text:
Menu
ዘኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ መድሃኔ ኣለም ቤ/ክ ማኀበረ ማርያም እስራኤል
ነገረ ቅዱሳን
ነገረ ቅዱሳን.
ኣባ ጊዮርግስ ዘጋስጫ
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን፣፣
ኢትዮጵያዊ ሊቅን ጻድቅን ካብ ቅዱስ ያሬድ ቀጺሎም ዓቢ ክብሪ ዝሓዙ ኣቦ ኢዮም፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ብ 1357 ኣብ ወሎ ወረዳ ቦረና– ሰግላ ዝተባህለት ቦታ ዝተወልዱ ኢዮም፣፣ ወለዶም ውላድ ስለዘይነበሮም ኩሉ ግዜ እና ሓዘኑ ናብ አግዚኣብሄር ይፅልዩ ነበሩ፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ብናይ ቅዱስ ኡራኤል መልኣኽ ብስራት ከም ዝተወልዱ ናይ ኡራኤል ድርሳን ይገልጽ፣፣ ኣቡኦም ሕዝበጽዮን ኣዲኦም ካኣ እምሃጽዮን ይባሃሉ፣፣ኣቡኦም ጠቢብ ናይ መጻሕፍቲ ፈላጥ፣ ናይ እግዚኣብሄር ፈታዊ ኣብ ቤት መንግስቲ ዝነበረት ድኳን “ሰእሊ ቤት” ካብ ዘገልግሉ ካህናት ወገን ክኸውን ከሎ ናይ ሰግላ ኣምሓዳሪ ነበረ፣፣ ኣዲኦም ካብ ወለቃ ናይ ሎሚ ደቡብ ወሎ፣ በረና ካብ ሽማሙንቲ ወገን ዝኾነት ቅድስቲ ኣደ ነበረት፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ብመጀመርያ ኣዲኦም ፈረሃ እግዚኣብሄር ምሂራ ብጥበብን ብፍልጠትን ኣዕበየቶም፣፣ ናይ መጀመርያ ትምህርቶም ካብ ኣቡኦም ኢዮም ተማሂረሞ ፣ ከመይ ኣቡኦም ናይ መጻሕፍቲ ሊቅን ምሁርን ምኻኖም ገድሎም ይነግረና ኢዩ፣”ወሰበ ልሕቀ ሕቀ ወሰዶ ሃበ ጳጳስ ወሴሞ ድያቆን” ከም ዝብል፣፣ናይ መጀመርያ ትምህርቶም ምስዛዘሙ ናብ ኢትዮጵያ ዝመጹ ክሳዕ ሃጼይ ዳዊት ናይ መንግስቲ ዘመን ዝነብሩ ዝነበሩ ኣቡነ ሰላማ ወሲዱ ብ1341 ዲቂና ኣሸሞ፣፣
ዲቁና ምስ ተማህሩ ንትምህርቲ ናብ ሃይቅ እስጢፋኖስ ተላእኩ ፣ ናብ ሓይቅ ዝተላእክሉ ዘመን ካኣ ኣብ ግዜ ሃጸይ ዳዊት ከምዝነበረ ገድሎም ይነግር፣፣ሃይቅ ብዙሓት ሊቃውንቲ ዘፍረየት ብዙሕ መጻሕፍቲ ዝተመልኤት ኢያ፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ብሃይቅ እስቲፋኖስ ንሸውዓተ ዓመት ዝኣክል ትምህርቲ ከይተረድኦም ጸንሑ፣ምስኦም ዝመሃሩ ዝነበሩ ተማሃሮ ካኣ “እዚ ትምህርቲ ዘይርድኦ ስለምንታይ ኢዩ ብናቱ ሓጥያት ድዩ ወይስ ብናይ ወለዱ “ ይብሉ ነበሩ፣፣ ኣብቲ ግዜ እቲ ናይ ሃይቅ መምህር ዝነበሩ ኣባ ሰረቀ ብርሃን ንኣቡኡ “ንወድኻ ትምህርቲ ኣይርድኦን ኢዩ ዘሎ ስለዚ ናይ ቤት መንግስቲ ምሃሮ” ኢሎም ተዛረብዎም፣፣ ኣቡኡ ሕዝበጽዮን ግና ሓንሳብ ንእግዚኣብሄር ሂበዮ በሎም’ሞ ናብ ገዳም መለስዎ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ብትምህርቲ ዝደኽሙ ዝነበሩ ካብ ትምህርቲ ንላዕሊ ይደኽሙን ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ ኣቦታት ይረደእዎምን ብብሕትውንኦም ይማረኹ ስለዝነበሩን ኢዩ፣፣ ኣብቲ ገዳም እኽሊ ብምፍጻሕ የገልግሉ ነበሩ፣ ክሳዕ ሕጂ እኽሊ ዝፈጽሕሉ ዝነበሩ እምኒ ኣብ ገዳሞም ኣሎ፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ፍልጠት ስለዝተሰወሮም ኣዕርኹቶም ብትምህትርቲ ይቅድምዎም ምስ ረኣዩ ብጣዕሚ ሓዘኑ፣ ብጾም ብጸለትን ካኣ ናብ እግዚኣብሄር ክልምኑ ጀመሩ፣፣ ኩሉ ግዜ ኣብ ሰእሊ ቅድስቲ ድንግል ማርያም እና ተንበርከኹ፣ “ናይ ኣቦታተይ ኣምላኽ ናይ ምሕረት ጎይታ ኩሉ ብቃልካ ዝፈጠርካ ፣ ሰብ’ውን ብረቂቕ ጥበብካ ዝፈጠርካ ካብቲ ዓሚቕ ጥበብካ ጥበብ ዓድለኒ ፣ ብሓቂ ኣይትንዓቐኒ ኣነ ባርያኻ ኢየ’ እና በሉ ብተመስጦ ልቦና ንብዓት እና ኣፍሰሱ ይጽልዩ ነበሩ፣፣ ብድሕርዚ ነሃሴ 21 ቅድስት ድንግል ማርያም ተገልጸትሎም ፣’’ ፍልጠት ዝተሰወረካ ትምህርቲ ዘይርድኣካ ዘይኮነስ ናይ እግዚኣብሄር ድንቂ ስራሕ ክግለጽ ኢዩ ‘ሞ ተዓገስ” ኢላ ጽዋእ ልቦና ኣስተየቶም፣፣ ካብዚ ንደሓር ኣብ ሃይቅ እስቲፋኖስ ናይ ዜማን ቅኔን ናይ መጻሕፍቲ ትርጋሜን ተማህሩ ፣፣ ኣቐዲሞም ዝፈልጥዎም ብፍልጠቶም ይድነቑ ነበሩ፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ናይ ያሬድ ዜማ ካብ ኣቡነ ሳሙኤል ዘጋርማ ከምዝተመሃሩ ገድሎም ይነግረና፣፣በዚ ዘመን አዚ እምበኣር ኣብ ግዜ ሃጼይ ዳዊት ናይ ያሬድ ዜማ መምሃሪ ቀንዲ ማእከል ዝነበረት ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ኣብ ደብረ ነጎድጋድ ተሸይሞም የገልግሉ ነበሩ፣፣ ናይ ምስትምሃር ስርሖም ኣቐሞም ኣብ ሃይቅ እስቲፋኖስ ከም ዝጀመርዎ ገድሎም ክነግር ከሎ” ወኣብርሃ ለቤተክርስቲያን እንተተሃንጸት ብሃይቅ ባሕር መእም ኣሜሃ ኣሃዙ ይስእሉ እም ሃበሁ ኩሎሙ ሰብአ ሃገረ ቃለ መጻህፍት ወትርጋሜሆም ወኩሉ ቃለ ማህሌት” ብድሕርዚ ሳግላ ተባሂላ ትጽዋዕ ዝነበረት ትውልዲ ዓዶም ናብ ጋስጫ ተመልሱ ኣቡኦም ካኣ ኣዝዮም ኣሪጎምን መንኪሶምን ነበሩ፣፣ ስለዚ ኣብ ቤተ መንግስቲ ነበረት (ሰእሊ ቤት ) ኣብክንዲ ኣቡኦም ኣብቲ ዝነበርዎ ስራሕ ከገልግሉ ኣእተውዎም ፣፣ ሓደ ግብጻዊ ጳጳስ ኣቡነ በርተሎሜዎስ “ ስላሴ ሓደ ገጽ” ኢሎም ይኣምኑ እዮም ተባሂሎም ዝተኸሰስሉ ግዜ ፣ ነገሩ ከጻርዩ ካብ ዝተመርጹ ቀሺ ሃጼ ተኸስተ ብርሃንን ናይ ሃይቅ መምህር ዓቃቢ ሰዓት ዝነበሩ ዮሴፍን ኣባ ጊዮርግስን ሓቢሮም ተላኢኾም ነበሩ፣፣ እዞም ሰለስተ ሰባት ነቲ ጳጳስ ኣዘራሪቦም ነገሩ ሓሶት ምዃኑ ድሕሪ ምርግጋጽ ስለ ሚስጢረ ስላሴ ዝገልጽ ጽሑፍ ናይቲ ጳጳስ እምነት ዝገልጽ ሒዞም መጹ፣፣
ኣብ ቤተ ንጉስ ዝነበርሉ ግዜ ንደቂ ንጉስ ብምግባርን ብሃይማኖትን ሃነጽዎም፣፣ ሃጼ ዳዊት ናይ ኣባ ጊዮርግስ ትምህርትን ስነ ምግባርን ኣጸቢቑ ስለዝፈለጠ ብመርዓ ከዛምዶም ንጓሉ ክምርዓዉ ኩሉ ግዜ ይልምኖም ነበረ፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ግና ብድንግልና ጸኒዖም ክነብሩ ከምዝደልዩ ካብ ምግግላጽ ኣይተቆጠቡን፣፣ ናይ ሃጼይ ዳዊት ዘረባ ስለዝበዝሐ ናብ ኣቡነ በርተሎሜዎስ ከይዶም ክህነት ተቀበሉ ቀሊጢፎም ካኣ መንኮሱ፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ኣብ ሳግላ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ ብወይቦ ዝበሃል ሕማም ተታሒዞም ክሳዕ ሞት በጺሖም ከም ዝነበሩ ገድሎም ይሕብር፣፣ ሓሚሞም ኣብ ዝነበርሉ ግዜ ሓደ መዓልቲ ቅዱስ ጴጥሮስን ቅዱስ ጳውሎስን ተገሊጾም ‘’ምሳና ክትከውን ክንወስደካ መጺና” በልዎም፣ ንሶም ካኣ “ናይ ድርሰት ስርሐይ ከይወዳእኩ ንእግዚኣብሄር ኣብዚሐ ከየመስገንክዎ ኣይትውሰዱኒ” ኢሎም ለመኑ፣፣ ንሳቶም ካኣ ልመንኦም ተቀቢሎም ካብ ሕማሞ ፈዊሰሞም ከዱ፣፣ ካብ ሕማሞም ምስ ተፈወሱ ናይ ድርሳኖም ስርሖም ጀመሩ፣ ናይ መጀመርያ ድርሳኖም ጽሒፎም ምስ ወዲኡ ኣዝዩ ከም ዝመቀሮም ገድሎም ይነግረና፣፣ ኣብ ገዝኦም ዝነበሩ መጻሕፍቲ ገላቢጦም እንተደለይዎም ክረኽብዎም ኣይከኣሉን፣፣ ሓደ ግዜ ኣብ ቤተክርስቲያን ኣብ ኣገልጉሎት ከልዉ ቅድስት ድንግል ማርያም ተገሊጻ “ ስለምንታይ ኣቀዲምካ ከይ ነገርካኒ ጽሒፍካ “ ኢላ ሓተቶም፣፣ ንሶም ካኣ “ንዓኪ ደስ ዘብል መሲሉኒ ኢዩ ይቅረ በልለይ” ክብሉ መለሱላ፣፣ ካብዚ ንድሓር ናይ ድርሰት ስርሖም ፈቂዳትሎም ተሰወረት፣ ‘’ወሶቤሃ በርሃ ልቡ ከመ ጸሓይ ወሓተወ ውስተ ሕልናሁ ባህርየ መለኮት፣ ወነጸረ ኩሉ ሕቡኣት–ካብዚ ንድሓር ልቡ በርሃሉ ፣ህልንኡ እውን ነገረ መለኮት ፈለጠ ዝተሰወረ እውን ኩሉ ተመልከተ” ይብል ገድሎም፣፣
ናይ መጀመርያ ድርሰቶም ኣርጋኖን ዝተባህለ ብቅኔ ንቅድስት ድንግል ማርያም ዘመስግን መጽሓፍ ኢዩ፣፣ ስለ ኣርጋኖን ድርሰቶም ገድሎም ብከምዚ ይገልጾ፣ “ወሰመዮ በሰለስቱ ኣስማት ዘወእተሙ ኣርጋኖን ውዳሴ፣ ወመሰንቆ መዝሙር ወእንዚራ ስብሃት” “ብሰለስተ ኣስማት ሰመዮም ንሳቶም ካኣ ኣርጋኖን ውዳሴ፣ መሰንቆ መዝሙር፣ እንዝራ ስብሃት” ኢዮም፣፣ ቅድስት ድንግል ማርያም ስለዝፈተወቶ ዚማት ኣብ ዝበሃል ቦታ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ ፣”ካብ ድርሰትካ ኩሉ ከም ኣርጋኖን ገይረ ዝፈትዎ የለን” በለቶም፣፣ ሃጼይ ዳዊት ነቲ ድርሰቶም ካብ ምፍታው ዝተላዕለ ብወርቂ ቀለም ገይሩ ከም ዝጸሓፎ ገድሎም ይገልጽ፣፣ካብዚ ቀጺሎም ዝጸሓፍዎ መጽሓፍ፣ ውዳሴ መስቀል ይበሃል፣፣ ቀጺሎም እውን መጽሓፈ ስብሃት ዘመዓልት ወዘሌሊት(መጽሓፈ ብርሃን ኢሎም ዝሰመይዎ) ኣዳለዉ፣፣ ነዚ መጽሓፍ መጽሓፍ ብርሃን ኢሎም ዝሰመይዎ ምኽንያት ገድሎም ከብርህ ከሎ “ኣስመ ውእቱ ያበርህ ወያስተሪ ፍናወ ስብሃቲሁ ለእግዚኣብሄር ወፍናወ ስብሃቲሆሙ ለትጉሃን ወለኩሎሙ ማህበረ ቅዱሳን ልዑላነ ብርሃን ወዓዲ ይነግር እንዘ ያስተሓውዝ ውዳሰሃ ለድንግል ንጽህት፣ ናይ እግዚኣብሄር ምስጋንኡ መገዲ ያብርህ፣ ኣብሪሁ የመልክት ልዑላነ ብርሃን ዝኾኑ ማህበር ቅዱሳንን ናይ ትጉሃን ምስጋንኦምን መንገዲ የመልክት ናይ ኣደ ብርሃን ጣዕማን ምስጋናን ይገልጽ ይብል፣፣”
በቲ ግዜ እቲ ዝነበረ ልማድ ካህናት ቁርባን ኣብ ዘቅርብሉ ግዜ ህዝቢ ናብ ካህናት መጺኡ ክቆርብ ከሎ ንንግስቲ ግን ኣብ ገዛኣ ከይዶም የቕሩብዋ ነበሩ ፣ ኣባ ጊዮርግስ ግን “ እዚ ቅርባን ናይ ንጉስ ነገስታት ኢዩ ንግስቲ ናብዚ መጺኣ ክትቆርብ ይግባእ እምበር ንሕና ክንከይድ የብልናን” ኢሎም ተቓወሙ፣፣እዚ ነገር እዚ ንንግስትን ንኣባ ጊዮርግስን ስለዘጋጨዎም ሃጼይ ዳዊት ሽግሩ ንምፍታሕ ናብ ዳሞት ሰደዶም፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ናብ ዳሞት እና ተጓዓዙ ከለዉ ምስ ኣባ ሳሙኤል ዘዋልድባ ተራኸቡ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ኣለባብስኦም ከም ተራ ሰብ ስለ ዝነበረ ኣቡነ ሳሙኤል ኣይፈለጥዎምን፣፣ካብ’ዚ ዝተላዕለ ኣባ ጊዮርግስ ቂር ኢልዎም ናብ ዳሞት ተመልሱ፣፣ከም “ስርግው ሓምለ” ግምት ክልቲኦም ዘየረዳዶድኦም ምኽንያት ስርዓተ ጸሎት ከይኮነ ኣይተርፍን ኢዩ፣፣ ኣብቲ ግዜ ናይ ዋልድባ ስርዓተ ጸሎት 7 ግዜ ይእዝዝ ነበረ፣ ኣባ ጊዮርግስ ግና እዚ ውሒዱ ይብሉ ነበሩ፣፣
ካብ’ዚ ንድሓር ኣባ ጊዮርግስ ቀንዲ ትኹረቶም ኣብ ድርሰት ገበሩ፣፣ ናብ ኣቡነ በርተሎሜዎስ ብምኻድ ናይ ቅዳሴ ድርሰት ክጽሕፉ ክፍቀደሎም ድሕሪ ምሕታቶም ምስ ተፈቅደሎም ናይ ቅዳሴ ጸሎት ከም ዘዳለዉ ገድሎም ይሕብር፣፣ገለ ካህናት እዚ መን ኢዩ ቅዳሴ ጸሎት ዝጽሕፍ እኳ እተበሉ እንተኾነ ግን እግዚኣብሄር ኣርዮስ ብዝተቐጽዓሉ ቀጽዖም፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ናይ ሃይማኖት ትምህርቲ ብዝግባእ ዝተማህሩ ስለዝነበሩ ብዘመኖም ዝላዓሉ ዝነበሩ ናይ ሃይማኖት ክርክራት ግቡእ ዝኾነ ምላሽ ሂቦም ነቶም መኸራኽርቶም ኣሕፊሮም ይሰድዎም ነበሩ፣፣በቲ ግዜ እቲ “በሽዋ በይፋት ቤተ እስራኤልን” እና ተባህሉ ዝጽውዑ ኣይሁድ ነቡሩ ፣፣ካብ ኣቡነ ዜና ማርቆስ ጀሚሩ ብዙሓት መማህራን ናብኡ እና መጹ ነቲ ህዝቢ ወንጌል መሃርዎ፣፣ ኣቡነ ዜና ማርቆስ ናብ ክርስትና ዝተመልሱ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም፣ናይ ቅዱስ ሚካኤል፣ናይ ኣባ ኖብ፣ናይ በጊጋርሰም ሰማእት ቤተክርስቲያን ኣስሪሔምሎም ነበሩ፣፣እዚ ኩሉ እኳ እንተኾነ ቤት እስራኤል ኩሎም ናብ ክርስትና ኣይተመልሱን፣፣ካብ ኣይሁዳውያን ሓደ ብዛዕባ ነገረ ሃይማኖት ንኽከራኸር ሕቶ ኣቅረበ፣፣”ክርስቲያን እንተረቲዖምኒ ናብኦም ክምለስ እየ እንተረቲዔዮም ካኣ ናባይ ይመጹ” ኢሉ ካኣ ተዛረበ፣፣ሃጼይ ዳዊት እዚ ምስ ሰምዔ ኣዝዩ ስለዝሓረቐ ሊቀ ካህናትን ናይ መጻሕቲ ፈላጣትን ኩሉም ክእከቡ ኣዘዘ፣፣በቲ ሓደ ወገን ኣይሁዳዊ በቲ ሓደ ወገን ካኣ ናይ ቤተክርስቲያን ሊቃውንቲ ክርክሮም ጀመሩ፣፣ኣቐዲሙ ዕድል ዝተዋህቦ ኣይሁዳዊ ስለዝነበረ ሕትኡ ኣቕረበ፣” ንስኻትኩም ወዲ እግዚኣብሄር እትብልዎ ክርስቶስ ብሓቂ ወዲ እግዚኣብሄር እንተዝኸውን ናብ ቢታንያ ኣብ ዝመጻሉ ግዜ ኣልኣዛር ዝተቀበረሉ ቦታ ስለዘይፈለጦ ኣልኣዛር ኣበይ ቀቢርኩሞ” ኢሉ ከም ዝሓተተ ኣብ ወንጌልኩም (ዮሃ11፣38-44) ተጻሒፉ ኣሎ፣ስለዚ መልሲ ሃቡኒ ፣ካብ መጽሓፈ ኦሪት ሕቶ እንተኣለኩም ካኣ ሕተቱኒ በሎም፣፣ ኣብዚ ግዜ ኣባ ጊዮርግስ ሓሚሞም ኣብ ዓራት ነበሩ፣፣እቶም ሊቃውንቲ ካኣ ከምዚ ዝበለ ነገር ብዘይ ኣባ ጊዮርግስ ኣይከውንን እዩ እሞ ይምጽኡ ኢሎም ንሃጼይ ዳዊት ሕቶ ኣቕረብሉ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ብዓራት ተጸይሮም ከምዝመጹ ገበረ፣ኣብ ዓራት ኮይኖም ካኣ ኣብቲ ጉባኤ ተረኽቡ፣፣ኣብቲ ጉባኤ ዝቀረበ ሕቶ ምስነገርዎም ኣባ ጊዮርግስ ዝመለስዎ መልሲ ከምዚ ዝስዕብ ምዃኑ ገድሎም ይነግረና፣ “ኣነ ግን ብወንጌል ዘይኮነስ ብኦሪት ክከራኸር እየ ናይ ምኹራብ መጻሕፍቲ ኩሎም ብቤተክርስቲያን ዝተፈልጡ እዮም፣ ምኹራብ ዘርኤት ቤተክርስቲያን ካኣ ዓጸደት፣ ምኹራብ ፈተለት ቤተክርስቲያን ካኣ ለበሰቶ፣፣ኣዳም ኣብ ገነት ከሎ “ኣዳም ኣበይ ኣለኻ?” ኢሉ ዝሓተቶ መን ኢዩ?ን ኣብርሃም ሰበይትኻ ሳራ ኣበይ ኣላ? ኢሉ ዝሓተቶ መን’ዩ?እግዚኣብሄር ኣብ ኣይኮነን ድዩ?ብድሕርዚ ኣይሁዳዊ መልሲ ስኢኑ ሱቕ በለ፣፣ሊቃውንትን መኳንንትን ካኣ ብጣዕሚ ተሓጎሱ፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ንዝመጾም ዝነበረ ክርክራት ብሓይሊ ኣምላኽ ይስዕርዎ ነበሩ፣፣ ሓደ ቢቱ ዝተባህለ ሰብ ኣብ ግዜ ምጽኣት ወልድ ጥራሕ ኢዩ እምበር ኣብን መንፈስ ቅዱስን ኣይመጹን እዮም እናበለ ናይ ኑፋቄ ትምህርቲ ጀመረ፣፣ቢቱን ኣባ ጊዮርግስን ኣብ ቤተ መንግስቲ ተራኺቦም ክካትዑ ድማ ሃጼይ ዳዊት ወሰነ ፣፣እንተኾነ ቢቱ ክስዓር ምዃኑ ስለዝፈለጠ ንንጉስን ኣባ ጊዮርግስን ኣብኣሶም፣፣ሃጼይ ዳዊት ካኣ ንኣባ ጊዮርግስ ኣብ እሱር ቤት ኣእተዎም፣፣ ኣባ ጊዮርግስ ኣብ እሱርቤት ከለዉ ቅዱስ ጴጥሮስን ቅዱስ ጳውሎስን እና መጹ የጸናንዕዎም ነበሩ፣፣ኣብዚ እሱርቤት ከለዉ ካኣ ቅዱሳን ሃዋርያት ካብ 5 ሓምለ ጀሚሮም ን12 ወርሒ ዝምስገንሉ “ውዳሴ ሃዋርያት” ዝተባህለ መጽሓፍ ኣዳለዉ፣፣
ሃጼይ ተድሮስ ንኣባ ጊዮርግስ ካብ እሱርቤት ኣውጺኡ ኣብቲ ናይ ቀደም በትኦም ኣቐመጦም፣፣ኣባ ጊዮርግስ ግን ካብ ቤተ መንግስቲ ብምርሓቕ፣ኣብ ጋስጫ ካብ ምቕማጥ ናብ ዳሞት ብምኻድ ክምህሩ ጀመሩ፣፣ናብ ዳሞት ክኸዱ ከለዉ ንእግሪ መንገዶም ናብ ደብረ ሊባኖስ ኣትዮም ናይ ኣቡነ ተክለሃይማኖት ገዳም ተሳለሙ፣፣ ኣብዚ ግዜ እዚ ናይ ደብረ ሊባኖስ ኣበምኔት እጬጌ ዮሃንስ ከማ(7ይ ናይ ደብረሊባኖስ እጬጌ) ከምዝነርበሩ ገድሎም ይነግር፣፣እንተኾነ ግን ብፍልጠቶምን ክእለቶምን ዝቐንእሎም ሰባት ሓሶት ሚሂዞም ምስ ሃጼይ ተድሮስ ስለ ዘበኣስዎም ናብ ህልም ዝበለ በረኻ ክኽውዱ ተገብረ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ካብቲ ዝኸድዎ ቦታ ስደት ዝተመልስሉ ሃጼይ ተድሮስ ምስሞተ ኢዩ፣፣
ናይ ኣባ ጊዮርግስ ተማሃራይ ዝነበረ ሃጼይ ይስሃቅ ብ1399ዓ.ም. መንግስቲ ምስ ሓዘ ንኣባ ጊዮርግስ ካብቲ ከይደሞ ዝነበሩ ቦታ ኣምጺኡ ናብ ጋስጫ መለሶም፣፣ኣብዚ ጉድኣት ወሪድዎም ነበረ፣፣ይኹን እንበር ዝበሐ ግዜኦም ኣብ ጸምን ጸሎትን ድርሰትን የሕልፍዎ ነበሩ፣፣
ሓደ መዓልቲ ቴድሮስ ዝተባህለ መስፍን፣ ንኣባ ጊዮርግስ ስለ ርትዕቲ ሃይማኖት ሓተቶም ፣ኣባ ጊዮርግስ “ፍካረ ኢየሱስ” ዝተባህለ መጽሓፍ ደሪሶም ሃብዎ፣፣ንጉስን ናይ ምስጢር ሊቃውንቲ ዝኾኑ ካህናትን ምስረኣይዎን ምስ ኣንበብዎን “ብሓቂ ዮሃንስ ኣፈወርቅን ኣፈበረኸት ዝኾነ ቄርሎስን ብዘመና ተንሲኡ” በሉ፣፣ኢትዮጵያ ቁስጥንጥንያ መሲላ ካብ እስክንድርያ ንላዕሊ እውን ሓፍ ሓፍ ኢላ ኢሎም ኣደነቑ፣ይብል ገድሊ ኣባ ጊዮርግስ፣፣
ፍካረ ሃይማኖት ዝተሰምየ መጽሓፎም ቤተክርስቲያን እታኣምኖምን እትውግዞምን ብግልጺ ዘርዚሩ ዝገልጽ መጽሓፍ ኢዩ፣፣ናይ ኢትዮጵያ ቤተክርስትያን እምነት ብግልጺ ዘርዚሩ ብምቕማጥ ኣብ ታሪኽ ቤተክርስቲያን ናይ መጀመርያ ስራሕ ይምሰል፣፣ዝዘርዘሮም ናይ መናፍቓን ኣስማት ምስ ክሕደቶም ምስ ንርኢ ኣብቲ ዘመንቲ ዝነበሩ ሊቃውንቲ ስለ ናይ ዓለም ቤተክርስቲያን ታሪኽ ዝነበሮም ፍልጠት የረእየና፣ ኣባ ጊዮርግስ መከራ ዘይተፈልዮም ኣቦ እዮም ነይሮም፣፣ገድሎም ከምዝትርኾ ኣብ ቤተ መንግስቲ ዝነበሩ ሰባት ናቶም ምኽርን ተፈታውነትን ኣየድልዮምን ነይሩ፣፣ብፍላይ ፍካረ ኢየሱስ ዝተባህለ መጽሓፍ ምስ ጸሓፉ ዝረኸብዎ ክብሪ ፈጺሙ ኣይተዋሕጠሎምን፣፣ስለዚ ነገር ፈጢሮም ምስ ሃጼይ እንደገና ኣባኣስዎም፣ሃጼይ ይስሃቕ ኣሲሩ ማይ ናብ ዘይርከቦ ቦታ ሰደዶም ኣብኡ ካኣ ብዙሕ መከራ ረኸቦም፣ኩሉ ግዜ ግን ብዘይ ምቁራጽ ብጸሎት ይተግሁ ነበሩ፣፣እግዚኣብሄር ንሃጼይ ይስሃቅ ናብ ልቦንኡ ከም ዝምለስ ገበሮ፣በቲ ንኣባ ጊዮርግስ ዝገበሮ ነገር ካኣ ተጣዕሰ፣፣ኣገልገልቱ ልኢኹ ኣባ ጊዮርግስ ክመጹ ኣዘዘ ፣ኣንተኾነ ግን ብምምጻእ ኣባ ጊዮርግስ ክፋኣቶምን ተንኮሎምን መታን ከይግለጽ ፣ኣባ ጊዮርግስ ሞይቱ ኢሎም ነገርዎ፣፣እዚ ምስ ሰምዔ ሃጼይ ይስሃቅ ብጣዕሚ ሓዘነ፣፣
ኣባ ጊዮርግስ ሞይቱ ከም ዝተባህለ ካብ ደቂ መዛሙርቱ ስለ ዝሰምዔ፣ብሂወት ከምዘሎ ወረቀት ጽሒፉ ንሃጼይ ይስሃቅ ንኸብጽሓሉ ንኣውሎ ንፋስ ለኣኾ፣፣ እቲ ኣውሎ ንፋስ ደብዳቤ ተሰኪሙ ብምኻድ ሃጼይ ይስሃቕ ኣብ ድኳን ተቐሚጡሉ ኣብ ዝነበረ ግዜ ኣብ ሕቑኡ ኣቐመጦ ፣ምትሓት ስለዝመሰሎ ካኣ ብጣዕሚ ደንገጸ፣፣መኳንንቱን ህዝብን ኣኪቡ ካኣ ጉዳዩ ነገሮም ብቐጥታ ነቲ ወረቐት ኣብ ሓዊ ኣእተውዎ ክቓጸል ግና ኣይከኣለን ፣ናብ ማይ ኣእተውዎ ክጥልቂ’ውን ኣይተራእየን፣፣ በዚ ተደኒቑ ከፊቱ ኣንበቦ፣ ካብ ኣባ ጊዮርግስ ዝተላእከ ደብዳቤ ምዃኑ ምስ ፈለጠ ብጣዕሚ ደንገጸ፣፣ነቶም ሞይቶም ኢሎም ዘውረዩ ድማ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣእተዎም፣ንኣባ ጊዮርግስ ካኣ ካብቲ ዝነበርዎ ከምጽእዎም ልኡኻት ሰደደ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ናብ ቤተ መንግስቲ ምስ መጹ ንጉስ ብሓጎስ ተቐበሎም፣፣እታ ደብዳቤ ብመን ከም ዝመጸት ካኣ ሓተቶም ፣ኣባ ጊዮርግስ ካኣ ብሰብ ዘይኮነስ ብናይ እግዚኣብሄር ፍቓድ ብንፋስ ከምዝለኣኽዎ ነገርዎ፣፣ ካብቲ ዝተመልስሉ ግዜ ጀሚራ ቅድስት ድንግል ማርያም ተገሊጻ ፣መከርኦም ከምናይ ሃወርያት ከምዝኮነ ገለጸትሎም፣ኣእምሮም ብሩህ ልቦም’ውን ትጉህ ዝገብር ብዙሕ ምስጢር ነገረቶም፣፣ተፋንያቶም ምስ ከደት ፣”ብዙሕ መብራህቲ ኣቕርቡ 5 ፈጣናት ጸሓፍቲ ኣምጽኡ”ኢሎም ኣዘዙ፣፣ንሶም እና ነገርዎም ንሳቶም እና ጸሓፉ 5 መዓልቲ ከየቛረጹ ኣጽሒፎም “መጽሓፈ ምስጢር” ዝተባህለ መጽሓፍ ኣዳለዉ፣፣ኣባ ጊዮርግስ ብጣዕሚ ተደነቑ ፣”ኣነ ኣብዚ መጽሓፍ ቓል ኣይተዛረብኩን መንፈስ ቅዱስ ብናተይ ኣፍ ገይሩ ተዛሪቡ እምበር” ክብሉ ከም ዝመስከሩ ገድሎም ይሕብር፣፣እዚ መጽሓፍ ዝጸሓፍሉ ብ1409ዓ.ም ኣብ 52 ዕድሚኦም ክኸውን ከሎ፣ናይ‘ዚ መጽሓፍ ቅዳሕ ብነጋድያን ክሳዕ ኢዮሩሳሌም ከም ዝበጽሐ ካኣ ገድሎም ይነግረና፣፣
ሃጼይ ይስሃቅ ንኣባ ጊዮርግስ “ምድረ ስዎን’’ ዝተባህለ ጳጳሳት ዝነብርሉ ዝነበረ ዓዲ ሂብዎም ነበረ፣በዚ ቦታ እዚ ካኣ ቤተክርስቲያን ሃነጹ ኣብኡ ድማ ብጾምን ጸሎትን ተጊሆም ነበሩ፣፣ኣብቲ ግዜ እቲ ንጉስ “መናገሻ ማርያም ቤተክርስቲያን” ኣስሪሑ ስለዘበር ኣባ ጊዮርግስ ክባርኽሉ ደለየ ፣ኣባ ጊዮርግስ ሓሚሞም እኳ እንተነበሩ ናብቲ ቦታ ከዱ ብሰንኪ ሕማም ደኺሞም ስለዝነበሩ ግና ንጉስ ኣብ ዓራት ተጸይሮም እታ ቤተክርስቲያን ከምእትባረኽ ገበረ፣፣ቡራኬ ምስ ወድኡ ንደቂ መዛምርቶም ኣኪቦም “ምስ ሞትኩ ኣቦይ ኣብ ጸሎተ ሚካኤል መከራ ዝተቐበለላ ኣነ እውን ቤተክርስቲያን ዝሃነጽኩላ ቦታ ወሲድኩም ቅበሩኒ” ክብሉ ኣዘዝዎም፣፣ ንደቂ መዝቅምርቶም ናይ ስንብታ ትምህርቲ እና መሃርዎም ኣብ ዓራት ተሰኪሞም ናብ ጋስጫ እና ከዱ ከለዉ ኣብ መንገዲ 7ሃምለ 1417 ዓ.ም ኣብ 60 ዓመቶም ዓረፉ፣፣
ክሳብ ሕጂ ዘለዉ ናይ ኣባ ጊዮርግስ ናይ ድርሰት መጻሕፍቶም ካብ 40 ንላዕሊ ምዃኖም ይግለጽ ገለ ካብኣቶም፣
1. ሰዓታት ዘማዓልት
2. ሆሆተ ብርሃን/ምስ መጽሓፈ ኣርጋኖን ሓቢሩ ዝተሓትመ/
3. መስቀል
4. ቅዳሴ
5. ውዳሴ ሃዋርያት
6. ኣርጋኖን ውዳሴ
7. ፍካሬ ሃይማኖት
8. መጽሓፈ ምስጢር
9. ውዳሴ ስብሓ
10. እንዚራ ስብሓት
11. ሕይወተ ማርያም
12. ተኣምኖ ቅዱሳን
13. መጽሓፈ ብርሃን
14. ጸሎት ዘቤት ቤት
ጸሎትን በረኸትን ናይ ኣባ ጊዮርግስ ምስ ኩላትና ህዝበ ክርስቲያን ይኹን ኣሜን፣፣
ወስብሃት ለእግዚኣብሄር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር ኣሜን
ምንጪ-ጽርሃጽዮን ቁ 4(ት/ሰ/ማ/ቅ/ድ/ማርያም ቤተክርስቲያን መድሃኔኣለም ኣብ ቅድስት ሃገር እስራኤል ጥሪ 2005/2013)
Share this:
TwitterFacebook1
February 28, 2013Leave a reply
ዓምዲ ህጻናት
ዓምደ ህጻናት
“ኣብ ምድሪ ዕድሜኻ ምእንቲ ክነውሕ፣ኣቦኻን ኣዴኻን ኣኽብር”(ዘጸ፦20፣12)
እግዚኣብሔር ኣምላኽ ብኣቦና ሙሴ ኣቢሉ ካብ ዝሃበና ትእዛዛት ሓደ ንሎሚ ክንርኢ ኢና።
4ይትእዛዝ፦“ኣብ ምድሪ ዕድሜኻ መታን ክነውሕ ኣቦኻን ኣዴኻን ኣኽብር” ብምባል ዝኣዘዘና ትእዛዝ ኢዩ።
ወለድኻኣኽብር፦ወለድና ንዓና ወሊዶም ምስ ወለዱና ድማ ብዙሕ ነገራት ብምውጻእ፣ንጽቡቕና እምበር ንሕማቕና ዘይሓስቡ ዘይምነዩ ኢዮም።
ዋላ ዝጎድኣና ይኹን ኣይኹን ከይፈለጥና ሕማቕ ነገር ክንልምኖም ወይ ክንእዝዞም ንኽእል ኢና።ወለድና ግን ስለ ዝለመንናዮም ንሕማቕ ነገር ኣይህቡናን ኢዮም።ኩሉ ግዜ ዝጠቕመና ነገር ኢዮም ዝህቡና።
“እንታዋይ ሰብ’ዩ ካባኻትኩም ወዱ እንጌራ እንተለመኖ እምኒ ዝህቦ፣ወይ ከኣ ዓሳ እንተለመኖ ተመን ዝህቦ” ብምባል መድሃኔኣለም ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ወንጌሉ መስኪሩልና ኣሎ።(ማቴ7፣9-10)
ወለድና ኩሉ ግዜ ሰናይ ህያብ ብምሃብ ተማሂርና ኣብ ሓደ ቁም ነገር ክንበጽሕ፣ንነብሶም ገዲፎም ንደቆም ምስ ጸዓሩን ምስ ደኸሙን ኢዮም።
ወለድና እምበኣር ኩሉ ግዜ ጽቡቕ ነገር ኢዮም ዝሓስቡልና።ንሕና ደቆም’ከ፣ከምቲ ዝሓልዩልና ንሓልየሎም’ዶ᎒
ከምቲ ንሳቶም መጻኢ ተስፋ ዘለና ኣብ ቁምነገር ክንበጽሕ ብዘይ ዕረፍቲ ከም ዝደኽሙልና ንፈልጥዶ᎒ ብዘይ ምግናን ናይ ሎሚ ወለዶ፣ናይ ወለድና ጻዕሪ ሰናይ ነገራት ከምቲ ዝግባእ ንፈልጦ ኢና ክንብል ኣሸጋሪ ኢዩ።
እስከ ከም ፍቓድ እግዚኣብሔር ብኸመይ ንወለድና ከነኽብሮም ከምዝግበኣና ገለገለ ነጥብታት ክንርኢ ኢና።
1.ንወለድናምእዛዝ፦ኩሉ ዝኣዘዙና ነገር ዓቢ ይኹን ንእሽቶይ ክንትግብሮ ይግበኣና።
ንኣብነት፦ኣብ ማቴ 21፣28 ዘሎ ምሳሌ ምስ ንርኢ፣ሓደ ሰብኣይ ክልተ ደቂ ነበርዎ፣ናብቲ ቀዳማይ ቀሪቡ “ወደየ ሎሚ ናብ ኣታኽልቲ ወይኒ ውፈር እሞ ዕየ” በሎ፣ንሱ ከኣ እምቢ ኢሉ መለሰ ደሓር ግና ተጣዒሱ ወፈረ።
ናብቲ ካላኣይ ቀሪቡ ከኣ ከምኡ በሎ ንሱ ከኣ ሕራይ ጎይታይ በሎ ግና ኣይወፈረን።ሎሚ ዘለና ወለዶ’ውን በኣፍና ሕራይ ንብል ኣብ ተግባር ግን ዘየለና ካብ ትእዛዝ ዝወጻና ኢና።
ኩሉ ዓበይቲ ነገራት ወይ ናይ ጽድቂ ስረሓት እንተ ሰራሕና ብዘይ ምእዛዝ ኩሉ ኮንቱ ወይ ዘይጠቅም ኢዩ።
“ምእዛዝ ካብ መስዋእቲ ይበልጽ”(1ይሳሙ15፣22) ዝበለና ነዚ ኢዩ።ጎይታናን ኣምላኽናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንዓና ከድሕን ኣብዚ ምድሪ ኣብ ዝነበረሉ እዋናት ካብ ህጻንነቱ ጀሚሩ ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ይእዘዛ ነበረ።(ሉቃ፦2፣51)
እዚ ንዓና ኣብነት ክኾነና ኢሉ ኢዩ።ንወለድና ብኹሉ ነገራት ክንእዘዞም ከምዘለና ክምህረና ኢሉ ኢዩ።
2.ናይወለድኻመቕጻዕቲምቕባል፦ወለድና ብህጻንነትና ምስ ንጋገ ወይ ዘይከውን ነገር ምስ እንሰርሕ ክቐጽዑና ይኽእሉ ኢዮም።መቕጻዕቲ ናይ ወለድና ንጽቡቕ ኢዩ።ዝቐጽዑና ጸሊኦምና ዘይኮኑ፣ናይ ፍቕሪ ምልክት’ዩ።
ከመይ እንተበልና ብወለዶም ዘይተቐጽዑ ኣብ ቁምነገር ክበጽሑ ኣጸጋሚ ኢዩ። መጀመርታ እቲ ክንከዶ ዝግበኣና መንገዲ ካብ ወለድና ኢና ንመሃሮ።
ከምቲ ቅዱስ ጽሑፍ ዝምህረና “ንህጻን እታ ክኸደላ ዝግበኦ መንገዲ መሃሮ’ሞ ክሳብ መወዳእታ ካብኣ ኣይከላግስን’ዩ”።(ምሳሌ፦21፣) ብምባል እቲ እንኸዶ መንገዲ ትምህርቲ፣ምኽሪ መጀመርታ ካብ ወለድና ከም እንመሃሮ ይነግረና።
በቲ ዝመሃሩና ቅኑዕ መንገዲ ድማ ክሳብ መወዳእታ ብጽቡቕ ክንከይድ ንኽእል።ሓላፍነትና ንፈልጥ ንባዕልና ኴንና ንኻልኦት ንኸውን።ብኣንጻሩ እዞም ሎሚ ኣብ ናይ ዓለም ጥፍኣት ዝዋፈሩ ዘለዉ ዳርጋ መብዛሕቲኦም ናይ ወለዶም ምኽሪ ዘይሰምዑ፣ መቕጻዕቲ ወለዶም ዘይፈልጡ ኢዮም።
ናይ ወለዶም ፍቕሪ ዘይፈልጡ፣ብናይ ወለዶም ምኽሪ ዘይከዱ፣ ዘይቅጽዑ፣ ትእዛዝ ወለዶም ዘይፍጽሙ ካብ እግዚኣብሔር ዝረሓቑ፣ ፍርሃት እግዚኣብሔር ዘይብሎም ኣዝዮም ጨካናት ኢዮም ዝኾኑ።
ፍርሃት እግዚኣብሔር እንተዘይብልካ ድማ ብዘይ ርህራሄ ንሰብ ክትቀትል፣ብዙሕ ደም ከተፍስስ ትኽእል ኢኻ። “ኣቡኡ ዘይ ቀጸዖ ውላድከ እንታዋይ’ዩ። ከምቶም ኩሎም ውሉድ መቕጻዕቲ እንተዘይ ተቐበልኩም ግና ደቓሉ እምበር ውሉድ ኣይኮንኩምን።” (ዕብ፦12፣7-8)
ነቲ ዝቐጽዑና መቕጻዕቲ ናይ ወለድና እንተ ፍ`ዘይተቐበልና ከም ደቆም ኣይርእዩናን ኢዮም።መጻኢ ሂወትና’ውን ዘሰክፍ ኢዩ።ከምቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዝምህረና፣ “ንውላድካ ብሸበጥ ምህራም ካብ ሲኦል የድሕን ኢዩ” ይብለና (ምሳ፦22፣13-14)፣
፣ ናይ ወለድና መቕጻዕቲ ናብ ሲኦል ካብ ምእታው ዘድሕን መድሃኒት ኢዩ። ብኣንጻሩ ናይ ዓለም ሕጊ ካብ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ሕጊ ወጻኢ ዝኾነ ሕጊ ኢዩ።ንውላድካ ኣይትህረም ኣይትቕጻዕ ዝብል ኢዩ።
እዚ ግን ስዲ ንክንከይድ፣ ስነስርዓት ዘይብልና ንክንከውን ዝገብር፣ናብ ሲኦል ንኽንኣቱ ዘተባብዕ ሕጊ ኢዩ። ካብ ትእዛዝ ወለድና ካብ መቕጻዕቲ ወለድና እንተወጺእና ዝጎድኣና እምበር ዝጠቕመና ኣይኮነን።
ብፍላይ ኣብ ወጻኢ (ስደት) ዘለና ህጻናትን መንእሰያትን ናብ ጌጋ መንገዲ ዝመርሓና ኢዩ።
በዚ ናይ ዓለም ሕጊ እንተኼድና ሕጊ ኣልቦ ዝኾኑ ሰባት ኢና ንኸውን።ፍርሃት እግዚኣብሔር ዘይብልና ብስነ ስርዓት ዘይንኸይድ፣ኣብ ሕማቕ ወልፍታት ንጽመድ፣ ዘጸይፍ ነገራት ኣብ ምፍጻም ንዋፈር
ነቲ ርሂጽና ተጸሪፍና ዘምጻእናዮ ገንዘብ ኣብ ክንዲ ኣብ ቁምነገር እነውዕሎ ኣብዘይጠቅም ነገራት ነውዕሎ፣ ብሰንኩ ድማ መድሃኒት ዘይርከቦ ሕማምን ዕድሜና ኣብ ምሕጻርን ንወድቕ።
ሳዕቤን ናይዚ ኩሉ እንታይ ኢዩ እንተበልና ትእዛዝ እግዚኣብሔርን ወለድናን ዘይምፍጻም ኢዩ።
3.ንወለድናኣይንንዓቕ፦ ንወለድና ክንንዕቕ ኣይግበኣናን ኢዩ።ወለድና ምስ ኣረጉ ከምቲ ንሕና ብህጻንነትና ከለና ኩሉ ዝገበሩልና፣ ንሕና’ውን ኩሉ ነገራት ክንገብረሎም ይግባእ።ምስ ኣረጉ ኣይንንዓቆም።
“ካም” ንወላዲኡ ምስ ነዓቐ ከም ዝተረግመ መጽሓፍ ቅዱስ ይምህረና።(ዘፍ፦9፣20-29) ንወለድና ክንንዕቆም ኣይግበኣናን ኢዩ። “ናይ ወላዲ መርገም እንተዘይ ቀተለ የዕነኒ” ከም ዝተባሃለ መርገሞም እንተዘይ ቀተለና ኣብዛ ዓለም ግን ጽቡቕ ናብራ ክህልወና ኣይክእልን ኢዩ።
ዕድሜና’ውን ክሓጽር ኢዩ። ምናልባት ወለድና ምስ ኣረጉ፣ ከይ ኣረግና ናብ ቤተክርስቲያን ከይንኸይድ ክኽልክሉና ይኽእሉ ኢዮም።እዚ ግን ጸሊኦም ዘይ ኮኑ ብግቡእ ዘይምርዳእ ኢዩ።
ከምቲ ቃል ኣምላኽ ዝብለና “ስለ ጐይታ ኢልኩም ንወለድኹም ተኣዘዝዎም” ዝብለና ስለ ጎይታ ኢልና ክንእዘዞም ይግበኣና።ቀስ ኢልና ብትሕትና ድማ ጥቕሚ ቃል ኣምላኽ ምፍላጥና ኣብ ግዜ ንእስነትና ፈጣሪና ክንዝክር ከም ዝግባኣና ክነረድኦም ኣለና።
4,ንኻልኦትዓበይቲሰባትምኽባር፦ 4ይ ትእዛዝ ንወለድና ጥራይ ከነኽብር ኣይኮነን ዝእዝዘና።ምንም እኳ ብስጋ ወለድና እንተዘይ ኮኑ ብመንፈስ ግን ወለድና ኢዮም። ንዓበይቲ ሰባት ከነኽብር ይግበኣና ኢዩ።
ኩሉ ግዜ ብኹሉ ነገራት ፍጹማት ክንከውን ይግበኣና ኢዩ።ንኹሉ ከነፍቅር ንኹሉ ከነኽብር ይግበኣና።
“ነቲ ዝርእዮ ሓዉ ዘየፍቀረስ ነቲ ዘይርእዮ ኣምላኽ ከፍቅሮ ኣይክእልን ኢዩ’ሞ ንሓዉ እና ጸለኦስ ንኣምላኽ የፍቅሮ እየ ዝብል ንሱ ሓሳዊ ኢዩ” (1ዮሃ፦4፣20) ፣ዝብለና ነቶም እንርእዮም ዓበይቲ ሰባት ይኹኑ ካለኦት ክንእዘዞምን ከነኽብሮምን ይግባእ።
ከመይ’ሲ ንዓበይቲ ሰባት ንኣሕዋትና ምፍቃርን ምእዛዝን ንእግዚኣብሔር ምፍቃርን ምእዛዝን ስለ ዝኾነ።
ንዓበይቲ ምጽራፍ ኣይግባእን፦ ንዓበይቲ ሰባት ምጽራፍ ብፍላይ ብሓፈሻ ድማ ምጽራፍ ዘይ መንፈሳዊ ተግባር ኢዩ።ብሰንኪ ንዓበይቲ ሰባት ምጽራፎም ህጻናት ተቐዚፎም ኢዮም።
እዚ ኣብ 2ይ ነገ፦2፣23-25 ህጻናት “ኣታ በራሕ ኪድ ውጻእ፣ኣታ በራሕ ኪድ ውጻእ” ኢሎም ኣላገጽሉ።ንድሕሪት ግልጽ ኢሉ ድማ ረኣዮም።
ብስም እግዚኣብሔር ከኣ ረገሞም ሽዑ ክልተ ድቢ ካብ ዱር ወጹ፣ካብቶም ህጻናት ድማ 42 ቆልዑ ሰባበሩ ይብለና።ብሰንኪ ምጽራፍ ከም ዝተረግሙ ዕድሜኦም ከምዝሓጸረን መጽሓፍ ቅዱስ ይነግረና።
ክቡራት ህጻናት ብሓፈሻ ድማ መንእሰያት ትእዛዝ እግዚኣብሔር እንተፈጸምና ኣብዚ ምድሪ ይኹን ኣብ ሰማይ ዓቢ ጥቕሚ ኣለና።ብሓቂ ዓቢ ተስፋ ዘለዎ ትእዛዝ ኢዩ።
ኣብ ምድሪ፦ዕድሜና ይነውሕ
ምሉእ ጥዕና ይህልወና
ብዙሕን ዓበይትን በረኸት ንረክብ
ኣብ ሰማይ ዘለኣለማዊ ሂወት ንወርስ
ትእዛዝ እግዚኣብሔር እንተዘይ ፈጸምና ድማ
ዕድሜና ይሓጽር
ጥዕናና ይጎድል
በረኸት ዘይብልና ንኸውን
ኣብ ሰማይ ድማ ርስቲ ኣይህልወናን
ስለዚ ካብዚ ኩሉ ንኽንድሕን ትእዛዝ እግዚኣብሔር ንፈጽም።
ምንጪ-ጽርሃ ጽዮን ቁ 4 (ት/ሰ/ማ/ቅ/ድ/ማ/ቤተክርስቲያን መድሃኔኣለም ኣብ ቅድስት ሃገር እስራኤል ጥሪ 2005/2013)
ወስብሃት ለእግዚኣብሔር!
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን
Share this:
TwitterFacebook
February 28, 2013Leave a reply
ነገረ ማርያም
ነገረ ማርያም.
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን!
“ትንቢቶም ለነበያት’’
ጎይታናን ኣምላኽናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ድንግል ማርያም ምውላዱን ቅድስት ድንግል ማርያም ድማ ኣደ ክርስቶስ ምዃናን፣ብኣጋጣሚ ዝተፈጸመ ተኣምር ዘይኮነስ፣ብናይ ቅዱስ እግዚኣብሔር ፍቓድ ምዃኑ መጽሓፍ ቅዱስ ይገልጸልናን የረድኣናን።
ብርሃን ዓለም ቅዱስ ሃዋርያ ጳውሎስ ናብ እብራውያን ኣብ ዝጸሓፎ መልእኽቱ፣ቅዱስ እግዚኣብሔር ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ብዙሕ ግዜን ብብዙሕ መንገድን ኣብ ቅዱሳን ኣቦታትና ነበያት ሓዲሩ ከም ዝተዛረበ ገሊጹ ኣሎ።(ዕብ 1፣1)
ናይ ቤተክርስቲያንና ዓቢ ኣቦ ኣባ ሕርያቆስ ኣብ ቅዳሴ ማርያም ድርሰቱ’ውን “ኦ! ድንግል ነበያት ዝተነበዩልኪ ምሳሌ ዝመሰሉልኪ ንስኺ ኢኺ’’(ቅዳሴ ማርያም)፣ ብምባል ምስጢሩ ብኣምላኻዊ ጥበብ ዝተቐንየ ፣ብነበያት ድማ ዝተዘርበ ምዃኑ የርድኣና።ስለዚ ካብዚ ቀጺልና “ተነበዩ ላዕለኪ ዐቢያተ ወመንክራተ ኦ! ሃገረ እግዚኣብሔር-ሃገረ እግዚኣብሔር መንግስተ ሰማያት ንዓኺ ድንቂ፣ድንቂ ዝኾነ ትንቢት ተነጊሩልኪ” ከም ዝበለ ቅዱስ ኤፍሬም፣ንጉስ ኣብ ከተማኡ ከም ዝቕመጥ፣ ጎይታ ከኣ ንዓኣ ከተማ ጌሩ ትሸዓተ(9) ወርሕን ሓሙሽተ(5) መዓልትን ኣብ ማሕጸና ዝተቐመጠላ (ትርጉም ውዳሴ ማርያም ናይ ሮቡዕ ገጽ 70-72) ቅድስተ ቅዱሳን ንጽሕተ ንጹሓን ድንግል ማርያም ብዛዕባኣ ብቅዱሳን ዝተዘርበን ዝተጻሕፈን ናይ ትንቢት ቃላት ከም ፍቓድ ኣምላኽ ክንርኢ ኢና። እግዚኣብሔር ኣዒንተ ልቦናና የብርሃልና፣ምስትውዓል ከኣ ይሃበና ኣሜን!
1, ልቢ ኣምላኽ ቅዱስ ዳዊት
ሀ) “ሕዝቢ ኣምላኽ ንጽዮን ክበብዋ፣ግምብታታ ቁጸሩ፣ንዝመጽእ ወለዶ ምእንቲ ከተዘንትዉስ ቁጽርታታ መርምሩ፣ኣዳራሻታ ሕሰቡ” መዝ፦48፣12-13
ቅዱስ ዳዊት ኣብ ትንቢቱ ብዙሕ ግዜ “ጽዮን” እና በለ ይዛረብ።ምክንያቱ ትንቢት ክዛረብ ከሎ ብሓደ ነገር ናብ ካሊእ፣ካብ ዝረአ ናብ ዘይረአ ካብ ግዙፍ ናብ ረቂቕ ስለ ዝኾነ።ንኣብነት ኣብ ግብሪ ሃወርያት ምዕ 7፣37 እንተተ መልኪትና ቀዳማይ ሰማእት ቅዱስ እስጢፋኖስ፣ጎይታናን ኣምላኽናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ብናይ ነበያት ትንቢት መሰረት ካብ ግዝያዊ ኣገላልጻ ናብ ናይ ዘልኣለማዊ ናይ ትንቢት ኣፈጻጽማ ዝመጸ ምዃኑ ክገልጽ ከሎ፣’ “እዚ ሙሴ እዚዩ ንደቂ እስራኤል ኣምላኽ ካብ ኣሕዋትኩም ሓደ ነቢይ ከምዚ ከማይ ከተንሰኣልኩም’ዩ ንዕኡ ስምዕዎ ዝበሎም” ብምባል ኣብ ኦሪት ዘዳግም ምዕራፍ 18፣16
ዝተነግረ ናይ ትንቢት ቃል ብምጥቃስ፣ኣማናዊ ሙሴ እቲ ንሳቶም(ኣይሁድ) ኣብ መስቀል ሰቒሎም ዝቐተልዎ፣ንሱ ነቢይ ሙሴ ዝተነበየሉ ኢየሱስ ክርስቶስ ምዃኑ ኣብሪሁ ክገልጽ ከሎ ንምልከት።በቲ ግዘ’ቲ ሊቀ ነበያት ሙሴ ዝተዛረቦ ቃል ትንቢት፣ንግዚኡ ብዛዕባ’ቲ ንዕኡ ተኪኡ ናብ ጉስነት እስራኤላውያን ዝመጸ ኢያሱ፣(ኦሪት (ኦሪት ዘዳግም 34፣9, ኢያሱ 1፣1-3) እኳ እንተኾነ፣ናይ ትንቢት ፍጻመ ግን ነቲ ስጋሰብ ተወሃሂዱ ናብዚ ዓለም’ዚ ዝተገልጸ ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶም ምዃኑ የብርሃልና።
ልቢ ኣምላኽ ነቢይ ዳዊት ስለ ቅድስት ድንግል ማርያም ዝተነበዮም ትንቢታት መብዛሕቲኦም “ጽዮን” እናበለ’ዩ።ሽሕ እኳ ንግዚኡ ንናይ ዳዊት ከተማ መጸግዒቱ ዕርዱ ንዝነበረት ጎቦ ጽዮን ይኹን እምበር፣ናይ ትንቢቱ ፍጻሜ ግን ጸወነ ስጋ ወነፍስ፣ጸወነ ጻድቃን ወሓጥኣን፣ናይ ስጋን ነፍስን ምኽንያት ድሕነት ዝኾነት ስለ ወላዲት ኣምላኽ ድንግል ማርያም ኢዩ።
ጽዮን ዝብል ቃን ከኣ ነዞም ዝስዕቡ ነጥብታት የጠቓልል፦
vናይ ዳዊት ከተማ(ኢየሩሳሌም) 2ዜና 5፣12
vህዝቢ እስራኤል መዝ 147፣12 , መዝ102፣13
vሰመያዊት ኢየሩሳሌም መዝ 50፣2
vቅድስት ድንግል ማርያም ኢሰ 59፣20, ሮሜ 11፣26
ንጽዮን ክበብዋ ብዙርያኣ ተመላለሱ፦ዝብል ናይ ትንቢት ቃል ብኣማላጅነታ ብረዲኤታ ምጥቃም
ግንብታታ ቁጸሩ፦ዝተባህለ ምልእተ ጸጋ(ናይ ኩሉ ጸጋታት በዓልቲ ቤት)ምዃናን ናይዚ ኩሉ ጸጋታት ተጠቀምቲ(ረባሕቲ) ክንከውን ከምእንኽእል ንኸረድእ ኢዩ።
ኣዳራሻታታ ሕሰቡ፦ድንግልናኣን ንጽሕናኣን ብጽእናኣን ቅድስናኣን ኣስተውዕሉ።
ንዝመጽእ ወለዶ ከተዘንትዉስ፦ እዚ ትንቢት ክሳዕ ዝፍጸም፣ምስተፈጸመ ድማ ንውሉድ ወለዶ ክሳዕ ምጽኣት ከምዝቕጽል የረድኣና። “እንሆ ኩሎም ወለዶታት ብጽቲ ክብሉኒ ኢዮም’’ዝበለት ቅድስት ድንግል ማርያም’ውን ነዚ ኢያ።(ሉቃስ1፣48)
ለ) “እምነ ጽዮን ይብል ሰብእ ወብእሲ ተወልደ ውስቴታ(ሰብ ካብኣ ስለ ዝተወልደ ኩሎም ኣህዛብ ኣዴና ጽዮን ኢሎም ክጽውዕዋ’ዮም” መዝ 87፣5
ቅዱስ ዳዊት ንወላዲት ኣምላክ ብዓይኒ ትንቢት “ኣዴና ጽዮን” እናበለ ይገልጻ።ምኽንያቱ ሰብ ካብኣ ስለ ዝተወልደ ብምባል ይዛረብ፣ እዚ ከኣ ድሕሪኡ ዝመጸ ነቢይ ኢሳይያስ ከም ዝገለጾ፣ቅዱስ ማቴዎስ ወንጌላዊ ዝመስከሮ ቃል ክፍጸም ምዃኑ መንፈስ ቅዱስ ስለ ዝገለጸሉ’ዩ።እቲ ቃል ድማ፣ “እንሆ ድንግል ኪትጠንስ ወዲ ካኣ ክትወልድ’ያ ስሙ ከኣ ኣማኑኤል ኢላ ክትሰምዮ ኢያ” ዝብል ትንቢታዊ ቃል ስለ ዝተፈጸመ፣ካብኣ ከኣ ሰብ ዝኾነ ኣምላኽ ስለ ዝተወልደ ኣዴና ጽዮን ኢልና ንጽዋዓ።(ት.ኢሰ 7፣14,
ማቴ1፣18-23 ሉቃ1፣26-38 ትርጉም ናይሮቡዕ ውዳሴ ማርያም ገጽ68) ነዚ ኣመልኪቱ ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ዕጸ መስቀል ኣብዝወዓለሉ ዕለት ዓርቢ ንወላዲቱ ንድንግል ማርያም “እነሆ ወድኺ” ነቲ ዘፍቅሮ ወዲ መዝምሩ ዮውሃንስ ወንጌላዊ ከኣ “እነሀት ኣዴኻ” ብምባል ቅዱስ ዳዊት ዝተነበዮ ናይ ኣምላኽ ቃል ዝተፈጸመ።ኩላትና ድማ “ኣዴና” ኢልና ክንጽዋዓ ከምዝግበኣና ብኣላኻዊ ቃሉ መስኪሩ’ዩ።(ዮሃ 19፣26-27) “ሰብ ካብኣ ስለ ዝተወልደ” ዝበሎ ከኣ መለኮታዊ ቃል ብፍሉይ ኣካሉ፣ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ስጋን ነፍስን ወሲዱ ብተዋህዶ ሰብ ናይ ምዃኑ ምስጢር ኢዩ።(ት.ኢሰ7፣14 ማቴ1፣፣23 ዮሃ1፣14 እብ2፣26)
ሐ) “ቀደሰ ማህደሮ ልዑል (ልዑል እግዚኣብሔር ማሕደሪኡ ቀደሰ(ፈለየ)”፦
vእግዚኣብሔር ውስተ ማዕከላ ኢትትሃወክ(እግዚኣብሔር ኣብ ማእከላ እዩ’ሞ ኣይትናወጽን)።
vወይረድኣ እግዚኣብሔር ፍጹም (እግዚኣብሔር ብፍጹም ክረድኣ’ዩ)።
እግዚኣብሔር ብባህሪኡ ቅዱስ’ዩ(ራኢ 4፣8 ሉቃ1፣48 ኢሰ8፣13) ንሱ ንመሕደሪኡ ክትከውን ዝመረጻ ወላዲተ ኣምላኽ ድማ ዝተፈልየት ቅድስቲ ኢያ።ነዚ ኣመልኪቱ ቅዱስ ኣቦና ኣባ ሕርያቆስ “እግዚኣብሔር ካብ ሰማይ ናብ ምብራቕን ምዕራብን ሰሜንን ደቡብን ናብ ኩሉ መኣዝናት ብሓቂ ጠመተ፣ግርማ መልክዕኪ ኣፍቀረ፣ዝፈትዎ ወዱ ካኣ ናባኺ ለኣኾ”(ገላ4፣4-5, ቅዳሴ ማርያም ቁ.24)
“እግዚኣብሄርኣብ ንጽህናኺ ምስ ረኣየ ገብርኤል ዝበሃል ብርሃናዊ መልኣኽ ናባኺ ለኣኾ፣መንፈስ ቅዱስ ክመጽእ’ዩ ሓይሊ ልዑል ድማ ከጽልለኪ’ዩ በለኪ” (ቅ.ማርያም ቁ.45 ሉቃ1፣26-38 ሉቅ2፣41-45 ትርጉም ቅዳሴ ማርያም ገጽ 285) ከምኡ’ውን ጥበበኛ ሰሎሞን ካብ ኣቡኡ ቅዱስ ዳዊት ዝተዛረቦ ትንቢታዊ ቃል ብዘይፍለ “እታ ፍትውተይ’ሲ ኣብ ማእከል ኣዋልድ ከም ኣብ ማእከል እሾክ ዝበቖለት ዕንበባ ሽሻን ኢያ” ብምባል ኣብ ማእከል’ቲ ብእሾክ ዝተመሰለ ሓጢኣት ኣዳም ንሳተፈልያ ቅድስት ምዃና መስኪሩ ኢዩ።
(መሃ 2፣2 መሃ4፣7 ምሳሌ 31፣29)
vእግዚኣብሔር ንመሕደሪኡ ቀደሰ(ፈለየ)፦ ዝብል ቃል ቅዳስት ድንግል ማርያም ናይ ኣምላኽ መሕደሪ ንምዃን ዝመረጻ፣ካብ ሓጢኣት፣ካብ መርገም፣ካብ ፍትወት፣ካብ ርኽሰት ዝሓለዋ እግዚኣብሔር ጥራሕ ምዃኑ ንምርዳእ ኢዩ።
vእግዚኣብሔር ኣብ ማእከላ ኢዩ’ሞ ኣይትናወጽን፦ ዝብል ቃል ድማ እግዚኣብሔር ቅድሚ ምውላዳ ፣ክትውለድ ከላንድሕሪ ምውላዳን ብድንግልና ፍጽምትን ጽንዕትን ምዃና ይገልጸልና። “ኣምላኽ ዝወለደት ማርያም ንዘልኣለም ድንግል ከምዝኾነት ንኣምላኽ ምውላዳ ዘይምርመር ድንቂ ከምዝኾነ ድሕሪ ምውላዳ’ውን ብድንግልና ጸኒዓ ነበረት”። (ቅዱስ ሳዊሮስ ናይ ኣንጾክያ ሊቀጳጳስ ሃ.ኣበው ገጽ 385 ምዕ77፣14 ሃ.ኣበው ዘመቃርስ 98፣13 ገጽ437 ሃ,ኣበው ገጽ172 ምዕ53፣3 ቅዱስ ቴዎዶጦስ ናይ ዕንቅራ ኤጲስቆጶስ)
“ዘኢትረኣይ ወዘኢታወቅ ወለደቶ ማርያም እንዘ ድንግል ይእቲ(ሰብቅድሚ ምዃኑን ሰብ ድሕሪ ምዃኑን ብዘይምርመር ንዕኡ ማርያም ማሕተም ድንግልናኣ ከይተለወጠ ወለደቶ)’’።ከምዝበለ ቅዱስ ኤፍሬም (ውዳሴ ማርያም ናይ ሰሉስ፣ ሕዝ 44፣1-2)
vእግዚኣብሔር ብፍጹም ክረድኣ’ዩ፦ዝበሎ ከኣ እግዚኣብሔር ካብ ኣዳም ጀሚሩ ክሳዕ ዘልኣለም ካብኣ ከምዘይፍለን ምልእተ ጸጋ ጌሩ ከምዝፈጠራን ዝገልጽ’ዩ።
መ) “እስመ ሓረያ ለጽዮን ወኣብደራ ከመትኩኖ ማህደሮ ዛቲ ይእቲ ምዕራፍየ ለዓለም(እግዚኣብሔር ንጽዮን ሓረያ መሕደሪቱ ክትከውን ድማ በሃጋ፣እዚኣ ንሓዋሩ መዕረፊተይ’ያ ብሂገያ ኢየ’ሞ ኣብዚኣ ክነብር’የ)’’ መዝ 132፣13-14፦
እግዚኣብሔር ካብ ኩለን ሃገራት ዓለም ንእስራኤል፣ካብ ኩለን ከተማታት እስራኤል ከኣ ንኢየሩሳሌም መረጸ።ምኽንያቱ በቲ ግዜ’ቲ ኣብ ኩሉ ቦታታት ዝነብሩ ዝነበሩ ሰባት ብኣምልኾ ጣኦታት ተታሒዞም ክነብሩ ከለዉ፣ኣብ ኢየሩሳሌም ዝነብሩ ዝነበሩ ግን እግዚኣብሔር አምልኩ ስለ ዝነበሩ ፣ብግዝያዊ ኣገላልጻ እግዚኣብሔር ንጽዮን(ኢየሩሳሌም) ምምራጹን ምብሃጉን የመልክተና።ናይዚ ትንቢት ምስጢራዊ ኣፈጻጽማ ግና፣ቅዱስ እግዚኣብሔር ካብ ኣንስቲ ፈልዩ መሕደሪቱ ክትከውን ዝመረጻ ቅድስት ድንግል ማርያም ምዃና ምግንዛብ የድልየና።
እግዚኣብሔር ንተዋህዶ ዝመረጻ ቅስት ድንግል ማርያም ስለ ዝኾነት ብዘይ ምርመር ጥበብ፣ምስ ስጋኣን ነፍሳን ተወሃሂዱ ኣብ ማህጸና ተቐሚጡ ኢዩ። “ንዘልኣለም ክነብር’የ” ዝበሎ ድማ ንሱ ንዘልኣለም ምሳኣ ምዃኑ፣ድንግልናኣ፣ቅድስናኣ፣ብጽእናኣ፣ዘልኣለማዊ ምዃኑ ንምርዳእ’ዩ።በቲ ሓደ ወገን ድማ ካብኣ ዝወሰዶ ስጋን ነፍስን ንዘልኣለም ካብ መለኮት ከምዘይፍለ ግልጺ ጌሩ ምስጢረ ተዋሕዶ የስተምህረና።(ዮሃ20፣28 1ዮሃ 1፣1 ግ.ሃዋ 1፣9-11 ማር14፣61 ዮሃ17፣5 ዮሃ17፣24 ራእ5፣12)
2,ነቢይ ኢሳይያስ
ሀ) “ካብ ሱር እሰይ በትሪ ይወጽእ፣ካብቲ በትሪ ድማ ጠጥዒ ክጭብጭብ ካብ ሱሩ ዝጨብጨበ ጨንፈር ከኣ ፍረ ክፈሪ ኢዩ”። ት.ኢሰ 11፣11
ናይዚ ትንቢት’ዚ ቀንዲ ዕላማ እግዚኣብሔር ሰብ ናይ ምዃኑ ምስጢር ኢዩ።
እግዚኣብሔር ፍጹም ኣምላኽ ፍጹም ሰብ ኮነ ክበሃል ከሎ ፣እግዚኣብሔር ካብዝመረጻ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ምውላዱ ኢዩ።
ነቢይ ኢሳይያስ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም ሓረግ ትውልዲ፣ካብ ናይ ዳዊት ኣቦ ካብ እሴይ ምዃኑ ገሊጹ ኣሎ፣እዚ ከኣ ካብ ሱር እሴይ ካብ ናይ ዳዊት ዘርኢ ቅድስት ድንግል ማርያም ከም እትውለድ እግዚኣብሔር ንኣቦና ዳዊት ቃል ኣትይሉ ነበረ። (መዝ131፣11) ባዕሉ’ውን ቅዱስ ዳዊት “ጓለየ ናብቲ ዝብለኪ ስምዒ፣ርኣዪ’ውን እዝንኺ ጽለዊ፣ህዝብኽን ቤት ኣቦኽን ረስዒ ብመልክዕኪ ንጉስ ክፈትወኪ’ዩ ንሱ ጎይታኺ’ዩ እሞ ስገድሉ” እና በለ ገሊጹ ኣሎ። መዝ45፣10-11
ካብ ዘርኢ ዳዊት ንእትርከብ ዕንባባ(ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም)ካብኣ ዝውለድ ፍረ(መድሃኔ ኣለም) ብቅዱስ ስጋኡን ክቡር ደሙን ዓለም ናይ ምድሓን ምስጢረ ስጋዌ ምዃኑ ንምርዳእ በትርን ዕንበባን እና በለ ይገልጽ።ብናይ መንፈስ ቅዱስ ገላጽነት ነዚ ምስጢር ዝተርጎመ ቁስ ኤፍሬም፣ “ንኣካላዊ ቃል ዝወለድክንላ መልክዐኛ ርግቢ ማርያም ደስ ይበልኪ፣ካብ ሱር እሰይ ዝተረኽበት ሰናይ መዓዛ ዘለዋ ዕንበባ፣ንስኺ ኢኺ።”ብምባል የመስግና።ጽጌ ንሳ፣መዓዛ ወዳ፣ክውምኡ’ውን ጽጌ ንሳ መዓዛ ንጽሕናኣን ቅድስናኣን ኢዩ።(ናይ ሰንበት ውዳሴ ማርያም) ኣብ ናይ ቀዳም ውዳሴኡ’ውን “ኣንቲ ውእቱ ዘመድ እምሰርወ ዳዊት፣ካብ ዳዊት ዝተረኸብኪ ባህርይ ኢኺ(ራእ 5፣5) ።ሱር ንላዕሊ ይዓቢ ንታሕቲ’ውን ይዋፈር ኢዩ፣ስለዚ ንላዕሊ እንተበልና እሴይ ንታሕቲ እንተበልና ከኣ እያቄም መራኸቢኡ ዳዊት ኢዩ።”(ትርጉም ናይ ቀዳም ውዳሴ ማርያም ገጽ 147) ናብ ላዕሊ እንተበልና ኣብራሃም(ገላ3፣16,ማቴ1፣16) ናብ ታሕቲ እንተበልና ድማ ዳዊት፣ማእከላይ እሴይ ኢዩ።(ትርጉም ናይ ሰንበት ውዳሴ ማርያም ገጽ172)
ለ) “ደቂ እቶም ዝጭቁንኺ ዝነበሩ እና ደነኑክመጹ፣እቶም ዝነዓቑኺ ኩሎም ድማ ናብ ትሕቲ ኣእጋርኪ ፍግም ኢሎም ክሰግዱልኪ ኢዮም እሞ ከተማ እግዚኣብሔር፣ጽዮን ከተማ እቲ ቅዱስ ኣምላኽ እስራኤል ኢሎም ክሰምዩኺ ኢዮም”። ኢሳ 60፣14
እዚ ቃል’ዚ ብመጀመርያ ነቶም ንኢየሩሳሌም ዘሸግሩ ዝነበሩ ናይ ኣህዛብ ነገስታት መጠንቀቕታ ክኸውን ከሎ ፍጻሜኡ ግና
1) ካብ ኣዳም ክሳዕ ክርስቶስ ኣብ ሲኦል ንነፍሳት ዘጨንቑ ዝነበሩ ኣጋንንቲ ኣብ እግሪ መስቀሉ ምውዳቖም የመልክት።ምኽንያቱ ኣብ መስቀል ውዒሉ ንኣጋንንቲ ብመስቀሉ ዝቐጥቀጠ(ቆላ2፣15) ስጋ ወልደ እግዚኣብሔር ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ዝወሰዶ ስጋ’ዩ።ነዚ ኣምላኽ ዝኾነ ስጋ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ኣጋንንቲ ሰጊዶምሉን ኣብ ቅድሚኡ ኣንቀጥቂጦምን’ዮም።(ማቴ8፣29, ማር1፣24)
2) ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፦ቅድስት ድንግል ማርያም ካም እትጥነስ ጀሚራ ክሳዕ ዕረፍታ ዝነበሮም ጭንቀትን ጭካነን ፍጻሜኦም የርእየና።
3) መናፍቃን፦ድንግል ማርያም ወላዲተ ኣምላክ ኣይትበሃልን እና በሉ ስለ ቅድስነኣን ዘላለማዊ ድንግልነኣን ዘለዎም ርዲኢት ጌጋን ዘይ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ግንዛቤ ምዃኑ ንምግላጽ ኢዩ።
ካብ ዝተገልጸ ሓቀኛ ዝኾነ ትንቢት መሰረት፣ ሓደ ግዜ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም ክብራን ንጽህነኣን ኣሚኖም ክምለሱ ምዃኖም የረድኣና።እቶም ብምስጢረ ስጋዌ ንኣምን ኢና ንብል ሰባት ጥራሕ ዘይኮነስ፣ኣህዛብ’ውን ዝመጽሉ ግዜ ኣሎ።ነዚ ሓቂ’ዚ ቅዱስ ዳዊት ክገልጽ ከሎ “ህዝቢ ጢሮስ ገጸ በረኸት ከምጽኡልኪ እቶም ሃብታማት ህዝቢ ኣብቅድሜኺ ሞጎስ ክረኽቡ ክጽዕሩ ኢዩም።” ብምባል ንድሕነት ዝተመርጹ ናብ ቅድስት ድንግል ማርያም ዝተመለስሉ ግዜ ከም ዝነበረ የረድኣና።(መዝ45፣1) ሕጂ’ውን ብዙሓት ካብ ሃይማኖት ወጻኢ ዝጸንሁ ሰባት፣ክብራ፣ንጽህነኣ፣ኣደነታ ኣሚኖም ማይጸጋ ስግደት ይህብዋ ኣለዉ።
ሐ) “እግዚኣብሔር ኣብ በሪኽን ልዕል ዝበለ ዝፋን ተቐሚጡ ከሎ ረኣኽዎ ዘፈራት ልብሱ ከኣ ነቲ መቕደስ መሊእዎ ነበረ” (ት.ኢሰ 6፣1-13 ንመልከት)
ንግዚኡ ነቢይ ኢሳይያስ ካብ ዝፈርሆ ዝነበረ ንጉስ ዖዝያን ንላዕሊ እግዚኣብሔር ዓቢ ምዃኑን፣ካብቲ ግዝያዊ ንጉስ(ዖዝያን) እግዚኣብሔር ዘልኣለማዊ ምዃኑ ዝገልጽ ምስጢር ኢዩ። ናይ ትንቢት ፍጻሜኡ ግንብ “በሪኽን ልዕል ዝበለ ዝፋን” ዝተባህለ ቅድስት ድንግል ማርያም ክትከውን ከላ “ዝፋናት ልብሱ ከኣ ነቲ መቕደስ መሊእዎ ነበረ” ዝተብህለ ድማ መለኮታዊ ክብሩ ካብ ባህሪ ኣቡኡ (ኣብ) ካብ ባህርይ ሂወቱ (መንፈስ ቅዱስ) ከይተፈልየ ፣ከየጉደለ፣ከይወሰኸ፣እግዚኣብሔር ወልድ ኣብማህጸን ቅድስት ድንግል ማርያም ምህዳሩን ረቂቕ ኣምላኽ ብጋህዲ ምግላጹን የመልክት።ልዑል እግዚኣብሔር ሰብ ንምድሓን ዝገበሮ ናይ ምስጢረ ስጋዌ ጉዕዞ ንቅድስት ድንግል ማርያም ዝፋኑ ገይሩ ምግላጹ ዘካትዕ ወይ ድማ ዘማትእ ኣይኮነን።እግዚኣብሔር ሰመያዊ ዝፋኑ ክቡርን ቅዱስን ኢዩ።ካለአይቲ ዝፋን ዝኾነቶ ቅድስት ድንግል ማርያም ድማ፣ክብርትን ቅድስትን ኢያ።እዚ ስለዝኾነ ከኣ ኣብ ናይ እግዚኣብሔር ዝፋን ዝቕመጥ ባዕሉ እግዚኣብሔር ጥራህ ኢዩ።
መ) “እግዚኣብሔር ባዕሉ ትእምርቲ ክህበኩም ኢዩ፣ድንግል ክትጠንስ ወዲ ከኣ ክትወልድ’ያ ስሙ ከኣ ኣማኑኤል ኢላ ክትሰምዮ ኢያ”። (ት.ኢሰ 7፣14)
ነቢይ ኢሳይያስ እግዚኣብሔር ካብ ድንግል ማርያም ስጋን ነፍስን ወሲዱ(ተወሃሂዱ) ሰብ ምዃኑን ኣማኑኤል (እግዚኣብሔር ምሳና’ዩ) ተባሂሉ ከም ዝጽዋዕን ኣረጋገጸ።(ማቴ1፣23) ናይዚ ምስጢር’ዚ መበገሲ ኣብ ኦ.ዘፍ3፣22 ዘሎሓይለ ቃል ከኣ ይትርጎም።ነዚ ኣመልኪቱ ቅዱስ ኤፍሬም፣ “ርእየ ኢሳይያስ ነቢይ በመንፈስ ትንቢት ምስጢር ለኣማኑኤል-ነቢይ ኢሳይያስ ብዛዕባ መጻእን ትንቢትን ብዝገልጽ መንፈስ ቅዱስ ምስጢር ኣማኑኤል ረኣየ”(ት.ኢሰ7፣14) ቀጺሉ’ውን ቅዱስ ኤፍሬም ህጻን ተወልደ ለነ ወልድ ተውህበ ለነ-ህጻን ተወሊዱልና፣ወልድ ተዋሂቡና(ወልድ ንሕማም ንሞት ተዋሂቡናልከምኡ’ውን ንኩነተ ስጋ ተዋሂቡና) “ህጻን ተወልደ ለነ” ጠባይ ህትጻናት ሓልዩ ህጻን ኮይኑ ከኣ ተወልደልና።እዚ ከኣ ጎይታ ስጋ ለቢሱ ምውላዱ ንዕኡ ጥቕሚ ዘይኮነስ ንዓና ከምዝኾነ መታን ከብርህ “ተወልደልና” ይብል።(ናይ ሶኒይ ውዳሴ ማርያም, ት.ኢሰ 9፣6)
ረ) “እግዚኣብሔር ጎይታ ሰራዊት ገለ ሒደት ትርፊ እንተዘይ ሓድገልናስ ከምሰዶም ምኾንና ንጎሞራ’ውን ምመሰልና ኔርና” (ት.ኢሰ1፣9)
700 ዓመታት ቅድሚ ልደት ቅድስት ድንግል ማርያም ዝነብር ዝነበረ ነቢይ ኢሳይያስ ከምቲ ሰዶምን ጎሞራን ብሰንኪ ሓጢኣቶም ተረፍ ዘርኢ ዘይብሎም፣ንሕና ድማ ካብ ቅትለት ዝተረፉ ሒደት ዘርኢ እንተዘይ ሃድገልናስ ጥራሽ ምጠፋእና ብምባል ስለቲ ኣብ ዘመነ ምርኮ ባቢሎን ዝተፈጸመ ነገር ክዛረብ ትንቢታዊ ምስጢሩ ግና ምኽንያት ድሕነትና ዝኾነት ቅድስት ድንግል ማርያም እግዚኣብሔር እንተዘይ ህበና፣ንህናስ ብባርነት፣ብራዕዲ ናይ ሰይጣን ተገዚእና ምነበርና ንምባል’ዩ።ቅዱስ ሃዋርያ ጳውሎስ’ውን ነዚ ትንቢት’ዚ ኣልዒሉ ገሊጽዎ ኣሎ። (ሮሜ 9፣29)
3)ነቢይ ሕዝቅኤል
(ሕዝ፦44፣1-12) ቀጺሉ ነቢይ ሕዝቅኤል ዝተነበዮ ትንቢት ኣብዚ ብዛዕባ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ንርኢ፦ “ብድሕሪ’ዚ እቲ ሰብኣይ ናብታ ናብ ምብራቕ ኣቢላ እትርኢ ግዳማዊ ኣፍደገ ቤት መቕደስ ዘሎ ቅርዓት ወሰደኒ፣እታ ኣፍደገ ከኣ ዕጽውቲ ነበረት።እግዚኣብሔር ድማ፣እዛ ኣፍደገ እዚኣ ዕጽውቲ ትኹን፣ኣይትከፈት ሰብ’ውን ብኣኣ ኣይእቶ።ኣነ እግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ብኣኣ ኣትየ እየ’ሞ ብዕጽውታ ትንበር።
vምብራቕ፦ዝበላ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኢያ።ጽሓይ ካብ ምብራቕ ከም ዝወጽእ፣ኣማናዊ ጸሓይ ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ካብ ድንግል ማርያም ተረኺቡ ኢዩ።
(ዮው1፣8 ዮው8፣12 ዮው1፣5 1ጢሞ15፣16)
vመቕደስ፦ዝበሎ ማህጸና ኢዩ።ኣካላዊ ቃል ን9 ወርሕን 5መዓልትን ኣብ ማህጸና ተቐሚጡ ኢዩ።
vዝተዓጽወት ኣፍገ፦ዝበሎ ማሕተም ድንግልናኣ ንምግላጽ ኢዩ።
vዕጽውቲ ነበረት፦ቅድሚ ንጎይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ምውላዳ ድንግል ከም ዝነበረት ዝገልጽ’ዩ።
vዕጽውቲ ትኹን ኣይትከፈት፦ድሕሪ ምውላዳ እውን ዘልኣለማዊት ድንግል ምዃና ኢዩ።
vሰብ ብኣኣ ኣይእቶኣነ እግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ብኣኣ ኣትየ እየ’ሞ ብዕጽውታ ትንበር ዝበሎ ድሕሪ ንክርስቶስ ምውላዳ ብድንግልናኣ ከም እትነብርን ብጀክኡ ካልእ ውላድ ከምዘይ ብላን ብዘየሻሙ ቋንቋ ብትንቢታዊ መነጽር ንምግላጽ ኢዩ። ንቅድስት ድንግል ማርያም ንምምስጋን ዓቢ ጸጋ ዝተዓደለ ቅዱስ ኤፍሬም’ውን “ነቢይ ሕዝቅኤል ብዘደንቕ መፍትሕ ዝተቆለፈት ኣፍደገ ብሸነኽ ምብራቕ ርኤኹ ኢሉ ብዛዕባኣ መስከረ፣ብጀካ ጎይታ ሰራዊት ከይ ከፈተ ኣትዩ ከይ ከፈተ ዝወጸ የልቦን፣ንሱ ግና ከይከፈተ ኣትዩ ከይ ከፈተ ወጸ”። (ሕዝ44፣1-12) ብምባል ነዚ ትንቢት እዚ ይትርጉም (ትርጉም ናይ ረቡዕ ውዳሴ ማርያም ገጽ 95-96) ቅዱስ ጂሮም’ውን ብዛዕባ ድንግልና ቅድስት ድንግል ማርያም ክዛረብ ከሎ፣ “ክርስቶስ ከመይ ጌሩ ብዕጹው መቓብር ከም ዝወጸን ከመይ ጌሩ ብዕጽው ማዕጾ ናብ ሃዋርያት ከም ዝኣተወን ንገሩኒ’ሞ፣ድንግል ማርያም ከመይ ጌራ ብድንግልና ከም ዝጠነሰትን ብድንግልና ከም ዝወለደትን ክነግረኩም’የ” ብምባል ይገልጽ።ጥበበኛ ሰሎሞን’ውን ነዚ ኣመልኪቱ ክዛረብ ከሎ “ኣቲ ሓፍተይ መርዓተይ ሕብእቲ ቦታ ኣታኽልቲ ኢኺ ዕጹው ዔላ ሕቱም ዓይኒ ማይ ኢኺ” (መሃ4፣12)።
ቅዱስ ያሬድ እውን “ኣንቲ ምስራቅ ወወለድኪ ጸሓየ ጽድቅ፣ ንስኺ ምብራቕ ኢኺ ወድኺ ጸልማት ዘርሕቕ ኣማናዊ(ናይጽድቂ) ጽሓይ ኢዩ”ብምባል የመሳጥሮ። “ይኢቲ ኣሚረ ይህርቅ ጸሓየ ጽድቅ ወሕይወት ታሕተ ክነፊሁ” ከምዝብል (ሚልክ 4፣2)ሚልክያስ ነቢይ።
4)ነቢይ ዳኒኤል
(ት.ዳኒ 2፣31-35) “እንሆ ኢድ ከይተንከዩ እምኒ ካብ ኩርባ ተፈንቂሉ መጸ፣ነቲ ሓጺንን መሬትን ዝኾነ ኣእጋር እቲ ምስሊ ድማ ወቒዑ ዳዕሞኾ፣እቲ ምስሊ ዝወቐዖ ምስሊ ግና ዓቢይ እምባ ኮነ ንብዘላ ዓለም’ውን መለኣ”
ኩርባ ልዕል ዝበለ ከምዝኾነ፣ብኹርባ ዝተመሰለ በቲ ዘመን’ቲ ሓያል ዝነበረ ንጉስ ናቡከደነጾርን መንግስቱን ዘመልክት’ዩ።(ት.ዳኒ2፣37) ናይ ትንቢቱ ምስጢር ግና “ኩርባ” ዝተመሰለት ወላዲት ኣምላኽ፣ብእምኒ ዝተመሰለ ክርስቶስ ምውላዱ ኣብ ምድሪ ኣብ ናይሰብ ልቦና ሰልጢኖም ዝነበሩ ኣጋንንቲ ኣብ መስቀል ብዝፈጸሞ ቤዛውነት ከም ዝቐጥቀጦም ዝገልጽ ምስጢር’ዩ።ምኽንያቱ “እቲ ነደቕቲ ዝነዓቕዎ እምኒ ንሱ ርእሲ መኣዝን ኮነ፣እዚ ካብ እግዚኣብሔር ኮነ፣ነዒንትና’ውን ዘደንቕ’ዩ”(መዝ118፣22-23 1ይቆሮ10፣4 ማቴ21፣44) “ከምኡ’ውን እምኒ መዐንቀፍን ኣንደልሂጹ ዘውድቕ ከውሕን’ዩ”(1ጴጥ2፣6-8)ከም ዝበለ ቅዱስ ጴጥሮስ፣እዚ እምኒ እዚ ዝወደቐ ዘበለ ኩሉ ዕድሉ ምስባር ጥራሕ’ዩ።ሎሚ’ውን ብናይ እግዚኣብሔር ወልድ ናይ ባህርይ ኣምላኽነት ዘይ ኣምኑ ፣ድንግል ማርያም ድማ ኣደ ኣምላኽ ምዃና ዘይ ቅበሉ ዕጨኦም ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ምዃኑየመልክተልና።
ናይ ቤተ ክርስቲያንና ዓቢ ኣቦ ቅዱስ ኤፍሬም “ዘውእቱ እብን ዘርእየ ዳኒኤል ነቢይ ዘተበትከ እምደብር ነዋሕ ዘእንበለ እድ(ት.ዳኒ2፣45)ዘውእቱ ቃል ዘወጽኣ እምሃበ ኣብ ።ነቢይ ዳኒኤል ዝረኣዮ እምኒ ኢድ ከይፈንቀሎ ካብ ነዊሕ እምባ ዝወረደ “ዘውእቱ እብን” ንዝበሎ “ዘውእቱ ቃል” “ዘተበትከ እምደብር ነዋሕ” ንዝበሎ ፣ዘወጽኣ እም ሃበ ኣብ ፣ዘእንበለ እድ ንዝበሎ ድማ “ዘእንበለ ዘርእ” ኢሉ ተርጒምዎ ኣሎ።ወጽኣ ወተሰብኣ እምድንግል ዘእንበለ ዘርኣ ብእሲ ወኣድሓነነ ፣ዘርኢ ሰብ ምኽንያት ከይኮኖ ካብ ድንግል ተወሊዱ ኣድሓነና” (ትርጉም ናይ ሰሉስ ውዳሴ ማርያም ገጽ53) ከምቲ ኢድ ከይተንከዮ ካብ እምባ ወሪዱ ነቲ ምስሊ ዝዳዕሞኾ ጐይታ ሰብ ኮይኑ ንኹለን መንግስታት ዝገዝእ ምዃኑ’ዩ።(ት.ዳኒ2፣1-49 ትርጉም ናይ ሰሉስ ውዳሴ ማርያም ገጽ 58)ምስጢራዊ ትርጉሙ ጽሒፉ ኣሎ።
5)ነቢይ ሚክያስ
“ኣቲ ኣብ ምድሪ ኤፍራታ ዘለኺ ቤተልሔም፣ንስኺ ካብተን ኣብ ይሁዳ ዘለዋ ከተማታት ዝነኣስኪ ኢኺ ትውልዱ ካብ ጥንቲ ካብ ዘልኣለም ዝኾነ ኣብ እስራኤል ገዛኢ ክኸውን ዘለዎ ካባኺ ከተንስእ’የ ይብል ኣሎ” (ሚኪ5፣2)
ቤተልሔም ናይ ኤፍራታ ካብ ካልኦት ክፍሊ ሃገራት ናይ እስራኤል ዝነኣሰት እኳ እንተኾነት፣እንተኾነ ግን ኣብ ካልኦት ዘይ ተፈጸመ ዓቢ ተኣምር ልደት ናይ ክርስቶስ ርእያ’ያ፣ምኽንያቱ ናይ ይሁዳ ኣንበሳ ዝተባህ ክርስቶስ ካብኣ ተረኺቡ ኢዩ።(ራኢ5፣5 ዕብ7፣14 ሉቃ2፣4 ሮሜ9፣5)
ቤተልሔም እንበኣር ዓንያ ፣ጣሻ ውሒጥዋ ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ ዝመጸ ነቢይ ሚክያስ ኣንቲ ቤተልሔም ከምዚ ኢልኪ ኣይክትተርፍን ኢኺ ንጉስ ክነግሰልኪ ነጋሪት ክስመዓልኪ፣ድንኳን ክትከለልኪ ኢዩ።ኣህዛብ ክግብሩልኪ ኢዮም ብምባል ተነበየ።ግዝያዊ ነገሩ ዘሩባቤል ኣብ ዝነገሰሉ ግዜ ተፈጺሙ ኢዩ፣ ምስጢር ቃሉ ግን ብስጋን ብነፍስን ንእስራኤል ዝጓሲ ንጉስ ክርስቶስ ካብኣ ከም ዝውለድ ንምግላጽ’ዩ።በዚ ድማ ድንኳን ከም ዝተተኽለላ ፣ብሩህ ድንኳን ተተኺሉላ ኢዩ፣ኣህዛብ ከም ዝገበሩላ ሰብኣሰገል ገበሩላ፣ነጋሪት ከም ዝተሰምዐ ምስጋና መላእኽቲ ተሰሚዕዋ’ዩ (ሉቃ2፣8-15) ኣንቲ ጓል ኤፍራታ(ተሰካሚት ፍረ፣ጸዋሪት ፍረ)ዝኾንኪ ቤተልሔም (ቤት ሕብስቲ ቤት እንጀራ) ቅድስት ድንግል ማርያም ካብ ነገስታት ይሁዳ ትበልጺ እንበር ኣይትንእስን ኢኺ፣ዝበላ ድማ ሓቀኛ ናይ ሂወት ፍረ ዝተረኽበላ ዕጸ ሂወት፣ኣማናዊ ብልዒ(ስጋ ወልደ እግዚኣብሔር)ዝተረኽበላ ንሳ ስለ ዝኾነት ነዚ ኪገልጽ እንበኣር ነቢይ ሚኪያስ ህልውናኡ ካብ ጥንቲ ዝኾነ ወልደ እግዚኣብሔር ካብ ድንግል ማርያም ኣብ ቤተልሔም ናይ ኤፍራታ ካብ ይሁዳ ወገን ኣብ ኣውራጃ ይሁዳ ከም ዝውለድ ብመንጽር ትንቢት ዝገለጸ። ስለዚ ብዚሓት ኣቦታት ነበያት ብዛዕባ ቅድስት ድንግል ማርያም፣መንፈስ ቅዱስ ብዝገለጸሎም መጠን ኣርቂቖምን ኣስፊሖምን ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣስፊሮሞ ኢዮም።ካብቲ ብዙሕ ብውሑድ ድማ ኣብዚ ይኣኽለና።ክብራ፣ድንግልናኣ፣ቅድስናኣ፣ንጽህናኣ ቅዱሳን ነበያት ከም ዝመስከሩ ንዓና ድማ ዘስተውዕል ብሩህ ዓይነ ልቦና ሂቡና ንምምስካር የብቅዓና።
ጸሎታን በረኸታን ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስኩላትና ይኹን
ወስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!
Share this:
TwitterFacebook
February 25, 2013Leave a reply
ስብከት
ስብከት.
ጾመ ነነዌ
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን፣፣ልዕለ ባህርይ ቅዱስ እግዚኣብሄር ኣምላኽና ካብ ዓመት ናብ ዓመት፣ካብ ወርሒ ናብ ወርሒ ክሳዕ እታ ዝነኣሰት ክፈለ ግዜ ዘይከም ብዝሒ ሓጥያትና ፣ብዓይኒ ምሕረቱ እናጠመተ ዝሓለወናን ዝሕልወናን ዘሎ ክብሪ ምስጋና ንዕኡ ንዘልኣለም ይኹን ኣሜን፣፣ስሙ ክጽዋዕ ፣ንዕኡ ተኸቲላ ስማ ዝዋዕ፣ንሱ ክምስገን ንዕኡ ተኸቲላ እትምስገን ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ናይ ጸጋ ምስጋና ይብጽሓያ፣፣ኩሎም ናይ እግዚኣብሄር ቅዱሳን ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ሞጎስ ረኺቦም ጸጋ ተዓዲሎም እዮም’ሞ ንኹሎም ቅዱሳን ናይ ጸጋ ምስጋናን ሞጎስን ይብጽሓዮም፣፣ኣሜን፣፣
ካብዚ ቀጺልና ኣብ ኣርእስቲ ከም ዝተመልከትናዮ ናይ ሎሚ ጽሑፍና ብዛዕባ ጾመ ነነዌ ክኸውን እዩ፣፣ጾመ ነነዌ እምበኣር ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ካብ ዝሰርዓቶምን እትኽተሎምን ሸውዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ሓደ እዩ፣፣እዞም ሸውዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ካኣ፣
vዓቢ ጾም(ጾም ኣርብዓ)-ማቴ4፣1
vጾመ ሃዋርያት- ካብ በዓል መንፈስቅዱስ -5ሓምለ
vጾመ ስብከት(ጾመ ነብያት/ታሓሳስ/ልደት)-15 ሕዳር-29ታሕሳስ(ኣብ ዘመነ ዮሃንስ 28 ታሕሳስ)
vጾመ ፍልሰታ–1ነሃሴ-16ነሃሴ
vጾመ ድሕነት
vጾመ ነነዌ- ት.ዮናስ ምዕ 1—3
vጾመ ገሃድ- ድሮ ጥምቀት
እዮም፣፣ብዛዕባ ጾመ ነነዌ ኣብ እንዛረበሉ ግዜ ፣ሰብኣ ነነዌ ዝሰርሕዎ በደልን ሓጥያትን ፣ኣብ መወደእታ ካኣ ብበደሎም ኣሚኖም ዝሓዘንዎ፣ዝጸምዎ ጾምን እግዚኣ


c: text/html

text:
“ሓጺር መልእኽቲ ንመራኸቢ ቡዙሓን ኤርትራ፡ ሓሶት ሓጺር እዩ ኣእጋሩ!”
ዓለም ብሰንኪ ምዕዋት ናይ ሓቤሬታ-ሰዉራ፡ ን ንእሽቶ ቁሽት ኣብ ዝተቀየረትሉ እዋናት፡ ኤርትራዉያን ነዚ ኣገዳሲ ዝኾነ ንዋት፡ ከመይ ንጥቀመሉ ከምዘሎና ሓፈሻዊ ዳህሳስ ከድሊዮና እዩ። እቲ ምንታይስ፡ ጥቕምታቱን ጉድኣታቱ ዝተጠቀምናሉ ማዓላታትን ዉጽኢታቱ እንዳገምገምና ዘይንኸይድ እንተኼና ንዕንወት ዝተዓዝረ መገዲታት ክንወስድ ስለንኽእል እዩ። ሓቤሬታ ምህላዉ ፍርቂ ናይቲ ክትዓሞ ትሓስብ ጉዕዞ ምስላጥ እዩ። ሓቤሬታ ዝተዓጥቀን ዝሰነቀ ሕብረተሰብ ፈጺሙ ኣብ ደርበስበስ ዘይኣቱ ሕቡሩን ፈላጥ ሕብረተሰብ እዩ። ሓቤሬታ ኣብ ኣርባዕተ መሰረታዊ ገጽታ ዝምርኮሱ እዮም። ንሳተን ድማ፡-
- ኣብ ሓቂ፡
- ኣብ ሓሶት፡
- ኣብ ምናልባትነትን
- ኣብ ተኽእሎታት ተሞርኪሱ ዝቃላሕ እዩ። ሃሰስ ኢልካ ነቲ ዘድልየካን ሓቕን ክትወስድ ድማ ናትካ ናይ ምምማይ ብቕዓትን ተሞክሮ ዝሓትት እዩ። ኩሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ዝቃላሕን ዝዝርጋሕ ሓቂ ማለት ኣይኮነን።
መራኸቢ- ቡዙሓን (Mass Media) ዝተፋላለየ መልክዓትን ዓይነታትን ዋላታት መራኸቢታት እኳ እንተሃለዎ፡ ዕላማታቱ ግን ከመይ ጌርካ ናብ ኣእዛን ወይ ኣዒንት ነባሮ (mass audience) መልእኽታትካን ሓቤሬታትካን ተብጽሕ እዩ።ብፍላይ ማሕበረሰብ ኤርትራ፡ ብሓፈሻ ድማ ማሕበረሰብ ዓለምለኸ ከምዝፈልጦ ኣብ ኤርትራ ክልተ ዝተፈላለየ ገጽታታትን ዕላማታት ዘለወን መራኸቢ ቡዙሓን ከምዘለዋ እዩ። ንሳተን ድማ፡-
ቀዳማይ ብዘሎ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እንተ ብቐጥታ ብተዛዋዋሪ ዝዉነናን ንዑኡ ከምናይ ፕሮፖጋንዳ መሽን ዘገልግላ ክኾና እንኮለዋ፡
ካልኣይ ድማ ብናይ ተጻይ ፖሎቲካዊ ጉጂለታትን ዉልቀሰባትን ዝዉነና ኣንጻር እቲ ገባቲ ስርዓት ዝቐንዓን ኣንጻሩ ንጡፍ ፕሮፖጋንዳ ዘካይዳ እየን።
ካብዚ ኣሳላልፋኣን፡ ኣዋዳድብኣን፡ ኣታሃላልዋኣን ፡ ዕላማታተን ንጥፈታተን…ወ.ዘ.ተ ዝነቐለ፡ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ይኹን ኣብ ግዳም ናጻ ዝኾነ መራኸቢ ቡዙሓን ኣሎ ንክትብል ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዩ።
ወነንት ፈነወ ሬድዮታት፡ ቴለቪዝናት፡ መጽሔታት፡ ወፕሳይታት…ወ.ዘ.ተ ንሕና ካብ ኩሉ ናጻ ዝኾና፡ ንህዝቢ ሓቤሬታታት ንምዕንጋሉን፡ ንቕሓትን ሓቤሬታዊ ዓቕሚ ህዝብና ንምሕያሉ ዝተላዓልና ኢና ቢሎም ክጽዕዱ መዓልታዊ ዝስማዕ ጽዕዶ እዩ። ነዚ ንሳተን ዝጽዕድኦ ጽዕዶ ንምርግጋጽ ንምድህሳሶም ኣብ ትፍትነሉ እዋናት ግን ብዘይ ገለ መሳናኽላት ብድሕሪኦም ዘለዉ ደፋእት ሓይልታትን ዕላማታተንን ንምልላዮም ቡዙሕ ዘእግም ኣይኮነን። ገሊኤን ንኣፍሮ ዓረባዉነት፡ ንጽንፈነት-ሓበሻዉነት፡ ንሃይማኖታዉነት፡ ንብሔራዉነት፡ ንጸቢብ ዉድባዉነት፡ ንዉልቀ ተፈላጥነትን ረብሓ፡ ንዕምሪ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ ኤርትራ ንምንዋሕ፡ ንህዝባዊ ሃልክን መሳርሒ ናይ ግዳም ሓይልታት ኮይነን ዝሰርሑ ምኻነን ንምልላየን ዘእግም ኣይኮናን።
መብዛሕትኣን መራኸቢ ቡዙሓን ዝጥቀማሉ ቋንቋታት፡ ዝዝርጋሕን ዝንበብን ጽሑፋት፡ ዘካይድኦ ጎስጋሳት፡ ዘዉርይኦ ወረታት፡ ዘሕልፍኦ መልእኽትታት፡…ወ.ዘ.ተ ክትሰምዕን ክትነብብን እንኮሎኻ፡ ካልእ ኣነ ዘይፈልጣ ኤርትራ ኣላ ድያ ዘብልን፡ ነቲ ከም ዉሑስ እንወስዶ ሃገር ኤርትራ ዝባሃል ነገር ከምዘየሎ ዝእምትን ዝፋታተንን እዩ። ልዕሊ ኩሉ ድማ ምስቲ ከም መተካእታ እዚ ህሉዉ ስርዓት እንሓስቦን እንምናዮን ቃልስታትን ዕላማታትን ዝኸይድ ኣይኮነን። ሃስዉ ኢልካ ሓንቲ ዘመናዊ ሲቪካዊ ሃገራዉነት ኣታሓሳስባን ዕላማን ዝወነነት መራኸቢ ቡዙሓን ክትድህስስ ድማ ኣጸጋሚ እንዳኾነ ይኸይድ ኣሎ። ልዕሊ ኹሉ ግን ዓለም ብመራኸቢ ቡዙሓንን ምንጭታት ሓቤሬታን ንሓንቲ ንእሽቶ ቁሸት ኣብተቐየረትሉ እዋናት፡ ከዳናግር እየ ኢሉ ዝሓስብ ዉልቐሰብ ወይ ጉጂለ ናይ መራኸቢ ቡዙሓን እንተድኣ ሃልዩ ዓሻ ምኻኑ እዉን ዘይምፍላጡ ንጥበብ ዕሽነቱ መሊሹ ዘንዕቆ እዩ።
ዜጋታት ንማሕበራዊ መራኸቢ ቡዙሓን (Social media) ኮምፒቴር ተጠቂሞም ንፌስ-ቡክ፡ ፓልቶክ፡ ዩ-ቲዩብ…ወ.ዘ.ተ ይግልገሉ እዮም የግዳስ ዛጊት ብብቕዓትን ንኣዉንታ መዓላ ይጥቀሙሉ ኣለዉ ክትብል ቡዙሕ ኣየድፍርን። ብመንጽሩ ንኣሉታ መዓላታት ይጥቀሙሉ ኣለዉ ዝብል ግምታት ኣሎኒ።
ካብ ድሮ እዚ ሒዝናዮ ዘሎና ዓመት 2009 ጀሚሩ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ኤርትራ ዘይተማጣጠነ ዉድቀትን ትንሳኤን፡ ምርሕራሕን ምዉሻብን፡ ምዕልባጥን ምምናይ (forging) ወሬታትን፡ ምዉድዳርን ምጽራያትን፡…ወ.ዘ.ተ ተራእዩ እዩ። ኩሉ ግን ዘፍረዮ ሃናጺ ቅንጣብ ነገር የሎን። ዝዓበሶ ነገር እንተሃልዩ፡ ንሕልምታይ ኣዕሪጉ፡ ንዱሁላት ኣፍሪሑ፡ ንሓስዉቲ ናይ ሓሶቶም ጽምኣት ኣርዉዩ፡ ንኩዉንን ዘይክዉንን ወረ ዝፈትዋ ኣእዛን ወዲ ሰብ ንካብ ካልኢት ናይ ጊዝየ ዓቀን ዘይትልዕል ኣሖጊሱ፡…ወ.ዘ.ተ። ሎሚ ኣብ ሎሚ መዓልት ደዉ ትብል ኣይኮነትን። ንጽባሕ ክትቕየር ስለዝኾነት፡ ቀጺላ ድሕሪ-ጽባሕ እንታይ ክባሃልን ክኸዉንን እዩ፡ ጊዝየ ዝምልሶ ሕቶ እዩ።
ብወገነይ ይምስክር ኣሎኹ፡ መራኸቢ ቡዙሓን ኤርትራ ካብ ናይ ጋዜጠኛነት፡ ብሎገር፡ ዌፕማስተር፡ ዌፕሳይት…ወ.ዘ.ተ ስነምግባራዊ-ሕጊ (code of ethics) ወጻኢ ክሰርሓ። እቶም ናይ ጋዘጠኛነት ኪኢላታት ክእሎቶምን ሞዮኦምን ብ ኣዝዮም ድኹማትን ፈጠርት ኣቓናበርት ወረ ትዓብሊሉን ተሰሪዱን ክዕሉቑን ክጽዕዱን፡ ብብርዕን ብወረቐትን መዓልታዊ ሰባት ክቐትሉን ከተሱኡን፡ ክኣስሩን ክፈትሑን፡ ካብ ስልጣን ከዉሩዱን ከደይቡን፡ ከሕሙሙን ከጥዕዩን…ወ.ዘ.ተ ዝዉዕሉን ዝሓድሩን፡ ካብ ዘለዎም ትጽቢታት ዝነቐለ ዘየሎ ነገር ከቛናጅዉ፡ ካብ ኣቀዲሙ ዝተጻሕፈን ዝተወርየን ኣስማትን ሕጥበ-ጽሑፋትን እንዳመንጠሩን እንዳለቆሙን ወረታት ክፍብሩኹን ዳግም-ክምስርሑ (recycling)፡ ንዝጽሕፍዎ ናይ ወሬን ዑሎቓ ድርሳናቶም ሓቂ ምኻኑ ንምርግጋጽ ካብ ኣቀዲሙ ኣብ ዌፕሳይታት ዝተዘርግሔ ሰነዳት ብምልቃብ እነሄልኩም መርትዖኣዊ ሰነድ ቢሎም ክጽዕዱ፡…ወ.ዘ.ተ ክንደይ ኢልካ እሞ ክጽብጸብ እዩ። ዝገርም ነገር እንተሃልዩ ነዚ ኽሉ ክገብሩ ማዕረ ክንደይ ግዝየን ተበግሶን ከምዘለዎ ንምግማቱ ኣጸጋሚ ከምዘይኮነ እዩ።
ብኣንጻር እዚ ድማ “”ዘይስንኻ ሑጻ ቆርጥመሉ ከምዝባሃል”” ኣብ ክንዲ ልሳን ህዝቢ ምኻን፡ ከም ሓለይት ጸጥታን ልዕላዉነት ሃገርን ኤርትራ ተመሲሎም ንብዓት ሓርገጽ ዝነብዑ ዝመስሉ ሎኽመኛታት እንተብፍላጥ ድዩ ብዘይፍላጥ ልሳንን መሳርሕን ናይ ዘሎ ምልካዊ ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝኾኑ እዮም።
ሓደ ሓደ ግዝያት እቲ ዝጻሓፍን ዝዝርጋሕን ወሬታት ምስ ዉሽጣዊ ሕልምታቶምን ትጽቢታቶምን ዝትኣሳሰረ ብምኻኑ ንሓንሳብ ናጻ መራኸቢ ብዙሓን፡ ንሓንሳብ ፖሎቲካዊ ምንቕስቓስ፡ ንሓንሳብ ከም ሕቡእን ምስጡርን ሕብረተሰብኣዊ ፖሎቲካዊ ምንቕስቓስ…ወ.ዘ.ተ ምኻኖም ዝእምእት ሒቕታታት ኣሎ። ብስነፍልጠት ሓደ ኣግእዞ ወይ ነገር ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ክልተ ቦታ ክህሉ ስለዘይክእል ጥበራታት ምኻኑ ንምግንዛቡ ቡዙሕ ዘእግም ኣይኮነን።
መራኸቢ ብዙሓን፡ (Mass media) ከም ዓቢ ናይ ለውጥን ቊጽጽር ትካል መጠን፡ ንመስላትን ቃልሲ ህዝብታት ኤርትራ ኣብ ምቕላሕ፡ ንዘይሕጋዊ ግህሰታት ዜጋታት ምቅላዕ፡ ንሽርሕን ጉርሕን ሓድነት ህዝቢ ዘይደልዩን ዝጻቡኡን ኣካላት ምቅላዕ፡ ንኣወንታዊ ተበግሶታን ምእንቲ ምዕዋት ማሕበራዊ ፍትሕን ግዝኣተ ሕጊን ሓድነት ሃገርን ህዝብን መስርሑን ምቕላሕን ምቁጽጻርን፡ ንሓቤሬታዊ ትሕዞን ንቕሓትን ህዝቢ ንምሕያልን ምኹስካስን ክሰርሕ እዩ ዝግብኦ። ሓይሊ መራኸቢ ቡዙሓን ካብ ህዝቢ ምድንጋርን ጸለመን ወረታት ምፍብራኽን ጸግዒ መንግስት ወይ ተቃዋሚ ምውፋር ነጻ ክኸውን ኣለዎ። ዜጋታት ናይ መራኸቢ ቡዙሓን ግዳያት ከይኮኑ ክጥንቀቅ ኣለዎ። ኣልዕል ኣቢሉ ንዜጋታት ከም ገበኛታት ካይ ፈርድ ክጥንቀቕ ኣለዎ። ካብ ጠቀነን ምክፋትን ክርሕቕ ኣለዎ። መራኸቢ ቡዙሓን ህዝቢ መሰሉ ንክረክብ ዝጽዕት ካብ ጸጊዕነት ነጻ ዝኾነ እንተዘይኮይኑ መሳርሒ ናይ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት እዩ።።
መራኸቢ ቡዙሓን ገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንልሳን ህዝቢ ሎጊሙ ንብሕቱ ዝዕንድረሉ ኣእምሮ ዜጋ ዘዕንዝሮሉ ንዋት ኮይኑ፡ ብኣንጻር እዚ ድማ ብዲስፕሊንን ስነምግባራዊ ሕግታት ዘይተቀየደ ናይ ተጻይን ላንጋላንጋ መራኸቢ ቡዙሓን ምስ ዝኸዉን ኩሉ ንኣእምሮ ኤርትራዊ ዜጋ ንክቓጻጸር (manipulating) ዝህቕን ሰይጣናዊ ንዋት እዩ። ንክልቲኡ ወገናት መራኸቢ ቡዙሓን ድማ ሓሶትን ምንድናጋራትን ሓጺር እዩ ኣእጋሩ ብምባል ሓጺር ኣማቲ መልእኽተይ ይዛዝም።
መርእድ ዘርኡ
m.zerut@gmail.com
18/02/2009
ምዝንባዕ ስልቲን ስትራተጂ ንማሕበራዊ ሰዉራ ንሓደጋ ዘሳጥሕ’ዩ፣
ግዳይ ናይ ሕልምታቱ ዝኾነ ህዝቢ፡ ጽምዲ ቃልሲ ዝጽበዮ እዩ። እዚ ሕጂ ከነካይዶ ዝግብኣና ማሕበራዊ ሰዉራ፡ ኣገዳስነቱ ካብቲ ኣብ እዋን መግዛእቲ ኣንጻር ባዕዲ ዘካየድናዮኢ ቃልሲ ካብኡ ዝተረረን ዝኸበደን’ዩ። ንሕብረተሰብ ኤርትራ ጉዳይ ምርግጋጽ ሰላም፡ ራህዋ፡ ጽጋብ፡ ርዉየት፡ ስሓ፡ ጥዕና፡ ማዕረ ዕድላት፡ ምርግጋጽ ሰብኣዊን ዲሞክራስያዉን መሰላት፡ ሙሉእ ተሳትፎ ኣብ ምዉሳን ጉዕዞ ሃገሩን ምምሕያሽ ነገራዊ መንፍሳዊ ባህላዉን ድሌታቱን ጠለባቱን ብዝተሓተ ደረጃ ዝራጋገጸሉ ህሞት እንተዘይፈጢርና፡ ኤርትራ ወትሩ ኣብ መስቀላዊ ጎደና ሓደጋታት ዝተሳጥሔት ሃገርን ህዝብን ክትከዉን እያ።
ከም ህዝብን ሃገርን ዝተነጸረን ነቕ ዘይብል ሓባራዊ ፖሎቲካዉን ሕብረተሰብኣዊ ራእይን ሕልሚ ፡ ነዚ ሓባራዊ ህዝባዊ ራእይን ሕልሚ ክጸሮ ወይ ክስከሞ ዝኽእልክ ኣዕኑድ-ቅርጻ እንተዘይብልና፡ ነቲ ብሕልናናን ኣካልናን ንሓስቦ ዘሎና ስትራተጂካዊ ዕላማ ክንበጽሖ ኣይንኽእልን ኢና። ነቕ ዘይብል ሓባራዊ ፖሎቲካዉን ሕብረተሰብኣዉን ራእይን ሕልሚናን፡ ኣብ ወሳኒ ግደ ሰብ ማእከል ቦታ ዘትሓዘ ስትራተጂካዊ ጽምዶ እንተዘይኮይኑ፡ ኩሉ ኤርትራዊ ዜጋ ነገራዉን መንፈሳዉን ድሌታቱ ከማልእ ኣይክእልን እዩ። ካብ ጭቆና፡ ኣድልዎ፡ ግዳይነት፡ ስእነትን ድንቁርናን ሓራ ክኸዉን ኣይክእልን እዩ። እዚ ስትራተጂ እዚ ሰብኣዊ ዓቕምታትና ብዘይ ገለ ገደብን መሰናኽላትን ዘምዕብለሉ፡ ኣብ ልዕልና ሰብ ዝተመስረተ ቬርገሳዊ ሕብረተሰብን ሃገራ ንምህናጽ ዓቢ ድርኺት ክፈጥረልና እዩ።
ከምዚ ዓይነት ሕብረተሰብ ንምህናጽ ድማ፡ ብዘይ ዝተነጸረን ነቕ ዘይብል ሓባራዊ ፖሎቲካዉን ሕብረተሰብኣዊ ራእይን ሕልሚ ክዕወት ኣይክኣልን እዩ። ልዕሊ ኹሉ ግን ዝተነጸረን ነቕ ዘይብል ሓባራዊ ፖሎቲካዉን ሕብረተሰብኣዊ ራእይን ሕልሚ ሃሊካ ብዘይ ምዕሩይን ንጥፉን ሱታፌ ህዝቢ ንክዕወት ክሕሰብ ዘይክኣል እዩ። ምኽንያቱ ተሳተፍነትን ምዕሩይነት እቶም ቀንዲ እምነ መሰረት ናይ ምዕብልናን ዓወትን እዮም። ኣብ ሱታፌ ህዝቢን ህዝቢ ዝተስረተ ዳይነሚክ ቅርጻ እንተዘይሃሊዩ ዝተነጸረን ነቕ ዘይብል ሓባራዊ ፖሎቲካዉን ሕብረተሰብኣዉን ራእይን ሕልሚ ሃሊካ እዉን ስጋ ዘልብሶ ስለዘይብሉ ሕልሚ ደርሆ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ። ቅድሚ ኣብ ዝርዝራት ምእታው ፖሎትካዊ ኣምራዊ ትሕዝቶ ስትራተጂን ስልቲ ብቅልል ዝበለ ኣጋላልጻ ምግሩሑ ስለዘድሊ ከምዚ ዝስዕብ ከርሰ ቁምነገር ዘለዎ እዩ፣-
ምትካል-ዋልታ (Strategy)፣ ኣቀዲሙ ክንጸር ዘለዎ ቡዙሓት ናይ ዝተፈላለየ ጽላታት ማለት ወትሃደራዊ፣ ጸጥታዊ፣ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ማሕበራዊ፣ ስነ-ትምህርታዊ፣ ስነ-ጥዕናዊ…ወ.ዘ.ተ ዓይነት ስትራተጂታት ከምዘለዉ እዩ። ብሓፈሻ ድማ ስትራተጂ ክባሃል እንኮሎ ሓደ ወይ ካብ ሓደ ንላዕሊ፣ ኣብ መጻኢ ዝተፈልየ ቅርጻን ትሕዝቶ ንክህልዎ ፣ ነቲ ኣብ ትሕቲ ጽልዋ-ጽልግልግ ዝርከብ ዕላማታት ንምዕዋትን ጋህዲ ንክኾኑ ትሕንጽጾ ዝላዓለ ጽፍሒ ዉጥን እዩ። ስትራተጂታት ናይ ነዊሕን ሓጺር ጊዝየ ተባሂሎም ክዕየርን ክምደብ ዝክኣል እዉን እዩ።
ሜላ ( tactic) ስልቲ ክባሃል እንኮሎ፡ ሓደ ወይ ካብ ሓደ ንላዕሊ ዕማም፣ ንዝወጠንካዮም ስትራተጂታት ንምዕዋት፣ ኣብ መስርሕ ጉዕዞኻ ንዝተወሰነ ዕማም ዝተወሰነ ኣምራዊ-ተግባር ምትእትታዉ እዩ፣ ስልትታት ኩሉ ጊዝየ ኣብ ተግባር ምስቲ መዓልታዊ ዝገጥሙኻ ብዶሆታትን ዘለዉኻ ጸጋታት፣ ብኣታቶም ስለዝዉሰኑ ኣዝዮም ተዓጻጸፍትን ተላዋወጥትን (pragmatics) እዮም። ስልትን ስትራተጂን ሞጎታዊ ምትእስሳራት ስለዝህልዎም፣ ጉጉይ ስልቲ እንተሃሊካ ንስትራተጂኻ ብኣሉታ ይጸልዎ፣ ጉጉይ ስትራተጂ እንተሃሊካ ድማ ንስልትኻ ብኣሉታ ስለዝጸልዎ፣ ስልትን ስትራተጂ ዝተጣዓዓሙ ወይ ዝቃደዉ ክኾኑ ኣለዎም። ሓደ ኣብ ልዕሊ ሓደ ዝተሞርኮሰን ብዕታር መትከላት ፖሎቲካዊ ነግሒ-እምነትካ ዝተቛነዩ ክኾኑ ይግብኦም።
ኣብዚ ዘለናዮ ናይ ጽልግልግ መድረኽ’ዚ፡ ቡዙሓት ተርእዮታትን ዝተጋህዱሉን፡ ዜጋታት ንዝገጥሞም ዘሎ ብድሆታት ምጥማሮሙን ምምሕድዳሮም ኣብዝሳኣኑሉ ወቕቲ፡ ኣንፌት ናይቲ ጽምዶ ንምስሓት ዘይትኣምነሉን ብልክዕ ዘይተረዳእካዮ ሓሳባት ካልኦት ምንቅስቓሳት ብኸፌል ወይ ብሙሉኡ እንዳወሰድካ ምዝንቡዑን ምግዕዛዩን ብቀጻሊ ዝራእየሉ ዘሎ መድረኽ እዩ። እቲ ዝኸፍኤ መልክዓቱ ድማ ነቲ ሓሳባት ሰሪቆም ኣብ ግቡኡ መዓላ እንተዘዉዕልዎ እዉን ሰናይ እኳ እዩ ነይሩ፡ እቲ ምንታይስ ሓስብ ዝፍጠር ደቂ ሰባት በብመውገዶም ኣብ መዓልታዊ መናባብርኦምን ንክጥቀሙሉ ዝምስራሕ ስለዝኾነ እዩ። ብመንጽሩ ግን ኩሉእንትንኦም ምግዕዛይ ጥራይ ስለዝኾነ ስርሖም ብመትከል ክግጠሙ ኣድላዪ ዝኾነሉ ክዉንነት እዩ። ሓደ ገበን ምስተፈጸመ፡ ፖሊስ ነቲ ቀንዲ ድርኺት (motive) ነቲ ገበን ንክፍጸም ዝደረኸ እዩ ዝፍትሽ። እዚ ካይተፈልጠ ንፍርዲ ምምርሑ እዉን ስለዘጸግሞ ነቲ ድርኺት ብኸፌል ወይ መላእ ክፈልጦ ይጽዕርን ይግደድ’ዩ። ስለዚ ንምንታይ እዮም ንሓደ ቁኑዕ ሓሳብ ከጋዕዝዩ ዝጽዕሩ ዝብል ሕቶ ኣልዒልካ ድርኺታቶም ክትፍትሽ ኣብ ትህቅነሉ እዋን ብዘይካ ስነ-ኣእሙራዊ ሕማማቶም ንምርካእ ተባሂሉ ዝፍጸም እንበር፡ ዋላ ሓንቲ ካልእ ረብሓታት ንምርካብ ዘካይድዎ ከምዘይኮነ መደምደምታ ትበጽሕ። ኣብ ፖሎቲካዊ ባይታ ኤርትራ ንመጀመርታ ጊዝየ ኣብ ዕለት 01/08/2011 ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ዝብል ህዝባዊ ዉደባ፡ ምስ መላእ ዳይነሚካዊ ቅርጹ፡ መግለጺኡን ዝርዝራቱ ነቲ ቅርጻ ዝሳማማዕ ናይ ዜጋታት ሃገራዉነት ስነሓሳብ (civic nationalism ideology) ብምጽማድ ዝኣወጀን ንህዝቢ ጽሑፋቱ ብዝርዝር ዝዘርግሔ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ እዩ። እዚ ማላት ቅድሚኡ ብተናጸል ወስታታት ወይ ሓሳብ ኣይነበረን ንማለት ዘይኮነስ፡ ብሙሉእ ትሕዝትኡ ኣማሊኡ ዝዘርግሔ ንማለት ዝዓለመ እዩ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ዝሓንጸጾምን ዝዘርኦሙን ፈልስታት ኣታሓሳስባ ካልኦት ጉጅለታት ከንህይሉን ኣብ ሓንጎሎም ሰሪጹ ክነጥፍሉ እንተጀሚሮም ከም ዓቢ ዓወት ኢና ንወስዶ። ብሱሩ እዉን መጽናዕትታትናን ዕላማናን ንህዝቢ ምዝርግሓና፡ ህዝቢ በብዝጥዕሞ ክነጥፈሉ እንበር፡ ንምብሓቱ ኣይነበረን። እቲ ኮይኑ እዚ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣብ ቃልሲ ንጥፉን ንጡፋት ኣባላትን ቻፕተራት ዘለዎ ምንቅስቓስ ሙኻኑ እዉን ክዝንጋዕ የብሉን።
ነቲ ሓሳብ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ንሙቁዳሱ እዉን ኣስታት 150 ዝገጻቱ መጽናዕታት፡ ማነፌስቶ፡ ዳይነሚካዊ ቅርጻ ዘነጽር ዝሓዘ ኣብ ኢንቴርነት ዘርጊሕና፡ ኣብ ፈነወ ሬድዮ ኣብ ፓልቶክ መግለጺ ሂብናን ካብ ህዝቢ ዝመጸና ሕቶታት ብንጹር መሊስና ኢና። ድሕሪ እዚ ዓቕምና ብዝፈቀዶ መጀመርታ እታ ኣዋሃሃዲት ኮሜቴ ኣብ ዘላቶ ሃገርን ክፍለዓለምን ኮይና ኣብ ጽምዶ ስትራተጂ ሓደ ናጽነቱ ዝኣወጀ ዉልቀ ዜጋን ዝንኣሳት ስፍራ ኮይና ነቲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክፍልምዎን ብኡ ኣቢሉ ንመላእ ህዝቢ ንክላባዕ ተኽእሎታት ከምዘሎ ብምንጻር ስራሓቱ ጀሚሩ። ነዚ ብግቡእ ዝተረድኡ ጉራቔናት ሓይልታት ነቲ ሓስብ ብከፊሉ ማለት ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ዉደባ ብምባል ክነጥፉሉን ክወዳደብሉን እኳ እንተጀመሩ ክሳብ ሕጂ ካብ ዘረባ ሓሊፉ ዝተገብረ ኣድማዒ ነገራት የሎን። ንኣብዚ ኣዋናት’ዚ ነቲ መሓዉር ህዝቢ ወሲዶም ነቲ ርእሲ ዝኾነ ስነሓሳብ ብምንጻግ ዘዘንብዑ ድቀተሓሳብን ተግባራትን ይጉሃሃሩ ኣለዉ። እዚ ማለት ሓደ ሰብ ርእሱ እንተተቆሪጹ ማሓዉራቱ ክንቃሳቀስ ኣይክእልን እዩ። ከምኡ እዉን ካብታሕቲ ንላዕሊ (bottom-up) ዉደባ ህዝቢ ዝመርሖ ስነሓሳብ ርእስን ኣዒንቲን እንተዘይብሉ ብጻልጣ ንበይኑ ብስም ኣንጻር ገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ኣይክሰርሕን እዩ። እቲ ምንታይስ ዝበለጸ ዕላማታት፡ መትከላትን ስነ-ሓሳብን ርእስን ዓይኒን ናይቲ ኣብ ህዝቢ ዝስረት ዳይነሚክ ህዝባዊ ቅርጻ ስለዝኾነ እዩ። ገለ ሰባት ነት ለኒን ኣብ ድሮ ሰዉራ ጥቅምቲ 1917 ዝበሎ “ ዉደባ ጥራይ ሃበኒ እንበር ነቲ ሰዉራስ ባዕለይ ኣለኽዎ” ዝበሎ ጥቅሲ ብጌጋ ስለዝተረድእዎ፡ ዉደባ እንተፈጢርና እቲ ማሕበራዊ ሰዉራ ክባራዕ ይኽእል እዩ፡ ካብ ዝብል ሕልናታት እዮም ዝነቕሉ። ሌኒን መራሒ ጥራይ ኣይኮነን ነይሩ፡ ሓሳባይን ተግባራይን እዩ ዝነበረ፡ ስለዚ እኹል ፖሎቲካዊ ራእይን ስትራተጂን ስለዝነበሮ እዩ ከምኡ ቢሉ ዝተዛረበ። ብዓቢኡ ግን ንሰዉራ ጥቅምቲ 1917 ክዕወት ዝገበርዎ፡ ብቀሊሉ ኣብቲ እዋን እቲ ክድህሰሱ ዘይክእሉ ዝነበሩ ዓለምለኻዊ ናይ ጽዮይነት (International Zionist) ምንቅስቕስ ብምንባሩ ካብ ዘይምፍላጦም ዝነቕል ክኸዉን ይኽእል’ዩ ዝብል ግምታት ኣሎኒ።
ንዳይነሚክ ኣብ ህዝቢ ዝተሰረተ ማሓዉራዊ ቅርጻ ወይ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ኣዋዳድባ ህዝቢ ከም ዕላማ ወሲዶም ይዛረብሉን ይጋሳጎሱሉን ኣለዉ። ኣብዚ እዩ እቲ ፍጹም ምዝንባዕ ፖሎቲካዊ ኣምርን ተግባር ዝርኤ ዘሎ። እቲምንታይስ ህዝባዊ ይኹን ፖሎቲካዊ ቅርጸ-ዉደባ ስትራተጂ ኣይኮነን፣ ቅርጸ-ዉደባ ብመሰረቱ ስልቲ እዩ። ኣብ ዓለምና ቡዙሓት ዓይነት ቅርጸ-ዉደባታት ኣለዉ። ዝኾነ ህዝባዊ፣ ወትሃደራዊ፣ ዉድባዊ፣ ሰልፋዊ ፣መንግስታዊ…ወ.ዘ.ተ ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም ዝተፈልየ ራእይ፣ ስትራተጂ፣ ስልቲ፣ ቅርጻን መስርሕን ኣለዎም። ዳይነሚክ ቅርጻ-ዉደባ ንሓፈሻዊ ራእይ፣ ስትራተጂን መትከላትካን ኣብ ግብሪ ንምዉዓል፣ ኣብኡ ዝተሞርኮሰ ቅርጻ-ዉደባ ስለዘድሊ ዝህነጽ መሓዉር እንበር ዕላማ ኣይኮነን ። እዚማሓዉር’ዚ ብፍጹም ትኣምር ንበይኑ ብዘይ ንዕኡ ዝሳማማዕ ስነሓሳብ እስትንፋስ ክኸዉን ኣይክእልን እዩ። እስትንፋስ መትከላትካን ዕላማታትካን እዮም።
ቅርጻ-ዉደባ ምስ ኩነታትን ብድሆታት ብቀሊሉ ክቓያየር ዝክኣል እዩ፣ ራእይን ስትራተጂ ግን ናይ ነዊሕን ሓጺር ተባሂሎም ዝዕቀኑ እንበር፣ ብቀሊሉ ዝቓያየሩ ኣይኮነን። ንቅርጻ-ዉደባ ቅድሚ ዕላማ፣ ራእይን ስትራተጂ ምንጻርካ ዝስራሕ ኣይኮነን። እቲ ምንታይስ ማሓዉር ስለዝኾነ እዩ። ካብ ዕላማታት ነጺልካ ንቅርጻ-ዉደባ ከም ስትራተጂ ወሲድካ ክትጓሳጎሰሉ ምስትህቕን፣ ምዝንባዕ ስልትን ስትራተጂ ይግሃድ። ከምዚ ዓይነት ምዝንባዓት ድማ ኮነ ተባሂሉ ወይ ድማ ብዘይፍላጥ ነቲ ጉዕዞን ዕላማ ሲቪክን ናይ መሰረታት-ቃልሲ ኣታሓሳስባ ምዝንባዕን ምግዕዛይ እዩ። ኣብ መንጎ ዓበይቲ ናይ 19 ክፍሊዘመን ፍላስፋታት ዝኾኑ ማርክስን ሄግል ዝነበረ ፍልልያት “ ነገር ዶ ይቕድም ወይስ ሓሳብ” ዝብል እዩ። በዛ ሓረግ እዚኣ ሚልዮናት መጽሓፍቲ ተጻሒፉን ንሓደ ዘመን ዝኣክል እዋን ንዓለምና ኣብ ክልተ ደንበታት ማቓቂልዋ እዩ። ስትራተጂን ስልቲን ኣማሕዲካ ምርኣይን ምሕሳብን እዉን ልክዕ ከምኡ ክኸዉን እዩ። እቲ ናይ መሰረታት ቅርጻ ንፖሎቲካዊ ዉድባት ክጥቀማሉ ወስታ እንተኾይኑ ድማ ኣይሰርሕን እዩ።
እስከ መታን ኩሉ ሰብ ብቀሊሉ ክርድኦ ብመልክዕ ሩዱኡ ሕቶታት ከነጽሮ፣
- ደቂ ሰባት ኣብ ሓሳብ ምስተሳማሙዑ ድዮም ቅርጻ ዘዉጹ፣ ወይስ ቅርጻ ኣዉጺኦም ድሕሪኡ ኣብ ሓሳብ ክሳማምዑ ዝፍትኑ?
- ገዛ ክትሃንጽ መጀመርታ ፕላን ዲኻ ተዉጽእ፣ ወይስ ገዛ ምስ ሰራሕካ ፕላን ተዉጽእ?
- መጀመርታ መሪሕነት ዉድብ ዲኻ ትመርጽ፣ ወይ ፖሎቲካዊ መደብ-ዕዮ ዉድብ ኢኻ ተዉጽእ?
- እቲ ስትራተጂካዊ ጽምዶ ኣብ ናጽነቱ ዝኣወጀ ዉልቀ-ዜጋን ዝንኣሰት ቦታ ዘማእከለ ካብ ኮነ፡ ስለምንታይ ብላዕሊ ተዋዳዲቡ ዝነጥፍ ኣሳሳዪ ሽማግሌ ኣድለየ?
- ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ብደረጃ ዝነብረላ ንኡሽቶ ቦታ ክነጥፍን ብደረጃ ዓለም ዝሓስብ ንምፍጣር ይድለ እንተሃልዩ መጀመርታ ኣዋሃሃዲት ሽማግሌ ድያ ክትወጽእ ዘለዋ ወይስ እታ ኣብ ዝንኣሰት ቦታ ክትፍጠር ትጽቢት ዝግበረላ ድቀ-ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክትፍጠር ዘለዋ እያ?
- እቶም ትማሊ ንተበግሶታት ባይቶ ኣዋሳ ብሕልናን ብኣካል ዝድግፉ ዝነበሩ፡ ሕጂ ከመይ ገይሮም 360 ዲግሪ ተጠምዚዞም ፡ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ዝብሉ ዘለዉ? ካብቲ ዝጽንሕዎ ፖሎቲካዊ መስመር ተፋቲሖም ድዮም ወይስ እንታይ…ወ.ዘ.ተ ብዝኾነ ኩሉ ነገር ናይ ገዛእ ርእሱ ቅድመ-ተከተል ሒዙ ዝምዕብልን ዝካየድን እዩ። ብዕቱብ ክምለሱ ዘለዎ ሕቶታት ከምዘሎ ግን ክዝንጋዕ የብሉን።
ኣብ ፖሎቲካ ኤርትራ ንዜጋታት ኣብ ሓሸዉየ ሓሳብን ትግበራን ዘእትዎም ዘሎ ከምዚ ዓይነት ምዝንባዓትን ምግዕዛያትን እዩ። ኣብዚ ክንማሃረሉ ዝግባና ነገር እንተሃልዩ መጀመርታ፡ ብተናጸል ስልቲ ሒዙ ዝመጸና ዉልቀ-ሰብ ወይ ጉጂለ፣ ስትራተጂኻ እንታይ እዩ ኢልና ክንሓቶ ዝግባና እዩ። ከምኡ እዉን ብተናጸል ስትራተጂኡ ሒዙ ንዝመጸና ፣ስልትኻ እንታይ እዩ ንገረና ኢልካ ምሕታት ከድሊ እዩ። ስልቲን ስትራተጂ ፍልልያት የብሉን ዝብል እንተኾይኑ ድማ ኣጽኒዕካ ምጻእ ኤርትራ መመርመሪ (laboratory) ናይ ፖሎቲካዊ ሕልኽላኻትካ ኣይኮነትን ምባሉ እዩ። እቲ ዘሕዝን ግን ተጋግዩ እንኮሎ እንዳተፈልጠ ከንሱ፡ ኣብ ክንዲ ጌጋታቱ ብግልጺ ትነግሮ፡ ከምዚ ደጊፍካዮ ዘሎኻ ዘምስል ርእይቶታት ተስምዖን መሊሽካ ሰፍ ዘይብል ጌጋታት ንክፍጽም ተታባብዖ፡ ብድሕሪኡ ኬድካ ድማ ኣንጻሩ ስሬኻ ዓጢቃ ትነጥፍን ንኣዴኻ ማይ ዉረደላ ብምባል ብዘይ ግሉጽ ምኽንያትን መግለጺን ራሕሪሕካዮ ምኻድ እዩ።
ብዝሰፍሔ መልክዓቱ ክርድኣና ዝግብኦ ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ድማ ሓደ ህዝቢ ንፖሎቲካዊ ዕላማታት ጥራይ ኣይኮነን ዝዉደብ፣ እንታይ ድኣ ንማሕበራዊ ጥቅምታቱ እዉን ከምዝዉደብ ክርድኣና ይግብኦ። ሓደ ሕብረተሰብ ናይ ጸቕጢ ኡግሚ (potential of Pressure) ዝኸዉን ድማ ንዝተነጸረ ስትራተጂ፣ ብተማዓዳዊነት ብማሕበራዊ ጥቅምታቱን ፖሎቲካዊ ጥቅምታቱ ክዉደብ እንኮሎ እዩ። እቲ ምንታይስ ኩሎም ቃልስታት ናይ ጥቅሚ ሕቶታት ንምፍታሕ ዝሳላሰሉ ማሕበራዊ ፍሕፋሔ ብምኻኖም እዩ።
ብመንጸር እዚ ንሕና ኤርትራዉያን ኣብ ግምታትና መላእ ህዝቢ ኣንጻር ሓደ ጭቛኒን ገባትን ፖሎቲካዊ ስርዓት ኣብ ፖሎቲካዊ ዉደባን ቃልስን ክኣቱ ኣለዎ ኢልና ስለንሓስብ፣ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ፖሎቲካዊ ዉደባ ክኣቱ ቀጻሊ ንጽዉዕን ንደሊ፣ እዚ እዉን ጌጋን ዘይፍታሕ ሕልሚ እዩ። ሓደ ሕብረተሰብ ደራፋይ ብክራሩ፣ ጽሓፋይ ብቡርዑ፣ ሓኪም፣ መምህር፣ ነዳቃይ፣ ጸራባይ ፣ቀብኣይ፣ማሃንድስ ብሞይኡ…ወ.ዘ.ተ ብተዋፊሮምሉ ዝነጥፉሉ ዘለዉ ማሕበራዊ ምክፍፋል-ዕዮ፣ ኣብ ምቅያር ሕብረተሰብን ማሕበራዊ ሰዉራ ንማሕበራዊ ፍትሒ ዓቢ ግደ ዝጻወት እዩ።
ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰባት ዓለምና ኣብ ፖሎቲካዊ ጽምዶ ተወዲቦም ዝንቃሳቀሱ ኣዝዮም ዉሑዳትን ኣድማዕትን (effective minority) ዝላዓለ ብልሒ ጫፍ ንቕሓት እቲ ሕብረተሰብ ዝዉንኑ እዮም። ነዞም ባእታታት እዚኣቶም እስትንፋስ ዝህቦም ድማ፣ እቲ ብሞዩኡን ብጥቅምታቱን ዝዉደብን ዝነጥፍ ህዝቢ እዩ። ነዚ ዓይነት ንጥፈታት ኢና ድማ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እንብሎ። ስትራተጂን ስልትን ናይ መሰረታት ምንቅስቓ ብግቡእ ዘየጋናዘበ፣ ነቲ ማእከል ስሕበት (center gravity) ወይ ሕመረት ናይቲ ጽምዶ ስሒቱ ስለዘሎ፣ ነቲ ቃልሲ ኣብ ሓሸዉየ (havoc) የእትዎን የጋዕዝዮ ኣለዉ። ኣብ ፖሎቲካ ኤርትራ ኩሎም ሙሩጻት ፖሎቲካዊ ቃላት ገበቲ ይኹን ኣዛመዉቲ ሓይልታት ኣብ መዓልታዊ ሂወቶም ስለዝጥቀሙሎም ዳርጋ ኣጋዕዝዮሞ እዮም። ነዚ ምግዕዛያት መታን ክንዉግንን ከነነጽርን ብግብራዊ ንጥፈታቶም ክንመዝኖም ድማ ይግብኣና።
ሓደ ዲዕ ዝበለ ጸቢብ ካብ ስምዒታት እንዳ ዘይተናገፈ ዲሞክራሲ፣ ሲቪክ፣ ማሕበርነት፣ ዕልማናዊ፣ ዓዉላማ እንተበለ፣ ሓደ ጭቛኒ ገባቲ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ማሕበራዊ ፍትሒ እንተበለ፣ ሓደ ሂወት ዘይብሉ ዉዳቕ ሰብ መላእ ሕብረተሰብ እንተዋረደ፡ ሓደ ግዕዛይ ክርዳድ ሕብረተሰብ ታሪኽ እንተኣካማሻመሸ፡ ሓደ ኤትኒካዊ ብሃገራዊነትን ሃገራዊ መንነት እንተጽዓደ፣ ሓደ ወይጦ ኤርትራዊ መንነት ዝባሃል የሎን እንበር፣ሓበሻዊ መንነት እዩ እንተበለ፣ ሓደ ሃይመኖታዊ ከም ሓላይ ብመንጽሩ ዘሎ ሃይማኖት ኮይኑ ክመስል እንተፈተነ፣….ወ.ዘ.ተ ኩሉ ንምዝንባዕ ጽምዶታትናን ዕላማናን እንበር ካልእ ፋይዳ ዝርከቦ ኣይኮነን። እቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ድማ ምዝንባዕ ስልቲን ስትራተጂን ክጋሃድ እንኮሎ እዩ። ዝተነጸረ ስልትን ስትራተጂን እንተዘይሃልዩ ኣብ ዝብጻሕ ቁም-ነገር ኣይህሉን እዩ።
ኣብዚ ዝሓለፈ 5 ዓመታት ኣብ ጊዝየ ዓዉላማ እቲ እንኮ መፍትሒ ንጸገማትና ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እዩ ብምባል፡ ንክትግበር ቡዙሕ ጎስጎሳት ተኻይዱ እዩ። የግዳስ እቲ ዜጋ ንናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ዉደባ ንክፍጠር ጊዝየ ክበልዕ ይኽእል እዩ ፡ “ኩነታት ሃገርናን ህዝብና እስትንፋስ ዝህብ ስለዘይኮነ፡ ዝቀልጠፈን ዝጸንሔን ከም መንቀሊ ወሲድና ንቅድሚት ንኺድ፡ ካብ ዝብል የዋህ ግምታት” ንጻዊዕት ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ብኣዉንታ ኣይመለሰሉን። ብመንጽሩ ነቲ ባይቶ ኣብ ኣዋሳ (ኢትዮጵያ) ዝሳላሰል ዝነበረ ባህርያቱን ናይ መጻኢ ኣንፈቱን ቀንዲ ደረኽቲ ሓይልታቱ ብግቡእ ካብዘይምርዳእ ዝነቀለ ዝመስል፡ መላእ ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ ሲቪላዊ ምንቅስቓሳትን ኣገደስቲ ዉልቀ-ዜጋታት ዝተሳተፍዎ ስለዝኾነ፡ ብቀሊሉ ክዕዉተና ይኽእል እዩ ካብ ዝብል ግምታት፡ ነዚ ናይ ኣዋሳ ባይቶ ብምስዓብ፡ ነቲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ብምንጻግ ምስ መንደቕ ተጋጭዮም ምስተረፉ፡ እቲ ብዝተኸተልዎ መገዲታት ዝፍታሕ ዝመስሎም ዝነበረ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ኣንካይ ዶ ክፍታሕስ ንገዛእ ርእሱ እቲ ባይቶ ኣዋሳ ኣብ ደዉታ ኣትዩ መሽሙሹ ረማዕ ምስበለ፡ እቶም ትማሊ ብሕልናን ብኣካልን ኣባላት ባይቶ ኣዋሳ ዝነበሩ ሕጂ ድማ ኣዋሃሃድቲ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ኮይኖም መጽዮሙና ኣለዉ። ስለዚ ዝሓለፍካዮ ተሞክሮታት ካይገምገምካ መዓልቲ መጸ ግልብጥብጥ ጣቛ ዘለዎ ዝመስል ጉዳይ ኣይኮነን። ንሳቶም ንኣዋሳ ክነግዱ ክኸዱ እንከለዉ ንሕና እዚ ትኸድዎ ዘለኹም መገዲ ቁኑዕ ኣይኮነን ብምባል፡ ነዚ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ከም መፍትሕን መተካእታን ኣብ ምጥያስ ተጸሚድና ከምዝነበርና ንሕና ንፈልጥ ንሶም ድማ ይፈልጡ እዮም። ሕጂ ከምዚ ሓደ ነገር ዘይነበረን ዘይተገብረን ኣምሲልካ ነቲ ቁኑዕ ሓሳባትን ዕላማታትን ምትሩማሱን ንቀንዲ ጽምዶታት ምዝንቡዑን ብመትከል ንጹግ እዩ። ኣረ ከመይ ገይሮም እዮም እቶም ክሳብ ሕጂ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ (top-down) ዝንግሪራዊ ዉደባን ምሕደራ ዝኣምኑ ዝነበሩ፡ ሕጂ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ (bottom-up) ዘንቃዕርር ዉደባን ምሕደራ ዝኣመኑ?
ኣብ መዛዘሚ ርእይቶይ፡ ናይ ብሓቂ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ክካየድ ይድለ እንተሃልዩ፡ ሰረገላ ኣብ ቅድሚ ፈረስ ምእሳር ኣየድሊን እዩ። ብዛዕብኡ ኣቀዲሙ ቡዙሕ ተባሂሉን ተጻሒፉን ስለዘሎ፡ ነቲ ዝተባህለን ዝተጻሕፈን ከም መወከሲታት ተወሲዱ፡ ህዝቢ ካብ ሓርነቱ ዝኣወጀ ዉልቀ ዜጋን ዝንኣሰት ቦታን (free individual citizen and local) ጀሚሩ፡ ድቀ-ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ይፍጠር። እዘን ኣብ ዝንኣሰት ቦታ ዝተፈጥራ ድቅታት ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ ኣብ ዝነብራሉ ብደረጃ ዓዲ፡ ከተማ፡ ወረዳ፡ ኣዉራጃን ሃገርን መጋባእያታት ብምጥርናፍ፡ ብደረጃ ዓለምለኻዊ ምስ ጎዶቦታት ሃገራት ዘዋሳስበን ናይ ህዝቢ መጋብእያን መሪሕነትን ስለዝፈጥራ፡ ብዝፈጠርኦምን ዝመዘዝኦም ናይ ህዝቢ ባይቶ ተወኪለን ምስ ጎደቦታት ሃገራት፡ ክፍለዓለማትን ዓለምን ዝጥርንፍ ኣዋሃሃዲ ሽማግሌን ሓይሊ ዕማማት ብምፍጣር ናይ ለዉጢን ጸቕጢ ኡግሚ ዝኾነሉ ብቀሊሉ ክዉንነት ክፍጠር ይክኣል እዩ። ካብ ተሞክሮይ ገለ ዜጋታት ጊዝየ ካይ ወስድ ዝሰግኡ ኣለዉ። እቲ ስግኣት ኣብ ልዓቱ ዘሎ ኣይኮነን። ብዘይ ዉዓል ሕደር ኣብ እንነብረሉ ዘሎና ቦታታት ናይ ህዝቢ ኣኼባታት ብምጽዋዕ መጋባእያታት ንፍጠር እሞ ከመይ ኢሉ ከምዝላባዕ ክዉንነት ከርእየና እዩ።
https://eritreancdm.wordpress.com/2014/08/21/%E1%88%85%E1%8B%9D%E1%89%A3%E1%8B%8A-%E1%89%A3%E1%8B%AD%E1%89%B6%E1%89%B3%E1%89%B5%E1%8D%A1-%E1%8A%95%E1%88%83%E1%8C%88%E1%88%AB%E1%8B%8A%E1%8A%95-%E1%8B%93%E1%88%88%E1%88%9B%E1%8B%8A-%E1%88%98-2/
ወድሓንኩም!
መርእድ ዘርኡ
8/5/2016

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኤርትራ ናጽነታ ረኺባ ሉኣላዊነት ሃገር ኮይና ተባሂሉ ካብ ዝተኣወጀ እዋን ጀሚሩ፡ ኣብ መልሓስ ህግደፍ ዝተወቀጠ፡ ግን ከኣ ኣብ ባይታ ወሪድካ ዘይትረኽቦ ብዛዕባ ምርግጋእን ሰላምን ዞባናን ዓለምናን ናሰራሕካ ምምዕባልን ምብልጻግን ዝብል ዘረባ ኣሎ፡፡ ህግደፍ ዝኽተሎ ዝምቡዕ ፖሊሲታት ግን ይትረፍ ንሰላምን ምርግጋእን ዞባና ክረብሕ ነታ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘላ ናጽነት’ዉን ብኣግባቡ ክሕዛ ኣይከኣለን፡፡
ዜጋታት ብኩሉ ሙሉ ጅሆ ሒዝካ፡ ክጠሚ ክጸምእ፡ ክእሰር ክቕተል፡ ጊላ ኮይኑ ክድንቁር፡ ብገዛእ ሃገሩ ካብን ናብን ከይንቀሳቐስ፡፡ ነታ ዕለታዊ መነባብሩኡ ብኩፖን ክውነን፡ ኮታስ ኤርትራዊ ዜጋ ባዕሉ ንባዕሉ ብናጽነትን ሓርነትን ከመሓድር ዘይፈቅድ ፖሊሲ’ዩ ኣተኣታትዩ፡፡ እዚ ጌሩ ክንሱ ድማ ከም ብጹእ መንግስቲ ኮይኑ ክመጻደቕ ይረአ፡፡
ሓደ መንግስቲ፡ መንግስቲ ከብሎ ዝኽእል ናይ ቀዳምነት ቀዳምነት ንህዝቡ ዘለዎ ወገናውነትን ኩቱር ተደናጋጽነትን’ዩ፡፡ ንህዝቢ ዘይቖመ መንግስቲ መንግስቲ ክትብሎ በየናይ መለክዒ? ህግደፍ ከኣ ብዝኾነ ዓይነት መለክዕታት መንግስቲ ኤርትራ ክኸውን ኣይኽእልን’ዩ፡፡ ብርግጽ ንሱ መንግስቲ’የ ስለዝበለ መንግስቲ ኮይኑ ማለት ግን ኣይኮነን፡፡ እኳድኣስ ኣብዝሓ ህዝብና መላኺ ጉጅለ ምዃኑ’ዩ ኣፉ መሊኡ ዝዛረበሉ፡፡ በቲ በለ በዚ ግን ህግደፍ ንጥፍኣት ኤርትራውያን ዝቖመ ጉጅለ’ዩ፡፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ዞባና ዝረአ ዘሎ ዘይምርግጋእ ንብዙሓት ሃገራት ኣሰካፊ ናኾነ መጽዩ’ዩ፡፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ሊብያ ተኸሲቱ ዘሎ መሸጣ ንግዲ ደቂሰባት ከምቲ በብእዋኑ ንርእዮ ዘለና መስደመም ፍጻመ’ዩ፡፡ ኩነታቱ ዝኾርኮሐን ሃገራት እምበኣር ዜጋታተን ከውሕሳ ግዴትአን ይዋጽኣ ኣለዋ፡፡ ሞሮኮ ናብ ሃገሮም ክምለሱ ንዝደልዩ ኣፍሪቃውያን ንኣስታት 3000 ሰባት ነጻ መጓዓዝያ ኣየር ክትህብ ዕላዊ ጌራ’ላ፡፡ ሩዋንዳ’ዉን ብተመሳሳሊ ን3000 ኣፍሪቃውያን ከተውጽእ ወጢና’ያ፡፡ ከምበዓል ኢትዮጵያን ናይጀርያን ዝኣመሰላ ሃገራት ከኣ ዜጋታተን ከውጽኣ ለይትን ቀትርን ዕረፍቲ የብለንን፡፡ ኣፍሪቃዊ ሕብረት ተሰማሚዑ ዕላዊ ኣብ ዝገበሮ ጉዳይ ከኣ ን15000 ኣፍሪቃውያን ካብ ሊብያ ከውጽኦም’ዩ፡፡
ጫድ’ዉን ብወገና ነቶም ነዚ ኣረመናዊ ተግባር ዝፍጽሙ ነጋዶ ደቂሰባት ንምህዳን ወተሃደራዊ ሓይሊ ከም ተዋፍር ግልጺ ጌራ’ላ፡፡ እምበኣር እዘን ሃገራት እዚኤን ባህሪ መንግስቲ ተላቢሰን ሂወት ዜጋታተን ከውሕሳ ንርእየን ኣለና፡፡ ከም ኣፍሪቃውነት ተሰሚዕወን ምንቅስቓሰን ክሳብ ክንደየናይ ህዝባውነት ከምዝስመዐን የርእየካ፡፡ እቲ ብሽፍትነትን ኣጉል ትምክሕትን ዝተታዕነነ ጉጅለ ህግደፍ ግን ብጩቕ ክብል ዘይምኽኣሉ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ክቱር ንዕቐትን ጽልእን ዘጉለሐ’ዩ፡፡
ነቲ ናይ ዞባናን ዓለምናን ሰላምን ምርግጋእን ክበኣኣስ ድኣ’ምበር ክጥጥዕ ባህጊ የብሉን፡፡ ብመልሓሱ ግን ነቲ በብግዚኡ ናተዳህለለ ዝመጸ ህዝቢ ኤርትራ መናውራታት ዓለም ናበለ ከደናግር በቲ ካልእ ሸነኹ ድማ እቲ ንሱ መናውራታት ዓለም ዝብሎ ኣላጋጭ ዘረባታት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ይፍጽሞ፡፡
ሕጂ ከም መደናገሪ ጌሩ ኣምጺእዎ ዘሎ ተዓመተለይ’ሞ ከላትመካ ዝዓይነቱ ፍልስፍና ከኣ ን12 ሰዓታት መብራህቲ ምፍናው ማይ ከም ድሌትካ ኮይኑ’ሎ ዝብሉ ጠርቋሽ መግለጽታት’ዩ፡፡ እዚ ንህዝቢ ኤርትራ ትርጉም ኣልቦ’ዩ፡፡ ማይን መብራህትን ንህዝቢ ኤርትራ ሓድሽ ኣይኮነን፡፡ ቅድሚ 100 ዓመት ማይ ብቡንባ ዝፈልጥ፡ መብራህቲ ዝጥቀም ዝነበረ’ዩ፡፡ እዚ ድዩ’ኸ ኔሩ ባህጊ ህዝቢ ኤርትራ ናብ ውሽጢ ሓቂ ምስ እንዞርቕ ህዝቢ ኤርትራ ልዕሊ ዝኾነ ይኹን ቀዳምነት ዝህቦ ንሰላሙን ዲሞክራሲኡን’ዩ፡፡ እዚ ግን ብሰንኪ ህግደፍ ኣይረኸበን፡፡ ሕጂ እንታይ ዝተፈጠረ ስለዘሎ’ዩ ኣብ ማይን መብራህትን ዝነበረ ጸገም ፈቲሐ ኢሉ ክጀሃር ዝህቅን? ህግደፍ ብባህሪኡ ንህዝቢ ኣጥሚኻን ኣደንቊርካን ግዛእ ዝብል ፍልስፍና ሒዙ ዝተበገሰ ብምዃኑ ን26 ዓመታት ዝተኸተሎ ዘይቅርዑይ ምሕደራ ዘገርም ኣይኮነን፡፡ እቲ ዝገርም ግን ማእዘን ህዝቢ ንምጥምዛዝ ዝገብሮ ሸበድበድ’ዩ፡፡ ናዕቢ ህዝቢ ምስ ተወለዐ ብፍላይ ከኣ ናይ ኣኽርያ ህዝባዊ ሕቶ ምስ ነቐለ ከምስል ሽግር ማይን መብራህትን ፈቲሐ ይብል፡፡ ክንዲ ዝኾነ ግን ኣብ ኤርትራ ህግደፍ ዝበሃል ሽፍታ ጉጅለ ድኣ’ምበር መንግስቲ ኤርትራ የለን፡፡ ማእለያ ዘይብሉ ጸገማት ኣልዒልካ ሽፍትነቱ ምግላጽ ዝከኣል’ኳ እንተኾነ ምስ እዋናውነቱ ጥራሕ ኣላጊብና እንተርኢናዮ ግን እዚ ኣብ ሊብያ ዝግበር ዘሎ ኩነታት ንኤርትራውያን ዝገደደ ጸሊም ምዃኑን ንናዕቢ ህዝቢ ስዒቡ ዝገብሮ ናይ መደናገሪ ሸበድበድን እኹል መርትዖ’ዩ፡፡
እሞ እምበኣር ህግደፍ ኣብ ድርኩኺት ሞት ኮይኑ ሕጂ’ዉን ክፍኣቱ ናሳለየ ይጎዓዝ ብምህላዉ ከይተደናገርና ናትና ንብሎ መንግስቲ ንትከል፡፡ ስልጣን ኣብ ኢድና’ምበር ኣብ ኢድ ህግደፍ የለን፡፡ ስለዚ ንሰላምን ምርግጋእን ምዕባለን ብልጽግናን ሃገርና ኣበርቲዕና ክንሰርሕ ከቢድ ዕዮ ገዛ ኣለና’ሞ ቅድም ቀዳድም ዕዮ ገዛና ከይንፍጽም ማሕለኻ ንዝኾነና ህግደፍ ካብ እንግዱዓ ህዝብና ንእለዮ፡፡ ምልክነት ህግደፍ ብህዝባዊ መንግስቲ ይተኻእ፡፡
ሕመረት ልምዓትና ኣብ ዳራ ዓወትና!
ኤዲቶሪያል ቦርድ ወጋሕታ ሳሊና
9 ታሕሳስ 2017


text:
3.3 ቢልዮን ዶላር ኣታዊ ተረኺቡ
መቐለ ሓምለ 21/2009(ድወት)ኢትዮጵያ ኣብቲ ዝተዛዘመ በጀት ዓመት ካብ በፃሕቲ ዓዲ ወፃኢ 3.3ቢሊዮን ዶላር ከምዝረኸበት ሚኒስቴር ባህልን ቱሪዝምን ኣፍሊጡ።
እቲ ሚኒስቴር ከምዝገለፆ ኣብ ውሽጢ 12ተ ኣዋርሕ ካብ ሃገራት ኣሜሪካ፣ ኤዥያን ካልኦትን ልዕሊ 886ሽሕ በፃሕቲ ዓዲ ናብ ሃገርና ብምምፃእ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት መስሕብ ቱሪዝም ሃገርና ዑደት ኣካይዶም’ዮም።
ካብቶም በፃሕቲ ዓዲ ዝተረኸበ ኣታዊ ድማ 3.3ቢሊዮን ዶላር ከምዝኾነ ኣፍሊጡ።
እዚ እቲ ሚኒስቴር ምስ ዝተለሞ እንትነፃፀር 88.7ሚኢታዊ ዝፈፀመ ኾይኑ እቲ ዝተረኸበ እቶት ምስ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ እዋን እንትነፃፀር ግና 2.5ሚኢታዊ ምንካይ ኣርእዩ’ዩ።
ኣብ በጀት ዓመት 2008ዓ.ም ናብ ሃገርና ካብ ዝኣተው ልዕሊ 910ሽሕ በፃሕቲ ዓዲ ወፃኢ 3.4ቢሊዮን ዶላር ኣታዊ ተረኺቡ ምንባሩ እቲ ሚኒስቴር ይገልፅ።
ካብቲ ዓውዲ ዝርከብ እቶት ንምዕባይ ኩሉ ንሰላም፣ ዕብየትን ለውጥን ሃገሩ ክሰር ሚኒስቴር ባህልን ቱሪዝም ፀዊዑ። (ዋልታ)


text:
ልኡካን ቅዱስ ሲኖዶስ ከም መርኣያ ናይቲ ሓዋርያዊ ተልእኮኦም ኣብ ከተማ ለንደን ናብ ዝርከባ ዓበይቲ ኣብያተ ክርስቲያን ናይ ምብጻሕ ዑደት ኣካይዶም። ሰንበት ፪ ታኅሣሥ ናብታ ካብ እትምሥረት ልዕሊ ፴ ዓመታት ዝገበረት ደብረ ሳኅል ቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን ሓዋርያዊ ዑደቶም ጀሚሮም። ነቲ ኣብ መንጎ ኣገልገልቲ ኣጋጢሙ ዝነበረ ፍልልይ ብዕርቂ ሰላም ንምዝዛም ኣብ ቀጽሪ ሓድሽ ቤተ ክርስቲያን ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቅድሚ ምጅማሮም ዝተገብረ ሓዋርያዊ ተልእኮ ክኸውን ከሎ ነቶም ብምኽንያት ኣጋጢሙ ዝነበረ ምፍልላይ ክበጻጽሑ ዘይከኣሉን ኣብ መንጎኦም ጽልኢ ተፈጢሩ ዝነበረ ምእመናን ብመገዲ ብጹእ ኣቡነ ሉቃል ተጽሳፅ ሓዘል ዝኾነ ስብከት ተዋሂቡ። ብጹዕ ኣቡነ ሉቃስ ሕዝቢ ሓድነቱ የዕቢዩ ኣብ መንጎኡ ዘሎ ፍልልይ ኣርሒቑ ምእንቲ ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ክሰርሕ ከም ዘለዎ ለበውኦም ኣመሓላሊፎም። እዚ ናይ መጀመርታ ሓዋርያዊ ዑደት እዩ።
ቀጺሎም ልኡካን ቅዱስ ሲኖዶስ ናብታ ኣብ ከተማ ለንደን እትርከብ ካብ እትኽፈት ዓመትን ሽዱሽተ ወርሕን ዝገበረት መንበረ ጸባዖት መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ዝተገብረ ሓዋርያዊ ዑደት ቀዳም ዕለት ፰ ታኅሣሥ ብኣሽሓት ዝቑጸር ሕዝቢ፣ ውሉደ ክህነት፣ መንእሰያት ትምህርቲ ሰንበትን መዘምራንን ዝተሳተፍዎ ካብ መላእ ዓባይ ብርጣንያ ዕድመ ዝተገብረሎም ምእመናን ዝተሳተፍዎ ምምራቕ ቤተ ክርስቲያን ጌሮም። ካብ ሰዓት ኣርባዕተ ንግሆ ጀሚሩ ክሳዕ ሰዓት ክልተ ድሕሪ ቀትሪ ጽቐጸለ ዝተፈላለየ ኣገልግሎት ዝተፈጸመሉ ስለ ዝነበረ ነዚ ብጹዕ ኣቡነ ሉቃስ ባሪኾም ከፊቶምዎ።
ብተወሳኺውን ካብ ደብረ መንክራት ቅዱስ ቂርቆስ ቤተ ክርስቲያን ኣብ በርሚንግሃም እትርከብ ዝመጹ ትሽዓተ መእሰያት መዓርገ ዲቁና ተቐቢሎም። ኣብ መዛዘሚ ናይቲ በዓል ዑደት ምስ ተገብረ ብመገዲ ዲያቆን ግርማይ ዘርኣይ ነቲ ልኡካን ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ሃገረ ዓባይ ብርጣንያ ዝገብርዎ ዘለዉ ሓዋርያዊ ዑደት ቀንዲ ዕላምኡ ንምንታይ ከም ዝኾነን ዝተገብረ ናይ ዕርቂ ዝርርብ ብዓወት ከም ዝተፈጸመ ሓጎስ ብዝተመልአ ቃል ምስ ኣመሓላለፈ ድምጺ ናይቶም ነቲ ቤተ ክርስቲያን ካብ ጫፍ ክሳዕ ጫፍ መሊኦምዎ ዝነበሩ ሕዝቢ ብዕልልታን ጣቒዕትን ሓጎሶም ክገልጹ ከለዉ ይረአ ነበረ። መንበረ ጸባዖት መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ካብተን ኣብ ከተማ ለንደን ዝርከባ ብሕጊን ሥርዓት ቅዱስ ሲኖዶስ ኤርትራ ተቐይደን ዝኸዳ ኣብያተ ክርስቲያን ሓንቲ እያ።
ንጽባሒቱ ሰንበት ሣልሳይ ሓዋርያዊ ዑዶቶም ንምፍጻም ኣንጊጎም ናብ ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ኣምሪሖም። ውልደ ክህነት፣ ምእመናን፣ መዘምራን ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ድሙቕ ኣቀባብላ ብምግባር ምስ ተቐበልዎም፣ ከም መርኣያ ሓዋርያዊ ኣገልግሎቶም ነቶም ማኅበረ ምእመናን ተበጺሑ ዘሎ ዕቤት ቤተ ክርስቲያንን ሓድነትን መብርሂ ሂቦም። ብተወሳኺውን ሓድሽ ሕንጻ ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን መርኣያ ዓወት ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ከም ዝኾነ ብምግላጽ ዝተሰምዖም ሓጎስ መግለጺ ዘይብሉ ከም ዝኾነ ሓቢሮም። ደብረ መድኃኒት ኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን ካብ ዝኽፈት ልዕሊ ዕስራን ኃሙሽተን ዓመት ዝገበረ ነባር ቤተ ክርስቲያን እዩ።


text:
እዚ ሳምናይ ሰንበት (ሰነ 4, 2017) በዓለ ሓምሳ (ጰራቅሊጦስ)፡ በዓለ ምውራድ መንፈስ ቅዱስ እዩ። በዚ መሰረት ድማ፡ ብዛዕባ እቲ በዚ መዓልቲ እዚ፡ ብፍሉይ መገዲ ኣብ ሰዓብቲ ክርስቶስ ዝወረደ፡ ኣካል ቅድስት ስላሴ ዝዀነ መንፈስ ቅዱስ እንመሃረሉ መዓልቲ እዩ።
እዚ ሰንበት እዚ(ግንቦት 28, 2017): ሳብዓይ ሰንበት ናይዚ ዘሎናዮ ቅነ (ዘመነ) ትንሳኤ እዩ። ድሕሪ ዕርገት ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዘሎ ቀዳማይ ሰንበት ብምዃኑ ድማ፡ ንዕርገት ኣመልኪትና እንመሃረሉን እነስተንትነሉን መዓልቲ እዩ። ጐይታና ኢየሱስ ድሕሪ
እዚ ሰንበት እዚ (ግንቦት 21, 2017) ሳድሳይ ሰንበት ናይዚ ዘለናዮ ቅነ ትንሳኤ እዩ። ብናይ ቤተ ክርስትያን ዓውደ ኣዋርሕ (Calendar) “ኣርኣየ ሥልጣኖ ላዕለ ሞት” ዝብል ስያመ ኣለዎ። ነቲ ክርስቶስ ብሞቱን ትንሳኤኡን ኣብ ልዕሊ ሞትን ሓጢኣትን ዘርኣዮ ስልጣን እነስተንትነሉ መዓልቲ ድማ እዩ።
እዚ ሰንበት’ዚ (ግንቦት 14, 2017) ሓሙሻይ ሰንበት ኣብዚ ዘለናዮ ቅነ ትንሳኤ እዩ። ነዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ጥቅሲ መበገሲ ጌርና፡ ብዛዕባ እቲ በቲ ንኢየሱስ ጐይታና ካብ ምዉታት ዘተንስኦ ኣምላኽ ብምእማንና ዝቚጸረልና ጽድቂ ክንምርምር ኢና።
እዚ ሰንበት'ዚ (ግንቦት 7, 2017) ራብዓይ ሰንበት ናይዚ ዘለናዮ ቅነ ትንሳኤ እዩ። ነዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ንእንታይነት እቲ፡ ምስ ክርስቶም ምትንሳእና ከም ውሁብ ወሲዱ ቅዱስ ሓዋርያ ጳውሎስ ክንደልዮ ዝምዕደና ሰማያዊ ድሌት እንድህስሰሉ መዓልቲ እዩ።
እዚ ሰንበት እዚ (ሚያዝያ 30, 2017) ሳልሳይ ሰንበት ናይ ቅነ ትንሳኤ እዩ። ነቲ ብምኽንያት ትንሳኤኡ ኣብ ህይወትና ዝመጸ ጸጋታት እነስተንትነሉ ክቡር ግዜ ድማ እዩ። ምስቲ ታሪኽ ናይ ሰብ ኤማሁስ ብዝተኣሳሰር፡ ኣብ ህይወት ደቀ መዛሙርቲ ጐይታ ዝተፍጥሪ ሓዲሽ ተስፋ፡ ነዚ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ “ሓደ እዃ ብክርስቶስ እንተኣልዩ ንሱ ሓዲሽ ፍጥረት እዩ” ዝበሎ ሓቂ ክንድህስስ ኢና።
እዚ ሰንበት'ዚ ዳግማይ ትንሳኤ ተባሂሉ ይስመ። ነቲ ጐይታ ድሕሪ ትንሳኤኡ ንሓዋርያት ዳግማይ ኣብ ሻሙናይ መዓልቲ ተጋሂዱ ዘጸናንዓሉን እምነቶም ዝሓደሰሉን ግዜ ዝዝኸረሉ መዓልቲ እዩ።
እዚ ሰንበት እዚ፥ በዅሪ ሰንበት ዘትንሳኤ (ኣውደ ኣመት) እዩ። ብዛዕባና ትርጉምን ኣገዳስነት ትንሳኤ እንመሃረሉ መዓልቲ ድማ እዩ።


text:
ቅድሚ ፈረስ ዓረብያ፡ መትከላት ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ
ብተወልደብርሃን ገብረ
መንግስቲ ኤርትራ ገና ኣብ ግብሪ ዘይወዓለ ሲቪላውን ገበናውን ሕግታት ሓቲሙ ካብ ጉንበት 2015 ጀሚሩ ዘርጊሑ ኣሎ። ድሮ እዞም ሕግታት ካብ ዝዝርግሑ ክልተ ዓመት ኣቚጺሮም ኣለዉ። ንምንታይ ተሓቲሞም ኣብ ግብሪ ዘይወዓሉ ንዝብል ሕቶ ክወሃብ ዝጸንሐ መልሲታት፡-
- ሰሚናራት ምስ ወከልቲ ዓድታትን ምምሕዳራትን ብዛዕባ እዞም ሕግታት የድሊ ስለ ዝነበረ
- ሰብ ሞያ ሕጊ፡ ኣኽበርቲ ሕግን ደያኑን ብዝግባእ ክፈልጥዎም ኣስተምህሮታት ስለ ዝሓትት
- ህዝቢ ብሓፈሻ ኣፍልጠኡ ብዛዕባ እዞም ሕግታት ክብርኽ ስለ ዝተደልየ
ዝብሉ ምኽንያታት ብምሃብ ኢዩ ክሕለፍ ጸኒሕን ዘሎን።
ምናልባት ንምንዋሕ ትግባረ እዞም ዝተጠቅሱ ሕግታት ምክንያታውያን ክኾኑ ይኽእሉ ኢዮም። በቲ ካልእ ሸነኽ ግን ነዞም ሕግታት ንምንዳፍ ዝወሰዶ ግዜ ኣዚዩ ነዊሕ ምንባሩን ምኽንያታዊ ከም ዝነበረን ካኣ ክግለጽ ጸኒሑን ኢዩ። እንተ ዘይተጋግየ ንምዳፍ እዞም ሕግታት ዝወሰደ ጊዜ ልዕሊ 16 ዓመታት ኣቢሉ ይኸውን። ንህዝቢ በብደረጃኡ ከም ዘሳተፈ ካኣ ይግለጽ ኢዩ። ብተሳትፎ ህዝቢ ተነዲፉ እንዳ ተባህለ ተመሊስካ ነቲ ብተሳትፈኡ ተነዲፉን ኣብ ሕትመት በጺሑን ትብሎ ህዝቢ ኣስተምህሮ ብዛዕባ እዞም ሕግታት ግን እንታይ ማለት ይኸውን? ነገሩ ብዝቐደመ ዘይተ ኣምነ መንግስቲ ብዳሕረዋይ ክእመን ኣይክእልን ኢዩ። ምኽንያቱ ነቲ ኣብ 1997 ብጊዝያዊ ባይቶ ዝጸደቀ ቅዋም ኤርትራ ሓንሳብ ኣብ ኲናት ኣሎና፡ ኣብ ካልእ ጊዜ ካኣ ምስ ህልው ኩነታት ኣይከይድን ኢዩ፡ እንዳ ተባህለ ንትግባረ ክሕሰም ድሕሪ ምጽናሕ ጸኒሑ ኣብ መወዳእታ ድማ ሞይቱ ዝበለና መንግስቲ ክንኣምኖ ዝከኣል ኣይኮነን። ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ምድንጋራት መንግስቲ ኣዳዕዲዑ ካብ ዝፈልጥ ሒደት ዓመታት ኣይኮነን።
ንምዃኑ ነዞም ገበናውን ሲቪላውን ሕግታት ንምንዳፍ ንምንታይ ልዕሊ 16 ዓመታት ወሲድሉ? ካልእ ምኽንያት ዘለዎ ኣይመስለንን ብዘይካ ንህዝቢ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ንምብስባስ። ሕጂ’ውን ተሓቲሙ ኣብ ግብሪ ንኽውዕል ዘለዎ ዕድል ኣዚዩ ጸቢብ ኢዩ። ምኽንያቱ ነቲ ብዘይ ሕግን ስርዓትን ዝኣስር፡ ብዘይ ፍርዲ ን10ታት ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘብሊ፡ ብኢሰብ-ኣዊ መንገዲ ዝገርፍን ዘሳቅን መንግስቲ ገበናዊ ሕጊ ኣተግቢሩ ክረኽቦ ዝኽእል መኽሰብ የሎን። ትግባረ እዞም ሕግታት ብፍላይ ድማ ገበናዊ ሕጊ ዝጽበ ሰብ እንተ ሃሊዩ የዋህ ጥራሕ ኢዩ። እቲ ዕንክሊል ከምዚ ዝስዕብ ኢዩ፡-
- ነዞም ሕግታት ንምንዳፍ 16 ዓመታት ኣይወሰደን – ካብ ዝንደፉ ነዊሕ ዓመታት ኣቁጺሮም ኢዮም። ምናልባት ምስቲ ኣቐዲመ ንምዳፍ እዞም ሕግታት ልዕሊ 16 ዓመታት ወሲዱ ዝበልክዎ ዝጋራጮ ዝመስል ነገር ኣለዎ። ቅድሚ 16 ዓመታት ምንዳፍ እዞም ሕግታት ተጀሚሩ ማለት ግን 16 ዓመታት ወይ ልዕሊኡ ወሲዱ ማለት ኣይኮነን። እቲ ዕላማ ትግባረኦም ይድለ ስለ ዘይነበረ ጥራሕ ኢዩ።
- እዞም ሕግታት ኣብ 2015 ብተበተብ ተሓቲሞም። እቲ ምኽንያት ነቲ መንግስቲ ምስ ምግሃስ መሰል ዜጋታት ኣብታ ሃገር ግዝኣተ-ሕጊ የሎን ዝብል ነቲ ስርዓት ዘናወጸ ክሲ ስለ ዝነበረ ነዚ ንምፉዃስ ተባሂሉ ዝተሓትመ ኢዩ።
- ምስ ተሓትሙ ትግባረ ዝናዋሓሉ ዘሎ ዝተፈላለየ ምኽንያታት ማለት ሓንሳብ ኣስተምህሮ ንፈጸምቲ ሕጊ፡ ካልእ ጊዜ ንወከልቲ ህዝቢ፡ ሕጂ ድማ ንህዝቢ ዝብሉ ናይ ዕንክሊል መስርሓት እምባኣር ኣካል ናይቲ ብሕጊ ህዝብን ሃገርን ምምእዛን ዘይምድላይ ኢዩ። ብተሳትፎ ህዝብን ኣካላት መንግስትን ተነዲፉ እንዳ ተባሃለ ንነደፍቱ ኣስተምህሮ ምሃብ ምስ ዝኾነ ቁምነገር ኣይቁጸርን ኢዩ።
ከም ኣባሃሃላ ሚኒስተር ፍትሒ ወይዘሮ ፎዚያ ሓሽም እዞም ኣስተምህሮታት ኣብ ሰለስተ (3) ደረጃታት ተኸፋፊሎም ይወሃቡ ከም ዘለዉ ኢያ ትምድር። ንሶም (1) ኣስተምህሮ ንሰብ ሞያ ሕጊ፡ ንኣኽበርቲ ሕግን ንደያንኑን፡ (2) ንወከልቲ ህዝቢ፡ (3) ካኣ ንህዝቢ ኢዮም። ብመሰረት ወይዘሮ ፎዚያ እቶም ቀዳሞት ክልተ ኣስተምህሮታት ከም ዝተዓሙ ኢያ ትሕብር። ህዝቢ ካኣ ካብ ጥቅምቲ 2016 ዝጀመረ ኣስተምህሮ ብዛዕባ እዞም ሕግታት ንሓደ ዓመት ከም ዝቅጽል (ክሳብ መስከረም 2017 ምዃኑ ኢዩ) ትሕብር። ጊዜን ከልብን ከይ ጸዋዕካዮም ይመጹ ከም ዝባሃል መስከረም 2017 እንሆ ደበኽ ኢላ። ስለዚ ትግባረ እዞም ሕግታት ኣብ ጥቅምቲ 2017 ብነጋሪት ጋዜጣ ክእወጁ ኣለዎም ማለት ኢዩ። ተወልደብርሃን ኣይተረደኦን ተባሂሉ ንሓደ ዓመት እንተ ዘይተናዊሑ ማለት ኢዩ።
Mክንያታት ናዚ ዕንክሊል እንታይ ኢዮም? ብዙሓት ምኽንያታት ኣለዉ። ብፍላይ ድማ ምስ ትግባረ ገበናዊ ሕጊ ዝዛመዱ። ንኹሉ ገዲፈ ኣብ ክልተ ኣገደስቲ ጉዳያት ከድህብ፡-
- ጉዳይ ምጽዳቅ አዞም ሕግታት (ratification)
- ጉዳይ ብዘይ ሕግን ፍርድን ንዓመታት ዝተኣስሩ ዜጋታት
1. ጉዳይ ምጽዳቅ አዞም ሕግታት
ኣቀዲሙ ከም ዝተባህለ ገበናውን ሲቪላውን ሕግታት ተነዲፎምን ተሓቲሞምን ኣለዉ። ሃገራዊ ሕጊ ብባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ኢዩ ብወግዒ ዝጸድቅ። ክሳብ ሕጂ ባይቶ የብልናን። ሕጊ ብዘይ ሓጋጊ ኣካል ትርጉም ክህልዎ ከኣ ኣይክእልን ኢዩ። ፈራዲ ኣካል’ውን ካብ ፈጻሚ ኣካል ነጻ ኮይኑ ኣገልግሎ ፍርዲ ክህብ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ንኣብነት ነቲ ኣብ ትሕቲ “መትከላት ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ” ብዝብል ኣርእስቲ ብጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ንህዝቢ ንምስትምሃር ተባሂሉ ዝፍኖ ዘሎ ትሕዝቶ እዚ ሕጊ እንተ ረአና ኣብ መትከላቱ እዚ ዝስዕብ ይርከቦ፡-
- መትከል ሕጋውነት፡
“እዚ መትከል’ዚ ዝኾነ ሰብ ብዘይሕጊ ከይፍረድን ከይቅጻዕን ዝከላኸል መትከል ኮይኑ ብሓሙሽተ ንኡሳን መትከላት ይግለጽ” ድሕሪ ምባል ንኡስ-ክፋል 1.4. መትከል ብምምስሳል ገበን ዘይምፍጣር እዚ ዝስዕብ ኢዩ፡-
እዚ መትከል’ዚ ኣብያተ ፍርዲ ብምምስሳል ኣብ ሕጊ ብንጹር ዘይሰፈረ ገበን ከይፈጥራን ከይቀጽዓን ዝኽልክል መትከል እዩ። ኣብያተ ፍርዲ “ዘይንጹር ድንጋገታት ሕጊ” ናይ ምትርጓም ስልጣን ኣለዎም። ውርጹጽ ሕጊ ዝበሃል ክህሉ ስለዘይክእል፡ ደያኑ ዝተወሰነ ሕጋዊ መትከላት ተኸቲሎም ዘይንጹር ድንጋገታት ሕጊ ክትርጉሙ ስልጣኖም እዩ። ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ’ውን ደያኑ ኣጠራጣሪ ትርጉም ኣብ ዘለዎ ድንጋገ ብመሰረት መንፈስን ዕላማን እቲ ድንጋገን ሓጋጊ ኣካል ብዝሓለኖ ትርጉምን ክትርጉሙ ስልጣን የልብሶም። ካብኡ ሓሊፉ፡ ዘይንጹርን ክልተ ወይ ልዕሊኡ ምኽኑይ ትርጉም ክህብ ዝኽእልን ቃል ኣብ ዘጋጥመሉ ግዜ ደያኑ ንክሱስ ብዘርብሕ ኣገባብ ትርጉም ክህብዎ ከምዝግባእ ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ ይድንግግ። እዚ መትከል’ዚ፡ ዘይንጹር ሕጊ ክትርጉሙ ስልጣን ዝለበሱ ኣካላት ነዚ ስልጣን ተጠቒሞም፡ ኣብ ሕጊ ብንጹር ዘይሰፈረ፡ ምስ መንፈስን ዕላማን ገበናዊ ሕጊ ዘይሳነን ካብ ትጽቢታት ሓጋጊ ኣካል ዝረሓቐን ሓድሽ ገበን ንከይፈጥሩን ንከይቐጽዑን ልጓም ንምግባር ተባሂሉ ዝተኣታተወ መትከል ሕጊ እዩ። ሕጊ ናይ ምትርጓም ስልጣን ብዘይገደብን ብዘይንጹር መምርሒታትን ነጻ ምስዝግደፍ፡ እቲ ዝትርጉም ኣካል “ዘይንጹር” ንዝብሎ ድንጋገ፡ ከከም ማሕበረ – ቁጠባዊ፡ ባህላውን ድሕረ – ባይታኡ፡ ከከም ዝምባለኡን ስምዒታቱን ኣዝዩ ዝተመጠጠ ትርጉም ንክህብን ሓጋጊ ኣካል ዘይሓለኖ ሓድሽ ገበናት ክፈጥርን ባብ ዘርሑ ከይከውን ዝተገብረ ሓለዋ ኢዩ። ዜጋታት ብዘይተኣወጀ፡ ዘይተገልጸሎምን ዘይፈልጥዎን ሕጊ ብገበን ዝሕተቱ እንተኾይኖም፡ ርጉጽነት ሕጊ ይሃስስ።”
ይብል።
ብመሰረት መትከል 1 ን ኡስ-መትከል 1.4 “ውርጹጽ ሕጊ ዝበሃል ክህሉ ስለዘይክእል፡ ደያኑ ዝተወሰነ ሕጋዊ መትከላት ተኸቲሎም ዘይንጹር ድንጋገታት ሕጊ ክትርጉሙ ስልጣኖም እዩ።” ድሕሪ ምባል ቀጺሉ “ገበናዊ ሕጊ ኤርትራ’ውን ደያኑ ኣጠራጣሪ ትርጉም ኣብ ዘለዎ ድንጋገ ብመሰረት መንፈስን ዕላማን እቲ ድንጋገን ሓጋጊ ኣካል ብዝሓለኖ ትርጉምን ክትርጉሙ ስልጣን የልብሶም“ ይብል። ቀጺሉ “እዚ መትከል’ዚ፡ ዘይንጹር ሕጊ ክትርጉሙ ስልጣን ዝለበሱ ኣካላት ነዚ ስልጣን ተጠቒሞም፡ ኣብ ሕጊ ብንጹር ዘይሰፈረ፡ ምስ መንፈስን ዕላማን ገበናዊ ሕጊ ዘይሳነን ካብ ትጽቢታት ሓጋጊ ኣካል ዝረሓቐን ሓድሽ ገበን ንከይፈጥሩን ንከይቐጽዑን ልጓም ንምግባር ተባሂሉ ዝተኣታተወ መትከል ሕጊ እዩ” ዝብል ይርከቦ።
ስለዚ ብቀለም ናይ ዞም ሕግታት ጥራሕ ዘይኮነ ብ“መንፈስን ዕላማን እቲ ድንጋገን ሓጋጊ ኣካል ብዝሓለኖ ትርጉምን ክትርጉሙ “ ንዳያኑ ሓላፍነት የሰክሞም። እዚ ማለት ሓጋጊ ኣካል ነዞም ሕግታት ብወግዒ ከጽድቖም ኣለዎ ማለት ኢዩ። ኣበይ ዘሎ ሓጋጊ ኣካል ኢዩ? እዚ ስርዓት ሕፍረት ይኹን ድፍረት ስለ ዘይብሉ ተሰልቢጡ ነቲ ባዕሉ ዝበሎ ረሲዑ “ናትና መንገዲ ኣሎና” ክብለና ምዃኑ 100 ካብ 100 ርግጸኛ ኮይንካ ምዝራብ ይከኣል። ብቐንዱ ግን ነቲ ብ“መንፈስን ዕላማን እቲ ድንጋገን ሓጋጊ ኣካል ብዝሓለኖ ትርጉምን ክትርጉሙ” ዝብል ናብ ደያኑ ዝቐነዐ ሓላፍነት ናብ ብ “መንፈስን ዕላማን እቲ ድንጋገን ፈጻሚ ኣካል ብዝሕልኖን ትርጉም ክትርጉሙ” ዝብል ዝተለምደ ሸንክለል ከም ዝቅይሮ ምስትውዓል ይሓትት። ስለዚ ቤት-ፍርድታት ነጻነት ክህልዎም ከም ዘይክእል ድሮ ተጋሂዱ ኣሎ ማለት ኢዩ።
- ጉዳይ ብዘይ ሕግን ፍርድን ንዓመታት ዝተኣስሩ ዜጋታት
ምስ ትግባረ ገበናዊ ሕጊ ተታሓሒዙ ዝለዓል ካልእ ኣርእስቲ ጉዳይ ብዘይ ሕግን ፍርድን ን10ታት ዓመታት ዝተኣሰሩ ዜጋታት ኢዩ። እዞም ዜጋታት ብቀዳማይ ሕጊ ኣይተኸሰሱን ናይ ሕጊ መሰሎም’ውን ኣይተሓለወሎምን። ስለዚ ምስ ትግባረ እዚ ሕጊ ብነጻ ክፍነዉ ኣለዎም ጥራሕ ዘይኮነስ ሓላፍነት ዝወስድ ኣካል’ውን ኣሎ ማለት ኢዩ። እዚ እቲ ካልእ ቀንዲ ምኽንያት ንዕንክሊል ኢዩ። እቲ ስርዓት ነዚ’ውን ኣታሊለ ክሓልፎ ኢየ ዝብል እንተ ሃሊዩ ቀደም’ውን ዝተታለለ ህዝቢ ከም ዘይነበረ ክፈልጥ ኣለዎ።
ኣብ መትከል 1 ንኡስ-ክፍሊ 1.1 –ዝኾነ ሰብ ብሕጊ ብዘይተኸልከለ ባህሪኡ ኣይቅጻዕን ይብል እሞ እዚ ዝስዕብ ትሕዝቶ ይርከቦ፡-
እቲ ቀዳማይ ኣብ መትከል ሕጋውነት ዝሕቆፍ ንኡስ መትከል፡ ዝኾነ ሰብ ኣብ ግዜ ፍጻመ ብሕጊ ብዘይተኸልከለ ባህሪኡ (ግድፈት ወይ ተግባር) ገበነኛ ኣይብሃልን ዝብል እዩ። እዚ ማለት ከኣ ድሒሩ ኣብ ስራሕ ዝወዓለ ገበናዊ ሕጊ ሓደ ሰብ ንዝፈጸሞ ግድፈት ወይ ተግባር ገበን እንተገበሮ’ውን ህሉዊ ዝስራሓሉ ገበናዊ ሕጊ ዘይከልከሎ ተግባር ወይ ግድፈት ክሳብ ዝኾነ በቲ ድሒሩ ዝተኣወጀ ሕጊ ገበነኛ ተባሂሉ ክፍረድ ኣይግባእን ማለት እዩ። እዚ መትከል’ዚ ዜጋታት ኣቐዲሙ ብዘይተኣወጀ ሕጊ ከይፍረዱ ዝኽልክል እዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ እዋን ፍጻመ ብገበን ዘቕጽዕ ዝነበረ ተግባር ወይ ግድፈት ብሓድሽ ዝተኣወጀ ገበናዊ ሕጊ ስሩዝ እንተተገይሩ (ገበናዊ ባህሪኡ እንተ’ጥፊኡ)፡ በቲ ኣቐዲሙ ዝተፈጸመ ተግባር ወይ ግድፈት ክምስረት ተሓሲቡ ዝነበረ ገበናዊ ክሲ ወይ ድሮ ዝተመስረተ ገበናዊ ክሲ ዝዕጾ ምዃኑ’ውን እዚ መትከል የነጽር።
እቲ ሕቶ ጉዳይ እቶም ብዘይ ክስን ፍርድን ዝተኣሰሩ’ኸ? ዝብል ኢዩ። ብቀዳማይ ሕጊ ኣይተኸሰሱን ናብ ፍርዲ’ውን ኣይቀረቡን ስለዚ ብዘይ ዝኾነ ቅድመ-ኩነት ክፍትሑን ክካሓሱን ኣግባእን’ዶ? ብዘይ ሕግን ፍርድን ንዓመታት ዘሳቐዮም ኣካል’ከ በየናይ ሕጊ ናብ ሕጊ ይቐርብ? ዋላስ ንዓናውን የዋጽእ ኢዩ ተባሂሉ ዝተቐመጠ መትከል ኢዩ?
እዚ ሕቶታት’ዚ ኣብ ርእሲ ሃንደስቲ ፖለቲካ ኤርትራ ወትሩ ስለ ዝመላለስ ንትግባረ ሕግን ሕጋውነትን ጅሆ ብምሓዝ ከመሳምሱ ንዕዘብ ኣሎና። ዘይሩ ዘይሩ ግን ንኹሉ ጊዜ ኣለዎ።
እተን ሓቅታት ሰለስተን መረርትን ኢየን። ንሰን ከኣ እዘን ኣቀዲመ ዝጠቀስኩወን፡-
- ብመሰረት መትከል 1 (1.4) ሃገራዊ ባይቶ ክሳብ ዘየጽደቖ ትርጉም የብሉን
- ብመሰረት መትከል 1 (1.1) ኩሎም ብዘይ ክስን ፍርድን ንዓመታት ዝተኣስሩ ዜጋታት ብዘይ ወዓል ሕደር ክፍትሑን ክካሓሱን ኣለዎም
- ነዞም ዜጋታት ብዘይ ሕጋዊ መስርሕ ንዓመታት ዝዳጎኑ ኣካላት ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ኣለዎም።
ስለዚ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት እንዳ ደርደርካ ንገበናዊ ይኹን ካልእ ሕጊ ካብ ምትግባር ምህዳም ዝተለምደ ናይ ዕንኪላሎ ስራሕ ኢዩ። ሽግር ስርዓት ኤርትራ ንጌጋታት ኣሪምካ ምኻድ ተሳዓርነት ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንጌጋታትካ ምእራም ከም ተሳዓርነት ዘይኮነስ ከም ርእሰ-ተኣማንነት ኢዩ ዝቆጽሮ። ብጌጋኡ ዘይእመን ርእሰ-ተኣማንነት ዝጎደሎ ኢዩ። ስለዚ ብወገነይ ረእሰ-ተኣማንነት ዝጎደለኩም ስለ ዝኾንኩም ነዚ ሊዒለ ዝጠቀስኩዎ ጉዳያት – ባይቶን ምፍታሕ እሱራንት ብቐንዱ ድማ ምትግባር ገበናዊ ሕጊ ደፊርኩም ክትኣትዉዎ ኢኹም ዝብል እምነት የብለይን። እንት ጌርኩሞ ግን ባህ ይብለኒ። ባይቶ ኣብ ዘይብሉ ሃገራዊ ሕግታት ክትግብሩ ግን “ቅድሚ ፈረስ ዓረቢያ” ኢዩ።
ወድሓንኩም!


text:
ሕጂ እውን ክልተ ካብቶም ቅድም ንናጽነት ኤርትራ፤ ደሓር ኣብ ምኽባር ሉዓላውነት ንሃገሮም ተሰሊፎም ዝተጋደሉን ዘገልገሉን ተጋደልቲ፤ ማለት፡ ሓላፊ ኣገልግሎት ተለኮሚኒከሽን ኣብ ዝነበረሉ እዋን ኣብ ገዛእ ብጾቱን ህዝቡን ናይ ስለላ መሳርሒታት ምትካል ስለዝተቓወመ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ካርቸሊ ብዘይ ፍርዲን ሕጋዊ መስርሕን ዝኸርተተ ክኢላ ኤሌክትሮኒክስ ኣቶ ሰለሙን ሃብቶም፡ ከምኡ እውን ኮለነል ተወልደ ገብረማርያም (ወዲለተ) ተሰዊኦም ኣለዉ። ንስድራቤት ጽንዓት ይሃብ።
ከምቲ ኣብ ኤርትራዊ ሕብረተሰብ፤ ብፍላይ ድማ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ በቲ ሓደ ሸነኽ፤ ብወገን እቶም ተቓወምቲ ኢና ዝብሉ ይኹኑ ተቓወምቲ ኮይኖም ዝቐርቡ ድማ በቲ ካልእ ወገን ልሙድ ኮይኑ ዘሎ፤ ሕጂ እውን ንዜና ዕረፍቲ ሰባት ናብ ፖለቲካዊ መጋበርያ ዝቕይር ተርእዮ ይቕጽል ኣሎ።
እዚ ጽሑፍ እዚ ብዛዕባ’ዚ ኣብ ኤርትራ ንቡር ኮይኑ ዘሎ ነውሪ ኣልዒሉ ንምዝታይ፤ እንተኽኢሉ ድማ ኣብ ኤርትራዊ ባህልን ክብርታትን ተሞርኪሱ ነቲ ነውሪ ዝኸልእ፤ ነቲ ንቡር ዘቐጽል ምቕሉል ሓሳብ ንምሃብ ኪህቅን ኢዩ።
ሞት ረዚን ኣርእስቲ ኢዩ። ኣብ ኤርትራ ዜና ዕረፍቲን ሳዕቤኑ ናብ ስድራቤትን ከም ክቡር ኣርእስቲ ኢዩ ዝተሓዝ። ኣብ ኤርትራ ሬሳ ናብ መዕረፊኡ ኣብ ዘምረሓሉ እዋን፤ ህዝቢ ሃይማኖቱን እምነቱን ብዘየገድስ ደው ኢሉ የሕልፎ። ኣብ መኪና ዘሎ ካብ መኪና ወሪዱ፥ ኣብ ጉዕዞ ዘሎ ሱግሙ ደው ኣቢሉ ርእሱ ጠቒሱ ንሬሳ ብኣኽብሮት ዘሕልፍ ህዝቢ ምናልባት ኣብ ምሉእ ዓለም ኤርትራዊ ጥራይ ኢዩ።
እዚ እቲ ዘሐብንን ባህሊ ኤርትራ ኢዩ ነይሩ። ሎሚ ብሰንኪ እቲ ንህሉዋትን ንምዉታንን ዘራኽስ ዘሳቒ መንግስቲ ኤርትራ ክብሪ ህሉውን ምዉትን ጠፊኡ ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ንሞት ናይ ፖለቲካ መጋበርያ ካብ ዝቕይሮ ነዊሕ እዋን ሓሊፉ። ፕረዚደንት ኢሳያስ ንሬሳ ናይቲ ንልዕሊ 40 ዓመታት ንሃገሩ ዝተጋደለ ነብስሄር ናይዝጊ ክፍሉ ኣብ መሬቱ ክልተ ሜትሮ ጉድጓድ ምስከልኦ ብጭካነን ሳዲስነትን ፕረዚደንት ዘይሰከሐ ሰብ ኣይነበረን። ዕላምኡ ነቶም ብህይወት ዘለዉ ይትረፍ ብህያውኩም ምስ ሞትኩም እውን ኣእዳወይ ከረኻኽበልኩም ኢዩ ዝብል መልእኽቲ ንምሕላፍ ዝዓለመ ሙኻኑ ንጹር ኢዩ። በዚ መዐቀኒ እውን እንክረአ እቲ ተግባር ኣዚ ጨካን ስጉምቲ ኢዩ። ብዙሓት ጨካናት መራሕቲ ሓሊፎም ኢዮም እሞ ምስ ምዉት ዝቖራቑሱ መራሕቲ ኣይተራእዩን፡ እንተተራእዩ ድማ ኣዚዮም ውሑዳት ኢዮም።
መንግስቱ ሃይለማርያም ብጭካኒኡ ዝፍለጥ ፋሺሽታዊ መራሒ ኢዩ ነይሩ። ይኹን ግን ኣብ ስርሒት ኮማንዶ ንዝወደቐ መብራህቱ ወዲረጋሒት ኣብ ኤርፖርት ወዲቑ ምስረኣየ፤ ንጅግና ዝግባእ ኣቐባብራ ግበሩሉ’ ምባሉ ይንገር።መንግስቱ ምስናይ ኩሉ ፋሺሽታዊ ባህርያቱ፤ ንምዉት ዝድርት ቀይሕ ሕንጻጽ ከይሓልፍ መሪጹ – ብዉሑዱ ኣብታ ዕለት እቲኣ።
ፕረዚደንት ኢሳያስ እቲ መንግስቱ ዝገበሮ ውን ኪገብር ኣይከኣለን: ምኽንያቱ ፕረዚደንት ኢሳያስ ብሕማም ሳዲዝም (Dark Traid) ዝሳቐ ሰብ ኢዩ።ትረይሲ ስተይን እተባህለት ናይ ስነኣእምሮ ክኢላ ኣብ ዝገበረቶ መጽናዕቲ ብሕማም ሳዲስም ዝሳቐዩ ሰባት ኣብ ክልተ ጉጅለ ብምግባር ነቶም ሓደ ውሕድ ዝበሉ ሓሰኻ ኪቐትሉ; ነቶም ካልኦት ድማ ብዝሕ ዝበለ ሓሳኹ ኪቐትሉ ብምሕታት ኣብ ኣእምሮኦም ዝግበር ለውጢ ብመሳርሒ ዓቐነቶ። ብመሰረት እቲ መጽናዕቲ እቶም ውሑዳት ዝቐተሉ ሳዲስት ብዋሕዲ ናይቶም ዝቐተልዎም ሓሳኹ ሓንጎሎም ክሓዝን ከሎ፡ እቶም ብርክት ዝበሉ ሓሳኹ ዝቐተሉ ሳዲስት ሓንጎሎም ናይ ደስታ ንጥረ ነገራት ከፍርዩ ተዓዘበት።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ብሳዲዝም ዝበሃል ሕማም ዝተጠቐአ ሰብ ስለዝኾነ፤ ህይወቱ ኣብ ስቓይ ህዝቢ፤ ኣብ ብስጭት ህጻናትን ኣረጋውያንን ኢዩ ዝሙርኮስ፤ ክንዲዝኾነ ምስ ምዉታን ክበኣስ ምኽራሙ ዝገርም ኣይኮነን። ትርግታ ልቡ ንሰባት ብምርሃው ዘይኮነስ ንሰባት ብምቕንዛው ኢዩ ዘተንፍስ። ክንድዝኾነ ብሕጂ እውን ንሞት እምበር ንምዉታን ከኽብር ትጽቢት ኣይግበረሉን። ይትረፍ ንሓደን ክልተን ሰባት፡ንሙሉኣት ስዉኣት ዝኸሓደ፤ ን20 ሰነ ብኣልኮላዊ መስተ እንዳተዘናገዐ ዘሕልፋ ብዱዕ ስለዝኾነ፤ ብተግባራቱ ምግራም ዝግባእ ኣይኮነን።
ክንድዝኾነ ኢዩ ድማ ኣብ ኤርትራ ንሞት ጀጋኑ እውን ከይተረፈ ወዲ ወሰንን ወዲ ማእከልን እንዳፈላለየ ንገለ ኣብ ሬሰኦም ኩነኔ ዝገብር፤ ንገለ ድማ ብደረጃ ሃገር ክሕዘነሎምን ባንዴራ ክደነሎምን ዝእዝዝ ዘሎ። ከምግቡእ ሰባት ብማዕረ ክሞቱ ኢዩ ዝግባእ። ነታ ሞት እውን ላዕልን ታሕትን፤ ሓላፊን ተራን፤ እሱርን ፍቱሕን፤ ሰጋዲን በዳሂን፤ ገባርን ተጋዳላይን፤ ኣገልግሎትን ገዲምን፡ ወዲ ቀረባን ወዲ ርሕቕን ክበሃለሉ ኣይግባእን። ደቂ ሰባት ኣብ ዓለም ከለዉ ዘሕልፍዎ ሃብትን ድኽነትን ፤ ሌላን ጉሌላን ይኣኽሎም። ‘ራቖት ነብስኻ ተወሊድካ፡ ብሜትሮ ዓለባ ተገኒዝካ ምቕባር’ ዝብል ኣምላኽ ዝገበሮ ሰማያዊ ትእዛዝ፡ ኣብ ዓለም ብሰብ ዓለም ክምንዛዕ የብሉን።
ሰባት፡ ድሕሪ ሞቶም፡ ብወርቂ ኣብ ዝተለበጠ መቓብር ይቀበሩ፡ ኣብ ቆጥቛጥ ይደርበዩ፡ ንጉስ ይቕበሮም፡ ክልተ ሰባት ይድፈንዎም ብዘየገድስ፡መወዳእትኡ ኣብ ሰማይ ዝረኽብዎ ፍርዲ በቲ እቲ ኣብ ዓለም ከለዉ ዝፈጸምዎ ተግባራቶም ኢዩ ዝውሰን። ክንዲዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ ንኩሎም እቶም ዝሞቱ ብማዕረ፡ እቲ ንዝዓረፈ ሰብ ዝወሃብ ክብሪ ክህቦም ይግባእ። ምስ ምዉት ሰብ ምብኣስ፤ ምስ ሬሳ ሙሙጋት፤ ንሰባት ክልተ ሜትሮ ጉድጓድ ምኽላእ፥ ብዘይካ ጠረፉ ዝሓለፈ ሳዲዝም ካልእ መግለጺ ኣይርከቦን። ካልእ መግለጺ እንተልይዎ ድማ ክቱር ራዕዲ (panaroid) ዘንቀሎ ባህሪ ምህውታት (schizophrenic) ኢዩ።
ናይ ፕረዚደንት ኢሳያስ ምስ ምዉት ምብኣስ ባህሪ፥ ንሬሳ ናብ ፖለቲካዊ ዛዕባ ናይ ምቕያር ውሳነ፤ ምስቲ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝገብሮ ህጻናት ከይተረፈ ዘሳቒ ሳዲስነቱ ዝተኣሳሰር ሕማሙ ብሙኻኑ ምግንዛቡ ይከኣል ይኸውን። እቲ ንምርድኡ ዘጸግም እቲ ተቓወምቲ ዝበሃሉ ዝገብርዎ ምስ ሬሳ ዝበኣስ ንምዉትን ታሪኹን ናብ ናይ ፖለቲካ ዛዕባ ዝቕይር፡ ዘይሓላፍነታዊ ተግባራት ኢዩ።
‘ምዉት ኣይክሰስ ሰማይ ኣይሕረስ’ ይብሉ ኣቦታትናን ኣዴታትናን። ተቓወምቲ ኢና ዝብሉ ሰባት ይኹኑ ጉጅለታት፤ ነቲ ዘከላብቶምን ዘሳቕዮምን ዘሎ ዓማጺ ገዲፎም፤ ብዛዕባ እቶም ናብ ዓዲ ሞት ዝገሹ ምዉታን ክዛረቡ እንተዋዓሉ እንታይ ፋይዳ ይርከቦ። ንሙዉት ምጽራፍ ካበይ ዝመጸ ባህሊ ኢዩ። ኣብ ሃገርናን ባህልናን ናይ ዘይትፈልጦ ሰብ ውን ይኹን ዳስ ናይ ሓዘን እንዳረኣኻ ሰጊርካ ስለዘይሕለፍ፤ ህዝብና ኣብ ዳስ ብምእታው፡ መዋቲ ሰብኣይ ዲዮም ሰበይቲ፤ ሓሚሞም ዶ ነይሮም፤ ውላድ ዶ ገዲፎም ኢሎም ብምሕታት ንስድራቤት ጽንዓት ክህብ፤ ንመዋቲ ድማ ኣምላኽ ኣብ የማናይ ክንፉ ኪቕበል ተመንዮም ርእሶም ጠቒሶም ይወጹ።
ካብዚ ህዝብን ባህልን ዝተፈጠረ ሰብ፤ ንምዉት ናብ ፖለቲካዊ መጋበርያ ዝቕይረሉ ዘሎ ባህሪ ካበይ ዘምጸኦ ኢዩ። እንተተኻኢሉ መን ብዘየገድስ ጽንዓት ይሃብ ክብል፤ ንሱ እንተዘይተደልዩ ድማ ነቲ ዝሞተ ዕረፍቲ ዝህብ ስቕታ ምግባር ከመይ ኣቢሉ ከቢድ ይኸውን።
እቲ ዘሳቒ ዘሎ ጉጅለ ብህይወቱ ምስ ኣጻፍሩ ኣብ ርእሴኻን ኣብ ርእሲ መላእ ህዝብን ብዓመጽ እንዳነበረ፡ ምስ ምዉት ዝበኣስን ዝጻረፍን ሰብ ናይ ሕልና ቅልውላው ዘለዎ ጥራይ ኢዩ።
ደጊም ምዉታን መጋበርያ ፖለቲካዊ ዛዕባ ካብ ሙኻን ክድሕኑ ይግባእ። መንግስቲ ንዜና ዕረፍቲ ንገለን ብዳንኬራ፤ ንገለን ክልተ ሜትሮ ብምኽላእ ዝገብሮ ፍልልያት ደው ከብል የድሊ።ክብሪ መስዋእቲ ዝስፈር ብዋጋ ናይቲ ዝወደቕካሉ ዕላማ እምበር፡ ብድምቀት ናይቲ ዝወሃብ ጉንዖ፤ ወይ ብምዝኽታም ናይቲ ዝስዕብ ኩነኔ ኣይኮነን። ድሕሪ ሞት ንሰባት ኪመዝን ኣኽእሎን ዓቕምን ዘለዎ ሓደ ኣምላኽ ጥራይ ኢዩ። ሰባት ንምግርራም ወይ ሰባት ንምክፋእ ብመንግስቲ ዝግበር ሃቐነ ንፈጻሚኡ ሕማቕ መዓልቲ ከውዕል እምበር፡ካልእ ፋይዳ የብሉን።
ተቓወምቲ ወይ ድማ ተቓወምቲ መሲሎም ንምዉታን ክዝልፉ ዝውዕሉ ሰባት ድማ፤ ዓቕምን ሕልናን እንተሊዎም፤ ነቶም ዘይሰምዕዎምን ዓዲ ዝቐየሩ ምዉታን ምጽራፍ ገዲፎም፡ ነቲ ነዐኦምን ነቶም ምዉታንን ሰላም ዝኸልአ ብህይወቱ ዘሎ ዓመጸኛ ክኣልዩን ክቃለሱን ይግባእ።
ምስ መዋቲ ምትህልላኽ ኣንጻር ሰብኣዊ ሕልና ኢዩ።


text:
እቲ ዋዕላ ኣብ ሰላም ጸጥታን፡ ቀጻሊ ምዕባለን ሃገራት ዝዝትን ፡ መንእሰያት ብድሆታቶም ንምግጣምን ሽግራቶም ንምፍታሕን ዝሕግዞም ሓባራዊ መረዳእታ ንምርካብን ዝዓለመ`ዩ ኔሩ
ኣብቲ ካብ 21 ክሳብ 23 ሓምለ 2010 ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ዋዕላ፡ 9ተ ዝተፈላለዩ መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ ዝቐረቡ ኽኾኑ ኸለዉ፡ ንኣገዳስነት ምፍታሕ ግርጭታት፡ ንቐጻሊ ሰላምን ምዕባለን ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ መንእሰያት ዝህልዎም ተጠባቕነትን ፡ ንመራከቢ ብዙሓንን ዜናን ዝምልከቱ መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ ቀሪቦም።
ነቲ ዋዕላ፡ ሃገራዊ ምሕበር መንእሰያትን ተመሃሮን ኤርትራ`ዩ ወዲብዎ።”ሓባራዊ መረዳእታ ከየማዕበልካ፡ ብዛዕባ ጥዑይ ጉርብትና ክትዛረብ ኣይትኽእልን ኢኻ” ይብል ኣቦ መንበር ሃማመተኤ ኣቶ ሱልጣን ስዒድ። ኩነታት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ተመሳሳሊ ብምዃኑ ተመሳሳሊ ጸገማት ንምብዳህ ዘኽእል ሓባራዊ መረዳእታ ናይ ምፍጣር ዕድል ኣሎ ይብል ኣብ ኮለጅ ኪነ-ጥበባትን ማሕበራዊ ስነ-ፍልጠትን ዝምህር መንእሰይ ሳልሕ ዑመር።
መንእሰያት ቀርኒ ኣፍሪቃ ብሓባር ዝዝትይሉ መድረኽ ከይተፈጥረ ነዊሕ ከምዝጸንሐ ዝገልጹ እቶም ኣሰናዳእቲ ዋዕላ፡ ዝበጋገሱ ዘለዉ ፈተነታት`ውን ንኹሉ`ቲ ዝምልከቶ መንእሰይ ኣብ ምሕቛፍ ጸገም ከጋጥሞም ከምዝጸንሐ ይግልጹ።
ኣብቲ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ዋዕላ መንእሰያት ዝተሳተፋ ሃገራት፡ ሱዳን፡ ሊብያ፡ ኤርትራን ሶማልያን`የን።
ንምሉእ ትሕዝቶ መደብ መንእሰያት ንምስማዕ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቕ


text:
እንታይ ሓድሽ ነገር ኣሎ፧
መጻሕፍትን ብሮሹራትን
ዓለምለኻዊ ጸብጻብ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ዓመት ኣገልግሎት 2017
ካብ መስከረም 2016 ክሳዕ ነሓሰ 2017 እተኻየደ ዝርዝር ዓለምለኻዊ ዕዮ ስብከት ናይ የሆዋ መሰኻኽር ርአ።
ክርስትያናዊ ህይወትናን ኣገልግሎትናን–ደብተር ኣኼባ
ሚያዝያ 2018
ስእሊ ሰሌዳ
ንወለደይ ብኸመይ ክዛረቦም እኽእል፧
ክትዛረብ ኣብ ዘይትደልየሉ እዋን፡ ከመይ ጌርካ ምስ ወለድኻ ኽትረዳዳእ ትኽእል፧
መሐበሪ መጽናዕቲ
ኣብ ጐድኒ ናይ ሓቂ ኣምልኾ ቑም (1ይ ክፋል)
ኣምላኽ ንበዓላት ልደትን ሃይማኖታዊ በዓላትን ኣብ ኣምልኾ ምስልታት ምጥቃምን ይድግፎ ድዩ፧ ስርዓታት መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ይብል፧
መንእሰያት ዚሓትትዎ
ምስ እተፈላለዩ ዓይነት ሰባት ክተዓራረኽ ኣሎኒ ድዩ፧
ምስ ንእሽቶ ጕጅለ ኣዕሩኽ ጥራይ ምሕባር ምሹእ ኪኸውን ይኽእል እዩ፣ ወትሩ ጠቓሚ እዩ ማለት ግና ኣይኰነን። ስለምንታይ፧
ወረቐት ዕዮ
ዝያዳ ኣዕሩኽ ምጥራይ
ከመይ ጌርካ ዕርክነትካ ኸተስፍሕ ከም እትኽእልን ስለምንታይ ከምኡ ኽትገብር ከም ዜድልየካን ተምሃር።
ንጥፈታት ዓርኪ የሆዋ ኹን
የሆዋ ኼሰልጥነካ ፍቐደሉ
ኣምላኽ ጽኑዕን ብርቱዕን ምእንቲ ኽትከውን ኬሰልጥነካ ይኽእል እዩ።
መልሲ ሕቶታት መጽሓፍ ቅዱስ
ኣምላኽ ክንደይ ስም ኣለዎ፧
ሰባት፡ ‘ኣላህ፡’ ‘ኣልፋን ኦሜጋን፡’ ‘ኤልሻዳይ፡’ ከምኡ እውን ካልእ ስያመታት፡ ስም ኣምላኽ ከም ዝዀነ ገይሮም ይሓስቡ ይዀኑ። ንኣምላኽ እንታይ ኢልና ኸም እንጽውዖ ኣገዳሲ ድዩ፧
ወረቐት ዕዮ
ብኢንተርነት ንዚድንድነካ ሰብ ብኸመይ ስቕ ከም እተብሎ
እዚ ወረቐት ዕዮ እዚ ብዛዕባ ጥቕምን ጕድኣትን እተፈላለየ ኣማራጺታት ተጠንቂቕካ ኽትሓስብን ነቲ ዚድንድነካ ሰብ ስቕ ከተብሎ ዜኽእለካ መደባት ከተውጽእን ኪሕግዘካ እዩ።
መሐበሪ መጽናዕቲ
ኣብ ፍቕሪ ኣምላኽ ጽናዕ (2ይ ክፋል)
ብዛዕባ ኣምላኽ እቲ ሓቂ ምስ ፈለጥካ፡ ንኣምላኽ ዘላትካ ፍቕሪ ኽትዕቅብን ናብኡ ብዝያዳ ኽትቀርብን እንታይ ኪሕግዘካ ይኽእል፧
መንእሰያት ዚሓትትዎ
ብኢንተርነት እድንደን እንተ ኣልየኸ፧
ርእስኻ ምእንቲ ኸተዕቍብ፡ ክትፈልጦ ዘሎካን ክትገብሮ እትኽእልን ነገራት።
መልሲ ሕቶታት መጽሓፍ ቅዱስ
ነፊሊም እንታዎት እዮም ነይሮም፧
መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ስሙያት ዝነበሩ ናይ ጥንቲ ጀጋኑ” ብምባል ይገልጾም። ብዛዕባኦም እንታይ ንፈልጥ፧
ድራማዊ ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ
የሆዋ ንህዝቡ የናግፎም
ብሰንኪ ጸገማት ኣብ መቐራቕሮ ዝኣቶኹም ኰይኑ ኺስምዓኩም ከሎ፡ ኣይትተሓለሉ! እቲ ንቐይሕ ባሕሪ ዝመቐለ ኣምላኽ፡ ኬናግፈኩም ይኽእል እዩ።
ተኸታታሊ ቪድዮ
ንሰበይቲ ሎጥ ዘክርዋ
የሱስ፡ “ንሰበይቲ ሎጥ ዘክርዋ” ኢሉ ኣስታት 2,000 ዓመት ይገብር ዝሃቦ መጠንቀቕታ፡ ሕጂ ዝያዳ ኣገዳስነት ኣለዎ። ብራያንን ግሎርያን ነቲ የሱስ ዝሃቦ መጠንቀቕታ ሰሚዖም፡ ከመይ ገይሮም ንስድራ ቤቶም ከም ዘዕቍቡ ርአ።
ግምቢ ዘብዐኛ—ሕታም መጽናዕቲ
ሚያዝያ 2018
እዛ ሕታም እዚኣ፡ ካብ 4 ሰነ ክሳዕ 8 ሓምለ 2018 ዚጽናዕ ዓንቀጻት መጽናዕቲ ዝሓዘት እያ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ንምንባር ዕድል ኣርብዓ መዓልቲ! ዝኸፍአ ናይ ኃዘን ዕድል! ገመድ ናብራ ወይ ተሪሩ ኣይተርር ወይ'ውን ፈጺሙ ኣይብተኽ ጥራይ ስቕ ኢሉ ዘዘው ምስ በለ ምትዕርራይ ኣብይዎ ነቲ ዕድሉ እናረገመ: ንዘይምፍጣርን ንዘይምንባርን ዝመረጸ ሓደ ምስኪን ድኻ፦ . . . ደው ኢሉ፣ ክዘልልን፣ ጐይዩ ኪሃድምን ዘይተዓደለ ካብቲ ምዉቕ፣ ጥዑምን ክፉእ ዘይብሉን ማሕፀን ወላዲቱ ክወፅእ ከሎ ነዛ ምድሪ'ዚኣ በቲ ክስጕም ብዘይምኽኣሉ ሕጂ ዝስምዖ ዝኾነ ይኹን ስምዒት የልቦን። እቲ ሕይወቱ ዘጣዕሶ፡ ዘቓጽሎ: ኰታ ዘኅዝኖ ዝነበረ ሽ. . . ዑ ኣብቲ ዕሸልን ውዑይን ዕድሚኡ ነበረ። ደኃር ግና ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ንነፍሶም ዝበሉ ሰባት ምጽዋት ምእንቲ ኪልምን ኢሎም: ነዚ ምስኪን ተሰኪሞም: ኣብ ትሕቲ ኣፍ ደገ ቤተ መቅደስ የቐምጥዎ ነበሩ።
ተውሳክ፡ . . . ናባና ጠምት (ግብ. ሓዋ. ፫፡፬/ 3፡4)
ተስፋኡ ብምሉኡ ተጸንቂቑ ተወዲኡ ኣሎ። ከይደመየ ብሓሳብ ሓቢጡ። ከይሞተ ተቐቢሩ፣ ዕድሉ ስለዝኾነ! ነታ ሕይወቱ ክሳዕ'ታ ዝተረፈቶ ዘመን ክንዲ ካልኢት'ውን ትኹን ከጽንሓ ንልማኖ “ሥርሐይ” ኢሉ ተተኃኃዞ። እውይ! ገጽ ሰብ ሓዊ ኮይኑ ክባላዕ: ከሕርር! እንተኾነ ግና ስኽፍ'ዃ ኣይበሎን። ፈጺሙ'ውን ኣይደኸመን፦ ኢድ ነፍስ ወከፍ ኃላፋይ መንገዲ እናጠመተ ጥረ ምቝርጣምን: ቍራስ ምጭባጥን ልሙድ እኳ እንተኾነ: እቲ እግዚአብሔር ምሳኻ ይኹን ዝብል መጸናንዒ ቃሎም: እንጌራ ተስፋ ኾይንዎ ኣሎ።


text:
ምፍርራሕ ዝሓዘለ መልእኽቲ ፕረዚደንት ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን
መራሒ ሰሜን ኮርያ ኪም ጆንግ ኡን ኣሜሪካ ኲናት ክትጅመር ኣይትኽእልን ዝብል መጠንቐቅታ ሂቦም፡ ኒኩለር ዝዉንጭፈሉ መፍትሕ "ኩል ግዘ ኣብ ጠረጴዛይ'ዩ" ዝብል መልእኽቲ ድማ ኣህሊፎም።
ብተሌቪዥን ኣብ ዘሕለፉዎ መልአኽቲ ሓዱሽ ዓመት፡ መላእ ኣሜሪካ ኣብ ክባ ኣጽዋር ኒኩለር ሰሜን ኮርያ'ያ ትርከብ ኢሎም፡ "እዚ ምፍርራሕ ኣይኮነን፡ ሓቂ'ዩ" ብምባል።
ይኹን'ምበር፡ ምስ ደቡብ ኮርያ ኽፉት ዘተ ክህልዎም ከምዝክእል ኣመልኪቶም ኣለዉ።
ካብዚ ሓሊፉ ሰሜን ኮርያ፡ ኣብ ሴኡል ንዝካየድ ኦሎምፒክ ዝሳተፍ ጉጅለ ክትልእኽ'ያ ኢሎም።
ንመፈራርሒ ሓሳባት ኪም ምላሽ ክህቡ ዝተሓተቱ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ 'ክንርኢ ኢና" ዝብል ምላሽ ሂቦም።
ብምኽንያት ፕሮግራም ኒኩለርን ተደጋገምቲ ፈተነታት ምትኳስ ባላስቲክ ሚሳይልን ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ሰሜን ኮርያ ዝበጽሓ ዝነበረ ነቐፌታን ማዕቀብን ዝወሰኸሉ ኩነታት'ዩ ነይሩ።
እዚ'ዉን ኮይኑ ግና ሰሜን ኮርያ ኣብ ክሊ እቶም ከበድቲ ማዕቀባት ኣጽዋር ኒኩለር ካብ ምምዕባል ከምዘይትቑጠብ ኣፍሊጣ'ያ።
መራሒ እታ ሃገር ኣብ ዝሃቡዎ መግለጺ ቴሌቪዥን'ዉን ነዚ'ዮም ደጊሞም። "እታ ሃገር ባላስቲክ ሚሳይልን ኣጽዋር ኒኩለርን ምምዕባል ክተጠናኽሮ ኣለዋ" ኢሎም።
ይኩን'ምበር፡ ኣብ ሞንጎ ሰሜንን ደቡብን ኮርያ ዘሎ ናይ ኲናት ዝመስል ርክብ ክዘሓሓል'ዩ ዝብል ሓበሬታ ኣሕሊፎም ኣለዉ።
ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ፕረዚደንት ደቡብ ኮርያ ሙን ጂ ኢን፡ ምስ ኣሜሪካ ዝካየድ ሓበራዊ ወተሃደራዊ ልምምድ ክሳብ እቲ ጸወታ ኦሎምፒክ ክዝንግዕ ኣለዎ ኢሎም'ዮም።
"ሰሜን ኮርያ ኣብቲ ኦሎምፒክ ምስታፋ ሓድነት ህዝብታት ንምርኣይ ጽቡቕ ዕድል ዝፈጥር ክኸዉን'ዩ ኢለ ይግምት፡ ብዓወት ክዛዘም ከኣ ይምነ" ኢሎም ኣለዉ ፕረዚደንት ኪም።


text:
ኣብ ሃገረ ሽወንድ ኣብ ከተማ ብሮቢ ብማኅበር ተጠርኒፎም ክግልገሉ ንዝጸንሑ ምእመናን ብዕለት 12/02/2017 ዓ.ም. ፭ የካቲት ፳፻ወ፱ ዓ.ም ታቦት ናይ ቅዱስ ገብርኤል ክብ ብዝበለ ሥነ ሥርዓት ወኪል ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ኤውሮጳ ቆሞስ ኣባ ሃብተወልድን ኣቦ መንበር ንኡስ ሃገረ ስብከት ሽወደን ዝተረክቡሉ ኣትዩ ።
እዞም ልዕሊ 200 ዝኾኑ መእመን ዝተጠረነፈት ማኅበር ብመምርሒ ቅዱስ ሲኖዶስን ብሕጊን ሥርዓትን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ተማእዚዞምን ብምምእከል ከም ዝከዱን ዘረጋግጹ ብኣላይነት ንኡስ ሃገረ ስብከት ሸወደን ክእለዩ ዝጸንሑ እዮም። በቲ ዕለቱ ” ወተቀበልዋ ለታቦት ኣብዕዋ ኣብዕዋ ኢየሩሳሌም ” ብማለት ንእግዚኣብሔር እንዳመስገኑ ታቦት ምስ ኣተወ መደባት ቤት ትምህርቲ ሰንበት ከሙኡ`ውን ብሊቃውንት ኣቦታት ማሕሌት ቀጺሉ ቅዳሴ ብምእራግ ክብ ብዝበለ ተኸቢሩ ዊዒሉ።
ኣብዚ ሥርዓተ ምእታዉ ታቦት ዝተፈጸመሉ ካብ ዝተፈላለያ ከተማታት ሃገረ ሽወደን ዝመጹ ሊቃውንቲ ውሉደ ክህነት መዘምራን ትምህርቲ ሰንበት ምእመናን ተሳቲፎም።


text:
ምዕራፍ 80
እቲ ሕያዋይ ጓሳን ደምበታት ኣባጊዕን
የሱስ ብዛዕባ ሕያዋይ ጓሳን ደምበታት ኣባጊዕን ተዛረበ
የሱስ ኣብ ይሁዳ ኣብ ዚምህረሉ ዝነበረ እዋን፡ ሰማዕቱ ብቐሊሉ ኺርድኦም ብዛዕባ ዚኽእል ነገራት፡ ማለት ብዛዕባ ኣባጊዕን ደምበታተንን ተዛረበ። ኰይኑ ግና፡ ነዚ ኸም ምሳሌ ገይሩ እዩ ጠቒስዎ። ኣይሁድ፡ ነቲ ዳዊት፡ “የሆዋ ጓሳይየይ እዩ። ዚጐድለኒ የብለይን። ኣብ ልሙዕ መጓሰዪ በጥ የብለኒ” ዚብል ቃላት ይዝክርዎ ይዀኑ እዮም። (መዝሙር 23:1, 2) ኣብ ካልእ መዝሙር ድማ፡ ዳዊት ነቶም ህዝቢ፡ “ኣብ ቅድሚ የሆዋ እቲ ገባሪና ንምበርከኽ። ንሱስ ኣምላኽና እዩ፣ ንሕና ድማ ህዝቢ መጓሰኡ . . . ኢና” ኢሉ ጻውዒት ኣቕሪቡሎም እዩ። (መዝሙር 95:6, 7) እወ፡ ኣብ ትሕቲ ሕጊ ሙሴ ዝነበሩ እስራኤላውያን ምስ መጓሰ ኣባጊዕ ኪመሳሰሉ ይኽእሉ ነይሮም እዮም።
እዞም “ኣባጊዕ” እዚኦም ከኣ ኣብ ትሕቲ ኺዳን ሕጊ ሙሴ ስለ እተወልዱ፡ ኣብ “ደምበ ኣባጊዕ” እዮም ነይሮም። እቲ ሕጊ ድማ ካብቲ ዜበላሹ ተግባራት እቶም ኣብቲ መሰናድዎ እቲ ዘይነበሩ ሰባት ዚፈሊ ሓጹር እዩ ነይሩ። ገሊኦም እስራኤላውያን ግና ንመጓሰ ኣምላኽ ይገፍዕዎም ነይሮም እዮም። ስለዚ፡ የሱስ፡ “ብሓቂ፡ ብሓቂ እብለኩም ኣለኹ፡ እቲ ናብ ደምበ ኣባጊዕ ብኣፍ ደገ ዘይኣቱ፡ ብኻልእ ወገን ደኣ ዚሓኵር፡ ንሱ ሰራቕን ጕሒላን እዩ። እቲ ብኣፍ ደገ ዚኣቱ ግና፡ ጓሳ ኣባጊዕ እዩ” በለ።—ዮሃንስ 10:1, 2።
እቶም ሰባት ብዛዕባ እቶም መሲሕ ወይ ክርስቶስ ኢና ዝበሉ ሰባት ሓሲቦም ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም። ንሳቶም ከም ሰረቕትን ጐሓሉን እዮም ነይሮም። ሰባት ንኸምዚኦም ዝበሉ ኣምሰሉታት ዘይኰነስ፡ ነቲ “ጓሳ ኣባጊዕ” እዮም ኪስዕቡ ዚግባእ። ብዛዕባኡ ድማ የሱስ ከምዚ በለ፦
“እቲ ሓላው ማዕጾ ንዕኡ ይኸፍተሉ፣ እተን ኣባጊዕ እውን ድምጹ ይሰምዓ። ንኣባጊዑ ኸኣ ብስመን ጸዊዑ የውጽአን። ንዅላተን ምስ ኣውጽአን፡ ቀቅድሚአን ይኸይድ፡ እተን ኣባጊዕ እውን ድምጹ ስለ ዜለልያ፡ ይስዕባኦ። ድምጺ ጓና ስለ ዘይፈልጣ፡ ካብኡ ይሃድማ እምበር፡ ንጓናስ ከቶ ኣይስዕባኦን እየን።”—ዮሃንስ 10:3-5።
ዮሃንስ መጥምቕ ሓላው ማዕጾ ብምዃን፡ የሱስ እተን ኣብ ትሕቲ ሕጊ ሙሴ ዚርከባ ምሳልያውያን ኣባጊዕ ኪስዕባኦ ዚግባእ ምዃኑ ኣቐዲሙ ገሊጹ ነይሩ። ገሊአን ኣባጊዕ ድማ ኣብ ገሊላን ኣብ ይሁዳን ንድምጺ የሱስ ኣለልየናኦ እየን። እሞኸ ናበይ እዩ መሪሑ ‘ኣውጺእወን፧’ ንዕኡ ብምስዓበንከ እንታይ ረኺበን፧ ገሊኦም ነዛ ምሳሌ እዚኣ ዝሰምዑ ዝነበሩ፡ “ነቲ ዚዛረቦም ዝነበረ ኣይተረድእዎን።”—ዮሃንስ 10:6።
የሱስ ከኣ፡ “ብሓቂ፡ ብሓቂ እብለኩም ኣለኹ፡ እቲ ኣፍ ደገ ኣባጊዕ ኣነ እየ። ኵሎም እቶም ንዓይ መሲሎም ዚመጹ ሰረቕትን ጐሓሉትን እዮም፣ እተን ኣባጊዕ ግና ኣይሰምዓኦምን። እቲ ኣፍ ደገ ኣነ እየ፣ ብኣይ ዚኣቱ ዘበለ ኺድሕን፡ ኪኣቱን ኪወጽእን፡ መጓሰዪ እውን ኪረክብ እዩ” በለ።—ዮሃንስ 10:7-9።
የሱስ ሓድሽ ነገር የተኣታቱ ምንባሩ ንጹር እዩ። እቶም ሰማዕቱ፡ ንሱ ኣፍ ደገ እቲ ንዘመናት ዝጸንሐ ኺዳን ሕጊ ሙሴ ዘይምዃኑ ይፈልጡ ነይሮም እዮም። ስለዚ፡ እተን መሪሑ ‘ዜውጽአን’ ኣባጊዕ ናብ ካልእ ደምበ ኸም ዚኣትዋ እዩ ዚዛረብ ነይሩ። እዝኸ እንታይ ኣስዒቡ፧
የሱስ ቀጺሉ ብዛዕባ ዘለዎ ግደ ኺገልጽ ከሎ፡ “ንሳተን ህይወት ምስ ተረፋ ምእንቲ ኺረኽባ እየ ዝመጻእኩ። እቲ ሕያዋይ ጓሳ ኣነ እየ፣ እቲ ሕያዋይ ጓሳ ንህይወቱ ምእንቲ እተን ኣባጊዕ ኣሕሊፉ ይህባ” በለ። (ዮሃንስ 10:10, 11) ኣቐዲሙ ንደቀ መዛሙርቱ፡ “ኣታ ሒደት መጓሰ፡ መንግስቲ ኺህበኩም ኣቦኹም ሰሚርዎ እዩ እሞ፡ ኣይትፍራህ” ኢሉ ኣጸናኒዕዎም ነይሩ እዩ። (ሉቃስ 12:32) እወ፡ እቶም “ሒደት መጓሰ” ዚዀኑ ሰባት፡ እቶም ‘ህይወት ምስ ተረፋ ምእንቲ ኺረኽቡ’ የሱስ ናብ ሓድሽ ደምበ መሪሑ ዜእትዎም እዮም። ክፍሊ እተን መጓሰ ምዃንሲ ኸመይ ዝበለ በረኸት ኰን እዩ!
የሱስ ግና ብእኡ ኣየብቅዐን። ቀጺሉ፡ “ካብዚ ደምበ እዚ ዘይኰና ኻልኦት ኣባጊዕ እውን ኣለዋኒ፣ ንዓታተን ድማ ከምጽአን ኣሎኒ፡ ድምጸይ እውን ኪሰምዓ እየን፣ ሓደ መጓሰ ኪዀና እየን፡ ጓሳአን እውን ሓደ” በለ። (ዮሃንስ 10:16) እተን “ካልኦት ኣባጊዕ፡” “ካብዚ ደምበ እዚ ዘይኰና” ተባሂለን ኣለዋ። ስለዚ፡ ካብ ካልእ ደምበ ኪዀና ኣለወን፣ ማለት ንሳተን ካብተን ንመንግስቲ ኣምላኽ ዚወርሳ “ሒደት መጓሰ” እተፈልያ ኪዀና ኣለወን። እቲ ኽልተ ደምበ፡ በበይኑ መጻኢ እዩ ዘለዎ። እተን ኣብ ክልቲኡ ደምበ ዚርከባ ኣባጊዕ ግና ካብቲ የሱስ ዘለዎ ግደ ተጠቒመን እየን። በዚ ኸኣ እዩ፡ “ኣነ ንህይወተይ . . . ኣሕሊፈ ስለ ዝህባ፡ ስለዚ እዩ ኣቦ ዜፍቅረኒ” ዝበለ።—ዮሃንስ 10:17።
ብዙሓት ካብቶም ህዝቢ፡ “ጋኔን ኣለዎ፡ ጽሉል ከኣ እዩ” በሉ። ካልኦት ግና፡ “እዚ፡ ዘረባ ጋኔን ዝሓዞ ሰብ ኣይኰነን። ጋኔንዶ ኣዒንቲ ዕዉራት ኪኸፍት ይኽእል እዩ፧” ብምባል ብተገዳስነት ይሰምዑ ምንባሮምን ነቲ ሕያዋይ ጓሳ ኺስዕብዎ ኸም ዚደልዩን ኣርኣዩ። (ዮሃንስ 10:20, 21) ብዛዕባ እቲ የሱስ ኣቐዲሙ ብዕዉሩ ንእተወልደ ሰብኣይ ዘሕወየሉ ኣጋጣሚ እዮም ዚዛረቡ ነይሮም ኪዀኑ ዘለዎም።


text:
ፈስቲቫል ኤርትራውያን ተቐማጦ ቐጠር
ሎሚ 15 ሕዳር ብወግዒ ተኸፊቱ።
ፈስቲቫል ኤርትራውያን ተቐማጦ ሃገረ ቐጠር፣ ሎሚ 15 ሕዳር ብውዕዉዕ ሃገራዊ መንፈስ ከምእተኸፍተ፣ ልኡኻት ሚኒስትሪ ዜና ካብቲ ቦታ ሓቢሮም። ኣብ’ቲ መኽፈቲ ስነ-ስርዓት፣ ኣምባሳደራትን ወከልቲ ሃገራትን ከምኡ’ውን ብርክት ዝበሉ ኤርትራውያን ነበርቲ ቐጠርን ተረኺቦም ነይሮም።
ኣቦ-መንበር ማሕበረ-ኮምን ሽማግለ በዓላትን ኣብ ቐጠር ኣቶ ጣህር መሓመድ ኣረይ ኣብ ዘስመዖ ቃል፣ ነዚ ፈስቲቫል ንምምዕራግ ሓያል ምድላዋት ከምእተኻየደ ብምምልካት፣ ዕዙዝ ኣበርክቶ ንዝገበሩ ኤርትራውያን መጒሱ።
ንድምቀት’ቲ ዓመታዊ ሃገራዊ ምትእኽኻብ ዝተዳለወ ስእላዊ ምርኢት፣ ብሓላፊ ውድባዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቶ ዓብደላ ጃብርን ሚኒስተር ባህላዊ ጉዳያት ቐጠር ሓመድ ቢን ዓብደልዓዚዝ ኣልከዋሪን መሪቖም ከፊቶምዎ።
እቲ ስእላዊ ምርኢት፣ ንታሪኽ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፣ ሕርሻውን ልምዓታውን ንጥፈታት፣ ባህልን ቅርስን፣ ማሕበራዊ ፍትሒ ንምንጋስ ዝተሰላሰሉ ዕማማት፣ ከምኡ’ውን ንመንነት ህዝቢ ኤርትራ ዘንጸባርቑ ዝተፈላለዩ ኢደ-ስራሓትን ካልእ ስነ-ጥበባዊ ፍርያትን ዘጠቓለለ’ዩ።
ፈስቲቫል ኤርትራውያን ተቐማጦ ሃገረ ቐጠር፣ ክሳብ 17 ሕዳር ብባህላዊ ናይ ምዝንጋዕ መደብን ሰሚናር ህዝባዊ መኸተን ክቕጽል ምዃኑ፣ ልኡኻት ሚኒስትሪ ዜና ካብ ከተማ ኣደውሓ ብተወሳኺ ሓቢሮም።
**** ኣ.ዜ.ኤ ****


text:
ኣብዚ ቅንያት ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ውጽኢት መልቀቒ ካልኣይ ደረጃ ኣመልኪቱ ሓበሬታ ዘርጊሑ ኣሎ። ብመሰረት እቲ ጸብጻብ ኣብ ዓመተ ትምህርቲ 2015/2016 ተመርሚሮም ንዲግሪ ዝሓለፉ ተመሃሮ 11 ሚእታዊት እዮም፥ ብኻልእ ኣበሃህላ እቶም 89% ካብ ናይ ዩኒቨርሲቱ ደረጃ ብእዋኑ ተገሊሎም ኣለዉ ማለት እዩ።እዚ ነቲ ንመንእሰያት ሓኒቑ ሒዝዎም ዘሎ ሕሰምን ሳዕቤናቱን ከይገለጽካ፥ ከምቲ 65 ኣባላት ናይዚ ዝሓለፈ ዙርያ ውጽኢት መርመረኦም ውን ንምርኣይ ከይበሃጉ ናብ ሱዳን ዝሰገሩ ተመሳሳሊ ጉዕዞ ኣሽሓት መንእሰያት ከይተዛረብካ፥ ኣብ ትምህርቲን ውጽኢቱን ተሞርኪስካ ኣሃዛቱ ጥራይ ምስ እተስተንትን ጥራይ እዩ።
ንምውድዳር መታን ክሕግዝ እዚ 11% ውጽኢት ናይ ኤርትራ ምስታ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ጥቡቕ ርክባት ጀሚሩላ ዘሎ ሃገር ፊንላንድ ምስ እንርኢ ኣብ ዓመት 80% ካብ ተመሃሮ ናይታ ሃገር ናብ ዲግሪ ወይ ልዕሊኡ ይሓልፉ።ብተመሳሳሊ ኣብ ኣይስላንድ 78% ኪኾኑ ከለዉ እታ ዳርጋ ምስ ኤርትራ ነጻነታ ዝረኸበት (ድሕሪ ምምቕቓል ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳ ማለትዩ) ሪፑብሊክ ስሎቫክ ድማ 77% ካብ መንእሰያታ ናብ ዲግሪ ተመርቕ።
እቲ ሕቶ ግን ናይ ፍቕዲ ጥራይ ኣይኮነን።ትምህርቲ ፍቕዲ ጥራይ ዝነበሮም ሰባት ጥበብ ምስሓወሱ ወስ ኢሎም ዘፍርዩን ዝልውጡን ሰባት ዝዀነሉ ሜላ’ዩ። ትምህርቲ ንመላእ ሕብረተሰብ ፍልጠትን ሞያን ኣዕጢቑ ንቕድሚት ዘወንጭፍ ኣገባብ’ዩ። ስለዚ ድማ’ዩ ቀንዲ ካብቶም ምዕቡል ሕብረተሰብ ዝቘመሎም ኣዕኑድ ዝቝጸር። ክንድ’ቲ ሓያል መደልደሊ ሕብረተሰብ ዝኸውን ዓንዲ ምዃኑ፡ ኣብ ትምህርቲ ዝመጽእ ዕንወት ብእኡ መጠን ይጻረሮን የዕንዎን። ሰባት ብዘይፍልጠትን ምስትውዓልን ዝገብርዎ ዘበለ ስለዘይቀውምን ጥቕሚ ስለዘይርከቦን፡ ንስርዓተ ትምህርቲ ምዕናው ኣብ ልዕሊ ሕብረተሰብ ዝእወጅ ብርቱዕ ኲናት’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ንትምህርትን ፍልጠትን ብትምህርቲ ሃይማኖት ይፍለጦም ብምዕራባዊ ኣገባብ ይላለዮም ብዘየገድስ፡ ኣትሪሩ’ዩ ዝሕዞም። ውጽኢት ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ ሓደ ኽፍለዘመን ዝተራእየ ፍቕሪ ዘመናዊ ትምህርቲ ኣብ ኤርትራውያን ኣብ ኤርትራ ጥራይ ዘይኰነ ኣብ ብዙሓት ጐረባብቲ ሃገራት ቀዳሞት ምሁራት ዘመናዊ ኣገባብ ዝዀኑ ኤርትራውያን ኣመስኪሮሞ’ዮም። በብመዓልቲ ጥበብ እናወሰኻካ፡ ንጥበብ ብጥበብ እናብላሕካ ዝመጽእ እንተዘይሃልዩ፡ እቲ ኻልእ ድሕሪት ምትራፍን ምውዳቕን ስለዝዀነ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ዘመናዊ ትምህርቲ ጀሚርካ ንዝነበሩ ሓደስቲ ኣኽሰብቲ ነገራት ቀልጢፉ ተቐቢሉ’ዩ ክፍላ ኣነባብራኡን መጻኢኡን ዝገብሮም። ኣብ መምህራንን ካልኦት ሞያውያንን ዘለዎ ኽብሪ ኣብቲ ኣብ ኣእምሮኦም ዘቐመጥዎ ፍልጠት ዘለዎ ኽብሪ ዘርኢን፡ ንኣበርክቶኦም ዘለሊን’ዩ።
እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ፍርቂ ሰብዓታት ኣብ ስልጣን ዝደየበ ኮሎኔልን፡ ተመሳሳሊኡ ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ተወጢሑ ዝመጸ ውልቀመላኽን ጥራይ’ዮም ኣንጻር ምጥራይ ፍልጠት ሰሪሖም። ኣብ 1991 ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ትካላት ትምህርቲ ከም ኩሉ’ቲ ተረፍ ኲናት ዝነበረ ቁጠባን ትሕተቕርጽን ዳርጋ ፈጺሙ ፈሪሱ’ዩ ኔሩ። ምሉእ ኣድህቦኡ ኣብ ኲናት ጥራይ ጌሩ ዝሰርሐ ደርግ፡ ኣብ ምምዕባል ትካላት ትምህርቲ ዝሰርሖ ኣይነበረን። ኣብተን ዓመታት ፈሪሱ ዝነበረ ስሮኣት ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ፡ ከም ኩሉ ነገራት ምስ ምምጻእ ናጽነት ተስፋ ረኺቡ። እቲ ተስፋታት በቶም ጸጽቡቑ ዝሓልሙ ዜጋታት ዝተሃስቡ እንተዘይኰይኖም፡ በቲ ልጓማት ስልጣን እናዘወረ መቐረት ኣምባገነንነት ዝላመድ ዝነበረ መራሒ ዝሕሰብሲ ኣብ ሓፋሽ ዕሽነትን ድንቁርናን ዝነግሰሉ ኩሉ ኣገባባት ተኸቲልካ፡ ከም ኣድገ-በቕሊ ክሳዕ ሞቶም ስቕ ኢሎም ዝጸዓኑ ህዝቢ ከምዝተርፍ ምግባር’ዩ ኔሩ።
እዚ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኤርትራ ንትምህርትን ፍልጠትን ንምዕናው ዝተወስደ ተበግሶ፡ ምዕናው መሰረታዊ መንነት ህዝቢ ኤርትራ ዝዕላምኡ’ዩ። ብእኡ ኣቢሉ ንኣዕኑድ መንነትን ባህልን ኣነባራን ኣዕንዩ፡ ኣብ መጻኢ ኽህሉ ንዝኽእል ተስፋ ንምቕሃም ዝተበገሰ ወፍሪ’ዩ። ፍቕሪ ትምህርትን ፍልጠትን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ዘመናዊ ምዕባለ ስርዓተ ትምህርቲ ሃንደበት ዝተቐልቀለ ኣይኰነን። ብጥበብን ምስትውዓልን ምንባር መሰረት ባህልን መዓልታዊ ኣነባብራን ህዝቢ ኤርትራ ዀይኑ ንዘመናት ዝነበረ’ዩ። ጥበብን ምስትውዓልን ኣብ ባህልታት ህዝቢ ኤርትራ ቅድሚ ኹሉ ካልእ ኣርእስትታት ተሰሪዖም ይኸብሩ። ካብ ጥንታዊ ታሪኽ ክሳዕ ትማሊ ኩሉ ኤርትራውያን ዝገበርዎ ዘበለ ንጥበብን ምስትውዓልን ብዘለዎም ክብሪ ዝገበርዎ’ዩ። ኩሉ ዝዀርዑሉ ሕሉፎምን ዝተግበሩሉ መገድን፡ ንመጻኢኦም ዘጸበቑሉ ኣገባብን ኣብ ብጥበብን ምስትውዓልን ይገብርዎ። ጥበብን ምስትውዓልን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣተሓሳስባ ማሕበረሰባትን ልምድታት መነባብሮኦምን ይንጸባረቕ። ካብ ኣቀባብላ ጋሻ ክሳብ ማሕረስ፡ ህንጻ፡ ጉስነት፡ ፈውስታት፡ ኣመራርሓን ንስራሕን ንህይወትን ዝኸውን ምኽርን፡ ነቲ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ፍቕሪ ኣእምሮ የንጸባርቕ። ኣሽሓት ንነፍሲ ወከፍ ኣጋጣሚ ህይወት ዝገልጹ፡ ብሓደ ኽልተ መስመር ዝግለጹ፡ ንምስትውዓሎም ልዕሊ ሓደ ክልተ ዘመናት ህይወት ዝወስዱ ምስላታት በቲ ቁሩብ ካብቲ ኣብ ሕሉፍ ዝነበረ ኣገባብ ዝተዋህለለ ልቦና የርእዩ። ኣብ ሕሉፍ ይኹን ኣብ መጻኢ ነቕ ከይበሉ ንሕብረተሰብ ብስጡም መገዲ ዘናብሩ ኩሎም ያታውያን ሕግታት ህዝቢ ኤርትራ፡ ክሳዕ ክንድኡ ኣብ ዕርቅን ፍቕርን ዝተመርኰሱ ምዃኖም፡ እቲ ዘቘሞም ህዝቢ ኪንዮ ሕግን ፍትሕን ሓሊፉ ኣበይ በጺሑ ኸምዝነበረ የርእዩ።
እቲ ኣብ ትምህርቲ ክሳዕ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ተራእዩ ዘሎ ዕንወት፡ ቀጥታ ሃገር ምዕናውን፡ ናይ መጻኢ ተስፋ ብምሉኡ ኽትቀትል ምፍታንን’ዩ። ኣብዚ ዘመን’ዚ ብፍልጠት ማዕረ ኣብ ኩሉ ዅርንዓት ዓለም ዘለዉ ወይ ልዕሊኦም ምዃን እንተዘይተኻኢሉ ከም ሰባት፡ ከም ሕብረተሰባትን ከም ሃገርን ምቕጻል ኣይከኣልን’ዩ። ፍልጠት ዝወሓዶ ህዝቢ ከምዝተሳዕረ ኸይተኣወጀ ኸሎ ስዑር’ዩ። ከምዚ ዝመሰለ ህዝቢ፡ ከዐሪ እንተፈተነውን መሊሱ’ዩ ዘፍርስ። ስለዚ ድማ’ዩ ስርዓት ህግደፍ፡ እንተጸንሐ ከም መጽዓኛ ዝእዘዝዎ ክረክብ፡ እንተሰጐጕዎ ኸኣ ብድሕሪኡ ሳዕሪ ዝበቝላ ዓዲ ምእንቲ ኸይትኸውን፡ ንስርዓት ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ ከም ኲናት ገጢሙሉ።
ድሕሪ ናጽነት ትካላት ትምህርቲ፡ ሓፍ ከይበላ ሃፍ በላ ዀይንወን፡ ብዓይኒ ጽልኢ እናተራእያ፡ ኣብ ሓጺር እዋን ካብቲ ዝነበርኦ ኣዝዩ ትሑት ደረጃ ናብ ጉድጓድ ኣንቆልቊለን። ሕጽረት ባጀት ትምህርቲ፡ ሕጽረት መሳርሕን መጻሕፍትን፡ ሕጽረት ህንጻታት፡ ሕጽረት መምህራን፡ ብርቱዕ ናብራን ሕሱም ኣተሓሕዛን መምህራንን ኰነ ተባሂሉ እናተሰርሓሎም ኣብ ሓጺር ዓመታት ዓቕሚ ስርዓተ ትምህርቲ ኤርትራ ዓንዩ።ነቲ ወለዶታት ዘቐጽል ትምህርቲ ባጀት ተሳኢኑ ተባሂሉ ኣብያተ ትምህርቲ ዝዕጸዋሉ እዋን ተራእዩ። ንኣብነት እታ እንኮ ቤት ትምህርቲ ጽሙማን ባጀት የሎን ተባሂላ ብ ሓንቲ ሚልዮን ክትካየድ ተወሲኑ። ሓደ ድራፋይ ጥዕምቲ ዜማ ኣውጺኡ ተባሂሉ ኣብ ራይሞክ 40000 ዝሽለም ሙኻኑ እንተዘኪርካ ሓደ ደራፋይ ናይ ስልማት ባጀቱ 4% ናይ ምሉእ ቤት ትምህርቲ ጽሙማን ሙኻኑ እዩ። ንትምህርቲ ባጀት ዝድርት መንግስቲ መወዳእታ ዘይብሉ ሚልዮናት ናብ ሳዕስዒትን፥ ጽንብላትን፥ ድግሳትን ዘፍስሰሉ ምኽንያት ግን ብዘይምኽንያት ኣይኮነን ብዕላማ እምበር።
ሓደ ጉጅለ ኻብቶም ሓረስቶትን ጓሶትን፡ ነጋዶ፡ ወተሃደራት፡ ሓካይም፡ ገፈፍቲ ዓሳ ዝርከብዎም መንግስቲ ኤርትራ ዝዘረጎም ዓበይቲ ክፋላት ሕብረተሰብ ኤርትራ፡ መምህራን’ዮም። ምስ ምዝራግ ክኢላታት ትምህርቲ ትካላት ትምህርቲ ፈሪሰን። እተን ዝርካበን ኣዝየን ደቀቕቲ ኣብ ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ 1991 ዝተራእያ ተበግሶታት ለውጢ በቶም ብግርህነት፡ ሓልዮት ዘለዎ መንግስቲ ዝለኣኾም አሲልዎም ዝሰርሑ ዝነበረ፡ መብዛሕትኦም ብመምህርና ዝሓለፉ ሞያተኛታት ዝተበገሱ’ዮም። ካብ 1950ታት ደስኪላ እናዓነወት ዝጸንሐት ሃገር ዘይነጽፍ ምንጪ ክኢላታትን ሓሰብትን ኣጥርያ ብቕልጡፍ ናብ ሕውየት ክትብገስ የድልያ ኔሩ። ኣብቲ ፈለማ ናይ ናጽነት ዓመታት ዝተራእየ ተበግሶ ግና ነቲ ርኡይ ብድሆታት ዝምልስ ዘይኰነ፡ ተወሳኺ ሓደጋን ዕንወትን ዝፈጥር’ዩ ኔሩ።
ንመንእሰያት፡ 1990ታት ብማእቶትን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ዝመልኣ ዓመታት’የን ኔረን። ተመሃሮ ኣብ ክረምታዊ ዕረፍቶም ኣብ ክንዲ ምስ ቤተሰቦም ዘለዎም ቅርበት ምትሕግጋዝን እናዕበዩ ኣነባብራ ዝመሃሩ፡ እተን ዓመታዊ ዕረፍቶም ኣብ ህጻንነቶም ካብ ቤቶም ርሒቖም ከሕልፍወን ተገዲዶም። ሎሚ ዘበን እሞ ክረምታዊ ማእቶት ታዕሊም ይጀመረሉ ኣይጀመረሉ ኣብ ዝብል ድንዕታ ተበጺሑ ነይሩ። ብሓፈሽኡ እቲ ኣብ ማእቶትን ሃገራዊ ኣገልግሎትን ዝነበረ ወፍሪ፡ ብስም ህንጸት ሃገር ካብቲ ጭቡጥ ለውጢ ዘምጽእ ምስ ማሕበረሰብ ሰጢምካ ዝመጽእህ ዳግመ ህንጻ ኣርሒቕካ፡ ንይምሰል ክትዛረበሉ ጥራይ ኣብ ዘጥዕም ከንቱ ወፍርታት ግዜን ኣእምሮን መንእሰያት ንምብኻን ኣንቂሉ ተላዒሉ ጸኒሑ ኣሎ ።
እተን ዝነበራ ሓንቲ መሰልጠኒ መምህራንን ሓንቲ ዩኒቨርሲቲን ኣብቲ ድሕሪ ናጽነት ዝነበረ 10 ዓመታት ዝተገብረለን ዝዀነ ለዋጢ ወፍሪ ኣይነበረን። መሓልፎ፡ ኣብ 2002 ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ክዕጾ ተወሲኑ። መምህራን ውሒዶም እናተባህለ፡ እታ መምህራን ካልኣይ ደረጃ እተፍሪ እንኮ ትካል ክትዕጾ ክሕሰብ ዘይግብኦ ዝነበረ’ዩ። ኣብ ክንዲ ነታ ትካል ኣሐይልካ ዓቕሚ ዝፈርዩ ንኣሽቱ ሞያተኛታት ምሕያል፡ ነታ ዩኒቨርሲቲ ኣፍሪስካ ግዜን ኣእምሮን መንእሰያት ከባኽና ዝርካቡ ባጀት መንግስቲ ዝባኽነለን ኣታታዪ ዘይብለን ትካላት ቈይመን። ነቲ ድንቁርና ናይ ምክፍፋል ዘመተ ንምብርትዑ ተመሃሮ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ከይወድኡ ንልዕሊ ዓመት ናብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ኽውሰዱ፡ ክፍልታት ዝደጋገሙ ተመሃሮ ተሰጒጎም ናብ መደበራት ታዕሊም ክስደዱን፡ እተን ኣዝዩ ትሑት ዓቕሚ ዝነበረን ኮለጃት ብወተሃደራት ክሕለዋን ብወተሃደራዊ ሕጊ ክሰርሓን ዝተራየሉ እዋን ኣርኪቡ።
ንኣሽቱ ተመሃሮ ኣብቲ ዝተማህሩ ሰባት ኣዝዮም ዝህሰዩሉን ፍረ ጻዕሮም ዘይርእዩሉን ሕብረተሰብ ከምዝዓብዩ ስለዝተገብረ፡ ነቲ ዝርካቦ ዝማህመነ ስርዓተ ትምህርቲ ክጥቀሙሉ ዘይክእሉ ዀይኖም። እቶም ሓልዮት ሕብረተሰብ ኰይንዎም ሕሱም ናብራ እናመርሑ ዝምህርዎም መንእሰያት ኣብ ክንዲ ተስፋ ዝህብዎም፡ ኣብነትን መረጋገጽን ናይቲ ተማሃሮ ዘማዕበልዎ ትምህርትን ዓቕልን ከምዘይጠቅም ዝግምት ኣረኣእያ ዀይኖም፡ እቲ ኽምህርዎ ዝሓሰብዎ ዘይኰነ፡ ብትርኢቶም እቲ ህግደፍ ንወለዶ መጻኢት ኤርትራ ከእምኖ ዝደሊ ኣእሚኖም ናብ ቤቶም ይምለሱ። ተመሃሮ ኣብተን ዝመሃሩለን እዋናት ዝቐስምዎ ትምህርትን፡ ኣብ ቤቶምን ኣብ ሕብረተሰቦምን ዝርእይዎ ኽዉንነትን ስለዘይቃዶ፡ ነቲ ኣብ ክፍሊ ዝመሃርዎ ዘይኰነ ነቲ ሕብረተሰብ ተገዲዱ ዝካየደሉ ዘሎ ኣነባራ ከም ውሁብን ትኽክለኛን ቈጺሮም ኣድህቦኦም ናብ ደጋዊ ነገራት ኰይኑ። ካብቶም ኣብ ትምህርቶም ተዓዊቶም ንገዛእ ርእሶምን ንሕብረተሰቦምን ዝኸውን ሕልሚ ዘዕብዩ፡ እቶም ንሕሱም ጉዕዞ ስደት ዝበለጸ ኣማራጺ ወሲዶም መዓንጣ ኸይቈጸሩ ምደረበዳታትን ባሕርታትን ክሰግሩ ዝመርጹ በዚሖም።
ኤርትራውያን መምህራን ንመዓልታዊ ናብራኦም ዝኸውን ገንዘብ ስኢኖም እንተሳቐዩ ሕማቕ ኣተሓሕዛ ተወሲኽዎም ክስደዱ ኸለዉ፡ መንግስቲ ኤርትራ ዘይተረጋገጸ ዓቕሚ ዘለዎም ዘይብቑዓት ወጻእተኛታት እናወሰኸ ንዓቕሚ ተመሃሮ የዳኽም ኔሩ። ኣሽሓት ደቂ ሃገሮም መምህራን ምንባር ስኢኖም እናተሰደዱ፡ ኤርትራውያን ህጻናትን መንእሰያትን ታሪኾም ከይተረፈ ብወጻእተኛታት ክመሃርዎ ተወሲኑ። መምህር እቲ ኻብ መጽሓፍ ዝደግሞ ጥራይ ዘይኰነ፡ ንዜጋታቱ ዝዀኑ ተማሃሮ ዘለዎ ሓልዮት ዘበግሶ ምንክብኻብ ኣእምሮ ህጻናት፡ ካብ ዘይሞያውያን ዕሱባት መምህራን ክረኽቦ ኣይክእልን’ዩ። ዕላማ መንግስቲ ኤርትራ ግና መንእሰያት መምህራን ኣብ ኣእምሮ ህጻናት ተመሃሮ ንቕሓት ከይፈጥሩ ስለዝነበረ ትካላት ትምህርቲ ደሞዝ ዓሰርተ ኤርትራውያን መምህራን ብዝኽፈሉ ዘይብቑዓት ወጻእተኛታት ተመሊኡ።
ስርዓተ ትምህርቲ ኤርትራ ብትካላዊ ድልዳለኡን ብዓቕሚ ሰቡን ዝወረዶ ማህሰይቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ርኡይ ዝዀነ ዕንወት የውርድ ኣሎ። ኣብ ኩሉ ዓውድታት ዘለዉ ዕድመ ዝደፍኡ ሞያተኛታት እናጐደሉ፡ ኤርትራ ብሕሉፍ ህጽረት ሞያተኛታት ትሳቐ ኣላ። ናይ ሎሚ ምዕናው ትምህርቲ፡ ናይ ጽባሕ ምዕናው ኩሉ ሞያታት’ዩ። ድሮ’ኳ ጽልዋ’ቲ ኣብ ትምህርቲ ዝወረደ ማህሰይቲ ካብ ዝርአ ዓመታት ኰይንዎ ኣሎ።89% ካብ መንእሰያት ናይ ላዕለዋይ ዲግሪ ዕድሎም ብንግሁኡ ኪኹለፍ ምርኣይ ድማ ናይቲ ዘሕዝን ክስተት መርኣያ እዩ።


text:
እቲ ስነ-ስርዓት ኣብ ዋይት-ሃውስ'ዩ ተካይዱ
ኩሎም ተሸለምቲ ኣብ ዳያስፖራ ማሕበረ-ሰብ ዝነጣጠፉ ንለውጢ ዝተግሁን ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝመቦቅሎምን ሻምፕዮናታት ለውጢ ዝብል መፀውዒ‘ዮም ረኺቦም።እዞም ውልቀ-ሰባት ኣብ ውሽጢ ኣሜሪካ ሱር ዝሰደደ ማሕበረ-ሰብ ኣብ ምፍጣር ርኡይ ኣበርክቶ ኣለዎም ተባሂሎም እውን ይናኣዱ።ከምኡውን ንኣድማሳዊ ፀገማት ንምግጣም፣ሓያል መርበብ ኣብ ምፍጣር ግደኦም ኣበርኪቶም‘ዮም።
ሻምፕዮንስ ኦፍ ቼንጅ (ሻምፕዮናታት ለውጢ)፣ብሉፅ ዓለም ፅባሕ ንክፍጠር ዓሊሙ ብፕረዚደንት በራክ ኦባማ ዝተጀመረ ውጥን‘ዩ።
ተጠባባቂ ኣማኻሪ ሃገራዊ ፀጥታ ኣሜሪካ ዴኒስ ሚክዳንው ነቲ ስነ-ስርዓት ሽልማት ኣመልኪቶም ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ ”እቶም ተሸለምቲ፣ተራ መሪሕነት ዝሓዙ ኣሜሪካውያን‘ዮም” ክብሉ ንኢዶም። ወሲኾም ”መሃዛይነት፣ዓወት መሪሕነቶምን ክእለቶምን ዝናኣድ፣ኣብ መላእ ኣሜሪካ ዘስዕብዎ ለውጢ ጥራሕ ኣይኮነን እንታይዳኣ ምስ‘ተን ዝመፁለን ሃገራት ምዕባለን ዲፕሎማስያዊ ርክብን ኣብ ምጥንኻር ማእገር‘ዮም” እውን ኢሎም።
ዶ/ር ፀሃየ ተፈራ፣ወ/ሮ ኑኑ ኪዳነ፣ሰምሃር ኣርኣያ፣ጥበቡ ኣሰፋ፣ኒኒ ለገሰን ሰሎሜ ለማን ገሊኦም'ዮም።


text:
Dictators dig their graves dipper as time passes by. The problem is that they become too proud to be told off or/and to be advised to. Hence, it is their way or no way. For the most part of their ruling period their voice is heard louder than the population they were supposed to be heard. Their personal interest (to them) seems to be more important than the interest of the public. As if their country is not blessed to have better than them, they worry as if the country would not survive after them. Evidently, the truth is quite the opposite. The sooner a dictator goes the better.
We-the Eritrean Unity for Democratic Change (EUDC) are shocked by the news and video clips circulating in mass media. Although we have been crying out loud about the inhumane treatment of African brothers and sisters in the hands of Bodoween in Libya, we hoped with the intervention of all peace loving and law abiding citizens of the international community would get better. To our dismay, the situation has become worse. In fact it escalated beyond belief to the extent that Africans are now being sold in an open slave auction.
- ሜዳ ክንስለፍ ቀለቤት ቃልኪዳና ምስ ተሓደግና፣
- ሮሜር ሰዓትካ ንሓላፊ እያ ትግባእ ተባሂሉ ምስ ተሃገርና፣
- ድያቆናት ካብ ኣብያተ ክርስትያናት ኣድባራትን ወርቅን ብሩርን መሳቕል ሒዞም ክስለፉ ምስ ተገብረ፣
- ኣዴታት ብሃገራዊ ስምዒት ኣረሳሲንካ ወርቀንን ጨርቀንን ተገፊፉ ተኸዚኑ ምስ ተረፈ፣
- ኣቱም/ኣንትን፣ ኣቦይ ዓብዪ፣ ኣደይ ዓባይ፣ ዝብል ክብሪ ተሪፉ፣ ኣንታ ሰብኣይ፣ ኣንቲ ሰበይቲ፣ ምስ ተባህለ፡
- ኣብ ታዕሊም፣ ንሓውኻ ወዲ ዓድኻ፣ ሰላም ከይትብል፣ ከይተዕልል ምስ ተኸልከለ፣
- ታዕሊም ክሳብ ትውድእ ምስ ማንም ሰብ ከይትዛረብ ተባሂልካ ክትዕዘም ምስ ተኣዘዘ፣
እቶም በቲ ጨካን ስርዓት ተላኢኽኩም ኣብ ልዕሊ ኣሓትኩምን ኣሕዋትኩምን እዚ ዘይበሃል ግፍዒን ቅንጸላን እተካይዱ ዘለኹም ወተሃደራትን ናይ ስለያ መሓውራትን ህግደፍ፡ ዓንኬላት ህግደፍ እናጸበበ ኣብ ዝኸደሉ ግዜ ውዒሉ ሓዲሩ ንዓኹም እውን ዝምሕር ስለ ዘይኮነ፡ ንኣረሜናዊ ተልእኾ ህግደፍ እምቢ ኢልኩም ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝብኹም ክትስለፉ ጻውዒት ነቕርበልኩም።
Dictators dig their graves dipper as time passes by. The problem is that they become too proud to be told off or/and to be advised to. Hence, it is their way or no way. For the most part of their ruling period their voice is heard louder than the population they were supposed to be heard. Their personal interest (to them) seems to be more important than the interest of the public. As if their country is not blessed to have better than them, they worry as if the country would not survive after them. Evidently, the truth is quite the opposite. The sooner a dictator goes the better.
We-the Eritrean Unity for Democratic Change (EUDC) are shocked by the news and video clips circulating in mass media. Although we have been crying out loud about the inhumane treatment of African brothers and sisters in the hands of Bodoween in Libya, we hoped with the intervention of all peace loving and law abiding citizens of the international community would get better. To our dismay, the situation has become worse. In fact it escalated beyond belief to the extent that Africans are now being sold in an open slave auction.
We, the Eritrean Unity for Democratic Change (EUDC) are delighted to hear the long-awaited merger news of the two sisterly organisations- the Eritrean Global Solidarity- EGS and the Eritreans for Facilitating National Dialogue-EFND. Together the two organisations can create the intellectual powerhouse of the nation by swiftly amalgamating their organization with other civic society organizations to further broaden the spectrum of diversity to represent Eritreans from all walks of lives and cultures. This grand vision requires initiatives, acknowledgments, and the cooperation’s from all sides of the participants.
Public Announcement
After successfully conducting a regional conference in North America in October 2016 in North America, the Eritrean Unity for Democratic Change (EUDC/ኤስደለ) is heading to
When the government takes land from indigenous people for development, the government will have the responsibility to provide the owners with alternative land and/or compensate them fairly.
Work earnestly to make the duration, tasks and mandates of the transitional government effective, peaceful and democratic.
- ሜዳ ክንስለፍ ቀለቤት ቃልኪዳና ምስ ተሓደግና፣
- ሮሜር ሰዓትካ ንሓላፊ እያ ትግባእ ተባሂሉ ምስ ተሃገርና፣
- ድያቆናት ካብ ኣብያተ ክርስትያናት ኣድባራትን ወርቅን ብሩርን መሳቕል ሒዞም ክስለፉ ምስ ተገብረ፣
- ኣዴታት ብሃገራዊ ስምዒት ኣረሳሲንካ ወርቀንን ጨርቀንን ተገፊፉ ተኸዚኑ ምስ ተረፈ፣
- ኣቱም/ኣንትን፣ ኣቦይ ዓብዪ፣ ኣደይ ዓባይ፣ ዝብል ክብሪ ተሪፉ፣ ኣንታ ሰብኣይ፣ ኣንቲ ሰበይቲ፣ ምስ ተባህለ፡
- ኣብ ታዕሊም፣ ንሓውኻ ወዲ ዓድኻ፣ ሰላም ከይትብል፣ ከይተዕልል ምስ ተኸልከለ፣
- ታዕሊም ክሳብ ትውድእ ምስ ማንም ሰብ ከይትዛረብ ተባሂልካ ክትዕዘም ምስ ተኣዘዘ፣
እቶም በቲ ጨካን ስርዓት ተላኢኽኩም ኣብ ልዕሊ ኣሓትኩምን ኣሕዋትኩምን እዚ ዘይበሃል ግፍዒን ቅንጸላን እተካይዱ ዘለኹም ወተሃደራትን ናይ ስለያ መሓውራትን ህግደፍ፡ ዓንኬላት ህግደፍ እናጸበበ ኣብ ዝኸደሉ ግዜ ውዒሉ ሓዲሩ ንዓኹም እውን ዝምሕር ስለ ዘይኮነ፡ ንኣረሜናዊ ተልእኾ ህግደፍ እምቢ ኢልኩም ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝብኹም ክትስለፉ ጻውዒት ነቕርበልኩም።
ሎሚ ቅነ ክልተ ብዓበይቲ ሃይማኖታትና እስልምናን ክርስትናን ናብ ህዝቢ ዘቕረብዎ እምቢታ ኣብ ኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ሙሉእ ሕብረተሰብ ዓለም ክስማዓልናን ብኡ ደረጃ ብውሽጥን ብደገን ዝተዋደደ ናይ እምቢታ መቓልሕ ኣቃሊሕና ሓንሳብን ንሓዋውሩን ህግደፍ ካብ ዝባን ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርደሉ ኩነታት ክንፈጥር ኣለና።
ካብ ዕለት 8-14 ጥቅምቲ 2017 ዝተኻየደ 5ይ ስሩዕ ማእከላይ ሽማግለ ውድብና ኤስደለ፡ ንህልዊ ኩነታት ህዝብና - ኣብ ውሽጥን ወጻእን፤ ንኩነታት ገባቲ ስርዓት ህግደፍ፤ ንኩነታት ደንበ-ተቓውሞናን ንጭቡጥ ኩነታት ውድብናን ኣመልኪቱ ዓሚቕ ገምጋም ኣካይዱ። ኣብ ዝቕጽል 6 ወርሒ ዝፍጸሙ ናይ ስራሕ ውጥናት ሰሪዑን ኣፈጻጽሞኦም ኣነጺሩን ከኣ ኣኼባኡ ዛዚሙ።
ዘመን መስከረም - ጥቅምቲ 2017 ቅጺ. 3 ቁ. 5
____________________________________________________________________________________________________________________
ዕላል ምስ ኣቦና ሓጅ ዑስማንን ምስ ኣቦና ሃብተን
ኣቦና ሓጅ ዑስማንን ኣቦና ሃብተን ዕድመ ዝደፍኡ ኤርትራውያን ኣቦታት ኮይኖም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ሓንቲ እንዳ ቡን ተላልዮም ካብ ዝተዓራረኩ ክልተ ዓመት ዝገበሩ ኣቦታትዩም። ኣነውን ቅድሚ ሓደ ወርሒ ብኣጋጣሚ ቡን ክሰቲ ምስ ኣተኹ ዕላሎም ጥዒሙኒ ጽግዕ በልክዎም እሞ ኣቦይ ሓጅ ዑስማን ካብ ከረን ኣቦይ ሃብተ ድማ ካብ ነፋሲት ምዃኖም ተላለኹዎም። በል ናትና ጥራሕዶ ሰሚዕካ ክትከይድ ናትካ በል ሃበና ምስ በሉኒ ድማ ኣነ ብርሃነ ተኽለ ካብ ኣስመራ ምዃነይ ሓቢረ ዕላልና ጀመርና። ናቶም ዕላል ዝጽገብ ኣይነበረን። ናይ ክልተ ዓመት ዕርክነቶም ብዘይስክፍታ ናይ ልቦም ክዛረቡ ሓጊዝዎምዩ። ክስሕቁን ክጨርቁን ይጸንሑ እሞ ጽንሕ ኢሎም ድማ ኣብቲ ንኹላትና ዝትንክፍ ጉዳይ ሃገር ኣትዮም ገጾም ብሓንሳብ ክቀያየር ከሎ ኣነውን ምስኦም ኣብ ናይ ሓሳብ ታኼላ ኣትየ ብዓቅመይ ዝፈልጦ ክብል ኣብ መንጎ መንጎ እትው እትው ክብል ቀጸልኩ። እንተኾነ ብመደብ ንንውሕ ዝበለ ዕላል ተዳልየ ስለ ዘይመጻእኩ፡ ንጽባሒቱ ኣብ ካልእ ብሕትው ዝበለ ቦታ ኮይንና ከነዕልል ምሳሕ ከኣ ባዕለይ ክጋብዘኩም ኢለ ዓደምክዎም። ጽቡቕ ፍቃዶም ኮይኑ ተቛጺርኩም ኣይበለና እምበር ሕራይ በሉኒሞ ጽባሕ ሰላም የራክበና ኢልና ተፋነና። ንጽባሒቱ ኣብ ዝተቛጸርናዮ ቦታን ግዜን ተራኸብና። ዕላል ንምጅማር ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደሎምን።
ኣቦይ ሓጂ፥ ኣንታ እዚ ናትና ሰብኣይሲ (ኢሰያስ ኣፈወርቂ) ከምዚ ዝበለ ኣዳራሽ ኣየቕነኦንዶ? ነዚ እንተዝሪኦስ እንታይኮን ምበለ? (በሉ ነቲ ዘደንቕ ኣቲናዮ ዝነበርና ሆተል የማን ጸጋም ላዕሊ ታሕቲ ርእዮም እናኣድነቑ።)
ኣቦይ ሃብተ፥ ወያነ ዝሰርሕዎ ገዛ ዓመት ኣይጸንሕንዩ። ኣይ ሰሙን ኣይሳልስቲ ክፈርስዩ ምበለና ኔሩ። እታ መልሓሱ ጽቡቕ ዘይትዛረብን እያ! ኣይሰማዕካዮን ዲኻ ብዛዕባዚ እዞም ሃገር ዝሰርሕዎ ዘለዉ ግድብ እንታይ ከምዝበለ? ግድብ ሰሪሕና ኤለትሪክ ፈጢርና ይብሉ፡ እቲ ዘገድስ ግን እቲ ህዝቢ ይጥቀምዶ ኣሎዶ የለን እዩ ክረአ ዘለዎ፡ እኮዩ ዝበለ። ኤለክትሪክ ተፈጢሩ ደኣ ካብ ሰብ ሓሊፉ መን ክጥቀመሉ እንተበልካዮ እንታይ ክብልዩ? ደቂ ሕድርትና?
ኣቦይ ሓጂ፥ ረኣናዮካ ጥቕሚ ናይ ኤለክትሪክሲ። መጀመርታ ኣብዚ ዓዲ ዝኣተኹሉኮ መስሓቕ ሰብ ኮይነ ኔረየ። ኣብቲ እንዳ ኣዝማደይ መብራህቲ ተወሊዓ እንተጸኒሓ ኣጥፍእ የብላ፡ እተን ሰራሕተኛታት ጸብሒ ክሰርሓ ፈለል ከብሎኦ ይውዕላ። ኣነ ከኣ ኣንትን ቁሩብዶ ኣይትሓስባን ኢኽን ይቖጽር እኮዩ ዘሎ ክብለን መከራ ኣጽጊበየን። ጸብሕስ ብኤለክትሪክ፡ ክዳን ምስትራር ብኤለክትሪክ፡ ምሕጻብ ብኤለክትሪክ፡ ተለቪዝዮን ከኣ ሙሉእ መዓልቲ ናይ ኣምሓራ ናይ ዓረብ ናይ ትግሪኛ ናይ እንግሊዝ ናይ መን ዘየለ? ዋእ ጽንሕ ኢሎም ከኣ ናይ ብሌን የምጽኡልና ይኾኑ ግዲ? ሰብደኣሞ ካብዚ ንላዕሊ እንታይ ክጥቀም ደልዩዎዩ? ወረ ረሲዐልካ፡ እታ ሞቶር ናይ ማይ ከኣ ሙሉእ ለይቲ ነቲ ናይ ላዕሊ ጋብላ ክትመልእ ሩር ክትብልያ ትሓድር።
ኣቦይ ሃብተ፥ ኣየወ እቲ ማይ ኣብቲ ሰብ ዘለዎ ይመጽእ!! (ኪር ኪር ኢሎም ይስሕቁ ኣቦይ ሃብተ) ሓጂ እንታይ ደኣ ዘንጊዕካ? ኣነኮ ብዛዕባ ማይ ምስ ኣልዓልካስ ዘረባ ኢሰያስ ዘኪረ እየ ዝስሕቕ ዘለኩ። ትዝንግዕ ኣለኻ እዚ ገዛዶ ኣፍሪሑካዩ?
ኣቦይ ሓጂ፥ እንታ ፈትየዮባ፡ እምበር ፍርሒዶ ጥቓይ ይቐርብዩ? እምበር እወ ሓቅካ ዘንጊዐ ጸኒሐ። ሰብዩ ናብ ማይ ዝኸይድ እምበር ማይ ናብ ሰብ ኣይመጽእን ኢሉና ቁሩብ ሕፍረት ዘይብሉ ሰብኣይ (ኢሰያስ ኣፈወርቂ)። እምበር ኣብዚ ዓድስ ማይ ኣባደኣ ናብ ሰብ ይመጽእ! በጃኻ ካልእ ዘረባንዶ ኣምጻኣልና። ተጠዊና ተጠዊና ናብዚ ዕቡድ ሰብኣይ ኣይተምጽኣና።
ብርሃነ፥ ኣንቱም ኣቦይ ሓጂ ካብ ከረን ደኣ ንሱዳን`ዶ ኣይምቐረበኩምን ንምንታይ ናብዚ መጺእኩም?
ኣቦይ ሓጂ፥ ንሱዳን እወ ይቐርበኒ ንሱዳን እውን እኮየ ከይደ ግን ኣብዚ ዕድመዚ ስደት ሕማቕ እንድዩ ግን ከኣ ስደት ብስደቱ ናብቲ ናይ ቀረባ ሰብካ ዘለዎ እዩ ዝጥዕመካ። ኣብዚ ከኣ ብርክቲ ጓል ሓወይ እያ ዘላትኒ። ምስኣ ይሕሸኒ ኢለ።
ብርሃነ፥ ኣብ ዓዲ ደቂ የብልኩምንድዩ?
ኣቦይ ሓጂ፥ ኩሎም ደቀይ ኢሰያስ ወሲድዎም ሓንቲ ጓለይ ድማ ባሕሪ ውሒጥዋ። ኣቦይ መዓረይ ኣነ ሃብታም ኮይነ ኣብ እርጋንካ ዓለም ከዛውረካየ ኢላ ተስፋ ትህበኒ ዝነበረት ጽብቕቲ ጓለይ ባሕሪ ወሒጥዋ። ሰብ ጽኑዕዩ፡ እነኹልካ ምሳኻ እዛረብ ኣለኩ እምበር ብድሕሪኣ ሰብ ዝኸውን እመስለኒ ኣይነበረን። ድሕሪኡ ግን ጽምዋ ተበሊዐ፡ ገዛይ ጸሊአ። ንሓንቲ መዓልቲውን ትኹን ኣብ ዓደይ ኮፍ ክብል ኣይመረጽኩን። እቲ ሓደ ወደይ ድማ ቀቅድሚ ምውጸኣይ ንገዛ ሰዲዶሞ ኔሮም እቶም መንግስቲ። ኣይ! ኩፉእ ትርኢት፡ ክፉእ ትርኢትየ ዝብለካ ዘለኹ። እዚ ኩሉ ሑቑኡ ጥዑይ ቆርበት ኣይትሪኤሉን ኢኻ። ብማህረምቲ ዘይንሱ መሲሉ መጺኡኒ። ወርሒ ሙሉእ ኣብ ገዛ ተዓጽዩ። ገልጠም እንተበለ ባህሪሩ ክነፍጽ ይደሊ። እንታይ ኮንካ እንተበልክዎ ዘረባ የብሉን። ኣብ ስድራኻ ኬድካ ተሓከም ድሕሪ ወርሒ ድማ ኣብዛ ማእሰርቲ ትምለስ ኢሎም ኣፋንዮሙኒ ኢሉኒ። ኣነ ኣብኦም ክምለስ ኣይደልን እየ ግን ከኣ ክሃድም ኣይክእልን እየ - ሃዲመ ኣበይ ክበጽሕ ኢሉ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ኮይኑ ኣብ ቅድሚ ዓይነይ ሕማቕ ርእየ መጺኤ ዝወደይ።
ብርሃነ፥ እንታይ ስለ ዝገብረዩ እዚ ኩሉ ግፍዒ ዝረኸበ?
ኣቦይ ሃብተ፥ ስግረዶብ ዝብልዎ ነገር ኣሎ። ከምኡ ዘይፈተነ ውላድ የብልናን። ኣብ ወውሻጠና ኣበሳ ህግደፍ ዘይጠዓመ የብልናን። ኣቦኻ ሓጂ ድማ ንባዕሉ ዝኣልዮ ዝደልስ ህግደፍ ኣይብላዕ ኣይስተ ጌሩ ዝሰደዶ ቆልዓ ከመይ ጌሩ ክኣልዮ ኢልካ ትሓስብ? ህግደፍ እኮ ናይ ሰብ ፍጥረት የብሉን። ኣንታ ካብ ምንታይ ከምዝተፈጥሩ ኮዩ ጠፊኡና ዘሎ። እቲ ዝነበርዎ ሳሕል እንተኾነ ዓዲ ክቡር ባህልን ዓዲ ብሩኻትን እዩ ዝነበረ። ካልእ ናቶም ሳሕል ደኣ እንተኔርዎም እምበር እቲ ንፈልጦ ሳሕል ከምዚ ናቶም ዝበለ ሰብ ኣየፍርንዩ።
ብርሃነ፥ ደሓርከ እንታይ ደኣ ገበርኩሞ ወድኹም፥ ኣቦይ ሓጂ?
ኣቦይ ሓጂ፥ ወይ ጉድ ነቶም ናይ ቀረባ ኣዝማደይ ሓቢረ ገለ ሽኮር ዘምጽእ ገለ ስጋ ዘምጽእ ሓደ ወርሒ ካብ ገዛ ከይወጸ ነብሱ ቁሩብ ምልስ ምስ በለ ናብኣቶም ተመሊሱ። ኣንታ ወደይ ከመይ ጌርካ ትምለስ እንተበልክዎ። ኣቦይ እዚኦም ኣይትፈልጦምን ኢኻ እዚኦም ካብ ዝኣተክዋ ጉድጓድ ኣውጺኦም ክቐትሉኒ እዮም ኢሉ ፈጥ ፈጥ ኣናበለዩ ዝዛረበኒ። እዚ ዘይበሃል ፍርሒ ኣብ ከብዱ ኣትይዎ። ለይቲ ንእሽቶ ድምጺ እያ ተተስኦ። ሓተፍተፍ ይብል ሕማቕ ትርኢት - ከምኡስ ንጸላኢኻውን ኣይትትምነየሉን። ብቐደሙ ህግደፍ መንደፍዶ ኣይበልዎን። እዚ ምስ ረኣኹ ቶባ ደጊም ኢለ ዓደይ ገዲፈ ናብዚ መጻእኩ። ኣብዚ ዓዲ እነሆለ ዝወደይ ትኣቱ ትወጽእ ከምድላይካ። ትበልዕ ትሰቲ ከም ጁባኻ። ኮለል ትብል ትዘውር ከም ኣብራኽካ። እዚ ኩሉ እናረኣና ድማ እዞም ዓዲ ነዚ መንግስቲ ክራገሙ ጥራሕ ይውዕሉ። ወይ ጉድ! ኣቦ ዘይብሉ ዝበክስ ንኣቦ ዘይብሉ ከብኪ ዝበሃል ከምዚ ምስተረኽበ እዩ። ምዃን ንሕናውን ሓንቲ እንተንረክብሲ ካለኣይቲ ሳልሰይቲ ወስኹና ምባልና ኣይምተረፈን። ሕጂ ግን ሃቡና ከይጸገብካ ወስኹና ኣይበሃልን - ኣይሕሰብን። ከምኡኮዩ ዝወደይ እንተበላዕካዩ ዘብላዕልዓካ። እምበር ኣነ ወዲ ከረን ጻዕዳ`ዶ ኣብ ዓደይ ምኸፍኣኒ? እንድዒ እዞም በዓል ነፋሲት እምበር ዓድናስ ሃብታምዩ ኔሩ።
ኣቦይ ሃብተ፥ ኣነ ወዲ ተኽላት`ከ! እቲ ለምለም ዓደይ ኣንታ ንሕናስ እኽሊ እንተሰኣና እኳ በለስ ቀሪፍና ንበልዕ ዕንጸይቲ ፈሓም ሸጥና ቀለብ ዓመትና ንእክብ ኔርና ኢና። እዚ ቁርሱስ ስርዓት ምስ መጸ ግን ኩሉ እቲ በለስ መን ይቐንጥቦ? እቲ ዕንጸይቲ መን ይቑረጾ። ገዝኦም ክኣልዩ ዝግበኦም ደቅና ኣንስቲ ጀነራላት ክኣልዩ ይውዕሉ ኣለዉ። ኣነ ሓደ ቆልዓ እየ ወሊደ። ንዕኡ እዮም ካብዛ ሑቕፎይ መንጢሎሙኒ -ፍሊጶስ ደብረ ቢዘን ምንጥል የብሎም። ብድሕሪኡኸ እንተበልካስ ኣብቲ ክእለተይ እዮም መዲቦሙኒ በለኒ። እቲ ወደይ ስራሕ ዕንጸይትን ሓጺንን ባጽዕ ከይዱ ተማሂሩ ኔሩዩ። ድሕሪኡ ከምገለ መኪና እንተረኸበ ኣላግስ የብል ናብ ገዛ እሞ ናበይ ደኣ ኢኻ እንተበልክዎ፡ እቲ ሓላፊና ሰበይቱ ኣርማድዮ ተበላሽዋ እሞ ኪድ ኣዓሪኻዮ ምጻእ ኢሉ ልኢኹኒ ይብለኒ። ኣንታ ካብ ኣርማድዮ ሓላፊካ ደኣ ሕቖ ናይ ኣቦኻ እንድዩ ኣቐዲሙ ዝተሰብረ፡ ኣንታ ወደይ ኣነከ መንዩ ዘዓርየኒ እብሎ`ሞ - ኣቦየ ጸሎት ጥራሕ ግበረለይ እምበር እዛ ሓሙሽተ ደቒቕ ምሳኻ ዘዕለልክዋ እውን መን ክሕስወለይ እዩ እናበልኩ እሻቐል እየ ዘለኹ ኣቦየ በለኒ። እዝስ ምስ ምንታይ ክቑጸርዩ። ንደቅኻ ዝእክብ እምበር ንደቅኻ ዝምንጥል ነጻነት ኢልናዶ ተቓሊስና ኢና? ከም ሽንቲ ግመል ንድሕሪት ተመሊስና - ኣቺደንተ!
ብርሃነ፥ በሉ ኣቦይ ሃብተኸ ከመይ ኢልኩም ወጻእኩም?
ኣቦይ ሃብተ፥ ኦይ ክንደይ ኢልና ክንጸውዮ! ኣነሞ ካብ ኣፍ ገባብል እየ ወጺአ። ሓደ መዓልቲ ሓደ ጎረበትና ዝነበረ ጎበዝ ቆልዓ ከምዛ ሕጂ ነዕልላ ዘለና እናኣዕለልና፡ ኣንቱም ኣቦይ ሃብተ እዚ ናብራስ ከመይ ትኽእልዎ ኣለኩም? ኣነኮ ኩሉ ግዜ ብኣኩም እየ ዝሓስብ፡ ዓቕሚ እንተዝህልወኒ ግን ምሓገዝኩኹም ግን ኩሉና ሓደ ኮይና ካብ ሕድሕድ ዘይንሓይሽ - ይብለኒ። ኣንታ ወደይ ንስኻ ደኣ በየን ተፈጢርካ እምበር ሎሚ ደኣ ብዘይካ ንዓይ ዝብል እምበር ንዓኹም ዝብል ውላድ ዘየለ ኢለ ምርቕ ኣቢለዮ። ካልእ መዓልቲ ተመሊሱ - ኣቦይ ሃብተ ጽቡቕ ወረ ሒዘልኩም መጺአ ኣለኩ በለኒ። ኣንታወደይ ከመይ ጽቡቕ ርኸብ እስኪ ንዓ ሻሂ ስተ ኢለ ጎቲተ ንገዛ ኣእትየዮ። ሻሂ እናሰተየ ኣብ ወጻኢ ኣስማድ ኣለውኩምንዶ ኢሉ ሓተተኒ - ኣነ ድማ ወዮ ደኣ ኣይጠቕሙንዮም ኣምበር ኣለዉኒ`ወ ሎሚ ደኣ መንከሎ ኣብ ወጻኢ ዘመድ ዘይብሉ በልክዎ። በሉ ኣነ ወድኩም ካልእ ኣይደልየኩምንየ፡ ነዛ ሻሂ ትኸውን እንተሂቦሙኒ ካልእ ኣይደልየሎምንየ። ኣነ ንስኩም ሓሊፉልኩም ክርእየኩም ጥራሕዩ ድሌተይ - በለኒ። እሞኸ? በልክዎ እናተገረምኩ። ወዮ መንእሰይ - “ኣብዚ በይንኹም ኣይትኽእልዎን ኢኹም፡ ኣብ ሱዳን ስደተኛታት ዝቕበላ ማሕበራት ኣለዋ፡ ሓደ ወርሒ ክልተ ወርሒ ኣብኡ ጸኒሕኩም ንኣውሮጳ ወይ ንኣመሪካ ይወስዳኹም፡ ኣብኡ መንግስቲ እናቐለበኩም እንተሓመምኩም ኣብኡ ብነጻ እናተሓከምኩም ምንባር ይሕሸኩም በለኒ። ኣነኸኣ ተወሊደ ዝዓበኹላ ዝተመርዓኹላ ሰበይተይ ዝቐበርኩላ ዓዲ ክገድፍ ከመይ ጌረ በልክዎ፡ ጽንሕ ኢለ ድማ ዋእ እዛ ናብራ ከኣ ከምዛ ትሪኣ ዘለኻያ ነዛ ሻሂ ትኸውን ሽኮር ዝስእነላ ግዜ እውን ኣላ እሞ እንታይ ይሕሸኒ ዝወደይ በልክዎ። እቲ ቆልዓ ዋእ ዓድኹም ደኣ ኣበይዶ ክኸደኩምዩ ዓመት ዓመት መጺእኩም ከምድላይኩም ጸኒሕኩም ትምለሱ ገንዘብ እንተሒዝኩም ከኣ ኩሉ ቀሊልዩ በለኒ። ኣነ ከኣ በል ዝወደይ ክሓስበሉ እሞ ጸኒሕና ንዛረበሉ በልክዎ። እቲ ወዲ በሊሕ`ዩ። በሉ ኣቦይ ሃብተ ኣነ ድሕሪ ጽባሕ እነቅል ኣለኹ መኪና ናይ ስራሕ ሒዘየ ዝነቅል ዘለኹ ንሱዳን ድሕሪ ጽባሕ እንተዘይተበጊስኩም ድሕሪኡ እንደገና ንሱዳን ይኸይድ`ዶ ኣይከይድን ኣየፍለጥኩን በለኒ። ዋእ ኣብ ኣፋን ዕርበታን ዲኻ ደኣ መጺእካኒ - በል ክኸይድየ! ኢለ ኣፋነኽዎ። ኣብታ ዝበላ መዓልቲ መኪና ሒዙ መጸኒ - ተን ዝነበራኒ ገንዘብን ክዳውንትን ሒዘ ትኽ ኢልና ነስመራ። ኣብ ኣስመራ ካለኦት ክልተ ሰብኡት ሓንቲ ሰበይቲ ኣበይ ከምዝጸንሑ ኣይፈለጥኩን ኣብታ ደው ዝበልናላ ቦታ ቀልጢፎም ሕውስ በሉና። ካብኣ እንዳተሃንፈፍና ከረን ኣቑርደት ተሰነይ ሓሊፍና ንከሰላ ከተፍ በልና። ኣብ ዘዝሓለፍናዮ ብሎኮ እንታይ ይብሎም ከምዝነበረ ኣይፈለጥናን ሓንቲ ወረቕት ጥራሕ የርእዮም ሰላምታ ጌሮም ከኣ የሕልፍዎ። ድሕርዚ ኩሉ መንገዲ ኣብ ሓደ ውስን ዝበለ ቦታ ግፍሕ ዝበለ ካንሸሎ ኣእትዉና እሞ እቲ ብመኪና ዘምጸኣና ወዲ በሉ ሕጂ እዚ ዓርከይ ከሳልጠልኩም እዩ ኣነ እውን ቅልቅል ክብለኩም`የ ኢሉ ብቁጽ ኢሉ ጠፍአ።
እቲ ጉዳይና ከሳልጥ ዝተባህለ ሰብኣይ ሸሪፎ እዮም ዝብልዎ። ሓንቲ ናይ ቅድሚት ስኑ ሸራፍያ። ሸሪፎ ብዙሕ ኣይረኣየናንዩ ኣብታ ሓንቲ ገዛ ሸውዓተ ሰብኡት ኣብታ ካላኣይቲ ክፍሊ ድማ ሓሙሽተ ኣንስቲ ኢና ኔርና። ንሕና ምስ ኣተና ግን ንጽባሒቱ እቶም ኣብኡ ዝጸንሑና ናበይ ከምዝኸዱ ኣይፈለጥናን እቶም ብሓንሳብ ዝመጻእና ጥራሕ ተረፍና። ሰሙን ሓሊፉ ወርሒ ሓሊፉ ኣንታ ወደይ እንታዩ ጉድና ኣብቲ እንዳ ስደተኛታት መኣስ ኢኩም ትወስዱና እንተበልና መልሲ የለን። ወዮ ወዲ ሙሉእ መዓልቲ ምሉእ ለይቲ ኣብዛ ተለፎን ለጊቡ እዩ ዝውዕል። ሓንቲ መዓልቲ እቲ ኣብ እስራኤል ዘሎ ወዲ ሓውኹም ተሻቒሉ ኣሎ እሞ ስእልኩም ክንሰደሉ በለኒ። ኣነ ድማ ሕራይ ኢለ ተሳኢለ በታ ሞባይሉ። ንምሸቱ ኣይደቀስኩን እቲ ወዲ ሓወይ ደኣ ካብ መእስ ብኣይ ይሻቕል እንታይ ጉዱዩዚ ኢለ ሓርቢቱኒ። እቲ ወዲ ሙሉእ ለይቲ ክዛረብ ስለ ዝሓድር ዘረብኡ ክሰምዕ ኢለ ብለይቲ ቅርብ ኢለ እንተሰማዕኩ እቲ ዘረባ ብኣዩ። ሓወቦኻ ሃብተ ብህይወት ክወጽእ እንተደሊኻ ሓሙሽተ ሽሕ ዶላር ስደድ እብለካ ኣለኹ እታ ሽሕ ደሓን ባዕለይ ክኸፍለልካየ እተን ኣርባዕተ ሽሕ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ መዓልቲ እንተዘይሰዲድካየን ግን ሓወቦኻ ኣይትረኽቦን ኢካ ክብል ሰማዕክዎ። ዋይ ኣነ ሃብተ! ለከስ ተጨውየ እየ ዘለኹ በርተግ ኢለ ኣንታ እንታይ ደኣየ ዝሰምዕ ዘለኹ? ንስኻ ካብቶም ጨወይቲ ዲኻ ኣነኸ ተጨውየ ማለት ድዩ? ናትካ እሱር ኮይነ ማለት ድዩ? ኢለ ዓይነይ ኣፍጢጠ እንተጠመትክዎ ወዲ ኣላታን የብላን ጉንዲ እዝነይ ጸፊዑ ኣብዛ መሬት ክብልል ከምዝብል ጌሩኒ። በቲ እግሩ ደጋጊሙ ርግጽ ርግጽ ኣቢሉ ድሕሪ ሕጂ ከምዚ ዝበለ ዘረባ እንተስሚዕካኒ ከጥፋኣካየ ኣንታ ጨምላቕ ሰብኣይ በለኒ። ቀስ ኢለ ብጸልማት እንዳተፋሓኽኩ ናብቶም ከማይ እሱራት ከድኩ። ንጽባሒቱ ከመይ ጌረ ክትስእ እቶም መዳቕስተይ በቲ ዝወረደኒ ካባይ ንላዕሊ ጉህዮም። ንሳልስቱ ግን ንግሆ ሰዓት ሓሙሽተ ይኸውን ሰለስተ መካይን ወተሃደራት ሱዳን መጺኦም ነቲ ካንሸሎ ብሓይሊ ከፊቶም ንዓናን ነቲ ዝኣሰረናን ንኩላትና ብሓደ ኣሲሮም ናብ ፖሊስ ጣብያ ወሰዱና። ኣብኡ ሓንቲ ካብቶም ንሕና ናብቲ ዝነበርናዮ መጭወይቲ ምስ መጻእና ዝወጹ ሰባት ሳዕድያ ዝተባህለት ሰበይቲ ኣብቲ ፖሊስ ጣብያ ጸንሓትና እሞ ንኩላትና ሓሓኒቓ ስዓመትና። ንሳ እቲ ሓበሬታ ንፖሊስ ከምዝሃበት ጸኒሕና ፈሊጥና። ንዓና በብሓደ ቃልና ወሲዶም እዚ ኩሉ ከዕልለካ ዝጸናሕኩ ኩሉ ነጊርናዮም እብለካ። ሓጂ ዓርከይ እኳ እዚ ታሪኸይ ክልተ ሰለስተ ግዜ ስለ ዝሰምዖ እነሃልካ ድቃስ ወሲድዎ ይሰምዓና የለን (እናሰሓቑ) ድሕሪኡ ግን እንታይ ክትገብሩ ትመርጹ ምስ በሉና ኣነ ስልኪ ሃቡኒ እሞ ንዘመደይ ክድውል በልክዎም። ስልኪ ናብቲ እስራኤል ዘሎ ወዲ ሓወይ ደዊለ ኩሉ እቲ ጉዳይ ኣዕሊለዮ በል እተን ካብቲ ርኹስ ሰባኣይ ከውጽኣካ ኢለ ዝመደብክወን ገንዘብ ክሰደልካየ እሞ ናብ ኣዲስ ኣበባ ሕለፍ ኣብኡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተሓጸኹዋ ቆልዓ ኣላሞ ምስኣ ጽናሕ በለኒ። ከሕጽረልካ ኢለየ እምበር ክንደይ ላዕልን ታሕትን ሓሊፉዩ።
ህግደፍ ካብ ዝመጽእ ሰናይ ኢና ዘይረኣና እምበር ኣሎ ዝበሃል ክፉእ ኩሉ ርኢናዮ ኢና። እነሀልካ ከኣ መሳትኡ ኩሎም ኣብ ሰሳልስቲ እናተቐዝፉ ንሱ ምንጭሉቒት ክመስል ሙሉቕሉቕ ይብል ኣሎ።
ኣቦይ ሓጂ፥ (ገጾም እናሓበሱ) ኣንታ ገዲፈኩም ደቂሰ ጸኒሐ። ሃብተ ዕላልካ ኣይውዳእንዩ። በልስከ ብዛዕባ ኢሰያስሲ ዝገደፍና የብልናን። ብዛዕባ እዞም ተቓወምቲ`ኸ እንታዩ ጉዶም?
ብርሃነ፥ በሉ እዚኸ ካልእ መዓልቲ ንግበረሉ። ከምዛ ናይ ሎሚ ኣዕልል ከነብል ክንውዕል ኢና
ኣቦይ ሓጂ ኣቦይ ሃብተ ብሓንሳብ፥ የቐንየልና ዝወደይ ክብረት ይሃበልና በሊዕና ሰቲና ኣዕሊልና ብደሓን ቀኒ
_______________________________________________________________
ዘመን መስከረም - ጥቅምቲ 2017 ቅጺ. 3 ቁ. 5
"ዘመን”፡ ወግዓዊት ልሳን ኤስደለ'ያ፡፡ ህዝብታት ኤርትራ፡ ንሓርነቶም ኣብ ዘካይድዎ ዘለዉ ዘይሕለል ቃልሲ፡ ናይ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ነጋሪት ኮይና ተገልግል፡፡ “ዘመን”፡ ድሑርን ኣረጊትን ኣተሓሳስባ ስዒርና፡ ንሎምን ጽባሕን ዘገልግለና ስልጡን ህዝባዊ ኣረኣእያ ንክዕንብብ፡ ቀንዲ ናይ ቃልሲ መሳርሒ’ያ።
ጭቖና ክሳብ ዘሎ ቃልሲ ጸረ ጭቆና ክህሉ ናይ ግድን እዩ። ቃልሲ ንፍትሕን ደሞክራስን ከኣ መጀመርታ እምበር መወዳእታ የብሉን። ይትረፍዶ ኣብ ከም ሃገርና ኤርትራ ዝበለ ጨና ፍትሕን ደሞክራስን ኣብ ዝጠፍኣሉ ኩነታትሲ ይትረፍ ኣብቶም ንኣማእታት ዓመታት መስርሕ ፍትሓውነትን ደሞክራሲያውነትን ኣታኣታቲና ኢና ዝብሉ ሃገራት እውን እንተኾነ ፍትሕን ደሞክራስን ክዓሙቕን ክሰፍሕን ንምግባር ቃልሲ ኣየዕርፍን
إلختالف القومً والدٌنً هو لصالح نظام الهقدف
الإختلاف القوم والد نٌ هو لصالح نظام الهقدف!!
ارترٌا هً وطن أم للقومٌات المتنوعة والٌمكن الهٌمنة علٌها من قبل قومٌة او أتباع دٌانة واحدة.
تعتبر بالدنا ارترٌا، وطن أم لقومٌات متنوعة وٌشهد التؤرٌخ اإلرتري سواء كان قبل وجود ارترٌا ككٌان محدد أو بعده.أن قاطنً هذه البالد كانو ٌتصدون بصورة مشتركة بقومٌاتهم ودٌاناتهم المختلفة، للغزاة األجانب.ولم ٌحدث البتة أن تصدت وحمت الحمً مجموعة أوقومٌة واحدة بعٌنها، وتنحت القومٌات األخري جانبا كؤنهم مواطنو من الدرجة الثانٌة وتحدد لهم مقٌاس ماٌستحقون من قبل مجموعة أو قومٌة واحدة علً اإلطالق.
يعتبر الإعلام من أخطر المؤسسات تأثيراً على المجتمعات نظراً لتعدد وسائله والسهولة في الوصول اليها، وبفضل التطور الهائل لتقنية المعلومات التي ألغت الحدود، وإختصرت المسافات والأزمان، حتى بات الإنسان يشاهد العالم و يتواصل معه من سريره، و لم يقتصر الأمر على نسف الحدود السياسية ، ووعبور الحواجز الأمنية ، و إنما بدأ يتجاوزه إلى إلغاء التميُز الثقافي ، وقد بات يتدخل في الخصائص المعرفية والنفسية ، وتشكيل المفاهيم وإعادة بناءها، فقد أصبح التفاعل معها متاحاً لكل الأفراد لخلق وسائل إعلامه الخاصة مستقلاً عن قنوات الإنتاج التقليدية..وذلك بإستخدام الهاتف الذكية وأجهزة الحاسوب، وتعد وسائل التواصل الإجتماعي أحد إفرازات التطور التقني، والتي خلقت سيول لا حصر لها من البيانات التي لايمكن التحقق من مصداقيتها والمعلومات المتاحة ليست متساوية من حيث الصحة وتختلف من حيث الدقة والنوعية بدرجة كبيرة من مصدر إلى آخر وذلك فيما نقرؤه، ونشاهده ……
من الوسائل المهمة في نهضة الأمة الإعلام ، فالإعلام هو المعبر عن روح الأمة وخصائصها وشكلها من ضعف أو قوة أو تقدم أو تأخر. وهي عملية نشر وتقديم معلومات صحيحة ، وحقائق واضحة ، وأخبار صادقة وموضاعات دقيقة ، ووقائع محددة وأفكار منطقية وآراء راجحة للجماهير مع ذكر مصادرها خدمةً للصالح العام.
مع تقدم عمر النظام الفرد الديكتاتوري ، تزداد أعباء القوى المستنيرة في البحث عن حلول للمشكلات التي تخلفها سياساته الجائرة ، كما تزداد جملة المشكلات التي تعيق الشعب في إرساء نظام ديمقراطي تعقيدا، هذا بالعموم تتصدى لهذه المشكلات قوى الإستنارة التي تقدم نتاج بحوثها ودراساتها وإستنتاجاتها وتوصياتها للقوى السياسية والمدنية. هذه المشكلات التي بدأت تطفح على كل الساحات للأسف لا تلقي لها المعارضة الإريترية أو ما يُسمى بقوى التغيير بالاً، لا بالمتابعة للدراسة ووضع السياسات، وتقديم الحلول، ولا تعيرها حتى مجرد الإهتمام العام ، هذا إذا لم نقل ان بعضها يساهم بشكل غير مباشر في صناعتها.
من أمام فندق "جنة"، تحرك ما بل يقل عن (2500) آلاف متظاهر يتقدمهم قادة المعارضة ، نحو مباني الإتحاد الأفريقي وسط حضور إعلامي كثيف وبمشاركة طاغية من المرأة والشباب ، وتأتي هذه المظاهرة لدعم اللجنة الأممية لحقوق الإنسان، في تقريرها عما يتعرض له الشعب الأريتري من إنتهاكات، ترقى الى جرائم ضد الإنسانية، وتضامناً مع مظاهرات كل من جنيف وتل أبيب، وجنوب أقريقيا، وقدمت فرقة جمعة التحرير مشاهد حية لمعاناة الشعب الأريتري في الداخل وما يتعرض له الشباب على أيدي زبانية الحزب الحاكم . كما شارك بعض من الفنانين بمقاطع غنائية وقد قدمت اللجنة المنظمة التظاهرة رسالة للإتحاد الأفريقي وآلياته، وكذلك رسائل الى سفارات كل من سويسرا ، بريطانيا العظمي، روسيا، الولايات المتحدة ، إيطاليا ،فرنسا،ألمانيا ، كينيا ، يوغندا ، إسرائيل ، والهند، وكذلك رسالة خاصة لسفارة جمهورية السودان تستنكر فيها إعادة اللاجئيين الى أرتريا ، وتناشد الحكومة السودانية بالتوقف عن هذه الممارسة والتي تعتبر خرق للمواثيق والأعراف الإنسانية والدولية. هذا وقد شاركت كل معسكرات اللاجئين الإريترين بتظاهرات في أنحاء متفرقة من الأراضي الإثيوبية.
Current Events
- 23 June 2016 - 23 June 2016
- Parc des Croppettes
- Rue Baulacre, 1202 Genève, Switzerland
- 22 April 2016 - 22 April 2016
- 10 Homan
- 30 August 2015 - 30 August 2015
- ቱሪዝም ባህላዊ ማእከል አደራሽ


text:
መብዛሕተአን ሃገራት ኣፍሪቃ፣ብጠንቂ ኣብ ሞንጎ ቁጠባዊን ሰብኣዊን ምዕባለታት ዝተፈጥረ ጋግ፣ንምለንየማዊ ሸቶታት ከምዘየዕውታ ተገሊፁ።
ጁንየር ዴቪስ ኣብ ሕ/ሃ ንቁጠባዊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዝግምግሙ‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ሃገራት ኣፍሪቃ ንዘመዝገበኦ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣብ ረብሓ መሓውራዊ ለውጢ ክጥቀማሉ ኣይካኣላን ይብሉ፣
”ከምኡ ኢልና ኢና ንሓስብ።ምኽንያቱም እዘን ሃገራት‘ዚኣተን፣ነቲ ውፅኢታዊ ዓቅሚ ኢልና ንገልፆ ከማዕበለኦ ኣይካኣላን።እዚ ንጠቅሶ ዘለና፣ነባራይ ቁጠባዊ ምዕባለ ኣብ ምርግጋፅ ደረኽቲ‘ዮም።MDG ምለንየማዊ ሸቶታት ድማ ክዳለው ከሎ ንዓቅሚ ኣፍራይነት ኣብ ግምት ዘየእተወ‘ዩ” ኢሎም።
ብዘይካ‘ዚ ሃገራት ኣፍሪቃ ንዕምቆት ድኽነት ክሳብ ንዓመታ ኣብ ዘሎ ጊዜ ብፍርቂ ምንካይ ኣይካኣለንን።ኩነታት ጥምየት ንምንካይ ዝገበረኦ ፃዕሪ‘ውን ዘዕግብ ኣይኮነን።ድኽነት ንሰብኣዊ ምዕባለ ይዓግት፣ፍርያማነት‘ውን ይድርት። ቁጠባዊ ምዕባለ ኣገዳሲ ዝኾነሉ ድማ ኣብ ሰብኣዊ ምዕባለ ዝላ ንምርኣይ‘ዩ።
ኢትዮዽያ፣ሩዋንዳ፣ኡጋንዳን ማላዊን ጥራሕ‘የን ንመብዛሕተኦም ምለንየማዊ ሸቶታት ዘዕውታ ኣርባዕተ ሃገራት ኣፍሪቃ።እዘን ዝተጠቅሳ ኣርባዕተ ሃገራት ናብ‘ዚ ብርኪ‘ዚ ዝበፅሓሉ ቀንዲ ምኽንያት፣ከምመሓውራዊ ቅርፂ፣ጥዕናን ትምህርቲን ኣብ ዝኣምሰሉ ዘፈራት ገዚፍ በጀት ስለዝሰልዓ‘ዩ።
ከምደቡብ ሱዳንን ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኮንጎ ዝበላ ሃገራት ይብሉ ሚስተር ዲቬስ፣ማሕበራዊን ቁጠባዊን ምዕባለ ንምርግጋፅ ብቀንዱ ኣብ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝልግሰለን ደገፍ ተመርኲሰን‘የን።
ሓንቲ ሃገር ኣብ ዝርዝር ኣዝየን ድኻ ሃገራት ዝባሃላ ሃገራት ክትኣቱ ትግደድ፣ትሑት ነፍሰ-ወከፍ ኣታዊ ስለዘለዋ፣ከምጥዕናን ምግብናን ኣብ ዝኣምሰሉ መዐቀኒታት ቁጠባዊ ምቅላዕን ሰብኣዊ ምዕባለን ምስ ዝህልዋ‘ዩ።
48 ሃገራት ኣለዋ ኣብ ሙሉእ ዓለም ድኻ ሃገራት ዝባሃላ።እተን 34 ኣብ ኣፍሪቃ።ቦትስዋና ኬፕቨርዴን ሶሞኣን ግና ካብ‘ዚ ዝርዝር‘ዚ ኣብ‘ዚ ቀረባ ከምዝወፃ ዝዝከር‘ዩ።