text:
መድሃንዬ ታደሰ (ፕሮፌሰር) ስሙይ ፖለቲካዊ ተንታኒ ኢትዮጵያን ቀርኒ ኣፍሪካን እዩ። ብፍላይ ድማ ኣብ ሰላምን ድሕንነትን ውፁእ በዓል ሞያ እዩ።( professor of global studies, kinks college London. Vetran political analyst in Ethiopia nad the horn; academic specialist on peace and security issues in Africa. Senior SSR advisor to the African union. ) ፕሮፌሰር መድሃንዬ መስ ማነጂንግ ዳይርክተር ውራይና ጌታቸው ኣረጋዊ ዝገበሮ ስፊሕ ቃለ መጠይቕ እኒሆ፣ ሰናይ ንባብ።
ውራይና፦ ሕዚ ኣብ ዛሃገር ዘሎ ኩነታት እንታይ ክንብሎ ንኽእል? እቶም ዘለው ኣጀንዳታት እንታይ እዮም? እቶም ዘለዉ ሓይልታት ኸ መን እዮም ከመይ እዮም ዝርኣዩ? በዓል መን እዮም ኸ ብስሩ?
መድሃንየ (ፕሮፌሰር)፦ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ከቢድ ናይ ለውጥን ናይ ፈተነታትን ጎደና ኣላ ምባል ይከኣል። እቲ ለውጢ ብብዙሕ መልክዑ እንትርአ መሊኡ ኣይተለወጠን። እቲ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ መሊኡ ኣይተለወጠን። ስለዚ ናይ ግጭት ፖለቲካል ኢኮኖሚ ክኸውን ኣብ ዝኽእለሉን ናይ ፍትሕን ናይ ሰላምን ፖለቲካል ኢኮኖሚ ክኸውን ኣብ ዝኽእለሉን መንቀራቕር እዩ ዘሎ። ኣብ መንታ መንገዲ እዩ ዘሎ ማለት እዩ።
እቲ ካልእ ብወሳኒ መልክዕ ሕቶታት ቁጠባ፣ ዲሞክራሲ፣ ፍትሒ፣ ናይ ምሕደራ ሕቶ፣ ናይ ቅቡልነት ሕቶ ዝዓብለሎም ናይ ፀጥታ ናይ ድህንነትን ፀገማት የጋጥሙ ኣለዉ። ስለዚ ኢትዮጵያ ኣብዚ ሕዚ ሰዓት ኣብ ከምዚ ዝበለ አብ መንታ መንገዲ ከቢድ ለውጥን ከቢድ ፀገምን ዘላ ሃገር ገይረ እየ ዝወስዳ።
እዚ ብዝተፈላለየ መልክዑ ክግለፅ ይከኣል። እቲ ዓብዪ ዝመስልኒ ግን ስርዓተ መንግስትን ሃገርን ኣብ ምምስራት፣ ናይ ብሄር ሕቶን ናይ ዜግነት ሕቶን ኣብ ምውዳድ፣ ናይ ቁጠባ ስግግርን ናይ ፖለቲካ ስግግርን ኣብ ምርግጋጽ ኣብ ከቢድ ዝኾነ ወሳኒ መድረኽ ዘላ ሃገር እያ ኢለ እየ ዝወስዶ።
ብትኽክል እንተተጠቒምናሉ ዓብዪ ዕድል እዩ። ነዚኦም ፈቲሕና ነታ ዓዲ ኣብ ዝተደላደለ ፖለቲካል ኢኮኖሚ፣ ፖለቲካዊ ስርዓትን ኣብ ምህናፅ ዓብዪ ዕድል እዩ። ዕምቆት ፀገማቱን ብድሆታቱን ብትኽክል ተረዲእና ክንኣልዮ ተዘይክአልና ግን ሓደጋ እዩ።
ውራይና፦ እቶም ፀገማት እዚኦም ሕዚ ድኣ እሞ ከመይ ኢና ክንእርሞም? ከመይ ኢና ክንፈልዮም? ንኣብነት ቅቡልነት እንተወሲድና ናይ ዘይቕቡልነት ምንጪ እንታይ እዩ?
ናይዚ ምንጪ ምስቲ ናይታ ዓዲ ዘጋጥሙ ዘለዉ ፈተናታት ማዕረ እናኸድካ፣ እናሰዓብካ ካብ ዘይምፍታሕ እዩ ዝብገስ፤ ሓደ ናይ መሪሕነት ፀገም ክንብሎ ንኽእል። ነገራት ቀዲምካ እናጫነካን እናአመትካን ዘይምድላውን። እቲ ካልእ እቲ ሕገ መንግስቲ ዝፈቕዶ ዲሞክራስያውን ሲቪላውን ናፅነታት ዘይምርግጋፅ እዩ። እቲ ሳልሳይ ብዓብይኡ እቲ ሕገ መንግስትን ፌደራሊዝምን ዘይምትግባርን ኣብ ድልዱል መሰረት ክነብር ዘይምኽኣል ነቲ ናይ ቕቡልነት መዳዩ ሸርሺርዎ እዩ። ስለዚ ተደጋጋሚ መፅብዓታት ይመፁ። ድሒሩ ተደጋጋሚ ፈተናታት ይቅልቀሉ። ነዞም ፈተናታት እዚኦም ግን ብሕገ መንግስቲ መሰረት ልዕልነት ሕጊ ተኸቢሩ፣ ናይ ዲሞክራሲ ቅቡልነት፣ ናይ ኢኮኖሚ ተጠቃምነት፣ ኣግላሊ ዝኾነ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ኣብ ምጥፋእ፣ ክንድቲ ዝድለ ስለዘይተኸደ ናይ ቅቡልነት ወይ ሌጅትመሲ ምጥፋእ እውን ኣጋጢሙ። ቅልውላው እውን ወሊዱ።
ውራይና፦ እቲ ህልው ኩነታት ብዓይኒ ምስረታ ሃገር ከምቲ ዝፍለጥ ክልተ ኣተሓሳስባታት ኣለዉ(ህንፀት ሃገርን መስረታ ሃገረ መንግስትን፣ nation building and state formation)፤ ከመይ ትሪኦ? እዚኦም ዝወልድዎም ምጉናፃት ከ ኣለዉ ዶ ትብል? ምሰቲ ብዝሃ ብሄርን በሄረሰባትን ዘለዎ ዓዲ ምዃኑ ኣተሓሒዝካ?
ኣነ ኣብ ኢትዮጵያ ዋላ እውን ኣብ ታሪኽ ናይ ብሄር ጎንፂ ዓብዪ ጉዳይ እዩ ኢለ ኣይወስዶን። ናይ ብሄር ጎንፂ ካልኦት ኣብ ትሕቲኡ ብዝተሓብኡ ነገራት እዩ ዝጎሃሃር። ንኣብነት መሰል ዜጋታት ዘይምፍላጥ፣ ቁጠባዊ ተጠቃምነት ዘይምርግጋፅ፣ መግለሊ ዝኾነ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ምህናፅ፣ ናይቲ ሓደ ላዕለዋይነት ብባህልን ተጠቃምነትን ወይ ድማ ምስ ሓደ ናይቲ መንግስቲ ቀረቤታ ልዕለ ትሕትነት እዩ ዝመፅእ እምበር ናይ ኢትዮጵያ ብሄራት ጎንፂ ኣይብሎምን፤ ዋላ ኣብ ታሪኾም ማለት እዩ። ስለዚ ክንፈተሖ ዝነበረና እውን ብሄራት ኣደራጅኻ ናይ ብሄራት መሰል ምሕላው ጥራይ ዘይኮነ ብምልኡ እቲ ምሕደራ እዩ ክንቅይሮ ነይሩና ማለት እዩ። ነቶም ብብሄር ደረጃ ዝርኣዩ ኣብ ትሕቲኦም ዝተሓብኡ ናይ ኢኮኖምን ናይ ፖለቲካን ሕቶታት መልሲ ብምሃብ ኣቢልካ እዩ እቲ ሕቶ ክምለስ ነይርዎ። ዋላ ናብ ህወሓት እውን ተመፂና ወያናይ ዲሞክራስያዊ ኢሉ እዩ መፂኡ። ወያናይ(ሪቮሉሸነሪ) እንተኾይንካ እቲ ናይ ሓይሊ ዝምድና ፈቲሽካ ክትቅይሮ እዩ ዘለካ። እዚ ተዘይገይርካ ወያናይ ኣይኮንካን ማለት እዩ። እቲ ናይ ሓይሊሚዛን ኣብ ክልላትን ማእኸልን ዘሎ፣ ኣብ መንጎ ብሄራት ዘሎ፣ ናይ ሓይሊ ዝምድና፣ ናይ ተጠቃምነት ዝምድና ምቕያር ማለት እዩ። ኣብ ገዛእን ኣብ ተገዛእን፣ ኣብ መንግስትን ኣብ ህዝብን ዘሎ ናይ ሓይሊ ርክብ (ፓወር ርሌሽን) ክትቅይሮ እንተኽኢልካ ኢኻ ወያናይ እትኸውን። ናይ ኢትዮጵያ ፀገማት እውን እትፈትሕ ነዚኦም እንተቀይርካ እዩ። እዚኦም ተዘይቀይርካ እቶም መሰረታዊ ዝኾኑ ፀገማት እታ ሃገር ኣይፈታሕኻን ማለት እዩ።
ስለዚ ኣብ ናይ ብሄር ሕቶ እውን ክንመፅእ እንተለና እቲ ዝዓበየ ሕቶ ብሄርን ሃገርን፣ ዜግነትን መንነትን ዝብሃሉ ዝምድናታት ኣብ ምርዳእ፣ እቲ ዝጠቅም ኣብ ምልላይ፣ ኣብየናይ ኢኻ ክተትኩር ዘለካ ዝብል ነገር ብትኽክል ዝተሰርሓሉ ኣይኮነን። ብሄር ዝበሀል ነገር ሸግር የብሉን ብሄርተኘነት ግን ካልእ’ዩ። እሞ ኣብ ሓደ ሀገር። ክልቲኡ ፈሊና ክንሪእዩ ኣለና። ብሄርተኘነት ኣብ ናይ ብሄር ብልጫ ኢኻ ተትኩር። ነዚኦም ፈላሊካ ምጥማት ከድሊ’ዩ። እዚ ስለዘይተሰርሐ እቲ ናይ ሃገር ዝብሃል ዜግነት ዝብሃል ነገር እናደኸመ እናቐነሰ መፂኡ። እቲ ናይ ብሄርን ብቐቢላ ደረጃ ዝርአ ጎንፅታትን እናዓበየ መፂኡ።
ስለዚ እቲ ኣነ ዝመስለኒ ኣብ ዜግነት ሓድነትን ሃገራዊ ቤተሰብነትን ኣብ ምፍጣር ኣይተሰርሐን። እዚ ተዘይፈጢርካ ሃገር ዝብሃል ነገር ኣይትፈጥርን። ሓድነት ተዘይሃልዩ ፍልልይ እኮ ቁንጅናን ትርጉምን የብሉን። ሓድነት ምስዝህልው እዩ ፍልልይ መዓርግ ዝህልዎ፡ ትርጉም ዝህልዎ። ብዝሃነት ትርጉም ዝህልዎ ኣብ ሓድነት ፕሮጀክት ተዝህልው እዩ፤ ጎና ጎኒ። ስለዚ ኣብዚ እዩ እቲ ጎንፂ ዘሎ ዝመስለኒ።
ካልኣይ ህወሓት ኮነ ኢህወደግ ዓብዪ ሓለፍነት ኣለዎ። ኢትዮጵያ ከም ሃገር ክትቕፅል ኣብ ምግባር ሓላፍነት ኣለዎ። ኣብዚ ተሰሪሑ ድዩ ኣይተሰርሐን እዩ እቲ ክመፅእ ዘለዎ። ኣብዚ ምስቲ ናይ ብሄር ሕቶ ሓቢሩ ዝልዓል ኣብ ናይ ብሄር ሕቶን ዜግነትን ዘሎ ርክባትን ኩነታትን ብዝግባእ ዝተሰርሓሉ ዘይምዃኑ እዩ።
ውራይና፦ ዜግነትታዊ መንነት ከመይ ንረዳኣዮ ዝብል ክተብርሃለይ ይደሊ እየ፤ ምስ ንሄራዊ መንነት ኣተሓሒዝካ። በታ ብሄሩ ተወዲቡ ኣባል ፌደሬሽን ኮይኑ እውን ክቅፅል ዝደሊ ዝመስለኒ። ንዓይ ከምዝርድኣኒ ፈለማ ትግራዋይ ኮይነ እየ ኢትዮጵያዊ ዝኸውን። እቲ ናይ ኢትዮጵያ ነባራዊ ኩነታት ንቲ ብሄራዊ መንነትካ ኣንኢስካ ንቲ ዜግነታዊ መንነተካ ምጉላህ ዘመቹ ድዩ? ኣብዚ ዘሎ ኩነታት ከመይ እዩ?
እቲ ናይ ብሄር ድልየት እኮ ክትገድፎ ኣይብልካን። ናይ ብሄር ሕቶ ክትምልስ ናይ ግድን እዩ። ናይ ብሄር ውዳበታት ክፈቅድ እውን ይክኣል። ናይ ብሄር ናይ ፖለቲካ ተሳትፎ ይኹን ናይ ባህሊ ዕብየት፤ ባዕልኻ ናይ ምግላፅ ድልየት ክትድግፍ ናይ ግድን እዩ። እዚ ከምዘለዎ ኮይኑ ግን ሃገር ዝብል ነገር ከዓ ክትርኢ ኣለካ። ንኹሉ ሃገር ዘግብሮ እንታይ እዩ ሃገር ከብለና ዝኽእል እንታይ እዩ፤ ሓደ ኢና፣ ኣሕዋት ኢና፣ ንተሓሳሰብ ኢና፣ ንፋቐር ኢና ዘብል ዜግነት እዩ። ንቲ ዜግነት ትኹረት ኣይተወሃቦን እዩ። እቲ ዜግነት እንታይ ማለት አዩ ሓደ ሃገር ኢና ማለት ሓደ ስድራ ኢና ከም ማለት እዩ። ሓደ ስድራ ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር። እዚ ክንገብር ተለና ተሓሳሲብናን ተኸባቢርናን፣ ባህልና፣ ዲሞክራስያዊ መሰልና ክኽበር ዝገብር ሕገ መንግስቲ ኣሎ።
እቲ ሕገ መንግስቲ ርኢኻዮ እንተኮይንካ ካብታ ምግንፃል እትብል ሓንቲ ዓንቀፅን ካልኦት ክልተ ንብሄር ዝምልከታ ዓንቀፃትን እቲ ዝበዝሕ ክፋል ናይቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ዜግነትን ሰብአዊ መሰላትን ኩነታት ዝጥምት እዩ። ኣብኡ ብዙሕ ኣይተሰርሐን። እቲ ጥራይ እዩ ተመጢጡ ከይዱ። ጎና ጎኒ ክኸይድ ዝኽእል ዝነበሮ እዩ። ሓደ ፖለቲካል ኢኮኖምያዊ ማሕበረሰብ ክፈጥር እየ እንድሕር ኢልካ ንዜግነት እውን ትኹረት ክውሃብ ነይርዎ። ህዝብታት ኩለን ብሄራት እቲ ሕገ መንግስቲ ብዘፍቅደሎም መንገዲ እንትነብሩ ኩሎም ዜጋታት እዮም ማለት እዩ። ወዮ ብቀርኒ ኣፍሪካ እውን ሓደ ንምኳን እንድዩ ዝሕሰብ፤ ብኢትዮጵያ ደረጃ እውን እዚ እዩ እቲ ሓደ ክትኮረሉ ዝግባእ ዝነበረ። ስለዚ ኣብ ዘፈላልየና እምበር ኣብ ዘራኽበናን አብ ዘመሳስለናን ኣይሰራሕናን ዝብል እዩ።
ኣብ ከምዚ እቲ ናይ ሓይሊ ሚዛን ኢኻ እትቕይሮ። ክልቲኡ ተጠዓዒሙ ክኸይድ ኢኻ እትገብሮ።እኳ ድኣስ ብዝሓሸ መልክዑ ቁጠባዊን ፖለቲካውን ምትእስሳር፣ ሓደ ማሕበረሰብ፣ ሓደ ኮሚኒቲ፣ ሓደ ስድራ ዘመላኽት ዜግነት እዩ። ብስሩኮ ኣብ ዓለም ሓደ ዝብሃል እኮ የለን። ኔሽን ስቴት ዝብሃል እኮ የለን ኣብ ዓለም ብዙሕ የለን። ዋላ ብዓል ፈረንሳይ ብዓል ኢንግሊዝ፣ ስፔን ናይ ካታላን ፀገም ከምኡ እዩ። ኣሜሪካ እውን ከምኡ እዩ። ናይ ብዙሕ ህዝቢ እየን። ባህሉ፣ ናይ ፖለቲካ ተሳትፍኡ፣ ክብሩ፣ ቋንቁኡን ውዳብኡን ሓልዩ ኣብ ሓንቲ ዜግነት እዩ ዝዓቁር። ንምንታይ እንተተባሂሉ ሓንቲ ሃገር ስለዘላቶ። ሓደ ናሽናል ፕሮጀክት ስለዘለዎ እዩ። ስለዚ ኣብኡ እዩ እቲ ሓደ ውድቀት ዘሎ።
ውራይና፦ ወያናይ እንድሕር ኮነስ ነቲ መሰረታዊ መዋቕር ክቕይር ነይርዎ እንዲና ንብል ዘለና፤ ህወሓት ግን ከም ሓደ ናይ ትግራይ ውድብ ምዃኑ መጠን ኣብታ ሃገር ከምኡ ክገብር ኣይሽገርን ዶ?
ንምንታይ ይሽገር? ናይ ሌጅትመሲ ሽግር ከይመፅእ እኮ ዲሞክራሲ ከስፍን ነይርዎ። ሕገመንግስቲ ክትግበርን ልዕልነት ሕጊ ክረጋገፅን ክሰርሕ ነይርዎ። ንሱ እኮ እዩ ውሕስና። ህዝቢ ትግራይ ኮነ ህዝቢ ወላይታ ናይ ኩሎም ብሄራት ውሕስና ጠንካራ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ምስፋን እዩ። ኣብዚ ኣይተሰረሐን። ኣብ ውድባዊ ጥንካረ እዩ ጠመተ ተገይሩ፣ እቲ ጥንካረ ንሱ እውን እናተዳከመን እናተፀገመን እዩ መፂኡ፤ ብዝኾነ ኣብዚ እዩ እናተተኮረ መፂኡ እምበር ብሃገር ደረጃ ልዕልነት ሕጊ፣ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ሕገ መንግስቲ ምህናፅ እኮ እዩ ውሕስንኦም። እዚ እኮ እዩ ውሕስና ህዝቢ ትግራይ። ዝተወሰነ ውድባዊ ዓቕሚ ዘለዎ ናይ ትግራይ ሊሂቅ እኮ ዓብይ ቦታ ስለዝሐዘ ጥራይ ንህዝቢ ትግራይ ውሕስና ክኸውን ኣይክእልን። ተቐያራይ እዩ። ውሕስና ክኸውን ዝግብኦ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ምህናፅ እዩ። ናይ ዲሞክራሲ ትካላት ክጣየሻ ምግባር እዩ።
ከም ሓደ ወያናይ ሓይሊ ናይ ሓይሊሚዛን ኣይቀየረን ዘብለኒ እንታይ ይመስለካ፤ ሓደ እዚ ፖለቲካዊ ስልጣን እዚ ብዕልዋ ወይ ብጭውያ ዝመፀ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣይኮነን። ክንደይ መስዋእቲ ክንደይ ቃልሲ ክንደይ ሓሳባት፤ ፈሲሱሉ ዝመፀ እዩ። ናይ ኢትዮጵያ ታሪካዊ ናይ ፖለቲካ ፀገማት ክፈትሕ ነይርዎ። ንኣብነት እቲ ሓደ ናይ ሓይሊ ዝምድና ዝብሎ ናይዛ ሃገር መንግስታዊ ፀገማት ብታሪክ ንጎንፂ፣ ንምጥፍፋእ፣ ንዕንወት ዘብፅሐ ሓደ ዓብዪ ነጥቢ ኣለና። ንሱ እንታይ እዩ ካብ ሓደ ኩርናዕ ዝተልዓለ ሓይሊ ናይ ፖለቲካ ስልጣን ይቆፃፀር። ነቶም ካልኦት ንብዙሓት ዝውክሉ ሊሂቃን ኣግሊሉ ፖለቲካዊ ፕሮግራምን ስትራተጂን ይሕንፅፅ ይውስን ማለት እዩ። ናይ መንግስቲ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ብሒቱ ይጥርንፍ፡፡ ኣብ ክንዲ ሸምጋሊ ኮይኑ ድልየት እቶም ካልኦት ሓይልታት ምትዕራቅ፡ ኣርቢትር ኣብ ክንዲ ዝኸውን ነቶም ካልኦት ኣግሊሉ በዚ ኢና ንኸይድ ይብል። ሽዑ ናይ ቅቡልነት ፀገም የጋጥሞ። ተፃባዕቲ ይበዝሑ ቁፅሮም እዉን እናወሰኸ ይኸይድ፣ ቅልውላው የጋጥሞ። ፖለቲካዊ ቅልውላው የጋጥሞ፣ ናዕቢ ይልዓል፤ ይቕየር እንደገና። ህወሓት/ ኢህወደግ እዚ ንአወርትኡ ክቕየር ክሰርሕ ነይርዎ። እዚ ዝቕየር ከዓ እቲ መንግስታዊ ስርዓት ኩሎም ናተይ ንክብልዎ እዩ። ስለዚ ኣብቲ ፖለቲካዊ ከይዲ እየ ዝዛረብ ዘለኹ።
ውራይና፦ ህወሓት/ኢህወዴግ ኩሎም ኣሰቲፈዮም ኢየ እዩ ዝብል። በዓል ኢህኣፓ እውን ዓዲምና ኢና እዮም ዝብሉ። ባዕሎም ዝሓደግዎ እንተንይሮም እምበር…. እዩ ዝብሃል እሞ ኣብዚ ኸ?
ባዕሎም ድዮም ገዲፎምዎ ወይስ ንሱ እዩ ደፊእዎም ዝብል ንፀሓፍቲ ታሪክ ገዲፍና፤ ካብ መንገዱ ወፂኡ እውን ከምፅኦም ነይርዎም እዩ እቲ ነጥቢ። ንምንታይ ይመስለካ ኣብ ኢትዮጵያ ሰላማዊ ዝኾነ ናይ ስልጣን ስግግር፣ ጠንካራ ዝኾነ ፖለቲካዊ ማሕበረሰብ ክፍጠር ዘይተኸኣለ በቲ ዓንተቦይ ዝጠቐስክዎ ፀገም እዩ። ህወሓት/ ኢህወደግ ነዚ እዩ ክቕይር ነይርዎ። እቲ ናይታ ሃገር ዝኸበደ ፀገም እዩ ክፈትሕ ነይርዎ ኣቐዲሙ።
ሓደ፥ ዝተፈላለዩ ኣተሓሳስባታት ዝነበሮም ሓይልታት ከምፅኦም ነይርዎ። ካልኣይ፥ ኣብቲ ከይዲ ባዕሉ ኣብቲ ሓሳባት ዲሞክራስያዊ ብዝኾነ መልክዑ ልክዕ ከምኡ ክዋስኡ ክገብሮም ነይርዎ። ፅቡቕ ሓሳብ እውን ሒዝካ መፂእኻ ዝተቐደሰ ሓሳብ ሒዝካ መፂእካ ነቲ ሓሳብ እቲ ዝድግፍ፣ ዘጎልብት፣ ኣብ ተግባር ብዘውዕል ኣካይዳ ክሳተፍ ተዘይገይርካዮ ከምዘይናቱ ከምዘይውንኖ ገይሩ እዩ ዝወስዶ። እቲ ሓሳብ ናይዛ ሃገር ስርዓተ ምስረታ ክኸውን ዝግብኦን ክበፅሕ ዝግበኦን ክውሰን ዝግብኦ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝለዉ ይግበኣና ኢሎም ዝሓስቡ ሓይልታት እዩ ክኸውን ነይርዎ።
ንስኻ ይውክሉ እዮም ክትብሎም ኣይትክእልን። ህዝቢ ይውክሉና እዮም ምስ ዝበሎም ኢኻ ክትዘራረብ፣ ክትካታዕ ዘለካ። ኣብቲ ከይዲ እውን ኢትዮጵያ እዚ ስርዓት እዚ እዩ ዘድልያ ክብሃል እንተሎ እውን እቲ ሓሳብ ገና ቅድሚ ምቕራብካ ከምዚ ኢና ንሓስብ ዘለና፣ ብዙሃነት ዘለዋ ሃገር፣ ክንደይ ሽግር ዘለዋ፣ ታሪኻዊ ቅራኔ ዘለዋ ዓዲ፣ ዝተፈላለዩ ድልየታት ዘለዋ ሃገር ዋላ ሽሕ ፅቡቕ እንተኾነ ብናይ ባዕልኻ ከይዲ ጥራሕ ክተቐምጦ እንተለኻ ዓንቀፍቀፍ ኢሉ ኣብ ሓደጋ ምውዳቑ ኣይተርፍን። እዚ እዩ ሕዚ ዘጋጥም ዘሎ ከዓ።
ውራይና፦ ሕዚ ከም ሃገር ኣብ ብዙሕ ነገር እንዲና ዘይንስማማዕ፤ ዋላ ካብቲ ባንዴራ ጀሚርና፤ ሕዚ ኣብቲ ከይዲ ይእተዉ እንተዝብሃል በዓል መን ኣለዉ? መን እዩ ክሳተፍ ሕዚ ይሳተፍ እኳ እንተዝብሃል?
እቶም ሓይልታት ምስታፍ ጥራይ ኣይኮነን ዝኣክል። ተረኻታት ኣለዉ፤ ናሬቲቭስ እንብሎም። ተጓነፅቲ፣ ተወዳደርትን ተነሓናሕትን ናይ መንግስቲ ምስረታ ተረኻታት ኣለዉ። ሰለስተ ኣርባዕተ ዓበይቲ ተረኻት ኣለዉ። ነዚኣቶም ክነቀራርቦም እንተዘክኢልና ጠንካራ ስርዓትን መንግስትን ኣይንተክልን።
ውራይና፦ በዓል መን እዮም እዞም ተረኻት/ናሬቲቭስ?
ገሊኡ ኢትዮጵያ ዝተመስረተትሉ ኩነታት ብምርኣይ ስርዓት መንግስቲ ዝሕንፅፅ፤ ሓደ ኢና ዝብል። ካብ ታሪኹ ማለት እዩ፤ ናይ ብሄር ፍልልያት ኣየድልያን። ጅኦግራፍያዊ ዝኾነ ፌደራሊዝም ይኣክል እዩ። ሓደ ኢና። ዝብል ኣሎ። ገሊኡ ክንግንፀል ዝግብኣና ዝተወፃዕና ኢና ዝብል ሓይሊ ኣሎ። ናይ ብሄር ሕቶ እዩ፣ ትግራዋይነትን ኢትዮጵያዊነትን ብሐደ ዝሓዝና ክንከውን ንኽእል ኢና ዘለና ዝብል ኣሎ፤ ከም ህወሓት ማለት እዩ። እዚኦም ናብ መድረኽ ክመፅኡ ኣለዎም። እዚኦም እዮም ነቲ ዘላቒ ፍታሕ መንገዲ ከኾኑ ዝኽእሉ።
ኣነ ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ዓብዪ ግደ ክፃወት ዘሎዎ ዝብሎ ታሪኽ እዩ። ኣብ ታሪክና ክንዘራረብ ኣለና። ኢትዮጵያ ከመይ ገይራ ተፈጢራ? ከመይ ኢላ ኣብዚ በፂሓ? ዝብሉ ሕቶታት መልሲ ተዋሂብዎም ጎዶሎታትና እንታይ እንታይ እዮም ዝብል መልሲ ተዋሂብዎም ጌጋታትና ናይ ኩላትና ገይርና ንቕድሚት ክንከይድ ክንክእል ኣለና። ንቕድሚት ኣማታይ ተረኽ ወይ ‘ፎርወርድ ሉኪንግ ናሬቲቭ’ ዝብሃል ተረኽ ኣሎ። ኣብ ኢትዮጵያ ግን ኣብ ሕሉፍ ዕስራ ሰላሳ ዓመታት ንቕድሚት ኣማታይ ዝኾነ ተረኽ ዘይኮነ እናተካየደ ፀኒሑ፤ ንድሕሪት ዝጥምትን ንቅድሚት ዘየሰጉምን ቀፃልነቱ ዘየጉልህን ዝተኸታተፈን እዩ። እቶም ካልኦት ኣብ ታሪኾም እዮም ዘለዉ።
ንኣብነት ናይ ኦሮሞ ብሄርተኝነት ኣብ ቦትኡ እዩ ዘሎ። ኦሮሞ ኣብ ታሪኹ ካብ ኢትዮጵያ ንቕንቕ ዝብል ኣይኮነን። እቲ ሓይሊ ንሱ እንታይ እዩ ዝሓስብ፤ ኦሮሞ ዓብዪ ህዝቢ እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ሰፊሕ ቦታ ኣለዎ። ሃፍታም ታሪኽ ኣለዎ። ሃፍታም መሬት ኣለዎ። ሃፍታም ፖለቲካ ከም ጋዳ ዝአመሰለ ኣለዎ። ስለዚ ይግብኦ እዩ ዝብል እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ወሳኒ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ይግብኦ እዩ ዝብል ኣተሓሳስባ ኣለዎ እቲ ናይ ኦሮሞ ፖለቲካዊ ሓይሊ።
ኣምሓራ ድማ “ህዝቢ ኣምሓራ እዛ ሃገር መስሪቱ እዩ። ክንደይ ቃልሲ ገይሩ። ክንደይ መስዋእቲ ገይሩ ናፅነታ፣ ሓድነታ ጠጠው ኣቢሉ። ይግብኦ እዩ” ኢሉ ዝሓስብ ፖለቲካዊ ሓይሊ እዩ ዘለዎ።
ናይ ትግራይ ፖለቲካ ተረኽ ግን ህወሓት ተሰኪምዎ ኣይኮነን መፂኡ፤ ደርብይዎ እዩ መፂኡ። ክኸውን ዝግብኦ ዝነበረ ክልተ መደያዊ ተረኽ እዩ ኔሩ፡፡ በቲ ሐደ ወገን ምስ አምሓራ ዘመሳስል አብ ኢትዮጵያዊነትን ዜግነትን ዘተኮረ በቲ ካሊእ ወገን ከአ ናፍቲ ናይ ኦሮሞን ካልኦት ብሔረሰባትን አብናይ ብሔር ወፅዓን ብዝሀነትን ዘተኮረ ፖለቲካዊ ትረኻ ተደሚሩ ናይክልቲኡ ተነሐናሒ ትረኻ ድልድይ(ብሪጅ) ክኸውን ምተገቦኦ፡፡ ስለምንታይ ናይትግራይ ሕዝቢ ትረኻ ናይ ኢትዮጵያ ቀንዲ/ኮር ስለዝኾነ፡፡ ነዚ ብዘይ ምኽታሉ እዩ እውን ደኺሙ ዘሎ። ሓደ ሻብ ናብ ሻዕብያ ሓደ ሻብ ናብ ኦነግ እውን ዝላተም ዘሎ እቲ ተረኽ ማለተይ እየ፤ እቲ ወሳናይ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ሓይሊ እቲ ናይ ትግራይ እዩ ነይሩ፤ ኣብ ታሪኽ ማለት እዩ። እዚ ክንጥቀመሉ ኣይክኣልናን።
እቶም ዝጠቐስክዎም ዓበይቲ ማሕበረሰባዊ ሓይልታት ኣብ በትኦም እዮም ዘለዉ፤ ብዘይካ ናይ ትግራይ። ነዚኦም ክትጉንፆም ኣይትኽእልን። እናተላተምካ ትምለስ እምበር ክትጉንፆም ኣይትኽእልን። ኣብኡ እዮም ቦቝሎም ኣብኡ እዮም ድማ ዓሪዶም ዘለዉ። እቲ ናይ ትግራይ ግና ኣብ መትከላዊ ስነ ሓሳብ ናይ ደገ እዩ ዘትኩር እምበር ኣብ ታሪኹ ኣይኮነን ዘትኩር። ንሕና ናይ ኢትዮጰያ መንግስትነት ዓቀብቲ ኢና። ናይ ኢትዮጵያ መንግስትነት ዓቀብቲ ኢና ተጋሩ። ነዚ ደርቢኻ ክትወዳደርን ክትደራደርን ኣይትክእልን። ናይ ባዕልና ታሪኽ ደርብይና ኣብ ኢትዮጵያ ክንደራደርን ቅቡልነትና ክነረጋግፅን ኣይንኽእልን። ናይ ኢትዮጵያ ሓድነት፤ ትውፊት እቲ ሓደ ታሪኽ እዩ። ናፅነት ኢትዮጵያ ኣብ ምርግጋፅ ዘሎ ታሪኽ። ናይ ኢትዮጵያ መሰል በሪ ባሕሪ ካልእ እዩ። ናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ሓላውነት ዓቃብነት ካልእ ተረኽ እዩ። ኣብ ልዕሊኡ ደርጊ ብምድምሳስ ድማ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ብምትካል ዲሞክራስያውነት ተወሲኽዎ፤ እዚ እዩ መደራደሪና ክኸውን ዝግብኦ ነይሩ። ቅቡልነትና ካብዚኦም እዩ ዝቕዳሕ። ነዚኦም ደርቢኻ ግን እንታይ ሒዝካ ኢኻ ቅቡልነትካ ክተረጋግፅ? ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ዕዳጋ እንታይ ሒዝካ ኢኻ ክትደራደር?
ስለዚ እዚኦም ክነምፅኦም ኣለና። ንትግራይ ዝጠቅም ናይ ፖለቲካ ተረኽ ወይ ናሬቲቭ ኣየናይ እዩ ዝብል እዩ ሕዚ እቲ ወሳኒ። መን ኢና ንሕና እዩ እኮ እቲ ዝመፅእ። ታዎት ኢና ንሕና እያ እኮ። ኣብ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ግደ ክህልወና ንደሊ። እቲ በዚ መዳይ ዝነበረና ታሪኽ ግን ክንድርቢ ንደሊ። ቕራኔ ይፍጠር። ካብኡ እዩ ክቕዳሕ ዝነበሮ እቲ ፖለቲካና።
ውራይና፦ ኢህወደግ እዩ ሕዚ ኣብዛ ሃገር ዘሎ ዓብዪ ሓይሊ። እቶም ኣብዚ እውን ዘልዓልናዮም ነጥብታት ብዕምቆት ርእየ ኢሉ ኣሎ፤ ኣብ ታሪኹ ንፈለማ እውን ይቕረታ ሓቲቱ ኣሎ። ሕዚ ኢህወደግ እቲ ፀገም ክፈትሖ እዩ ዶ ትብል?
በይኑ ኣይፈትሖን። ኣብዚ እዩ ዘሎ እቲ ጌጋ። ከም ኢህወደግ ኣብቲ መግለፂኡ እንተወሲድካዮ ናብታ ፈፃሚት ስራሕ እዩ ወሲድዋ። ናይ ኢህወደግ ፈፃሚት ስራሕስ ናይ ኢትዮጵያ ሽግራት ምናልባት ተንቲኑ ክእምት ይኸውን፤ ናይ ኢትዮጵያ ፀገማት ካባይ እዮም ዝብገሱ እሞ ክፈትሖም እየ። ተፃዊረዮም ንቕድሚት ክኸይድ እየ ምባል ግን ከቢድ ነገር እዩ። ዘይክኣል እውን እዩ።
ሓደ ኢህወደግ በይኑ ክፈትሖ ዝኽእል ፀገም የለን ሕጂ። መን ድዩ ዲሞክራሲ ዝህብ ግዲ? ካብ ዓቕሚ ኢህወደግ ወፃኢ እውን እዩ። ህዝቢ ውክልና ዝሃቦምኮ ንሳቶም ተመሊሶም ዲሞክራሲ ንክህብዎ ኣይኮነን፤ ህዝቢ ባዕሉ እዩ ከምጽኦ ዝክእል፡፡ ኣጀንዳ ቀሪፁ ህዝቢ ከንቀሳቕስ ኣብ ዘይኽእለሉ ደረጃ በፂሑ ኣሎ። ኣጀንዳ ቀሪፆም ህዝቢ ከንቀሳቕሱ ዝኽእሉ ካልኦት ሓይልታት እዮም ዝቅልቀሉ ዘለዉ። እቲ ዓንተቦይ ዝበልክዎ ናይ ተረኽ ወይ ናሬቲቭ ጉዳይ እዩ። እቲ ናሬቲቭ እዩ ሓይሊ ዝህበካ። ህወሓትን ኢህወደግን ሓደ ናሬቲቭ ሒዞም መፂኦም እዮም ንሱ ናብ ሕገ መንግስቲ ቀይሮምዎ። እታ ናሬቲቭ እቲኣ ኣብ ኩሉ ተቐባልነት ኣይብላን። ትውቃዕ እያ። ንዕኡ እየ ካብቲ መጀመርትኡ ፀገም ኣለዎ ዝበልኩካ።
ስለዚ ናብቲ ናሬቲቭ ኢና ክንምለስ ዘለና። ዓበይቲ ናሬቲቭስ ኣለዉ። እቲ ናይ ትግራይ ሓደ እዩ። ናይ ኦሮምያ ኣሎ። እቲ ናይ ኣምሓራ እውን ካልእ እዩ። ገሊኦም ይቀራረቡ እዮም። ነዚኦም ኣቀራሪብካ፣ ኣዛሚድካ፣ ኣታዓሪቕካ ኢካ ኢትዮጵያ እትብሃል ዓዲ መንግስትነት ምምስራት ዝከኣል። እቲ ስቴት ዝብል ነገር እዩ ክተዓረቅ ዘለዎ። ምዕባለ ኢልካ ዘረባ የለን ብዘይካ እቲ ስቴት። እንታይ ዓይነት ስቴት እየ ዝሃንፅ ዘለኹ ክትብል ኣለካ። ዲሞክራሲ ኢልካ ነገር እውን የለን ብዘይካ ስቴት።
እታ ኢህወደግ ሒዝዋ ዝመፀ ሓንቲ ናሬቲቭ እንድያ ሃገር ኣዋቒራ፤ ስለዚ እዚኣ ብሕብረተሰብ ብምሁራን ብሊሂቃን እቶም ካልኦት ‘ቻለንጅ’ ትግበር እያ። እናተላተምካ ኢኻ ክትነብር ማለት እዩ። ንቕድሚት ኣይትስጉምን። ህወሓት ‘ሞኖፖሊ ኦቭ ቫዮለንስ’ ተቖፃፂሩ መጽዮ ‘ሞኖፖሊ ኦቭ ናሬቲቭስ’ ግን ኣይተቖፃፀረን።
ስለዚ እንታይ እየ ክብል ደልየ፤ እቲ ልምዓታዊ መግስቲ ዝብሃል እውን እንተኮነ ኣብቲ ፖለቲካዊ ቀመር ናይ ኢትዮጵያ እዩ እቲ ፀገም እምበር ናይቲ ፍልስፍና ፀገም ኣይኮነን። ኣብ ሓንቲ ዓዲ ቁጠባዊ ዕብየት ክመፅእ ዘይከኣለ ናይቶም ሓይልታት ዝምድና ስለዘይተቐየረ፣ ናይታ ዓዲ ናይ ስቴት ባህሪ ስለዘይተቀየረ፣ እቶም ናሬቲቭስ ስለዘይተዘተየሎም ኣብ ፈተና ኣብ ፀገማት ኣለና።
ዋላ ሕዚ እቲ ፈፃሚት ስራሕ ኢህወደግ ሒዝዎ መፂኡ ዘሎ መግለፂ፤ ብርግፅ ፅቡቓት ነገራት ሒዙ መፂኡ ኣሎ። ፅቡቓት ቃላት እውን ሒዙ መፂኡ ኣሎ፤ ቅድሚ ሕዚ እውን ዘይብሃሉ ዝነበሩ። ፅቡቕ ኣርቲኩሌሽን ሒዙ መፂኡ ኣሎ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ሕዚ ክብሃል ዝኽእልነገር ኢሉ ኣሎ ምባል ይከኣል። ኣብ ምፍትሑ ግን ፀገም ዘሎ ይመስለኒ። ክፈትሖም ኣይክእልን።
ምኽንያቱ ብጣዕሚ መሰረታውያን ዝኾኑ ቅድሚ ሕዚ ክስርሑ ዝግብኦም ዝነበሩ ኣለዉ። ካልኣይ ስራሕ ፈፃሚት ኢህወደግ ዉሃብን ከላእን ዲሞክራሲ ክኸውን ኣይኽእልን። እቲ ፀገም ዘሎ ኣታሓሳስባ እዚ እዩ። ሕዚ ብዙሕ ትግራዋይ መንእሰይ ዋላ እቲ ተጋዳላይ ዲሞክራሲ ንምምፃእ ብዙሕነገር ከፊሉ እናሃወለ ዋላ ይፅበ። ምምፃእ ወይ ምሃብ ዝብሃል ነገር ኣሎ ድዩ? ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ኢኻ እትሰርሕ። ኣብኡ ዝህልወካ ታራ ብምዕዛዝ ኢኻ ዲመክራሲ እትረክብ እምበር ዝውሃበካን እትኽእልኦን ነገር ኣይኮነን ዲሞክራሲ። ሕዚ ኣብዚ እዩ እቲ ኣነ ናይ ኢህወደግ ናይ ምእማትን ናይ ፕሮግራምን ፀገም ኣሎ ዝብሎ። ኣብ ከይዲ እውን ዝርኣይናዮ እዚ እዩ።
ስለዚ ኢህደወግ በይኑ ናይዛ ሃገር ሽግራት ክፈትሕ ኣይኽእልን። እዞም ሽግራት እዚኦም’ዮም መበገሲ ዝኾኑ ዘለዉ። ብምዃኑ ፍልፍል እቲ ፀገም ናይ ዲሞክራሲ ፅበት እዩ። ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ፀገም እዩ።
ውራይና፦ ንሱ ከመይ ይግለፅ?
ፖለቲካል ኢኮኖሚ እኮ ብቐሊሉ ክትገልፆ ትኽእል ኢኻ። ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ብዙሕ ሕልኽላኽ ዘለዎ ኣይኮነን። ብናፅነት ክትሰርቕ እናኸኣልካ ብናፅነት ሓሳብ ክትገልፅ እንተዘይክኢልካ ፀገም እዩ። ኣብዚ ሕዚ ናይ ሕጊ ልዕልነት ኢኻ እተልዕል። ናይ ሕጊ ልዕልነት እንተዝህልው ነቲ ዝሰርቕ ክሕልው ነቲ ከይዛረብ ዝዕፈን ዘሎ ድማ ከድሕን እዩ ነይርዎ። እዚ ክትገብር ከይከኣልካ ንባዕልኻ ከም ሓደ ውሃባይ ዲሞክራሲ ቆፂርካ ናይ ኢትዮጵያ ዓበይቲ ታሪኻውን እዋናውን ሽግራት ክፈትሕ እየ ምባል ፀገም እዩ ዝመስለኒ። ስለዚ ናብ ህዝቡ ወሪዱ ሕገ መንግስቲ ከኽብር፣ ናይ ዲሞክራሲ መሰላት ከኽብር፣ ፌደራሊዝም ኣብ ጠንካራ መሰረት ከቕምጥ ብድርድር ከዕሪ እቶም ቅድም ኢለ ዝበልክዎም ዓበይቲ ናይ ሓይሊ ዝምድናታት ከዕሪ እንተዘክኢሉ እቶም ናሬቲቭስ ናብ ዘተ ክቐርቡ ገይሩ ሃገር እንተዘይሃኒፁ ኣብ ምንታዩ እዩ ድኣ ወያናይነቱ? ከም ኣቦታትካ ኮይንካ ኣለካ ማለት እዩ።
ውራይና፦ ኩነታት ኢትዮጵ ምስ ዞባውን ዓለም ለኻውን ኩነታት ኣዛሚድና እስኪ ንርኣዮ። ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ዘልፊ ኢና ዘለና ከም ሃገር? ግደና ኸ ታይ ይመስል ኣሎ ንቐፃሊ ኸ?
እቲ ኸባቢ ንኢትዮጵያ ብዝጥዕም መልክዑ ኣይኮነን ዝምዕብል ዘሎ። ናይቲ ኸባቢ ፖለቲካውን ቁጠባውን ፀጥታውን ምዕባለታት ንዛ ሃገር ብዘይጠቅም እዩ ዝከይድ ዘሎ፤ ብሕልፊ ኣብ ዝሓለፉ 8 ዓመታት። እዚ ብምንታይ ይግለፅ ይመስለካ፤ሓደ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ውሽጣዊን ናይ መሪሕነትን ቅልውላው ኣብቲ ናይ ዞባ ኩነታት ኣሉታዊ ዝኾነ ግደ ይፃወት ኣሎ። እዚ ብምንታይ ይርአ፤ እቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሃገርና ናይ ሓይሊ ዝምድናን ናይ ህንፀት ሃገር ከይድናን ብምቕያርና ኣብቲ ዞባ ክህልወና ዝግባእ ዝነበረ ኣድማዕነት ጎዲእዎ እዩ።
ኢትዮጵያ ኣብቲ ዞባ ክህልው ዝኽእል ኣብ ባይታ ዘሎ ታሪካዊ ናይ ሓይሊ ክፍፍል ማለት እውን regional distribution of power ዝብሃል እቲ ዝዓበየ ናይ ኢትዮጵያ እዩ። ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ እቲ ዝዓበየ በዝሒ ህዝቢ፣ ማእኸላይ ኣቀማምጣ፣ በዝሒ ሰራዊት፣ ናይ ሰራዊት ታሪኽ እውን ማለት እዩ። ብስሩ እውን መንግስትነትን ብሰራዊትን እኮ ዊስትፍልያን/ወበርያን ካንትሪ እትብሃል ሃገር እኮ ኢትዮጵያ ጥራሕ እያ ኣብዚ ዞባ እዚ። ኣቦታትና ብፈረስ እዮም ዝዋግኡ ነይሮም። ስልጡን ሰራዊት ነይርዋ እዛ ሃገር ኣብ ታሪኽ። ስለዚ እዚ ሒዝካ እንተመፂእኻ እሞ ኣብ ውሽጢ ሃገር ልዕልነት ሕጊ እንተኣማዕቢልካ፣ ዲሞክራሲ እንተሃኒፅካ፣ ናይ ሓይሊ ሚዛንካ እንተኣዕሪካ እሞ እቲ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ ውሻጠኻ እንተኣዕሪኻዮ ብቐጥታ ኢኻ ሓያል እትኸውን፤ ሄጀሞኒ ትረክብ። ኣብዚ ዓንቀፍቀፍ ምባልና ፀገም ኣለዎ ማለት እዩ።
እዚ ብምዃኑ እዞም በለፀኛታት ወይ opportunist እትብሎም ሓይልታት፤ ፀረ ኢትዮጵያ ዝኾኑ ሓይልታት ገኒኖም ዝወፅእሉ ባይታ ተፈጢሩሎም። ሕዚ እቶም ኣብ ታሪኽ እናተቐፃፀሉ ዝመፁ ፀገማት ኣለዉ ብሓደ ወገን። ቀርኒ ኣፍሪካሲ ናይ ታሪኽን ናይ ጅኦግራፍን እስረኛ እዩ ኢና እንብሎ። ንቕንቕ ኣይብልን። እዚ ክንፈልጥ ኣለና።
እዚ እንታይ ማለት ይመስለካ? ናይ ማይ ኣባይ ጉዳይ ንውሰድ። ናይ ኣባይ ጉዳይ መንግስቲ ተቀየረ ኣይተቐየረ ካልእ መፀ ካልእ ኸደ ዝቕየር ነገር ኣይኮነን። ምሳኻ እዩ ዝነብር። እስረኛ ይገብረካ ኣሎ ማለት እዩ። ናይዛ ኢትዮጵያ ናይ በሪ ባሕሪ ጉዳይ ስባጋድስ ከደ፣ ህግደፍ መፀ፣ ቱርኪ ኣተወ ሱዳን ሓለፈ ዝቕየር ነገር ኣይኮነን። ናይ ብሄርን ናይ ዶብን ጉዳይ ከምኡ። ናይ ደጉዓን ናይ ቖላን ናይ ማይን ናይ መውዐሊ ከፍትን ንሕንሕ ከምኡ። እሱር ኢኻ። ንዚ ምፍታሕ ዝከኣል እቲ ዓንተቦይ ዝበልክዎ እዩ፤ ናይ ፖለቲካል ኢኮኖሚ ለውጢ እንተኣምፂእኻ፣ ናይ ሓይልታት ሚዛን እንተኣስተካኪልካ፣ ናይ ኢትዮጵያ ስቴት ናሬቲቭን እንተኣስተኻኺልካ ወዘተ እዩ ዝዕረ። ኣብዞም ፈተነታት እዚኦም እናሃለና ኢና ተወሰኽቲ ሓደጋታት መፂኦምና። ናይ ራዲካላይዘሸን ወይ ኣኽራርነት ሓደጋ መፂኡና። ናይ ጅሃዲስት ፀገም ተፈጢሩ። ናይ ኩነታት ኣየር ሽግር መፂኡ። ናይ ጅሃዲስት ሓደጋ መፂኡና፤ ከም ኤርትራ ብዝሽተ ማይ ናብ ብላክ ማርኬት ኣይኣተናን እምበር። እዞም ሓደጋታት እዚኦም ብተወሳኺ እዮም መፂኦም። ኣብ ልየሊዚ ድማ ናይ ካልኦት ነበርትን ጀመርትን ሃይልታት ምትእትታዋት መፂኡና።
እዚ ክትርኢ ከለኻ እቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ውሽጢ ኩነታት የታሓሳስበካ። ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ብፍላይ ናይ ኢትዮጵያ ፖሊሲ ወፃኢ ኣብ ዕረፍቲ እዩ ዘሎ እየ ዝብል። ኣብ ሆሊደይ ዩ ዘሎ። ዲሞቢላዝድ ኮይኑ ማለትዩ፤ እቶም ካልኦት ሓይልታት እዮም መፂኦምዎ፤ ከድምዕ ስለዘይከኣለ። ንኣብነት ሶማልያ ንውሰድ። ኣብ ሶማልያ ተዋሳእቲ ንሕና።ናይ ሰላም መራሕቲ ንሕና። ናይ መንግስቲ ሶማልያ ኣዋቐርቲ፣ ደገፍትን ወሰንትን ንሕና ነርና። ሕጂ ግን ኣይኮናን። ኣብ ሶማልያ መሻርኽቲ ብዙሓት ሓይልታት ነይሮምና። ብትኽክል፤ ኢትዮጵያ ሓጋዚትና፣ ናይ ኢትጵያ ግደ ወሳኒ እዩ ወገንና እዩ ዝብሉ ሸሪኽና እያ ዝብሉ ብዙሓት ሓይልታት እዮም ነይሮም ቅድሚ 10 ዓመት። ሕዚ ግን የለን። ኣረኪብናዮ። ሓደ እዩ ተሪፉ ነይሩ ንሱ እውን ኣረኪብናዮ። ሕዚ ተፅዕኖ የብልናን። ኣይበል እምበር ኣብ ሶማልያ እስላማዊ መንግስቲ እንተመፂኡ ዝነበረና ተቐባልነት ስለዘየለ፤ እዚ ኹሉ ዘጥፋእናዮ ህይወት፣ ገንዘብን ግዜን ከንቱ ስለዝተረፈ ንዓና ሓደጋ እዩ። እዚ ኹሉ ናይ ወተሃድርን ፖለቲካውን ሓይልታት ዝምድና የለን።
ካልኣይ እቲ ዓብዪ ሓደጋ ኢዩ ኢልና ክንዋጋእ ኢልና ዝተልዓልናን ዝሰዋእናዮ መዓት ነገር ከንቱ እዩ ተሪፉ ኣብ ሶማልያ። ምኽንያቱ ልዕሊ 90% ኣብታ ሃገር ዘለዉ ፖለቲካዊ ሓይልታት እስላማዊ ሰልፊ እዮም፤ ፀረ ኢትዮጵያ እዮም ማለት እዩ።
ሳልሳይ፤ ድሕሪ እዚ ኹሉ ኣብ ሶማልያ ዝገበርናዮ ኢንቨስትመንት ኢትዮጵያ ይትረፍ ዶ ፅልዋ ክተሓድር ዋላ ሓንቲ ግደ ዘይብላ ኣብ ዝኾነትሉ እዋን ካልኦት ናይ ባሕረ ስላጤ ሃገራት እየን ኣብ ሶማልያ መንግስቲ ዘደይባን ዘውርዳን ዘለዋ። ካብዚ ንላዕሊ ፀገም የለን። መሻርኽቲ ስኢንና፣ ሓገዝቲ ስኢንና፣ ብወተሃደርን ብፖለቲካን እንሕግዞም ስኢንና፣ ሶፍት ፓወር ዝብሃሉ ፀጋታትና ስኢንና፣ ኣብ ልዕሊኡ ናይዚ ዞባ እዚ ስግኣት ኣኽራርነት እዩ እሞ ንሱ ከይዕብልለና ኢልና ዕስራን ገለን ዓመት ሰሪሕና ተሰዊእና ኣብ መወዳእትኡ እቶም ኣብ መቓድሾ ዘሎ ጥራይ ዘይኮነስ እቶም ኣብ ካልኦት ከባብታት ዝለዉ እውን እናገበሉ መፂኦም ንሓዋሩ ፖለቲካ ሶማልያ ኣብ ትሕቲ እስላማዊ ሓይሊ ኮይኑ ክዘልቕ እዩ ማለት እዩ። ኣብዚ ኢና በፂሕና።
ካብኡ ሓሊፉ ኸ? በዓል ቃጣር በዓል ተርኪ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ዓመት መፂአን ፕረዚደንት እታ ሃገር ዘውርዳሉን ዘደይባሉን ኩነታት ኢና ንርኢ ዘለና። ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ እቲ ዞባ ከምኡ እዩ።
ናይ ኤርትራ ጉዳይ እንተወሲድካ እውን ከምኡ እዩ። ናይ ቀይሕባሕሪ ኬዝ እንተወሲድካ ከምኡ እዩ። ናይ ደቡብ ሱዳን እውን ከምኡ እዩ። ኣብ ደቡብ ሱዳን ብዘመን ደርጊ ዝነበረና ፅልዋ የለን። ነቲ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝነበረ ቃልሲ ደርጊ ሕሩጭን ጥይትን እዩ ሂቡ። ኢህወደግ ግን እንኮላይ ህይወት እዩ ሂቡ ብድሕንነት ደቡብ ሱዳን ኣቢልካ ንድሕንነት ኢትዮጵያ ክብሃል። ሕጂ ኣብ ደቡብ ሱዳን ጉዳይ ንሕና ተሰማእነት የብልናን፤ ዳርጋ ዝተነዓቕና ኢና፤ am sorry to say it. ኢትዮጵያ ሕዚ ኣብ ጉዳይ ደቡብ ሱዳን ይትረፍ ዶ ከም ዓብዪ ዓዲ ከምመሓዛ እውን ኣይንርአን ዘለና። በዓል ኡጋንዳ ከም ድላዮም ዝገብሩሉ ሃገር እዩ ኮይኑ ዘሎ። ስለዚ እቲ ከባቢ እውን ክንፍትሾ ከለና ፀረ ኢትዮጵያ እዩ እናዓበየ መፂኡ። እዚ ምስቲ ናይ ውሽጢ ኩነታትና ኣዋሃሂድና እንትንርእዮ ከቢድ ነገር እዩ ዝመስለኒ።
ውራይና፦ ናብ ናህና ጉዳይ ምልስ ንበል እሞ ከም ዓዲ ከሰማምዑና እንብሎም መተኣሳሰሪ ነጥብታት እንታይን እንታይን እዮም ትብል?
ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ሃገርነትን ዘሎ ቅዋም እዩ ብውሑድ ዘሰማምዓና። ግን እንታይ እዩ እቲ ብዙኋነት ተቐቢልካ፣ እቲ ዜግነት ኣጠንኪርካ እቲ ዲሞክራስያውነት እውን ኣበርቲዕኻ ነቲ ፌደራሊም እውን ኣጠናኺርካ እቲ ፀገም ክእለ ይክእል እዩ። ክድሕን ይኽእል እዩ። ብስሩ እውን እቲ ሕዚ በፂሕናዮ ዘለና ቅልውላው ንህወሓት ዓብዪ ሓይሊ እዩ። ምኽንያቱ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ከልዕልዎ ዝነበሩ ሕቶ እዩ ካልኦት የልዕልዎ ዘለዉ። ንምንታይ እዮም እቲ ኣጀንዳ ዝምንጥሉና ዘለዉ? ዓብዪ ታራ ተፃዊትካ ዝቐራፅካዮ ሕገ መንግስቲ እኮ፤ ዋእ ደቅና ዝተቃለሱ እኮነዚ ኣይነበረን። ዋሕስና ንሱ እዩ፤ሕገ መንግስቲ እዩ ክብል ዝነበሮ ናይ ትግራይ ህዝቢን መንእሰይን እኮ እዩ። እቶም ካልኦት ካብ ኣልዓልዎ ግን ንሕና እውን ብደንቢ ኢና ክንከደሉ ዘለና። ምኽንያቱ ውሕስናና ንሱ እዩ። ብቑፅሪን ብናሬቲቭን ካብ ደከምና እቲ ዓብዪ ውሕስናና ሕጂ ዲሞክራስያዊ ዝኾነ ስርዓት እዩ።
እቲ ሕገ መንግስቲ ብትኽክል ክንትግብሮ እንተኽኢልና ጥራሕ ጥራሕ። ናይ ሕጊ ልዕልነት እንድሕር ኣምፂእና እዩ። ናፃ ትካላት ክትተክል ተኽኢልካ ጥራሕ ጥራሕ። እቲ ዓንተቦይ ዝበልክዎ እዩ፤ ናይዛ ዓዲ ፀገም ክትፈትሕ እንተኾይንካ ታሪኻዊ ድኽመት ፖለቲካ እት ሃገር ክትፈትሕ እንተክኢልካ እዩ። ናይዛ ዓዲ ዓብዪ ፀገም ዝነበረ ናፃ ትካላት ዘይምህላወን እዩ። ብሕገ መግስቲ ዝተሓንፀፀ መሰል ክትህብ እንተዘይክኢልካ ሓደ ኢኻ ትኸውን ዘለካ ምስቲ ዝነበረ ማለት እዩ። እኳ ድኣስ ስልጣን ዘለካ መሲልካ ንህዝቢ ትግራይ ዝገደደ በሰላ ኢኻ እተምፅእ ማለት እዩ።
ውራይና፦ ሕዚ እቲ ፓርቲ ንርአ። ኣተሓሳስባታት ኣለውዎ ከም ውድብ። ኣብዚ ክልተ ነገራት ክተብርሃለይ። ሓደ እቲ ኣተሓሳስባ ከይዱን ምዕበልኡን እንታይ ይመስል? ምስኡ ተኣሳሲሩ ድማ ህወሓት ሓሲቡ ወዲኡ እዩ። ሕዚ ዘሎ ወለዶ ናይ ምሕሳብ ግደ የብሉን ናይ ምፍፃም እዩ ዝብል ኣሎ። ኣብዚ እንታይ ትብል?
ሓደ ህወሓት እንታይ እዩ እሞ ሓሲቡ? እዚ ክርኣ ኣለዎ። ኣብቲ ቃልሲ ፀረ ደርጊ ዓብዪ መስዋእቲ ከፊሉ ደርጊ ኣውዲቑ። ስርዓት ተስሪቱ። ብድሕሪኡ ግን ህወሓት ከም ውድብን መንግስትን ከም ሓደ ውክልና ህዝቢ ትግራይ ዘለዎ ኣካል እውን ከም ብሓዱሽ እናሓሰበ፣ ኣቀዲሙ ናረኣ ፀገማት እንተጋጥሙ እናፈትሐ ንቕድሚትእ እውን እናኣመተ እናፅንዐ ክፈትሖም ዝኸኣለ ዓቕሚ እናጠናኸረ ኣይመፀን። ዓብዪ ፀገም ህወሓት ዝመስለኒ ቀዲሙ ምእማት ዘይምኽኣሉ እዩ። ናይ ሓደ መሪሕነት ዓብዪ ዓቕሚ ዝመስለኒ እዚ እዩ። እቲ ካልእ ካልእ ክፍፅሞ ይኽእል እዩ። ናይ ሓደ መሪሕነት ዓብዪ ዓቕሚ ሓደሽቲ ነገራት ቅድሚ ሰብ እናገምገምካ ኣነፂርካ እናውፃእኻ ንዐኦም ዝኸውን ስትራተጂታት ምውፃእ እዩ። ህወሓት ሕገ መንግስቲ ኣፅዲቑ ስልጣን ሒዙ ሰላም ኣምፂኡ ነቲ ቁጠባ እናማዕበለ እናገበረ እንትመፅእ ኣብዚኦም ግን እናደኸመ እዩ መፂኡ።
እዚ ብኣብነታት እውን ክርአ ይኽእል እዩ። ናይ ኤርትራ ውግእ ተኣሚቱ ዶ ነይሩ? ሓንቲ ሃገር ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ከም ሃገር ክትወፅእ ከላ ፈታዊትካ ትኹን መፃርፍትኻ ትኩን ባይታ ተቐይሩ ኣሎ ማለት እዩ። እቲ ባይታ እንትቕየር እቲ ጂኦፖለቲክስ ይቕየር። ምስኡ ድማ እቲ ሽርክናን ዝምድናታትን እውን ይቕየር ማለት እዩ። ሓደጋታት እውን ክመፅእ ይኽእል። እዚ ኣይተፀንዐን። ኣይተኣመተን።
ስለዚ ኣብስልጣን ምስተመፀ ዋላ መሓዛና እንተኾነት ኤርትራ ከም ሃገር እንትትቦቅል እንተላ ዘስዕቦ ፅልዋ ኣይትፀንዐን ኣይተኣመተን። ኣይርኣይናዮን። ካልኣይ እቲ ውድብ ናብ ስልጣን ክመፅእ ከሎ ፖለቲካዊ ሓይሉ ኮነ ህዝቡ፣ ናይ ኣባላቱ ኩነታት፣ ምስ ሃገር ዘለዎ ርክብ፣ ኣብናይ ፖለቲካ ባህርታቱ ሓደጋታት ዶ ከምፅእ ይኽእል ይኸውን ተባሂሉ ኣይተርኣየን። ከይተራኣየ እዩ ሓደጋታት መፂኡ። ክፍፍል ናይ ህወሓት ርአ። መረፃ 97 ርአ። መን ኣበይ ከይበፅሕ እዩ ተባሂሉ ግን መወዳእትኡ ከምቲ ዝርኣይናዮ እዩ። ናይ ቀረባ ግዘ ቀውሲ፣ ዋላ ሕዚ ናይ ቄሮ በሎ ካልኦት ናዕብታት ኣይተኣመተን። ስለዚ ናይ ሓደ መሪሕነት ባህሪ እናሰኣነ ዝመፅአ እዩ ዝመስለኒ ህወሓት። ነገራት ቀዲሙ ርእዩ ኣፅኒዑ ኣሚቱ ንሓደሽቲ ነገራት ስትራተጂ ኣብ ምሕንፃፅ ዝተሰርሐ ነገር የለን። ብድሕሪኡ ዝመፀ ሽግር እውን ቅሩብ ዝሓዞ እቲ ስቴት ምቁፅፃር ዝህበካ ዓቕሚ እዩ ዝኸውን።
ካልኣይ ናይ ህወሓት ዝርኣኽዎ ሓደ ዓብዪ ፀገም ሓደሽቲ መፅናዕታት ኣይካየድን። ናይ ንፅፅር/ኮምፓራቲቭ መፅናዕታትን ምርምራት እውን ኣይገብርን። ክንደይ ዩኒቨርስታት ኣብ ዘለውኦ ሃገር፣ ክንደይ መንእሰይ ኣብ ዝፈርየሉ ዓዲ እዚ ንምግባር ቀሊል እዩ። እንተደለየ ይቕበሎ፣ እንተዘይደለየ እውን ግን እቶም መፅናዕታት ኣለዉ፤ ዓቕሚ ይኮንዎ። እዚ ዓብዪ ነገር እዩ ዝመስለኒ።
ሳልሳይ ዓብዪ ፀገም ህወሓት ዝርእዮ ክልሰ ሓሳባዊ መትከል ሓደ ነገር እዩ። ፖለቲካ ካልእነገር እዩ። ክልቲኡ ኣይራኸብን።
ውራይና፦ ከመይ?
ንኣብነት ናይ ብሄር ሕቶ ኣብ ኢትዮጵያ መልሲ ክውሃቦ ኣለዎ ምባል፤ ወይ መሰል ዓርሰ ውሳነ ክሳብ ምግንፃል ምፍቃድ ሓደ ነገር እዩ። እዚ እቲ ክትበፅሖ እትኽእል ዲሞክራስያዊ ጫፍ ማለት እዩ እምበር ሽዑ ንሽዑ ክትትግብሮ ኣለካ ማለት ኣይኮነን። ቅድምያ እትህቦም ኣለዉ። ምድርዳር ኣሎ እዚታት እዩ። መትከል ፖለቲካ ኣይኮነን። መትከል ድሕሪ ዕስራ ሰላሳ ዓመት ክትበፅሖ እትሓስቦ ኣንፈት እዩ። መርኣያ ዲሞክራስያውነት እዩ ምበር ሓደ ወዲ ጆርጂያ ስለዝበሎ ንትግራይ ቀረባ እዩ ማለት ኣይኮነን ። ፌደራሊዝም እውን ንዕኡ ይጠቅም። ፖለቲካ ግን ድርድር እዩ። ክትደራደር እዩ ዘለካ እምበር ድርቕ ኣይትብልን ኣብቲ መትከል። ርእዩታለማዊ መትከልኮ ልእሊ ሃገር ኣይኮነን። መትከል ንምዃኑ ኣብ ኢትዮጵያ ምግንፃል ከ ይከኣል ዶ ኢልካ እተፅንዖም ኣለዉ። መትከል ኢንድ-ሴት እዩ። ምስ ፖለቲካ ምውቓዕ እዩ እቲ ናይ ህወሓት ፀገም። ቀዳምነት ዝውሃቦ እቲ ሰብ እዩ። እቲ ሃገር እዩ። ትግራዋይነት እዩ እቲ ቀዳምነት ዝውሃቦ። ብድሕሪኡ ኢኻ ናብ መትከል ዝወስደካ መንገዲ ንምእላሽ ናብ ፖለቲካ ትኣቱ። ትደራደር ድማ። ኣብዚ ጉዕዞ እዚ ዋላ ንድሕሪት እውን ምምላስ ከጋጥም ይኽእል። እናተፈታተሽካ ምኻድ የድሊ። ምስ ዘይትደልዮምሓይልታትን ሓሳባትን እውን ምፍትታሽ ምድርዳር የድሊ።
እዘን ሰለስተ ፀገማት እዚአን ናይ ህወሓት ሽግራት እየን። ልዕሊ እዚአን ግን ህወሓት ኣብ ታሪኽ ህዝብ ትግራይ ከትኩር ነይሩዎ። ብካልእ ታሪኽ ኢትዮጵያ እውን ማለት እዩ። ምኽንያቱ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ኮር ታሪኽ እታ ሃገር እውን ስለዝኾነ። ናይ ትግራይ ታሪክ ብህወሓት ኣይኮነን ዝጅምር። ከምኡ እንተጀሚሩ ናይ ህዝቢ ትግራይ ታሪክ ኣይኮነን ማለት እዩ። ናይ ህወሓት ታሪክ እውን ናይ ሓደሰብ ታሪክ አኣይኮነን። ብሓደ ሰብ እንድሕር ጀሚሩ ናይ ህወሓት ታሪክ ኣይኮነን ማለት እዩ። እኩብ እዩ። ካብኡ እዩ ዝቕዳሕ። ንመንእሰይ ትግራይ ኮነ ብሓፈሻ ንህዝቢ ትግራይ እትጠቕሞ ብከምዚ እንተከይድካ እዩ። ኮሌክትቭ ሚሞሪ እንተሃልዩካ ኢኻ እትስዕር። ናይ ህወሓት ተረክ እውን ክስረሓሉን ንፖለቲካዊ ሃድነት ተጋሩ ከምዝምቸሆ ክግበር ነሩዎ ነዚ ክንፍትሽ ኣለና። ህወሓት ክዕሪ እንተኾይኑ እዚ እዩ ክገብር ዘለዎ።
እቲ ካልእ ብኢትዮጵያ ደረጃ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ውሽጢ ትግራይ እውን ፖለቲካ የድልየና እዩ። ንህወሓትን ኩሎም ተጋደልትን ዝግብኦም ክብርን ዋጋን ሂብና ፅቡቑ ኣቒፅልና ኢና ንቕድሚት ክንከይድ እንኽእል። መሪሕነት እውን እኮ ኣይመፅኣልካን ከምኡ እንተዘይገይርካ። ፖለቲካ ባህልና እንተዘይቀይርናዮ እንታይ ድኣ እዩ ወያናይ ዘብለካ?
ውራይና፦ ሓሳብ ኣየድልየናን ሕዚ ኣፈፃፅማ እምበር። ናይ ኣርብዓ ሓምሳ ዓመት ሓሳብ ኣለና ዝብሃል ነገር ኣሎ ወይ ዝብሉ ሰባት ኣለው እሞ እዙይ እንታይ ንበሎ?
ሓሳብ ኣየድልየናን ዝብሃል ነገር የለን እኮ ኣብ ዓለም። እቲ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚን ናይ ሃገር መሰረታዊ ፍልፍል ፖለቲካዊ ቀውሲ ክትቕይሮ ተዘይክኢልካ እንታይ ማለት እዩ ሓሳብ ኣየድልየናን ማለት?
ቅድሚ ሕዚ እቲ ክሓስብ ዝኽእል ርእሲ ባይታ ኣይረክብን ነይሩ። ሕዚ ግን ግድን እዩ ዝብል ድፍኢታት ኣለዉ። ቅድም ኢሉ እቲ ቅቡልነት እውን ስለዝነበረ። ሕዚ ብፅሒታት ምውሳድ ኣብ ዝድልየሉ ተኣናፊ እዋን ዘለና ይመስለኒ እሞ እከለ እዚአን እንተዝገብር እንብሎ ነገር ኣሎ ዶ?
ህወሓት ንባዕሉ ከም በዓል ሓደራ ናይ ፖለቲካ ሓይሊ እዩ ክሓስብ ዘለዎ። በዓል ሓደራ ማለት ክሳብ ሕዚ በፂሑ ኣሎ። ናይ ሓሳብ ይኹን ናይ ትውልዲ ሽግር ኣጋጢምዎ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ፖለቲካ እታ ሃገር ናይ ምሕዝነትን ሽርክናን ፀገማት እውን ኣጋጢምዎ ክኸውን ይኽእል። ነቲ ሓዱሽ ሓይሊ ትግራዋይ ኣበረታቲዑ ክወፅእ ዝኽእለሉ ባይታ እዩ ከመቻቹ ዘለዎ። ንባዕሉ ከም መራሒ ጥራይ እንተሓሲቡ ግን ንባዕሉ እውን ናይ ቅቡልነት ፀገም ዶ ኣጋጢሙዎ ኣሎ ሓቀይ፤ ናብ ህዝቢ ትግራይ ተመሊሱ ምስ በዓልሃፍቲ፣ ናብ ምሁርን መንእሰይን ቀሪቡ ታሕቱ ኣጠናኺሩ እዩ ክመፅእ ዘለዎ። ህወሓት ሓዱሽ ናይ ትግራይ መሪሕነት ዝፍጠረሉ ኣካል ክኸውን እዩ ዘለዎ። መዳለዊ እዩ ክኸውን ዘለዎ። ቀሊል ዓመት ኣይኮነን እቲ ተጸኒሑ ዘሎ ግዝያት። እዚ እንተዘይገይሩ በዚ ሕ ዘለዎ ቁመና ንህዝቢ ትግራይ ኣይጠቅምን። ንህዝቢ ኢትዮጵያ እውን ኣየድሕንን፤ ፀገማት ስለዘለውዎ ማለት እዩ።
ካልኣይ በቲ እዚኦም ቅድሚ ምግባሩ ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ርጉፅ መርገፂ ክወስድ ክኽእል ኣለዎ። ኣብቲ ዲሞክራስያዊ ሃዋህው ርጉፅ መርገፂ ክወስድ ኣለዎ። ሰብ ሓሳቡ ዝገልፀሉ፣ ዝውደበሉ ከም ድላዩ ዝኾነሉ ብሕገ መንግስቲ መሰረት ዝደለዮ ዝገብረሉ ባይታ ክፍጠር ኣለዎ። እዚ ምስገበረ ድማ ከምቲ ቅድም ኢለ ዝበልክዎ ንባዕሉ ከም በዓል ሓደራ ፖለቲካዊ ሓይሊ ትግራይ ቆፂሩ ንዝቕፅል መሪሕነት ትግራይ ኣብ ምድላው ክነጥፍ ኣለዎ።
እዚ ብዙሕ ጥቕሚ ኣለዎ። ሓደ ቕቡልነት እዩ ዘምፅእ፤ ሌጅትመሲ። ካልኣይ ዲሞክራስያውነቱ የጠናኽረሉ። ሳልሳይ ህዝባውነቱ የረጋግፀሉ። ራብዓይ እቲ ዝመፅእ ሓዱሽ ናይ መሪሕነት ወለዶ እውን ሓሳባት ሒዙ ብሓገዝ ህወሓት ምስቶም መሓዙቱ ኢትዮጵያውያን ዝፈታተሹሉ ዝደራደሩሉ ዕድል እዩ ዝፈጥር። እዚኣ እንተዘይገይሩ ህዝቢ ትግራይ እውን ክሓቶ እዩ ማለት እዩ።
ትግራይ ኣብ ህንፀት እዛ ሃገር ዝነበራ ግደ እንታይ ይመስል? ናብ ታሪኽና ንመለስ እውን ስለ እትብል ዘለኻ እስቲ ኣብዙይ ቅሩብ ትንክፍክፍ ነብሎ ኢለ እየ?
ናብ ታሪኽና ኢና ክንምልስ ዘለና። ደጋጊመ ዝብሎ እዚ እዩ። ኣብ ህወሓት ዝርእዮ ሓደ ዓብዪ ፀገም እውን እዚ እዩ። እቲ ረጕድ ጠንካራ ታሪኻዊ ሃፍትታቱ ደርብዩ እዩ ናብ ሜዳ ካልኦት ኢትዮጵያውያን ፖለቲካዊ ሓይልታት መፂኡ። እዚ ከዓ ኣብ ክንዲ ብፖለቲካዊ ታሪኽ ዓዱ ኣቢሉ ዝጥምር ብክልሰ ሓሳባዊ መትከል እዩ ክሓስብ ፈቲኑ። ቼኮቬራን ሌኒንናይ ባዕሎም ታሪኽ ሒዞም እዮም ተበጊሶም። ቻፌዝ እውን ናይ ባዕሉ ነይርዎ እዩ። ካብ ናይ ባዕልኻ ኢኻ ትቕዳሕ። ቐፃልነትን ተኣሳሳራይነትን ክህልወና ኣለዎ እየ ዝብል። ካብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ኢኻ እትቕዳሕ። ንኢትዮጵያ ዓንዲ ሕቖ መንግስትነት ኮይንና ዝፀናሕና ህዝቢ ኢና። ንሓድነትን ናፅነትን እዛ ሃገር እናደመይና ዝመፃእና ህዝቢ ኢና። ኣብልዕሊኡ ድማ ዲሞክራስያውነት እውን ወሲኽናሉ ክንብል ክንክል ኣለና ።
ዘኹርዑ ታሪካት ኣለውና ኣብ ታሪክ እዛ ሃገር። ስለዚ ኣነ መጀመርያ ናብ ታሪኽና ክንምልስ ክነኽብር ኣለና። ሓየሎም ክተኽብር እንተኾይንካ ንኣሉላ ከየኽበርካ ኣይኾንን። ናይ ፖለቲካ ለውጢ፣ ናይ ዲሞክራሲ ለውጢ ካልእ ጉዳይ እዩ። ንሱ ለውጢ እዩ። ቐፃልነትና፣ መደራደሪና፣ ዓቕምና ታሪኽና እዩ። ከምሃገር እውን እቲ ዝዓበየ ዓቕምና ንሱ እዩ፤ ኣብ ትግራይ ጥራይ ኣይኮነን። ኣብ ትግራይ ሓደ ይገብረና። ቦታና ንፈልጥ። እቲ ሓደ ዓብዪ ፀገም ዘሎ ኣብዛሃገር እውን ግን እቲ ናይታሪክ ትምህርቲ ምድኻሙ እዩ። እቲ ቀደም ዝውሃብ ዝነበረ ናይ ታሪክ ትምህርቲ መሊኡ ቻለንጅ ኣይተገበረን። ተደፊኡ እዩ ተሪፉ። ወይ ካልእ ተተካኢ ኣይብልናን። ታሪኽ ንምዕባለ ህዝብን ጥንካረ ሃገርን እናመረፅካ እዩ ዝውሰድ። ስለዚ ተረዳዲእና ካብ ሓደ ነጥቢ ክንብገስ ዝገብር ናይ ታሪኽ ተረኽ ኣይብልናን። ናይ ታሪክ ትምህርቲ ብምድካሙ ምስቲ ናይ ህዝቢ ለውጥ(ድሞግራፊክ ትራንዝሸን ክልሰሃሳብ) ቀውሲ እዩ። ኣብዚ ዓብዪ ጉድለት እዩ ዘሎ። ታሪኹ ዘይፈልጥ ሕብረተሰብ ናይ ዕስራ ናይ ሰላሳ ዓመት ታሪኽ እንተነገርካዮ ዋጋ ኣይህልዎን።
ካልኣይ ሓድነትና ክነጠናኽር ኣለና። ህወሓት ጥራይ ኣይኮነን፤ ካልኦት ከም ህወሓት ቃልሲ ዝጀመሩ እውን ነይሮም እዮም። ካብዚ ኢና እንቕዳሕ እሞ ከጠንክረና ዝክእል ሓድነት ክህልወና ኣለዎ። ሓደ ሓደ ውድባት ርኢኻ እንተኾይንካ ንኣብነት ኦሆዴድ እሞ ውሰድ ናይ ክብሪ ጋሻ ንነጋሶ ጊዳዳ እዮም ዝዕድሙ። እዚ ዓብዪ ናይ ፖለቲካ ኣተሓሳስባ እዩ ዘመላኽት። ንሕና ከምኡ ዲና? ክንደይ ዓቕምን ሓይልን ዘለዎም እኮ ተበታቲኖም እዮም ካ ብህወሓት። ኣብ ውሽጥኻ ተበታቲንካ ኣብ ኢትዮጵያ ድኣ እሞ እንታይ ዓይነት ዓቕም እዩ ክህልወካ ዝክእል። ኣብዚ ዘሎ ነገር ክርአ ዘለዎ እዩ ዝመስለኒ። ኣብ ታሪኽ ዓብዪ ታራ ዝነበሮም ተጋሩ እውን እንድሕር ነይሮም ግቡእ ዝኾነ ባይታ፣ ቕቡልነት፣ ህያብ ሂብካ እዩ ንቕድሚት ክኽየድ ዝከኣል።
ታሪኽ ከም ታሪኽ ክውሰድ ክክእል ኣለዎ። እቲ ናሬቲቭ ክስተኻከል ኣለዎ። ስለዚ ኣነ ኣብ ታሪኽ ዝርእዮ እዚ ከምዚ ዝበለ ነገራት እዩ። እቶም ካልኦት በሊፆምና እዮም። ናይ ኦሮሞ ዲስኮርስ እንተርእይኻ ኣብ ታሪኾም እዙይን እቱይን ኣይብሉን። ጌጋ ዝፈፀመ ክህሉ ይኽእል እዩ። ናይ ባሌ ይኹን ናይ ታደሰ ብሩ ይኹን ዋላ እቲ ናይ ኦነግ ናሬቲቭ ይኹን ተደሚሩ እዩ ነቲ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ዝፀልዎ ዘሎ። ካብኡ ዘይቕዳሕ ነገር የለን።
ምስ ኤርትራ ዘለና ጉዳይ ከመይ እዩ ዝርአ? ከመይ እዩ ክኾን ዘለዎ?
ናብ ታሪኽ ንመለስ ኣብዚ እውን። ከም ህዝቢ ሓደ ኢና ንብል።ብቀርኒ ኣፍሪካ ደረጃ ንዓና ዝፀልዉ ኣብ ኤርትራ እውን ኣለዉ እዮም። ከም ሓደ ህዝቢ ብቋንቋን ባሀልን ዝቐረበ ህዝቢ እውን ዝጠፍኣሉ ኩነታት እዩ ኣብ ኤርትራ እውን ዝፍጠር ዘሎ ማለት እዩ። እቲ ናይ በረኻነት ኩነታት እናጎልሀ ዝኸደሉ ኩነታት ኣሎ። ብናህና ባእሲ ምኽንያት በለጸኛታት ኢድ ዘእትውሉ ብቐፃልነት ዘዳኽምሉ፣ ንዓና ዝጎድኡሉ ኩነታት እዩ ዘሎ።
ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጰያን ብፍላይ ድማ እቲ ትግርኛ ተዛራባይ ህዝቢ ወይ ዘይሩዘይሩ ከባብያዊ ምትእኽካብ እንድዩ ዝመፅእ ብቁጠባን ካልእን ምትእስሳር፤ ኣብዚ ፍጠር ከባብያዊ ምትእስሳራት ወይ መሪሕ ክንኸውን ኣለና ወይ ክንጭፍለቕ ኢና እኮ እዩ። ካልእ እኮ ኣይብሉን። ወይ መራሕቲ ኢና ወይ ተጨፍለቕቲ ኢና። ምዝርራብ፣ ምትዕራቕ፣ ምቅርራብ፣ የድልየና። ህውልናና መጀመርታ! ባህልና ክንዕቅብ ታሪኽና ክንዕቅብ ኣለና። ሰላምናን ቅሳነትናን ክነረጋግፅ ኣለና። ብድሕሪኡ ሓይልናን መሪሕነትናን!ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘይመርሕኦ ናይ ቀርኒ ኣፍሪካ ከባብያዊ ምትእስሳር ኣፀጋሚእዩ። ስለዚ ወይ ክንጭፍለቕ ኢና ወይ ክንመርሖ ኢና።
ምጭፍላቕ ኣይንመርፅን እሞ፣ ትሕት ክንብል ኣይንቕበልን ታሪኽና ኣይፈቕደልናን እሞ ከመይ ኢና ክንምርሕ እንኽእል?
ክንዮ እቶም መንግስታት ምሕሳብ የድልየና። መንግስታት ሽዑ ከይፈተዉ ይቕበልዎ እዮም። እቲ ተካኢ መሪሕነት ድማ ኣብዚ ጉዳ ይ እዚ ፅቡቕ ናይ ስኒትን ፍቕርን መርገፂ ሒዙ ይመፅእ። ደንጉዩ ኢና ንብል ዘለና። ካብ ዝተርፍ ግን ምጅማሩ ግድን እዩ። ምኽንያቱ እቶም ኣብቲ ዞባ ዘለዉ ሽግራት ዝበዝሑ ፀረ ክልቲኡ ሃገር ዘቕንዑ እዮም። እቲ ናይ እስልምና ኣኽራራይነት በሎ፣ ናይ ጅሃድበሎ፣ ናይ ድሕንነት ቀጠና እንተስኢንናዮ ስኢናዮ ኣለና ማለት እዩ። ንኤርትራ ከም ድላዩ ዝገብር ናይ ደገ ሓይሊ ንትግራይ እውን የረካኽበላ ኣሎ፤ ኢትዮጵያ እውን ትልከምኣላ ማለት እዩ። ኣብ ልዕሊኡ ግን ጥሙር ዓቕሚ ኢና ንስእን ዘለና።
ብወገን ኤርትራ ግን ከምኡ ዓይነት ስምዒትን ተበግሶን ኣሎ ዶ ትብል?
ናይ ህዝቢ ባእሲ ዝብሃል እኮ የለን። ተባኢሱ እውን ኣይብኣስን። ግን ናይ ክልቲኡ መንግስታት ፖሊሲ እንተዘይቀኒዑ፣ ናይ ክልቲኡ ህዝቢ ሊሂቃን ሓሳብ እንተዘይተወሃሂዱ በበይኖም እንተከይዶም እቲ ህዝቢ ከሳራይ እዩ። ዘምለጡና ዕድላት ንርአ። ውግእ መን ወለዐ መን ኣይወለዐ ዝብል ንታሪኽ ገዲፍና ካብ ሎሚ እናተበገስና ክሳራ ንቐንስ። ከም ህዝቢ፣ ከም ቁጠባ፣ ከም ታሪክ፣ ከም ባህሊ፣ ከም ጉዳይ ተጨፍላቕነትን መሪሕነትን ኣብዚ ዞባ እዚ ዘለና ግደ እንታይ እዩ ኢልና ንፈትሽ።
ከም ተጋሩ ከምዚአን እንተዘይገይርና ከምዚ ክመፀና እዩ። ከም ኢትዮጵያ ድማ ከምዚ እንተኮይኑ መወዳእትኡ እዚ እዩ እንብሎ ነገር እንታይ ኣሎ?ካብቶም ዘለዉ ናይ ሓይሊ ሚዛናት እናተበገስና ማለተይ እየ?
እሞ ከም ተጋሩ ክንርእዮ ዘለና ዝመለኒ ናብ ታሪኽና ተመሊስና ሕጂ ዘሎ መሪሕነት ህወሓት እውን ሓዱሽ መሪሕነት ክመፅእ ናይ ባዕሉ ግደ ተፃዊቱ፤ ብኡ ኣቢልና ምስቶምናይ ኢትዮጵያ ዓበይቲ ሓይልታት ክንደራደር ክንፈታተሽ፣ ዲሞክራስያዊ ሃዋህው ፈጢርና ሕጂ ክንጅምሮ ኣለና። እዚ እንተዘይገይርና ቁፅርና፣ ወይ ሰራዊትና፣ ወይ ገሌና ናይ ቁጠባ ዓቕምና ኣብ ምንም ኣየብፅሓናን።
ብኢትዮጵያ ደረጃ፤ እቲ ድሕሪ መረፃ 97 ዝወፀ ገገሊኡ ሕግታት እማ እናፈተሽካ ክቕልበስ ኣለዎ። ምኽንያቱ እቲ ዝዓበየ ሓደጋ እዛ ሃገር፤ ውሽጣዊ ሓደጋ ማለተይ እየ ናይ ዲሞክራሲ ሃዋህው ዘይምህላው እዩ። ካብቲ ጥሕሰት ሕጊ ንላዕሊ ፈተና ዝከውን ዘሎ ሃዋህው ዲሞክራሲ እናጥፋእና ምምፃእና እዩ። እዚ እንድሕር ኮይኑ ነዛ ዓዲ እዚኣ ናብ ዘየቋርፅ ዕንወትን ግጭትን ኢና እንደፍኣ። ስለዚ ህዝቢ ዝሳተፈሉ፣ ዝዛራረበሉ፣ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ፖለቲካ እዛሃገር እውን ዝዋስእሉ ሓደናይ ፖለቲካ ቃል ኪዳን ዝወፅኣሉ፤ እቲ ሕገ መንግስቲ እውን እንተስ ክመሓየሽ እንተስ ክቕፅል፤ ብዲሞክራስያዊ መንገዲ ዝፍተሸሉ መንግድታት ክንከፍት ኣለና። ቀፃልነት እዛ ሃገር እውን ኣብኡ እዩ ዝምስረት።
ከም ኣነ ነዞም ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ሓይልታት ናይ ማሕበረሰብ ሓይልታት እማ ክንፈርሖም ኣይብልናን። ምኽንያቱ ጥንኩር ዝኾነ ታሪካዊ ደረት ስለዘለና እዩ። ሕጂ እውን ነዚ መድረኽ እዚ ክንፈጥሮ ንፅዕር ስለዘለና ኣብ ታሪኽ ዘለና ተቐባልነት እናዓበየ ስለዝከይድ ክንፈርሖም ኣይብልናን። ኣናኣሽቱ ሓይልታትሒዝና ክንደራደር እንተፈቲንና ግና ምናልባት ዝጎድኣና እዩ ዝመስለኒ። ካብኡ ንላዕሊ ኢና እሞ።
ውይና፦ ነመስግን ክቡር ፕሮፌሰር። ኣብ ቀፃሊ ድማ ብፅሑፋት እውን ንመንበብትና ትንታነታትካ ክተካፍለና ነተስፍው።
ኣነ እውን ከብረት ይሃበለይ። እሺ።


c: text/html

text:
ንጾታዊ ዓመጽ እንተ ተቓሊዕኪ ብፍጹም ናትኪ ጌጋ ኣይኮነን። እንተ ኣጋጢሙኪ ሓገዝን ደገፍን ክትረኽቢ መሰል ኣለኪ።
ኣብነታት ጾታዊ ዓመጽ፣
- ብዘይ ናታ ድልየት ንኣካላት ካልእ ሰብ ብጾታዊ መገዲ ምትንኻፍ።
- ንሓንቲ ሰብ ጾታዊ ርክብ ወይ ካልኦት ጾታዊ ነገራት ንኽትፍጽም ምግዳድ።
- ንሓንቲ ሰብ ጾታዊ ርክብ ንኽትፍጽም ምፍርራህ።
- ዝኾነ ካልእ ሰብ ጾታዊ ርክብ እንዳፈጸመ ንሓደ ሰብ ንክርኢ ምግዳድ።
- ጾታዊ ርክብ ብገንዘብ ምግዛእን ብዝኾነ ነገራት ምልዋጥን ።
ብፍጹም ናትኪ ጌጋ ኣይኮነን
ዝኾነ ካልእ ሰብ ኣብ ልዕሌኺ ዓመጽ እንተ ፈጺሙ ብፍጹም ናትኪ ጌጋ ኣይኮነን። ዝኾነ ይኹን ሰብ ብዘይ ድልየትኪ ምሳኺ ጾታዊ ርክብ ክፍጽም መሰል የብሉን።
- ነቲ ሰብ ፍለጥዮ ኣይትፍለጥዮ ብዘየገድስ።
- ነቲ ሰብ ኣፍቅርዮ ኣይተፍቅርዮ ብዘየገድስ።
- ምስቲ ሰብ ምርዑውቲ ምኳንኪ ብዘየገድስ።
- እንታይ ከም ትመስሊ ወይ ኣከድናኺ ብዘየገድስ።
- ኣብ መጀመርያ ሕራይ ኢልኪ ምንባርኪ ብዘየገድስ፡ ኣብ ዝኾነ ግዜ ሓሳባትኪ ቀይርኪ እምቢ! ክትብሊ መሰል ኣለኪ።
ገሊአን ንጾታዊ ዓመጽ ኣብ ዝቓልዓሉ ግዜ የእውያን ይበኣሳን። ከተእውይ ወይ ክትበኣስ ዘይምኽኣል ወይ ዘይምድፋር ልሙድ እዩ። ድሕሪ ምፍጻሙ ምናልባት ዝያዳ ክቓወም ኔርኒ ትብሊ ትኾኒ። ዋላ ከትእውዪ ወይ ክትብኣሲ ኣይትድፈሪ፡ ኣንጻር ድልየትኪ ክሳዕ ዝኾነ ዓመጽ እዩ።
ብዙሓት ድሕሪ ዓመጽ ሕማቕ ይስምዐን
ድሕሪ ዓመጽ ሕማቕ ክስምዓኪ ልሙድ እዩ። ዝተፈላለያ ሰባት ዝተፈላለየ ግብረ መልሲ የርእያ። እንተ ንዓመጽ ተቓሊዕኪ ኔርኪ ምናልባት ንነብስኺ ምስ ገለ ካብዚኦም ዝስዕብ ተዛምድያ ትኾኒ፣
- ሕዝንቲ፣ ጭንቕቲ ወይ ሽግርቲ ኢኻ።
- ምድቓስ ይኣብየኪ።
- ኣብ ድቃስኪ ትብህርሪ።
- ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ እቲ ዓመጽ ትሓስቢ።
- ባዕልኺ ንነብስኺ ሕማቕ ንክስምዓኪ ዝገብረኪ ነገራት ትገብሪ።
- ቃንዛ ርእስን ኣካላትን ይገብርልኪ።
መብዛሕትኡ ግዜ ክትዛረብሉ ጽብቕ እዩ
ብዛዕባ እቲ ዘጋጠመ ምዝራብ እቲ ዝበለጸ ኣገባብ ጽብቕ ክስምዓኪ ንኽጅምር ዝግበር ነገር እዩ። ብዙሓት መጀመርያ ምስ መሓዛ ወይ ዝኾነ ካብ ስድራ ቤት ክትዛረበሉ ጽብቕ ንክስምዓካ ይገብር እዩ ኢለን ይሓስባ። ገለ ገለ ሰባት ግን ምስ ካልኦት ሰባት ክዛረባሉ ይመርጻ።
ሓደ ሓደ ግዜ ንክትዛረብ ድፍረት ክትረክብ ነዊሕ ግዜ ይወስድ። ዓማጽን ተዓማጽን ዝፋለጡ ክኾኑ ድማ ልሙድ ተርእዮ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ብዛዕባ እቲ ዓመጽ ክትዛረብ ዝያዳ ይኸብድ ይኸውን። ግን እቲ ዘጋጠመ ጌጋ እዩ። ብዛዕብኡ ክትዛረብሉ ግዜ ሓሊፉ እዩ ክትብሊ ድማ ብፍጹም የብልክን።
ሓገዝ ንኽትረኽቢ መሰል ኣለኪ
ጾታዊ ዓመጽ እንተ ኣጋጢሙኪ ሓገዝ ክትረኽቢ መሰል ኣለኪ። እዚ ንዅሉ ይምልከት፣ መን ምዃንኪ ወይ እቲ ዓመጽ ኣበይ ቦታ ከም ዝተፈጸመ ብዘየገድስ። ብዙሕ ሓገዝ ክተረኽብሉ ትኽእሊ ቦታታት ኣሎ።
ንኣብነት ምስ skolkoratorn ወይ ዝኾነ ሰብ ኣብ ungdomsmottagning ብምዝራብ ክትጅምሪ ትኽእሊ። እዞም ሰባት እዚኦም ምስ ከምዚ ናትኪ ኵነታት ዘጋጠመን ሰባት ምርኻብ ለሚዶሞ እዮም። ምስጢር ናይ ምዕቓብ ግዴታ ኣለዎም፣ ከምኡ’ውን ብልክዕ መንገዲ ሓገዝ ክህቡኺ ይኽእሉ።
ኣብ Brottsofferjouren ካብ ብቋንቋኺ ዝዛረብ ሰብ ሓገዝ ክትረኽቢ ትኽእሊ።
መጀመርያ ድሕሪ ምዝርራብኪ ጽብቕ እንተዘይተሰሚዑኪ ተስፋ ኣይትቑረጺ። ምስ ካልእ ሰብ ክትዛረቢ እንደገና ፈትኒ።
ሓኪም ምርኣይ
ድሕሪ ጾታዊ ዓመጽ ሓኪም ምርኣይ ጽብቕ እዩ። እዚ ኣብ akutmottagning ወይ vårdcentral ክትገብርዮ ትኽእሊ። ጓል እንተኾንኪ ድማ ተወሳኺ ኣብ gynekologisk mottagning (ናይ ማህጸን ክኢላ) ክትርኣዪ ትኽእሊ።
ዝኾነ መጉዳእቲ ወይ ተመሓላላፊ ሕማም እንተሓሊፉኪ ኾይኑ ክትፈልጢ ትኽእሊ። ከም ጓል ኣንስተይቲ መጠን ድማ ጠኒስኪ ከይትኾኒ ክትፈልጢ ትኽእሊ። ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ምስ kurator ክትዛረቢ ትኽእሊ።
ናብ ፖሊስ ከተመልክቲ እንተኾንኪ፡ ሓኪም ምርኣይ ብዝተኻእለ መጠን ቀልጢፍኪ ድሕሪ እቲ ጾታዊ ዓመጽ ክትገብርዮ ኣለኪ።
ፖሊስ ምምልካት
ናብ ፖሊስ ምምልካት ጽብቕ እዩ። እቲ ዝዓመጸኪ ወይ ዝዓመጹኺ ብሕጊ ምእንቲ ክፍረዱ። ዋላ’ውን እቲ ፈጻሚ ገበን ብገበኑ ኣይፈረድ ካሕሳ ክትወሃቢ መሰል ኣለኪ። ካሕሳ ንዓኺ ዝወሃብ ገንዘብ እዩ።
እቲ ዝበለጸ ብዝቐልጠፈ ንፖሊስ ምምልካት እዩ። ኾይኑ ግን ብዙሕ ዓመታት ዋላ ይሕለፍ ከተመልክቲ ትኽእሊ ኢኺ።
ብውልቕኺ ናብ ፖሊስ ከተመልክቲ ትብዓት እንተ ሲኢንኪ ሓገዝ ክትረኽቢ ትኽእሊ ኢኺ። ንኣብነት ካብ ዝኾነ ኣብ ungdomsmottagning፡ ቤት ትምህርቲ ወይ vårdcentral ዝሰርሕ ሰብ።
ካብ ዓማጺኺ ትፈርሒ እንተ ኾንኪ
ካብቲ ዝዓመጸኪ ሰብ ትፈርሒ እንተ ኾንኪ ናብ ፖሊስ ከተመልክቲ ጽብቕ እዩ። ሽዑ እቲ ዓማጺ ንኸይረኽበኪ ክኽልከል ይኽእል። እዚ ማለት ከኣ እቲ ሰብ ከይመጸኪ ወይ ብኻልእ መንገዲ ከይረኽበኪ ይኽልከል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!!!
ምሳሌ መንግሰተ ሰማያት
ማቴ 22፡1-14
(Click to read PDF)ኣብ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ቃል እግዚኣብሔር ከነብበሉ ዝግበኣና ኣገባብ ብሕጽር ዝበለ ከምዚ ይመስል፡
1. ብነጸላ ትርጉም፡ ንኣብነት ኣበ ብዙሃን ኣቦና ኣብርሃም፡ ካብ ካራን ናብ ከንኣን ዝገበሮ ጉዕዞ ወይ ድማ፡ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ናይ ኦሪት ዘፍጥረት፡  > ይብል። ነዚ ቃል ብቀጥታ ኣንቢብና ክንርድኦ ንኽእል። ምኽንያቱ ትርኻዊ መልክዕ ስለዘለዎ።
2. ምሳሌያዊ ትርጉም፡ ንኣብነት፡ ዘልኣለማዊ ድንግልና ናይ ኣዴና ቅድስቲ ቅዱሳን ድንግል ማርያም፡  > (መሃ 4፡12)፡ ነዚ ሓይለ ቃል ብነጸላ ትርጉም ክንወስዶ እንተ በልና ክንርድኦ ኣይንኽእልን ኢና። ምኽንያቱ
ዓይኒ ማይ = ከመይ ገይራ ትሕተም፤
ዒላ = ከመይ ገይራ ትዕጾ
ዓይኒ ማይ ካብ ከውሒ ትፍልፍል ካብ መሬት ማይ ካብ ዝተኣከበሉ ክፍሊ ናብ ደገ ዝወጽእ ንእሽተይውን እንተኾነ ከፋት (ቀዳድ) የድልዮ እዩ። ስለዚ ጥበበኛ ሰሎሞን ብምሳሌ ጌሩ ዘልኣለማዊ ድንግልና ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ይነገር። ተወሳኺ ኣብነት ዝኾነና፡ ትንቢተ ሕዝቅኤል ምዕራፍ 44 ብዛዕባ እታ ናይ ምብራቕ ኣፍ ደገ ክንበ እንከሎ፡  > ዘልኣለማዊ ድንግልና ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንል ማርያም ዝነግር ቃል እዩ።
3. ምሥጢራዊ ትርጉም፡ ንኣብነት፡  > (ማር 10፡25) ፡ ብነጸላ ትርጉም ክንትርጉሞ እንተ ፈቲና፡ ሃብታም ኣይጸድቅን እዩ ክንብል ኢና። እዚ ድማ ግጕይ መረዳእታ ይህበና። ምኽንያቱ ብዙሓት እግዚኣብሔር ዘፍቀሮም ዝሓረዮም፡ ሃብታማት ኣለው። ኣቀዲምና ከም ዝጠቀስናዮ ኣበ ቡዙሃን ኣቦና ኣብርሃም፡ ጻድቕ እዮብ ካልእን ክጥቀሱ ይከኣሉ። ዝገራጮ መረዳእታት ምእንቲ ከይህልወና ድማ፡ እቲ ምሥጢሩ እንታይ እዩ፤ ክንብል ኣገዳሲ እዩ። ምሥጢራዊ ትርጉሙ፡ ሃብታም ዋላኳ ሃብቲ እንተ ሃለዎ ንገንዘቡ ካብ ዘለዎ ስስዐ ዝተላዕለ ሠናይ ከይሰርሓሉ ንዝተርፍ ሃብታም። እዚ ከኣ ካብ ነብሱ ንገንዘቡ ኣብሊጹ ካብ ምፍታው ዝተላዕለ እዩ።
ንሎሚ ከም ፍቓድ እግዚኣብሔር ኣብ ወንጌል ማቴ 22 ንዘሎ ሓይለ ቃል ወሲድና ብዛዕባ ምሳሌያዊ ትርጉም ክንርኢ ኢና፡  > ማቴ 22፡1-14
ንጉስ > መርዓ > ዕዱማት > ባሮት(ልኡኻት) > ክዳን መርዓ
1. እቲ ንጉስ ዝተባህለ እግዚኣብሔር ክኸውን ከሎ ብመርዓ ዝተመሰለት ድማ ኦሪት እያ። እቲ ውራይ ዝተባህለ ተኣምራት ረድኤትን በረኸትን እዩ። ዕዱማት ቤተ እስራኤል እዮም። እቶም ብቐዳምነት ዝተላእኩ ባሮት ናይ ዓበይቲ ነብያት ምሳሌ ክኾኑ ከለው ስዒቦም ዝተላእኩ ባሮት ከኣ ናይ ደቂቀ ነብያት ምሳሌታት እዮም።
ናይ እግዚኣብሔር ትንቢት ዝተነግረሎም ቤተ እስራኤልን ብናይ ኦሪት ሕጊ ክኣምኑ ምእንቲ ብመጀመርታ ዓበይቲ ነብያት ኣስዒቡ ኸኣ ንደቂቀ ነብያት ልኢኹሎም። ቤተ እስራኤል ግን ነቲ ሕጊ ኣይንኣምንን ኢሎም። ናብ ኣምልኾተ ጣኦትን ናብ ገቢረ ሓጥኣን ኣድሓርሓሩ። ነቶም ናብኦም ዝተላእኩ ነብያትውን ብሓዊ ኣቃጸሉዎም፡ ብመጋዝ ቆራረጽዎም፡ በእማን ወገርዎም (ወቒዖም) ቀተልዎም። ጐይታና ኣብ ወንጌል ንጸሓፍትን መምሃራን ሕግን ፈሪሳውያንን  > ማቴ 23፡31-36።
ጐይታና አብ ናይ ዓንቀጸ ብጹኣን ትምህርቱ ንደቂ መዛሙርቱ  > ማቴ 5፡11-12 ።
ቅዱስ ጳውሎስ ከኣ  > እብ 11፡36-40 ።
በዚ ምኽንተያትዚ ኣብ ላዕሊ ብምሳሌ ከምዝተገልጸ እግዚኣብሔር ንእስራኤል ዘስጋ ተቖጢዑ ኣብ ልዕሊኦም ብጭፍርኡ ዝተመሰሉ ነገስታት ፋርስን ነገስተ ባቢሎንን ኣተንሲኡ ቀጥቲጥዎም እዩ። ኤር 39፡1-10 ናይ መርዓ ክዳን ከይተኸድኑ ንሕገ ኦሪት ከይፈጸሙ እቲ ውራይ ማለት ተኣምራቱ ረድኤቱን ባርኾቱን ከይተገበኦም ዝደልዩ ሰባት ይመስል።
2. ንጉስ ዝተባህለ እግዚኣብሔር ወልድ ኢየሱስ ክርስቶስ እዩ። እታ መርዓ ዝተባህለት ወንጌል እያ። እቲ ውራይ ውሉድነት (ውሉድነት እግዚኣብሔር)፡ ብጥምቀት እንረኽቦ ውሉድነት እዩ። ከምኡ ኸኣ ብቐዳምነት ዝተላእኩ ባሮት እቶም ዓሰርተ ክልተ ሓዋርያት ሰዒቦም ዝተላእኩ ከኣ ናይ ሰብዓን ክልተን ኣርድእቲ ኣብነት እዮም።
ጐይታና ነቶም ትንቢት እተዘርበሎም ቤተ እስራኤልን ተስፋ መስቀል ዝተነግረሎም ኣህዛብን ወንጌል ሰበኹ ንኹሎም ኣህዛብ ብስም ኣብን ወልድን መንፈስ ቅዱስን እናጥመቕኩም ደቀ መዛሙርተይ ግበርዎም እንዳበለ ለኣኾም ማቴ 28፡19-20፡ ማር 16፡15 እንተኾነ ግና ቤተ እስራኤል ንጐይታ ዕሩቕ ብእሲ (ሎቱ ስብሓት) ንወንጌል ድቓላ ሕጊ ኢሎም ብምንቃፍ ኣይንኣምንን በሉ። ንኹሉ ሕርሻኹም ንግድኹምን ወይንኹምን ግደፉ፡ ዝብል ሕጊ ኣይንደልን በሉ። ነቶም ናብኦም ዝተላእኩ ከኣ መከራ ኣብጸሑሎም ክሳብ ንሞት ዘብጽሕውን ኣሳደድዎም። ነዚ እዩ ከኣ ጐይታና  > ኢሉ ንደቀ መዛሙርቱ ዘጠንቀቖም። እንተ ኾነ ግና  > ብምባል ኣጸናኒዕዎም ዮሓ 16፡33።
እምበኣርከስ በዚ ምኽንያት ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንንጉስ ሮም ብምትንሳእ ንእስራኤል ቀጺዕዎም’ዩ።
> ህዝቢ ዓለም ኣብ ክልተ ተፈልዩ ነበረ፡ ማለት እስራኤል ብግዝረት፡ ኣህዛብ ድማ ብቑልፈት (ብዘይግዝረት)፡ ህዝበይ ዝበሎም እግዚኣብሔር ብሕጉን ስርዓቱን ክመላለሱ ብተደጋጋሚ ብፍቓዱ ዝመላለሱ ሰባት እናሰደደ ጸዊዑዎም እዩ። ቤተ እስራኤል ግና፡ ናብ ኣምልኾተ ጣዖት ካብ ዘምበሉ፡  > ከም ዝበለ፡ ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ሰማየ ሰማያት ወሪዱ፡ ኣብ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ካብ ስጋኣ ስጋ ካብ ነፍሳ ነፍሲ ወሲዱ ሰብ ኮይኑ። ብኣቆጻጽራ ጥንታዊት ቤተ ክርስቲያንና ድማ ዘመኑ ዘመነ ሉቃስ ዕለቱ ዕለተ ሠሉስ ጥሪ ፲፩ ልክዕ ሰዓት ፲ ናይ ለይቲ ኣብ መበል ፴ ዓመቱ እዩ ኣብ ፈለገ ዮርዳኖስ ተጠምቀ። (ሉቃ 3፥23 ፍትሓ ነገ 19 ድስቅ 29 ተረፈ ቄርሎስ ተመልከት) ። እዚ ድማ ኣብ ክልተ ተፈልዩ ዝነበረ ህዝቢ ዓለም ሓደ ንኽገብር ጐይታ ተጠምቀ። ስለዚ ርስቲ መዋርስቲ ቅዱሳን ንምዃን ንኹሉ ህዝቢ ዓለም ብኣፍ ደገ ጥምቀት ዓቢ ህያብ ተዋሂቡና። ነዚ ኣመልኪቱ ጐይታ፡ ንኒቆዲሞስ፡  > (ዮሓ 3፡5) ናይ መርዓ ክዳን ዘይተኸድነ ሰብ፡ ሕጊ ወንጌል ከይፈጸመ ወዲ እግዚኣብሔር ክኾኑ ናይ ዝትምነዩ ኣብነት እዩ።
3. ንጉስ ዝተባህለ እግዚኣብሔር እዩ። ቅዱስ ዮሓንስ ብራእይ ናይ ነገስታት ንጉስ ከምዝበሎ ራእ 17፡14፣ 19፡16 እታ ቤት መርዓ ዝተባህለት ከኣ ሰማያዊት መርዓት ኢየሱስ ክርስቶስ ብደሙ ዝመስረታ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እያ። እቲ ውራይ ዝተባህለ ቅዱስ ስጋ ወደሙ እዩ። ልኡኻት ዝተመስሉ ኸኣ ካህናት ክኾኑ ከለው ዕዱማት ከኣ ናይ መእመናን ኣብነት እዮም። በዚ መሰረት ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንምእመናን ናብቲ መርዓ/ ናብ ቤተ ክርስቲያን/ ከመጹ’ሞ ኣብቲ ውራይ /ስጋ ወደሙ/ ክቕበሉ መምህራንን ካህናትን ለኣኸ። እንተኾነ ግና ሓረስታይ ናብ ማሕረሱ ነጋዳይ ናብ ንግዱ ሰብኣይ ንሰበይቱ ሰበይቲውን ንሰብኣያ ምኽኒት ብምግባር ናብቲ መርዓ ክመጹ ኣይከኣሉን። በዚ ምኽንያት ከኣ ንጉስ ብጥሜትን ምንቅጥቃጥ መሬትን ብውግእን ብሕማምን ክቐጽዖም እዩ። ማቴ 24፡7 ናይ መርዓ ክዳን ከይተኸድኑ ዝመጹ ሰባት ንስሐ ከይኣተዉ ነቲ (ውራይ) ዝተባህለ ስጋ ወደሙ ክቕበሉ ንዝደለዩ ይምሰሉ።
4. ንጉስ ኢየሱስ ክርስቶስ እቲ መርዓ መንግስተ ሰማያት እቲ ውራይ ናይ ዘልኣለም ሂወት ልኡኻት ከም መምህራን ዕዱማት ከኣ ከም ምእመናን እዮም። ይኹን እምበር ኣብ ድሌት ናይ ስጋ ዘለው ሰባት ናይ መንግስተ ሰማያት ጻውዒት ኣይቅበሉን እዮም። ንመምህራን ይነቕፉ፡ ንትምህርቲ ሃይማኖት ይነቕፉ። እዚኣቶም ከኣ ኣብ ሲኦል ኣብ ገሃነም እሳት ክድርበዩ እዮም። እቶም ፈራሓት ከሓድቲ ርኹሳትን ቀተልቲ ሰብን ኣመናዝርን ጠንቆልትን መምለኽቲ ጣኦትን ብዘለው ሓሰውትን ግና ግዲኦም ኣብቲ ብሓዊን ዲንን ዝነድድ ቀላይ እዩ። እዚ እቲ ካልኣይ ሞት እዩ። ናይ መርዓ ክዳን ዘይተኸድኑ ሃይማኖት ምስ ግብሪ ከይተግበሩ፡ መንግስተ ሰማይ ክንወርስ ኢና ናይ ዝብሉ ኣብነት ክኸውን ከሎ ነዚ ብዘይምፍጻሞም ንገሃነም ፍርዲ ክወሃቡ’ዮም።
5. ንጉስ ኢየሱስ ክርስቶስ ክኸውን ከሎ መርዓት ዝተባህለት ከኣ ኣዴና ቅድስቲ ድንግል ማርያም እያ። ሊቅ ኣባ ኤፍሬም  > ከምዝበለ ኣዴና ማርያም ቤት መርዓ እያ ንብል (ውዳሴ ማርያም ዘረቡዕ)። ምኽንያቱ ካብ ስጋአ ስጋ ካብ ነብሳ ንብሲ ተወሃሂዱ ዝተወልደ ኢየሱስ ክርስቶስ ሰማያዊ መርዓዊ መሲሉ ተዛሪቡ ማቴ 9፡15።
መጥምቀ መለኮት ዮሓንስ ከኣ ብዛዕባ ጐይታ ክዛረብ ከሎ <<እቲ መርዓት ዝበለቶ ንሱ መርዓዊ እዩ ። እቲ ደው ኢሉ ንእኡ ዚሰምዖ ዓርኪ ምርዓዊ ግና ብድምጺ እቲ መርዓዊ ኣዝዩ ይሕጎስ። ደጊም እዚ ሓጎሰይ ተፈጸመ። ንሱ (መርዓዊ ኢየሱስ ክርስቶስ) ክዓቢ ኣነ ትሕት ክብል ይግባእ። ዮሓ 3፡29-30 ። ቅዱስ ጳውሎስ ንክርስቶስ ብመርዓዊ መሲሉ ተዛሪቡ እዩ። ኤፌ 5፡21-33 እቲ ውራይ ናይ እግዚእትነ ወላዲትን ኣማላዲትን ምዃና እዩ። ልኡኽ ዝተባህሉ ብኣቦታት ብነብያት ኣብ ክንዲ ደቃ ሓዋርያት ሊቃውንቲ ካህናትን ምእመናንን እዮም። መዝ 44፡16 ። እዚኣቶም ከኣ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ሽማ ከመሓላልፉ እዮም። ኣማላድነታ ክዛረቡ እዮም መዝ 44፡17። ነዚ ዘይቅበሉ ግን ፈተውቱ ንኡየሱስ ክርስቶስ ንጭፍርኡ ዝተባህሉ ቅዱሳን መላእኽቲ ክፈድዮም እዩ ምሳኺ ንዝበኣስ ክበኣሶም እየ። ከምዝበለ ኢሳ 49፡25 ።
ናይ መርዓ ክዳን ዘይተኸድነ ናይ ኣዴና እግዚእትነ ማርያም ኣማላድነት ከይኣመነ ናይ ወዳ መንግስቲ ክወርስ ናይ ዝደሊ ኣብነት እዩ። እንተኾነ ግን ናይ ኣዲኡ ክብሪ ብዘይምእማኑ ንጉስ ክርስቶስ ካብ መንግስቱ ፈልዩ ናብ ገሃነም ኣሕሊፉ ናይ ምሃብ ኣብነት እዩ። ናብ መርዓ ዝተጸውዑ ዝግበኦም ኮይኖም ስለዘይተረኽቡ ንጉስ ብልኡኻቱ ጌሩ ኣብ ጎደናታት መገዲ ዝረኸብኩም ኩሉ ናብቲ መርዓ ጸውዕዎም ኢሉ ብዝኣዘዞም መሰረት ተንኮለኛታትን ብሩኻተን ተኣኪቦም ኣለው። እዚ ኸኣ መምህራን በብዝመኣዝናቱ ፋሕ ኢሎም ናይ ተጠመቑ ድሕሪኡ ዝጽበዮም ሰናይ ዘበለ ስራሕ ከይሰርሑ ምስተረጉ እቶም ብሩኻት ዝተባህሉ ኸኣ ኣሚኖም ተጠሚቖም እቲ ዝግባእ ሰናይ ነገር ዝሰርሑ እዮም።
ከምዚኦም ብዝኣመሰሉ ምሳሌታት መጽሓፍ ቅዱስ መልእኽቱ የመሓላልፍ። ስለዝኾኑ ኸኣ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘለው ምሳሌታት ኩሉ ብጥንቃቐ ከነስተውዕሎ ይግባኣና። እንተዘይኮይኑ እቲ መጽሓፍ ዝበሎ ብግቡእ ክንርደኦ ኣይንኽእልን። ስለዚ ናብታ ማህደረ ምስጢር ዝኾነት ቤተ ክርስቲያን ብምኻድ ኣመዛዚንካን ግልጺ ጌሮም ካብ ዝምህሩ መምህራን ከምዚ ዝኣመሰለ ምስጢራት ንምፍላጥ ክንጽዕር ይግባእ።
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ  > ብዙሓት ከኣ ምሂሩ ማቴ 13፡3 ሓደ ግዜ ደቂ መዛሙርቱ  > ኢሎሞ ንሱ ኸኣ ከምዚ ኢልዎም ንዓኹም ናይ መንግስተ ሰማያት ምስጢር ክትፈልጡ ተዋሂቡኩም እዩ ንዓኣቶም ግን ኣይተዋህቦምን ስለዚ እንዳረኣዮ እንዳሰምዑ ስለዘይሰምዑ ስለዘየስተብህሉ ኸኣ ምሳሌ ጌረ ይነግሮም ብምባል ዝተዛረቦ ምሳሌ ትርጉም እንታይ ከምዝኾነ የረድእ።
ንብርሃነ ትንሳኤ ብሰላም የብጽሓና፡ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ብኣማላድነታ ኣይትፈለየና።
ወስብሐት ለእግዚኣብሔር፡
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!


text:
ዒራቓውያን ናብ ዓዶም ይምለሱ ኣለዉ
መቐለ መጋቢት 03/2010(ድወት) ልዕሊ 700 ሽሕ ዒራቓውያን ህፁፅ ሰብኣዊ ሓገዝ ከምዘድልዮም ውድብ ሕቡራት መንግስታት ኣፍሊጡ።
ኣብዚ ሐዚ እዋን ብምኽንያት ዝነበረ ኲናት ልዕሊ 2.3 ሚልዮን ዒራቓውያን ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም ይርከቡ።
ኮይኑ ግና ድሕሪ ምርግጋዕ እታ ሃገር ኣስታት 3.5 ሚልዮን ዝኣኽሉ ድማ ናብ ይነብርሉ ዝነበሩ ከባቢ ከምትመለሱ ዓለም ለኸ ጉዳያት ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት መንግስታት ሓቢሩ።
በዚ ድማ ኣብዚ ሐዚ እዋን ልዕሊ 700 ሽሕ ዒራቓውያን ህፁፅ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘድልዮም ኮይኑ 26.7 ሚልዮን ዶላር ድማ የድሊ ኢሉ’ሎ እቲ ትካል።
እቲ ትማሊ ዝወፀ ፀብፃብ ከምዘመላኽቶ ኣብ ወርሒ ብማእኸላይ ኣስታት 100 ሽሕ ዝኣኽሉ ዒራቓውያን ብምክንያት ይፍጠር ዘሎ ምርግጋዕ ሰላም ናብ መበቆል ዓዶም ዝምለስሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ።
ካብቶም 2.3 ሚልዮን ኣብ ውሽጢ ዝተመዛበሉ ህዝብታት እቶም 631 ሽሕ ኣብ ውሽጢ መዕቖቢ ዝነብሩ ኮይኖም ፤ኣስታት 260 ሽሕ ዝኾኑ ድማ ንምግብን መፅለልን ካልእ ቀረብ መሰረተ ልምዓት ኣብ ዘይብሉ ኩነታት ከምዝረከቡ እቲ ፀብፃብ ኣመልኪቱ።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
- መንግስቲ እስራኤል ኣሲርዎም ዝነበረ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ከም ዝኾኑ ዝተነግረሎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ከም ዝፈትሐ ተገሊጹ።
- ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
- ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብሓደጋ መኪና ህይወቶም ስኢኖም።
- ንግስነት ቀጠር ኣብ ስዋኪን ሱዳን ሓድሽ ወደብ ክሰርሕ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ኣሎ
- መንግስቲ ሱዳን ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ
- ህግደፋዊ ዓፈና ኣብ መደብ ሽንግርዋ ብግልጺ ተነጸባሪቑ፡-
- ማሕበር ረድኤትን ምዕባለን ኤርትራ ሓገዝ ንምርካብ ትነጥፍ ኣላ።
- ዑደት ንረድኤት ብማሕበር ረድኤትን ምዕባሌን ኤርትራ
- The Afar cultural genocide in Eritrea prompts new united efforts against Eritrean government
- ደምዳሚ መግለጺ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ (ደግሓኤ) ዞባ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 66 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 16 April 2018
ህግደፍ ምስቲ ትማልን ሎሚን ደመኛ ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ ኢሉ ክገልጾ ዝጸንሐ መንግስቲ ኣሜሪካ ብምስጢር ክዛተ ምጽንሑ ሓቢሩ።
ሕንቃቐ ዘንቀሎ በሽቀጥቀጥ ደኣምበር፡ ናይ ብሓቂ ምስ ኣሜሪካ መሰረታዊ ባእሲ ከም ዘይብሉ ካብ ቀደሙ መሳርሒ ናይ ኣሜሪካ ምዃኑ’ኳ ርዱእ እንተነበረ፡ ብፍላይ ድሕሪ’ቲ ብምሉእ ስዕረቱ ዝተዛዘመ ኲናት ባድመን ውሳነ ኮሚሽን ዶብ 2003 ምስተዋህበን ብዱል ክመስል ምምሕዳር ዋሽንግቶን ዝብል ጽዑቕ ጎስጓሳት ከካይድ ጸኒሑ።
ሕጂ ግን ምስቲ ንነዊሕ ዓመታት ከካይዶ ዝጸንሐ ፈጠራዊ ፕሮፖጋንዳዊ ጎስጓስ ዘይሳነ፡ ንስውር ጽግዕተኛ ምትእስሳሩ ዘቃልዕ፡ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ተሓቢኡ ምስ ምምሕዳር ኣሜሪካን ኤውሮጳዊ ሕብረትን ተደጋጋሚ ምስጢራዊ ርክባት ክገብር ምጽንሑ ብ14 ሚያዝያ 2018 ካብ መድረኽ ስማዊ ካቢነ ሚኒስተራት ገሊጹ።
ወሳኒ መሪሕነታዊ ኣካል ህግደፍ ክሳብ ክንደይ ዘይእመን ከዳዕ ጉጅለ ምዃኑ ዘርኢ፡ ንዓመታት ብዱልን ዝኸረረ ጽልኢ ከምዘለዎን ኣብ ሓሙሳታት ዝገበርዎ፡ ኣብ ባድመ ዝደገምዎ እናበለ ሓሶት ክምግቦ ንዝጸንሐ ህዝቢ ከይሓበረ ብምስጢር ክራኸብ ምጽንሑን ይቕጽል ምህላውን ምግላጹ፡ ምስ ክምስ ዝበሎን ዝያዳ ገንዘብ ዝኸፈሎን ክኸይድ ድሕር ዘይብል መርገጽ ዘይብሉ ከም ዝኾነን ኣመላኻቲ’ዩ።
ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
ንመላኺ ጉጅለ እናገልገሉ፡ ቁጠባዊ ሕቶኦም ብግዕዝይና ዝምልሱ ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ፡ ባዕሎም ምስ ነጋዶ ሰብ ተሻሪኾም ቤተ-ሰቦም ካብ ኤርትራ ከህዱም ካብ ዝሓገዝዎም ስድራ ቤታት፡ ዝተፈላለየ ምስ ምስን ናይ ሓይሊ ተጽዕኖን ብምግባር ብሓውሲ ቅሉዕ ይዘምቱ ከም ዘለው ብ12 ሚያዝያ 2018 ኣብ ኣሰና ዝወጽአ ዜና ሓቢሩ።
ዕሱባት ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ ነቲ ዝምታ መጀመርያ ነቶም ነጋዶ ሰብ ኣብ ቀይዲ ብምእታው፡ ቀጺሎም ነቶም ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ዝሰደዱ ስድራ ቤታት መሪሖም ከርእይዎም ብምግባርን ኣቢሎም፡ ነቶም ስድራ ቤታት ብምፍርራሓ ብኣማኢት ኣሽሓት ናቕፋ ይግሕጡ ምህላዎምን እቲ ዜና ኣረጋጊጹ።
ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ንሓንቲ ፍርያት መዓድን ተበጻጽሕ መኪና ጸላኢ ከም ዘዕነወ ገሊጹ
ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ኣብ ከባቢ ሩባ ዓንሰባ ዛራ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ብድብያ ንሓንቲ መዓድን ወርቂ ተበጻጽሕ መኪና ጸላኢ ብ3 ሚያዝያ 2018 ከም ዘዕነወ ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን እቲ ግንባር ብ12 ሚያዝያ 2018 ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
እቲ መጥቃዕቲ፡ ህይወት ንጹሓት ሰባት ከይልከም ጥንቃቐ ብምግባር ከም ዝተፈጸመ፡ ነቲ ተግባር ዝፈጸሙ ኣባላት ግሃደኤ ብዘይ ዝኾነ ክሳራ ብሰላምን ናብ ባህሪያዊ ቦታኦም ከም ዝተመልሱ ኣረጋጊጹ።
በቲ መጥቃዕቲ ኣቢልካ ክሓልፍ ዝተደልየ መልእኽቲ፡ ስሱዓት መራሕቲ ጃንዳ ህግደፍ፡ ምስተን ናይ ደገ ኩባኒያታት ብግዕዝይና ተኣሳሲሮም፡ ሓታቲ ኣልቦ ካብ ዛራን ከባቢኣን ዝፈረየ ወርቅን ካልእ ክቡር መዓድናትን ንውልቃውን ጉጅላውን ጠቕሚ የውዕልዎ ስለ ዘለው ብዝተኻእለ መጠን ክቃልዑን ክምክቱን ናይ ዝሓዞ መደብ ኣካል ምዃኑ ኣረዲኡ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 16-04-2018
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ብመሰረት ናይ ሕቡራት ሃገራት ፕሮግራም መግቢ ኣብዚ ዝዛዘም ዘሎ ዓመተ 2017 ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብዝወረደ ከቢድ ድርቅን ግጭትን ልዕሊ 37 ሚሊዮን ሰባት ንሕሱም ሕፅረት ውሕስነት መግቢ ክሳጥሑ ገይሩ። ህፁፅ ረድኤት ሳላ ምቕራቡ ግን ብዘይካ ክልተ ዞባታት ደቡብ ሱዳን ዝኸፍአ ጥፍኣት ከይወርድ ሓጊዙ እዩ።ኣብ መጀምሪያ ዓመተ 2017 ኣብተን ክልተ ዞባታት ሰብኣዊ ኩነታት ዝኸፍአ ኔሩ።
2017 ዓ.ም ንምብራቕ ኣፍሪቃ ከቢድ ደርቂ እያ ሒዛ መፂኣ።ሶማል ብፍሉይ ብከቢድ ተጠቒዓ፤ብዙሓት እንስሳት ዘቤት ዝሃለቓሉ ብሚሊዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ድማ ዝተመዛበልሉ ነይሩ።ጆርዲ ራይች ኣብ ሶማል ልኡኽ ዓለምለኸ ኮሚቴ ቀይሕ መሰቀል እዮም።
“ሶማል በብዓመቱ ብዝኽሰት ለውጢ ኩነታት ኣየር ክጥቓዕ ፀኒሓ እያ።ዞባዊ ተፅዕኖ ኣለዎ፤ካብቶም ዝሓለፉ ዓመታት ዝኸፍአ እዩ ነይሩ።” ድሕሪ ምባል ናብ ንቡር ንምምላስ ዓመታት ክወስድ ከምዝኽእል ይገልፁ።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ግን ምንጪ ጥምየት ድርቂ ከይኮነስ ኵናት እዩ።መንግስቲ ረድኤት ከይበፅሐ ዕንቅፋት ይፈጥር’ዩ ዝብል ኽስታት’ውን ይቐርብ’ዩ።ወሃቢ ቃል ፕሮግራም መግቢ ዓለም ፒተር ስመርዶን ኣብ ደቡብ ሱዳን ዓፀቦ ከምዘሎ ይገልፁ።
“ካብ ጥቅምቲ ክሳብ ታሕሳስ ኣዝመራ ዝሕፈሰሉ ወቕቲ እዩ።ኣዝመራ ክሕፈስ ከሎ ድማ ውሕስነት መግቢ ብዝሓሸ ዝረጋገፀሉ እዩ።ኣብዚ ዓመት ግን ኣብ ኽፋላት ደቡብ ሱዳን 25 ሽሕ ሰባት ኣብዚ ናይ ኣዝመራ እዋን ዓፀቦ ኣጋጢሙዎም ኣሎ።ዓሚ ግን ከምዚ ዝበለ ኩነታት ጥምየት ኣይነበረን።”
ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ብዝሒ ንጥምየት ዝተቓልዑ ሰባት ብዕፅፊ ከምዝዓበየ ፕሮግራም መግቢ ዓለም ይገልፅ።
“ቁጠባ እታ ሃገር ይሓቅቕ ኣሎ።ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዋጋ መሰረታዊ ዝኾነ መግቢ ብ250 ሚእታዊት ወሲኹ።ስለዚ እቲ ኩነታት ካብ ናይ ሰባት ዓቕሚ ንላዕሊ እናኾነ ይኸይድ ኣሎ።”
ኣብ ዝሓለፈ ነሓሰ ሓደ ሚሊዮን ደቡብ ሱዳናዊያን ዶብ ሰጊሮም ናብ ሰሜን ኡጋንዳ ተሰዲዶም።እቲ ዋሕዚ ስደተኛታት ኣብ ናይቲ ከባቢ ቀረብ መግቢ ከቢድ ተፅዕኖ ከምዝንበረ ይግለፅ።ካብ ደቡብ ሱዳን የዪ ዝተሰደደ ጆን ከሚስ ኣብ ሃገር ዘጋጠሞ ከምዚ ይብል።
“ብዙሕ ኪሳራ እዩ ኣጋጢሙኒ።ዘራእተይ ኣብ ማዕኸነይን ድሕሪ ቤተይን ገዲፈ እየ ወፂአ።ፍርቁ ብሓዊ ነዲዱ፤ብዙሕ ኪሳራ እዩ ወሪዱኒ።”
ኣብ ልዕሊ ከቢድ ደርቂን ናህሪ ዋጋ መግብን ኣብ ዙሪያ እታ ክፍለ ኣህጉር ዝወረደ ባልዕ ዘራእቲ እውን ነገራት ኣጋዲዱ እዩ።ኣብ ኬንያ ዋጋ ማሸላ ባሕሪ ብልዕሊ ዕፅፊ እዩ ወሲኹ።
ብዝኾነ 2017 ዓ.ም በዚ ትሓልፍ ኣላ፤ሰባት 2018 ዓ.ም ንምብራቕ ኣፍሪቃ መጠኑ ዝሓለወ ዝናብ፣ፅቡቕ ኣዝመራን ሰላምን ሒዝሉ ክመፅእ ይምነዩ።


text:
ንኩሉ ዕለትን ማዓልትን መዘከርታ ክኾኖ ዝኽእል ናቱ ፍጻመን ተረኽቦን ከምዘለዎ እንግንዘቦ መባእታዊ ሓቂ እዩ። ወዮ ዳኣ ንዝተፈላለየ ምኽንያታት ብመዝገብ ምትሓዙ ስለዘጸግምን፡ ዝተመዝገበ እውን እትዕቅበሉ ቦታ ምስፈረሰካ ዛሕዛሕ ኢሉ ማሃነኑ ስለዝጠፍእን እዩ እምበር፡ ኩሉ ዕለትን ማዓልትን ኣብ ህዝብን ሃገርን ይዕበ ይንኣስ ነናቱ ዝኽርታት ክህልዎ ባህርያዊ እዩ። ንሎሚ ልክዕ ኣብ ማዓልታ ዘበለኒ ግን፡ ዋላዃ ብኣዋርሕ ኮነ ብዓመት፣ ዕለትን ማዓልትን ስሙ ከይቀየረ ተደጋጊሙ ዝመጽእ እንተኾነ፡ ናይ 2005 ዕለት 17 ታሕሳስን ናይ 2016 ዕለት 17 ታሕሳስን ቀዳም መዓልቲ ይውዕላ ምህላወን እዩ። እዛ ዕለትን ማዓልትን እዚኣ ድማ፡ እታ ካብ ናይ ተማሃሮ ምንቅስቓስ ጀሚራ ባህግትት ህዝብናን ሃገርን ጋህዲ ንምግባር ከይተሓለለት ክትጐዪ ዝጀመረት፡ ብማእሰርቲ መግዛእታዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ከይራዓደት፣ ንመቑሕ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ-ዃላ ክስበር ብውሽጢ ዘተሓባበረት፡ ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝተረባረበት፡ ጸኒሓ ዝተዀልፈ መብጻዓታት ክዉን ንምግባርን ኣብ ፍጹም ዓወት ንኽበጽሕ ምስ ምሉእ ራእይን ሕልናን ኣብተን ህዝቢ ኤርትራ ብብዝሒ ዝርከበን ናይ ቃልሲ ዝኾና፤ ኣርባዕተ ምድራዊ ክፍለ-ዓለማት ኣትጐዪ ዝነበረት እግሪ ተጋዳላይ ስዉእ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝተዓጽፈትላ ማዓልቲ ብምዃና ኣብ ተቓለስቲ ኤርትራውያን ፍሉይ ዘኽሪ ኣለዋ።
ስዉእ ስዩም ሓረስታይ፡ ሓደ ካብቶም ንዝሓዝዎ ዕላማ ፈልከት ከይበሉ፡ ህዝባውን ሃገራውን ዕላማታት ኣብ ቅድሚኦም ሰሪዖም፣ ውልቃዊ ረብሓታቶም ገዲፎም ንሃገሮም ዝተበጀዉን ገና ዝብጀዉ ዘልዉን፡ ኣብ ልዕሊ መሬት እንከሎ ንስለ ህዝቢ ክርህዎ ደቆም ዘዘኽተሙን ተቓለስቲ ሓደን መሪሕን'ዩ ነይሩ። ስዉእ ስዩም ሓረስታይ፡ ወትሩ ኣብ ቃልሲ እዃ እንተነበረ፡ ናይ 2005 ጉዕዞ ቃልሱ ግን ብፍሉይ፤ ናይ ዓወት እስትራተጂ ሰርዑ ብዕለት 06 ጥሪ እዩ ጀሚርዋ ነይሩ። ነዚ ሓቂ'ዚ ንምግንዛብ እምባኣር፡ መጽሔት ዲሞክራስያዊት ኤርትራ ኣብ ፍሉይ ሕታማ ቁጽሪ 1 ጥሪ 2006 ንጉዕዞ ስዩም ካብ ዘስፈረቶ ኣገደስቲ ተረኽቦታት ምጥቃስ ኣኻሊ እዩ። ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ ሓደ ካብቶም ንናይ ሎሚ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘቆሙ ፖለቲካዊ ሓይልታት ሓደ ድማ'ዩ።
6 ጥሪ 2005፡ ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤልን ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን፡ ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ዝርከብዎ መሪሕነታዊ ልኡኽ፣ ከም መቐጸልታ ናይቲ ብ28 ሕዳር 2004 ኣብ ካርቱም ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ እተበጽሐ ምርድዳእ፡ ምስ ሰበ-ስልጣን ኢትዮጵያ ንምርኻብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ።
8 ጥሪ 2005፡ ልኡኽ ውድብና ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቶ መለስ ዜናዊ ተራኺቡ። ብዛዕባ ጉዳይ ሰላምን ርግኣትን ዲሞክራስን፡ ከምኡውን፡ ዝምድናታት ክልቲኡ ሸነኻት ዝምልከት ዕሙቕ ዝበለ ዝርርብ ኣካይዱ።
20 ጥሪ 2005፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤልን ብጻይ መንግስተኣብ ስመሮም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ና ካድራት ኣኼባ ኣካይዶም። ውጽኢት ርኽክብ ውድብ ምስ ስበ-ስልጣን ኢትዮጵያ ኣብሪሆምን፤ ከምኡውን ሃለዋት ውድብን ኪዳንን ብዝምልከት ሰፊሕ መግለጺ ኣቕሪቦም።
ኣብ መጀመርታ ግንቦት 2005፡ ኣቦ መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝመርሖ ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ሆላንድ ከተማ ሮተርዳም ተኻይዱ።
4 ግንቦት 2005፡ ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማለ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፣ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኣኤል ዝመርሖ፡ ብጻይ ወልደሱስ ዓማር፡ ምክትል ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኣህጉራዊ ዝምድናታትን፡ ብጻይ ሃይለ ገብሩ፡ ወኪል ውድብ ኣብ ኣወስትራልያ ዝኣባላቱ ልኡኽ፡ ኣብ ከተማ መልበርን ኣወስትራልያ ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዱ።
5 ግንቦት 2005፡ ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሐኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝመርሖ፡ ብጻይ ወልደሱስ ዓማር፡ ምክትል ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ኣህጉራዊ ዝምድናታትን፡ ብጻይ ሃይለ ገብሩ፡ ወኪል ውድብ ኣብ ኣወስትራልያ ዝኣባላቱ ልኡኽ፡ ኣብ ከተማ ፐረስ፡ ኣወስትራልያ ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዱ።
15 ሰነ 2005፡ ልኡኽ ውድብና፡ ኣብቲ ብዶክተር ብርሃን ኣሕመድ ዝተዳለወ፡ ምሁራትን ጋዜጠኛታትን ናይ ኤሚግረሽንን ናይ ወጻኢ ጉዳያትን ሰበ-ስልጣን ኣወስትራልያ እተሳትፍዎ ሰሚናር ተኻፊሉ።
16 ሰነ 2005፡ ብኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝምራሕ ልኡኽ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፣ ኣብዚ ዕለትዚ ኣብ ኣወስትራልያ ምስ ዝርከቡ ወከልቲ ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን ተራኺቡ ዓሚቚ ምይይጥ ኣካይዱ።
18 ሰነ 2005፡ ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝመርሖ፡ ብጻይ ኣሰፋው በርሀ፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ስርርዓዊ ጉዳያትን፡ ብጻይ ብርሃነ ተስፋጋብር፡ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ምጣኔ-ሃብታዊ ጉዳያትን እተሳተፍዎ ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ከተማ ፍራንክፎርት ጀርመን ተኻይዱ።
19 ሰነ 2005፡ ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ዝመርሖ ሓያሎይ ሰዓታት ዝወሰደ ኣኼባ ናይ ሓለፍቲ ጨናፍር ዞባ ጀርመን ኣብ ኤርትራዊ ማእከል ኣብ ፍራንክፎርት ተኻይዱ።
ካብ 25-26 ሰነ 2005፡ ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ማሕበር ኣብ ኣመሪካ፡ ምስ ጨናፍር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ብምትሕብባር ኣብ ዋሽንግተን ስያትል ካልኣይ ዓመታዊ ፈስቲቫል ኣካይዱ። ኣብዚ ፈስቲቫልዚ ኣባላት ናይ ኣመሪካ ኮንግረስ፡ ናይ ከተማ ሊንውድ ከንቲባ፡ ተጣበቅቲ ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ዕዱማት ኣመሪካውያንን፣ ከምኡውን ብርክትዝበለ ቁጽሪ ዘለዎም ኤርትራውያንን ተሳቲፎም። ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኣኤ ሰውራዊ ባይቶ እውን፡ ኣብዚ ፈስቲቫል'ዚ ብምርካብ ቃል ውድብ ኣስሚዑ።
ሓምለ 2005፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ፈጽሚ ሽማግለ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ኣብ ኦክላንድ፡ ኒውዮርክ፡ ዋሽንግቶን ዲሲ፡ ቺካጎን ዋሽንግተን ስያትልን ናይ ህዝቢ ኣኼባ ኣካይዱ።
30 ሓምለ 2005፡ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኣኤል ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ናብ ኮፊ ኣናን፡ ዋና ጽሓፊ ሕቡራት ሃገራት መዘክር ኣቕሪቡ። ትሕዝቶ ናይቲ መዘክር፡
1. ነቶም ወለዶም በቲ ስርዓት ስለኣተገፉ፡ ንሓደጋ ተሳጢሖም ዘለዉ ህጻናት ህጹጽ ሰብኣዊ ረዲኤት ክግበረሎም፣
2. ጠንቂ ናይቶም ኣብ ዊዓ እተረሸኑን፡ ናይቶም ተኣሲሮም ዘለዉ ወለድን ምርመራ ክካየድ፣
3. ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ኣስመራ ክኲንን ንዝፈጽሞ ዘሎ ሰብእዊ ግህሰታት ክተሓሳሰብን፡
4. እቶም ልዕሊ 1000 ዝኰኑ ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ኣቦታትን ኣዴታትን ብህጹጽ ክፍትሑ ዝጽውዕ ነይሩ።
ቅዳሕ ናይዚ መዘክር ድማ። ናብ ፓርላማ ኤውሮጳን ላዕለዋይ ኮምስዮን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን ተላኢኹ።
ብዕለት 04 ነሓሰ 2005 ኣቦ-መንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤትራ ሰውራዊ ባይቶ ዝመርሖ ሰፊሕ ሰሚናር ናይ ኣባላት ውድብ ኣብ ቦታ ፈስቲቫል ተኻይዱ
ካብ 5-7 ነሓሰ 2005፡- ብጨናፍር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ኣብ ኤውሮጳ ተዳለወ መበል 20 ዓመት ፈስቲቫል ኤርትራ፡ "ዲሞክራሲ፡ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ማዕርነት ኣብ ሃገርና ንኽነግስ ንዲክታቶርያዊ ስርዓት ሓቢርና ነልግስ" ኣብትሕቲ ዝብል ጭርሖ፡ ኣብ ከተማ ፍራንክፎርት ብክብ ዝበለ ድምቀት ተጸንቢሉ። ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ኣብቲ ፈስቲቫል ማሃርን ሓደስት ሓሳባት ናይ ቃልስን ንተሳተፍቲ ኣቕሪቡ። ወይዘሮ ሄልጋ ናግል፡ ተወካሊት ምምሕዳር ከተማ ፍራንክፎርት፡ ብስም ከንቲባ እታ ከተማ፡ ከምኡውን ሚስተር ፊሰር፡ ናይ ቤተ ክርስትያን ሮተርዳም ቀሽን ኣማሓዳርን፡ ናይ ቀይሕ መስቀልን ወርሕን ኤርትራ ናይ ነዊሕ እዋን ተሓባባሪ ናይ ደገፍ ቃል ኣስሚዖም። ብጻይ ኣርሀ መሃመድ ናካ እውን፡ ንፈደራላዊ ዲምክራስያዊ ምንቅስቃስ ኣኤርትራ ወኪሉ፡ ናይ ደገፍ መግለጺ ሂቡን ዕላማታት ውድቡ ኣብሪሁን። ቀጺሎም ኣቶ ዮውሃንስ ኪዳነ፡ ካብ ማሕበር ጸረ ኣስገዳድ ዕስክርናን፡ ኣቶ ኪዳነ ግርማይን ብዛዕባ ጉድኣት ኣስገዳድ ዕስክርናን ሕማም ኣኤይድስን ጠቓሚ ኣስተምህሮ ሂቦም። ከምኡውን ሃብቶም የውሃንስ፡ ሙሴ ሰመረ፡ ኣንቶንዮ ተስፋይን ወልደሱስ ዓማርን ምሁራዊ መደረ ኣስሚዖም።
ብዕለት 06 ነሓሰ 2005 ኣብ ቦታ ፈስቲቫል ኤርትራ፣ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ መንበር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፡: ነቶም ነቲ ስርዓት ኢሳያስ ዝፍጽሞ ዘሎ ግህሰታትብሓፈሻ፡ ንኲነታት ናይ ፖለቲካን ናይ ህልናን እሱራት ድማ ብፍላይ ፡ኣህጉራዊ ማሕበረ-ሰብ ኣቃልቦ ንኽገብረሉ ንምድፍፋእ፡ ካብ ጅነቭ ስዊዘርላንድ ብዕለት 15 ሰነ 2005 ጀሚሮም ኣብ ሮማ ናይ 1200 ኪሎ ሜተር ዝርሕቀቱ ናይ እግሪ ጉዕዞ ንዝፈጸሙ ንተኽለ ገብረገርግስን ሳሙኤል ገብረገርግስን እተባህሉ ክልተ ኣሕዋት ሽልማት ሂቡ።
ብተመሳሳሊ፡ ሚስተር ፊሰር ናይ ቤተክርስትያን ሮተርዳም ቀሽን ኣማሓዳርን እንተኾነውን፡ ንምሕዝነታዊ ምትሕብባሮም ዘመልክት ሽልማት፡ ንወይዘሮ ሄልጋ እውን ዕታሮ ዕምባባ ብኣቦ-መንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ተዋሂብዎም።
ኣብ ርእሲ'ዚ ወኪል ማሕበራዊ ሰልፍን፡ ካብ ዝተፈላለዩ ጨናፍር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ እተላእኩ ናይ ደገፍ መልእኽትታት ተነቢቦም። ማሕበር ኣካለ ጽጉማን ኤርትራ እውን፣ ናይ ማሕበሩ ዕላማታትን ናይ ኣባልነት ሕግታትን ናይቲ ማሕበር ንጥፈታትን ኣመልኪቱ ሰፊሕ መብርሂ ሂቡ።
ካብ 17-21 ጥቅምቲ 2005- ብኣቦ-መንበር ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ብጻይ ስዩም ዑቕብሚካኤል ዝምራሕ ሻዱሻይ ስሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኤ - ስውራዊ ባይቶ ኣብ ካርቱም ተኻይዱ።
ብ27 ሕዳር 2005 ብጻይ ስዩም ዕቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶን ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን ብውድባዊ ስራሕ ካብ ፍራንክፎት/ጀርመን ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዮም።
16 ታሕሳስ 2005፡ ድሕሪ ቀትሪ ብጻይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ተሓኤሰውራዊ ባይቶ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ቤት ጽሕፈት ውድብ ምስቶም ኣብኡ ዝጸንሑ ኣባላት ውድብ ተራኺቡ። ስዩም ኣብዚ ዕለት'ዚ ምስ ብጾቱ ኣብ ቤት ጽሕፈት ብሓባር ተመሲሑ ከባቢ ሰዓት 3፡30 ድሕሪ ቀትሪ ንኸዕርፍ ናብ መደቀሲኡ ኣምሪሑ። ክብገስ እንከሎ "ጸኒሐ እንተመጺኤ ክንራከብ ኢና፡ እንተዘይመጺኤ ግን፡ ጽባሕ ንጉሆ የራኽበና" ኢሉ ከይዱ። ኣቐዲሙ'ውን ሰውነተይ ይኸብደኒ ኣሎ ይብል ስለዝነበረ፣ ከምቲ ዝበሎ ምሸት ናብ ቤት ጽሕፈት ኣይተመልሰን።
17 ታሕሳስ 2005፡ ሓርበኛተጋዳላይ ስዩም ዑቕባሚካኤል ኣቦ-መንበር ፈጻሚ ሽማግለ ተሓኤ -ሰውራዊ ባይቶ፡ ብሕማም ልቢ ብሃንደበት ኣብ ሆስፒታል ቤተዛታ ልክዕ ሰዓት 11፡00 ቅድሚ ቀትሪ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዓሪፉ።
ኣብዚ ዕለት እዚ ኣብ ጀርመን ኣቐዲሙ ንዝኽሪ ሰማእታት ኤርትራ ብዞባ ጀርመን ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ ኣቐዲሙ ዝተቆጽረ በዓል ኣብ ኤርትራዊ ማእከል ተዳልዩ ነይሩ። እቲ ካልኣይ መደብ ዝዩም ዝመርሖ ፈጻሚ ሽማግለ ናይ ሰውራዊ ባይቶ ንዝተፈላለየ ምኽንያታት ቤት ጽሕፈቱ ካብ ሩሰልስሃይም ናብ ከተማ ፍራንክፎርት ንምግዓዝ ዝፍጸመሉ ዝነበረ እዋን ብምንባርሩ ነዚ ንምክያድ ኣባላት ዝተኣከብሉ እዩ ነይሩ። እዚ ክልተ ስራሓት ኣብ ምፍጻም እንዳሃለና ድማዩ፡ ከባቢ 11፡30 ቅድሚ ቀትሪ ኣቢሉ፣ ካብ ኣዲስ ኣበባ ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ናይ ሎሚ ኣቦ-መንበር ሰዲህኤ ተለፎን ይድውል እሞ፡ "ንጉሰ፡ ሎሚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሕማቕ ነገር ኣጋጢሙ ኣሎ" ኢሉኒ ትም ይብል። ንጉሰ ንማእሰርትን ምስጓጉን ናይ ጐረባብቲ ሃገራት ልሙድ ገይሩ ስለዝወሰዶ፡ ነታ ቴለፎን ካልኦት ከይሰምዕዋ ኣብ እዝነይ ኣልጊበ፣ ከምቲ ናይ ቀደም ድዩ ክብል ይውከሶ። መንግስተኣብ፡ "ኣይፋሉን፡ ስዩም ተሰዊኡ" ይብለኒ። ንጉሰ ይስንብድ እሞ ስዩም መን ኣንታ? ክብል ምንርግጋጽ ደግሙ ይውከሶ። መንግስተኣብ "ብጻይ ስዩም ዑቅባሚካኤል ሎሚ ንጉሆ ተሰዊኡ" ይብለኒ እሞ፡ በቲ ሓደ ሸነኽ ካብቶም ንስራሕ ዝመጹ ሰባት ከይሰምዑን ኲነታተይ ከየንብቡን፡ በቲ ካልእ ድማ ደንጹይኒ ዝምልሶ ነገር ሓርቢቱኒ፡ ኣብ ባልኮን ወጺኤ ዳሕራይ ባዕለይ ክድውለልካ እየ ብዝብል ተፋንየዮ። ብስራሕ ናይ ቤት ጽሕፈት ከምዝተታሓዝኩ ኣምሲለ፤ እቲ ናይ ምግዓዝ ሓላፍነት ንብጻይ ዓንዶም ገርግስን ዮናስ ባህታን ገዲፈ፡ ድሕሪ ሰዓት ንብጻይ መንግስተኣብ ይድውለሉ እሞ፡ ነቲ ኲነታት ብዝርዝር ክሕብረኒ ይውከሶ፡ ንሱ እውን ብግልጺ ድሕሪ ምሕባር፡ ምቅልጣፍ ዘድልዮ ነገር ግን ናይ ሆላንድ ኤምባሲ ተነጊርዎ ስለዘሎ፡ ብሃንደበት ንስድራ ከይሕብሮም፡ ካብቶም ኣብኡ ዘለዉ ብጾት ንኣሰፋው በርሀ ነጊርካ ንስድራ ቀዲሙ ንኽሕብሮም ተዘራረብና። ድሕርዚ ኣብ ቀረባ ዝነበረ ኣባል ሰውራዊ ባይቶ ብጻይ ወልደሱስ ዓማር ይሕበሮ እሞ፡ ንካልኦት ኣባላት ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን ንኽሕብር ብፍላይ ድማ ንተኽለ መለኪን ሓቢሩ ናይ ምምራሕ ቦትኡ ክትክእ ስለዝነበሮ ቀልጢፍካ ንምንጋር ተወዳኤ።
እዋይ እዛ ስደት ክትሓስም፡ ንሃደበታዊ ሞትስ መሕዘኒ ዘይትረኽበላ፡ ጐዱፍን ቅርዓትን ዓድኻ እቲ ጸዋር ትብል። ነዚ ኣብ ምፍታሕ ክተሓጋገዝ ዝነበሮ ገብሪሂወት ኣሸብር ነቲ ኲነታት ይንገሮ እሞ፡ ኣብ ማእከል ጐደና ሰንቢዱ ብዘይመልሲ ደው በለ። እቲ ገዛኻ ንጽባሕ ንጉሆ ኣዳልወልና ሓዘን ኣብኡ ክግበር እዩ፡ ሕጂ ካልእ ቦታ ክንረክብ ኣይንኽልን ኢና ኢለዮ ድማ ይኸይድ። መልሲ ወዲ ኣሸብር ብማዕዶ "ሕራይ በል ዳሓን፡ ሕራይ፡ ጥራሕ ትብል ነይራ።
እቲ ንዝኽረ ሰማእታት ዝተዳለወ በዓል ከ ከመይ ይኹን ንዝብል እንተኰይኑ፡ ብመጀመርታ ክትቅይሮ ፈጺምካ ዘይካኣል ኣብርእሲ ምዃኑ፡ ካልኣይ፡ ሓዘንን ሓጐስን መኻይዲ መናብርትን ወዲ-ሰብ እዮም እዃ ዝባሃል እንተኾነ፡ ምረቱስ ምስ በጻሓካ ስለዝፍለጥ፡ እቶም መስዋኣቲ ብጻይ ስዩም ዝፈለጡ ብጾት፡ ስምዒታቶም ሓቢኦም ንተሳትፍቲ በዓል ከአንግዱን ከሳስዩን እቶም ሓንቲ ሓበሬታ ዘይብሎም ተሳትፍቲ በዓል ዝነበሮም ወኻዕካዕን ርኢኻ፡ ኣብ ጀርመን ክሳብ ንጽባሒቱ ንግሆ ንኸይስማዕ ኣብተጠንቀቕ ተኣትወ። ይኹናምበር ኣብ ጀርመን ንዝርከቡ ስድራ ስዩም ኣንጊሆም ዝሕብሩ ሰባት እውን ኣግሊልካ ተነጊርዎም፡ ምድላዋቶም ገበሩ።
ኣብ 30 ታሕሳስ 2005 ስዉእ ሓርበኛ ተጋዳላት ስዩም ዑቕባሚካኤል፡ ኣቦ-መንበር ተሐኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ብርክት ዝበሉ ካብ ኩሉ ኩርናዓት ናይ ዓለም ዝመጹ ኣባላት መሪሕነትን መሰረታትን ተቓወምቲ ውድባትን ኤርትራውያን ዜጋታትን ከምኡ እውን ሰበ-ስልታን ዜጋታት ሆላንድን ኣብዝተሳተፍሉ ናይ ቀብሪ ስነ-ሰርዓት ኣብ ከባቢ ሮተርዳም እትርከብ ከተማ ፍላርዲንገን ብክብ ዝበለ ክብሪ ሓመድ ኣዳም ለቢሱ።
ወዲ ሰብ ንዘጋጥሞ ሕማቕን ጽቡቕን ዝገልጸሉ ነናቱ ኣገባብን ስምዒትን ኣለዎ። መስዋኣቲ ስዩም ዑቕባሚካኤል ንመላእ ተቓላሳይ ህዝቢ ዘሰንበደን ዘሕዘነን እዃ እንተኮነ፡ ብጻይ ዮናስ ባህታ ግን፡ ምስ ቤት ጽሕፈት ተሓኤ-ሰውራዊ ባይቶ ብዝነበሮ ናይ ቃልሲ ቅርበትን ዘትረዮ ሌላን፡ ንሓደ ዓመት ምሉእ ከምሓንቲ ማዓልቲ ናይ ሓዘን ጸላም ቆቢዕ ምኽዳኑ ከይዘከርክዎ ክሓልፍ ኣይደልን።


text:
ስርዓት ህግደፍ ብሰንኪ’ቲ ዝወለዖ ሙኽኑይ ኲናት ዶባት ኤርትራ-ኢትዮጵያ 1998፡ ድሕሪ ፍጹም ወታደራዊ ስዕረቱ እንተኾነ’ውን ክሳብ ሎሚ ኣይኲናት ኣይሰላም ንኹሉ ብሩህ ኮይኑ፡ ባዕሉ ብዘምጸኦ ሰበብ ዓለም ትዘርየና’ላ ካብ ዝብል ልዕሊ ...Full Article
እዝግዮ ዘይኮነስ መዓንጣና ሸጥ ኣቢልና ክንቃለስ ዝዕድመና ዘሎ ሰራዊት ሓርነትና ሰራዊት ሕድሪ ኩሉ ከባብያዊ ሃገረና እንታይ ይመስል ኣሎ ካበ ሩሑ’ቅን ቀረባን ይዕዘቦ ብምህላዉ᎓Full Article
ዲ.ማ.መ.ኤ ማእከል ዝገበረ ንናጽነት ኤርትራ፣ ድሕሪ ናጽነት ድማ ንዲሞክራሳዊት ኤርትራ ዝተቃልሰን ዘቃለስ ዘሎ ማሕበር እዩ ::Full Article
ከፍርስ እምበር ክሃነጽ ሓሊሙ’ውን ዘይፈልጥ ስርዓት ህግደፍ፡ መቐጸልታ’ቲ ወሰን ኢሉ ከዕንዎ ዝቐነየ መንበሪ ኣባይቲታት ኤርትራ፡ ሎሚ’ውን ኣብ ከባቢ ኣስመራ ዝርከብ ዳዕሮ ጳውሎስ ኣብ ዝበሃል ዓዲ፡ ብዕለት 01/04/15 ልዕሊ 400 ኣባይቲ ...Full Article
ኣብ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ ተሰሊፎም ንኣስታት ክልተ ኣዋርሕ ወተሃደራዊ ታዕሊምን ፖለቲካዊ ትምህርትን ስነ-ስርዓት ዲስፕሊንን ክከታተሉ ዝጸንሑ መንእሰያት መደቦም ኣጠናቒቖም መጋቢት 28-2015 ኣብ ጎኒ ዕጡቕ ኣሃዱታት ግሃድኤ-ሕድሪ (ሰራዊት ሕድሪ) ...Full Article
ፈጻሚ ኣካል ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ ካብ ዕለት 27-3-2015 ክሳብ ዕለት 29-3-2015 ካልኣይ ስሩዕ ኣኼብኡ ኣካይዱ፡፡ ኣብዚ ንሰለስተ መዓልታት ዝተኻየደ ኣኼባ ፈጻሚ ኣካል ግሃድኤ-ሕድሪ ቀንዲ ዛዕባታት ኣብ ከባቢና ዘንጸላሉ ...Full Article
ፈጻሚ ኣካል ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ – ሕድሪ ካብ ዕለት 27 መጋቢት ክሳብ 29 መጋቢት 2015 ካልኣይ ስሩዕ ኣኼብኡ ኣካይዱ፡፡ ፈጻሚ ኣካል ግሃድኤ-ሕድሪ ኣብዚ ንሰለስተ መዓልታት ዝተኻየደ ኣኼብኡ ብዘበናዊ ...Full Article
ኣብዚ ቀረባ ግዜ ጀሚሩ ኣስማት እንዳተሓብአ መቀጸልታ ሑሉፍ ፍኽሰትን ፍሽለትን ታሪኻዊ በዳላት ኣብ ልዕሊ ቃልስን፡ ኣንጻር ኣባላትን መሪሕነታትን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ~ሕድሪ ዝጻሓፉ ዘለዉ ኣነወርቲ ደብዳበታት ክንዮ ብጽሞናን ልቢ ...Full Article
መጋቢት 23-2015 ናብ ዕለት 24-3-2015 ዘውገሐ ለይቲ፡ ሃገሮም እሾኽ ዳንዴር ኮይናቶም ካብ ሕቑፎ ወለዶም ብሰንኪ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ብልሽው ምሕደራ ከይፈተው ተፈልዮም ብሓባር ናብ ስደት ዘምርሑ ዝነበሩ ሓሙሽተ መንእሰያት፡ ...Full Article
ሕልምታትን ቅርሕንትታትን ተደማሚሮም ናብ ፍጹም ዕብዳን ምስ ተቐየሩ ናብዚ ትሕት ኢሉ’ዘሎ ፈጠራታት የብጽሑ። ቅርሕንትን ተንኮልን ድማ መድሃኒት የብሎምን። እነሆ ድማ ዓይኒ’ንቁር ዝኾነ ምህዞታት…………..Full Article


text:
ከመይ’ላ ከሪማ ሓትነይ ብሪ
ዘረብኣ መቀያየሚ መቃሓሓሪ
ቃላታ ናይ ሰብ ጓሶት ናይ ሰብ በትሪ
ኣካለ ስንኩላን ኣይትብል ሰብ እግሪ
ንዝተቓወማ ብጥይት ትኣሪ
ከም ዘየኽበርናያ ከም ልዑል ፈጣሪ
ሎሚካ ፈኾሰት ከም ታኒካ ባሕሪ።
ብርሃነ ገ/ንጉስ
ናይዛ ጽሕፍተይ ቀንዲ መንቀሊ ብዛዕባ ናይቲ ኣዲስ ኣባባ ዋዕላ ዘምጽኦ ተስፋ ዝህብ ኩነታት ደጋፊ ሓሳባት ንኣንባቢ ከካፍል ኢለ እየ። ኣቐድም ኣቢለውን ኣብ asmarino.com “My take on the Waala Addis” እትብል ብእንግልዚኛ ብዛዕባቲ ዋዕላ ስሚዒተይ ገሊጸ ኔረ።
The Eritrean National Commission for Democratic Change will have a conference in November 27th of 2010 in Indianapolis, Indiana.
Kigali, Rwanda- Daniel Teklehaimanot of Eritrea proved why Swiss cycling team Cervélo Test Team took him as a trainee after he won his third individual and team gold medal in the 144km African Cycling Championships road race staged here today.
ብፖለቲካዊ ተነጽሎን ሕጽረት ሸርፊ ወጻእን ተጠቒዑ፡ ብህዝቢ ኤርትራ ተኻዒቡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ “ ካብ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ስደት ዝኸደ ኤርትራዊ ብሓፈሻ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱን ካብ ኤርትራ ክወጽእን ኣፍቂድና ኣለና” ዝብል ጎስጕስ ብኣኼባታት መልክዕ ከካይድ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብፖለቲካዊ ተነጽሎን ሕጽረት ሸርፊ ወጻእን ተጠቒዑ፡ ብህዝቢ ኤርትራ ተኻዒቡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ “ ካብ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ እዋን፡ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ስደት ዝኸደ ኤርትራዊ ብሓፈሻ፡ ናብ ኤርትራ ክኣቱን ካብ ኤርትራ ክወጽእን ኣፍቂድና ኣለና” ዝብል ጎስጕስ ብኣኼባታት መልክዕ ከካይድ ጀሚሩ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ከም ናይ ኮምፒተርን ኔትዎርክን ብዓል ሞያ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ በረኸት ገብረብርሃን ዝተባህለ ክኢላ ንተወሳኺ ስልጠና ናብ እስራኤል ድሕሪ ምኻዱ ነቲ ስርዓት ከም ዝራሕርሖ ደንጕዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ የረድእ።
As we Eritreans just celebrated the 19th year of independence, there are plenty of successful accomplishments the current “transitional government” just shy of a mere 20 years” should be very, very proud of. Only those successes of substantial merits are listed below!
The National Conference (NC) is praised for the fact that 330 Eritreans met to ponder over the intricate problems facing their people and nation.
እቲ አብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝግበር ዝነበረ ዓመጻትን ምእሳረን ምቕታልን ሕጂ ኩሉ በዞም ናይ ሕጂ አቦታት ናይቲ ሹዑ ግዜ ጀጋኑ ተቓለስቲ ይጸሓፍ አሎ ካብዚ ብምብጋስ ንሕና እዞም ናይ ሕጂ ወለዶ ከነንብቦ አንቢብና ካኣ ንዝሓሸ ለውጢ እጂጋና ክንስብስብ ይግባኣና
ብ 1991 ጋማ ናጽነት ክትኣስር፣ ኣኽሊል ሓርነት ክትጉምጎም ዝተጸበናያ ኤርትራ፣ ብሰንኪ ሕዱር ሕማም ውልቀ-መላኺ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ን20 ዓመታት ክርዳድ ፈርያ። ህዝቢ ኤርትራ ንዕስራ ዓመታት ብከንቱ መብጽዓታት ንከንባሁቕ ተገዲዱ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ዕለት 31 ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ቶሮንቶ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ኣሜሪካን ካናዳን ግርማይ ገብረማርያም /ሳንቲም/ ንህዝቢ ሰሚናር /ኣኼባ/ ኣካይዱ ነይሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት ዕለት 31 ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ቶሮንቶ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ኣሜሪካን ካናዳን ግርማይ ገብረማርያም /ሳንቲም/ ንህዝቢ ሰሚናር /ኣኼባ/ ኣካይዱ ነይሩ።
ሎሚ ሓሙስ 11 ሕዳር 2010፣ ብኦስሎ ማእከል ዝተዳለወ፣ ኣብ ትሕቲ ”ዘተ ምስ ጭቆንቲ ስርዓታት – ይሰርሕዶ፧ (Dialogue with oppressing regimes – does it work) ዝብል ኣርእስቲ ተኻይዱ።
ዝኸበርክን ደለይቲ ለዉጢ፤ ፍትሕን ደሞክራስን ደቂ-ኣንስቲዮ ኤርትራ ተቀማጦ መልበርንን ከባቢኣን፣
Thanksgiving 2010 ውድድር ኩዑሶ ኤርትራውያን ኣብ ምጭውቲ ከተማና ሳንድያጎ ካሊፎርንያ ብኣዳላዊት ጋንታ ሳንድያጎ ካብ ዕለት 26-27 ኣብ ወርሒ November ክካየድ ከምዝኾነ ንኹለን ተሳተፍቲ ጋንታታትን ኣፍቀርቲ ስፖርትን ክንሕብር ንደሊ።
ብበረኸት ስቲፋኖስ – ዋሽንግተን ዲሲ
እዚ ሓጺር ጽሑፍ ብዛዕባቲ “ብወፊሮም ገዝኦም ዘይተመልሱ” ዝብል ዝወጽእ ዘሎ ጽሑፍ ርእይቶይ ንምሃብ ዘቕርቦ ዘለኹ እዩ። ምሉእ ብምሉእ ናተይ ናይ በይነይ ርእይቶ እዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፈይ መስፍን ሓጎስ ንሓይልና ፋሕብትን ኣቢሉ ነቶም ናይ ቃልሲ መማህራንና ናበይ ከም ዝሰወሮም ከምዝጠፋና ገሊጸ ነይረ። ንሱ ስርሑ ሰሪሑ ጸብጻቡ ከቕርብ ናብ ኢሳያስ እዩ ዝጎዪ ዝነበረ።
ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፈይ መስፍን ሓጎስ ንሓይልና ፋሕብትን ኣቢሉ ነቶም ናይ ቃልሲ መማህራንና ናበይ ከም ዝሰወሮም ከምዝጠፋና ገሊጸ ነይረ። ንሱ ስርሑ ሰሪሑ ጸብጻቡ ከቕርብ ናብ ኢሳያስ እዩ ዝጎዪ ዝነበረ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ሕርሻ ኣገዳሲ ሞያ ዝነበሮም፡ ገሊኦም ከኣ ኣብ ልዕለዋይ ጽፍሒ ሓላፍነት ዝነበሩ ፡ ሓሙሽተ ሓለፍትን ምሁራትን ናይቲ ሚኒስትሪ ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ኣሲሩ ደሃዮም ኣጥፊኡዎ ከምዘሎ ድንጕዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
Heated discussion among critics and supporters of PFDJ ensued at a private party, in the beginning of September 2010, in which the YPFDJ Denmark chairman, Senai Solommon Lemma, physically beat another Eritrean man, who openly spoke about the predicament and circumstances in today’s Eritrea.
ቅድሚ ሕጂ ብዛዕባ ማሕበረ ኮም ኤርትራውያን ኣብ ሳን ሆዘን ከባቢኣን ከመይ እላ ከም እተመስረተት ገሊጽና ከም ዝነበርና ዝዝከር እዩ። ይኹን ደኣምበር ዘራግት ማይ ዘላተን ከብቲ ጽሩይ ማይ ነይሰትያ ከም ዝበሃል ፤ ገለ ውልቀ ሰባት ሕማቅ እምበር ጽቡቅ ክሪኡ ዘይፈትው ብኻሊእ መንገዲ ሕማቅ ክሪኡ ዝሕጎሱ ጽቡቕ ክሪኡ ክነብዑ ዝሓድሩ (Sadist) ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ከምዘለው ኩልና እንፈልጦ ነገር እዩ።
ትማሊ ሰንበት ዕለት 7 ሕዳር 2010 ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ብርክት ዝበሉ ኤርትራውያን ካብ ፖሊቲካዊ ውድባትን ብርገሳዊ ማሕበራትን፣ ውልቀ ሰባትን ዝተሳተፍዎ ኣኼባ ኮሚስዮን ንደሞክራስያዊ ለውጢ ተኻዪዱ።
ምትእትታው ህግደፍ ኣብ ቤተ ክርስትያን ቶሮንቶ ሳላ ልቦናን ትኩርነትን ግዱሳት ኤርትራውያን ፈሺሉ።
Seminar and Q & A session with Dr. Bereket HabteSalassie, William E. Leuchtenburg Professor of African and Afro-American Studies at University of North Carolina at Chapel Hill speaking on, “What is in a Constitution?” on November 20, 2010 starting at 1PM. Dr. Bereket is a leading scholar in African law and government.
ኣብ መወዳእታ ናይ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ትሕቲ “ዕዉት ህዝባዊ ኣኼባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ኣብ ኦስሎ፡ ኖርወይ” ዝብል ኣርእስቲ፣ ኣብ ናይ ኣሰና መርበብ ሓብሬታ ተዘርጊሑ ነይሩ። ኣብቲ ዝተጠቕሰ ኣኼባ ንሕና ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ተሳቲፍናዮ ነርና።
1) በዓልቲ ቤቱ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ወ/ሮ ሳባ ሃይሉ ናብ ኣይቮሪ ኮስት ምስጢራዊ መገሻ ገይራ ከም ዝቐነየት ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። እታ ምስ በዓል ቤታ ይኹን ንውልቃ ቅድሚ ሎሚ ንወጻኢ ክትገይሽ ዘይተራእየት ወ/ሮ ሳባ፣ ናብ ኣይቨሪኮስት ዑደት ምግባራ ዘገርም ተርእዮ ምንባሩ ተዓዘብቲ ይገልጹ።
ኣስመራ ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ ሕማቕ ኢያ ዘላ። ኣብ ግዜ ለይቲ ሓሓሊፉ ድምጺ ጠያይት ይስማዕ ኣሎ። ንግሆ ሓያሎይ ሰባት ቀታሊኦም ዘይተፈልጠ ከም ዝተጋጨወት መኪና ኣብ ኣንጎሎታት ሞይቶም ይርከቡ ኣለዉ።
ትማልን ሎምን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብዓይነቱን ዓቐኑን ክግምግምዎ ንዝደልዩ ተመራመርቲ ሓያሎ ሰነዳት ክእክቡን ካብቶም ዉሑዳት ሰብ ጸጋ ዕድመ ኣፈ-ታሪኽ ከዋህልሉን እንተዝብገሱ ንመስተንክር ታሪኽን ንናይ ሎሚ ጽልግልግን ከነጻጽሩ ኣይምጸገሞምን።
ትማሊ 6 ሕዳር ‘ደሃይ ካብ ኤርትራ’ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ኣብ ዝተዘርግሐ ሓበሬታ፡ ኣብ ስርዓት ህግደፍ ብልሽውና ክሳብ ክንደይ ሳዕሪሩ ከምዘሎ ጠቒስናልኩም። ሎሚ ድማ ከም ኣብነት ናይዚ ሕማም’ዚ ኣብ ናይሮቢ ኬንያ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ህግደፍ ዝተኸስተ ጉዳይ ነቅርበልኩም።
ኤርትራውያን፡ ብፍላይ ድማ ብሄረ ትግርኛ፡ ከምኡ’ውን ትግራዎት፡ ጓይላ ኣዚና ኢና እንፈቱ። ካብዚ እተላዕለ ኢዩ መስለኒ ኣምሓሩ፡ ኣባጅጎ ጓይላ ዊን ምስ ዚብሎ ንትግራዎት ወይ ንትግርኛ ተዛረብቲ ኢዩ መጀመርታ ዘጽግብ ዚብሉና።
ትማልን ሎምን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብዓይነቱን ዓቐኑን ክግምግምዎ ንዝደልዩ ተመራመርቲ ሓያሎ ሰነዳት ክእክቡን ካብቶም ዉሑዳት ሰብ ጸጋ ዕድመ ኣፈ-ታሪኽ ከዋህልሉን እንተዝብገሱ ንመስተንክር ታሪኽን ንናይ ሎሚ ጽልግልግን ከነጻጽሩ ኣይምጸገሞምን።
ብመሰረት እቲ ብዕለት 28 ጥቅምቲ 2010 ኣብ መርበባት ሓበረታን ከምኡ ዉን ብኣካል ዝተዘርገሐ ዕድመ ፣ ብርክት ዝበሉ ደለይቲ ፍትሒ ሃገራዉያን ዕድመ ኣኽቢሮም ዝመጹ ፣ከፋትን ነጻን ዝኾነ ኣኼባ ኣካይዶም።
ብሚልክያስ ምሕረትኣብ ዮውሃንስ
ቃልሲ ኤርትራውያን ኣንጻር መዳርገቲ ኣልቦ መንግስቲ ፋሽስትነት ህግደፍ ኣብ ዝላዓለ ጠርዚ ዝበጽሐ’ዩ ዝመስል ዘሎ። ወዮ ዳኣ ዘይትዕድልትናን ገለ ዘይንፈልጦ ጉድ ከይህሉ እምበር እዚ ሕማቕ ግፋዓዊ ምምሕዳርዚ ክሳብ ክንድዚውን ክኽይድ ወይ ክምጠጥ፡ ኣይምተገብኦን።
ግርም!…. ክቡር ኣቶ ዘመንፈስ፣ እወ ሓቅኻ ኩላትና ኢና ንሕተት፣ እንተኾነ ግን ብማዕረ ዘይኮነሲ ከከም ኢድና ኢና ንሕተት። በዚ መንጽር’ዚ ድማ ኢዩ ተራ ኢሳያስን ቅዲ-ኣመራርሕኡን ዝምዘን።
ሓንቲ ካብ’ተን ደስ ዝብላኒ መደባትኩም፡ ብመምህር ኣማኑኤል ሳህለ እትቕረበልና ዘላ መደብ ‘ሓንቲ ዓለም’ እያ። ተሳትፎን ኣበርክቶን ኣማኑኤል ሳህለ ናብ መኣዲ-ኣሰና፡ ነቲ ጥዑም ቅጫኹም ዘጽግብ ጎጎ’ዩ ተደሪብዎ።


text:
April 3, 2015
“ስርሒት ፈንቅል፣ በሪ ምሉእ ሓርነት ዘርሓወ፣ መግዛእቲ ፍርቂ ዘመን ዝፈንቀለ፣ መስተንክር ጅግንነታዊ ፍጻመ እዩ። “ – ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ሓጺር ድሕረ – ባይታ
ኣብ መስርሕ ልሙድ ኩናት ፡ ተጋጠምቲ ሓይልታት ብሰለስተ መድረኻት ይሓልፍ። ዝበርትዐ ዓቕሚ ዝሓዘ ወገን ኣብ መድረኽ መጥቃዕቲ ኣብ ዝህልወሉ፡ እቲ ክከላኸል ዝጸንሐ ወገን እንሓየለ ኣንተ ኸይዱ ድማ፡ ሚዛን ሓይሊ ይቀራረብ እሞ ክልተኦም ወገናት ኣብ መድረኽ ጃላነትይኣትው። ኣብ መድረኽ ጅላነት ኣብ ዝካየድ ግጥማት ሓዩሉ ዝወጸ ድማ፡ ናብ መድረኽ መጥቃዕቲይሰጋገር።
መድረኽ 1977-1978፡ ሰውራ ኤርትራ፡ ኣብ መድረኽ ስትራተጂያዊ መጥቃዕቲ ኣትዩ፡ ዝበዝሕ ክፋል ኤርትራ ተቘጻጺሩ፡ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ከብቅዕ ዝተቓረበሉ እዋን`ዩ ነይሩ። እንተዀነ፡ ኣብቲ ግዜ`ቲ ምስ ዝነበረ ናይ “ዝሑል ኩናት“ ውድድር ርእሰ-ሓያላን ዓለም ተኣሳሰሩ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ነዚ ኵነታት`ዚ ብመሰረቱ ዝቐየረ ፓለቲካዊን ወተሃደራዊን ምዕባለታት ተኸስተ። ኣብ እዋን ስርዓት ሃይለስላሰ፡ ኢትዮጵያ ጸግዒ ምዕራባውያን ሓይልታት`ያ ነይራ። ኣብ 1974 ስርዓት ሃይለስላሰ ብህዝባዊ ናዕቢ ተዓልዩ ፡ ደርግ ናብ ስልጣን ምስ መጸ ግን፡ ኢትዮጵያ ዝምድናኣ ምስ ምዕራባውያን ሃገራት ስለ ዝተበትከ፡ ስርዓት ደርግ፡ ፓለቲካዊ ጸግዒን ወተሃደራዊ ሓገዝን ንምርካብ ናብ ድምበ ሕብረት-ሶቭየት ክጽጋዕ ወሰነ። ኣብ ፈለማ 1977 ድማ ኣብ መንጎ ሕብረት-ሶቭየትን ኢትዮጵያን ወተሃደራዊ ስምምዕ ተኸተመ። ከም ውጽኢት፡ ሕብረት ሶቭየት ነቲ ብመጥቃዕቲታት ሰውራ ኤርትራን ምስ ሶማል ብዘካይዶ ዝነበረ ኩናትን ወተሃደራዊ ዓቕሙ ተዳኺሙ ዝነበረ ስርዓት ደርግ ንምጥንኻር፡ ንደርግ ገዚፍ ወተሃደራዊ ሓገዝ ከተውሕዘሉ ጀመረት። ካብ መፋርቕ 1977 ክሳብ ለካትቲ 1978 ኣብ ዝነበረ ወርሓት ጥራይ (ድሕሪኡ በብግዜኡ ዝውስኽ ዝነበረ ኣጽዋርን ተተዃስን ከይደመርካ) ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር ዝዋግኡ፡ ዘመናውያን ነፈርቲ ውግእ፡ ታንክታት፡ ድሩዓት መካይን፡ መዳፍዕ፡ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸር ከቢድ፡ ማእከላይን ፈኩስን ብረታትን ብብዝሒ ተተዃሲን ዘጠቓለለ ዝተፈላለየ ኣጽዋር፡ ናብ ኢትዮጵያ ከም እተጓረተ ናይቲ ግዜ`ቲ ጸብጻባት የመልክቱ። ጐድኒ ጐድኒ`ዚ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ዘሰልጥኑን ዘማኽሩን ኣማኢት መኰንናት ሕብረት ሶቭየት፡ ኩባ፡ ምብራቕ ጀርመንን የመንን ናብ ኢትዮጵያ ኣተው። በዚ ገዚፍ ምትእትታው ድማ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ሚዛን ወተሃደራዊ ሓይሊ፡ ካብ ሰውራ ኤርትራ ናብ ስርዓት ደርግ ተቐየረ። ደርግ በቲ ዝረኸቦ ገዚፍ ደገፍ፡ ኣብ ሒደት ኣዋርሕ ንዓቕሚ ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ሓይልታት ምድሪ፥ ባሕሪን ኣየርን ብዓቢይ ደረጃ ክብ ብምባል፡ ኣስታት 300.000 ዝበጽሕ፡ ኣብ ጸሊም ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ሰራዊት ክሃንጽ ክኣለ። በዚ ድማ ካብ መድረኽ ምክልኻል ወጺኡ፡ ብልዑል ጸብለልታ ናብ መጠነሰፊሕ መጥቃዕቲ ተሰጋገረ። ሰውራ ኤርትራ ድማ፡ ናብ ምክልካኻል ክኣቱ ተገደደ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
በዓለ ሥእል ዘጼዴንያ
ብመሠረት ትምህርቲ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ካብ ቅዱሳት ኣሣእል ብዙኅን ዓቢይን ጥቕሚ ይርከብ። ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ዝርከቡ ትምህርትታትን ታሪኻትን ብሥእላዊ ኣገላልጻ ብዝሓፀረ መንገዲ ምርዳእ ይከኣል። ናይ ጐይታና ልደቱን ጥምቀቱን ስቕለቱን ትንሣኤኡን ዕርገቱን ብሥእሊ ገይርካ ምግላጽ፡ ናይ ጐይታና ወንጌለ መንግሥት ድኅነት ዓለም ምስባኽን ምምሃርን እዩ። ኣሣእል ጐይታ፡ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም፡ ቅዱሳን መላእክት፡ ቅዱሳን ሰባትን ቅዱስ መስቀልን ኣብ ቤተ ክርስቲያን፡ ቤተ ጸሎት፡ ቤትካ፡ ቅዱሳት መጻሕፍት ምሥኣል ኣብቲ በዓል ቤት ሥእሊ ዘሎካ ክብርን ፍቕርን ንምግላጽ፡ንምስትንታንን ንምዝካርን ከምኡ’ውን ካብቲ በዓለ ቤት ሥእሊ ረድኤትን በረኸትን ንምልማንን ምምኅጻንን እዩ።ተውሳክ፡ . . .በዓለ ሥዕል ዘጼዴንያ


text:
ጀጋኑ ተቓለስቲ ህዝብታት ኤርትራ!
ህዝብታት ኤርትራ ከምዚ ሎሚ ባሕቲ መስከረም ቅድሚ 54 ዓመታት ነቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ደርብታት ኢትዮጵያ ንፍትሓዊ ነጻነታዊ ሕቶኦም፡ ብሕጋውን ሰላማውን መንገዲ ንምፍትሑ ዝገበርዎ ተጋድሎ ረጊጾም ብዓመጽ ናብ ምጉባጡ ምስ ተሰጋገሩ ፡እቲ እንኮ ዝተረፎም ናይ መጨረሽታ ኣማራጺ፡ ንደመኛ ጸላኢኦም ብዝተናወሐ ብረታዊ ተጋድሎ ክጸርግዎን፡ ንሰብኣዊ
On the occasion of the commemoration of the 54th anniversary of the beginning of the armed struggle for national liberation and the 24th anniversary of Eritrea’s liberation from Ethiopian occupation, this compilation provides an overview of the Eritrean women who greatly contributed to the victory
ገዲም ተጋዳላይ ጸጋይ ተኽለ (ጠቓሚየይ) ኣብ 1954 ሓምለ 4 ኣብ ኣስመራ ገዛባንዳ ጥልያን ወይ ከ ኣዲስ ኣለም ተወሊዱ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዕንጨይቲ ጽርበት ማላት ፈለኛሞ ክስ ርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ 1975 ናብ ኤርትራ ብምምጻእ ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፉ፡ ቅድም ኣብ ማሕበር ሰራሕተኛታት ተመዲቡ ኣብ ሰሓርቲ
ጽምብል ባሕቲ መስከረም ኣብ ከተማ ማንቸስተር፣ ዓዲ እንግሊዝ
ዕድመ ንኩሎም ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ
ሓድነት መንእሰያት ኤርትራዉያን ንዲሞክራስያዊ ለዉጢ ዓባይ ማንቸስተር (ሓ.መ.ኤ.ደ.ለ) መበል 54 ምጅማር ብረታዊ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ‘ዕላማታት ባሕቲ መስከረም ይተግበሩ’ ብዝብል ቴማ ብኽብ ዝበለ ማዕረግ ንምብዓል ተዳልዩ ስለዘሎ ኩሉኹም ደለይቲ ፍትሒ ኣብዚ
ኣብዚ ዘለናዮ መዋእል፡ ንግዲ ደቂ ሰባት ሓደ ካብ ዝዓበየ ምንጪ እቶት ኮይኑ’ሎ። ሰባት ስለምንታይ ቀዋሚ ናብሮኦምን ዓዶምን ገዲፎም ይስደዱ፡ መንገዲ ጥፍኣት ይመርጹን መፍቶ ሕልና ዘይብሎም ነጋዶ ሰባት ይኾኑ ኣለዉን ባዕሎም’ኳ ዝምልስዎ እንተኾኑ፡ እቲ ቀንዲ ጠንቂ፡ ድኽነት፡ ካብ ኩናት፡ ጭቆናን ሞትን ውልቀ መለኽቲ ንምንጋፍን ሰላም ንምርካብን’ዩ
ትምህርቲ ንሂወትን መጻእን ህዝቢ ንምቕያር ክግበር ዝግበኦ ሓደ ካብ ኣገደስቲ ሃገራዊ ወፍርታት’ዩ:: ብዘይ እተወሃሃደ ስርዓተ- ትምህርቲ መሰረታዊ ሕብረተሰባዊ ለውጢ ክምዝገብ ኣይክእልን’ዩ:: በዚ መንጽር ደረጃ ላዕለዋይ ትምህርቲ ሃገር የንቆልቁል ኣሎ:: ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ጊዜ ብስነፍልጠትን ተክኖሎጂን ክትስጉም ዘሎ ተኽእሎ ጸቢብ’ዩ::
መብዛሕትኦም እቶም ብሉጻት ተመሃሮ ኣብ ትሑት ደረጃ
መንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ፣ ቁጽሪ ስደተኛታት ንምውሓድ ዘዋደዶ ታርጌት ንምውቃዕ ክብል ብሰንኪ ‘ቲ ብገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ዝኽሰስ ዘሎ ውልቀመላኺ ስርዓት ሃገሮም ገዲፎም ንዝስደዱ ዘለዉ ኤርትራውያን ዑቕባ ይነፍጎም ምህላዉ ይውቀስ ከምዘሎ ጋዜጣ ዘ ኢንደፐንደንት ኣብ ገጻቱ ኣስፊሩ።
በዚ ምኽንያት፣ ኣብ ፈለማ ርብዒ ናይዚ ዓመት’ዚ 73 ሚእታዊት ኣንውታዊ ምላሽ
ኣማኑኤል ሳህለ
ኣብ ስሳታት እዩ መስለኒ: ኣልኣሚን: ዓባይ ኣባሻውል ሎሚ ክደርፈላ: ፈጺማ ብኹላ ከይፈረሰት ከላ: እትብል ደርፊ ደሪፉ። ሓቁ እዩ: ከመይሲ ኣባሻውል ማለት ኣስመራ ማለት እዩ ነይሩ። ምፍራስ ኣባሻውል ድማ ከም ምፍራስ ኣሰመራ እዩ ዚቝጸር ነይሩ። ኮምብሽታቶ ክኔኡን ሕዛእቲ ጣልያን ኪኸውን ከሎ: ወዲዓዲ ግን ኣብ ኣባሻውል
መስከረም
ዘይሓልፈላ ጭሩ መስከረም ትዓውር
ነፊራ ድራራ ከይትምእርር
ኣብ ዕምባባታት መሮር
በሪራ ከይተስምዕ መዝሙር
ዘይሓልፈላ ጭሩ መስከረም ትዓውር::
ጭሩስ ፈጣሪ ኣሚና ሰፈራ ሰሪሓ
ጨቓዊታ ተማሙቕ ኣኽናፋ ዘርጊሓ
ለመምታ ከይኣትዋ ትጥምት ነቒሓ::
ዘይሓልፈላስ ኤርትራ መስከረም ዓዊራ
ብመስፈ ጋኔን ኣዒንታ ሓቢላ ነቑራ::
ተውሳኻ መስከረም ትርገም
ብ61 ዝቐደደት ጸላም:
በርቂ ኣሰንያ ዘውረደት ዝናም
ውሕዝ ኣውሪዳ ናይ ሰማእታት ደም
ግንቦት ወሊዳስ ስማ ክድወን::
ዓቕሊ ኣጽቢበ
ሶሶና:ኮሉኩ: ፎደ: ቢምቢልና:ከርከሻ: ተሎጋምጃን ካልኦት ዓድታትን ከተማ ባረንቱን ተዘዋዊረ ፈለማ ዘጽናዕክዋ ማይ ዶካ ኣትብል ቃል’ያ:: ምስ’ዛ ቃል ለጊባ ትመጽእ ድማ ማይዳ ኢያ:: ብኩናማ ማይዶካ ከመይ ኣሎኻ ክኸውን ከሎ ማይዳ ድማ ጽቡቕ ወይ እግዚኣብሄር እመስገን ከም ማለት’ዩ:: ኣብ ቤት ማእሰርቲ ህግደፍ 14 ዓመት ዝተሳቐየ ብሂወት እንተሎ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/መዘከር_ኢሳያስ_ነሃሰ.pdf"]
ካብ ሊብያ ናብ ኤውሮጳ ክሰግራ ዝፈተና ክልተ ጀላቡ ብምጥሓለን: ኣማኢት ሰባት ክሞቱ ከምዝኽእሉ ቢ.ቢ.ሲ. ሓቢሩ:: ካብ’ተን ትማሊ 27 ነሓሰ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝጠሓላ ጀላቡ እታ ቀዳመይቲ 50 ሰባት: ድሕሪኣ ዝሰዓበት ደማ 400 ሰባት ኣሳፊረን ምንባረን ተፈሊጡ::
ኣብ ምዕራብ ትሪፖሊ ዙዋር ኣብ ዝተባህለት ከተማ ዝርከብ ሆስፒታል 100
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰንበት ኣብ ሓንቲ ንእሽቶ ከተማ ግዝያዊ መዕቆቢ ዝተዋህቦም 250 ስደተኛታት ናብቲ ቦታ ኣብ ዝበጽሑሉ ኣጋጣሚ፣ ሕሉፋት የማናውያን ድሕሪ ዘልዓሉዎ ናዕቢ ምስ ፖሊስ ምትፍናን ከምዝተኸስተን 30 ኣቢሎም ዝኾኑ ፖሊስ ከምዝተጎድኡን ይፍለጥ።
ቻንሰለር ጀርመን ኣንጀላ መርኸል ግን፣ ብደገፍቲ ናይቶም ሕሉፋት የማናውያን ዘጋጠማ ምሽባብን ምድሃልን ግዲ
እቲ ፈለማ ኣብ ዝተመስረተሉ እዋን፣ ምስ ናይ ኩባ ዩኒቨርሲቲን ናይ ኣመሪካ ጆርጅ ዋሺንግተን ዩኒቨርሲቲን ብዝፈጠሮ ሞያዊ ምትእስሳር፣ ብመንገዲ ‘ቶም ፍሉጣት ኣህጉራውያን ማእከላት ፍልጠት ብቑዕ ኣካዳምያዊ ደረጃ ተጎናጺፉ፣ ነቶም ኣብተን ብቕዓት ዘይብለን ካልኦት ኮለጃት ክምሃሩ ተገዳስነት ዘይብሎም ብዙሓት ብሉጻት ኤርትራውያን ተማሃሮ ካብቲ ዘሎ ዝሓሸ ኣማራጺ ኮይኑዎም
ኣማኑኤል ሳህለ
ኩሉ ፍጡር: ህይወት ዘለዎ ይኹን ዘይብሉ: ተለዋዋጥን ሓላፍን እዩ። ኩነታትውን ከምኡ። ዓወት ብስዕረት ይትካእ። ክብረት ብሕስራን ይድምደም። ሃብታም ይደኪ: ድኻ ይህብትም። ዳንደ ዝነግሰሉ: ለባም ድማ ከም ባርያ ዝሳቐየሉ እዋናት ኣሎ። እቲ ዝደልደለ ህንጻ ንዘልኣለም ደው ኢሉ ኣይነብርን። ቀስ ኢሉ ናብ ዑና ይልወጥ: መጻወቲ ጠበቕን
ብዳዊት ክፍለዝጊ
ዋና ዝሳአነት፡ላሕሚ ትሙኻእ ትደሚ፡
ከይትሻናዳሕ፡ ዪለን ዓቕሚ፡ መሊሹ ከፊእዋ ካብ ዓሚ፡
እቲ ሓደ ብጭራአ፡ንድሕሪት ይውጥጥ፡
ዓመጸኛ ብኽሳዳ፡ ንታሕቲ ይሰቅጥ፡
ሱሱዕ ባዓል፡ ጓጉድ ጉሊአ ይመጥጥ፡
ዑሱብ ጓሳ ግርማአ፡ ዝቕንጥጥ፡
ሓምራ ላምና በዚሕዋ ዋጢጥ፡
ብሓቂ ብልክዕ ልግዔ ዬለ ጸባ ፡
ዋና ዬለን ብጉቡእ ዝሓልባ፡
ሳዕሪ፡የለን ትበልዖ፡ቀለባ፡
ብራሕ ዬለ ዝስተ፡ማይጨባ
ማሕረስ ዬለን፡ ዝብል፡ ናዓ ሃባ፡
እኖሆዶ! ንሪኦ ብቐረባ፡
እዛ ሓራስ
ኣንጻር ጕጅለ ህ.ግ.ደ.ፍ. ብብዝሒ ተኣኪብና ማለት‘ዶ፡ ዓወት ንመሰል ህዝቢ ኤርትራ የጸውዖ፧
ካብዚ ሕቶ‘ዚ ብምብጋስ ገለ ትዕዝብተይ ክብል፥
ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ጀነቫ ተኻፊለ፡ ኣብ ናይ ፍራክፈርትን ካስልን ዝተገብሩ ፈስቲቫላት ውን ተኻፊለ፥ ነቶም ዝነበሩ ፕሮግራማትን ሃዋህውን ውን፡ ብዓቕመይ ብግቡእ ክከታተሎ ፈቲነ።
ነቲ ኣብ ጀነቭ ዝተገብረ ሰላማዊ ሰልፊ፡ እቲ መብዛሕትኡ ኣብኡ
ብኣወልኼር ዓ/ሓፊዝ
ኣብ ሰማይ ዘሎ ደበና ንኹሉ ርጉጽ ዘይኮነ ትጽቢት ዝወሃብ ምስላ`ዩ። ኣብ ሰማይ ዘሎ ደበና ረጊጹካ ዝሓልፍ፤ ወይ ጠቃሚ ዝኾነ ውሱን ዓቀን ኣዝኒቡ ደው ዝብል፤ ወይ ከኣ ለኻኺሙ ዝኸይድ፤ ወይ ኣብ ዘይተደላዪ ወቅቲ ዘኒቡ ዘራእቲ ዘባላሹ ክኸውን ይኽእል።
ደበና UN ነቲ ድሕሪ ምብቃዕ 2ይ ውግእ ዓለም
ኣብ ዝሓለፈ ቐዳም፣ ኣብ ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ ብዘይውሑሳት ጀላቡ ካብ ሊብያ ብማእከላይ ባሕሪ ኣቢሎም ናብ ዓዲ ጥልያን ክሰግሩ ዝፈተኑ ሶርያውያን፣ ኤርትራውያን ሶማላውያንን ዝርከቡዎም ኣስታት 4400 ስደተኛታት ኣብ ገማግም ማእከላይ ባሕሪ ሊብያ ብሓለዋ ባሕሪ ዓዲ ጥልያን ከምዝደሓኑ ቢቢሲ ሓቢሩ።
ሓለዋ ባሕሪ ዓዲ ጥልያን ነዚ ብምዝልከት ኣብ
ሓንቲ ለተዝጊ እዝራ ዝተባህለት፣ ካብ ኤርትራ ናብ ሱዳን ዝተሰደደት ኤርትራዊት ኣደ ቖልዓ፣ ኣብ ሱዳን ብዝወረዳ ብስጭት ዓቕላ ጸቢቡዋ ብበንዚን ነብሳ ድሕሪ ምቅጻላ፣ ኣብ ሕክምና ከሰላ ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ከምእትርከብ ምንጭታት ኣሰና ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
ብመሰረት ‘ቲ ነታ ግዳይ ብምዝርራብ ዝተላእከልና ሓበሬታ፣ እታ ኤርትራዊት ስደተኛ፣ 6 ኣዋርሕ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/San-Diego-flyer.pdf"]
ኤርትራውያን ኣብ ገዛእ ቤትና እሱራት ኢና
ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ዓለምን እንርከብ ኤርትራውያን፡ ክሳብ ሎሚ ጸገምና ንምፍታሕ ጥምረትን ራእይን የብልናን፡፡ ብፍላይ ኣብ ስደት ዘሎና ዜጋታት፡ ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽ ናጽነት ስለዘሎና፡ ንስርዓት ህግደፍ ዝነቅፍ ወይ ዝውድስ ርእይቶታት ምቅራብን ብቅሉዕ ምቅዋምን ይርአ። ንኣብነት ካብ
ወዲ 19 ዓመት ኤርትራዊ ኣትሌት ግርማይ ገብረስላሰ፡ ሎሚ ቀዳም 22 ነሓሰ ኣብ በይጂን ኣብ ዝሰላሰል ዘሎ ቻምፕዮና ኣትለቲክስ ዓለም ኣብ ዝተኻየደ ናይ ማራቶን ውድድር ኣንጸባራቒ ዓወት ብምምዝጋብ ዝነኣሰ ተዓዋቲ ብምዃን ታሪኽ ሰሪሑ።
ኣብቲ ኤርትራ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓቢ መድረኽ ኣትለቲክስ ዓለም ናይ መጀመርያ ወርቂ ማዳልያ ዝተሸለመትሉ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/Dr-Romedan.pdf"]
ብምክንያት ሓደ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከተማ በርገን ንዕለት 29.08.2015
ክልተ ዓበይቲ መደባት ኣዳሊያ መርሓባ ትብለኩም ኣላ።
1ይ፣ ንህልው ኩነታት ህዝቢ ኤርትራን ደንበ ተቃውሞን መብሪሂ ክህቡና ክልተ ዓበይቲ ኣጋይሽ ኣዳሊናልኩም ኣለና።
ንሳቶም ድማ ሀ, ኣባል መሪሕነት ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ሕድሪ ብጻይ ፍሳሃጼን ገብረ(ኣድከመ)ካብ ጀርመን፣
ለ, ክፍሊ ውደባ ዞባ ኤውሮጳ ስምረት ምንቅስቃስ
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/ኣኼባ-ደለይቲ-ፍትሒ-ዓዲ-ጥልያን.pdf"]
ሓርበኛ ሓውና ተስፋኣለም ኣብርሃ ኣብ መበል 60 ዓመቱ ብዝሓደሮ ሕማም
ብዕለት 17.08.2015
ስለ ዝዓረፈ
ኣብ ሃገር ጀርመን ከተማ ስቱትጋርት Stuttgart (Badcannstatt) ሓመድ ኣዳም ክለብስ ኢዩ።
ቀብሪ ስነ ስርዓት ዝፍጸመሉ ንሰሉስ
25.08.2015 ሰዓት 11³° ኣብ Hauptfriedhof Stuttgart
Steinhaldenstr. 52
70378 Stuttgart
ሓዘን ዝካየደሉ ቦታ
ኣብ Evangelische Brüdergemeinde Korntal Saalplatz 2, 70825
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/መንግስትኣብ.pdf"]
ኣማኑኤል ሳህለ
ናይ ሰብ ሓንጎል: ብዙሕ ክፍልታት ወይ ውሻጠታት ዘለዎ ይመስል። ኣብቲ ክፍልታት ድማ እተፈላለየን እንሓንሳእ ነንሕድሕዱ ዝጻረርን ዘይቃዶን ኣምራትን እምነታትን ርእይቶታትን ምቕማጥ ወይ ምውጋን ዚከኣል ኮይኑ ይስመዓኒ። ከምኡ እንተ ዘይከውን ደኣ ከመይ ኢሉ እዩ ገለ ምሁራትን ተመራመርትን ምስቲ ዘይኣምኑሉን ምስቲ ብስነሞገታዊ መገዲ ኪሓስቡ ኸለዉ ኣእምሮኦም
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/Meeting-in-Amsterdam.pdf"]
Tesfamariam Wel.
17/08/2015 Norway
ኣንታ ህዝቢ እንታይኻ በዲልካ?
እዚ ኹሉ ተንኮል ኣብ ልዕለኻ
ክንዲ ዝቐለብካ ዝሓብሓብካ
ሓንጎፋይ ኢልካ ሰብ መሲሉካ
ቅንይ ተልካስ ቀዳሞት ጸላእትኻ
ርስትኻ መሬትካ ገዛኻ ተዘሚትካ
ወሊድካ ከምዘይ ወለድካ ገረሙኻ
ዘላኣለም ባርያ ህግደፍ ክትከውኒኻ
ዘይተነግረሉ ስዉእ ኢኻ ኮንካ ዘለኻ
ብዘይ ከውን ኢኻ ትቕንጸልዘለኻ
ንሞት ከም ዕቁብ ብተራ ትጽበ ዘለኻ
ብረት ተሓንጊጥካ ኣብ ጎኒ ማእገርካ
ገዛኻ ናፈረሰ
ትርጉም ፍትሒ (justice) ኣብ መዝገበ ቃላት ትግርኛ ብኣቶ ተክአ ተስፋይ ተጻሒፉ ከምዘሎ “ብቕንዕናን ብዘይ ኣድልዎን ዝፍጸም ናይ ዕርቂ፡ ሽመት ምሃብ፡ መቕጻዕቲ ምብያን፡ ወይ ካልእ ተመሳሳሊ ተግባራት እዩ``። እታ ``justice`` ትብል ናይ እንግሊዝ ቃል ኣብ Collins English Dictionary: 1, The quality or fact of being just. 2,
ሓድነት ዩ! ሓይሊ ወጽዓታት ዝአሊ ፍረ፡ ተኽሊ፡
ቡቑሊ፡
ኤርትራዊ ዜጋ፡ሎሚ ከም ትማሊ፡ ጉዑዞ ታሪኽ ገድሊ፡
ዳግማይ ኣመስክሮ ፡ንመሰል፡ንኽብሪ፡ ንዉሉድ ዎሎዶ መሰረት ነባሪ፡
እወ ንላዛዘብ ነሙቓ ዛ "ደንበ፡ ምረት ህዝቢ ንራህዋ ይጽበ፡ ማዓት እንዳ ዘነበ ንቡር ዘይረኸበ፡
ምክብባር ፡ ሲኒት ሩሑቕ ዝቀረበ፡ ብድሕሪ ሞት ጥዕና
[gview file="http://demo.assenna.com/wp-content/uploads/2015/08/Petros_teklu_p.pdf"]
ክቡራት ተኸታተልቲ ድምጺ ኣሰና፡ ብምኽንያት መበል 14 ዓመት ማእሰርቲ ናይቶም ብጉጅለ 15 ዝፍለጡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ክመጽእ ድሕሪ ምጽውዖም ካብ 18 መስከረም 2001 ኣትሒዞም ኣብ ምስጢራዊ ማሕዩር ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ዝሓቁ ዘለዉ ሓርበኛታት ኤርትራ ካብ ጽባሕ ሓሙስ 20 ነሓሰ ጀምርና ሰሙናዊ ዝቐርብ ፍሉይ መደብ


text:
ሚንስትር ሓበሬታ ደቡብ ሱዳን ማይክል ማኩዊ ኣሜሪካ፣ብሪጣንያን ኖርዌይን ንመስርሕ ሰላም ደቡብ ሱዳን ተቖፃፂረነኦ ክብሉ ኸሲሶም።
ንሶም ትማሊ ረቡዕ ኣብ ጁባ ኣብዘስምዕዎ መደረ ወግዓዊ ሽማግለ ናይቲ ከይዲ ልዝብ ዝኾነ ኢጋድ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዝተኻየደ ዝለዓለ መድረኽ ኣይመርሖን ዘሎ ኢሎም።
እቲ ኣጀንዳ ሃገራት ትሮይካን ብዝብል ዝፅውዓ ብኣሜሪካ፣ብሪጣንያን ኖርወይን ይዕብለል ኣሎ ኢሎም ኣለው።ብዛዕባ እዚ ካብ ሰበስልጣን ኢጋድ ርእይቶ ኣይተረኽበን።
ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ መንጎ ፕረዚደንት ሳልቫ ኪርን ጉጅለታት ዓመፅትን ኣብ ታሕሳስ 2013 ዓ.ም ግጭት ካብ ዝለዓል ኣስታት ኣርባዕተ ሚሊዮን ሰባት ተመዛቢሎምን ዝዓበየ ኽፋል እታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ህፁፅ ሰብኣዊ ቅልውላው ከምዝወደቐን ይፍለጥ።
ኢጋድ ኣብ ናይ ሽግግር መንግስቲ ኣርባዕተ ምኽትል ፕረዝደንትታት ክህልውን ገሊኦም መንግስታዊ መሓውራት ፈሪሶም ሓደሽቲ ከጣይሹን ኢጋድ ንዘቕርቦ ንድፊ መንግስቲ ኪር ኣይቕበሎም ኢሎም ኣለው።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ንምእመናን መንፈሳዊ ጸጋ ዜውህባ ሾብዓተ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ኣለዋኣ። ‘ምሥጢራት’ ምባለን ብዝርአ ኣገልግሎት ዘይረአ ናይ እግዚአብሔር ጸጋን ክብርን ዜውህባ ብምዃነን እዩ። እተን ሾብዓተ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ዝበሃላ ምሥጢረ ጥምቀት፣ ምሥጢረ ሜሮን፣ ምሥጢረ ንስሓ፣ ምሥጢረ ቀንዴል፣ ምሥጢረ ቍርባን፣ ምሥጢረ ክህነትን ምሥጢረ ተክሊልን እየን።
1. ምሥጢረ ጥምቀት
ጥምቀት ኣብ ቅዱስ ወንጌል ዝተኣዘዘ ካብ እግዚአብሔር እንውለደሉ ምሥጢር እዩ። ንኻልኦት ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ንምስታፍ ዝከኣል ድኅሪ ጥምቀት እዩ። ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ተወልደ ኣብ 30 ዓመቱ ኣብ ሩባ ዮርዳኖስ ብኢድ ዮሓንስ ተጠምቀ። ብዛዕባ ጥምቀቱ ኣቐዲሙ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝተነግረ ትንቢትን ዝተመሰለ ምሳሌን ኣሎ። (መዝ. 29፥3፤ 77፥16፤ 114፥3-4፤ 1ይቆሮ. 10፥2)
ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ብጥምቀቱ ንጥምቀትና ኪቅድስ ተጠምቀ። ጥምቀቱ፡ ኣይሁድ ከም ዝገብርዎ ናይ ምንጻሕ ልማድ ወይ ድማ ኃጥኣን መጸብሓን ካብ ዮሓንስ መጥምቅ ከም ዝተጠመቕዎ ናይ ንስሓ ኣይነበረን። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ ተጠሚቑ ካብ ማይ ድኅሪ ምውፃኡ፡ እግዚአብሔር አብ “ዝንቱ ውእቱ ወልድየ” ኢሉ ናይ ባህርይ ወዱ ምዃኑ መስከረሉ፡ መንፈስ ቅዱስ ውን ብኣምሳል ርግቢ ወሪዱ፡ ኣብ ልዕሊ ርእሱ ተቐመጠ። (ማቴ. 3፥16-17) ኣብቲ መወዳእታ ናይ ትምህርቱውን “ብስም አብን ወልድን መንፈስ ቅዱስን ኣጥምቑ” ኢሉ ጥምቀት ኣዚዙ እዩ። (ማቴ. 28፥19)
ካብ ጥምቀት ዝርከብ ክብሪ
1. ካብ እግዚአብሔር ብጸጋ ምውላድ (ውልድነት ምርካብ)፡ ጸጋ እግዚአብሔር ንወዲ ሰብ ዝወሃቦ ብጥምቀት ካብ ሥላሴ ክውለድ ከሎ ምዃኑ ኣብ ቅዱሳን መጻሕፍቲ ተገሊጹ ኣሎ። (ዮሓ. 3፥5፤ ገላ. 3፥27፤ ኤፌ. 5፥26፤ 1ይጴጥ. 1፥3-6)
2. ካብ ኃጢኣት ምንጻሕ፡ “ወነአምን በአሐቲ ጥምቀት ለሥርየተ ኃጢኣት/ ኃጢኣት ብዝሥረየላ ሓንቲ ጥምቀት ንኣምን” (ጸሎተ ሃይማኖት)።
ሰብ ብጥምቀት ካብ ኃጢኣት ብምፍላዩን፡ ካብ እግዚአብሔር ብጸጋ ምውላዱን መንግሥተ ሰማያት ንምውራስ ብቑዕ ይኸውን። (ሕዝ. 36፥25፤ ግብ. 2፥38፤ 1ይቆሮ. 6፥11)
ሥርዓተ ጥምቀት
1. ጥምቀት ብስም ቅድስት ሥላሴ እዩ
ሽም ሥላሴ ከይጸዋዕካ ዝፍጸም ጥምቀት ከም ኣብ ማይ ዝተኣልከ ቆርበት እዩ እምበር ካልእ ዝህቦ ዓስቢ ወይ ጥቕሚ የብሉን። (ማቴ. 28፥19)
2. ጥምቀት ብፈሳሲ ማይ እዩ
ካህናት፥ ስም ሥላሴ እናጸውዑ “አጠምቀከ በስመ አብ፣ አጠምቀከ በስመ ወልድ፣ አጠምቀከ በስመ መንፈስ ቅዱስ” እናበሉ ሠለስተ ጊዜ ኣብ ማይ ኣጥልቕ ኣውፅእ ኣቢሎም የጥምቕዎ።
ማይ ዘለዎ ዓሚቝ ቦታ ምስ ዘይርከብ ግና ማይ ቀዲሖም ወይ ከኣ ብኢዶም ሓፊኖም የጥምቕዎ። “ወይኩን ጥምቀት ውሥጠ ማይ ውኂዝ ወለእመ ኮነ ህየ ዐፀባ ይክዐዉ ማየ ዘረከቡ ቀዲሖሙ እምኀበ ምጥማቅ” (ፍት. ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ረስጠብ 34)
“ወለእመ ኢተረክበ ማይ ዘይወኅዝ ርእሰ ለዘይጠመቅ ይንሣእ መጠነ ሠለስቱ ኅፍን እምነ ማይ ወይሕጽብ ርእሶ በስመ ሥላሴ” (ባስ. 107)
3. እቲ ዘጠምቕ ኤጲስቆጶስ ወይ ከኣ ቀሺ እዩ። ሥልጣነ ክህነት ዘይብሉ ከጥምቕ ኣይክእልን እዩ። “ኢያጠምቅ ዘእንበለ ኤጲስቆጶስ አው ቀሲስ” (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ድስቅ 21)
ሀ. ደቂ ኣንስትዮ ኣየጥምቓን እየን (ፍት. ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ድስቅ 201)
ለ. ኤጲስቆጶስ ኮነ ቀሺ ኣኽፊሉ ወይ ጉቦ በሊዑ ከጥምቕ ኣይግብኦን “ወኢይከውኖ ለአሐዱ ከመ ይጠመቅ በሕልያን” (ፍት. ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ጴጥ. 4)
ሐ. ዝኾነ ተጠማቒ ብሃይማኖት ካብ ዝተፈልዩ ሰባት ምስ ዝጥመቕ ክርስቲያን ኣይበሃልን። “እመቦ ብእሲ ዘተጠምቀ ጥምቀት እምዐላውያን ኢኮነ ውእቱ ምእመነ” (ፍት. ነገ. 3፣ ረስጣ 4)
ንጥምቀት ዝተወሰነ ዕድመ
ሀ. ንጥምቀት ዝተወሰነ ዕድመ ንደቂ ተባዕትዮ 40 መዓልቲ፣ ንደቂ ኣንስትዮ ከኣ 80 መዓልቲ እዩ። እቲ ሕፃን ንሞት ዘስግእ እንተኾይኑ ግን ቅድሚ 40ን 80ን መዓልቲ ብሞግዚት ተወሲዱ ይጥመቕ። (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ሥ ር 2)
ጥምቀት ብነገድ፡ ብወገን፡ ብዘርኢ ፍልልይ የብሉን፣ “ካብቶም ዝኣመኑ ሕዝብን ኣሕዛብን ኣወዳትን ኣዋልድን ብሓፈሻ ናይ ሰብ ዘርኢ ኵሉ ወገን ናይ እግዚአብሔር ስለዝኾነ ይጥመቕ” (ማቴ. 28፥19)፡ “ጥምቀት ሥሩዕ ለዕደው ወለአንስት ንኡሶሙ ወዓቢዮሙ’ (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3) ቅዱሳን ሓዋርያት ከኣ “ኪዱ ንኣሕዛብ ምሃሩን ኣጥምቁን” ኢሉ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝኣዘዞም ቃል ሰሚዖም፡ ንትምህርቱ ተከቲሎም ንሕዝብን ኣሕዛብን ኵሎም የጠምቑ ነይሮም። ቅዱስ ጴጥሮስ ንቆርኔሌዎስ ምስ ቤተ ሰቡ ኣጥመቆ። (ግብ. 10፥33-48) ቅዱስ ጳውሎስ ውን ንቤተ ሰብ እስጢፋኖስ ኣጥመቆም። (1ይ ቆሮ. 1፥16)
ለ. ንምጥማቕ መዓልቱ ዝኣኸለ፡ ንጽባሕ ኢሉ ብዝኾነ ምኽንያት ክኃድርን ክቕንይን ኣይግባእን። (ፍት. ነገ. ኣንቀጽ 3)
ቅድሚ ጥምቀት
ሀ. ቅድሚ ጥምቀት መጀመርታ ትምህርቲ፣ ቀጺሉ እምነት የድሊ። እቲ ተጠማቒ ብዕድመ ዓቢይ እንተኾይኑ ትምህርቲ ክርስትና ዝተማህረ ብሥላሴ ዝኣመነ ኪኸውን ኣለዎ። ጐይታና “ዝኣመነን ዝተጠመቀን ኪድኅን እዩ” ስለ ዝበለ። (ማር. 16፥16) እምነት መሠረት እዩ። እቶም ካልኦት ተግባራት ግን ሕንፃ እዮም። እምነቱ ንምግላጽ ዘይክእል ሕፃን እንተኾይኑ ግና ብኃላፍነት ወለድን ብናይ ክርስትና ኣቦ ወይ ኣደ ይጥመቕ። ምስ ዓበየ ከኣ ብኃላፍነቶም ይመኽርዎን ይምህርዎን።
ለ. ንኡሰ ክርስቲያን ቅድሚ ምጥማቑ ግብሩ ይምርመር፥ ተመርሚሩ እምነቱ ምስ ተረጋገጸ ይጥመቕ። (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ሥርዋጽ 2)
ኣብ ጊዜ ጥምቀት
ሀ. ተጠመቕቲ፡ ኣብቲ ዝጥመቕሉ ቦታ ይቆሙ።
ለ. ኤጲስቆጶስ ወይ ቀሺ ነቶም ተጠመቕቲ ገጾም ናብ ምብራቅ መሊሱ ኢዱ ዘርጊሑ ይጽልየሎም። ብቅብኣ ቅዱስ ጸሎት የብጽሕ።
ሐ. እቲ ኤጲስ ቆጶስ ንቀሺ ቅብኣ ቅዱስ ይህቦ እሞ ብጸጋም ናይቶም ተጠመቕቲ የቐምጦ።
መ. ቀጺሉ ውልድነት ኣብ ዘጽንዕን መንፈስ ቅዱስ ዘኅድርን ሜሮን ይጽልይ።
ሠ. ምስ ጸለየሉ ንካልእ ቀሺ ይህቦ እሞ ብየማናይ ናይቶም ተጠመቕቲ የቐምጦ።
ረ. ተጠመቕቲ ፊት ናይቲ ማይ ኮይኖም፡ ናብ ሰማይ እናረኣዩ፡ ገጾም ካብ ምብራቕ ናብ ምዕራብ ይመልሱ።
ሰ. እቲ ኤጲስቆጶስ ወይ ቀሺ “ንዲያብሎስ ትኽሕዶ ዲኻ” እናበለ ንተጠመቕቲ ምስ ሓተቶም “እወ እኽሕዶ ኢየ” እናበሉ ነፍስ ወከፎም ይኽሕድዎ።
ቀ. ድኅሪ እዚ፡ እቲ ቀሺ ናይ ነፍሲ ወከፍ ተጠማቒ የማናይ ኢድ ብምኃዝ ብፊት ናይቲ ማይ ኮይኑ ገጹ ካብ ምዕራብ ናብ ምብራቕ ይመልሶ።
በ. ናብቲ መጠመቒ ቅድሚ ምእታዎም “ብአብ፡ ብወልድ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ትኣምን ዲኻ፧” እናበለ ንነፍሲ ወከፎም ይሓቶም “እወ እአምን” እናበሉ ነፍሲ ወከፎም ይምልሱ። ብድኅሪ እዚ ቅብኣ ቅዱስ ይቐብኦም፡ የጥምቆም፡ ውልድነት ይህቦም፡ ክጥመቑ ከለዉ ውን ክዳኖም ኣውፂኦም እዮም ዝጥመቁ። ደቂ ኣንስትዮ ክጥመቓ ከለዋ ጸጕረን ፈቲሐን፡ ናይ ክሳደን ኢደንን እግረን ሥልማት ኣውጺአን እየን ዝጥመቃ። (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ረስታ 34) ጓል ኣንስተይቲ ኣብቲ እትጥመቐሉ ጊዜ ጽግያት እንተመጺእዋ ክሳብ ትነጽሕ ትጸንሕ።
ተ. ተጠመቕቲ ምዝራብ ዝክእሉ እንተደኣ ኮይኖም ባዕላቶም እምነቶም ብምምስካር ጸሎተ ሃይማኖት ይደግሙ። ምዝራብ ዘይክኣሎም እንተ ኮይኖም ናይ ክርስትና ኣደኦም ወይ ኣቦኦም ብዛዕባ ሃይማኖቶም ይምስክርን ጸሎተ ሃይማኖት ይደግምን።
ነ. ደቂ ተባዕትዮ ንደቂ ኣንስትዮ ናይ ክርስትና ኣቦ ወይ ደቂ ኣንስትዮ ንደቂ ተባዕትዮ ናይ ክርስትና ኣደ ምዃን ኣይፍቀድን (ፍት. ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ረስጠብ 34 ፣ ዘኒቅያ 24)
ናይ ተጠመቅቲ መሥርዕ ብመጀመሪያ ናይ 40ን ናይ 80ን መዓልቲ ሕፃናት ይጥመቑ። ድኅሪኡ ንኡሰ ክርስቲያን ኣወዳት፡ ኣብ መወዳእታ ንኡሰ ክርስቲያን ኣዋልድ ይጥመቓ። (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ ረስጠብ 34)
አ. እቲ ካህን ተጠመቅቲ ምስ ተጠመቑ ሜሮን ይቀብኦም ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ከይተቐበሉ ዝኾነ ኣይልከፉ። ድኅሪ እዚ ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ይቕባሉ። በታ ዕለት እቲኣ ዝተጠምቁ ካብቶም ካልኦት ቈረብቲ ቀዲሞም ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ይቕበሉ። “ወይትመጠዉ ቍርባነ እምቅድመ ሕዝብ” (ፍት.ነገ. ኣንቀጽ 3 ፣ በስ 105)
ከ. ንእትጥመቕ ንኡሰ ክርስቲያን ጓል ኣንስተይቲ ቅብአ ቅዱስን ሜሮንን እቲ ኤጲስቆጶስ ካብ ክሳዳ ንላዕሊ ምስ ቀብኣ ፣እቲ ዝተረፈ ሰብነታ እትቐብኣ ዲያቆናዊት ጓል ኣንስተይቲ ንኢድ ካህን ብምኃዝ እያ። (ፍት. ነገ ኣንቀጽ 3 ፣ ድስቅ. 34)
ኣፈጻጽማ ጥምቀት
ሀ/ ኣብ ልዕሊ ማይ መጽሓፈ ክርስትና (ጸሎተ ጥምቀት) ይበጽሕ።
ለ/ መስተብቍዕ ካብ በእንተ ዱያን ክሳብ በእንተ ሰላም ይጽለይ።
ሐ/ እቲ ካህን ጸሎተ ጥምቀት ክጽሊ ከሎ ኢዱ ኣብ ልዕሊ ተጠማቓይ የንብሮ (ኣንብሮተ ኢድ ይገብር)።
መ/ እቲ ዝጥመቕ ሰብ ስመ ክርስትና ይወሃቦ።
ሠ/ ጸሎተ አኰቴትን ጸሎተ ወንጌልን ኣብጺሑ፡ በእንተ ሰላም፡ በእንተ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት፡ በእንተ ማኅበር ዝተባህሉ ጸሎታት’ውን ይጽልይ። እቶም ሕዝቢ ከኣ ጸሎተ ሃይማኖት ይደግሙ።
ረ/ እቲ ካህን ንኢዱ ብኣምሳል ትእምርተ መስቀል ኣብ ልዕሊ ተጠማቒ ኣንቢሩ “ይኩን ስምከ እገሌ” እናበለ፡ ንሽም ጥምቀቱ
ሠለስተ ጊዜ ይጽውዕ።
ሰ/ “ብሩክ እግዚአብሔር ዘያበርህ ለኵሉ ሰብእ” እናበለ ኣብ ልዕሊ እቲ ማይ 3ተ ጊዜ ሜሮን ይውስኽ።
“ብሩክ እግዚአብሔር አብ አኃዜ ኵሉ ዓለም አምላክነ ወብሩክ ወልድ ዋሕድ እግዚእነ ኢየሱስ ክርስቶስ መድኃኒነ ወብሩክ
መንፈስ ቅዱስ ጰራቅሊጦስ መጽንዒ ወመንጽሔ ኵልነ” እናበለ ብመስቀል 3ተ ጊዜ ነቲ ማይ ይባርኾ።
“አሐዱ አብ ቅዱስ፡ አሐዱ ወልድ ቅዱስ፡ አሐዱ ውእቱ መንፈስ ቅዱስ” ኢሉ ብልዑል ዜማ ብምዝያም ነቲ ማይ ይባርኾ፡ ይዓትቦ።
ቀ/ “ሰብሕዎ ለእግዚአብሔር ኵልክሙ አሕዛብ” ንዝብል ካህንን ሕዝብን እናተቐባበሉ ከም ናይ ሥርዓተ ቅዳሴ ይፍጽሙ።
በ/ እቲ ዲያቆን ነቲ ዝጥመቕ ካብ ምዕራብ ናብ ምብራቕ የምጽኦ።
እቲ ካህን “አጠምቀከ በስመ አብ፡ አጠምቀከ በስመ ወልድ፡ አጠምቀከ በስመ መንፈስ ቅዱስ” እናበለ ሠለስተ ጊዜ የጠምቖ።
ተ/ እቲ ካህን ኣብ ገጽ እቲ ተጠማቒ “ንሣእ መንፈሰ ቅዱሰ” እናበለ ኡፍ ይብለሉ። ቀጺሉ ቅብኣ ሜሮን ይቐብኦ።
እቲ ካህን ሜሮን ክቐብእ ከሎ ናይቲ ተጠማቒ ነፍስ ወከፍ ክፍሊ ኣካሉ እናፈለየ ብትእምርተ መስቀል 36 ሕዋሳቱ ይቐብኦ።
ኀ/ ኣብ መጽሓፈ ጥምቀት ከምዝተገልጸ እቲ ካህን ነታ ምስ ዓበየት ኣሚና እትጥመቕ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ክሳዳ ንላዕሊ ዘሎ ኣካላ ይቐብኣ። ካብ ክሳዳ ንታሕቲ ዘሎ ኣካላ ድማ እታ ዲያቆናዊት ሰበይቲ ናይቲ ካህን ኢድ ኂዛ ትቐብኣ። ጸሎተ ቡራኬን ኣንብሮተ ኢድን ኣብ ልዕሊ እቲ ተጠማቒ ይጽለይ።
ትርጕም ሥርዓተ ጥምቀት
ሀ/ ብማይ እንጥመቐሉን እነጥምቐሉን ምኽንያት ክርስቶስ ባዕሉ ብማይ ስለ እተጠምቀን፡ ንሓዋርያት ውን ብማይ ከጥምቑ ስለ ዝኣዘዘን እዩ። (ማቴ. 3፥13-16፤ ማር. 1፥9፤ ዮሓ. 3፥5፤ ኤፌ. 5፥26፤ ቲቶ 3፥5፤ 1ይዮሓ. 5፥6-8)
ለ/ ጥምቀት ኣብ ዓሚቝ ማይ ክኸውን ዝተኣዘዘሉ ምኽንያት ነቲ ተጠማቒ ንኸጥልቆ እዩ።
ሐ/ ኣብቲ ማይ 3ተ ጊዜ ኣጥልቒና እነውፅኣሉ ምኽንያት ክርስቶስ ኣብ ከርሠ መቓብር 3ተ መዓልትን 3ተ ለይትን ኃዲሩ ናይ ዝተንሥኣሉ ምሳሌ እዩ። (ፍት.ነገ. ኣን 3 ድስቅ 34)
መ/ እቲ ተጠማቒ ኣብ ዝጥመቐሉ ጊዜ ንዲያብሎስ ክኽሕድ ከሎ ገጹ ናብ ሸነክ ምዕራብ የዙሮ። እዚ ውን ቦታ ዲያብሎስ ምዕራብ ስለዝኾነ እዩ።
ሠ/ ተጠማቒ ገጹ ናብ ምብራቕ መምለሲ ኣዳም ኣብ ገነት ሸውዓተ ዓመት ምንባሩ ንምዝካር እዩ። ገነት ብሸነኽ ምብራቕ ስለትርከብ። ዘፍ. 2፥8
ረ/ ተጠማቒ ገጹ ናብ ምዕራብ ዝገበረሉ ምኽንያት ኣዳም ሲኦል ከም ዝወረደ ንምዝካር እዩ። ሲኦል ብሸነኽ ምዕራብ ስለትርከብ።
ሰ/ ተጠማቒ ፊት እቲ ማይ ደው ምባሉ ኣዳም ተስፋ ድኅነት ምስምዑ ንምዝካር እዩ። ምኽንያቱ ድኅነት ብጥምቀት ስለዝኾነ። “የማነ እዴየ መጠውክዎሙ ወኮነቶሙ ጥምቀተ” ከምዝብል (መጽሓፈ ኪዳን ፪ይ ክፍሊ) ካህን ናይቲ ተጠማቒ ኢዱ ኂዙ ገጹ ናብ ምብራቕ ዝመልሰሉ ምኽንያት ጐይታ ብጥምቀት ናብ ሸነኽ ምብራቕ ዘላ ገነት ከም ዝመለሰና ንምዝካር እዩ።
ቀ/ ደቂ ኣንስትዮ ክጥመቓ እንከለዋ ቁኖ ጸጕረን፣ ሥልማት ክሳደን እዝነን ኣጻብዐን ክፈትሕኦ ዝእዘዛሉ ምኽንያት እዚ ሥጋዊ መልክዕ ስለዝኾነ እዩ።
በ/ ብመጀመሪያ ናይ ኣርብዓን ሰማንያን መዓልቲ ሕፃናት ምስ ተጠመቁ ብምቕጻል ንኡሰ ክርስቲያን ዝጥመቑሉ ምኽንያት ሕፃናት ንጹሐ ጠባይዕ ኮይኖም ኃጢኣት ስለዘይተንከፎም እዩ። ንኡሰ ክርስቲያን ግን ተነሳሕያን ስለዝኾኑ እዩ።
ተ/ ደቂ ተባዕትዮ ንደቂ ኣንስትዮ ኣቦ ክርስትና፣ ደቂ ኣንስትዮ ውን ንደቂ ተባዕትዮ ኣደ ክርስትና ንምኃዝ ዝተኸልከለሉ ምኽንያት ብፍትወተ ሥጋ ንከይደላለዩ፡ በብፆታኦም ንምስትምሃር ምሹእ ስለዝኾነ እዩ።
ስብሐት ለእግዚአብሔር
* * *


text:
ቀዳማይ ምዕራፍ ትልሚ ዕቤትን ስግግርን ክልልና ተዳልዩ ንዝሓለፈ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ ትግበራ ምፅንሑ ዝፍለጥ እዩ።ኣብ መጠቓለሊ ምዕራፍ እዚ ትልሚ ካብ መላእ ክልል ዝተወፃእፅኡ ክፍሊ ሕብረተሰብ ኣብ ድምር ኣፈፃፅምኡ
ተጠቃምነት መናእሰይ ብመናእሰይ ይረጋገፅ
ክግምግሙ፣ ኣብቲ ዝቕፅል ረቒቕ ሰነድ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ድማ ናይ ሓባር ዘተ ብምክያድ እኹል ግንዛበ ክሕዙን እታወታት ከበርክቱን ኣብ ከይዲ ትግበርኡ ድማ ሰብ ዋና ክኾኑን ንምግባር ካብ ዕለት 25 ክሳብ 27/10/ 2007 ዓ/ም ናይ ሓባር መድረኽ ምኽክር ተሳሊጡ ኣሎ፡፡
ኣብቲ ዘተ ካብ ዝተዓደሙ ናይ ሕብረተሰብ ክፋላት ሓደ ድማ ካብ ኩለን ወረዳታት ክልልና ዝተውፃእፅኡ ሞዴል ውዳበታትን መንቀሳቐስቲ ደቀቕትን ኣናእሽተይን ንግዲ ትካላት ዝኾኑ መናእሰይ ነይሮም።እዞም ሞዴል መናእሰይ ናብቲ ምኽክር መድረኽ ዝተዓደምሉ ምኽንያት ድማ ከምዚ እዩ፡፡
ተጋደላይ መለስ ንመናእሰይ ትግራይ ዝነበሮ ክብሪ፣ ናእዳን እምነትን ብቓላት ዝግለፅ ኣይኮነን።“ኣንቱም መናእሰይ ሕድሪ ኣያታትኩም ኣፅንዑ…… ኣያታትኩም ከይትጠልሙ …..” እንትብል፣ ኣብ ድኽነት ንዝተወለዐ ቃልሲ ግደ መናእሰይ ቁልፊ ምዃኑ ገሊፁ እዩ።“መናእሰይ ድኽነት ነበረያ ዝገብር ዕጥቂ ሒዝኩም ኣንፃር ድኽነት ውግእ ክትገጥሙ ኣለኩም።እቲ ውግእ ድማ ኣብ ጎቦታት፣ ሕርሻ፣ ንግዲ፣ ኣብ ሓደሽቲ ምህዞታትን ስራሕትን ዝካየድ እዩ።ነዚ ውግእ እዚ ንምስዓር ድማ ክእለት፣ ናይ ስራሕ ተበግሶን ብውዳበ ናይ ምስራሕ ባህልን ይሓትት” ኢልዎም ነይሩ።መናእሰይ ትግራይ ከዓ ከምታ ዝተብሃለቶም ክብርታትን ቃልን ተጋዳላይ መለስ ብምዕቃብ እታ ዝተሓንፀፀት መንገዲ ልምዓትን ዴሞክራስን ኣፅኒዖም ብምሓዝ ብውዳበ ድኽነት ንሓዋሩ ንምቕባር “ዕሰልየ” ይብሉ ኣለዉ።እዚ ዓይነት ተግባር ይፍፅሙ ዘለዉ መናእሰይ እዮም እምበኣር ናብቲ መድረኽ ተዓዲሞም ኣብ ሃገራውን ክልላውን ኣጀንዳታት ክዝትዩ ዝተሓረዩ፡፡
ነቲ ምይይጥ ዝመርሑ ኣባል ፈፃሚት ስራሕን ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ህወሓትን ኣይተ ቴድሮስ ሓጎስ “ኣብ ቀዳማይ ዙር ትልሚ ዕቤትን ስግግርን ዝሓዝናዮም ሸቶታት ብዘኹርዕ መንገዲ ተዓዊቶም እዮም። ቁጠባና ድማ ብብዙሕ መንገዱ ዓብዩ እዩ።ከም ክልል ድማ ንመጀመርያ ግዜ ምግቢ ውሕስናና ናብ እነረጋግፀሉ እዋን በፂሕና ኣለና።ኣብዚ ድማ መናእሰይ ትግራይ ዘይትካእ ብፅሒት ነይርዎም” ኢሎም፡፡ሓላፊ ቢሮ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ክልል ትግራይ ዶ/ር ገብረህይወት ገብረእግዚኣብሔር ድማ ነቲ ብቐፃሊ ስርዓት ቁጠባና ብኢንዳስትሪ ንምምራሕ እንሰርሖ ዘለና ስራሕ፣ መናእሰይ ትግራይ ኣብተን ነዚ ጋህዲ ክገብራ ተሓሲበን ዝተጣየሻ ደቀቕትን ኣናእሽተይን ንግዲ ትካላት እናተወደቡ ተጠቃምነቶም ኣብ ምርግጋፅን ነቲ ስግግርና እውን ዕውት ኣብ ምግባርን ዘኹርዕ ስራሕ ይሰርሑ ስለዘለዉ ክምስገኑ ከምዝግባእ እዮም ገሊፆም።
ኣብቲ መድረኽ ተሳቲፎም ሓሳቦም ካብ ዝገለፁ መናእሰይ ካብ ከተማ መቐለ ዝተዓደመት ሳምራዊት ድምፁን ካብ ከተማ ዓዲ ግራት ዝመፀ ኣፈወርቂ ማሙን ይርከብዎም። “እቶም ዝሓለፉ መናእሰይ ትግራይ ኣብቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ካብታ ዝለዓለት ክብርቲ ህይወቶም ጀሚሮም ኩሉ ዓይነት እቲ ቓልሲ ዝሓቶ ውፍይነት ከፊሎም ናብዚ ደረጃ ኣብፂሖምና እዮም።ንሕና ድማ ነቲ ሕዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ንቕድሚት ንምውሳድን ነቲ ተሓንፂፁ ዘሎ ትልሚ ዕቤትን ስግግርን ጋህዲ ንምግባርን ካባና ዘድሊ ናይ ስራሕ ውፍይነት መስዋእቲ ንምኽፋል ድልዋት ኢና” ዝብል ተመሳሳሊ ሓሳብ ኣቕሪቦም ፡፡እቲ ሕሉፍ ትልሚ ኣብ ኩሉ መዳይ ልምዓት ስግግር ንምምፃእ፣ ቀፃላይን ስሉጥን ልምዓት ንምርግጋፅን ብዘኽእል መልክዑ ተዳልዩ ምንባሩን ብፍላይ ተጠቃምነት መናእሰይ ኣብ ምርግጋፅ ድማ ዓብዪ ዝላ ከምዝተመዝገበን እቶም መናእሰይ ገምጊሞም እዮም፡፡
ኣብቲ ዝዛዘምናዮ ትልሚ ዕቤትን ስግግርን ልዕሊ 99 ሽሕን 361 ሄክታር መሬት ብስራሕቲ ዕቀባ ማይን ሓመድን ብምልማዕ ን236 ሽሕን 423 መርየት ዘይብሎም መናእሰይ ብምዕዳል ናይ ስራሕ ዕድል ተፈጠርሎም እዩ።ኣብ ከተማታት ንዝርከቡ መናእሰይ ድማ ንልዕሊ 269 ሽሕን 981 መንቀሳቐስቲ ደኣንት 2 ነጥቢ 69 ቢልዮን ብር ልቓሕ ብምሃብ ስራሕ ዕድል እንትፍጠረሎም፣ ልዕሊ 62 ሽሕን 169 ትካላት ናብ ማእኸላይ ደረጃ ኢንቨስትመንት ክሰጋገሩ ተገይሩ እዩ።ኣብ ዝቕፅል ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ክልልና ድማ ብ 5 ነጥቢ 83 ቢልዮን ብር ልቓሕ 185 ሽሕን 627 ትካላት ደኣንት ክውደቡ ብትልሚ እንትትሓዝ ካብዚኣቶም ልዕሊ 159 ሽሕን 647 ናብ ማአኸላይ ኢንቨስትመንት ክሰጋገሩ እዮም።መናእሰይ ክልልና ድማ እዚ ቅኑዕ ልምዓታዊ ዲሞክራስያዊ መስመርና ዝፈጠሮ ዕድል ተጠቒሞም ክልልና ማእኸል ኢንቨስትመንት ንምግባርን ተጠቃምነቶም ንምርግጋፅን ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ውዳበኦም ብምሕያል ቆሪፆም ከምዝለዓሉ ጥርጥር የብልናን።


text:
ኣቦይ ቀሺ ዘገርግስ፡ እወታዊ ኣተሓሳስባ ኣብ ተግባር! Awet Mengsteab
መንቀሊ እዚ ዛንታ መኪናይ ተሰሪቓ ዝሓደረትሉ ሓደ ንግሆ እዩ።
ኣስመራ፡ መኪና ሰሪቖም ዝጎዛዝዩ ሰረቕቲ ተዘሪኦማ ኣለዉ እዩ ክውረ ወሪሑ። እዞም ወሓላሉ ሰረቕቲ ነታ መኪና ናብ መሕረዲ ቦታ ወሲዶም ድሕሪ ምጒዛይ፡ ባሌስትራኣን ኣእጋራን ንመደበር፡ ሞቶራኣ ንተሰነይ፡ ካራሶርያኣ ንቬርሙዳ ትርያንግል እዮም ያኢ ዝወስድዎ ኢሎሞም። እቲ ወረ እዩ። ኣነ ኣይኮንኩን። ነታ ወረ ሻዓ ኢላ ዝሰመዓታ ኣደይ፡ መኪናይ ናብ ውሽጢ ካንሸሎ ከእትዋ ደጋጊማ ክትምሕጸነኒ እያ ቀንያ። ብሰለስተ ምኽንያት ኣይሰማዕኩዋን!
እንሆ እምብኣር መኪናይ ተሰሪቓ ኣላ። ኣሕሕሕ! ክንደይ ኢኸ ኔሩ ደቀይ እቲ ሰሌዳ ቁጽራ? ሰሌዳ ቑጽሪኸ ኔርዋ ድዩ? ተፈጥሮይ ግዲ ኮይኑ ከምዚታት ዝበለ ሓበሬታ ኣብ ርእሰይ ምሓዝ ኣይኮነለይን እዩ። ግና ቀያሕ እያ። ቶዮታ እያ። ኣርባዕተ ኣእጋር ኣለዋ። መብራህትን ፍራቻን እውን ኣለዋ። ብድሕሪታ ድማ ቀልቀል ክትፍኑ ክብ ከምዝበለት ደርሆ ቀፋጽ እያ። ቀፋጽ! ሓደ ዓርከይ Efrem Tesfai እዩ ከምኡ ዝብላ። እታ ቀፋጽ ትብል ቃል እንታይ ማለት ምኳና እንድዕላ!
ሕማም ደኣ ይብሃል! እንታይ ኮይነ ኢለ እየኸ ዓዲገያ ደቀይ? ምኳን ብዕራይ ወለደ ኢሉ ከእምን ዝኽእል ሕሱም ደላላይ እዩ ከቲሩኒ። ክትብገስን ደው ክትብልን እንከላ ተስመዖ ድምጺ ዝሓረቐ ኣንበሳ ኣይዳረጋን እዩ። – – – ኣብዚ እንሄለካ ተባዓታይ ሞተረ! ድዩ ኣንታ ዝበለኒ ክዕድጋ እንከለኹ። ደላላይ ኢሎሞስ ደቀይ! መታለሊ! ግናኸ ጠቢብ ሰብ ከምዝበሎ “ኣብ ሕማቕ እውን ጽቡቕ ኣሎ።” ሳላ ድምጻ “መጺአ ኣለኹ” ኢለ ጥሩምባ ምንፋሕ ኣየድልየንን እዩ ። ድሩም- – -ጉሩም– – -ድሩም- -ጉምምምምምም- – ዱም ጉም- – ብምባል ምልእቲ ገዛውቲ እያ ተላህዮም። መጺኡ እዚ ቆልዓ! እያ ትብል እታ ወጺአ ብሰላም ዝምለስ ዘይመስላ ወላዲተይ። ሓቂ ይሓይሽ ነቶም ገዛውቲ እኳ ካብ ጥሩምባኣ ድምጺ ሞቶረኣ ይሕሾም። ቢብ ክትብል እንከላ ብኽሳዳ ዝተሓንቀት ነግራም ድሙ እያ ትጥዕም።
መኪናይ ቀያሕ ቶዮታ እያ። ኣንታ ነጊረኩም እባ እየ። እንታይ ክገብር ኢልኩምኒ፡ ኣይ ልበይ እንድዩ ጠፊኡኒ። እዋይ መኪናይ! ሓላለይ፡ ቀፋጸይ፡ ከመይ ዝበለ ዕጫ ኮን ክገጥመኪ እዩ? ብሓቂ ምስዚ ኩሉ ድምጽኽስ ክጎዛዝይኺ ድዮም? ብሓቂ ዲኺ ተሰሪቕኪ?! እንድዒ! ኣይኣምንን እየ። ከመይ ጌሮምከ ድምጺ ከየስምዑ ሰሪቖምኺ ? ክሳዕ እቲ ዓቢ ጽርጊያስ ብፎሎ ደፊኦሙኺ ክኾኑ ኣለዎም። ካብኡ- – -ካብኡ ድማ- – – ካብኡ ደኣ እንታይ ጸገም ኣለዎ። ከም ኣንበሳ እናጓዘምኪ ተሓንቢብክሎም ትኾኒ እምበር- – – –
መምርሒ ፍቓደይን ደብተር ዋንነትን (ሊብሬቶ) ድማ ኣብታ መኪና እዩ ዘሎ። ፖሊስ ኬድካ ብውሕዱ ቁጽሪ ሰሌዳ ምሃብ ከድሊ እዩ። እንታይ ደኣ እዩ ዝግበሮ? ንመን ደኣ ክሓትት እየ ደቀይ? እንታይ ኢለ እየኸ ክሓትት? ታርጋ ናይ መኪናይ ትፈልጥዋዶ? እዋይ ውርደት! ኦውውውው! ኣብ ገዛና ዝሓደረት ህጻን ጓል ሓፍተይ ኣላ። ተኺሎ እየ ዝብላ ኣነ። ራእሳን ንምባል ዝሃብክዋ ሳጓ እያ። ከም እሾኽ ብበላሓ እያ ተፈጢራ። ዘምጸኣን ዘየምጸኣን ኣብቲ ነግናግ ርእሳ ምኽዛን ድማ ሆቢ ናታ እዩ።
” ተኺሎ፡ ታርጋ ናይ መኪናይ ትፈልጥያዶ?”
ተኺሎ ኣየላበወትንን። ነታ ሰሌዳ ቁጽሪ ተረርርርር ኣቢላ እያ ነጊራትኒ። የዕብየለይ! ንተኺሎ ግምባራ ስዒመ ናብ ፖሊስ ክኸይድ እየ መዲበ። ትሙስሙስ ክሳዕ ዝብል ግን ኣደይ ሰሚዓስ ድሮ ኣብ ኣፍደገ ኮይና ምምራር ጀሚራ ጸኒሓትኒ። በየን ከምዝመጻ እንድዒ፡ ክልተ ኣንስቲ ድማ ተጸምቢረናኣ እየን። ደቂ ገዛውትና ድማ ዘርጠብጠብ እናበሉ ኣብ ኣፍደገ ገዛና ዕጒግ ኢሎም።
ካልአይ ከይኣኽለኒ፡ ብዙሕ ርእይቶን ወቐሳን ከአንግድ ጀሚረ። እታ ናይ መጀመርታ ወቐሳ ካብ ኣደይ እያ መጺኣ። ከይተቆጥዓኒ ብምባል ልስልስ ኢላ እያ ኣውጺኣታ። ” ናብ ውሽጢ ካንሸሎ ከተእትዋ ብዙሕ ግዜ ነጊረካ እየ። ኣይሰማዕካንን ዓወት ወደይ’። ኣይነገርኩዋን እምበር ናብ ውሽጢ ካንሸሎ ምእታው ቀሊል ኣይነበረን። ቅድም ቀዳድም እቲ ቦታ ጸቢብ፡ እቲ መእተዊ ድማ ጠላዕ እዩ። ኣብ ርእሲኡ እታ ንክልቲኡ ክፋል ካንሸሎ ዓጊታ ትሕዝ ሽንጣር ሓጺን ቁሩብ ንውጽ ስልዝበለት ንትቦ ስካፓሜንቶ ወይ ገንኢ ዘይቲ ከትቀደለይ እያ ዝብል ስክፍታ ኣለኒ። ብዓቢኡ ድማ እቲ ኣሰቃቒ ድምጻ ኣሎ።
እቲ ርእይቶን ወቐሳን ቀጻሊ እዩ። ብዘይካ ኣሉታ እወታ ዝሓስብ ሰብ የለን። እዋይ ገዛውትና! እንታይ ወሪድዎም ኣንታ!
‘ ተጋግዩ። ናብ ውሽጢ ካንሸሎ ከእትዋ ኔርዎ’
‘ ኦሮማይ፡ ቀደም ቀደም ጎዛዝዮማ ኣለዉ’
‘ ኣብዚ ጥቓና እኳ መሕደሪ ጋራዥ ኣሎ። ኣብኡ ከሕድራ ኔርዎ’
” ኣብዚ ግዜ እዚ መኪናኻ ኣብ ግዳም ምሕዳር ዕሽነት እዩ’
ዋና እዛ ናይ መጨረሽታ ርእይቶ ሰመረ ዝብሃል ጎሮቤት እዩ። ንሱ ንባዕሉ እውን ሓንቲ ገርማዕን ኣረጊትን መኪና ኣላቶ። ሕኔኡ ድዩ ዝፈዲ ዘሎ ኣንታ? መኪና ዝዓደገሉ መጀመርታ ሰሙን ‘ ባዕልኻ ኣብልያ ከይንብለካ ብላይ ዓዲግካ’ ኢለ ድኢለሉ ኔረ። ሽዑ ግን ኣይሓረቐን። መጽረዪት ኢድ ምኳና ሓቢሩኒ እዩ ተመርቂፉ። ሓቁ ድማ እዩ። ምስ መንደቕን ካንሸሎን እናተላተመ፡ ኣእጋር ደርሁ ገዛውቲ እናኸርተመ፡ ደማሙ እናሓምተለ፡ ኢዱ ኣጽርይላ እዩ። ተማዊቱ ድማ ኣብ ውሽጢ ካንሸሎ እዩ ዘሕድራ።
ዛንታ ኣሉታ መታን ክቕየርሲ ኣቦይ ቀሺ ዘገርግስ ሕውስ ኢሎሙና ኣለዉ። ቤተክርስትያን እዮም ኣርፊዶም መሰለኒ። ብሽክለትኦም እናወጠጡ እዮም ተጸምቢሮሙና። ርግእ ዝበሉ መስተውዓሊ ቀሺ እዮም። ኣዳም ጽዒሩ ክበልዕ ከምዘለዎ ግርም ጌሮም ዝተረድኡ ጻዕረኛ ነዳቓይ ድማ እዮም። ነቲ ኩነታት ናባይ ጽግዕ ኢሎም ምስ ኣጣለሉ ከምዚኣ ክብሉ ሓቲቶሙኒ፥-
‘ ዓወት ወደይ፡ እንታይ ኮንካ ኢኻ ንውሽጢ ካንሸሎ ዘይተእትዋ?”
” ኣባ ቐሺ፡ ብሰንኪ እታ ሓጺን እየ ዘየእትዋ። ብሰንኪ እታ ናይ ልዳት ሓጺን። ነዊሓ- – – –
ዘረባይ ክዛዝም እውን ዕድል ኣይሃቡንን። “መጻእኩ!” ኢሎሙኒ ንገዘኦም ገጾም እዮም ከይዶም። ካብኡ፡ ኣነ ናብ ገለ ሰባት እናደዋወልኩ ድሮ መሳርሒኦም ሒዞም ክምለሱ ርእየዮም። ሕያዋይ ኮይኖም እምበር ቁርሲ ኣይለኸፉን። ብርኮም እውን ኣይሰበሩን።
” ዓወት ወደይ፡ መኪናኻ ብርግጽ ክትረኽባ ኢኻ። ምስረከብካያ ስተት ኢላ ክትኣቱ እያ። ኣነ ነዛ ሓጺን ፍሒረ ኣውጺአ ኣዕሙቕ ከእትዋ እየ ንስኻ ሃየ ኪድ መኪናኻ ድለያ’
ግዜ ኣየጥፋኣኩን። እወታዊ ዘረባ ኣቦይ ቀሺ ሰኒቐ፡ ቅድም ቀዳድም ንፖሊስ ከመልክት ካብኡ ድማ ቀፋጸይ ክደሊ ተበግስኩ። እግረ መንገደይ ከዳልዩኒ ይኽእሉ እዮም ናብ ዝበልኩዎም ሰባት ካብ ምድዋል ኣየብኮርኩን። ንባዕለይ እውን ብርክት ዝበለ ጻውዒት ተቐቢለ ኣአንገድኩ። መብዛሕቱ “ተረኺባዶ?” ዝብል እዩ። ክቕንጭበልኩም እየ፥-
ሓደ ካብቶም ዝደወሉ እቲ ሰመረ ዝብሃል ጎሮቤትና እዩ።
“ገለ ኣይተረኽበትን?”
“ኣይተረኽበትን”
” እንታይ ደኣ ይባሃል?”
” መኪናይ ክሳዕ ሕጂ ጠፊኣ ኣላ ይብሃል’
” ክሳዕ ሕጂ እንተ ዘይረኺብካያ፡ ቀደም- – -ቀደም- – –
ጥርቅም ኣቢለ እየ ዓጽየዮ። ፍሉጥ እዩ። ዓሰርተ ግዜ “ቀደም- – ቀደም’ ድሕሪ ምባል ‘ጎዛዝዮማ ኣለዉ’ እዩ ክብል። ካልእ የብሉን። ሰብሲ ክሳዕ እቲ ዝኾነ ዝኸውን እወታ እንተ ሓሰበን እንተ ተዛረበን እንታይ እዩ ዝጎድሎ? ከምዛ ናይ ኣቦይ ቀሺ ክንዪ እታ ሽግር እንተ ጠመተኸ እንታይ ይኸስር? ዕላጅ ደኣ ይብሃል! ሰዓት ኣርባዕተ ድማ ኮይኑ። መከረኛ ከብደይ ልክዕ ከምታ መኪናይ ክጓዝም ከይጀማመረ ኣይተረፈን። ኣይቆረስኩን። ኣይተመሳሕኩን። እቲ እኳ ዘይጓዝም!
እታ ዜና ብስራት ሰዓት ኣርባዕተን ሓሙሽተን እያ መጺኣ። ሽዑስ መደበር እየ ኔረ።
” ሓንቲ ቀያሕ ቶዮታ ኣብ ፓራዲዞ- እንዳ ሜራንተ- ኣብ ጎልጎል ተደርብያ ኣላ። መጺእካ ረኣያ”
ኩንትራት ታክሲ ሒዘ ናብ እንዳ ሜራንተ ክበጽሕ ግዜ ኣይወሰደለይን። እታ ኣብቲ ጎልጎል ተሰንድያ ዝነበረት መኪና፡ መኪናይ ምኳና ብማዕዶ እየ ኣለልየያ። ንሳ እያ! እታ ቀያሕ፡ ቀፋጽ፡ ጓዛሚት ቶዮታይ። ካብ ታኽሲ ከም ሓውሲ ኮማንዶ ወሪደ ቅርብ ኢለ መርመርኩዋ። ናብ ፖሊስ ድሕሪ ምድዋል ድማ ምትንኻፋ ጀመርኩ። ዝጎደለ ነገር የለን። ኣርባዕቲኡ ኣእጋራ ኣሎ። ሞተረኣ እውን ኣሎ። ዝተመለአ ነገር ግን ኣሎ፡ ቅድም ቀዳድም እታ መኪና ሃገግ ዝብል ሽታ ፈረንጂ ዓሲልዋ እዩ። ጉቺ ራሽ እዩ መስለኒ። ኣብ ዝባን እቲ ዳሽ ቦርድ ድማ ሓንቲ ካሴት፡ ባኮ ማስቲካን ጽሑፍ ዝሰፈራ ጭራም ወረቐትን ኣለዋ።
ነታ ጭራም ወረቐት ኣንበብክዋ
” ታንክ ዩ ዝዓርከይ። መኪናኻ ተኻያዪፍናላ ኢና። ሓንቲ ማስቲካን ካሴትን ንዓኻ። ቺርስ!
ቺርስ! ፍሽኽ በልኩ።
“ቀፋጸይ ደኣ ኣብ ኢድ ሕያዎት እንድያ ሓዲራትለይ። ነዳዲ ዶኾን ወዲኦሙለይ ይኾኑ እምበር ገለ ኣይገጠማን። ደጊምሲ ሳላ ኣቦይ ቀሺ ግዳም ኣይክትሓድርን እያ። ኣብ ልበይ ደኣ የሕድሮ እምበር ኣነ እውን ካብዞም ክቡር ኣቦ ሓደ ምህሮ ቀሲመ ኣለኹ። እወታዊ ኣተሓሳስባ!”
መፍትሕ ኣእትየ መኪናይ ኣልዓልክዋ። ድምጻ እውን ኣይተቐየረን። ድሩም- – ብሩም- — -ድሩም – – -ንገዛይ ገጸይ ተሓንበብኩ።
ድሕረ ታሪኽ
ኣብዛ ለጢፈያ ዘለኹ ስእሊ ኣቦይ ቀሺ ዘገርግስ ምስ ኣደይ ወላዲተይ ኣብ ወግዒ እዮም ዘለዉ። ደጊም ክልቲኦም ዓዲ ውዒሎም እዮም። ንኽልቲኦም ብዝምልከት እምብኣር ጸሓፊ ሓንቲ ትምኒት ኣላቶ። ዓይኒ ንዓይኒ ምርእኣይ። እግዝኣብሄር ኣምላኽ ንወለድና ክሳዕ እቲ እዋን እቲ ይዕቆሮም። ዕድመን ጥዕናን ይሃቦም። ኣሜን!።
ወርሒ ለካቲቲ ናይ 2017 ተጻሕፈ
NB ኣቦና ቀሺ ዘገርግስ ካብዛ ዓለም ብሞት ካብ ዝፍለዩ ድሮ ክልተ ቅነ ሓሊፉ። ኣቦና ቀሺ፡ ኣብነታውን እወታዊ ኣተሓሳስባ ዝነበሮምን ህርኩት ኣቦ እዮም ኔሮም። እዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ንመዘከርተኦም ትኲነለይ። ንስድራ ቤት ጽንዓት፡ ንኣቦና ቀሺ መንግስተ ሰማይ የዋርሶም። ኣሜን!
Awet Mengsteab
Photo from Awet’s timeline
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ልኡኽ ቅዱስ ሲኖዶስ ሓዋርያዊ ዑደቱ ፈጺሙ ተመሊሱ!
ልኡኽ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝገበሮ ዑደቱ ቅድሚ ሰሙነ ሕማማት ፈጺሙ ተመሊሱ።
ብዋና ጸሓፊ ቅዱስ ሲኖዶስ ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ ዝተመርሐ ናብ ሃገራት ኤውሮጳ፡ ብዋና ኣመኃዳሪ መንበረ ፓትርያርክ ብፁዕ ኣቡነ ባስልዮስ ዝተመርሐ ናብ ሃገረ ኣውስትራልያ ከምኡ’ውን ኣቐድም ኣቢሉ ብብፁዕ ኣቡነ ኣትናቴዎስ ዝተመርሐ ልኡኽ ናብ ሃገረ ኬንያ በብእዋኑ ሓዋርያዊ ዑደት ብምግባር ኣብያተ ክርስቲያን ባሪኹ ሓዲሽ ታቦት ከእቱን፡ ሕዝበ ክርስቲያን ክባርኽን ከጸናንዕን፡ ሥልጣነ ክህነት ክሸይምን መንፈሳዊ ጉባኤያት ሠሪዑ ክዛተን ድኅሪ ምቕናይ ብሰላመ እግዚአብሔር ተመሊሱ።
እዚ ሓዋርያዊ ዑደት እዚ እግዚአብሔር ዝሠመሮ ብዅሉ ሸነኻቱ ትስፉው መንገዲ ኣገልግሎት ዝጸርግ፡ ብርሃን ቤተ ክርስቲያን ዘድምቕን ጕስነት ሕዝበ ክርስቲያን ዘኅይልን ዕዉት ብምንባሩ ቀጻልነቱ ኣገዳሲ እዩ።


text:
ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚት “ናይ ኢትዮጵያ ህዝብታት ወያናይ ዲሞክራሲያዊ ግምባር” /ኢህወዴግ/ ካብ ሰለስተ ታሕሳስ ጀሚሩ ንዝሓለፉ 17 መዓልቲ ሃገርና ንእትርከበሉ ወድዓዊ ኩነታት መበገሲ ብምግባር ሰፊሕን ዝርዝርን ናይ ኩነታት ገምጋም ብምክያድ በዓል ሸሞንተ ነጥቢ ውሳነ ሓሳባት ከምዘመሓላለፈ ዝዝከር እዩ።
እቲ ስራሕ ፈፃሚት ኣብ መግለፂኡ ከምዘመልከቶ ቅድም ኢሉ ዝተጀመረ ከይዲ ተሃድሶን በፂሕሉ ዘሎ ብርኪን፣ ከምኡ እውን ኣብ ሃገርና ዝራኣዩ ዘለው ዝፀንሑን ወድዓዊን ፀገማት ምስ ዝርዝር መግለፂኦም ብምፍላይ ኣብ መበገስን መፍትሒኦምን መኺሩ ናይ ሓሳብ ሓድነትን ምትእምማንን ፈጢሩ ኣሎ። ነቶም ፀገማት ብምቕራፍ መዳይ ክሳብ ሕዚ ብዝገበርናዮ ቃልሲ ዝተመዝገቡ ፅቡቕ ውፅኢታት ሓሊውኻ ንምቕፃል ዘኽእል ቁርፀኝነትን ጥንኩር ምርድዳእን ኣረጋጊፁ ከምዝወፀ እውን ኣፍሊጡ ኣሎ።
ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚት ኢህወዴግ ዘካየዶ ገምጋም በብደረጃኡ ኣብዝርከቡ እርከናት ኣመራርሓ ብፍላይ ድማ ብደረጃ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ስእነት ውሽጠ ውድብ ዲሞክራሲ ሱር እናሰደደ ከምዝመፀ ኣረጋጊፁ እዩ። እዚ እውን ሓሳብ ብነፃነት ዝሽራሸረሎም መቃለሲ መድረኻት ዝግድብን ዘፅብብን፣ ስለዚ ድማ ኣብ ውሽጢ እቲ ኣመራርሓ ናይ ኣረኣእያን ተግባርን ሓድነትን ፅርየትን ከይፍጠር ዕንቅፋት ኮይኑ ምፅንሑ ነፂሩ እዩ። እዚ ፀገም ብዋናነት ኣብ ብርኪ ላዕለዋይ መሪሕነት ውድብና ምስዝተርኣየ ዝተዛበዐ ኣረኣእያን ኣጠቓቕማን ስልጣን ተኣሳሲሩ ዝተኸሰተ እንትኾን እዚ ፀገም እዚ ርኡይ መግለፂ ውድብና ንዝኾነ ዴሞክራሲያውነት ብምድኻም ጥራሕ ከይተወሰነ ስልጣን መገልገሊ ህዝቢ ክኸውን ንዝጀመርናዮ ሰናይ ጉዕዞ እውን ንሓደጋ ዘቃለዐ ገይሩዎ ከምዝፀንሐ ኣይከሓድን።
ዲሞክራሲ እናፀበበ በለፅ ብምስፍሕፍሑ ምኽንያት ኣብ ክንዲ ኣብ ግልፅነትን መትከልን ተመስሪትካ ምቅላስ መትከል ኣልቦ ርክባትን ኣከያይዳታትን ክዓስል ምግባር ዝተለመደ ስልቲ ናብ ዝኾነሉ ብርኪ ተሰጋጊሩ እዩ። ከምዚ ዝመሰለ ኣብ ፀቢብ ጉጅላዊ ረብሓታት ዝተመስረተ መትከል ኣልቦ ርክባት ድማ ንኢህወዴግን ኣባል ውድባቱን ዘዳኸመ ሳዕቤን ኣብፂሑ እዩ። በዚ ሰበብ ልምዓታዊ መንግስትናን ውድብናን ኣብ ጠንካራ መትከል፣ ዲስፕሊንን ናይ ሓሳብን ተግባርን ሓድነትን ተመስሪቶም ልኡኾም ብብቕዓት ንከይፍፅሙ ዓብዪ መሰናኽል ኮይኑ ከምዝፀንሐ ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚት ኣረጋጊፁ፣ ኣብዝኾነ ክልልን ብሄራዊ ውድብን ከምዚ ዝበሉ መትከል ኣልቦ ርክባትን ዝምድናታትን ብዑምቆት እናተፈተሹ ክውገዱ ንምግባር ወሲኑ ኣሎ።
ከምቲ ዝፍለጥ ኣብ ሃገርና ዝህነፅ ዘሎ ፌደራላዊ ስርዓት፣ ውፅኢት ናይቲ መላእ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ሃገርና ንዘመናት ዘካየድዎ ቃልሲ እዩ። እዛ ሓዳሽ ኢትዮጵያ ካብ ዝኾነ ሕብረ ብሄራዊ ሃገር እትፍለየሉ ምኽንያት ንብዝሃነት ኣፍልጦ ብምሃብን ብምኽብራን እዩ። ብሄር ብሄረሰባት ሃገርና ባዕሎም ንባዕሎም እንተዘይኮይኑ ብኻልእ ዘይመሓዳደርሉ ኩነታት ተፈጢሩ እዩ። በዚ ምኽንያት እውን እቲ ስርዓት ንልዕልነትን ትሕትነትን ዘይጥዕም ኮይኑ ተዋቒሩ ኣሎ። ብተግባር እውን ማዕርነትኣዊ ሓድነት እምበር ልዑልን ትሑትን ዘይፍጠረሉ ስርዓት ተሃኒፁ ኣሎ። ንዝሓለፈ ርብዒ ክፍለ ዘበን ብሰላምን ማዕርነትን ዝዘለቐ ፌደራላዊ ስርዓትና እውን ናይዚ ውፅኢት ከምዝኾነ ዝእመነሉ ጉዳይ እዩ። እዚ ከምዘለዎ ኮይኑ ግና ብሓደ ወይ ብኻልእ ምኽንያት ብሽም ብሄር፣ ህዝብን ውድብን እናመሓሉን እናጠሓሉን ፅግዕተኛ ድልየቶም ንምርዋይ ኩሎም ብሄራዊ ውድባት ኣብዘመሓድርዎ ክልል ውሽጢ ዝርከቡ ፅግዕተኛታት ብዘይኣፈላላይን ነግፈረግን ክቃለሱዎም ከምዝግባእ ኣብ ስምምዕ ተበፂሑ ኣሎ። ብዝኾነ ይኹን ከውሊ ማዕርነታዊ ስርዓትና ንክዳኸም ዝግበር ፈተነ ተቐባልነት ከምዘይብሉን ብጥብቂ ክምከት ከምዝግብኦን እውን ወሲኑ ኣሎ።
ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚት ኢህወዴግ ኣብ መግለፂኡ ወሲኹ ዝሓበሮ ጉዳይ፣ ናይ ውሽጢ ውድብ ዴሞክራሲ ምፅባብ ሓደጋ ካብቲ ውድብ ሰጊሩ መሰል ህዝቢ ናይ ምኽባርን ዝድለ ሕጋዊ ኣገልግሎት ናይ ምሃብን ግቡእ ብዘይምፍፃም ዝግለፅ ኮይኑ ናይ ምህላው ጉዳይ እዩ።
ዲሞክራሲና ምስፋሕን ምጥንኻርን እናተገበኦ ናይ ምፅባብ ዝንባለ ተራእዩ እዩ። ሕገ-መንግስታዊ ስርዓትና ዝተፈላለዩ ረብሓታትን ድልየታትን ብዲሞክራሲያዊ፣ ሕጋውን ሰላማውን መንገዲ ምፍታሕ ዘኽእሉ ብቑዕን ኣተኣማማንን ዕድል ከፊቱ እናሃለወ ኣመራርሓ ዲሞክራሲ ናይ ምስፋሕ ግቡኡ ክፍፅም ብዘይምኽኣሉ ፀገማትን ኣፈላላያትን ብመንገዲ ጐንፂ ንምፍታሕ ዝፍተንሉ ኩነታት ንክፍጠር ኣስተዋፅኦ ገይሩ እዩ። ብፍላይ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ ኣብ ብዝሕ ዝበሉ ከባብታት ሃገርና ዝርአ ዘሎ ዘይምርግጋእን ህውከትን ብዘሕዝን መልክዑ ጥፍኣት ህይወት ዜጋታትን መጉዳእትን ኣስዒቡ እዩ። እዚ ዘይምርግጋእ ነቲ ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓስ ካብ ምዕጋት ብዝሓለፈ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ትሕቲ ሰላም ንዝፀንሐት ሃገር ናይ ስግኣት ምንጪ ብምግባር ንህዝብናን ሃገራዊ ህልውናናን ኣብ ከቢድ ስግኣት ኣውዲቑዎ ይርከብ። ካብዚ ብምብጋስ እቲ ስራሕ ፈፃሚት ሕገ-መንግስታዊ ዴሞክራሲ ብተኣማንነት ብምትግባርን እዚ መድረኽ ዝሓቶ ኩነታት መበገሲ ዝገበረ ናይ ጐንፂ ምንጪታት ብምውጋድን ኣብዝሓፀረ እዋን ሃገርና ናብቲ ዝተለመደ ዘተኣማምን ኩነታት ምምላስ ከምዝግባእ ወሲኑ ኣሎ።
ሕገ-መንግስታዊ ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ኣብ ድልየትን ጥቕምታትን ብዝሃነት ዝተመስረተ ከም ምዃኑ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ እናተዳኸመ ንዝመፀ ኣብ ናይ መድብለ ፓርቲ ዲሞክራሲ ዝህነፅ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ብኣግባቡ ናይ ምግላፅ ሃዋህው ክጠናኸር ውድብ ኢህወዴግ ክፃወቶ ዝግባእ ብፅሒት ብዘይምልጋም ክፍፅምን ኣብዚ መዳይ ዝነበረ ሰፊሕ ክፍተት ክምልእን ከምዘለዎ ኣብ መግለፂ ስራሕ ፈፃሚት ኢህወዴግ ዝተጠቐሰ ጉዳይ እዩ። ምስዚ ተኣሳሲሩ ንህንፀት ዲሞክራሲያዊ ስርዓትና ልዑል ኣስተዋፅኦ ዘለዎም ትካላት መራኸብቲ ሓፋሽ ነፃነቶም ተሓልዩ ዓይንን እዝንን ህዝቢ ኮይኖም ከገልግሉ ዝተገበረ ምንቅስቓስ ድኹም ብምዃኑ ዝድለ ውፅኢት ኣየምፀአን። እዚ ከምዘሎ ኮይኑ ካብ ቀረባ እዋን ናብዚ ኣብ ክልል ኮነ ፌደራል ዝርከቡ ናይ መንግስትን ውልቀን መራኸብቲ ሓፋሽ ሕግን ስርዓትን ኣኽቢሮም ዘይሰርሕሉን ናይቲ ህዝቢ ሓቢርካ ብሰላም ናይ ምንባር ባህሊ ዝሽርሽሩ ሰበኻታት ዝፍነወሎም፣ ካብዚ ሓሊፉ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘጋጭው ጐስጓሳት ዝካየደሎም እናኾኑ ምምፅኦም ናይቲ ኣመራርሓን ንሱ ናይ ዝመርሖ መንግስትን ድኽመት ዘበገሶ ምዃኑ ብምእማን ማዕኸናት መራኸብቲ ሓፋሽ ካብዚ ሓደጋ ብምንጋፍ ናብ ሕጋዊ ማዕቀፍ ዝኣትውሉ ዝተዋደደ ስጉምቲ ምውሳድ ኣድላይ ምዃኑ ኣሚኑ ከምዝንቀሳቐስ ኣፍሊጡ ኣሎ።
እቲ ኣመራርሓ ብዘይካ እዚ ዲሞክራሲያዊ ሕብረተሰብ ኣብ ምህናፅን ኣብ ዙርያ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓትናን ብሄራዊ ምርድዳእ ክፈጥር ዝግበኦ ዝተወደበ ሲቪል ምንቅስቓስ ህዝቢ ከምዘይተጠናኸረ ኣረጋጊፁ እዩ። ኣብዚ ዝተርኣየ መሰረታዊ ጉድለት ንምፍታሕ ፍሉይ ትኹረት ብምሃብ ኣመራርሓ ህንፀት ትካላት ዲሞክራሲን ዝተወደበ ናይ ሓፋሽ ተሳትፎን ጉዳይ ሞትን ሕውየትን ገይሩ ብዘይምንቅስቓሱ ንዝተፈጠረ መሰረታዊ ክፍተት ከወግድ ክረባረብ እዩ። ልክዕ ከም ዲሞክራሲ ኣብ ሃገርና ሕቶ ሃለዋት ኮይኑ ዘሎ ሰናይ ምምሕዳር ናይ ምዕሳል ምንቅስቓስና ብምኽንያት ድኽመት ኣመራርሓ ንብዙሕ ፀገማት ተቓሊዑ ህዝቢ ኣብ መረረትን ስግኣትን ክወድቕ ከምዝገበረ ብምእማን ልዕልነት ሕጊ ክረጋገፅን ቅልጡፍ ምምሕዳር ክዓስልን ብምግባር፣ ናይ ህዝብና ተጠቃምነት ብቕልጡፍ ዘረጋግፁ መስርሓት ክትግበሩን ምስዚ ጐኒ ንጐኒ ግልፅነትን ተሓታትነትን ክገሃድ ከምዝግበር ተሓቢሩ እዩ። ኣብ ኣፈፃፅማ ፕሮጀክትታት ዝርኣዩ ምዝንጋዓት ናይ ጊዘን ዋጋን ብኽነት ዘስዕቡ ዘለው ምዃኖም ዝገምገመ ስራሕ ፈፃሚት ብህፁፅ ክስተኻኸሉ ምግባር ከምዝግባእ ኣሚንሉ ኣሎ።
ኮሚቴ ስራሕ ፈፃሚት ኢህወዴግ ኣብ መዛዘሚ እቲ መግለፂ ከምዝሓበሮ፣ ኢህወዴግ መላእ ህዝብታት ሃገርና ብኸቢድ ተጋድሎኦም ንዘመዝገብዎም ዓወታት ዓቂቡን ኣስፊሑን ክቕፅል ብዘይምኽኣሉ፣ ከምኡ እውን ኣብ ውሽጢ ውድብናን ሃገርና ዝተፈላለዩ ፀገማት ብጊዘን ዝለዓለ መንፈስ ሓላፍነትን ክፈትሕ ብዘይምኽኣሉ ንዝበፅሐ ጉድኣት ምሉእ ሓላፍነት ካብ ምውሳድ ብተወሳኺ ንመላእ ህዝብታት ሃገርናን ኣባላትን ደገፍትን ውድብናን ልባዊ ይቕረታ ሓቲቱ እዩ። ብተወሳኺ ውድብና ኢህወዴግ ናይ ቃልስን ዓወትን ውድብ ጥራሕ እንተይኮነ ንዘመናት ኣብ ምንቁልቋል ንዝፀንሐት ሃገር ንርብዒ ክፍለ ዘበን ዝኣክል ብጐደና ምዕባለን ለውጢን ክትምርሽ ዝገብሮ ፃዕርን ዝተመዝገቡ ህዝባዊ ዓወታትን ንሓደጋ ዘቃልዕ ኩነታት ክፍጠር ብምግባሩ ዝተሰመዖ ካብ ልቢ ዝፈልፈለ ጣዕሳ ገሊፁ ኣሎ። እዚ ኩነታት ከይድገም ከምቲ ዝሓለፈ ዓመታት ብቁርፀኝነትን ፅንዓትን ክንቀሳቐስ ቃል ኪዳኑ ከምዘሐደሰ ዝሓበረ ኢህወዴግ ንዝኾነ ይኹን ፈተናታት ከይተንበርከኸ ዓወት ኣብ ልዕሊ ዓወት እናመዝገበ ናይ ምምራሽ ዕንቊ ታሪኹ ብምዕቃብ ነቲ ሕዚ ዝርአ ዘሎ ሃገራዊ ኩነታት ኣስተኻኺሉ ናይ ዓወት ጉዕዞኡ ከምዝቕፅል ቃል ኣትዩ ኣሎ።
ውድብና ንመድረኻዊ ተልእኾኡ ንምብቃዕ ንረባረብ!!
ሕድሪ ሰማእታትና ኣይነዕብርን!!


text:
ሕቶ ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ክሳብ ብምልኣት ዝምለስ ተባራዒ ኮይኑ ክቕጽል’ዩ።
ንሕና ደቂ ሰባት ሳላ ተፈጥሮኣዊ ትዕድልትና እንታይ ከም ዝሕሸና፡ እንታይ ከምዘዋጸኣና ንግንዘብ ኢና። ኣገንዝቦና ግን ካብ ሰብ ናብ ሰብ ክሰፍሕን ክጸብብን ይኽእል። ኣብ ኩሉ መዳያት ህይወትና ማለት፡ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊ፣ ማሕበራዊ፣ ስቪካዊ …ወዘተ እንታይ ክንገብር ከም ዘለና ብኸመይ ክንጎዓዝ ከም ዘለና ክንመርጽ ኣእምሮ ተዓዲልና ኢና። ልክዕ’ዩ ስነ-ፍልጠት ንወዲ-ሰብ ምስ እንስሳዩ ዝምድቦ። ንጉስ ማሕበራዊ እንስሳ ድማ ይብሎ። እንተኾነ ግን ወዲ-ሰብ ካብ ካልኦት እንስሳታት ዝተፈልየ፡ ናይ ምስትውዓል፡ ምምዝዛን፡ ምምማይ፡ ምፍራይ ፍሉይ ዓቕሚ ዝተዓደለ ፍጡር ብምዃኑ ዝግበረሉ ትጽቢት ብኡ መጠን’ዩ።
ሰባት ከም ኣካል ኣምሳል ማሕበራዊ እንስሳ መጠን ኣብ ዕለታዊ ንጥፈታቶም ክጋጨው፡ ዝተፈላለየ ርእይቶ ከማዕብሉ ይእኽእሉ’ዮም። ከም’ቲ ኣብ ኣካሎም ኮነ መልከዖም ሓደ ዘይኮኑ’ሞ ነውሪ ዘይኮነ’ሞ ዘየገርም፡ ናይ ተፈጥሮ ጉዳይ’ዩ ኢልካ ቅቡል ገይርካዮ ትኸይድ፡ ኣብ ፖለቲካውን ማሕበራውን ኣተሓሳስባኦም እንተተፈላለዩ ከገርም የብሉን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ዝተፈላለየ ሓሳባት ብምምንጫው ዝሓሸ ኣማራጺታት ክትረክብ ዕድል ዝህብ ብምዃኑ ክምጎስ’ዩ ዝግበኦ። ምኽንያቱ ሰባት ናይ ባህሪ ፍልልይ ኣለዎም። እቲ ባህሪ ናብ ሰላማዊ ሓባራዊ ናብራ ዝዘንበለ ድዩ ወይስ ናብ ውልቃውን ዕግርግር ግን ክምዘን ክምመ ኣለዎን ይግባእን። ናይ ርእይቶ ፍልልይ ስለ ዘጋጠመ ዘይንቡር ገይርካ ክውሰድ፡ ሰባት ናይ ግድን ኣብ ኩሉ መዳይ ኣብ ሓደ ክመጽኡ ኣለዎም፡ ኣብ ሓደ እንተዘይመጺኦም ከምዚ’ዮም ምባል ኣሉታዊ ፍርዲ ምሃብ ግን ልክዕ ኣይኮነን።
ደቂ-ሰባት ኣብ ዙርያ’ቲ ከም ሰባት ሓደ ዝገብሮም ዘይፈላለይሉ መሰረታዊ መሰላት፡ ብከምዚ እንተተ መራሕና እንተተ መሓደርና ሰላም ንክረክብ ንምዕብል ዝብል ርእይቶ ከማዕብሉ ቅዱስ ሓሳብ ‘ዩ። ነቲ ፍልልይ ከም ፍልልይ ተቐቢሎም ብግቡእ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ከመሓድርዎ እንተዘይክኢሎም ኣንፈቱ ኣስሒቶም ናብ ምፍልላይ፡ ምስሕሓብ፡ ግጭት ከምርሕ እንተደፊአሞ ግን፡ ቀላሲ ዝሰኣነ ናይ ደንበርበር ጉዕዞ ክኸውን ናይ ግድን’ዩ። ደቂ-ሰባት ባዕሎም ክሓስብሉ ምርጫ ከውስድሉ ’ዩ ኣእምሮ ተዓዲልዎም። ስለዚ እቲ ብሰብ ዘይኮነ ብተፈጥሮ ዝተዓደለ ናይ ምሕሳብ ሓርነት ብሰብ ክንፈጉ ኣይግባእን። ከም ህግደፍ ዝበለ ነፋጊ እንተመጽአ ድማ ኣይፋልካን ብዝብል ንመሰሎም ክከላኸሉ ኣለዎም። ህይወት ወዲ-ሰብ ካብ ሓርነታዊ መሰላት ምጉንጻፍ ወጻኢ ምቓረት የብላን። ስለዚ ህይወትን ክብረትን ወዲ-ሰብ በተሓሳስባን ብሕግን ውሕስነት የድሊዮ። ደሞክራስን ደሞክራስያዊ ምሕደራን ሕግን ሕጋዊ ትካላዊ ኣሰራርሓን ከኣ ፍቱናት ወሃብቲ ውሕስነት ንህይወትን ክብረትን’ዮም።
ደሞክራሲ ብርግጽ ፍትሓውያንን ጨቆንትን ዝምድርሉ ኣምር ብምዃኑ፡ መን ሓቀኛ ኣብ ምርዳእን ምምራጽን ንገለ ግሩሃት ድንግርግር ክብሎም ይኽእል’ዩ። ሓቀኛ ደሞክራሲ ግን፡ ንህይወት ውሕስነት ዝህብ፡ ሓባራውነት ዘለምልም፡ ሓርነታዊ መሰላት ዘረጋግጽ ብድሌት ብዙሓት ዝግራሕ’ዩ። ስለዚ ከኣ፡ ንኣብዝሓ ህዝቢ ዘይጠቅም እንተደኣ ኮይኑ ሓቀኛ ደሞክራሲ ኣይኮነን። ኣብ ዝኾነ ሃገር ዝኾነ ህዝቢ መሰሉ ክኽበርሉ ይደሊ። ከም ሰብ ክነብር ድማ ክነብር ዘኽእሎ መሰረታዊ ነገራት ክረክብ ኣለዎ። ካብ ሃገራዊ ጸጋታቱ ሰሪሑ ተጠቃሚ ክኸውን፡ ኣብ ጉዳይ ፖለቲካዊ ምሕደራኡ ብተመሳሳሊ ተዋሳኣይ ክኸውን ኣለዎን ይግባእን። እዚ መሰላት’ዚ ድማ ምልክነት፡ ጸረ-ደሞክራስያውነትን ልዕልና ኣብ ዝሓዘሉ ዝርከብ ኣይኮነን። ውሑዳት ከም ቃሕታኦም ዝዝውርዎ ኣልቦ ደሞክራሲ ኣልቦ ሕጊ ዝኾነ ሃዋህው እንተነጊሱ፡ እቲ መሰል ዝበሃል ሽዑ ንሽዑ ይድፈር ይርገጽ። ሰባት ናይ ተፈጥሮ ሰባት ክንሶም፡ ብዝኾነ ኣጋጣሚ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ብዝተወጥሑ እኽብካብ በጋሚዶታት ኩሉ ተፈጥሮኣዊ መሰላቶም ክግፈፉ ይረኣዩ። መለኽቲ ከም ክብሪ ዘለዎም ሰባት ዘይኮነ፡ ከም መገልገሊ ኣቕሓ ቆጺሮም ኣብ ድሌቶም የውፍርዎም።
ስለዝኾነ ከኣ፡ ደሞክራሲ ዘይከም ህግደፋውያን ጠማዚዞም ዝህብዎ ትርጉም ዘይኮነ፡ ኣብ ህይወት ደቂ ሰባት ዘለዎ ኣገዳስነት ግዜን ቦታ ኣይፈልን። ህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም ክለዓል እንከሎ ሕቶ ደሞክራሲ ኣብኡ ኣሎ። ክብረት መባእታዊ ሰብኣዊ መሰላት እንተኢልካ ሕቶ ደሞክራሲ ኣብኡ ኣሎ። ነጻ መራኸቢ ብዙሓን እንተኢልካ ሕቶ ደሞክራሲ ኣብኡ ኣሎ። ሕብረ-ሰልፋዊ ስርዓት ኢንተኢልካ ሕቶ ደሞክራሲ ኣብኡ ኣሎ። ጾታዊ ማዕርነት ኮነ ሃይማኖታዊ ነጻነት እንተልዒልካ ሕቶ ደሞክራሲ’ዩ። ርትዓዊ ቁጠባዊ ተጠቃምነት እንተልዒልካ ሕቶ ደሞክራሲ’ዩ ዝመጽእ። ሕቶ ፖለቲካዊ ስልጣን እንክለዓል ሕቶ ደሞክራሲ’ዩ። ስለዚ ደሞክራስን ህይወት ወዲ-ሰብን ዝተኣሳሰረ’ዩ። ሓቀኛ ደሞክራሲ ውሕስነት ህይወትን ማዕርነት ብምዃኑ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ኣድላይነት ኣለዎ።
ደሞክራስን ኣድላይነቱን ክሳብ ክንድዚ ዕዙዝ ምዃኑ ተገንዚብና፡ ምስ’ቲ ኣብ ኤርትራ ነጊሱ ዘሎ ውልቀ መልክነት ከነነጻጽሮ ምስ እንፍትን ፈጺሙ ኣይጠዓዓምን። ስለምንታይ ፍትሕን ጸረ ፍትሕን ወይ ድማ ጽድቅን ሓጥያትን ከም ማለት ስለ ዝኾነ። ጉጅለ ህግደፍ ኣማሓዳሪ ዘይኮነ ገዛኢ’ዩ። ዝኸተሎ ፖሊሲ ድማ ፍትሒ ዘይኮነ በትሪ’ዩ። ህግደፍ ምስ ደሞክራስን ደሞክራስያዊ መትከላትን ዘራኽብ ባህርን ተግባርን የብሉን። ህግደፍ ኣብ ስልጣን ንኽቕጽል ክብል ንደሞክራሲ ትርጉሙ ኣዛቢዑ ህዝቢ ኣብ ደሞክራሲ ዘለዎ ርድኢት ንምብልሻው’ዩ ክሰርሕ ጸኒሑን ዘሎን። እዚ ጉጅለ ሓንሳብ ህዝቢ ኤርትራ ስለዘይሰልጠን ኣብ ደሞክራሲ ዘለዎ ርድኢት ትሑት ስለዝኾነ ደሞክራሲ ኣየድሊዮን ይብል። ካልእ ግዜ ኣብነታዊ ደሞክራሲ ኣለኒ ይብል። ቀጺሉ ደሞክራሲ ምዕራባውያን ኣፍሪቃውያን ንምግዛእ ዝጥቀምሉ ሜላ’ዩ ይብል። መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ክስዕስ፡ ህዝቢ መጋለቢ ሜዳ ኮይኑ ዝተባህሎ ክሰምዕ ዝተኣዘዞ ክፍጽም ኣለዎ ዓይነት መንገዲ ይኽተል። እዚ ዘርእየና ሕቶ ደሞክራሲ ሕቶ መሰል ስለዝኾነ ክሳብ መሊኡ ብሓሳብን ብተግባርን ዝምለስ ምቅላስ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ’ዩ። ነዚ ከኣ’ዩ ተባራዒ ሕቶ ህዝብታት ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎ።
ደሞክራሲ ሓሳብ ስለዝኾነ ረቂቕ’ዩ። ደሞክራሲ ካብ ድኳን ዝሽመት ሸቐጥ ኣይኮነን። ኣረኣእያ’ዩ። ደሞክራሲ ንህዝቢ ኤርትራ ኣየድልዮን ክብሉ እንከለው ህግደፋውያን ኣብ ህዝብታት ኤርትራ ዘለዎም ንዕቀት’ዮም ዝገልጹ ዘለው። ከምኡ ክብሉ ክገብሩ እንከለው ካብ ዘለዎም ውሽጣዊ ተርባጽ፡ ሕሉፍ ስሰዐን ዝነቅል’ዩ። ብዝኾነ ሕቶ ደሞክራሲ ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ብፍላይ ብዙሕ ኣብ ዝኸርተቱ ህዝብታት ኤርትራ፡ መድረኽ ክንዲ ዝተረረ ይትረር፡ ግዜ ክንዲ ዝወሰደ ይውሰድ ‘ምበር፡ ኣይከኣልን ኢልካ ትገድፎ ወይ ትርሰዖ ዛዕባ ኣይኮነን። እቲ ኣንጻር መልኪ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ብኸምቲ ዝድለ ክሳብ ዝምለስ ሕቶ ደሞክራሲ ተግባራዒ ሕቶ ህዝብታት ኤርትራ ኮይኑ ክቕጽል’ዩ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 01-12-2017