(ብአቤል ጉዕሽ ዝቀረበ)
ምምራፅ ኣብዪ ኣሕመድ መርኣያ ፅኑዕ ቃልሲ ኦሆዴድ ገይረ እየ ዝወስዶ።
ልምዕቲ፣ ባህላን ቋንቋኣን ዝተኸበረ፣ ንቁሕ ዜጋ ዝወነነት ኦሮምያ ንኢትዮጵያ ሓደጋ ዘይኮነትስ ፀጋ እያ። ገገፈጡን ገገበኑን ገዲፍካ መሰረታዊ ምንቅስቓስ መንእሰይ ኦሮሞ በዚ እየ ዝርእዮ።
በዚ መሰረት አሮምያ ደቃ ኣምሂራ። ተኪኣ። ሕዚ ሃገር ክመርሑ ዝክእሉ ሰባት ኣጥርያ ኣላ። ሃገረይ ከምዝኸሰበት እየ ዝቖፅሮ። ‘ጠራጢ ዝላ ኣይክእልን’ ከምዝብሃል ናይ ኦሮምያ በሊሕካ ምውፃእ ዘፍርሖ ኣካል እንተሃልዩ ዘይምዝላል ዘይኮነስ ዘይምጥራጥ እዩ ክለማመድ ዘለዎ።
ኩለን ብሄራት እዛ ሃገር ተዛሪቡ ዘስምዕ መራሒ ብድዐ ዘይቅበል መንእሰይ እየን ክፈጥራ ዘለወን። መንግስቲ ፈትዩን ፈቂዱን ከገልግል እንተዘይክኢሉ እዝኑ ሒዝካ ወጢጥካ ክሰርሕ ምግባር ግድን እዩ። ግደ ህዝቢ ኣብ ልምዓት ንሱ እዩ።
‘ቀዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ’ ዝብል ስያመ ክሰምዕ እደሊ።


text:
ኣብ ቅድሜና ዘሎ ቃልሲ ብዙሕ መልከዓትን ብደሆታትን ዝሓቖፈ ኮይኑ፡ ብሓጺሩ ድርብ እንተበልናዮ ዝገልጾ ይመስለና። በቲ ሓደ ወገን ከም ኤርትራውያን ናይ ሃገርና ልኡላውነትን ክብርን ምሕላውን ምውሓስን ሓላፍነት ኣለና። ገለ ወገናት ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ንመስዋእትን ዘይሕለል ቃልስን ህዝብና ጨውዩ በይኑ ይዕንድረላ ስለ ዘሎ፡ ናይ ኤርትራ ልኡላውነትን ክብርን ምሕላው ከም ንዓኡ ጥራይ ዝምልከት ገይሮም ክወስድዎ ንዕዘብ ኢና። እቲ ጉጅለ’ውን ከምኡ ዓይነት ስሱዕ ተረድኦ እዩ ዘለዎ። እቲ ቅኑዕ ኣረዳደኣ ግና ኤርትራ ናትና’ውን ስለ ዝኾነት ናይ ምዕቃባ ጉዳይ ይምልከተና እዩ። ክትሻቐል እንከላ ሓቢርናያ ክንሻቐል፡ ክትቀስን እንከላ ከኣ ምስኣ ክንቀስን ባህርያዊ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ ኤርትራ፡ ዘተኣማምን ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ዝዓሰላ ሃገር ክትከውን ኣብ ዝካየድ ቃልሲ ከም ተቓወምቲ ቀንዲ ሰብ ጉዳይ ኢና። ተቓውሞና ከኣ ኣንጻር ኤርትራን ክብራን ዘይኮነ ኣንጻርቲ ዝሕምሳ ዘሎ ዘይህዝባዊ ራእይ ዝውንን ጉጅለ ህግደፍ እዩ። እቲ ንኤርትራ ብዘይካ ጸጋታታ ህዝባን መሰላቱን ዘየድልዮን ዘየገድሶን ዓመጸኛ ስርዓት ከንበዓ እንከሎ ንብዓታ ናይ ምሕባር ሓላፍነት ኣለና። ኤርትራ ብሰንኪቲ ዓመጸኛ ጉጅለ ልሳና ተዓጽዩ፡ “ኣብዚተይ የሕምመኒ ኣሎ፡ መድሃኒተይ ከኣ ከምዚ እዩ” ከይትብል ጐረሮኣ ኣብ ዝተዓጽወሉ ድምጻ ከነስመዓላ ናይ ግድነት እዩ። እዚ ኩሉ ክንገብር እምበኣር ኤርትራ ብዓባያ ክትህልው ናይ ግደን ስለ ዝኾነ ኢና ህልውነኣ ምዕቃብ ካብ ቀንዲ ዕማማትና እዩ ንብል ዘለና። ዝያዳ ንምብራህ ክብራን ልኡላውነታን ኣብ ዘየውሓሰት ኤርትራ፡ ብዛዕባ ሰላማ፡ ልምዓታ፡ ዲሞክራሲኣ፡ ዕቤታን ብዙሕነታን ምሕሳብ ኣጸጋሚ እዩ ዝኸውን።
ናይ ኤርትራ ልኡላውነት በቲ ጉጅለ ህግደፍ ንጉጅላዊ ረብሓኡ ክብል ብሓፈሻ ምስ ኩለን ጐረባብቲ ሃገራት ብፍላይ ከኣ ምስ ኢትዮጵያ ብዝኣጐዶ ሓዊ ክጽለው ከም ዝጸንሐን፡ ከም ዘይዕወቱ’ኳ ፍሉጥ እንተኾነ ዝተፈላለዩ ወገናት ንልኡላውነት ኤርትራ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ከውርዱ፡ ዝሓልሙ ወገናት ኣፍደገ ንክረኽቡ ተናኻሲ ባህርያት ጉጅለ ህግደፍ ኣፍደገ ኣይከፈተን ዝበሃል ኣይኮነን። ሎሚ ነቲ ንድሕሪት ከምዘይምለስ ኣብ ድልዱል ሕጋዊ ባይታ ዝተሰረተ ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ንምፍትታን ዝተፈላለየ ኣስማት ሒዞም ዝትንስኡ ወገናት ብዙሓት እዮም። ኣግኣዝያን፡ ተጠቃምነት ዶባት፡ ኮንፈደረሽን/ፈደረሽን … ዝብሉ ቃናታት ናይቲ ሸታሕታሓት ኣብነታት እዮም።
ስለዚ ከምቲ “ክንብርኩት ዘይክንብርኩት ኣብ ማይ ንብጻሕ” ዝበሃል፡ ኣትሪርካ ምዕቃብ ልኡላውነት ኤርትራ ቅድመ-ኩነት ንምትካል ህዝባውን ዲሞክራስያውን ስርዓት ምዃኑ ምርዳእ ከድሊ እዩ። ንልኡላውነት ኤርትራን ምእንታኡ ዝተኸፍለ መስዋእትን እንዳስተነዓቕካ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዲሞክራስን ህዝባውነትን ኤርትራ ምሕሳብ እምበኣር ኣብ ሑጻ ከም ዝተሰረተ ህንጻ እዩ ክኸውን።
ኣብዚ ቀረባ መዓልታት እቲ ነዊሕ ግዜ ስለ ዝወሰደ ደስኪሉ ዝነበረ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ሓድሽ እዋናዊ መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ምስሓሓብ መንቀሊኡ ዶብ ከምዘይኮነ ናይ ብዙሓት እምነት እዩ። ናትና ግምት’ውን ከምኡ እዩ። እንተኾነ እቲ ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኽ ጐሊሑ ዝመጸ መግለጺኡ ናይቲ ምስሕሓብ ስም “ጉዳይ ዶብ” ስለ ዝተባህለ ንሕና’ውን “ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን” ኢልና ክንገልጾ ዝሓሸ እዩ። ፈጻሚ ኣካል ናይቲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ፡ ኢትዮጵያዊ ህዝባዊ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ግንባር (ኢህወዲግ) ነቲ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕን ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዪጵያን ምሉእ ብምሉእ ተቐቢልና ከነተግብሮ ኢና ዝብል መግለጺ ኣውጺኡ ኣሎ። ዝተፈላለዩ ወገናት ገለን እዚ ኣበሃህላ ሓድሽ ኣይኮነን፡ ክብሉ እንከለዉ ገሊኦም ከኣ የለን ካብቲ ነዚ ብዝምልከት ክሳብ ሕጂ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ክበሃል ዝጸንሐ ዝማዕበለን ተስፋ ዘሕድርን እዩ ዝብል ግምት ብምሃብ ይከራኸርሉ ኣለዉ። እቲ ሚዛን ግና ናብቲ ከም ናይ ቀደም ዘይኮነስ ዝያዳ ናብ ምትግባር ዝዛዘወ ምዕቡል ኣበሃህላ እዩ ናብ ዝብል ግምት ዝዛዘወ እዩ።
ወዮ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘይምውድኡ ከም ናይ ኩሉ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ጠለባት ዓንቃጺ መመኽነይታ ገይሩ ክወስድ ዝጸንሐ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ እዋንዚ ድምጺ መንግስቲ ኢትዮጵያ በሪኹ ክስማዕ ምስ ጀመረ ደሃዩ ኣጥፊኡ ኣሎ። ናይ ብዙሓት ወገናት ትጽቢት ነቲ ክቃልሖ ዝጸንሐ “ቅድም ጉዳይ ዶብ ይወዳእ” ጠለብ ዘተባብዕ ድምጺ ስለ ዝኾነ ህግደፍ ኣውንታዊ መልሲ ክህበሉ’ዩ ዝብል ነይሩ። እቲ ጉጅለ ግና ብኣንጻሩ ክሳብ ሕጂ ብስቕታ መሊስዎ ኣሎ። ኣብቲ ቀንዲ ጉዳይ ክንመጽእ እንከለና ጉጅለ ህግደፍ ምኽንያት ፈጢሩ ክኸንብ ስለ ዝደለየ እንተዘይኮይኑ፡ በቲ ሓደ ወገን ጉዳይ ዶብን ካልእ ዲፕሎማሳዊ ተግባራት እንዳተኸታተልካ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ፡ ከም መስርሕ ምርጫን ምቕራጽ ሕግመንግስትን ዝኣመሰሉ ዘቤታዊ ተግባራት ማዕረማዕረ ምዕማም ዘይከኣል ኣይነበረን። ንኣብነት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ናይ “ኣይውግእ ኣይሰላም” ኩነት እንዳሃለዋ ምርጫታቱ ብስሩዕ ካብ ምክያድ ኣየቋረጸን። ግብጽን ሱዳንን ናይ ዶብ ምስሕሓብ ስለ ዘለወን ውሽጣዊ ጉዳያተን ካብ ምርኣይን ምዕማምን ዓዲ ኣይወዓላን። ህግደፍ ምስዚ ሕጂ ምጽቃጡ ደሚርካ ክረኣይ እንከሎ እምበኣር፡ ዒራ ኢትዮጵያ ኣይትቕበሎን ትኸውን ኢሉ “ካብ ክሳድ ንላዕሊ” ድምጺ ከስምዕ ዝጸንሐ እምበር ብውሽጡስ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ መወዳእታ መዕረፊኡ ምርካብ ምስቲ ኣብ ስልጣን ናይ ምቕጻል ሕሳቡ ከም ዘየሳንየሉ ዝተረደአ እዩ ዝመስል። ብሓቂ ከኣ ጉዳይ ዶብ እንተተወዲኡ ንምስምሳት ህግደፍ ኣድሪቑ ዕድመ ስልጣኑ ዘሕጽር ምዃኑ ካብ ቀደም ዝገመትናዮ እዩ። ካብቶም ብዙሓት ናይዚ ስቕታ ትርጉማት ሓደ እምበኣር ንዕቀት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ እዩ።


text:
ኮርፖረሽን ቴለኮሚኒከሽን ኤርትራ – ኤሪቴል፡ ኣብ ንኡሳን ዞባታት ዓዲ-ቐይሕን ሰንዓፈን ክህቦ ዝጸንሐ ኣገልግሎት ንምምዕባል ይሰርሕ ከምዘሎ ሓቢሩ።
ሓላፊ ናይ’ቲ ትካል ኣብ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ቐይሕ፡ ኣቶ ተስፋይ ገብረመድህን፡ እቲ ቤት-ጽሕፈት ካብ 2010 ጀሚሩ፡ መስመር ተንቀሳቓሲ ቴለፎንን መስመር ስልኪ-ኣልቦ ቴለፎንን ከውጽኡ ንዝደልዩ ተቐማጦ ንኡሳን ዞባታት ዓዲ-ቐይሕ፡ ሰንዓፈ፡ ጸሮናን ክፋል ንኡስ ዞባ ሰገነይትን ኣገልግሎት ይህብ ከምዘሎ፡ እዚ ድማ ነቲ ኣቐዲሙ ናብ መንደፈራ ንምኻድ ዝነበረ ኰለል ከምዘወገዶ ገሊጹ።
ኣብ 2002 ኣብ ዓዲ-ቐይሕ ዝተተኽላ 15 ናይ ጐደና ቴለፎናት እውን፡ ንተመሃሮ ኮለጅ ጥበባትን ማሕበራዊ ስነ-ፍልጠትን ከምኡ’ውን ንተቐማጦ ዓዲ-ቐይሕ ኣገልግሎት ይህባ ከምዘለዋ ዝሓበረ ኣቶ ተስፋይ፡ ዕድመ ንኽህልወን ተገልገልቲ ግቡእ ኣጠቓቕማ ከዘውትሩን ክከናኸንወንን ተላብዩ።
ቐይሕ 2080፡ ኣብ ንኡስ ዞባ ሰንዓፈ ድማ 1097 ዓማዊል ስልኪ ኣልቦ ቴለፎን (CDM) ከምዘለዉ፡ ኣብ ከተማ ዓዲ-ቐይሕ ዝርከባ ሓሙሽተ ትካላት ኢንተርነት ድማ ጽቡቕ ኣገልግሎት ኣብ ምሃብ ከምዝርከባ፡ ወኪል ኤሪና ሓቢራ።


text:
ህውይማን ራይስት ዎች ዝተብሃለ ጉጅለ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሓይልታት ፀጥታ ኢትዮጵያ ካብ ዝሓለፈ ሕዳር ጀሚሩ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ልዕሊ 400 ሰባት ቐቲሎም ኢሉ።
እቲ ትካል ኣብ ዘውፅኦ ሓድሽ ፀብፃብ ወታደራት ብዘይ መጠንቀቕታ ኣብ ልዕሊ ናይ ኦሮሚያ ተቓወምቲ ብተደጋጋሚ ይትኩሱ ነይሮም ይብል።መብዛሕቲኦም ዝተቐትሉ ትሕቲ 18 ዓመት ቆልዑ ሓዊሱ ተምሃሮ እዮም ኢሉ’ሎ።
ፖሊስ እቲ ተቓውሞ ካብዝጅምር ንዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት ከምዝኣሰረን ብዙሓት ኽሲ ከይቐረቦምን ጠበቓታት ይኹን ኣባላት ቤተ ሰቦም ከይኣይርኣዩዎምን ተኣሲሮም ይርከቡ ይብል።
ገለ ናይ ተቓውሞ ሰልፈኛታት ናብ ወራርን ዕንወትን ንብረት መንግስቲ ዘምርሕ ህውከት ከምፈጠሩ እውን ህውማን ራይትስ ዎች ሓቢሩ’ሎ።
ሚንስቴር ጉዳያት ኮሚኒኬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ብዛዕባ እዚ ተሓቲቶም ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ ኣብ ባይታ ዘሎ ናይ ባዕልና ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኣፃሪዩ እዩ፤ህውይማን ራይትስ ዎች ግን ኣብ ባይታ ስለዘየለ ጭቡጥ ኣይኮነን ኢሎም።


text:
ናይ ደቡብ ኦላንድ ዓለማዊ ውርሻ ኣብ ሞርቢሎንጋ ኮሙን ይርከብ። ኣብኡ ግሩምን እንኮ ዝኾነን ኣዕዋፍን ህያው ታሪኽን ባህልን ዘለዎ ተፈጥሮ ክትዕዘብ ትኽእል።
መንበሪ-ገዛ
እቲ ዝዓበየ ኣካራዪ ወኪል እቲ ሞርቢሎንጋ ቡስታድ ኦ.ቤ እተባህለ እዩ። ንሱ ኣብ ኩሉቲ ኮሙን ኣባይቲ ኣለዎ። ይኹንምበር ብሕታውያን ኣካረይቲውን ኣለዉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ሞርቢሎንጋ ኮሙን ሽወደን ዘይኮነ ካልእ ቋንቋ ዚዛረቡ ብዙሓት እዮም፡ ንኣብነት ከም ቋንቋታት ቦስንያ፡ ዳሪ፡ ፋርስ፡ ዓረብ፡ ሩስያ፡ ታይላንድን እንግሊዝን። እቲ ቤትትምህርቲ ብዙሓት ዚዛረቡዎ ቋንቋ ምስ ዚህሉ ብናይ ኣደ ቋንቋ ትምህርቲ ይህብ እዩ። ምስ ሰበስልጣን ክትራኸብ ከሎኻ ተርጓማይ ንሕዘልካ ኢና፡ ወይ ብተለፎን ወይ ብኣካል ዘስተርጉም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ሞርቢሎንጋ ኮሙን ኣብ ብዙሕ እተፈላለየ ሸነኻት ሃብታም ማሕበራዊ ህይወት ኣለዎ፡ ከም ስፖርትን ባህልን። ነቲ ናይ ሞርቢጋታን ኮሙን ደብተር ማሕበራት ተወከስ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ሞርቢልንጋን ፈርየስታደንንን ሶድር ሞከልቢን ሰከንድሃንድ ቡቲክ ኣሎ
ኣብ ፈርየስታደን ናይ ነቶ ሱፐርማርከት ኣሎ። ኩፕ ኣብ ፈርየስታደንን ሞርቢሎንጋን ኣሎ። ኢካ ኣብ ፈርየስታደንን ሞርቢሎንጋን ሰድራ ሞክለቢን ግረንሆገንን ይርከብ።
ቤትጽሕፈት ቀረጽ ኣብ ካልማር ኣሎ
ኣብ ኖርሊደን፡ ካልማር፡ ናይ እተፈለለየ ሃገራት ባህላዊ መግቢ ኣሎ
ኣብ ፈርየስታደንን ሞርቢሎንጋን ሰድራ ሞክለቢን ቤት ንባብ ኣሎ
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ሞርቢሎንጋ ኮሙን ኣብ መላእ ኮሙን ኣጸደ ህጻናት ኣለዎ
ኣጸደ ህጻናት ነቲ ኣጸደ ህጻናት ኪበጽሖ ዘለዎ ሽቶ ዚገልጽ ናቱ ካሪኩለም ኣለዎ
እቲ ኣጸደ ህጻናት ብመሰረት ናይ ነፍስወከፍ ህጻን ድሌት እዩ ዚሰርሕ
ናብ ሓፈሻዊ ኣጸደ ህጻናት ወይ ድማ ናብ ኣጸደ ህጻናት ትግደስ እንተ ዄንካ ንውላድካ ኣብኡ ንኺኣቱ መስርዕ/ሪጋ ኣትሕዞ።
ሓታቲ ዕቝባ ዄንካ ስራሕ ዘይብልካ ወይ ዘይትምሃር ምስ እትኸውን እቲ ውላድካ ኣብቲ ሓፈሻዊ ቅድመቤትትምህርቲ 15 ኣብ ሰዓት ኪምሃር መሰል ኣሎካ። እቲ ሓፈሻዊ ቅድመትምህርቲ ንደቂ 3-5 ዓመት እዩ።
እትሰርሕ ወይ እትምሃር ምስ እትኸውን ውላድካ ብድሌትካ ኣብቲ ኣጸደ ህጻናት ኪውዕል ይኽእል። ኣጸደ ህጻናት ንደቂ 1-5 ዝዕድመኦም እዩ።
ክፉት ኣጸደ ህጻናት
ኣብቲ ናይ ፈርየስታደን ማእከል ስድራቤት፡ ነቶም ምስቶም ካብ 0-5 ዝዕድመኦም ደቆም ኣብ ገዛ ዚውዕሉ ክፉት ቅድመትምህርቲ ኣሎ። ሽዑ ንስኻን ውላድካን ኣብቲ ውላድካ ዝጻወተሉን ሓድሽ ነገር ዚመሃረሉን ትምህርታዊ ሃዋህው ትህሉ። ምስ ካልኦት ወለዲውን ትራኸብን ትፋለጥን። ንስኻ ከም ወላዲ መጠን ትምህርታውን ማሕበራውን ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ካብታ ኣብ ሰሜን ዘላ ግሎሚንገ ክሳዕ እታ ኣብ ደቡብ ዘላ ሶድራ ሞከልቢ ሸሞንተ መባእታዊ ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ። ንሕና ኩሎም ህጻናት ውሕስነት ኪስምዖምን ጽቡቕ ውጽኢት ኪረኽቡን ንጽዕር።
ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ተምሃሮ ንዚምልከት ግሩም ናይ ምድላው ትምህርቲ ኣሎና
እቲ ኮሙናዊ 7ይ-9ይ ክፍሊ ቤትትምህርቲ ኣኣብ ሞርቢሎንጋ ኣሎ። ናይ ኦላንድ ናጻ ቤትትምህርቲ ካብ 7ይ-9ይ ክፍሊ ዘለዎ ኣብ ፈርየስታደን ዚርከብ ቤትትምህርቲ እዩ።
ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ
ናይ ሞርቢሎንጋ ኮሙን ተምሃሮ ናብቲ ናይ ካልማር ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ እዮም ዚኸዱ ናይቲ ናይ ካልማርሱንድ ፈደረሽን ዪምናሴት ኣካል ድማ እዮም
ዕድላት ትምህርቲ
SFI- ሽወደን ንስደተኛታት
SFI- ትምህርቲ ኣብ ሞርቢሎንጋ ይርከብ
ትምህርቲ ኣባጽሕ
ኣብ ካልማር ብመባእታውን ካልኣይ ደረጃውን ኮለጅን ደረጃ ናይ ኣባጽሕ ትምህርቲ ንምርካብ ጽቡቕ ተኽእሎታት ኣሎ። ኣብዚ፡ ናይ ኣባጽሕን/ኮምቩክስ ናይ ሞያን ስልጠና ኣሎ። ኣብ ካልማር ናይ ሊነዩኒቨርሲቲውን ኣሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
ሕክምና ምስ እትደሊ ብቐዳምነት ናብቲ ናይ ጥዕና/ክንክን ማእከል ኪድ። ኣብ ፈርየስታደንን ኣብ ሞርቢሎንጋን ኣሎ።
ናይ ኣደታት ክንክን ጥዕናን ናይ ህጻናት ክንክን ጥዕናን ኣብ ፈርየስታደን ማእከል ስድራቤት ይርከብ
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኣብ ኣዚዩ ኣገዳሲ ዝርርብ ተርጓማይ ይጽዋዕ
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ናይ ካልማር ወረዳ ትራፊክ (KLT) ኣብ ዝዓበየ ክፋል ናይቲ ኮሙን ናይ ኣውቶቡሳት መስመራት ኣለዎ። ናብ ካልማርን ቦርይሆልምን ብኣውቶቡስ ኢዩ ዚኽየድ።
ካብ ካልማር ትኽ ኢላ እትኸይድ ባቡር ጌርካ ናብ ማልሞ/ኮፐንሃገን ትኸይድ። ናብ ስቶክሆልም ክትከይድ ምስ እትደሊ ኣብ ኣልቨስታ ባቡር ትቕይር።
መዓርፎ ነፈርቲ ካልማር ናይ ወጻእን ውሽጣውን በረራ ኣለዎ
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ሞርቢሎንጋ ኮሙን እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ። ኣብኡ ኣብ ፍርያት መግብን ንግድን ኢንዱስትርን ዚነጥፋ ነኣሽቱን ዓበይትን ዋኒናት ኣለዋ። ቢዚነሳዊ ህይወት ብቱሪዝምን ብናይ ካልማር ቅርበትን ይጽሎ። ናብ ኦላንድ ዓመት ዓመት ብዙሓት በጻሕቲ ሃገር ይመጹ። ስለዚ ኣብቲ ኮሙን እኹል መሸጣን እተፈላለየ ናይ ቱሪዝም መሳለጥያታትን ስነጥበባውያንን ኢደጥበባውያንን ኣለዉ።


text:
‘ኣብ ኢህወዴግ መዝነት መሪሕነት በቢተራ ይብጸሓና’ ዝብል ኣሰራርሓ ኣይጸንሐን ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ’ ይብል ናይ ሎሚ ጋሻና ኣቶ ኣታኽልቲ እምባየ።
‘መሪሕነት ዝምዘዝ ብመንጽር ጽፉፍ መስርሕ ገምጋም’ ምዃኑ’ውን ይገልጽ። ኣብ ኢህወዴግ ውልቀ-ሰባት ኣይኮኑን ዝግምገሙ ውድባት’ምበር፣ ኢህወዴግ ዝነጸሮም መደባት ኣለው፣ ኣብ ገምጋም ድማ ዝራኣይ እከለ እንታይ ገይሩ ዝብል ዘይኮነስ ውድባት ኣብ ምዕዋት እቲ መደባት ዝነበረት ተራ’ዩ’ በለ ኣታኽልቲ እምባየ።
ኣብ’ዘን ዝቕጽላ ሒደት መዓልታት ዝእከብ ማእከላይ ኮሚቴ ኢህወዴግ ንፈጻሚ ስራሕ ዘቕርበሉ ሪፖርት ገምጊሙን ኣማሓይሹን ኣቦ መንበርን ምክትል ኢህወዴግ ክመርጽ’ዩ።
እቲ ብማእከላይ ኮሚቴ ኢህወዴግ ዝምረጽ ኣቦ መንበር፣ ብቀጥታ ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ንክኾን ኣብ ፓርላማ ቀሪቡ ድምጺ ከምዝግበረሉን ስልጣን ከምዝርከብን ኣቶ ኣታኽልቲ ሓቢሩ።
ማእከላይ ኮሚተ ኢህወዴግ ካብ ኣርባዕቲኦም ኣባል ውድባት 45 ኣባላት ብሓፈሽኡ 190 ኣባላት ዝሓቆፈ ላዕለዋይ ኣካል ኢህወዴግ’ዩ።


text:
ወለዲ ካብ ውድድር ሮቦት ዋሽንግተን ዲሲ ዝተሰወሩ ብሩንዳዊያን ተማሃሮ ኣይተሻቐሉን፡እዚ ማለት ድማ ብዛዕባ ሓለዋት እቶም ተማሃሮ ይፈልጡ’ዮም ክብሉ መማህራን ይኸሱ።
ወለዲ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ውድድር ሮቦት ዋሽንግተን ዲሲ ዝተሰወሩ ጉጅለ ተማሃሮ ብሩንዳዊያን ብወግዒ ዝሃብዎ መግለጺ ከምዘየለ እንተኾነ ክልተ ካብቶም ተማሃሮ ግን ኣብ ካናዳ ምርኣዮም ምግላጹ ይዝከር። እቶም ኣርባዕተ ግን ክሳብ ሕጂ ኣበይ ከምዘለው ኣይተፈልጠን።
ዳይሬክተር እቲ ክልተ ካብቶም ዝተሰወሩ ተማሃሮ ዝመሃረሉ ዝነበሩ ቤት ትምህሪ ኢተለቲክ ካል ኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ “ ወለዲ እቶም ተማሃሮ ዋሽንግተን ዲሲ ምስ አተው ከምዘይምለሱ ንወለዶም ምሕባሮም ገለ ካብ ወለዲ ገሊጾምል ኣዮም” ይብሉ።
መራሒ እታ ናብቲ ውድድር ዝኸደት ጉጅለ ዓርቢ ናብ ብሩንዲ ምምላሱን ብዛዕባ ምስዋር እቶም ተማሃሮ ዝፈልጦ ከምዘየለ እንተኮነ ወለዲ እቶም ተማሃሮ ግን ብዛዕባ ሓለዋቶም ንምፍላጥ ምስ ኡ ከምዘይተዘራረቡ ይገልጽ።


text:
ክብሪ ታቦትን ብዛዕባ ታቦት ዝለዓሉ ሕቶታትን መልስታቶምን
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ክብሪ ታቦትን ብዛዕባ ታቦት ዝለዓሉ ሕቶታትን መልስታቶምን
ታቦት፦ ካብ ‘ቤተ’ ዝብል ግእዛዊ ግሢ ዝተረኽበ እዩ። ትርጒሙ ኸኣ፦ ማኅደር፡ መኅደሪ፡ ማኅደረ እግዚአብሔር ማለት እዩ። ታቦት፡ ኣብ ውሽጢ ቤተ መቕደስ ካብ ዘለዉ ንዋያተ ቅድሳት ላዕላዋይ ደረጃ ኂዙ ዚርከብ፡ ዝተፈልየ ክብርን ታሪኽን ዘለዎ እዩ። ብፍቓድ እግዚአብሔር ንምእመናን ምስክርን ምልክትን ኣምልኾኦም ንኪኸውን ብእግዚአብሔር ተፈቒዱ ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ካብ ሊቀ ነቢያት ሙሴ እናተመኃላለፈ ዝመጽአ እሞ ክሳዕ ምጽኣት ዚቕጽል፡ ኣብ ሰማይ ውን ዘሎ እዩ።
* ታቦት ኣብ ብሉይ ኪዳን
ኣቐዲሙ ዅሉ ወዲ ኣዳም ብጽሑፍ ዝተዋህበ ሕጊ ዘይኮነስ ብሕገ ልቡና እዩ ዝነብር ዝነበረ። ሰብ ብሕገ ልቡና ንፈጣሪኡ ከምልኽን ኪርዳእን ስለዘይከኣለ፤ ብዓይኑ ርእዩ፡ ብእዝኑ ሰሚዑ፡ ንፈጣሪኡ ናይ ምምላኽ ድልየት ከምዘለዎ ካብ እግዚአብሔር ዝተሠወረ ስለዘይነበረ ካብ ሕገ ልቡና ናብ ሕገ ኦሪት (ጽሑፋዊ ሕጊ) ኪሳገር ባዕሉ እግዚአብሔር ፈቐደሉ። ነቲ ሕጊ ናብ ሕዝቡ ዘብጽሕ ድማ ንእሙን ኣገልጋሊኡ ሊቀ ነቢያት ሙሴ መረጸ። “ከምተን ቀዳሞት ዝበላ ኽልተ ጽላት እምኒ ጽረብ እሞ ናባይ ናብዚ እምባ ደይብ፡ ብዕንፀይቲ ጌርካ ድማ ታቦት ሥራሕ። ነቲ ኣብተን ዝሰበርካየን ቀዳሞት ጽላት ዝነበረ ቓላት ከኣ ኣብዘን ጽላት እዚአን ክጽሕፎ እየ፡ ናብቲ ታቦት ድማ ከተንብረን ኢኻ” ኢሉ ድማ ኣዘዞ። (ዘዳ.10፡1-5, ዘፀ.24:12) በዚ ኸኣ ዓሠርተ ትእዛዛት ዝተጻሕፎ ቅዱስ ሰሌዳ ጽላት ብእግዚአብሔር ከምዝተዋህበን፥ ናይ’ዚ ጽላት መኅደሪ ዝኾነ ታቦት ድማ ብእግዚአብሔር ተኣዚዙ ከምዝተሠርሐን ንርዳእ። እቲ ዝኃድር በቲ ዝኃድረሉ ምጽዋዕ ልማድ ስለዘሎ፡ እቲ ጽላት ታቦት እናተባህለ ይጽዋዕ እዩ።
ካብ ዘመነ ሙሴ ክሳዕ ዘመነ ዳዊት ታቦተ እግዚአብሔር ከም መቕደስ ኮይኑ ኣብ ዘገልግል ደብተራ ኦሪት ኣብ ድንኳን ይቕመጥ ነበረ። እስራኤላውያን ካብ ግብጺ ካብ ዝወፅኡ፡ ድኅሪ 480 ዓመት ግና ሰሎሞን ንታቦት መኅደሪ ዝኸውን ቤተ መቅደስ ምስ ሓነፀ፡ ታቦተ እግዚአብሔር ናብ ቤተ መቅደስ ኣተወ። (1ይ ነገ. 8፥11)።
* ታቦት፡ መኅደሪ ጽላት ጥራሕ ዘይኮነስ መርኣይን መግለጽን እግዚአብሔር ውን እዩ።
ንጉሥ ኣብ ዝፋኑ ከምዝርከብን ኣብኡ ኾይኑ ከምዝርአን ከምዝግለጽን፣ ታቦት ድማ ኣምላከ እስራኤል ዚግለጸሉ፡ ናይ ክብሪ ዙፋን እዩ። እግዚአብሔር ንእስራኤል ኪእዝዝ ምስ ዝደሊ ኣብቲ ታቦት ኃዲሩ ድምፁ የስምዕ ነበረ። እግዚአብሔር ንነቢይ ሙሴ “ኣብኡ ድማ ንኣኻ ኪግለጸልካ እየ፡ ካብቲ መኽደን መተዓራቒ ኣብ መንጎ እቶም ኣብ ልዕሊ ታቦት ዘለዉ ኪሩቤል እቲ ንደቂ እስራኤል ኢለ ዝእዝዘካ ዅሉ ክነግረካ እየ።” (ዘፀ.25:22) ድኅሪ ምባሉ ሰብ ምስ ዓርኩ ከምዝዘራረብ ምስ ሙሴ ገጸ ገጽ ይዘራረብ ነበረ። (ዘፀ.33:9-11) ።
* ታቦት፡ ናይ እግዚአብሔር ኃይልን ጐይትነትን መግለጺ እዩ!
ታቦት ካብ ቅዱስነቱ ዝተላዕለ ዝተፈላለየ ኃይልን ተኣምራትን ይገብር እዩ። ድኅሪ ሞት ሙሴ ንእስራኤላውያን መሪሑ ዚጓዓዝ ዝነበረ መስፍን ኢያሱ፡ ንሕዝቡ ሩባ ዮርዳኖስ ከፊሉ ንምስጋርን ቀጽሪ ኢያሪኮ ኣፍሪሱ ንምኅላፍን ኃይሊ ዝኾኖ ታቦት እዩ። (ኢያ. ፫፥፲፯/ 3:17, ኢያ.6:1-17) ከምኡ ውን እስራኤላውያን ካብ ጸላኢ ዘድኅነና ታቦት እዩ ብምባል “. . .ኣብ ማእከልና ኾይኑ ካብ ኢድ ጸላእትና ምእንቲ ከድኅነና፡ ንታቦተ ኪዳን እግዚአብሔር ካብ ሺሎ ናባና ነምጽኣዮ” ይብሉ ነበሩ።(1ይሳሙ. 4፥3, 1ይሳሙ. 5፥1-ፍ)
ኣሕዛብ ከይተረፉ ታቦት ገባሬ ተኣምራት ምዃኑ ፈሊጦም፥ “ምእንቲ ንኣናን ንሕዝብናን ኪቐትሉናስ ታቦት ኣምላኽ እስራኤል ኣምጺኦምልና” እናበሉ መስኪሮም እዮም። (1ይሳሙ. 5፥10)።
**ታቦት ኣብ ሓዲሽ ኪዳን
ኣገልግሎት ታቦት ኣብ ብሉይ ኪዳን ተጀሚሩ ዝተረፈ ኣይኮነን። ኣብ ሓዲስ ኪዳን ውን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ኣምልኾተ እግዚአብሔር ይፍጸመሉ እዩ። ንጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ክብርን ምስጋናን ይብጽሓዮ! ኪምህር ከሎ “ንሕጊ ሙሴ ኾነ ንነቢያት ክፍጽሞም ደኣ እምበር፡ ክስዕሮም ዝመጻእኩ ኣይምሰልኩም” (ማቴ.5፥17) ብዝበሎ መሠረት፦ ናብ ዘመነ ሓዲስ ሰጊሮም ካብ ዝጸንዑ ሕግታት ብሉይ ኪዳን፡ እቲ ቐንዲ ታቦት እዩ። እግዚአብሔር ንነቢይ ሙሴ ዝሃቦ ዓሠርተ ትእዛዛት የውጣ ብዝብል ስም ኣብ ናይ ሎሚ ጽላት ይጽሓፍ። ምኽንያቱ ቓል እግዚአብሔር ዘይኣርግን ዘይሰዓርን ዝነበረን ዘሎን ንዘለዓለም ዚነብር ሕያው ቃል ስለዝኾነ።
ስለዚ ኸኣ እቲ ኣብ ጽላት ዝተጻሕፈ ሕጊ ካብ ዘይተሳዕረ፡ እቲ ዝተጻሕፈሉ ጽላትን ናቱ መኅደሪ ታቦትን ከመይ ገይሩ ክተርፍ ይኽእል፧
ታቦት ኣብ መንጎ እግዚአብሔርን ሰብን ጸኒዑ ዚነብር ናይ ኪዳን ምስክር እዩ። ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያንና ካብ ሥርዓተ ብሉይ ንዝረኸበቶም ብክርስቲያናዊ መንፈስ እናተርጐመት፡ ሥርዓተ ኦሪት ምስ ሥርዓተ ወንጌል ኣሰማሚዓ ትግልገለሎም እያ።
ሓዲስ ቤተ ክርስቲያን ተሓኒፁ ምስ ተወድአ፡ ታቦት ኪኣትዎን ኪባረኽን ግድን እዩ። ዘይነቅዝን ዘይምሽምሽን ዕንፀይቲ ወይ እምነ በረድ ምስ ተዳለወ፡ ኣብ ልዕሊኡ ስም እግዚአብሔር ይጸሓፎን ካልእ ተወሳኺ ይቕረጸሉን። ታቦት ብስም ሥላሴ፡ ብስም ቅድስት ድንግል ማርያም፡ ብስም ቅዱሳን መላእኽትን ቅዱሳን ሰባትን ይቕረጽ። ታቦት ምስ ተቐርጸ፡ ብኢድ ጳጳስ ተባሪኹን ቅብኣ ሜሮን ተቐቢኡን ኣብቲ መንበር ይሥየም፡ (ይቕመጥ)። ኣብ ጸሎተ ቅዳሴ (አኰቴተ ቍርባን) ኅብስቲ ናብ ሥጋ መለኮት፡ ወይኒ ድማ ደመ መለኮት ዚልወጥ ኣብ ልዕሊ እዚ ታቦት እዚ እዩ። በዚ ኸኣ ታቦት እቲ ኣማናዊ መግቢ ሕይወት ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ዚቐርበሉን ዚፍተተሉን መሠውዒ ይብሃል። ሠራዕያነ ሕግ ኣቦታት ኣብ ፍትሐ ነገሥት ከም ዚገለጽዎ፡ ታቦት ንዋየ ቅድሳት ናይ ቤተ ክርስቲያን ስለዝኾነ፡ “ብዘይ ብእኡ መሥዋዕቲ ምሥዋዕ ኣይግባእን”፥ ታቦት ዘይብሉ ቤተ ክርስቲያን ከም ቤት መቕደስ ኣይቍጸርን። ታቦት ዘይብሉ ቤት፡ ጸሎት ክንገብረሉን ትምህርቲ ክንመሃረሉን ንኽእል እምበር ኣብኡ ክንሳለም፡ ከነቐድስ፡. . . . ሥርዓተ ኣምልኾና ክንፍጽም ኣይንኽእልን። ከመይ! ቤተ ክርስቲያን ዝቕደስ ብታቦት ስለዝኾነ። ኣብ ዝኾነ ጊዜ ታቦት ካብ መንበሩ ኪለዓል ዘይግባእ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ጊዜ ክብረ በዓል ንዑደት ድዩ ንቡራኬ፡ ከምኡ ውን ኣገዳሲ ሥርዓት ንምፍጻምን ኣብ ጊዜ ስደት ድዩ ናይ ሓዊ ኃደጋ ምስ ዘጋጥምን ግና፡ ካህናት ፀይሮም ከንቀሳቕስዎ ይኽእሉ።
ሎሚ፣ “ኣብ ሓዲስ ኪዳን ልቦናና ታቦትን ጽላትን ስለዝኾነ ታቦትን ጽላትን የልቦን፤ ንእኡ ክትሠርሕ ንምንታይ እዚ ዅሉ ሽግር” ዝብሉ መናፍቓን ኣለዉ። ከምዝፍለጥ ልቢ ክርስቲያን ከም ታቦት መኅደሪ እግዚአብሔር ቤተ መቕደስ ምዃኑ እሙን እኳ እንተኾነ፣ ልቢ መተካእታ ታቦት ኮይኑ ከገልግል ግና ኣይክእልን እዩ ።
ታቦት፦ ይትረፍ ኣብዚ ምድሪ፡ ኣብ ሰማይ ውን ዘሎ እዩ፥ “እታ ኣብ ሰማይ ዘላ መቕደስ ኣምላኽ ከኣ ተኸፍተት፡ ኣብታ መቕደስ ኣምላኽ እውን ታቦት ኪዳኑ ተራእየ” ከምዝብል፡ መቕደስን ታቦት ሕግን ንሰማያዊ ሥርዓት መሲሉ ኣብዚ ምድሪ መስገዲ፡ መጸለዪ፡ መሠውዒ ኪኸውን ዝተሠርዐ እዩ። (ራእ.11፥19) ነዚ ከጽንዕ ከሎ ሊቅ ቤተ ክርስቲያንና ዮሓንስ ኣፈወርቅ ኣብ ድርሳኑ ክፍሊ 17 ፥ “ርኢከኑ ኦ ፍቁር ከመ ሥርዓተ ምድር ተገብረ በአርአያ እንተ በሰማያት / ኦ ፍቁር ኃወይ ኣብዚ ምድሪ ዘሎ ሥርዓት በምሳል እቲ ኣብ ሰማያት ዘሎ ከም ዝተሠርዐ ኣስተውዒልካ ዶ!” ይብል።
ኣብ ሰማይ ቤተ መቅደስ ከምዘሎ ኣብ ምድሪ ውን ቤተ መቅደስ ኣሎ፥ ኣብ ሰማይ ታቦት ከምዘሎ ኣብ ምድሪ ድማ ታቦት ኣሎ። ስለዚ ኣብ ሰማይ ዘሎ ቤተ መቅደስን ታቦትን ከይተረፈ፡ ኣብ ምድሪ ዘሎ ቤተ መቅደስን ታቦትን ዝጠፍኣሉ ምኽንያት እንታይ እዩ፧ ዓላውያነ ሕግ መናፍቃን “ኣብ ምድሪ ዘሎ ታቦት ከም ጣዖት፡ ቤተ መቅደስ ከም ቤተ ጣዖት እዩ” እንተበሉ፡ (ሎቱ ስብሐት!) ነቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ታቦትን ቤተ መቅደስን ደኣ እንታይ ክብልዎ እዮም፧ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ፡ ኣብ መንጎ ታቦትን ጣዖትን ዘሎ ፍልልይ ንምግላጽ፡ ታቦት ኣብ ሓድሽ ኪዳን ውን ከም ዘገልግል ንምርግጋጽ፡ ንሰብ ቆሮንቶስ ኪጽሕፈሎም ከሎ፦ “ጽድቅን ኃጢኣትን እንታይ ኣራኺብዎ፧ ወይስ ብርሃን ምስ ጸልማት እንታይ ኅብረት ኣለዎ፧ ክርስቶስ ከ ምስ ቤልሆር እንታይ ምስምማዕ ኣለዎ፧ ንኣማኒ ምስ ዘይኣማኒ እንታይ ግደ ኣለዎ፧ ንታቦተ እግዚአብሔር ኣብ ቤተ ጣዖት ዘንብርከ መን እዩ፧” ይብል። (2ይ ቆሮ. ፮፥፲፬-፲፯/ 6፥14-17 ናይ ግእዝ መጽሓፍ ቅዱስ ተመልከት) ምሁረ ኦሪት ቅዱስ ጳውሎስ ነዚ ዝጠቐሰ ንታሪኽ ብሉይ መሠረት ገይሩ እዩ፥ ፍልስጥኤማውያን ንታቦት ኣምላኽ ወሲዶም ኣብ ጥቓ ዳጎን ምስ ኣቐመጥዎ፡ ንጽባሒቱ እንሆ ዳጎን እቲ ማእከሉ ጥራይ ተሪፉ ርእሱን ክልተአን ኣእዳዉን ተቘሪጹ ኣብ ቅድሚ ታቦት እግዚአብሔር ብግንባሩ ናብ ምድሪ ወዲቑ ጸንሐ። (1ይ ሳሙ 5፥1-4) “ኣነ እግዚአብሔር ኣምላኽኩም እየ እሞ ንስኻትኩም ጣዖታት ከይትገብሩ። እተወቕረ ምስሊ ወይ ሓወልቲ ድማ ኣይተቑሙ ወይ እተሣዕለ እምኒ ኪትሰግድሉ ኢልኹም ኣብ ምድርኩም ኣይትግበሩ። . . .” ኢሉ ካብ ጣዖታት ክንሕሎ ባዕሉ እግዚአብሔር ምሂሩና እዩ። (ዘሌ. ፳፮፥፩-፪/ 26፥1-2) ንታቦት ኣየድልን ዝብሉን ከም ጣዖት ገይሮም ዝሓስቡን ሰባት ማዕረ ክንደይ ተጋግዮም ኣለዉ። ከመይ! ብትእዛዝ እግዚአብሔር ንዝተሠርሐ ታቦት ምልጋጽ ንእግዚአብሔር ምንዓቕን ኣብ ልዕሊኡ ምሽክዕላልን ስለዝኾነ። (ዘፀ.25፥10-40, ዘፀ.26፥31-37, ዘጽ 37፥1-9)።
* ክብሪ ታቦት
ታቦት፡- ናይ እግዚአብሔር ናይ ክብሩ መግለጺ ዝፋን ስለዝኾነ ኪኸብር ናይ ግድን እዩ። በዚ ምኽንያት እዮም ሕዝበ ክርስቲያን፡ ታቦት ኪዓውድን ኪነግሥን ከሎ እናሰገዱ ዝዕልሉ፡ ዘንጨብጭቡን ዝግባእ ክብሪ ዚህቡን። ነዚ መሠረቱ፦“እቲ ታቦት ኪዳን እግዚአብሔር ናብ ሰፈር ምስ ኣተወ፡ ብዘለዉ እስራኤል ምድሪ ኽሳዕ እተንደቕድቕ ብዙኅ ዕልል በሉ፡ ፍልስጥኤማውያን ከኣ እቲ ድምፂ ዕልልታ ምስ ሰምዑ፡ እዚ ኣብ ሰፈር ዕብራውያን ዘሎ ድምፂ ብዙኅ ዕልልታስ እንታይ ኮን እዩ፧ በሉ። ታቦት እግዚአብሔር ናብ ሰፈር ከም ዝኣተወ ኸኣ ፈለጡ።” (1ይ ሳሙ. 4፥5) ንጉሥ ዳዊትውን ታቦተ ጽዮን ኣብ ቤት ኣሚናዳብ ድኅሪ ምቕማጣ፣ ንኽብሪ ታቦት ሠላሳ ሽሕ ዝኣኽሉ ሰባት ኣሰሊፉ ፡ ኣብ ሓድሽ ሠረገላ ኣንቢሩ ብኽብሪ እናዘመረን እናሸብሸበን ናብ ከተማ ኣእተዋ።ሰበይቱ ሜልኮል ግና ንታቦተ እግዚአብሔር ክብሪ ብዘይ ምሃባ ማሕፀና ተዓፅወ።(2ይ ሳሙ. 6: 6-23) ሜልኮል ምሳሌ ናይቶም ንታቦት ክብሪ ዘይህቡ መላገጽቲ ሰባት እያ።
ታቦት፡ ክቡር ስለዝኾነ ሥልጣነ ክህነት ዘለዎ እዩ ዚትንክፎን ዚፆሮን፣ እግዚአብሔር ንታቦት ዚኅዙን ዚስከሙን ሥልጣን ዘለዎም ጳጳሳትን ቀሳውስትን ጥራሕ ከም ዝኾኑ መለበሚ ንምግባር፣ ነቶም ንታቦት ናብ ውሽጡ ዚጠመቱ፣ ብድፍረት ዚተንከፉ ከም ዝቐሠፎም ምስትውዓል ይግባእ። (1ይ ሳሙ. 6፥19)።
ክሳዕ ሎሚ ምእመናን ርኅቕ ኢሎም እዮም ክብሮም ዚገልጹ፣ በቲ መስፍን ኢያሱ ንሕዝበ እስራኤል ዝሃቦም መጠንቀቕታ እዩ፥“እቶም ካህናት ሌዋውያን ነቲ ታቦት ኪዳን እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ፆይሮምዎ ምስ ርአኹም፡ ንስኻትኩም ድማ ካብ ሰፈርኩም ነቒልኩም ስዐብዎ፡ ኣብ መንጎኹምን ኣብ መንጎኡን ግና ክልተ ሽሕ እመት ሥፍሪ ዚኣክል ዝምርኃቑ ይኹን እምበር፡ ኣይትቕረብዎ።” ኢያ. 3:3።
ንሥጋኡን ደሙን ናይ ክብሪ ዝፋኑ ንዝኾነ፡ ቅዱስ ስሙ’ውን ንዝተጻሕፎ ቅዱስ ታቦት ምኽባር ማለት፡ ነቲ ኣብ ዙፋን ኪሩቤል ዚቕመጥ እግዚአብሔር ምኽባርን ምፍራህን እዩ። ከመይ! ንዝፋን ንጉሥ ምኽባር ማለት ነቲ ንጉሥ ምኽባር ዶ ኣይኮነን፧
* ስግደት ንታቦት
ታቦት፦ ናይ ጸጋ፡ ናይ ክብሪ ዝስገደሉ ምኽንያት ስም እግዚአብሔር ስለዝተጻሕፎ እዩ።“ኣብ ሰማያትን ኣብ ምድርን ኣብ ትሕቲ ምድርን ዘሎ ዅሉ ብርኪ ንስም ኢየሱስ ምእንቲ ኪምብርከኽ . . .” ከምዝብል፡ ንስም እግዚአብሔር ናብ መሬት ተደፊእካ ምስጋድ ይግባእ። መስፍን ኢያሱ ምስቶም ዓበይቲ እስራኤል “ኣብ ቅድሚ ታቦት እግዚአብሔር ብገጾም ናብ ምድሪ ከም ዝተደፍኡ” (ኢያ. ፯፥፮/ 7፥6) ከምኡ ውን ንጉሥ ዳዊትን ኵሎም እስራኤላውያንን ንታቦት ይሰግዱ ከም ዝነበሩ ተጻሒፉልና ኣሎ።
ለቡ! ታቦት፡ ስመ እግዚአብሔር ዝተጻሕፎ፡ ናይ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ዝዳለወሉ መሠውዕን ማኅደር እግዚአብሔርን እዩ ኢልና ንሰግደሉ እምበር ታቦት ናይ ባህርይ ኣምላኽ እዩ ኢልና ፍጹም ኣይንሰግድን ኢና።
* ምሳሌ ታቦት
ታቦት መኅደሪ ቓላት እግዚአብሔር ዝተጻሕፎ ‘ጽላት’ ከም ዝኾነ፡ እታ ኣማናዊት ታቦት ዝተባህለት ቅድስት ድንግል ማርያም ድማ ናይ ኣካላዊ ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ መኅደሪት ኾይና ብምርካባ ምሳሌ ታቦት እያ።
“ነተን ጽላት ካብ ኢዱ ደርበየን፡ ኣብ እግሪ እቲ ኸረን ከኣ ሰበረን” (ዘፀ. 32፥19) ከም ዝብል ዋላ እኳ እቲ መጀመርታ ዝተዋህበ ጽላት ታቦት ኪዳን እኳ እንተ ተሰብረ፡ ቃል ኪዳን ዘይልወጥን ዘይሰዓርን ስለዝኾነ ግና ተሰይሩ ኣይተረፈን፣ ዳግማይ ተቐሪጹ፡ ንቐጻሊ’ውን ኣብ ዘድልየሉ እዋን ንኽሥራሕ ተኣዘዘ፣ (ዘፀ 34፥1-ፍ) እዚ ምሳሌን ሓተታ ዘለዎን እዩ፡-
ሀ. እቲ ዝተሰብረ ጽላት ናይ ኣዳምን ሔዋንን ምሳሌ እዩ። ጽላት፡ ብምኽንያት በደል ሕዝቢ እስራኤል ከም ዝተደርበየ ኣዳምን ሔዋንን’ውን ብሰንኪ በደሎም ካብ ኢድ እግዚአብሔር ተደርብዮም ምንባሮም ምሳሌ እዩ።
ለ. እቲ ዳግማይ ዝተቐርጸ ጽላት ግና ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምሳሌ እዩ። ዳግማይ ምሥርሑ፡ ዋላ እኳ ኵሉ ሰብ ብምኽንያት ሔዋን ሞተ ሥጋ ሞተ ነፍስ ተፈሪድዋ እንተነበረ፡ በታ ዳግማይ ኣዳም ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተረኽበላ ቅድስት ድንግል ማርያም ናይ ምድኃኑ ምሳሌ እዩ። ሕዝበ እስራኤል በቲ ዳግማይ ዝተቐርጸ ጽላት እናተመርሑ ምድረ ርስቲ ከምዝወረሱ፡ ሕዝበ ክርስቲያን ውን ብድንግል ማርያም እናተመርሑ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ኪወርሱ እዮም እሞ በዚ “መራኂት መንግሥተ ሰማያት” ትበሃል።
* ብዛዕባ ታቦት ዚለዓሉ ሕቶታትን መልስታቶምን፦
ዓላውያነ ሕግ መናፍቃን ንታቦት ብዝምልከት ብዙኅ ሕቶታት የልዕሉ እዮም። ውኁዳት ካብቶም ሕቶታት ድማ፦
* ሕቶ፦ ኣብ ኤር.3፥16 “በቲ ዘመን እቲ ምስ በዛኅኩምን ኣብቲ ምድሪ ምስ ተፋሬኹምን፡ ብናይ ታቦት ኪዳን እግዚአብሔር ኣይኪዛረቡን፡ ኣይኪሓስብዋን ኣይኪዝክርዋን ድማ እዮም፡ ኣይከተድልዮምን እያ፡ ከም ብሓድሽውን ኣይኪገብርዋን እዮም፡ ይብል እግዚአብሔር” ብዝብል ጥቕሲ፥ ኣድላይነት ታቦት እንታይ እዩ፧ ንምንታይከ የገድስ፧
* መልሲ፦ነዚ ሕቶ እዚ ንምምላስ ኣቐዲምካ መዓስ እዮም ዘይሓስብዋ፧ ኣበይ እዮም ዘይዝክርዋ፧ መዓስ እያ ዘይተድልዮም፧ ኣበይ እዮም ከም ብሓድሽ ዘይገብርዋ፧ ንዝብሉ ሕቶታት ምምላስ የድሊ። እዚ ድማ እስራኤላውያን ተማሪኾም ኣብ ፋርስ ባቢሎን 70 ዓመታት ኣብ ዝተቐመጥሉ ብዘይ ታቦት ስለ ዝነበሩ ታቦት እንተ ደለዩ ውን ኪረኽቡ ስለ ዘይክእሉ “ኣይተድልዮምን ኣይሓስብዋን” በለ። “ኣበይ እዮም ዘይዝክርዋ፧ ኣበይ እዮም ከም ብሓድሽ ዘይገብርዋ፧” እንተ ተባህለ ኣብ ፋርስ ባቢሎን እዩ። በቲ ጸኒዕዎም ዝነበረ መከራ ንታቦት ክዝክሩ ኾነ ከምቲ ኣብ እስራኤል ዝነበርዎ ኣብ ባቢሎን ከም ብሓድሽ ኪጥቀሙላ ስለዘይከኣሉ “ኣይኪዝክርዋን ከም ብሓድሽ ኣይኪገብርዋን” በለ። እምበኣር ነቢይ ኤርምያስ ዝተዛረበ ነተን 70 ዓመታት ኣብ ፋርስ ባቢሎን ብዘይ ታቦት ዝነበሩለን እምበር ንሓዋሩ ኣይበለን። ድኅሪ ሚጠት (ካብ ምርኮ ምምላሶም) ታቦት ኣይገበሩን ድዮም፧ ገይሮም እምበር። ስለዝኾነ ድማ ናብ ሃገሮም እስራኤል ምስ ተመልሱ ነቲ መኅደሪ ታቦት ዝኾነ ቤተ መቅደስ ኣሐዲሶምን ቀዲሶምን ከም ቀደሞም ናብ ታቦት ተመሊሶም እዮም።
* ሕቶ፦ ኣብ ዘዳ. 31፥13, 32፥15-1 34፥1-5, 2ይዜና 5፥10 እግዚአብሔር ንሙሴ ዝሃቦ ኽልተ ጽላት ጥራይ ከምዝኾነ ነንብብ። እንተኾነ ግና ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ብዙኅ ጽላት ካበይ ኣምጺኣቶ፧ ኣብዚኅካ ቅረጽ ዝብል ዶ ኣሎ እዩ፧
* መልሲ፦ እግዚአብሔር ባዕሉ ኣዳልዩ ንሙሴ ዝሃቦ ክልተ ጽላት፡ እስራኤል ጣዖት ከምልኹ ምስ ጸንሕዎ፡ ሙሴ ተቘጢዑ ሰበሮ። ምሕረቱ ንዘለዓለም ዝኾነ እግዚአብሔር ውን ንነቢይ ሙሴ፡ ከምተን ናይ መጀመርታ ኣምሲሉ ኪሠርሕ ምስ ነገሮ፡ ንእአን ዝመስል ሠርሐ። ምሥራሕ ጥራይ ዘይኮነ ውን ነተን ዓሠርተ ናይ ቃል ኪዳን ቃላት ኣብ ጽላት ንኽጽሕፈን ሥልጣን ተዋሂብዎ፡ ኣብ ጽላት ጸሓፈ። (ዘፀ. 34፥27-28) ካብዚ ጊዜ እዚ ጀሚሩ፡ ጽላት ኮነ ታቦት፡ እናኣምሰልካ ናይ ምሥራሕ ሥልጣን ተረኽበ። ነዚ ብዚምልከት ኣቦታት
“ኣዳም እንተ ዘይብድል ነይሩ፡ ኣምላኽና ሰብ ኾይኑ ኣብ ቀራንዮ ምእንታና ምስቃሉን ምምዋቱን ኵሉ ፍቕሪ ምሥጢሩ ኣይምፈለጥናን ነይርና” ከምኡ ውን “እስራኤላውያን ምስሊ ምራኽ ኣብዝኾነ ጣዖት እንተዘይብድሉ ሙሴ ኣይምተቘጠዐን፡ እግዚአብሔር ዘዳለወን ጽላት ውን ኣይምተሰብራን፤ ወዲ ሰብ ውን ነተን ብእግዚአብሔር ዝተሠርሓ ቐዳሞት ጽላት ኣምሲሉ ኪሠርሕ ሥልጣን ኣይምነበሮን፡ እንተ ሠርሐ ውን ንምንታይ ሠሪሕካ ንዝብል ሕቶ፡ መልሲ ኣይምረኸበሉን ነይሩ” ይብሉ። ስለዚ ጽላት ኣምሲልካ ኣባዚኅካ ናይ ምሥራሕ ሥልጣን፡ ካብ ኣቦና ሙሴ ክሳዕ ምጽኣት ዝቕጽል እዩ።
ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ ሥርዓት ናይ ጽላት ኮነ ናይ ቤተ መቅደስ፡ ኣገልግሎት ናይ መሥዋዕቲ ኾነ ናይ ዕጣን ኣብ ኢየሩሳሌም ጥራይ ስለዝነበረን ናይ ካልኦት ሃገራት ሕዝቢ ዝኽተልዎ ሥርዓተ ጣዖት እምበር ሕጊ እግዚአብሔር ብዘይምንባሩን እቲ ጽላት ተባዚኁ ንኻልእ ሃገር፡ ሕዝቢ ኣይተዋህበን ነበረ።
ኣብ ሓዲስ ኪዳን ግና “ስመይ ኣብ ማእከል ኣሕዛብ ዓቢይ ስለዝኾነ ስመይ ካብ ምብራቕ ፀሓይ ክሳዕ ምዕራባ ኣብ ኣሕዛብ ዓቢይ እዩ እሞ ኣብ ኵሉ ቦታ ንስመይ ዕጣን ይዓጥኑ፡ ንጹሕ መሥዋዕቲ ድማ የቕርቡ ይብል እግዚአብሔር ጐይታ ሠራዊት” (ሚል. 1፥11, ማር. 11፥17, ኢሳ. 36፥7, ኤር. 7፥11) ተባሂሉ ብዝተነግረ ቓል፡ ምእመናን ካብ ምብራቕ ፀሓይ ክሳዕ ምዕራብ በዝኁን ሥርዓተ ኣምልኾ’ውን ካብ ኢየሩሳሌም ወፃኢ ኣብ በቦታኡ ንእግዚአብሔር ምቕራብ ተኻእለን።
ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ ነቲ ኣብ ኢየሩሳሌም ጥራይ ዝነበረ ቤተ መቅደስ፡ ዕጣንን ቍርባንን ብደም ክርስቶስ ብዝተረኽበ ሓድሽ ሕይወትን ሓድሽ ሥርዓትን ንሕና ሕዝበ ክርስቲያን ኣብ ምሉእ ዓለም በብዘለናዮ ንኽንጥቀመሉ ካብ ተፈቕደልና፡ ነተን ኣብ ኢየሩሳሌም ተሓፂረን ዝነበራ ኽልተ ጽላት ካብ ምብራቕ ፀሓይ ክሳዕ ምዕራባ ተባዚኀን በብዘለናዮ ኣበየ ቤተ መቕደስና ንሥጋኡን ደሙን መሠውዒ ኪኾናና እንተ ተጠቐምናለንን ስም ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ እንተ ኣኽበርናለን ደኣ እንታይ ዝጐድእ ነገር ተረኽበ፧ እቲ ጌጋ ኸ ኣበይ እዩ፧ ዓሠርተ ትእዛዛት ዝተጻሕፈለን ክልተ ጽላት ክባዝኃ የብለንን እንተ ተባሂሉ፡ ኣብተን ጽላት ዝተጻሕፋ ዓሠርተ ትእዛዛትውን ኪባዝኃ የብለንን፡ ካብ ኢየሩሳሌም ውን ኪወፅእ የብሉን ምባል ዶ ኣይኮነን፧ እቶም ትእዛዛትከ ይከልከሉዶ ኣየስምዕን፧ ስለዚ ከምቲ ኣብ ሰማይ ታቦት ክርአ ፍቓድካ ዝኾነ (ራእ. 11፥19) ኣብ ምድሪ ውን ከምኡ ፍቓድካ ይኹን ኢልና እንተ ተጠቐምናሉ ንሕና ኢና ንጥቀም።
* ሕቶ፦ ኣብ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፡ ታቦት ናይ እግዝእትነ ማርያም፣ ታቦት ናይ ቅዱስ ሚካኤል፣ ታቦት ናይ ቅዱስ ጊዮርጊስ . . . . እናተባህለ ዝስመየሉ ምኽንያት እንታይ እዩ፧
* መልሲ፦ ኣብ ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ብስም ቅድስት ድንግል ማርያም፣ ብስም ቅዱሳን መላእኽትን ቅዱሳን ሰባትን ዝተሰየሙ ታቦታት ኣለዉ። በዞም ቅዱሳን ምስያሙ ድማ “እግዚአብሔር ከምዚ ይብል ኣሎ፥ ነቶም ሰናብተይ ዚሕልዉ ንኣይ ዘሐጒስ ዚኃርዩ፡ ኪዳነይ ድማ ዘጽንዑ ስሉባት ንኣታቶም ኣብ ቤተይን ኣብ ውሽጢ ደምበይን ሥፍራ ካብ ኣወዳትን ኣዋልድን ዚበልጽ ስም ክህቦም’የ። ዘይጠፍእ ዘለዓለማዊ ስም ከኣ ክህቦም’የ” ንዝብል ትንቢት መሠረት ዝገበረ እዩ። (ኢሳ.56፥4-6) ካብዚ ብምብጋስ ድማ ነቶም ንእግዚአብሔር ዘሥመሩ ቅዱሳን ኣብ ቤተ እግዚአብሔር ኣብቲ ሥጋኡን ደሙን ዝኸብረሉ ታቦት፡ ናይ ዘለዓለም መዘከርታ ይግበር። (መዝ. 111፥7, ማቴ. 29፥12) መዘከርታ ጻድቕ ውን ንበረኸት’ዩ ከምዝብል። (ምሳ. 10፥7)።
ስለዚ ስም ቅዱሳን ኣብ ቤተ እግዚአብሔርን ታቦትን ደኣ ይርኸብ እምበር እቲ ዝምለኽን ዝኸብርንሲ እቲ ዘኽበሮም እግዚአብሔር እዩ። ስለዚ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንና ካብ ብሉይ ኪዳን ንዝተቐበለቶ ታቦተ ሕግ ኣኽቢራ ኣምልኮተ እግዚአብሔር ክትፍጽም፡ ስም እግዚአብሔር ኪትምስክር ክትነብር።
በዚ ምኽንያት ንሕና ሕዝበ ክርስቲያን ንታቦት ዝግባእ ክብርን ስግደትን ክንህብ ንነብር። ከመይ መሠረቱ መጽሓፍ ቅዱስ ስለዝኾነ!
ሕዝበ ክርስቲያን! ንታቦት ከነኽብርን ካብኡ ዝርከብ በረኸት ክንሳተፍን እግዚአብሔር ብጸጋኡ፡ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ብኣማላድነታ፡ ቅዱሳን ብጸሎቶምን ረድኤቶምን ኣይፈለዩና! አሜን።


text:
በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲመክራስያዊ ለውጢ ንሓድሽ ዓመት 2017 ብውዕዉዕን ሐድሽ መንፍስን ተቀቢልዋ።እቲ ከምቲ ወትሩ መእተዊ ድሮ ሓድሽ ዓመት ዝገብሮ ናይ ምዝንጋዕ መደቡ ሎሚ ዓመት እውን ዝተፈላለዩ ሙዚቀኛታት ብምድላው ኣማኢት ህዝቢ ዝተሳተፎ ዕዉት ምሸት ኒሩ። በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንዲምክራስያዊ ለውጢ ንኩሉ ደላይ ለውጢ ፍልልያቱ ብዘይ የገድስ ኣብ ሓደ ጽላል ብምጥናፍ ኣብ ኤርትራ ሰላምን ማሕበራዊ ፍትሕን ንምንጋስ ዝቅለስ ህዝባዊ ማዕበል እዩ።እዚ ህዝባዊ ምዕበል'ዚ ብህዝቢ ዝተመርጹ 7 ቀወምቲ 2 ዳማ ተጠባበቅቲ ኣባላት ቦርድ ዘለውዎ ህዝባዊ ማዕበል እዩ። በዚ ሕጋዊ ኣስራርሓ እዚ ድማ ወርሓዊ ኣኬባታቱ ርብዓዊ መንፍቃዊን ዓመታውን ገምጋም ሰርሑ ናብ ህዝቢ ብምቅራብ ኣወንታውን ኣሉታውን ጎንታቱ ምስ ህዝቡ ይግምግም። ኣብ ከክልተ ዓመት ድማ ጉባኤኡ ብምድላው ኣባላት ቦርዱ ይቅይር ።
በይ ኤርያ ኣብ ዓመት 5 ህዝባዊ ሃገራውን ባዓላት የዳሉ ። ከከም ኩነታቱ ብምዝንጋዕን ብሰሚናራትን የብ ዕሎም ። በይ ኤርያ ኣብዚ ምንቅስቃስ እዚ ተጠርኒፉ ኣንጻር ዓማጺ ስርዓት ህግደፍ ንለውጢ እጅሙ ከበርክት ንዝደሊ ኩሉ ማዕጽ ኡ ውርትሩ ክፉት ምካኑ ይሕብርን ኩሉ ተሳትፉ ከረጋግጽ ድማ ይጽውዕ።
እንቢ ንምልኪ!!
እወ ንፍትሒ!!
በይ ኤርያ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ


text:
ኣብ ሶማሊያ ዘሎ ኩነት ሕጂ እውን እዚዩ ውጥረት ዝተመልኦ እዩ ብፍላይ ድሕሪ እቲ ዝሓለፈ ቀዳም ኣብ ሞቓዲሾ ዝተፈነወ ግብረ ሽበራዊ መጥቓዕቲ ዘረጋግጾ ሓቂ እዮ። በቲ ዝወረደ መጥቃዕቲ መንግስቲ ከምዝሕብሮ 27 ሰባት ከምዝሞቱን ካልኦት ልዕሊ ሳላሳ ዝግመቱ ዜጋታት እውን ናይ መቑሰልቲ ሓደጋ ከምዝወረዶ ክፍለጥ እንከሎ። በዚ ምኽንያት መንግስቲ ናይ ሞቓዲሾ ናይ ሓለዋ ጸጥታ ኣዛዚ ካብ ስራሕ ከምዘሰናበቶን እውን እዩ ዝንገር።
ናይቲ ክልተ ሳዕ ዝተፈነወ መጥቃዕቲ ተሓታቲ እየ እንክብል ባዕሉ እቲ ምስ ዓልቃይዳ ምትእስሳር ዘለዎ ኣል ሻባብ እተሰምየ ሓይሊ ኣሸበርቲ መግለጺ ከምዝዘርግሔ እውን እንክምልከት፡ ናይ ሞቃዲሾ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ጆርጆ በርቲኒ እቲ ዕለት 14 ጥቅምቲ 2017 ዓ.ም. ዝተፈነው መጥቃዕቲ ነቲ ኣብ ሶማሊያ ቆይሙ ዘሎ ፈደራላዊ መንግስቲ ንምምብርካኽ ዝሃቀነ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ይኹን ደኣ እምበር ንጹሓን ዜጋታት ንሞት ብምሕላፍ ዝኽሰብ ነገር ከምዘየሎ ሓቂ እዩ።
በቲ ዝተኸስተ መጥቃዕቲ ምኽንያት ናይ ሞቓዲሾ ናይ ሓይሊ ጸጥታ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ምስጓግ መንግስቲ ዝወሰዶ ስጉምቲ ነቲ ዘሎ ስንኩፍ ኩነት ዘብእስ እምበር መፍትሒ ኣይኰነን ዝበሉ ብፁዕ ኣቡነ በርቲኒ፥ እቲ ስጉምቲ ሓይሊ ጸጥታ ኣብ ሓለዋ ጸጥታ ምንቅስቓስ ሓይሊ ጸጥታ ዝንጉዕ ኔሩ ዝብል እዩ ወይ ከኣ መንግስቲ ሓይሉ ነኸርእይ ዝወሰዶ ክኸውን ዝኽእል እዩ። ይኹን ደኣ እምበር ሰላማዊ ህዝቢ ከምዚ ዓይነት ግብረ ሽበራ ኣብ ምኹናን ሕብረት ከየርእይን እቶም ሕግን ስርዓትን ክረጋገጽ ዝድለዩ ኵሎም ምስ ሓይሊ ጸጥታ ክሓብሩ ይግብኦም።
ዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ ኣብ ከምዚ ዓይነት ኩነት ዘይተገዳስነት ከርእይ የብሉን ዝበሉ ብፁዕነቶም ኣስዒቦም፥ ንህዝብን ንደላይ ሰላምን ቀረባ ኰይኑ ነቲ ሕዝብን ሃገርን ዘሳቕይን ሰላም ከይረጋገጽ ዝዓዪ ዘበለ ሓይሊ ኵሉ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ከምዚ ዝኣመሰለ መጥቃዕቲ ዘውርድ መንፈስ ክፍኣት ዘዝህም ኰይኑ ክርከብ ተስፋ እገብር እንክብሉ ምስ ራዲዮ ቫቲካን ብስልኪ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
ምክርን ማዕዳን ብዛዕባ ስደትን መሰል ስደተኛታት
ፍራይፕላትዝአክስዩን ዙሪክ (Freiplatzaktion Zürich) ብሉጽን ናጻን ምክርን ማዕድን ከምኡውን ንመሰል ኩሎም ሐተቲ ዑቅባን ስደተኛታትን ዝካታዕ :ንአብነት አብ እዋን ሕማቅ ውሳኔ ፣ ብዛዕባ ሕቶ ዕቁባ።
ዙርከር ቤራቱንግስሽቴለ ፋር አሳይል ሱከንደ (Zürcher Beratungsstelle für Asylsuchende) ብሉጽን: ናጻ ንመሰል ምጥባቅ ንኩሎም ሓተቲ ዑቁባ (ወረቀቶም N ) ከምኡውን ጊዛዊ ተቀባልነት ዝረከቡ (ወረቀቶም F ) ኩሎም አብካንቶን (ዞባ) ዙሪክ ዝነብሩ ከምኡውን አብ አድላይ እዋናት ንኩሎም ደለይቲ አብ መስርሕ ሕቶ ዑቅብኦም ከም አማከርቲን መራሕትን ኮይኖም አብ ዝቀርቡ ሕቶታት ሓገዛት የበርክቱ።
ሚርሳሬክትስቤራቱንግሽተላ (Mirsah, Rechtsberatungsstelle für Ausländerrecht):-ሚርሳ (MIRSAH) ብክኢላታት ጠበቃታትን ናይ ሕጊ አማከርትን ጌሩ ሕሱር ዝዋግኡ ከምኡውን ብሉጽ ናይ ጠበቃ አገልግሎት ንኩሉ መሰል ወጻእተኛታት ዝምልከት ሕቶታት ይህብ።
ሳንስ ፓፒረስ አንላውፍሽቴሌ ዙሪክ: እዚ(SPAZ) ትካል ንኩሎም ስደተኛታትን ወረቀት መንበሪ ዘይብሎምን አብ ሕብረተሰባዊን መሰላዊ ሕቶታትን ምክርን ማዕዳን ይህብ። እዚ ትካል ኩሎም መንበሪ ፍቃድ ዘይብሎም መሰረታዊ መሰላቶም ከምዝፈልጡን ንነብሶም ካብ ምትላልን ዘይሕጋዊ ግፍዕታትን ክከላኸሉን ይሕግዝ።
አንቫልትስ ኮሌክቲቭ ዙሪክ (Anwaltskollektiv Zürich): ጠበቃታት ብፍሉይ ክኢላታት ብዛዕብ ዕቁባን መሰል ወጻእተኛታትን። ትካልና ሶሊኔት ብፍላይ አብ ዝተፈላለዩ እዋናት ብተደጋጋሚ ምስ ጠበቃታት ናይዚ ትካል ተሓባቢሩ ይሰርሕ እዩ።


text:
ቆፀሮ ኣይተ ተስፋዮ ኡርጌ ተናዊሑ
መቐለ ነሓሰ 02/2010(ድወት)16 ሰነ ኣብ መስቀል ኣደባባይ ብዘጋጠመ ምፍንጃር ነታጉ ዝተጠርጠሩ ኣዛዚ መምርሒ ብሄራዊ መረዳእታን ደሕንነትን ኣይተ ተስፋዮ ኡርጌ ተወሳኺ ግዘ መርመራ ተዋሂቡ።
ኣይተ ተስፋዮ ኡርጌ ነቲ መጥቃዕቲ ብምትሕብባር፤ብምምራሕን ኣብቲ ተግባር ዝሳተፉ ሰባት ብምምልማልን ዝብል ክሲ ተመስሪትዎም ፀኒሑ እዩ።
መርማሪ ፖሊስ ተወሳኺ ናይ ምርመራ ግዘ ዝሓተተ ኾይኑ ብዛዕባ እቲ መጥቃዕቲ ንክፍፀም ዝተገበረ ፋይናንሳዊ ደገፍ፤ውፅኢት ምርመራ በቲ ግዳይ ናይ ዝሞቱ ሰባት፤ቴክኒካዊ ውፅኢት እቲ ነታጉን፤ዝትትሓዙ ቅዳሕ መረዳእታታት ድምፂ ንምፅራይ ተወሳኺ ግዘ ከም ዘድልዮን ንቤት ፍርዲ ሓቲቱ እዩ።
ካብዚ ብተወሳኺ ኢሉ መርማሪ ፖሊስ ፍልፍል ሃፍቲ እቶም ተጠርጣሪ ምፅናዕ ከም ዘድልዮ፤ ካብ ሃገር ወፃኢ ብዛዕባ ዝርከቡ ተጠርጠርቲ ንምሓዝ ጀሚርዎ ዘሎ ምንቅስቓስን፤ካልኦት ምስ እዚ ዝተሓሓዙ መረዳእታታት ንምእካብ እዩ ተወሳኺ መዓልቲ ኣድልዩኒ ዘሎ ክብል ገሊፁ።
ብወገን እቶም ተጠርጣሪ ዝቐረበ ጠበቓ፤ ደምበኝኦም ብዋሕስ ክወፅእ ንቤት ፍርዲ ሕቶ ዘቕረበ ኾይኑ፤ቤት ፍርዲ ብወገኑ እቶም ተጠርጣሪ ኣብ ዘለዉዎ ብእሱር ፀኒሖም ንተወሰኽቲ 7 መዓልታት ቆፆሮኦም ክናዋሕ ኣዚዙ ኣሎ።


text:
ሕጊ ከም ማሕበራዊ ስነ ፍልጠት መጠን ኣብ ጊዜን ቦታን ዝድረት፣ ካብኡ ምስ ዝዝምብል ናብ ዘይሕጋውነት ዝቕየር፣ ጥንቃቐ ዘድልዮ ሞያ ኮይኑ፣ ግህሰት ናቱ ከቢድ ሃሰያ ኣብ ሰብን ንዋትን ዘስዕብ፣ ካብ ፖለቲካን ሃይማኖትን ወገንን ነጻ ዝኾነ ዓውዲ እዩ።
ብዕለት 7 ሰነ 2011፣ ብመራኸቢ ስርዓት ህግደፍ ዓንገረር ዝተባህሎ “ገበናት እንግሊዛዊ ትካል PVI ን ኣባላቱን ኣብ ኤርትራ” ዘርእስቱ ብመንጽርር መሰጋገሪ ሕጊ ኤርትራ ንርኣዮ። ዝኾነ ሰብ ኣብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ገበን ምስዝፍጽም ብናይ ኤርትራ ሕጊ እዩ ዝፍረድ። እዞም ኣባላት PVI ዝኾኑ እንግሊዛውያን ዜጋታት ብዛዕባ እዚ ኣብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ፈጺሞሞ ዝበሃል ዘሎ ገበን፣ ብናይ ኤርትራ ሕጊ ከምዝሕተቱ ዘካትዕ እኳ እንተዘይኮነ፣ ክሳብ ሕጂ ግን ቃል ከሳሲ ስርዓት ህግደፍ ድኣ እንበር ቃል ናይዞም ገበን ፈጺሞም ተባሂሎም ዘለው ተኸሰስቲ እንግሊዛውያን ኣይተሰምዕን። “ዘረባ ናይ ሓደ ወገን ሰሚዕካ ኣይትፍረድ”። ስጋዕ ሕጂ’ ውን ናይ ጥብቅና መሰሎም ኣይተሓለወሎምን። ናብ ቤት ፍርዲ ኤርትራ’ ውን ኣይቀረቡን።
ምስዚ ተፈጺሙ ዝበሃል ዘሎ ገበናት ዝስማማዕ ትሕዝቶ መሰጋገሪ ሕጊ ኤርትራ ምእንትን ጭቡጥ ኣፍልጦ ክህልወና ሓደ ብሓደ ንርእ፡-
ኣዋጅ ቁጽሪ 1/91 ዓንቀጽ 1፡- ዕላማ ገበናዊ ስርዓት ዝኾነ ክሱስ ብዘይ ጥርጥር ገበነኛ ምዃኑ ብመርትዖ ክሳብ ዝረጋገጽ ንጹህ ብምዃኑ ምሕላው፣ ፍትሓውን ስሉጥን መርመራን ዳንነትን ምሃብ፣ ቅኑዕ ኣጠቓቕማ ሕጊ ምርግጋጽ፣ ሰባት ብሕጊ ንክጎዓዙ ምግባር እዩ።
መሰጋገሪ ሕጊ ገበናዊ ስርዓት ዓንቀጽ 29 (1) ፡- ብስልጣን ናይ ፖሊስ ይኹን ብመሰጋገሪ ገበናዊ ስርዓት ዓንቀጽ 58፡- ብኻልእ ሰብ ተታሒዙ ንፖሊስ ዝተረከበ ተኸሳሲ ካብታ ዝተታሕዘላ ኣብ 48 ሰዓት ወይ ኩነታቱ ዘየፍቅድ ምስዝኸውን ኣብ ዝሓጸረ ጊዜ ኣብ ቅድሚ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ይግባእ። ብዘይ ፍቓድ ቤት ፍርዲ ካብኡ ንላዕሊ ክተሓዝ ኣይከኣልን።
መሰጋገሪ ሕጊ ገበናዊ ስርዓት ዓንቀጽ 61 ፡- ኣብ ቀይዲ ዘሎ ክሱስ ምስ ጠበቕኡ ክራኸብ ይፍቀደሉ፣ ንመጽሓፊ ዘድልዮ መሳርሒ ምስ ዝሓትት ይወሃቦ።
ኣዋጅ ቁጽሪ 1/91 ዓንቀጽ 42፡- እሱር ገንዘብ እንተሊዎ ብገንዘቡ ዘድልዮ መግብን ወልፍን ክዳውንትን መንጸፍን ክገዝእን ከምጽእን፣ ኣብ ዝተወሰነ እዋናት ምስ ናይ ቀረባ ኣዝማዱ ክራኸብ፣ ደብዳበ ክጸሓሓፍ፣ መጽሓፍትን ጋዜጣን ገዚኡ ይኹን ተለቂሑ ከንብብ ይኽእል።
መሰጋገሪ ሕጊ ሲቪላዊ ስርዓት ዓንቀጽ 177 habeas corpus፡- እቲ ኣሳሪ ንእሱር ናብ ቤት ፍርዲ ምስ ዘየቕርቦ፣ እሱር ጥርዓኑ ናብ ቤት ፍርዲ ክቕርብ ዕድል ምስ ዘይረክብ፣ ኣብ ክንዲ እሱር፣ ዝኾነ ሰብ ናብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ጥርዓን ከቕርብ ይኽእል። ቤት ፍርዲ ብመሰጋገሪ ሕጊ ሲቪላዊ ስርዓት ዓንቀጽ 178 ዕለት ቆጸራ ኣትሒዙ ኣሳሪ ንእሱር ሒዙ ክቐርብን ምኽንያት ዘይመልቀቒኡ ከረድእ ይእዝዝ። ብመሰጋገሪ ሕጊ ሲቪላዊ ስርዓት ዓንቀጽ 179 ከኣ ጉዳይ መርሚሩ እቲ ማእሰርቲ ሕጋውነት ዘይተኸተለ ምንባሩ ምስዘረጋግጽ እሱር ብነጻ ክልቐቕ ይእዝዝ። ዘጠራጥር ይኹን ዘከራኽር ነገር ምስ ዝህልው ከኣ እሱር ብውሕስነት ክወጽእ ይውስን።
መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ዓንቀጽ 416፡- ዝኾነ ናይ መንግስቲ ብዓል ስልጣን ወይ ሰራሕተኛ ካብ ብሕጊ ዝተገልጸ ወጻኢ ሰብ ዝኣሰረ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመት ዝበጽሕ ጽኑዕ ማእሰርቲ ወይ ብገንዘብ ይቕጻዕ።
እንበኣር ሕጋዊ ሸነኹ ብኸፊል ካብ ርኣና፣ እስከ ናብቲ ቀንዲ ጉዳይ ንመለስ። እዚ ዕለተ ፍጻመ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ ናይ 2010 እዩ ተጌሩ ዝበሃል ዘሎ። ስለዚ ዝኾነ ሰብ ይፍኮስ ይኽበድ ገበን ተፈጺሙ ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓት ናብ ቤት ፍርዲ ክቐርብ ከምዘለዎ መሰጋገሪ ሕጊ ገበናዊ ስርዓት ዓንቀጽ 29 (1) እንዳኣዘዘ ብስልጣንካ ክሳብ ዝደለኻዮ ጊዜ እንተዘየቕሪብካዮ ንባዕልኻ ሕጊ እንዳጥሓስካ ንኻልኦት ሕጊ ጥሒሶም ክትብል የኽእለካ’ ዶ።
ዝኾነ ክሱስ ክሳብ ብቤት ፍርዲ ገበነኛ ኮይኑ ዝረጋገጽ፣ ከም ንጹሕ ዘይምውሳድ፣ ስሉጥን ፍትሓዊ ፍርዲ ንምሃብ ቅኑዕ ኣጠቓቕማ ሕጊ ዘይምጥቃም ኣንጻር መሰረታዊ ዕላማ ኣዋጅ ቁጽሪ 1/91 ዓንቀጽ 1 እዩ። እታ ቀዳመይቲ ዓንቀጽ ናይ ቀዳመይቲ ኣዋጅ መንግስቲ ኤርትራ ካብ ዝተጣሕሰት እቲ ካልእ ተኸብረ ማለት ኣበደን።
ኣብ ቀይዲ ንዘሎ ሰብ መሰጋገሪ ሕጊ ገበናዊ ስርዓት ዓንቀጽ 61 ዘፍቀደሉ ምስ ጠበቕኡ ናይ ምርኻብ መሰል እንተኸልኪልካ፣ መሰል ካልኦት ገፊፍካ ሓላይ ሃገርን ህዝብን ተመሲልካ ልዑላውነተይ ተጋሂሱ ምባል ንዘይፈልጡ ምዕሻው ይመስል እንበር ብቀንዱስ ናይቲ ይከላኸለልካን ይሓልየልካን እየ ትብሎ ዘለኻ ህዝብን ሃገርን ሕጊ ኢኻ ጥሒስካ ዘለኻ።
ሕግን መስርሑን ንኣብያተ ፍርድን ቤት ጽሕፈት ምኽባር ሕግን ዝምልከት ነገር ንሚንስትሪ ወጻኢ ጉዳያት በየን ይምልከቶ? ተኸሰስቲ ሕጋዊ መሰሎም ኣይተኸብረን፣ ኣሰርቲ ናብ ቤት ፍርዲ ኣየቕረቡዎምን፣ ጥርዓኖም ከመሓላልፍ’ ውን ዕድል ኣይከፈቱሎምን፣ ስለዚ እቲ መሰጋገሪ ሕጊ ሲቪላዊ ስርዓት ዓንቀጽ 177 ንኸይስርሓሉ ድዩ ናብ ሚንስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ተሰጋጊሩ? ተኸሰስቲ ወጻእተኛታት ስለዝኾኑስ ሕጊ ኤርትራ ኣይምልከቶምን እዩ ጥራይ ከይብሉና።
ኣዋጅ ቁጽሪ 1/91 ዓንቀጽ 42፡- እሱራት ብገንዘቦም ዘድልዮም መግቢ፣ ክዳን፣ ወልፊ፣ መጻሕፍቲ፣ ጋዜጣ ክገዝኡ፣ ምስ መቕርቦም ክራኸቡን ከጸሓሓፉን እንዳፈቐደሎም ዝኽልከሉሉ ምኽንያት እንታይ እዩ?
ከምቲ ከሰስቲ ባዕሎም ዝብልዎ ኣጽዋር ስለዝነበሮም፣ ኣስጋእቲ ስለዝኾኑ ብሕጂ ‘ውን ካልእ ሽርሒ ንከይፍጽሙ ድዩ? እቲ ሕጊ’ ሞ ፍሉይነት ዝበሃል ነገር ዘይጠቐሰ።
መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ዓንቀጽ 416 ንካብ ብሕጊ ዝተገልጸ ወጻኢ ሰብ ዝኣሰረ ኣዋዲድዎ ዘሎ መቕጻዕቲ ደኣሞ ንመን ዘንቀደ እዩ?
መራኸቢ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝኾነት ERI.TV ብዙሕ ደረቕን ተንቀሳቓስን ስእሊ ኣርእያትና፣ ዘረባ በቲ መቓልሕ ዝመልስ ጋዜጠኛ እንበር ቃል ተኸሰስቲ ኣይተሰምዕን። እቲ ስእሊ’ ውን ዋንነቱን ኣበይ ምህላውን ብኸመይ ከምዝመጸን ዝገልጽ ኣይኮነን። እስከ ደሓን ንኹሉ እቲ ድራማ ገዲፍና ነቲ ሕጋዊ ተሓታትነት PVI ን ኣባላቱን ዝብል ሸሞንተ ነጥብታት ንመልከት፡-
1. ትካል PVI ካብ ወርሒ ሕዳር ክሳብ ታሕሳስ 2010 ኣብ ልዑላውን ማያውን ግዝኣታት ኤርትራ ብኣጽዋር ዝተሰነየ ብርክት ዝበሉ ዕጡቓት ኣባላት ዝተሳተፍዎ ብ KN252 Sea Corpion ከምኡ’ ውን ክልተ ፈጣናት ጀላቡ ጌሩ ናብ ደሴት ሮምያ ወሪሩ ስለዝኣተወን ነዛ ልዑላዊት ግዝኣት መሬት ኤርትራ ዝኾነት ደሴት ከም መዋፈሪት መኽዘንን መሕብእን ዕጡቃት ኣባላቱ ተደጋጋሚ ጊዜ ስለዝተጠቅመላ ወራር ፈጺሙ። በዚ ተግባር’ ዚ Dom Nee ን ትካሉን እቶም ብተደጋጋሚ ናብ ልዑላዊ ማያትን ደሴትን ኤርትራ ዝኣተው ኣርባዕተ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከቡን ዕስራን ክልተን ክርከቡ ዘይተኻእሉን ኣባላት ናይቲ ትካል ተሓተቲ እዮም።
ኣብዛ ጉዳይ እዚኣ ጸሙቅና ንረኽቦ ነጥቢ ትካል PVI ንልዑላዊት ደሴት ኤርትራ ብዕጡቃት ወሪራ ብምሓዝ መዋፈሪ መኽዘንን መሕብኢ ዕጡቃት ከምዝተጠቕመትላ እዩ። ስለዚ ዝተወረ መሬት ኤርትራ ብሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ሓራ ኾይኑ’ ሎ፣ ኣርባዕተ ምሩኻት ከኣ ሒዙ’ ሎ ማለት እዩ። ስለዚ ጊዜ ተቕይሩ ትካላት ንሃገራት ክወራ ጀሚረን ኣለዋ ማለት እዩ። እቶም ኣርባዕተ ምሩኻት ጉዳዮም ናብ ቀይሕ መስቀል ዝመሓላለፈሉ ጊዜ እዩ ተናዊሑ። ለካ ከምኡ ስለዝኾነ እዩ ሕግን ፍርድን ናይ ኤርትራ ዘይተመልከቶም።
2. ብዕለት 19 ታሕሳስ 2010፣ 21 ዕጡቃት ኣባላት PVI (ኣርባዕተ ካብኦም ኣብ ቀይዲ ዝርከቡ) ንሽርሓውን ሽበራውን ክውዕል ልዑል ተኽእሎ ዘለዎ ብዝሒ ዘለዎ በብዓይነቱ ኣጽዋር፣ መርዛም ጠያይት፣ ገርዒ መከላኸሊ ጥይት፣ ዝተራቀቀ መራኸቢ መሳሪሕታትን ናይ ለይቲ መነጽርን ሒዞም ናብ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ ደሴት ሮምያ ብምእታዎምን ኣጽዋሮም ኣብታ ደሴት ሓቢኦም ብምቕናዮምን ብምድላው ሽርሕን ሽበራን ተሓተቲ እዮም።
እዚ ክሲ’ ዚ ኣብ ደሴት ኤርትራ ብዙሕ ሓደገኛ ኣጽዋር ተሓቢኡ ከምዝቐነየን መቀጸልታ ናይቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ወራር ንሽርሕን ግብረ ሽበራን ይዳለው ምንባሮምን እዩ ዝገልጽ። እቲ ዕላማ ሽርሒ ይኹን ግብረ ሽበራ ዘይተገልጸሉ ምኽንያት እንታይ ይኸውን? እዚ ክግለጽ እንተደይኪኢሉ ድኣ ኣጽዋር ስለዝተረኽበ ጥራሕ ንግብረ ሽበራ ብድብድቡ ክበሃል ይከኣል ድዩ? ምኽንያቱ ብረት ከተጥቅዓሉ ጥራሕ ኣይኮንካን ትሕዞ፣ ክትከላኸለሉ’ ውን ትዓጥቖ ኢኻ። ኣብ ከባቢ ቀይሕ ባሕሪ ዝካየድ ዘሎ ሽፍትነት ባሕሪ’ኸ ንሰላማውያን ናይ ንግዲ መራኽብ ቅሳነት ዝህብ ድዩ? እቲ ብኡኡ እንዳተሰጋገረ ንኸባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም ከሊእዎ ዘሎ ዘይሕጋዊ ኣጽዋር ጥዕና ዘለዎ ከባቢ’ ድዩ? እቲ መስመር ግብረሽበራውያን ዝንቀሳቀሱሉ ከባቢ’ ዶ ኣይኮነን? ብዓቢኡ ድማ ትካል PVI እንታይ ድዩ ስርሑ?
3. ዋና ትካል PVI ኣብ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ ደሴት ሃርሚልን ከባቢኣን ንዘሎ ምንቅስቃስ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ከጽንዕ ብፈጣን ጀልባ Red Ribን መርከብ AL345 ጌሩ ስለያዊ ተግባራት ብምፍጻሙ፣ ብስለላ ተሓታቲ እዩ።
ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንወዲ ሰብ ዘጽንት ስርዓት ኑክሌር ይሃንጽ ከይህሉ ተሰጊኡ ድዩ ብምዕራባውያን ሃገራት ዝተላእከ ትካል PVI ስለያዊ ንጥፈታት ከካይድ ተታሒዙ ወይስ ንዘይህጋዊ ምስግጋር ኣጽዋርን እቲ ስርዓት ምስ ሸፋቱ ባሕርን ካልኦት ግብረ ሽበራዊ ውድባትን ዘለውዎ ርክብ ንምክትታል? ንገለ ለውሃትስ’ ባ ንሚስጥር ርእስኻ ብምኽኣል ኣብ ኤርትራ ዝምዝገብ ዘሎ ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት ንምስላይ እዩ ኢሎም ከእምኑዎም ኣይሓንኩን እዮም። እዚ ከሳስን ተኸሳስን ኣብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ጭብጥን መርትዖን ሒዞም ብምቕራብ ዝከራኸሩሉን ዝተወሰነሉ ንዝተበደሎ ካሕሳ ዝሓተሉን ድኣምበር ሓደ ወገን ጥራሕ ንበይኑ ስለዝተዛረበ ከም እሙን ተወሲዱ ዝድምደመሉ ነገር ኣይኮነን።
4. ዋና ትካል PVI ን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከቡ ኣባላቱን ሕጊ ጥሒሶም ብዘይ መውጽኢ ፍቃድ (clearance) ካብ ባጽዕ ሃዲሞም ብምውጽኦምን ብፈጣን ጀልባ ጌሮም ነቶም 11 ዕጡቃት ቁጽሩ ምስ ዘይተፈልጠ ኣጽዋር ዝሓዘ ሳናዱቕን ካብ ደሴት ሮምያ ሃዲሞም ከምዝስወሩ ብምግባሮም ብገበን ተሓተቲ እዮም።
ኣብ ልዑላዊ መሬት ሃገር ብዘይ ፍቃድ ምእታው ይኹን ምውጻእ ብሕጊ ኢምግሬሽን ዘሕትትን ዘቕጽዕን ምዃኑ ዝጠፍኦ ሰብ የለን። እዚ ምጥሓስ ሕጊ ኢምግሬሽን ሕጂ ንፈለማዩ ኣብ ኤርትራ ዝረእ ዘሎ ብስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ፍሉይ ምክትታል ተጌሩሉ ዝተከሽኸ ዘይኮነ ኣብ መላእ ኣለምና ምዓልታዊ ዝፍጸም ተግባር እዩ። ኩለን ሃገራት ከኣ ዶባት ሃገረን ይኹን መእተዊ ኣፍደገእን ናይ ባሕርን ናይ ኣየርን ዘይሕጋውያን ሰባትን ንብረትን ከይኣትውወን ዓቲበን ይከታተላ፣ ንዘጋጥም ዘይሕጋዊ ፍጻመታት ከኣ ኣብ እዋኑ ብናይ ሃገረን ሕጊ ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ኣቕሪበን ብናይ ፍርዲ ውሳነ መዕለቢ ይገብራሉ። ሕጂ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከም ናይ ዓለምና ፍሉይ ተርእዮን ተጌሩ ዘይፈልጥን ኣምሲሉ ነቲ ኣብጊዚኡ ሕጋዊ መስርሕ ተኸቲሉ ናይ ፍርዱ ውሳነ ዘይሃበሉ ጉዳይ ኣብ ዜጋታቱ ዝለመዶ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ንምኽዋል ኣተዓባብዩ ዘጋውሖ ዘሎ። ውልቀ ሰባት ይኹን ጉጅለን ትካላትን ሕጊ ክጥሕሱን ገበን ክፍጽሙን ሓድሽ ተርእዮ ኣይኮነን። ሃገርን ህዝብን ዘመሓድር መንግስቲ እየ ዝብል ስርዓት ግን ንሕጊ ጥሒሶም ኢሉ ዝሓዞም ንባዕሉ ሕጊ ጥሒሱ ናይታ ዓዲ ሕጊ ዝህቦም መሰል ገፊፉ ድላዩ ዝገብር ግን ዘጋጥም ኣይኮነን። ሕጋዊ መስርሕ ከይተኸተልካ ሕጊ ከተተግብር ምፍታን ኣብ ቀዳድ ፊስቶ ማይ ምምላእ እዩ።
5. እቶም ብፈጣን ጀላቡ ጌሮም ካብ ባጽዕ ሃዲሞም ናብ ደሴት ሮምያ ምእታው 11 ዕጡቃት ኣባላቶም ምስ ኣጽዋሮም ሒዞም ዝሃደሙ ኣባላት PVI ብምድላው ሽበራን ሽርሕን ምኽዋል መርትዖታትን ተሓተቲ እዮም (ኣስማቶም ኣብ ሰነድ ተታሒዙ ኣሎ)።
ሎሚ ዓለም ሳላ ቴክኖሎጂ ክንዲ ዓውዲ ጸቢባ ኣላ፣ ገባር እከይ ተኸዊሉ ዝነብረሉ ዕድል ውሑድ እዩ። ኣይኮነን ትካል ዝኣክል ሕጋዊ ተፈላጥነትን ቀዋሚ ቦታን ዘለዎስ፣ ውልቀ ሰባት እኳ ብኢንተርፖል ተታሒዞም ናብ ዝምልከቶ ክቐርቡ ብማዕቀናት ዜና ዓለም ክንርእን ክንሰምዕን ንውዕል ኣለና። እቲ ዝድለ ሕጊ ተኸቲልካ፣ ጭብጥታትካ ሒዝካ ምቕራብ እዩ’ ሞ እነሆ ፈረስ እነሆ ሜዳ።
6. ኩሎም እቶም በብእዋኑ ኣብ መርከብ Sea Corpion ተሰቒሎም ናብ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ ብምእታው ኣብ ተግባራት ወራር ምድላው ሽርሕን ስለያን ዝተሳተፍ ኣባላት PVI በዚ ተጠቂሱ ዘሎ ገበናዊ ተግባራት ተሓተቲ እዮም (ዝርዝር ኣስማት ናይ ኩሉም ኣብ ሰነድ ተታሒዙ ኣሎ)።
መሰጋገሪ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ዓንቀጽ 2 (3)፡- ዝኾነ ሰብ ብናይ ሓደ ገበናዊ ተግባር ክልተ ሳዕ ኣይቅጻእን እዩ ይብል። እሞ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ድኣ ነዛ ሓንቲ ገበናዊ ፍጻሜ ዝብላ ክንደይ ጊዜ ደጋጊሙ ብምቕራብ እዩ ገበናዊ ሓላፍነት ከሰክሞምን ደጋጊሙ ክቐጽኦምን ዝወጣወጥ ዘሎ። “ክንብርኩትን ከይንብርኩትን’ ሲ ቅድም ኣብ ማይ ዘለዎ ንብጻሕ” እዩ ነገሩ። ክሕተቱን ዘይክሕተቱን ብጭቡጥ መርትዖ ዝተሰነየ ናይ ጥብቅና መሰሎም ተሓልዩ ናብ ሕጋዊ ክፍት መጋባእያ ይቕረቡ እሞ ሽዑ ይርእ።
7. Christopher Allen Collison ብጉልባብ ቱሪስት ቪዛ ረኺቡ ብመዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኣትዩ ከብቕዕ ብዘይ ሕጋዊ መውጽኢ ቪዛ ምስቶም ብዕለት 23 ታሕሳስ 2010 ካብ ባጽዕ ብዘይ ሕጋዊ ኣገባብ ሃዲሞም ክወጹ ፈቲኖም ብናይ መጠንቐቕታ ተኹሲ ተገዲዶም ዝተታሕዙ ክሱሳት ሞሊቑ ክኸይድ ምሕቃኑ ብምትላልን ጥሕሰት ሕጊ ኢምግሬሽን ተሓታቲ እዩ።
“ድሕሪ ማይ ኣብ ብዓቲ” ኩሉ እቲ ብቅድሚት ክኸውን ዝነበሮ ብድሕሪት ይመጽእ ኣሎ። እዚ ምትላልን ጥሕሰት ሕጊ ኢምግሬሽን ዝበሃል ዘሎ ኣብ ወርሒ ጥሪ 2011 ክሕተት ዝግብኦ ድኣምበር ንኣስታት ሽድሽተ ኣዋርሕ (ልዕሊ እቲ ሕጊ ዝሕቦ መቕጻዕቲ) ብዘይ ፍቃድ ቤት ፍርዲ ኩሉ ናይ ክሱስ መሰል ግሂስካ ጸኒሕካ ንስኻ ንባዕልኻ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ናይ ዓለም ዕርቃንካ ምስ ወጻእካ ክትሕተቱ ምባል ንመን የዘንግዕ?
8. መንግስቲ እንግሊዝ ነዞም ንኣህጉራዊ ሕጊ ጥሒሶም ኣብ ልዑላዊ ማያትን ደሴትን ኤርትራ ብዕጥቂ ብረት ወራር፣ ስለያን ምድላው ሽርሕን ሽበራን ዝፍጽሙ ገበነኛታት፣ ገበን ንክፍጽሙ ጉልባብ ዝኾኖም ፍቃድ ንግዲ ምሃቡ ተሓታቲ እዩ።
መንግስቲ እንግሊዝ ብጉዳይ ዚጋታቱ ብሕጋዊ መገዲ ኣብ ሕጊ ክቐርቡን ዝፈጸምዎ ገበን እንተልዩ ብሕጊ ክኽሰሱን ሕጋዊ መሰሎም ክሕለወሎም ኣጥቢቑ ሓቲቱ። ግብራዊ ዲፕሎማስያዊ ስጉምቲ ኣንጻር ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ክወስድ ምስ ጀመረ፣ ንገበነኛታት ብብረት ዝተሰነየ ወራርን ስለያን ሽርሕን ሽበራን ንክፍጽሙ ጉልባብ ዝኾኖም ፍቃድ ንግዲ ሂቡ ምባል እኹል ድዩ? መንግስቲ እንግሊዝ ዝኽሰሰሉ ቦታ ኣበይ ድዩ? ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ በቲ ጉዳይ ብሕጊ ምስ ተሓተቱ ተመሊሶም ኣነ ኸኣ ክሲ ኣለኒ ብምባል ኣብ ጥራሕ ጎልጎል ፍንጭራዕ ምባል ንመን የደናግር?። ሓቅነትን መርትዖን ዘለዎ ጉዳይ ኣብ እዋኑ ዘይቀርበሉ ምኽንያት እንታይ እዩ።
ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ትርጉም ናይቲ ወራር ዝብል ኣምር ስለድጠፍኦም ዘይኮነ ልዑላዊ መሬትና ብትካል PVI ተወሪሩ ዝብሉ ዘለው። ዓለም ከምዘይትግራሃሎም እንዳፈለጡ ነቲ ጉዳይ ብምትዕብባይ ንኣቃልቦ ህዝቢ ኤርትራ ንምስሓብን ነቲ ሕጋውነት ብዘይምኽታሎም ክመጾም ዝኽእል ተሓታትነት ንምክልኻል ዝተሃንደሰ እዩ። እቲ ሽርሕን ሽበራን ዝብል መርዛም ቃላት ንህዝቢ ዘሻቕል ምዃኑ ስለዝፈልጡ እዮም ዝደጋግሙዎ ዘለው እምበር እንታይ ዓይነት ሽበራ? ንምንታይ ዝዓለመ ሽርሒ ምዃኑ ብወግዒ ብጨቕ ከብሉ ኣይደለዩን፣ ብውሽጢ ውሽጢ ግን ንፕሬዚደንት ኢሳያስ ንምቕታል፣ ንመንግስቲ ምግምጣል ዝብሉ ወረታት ናብ እሙናቶም ብምጉስጓስ ናብ ህዝቢ ካብ ዝዝርጉሑዎ ውሕድ ጊዜ ኣይገበሩን።
ሓቂ ብሓቂ እቲ ጉዳይ ሎሚ ድሕሪ ኣስታት ሽድሽተ ወርሒ ጊዚኡ ስለድኣኸለ ድዩ ብቴሌቪጅን ሬድዮን ጋዜጣን ዘርጊሕዎ? ምስቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብመንግስቲ እንግሊዝ ኣብ ልዕሊ ኤንባሲ ኤርትራ ኣብ ለንደን ብወግዒ ዝወሰዶ ናይ ምንቅስቃስን ናይ ስራሕን እገዳ ጨሪሱ ደው ምባል ዘይሕጋዊ ምእካብ ግብሪ ክረእ ከሎ ናይ ኣጋጣሚ ድዩ? “ኣናፍራ ቖቛሕ ዘይፈልጥ ኣይሃዳናይን”። ሕጂ ምስ ተቓቐርካ ኣይኮነን ወልደፍደፍ።
ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከምቲ ንዜጋታቱ ብዘይ ሕግን ፍርድን ኣብ መቓቕሮታት ዒራ ዒሮን ካልኦት ስውራት ኣብያት ማእሰርትን ንልዕሊ ኣሰርተ ዓመታት ሃለዋቶም ኣብዘይፍለጥ ዳጉኑዎም ዝርከብን ኣብኦም ዝለመዶን ሕጂ ኸኣ ኣብ ልዕሊ ናይ ካልእ ሃገር ዜጋታት ክደግሞ ዝሓሰቦ ኣይኮነሉን ጥራይ ዘይኮነ፣ ንዕርቃኑ ንደገ ዘቃልዕን ውድቀቱ ዘቀላጥፍን ኮይኑ እዩ ረኺብዎ።
ብሕጂ፣ ጽባሕ ድሕሪ ጽባሕ ዝመጽእ “ከይደቀስካ ዝሕለም እዩ”። ጉድለቶም ኣሚኖም፣ ይቕሬታ ስለዝሓተቱ፣ ዝተትሓዘ ንብረቶም ተወሪሱ ምሕረት ተጌሩሎም ተፋንዮም፣ ብኣተሓሕዛ መንግስቲ ኤርትራ ድማ ኣመስጊኖም ክበሃል ምዃኑ ኣይጠፍኣናን። ወዳጄ ውሕልነት!
ልዕልና ሕጊ ይንገስ!
ሰላምን ራህዋን ንህዝብና!
ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት – ኤርትራ
ለንደን፣ ዓዲ እንግሊዝ
10 ሰነ 2011