text:
እቲ Evangelii Gaudium - ወንጌላዊ ሓሴት ሓዋርያዊ ምዕዳን ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕላማ ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣገልግሎቶም ዘብርህን፡ ወንጌላዊ ልኡክነት ቤተ ክርስቲያን ዘነጽር፡ እዚ ኸኣ ማዕጾኣ ከፊታ እትወጽእን በዚ መገዲ’ዚ ንኹሉ ናይ ወንጊል ሓሴት “እግዚኣብሔር ዘፍቕረና ምዃኑ” ኣብ ምብሳር ዘሎ ምዃኑ ዝትንትን እዩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ዕለት 13 መጋቢት 2018 ዓ.ም. ዝኽሪ ሓምሻይ ዓመት ሕርየት ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ዝዝከረሉ ዕለት እቲ ቀዳማይ Evangelii Gaudium - ወንጌላዊ ሓሴት ሓዋያዊ ምዕዳን ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ኣገልግሎቶም መርሓ ግብሪ ዝትንትን፡ ዕለት 26 ሕዳር 2013 ዓ.ም. ብወግዒ ንንባብ ዘብቅዕዎ ሓሙሽተ ምዕራፋትን 288 ሕጡብ ጽሑፋትን 220 ገጽ ዘጠቓልል ኣስፍሆተ ወንጌል ኣብ እዋናዊ ዓለም ከመይን ብኸመይን መገዲ ዘመላኽት፡ ነቲ ካብ ዕለት 7 ክሳብ ዕለት 28 ጥቅምቲ 2012 ዓ.ም. ብቕዱስነቶም ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16 ውሳኔ መሰረት ተጸዒዑ፥ ሓድሽ ኣስፍሆተ ወንጌል ንምትሕልላፍ እምነት ብዝብል ኣርእስቲ ነቲ ኣብ ወንጌል ዮሓንስ ምዕ. 20 ፍቕዲ 21 ከምቲ ኣቦ ንኣይ ዝለኣኸኒ ኣነውን ከምኡ እልእከኩም ኣሎኹ እንክብል ንደቀ መዛሙርቲ ከም ቤተክርስቲያን ዝሃቦም ተልእኮ ወንጌላዊ ኣብሳርነት ኣብ እዋናዊ ዓለም ብሓድሽ መደብ ኣስፍሆተ ወንጌል ዳግማይ ኣስፍሆተ ወንጌል ብዝብል ሸቶ ዝተኻየደ ናይ መላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ሲኖዶስ ንቕድሚት ዘኽይድ ምዃኑ እንክሕበር፡
ቀዳማይ ስድሪ ኣስፍሆተ ወንጌል፥ ሓሴት
ወንጌላዊ ሓሴት ነቶም ምስ ኢየሱ ክርስቶስ ዝራኸቡ ልብን መላእ ሕይወትን የዕግብ። እቶም ንምድሓን ብኣኡ ዝፈቕዱን ንምድሓን ኢየሱስ ዝቕበሉ ካብ ሓጢኣትን ጓህን ካብ ውሳጣዊ ባዶነት ካብ ተነጽሎነት ናጻ ይወጹ። ምስ ኢየሱስ ወትሩ ሓሴት ትውለድ ዳግም ትውለድ። በዚሓዋርያዊ ምዕዳን ኣቢለ መላእ ምእመናን ክርስቲያንን ኣብ ዝቕጽሉ ዓመታት ከይዲ ቤተክርስቲያንን ክስዕቦ ናይ ዝግብኦ መገዲ ቀዳማይ ስድሪ ሓሴት ክኸውንን ብሓሴት ዝተሓትመ ክኸውን ንምንቕቓሕ እዩ (1) ቅድስ ኣቦና ብኸምዚ ዝበለ ሓሳብ ወንጌላዊ ሓሴት ሓዋርያዊ ምዕዳኖም ኣንቂሎም ንዅሉ ጸጋ ጥምቀት ዝተቐበለ ብሓድሽ ውዕዉዕ ስምዒትን ንቑሕነትን ናብ ካልኦት ናይ ኢየሱስ ፍቕሪ ነቲ ናይ እዋናዊ ዓለም ስግኣት ዝዀነን ዝኣምኑ እውን ከይተረፉ ከጓንፎም ዝኽእል ንሱ ኽኣ ትካዘን ውልቃውነንት ብምስናፍ (2) ከብጽሑ ጥንቑቕ ጻዋዒት የቕርቡ፡ ስለምንታይ ብዘይ ፋሲካ ኣብ ዓቢይ ጾም ብደውታ ዝነብሩ ዝመስሉ ክርስቲያን ስለ ዘለዉ እውን እዩ (6)፡ ናይ ሓደ ወንጌላዊ ልኡክ ወጅሂ መቓብር ክህልው ኣይግባእን (10)፡ ስለዚህ ካብ ሓደ ተራ ዕቃበ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ናብ ወንጌላዊ ልኡክነት ዘማእከለ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ምስግጋር የድሊ (15)።
ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ላለዋይ ተሓባባሪ ሓዋርያውያን መዋቕራት (ኵሪያ ሮማና) ሕዳሴ
ንዳማይ ርኽበት ነቲ ናይ ወንጌል ውዕዉዕነት ኣናስር ሓድሽ መገድን ምህዞኣዊ መንፈስ ዝዓሰሎ ስልቲ (11)፡ ካብዚ ነቒሎም ቅዱስ ኣቦና፥ ነቶም ናይ ወንጌል ብርሃን ዘድልዮም ኣብ ወሰናስን ከተማታትናን ህልውናን ኣብ ዝርከቡሉ ንምርኻብ ኵሉ ክርስቲያን ካብቲ ናይ ግሊ ምቾትን ጣዕምን ንኽወጽእ ድፍረት ክህልዎ ጻውዒት የቕርቡ። ኵላትና ነዚ ሓድሽ ምውጻእ ልኡካውነት ዝተጸዋዕና ኢና (20)፡ እዚ ማለት ከኣ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ንወንጌላዊ ልኡክነት ምልዋጥ እዩ፡ ካብ ልማዳውነት ምልቓቕ፡ ኩሉ ኣብቲ ዝነበሮን ከምቲ ዝነበሮን ኣብ ዝነበሮን ኣብ ምሕዳጉ ኣዘይምትራፍ ናብ ሓደ ቀጻሊ ወንጌላዊ ልኡክነ ኵነት ንኸነብል ዝድርኽ እዩ (25) ስለዚህ ኵሉ መዋቕር ቤተ ክርስቲያን ብዝያዳ ልኡካነ ወንጌል ክኸውን ዘብቕዕ መዋቕራዊ ሕዳሴ ኣገዳሲ እዩ (27)፡ ካብ ቁምስናታት ዝብገስ ሕዳሴ ምዃኑ ቅዱስ ኣቦና እንከተሓሳስቡ፥ ክሳብ ሕጂ ንሕዝቢ ቀረባ ብምዃን ክህብኦ ዝግብኤን ውጺት መታን ክዕተር (28)። ካልኦት ናይ ቤተ ክርስቲያን ጭቡጥ ኩነታት ንቤተ ክርስቲያን ሃብቲ እዩ፡ ይዅን ደኣ እምበር ምስቲ ናይ ከባብያዊት ቤተ ክርስቲያን ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ሜላዊ ኣካል፡ ናይ ምቅዳው ፍቓድ ዘለዎ ክኸውን ይግባእ (29)።
ምልዋጥ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥርስ
ስለዚህ ይብሉ ቅዱነቶም፥ እቲ ክትኮንዎ ይግብኣኵም ቢለ ጻውዒት ብምቕራብ እንከተሓሳስብ፡ ንናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮሳውነት ምልዋጥ እውን ክሓስብ ግድን እዩ። ስለምንታይ ነቲ ኢየሱስ ክርስቶ ክህቦ ናይ ዝደሊ ወንጌላውነት ትርጉሙ ንምርዳእን ምእዋንን ዘለዎ ሕጹጽ ኣድላይነት ንምስራጽ እዩ። ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ፥ “ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ነቲ ጴጥሮሳዊ ቀዳማዊነት ኣብ ምንባሩን ትግባሬኡን ነቲ ናይ ተልእኾኡ መንነት ብዘይ ምኽሓድ ንሓድሽ ኩነት (ንእዋናውነት) ክፉት ክኸውን ክድገፍ ኣለዎ” እንክብሉ ይሓቱ። ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን፥ እተን ጥንታውያን ከባቢኣውያን ኣቢያተ ክርስቲያን፡ ጳጳሳውያን ኣቢያተ ምኽርን፥ ዝተፈላለየን ፍርያም ኣስተዋጽኦ መታን ክውሕዝ ጉባእያውነት ብግብርን ብጭቡጥ ኣገባብ ክነብርዎ ይግባእ እንክብል ይትሓትት፡ ይኹን ደኣ እምበር እዚ ጻውዒት’ዚ ብዝተፈላለየ መገዲ ዝቐረበ ክነሱ ምሉእ ብሉእ ኣይተኸወነን። ስለምታይ ክሳብ ሕጂ ናይ ጳጳሳውያን ጉባኤታት ኣብቲ ዝምርሓሉ ወይ ዝመሓደረሉ ናይ ውሽጢ ስርዓተ (ሕጊ)ናይቲ እውነተይና ናይ ጠመቕ ወይ ስርወ እምነት ትምህርቲ ስልጣን ኣካል ዝተላግበ ምዃኑ ዝግለጽ ጠንቃውነት ወይ በዓል ቤታውነት ዝብል ጭቡጥ ግልጺ ብዝዀነ ኣገባብ ስለ ዘይተመልከተ እዩ፡ ስለዚህ ቀጥዒ ኣልቦ ዝዀነ ኣኽራሮ ማእከላውነት ነቲ ናይ ቤተ ክርስቲያን ሕይወትን ወንጌላዊ ልኡክነት ዝዀነ ሓይላ ኣክንዲ ዝድግፍ ዘተሓላልኽ ኰይኑ እዩ (32)።
ናይ እግዚኣብሔር ፍቕሪ ጽባቔ ምዅላዕ
ብዛዕባ ኣስፍሆተ ወንጌል እንክዛረቡ፡ ነቲ ዘየድሊ ዝተገማምዔን ቀጥዒ ዘይብሉ ዝተፈላለየ ጠመቓዊ ትምህርታት ዘቕርብን ወይ ብሓይሊ ብጻቕጠ ትረት ዝቐርብ ዓይነት ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ኣሊኻ ናብቲ ኣገዳሲ ዝኾነ ኵሉ ሓይልኻን ዓቕምኻን ኣወሃሂድካ ኣትኵሮ ምግባር (25)፡ በዚ መሰረት እቲ ዘገድስ ናይቲ ብኢየሱ ክርስቶስ ሞትን ትንሳኤን ዝተፈጸመ ናይ እግዚኣብሔ መደብ ምድሓን ፍቕሪ ውበት ምዅላዕ እዩ (36)፡ ብዙሕ ጊዜ ኣክንዲ ብዛዕባ ጸጋ ብዛዕባ ሕጊ ኣክንዲ ብዛዕባ ኢየሱስ ክርስቶስ ብዛዕባ ቤተ ክርስቲያን ኣክንዲ ቃል እግዚኣብሔር ብዛዕባ ር.ሊ.ጳ. ይዝረብ (38)፡ ነቶም ንጽለ ከውሒ ዝዀነ ጠመቕ ትምህርቲ ብዘይ ትሑት ደሃይን ወይ ሕብርታት ብምጥባቕ ምክልኻል ‘ኣብ ቤተ ክርስቲያን’ ወይ ዝተፈላለየ ፍልስፍናውን ቲዮሎጊያውን ሓዋርያዊ ግብረ ኖላውነታዊ ፍካሬ (ሕሳበት) ዝሓልሙ፡ ብመፈስ ቅዱስ ስኒት ክዓስሎም ብምኽባርን ብፍቕርን ገዛእ ርእሶም እተደኣ ፍቒዶም ቤተ ክርስቲያን ነቲ ሃብታም ዝዀነ ቃል ኣምላክ ብዝበለጸን ብግልጺ ኣብ ምቕራብ ንኽትዓብይ ምሓገዙ (40): ብዛዕባ ሕዳሴ እንከመልክቱ፡ ናይ ቤተ ክርስቲያን ልምድን ባህልን ምፍላጥ ከምዘድሊ ኣረጋጊጾም፡ እቲ ኣብ መሰረተ ወንጌል ዘይኰነ ኣብ ከይዲ ታሪኽ ዝጸንዔ ኩሉ ምርአይ ከፍርሓና የብሉን (43) እንክብሉ የተሓሳስቡ።
ናይ ቤተ ክርስቲያን መዓጹ ምርሃው
ቤተ ክርስቲያን ይብሉ ቅዱስ ኣቦና፥ ወትሩ መዓጹታ ዝተኸፍተ ቤተ እግዚኣብሔር ንኽትከውን እያ ዝተጸውዔት። ናይዚ ጸዋዕታ’ዚ ክፉት መዓጹ ጭቡጥ ምልክታ ድማ እታ ኣብ ኵሉ ስፍራ ዘላ መዓጹታ ዝተኸፍተ ቤተ ክርስቲያን እያ። መዓጹ ቅዱሳት ምስጢራት ብዝዀነ ይዅን ምኽንያት ክዕጸው የብሉን። ዝለዚህ ቅዱስ ቁርባን ናይ ቅዱሳት ምስጢራት ሕይወት ምሉእነት ዘቕውም እውን እንተዀነ ብልጫ ንፍጹማን ዘይኰነስ ነቶም ድኹማት ለዋህ ፈውስን ንድኹማት መግብን እዩ። እዚ እማነ’ዚ ኣብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ህልው ምግባር የድሊ። በዚ ምኽንያት’ዚ እቶም ዝተጸውዑ ነዚ ብጥንቃቔን ብትብዓትን ግምት ክህብዎ ይግብኣ። ብዙሕ ጊዜ ተቖጻጸርቲ ጸጋ እምበር ጸጋ ዘየጣጥሑ ኰይንና ንርከብ፡ ቤተ ክርስቲያን ግብሪ ዝኽፈለሉ ቤት ጽሕፈት ዘይኰነስ ቤት ኣቦ ንነፍሲ ወከፍ ምስቲ ኵሉ ድኻሙ እያ (47)። ነቲ ከም ሊቀ ጳጳሳትናይ ቦኖስ ኣይረስ እንከለዉ፥ ካብታ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሳ ጣዕምን ምቾትን ዝተዓጽወት ሕምምቲ ቤተ ክርስቲያን ካብ ገዛእ ርእሳ ብምውጻእ ብዙሕ ሓደጋ ዘጋጥማ ዝቖሰለትን ብዕዮ ምኽንያት እትረስሕ ናይ ጐደና ቤተ ክርስቲያን እመርጽ ዝብልዎ ዝነበረ ሓሳብ ደጊሞም፡ ኣብ ማእከል ስለ ዝዀነት እትሻቐልን ኣብ ናይ ገዛእ ርእሳ ቅጥዓዊ ኣገባባት ተዋሒጣ ኣብ ዕግርግር ዝተዓጽወት ቤተ ክርስቲያን ኣይደልን። ነቲ ጻድቓዊ ሕልናና ከሻቕለናን ከተሓሳስበና ዝግብኦ ነገር እንተሎ ብዘይ ዕርክነት ምስ ኢየሱስ ዝነብሩ ኣሕዋትና ምህላዎም እዩ (49)።
እዋናዊ ኤኮኖሚያዊ ስልቲ ነቶም ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ብቕዓትን ዓቕምን ዘይብሎም የጽንት
ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ብድሆታት እዋናዊ ዓለም እንክዛረቡ፥ ነቲ እዋናዊ ናይ ኤኮኖሚ ሜላ እንክኹንኑ፥ ካብ መሰረቱ ዘይቅኑዕ (ዘይፍትሓውን) እዩ (59)፡ እዚ ኤኮኖሚ’ዚ ዝቐትል እዩ። ናይ ብርቱዓትን ሓያላትን ሕጊ ዘኽብር፡ እቲ ብርቱዕ ነቲ ድኹም የበልዖ፡ እቲ እዋናዊ ሰብ ከም ውዳቕ ዝርእን ዝድርብይን ባህሊ ዝፈጠሮ ሓድሽ ነገር፥ ነቶም ዝተነጸሉ ዘይምዝምዝ እውን እንተዀነ ካብኡ ንላዕሊ ይነጽግን ከም ተረፍ መረፍን ውዳቕን ምሕሳብ ዝብል እዩ (53) ካልእ ዘይርአይ ሰላሕታዊ ሓድሽ ምልካዊ ኣውን ኣሎ ንሱ ኸኣ፡ ሳሕቲ እውን ምናባዊ (virtual) ዝዀነ ገንዘባዊ ምጽንጻንን ምግባረ ብልሽውና ዘለዓዕል ኢጎነታዊ ምጭብርባር ወይ ጉስያ ክፍሊት ቀረጽ ዘተኣታትው እዩ (56)። እዚ ናይ ቅዱስ ኣቦና ሰነድ ብኻልእ መዳይ እውን ኣብ ልዕሊ ናይ ሃይማኖት ነጻነት ዝፍነው መጥቃዕቲ፡ ሓድሽ ዓይነት ኣሳዶ ማሕበረ ክርስቲያን ኣብ ገለ ገለ ሃገራት ኣስጋኢ ጽልዕን ዓመጽን ዝፈጥር ኣብ ዘሰንብድ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። ኣብ ብዙሓት ቦታታት ዝተመዛበዐ ተደጋጋሚ ዝርጉሕ ብሸለልተይናነት ዝረአይ ተግባር ኰይኑ (60) ከምዘሎ የረድእ።
ድህረ ስልጣኔ ውልቃውነት ስድራ ቤታዊ ምትእስሳር የመዛብል
ስድራ ቤት ናይ ሕብረተሰብ ሕመረት እዩ ዝበሉ ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም፥ እዚ ሕመረት ሕብረተሰብ ዝዀነ ስድራ ቤት ጥልቂ ባህላዊ ቅልውላው ይነብር ኣሎ፡ ስለዚህ ምስጢረ ቃል ኪዳን (መርዓ)ዘለዎ ዓቢይ ኣበርክቶ (66) ኣረጋጊጾም። ድህረ ስልጣነ ውልቃውነትን ዓውሎማነን ስድራ ቤታዊ ምትእስሳር ዘመዛብልን ሓድሽ ዓይነት ናይ ሕይወት ኣገባብ ብልጫ ይህብ (67)።
ናይ ለውሃት (ሕያውነት) ሰውራ
እቲ ናይ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ኣገልግሎት መርሓ ግብሪ ብግልጺ እተቕርብ ዕለት 26 ሕዳር 2013 ዓ.ም. ንንባብ ዘብቅዕዎ ወንጌላዊ ሓሴት ሓዋርያዊ ምዕዳን ካብ ዘብርሆም ነጥብታት ሓደ እቲ ናይ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ኣካላት ዘጋጥሞም ወይ ከጓንፎም ዝኽእል ፈተና ዝምልከት ክኸውን እንከሎ፡ ብምኽንያት ናይ ፍትሓዊ ሓላፍነት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዓለም ከተበርክቶ ዝግብኣ ኣስተዋጽኦ ኣዚዩ ልዑልን ሰፊሕ እዩ። ብገለ ገለ ውሑዳት ኣባላት ቤተ ክርስቲያን እከይን ኣበሳን ዘስዕበልና ስቓይን ሓፍረትን፡ እዞም ኣባላት ቤተ ክርስቲያን ዝፈጸምዎ ከቢድ ሓጢኣት ግን ብዙሓት ክርስቲያን ስለ ፍቕሪ ሕይወቶም ዝህቡ ከረስዓና የብሉን (76)። ኣብቶም ኣብ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ተዋፊሮም ኣብ ዘገልግሉ ናይ ኣፍሆተ ወንጌል ልኡካን ዝጽልዩ እውን እንተዀኑ ኣብ ውልቃውነት ዝተማእከለ ክኸውን ዝከኣልን ናይ መንነት ቅልውላው ዘለዎምን እቲ ፋልማይ ዝነበረ ውዕዉዕ መንፈስ ክንክይን (78) ክረአይ ዝክእልን ኣብ ካልኦት እውን እቲ ክርስትያናዊ መንነቶም ከዛምድዎን ወይ ብምስጢር ክሕዝዎ ዝድርኾም ለጠቕተይናን ናይ ተናዓቕነት ስነ ኣእምሮኣዊ ጸቕጢ ዝኣመሰለ መንፈስ ክረአይ ዝከኣል እዩ (79)፡ እቲ ዓቢይ ስግኣት ከኣ ብደገ ክትርእዮ ኵሉ ከም ንቡር ዝቅጽል ዘምስል ግራጫ ተግባራውነት ዕለታዊ ሕይወት ቤተ ክርስቲያን ብሓቂ ክትርኦ እምነት ዕርቃኑ ዝወጻሉን ናብ ሓሳርነት ዘንቆልቅሎሉ ኵነት እዩ። በዚ መገዲ’ዚ ናይ መቓብራውነት ስነ ኣእምሮ ይስስን ቀስ እናበለ ናብ ናይ ቤተ መዘክር መምያነት ይቕየር (83)፡ ይኹን ደኣ እምበር ጸኒዕካ ንመኻናዊ ዘይትስፍውነት ገዛእ ርእስኻ ንሙርኽነት ዘይምሕዳግ እዩ (84)። ኣብቲ ናይ ሕብረተሰብ ምድረ በዳነት ዝረአይ ምጽማዕ ንእግዚኣብሔር ዘረጋግጹ ብዙሕ ምልክታ ኣሎ፡ ስለዚህ ሰብ ተስፋ፥ ዕትሮ ወይ ፍዮ ኰይኖም ንተቶም ዝጸምኡ ማይ ዘስትዩ ኰይንካ ምርኻብ ይግባእ (86)። ስለምንታይ ወልደ እግዚኣብሔር ኣብ ትስብእቱ ንናይ ለውሃት (ሕያውነት) ሰውራ ስለ ዝዕድመና (88)።
ካብ ዓለማውነታዊት ቤተ ክርስቲያን እግዚኣብሔር የድሕነና
ስለዚህ ቅዱስ ኣቦና ነቲ ብተምሳል ሃይማኖተይናነትን ማዕረ ማዕረ እውን ክሳብ ንቤተ ክርስቲያን ምፍቃር ዝመስል ይኹን ደኣ’ምበር ኣክንዲ ናይ እግዚኣብሔር ክብርን ሞጐስን ኣብ ሰብኣዊ ክብርን መጐስን ግላዊ ጥቕሚ ምንዳይ ዝሕባእ ዓለማውነታዊ መንፈሳውነት (93) ኰኒኖም፡ እዚ ዓለማውነታውነት’ዚ ብኽልተ መገዲ ይግለጽ፡ ብስሕበት ግኖስጢስነት ኣብ ገዛእ ርእሳዊ በዓል ቤታውነት (ባዕላዊ ደኣ’ምበር ግዳማዊ ወይ ፍጹም ሓቂ የልቦን ዚብል ፍልስፍናዊ ርእየት)ን ብሓድሽ ቀሳጥነታውነት፥ ኣብ ገዛእ ርእሱ ዝውከሰን ገዛእ ርእሱ ዘመልኩትን (ኣብ ኣነ መለኰታውነት) … እዚኣቶም ድማ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶን ሓይሊ ዚተኣማመኑን ገዛእ ርእሶም ልዕሊ ካልኦት ገይሮም ብዘንብሩን ብዝሓስቡን። ስለምታይ ነቕ ዘይብሉ ኣብ ዘየጠራጥር ኣሎና ቢሎም ዝሓስብዎ ኣብ ናይ ጥንቲ ካቶሊካውነት ጥራሕ ዝኣምኑ ስለ ዝዀኑ፡ ከም ሓቂ ኣብ ዝግምትዎ ጠመቕ ትምህርቲ ወይ ሕጊ ውሕስነቶም ዘንብሩ ኣብ ኣንነታዊ ምሩጽነትን ብሉጽነትን ኣብ ዝብል መላኽነትን ገዛ ርእሶም ዘውሕሱ ብምዃኖም። ኣክዲ ወንጌላውነት ንኻልኦት ዝትንትኑ ዝኸፋፍሉን ኣክንዲ ናብ ጸጋ ንምባል ዘኽእል ባይታ ዘመሻሽኡ ኣብ ምቁጽጻር ሓይሎም የባኽኑ (94)። ገሊኣቶም ከኣ ምኩሕ ጥንቃቔ ንሊጡርጊያን ንጠመቕ ትምህርትን ንናይ ቤተ ክርስቲያን ክብረት ጥራሕ ዝብሉ፡ ወንጌል ኣብ ሕዝበ እግዚኣብሔር ዝብል ጭቡጥ መጋበርያን ናይ ታሪኽ ጭቡጥ ድላይ ዘይተሓሳስቦም ኰይኖም ይርከቡ። ኣብ ገሊኣቶም እውን እቲ ዓለማውነታውነት መንፈሳውነት ኣብ ምሕደራዊ ተግባር ጥራሕ ዝግለጽ ይኸውን፡ ስለዚህ እቲ ቀንደይና ተጠቓሚ ሕዝበ እግዚኣብሔር ዘይኰነስ ቤተ ክርስቲያን ከም ውድብ እትረብሓሉ ይኸውን (95)። ደጋዊ ጽባቔ ዘለዎ፡ ግን ኣብ ምግባር ብልሽውና ዝተኣልከ። እግዚኣብሔር ካብታ ብመንፈሳውነትን ብሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ዝተኸዋወለ ናይ ዓለም መንፈሳውነት እትነብር ቤተ ክርስቲያን ይኽደነና (97)።
ኣብ ቤተ ክርስቲያን ንዓለማውያን ምእመናንን ደቀንስትዮን ቦታ ምሃብ
ኣብ ውሽጢ ሕዝበ እግዚኣብሔርን ኣብ ዝተፈላለዩ ማሕበረሰብ ክንደይ ውግኣትን ምስሕሓብን! ከምዘሎ ጠቒሶም፡ ቅርሕንት ምቅንናእን ኵሉ ኰኒኖም ገሊኣቶም … ኣክንዲ ብዙህነታዊ መልክዕ ዘለዋ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣካል ምሉእነታ ምዃን ዝብሉ ገዛእ ርእሶም ዝተፈልዩ ወይ ከኣ ፍሉያ ገይርም ናይ ዚሓስቡ ናይዚ ወይ ናይቲ ጉጅለ ኣካል ኢና ይብሉ (98)፡ ስለዚህ ይብሉ ቅዱስ ኣቦና፥ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ናይ ዓለማዊ ምእመን መንነትን ተልእኾን ግንዛቤ ምዕባይ ይግባእ። ከምዚ ምስ ዘይከውን ኣብ ዓበይቲ ውሳኔታት ዓለማውያን ምእመናን ኣብ ጠርዚ ዝሓድግ ሕሉፍ ፈሪሳውነት (ክህነታውነት) (102) ይፍጠር፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሕብረተሰብ እቲ እዚዩ ኣድላዪ ዝዀነ ግደ ደቀንስትዮ ኣፍልጦ ትህበሉ እያ፡ ይኹን ደኣ’ምበር ወሳኒ ዝዀነ ህላዌ ደቀንስትዮ ህልው ምግባር የድሊ። ኣብቲ ኣገደስቲ ውሳኔታት ዝመሓላለፈሉን ዝወሃበሉን ኣብ ቤተ ክርስቲያንን ከምኡ እውን ኣብ ማሕበረሰብኣውያን ተቕዋማትን ቅርጽታትን ህላዌ ደቀንስትዮ ምውሓስ የድሊ (103)፡ ሕጋዊ ናይ ደቀንስትዮ መሰል ምፍዳይ የድሊ። ብቐሊሉ ብኣፍኣውነት ክታለል ዘይግብኦ ሕጋዊ መሰል እዩ። ክህነት ከም ምልክት እቲ ኣብ ቅዱስ ቁርባን ገዛእ ርእሱ ዝህብ መርዓዊ ክርስቶስ ንደቀተባዕትዮ ዝተዓቀበ እዩ። ስለዚህ እዚ ኣብ ሕቶ ዘይኣትው ጉዳይ እዩ። ይዅን ደኣ እምበር እቲ ቅዱስ ምስጢራዊ መዝነት ምስ ወናኒ ስልጣን ክተኻኸል እንከሎ ናይ ግጭት ምኽንያት ይኸውን። ኣብ ቤተ ክርስቲያን ተግባር ወይ ዕማም ገሊኣቶም ኣብ ልዕሊ ካልኦት ራእሲ ናይ ምዃን መሰል ኣየውህብን እዩ። ብጭቡጥ ሓንቲ ሰበይቲ፡ ንሳ ኸኣ ማርያም ካብ ጳጳሳት ንላዕልን ኣዚያ ኣገዳሲትን እያ (104)። ኣስዒቦም ቅዱስ ኣቦና መንእሰይ ወለዶ ልዑል ተዋሳእነት (106) ክህልዎ ከምዝግባእ እንከተሓሳስቡ፡ ዋሕዲ ክህነታውን ገዳማውን ጸዋዕታ ዝርአየሉ ማሕበረሰብ ብዙሕ ጊዜ ምስቲ ኣብኡ ዘሎ ኣልቦ ውዕዉዕ ሓዋርያውነት ዝተተሓሓዘ እዩ። ይኹን ደኣ እምበር ዋሕዲ ጸዋዕታ ኣሎ ቢልካ ኣቢያተ ዘርአ ክህነት ብተመሃሮ ንምምላእ በዝን ብኻልእ ብዝዀነ ይዅን ዓይነት ምኽንያት ምቕባልን ብፍላይ ከኣ እቲ ንተመሃራይ ዘርአ ክህነት እተቕበሎ ኣብ ምፍቃርን ምፍቓርን ዘይምትእማን ዘለዎን ወይ ከኣ ህርፋን ስልጣንን ሰብኣዊ ክብርን ውዳሴን ወይ ኤኮኖሚያዊ ምሾት ዝደልይ ከይከውን (107) ምጥንቃቕ።
ውጅሂ ቤተ ክርስቲያን ብዙሕ ቅርጺ ዘለዎ እዩ
ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ባህሊ ብወንጌል ምስባኽን ዝብል ወንጌል ኣብ ባህል ምስራጽ ዝብል ነጥቢ ኣማእኪሎም፥ ክርስትና ከም ሓደ እንኰ ናይ ባህሊ ኣርኣያ ዘቕርብ ኣይኰነን፡ ቤተ ክርስቲያን ሓቀይና ካቶሊካውነት እትገልጾ ናይቲ ብዙህነት ጽባቄ ወጅሃ ብምቕራብ እዩ (116)፡ ክርስትና እንኰኣዊ ባህሊ ወይ ተደጋጋሚ ሓደኣዊ ገጽ ጌርካ ምሕሳብ ነቲ ናይ ትስብእት ኣመክንዮ (ስነ መጐት) ፍትሒ ዘይምሃብ ወይ ዘይምኽባር እዩ ዝኸውን (117)፡ ቢሎም እቲ ሕዝባዊ መፍነሳውነት ዘለዎ ኣስፍሆተ ወንጌላዊ ሓይሊ (122) ኣጽኒዖም የተሓሳስቡ። ነዚ ናይ ልኡክነት ሓይሊ ክንድርቶ ድዩ ወይ ክንቆጻጸሮ ኣይግባእን (124)፡ ናይ ቲዮሊጊያ ሊቃውንቲ ዘለዎም ፍሉይ ተውህቦን ዘካይድዎ ቲዮሎጊያዊ ስነ ምርምር እንከተባብዑ፡ ኣተሓሒዞም ግና ናይ ቤተ ክርስቲያንን ብቤተ ክርስቲያን እቲ ናይ ቲዮሎጊያው ፍጻሜ እውን ዝዀነ ኣስፍሆተ ወንጌላውነት ተልእኾ ግብኡን ልባውን ኣፍልጦ ዝህብ ክኸውን እምበር ብናይ ጠረጴዛ ቲዮሎጊያውነት ዝረውይ ኣይኹን (133) እንክብሉ የተሓሳስቡ።
ስብከት፡ ልቢ ከወዓውዕ ዝኽእል ቃል ናይ ምቕራብ ኣፍልጦ
ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ስብከት እንክዛረቡ፡ ጥንቅቑን ርጡብን ኣብ ኣቀራርባኡ ክኸውን ዝብል ዝቐርብ ጥርዓንን ቅረታን ሰሚዕና ከምዘይሰማዕና ምዃን ኣይግባእን (135)፡ ቢሎም ቅድሚ ዅሉ እቲ ዝሰብኽ እቲ ብርቱዕ ንግዚኣብሔር ዘለዎ ሃረርታን ምድላይ ኣበይ ከምዘሎ ፈልዩ ከለልይ መታን፡ ናይቲ ዝርከበሉ ማሕበረሰብ ልቢ ዝፈልጥ ክኸውን ይግባእ(137)፡ ስብከት ናይ መዘናግዒ ትርኢት ክኸውን የብሉን፡ ዓውደ መጽናዕትን ክፍለ ትምህርቲ መታን ከይመስል ከኣ ሓጺርን ትክኽለይናን ክኸውን ኣለዎ (138)፡ ናብ ግብረ ገባውነት ናብ ግብረ ኣይትግበር ዝብል ትእዛዝ ተመሲሉ ወይ ብጠመቓዊ ትምህርቲ ንምምላእ ዘይኰነስ ልቢ ዘወዓውዕን ዘንድድን ቃል ኣፍልጦ ክህልወካ ይግብእ (142)፡ ስብከት ምስንዳው ኣገዳስን ዓብይን ሓላፍነት ብምዃኑ፡ ካልእ ስራሕ ይጽንሓለይ ቢልካ እውን ነዊሕ ናይ መጽናዕትን ኣስተንትኖን ጸሎትን ጊዜኻ እትስውኣሉ ክኸውን ኣለዎ። ዘይተሰናደወ ስብከት መንፈሳዊ ኣይኰነን። ከምእዉ እውን ንዝተቐበልካዮ ናይ መንፈስ ቅዱስ ህያባት ዘይምኽባር እዩ ዝኸውን (157)። እቲ ካልእ ኣገዳስነት ዘለዎ ጉዳይ ከኣ፡ እወታዊ ቃላት ምጥቃም ዝብል እዩ። ካብቲ ክግበር ዘይብሉ እናበልካ ካብ ምትንታን እቲ ብዝበለጸ ክንገብሮ እንኽእል ምሕባር የድሊ፡ እወታዊ ስብከት ተስፋ የቕርብ፡ ናብ መጻኢ የመስርቕ፡ ናይ ኣሉታውነት ምቑሕ ካብ ምዃን የድሕን (159)።
እቲ Kerygma-ብስራት፡ ኢየሱስ የፍቅረካ ንኸድሓንካ ሕይወቱ ኣወፈየ
ኣብ ትምህርተ ክርስቶስ ቃል ብስራት ዓቢይ ግደ ኣለዎ፡ ኣብቲ መምህር ትምህርተ ክርስቶስ ቀዳምነት ክህልዎ ዝግባኦ ቃል ኢየሱስ ክርስቶስ የፍቅረካ እዩ። ንምድሓንካ ሕይወቱ ኣወፈየ። ሎምን ሕጂን ንኸብርሃልካን ንኸበርትዓካን ናጻ ንኸውጽኣካን ኣብ ጐድንኻ ወትሩ ህያው እዩ (164)፡ ነቲ ብስራት ሓንጐፋይ ቢልካ ንምቕባል ዝድግፉ ቅድመ ኵነታት፡ ቅርበትን ንዘተ ክፉት ምዃንን ትዕግስትን ዘይዅንን ልባዊ ኣቀባብላ (165) ዝብሉ ምዃኖም ዝገለጹ ቅዱስነቶም ናይ ምስናይ ጥበብ እንክሕብሩ፥ ኵሉ ኣብ ቅድሚ እቲ ናይ ካልእ ቅዱስን ዝተባርከብ መሬት ኣሳእን ምውጻእን፡ ብኣኽብሮትን ቡቕባቔ ብዝተመልኦን ጥዑይን ናጻን ኣብ ሕይወት ክርስትና ከዕብይ ዘኽእል ጥማተን የድሊ (169)።
ድኻን ንድኻታትን ዝዀነት ቤተ ክርስቲያን
ኣብ መንጐ ኣስፍሆተ ወንጌልን ሰብኣውነት ምንቕቓሕን ዘሎ ውስጥ ተላግቦ (178) ኣንክሕብሩ፡ ናይ ጓሶት መሰልን ክብርን ጠቒሶም፡ ብዛዕባ ኣብቲ ኩሉ ናይ ሰብኣዊ ሕይወት ዝምልከት ጉዳይ ርእይቶኦም ክህቡን፡ እዚ ኸኣ ኣስፍሆተ ወንጌል ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብኣዊ ፍጡር ኵለንተናውነት ምንቕቓሕ ዝሓትትን ዝኣመተን እዩ፡ ሃይማኖት ነፍሲ ናብ ሰማያዊ ቤት ዘሰናድው ኣብ ናይ ግሊ ምሕዳር ክውሰን ኣለዎ ቢልካ ምርግጋጽ ዘይከኣል እዩ (128)፡ሃይማኖት ኣብ ግሊ ውሳጣዊ ምስጢር ሰብ ዝተላግበ ጥራሕ እዩ ስለዚህ ኣብ ማሕብራውን ብሔራውን ሕይወት ምንም ዓይነት ጽልዋ ዘይብሉ ይኹን እንክብል ማንም ንሃይማኖት በስገዳድ ክሓትት ኣይከኣሎን እዩ። ሓቀይና እምነት ምሾታውን ውልቃውነታውን ዘይኰነስ ዓለም ምልዋጥ ዝብል ዓሚዩቕ ድላይ ዝኣመተ እዩ። ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ጠቒሶም፥ ቤተ ክርስቲያን ኣብቲ ንፍትሒ ኣብ ዝግበር ቃልሲ ርሒቓ ኣብ ጠርዚ እትርከብ ክትከውን ኣይግብእን (138)። ምስ በሉ፥ ነፍሲ ወከፍ ክርስቲያንን ማሕብረሰብን ንድኻታት ናጽነትን ስለ ድኻታት ዘነቓቕሕ ናይ እግዚኣብሔር መጋበርያ ክኸውን ዝተጸውዐ እዩ (187)፡ ገለ ገለ እዋን ናይቶም ድኻታት’ዛ መሬት ኣውያት ጽን ንምባል ጥራሕ ክኸውን ይኽእል … ስለምንታይ ሰላም ኣብ ምኽባር ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ጥራሕ ኣይኰነን ዝሕነጽ፡ ኣብ ናይ ሕዝብታት መሰልን ክብርን እውን እዩ ዝሕነጽ። ኣብ ገለ ገለ እዋን እቲ ዘሕዝን ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ንናይ ውልቃዊ መሰልን ክብርን ወይ ናይ ሃብታማት መሰልን ክብርን ብዝያዳ ንምዕባይን ንምኽራርን መጋበርያ ክኸውን ዝክኣል እዩ (190)፡ ቅዱስ ኣቦና ነቲ ሃብትን መኽሰብ ብትክክል ንኹሉ ዘይምብጻሕ ተግባር (191) ኮኒኖም፡ ስለዚህ፥ ዝረኣዩ ወይ ዝፍጠሩ ጌጋታት ጠመቕ ትምህርቲ (ዓንቀጸ እምነት ትምህርቲ) ጥራሕ ከተሓሳስበና የብሉን፡ በንጻሩ ነቲ ብሩሃዊ ናይ ሕይወትን ጥበብን ጉዕዞ እሙናት ምዃን የድሊ፡ ስለምታይ ብዙሕ እዋን ኣብ ቅድሚ እቲ ኣብ ዓለም ዝረአይ ብሱቕታ ክሕለፍ ዘይግብኦ ኢፍትሓውነትን ነቶም ነዚ ኢፍትሓውነት ብስርዓተ መንግስቶም ዝዕቅብዎ ልሙሳት ናይ ፖለቲካ መንግስታት ንጡፍ ተቓውሞ ዘየቕርቡ በዚ ተግባሮም’ዚ ናይቲ ክስተት ኢፍትሓውነት ከም ተሓባበርትን ተሓተትን ክሕሰቡ ዝኽእሉ ተኸላኸልቲ ጠመቕ ትምህርቲ (194) እናሓሰቡ ኣብዚ ኵነት’ዚ ክርሳዕን ሸለል ክበሃልን ዘይግብኦ እትነሎ፡ ነቶም ሕብረተሰብ ከም ውዳቕ ዝሓስቦምን ዝነጽጐምን ኣብ ሓሳርን መከራን ዝርከቡ ክፍሊ ሕብረተሰብ ምሕራይ፡ ኣማራጺ ዘይኰነስ ግዴታ ምዃኑ ዝሕብር ምልክት ክዝንጋዕ የብሉን (195)፡ኣብ ቤተ ክርስቲያን ምርጫ ንድኻታት ቅድሚ ባህላውን ስነ ማሕበራውን ፖለቲካውን ፍልስፍናውን ምዃኑ ኣካል ቲዮሎጊያ እዩ። ምእንቲ’ዚ ድኻ ንድኻታት ዝዀነት ቤተ ክርስቲያን ክትህልወና እሓትት፡ ድኻታት ብዙሕ ዝምህሩና ነገር ኣልዎም (198)፡ምስ በሉ ኸኣ ቀጺሎም፥ እቲ ኣዚዩ ዝኸፍእን መሪር ኣድልዎን ኣብ ልዕሊ ድኻታት ዝፍጸም ተግባር፡ መንፈሳዊ ትኵረት ዘይምግባር (200) ማለት እዩ እንብሉ የረጋግጹ። እቲ ናይ ድኻታት ጸገም ካብ ሱር መሰረቱ መፍትሒ እንተድኣ ዘይረኸበ … ናይ ዓለም ሽግር ጠሩሹ ኣይክፍታሕን እዩ፡ ብርግጽ ምንም ዓይነት ሽግር ምፍታሕ ዘይከኣል እዩ ዝኸውን (200) ይብሉ።
ናይ ፖለቲካ ኣካላት ሓልዮን ክንክንን ንድዅማት ይሃልዎም
ፖሊቲካ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣዚዩ ይሓስርን ይናሸውን እውን እንተሃለወ፡ ልዑልን ክቡርን መግለጺ ሓልዮትን ናይ ሓባር ጥቕሚ ንምርጋጽ ክትዓዩ ዝብል ጸዋዕታ እዩ፡ እንክብሉ ዘረድኡ ቅዱስ ኣቦና፥ ሕብረተሰብን ሕዝብን ናይ ድኻታት ሕይወትን ብልቢ ዝኸናኸኑ ናይ ፖለቲካ ኣካላት ጐይታ ክዕድለና እጽልይ (205)፡ ናይቶም ትሑታትን ድኻታትን ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ብቕዓትን ዓቅምን ዘይብሎም፥ ግዳም ሓደርን ኣደዳ ወልፊ ዕጸ ፋርስን ዝዀኑን ስደተይናታትን ተመዛበልትን ቀዳሞት ተወለድቲ ዜጋታትን እቶም ብዙሕ ጊዜ ንገዛእ ርርእሶም ዝሕደጉን ዝተረስዑን ኣረጋውያንን ምክንኻን ግዴታ ምዃኑ ሓቢሮም፡ ብዛዕባ ስደተይናታት ኣመልኪቶም እውን፥ ሃገራት ኣክንዲ ናይ ከባብያዊ መንነትን ባህል ከይተሓናፈጽን ካብ ዝብል ፍርሒ ተላቒቐን ንልግስና ክፉታት ክዀናን፡ ባህላዊ ጽማሬ ናይ ምፍጣር ብቕዓት ክህልወን አተባብዕ (210)። ብዛዕባ እቶም ብዝተፈላለዩ ናይ ገበን ጉጅለታት ዝሽየጡን ዝልወጡን ጉእዛን ተገይሮም ዝሕሰቡ ንሓድሽ ዓይነት ጊልያነት ዝዳረጉ ዜጋታት እናሓሰቡ፥ ብዙሓት ርእዮም ከምዘይረኣዩ ብምዃን ብሱቕታ ዝርአዩ ኵሎም ብተዘዋዋሪ መገዲ ተሓተቲ ዘብሎም ኣእዳዎም ብደም ዘጨቅው ኣብ ከተማታትና ዝተተኽለ ዘሰንብድ ተግባር (211) ምዃኑ እውን ሓቢሮም፡ ደቀንስትዮ ተነጺለን ክሳቐያን ንዓመጽ ዝዳረጋ ናይዚ ጸያፍ ተግባር ዝያዳ ዒላማ እየን (212) ይብሉ።
ገና ናይ ዘይተወልዱ ሕጻናት ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ምኽባር፥ ጽንሲ ምንጻል ምዕባለ ኣይኰነን
ካብቶም ቤተ ክርስቲያን ከም ምሩጻታ እትጣበቐሎምን እትሓልየሎምን ውሽጢ እቶም ገና ዘይተወልዱ ንጹሓን ገና ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ብቕዓትን ዓቕምንዝ ዘይብሎም ሰብኣዊ መሰሎምን ክብሮምን ዝከሓዶም ድላይካ ክትፍጽመሎም ከም እትኽእል ገይርካ እትሓስቦም ክሳብ ምምንዛዕ ሕይወቶምን ምንጻሎምን ተተሓሒዙ እውን እዚ ምንጻል’ዚ ማንም ክኽልክሎ ዘይኽእል ክኸውን መታን ሕጋውነት ንምባስ ዝፍተን ነዚ ሓደጋ ዝተቓልዑ ሕጻናት እውን ዘጠቓልል እዩ (213)። ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ዝምልከት ቤተ ክርስቲያን ዘለዋ ኣመለኻኽታ ክትቕይር ቢልካ ዘይሕሰብ እዩ፡ ብዛዕባ እዚ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣመለኻኽታ ቅኑዕን ግልጽን ክኸውን እደልይ፡ እዚ ጉዳይ’ዚ ንምንም ዓይነት ሕዳሴ ኰነ ምእዋን ንዝብል ኣመለኻኽታ ክዳረግ ዘይኽእል ውሳኔ እዩ። ሕይወት ብምንጻል ሽግራት ምፍታሕ ምዕባለ ኣይኰነን፡ ኰይኑ ግና ኣብ ከቢድ ሽግር ዝርከባ ብዙሓት ጽንሲ ምንጻል ከም ሕጹጽን ቁልጡፍን መፍትሒ ተባሂሉ ዝቐርበለን ደቀንስትዮ ካብቲ ዘጓንፈን ሓደጋ ንኽላቐቓ ብዙሕ ዘይምጽዓርና ሓቂ እዩ (214) ቢሎም ኣተሓሒዞም ዕቃበን ምክንኻንን ንዅሉ ፍጥረት ኣገዳሲ ምዃኑ ገሊጾም፡ ኣብዚ መዳይ’ዚ ንዅሉ ጽውዒት እንከቕርቡ፥ ንኡሳን ኣብ ፍቕሪ እግዚኣብሔር ግና ብርቱዓትን ዓበይትን ዝዀኑ ከም ቅዱስ ፍራንቸስኮ ዘኣሲዚ ዝኣመሰሉ ቅዱሳት፡ ኩሉ ክርስቲያን ተኣፋፍነት ሕዝብን ናይቲ እንነብረሉ ዓለምን ክከናኸን ዝተጸውዐ እዩ (216)።
ነቢያዊ ድምጺ ምእንቲ ሰላም
ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ሰላም ተገዲሶም እንክዛረቡ፥ ገሊኣቶም ውልቃዊ ረብሓን ሓለፋን ክነጽጉ ዘይደልዩ ኮይኖም ድኻታት ንምዕባስ ተሓቂኑ ናይ ሓሶት ዕርቂ ንምኽዋን ኣብ ዝድለየሉ ዘሎ ኣዋን ነቢያዊ ድምጺ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ (218)፡ ኣብ ሰላምን ፍትሕን ሕውነትን ዝቖመ ሕብረተሰብ ንምሕናጽ ኣርባዕተ መሰረታውያን አገባብ አድላዪ ምዃኑ (221) እንክሕብሩ፥ ጊዜ ኣዚዩ ካብ ቦታ ልዑል እዩ ማለት ቅልጡፍ ውጻኢት ንምዕታር ኣመና ድልየት ከየሕደርካ ንነዊሕ ጠሚትካ ምዕያይ (222)፡ ሓድነት ኣብ ልዕሊ ግጭትን ዓመጽን ክነግስ (226) ማለት ተጻባእቲ ሓድሽ ሕይወት ክፈጥር ናብ ዝኽእል ሓድነት ኣብ ብዙህነት - ቀጥዓዊ መልክዕ ንምርግጋግጋጽ ብሓባር ምዕያይ ማለት እዩ (228)፡ ሓቅነት ወይ ጭቡጥነት ካብ ኣመክንዮ ንላዕሊ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ (231)፡ እዚ ማለት ከኣ ፖሊቲካን እምነትን ናብ ጣቋ መደረ ከይቕየር ምእጋድ ማለት እዩ (232)፡ ምሉእነት ካብ ጒዚነት (ክፋልነት) ይልዕል፡ እዚ ማለት ከኣ ዓውሎማውነትን ክልላውነት ኣብ ሓደ ምጥርናፍ ማለት እዩ (234)።
ተዛታይት ቤተ ክርስቲያን
ኣስፍሆተ ወንጌል ንገዛእ ርእሱ ናይ ዘተ ጉዕዞ ይሓትት፡ እዚ ኸኣ ቤተ ክርስቲያን ምስ ኩሉ ፖለቲካውን ማሕበራውን ባህላውን መዳያት ንኽትተሓባበር ክፍትቲ ክትከውን የብቅዓ (238)፡ ናይ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ናይ ሓባር ዘተ ካብ ኣፍሆተ ወንጌል ዘይንጸል ሓቅነት እዩ፡ ንሓድ ሕዳዊ ዕብየትን ምዕባለን ዝድግፍ እይ፡ ሓደ ካብቲ ሓደ ክንደይ ነገር ክመሃር ይኽእል። ንኣብነት ምስ ኦርቶዶክሳውያን ኣሕዋት ኣብ እንገብሮ ዘተ፡ ንሕና ካቶሊካያን ካብኣቶም ብዛዕባ ኤጲስ ቆጶሳዊ ጉባእያውነትን ሲኖዶሳውነትን ትርጉም ንመሃር (246)፡ ምስ ደቂ እስራኤል ዘተን ምሕዝነትን ንናይ ኢየሱስ ሓዋርያት ሕይወታዊ ክፍሊ እዩ (248)፡ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ዝካየድ ናይ ሓባር ዘተ ብንጹር መንነትን ሓሴትን ክምራሕ ኣለዎ፡ እዚ ኽአ ንሰላም ኣብ ዓለም ኣገዳሲ ኵነት እዩ። ይዅን ደኣ እምበር ዘተ ንተልእኾ ኣስፍሆተ ወንጌል ዘይክውል ክኸውን ኣለዎ (250-251)፡ ኣብዚ እዋናዊ ዘመን’ዚ ርክብ ምስ ምእመናን ሃይማኖት ምስልምና ዓቢይ ኣገዳሲነት ዘለዎ ተግባር እዩ (252)፡ ቅዱስ ኣቦና ብትሕትና እተን ካብ ጥንቲ ጀሚረን ናይ ሃይማኖት ምስልምና ባህላውያን ሃገራት ነቲ ኣብ ምዕራብ ሃገራት ሰዓብቲ ሃይማኖት ምስልምና ዝርኽብዎ ሃይማኖቶም ብነጻነት ናይ ምንባሮም ዕድል፡ ኣብ ከባቢኦም ንናይ ክርስቲያን ክፍሊ ሕብረተሰብ ናይ ሃይማኖት ናጽነት ክውሕስ ይግብኦ፡ ኣብ ቅድሚ እቲ ዓመጽ ዝተመልኦ ኣኽራርነታዊ ፍጻሜታት ንሓፈሻዊ ጽልኣት መንቀሊ ምኽንያት ከይከውን ምጥንቃቕ የድሊ። ስለምንታይ እቲ ሓቀይና ሃይማኖት ምስልምናን እቲ ትኽክለይና ትንታኔ ቁርዓንን ንዝዀነ ይዅን ዓይነት ዓመጽ ዝቃወም ስለ ዝዀነ (253)፡ ነቶም ኣግኖስቲካውያንን ወይ ነቶም ኢኣማንያን ንምኽባር ብዝብል ሃይማኖት ኣብ ዓውዲ ውልቃውነት ኵነት ንኽተርፍ ምፍታንን ናይቶም ናይ ብዙሃን ምእመናን እማኔታትን ወይ ከኣ ሃይማኖታዊ ባህልታት ዘለዎ ሃብትታት ዕሽሽ ንምባል ምኽንያት ክኸውን ኣይግባእን (255)፡ በዚ መሰረት’ዚ ድማ፥ ኣብ መንጐ ኣመንትን ኢኣምንያንን ዘተን ቃል ኪዳንን ኣገዳስነት ዘለዎ ምዃኑ ኣጽኒዖም የተሓሳስቡ )257)።
ንናይ መንፈስ ቅዱስ ተግባር ክፉታት ልኡካነ ወንጌል
ቅዱስ ኣቦና ነታ ናይ ቅዱስ ጴጥሮሳዊ ኣግልግሎቶም ዝስዕቦ መርሓ ግብሪ ብጥልቂ ዝሕብር ወንጌል ሓሴት እተሰምየ ሓዋርያዊ ምዕዳን ደምዳሚ ዓንቀጽ፥ ልኡካነ ወንጌል ምስ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ዝብል ቅዉም ሓሳብ ዘማከለ ገይሮም፡ ልኡካነ ወንጌል ከይፈርሑ ነቲ ብሓይሊ ናይ ወንጌል ሕዳሴ ብትብዓት parresia - ብዘይ ፍርሒ ሓቂ ኣብ ምብሳር፡ ዓው ብዝበለ ድምጽን ኣብ ኵሉ ጊዜን ስፍራን ብዘይ-ምምስሳል ብምቕራብ ዘብቅዕ ሓይሊ ንዘስርጽ መንፈስ ቅዱስ ተግባር ክፉታት ክዀኑ (259) የተሓሳስቡ፥ እዚ ማለት ጸላይን ዓያይን ልኡካነ ወንጌላውነት ዝብል እዩ (262) እዚ ኸኣ ተልእኾ፥ ንኢየሱስ ምፍቃርን፡ ተተሓሒዙ ከኣ ንሕዝቢ ምፍቃርን (268) ማለት እዩ። ኢየሱስ ናይ ሕዝቢ ስቓይን ሓሳርን ክንትንክፍ ይደልየና። ናይ ካልኦት ዝሳቐይ ኣካል ክንትንክፍ ይደልየና (270) ምስ ዓለም ዝህልወና ዘተ ብትኽክል ናይቲ ዘሎና ተስፋ ኣመክንዮ እነቕርበሉ ክኸውን ይዕድሙና፡ እዚ ኸኣ ከም ጸላእቲ ኢድና ከነጠንቍርን ክንኩንን ኣይኰነን (271)፡ ልኡካነ ወንጌል ምዃን ናይ ብጻዩ ሰናይነት ምድላይን ናይ ካልኦት ሓጐስ ምድላይን ይሓትት (272)፡ ንሓደ ሰብ ጥራሕ እውን ይዅን ሰናይ ክንነብር ዝሕግዝ እንተድኣ ኰይነ እዚ ንገዛእ ርእሱ ሕይወተይ ንምውፋይ እዅል መርትዖ እዩ (274)፡ ስለዚህ ቅዱስ ኣቦና፥ ኣብ ቅድሚ ዘይተዓዋትነትን ወይ ከኣ ዘዕግብ ውጽኢት እውን ኣይረኸብ፡ ፍርያምነት ቡዝሕ ጊዜ ዘይረአይ ብኣሃዝ ቆጺርካ እትዝርዝሮ እውን ስለ ዘይኰነ ገዛእ ርእስና ከም ህያውብ ምቕራብ ኣገዳሲ ምዃኑ ጥራሕ ምፍላጥ እዅል እዩ (279) እንክብሉ የተባብዑ፡ ቅዱስነቶም ነቲ ሓዋርያዊ ምዕዳን፥ ንኣማላድነት እታ ናይ ኣስፍሆተ ወንጌል ኣደ ዝዀነት ማርያም ብምጽላይ፥ ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣገልግሎት ኣፍሆተ ወንጌል ማርያማዊ ኣገባብ ይሃሉ፡ ስለምንታይ፡ ኣብ ዝዀነ ይዅን እዋን ንማርያም ክንጥምት እንከሎና፡ ኣብ ናይ ሓልዮትን ምፍቃርን ሰውራ ዘሎ ብርቱዕ ሓይሊንኣምን (288) እንክብሉ የጠቓልሉ።


c: text/html

text:
ብምሕድራ ዓቕሚ ሰብ ባይታ ዘቢጡ ዝርከብ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣቐዲሙ ብረት ንዝዕጠቖም ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታት ናብ ማእቶታዊ ንጥፈታት ከዋፍሮም መዲቡ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
እቶም ብምምሕዳራት ተወዲቦም ናብ ዝተፈላለየ ዞባታት ክወርዱ ምዃኖም ዝተሓበሮም ዜጋታት፣ ኣብ ምህናጽ ዲጋን ከትርታትን፣ ኣብ ናይ ምህርቲ እዋናት ድማ ኣብ ጻህያይን ዓጺድን ንምውፋሮም ተወጢኑ ምህላዉ ተፈሊጡ።
ዛጊት ተረኺቡ ብዘሎ ሓበሬታ ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ልዕሊ ሚእቲ ዜጋታት ብምምሕዳርት ተመሪጾም ኣብ ዞባ ደቡብ ገርገራ ኣብ ዝርከብ ዲጋ ንምህናጽ ተዋፊሮም ኣለዉ።
ሚኒስትሪታት’ውን ካብ ዘለዉወን ሰራሕተኛታት ብጉጅለ እናፈላለያ ኣባላተን ናብዚ ማእቶታዊ ንጥፈታት ክልእካ ምዃነን ይንገር።
ሰራሕተኛታት ሚኒስተሪታት ናይ ብሕቲ ትካላትን ዝርከብዎም ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታት ብረት ድሕሪ ምዕጣቖም፣ መባእታዊ ወትሃደራዊ ስልጠና ወሲዶም፣ ቀትርን ለይትን በብእብረ ኣብ ሓለዋ ዝተፈላለያ ትካላት ተዋፊሮም ከምዘለው በብእዋኑ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣልፋ ናይ መንሽሮ ጡብ ሕሙማት ሓገዝ ወሃቢ ትካል ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ወርሒ ጥቅምቲ ኣብ ከባቢ ዋሽንግተን ዲሲ፡ ቨርጂንያን ሜሪላንድን ዝርኸቡ ኤርትራዊያንን ኢትዮጵያዊያን ብምትእኽካብ ናይ ሓጺር ርሕቀት ናይ ጉያ ውድድርን ጉዕዞ እግሪ ብምኽያድን ገንዘብ የተአኻኽብ። ኣብዚ አጋጣሚ ዝተአኸበ ገንዘብ ድማ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝርኸቡ ናይ መንሽሮ ጡብ ሕሙማት ኣገልግሎት ጥዕና ኽረኽቡ ነቲ ሕማም ንምሕኻም ንምኽልኻልን ዘገልግሉ መሳርሕታትን ናብተን ሃገራት ንምልኣኽ ይውዕል። ብተወሳኺ ኣፍልጦ’ቲ ሕማም ኣብ ዓለም ንምዝርጋሕ’ውን ይሰርሕ።
ኣብ መፋርቕ ወርሒ ጥቅምቲ እዚ ትካል ዘዳለዎ ናይ 5 ኪ.ሜ ጉያ ውድድር ኣብ ክፍለ ግዝኣት ቨርጂንያ ተኻይዱ። ኣብዚ ውድድር ኣስታት 250 ዝኾኑ ሰባት ተረኺቦም። መብዛሕትኦም ኤርትራዊያንን ኢትዮጵያዊያን እንተኾኑ ካልኦት ዜጋታት’ውን ንፈተውትን ቤተሰብ ሕሙማት መንሽሮ ጡብ ዘለዎም ድጋፍ ንምግላጽ ኣብቲ አጋጣሚ ተሳቲፎም’ዮም። እዚ ትካል ምሳሌ ብዝብል መሪሕ ቃል ነዚ ተበግሶ ከምዘካይድ’ውን አካያዲን መስራቲት እቲ ትካልን የረድኣ።
መስራቲትን አካይዲትን ኣልፋ ናይ መንሽሮ ጡብ ሕሙማን ሓገዝ ወሃቢ ትካል ወ/ሮ ቬሮኒካ ሙሴ ብዛዕባ ዕላማ’ቲ ትካል ክሳብ ሕጂ ዝተጎናጸፎን ከምዚ ክብላ የረደኣ።
“እዚ ሎሚ ዓመት ዝዝኸር ዘሎ ኣፍልጦ መንሽሮ ጡብ ኣብ ምዝርጋሕ ንዝኻየድ ናይ እግሪ ጉዕዞን ናይ ጉያ ውድድርን ንመበል ራብዓይ ጊዜ ነኻይድ ኣለና። ነዚ ከነዳልው ዝኸአልና ብዙሓት ነዚ አጋጣሚ ስፖንሰር ዝገብሩ ትካላትን ወለኝተኛታትን ረኺብና ኢና ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ዘካየድናዮ ጉዕዞ እግሪን ውድድርን ጉያን ዘአኻከብናዮ ገንዘብ ንሕሙማት አሕዋትና ብፍላይ ድማ ናይ ጥዕና ኢንሹራንሶም ንዘይሽፍኖ ካልእ ንናብራ ዘድልዮም ነገራት ኣብ ምምላእ መዓላ ኣውዒልና። ሎሚ ዓመት ድማ ዕላማና አስታት 20 ሽሕ ዶላር ንምእኻብ እዩ። እዚ ገንዘብ ምስቲ ቕድሚ ሕጂ ክልተ ዓመታት ዝተአኸበ ገንዘብ ሓውሲና ናይ “ማሞግራም” መሳርሒ ናብ ኤርትራን ንኢትዮጵያን ንምልኣኽ እዩ። ነዚ መሳርሒ ንምግዛእ ኾነ ንምግልጋል ብዙሕ ገንዘብ ይሓትት እዩ ስለዚ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ምትእኽካብና ነዚ አማሊእና ነቲ መሳርሒ ከምንልኣኽ ተስፋ ንገብር። ብተወሳኺ ነዚ ዕላማ ንምምላእ ምስ ራይት ኤድ ዝተባህለ ትካል’ውን ብምትሕግጋዝ ንሰርሕ ኣለና።”
ኣልፋ ናይ መንሽሮ ጡብ ሕሙማት ሓገዝ ወሃቢ ትካል ካብ ዝምስረት ራብዓይ ዓመቱ ዘቑጸረ ኽኸውን ከሎ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ሳልሳይ ሰሙን ቀዳም ድማ ንሕሙማትን ብዛዕባ እዚ ሕማም ኣፍልጦ ኽህልወዎም ዝደልዩ ሰባት ዝተአኻከብሉ መደብ ዘተን ምምኽኻርን የኻይድ። እዚ መደብን ዘተ ብብዝሒ ሕሙማን በዚ ሕማም ሓሊፈን ምሉእ ጥዕና ዝረኸባ ተመክሮአን ዘኻፍላሉን ምኽሪ ዝልግሳሉን ጊዜ’ውን እዩ።
ኣባላትን እዚ ጉጅለ ንሕሙማት ጥራይ ዘይኮነ አባላት ስድራቤት’ውን ኣብዚ መደብ ክሳተፉ የበራትዓ ምኽንያቱ እዚ ናይ ምድግጋፍን፡ምምኽካርን ተመክሮ ምኽፋልን መደብ ኣፍልጦ እቲ ሕማም ኣብ ምዝርጋሕ’ውን ዓብይ አበርኽቶ አለዎ ኢለን ይአምና።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ጸብጻብ ሓቅታት “ስርሒት ፎርቶ” 21 ጥሪ 2013
ሓበሬታ ዘይሰነቐ ህዝቢ ውሕስነቱን ቀጻልነት ወለዶታቱን ዘረጋግጹ እዋናዊ ውሳኔታት ክወስድ ኣይክእልን እዩ። ሓደ ካብቶም ቀንዲ ንህዝቢ ኤርትራ ንተደጋጋሚ ግዜ ኣብ ሓደጋ ዘውደቑዎ ኣበራት ድማ ስእነትን ጉድለትን ሓበሬታ ምስናይ ምዝንባዕ ሓበሬታ ንፕሮፖጋንዳ እዩ። በዚ ምኽንያት ህዝቢ
ሓበሬታ ዘይሰነቐ ህዝቢ ውሕስነቱን ቀጻልነት ወለዶታቱን ዘረጋግጹ እዋናዊ ውሳኔታት ክወስድ ኣይክእልን እዩ። ሓደ ካብቶም ቀንዲ ንህዝቢ ኤርትራ ንተደጋጋሚ ግዜ ኣብ ሓደጋ ዘውደቑዎ ኣበራት ድማ ስእነትን ጉድለትን ሓበሬታ ምስናይ ምዝንባዕ ሓበሬታ ንፕሮፖጋንዳ እዩ። በዚ ምኽንያት ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ዋጋ ህይወትን ግዜን ከፊሉ እዩ። ኣሰናን ካላኦት ማዕከናት ዜናታት ኤርትራን፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብዚ ደልሃመት’ዚ ሓራ ክወጽእ ግቡእ ተራኦም ከነበርክቱ ድማ ሞያዊ ሓላፍነት ኣለዎም። እዚ ዕማም’ዚ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ክሰላሰል መልክዕን ኣድማዕነትን ኳ እንተነበሮ፡ ብሰንኪ ባህርያት ውልቀምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ፡ ንቡር ክንሱ ዘይከኣል ኮይኑ ይርከብ። ስለዚ፡ እቶም ኣብ ስደት እንርከብ ኤርትራውያን፡ ነቲ ዘለና ብልጫ-ሓርነት ምጽሓፍን ተጠቃምነት ቴክኖሎጅን ምስቶም ኣብ ውሽጢ ዝርከቡ ናይ ለውጢ ብጾት ተኣሳሲርና፡ ምስናይ ብድሆታቱ፡ ነዚ ናይ ድሕነት ዕማም ከነሰላስሎ ሕድሪ ‘ለና።
እዚ ብ21 ጥሪ 2013 ኣብ ፎርቶ ብሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዝተፈጸመ ታሪኻዊ ስርሒት ለውጢ፡ ኣብቲ ዝተፈጸመሉ ኣጋጣሚ ከም ዜና ንህዝቢ ካብ ምሕባር ሓሊፍና፡ ኣበጋግሳኡ፡ ኣካይዳኡን ዘጋጠሞ ዕንቅፋትን ብዝምልከት ህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን ክመሃረሉን ክምኮረሉን መታን ዳህሳስ ከነካይድ ጸኒሕና ኢና።
ኢሳይያስ ኣብ’ዚ ሎሚ 14 ለካቲት (ድሕሪ 25 መዓልታት ናይቲ ፍጻሜ) ዝገበሮ ቃለ- መጠየቕ፡ ነቲ ጉዳይ ከነኣእሶን ከቃልሎን ኳ ዝከኣሎ እንተገበረ፡ ሽዑ ንሱ ኣብ ግቢ ተሓቢኡ እዝግዮ እናበለ፡ ኣብ ቅድሚ ወዲ ዓልን ብጾቱን ብስም ስዉኣት እናመሓሉ ዝልምኑሉ ዕሱባት እናበራረየ ክልእኽ ከምዝወዓለ እዩ እዚ ሓበሬታ ዘረድእ። እቲ ረኺብናዮ ዘለና ጸብጻብ ናይቲ ኩነታት ከምዚ ዝስዕብ እዩ። ነቲ ካብ ኤርትራ ዝበጽሓና ጸብጻብ ገለገለ ኣስማት ዓቂብና፡ ብጸብጻባዊ መልክዑ ከምዘለዎ ነቕርበልኩም። ተወሳኺ ምዕባሌታት ምስ ዝርከብ ድማ ነዚ ሰነድ ‘ዚ ከነማዕብሎ (Update) ክንገብሮ ኢና።
ምንቅስቓስ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንለውጢ (ስርሒት ፎርቶ 21 ጥሪ 2013)
ኣበጋግሳን ኣመዓባብላን ትግባረን
እቲ ኣብ ፎርቶ ብ ሰኑይ 21 ጥሪ 2013 ዝተኸስተ ምንቅስቓስ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ (ስርሒት ፎርቶ) ቅድሚ 4 ኣዋርሕ ኣቢሉ ዝተሓስበ እዩ። ትግባሪኡ መዓልቲ ጥራይ እዩ ዝጽበ ነይሩ። ኣብ መንጎ ግን ኢሳይያስ ሓበሬታ ይረክብ፡ ብዓል መን ከምዘምለቑሉ ግን ኣይተፈልጠን። ቅድሚ ሳልስቲ ናይቲ ፍጻሜ (ዓርቢ)፡ ኢሳይያስ ዝመርሖ ኣኼባ ኣመሓደርቲ ዞባታት ኣብ ኣስመራ ተኻይዱ። እቲ ኣኼባ ስለዘይተወደአ፡ ኢሳይያስ ንኣማሓደርቲ ዞባታት፡ ኣብቲ ኣብ ሚኒስትሪ ዜና ዝርከብ፡ ‘ሃገር ሚድያ’ ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣዳራሽ ሰኑይ (21 ጥሪ) ሰዓት 9፡00 ክቕጽሉዎ ምዃኖም ሓቢሩዎም፡ ይፈላለዩ።
ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ፡ ኣቶ ምስጦፋ ኑርሕሸን ንወዲ ዓሊን ብጾቱን፡ ብዛዕባ’ቲ ብኢሳይያስ ዝምራሕ ኣብ ‘ሃገር ሚድያ’ (ፎርቶ) ዝተገብረ ቆጸራ ኣኼባ ኣመሓደርቲ ይሕብሮም። እቲ ስርሒት ኣብኡ ክፍጸም ድማ ይሰማምዑ።
ብዛዕባ’ቲ ክፍጸም ተዋዲዱ ዝነበረ ስርሒት ድንጕይ ኢሎም ዝፈለጡ ገለ ካብ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ “ኢሳይያስ ደኣ ካብ መዓስ ቦታ ኣኼባን ሰዓትን ኣቐዲሙ ይሕበር” ኢሎም፡ እቲ መደብ ብኢሳይያስ ተፈሊጡ ከምዘሎ ምጥርጣሮም ይገልጹ። እቲ መደብ ደው ክብል ‘ውን ይነግሩዎም። እተን ሰንበት ለይቲ ዝተንቀሳቐሳ ታንክታትን ረሻሽ ዝጸዓና መካይንን ጉዕዞአን ኣፋሪቐናኦ፡ እቲ ስርሒት ድሮ ተበጊሱ ስለዝነበረ ግን፡ ካብ ምቕልባሱ ምቕጻሉ ተመርጸ።
መበገሲ ካብ ከባቢ ጸሮና ኮይኑ፡ እቶም ኣብቲ ስርሒት ዝተሳተፉ ኣሃዱታት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ብለይቲ 12 ታንክታት ሒዞም ተበጊሶም ከባቢ ወጋሕታ ኣብ ደቀምሓረ በጺሖም። ነዳዲ ክመልኡ ብወልዱ ባርያ ንዝእዘዝ ክፍሊ ነዳዲ ምስ ሓተቱ፡ ኣብኡ ዝነበረ ሓላፊ ነዳዲ ምምላእ ስለዝኸልኦም ብሓይሊ ነዳዲ መሊኦም ናብ ኣስመራ ኣምሪሖም። ካብ ደቀምሓረ ምስ ወጽኡ፡ ሓንቲ ታንክ ተበላሽያቶም ንዓኣ ገዲፎም ጉዕዞኦም ቀጺሎም። ኣብ ከባቢ መርሓኖ፡ 3 ታንክታት ናብ ኤርፖርትን ሓይሊ ኣየርን ኣቕኒዖመን። ዝተረፋ ታንክታት ሒዞም 10፡15 ንጉሆ ውሽጢ ኣስመራ በጽሑ።
ንሳቶም ካብ ጸሮና ክብገሱ ከለዉ ካልኦት ሓይልታት ብወገን ብሎኮ ከረን፡ ከምኡ ‘ውን ካብ ከባቢ ነፋሲት ዝተበገሱ ብብሎኮ ባጽዕ ናብ ኣስመራ ብምእታው ኣገዳሲ ቦታታት ክሕዙ ዝግብኦም ዝነበሩ ኣጋር ሰራዊትን ናይ ከቢድ ብረት ኣሃዱታትን ክሳብ ሕጂ ብዘይተፈልጠ ምኽንያት፡ ኣብ ዘለዉዎ ደው ኢሎም፡ ኣብቲ እዋን’ቲ ኣይተንቀሳቐሱን።
እዞም ብሸነኽ ጾሮና ዝተበገሱ ሓላፊ ክፍለሰራዊት ብሪጋደር ጀነራል ሳልሕ ዑስማንን፡ ሓለቓ ስታፍ መካናይዝድ ኮለኔል ስዒድ ዓሊ ሕጃይን (ወዲ ዓሊ) ከምኡ ‘ውን ኮለኔል ኣለም (ግዝዋ) ኣብርሃም (ገላዋን) ዝርከቡዎም ኣብ ደቀምሓረ ምስ በጽሑ፡ ከምዝተጠልሙ ኳ እንተፈለጡ፡ ንድሕሪት ክምለሱሉ ዝኽእሉ ኩነታት ስለዘይነበረ ብዝቐልጠፈ ከምዚ ልዕል ኢሉ ዝተጠቕሰ ናብ ሚኒስትሪ ዜና (ፎርቶ) ኣትዮም።
ኣብዚ ሰዓት’ዚ፡ ህዝቢ ኣስመራ ድሕሪ ውድቀት ደርግ ታንክታት ብጽርግያ ክኸዳ ንመጀርያ ስለዘይረኣየ ኩነታቱ ደንጽዩዎ፡ ገለ ነገር ከምዘሎ ስለዝፈለጠ፡ ብሞባይል እናተደዋወለ ሓበሬታ ክለዋወጥ ጀሚሩ።
ሰዓት 10፡30 ኣቢሉ፡ እቶም ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ነቲ ኣብ ፎርቶ ዝመደበሩ ሚኒስትሪ ዜና ተቖጻጺሮሞ፡ ንሓጺር እዋን ንግዝያዊ ሓላፊ ቴለቪዥን ኤርትራ ኣሽመላሽ ኣብርሃ፡ ብዛዕባ ዘለዎም ፖለቲካዊ ጠለባት ኣብ ቴለቪዥን ክዛረብ ኣገዲዶሞ። ትግባረ ሃገራዊ ቅዋም፡ ምፍታሕ እሱራት ዝርከቦ ጠለባቶም ብኸፊል ተመሓላሊፉ፡ ህዝቢ ሰሚዑዎ። እንተኾነ ሓደገኛነት ናይቲ ኩነታት ዝፈለጡ ኢሳይያስን ሰዓብቱን፡ መልእኽቶም ምሉእ ብምሉእ ከይተሓላለፈ ተክኒካዊ ብልሓት ተጠቒሞም፡ እቲ መልእኽቲ ብምሉኡ ከምዘይተሓላለፍ ገይሮም።
ይኹን ደኣምበር፡ እቲ ብቴለቭዥን ጠለባት ለውጢ ናብ ህዝቢ ናይ ምዝርጋሕ መደብ እቲ ቀዳማይ ዕላማ ኣይነበረን። ስለዚ ምስንኻል ናይቲ ስርሒት፡ ምቍራጽ ፈነወ ዘይኮነ፡ እቲ ናይ ኣኼባ ቦታ ኣብ ክንዲ ኣብ ፎርቶ ኣብ ግቢ ተቐይሩ፡ ኢሳይያስ ከምቲ ዝተጸበዩዎ ኣብቲ ቦታ ዘይምጽንሑ እዩ። ኢሳይያስን ደገፍቱን፡ ዋላ ኳ ኣቐዲሞም ሓበሬታ ረኺቦም፡ ቦታ ኣኼባ ቀይሮም፡ ክልተ ሰለስተ ንምቍጽጻሮም ዘየጸግሙ ልኡኻት ክኾኑ እንተተጸበዩ፡ ታንክታትን ሰራዊትን ዝተሳተፎ ምንቅስቓስ ኣብ ቅድሚ ዓይኖም ምስተጋህደ ብመጠን ዕብየት ናይቲ ምንቅስቓስ ኣዝዮም ሰንበዱ።
ኢሳይያስን ደገፍቱን፡ ናይ መካናይዝድ ህላወ ምስ ተገንዘቡ፡ ዝተፈላለዩ ሓለፍቲ መካናይዝድ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ንቀንዲ ሓላፊ መካናይዝድ ኮለኔል ጸሃየ መኮነን (ወዲ ሞኬ) ናብ ፎርቶ ይልእኩሎም። ካላሽንን ሽጉጥን ዓጢቑ ዝነበረ ወዲ ዓሊ ግን ንወዲ ሞኬ ኣርባዕተ ጥይት ቶኵሱ የቝስሎ። ብድሕሪ’ዚ ወዲ ዓሊ፡ ታንክታት ናብ ቤተመግንስቲ ክትኵሳ ምስ ኣዘዘ፡ ገለ ካብቶም ምስኡ ዝነበሩ ብጾቱ ሰንቢዶም። ኣነጻጽሪኩም (ተስፊርኩም) ሃቡኒ ባዕለይ ክትኩስ ኢሉ ‘ውን ተዛሪቡዎም። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ብሪጋደር ጀነራል ኢዮብን (ሓሊባይ)፡ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬምን ዝኣመሰሉ ሽማግለታት፡ “ብስዉኣት፡ እዚ ኮ ናይ ኩላትና ሕቶ እዩ” ብምባል ከይትኩስ ለሚኖሞ። ከምዚ’ሎም ኣብ ክርክር ክሳብ ምሸት ምስ ጸንሑ፡ ብዓል ብሪጋደር ጀነራል ሳልሕ ዑስማንን ኮለኔል ኣብራሃም ገላዋን በቃ ንግደፎ ኢሎም፡ ምስ ኮለኔል ወዲ ዓሊ ብሓባር ናብ ቁሸት ገጾም ወረዱ። ብመኪና ናብ ዓንሰባ ገጾም ቀጺሎም። ብዘይካ ወዲ ዓሊ፡ እቶም ቀንዲ ሓለፍቲ ማለት ብሪጋደር ጀነራል ሳልሕ ዑስማን፡ ኮለኔል ኣብርሃም (ገላዋ) ኮለኔል ኣለም (ግዙዋ) ተታሒዞም። ኮለኔል ወዲ ዓሊ ግን በይኑ መንገዱ ቀጺሉ። ኣብ ከባቢ ሸበቕ ትብሃል ዓዲ ኣብ ዓንሰባ ኣርኪቦሞ፡ ተታዅሱ 4 ኣቝሲሉ፡ ኣብ መወዳእታ ከይሓዙዎ፡ ባዕሉ ነብሰ ቕትለት ፈጺሙ ተሰዊኡ።
ወዲ ዓሊ ክብገሱ ከለዉ ኣትሒዙ፡ “ንኢሳይያስ ባዕለይ እየ ዝተሓሓዞ” እዩ ዝብል ነይሩ።
ተወላዋልነት፡ ጥልመት፡ ዕሱብነት ብ ኢሳይያስ
ኢሳይያስን እቶም ኢሳይያስ ዝለኣኾም ብስም ስዉኣት እናመሓሉ፡ ዘይናይ ኩላትና ሕቶ እዩ እናበሉ ከይትኵሱ ዝለመኑዎም፡ ወዲ ኤፍሬምን ሓሊባይን፡ በቲ ሓደ ንድሕነት ኢሳይያስ ነቲ ኩነታት ከዘሓሕልዎም ከለዉ፡ በቲ ኻልእ ወገን ከኣ መጻወድያ እዮም ዘዳልዉሎም ነይሮም። ካብታ ካብ ፎርቶ ዝወረዱላ እዋን ድማ፡ ተኸታቲሎም ኣብ ማእሰርትን መስዋእትን ኣብጺሖሞም።
ኣብዚ ንእግረመንገዲ ኪጥቀስ ዘለዎ ሓደ ጉዳይ፡ ኣብ መንጎ ሓላፊ መካናይዝድ ወዲ ሞኬን ስታፍ ክፍለ ሰራዊት ወዲ ዓልን ካብ ነዊሕ ዝጸንሐ ጽልኢ ምንባሩ እዩ። ኣብ 2000 ዓመተ ምህረት፡ ሜጀር ጀነራል ‘ውጩ’ ኣብ ሰንዓፈ ብሓንሳብ ኣብ ዘምሰዩሉ ኣጋጣሚ ምስ ሰኸረ ንወዲ ዓሊ፡ ብስም 5ይ መስርዕ ወዲ ሞኬ ክርሽኖ ውጥን ከምዝነበሮ ኣምሊቑሉ ነይሩ። በዚ ድማ ወዲ ሞኬ ናብ ፎርቶ ደይቡ፡ ብረት ካብቶም ዓጀብቱ መንጢሉ ብግስ ክብል ምስረኣዮ፡ ወዲ ዓሊ ስጉምቲ ኪወስድ ኣይተማተአን።
እቲ ብኢሳይያስ ዝምራሕ ኣብ ፎርቶ ኣዳራሽ ሚኒስትሪ ዜና ክግበር ዝነበሮ ኣኼባ ናይ ዞባታት ኣመሓደርቲ ሽዑ ንጉሆ ኣብ ውሽጢ ቤትጽሕፈት ፕረዚደንት (ግቢ) ተቐይሩ፡ ሓለፍቲ ዞባታት ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ሚኒስተራት ናብቲ ስትር ዚበለ ገፊሕ ቀጽሪ ዘለዎ ግቢ ምጽውዖም፡ ብኣኼባ ኣመኽንዩ ኢሳይያስ፡ ካብቲ ኩነታት ክሕባእ ዝወጠኖ እምበር፡ ብሓቂ ኣኼባ ከካይድ ዘውጽኦ መደብ ‘ውን ኣይኮነን። ካብቶም ኣካየድቲ ዞባታት ኣመሓዳሪ ዞባ ደቡብ ምስጦፋ ኑርሕሸን ብሕማም ኣመኽንዩ ኣብቲ ኣኼባ ኣይተረኽበን።
ገለ ጠላማት ተረኺቦም እቲ ሓበሬታ ናብ ኢሳይያስ ኣብ ርእሲ ምልሓኹ፡ ነቶም ስለለውጢ ዝተንቀሳቐሱ ወገናት ዝነበሮም ጸገም ናይ መራኸቢታት እዩ። እቲ ብቤትጽሕፈት ኢሳይያስ ዝምእከል ናይ ወተሃደራዊ ርክባት መርበብ ራድዮ ተዓጽዩ ነንሕድሕዶም ምስ ቀረባን ርሑቕን ዝረዳድኡሉ ካልእ ኣማራጺ ኣይነበሮምን።
ኢሳይያስ ሓበሬታ ከምዝረኸበ ምስ ፈለጡ፡ ሓደ ሓደ ዓበይቲ ሓለፍቲ ኢድ ከምዘይብሎም ተዓዘብቲ ኮይኖም ኣጽቂጦም እምበር እቲ መደብ ናይ ብዙሓት ተሳተፍነት ነይሩዎ እዩ።
ካብ ብጾቶም ጥልመት ከምዝነበረ ርግጽ ኮይኑ፡ ካልኦት ሚኒስተራት ይኹኑ ጀነራላት ምንቅስቓስ ኣየርኣዩን። ልዕሊ ኹሎም ብሓለፋ ዝተንቀሳቐሰ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም እዩ። ንሱ ናብቲ ኢሳይያስ ተዓቝቡሉ ዝነበረ ግቢ 6-7 ግዜ ክመላለስ ተራእዩ። ናብቲ ኣብ ቀሓውታ ዝርከብ ቤትጽሕፈት ሜጀር ጀነራል ፍሊጶስ እንተወሓደ 5 ግዜ ከይዱ። ቅድሚ ‘ቲ መዓልቲ’ቲ ቁሊሕ ኢሉ ኣትዩዎ ዘይፈልጥ፡ ኣብ ቃኘው ዝርከብ ፍሉያት ኣሃዱታት ሰራዊት ዘለዉዎ ቤትጽሕፈቱ ‘ውን 4-5 ግዜ ተመላሊሱ። ንኢሳይያስ ከድሕን ንሱ ብሓለፋ ክጎዪ ተራእዩ።
ሜጀር ጀነራል ፍሊጶስ ካብቲ ኣብ ቀሓውታ ዝርከብ ቤትጽሕፈቱ ፈጺሙ ኣይተንቀሳቐሰን።
ህዝቢ ኣስመራ ካብ ቅድሚ 6 ኣዋርሕ ኣትሒዙ፡ ጀነራላት ሰሚሮም ኣንጻር ኢሳይያስ ሓደ ነገር ክገብሩ እዮም ዝበል ወረ ክዛረበሉ ጸኒሑ እዩ። ብዙሕ ግዜ ድማ ስብሓት ኤፍሬም ዝጠርናፊኦም ጀነራላት ኣብ ኣሰመራ ይራኸቡ ነይሮም።
ኣብዚ እዋን’ዚ “ነዚ ስርሒት’ዚ ከምዝፈሽል ዝገበረ፡ ነቲ ሓበሬታ ‘ውን ንኢሳይያስ ኣሕሊፉ ዝሃበ” ተባሂሉ ብህዝብን ተጋደልትን ዝዝረበሉን ዝሕንሓለኑን ዘሎ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም እዩ። ተጋደልትን ህዝብን “ከም ልማዱ ሕጂ ንሳልሳይ ራብዓይ ግዚኡ ጠሊሙ” ይብሉ ኣለዉ። ደስኪሉ ከብቅዕ፡ እቲ ንሱ ከማሓድሮ ዝግባእ ሚኒስትሪ ምክልኻል፡ ብኮለኔል ተስፋልደትን ብሪጋደር ጀነራል ተኽለ ማንጁስን እናተኻየደ፡ ስለምንታይ ንኢሳይያስ ከድሕን ከምዝተጓየየ ህዝቢ ክርድኦ ኣይከኣለን።
ኢሳይያስ እዚ ምንቅስቓስ’ዚ ናይ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኢድ ከምዘለዎ ይፈልጥ ኳ እንተኾነ፡ ኣቐዲሙ ናብኣቶም ስጉምቲ ምውሳድ ስለዘፍርሖ ብታሕተዎት ኮለኔላትን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ምእሳር ጀሚሩ ‘ሎ። ክሳብ ሕጂ ድማ ናብ 60 ዝጽግዑ ተኣሲሮም ኣለዉ። ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ግን፡ ሓላፊ ውድባዊ ጉዳያት ህግደፍ ዓብደላ ጃብርን፡ ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ ምስጦፋ ኑር ሕሸንን እዮም።
(ንማእሰርቲ ብዝምልከት፡ ዝበጽሓና ዝርዝራት ‘ኳ እንተሎ፡ ገለ ሳጓታት፡ ገለ ናይ ስራሕ ቦታን መዝነትን ጥራይ ዝገልጽ፡ ፍርቀፍርቂ ስለዝኾነ፡ ኣብ ቀጻሊ ዝተማልአ ሓበሬታ ምስተረኽበ ከነቕርቦ ኢና)
ሜጀር ጀነራል ዑመር ጠዊልን፡ ሜጀር ጀነራል ሃይለ ሳሙኤልን (ቻይና) ናብ ኣስመራ ተጸዊዖም ከብቅዑ ናብ ኣስመራ ኣይመጽኡን። ኣብ ቦትኦም ኣለዉ።
ኣብቲ ብ21 ጥሪ፡ ብሓይልታት ምክልኻል ምንቅስቓስ ዝተኻየደሉ ዕለት ዝተቐትለ ሓላፊ ብርጌድ ረሻሽ ዝነበረ ኮለኔል ስባህትለኣብ ጽገ (ወዲ ጽገ) ብ 25 ጥሪ ኣብ ደቀምሓረ ኣብ መቓብር ሓርበኛታት ተቐቢሩ።
ንሱ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዕረፍቲ ስለዝነበረ፡ ደሃይ ኣሃዱኡ ክገብር ተበጊሱ መኪና ስለዘይነበረቶ፡ ቀደም ኣብ ከቢድ ብረት ፐርሰናል ክፍለሰራዊት ዝነበረ መብራህቱ ዝብሃል ኣብ መጓዓዝያ (ጭማድ) ዝሰርሕ ወዲ ኣሃዱኡ ነበር ብመኪናኡ ከብጽሖ ብሓንሳብ ጉዕዞኦም ናብ ደቀምሓረ ገጾም ጀሚሮም። እንተኾነ፡ ስርዓት ኢሳይያስ ኩሉ ብሎኮታት ክዕጾ ኣዚዙ ስለዝነበረ፡ ብሎኮ ፈንጢሶም ክኸዱ ከለዉ ወዲ ጽገ በቶም ሓለዋ ተወቒዑ ክዓርፍ ከሎ፡ መብራህቱ ተወጊኡ። ምስቶም ዝተንቀሳቐሱ ርክብ ኣይነበሮን።
ናይ ቀረባ እዋን ዝምድና ኢሳይያስን ስብሓትን
ቅድሚ ክልተ ሰለስተ ወርሒ ኣቢሉ ኣዲኡ ንጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ስለዝዓረፋ ኢሳይያስ ብቐጻሊ ምሸት ምሸት ይበጽሖ ነይሩ። ካብ ዳስ ተኸዊሎም፡ ሓዘንተኛ ገዲፎም፡ ኣብ ውሽጢ ገዛ ብምእታው ኣረቂ ሰትዮም ምስ ሰኸሩ ክልተ መዓልቲ ኢሳይያስ ብዋርድያታቱ ተጸይሩ ናብ ገዝኡ ከይዱ።
ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ንኽስተር ምስ ብዓልቲ ቤቱ ኣብ ሓደ ገዛ ኳ እንተነበሩ ፍቱሓት እዮም። በዚ ድማ ቅሳነት የብሉን።
ኢሳይያስን ተለኣኣኽቱን፡ ብሪጋደር ጀነራል ሳልሕ ዑስማን፡ ምስቲ ኣብ ዓሰብ ዝፈጸሞ ጅግንነት ኣብ ህዝቢ ተወርዩሉ ስለዝነበረ ብፖለቲካዊ ዓይኒ ምስ ኩሎም ‘ቶም ካልኦት ካብ ምእሳሩ፡ ፈቲሕካ ንሰራዊት ኣብ ምርግጋእ ክጥቀሙሉ ስለዝመረጹ፡ “ኣጋግዮምኒ ኢልካ እንተኣሚንካን ንሰራዊትካ እንተገሊጽካሎምን ካብ ቤትማእሰርቲ ነጻ ከነውጽኣካ ኢና” ኢሎም ጸቕጢ ገይሮምሉ። በዚ መሰረት፡ ኣብ ዝሓለፈ ሒደት መዓልታት ካብ ማእሰርቲ ወጺኡ፡ ብሓላፊ ጸጥታ ብሪጋደር ጀነራል ኣብርሃ ካሳ (ወዲካሳ) ተሰንዩ። ናብታ ዝመርሓ ዝነበረ ክፍለሰራዊት 19 ተመሊሱ። ኣብ ቅድሚ ኣሃዱኡ፡ “ኣጋግዮምኒ፡ ሕማቕ መዓልቲ ውዒለ” ከምዝብል ገይሮሞ። ሓሊባይን ወዲ ኤፍሬምን ‘ውን ኣብ ሰራዊት ተመሳሳሊ ጎስጓሳት ኣብ ምክያድ ተጸሚዶም ኣለዉ።
እዚ ኩነታት’ዚ ዝተፈጸመሉ ድሕረ ባይታ
ብልክዕ ዕለትን ዓመትን ስርዓት ኢሳይያስ ንህዝቢ ኤርትራ መዓስ ከምዝመለኸ ንምርግጋጽ ኣሸጋሪ ኳ እንተኾነ፡ ካብ ምንቅስቓስ ጉጅለ 15 ንደሓር ዓዚዙ ከምዝተጋህደ ብሩህ እዩ። ካብኡ ንደሓር ዝቐጸለ ዝርዝራት ከይነውሓና፡ ዝነብሮ መላኽነት እናላሕለሐ ምስ መጸ፡ ብፍላይ ኣብዛ ዝሓለፈት ዓመት፡ ዝተራእየ ቅልውላው ኢሳይያስን ነቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ንምቍጽጻር ዝገበሮ፡ ግን ከኣ ዲል ዘይረኽበሉ ፍጻሜታት ብጽሙቕ ዝበለ መንገዲ ምምልካቱ ይከኣል።
ቦኽሪ ስጉምቱ፡ ንሚኒስትሪ ምክልኻል ምስ ሚኒስተሩ ኣልሚስካ መሓውር ምክልኻል ካብ በለዛ ናብ ቤትጽሕፈት ፕርዚደንት ምእታው እዩ ነይሩ። ነዚ ብጭቡጥ ንምርኣይ፡ ምሉእ፡ ግን ከ ዘይወግዓዊ ምስግጋር ስልጣን ምሽያም ኮለኔል ተስፋልደት ሃብተስላሰ እዩ ነይሩ። ከም መርኣያ ናይዚ፡ እታ ናይ መጀምርያ ሰርኩላር ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ ምቍጽጻር ሰማያት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መዝነት ‘ቲ ሓድሽ ኮሌኔል ከምዝኣተወ ተረድእ እያ ነይራ። በዚ ሰርኩላር’ዚ ብዘይ ፍቓድ ኮለኔል ተስፋልደት፡ ትበርር ሄሊኮፕተር ይኹን ነፋሪት ከምዘየላ ተኣዚዙ። እዚ ብዝኾነ ሃገራዊ ወተሃደራዊ ዕላማ ዝወጽአ መደብ ኣይነበረን። ኢሳይያስ ኣብ ነብሱ ክመጽኦ ካብ ዝኽእል ተጻብኦ ንምክልኻል ዝወሰዶ ስጉምቲ እዩ።
እዚ ገና ነቲ ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር እየ ዝብል ሜጀር ጀነራል ተኽላይ ሃብተስላሰ ኣብ ስልጣኑ ከሎ ዝተኣወጀ ብምንባሩ፡ “እሞ ጀነራል ወዲ ሃብተስላሰ ደኣ ኣዕዋፍ እዩ ዝሕሉ ዘሎ” እናተባህለ፡ መላገጫ ናይቶም መዛንኡ ጀነራላት ኮነ። ምስዚ ተታሓሒዙ ዝመጽአ ነገር እንተነይሩ፡ ምስዋር ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ጋህዲ ምዃኑ እዩ። ነዚ ምስግጋር ስልጣን ርእዩ ከምዘይረኣየ ህጣሙ ኣጥፊኡ ክነብር ዝመረጸ “ምሉእ ጀነራል” ኣሽንባይ ዶ ክብድሆ ወይ ክጻረሮ፡ ምስ ኮለኔል ተስፋልደት ክመሳሰል እዩ ዝተራእየ። ካብቲ ግቡእ ናይ ሚኒስተር ምክልኻል ዕማሙ ተዋሲኑ ኣብ ካልእ ጎድናዊ ዕማማት ዘቢሉ ዝረኣዩዎ ኣዘዝቲ ሰራዊት ድማ፡ “ተቐባሊ ጋሻ” ክብሉዎ ጀሚሮም።
ኣብ መወዳእታ ድማ፡ እቲ ብዘውዲ (ሰክረታሪ ኢሳይያስ) ጌርካ ምስ “ፕረዚደንት” ዝረኽቦ ዝነበረ ቆጸራ ተሪፉስ፡ ምስ ኮለኔል ተስፋልደት ንምዝራብ ጋዶ ዝኾኖም ጀነራላት ናብ ቃልዕ ወጺኦም ከዕዘምዝሙ ተሰሚዖም። “ ነገር ስግንጢር ኮይኑ፡ ጉዳይ ምክልኻል ሃገር፡ ጀነራላት ከለዉ ብኮለኔላት ኮይኑ፡ ፕረዚደንትና ድማ ባሕታዊ ኮይኑና” እናበሉ ኣብ ጎደናታት ኣዕለሉ። እዚ ኢሳይያስ ዝወሰዶ ስጉምቲ፡ መቐጸልታ ናይቲ ካብ መዓታት ሰማይ ስለነብሱ ገይረዮ ዝበሎ ሓለዋ ብመሬት ‘ውን ውሕስነት ንምርካብ ዝገበሮ ካብ ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ዝተበገሰ ጥበብ እዩ።
እዚ ምዕዝምዛማት ኣብ እዝኒ ኢሳይያስ ምስ በጽሐ፡ ኣብ ሰራዊት ዝነበረ ኢዮብ (ሓሊባይ) ኣብ ቤትጽሕፈቱ ከምዝምደብ ተገብረ። ሓሊባይ ብስርቂ ተኸሲሱ፡ ሓሙሽተ ዓመታት ናይ ማእሰርቲ መቕጻዕቱ ዝወድአ ሓላፊ ኮይኑ፡ ኣብ ምዕዳል ኣባይቲ መንግስቲ ንተጋዳላይ እከለ እዚ ይግብኦ ንእከለ ድማ እዚ ኣይግባእን እናበለ፡ ገዛውቲ ካብ ህዝቢ ክምዝንዕን ክዕድልን ዝውዕል እዩ ነይሩ።
ሚኒስተር ምክልኻልን “ፕረዚደንትን” እቶም ውሽጣዊ ኩነታት ዝከታተሉዎ መኮንናት ኮይኖም፡ “ ገዛውቲ ናይ ሓሊባይ፡ ሰማይ ናይ ናይ ተስፋልደት” እናበሉ መዋዘዪ ገይሮሞ። ኣብ ሓጺር ግዜ ግሁድ ዝኾነ ናይ ስልጣን ምሽማውን ውድድርን ድማ ኣብ መንጎ ኮለኔል ተስፋልደትን ብሪጋደር ጀነራል ሓሊባይን ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናበርሀ ይመጽእ ኣሎ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ንኹሉ ርዱእ ኮይኑ ከምዘሎ፡ እቲ ርእሰ ምትእምማን ዘጥፍአ ብፍርሒ ተዋሒጡ ዘሎ፡ “ፕረዚደንት” ነቲ ካብ ታሕቲ ናብ ላዕሊ ዝኸይድ ዝነበረ ኣካይዳ ሓርነታዊ ሰራዊት ገዲፉ፡ ካብ ሓደ ገጽ ናብ ካልእ ገጽ ጀነራላት ቀልባዕባዕ እናበለ ትልኽ ይብል ኣሎ። ፖለቲካዊ ሕቶ ኤርትራ፡ ከምቲ ን 25 መዓልታት ኣብ ውሻጠ ድሕሪ ምልምማድ፡ ኣብ ቴለቭዥን ቀሪቡ ኣብ 25 ደቓይቕ “ናይ ፎርቶ ጽውጽዋይ ተወዲኣ” ዝበሎ፡ ብቐሊሉ ዝውዳእ ኣይኮነን። ህዝባዊ፡ ፍትሓዊ ሕቶ ስለዝኾነ። እቲ ኢሳይያስ ኣብ ቴለቭዥን ዝተዛረቦ፡ እቲ ክኾነሉ ዝምነዮ ደኣምበር፡ እቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኣይኮነን።
ታሪኽ ህይወት ስዉእ ጅግና ወዲ ዓሊ ኣብ ቀጻሊ ከነቕርበልኩም ኢና።
ኣሰና ፋውንዴሸን


text:
ሕቶ
ክልተ ወይ ሰለስተ ክፋላት ዶ እዩ ዘሎና? ንሕና ስጋ፡ ፡ነፍሲን መንፈስን ወይ ስጋ፡ነፍሲ-መንፈስ ኢና?
መልሲ
ዘፍጥረት 1:26-27 ኣምላኽ ንሰብ ካብ ኩሉ ካልእ ፍጥረት፡ ፍሉይ ገይሩ ፈጠሮ ኢሉ የመልክት። ሰብ ኣዝዩ ጥቡቕ ርክብ /ዝምድና ምስ ኣምላኽ ንክላመድ ዓሊሙን ፡ ስለዚ ኸኣ ኣምላኽ ናይ ክልቲኡ ሕብረት፡ ግኡዛዊ [ስጋዊ]ን መንፈሳውን መዳያት ገይሩ ፈጠርና፣ (መክብብ 12:7፣ ማቴዎስ 10:28፣ 1ይ ቆረንቶስ 5:5፡ 2ይ ቆረንቶስ 4:16; 7:1 ያዕቆብ 2:26)። እቲ ግኡዛዊ ኣቓውማ ኣካላት ሰብ፡ ብግልጺ ዝጭበጥን ግዝያውን ዝኾነ፡ ስጋዊ ኣካል እዩ። እቲ ዘይግኡዛዊ መዳይ ድማ፣ ዘይትሓዝ፡ ነፍሲ፡ መንፈስ፡ ምስትውዓል/ብልሒ፡ ፍቓድ፡ ሕልና፡ ኣእምሮ፡ ስምዒታት ወዘተረፈ እዮም። እዚኣቶም፡ ሕልፊ ፍጻሜ ዕድመ ስጋዊ ኣካል፡ ብዘይ ፍጻሜ፣ ንሓዋሩ ዝነብሩ እዮም።
ኩሎም ሰባት፣ ግኡዛውን (ስጋውን)፡ ዘይግኡዛውን (መንፈሳውን)፡ ክልተ ባህርያት ይውንኑ። ነፍሲ-ወከፍ ሰብ፡ ስጋዊ ኣካል ኣለዎ። እንተኾነ፡ እቶም ዘይጭበጡ፡ ዘይስጋዊ ባህርያት ወዲ ሰብ፡ ሳሕቲ ኣካታዕቲ እዮም። ቅዱስ ጽሑፍ ብዛዕባ እዚኣቶም እንታይ ይብል? ዘፍጥረት 2:7 ሰብ ከም “ህያው ነፍሲ” (ሕታም ከይ ጀይ) ከምዝተፈጥረ ይገልጽ። ኣብ ዘሁልቍ 16:22 ድማ ኣታ ኣምላኽ “ኣምላኽ ነፍሳት ኩሉ ስጋ” (ሕታም ኢሴስ) ኢሉ፡ ንኣምላኽ ጸወዖ/ሰየሞ። ኣብ ምሳሌ 4:23 “ልዕሊ ኩሉ ንልብኻ ሓልዎ፡ ከመይሲ ናይ ኩሉ ተግባራትካ ዋሕዚ ካብኡ እዩሞ“ ኢሉ፡ እቲ ልቢ ዝብሎ [ንበዓልቲ ህርመት ልቢ ዘይኮነ] ፍቓድን ስምዒታትን ናይ ወዲ ሰብ ማእከል ንዝኾነ ልቢ ምዃኑ ይነግረና። ሃዋርያ ጳውሎስ ኣብ ግብረ-ሃዋርያት 23:1 ነቲ ቅኑዕን ጌጋን ኢሉ ዝረትዓና ክፋል ናይ ኣእምሮና፡ ሕልና ኢሉ የመልክት። ሮሜ 12:2 ድማ፡ ናይ ዝተሓደሰ ኣእምሮ ናይ ምልዋጥ ሓይሊ ይነግረና። እዞም ጥቕስታትን ካልኦት ተወሰኽትን ዝተፈላለዩ መዳያት፡ መንፈሳዊ ኣቃውማታት ናይ ሰብ የመላኽቱልና። ንሕና ናይ ግኡዝን ዘይግኡዝን፡ ጽንብር ክልተ ባህርያት፡ ዝሓበርና ኢና።
በዚ በለ በቲ፡ ነፍሲ፡ መንፈስ፡ ስምዒታት፡ ሕልና፡ ፍቓድን ኣእምሮን ንሓድሕዶም ዝተኣሳሰሩን ዝተዛመዱን እዮም። ምናልባት፡ እቲ ጽንብር ነፍሲ-መንፈስ፡ ኩሎም ዘይጒኡዛዊ መዳያት ሰብ ዝሓቆፈ እዩ። ነዚ ብምርዳእ፡ ኣካላት ፍጥረት ሰብ (“ኣብ ክልተ”) ወይ (“ኣብ ሰለስተ”) ዝተኸፍለዶ እዩ? ብካልእ ኣዘራርባ፡ ክልተ ኣካላት ድዩ ዘሎና (ስጋን፡ ነፍስን-መንፈስን)፡ ወይ ሰለስተ ኣካላት እዩ ዘሎና (ስጋ፡ ነፍስን መንፈስን)? መቸም ሃሜናዊ ምዃን ዘይከኣል እዩ። ምሁራን ስነ-መለኮት ንሓያለ ዘመናት ፡ ኣብ ልዕሊ እዚ ጭብጢ እዚ ተፈላልዮም እዮም፡ ከምኡ’ውን ብጭቡጥ እዚ እዩ እቲ ሓቂ ተባሂሉ፡ ኣብ ሓደ ወሳኒ ብኩሎም ቅቡል ዝኾነ መግለጺ /ውሳኔ ዝተበጽሐ የልቦን።
እቶም ቅዱስ ጽሑፍ፡ ሰብ በዓል ክልተ ኣካላት/ክፋላት ከምዝኾነ ይምህር ዝብሉ፡ ሰባት ክልተ ኣካላት፡ ዝሓቆፈ እዩ ኢሎም ንሰብ:- ብስጋን ብመንፈስን ይርእይዎ። ናይ ክልተ ኣካላት፡ ሓፈሻዊ ክልተ ርእይቶታት ኣለዉ። ቀዳማይ ርእይቶ፡ ሰብ ብስጋን ብመንፈስን ዝተጸናበረ/ዝሓበረ፡ ብሓንሳብ ህያው ነፍሲ ዘቆመ እዩ። ነፍሲ ሰብ ንመንፈስን ንስጋን ኣጣሚሩ፡ ከም ሓደ ሰብ ይኸውን። እዚ ርእይቶ ኣብ ዘፍጥረት፡ 2:7፣ ዘሁልቍ 9:13፣ መዝሙር 16:10 97:10ን ዮናስ 4:8 ብዘሎ ትሕዝቶ ዝተደገፈ እዩ። እዚ ርእይቶ እዚ፡ ነቲ ኣብ እብራዊ፡ ነፍሽ ዝብል፡ ኣብዞም ጥቕስታት ዘሎ ቃል፡ ነቲ ውሁድ/ሕቡር ነፍሲ፡ ህያው ዝኾነ፡ ህይወት፡ ወይ ገዛእ-ርእሲ — ሓደ ዝሓበረ/ዝተወሃሃደ ሰብ (ነፍሲ)፡ ጽንብር ስጋን መንፈስን ምዃኑ ኣተኵሩ ዘመልክት ርእይቶ እዩ። ዝተስተብሃለ ነገር ድማ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ምፍላይ ሩሕ (“ትንፋስ፣ ንፋስ፣ ወይ መንፈስ ”) ካብ ስጋ፡ ክዛረብ ከሎ፡ እቲ ሰብ እቲ፡ ከምዝበታተን (ፋሕ ፋሕ ከምዝብል)--ምውት ምዃኑ ንግንዘብ። (ኣብ መክብብ 12:7፣ መዝሙር 104:29፣ 146:4 ተመልከት)።
እቲ ካልኣይ ናይ ክልተ ኣካላት ርእይቶ፡ ከኣ፡ መንፈስን ነፍስን፡ በዓል ክልተ ዝተፈላለየ ስማት ዘለዎ፡ ተመሳሳሊ ነገር እዩ። እዚ ርእይቶ ነቶም መንፈስን ነፍስን ዝብሉ ቃላት ሳሕቲ እናቀያየርና ከም እንጥቀመሎም ንምትኳር እዩ። (ሉቃስ 1:46–47፣ ኢሳይያስ 26:9፣ ማቴዎስ 6:25፣ 10:28፣ 1ይ ቆረንቶስ 5:3, 5) ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ ተመሳሳሊ መንፈሳዊ ህልውና፡ ከም ዘሎ፡ ከም ተመሳሰልቲ ቃላት፡ ንክንርድኦ ዘመልክት እዩ። ስለዚ በዓል ክልተ ክፋላት፣ ሰብ ብክልተ ኣካላት ዝቆመ እዩ ዝብል መርገጺ ዝሓዘ እዩ። ሰብ ሓደው ነፍሲ ወይ ስጋን ነፍሲ-መንፈስን ዘቆመ፡ ስጋን መንፈስን እዩ።
እቶም ቅዱስ ጽሑፍ ብሰለስተ ኣካላት ዝቖመ ኢሉ ይምህር ኢሎም ዝኣምኑ ድማ፣ ንሰብ ብሰለስተ ዝተፈላለዩ ኣካላት/ክፋላት፡ ንሳቶም ድማ፡ ብስጋ ብነፍሲን ብመንፈስን ተጸናቢሩ ዝቆመ እዩ ኢሎም ይርእይዎ። ኣብ 1ይ ተሰሎንቄ 5:23ን እብራውያን 4:12ን ኣብ መንጎ መንፈስን ነፍስን ፍልልይ ከም ዘሎ የተኵሩ። ነዚ ኣበሃህላ እዚ፡ በዓል ክልተ ክፋላት 1ይ ተሰሎንቄ 5:23 ሰለስተ ክፋላት ኢሉ ዝምህር እንተኾይኑ፡ ብተመሳሳሊ ኣበሃህላኸ፡ ማርቆስ 12:30 ኣርባዕተ ክፋላት ኢሉ ይምህርዶ እዩ? ኢሎም ይቃወሙ።
ኣብ መንጎ በዓል ክልተ ክፋላትን ሰለስተ ክፋላትን፡ ብደምዳም ክትውስን ጠቓሚዶ እዩ? ምናልባት ዘይጠቅም እኳ እንተኾነ፡ ቃል ስምዕታስ ቅኑዕ እዩ። ምኽንያቱ፡ ናይዞም በዓል ሰለስተ ክፋላት ርእይቶ፡ ገለ ካብኦም፡ ኣምላኽ ንብልሕና ይሰግሮን፡ ብምስጢራዊ መገዲ፡ ምስ መንፈስና ይራኸብን ኢሎም ግጉይ ትምህርቲ ብምምሃር፡ ነቲ ብምትእስሳር ዝተራኸበ ምልኣት ሰብ፡ ናብ ዝተሓተ ደረጃ ስለዘውረደ እዩ። ኣብዚ ተመሳሳሊ ግጉይ መግለጺ ምርኩስ ብምግባር፡ ነዚ ናይ ሰለስተ ክፋላት መርገጺ፡ ክርስትያን ጋኔን ክሓድሮ ይኽእል እዩ ንክምህራ ገለ ገለ ቤተ-ክርስትያናት ይጥቀማሉ እየን። ኣብ ውሽጢ ክርስትያን፡ ንነፍስን ንመንፈስን ከም ክልተ ዝተፈላለዩ፡ ዘይግኡዛዊ መዳያት ገይሮም ስለዝርእይዎ፡ እቲ ሓደ ብመንፈስ ቅዱስ ክሕዛእ ይኽእል፡ እቲ ካልእ ከኣ፡ ብኣጋንንታዊ ሓይልታት ክሕዛእ ይኽእል ዝብል መሰረተ-ሓሳብ የቕርቡ። እዞም ብመንፈስ ቅዱስ ዝተሓዝኡስ፡ ብኡን ንብእኡን፡ ብኣጋንንቲ ክሕዝኡ ይኽእሉ እዮም ዝብሉ፣ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ዝኾነ መወከሲ ስለዘየብሉ፡ እዚ ምህሮ እዚ ኣሸጋሪ ይገብሮ።
ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ቅኑዕ ርድኢት ዝውክል እዚ እዩ ኢሉ፣ ሓደ ክርስትያን፡ ኣብ ክልተ ክፋላት ወይ ሰለስተ ክፋልት ዝኣምን ምዃኑ ብዘየገድስ፡ ንሕና ኩልና ምስቲ ዘማራይ፡ “መስተንክርን ድንቅን ገይርካ ፈጢርካኒ ኢኻ እሞ፡ ከማስወካ እዩ። ግብርታትካ መስተንክር እዩ፡ ነፍሰይውን ኣጸቢቓ ትፈልጦ” ኢልና ንኣምላኽ ክንውድሶ ንኽእል ኢና። (መዝሙር 139:14)።
English
ክልተ ወይ ሰለስተ ክፋላት ዶ እዩ ዘሎና? ንሕና ስጋ፡ ፡ነፍሲን መንፈስን ወይ ስጋ፡ነፍሲ-መንፈስ ኢና?


text:
ፕረዚደንት ሩስያ ብላድሚር ፑቲን ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ተዓዋቲ ሽልማት ኖበል 2019 ብምኳኖም እንዃዕ ሓጎሰኩ ኢሎም። ንሶም ነዚ ዝበሉ ኣብቲ ሎሚ ኣብ ከተማ ሶሺ ሩስያ ዝተጀመረ ዋዕላ ሃገራት ኣፍሪቃ ሩስያ ጉኒ ጎኒ ዝተኻየደ ርክብ ክልቲኦም መራሕቲ እዩ።
ፕረዚደንት ፑቲን ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ምፍታሕ ምስ ኤርትራ ዝጸንሓ ግጭት ንዘካየድዎ ጻዕርታት “ዝግባእ ሽልማት” እዩ ኢሎም።
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብቲ ርክብ ኣብ ምሕያል ክልቲኣዊ ቁጠባዊ ዝምድናን ካልኦት ምትሕብባራት ከምዝሰርሑ ገሊጾም ኣለው።
ፕረዚደንት ብላድሚር ፑቲን ሃገሮም ኣብ ኣፍሪቃ ዘለዋ ጽልዋ ዒላማ ዝገበረ ዋዕላ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃን ሩስያን ሎሚ ረቡዕ ኣብ ከተማ ሶሺ ብወግዒ ከፊቶም። ንሶም ኣብቲ ዋዕላ ሃገሮም ኣብ ዝመጽእ ዓመታት ምስ ኣህጉር ኣፍሪቃ ተካይዶ ንግዲ ብዕጽፊ ከምዝውስኽ ሓቢሮም ኣለው።
ኣብቲ ዋዕላ መራሕቲ 54 ሃገራት ኣፍሪቃ ይሳተፉ ከምዘለው ተገሊጹ’ሎ።


text:
ፕረዚደንት ዩዌሪ ሙሰቨኒ፣ንዓመታ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ቅድሚ ምክያዱ፣ ኣንፃር ተቃወምቲ ህውከት የላዕሉ ኣለው ኢሎም ከሲሶም መራሕቲ ተቃውሞ ኪዛ ቢስጅየ።
ንሶም ነዚ ክሲ’ዚ ዘቃልሑ፣ ካብ ካምፓላ 400 ኪ/ሜ ርሒቃ ናብ ዘላ ክፍለ-ሃገር ከይዶም ኣብ ሰልፊ መድረክ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንምስታፍ ኣብ ዝተበገስሉ እዋን፣ፖሊስ ስለዝተተናኾሎም’ዮም።
ፖሊስ ግና ንመምርሒ ሃገራዊ ኮምሽን መረፃ ኢና ንትግብር ዘለና። ሚስተር ቢስጅየ፣ገና ናይ ፓርቲኦም ውክልና’ውን ኣይረኸቡን ዘለው ይብል።
ዶ/ር በስጅየ ግና፣ ህዝባዊ ሰልፊ ንዘይምክያድ ዝእግድ ሕጊ ኣብ ኡጋንዳ የለን ኢሎም።
እዚ ከምዚ'ሉ ከሎ፣ ኣብ ልዕሊ ዶ/ር ብስጂየን ብፆቱን ዝተፈፀመ ጨካነ ዝበልዎ ተግባር ፖሊስ ዝኹነን’ዩ ኢሎም ገሊፆምዎ ቀ/ሚ ኡጋንዳ ዝነበሩን ሎሚ ኣብ ደምበ ተቃውሞ ዝተሰለፉን ኣማማ ምባባዚ። መንግስቲ ኡጋንዳ፣ንሰላማዊያን ሰባት የከላብት አሎ ሓይሊ ፖሊስ ኣደብ ንክገዝእ ስጉምቲ ክውሰድ አለዎ’ውን ኢሎም።
ኣብ’ዚ ምስሕሓብ’ዚ ተፀሚዱ ዝዋዓለ ሕገ-መንግስታዊ ቤት-ፍርዲ ሎሚ ሶኒ ኣብ ዘሕለፎ ብይን ‘ሰብኣዊ መሰላት ዝግህሱ ኣባላት ፖሊስን ካልኦት ኣካላትን ተሓተቲ ክኾኑ’ዮም’ ኢሉ’ሎ።


text:
ኣብራሃም ኣፈወርቂ
ናይ ምስጢረይ ቖፎ ኣካለይ”የ
ኣንቲ ሉል ሂወተይ ዙሃረ’የ
ሸናዕ መባህልተይ ብጸይተየ
ውዕለትኪ ከቢድ ‘ዩ ሚዛን ዘይርከቦ
ወትሩ ኣመስጊነ ወዲሰ ዘይጸግቦ
ክበርለይ ሓንቅቅለይ’የ ኣለኹልኪ ኣነ ባዕለየ
ሕስብ ተበልክዎ ናይ ፈጣሪ ነገር
ኩሉ ኣይከልኣካን እዩ ዓቕሊ ጥራሕ እምበር
ክብሉ ይሰሞዕ ነይረ ጥዑም ክበጽሓኒ ትመንየዮ
ላካ ዓጋቲ የልን ዕድለይ ምስ ሃበኒ ርእየዮ
ከማይ ዘይረከቡ ፍቕሪ ዘይሰለጦም
ዓንጋሊት ራራይት ከማኺ እፍጠረሎም
ከማኺ ዝረኸበ እንታይ ከይጎድሎ
ዝመጸ እንተመጸ ንሂወት ይኽእሎ
ንስኺ ሓላለ ሓላለ ሓላለ ሓላለይ ንስኺ ፈቃር
ኣነስ ተዓዲለ ንግስቲ ኢኺ ዕድለይ
ፍርሕ ፍርሕ እብል እንድዕለይ ስቕ ኢለ
ኣይድቓስ ኣይመግቢ ምጋገኽኒ ጸማልያ መሲለ
ኣብ ድሙቕ ጸወታ ዝን እንዳበልኩ ካብ ሰበይ እፍለ
ራሓ ናተይ በብዘለናዮ ሓቦ ጌርና ንውጽኣዮ
ፍቕረይ ናተይ ኣብ ልብኺ ሓዝዮ እቲ ዝተባሃልናዮ
ኣጆኺ ብዘየገድስ ንጽመሞ ግዜ እንተነውሐ
በዘየገደስ ሻቕሎትን ናፍቖትን እንተበዝሐ
ክንደይ ክምቕር’ዩ ጻማ ሓቦ እዋኑ ምስ በጽሐ
እረኣየኒ ኣየ’ወ ጽባሕ ምስሓለፈ ኩሉ
እረኣየኒ ክዝከሮ ከነዋግዓልሉ
ሓቦ ግበሪ ጽባሕ ማለት ቐረባ ኣንዳኣሉ
ምደለኹ ክህሉ ኣብቲ ዘለኽዮ ቦታ
ከሕንቅቐኪ ሓቍፈ ካኣባብደኪ ምእንታን
ምደለኹ ኣየ’ወ ሕጂ ክንደይ ምደለኹ
ከሕንቅቐኪ ካኣባብደኪ ምደለኹ
ደብዳቤኺ ‘ኳ ደሃይኪ ሰኒቑ እንተመጸ
ዘይሕተት ኮይኑኒ ተነቢቡ ስርሑ እናወድአ
እትረፍ ብማዕዶ ቀሪበ’ኳ ዝሻቐል ብኣኺ
ምደለኹ ክትመጺ ኣብዚ ዘለኽዎ ቦታ
ከሕንቅቐኪ ሓቍፈ ካኣባብደኪ ምእንታን
ምደለኹ ኣየ’ወ ሕጂ ክንደይ ምደለኹ
ከሕንቅቐኪ ካኣባብደኪ ምደለኹ
ዕቤት ክንጓናጸፍ ዓቅሚ ክህልወና
ብስውር ሰንሰለት ፍቅሪ ተራኸቡ ኢላ ኣዴና
ብደም ብሉጻት ደቃ ቃል እተውለይ ኢላትና
ሓላል ቤት ደቂ ጽንዓት ብርሃን ክንኩልዓላ
ውሑዳት ግን ብርኩታት ከክንዲ ሽሕ ክንኮነላ
ኣብ ዝኸድናዮ ክንሰምር ምሒልና ጥሒልናላ
ኣብ ነንገብሮ ክንዓስል ኢና ተማባጺዕናላ
ኣሕዋተይ ደቂ ጽንዓት ከም ወርቂ ካብ ጨርቂ ካብ ሓዊ ዝተፈልየ
ኣብዘዘለናዮ ንዓቢ ‘ዶ ኣለና ሓድሕድ ንሳለ?
ኣብ እንገብሮ ሞያ ንዓስል’ዶ ኣለና ንታሓላለ?
ነፍሲ ወከፍ ጸጋ ከይትባኽን ዘዝበርሀት ሽምዓ ከይትቅህም
ዘዝቦቐለት ዘርኢ ከይትቕምርር ዘዝነቐለት ክእለት ከይትዳኸም
ንላዘብ’ዶ ኣለና ንመካከር ንሰምር’ዶ ኣለና ንተሓናገር
ኣተሓሳስባና እንተሃብቲሙ ወዮ ድኽነትና ሽዑ ኣኽቲሙ
ድኽነት’ሲ ይብዳህ ‘ዩ ኣተሓሳስባ ‘ዩ እቲ ፈልሲ
ፍቕሪ እንድኡ ሕመረቱ መሪር ናይ ምንባር ቃልሲ
ኣየ’ወ ነዚ ጽባሕ ሓመድ ዝበልዖ ነብሲ
ኢድ ንኢድ ጠሚርና ንዝለል ን ሂወት ክንገብራ ድምቕቲ ተሓምበለ
ኢድ ንኢድ ዓቲርና ንዕሰል ዓቅምና ኣብ ዓውድና ክውሕዝ ተሓምበለ
ተሓምበለ ንበል ደቒ ጽንዓት ተሓምበለ ንበል ደቂ ኤረይ
ተሓምበለ ዕሰሉ ዕሰሉ ተሓምበለ ተሓምበለ በሉ
ዕሰሉ ደቒ ጽንዓት ኣይትሳኣኑ ኣይትሰኣኑ
ተሓምበለ ኣይከውንን እዩ ንስኹም ዘይበሉ
ሂወት ኣይምቅርን’ዩ ዕስልኹም ዘይበሉ
የለን ከም ቀደሙ የሕጺሩዩ እግሪ
ክሳብ ዘይሰመረ ህርመት ማንታ ልብታትና
ንመን ኣሚኑሞ ፍቅሪ ክህሉ ምሳና
ኣታ ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ ምባል ከይመጽእ
ኣማስያኡ ፍቅርና ከምዛራ ከም ሑጻ ተሰትዩ ከይተርፍ
ከም ትማል ከም እንተዝህሉ ባዕሉ ምመስከረ
ቀልዓለም የብሉን ፍቅሪ ኣለኹ ምበለ
ኣነን እንዳርባሕኩ ንስኪ ተጉድሊ
ናብራና ምስ ኮኖ ካብ ክሳድ ንላዕሊ
ጉህዩ ፍቅሪ ግህዩ ከመይ ዘይጉሂ እዚ እዩ ጻምኡ
መብጽዓ ከቢድዩ ኪዳንኪ ጸኒዑ
ኣበይሞ ይኽእል ንፍቅሪ ተኪኡ
እምበር ናዓይ ምሕላይ ነዊሕሪ ካብ ትገድፍዮ
ንደቂቅ ኣበራተይ ክንዲ እምባ ተግዝፍዮ
ክንዲ ሸለል ምባል ቂምታ ትቅርቅሪ
ክንዲ ይቅሬታወ ህልኻት ተንቅሊ
ሃጓፍናባ ነጽብብ መሊሱ ከይዓቢ
ካብ ዓይኒ ገሊሉስ ከይስዕርር ኣብ ልቢ
ፍቅሪ ከም ጸሓይ’ዩ ልቢ ተነጺሁ
ዕራርቦ እንተኸደ ወጋሕታ ይምለስ’ዩ
ከምዛ ዘለናያ እንተኾይኑ ግና
ፍቅሪ ይስወር’ዩ ከም ደቀ ሕደርትና
ዝጠመየት ከርሲ እኽሊ ከም ትደሊ
ፍቅርና ድማኒ ስኒትናዩ ዝደሊ


text:
Radio Erena: 21 February 2020
ፕረዚደንት ጂቡቲ እስማዒል ዑመር ገለን ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድ ስዒድ ዓብዱላሂ ዳኒን ኣብ ጉዳይ ጸጥታ ዘተኮረ ምይይጥ ኣካይዶም።
ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድ፣ ፕረዚደንት ጅቡቲ ብዝገበረሉ ዕድመ መሰረት’ዩ፣ ብሓያሎ ሚኒስተራት ተሰንዩ ብ18 ለካቲት ናብታ ሃገር ኣትዩ።
ክልቲኦም መራሕቲ ብዝያዳ ዘተኮርሉ ነጥቢ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ መጋቢት ክዛዘም ምዃኑ ዝተገልጸ፣ ንጂቡትን ፑንትላንድን ብስሉጥ መርበብ ኢንተርነት ዘራኽብ፣ ኣብ ትሕቲ ባሕሪ ዝዝርጋሕ ፋይበር (ጭሕጊ) ምዃኑ ማዕከናት ዜና ካብ ከተማ ጋሮወ ኣንፊተን።
ጂቡቲ ዞባ ኣፍሪቃ ኤክስፕረስ 1 ወይ ድማ (DARE1) ዝተሰምየ መርበብ ጭሕጊ ትሕተ ባሕሪ፣ 5400 ኪሎሜተር ዝዝርጋሕ ኮይኑ፣ ንኬንያ፣ ሶማል፣ ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድን ጂቡቲን ዘራኽብ’ዩ።
እዚ 30 ቴራባይት ኣብ ሰኮንድ ናይ ምትሕልላፍ ዓቕሚ ክህልዎ ምዃኑ ዝተገልጸ መርበብ፣ ኣብ ገማግም ባሕሪ ናይ ዝርከባ ከተማታት ሞምባሳ፣ ሞቓዲሹ፣ ቦሳሶን ጅቡቲን ካብ ዝቐውም ማእከላት፣ ስሉጥ ምስግጋር ሓበሬታ ንምክያድ ከኽእል ትጽቢት ይግበረሉ።
እንተኾነ ጸጥታን ውሕስነቱን ሓደ ካብቲ ዘሻቕል ዛዕባ ምዃኑ ይዝረበሉ።
==============


text:
Radio Erena: 18 December 2019
ሽውደን ብሰንኪ እቲ ድርብ ዜግነት ዘለዎን ኣብ ኤርትራ ካብ ዝእሰር ኣስታት 18 ዓመታት ኣቑጺሩ ዘሎ ጋዜጠኛን ደራስን ዳዊት ይስሓቕ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ምስሕሓብ ከም እትርከብ’ዩ ብተደጋጋሚ ዝግለጽ።
ብ11 ታሕሳስ ወከልቲ ሰልፍታት ሽወደን፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላትን ጋዜጠኛታትን ዝተረኽቡሉ ዘተ ፓርላማ፣ ዳዊት ኢሳቕ ክፍታሕ መንግስቶም ግብራዊ ጻዕሪ ከርኢ ምጽውዖም ብሬድዮ ኤረና ተቓሊሑ’ዩ።
መንግስቲ ሽወደን ንጉዳይ ዳዊትን ካልእን ንምፍታሕ ዘካየዶ ጻዕሪ ዝሕቱልን ፍረኣልቦን ምዃኑ ብቀጻሊ ዝንቐፈሉ ጉዳይ’ዩ።
ኣብቲ ኣብ ናይ ፓርላማ ዘተ ዝተረኽበ ተንቅሳቓሲ ኣምባሳደር ሽወደን ኣብ ኤርትራ ስቫንተ ሊንድግረን፣ ንሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሃቦ ሓጺር መብርሂ፣ ሽወደን ኣብ ጉዳይ ዳዊት ኢሳቕ ምስ መንግስቲ ኤርትራ እትኽተሎ ኣታሕዛ፣ ሰላሕታዊ ዲፕሎማሲ’ዩ ዝብልዎ ኣለዉ። መንግስቲ ሽወደን ባዕሉ ዘጠመቆ ስልቲ ዲፕሎማሲ ኣይኮነን። ካልኦት ሰባት ዝበልዎ’ዩ። መንግስቲ ሽወደን ካልእ ነገራት ኣይገብርን’ዩ ዘሎ ማለት’ውን ኣይኮነን። ክብል መሊሱ።
እቲ ኣምባሳደር ብተወሳኺ፣ ምስ ኤርትራ ጽቡቕ ዝምድና ኣሎና ድሕሪ ምባል፣ ውጽኢታዊ ዝኾነ ዘተ ነካይድ፣ ንክልትኣዊ ረብሓታት ዘገድሱ ጉዳያት’ውን ንመያየጥ ኢሉ።
ሽወደን ብሰንኪ ጉዳይ ዳዊት ኢሳቕ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ዘለዋ ዲፕሎማሲ ዝሕቱሊን፣ ክልቲኤን ሃገራት ክሳብ ቀዋሚ ኣምባሳደር ናብ ዘይልእካሉ ደረጃ ዝምድና ምውራዱ’ዩ ዝንገረሉ።
ሽውደን፣ ኣብ ኤርትራ ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር ጥራይ ክትምዝዝ እንከላ፣ መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ ኣብ ሽወደን ኣምባሳደር ከምዘይብሉን ብፈጻሚ ጉዳያት ጥራይ ከምዝውከልን ይፍለጥ።
================


text:
Radio Erena: 24 May 2020
ኣብ ኤርትራ ዕደናዊ ንጥፈታት ዘካይድ ዘሎ ዳናካሊ፣ ካልኣይ ገጽ ምድላዋቱ ኣብ ምዝዛም ከምዝርከብ ተገሊጹ።
እቲ ኣውስትራልያዊ ትካል ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፣ እዚ ካልኣይ ገጽ ኣብ ወርሒ ሰነ ድሕሪ ምዝዛሙ፣ ኣብ 2022 ምህርቱ ከፍሪ ክጅምር ምዃኑ ኣፍሊጡ።
እቲ ትካል ዕደና፣ ምስፍሕፋሕ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ብዝፈጠሮ ናይ ስራሕ ዕንቅፋት ከይተሰናኸለ፣ ምምሕዳራዊን ናይ ቤት ጽሕፈታት ስርሑ ደው ከየበለ ይቕጽል ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣብ ዝመጽእ ዓመት ናይ ፖታሽ ምህርቲ ከካዪድ መዲቡ ዘሎ እቲ ትካል፣ ሓምሳ ሚእታዊት ዋንነቱ ናይ ኤናምኮ እዩ።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ 2018 ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ትካል ዕደና ዳናካሊ ስርሑ ኣብ ዝጅምረሉ፣ ካብ ሓፈሻዊ እቶት ኤርትራ 3 ሚእታዊት ክሽፍን ስለዝኾነ፣ ነታ ሃገር ዓቢ ምንጪ ኣታዊ ከምዝኸውን ሓቢሩ’ዩ። ብተወሳኺ ኣብ ውሽጢ 10 ዓመት፣ ፍርቂ ናይቲ ኤርትራ ንሰደድ ካብ እትልእኮ ዝርከብ ኣታዊ ኣብ ርእሲ ምሽፋኑ፣ ን10 ሽሕ ዜጋታት ናይ ስራሕ ዕድል ከምዝፈጥር ይግለጽ።
እንተኾነ መንግስቲ ኤርትራ ብሰንኪ ዝኽተሎ ዘሎ ዘይግሉጽን ያታዊ ኣሰራርሓን፣ ህዝቢ ረብሓ የብሉን ጥራይ ዘይኮነ፣ ዕደናዊ ንጥፈታቱ ብግዱድ ዕስክርና የካዪዶ ምህላዉ፣ ኣብ ህዝቢ ተወሳኺ ጸቕጢ ፈጢሩ ይርከብ።


text:
ሓቂ`ዶ ሓሶት?
ሃገረይ ዜጋታታ ናብ ሃገራት ሸንገን ብዘይ ቪዛ ንኽንኣቱ ዘኽእል ስምምዕ ኣለዋ። ኣነ ከም ዜጋ ኣብ ሃገራት ሸንገን ንዝደለኽዎ እዋን ክጸንሕ ይኽእል ዶ?
ኣይፋል
ጀርመን ኣካል ሃገራት ሸንገን ከም ምዃና መጠን ን ዜጋታት ዝተወሰና ሃገራት ብዘይ ቪዛ ናብ ግዝኣታ ክኣትዉ ተፍቅድ ያ። እንተኾነ ግን ወላ ዉን ዜጋ እዘን ዝተጠቅሳ ሃገራት እንተኾንካ ንዘይተወሰነ ግዜ ክትጸንሕ ግን ኣይፍቀደካን ዩ። ናብ ሃገራት ሸንገን ንክትመጽእ ቪዛ ዘድልየካ እንተኾይኑን፡ ቅድሚ ምምጻእካ ክትፈልጦ ዝግበኣካ ሕግታት ንክትፈልጥን ሓበሬታ ምውካስ የድልየካ።
ተወሳኺ »
ኣይፋል፡ እቶም ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ ሊብያ ዝርከቡ ስደተኛታት ናብ ኤውሮጳ ኣትዮም ንኽጣየሱ ዝያዳ ዕድል የብሎምን
ኣብ ሊብያ፡ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ሰብ፡ ስደተኛታት ኣብ ዕጹዋት ኣብያተ-ማእሰርቲ ንኽጸንሑ ገንዘብ የኽፍሉ ከምዘለዉ ይኽሰሱ። እዚ ምግባሮም፡ ስደተኛታት ኣብ ዝቐልጠፈ እዋን ካብ’ዞም ቦታታት ወጺኦም ናብ ኤውሮጳ ኣትዮም ንኽጣየሱ ንሕግዞም ዝሓጸረ ሜላ ምዃኑ ይዛረቡ። እዚ ሓበሬታ እዚ ግጉይ ክነሱ፡ ድሮ ኣማኢት ሰባት ግዳይ ናይ’ዚ ምጥፍፋኣዊ ተግባር ኰይኖም ኣለዉ።
ሓቂ`ዶ ሓሶት?
ጀርመን፤ 25% ካብቶም ኩሎም እቶም ብ’ዓዲ-ጥልያን ጌሮም ን’አውሮጳ ዝአተው ስደተኛታት፤ ተቐባልነት ኽትህብ’ድያ?
ኣይፋል
ጀርመን’ን ኻልኦት ብዙሐት ሃገራት ናይ አውሮጳ-ሕብረትን፤ አብ’ማእከላይ ባሕሪ ሒይወት-ንምድሐን ተባሂሉ፤ ንግዚኡ ዝኸውን ሐደ-ዓይነት ናይ ሐደጋ-ሜካኒዝም ንኽጥቀሙ ተሰማሚዖም ኢዮም። ሃገር-ጀርመን፤ ካብ ዓዲ-ጥልያን ኽትቅበሎም ትደሊ፤ ሐደ ውሱን-ዝኾነ ኮታ ወይድማ ቁጽሪ ናይ ስደተኛታት የለን።
ተወሳኺ »


text:
ቅድሚ እቲ ንምውጻእ መደብ ዝግበር ዝርርብ
ኣባና ምስ ተመዝገብካ፡ እቲ ቀጻሊ ስጕምቲ ቀልጢፍካ ስራሕ ወይ ትምህርቲ ንምርካብ መደብ ምውጻእ እዩ ክኸውን። እቲ ቐዳመይ ምሳና ዝግበር ኣኼባ፡ እንተ ነውሐ 30 ደቓይቕ ዝወስድ ናይ መደብ ምውጻእ ዝርርብ እዩ። እቲ ኣኼባ ብዝያዳ ኣድማዒ ንኽኸውን ተጠንቂቕካ ክትቀራረብ ብዝያዳ ኣገዳሲ እዩ። ቅድሚ እቲ ኣኼባ ከመይ ጌርካ መደብ ከም ተውጽእ ኣብዚ ብሓገዝ መርበብ ሓበሬታና ሓሳባት ትረክብ።
ኣብቲ ናይ መደብ ምውጻእ ዝርርብ እንታይ እዩ ክግበር?
ኣብቲ ኣኼባ ንስኻን ሓደ መራኸቢ ስራሕን ካብ ብዙሕ ውሑድ ነዚ ዝስዕብ ክትርእይዎ ኢኹም፤
- ክእለታትካ
- ነየኖት ስራሓት ከም ትደሊ
- ካባና ኣየናይ ሓገዝ ክትረክብ ከም ትኽእል
- ኣብ ሸቶኻ ንኽትበጽሕ ከመይ ክትገብር ከም ዘሎካ።
ንስኻን እቲ መራኸቢ ስራሕን፡ ኣየኖት ንጥፈታት ብዝበለጸ ከም ዝሰማምዑኻ ትሰማምዑ። እዚ ንኣብነት ብዛዕባ ኣብ ወቢናር ምስታፍ (ኣኼባ ወይ መጽናዕቲ ወ.ዘ.ተ ብኢንተርኔት ብቐጥታ ምስታፍ)፡ ትምህርታውን ሞያውን ሓጺር ድሕረ-ባይታ (cv) ምጽሓፍ ወይ ሽወደንኛ ምምሃር ክኸውን ይኽእል እዩ። ድሕሪኡ ንስኻ ባዕልኻ ኢኻ ነቲ መደብ ህያው ጌርካ ተጽንሖን ናብ ናትካ ሸቶ ንምብጻሕ ናይ ገዛእ ርእስኻ ተበግሶ ትወስድን። ኣብ እዋን ምዝገባ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ካብቲ መደብ ክትወጽእ ከም ትደሊ እንተ መሪጽካ፡ ዝኾነ ናይ መደብ ምውጻእ ዝርርብ ኣየድልየካን እዩ።
ብሕጅኡ መደብ ምውጻእ ጀምርን ነቲ ናትካ ትምህርታውን ሞያውን ሓጺር ድሕረ-ባይታ (cv) ኣሓድሶን
እንታይ ክትሰርሕ ከም ትደሊ ሕሰበሉን ነቲ ናትካ ትምህርታውን ሞያውን ሓጺር ድሕረ-ባይታ (cv) ኣሓድሶን ብቐጥታ ነየኖት ስራሓት ክትደሊ ኢልካ ትሓስብ? ነቲ ዘለካ ትምህርቲ ወይ ተመኩሮታት ክትምልኣሉ የድልየካ ዲዩ? ብዛዕባ ሽቶታትካን ናብ ስራሕ ዘምርሕ መንገዲ ከመይ ክመስል ከም ዝኽእልን ጽቡቕ ጌርካ ሕሰበሉ። ብዛዕባ እቲ ቀጻሊ ስጕምትኻ ዘለካ ሓሳባት ጽሓፎ። ከምኡ’ውን እቶም ንዓና ዘለዉኻ ሕቶታት ሕሰበሎምን ጽሓፎምን።
ኣብዚ ዝስዕብ ሓደ ሓደ ምዕዶታት እነሆ፤
ሸቶን ንኡስ-ሸቶን ናይ ስራሕ ምድላይካ ብንጹር ግለጾም
ምዕዶ ናይ ስራሕ ክትደሊ ከለኻ፡ ትምህርታውን ሞያውን ሓጺር ድሕረ-ባይታ (cv) ውልቃዊ ደብዳቤ
ናብ ፕላትስባንከን (Platsbanken) ኣቲኻ፡ ንኽትደልዮ ዚሰማማዕ ስራሕ እንተ ረኸብካ ርኣ።
ሓደ ሓጺር ናይ ሂወት ታሪኽ (profil) ኣዳሉን ብሰራሕተኛታት ዝደልዩ ወሃብቲ ስራሕ ተረኸብን
ኣብቲ ናትና ወቢናር ተሳተፍን ነቶም ናትና ናይ ስራሕ ፖዳት (jobbpoddar) ስምዓዮምን
ንኣ-ካሳ ኣመልክት
ብዛዕባ ኣ-ካሳ፡ ብዛዕባ ኣባልነትካ ወይ ካልእ ነገር ሕቶታት እንተ ኣለካ ኾይኑ፡ ምስ ናትካ ኣ-ካሳ ብቐጥታ ርክብ ግበር። ክፍሊት ካብ ኣ-ካሳ፣ ስራሕ ኣልቦ ኣብ ዘለኻሉ እዋን፡ ማሕበርተኛ ናይ ሓደ ኣ-ካሳን ኣባና ምዝጉብን ክትከውን ከለኻ ክወሃበካ ዝኽእል ገንዘብ እዩ። ናይ ሓደ ኣ-ካሳ ማሕበርተኛ እንተ ዄንካ ኣረጋግጽ። ኣየኖት ኵነት ከም ዝሕተቱን ከመይ ጌርካ ንኽፍሊት ከም ተመልክትን ኣብዚ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።
ናይ ሓደ ኣ-ካሳ ማሕበርተኛ እንተ ዘይኴንካ፡ ንማሕበርተኛነት ምምልካት ኣገዳሲ እንተ ኾይኑ ኣረጋግጽ። ንኣብነት ንዓኻ ኣየናይ ኣ-ካሳ ከም ዝሰማምዓካ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ መርበብ ሓበሬታታት Hej a-kassa ከምኡ’ውን Sveriges a-kassor ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ናይ ሽወደን ኣ-ካሳታት Sveriges a-kassor
ኵሉ እቲ ሓበሬታ መሊእካዮ ዲኻ?
ክትምዝገብ ከለኻ ነቶም ዝመዝገብካዮም ሓበሬታታት ደጊምካ ክትርእዮም ጽቡቕ እዩ። ኵሉ ኣእቲካዮ ዲኻ ወይስ ከትጠቕሶ ትደሊ ገለ ትምህርቲ፡ ናይ ቅድሚ ሕጂ ስራሕ ወይ ገለ ክእለት ምናልባት ረሲዕካ ኣለኻ? እቲ ርክብና ብዝያዳ ኣድማዒ ንኽኸውን ቅድሚ ምሳና ኣኼባ ምግባርካ ነቲ ናትካ ሓበሬታ ምሉእ ግበሮ።
ነቲ ናትካ መደብ ኣብ ናተይ ገጻት (Mina sidor) ተኸታተሎ
ነቲ ናትካ መደብ ብኤ-መንነት ጌርካ ኣብ ናተይ ገጻት (Mina sidor) ኣቲኻ ትረኽቦ። ሓፈሻዊ ስእሊ ናይ ንጥፈታትካ ኣብዚ ትረኽቦ- ነየኖት ከም ዝገበርካዮምን ናትካ ቀጻሊ ስጕምትን ክሊቲኡ። ናተይ ገጻት ንዓኻ ኣብ ስራሕ ምድላይ ሓደ ሓገዝ እዩ፡ ስለዚ ነቲ መደባትካ ዝተሓደሰ ጌርካ ክትሕዞ ኣገዳሲ እዩ።
ኤ- መንነት (e-legitimation) ዘይብላ እንተ ዄንካ
ኮምፕዩተር ወይ ዘመናዊት ሞባይል ተሌፎን (smart mobiltelefon) ዘይብልካ እንተ ዄንካ ናባና መጺእካ ንሓንቲ ካብተን ኮምፕዩተራትና ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ።
ኤ-መንነት ዘይብልካ እንተ ዄንካ፡ እቲ ናትካ መደብ ካብ ሓደ መራኸቢ ስራሕ ኣብ ወረቀት ተጻሒፊ ክወሃበካ ወይ ንገዛ ክለኣኸልካ ይኽእል እዩ።


text:
መእተዊ
ቀንዲ መምዘኒ ምዕባለ ናይ ሓደ ሕብረተሰብ፤ ኣብ ማዕርነትን ብዙሕነትን ናይ ሕዝብታት ብዘለዎም ርድኢትን ምሕድራኡን ዝተመርኰሰ ኡዩ። ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ኩሉሰብ ብዘይ ናይ ዓሌትን ሃይማኖትን ጾታን ኣካላዊ ብቅዓትን ምሁርን ዘይምሁርን ድኻን ሃብታምን ከይፈላለኻ ማዕረ ሰብኣዊ መሰል ከምዘለዎ ብመትከል ዘይኣምን ሕብረተሰብ ምዕቡል ወይ ከኣ ስልጡን ሕብረተሰብ ኢዩ ክትብሎ ኣጸጋሚ እዩ።
ኣብ ዝቅጽል ገጻት ማዕርነት ኣብ ብዙሕነት (Equality in Diversity) ብዝብል ኣርእስቲ፤ ማዕረነት ኣብ ብዙሕነት እንታይ ማልት እዩ ? ከመይ ገርናኸ ክነማሓድሮ ይግባእ ብዝብል ሓሳብ ኣገደስቲ እንብሎም ኣሞ ኸኣ ክንፈልጦምን ክነኽብሮምን ዘሎና ነገራት ኣሕጽር ኣቢልና ክንርኢ ኢና።
ብፍላይ ኣብ ደቂ ሰባት ብዙሕነት (Diversity) ዘስዕቡ ቀንዲ ነገራት እዞም ዝስዕቡ ኢያቶም። ጾታዊ ፍልልይ(ተባዕታይ ወይ ኣንስታይ)፤ ናይ ዕድመ ፍልልይ(ዓቢይ ወይ ንሽቶን)፤ ኣካላዊ ብቅዓት (ስንኩልን ዘይስንኩልን)፤ ዘርኣዊ/ዓለታዊ ፍልልይ( ጸሊም ወይ ጻዕዳ)፤ ሃይማኖታዊ ፍልልይ፤ኣነባብራዊ ፍልልያት (ምርዕውን ዘይምርዕውን)፤ባህላዊ ፍልልያት፤ ድሕረባይታዊ ፍልልያት(ደረጃ ትምህርቲ)፤ ናይ ቋንቋ ፍልልያት፤ ካልኦት ኣብዚ ዘይጠቀስናዮም ኣብ ውሽጢ ደቂ ሰባት ብዙሕነት ዘስዕቡ ብዙሓት ነገራት ከምዘለዉ ርዱእ ኮይኑ እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተቀስናዮም እቶም ቀንዲ እዮም። ይኩን እንበር እዞም ዝጠቅስናዮም ኩነታት ወይ ነገራት ኣብ መንጎ ደቂሰባት ብዙሕነት ዝፈጥሩ እኳ እንተኾኑ፤ ንኩላቶም ደቂ ሰባት ሓደ ወይ ማዕረ ዝገብሮም ሓድ ነገር ግን ኣሎ። ነዚ ሓደ ወይ ማዕረ ዝገብሮም ነገር ወይ ኩነት ሰብኣውነት ንብሎ። ኩላትና ደቂሰባት፤ ፍልልያትና ወይ ብዙሕነትና ብዘይገድስ ደቂ ሰብ ብምዃና ጥራሕ ማዕረ ኢና። ምስ ኩሉ ፍልልያትና ደቂሰብ ጥራሕ ብምዃን ማዕረ ኢና (Equality in Diversity)። ብዙሕነትና ወይ ውልቃዊ ኩነትና ብዘይገድስ ማዕረ ሰባት ኢና። ኣብቲ ሰብኣውነት ዝበልናዮ ኣምር ኩላትና ብማዕረ ንሳተፍ። ንኹላትና ከኣ ማዕረ ሰብኣዊ መሰል ኣሎና። ቀድሚ ሰብኣዊ መሰል ምግላጽና ነዞም ኣብ ደቂሰባት ብዙሕነት ዘምጽኡ ነገራት በብሓደ ኣሕጽር ኣቢልና ክንገልጾም ኢና፡
ምስ ኩሉ ፍልልያትና ደቂሰብ ጥራሕ ብምዃን ማዕረ ኢና (Equality in Diversity)። ብዙሕነትና ወይ ውልቃዊ ኩነትና ብዘይገድስ ማዕረ ሰባት ኢና። ኣብቲ ሰብኣውነት ዝበልናዮ ኣምር ኩላትና ብማዕረ ንሳተፍ። ንኹላትና ከኣ ማዕረ ሰብኣዊ መሰል ኣሎና።
ጾታዊ ፍልልይ (Gender difference)
ሰባት ብተፈጥሮ ተባዕታይ ወይ ኣንስታይ ኮይኖም ይፍጠሩ። ተባዕታይ ካብ ኣንስታይ ዝፈልዮ ኣካላዊ ወይ ባህርያዊ ፍልልያት ኣለዎም። ኣብ ዝተፈላለየ ሕብረተሰባት ከኣ ብሰንኪ እዚ ባህርያዊ ፍልልይ ኣብ ልዕሊ ደቂንስትዮ ዝወረደ በደልን ግፍዕን ዓመጽን፤ ክሳብ ሕጂ` ውን ዝወርድ ዘሎን ማእለያ የብሉን። ንኣብነት ደቂንስትዮ ኣብ ገዛ ተሓጺረን ኣብ ናይ ውሽጢ ገዛ ስራሕ ጥራሕ ክሰርሓ ክግደዳ እንከልዋ፤ ደቂተባዕትዮ ናይ ደገ ስራሕ ይሰርሑ ነበሩ። እንተኾነ ሰብኡት ኣብ ደቂኣንስትዮ ልዕልና እናኣርኣዩ ሙሉእ ቁጽጽር ናይታስድራ ነርዎም። እዚ ነገራት ግና ብጊዜ እናተቀየረ ይመጽእ ኣሎ። ኣብዚ በጺሕናዮ ዘሎና ዘመን ናይ ስራሕ ፍልልያት ዳርጋ የለን ክትብል ትኽእል።
እንተኾነ ብሰንኪ ጾታዊ ፍልልይ ኣብ ልዕሊ ደቂኣንስትዮ ዝወርድ ግፍዕታት ሕጂ` ውን እንተኾነ ማእለያ የብሉን። ንኣብነት ደቂ ኣንስትዮ ማዕረ ደቂተባዕትዮ ኣናሰርሓ ከለዋ ማዕረ ደሞዝ ኣይቅበላን። ማዕረ ደቂተባዕትዮ ድምጺ የብለንን። ማዕረ ደቂተባዕትዮ ናጽነት ናይ ምንቅስቃስ የብለንን። ኣብ ብዙሓት ሃገራት ማዕረ ደቂተባዕትዮ ናይ ትምህርቲ ዕድላትውን የብለንን። እንተኾነ ኣንስታይ ወይ ተባዕታይ ብምዃን ኣድልዎ ኪግበር ብፍጹም ኣይግበእን። ኣብ ጾታዊ ፍልልይ ተመርኲስካ ዝግበር ዝኾነ ኣድልዎ ሰብኣዊ መሰል ምግሃስ ኣዩ ዝቁጸር። ስለዚ ኩላትና ሰባት ሰለዝኾና ብማዕረ መሰልን ግቡእነት ኣሎና። ብሰንኪ ጾታዊ ፍልልይ ዝመጽእ ኣድልዎ ካብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ክውገድ ይግባእ።
ናይ ዕድመ ፍልልይ (Age difference)
ሰባት ብዕድመ ኪፈላለዩ ይኽእሉ። ብዕድመ ምፍልላይ ከኣ ብዙሕነት (diversity) ካብዝፈጥር ሓደ ኩነት እዩ። እዚ ማለት ንኣሽቱ ቈልዑ፤ መንእሰያት፤ መኣከላይ ዕድመ፤ ካብዚ ሓሊፍካ ከኣ ብዕድመ ዝደፍኡ ሽማግሌታት ኢልና ንፈላልዮም። እዞም ሰባት ነናቶም ግድነታትን ድልየታትን ክህልዎም ባህርያዊ እዩ። ከከምግድነቶም ከኣ ድልየታቶም ክማለኣሎም ይግባእ። ብዕድመ ምኽንያት ካብ ካልኦት ፍልይ ዝበለ ክንክን ወይ ጉንዖ ክትረክብ ተፈጥሮኣዊ ኪኸውን ይኽእል። ንኣብነት ሕጻናት ብጽቡቅ ኪዓብዩ ፍሉይ ክንክን ብወለዶም ኪረኽቡ ይግባእ። ከማኡ’ውን ብዕድመ ዝደፍኡ ሰባት ኣብ ኩሉ ሕብረተሰብ ፍሉይ ቦታ ኣለዎም። ኣብ ሽንግልና ምስ በጽሑ ከኣ ብደቆም ዝግባእ ክንክን ኪረኽቡ ግድን እዩ። እንተኾነ ብሰንኪ ናይ ዕድመ ፍልልይ ሰብኣዊ መሰልካ ክግፈፍ ብጹም ኣይግባእን። ንኣብነት ኪሰርሕ ዝኽእል ሰብ ብሰንኪ ዕድሜኡ ስራሕ ኪኽላእ ኣይግባእን። ስለዚ ከከም ግድነትና ዓቢና ንእሽቶና ማዕረ ሰብኣዊ መሰል ኣሎና። ብሰንኪ ናይ ዕድመ ፍልልይ ዝኾነ ሰብ ኪውገን ወይ ሰብኣዊ መሰሉ ኪግፈፍ ወይ ኪግፋዕ ኣይግበእን።
ስንክልና (Disability)
ሓደ ስንክልና ኣካላት ዘሎዎ ሰብ ካብ ካልእ ስንክልና ዘይብሉ ሰብ ብምኽናያት ስንክልናኡ ኪፈለ ይኽእል። ብዘይካ ኣካላዊ ስንክልና( physical disability)ካብ ካልእ ሰብ ዝፈልዮ ነገር የለን። ኣካላዊ ይኹን ኣእምሮኣዊ ስንክልና ዘለዎ ሰብ ግና ብሰንኪ ስንክልናኡ ካብ ካልኦት ሰባት ትሒቱ ክረኤ ኣይግባእን። ስንክልና ዘለዎም ሰባት ከኣ ከም ካልኦት ሰባት ብማዕረ ኪጥመቱ ሰብኣዊ መሰሎም ኪሕልወሎም ይግባእ። ብፍላይ ብሰንኪ ስንክልናኦም ዝበጽሖም በደላት ንምእላይን ምሉእ ሰብኣዊ መሰሎም ኪሕልወሎምን ዝግባእ ክንክን ሓገዝን ኪቅበሉን ናይ ዝነብሩሉ ሕብረተሰብን መንግስትን ሓላፍነት ይኸውን።
ዓሌት( Ethnicity)
ሓደ ሰብ ካብ ክልእ ሰብ ብዓሌቱ ወይ ብመበቆሉ ወይ ብሕብሪ ቆርበቱ (ብሓፈሻ ጸሊም ወይ ጻዕዳ) ብምዃን ኪፈለ ይእኽል። እዚ እቲ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሕብረተሰብ ብዙሕነት ካብ ዘምጽእ ቀንዲ ነገር እዩ። ኣብ ሓንቲ ሃገር ወይ ከባቢ ዝተፈላለየ ዘርኢ ወይ መበቆል ዘለዎም ሰባት ኪህልዉ ባህርያውን ናይ ግድንን እዩ። ከምቲ ኣብ ሓደ ጫካ ወይ በረኻ ዝተፈለዩ ዓይነት ኣግራብን ሳዕርን ዕንባብን ዝበቊል ከማኡ ከኣ ኣብ ሓደ ከባቢ ወይ ሃገር ዝተፈላለየ ዓሌት ወይ መበቆል ዘለዎ ሰባት ኪህሉዉ ናይ ግድን ኣዩ። እዞም ዝተፈላለየ ዘርኢ ወይ መበቆል ዘለዎም ሰባት ነናቶም ቋንቋታትን ባህልን ኪህልዎም ይኽእል። ኣብ ሓንቲ ሃገር ብዙሓት ብሄራት ክህልዉ ይኽእሉ። ንኣብነት ኣብ ኤርትራ እንተወሓደ ትሽዓተ ቋንቋታት ዝዛረቡ ብሄራት ኣለዉ። ወላእኳ ዝተፈላለየ መበቆልን ቋንቋን ኣንተለዎም ሓደ ዝገብሮም ኣብ ሓንቲ ሃገር ምንባሮም ጥራሕ ዘይኮነስ ደቂ ሰባት ስለዝኾኑ ኩላቶም ማዕረ ሰብኣዊ መሰልን ግቡእነትን ኣለዎም። ዝኾነ ሰብ ከኣ ብሰንኪ መበቆሉ ወይ ዓሌቱ ወይ ብዝዛረቦ ቋንቋ ኪውገን ኣይግበእን። ብማዕረ ክርኤን ብማዕረ ክነብርን ኪመሃርን ክሰርሕን ከገልግልን ይግባእ። ነፍሲወከፍ ዓሌት ብመንነቱ ተሓቢኑ መሉእ ነፍሰ-ተኣማንነት ኣሕዲሩ ኣብ ዝነብረላ ሃገር ወይ ከባቢ ሙሉእ ሰብኣዊ መሰሉ ተሓሊዩሉ ባህሉን ቋንቁኡን ከማዕብልን ክዕቅብን ምሉእ ናጽነት ኪህልዎ ይግባእ። ዝኾነ ዓሌት ወይ ብሄር ኣብ ልዕሊ ካልኦት ብሄራት ቁጽሮም ብዘይገድስ ዝኾነ ይኹን ተጽዕኖን ልዕልናን ከርኢ እንከሎ ሰብኣዊ መሰል ናይ ካልኦት ይግህስ ኣሎ ማለት እዩ።
ስለዝኾነ ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝነብሩ ሰባት ወይ ብሔራት ብናጽነትን ብርድኢትን ቋንቋታቶምን ባህልታቶምን መንነቶምን ከማዕብሉ ማዕረ ዕድልን ሓገዝን ምትብባዕን ምስ ዝረኽቡ ብዙሕነቶምን መንነቶምን ኣቂቦም ብዘይዝኾነ ጸገም ብሓድነት ኣብ ናይ ምዕባሌን ሰላምን ጐደና ክምርሹ ከምዝኽእሉ ዝተረጋገጸ ሓቂ እዩ። ማዕረነት ኣብ ብዙሕነት ( Equality in diversity) ኪረጋገጽ ዝኽእል ከኣ ንሰባት ናጽነት ብምሃብን ሰብኣዊ መሰሎም ኪሕሎ ውሑስ ባይታ ብምፍጣርን ጥራሕ እዩ። ኩሎም ነኣሽቱ ብሄራት(Ethnic minorities) ባህሎምን መንነቶምን ኪዕቅቡን ከማዕብሉን ሰብኣዊ መሰሎም ኪሕልወሎም ኪቃለሱን ሓርኮትኮት ክብሉን ከለዉ ፤ በቲ ዝበዝሔ ሕብረተሰብ ኮነ ብምንግስቲ ደረጃ ዓቢይ ኣተኩሮን ሓገዝን ክግበረሎም ይግባእ። እዚ ከኣ ውጽኢት ምሕላው ሰብኣዊ መሰልን ግዴታ ስለዝኾነ እዩ። ስለዚ ንኣሽቱ ይኹኑ ዓበይቲ ብሔራት (Majority & minority ethnic groups) ብማዕረ መዕቀኒ መንነቶምን፤ ባህሎምን፤ ቋንቋታቶምን፤ ውርሻታቶምን ከማዕብሉን ኪዕቅቡን ማዕረ ዕድል ንምጣር ናይ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ሓላፍነትን ግቡእን እዩ።
ሃይማኖት(Religion)
ሰባት ብዝኸተልዎ እምነት ወይ ሃይማኖት ኪፈላለዩ ይኽእሉ። እዚ ከኣ ብዙሕነት ካብ ዘምጽኡ ሓደ ነገር እዩ። ኣብ ዓለምና ብኣሽሓት ዝቁጸሩ እምነታት ኣለዉ። ሰብ ዝደለዮ እምነት ኪኽተል ወይ ክቅበል ኪስገር ዘይከኣል ሰብኣውን ባህርያውን መሰሉ ኣዩ። እዚ መሰል እዚ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ከይጠሓስ ብሕጊ ውሑስን ሕልውን እዩ። ኣብ ዓለምና ሓደ ዝመበቆሎም፤ ሓደ ዝቋንቈኦም ሰባት ብድልየቶም ዝተፈላለየ እምነት ዝኽተሉ ኣለዉ። ብዘይካ ዝተፈለየ እምነት ወይ ሃይማኖት ምኽታል ካልእ ዝኾነ ነገር ዘይፈልዮምውን ኣለዉ። እዞም ሰባት ናይ እምነት ፍልልያቶም ብዘይገድስ ንዘመናት ብሰላምን ብፍቅርን ሕድሕድ ብምክብባርን ምትሕግጋዝን ይነብሩ።
እንተኾነ ብሰንኪ ናይ እምነት ፍልልይ እንተዘይኮይኑ ካልእ ገበን ዘይብሎም ሰባት፤ ሰብኣዊ መሰሎምን ክብረቶምን ተገፊፉ፤ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኪዳጐኑ እቲ ዝዓበየ ገበን እዩ። ብስም እምነት ኣብ ልዕሊ ደቂሰባት ዝወርድ ግፍዕን በደልን ክሳብ ዘሎናዮ ዘመን ዝፍጸም ዘሎ ማእለያ የብሉን። ፍልልይ ናይ እምነት ግን ምኽንያት ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ኪኸውን ብፍጹም ኣይግባእን። ዝተፈላለዩ እምነታት ዝኽተሉ ሰባት ብሓባር ብሰላም ብፍቅርን ኪነብሩ ዝዓግቶም ዝኾነ ነገር የሎን። ንኣብነት ሕብረተሰብ ብሄረ ብሌን ንክልቲኡ ሃይማኖታት ክርስትናን ምስልምናን ብዝስዕቡ ዝቆመ ኣዩ። ኣሕዋት ወይ ስድራቤታት ብደምን ዓጽምን ዝተዛመዱ ካብ ሓደ ገዛ ወይ ፈራዕ ዝመበቆሎም ገሊኦም ክርስቲያን ገሊኦም እስላም ኮይኖም እሞ ከእ ከም ጸባን ማይን ብሕውነትን ብሓድነትን ብሓደ ኪነብሩን ኪማኸሩን ክትርኢ ከሎኻ ካብዚ ዝዓቢ ጽቡቅ ነገር የሎን ክትብል ትደፍር። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ ብዙሓት ሃገራት ናይ ሃይማኖት ፍልልይ ብዘይገድስ ብሰላምን ብፍቅርን ንኩሎም ዜጋታቶም ማዕረ ዕድል ንኹሉ እናፈጠሩ ይነብሩ ኣለዉ።
መርዓ (Marriage)
ብሓፈሻ መርዓ ኪበሃል ከሎ ኣብ መንጎ ሰብኣይን ሰበይትን ብሓደ ኪነብሩ ብሕጋዊ ወይ ብሃይማኖታዊ መንገዲ ውዕል ኪኣትዉ እንከለዉ እዩ። ሰባት ምርዑዋት ወይ ዘይምርዑዋት ኮይኖም ኪነብሩ ይኽእሉ። ዝተመርዓወን ዘይተመርዓወን ማዕረ ዕድል ኪህልዎም ይግባእ። እንተኾነ መርዓ ሓደ ካብ ብዙሕነት ካብ ዝፈጥር ኩነት ናይ ደቂ ሰባት እዩ። እዚ ከኣ ባህርያዊ ትዕድልቲ እዩ። እንተኾነ ሰባት ብሰንኪ ኩነት ኣነባብራኦም ክግፍዑ እንከለዉ ወይ ከኣ ካብ ድልየቶም ክዕገቱ ኣይግባእን። ብሰንኪ መርዓ፤ሰባት ካብ ሰብኣዊ መሰሎም ክዕገቱ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ልሙድ እዩ። ንኣብነት ሓንቲ ጓልኣንስተይቲ ስለተመርዓወት ካብ ትገብሮ ዝነበረት ስራሕ ወይ ትምህርቲ ክትባረር ኣይግባእን። ብሰንኪ መርዓ ሰባት ሰብኣዊ መሰሎም ክንፈጉ የብሎምን።
ባህላዊ ብዙሕነት (Cultural diversity)
ኣብ ዓለም ዘሎ ዝኾነ ይኹን ሰብ ዝተፈልየ እዩ። ዝኾነ ሰብ ፍሉይ ሰብ እዩ። ማንም ሰብ ናይ ሓደ ሰብ ቅዳሕ ኣይኮነን። ሓደ ሰብ ናይ ካልእ ቅዳሕ ኪኸውን እንተደለየ እውን ኪኸውን ኣይኽእልን። እዚ ውህበት ናይ ተፈጥሮ እዩ። እዞም ሰባት ኣብ ሓደ ከባቢ ወይ ዓዲ ወይ ሃገር ዝነብሩ ሰባት ከኣ ድሕሪ ብዙሕ ዘመናት ናቶም ናይ ገዛእ ርእሶም ዝኾነ ባህርይን ኣተሓሳስባን ኣረኣያን ኣጥርዮም ናቶም ዝኾነ ባህልን ልምድን ውርሻን ከጥርዩ ብተፍጥሮ ዝተዓደሎም ጸጋ ብምዃኑ፤ ማንም ፍጡር ከሕድጎም ዘይግባእ መሰል ናይ ደቂሰባት እዩ። እዚ ተፈጥሮኣዊ ፍሉይነት ናይ ባህልን ልምድን ከኣ ኣብ ደቂ ሰባት ባህላዊ ብዙሕነት(Cultural diversity) እንብሎ ኩነት ይፈጥር። በዚ ምኽንያት ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለየ ባህሊ፤ ዝተፈላለየ ቋንቋ፤ ዝተፈላለየ ኣገባብ ኣነባብራ፤ ዝተፈልየ ኣተራጓጉማ ናይ ነገራት ከጥርዩ ይኽእሉ። ንኣብነት ኣገባብ መርዓ ኣብ ኤርትራ ካብ ኣገባብ መርዓ ሕብረተሰብ ደቡብ ሱዳን ክፍለ እኽእል። ከምኡ` ውን ሓደ ነገር ብዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈልየ ትርጓሜ ክህልዎ ይኽእል። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ ናይ ሓደ ሕብረተሰብ ባህሊ ወይ ልምዲ ካብ ናይ ካልኦት ባህልታት ወይ ልምድታት በሊጹ ክረኤ ወይ ልዕልና ኣለዎ ኢልካ ምሕሳብ ካብ ድሑርነት ሓሊፉ ትርጉም የብሉን። ኣብ ኩሉ ሕብረተሰብ ጎዳኢ ልምዲ ወይ ባህሊ ኪህሉ ይኽእል። እዚ በቲ ዋናታት ናይቲ ባህሊ ኪእረም ይግባእ። ካብዚ ሓሊፉ ኩሎም ባህልታትን ልምድታትን ብማዕረነት ኪምዕበሉን ኪሕገዙን ይግባእ።
ኣብዚ ኣገላልጻ ሓደ መሰረታትዊ ብዕምቆት ክንርድኦ ዝግባእ ኣምር ኣሎ። እዚ ኸኣ ንሰባት ሓደ ዝገበሮምን ዝፈልዮምን ነገራት ፈላኒና ብዕምቆት ክንርድኦምን ክንቅበሎምን ይግባ ። ነቶም ዝፈላልዩና ነገራትን ካብቲ ሓደ ዝገብረና ነገር (ሰብኣውነት) ፈሊና እንተዘይርኢናዮም ኣብ ጸገም ክንወድቅ ንኽእል።
ሰብኣውነት
እዞም ኣብ ላዕሊ ዝገለጽናዮም ብዙሓት ወይ ዝተፈላለዩ ሰባት ሓደ ወይ ማዕረ ዝገብሮም ወይ ሓደ ካብ ሓደ ከምዘይበልጽ ዘረጋግጽ ሓደ ነገር ኣሎ። ነዚ ሓደ ዝገብሮም ነገር ከኣ ‘ሰብኣውነት’ ወይ ከኣ (Humanity) ንብሎ። በዚ ምኽንያት ከኣ ሓደ ሰብ ካብ ካልእ ሰብ ኣይበልጽን፤ ኩሉ ሰብ ሰብ ብምዃኑ ጥራሕ ማዕረ ካልኦት ሰባት እዩ። ኩላትና ሰባት ስለዝኾኑ ማዕረ ኢና። በዚ ምኽንያት ከኣ ሰባት ኣብ ዝኸድዎ ከይዶም ሰብኣዊ መሰሎምን ማዕርነቶምን ኪሕሎ ዝግባእ። ኩሎም ኣብ ዓለም ዝርከቡ ሰባት ብዙሓት ክነሶም ብሰንኪ ኣብ ሓደ ሰብኣውነት ስለዝጽንበሩ፤ ማዕርነት ኣብ ብዙሕነት ዝኾነ ኩነት ይፈጥሩ። ስለዚ ማዕርነት ኣብ ብዙሕነት ዘይተርፍ ነገር እዩ።
ኣብዚ ኣገላልጻ ሓደ መሰረታትዊ ብዕምቆት ክንርድኦ ዝግባእ ኣምር ኣሎ። እዚ ኸኣ ንሰባት ሓደ ዝገበሮምን ዝፈልዮምን ነገራት ፈላኒና ብዕምቆት ክንርድኦምን ክንቅበሎምን ይግባ ። ነቶም ዝፈላልዩና ነገራትን ካብቲ ሓደ ዝገብረና ነገር (ሰብኣውነት) ፈሊና እንተዘይርኢናዮም ኣብ ጸገም ክንወድቅ ንኽእል።
እዚ ማለት ድልየታትን ግድነታትን መሰላትን ናይ ሓደ ኣካለሰንኩል ምሰ ሓደ ስንክልና ዘይብሉ ሰብ ሓደ ኣይኮነንን። ንሓደ ኣካለሰንኩል ዘድልዩ ነገራት ነቲ ሓደ ስንክልና ዘይብሉ ከይድልዮ ይኽእል። ድልየታትን ግድነታትን ናይ መንእሰያትን ናይ ዝሸምገሉን ዝተፈላለየ ክኸውን ይኽእል። ደቂንስትዮን ደቂተባዕትዮን ግድነታቶም ስለዝፈላለ፤ ዝተፈላለዩ ቀረብ ኣገልግሎታት የድልዮም ይኸውን።
ስለዚ ኩሉ ሰብ ግድነታቱ ተማሊእሉ፤ ኩሉ ሰብ መሰርታትዊ ሰብኣዊ መሰሉ ተኸቢሩሉ፤ ተሓጒሱ ኪነብር ዝግበር ቃልሲ መወዳእታ የብሉን። ነዚ ቃልሲ`ዚ ምሉእ ብሙልእ ተዓዊተሉ እየ ዝብል ሕብረተሰብ ወይ ሃገር`ውን ክሳብ ሕጂ የለን። ነዚ ዓወት ንምጭባጥ ዝተፈላለዩ ሕዝብታት ወይ ሃገራት ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ምዕባለ ደረጃ ይርከባ። እዚ ዓወትዚ ማለት ኩሉ ሰብ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰሉ ተኸቢሩሉ ዝነብረሉ ህሞት ብወዝቢ ወይ ብቀሊሉ ዝመጽእ ኩነት ኣይኮነን። ናይ ብሓቂ እቲ ዓቢ ቃልስን መስዋእትን ከምዘድልዮ ታሪኽ ዝምስክሮ ሓቂ እዩ። ስለዚ ከምቲ ብዙሕነትና መጠን ብኣኡ መጠን ከኣ ድልየታትና ኪበዝሕ ይኽእል። ኩላትና ከኣ ኩሉ ግድነታትና ኪማላእ ዕድል ኪወሃበና እንከሎ ሰብኣዊ መሰልና ተሓልዩልና ኪንብል ንኽእል።
ብፍላይ ኣብዘሎናዮ እዋን ናይ ሰባት ሰብኣዊ መሰላትን ማዕርነትን ካብ ኩሉ ከኣ እቲ ዝተበጽሐ ዝምስል ዝነበረ ዓወታት ኣብ ሓዲሽ ሓደጋ ዝወድቕ ዘሎ ይመስል። እዚ ከኣ ብዙሓት ነገራት ብቅልጡፍ እናተቀየሩ ሓደሽቲ ነገራት እናመጹ ኣብ ዝኸዱሉ እዋን፤ ማዕረ ማዕሪኡ ናይ ነፍሲ ወክፍና ግድነታትን ድልየታትን ኪዛይድ ይኽእል። ሰብኣዊ መሰረታዊ መሰላትን ማዕርነትን ንምርግጋጽ ዝውሰዱ ስጉምታት ምስቲ ዝመጽእ ዘሎ ለውጥታት ኣይዛመድን። ኣብዚ ዘሎናዩ ዘመን ነቶም ጎሊሖም ዝረኣየኡ ለውጥታት እስኪ ንመልከት፥
- ኣብዚ እዋን ቀደም ዘይረኣዩ ዝነበሩ ኣብዚ እዋን ግን ጎሊሖም ሰሲኖም ካብቲ ዝነበርዎ ትሑት ቁጽሪ ወይ ተሳታፍነት ዛይዶም ይረኣዩ። ንኣብነት ኣብ ሓደ ትካል ቀደም ብጸዓዱ ጥራሕ ተባሒቱ ዝነበረ ሕጂ ምስኦም ዝወዳደሩ ጸለምቲ ብብዝሒ ይረኣዩ። ብዙሕነት ሰራሕተኛታት (ጸዓዱ፤ጸለምቲ፤ደቂኣንስትዩ፤ ስደተኛታ. . .)ዝተፈላለዩ (Diverse) ዝኾኑ ሰራሕተኛታት ኣብ ሓደ ትካል ክትረክብ ንቡር ኣናኾነ ይመጽእ ኣሎ። እዚ ብዝሒ ቋንቋን ባህልን ኣብ ሓደ ትካል ይፈጥር። ንኹሎም ኣሰማሚዕካ ክትከይድ ሓዲሽ ብድሆ ኪኸውን ይኽእል።
- ዓብላሊ ኣተሓሳስባ ዝነበረ ሕጂ ብሓድሽ ኣተሓሳስባ ክብዳህ ይረኤ ኣሎ።
- ቅልውላው መንነትን እምነትን ብሰንኪ ዓለምለኻዊ ኣተሓሳስባ (Globalization) ይፍጠር ኣሎ።
- ቅርጺ ልምዳዊት ስድራቤት ሓዲሽ ቅርጺ እናሓዘ ምምጻእ። ንኣብነት፡ኣቦን ኣደን ሙሉእ ጊዜኦም ኣብ ስራሕ(ሓሓንሳብ ክልተ ዝተፈላለዩ ስራሕ ምሓዝ) ልሙድ እናኾነ ደቆም ብገንዘብ ብተቆጽሩ ሰባት ዝናበዩሉ ኩነት።
- ሓዲሽ ሕግታት ናይ መርዓ፤ ምውሳኽ ብዝሒ ስደተኛታት፤ ሓዲሽ ተክኖሎጂ(ብፍላይ ኣብ ጊዜ ዕጽዋ ኮሮና ቫይረስ ከምዝተራእየ)። እዚ ሓዲሽ ተክኖሎጂ ንኹሉ ሰብ ብማዕረ ዘይምቅራብ።
- ዝተፈላለየ ኣተሓሳስባን ኣመራርሓን፤ ከማኡውን ዝተፈላለየ ኣገባብ ናይ ስራሕ ብፍጥነት እናመጸ ምኻዱ።
እዚ ኩሉ ልውጥታት ማዕረነትን ሰብኣዊ መሰል ደቂሰባትን ንምርግጋጽ ንዝገበር ቃልሲ ሓዲሽ ጸቅጢ ይፈጥረሉ። ስለዚ ዝተፈላለዩ ኣረኣይያታት፤ ዝተፈላለየ ባህልን ልምድን ዘልዎም ሰባት፤ ዝተፈላለዩ ናይ ተክኖሎጂን ናይ ርክብ(communication) ሜላታት ተጠቂምካ ንኹሉ ብማዕረ እናገልግልካ ክትከይድ ግድን ይኸውን። ደቂሰባት ብተፈጥሮኦም ኩሎም ከም ስሕበት መሬት ናብ ባህሎምን መበቆላዊ መንነቶምን ተሳሒቦም ኪኸዱ ግድን እዩ። እንተኾነ ሰባት ኣብ ሕሉፍ እሞ ኸኣ ጎዳኢ ዝኾኑ ነገራት ተቈሪኖም ኪነብሩ የብሎምን። ብፍላይ ካብ ሕሉፍ ጐዳኢ ኣተሓሳስባን ተግባርን ሓራ ወይ ነጻ ምዃን ኣድላዩ እዩ። እቲ ዓቢ ግድል ናይ ሕሉፍ ጽቡቅ ነገራት እናወረስካን እናማዕበልካን ምስ ሓደሽቲ ነገራት እናኣሰናኻ ሚዛኑ ብዝሓለወ ኣገባብ ኪግስጋሰ ምዕቡል ኣተሓሳስባ ንምርግጋጽ ዓብይ ጻዕር ምግባር የድሊ። ኩሎም ዓሌታት ወይ ብሄራት ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ከኣ ሕሉፍ ታሪኾም ገምጊሞም ጽቡቅ ባህልን ውርሻን በብዝጥዕሞም መንገዲ ኪዕቅቡን ከማዕብሉን ሙሉእ ሰብኣዊ መሰል ኣለዎም።
እንተኾነ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ሓደ ባህሊ ወይ ኣተሓሳስባ ኪዕንብብ ዝለዓለ ዕድል ይወሃብ። እቶም ካልኦት ባህልታት ከኣ ከምዝድቆሱ ይግበር፤ ወይ ማዕረ ዕድል ኣይወሃቦምን። እዚ ሰብኣዊ መሰል ናይ ካልኦት ምግሃስ ጥራሕ ዘይኮነ፤ ሓደ ሕብረተሰብ ኣብ ሓደ ብሄር ወይ ዓሌት ወይ ባህሊ ብዝኣምኑ ሰባት ጥራሕ ዝበሓት እንተኾነ ብዙሕ ኣፍራይነት ከይምዘይብሉ ብሳይንሳዊ መጽናዕትታት ዝተረጋገጸ ዘየካትዕ ሓቂ እዩ።፡ ሓደ ሕብረተሰብ ኣብ ውሽጡ ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለየ ናይ ስራሕ ልምድን፤ሃይማኖትን፤ባህልን፤ ቋንቋን፤ ዓሌትን እንተለዎ ማዕሪኡ ብኹሉ መዳይ ሃብታም ዝኾነ ውርሻ ይህልዎ። እዚ ሃብታም ዝኾነ ውርሻ ኩሉ በብመዳዩ ክምዕብል ምስ ዝጸዓርን ዝተባብዕን ከኣ ከም ውጽኢቱ ውሕስነቱ ዝተረጋገጸ ሃገራዊ ሓድነት ክጥጥዕን ኩሉ ሰብ ኣብታ ሃገር ዝነብር ብመንነቱ ተሓቢኑ ተሓጉሲ ዝነበርላ ሃገር ናይ ምሕናጽ ዓቢይ ዕድል ይፈጥር።
ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ብዙሕነት ጽቡቅ እዩ ኪበሃል እንከሎ ፍልልያትና ምግፋሕ ይመስል ይኸውን። ብኣንጻሩ ብዙሕነት ጽቡቅ እዩ ኪበሃል ኣንከሎ ዘሎና ፍልልያት ተቀቢልና ኣብ ጽቡቅና ነውዕሎም ማለት እዩ። እዚ ማለት እቲ ብዙሕነትና ዘምጽኦ ፍሉይነት ጥቅሚ ኣለዎ። ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለየ ክእለትን ጽባቄን ኣለዎም። ነዚ ዝተፈላለየ ክእለትን ውህበትን ከከምዝግበኦ ቦትኡ ሂብካ ሓደ ነቲ ሓደ ኪጸቅጥ ከይፈተነ ንኹሉ ማዕረ ዕድል ኣናሃብካ ከምዝምዕብል ምግባር እዩ። ሓደ ነገር ንኹሉ (one-size-fits-all) ዝበሃል ነገር የለን። ተኸባቢርካን ተሓጉስካን ክትነበር ንዝተፈላለየ ሓሳብን፤ ባህልን፤ ልምድን፤ ቋንቋን ዘለዎም ሰባት፤ መበቆላዊ መንነቶም ኣሚንካን ተቀቢልካን ኣኽቢርካን ምኻድ መሰረታትዊ ናይ ምዕባለን ሰብኣዊ መሰል ምኽበርን ሰረት እዩ። ነዚ ናይ ሰባት ብዙሕነትን መንነትን ኣኽቢርካን ሓሊኻን ምኻደ ከኣ ናይ ነፍስወከፍ ዜጋን ሓላፍነት ዝተሸከመ ኣካልን መንግስትን እዩ።
ሰባት ብማዕረ ወይ ብፍትሒ ይመሓደሩ ከምዘለዉ ዝስምዖም እንኮ መንገዲ መንነቶም ወይ መን ምዃኖም ብካልኦት ሰባት ካብኦም ብባህልን ብቋንቋን ብዓሌት ብዝፍለዩ ሰባት፤ ተቀባልነትን ተፈላጥነትን ክብረትን ምስ ዝረኽቡ ጥራሕ እዩ። ብኻል ኣዘራርባ ሓደ ሰብ ተባዕታይ ተባዕታይ-ብምዃኑ፤ ኣንስተይቲ ኣንስተይቲ-ብምዃና፤ ስንኩል ስንኩል-ብምኻኑ ጻዕዳ ጻዕዳ-ብምዃኑ፤ ጸሊም ጸሊም-ብዃኑ፤ ምሁር ምሁር-ብምዃኑ፤ ሓረስታይ ሓረስታይ-ብምዃኑ፤ ሰራሕተኛ ሰራሕተኛ-ብምዃኑ፤ ሓደ ካብ ሓደ ዘይበልጽ ኩላቶም ሰባት ምዃኖም ብመንነቶም ኮሪዕም ብማዕረ ክመሓደሩን ማዕረ ዕድል ክረኽቡን፤ ኩሎም ሰብኣዊ መሰሎም ኪሕሎ ምቹእ ባይታ ብምህላዉ ጥራሕ ኣዩ።
ደቂ ሰባት ውልቃዊ መንነቶም ወይ ኩነታቶም ብዘይገድስ ከም ኩሎም ካልኦት ሰባት ኣብ ከባቢኦም ወይ ኣብቲ ዝነብሩላ ሃገር ዘለዉ ማዕረ ዕድላት ከምዘሎዎም ምስ ዝፈልጡ፤ ናይ ብሓቂ ማዕርነትን ናጽነትን ይስምዖም። ማዕረ ዕድላት ምስ ዘይህሉ ግና ከምዝተገፍዑን ከምዝተጨቆኑን ኮይኑ ይስምዖም። ስለዚ ሰባት ብሰንኪ ፍሉይነቶም ኪውገኑ ወይ ኣድልዎ ኪግበር እንከሎ ነቲ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰሎም ከም ካልኦት ሰባት ብማዕረ ኪቋደስዎ ዝግባእ ዝነበረ ዕድል ምስ ዝንፈጉ ውዒሉ ሓዲሩ ኣንጻር ዓመጽ ተቋውሞ ምልዓሉ ዘይተርፍ ሓቂ እዩ። ስለዚ ኩሉ ሰብ ኣብ ዝሃለወ ሃልዩ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰሉ ክሕሎ ብዓለም ለኻዊ ሕጊ ዝተሓለወ እዩ።


text:
Radio Erena: 21 September 2018
ቁጽሪ ናይቶም ብዓሌታዊ ግጭት ዝተቐትሉ ኢትዮጵያውያን 58 በጺሑ ከምዘሎ ኣህጉራዊ ትካል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ገሊጹ።
ኣጃንስ ፍራንስ ፕረስ ብወገኑ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ቀዳመ ሰምበት ኣብ ከባቢ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ ዓሌታዊ ግጭት ናይ ዝሞቱ ሰባት ቁጽሪ ብዉሑዱ ልዕሊ 65 ከምዝኾነ ንምንጭታቱ ብምጥቃስ ሓቢሩ።
ዝበዝሐ መጥቃዕቲ ዝወረዶ ቡራዩ ዝተባህለ ከባቢ ምዃኑ ዝጠቐሱ ምንጭታት ዜና፣ ኣብ ኣሸዋ ሜዳ፣ ኮልፌን ካልኦት ከባቢታትን ዝነብር ህዝቢ’ውን ከቢድ ጉድኣት ወሪዱዎ ከምዘሎ ይገልጹ።
ብዘይካ’ቶም ፖሊስ ክሰርቁ ተታሒዞም ዝበሎም ብጥይት ዝተቐትሉ፣ ኩሎም’ቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰላማውያን ሰባት፣ ብካራ፣ በእማንን ኣባትርን ዝተጨፍጨፉ እዮም።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል፣ ናይ’ቶም ብፖሊስ ዝተቐትሉ ሓሙሽተ ሰባት እውን ቅልጡፍ መርመራ ክገብር ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ጸዊዑ’ሎ።
ዝበዝሑ ነበርቲ’ዚ ብግጭት ዝተሓመሰ ከባቢታት ኣብ ቤት ትምህርታትን ቤተ ክርስቲያናትን ተዓቚቦም ኣለዉ። እቶም ግዳያት፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰላምን ውሕስነትን ኣረጋጊጹ ብቕጽበት ናብ ቤት ንብረቶም ክምለሱ ጻውዒት የቕርቡ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ህወሓት ኣብ ዝተቖፃፀሮም ከባቢታት ሰሜን ወሎን ጎንደርን ኮነ ኢሉ መሰረተ ልምዓታት ህዝቢ ኣዕኒዩ ክብል ከሲሱ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ኣሸባሪ ኢሉ ናይ ዝፀውዖ ህወሓት ወታሃደራትን ተሓባበርቶምን ዝበፅሐ ኣእኻል ይዘርፉ ምህላዎም ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ሓረስቶት ሪፖርት ይገብሩ ኣለው ክብል ሓቢሩ።እቲ ሚኒስትሪ ኣብ መግለፂኡ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ውልቀሰባት ኣውሪዱዎ ካብ ዝበሎ ጉድኣት ብተወሳኺ ኣብ ብዙሓት ከባቢታት እቲ ማሕበረሰብ ዝጥቀመሎም ዝበሎም ትካላት ኣዕኒዩ ክብል ገሊፁ።
እቲ መግለፂ እዚ ኣብ መንጎ ህዝቢታት ኣምሓራን ትግራይን ፅልእን ቅርሕንት ዝፈጥር እዩ ኢሉ ኣሎ ።
ህወሓት ብዛዕባ እዚ ዳሕረዋይ ክሲ ዝሃቦ መልሲ የለን።ቅድሚ ሎሚ ኣብ ዝሃቦም መግለፅታት ግን ንዝቐርቦም ክስታት ብምንፃግ ተፈፂሞም ዝብሃሉ ክስታት ኩሎም ብነፃ ወገን ክፃረዩ ክፅውዕ ፀኒሑ እዩ።
እዚ ሓዲሽ መግለጺ ዝስማዕ ዘሎ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብኹሉ ግንባራት መጥቃዕቲ ከፊቱለይ ክብል ህወሓት ንዓለምለኸ ማሕበረሰብ ምሕጽንታ ኣብ ዘቕረበሉ እዋን እዩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ'ቲ ዝተባህለ ሓዲሽ መጥቃዕቲ ቀጥታዉ ምላሽ ኣይሃበን፡ እንተኾነ ሓላፊት ፕረስ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚንስተር ዝኾነት ቢል ለኔ ስዩም ኣብ ዝሃበቶ ምላሽ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኩሉ ከባብታት እታ ሃገር ንዝርከቡ ዜጋታቱ ካብ ተግባር ሽበራ ናይ ምክልኻል ሓላፍነት ኣለዎ እዩ ምባላ ሮይተርስ ጠቒሱ ኣሎ።