text:
“ቋንቋ ግእዝ በቲ መበቆሉ ኣብ ከባቢ ኣኽሱም ዝኾነ ፊደል ብፅሑፍ፡ ካብ ዝግለጽ ኣዚዩ ነዊሕ እዋን እዩ።ሓደ ሓደ ዝትረኽበ ፅሑፍ ቅድሚ 1200 ዓ.ኣ. ዝተጻሕፈ ምንባሩ ዝሕብር መረድ’ኢ ኣሎ።ቅድም ክብል ዝተጸሕፈ ፅሑፍ ብግእዝ ጥራሕ ኮይኑ መናበቢ (vowels) ዘይነብሮ ክኸውን ከሎ፡ እቲ ኣፀሓሕፋ እናማዕበለ ኣብ ዝመጽ’ኣሉ እዋን ድማ መናበብቲ ተፈጢሮም ካእብ፣ሳልስ፣ራብእ…ሳብእ ፊደላት መመለዩ ተገበረሎም።
መበቆል ፊደል ግእዝ ኣብ ኣኽሱም ክከውን ከሎ ብዝበለጸ ከም መሳርሒ ኮይኑ፡ኣብዚ እዋን ብዘይ ለውጥን ምምሕያሽን ክሰርሕ ዝኽእል ንቋንቋ ትግረን ትርግኛኝ ክከውን ከሎ ፡ከም ኣምሓርኛ ዝ’ኣመስለኡ ቋንቋታት ከም ዘሎ ክዓይሉ ኣይኽእሉን።ንዝጥቀመሉ ሓደ ለውጥን ግድፈትን ምግባር ወይ ኸኣ ተወሳኺ ፊደል ምምሃዝ ኣገዳሲ ይኸውን።ንኣብነት፡ ግእዝ ‘ሀ’ ፡‘ሐ’፡ ‘ኣ’ ፡‘ዐ” ከም’ቲ ግቡኡ ከድምፅዎ ስለዘይከኣሉ፡ ናብ ራብእ ለዊጦም የንብብዎ፣ሳዕቤኑ ኸኣ፡በርሀ ንምባል ‘በርሄ’ ይብሉ።
ብተወሳኺ፡ ‘ሐ’፡ ‘ዐ’ በቲ ግቡእ ከድምጽዎ/ክብልዎ/ ብዘይምኽ’ኣሎም ከም ‘ሀ’፡ ‘ኣ’ የንብብዎ።” እዚ ሓሳብ’ዚ ኣብቲ ቅድሚ 20 ዓመት ‘መጽናዕታት ቀዳማይ ሲምፖዚየም ቋንቋ ትግርኛ’ ብዶክተር ሰሎሞን ዑንቋይ፡ካብ ዝቐረበ ቁንጫብ ሓሳብ፡ ኣብ ፊደላት ግእዝን ትግርኛን ኣብ ዝብል ን’ኡስ ኣርእስቲ ዝቀረበ እዩ።
ኣብቲ መጽናዕቲ ካብ ዝቀረቡ ብርኽት ዝበሉ መጽናዕታዊ ፅሑፋት፡ሓንቲ ካብተን ብቋንቋ ኢንግሊዝኛ ዝቀረበት ናይ ዳኒ’ኤል መሓሪ እያ።
ዳኒኤል፡ ኣብ ድሕረ ባይታ ሕዝቢ እዚ ከባቢ ድሕሪ ምግላጹ፡ኣብ ጉዳይ ርክብ ቋንቋ ግእዝ ትግርኛን ኣድሂቡ’ውን ዘስፈሮ ሓሳባ ኣሎ እዩ።
ንሱ ይብል፣”ቋንቋ ግእዝ ቋንቋ ኣክሱማውያን እዩ፣ከም መዘራረቢ ቋንቋ’ዩ ኸኣ ዝዓይይ ነይሩ።ድሕሪ ዉድቐት ንግስነት ኣክሱም ቋንቋ ግእዝ እናሞተ ከይዱ፣ኣብ ግዝ’ኣት ንግስነት ኣክሱም።ግእዝ ከም ፅሑፋዊን ከም ቋንቋ ቤተ-መቅደስን ተዓቂቡ ጸኒሑ እዩ።
ካብ 13 - ስጋብ 17 ክፍለዘመን ከም ቋንቋ ስነ-ፅሑፍ ኮይኑ ቀጺሉ እዩ፣ካብ ቋንቋ መዘራረቢ ግን ደውታ ፈጢሩ ነይሩ እዩ።ግእዝ ብብዙሓት ቋንቋታት ዉርሻ ረኺቡ እዩ።ዋላ’ኳ ኣብ ዘመነ ጸልማት ዓቢ ሃሲያ ተወረዶ፣ኣብ ዉሱን ደርጃ ተሓጺሩ ካብ 5-7 ክፍለዘመን ኣብ ቀጽሪ ጹሑፋዊ ኣክሱማዊ ዋርሳን ትርጉም መጽሓፍ ቅዱስ ዕማም ዓሚሙ እዩ።” ክብል ይገልጽ።
መምህር ተስፋ ሥላሴ ዘር’ኣ እግዚእ፡ ኣብ ክፍሊ ኣርትዖ መጻሕፍት ኸኣ፡ ኣብ መፅሕፍ “ጥንታዊ ግእዝ ብዘመናዊ ኣቀራርባ” ኣብ ከተማ ኣሥመራ ኣብ 2012 ዝተሓትመት፡ ርእይቶም ካብ ዘስፈርዎ ነዚ ይመስል።”ቋንቋ ግእዝ ቅድሚ ሕጂ ሕዝቢ ኤርትራ ዝዛረቦ ዝነበረ ቋንቋ፣ሕጅ’ውን ብሊቃውንቲ ተሓሊዩን ተዓቂቡን ዘሎን ን’ዘል’ኣለም ዝነበርን ቋንቋ እዩ።ብፍላይ ኸኣ ጥንታዊ ቋንቋ ዓለም እዩ፣ይኹን እምበር ብዝበለጸ ድማ ንሕና ኤርትራውያን ኣባና ስለዝዓረፈ፣ኣጸቢቕና ክንኅዞን ክን’ዕቅቦን ይግባእ።በዚ ምኽንያት እዚ ተሰናዲኡልና ዘሎ መጽሓፍ ተጠንቂቕና ክንኅዞን ከነጽንዖን ክንመሃረሉን ክንምህረሉን ይግበ’ኣና።
እቲ ዘጠንቅቐና ድማ ቋንቋ ግእዝ ናትና ከሎ፣ኣብ ዓለም’ውን ምስ ሊቃውንቲ ዓለም ይርከብ።ንሕና ኤርትራውያን ድማ፡ ነዚ ክቡር ቅርሲ ሃገርና ሸለል ክንብሎ ዘይኮነስ፣ትንሣኤ ክንፈጥረሉ፡ ኣብ ኩሉ መዳያት ትምህርትናን ባህልናን ከነዘውትሮ ይግባእ።ሕጂ ኸኣ ብሓጎስ ተቀቢልና ንሥራሓሉ።ዝእረም እንተሎ ድማ ክንተሓጋገዝ እላቦ።” ዝብል እዩ።
ፕሮፌሠር ኤፍረም ይስሓቕ፡መምህር ተመራማርን ቋንቋን ኣብ ሓርቫርድ ዩኒቨርሲቲ ብወገኖም፡ብዙሕ ቋንቋታት ካብ ዝፈልጡን ዝመራመሩን ሓደ እዮም።ግእዝ ቋንቋ’ውን ሓደ ካብቶም ቋንቋታት ዝፈልጥዎምን ዝሰርሑሎን እዩ።ንቋንቋ ግእዝ ከም ቋንቋ ይፈልጥዎ።ከምቲ ታሪክ ሮማውያን ኮነ ታሪክ ግሪካውያን ንምጽናዕ ንቋንቋ ግሪክ፡ላቲን እብራይስጥልን ካል’ኦት ዘጽንዕዎ፣ ንታሪክ ኦርቶደክሳዊት ቤተ-ክርስትያን ንግስነት ኣክሱምን ንምፍላጥ ግድን ቋንቋ ግእዝ ክፈልጡ ስለዝነበሮም ኣንዳዕዲዖም ዝፈልጥዎ ቋንቋ ክከውን ግድን ኮይንዎም እዩ፣ነዚ ኸኣ ነቲ ቋንቋ ክመልክዎን ክመራመርሉን ከምዝከ’ኣሉ ይዛረቡ እዮም።
ንሶም፡ኣብ ጉዳይ ታሪክ ኣክሱምን ጥንታዊ ቅርስታት ክፈልጥ ዝደልይ ሰብ፡ ቋንቋ ግእዝ ክፈልጥ ኣለዎ በሃሊ እዮም።ብቋንቋ ግእዝ ጥራሕ ዝተጻሕፉ ብዙሓት መጽሓፍቲ፡ቕርስታት፡ገድልታት፡ዜና-መዋእላትን ካል’ኦትን ስለዘለዉ፣ንቋንቋ ግእዝ ምፍላጡ ዘይካትዕ ምዃኑ ኣትሪሮም ይዛረቡ እዮም።
ፕሮፌሠር ኤፍረም፡ንነዊሕ እዋን ኣብ መጽናዕታት ኣፍሪቃ ሓርቫር ዩኒቨርሲቲ፡ ከም ዝሰርሑ ሙሑር መጠን፡ዓለም ዝግረመሉ ስልጣነ ኣክሱምን ጥንታዊ ቅርስታት ንዓለም ክፋለጠሉ ዝኽእል፡ ነቲ ተጻሒፍሉ ዘሎ ቋንቋ ግእዝ ምፍላጥ ኣድላይ ምዃኑ ይመኽሩ እዮም።ምንጪ ቑጠባዊ ዕቤትን መስሕብ በጻሕቲ ሃገረ ኣብ ምግባሩን ዓርሞሻሻዊ ዕዮ ኣብ መስርሕ ምትርጓም ቅርስታትን ታሪካትን ኣድላይ እዩ ይብሉ።
ቋንቋ ግእዝ ናይ ኣክሱማውያን ናይ በይኖም ቋንቋን ሃብትን እዩ።እዚ ቋንቋ ካብ ደቡብ ዓረብያ እዩ መጺ’ኡ ንዝብል ዘረባታት ኮነ ዝጸሓፉ ዘለዉ መጽሓፍትን፡ ሓቁ ናብ ሕዝቢ ንምብጻሕ ቢሎም መጽሓፍ ከምዝጸሓፉ ብደስታን ነፍሰ-ዕግበትን ይገልጹ እዮም።ቋንቋ ግእዝ ካብትን፡ ካብትን ኣይመጸናን፣እንታይ ደኣ ናትና እዩ ይብሉ።
ኣብ ኣክሱም፡ደብረ ቢዘን ኮነ ኣብ መጠራን ከስከስን ዘለዉ ታሪካውያን መጽሓፍቲ ካብቲ ተጻሒፍዎ ዘሎ ቋንቋ ግእዝ ናብ ሕዝቢ ዓለም ክርድ’ኦን ከንብበሉን ዝኽለሉ ቛንቋታት ክትርጎም ኣለዎ።በዚ መዳይ’ዚ፡ስጋብ ሕጂ ገለ፡ገለ መጽሓፍቲ ተርጉመ ኣለኩ ይብሉ ፕሮፊሠር ኤፍረም።
እዚ ብልጫና፡ናብ ሕዝቢ ዓለም ንምብጻሕ ምፍላጥ ታሪክናን ቛንቛናን ኣገዳሲ ዉራይ ይገብሮ ክብሉ እናሻዕ የውግዑ እዮም ፕሮፎሠር።
ሊቀሊቃውንቲ ያረድ ካሣ ብወገኖም፡ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ዘረዎም ርእይቶ ብከምዚ መልክዕ ይገልጹ።
“ግእዝ ቋንቋ እዩ።በቲ ቋንቋ ይመራመሩ፣ የጽኑዕ ኣለዉ።ኣብ ጀመርን ዩኒቨርሲቲ ከይተፈ፡ቋንቋ ግእዝ ይምህርሉ፣ይማሃርሉ ወ ይመራመርሉ እዮም።
እቲ ትርእዮ ነገር ምክሓድ፣ ንብርሃን ጸለማት ምባል ማለት እዩ።ሰባት ግእዝ ይመሃሩ ኣለዉ።ቅኔ ብግእዝ እዩ ዝመሃር፣ሰዋስው ግእዝ እዩ።ግእዝ ንካል’ኦት ቋንቋታት ከለቅሕ ዝክእል ቋንቋ እዩ።ን’ኣብነት፡ንትግርኛ፡ን’ኣምሓርኛ ወዘተ።
ካብ 85% ስጋብ 90% ናይ ትግርይና ግእዝ እዩ።እቲ ፊደል ምልውዋጥ ተዘይኮይኑ ማለት እዩ።
ስነ-ፍጥረት፣ስነ-ፅሑፍ፣ ሙሱና ወዘተ ዝብሉ ቃላት ናይ ግእዝ ቃካት እዮም ከም ኣብነት እኳ ተሪእናዮ።
ግእዝ ክንዛረበሉ ንክእል ኢና።ናይ ፍቅሪ ግጥሚ’ዉን ክገጥመሉ ንኽእል ኢና።
ሰብ ኣይዛረበሉን ኣሎ እሞ፣ቋንቋ ኣይኮነን ማለት’ዩ ዝብል ጉጉይ ሞጎት እዩ።
እቲ ቋንቋ ናይ ታሪክ ቋንቋ እዩ። ኣብ ኤርትራን ኣብ ኢትዮጵያን ከም እኒ ጻዕዳ-እምባ፣ደብረቢዘን ኮነ ኣክሱምን ካል’ኦት ታሪካውያን ቦታታት ዘለዉ ሰነዳትን ጥንታዊ ቕርስታት ብቛንቛ ግእዝ እዮም ሰፊሮም ዘለዉ።
ነገስታት መድረ-ሓበሻ ምስ ምዕራባውያን መንግስታት ክራከቡ ኮነ ክጽሕፍሎም ከለዉ ብቋንቋ ግእዝ እዩ ዝነበረ።
ወንጀል-ዘወርቂ ርስቲ ብግእዝ እዩ ዝጸሓፍ ነይሩ።ንገዳማትን ንዓበይቲ ጉዳያትን ታሪክ ኣብ ‘ወንጀል-ዘወርቅ’ እዮም ዝጸሓፍ ነይሮም።
ቤተ-ክርስትያን ካብ ጥንቲ ዝነበረ፡ሕጂ’ውን ኣብ’ኣ ዘሎ’ዩ።ግእዝ መሰረታዊ ቛንቋ ምድረ-ሓበሻ እዩ።እዚ ከኣ ሎሚ ኤርትራን ኢትዮጵያን ማለት እዩ።
ግእዝ ካብ ደቡብ ዓረብያ-የመን፡ካብ ነገደ ዮቅጣን ወዲ ሴም ወዲ ኖህ ወዘተ፣ ካብ ካልእ ዓዲ ወይ ሃገር ዝመጸ ቋንቋ ኣይኮነን።እዚ ሓቂ ተዘክውን ምልኽት ምጸንሐ ነይሩ ናይቶም ተዛረብቱን ጸሓፉን ዝበሃል ዘሎ።
ሳባን ግእዝን ተመሳሰልቲ እዮም።
ቅዱስ ያረድ ንጽሑፋቱ ብግእዝ እዩ ደሪስዎ።ጽሑፋቱ ብቋንቋ ትግርይና ኣይተረክበን።ሕጊ ለገ ጭዋ ከማን ብግእዝ ከየክውን ዝተጽሓፈ ከም ዝመስለኒ ምኽኒያቱ ኣምሓርኛ ካብ 100-200 ዓመታት ጥራሕ እዩ ክጽሓፈሉ ከምዝጀመረ መርትዖታት ዝገጽዎ ዘለዉ።ትግርይና ቅድም ኢሉ ይጸሓፈሉ ምንባሩ ዝተረክቡ ሰነዳትን ጽሑፋትን ኣለዉ፣ግና ኣይከም ቋንቋ ግእዝን።
ቋንቋ ግእዝ ምፍላጥ ኣብ ትግርይና ኮነ ኣምሓርኛ ወይ’ዉን ኣብ ትግረን ኣርጎብኛን ሰዋስው ክትፈልጥ ዓቢ መንገዲ ይከፍተልካ እዩ።
ብሓፈሻ ክጽሕፍ፡ክመራመር፡ ክደርስ ዝደልይ ሰብ ቅድሚ ዝ’ኣገረ ግእዝ ምፍላጥ ኣድላይ ይገብሮ።ምክኒያቱ፡ምንጪ ኣብዚ ከባቢና ዘለዉ ቋንቋታት ንሱ ስለዚኮነ እዩ።ግእዝ ኣቃሊልካ ዝረኣይ ቋንቋ ኣይኮነን።እቲ ትምህርቲ እምበር ቋንቋ ኣይኮነን ዝብል ሞጎት ወይ ሓሳብ ተቀባልነት ኣይህልዎን እዩ ብናተይ ወገን ከም ዝርደ’ኣኒ…።” ክብሉ ምላሽ ይህብሉ እዮም ሊቀሊቃውንቲ ያረድ ካሣ።
“ቋንቋ ግእዝ ሓደ ካብቶም ጥንታውያን ቀዳሞት ቋንቋታት ዓለም ምዃኑ፡ኣብዚ ዓውዲ’ዚ ብዙሕ ምርምራትን መጽናዕታት ዘካየዱ ፈላጣትን ሙሑራትን ቋንቋ ዚሰማምዕሉ ሓቂ’ዩ።እቲ በብግዚ’ኡ ብጽሑፋዊ መልክዕ ይኹን ብሥነ ኹዕታ ዝተረኽበ ኣሰር፣ቀዳሞት ዝገደፍዎ መረዳእታት ድማ ነዚ ብሂል እዚ ዝያዳ ተኣማኒ ይገብሮ እዩ።ካብዚ ሕልፍ ኢሎም’ውን ሊቃውንቲ ቤተ-ክርስትያን ምጡቕ ባህርያት ናይዚ ቋንቋ እዚ ትውፊታዊ መረዳእታ መሠረት ብምግባር፣ ግእዝ፡ ቋንቋ እቲ ቀዳማይ ሰብ ኣዳም ምንባሩ ይጠቅሱ እዮም።ስለዚ ኸኣ፣”ኣዳማዊ ቋንቋ” ኪብልዎ ይስምዑ።
ግእዝ ኩሉንታዊ ቋንቋ ኮይኑ ንመዋዕል ዘገልገለ ክቡር ሃብርትን ዋኒንን ሃገር እዩ።ኣብ ትሕቲ ሰሃለ ሰሃራ ካብ ዝርከቡ ቋንቋታት ሃገራት ኣፍሪቃ፡ርእሱ ዝኸ’ኣለ ፊደልን ኣኃዝን ዝውንን እንኮ ቋንቋ ግእዝ እዩ።እቶም ፊደላቱ’ውን ርቀትን ምጥቀትን ብዘለዎ ሥነ-ፅሑፍ ዝሃብተሙ ኮይኖም፡ ኣብ ምድረ-ኣግዓዚ ንመዋእል ኣብ ኣገልግሎት ዝጸንሑ ይኹኑ እምበር፣ልዕሊ ዝኾነ ካልእ ሃገርና ዝምልከትን ኣብ ሃገርና ስልጡን ቋንቋ ምንባሩን እሙን ነገር እዩ።ሰለዚ ኸኣ፡ንሃገርና ከም ኣካል ጥንታውነታ ዝገልጹ ታሪኻትን፡መንነታ ዘንጸባርቘ ዉርሻታትን፡ወናኒት ፊደል፣ሃገር ፊደል ምዃና ዘረጋግጽ ዘኹርዕ ሃብቲ እዩ።ግእዝ ከም ጥንታዊ ቋንቋ ዘለዎ ኣበርክቶ ኣብ ቦት’ኡ ኮይኑ፡ከም መሠረትን ኣቦን ቋንቋታት ትግረን ትግርኛን ምዃኑ ፍሉጥ ነገር እዩ።ነዘን ቋንቋታት እዚኣተን ካብ ምውላደን ኣትሒዙ ኣብ ምምዕባለን ዝተጻወቶን ዝጻወቶ ዘሎን ተራ ልዑል እዩ ክበሃል ይከኣል።
ግእዝ ሓደ፡ ሓደ ሰባት ከምዝሓስብዎ ምዉት ዘይኮነስ፣ሕያው ቋንቋ እዩ።ደኺሙ ምህላዉ ዘይኸሓድ እኳ እንተኾነ ንሕውየትን ትንሣኤን ዘለዎ ተስፋ ግና ልዑል እዩ።ዘመን ዝሓለፈኦን ኣብ ዉሻጠ ተደርብዩ መዓልቲ ሞቱ ዚጽበየሉን ዘመን ኸኣ ኣይኮነን።ተገዳስነትን ክንክንን እንተደኣ ረኺቡ ዳግማይ ሞዩኡን ኣገዳስነቱን ዘርእየሉ ዘመን ርሑቕ ኪኸውን ኣይክእልን እዩ።
ኣብ ቤተ-ክርስትያን ብዘለዎ ኣገልግሎት ጥራይ ዘይኮነስ ብዘለዎን ዝገደፎን ፅሑፋውን ካልእ ሓድግታትን ብዝፈረዮም ደዉን ሕያው እዩ።ሎሚ’ውን ኩሉ ሥርዓቱን ባህሉን ዚፈልጡን፡ዚምህርሉን መምህራንን ዚራቐቑሉ ሊቃውንትን፡ኣሰሮም ዚስዕቡ ተማሃሮን ክሳዕ ዘለዉዎ ድማ “ምውት” ተባሂሉ ኣይዝንጠልን እዩ።
ደቁ ከኣ ህላዌ መሠረቶም ዝለዝኾነ ሃብታም ኣብ’ኦም ንዕብየቶምን ርትዕነቶምን ስለዘድሊዮም ወትሩ ናብ’ኡ ምስ ኣንቃዕደዉ እዮም።ዘዕግብን መበቖላዉን ሥርወ ቓላት ንምርካብን፣ርቱዕ ሰዋስው ንምውናንን፣ቋንቋታት ሃገርና ናብቲ ምንጮም ኪውከሱ ይግባእ።”
እዚ ካብ መጽሓፍ “ጥንታዊ ልሳነ ግእዝ ብዘመናዊ ኣቀራርባ” እትብል ብመርጌታ ሄኖክ ገብረሚካኤል ዝተጻሕፈ’ ኣብ መቅድም ካብ ዘሎ ዝተቆንጨበ መልእኽቲ ሓሳብ ደራሲ እዩ።ንዝርዝሩ ካብታ መጽሓፍ ክትረክብዎ ከም ትክእሉ ክሕብር እፈቱ።
ንእግረ-መገደይ መጽሓፍ መርጌታ ሄኖክ ገብረሚካኤል ብብርክት ዝበሉ ተመራመርቲ ቋንቋ ግእዝ ክትነ’ኣድ ብምስመዐይ፡ንክረክባ ኣብ ዝገብሮ ዝነበርኩ ሒለት፡ግዱስ መጽሓፍቲ መንእሰይ ያሲን ወዲ ፊሊ፡ካብ’ቲ ብርኽት ዝበለ ዕሙር ከብሒ መጽሓፍቱ፡ባህ ዝበለኒ ክልቃሕ ወ ስጋብ ዝደለክዎ ክነቦ ብምፍቃዱ፡ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኣሥመራ ካብ ዝተሓትሙ፡ናይ ግእዝ መጽሓፍቲ ኮነ ካል’ኦት ሳላ ንፉዓት ኣንበብቲ ደቂ ኣሥመራ ብቀሊሉ ክረክቦ ምክ’ኣለይ ምስጋናይ ወሰን የብሉን።ኤመሥግነኩም።
ኣብዛ ካል’ኣይቲ ክፋላል ፅሑፋይ፡ ኣብ ቋንቋታት ልዑል ግዳሰ ካብ ዘለዎም መንእሰያት፡ኣብ ሞያ ስነ-ፅሑፍ በዓል ግሩም ዕሊ ዝኮነ መንእሰይ ‘ኣዝማሪኖ ሆፐ’ ብዝብል ኣብ ማሕበራዊ መርበባት ዝፍለጥ፡ኣብ ቋንቋ ግእዝ ድሙዕ ኣፍልጦ ከምዘለዎ ተገንዚበ ኣብ ጉዳይ ግእዝ ኣድሂቡ፡ገለ ክብለኒ ኣብ ዝተወከስኽዎ ፡ካብ ዝሃበኒ ምላሽ ናባኩም ኣቢለ ንሎሚ ኣብዚ ክፍለየኩም እፈቱ።
“ግእዝ ካብ ልሳን ህዝብታት ኣፍሪቃ ናይ ገዛእ ርእሱ ፊደል እተቐርጸሉ ብሕታዊ ቋንቋ ኢዩ። ግእዝ ከም ቋንቋ ብሕታዊ ናይ ባዕሉ ፊደላትን ድምጽን ዚወነነ ኢዩ ክንብል እንከለና ሕዝቢ ሓበሻ ማለት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጱያን ናይ ዚነብሩ ህዝቢ ኣግኣዝያን ምዕባለ ንገልጽ ኣሎና ማለት ኢዩ። ኣግኣዝያን ፊደላት ግእዝ ኪቀርጹ ከለዉ ድማ ካብ ጽሑፋት እምኒ ክሳዕ ብራና ንዝበሃል ካብ ቈርበት ከብቲ ዚስራሕ ወረቐት እውን ንኽመሃዝ ኣኽኢሉዎም። ቋንቋ ግእዝ ኣቦ ልሳናት ትግረ ፣ ትግርኛ ፣ ኣምሓርኛ ፣ ኣርጎብኛ ፣ ጉራግኛን ካልኦትን መሰረት ዘንጸፈ ምዃኑ መዛግብቲ ታሪኽ ይገልጹ።
ታሪኽ ሓደ ነዊሕ ዛንታ ዘለዎ ሕብረተሰብ ከኣ ቅያታቱ ኣብ ትሕቲ እቲ ጥንታዊ ቋንቋ ተሓዚኦም ከም ዘለዉ እሙን ኢዩ። ሕብረተሰብ ሓበሻ እውን ተዀነ ዜደንቑ ታሪኻት ከም ዘለዉዎ ህዝቢ መጠን ባህሉን ታሪኹን ተኸዚኑሉ ዘሎ ኣብ ቋንቋ ግእዝ ኢዩ። ኣብ ባህላዊ ሕክምና ፣ ስነ - ከዋኽብቲ ፣ ቅርጻ ፣ ቅብኣ ፣ ስነ - ጥበብ ፣ ኪነ - ጥበብ ፣ ኢደ - ጥበብ፣ ፍልስፍና፣ ስነ - ጽሑፍ፣ ባህሊ፣ያታ፣ ሃይማኖት፣ ሕብረተሰብና ኣብ ቋንቋ ግእዝ ተዓቍቡ ከም ዘሎ ዘየማትእ ኢዩ። ክንዲ ዝዀነ ንግእዝ ክንምርምሮ ኣሎና ክንብል ከለና ስልጣኔ ሕሉፍ ዘመንና ኣብኡ ኢዩ ስለ ዘሎ ክንምርምሮ ኣለና ንምባል ኢዩ። ኣቶ ወልደ ኣብ ወልደ ማርያም “ ከምቲ እስራኤላውያን ምጽኣተ ጽዮን ዚጽበዩ ህዝቢ ትግሪና እውን ምጽኣተ ኣኵሱም ከም ዚጽበይ እሙን ኢዩ።
እቲ ምንታይሲ ታሪኽ ፣ ፓለቲካ ፣ ስልጣነ ህዝብና ኣብኣ ኢያ ተዓቍቡ ዘሎ “ ዚበሉዎ ነዚ ዘነጽረልና ኢዩ“ ኢሎም ጽሒፎም ነይሮም። እቲ ምንታይሲ ሃይማኖት፣ታሪኽ ፣ስልጣነ ህዝብና ኣብኣ ኢዩ ተኸዚኑ ዘሎ።
ግእዝ ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ብሕልፊ ኸኣ ኣብ ዓበይቲ ዩኒቨርስታት ጀርመን ኣተኩሮ ተዋሂብዎ ኣስተምህሮ ከም ዚወሃበሉን ኣብ ስነ ቅመማታት እታ ሃገር ውጽኢታዊ መጽናዕታት ከም ዚተገብረሉ ብስርዓት ከም ዚጽናዕን ይግለጽ ኢዩ። ጀርመናውያን ቅድሚ ህዝቢ ሓበሻ ንግእዝ ብስነ ፍልጠታዊ መገዲ ዜጽንዑ ከም ምዃኖም መጠን ድማ ግእዝ ሃብታም ክነሱ; ኣብ ብዙሕ ዓውድታት ፍልጠት ከም ዚምእርርሉ ጋህዲ ስለ ዝዀነ ደቂ ወጻኢ ክንድዚ ግዳሰ ዘርእይሉ ቋንቋ ካብ ኰነ ሰብ ዋናታቱ ኸኣ ብዝያዳ ዓቢ ዕማም ከም ዚጽበየና ኪስቆረና ኣለዎ።
እቲ ምንታይ መን ምዃንና ካልእ ብዝበጽሖ መገዲ ካብ ክነግረና እቲ ታሪኽ ኣብ ባይታኡ ስለ ዘለናን ንዓና ስለ ዝምልከተናን ንሕና ብዛዕባና ንኻልኦት ክነንግር የምሕረልና ጥራይ ዘይኰነስ ምርጫ እውን የብልናን። ከም ህዝቢ ኸኣ ባህልና፣ያታናን ባህልናን ብዝግባእ ክንምርምር ስለ ዚግበኣና። ሓደ ህዝቢ ንባህሉ ስለ ዚመስል ባህሉ እንታይ ከም ዚመስል ኪምርምር ከም ዘለዎ ዘየማትእ ሓላፍነት ኢዩ።
ንሕና ቅያ ኣቦታትን ክንሰርሕ ንቡር እንከሎ ክንሰርሖ ካብ ዘይከኣልና ፥ ኣቦታትና ንዝሰርሕዎ ዛንታ ምድጋሙ ተሳኢኑና፥ እንተላይ ምዝራቡ ተተሳኢኑና ኣብ ደንደስ ሓደጋ ስለ ዘሎና ኪጥንቀቕ ኣለና። ነዚ ንምግባር ከኣ ንድሕሪት ግልጽ ኢልና ክንምርምርን ኣበየ ገዳማቱ ዘለዉ መጻሐፍቲ ብራና ብስርዓት ክንምርምር ኣገዳሲ ይኸውን።
ግእዝ ምፍላጥ ቋንቋ ምጽናዕ ዘይኰነ ቅያታት ኣቦታትካ መርሚርካ ትንሳኤ ክትገብረሉ ምጽዓት ኢዩ። ብዛዕባና ንግደስ እንተለና ብዛዕባ ግእዝ ምግዳስ ግድን ከድልየና ኢዩ። ብዛዕባ ግእዝ ከም ሓደ ዝሞተ ወይስ ኣብ ጻዕረ ሞት ዘሎ ቋንቋ ክንሓስብ ተጀሚርና ጉዳይ መንነትና ኣብ ምልክት ሕቶ ከም ነእቱ ዘለና ይቑጸር።
ኣብ ወመዳእታ፡ኣብ ዓውዲ ክፍሊ ትምህርት ታሪክ-ኣብ ኣሥመራ ዩኒቨርሲቲ መምህር ታሪክ ዝነበሩ ኣቦይ ተኸስተ ናይ ባዕልና ፊደል ነይሩና ቢሎም ክምህርዎ ዝፍትኑ ዝነበሩ ፊደላት ምስ ኣዚ ፊደላት ግእዝ ዳርጋ ኣይርዕምን እዩ።ኣብዚ ብፍላይ ካብ 1994-1998 ዝነበሩ ተምሃሮ፡ ከም መእታዊ ትምህርቲ ታሪክ ኤርትራ ዝወሰዱ ኣጋጢሙና ዝብሉ ኣይሰ’ኣኑን እዮም እሞ፡ ኣብዚ እንታይ ኢሂን ምሂን ክንበሃሃህል ንኽእል ትብሉ፧ብተወሳኺ፡ ኣብ ትግርይና ናይ ትግራይ ኣብዝሓ እዛ “ጸ” ድሕሪ ኢሕወደግ ወይ ወያነ ስልጣን ዝሕዝ ዳርጋ ጨሪሳ ተረሲዓ እያ።ብ’ኣንጻሩ፡ኣብ ኤርትራ ኸኣ፡ እዛ “ፀ” ዳርጋ ከምዘይነበረት እያ ኮይና ዘላ።
እሞ እዚ ኣብ ገድሊ ብሙሑራት ክልቲኡ ዉድባት ወይ ኸኣ ገለ ወሰንቲ ሰባት እቶም ዉድባት ሓዲኡ፡ ኣብ ሓዲኡ፣ እቲ ሓደ ኸኣ ካብቲ ሓደ ወገን ክለግስ ከምዝተገብረ ብዙሕ ሳዕ ካብ ብርኽት ዝበሉ ሰባት እንተላይ ሙሑራት ትሰምዖ ጉዳይ እዩ።እዚ ክከውን ነይርዎ ‘ዶ፧ ንዝብል ሕቶ ኣይምሰድለየን እመስለኒ መልሱ፡ ምኽንያቱ ኸኣ፡ ኣቤ ጉበኛን ዶክተር ኣብራሃምን ካል’ኦትን ጉዱሳት ተመራመርቲ ቋንቋ ኣብ ግዜ ደርጊ ዝተገብረ ዋዕላ ዝምለስዎ መልሲ እኩል ኮይኑ እስመዓኒ።
እንተኮነ ኣብዚ ግዜ ሙሁራት ትግራይ ነዚ ሕቶ ከልዕልዎ ከምዝጀመሩ ካበየ መድረኹን ዝቃልሑ ዘለዉ ዜናታት ትግንዘቦ ኢካ።ኣብ ኤርትራ መጺእካ ግን እዚ ሕቶ ክሕተት ሰሚዔ ኣይፈልጥን እየ።ሕሉፍ ሓሊፉ፡ ኣብዚ ቐረባ ግዜ “መሰካኽር ዮሆዋ” ኣብ ዝሓተምዎ ሓዲስ መጽሓፍ ቅዱስ ከይተረፈ እዛ “ፀ” እዚኣ ጨሪሳ ኣይረ’ኣኩዋን፣እዚ ገለ ጽልዋ ካብ ምንታይ ዓሪፍዎ ግምታት ኣለኒ እዩ።ግን ግዱሳት መልሲ ተሃብሉ ካብ ዝብል ክፉት ማዕጾ ምግባር ይሓይሽ በሃሊ እየ።
“ዝኾነኮይኑ ንዓይ ተከናከኑ።” ዝበሃል ብሂል ኣሎ እሞ፣እቶም ወለድና ብዘይዝኮነ ዕላምን ሸቶን ክልተ “ፀ”፡ “ጸ”፣ ወ ሰለስተ “ሀ”፡”ኀ”፡”ሐ” ወ ክልተ “ሰ”፡ “ሠ” ኣይምስሃለወን።እንተ ነቶም ተዛረብትቲ ኣምሓርኛ ገሊኡ ተተቀነሰሎም ኣይግዳዶምን እዩ ምኽኒያቱ ንኩሉ ዘድምጽ ተውህቦን ዕልን የብሎምን ዝብል እምንቶን ርድ’ኢትን ኣለኒ።ኣብዚ’ውን ሓሳብኩም ሸው ኣብሉ ደጊመ ክብል እፈቱ።
ክቡራት ኣንበብቲ መርበብ ሓበረታ ኣስማሪኖ ኣብ ዝቕጽል የራኽበና!።


c: text/html

text:
ምህርቲ ሰሊጥ ንምዕባይ ሓገዝ ክግበር እዩ…
መቐለ ሰነ 05/2010(ድወት) ምህርትን መፍረያይነትን ሰሊጥ ብፅሬት ንምዕባይ መንግስቲ ሓገዝ ከምዝገብር ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልልና ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ገሊፆም።
ኣብ ከተማ መቐለ ንኽልተ መዓልትታት ክካየድ ኣብዝቐነየ ሃገርለኸ ፎረም ቢዝነስ ሰሊጥ ዝተረኸቡ ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ካብ ቡን ቐፂሉ ኣብ ሃገርና ዝለዓለ ሸርፊ ወፃኢ ዝርከበሉ ምህርቲ ሰሊጥ ዝግባእ ትኹረት ኣይተውሃበን ኢሎም።
ምህርቲ ሰሊጥ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ብመጠንን ፅርየትን ንክቐርብ መንግስቲ ብኣሰራርሓን ማዕቐፍ ሕግን ፍሉይ ሓገዝ ከምዝገብር ድማ ተዛሪቦም።
ሕፅረት ሸርፊ ወፃኢ ሃገርና ንምቕላል ተስፋ ካብዝግበረሎም ምህርትታት ሕርሻ ሓደ ዝኾነ ምህርቲ ሰሊጥ ዝሓሸ ኣታዊ ንክርከበሉን ክብሪ ወሲኻ ናብ ዕዳጋ ዓለም ክቐርብን ከምዝግባእ ድማ ዶክተር ደብረፅዮን ኣገንዚቦም።
ምህርቲ ሰሊጥ በቲ ዝተለመደ መንገዲ ናበ ዕዳጋ ምቕራብ ካብ ረብሕኡ ጉድኣቱ ዝዓዘዘ እዩ ዝበሉ ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ኣብቲ ዓውዲ ዝረኣዩ ማሕነቖታት ቐረብን ልቓሕን ገንዘብ ስርዓት ዕድጊትን ብትካላዊ ኣሰራርሓ ንምፍታሕ መንግስቲ ክልል ትግራይ ከምዝሕግዝ ሓቢሮም።
መንግስቲ ፌደራል፣ ትካላት ፋይናንስ፣ ማእኸላት ምርምርን ኻልኦት መዳርግቲ ኣካላትን ምህርቲ ሰሊጥ ብፅርየት ንምዕባይ ዝተዋደደ ፃዕሪ ክገብሩ ድማ ሓቲቶም ክብል ኢዜኣ ሓቢሩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gebeden in Tigrinya (Ethiopië)
ማቴዎስ 6
9 ንስኻትኩምሲ ኸምዚ ኢልኹም ደኣ ጸልዩ፡ ኣብ ሰማያት እትነብር ኣቦና፡ ስምካ ይቀደ
10 መንግስትኻ ትምጻእ። ፍቓድካ ኸምቲ ኣብ ሰማይ፡ ከምኡ ድማ ኣብ ምድሪ ይኹን።
11 ናይ ዕለት እንጌራና ሎሚ ሃበና።
12 ንሕና ንዝበደሉና ኸም ዝሐደግናሎም፡ በደልና ሕደገልና።
13 ካብ ክፉእ ኣድሕነና እምበር፡ ናብ ፈተና ኣይተእትወና። መንግስትን ሓይልን ክብርን ንዘለኣለም ናትካ እዩ እሞ፡ እሜን።
1 ጳውሎስ፡ ከም እታ ተስፋ ናይታ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዘላ ህይወት፡ ብፍቓድ ኣምላኽ ሃዋርያ የሱስ ክርስቶስ ዝዀነ፡
2 ናብ ጢሞቴዎስ ፍቁር ወደይ፡ ካብ እግዚኣብሄር ኣቦናን ካብ ክርስቶስ የሱስ ጐይታናን ጸጋ፡ ምሕረት፡ ሰላም ምሳኻ ይኹን።
ሉቃስ 23:34
የሱስ ድማ፥ ኣቦይ፡ ዚገብርዎ ኣይፈልጡን እዮም እሞ፡ ሕደገሎም፡ በለ። ንኽዳውንቱ ኸኣ ዕጭ ኣውዲቖም ተማቐልዎ።


text:
ፈደራላዊ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ 25 ሓምለ 2017 4ይ ጉባአኡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከፊቱ። ኣብዚ ኣብ ትሕቲ “ሕድሪ ስዉኣት ሰውራና ብምሕንጋጥ፡ ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ንምርሽ” ዝብል መሪሕ ጭረሖ ዝተኸፍተ ጉባአ፡ ብዘይካ መራሕትን ኣባላትን እቲ ምንቅስቓስ ወከልቲ ዝተፈላለያ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ተሳቲፎምን እውን ተሳቲፎም።
ናይቲ ምንቅስቓስ ኣቦመንበር ሓው በሽር ይስሃቅ ኣብቲ መኽፈቲ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ኤርትራን ህዝባን ድሕሪ ነጻነት ዘሕልፍዎ ዘለዉ ሕሱም መነባብሮ ብዝርዝር ጠቒሱ፡ ኤርትራ ካብቲ ብዙሕነታ ዝገልጽ መምዘንታት ናይ ሓድኡ ዘይኮነትስ ብመንጽር ሃይማኖት ይኹን ብሄር ወይ ብመንጽር ከበሳን መታሕትን ንኹሎም ኤርትራውያን ማዕረ እትብጸሖም እያ ኢሉ። ኣተሓሒዙ ከኣ ንኤርትራን ህዝባን ካብዚ ዘለዉዎ ሓደገኛ ኩነታት ንምድሓን፡ ናይ ሰባት ዘይኮነስ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ከም ዘድሊ ገሊጹ። ነዚ ንምዕዋት ድማ ነፍሲ ወከፍ ምእንቲ ለውጢ ዝቃለስ ውድብ ይኹን ውልቀሰብ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ንምምጻእ ኩነታቱ መርሚሩ ከካብ ገዛእ ርእሱ ክጅምር ይግበኦ ኢሉ። ኣብዚ መኽፈቲ ስነስርዓት ናይቲ ጉባአ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ቃል ተሰሚዑ፡ ውድባትን ሰልፍታትን ከኣ ገለን ብኣካል ገለን ድማ ብመልእኽቲ ናይ ምሕዝነት መልእኽተን ኣቕሪበን።
ልኡኽ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ንዓወት እቲ ጉባአ ዘለዎ ሰናይ ትምኒት ምስ ገለጸ፡ “ሰዲህኤ ኣብዚ እዋንዚ ዝርዝር ትሕዝቶኡ፡ ናብ ኩሉኹም ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍናታትን ደምበ ተቓውሞ በጺሑ ዘሎ ንምውጋድ ጉጅለ ህግደፍ ቅድሚት ዝሰርዓ፡ ኣብቲ ውሱን ንሰማመዓሉ ነጥብታት ዘትከለ ብሓባር ከስርሕ ዝኽእል ሰፊሕ ጽላል ንምፍጣር ንምዝታይ መጸዋዕታ ኣቕሪቡ ኣሎ። እዚ መጸዋዕታ ካብቲ ኩልና ብዝተፈላለዩ መልከዓትን ኣጋጣምታትን ነቃልሖ ዘለና ናይ “ብሓብር ምስራሕ መተካእታ የብሉን” ጭርሖ ስለ ዝነቅል ከሰማምዓና ተስፋና ልዑል እዩ።” ዝብል ሓሳብ ኣንጸባሪቑ።


text:
ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ 3ይ ሱሩዕ ኣኼባኡ ሎሚ 24 ሓምለ ብወግዒ ከፊትዎ
- Details
- Created: Wednesday, 26 July 2017 01:18
- Last Updated: Wednesday, 26 July 2017 01:18
3ይ ሱሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ሰልፊ ፡ ኣባላት ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ሰልፊ ኣብ ዝተረኽብሉ ሎሚ ዕለት 24 ሓምለ 2017 ዓ.ም ብኣቦ ወንበር ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ ሓው ዓብዱራሕማን ጣሃ ብወግዒ ተኸፊቱ ። ኣብቲ ስነ ስርዓት መክፈት ንዝቕጽል መዓልታት ንክዝትዩሎም ዝተቐረቡ ኣጀንዳታት ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ሰልፊ፡ ኣጠቃላሊ ኣብ ህሉው ኩነታት ሃገርና፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ህዝብና ዕለታዊ ዘሕልፎም ዘሎ ከበድቲ ተጽዕኖታት ምልክን ቁጠባውን ማሕበራውን ጸቅጥታትን፡ ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናመረረ ይኸይድ ምህላውን፡ ኣስካሕካሕን ጅምላዊ ህልቂትን ፈታኒ ተረኽቦታትን ዋሕዚ ምስዳድ መንእሰያትን ቀጻሊ ተጻብኦን መሰናኽላትን ግበታዊ ስርዓት ህግደፍን፡ ከምኡ’ውን ንተስፋ ኣልቦነት ጭካነን ኣዕናዊ ፖለቲካዊ መስርሓትን ተዋላዋልን ኣደናጋርን መርገጺታትን፡ ጸረ ሰላምን ምሕብሓብን


text:
ቃለ-መጠይቕ ብዛዕባ ምፍታሕ ሳልሳይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣቡነ ኣንጠንዮስ
- Details
- Created: Monday, 31 July 2017 02:27
- Last Updated: Monday, 31 July 2017 02:27
ዋሽንግተን — ኣብ መንጎ ሲኖዶስን ሳልሳይ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣቡነ ኣንጠንዮስ ብገዳማውያንን ሊቃውንትን ብዝተኻየደ ናይ ዕርቂ ሽምግልና፡ ኣቡነ እንጠንዮስ ካብ`ቲ ንልዕሊ 10 ዓመት ተሓይረምሉ ወይ "ኣብ ሱባኤ ዝነበርሉ" ክፍሊ ከምዝወጹ ዝገለጹልና ክልተ ካብ ሽማግለታት ኣብ`ዚ መደብ ኣቕሪብና ምንባርና ይፍለጥ። ንሎሚ ብዛዕባ`ቲ ዝተባህለ ሓበሬታ ዝተፈለየ ርእይቶ ዘለዎም ጋሻ ኣቕሪብና`ለና። ዋና-ጸሓፊ ሰበኻ ሰሜን ኣሜሪካ ምዃኖም ዝገለጹልና ሊቀ-ካህናት ቀሺ ገብረሚካኤል ዮውሃንስ፡ እቲ ዝተባህለ ምፍታሕ ኣቡነ ኣንጦንዮስ እኹል ከምዘይኮነ ይገልጹ።


text:
ኣብ ፓሪስ ሎማዕንቲ ሰኒ ዝተራኸቡ ተወከልቲ ኣስታት 30 ሃገራት ንናዕበኛታት እስላማዊ መንግስቲ ንምውጋእ ወታደራዊ ሓገዝ ንኽውሃብ ተመፃቢዖም።ቕልጡፍን ዝተዋደደን ስጉምቲ ንኽውሰድ መራሕቲ ፈረንሳይን ዒራቕን ፀዊዖም ኣለው።
ምስ ናይ ዒራቕ መዘንኦም ብምዃን ንናይ ፓሪስ ኮንፈረንስ ዝኸፈቱ ናይ ፈረንሳይ ፕሬዝዳንት ፍራንስዋ ኦላንድ ግዜ የብልናን ክብሉ ኣጠንቂቖም።እላማዊ መንግስቲ ዒራቕን ሶሪያን ንሰፋሕቲ ከባቢታት ዒራቕን ሶሪያን ብምቁፅፃር ንምዕራባዊያን ምጭዋይ ሓዊሱ ንዓለም ዘደንገፁ ዘስካሕክሑ ስልትታት ይጥቀም ኣሎ ኢሎም ፕሬዝዳንት ኦላንድ።
‘’ውግእ ዒራቕ ዓለምለኻዊ እዩ።ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ብዘይማትእ፣ብተኣማንነትን ብዕቱብን ክምክቶ ኣለዎ’’ ኢሎም ፕሬዝዳንት ኦላንድ ‘’እስላማዊ መንግስቲ ንማእኸላይ ምብራቕ ጥራሕ ከይኮነስ ንፈረንሳይ ሓዊሱ ንምዕራባዊያን ሃገራት እውን ስግኣት እዩ’’ኢሎም።
ምስ ጂሃዳዊያን ንምስላፍ ሓደ ሽሕ ዝግመቱ ሰባት ካብ ፈረንሳይ ከምዝወፁ ሰበስልጣን ይዛረቡ።
ፕሬዝዳንት ኦላንድ እስላማዊያን ንመንእሰያትና ንምስባኽን ንምምልማልን ዝዘርግሑዎም መርበባት ጂሃድ ክብተኽ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ኩሉ ዝክኣሎ ክገብር ኣለዎ ኢሎም።እስላማዊ መንግስቲ ፋይናንሳዊ ምንጪ ከይረክብን ንቶም ዝሕግዙዎም ድማ ክንቐፅዖምን እውን ኢና ኢሎም።
ናይ ዒራቕ ፕሬዝዳንት ማሱም ብወገኖም ናይ ዓለም ሓያላት ናዕበኛታት እስላማዊ መንግስቲ ኣብዝኣተውዎ ኣትዮም ክሃድኑዎም ፀዊዖም።
ምንስቴር ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ጆን ኬሪን ልዕሊ ደርዘን ዝኾኑ ምንስትራት ወፃኢ ኣውሮፓን ማእኸላይ ምብራቕን እውን ኣብቲ ናይ ፓሪስ ኣኼባ ተሳቲፎም ኣለው።
ሶሪያን ኢራንን ግን ንኽሳተፋ ኣይተዓደማን።ቴህራን ኣንፃር እቶም ኣኽረርቲ ዩናይትድ ስቴትስ ንዘበገሰቶ ዓለምለኸ ጥምረት ነቒፋ’ላ።


text:
ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ዝርከባ ሃገራት ኣፍሪካ ናይ ሕክምና ትምህርቲ ብፅርየትን ብበዝሕን ብዘተኣማምን መንገዲ ንምስፍሕፋሕ ናይቶም መንግስታት ቅሩብነት ወሳኒ ምዃኑ ተገሊፁ።መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ እውን ናይ ሕክምና ትምህርቲ ንምስፍሕፋሕ ምስተን ሃገራት ብጥምረት ንምስራሕ ምውሳኑ ሓደ ብዓል ስልጣን ኣሜሪካ ኣፍሊጦም።
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ግሎባል ኤዲስ ኣተሓባባሪ ኣምባሳደር ኤሪክ ጉስፒ ከምዝበልዎ ናይቲ ጥምረ ፕሮግራም ዝሕገዝ ፔፕፋር ብዝተብሃለ ብናይ ናይ መንግስቲ ኣሜሪካ ፕሮግራም እዩ።ቀንዲ ዕላማ እቲ ምትሕብባር’ውን ኣብዘን ሃገራት ዘሎ ናይ ሕክምና ክእለትን ትካላትን ብምስፍሕፋሕ ዝወሃብ ኣገልግሎት ሕክምና ልዕል ንምባል ከምዝኾነ’ውን ሓቢሮም።
መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ነዞም ትካላትን ፅርየትን ንምስፍሕፋሕ ኣብዝግበር ፃዕሪ ምስተን ሃገራት ብምትሕብባር መዋእለ ነዋይ ንምፍሳስ ቖሪፁ’ሎ ዝበሉ እቶም ኣተሓባባሪ ብምስዓብ ክመዚ ኢሎም።‘’ምስ ናይ ውልቅን ምስ ህዝባዊ ትካላትን ብምትሕብባር ንምስራሕ እውን ንደሊ ኢና።’’
ናይ ፅርየትን በዝሕን ደረጃ ኣገልግሎት ሕክምና ብዘተኣማምን ደረጃ ክቕፅል ንምግባር ቅድሚ ኩሉ ብዙሓት ሓኻይም ክምረቑ ምግባርን ናይ ድልየትን ቀረብን ሚዛን ምትዕራቕን እዩ ይብሉ ዶ/ር ቴድሮስ።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ 2005 ኣ/ፈ ካብ 340 ዘይበዝሑ ዝነበሩ ቁፅሪ ተመረቕቲ ሓኻይም ሎሚ ናብ 3,100 ሓኻይም ንምምራቕ በፂሒና ኣለና ኢሎም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣስዒቦም።
ዝለዓለ ደመወዝ ኣብ ምኽፋል ምስ ዝማዕበላ ሃገራት ንምውድዳር ኣዪክኣልን ዝበሉ እቶም ምንስቴር ኢትዮጵያ ተግሮ ዘላ ናይ ባዕላ ፍታሕ ከምዚ ይብሉ።’’ኣብቶም ሆስፒታላት ሓኻይም ናይውልቆም ዝሰርሕሎም ኽፍልታት ኸፊትና ኣለና።ሰብሙያ ሕክምና ኣብ ትርፊ ግዚኦም ኣብዞም ኽፍልታት ብምስራሕ ተወሳኺ ኣታዊ ምርካብ ክኢሎም ኣለው።’’
ብናይ ሜዲካል ፓርትነርሽፕ ኢኒሼቲቭ ፕሮግራማት ዝተሓቖፉ ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ 13 እንትኾና ኢትዮጵያ ካብአን ሓንቲ እያ።ኣብ ኢትዮጵያ ናይዚ ፕሮግራም ተረባሕቲ ዝኾኑ ድማ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ፡ዩኒቨርስቲ ሃዋሳ፡ዩኒቨርስቲ ሃሮማያን ናይ ምክልኻል ሃገር ናይ ሕክምና ኮሌጃትን ምዃኖም ተፈሊጡ’ሎ።


text:
ንዝኽሪ 20 ሰነ ዝተዳለወ ጉያ ሰማእታት ተኻይዱ
by Dirar Fessahaye | ኦሎምፒካዊ ኣትሌት ዘርእሰናይ ታደሰ ብምኽንያት 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ ዘዳለዎ ‘ጉያ ሰማእታት’ ዝተሰምየ ንኩሉ ክፋላት ዕድመን ጾታን ዘሳተፈ ሓባራዊ ጉያ ትማሊ ሰንበት 16 ሰነ 2013 ኣብ ዓበይቲ ጎደናታት ኣስመራ ተኻይዱ።
ኣብቲ ብምውህሃድ ሃገራዊ ፈደረሽን ኣትሌቲክስ ኤርትራ፣ ሃገራዊ ኣወሃሃዲ ሽማግለ በዓላትን ኮሚሽን ስፖርት ዞባ ማእከልን ዝተወደበ ሚኒስተራት፣ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ፣ ኣቦታትን ኣደታትን፣ ትሕቲ ዕድመ ህጻናትን ከምኡ’ውን ምኩራት ኣትሌታትን ዝተሳተፍዎ ሓባራዊ ጉያ ካብ ሜዳ ባሕቲ መስከረም ተበጊሱ ብጎደና ሓርነት ብምሕላፍ ኣብ ከባቢ ሲስቲ-ፓርክ ድሕሪ ምዝዛሙ ነቲ ዕለት ዝተዳልወ ሰለስተ ደረጃታት ዝነበሮ ውድድራት’ዩ ስዒቡ።
ኣብቲ ንልዕሊ 40 ዕድመኦም፣ ትሕቲ 15 ዓመት ዝርከቡ ህጻናትን ከምኡ’ውን ንምኩራት (Elite) ኣትሌታትን ዘሳተፈ ውድድራት ድማ ኩሎም ተሳተፍቲ ነቲ ሰማእታትና ህያው ዝገበርዎ ኣየር ነጻነት ብምስትንፋስን ዝገደፍዎ ሕድሪ ብስራሕ ንምድባስ ቃል ብምእታውን ብዝምስገን ተስታፍነት ዝተዳለወሎም ርሕቀታት ፈጺሞም። ኣብ መዛዘሚ’ቲ ዕለት ድማ ዕዉታት ተሳተፍቲ ጉያ ሰማእታት ዝተዳለወሎም ናይ ዋንጫ፣ ሜዳልያን ገንዘብን ሽልማታት ካብ ኢድ ዝተፈላለዩ ሚኒስተራትን ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲን ዕዱማት ኣጋይሽን ተቐቢሎም።
Public Relations
Eritrean sport Commission


text:
አብ ኢትዮጵያ ብዘጋጠመ ደርቂ 10.2 ሚሊዮን ሰባት ረድኤት ዘድልዮም ምኳኖምን ዓለም-ለኸ ለገስቲ'ውን ሓገዝ ክህቡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ጸዊዑ።
ሓደ ሓደ ወሃብቲ ሓገዝ ብወገኖም እቲ ሓገዝ ብቅልጡፍ መታን ክመጽእ ዓለም-ለኸ ማዕኸናት ዜና ብዛዕብኡ ክጽብጽቡ የድሊ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ሎሚ ንግሆ ብሰንኪ ደርቂ ንዝመጽእ 12 ኣዋርሕ ህጹጽ ረድኤት መግቢ ዘድልዮም ኢትዮጵያዊያን ቁጽሪ ዝገልጽ ሰነድ ዓለም-ለኸ ለገስትን እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም አካላትን አብ ዝተረኽበሉ ወግዓዊ ጌይርዎ'ሎ።
ብመሰረት'ዚ ሰነድ ቁጽሪ ደለይቲ ህጹጽ ረድኤት 10.2 ሚሊዮን ኢትዮጵያዊያን ምኳኖምን መጠን ዘድሊ ረድኤት ብገንዘብ ክግመት ከሎ ልዕሊ 25 ቢሊዮን ብር ወይ 1.4 ቢሊዮን ዶላር ምኳኑ ተገሊጹ'ሎ።
ነቲ መጸዋዕታ ረድኤት አብ ኣዲስ ኣበባ ኢሊሊ ሆቴል ብወግዒ ንዓለም-ለኸ ማሕበረሰብ ዘቅረቡ ኮሚሽነር ብሄራዊ ኮሚሽን አመራርሓ ስራሕ ስግአት ሓደጋ አቶ ምትኩ ካሳ'ዮም።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
%@LANGUAGE="JAVASCRIPT" CODEPAGE="65001"%>
ኣመሳርታ ሓርካ!
ንኹሉ እቲ ብባዕዳውያን ገዛእቲ ዝተኣታተወ ሕማማት ዝተዘርወ መርዝታት ናይ ሃገርን መንነትና ጥፍኢት ከም ዝኾነ ኣረዲእካ፡ እምነት ናይ ግሉ፡ ሃገር ግን ናይ ኩሉ ኣብ ዝዓለመ ቃልሲ ስድራቤታት ኤርትራ (ብሄራት) በብሕገ እንዳባኤን በብኣከባብረኤን ሓበራዊ ረብሓኤን ዘረጋግጻሉ ሓድነት ሃገር እትጠልቦ መኽፈልቲ ክኸፍላ ንኹሉ እቲ ብሰንኪ ባዕዳውያን ዝተኣታተወ መርዝታት መላስ ኣውያት ዘየብሉ ክንጽላ እዩ ነይሩ፡፡
ቅኑዕ መሰረቱ
ኣብ ምልእቲ ሃገር ድምጹ ምስ ኣስመዔ ንኹሉ ሃገራዊ ምስ ጸወዔን ተሰምዔን ግን ከምታ ኣብ ውሻጠ ጸኒሓ ኤርትራውያን ኣፈሓፈሐ ንተገባትነት ዘረከበትና ጉጅለ ስሱዓት ኣብ ውሽጢ ገድሊ እውን ተምሳለ ስለ ዝተኣታተው ንሕልመ ራእስነቶም ውልቀ ረብሓኦም ጥቕሚ ኣቐዲሞም፡፡ ኣብቲ ጥርኑፍን ብጽፉፉን ዝተበገሰ ቃልሲ ናጽነት መርዝታቶም ብምዝራው፡ ንእቲ ማዕበል ሓድነት ህዝቢ (ብሄራት) ዘሄንደደ ጽኑዕ ሓይሊ ኣብ ምስኽኻፍን ምትንኻፍን ነቲ ቃልሲ ምዕንቃፍን ኣተኣታትዮም ንተሰናቢዱ ኢዱ ክህብ ተቐሪቡ ዝነበረ ባዕዳዊ ገዛኢን ዓንገልቱን ትንፋስ ኮይኖሙዎ ዳግማይ ስርርዕ ገይሩ ጠላማት ከም በዓል ኢሳያስ ከም ዝኸትብ ገይሮም፡፡
ምኽንያቱ?
ኢልካ ምስ ዝሕተት ከኣ፡ ብድላዮም ዓይነት ትርጉም ድኣ ይተርጉሙዎ እምበር እቲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ሓራካ ብተረከብቲ ሕድሪ ደቂ ከበሳ ኣሕዋት መማስሕቲ መሬት ኣስላማይ- ክስታናይ ምእመና ናይ ግሉ ሃገር ግን ናይ ኩሉ ዝዓለመ ተበግሶ ስለዝኾነ እዞም ኣሕዋት እዚኦም እንተድኣ ተሰማሚዖም ከመይ ጌርና ከነንበርክኾም ከመይ ጌርና ከነሕምቖም ዝዓይነቱ ቶንኮል ዘቐደመ እዩ፡፡
ዕውር እንታይ ትደሊ? ክርኢ!
ስሱዕ መን ትበሃል? ዝብኢ!
ኮይኑ ኸኣ ተረካብ ሕድሪ ህይወቱ ንሃገሩን ንመንነቱ እናተቓለሰ እናወፈየ፡ ኣዛብእ ስሱዓት ራእስነት ከኣ ኣብ ውሻጠኡ መርዚ ምዝራው ወፊሮም ኣውፊሮም ነቲ ቅኑዕ ቃልሲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ሓራካ ኣምኪኖሞ!!
እዚ ቶንኮል እዚ!
ከይለዓል ከይፍለጥ ከኣ እዩ ገድሊ ኤርትራ ኣፈጣጥራኡ ኣመጻጽኣ ጉዕዞኡ ኣርበዓታት ሓምሳታት ዘሊሉ ኣብ ስሳታት ከም እተጀመረ ጌርካ ክንገር ክዝንቶ ዝድለ፡፡
ሰብ ድኣ ይመውት እምበር
ሓቅን ታሪኽን ኣይከኣልን እዩ ክቕበር
ኣብ ሃገርና ተኸሲቱ ሸፊቱ ዘሎ ጥልመት ከኣ በቲ ኣብ ዘመነ ብረታዊ ቃልሲ ዝተወልደ ጥልመት ተዘሪኡ ዝፈረየ ሕጂ ኸኣ ፈርዚኑ ዘሎ እምበር፡ ሃገርና ናጻ ወጺኣ ዱብ ኢሉ ዝወረደ መርገም ኣይኮነን፡፡ ኣብ ኣተዓባብያኡ ዝፍጽሞ ዝነበረ ምጥልቓያት ኣወሃሃዱ ስለ ዘማሕበሮም (ጉጅለ ዝገበሮም) ወላ እኳ እንተተረሓሓቑ ብዝተፈጸመ ገበናት ኣብ ልዕሊ ስድራቤታት ኣይካሰሱን ኽካሰሱ ኸኣ ኣይክእሉን፡፡
ንአብነት!
ንስኻ ከምዚ ጌርካ እንተተባህለ፡ ናተይስ ተዛሪብካ እዚኣኸ ድኣ እሞ መንገይሩዋ ሰብዶኾ ፈሊጡዋ? ዝበሃሃል መልሲ ስለ ዝወሃሃቡ ኣብ ሕብኣኒ ክሓብኣካ እንተዘይኮይኖም ተሓላሊፎም ክወሃሃቡ ኢልካ ምጽባይ ለይትን ቀትርን ተቐያይረን ወያ ቀትሪ ለይቲ ወያ ለይቲ ኸኣ ቐትሪ ኾይነን ክትርእይ ምጽባይ እዩ፡፡
ኣብ ዝኾነ ስርርዕ!
ህዝቢ መሰል ህዝቢ ታቱላታት ይንፋሕ እዩ፡ መሰል፣ ደሞክራሲ ወዘተ… ኸኣ ይበሃል እዩ፡፡ ኣብ ዝበልኦ ኸኣ ብብሄር፣ ብስድራቤት ኣይትሰርዑ ይብላ እሞ እዚ ንባዕሉ መሰል ምግሃስዶ ኣይኮነን?
ሕሙም ዘይኣእወየ፡ ሓኪም እየ ብሃላይ ተቐንዘወ
ዝበሃል፡ እቲ ተወጺዔ፣ ጎዲሉኒ፣ መሰለይ ይከበር ኮታ ኩሉ እቲ ዊንታኡ ውጽዕኡ ባህጉ ዝፈልጦ ዝምልከቶ እንከሎ፡ ብወጽዓኻ ብዝምልከተካ ምልዓል የብልካን ንሕና ኣሎናልካ ማለት እንታይ ንምባልን ምግባርን እዩ፡፡
ልዕሊ ብሄራት ህዝቢ ዝበሃል ኣሎ ድዩ? ልዕሊ ሕሙም ቃንዛ ሕሙም ዘሕምሞ ኣሎ ድዩ?
ቋንቋ ለዊጦም ዝነፍሕዎ መናፍሓት ኣብዚ እዋን እዚ ኣዳዕዲዕናን ኣጸቢቕናን ብተግባር እክብካብ ሸፋቱ ህግደፍ ተማሂርና ሊቅነት እውን ለቢስናሉ ኢና፡፡ ልዕሊ ኹሉ ኸኣ ፖለቲካ መሳርሒ ህዝቢ ድኣ እምበር ኣስራሓይ ሰራሕ ወሃባይ ክኸውን ኣይክእልን እዩ፡፡ ይኽእል እዩ ዝበሃል እንተኾይኑ ኸኣ ዕላማኡን ዝዓሞን ሰብ ኣዔስኪርካ ኣብ ክንዲ ምስ ዝምዕብላ ሃገራት ምውድዳር ምስ ሸፋቱ ከም በዓል ህግደፍ ምውድዳር እዩ እሞ እዚ ረብሓ ህዝቢ ክበሃል ይከኣል?
ጸገምና!
እቲ ሕድሪ ኣቦታትን ለበዋዋ መደረ ክቡር ዶክቶር ሳልሕ ዓብዱልቓድር ከቢረ፡ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ሓላፍነት ወሲዱ ሰላማዊ ዓላማዊ ፍታሕ ድሕሪ ምስኣንና፡ ንእታ ኤርትራ ወይ ሞት፡ እምቢ ንባርነት! እወ ንናጽነት ከነኽብር ብረት ክንሕንገጥ ዘገደደና ገድሊ ዝመሰረተ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ሓራካ) ዘሕቀቑን ዘተሓቐቑን ውልዲታቶምን ንእቲ ምሉእ ስድራቤታት ኤርትራ ዝኣምኖ ካብ ህዝቢ ብህዝቢ ንህዝቢ ዕላማ ብኣፎም ይብሉ፡ ብውሻጠኦም ዝሓልምዎ ኸኣ ካባና ብኣና ንዓና ስልጣን ወይ ከኣ ኩሉ ይትከኽ ከም ዕጣን ኣካቢቦሙና ስለ ዘለው፡ ነቲ ተረዲእና ክንነጽጎምን ማዕረ ሸፋቱ ህግደፍ ክንሰርዖም ዘይምሕሳብና ዘይምኽኣልና እዩ፡፡ እዚ ኸኣ ወይ ከምኦም ኢና ወይ ከኣ ተደፊንና ኣሎና ታሪኽና ዘይንፈልጥ ኢና ማለት እዩ፡፡
ወዲ ስራሕ ማዕጾ
ለይቲ ክንዲ ገዝኡ ዝዕጾ
ዝብኢ ንክወስዶ መጾ
ከም ዝበሃል፡ ካብ ዘመነ ግበታ ጣልያን፣ እንግሊዝ፣ ኢትዮጵያ ሕጂ እውን ብእክብካብ ሸፋቱ ህግደፍ ኣብ ምልእቲ ሃገር ዝዘንብ ዘሎ ኣደራዓት ብማዕጾና ብስምና ስም ትግርና፣ ጀበርቲ ከም ዝኾነ ስለምንታይ እዩ ክርድኣና ዘይድለ ሃገርናን ህዝብናን ዘይንፈትው ኬንና ከይንብል ልዕሊ ኣኻእሎ እህህታ ተዋሒጥና ኣሎና፡፡ እታ ምኽሪ ኣቦታት፡ ኣሕዋት ምስ ዝፋቐሩ ዝከባበሩ፡ ጸላእቲ የባሪሩ እትብል ምህሮ ኾይና ነቲ ብባዕዳውያን ዝተኣታተወ መርዛም ሕማም ምፍሕፋሕና ሓማሴን፣ ኣከላጉዛይ፣ ሰራየ፣ ኣስላማይ፣ ክስታናይ መእተዊት ጸላእቲ ኾይና ንኣቦታትና ድሓር ንዓና ሕጂ ንደቅና ግዳይ እህህታ ትገብር ዘላ ክንፍውሳ ዘይንኽእል እንታይ እዩ ኢልና ባዕልና ንባዕልና ብባዕልና ንፈውሳ ኣብ ንቡር ኣፈጣጥራኣ ንምለሳ ኣብ ክንዲ ዘዝመጸ ዝኹልሳ፡፡
ብዝሔ ውድባት ካበይ?
ከምኡ እውን ስለምንታይ ምስ እንብል፡ ንሕና እቶም ንዝመጸ ማዕጾና ከፊትና ኣእቲና ንቕበል እሞ ክንዲ ዘኸለስኩ ኢደይ ተነኸስኩ ከም ዝበሃል ጮማ ድራር ንተበለጽቲ ዓመጽቲ ኬንና ዘሎና ንሕድሪ ኣቦታት ከይነኽብር ሸሸፈጠን ዝኸትራና ዘኽትራና ስለ ንሰምዔን ነሳዕስዔን እዩ፡፡
“ብሄራዊ ውደባ ሓቅነቱ ጠፊኡወን ኣይኮነን፡፡ ኣሚነን ክሰርሓሉ እንተኾይነን ንበለጻዊ ሕልምታተን ስለ ዝዕንቅፈን ከምታ ባዕዳውያን ጸዓዱ ገዛእቲ ድሕሪ ምህራም ንብሄር ኩናማ ኣብ ፋሕፋሕነትና ዝተሃንደዱ፡ ተበለጽቲ ጉጅለታት ከኣ ንጥቅሞም ከማልኡ ክብሉ፡ ንሕና ንኸይንሰምር ንቅሳነትና ሓቢርና ኸይንመክር ፍቕሪ ስድራቤታት ጽንዓት መንነት ክቡርን ልዑልን ከም ዝኾነ ንኸይንምህር እዩ፡፡
ርሑቕ ኸይከድና፡
ኣብ ጎረቤት ሃገርና ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ምሕደራ ብብሄራዊ መሰላት ዘንቀለ ቅዋሙ ከመይ ኣሎ? ክንደይከ እዮም ብሄራቱ? እዚ ኣዕጋቢ ህዝቢ ኾይኑ ዘሎ ብሰማይ ዱብ ኢሉ ዝወረዶም ምርቓ ድዩ ኾይኑ? ወይስ ጸረ ገበትቲ ዝነበሩ ስርዓታት እናመከቱ እንከለው፡ እንኮ ቅሳነትን ውህደትን ብሄራዊ መሰላት ኣሚኖም ስዘጽንዑ?
ከሕፍረና ሰኽፍክፍ
ኣቢሉ ከዘኻኽረናን ከመራምረናን ዘለዎ ኢትዮጵያ ሃገር ብሃጸያት ነገስታት ዝተመስረተት ኮይና ናይ ህዝቢ ምዕስካር ንዑኡ ኣውፊርካ ምንቅብራር ዝነበሩ እዮም፡፡
ኤርትራውያን ከኣ!
ብውህደትን ስምምዕን ብሄራት ዝተፈጠርና፡ ብሄርነት ላዕለዋይ ምስክር መንነት ተማሂርና ሊቅነት ዝለበስና ክነስና እሞ ብፍቕርን ምትሕልላይናን ጻዕዳ ኣብነት ንዓለም ዘመስከርና፡ ሎሚ ንብሄራዊ ውደባ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ከነእትዎስ ንድሕሪት ከም ሽንቲ ገመል ኣየጸውዓናንዶ?
ኣብ ደምበ ተቓውሞ!
ብሄራዊ ውደባ እትህምሞም ጸገም ዘለዎም ጥራሕ እዮም፡፡
ንሶም ከኣ!
እዚኦም ድዮም- ሃገር ከቕስኑ- ፍቕሪ ክስርቱ?
ንመዓስ ኢና ክንመሃር፡
ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዘለው ናይ ታሪኽ ክሱሳት ኣብ ኣነ እባ ንሕና እባ ክዋጠጡ ዝውዕሉ ዝሓድሩ ዕደመ ህግደፍ ዘናውሑ ኣብ ክንዲ ዘሕጽሩ ኣየብለናንዶ ኣየጸውዓናንዶ ህሙላት በዚኦም ትምከሩ በዚኦም ትዝወሩ?
ክቡራት ክቡራን፡
ቅድሚ ኣብታ ደምዳሚት ጽሕፍተይ ምብጻሕ ኣተሓሳሳቢት መሃሪት ኮይና ክትጠቕመና እትክእል እያ ኢለ ካብ ኤርትራ ዝድረስን ዝድረፍን ዝነበረ ቁውም ነገር ሓዘል ድርሰት ናይ ተጋዳላይ ንጉሰ ሃይለ (መንሳዓይ) ተደሪሳ፡፡
ብኣቶ ኣተወብርሃን ሰጊድ ዝተደርፈት፡
ኣስላማይ ክስታናይ ወዲ ቆላ ደጋ
ንምኽሪ ጸላእቲ፡ ኣይትሃቦ ዋጋ
ኣይትሃቦ ዋጋ፡ ከይትኾን ዕዳጋ
ሓሰውትን ሰረቕትን በዚሖም ስሱዓት
ቆሉዕና ጠምዮም፡ ተመጊቦም ንብዓት
እዝግዮ እስኪ ንበል፡ ከይወርደና መዓት
ኣብታ መዓልቲ ሞት፡ ኣብ መዓልቲ ፍርዲ
ዳሕራይ ከይተንቀጥቅጥ፡ ከይሕዘካ ራዕዲ
ንሓውኻ ሓግዝ ብቅኑዕ መንገዲ
እዛ መሃሪት ድርሰት
ብ1970 ኣብ ኣዳራሽ ሲነማ ኦደዮን እያ ተደሪፋ እሞ፡ ታሪኽ ቃልስና ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ ጉዕዞ ኣወንታን ኣሉታን ክትዝክር እንከሎኻ ኣብታ እዋን እቲኣ ብካብ ድሕሪ ምህዳንን ምጽናትን ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ሓራካ) ዘምጽኦ ቅልውላዋት ገድሊ ኤርትራ ትንፋስ ዝርኸበ ስርዓት ሃይለስላሴ፡ ንገድልና ከም ገድሊ ሃይማኖት ገይሩ ኣብ ዝሰብከሉ ዝዘርወሉ ዝነበረ ጸለመ እዋን ምንባ ዘኪረ በዛ ኣጋጣሚ ኣገናዕ ደራሲኣ ህልው ተጋዳላይ ንጉሰ ሃይለ መንሳዓይ ከምኡ ኸኣ ንደረፊኣ ነፍስሄር ኣቶ ኣተወብርሃን ሰጊድ እብሎም፡፡
ክቡራት ክቡራን!
ብሰንኪ ባዕዳውያን ገዛእትን ዕሱባቶም ሸፋቱ ሃገራውያን ኢና በሃልቲ ማሕበር ኣንድነትን ብውሻጠ ቶንኮል ዝተኣታተወ መርዚ ተረዲኦም ኣቦታት ዕቱብ ሃገራውነት ጸዋዒት ዋዕላ ቤት ጊዮርጊስ ምጽወዖም ይዝከር፡፡
እቲ ዋዕላ ግን፡
ከም ድልየት ኣቦታት ዘይኮነ፡ ብዝነበራ ፖለቲካዊ ማሕበራት ኣብ ነንሕድሕደን ዘይምቅድዳው እቲ ዋዕላ ኣብ ኢድ ሸፋቱ ማሕበር ኣንድነት ስለ ዝተጨውየ፡ ብዕበጦ ዕበጦ ሰብ ኣይፍለጦ ንብሸሉኽታ ፌደረሽን ምእታው ባይታ ኣጣጢሑ ኣኽቲሩና እዩ፡፡
እቲ ዋዕላ
ብእቶም ካብ ምሉእ ኤርትራ ዝተኣኻኸቡ ሽማግለ ብሄራት ተዋዒሉ ንኸይትግበር ከኣ ኣብቲ የለና ኣብቲ ዝብሉ ሾሎኽታ ቶንኮል ምስ ማሕበር ኣንድነት ተሓሻሺኾም ተመሻጢሮም ስለ ዝነበሩ እቲ ጉዳይ ብሃታሃታ ብፈደረሽን ምሕደራ ምስ ኢትዮጵያ ክንጸንሕ ኢሎም ደምዲሞም ለኪቶም ሸይጦሙና፡፡
ካብቲ ግዜ እቲ ኸኣ እዩ፡
ለባማት ኣቦታት ዝተገብረ ከትሪ ሃገር ናይ ሕከት መንነትና ዘድሃበ ምዃኑ ተረዲኦም ንእቲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ሓራካ ክምስርቱ ዘገደዶም ዘብቅዖምን፡፡ እቲ ምስረታ እቲ ቅጥዑ ዘነጸረ መሰረት ሃገርነት ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዝተሰረተ ብሄራዊ ውህደት ሓቒፉ ኣተሓቛቒፉ ተበጊሱን ኣበጊሱን፡ ተበግሶኡ እናኣድመዔ እናኣድመቐ ክኸይድን ንባዕዳውቲ ገዛእቲ ከርዕድን ምስ ተራእየ፡ እቲ ማዕረ ማዕረ ብረታዊ ቃልሲ ዝኸይድ ዝነበረ ውህደታት ኣብ ሓበራዊ ረብሓ ዘብጽሕ መጀመርያ ሰረት ባይታኡ፡ መሰል ስድራቤታት (ብሄራት) ውሑሱን ርጡብን ክኸውን ከም ዘለዎ ምህርቶኡ ንቕሓቱ ከዋፍር ምስ ጀመረ፡ ብሄራት ከይተጣነፉ እንተዘይከቲርና ወልቀ ረብሓና ከነማልእ ኣይንኽእልን ኢና ዝብል ናይ በለጽ መርዚ ብምንዛሕ ኣብ ልዕሊ ብሄረ ትግርናን ኣሕዋቱ መማስሕቲ መሬቱን ምእመና ምስልምና ዘለዎም ትግርኛ ግን ብጀበርቲ ዝፍለጡ ሓድነት ንኸይህልው ቅልውላዋት ብምፍጣር እቲ ንሓደ ስድራቤት መማስሕቲ መሬት ዝዛረውዎ ኣጽናቲ መርዚ ኸኣ ጽልዋኡ ተሰፊሑ ንብረታዊ ቃልስና ጎዲኡ፡ ኣብ ቲኽ! ቲኽ! እናበለ ትንፋሱ ዝሓጽሮ ዝነበረ ባዕዳዊ መግዛእቲ መስሎኺን ትንፋስ መርከብን ኮይኑዎ ኣብ ኣፍደገ ናጽነት በጺሑ መጺኤ እናበለ ዝኹሕኩሕ ዝነበረ ሓይልና ኣልሚሱ ንድሕሪት መሊሱዎ፡፡
“ እቲ ሽዑኡ ዝተፈጸመ ገበን ከኣ፡ ንፈጸምቱን ኣፈጸምቱን ኣብ ተሓታትነት ንኸይበጽሕ ሸፍነኒ ክሽፍነካ ውሒጡና ክሳዕ ሕጂ ኣብቲ ዕንክሊል እቲ ንነብር ኣሎና”
ደምበ ተቓውሞ!
ቀሊዕ ዕድመ ኣይኮነን ዘለዎ፡፡ ከምኡ እውን ሙሽሙሽ ጉጅለ ሸፋቱ ህግደፍ ኣይኮነን ሓይልዎ፡ እንታይ ድኣ? ከምታ ንእታ ምሕቃቕ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ (ሓራካ) ከይትእረም እንተድኣ ተኣሪማ ሕልሚ ራእስነቶም ከይህመም ከምታ ኣድጊ በሊዓ በሊዓ ድሕረይ ሳዕሪ ኣይብቆል ኢላ ንግራት ሓምቲላቶ ዝበሃል፡ እታ መሰል እትበሃል እንተድኣ ብደላይኣ ሓታቲኣ ተረጋጊጻ፡ ገዚኦም ክነብሩ ከም ቃሕታኦም ክሕምትሉ ዝደልዩ ሕልሞም ስለ ዝመክን ኣነ ዘይመርሖ ይኹን ድራር ፍልሖ፡ ዕላማ ዘለዎም ስለ ዝመርሕዎ ዘለው፡ ናይ ግድን እዩ ብግብሪ ንህግደፍ ክሕግሓግ ግዜ ክመጡ ኣብ ኣነ እባ እነ እባ ውድድሮም ከዕለብጡ፡፡
ብሄረ ትግርኛ፡
ዝሰፈሔ መሬትን ዝብዝሔ ሓይሊ ህዝብን ዘለዎ እዩ፡፡ እዚ ህዝቢ እዚ ከይሰምር ተረዳዲኡ ሕድሪ ኣቦታቱ ከየመስክር ዝምክተኦ እተን ከም ኣብ ሃዋህው ገዛ ክስራሕ ይከኣል እዩ ዘስምዕ ፍልስፍና ዝጥቀማ ናይ ፖለቲካ ሰልፍታትን ኣይኮንናን ዝብላ ግን ብርኡይ ኣብ ማእከል ፖለቲካ ተኸሲተን ዘለዋ ማሕበራትን መሰል መሰል፡ መጽረይ ኣፈን ይገብርኦ እሞ፡ እቲ ሓተታ መሰል ከይጠራነፉ ዝክላኸለኦ ዘለዋ ብሄር ትግርኛ፡ እንተድኣ ተወሃሂዱ ተገሃሂዱ፡ ምስ እተን መዛንኡ ዓንድታት ሃገር ብሄራት ሰሚሩ፡ ንእታ ህዝቢ ህዝቢ እናበሉ ዝሽቅጡላ እቲ ህዝቢ ንዊንታኡ ንመሰል ባዕሉ እንተዓጢቑ፡ መለፍለፊ መፈላስፊ ቋንቋ ክቕይሩ እንተዘይኮይኖም ህዝቢ ህዝቢ ትብሉ ንመን ንኣበይ ዘሎ ህዝቢ ትውክሉ ንኸይበሃሉ እዩ፡፡
ክኒኡ ኸኣ!
ኣቦይ፣ ኣደይ፣ ሓወይ፣ ሓብተይ ኣይትበል፡ ኩሉ ኣቦኻ፣ ኩሉ ኣዴኻ፣ ኩሉ ሓውካ ኩለን ኣሓትካ፡ ንዓይ! ንዓይ! እመን ብዝትምነልካ ተተመን በሃልቲ ኾይነን ንእታ ኩልና እንምነያ መሰል ባይታ ቅሳነት፡ ወሃብትን ከላእትን ክኾኑ ምድላዮም፡ ካብ እቶም ኣብ ኣስመራ እናተጋየጹ ስድራቤታትና ዝረግጹ እንታይ ይፈልዮም?
ኣዕራብ ክምስሉ!
ማ-ተሰኣል ኣል ጠቢብ- ኣስኣል ኣልሙጀርብ (ንፈዋሳይ ኣይትሕተት ንዝፈተነ ሕተት) ይብሉ፡ እዚ ብኩነታትና ክትርጎም እንተኾይኑ፡ ኣብ ክንዲ ንኣንቢብና ጽሒፍና ዝብሉ ኣብ ሃዋህው ንውልቀ ራእስነቶም ዝድብሉ፡ እቲ ብብሄር ምትሕቑቛፍ ኣብ ብሄራትና ዘሎ ተኸባቢሮም ተመኻኺሮም ተፋቒሮም ዝነብሩ ዘለው ፖለቲካ ድ ከምኡ ክገብሩ ፈጢሩዎም ወይስ ዝፈጠሮም ወለዶኦም እዩ ኣውሪሱዎም?
ኣበየነይቲ ብሄር ኤርትራ እዩ፡ ብሃይማኖት ብምዝምማት ዝተፋነንን ዝዋጠጥን ዘሎ? ኣበየናይ ብሄር ኤርትራ እዩ፡ ንሕና ምስ እቲ ብሄር ኣይንነብር ሃገር ኣይንተክል ዝብል?
እቲ ትግርኛ!
ብብሄረይ ተጠርኒፈ፡ ምስ ብሄራት ሃገረይ ተሓቛቒፈ ክነብር ሃገረይን ዓቅሚ ሃገረይን ከደልድል ክብል ዝኽልክሎ እንታይ ስለ ዝኾነ? ኣብ ኣንነት ስለ ዝኣመነ ወይስ ዓስካሪን ተዓስካሪን ክኸውን ስለ ዝምነ?
ንእቶም፡
ብስም ተቛውሞ ዝነብሩ፡ ዝኹልሱ ዘለው መሳርሒ ንእቶም ኣብ ኤርትራ ተኸሲቶም ዘለው ሸፋቱ ዕድሜኦም መናውሒ ኮይኑ ዘሎ፡ እቲ ውጹዕ ምስ ውጹዓት ተላዚቡ በብስድራኡ ተኣኻኺቡ ንኸይመሓሓል፡ ወግሔ ጸብሔ ተወዲብና ተፈንጢሕና ዘብሎም ደው ክብል ተዓዊትና ኢልና ዕልል ክንብል፡ ክሳዕ ሕጂ መሳርሒ መቐለቢ መዕለብ በለጽ ኬንና መምስ ጓይላ (ውድብ) ዝገበረ ምስዕሳዕ ገዲፍና፡ ንእቲ ካብ ዘመነ ባዕዳውያን ጸዓዱ ዝተኣታተወ መፋሕፍሒና መርዚ ባዕልና ንባዕልና ፈዊስና ከምቶም ዕውት ታሪኽ ሓዲጎም ዝሞቱ ኣቦታትን ንልዑላዊት ኤርትራ ዝተወፈዩ ስውኣትን ሕድሮም ከማልእ ናይ ተበለጽቲ ከብድታት ኣይነኽስዕ ኢለ ብርዔይ ኤልዕል፡፡
ሰናይ ቅነ
ግርማይ ኪዳነ (ወዲ ፊሊፖ)
ሚላኖ-ኢጣልያ
Source


text:
ገበር | ሰባት ንኣምላኽ ከም ዘየፍቅርዎ ዚገብሮም ሓሶታት
ንኣምላኽ ጨካን ዚገብሮ ሓሶት
ብዙሓት ዚኣምኑሉ፦
“ደድሕሪ ሞት፡ ነፍሳት እቶም ሓጥኣን ኰይኖም ዚሞቱ ብኡብኡ ናብ ሲኦል ይኣትዋ፣ ኣብ ሲኦል ከኣ ይቕጽዓ፡ ማለት ‘ብዘለኣለማዊ ሓዊ’ ይሳቐያ።”—ካተኪዝም ኦቭ ዘ ካቶሊክ ቸርች።
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዚርከብ ሓቂ፦
“እታ ሓጢኣት እትገብር ነፍሲ ንሳ ኽትመውት እያ።” (ህዝቅኤል 18:4) ምዉታት “ገለ እኳ ኣይፈልጡን” እዮም። (መክብብ 9:5) ነፍሲ ድሕሪ ሙማታ ዋላ ሓንቲ ዘይትፈልጥ እንተ ዀይና፡ ከመይ ገይራ እያ “ብዘለኣለማዊ ሓዊ” ኽትሳቐ እትኽእል፧
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ እታ መብዛሕትኡ እዋን “ሲኦል” ተባሂላ እትትርጐም ናይ እብራይስጥን ግሪኽኛን ቃል፡ ንመቓብር ደቂ ሰብ እያ እተመልክት። ንኣብነት፡ እዮብ ብሰንኪ ኸቢድ ሕማም ምስ ተሳቐየ፡ “ኣብ ሲኦል እንተ ትሐብአኒ” ኢሉ ናብ ኣምላኽ ጸልዩ እዩ። (እዮብ 14:13) እዮብ ኣብ ቦታ ስቓይ ዘይኰነስ፡ ኣብ መቓብር እዩ ኼዕርፍ ደልዩ ነይሩ።
ኣገዳሲ ዝዀነሉ ምኽንያት፦
ጭካነ ኻብ ኣምላኽ ከም እንርሕቕ ደኣ እምበር፡ ከም እነፍቅሮ ኣይገብረናን እዩ። ሮስዮ ዝስማ ኣብ መክሲኮ እትነብር ሰበይቲ፡ “ካብ ቍልዕነተይ ኣትሒዘ፡ ብዛዕባ ሲኦል ተማሂረ እየ። ኣመና የፍርሃኒ ስለ ዝነበረ፡ ኣምላኽ ጽቡቕ ባህርያት ዘለዎ ዀይኑ ኣይስምዓንን እዩ ነይሩ። ሓራቕን ዘይጻወርን እዩ ዚመስለኒ ነይሩ” በለት።
ይኹን እምበር፡ ሮስዮ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ፍርዲ ኣምላኽን ብዛዕባ ዅነታት ምዉታትን እንታይ ከም ዚብል ምስ ፈለጠት፡ ብዛዕባ ኣምላኽ ዝነበራ ኣረኣእያ ተቐየረ። ከምዚ በለት፦ “ነቲ ተሰኪመዮ ዝነበርኩ ኸቢድ ስምዒታዊ ጾር ዝደርበኽዎ ዀይኑ ስለ እተሰምዓኒ፡ ናጽነት ረኸብኩ። ኣምላኽ ንጽቡቕና ኸም ዚሓስብን ከም ዜፍቅረናን ኣነ እውን ከፍቅሮ ኸም ዝኽእልን ኣመንኩ። ልክዕ ከምቲ ንደቁ ብኢዶም ሒዙ ዚድግፎምን ንጽቡቖም ዚሓስብን ኣቦ እዩ።”—ኢሳይያስ 41:13።
ብዙሓት ሰባት ኣብ ሲኦል ከይሳቐዩ ስለ ዚፈርሁ፡ ንኣምላኽ ይፈርህዎ እዮም፣ ኣምላኽ ግና፡ መቕጻዕቲ ብምፍራህ ከተገልግሎ ኣይደልን እዩ። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ፡ የሱስ፡ “ንየሆዋ ኣምላኽካ . . . ኣፍቅሮ” ኢሉ ኣሎ። (ማርቆስ 12:29, 30) ሎሚ ኣምላኽ ዘይፍትሓዊ ነገራት ከም ዘይገብር ምስ ተገንዘብና፡ በቲ ኣብ መጻኢ ዜውርዶ ፍርዲ ኽንተኣማመን ንኽእል ኢና። ልክዕ ከምቲ ዓርኪ እዮብ ዝነበረ ኤሊሁ ዝነበሮ ዓይነት ምትእምማን ኪህልወና ይኽእል እዩ፣ ንሱ፡ “ረሲእነት ካብ ኣምላኽ ይርሐቕ፡ ክፍኣትውን ካብቲ ዅሉ ዚኽእል ይርሐቕ” በለ።—እዮብ 34:10።


text:
ኣብ ዝተፈለለየ ቦታታት ሃገርና ልቦና ሕብረተሰብና ዝገልጽ መስተንክር ዝኾነ ዛንታ ከም ዘሎ መቸስ ኣይትስሕትዎን። ምናልባሽ ከምዚ ሎሚ ናይ ምጽሓፍ ልምዲ ስለዘይነበረ። ነቲ ዝነበረ ጭውነት ዝመልኦ ዛንታት ዝገለጽ ሰናዲ ኣይረኸበን። ሎሚ እምበር ሒደት ካብቲ ብዙሕ ጭውነት ሕብረተሰብና ዝገልጽ ዛንታ ንቐደም በሉ።
ደግያት ባህታ ብዓልቲ ቤቶም ኣጎስማ ሔቦ ነበራ። ኣብቲ ዓዲ ስለስተ ርብዒ ክቢ ዝተሰርሓ ሓሙሽተ ላጌባ ህድሞ ናይ ኣሕማኦም ነበራ። (ክሳብ ሎሚ’ወን ኣለዋ) ናብ ዓዲ ኣሕማኦም ምስ መጹ “ደበብ” ከኣ ንዓኦም ክደሊ በጋጣሚ መጸ። እቶም ዓዲ ንደግያት ባህታ ኣብታ ንሰሜን እትጥምት፣ ንደበብ ከኣ ኣብታ ንደቡብ እትጥምት ህድሞ ክልቲኦም ከይተፋለጡ ኣብ ሓደ ላጌባ ገዛ እናበልዑ እናሰተዩ ኣውዓልዎም። ኣማስያኡ ደበብ ንሰገነይቲ ገጹ ከደ። ገለ ሰባት
“ኣይ ባህታ ደኣ ሓቢኦምልካ’መር ኣብቲ ዝወዓልካሉ ገዛ እንድዩ ውዒሉ በልዎ።”
ሰንቢዱ ከኣ ፣
“ከመይ ዝበሉ ክልተ ሓዊ ኣብ ሓደ ገዛ ዘውዕሉ ጀጋኑ ዓዲ እዮም። ከመይ ዓደይ ይግበሮም። ንሓዴና ከቕትሉና እንተዝደልዩስ ኣብ ኢዶም ኔርና”
በሉ ክብሉ ዓበይቲ ዓዲ ሔቦ ነዚ መስተንክራዊ ዝኾነ ጭዋ ታሪኽ የዘንትዉ።...[......]
ከንቲባ ተስፋይ ወዲ ወልደሃንስ ገዛ ማይ ዔላ ሰገነይቲ (እንዳ’ቦ ኣከለ ጉዛይ) ኣብ ማይ ሰራው ውዕሎ ጌሮም መን ይምርሓና ኣብ ዝብል፣ ምስምማዕ ምስ ሰኣኑ ከንቲባ ተስፋይ ተንሲኦም
“ኣንታ እዚኦም’ከ መንዮም?” ...“ንጉሰይ!”
“እዚኦም’ከ?” ...“ንጉሰይ!”
በሉ ኩላህና ነጋውስ። ንኺድ በቕለይ ጸዓነለይ “ቢሎም ገዲፎሞም ክኽዱ ነቐሉ።
ሓደ ተንሲኡ
“ነዞም ቀይሕ ሰብኣይ ባዕልኻ ምረጸልና ቢልና ንምለሶ”
ቢሎም መለስዎም’ሞ ምረጸልና በልዎም። ንሶም ከኣ “ንርእሰይ እንተበልክዋ’ኸ? “ሰዳ” ንሓወይ እንተበልክዎ”ኸ? “ሃቦ” ጥራይ ንዝደለኻያ ሃቦ በልዎም። ናይ ስልጣን ህርፋን ስለ ዘይነበሮም ከኣ ንኸንቲባ ትኩእ በዓል ኣብዓ (ሾሙ)።
ካብዚ ዝተላዕለ “ማይ ዔላስ ይሸሙ እምበር ኣይሽየሙን” ዝብል ብሂል ኣሎ።...[......]
“እዞም ደቂ ሓጎስ
ደቂ ሮማይ
ምስ ቀታሊ ኣብኦም
ዝሰትዩ ማይ”
ደግያት ባህታ ወዲ ተራ ሓረስታይ ኮይኖም ኣብ ግዜ ብጽሕነቶም ኣቡኦም ኣብ ኣምባጋሮ (ባእሲ) ሞይቶም ነበሩ። ሓደ መዓልቲ (ደግያት) መርዓ ንማዕረባ ይወርዱ እሞ ከምቲ ልማድ ኣዋልድ ንወራዶ መርዓ ክጸርፋ ከለዋ፣ እዛ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዋ “ዒደረ’ ምስ ዓደራሎም።ደግያት ባህታ ካብ መኣዲ ሌማት[1] ክበልዕዋ ተቐሪቦም ዝነበሩ ኩላሶ ድርብዮም ነቲ ዝጠርጠርዎ ሰብ በረኻ ከይዶም ቀተልዎ። በዚ ከኣ ኣብ ሰለድ ዝተባህለ ቦታ ሸፊቶም ይብሃል።
1~ መኣዲ ሌማት ዓቢ ቅርጫት ሸሞንተ እንጌራ ተተዓጺፉ ንጻሕሊ ኣኽቢቡ ዝቕረብ...[......]
ካብ ጥንቲ ኤርትራ መሰረት ኢትዮጵያ ብምዃና መሰረት ዓሌት መብዛሕቲኡ ህዝብታት ከበሳ ኢትዮጵያ ሴማዊ ዝዓብለሎ ከም ምዃኑ መጠን፣ ሴማዊ ህዝቢ ከኣ ምድሪ ባሕሪ ቀጺሉ ኣብ ትግራይ እቲ ዝለዓለ ስልጣኔ ፈጢሩ ዝሳገመ ምዃኑ ዝተፈላለየ ባህርታት ንክፈጥር ምኽንያት ከም ዝኾን ክጥቀስ ይኽእል። ከምቲ “ካብ ክፈትውኻ’ስ ክፈርሁኻ” ዝብሃል፣ ስለዝፋተዉ ወይ ዝፋለጡ ብዝይዳ ክረዳድኡን ክደፋፈሩን ኪኢሎም ገለ’ወን ዓብለልቲ ኮይኖም ክወጹ ብምድላይ ንቐጻሊ ምትሕግጋዝን ወራራትን ክፈጥር ከኣለ።
እዚ ስለ ዝነበረ ብዙሓት ህዝብታት ኣብቲ ዝኸድዎ ምጥዓም ምስ ዝስእኖም ተመሊሶም ናብቲ መበገሲኦም ክምለሱ ግድነት ነበረ። ሰኣን ጥልቕ ኢልካ ዘይምምርማር ከኣ ገለ ገለ ነቲ መሰረቶም (ምድሪ ባሕሪ ወይ ምድረ ሓማሴን) ኤርትራ ገዲፎም ሰኣን ምርዳእ ነቲ ዳሕረዋይ (ትግራይን ወይ ዓደ’ምሓራ) ነይረሙሉ ዝተመልሱ መበቆሎም ምዃኑ ክምስክሩ ይስምዑ። ምድሪ ባሕሪ መስረት ምዃኑ ብሰፊሑ ክንርእዩ’ኳ እንትኾንና ገለ መጻንሒ ኣብነት ክንጠቕስ።
ህዝቢ ዓቓቢ ጥንታዊ ባህሉን ቋንቛኡን ብምዃኑ፣ ሊቃውንቲ ኢትዮጵያ ንቃላት ግእዝ መሰረት ነባር ዓንቀጹ ምስ ዝጠፍኦም ከምኡ’ወን ትርጉም ቃላት ንምድላይ ንዓበይቲ ዓዲ ምድሪ ሓባብ ክሓቱ ይመጹ ከም ዝነበሩ ብዙሓት ዓበይቲ ደቂ እቲ ከባቢ የዘንትዉ።...[......]
ሓደ ካብቶም ንከተማ ኣስመራ ዘወቀቡ ህንጻታት እዩ። ብ 1937 ድማ ተሃኒጹ።
ህንጻ ሲነማ ኢምፐሮ ‘ማርዮ መሲና ብዝተባህለ ክኢላ ተነዲፉ። እዚ ብሰለስተ ደረጃታት ዝተሃንጸ ህንጻ 1800 ሰባት ክሕዝ ዝኽእል ዓቢ ኣደራሽ ይርከቦ።
ብቕድሚ ወገን’ዚ ህንጻ ብሰለስተ መስመራት ዝተኸፍለ ጻዕዳ ዝሕብሩ መንደቕ ክህሉ እንከሎ፣ ነፍሲ ወከፍ መስመር ዓሰርተ ሓሙሽተ መብራህቲ ኣለዎ። እቲ መብራህቲ ነቲ ብየማናይን ጸጋማይን ሸነኽ ዝርከብ “ሲነማ ኢምፐሮ” ዝብል ጽሑፍ ዓቢ ድምቐት ይህቦ።
ካብ ቀንዲ ድንቒ ስራሕቲ ህንጻ፣ ኣብ መንጎ መድረኽን ኮፍ መበሊ ናይ ተዓዘብትን ዘሎ ቦታ፣ ብ ኣራእስ ናይ ኣንበሳ ዝተሃንጹ ዓንድታት፣ ሳዕሳዒት ኣፍሪቃ ዘንጸባርቑ ስእልታት፣ ተኽሊ ተምሪ ከምኡ’ወን ቅርጺ ጠለበዱ ብናይ ኣርት ዴኮ ቅዲ ተቐሪጾም ምህላዎም’ዩ።
Source: Asmara Africa’s secret Modelist city
ሃጸይ ዮሃንስ ገና ቅድሚ ሃጸይ ምባሎም ናብ ኤርትራ ብዙሕ ወራራትን ግፍዕታትን ከም ዝገበሩ ይፍለጥ። ነቲ ኣብ መንጎ ሃዘጋን ጸዓዘጋን ብቐዳሞት ደጓዑ (መሳፍንቲ) ሱር ተኺሉ ዝነበረ ምትህልላኽ ተጠቒሞም ኣብ መንጎ ክልተ ኣሕዋት ደግያት ሃይሉን ራእሲ ወልደሚካኤልን ብዙሕ ተንኮላት ፈጸሙ።
ንደግያት ሃይሉ ተወልደ መድህን ፈታዊኦም ተመሲሎም; ንደግያት ገብረ ተኽለ ዝተባህለ ትግራዋይ ንኽስልዮም ኣብ ጸዓዘጋ ክቕመጥ ለኣኽዎ። ንሱ ኸዓ ፈታዊ ተመሲሉ ኣብ መንጎ ደግያት ሃይሉ ብዙሕ ሰለያ እናካየደ ዝበልዎን ዝተዛረብዎን ስፍርን ቁጽርን ዘይብሉ ጸብጻብ ናብ ጎይታኡ የመሓላልፍ ነበረ።
ሃጸይ ቴድሮስ ምስ ሞቱ ኣብ ሳልስቱ ብ19 ሚያዝያ 1868 ካልእ ገዲፎም ንጸብጻብ ደግያት ገበረተኽለ ምርኩስ ብምግባር መረብ ሰጊሮም ኣብ ዓዲ ወደል መራጉዝ ዝተባህለ ዓዲ ሓደጋ ወዲቖም ንደግያት ሃይሉ ማሪኾም ን ኣይተ ወልደ ሚካኤል ሰለሙን (ራእሲ) ሹመትካ ደገዝምነት ግዝኣትካ “ምኽዓው ቆሎ” ምላሽ ሂበካ ኣለኹ ብማለት ነቲ ጽልኢ ክልተ ኣሕዋት ኣባልሕዎ።
ደግያት ገበረ ተኽለ ከኣ እሙን ኾንካ ስለ ዝተረኸብካ ግዝኣት ምሉእ ሰራየ ሂበካ ኣለኹ ብማለት ኣብ ዘይናቶም ዓዳላይ ኾይኖም ተረኽቡ።
ድሒሮም ንደግያት ሃይሉ ኣብ ቁጽጽሮም ኣእትዮም ከይ ኣኽሎም፣ ሃጸይ ዮሃንስ ተመሊሶም ንደግያት ወልደሚካኤል ሻራ ሃጸይ ተኽለ ገርግስ እዩ ብዝብል ጉልባብ ንዓድዋ ምጻኒ ቢሎም ለኣኽሎም
“ገንዘብ ስርቕን ገንዘብ ልማኖን ክሳብ ዝቐትለካ ዝጠቕመካ ይመስል”
ከም ዝብሃል ዝሃብዎም ሹመት ናይ ሓቒ መሲልዎም “ብዓል መስቀል ብሓደ ኣብ ዓድዋ ከነብዕል” ኢሎም እዮም ብማለት ከድዎም። እንተኾነ ሃጸይ ዮሃንስ ሕጂ ዕድል ረኺበ ብማለት ተቐቢሎም ኣሰርዎም። …[……]
ኣመጻጽኣ’ዚ መርገም
ራእሲ ኣሉላ ዝኾነ ይኹን ሰብ ብኽሳዱ እንተዘይኾይኑ ብጽዕነት ጨው ዝነገደ ከቢድ ፈሰስ ክኸፍል ምዃኑ ዘገደዱሉ እዋን ነበረ።
ህዝቢ ከኣ ካብ ቀይሕ ባሕሪ ብዝባኑ ጨው ይነግድ ነበረ። ካብ ቀይሕ ባሕሪ ን ከበሳ ኣብ ዝባንካ ጨው ተሰኪምካ ክትነግድ ድማ እምብዛ መሪር ስለዝነበረ ሕሱም’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ’ ነቲ ሕሱም ግዜ ንምግላጽ ወይ ድማ፣ ከም መርገም ክሳብ ሎሚ “ብዝባንካ ጨው ንገድ” ይብሃል ኣሎ።...[......]
ኤርትራ (ብጽርኢ ወይ ብግሪኽ) ስም ባሕሪ ኾይኑ ካብ ፖርት ስዒድ ክሳብ ባሕሪ ህንዲ ወይ ከኣ ካብ ወደብ ስዩስ ክሳብ ባብ ኤል መንደብ ዘሎ ባሕሪ እዩ።
ኣወሃህባ ስሙ:-
ቀይሕ ዕንባባ ባሕርን መሬትን ስለ ዝረኣየሉ ቀይሕ ሰበባ ዘንሳፍፈሉ ቀያሕቲ ዓሳታት ዝውለድሉ፣ ካብ መንጎ ጻዕዳን ጸሊምን ሕብሪ ዘለዎም ቅይሕ ዝበሉ ህዝብ ዝነብርዎ ቦታ ስለዝኾነ እዩ።
ነብይ ሙሴ፣ ብዛዕባ ቅዱስ መጽሓፍ ክጽሕፍ እንከሎ ‘ንቀይሕ ባሕሪ” ብቋንቋ ኢብራይስጢ “ያም ሱፍ” ኢሉ ሰመያ ።
ያም:- ባሕሪ ኪኸውን እንከሎ፣
ሱፍ:- ድማ ቀይሕ ማለት እዩ
ኣብ መበል 150 ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ሊቃናት ዝብሃሉ ንቅዱስ መጽሓፍ ካብ ኢብራይስጥ ናብ ግሪኽ ዝተርጎሙ ከኣ ንቀይሕ ባሕሪ “ታላስ ኤርትሮስ” ኢሎም ሰመይዎ።
ከምኡ’ወን ኣብ ሃገረ ግሪኽ “ኤርትራ” ዝብሃል ዓዲ ወይ ቁሸት ኣሎ፣ ትርጉሙ ድማ፣ ቀይሕ ባሕሪ፣ ቀይሕ ምድሪ ማለት እዩ።...[......]
ራእሲ ኣሉላ ኣብ ሓማሴን ሰፊሮም ከመሓድሩ ምስ ጀመሩ ነቲ ክቡር ባህልን ወግዕን ንምብልሻው መስደመም ዝኾነ ጽኑዕ ኣዋጅ ኣወጁ። ገለ ካብቲ ብዙሕ ኣዋጆም።
ብተወሳኺ ‘ራእሲ ኣሉላ ካብ ዝተኣተተውዎ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ሹም ጭቓ ገበሩ።
ጭቓ:- ከምቲ ጭቓ ንመንደቕ ዘጽንዖ ወይ ዘላግቦ ህዝቢ ምስ መንግስቲ ዘላግቦ ማለት እዩ።
ኣብ ቦታ ነበረ (ብዓል ቆጽሊ) ፈረሰኛ ወይ ምስሌነ፣ ብተወሳኺ ብቀሊሉ ከም ዘይግዝኡ ዘስግኡዎም ዓድታት እንተሃልዮም ተሰሪ (ደርጎይና) ወይ ሕልፎት ማለት በላዕተኛ ስርዑ። ከምኡ’ወን ኣብ ትሕቲኦም ግብርን ፈሰስን ዘዋጽኡ በብወረዳኡ ገበሩ። ልጅ ተስፋይ ኣጉዕዲ ጸንዓ ደግለ፣ ብጀረንዲ ለወጣ ኣብ ደቂ ድግና፣ ራእሲ ኣርኣያ ኣቦ ፊተውራረ እምባየን ደቡብን ኣብ ኩዓቲትን፣ ከንቲባ በኺት ኣብ ካርነሽም…ወዘተ ገበሩ።...[.......]
ክቡራት ኣንበብቲ
ነቲ ቅድሚ ሕጂ ብዋልታ መድሓኒት ብዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ጅግንነት “ ደግያት ኣበራ” ዝተጻሕፈ መመላእታኡ እዩ።
ደግያት ኣበራ ካሳ ወዲ ወዶም ንደግያት ሃይሉ ጸዓዘጋ እዮም።
ጣልያን ብ3 ነሓሰ 1889 ነስመራ፣ ምስ ኣተወ ሓያል ምዃኖም ኣጸቢቑ ፈሊጥዎም ስለዝነበረ፣ ምስሌነ ዝባን ሓማሴን ሸይሞም። ክጥብሮምን ከከባብሮምን ጀመረ። እቲ ንሓበሻ ዘይፈቐድ ዝነበረ ከም ጫማ ምውዳይ ከይተረፈ ፈቐደሎም። ካብኡ ሓሊፎ ‘ወን ክሳዕ ኣብ መኣዶም ሓወስዎም። እንተኾነ ግን፣ ሓያላት ዝኾኑ ይእሰሩ ብምንባሮም፣ ካልኦት ደቂ ሃገር ውን ሓበሬታ ምስ ሃብዎም፣ ምኽያት ፈጢሮም ስድራቤቶም ሒዞም ከይቐደምዎም ሃዲሞም ኣብ መሬት ዓንሰባ ዓረዱ።
ጣልያን ከኣ ተቆጢዖም ሰራዊት ልኢኾም፣ ብዙሕ ህዝቢ ኣጋፍዑን፣ ንብረት ወን ራሰዩ። ካፒታን በቲኒ ዝብሃል ኢጣልያዊ ፈኪሩ ሰዓቦም። መዓል ኣይተ ሓጎስ፣ ዓብደል ሓድሽ ዓዲ ዓንሰባ (ለመጨሊ) ካብ ዓዲ ሞቶ (ስኹን) ከምኡ’ወን ተኸተልቲ ደግያት ሓድገምበስ ወዲ ከንቲባ ዓልወት ካብ ዓዲ ኤሎባ ዓዲ ተከሌዛን፣ ዝነበሩ ኾይኖም ተዓጢቆም ጸኒሖም ኣብ ዋልታ መድሓኒት (ደቂ ሸሓይ) ብ1892 ውግእ ገጢሞም ንካፒታኖ በቲኒ ቀተልዎ። ብድሕሪ’ዚ ብስውር ነስመራ ኣትዮም ኣጓዱ ዓስከር ጣልያን ሓዊ ኣዲዶም ንትግራይ ተሳገሩ ይብሃል።...[......]
“ሽፋ”፦ መሬት ኣሕዋት ኮይኑ በብጉጅለ ዝካፊልዎ መሬት
“ጉልቲ”፦ ብዓል ስልጣን ንዝፈተዎ ዝዕድሎ መሬት
“ርስቲ”፦ ካብ ወላዲ ናብ ውሉድ ዝመሓላለፍ መሬት
“ዲሳ”፦ ርስቲ ዓዲ ኮይኑ ብማዕረ ዝምቀል መሬት
“ግብሪ”፦ መኣዲ ንጉስ
“ጭዋ”፦ ኣግዓዚ (ብግእዝ) ኣግ ኣዝያን (መውጻእቲ ሓራ)
“ሆብ”፦ ወጠጦ ወይ ተባዕታይ ወዲ ጤል ዘይተቐጥቐጠ
“ሕደማ”፦ ድርሰት ግጥሚ ማሰ ደርፊ
“ጎርዞ ጊላዋ”፦ ኮታይቲ፣ ንዓቕመ ኣዳም ዝበጽሑ መንአአያት
“ትውፊት”፦ ካብ ወላዲ ናብ ውሉድ ዝሓልፍ / ዝውረስ ቃል
“ጥሽ ውባእ”፦ መርዓ ንዝሓለፋ ጓል ከም ሓያም ተቖጺራ ኩሉ መሰላ ከም ዝሕለወላ ምግባር
“ስበት”፦ ጥልቀት ሓደ ትልሚ ኣብ ማሕረስ
“ኮንሶ”፦ ቀዳሞት ንሓጺር ሰብ ዝጽውዕሊ
“ነፍጢ”፦ ተተዃሲ ብረት ...[......]
ኣብ ታሪኽ መግዛእቲ ካብ 1875 ክሳብ 1895 ንዕስራ ዓመታት ዘኣክል ዝተፈላለየ ወራራትን ራስያን ዝነበሮ ውግኣት ተኻይዱ። እዞም ወራርትን ራስያን’ ዝነበሮም ውጉኣት ውሑዳት ን ኣሽቱ ገዲፍካ’ ኣብዞም ትሕት ኢሎም ዝግለጹ ‘ ዓበይቲ ውግኣት ይጠቓለሉ።
ኣብ ግዜ ጣልያን ኣብ 1935 ከም ከተማ ተሃንዲሳ፣ ማእከላይ ቦታ ብምሓዝ ካብ ሓጋዝ ምዕራባዊ ገማግም ማርያ ንኹሉ ቆላታት ክሳብ ዶብ ከሰላ (ሱዳን) ከም ማእከል ንግድን ካልእ መራኸቢታት’ያ ኔራ፣ ኣቑርደት።
ኣብዚ እዋን እቶም ገዛእቲ ጣልያን ይኹኑ ደኣ’ምበር፣ ብኢድ ኣዙር ብመሳፍንቲ ደግለል ትመሓደር ኔራ። ኣብ ውሽጢ ከተማ ኽዕይኑ ንምሉእ ጎልጎል ባርካ ይብሕቱ ኔሮም። ስልጣን ደግለል ም ስዕረት ጣልያን ኣኽቲሙ።
ሓድሽ ሜላ መግዛእቲ እንግሊዝ መቓቒልካ ግዛእ ብምትእትታዉ ዝነበረ ምእከላ ምምሕዳር ኣብ ቀቢላታት ተበቲኑ።
ኣቑርደት ርዒማቶ ዘላ ስም ካብ ቀዳሞት ተቐማጦኣ ዝተዋህባ ኾይኑ ፣ ኣይ መጀመርታ ስማ “ኣውተት” ዝብል’ዩ ኔሩ። ብቋንቋ ሕዳርብ ድማ፣ “ቦታ መዓር” ማለት እዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ስም ኣብ ከባቢ መቓብር ሰማእታት ሰንበት ጸላም ተቀቢሮምሉ ዘለዉ ተወሲኑ ተሪፉ። ብቐንዱ ኣቑርደት መጽውዒ ስማ ካበይ ከም ዝነቐለ ብኣፈ ታሪኽ ክልተ መግለጺ ኣሎ።
ቀዳማይ፣
እዚ ቦታ ሳዕርን ማይን ዝርከቦ ዱር፣ ምቹእ ጥሪት ዝደሳሉ ቦታ ይኹን ‘ምበር ጓሶት ቁርዲድ ኣለዎ ኢሎም ይሓልፉ ነበሩ። ከም ቦታ ቁርዲድ ድማ ኣቑርደት ተባህለት ይብሃል።
ካልኣይ፣
ኣብዚኡ ቦታ ሓደ ዝገርገረ ኣንበሳ ኔሩ። ሰብ ማልን ገያሾን በዚ ቦታ ክመላለሱ ኣሸጋሪ ኮነ። ኣብቲ እዋን ከም ዓቢ ጅግና ዝነበረ ዘማት ወዲ እኹድ ዝተባህለ ፣ ጽኒሑ ብገዛእቲ ጣልያን ኣብ ናኹራ ተሓይሩ ዝተቐትለ፣ ጸገም ጓሶት ክፍታሕ ነቲ ኣንበሳ ቀተሎ። ምሉእ ሰብነት ኣንበሳ ቁርዲድ መሊኡ ስለ ዝነበረ ካብ ኣካላት ኣንበሳ ናብ መሬት ተዘርኡ ካብዚ እዋን’ዚ እቲ ቦታ ብቑርዲድ ፣ ስለ ዝተፈልጠ ብቋንቋ ትግረ ኣቑርደት ተባህለ ይብሃል።
ብኣጣቓላሊ ፣ እቲ ስም ምስ ብዝሒ ቑርዲድ ዝተኣሳሰረ እዩ።
ቀንዲ መለለዪ ከተማ ኣቑርደት ከም ኩለን ከተማታት ኤርትራ ኣሰር መግዛእቲ ጣልያን ዘለዋ ከተማ እያ። “እስታስዩኒ ባቡር ንገያሾ ዘእንግድ መስመር፣ ከረን ኣስመራ ዘገልግል ዝነበረ ቤት ጽሕፈት ብዓል ሓደ ደርቢ ገዛ፣ ካብ መጀመርታ ጣልያን ዘሃነጾ ዘመናዊ ህንጻ ኣብ ኣቑርደት እዩ። እዚ ገዛ’ዚ ነቶም ናይ ዕድመ ጸጋ ዘለዎም ሰባት ብዙሕ ተዘክሮ ይህቦም። ክሳብ ለይቲ ሎሚ ድማ ኣገልግሎት ይህብ ኣሎ። ከም ታሪኻዊ ቅርሲ ዝርአ ድማ’ እዩ።
ኣብ ጎቦ ተሃኒጹ ዘሎ ናይቲ ኣብ ደራቡሽ ዝተቐትለ ጣልያን ሓወልቲ መዘክር’ወን ካልእ መለለዪ እዛ ከተማ እዩ። እዚ ጎቦ’ዚ ከም ታሪኻዊ ታባ ኣብዚ እዋን’ዚወን ዝያዳ ተመክሮ ንምድማቕ ሽምዓ ሰማእታት ተተኽIልዎ ኣሎ።
ኣሰር ፍርስራስ ህንጻታት ናይ’ተን ኣንጀባን ሽሽታን ዝተባህላ ኣብቲ ግዜ’ቲ ዝነበራ ብዙሓት ሸቓሎ ዝሓቑፋ ዝነበራ ክልተ ፋብሪካታት’ወን ፍሉይ መለለዩ ናይዛ ከተማ እዩ። ሎሚ ትሒት መነባብሮ ዘለዎም ተቐማጦ ናይዛ ከተማ፣ ኣብቲ ቦታ ዝተፈላለየ ሸቐጣት የካይዱ’ለው። እቲ ስም ግን ክሳብ ሎሚ ኣይሃሰሰን ።
ዓቢ ድልድል “ትረሪ” ኣብ መስመር መንገዲ ባቡርዝርከብ መስመር ኾይኑ፣ መስተንክር ኣሰራርሓ ዘለዎ ንሩባ ባርካ ዝቖርጽ ድልድል እዩ። እዞም ክልተ ድልድል “ትረርን ቃረዕ ቦልን”፣ ኣብ 1936 ዓ.ም ብሚስተር ትረር ዝተባህለ መሃንድስ ዝተሰርሐ እዩ። ምሉእ ድልድል ብሓጺን ዝተተሓሓአ ስለ ዝኾነ ንረኣዩኡ ሰሓቢ’ዩ።
ብ1958 ዓ,ም ዝተሃንጸት መስጊድ ኣቑርደት፣ ብስፍሓትን ኣቀራርጻን ካብተን ካልኦት ኣብ ኤርትራ ዘለዋ መሳጊድ ዝፈልያ ‘ኳ እንተዘየሎ። ኣብ ኩለን መሳጊድ ዘይርከብ ብደረጃ ኣህጉር ዝወዳደር 36 ሜትሮ ንሰማይ ዘንቃዕረረ ኣብ ልዕሊ እቲ ንውሒ ጥበብ ዝተሓወሶ ኣደናቒ መእዘኒ( ሙናራ) ዘለዋ መስጊድ ፍሉይ ቆላሕታ ዝሰርቕ መስጊድ’ዩ። እዚ ህንጻ ‘ዚ ኣብቲ ሰጣሕ ጎልጎል ባርካ ካብ ርሑቕ ስለ ዝርአ ኣቑርደት ምሳኻ እትዘውር ዘላ ኾይኑ ይስምዓኻ።
ሆስፒታል ኣቑርደት ኣብ ርእሲ ውሕልልነት ተደኩናትሉ ዘላ ቦታ ተሓዊስዎ ንሰማይ ትበርር መርከብ የምስላ። እዚ ብኹሉ ተዓዛባይ ኣድናቖት ዘትረአ ህንጻ ንሕሙም ጣይ ዘይኾነ ንበጻሕቲ’ወን ፍሉይ ጣዕመ ክሊማ ኣለዎ። ኣብ ርእሲ ገምገም ሩባ ባርካን በሪኽ ቦታን ስለ ዝተደኮነት ልዑል ሙቐት ከተማ ኣቁርደት ኣይጸልዋን እዩ።
እዛ ቀንዲ ቁጠባዊ ምንጫ ሩባ ባርካ ዝኾነት ከተማ ኣቑርደት፣ ሰፊሕ ሩባ ባርካ ከም ቀንዲ ቁጠባዊ ምንጫ ወሲዶም፣ ብፍላይ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ምስቶም ተረፍ መረፍ ወጻእተኛታት ተሻሪኽዕም ፍርያት ባናናን በርበረን ንሰደድ ዝዓለመ ከፍርዩ በቒዖም ዝነበሩ ህርኩታት ነበርቲ’ዮም ዘለውዋ። ካብዚ ተበጊሶም ብመንገዲ ዲታ (ሃብታም) ደናኣይ ዝተባህለ ኢጣልያዊ፣ ባናና ንስዑድያን ዓዲ ጣልያንን ክሰድዎ ከለዉ በርበረ ድማ ብመንገዲ ኣየር (ባርን) ንጀርመን ይለኣኽ ኔሩ። እዚ ክሳብ ጸላም ሰንበት (09/13 /1975) ከም ዝነበረ ይግለጽ።
ብዘይኻ’ዚ ኣቁርደት ማእከል ንግዲ ኣውራጃ ባርካን ክፍሊ ደቡባውን ምዕራባውን ሳሕል፣ ምዕራባዊ ሰንሒትን ከም ዝነበረት ይፍለጥ። ዝዓበየ ዕዳጋ ጥሪት ውን ኣብዛ ከተማ ኾይኑ፣ ብጋይት ዝተባህላ ዓይነት ከብቲ ካብ ታሕታይ ባርካ ሀደምደሚ፣ መጎሎ ፣ ጋሽ፣ ምዕራባዊ ገማግም ጎቦታት ማርያን ሰርሒትን ኣብዚ ይእከባ ኔረን። ካብዚ ጀሚሩ ክሳብ እዚ እዋን ዕዳጋ ጥሪት ሰሙናዊ ዘይኾነ መዓልታዊ ኾይኑ ኣሎ። ኢንኮዶ( ፋብሪካ ስጋ) ቀንዲ ዕዳጋ ኣቑርደት እዩ።
ኣቑርደት ብሃብቲ እንስሳ ዝተፈልጠት ከተማ እያ። ብጋይት ዝተባህላ ዓይነት ከብቲ ቆማታት፣ ጸፋሕቲ፣ ምስጉን ናይ ጡብ ጎሎ ዘለወንን ብዙሕ ጸባ ዝሕለባን፣ ብጸላኢ ብቀሊሉ ዘይድፈራ፣ ብሓብቫር ንተጻባእተን ዝከላኸላ ኾይነን፣ ኣብ ክሳዳ ቓጭል ብዝተኣሰራ መራሒት ላም ዝእለያ፣ ከይተደናገራ ዋንአን ዘለልያ ከብቲ እየን። ብፍላይ ኣብዑር ብጋይት ምስ ብጽሕና ገመል ዝዳረግ ኣካላት ኣለዎም። ልዕሊ ኩሉ ካብቲ ዘለወን ፍቕሪ ሙዚቓ ተበጊሰን ዋናታተን ሻንብቖ ክሃርሙ ከለው ልክዕ ዕስልየ …ዝተባህላ ጓይላ ክመስላ ኩለን ተኣኪበን ኣብ ልዕሊ ጓሰአን ክዳሩና ከለዋ ውላድ ሰብ እየን ዝመስላ። ካብዚ ተበጊሶም ብዙሓት ጓሶት ገጠምትን መስለትን ብዛዕባ ብጋይት ኣዚሞምን ግርማ ሞጎሰን ገሊጾምን እዮም።
ገመል ካብቲ ብብዝሒ ዝጓሰ ጥሪት ናዚ ከባቢ እዩ። ከም ቀንዲ መጽዓኛ ድማ የገልግል። ድራቤታት ካብ ቦታ ናብ ቦታ ንብረትን ጠቕሊለን ክጉዓዛ( ክሳግማ) ከለዋ ነቲ መርከብ ምድረበዳ ሓዋይ ጽዒነን ኣብቲ ሰጣሕ ኣኣምእ ጽንኩር ጎልጎል ክንሳፈፋ መዓልታዊ ተርእዮ እዩ። ገመል ምቑር ጸባን ስጋን ስለ ዘለዋ ኣብ ዓቢ ወራያት ትሕረድ። መንጉድ ገመል ብዙሕ ስምብሒ ስለ ዝኽዝን መኺኹ ገረወኛታት እዩ ዝመልእ። እዚ ቅብኢ ‘ዚ ካብ ልኻይ ርእሲ ሓሊፉ ንዝተፈላለየ መዓላ ይውዕል።
ገመል ካብ ዕዳጋ ጥሪት ከተማ ኣቑርደት ተበጊሱ ንሃገረ ሱዳን ሰንጢቑ ኣብ ግብጺ ዓይኒ ዕዳጋ ኾይኑ ብክቡር ዋጋ ይሽየጥ ። ጠለ በጊዕ ድማ እተን ቀንዲ ኣብ መዓልታዊ መነባብሮ ህዝቢ ዝዋሳኣ ኾይነን ካብ ጸባአንን ስጋአንን ሽያጥ ዝርከብ እትት ውሑድ ኣይኾነን። ኣባጊዕ ናዚ ከባቢ ካብ ናይ ከበሳ ኣባጊዕ ፍልይ ዝበለ መልክዕን ቅርጽን ኣለወን። ነዊሕ ክሳድ፣ በሪኽ ቁመት ቶራም ኣፍንጫ፣ መሬት ዝጋሰስ ጭራ ዘለወን ኾይነን ተሓለብት ጸባ እየን።
ኣጣል እንተ ር ኢና’ወን “ ሌንገ ሓሰን” ዝተባህላ፣ ብዙሕ ጸባ ዝሕለባ፣ ድርብ) ማንታ ዝወልዳ) ምሩጻት እየን።
እንስሳ ዘገዳም ኣብ ከባቢ ኣቑርደት ካብ ጥንቲ ዓዲ ነብርን ኣንበሳን ይብሃል’ኳ እንተነበረ ፣ ሎሚ ግን ዳርጋ የለዉን። ብብዝሒ ዝረኣዩ ዝብኢ፣ ማንቲለ ፣ ወኻርይ፣ ህበይ መፍለስ ቅንፍዝ፣ ኢራብ ገታእ ፣ ኣሰለት፣ ሰገን ካልኦትን ዝተፈላለዩ ኣዕዋፍን ይርከቡዋ።
ስለዚ፣ ኣብ ኣቑርደት ገጽና ዘውር ንበል።
By Viviana Amanuel January 01, 2012
ገረብ ዓርኮብኮባይ ብፍረ ዓካትን ቆጽሊ ላኻን ካብ ሃገር ሓሊፉ ብጎረባብት ሃገራት ዝተፈልጠ እዩ። ጥቕሚ ዓርኮብኮባይ ኣብ ብዙሕ መዓላ እዩ ዝውዕል። ከም መግቢ ክብላዕ እንከሎ፣ ብዕድመን ደረጃን ናይዚ ገረብ ትጥቐመሉ። ኣብ መጀመርታ ፍረ ዓካት ተዘሪኡ ክበቑል ከሎ፣ እታ ኣብ ማእከል ዓካት ዘላ ኮረር ስለ ትልምልምን ጻዕዳ መልክዕ ጻዕዳ ሕብሪ ምስ ሓዘት ሽኮራዊ መቐረት ትገብር። ኣብዚ እዋን “ ሽኩርቲት” ትብሃል፣ ከም መግቢ ድማ ትብላዕ።
ገረብ ዓርኮብኮባይ ፣ ፍረ ክትህብ ምስ ጀመረት፣ እታ ፍረ ዓካት ቀጠልያ ሕብሪ ትለብስ። “ ሽዶብ” ከኣ ትብሃል። ነቲ ፍረ ኣውሪድካ ኣብ ክልተ ብምጭዳድ ነቲ ማይ ትሰትዮ’ሞ፣ ነቲ ልኻይ ዝመስል ፍረ ድማ ትበልዖ። ካብዚ ሓሊፍካ ፣ ነቲ ማይ ሽዶብ ከም መድሃኒት ናይ ቆልዑ ሕማም (ቀጸጽ) ትጥቐመሉ።
By Viviana Amanuel 30 July 2012
ወለዶታት በቲ ዝነብርሉ ታሪኽን ግዜን ኩነታትን መሰረት ዝተፈላለዩ ክኾኑ ይኽእሉ። ናይስድራናን ናትናን ናይ ደቕናን ወለዶ ብመነባብሮን ብ ኣተሓሳስባን ብእምነትን ሓደ ክኸውን ኣይኽእልን። ታሪኽ ኣብ ግዜ ከይማዕበለ፣ ኩነታት ከይተቐየረ፣ መነባብሮ ከይተመሓየሸ፣ ከምናይዚ ሳዕቤን ድማ ባህልን ባህላዊ ኣረኣእያን ሕብረተሰብ ከይተቐየረ ኣብዝተረፈሉ ኹነታት እንተ ዘይኾይኑ፣ ሓደ ወለዶ ምስቲ ኻልእ ብመነባብሮኡ ይኹን ብእምነቱ ሓደኪኸውን ከም ዘይኽእል ዝተፈልጠ እዩ። ታሪኽን ግዜን ኩነታትን ድማቅልጣፊኡ ከከም ደረጃ ምዕባለ ተኽኖሎጅን መራኸቢታትን ምጽልላው ስልጣኔታትን ቅልጡፍ ወይ ዝሑል ይኸውን’ምበር፣ ኣብ ቀጻሊ ለውጢ’ዩ ዝርከብ። ከምኣብ ሓደ እዋን ዝተላዕለ ስእሊ ኣብ ሓደ ህሞት ደው ዝብል ኣይኾነን።
ብዛዕባ ለውጥን ፍልልያትን ክዝረብ
ወይ ክጽሓፍ እንከሎ ኣውራ’ኳ ብዛዕባ’ቲ ቐዳመይ፣ ናይ ለውጢ መስርሕ ኣረዳድኣናን ከም መበገሲ ክንወስዶም ዘሎና ግምታትን ከነነጻጽር ግዲ ይኾነና። ብድሕሪ’ዚ ብዛዕባቲ ኣብ መንጎ ወለዶታት ዝህሉ ፍልልያትን ሓድነትን ብዝዓሞቐ ደረጃ ክንግንዘብ ንኽእል። ኣብ መንጎ ወለዶታት ፍልልያት’ምበር ሓድነት ከም ዘየሎ ከም ግምት ወሲድና ምስ እንጽሕፍ ወይ ምስ እንዛረብ ኣብ ግጉይ መደምደምታ ክንበጽሕ ንኽእል። ምኽንያቱ ነቲ ኣብ መንጎ ነገራት፣ እዋናት ወይ ታሪኽ ዘሎ ዘይብተኽ ገመድ ስለ ዘይንርእዮ ወይ ስለ ዘይንግደሰሉ። ሓደ ናብ ክልእ ክሳገር ወይ ክምዕብል እንከሎ ኩሉ ግዜ ናይቲ ቐዳማይ ገለ ባህርያት ኣለዎ። ኣብ ሓድሽ ኩሉ ግዜ ናይ ኣረጊት ባእታ’ሎ። ከምኡ ድማ ናይ ዝመጽእ ዘርኢ። ብዛዕባ ለውጥን ፍልልያትን ኣልዒልና ኣብ እንዛረበሉ ግዜ ነዚ ውሽጣዊ ምትእስሳር ናይ ነገራት፣ ነዚ ቐጻሊ ናይ ታሪኽ ገመድን ምትኽኻእን ክንዝንግዖ ኣይግባእን።
ኣብዚ ናይ ወለዶታት ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ “ራዕዲ፣ ጽቕጢ፣ ምስጓግ...ወዘተ ዝብሉ ቓላት ነቲ ኹነታት ብምልኣት ዝገልጽዎ ኣይመስሉን። እዚ’ ኣርዓድን ረዓድን፣ ጸቓጥን ተጸቓጥን፣ ሰጓግን ተሰጓግን ጸላውን ተጸላውን ከም ዘለዉ የርኢ። እቲ ኣብ መንጎ ዘሎ ድልድል’ከ? እዞም ኣምራት’ዚኦም ነቲ ኣሎ ዝብሃል ፍልልያት፣ ነቲ ኣሎ ዝብሃል ኣሉታ ይገልጹ፣ ነቲ ኻልእ መዳይ ናይቲ ሓቒ ማለት ነቲ ሓድነት፣ ነቲ ምትእስሳር፣ ነቲ ምምልላእ ግን ይጎስዮዎ። ነዚ ዳሕረዋይ ዝገልጹ ከም ፈትሊ፣ ምልጋብ፣ ምብህሃል..ወዘተ ዝብሉ ኣምራትነቲ ዘይተርፍ ፍልልይ ከይረስዑ ናብቲ ኽህልወና ዘለዎ ምሉእ ኣረዳድኣ ይእምቱ። ኣብ መንጎ ወለድን መንእሰያትን ደቆምን ዘሎ ዝምድና ናይ ረጽምን ጎነጽን፣ ናይ መላኽን ተመላኽን ወይ ናይ ኣኽባርን ተኸባርን ዝምድና ጥራይ ኣይኮነን። ናይ ሓልዮትን ፍቕርን፣ ናይ ምኽርን ማዕዳን፣ ናይ ምኹስኳስን ምዕባለን ዝምድና’ወን’ዩ። ትሕዝቶን እንታይነትን ናይቲ ዝመሓላለፍ ከከም ንቕሓትን መረዳእታን ወለዲ ዝፈላለ’ኳ ይኹን’ምበር፣ ማለት ሕማቕ ጠባያትን’ወን ስለ ዝመሓላለፍ፣ ውሉዳት ኣብ መስራቲ ዕድሚኦም ካብ ወለድን ገዝኦምን ዝሰንቕዎ ትምህርቲ ኣዝዩ መሰረታዊ እዩ። ሕማቕ ይኹን ጽቡቕ እቲ ትምህርቲ ኣብ ህይወቶም ይጸልዎም። እቶም ቆልዑ ምስ ዓበዩ እንታይ ዓይነት ሰባት ይኾኑ ኣብ ምውሳን ሓደ’ወን እዚ ኣብ መስራቲ ዕድሚኦም ዝሰረጸ( ዝሰረበ) ጽልዋ እዩ። ወለዲ ንደቆም ክገብርዎ ካብ ዘለዎም ብዙሕ ነገራት ሓደ፣ ንህይወትን ሓላፍነትን ከም ዝቕረቡ ምግባር’ዩ። ኣብ ገዛ ናይ ስድራ ሓላፍነት ክወስዱ፣ስድራ ቤት ባህላውን ሃገራውን ክብርታትን ሓላፍነትን ምውሳድን እትምሃረላ ቀዳመይቲ ኣሃዱ ሕብረተሰብ ‘ያ። ኣብ ገዝኡ ሓላፍነት ዘይወስድ፣ ንስድራ ቤቱ ፍቕርን ሓልዮትን ዘየርኣየ ሰብ ኣብ ደረጃ ኮምን ሃገርን ሓቐኛን ነፍሱ ዝረስዐን ፍቕሪ ኸርእን ሓላፍነት ክወስድን ኣጸጋሚ እዩ። ስድራቤትን ደቆምን ወይ ተኸታተልቲ ወለዶታት ኣብ ሓደ ውሁብ ታሪኻዊ እዋን’ዮም ዝዋስኡ። እቲ ውሁብ ታሪኻዊ እዋን ድማ እቲ ወለዶ’ቲ መልሲ ኽህበሎም ዘለዎ ብዙሓት ብድሆታትን ዕማማትን ሒዙ ከም ዝመጽእ ዝተፈልጠ እዩ ብዙሓትን ዝተፈላለዩን ንድሆታት፣ ሃገር ናይ ምህናጽን ነጻ ናይ ምግባርን ብድሆ፣ ነዚ ነጻነት’ዚ ናይ ምዕቃብ ብድሆ፣ ንናጽነት ናብ ራህዋን ጸጋይን ናይ ምቕያር ዕማም፣ መሰልን ማዕርነትን ክብርን ህዝቢ ናይ ምርግጋጽ ብድሆ፣ ኣብ ትምህርቲን ፍልጠትን ዝተመርኮሰ ዕብየት ማእቶታውነት..ወዘተ.. እዮም።ዕማማትን ብድሆታትን ኣዝዮም ብዙሓት’ዮም። እቲ ወለዶ ነዞም ዕማማትን ብድሆታትን’ዚኦም ከመይ ዝመሰለ መልሲ ይህብ ወይ ኣብቲ ቓልሲ’ቲ ክዕወት ከ ይዕወት እቲ ወለዶ’ቲ ዝፍተነሉ ባይታ እዩ። ቀዳማይ ወለዶ ንዳሕረዋይ እናመልመለ ከረክብ ዳሕረዋይ ወለዶ ድማ ነቲ ሓላፍነት ክርከብ ቅሩብነት ከርእይ የድሊ። ሓደ ዝሰርሖ እቲ ኻልእ (ከነኣእሶ)፣ ንስርሓቱ ዘካፍእ እናመሰሎ ንናይቲ ወለዶ ናይ ኣበርክቶ ታሪኽ ክዘርጎ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ኣቐዲሙ ከም ዝተባህለ እቲ ታሪኽ ብቐጻሊ ንቕድሚት ዝጉዓዝ ሰንሰለት ኮይኑ ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ኣብቲ መላግቦኡ እጃሙ ኣበርኪቱ ጥራይ’ዩ ዝሓልፍ። እቲ ታሪኽ’ቲ ኸኣ ናይ ህዝቢ ታሪኽ’ዩ።
ተልእኾ ናይቲ ሓድሽ ወለዶ ድማ ነቲ ቐዳማይ ወለዶ ዝዓመሞ፣ ዝሃነጾ እንተላይ ነቲ ታርኹ ከም መሰረት ተቀቢሉ፣ ኣብ ልዕሊ’ዚ መሰረት’ዚ ብዘለዎ ሓድሽ ፍልጠትን ተኽኖሎጅን ምህናጽ ብምቕጻል፣ ነቲ ዝተረኽቦ ዕማምን ብድሆን ብዝቐልጠፈን ዝዓዘዘን ብልሓት ንቕድሚት ምድራኽ’ዩ። ብዝኾነ ወለዶ ወይ’ወን ብዝኾነ ሰብ ቅድሜኻ ዝተበርከተ ኣበርክቶ ከም ኣብ ሓደ መላግቦ ታሪኽ ዝተፈጸመ ፍጻሜ ምቕባል፣ ምምዝጋብ፣ ንዕኡ ዘዘኻኽር መዘከርታ ምህናጽ..ወዘተ ታሪኻዊ ኣገዳስነት ኣለዎ። ከምኡ ምግባር ናይ ሃገርን ህዝብን ሃብቲ ምዕቓብ ማለት’ዩ። እዚ እንተ ደለኻ ከም ናይ ግዚኡ መሳርሒ እትጥቐመሉ፣ እንተደለኻ እትድርብዮ፣ እንተ ደለኻ ድማ ምእንቲ ረብሓኻ እትቕይሮ ወይ እተመሓይሾ ኣይኮነን። ናይ ሓደ ወለዶ ታሪኻዊ ኣበርክቶ ይትረፍስ ኣብ ሓደ ስራሕ’ወን ፣ ምጽእ ምስ በልክ ነቲ እትሃንጸ ከተፍርስን ከተነውርን ምጅማር ጥዑይ ኣሰራርሓ ኣብ ርእሲ ዘይ ሙዃኑ ንታሪኽን ቀጻልነትን ናይቲ ካብ ህይወትካ ከም ሰብ መጠን ንላዕሊ ህይወት ዘለዎ ትካል ትሃስዮ ኣሎኻ ማለት’ዩ። ሎሚ እትሃንጾ ቐዳሞት ኣብ ዝነበርሉ ፈጺሙ ዝምድናን ርክብን ዘይብሉ ነገር ኣይኮነን። ከምዚ ኽብሃል እንከሎ ግን ነቐፌታዊ ኣጠማምታ የለን ማለት ኣይኮነን። ንሕሉፍ ይኹን ኣብ እዋንካ ንዝፍጸም ስርሓት ወይ ‘ወን ነቲ ስራሕ ንዝመርሕ ዘሎ ሓሳባት ብነቐፌታዊ ዓይኒ ምርኣይ ክህሉ ይኽእል’ዩ። እኳ ደኣ ከም ኡ ክህሉ ኣድላይ እዩ። ቅኑዓትን ግጉያትን ሓሳባት ክህልው ስለ ዝኽእሉ ወይ ከኣ ኣማራጺ ሓሳብን ኣማራጺ መገድን ክህሉ ስለ ዝኽእል፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ናይ ሓሳብ ሞኖፖሊ’ወን ስለ ዘሎ፣ ኣብ ሓሳባት ምጉትን ነቐፌታን ምግባር ኣድላይ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ክትዕወት እንተ ደሊኻ ግድነታዊ’ወን’ዩ። ቕጥዑን ኣገባቡን ዝሓለወ ጥዕና ዘለዎ ናይ ሓሳብ ነቐፌታ፣ ምጉት ወይ ክትዕ ኣብ ምዕባለ ኣገዳሲ እዩ። ምኽንያቱ ምዕባለ ናይ ነዊሕ ዓመታት መስርሕ ስለ ዝኾነ ፣ ኣብ መወዳእታ ቅድሚ ምግንዛብካ፣ ናብ ዕጹው ማዕጾ ዝውስድ መገዲ ሒዝካ ነዊሕ ብኽሳራ ከይትጉዓዝ የድሕነካ፣ ከይመርመርካ ወይ ከየጽናዕካ ቅድሚ ኣብ ዝተፈልየ ኹነታት ዘዐውተካ ሓሳብ ከይተዘትር’ሞ ከይትጋገ የድሕነካ። ስለዚ ኣረካቢ ወለዶ ይኹን ተረካቢ ወለዶ፣ ቀሊል መልሲ ከም ዘየሎ ተገንዚቡ፣ ነቲ ዝዋስ ኣሉ ዘሎ ባይታ ይኹን ነቲ ሓድሽ ዝኣትዎ ዘሎ መድረኽ፣ ወይ ወን ነቲ ዝመርሓሉ ዘሎ ሓሳብ ጽቡቕ ገይሩ ክፈልጦ፣ ከጽንዖ፣ ነቲ መድረኽ’ቲ ዝኸውን መርሓ ግብሪ፣ ነቲ እዋን’ቲ ዝኸውን ታክቲክን ስትራተጅን ኣብ ፍልጠትን መጽናዕትን ተመርኩሱ ክስእል፣ ዝተሳእለ ከመሓይሽ ወይ ክቕይር ወይ ከቕንዕ ይኽእል። ምዕባለ ብዝሰነቕካዮ ሰብ ኣውን ፈናንሳውን ነገራውን ዓቕሚ እዩ ንቕድሚት ዝውንጨፍ። በቲ ሓንሳብ ዘስነቕካዮ ስንቒ ክኸይድ ጸኒሑ ኣብቲ ክበጽሖ ዝኽእል ዝለዓለ ቻፍ ወት ግራፍ ምስ በጽሐ ግን ካብኡ ንንየው ምዕባይ ዘይኽቕጽል ይኽእል ንጋድም፣ ወይ ወን መብዛሕትኡ ግዜ ንቑልቑል ክኸይድ ይጅምር። ኣብዚ ግዜ’ዚ እቲ ኣረካቢ ይኹን ተረካቢ ወለዶ ኣቲ ምዕባለ ሓድሽ ኣበርክቶ የድልዮ ምህላው ክግንዘብ የድሊ። ኣረጊት ብልሓት ንክቕጽል ኣይክእልን’ዩ። ስለዚ ኸኣ ሓድሽ ሓርጭን ሓድሽ ሓሳብን ሓድሽ ብልሓትን ጥራይ ነቲ ሃፋኡ ዝወደአ ምዕባለ ክ ኣጉዶ ከም ዝኽእል ይግንዘቡ።” መንእሰያት ዝበዝሐ ገንዘብ ኣለዎም። ምናልባት ካበይ ዝመጸ እዩ ግን ...ብ ኣፍራይነቶም ዝረኸብዎ ከም ኡ እንተ ኾይኑ እወታዊ እዩ። ንመንእሰያት ሃላፍነት መስዋእትነት፣ ጻዕርን ኣፍራይነትን ከነውርሶም ግድነት’ዩ፣ ዘሎካ ኢኻ እትወርሶ ድኽነት እንተ’ወሪስናዮም’ወን ጻዕሪ ክስግርዎከም ዘለዎም ኢና እንምህሮም። ፈላጣትን ተመራመርትን ተባዓትን ክኾኑ ኢና እንምህሮም ዘሎና። ብውሑድ ባዕሉ ኦኣራቱ ዘንጽፍ፣ ባዕሉ ዝበልዓሉ ዘልዕል ቆልዓ፣ ብዓቢኡ ድማ ብጻዕሪ ኣታዊ ብምርካብ ንገዝኡ ዝሕግዝ መንእሰይ ወይ ወን እንተዘይ ሓገዘ ነፍሱ ዝኽእል፣ ሓላፍነት ኣብ ምውሳድ ኣብ ቅኑዕ መገዲ ስለ ዘሎ ከነተባባዕ ኣለዎ።
ኣብዚ ሕቶ'ዚ ፡ ኣታዊ ዘለዎ መንእሰይ ፡ ስራሕ ከይነዓቐ ዝሰርሕ፡ ነፍሱ ዝሕግዝ ፡ዘፍሪ፡ ወይ ከኣ ነዚ ኣታዊ'ዚ ንምዕባይ ዘጽንዕ፡ መጽሓፍ ዘንብብ፡ ዝምርምር ንስራሕ፡ ንጻዕሪ፡ ንፍልጠት ዘኽብር፡ ህይወቱን ገንዘቡን ብውሕልና ዘመሓድር ሓደ እዩ፥ ኣታዊ ኣብ ምርካብ ዘይሳፍ፡ ግዚኡ ብድቓስ ብጸወታ ብሙዚቓን ፊልምን ዘባኽን ፡ ኣብ ምምሕዳርን ሓልዮትን ገዚኡ ዘይሳተፍ፡ ናይ ኣተኣታትዋን ናይ ጻዕርን መገዲ ከይፈለጠ ክፈልጥ'ወን ከየተገደሰ ናይ ኣወጻጽ ኣ መገዲ ጥራይ ዝፈልጥ፡ ንግዚ ንስራሕ ንጻዕሪ ንፍልጠት ፡ንምርምር፡ ንሓቒ ዘየኽብር፡ ንስስዐ ንበለጽ፡ ንትህኪት ንድንቑርና ዘይንዕቕ፡ ተጸባይ ኾይኑ ጥራይ ዘይነብር ከኣ ካልእ'ዩ ፥ ኣዚ ኣብ ላዕሊ ዝዘርዘርናዮ ክልቲኡ ጠባያት ኣብ ኩሉ ሕብረተሰባት ዘሎኻ ኣንተኾነ ፡ እቲ ቐዳማይ ጠባያት ክኹስኾስ ፡እቶም ቅዳሞት ከኣ ዝብዝሑ ክኾኑልና ብኹሎም መኾስኾሲ ትካላት ምስራሕ ይድሊ፥ ፍልጠት ተመክሮ ልቦና ወዘተ ኣብ ዝመሓላለፈሉ ግዜ ኣብ መንጎ ኣቐባልን ተቀባልን ምትሕልላይን ምክብባርን ነቐፌታን ክርክርን ክህሉ ትጽቢት ዘረሉ እዩ፥ ማይ ንእንሰትየሉ ፈልፋሊ ዓይኒ ማይ ክግደሰላን ክትሕልዋን ግድነት'ዩ ካብ ኣ ዝሰተየ ኹሉ ድማ ብግዲኡ ብናይ ባህርን ታሪኽን ናይ ምትኽኻእ ሕጊ መሰረት ኣብ ግዚኡ ኣቐባልን ፈልፋልን ከይኮነ ኣይተርፍን።
By Viviana Amanuel 29 January 2012
ኢጣልያዊ ወናኒ ኢንዱስትሪ ስኞር መሎቲ ፣ ካብ 1935 ክሳብ 1937 ኣብ እዋን መግዛእቲ ኢጣልያ፣ በቲ ህንጻ ናይ ምስራህ ሞይኡ ኣብ ኤርትራ ዋኒኑ ከውፍር ጀሚሩ። ብ 1939 ከኣ ካብ ፍረ ተምሪ ኣልኮል አፍሪ ተበጊሱ። ኣይጸንሐን ፣ ኣብ 1941 ናይ ፈለማ ፋብሪካ ቢራ ኣብ ኤርትራ ክተክል ከኣለ። ሾኡ ንሽዑ ክሳብ ንከባቢና ዝዝርጋሕ ክልእኽ ጀመረ። ናይ ጠራሙዝ ጠለቡ ንምምላእ’ወን ፣ ጎድኒ ጎድኒ ‘ዚ ቢራ ናይ ምፍራይ ተበግሳኡ ጠራሙዝ ዘፍርያ ማሽናት ኣተኣታተወ።
ኣብ 1946 ካብዛ ዓለም ብሞት ምስ ተፈልየ፣ ሓዉ ስኞር ራዶልፎ ብኡ ንብኡ ነት መሎቲ ተኽልዎ ዝነበረ ዋኒን ከካይድ ጀመረ። ዩን እምበር ሰኞር ራዶልፍ’ወን ብ 1951 ኣብ ከባቢ ኦምሓጀር ብሸፋቱ ምስ ተቐትለ፣ በዓልቲ ቤት ስኞር መሎቲ፣ ነቲ ተተኽሉ ዝነበረ ፋብሪካ ናይ ምክያዱ ሓላፍነት ወሰደት። ስኞር መሎቲ ብልግሳን ሓልዮ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ደሓን ስም ካብ ዘትረፉ ናይ ‘ቲ ግዜ’ቲ ሰብ ዋኒን ምንባራ ይግለጽ ። ኣብርእሲ’ዚ ጽንዕቲ ደጋፊት ናጽነት ኤርትራ ምዃናን ብዙሓት ናይ ሽዑ እዋን ሰባት ዝገልጽዎ ነጥቢ’ዩ። ስሮኣት ደርግ ብ 1975 ከም ኩለን’ተን ፣ ዝርካበን ተሪፈን ዝነበራ ፋብሪካታት ፣ እንዳ መሎቲ’ወን ምስ ሃገረ፣ ስኞራ መሎቲ ካብ ኤርትራ ጥEቕሊላ ወጺኣ። ሽሕ’ኳ እታ ፋብሪካ ተፍርዮ ዝነበረት ቢራ ጸኒሑ” ኣስመራ” ዝብል ስም ይውሃቦ’ምበር ኣብ ብዙሓት ግን እቲ መሎቲ” ዝብል ናይ ፈለማ ስሙ ገና ኣይሃሰሰን ኣሎ።
By Viviana Amanuel 17 January 2012
ኣብ ሕብረተሰብ ካብ ቅድም ኣትሒዞም ዚዝውተሩ ዝነበሩ ዝተፈላለዩ ናይ ሙዚቓ መሳርሒታት ኣለዉ። ንሳቶም ድማ፣ ከከም ዓይነቶም ናይ ሂምታ ዚንፋሕ ናይ ገመድ መሳርሒታት ተባሂሎም ኪኸፈሉ ይኽእሉ እዮም።
ናይ ሂምታ መሳርሒታት
እቶም ኣዝዮም ግኑናት ናይ ሂምታ መሳርሒታት፣ ንጋሪት ፣ ከበሮ፣ ከምኡ’ወን ጸናጽል እዮም።
ነጋሪት
15 ሰንት ሜተር ዝኸውን ዝሰንጣቒቱ ካብ ዕንጸይቲ ወይ ከኣ ብረት ዚስራሕ ሓውሲ ንፍቀ ክባዊ ቅርጺ ዘለዎ ናይ ሙዚቓ መሳርሒ እዩ። ብላዕልን ብታሕትን ብዝለፍዐ ቆርበት ዝተደኮነ ኾይኑ፣ ብማእከሉ ብምራን ተወጢሩ ዝተኣስረ’ዩ። ነጋሪት ብመኾስ መሰል ዕንጸይቲ እናተሃርመ ኣብ ምምሕዳራውን ሃይማኖታውን ብዓላት፣ ንኣብነት ኣብ ቅዳሰ፣ ኣብ መርዓ ቀብሪ ካህናትን፣ ከምኡ’ወን ኣብ ከብካብን እዋን ክተትን ይዝውተር።
ከበሮ
ብቅርጹን ኣገልግሎቱን ዓቢን ንእሽቶይን ተባሂሉ ኣብ ክልተ ኪኽፈል ይከኣል እዩ። ዓቢ ከበሮ’ እዚ ናይ ቤት ክህነት ሃይማኖታዊ ከበሮ እዩ። እዚ ከበሮ’ዚ ብክኢላታት ካብ ክልተ ወሰናስኑ ማዕረ ዘይኾነ፣ ጓንጋ ዝውሽጡ ዕንጸይቲ ዝተሰርሐ ኾይኑ፣ ብክልተ ገጻቱ ብቆርበት ዝተሸፈነ ንክግተር ከኣ ብዙርያኡ ብምራን ዝተወጠረ’ዩ። መሓንገጢ ዝኸውን ገመድ ወይ ምራን ይግበረሉ’ሞ ብኽልቲኡ ገጻቱ ብኢድ እናተሃርመ፣ ኣብ ሃይማኖታዊ ፍጻሜታትን ብዓላትን ኣብ ናይ ካህናት ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓትን የገልግል።
ንእሽቶ ከበሮ
እዚ ልክዕ ከም ናይ ዓቢ ከበሮ ኣገባብ ብክኢላታት ዚስራሕ ኾይኑ፣ ብበትሪ ወይ ብ ኢድ እናተሃርመ ንጓይላ ዘገልግል ኣዝዩ ዝውቱር መሳርሒ እዩ። እዚ መሳርሒ’ዚ ሓደ ሓደ ግዜ ነዳመቕቲ ተባሂሉ ኣብ ውሽጡ ዕንቑ ጸጸር ወይ ከኣ ፍረ እኽሊ ይኣትዎ እዩ።
ብዘይካ’ዞም ዝተጠሱ ናይ ሂምታ መሳርሒታት ንደውል ዘገልግል ዝነበረ ብጸፋሕቲ ድምጺ ዝህቡ ዝተጸርቡ ኣእዋም ዝተሰርሐ መጥቕዕ ዝተባህለ መሳርሒ’ወን ነይሩ እዩ።
ጸናጽል
እዚ ዕንጸይቲ ዝልዓቱ ብሓጺን ዝተሰርሐ መሳርሒ እዩ። እዚ ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ ዝመሓላለፍ ክልተ ቀጠንቲ ሓጻውን ኣለውዎ። ኣብ ውሽጢ’ዞም ሓጻውን እዚኣቶም ሓጨልጨል ዝብል ድምጺ ዚህቡ ዝተሸኹዑ ሓያሎ ባሊቓታት ኣለዉ። ጸናጽል ብፍላይ ኣብ ቤተክህነት ኣብ ትልሂት እዩ ዝዝውተር።
ዝንፋሕ መሳርሒታት
ካብቶም ኣዘውቲሮም ዝጽወቱ ተነፋሕቲ መሳርሒታት እትም ቀንዲ ኣገደስቲ ሻምብቆ (ዕንዱር)፣ እምብልታ፣ ከም ኡ’ወን መለኸት እዮም።
ሻምብቆ
እዚ ካብ ቃንጫ ወይ ብረት ዚስራሕ ሸሞንተ ወይ ሹድሽተ ነዃላት ዘለዎ ናይ ሙዚቓ መሳርሒ እዩ። እዚ ብኣፍ ብምንፋሕ ነቲ ነዃላት ብ ኣጻብዕ ብምዕጻውን ብምኽፋትን’ዩ ዝጽወት። ሻምብቆ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ጉስነት እዩ ዝዝውተር።
እምብልታ
ቅድሚ ሕጂ ካብ ኣርግዛና ዝብሃል ረጉድ ኣርቃይ ይስራሕ’ኳ እንተነበረ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ካብ 1 ሜትሮ ንላዕሊ ብዝቑመቱ ኣስራዝ ወይ ሓጺን ይስራሕ ኣሎ። እዚ መሳርሒ’ዚ ብ ኣፍ እናነፋሕካ ብምውህሃድ ናይተን እናዓበስካን እናኸፈትካን ዝጽወት ሻንቒት (ንእሽቶ ሓንቲ ነዃል ዘላት) ደባይ ( ሸራፍ ወይ ናይ ሀ ቅርጺ መውጽኢ ድምጺ ዘለዎ ከምኡ’ወን ድፍን (ኣየር ብ ኣፍካ እትነፍሓሉ ጫፍ ንውሽጢ ቁሩብ ክብስ ዚበለ) እዚ ዝተባህለ ስለስተ ቱቦታት ብምውህሃድ’ዩ ዝጽወት። ተጻወቲ እምብልታ ነዘን ሰለስተ ዝተፈላለየ ድምጺ ዝህባ ቱቦታት እናወሃሃዱ እዮም ዝጻወቱ። እምብልታ ኣብ ጓይላ ጽወታታትን ኣብ ሃይማኖታዊ ብዓላትን ታቦት ንምዕጃብን ከምኡ’ወን ሳሕቲ ኣብ ስነ ስርዓት ቀብሪ እዩ ዝዝውተር።
እምብልታ ኣብ ታሪኽ ከም ዝንገር ቅድም ናይ ገላዩ መሳርሒ ተባሂሉ’ዩ ዝፍለጥ ነይሩ።
ታቱላ
ብዘይካ’ዘን ዝተጠቕሳ መሳርሒታት፣ ብቀርኒ ሓርሽ ወይ ኣስራዚ እትስራሕ ናይ ኢድ ነዃላት ዘለዋ ትራንፕት እትመስል ታቱላ እትብሃል ተነፋሒት’ወን ኣላ። ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ኣብ ግዜ መርድእ፣ ኣብ ክንዲ ኣውያት ትዝውተር ነበረት። ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት’ወን በገለ ወገናት ከም ዝንገር፣ ኣብ ሃይማኖታዊ በዓላት ብሕልፊ ከኣ ኣብ ጥምቐት፣ ተሓምበለ ኣብ ዝጽወተሉ ግዜ ምስ ጭራ ዋጣ ተሳንያ ታቦት ንምዕጃብ ትዝውተር ነይራ።
መለኸት
እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ሻምብቆ ፣ ሳሕቲ ድማ ካብ ኣስራዚ ዝስራሕ ኾይኑ፣ ከም እምብልታን ሻምብቆን ብኣፍ ዝጽወት ምስ ትራምፕት ዚመሳሰል መሳርሒ እዩ። እዚ መሳርሒ’ዚ ኣብ ናይ ጓይላ ጸወታታትን ኣብ ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓትን ይዝውተር። ቅድም እዚ መሳርሒ’ዚ እወን እንተኾነ ናይ ገላዩ መሳርሒ ከም ዝነበረ’ዩ ዝንገረሉ።
ናይ ገመድ መሳርሒታት
እቶም ቀንዲ ናይ ገመድ መሳርሒታት በገና፣ ክራር፣ ጭራ ዋጣን እዮም።
በገና
እዚ ናይ ሃረም ቅርጺ ዘለዎ ብሸሞንተ ወይ ዓሰርተ ኣውታርጅማት መዓንጣ ፣ ብዕንጸይትን ቆርበትን ዝተሰርሐ እዩ። በገና፣ ኮፍ ኢልካ ብ ኣጻብዕኻ ነቲ ዝተወጠረ ገመድ ሕዝ ግድፍ እናበልካ ዚጽወት እዩ። እዚ መሳርሒ’ዚ ምስቲ ናይ ግሪኻውያንን ሮማውያንን ያታዊ ክራር ዝመሳሰል እዩ። በገና፣ ኣብ ኣብያተ ክርስትያን፣ ኣብ ግዜ ጾምን ካልእ ኣጋጣሚታትን እዩ ዝዝውተር። በገና ቅድሚ ሓያሎ ዓመታት ዝውታረኡን ኣገዳስነቱን እናነከየ ብምዃዱ ዝተረስዐን ዝተረፈን’ዩ።
ክራር (መሰንቆ)
እዚ ብሽዱሽተ ወይ ሓሙሽተ ዝተወጠሩ ጅማውቲ ብስልክታት ከምኡ’ወን ብቆበት ዝተሸፈነ ሒላብ መሰል ወይ ከኣ ሳንዱቕ መሰል ዝቕርጹ ማእከሉ ዝተጓሕጉሐ ዕንጸይትን ነቲ ጅማት ወይ ስልኪ ዚስከም ኣዕጻውን ዝተሰርሐ እዩ። እዚ መሳርሒ’ዚ ንበይኑ ወይ ብጭራ ዋጣን ከበሮን ተሰንዩ ዝኾነ ግዜ ተዘውቲሩ ዝጽወት ካብ ኩሉ ካልእ መሳርሒታት ኣዝዩ ዝተፈትወናይ ሕብረተሰብና ያታዊ ጊታር እዩ።
ጭራ ዋጣ
እዚ ናይ ኣልማዝ ቅርጺ ዘለዎ፣ ብቆርበት ምክትን ምራኽን ብዕንጸይትን ኣውሕን ሳግላን ብጭራ ፈረስን ዝስራሕ ናይ ሕብረተሰብናያታዊ ቫዮሊን እዩ። እዚ ብቐስቲ መሰል ዕንጸይቲ ብዝተሰርሐ መህረሚ እናተሃርመ ኣብ ጓይላ ፣ ኣብ ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓት ሃይማኖታዊ ቦኣላት ብምዕጃብ ዚዝውተር ድሕሪ ክራር ኣብ ኩሉ ቦታታት ዚፍቶ ህቡብ መሳርሒ እዩ። ጭራ ዋጣ ቅድሚ ሕጂ ብፍሉያት ክኢላታት ጥራይ ይጽወት’ኳ እንተ ነበረ ኣብዚ ዘለናዮ ግዜ ብኹሉ እናተደፍረ ይኸይድ ኣሎ።
By Viviana Amanuel 14 December 2011
ምንጪ፣ Importance of red sea
ቀይሕ ባሕሪ፣ እቲ ንምብራቕ ኣፍሪቓን፣ ሓውሲ ደሴት ዓረብን ዘራኽብ፣ ሓደ ካብቶም ዓበይትን ኣገደስትን ማያውያን ክፍልታት ዓለምና ኮይኑ፣ ካብ ጥንቲ ኣትሒዙ፣ ፖለቲካውን ቁጠባውን ዕዙዝ ኣገዳስነት ዝጸንሖ ስትራተጂያዊ ባሕሪ እዩ።
ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ከም ዘረጋግጽዎ፣ ቅድሚ ዕስራ ሚልዮን ዓመታት ኣቢሉ፣ ኣብቲ ናይ ሎሚ ኣፍሪቃን ኤስያን ዝራኸበሉ ከባቢ (ምብራቕ ኣፍሪቃን ደሴት ዓረብን) ብዝተራእየ ክስተት “ ሃይድሮ ተርማል” እቲ መሬትዊ ክፍሊ ኣብ ክልተ ተተርግአ’ሞ፣ ቀስ ብቐስ ንክልቲኡ’ዚ ክፍሊ ኣህጉር ዝፈሊ ማይ መልአ በዚ ምኽንያት ድማ እዚ ሎሚ ቀይሕ ባሕሪ ናበልና እንጽውዖ ዘሎና ባሕሪ ክፍጠር ከም ዝኸኣለ ታሪኽ ይምስክር።
ቀይሕ ባሕሪ ኣስታት 2,250 ኪ.ሜ ንውሓት፣ ኣቢ ዝገፍሐ ሸነኹ 355 ኪ.ሜ ናይ 2,130 ሜተሮ ጥልቀት (ዕምቆት) እዚ’ወን እቲ ዝዓሞቆ’ዩ) ዝውንን ባሕሪ እዩ። ቀይሕ ባሕሪ፣ ብሃገራት ኤርትራ፣ ሱዳን ምስሪ፣ ስዑድ ዓረብን የመንን ዝተኸበበ ክኸውን እንከሎ፣ ብሰሜን ናብ መትረብ ስዌጽ ፣ ብምዕራብ ናብ ሲናይ፣ ብምብራቕ ናብ ወሽመጥ ኣቓባ፣ ብደቡብ ናይቲ ኣካል ባሕሪ ዓረብ ዝኾነ ወሽመጥ ዓደን ይራኸብ። ኣብዚ ርእሲ’ዚ ድማ ቀይሕ ባሕሪ ኣካል ናይቲ ንመብዛሕትኡ ክፋል ምብራቕ ኣፍሪቃ ሰናጢቁ ዝሓልፍ “ሃጓፍ” (rift valley) ምዃኑ ይፍለጥ።
ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ካብ ዝርከባ ወደባት ምስ እንምልከት ኸኣ፣ ምጽዋዕን ዓሰብን ናይ ኤርትራ፣ ፖርት ሱዳን ናይ ሱዳን፣ ስዌጽ ኣልቐሰይርን ናይ ምስሪ፣ ጂዳን ጀዛንን ናይ ስዑድ ዓረብ፣ ሑደይዳን ኣልማኻን ናይ የመን ..ይርከባአን።
ቀይሕ ባሕሪ ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ፣ ካብን ናብን ኣፍሪቃ ይካየድ ንዝነበረ ንግዳዊ ንጥፈታት ኣዝዩ ኣገዳሲ መስመር ምንባሩ ፍሉጥ’ኳ እንተኾነ፣ ድሕሪ ምኽፋት መትረብ ስዌጽ ብ1869 ከኣ ፣ ኣገዳስነቱ ዝያዳ ክዓዝዝ ከኣለ። ምስ ምዕባይን ምስፍሕፋሕን ኢንዱስትርን ኢንዱስትሪያላውነትን ዓለም’ወን ኣድላይነት ነዳዲ ዘይቲ ይኹን ንመመስርሒ ዝተፈላለዩ ነገራት እዩ። ነዳዲ ማእከላይ ምብራቕ፣ ዕቑር ተፈጥረኣዊ ሃብቲ ኣፍሪቃ ፣ ዝተፈላለዩ ቀመማ ቀመማት..ወአተ ጠቓምነቶም ምስ ተፈልጠ፣ ካብን ናብን ኣፍሪቃ፣ ማእከላይ ምብራቕን፣ ርሑቕ ምብራቕን ኤስያ፣ ኣውሮጳ…ክካየድ ኣብ ዝነበረ ጉዕዞ መራኽብ፣ ግደ ቀይሕ ባሕሪ ወሳንን መሰረታውን ኮይኑ እዩ ጸኒሑ። ሰሜናውን ደቡባውን ጫፋት ቀይሕ ባሕሪ ኣዝዩ ጸቢብ ስለዝኾነ ፣ ነዚ ናይ ባሕሪ መስመር ንምዕጋት ብዙሕ ኣየሸግርን። እዚ ባሕሪ ኣብቲ ምስ ህንዳዊ ውቅያኖስ ዝጽንበረሉ መጻብቦ ባብኤል መንደብ ፣18 ኪ.ሜ ጥራይ ግፍሒ ኣለዎ። እዚ መጻብቦ’ዚ ካብ መሬት ኤርትራ ንምቁጽጻሩ ቀሊል ስለዝኾነ ን ኤርትራ ክብ ዝበለ ስትራጂያዊ ኣገዳስነት ይህባ።
ኤርትራ፣ ከም ምእተዊ ኣፍደገ ንኣፍሪቃ ኮይና ከተገልግል ምጽንሓ፣ ናይ ኣሽሓት ዓመታት ታሪኽ የረጋግጸልና። በታ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዙላ እትርከቦ ከባቢ ዝነበረት ጥንታዊት ወደብ ኣዱሊስ ኣቢላ እያ ድማ፣ ነዚ ስትራተጂያዊ ኣገዳስነት ወኒና ዝጸንሐት። ብሓፈሻኡ ኣገዳስነት ቀይሕ ባሕሪ ንዓለም ብጭቡጥ ክንግንዘብ ምእንቲ፣ ኤርትራ ብመንገዲ ወደብ ኣዱሊስ ኣቢላ ምስቲ ካልእ ዓለም ዝነበራ ዝምድና ምርኣይ እኹል ስእሊ ክህበና ይኽእል።
ኣዱሊስ ናይ ኣሽሓት ዓመት ታሪኽ እዩ ዘለዋ። ግብጻውያን ን ኣዱሊስ ኣብ ግዜ ፈር ኦናት ኣሽሓት ቅድሚ ልደት ክርስቶስ ጀሚሮም፣” ኣውትልት” ብዝብል ስም ይፈልጥዋ ምንባሮም መዝገብ ታሪኽ የረጋግጸልና። ቀዳሞት ሊቃውንቲ ጂኦግራፍ ኣብ ዝሰኣልዎ ካርታ ዓለም’ወን ኣዱሊስ ከም ዓባይ ወደብ ሰፊራ ትርከብ ።
ዝተፈላለዩ እንስሳታት፣ ማዕድናት፣ ብብዓይነቶም ክቡራት ኣዕጻውን ዕጣንን ናብ ግብጺ ኣጽዋር፣ ስልምትን መሳርሒታትን ከኣ ናብ ኣዱሊስ ምልውዋጥ ይካየድ ነይሩ። ኣብ 3ይ ዘመን ቅ.ል.ክ ኣዱሊስን ከባቢኣን ኣብ ትሕቲ’ቶም ግብጺ ዝገዝኡ ዝነበሩ ግሪኻውያን ምስ ወደቀ፣ እዚ ንግዳዊ ምንቅስቃስ’ዚ እንተላይ ንግሪኽ ገጹ ከምዘስፋሕፍሐ ይዝንቶ። ኣብ ርእሲ’ቲ ዝተጠቅሰ ነገራት ከኣ፣ ግሪኻውያን ካብ ኣዱሊስ ሓራምዝ ( ኣብቲ ግዜ’ቲ ኣብ ኩናት ከም ታንኪ ዘገልግሉ ዝነበሩ ሓራምዝ’ዮም ነሮም) ይወስዱ ነይሮም።
ናብ ህንዲ ዝወስድ መንገዲ ባሕሪ ዳህሲሶም ምስ ረኸቡ ኸኣ፣ እዚ መስመር’ዚ ኣዝዩ ዓመረ። ኣዱሊስ ከኣ ካብ ክሊ ናይቲ ስልጡን ዓለም ናይ ዝመጹ ኣቑሑ መደበር ኮነት።
ግሪኻዊ ስልጣነ ፣ ብናይ ሮማ ስልጣነ ምስ ተዓብለለን ምስተተከኣን ከኣ፣ ዝምድና ኣዱሊስ ናብ ሮማ ገጹ ጠመተ። ኣብ ሞንጎ ኣዱሊስን ሮማን ውዕዉዕ ንግዳው ርክብ ኣብ ርእሲ ምምስራቱ፣ ኣዱሊስ ፣ ንምብራቓውን ምዕራባውን ዓለም እተራኽብ ዓባይ ወደብ ምዃና ቀጸለት።
ተመራመርቲ ታሪኽ ከም ዝገልጽዎ፣ ኣዱሊስ ምስ ጥንታዊት ቺና ንግዳዊ ዝምድና ነይርዋ’ዩ። ኣብ ግዜ ስርወ ንግስነት ሃን( 220-589) ድ.ል.ክ ) ቺናውያን ምስ ኣፍሪቃዊ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ፣ ምስቲ ንሳቶም ህዋንግ’ቺ ዝብልዎ ንግስነት ይነግዱ ከም ዝነበሩ ናይቲ ግዜ’ቲ ተመራመቲ ታሪክ ኣስፊሮሞ ኣለዉ። እቲ ቺናውያን ህዋንግ’ቺ ዝብልዎ ዝነበሩ ንግስነት ከኣ እቲ ኣዱሊስ ዝወደቡ ንግስነት ኣኽሱም’ዩ ዝብል ናይ ታሪኽ ግምት ኣሎ። ቺናውያን ካብ ኣዱሊስ ሓርሽ ብህይወቶም፣ ቀርኒ ሓርሽ፣ ከምኡ’ወን ድርዒ ጎብየ ፣ ስኒ ሓርማዝ ይሽምቱ ከም ዝነበሩ ኸኣ ይግለጽ። ነዚ ታሪኻዊ ሓቂ’ዚ ምርኩስ ብምግባር፣ ካብ ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት’ወን እንተኾነ፣ ነዚ ዕዙዝ ኣገዳስነት ናይዚ ባሕሪ’ዚ፣ ብፍላይ ኣብ ንግዳዊ ንጥፈታት ኣፍሪቃ፣ ኤስያን ኣውሮጳን ብቐሊሉ ክንርድኦ ንኽእል።
ብፖሎቲካውን ወተሃደራውን መዳይ ክርአ እንከሎ’ወን ፣ ቀይሕ ባሕሪ ኣዝዩ ስትራተጂያዊ ኮይኑ ‘ዩ ዝርኸብ ዘሎ። ብፍላይ ኣብ እዋን ካልኣይ ኩናት ዓለምን ድሕሪኡን ኣብ ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ዝሑል ኩናትን ግደ ቀይሕ ባሕሪ ብቀሊል ዝጥመት ኣይኮነን። እዚ ባሕሪ’ዚ ኣብ ግዜ ካልኣይ ኩናት ዓለም ንሓያል ወትሃደራውያን መራኽብ ኣእንጊዱ’ዩ።
ድሕሪ መኽተምታ 2ይ ኩናት ዓለም ኣብ ዝነገሰ ፖለቲካዊ ሃዋሁ’ውን፣ ቀይሕ ባሕሪ ካብቲ ምጥምማትን ውድድርን ሓያላት ሃገራት ከም ዘየምልጥ ፍሉጥ ነበረ። ሕብረት ሰቭዮት ነበር፣ ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ግዜ ካልኣይ ኩናት ዓለም ምስ ኣሜሪካ ብሪጣንያ ፈረንሳ፣ ኣንጻር ጀርመን ዝመስረተት ኪዳን፣ ኣብ ጽባሕ መወዳእታ ናይቲ ኩናት ምትእምማን ከም ዘይብላ ገለጸት። እዚ መግለጺ ሕብረት ሰቭየት ከኣ ምስቲ ክቀራረብ ዘይክእል ማሕበርነታውን ርእሰማላውን ስነ ሓሳብ ተደሚሩ፣ ነቲ ብዘይ ወተሃደራዊ ረምጺ ዝበላለዕ ዝነበረ “ ዝሑል ኩናት” ጋህዲ ገይርዎ’ዩ።
ኣብዚ መድረኽ’ዚ ኣሜሪካ ነቲ ንሳ እትመልኮ ርእሰማላዊ ( ዴሳዊ) ስነ ሓሳብ ናብ ኩሉ ዓለም ከተስፋሕፍሕ ትቃለስ’ያ ዝነበረት። እዚ ቃልሲ’ዚ ናይ ክልቲኣን ሃገራት ንምዕዋት ከኣ፣ ምቁጽጻር ቀይሕ ባሕሪ ከም ዓቢ ስጉምቲ’ዩ ዝውሰድ ዝነበረ። እቲ “ሎሚ’ዶ ጽባሕ ይነቱግ” ተባሂሉ ተፈሪሑ ዝነበረ ኑክሌራዊ ውግእ ሓያላን ሃገራት’ወን፣ ንኸሳሲ ቀይሕ ባሕሪ ተቐሪቡ ዝነበረ’ዩ ዝመስል። ብፍላይ ኣሜሪካ፣ ኣብ ልዕሊ ሕብረት ሰቭዮትን ረብሓታታን ብዓወት ንኽትወጽእ፣ ምቁጽጻር ናይዚ ባሕሪ’ዚ ካብ ፈለማ ከም ዘኣመነትሉ’ዩ ዝግለጽ።
ኣዕራብ፣ ኣብቲ ኣንጻር እስራኤል ዘካይድኦ ዝነበራ ኩናት’ወን ኣአዳስነት ቀይሕ ባሕሪ ኩቡር ግምት ጸኒሕዎ’ዩ። ነቲ ስሜናዊ ክፋል ቀይሕ ባሕሪ ብምቁጽጻር ኣብ ልዕሊ እስራኤል ክቢድ ጸቕጢ ክፈጥራ ጥራይ ዘይኮናስ፣ ነባሪ ዓወት ንምጉንጻፍ’ወን ቀሊል ከምዘኽውን እምነት ነይሩ። ነዚ ብምርዳእ ከኣ እስራኤላውያን፣ ነዚ ከባቢ’ዚ ንምቁጽጻርን ኣብ ኢዶም ንምእታውን ተረባሪሞምሉ’ዮም። እቲ ዝዓበየ ናይ ምኽልኻል ዓቕሞም’ወን ናብኡ ከውዕልዎ ከም ዝጸንሑ’ዩ ዝግለጽ።
“ግብረሽበራዊ ተግባራት” ኣንጻር ረብሓታት ኣሜሪካ ኣብ ዝዕምረሉ ዘሎ ኣብዚ ሕጂ እዋን ከኣ መራኽብ ኩናት ኣሜሪካ” ግብረ ሽበራውያን ንምህዳን” ምቁጽጻር ናይዚ ባሕሪ’ዚ መስረታዊ’ዩ ካብ ዝብል ፈሊጥ፣ ክሳድ ክሳድ ሓኒቐን ከንሳፍፋ ይረኣያ’ለዋ።
ከምዚ ክጥቀስ ዝጸንሐ ‘ምብኣር፣ ቀይሕ ባሕሪ፣ ካብ ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት ኣትሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ታሪኽ ዓለም ንግዳዊ፣ ፖለቲካዊ ፣ ወተሃደራዊ ኣገዳስነት ከምዝጸንሖ ብሩህ’ዩ። እዚ ኣገዳስነት ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ቦትኡ ኮይኑ፣ ኤርትራ ሃገርና ድማ ልዕሊ ሓደ ሽሕ ኪ.ሜተር ዝንውሓቱ ገማግም ናይዚ ኣገዳሲ ባሕሪ’ዚ ስለ እትውንን፣ ኣደኻኹናኣ ዝያዳ ኣገዳሲት ይገብራ።
ኣብ ዓይኒ ዘእቱ ውቃበ ስለ ዘለዋ ድማ’ያ ውርትግ ካብ ዓይኒ ዓበይቲ ሃገራት ክትእለ ዘይትክእል።
By Viviana Amanuel 10 December 2011
ኣውሮጳውያን፣ ን ኣፍሪቃ ክገዝኡ ከንግሁ ኸለዉ፣ ብድንቁርናን ጥሜትን ዝተሓመሰ ህዝቢ’ምበር፣ ኮማንደራቶም ብምንሽር ረጪኑ ክፍንሽር ዝኽእል ሰብ ዝጸንሖም ይመስሎም ኣይነበረን። ፍላይ ነታ ንሊብያ፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ትገዝእ ዝነበረት ኢጣልያ ዘጋጠማ ስዕረታት ካዕቦ እዩ ነይሩ። እቲ ዝ ኣክል ውዳበ ዘይነበሮ ተቓውሞ ኤርትራውያን፣ ኣብ ፈቐድኡ እስትሂና! ኣቢልዎም’ዩ። ዘማት ወድ ኡክድ ኣብ ላዕላይ ባርካ፣ ደግያት ኣበራ፣ ማሕራይን ኣባ ጥመርን ኣብ ከበሳታት፣ እኩ ተቓውሞ ዓሊ መሓመድ ዑስማን ቡሪ (ሰባር ናኹራን) ብጾቱን ካልኦትን ክንጠቅስ ንኽእል።
ኣብዚ ሓጺር ጽሑፍ’ዚ ግን፣ ብዛዕባ ኣብ 1840 ኣቢሉ ኣብ ጸዓዘጋ ዝተወልደ ደግያት ኣበራን እታ ውዕሎኡ ዝፈጸመላ ዋልታ መድሓኒትን ኢና ክንርኢ። ደግያት ኣበራ ኣብ’ዛ ብዋልታ መድሓኒትን እትፍለጥ ኣብ መሬት ደቂ ሽሓይ (ምስ ቃል ነብሪ) እትርከ ቦታ ቅያኡ ምስ ፈጸመ ንደቡብ ገጹ እዩ ዶብ ሰጊሩ። ኣብ ጎድኒ ሰራዊት ሃጸይ ምኒልክ ተሰሊፉ ኸኣ ኣብ ኩናት ዓድዋ (1896) ውዒሉ። ንሃጸይ’ወን “ከሺ ኣማራ ኣንድ ኣበራ” ክሳብ ዝብሉ ገይርዎም’ዩ ይብሃል።
ደግያት ኣበራን ብጾቱን ጥልያን ነስመራ ክድይብ ከሎ ከይተረፈ ክዓግትዎ ፈቲኖም ነይሮም’ዮም። የግዳስ፣ ምስቲ ዝነበረ ዓቕሚ ጥልያን ክብድሁ ኣይከኣሉን። ድሕሪ’ዚ ድማ እዮም ናይ ደባይ ዝመስል ቅዲ ክኽተሉ ዝመረጹ።
በዚ ዝሰግአት መንግስቲ ጥልያን፣ ንደግያት ኣበራ ሓባቢላ ክትሕዞ ፈተነት። በታ ንብዙሓት ገርሀኛታት እተስድዕ ሽመት ከይተረፈ ኸኣ ፈተነቶ። ድግያት ግን ኣይተዳህለለን። ኣይተዳህለለን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ተገልቢጡ ንዓኣቶም ኣዳህሊልዎም’ዩ።
ሚእቲ ዝኾኑ ሰራዊት ጥልያን ካፒታኖ ቤቲኒ መሪሕዎም ናብ መሬት ደቂ ሽሓ ወሪዶም። ኣብዛ ዋልታ መድሓኒት ትብሃል ከኣ በጺሖም። ኣድብዩ ዝጸንሐ ድግያት ንውዮም ካፒተኖ ጥልያን ካብ ፈረሶም ጨርጊፉ ባይታ ኣዝበጦም። ወዮም ተኸቲሎም ዝነበሩ ሰራዊት ከኣ ብህድማ ፣ ድሕነት ካ እግሮም ደለይዎ። ፋሕ ጭንግራሕ ከኣ ኣተዎም። ካፒታኖ ኣየምለሱን። ኣብዛ ሕጂ” ሞት ቤቲኒ” ተባሂላ ትጽዋዕ ዘላ፣ ጥልያን ንዝኽሪ ኢሎም መስቀል ተኺሎምላ ዘለዉ ቦታ ዓረፉ።
“ሞት ቤቲኒ” ግን እቲ”ዋልታ መድሓኒት” ዝብል ጥንታዊ ስማ’ወን ብኸንቱ ዝወጸ ኣይነበረን። ኣብ ጥንቲ እቶም ኣዋልድ ብምፍታዎም ዝፍለጡ ዝነበሩ ቱርካውያን፣ ንሓንቲ መድሓኒት ዝስመን ፈላሲት ኣጓይዮመን’ሲ ኣብታ ኣብቲ ከባቢ እትርከ ፍሉይ ቅርጺ ዘለዋ እምኒ ተዓቑበን ድሒነን ይብሃል። እዚ ድማ እዩ። “ዋልታ መድሓኒት ብዓልቲ ድርብ ቅያ” ዘብላ።
By Viviana Amanuel 10 December 2011
ኣውሮጳውያን፣ ን ኣፍሪቃ ክገዝኡ ከንግሁ ኸለዉ፣ ብድንቁርናን ጥሜትን ዝተሓመሰ ህዝቢ’ምበር፣ ኮማንደራቶም ብምንሽር ረጪኑ ክፍንሽር ዝኽእል ሰብ ዝጸንሖም ይመስሎም ኣይነበረን። ፍላይ ነታ ንሊብያ፣ ኤርትራን ኢትዮጵያን ትገዝእ ዝነበረት ኢጣልያ ዘጋጠማ ስዕረታት ካዕቦ እዩ ነይሩ። እቲ ዝ ኣክል ውዳበ ዘይነበሮ ተቓውሞ ኤርትራውያን፣ ኣብ ፈቐድኡ እስትሂና! ኣቢልዎም’ዩ። ዘማት ወድ ኡክድ ኣብ ላዕላይ ባርካ፣ ደግያት ኣበራ፣ ማሕራይን ኣባ ጥመርን ኣብ ከበሳታት፣ እኩ ተቓውሞ ዓሊ መሓመድ ዑስማን ቡሪ (ሰባር ናኹራን) ብጾቱን ካልኦትን ክንጠቅስ ንኽእል።
ኣብዚ ሓጺር ጽሑፍ’ዚ ግን፣ ብዛዕባ ኣብ 1840 ኣቢሉ ኣብ ጸዓዘጋ ዝተወልደ ደግያት ኣበራን እታ ውዕሎኡ ዝፈጸመላ ዋልታ መድሓኒትን ኢና ክንርኢ። ደግያት ኣበራ ኣብ’ዛ ብዋልታ መድሓኒትን እትፍለጥ ኣብ መሬት ደቂ ሽሓይ (ምስ ቃል ነብሪ) እትርከ ቦታ ቅያኡ ምስ ፈጸመ ንደቡብ ገጹ እዩ ዶብ ሰጊሩ። ኣብ ጎድኒ ሰራዊት ሃጸይ ምኒልክ ተሰሊፉ ኸኣ ኣብ ኩናት ዓድዋ (1896) ውዒሉ። ንሃጸይ’ወን “ከሺ ኣማራ ኣንድ ኣበራ” ክሳብ ዝብሉ ገይርዎም’ዩ ይብሃል።
ደግያት ኣበራን ብጾቱን ጥልያን ነስመራ ክድይብ ከሎ ከይተረፈ ክዓግትዎ ፈቲኖም ነይሮም’ዮም። የግዳስ፣ ምስቲ ዝነበረ ዓቕሚ ጥልያን ክብድሁ ኣይከኣሉን። ድሕሪ’ዚ ድማ እዮም ናይ ደባይ ዝመስል ቅዲ ክኽተሉ ዝመረጹ።
በዚ ዝሰግአት መንግስቲ ጥልያን፣ ንደግያት ኣበራ ሓባቢላ ክትሕዞ ፈተነት። በታ ንብዙሓት ገርሀኛታት እተስድዕ ሽመት ከይተረፈ ኸኣ ፈተነቶ። ድግያት ግን ኣይተዳህለለን። ኣይተዳህለለን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ተገልቢጡ ንዓኣቶም ኣዳህሊልዎም’ዩ።
ሚእቲ ዝኾኑ ሰራዊት ጥልያን ካፒታኖ ቤቲኒ መሪሕዎም ናብ መሬት ደቂ ሽሓ ወሪዶም። ኣብዛ ዋልታ መድሓኒት ትብሃል ከኣ በጺሖም። ኣድብዩ ዝጸንሐ ድግያት ንውዮም ካፒተኖ ጥልያን ካብ ፈረሶም ጨርጊፉ ባይታ ኣዝበጦም። ወዮም ተኸቲሎም ዝነበሩ ሰራዊት ከኣ ብህድማ ፣ ድሕነት ካ እግሮም ደለይዎ። ፋሕ ጭንግራሕ ከኣ ኣተዎም። ካፒታኖ ኣየምለሱን። ኣብዛ ሕጂ” ሞት ቤቲኒ” ተባሂላ ትጽዋዕ ዘላ፣ ጥልያን ንዝኽሪ ኢሎም መስቀል ተኺሎምላ ዘለዉ ቦታ ዓረፉ።
“ሞት ቤቲኒ” ግን እቲ”ዋልታ መድሓኒት” ዝብል ጥንታዊ ስማ’ወን ብኸንቱ ዝወጸ ኣይነበረን። ኣብ ጥንቲ እቶም ኣዋልድ ብምፍታዎም ዝፍለጡ ዝነበሩ ቱርካውያን፣ ንሓንቲ መድሓኒት ዝስመን ፈላሲት ኣጓይዮመን’ሲ ኣብታ ኣብቲ ከባቢ እትርከ ፍሉይ ቅርጺ ዘለዋ እምኒ ተዓቑበን ድሒነን ይብሃል። እዚ ድማ እዩ። “ዋልታ መድሓኒት ብዓልቲ ድርብ ቅያ” ዘብላ።
By Viviana Amanuel
ባጽዕ ርእይዋ ዘይፈልጥ ወይ ወን ብዛዕባ ኣሰቃቒ ኩነታት ባጽዕ ሰሚዑ ዘይፈልጥ ሰብ (ኤርትራዊ) ኣሎ ዝብል ግምት የብለይን። ኣብ ዓውደ ኣዋርሕ ገድሊ፣ ወርሒ ለካቲት እንተ ተላዒላ እቲ ባብ ናጽነት ዘርሓወ “ስርሒት ፈንቕል” ክቕጀለና ግድን’ዩ። ብዛዕባ’ዚ ዓለም ዘስተንከረ ስርሒት’ዚ ብዙሕ ክጽሓፍን ክትንተንን ከም ዝኽእል ፍሉጥ’ዩ። እምበኣር፣ ንሎሚ ኣካል ናይቲ ስርሒት ኮይነን ኣብቲ ስርሒት ዝተሳተፋ’ሞ፣ (በጃ) ዝኾና’ሞ ንዝኽሪ‘ዚ ስርሒት ተባሂለን፣ ኣብ ጥዋለት ከም ሓወልቲ ተሰቒለን ዘለዋ ስለስተ ታንክታት ፣ ካብ ባሕሪ ብጭልፋ።
ቀዳመይቲ
ብወገን ስጋለት ቀጣን ዃንካ ነዘን ስለስተ ታንክታት፣ ፊት ንፊት ክትርእየን እንከሎኻ፣ እታ ኣብ ማእከል ዘላን ቁሩብ ብርኽ ዝበለትን፣ ኣብ መካናይዝድ ኣሃዱታት ህ.ሰ ብ (ኮማንደር ቁ’1) እትልለ፣ ቀዳመይቲ ብህ.ግ ኣብ ዓዶም ዘማት (ከባቢ ሰላዕ ዳዕሮ) ብ 1977 ዓ.ም ዝተማረኸት ታንኪ እያ ነይራ። ኣብቲ ዝተሰልበትሉ ግዜ፣” ንሕና ኢና ቐዲምና ማሪኽናያ፣ ንሕና’ባ” ብዝብል ዘረባታት፣ ኣብ መንጎ ኽልቲኣተን ወድባት፣ ተሓኤን ህ.ግ ዘየድሊ ምስሕሓባት ፈጢራ ምንባራ ይንገር። እዛ ሓርበኛዊት ታንክ’ዚኣ ዳርጋ ኣብ ነፍሲ ወከፍ፣ ድሕሪ’ዚ ግዜ’ዚ ህ.ሰ ዘካየዶም ውግኣት ጠሓሒሳ ወጺኣ’ያ።
ኣብ ምስጋር ስጋለት ቀጣን ብ 11 ለካቲት 1990 ዓ.ም ኣብ ከባቢ’ዚ ሕጂ ከም ሓወልቲ ኮይና ተሰቂላትሉ ዘላ ቦታ (ጥዋለት) ተቓጺላ።
ካልአይቲ
ኣብዛ ዝተጠቕሰት፣ ማእከለይቲ ታንክ፣ ብወገን ጸጋም ኮይና ማዕረ’ታ የማነይቲ ተሰቒላ ዘላ ድማ ስማ፣(ጃጓር) ትብሃል። ኣብ ግዜ ስትራተጅያዊ ምዝላቕ ቅያታት “ኮማንደር ፈጺማ ድማ በዚ ቅድም ኢሉ ዝተገልጸ ግዜን ቦታን ጉዕዙኣ ብዓወት ዛዚማ።
ሳልሰይቲ
እታ ፍሉይ መለለዩ ቁጽሪ 795 ዝኾነት የማነይቲ ታንክ ኸኣ “ታይገር’’ ትብሃል። ኣብ ምድምሳስ “ናደው እዝ” ድማ ብ ህ.ሰ ካብ ጸላኢ ተሰሊባ። ኣብ ተመሳሳሊ ግዜን ቦታን ድማ ብጅግንነት ተቓጺላ።
እምበኣር እቲ “ሰብናን ታንክታትናን ንተሓዋወስ” ኢሉ ንጉላጉል ሰምሃር ዝወረድ ህ.ሰ ሰቡን ታንኩን መስዋእቲ ከፊሉ ነዚ ናይ ሕጂ ናጽነት ተጎናጺፉ።
ካብ ኩሉ እቲ ዝምስጥ ናይዚ ሓወልቲ፣ እቲ ትማሊ ሓዊ ዝተፍእ ዝነበረ፣ ሻንብቖታተን፣ ማይ ክተፍእ እናክትርእዮ። መሳጢ ይገብሮ።
By Viviana Amanuel
ንኤርትራ ካብ ካርታ ዓለም ንምጥፋእ ዘይተኣልመ ውዲት ነይሩ ክብሃል ኣይከኣልን። ከምዛ ንበይና ንዓለም ዘጽበበታ፣ ማእለያ ዘይብሎም ውጥናት፣ ሽርሕታት፣ ተንኮላት… ተጠጂኦም፣ ንምጥፍኣ። ህዝብን መንነትን ግን ውዲታት ስለ ዝበዝሐን ስለ ዝተሓላለኸን ከም ጨው ሓቒቖም ክጠፍኡ ዝከኣል ኣይኮነን።
ሓንቲ ካብ መንጎ ከምዚ ዝመሰሉ ተንኮላት ኮይና፣ ብዛዕባ’ቲ ን ኤርትራ ከም ሕምባሻ ንግደት ናብ ክልተ ገሚዕካ ገግማዕካ ንምውሳድ ዝተተለመ ውጥን’ዩ።
ተደጋጊማ እትሕቶት ሕቶ፣ “ውጥን በቪን-ስፎርሳ” እንታይ ነይሩ? ይብል ሓታቲ።
“ውጥን በቪን-ስፎርሳ” ደኣ ን ኤርትራ ናብ ክልተ ምምቃል። እቲ ምዕራባዊ ቆላ፣ ምስታ ንሱዳን ተመሓድር ዝነበረት እንግሊዝ ክሕወስ። ከበሳታት ኤርትራ፣ ንምብራቓዊ ቆላታት ወሲኽካ ድማ ኣብ ትሕቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክኣቱ። በዚ ድማ ኢትዮጳያ እቲ ናይ መዋእል ዝነበረ ሕልማ፣ ኣፍ ደገ ባሕሪ ትረክብ።” ዝብል ምላሽ ንረክብ።
“በቪንን-ስፎርሳን” ዝብላ ቓላት እንታይ ማለት’የን? ምንጨን’ከ ካበይ እዩ?
“ብምባል ካብቲ ቀንዲ ሕቶ ብዙሕ ዘይርሕቕ ጫሌዳ ምስ እትሓትት ግን፣ ደኒኑ ዘጽቕጥ ወይ’ወን ርእሱ ብምሕካኽ ሰማየ ሰማያት ዘማዕዱ ዜጋ ውሑድ ኣምበ ምኾነን። ክንደይ ካባና ኢና ምንጪ እዘን ቃላት እንፈልጥ?
ኣረነስት በቪን (እንግሊዛዊ)፣ ኮንተ ካርሎ ስፎርሳ ድማ ኢጣልያዊ እዮም። እዚ ስሞም ዝጽዋዕ ዘሎ፣ ውጥን (ስምምዕ) ከኣ፣ (ዋላ’ኳ ነዊሕ ዝርዝራት ክህልዎ ዝኽእል እንተኾነ) ኣብ ምዝዛም ናይቲ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መጉዚትነት ብሪጣንያ ዝጸንሕትሉ ግዜ፣ ንምምቕቓላ ዝፈሓስዎ ውዲትዩ ነይሩ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ክልቲኣቶም ወጻኢ ጉዳያት ሃገራቶምዮም ነይሮም። ኣመሪካዊ መዘናኦም ጆን ፎስተር ዳለስን ካልኦት ሓያላ ሃገራትን ኣእዳወን ዝጸንበራሉ ውጥን ድማ እዩ ነይሩ።
ይኹን’ምበር፣ ህዝቢ ኤርትራ ፖለቲካዊ መርገጺታቱን ካልእ ፍልልያቱን ብዘየገድስ፣ ዋላ’ወን ነቲ ጸኒሓ ነርወይ ዝኣመመቶ ተመሳሳሊ እማመ፣ ሓደን ስሙርን ድምጺ’ዩ ሂብሉ። “ኣይፋል ንምምቕቓል!” መንገዲ ድኽመትን ውድቀትን ስለዝኾነ። መንነት ህዝቢ’ወን ተደቑሱ ዝዳቐቕን ተበጽቢጹ ዝሓቅቕን ስለ ዘይኾነ።
By Viviana Amanuel
“ጋን ኮይነ” ትብል ሓረግ ቋንቋ ትግርኛ፣ “ድንግርግር ኢሉኒ፣ ዓዊነ፣ ተሓዋዊሱኒ….” ንዝብል ተቓራራቢ ትርጉም ከም እተስምዕ ኩልና እንሰማማዓሉ ጉዳይ ይመስለኒ። ንሓደ ወይ ሓንቲ ውሪሕሪሕ ጥራይ ዝብል ፈዛዝ ሰብ’ወን፣” እንታይ’ዩ’ታ’ዚ ጋን ዳዕሮ!” እናበልካ ይጽረፍ’ዩ። እዛ “ጋን” እትብል ቃል ንውልቃ ግን እንታይ ማለት’ያ? ምስ ምዕዋንን ምፍዛዝን’ከ እንታይ የተኣሳስራ? ነዚ መልሲ ንምእላሽ ንባብና ንቐጽል፣
ጋን ብቛንቛ ትግረን ገለ ምስኣቶም ዝዳወቡን ብሄራት (ንትግርኛ ወሲኽካን) ጉንጓ ማለት’ዩ። ብዝኾነ፣ ኣብ ቛንቋ ትግረ’ወን “ጋኑ ኢሰክባ” ማለት ከም ዘለዎ፣ ቃል ንቓሉ ክትርጎም እንከሎ፣ “ጉንጉኡ ኣይደቀሰን’ወይ’ወን ኣይቀሰነን” ዝብል ኣብሃህላ’ሎ። ብተወሳኺ፣ “ጋንካ ልሰከብ፣ ግኑ ሳክብ ኢሀላ፣ ጋንኩም ልሰከብ…..”ዝብል ዝውቱር ኣዘራርባታት’ወን ኣሎ። እዚ ብዙሕ ግዜ፣ ብህይወት ንዝሓለፉ’ኳ ዝብሃል ኣንተኾነ፣ ብህይወት እንከለዉ ካብ ዳሮምን ሓዳሮምን ዝረሓቑን’ወን ይብሃል’ዩ።
ምውትን ጉንጓን ወይ’ወን ሰዱድን ጉንጓን ግን እንታይ የራኽቦም?
እዚ ቕጺሉ ዝግለጽ ብሂል፣ ኣብ ኩሉ ከባቢታት ዝርከቡ ሕብረተሰብ ትግረ፣ ብፍላይ ድማ ኣብዚ ግዜ’ዚ፣ ሓቂ ዘይክመስል ይኽእል’ዩ። ኮይኑ ግን፣ ብመስረት ኣብ ጽሑፋት ጀርመናዊ ምሁር ኢኖ ሊትማንን፣ ወሃቢ ሓበሬታኡ ዝነበረ ኤርትራዊ ነፋዕ ወ ዕትማንን ፣ ሰፊሩ ከም ዘሎ፣ እቲ መበገሲኡ ብሕጽር ዝበለ እዚ ዝስዕብ’ዩ።
ቀደም ዘመን፣ ኣብዚ ሕብረተሰብ ሓደ ብሂል ምንባሩ ይዝንቶ። እዚ ጉንጓ (ጋን) ንብሎ ዘሎና ፍጥረት ከኣ ከም እንስሳ ጥራይ ይርአ ኣይነበረን። “ትንፋስ መወቲ እያ ናብ ጉንጓ ይቕየር” ዝብል ሱር ዝሰደደ፣ ብሂል ወይ እምነት ምንባሩ ድማ፣ እዚ ዝተጠቕሰ ጽሑፍ ይገልጽ።
በዚ ድማ፣ እቲ ትንፋሱ ናብ ጉንጓ ዝተቐየረት መዋቲ፣ ብድሕሪኡ ዘይቀሰነሉ ጉዳይ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ፣ ከም ዘይተፈደየ ሕነ፣ ጠዋሪ ዘድልዮም ዘኽታማት፣ ክብድ ዝበለ ለብዋ…ምስ ዝገድፍ’ሞ ፣ እቶም ብድሕሩ ዝተረፉ ደቁወይ’ወን መቕርቡ ምስ ዘይፍጽምሉ፣ እታ ትንፋሱ( ጋኑ ወይ ጉንጓኡ) ኣይትቐስንን። ብተወሳኺ’ወን ፣ እቲ መዋቲ ብሰንኪ ውላድ ዘይምሕዳጉ ርስቱ ብኻልኦት ምስ ዝውረስ፣ ትንፋሱ፣ ኣብ ውሽጢ’ቲ ዝሰረጸቶ ጋን ኮይና ፣ ክሳብ ሕኒኡ ዝፍደ ወይ ለበዋኡ ሓልፋይ ረኺቡ ዝፍጸም፣ ንጸለማኣ፣ ድቃስ ዘይብላ፣” እ..ም! እ..ም!” ዝብል ድምጺ ከተስምዕ ትነብር ይብሃል።
በዚ ኸኣ ፣ እቲ መዋቲ፣” ጋኒ ኢሰክባ” በቲ ምስጢራዊ ትርጉማ፣” መንፈሱ ወይ’ወን ሕልናኡ ኣይዓረፈን፣ ኣይቀሰነን” እናተባህለ ይዝከር።
ነዚ ብሂል’ዚ ዘራጉድ ካልእ ረቛሒ’ወን ኣሎ። ብዙሕ ግዜ፣ ጉንጓ( ጋን) ኣብ ከባቢ መቓብር ዝርከቡ ዓበይቲ ኣእዋም ምስፋር’ዩ ዝፈቱ። ኣብ ሰብ ዝነብረሉ ገዛውቲ መጺኡ ፍሉይ ድምጺ የስምዕ’ዩ። ኣብ መብዛሕትኡ ከባቢታት ትግረ ኸኣ፣ ጉንጓ መኒኡ ድምጺ ኣብ ዘስምዓሉ ከባቢ ዝሓመመ ሰብ እንተልዩ፣ ኣብ ሓጺር ግዜ ከም ዝመውት ስለ ዝእመን ከኣ ሕማቕ ፋል ይቑጸር።
እቲ (ጋን ኮይኑ) ወይ ወን “ጋን ድዕሮ ዝብሃል ናይ ትግርኛ ሓረጋት ግን፣ ብግምተይ፣ ካብ ምስሊ( መልክዕ) ናይ ጉንጓ ዝነቐለ’ዩ ። “ጉንጓ ኣተኩርካ ናብ ገጹ ምስ እትጥምቶ፣ ብፍላይ እተን ውርሕሪሕ ዝብላ ናይ ድሙ ዝመስላ ኣዒንቱ፣ ገለ ነገር ኣጥፊኡ ዝተደናገረ ሰብ’የን ዘምስላኦ። እዚ ኣበሃህላታት ከኣ፣ ካብዚ ክውንነታዊ ሓቂ’ዚ ተበጊሱ ክኸውን ይኽእል’ዩ “ ኣይፋሉን” እቲ ሓቂ ከምኡ ኣይኮነን” ዝብህ ኣራሚ ኣንተ ሃለወ ድማ ሃየ ወስ ይበል።
ናይ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ትርጉም ስም ክልተ መበቆል ኣለዎ። ቀዳማይ ናይ ሊቃውንቲ፣ ካልኣይ ከኣ ናይ ጭዋታት ብሂል። ኣብቲ ቀዳማይ፣ ሊቃውንቲ ሃገርና ብፍካረ ከዋክብቲ ተመሪሖም፣ ካብ ግሪኻውያን፣ ዕብራውያን፣ ግብጻውያን፣ ዓረባውያን ብዝረኸብዎ ትምህርቲ፣ ሓደ ዳርጋ ብርእሱ ዝቖመ ትርጉም ነብስ ወከፍ ወርሒ የቕርቡልና። ናብ መንፈሳዊ ትርጉም‘ዩ ከኣ ዘድህብ። እቲ ካልኣይ ድማ ናይ ዓለማዊ ትርጉም ዝዘንበለ ኮይኑ ጭዋታት ኣብ ዕለታዊ ትሕድርቶም ማሕረስ፣ መጓሰ፣…..ወዘተ ተመርኪሶም ኩነታት ነብስ ወከፍ ወርሒ ብምስላታት ዘቕርብዎ’ዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ከኣ ዓበይቲ ሰባት ተውኪስካ’ዩ ዝርከብ።


text:
ፕረዚደንት ሱዳን ኦማር ኣል-ባሽርን መራሒ ጅቡቲ እስማዒል ኡማር ግሌን ኣብ ግድብ ዓብዪ ህዳሴ ኢትዮጵያ ዑደት ፈፂሞም።ሚስተር ኣል-ባሽር ኣብ ህንፀት መሰረተ-ልምዓት ሱዳን ምስ ኢትዮጵያ ተሓጋጊዛ ክትሰርሕ’ያ ኢሎም።
ኢትዮጵያ፡ሱዳንን ግብጽን ብደረጃ ሚንስቲራት ተራኺበን ከምዝዘራረባ ዝዝከር’ዩ።ብደረጃ መራሒ ካብ ግብፅን ሱዳንን ነቲ ግድብ ዝተዓዘቡ ቀዳማይ መራሒ ፕረዚደንት ኦማር ኣል-ባሽር’ዮም።
ኣብ ኣሶሳ ኣብ ዝተኸበረ ታሽዓይ በዓል ብሄርን ብሄረሰባትን ከምኡውን ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝፀደቀሉ መበል ዕስራ ዓመት 29 ሕዳር ምኽንያት ገይሮም ናብ’ታ ሃገር ዝኣተው ኦማር ኣል-ባሽር፡እግረ መገዶም ንግድብ ህዳሴ’ውን ተመልኪቶም።
ሚስትስር ኣል-ባሽር ኣቅድም ኣቢሎም ኣብ ስታድየም ኣሶሳ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ሃገሮም ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ህንፀት መሰረተ-ልምዓት ተሓባቢራ ክትሰርሕ’ያ ኢሎም።
“ንካልኦት ንርበሐሎም ሓባራዊ መሰረተ-ልምዓት፡ከም ኤለክትሪክ፡ማይ፡ ፅርግያታትን ንናይ ክልቲኤን ሃገራት ሓድነት ዘጠናኽርን ዘሓይልን ስለዝኾነ፡መንግስቲ ሱዳን ቀዲሙ ከምዝስራዕን ምስ ኢትዮጵያ ሓቢርና ክንሰርሕ ምኻናን ቃል ይኣቱ’ለኹ ”ኢሎም ።
ብመዳይ ምርግጋፅ ፀጥታ’ውን ሱዳን ምስ ኢትዮጵያ ተሓባቢራ ክትሰርሕ’ያ ኢሎም ፕረዚደንት ኦማር ኣል-ባሽር።
“ካብ’ዚ መድረኽ’ዚ ኮይነ ከረጋግፀልኩም ዝደልዮ ነገር፡ንናይ ክልቲኤን ሃገራት ሰላም፡ምዕባለን ርክብ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘተዓናቅፍ ንከይህሉ መንግስቲ ሱዳን ምስ ኢትዮጵያ ተሓባቢሩ ክቢባታትናን ዶብናን ብምሕላው፡ህዝቢታትና ብሰላምን ተኸባቢሮም ሓቢሮም ንክነብሩ ዕብየቶም ንከሳልጡ ከምነሕግዝ ቃል ይኣትው ኣለኹ”በሉ ንሶም።
ብተመሳሳሊ ምኽንያት ናብ ኣሶሳ ዝኣተው መራሒ ጅቡቲ ዕስማዒል ኦማር ጊለ’ውን ምስ ፕረዚደንት ኦማር ኣል-ባሽር ኮይኖም ነቲ ይህነፅ ዘሎ ግድብ ተመልኪቶም።
ህንፀት’ቲ ግድብ ንሓባራዊ ረብሓ ሃገራት’ዩ እናበለት ንዝፀንሐት ኢትዮጵያ ናይ’ቶም ፕረዚደንታት ኣብ’ቲ ግድብ ምብፃሕ ዲፕሎማስያዊ ዓወት’ዩ።


text:
እዚ ናይ ዕለት 3 ሕዳር 2017 ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ሽወደን ስቶክሆልም ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ኤርትራውያን ብኣገባቡን ልዝበት ተኻፈልቱን ሓድነታዊ ባህሩን: ነቲ ኩሉ ቅድሚ ሕጂ ዝተገብረ ሰላማዊ ሰልፊ ኣንጻር ጒጅለ ህግደፍ ብዝለዓለ ደረጃ ዝዓበየ ክሳብ 1000 ዝጋማገም ህዝቢ ዝተኻፈሎ ኮይኑ ዕላምኡ ዝወቕዐዩ ነይሩ።
ኣብ ሓጺር ግዜ ዝተጸወዐን ዝተዳላወን እኳ ይኹን እምበር ብዚሒ ተኻፍልቲ ዘኹርዕ ኮይኑ ንኹሉ ማሕበራዊ ክፍልታት ሕብረሰብ ዝወከለ ምንባሩ እቲ ኻልእ መልክዑዩ። ደቀንስትዮ: ደቂ ተባዕትዮን ልዕሊ ኹሉ ከኣ እቶም ተስፋ መጻኢት ደሞክራስያዊት ሃገረ ኤርትራ ዝኾነ መንእሰያት ብብዝሒ ምስታፎም ጥራይ ዘይኮነ: ኣብ መደረኦም ካብ ዝተሰምዐ ዘሐብን ንሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ዘንጸባረቐ ምንባሩዩ።
እዚ ሰላማዊ ሰልፊ ነቲ ህግደፍን መሓውራት ጸጥትኡን ብሰሉስ 31 ጥቅምቲ 2017 ህዝቢ ኣስመራ ብሓፈሻ: ህዝቢ ኣኽርያን ከባቢኡን ድማ ብፍላይ: ተቛውምኡ ንምግላጽ ኣብ ዝወጸሉ: ወተሃደራት ህግደፍ ጠያይቲ ብምዝናብ ንዝገብርዎ ግፍዒ ንምቁዋምዩ። እዚ ሰላማዊ ሰልፊ ነቲ ህግደፍ ክገብሮ ዝጸንሐ ምድርቋስ እምነታት ሃይማኖትን ምዝማት ንብረቶምውን ዘኪሩዩ። ብተወሳኺ መደርቲ ሰላማዊ ሰልፊ ነቲ ብዘይ ኣፈላለይ ንኽብርታትን ባህልን ማሕበራዊ ሂወት ህዝቢ ኤርትራ ድሂኹ፣ ንህዝቢ ፋሕ ብትን ከም ዝብል ዝገበሮ ዘሎ ጽዩፍ ተግባራቱ ብምጥቃስ: ብነድሪ ኲነነኦም ንህግደፍን መሓውራት ጸጥጥኡን ኣስሚዖም። ልዕሊ ኩሉ ድማ ንሓድነት ኣመንቲ ዝተፋላለያ ሃይማኖታትን ተቛወምቲ ደሞክራስያውያን ሓይልታትን ኣብ ሓደ መኣዲ ኣኪቡ ኣንጻር ምልካውነት ብሓባራዊ ኣካልን ርእይቶን ደው ዝበለ ህዝቢ ምርኣይ: ዕድመ ምልካውነት ኣብ ኤርትራ እናሓጸረ ይኸይድ ከምዘሎ ዘርኢ ፍጻመ ምንባርዩ።
እቲ መልእኽቲ ምሕዝነት ሰላማዊ ሰልፊ ንሰፊሕ ህዝብና ላዕላይ ቦታ ዝሃበ ኮይኑ ንጸበብኡ ኣብ መድረኽ ኣውጽኡ ንራህውኡ ብቐጻሊ ልዝብን ሓድነትን ኣንጻር ምልኪ ክቃለስ ድምጹ ዘቃለሐ ሰላማዊ ሰልፊ ምንባሩ ተኻፈልቲ ኣድናቐቶም ብምንባር ታሪኻዊ ፍጻመዩ ኢሎሞ ኣለው።
ልኡኽ ሓርነት ኦርግ ካብ ሽወደን።


text:
ዓለምለኸ ጉባኤ ሓይሊ ማይ ኣፍሪቃ ፈላማይ ጉባኤኡ ኣብ አዲስ አበባ የካይድ’ሎ። ኣብዚ ኣኼባ ንዝተሓላለኸ ጸገማት ማይ፡ ጸዓት ድኽነትን ለውጢ ክሊማን ዝአመሰሉ መፍትሒ ብሓይሊ ማይ ዝሰርሕ ጸዓት ወይ ሃይድሮፓወር ክከውን ይኽእል’ዩ ተባሂሉ።
ዓለምለኸ ኮንግረስ ሓይሊ ማይ(ዎርልድ ሃይድሮ ፖወር ኮንግረስ) ተባሂሉ ዝፍለጥ’ዚ አኼባ ናይ 2017 ዓ.ም ጉባኤኡ ንፈለማ ጊዜ ኣብ ምድረ አፍሪቃ ከተማ አዲስ አበባ መአኸቢ አዳራሽ ሕቡራት ሃገራት ካብ ግንቦት 9-11,2017 ዓ.ም የኻይድ’ሎ።
እዚ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክልተ ዓመት ዝኻየድ ጉባኤ ኣብ ዝተኸፍተሉ ስነ ስርዓት መደረ ካብ ዝስምዑ ኮሚሽን ኢኮኖሚ ኣፍሪቃ ተተካኢ ዋና ጸሓፊ ዶ/ር ዓብደላ ሃምዱክ ዘተአማምንን ዘመናዊ አገልግሎት ጸዓት ንኹሉ ንምብጻሕ ዝኸአል ብዝሓሸ ኩነታት ብዝተአሳሰር ዓለም ጥራይ’ዩ ኢሎም።
ድሒሩ ኣብ ዝተዋህበ ጋዜጣዊ መግለጺ ፕረዝደንት ዓለምለኸ ማህበር ሃይሊ ማይ ኮን አዳምስ እዚ ጉባኤ በብዝተአኸበሉ አጋጣሚ ዓለም ንዘጋጠመ ዝተፈላለዩ ፈተነታት መፍትሒ ንምንዳይ ይፍትን ኣሎ ኢሎም።


text:
ናይ ሃገር በዓል ቤት ህዝቢ፡ ረኻቢ መከራ ህዝቢ፡ ፈታሒ ጸገም ህዝቢ’ዩ።
ናይ ኩሉ ሃገራዊ ሓይሊ ምንጪ ህዝቢ’ዩ። ግዳማዊ ድዩ ዘቤታዊ ፖለቲካዊ ጸገም እንክፍጠር፡ ነገራት ኣብ ምቕላስ፡ ኣብ ምእላይ ፡ ኣብ ምምሕዳር፡ ካብኡ ሓሊፉ ጉልበት ወይ ሓይሊ ዝሓትት ምስ ዝኸውን ከኣ፡ ብሓይሊ ንምግጣም፡ ሰብኣዊ፣ ገንዘባዊ ኮነ ነገራዊ ዓቕሚ ዝርከብ ካብ ህዝቢ’ዩ። ኣብ ስነ-ፍልጠት ዕውታት ዝኾኑ ምሁራት፣ ኣብ ወተሃደራዊ ሓርበኛታት ዝኾኑ ዜጋታት፣ ኣብ ሃይማኖት ንዜጋታት ብስነ ምግባር ዝሃንጹ ኣቦታት፣ ካብ ካልእ ዘይኮነ ካብ ህዝቢ’ዮም ዝፈርዩ። ህዝቢ ተቐዲሑ ናይ ዘይውዳእ ኩለ መዳያዊ ሃብቲ’ዩ።
ህዝቢ በዓል ቤት ናይ ሃገርን ሃገራዊ ጸጋታትን’ዩ ክበሃል እንከሎ ግን፡ ዝጠቕሞን ዘይጠቕሞን ፈታዊኡን ጸላኢኡ ፈላልዩ ዝርኢ፡ ብስምዒት ብጽላኣት ብሕነ ምፍዳይ ዘይኮነ ብፖለቲካዊ ንቕሓት፡ ብሕጊ፡ መሰለይ ክብረተይ ኢሉ ዝሓተት፡ ዝለኣኾም ዝፍጽሙ መራሕቲ እንክረክብ ዘመጉስ ዘተባብዕ፡ ተልእኾኦም ዝዘንግዑ፡ ናብ ውልቀ ረብሓኦም ዝዘንበሉ፡ ካብ ሕጊ ዝፈለሉ መራሕቲ ምስ ዘጋጥምዎ ከኣ፡ ብሕግን ስርዓት ዝቆጻጸር ዝግስጥ ኢሉ ድማ ዘውርድ ዝቕጽዕ ምዕቡል ኣተሓሳስባ ዝወነነ ምስ ዝኸውን’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ናይ ሃገረ ኤርትራ በዓል ቤት’ዩ። ትማሊ እዛ ሃገር ብግዳማዊ ሓይሊ ተጎቢጣ መሰረታዊ ሰብኣውን ደሞክራስያውን ሓርነቱ ኣብ ዝተመንዘዓሉ፡ ብወሳኒ መልክዑ ብምርጫኡ ብውሳነኡ ነጻነት መሬቱን ሰብኣዊ ሓርነቱን ክምልስ በረኻ ዝወጽኣሉ፡ ወለዲ ፍትዋት ደቆም ሞባእ ዝኸፈልሉ፡ ናይ ሽዑ መንእሰያት ንመስዋእቲ ዝቀዳደምሉ ዝነበሩ ምስጢር ካልእ ዘይኮነስ ኣይምብርከኽን መንነት ኣልቦ ኣይከውንን ዝብል ውሽጣዊ ሕራነ ስለ ዝነበረ’ዩ። ብናተይ ፖለቲካዊ ገምጋም ከም’ቲ ስልጡን ህዝቢ ስልጡናት መራሕቲ የፍሪ፡ ድሑር ህዝቢ ድሑራት መራሕቲ የፍሪ ዝበሃል፡ ኣበየናይ ውድብ ብዘየገድስ፡ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ንሃገራዊ ነጻነት ዝተራእየ ሓርበኝነት፡ ካብ ውድባት ዘይኮነ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዘሎ ሓርበኛዊ ስምዒት ዝመንጨወ’ዩ። ኣብ’ቲ መድረኽ’ቲ ዝነበረ ፖለቲካዊ ዘይንጹርነት፡ መን ከመይ ኣጉል ኣነነት፡ ጽበት፡ ዘይሕጋዊ ምስጢራዊ ኣሰራርሓ፡ ኣብ ህዝቢ ዓሚቕ ፖለቲካዊ ንቕሓት ዘይተወነነ ምንባሩ ዝገልጽ’ዩ ዝብል እምነት ኣለኒ።
ስለዚ ንኣወንታዊ ምዕባለ ኮነ ኣሉታዊ ዓጋቲ ምዕባለ ሓንቲ ሃገር፡ ኣብ ምሕረት ውሱናት ሰባት ዝወድቕ፡ ንኣታቶም ጥራሕ ድማ ተሓታቲ ዝገብር ዘይኮነ፡ መሰረቱ ህዝቢ ምዃኑ’ዩ። ከም’ቲ ምሁራት ፖለቲካዊ ሳይንስ፡ ሓንቲ ሃገር ብጥዕና ዘለዎ ጎደና ክትምርሽን ዘይክትምርሽን ዝውስን ኣብ ህዝባ ዝሰረጸ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ብወግዒ ብሕጊ እትምረሓሉ ፖለቲካዊ ኣንፈትንዩ ኢሎም ዝገልጽዎ፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ንሃገራዊ ነጻነት፡ ቅድሚ ፖለቲካዊ ንቕሓት ወተሃደራዊ ሓርበኝነት’ዩ ዝበረኸ ቦታ ሒዙ ዝነበ።፡ እዚ ድማ “ ቅድሚ ምራኽ መስከብ” ብምዃኑ እነሆ ውጽኢቱ ሕጂ ኮይናዮ ዘለና ክንከውን ገይሩና። ምኽንያቱ ወተሃደርን ወተሃደርነትን መሳርሒ ናይ ፖለቲካ ደኣምበር፡ መራሒ ወይ ቀላሲ ናይ ፖለቲካ ስለዘይኮነ፡ እቲ ኣንጻር ግዳማዊ ጸላኢ ዝካየድ ዝነበረ ወተሃደራዊ ግጥም ብዓወት ኤርትራውያን ምስተዛዘመ፡ ህዝቢ ብኸመይ ይመራሕ፡ ፖለቲካ ሃገር ብኸመይ ይቀረጽ ኣብ ዕኒይኒይ ተኣትዩ። ካብ ዕኒይኒይ ሓሊፉ ህዝቢ ከም ህዝቢ ጥምረቱ ከይፈርስን ተበታቲኑ ነበረ ከይከውንን ኣብ ዘስክፍ ኩነታት ወዲቑ ይርከብ።
ሎሚ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኤርትራዊ ትውልዲ ዘለዎ፡ ህዝባዊ ኮነ ሰብኣዊ ኣስተሓኮ ዘይብሉ ጉጅለ ወዲቓ ኣይንላዕሊ ኣይንታሕቲ ትሰሓግ ኣላ። እዚ ኣሰካፊ ፖለቲካዊ ኣተሃላልዋ’ዚ ካብ’ቲ ትማሊ ክትሓዝ ዝነበሮ ግን ዝበኾረ ፖለቲካዊ ንቕሓት ዝተሰጋገረ ደኣምበር፡ ትማሊ ንዝነበረ ኣወንታዊ ፖለቲካዊ ንቕሓት ደምሲሱ ሕጂ ዝተወልደ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ኣይኮነን። ትማሊ ዝነበሩ መራሕቲ ብዓይኒ ስትራተጂካዊ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ ብቑዓትን ደሞክራስያውያንን ኣይነበሩን። ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ወተሃደራዊ ሓርበኝነት ደኣምበር፡ ህዝቢ ዝምረሓሉ ንጹር ስትራተጂ፡ ፖለቲካዊ ንቕሓት፡ ህዝባዊ ሓላፍነት ዝስመዖም ቀለስቲ መሪሕነትን ሒዙ ኣይኣተወን። ካብ ውድብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ፡ ናብ ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን ናይ ትሕዝቶ ዘይኮነ ናይ ስም ለውጢ ምግባሩ ከኣ፡ ዕዋላዊ ባህሪ ናይ’ቲ ውሳኒ መሪሕነታዊ ጉጅለ ደኣምበር ፖለቲካዊ ብስለቱ ኣየመልክትን።
ህዝቢ ምንጪ ገንዘባውን ነገራውን፡ ኣወንታውን ኣሉታውን ፍልጠት’ዩ ክበሃል እንከሎ፡ ምሉእ ብምሉእ ብሓዲኡ ይግለጽ ማለት ኣይኮነን። ካብ’ቲ ኣሉታዊ፡ ኣወንታዊ ማዕባሊ ኣተሓሳስባኡ ከም ዝዛይድ ግን ዘካትዕ ኣይመስለንን። ብፍላይ ህዝቢ ኤርትራ እምነት ኣልቦ ኣይኮነን። ካብ ቀደም ካብ ጥንቲ በብመንገዱ ነናቱ ሃይማኖታዊ እምነት ዘለዎ ህዝቢ’ዩ። ብመሰረት ሃይማኖታዊ እምልኾኡ ከኣ ፈሪሓ እግዝኣብሄር ዘለዎ ጽቡቕ ዝምነ ሓቂ ድማ ዝመለለይኡ ህዝቢ’ዩ። ቅንዕናኡን የዋህ ፖለቲካዊ ኣገንዝቦኡን ነዚ ሎሚ ኮይንዎ ዘሎ ክኸውን ኣስተዋጽኦ ከም ዘለዎ ዝገልጹ ወገናት ኣለው። ኣነ’ውን ምሳኣቶም እሰማማዕ’የ።
ዕድመ መምህር’ዩ ከም ዝበሃል ግን፡ ካብ’ቲ ኣስታት ናብ 100 ዓመት ዝጽጋዕ ናይ ፖለቲካውን ዕጥቃውን ተመክሮኡ ወይ ካብ ዝሓለፈ ውድቀቱን ዓወቱን ግቡእ ትምህርቲ ረኺቡ፡ ሎሚ ኣነ ንመሰለይ ንኽብረተይ ክብል ኣለዎ። ስጥመት ብዘለዎ ውደባ፡ ከምኡ ክብል ዘይምኽኣሉ ከም ህዝቢ ኣብ ምልክት ሕቶ ዘእትዎ’ዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። መሪሕነት ህግደፍ ብጥልመት ካብ ደምበ ፈታዊ ናብ ደምበ ጸላኢ ምስተሰጋገረ፡ ዝባኑ ቀሊዑ ክቃለሶን ተቓሊሱ ክስዕሮን ደኣምበር፡ ገለ ገሊኦም ነዳያት ከም ዝብልዎ በጃኻ ልቢ ግበር ኢሉ ክልምኖ፡ ብመደብ ንዝነፈጎ መሰል መሊሱ ክተኹበሉ ክጽበ የብሉን።
ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ዝቃለሱ ዘለው ፖለቲካዊ ውድባት ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ክንዲ ምዕባለ ዘርእዩ ንቕድሚት ዝስጉሙ፡ እናንቆልቆሉ ዝኸዱ እንተደኣኮይኖም፡ ህዝቢ ስለምንታይ ኢሉ ክሓትት ኣለዎ። ጠንቂ ናይ’ቲ ድኽመት ናይ ፍልጠት ድዩ ናይ ገንዘብ ሕጽረት፡ ምኽንያት ፈሊጡ ክሕግዞም ይግባእ። ናይ ባህሪ ጸገም እንተኾይኑ ማለት፡ ጠላባት ህዝቢ ንጎኒ ገዲፎም፡ ዕላማኦም ኣዋዲቖም ናብ ውልቃውን ጉጅላውን ረብሓኦም ሃነፍነፍ ክብሉ ወርቃዊ ናይ ለውጢ ዕድላት የባኽኑ እንተሃልዮም ድማ፡ ብተመሳሳሊ ግቡእ ገምጋም ገይሩ ኣራሚ ተጽዕኖ ከዕርፈሎም ይግባእ። ስለምንታይ? ኩሉ መዳያዊ ዓቕሚ ኣብ ኢዱ ስለዘሎ። ከም ህዝቢ ናቱ ድርኺት ወይ ድፍኢት ከይገበረ፡ ገለ ልሙሳትን ኣምለኽትን ካብ ጉጅለ ህግደፍ፡ እቲ ዝበዝሐ ከኣ ካብ መራሕቲ ውድባት ጥራሕ ዝደልዮ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክመጽኣሉ ዝጽበ እንተኾይኑ ግን ይጋገ ከም ዘሎ ክስቆሮ ኣለዎ።
ወደሓንኩም ናይ ወትሩ ተሳታፊ ሮቤል በርሀ ካብ ደቡብ ኣፍሪቃ
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ 27-12-2017


text:
ናውቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ
እዚ ናውቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ እዚ፡ ንመጽሓፍ ቅዱስ በብደረጃ፡ ብዜዕግብን ህያው ብዝዀነን መገዲ ኸተጽንዕ ይሕግዘካ።
ብስራት ኣምላኽ
ምዉታት ኣብ ከመይ ዝበለ ዅነታት እዮም ዘለዉ፧
ከምቲ ኣልኣዛር ዝተንስአ፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ምዉታት ዚትንስኡሉ እዋን ከም ዚመጽእ መጽሓፍ ቅዱስ የተስፉ እዩ።
ብስራት ኣምላኽ
ምዉታት ኣብ ከመይ ዝበለ ዅነታት እዮም ዘለዉ፧
ከምቲ ኣልኣዛር ዝተንስአ፡ ብዙሓት ሰባት ካብ ምዉታት ዚትንስኡሉ እዋን ከም ዚመጽእ መጽሓፍ ቅዱስ የተስፉ እዩ።
ምስ ናይ ውልቂ መምህር ኣጽንዕ
መጽሓፍ ቅዱስ ከተጽንዕ ዘሎካ ስለምንታይ ኢኻ፧
መጽሓፍ ቅዱስ፡ ኣብ መላእ ዓለም ንዚነብሩ ብሚልዮናት ዚቝጸሩ ሰባት፡ ንኣገዳሲ ሕቶታት ህይወት መልሲ ኺረኽቡሉ ይሕግዞም ኣሎ። ንስኻኸ ሓደ ኻባታቶም ክትከውን ትደሊዶ፧
መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብኸመይ እዩ ዚምራሕ፧
ኣብ መላእ ዓለም፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር፡ መደብ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብናጻ ብምምራሕ እዮም ዚፍለጡ። እዚ ብኸመይ ከም ዚግበር እስከ ርአ።
መጽሓፍ ቅዱስ ብናጻ ኽትምሃር ሕተት
ኣብ ዚጥዕመካ ግዜን ቦታን፡ ትምህርትታት መጽሓፍ ቅዱስ ብናጻ ተምሃር።
ናውቲ መጽናዕቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብናጻ ተጠቐም
ትምህርትታት ቪድዮ
መሐበሪ መጽናዕቲ
መምሃሪ መጽሓፍ
ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትና ተምሃር
ኣኼባታት ጉባኤ ናይ የሆዋ መሰኻኽር
ኣበይ ከም እንእከብን ብኸመይ ከም እነምልኽን ፍለጥ።
ኣብ ኣዳራሽ መንግስቲ ኣምላኽ እንታይ እዩ ዚግበር፧
ኣብኡ እንታይ ከም ዚግበር እስከ ርአ።
ተወሳኺ ናውቲ
JW Library
ብትርጉም ሓዳስ ዓለም ጌርካ መጽሓፍ ቅዱስ ኣንብብን ኣጽንዕን። ብእተፈላለየ ትርጉማት መጽሓፍ ቅዱስ ጌርካ ጥቕስታት ከተነጻጽር ትኽእል ኢኻ።
ቤተ መጻሕፍቲ ኢንተርነት
ብሕታማት ናይ የሆዋ መሰኻኽር ጌርካ፡ ኣርእስትታት መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ድለ።


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
ደንማርክ፣ብዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከተማርር ጀሚራ
Radio Erena: 15 August, 2014
ደንማርክ ኣሰር ጎረባብታ ብምስዓብ፣ ብብዝሒ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከተማርር ጀሚራ።
ጎረባብቲ ደንማርክ ዝኾና ሽወደንን ነርወይን፣ ኣቐዲመን ብብዝሒ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከማርራ ዝጸንሓ ኮይነን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን፣ ብጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከማርራ ዝጀመራ ድማ ፈረንሳን ቤልጁምን'የን።
ሚኒስተር ፍትሒ ዴንማርክ ካረን ሃክሩፕ፣ ብዛዕባ ብዝሒ ኤርትራውያን ሓቲቲ ዑቕባ ኣመልኪታ ኣብ ዝሃበቶ መግለጺ፣ ጠንቂ ዋሕዚ እቶም ስደተኛታት መጽናዕቲ ክካየደሉ ከምእትደሊ ገሊጻ።
ፍላይኦሎምፒክ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ሶማላውያን'ውን ናይ መጓዓዝያ ጸገም ፈጢሩ
Radio Erena: 14 August, 2014
ብሰንኪ ክሳራታት ብሃንደበት ደው ዝበለ መንገዲ ኣየር ፍላይ ኦሎምፒክ፣ ብዘይካ ናብ ኤርትራ ካብን ናብን ሶማል ቲኬት ዘቑረጹ ኣዝዮም ብዙሃት ተጓዓዝቲ የማርሩ ከምዘለዉ ተገሊጹ።
ሲ ኤች፣ ኣቭየሽን ዝተባህለ ኣብ ናይ መጓዓዝያ ነፈርቲ ዘተኮረ ማዕከን ዜና ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ እቲ ካብ ስቶኮልምን ለንደንን ናብ ኣስመራን ሞቛድሾን ሓድሽ መስመር በራራ ድሕሪ ምጅማሩ፣ ካብ ትጽቢቱ ወጻኢ ከቢድ ክሳራ’ዩ ኣጋጢምዎ።
ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ሱዳን እገዳ ንምትግባር የጠንቕቕ
Radio Erena: 14 August, 2014
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ሱዳን እገዳ ከምዝገብር ኣጠንቒቑ።
ባይቶ ጸጥታ ነዚ መጠንቐቕታ ዘቕረበ፣ 15 ዝኣባላታ ወከልቲ ናይቲ ባይቶ ብሰሉስ 12 ነሓሰ ኣብ ጁባ ዑደት ድሕሪ ምክይዳ’ዮም’ዩ።
ነቲ ዑደት ዝመርሐት፣ ኣምባሳደር ኣመሪካ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሳማንታ ፖወር፣ ኣብ ደቡብ ሱዳን ብሰንኪ ተወሊዑ ዘሎ ግጭት፣ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት እንተቐጺሉ፣ እገዳ ዘይተረፍ ምዃኑ ገሊጻ።
ጓል 49 ዓመት በዓልቲ ቤት ፕረዚደንት ሙጋበ፣ ንስልጣን 90 ዓመት ዝዕድሚኡ በዓል ቤታ ክትርከብ ከምእትኽእል ተገሊጹ
Radio Erena: 14 August, 2014
በዓልቲ ቤት ሮበርት ሙጋበ፣ ስልጣን ናይቲ ብእርጋን ተሰኒፍ ዝርከብ በዓል ቤታ ፕረዚደንት ዙምባብዌ ሮበርት ሙጋበ ክትርከብ ከምእትኽእል ይግለጽ ኣሎ።
90 ዓመት ዝዕድሚኡ ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ፣ ክሳብ ብህይወት ዘሎ ኣብ ስልጣን ከምዝጸንሕ ዝገልጽ እኳ እንተኾነ፣ ጥዕንኡ እናተዳኸመ ኣብ ዝመጸሉ ዘሎ ግዜ ግና 49 ዓመት ዝዕድሚኣ በዓልቲ ቤቱ ግሬስ ሙጋበ ክትትክኦ ከምእትኽእል ምንጭታት ዜና ካብታ ሃገር ይጠቑስ።
ኤርትራን የመንን ኣብ ጉዳይ ምግፋፍ ዓሳ ተወሳኺ ዝርርብ ኣካይደን
Radio Erena: 13 August, 2014
ሓድሽ ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣብ የመን መሓመድ ሸኽ ዓብዱል ጀሊል ምስ ሚኒስተር ሃብቲ ዓሳ የመን ዓዋድ ኣል ሶኮርቲ ትማሊ ሰሉስ 12 ነሓሰ ተራኺቡ ኣብ ዝተዘራረበሉ፣ ኣብ መንጎ ኤርትራን የመንን ዘሎ ጉዳያት ባህላዊ ምግፋፍ ዓሳን ምትሓዝ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ብኤርትራን ዘተኮረ ዝርርብ ከምዘካየዱ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
ኣብ ተመሳሳሊ ዕለት፣ እቲ ሚኒስተር ምስ ኣምባሳደራት ግብጽን ኣልጀርያን'ውን ብምርኻብ፣ ኣብ ጽላት ሃብቲ ዓሳ ብዛዕባ ክህሉ ዝኽእል ምትሕብባር ዘትዩ።


text:
ቃለ-መጠይቕ ምስ ኣቡነ ፍቅረማርያም ሓጎስ- ኣቡን ካቶሊካዊት ቤትክርስትያን ኤርትራ ሰበኻ ሰገነይቲ
ቃለ-መጠይቕ ድምጺ ኣሜሪካ ምስ ኣቡነ ፍቅረማርያም ሓጎስ- ኣቡን ሰበኻ ሰገነይቲ።
ሓድሽ ኣቡን ሰበኻ ሰገነይቲ ኣቡነ ፍቅረማርያም ሓጎስ ኣብ`ዚ ኣብ ከባቢ ዋሺንግተን ዲሲ ንኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ምእመናን ካቶሊክ ቅዳሴን ስብከትን ኣስሚዖም።
ብተወሳኺ ንልዕሊ 30 ቆልዑት መጀመርያ ቑርባንን ሚሮንን ሂቦምን ቀቢኦምን።
ኣብ`ቲ ሓደ ሽሕ ዝግመት ምእመን ዝተረኽበሉ ቅዳሴ፡ ኣቡነ ፍቅረማርያም፡ ንሓድነት ቤተክርስትያንን መንፈሳዊ ምትሕልላይን ጸሊዮምን ሰቢኾምን።
እታ እግሪ ትተክል ዘላ ሰበኻ ሰገነይቲ ድማ ድጋፍ ኩሎም ምእመናን ከይፍለያ ተማሕጺኖም።
ምስ ኣቡነ ፍቅረማርያም ሓጎስን ምስ ኣቦ-መንበር ቤት መኽሪ ኪዳነ ምህረት ኣቶ ሚካኤል ሓድጉን ዝተገብረ ቃለ-መጠይቕ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል፡-


text:
ቃል ሓዘን
ቃል ሓዘን
ሓውና ፍቓዱ ልጃም ብዝሓደሮ ናይ ሓጺር ግዜ ሕማም ብዕለት 13 ጥሪ 2011 (January 13, 2011 ) ኻብዚ ዓለም ብሞት ተፈልዩ። ፍቕዱ ብተፈጥሮኡ ኩሉ ግዜ ሕጉስ ፈታው ሰብ ፈታው ጽቡቕ ስለዝነበረ ዝበዝሕ ግዜኡ ኣብ ሰብ ምሕጋዝን ምትሕብባርን የጥፍኦ ነበረ። ዝኾነ ሽግር ዘጋጠሞ ሰብ ድማ ሓገዝን ምኽርን ንምርካብ ናብ ፍቓዱ ዘይውከስ ሰብ ኣይነበረን። ንሱ ከኣ ወገን ይኹን ዓለት ከይፈለየ ክእለቱ ንዘፍቀዶ ኩሉ ከይተገበዘ ንኹሉ ህዝቢ ብዘይ ኣዳላው ዝሕግዝ ዝነበረ ብህዝቢ ሳን ሆዘን ከባቢኣን ኣዝዩ ፍትው ዝተመስገነ ሰብ ዝነበረ እዩ። ከምቲ ሰብ ዝፈትዎ ፈጣሪ እውን ስለዝፈተዎ ናብ እዱ ጠርኒፉዎ ኣሎ’ሞ መንግስተ ሰማያት የዋርሶ እንዳበልና ጸሎትና ነብጽሓሉ።
ፍቓዱ ብዕለት 29 ጥሪ 2011 ኣብ ከረን ኣብ ጎድኒ ወላዲኡ ብዓብይ ክብሪ ናይ ቀብሪ ስነስዓት ተፈጺሙሉ።
ምስጋና
ብምኽንያት ሞት በዓል ቤተይ (ቃል ኪዳነይ) ፍቓዱ ልጃም ንዝተገብረለይ ምትሕብባር ፤ ሓገዝን ምጽንናዕን ፤ ካብ ግዜ ሕማሙ ኣትሒዝኩም ናብ ሆስፒታል ይኹን ናብ ገዛ ምስ’ቲ ኩሉ ዕማማትኩምን ናብራኹምን ደኺምና ከይበልኩም ብዘይ ዕረፍቲ እንዳተመላለስኩም ብጉልበትኩም ይኹን ብገንዘብኩም ፤ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትሕቲ እግዝኣብሄር ሂወቱ ንምድሓን ፍሉያት ሽማግለ መዚዝኩም ንዝተጓየኹም ርህሩህን ሰናይን ተግባርኩም ካብ ልቢ የመስግነኩም።
ካብ ርሑቕ መጺእኩም በኣካል ንዝተሳተፍኩም ፤ ብተለፎን እንዳደወልኩም ንዘጻናናዕኩምኒ ፤ ክሳን መወዳእታ ናይ ቀብሩ ስነ ሰርዓት ብጽቡቕ ንኽፍጸም ዝተሓባበርኩምን ዘማዕረኩምን ፈተውትን ኣሕዋትን ኣሓትን ብስመይን ብስም ቤተሰበይን ኮይነ ሕሱም ኣይትርከቡ ፤ የቐንየለይ ክብረት ይሃበለይ ኢድኩም ኣብ ጽቡቕ ተፈደይዎ እንዳበልኩ ምስጋናይ ይብጻሕኩም።
ወ/ሮ ሓንጻ ናቡተ ምስ ጓለይ ጁልያን ፍቓዱን ምስ ኩሎም ቤተሰብ ብሓባር


text:
፲፬/14 ነሓሰ ዕረፍቱ ለኣቡነ ብሩክ/ 14th August The Death Of St. Abune Bruk
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን
፲፬/14 ነሓሰ ዕረፍቱ ለኣቡነ ብሩክ/ 14th August The Death Of St. Abune Bruk
አቡነ ብሩክ ብእግዚአብሔር ብሩክ ተባሂሎም ዝተጸውዑ፡ ቅዱስ ኣቦ እዮም። አቡነ ብሩክ ካብ ነገደ ሴም ኮይኖም ትውልዲ ሃገሮም ድማ ሮም እዩ። ኣቦኦም ቴዮቅሪጦስ ኣዲኦም ድማ ሚሊዳማ ይበሃሉ። ኣቦና ሓረገ ትውልዶም ካብ ቤት ነገስታት እዩ። እዞም ክልተ ሰብ ቃልኪዳን ልክዕ ከም ናይ ኣቦና አብርሃም ንሳራን መፍቀርቲ ኣምላኽ ነበሩ። ምስቲ ኵሉ ዝነበሮም ሃብቲ ግና ውላድ ብምስኣኖም ኣዝዮም ይኃዝኑን ይጽልዩን ነበሩ። ሩኅሩኅ ዝኾነ ጐይታ ነቲ ጸሎቶም ሰሚዑ ንቅዱስ ሚካኤል ንቅድስት ሚሊዳማ ውላድ ከም እትረክብን ኸብስራ ለኣኾ። ቅድስት ሚሊዳማ እርግና ኣጥቕዒዋ ስለ ዝነበረት ነቲ መልኣኽ እዝስ ከመይ ኢሉ ክኸውን ይኽእል፤ ምኽንያቱ ልማድ ኣንስቲ ካብ ዝሓድገኒ ነዊሕ ኰይኑ ኣሎ በለቶ። ንሱ ኸኣ ንእግዚአብሔር እንታይ ይሰኣኖ ኰይኑ ምስ በላ ግና ሕራይ ይኹነለይ በለት።
ኣቦና አቡነ ብሩክ ብፍቓድ እግዚአብሔር፡ ልክዕ ከም ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ዕለተ ጽንሰታ 7 ነሓሰ ተጸኒሶም ኣብ ዕለተ ልደታ ማለት ባሕቲ ግንቦት ተወልዱ። ናይ ዞም ኣቦ ፍሉይ ዝገብሮ ኸኣ ጽንሰቶምን ልደቶምን ምስ ጽንሰትን ልደትን ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምግጣሙ ጥራይ ዘይኮ ዕለተ ዕረፍቶም’ውን እንተኾነ ምስ ዕለተ ቐብሪ ኣዴና ቅድስት ድንግል ሓደ ምዃኑ እዩ።
ብርግጽ ብዙኃት ቅዱሳን ንጽሕተ ንጹሓን ምስ ዝኾነት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ብዘለዎም ልዑል ፍቕሪ ዕረፍቶም ኣብቲ መዓልቲ ዕረፍታ ወይውን ዘሎናዮ እዋን ቀብራ ንፍልሰትኣን ክኾነሎም ይጽልዩን፤ ይልምኑን እዮም፤ ክኾነሎም ድማ ንርኢ ኢና። ናይ ኣቦና ግና ብፍሉይ ኣብ ኵሉ ምስቲ ዕለታት በዓል ቅድስት ድንግል ሰሚሩ ንረኽቦ ኢና።
ኣቦና ካብ ቤት ነገሥታት እኳ እንተኾኑ ምርጭኦም ወዲ ንጉስ ተባሂሎም ኣብ ምድሪ ክኸብሩ ዘይኮነስ፡ ገና ካብ ሕጻንነቶም ብምናኔ ነቲ ሰማያዊ ንጉስ እግዚአብሔር ምግልጋል እዩ ነይሩ። ኣቦና ብብስራት ሊቀመልአክ ምውላዶም ጥራይ ዘይኮነሲ ኵሉ እቲ ኣተዓባብይኦም ብቅድስናን ተኣምራትን ዝተመልአ እዩ። ምስ ተወልዱ ኣብ መበል ኃሙሻይ መዓልቶም ምስጋና ንአብ፡ ምስጋና ንወልድ፡ ምስጋና ንመንፈስቅዱስ፡ ሓደ ኣምላኽ፡ ምስጋና ንቅድስት ድንግል ማርያም ንግስት፡ ከምኡውን ምስጋና ንዕጸ መድኃኒት ዝኾነ መስቀል ክርስቶስ፡ካብ ከርሲ ኣደይ ንዘውጽኣንን ብርሃንን ዘርኣየንን ኢሎም ኣመስገኑ። ስርዓተ ጥምቀት ክፍጽመሎም ከሎ ካብ መጀመርታ ክሳዕ መወዳእታ ኣሜን እናበሉ ነቲ ድጋም ይቕበልዎ ነበሩ። ዓምደ ሚካኤል ዝብል ስም ጥምቀት ከኣ ተዋህቦም። ድኅሪ ጥምቀቶም ድማ ዓረበ ረቡዕ ጡብ ኣዴኦም ኣይጠብዉን ነበሩ። ወትሩ ኸኣ ምስጋና እግዚአብሔር ካብ ኣፎም ኣይፍለዮምን ነበረ።
ኣብ መበል 3ይ ዓመቶም ኸኣ ትምህርቲ ክመሃሩን ምስጢረ መጻሕፍቲ ቅዱሳት ክፈልጡን ስድርኦም ናብ መምህር ወሰድዎም። እግዚአብሔር ስለ ዝገለጸሎም ድማ ቐልጢፎም መጻሕፍቲ ብዝግባእ ተማህሩ። ንኵሉ ካብ ስድራ ዝረኽብዎ ዝነበሩ መግቦምን ክዳኖምን ኸኣ ንነዳያን እናመጽወቱ፡ ንሶም ግና ካብ መምህሮም ከይተፈልዩ እናተምሃሩ ብጾምን ብጸሎትን ተጊሆም ይነብሩ ነበሩ።
ገና ወዲ 5 ዓመት ከለዉ ስድርኦም መርዓ ወዶም ክርእዩ ተሓንጥዮም ሓንቲ ጓል ክቡራት ካብ ወገን ነገስታት ዝኾነት ገና ናጽላ ከላ ኣሕጸይዎም። ምስ ጐበዙ ድኅሪ 12 ዓመት ኸኣ ከነመርዕዎም ኢሎም ድማ ሓሰቡ። እንተኾነ ግና ፍቓዶ ምስ ለዘይኮነ ካብ’ዚ ነገር እዚ ከውጸኣንስ ብጸሎት ሓግዙኒ ኢሎም ንመምህሮም ተላበዉዎም። ንሶም’ውን ብትግሃት ይጽልዩ ነበሩ።
ሽዑ ቅዱስ ሚካኤል ካብ ኣምላኽ ተኣዚዙ ብምምጻእ ካብዚ ሃገር እዚ ተንሲእካ ናብ ምድረ ኣግዓዚ ናብ አብሳዲን ናብ ኤዎስጣቴዎስን ንዓናይ። ኣብኡ ናይ ብዙኃን ኣቦ ክትከውን ኢኻ። ብኣኻ ዝድኅና ነፍሳት ፍቕዲ የብለንን” በሎም። ንሶም’ውን ንሰብ ከይነገሩ ፍርቂ ለይቲ ዋላሓደ ከይረኣዮም፤ ካብቲ ኵሉ ክብሪ መንግስቲ ዋላ ሓንቲ ንብረት ከየልዓሉ ካብ ስድርኦም ተፈልዮም ወጹ። ክንደይ ባሕር ንምድርን ሰጊሮም ድማ ናብ ኤርትራ ደብረ ማርያም (ዞባደቡብ) መጽኡ።
ምንኵስናን ተጋድሎን
ኣቦና ቅድሚ ምምንኳሶም ይኹን ድኅሪ ምንኵስ ናብ ኵሉ መንፈሳዊ ገድሊ ዝተፈልጡ ነበሩ። እዞም ጻድቕ ኣቦ ገና ኣብ ከርሲ ኣዲኦም ከለዉ ኣምላከ ቅዱሳን ስለ ዝኃረዮም፡ ወዲ 7 ዓመት ምስኰኑ እዮም ማዕርገ ዲቁና ዝተቐበሉ። ድኅሪ 5 ዓመት ኸኣ ክምንኵሱ ድሌቶም ስለ ዝነበረ ሽዑ ንአቡነኤዎስጣቴዎስ ኣመንኵሰኒ እንተበልዎም ከምቲ ቅዱስ ሚካኤል ዝኣዘዘካ ናብ ኣብሳዲ ወደይ ኪድ ደኣ ብኢዱ ኢኻ እምበር ብኢደይ ኣይኮንካን ትምንኵስ በልዎም። ብኃባር ኸኣ ሰብዓ ናብ እትብሃል ከባቢ ዓረዛ ከዱ። ኣብ 22 ዓመት ዕድሚኦም ኸኣ ማዕርገ ክህነት ተቐበሉ። ኣብ ገዳም ኣቡነ ኣብሳዲ ዘደብረ ማርያም 40 ዓመት ብርድእናን ገበዝነትን ምስ ኣገልገሉ ኣብ 82 ዓመት ዕድሜ ኦም ብዘመን ሰይፈ አርእድ ናብዛ ብልምላሜ ጽብቕቲ ጻድቓን ካብ ርሑቕ ርእዮም ሰላም ዝብልዋን ማየ ሕይወት ዝርከባ ማኅደረ ንጹሓን ጻድቃን ዝኾነት ገዳም ደብረኮል (መራጒዝ) ኣተዉ። ብዘመነ ንጉስ ዳዊት ቤተክርስቲያን ኣሕኒጾም፤ ብስም ቅድስት ድንግል ማርያም ታቦት ኣእትዮም ማኅበር ሰርዑ። ብዘርአ ያዕቆብ ድማ ብጳጳስ ኣባ ሚካኤል ብኣዋጅ ተገደመ። ኣብዚ ገዳም ድማ ብጽኑዕ ብሕትውናን ተጋድሎን 63 ዓመት ከም ዝጸንሑኸኣ ይፍለጥ።
መስራቲ ገዳም ደብረ ኮል ዝኾኑ አቡነ ብሩክ ኣብዚ ቦታ ዘኅለፍዎ መንፈሳዊ ገድልን ዝፈጸምዎ ተኣምራትን ተቖጺሩ ዝውዳእ ኣይኮነን። እግዚአብሔር ብዝሃቦም ጸጋ ዘፈልፈልዎ ማያት ኣዝዩ ብዙኅ እዩ። ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሃገርና ማየ ጸሎት ኮይኑ ድማ ብደዌን ካልእን ዝተተሓዙ ምእመናን ክፈወሱሉ ይርከቡ ኣለዉ። ንኣብነት ሽንድቡሉቕ፡ ሕምብርቲ፡ (ዞባ ማእከል) ክጥቀሱ ይከኣል።
ቅዱስ ኣቦና ኣቡነ ብሩክ አቡነ አብሳዲ ዝሃብዎም ክልተ ናይ ኣውሊዕ መቖሚያ ነበረኦም እሞ እታ ሓንቲ ኣብ ቤተክርስቲያን ይምርኮሱላ፡ እታ ሓንቲ ድማ ዝዛወሩላን ንሕሙማት’ውን እትፍውስ ዝነበረት እያ። ሓደ እዋን ኣብ ዓዲ ሕምብርቲ ከይዶም ንሕዝቢ ወንጌል ሰቢኾም ምስ ወድኡ ክኸዱ ምስ ተበገሱ እታ ሒዞማ ዝነበሩ መቖሚያ ሱር ሰዲዳ ምምሓው ኣበየቶም። “ኦ ኣምላኸይ እንታይ እየ በዲለ፧” ኢሎም ናብ ፈጣሪኦም ሓተቱ። መልአከ እግዚአብሔር መጺኡ “ነቶም ዓዲ ረድኤት ክትኮኖም ግደፋ” በሎም። እታ መቖሚያ ጠጢዓ ዓባይ ኦም ብምዃን ኣብ ትሕቲኣ ማይ እናውሓዘት ክሳዕ ሎሚ ንሕሙማት እናፈወሰት ትርከብ ኣላ።
ዕረፍቶም
ሃጸይ ዳዊት ንጉስ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበሩሉ፡ እኩያን ሰባት ኣቡነ ቡሩክ ናብ ዘለዉዎ “ደብረ ኮል” ከም ዝመጹ ስለ ዝተገልጸሎም ናብ ኣምላኾም ጸሎቶም የብጽሑ ነበሩ። እቶም ሓራዶ’ውን ከም ዝቕረቡ ብመንፈስ ምስ ረኣይዎም ካብቲ ዝነበርዎ ስዉር መካነ ጸሎት ወጺኦም እቶም ቀተልቶም ኣብ ዝርእይዎምን ዝጥዕሞምን ተቐሪቦም ጸንሕዎም። እቶም ኣኅዋቶም እንተ ኾኑ’ውን ኣኽሊል ሕይወት ይርኣዮም ስለዝነበረ ‘ኣነ እየ ዝቕድም’ ‘ኣነ’ባ’ ብምብህሃል ኣብዛ ዕለት እዚኣ ማለት 14 ነሓሰ ብሰማእትነት ዓረፉ።
ንአቡነ ቡሩከ አምላክ ብኲናት ጐድኖም ምስ ወግእዎም ጽሩይ ማይ ወጽአ፤ ነቲ ማይ’ቲ ከኣ ክሳዕ ሎሚ ማለት ክሳዕ እዛ ዕለት እዚኣ ሕሙማት እናፈወሰ ኣጋንንቲ እናወጽአ፡ ለምጻማት እናንጸሐ ዝተፈላለዩ ተኣምራት እና ገበረ ይርከብ ኣሎ። ቦትኡ ኸኣ ኣብ ውሽጢ ሙራደ ቃል “ደብረ ኮል” ይርከብ። ብኽረምቲ ኣይውስኽ፤ ብሓጋይ እንተኾነ’ውን ፍጹም ኣይንክን እዩ። ክሳዕ ምጽኣት ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ከም ዝጸንሕ ከኣ እቲ መጽሓፍ ገድሎም ይሕብር።
አቡነ ቡሩከ አምላክ ብህይወቶም ከለዉ ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ጻዕዳ ፈረስ ሃቦም። ቅድሚ ምዕራፎም ድማ ዝክርኻ ዝገበረ ስም ካዝጽውዐ፡ መጽሓፍ ገድልኻ ዘጽሓፈ ንዝጽሕፍን፡ ብስምካ ንጥሙይ ዘብልዕ ጽሙእ ዘስቲ ንዕሩቕ ዝኸደን፡ ዕጣን ሽምዓ ጥዋፍ ስርናይ ወይኒ ዝህብ፡ ኣብ ቤተክርስቲያን ካብ ትግሃት ዘገልግል ዝሳለም፡ ንማየጸሎትካ ብእምነት ዝሕጸብ በዚ ጻዕዳ ፈረስ ካብ’ቲ ናይ ሓዊ ባሕሪ ከሳግሮ ቃል እኣትወልካ ኣሎኹ ዝብል ምሉእ ቃል ኪዳን ሃቦም።
ኣቦና ኣቡነ ብሩክ 63 ዓመት ኣብ ደብረ ኮል፡ 62 ዓመት ድማ ኣብ ደብረ ማርያምን ቅድሚኡን ብጠቕላላ ኣብ 125 ዓመት ዕድሚኦም ብ 14 ነሓሰ ብክፉኣት ሰባት ተቐቲሎም ካብዛ መከራን ጸበባን ዝመልኣ ዓለም ናብታ ዘይትኃልፍ መንግስተ ሰማያት ተሰጋገሩ።
ኣብታ ዝተቐብሩላ ቦታ ብስሞም ቤተክርስቲያን ተሓኒጹ ታቦት ተቐርጸሎም። ካብ ውሽጢ መቃብሮም ማይ እናፈልፈለ ንዝተፈላለየ ሕማም ዘለዎም ሕሙማት ፈውሲ ኮይኑ ይርከብ ኣሎ። ብዙኃን ምእመናን’ውን ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ነቲ ዝዓረፉሉ መቓብር ክሳለሙን ካብቲ ጸበሎም ክሰትዩን ካብ ርሑቕ ከባቢታት ከይተረፈ ናብዚ ገዳም ይውሕዙ እዮም።
ናይ’ዞም ቅዱስ ኣቦና ክብረ በዓል 18 መስከረም ምስ ናይ መንፈስ ኣቦኦም ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ኮይኑ፡ ብተወሳኺ ድማ ባሕቲ ግንቦት ዕለተ ልደቶምን፡ 14 ነሓሰ ድማ ዕረፍቶም ብፍሉይ ይኽበር።
ጸሎቶምን በረኸቶምን ምስኵላትና ህዝበ ክርስቲያን ይኹን !!! ኣሜን!!!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!


text:
“ፍቕሪ ኣደን ሃገርን ሓደ እዩ” ስነ-ጥበባዊት ጸሃይቱ በራኺ ብ'ዓብደልቃድር ኣሕመድ
ኣብ ካፈተሪያ ሚኒስትሪ ዜና’ዩ ቅድሚ ቐትሪ – መሳርሕተይ ኣቶ ሰለሞን በርሀ፡ ሓንቲ ንእሽቶ መጽሓፍ ሒዙ ናብታ ዘዘውትራ ኮፍ መበሊት ጣውላ ቀረበ’ሞ፡ ኣዒንተይ ናብታ ሒዙዋ ዝነበረ በዓልቲ ሕብራዊት ገበር ንእሽቶይ መጽሓፍ ተወርወራ።
“እስከ’ዛ መጽሓፍ” ብምባል ኢደይ ምስ ሰደድኩ ከኣ’የ ብኡ-ንብኡ ተመሲጠ ገማጢለ ዝፈተሽኩዋ። ኣብ ቀዳማይ ገጽ ገበር ናይ’ታ መጽሓፍ፡ ደቂቕ ቁኖ ተቖኒና ኣብ እዝና ኩትሻ ኣብ ክሳዳ ጎባጉብ ዝወደየት በዓልቲ ነጸላ ምዕርግቲ ከደረይቲ ኣደ ረኣኹ። ነቲ ሕብራዊ ስእላ ምስ ረኣኹ ብኣጋ ኣለሊየያ. . . ወናም ገዲም ስነ-ጥበበኛ ጸሃይቱ በራኺ። ናብ ዳሕረዋይ ገበር ናይታ መጽሓፍ ሰጊረ. . .’ጸሓይ ኤርትራ’ ዝብል ጽሑፍ ኣብ ጎድኒ እታ ብዙሪያ ማዕሪጋ ምስ ክራራ ኣብ መንበር ኮፍ ዝበለት ወናም ኣንበብኩ። ብድሕሪ’ዚ ናብ ትሕዝቶ’ታ መጽሓፍ ሰጊረ፡ ምስ ገለ ካብ ጉዕዞ ህይወት ጸሃይቱ በራኺ እንተተላለኹ ብምባል።
መንጽር ቅዲ ኣዘናትዋ’ታ መጽሓፍ ብቀዳማይ ኣካል ብምዃኑ ጸሃይቱ በራኺ ብኣካል ኣብ ጎድነይ ኮፍ ኢላ ትትርኸለይ ክሳብ ዝመስለኒ ተመሲጠ…. ካብ ትሕዝቶ እታ መጽሓፍ ገለ ፍርይ- ፍርይ ዝበላ ሕጥቦ-ጽሑፋት ኣብ ገጻት እዛ ዓምዲ ብምእንጋድ ንኣንበብቲ እንተጋበዝኩዎም ከም ህያብ ሓድሽ ዓመት ይቖጽርዎ ይኾኑ ግዲ…. ዝብል ሓሳብ ብልጭ ምስበለኒ፡ ሓሳበይ ንመሳርሕተይ ኣካፊለ ነዛ መጽሓፍ ንገለ ሰዓታት ከለቃሓኒ ተረዳዳእኩዎ። ንሱ ናብ ሻሂኡ ኣነ ናብ ገጻት’ታ መጽሓፍ ብሓደ ከለና ተፈላለና።
ብመገዲ’ቲ “ጸሃይቱ” ዝብል ንኡስ ኣርእስቲ ናብ’ቲ ምቁር ዕላል ወናም ስነ- ጥበባዊት ኣላጊሰ።
“ብ1 መስከረም 1939 ኣብ ኳዓቲት ተወሊደ። ኣቦይ ኣነ ቆልዓ ከለኹ እዩ ሞይቱ። ኣደይ ክልተ ቆልዑ እያ ወሊዳ። እቲ ሓደ ሞይቱ እታ ካልኣይቲ ድማ ኣነ እየ. . .” እናበለትኒ ከላ፡ ሰለሞን ድሮ ሻሂኡ ሰትዩ ናብ ኦፊሱ ተበጊሱ. . .ኣስቂጠ። ገዲፉኒ ምስ ከደ ጸሃይቱ ተቐቢሉኒ።
ጸሃይቱ፡- ዕላል “ናብ ኣስመራ ክንመጽእ ከለና ኣዝየ ህጻን እየ ነይረ። ክሳብ’ዚ ቀረባ እዋን ኣብ ኣስመራ ዝተወለድኩ ኮይኑ እዩ ዝስማዓኒ ኔሩ። ሕጂ ምስ ተመለስኩ እያ ርሻን ሓብተይ ‘ዓዲ ኢኺ ተወሊድኪ ኢላትኒ።
“ኣቦይ ምስ ሞተ፡ ምስ ኣደይ ንዓቢ ሓወይ ክንደሊ ንመንደፈራ መጺእና። ኣብኡ ግን ኣይተቐመጥናን። ናብ ኣስመራ ኬድና። መጀመርታ ኣብ እንዳ ኣኮይ ኣያ ብላታ ሃንስ ተቐሚጥና። ድሓር ግን ናይ ባዕልና ገዛ ረኺቡልና።“..ምዕባይ ሓወይ ጠዓመ እዩ ሽሙ ነይሩ ኣብ መንደፈራ ዓሶ ሓሚሙ ሞይቱ። ደቂ ኣቦይ ግን ኣብ ዓዲ እዮም ዝቕመጡ ነይሮም። ሰይተቦይ ሸውዓተ ቆልዑ እያ ወሊዳ….።
“ኣብ ኣስመራ ኣብ ኣባ-ሻውል ንቕመጥ ኔርና። ኣደይ እንጀራ እናሸጠት፡ ጨጉሪ እናቖነነትን ስፌት እናሰፈየትን እያ ኣዕቢያትና።
“ትምህርቲ ምስ ተፈቕደ ኣብ ካምቦኒ ክሳብ ራብዓይ ክፍሊ ተማሂረ። መጀመርታ ኣብ ጎዳይፍ ኣስኮላ ሲየታ፡ ድሓር ግን ጥቓ እንዳማርያም ሰጊሩ ቤት-ትምህርቲ እንዳ ኣዋልድ። መምህር ምዕራፍ፡ ኢደ-ጥበብን ስፌት መኪናን ይምህራና ኔረን። መምህር ተወልደ ከኣ ትግርኛ ምሂሮሙና። መምህር ኣብርሃ ዝበሃሉ’ውን ነይሮም። ናይ ፌደል ትምህርቲ ድማ ኣብ ሃለቃ ኣፈወርቂ ኣብ ገዛ ብርሃኑ ተማሂረ።” ምስ በለት፡ ‘ ተመርዒኺዶ?”
ንዝብል ሕቶ ውሽጠይ፡-“ተመርዕየ ክልተ ቖልዑ ወሊደ ነይረ።
እቲ ሓደ ሞይቱ እቲ ካልኣይ ከኣ ኣብ ኤርትራ ይነብር ኣሎ።” ዝብል መልሲ ረኺበ ነቲ ቀንዲ ዝተሃንጠኹሉ ዕላል ሞያኣ ኣብ ትሕቲ’ታ፡
*ሙዚቃ” ዘርእስታ ንኡስ ኣርእስቲ ረኺበዮ። መቸም ኣዘናትዋ ጸሃይቱ ንባዕሉ ርእሱ ዝኸኣለ ኣርት እዩ።
ንሳ ትብል፡- “ሓትነይ ‘ኣብ ፖርትሱዳን ሓሙሽተ ክራር ተሰሪሐን ኔረን’ ትብል። ሓንቲ ኣብኡ ተሪፋ እታ ካልኣይቲ ናብ ግብጺ ከይዳ። ነተን ሰለስተ ድማ ናብ’ዚ ሒዛተን መጺኣ። ካብ’ዚኣተን ነታ ሓንቲ ንኣቶ ኣተወብርሃን ሰጊድ ሂባቶ። ነታ ካልኣይቲ ንጓል ሓሊማ ፎንቲ ሂባታ። ነታ ስልሰይቲ ድማ ንዓኣ ኣብ ገዛና ኣቐሚጣታ። ኣብ ልዕሊ ከረዴንሳ እያ ትቕመጥ ኔራ። ሽዑ ንሕና ንምዕራፍ ጓል ኣኮይ ሃንስ ነዋሕ ስለዝነበረት ኣውርድያ ንብላ’ሞ ተውርደልና። ድሓር ከኣ ትቓንየልና። ካብኡ ኩላትና በብሓደ ንወቅዕ። ኣነ ተውህቦ ስለዝነበረኒ ግን ዝያዳ ሒዘያ።
….“ከም ጻውቲ ኢሉ ዝተጀመረ ድሓር እናመለኽኩዋ ምስ ከድኩ ኣብ ምቕንጣጥ፡ ኣብ ማሕበር መንእሰይ ክጻወት ጀሚረ።….ኣብ ጎረባብትና ብዙሓት ኣንስቲ ነይረን ኣብ እንዳ ስዋአን ክራር እናተጻወታ ዝደርፋ። ከም በዓል ጸሃይቱ ገርጊሽ፡ ፋና ዒተል፡ ኣበባ ጓል ኣደይ ደስታ (ሰብ-ቀለለ)፡ጸሃይቱ ዝናር ዝበሃላ ነይረን። ከም ጓል ኣንስተይቲ ተጻዋቲት ክራር ኣዝየ ዘድንቓ ጽሃይቱ ዝናር እያ ኔራ። ጽብቕቲ እያ ዝነበረት ክትደርፍ እንከላ ኣፍንጫኣ ንፍሕ-ንፍሕ እናበለት’ያ ትደርፍ። ደርፍታታ ይምስጠኒ ኔሩ። ከም በዓል፡-“ኣነስ ኣይከርምን’የ ኣይከርምንየ ዋላ ሓንካስ ይኹን’የ”ደርጊ ስነይ ዘምጸኣለይ መዘዝ ዘምጸኣለይ መዘዝ ክኸይዶ ኣብ ቀሸይ ክናዘዝ ኣብ ቀሸይ ክናዘዝ።”….“እዚን ከምዝን ክድረፍ ከሎ ቀትሪ ተመሲጠ ኣፈይ ሃህ ኣቢለ ክሰምዕ እውዕል’ሞ ድሓር ምሸት ገዛይ መጺአ ክለማመድ ሒዂ ይብል ነይረ።
“ምድራፍ ምስ ጀመርኩ ስድራቤተይ ኣጥቢቖም እዮም ተቓዊሞምኒ። ኣርሆ ኣይኮንናን. . .ዋጦት ኣይኮንናን እዮም ዝብሉ ነይሮም። ወዲ ሓዎቦይ ካፒታኖ ዘጎ ብጥይት የፈራራሓኒ ነይሩ። እንዳ ሰብ ምስራሕ ገዲፈ ናተይ ምስ ገበርኩ ደቁ ‘ነዛ ክራር ትወቅዕ ኣሞኻ ትብሉና’ ኢሎም ምስ ተዛረብዎ፡ ‘ክራር እናወቓዕኪ ዘመደይ ከይትብልኒ’ ኢሉኒ። ጨርቂ ናይ መንግስቲ ኣብዚኣ ገይሮሙለይ ኢልካስ ከምኡ ክትብለኒ በል ጽናሕ ኣይትመንዋን ከማን።’ ኢለዮ ናይ ኣፈይ ኮይኑ ከኣ መንደፈራ ምስ ከደ ሞይቱ።…
“ጓል 16 ዓመት ምስ ኣኸልኩ ክራር ክጻወት 1.50 ቅርሺ ንመዓልቲ እናተኸፈልኩ ኣብ እንዳ ስዋ እንዳ ውባ ኣብ ኣባ-ሻውል ጥቓ እንዳ ጨጎራ እንዳ መሓሪ ፍረ እሰርሕ ነይረ። ካብ ሰዓት 8፡00 ናይ ንግሆ ክሳብ ሰዓት 9፡ 00 ናይ ምሸት ብዘይ ምቁራጽ። ክሸይን እንተደልየ’ውን ሰባት ይሓልፉ ኣለዉ’ሞ ንዓኺ ሰሚዖም መታን ክምለሱ ኮፍ በሊ ተጻወቲ ትብለኒ ኔራ። መዓልቲ- መዓልቲ ከየቋረጽኩ ን10 ዓመት ሰሪሐ።
“ብዙሓት ሰባት ዋላ ካብ ኣዲስ ኣበባ ከይተረፈ ቴፕ ሒዞም መጺኦም ኣነ እናደረፍኩ ንሳቶም ብጥርሑ ይመልኡዎ ኔሮም። ገብረሂወት ሓድጉ ’ንእንዳ ሻሂ ክኾነና ምልእልና ኢሉኒ፡ ‘ሽደይ ወዲ ኣባዲ’፡ ‘ኣብ ርእሲ ወለባይ ኮይኑ ሓሸው በለ’፡ ኣስካርባይ ጎማ ክዳነይ ካኪ..ወዘተ..መሊአሉ። ንዓይ 30 ወይ 40 ቅርሺ ክህቡኒ ከለዉ በቲ ግዜ’ቲ ብዙሕ ኮይኑ ይስማዓኒ ኔሩ።….“ኣብ እንዳ ሻሂታት ኣብ መካይንን ኣውቶቡሳትን ይዝርጋሕ ኔሩ። ሽዑ ግዜ ኣብ ሪል ጎርዶን እዩ ዝምላእ ኔሩ።“ኣብ 1966 ክራር እናወቓዕኩ ናተይ ሸቐጥ ዝሽቅጠላ ቦታ ኣብ ጎደና ሰራየ ነይራትኒ።“ቅድሚ ኣ/ኣበባ ምኻደይ ሓደ-ሓደ ግዜ ምስ ኣቶ ኣተወብርሃን ሰጊድ ብሓባር ንጻወት ኔርና’ምበር፡ ዝበዝሕ ግዜ በይነይ እየ ዝጻወት ነይረ። ሓደ ግዜ ንኣብነት ምስ ኣቶ ኣተወብርሃን ሰጊድ ኣብ ቆንስል ኣመሪካ ተዓዲምና ‘ሰማይ እንዶ ኣብጸሓዮ ጎተናኻ’የ’ ትብል ደርፊ በብዜማና እናተቐባበልና ደሪፍናያ።
“ብ1970 ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይደ ካብኡ ምስ ተመለስኩ ድማ ዝያዳ ተፈላጥነት ረኺበ።“ኣብ’ቲ እዋን’ቲ (ፈለማ ሰብዓታት) ከም በዓል በየነ ፍረ፡ በየነ ሃብተማርያም፡ በረኸት መንግስተኣብ፡ ኣምለሰት ኣባይ፡ የማነ ገብረሚካኤል (ባርያ)…ካልኦትን ኣዲስ ኣበባ እናኸዱ ይመልኡ ኔሮም…. ኣነ’ውን ተወልደ ረዳ ንኣዲስ ኣበባ ወሲዱ ኣብ ናቱን እመሃ እሸቴን ስቱድዮ ‘ማይ ጃሕጃሕን ‘በሊዕካን ሰቲኻን’ ዝብላ ብግቡእ ኣብ ዲስክ ገይረዮ። .ኮታ ሽዑ… ’መጀምርታ ፍቕሪ፡’ ‘ሓዳረይ መን ክኣልየለይ፡’ ‘ኣባ-ሻውል ዝባን ጨርሒ፡’ ‘ስገመይ፡’ ኣዋልደየ ኪዳ ዕበዳ፡’ ‘ላለይ ቦላ፡ ’ ‘ወይ ኣነ ጓሉ…ወዘተ 12 ደርፍታት መሊእና።“ብ1972-73…ካብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ተመለስኩ ድማ ምስ ከዋኽብቲ ኤርትራ ባንድ ይጻወት ኔረ። ኣብታ ባንዲ ዑስማን ዓብደርሒም፡ ኣልኣሚን ዓብደለጢፍ፡ ተወልደ ረዳ ዩኑስ ኢብራሂም..ወዘተ ኮይንና ኣብ ባጽዕ፡ መቐለ ከምኡ’ውን ኣብ መኽፈቲ ሲነማ ናይ ዓሰብ ካልእ ቦታታት እናኸድና ንደርፍ ኔርና። ኣብ ኣኼባ ማሕበር ሰራሕተኛታት ንሕናን ፖሊስ ባንድን ተጻዊትና። ሽዑ ተወልደ ረዳ ‘ሰላም ሰላም ፍቕረይ ኣብ ዘላቶ’ትብል ደርፊ ካብ ኣዲስ ኣበባ ሒዙ መጺኡ ሲነማ ኣፍሪቃ ክትክፈት ከላ’ውን ምነሊክ ወስናቸው’ ኣደረች ኣራዳ’ ኢሉ ደሪፉ። ኣነ ድማ፡“እስካርባይ ጎማ ክዳነይ ካኪ..ባዕለይ ክዋጋኣልኪ‘ኣስካርባይ ኮዮ ክዳነይ ባኖ፡ ዓድኻዶ ትምኖ” ኢለ ደሪፈ። “ትብል’ሞ ኣብ ግዜ ሃይለስላሰ እቲ ቁጽጽር (ሳንሱር) ፍትሕ ዝበለ ምንባሩ ድሕሪ ምጥቃስ፡- “ድሕሪ’ዚ መንግስቱ ምስ መጽአ ግን ጸንኪሩ።” ብምባል ኣብ ግዜ ስርዓት ደርግ ንዝተኸስተ ዕግርግርን ጸበባን ተዘንቱ።
ጸሃይቱ በራኺ፡ ኣብ ወርሒ ሰለስተ ናይ 1977 ናብ ሜዳ ከም እተሰለፈት፡ ኣብ ትሕዝቶ እታ ‘ሃገራውነት’ ትብል ንኡስ ኣርእስቲ ጠቒሳቶ ኣላ። ከም ተጋዳሊት ስነ-ጥበበኛ ከኣ ብርክት ዝበሉ ሃገራውያንን ሰውራውያንን ደርፍታት ከም ዘበርከተትን በዳህን ጽንኩርን እዋናት ገድሊ ከም ዘስተማቐረትን ትገልጽ። ካብኡ ናብኡ ነታ ኣብ ግንቦት 1978 ዘጋጠመት ፍጻመ ብኸምዚ ዝስዕብ እያ ተሪኻታ፡-“ዕለት 5 ግንቦት 1978 ሰዓት 6፡30 ናይ ንግሆ ኣብ ተሰነይ ምርኢት እናርኣና ከለና፡ ነፋሪት ኢትዮጵያ ደብዲባትና። ገለ ቦምባታት ኣብ መንጎ’ቲ እኩብ ህዝቢ ዓሊቡ። ብዙሓት ሰባት ተወጊኦም። ሸውዓተ ሰባት ድማ መይቶም። ኣነ’ውን ሽዑ ፍንጫል ቦምባ ኣብ ርእሰይ ሃሪሙኒ ብርቱዕ መውጋእቲ ወሪዱኒ፡ ንሓደ ዓመት ዝኣክል ኣብ ሕክምና ድሕሪ ምጽናሕ ድማ፡ ቃልሰይ ቀጺለ…..” ትብል’ሞ፡ “ ኣርባዕተ ዓመት ኣብ ውሽጢ ሜዳ፡ ኣርባዕተ ዓመት ድማ እናተመላለስኩ ኩሉ-ምሉ ሸሞንተ ዓመት ተጋዲለ።..” ብምባል ትገልጾ። ጸሃይቱ በራኺ ኣብ መፋርቕ ሰማንያታት ናብ ስደት እያ ኣምሪሓ።
እዛ ምቅርቲ መጽሓፍ፡ በታ ‘ኣደን ዓድን/ሃገርን’ እትብል ቴማ እያ ትዛዘም።
“ኩሉ ግዜ ፍቕሪ ፍቕሪ እዩ – ኣይትርሰዖን ኢኻ። ግና ከም ናይ ሃገር ፍቕሪ የለን። ኣደን ዓድን ሓንቲ እየን።”- ጸሃይቱ በራኺ።
መወከሲ፡- ሰላም (ሲዲን- መጽሓፍን 2004)
From Qadie Manche facebook page
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ኣብ ከባቢ ዓዲ ሓሎ ዝርከቡ ወነንቲ ጀራዲን ሸውዓተ ዓድታት፣ ጀራዲኖም ንመንግስቲ ከረክቡ ይእዘዙ
Radio Erena: 04 January 2018
ኣብ ከባቢ ዓዲ ሓሎ ዝርከቡ ወነንቲ ጀራዲን ሸውዓተ ዓድታት፣ ጀራዲኖም ንመንግስቲ ከረክቡ ከምዝተኣዘዙ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ወነንቲ፣ ንሓያሎ ዓመታት ከካይድዎ ዝጸንሑ ጀራዲን ንመንግስቲ ከረክቡ ተኣዚዞም ጥራይ ዘይኮነ፣ ሓደ ሽሕ ናቕፋ ወርሓዊ ደሞዝ እናተኸፍሎም ኣብቲ ብመንግስቲ ተመንዚዑ ዝመሓደር ዘሎ ጀራዲን ክሰርሑ ይግደዱ ከምዘለዉ እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ጠቒሶም።
ኣብ ሓዲ ሓሎ፣ ኣሽሓት ሄክታራት ናይ ሕርሻ መሬትን ጀራዲንን ንምልማዕ፣ መደብ ሓንጺጹ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ልዕሊ 95 ሚእታዊት ናይቲ ኣብቲ መደብ ዝወፍር ዘሎ ጉልበት ሃገራዊ ገልግሎት እኳ እንተኾነ፣ ናይ ምዕያይ ዓቕሚ ዘለዎምን ወነንቲ ጀራዲን ዝነበሩን ነበርቲ እተን ሸውዓተ ዓድታት'ውን ብደሞዝ ይሰርሑ ኣለው።
ወነንቲ ጀራዲን እተን ሸውዓተ ዓድታት፣ መንግስቲ ጀራዲኖም ብምምንዛዕ ኣብቲ ጀራዲን ብደሞዝተኛታት ክሰርሑ ብምግዳዶም ተቓውሞታት ከርእዩ ፈቲኖም እኳ እንተነበሩ፣ ብሰራዊት ዝተማእከለ ምምሕዳር እቲ ከባቢ፣ "እዚ ትገብርዎ ዘለኹም ተቓውሞ ኣንጻር ሃገራዊ ልምዓት'ዩ" ዝብል ምፍርራሕን ጸቕጥን ከምዝተገብረሎም እቶም ነዚ ሓበሬታ'ዚ ዝልኣኹ ምንጭታት ኣመልኪቶም።
ኣብ ሓዲ ሓሎ ድሕሪ ዝተሃንጸ ዲጋ፣ኣብ ከባቢኡ ሰፊሕ ናይ ሕርሻ መደባት ንምትግባር ይስርሓሉ እኳ እንተሎ፣ ኣብቲ መደብ ንኽሳተፉ ናብቲ ቦታ ዝወፈሩ ልዕሊ 5 ሽሕ ኣባላት 29 ዙርያ ተቓውሞ ከምዘርኣዩ ኣይርሳዕን።
እቶም ኣባላት 29 ዙርያ ኣብ ዓዲ ሓሎ ድሕሪ ዘካየድዎ ተቓውሞ፣ ናብ ከባቢ ናሮ ተወሲዶም ክእሰሩ እንከለዉ፣ ካብ ዝተፈላለያ ኣሃዱታት ዝተዋጽአ ካልእ ሰራዊት መተካእትኦም ኣብ ዓዲ ሓሎ ተዋፊሩ ከምዘሎ ይፍለጥ።
======================


text:
ኣቦታትና ኮነ ያኢ ከምዝብልዎ፤ ኮነ ያኢ ፕረዚደንት ኢሳያስ ‘ድኽመታት መንግስቲ እንታይ ኢዮም’ እትምርምር ሓይሊ ዕማም ኣቑሞ ኣሎ። ንብዙሓት – እረ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ – እዚ ዘረባ እዚ ሃዚል (absurd) ኢዩ፡ ምኽንያቱ ያኢ መንግስቲ ሃሊዩስ፡እሞ ድማ ዝቑጸር ቅኑዕ ኣሰራርሓ ሃልይዎስ፡ ድኽመታቱ ከለሊን ክእርምን ተበጊሱ – ክሕሰብ ውን ዘይመስል ስለዝኾነ።
ነቲ ብሕማም ሳዲዝም ዝሳቐ ፕረዚደንት ግን ናይ ብሓቂ ዝመስልን ዝኸውንን ተግባር ዝገብር ዘሎ ኢዩ ዝመስሎ፡ ምኽንያቱ ሃልወሳን ምህውታትን (disillusion and hallucination) ክፋል ናይቲ ዘይምሕር ሕማም ሳዲዝም ኢዮም።ብኣተሓሳስብኡ ዘሎ ኢዩ ዝመስሎ፤ እቲ ንበይኑ ዝደጋግሞ ፈንታዝያ ጥቓ ሓቂ ጌሩ ኢዩ ዝቐርጾ። ኣብ ዓለም ብኣብነት እትረአ ሃገር ዝመርሕ ዘሎ፤ ኣሜሪካን ኤውሮጳን ዝቐንኡሉ፤ እረ ንምቕታሉ ለይትን መዓልትን ዝውጥኑ፤ ብደረጃ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኮነስ ብደረጃ ዓለም ክመርሕ ዝግበኦ መራሒ ወዘተ። ናይ ሳዲዝም ሽግር ጭካነ ባህርያት ጥራይ ኣይኮነን፡ ኣብ ናይ ሕልሚ ዓለም ምንባርን ንኽውንነት ብሕልማዊ ህውተታ ምምሕዳር እውን ካልእ ኣካል ናይቲ ሕማም ኢዩ።
እቲ ሓይሊ ዕማም እውን ነቲ ብሃልወሳ ተደሪኹ ዝተዋህበ ዕማም ንምምላስ፡ እንተስ ኣማራጺ ዘይብሉ ኮይኑ እንተስ ኮንዶ ይኾን ብዝብል ሓሳብ፡ ሓደ መሕትት ሓሳባት (survey) ኣርቒቑስ ኣብ ውሱን ከባቢ ክዝርግሖ ጀሚሩ ኣሎ። እቲ ሕቶታት ጽሙቕ ኣቢልካ ክረአ ከሎ ከም ወያ ናይ ፈረንሳ ንግስቲ ማኺ ኣንትወነት Queen Marie Antoinette ዝበለቶ ‘ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ኮይኑ ኢዩ ኬክ ዘይበልዕ ዘሎ’ ዝሓትት ኢዩ።Qu’ils mangent de la brioche?
ኣብቲ ናይታ ሓይሊ ዕማም ሕቶታት መንእሰያት ንምንታይ ንደገ ይውሕዙ ኣለዉ ክብል ይሓትት እሞ ብምቕጻል ኣብ ኤርትራ ጥምየት ኣሎ ይበሃል ንስኻ/ኺ እንታይ ትምገብ ኢሉ ይሓትት እሞ፡ ኣብቲ ቁርሲ፡ ምሳሕ፡ ድራር ዝብል ኣማራጺታት፡ ዓደስ፡ ስጋ፡ ዓሳ፡ ወዘተ ዝብል መማረጺ ይህብ።
እቲ ሓይሊ ዕማም መንእሰያት ስለምንታይ ብኣእላፍ ይውሕዙ ኣለዉ ኣማእዚዩ ይፈልጥ ኢዩ። መሕትት ይኹን መወከስ እውን ኣይመድለዮን። እቲ ሓይሊ ዕማም ነቲ ዝፈልጦ ንጹር መልሲ ብዘይ ኮለል ኣንጉሑ ክገልጽ ዘየኽእሎ ግን እቲ የጽነዖ ኣሎ ዝበሃል ሽግር ንባዕሉ ንሱ ኢዩ – ፕረዚደንት ኢሳያስ።
መንእሰያት ንደገ ዝውሕዙ ዘለዉ ካብቲ መወዳእታ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ንምህዳም ኢዮም። መወዳእታ ዘይብሉ ኣገልግሎት ዝሃለወን ዝተጸልአን ድማ ብዘይዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ብዘይ ድልየት ህዝቢ ስለዝተገደደ ኢዩ። ብዘይሕጊ ዝተስገደደሉ ምኽንያት ድማ ልዕልና ሕጊ ስለዘየሎ ኢዩ። ልዕልና ሕጊ ዘይሃለወሉ ምኽንያት ድማ እቲ ንልዕልና ሕጊ ዝሰርዕ ቅዋምን፡ እቲ ብኡኡ ኪቐውም ዝግበኦ ሃገራዊ ባይቶን ስለዝተቐንጸለ ኢዩ። እቲ ቅዋም ዝተቐትለሉ ምኽንያት ድማ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣብ ስልጣን ብዘይተሓታትነት ክገዝእ ስለዝመረጸ ኢዩ። እዚ ኹሉ እንዳኣጋጠመ ነቲ ግፍዕታት ደው ምባል ዘይተኻእለ ድማ፡ ዝኾነ ብሕጋውን ሰላማውን መንገዲ ዝቃወም ሰብ፡ ብሓይልታት ጸጥታን፡ ፖሊስን፡ ሃገራዊ ድሕነትን ይእሰር ይቕጥቐጥን ይቕተልን ስለዘሎ ኢዩ። ኣኸለ!
ህዝቢ ኤርትራ ሓምሊ ይብላዕ፡ ስጋ ወይስ ፓስታ፡ መሰረት ናይ ኣብ ልዕሊኡ ተዶቂኑ ዘሎ ሽግር ልዕልና ሕጊ ብመንግስቲ ኤርትራ ስለዝተቐተለ ኢዩ። ሰባት ብጥምየት ዝጥቕዑ ዘለዉ ኣብ ገዛእ መሬቶም ብሰላም ክነብሩ ክሰርሑን ክሓርሱን ክመስሑን ስለዘይከኣሉ ኢዮም። ወርቂ ዝሕፈሶ መሬቶም ጸጋታቱ ብብልሽዋት ሰባት ስለዝተመንዘዐ ርኹብ ድኻ ኮይኑ ኣሎ። ዓሳ ዝሕፈሶ ባሕሩ ናብ ስድራቤት ኢሳያስ ንዝኣቱ ዶላራት ንግብጽን ስዑድያን ስለዝተሸጠ ምስናይ ሺሕ ኪሎመተር ባሕሩ ዓሳ በሊዑ ዘይፈልጥ ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ። ክልተ ወደባት ሒዙ ብጥሜት ዝሳቐ ዘሎ ንቤተሰብ ኢሳያስ ዝኣቱ 500 ሚልዮን ዶላር ንምኽዕባት ወደባቱ ንኢማራት ስለዝተሸጠ ኢዩ። ዲጋታት ማይ ቀምበይበይ እንዳበለ ብጽምኣት ማይ ይሳቐ ዘሎ ፕረዚደንት ኢሳያስ ህዝቢ መታን ብማይን ስፔዛን ተጨኒቑ ክነብር ቦምባታት ኣስመራ ክዕጾ ስለዝኣዘዘ ኢዩ። ብሓጺሩ ልዕልና ሕጊ ብልዕልና ፍርህን ሹቕሮራን ስለዝተተከአ ኢዩ።
እቲ ሓይሊ ዕማም ይኹን እቶም ለውጢ ከምጽኡ ዝግበኦም ደኒኖም ዝኸዱ ዘለዉ ሓለፍቲን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ኣእዛኖም ብእግሮም ምሕካኽ ገዲፎም በቲ ጥቓ እዝኖም ዘሎ ኢዶም ክሓኩ ክተብዑ እንተመሪጾም መልሲ ናይ ኩሉ ሕቶታት ኣብ ኣእዛኖም ከቃልሕ ኢዩ። ምእንቲ ስልጣን ሓደ ሰብኣይን ሃብቲ ስድራቤቱን መንእሰያት ኣብ ባሕሪ ኪቕዘፉ፤ ህዝቢ ብጥሜትን ሕሰምን ክመናናህ፤ ናይ ሓፋሽ ህዝቢ ገንዘብን ግምጃን ብዉሑዳት ብልሽዋት ክምንዛዕ፤ህጻናትን ሽማግለን ኣንስትን ዝርከቦም ዓሰርተታት ኣሽሓት እሱራት ብዘይፍርዲን ሕጋዊ መስርሕን ክእሰሩ፤ ብዓቢኡ ድማ ሃገር ብዘይቅዋምን ብዘይ ሕጊን ክትመሓደር ኣይግባእን ኢሎም እንተዘይተላዒሎም መዋእሎም ግዙኣት ኮይኖም ክነብሩ ኢዮም።
እዚ ቆይሙ ዘሎ ሓይሊ ዕማም ሰብ ሰብ ዝጨኑ ተኾይኑ፤ ናብቲ ዝለኣኾ ሰብ ተመሊሱ ‘ክቡር ፕረዚደንት እቲ ኣጽንዕዎ ዝበልካና ሽግር መልሱ ብቐሊሉ ረኺብናዮ ኣሎና፡ንሱ ድማ ጠንቂ ናይ ኩሉ ሽግራት ንስኻ ዝፈጠርካዮ ምፍራስ ልዕልና ሕጊ እዩ፤ እዚ ሃገርና ኣትያቶ ዘላ ተኣፋፊ ሓደጋ ክእለ ተኾይኑ ድማ ቅዋም ክትግበር፡ ልዕልና ሕጊ ክነግስ፡ እሱራት ብዘይ ዝኾነ ቅድመ ኩነት ክፍትሑ፤ ንህዝቢ ዝውክል ባይቶ ክምስረት፤ ሃገራዊ ኣገልግሎት የኹን ካልኦት ሉዓላውያን ጉዳያት ንህዝቢ ብዝውክሉ መስረሓት ክውሰኑ፤ ነጻነቱ ዝሓለወ ፍርዳዊ ኣካል ክህሉ፤ ኩሎም ብሄራትን ዞባታትን ኣብ ቅድሚ ሕጊን መሰላትን ማዕረ ኪኾና፥ ቅድሚ ሕጂ ዝተፈጸመ በደልን ግፍዕታትን እተጻሪ ሽማግለ ክትቀውም፡ ፈጸምቲ ናይዚ ግፍዕታት ናብ ቅድሚ ሕጊ ኪቐርቡ የድሊ’ ክብሎ ይግባእ።
ካብዚ ሓሊፋ እቲ ቆይሙ ዘሎ ሓይሊ ዕማም፤ከምዚ ጀሚርዎ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ስለምንታይ ኬክ ዘይበልዕ ዘሎ ምሕታት እንተቐጺሉ ግን ኣብ ምድብ ኮሜዲ ዝኣቱ ድራማ ካብ ምስራሕ ዝሓልፍ ቅዉም ነገር ክገብር ኣይኮነን፤ግደ ሓቂ እውን ቅዉም ነገር ኪገብር ትጽቢት ኣይግበረሉን ምኽንያቱ እቲ ሓይሊ ዕማም ኣካል ናይተን ምስ ሓራዲአን ዝውዕላ ኣሓ ስለዝኾነ።


text:
ባእታ ማርያም
ባእታ ማርያም
ባእታ ማርያም ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ቅድስት ድንግል ማርያም ናብ ቤት መቕደስ ዝኣተወትሉ ዕለት እዩ።
“ጓለይ ናብቲ ዝብለኪ ስምዒ ርኣዪ እውን እዝንኺ ከኣ ጽለዊ ህዝብኽን ቤት ኣቦኽን ረስዒ ንጉስ(ክርስቶስ)ንውህበትኪ ፈትዩ ኢዩ እሞ”(መዝ፵፭፡፲/45፡10)ብምባል ነቢይ ዳዊት ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ዘመሓላለፎ ቃል ትንቢት መሰረት ኣብ ሰለስተ ዓመታ ካብ ቤተሰባ ዝትፈልየት ወላዲት ኣምላኽ ናይ ቤተ መቕደስ ናብርኣ ካብ ዝጀመረትሉ ግዜ ጀሚራ ብካህናትን ብመላእኽትን ብዝግበረላ ዝነበረ ናይ ኣቦነትን ኣደነትን ተግባር ናይ ቤተ ሰብ ናፍቖት ከይፈተና ኣብ ቅድሚ ሰብን እግዚኣብሔርን ብጥበብን ሞጎስን ዓበየት።
ርግበይ – ቤተ ኣቦኺ ረስዒ
ቅዱሳን ነቢያት፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ ብዳኅረዋይ ዘመን ክገብሮ ንዝሓሰቦ እናገለጸሎም ዝተዛረብዎን ዝጸሓፍዎን እምብዛ ብዙኅ እዩ። ንቅዱሳኑ ቀረባ ዝኾነ ፈቃር ኣምላኽ እግዚአብሔር ነቶም ፈተውቱ በብእዋኑን በብዘመኑን ምሥጢሩ ብዝተፈላለየ መገዲ ይገልጸሎም ከምዝነበረ ቅዱስ መጽሓፍ ዝምስክሮ እዩ። ከም ኣብነት ኣብቲ ዘመነ ሕገ ልቦና ዝነበረ፡ ዓርከ እግዚአብሔር ንዝተባህለ አብርሃም ኣቦና ብዛዕባ ጥፍኣት ሰዶምን ገሞራን እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣቐዲሙ “እቲ ኣነ ዝገብሮ ኻብ አብርሃምዶ ኽሓብኦ እየ፡” ዘፍጥ ፲፰፥፲፯/18፥17 ብምባል ክፍጽሞ ንዝሓሰቦ ኵሉ ነጊርዎ ነበረ። አብርሃም ድማ ስሌኦም ለመነ። እግዚአብሔር ብዓቢዩ ናይቲ ብዛዕባ ድኅነት ዓለም ክፍጽሞ ንዝሓሰቦ ድማ ብብዙኅ ሳዕን ብዙኅ ነገርን ንኣቦታትና ይገልጸሎም ከምዝነበረ ቅዱስ መጽሓፍ ብሰፊሑ ዝምህረና እዩ። ሓደ ካብቲ ብፍሉይን ብዝለዓለ ክብርን ብኣቦታትና ዝጥቀስ ዝነበረ ድማ፡ ኣምላኽ መኅደሪኡ ክትከውን ብዛዕባ ዝመረጻ፡ መልዕልተ ፍጡራን መትሕተ ፈጣሪ ዝኾነት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ዝምልከት ነገረ ትንቢት እዩ።
አበው ወነቢያት ብዛዕባ ኣዴና ቅድስት ድንግል ብምሳሌን ብትንቢትን ኣስፊሖም ተነቢዮሙላ እዮም። ስለዚ ድማ ፍሉይ ክብራን ልዕልንኣን፤ ቅድስናኣን ንጽሕናኣን፤ ዘለዓለማዊ ድንግልናኣን ፍጽምንኣን፤ እመ አምላኽነታን ወላዲተ ኣምላኽነታን ወዘይመስሎ በቢወገኑ ተዛሪቦሙላን ተነቢዮሙላን መሲሎሙላን ክጸግብዎ ዘይከኣሉ ነገር እዩ። “በመኑ በአምሳሉ መኑ ናስተማስለኪ” ክብሉ ዝኸኣሉ’ውን ካብዚ ብምብጋስ እዩ። ሓዋርያትን ድኅሪኦም ዝተንሥኡ ሊቃውንቲ ድማ እቲ ዝተነግረ ትንቢት ዝተመሰለ ምሳሌን፡ ብጐይታ ፍጻሜ ከምዝረኸበ ሰቢኾምን፡ ዓለም ነቲ ሓቂ ክቕበሎ ድማ ሰናይ ገድሊ ተጋዲሎምን እዮም።
ናይ ጐይታናን መድኃኒናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ሰብ ምዃን ምሥጢር ድማ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ምዃኑ ብፍሩይ ቀለም ዝተጻሕፈን፡ መሠረት ነገረ ሥጋዌ ምዃኑን ዝተፈልጠ እዩ። አምላኽ ሰብ ኮነ፤ ቃል ሥጋ ኮነ ክብሃል ከሎ እቲ ቀዳማይ ሕቶ ካብ መን ዝብል ምዃኑ ድማ ዝስሕቶ የልቦን። ነዚ ዓቢይ ዝኾነ ምሥጢር መለኮት ድማ ብዝግባእ ንምፍላጡ፡ መሠረቱ ምፍላጥ ኣገዳሲ ይኸውን። ናቱ ክብሪ ኣምላኽነትን ወልደ ኣምላኽነት ዝፈለጠን ዝተረደአን ሰብ፡ ንዓኣ እመ ኣምላኽ ወላዲተ ኣምላኽ ምባል፡ ንጽሕናኣን ቅድስናኣን ምምስካር ግር ዘብሎ ኣይኮነን። ከምቲ ብኣምላኽ ዝተዋህባ ክብሪ ድማ ምምስጋንን ምኽባርን ይትረፍ ከጠራጥሮ፡ ከምቶም ዝቐደሙ ቅዱሳን ኣቦታት ክጓየየሉን ክተግሃሉን ዝግባእ ምዃኑ ክፈልጥ ይኽእል። ይትረፍ ንክብርት ኣዴኡ፡ አበ ብዙኃን ዝተባህለ አብርሃም እኳ ኣብቲ ናይ ቀደም ዘመን፡ ስሙ ኣልዒሎም ንዝባረኽዎ ክባርኽ፡ ንዝረግምዎ ክረግም ብዘይ ሕሰው ቃሉ እግዚአብሔር ኪዳን ኣትዩሉ ነበረ። ዘፍጥ ፲፪፥፪/12፥2
እምበኣርከስ ነቢያትን ሐዋርያትን ከምኡውን ሊቃውንት፡ ብዛዕባ ኣምላኽን ሰብ ዝኾነሉ ምሥጢርን ክዛረቡ ከለዉ ክብሪ ኣዲኡን፡ ናታ ዘበለን ብዝተፈላለየ መገዲ ገሊጾሞ ካብ ዝነበሩ፡ ከም ፈቓደ እግዚአብሔር፡ በዓለ ባእታ ለማርያም ምኽንያት ብምግባር ንሎሚ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ቤተ መቅደስ ምእታው ዝምልከት ታሪኽን ተዛማዲ ትንቢቱን ትርጉሙን ብሓጺሩ ክንድህስስ ኢና። በረኸትን ረድኤትን ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣይፈለየና።
“ወገንክን ቤት ኣቦኽን ረስዒ”
ብዛዕባ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ትንቢትን ምሳሌን እናሰማመዑ፡ እግዚአብሔር ንዝገለጸሎም ካብቶም ዝተነበዩ ኣቦታት ድማ ቅዱስ ዳዊት ብቀዳምነት ዝጥቀስ እዩ። ቅዱስ ዳዊት ኣቦኣ ነዚ ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ካብ ቤት ኣቦኣ ምፍላይ ኣቐዲሙ ብትንቢት ርእዩ ብመንፈስ ተዛሪቡላ ነይሩ። “ስምዒ ወለትየ ወርእዪ ወአጽምኢ እዝነኪ። ርስዒ ሕዝበኪ ወቤተ አቡኪ። እስመ ፈተወ ንጉሥ ሥነኪ። እስመ ውእቱ እግዚእኪ” (ጓለየ፡ ስምዒ፡ ርኣዪውን፡ እዝንኺ ኸኣ ኣድንኒ፡ ሕዝብኽን (ወገንኪ) ቤት ኣቦኽን ረስዒ፡ ንጉሥ ንውብነትኪ ይብህጎ፡ ንሱ ጐይታኺ እዩ።) መዝ ፵፬፥፲-፲፩/45፥10-11 ይብል። ቅዱስ ዳዊት ጓለየ እናበለ ብምጽዋዕ፡ እግዚአብሔር ኣምላኽ ቅድስናኣን ንጽሕናኣን ስለዝፈተወ፡ ማለት ሥጋኣ ንተዋሕዶ ስለዝመረጾ ቤት ኣቦኣ ክትርስዕ ዘዘካኽር ቃላት ክዛረብ ንሰምዖ። ምኽንያቱ ንሳ ናይ ወለዳ ጥራይ ዘይኮነትሲ እግዚአብሔር ኣምላኽ ንዓቢይ ክብርን፤ መኅደሪኡ ክትከውንን፤ ንኵሉ ፍጡር ወዲ ኣዳም ድማ መሠረተ ድኅነት፡ መሠረተ ሕይወት ክትከውን ስለዝመረጻ እዩ። ንሱ ክርስቶስ ንዓለም ከድኅን ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ቤዛ ዓለም ከምዝኾነ፡ ንዓኣ ድማ ኣምላኽ ነዚ ዓቢይ ምሥጢረ ድኅነት ክፍጽም እቲ ብተዋሕዶ ዝወሰዶ ሥጋን ነፍስን ካብኣ ስለዝኾነ መሠረት ድኅነትና፣ ቤዛዊተ ዓለም ንብላ። ስለዚ’ውን ንሳ ናይ ወለዳ ጥራይ ስለዘይኮነት፣ ንናይ ዓለም መድኅን ክርስቶስ ኣዲኡ ብምውላድ ኣደ ኵላትና ከምእትኾነና እተራእዮ ቅዱስ ዳዊት ኣቦኣ ነዚ ብዝገልጽ ኣገባብ እዩ ወገንክን ቤት ኣቦኽን ረስዒ እናበለ ዝንበ ዝነበረ።
“ርግበይ፡ ፍጽምተይሲ፡ ሓንቲ እያ፡ ነዲኣ ሓንቲ እያ፡ ንወላዲታ ምርጽቲ እያ”
ኣማናዊት ርግቢት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እያ። ጥበበኛ ሰሎሞን ብዙኅ ምሥጢር ብዝኃዘለ ናይ መኃልየ መኃልይ መዝሙሩ ርግቢት ዝበላ፡ ነታ ተስፋ ኣዳም ዝፍጸመላን፤ ኵሎም ኣበው ትንቢቶምን ትጽቢቶም ዝኾነት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እዩ። ቤተ ክርስቲያን’ውን ከምቲ ሰሎሞን ዝመሰላ ብርግብ ኣምሳል ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም “ርግቢተ ሰሎሞን” ኢላ ትጽውዓ። ከመይሲ ርግቢት ለዋህ ርኅርኅቲ ኃዳጊት በቀል ከም ምዃና ነዚ ተምሳል ካብ ኵሎም ፍጡራን ብፍጽምና ሒዛ ዝተረኽበት ድማ ኣዴና ጥራይ እያ። ናይ ርግቢት ንጽሕና ኣብ ወንጌል ዝተረጋገጸ እዩ። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ነቶም ንኡዳንን ክቡራንን ሓዋርያቱ ክልእኾም ከሎ “ኩኑ የዋሀነ ከመ ርግብ” ኢልዎም እዩ። (ማቴ ፲፥፲፮) በዚ ኸኣ ርግቢት ለዋህ ምዃና ገሊጹ ኣሎ። እቲ ዘመነ ፍዳ ኣብቂዑ ዘመነ ምሕረት ምቕራቡ ንምእዋጅ፡ ዘመን ኵነኔ ተሪፉ ዘመን ይቕሬታን ኅድገትን ከምዝበጸሐ ንምንጋር፡ ኃዳጌ በቀል (ለዋህ) ክርስቶስ ኣምላኽና ከምዝመጸ ንምብሳር መንፈስ ቅዱስ ብአምሳለ ርግብ ኣብ ባሕረ ዮርዳኖስ ኣብ ርእሲ ክርስቶስ ከምዝዓለበ ኣብ ወንጌል ተጻሒፉ ኣሎ። (ሉቃ ፫፥፳፪/3፥22)። ብተወሳኺውን ባዕሉ ጐይታ “ኣነ ለዋህ እየ፡ ልበይውን ትሑት…” ማቴ ፲፩፥፳፱-፴/11:29-30 ዝበሎን ከምኡውን “እቲ ብነብዪ፡ ንጓል ጽዮን፡ እንሆ ንጉሥኪ፡ ለዋህ፡ ኣብ ኣድግን ኣብ ዒሉ ኣድጊ ጽዕነትን ተወጢሑ…” ማቴ ፳፩፥፬-፭/21:4-5 ዝበሎን ምስትውዓል የድሊ። ስለዚ ርግቢት ናይ ለዋህነት ምሳሌ ኮይና ትጥቀስ ኣላ። እዚ’ውን ጐይታ ኣነ ለዋህ ከምዝኾንኩ ንስኻትኩም’ውን ለዋሃት ኩኑ ክብል እዩ። ከምቲ መንፈስ ቅዱስ ኃዳጌ በቀል ዝኾነ ንስኻትኩም’ውን ካብኡ ተምሃሩ ኢሉ ከረድኣና ከሎ እዩ።
ጥበበኛ ሰሎሞን’ውን ርግበይ ሓንቲ እያ ምባሉ ኣቐዲሙ ለዋህነት ኣዴና ተገሊጹሉ፤ ካብ ኵሉ ፍጥረት ፍሉይ ለዋህነትን ንጽሕናን ዝተዓደለት ምዃና እዩ ብትንቢት ነጊሩና። ካብ ፍጡራን ኵሉ ነዚ ፍሉይ ጸጋ ዝተዓደለት ናይ መጀመርታን መፈጸምታን ፍጽምቲ ርግቢት ንሳ ቅድስት ድንግል ማርያም እያ። ከምቲ መንፈስ ቅዱስ ብባህርዪኡ ለዋህን ቅዱስን ዝኾነ “መንፈስ ቅዱስ ዓቀባ እምከርሠ እማ” ከምዝበሎ እቲ ሊቅ፡ ንሳ’ውን ብለዋህነትን ንጽሕናን ካብ ማኅጸን ኣዴኣ ብመንፈስ ቅዱስ ተዓቂባ ዝጸንሐት እያ። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ በቲ ሓደ ከም ርግቢት ለዋሃት ኩኑ ብምባል ምእዛዙን፤ በቲ ካልእ ድማ ጥበበኛ ሰሎሞን “ርግበይ ሓንቲ እያ” ምባሉ እንታይ ከምዘረድኣና ባዕልና ነስተውዕሎ። እዛ ንኣዴኣ ሐና ምርጽትን እንኮን ዝኾነት፡ ኣዝማዳን ቤት ኣቦኣን ገዲፋ፡ ኣዋልድ ዝተባህሉ ደቃ ምእመናን ርእዮም ዘመስገንዋ ሐዋርያት፡ አርድእት፡ ቅድሳን አንስት ኵሎም ዝንኣድዋ፡ ሰመያውያን መላእኽቲ ምድራውያን ቅዱሳን ዘወደስዋ፣ ንሳውን ትውልዲ ኵሉ ብጽእቲ ክብሉኒ እዮም ብምባል ብመንፈስ እተዛረበት ንሳ ሓንቲ ቅድስት ድንግል ማርያም እያ።፡ ከም ወርሒ ጽብቕቲ ከም ፀሐይ ድምቕቲ፤ ፍሉይ ግርማ ኣብ ምድሪ ኣብ ሰማይ ከምኣ ዝተዓደላ መን ኣሎ?
“ግናኸ ርግበይ፡ ፍጽምተይሲ፡ ሓንቲ እያ፡ ነዲኣ ሓንቲ እያ፡ ንወላዲታ ምርጽቲ እያ፡ ኣዋልድ ርእየን ብጽእቲ በልኣ፡ ንግሥታትን ዕቁባትን ድማ ነኣድኣ። እዛ ኸም ወገግታ እትቕልቀል፡ ከም ወርሒ ጽብቕቲ፡ ከም ጸሓይ ድምቕቲ፡ ከም ሠራዊት ምስ ሰንደቕ ዕላማ እተፍርህ መን እያ? መኃ ፮፥፱-፲/6፥9-10
ቤተ መቅደስ ናብ ቤተ መቅደስ
ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም፡ ሥላሴ ከም ኣቦ ከም ኣደ፡ ቅዱሳን መላእኽቲ ከም ሓው ኃውቲ ኮይኖማ ኣብ ቤተ መቅደሱ ዝዓበየት እያ። ብኣምላኻዊ ድንቂ ግብሪ ሰማያዊ ሕብስቲ ብኢድ መልአኽ እናተመገበት ወርቅ ወሜላት እናሰማመዐት ክትፈትልን ንቤተ መቅደስ እግዚአብሔር እናገልገለት፡ ኣብ ቤተ መቅደሱ ብቅድስና ዝዓበየት ማኅደር እግዚአብሔር ታቦት እግዚአብሔር እያ።
ቅዱስ አባ ሕርያቆስ ኣብ ቅዳሴኡ “ኦ ድንግል አኮ በተላህዮ ዘልሒቅ ከመ አዋልደ ዕብራውያን እለ ያገዝፋ ክሳዶን አላ በቅድስና ወበንጽሕ ውስተ ቤተ መቅደስ ነበርኪ” (ኦ ድንግል ክሳደ ልቦናአን ከም ዘግዘፋ ኣዋልደ ዕብራውያን ብዋዛን ጸዋታን ዝዓበኺ ኣይኮንክን። ብቅድስናን ንጽሕናን ኣብ ቤት መቕደስ ነበርኪ እምበር) ብምባል ዝገለጾ ንሳ ብቅድስና ኣብቲ ቅዱስ ነገር ዝፍጸመሉ ቅዱስ ስፍራ እናነበረት ዝዓበየት ቅድስቲ ምዃና መስኪሩ እዩ። (ቅዳሴ ማርያም)
ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ’ውን ምግቢ ምድራዊ መስተ ምድራዊ ዘይኮነሲ ሰማያዊ መግብን መስተን ተመጊባ ሰትያን ከምዝዓበየት ይገልጽ። “ኦ ድንግል አኮ ኅብስተ ምድራዌ ዘተሴሰየኪ። አላ ኅብስተ ሰማያዌ እምሰማየ ሰማያት ዘበሰለ። ኦ ድንግል አኮ ስቴ ምድራዌ ዘሰተይኪ። አላ ስቴ ሰማያዌ እምሰማየ ሰማያት ዘተቀድሐ።” ብምባል ድማ ይገልጾ። (ቅዳሴ ማርያም)
መሠረተ በዓል ባእታ ለማርያም
ኣቦን ኣደን ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኢያቄምን ሐናን ይብሃሉ። ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ጻድቃናት፡ ብኵሉ ኣካይድኦም ቅኑዓት፡ ንእግዚአብሔር ዘምልኹ፡ ሕጉ ዘኽብሩ፡ ብቃል ኪዳኖም ጸኒዖም ዝነብሩ ሰባት ድማ ነበሩ። ፈሪሀ እግዚአብሔር ዝነበሮምን ኣብ ምድሪውን ዝተጸገዉ እኳ እንተነበሩ፤ ወሊዶም ክሓቝፉ፡ ርእዮም ክስዕሙ ግና ኣይተኻእሎምን ነበሩ። ብቅድስናን ብቃል ኪዳንን ጸኒዖም እናነበሩ ድማ መኻንነቶም ኣርሒቑ፡ ውላድ ክህቦም ንእግዚአብሔር ኣምላኽ ብእምነት ይልምንዎ ነበሩ። ካብ ልቦም ዝኣምንዎ እግዚአብሔር ኣምላኽ ጸሎቶም ሰሚዑ፡ ፍቓዱ ኮይኑ እንተደኣ ውላድ ሂብዎም፡ ወዲ ይኹን ጓል ንዓና ይለኣኸና/ትለኣኸና ከይበልና ንቤተ እግዚአብሔር ከገልግል/ከተገልግል ክንህቦ/ክንህባ ኢና ኢሎም መብጽዓ ኣተዉ። በዚ ድማ ድሌቶም ክሠምር ብሓምለ ፳፱/29 ናብ ቤቶም ተመሊሶም ብጽባሒቱ ሱባኤ ኣተዉ። ንክልቲኦም ድማ በበይኑ ዝኸውን ሕልሚ ተራእዮም። ሐና ንኢያቄም “ፀምሪ ከዕጥቑኻ ርእየ። መቋምያ በትርኻ ድማ ለምሊማ፥ ዓንቢባን ፈርያን ሰብ ኵሉ ክምገባ ርኤኹ” በለቶ። ንሱ ድማ ንሐና “ፃዕዳ ርግቢት ሾብዓተ ሰማያት ሰንጢቓ ኣብ ልዕሊ ርእስኺ ክትዓልብን ካብኡ ድማ ብእዝንኺ ኣቢላ ኣብ ማኅፀንኪ ክትኃድር ርኼኹ” በላ።
እግዚአብሔር ብዝገለጸሎም ድማ ኣምላኽ ንእኡ መኅደሪኡ ክትከውን ዝኃረያ ቅድስት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ማኅፀን ኣዴኣ ዕለት ፯/7 ነሓሴ ተጸንሰተ። ፀሐይ ጽድቅ ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ምብራቑ፤ ብርሃን ዓለም ኣምላኽና ቅድሚ ንኵሉ ምብርሁ ንዕኡ ዝጾረት ሰማይ በርሀው በለት። ነቶም ጸልሚቱና ዝነበረ ደቂ ሰባት ወጋሕታና ከምዝቐረበ ብኣኣ ተፈልጠ። ናይ ኵሎም ኣቦታት ትንቢት ፍጻሜ ከምዝቐረበ ጽንሰት ኣዴና፡ ዋዜማ ድኅነትና ዘመልክት እዩ ነይሩ። ልዑለ ቃል ኢሳይያስ ስለቲ ድኅነትና “ምልክት ክህበኩም” ኢሉ ዝነገረና ድንግል ተጸንሰት። ገና ኣብ ማኅፀን ኣዴኣ ከላ ተአምራት ትፍጽም ዝነበረት ኣዴና፡ ነቶም ብክፍኣት ዲያብሎስ ዝተወግኡ ኣይሁድ ከተቕስኖም ኣይከኣለትን። ነታ ትንቢት ዝተነግረላ ንጽሕቲ ዘርኢ ለኪሙ ከጥፍእ ካብ ኣዳም ጀሚሩ ዝፈታተን ዝነበረ ዲያብሎስ፡ ኣብ ልቢ እቶም ቀናእቲ ኣይሁድ እናሓደረ ክፍኣት ይኣልም ነበረ። ከምቲ ኣቦኣ ሰሎሞን “ንዒ እምሊባኖስ” ኢሉ ዝተነበየላ ከኣ ኣብ ኣኽራናት ሊባኖስ ባሕቲ ግንቦት ተወልደት።
ልቦናኣ ዘመደ ዓለም ከይፈተወ፡ ኣፋውን እኽሊ ዓለም ከይለመደ፤ ኣብ ሣልሳይ ዓመታ ስድራኣ መብጽዕኦም ኣኽቢሮም ናብ ቤተ መቅደስ ወሰድዋ። ሊቀ ካህናት ድማ ብምሉእ ልቡ ቀሲኑ ከይቅበላ ግና ነዛ ሕንጢት ቆልዓ መን ደኣ ክምግባ እዩ ኢሉ ከም ሰብ ሓሰበ። ብእግዚአብሔር ዝተላእኸ መልኣኽ ግና ተገሊጹ፤ መኅደሪ ኣምላኽ ክትከውን፡ ቅድሚ ምሥራት ዓለም ኣብ ኅሊና ኣምላኽ ዝነበረት እያ እሞ፤ ናታ ኣብ ቤተ መቅደስ ምንባር ፍቓድ ኣምላኽ ምዃኑ ብዘረጋገጸ ግብሪ ተኣምራቱ ኣርኣየ። ቅዱስ ፋኑኤል በቲ ሓደ ኽንፉ ጋሪዱን ከሊሉን፡ በቲ ካልእ ኽንፉ ድማ ሕብስትን ጽዋዕን ሰማያዊ ሒዙ ብምምጋብን ብምስታይን፡ ናታ ኣብ ቤተ መቕደስ ምጽናሕ መደብ ኣምላኽ ምዃኑ ኣረጋጊጹ። እምበኣርከስ ዕለት ፫ ታኅሣስ ቤተ ክርስቲያን ባእታ ለማርያም ብምባል ትዝክሮ ነዚ ምኽንያት ብምግባር እዩ። እዚ በዓል’ዚ ድማ ካብቶም ፴፫/33 ክቡራት በዓላት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እቲ ሓደ እዩ።
መጠቓለሊ
እምበኣርከስ ኵልና ደቂ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ዝኾንና ክብርን ልዕልናን ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም እናዘከርና ነዚ በዓል ብዝግባእ ነኽብሮ። ንሳ ናይ ኢያቄምን ሐናን ጥራይ ዘይኮነስ እግዚአብሔር ኣብ ዓለም ንዝመደቦ ዓቢይ ሥራሕ ዘዳለዋ ቅድስተ ቅዱሳን ኅርይቲ እያ። ነዚ መደብ እግዚአብሔር ክትከውን ኣቐዲማ ዝተኃርየት እያ እሞ፤ ካብ ኣዝማዳን ቤት ኣቦኦን ተፈልያ እያ ኣብ ቤተ መቕደስ ዝኣተወት። እቶም ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ሎሚ’ውን ካብቲ እግዚአብሔር ዝቐደሶ ሰብነት ቤት መቕደስና ዘውጻኣናያ እንተሎና፡ ተቐላጢፍና እንተመለስናያ እቲ በረኸትን ሕይወትን ንዓና እዩ። ኣብ ሕይወትና ነቲ ናታ ድንቂ ኅርየትን ግብርን ኣስተንኪርና ከምቲ ዝበለቶ ካብ ልብና እንተመስገንናያ፤ እቲ ክብረት ተመሊሱ ንዓና እዩ። ንሳስ ዓለም ቅድሚ ምፍጣሩ ብኣምላኽ ዝተሓስበት፡ ብኣምላኽ ዝኸበረት ቅድስቲ እያ። ክብረታ ብዓና ዝጐድልን ዝውሰኽን ኣይኮነን። ነቲ ኣምላኽ ዘኽበሮን ዘልዓሎን ከ መን እዩ ዘሕስሮ? እንተኸበርናያን እንተመስገንናያን ግና እንባረኽን እንኸብርን ንሕና እቶም ድኹማት ኢና።
ብሓቂ ደቂ ኣቦታትና እንተደኣ ኮይንና፡ ሎሚ ቅድስናኣን ልዕልንኣና ብምግላጽ ሃይማኖትና ነጽንዕ እምበር ተሰሚዑ ኣብ ዘይፈልጥ ጽዩፍን ዘይግባእ ዘረባን ኣይንእቶ። ንሕና’ስ መን ኢና እሞ ኣብ ልዕሊ እታ ክብርትን እተፈርህን፤ ኣብ ልዕሊ እታ ንፀሓይ እትውንዘፈት፤ ወርሒ ኣብ ትሕቲ ኣእጋራ ዝኾነት፤ ኣኽሊል ዓሠርተ ክልተ ከዋክብቲ ንዘለዋ ኣደ ድፍረት ክንዛረብ እንኽእል? ቃል ጽርፈት ኣብ ልዕሊ እቶም መኅደሪኡ ዝኾኑ ቅዱሳን ካብ ምውጻእ ንተዓቀብ። የግዳስ ኣመስጊናን ወዲስናን እንተኸበርናን እንተተባረኽናን ብዘይጥርጥር ንዓና ዝሓሸ እዩ።
በረኸትን ረድኤትን ናይ እመብርሃን ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ኵላትና ይኹን።
ስብሐት ለእግዚአብሔር ወላወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር። ኣሜን!!!
ምንጪ፥ ማዕዶት


text:
ኩነታት መንበሪ-ኣባይቲ
ኣብ ገለ ናይቲ ወረዳ ኮምዩናት ናይ ገዛ ሕጽረት ኣሎ። እቲ ዝሓሸ ኣብ ንእስ ዝበላ ከተማታት መንበሪ ኣባይቲ ምድላይ እዩ። መብዛሕትኦም ተቐማጦ ቨርምላንድ ኣብ ሓደ ቦታ እናተቐመጡ ኣብ ካልእ እዮም ዚሰርሑ ወይ ዚምሃሩ። ኣብ መንጎ መብዛሕትአን ናይቲ ወረዳ ከተማታት ግሩም ናይ ኣውቶቡስን ባቡርን መስመራት ኣሎ።
ንግዳዊ-ንጥፈታትን ወሃብቲ-ስራሕን
ኣብቲ ወረዳ ዓቢ ያታዊ ናይ ወረቐትን ሓጺንን ኢንዱስትሪ ኣሎ። ናብ IT ናብ ምጥቕላል ወይ ምዕሻግ፡ መግቢ፡ ንግዲ፡ ቱሪዝምን ባህልን ዘትኮሩ ሰክተራትውን ኣለዉ። እቲ ኮምዩንን ወረዳ ቤትምኽንርን ካልኦት መንግስታውያን ትካላትውን ዓበይቲ ወሃብቲ ስራሕ እዮም።
ኣብያተ-ትምህርታትን ትምህርትን
ቨርምላንድ ብዙሕ ዓይነት ትምህርቲ ተቕርብ። ብዘይካቲ 18 ናይ ካልኣይ ደረጃ ሃገራውያን መደባት ስልጠና፡ ኣብ ካርልስታድ ዩኒቨርሲቲ ዝለዓለ ናይ ስልጠናን ምርምርን ንጥፈታት ኣሎ። ክልተ ነኣሽቱ ኮለጃትውን ኣለዋ፤
Bergskolan ከምኡውንGammelkroppa skogshögskola
እተን ናይቲ ወረዳ ሞያውያን ኮለጃት እተፈላለየ ዓይነት ስልጠና የቕርባ። እቲ ኣብ መንጎ ቤትትምህርትን ስራሕን ዘሎ ምትሕብባር ድማ ብጽቡቕ እዩ ዚሰርሕ። ሓደስቲ ስልጠናታት ብመሰረት ቁጠባዊ ጠለብ እዩ ዚጅምር።
ኣገልግሎት ጥዕና
ናይ ቨርምላንድ ወረዳ ቤትምኽሪ ምስ ክንክንን ጥዕናን ከምኡውን ምስ ሕክምና ስኒ ብምትሕብባር ይሰርሕ። ኣብኡ 7000 ሰራሕተኛታት ኣለዉ። ኣብቲ ወረዳ ኣስታት 30 ማእከላት ጥዕና ኣለዋ፡ ኣብ ኣርቪካን ካርልስታድን ኣብ ቶሽቢ ኮምዩንን ድማ ሆስፒታል ኣሎ። እቲ ናይ ካርልስታድ ማእከላዊ ሆስፒታል ኣብቲ ወረዳ ዝዓበየ እዩ። ኣብ ቨርምላንድ ኣስታት 40 ናይ ስኒ ክሊኒካት ኣለዋ።
ባህላውን ናይ ምዝንጋዕ ንጥፈታትን
ኣብ ቨርምላንድ ነቶም ኣብ ባህልን ታሪኽን ሙዚቃን ስፖርትን መዘናግዕን ተፈጥሮን ዚግደሱ ሰባት ሃብታምን እተፈላለየ ንጥፈታት ኣሎ። እቶም ዓበይቲ ቀላያት ብግዜ ሓጋይ ንምግፋፍ ዓሳን ንምሕምባስን ምጅላብን ይዕድሙ፡ ብግዜ ክረምቲ ድማ ኣብ ሰሜን ቨርምላንድ ግሩም ናይ ምንሽርታት ስፖርት ኣሎ። ቨርምላንድ ብዙሕ ናይ መዛወሪ መገድታትን 160 ናይ ተፈጥሮ ሕዛእትን ኣለዋ፡ ስለዚ ነቶም ኣብ ተፈጥሮ ብእግሮም ኪዛወሩ ዚደልዩ ግሩም ቦታ እያ። እቲ ኮምዩን ካብ ዘመን እምኒ ዝጅምር ታሪኻዊ ቦታታት ኣለዎ። ኣብ ስፖርትን መዘናግዕን ዘተኮረ ማሕበራዊ ህይወት ከኣ ኣለዎ።
ንጥፈታት ሲቪላዊ-ማሕበራት ኣብ መዳይ ምውህሃድ ኣብ ሕብረተ-ሰብ
ኣብ ቨርምላንድ ኣብ ጉዳያት ስደተኛታትን ምውህሃድን እተዋፈራ ብዙሓት ውድባትን ማሕበራትን ኣለዋ። ገለ ካብኣታተን ንምጥቃስ፤
ረዳ ቦርነን
Rädda Barnen
ሚግራሹንሰንተርMigrationscenter
Internationella Qvinnoföreningen
ቀዪሕ መስቀል
Röda Korset
ብቲ ናይ
Immigrantinstitutets
ወብሳይት ብዛዕባ ውድባትን ሓበሬታአንን ክትረክብ ትኽእል።


text:
ቀንዲ ምኽንያት ምንቁልቋል ኢትዮጵያ ዝሓለፈ ግንቦት ዝተኻየደ ምርጫ ምዃኑ፡ ኣብ`ቲ ትካል ሓላፊ ምጽናዕቲ ሰብኣዊ መሰል Arch Puddington ገሊጾም
Mr. Puddington ኣብ`ቲ ምስ ቪኦኤ ዝገበርዎ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ ትሕቲ ቐዳማይ ምንስተር መለስ ዜናዊ ትመሓደር ኢትዮጵያ፡ ኻብ ግዜ ናብ ግዜ፡ ኻብ ደሞክራሲ እናረሓቐት `ኳ እንተኾነት፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ደረጃ “ኸፊል ናጻ” ዝብሃላ ሃገራት`ያ ጸኒሓ፡ ኣብ`ዚ ዓመት`ዚ ግና፡ ብምኽንያት ዝሓለፈ ምንጫ፡ ኣብ “ናጻ ዘይኮና ሃገራት” ድልድል ኣትያ`ላ ኢሎም።
ኣተሓሒዞም፡ መስርሕ ደሞክራሲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣንቆልቁሉ ዝበሉሉ ምኽንያት ክገልጹ ኸለዉ፡ ነቲ ምርጫ ዝተኸታተሉ ናጻ ተዓዘብቲ፡ እቲ ምርጫ ናጻ ኣይነበረን ምባሎምን፡ ኸምኡ`ውን ዝተደናገረ`ዩ ኔሩ ብምባሎም`ዩ ኢሎም። “መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ መሓውር ዜና ዘለዎ ምቁጽጻር፡ ንደገፍቲ ተቓወምቲ ምእሳር፡ እዚ ኹሉ፡ እታ ሃገር ናብ ዘይፍትሓዊ ምምሕዳር ትግስግስ ከምዘላ ዘርኢ`ዩ”።
ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ ሎሚ ተሟገቲ ሰብኣዊ መሰል ዘቕርብዎም ክስታት፡ መሰረት ዘይብሎም`ዮም እናበሉ ኽነጽግዎም ጸኒሖም`ዮም።
ንምሉእ ትሕዝቶ ሪፖርት፡ ንምልክት ድምጺ ጠውቕ፡


text:
ብምትሕብባር ኮሚሽን ባህልን ስፖርትን ኤርትራን ኢንስቲትዩት ኮንፊሽየስን ተወዲቡ ንሓደ ወርሒ ክካየድ ዝጸንሐ ናይ ቅብኣ ስልጠና፡ ብ20 ታሕሳስ ተዛዚሙ።
ኣብ’ቲ ናይ ምዝዛም ስነ-ስርዓት፡ ኮሚሽነር ባህልን ስፖርትን ኣምባሳደር ዘመደ ተኽለ፡ እቲ ምስ ሓድሽ ቅዲ ያታዊ ቅብኣ ቻይና ዘላሊ ስልጠና፡ ንስነ-ጥበባውያን ሃገርና ሓጋዚ ምዃኑ ኣገንዚቡ። ሰልጠንቲ ረኺቦምዎ ንዘለዉ ትምህርቲ ከም መበገሲ ተጠቒሞም፡ ፍልጠቶም ኣብ ምስፋሕን ዓቕሞም ክብ ኣብ ምባልን ክጽዕሩ ድማ ኣዘኻኺሩ።
ነቲ ስልጠና ዝሃቡ ቻይናውያን ቀባእቲ ብወገኖም፡ እቶም ነቲ ትምህርቲ ዝተኸታተሉ ኤርትራውያን – ዝድነቕ ዓቕምን ናይ ፈጠራ ክእለትን ከምዘለዎም ብምሕባር፡ እቲ ናይ ሓደ ወርሒ ስልጠና ተመኲሮ ክለዋወጡ ዕድል ከምዝፈጠረሎም ገሊጾም።
እቶም መማህራን ምኲራትን ፍልጠቶም ከመሓላልፉ ድሌትን ብቕዓትን ዘለዎም ምዃኖምን ዝሓበሩ ሰልጠንቲ ድማ፡ ፍሉይን ተወሳኺን ፍልጠት ከምዝደለቡ ገሊጾም።