text:
Access article in English or French from OHCHR website.
ካብ ናይ ሕቡራት ሃገራት ዌብሳይት ዝተወስደ ጽሑፍ።
Geneva (8 June 2016) –
ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት (Crimes against humanity)፡ ብዝሰፍሐን ሜላውን መልክዕ ኣብ ናይ ኤርትራ መዳጎኒ ማእከላት፡ ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ማእከላት ከምኡ ውን ኣብ ካልኦት ቦታታት እታ ሃገር ኣብ ውሽጢ ዝሓለፋ 25 ዓመታት ተፈጺሞም፡ ብመሰረት ረቡዕ ዝተዘርግሐ ሓድሽ ጸብጻብ ናይ ሕ.ሃ. ኮምሽን ምጽራይ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ።
ገበናት ባርነት፡ ማእሰርቲ፡ ግዱድ ምስዋር፡ መስቀይቲ፡ ምግፋዕ፡ ጾታዊ ዓመጽ፡ ቅትለትን ካልኦት ኢሰብኣዊ ተግባራትን፡ ከም ኣካል ናይ ሰፊሕን ሜላውን ወፍሪ ኣብ ህዝቢ ራዕዲ ንምዝራእ፡ ተቓውሞ ህዝቢ ንምግታእን መወዳእትኡ ድማ ንናይ ኤርትራ ሲቪላዊ ህዝቢ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ንምእታውን ካብ 1991 ዓ.ም ማለት ኤርትራውያን ሰበ-ስልጣናት ቁጽጽር መሬት ኤርትራ ምስ ተረከቡ፡ ዝተፈጸሙ እዮም፡ ይብል እቲ ጸብጻብ።
ኤርትራ፡ መላኺ መንግስቲ ዘለዋ ሃገር እያ። ኣብ ኤርትራ፡ ነጻ ፈራዲ ኣካል የለን፡ ሃገራዊ ባይቶ የለን፡ ካልኦት ዲሞክራስያውያን ናይ ምሕደራ ኣካላት ውን የለዋን። ካብዚ ናይ ምሕደራን ግዝኣተ ሕግን ባዶነት ዝመንጨወ ናይ ዘይተሓታትነት ሃዋህው ድማ ነቶም ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ዝተፈጸሙ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ኣኽኢሉ። “እዞም ገበናት ሎሚ ውን የጋጥሙ ኣለው፡” ኢሉ ማይክ ስሚዝ፡ ኣቦ-መንበር ኮምሽን ምጽራይ።
“ናይ ኤርትራ ስርዓተ-ፍርዲ፡ ንገበነኛታት ብርትዓውን ግሉጽን መንገዲ ተሓተትቲ ክገብሮም እዩ ዝብል ርጉጽ ተስፋ የሎን። ፈጸምቲ እዞም ገበናት ኣብ ሕጊ ክቐርቡ ኣለዎም፡ ድምጺ ናይ ግዳያት ድማ ክስማዕ ኣለዎ። ማሕበረ-ሰብ ዓለም ሕጂ ስጉምቲ ክወስድ ይግብኦ፡ እንተላይ ንኣህጉራዊ ቤት-ፍርዲ ገበነኛታት (ICC)፡ ን ኣብ ቤት-ፍርድታት ሃገራቶም ዘለዉ ሕጋጋትን ካልኦት ኣገባባትን ብምጥቃም፡ ተሓታትነት ናይቶም ኣብ ኤርትራ ዝፍጸሙ ዘለዉ ግፍዕታት መታን ክረጋግጽ፡” ክብል ስሚዝ ጠቒሱ።
እቲ ጸብጻብ፡ “ኤርትራውያን፡ ኣደዳ ገደብ-ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ሃውራዊ ማእሰርቲ፡ ብሰንኪ ብህሎኣዊ ገበን ኣባላት ስድራ ዝወርዱ ሕኒ-ሕነኣዊ ስጉምትታት፡ ኣድልዎ ብሰንኪ ሃይማኖትን ብሄርን፡ ጾታዊ ዓመጽን ጾታ-ዝመበገሲኦም ዓመጻትን መቕተልትን ኮይኖም ይቕጽሉ ከም ዘለዉ፡” ብተወሳኺ የብርህ።
ገደብ-ኣልቦ ፕሮግራማት ወተሃደራዊ/ሃገራዊ ኣገልግሎት ብተደጋጋሚ ብኤርትራውያን ከም ቀንዲ ጠንቂ ካብታ ሃገር ምህዳሞም ይጥቀሱ። ኣብ 2015, 47,025 ኤርትራውያን ኣብ ኤውሮፓ ዑቕባ ሓቲቶም። ብዙሓት ካብኣቶም፡ ነቲ ሓደገኛ ጉዕዞ መዲተራኒያን ብሰንኮፍ ጃልባታት፡ ብደላሎ ሰባት እንዳተመዝመዙ፡ ድሕነት ንምድላይ ዝሰገሩ እዮም።
እቲ ጸብጻብ ብምውሳኽ፡ ብ ሰነ 2015 ኣብ ዝተዘርግሐ ቀዳማይ ጸብጻብ ኮምሽን ምጽራይ ተሰኒዶም ዝነበሩ ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ዝኾነ ምምሕያሽ ከም ዘይተራእየ ይምልከት።
እቲ ጸብጻብ “ፍሉያት ውልቀ-ሰባት፡ እንተላይ ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ እታ ሃገር ዝርከቡ ሰበ-ስልጣናት መንግስቲ፡ እታ ኣብ መሪሕነት ትርከብ ሰልፊ – ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን (ህ.ግ.ደ.ፍ.) – ከምኡ ውን ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ ተሰከምቲ ሓላፍነት ናይቲ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነትን ካልኦት ግሉሓት ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላትን ምዃኖም፡” የለሊ።
እቲ ጸብጻብ ቀጺሉ፡ “ቤት-ጽሕፈት ሃገራዊ ድሕነት ተሰካሚ ሓላፍነት ናይ መብዛሕኦም ጉዳያት ሃውራዊ ማእሰርቲ፡ ግዱድ ማሕዩርን መስቀይቲ ኣብ ወግዓውያንን ዘይወግዓውያንን መዳጎኒ ማእከላትን እዩ፡” ይብል።
ኮምሽን፡ ኣብ ልዕሊ ዝቑጸሩ ውልቀ-ሰባት፡ ተሰከምቲ ሓላፍነት ናይ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ምዃኖም ንምእማን ርትዓዊ ምኽንያት ዘለና፡ ጸብጻብ መርትዖ ሰኒዳ ኣላ። እቲ መርትዖ፡ ኣብ ምዱብ ግዜኡ ንዝምልከተን ኣካላት ምሕደራ ክፉት ክግበር እዩ፡ እንተላይ ንቤት-ፍርድታት ሕጊ፡ ጽኑዕ መምርሒታት ምሕላው ድሕነት ናይ መሰኻኽር ብምኽታል፥ መታን ህዝቢ ኤርትራ ፍትሒ ከም ዝረክብ ንምርግጋጽ።
መሰረት እቶም ኣብዚ ጸብጻብ ተገሊጾም ዘለዉ ኣገባባት ኣካይዳ፡ 833 ቃለ-ምስክርነታት ብኤርትራውያን ከምኡ ውን 160 ጽሑፋት ደብዳቤታት፡ ኣብ ቀዳማይ ገጽ ስራሕ ኮምሽን ምጽራይ፡ ካብ ፍርቂ-2014 ክሳዕ ፍርቂ-2015፡ ዝተቐበልናዮም እዮም።
ኮምሽን፡ ካልኣይ መርመራኣ እናካየደት ኣስታት 45,000 ደብዳቤታት ተቐቢላ። ዝበዝሑ ካብዚኦም፡ ንናይ ኮምሽን ቀዳማይ ጸብጻብ ዝነቕፉ ብእኩብ ዝተጻሕፉ ደብዳቤታትን ጥርዓናትን እዮም።
እዞም ደብዳቤታት፡ ሓባራዊ ቴማታትን ተመሳሳሊ ትሕዝቶን ዘለዎም ኮይኖም፡ ቀጥታዊ ውጽኢት ናይ ብመንግስቲ ዝተጠርነፈ ነቲ ምጽራይ ንምጽላም ዝዓለመ ዘመተ እዮም። ዝተማልአ ትንተና እዞም ደብዳቤታት ድሕሪ ምክያድ፡ ኮምሽን፡ ንመርመራታታ ዝምልከት ጭቡጥ ሓበሬታ ከም ዘይምልኡ ደምዲማ።
እቲ ጸብጻብ፡ “እቲ ኣብ ኤርትራ ሳሕቲ ንዝበጽሕን ነቶም ኣብ ክፋላት እታ ርእሰ-ከተማ ዝተሓጽሩን ብግህዶ ዝረኣይ ግዳማዊ መልክዕ ህድኣትን ንቡርነትን፡ ምስቶም ብቐጻልነት ዝረኣዩ ከበድቲ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ዝገራጮ እዩ፡” ይብል።
እቲ ጸብጻብ ብምቕጻል፡ “እቶም ብ ኮምሽን ተሰኒዶም ዘለዉ ኣብ ኤርትራ ዝተፈጸሙ ዓይነታት ግሉሕ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት … ኣብ ጽርግያታት ኣስመራ ኣይኮኑን ዝፍጸሙ፡ እንታይ ደኣ? ኣብ ድሕሪ ሽፋን መናድቕ መዳጎኒ ማእከላትን ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ማእከላትን። መስቀይትን ጾታዊ ዓመጽን ከም ንቡር ኣብ ክፉት ዝፍጸሙ ገበናት ኣይኮኑን፡” ይብል።
ሽሕ’ኳ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ሕቶ እንተቕረበት፡ ኮምሽን ናብ ኤርትራ ንኽትኣቱ ፍቓድ ኣይረኸበትን። ኮምሽን፡ ናብ ኤርትራ በጺሓ ዝደሓረ ርኽበታታን ርእይቶታታን ብቐጥታ ናብ መንግስቲ ኤርትራ ከተቕርብ ድልውነታ ተረጋግጽ።
ተፈጸመ


c: text/html

text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሃዱ አምላክ አሜን!
ንእግዚአብሔር ኣምላኸይ ክርእዮ ይደሊ እየ።
ግዚኡ ቀደም እዩ ። ሓደ መንእሰይ ናብ ሓደ ዝበቅዑ ኣቦ ከይዱ  > ኢሉ እቲ ድሌቱን ባህጉን ነገሮም። እሶም ከኣ  > በልዎ። መዝ.1፣1-3። “ብምኽሪ ረሲኣን ዘይመላለስ፣ ኣብ መገዲ ሓጥኣን ከኣ ዘይቀውም፣ ኣብ መንበር ሓጥኣን ዘይቅመጥ፣ ብሕጊ እግዚአብሔር ደኣ ዚፍሳህ፣ ነቲ ሕጊውን ለይትን መዓልትን ዚመራምሮ ሰብሲ ብጹእ እዩ ።” እሱ ከኣ ልባዊ ባህጊ ስለዝነበሮ  > በሎም።
አቦና ከኣ በል ናዓናይ ከርእየካ ኢሎም ሒዞሞ ጉዕዞ ጀመሩ። ካብ በዓቶም ወጺኦም ከኣ ነቲ ነዊሕ ጉዕዞ ምድረበዳ ጀመርዎ።
እቲ መንእሰይ  > ኢሉ ሓተቶም
ኣቦና'ውን  > በልዎ
> ኢሉ። ደጊሙ ሓተቶም።
> መለሱ አባ
> ኢሉ መሊሱ ሓተቶም።
> እምበር ዝወደይ እግዚአሔር ኩሉ ግዜ እዩ ዝረኣይ። ብምባል በትሮም ብምድጋፍ እንዳሰገሙ መለስሉ።
ጉዕዝኦም እንዳቀጸሉ እዮም ኣብቲ ጭው ዝበለ ምድረበዳ፡ ሓሊፉ ሓሊፉ ዝረአ ኣግራብ እንተዘይኮይኑ እቲ ቦታ ደረቕ እዩ። ኣሞራታት ካብ ርሑቅ ብላዕሊ ኣብ ሰማይ ክዝንብዩ ይረኣዩ። ጩራ ጸሓይ ኣብቲ ሑጻ ዓሊቡ ዓይንኻ ይደጉሓካ።
እቲ መንእሰይ ንአቦና ገና ይሓቶም ነበረ።
>
>
>
> መለሱ ኣቦና። መዝ.15፣8፣(16-8) “ ዘልፈ እሬእዮ ለእግዚአብሔር ቅድሜየ ውእቱ በኩሉ ጊዜ። ንእግዚአብሔር ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድመይ ይርእዮ ። ”
እቲ መንእሰይ ህድእ ክብል ጀመረ። እቲ ጉዕዞ ዓቅሙ ስለዝተፈታተኖ። ዋዒ ጸሓይ ተወሲኽዎ ርኽሙሽሙሽ ክብል ደለየ፣ ትንፋሱ ቁርጽ ቁርጽ ክብል ጀመረ።
> ኣቦና
> መለሱ ኣቦና
> በሎም እቲ መንእሰይ
>
> በሎም ብሓይሊ እንዳተንፈሰ።
ጺምኢ ማይ በሪቲዕዎ ጎሮርኡ ደሪቁ እንቃዕ እንቃዕ የተንፍስ ነበረ። ጉዕዞ በረኻ ኣይወደኣን ኢልዎ። ኣሞራ ሰማይ ብልዕሊኡ ይመሓላለፉ ነበሩ።
ኣቦና ርእዮሞ  > ኣቦና።
ኣእጋሩ ክንፍጥፈጥ ጀመረ፣ ማዕረ ማዕረ አቦና ክጉዓዝ ኣይከኣለን፣ ኃይሉ ወዲኡ ብድኻም ሰውነቱ ራዕራዕ በለ።
ብኽልተ ኣእዳዉ ኣብራኹ ብምድጋፍ ደው ኢሉ ትንፋስ ክመልስ ፈተነ። ግና ኣይከኣለን ኢዱ ሂቡ ወደቀ
ኣቦና በለ ብድኹም ድምጺ  >
በል ዝወደይ ሕጂ ኣጸቢቅካ ንእግዚአብሔር ክትሪኦ ኢኻ። መዝ. 23፡1-4 ። “እግዚአብሔር ጓሳየይ እዩ፣ ዚጎድለኒ የብለይን፡ ኣብ ልሙዕ ሸኻ የውዕለኒ፡ ናብ ዝዓርፈሉ ማይ ይመርሓኒ፡ ንሱ ንነፍሰይ የህድኣ፡ ምእንቲ ስሙ ኢሉ ብመገዲ ጽድቂ ይመርሓኒ፡ በትርኻን ምርኩስካን የጸናንዓኒ እዩ፡ ንስኻ ምሳይ ኢኻ እሞ ብርባርባ ድነ ሞት እኳ እንተ ኸድኩ ክፋእ ኣይፈርህን እየ።”
> ኢሎም ኣቦና ኣብ ሓደ ገረብ አጸጊዔሞ ከዱ። እሱ ከኣ ደኺምዎ ስለዝነበረ ድቃስ ሲዒርዎ ደቀሰ።
ድምጺ ሰሚዑ ተበራቢሩ እንተረኣየ ኣሞራታት ከቢቦሞ ነበሩ። << መንዩ? ካበይ ዝመጸዩ? ዝብሉ ዘለዉ መሰሎ። ይርእዮም ኣሎ፡ ይሰምዖም'ውን ኣሎ። ኣእዳዉን ኣእጋሩን ኣንቀሳቀሰ ክከላኸል ግን ኣይከኣለን ኃይሊ እሞ ካበይ ይምጻእ።
ኣቦና ከይመጹ ንእግዚአብሔር ከይረኣኽዎ ክመውት እየ ማለት እዩ፤ ብምባል ኣስተንተነ ንብዓቱ ብክልተ መዓጋጉርቱ ወረር በለ። ናይ ጻዕሪ ንብዓት . . . ።
ሓደ ካብቶም ኣሞራ ንእግሩ ተንከፎ፡ ካልኦት'ውን ጽግዕ ጽግዕ በሉ። ኣኽናፎም ብምዝርጋሕ ኣጸቢቆም ተጸግዕዎ። ክገንዝዎ ተጸዋዊዖም ዝመጹ እዮም ዝመስሉ ዝነበሩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ከሎ ኃያል ሆቦብላ ንፋስ ምድረበዳ ተለዓለ። ክቢ እንዳሰርሐ ናብኡ ገጹ ይመጽእ ነበረ፡ ዓይኑ ከፊቱ ክርኢ ግና ኣይከኣለን።
> እቶም ኣሞራታት ብፍርሒ ነፊሮም ናብ ሰማይ ከዱ።
እቲ ሆቦብላ ንፋስ ምድረበዳ ከም ድርዕቶ ከቦርታ ሑጻ ከዲንዎ ከደ። ርእሱ ግና ቅንዕ ኢሉ ስለዝነበረ ተማሒሩ። ዝተረፈ ኣከላቱ ግና ተቀብረ። ሰለምለም . . . በቃ ዓለም ። ይነቃነቕ . . . ግና ሕማም ይስምዖ፣ ይቁንዞ፣ ድምጺ የስምዕ።
ድሕሪ ክንድይ ጻዕሪ ብሓይሊ ዓይኑ ከፊቱ እንተረኣየ ኣብ ሓደ ገዛ ደቂሱ ሰባት ከቢቦሞ ይርእይዎ ነበሩ። ኣብ ኢድ እቶም ሰባት ከኣ ዝተሳሕለ ካራ ነበረ። ነቲ ካራ ድማ ነንሕድሕዱ እንዳጋጨዉ ዳግማይ የስሕልዎ ነበሩ።
ኢሉ ብልቡ ጽምኢ ማይ በርቲዕዎ ማይ . . . ኢሉ ከድኂ ፈተነ ግና ኣይከኣለን። ካራኦም ምስሓል ወዲኦም ነበሩ። ብፍሽኽታ ናብኡ ገጾም ቀረቡ። ሞቱ ቀረበት . . .
ብግዳም ድምጺ ተሰምዔ፡ ኣብ ደገ ዝነብሩ ኣኻላባት ክነብሑ ጀምሩ፡ ናይ ሰባት ኣውያት’ውን ሰዓበ። እቶም ካራ ዝሓዙ ሰባት ደው በሉ። ንሓድሕዶም ብዘይርድኦ sንs ተዘራረቡ። ኣቦና ናብቲ ቤት ኣተዉ፡ እቶም ሰባት ፈርሑ ቆርበት ዝተኽድኑ፡ መቁጸሪያ ዝሓዙ፡ ሰንሰለት ዝተዓጥቁ፡ ቆቢዕ ዝገበሩ፡ በትሪ ዝሓዙ ፈላሲ (መነኩሴ) ርእዮም ሰለዘይፈልጡ ኣምላኽ መሲልዎም ኣዝዮም ፈርሑ። ናብ ጸግዒ ገጾም ክሃድሙ ፍንትት በሉ። አቦና ቅርብ ኢሎም ነቲ መንእስይ ማይ ኣስተይዎ። እቶም ሰባት ዝርእይዎ ኩሉ ነገር ገረሞም።
ኣቦና ብኢዶም ምልክት ጌሮም ዝብላዕ ሃብዎም ኢሎም ሓበርዎም። በጊዕ ኣምጺኦም ተሓሪዳ ተጠብሰት እቲ መንእሰይ’ውን በልዐ። ናይቶም ሰበኽሳግም ጸባውን ሰተየ።  > ሓይልን ብርትዐን ረኸበ። ምንጻፍ ኣምጺኦምሎም ኣቦና ብርኮም ሰበሩ።
እቶም ሰበኽሳግም ብጣዕሚ ፈሪሖም ነበሩ። ኣምላኽ ናይቲ መንእሰይ ነቲ ክፋእ ምግባሮም ርእዩ ክፈርዶም ዝመጸ መሲልዎም። ኣቦና ቢኢዶም ምልክት ጊሮም ኮፍ በሉ ብምባል። ንኹሉም ብዛዕባ ለውሃት እግዚአብሔርን ስርሑን ተኣምሩን ምእንታና ኢሉ ዝኸፈሎ መሥዋእትን ኩሉ ትምህርቲ ኣምሂሮም ካብቲ ዝነብርዎ ክፋእ ምግባር መለስዎም።
እቶም ሰበኽሳግም ከኣ ኣዝዮም ተሓጎሱ ክፋነውዎም ከለዉ ኣብ ገመል ስንቒ ሰኒቆም ኣብ እግሮም ወዲቆም ኣፋነውዎም። ኣቦናባ'ውን ባረኽዎም።
ገና ብግስ ምስ በሉ  > በሎም እቲ መንእሰይ ኣቤት በልዎ ኣቦና’ውን
>
>
>
>
ሆቦብላ ንፋስ ኣምጺኡ ነቶም ኣሞራት ከባርር ከሎ። በዞም ሰበኽ ሳግም ኣቢሉ ካብቲ ዝተቀበርኩሉ ሑጻ ከውጸኣኒ ከሎ። ንዓኹም ኣምላኽ ኣምሲሉ ብምምጻእ ካብ ማሕረድቲ ከድሕነኒ ከሎ። ኣብ ልቢ እቶም ሰበኽሳግም ኣቲዩ ብፍቕሪ ከፋንወኒ ከሎ።
>
>
>
በል ሕጂ ዝወደይ ናብ ዓድኻ ተመለስ እሞ ንእግዚአብሔር ክትርእይዎ ትደልዩ። ክትረኽብዎ ትደልዩ ንስርሑ ኣስተብህሉ፡ ውዕለትኡ ዘክሩ፡ ሕይወትኩም መርምሩ ዳሕራይ ንእግዚአብሔር ክትርእይዎ ኢኹም በሎም። ኢሎም ባሪኾም ኣፋንውዎ።
ንሕናውን ኩላትና ንእግዚአብሔር ምእንቲ ክንርእዮ፣ እግዚአብሔር ከምቲ ዝደልየና ኮንና ክንጸንሖ ይግበኣና። ንነብስና ብንስሓ ሓጺብና፣ ቅዱስ ሥጋኡን ደሙን ወሲድና ተዳሊና ክንጸንሕ ይግበኣና። ስለዚ ኣበይ ኣለኹ ኢልና ንነፍስና ክንምርምር ይግበኣና።
ኣምላከ ቅዱሳን እግዚአብሔር ምሕረቱን ሳህሉን ይሃበና። ናይ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ኣማላድነት፣ ናይ ቅዱሳን ጻድቃን ሰማእታት ተራዳኢነት ኣይፈለየና።
(For those who do not have Geez, please visit this link) NIEGZIABHER AMLAKEY KRIEYO YIDELI EYU
ወስብሓት ለእግዚአብሔር፣
ወለወላዲቱ ድንግል፣
ወለመስቀሉ ክቡር።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መንግስቲ ኢትዮዽያ ነቲ ምስ ኤርትራ ዘሎ ርክብ ይስዕቦ ዝፀንሐ ፖሊሲ ምክልኻል ናብ ንጡፍ ተግባር ከምዘሰጋገሮን፣መንግስቲ ኣስመራ ናብ ኢትዮዽያ ዘቅነዖ ፖሊሲ እንተዘይቀይሩ ባዕሉ ንመንግስቲ ኣስመራ ክቅይሮ ምኻኑ ኣፍሊጡ‘ዩ።ኣብ ምትግባር‘ዚ ሓድሽ ፖሊሲ ድማ ዲፕሎማስያዊ፣ፀጥታዊን ወትሃደራዊን ኣንፈታት ክስዕብ ምኳኑ ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ገሊፆም‘ዮም።
ነዚ ሓድሽ ምዕባለ‘ዚኣመልኪቶም ኣሜሪካዊ ተንታኒ ፓለቲካዊ ኩነታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ዴቪድ ሽን ክዛረቡ ከለው “ቅድሚ ኩሉ፣ብዛዕባ ለውጢ ፖሊሲ ዝተዋሃበ መግለፂ ኣፍኲሰ ወይካኣ ኣጋኒነ ከቅርቦ ድልየተይ ኣይኮነን።ኢትዮዽያ ብወትሃደራዊ ሓይሊ መንግስቲ ክትልውጥ‘ያ ዝብል ገምጋም የጠራጥረኒ‘ዩ።ብዲፕሎማስያዊ ትሰርሓሉ ፀኒሓ‘ያ።ካብ‘ዚ ዝሓለፈ ወትሃደራዊ ስልቲ ክትክተል እንተኾይና ግና ኣዝዩ ርኡይ ለውጢ ክኸውን‘ዩ ማለት’ዩ።ናብኡ ዘብፅሕ ኣገባብ‘ዩ ዝብል እምነት ገና ኣይሓዝኩን ዘለኹ” ኢሎም።
ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ ምትግባር‘ዚ ሓድሽ ፖሊሲ ኣብ ምክልኻል ዝተሓፀረ ፖሊሲ ናብ ንጡፍ ተግባር ኣሳጊርናዮ‘ለና ዝብል መግለፂ ኣስሚዖም‘ዮም።እንታይ ማለት‘ዩ ኢልናዮም ንዴቪድ ሺን ንሶም ዝሃብዎ መብርሂ ”ዝተፈላለየ ትርጉም ክሕዝ ይኽእል‘ዩ።ንኣብነት ንጡፍ ተግባር (ፕሮኣክቲቭ) ማለት ኣብ ከባቢ ዶብ ዓቅሚ ሰራዊት ምጥንኻር ማለት ክኸውን ይኽእል‘ዩ።ንዶብ ክትሰግር ኢኻ ማለት ግን ኣይኮነን።ኣቀዲሙ ካብ ወገን ኤርትራ ሓደ ዘንቅል ስጉምቲ ክሳብ ዘይተራኣየ፣ብወገን ኢትዮዽያ ገለ ምንቅስቃስ ክህሉ‘ዩ ኢለ ኣይኣምንን።ከምኡ‘ዩ ዝኸውን ኢለ‘ውን ኣይፅበን” ኢሎም።


text:
ዓዉደ – መጽናዕቲ ኤርትራዉያን ሞያዉያን5 – 10 መስከረም 2011
ከምቲ ኣብ ማዕከናት ዜና ኪቓላሕ ዚቐነየ፡ኣብታ ርአሰ-ከተማ ኢትዮጰያ ዝኾነት አዲስ ኣበባ፡ ዝተፈላለየ ሞያን ድሕረ ባይታንዘሎዎም ኤርትራዉያን፡ ዓዉደ መጽናዕቲ ኣካይዶም ነይሮም፡፡ ኣብዚ ዓውደ -መጽናዕቲ ከኣ ተሳቲፈ ነይረ፡፡ ነዚ መድረኽ እዚ ዝፈጠረ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኮይኑ፡ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሸን
ከምቲ ኣብ ማዕከናት ዜና ኪቓላሕ ዚቐነየ፡ኣብታ ርአሰ-ከተማ ኢትዮጰያ ዝኾነት አዲስ ኣበባ፡ ዝተፈላለየ ሞያን ድሕረ ባይታንዘሎዎም ኤርትራዉያን፡ ዓዉደ መጽናዕቲ ኣካይዶም ነይሮም፡፡ ኣብዚ ዓውደ -መጽናዕቲ ከኣ ተሳቲፈ ነይረ፡፡ ነዚ መድረኽ እዚ ዝፈጠረ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኮይኑ፡ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሸን ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢድማ ነቲ መደብ ኣወሃሂዱ፡፡
ሓፈሻዊ ዕላማ ናይዚ ዓዉደ-መጽናዕቲ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እንተ ብቐጥታ እንተ ብተዘዋዋሪ መገዲ፡ ኣብ ኤርትራ ዝፍጠር ምዕባለታት ስለ ዝጸልዎ፡ተሳተፍቲ ኣብ ህሉዉ ኩነታት ኤርትራ ዘሎና ኣመለኻኽታን መረዳእታን ካባና ንኽሰምዕ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ እዉን ብወገኑ፡ኣብዚ ጉዳይ እዚ ዘለዎ ርድኢት ንዓና ንኸካፍለና፡ ባይታ ዘተንምፍጣር ኢዩ፡፡ ንኣንባቢ ንጹር ምእንቲ ኪኸዉን፡ እቲ ዛዕባ ኤርትራዊ ዛዕባ ኮይኑ፡ ነቲ አኼባ ዝአልዩ ካብ ሞንጎና ብዝመዘዝናዮምክልተ ሰባት ኢዩ ተመሪሑ፡፡
እቲ ዝቐረበ ዓበይቲ ዛዕባታት ድማ፡ ብኸምዚ ዚስዕብ መቓቒልካ ክርኣይ ይከአል፡፡
ሀ. አብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ብኸመይ ክግለጽ ይከኣል፡ህሉዉ ኩነታት ኤርትራኸ ከመይ ይመስል
ለ. ህሉው ኩነታት ደንበ ተቓወሞ ብኸመይ ይግምገም
ሐ. ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ለወጢ ንምምጻእ፡እንታይ ስትራትጂ ምሕንጻጽ ይከኣል
መ. ተራ/ ጽልዋ መንግሰቲ ኢትዮጵያ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ኩነታት ይርከብ
ሰ. ለበዋታት
ሀ. አብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ብኸመይ ክግለጽ ይከኣል፡ ህሉዉ ኩነታት ኤርትራኸ ከመይ ይመስል
አብዚ እዋን እዚ፡ ንኤርትራ ናይ ዝመርሕ ዘሎ መንግስቲ ባህርያትብንጹር ምቕማጥ፡ ህሉዉ ኩነታት ናይታ ሃገር ንምግምጋም ስለ ዝሕግዝ፡እንታይነቱን ኣቓዉምኡን ብጭቡጥ ተዘርዚሩ፡፡
እዚኣብስልጣንዘሎመንግስቲ፡ንፖለቲካዊ፡ቁጠባዊ፡ማሕበራዉንባህላውን ሂወትናይታሃገርብሒቱዝርከብ፡ቶታሊታረያንወይስርዓት-ገበተሙኻኑ፡ተሳተፍቲተረዳዲኦምሉ፡፡ዝያዳኩሉባህርያትንብቕዓትናይቲስርዓትንምምዛን ክከኣል ምእንቲ፡ቑጠባዊስነ-ሓሳቡከምቐንዲሮቓሒኣብዝዉሰደሉ፡እንታይነቱጎሊሑከምዝወጽእሓባራዊመረዳእታተወሲዱ፡፡እቲስርዓት፡ዳርጋኩሉኣብቲሃገርዘሎ፡ክቆጻጸሮዝኽእልጽላታትቁጠባ፣ማለትሕርሻ፣ምስናዕ/ኢንዱስትሪ/፡ህንጻ፡ንግድ፡ቱሪዝም፡ሃብቲዓሳንጨዉን፡ ጸዓት፡ ዕደና፡መጉዓዝያ፡ኣገልግሎትሸርፊወጻኢ…ወዘተገቢትዎይርከብ፡፡እዚድማ፡ምስቲሶቨየትሕብረት-ነበር፡ሰዓብታንስርዓትደርግንዝኽተልዎዝነበሩ እሞ፡ኣብመፈለምታ 90ታትዝፈሸለ፡ለካሚስርዓተ-ቁጠባሙኻኑበሪሁ፡፡ሕሉፍሓሊፉ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎስርዓት፡እተንዉጹዕሓረሰታይናብኽንደይ ጻዕሪዘፍረየን፡ ሒደት እኽሊንምግባትክብል፡ ታሕቲ ወሪዱ፡ኣብምቁጽጻርቢሑቕኣቲዩከምዘርከብ፡መዘኻኸሪ ተዋሂቡ፡፡
ኩነታት ናይቲ ኣብ ትሕቲ እዚ ዝተጠቕሰ ስርዓት ዝነብር፡ ህዝቢ ኤርትራ ሃለዋት እዉን ብተሳተፍቲ ተዳህሲሱ ነይሩ፡፡ኣብዚ እዋን እዚ ህዝቢ ኤርትራ፡ ከም ህዝብን ከም ዜጋን፡ እቲ ኣሎ ዝበሃል ሰብኣዊ መሰላቱ ከም ዘተጋሀሰን፡ ነቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝተቓለሰሉ ፍረ ናጽነትከየስተማቐረ፡ ብሒደት ጉጀለ ብዝምራሕ ስርዓት፡ ከም ዝተመንጠለ ብምረት ተገሊጹ፡፡ ገለ ካብቲ ዝተጋህሱ መሰላቱ ንምጥቓስ ዝኣክል፡ሓሳባትካ ናይ ምግላጽ መሰል፡ ናይ ምቕዋም መሰል፡ኣብ ፖለቲካ ናይታ ሃገር ናይ ምስታፍመሰል፡ ትምህርቲ ናይ ምርካብ መሰል፡ኣብ እትደልዮ ዓዉዲ-ዕዮ ናይ ምስራሕመሰል፡ናጻ ማሕበር ናይ ምምሰራት መሰል፡ ናይ ምቕዋም መሰል፡ ካብ ሃገርካ ናይ ምዉጻእን ናብ ሃገርካ ናይ ምምላስን መሰል፡ቤተሰብ ናይ ምምስራት መሰል፡ኣብ ሃይማኖት ናይ ምእማን መሰል፡ ኣብ ቑጠባዊ ንጥፈታት ናይ ምስታፍ መሰልን ብሕጊ ናይ ምድናይ መሰል ይርከብዎ፡፡
ምስዚ ብዝዛመድ፡ነቲኣብ 1997 ዝጸደቐቕዋምናይታሃገር፡ እቲ ስርዓት፡ዝተሓንጸጸዶብኣብባይታከይተመልከተ /ዲማርከሸን/ብዝብልምኽንያት፡ ትግባሪኡ ዛጊት ኣወንዚፍዎ ከም ዝርከብ፡እቲተሳታፊኣዉኪኡ፡፡ርሑቕከይተከደ ኸኣ፡አብኣፍሪቓዶባተንኣብ ባይታ ዘይተመልከተሃገራትከምዘለዋን ወይ ከም ዝነበራን፡እቲዶብኣብባይታዘይምምልካቱግን፡ቕዋማዊስርዓትንምትካልንሃገራዊ ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ንምክያድን፡ክዓግተንከምዘይተራእየ ተገሊጹ፡፡ምስዚብዝተኣሳስር፡ናይጀርያንካሜሩንን፡ኣብጉዳይዶብምስሕሓብኣጋጢምወን ከም ዝነበረን፡ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ንምምስራት: ዝዓንቐፈን ነገርከምዘይነበረንከምኣብነትቐሪቡ፡፡ ነቲ ኣሰሓሒብወን ዝጸንሐ ጉዳይ ዶብ፡ ብሰላማውን ብሕጋዉን አገባብ ከም ዝፈትሖኦኦ እዉን ተገሊጹ፡፡
ብተወሳኺ፡ እዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ጉጀለ፡ንዝኾነ ይኹን ብሄር፡ ሃይማኖት፡ ኣዉራጃ፡ ወይዉን ካልእ ክፋል ሕብረተስብ ኤርትራ ጠሪሹ ከም ዘይዉክል፡ ሓባራዊ መረዳእታ በቶም ተሳተፍቲ ዓዉደ መጽናዕቲ ተወሲዱ፡፡ ከም መዘኻኸሪ ዝኣክል ድማ፡ ምስ ታሪኽዓለምና ብምዝማድ፡ ነዚ ዚስዕብ ኣብነታዊ መወከሲ ተዋሂቡ፡፡ኣብ ኣዉስትርያ ዝዓዱ ኣዶልፍ ሂትለር፡ ንጀርመን መሪሑ ኣብ ሰሎሎ ዘእተዋን፡ ንመላእ ዓለም ኣብ ዉግእ ዝጸመደን፡ ወዲ ኣዉስትርያ ስለ ዝነበረ ኣይኮነን፡፡ እንታይ ደኣ፡ ክቱር ባህጊ ሰልጣኑን ረብሑኡን ንምርዋይ ስለ ዝሃቐነ ኢዩ፡፡ ብተመሳሳሊ፡ጆርጂያ ዝዓዱ፡ መራሒ ሶቨየት ሕብረት-ነበር ጆዘቭ ስታሊን ህዝቢ ዝቐጥቐጠ፡ ወዲ ጆርጂያ ሰለ ዝነበረ ኣይኮነን፡፡ ዉልቐ ምልካዊ ባህርይ ሰለ ዝነበሮን፡ ንዕኡ ንምዕጋብን ስለ ዝተበገስን ጥራሕ አዩ፡፡እምበኣርከስ፡ ናብ ኩነታት ሃገርና ከኣ እስኪንመለስ፡፡ ብኢደ-ዋኒኑ ሰልጣን ጨቢጡ ዘሎ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያሰ ኣፈወርቂ እዉን፡ እዚ ኹሉ ኣደራዕ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘዉርዶ ዘሎ፡ ንሓደ ወይ ንካልእ ብሄር፡ ቐቢላ፡ ኣዉራጃ፡ ሃይማኖት ወይ ካልእ ክፋል ሕብረተሰብ ሰለ ዝዉክል ኮይኑ ኣይኮነን፡፡ እንታይ ደኣ፡ ልክዕ ከምቶም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ናይ ታሪኽመዘናታቱ፡ ዉልቐ-ምልካዊ ባህርያቱከንጸባርቖ ግድን ስለ ዝኾኖ ጥራሕ እዩ፡፡
ለ. ህሉው ኩነታት ደንበ ተቓወሞ ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ከመይ ይግምገም
ምልላይ ዓይነት ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓትን ህሉው ኩነታት ናይታ ሃገርን ምስ ተዳህሰሰ፡ናብገምጋም ኩነታት ደንበ ተቓወሞ ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ተኣትዩ፡፡
ኣብዚዛዕባእዚዓሚቑንሰፊሕንዘተኢዩተኻይዱሉ፡፡ካብዘንዝሓለፋከባቢ 12 ዓመታት፡እቲዝበዝሕእዋንደንበተቓወሞብሓፈሻ፡ፖለቲካዊዉድባትንሰልፍታትንድማብፍላይ፡ኣብክንዲኣብቶም ቐንድን ዘይላብዉን ጉዳያት ዘተኩር፡ኣብካልኣዊዝኾኑ ዘይመሰረታዉያንጉዳያትን፡ዉድበይዉድብካብዝመበገሲኡማሕለኻታትተቖሪኑምጽንሑ፡ተሳተፍቲገሊጾም፡፡ብመንጽሩ፡ኣብዘን ዝሓለፋ 2 – 3 ዓመታት፡ብምጡን ደረጃ እዉን ይኹን፡ ሓይሉብምትእኽኻብ፡ኣብቲቀዳማይደመኝኡከድህብጀሚሩከምዘሎተጠቒሱ፡፡ተሳተፍቲ፡እዚኣንፈትእዚተስፋዝህብ ይኹን እምበር፡ ኣብ መጻኢብዝያዳክደፍኣሉዘለዎጉዳይሙኻኑ፡ጸቒጦምተዘራሪቦምሉንለበዋኣመሓላሊፎምሉን፡፡እቲሓሓሊፉዝርአሕድሕዳዊዘይምትአመማንንንኽዉገድ እዉን፡ምሕጽንታቐሪቡ፡፡
ምስዚ ብምትእስሳር፡ መሪሕነት ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን/ኤዲኪ/ ብወገኑ ጸብጻብ ኣቕሪቡ፡፡ ኣብቲ ዝቐረበ ጸብጻብ፡ ካብ ሕሉፍ ተሞክሮ ሰዉራ ዝተወርሰ፡ዘይሃናጺ ዉድድር ምጽንሑ፡ ነቲ ኪዳን ንኸካይዶ ትጽቢት ዝግበረሉ ዕማማት ብግቡእ ንምስልሳል ከኣ፡ቁጠባዊ ዓቕሚ ዝሓጽሮ ሙኻኑን ካልኦት ሮቓሒታትን ከም ጸገማት ተጠቒሶም፡፡ጎድኒ ጎድኒ እዚ፡ ኪዳን ነዚ ንምብዳህ፡ጸኒዑ ይቓለስ ምህላዉን፡ ብዉሱነ ደረጃ ተቐራሪብካ ናይ ምስራሕ ጻዕርታት የካይድ ምህላዉን፣ ብመገዲ ሃገራዊ ዋዕላ ኣቢሉ፡ ኣብ ሓደ ሰፊሕ ጽላል ደንበ ተቓዉሞ ናይ ምጥርናፍ ዕማም የሳልጥ ምህላዉ ሓቢሩ፡፡
ሐ. ኣብኤርትራዲሞክራሲያዊለወጢንምምጻእአንታይስትራትጂምሕንጻጽ ይከኣል
ብተሳተፍቲ ኣብዘን ዚስዕባ ነጥብታት ሐባራዊ መረዳእታ ተወሲዱ፡-
1. ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ለወጢ ንምምጻእ ክከኣል ምእንቲ፡ ነቲ ቐንዲ ጸላኢ ስርዓት መሚኻ ብምፍላጥ፡ እቲ ስርዓት ካብ ስልጣን ዝእለየሉ ኣገባብ ምህንዳስ ኢዩ፡፡ እቲ ምሉእ ብምሉእ ዘይሃሰሰ ዘሎ ዘይምትእምማን፡ ኣብ ዝከኣል ዝሓጸረ ግዜ ምዉጋዱ፡ ንጽባሕ ዘይበሃሎኣገዳሲ ዕማም ሙኻኑን፡ እዚዘይምትእምማን እዚ ምስ ዝዉገድ ከኣ፡ ሓደ ንጹር ራእይ ንምስኣል ናይ ገዛእ ርእሱ ኣበርክቶ ክህልዎ ኢዩ፡፡.
2. ሓደ ንጹር ራእይ ኣብ ዝገሃድሉ እዋን እዉን፡ እቲ ራእይ ኣብ ባይታ ዉጽኢት ክህልዎ ክኽአል አለዎ፡፡እቲ ራእይ ተሰሪሑሉ፡ ኣዎንታዊን ጭቡጥንዉጽኢት ኣብ ዝርከበሉ ድማ፡ ፖለቲካዊ ይኹን ዲፕሎማሲያዊ ደገፋት፡ካብ ኣህጉራዊ ማሕበረ-ሰብ ክዉሕዝ ይኽእል፡፡
3. ኣተኣላልያን ኣተሓሕዛን ሓይልታት ተቓዉሞ ብምልላይ፡ዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ንምምጻእ ክከኣል ምእንቲ፡ ኣገዳሲ ተራ ዝጻወት ክፋል ሕብረተሰብ ዝኾነ መንእሰይ፡ብጽፈት ወዲብካ ምቕላሰ ኣዝዩ ሓጋዚ ኢዩ፡፡
4. እቲ ስርዓት ዝፍጽሞ ዘሎ ገዘፍትን ማእለያ ዘይብሎም ምግሃስ ስብኣዊ መሰላት ዜጋታት፡ ናብ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ብዝሰፍሐ ኣገባብ ከም ዝቓላዕ ብምግባር፡ እቲ ስርዓት ዝያዳ ዝዳኸመሉን፡ ካብ ኣህጉራዊ ማሕበረ-ሰብ መመሊሱ ዝንጸለሉን ሜላታት ምሕንጻጽን ምትግባርን የዐዉት ኢዩ፡፡
መ. ተራ/ጽልዋ መንግሰቲ ኢትዮጵያ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ኩነታትይርከብ
ንሓፈሻዊ ፖሊሲ ወጻኢ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ብዝምልከት፡ ክቡር ሚኒሰተር መራኸቢታት ኣቶ በረኸት ስምኦን፡ ዘለዎም መርገጺ ኣብሪሆም፡፡
ሚኒሰተር በረኸት ንጉዳይ ኤርትራ ብዝምልከት፡ ዉድቦም ኢህወደግ ኣብ በረኻእንከሎ ኣትሒዙ፡ መሰል ርእስ-ዉሳነ ህዝቢ ኤርተራ ከም ዝኣመነን፡ ኤርትራ ናጽነታ ኣብ ዝኣወጀትሉ እዋን እዉን፡ እታ ፈለማ ከም ልኡላዊት ሃገር ንኤርትራ ብወግዒ ዝፈለጠታ ሃገር ኢትዮጵያ ሙኻና አዘኻኺሮም፡፡ እቲ ርክባት ክልቲኤን ሃገራት፡ ከመቲ ዝተመነይዎ ከም ዘይከደ ብምጥቓስ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ንዘሎ ሰላምን ምርግጋእን ንምዝራግ ተበጊሱ፡ብዕቱብ ጠሚቱይሰርሓሉ ከም ዘሎ ኣዉኪኦም፡፡ እቶም ሚኒሰተር፡ ሓንቲ ካብተን ጸቒጦም ዝተዛረቡለን ነጥብታት ከኣ፡መንግሰቶም ንስርዓት ህግደፍ ናይ ምእላይ ድልየት ጠሪሱ ከም ዘይብሎም ኣፍሊጦም፡፡ ሓደ ሓደ መንግስታት፡ መንግስቲ ናይ ምእላይ መደብ ዘለወን ከህልዋ ከም ዝኽእላ ጠቒሶም፡፡ እንተኾነ፡መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ናይ ካልእ ሃገር መንግስቲ ናይ ምእላይ ድልየት፡ መደብ ወይ ፖሊሲ ከም ዘይብሎም ብምዝኽኻር፡ ካብ መንግሰቲ ኤርትራ ንዝመጾም፡ንሰላም ዝዘርግ መጥቓዕትታት ኣብ ዝህልወሉ ግን ክክላኸሉ ግድንሙኻኑ ኣተሓሳሲቦም፡፡
ብተወሳኺ፡ እቶም ሚኒሰተር፡ ኣብ ኤርትራንዝህሉ ዓይነት መንግስቲ ዝዉስን፡ ህዝቢ ኤርትራ ጥራሕ ኢዩኢሉ መንግስቶም ከም ዝኣምንኣስሚሮምሉ፡፡ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝኽተልዎ፡ ፖሊሲ ወጻኢ መንግስቶም ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ዝተሰረተ ኮይኑ፡ ብተመሳሳሊ፡ ፖሊሲኦም ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ክልቲኤን ሃገራትሰላም፡ ምርግጋእን ምዕባለን ንምምጻእ ዝኣመተ ከምዝኾነ ኣመልኪቶም፡፡
ሰ. ለበዋታት
ተሳተፍቲ ናይቲ ዓዉደ-መጽናዕቲ፡ ኣብዘን ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሳ ዛዕባታትድሕሪ ምዝታይና፡ ከምዚ ዚስዕብ ለበዋታት ኣመሓላሊፍና፡፡ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ንምምጻእ፡ ኣብ ደገ እንቕመጥ ኤርትራዉያን ማለት ኣባላት ፖለቲካዊ ዉድባት፡ በርገሳዊ ማሕበራት፡ ዉልቀ-ሰባት፡ ብጥርኑፍን ብዘይ ጥርኑፍን ኣገባብ እንቓለስ ዜጋታት፡ኣበርክቶና ንኸነዕዝዝ ለበዋ ተመሓላሊፉ፡፡ነቲ ኣብ ደገ ዝቕመጥ ኤርትራዊ፡ ከከም ተርኡን ኣሰላልፍኡን ብምዝርዛር፡ኸምዚ ዚስዕብ ለበዋ ሰዲዱ፡፡
1. ንዉሑዳት ግን ከኣቐንዲ ኢደ-በይዛ ስርዓት-ገበተ
ከምቲ ኣብ ብረታዊ ቓልስናን፡ ኣብ ታሪኽ ፖለቲካ ዓለም ዝረኣናዮን ንርእዮ ዘሎናን፡ ስርዓት ዉልቀ – መለኽቲ፡ ኣብ ናይ ታሪክጉዋሓፍ ኢዮም ተደርብዮም፡፡ኣብ ኤርትራ፡በዚ ስርዓት እዚ ዘይተሳቐየት ቤተሰብ ከኣ የላን፡፡ እዚ ንዓኻትኩምዝኽወለኩም ኣይመስለናን፡፡ ክንዲ ዝኾነ፡ ነዚ ሕሱም ስርዓት ቶባ ኢልኩም፡ ነቲ ስርዓት እትህብዎደገፍደዉ ብምባል፡ኣብ ዲሞክራሲያዊ ደንበ ተጸንቢርኩም ንኽትቓለሱ ንላቦ፡፡
2. ንተወላወልቲ / skeptics /
እቲ ጥርጣረታትኩምን ስግኣታትኩምን ይርድኣና ኢዩ፡፡ እንተኾነ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ፍታሕ ዝርከብ፡ ኣዎንታዊ ተሳትፎ ብምግባር፡ ኣብቲ ቓልሲ ብምስታፍ ኢዩ፡፡ በዚ ምኽንያት እዚ ኢዩ ኸኣ፡ ብዙሓት ተሳተፍቲ ናይዚ ዓዉደ-መጽናዕቲ፡ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ንዝተገበረሎም ዕድመ ተቐቢሎሞ ዝመጹ፡፡ ንሕና ትጽቢታትና አዝዩ ልዑል እዩ፡፡ በዚ ኸኣኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን/ኤዲኪ/፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሽን ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ከምኡዉን ህዝብን መንግሰትን ኢትዮጵያን ቕር ከም ዘየብሉናንተኣማመን ኢና፡፡ ኣልማሲ ፍርሒኣብ ኣእምሮ ህዝቢ ምስራጽ፡ ንስርዓት ኢሳያስ ከድልደሎ፡ ንስቕያት ህዝብና ደማ ከግደዶን ከናዉሖን ኢዩ ጸኒሑ፡፡ ነቲ መዳርግቲ ዘይብሉ ስቕያት ህዝቢ ኤርትራ ንምሕጻርን፡ ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ኤርትራን ጎረባብቲ ሃገራትን፡ ብፍላይ ድማ ምስ ጎረቤት ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ መራኸቢ ድልድል ምህናጽ፡ ሓላፍነት ነብሲ-ወከፍ ኤርትራዊ ኢዩ፡፡
ጎድኒ ጎድኒ ናይዞም ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስናዮም፡ኣጽቒጥኩም ዘሎኹም ብዙሃን /Silent Majority/እዉን ኣሎኹም፡፡
እቲ ስቕታኩም ነቲ ስርዓት ዘርብሕን ንህዘቢ ዘድምን ኢዩ ኮይኑ ጸኒሑ፡፡ስቕታኩም ፍታሕ ኣየምጽእን ኢዩ፡፡ ህዝብኩም እንዳተሳቐየ እንከሎ፡ገጽኩም ስለ ዝኸወልኩም ጥራሕ፡ ይሓልፍ ማለት ኣይኮነን፡፡ ከምኡ ምግባርኩም ነብስ-ምትላል ኢዩ፡፡ስለዚ ሓላፍነት ተሰሚዑኩም፡ ለዉጢ ንምምጻእን ነቲ ዝተዋረደ ክብርናንኽንመልስን፡ኣብ እንገብሮ ዘሎና ቓልሲ ክትጽንበሩና ንላቦ፡፡Silence is a crime. An outlooker is either a traitor or a coward. ዝብል ለባም መልእኽቲታት፡ ንዓኻትኩም እዉን ይምልከተኩም ሙኻኑ ኣሰተብሂልኩም፡ ናብ ልብኹም ንኸትምለሱ ንላቦ፡፡
3. ተቓዋሚ ሓይሊ
ካብዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ክፋል ሕብረተሰብ ወጻኢ፡ ማለት ናብ ኩነታት ደንበ ተቓዉሞ ምስ እንምለስ፡ ኣብቲ ትሕቲ ዝተፈላለየ ምትእኽኻባት ዝቓለስ ዘሎ ኣካል ኮይኑ፡ ነቲ ሓባራዊ ዓላማ ደለይቲ ለዉጢ / ምእላይ ስርዓት ዉልቀ-መላኺ/ ንምዉቓዕ፡ ነቲ ኣገባብ ኣጠራንፍኡ ካብዚ ሕጂ ዘለዎ ንላዕሊ ክሰርሓሉ ከም ዝግባእ፡ ሓደን ክልተን ዘድልዮ ጉዳይ ከምዘይኮነ ተሳተፍቲ ኣስሚሮምሉ፡፡
ተሳተፍቲ፡ ነቲ ስርዓት ዉልቐ-መላኺ፡ ብቐጻሊ ዝጥቐመሉ፡ዘሎ ከፋፊልካ ግዛእን ገረብ ብሓኽላን ዝሕመረቱ ሜላ፡ ብግቡእ ኣስተብሂሉሉ፡፡ እቲ ስርዓት፡ ንህዝቢ ኤርትራ ንምግራፍ ዝጥቐመሉ ሓለንጊ ብሄር፡ ኣዉራጃ፡ ቀቢላ፡ እንዳ፡ ሃይማኖትን ካልእን ዝብል ሕብርታት ዝለኽየን እኩዋ እንተኾነ፡ እቲ መግረፍትስ በብመልክዑንኹሉ በጺሕዎን ኣረኻኺቡሉን ኢዩ፡፡ ተሳተፍቲ፡ ነዚ ብምርዳእ፡ ኣገዳስነት ምልጋስ ናይቲ ስርዓት፡ ኣብ ምልክት ሕቶ ዘይኣቱ፡ ህጹጽን ግብራዊ ስጉምትን ዝጠልብ ሃገራዊ ጉዳይ ሙኻኑ ተሰማሚዖምሉ፡፡ ካብዚ ብዘይፍለ፡ ድሕሪ ምእላይ ስርዓት-ገበተ፡ህዝቢ ኤርትራ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ስርዓታት ዝተመንጠሎ መሰላት፡ ኣብ ትሕቲ ፍትሒ ዝነገሰላ፡ስርዓተ-ሕጊ ዝኽበረላ፡ ዲሞክራሲያዊትን ስምርትን ኤርትራ ክረጋግጽ ሙኻኑ፡ ተሳተፍቲ ጽኑዕ እምነቶም ገሊጾም፡፡
ኣብመደምደምታ፡እዚካብ5 – 10 መስከረም 2011 ዝተኻየደዓዉደመጽናዕቲ፡ከምሓደኣተባባዕን ዓቢስጉምቲ ንቕድሚትገይረእወስዶ፡፡እቲ ሓሓሊፉ ተሳተፍቲ ነንጸባርቖ ዝነበርና በጨቕታ፡ዘይዕግበት፡ ስክፍታታትን ስግኣታትን፡ ኣብ ፈለማ ከም ኣሉታ ዝመስል ተነበረ፡ ምስ ሕማምካ ንዘይምሕዳር ዝደረኾ ሃዋህዉ ብምንባሩ፡ ኣብ መድረክ ብኽፉት ክንዛተየሉ ምኽኣልና፡ ሓደ ካብቲ ዘሐጎሰኒ ተርእዮ ነይሩ፡፡እዚ ኣብቲ ዓዉደ-መጽናዕቲ ዝተመያየጥናሉ ጉዳያትን ዝቐረበ ኣበርክቶን፡ ንምዕዋት ሃገራዊ ጉባኤ ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢ፡ ሐጋዚ ኢዩ ዝብል እምነት ኣሎኒ፡፡ ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ነዚ ዓዉደ-መጽናዕቲ ንዝወደበ መንግሰቲ ኢትዮጵያን፡ ነቲ መደብ ንዘወሃሃደ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮሚሸን ንዲሞክራሲያዊ ለዉጢ ከመጉስ እፈቱ፡፡ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ዉድባትን ሰልፍታትን እዉን፡ ነቲ ጀሚሮሞ ዘለዉ፡ ኣብ ዲሞክራሲያዊ ቓልሲ ተወሳኺ ሓይሊ ናይ ምእንጋድ ተበግሶ ብምንኣድ፡ ኣብ መጻኢ ብዝያዳ ክሰርሕሉ እምነተይ ኢዩ፡፡
ዓወት ንዲሞክራሲያዊ ቓልሲ!!!
ቢንያም የማነ
ተሳታፊ ዓዉደ-መጽናዕቲ ኤርትራዉያን ሞያዉያን ኣብ ኣዲስ ኣበባ – ኢትዮጵያ
ካብ ስዊዘርላንድ
ንርእይቶታትኩም፡-
b.yemane-tekle@bluewin.ch


text:
ኣውስትርያ: ኤርትራ ንምግዛእ ዘካየደቶ ፍሹል ፈተነ
ብ Prof. Dr. Michael Zach
ትርጉም: ብሃብትኣብ ጽገ
ቀዳማይ ክፋል
ተመራመሪ ኣፍሪቃዊ ታሪኽ ዝኾነ: ኣውስትርያዊ ፕሮፈሰር ዶክ. ሚካኤል ዛክ: ኣብ ዩኒቨርሲቲ ቪየና (ኣውስትርያ) ዝምህር ኮይኑ: ቅድሚ ሕጂ ካብ ዘካየዶም መጽናዕትታቱ ዝረኸቦም ውጽኢታት: ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣምታት ብጽሑፍ: መደረ:…ወዘተ ክገልጽ ከምዝጸንሐ ይፍለጥ::
ፕሮፈሰር ዶክ. ሚካኤል ዛክ: ነዚ ታሪኻዊ መጽናዕትታቱ ብምቕጻል: ኣብዚ ሕጂ ብኤርትራ ዝፍለጥ ቦታ: ግዝኣት ክትምስርት: ኣውስትርያ ንነዊሕ ግዜ ከንቱ ፈተነ ከምዘካየደት: ኣብቲ ብዕለት 4.4.2005 ኣብ ቪየና: ዋና ከተማ ኣውስርትያ: ኣብ ትሕቲ „ኤርትራ – ተስፋ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ“ ዝብል ኣርእስቲ ዝተኻየደ ሰሚናር ገሊጹ ከምዝነበረ: ዝዝከር ኢዩ:: እዚ ጽሑፍ ሽዑ ዘይምትርጓሙ: ይቕረታ ንሓትት። ይዶንጒ‘ምበር ግን ክቦክር ዘይግብኦ ጽሑፍ ብምዃኑ: ኣብ ክልተ ክፋል መቒልና: ሕጂ ንሓትሞ።
ካብዚ ቀጺሉ: ነቲ ፕሮፈሰር ዶክ. ሚካኤል ዛክ: ዘቕረቦ መጽናዕቲ; ትርጉሙ ይስዕብ::
ኣብ 2006 ዓ.ም. ኣብዛ ሕጂ ኤርትራ ኢልና እንሰምያ ዘለና ሃገር ትርከበሉ ቦታ: ሓደ ኣውስትርያዊ ዜጋ: ንፈለማ ግዜ እግሩ ካብ ዘንብር 175 ዓመት ክገብር ኢዩ:: ፕሮፈ. ሚካኤል ዛክ ቅድሚ‘ቲ ኣብ ዝርዝር ምእታዉ ካርታ ተጠቒሙ: ቀንዲ ሕመረት ህላወ ኣውስትርያ ኣብ ኤርትራ ኣብ ምጽዋዕ: ደሴታት ዳህላክ: ከባቢ ከረን ከምዝነበረ ሓቢሩ::
ዝምድና ኣውስትርያን ኤርትራን ብልክዕ መዓስ ከምዝጀመረ ኣይፍለጥን ኢዩ:: እንተኾነ ግን ብርግጽ ዝፍለጥ: ንግዳውያን ምህርትታት ኣውስትርያ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሮም: በቶም ኣብ ግብጺ (ኣለክሳንድሪያ): ዝነበሩ ወከልቲ: ኣብ ዕዳጋታት‘ቲ ከባቢ ይዝውተሩ ነይሮም ኢዮም:: ካብ መበል 17 ክፍለ ዘመን ግን: ኣውስትርያ ኢንዱስትሪኣ ብቀጻሊ እንዳማዕበለት: ንኢንዱስትሪታታ ዝኸውን ጥረ ነገር ትእክበሉን: ነቲ ዝፈረየ ኸኣ ዕዳጋታት ንምርካብ ምእንቲ: ፖሊሲ ንግዳዊ መስመር ባሕሪ ከተማዕብል ጀሚራ:: ንግስቲ ማሪያ ተረዝያ (ኣውስትርያ) ኣብ 1753 ዓ.ም.: ሓደ ብዛዕባ ማእከላይ ምብራቕ ትምህርቲን ስልጠናን (ታሪኽን cü}cüpq}) ዝህብ ትካል ከምዝኽፈት ገይራ ኢያ:: ዕላማ ናይ‘ዚ ትካልዚ: ኣብቲ ከባቢታት‘ቲ ቆንስላዊ ቤት ጽሕፈታት: ቤ.ጽ. ንግዳዊ ወከልቲ ምስ ዝኽፈተሉ: ነቲ ኣብ መንጎ ኣውስትርያን ሃገራት ናይዚ ከባቢን ንዘሎ ዝምድና ኣገዳሲ ኣበርክቶ ስለዝነበሮ ኢዩ:: ካብዚ ብምብጋስ: እቲ ቁጠባዊ ጸጋታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብቲ ግዜ‘ቲ ጀሚሩ: ኣብ ጂዳ: ኣለክሳንድርያ: ኢየሩሳሌም: ኢስታንቡል ብዝነበሩ ወከልቲ ኣውስትርያ ተሰኒዱ ከምዝነበረ ይፍለጥ::
ካብ ፈለማ መበል 19 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ: እዛ ናይ ሕጂ ኤርትራ ኣብቲ ቁጠባዊ ጸብጻባት ኣውስትርያ (ንኣብነት ሎይድ ኣውሰትርያ): ከም ኣገዳሲት መሰጋገሪት ሃገር ኣብ ቀይሕ ባሕሪ (ብፍላይ ናብ ኢትዮጵያ) ትግለጽ ኔራ:: ኣስታት ሓደ ሲሶ ካብቲ ካብ ወጻኢ ናብዚ ዞባ ዝኣቱ ኣቑሑ: ከኣ ካብ ንግስነት ኣውስትርያ ዝመጸ: ኣጽዋር ከምዝነበረ ይፍለጥ:: እዚ ኣጽዋር‘ዚ ኣብ ሽታያርማርክ (Steiermark): ክራይን (Krain): ከርንተን(Kärnten) ዝተሰርሑ ውጽኢታት ሓጺንን: ከምኡ‘ውን ብጥርሙዝ ዝተሰርሑ ቨነስያውያን ዕንቁታትን መስትያትን: ዝኣመሰሉ‘ውን ዘጠቓልል ኢዩ:: ካብዚ ብምብጋስ: እቲ ኣብ ቦመን (ኣወስትርያ): ዝርከብ ኢንዱስትሪ ጠራሙስ: ናብዚ ዞባ ዝልእኮ ምህርቱ እንተዕብዩ: ተወሳኺ ኣታዊ ከምዝረክብ ርዱእ ነይሩ:: ናይ‘ዚ ነጸብራቕ ከኣ: እቲ ኣብ መቐይሮ 18/19 ክፍለ ዘመን: ኣብ ምሉእ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቓ: ሰፊሕ ዝርገሐን ኣገልግሎትን ዝረኸበ ባጤራ ማሪያ-ቴረዛ (ባጤራ ንግስነት ኣውስትርያ) ኢዩ:: እዚ ባጤራ‘ዚ: ድሕሪ ንግስነት ኣኽሱም: ንፈለማ ግዜ: ነቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ካልኦት ናይ ክፍሊት ኣገባባት ተኪኡ::
እዚ ባጤራ‘ዚ ብፉሉይ ውሑስ ዝገበሮ: ቅርጹን: ዕብየቱን ሚዛኑን: ተቐባልነት ነይርዎ:: እቲ ባጤራ ካብ ብሩር ዝተሰርሐ ብምንባሩ: ገለ ክፋሉ ከም ምንጪ ብሩር እንዳምከኽካ ንስልማታትን ቤተ-ክህነታውያን መሳርሕታት ይጥቀምሉ ነይሮም:: ብሕልፊ ኣብ ኢትዮጵያ ዓሚቕ ሰረት ብምሓዙ: ድሕሪ 2ይ ኲናት ዓለም: እቲ መንግስቲ ነቲ ባጤራ ብኻልእ ንኽትክእ: (ዋላ ብናይ መነሊክ ስእሊ ዝተዳለወ ተመሳሳሊ ስርሓቱ ባጤራ እንተቐረበ) ብዙሕ ጻዕሪ ሓቲትዎ።
1. Eduard Ferdinand Baron von Callot (አድዋርድ ፈርዲናንድ ባሮን ፎን ካሎት)
እቲ ንፈለማ ናብ ኤርትራ ዝኣተወ ኣውስትርያዊ: ኣብ 1792 ኣብ ቪየና ዝተወልደ Eduard Ferdinand Baron von Callot (አድዋርድ ፈርዲናንድ ባሮን ፎን ካሎት) ኢዩ::
ብዛዕባ ኤርትራ ንፈለማ ጭቡጥ ሓበሬታ ዝለኣኸ: እዚ ኣውስትርያዊ ወተሃደራዊ በዓል ስልጣን ኢዩ:: እሱ ከም ልኡኽ ግብጺ ኮይኑ ኣብ 1831: ናብ ኣብ ጎንደር ዝነበረ ንጉስ በጺሑ ክምለስ ከሎ: ብምጽዋዕ ስለዝተመለሰ: ኤርትራ ክበጽሓ ኪኢሉ። እቲ ዘገርም: ኣብቲ ዝጸሓፎ ጸብጻብ ዑደቱ: ኣውስትርያ ኣብዚ ኤርትራ ትርከበሉ ቦታ ግዝኣት ክትተክል መኺሩ።
2. Ignaz Pallme (ኢግናዝ ፓልመ) (1806 – 1877:
ኣብ 1806 ኣብ ሽታይንሾናው ዝተባህለ ኣብ ዞባ ቦመን (ኣውስትርያ) ዝርከብ ዓዲ ዝተወልደ ኮይኑ: ብኣካል ኣብ ኤርትራ ኣይነበረን። ኣብ 1838/39 ግን ኣብ ሱዳን ከምዝነበረ ይፍለጥ::
እሱ: ኣብ ካርቱም ቆንሱል ንምዃን ኣብ ዘመልከተሉ ግዜ: ኣብ 1851 ንድፊ መደብ መግዛእቲ ኣቕረበ። ኣብ ትሕቲ „መደብን ምቅርራብን ኣውስትርያ ንምጉባጥ ኣበሲንያ: ዳርፉር: ትሪፖሊስ“ ብዝብል ኣርእስቲ: ዘዳለዎ ንድፊ ኢዩ። እዚ ኣብ መንግስታዊ ኣርካይቭስን ናይ ረፑብሊክ ቸክን: ኣብ ስድራቤታዊ ኣርካይቭስ ናይ በርሽቶልድ ዝተረኽበ ኢዩ።
ኣውስትርያ: ኤርትራ ንምግዛእ ዘካየደቶ ፍሹል ፈተነ
ብ Prof. Dr. Michael Zach
ትርጉም: ብሃብትኣብ ጽገ
ካልኣይ ክፋል
ኣብ ክሊ ቁጠባዊ ረብሓን ፖሊሲ ወጻኢ ጉዳያትን ናይ ኣውስትርያ: ዝስዕቡ ክልተ ዝተፈላለዩ ኣገደስቲ ነጥብታት ክርኣዩ ጀሚሮም: 1) ምኽፋት ዲፕሎማስያዊ ውክልናታት 2) ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ: ሓደ ግዝኣት ምትካል። ድሕር‘ቲ ኣብ 1851 ብደረጃ ምኽትል ቆንስል ኣውስትርያ ኣብ ካርቱም ቤ.ጽ. ንምኽፋት: ፈለማ ሓደ ዲፕሎማስያዊ ሚሽን ኣብ 1852 ኣብ ትሕቲ Konstantin Reitz (ኮንስታንቲን ራይስ): ከምኡውን Theodor von Heuglin (ቴዎዶር ፎን ሆይግሊን) ዝተባህሉ ጀርመናውያን ደቂ ዞባ ቩርተምበርግ (ጀርመን): ናብ ኢትዮጵያን ኤርትራን: ተላኢኾም።
ብሓፈሽኡ ቁጠባዊ ጸጋታት ናይቲ ከባቢ ንምጽናዕን ምስቶም ዝተፈላለዩ መሳፍንቲ ከም ራእሲ ዓሊ ናይ ጎንደር: ደግያት ውቤ ናይ ትግራይ) ተራኺብካ ውዕላት ንምእታውን ከምዝነበረ ይፍለጥ። እቲ ቀንዲ ሓሳቦም: ካብ ሰሜናዊ ምዕራብ ማለት ካብ ሱዳን ጀሚሮም ናብቲ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝካየድ ዝነበረ ንግዲ: ብንጥፈት ንምስታፍ ኢዩ። ካልእ: ምስኩሎም ፖለቲካዊ ሓለፍቲ ዘተ ብምክያድን: ስነፍልጠታዊ መጽናዕትታት: ከም ኣብ መዳያት ጂኦግራፍን ቁጠባን ንምክያድ‘ውን ዝዓለመ ነይሩ:: እንተኾነ በቶም ኣብቲ እዋን‘ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ተኸሲቶም ዝነበሩ ፖለቲካዊ ውሽጣዊ ወጥርታት (መን ዓብለለ): እዚ ጉዕዞ‘ዚ ፍረ-ኣልቦ ኮይኑ ተሪፉ። Konstantin Reitz (ኮንስታንቲን ራይስ): ነቶም ልዒሎም ዝተጠቕሱ መሳፍንቲ ከይረኸቦም ተሪፉ። እቲ እንኮ ክረኽቦ ዝኸኣለ ገዛኢ ወይ ኣመሓዳሪ: ራእሲ ካሳ (ጸኒሑ ሃጸይ ቴድሮስ ዳግማዊ ዝተባህለ) ኮይኑ: ነቲ ፍሉይነት ጠባዩን ኣተሓሳስብኡን ንዒቕዎ ዝነበረ ዝፍለጥ ኢዩ። ነቲ ምስ ራእሲ ካሳ ዝተገብረ ውዕል ነጻ-ንግዲ ከይተተግበረ ተረፈ።
ምስ መደብ ምጅማር ህንጻን ምኽፋትን ሱወዝ ካናል ግን: ቀይሕ ባሕሪ: ኣብ ሕመረት ረብሓ ዓበይቲ ሃገራት ብምእታዉ: ኣውስትርያ: ድሕሪት ክትተርፍ ስለዘይደለየትን: ኣብዚ ኣብ መጻኢ ኣገዳሲ ዝኸውን ንግዳዊ መስመር ሓደ ቦታ ክትሕዝ ከምዘድልያን ወሰነት::
ስለዚ: ኣብ 1857 ከኣ Tegetthoff-Heuglin-Expedition (ዳህሳስ ጉዕዞ ተገቶፍ-ሆይግሊን) ሓድሽ ተበግሶ ወሲዳ:: ኣድሚራል ቪልሀልም ፎን ተገቶፍ ኣብ 1827 ኣብ ማርቡርግ (ስሎቨንያ) ዝተወልደ: ነቲ ጉጅለ ብምምራሕ: ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝኾነ ቦታታት ኣፍሪቃ: ንግዳዊ መደበራትን መአከብ ካብ ሃገራ ዝስጎጉ ወጻእተኛታትን ንምትካል ዝሰማማዕ ቦታ ክድህስሱ ዕማም ተዋህቦም። ይኹን‘ምበር: እቲ መደብ ዘይምጥንቃቕ ዘስዓቦ ፈሺሉ። ምኽንያቱ ሆይግሊን ብዛዕባ‘ቲ መደብ ንስነ-ፍልጠታዊ መጽሔታት ደብዳበ ብምልኣኹ: ኢዩ። እዚ መጽሔታዊ ምቅላዕ‘ዚ: ነተን መወዳድርቲ ኣውስትርያ ዝኾነ ሃገራት: እንግሊዝ: ፈረንሳ…ወዘተ: ንኸፍሽልኦ ስጉምትታት ክወስዳ ከምዘለወን ቀሲብወን።ብዛዕባ‘ቲ ዕላማ ኣብ ዝነበረ ዘተ ግን: እቲ ርእይቶታት ኣብ ክልተ ከምዝተገምዐ ይፍለጥ። ሆይግሊን ንኤርትራ ምግዛእ ክብል ከሎ: ተገቶፍ ከኣ ንደሴት ሶኮታ ኣብ ህንዳዊ ውቅያኖስ ምግዛእ ዝብል ርእይቶ ነይርዎ።
እዚ ብ“ውልቃዊ ተበግሶ“ ልዑል ፈርዲናንድ ማክሲሚሊያን ፎን ሃብስቡርግ-ሎትሪንገን (ሓላፊ ሓይሊ ባሕሪ) (Archduke Ferdinand Maximilian von Habsburg-Lothringen) ዝነበረ መደብ ድኣ ይኹን‘ምበር: ኣውስትርያ ግን ካልኦት ጸገማት ነይሮማ።
(ንኣብነት: ጉርብትና ምስ ቱርካውያን ገዛእቲ ኣብ ሃገራት ባልካን: ውግኣት ኣብ ኢጣልያ: ኣብ ልዕሊ ጀርመን ዓብላልነት ንምርካብ ዝነበረ ጻዕራ)።
ኣብ 1861 – 1863 ኣብ ምጽዋዕ ቆንስላዊ ውክልና ኣውስትርያ ኔሩ። እቲ ምኽትል ቆንስል: ወዲ ሃምቡርግ (ጀርመን) ዝኾነን: ነጋዳይ ኣጽዋር ኣብቲ ቦታ ዝነበረ በርንሃርድ ገርሃርድ (Bernhard Gerhard) ኢዩ።
ኣብ 1862: ፎገል (Vogel) ዝተባህለ ተጎዓዛይ (ጀርመናዊ) ኣብ ዋዳይ ዝተባህለ ቦታ ጫድ ስለዝጠፍአ: ንዕኡ ንምድሓን ተባሂሉ ዝተወስደ ተበግሶ ጀርመን ይኹን‘ምበር: ማርቲን ሃንዛል (Martin Hansal) ዝተባህለ ኣውስትርያዊ ዝተሳተፎ ጻዕሪ ኢዩ:: ብሓቂ ግን: እቲ ጻዕሪ: ጀርመን ግዝኣታዊ ረብሓታታ ንምድህሳስ ኾይኑ: ናብ ምጽዋዕ ዝዓለመን ንደሴታት ዳህላክ (ሃቐነ ንምምስራት መደበር) ንከረንን ብዕምቆት ንምጽናዕን ዘንቀደ‘ዩ ኔሩ።
ጉዕዞ ናረንታ (Narenta Expedition) 1869/70 ደድሕሪ ምኽፋት ሱወዝ ካናል ብእኡ ሓሊፋ: ብፍላይ ኣብ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪን ቀርኒ ኣፍሪቃን ተኽእሎ መግዛእታዊ መደበራት ንምድላይን ተባሂሉ ዝተፈጸመ: ናይታ መርከብ ባሕራዊ ጉዕዞ ኔሩ። ምኽንያቱ: ዓባይ ብሪጣንያ ዛጊት ኣብ ዓደን: ፈረንሳ ኣብ ዖቦቕ (ናይ ሕጂ ጂቡቲ) ህላውነተን ኣረጋጊጸን ኔረን።
ናረንታ ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ ኣድሚራል ቪልሀልም ክሮፕ (Wilhelm Kropp) እትምራሕ ዝነበረት መርከብ ኔራ። ኣብኣ ተሳፊሮም ካብ ዝነበሩ ብዙሓት ኪኢላታት: እቲ ፍሉጥ ተሳታፊን መዋልን ስነ-ፍልጠታዊ ምርምራት ልዑል ራይናር ፎን ሃብስቡርግን-ሎትሪንገን ( Archduke Rainer von Habsburg-Lothringen): ናይ ስነ-ፍልጠታዊ ኣካዳሚ ናይ ክብሪ ኣባል ዝነበረ ኢዩ።
ማዕረ‘ቲ ዝተኻየደ ሰፊሕ ስነ-ፍልጠታዊ-ካርቶግራፊያዊ መደባት: እተን ደሴታትን ዝተፈላለያ ወደባትን: ንመደበር ሓይሊ ባሕርን ዝኸውን ብቕዓትን ተጸኒዑ። እቲ ውጽኢቱ ዘተባብዕ ከምዘይነበረ ተገምጊሙ። ኣዛዚ‘ታ መርከብ ክሮፕ ክጽሕፍ ከሎ „እተን ወደባት ኩለን ዘሕዝንን: ኣትክልቲ-ኣልቦን: ብዝሒ ህዝቢ ዘይብለንን ምድረ-በዳዊ ኩነታት ዘለወን ኢየን“ ክብል ይገልጽ። ኣብታ መርከብ: ባልዕ ብምእታዉ: ብዙሕ ዕንወት ክወርዳ ድሕሪ ምጅማሩ ከኣ: ናብ ፖላ ተመሊሳ። እቲ ኣብ መንጎ‘ተን ዝተፈላለያ ሚኒስትሪታትን በዓል-መዝታትን ቪየና (ኣውስትርያ) ካብ-ናብ ዝነበሩ ጽሑፋት ከምዝሕብርዎ ግን: እቲ ቀንዲ ምኽንያት ናይ‘ታ ሃገር ሓይሊ ባሕርን ሚኒስትሪ ፋይናንስን: እዚ መግዛእታዊ ጥሙሕ: ነቲ ንግስነት ክስዕቦ ዝኽእል ፊናንስያዊ ብድሆታት ዝነበሮም ተሪር ዕቃበታት ብምግላጾም ኢዩ።
ለዮ ራይኒሽ (Leo Reinisch) ኣብ ኦሰርቪስ (ዞባ ሽታየርማርክ): ኣውስትርያ: ዝተወልደን: ካብ 1896/97 ፕረሲደንት ቪየና ዩኒቨርሲቲ ዝነበረ ኮይኑ: ኣብ 1875/76 ከምኡ‘ውን 1879/80: ቋንቋታት ንምጽናዕ መጺኡ ከምዝነበረ ይፍለጥ። እሱ መስራቲ ናይ‘ቲ ኣብ ቪየና ዝርከብ ፕሮግራም መጽናዕቲ ኣፍሪቃ: ናይ ብዙሓት ኩሻውያን ቋንቋታት መጽሓፍቲ ስዋስው: መዝገበ-ቃላት: ጽሑፋትን ዘዳለወ ኢዩ። እዞም ሰነዳት‘ዚኦም ብከፊል ክሳብ ሕጂ እቶም እንኮ ጽሑፋዊ ምስክራት ኢዮም። እሱ ኪኢላ ኩሺካዊ ቋንቋታት: ኣባል መስረቲ ኦሪየንታሊስክ ትካል ቪየና ዪኒቨርሲቲ ኣብ 1886: ጸኒሑ ትካል መጽናዕቲ ስነ-ግብጽን ኣፍሪቃን (Egyptology & Africanistic)ኣብ 1923 ኢዩ።
ተወሰኽቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ዜጋታት ኣውስትርያ
ሉድቪግ አግበርት ግራፍ ቱርሃይም (Ludwig Egbert Graf Thürheim) ኣብ ቪየና ዝተወልደ ኮይኑ: ኣብ 1857/58 ኣብ ባጽዕ: ብፍላይ ኣብ ከባቢ ከረን በጺሑ ክምዝነበረን: ከም „ሃዳናይ ኣንበሳ“ ይፍለጥ ነይሩ።
ማቲያስ ቫግነር (Matthias Wagner) ኣብ ኣይዘንሽታት: ድሕሪ 1849 (ምዝዛም ሰውራ ሃንጋሪ): ናብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ: ኣብ 1862 ንልዑል አርንስት ዳግማዊ ንሃድን ኣሰንይዎ ከምዝነበረ: ኣብ 1871 ከም ነጋዳይ ኣብ ካርቱም ከምዝነበረ ይፍለጥ።
ቪልሀልም ግራፍ ሲኪ (Wilhelm Graf Zichy) ኣብ ብራቲስላቫ ዝተወልደ ኮይኑ: 1ብ 1875 ኣብቲ ግብጺ ኣንጻር ኢትዮጵያ ዘካየደቶ ወራር ብምክፋሉ: ኣብ ከባቢ ጉንደት (ኤርትራ) ኣብቲ ኲናት ሞይቱ።


text:
8 መጋቢት፡ ምህናጽ ሰብኣውነት ዶ ወይስ ጉዳይ ማዕርነት?
ብ ምሉኣለም ገረዝግሄር
ዓመት መጸ፡ ዘመኑ ኣብ ዘብለ ታሪኽ ተደኒስካ ሕመቕካን እህህታኻን ንገዛእ ነብስኻ ምዝንታው ካብ ዘሰልቸውኒ በዓላት እንተልዮም፡ ምጽንባል 8 መጋቢት መዓልቲ ደቂ’ንስትዮ’ዩ። እዚ በዓል’ዚ (ምናልባት ከም በዓል ዝሓስብዎ ሕብረተሰብ እንተልዮም?) እንተ ካብ ርድኢት እንተስ ካብ ትርጉም ምኽላእ ዝብገስ ዝተሓላለኸ ሕልምታትን ባህግታትን ሓቚፉ ክጽንበል ስለ ዘጋጥመኒ፡ ዋጋን ጸጋን ናይቲ ጽምብል ሓደ ዝጭበጥ ትርጓም ካብ ዝስእነሉ ነዊሕ ዓመታት ኣቑጺሩ ሎ። እዚ ዳርጋ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ከም ኣህገራዊ በዓል ድሮ ዝኽሩ ተረሲዑስ ምስሉ ዘህሰሰ ጽምብል፡ ኣብ ሃገረይን ኣብ ሕብረተሰበይን ግና፡ ከም ውዑዩን ከም ቀንዲን ውራይ ተሓሲቡ ለለ ክባሃለሉ እንክሰምዕ እምብዛዩ’ዩ ዘደንጽወኒ።
ኣብዛ ብኹሉ እንትና ዝበሰለት ዓለም፡ ጉዳይ ጾታዊ ማዕርነት ከም ቀንዲ ዛዕባ ተራእዩ ከም ቀዳማይ ኣርእስቲ ዓዚዙ ዓመት መጸ ክዝንተወሉን ክብከየሉን ካብ ምስማዕ ዝኸፍእ ድኽነት ድማ፡ ክንደየናይ ከይህልው።? ኣብዚ መዋእል’ዚ ኣይኰነን ዶ ሰብ ብዓቢኡ’ሲ ባህርን ግዳማዊ እንስሳን’ኳ ጉዳይ ተፈጥራኣዊ መሰሉ ኣብ ምውሓስ ተበቒዕሉ ኣብ ዘለናሉ መዋእል፡ ኣብ ዝተሰግረን ታሪኹ ኣብ ዘብለን ዛንታ ተዀርሚኻ “ጸታዊ ማዕርነተይ ይራጋገጸሊይ “ ኣብ ዝብል ጽላል ጭሮሖታት ምዕቋብስ ምስ ምንታይ’ዩ ክውደንን ክስራዕን ዝኽእል?
ነዞም ክልተ ዝተፈላለየ ትርጉም ዘለዎም ቃላት ኣብ ሓደ ተጠሚሮም፡ ንሓደ ገዚፍ ሕብረተሰብ መልእኽቲ ከማሓላልፉ ተባሂሎም ክጽንበሉ ክሪኦም ከለኹ ድማ፡ ማዕረ ክንደይ ባጫን ዓሎቚን ኣብ ልዕሊ’ታ ናጽነታ ዘይጨበጠት ኤርትራዊት ሄዋን ይፍጸሙ ምህላው እምብዛ’ዩ ዘጉህየኒ። ጓል ኣንስተይቲ ኤርትራ መቓልሓ ኣብ ክንዲ መቓልሕ ሰብኣውነትን ውልቀ -ሓርነትን ንምንዳይ ኣብ ክንዲ ዝኸውን፡ምሉእ ዓቕማን ብቕዓታን ቃልሲ ንመሰል ማዕርነት ንምርግጋጽ ሓገዝ ተባዕታዊ ሓይሊ ንምእካብ ኣእምሮኣ ትጸምዶ እንተልያ፡ ካልእ እሱር ሕብረተሰብ ምንፍብራኽ ዳግም ትጽዕት ከምዘላ ተፈሊጡ “ኤህ ባሃሎ የብዘሐላ” ካብ ምባል ንብሎ የብልናን።
ኩሉ ሰብ ከም ዝርደኦ ዋጋ ማዕርነት፡ ብስራሕን ውልቀ ብቕዓትን ዝራጋገጽ ኣእምራዊ ንጥፈት ደኣ’ምበር ጉዳይ ጾታን ኣካላዊ ፍልልይ ከም ዘይኰነ ማንም ሰብ ዝስሕቶ ኣይኰነን። ሰብኣዊ ሓርነትን ውልቀ-ናጽነትን ግና፡ ጉዳይ ምሃብን ምኽላእን ሰብኣዊ ኣተሓሕዛ ናይቲ ኣብ ምምዕባል ዝርከብ ሕብረተሰብ ደኣ’ምበር ብእምንን ብብረትን ወርዊርካ ዝራጋገጽ ማዕርነት ዘመኑ ዝበለየ ናይ ትምክሕተኛታት ልምዲ’ዩ።
ከም ሰብ ሰብኣውነታ ዘይጨበጠት ጓል ኣንስተይቲ ኤርትራ ፡ ፍትሒ ኣብ መስርሕ ንማዕርነት ኣብ ዝብል ካልኣዊ ዛዕባ ተደቚሳ ዕንክሊል ክትብል እንክትሪኣ ንዝስመዖስ መዓስ ዘየሕዝን ኰይኑ። ናጽነትን ሰብኣውነትን ሓርነት እቲ ቀንዲ ዛዕባኣ ኣብ ክንዲ ዝኸውን ፡ እቲ ብቀንዲ ጸላኢኣ ዝኽተሎ ስርዓተ ኣገባብ ተኸቲላ ዳግም ምውናን ማዕርነት ዝብላ ሕልሚ ከተካውን ግን ካብ ፍልጠት ማዕረ ክንደይ ማሕዲጋ ከምዘላ ንምግማቱ ኣየጸግምን’ዩ። ዋጋ ሓርነትን ሰብኣውነትን ብፍልጠትን ምዕባለን ዝርከብ ስርዓተ ሕጊ ደኣ ምበር፡ ብጉልበትን ጸታን ዝርከብ ማዕርነታዊ ክብርታት ኣይኰነን።
ሰብኣዊ ማዕርነት ግን ብዓንዳ-ርእሱ ምድላይን ምርክብን ንዝጠፋአት ነብሰ ናጽነት ደኣ እምበር “ማዕረ ኢና” ብዝብል ስነ-ሓሳብ ዝራጋገጽ ክፍሊ ታሪኽ ኣይኰነን። ስለዚ 8ተ መጋቢት ብዓለማዊ መለኺዕታቱ መድረኹ ዝጨበጠ ሕሉፉን ዝተረሰዐን በዓል ምዃኑ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ክግንዘባ ይግባእ። ስለዚ ሄዋናት ኤርትራ ኣብ ክንዲ ናብ ዝተበልዐ ታሪኽ ተመሊሰን ማዕርነትና ይታሓሎ ኣብ ክንዲ ዝብላ ናብቲ ዓለም ዓሲላትሉ ዘላ ዳስ ሰብኣውነት ክውሕዛን ክጓየያን ንኣንፈይ ክምሕጸነን ይፈቱ።
8ተ መጋብት ግን ዳግም ብኸምዚ ኣገባብ ዘይድገም ይግበሮ
ኣሜን!!!
ሙሉኣለም ገ/ሄር
09/03/2018ተል-ኣቪቭ
Photo credit: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=992744830811393&set=pb.100002276565932.-2207520000.1520615984.&type=3&theater
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


text:
ሎሚ ኣብ አዲስ አበባ መአከቢ አዳራሽ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተጀመረ ጉባኤ መራሕቲ ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ ከምቲ ልሙድ ፍጻሜታትን ዓወታትን ከምኡ’ውን ዘሰክፉ’ዮም ዝተባህሉ ኩነታት ዳህሲሱ ኣሎ።
ካብ መንጎ’ቶም መደረ ዝገበሩ ሓደ አቦ መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋኪ ብኣስተርጓሚ ኣቢሎም ዘሰክፍ ዝበልዎም ኩነታት ጠቂሶም።
“ጉዳያት ሰላምን ጸጥታን ብዝለዓለ ደረጃ ዘሻቕሉ ኮይኖም ቀጺሎም ኣለው። ኣብ ደቡብ ሱዳን፡ሶማል፡ሊብያ፡ሪፖብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪቃ ኣብ መንጎ ጅቡትን ኤርትራን ዘሎ ውጥረት ዝመልኦ ርክብ፡ ግብረ ሽበራ ኣብ ዝረአየላ ማሊ፡ አጸጋሚ ኩነታት ዲሞክራቲክ ሪፖብሊክ ኮንጎ፡ብሩንዲን ጊኒ ቢሳውን ኣብ ዝአመሰላ ሃደ ሓደ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎ ኩነታት ፖለቲካ ዘሻቅል’ዩ።”
ነዚኦም ዘሰክፍ ጎንጽታትን ኩነታትን መዓልቦ ኣብ ምግባር ሃገራት’ቲ ከባቢ እጃሞም ክገብሩ’ዩ ትኹረት ከምዝተገብረን ዞባዊ ጉጅለታት ሜላታትን ምስ ዝምልከቶ አካላት ሕብረት ኣፍሪቃ ብምኳን ጻዕሮም ክብ ከብሉ መጸዋዕታ ንምቅራብ እዩ ኢሎምም።


text:
ኤርትራውያን ብሄራትና መልክዕ ጽባቐናን’ዮም፡፡ እምነታትና ክብርታትናን ሓበናትናን’ዮም፡፡ ኤርትራ እትብሃል ካብ እትፍጠርን ቅድሚኡን ብሄራትና፡ ቋንቋና፡ ባህልና፡ ልምድታትናን ክብርታትናን ብሓድነትና ዕንቅፋት ኮይኖም ኣይፈልጡን፡፡ ንሓድሕድና ተኸባቢርናን ተሓቋቑፍናን ብልምድና፡ ባህልናን ክብርናን ኣብ ሓደ ሰሚርና ክነብር ዝጸናሕናን ዘለናን ህዝቢ ኢና ኤርትራውያን፡፡
ብብሄር ሃይማኖት፡ ባህልን ልምድን ተኾራኵሕናን ተተፋኒንናን ኣይንፈልጥን፡፡ እዚ ኣፈላላይ ብሄር፡ ልምዲ፡ ባህልን እምነትን ብሽሕጣን ፖለቲካ ከይተዘረገን ከይተመራሰሐን ንዘመናት ኣብ ጽላል ሓድነት ሰሚርና ኣንጻር ባዕዲ ንናጽነት ተቓሊስና፡፡ ኣስላማይ ክስታናይ ምእንቲ’ዛ ሃገር መስዋእቲ ከፊሎም፡፡ ኣብ ሓደ ጉድጓድ ዝተቐብሩላ ብደሞም ፈሪሞም ንዝንተ ዕለት ብሓባር ክነብሩ ዝተመሓሓሉላ ኤርትራ ሎሚ ነዚ ዘሐብን ታሪኽ ምክእኣል፡ ምክብባር ያታ፡ ልምድን ባህልን ዘዕኑ ሃገር ብዓሌት፡ ብኣውራጃን ቀቢላን ጎዛዝዩ ዜጋታት ንኸይተኣማመኑ በብእዋኑ ሓድሽ ተዋስኦ ፖለቲካ እናፈብረኸ ኤርትራ ምድራዊት ሲኦል ንኽትከውን ጸጸኒሑ ዝፍንጀር ነታጕ ኣብ ኣተሓሳስባ ንክፍጠር ብምግባር ድሕረይ ዳንዴር ኣይብቆላ ፡ ድሑር ተንኮል ብሓደ ጸቢብ ጉጅለ ክእለምን ጉዕዞና መገዲ ጥፍኣት ክኸውን ንልዕሊ 26 ዓመታት ተሰሪሑሉ፡፡
ውጽኢት ናይዚ ዝኸሰረ ፖለቲካ፡ ኤርትራውያን ግዳይ ስደትን ብርሰትን፡ ሞትን ህልቂትን፡ ማእሰርትን ግፍዕን ኴንና ሰብኣዊ ፍጡር ክጻወሮ ዘይክእል ሕሰምን ኣደራዕን ክወርደና ጸኒሑን ይወርደናን ኣሎ፡፡ ኣብ ሃገር ፍርሕን ራዕድን ነጊሱ ኤርትራዊ ኣብ ገዛእ ሃገሩን መሬቱን ርእሱ ከድንን ተጌሩ፡፡
መራሕቲ ሃይማኖት ካብ ቤት እምነታትን ኣባይቶምን እናተሃድኑ ኣብ ጉድጓድ ሰፊሮም፡ ፖለቲከኛታት፡ ምሁራት፡ ጋዜጠኛታት ነጋዶ፡ ሓረስቶት፡ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ካብዚ ጽዋዕ ሕሰም ሰትዮም ዝጠፍኡ ጠፊኦም ገለ ሃለዋቶም ተሰዊሩ ገለ ድማ ሰንኪሎም፡፡ ኣብ ኤርትራ ማእሰርቲ መግረፍቲ ቅንጸላ ዳርጋ ንቡርን ዕለታዊ ተርእዮን ኮይኑ፡፡ ፍትሒ ዝጸምኦ ህዝቢ ንባርነት ኣሜን ኢሉ ኣይቅበልን፡፡ ብዝተወደበ ኣገባብን ብውልቀን ተቓውምኡ ካብ ምስማዕ ኣየዕርፍን፡፡ ኤርትራውያን ድማ ምእንቲ ክብርናን ሰብኣዊ መሰላትናን ተቓውሞታትና ካብ ምስማዕ ኣየዕረፍናን፡፡ ዋላ’ኳ ምላሽ ፍትሓዊ ሕቶና ሞትን ማእሰርትን እንተኾነ ወጊድ ባርነት ምባልና ኣይተረፈን፡፡
1993 ተጋደልቲ ህዝባዊ ግምባር ኣካይዳ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ስለዘቕሓሮም ኣድማ ወሊዖም፡፡ ግብረመልሱ ማእሰርቲ ቅትለትን ግፍዕን ኮይኑ 1994 ጀጋኑ ስንኩላን ማይ ሓባር መነባብሮ ሓሲሙና ዝብል ሰለማዊ ሕቶ ብምሕታቶም ብረሽራሽ ጠያይቲ ጃምላዊ መርሸንቲ ኣብ ልዕሊኦም ተፈጺሙ፡፡ መሬት ኤርትራ ብደም ንጹሃን ጀጋኑ ስንኩላን ተጋደልቲ ጠልቅያ፡፡
ድምር ናይዚ ኩሉ ውጽኢት ኣብ ኤርትራ ንፋስ ሓርነት ክነፍስ ኣለዎ ኢሉ ወዲ ዓሊ ዝመርሖ ኣብ 2013 ዝተወልዐ ስርሒት ፎርቶ ንጊዚኡ ተደጕሉ ብመስዋእቲ ወዲ ዓሊ ተዛዚሙ፡፡
እዞም በብእዋኑ ዝልዓሉ ዝነበሩ ተቓውሞታት በርዒኖም ማለት ኣይኮነን፡፡ ተደጕሎም ብውሽጢ ጓህሪ እናፈጠሩ ፈኸም እናበሉ ከምጸንሑ ዘመላኽት’ዩ፡፡ 31 ጥቅምቲ ኣብ ኣኽርያ ዝተወልዐ ተቓውሞ ድማ ናይቲ ድጉል ሓዊ ውጽኢት ምዃኑ ክፍለጥ ኣለዎ፡፡
ኣቦና ሓጂ ሙሳ ምእንቲ ፍትሒ ከም ገንሸል ንገዛእ ርእሶም ንመስዋእቲ ቁሩብ ዝኾኑ ብዘይ ምኽንያት ኣይኮነን፡፡ ንዓፈናን መርገጽትን ናይዚ ጉጅለ ክንቅበል ከምዘይብልና ብቅሉዕን ንጹርን ቋንቋ ንመላእ ደላይ ፍትሒ ኤርትራዊ መልእኽቲ ኣሕሊፎም፡፡ ከም’ቶም ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኣብ መራሓኣ ዝበጽሐ ዕጫ ማእሰርቲ በጺሕዎም፡፡ ከም’ቶም ኣብ ፎቖዶ ኣብያተ ማእሰርቲ ጽዋዕ ግፍዒ ዝሰትዩ ዘለዉ ኣመንቲ መሰኻኽር ይህዋ፡ ኣመንቲ ካቶሊክ፡ ኣመንቲ ወንጌላዊት ቤተክርስትያንን ኣመንቲ ጴንጠ ቆስጠን ዝበጽሐ ኣደራዕ ኣብ ልዕሊ ኣቦና ሓጂ ሙሳን ሰዓብቶም ኣመንቲ እስልምናን ግዳይ ናይዚ ጉጅለ ኮይኖም ኣለዉ፡፡ እዚ ናይ ሃይማኖት ጉዳይ ኣይኮነን፡፡ ኢሳይያስ ዝመርሖ ጉጅለ ብጉልባብ ኣሸባርነት፡ ሓምሻይ መስርዕ ኣኽራርነት ናብ ናይ ሙስሊም ጥሩፍነት ከተኣሳስሮ ፈቲኑ፡፡ ነቲ ናይ ፍትሒ ሕቶ ከምቲ ልሙድ ዘይምስሉ ንክትሕዝ ዓቕሊ ጽበታዊ ጎስጓስ የካይድ’ሎ፡፡
እድሪስ ዓዋተ 1961 ርችት ሓርነት ኣብ ጎቦታት ኣዳል ክውልዕ ከሎ እምነት ሙስሊም ንምስፍሕፋሕ ኣይነበረን፡፡ ሕቶ ፍትሕን ናጽነትን ተሓንጊጡ’ዩ ንሰውራ ኤርትራ ወሊዕዎ፡፡ ኩሉ ኤርትራዊ ብዘይ ኣፈላላይ ሃይማኖት፡ ብሄር ዓሌትን ኣውራጃን ንሰውራ ናጽነት ኤርትራ ተጸምቢርዎ፡፡
ወዲ ዓሊ ኣብ 2013 ስርሒት ፎርቶ ከበጋግስ ከሎ ኣብ ኤርትራ ሓርነት ንኽነግስ’ምበር ልዕልነት እስላማዊ ሃይማኖት ንምምጻእ ኣይነበረን፡፡ ኣቦና ሓጂ ሙሳ ዝወሰድዎ ተባዕ ስጉምቲ ከኣ ካብዚ ሕሉፍ ታሪኽ ዝፍለ ዕላማ የብሉን፡፡ ሕቶ መሰል ሕቶ ፍትሒ’ዩ፡፡ እዚ ተወሊዑ ዘሎ ናብ ጉዕዞ ሓርነት ዝወስድ ተቓውሞ ኩሉ ክስዕቦ ይግባእ፡፡ ኣፈላላያትና ጽኑዕ መሰረት ሓድነትና’ዩ ናይ ሎሚ እዋናዊ ዛዕባ መልእኽትና’ዩ፡፡


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
- መንግስቲ እስራኤል ኣሲርዎም ዝነበረ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ከም ዝኾኑ ዝተነግረሎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ከም ዝፈትሐ ተገሊጹ።
- ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
- ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብሓደጋ መኪና ህይወቶም ስኢኖም።
- ንግስነት ቀጠር ኣብ ስዋኪን ሱዳን ሓድሽ ወደብ ክሰርሕ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ኣሎ
- መንግስቲ ሱዳን ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ
- ህግደፋዊ ዓፈና ኣብ መደብ ሽንግርዋ ብግልጺ ተነጸባሪቑ፡-
- ማሕበር ረድኤትን ምዕባለን ኤርትራ ሓገዝ ንምርካብ ትነጥፍ ኣላ።
- ዑደት ንረድኤት ብማሕበር ረድኤትን ምዕባሌን ኤርትራ
- The Afar cultural genocide in Eritrea prompts new united efforts against Eritrean government
- ደምዳሚ መግለጺ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ (ደግሓኤ) ዞባ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 54 guests and no members online
- Details
- Written by ሚርያም በረኸተ-ኣብ
- Published: 02 June 2015
ዕማም፡ ክስራሕ፡ ክማላእ፡ ክዛዘም ናይ ዘለዎ ነገር ኮይኑ፡ ከከም ኣገዳስነቱ፡ ሓያሎ ገጻት ወይ መለለይታት ክህልዎ ይኽእል’ዩ። ዕማም ብውልቀ ሰብ፣ ብጉጅለ፣ ብህዝቢ ዝዕመም ዕዮ ክኸውን’ውን ይኽእል። እቲ ከም ውልቀ ሰባት እንዓዮ ወይ እንዓሞ ዕማም፡ ንኣብነት ምስ ምምእራር ዕለታዊ መግቢ፣ ምስ ምዕንጋል ስድራ-ቤት ..ወዘተ ዝተኣሳሰረ ክኸውን ይኽእል።
እቲ ብጉጅለ፡ ብማሕበር ዝሰላሰል ዓይነት ዕማማት ከኣ፡ ብመልክዕ ዕቑብ፣ ማሕበር፣ ትካል ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ንዕኡ ንምዕባይ ንምስፋሕ ዕላማ ዝገበረ ይኸውን። እቲ ሳልሳይን ሃገራዊ ዕማምን ዝብሎ ዘለኹ ከኣ፡ ዝርገሐኡ ሃገር ከደን ኮይኑ፡ ንተሳታፍነት ዝምልከት ድማ፡ ህዝባዊ ኢልካ ዝጽዋዕ ዕዮ’ዩ። ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ወፍሪ ዓቕሚ-ኣዳም ዝበጽሐ ዜጋ ኩሉ፡ ብጉልበት፣ ብሓሳብ፣ ብዓይነት፣ ብገንዘብን ካልእን ኣብ’ቲ ሓበራዊ ሃገራዊ ዕማም ተሳትፎኡ የረጋግጽ።
ኣርእስቲ ናይ’ዚ ጽሑፍ ኣብ ዕማማት ውልቀ-ሰባት፣ ጉጅለታት፣ ማሕበራት፣ ውድባት፣ ኩባኒያታት ዘይኮነ፡ ኣብ ሃገር ዘትኩረ’ዩ። ኣብ ኤርትራ ኣብ’ዚ ቀረባ እዋን ብፍላይ “ ኤርትራ ኣዶ ኩልና’ያ” ዝብል ዘረባ ክደጋገም ይስማዕ። እዚ ፖለቲከኛታት ኢና፣ ምሁራት ኢና፣ ገዳይም ተቓለስቲ ኢና፣ ሃገርና ንፈቱ ኢና፣ ዝተሸፈነ ብፍላይ ኣብ መስኮት ቴቪ ኤረ ዝቐርብ መደረታት ናይ ሓቂ ድዩ? ሓቁ እንተኾይኑ ደኣ ስለምንታይ ኣብ ባይታ ዘይረአ? ስለምንታይ ደኣ ብዘይሕጊ ገዛእን ኣገልጋል ኮይና? ኣደ’ዶ ንደቃ ብኸምኡ ተነባብር’ያ? ዝብል ሕቶታት ኣልዒልካ ፖለቲካዊ መንነት ናይ’ቶም ኤርትራ ኣደ ኩሉ’ያ እናበሉ ሓቂ ክቐብሩ ዝመጣጠሩ ወገናት ምፍላጥ ኣገዳሲ ይመስለኒ።
ኤርትራ ናይ መን’ያ ንምባል እንተኾይኑ እቲ ሓሳብ፡ ህዝቢ ኤርትራ ቀደም ተረዲእዎስ፡ ንምምጻኣ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈለላ ብምዃኑ ትምህርቲ ዘድልዮ ኣይኮነን። ብፍላይ ካብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ንሃገራዊ ነጻነት ክሳብ ለይቲ ሎሚ፡ ጸረ-ምልካዊ መንግስታዊ ጉጅለ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፡ ህዝቢ ኤርትራ ጉልበቱ፣ ጥሪቱ፣ ህወቱ ከፊሉን ይኸፍል ኣሎን’ዩ። ኮታ ብሓጺሩ ኣብ’ዚ ዘመናዊ ታሪኹ ጥራሕ ንልዕሊ 70 ተኸታተልቲ ዓመታት ሓደ ተቓላሳይ ህዝቢ ንሃገሩ ንኽብሩ ንመንነቱ ክኸፍሎ ዘለዎ ኩሉ ከፊሉ’ዩ። እዚ ህዝቢ ሃገረይ ኩሉ ንዓኺ እናበለ ነጊፉ ሂቡ’ዩ። ከምኡ ስለዝገበረ ድማ ጥራሕ ኢዱ ተሪፉ’ዩ። ካልእ ይትረፍ እዛ ኩሉ ዋጋ ዝተኸፍላ ነጻነት’ውን ምልእቲ ኣይኮነትን ጎደሎ’ያ።
ኩሉ ካብ’ ሃገር ዝተፈጥረ ዘበለ፡ ኣብ ከበሳታት ይሃሉ ኣብ ቆላታት፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ይሃሉ ኣብ ደሴታት፣ ኣብ ቀረባ ይሃሉ ኣብ ርሑቕ ስደት ንሃገራዊ ጻውዒት ብዘይ ዕጻ ምጻጻይ ኣኽቢሩ፡ ዝኸተተ ህዝቢ’ዩ። እዚ ኩሉ እንክገብር ግን ዝርደኣሉ ኣይረኸበን። ንነዊሕ ዓመታት ተኸላቢቱ፡ ውቅያኖስ ደም ከፊሉ ክነሱ፡ ማይ ዓሚኹ ክተርፍ ተፈሪዱ። ኩሉ ነገር ትማሊ’ዩ ተበላሽ’ዩ። ሎሚ ግን ዓሕ ኢልካ ዝፍወስ ኣይኮነን። ከም’ቲ ኣንጻር መግዛእቲ ደርጊ፡ ዋጋ ከፊልካ ደኣምበር ዓሕ ኢልካ ተቖጢዕካ ጥራሕ ዝፍታሕ መስገደል ኣይኮነን።
እዚ ህዝቢ ካብ መፈለምታኡ፡ እምቢ ንመግዛእቲ ኢሉ ናብ ገድሊ ክወፍር እንከሎ፡ ካብ ናይ ጻዕዳን ጸሊምን ካብ ናይ ግዳምን ውሻጠን ገዛእቲ ሓንሳእን ንሓዋሩን ተገላጊሉ፡ ኣብ ትሕቲ ብህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም እትምራሕ ሓዳስ ህዝባዊት ደሞክራስያዊት ኤርትራ፡ ብሰላም፡ ብደሞክራሲ፡ ብፍትሒ፡ ብማዕርነትን ሓባራዊ ተጠቅምነትን ኣስተርህዩ ብሓርነት ንምንባር ደኣምበር፡ ካብ ናይ እከለ በትርስ ናይ እከለ የሕምም፡ ገዛእቲ ንምምራጽ ኣይነበረን። ደርጊ ዝበሃል ኢትዮጵያዊ ፋሽስታዊ ስርዓት ኣልጊሱ፡ ህግደፍ ብዝተባህለ ኤርትራዊ ፍጹም መላኺ ስርዓት ንምትካእ ኣይነበረን። ናይ ሎሚ እህህታ፣ ጓሂ፣ ቁጠዐ ህዝብታት ኤርትራ ድማ እዚ ኮይኑ ዘሎ፡ ክኸውን ይኽእል ዝብል ኣብ ግምቶም ስለዘይነበረ’ዩ። ብእምነት ክሕደት ናጤባ ምስ መጾም እተተቖጥዑ ከኣ ሓቆም። መን ከማይ ዝብል ስርዓት ቀቢሮም፡ ብናቶም ስርዓት ክመሓደሩ ክነባበሩ ተቓሊሶም፡ ምሉእ ንምሉእ ኣብ ምሕረት ውልቀ-ሰብ ምስ ወደቑ፡ እንተተቖጥዑ እንተነደሩ እረ በቲ ጉዳይ እተተገረሙ ኣይተሓዞምን። የግዳስ እቲ ወሪድዎም ዘሎ ብዘይካ ብቃልሲ ብትዕግስቲ ብምጽማም ዘይፍታሕ ምዃኑ ጥራሕ’ዮም ክሕገዙ ዘለዎም።
እዚ ኣብ ኤርትራ ወሪዱ ዘሎ መዓት ሰብ ዘምጸኦ’ዩ። ግዳማዊ ምትእትታው ዘይኮነ እቲ ብደምን መስዋእትን ደቅና ተሓንጊሩ ዝመጸ ዘቤታዊ መንግስታዊ ጉጅለ። ፖለቲካዊ ባህርን ግብራዊ መምርሕን ውድብ ህግደፍን መራሒኡ ኢሳያስ ኣፈ-ወርቅን ዝኽተሎ ዘሎ ሃላሊ ፖሊሲ’ዩ። ሓደ እዋን ቅድሚ’ዚ ንዓለም ብዓለማ ዘሰንበደን ዘዛርብ ዘሎን ጃምላዊ ህልቂት ኤርትራውያን ኣብ ላምፐዱዛን ዝደሓረ ባሕሪ ሜድትራኒያን ሊንዳ ደፊን ዝተባህለት ናይ ኣልጀዚራ ጋዜጠኛ፡ ክቡር ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈ-ወርቂ እዚ ይመርሖ ኣለኹ እትብሉ ህዝቢ ኤርትራ ኣበይ ኣሎ ዝብል ሕቶ ኣቕሪባትሉ ኔራ። ኣብ’ዚ ኣብ ኤርትራ ‘ምበር ኣበይ ደኣ ክህሉ መለሰላ። ንሳ ግን ኣይሰነፈትን ህዝቢ ግን ሓርነት ስለ ዝነፈግካዮ እግሩ ብዝመርሖ’ዩ ንስርዓትካን ነዛ ሃገርን ራሕሪሑ ንስደት ዝፈልስ ዝስግም ዘሎ። እነ ብቐረባ ከም ዝተገንዘብክዎ ከኣ፡ ዝመረሮ፡ ዝተጨነቐ፡ ብጓሂ ዘይምሱል ዝመሰለ ዝተኾምተረ ህዝቢ ደኣምበር፡ ርጉእ መንፈስ፡ ፍሕሽው ገጽ፡ ሕጉስ ክምስታ ኣይረኣኹን ኣይተዓዘብኩን። ምኽንያቱ ዝተሓጎሰ ስለዘየለ ኢላቶ ሓቃ’ያ። እዚ ህዝቢ ደሙ እናዛረየ፡ ነንሕድሕዶ ኣጀኹም ኣጆና እናተጸናነዐ ዝሓፈሶ ዓወት፡ ከም ኣውሊ ወጋሕታት ተጨውዩ ክበንን እንከሉ፡ ከመይ ዘይጉሂ ዘይሓዝን። እቲ ጓሂ፡ እቲ ሕርቃን እቲ ምረት፡ ናብ ውዳበ ክሰጋገር ኣለዎ። ሕክምና ናይ’ቲ ጓሂ፣ ምረት፣ ቁጠዐ ውደባን ውዱብ ቃልሲ ምክያድን ጥራሕ ስለ ዝኾነ።
ድ,ሰ,ደ,ኤ, 01-06-2015
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ካብ 1973 ክሳብ 1983 ንከባቢ 10 ዓማውቲ ድምፃውን ሳዕሳዕን ብምኻን ኣብ ዝተፈላለዩ ክልላት ኢትዮጵያ ሰሪሑ፡፡ ንኣስታት 26 ዓማውቲ ድማ ኣሰልጣኒ ዝተፈላለዩ ባህላዊ ሳዕስዒት ብምዃን ኣብ ምግልጋል ይርከብ፡፡ መምህር ሰለሙን ካብ 1988 ዓ.ም.ኢ ብስሩዕ ብዙር ክሳብ ሕዚ ኣዝዮም ብርክት ዝበሉ ሳዕሳዕቲ ኣሰልጢኑ እዩ፡፡
መምህር ሰለሞን ዝሃቦም ስልጠና ሓሊፎም ድምጻውያን ዝኾኑ ቡዘሓት ኣለዉ፡፡ ገለ ኣብነት ዝገልፆም ማህሌት ገብረገርግስ፣ ዮሴፍ ረዳ፣ኣወጣሽ ፍትዊ፣ ዓይነኣለም ሓዱሽ፣ፀጋልኡል፣ሃረግ፣ ጌታቸውን ካልኦት ክፈርዩ ዘኽኣለ ምዃኑ ይገልጽ፡፡
መምህር ሰለሙን ብፍላይ ኣብ ክልል ትግራይ ዝስርሓ ብምስሊ ዝተዓጀባ ደርፍታት/ ክሊፓት/ ዘለዉ ሳዕሳዕቲ ዳርጋ ኩሎም ፍርያቱ ምኻኖም ይዛረብ፡፡ ኣብ ሓደ ደርፊ ዘለዉ ሳዕሳዕቲ እንተኾነ ኩሎም ተዘይኮይኑ ገሊኦም ተምሃሮይ ዘይብላ ዳርጋ የላን በሃሊ እዩ፡፡ ሰሪሑ ዘይደክም ሞያዊ ፍቅሩ ብገንዘብ ዘይዕቅን ፃዕራም ኣሰልጣኒ ምዃኑ ይፍለጥ፡፡
መምህር ሰለሙን ብፍላይ ኣሸንዳ ተፈጥሮኣዊ መዓዝኡ ሓሊኡ ክጎዓዝ ዕዙዝ ተራ ይፃወት ። ብደረጃ ሃገር ኣብ ዝግበሩ ባህላዊ ውድድራት ጉጅለ መሪሑ ብምኻድ ዕውት ስራሕ እናሰርሐ እዩ መፂኡ፡፡
መምህር ሰለሙን ሕዚ ኣብ ኮሌጅ ኪነ ጥበባት ትግራይ ግዝያዊ መምህር ሳዕስዒት/ትልሂት/ ኮይኑ ኣብ ምስራሕ ይርከብ፡፡ መምህር ሰለሙን ብስእሊ ምልዓል ዝመሓደር እኳ እንተነበረ ናብ ሙዚቃ ኣዛዝዩ ዳረጋ ምልዓል ፎቶግራፍ ደው ኣቢሉ ይርከብ ፡፡
መምህር ሰለሙን ምንም ከይተኸፈለን ብክፍሊት ከይተደራደረን ንስራሕ ዘቀድም በዓል ሞያ እዩ፡፡ ሕዚ እውን ኣብ ቀረባ ግዘ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ሚሊንየም ኣዳራሽ ንዝግበር ውድድር ምስ ሓሙሽተ ክልላት ተሓፅዩ ኣሎ፡፡ ጉጅልኡ ሒዙ ኣብ ቀረባ ግዘ ከምዝኸይድን እንተኾነ ብዓወት ዛዚመ ዋንጫ ሒዘ ይመፅእ ፤ተዘይኮይኑ ባህልታት ትግራይ ኣላሊየ ተመኢፀ እውን ርእሱ ዝኸኣለ ዓወት እዩ ይብል፡፡ ምስኡ ዝተገብረ ዕላል ይቕጽል፡፡


text:
ተወሳኺ ሓበሬታ ካብ ካልኦት
ንዓኻትኩም ከገድስ ዚኽእል ሓበሬታ ዘሎዎም ትካላት መንግስትን ውድባትን ዚመርሑ ሓበርቲ መንገድታት (länkar) ኣብዚ ኣለዉ።
ንውልቆም ናብ ሽወደን ዚመጹ: ኣብ ሆቨበ (HVB) ንዚቕመጡ ቈልዑ ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ብቦርድ ማሕበራዊ ኣገልግሎት (Socialstyrelsen) ዝተዳለዋ ፊልምታት።
ንውልቆም ናብ ሽወደን ዚመጹ: ኣብ ፋሚልየሄም (familjehem) ንዚቕመጡ ቈልዑ ብዝተፈላለዩ ቋንቋታት ብቦርድ ማሕበራዊ ኣገልግሎት (Socialstyrelsen) ዝተዳለዋ ፊልምታት።
”ኮል ፖ ሶክ” (Koll på soc) ንቘልዑን መንእሰያትን ዝተዳለወ ብዛዕባ ማሕበራዊ ኣገልግሎት (soc) ዚሕብር ገጽ’ዩ። ኣብዚ ገጽ’ዚ: ማሕበራዊ ኣገልግሎት (soc) እንታይ ዕማም ከም ዘሎዎን: በየናይ ኣገባብ ኪሕግዝን ኪድግፍን ከም ዚኽእል ከተንብቡ ትኽእሉ።
”ያ ቪል ቬታ” (Jag vill veta): እንታይ ከም ገበን ከም ዚቝጸርን: ኣብ ገበን ከም ዝተሳተፍካ ብኸመይ ከም ትፈልጥን ብኸመይ ሓገዝ ከም ዚርከብን ከተንብቡሉ እትኽእሉ ገጽ’ዩ።
ተሓላቒ ቈልዑ (Barnombudsmannen): ብመሰረት ውዕል መሰላት ቈልዑ (barnkonventionen) መሰላት ቈልዑን መንእሰያትን ጥቕምታቶምን ንምውካል ብመንግስቲ ዝተመዘዘ ብዓል-መዚ’ዩ።
”ብሪስ” (Barnens rätt i samhället, BRIS) ኵነታትን መሰላትን ቈልዑን መንእሰያትን ንምምሕያሽ ይሰርሕ። ኣብ ”ብሪስ” ምስ ሓደ ተሓጋጋዚ (ኩራቶር) ምድውዋል: መልእኽቲ ምጽሕሓፍ: ብቻት ምዝርራብ: ምስ መሳቱኻ ኣብ መድረኽ ምጽሕሓፍ ወይ ብዛዕባ ኣገደስቲ ጕዳያት ምንባብ ይከኣል።
”ረዳ ባርነን” (Rädda Barnen) መሰላት ኵላቶም ቈልዑ ብግብሪ ኪረኣዩ ዚሰርሕ ውድብ መሰል ሕጻናት’ዩ። ”ረዳ ባርነን” ብስልኪ ሓገዝ ይህብ፤ ንውልቆም ንዚመጹ ቈልዑን መንእሰያትን ዚቘመ ናይ ደገፍ ምስመር ከኣ ኣሎዎ።
”ማስክሩስባርን” (Maskrosbarn) ነቶም መስተ ብዘይ ዓቐን እትሰትዩ: ድሮጋታት እትወስዱ ወይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገም ዘሎኩም ወለዲ ዝቘመ’ዩ።
”ዳግስኣትፕራታኦም” (Dagsattprataom) ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ቈልዑ ዚፍጸሙ ግፍዕታት ወሲብ ዘሎ ኣፍልጦ ከዛይድ ዚደሊ ገጽ’ዩ። እቲ ዚድለ ዕላማ: ቈልዑ ኣንጻር ወሲባዊ ግፍዒ ዝሓሸ ዕቝባ ኪህልዎምን: ብዙሓት ዝተቓልዑ ቈልዑ: ብዛዕባ ጸገሞም ተዛሪቦም ሓገዝ ኪረኽቡን’ዩ።
- መሰል ”ሆባስ-ሰባት” (Hbtq-personer) ኣብ ሽወደን: ብዓል-መዚ ጕዳያት መንእሰያትን በርገስን (Myndigheten för ungdoms- och civilsamhällesfrågor)
እዚ ገጽ’ዚ: ነቶም ”ሆባስ-ሰባት” (ሆሞሰክሽዋላት/ባይሰክሽዋላት/ስግረሰክሽዋላት) ዝኾንኩምን: ኣብ ቀረባ እዋን ናብ ሽወደን ዝመጻእኩምን ዝተዳለወ’ዩ። ኣብኡ: ብሓያለ ቋንቋታት ሓበሬታ ኣሎ።
ኣብ ”1177 ቮርድጋይደን” (1177 vårdguiden*) ስነ-ኣእምሮኣዊ ጥዕና እንተ ዘይብልካ ሓገዝ ኣበይ ከም ትሓትትን: ኣብ ክፍሊ ሕክምና ወይ ቤ/ጽ ምሕበራዊ ኣገልግሎት ምስ ዚምልከቶም ርክብ ንምግባር ምኽሪ ክትረክብ ትኽእል።
”ኡሞ” (UMO) ንዅላትኩም ነቶም ካብ 13 ክሳዕ 25 ዓመት ዝዕድመኹም ዝተዳለወ መካነ-መርበብ’ዩ። ኣብ ኡሞ (UMO) ኣብ ሕቶታት ወሲብ: ጥዕናን ዝምድናታትን መልስታት ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም።
”መሰላትኩም” (Dina rättigheter*) ንዓኻትኩም ቈልዑ ወይ መንእሰያት ዚምልከቱ መሰላት ብዝምልከት ሓበሬታ ዝሓዘ መካነ-መርበብ’ዩ።
ኣብዚ: ምስ ክብሪ ብዛዕባ ዚተኣሳሰሩ ዓመጻትን ጸቕጥታትን ከተንብቡ ትኽእል።
ኣብ መካነ-መርበብ ብዓል-መዚ ጕዳያት መንእሰያትን በርገስን (Myndigheten för ungdoms- och civilsamhällesfrågors* ) ብዛዕባ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጥዕና ምስኣን መንእሰያት ዚምልከታ ብአኦም ዝተዳለዋ ኣርባዕተ ሓጸርቲ ፍልምታት ክትርእዩ ትኽእሉ።
112 ህጹጽ ሓገዝ ኣብ ዘድልየኩም ወቕቲ እትድውልዎ ቍጽሪ’ዩ።
”ስታተንስ ኢንስቲቱሽንስቲረልሰ” (Statens institutionsstyrelse, SiS) ምስ ውልቀሰባት ዝተተኻኸለ በስገዳድ ዚግበር ክንክንን: ከቢድ ሳይከ-ማሕበራዊ ጸገም ንዘሎዎም መንእሰያትን: ጸገማት ወልፊ ንዘሎዎም ኣባጽሕን ክንክን ዚህብ መንግስታዊ ትካል’ዩ።


text:
ኤርትራ መዐንደሪት ግብረሽበራውያን ሓይልታት ከይትኸውንን ናብ ዘይተደልየ ዓወደ ኵናት ከይትቕየርን ብኣጋ ክሕሰበሉ ዘለዎ ጉዳይ’ዩ፡፡ ኣብ ኤርትራ እንሪኦ ዘለና ምልክታት ነዚ ስግኣት’ዚ ዘጋድድ ኮይኑ ንረኽቦ፡፡
ኢሳይያስ ናይ ኩለን ጎረባብትና ተቓወምቲ ውድባት ዕቑባን ጽላልን ኮይኑ ብወተሃደራዊ ስልጠና ብንዋት፡ ዕጥቅን ስንቅን ሓይሎም ንኽትርንዕ ብምግባር ንግብረሽበራዊ ተግባራት ከምዘዋፍሮም ይትረፍ’ዶ ኤርትራውያን ማሕበረሰብ ዓለም ዝፈልጦ ቅሉዕ ሓቂ’ዩ፡፡ ናይ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ ኢትዮጵያ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኣብ ኤርትራ ከምዘለውን ፍሉይ ምሕብሓብን ደገፍን ከምዝግበረሎም ዝፍለጥ’ዩ፡፡ እዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ሓዊ ምስዋር ከምዝኾነ ክነስተብህሎ ይግባእ፡፡
ብፍላይ ተቓወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ብባይቶ ኢትዮጵያ ኣሸበርቲ ዝተብሃሉ ጸረ ህዝቢ ሓይልታት ከምዝኾኑን ልዕሊ ኩሉ ከም ኤርትራውያን ክንግንዘቦ ዘለና ጉዳይ ከኣ እዞም ሓይልታት እዚኣቶም ንናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ዘይቅበሉ ዶብ ኢትዮጵያ ቀይሕ ባሕሪ፡ ኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ ዝብል ጽኑዕን ዘይቅየርን መትከል ዘለዎም ጸረ ህዝቢ ኢትዮጵያ ጥራሕ ዘይኮኑስ ጸረ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝኾኑ’ዮም ዝፍለጡ፡፡
ስለምንታይ ድኣ ነዞም ጸረ ህዝቢ ሓይልታት ኢሳይያስ ዝድግፍን ዝሕብሕብን ዝብል ሕቶ ብተደጋጋሚ ዝልዓል ሕቶ’ዩ፡፡ ኢሳይያስ ብባህሪኡ ጸረ ህዝቢ ብምዃኑ ንጸረ ህዝቢ ሓይልታት ምድጋፉ ኣይገርምን፡፡ እቲ ካልእ ተንኮልን ሽርሕን በዞም ኣሸበርቲ ሓይልታት ኣሊኻ ሰላም ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብምዝራግን ብፍላይ ከኣ ሰላም ኢትዮጵያ ብምህዋኽን ህዝቢ ኤርትራ ቀልቡ ብኵናትን ወረ ኵናትን ተሰሊቡ ጉዳይ ምርጫ፡ ቅዋም፡ ፍትሒ፡ ልዕልነት ሕግን ጉዳይ ሰብኣውን ዲሞክራሲያውን መሰላት ንኸይልዓል ሓጹር ሓጺርካ “ኤርትራ ኣብ ኵናት’ያ ዘላ’’ ብዝብል ምስምስ መንበረ ስልጣን ንምሕላው ዝተኣልመ ተንኮል ከምዝኾነ ኤርትራውያን ክነቕሓሉ ይግባእ፡፡
ብተደጋጋሚ ሕቶ ፍትሒ፡ ቅዋም ህዝባዊ ምርጫ ክልዓል ከሎ “ኣይ ኵናት ኣይ ሰላም ስለዘለና እዚ ከይተፈትሐ ዝግበር ነገር የለን’’ ዝብል መልሲ’ዩ ዝውሃብ፡፡ ኢሳይያስ ባዕሉ ኣብ ዝፈጠሮ ህውከትን ዕግርግርን ተኸዊሉ ንህዝቢ ኤርትራ ረጊጹ ንምግዛእ ካብ ዘለዎ ሕዱር ሕማምን ህረፍን ስልጣንን ከምዝኾነ ንምርዳእ ዘጸግም ኣይኮነን፡፡
ኣብ ኤርትራ ዝፍጠር ህወከት ዕግርግር ምስ ጎረባብቲ ምትፍናንን ናብ ጎንጺ ምእታውን ኢሳይያስ ብዛሳወሮ ሓዊ’ዩ፡፡ ነዚ ጭብጥታትን መርትዖታትን ዘድልዮ ኣይኮነን፡፡ ብተግባር እንሪኦ ሓቂ ስለዝኾነ፡፡ ኢሳይያስ ነገር እናጻሕተረ ሓዊ ብምስዋር ምስ ኩለን ጎረባብትና ኵናት ወሊዑ ንማእለያ ዘይብሉ ህልቂትን ስንክልናን ኣሳጢሑና’ዩ፡፡ ንቁጠባዊ ውድቀትን ማሕበራዊ ቅልውላውን ኣቃሊዑና’ዩ፡፡ ዕምሪ ስልጣን ኢሳይያስ ክቕጽል እንተኾይኑ ናይ ኣጥፊእካ ምጥፋእ ፖሊሲ ከሰጉም ኣለዎ፡፡ እዚ ከኣ ንኤርትራን ህዝባን ናብ ሓደጋ ዘውድቕ’ዩ፡፡
ኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ብቅሉዕ ኵናት ዝኣወጀ ውልቀመላኺ’ዩ፡፡ ሓዊ ኣሳዊሩ ከጥፍኣና ዝተበገሰ ዕሉል ገበነኛ ዝወልዖ ሓዊ ንምጥፋእ ህይወት ዝበልዕን ሃገር ዘዕኑን ስለዝኾነ እቲ ሓዊ ክጠፍእ ምእንቲ ከኣ ነቲ ዘሳወረ ምጥፋእ’ዩ እቲ ዝቐለለ ሜላ፡፡ ዝነደደ ኩምሪ ብነጸላ ኣይክደንን፡፡ እንታይ ድኣ ብሓመድ ምስ ዝቕበር’ዩ ዝጠፍእ’ሞ ሰላም ኤርትራ ውሑስ ንክኸውን ኢሳይያስ ምስ ጉጅልኡ ክቕበር ኣለዎ፡፡


text:
ካብ 1999 ዓ.ም ኣትሒዛ ድማ ካብቶም ልዕል ክብሉ ዝተጠቐሱ ዓበይቲ ዘፈራት ልምዓት ብተወሳኺ ካሊእ መንግስቲ ዘተኣታተዎ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ዝተበሃለ ሓዱሽ ዕማም ወሲኻ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ 1998 ዓ.ም ንድኻታት ዝጥምት መደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ሓንፂፁ ክሰርሕ ከም ዝጀመረ ይፍለጥ። መንግስቲ ክልል ትግራይ እውን ነዚ ክፍፅም ምስ ጀመረ ማረት ሓጋዚት ንኽትከውን ተልእኾ ሒዛ። ቀንዲ ፍልፍል እቲ ንተጠቀምቲ ዝወሃብ ሓገዝ ድማ “ዩኤስ አይድ” ዝተብሃለ ትካል ገባሪ ሰናይ ኣሜሪካ እዩ። እዚ መደብ ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። እዚ ማለት መምርሒ ልምዓት መስኖ ማረት ዝሰርሖም ኩሎም ግድባት፣ መብዛሕትኦም ቼክዳማትን ዳይቨርሽናትን በዚ ልምዓታዊ ሰፍትኔት እዮም ዝምርሑን ዝፍፀሙን። ኣብ መምርሒ ሓለዋ ጥዕና ዝስርሑ ንጥፈታት ስነ መዓዛን ምስ ፅሬት ዝተትሓሓዙ ስራሕትን ኣካል እዚ ልምዓታዊ ሰፍትኔት እዮም። ካብኡ ሓሊፉ ማረት ኣብ ትምህርቲ እትሰርሖም ስራሕቲ ኮኑ እትሰርሖም ምስዚ መደብ ተተሓሒዞም ዝፍፀሙ ዕማማት እዮም። ብሓፂሩ ዳርጋ 60 ምኢታዊ በጀት ማረት ናይዚ መደብ እዩ። ስለዝኾነ እቲ ሕዚ እንርእዮ ኣብ ኣፈፃፅምኡ ጥራሕ ዘድሃበ እዩ።
ማረት ፈለማ ውሱናት ወረዳታት ሒዛ እያ ንመደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ክትዓምም ዝጀመረት። ፈለማ እንትትጅምር 369ሽሕን 1912 መራሕቲ ስድራ ዝሓቖፈት ኮይና ንሳቶም እውን ነበርቲ ወረዳታት ደጉዓ ተምቤን፣ ኣሕፈሮም፣ ቆላ ተምቤን፣ ክልተ ኣውላዕሎ፣ ወርዒ ለኸ፣ መረብለኸን ራያ ዓዘቦን እዮም ነይሮም። እቶም ኣብቲ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ዝተሓቖፉ ተጠቀምቲ ድማ ክሰርሑ ዝኽእሉን ክሰርሑ ዘይኽእሉን ብዝብል ተፈልዮም ቀሪቦም። እቶም ክሰርሑ ዝኽእሉ ንተኸታታሊ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ከባቢኦም እናልምዑ መዓልታዊ ክፍሊት እኽሊ ወይ ገንዘብ ይወሃቦም። እቶም ክሰርሑ ዘይኽእሉ ግና ሙሉእ ዓመት ብነፃ በብወርሑ ይሕገዙ።
እቲ ቀዳማይ ዙር መደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ክሳብ 2003 ዓ/ም ዝፀንሐ ኮይኑ ኣብ ምርግጋፅ ውሕስነት ምግቢ እውን ዓብዪ ሓገዝ ኣበርኪቱ እዩ። እቶም ፈለማ ዝሓቖፎም መራሕቲ ስድራ ኣብ ሕሱም ድኽነት ስለ ዝነበሩ ግና ኣብ መወዳእታ ቀዳማይ ዙር ብበዝሒ ኣይተመረቑ። ካብቶም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ መራሕቲ ስድራ እቶም 80, 780 እዮም ዓርሶም ክኢሎም ተመሪቖም።
ቀዳማይ ዙር ምስተዛዘመ ድማ ናብ ካልኣይ ዙር እዩ ተኣትዩ። ቅድሚ ካልኣይ ዙር ክትግበር ምጅማሩ ግና ነቲ ሕሉፍ አፈፃፅማ ብዕምቆት ክግምገም ምግባር የድሊ ስለ ዝነበረ ሓደ ዓብዪን መሰረታውን ፀገም ተነፂሩ። እቲ ብምኽንያት ዝተነፀረ ፀገም ዝወሃብ ዝነበረ ቀጥታ ሓገዝ ይኹን ምግቢ ንስራሕ ወቕታዊ ፀገም ዘጋጠሞምን ሕዱር ድኽነት ዘለዎምን ብማዕረ ብምርኣይ ዝፍፀም ዝነበረ ምዃኑ እዩ። ስለዝኾነ ድማ እቶም ጊዚያዊ ፀገም (ድርቂ፣ ባልዕ ወይ ውሕጅ) ዘጋጠሞም ነቲ ጊዚያዊ ፀገም ዝፈትሕ መሰጋገሪ ነቶም ሕዱር ድኽነት ዘለዎም ድማ ብቐዋምነት ኣብቲ መርሃ ግብሪ ተጠቀምቲ ምግባር ከም ዘድሊ መፍትሒ ተቐሚጡ። እዚ ካብ 2003 ዓ/ም ኣትሒዙ ኣብ ዝተተግበረ ካልኣይ ዙር ክፍፀም ከምዝጀመረ መተሓባበሪ ፕሮግራም ሰፍትኔት ማረት ኣይተ ሳምሶን ኣብርሃ ይገልፁ። ኣብ ካልኣይ ዙር ልምዓታዊ ሰፍትኔት ማረት ኣሰራርሓ ጥራሕ ኣይኮነን ተመሓይሹ። ተጠቀምቲ እውን እዮም ክውሰኹ ተገይሩ። እቶም ተጠቀምቲ ዳርጋ ፍርቂ ብምውሳኽ ናብ 620ሽሕን 391 ዝዓበዩ እንትኾኑ፣ ወረዳታት እውን ካብ ሹዱሽተ ናብ 10 ዝዓብያሉ ኩነታት ተፈጢሩ። ብመሰረት እዚእቶም ኣብተን 10 ወረዳታት ዝነብሩ ዝገደደ ድኽነት ዘለዎም ስድራቤታት ብስራሕን ብነፃ ሓገዝን ተጠቀምቲ ካልኣይ ዙር ኮይኖም። ኣብ ካልኣይ ዙር /መርሃ ግብሪ/ ዝተመረቑ እውን ብዙሓት ኣይነበሩን። 149,587 መራሕቲ ስድራ እዮም ክምረቑ ዝኸኣሉ። ናይዚ ምኽንያት እውን ኣብ ዓሚዩቕ ድኽነት ስለ ዝነበሩ ብዘተኣማምን ብርኪ ዓርሶም ንክኽእሉ ስለ ዝተደለየ እዩ።
ካልኣይ መርሃ ግብሪ ብኸምዚ ምስተፈፀመ ድማ ሳልሳይ መርሃ ግብሪ ቀፂሉ። እቲ ሳልሳይ መርሃግብሪ ብ2011 ዓ/ም/ፈ ዝተጀመረ ኮይኑ ሽዑ እውን ማረት ክልተ ሓደሽቲ ወረዳታት ብምውሳኽ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ኣብ 12 ወረዳታት ተጠናኺሩ ቀፂሉ። ተጠቀምቲ ድማ ናብ 705 ሽሕ 177 ወሲኾም። ኣብ ሳልሳይ ዙር እውን እቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ኣፈፃፅማ ዝነበርዎ ጥንካረታትን ድኽመታትን ብምግምጋም ብዝሓሸ መልክዑ ንምትግባር እዩ ፃዕሪ ተገይሩ። ብፍላይ እቶም ብነፃ ዝሕገዙ ብፍትሓውነት ክምልመሉን እቶም እናልምዑ ዝሕገዙ ድማ ናብ ዓርሶም ዝኽእልሉ ብርኪ ኢኮኖሚ ንኽሰጋገሩ ዝኽእልሉ ተወሰኽቲ ደገፋት ስልጠናን ልቓሕን ምሃብ ብዓብይኡ ተሰሪሕሉ።
ብመንግስቲ ኣብ ዝፍፀም መደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ኣብ ምሕደርኡ ዘጋጥሞዎ ፀገማት ነይሮም፤ ሕዚ እውን መሊኦም ኣይተቐረፉን። ንኣብነት ብነፃ ክዕደሉ ዝግብኦም ናብ ምግቢ ብስራሕ አእትዮም ፣ እናሰርሑ ክሕገዙ ዝግብኦም ድማ ብነፃ ክዕደሉ ዝገብሩ ኣካላት ኣመራርሓ ነይሮም። ኣብ ርእሲ እዚ እቶም ብስራሕ ኮነ ብነፃ በብወርሑ ሓገዝ ዝዕደሉ ተጠቀምቲ ብእዋኑ ዘይምሃብ ካሊእ ፀገም ነይሩ። እዚ ንስራሕቲ ሰፍትኔት ማረት እውን ፀልዩ እዩ። ምኽንያቱ ተጠቀምቲ መልሚሉ ንማረት ዝህብ መሓውር መንግስቲ እዩ። እቲ ብማረት ዝቐርብ ሓገዝ ንተጠቀምቲ ዝዕድል እውን ብተመሳሳሊ መሓውር መንግስቲ እዩ።
ተጠቀምቲ ብእዋኖም ዘይዕደሉ እንተኾይኖም ሰለስተ መሰረታዊ ፀገማት ከም ዝፈጥር ኣይተ ሳምሶም ይገልፁ። እቲ ሓደ ፀገም ተጠቀምቲ ብጥሜት ይጥቅዑ፣ እቲ ካልኣይ ካብ ዘጋጠሞም ጥሜት ንምንጋፍ ክብሉ ዝነበረኦም ጥሪት ሸይጦም ይውድእወን እሞ ናብ ዝገደደ ዓዘቕቲ ድኽነት ይኣትዉ። እቲ ሳልሳይ ፀገም ድማ “ተጠቀምቲ አብ እዋኖም ዘይወሃቡ ዘለዉ እኹል ሃፍቲ ስለ ዘለዎም እዩ” ብምባል ገበርቲ ሰናይ ዝህብዎ ዝነበሩ ደገፍ ደው የብልዎ ወይ ይቕንስዎ። እዚ ድማ እቲ ብልምዓታዊ ሰፍትኔት ክመፅእ ዝስርሐሉ ዘሎ ምርግጋፅ ውሕስነት ምግብን ናብ ዓርስኻ እትኽእለሉ ሃፍቲ ምስግጋርን ከይዕወት የዐንቅፍ። እዚ ፀገም ንምምሕያሽ፣ ማረት ማሕበራዊ ተሓታትነት ዝበሃል መስርሕ ኣተኣታትያ ናብ ራብዓይ ዙር ምስኣተኣታተወት ግና ምምሕያሻት ኣምፂኣ።
መስርሕ ተሓታትነት ማረት ብብርኪ ትካል ክትሰርሐሉ ዝፀንሐት ኣካይዳ እዩ። እዚ መገልገልቲ ንተገልገልቲ ብቕንዕናን ተኣማንነትን ከመይ ከም ዘገልግሉን ዝህልዎ ረብሓን ዝምልከት ኣተሓሳስባ ዘጨብጥ ስልጠናታት ብምሃብ ከምኡ ድማ ክትትልን ደገፍን ብምግባር ዝፍፀም እዩ። እዚ ኣሰራርሓ እዩ እምበኣር ኣብ መደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ዝተፈጠሩ ፀገማት ንምፍታሕ እውን ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ ዘሎ። ነዚ ዝከታተል መሓውር ዝተቐመጠሉ ኮይኑ ኣብ ጣብያታት ድማ ሕድሕዶም 100 ተጠቀምቲ ዝከታተሉን ዝድግፉን ሰብ ሞያ ተመዲቦም እዮም። ብመሰረት እዚ ድማ ኣብዚ እዋን ከይዲ ኣፈፃፅማ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ማረት ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ከም ዘሎ ኣይተ ሳምሶም ይገልፁ። ኣብተን ማረት እትሕግዘለን ወረዳታት ዘለዉ ተጠቀምቲ በብወርሑ ዝወስድዎ ሓገዝ ዝወሃብሉ ቦታ እውን ብማረት ተመቻችዩሎም እዩ። ከከም በዝሒ ህዝቡን ራሕቒ ቦትኡን ኣብ ሓደ ወረዳ ሕድሕዶም 10 ሽሕ ኩንታል ዝሕዙ ክሳብ ሰለስተ መኻዚን ዝተሰርሑ ኮይኖም ተጠቀምቲ ናብቶም መኻዚን እናኸዱ እዮም ዝወስዱ። ምኽንያቱ ተጠቀምቲ ክፍሊቶም ንምውሳድ ልዕሊ ክልተ ስዓት ክኸዱ ከም ዘይብሎም ኣንፈት ተቐሚጡ እዩ።
ራብዓይ ዙር መደብ ልምዓታዊ ሴፍትኔት ማረት ብ2008 ዓ.ም ዝተጀመረ ኮይኑ በዝሒ ዝሸፈነን ወረዳታት 12 እየን። ኣብ ተጠቀምቲ ግና ኣብ ሳልሳይ ዙር 356,783 ስለ ዝተመረቑ ናብ 705 ሽሕን 177 ናብ 498 ሽሕን 707 ወሪዶም እዮም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ካብቶም ዝተመረቑ እቶም ዝበዝሑ እቲ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ካብ ዝጅምር ከባቢ ኣትሒዞም እናተጠቐሙ ዝፀንሑ ስለ ዝነበሩ ደሓን ዓቕሚ ብምጥራዮም እዮም። እዚ ማለት ግና ካብ ሕሉፍ ለውጢ ዘምፅኡ ግና ኣዐርዮም ዘይደልደሉ ኣይነበርዎምን ማለት ኣይኮነን።
እቲ ሕዚ ኣብ ከይዲ ዘሎ ራብዓይ ዙር እውን ክሳብ 2021 ዓ.ም.ፈ ዝፀንሕ ኮይኑ እቶም ዝተረፉ ተጠቀምቲ ኣብ ዝኸኣልዎ መፍረያይነት ክነጥፉ እናገበረ ዓርሶም ንክኽእሉ ዓሊሙ ዝተጠናኸረ መረሃ ግብሪ እዩ። ውሕስነት ምግቦም ኣረጋጊፆም ክምረቑ ዝኽእሉ ግና በተን ሰሪሖም ዝወሃብኦም ሓገዛት ጥራሕ ኣይኮኑን። “ዓርሶም ዝኽእሉ ስድራቤታት ንምፍጣር ፃዕሪ ነዊሕ እዋን ይሓትት። ዓርሶም ንክኽእሉ ድማ ተወሳኺ ደገፍ የድልዮም” ይብል፣ ብ1998 ዓ.ም ብሚኒስትር ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ኢትዮጵያ ዝተሓተመ መፅሓፍ ልምዓታዊ ሰፍትኔት።
ማረት ነዚ ብዝግባእ እያ እተተግብሮ። ነቶም ኣብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ዝተሓቖፉ ስድራቤታት ጎድናዊ ሓገዛት ትገብረሎም። ንኣብነት ኣብ ኣሕምልቲ ገደና፣ ልምዓት እንስሳ፣ ልምዓት ንህቢ፣ ልምዓት መስኖ ፣ ልምዓት ፀባ ወዘተ ዝዋፈርሉ ልቓሕን ስልጠናን ብምሃብ ተወሳኺ እቶት ክረኽቡ እትገብር ኮይና ኣብ ትምህርትን ስነ መዓዛን እውን ብሰፊሑ ሓገዝ ትገብረሎም እያ። ስለ ዝኾነ መደብ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ማረት ንበይኑ ተነፂሉ ዝስራሕ ዘይኮነስ ምስ መምርሕታት ሓለዋ ጥዕና፣ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን፣ መስኖ ወዘተ ተዋዲዱ ዝፍፀም እዩ።
ክነጠቓልል፡- ማረት ኣብ ኩሎም ዘፈራት ልምዓት ንመንግስቲ ደጊፋ ዓበይቲ ዕማማት ልምዓት ከም እትፍፅም ኩላትና ንፈልጦ ሓቂ እዩ። ካብ መንግስቲ ወፃኢ ክፍፀም እዩ ኢልካ ንምሕሳቡ ዘፀግም ልምዓታዊ ሰፍትኔት እውን ከምቲ ዝረኣናዮ እናዓመመት ትርከብ። ብወገን መሓውር መንግስቲ ኣብ ኣፈፃፅማ ዝረኣዩ ፀገማት ግና ቅልጡፍ ፍታሕ ይጠልቡ። ብርግፅ ኣብ ቀረባ እዋን ብወገን መንግስቲ ብዕምቆት ተገምጊሙ፣ ካብቶም ስእነት ሰናይ ምምሕዳር ዝተርኣየሎም ዘፈራት ሓደ ከምዝኾነ እውን ተነፂሩ መፍትሕታት ተቐሚጠሙሉ እዮም። ኣብ ኣፈፃፅምኡ እውን ለውጥታት ኣለዉ። ንኣብነት እቶም ብነፃ ዝሕገዙ ተጠቀምቲ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ቢሮ ጉዳይ ሰራሕተኛን ማሕበራውን ብሓላፍነት ዝተረከቦም መራሕቲ ስድራ ከባቢኦም እናልምዑ ዝረኽብዎ ሓገዝ ልምዓታዊ ሰፍትኔት ድማ ብቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ይምራሕ። እዚ ኮይኑ፣ ሕዚ እውን ምስ ብእዋኑ ምዕዳል ተተሓዙ መሊኡ ስለዘይተቐረፈ ፀገም ስለ ዘሎ ዝበለፀ ፃዕሪ ዝሓትት እዩ።


text:
እዚኣ ዛንታ ነቶም ብሓይሊ ዝተዓስከሩ ግዳያት ዘይኮነ ነቶም ኣብ ላዕለዋይ ጸፍሒ ሰራዊት ኤርትራ ዝርከቡ ኣባላት ዝተጻሕፈት እያ።
ሓደ ሰብኣይ ንሓንቲ ጽብቕቲ በዓልቲ ሓዳር ሰበይቲ ሰለዝደለያ፡ ሓደ እከይ መደብ ኣውጺኡ፡ ሸያጥ ጠስሚ ተመሲሉ ማዕጾ ገዝኣ ኳሕኲሐ። ብዓል ቤታ ማዕጾ ምስ ኸፈተ አብ ቆርበት ዝተመልአ ጠስሚ ብኣዝዩ ሕሱር ዋጋ ከም ዝሸይጥ ዘሎ ነገሮ። እቲ በዓል በት በቲ ሕሱር ዋጋ ስለዝተሳሕበ ክጥዕሞ ሓትተ። እቲ ሸያጥ ጠስሚ ድማ ሕራይ ኢሉ ነታ ቆርበት ጤል ክሳዳ ክፈትሓ ሕዘለይ በሎ። እቲ በዓል ቤት ነታ ቆርበት ብክልቲኡ ኢዱ ምስሓዘ፡ እቲ ሸያጣያ ነታ ክሳዳ ዝሓዘት መእሰሪ ፈቲሑ ትኽ ኢሉ ናብታ ሰበይቲ ዘላቶ ከፍሊ ኣተወ። እቲ በዓል ቤት ኣብ ክንዲ ነቲ ቆርበት ደርብዩ ብጉያ ናብ ሰብይቱ ምድሓን ክንዲ ዝኣቱ፡ ፈራሕ ስለዝኾነ ነታ ጠስሚ ዝመልአት ቆርበት ሒዙ ዓው ኢሉ “እዚ ጠሰሚ ከይፈስስ እንተዘይስከፍ ኔረስ, ምቐተልኩኻ ኔረ” ኢሉ ጨደረ። ነታ ተደፊራ ተእዊ ዝነበረት ሰብይቱ ድማ “ንገርዮ፡ ሰብኣይ እንተኾይኑ መጺኡ ነዚ ጠስሚ ይቐበለኒሞ ክልተ ኢደይ ነጻ ምስኮነ፡ ሰብኣይ ምዃኑ ከርእዮ። ንገርለይ በላ!!!
ኣታ ሹም ገደደ
ኣታ ሹም ገደደ ሹም ገደደ
ኣብ ርእሶም ኮፍ ኢልካ ሜስካ ስተ
እዛ ናይ ቀደም ናይ ከባቢ ደርፊ ቁሩብ ደብዚዛ ትዝከረኒ’ላ። ሎሚ ሹም ገደደ ሜስ ኣይኮነን ዓቲሩ ዘሎ፡ እንታይ ድኣ፡ ዊስኪ ዓቲሩ ኣብ ርእሴና ምኻድ ሓሊፍዎ በቲ ናይ ወታሃደር ሳእኑ ኣካላትና ይረጋግጽ ኣሎ– ጸገመይ ምስ ላዕለዎት ሓልፍቲ ሰራዊት ከኣ እዚ እዩ። ብፍላይ እቶም ይከኣሎ ዝበሃሉ ነባራት ተጋደልቲ፣ እቶም “ንሓርነት ኤርትራን ነጻነት ህዝባን” ዝተቓለሱ፣ እንቀዓ ዓወት “ንሓፋሽ” ን “ኣልነስር ልል ጀማሂር” ኢሎም ዝጨረሑ።
እንኾርዓሉ ቃለስናን መስዋእትናን ቦታኡ ዝሓዘ ዝሓለፈ ታሪኽ እዩ፤ ኣብ ታሪኽና ኻኣ ብኽብሪ ነዐቅቦ። ናይ ትማሊ ተጋድለቲ ዝገብርዎ ዘለዎ እከይ ተግባር ስቕ ኢልካ ምቕባልን ነቲ ጭካነኦም ምምኽናይን ግና ነቲ ክብርታት ህዝቢ ኤርትራ ምኽሓድ ማለት እዩ። ኣብ ኤርትራ በደል (ስእነት ፍትሒ) ብዘይ ተግበርቲ ኣብ ባዶ መሬት ኣይኮነን ዝካየድ ዘሎ።
ዝበዝሑ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ ብሓይሊ ዝተዓስከሩን ስልጣን ዘይብሎምን እዮም። ምእንቲ ክኣርጉን መንፈሶም ክማስንን ሕልነኦም ክዓርብን ብህግደፍ ኣብ ስንጭሮታት ዝተሓየሩ እዮም። ከምዚ ኾይኑ ኸሎ ፤ ገለ ገለ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰራዊት ቀጻሊ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ የካይዱ ኣለዉ። እዚኣቶም ንኤርትራ እናተጋስስዋ እንከለዉ እቶም ዝተረፉ “ተጋደለቲ” ከምቲ ሰበይቱ ክትድፈር ገለ ዘይገበረ ደኹም ሰብኣይ ቆርበት ጤል ሒዞም ተሪፎም።
ሎሚ ዉሑዳት እዮም ነቲ ናይ ታሪኾም ሕድሪ ብሓቂ ሒዞም ነቲ ተረኺቡ ዘሎ ጸገም መፍትሒ ክረኽቡ ዝጽዕሩ ዘለዉ። ገለ ዉሑዳት ድማ ርሙሳት ደገፍቲ ናይቲ ዝትግበር ዘሎ ጭፍጨፋ ኮይኖም ይርከቡ። ልክዕ ከምቲ ዘገልግልዎ ቐታሊ ስርዓት ገበነኛታት እዮም። ገለ ገለ በዘይ ሕልና ብህይወቶም ዝሞቱ ውን ኣለዉ። መሓውር ናይ ህዝቢ ኢና ዝብሉ እንተለዉ ቆርበት ጤል ደርብዮም፡ ወላ ጠስሚ ይፍሰስ፡ ሃገር ክድሕኑ እዩ ዝግባእ። ሓደ ዓንደ ሕቖ ዘለዎ ኤርትራዊ ናይ ሓደ ንህዝቢ ዘጋፍዕ ስርዓት “ኣገልጋሊ” ክኸውን የብሉን። መጋበርያ ናይ ጨካን ስርዓት ምዃን ከም ኣገለጋሊ ሃገር ገርካ ክቑጸር የብሉን። ኣባል ሰራዊት ኹን ኣይትኹን ብዘይገድስ ናይ ፍርዲ መዓልቲ ድማ ቀሪባ እያ።
እቶም መሻርኽቲ ናይቲ ጨኳኒ ስርዓት ዝኾኑ “ክቡራን” ይካኣሎ ተጋደልቲ ካብ ባር ንባርን ንትልሂትን ክዘሉ ይርከቡ። እዚ “ዝያዳታት”ን ስልጣንን ብክፍሊት ነጻነት እቲ ተራ ህዝቢ እዮም ዝረኽብዎ ዘለዉ። ተራ ወተሃደራትን በርገስን ንደቂ ሃገሮም ምስላይ፡ ምህራምን ምውራድን ናተይ እሎም ዝሓዝዎ ውራይ ኮይኑ’ሎ። ናይ ህግደፍ መዛረቢ ኣፍ በትሪ ኮይና ተሪፋላ፤ ግን እታ በትሪ መን እዩ ሒዝዋ ዘሎ? እቲ ይከኣሎ ዝኣዘዞ ተራ ዋርሳይ!! እዞም ውሑዳት ዝመሽመሹ ድንሽ ነቲ ኩሉ እሙን ሓይሊ፡ ዘይብሉ ዜጋ፡ ከም ባርያ፡ ውርደተኛ፡ ኣብ ፍርሓትን ሽበራን ዝነበር፡ ግዳይ ራዕድን እስራትን ቅተለትን ጌሮሞ ይርከቡ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ህዝባዊ ናይ እምቢ መድረኽ ክኽሰት ባህርያዊ እዩ። እቲ በሕርቃን ከም ሃልሃልታ ዘባራዕ ዘሎ ከብዲ ህዝቢ ክትኵስ ንእሽቶ ወሰኽ እዩ ተሪፍዎ ዘሎ ። ስለዚ፡ ናይ ጎነጽ ስግኣት ኣይህሉን ክበሃል ድዩ? ሽዑኸ ንሃገራት ምዕራብን ንሕቡራት መንግስታትን ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ክህቡናን ሽግራትና ክፈትሑልና ክንጸበ ዲና? መዓስ ኢና ክንዓቢ? መዓስ ኢና ሽግርና ባዕልና ንፈትሕ?
ቅድሚ ቁሩብ ኣዋርሕ፡ ኢሳያስ ምስ ኢትዮጵያ ውግእ ክገብር እየ ኢሉ ፈንጥራዕ ፈንጥራዕ ክብል ጀሚሩ ኔሩ። እቲ ሰራዊት ነቲ ዝወርድ ጥፍኣት ኣተሓሳሲብዎ ዝን ኢሉ አብ ዘነበረሉ እዋን፡ ሓደ ጀነራል እዩ ንኢሳአስ ዝተቓወሞ– “ኣነ ኣይሰማማዓካን እየ። ውግእ ኣየድለየናን እዩ። ኣይተቐረብናሉን ድማ” ብምባል ንኢሳያስ ደፊሩ ዝተዛረቦ። ኣብቲ ዶብ ዝርከበ ወጻእተኛ ምንጪ ከምዝሓበሮ እዚኣ ናይቲ ጀነራል ድፍረት ሓደ ክፉእ ኩነት ንኸይመጽእ ተኽላኺላ።
ውሑዳት ሓልፍቲ ሰራዊት ናይ ሃገርና ኩነታት ዘሻቕሎም ከም ዘለዉ እኹል መረደኢታት ኣሎ። ብግልጺ ድማ ህግደፍ ነቲ ናይ ወጻእተኛታት መግዛእቲ ብናይ ደቂ ሃገር መግዛእቲ ዝተከአ ስርዓት ገሮም ይርእይዎ። እዚ ግን እኹል ኣይኮነን። እዚ ዕግበታት ኣብ ቃልዕ ወጺኡ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ብምኻድ ነቲ ዝደሚ ዘሎ ሃገር ካብቲ ዝፈሶ ዘሎ ድሜት ጠጠው ከብሎ ኣለዎ። ሎሚ ዘይድህሰስ “ናይ ሞራል ዓወት” ኣይኮነን ዘድሊ ዘሎ። ናይ ኤርትራ ሽግር ብሓላፍነት ዝሕተትን ናይ ምፍትሑ ሓላፍነትን ብቐዳምነት ኣብቶም ነቲ ወጽዓን ጭፍጨፋን ዘምጽኡ ኣባላት እዩ ዝወድቕ። እዚ ድማ ከምቲ– ዝሰቢርካዮ ባዕልኻ ኣዕርዮ ኣዩ ዝብል ብሂል እዩ።
ካብታ ከም ኤርትራ፡ መንፈስ ህዝባ በቲ ሃገራዊ ቃልሳ አንጻር ፈረንሳ ዝተመሰረተ ሃገር፡ ካብ ኣልጀርያ ክንመሃር ይግባእ።
ኣልጀርያ ካብ ፈረንሳ ነጻ ድሕሪ ምውጻኣ፡ እቲ ነጻነት ዘምጽአ ናይ ኣልጀርያ ሓርነታዊ ግንባር (ተሓአ)፡ ምስሊ ኣልጀርያ “ዓዲ ሓደ-ሚልዮን ስዉኣት” ኣብ ዝብል ጭርሖ እዩ ሲኢሉ ቀሪጽዎ። እዚ ንኣልጀርያ ብሓንቲ ፓርቲ ንብዙሕ ዓመታት ዝገዝአ ግንባር ልክዕ ከም ናይ ሕጂ ህግደፍ እዩ ዝዋሳእ ኔሩ። ድሕሪ ቁሩብ ናይ ታሕጓስን ትዕግስትን ዓመታት እቲ ምሕደራ ህዝቢ፡ ብፍላይ ኣብቲ መንእሰይ ጽልኣትን ምፍንፋንን ኣሕዲሩ ስጋብ መቓብር ተጋደልቲ ኣብ ምብልሻው ተበጺሑ። እዚ ኣብ ናይ ስሳታትን ሰብዓታትን ኣልጀርያ ኣይምተሓስበን። ኣብ ሰማንያታትን ተስዓታትን ግና፡ ኣቲ ጨቋኒ ግንባር ነታ ሃገር ኣብ ክንደይ ኣሽሓት ሂወት ዝወደአ ኣዕናዊ ኩነት ኣእትይዋ እዩ። ህግደፍ ውን በዘይ ዓጋቲ መግዛእቱ ኣንተቀጺሉ፡ ናይ ቃልስና ፍረን ክብርናን፡ እቲ ክቡር ዋጋ ዝኸፈልናሉ ታሪኽ ጌና ከነጥፍኦ ኢና፡
ባህታ ሓጎስን ዓዋተን ተቓወምቲ ኣይነበሩን
?ይፍትሓዊ መግዛእቲ አብ ዘለዎ ሃገር ምምካት ንቡር እዩ። ኣብ ትሕቲ ፍጹም ዲክታቶርያ ስርዓት ተቓዋማይ የልቦን፤ እንታይ ድኣ፡ ምቹእ ናይ ፖልቲካ ባይታ ስለዘይለ፡ እምብይታን መኸተን ዕዩ ዝህሉ።
ዝኾነ ይኹን ነጻ ህዝቢ ብዲክታቶረ ምስ ዝጩቆኑን ዝዋረድን ነቲ ጭቆና ንምልጋስ እምቢ ክብልን ክቃልስን ባህርያዊ እዩ። ግና ኩሎም ደቅሰብ ኣይኮኑነ ነዚ ብድሆ ዝዓትርዎ። እዚ ናይ ጀጋኑ ስራሕ ስለዝኾነ ድማ እዮም ጅጋኑ ዝፍጠሩ።
ባህታ ሓጎስ ኣንጻር ጥልያን፡ ዓዋተ ድማ ኣንጻር ኢትዮጵያ ዝተላዕሉሉ ምኽንያት ሓደ እዩ፡ ድሌት ነጻነት። ምእንቲ ፍትሓዊ እምነቶም ድማ ሂወቶም በጅዮም። ነጻ ኣገልገልቲ ናይ ነጻነት ኮይኖም መንፈሶም ኣብ ባርነት ስለዘይኣለኹዎ ድማ ከም ጀጋኑ ተፈልጡ። ተቓወምቲ ገና ኣይኮኑን። ናይቲ ክብሪ ዘለዎ ናይ መኸተ ሓይሊ ኣዮም ዝነበሩ።
ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ጀጋኑ ኤርትራውያን ንነጻነት ህይወቶም ኣሕሊፎም እዮም። እቲ ዝገደፍዎ ሓድግን መስዋእትን ድማ ስጋብ ሎሚ መለለዪ ናየ ኤርትራዊ መንፈስ ኮይኑ ይርከብ። ተዓዘብቲ፡ ንኩነታት ህዝቢ ኤርትራ ተዓዚቦም፡ ሓደ ንፉዕን ጅግናን ህዝቢ ከመይ ጌሩ እዩ ነዚ ዝወርዶ ዘሎ ጭፍጨፈ ዝቕበሎ ዘሎ ኢሎም ይግረሙ እዮም። እቲ መልሲ ድማ ስምባደ እዩ። ናይቲ ብደቕኻ ዝወርድ ክሕደት ስምባደ! ሕጅ ግና እቲ ስምባደን ዋእ ዋእን ሓሊፍናዮ ኢና። ከም ብሓድሽ ትርጉም ኤርትራውነት ከነረጋግጽ ከድልየና እዩ– ኩርዓትናን ክብረትናን ንምሕላው ኣብ ዝግበር ቃልሲ ከምዘየንሕለል ንምርግጋጽ። ማህጸን ኤርትራ ምፍራይ ጀጋኑ ዝለመዳ ማህጸን አያ፤ እዚ ዝረአ ዘሎ ስቕታ ድማ የደናግር እዩ፤ ምኽንያቱ፡ ምልክት ናይቲ እናገደደ ናብ ናይ ምትኳሱ ኣንፈት ዘምርሐ ዘሎ ናይ ምዕባስ ወጥሪ ስለ ዝኾነ። እቲ ምእባይን ምምካትን እምበኣር እንዳናሃረ እዩ ዝኸይድ ዘሎ፡፡ ካብቲ ዝነበረ ልሙድ ናይ ርእስኻ ኣድኒንካ ምኻድ ሓሊፉ ርእስኻ ኣቕኒዕካ ብትብዓት ነቲ ዝወርድ ዘሎ ዘይፍትሓዊ ኩርማጅ ንምጥቃዕ ናብ ምቅላስ ኣዝጊሙ ድማ ይርከብ።
እዚ ናይ ምስጢራዊ ዝመስል ናይ ስቕታ ኣብያ ዝዓይነቱ ንባዕሉ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝዓቢ ዘሎ ውሽጣዊ ምንቅስቃስ ባህርያዊ ተርእዮ እዩ። እቶም ናይ ውሽጥን ናይ ደገን መከትቲ ድማ ኣብ ድሞክራሲያዊ ክብርታት፡ ግሉጽነት፡ ናይ ነዊሕ እዋን ቑጠባዊን ማሕበራዊ ሽቶታት ዝሓዘለ ዓንድ ሕቖ ዘለዎ ትልሚ ምስ ናይ መሪሕነት ብቕዓት ከርእዩ ጊዚኡ ኣኺሉ እዩ። ንኤርትራ ኣብ ናይ ግሎባል ዓለም ንኸትሰጋግራ ዘኽእል ትጉህ ጻዕሪ ክገብሩ ማሕላዊ ተበግሶ የድልዮም። ሎሚ እዩ እቲ ግዜ፡ ናይ ኣውንታዊ ናይ ምጥቃዕ ስትራተጂ ግዜ።
ምምካትን ረጽምን
?ብ ሃገርና ክልተ ዓይነት ረጽሚ እዩ ዝካየድ ዘሎ። እቲ ሓደ፡ ብሓቂ ክንስሕቶ ዘይብልና፡ ዋላኳ ኣብ መንጎ መንግስትን ናይ ምምካት ሓይልታትን ሰፊሕ ውግእ ኣይሃሉ፡ ጎነጽ ካብ ዝጅመር ነዊሕ እዋን ጌሩ እዩ። ኤርትራውያን ነንሕድሕዶም ካብ ዝቃተሉ ኣይወሓደን፤ ብዙሕ ህይወት ኤርትራውያን ውን ጠፊኡ እዩ። እዚ ኣብ መንጎ ተቃወምትን ናይ መንግስቲ ሓይልታትን ዘሎ ጎነጽ እዩ። ካልኣይ፡ እሞ ብዝዓበየ ደረጃ ድማ፡ እቲ ረጽሚ ዝኣመሉ ምሕረት ዘይብሉ መንግስቲ ኩርማጁ ኣብ ርእሲ ኤርትራውያን ካብ ዝዝርግሕን ዝሻሙጥን ኣንጻር ህዝቢ ካብ ነዊሕ ዘጀመሮ ጎነጽ እዩ። እዚ እዩ ድማ እቲ ቀንዲ ናይ ጎነጽ ጸገም።
ብዙሓት ውልቀሰባትን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን (ሰ-ባ) ንነዊሕ እዋን ሃገራዊ ዕርቂ ክግበር ጸዊዖም እዮም። እቲ ትዕቢተኛ ህግደፍ ግን ነዚ ጻውዒት ናይ ድኽመት ምልክትን ከም መስሓቕን ቆጺሩዎ። ዓብደላ ጃብር፡ ኣብቲ ብክፉእ ዝዝከር ዘርብኡ፡ ንተቓወምቲ “ነፈር፡ ነፈረን” ወይከኣ “ሓደ ክልተ” እናበለ ኣቛናጺብዎም እዩ። እቲ ልዑል ህግደፍ ከመይ ጌሩ እዩ ምስ ሓደ ክልተ ዝዛረብ? እናበለ ብብድዐ ከም ዝገረሞ ተዛሪቡ እዩ። እዚ እዩ ናይ ህግደፍ ናይ ዕርቂ መስትያት። ኣብ ዝኾነ ባይታ ድማ እዛ ዘረባ እዚኣ ንህግደፍ መውጽኢ ኣፎም ኮይና ነራ እያ። ኣነ ሓደ ካብቶም ንዕርቂ ስለዝተጣበቕኩነ ዝተቆናጸብኩን ስለ ዝኾንኩ ነዚ ጉዳይ ኣጸቢቀ ይፈልጦ እየ። ኣብ ህግደፍ ዝነበረኒ “ተስፋ” መኺኑ፡ ኣብ መጻኢ ንዝርከብ ረጽሚ ባዕሉ ህግደፍ ናይ ሓላፍነት ተሰካሚ ምዃኑ ደምዲመ እየ፡ እቲ ዝበልክዎ ድማ እንሆ ንዓሰርተ ዓመት ዝኣክል መዓልቲ መዓልቲ ይምስከር ኣሎ።
ምሕራቕን ኣንጻር ግፍዒ ምምካትን፡ ነቲ ፈጣሪ ዝሃበካ ሰብኣዊ መሰል ንምዕቃብ ምቅላስን ባህርያዊ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ዘኹርዕ ቃልሲ እዩ። ሰባት ጎንጺ ዝመርጹ ፍትሒ ንምርካብ ካልእ ኣማራጺ መገዲ ምስዝስእኑ እዩ። እዚውን ባህርያዊ ምዃኑ እዩ። መወዳእታኡ ድማ ደም ምፍሳስ ይስዕብ። ናይ ሕጂ ሕቶ፡ ነታ ኣብቲ ርእሲ ድኽመታ ትደሚ ዘላ ሃገር ከመይ ጌርና ነዚ ዝፈስስ ዘሎ ደም ጠጠው ነብለላ? ዝብል ሕቶ እዩ። መጀመርታ፡ ምንጪ ናይዚ ዘይፍትሓዊ መግዛእትን ንዕርቂ ዝዕንቅፍ ዘሎን መን እዩ ዝብል ሕቶ ምምላስ የድልየና። እዚ እቶም ሃገራውያን መሊሶሞ እዮም። ናየ ኩሉ ጸገምና ጠንቂ ህግደፍ እዩ። ካልኣይ፡ ህግደፍ ካብ ሱሩ ክብንቆስ ኣለዎ።
ገለ ሰባት ንመሰሎም ንዘለዓለም ክጽበዩ ይመርጹ። ምርጭኦም እዩ። ገለ ኸኣ ንመሰሎም ክመልሱ ስጉምቲ ክወስዱ ይመርጹ። ምርጭኦም ደማ እዩ። ካብቶም ብሕልና ረጽሚ ዘይብሉ ቃልሲ ዝድግፉ ዉሑዳት እቶም፡ “ሱቕ ኢልና ንጸበ” ዝዓይነቱ ጠባይ ሒዞም ዝጓዓዙ ዘለዉ ይበዝሑ። እንተኾነ ግን ህግደፍ ብተኣምር ባዕሉ ብርኩ ተሰሩ ባዕሉ ክወድቅ እዩ ዝብል መጎተ ፍርያት የብሉን። እቲ ዝገርም፡ እቶም ነዚ መገዲ ክኽተሉ ዝደልዩ ዋላ ሓንቲ ከይገበሩ፡ ዝመረጽዎ ኣገባብ ቃልሲ ኣብ ርእሲ እቲ ሙሉእ ናይ ምቅዋም ምንቅስቓስ ክደፍእዎ ይደልዩ። ግንከ ተቀባልነት ከርክቦም ዘኽእል ወላ ሞራላዊ ተሰማዕነት ውን የብሎምን። ምርጫኦም እምባኣር ኣብቲ ዘይረጽማዊ ቃልሲ ይሳተፉሞ ለውጢ ከምጽኡ ከምዝኽእሉ የእምኑ። ሽዑ እቶም ብረት ሒዞም ዘለዉ ኣሚኖም ኣጽዋሮም ምእንቲ ክድርብዩ።
እቲ ዘሕዝን፡ ኤርትራዊ ንኤርትራዊ ይቐተል ኣሎ። ዝኾነ ኣእምሮ ዘለዎ ሰብ ከምዝፈልጦ፡ ክልተ ሰባት እንተድኣ ጠበንጃ ሒዞም፡ ብዘይ ቅድመ ኲነት ወይ ናይ ተኹሲ ጠጠው ምባል ሰምምዕ ወይ ናይ ዕርቂ ልዝብ ከይተገብረ ስቅ ኢሉ ብረቱ ዘውርድ የልቦን። እቶም ዋላ ሓንቲ ዘይገብሩ ተሳተፍቲ ብምኹናንን ዘረባን ካብ ዘጽምሙና መፍትሒ ክረኽቡ ምንዳይ ምሓሾም ገለ ፍረ እነተምጽኡ።
ኤርትራ ናይ ኣስላምን ናይ ክርስትያንን ሃገር ምኻና ዘይፈልጥ ሰብ ዘሎ ኣየመስለንን፡ ናይ ሓደ ሃይማኖት ኣመንቲ ክብርታቶም ናብቶም ናይቲ ካልእ ሃይማኖት ኣመንቲ ብሓይሊ ከተግብርዎ ኣይክእሉን እዮም። ንዝሓለፉ ኣማኢት ዓመታት ከምዝነበርናዮ ናይ ሃገርና ብሰላምን ብሓባር ናይ ምንባር ጸጋ ብኣተኩሮ ክንከላኸሎ ይግባአና። ጥሩፋትን ዕዉራት-ኣእምሮን ንሓድነትና ይፍታትንዎ ኣለዉ። ህግድፍ ድማ ነዚ ቁስሊ ዝተናኽፍ ሃዋህው እዩ ዝፈጥር ዘሎ። ንሓደነትና ምክልኻል እንተዘይበቂዕና እሞ ብሰላም ዘንብረና ናይ ፍትሓዊ ፖለቲካዊ ምሕደራ ሃዋሁ እንተድኣ ዘይፈጢርና፡ በጺሑና እዩ። ስለዚ፡ ንኤርትራ ንምድሓን፡ ናይ ምምካት እዋን ኣኺሉ እዩ።


text:
ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚኪኤል
ውራይና ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ምስ ክቡር ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚኪኤል ምክትል ኣቦመንበር ህወሓት፣ በም/ቀዳማይ ሚኒስትር ማዕረግ መተሓባበሪ ጉዳያት ክላስተር ፋይናንስን ኢኮኖሚን ሚኒስትር መራኸብን ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂን ዝተገበረ ቃለ መጠይቕ ንመንበብቲ ኣቕሪባ ኣላ፤ ሰናይ ንባብ!
ውራይና፦ ኣብዚ ሐዚ እዋን ተጋሩ፣ ተጋሩ ብምዃኖም ጥራሕ በደል ይበፅሖምን ይፈናቐሉን ኣለው፤ ብፍላይ ኣብ ክልል ኣምሓራ፣ እሞ መሪሕነት ህወሓት ንዚ ነገር ከመይ ይከታተሎ ኣሎ? ዝገደሾም ኣይመስሉን፣ ኣይተሰመዖምን፣ ዋሕስ ኮይኖም ብትግሃት ክንቀሳቐሱ ኣይረኣዮን ዘለው ዝብሉ ሪኢቶታት ይድመፁ ኣለዉ እሞ ታይ ኢኹም ትገብሩ ዘለኹም?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብዛዕባ ናይ ተጋሩ በደል ኣይግደሹን ዘለው፣ ኣይስመዖምን ዘሎ እዞም መሪሕነት ህወሓት ዝብል ክብሃል ዘለዎ እውን ኣይመስለኒን። ብጣዕሚ እባ ይስመዐናን የገድሸናን። ካብቲ ካሊእ ብዝያዳ እዩ ክስመዐና ዝኽእል። ምኽንያቱ፡ ሓደ ተጋሩ ኢና ካልኣይ ድማ መራሕቲ ኢና። ስለዚ ድርብ ሓላፍነትን ስምዒትን ኣለና። እንታይ ትገብሩ ኣለኹም ዝብል፣ ክንገብሮ ዝግባእ ህድእ ኢልና ስሚዕትና ውሕጥ ኣቢልና ንቲ ነገር ከይጎሃሃር ተጠንቂቕና ንኾዶ ኣለና።
ከም ትግራዋይ ጥራሕ ኮይንካ ብዛዕባ እቲ ናይ ትግራይ ጥራሕ ተገዲሽካ ኣይኮነን ክርአ ዘለዎ። እቲ ፀገም ብሃገር ደረጃ ዝርአ ስለ ዝኾነ (ዋላ እኳ ብፍሉይ ተጋሩ ዒላማ ዝገብር ተኾነ) ከም ህወሓት በይንትና ንሰርሖ ኣይኮነን። ከም ኢህወዴግ ከም ሃገራዊ መንግስቲ ኮይንካ ዝርአ እዩ። ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ብፍላይ ኣብ ኣምሓራ ድምቕ ኢሉ ዝተረኣየሉ፣ ምስ ነበርቲ ተጋሩ እውን ብዙሕ ዝተረኣየሉ፣ ሐዚ እውን ዝርኣየሉ ዘሎ ንቕድሚት ገና መዕለቢ ዘይረኸበ ነገር እዩ። እዙይ ከም ትግራዋይ ወይ ከም ህወሓት መሪሕነት ኮይንካ በይንኻ ትሰርሖ ኣይኮነን። እንተወሓደ ምስ ብኣዴን ኮይና እቲ ነገራት ክንርኦ ኣለና ማለት እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ግን እቲ ኣብኡ ዝርአ ዘሎ ምልክታት ንሃገር ዝምልከት ስለ ዝኾነ ከም ኢህወዴግ እትሪኦ እዩ እምበር ከም ህወሓት ንበይንኻ ተነፂልካ ትርኦ ኣይኮነን። ኣብ ቀረባ ብዕብይ ዝበለ ብግልፂ ብኢህወዴግ ደረጃ ተገሊፁ ኣሎ፤ እቲ ኩነታት ከጋጥም ተሎ ግን ብቐጥታ ምስ ብኣዴን ምስቶም ዝምልከቶም ሓለፍትን ኣመራርሓን ንዘራረበሉ ኢና፤ ዓብዪ ኣኼባ ክሳብ ዝመፅእ እውን ኣይንፅበን፤ በብእዋኑ እናተዘራረብና ኢና መፅኢና።
ስለዚ ድርብ ሓላፍነት እዩ ዘለና እቲ ሓላፍነትና ንዋፃእ ኣለና። ክንገብሮ ዝግባእ ነገራት እናገበርና ኢና። ቅድም ኢሉ እውን ዝርርባት ነይሮም እዮም እቲ ኩነታት ምስበኣሰ ብፍላይ ጥቕዓታት ምስኣጋጠመ ድማ ነብሲ ወከፍ ነገር ብኣካል እውን ብኻሊእ መራኸቢ እውን ንዘራረበላን ንከታተላን ኢና። ብስልኪ ከይተረፈ ከምዚኣ ትኸውን ኣላ እናበልና ዝፈልጥዎ ተኾይኖም ግቡእ ስጉምቲታት እናወሰዱ ክኸዱ፤ ዘይፈልጥዎ ተኾይኖም እውን ክፈልጥዎ ዝድለ ምምኽኻራት እንዳገበርና ኢና መፂኢና። ምኽንያቱ ህወሓት ብቐጥታ ናብኡ ከይዱ ዝሰርሖ ነገር ስለዘየለ ከምዚኣ ኢና ክንገብር ንኽእል። እተን ዘለዋ ፀገማት ግቡእ ትኹረት ተዋሂብዎን ክፍትሓ ንከታተለን ኢና። እቲ ዋና ግን እቲ ፀገም ናይ ትግራይ ጥራሕ ኣይኮነን። ንሱ ጥራሕ ብምክትታልን ብምፍታሕን ዝዓርፍ ኣይኮነን፤ ናይ ሃገር እዩ። ትግራዋይ ተጎዲኡ ብዝብል ጥራሕ ክንከድ ኣይግባእን። ኩሉ ይጉዳእ ኣሎ ኢልና ናብ መፍትሒ ክንከድ ኣለና ከም ዓዲ። እቲ ስርዓት እዩ ክድሕን ዘለዎ። ንዚ ብዝሕግዝ ኢና እናሰራሕና መፂኢና።
ውራይና። እቲ ሓደጋ ናይ ስርዓት እዩ ዝብል የስማዕምዕ እዩ። ከም ህወሓት ብቐጥታ ናብኡ ከይድና ክንገብሮ ንኽእል የለን ምስቲ ኣብኡ ዘሎ ኢና ክንረዳዳእ ንኽእል ዝብል እውን እሺ። ግን እቲ ኣብቲ ፀገም ዘጋጥመሉ ዘሎ መሪሕነት ክከላኸል እንተዘይከኣለ ኸ? ሐዚ እቲ ሽግር ዘጋጠመሉ ክልል ኣምሓራ ብኣዴን እዩ ዋሕስ ክኾኖ ዝኽእል ንቲ ዝብደል ዘሎ ትግራዋይ ህወሓት ኣይኮነን እንተይልና ፤ ብኣዴን ግን ኣይኮነን ዶ ዋሕስ ክኾኖስ እቲ ተግባር ኣፀያፊ እዩ ኢሉ እኳ ክኹንኖ ኣይከኣለን። ስለዚ ንዚ ርኡይ ዝኾነ ኣፀያፊ ተግባር ብዘረባ እኳ ክኹንኖ ዘይከኣለስ ከመይ ከይሩ እዩ ብተግባር ክከላኸል ዝኽእል? ብስሩ ንምንታይ ዝብሎ ኣካልስ የለን ድዩ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ንዚኣ ንምንታይ ዘይኮነና ኣይንብልን ንሕና ሐዚ። ክኹነን ስለ ዘይግበኦ ኣይኮነን። ክኹነን ነይርዎ ግን ልዕሊ እዙይ ኢና ክንርኦ ዘለና። እቲ ሓደጋ ዓብዪ እዩ ናይ ስርዓት ሓደጋ እዩ። ስርዓት ይፈርስ ኣሎ ዝብል ነገር እዩ ክመፅእ ዘለዎ። ንዝርዝር ፍፃመታት እዚኣ ንምንታይ እዚኣ ዘይትብልዋ ብዝብል ኣይኮነን ክፍታሕ ዝኽእል። እዙይ ስርዓት ንምፍራስ ዝግበር ተግባር እዩ ኢልካ ኣብኣ ኣእቲኻ ኢኻ ትርኣ፣ ኣተኣሳሲርካ ምስ ትርጉማ ክትሪኣ ኣለካ፤ ብዚኣ እያ ክትፍታሕ ትኽእል። ስለዚ ኣብዙይ ክፍተት ነይሩ እዩ ኢልና እኮ ገምጊምና ኢና ንሕና። ንታ ናይ ትግራይ ብትብል ጥራሕ ፈሊኻ ግን ኣይኮነን (ንሱ እውን ተኾኒኑ እዩ ከም ምኹናን መጠን) ከም ስርዓት ከም ዓዲ ናብ ዓብዪ ፀገም ንኣቱ ኣለና እዩ።
ንዚታት መግለፂ ዘይምሃብና መጀመርታ ክንረዳዳእ ሓባራዊ ቅዋም ክንሕዝ ብዝብል እዩ። ክሳብ ሐዚ ዝተረኣየ ፀገማት ግን ከም ፀገም ኢልና ብዝርዝር ኣቐሚጥና ኢና። ብኣዴን እቲ ፀገም ከጋጥም ከሎ ሕማቕ ተግባር አዩ ክኹነን ኣለዎ ኢሎም እንተዝገልፅዎ ፅቡቕ ነይሩ፣ ግን ንሳቶም ከምኡ ተዘይኢሎም ከዓ ንሕና ወፂእና ክንዛረብ ኣይንኽእልን፤ ብሓባር ኢና ክንግምንግም ንኽእል። ኣብታ ገምጋም ግን እዚኣ ንተጋሩ ጥራሕ ትምልከት ኣይኮነትን ንስርዓት እያ ኣብ ሓደጋ ተእቱ ንዓኹም እውን ዝልክም ህዝቢ ንህዝቢ ንምግጫው ሃገር ንምፍራስ እምበር ተጋሩ ጥራሕ ኣጥቂዕኻ ጠጠው ትብል ኣይኮነትን፤ ዕላማኣ ተጋሩ ንምጥቃዕ ስለዘይኮነት። እንታይ ድኣ ስርዓት ንምፍራስ ስለ ዝኾነት። ስለዚ እዙይ ብደንቢ ገምጊምናዮ ኢና። ንባዕሉ ብኣዴን እውን ኣይህሉን እዩ። ንተጋሩ ብምስኳን ኣቢልካ ንቲ ካሊእ ምውቃዕ እዩ። ኣብቲ ዝሓለፉ ስርዓታት ምስዓርን ንዚ ዝንሀ ስርዓት ኣብ ምትካልን ዝነበረ ጉዕዞ ግደ ህዝቢ ትግራይ ዝያዳ ስለ ዝኾነ ንዙይ ብምድኻም ኣቢልካ ንቲ ካሊእ ምውቃዕ እዩ። ብግልፂ እውን “ህወሓት እንድዩ ፈጢርዎም እቶም ካልኦት መሓዙት ውድባት ስለዚ ህወሓት ብምውቃዕ ንቶም ካልኦት ኣብኡ ተለኻ ትወዖም” እዩ እምበር “ትምሕሮም” ዝብል ኣይኮነን እቲ ምንቅስቓስ፤ ብስሩ እኮ ወያነ እንድዮም ዝብልዎ ንኢህወዴግ ዋላ ንቲ ስርዓት፣ ስለዚ ንቲ ፈጣሪኦም ወያነ ብምውቃዕ ንኹሎም ተፍርሶም እያ።
እቶም እታ ስርዓት ክትፈርስ ዝደልዩ ፀላእቲ እዮም ኣብ ተጋሩ ኣትኩሮም ዝኒሀው እምበር ህዝቢ እማ ይከላኸል ኣሎ። ናይ ሰናይ ምምሕዳር ወይ ናይ ልምዓት ሕቶ ዘለዎ ህዝቢ ምስ ተጋሩ ዘባእስ የብሉን። ዕላማ ዘለዎም ስርዓት ናይ ምፍራስ አዮም ትገራዋይ ፈልዮም ዒላማ ዝገብሩ ዘለው። እቲ ዕግርግር እዩ ዝተሓዋወስ ዘሎ እምበር እቶም ተጋሩ ዘጥቅዑ ዘለው እቶም ሰብ ዕላማ እዮም። እዚታት ንምርድዳእ ግን ግዜ ወሲዱ እዩ፤ እቲ ፀገም ናይ ስርዓት እዩ፤ ንቲ ስርዓት ንምፍራስ እዩ ዝብል ንምርድዳእ ነዊሕ ግዜ ወሲዱ እዩ። ስለዚ ንሕና ክንገብሮ ዝነበረና እቲ ውድብ መጀመርያ ናብዚ መደምደምታ እዙይ ክበፅሕ ኣለዎ ቀፂሉ ኸዓ ቃልሲ ክገብር ኣለዎ እቲ ፀገም ብመሰረቱ ንምፍታሕ፣ እምበር ንሕና ዘሊለና ኣቲና እዙይ ዘይበልካ እዙይ በል እንተይልና ካሊእ እዩ ክኾን እቲ ጉዳይ። በቲ ዝገምገምናዮ መሰረት ንቲ ቅድሚ ሐዚ ጌጋታት ስጉምቲ ክወስዱ እዮም ንቕድሚት እውን ጥቕዓት ከይበፅሕ ክከላከሉ እዮም ዝብል ትፅቢት እዩ ዘለና።
ውራይና፦ ኣብ ባይታ እንሰምዖም ዘለና ሪኢቶታት ዋላ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ እውን እናተፀሓፈ ዝቐነየ ግን እዞም መራሕቲ ብደንቢ ዘይግድሾም ከም ዘሎ መርኣያ ኣብቲ ክግበር ዝቐነየ ገምጋማት ብፍላይ ኣብቲ ናይ ኢህወዴግ ስራሕ ፈፃሚ ካብ ህወሓት ሰለስተ ጥራሕ እዮም ሙሉእ ተሳቲፎም ዝብል እዩ። እዙይ ድማ ማንም ዜጋ እቲ ኩነታት ኣስጊእዎ ኣብ ዘለሉ እዋን፣ እሞ ማዕሮ ናይ 15 ዓመት ጉዕዞ ኣብ ዝግምገመሉ እዋን ተበታቲንካ ፈቖዶ ደገን ካሊእን ምኻድ ብስሩ ታይ ይበሃል እዩ ዝበሃል ዘሎ። ብስሩ መራሕቲ ህወሓት ናብ ገዛእቲ ደርቢ ተቐይሮም ንታ ደርቦም ንምሕላው እምበር ንህዝቢ ምግዳሽ ጠጠው ኣቢሎም እዮም ዝብል እዩ ብዓብዩ ዝለዓለኩም ዘሎ። ድሕሪ እቲ ናይ ቤትምኽሪ ኢህወዴግ ገምጋም ዝተዋሃበ መግለፂ እውን ፃዕርታት ህወሓት ዘየንፀባርቕ ስል ዝነበረ ኣብቲ ገምጋም ወይ ተሰኩንኩም ወይ ብውነ ኣይነበርኩምን ዝብል ግምታት እዩ ዝወሃብ ነይሩ ካብ ሕብረተሰብ። ንቲ ንቑሕ ህዝቢ ትግራይ ዝወከሉ ምዃኖም ረሲዐሞ ድዮም? ዝኹሉ ተቓሊሶም ታይ ጉዱ? እዩ ክብለኩም ቀኒዩ እሞ እዚታት ከመይ ትሪኦ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እ…ዋእ! ብመሰረቱ ዝገርም እዩ እቲ ገሊኡ ኣባሃላታት! ሐዚ ኣይነበሩን ዝብል ከመይ ኢሉ ይመፅእ? ኣብኡ እኮ ኢና ከሪምና። እቲ ሐዚ ዘሎ ስራሕ ፈፃሚ ጥራሕ እንተይኮነ እቲ ነባር ኩሉ እውን እኮ እዩ ኣትዩ ነይሩ። ከምቲ ዝገለፅካዮ ናይ 15 ዓመት እውን ስለ ዝኾነ እቲ ገምጋም እቶም ነባራት ስራሕ ፈፀምቲ ዝነበሩ ኣትዮም እዮም ነይሮም። ህወሓት ድማ ብዙሕ ስለ ዝተከአ ብንፅፅር ብዙሓት ኢና ነይርና ከም ህወሓት እንተሪኢኻዮ። ብመደብ መሰረት ብልኡኽ ንደገ ዝኸዱ ነይሮም ንሱ ልክዕ እዩ፤ ንሱ ድማ ክረምቲ ክረምቲ ኣብ ኣመሪካ ይኹን ኣውሮፓ ዘለው ተጋሩ መድረኻት ስለ ዘለዎም ክንከዶም ሓቲቶምና ስለ ዝነበሩ ምስኣቶም ምዝርራብ እውን ጠቓሚ ስለ ዝኾነ ብተልእኾ ናብኡ ዝኸዱ ነይሮም፤ ተዋፊሮም ብመደብ ማለት እዩ። ክንስርዞ እውን ምኸኣልና ነይርና ግን ኣቐዲምና ተማያይጥና ስለ ዝነበርና ፀገም የብሉን እቲ ዝተረፈ ይኣክል እዩ ኢልና ኢና ሰዲድናዮም፤ እቲ ናይ ወፃኢ ግን ዝስረዝ ኣይነበረን ብዓመት ክረምቲ ክረምቲ ዝገብርዎ ስለ ዝኾነ ክንከዶም ነይርና። ደሓር ከኣ ኣብቲ ናይ ቤት ምኽሪ ኣርኪቦም እዮም። ዝተረፈ ግን ተሳቲፉ እዩ ንቲ ነባር ሓዊሱ ማለት…
ውራይና፦ ግልፂ ንኹን እሞ እቶም ብመደብ ንወፃኢ ከይዶም ዝበሃሉ ዘለው ሰለስተ እዮም። ኣለምን፣ ዶር ኣዲሳለምን ኣመሪካ ነይሮም፣ ሞንጆርኖ ድማ ኣውሮፓ ነይራ….
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ …ኣይ ንሳ እማ ተሳቲፋ እኮ እያ..ዳርጋ ወዲኣ እያ ከይዳ።
ውራይና፦ ዋላ መንጆርኖ ነይራ ተይልና እውን ኣርባዕተ ኢኹም ትኾኑ እቲ ዝተረፈ ኸ ኣበይ ነይሩ ክበሃል እዩ? ብዝኾነ እገለ ነይሩ እገለ ተሪፉ ዝብል ገዲፍና፤ መሊእኹም ዘይምስታፍኩምስ ንቲ ዝነሀ ኩነታት ተሰሚዕኩም ጠመተ ኣይሃብኩሞን ንሱ እዩ ዘርኢ እያ እታ ነጥቢ እምበር እገለ ነይሩ ኣይነበረን ንምባል ኣይኮነን
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እሞ ዝብለካ ዘለኹ እኮ ንቲ ኩነታት ብደንቢ ርኢናዮ ኢና፤ ድሕሪ እቲ ናይ ጎንደር ሰልፊ ሓምለ 5 ዝነበረ እኮ ክልተ ግዜ ተኣኪብና ኢና። ንቲ ዘጋጥም ዘሎ እዋናዊ ጉዳያት ክንግምግም ተኣኪብና፣ ንቲ ጠቕላላ ጉዕዞ ብዝምልከት ተኣኪብና ሪኢና ኢና ክልተ ግዘ። ካብኡ ሓሊፍና እውን ምስቶ ገሊኦም መሓዙት ውድባት ምዝርራብ ገይርና ነይርና ኢና። እቶም ንወፃኢ ዝኸዱ እውን እንደሃለው ኩላትና ትሸዓተይና እየ ዝብለካ ዘለኹ። ምስተን ኩነታት ዝተኣሳሰረስ ክልተ መድረኽ ገይርና ሓበራዊ መርገፅታት ሒዘና ኢና። ቅድሚ ናብታ ናይ ኢህወዴግ ምእታውና ኢና ክልተ ተቐራረባ መድረኻት ገይርና ካልኦቶም ዘይገበርዎ ምኽንያቱ ኣባና ዝተፈለየ ኩነታት ስለ ዘሎ ንተጋሩ ዘነፃፀረ። ስለዚ ኣየተሓሳስቦምን ዝብል ብስሩ ግደፎ ክኸውን ኣይኽእልን፤ ድቃስ እኳ ዘይህበካ። ከመይ ኢሉ ዘየተሓሳስቦም ዝብል ክመፅእ ይኽእል ተሓሰብካዮ ኸ? ንማንም ተወላዲ እናተሓሳሰቦ ከም ትግራዋይ መጠንስ ኣመራርሓ ኮይነካ ከመይ ኢሉ ከየተሓሳሰበካ ይተርፍ።
እንታይ ዝበሃል ጥቕሚ እሞ ኢኻ ክትሕሉ? ዓዲ ተፈሪሱ ታይ ዝበሃል ጥቀሚ ኣሎ። ኣይተሓሳስቦምን ዝብል ክመፅእ ኣይግባእን ስለ ዘይኸውን። እቲ ካሊእ ዜጋ ዘተሓሳስቦ ዘሎ ስቕ ኢሉ እዩ ዝጭነቕ እምበር በቐጥታ እውን ዝልውጦ ነገር ክህሉ ኣይኽእልን። እቲ ኣመራርሓ ግን ክልውጦ ዝኽእል እዩ፣ ዝሕተተሉ እዩ ዝቕ ኢሉ ክርኢ የብሉን፣ እቲ ዝጭነቕ ዘሎ ተወላዲ ንቲ ኣመራርሓ እዩ ክሓትት። ስለዚ ከም ኣመራርሓ ምጭናቕ ጥራሕ ዘይኮነስ ንቲ ኩነታት እውን ክትልወጦ ኣለካ። ስልጣንካ ተጠቒምካ ክትውስን፣ ነገራት ክልወጡ ክትገብር ግድን እዩ። ሓላፍነት ኣለካ ሓላፍነትካ ክትዋፃእ ኣለካ፤ እዚታት ኣተሓሳሲቡናስ ፍሉይ መድረኻት ኣካይድና ምርድድኣት ገይርና ኢና ከም ህወሓት። ህወሓት ዘበገሶ ኣኼባ እውን ተኻይዱ እዩ ምስቶም ካልኦት፤ ቅድሚ ናብቲ ስሩዕ ኣኼባ ምእታውና እየ ዝብለካ።
ናብቲ ዓብዪ መድረኽ ክንኣቱ ከለና እውን እቲ ብሐባር ከም ህወሓት ዝረኣናዮ ኢና ነቕርብ። ካብኡ ድማ እቶም ነባራት መራሕቲ እውን ስለ ዘለው ብወገን ህወሓት ውሒድኩም እሞ ዝተርፍ ነገር ኣሎ ዘብል ኣይኮነን። ከም ውድብ ኢኻ ትረኢ እምበር ብውልቀ ሰብ ኣይኮነን፤ ናብ ስራሕ ዝዋፈር ብመደብ ምትራፍ ፀገም የብሉን፤ ኣብ ኩሎም መድረኻት ኩሉኻ ትርከብ ማለት እኮ ኣይኮነን። ኩሎም ውድባት እውን ሙሉኣት ነይሮም እኮ ኣይኮነን። ስቕ ኢልካ ናብ ናይ ባዕልኻ ጣጣ፣ ናብ ሳዕስዒት፣ ናብ ዳንኬራ ብምኻድ ዝተረፈ ተልዩ ክልዓል ይኽእል፤ ምኽንያቱ ኣብከምዙይ እዝበለ ኩነታት ከምኣ ዝገብር ተልዩ ዓብዩ ጌጋ ስለ ዝኾነ፤ ብመደብ ምኽንያት ምትራፍ ግን ዝነበረን ዘሎን ዝህሉን እየቱ ፀገም የብሉን። እቲ ዝቐሪ ሰብ ክሳተፍ ድሌት ስለ ዘይብሉ ግን ኣይኮነን፣ ልኡኽ ኮይንዎ እዩ ዝተርፍ። ስለዚ ስለዘይስመዖ እዩ ዝብል ኣይሰርሕን።
እቲ ኣኼባ ድማ ናይ 15 ዓመት ጉዕዞ ገምጋም እውን ስለ ዝኾነ ሓሳብካ ኢኻ ተሸራሽር እምበር ብድምፂ ትውስኖ እውን ስለ ዘየለ ሓደ ጎደለ ክልተ ጎደለ ዘብል ኣይኮነን። ኣብቶም ገምጋማት ናይ ሓባር ምርድዳእ ይሃለውና ስለ ዝኾነ ግድን ብድምፂ ኢድካ ኣውፂእኻ ትውስኖ ኣይነበረን። ኣብቶም ኣተሓሳስባታት፣ ኣብቶም ፀገማት ምርድዳእ ምፍጣር፤ ኣብዙይ ድማ ሓደ እቲ ነባር መሪሕነት እውን ስለ ዝነበረ ብወገን ህወሓት ክቐርብ ዝግበኦ ተሪፉ ዝበሃል ኣይኮነን። ኩሉ ትሸዓቲኡ ይዛረብ ማለት ድማ ኣይኮነን፤ እቲ ዋና ምርድዳእ ትገብር እሞ ብዝተወሰኑ ይቐርብ። ኣብቲ ናይ ቤት ምኽሪ ግን ኩሉ ተሳቲፉ እዩ።ስለ ዘይተሰመዖም እትብል ግን ኣነ ብጣዕሚ እያ ትገርመኒ ዘላ፤ ዋእ ክትድቅስ እውን እኮ ኣይትኽእልን። ኣብቲ መግለፂታት ዝበልካዮ…እቲ መግለፂ ብህወሓት ዝወፅእ ኣይኮነን ከም ኢህወዴግ እዩ ዝወፅእ። ኣብኡ ድማ ገለ መሊኡ ዘይተገለፀ ነይሩ ኣነ እውን ሰሚዐዮ እየ፤ ግን ደሓር ብኣቦወንበር ክበርህ ተገይሩ እዩ። ሃይለማርያም እውን ከም መጠን ናይ ኢህወዴግ ኣቦመንበር ሓፈሻዊ እዩ ዘብርህ እምበር ንህወሓት ዝምልከት ኣየብርህን፤ ንሕና ኢና ዝርዝር ኣቢልና ክነቕርቦ ንኽእል ይሀው ድማ ነብርህ ኣለና ማለት እዩ።
እታ ኣብታ መግለፂ ዝተጣመመት እታ ናይ ወልቃይት ትምልከት እንድያ፤ ደሓር እውን ቀዳማይ ሚንስተር ሃይለማርያም መግለፂ ምስ ሃበ ብቶም ጋዜጠኛታት ምስ እታ ናይ ደንበር መዋሰኒ ተላዒጢጣ ቐሪባ እያ። እዙይ ልክዕ ከምኡታት እንዳበለ ምድንጋራት ከይፈጥር ክትትል ዘድለዮ እዩ ነይሩ፤ ንምንታይ ከመኡ ይኾን እውን ኢልና ኢና። ብስሩ ግን እቲ ናይ ወልቃይት ዝምልከት ክዘራረብ ከሎ እቲ ቤት ምኽሪ፤ ወልቃይት ዝምልከት ኣብ ጎንደር፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወይ ዋሽንግተን ዝለዓል ዘይኮነስ ኣብ ትግራይ ዝለዓል አዩ ክኾን ዘለዎ እዩ። እዙይ ዘልዕሉ ዘለው ሰባት ድማ ከምቲ ቅድም ኢልና ዝበልናዮም ኣጀንዳ ንምፍጣር ብዕላማ እዩ እምበር ክለዓል ዘለዎ ሕቶ ኮይኑ እውን ኣይኮነን፤ እቶም ንቲ ስርዓት ከፍርሱ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ኣካል እቲ ንህዝቢ ትግራይ ታርጌት ምግባር እዩ። ኣብቲ ናይ ኢህወዴግ ዝተላዓለሉ እውን ብኣዴን ሕቶ ስለ ዘለዎ ዘይኮነስ ኣብ መንገዲ ብዘይ ሕጋዊ መንገዲ ይለዓል ስለ ዘሎ ስርዓት ክሕዝ ኣለዎ ክለዓል እንተኾይኑ ኣብ ትገራይ እዩ ዝለዓል ማለት ናብ ትግራይ እዩ ዝቐርብ ብዝብል እዩ፤ ብዛዕባ እቲ ስርዓት ኣካይድኡ ንምዝራብ እዩ እምበር ዝተላዐለ ነገር ሃሊዩስ ትግራይ ስለ ዘይፈትሖ እሞ ክፈትሖ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ከም ኣካይዳ ከም ስርዓት ከምኡ እዩ ዝግበር። ወልቃይት ኣብ ትግራይ ክልል ውሽጢ ስለ ዝርከብ ሕቶ ዘለዎ ተልዩ ንትግራይ የቕርብ እያ፤ ብዛዕባ ስርዓት ኣካይድኡ እዩ፤ ፈቖዶ መንገዲ ኣይኮነን ዝላዓል ንምባል እዩ።
ውራይና፦ እቲ ናይ መልቃይት ዝምልከት ግልፂ እዩ ዝመስለኒ ተደጋጊሙ እውን ይበዝርህ ስለ ዘሎ። ኣብኣ ግን ካብ ኣልዕለካያ እውን ምእንቲ ከይርስዓ፤ ኣብታ ናይ መዋሰኒ ናይ ክልቲኦም ክልላት እትምልከት ንነዊሕ እዋን ከይተፈትሐ ብምፅንሑ ዝብል ማዕሮ ክሳዕ ሃገራዊ ኣጀንዳ ኮይኑ ብቀዳማይ ሚንስተር ደረጃ ናይ ክልትኡ ክልል መራሕቲ ትውቀስሉ ከይኑ ቀሪቡ። ብስሩ እቲ ፀገም እንታይ እዩ? ንምንታይ ከ ክትፈትሕዎ ዘይከኣልኩም? ከም ዘለኒ ሓበሬታ ኣብቲ ዝተጣየሸ ኮሚቴ ኮይነካ እውን ማዕሮ ናብቲ ቦታ ብምኻድ ንቲ ጉዳይ ተኸታቲልካዮ ኢኻ እሞ ንማንም ሰብ ብዝርድኦ እስቲ እቲ ነገር ዝርዝር ኣቢልካ ንገረና
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብ1984 ዓም እንድዩ ተኻሊሉ። እቲ ሐዚ ዘዛርብ ዘሎ ግጨው ዝበሃል ቦታ ድማ ሽዑ በረኻ እዩ ነይሩ። እዚ “ወፍረ ዘመት” እንብሎ ሓልሓሊፉ እንዳኸደ ዝሓርሰሉ እዩ ነይሩ እምበር ነበርቲ ኣይነበርዎን። መሰረቱ ዝፍለጥ እዩ 80፣ 81 ደርጊ ኣብ ዳንሻ ክድብድብ ከሎ ሃዲሞም ዝኸዱ ሰባት እዮም ድሕሪኡ ዝተወሰነ ክሓርሰዎ ጀሚሮም። ደሓር ድሕሪኡ እዩ ቐስ ብቐስ ሰብ እንዳለመዶ ከይዱ። ከምቲ ካሊእ ከባቢ ናይ ፀገዴስ ነዊሕ ዓመታት ሰብ ዝነበረሉ ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ህዝቢ ዘለዎ ከባብታት ጣብያታት ዝበዝሕ እንታይ ይዛረብ እንዳተበሃለ ምስተኻለለ እቲ በረኻ ግን ከይተኻለለ ተሪፉ ሽዑ። ደሓር ሰብ እናሰፈረ ብዝኸደ ቁፅሪ ግን ድሌታት እናማዕበለ መፂኡ። ኣብቲ ናይ ማሕረስ ቦታታት ድማ ምድፋእ፤ እዙይ ናትና እዩ ናትና እባ ምብህሃል ተጀሚሩ። እቲ ሰብ እውን ኣብ ገሊኡ ካብ ምሕራስ ሓሊፉ ክነብረሉ እውን ጀሚሩ። እሞ እዙይ የሰሓሓብ ስለ ዘሎ ንጠርሮ ደንጉና እዩ እቲ ዘረባ።
ንሕና ከም ህወሓት እዙይ ሸለል ኢልናዮ ኢና ኢልና ኢና ገምጊምና፤ ኣብ ብኣዴን ጥብቕ ዝበለ እዩ ነይሩ ብደንቢ እዮም ሒዞሞ ነይሮም። ስለዚ ንሕና ዝበልናዮ ግቡእ ትኹረት ኣይሃብናዮን እዩ፤ ንሶም ግን ከም ውድብ ብደንቢ ይርኢዎ ፀኒሖም እዮም። እዙይስ ኣብ ሓደ ሃገር ዝርከብ እንድዩ ብቲ ናይ ከባቢ ዝውዳእ እዩ ብዝብል ኣቕሊልና ሪኢናዮ ፀኒሕና። ንሕና ትኹረት እነሃብናሉ ንስኹም ግን ተቃልልዎ ነይርኩም ኢሎምና ብኣዴን እውን ሓቆም እዮም።
ብመሰረቱ ነዊሕ እዩ ፀኒሑ፤ ብኢትዮ-ኤርትራ ኩናት ግዜ እውን ተላዑሉ ነይሩ፤ ይፅናሕ ብዙይ ኣብ ኩናት እንደሃለና ተባሂሉ። ደሓር እውን ብ1997/8 ተላዒሉ፤ ሽዑ ይፀናዕ ተባሂሉ ግን ምሉእ መፅናዕቲ ኣይነበረን። እንመን እዮም ሰፈሮም ታይ እዮም ዝዛረቡ ዝብል ኣብ ባይታ ዘሎ ብዝግባእ ብዝርዝር ኣይተፀንዐን ነይሩ፤ ዝሓሸት ንሳ እያ ተሰሪሓ ቅድሚኡ ስቕ ኢሉ እዩ እቲ ጉዳይ ተላዒሉ እምበር ዝተገበረ ነገር ኣይነበረን፤ እዚኣ እውን ግን ምልእቲ ኣይነበረትን፤ ምርድዳእ ብዝፈጥር ኣይተኸየደን። ካብ 2006 ዓም ከዓ ከምብሓዱሽ ተላዒሉ፣ ግጭታት ውን ክርአ ጀሚሩ። ድሕሪኡ መዕለቢ ዘይንገብረሉ ኢልና ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ሪኢናዮ። ኣንኢስና ኢንዲና ንሪኦ ነይርና ትሕቲ ጣብያ ዝኾነ ኣጀንዳ እዩ ብዝብል። ብዝኾነ ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ኮሚቴ ተጣይሹ ከይድና ሪኢናዮ ሽምግልናየ፣ ምስክርየ ተባሂሉ ምስ ረኣናዮ ፤ ናዕዴር ትበሃል ኣላ ብኣምሓራ ገፅ፣ ኣርባዕተ እንስሳ ዝበሃል እውን … እዚታት ዝፍለጥ እዩ መቦቆሉ፤ ትግርኛ ዝዛረቡ እውን ኣለው ብዙሓት ግን ትዝበዝሕ ኣምሓርኛ እዩ ዝዛረብ ብዝብል አዩ ንኣምሓራ ተኻሊሉ። ብታሪኽ ተመፂእና መሰረቱ ይፍለጥ እዩ ሸሞንተ ማይቤት እዩ ዝበሃል ዝበዝሕ ካብ ኣኽሱም ከባቢ ዝኸደ እዩ፤ ግን ኣብ ከይዲ ዝተቐየረ ነገር ስለ ዘሎ ማለት ብዙሕ ዝበለ ኣምሓርኛ ዝዛረብ ስለ ዝኾነ ታሪክ ገዲፍና መንነት ንግበር ስለ ዝኾነ በቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ብኡ ከይድና፤ እምበር ብታሪክ ተኾይኑ ካብኡ ንላዕሊ ውን ይኸይድ እዩ ብዙሓት ቦታታት ኢና ክንሓቲት። እታ መንነት ዋና መለኪዕታ እታ ቋንቋ ስለ ዝኾነት ብኣ ትኸዳ፤ ዝበዝሕ ታይ ይዛረብ ሐዚ ብዝብል። እምበር ሐዚ እቲ ዝበልኩዃ ናዕዴር ዝፍለጥ እዩ ናዕዴር ኢልካ ዶ ኣምሓራ ኣሎ እዩ ግን ሐዚ ዝተሰማዕማዕናሉ ቅድሚ ሐዚ ዝተኸለለ በቃ ተኸሊሉ እዩ እቱ ዘይተኸለለ ግን ኣብ ትሕቲ ናዕዴር ዝመሓደር ዝነበረ ንኣምሓራ ኣብ ትሕቲ ዳንሻ ዝመሓደር ዝነበረ ድማ ንትግራይ ይዅን ብዝብል እዩ፤ ናዕዴር እትበሃል ጣብያ ብኣምሓራ ዳንሻ ድማ ብትግራይ እየን ንታ ግጨው ትበሃል ዘዋስናኣ። ኣብ ከምዙይ ኢና በፂሕና ነይርና፤ ከምዙይ እናሃለና እዩ እቲ ዕግርግርግራት ተላዒሉ እዙይ እውን ናብኡታት ተወሲኹ ዓብዪ ኣጀንዳ ኮይኑ ዝኒሀ። ነገሩ እቲ ኣጀንዳ ኣብ ካሊእ እዩ ዝለዓል እምበር ኣብቲ ከባቢ ምንም ጠሸም እውን የላን ሐዚ፤ ንኻሊእ ኣጀንዳ ስለ ተደለየ እዩ ዋዕ ኢልካ ዝዝረበሉ ዘሎ እምበር ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ክልትኡ ህዝቢስ ብዙሕ ዘግድሹ እውን ኣይኮነን። ስለዚ ድሕሪ 2006 ዋላ እኳ ነኺስና ሒዝና ኣብዚ ዝብለካ እንተብፃሕናዮ ግህ ብዘስማዕምዕ ዕፅው ዘይምባልና ጌጋ እያ ደንጉና ኢና ብዝብል ወሲድናያ ኣለና ሐዚ ግን ቀልጢፍና ክንውደኣ ኢና።
ውራይና፦ እዚ ሐዚ ዝኒሀ ኩነታት ብሓደ ገፁ ከም ፀጋ ክውሰድ ዝግበኦ እዩ ዝብሉ ሪኢቶታት ኣለው፤ እዙይ ታይ ማለት እዩ ከም ተጋሩ ሓድነትና ክነስጥም ህወሓት እውን ንቲ ኩነታት ናብ ረብሓ ክተውዕሎ ዝበለፀ ጠንኪራ ክትወፅእ ዕድል ዝፈጥረላ (ብስሩ ‘ውን ዕድለኛ ውድብ ዝተበሃለትሉ ቅነ እዩ) ኩነታት እዩ እንዳተበሃለ፤ ንዙይ መበገሲ ድማ ብዙሕ ተስፋ ቆሪፁ ድሕር ኢሉ ዝነበረ ሙሁር ይኹን ነባር ተቓላሳይ ንቲ ውድብ ይጠቅም ዝበሎ ሓሳባት ዘቕርበሉ ኣጋጣሚ ብምርኣይና እዩ። ነገር ግን መሪሕነት ህወሓት ንዚ ዕድል ክጥቀመሉ ድልው ኣይመስልን፤ ሐዚ ‘ውን ንሕና ካብ እንብሎ ወፃእ ኣይንቕበልን ዝብል ዘሎ እዩ ዝመስል፤ እዙይ ትኽክለኛ ኣካይዳ እዩ ዲኻ ትብል? ብስሩ ካብ ደገ ዝመፅእ (ካብቲ ሙሁርን ነባር ተጋዳላይን ካሊእ ግዱሽን ) ሓሳባት ንምቕባል ድልዋት ዲኹም? ምስ ከምዚኦም ዝበሉ ኣካላት ንምዝርራብ ከ ፍቓደኛታት ዲኹም?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እቲ ኩነታት ቅድም ኢለ ገሊፀዮ እንድየ፤ ግን ስቕ ኢልካ እኮ ኣባና ዘነፃፀረ ሸግር ስለ ዘሎ ናብቲ ትግራዋይ ዘሊልካ ኣይትኣቱን። ናብቲ ሙሁር ይኹን ናብቲ ካሊእ ስቕ ኢልካ ተጓይኻ ኣይኮንካን እትኸይድ። ቀደም ሰዓብ ናይ ነገራት ኣለው ፖለቲካሊ ክትሪኦ ከለኻ። ፖለቲካ እንዲና ንዛረብ ዘለና፤ ምዕሩይ ኣተሓሕዛን ኣካይዳን ክህሉ ኣለዎ፤ ናብ ካሊእ ጣጣ ዘይአትወካ ከኸውን ኣለዎ። እቲ ፀገም ናይ ትግራይ ጥራይ ተዝኸውን ከምቲ ዝበልካዮ ምስቲ ትግራዋይ ሙሁሩስ ይኹን ካሊእስ ትዘራረብ፣ ኮፍ ኢልና እስኪ ንዘራረብ ትብል፣ ከመይ እዩ፣ ከመይ ንኺድ ክትበሃሃል ትኽእል። እዚኣ ግን ናይ ሀገር እያ፣ ናይ ስርዓት እያ ኢልናያ ኢና ንዛ ኩነታት። እዚኣ ገዲፍካ ድማ ሐዚ ካሊእ ክትዘራረብ ኣይትኽእልን፤ ተቐባልነት ዘለዎ እውን ኣይኸውንን። ንዚ ኩነታት ንምርኣይ ግን ብመን ንጀመር እያ እታ ቀደም ሰዓብ ናይ ነገራት ዝብለካ ዘለኹ፤ ብትግረዋይ ሙሁር ንጀምር፣ ብትግራዋይ መንእሰይ፣ ብተጋዳላይ፣…ብመን ንጀምር? ክትብል ከለኻ እቲ መልሲ ንቐደም ብበኣዴን ንጀምር፣ ብመሓዙት ውድባት ንጀምር፣ ብኢህወዴግ ንጀምር ዝብል እዩ ዝመፅእ፣ ንሱ እዩ ልክዕ። ብቲ ዝመርሕ ዘሎ ንጀመር፡ ሓደ እቲ ሽግር ካብኡ እዩ ዝምንጩ ዘሎ ብዋናነት ንሱ ይመርሕ ስለ ዘሎ፡ ካልኣይ ከም መሪሕ መጠን ናይ ምውሳን ተኽእሎ ስለ ዘለዎ መጀመርታ ምስቲ ዝውስን ትረዳዳእ፤ ሓባራዊ መርገፂ ትሕዝ ከም ሃገር እቲ ፀገም ከም ሃገር ስለ ዝኾነ ዋላ ኣብ ትግራይ ፍሉይ ተወሳኺ ነገር ተሃለዎ። እዙይ ገዲፍካ ናብ ትግራይ ተጎይኻ ግን ልክዕ ኣይኸውንን። ዘሕልፎ መልእኽቲ እውን ካሊእ እዩ ክኾን፤ ኣብቲ ልዕሊ ስምና ዘጥፉኡና ከምኡ እንተንገብር ከኣ ብቃ ኣይበልና እንዶ ብዛዕባ ባዕሎም ጥራይ እዮም ዝጭነቑ እምበር ብዛዕባ ሃገር ድኣ ታይ ኣእትይዎም ዝብል እዩ ዝኾን። ከምኡ ተኾይኑ ድማ ዋላ ምስቶም ፈተውትና ‘ውን ክንበኣስ ንኽእል ኢና። ከምዙይ ናይ ኣካይዳ ጌጋ ድማ ንቲ ትግራዋይ ናብ ሓዊ ዘእቱ ሓዊ ዘባርዕ እምበር መፍትሒ ዘምፅእ ኣይኮነን። ዘጎሃህር እምበር መልክዕ ዘትሕዝ ኣይኸውንን ንበይንኻ ተፈሊኻ ምዝርራብ፤ ንትግራዋይ ኣየድሕን ንታ ዓዲ አየድሕን። ስለዚ ቀደም ሰዓብ ኣለዎ ናይ ኣካይዳ ማለት እዩ፤ ንምነታይ ቀልጢፎም ዘየዘራረብና፣ ቀልጢፎም ዘይኣከቡና ክበሃል የብሉን። ናይ ትግራይ ጥራይ እንተትኸውን ነይራ እያ ከምኣ ትግበር። ትግራዋይ ዝበለፀ ይስመዖ እዩ ዝብል ልክዕ እዩ፤ ብብዙሕ ምኽንያት ሓድ ንዚ ስርዓት ብዙሕ ከፊሉሉ እዩ፣ ካልኣይ ብኣመፃፅእኡ እውን ስርዓት ክህሉ መንግስቲ ጠጠው ክብል ዝገብርን ንዕኡ ዝጭነቕን እዩ፣ ሳልሳይ ድማ ብፀላእቲ እውን ታርጌት ይግበር ስለ ዘሎ እዩ፤ ስለዚ ንትግረዋይ ዝያዳ የተሓሳስቦ እዩ ንስ ልክዕ እዩ። ንኹሉ ዝምልከቶን ዝስምዖን እኳ ተኾነ ንቲ ትግራዋይ ብፍሉይ ተተሰመዖ ግን ነውሪ የብሉን ብቶም ምኽንያታት። ንበይኑ ስለ ዝተሓለቐላ ግን ኣየድሕናን ንዛ ስርዓት እዚኣ ኩሉ እንተተሓሊቑላ እያ ትድሕን፤ እንተዝደሊ እውን በይኑ ትገራዋይ ኣይሕልዋን እዛ ስርዓት። ናይ ብዓልትና ወሳኒ ግደ ክህልወና ይኽእል እዩ ግን ኩላትና ብሓባር ተዘይኣቲና ክትብተን እያ። ስለዚ ናይ መፍትሒ መንገዲ ምፍላጥን መጥንቃቕን ተድልያ እያ ማለት እዩ። ኣተሓሳስባና ትኽክል እንዳሃለወ ኣካይዳና እንተዘይተጠንቂቕና ዘሕልፎ መልእኽቲ ካሊእ እዩ። ደሓር ከምዙይ ኢና ደሊና ኢልካ ኣይኸውንን።
ዝተፈላለየ ስሚዒታት ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ንሕና ‘ውን ይስመዐና እዩ፤ ብዙሕ ትግራዋይ ከም ዝስምዖ እውን ንፈልጥ ኢና ግን ንቀደም እዚኣ ንግበር ኢና ኢልና። መግለፂ ዘይትህቡ ዝብል ‘ውን እኮ ነይሩ እዩ ግን ቅሩብ ንተዓገስ ተባህልና እምበር ሽግራት ዘይበፅሕ ነይሩ ወይ ዘይረኣናዮ ኰይና እኮ ኣይኮነን። ከም ህወሓት በይንና ወጺእናስ ኣይንዘራብን ኢና ኢልና፤ ኣይኮነን ተዛሪብናስ ከይተዛረብና እኳ ክንደይ ኢሎም፤ ስለ ዝተዛረብኩ እኮ ኣይኮነን ምንም ናይ ፌስ ቡክ ኣካውንት ዘይብለይ እንደሃለኹ ብሽመይ ኣካውንት ከፊቶም ከምዙይ ኢሉ ከምዙይ እባ ኢሉ እንዳበሉ ዝዛረቡ ዝነበሩ፤ ስለዚ ንቶም ፀላእቲ እውን መሳርሒ ክንከውን ኢና ምስ ፈተውትና እውን ከበኣሰና እዩ ንተዓገስ ሐዚ ብስሚዒት መግለፂ ኣይንሃብ ኢልና። እምበር ዘይስመዐና ኮይኑ እኮ ኣይኮነን። ይስመዐና ጥራይ ዘይኮነስ የቃፅለና እባ። ሐዚ ኣብ ጎንደር ትግረዋይ ክጋፋዕ? የቃፅል እባ! ዝኹሉ መስዋእቲ ተኸፊሉ ኣብ ደብረታወር፣ ኣብ ጉና…ዞም ኩሎም ብፆት ተሰዊኦም፤ ንሰላም ኢሎም ንባንዴራ ኢሎም ግን ኣብኣ ሰብ ሰላም ስኢኑ፣ እታ ባንዴራ እውን ተደርብያ ካሊእ ባንዴራ ሒዙ ሰብ፤ እዙይ ይስመዐካ ጥራይ ዘይኮነስ የቃፅል እባ ወደይ። ናይ ባዕልትና ይኹን ናይ ካሊእ ብሄር ቤሄረሰብ ሀዝብታት ማዕርነት ንምርግጋፅ ኢና ተቓሊስና፣ ንዙይ እዮም ተሰዊኦም እቶም ጀጋኑ፤ ግን እታ ማዕርነት እተንፀባረቕ ባንዴራ ተገዲፋ ካሊእ ክትሓዝ ክትርኢ…. መስደመም እዩ። ትግራዋይ ተወቒዑ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ባንዴራ እውን ወሪዱ….እዙይ ሪኢናስ ናብ ካሊእ ስሚዒት ከይንኣቱ ከይንጋገ እውን እዩ ክነግረና ዘለዎ፤ እዚኣ ውሕጥ ኣቢልና ኢና ተፀሚምና፣ ዋላ ተሰኩኖም ንበሃል፣ ዋላ ኣይስመዖምን ንበሃል ህድእ ኢልና ስርዓት ነድሕን ንብል ዘለና። ደሓር እንታይ ከም ንግበር ክሪኡና እዮም።
ካብ ሐዚ ግን ተረዳዲእና ስለ ዘለና፣ እንተወሓደ ብገምጋም ሐሒሳብና ተወሃሂብና፣ ዝመስለና ተዛሪብና፣ ናብ ምርድዳእ በፂሕና፣ እቲ ሓደጋ ናይ ስርዓት እዩ ኢልና ስለ ዘለና በቢዝመሰለና እንተከድና እውን ፀገም ኣይህልዎን። ንምንታይ ክሳብ ሐዚ ስቕ ኢልኩም ንዝብል እየ ዝገለፅኩልካ እምበር ድሕሪ ምርድዳእና ዝመሰለና እንተበልናን እንተሰራሕናን ካሊእ መልእኽቲ ኣየሕልፍን። ስለዚ መድረኻት ጀሚርና እውን ኣለና ክንቅፅለሎም ኢና። እቲ ሙሁር ዝብሎ ኣለዎ፤ ብፍላይ እቲ ተጋዳላይ ድማ ኢሞሽናሊ እውን ዋጋ ዝኸፈለሉ ስለ ዝኾነ ክዛረብ ይደሊ እዩ ሓሳብ እውን ኣለዎ። ከመይ ኢልና ንኺዶ እዩ እምበር ክሳብ ሐዚ ኣፅኒሑና ናይ ኩሉ ንደሊ ኢና፤ ናይ ሙሁረ በሎ፣ ናይ ተጋዳላይ በሎ፣ ናይ መንእሰይ፣ ናይ ካሊእ ነሎ የድልየና እዩ። ብስሩ እኮ ንኹሉ ይምልከቶ እኮ እዩ። ናይ ዓዲ ጉዳይ እንድዩ ብፍላይ ኣብ ከምዙይ ዝበለ ጉዳይ ድማ ኩሉ እዩ ዘገድሾ። ንሕና ብኣጋጣሚ ስለ ንመርሕ ዘለና እዩ ዝምበር ናይ ኩሉ እኮ እዩ። ሙሁር ይኹን ካሊእ ዝምልከቶ ይኹን ክነዛርቦ ኣለና ክነዳምፆ ኣለና። ናይ ሓባር ስራሕ እዩ..ብስሩ ኸዓስ ሓሳብ ኣይንደልን ‘ውን ዝበሃል ኣይመስለኒን።
ውራይና፦ እቶም ዝመፁ ሐሳባት ምድንጋራት ዝፈጥሩ እዮም ዝብል ካብ ውድብ ኣባላት ክልዓል ይስማዕ እዩ ብፍላይ ካብ ነባራት ተጋደልቲ ዝለዓል ሓሳብ ተኾይኑ ማለት እዩ፤ ኣብ ቀረባ ውን ካብ መራሕቲ ውድብ ኣብ ውሽጥና ዝንሀው ፀላእቲ እንዳበሉ ብፍላይ እቶም ቅድሚ ሐዚ ናይ ህወሓት ኣመራርሓ ዝነበሩ ዝፅሕፍዎ ዘለው ኮኒኖም ንምንታይ ይፅሕፉ ኢሎም ክሕነዩ ንዕዘብ ኣለና፤ ካብዚ ብምብጋስ እውን እዩ ሓሳብ ክቕበሉ ድልዋት ኣይኮኑን እትበሃሉ ዘለኹም።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ዝኾነ ሰብ ተላዒሉ ሓሳቡ እንትገልፅ እኮ ናይ ባዕሉ ቅዋም እዩ ዘንፀባረቅ ዘሎ። ንምንታይ ተዛረብካ እኮ ኣይበሃልን። መሰል እውን ስለ ዝኾነ ንምንታይ ተዛረብካ ዝብልስ ክመፅእ እውን የብሉን። እዞም መሪሕነት ህወሓት ነበር ምዝራቦም እውን ታይ እዩ እሞ ሓጥያቱ። ኣብ ካሊእ እውን እኮ ኣመራርሓ ዝነበረ፤ ሽግራት እንትለዓሉ ምዝረቡ ልሙድ እዩ፤ ንምንታይ እዩ ዝሕድሽና ወይ ኣባና እንትኾን ፍሉይ ትርጉም ክወሃቦ ዝድለ። ንምንታይ ይፅሕፉ ዝብል ብዋናንት ሕልንኦም እዩ ዝምልሶ፤ ግን እቲ ኩነታት ድማ የዛርብ እዩ፤ ኣይኮነን ንሳቶም ዝተቓለስሉ ስርዓት ማንም እንድዩ ዝዛረብን ዝፅሕፍን ዘሎ። ክንርኦ ዘለና እቲ ዝፅሕፍዎ ነገር እዩ፣ ትሕዝትኡ እዩ ክርአ ዘለዎ ማለት ትቕበሎ ነገር ክህሉ ይኽእል ዘይትቕበሎ ነገር ክህሉ ይኽእል እምበር ንምንታይ ይፅሕፉ ወይ ይዛረቡ ግን ክበሃል የብሉን። ኣነ ክርኦ ከለኹ ሓሳቦም ምሃቦም ሓጥያት ኣለዎ ዝብል የብለይን፣ ዝትፈለየ ትርጉም ተዘይ ንህቦ በሃሊ እየ። ብድሕሪቱ ታይ ይህልዎ፣ ታይ ንምባል እዩ ዝብል ዘይኮነ ከጨንቅና ዘለዎስ፣ እቲ ኩነታት ዘዛርብ እዩ ኢልና ንቲ ሓሳብ ልክዕን ዘይልክዕን ምባል እዩ ክኸውን ዘለዎ። ኣይኮነን ኢትዮጵያዊ እሞ ተጋዳላይ ብቲ ቃልሲ ዝሓለፈ ናይ ወፃኢ ሰባት እኳስ ብዛዕባ እዚ ኩነታት ይዛረቡ ኣለው። ኣበይ ነይሮም እዮም ሐዚ ዝዛረቡ ዝብል ክመፅእ ዘለዎ ኣይመስለኒን፤ ኣብ ድላዮም ይንበሩ ዝመሰሎም ሓሳብ ኣቕሪቦም ኣለዉ ንቲ ሓሳብ ሪአኻ ትኽክል እዩ ትኽክል ኣይኮነን ምባል እዩ። ስቕ ካብ ምባል እንተተገለፀ እዩ ዝጠቅም፤ ንባዕልና ንኽንፍትሽ እውን ዝሕግዝ እዩ። ዘይንሪኦ ነገር ከይህሉ ክንርኢ ዝገብር እዩ። ንምንታይ ሐዚ ዝብል ዝተፈላለየ ትርጉም ክወሃቦ ይኽእል እዩ ግን ንሱ ይጠቅም እዩ ዝብል የብለይን፤ ኣብቲ ቁምነገር ኣብቲ ሳብስታንስ ምድሃብ እሞ እዙይ ይጠቅም እዙይ ኣይጠቅምን ምባል እዩ ጠቓሚ ዝኸውን። ብሓፈሻስ ሓሳብ ምምፅኡ ጠቓሚ እዩ እየ ዝብል ኣነ፤ ካሊእ ነናይ ባዕሉ ትርጉም ክህቦ ይኽእል እዩ። ካብ ድላዩ ኣንፈት ይምፃእ ሓሳብ ኣይንፀልእን ይጠቕመና እዩ፤ ዝጠቕመና መሚና ክንወስድ ንኽእል፤ ግን ሓሳብ ክመፅእ ኣለዎ ኣይንፅለኣዮ እዩ ናተይ ቅዋም።
ውራይና፦ ድሕሪ እቲ ናይ ኢህወዴግ ኣኼባ ከም ህወሓት ኣኼባ ጀሚርኩም ነይርኩም ….
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እታ ሐዚ..ብቐዳማይ ዝነበረት ድያ?
ውራይና፦ እወ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እሺ..
ውራይና፦ ….ግን ኣናዊሕኹማ፤ እዙይ ንምንታይ ኮይኑ? እቲ ገምጋም ናብ ሰብ እውን ይጣበቕ ስለ ዝተበሃለ ገሊኦም ዶ ኔትዎርኮም ንምትዕርራይን ንኻልኦት ምትንዃላትን ዶስ ወይስ ብቕንዕና እዩ ዝብል ምጥርጣራት ፈጢሩ ነይሩ እሞ ምኽንያቱ እንተብራህኻልና
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እቲ ጠቕላላ ገምጋም ክንውድኦ ኢልና እኮ ኣይኮናን ጀሚርናዮ ነይርና። ብቲ ብኢህወዴግ ደረጃ ዝተተሓዘ ኣንፈት ንሕና ከመይ ኢና ንኸድ ከመይ ንዳሎ ንቲ ናይ ባዐልና ገምጋም ዝብል ሓፈሻዊ ኣንፈት ንምሓዝን ንምርድዳእን ኢና እኮ ተኣኪብና ነይርና። በቢኸባቢና በቢስራሕና ንቲ ዝበፃሕናዮ መደምደምታ ዝሕግዝ ምድላው የድልየና እዩ ንሱ ከመይ ንኺዶ ኢና ተዘራሪብና። ኣብ ህዝቢ ይኹን ኣብ ኣባል ይኹን ብቲ ናይ ኢህወዴግ መንፍስ ኣኼባ ነካይድ ብኡ ድማ ንባዕልና ውሽጥና ንምፍታሽ ምድላው ንግበር እዩ።
ውራይና፦ ኣብቲ ትግራዋይ ይለዓሉ ካብ ዘለው ስግኣታት ሓደ ዝስማዕ ዘሎ፤ እቶም ንተጋሩ ዒላማ ገይሮም ዝንቀሳቐሱ ዘለው ምስቲ “ናይ ተጋሩ ልዕልነት እኒሀ” ዝብልዎ ተኣሳሲሩ ሃፋትም ተጋሩን ተጋሩ ዝመርሕዎም ትካላትን ወይ ‘ውን ተጋሩ ብበዝሒ ይንቀሳቐስሉ ዝበሃል ክፍተሽ ኣለዎ ዝብል መንግስቲ አውን ኣልዒልዎ ኣሎ ዝብል ስግኣታት ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ጋምቤላ ብቐዳማይ ሚንስተር ደረጃ ኮሚቴ ተጣይሹ እውን ምፅራይ ይገበር ዝብል ስለ ዝነበረ፤ አዙይ እንተኾይኑ እቲ ኩዕሾ ናባና ይድርበ ኣሎ ማለት ጌጋ ተሃልዩ እውን ኣባና ትኽክል ተኾይኑ እውን ኣባና ይኸውን ኣሎ። ምናልባት አዚ ጉዳይ ተላዒሉ ተኾይኑ ክተብረሀለይ ኢለ እየ፤ ብዙይ ስግኣቶም ዝገልፁ ስለ ዘለው።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ከምኡታት ዝብል ዝተላዓለ ነይሩ እንድዩ ብዝተፈላለየ መንገዲ፤ ኣብ ጋምቤላ እባ ከምዙይ ኣብ መይቴክ እባ እዙይ ዝብል ነገራት፤ ግን ከምኡ ዝብል ነገር ኣይስረሕን ኢና ኢልና። እቲ ዋና ነገር ዘጭበርበረ እንተልዩ ወይ ዘይፍትሓዊ ነገር እንተሃልዩ ከም ስርዓት ከም ሃገር ኢኻ ትፍትሽ እምበር ትግራዋይ ዝብል ፈሊኻ ዝበሃል ክህሉ የብሉን እዩ እቲ መደምደምታ። ብምጥቕቓም፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ሃፍቲ ዘዋህልል ተልዩ ትግራዋይ ስለ ዝኾነ ንሕና እውን ኣይንኸላኸለሉን። ንቲ ለፊዑ፣ ፅዒሩ፣ ላዕሊ ታሕቲ ኢሉ ናብርኡ ዘካይድን ሃፍቲ ዘዋህልልን ትገራዋይ እውን ሽሙ ዘጥፍእ ስለ ዝኾነ ብደንቢ ኢና ክንኩንኖ ዘለና። ሽም እቲ ህዝቢ አውን ስለ ዘጥፍእ ብደንቢ ክንርኦ ኣለና። ካብቶም ካልኦት ብዝተፈለየ ትግራዋይ ይፈተሽ፣ ይምርመር፣ ይፃረ ዝብል ግን ፈፂሙ ክኾን ዘይብሉ እዩ፤ እዙይ ካሊእ ዘረባ እዩ ክሕሰብ የብሉን። ናይ ማንም ብሄር እንተይበልና ኢና ክንፍትሽ ዘለና፤ ብኣጋጣሚ ናይ ትገራይ ተላዒሉ ክኾን ይኽእል እዩ፤ ክትፍትሽ ግን ንኹሉ ትፍትሽ። ኣብዙይ ሌላን ጉሌላን እንተልዩ ካብ መሰረቱ ተበላሽዩ ማለት እዩ፤ ክህሉ የብሉን። እታ ልዕልነት እትብል ኣጀንዳ ቀሪፆም ግን ይሀው ኣብዚኣ እኒሃ ህንፃ፣ ኣብዚኣ ኢና ግዛዕ፣ ኣብ ጋምቤላ እባ እኒሃ ታይዶ ክብሉ ዝፍትኑ የለውን ማለት ኣይኮነን፤ እዙይ ብመሰረቱ ጌጋ እዩ፤ ፍሉይ ተጠቀምቲ ይኾኑ ኣለው ንምባል ዝመፅአ እዩ፤ እቲ ስርዓት ንምፍራስ ዝጥቀምሉ ሓደ ፕሮፖጋንዳ እዩ።
እዚታት ግን ክፀሪ ንደልዮ ኢና ንሕና ‘ውን። ምስ ካሊእ ምትእሰሳር ከም ዘይብላ ክትረአ ኣለዋ። ብሽም ትግረዋይ ሰሪሑ ዝሃፍተመ ብፍሉይ ተጠቒሙ ክበሃል የብሉን፤ ሌባ ተኾይኑ ድማ ሌባ ተባሂሉ ይውቃዕ ንኻሊእ ኣየፅርፍ። ከምታ ዝበልካያ ትግራዋይ ንበይኑ እትብል ከይትኸውን ግን ክንጥንቀቕ ኣለና። ሐዚ ግብሪ ዘይኸፍል እንተይልካስ ትግረዋይ ጥራሕ ኣይትብልን፣ ትግራዋይ ኮይኑ ግብሪ ዘይከፈለ ኣየናይ እዩ ኣይትብልን፣ ብዘይ ኣግባብ ልቓሕ ዝረክብ ተይልካ ከምኡ፣ ኮንትሮባንድ እንተልይካ እውን ከምኡ ንኹሉ ኢኻ ትፍትሽ፣ ስርዓት ተትሕዝ እምበር ብቢሄር ፈሊኻ ዝበሃል ክመፅእ የብሉን። ምፅራይ እንትግበር ግን ብዘይ ኣግባብ ትግረዋይ ከይጥቃዕ ንከላኸለሉ ጥዑይ ተኾይኑ ማለት ንታ ዝቐረፅዋ ኣጀንዳ ክብሉ ጥዑይ ከይልክሙ ክትትል ተድሊ እያ፣ ሌባ ተኾይኑ ድማ ንኹንኖ። ናይ ማንም ሌባ ብሽም ትግራዋይ ከም ዘይንጣበቕ ሓደ ጥዑይ ትገራዋይ ድማ ከይልከም ከይጥቃዕ ጥንቃቐ ክግበር ከም ዘለዎ፤ እቲ ምፍታሽ ግን ንኹሉ ብሄር ክኾን ከም ዘለዎ ኢና ተረዳዲእና። ካብዚ ወፃእ ፈሊኻ ዝግበር ፈፂሙ የለን። ብተግባሩ እምበር ብቢሄሩ ክፍለ የብሉን።
ኣብ ጋምቤላ ክራይ ኣካብነት እንተልዩ፣ ዘይሕጋዊ መሬት ውራ እንተልዩ እቲ ስራሕ ይረአ እምበር ንምንታይ መን ትግራዋይ እዩ ከምኣ ዝገበረ ትበሃል ኢና ኢልና፤ ንምንታይ ደድሕሪ ትግራዋይ ይጉየ ኣሎ ኢና ኢልና። እዙይ ብጣዕሚ ጌጋ ኣካይዳ እዩ እዩ ተባሂሉ። እቲ ኣተሓሳስባ ኣሎ እዩ ግን ጌጋ እዩ ፤ ኣብ ጋምቤላ እኮ ህወሓት ኣየመሓድርን! ንማንም እንድዩ እቲ ዕድል ዝወሃብ ዝኸደን እቲ ሕጊ ዘማለአን ይጥቀም። ከመይ ኢሉ ምጥቕቓም ዝብል ይመፅእ። ስለዚ ዘስግእ የለን። ሌባ እዩ ክሰግእ ዘለዎ እምበር ትግራዋይ ብምዃን ክሰግእ የብሉን ብደንቢ ክንከታተሎ ኢና ብስሩ። ሚዛን ክሕሉን ብትኽክለኛ መንገዲ ክኸየድን እዩ ተደምዲሙ።
ውራይና፦ ብመሰርት እቲ ሓፈሻዊ ገምጋምኩም ካብቶም ቀንዲ ምንጪ እቶም ኣብዚ እዋን ዝረኣዩ ዘለዉ ፀገማት ሓደ ናይ ኣመራርሓ ጉድለት እዩ፤ ብፍላይ ድማ ናይ ላዕለዋይ ኣመራርሓ፤ ስለዚ ብኡ ኢና ምስትኽኻል ንጅመር ኢልኩም ኣለኹም። ሐዚ ብቐጥታ ኣብቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ዘለው ሽግራት ፈቲሽኩም ስጉምቲ ክትወስዱ እንተይልኩም ንዕኡ ዝትክእ ኣመራርሓ ኣዳሊኹም ድኹም? ሐዚ ኣብ ህወሓት እንተሪኢና ኣርባዕተ ዝኾኑ ፖሊት ቢሮ ኣባላት ተገምጊሞም እንተዝወርዱስ ካብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ካብቶም ዝተገምገሙ ዝሐሸ ፖሊት ቢሮ ክኾን ዝኽእል እኒሀ ትብል? ምናልባት ናብ ምንቅስቓስ እንተዝእቶ መራሕቲ ክኾኑ ዝኽእሉ ይወፁ ይበሃል፣ ኣይሰኣኑን እውን፤ ሐዚ ብቐጥታ ግን ንቲ ሰብ ብርህ ኢሉ ዝረኣዮ፣ እገለስ እንተመርሐና ፅቡቕ ዝብሎ እኒሀ ትብል?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብመሰረቱ ክትግምግም ከለኻ መን ኣሎ መን የለን ብዝብል ንሰብ እንዳረኣኻ ኣይግምገምን። ካብ ኩነታት ተበጊስካ ኢኻ ሓፈሻዊ ገምጋም ተቕምጥ።
ውራይና፦ እኮ! ምስ ገምገምኩም ክፍተትና ናይ ኣመራርሓ እዩ ኢልኩም ኣብ ቀረባኹም ድማ ካባኻትኩም ዝሕሽ መራሒ ኣይንርእን ዘለና እሞ እቲ ክፍተት ንግዚኡ ብምንታይ ይምላእ እኮ እየ ክብል ደልየ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ፀገም ኢነሀ ኢልካ ማለት እኮ ሕጥጥጥ ኣቢልካ ትድርብዮ ንኹሉ ማለት እኮ ኣይኮነን። ብሐባር እንድና ንሰርሕ በሓባር ንቲ ኩነታት ንግምግሞ እሞ ነናብ ነብሲ ወከፍና ክወርደ ከሎ ድማ ገሊኡ እቲ ፀገም ባዕሉ ክእርሞ ይኽእል ይኸውን ምስተነገሮ ማለተይ እየ፤ ገሊኡ ተሓጋጊዝካ ዝእረም ይኸውን፤ ካብዙይ ወፃእ ዘሎ ዝተወሰነ እዩ ዘይክቕፅል ዝኽእል። ብመንፅር ናይ ውለቅኡ ስራሕ እንትረአ ምንም ዘይጥፈአ እውን እኮ ክህሉ ይኽእል እዩ፤ ግን ከም ሓባር ስለ ትግምግም ብሓፈሻ ቅዋም ትወስድ። ብስሩ ግን ክንደይ ኣለና ዝወርድ ክንደይ ከ ኣለና ክድይብ ዝኽእል ኢልካስ ኣይትግምግምን እየ ዝብል ዘለኹ። ኣለናን የብልናን ብዝብል ዘይኮነስ ብታ ወድዓዊ ገምጋም ኢኻ ቅዋም ትወስደ። ካብኡ ክፅረግ ዝግበኦ ይፅረግ። ንፖሊት ቢሮ ካብ ማአኸላይ ኮሚቴ ዝሓሸ ዝበልካዮ ትትክኦ። ማእኸላይ ኮሚቴ ብዙሕ ሰብ ተጎዲሉካ ጉባኤ ትፅውዕ እሞ ትመልኦ እምበር ሰብ ክጎድለኒ እዩ ኢልካስ ገምጋም ኣይትገድፍን።
ብስሩ ግን ክትግምግም ከለካ እቲ ፀገም ኣለካ ዝተበሃለ ሰብ ናይ ግድን ይባረር ማለት ኣይኮነን፤ ቀደም እውን እኮ ሓደ ኩናት ከበላሹ ከሎ ኮፍ ኢልካ ትግምግም እሞ እቲ ናይ ሐባር ጉድለት ኣየናይ እቲ ናይ ወልቀ ኸ ኣየናይ ኢልካ ነፂርካ ብኸመይ ከም ዝእረም እውን ነፂርካን ተረዳዲእኻን ተመሊስካ በታ ዝነበረት ብረትን ብቲ ዝነበረ ሓይሊ ሰብን ትዕወት። እዙይ ማለት እቲ ገምጋም ዝሓገዘካ ነገር ኣሎ ማለት እዩ። ብስሩ ክስተኻኸል ዘይኽእል እንተኾይኑ ግን ተሸኪምካዮ ኣይትኸይድን፤ ሓጣጢጥካ ትድርብዮ፤ ብዙሕ እንተጎዲሉካ በቲ ዝበልኩዎ ይትካእ። ተዳልዩ ዝተቐመጠ ኣመራርሓ ዝበሃል እውን እኮ የለን። መድረኽ እዩ ዝፈጥሮ እምበር ተሰሪሑ ዝተመቻቸወ ( ሬድ ሜድ ዝበሃል) ክህሉ ኣይኽእልን። ብቻስ ናብ ሰብ ምቑፃርስ ኣንኣቱን፤ ኩሉ ዝፅረግ ተኾይኑ ኩሉ፣ ፍርቁ ተኾይኑ ፍርቁ ይፅረግ፤ ብጣዕሚ ውሑድ እውም ክኸውን ይኽእል። ንተኣማምን ብቲ ውድባዊ መስርሕን ጥንካረን እዩ ክኾን ዘለዎ።
ውራይና፦ እቲ ቀፂሉ ዝመፅእ መፍትሒ ናይቲ ፀገም ውሽጥኹም ምስ ፈተሸኩም ማለት እዩ፤ ምስ ህዝቢ ዝግበር ምዝርራብን ምርድዳእን እዩ፣ እዙይ ዘላቒ መፍትሒ ዝናደየሉ ‘ውን ዝበልኩሞ እዩ። እዙይ ፅቡቕ ነገር እዩ። እቲ ዋና በዓል ዋኒን እቲ ህዝቢ ስለ ዝኾነ ምስኡ ኮይንካ እዩ ኩሉ ነገር ክግበር ዘለዎ። ናብ ህወሓት ክንመፅእ ከለና ግን ካብ ልምዲ ከም እንሪኦ ህዝቢ እንትትብሉ ተር ኢልኩም ናብቲ ሓፋሽ ጥራሕ ኢኹም ትጎዩ እምበር ናብቲ ልህይቅ (ኤሊት) ኣይትሪኡን። እቲ ሓፋሽ ኣየድልን ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ ግን ድማ ምስ ኤሊት ምርድዳእ ተዘይሃልዩ ንቲ ሓፋሽ ዝኸፋፍሎ እዩ ዝኸውን። ሐዚ ከይድካ ንኣያይ(ወላዲየይ) ከምዙይ ግበር ከምዙይ ግበር እንተበልካዮ ንዓይ እንተዘይ ኣእምኒካኒ ኣነ ከይደ ድማ እዙይ ኢኻ ትገብር እንተይለዮ ተኾነ ንዓይ ይኣምን ተዘየለ ድማ ይደናገር። ብስሩ እውን እቲ ኤሊት ብባህሪኡ ፀላዊ እዩ ሓሳብ ‘ውን ስለ ዘለዎ፤ ንዓኹም ይጠቕመኩም እዩ ሓሳብ ስለ ዘመንጩ፤ ግን ሓንሳእ ተወላዋለይ ሓንሳእ ፅግዕተኛ እናዳበለኩሞ ኢኹም መፂእኹም። እዙይ ግን ሐዚ ዘዋፅእ ኣይመስለኒን፤ ምኽንያቱ ቀደም ካብ ህወሓት ወፃእ ቅሩብ እዩ ነይሩ ሐዚ ብዙሕ እዩ ኣብ ደገ ዘሎ። ስለዚ ምስ ህዝቢ እንትትብሉ ንዙይ ዝሓውስ ተዘይ ኮይኑ ከፀግመልኩም ይመስለኒ? ብስሩ እውን ግን ንስኻትኩም ትፅውዕዎ መድረኽ ጥራሕ ዘይኮነስ ካሊእ ነፃ ኣካል ዘዳልዎ ነፃ መድረኻት እውን ክህሉ ኣለዎ፣ ንዙይ ክተበረታትዑ ኣለኩም፣ ኣብ ነፃ መድረኽ ንሰኻ እውን ተፀዊዕኻ ትኸይድ ካሊእ ሓሳብ ኣለኒ ዝብል ግዱስ እውን ሓሳቡ ዘቕርበሉ ክህሉ ኣለዎ ዝብል ሰፊሕ ሪኢቶ ኣሎ። ኣብዚታት ዘለካ ሓሳብ
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ሓደ ክብለካ ዝደሊ… ፖለቲካዊ ስራሕ ናይ ኩሉ እዩ። ኣብ ኩነታት ዓዱ ዝምልከት ኩሉ በዓል ዋኒን እዩ ኢና ንብል፣ ከምኡ እዩ እውን። ምስቲ ሓፋሽ ኣብ ታሕቲ ወሪድካ ዝግበር ዝርርብ ብጣዕሚ ወሳኒ (decisive) እዩ። ብጣዕሚ መሰረታዊ እዩ። ዋላ መፅሓፍ ኣየንብብ፣ ክልሰ ሓሳባት ኣየመንጩ… እታ ዋና ነሃቱ ናብራ ምቕያር እንድያ፤ ንዕኣ ተኸውን ሓሳብ ከምፅእ እዩ። ካብ ኮርያ ኣምፀኣያ ካብ ግዛዕ ኣምፀኣያ አዚኣ ትጠቕመኒ እያ እዚኣ ኸዓ ኣይትጠቕመኒን ክብለካ እዩ። ስለዚ እታ ምስኡ ትግበር ዝርርብ ብጣሚ ትኽክለኛ እያ። ዋላ ምስቲ ኤሊት ክንድድላይካ ተተዘራረብካ ከይዳ ከይዳ ንዕኡ ዘይተሐጉስ ተኾይና ትረጉም የብላን።
እዚኣ እታ ምስ ህዝቢ ምስቲ ሓፋሽ ኩሉ ግዜ ክትህሉ ኣለዋ ንሱ አዩ እቲ ወሳኒ እትብል ኣስሚርካ፤ ኤሊት ድማ ግደ ኣለዎ። ኤሊት ናይ ባዕሉ ተራ ኣለዎ ብቲ ናይቲ ሓፋሽ ዘይትካእ ግደ ኣለዎ። ምስቲ ኤሊት ትገብሮ ምይይጥ ካሊእ እዩ ክኾን ዝኽእል። ብክልሰ ሓሳብ (ቲኦሪ) ደረጃ ክትማየጥ ትኽእል ኢኻ። እቲ ትማየጦ ግን ንረብሓ እቲ ሓፋሽ ብዝሕግዝ እዩ ክኸውን ዘለዎ እምበር ስቕ ኢልካ ንሙሁራዊ ኣኩሮባት ጥራይ ክኾን የብሉን። ከምቲ ዝበልካዮ መድረኻት ክሀሉ ኣለዎ። ከምቲ ዝድለ ኣይኮነን እምበር መድረኻት እውን እኮ ኣሎ እዩ። ናይ ሙሁር ዝብል ወዳበ እኮ ኣለና እዩ ከምቲ ዝድለ ዝኸደ ኣይኮነን እምበር። እቲ ሙሁር ክሳተፎ ከም ዝግባእ ይሳተፍ ኣሎ፣ ክሕግዞ ከም ዝግባእ ይሕግዝ ኣሎ ዝበሃል ግን ኣይኮነን። ኣብዚታት ዘለና ሕፅረት ብዙሕ አዩ፤ ካብቲ ክነስተኻኽሎ ዘለና ሓደ እውን እዙይ ክኸውን እዩ። ከም ውድብ ክንገብሮ ዝግባእ ክንገብር ኣለና፤ ከምቲ ዝበልካዮ ነፃ መድረኻት እውን ክህልዉ ኣለዎም ብጣዕሚ ጠቓሚ እዩ። ኣብቲ መድረኻተ ንሕና እውን ዘለና ሓሳብ ነቕርብ ካሊእ መማረፂ ሓሳባት እውን ንሰምዕ። ኣብቲ ናይ ውድብ መድረኻት እውን ንነገሩ ናትና ጥራይ ስማዕ ኣይኮነን ክበሃል ዘለዎ፤ ፀዊዕኻስ ንዓይ ስምዐኒ ጥራሕ ዘይኮነስ ንስኻ ኸ ታይ ሓሳብ ኣለካ እውን እዩ ክበሃል ዘለዎ። መሪሕ ውድብ እንድዩ እዙይ ንቲ ዓዲ ዝመርሐሉ ዘለኹ ኣተሓሳስባ እዙይ እዩ ኢሉ የቕርብ እሞ እዚኣ ወስኹላ አዚኣ ቀንሱላ ወይ ካሊእ ሓሳብ ኣሎ ዝብል ተልዩ ድማ የቕርብ፤ ከምዘኡ እዩ ክኾን ዘለዎ። ኣብዙይ እቲ ውድብ እውን ተበግሶ ክወስድ ኣለዎ ካብ ደገ ዝመፅእ ተበግሶ እውን ክበረታታዕ ኣለዎ። ሐዚ ጅማሮታት ኣሎ እዩ፤ ቲንከ ታንክ ኢልና ጀሚርና ኣለና። እቲ ሙሁር ብፉሉይ ንርኣዮ ብዝብል ኢና እቲ ቲንክ ታንክ ነጣይሾ ኢልና ጀሚርናዮ ዘለና።
ውራይና፦ ኣብኡ ግን እቲ ቲንከ ታንክ ዝብል ካብ ኣልዐልካዮ፤ እቲ ሓሳብ ፅቡቅ እዩ፤ ከምዙይ ዝበለ ብውዳብ ደረጃ ወይ ብትካል ደረጃ ምጥያሽኩም ብጣዕሙ ግቡእን ትኽክለኛን እዩ። ግን እቶም ሓሪኹሞም ዘለኹም ሰባት ዝበዝሑ ኣብ ውሽጥኩም ዘለው ነሃታትኩም ኣባላት እዮም። እዚኦም ድማ ኩሉ ግዜ ምሳኹም ዘለው እንዳገምገሙ ዝውዕሉ እንድዮም እንታይ ዝተፈለየ ሓሳብ ኣምፂኦም ከማኽሩ? ዝብል ብሰፊሑ ክለዓል ሰሚዐ ኣለኹ። ስለዚ ካብ ደገ ዘለው ሙራት እንተገበርክሞም ዝሓሸ ዝኸውን ኣይመስለካን?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እንታይ መሲሉካ፤ እዙይ ክርአ ዘለዎ ሙሁራት ብምዃኖም እዮም ዝእከቡ ዘለዉ እምበር ኣባላት ብምዃኖም ኣይኮኑን። ብቲ መሓዉሮም ካሊእ እዩ፤ ኣብ ዞባ ክህሉ ይእል፣ አብ ወረዳ ክኾን ይኽእል፣ ኣብኡ ተወዲቡ ዘሎ ከም ኣባል እዩ ኣብኣ ድማ እታ ስራሕ እዩ ዝርእን ዝግምግምን። ኣብዙይ ከም ሙሁር እዩ ተወዲቡ ዘሎ ስለዚ ብታ ሙሁርነቱ ዘለቶ ሓሳብ ወይ ምርምር እዩ ዘቕርብ። ኣብታ ስርሑ ግን ከምኣ ትበሃል የላን እታ ስራሕ አዩ ዝገብር፣ ይመራመር ኣይኮነን ዘሎ። እቶም ምሳና ዘለው ሙሁራት ‘ውን ሙሁራዊ ዓቕሞም ዝጥቀሙላ መድረኽ ኣይነበረቶምን እኮ እያ። ግን ድማ ኣብ ውሽጥና ዘለው ጥራሕ እውን ኣይኮናን ኢልና ካብ ደገ ‘ውን ኣእቲና፤ ካልኣይ ድማ አዚ መጀመሪ እዩ ገና ክሰፍሕ እዩ። ምስ ሙሁራት ዘራኽበና ሓደ ገመድ እዩ ክሰፍሕ እዩ። ኣብ ውሽጥኻ ዘለው ገዲፍካ ንናይ ደገ ጥራሕ ትርኢ ዝብል ግን ትኽክል እውን ኣይኸውንን። ካባና ንጀምር ብኡ ነስፋሓዮ እዩ። ሙሁር እንተይልና ኣይንፈላሊ ኣባል ዘይኣባል ኢልና ኣይንፍለ just ሙሁር ዝብል ንውሰድ። እቲ ኣብ ቀረባኻ ዘሎ ገዲፍካ ናብ ካሊእ ምዝላል ‘ውን ግድን ኣይኮነን። ብስሩ ኸዓ ንምስላጥ እውን እቶም ኣብ ቀረባ ዘለዉ ንቲ ውድብ እውን ስለ ዝፈልጥዎ፣ እንታይ እዩ ኢሎም ከፅንዕዎ ግዜ ሰለ ዘይወስደሎም ቀልጢፎም ናብታ ምርምር ይኣትዉ፤ ብኣ ድማ የተሓሕዝዎ ንቲ ካሊእ እውን። እዙይ ብስሩ እንደዓበየ ዝኸይድ እዩ። ብዙሓት እነሳትፈሉ ዓብዪ ናይ ሓሳብ መመንጨዊ ኢና ክንገብሮ። ስለዚ ሓሳብ ዘመንጩ ካብኡ ሓሊፉ እውን ሰብ ዘፍሪ ክኸውን እዩ።
ውራይና፦ ኣብ ዓድና ፀገፈም እኒሀ ካብ ዝበሃል ፅንሕ ኢሉ ኣሎ። ኣብ ውድብ ድማ ምንም ፀገም የለን፣ ፅቡቕ ኣለና ዝብሉ ብዝሓት እዮም፤ ብፍላይ እቲ ሐዚ ዝንሀ ላዕለዋይ መሪሕነት ፅቡቕ ኣለና ናይ ምባል፣ ዕግበት ናይ ምርኣይ ዝንባለ ዝዓብለሎ ነይሩ ክሳብ ቀረባ። ንስኻ ንባዕልኻ ‘ውን ካብቶም ፀገም የብልናን ዝብሉ፣ ነገራት ከይግምገሙ፣ ከይፍተሹ ዓፅዮም ሒዞም ዘለው እዩ ትበሃል። ብዙሕ ሰብ ኣባኻ ተስፋ ነይርዎ ማለት ብዕድመ እውን ንኡስ እዩ፣ ተማሂሩ እዩ፣ ብኔትዎርክን ጠልቆምቆማትን እውን ኣይሕመን እናተበሃልካ ፅቡቕ ኣራእያ ነይርዎ ሰብ ኣባኻ፤ ናይዙይ ውፅኢት እውን ኣብ ጉባኤ ቀዳማይ ኣውፂኡካ ጉባኤተኛ፤ ብውፅኢቱ ግን ከምቲ ዝብለካ እዩ ዘሎ ግምታት እሞ ኣብዚ ዘለካ ሓሳብ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እዙይ መሰረት የብሉን እየ ዝብል ኣነ። ሽግር የብልናን ክብል ኣይክእልን ኣነ። ብኣይ ደረጃስ ሽግር የብልናን ንምባል ብጣዕሚ ዘይኸውን እዩ፤ ምኽንያቱ ካብቲ ካሊእ ንላዕሊ እኮ መዓት ጥርዓን እዩ ዝመፅእ፣ ብዙሕ ሽግራት እኮ እዩ ዝቐርበልና፤ ስለዚ ከመይ ኢለ ሽግር የብልናን ይብል? ካብኡ ኸዓ ኣብቲ ጉባኤ እኮ ሽግር ኣለና ኢሉ ጉባኤተኛ ደምድሙ እዩ፤ ኣነ ድኣ ከመይ ገይረ የብልናን ክብል? ኣይ ብቲ ጉባኤ ዝተመረፅኩ እንድየ። ኣብቲ ጉባኤ እኮ ዘለና ሽግር ዘርዚርና ኣውፂእና ኢና፤ ከመይ ገይረ ንፅባሒታ ንዕኣ ክኽሕዳ ይኽእል? እዙይ መሰረት ዘይብሉ እየ ዝብሎ።
ውራይና፦ ኣብ ቴለቪዥን ሓደ ግዜ ብኢህወዴግ ኣመራርሓ ደረጃ ዝንበረኩም ዘተ እንትመሓላለፍ እኮ ንስኻ ፀገም የለን ኢልካ ንቲ ዝቐረበ ገምጋም ተኸላኺልካዮ ነይርካ። እንተዘኪርካዮ ብዛዕባ ናይ ዳዊት ገረዝጊሄር ተላዒሉሉ ኣብ ዝነበረ ማለተይ እየ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ኣብቲ ገምጋም ንሱ እውን እኮ ሓዱሽ ኣጀንዳ ኣይተኸፈተን። ብዛዕባ ሰናይ ምምሕዳር ዝምልከት እንድዩ እቲ ዘሎ ፀገማት ብመፅናዕቲ ተደጊፉ ቀሪቡ፤ ኣብኡ እቲ ሽግራት ከምዘሎ ወሲኸሉ እምበር ኣይተቐወምክዎን። እታ ዝሓለፈት ተቖሪፃ እያ ሓሊፋ ብዛዕባ ዳዊት እትምልከት ጥራይ ዝተዛረብክዋ። ናይ ዳዊት ዝምልከት ምንም መልሲ ኣይተወሃቦን ዝብል ኣይቕሪቦም ኣነ ድማ እቲ መልሲ ኣይዐገቦን እምበር መልሲ እማ ተዋሂቡ እዩ ኢለ እታ ዝነበረትኒ ሓበሬታ ኣቕሪበ። እዙይ ድማ ልክዕ እዩ። ዳዊት ብቲ ዝተወሃቦ መልሲ ኣይተሓጎሰን፤ ናባይ መፂኡ እውን ከምዙይ ኢሎምኒ ኣለው ልክዕ ኣይኮነን ኢሉኒ። ስዘሊ እቲ መልሲ ኣየዕግቦን እዩ ክበሃል ነይርዎ እምበር ፈፂሙ መልሲ ኣይተወሃቦን ዝብል ጌጋ እዩ፤ እታ ናይ ዓድዋ እትምለከት መልሲ ተዋሂባቶ እያ። ኣጠቓላሊ ገምጋም ካሊእ ዘረባ እዩ፣ ናይ ሓደ ውልቀ ሰብ ከምዙይ ነይሩ ኢልካ መረዳእታ ምሃብ ድማ ካሊእ እዩ። ይሕመቕ ይፀብቕ ንዳዊት መልሲ ተዋሂብዎ እዩ ኢልካ ምዝራብ ከመይ ኢሉ ኣብ ትግራይ ምንም ዓይነት ናይ ሰናይ ምምሕዳር ሽገር የለን ማለት ይኸውን? ኣብታ ዘረባ ንሳ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ካሊእ መድረኻት እኮ መዓት ግዜ ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ዘሎ ናይ ሰናይ ምምሕዳር ፀገማት ተዛሪበ። ኣብታ መድረኽ ንሳ እውን ከምቲ ዝበኩኻ ተቖሪፃ ስለ ዝሓለፈት እያ እምበር ብዛዕባ ዘለውና ሽግራትስ ብዙሕ እየ ተዛሪበ። ኣብ ስራሕ ዘለና እኮ ብደንቢ ኢና ንፈልጦ እቲ ዘሎ ክፍተታት፤ ካሊእ ስብ ንባዕሉ ዘጓነፎ እዩ ዝፈልጥ ንሕና ግን ኣብ ዝኾነ ዘጋጠመት እያ እንተስ ብገምጋም እንተስ ብጥርዓን ትመፀና። ስለዚ እናፈለጥካ ሽግር የለን ምባልስ ክመፅእ ኣይኽእልን፤ ብስሩ ከመይ ኢሉ ከምኡ እዩ ዝብል ከምዝተበሃልኩ እምበር ኣነስ በቢመድረኹ ሽግር ኣሎ እየ ዝብል። ኣብ ኩሉ ኣብ ነብሲ ወከፍ ስራሕና ሽግር ኣሎ ማለት ድማ ኣይኮነን፤ ኣብቲ ሽገር ዘለዎ ኣለዎ ንብል ኣብቲ ዘየብሉ ድማ የብሉን ንብል፤ ኣነ እውን እዚኣ እየ ዝበልኩ። ሰብ ብዝደለዮ ክትርጉሞ ይኽእል ናተይ ሓሳብ ግን ከመዚ ዝብላካ ዘለኹ እዩ።
ውራይና፦ ካብ ህዝቢ ዝመፀኩም ሕቶ ኣብ ምምላስ ጉድለታት ይረኣየኩም ኣሎ ከም ኣመራርሓ። ንኣብነት ናይ እምባሰነይቲ ሕቶ ዘተኣናገድኩምሉ ኣገባብ ልክዕ ኣይነበርን፤ እቲ ነገር ናብ ዘየድሊ ወሲድክሞ፤ ክሳብ ሐዚ እውን መዕለቢ ክትገብርሉ ኣይከኣልኩምን፤ ኣብ ልዕሊኡ ድማ እቲ እትህብዎ ሐሳባት ሓደ ኣይኮነን ከም ኣመራርሓ…ዝብል ብሰፊሑ እናተዘረበ እዩ ኣብ ህዝቢ፤ ንምንታይ እዩ ከምኡታት ኮይኑ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እዚ ናይ እምባሰነይቲ ሕቶ ዝምልከት ብቐረባ ዝከታተሎ ኣይኮንኩን፤ ንቲ ክልል ዝምልከት ስለ ዝኾነ፤ ግን ይፈልጦ እዩ እቲ ጉዳይ። እቶም ኮሚቴ እውን ናብዚ መፂኦምኒ ነይሮም ቅድሚ እቲ ሰልፊ ምግባሮም። ቅድሚኡ አውን ይላዓል ከም ዘሎ ይሰምዕ ነይረ። ብዝኾነ ምስኣቶም ዝተገበረ ምይይጥ ውሑድ እዩ ኣይብልን። ብዙሕ ኣመራርሓ እኮ ከይዱ ኣዘራሪብዎም እዩ። ኣብዙይ እውን እቲ ክብሃል ዘለዎ ኢልናዮም ኢና። ንሳቶም ግን ትሕቲ እታ ወረዳ እትብል ክንዘራረብ ኣይንደለን ዝብል ተሪር ቅዋም ነይርዎም።
ውራይና፦ ብውሕዱ ግን ሰልፊ ምስ ገበሩ ኣብኡ ተረኺብኩም መልሲ ክትህቡ ነይርኩም፤ ማለት እቲ መልሲ ናይ ግድን ወረዳ መሊስናልኩም ኣለና ይኹን እናበልኩ ኣይኮንኩን ግን ዋላ ኣይኸውንን ምባል ‘ውን መልሲ ስለ ዝኾነ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ሰልፊ ቅድሚ ምግባሮም ብስራሕ ፈፃሚ ደረጃ ናብኡ ከይዶም ኣዘራሪበምዎም። ኣብቲ ሰልፊ ድማ ምንም ሓዱሽ ኣጀንዳ ኣይነበረትን። ኣይተሓጎስናን በቲ ዝሃብኩምና መልሲ እዮም ኢሎም። እቲ ሰልፊ ‘ውን እኮ ተፈቒድሎም ኣይኮኑን ኣካይደሞ። እቲ ሰልፊ ብፅቡቕ ኣካይዳ ብጣዕሚ ኣንደበት ብዘለዎ እዮም ኣካይደሞ ንሱ ደስ ዝብል እዩ ግን ክፍለጥ ዘለዎ ኸኣ ከይተፈቐደሎም ብዓልቶም እዮም ኣካይደሞ።
ውራይና፦ ግን እኮ ሓላፍነት ወሲዶም ፈሪሞም እኮ እዮም ኣካይደሞ። እዙይ ድማ ሕገ መንግስታዊ እዩ ዝመስለኒ?
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ እወ ኮ! እሞ ነዙይስ ሓደጋ ከይጋጥም ኢኻ ክትሕሉ ትኽእል እምበር ኣፍልጦ ሂብካስ ኣብኡ ተረኺብካ መልሲ ኣይትህብን እቲ ሰልፊ ብኣግባቡ ክሳብ ዘይተፈቐደ። እቲ ህዝቢ ተቓላሳይ ስለ ዝኾነ ብስል ህዝቢ ስለ ዝኾነ እየ ሰላማዊ ገይርዎ እምበር ከይተፈቐደልካ ምውፃእ ግቡእ ኣይኮነን። እቲ ዋና ግን እቲ ኣጀንዳስ ካብ ዝግባእ ንላዕሊ ተዘሪብሉ እዩ፤ ወረዳ መልሱልና ትብል ደረቕ ሕቶ እያ ንሳ ድማ ኣይትኸውንን ተባሂላቶም እያ ብተደጋጋሚ። ናብዚኣ መፂኦምኒ እንተለው እኮ ኣነ እውን እታ ናይ ወረዳ ሕቶኹም ሐዚ እውድሕር ዘይመለሰልኩም ውድብ ንሳ ሕቶ ኾይና ትቐፅል እሞ ትሕቲኡ ዘሎ ሕቶታት ግን ኣቕርቡ እሞ ክንምልሰልኩም ኢለዮም ኣይኸውንን ንሳ ጥራይ መሉስልና ኢሎም።
ውራይና፦ ወረዳ ሐዚ ኣይንምልሰልኩምን ክትብሉ ከለኹም ግን ዘዕግብ ምኽንያት ክተቕርቡ ነይርኩም ንስኻትኩም እውን። ንኣብነት እቲ ወረዳ ንምዃን ተባሂሉ ቅድሚ ዕስራን ገለመለን ዓመታት ዝወፀ ረቛሒ እተን ኣርባዕተ ነጥብታት ኣማሊእናየን እዮም ዝብሉ፤ ስለዚ ንሰዅም ወይ ሓዱሽ መመዘኒ ኣፅኒዕኹም ክተቕርቡ ነይርኩም ወይ ድማ ሓንሳእ ተፀበዩና ኣፅኒዕና ክንነግረኩም ክትብልዎም ነይርኩም እምበር ሎሚ ኣይንምልስ ፅባሕ ኣይንምልስ ኢልካ ግትር ምባል ፅቡቕ ኣይመስለኒን
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ብዝኾነ እንታይ መሲሊኳ እቲ ውድብ ቅዋም ዝሓዘስ ናይ ሓደ ወረዳ ኣይኮናን ንምልስ እዩ። ኣነ ብውልቂ እውን ዝበልክዎም ንስዅም ሕቶ ስለ ዘቕረብኩም ኣይምለሰልኩምን። ካሊእ እውን ሕቶ ዘቕረበ ኣሎ፤ እንተዘይ ኣቕረበ እውን ዝግበኦ እንተኾይኑ ክምለሰሉ ኣለዎ እየ ኢለዮም። ንስኹም እማን እዩ ናይ ባዕልኹም ኢኹም ትሓቱ፤ ከም ውድብ ክትሪኦ ከለኻ ግን ትግራይስ ከመይ ተመሓድራ ትብል እያ ብሓፈሻ ትርአ እያ እታ መልሲ። እቲ ዝበልካዮ ቅድሚ ሐዚ ዝነበረ መመዘኒ ሐዚ ዘየኽይድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ምኽንያቱ ብዙሕ ነገር እዩ ተቐይሩ። ስለዚ ሐዚ ክፅናዕ እዩ ዘለዎ ኣጠቓላሊ ከም ትግራይ። ወረዳ ‘ውን ክንቅይር ተኾይና፣ ዞባ ‘ውን ክንቅይር ተኾይና፣ ብኣጠቓላሊ ሪኢኻ ኢኻ ኣብዙይ ኣእቲኻ እቲ ሕቶኦም ትምልሰሎም። በቢዝተለዓሉ በቢሓደ ኣይኮንካ ክምለስ ዘለዎ። ናይ ወረዳ ሕቶ ብቲ ዝብለካ ዘለኹ ብመፅናዕቲ ከም ክልል ብዝግብር ናይ ኣወዳድባ ምትዕርራይ እዩ ክምለስ ዘለዎ ዝብል እዩ ዘለኒ።
ውራይና፦ ለይቲ ምድሪ ግዜኻ ሰዊእኻ፣ ንዘቕረብኩልካ ሕቶታት ብትዕግስቲ አዳሚፅካ ብዝግባእ ስለ ዝመልስካለይ ብሽም መንበብቲ ውራይና ካብ ልቢ የመስግነካ ዶ/ር። ክብረት ይሃበለይ ብጣዕሚ።
ዶ/ር ደብረፅዮን፦ ኣነ እውን ብጣዕሚ የመስግን ክብረት ይሃበለይ።


text:
ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ካብ ምዕራባዊ ገማግም'ታ ሃገር ሬሳ 11 ስደተኛታት ዝርከብዎ 263 ስደተኛታት ምርካቦም ሓቢሮም።
እቶም ስደተኛታት መብዛሕትኦም ካብ ትሕተ ሰሃራ ሃገራት ኣፍሪቃ ክኾኑ ከለው ኣብ ክልተ ጀላቡ ተጻዒኖም ይጉዓዙ ከምዝነበሩ ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ገሊጾም።
ሊብያ ናብ ኣውሮጳ ክበጽሑ ዝጉዓዙ ዝበዝሑ ስደተኛታት መበገሲ ቦታ ምኳናን ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ኢጣልያ ዝበጽሑ 600,000 ስደተኛታት መብዛሕትኦም ካብ ሊብያ ዝተበገሱ ምዃኖም ይፍለጥ።
ብመሰረት ሓበሬታ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ክሳብ ወርሒ ፍርቂ ሚያዝያ'ዚ ዓመት'ዚ 18,575 ስደተኛታት ማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ኢጣልያ: ግሪክ ሳይፕረስን ስፔንን ምብጽሖም ይገልጽ።
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት እዚ ቁጽሪ ምስ ዝሓለፈ ዓመታት ክወዳደር ከሎ ትሑት ምዃኑ ይሕብር።
ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ቁጽሪ ማእከላይ ባሕሪ ኣቋሪጾም ኣውሮጳ ዝበጽሑ ስደተኛታት ብ9 ሚእታዊት ጎዲሉ'ዩ።
ይኹን ደአ እምበር ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ምቁራጽ 3,116 ስደተኛታት ምሟቶም ይዝከር።


text:
ሓገዝ ገንዘብ እንግሊዝ፡ ኣብ ሶርያ ናብ ዝርከቡ ዓመጽቲ ተመሓላሊፉ
ካብ ኸፈልቲ ግብሪ ዝእከብ ገንዘብ ኣብ ሶርያ ናብ ዝርከቡ ዓመጽቲ ክመሓላለፍ ተገይሩ'ዩ ዝብል ምርመራዊ ዉጽኢት ቢቢሲ ስዒቡ፡ መንግሰቲ ፕሮጀክት ሓገዝ ወጻኢ ኣጊዱ።
ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ኣባላት ብእንግሊዝ (ብሪጣንያ) ዝሕገዝ ሓይሊ ፖሊስ'ዉን ጭካነ ዝተመልኦም ፍርድታት እናተዉሃቡ ምስ ቤት ፍርዲ ኾይኖም ይሰርሑ ነይሮም።
ወሃቢ ቃል መንግስቲ ሶርያ፡ ምስ ጉጅለታት ግብረ ራዕዲ ምትሕብባር ዝብል ኽሲ ከምዝቐረበ ገሊጹ።
እቲ ፕሮጀክት ይመርሕ ዘሎ ኩባኒያ እንግሊዝ ኣዳም ስሚዝ ኢንተርናሽናል (ASI) ነቲ ዝቐረበ ኽሲ ነጺጉዎ'ዩ።
ፖሊስ ሓራ ሶርያ (ኤፍ ኤስ ፒ)፡ ኣብታ ሃገር ዝተወልዐ ቅልዉላዉ ስዒቡ ዝተጣየሸ እንትኾን፡ ብተቓወምቲ ሓይልታት ኣብ ዝተትሓዛ ኸባብታት ስርዓትን ሕግን ንምዕሳል ዕላማ ዝገበረ ነይሩ።
ኣዳም ስሚዝ ኢንተርናሽናል ድማ፡ እቲ ፕሮጀክት ካብ ወርሒ ጥቅምቲ 2014 ጀሚሩ ክመርሖ ጸኒሑ'ዩ።
ብሪታኒያ ሓንቲ ካብ ሞንጎ እተን ሓገዝ ዝገብራ 6ተ ሃገራት እቲ ፕሮጀክት ኾይና፡ ዓመጽቲ ጉጅለታት ኣብ ዝርከቡለን ከባብታት ኣሌፖ፣ ኢድሊብን ዳራን ኣገልግሎት ኮምዩኒቲ ፒሊስ ትህብ።
እዚ፡ ምስ ዝኾነ ጉጅለታት ርክብ ክህልዎ ዘይፍቀደሉ ካብ ዕጥቂ ነጻ ዝኾነ ሓይሊ ፖሊስ ስቪል'ኳ እንተኾነ፡ ፓኖራማ ግና እቲ ጉዳይ ከምኡ ከምዘይነበረ ዘመላኽቱ ጉዳያት ረኺበ'የ ይብል።
ካብቶም ፓኖራማ ነቲ ፕሮጀክት ዝኸሰሎም ምጽራያት፡
- ክልተ ደቂ ኣንስትዮ ብእምኒ ተቐጥቂጠን ክሞታ ዝተገበረ ሓዊሱ ፖሊስ ቅትለት ክፍረድ ምስ ቤት ፍርዲ ይተሓባበር ምንባሩ፡
- ፖሊስ፡ንሓገዝ ዝመጸ ገንዘብ ተገዲዱ ዕጡቓት ጉጅለታት ናብ ዝርከቡሎም ኸባብታት ክወሃቡ ከምዝተገበረን ከምዝተኸፈሎን
- ፖሊስ ብዓመጽቲ ጉጅለታት ተጨዉዩ ከምዝተወሰደ
- ፍሉጣትን ዝሞቱን ሰባት ኣብ ናይ ፖሊስ መሃያ ተመዝጊቦም ይርከቡ
ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ብሪታኒያ ቦሪስ ጆንሰን፡ ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ሚያዚያ ዕላዊ ኣብ ዝገበሩዎ፡ ፖሊስ ሓራ ሶርያ ዝድግፍ ብእንግሊዝ ዝሕገዝ ጥምረት ፍትሕን ደሕንነት ማሕበረሰብን ንምጥንኻር 4 ሚሊዮን ፓዉንድ ሓገዝ ከምትገብር ተዛሪቦም'ዮም።
ኣዳም ስሚዝ ኢንተርናሽናል ከምዝብሎ፡ ኤፍኤስፒ ዘይተዓጠቐ ማሕበረሰባዊ ፖሊስ ኮይኑ፡ ልዕልነት ሕጊ ክኽበርን ደሕንነት መላይን ክሕሎን ዝሰርሕ'ዩ።
" ኸፈልቲ ግብሪ ገንዘቦም ግብረ ራዕዲ ንምክልኻል ኣዉዒልናዮ ኢና፡ ማሕበረሰብ ሶርያ ደሕንነት ክረክብን ኵናት ኣብ ዘለወን ከባብታት ስግኣትን ሓደጋን ክንኪ ገይርና ኢና" ይብል ወሃቢ ቃል እቲ ኩባኒያ።
"ኣዳም ስሚዝ ኢንተርናሽናል፡ እቲ ፕሮጀክት ምስ መሓዙት ትካላት ብሓባር ዕዉት ብዝኾነ መንገዲ መሪሕዎ'ዩ" ክብል'ዉን ተዛሪቡ።
እቲ ኩባኒያ ከምዝብሎ፡ ካልእ መማረጺ ስለዘይነበረ ንፖሊስ ገንዘብ ኸፊሉ'ዩ፤ እዚ ድማ መንግረስቲ እንግሊዝ ይፈልጦ'ዩ።
ፓኖራማ ከምዘረጋገጾ፡ ኣብ ሰነዳት ኣዳም ስሚዝ ኢንተርናሽናል፡ ናይ ዝሞቱን ዝተቐበሩን ሰባት ኣብ መሃያ ፖሊስ ሰፊሮም ይርከቡ።
ሓደ ኣብ ዞባ ኢድሊቢ፡ ኮክናያ ዝርከብ ፖሊስ ጣብያ፡ 57 ፖሊስ ክሕዝ ይግብኦ።
ይኹን'ምበር እቶም ሰነዳት ከምዝብልዎ ኣብ 2016 ኣብ ዝተኻየደ ዳህሳስ ሓደ ፖሊስ'ዉን ምርካብ ኣይተኽኣለን።
ሓለፍቲ ስራሕ እቲ ኩባኒያ ከምዝገለጹዎ፡ እቲ ኩባኒያ መሃያ ሓደ ፖሊስ'ዉን ከይኸፍል ኣጊዱ'ዩ።
ካብዚ ብዝሰገረ እቶም ሰነዳት ገለ ፖላይስ ኣሌፖ ንዓመጽቲ ጉጅለታት ገንዘብ ክኸፍሉ ይግደዱ ነይሮም።


text:
መንበሪ-ገዛ
ጥቓ ማያት ብምዃኑ እቲ ኮምዩን ብዙሕ ግሩም ዝኾነ እትነብረሉ ቦታታት ኣለዎ። ኣብኡ ኣፓርትማን ኮንዶሚንዩምን ቪላታትን ኣሎ። ኮንዶሚንዩም ምስ እተፈላለዩ ወነንቲ ገዛውቲ ይርከብ፡ ከም ናይቲ ኮምዩን
Platen.
ኣብቲ ናይ ሙታላ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ብዙሓት ኣካረይቲ ሓበሬታ ኣሎ። ነኣሽቱ ገዛውትን ቪላታትን ኣብቲ
Hemnet ትረክብ ከምኡውን ሓበሬታ ብዛዕባ ናይ ሙታላ ናይ መንበሪ ኣባይቲ ከባቢታት ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ይርከብ። ጥርሑ መሬት ትደሊዶ?
ኣብቲ ናይ ጥርሑ መሬት tomtkö ሪጋ ተራ ሓዝ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ሙታላ ኮምዩን እተን ብብዝሒ ዚዝረባ ቋንቋታት እዚኣተን እየን፤ ዓረብ፡ ዳሪ/ፓሽቶ/ፋርስ፡ ሶማሊ፡ ትግርኛ፡ ፊንላንድ፡ ኪሩንዲ፡ ፈረንሳ፡ ሶራኒ/ኩርማንጂ፡ ፖላንድ፡ ሮማኒ፡ ኣርሊ፡ ሩስያ፡ ስፓኛ፡ ሲርያ፡ ታይላንድን ቬትናምን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ሙታላ ብዙሓት ማሕበራት ኣለዋ፡ ከም ንኣብነት፡ ናይ ብሔራት ወይ ናይ ዕረፍቲ ግዜ ንጥፈታት። እትደልዮ ውሱን ማሕበር ክትረክብ እንተ ደሊኻ ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩን ናይ ማሕበራት ደብተር ረአ። ገለ ካብዘን ማሕበራት ንምጥቃስ፤
- ናይ ዓረብ ማሕበር ሕወነት
- ሊልያን ማሕበር ቦስንያ
-
ናይ ክሮሽያ ማሕበር
- ናይ ኩርድ ማሕበር
- ናይ ሶማልያ ባህላዊ ማሕበር
- ናይ ሲርያ ማሕበር
- ናይ ሲርያ ኦርቶዶክስ ናይ መንእሰያት ማሕበር
- ናይ ሲርያ ኦርቶዶክስ ማርያም ቤትክርስትያን
- ደቡብ ኣፍሪቃ - ኮሚተ
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ሙታላ ኮምዩን ነቲ ሕቶታትካ ኣብቲ መቐበሊ ናይቲ ኮምዩን ምምሕዳር ብተለፎን 0141-22 50 00 ወይ ብኣድራሻ Drottninggatan 2, 591 35 Motala ኪቅበሎ ይኽእል።
ብሪጋን Bryggan – መእተዊ (መላለዪ) ኣሃዱ ንናይ ሙታላ ኮምዩን ሓደስቲ መጻእቲ
ኣብ ብሪጋን መታን እቶም ኣብ ሙታላ ሓደስቲ መጻእቲ ብቑዕ ኣቀባብላ ኪረኽቡ ምስ እተፈላለዩ ክኢላታት ኴንና ንሰርሕ። ሙታላ ኮምዩን ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ረኺባ ምስ ቤትጽሕፈት ዕዮን ምስ ኤስኤፍኢ ስልጠናን ተተሓሕዞም። ኩሎም ህጻናት ወይ መንእሰያት ነቲ ናይ ትምህርቶም ድሕረባይታ ንምግላጽ ንሓደ ካብቶም ናይ ብሪጋን ናይ ስልጠና ተሓጋጋዚ ይረኽቡዎ። ንሱ ብዛዕባ ምእላይ ህጻናትን ናይ ሽወደን ስርዓተ ትምህርትን ይሕብር፡ ናብቲ ቤትትምህርቲ ይወስዶም የላልዮምን። ናብቲ ናይ ቤትትምህርቲ ኣመሓዳሪ ዚግበር ናይ መጀመርያ ምብጻሕ ብብሪጋን ይከናወን። እንተ ኣድልዩ፡ ምስ እተፈላለያ ማሕበራት ንኺራኸቡውን ንሕግዝ ኢና።
ብዛዕባ ሙታላ ተወሳኺ ኣንብብ፣
ድኳናት
ቤትንባብ
ማሕበራዊ ቤትጽሕፈት
ቤትጽሕፈት መድህን
ዝሓሰረ ኣቕሑ ገዛን ክሽነን፤
Rusta
Jysk
ናይ ሊንሾፒን IKEA
ናይ ቀዪሕ መስቀል ሰከንድሃንድ
Återvinningen
Alf Ek Auktioner
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብቲ ናይ ሙታላ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ
ምእላይ ህጻናትን
እቲ ክፉት ቤትትምህርቲ ህጻናትን ኣንብብ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ሙታላ ኮምዩን ናይ ቤትምህርቲ ህጻናት ክላስ (ካብ 6 ዓመት ንላዕሊ)፡ መባእታ ቤትትምህርቲ (ካብ 7 ዓመት፡ ክሳዕ ዓመት 9 ግዴታ እዩ) ከምኡውን ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ (3 ዓመት ድሕሪ መባእታ) ኣሎ። እተፈላለየ ዓይነት ትምህርቲ ከኣ ኣለዎ፤ ህጻናትን ናይ ዕረፍቲ ግዜን፡ ህንጻን መሳለጥያን፡ ቁጠባ፡ ኤለትሪሲቲን ጸዓትን፡ ተሽከርካርን መጎዓዝያን፡ ስልጠና ተልመዴን፡ ህዩማኒስት ፕሮግራም፡ ናይ ኢንዱስትሪ ተክኒክ፡ ናይ መላለዪ ፕሮግራም፡ ባህሊ፡ ናይ ተፈጥሮ ሳየንስ፡ ማሕበራዊ ሳየንስ፡ ተክኒክን ክንክንን ምእላይን። ኣብቲ
ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ኩለን ኣብያተትምህርቲ ሓበሬታ ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ሙታላ ኮምዩን ከም ንኣብነት ኣብ ናይ መምዘኒ ተክኒክ፡ ኣብ ናይ ዝኽሪ ምጥፋእ ክንክን/ነርስ፡ ኣብ ስነኣእምሮኣዊ ክሊኒክን ክንክንን ዘተኮረ ናይ ሞያ ኮለጅ ትምህርቲ
yrkeshögskoleutbildning (YH) ትምህርቲ ንዓበይቲ ይህብ። ከምኡውን ሽወደን ንወጻእተኛታት (SFI)፡ ምኽሻንን፡ ገለ ኣብ ምፍራይ ተክኒክን መምህር ትምህርቲ ህጻናትን ስልጠና ምምህርናን ዘተኮረ ናይ ኮለጅ ትምህርቲ ይህብ። ነቶም ናይ ውልቆም ዋኒን ኪጅምሩ ዚደልዩ ድማ ናይ ዋኒን ቤትትምህርቲ ኣሎ። ነዚኣቶም ብ
Nyföretagarcentrum. እውን ደገፍ ይወሃቦም እዩ።
ኣገልጎት ጥዕና
ብዛዕባ ክንክንን ረድኤትን
ኣብቲ ናይ ሙታላ ኮምዩን ወብሳይት ኣንብብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
እቶም ምስ ተሓጋጋዚኦም ዚራኸቡ ግን ብዘይካ ሽወደን ካልእ ቋንቋ ዚዛረቡ፡ ናይ ትርጉም ሓገዝ ኪረኽቡ መሰል ኣለዎም። ነዚ እቲ ተሓጋጋዚ እዩ ዘዳሉዎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ማኪና
ካብ ደቡብ፤ E4 ክሳዕ ኦደርስሆግ ካብኡ ድማ ሃገራዊ ጽርግያ 50 ወሲድካ ንኦረብሩ።
ካብ ሰሜን፤ ሃገራዊ ጽርግያ 50 ወሲድካ ንዮንሾፒንግ ካብኡ ክሳዕ ሙታላ።
ካብ ምብራቕ፤ E4 ክሳዕ ሊንሾፒንግ ካብኡ ሃገራዊ ጽርግያ 34 (fd. 36) ክሳዕ ሙታላ
ባቡር
SJ
Östgötatrafiken
Tågkompaniet
ኣውቶቡስ
Länstrafiken
Blåklintsbuss (ሙታላ – ስቶክሆልም)
ነፋሪት
ሊንሾፒንግ መዓርፎ ነፈርቲ
ኖርሾፒንግ መዓርፎ ነፈርቲ
ስካቭስታ መዓርፎ ነፈርቲ
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ሙታላ እተን ዝዓበያ ወሃብቲ ስራሕ እዘን ዚስዕባ እየን፤ ሙታላ ኮምዩን፡ ወረዳ ቤትምኽሪ፡ ኣውቶሊቭ ኤለክትሮኒክስ፡ ሙታላ ፋብሪካ፡ ፖፐልስታደን፡ ምምሕዳር ክንክንን ፕሮክሲማ ፍሉይ ሕክምናን። እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ ናይ ቦረንስበርይ ከኣ ኣርላ ፕላስት፡ ከምኡውን (ካብ ሙታላ መገዲ 40 ደቓይቕ ብባቡር ከኣ) ኣብ ሊንሾፒንግ ናይ ስራሕ ዕድላት ኣሎ።


text:
“ንጎልጎል ራያ ጉማየ ክብለሉ
. . . . . . . .
ፀባ ጠስሚ ኣጅቦ ኩሉ
ብላዕ ስተ ለጋስ ኣመሉ”
ዝብልን ካልኦትን ባህላዊ ደርፍታት ህዝቢ ራያ እናሰምዐ ናብ ከተማ ኣላማጣ ዘምረሐ ጉጅለ ጋዜጠኛታት ክልልና ኣብታ ከተማ ሓደ ዝተፈለየ ነገር ፀኒሕዎ።ጉዕዞና ምስ ምእላይ ጎሓፍ ተዛሚዱ ስራሕቲ ፅሬትን ፅባቐን እታ ከተማ ንምዕዛብ እዩ ነይሩ።ከም ኣንፈት ጉዕዞና ናብ መእለዪ ጎሓፍ እንትንበፅሕ ብሓሳብና ካሊእ ከባቢ ኢና ንፅበ ነይርና።ምኽንያቱ እቲ ከባቢ ሕርሻ ከተማ እምበር እንዳጎሓፍ ኣይመሰለናን።ብስሩ እውን እንዳ ምእላይ ጎሓፍ ምዃኑ ዘረጋገፅና ፀኒሑ ካብ ዝተውሃበና መብርሂ እዩ፡፡
እቲ እንዳ ምእላይ ጎሓፍ ብቐወምቲ ተኽልታት ዝተሸፈነ እዩ።በቲ ከባቢ ክትሓልፍ ይኹን ናብ ውሽጢ ክትኣቱ ዝጨንወካ ሕማቕ ሽታ የለን።ብኣእምሮኻ “ኣብ እንዳ ምእላይ ጎሓፍ እየ ዝኒሀኹ” ኢልካ ከይትሓስብ እውን ንፈልሲ ጣብያ ዝተዳለወ ዝመስል ዝተኾመረ ልሙዕ ሓመድ እምበር ዝረአ ጎሓፍ ኣይነበረን።እቲ ሓመድ ድማ ናብ ኮምፖስት ዝተቐየረ ጎሓፍ እዩ ነይሩ።እቲ እንዳ ምእላይ ደረቕን ፈሳስን ጎሓፍ ከምዚ ኢሉ ክፀሪ ዝኸኣለ ጎሓፋት ገና ካብ ምጥርናፎም ዝብስብሱን ዘይብስብሱን ብምፍላይ ቀልጢፎም ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ስለዝግበር እዩ።
ኣብቲ ቦታ ማንጎ፣ ኣራንሺን ካልኦት ቀወምቲ ተኽልታትን “ሓዘው” ኢሎም ፈርዮም እንትትርኢ “ኣተሓሳስባ እንተተቐይሩ ዘይለምዕ ከባቢ የለን” ከምዝበሃል ብዝበለፀ ጎሊሁ ይረኣየካ።ስቡሕ መሬት ተተርኢሶም ኣብ ትሕቲ ፅላል ድኽነት ዝነብሩ ወገናት እናተዓዘብካ እዚኦም ግን ጎሓፍ ናብ ሓምለዋይ ከባቢ ቀይሮም ከልምዑ እንትትርኢ እቲ ኣፈላላይ ልምዓታዊ ኣተሓሳስባ ሕብረተሰብ ክሳብ ክንደየናይ ርሕቐት ምህላዉ ብዝበለፀ ክትግምግም ትኽእል ኢኻ።ስለዝኾነ ካብ መቐለ ናብ ከተማ ኣላማጣ ንዘምራሕና ጋዜጠኛታት መብርሂ ተዋሂቡና።
ድሕሪ እቲ ዝተውሃበና መብርሂ ድማ ናብ ሕቶ ኢና ኣቲና።ፈላማይ ሕቶና እቶም “ልዕሊ ዓቐን ፈርዮም ዘለዉ ቀወምቲ ተኽልታት ኣብ ምእላይ ጎሓፍ ዝበቆሉ ምስ ምዃኖም ኣብ ጥዕና ሕብረተሰብ ዝበፅሕ ሳዕቤን ዶ ኣይህሉን?” ዝብል እዩ ነይሩ።ብመሰረቱ መብዛሕቲኡ ደረቕ ጎሓፍ ካብ ፋብሪካ ዝወፅእ ኬሚካል ስለ ዘይኮነ ኣብ ሕድሕድ ገዛ ናብ ኮምፖስት ቀይርካ ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ዝነበሮ እዩ።ኬሚካላትን ኣፋውስን ዝውገዱ ድማ ኣብ ናይ ባዕሎም መወገዲ እዩ።ካብ ደረቕ ጎሓፍ ግን እቶም ክብስብሱ ዘይኽእሉ ዓፅሚ፣ ጎማታትን ሓፃውንን እናተፈላለዩ ነቶም ጎማታትን ሓፃዊንን መሊስካ ኣብ ጥቕሚ ንምውዓል ንኪሎ ካብ ሽዱሽተ ክሳብ 10 ብር እዮም ዝሽየጡ።ስለ ዝኾነ እቲ ናብ ኮምፖስት ዝተቐየረ ጎሓፍ ኣብ ጥዕና ሕብረተሰብ ዘብፅሖ ፀገም ስለ ዘየለ እቶም ቀወምቲ ተኽልታት እውን ብፅቡቕ ይፈርዩ ከም ዘለዉ በዓል ሞያ ስነ ከባቢ እታ ከተማ ኣይተ ሃፍቱ ዓብደላ ይገልፁ፡፡
እቶም ናብ ኮምፖስት ዝቕየሩ ልሙዕነት መሬት ኣብ ምሕላው ዝለዓለ ግደ ዘለዎም ጎሓፋት ብመሸጣ ተወሳኺ እቶት እናተረኸበሎም እዩ።እዚ እውን ኣብ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ኣብ ኢንቨስትመንት ዝንቀሳቐሱ ጀነራል ፃድቃን ገ/ትንሳኤ ነቲ ኮምፖስት ናብ መቐለ ወሲዱ ኣብ ቤተ ፈተነ ድሕሪ ምምርማር ብመኣድናት ዝማዕበለ ኮይኑ ስለ ዝረኸቦ 20 ብያጆ መኪና ብሒሳብ 1300 ብር ገዚኡ ናብ ዝጥቀመሉ ሕርሻ ወሲዱ እዩ።ካልኦት ኢንቨስተራት እውን ነዚ ኣብ ምስሳን ምህርቲ ዝለዓለ ግደ ዘለዎ ተፈጥሮኣዊ (ኦርጋኒክ) ድኹዒ 10 ቢያጆ ጠሊቦም ከም ዘለዉ ኣባል ማሕበር ፍረ ለካቲት ዝኾነ ነባር ተጋዳላይ ታሪኩ ፀጋይ ይገልፅ።
ጉድኣት ኣካል ኲናት ትግራይ ነባራት ተጋደልቲ “ተፀበይቲ ክንከውን የብልናን” ኢሎም 20 ሰባት ብምውዳብ ኣብዚ ዘርፊ ዝገብርዎ ዘለዉ ምንቅስቓስ ይበል ዘብል ተግባር እዩ።ቅድም እንትብል ንሓደ ኩቢክ ሜትር ብ59 ብር ዝለዓል ዝነበረ ደረቕ ጎሓፍ እታ ከተማ ንሳቶም ብ45 ብር ብሕጋዊ ጨረታ ስዒሮም የልዕልዎ ኣለዉ።በተን ዝረኽብወን ውሱናት እቶት ንሽዱሽተ ፅጉማት ደቂ ተጋደልቲ እናሓገዙ ዘምህሩ ኮይኖም ንቐፃሊ ዓቕሞም ብምጥንኻር “ፕሪኬት” እትብሃል ንልዕሊ ሰለስተ ሰዓት እናተቓፀለ ዝፀንሕ ፈሓም እተፍሪ ማሽን ብምትእትታው እቲ ጎሓፍ ናብ ፈሓም እናቐየሩ ኣብ ምክልኻል ብርሰት ሃፍቲ ተፈጥሮ ብፅሒቶም ክዋፅኡ ሓሲቦም ምህላዎም ድማ ይዛረቡ።
“ጎሓፍ ብኣግባቡ እንተሒዝካዮ ወርቂ እንተዘይተጠቒምካሉ ግን ጠንቂ” ዝብል ኣረዳድኣ ዘለዎም እቶም ነባራት ተጋደልቲ ከተማ ኣላማጣ ነዚ ስራሕቲ ኣጠናኺሮም ብምቕፃል ካልኦት ነባራት ተጋደልትን ደቂ ተጋደልትን ኣብ ውዳበኦም እናሓቖፉ ዳግም ኣብ ልምዓት ብፅሒቶም ንክዋፅኡ ዘለዎም ተበግሶ እንትትዕዘብ እውን ኣማን ብኣማን ሃዋርያታት ለውጢ ምዃኖም የረጋግፁ።
እቶም ኣብ ሓሙሽተ ሄክታር መሬት ዘለዎ ምእላይ ጎሓፍ ዝበቆሉ ቀወምቲ ተኽልታት ሽይጣቶም ንመጠናኸሪ እታ ማሕበር ዝውዕል እዩ።እዚ ስራሕ ንቐፃሊ ብሃገር በቆል ተኽልታት ብምጥንኻር ካብቲ ስሩዕ ግልጋሎት መናፈሻ “ብካርቦን ትሬዲንግ” እውን ተረባሕቲ ንምዃን ዓሊሞም ኣለዉ።ከም ሓበሬታ ኣይተ ሃፍቱ ኣብ ሃገርና እቶት “ካርቦን ትሬዲንግ” ኣብ ደቡብ ክልል ከባቢ ጋሞጎፋ 10 ሄክታር ናብ ሓምለዋይ ከባቢ ዝቐየሩ መናእሰይ 40 ሽሕ ዶላር ተዋሂብዎም እዩ።ስለ ዝኾነ እቶም ወገናት እውን በዚ ኣንፈት ብምጉዓዝ ጥዕና ሕብረተሰብ እናሓለዉ፣ ግልጋሎት መዘናግዒ እናሃቡን ተወሳኺ እቶት ክረኽቡ ምሕሳቦም ኣርሒቖም ዝኣመቱ ምዃኖም የገንዝበካ።እቲ ምስ ብኽለት ከባቢ ኣየር ተዛሚዱ ክቡር መራሒና ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓለምለኻዊ መድረኻት ዝገብሮ ዝነበረ ክትዕ ፍረኡ ብከምዚ መልክዑ ምጅማሩ ድማ ምሒር የሓጉሰካ።


text:
ኑራ ጓል 13 ዓመት ትሕቲ ዕድመ እንከላ ብዕድመ ኣዚዩ ካብኣ ምስ ዝዓብይ ሰብኣይ በስገዳድ ዝተመርዓወት ሎሚ ጓል ዓሰርተ ትሽዓተ ዓመት ሱዳናዊት ኑራ ብመቕተልቲ በዓል በተን ተኸሲሰን ናይ ሞት ፍርዲ ከምእተበየነን ምስ ተሰምዔ ካብ ዝተበየነን ናይ ሞት ፍርዲ ናጻ ክልቐቓ ዝጽውዕ ካብ ሞት ፍርዲ ኑራ ነድሕን ዝብል ኢጣሊያ ንዳርፉ እተሰም ዘይመንግስታዊ ማሕበር ዘነቓቐሖ ዓለም ሓቆፍ ጓስጓስ ኣድሕን ሕይወት ይካየድ ምህላዉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ቫቲካን ነውስ ፍራቸስካ ሳባቲነሊ ሓቢረን።
ኑራ ሑሰይን ሎሚ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሱዳን ዝርከባ ክዀና እነከለዋ፡ ብዙሕ ጊዜ ካብ በዓል ቤተን ዓመጽን ስቓይን ዝወርደን ብዙሕ ስቓይን መከራን ዝተቐበላ ክዀና እንከለዋ፡ ኢጣሊያ ንዳርፉር እተሰምየ ዘይመንግስታዊ ማሕበር ኣብ 2014 ዓ.ም. ሱዳናዊት ክርስቲያን ምእመን መሪያም ኢብራሂም ኣብቲ እዋን ናይ ሞት ፍርዲ ተበይንወን ንምድሓነን ዓለም ሓቆፋዊ ጐስጓስ ከም ዘካየዶ ልክዕ ከምኡ ሎሚ እውን ንምድሓን ኑራ ሑስየን ዓለም ሓቆፍ ጐስጓስ የካይድ ምህላዉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ቫቲካን ነውስ ሳባቲነሉ ሓቢረን።
መሪያም ኢብራሂም ናጻ ተለቒቐን ኣብ 2014 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ምስ ቅዱስ ኣቦና እውን ከምተራኸባ ሳባቲነሊ የዘኻኽራ።
ናይቲ ዘይመንግስታዊ ኢጣሊያ ንዳርፉር እተሰምየ ማሕበር ግብረ ሰናይ ኣደ መንበር ኣንቶነላ ናፖሊ ምስ ቫቲካን ነውስ ኣብ ዘካየደኦ ቃለ መሕትት፥ ኣብ ሱዳን ሰብኣይ ንሰበይቲ ክዕምጽን ድዩ ክጋሰስ ፍቑድ እዩ፡ ማለት ገበን ተባሂሉ ብናይ ገበነይና መቕጽዒ ሕጊ ከም ገበን ዘይግለጽ ተግባር እዩ፡ ሓንቲ ጓል 10 ዓመት በስገዳድ ክትምርዓው ምግባር ፍቑድ እዩ፡ ሓንቲ ትሕቲ ዕድመ መንእሰይ ዕድመኣ ኰይና ከይትነብር ምኽልኻልን ንኡስ ዕድሚኣ ምስንኻል ፍቑድ እዩ፡ ንሓንቲ ሕጻን ዕሽል ዕድሜኣ ምምንዛዕ ዓቢይ ገበን ጸረ ሰብኣዊ ተግባር ክነሱ ኣብ ሱዳን ከም ገበን ኣይረኣይን፡ እታ ናይዚ ስቓይ ኣደዳ ዝዀነት ሰብ ብዓቕሊ ጽበትን ገዛእ ርእሳ ንምድሓን እትወስዶ ስጉምቲ ከም ገበን ኰይኑ ክሳብ ናይ ሞት ፍርዲ የቕጽዓ፡ ብሓቂ ኵሎም ሰብ ጽቡቕ ዳላይን ናይ ዝተፈላለያ ሃማኖታት መራሕቲ ኑራ ሑስየን ካብ ፍርዲ ሞት ንምድሓን ኣብ ዝካየድ ጐስጓስ ክሳተፉ ጻውዒት ኣቕሪበን ዘካየደኦ ቃለ መሕትት ዛዚመን።


text:
ዜና ኤርትራ
ህንዲ፣ ምስ ኤርትራ ዝጸንሓ ዲፕሎማሲ ከተዕቢ ትደሊ
Radio Erena: 25 April 2018
ህንዲን ኤርትራን ኣብ ዲፕሎማስያዊ መደያት ዘለወን ርክባት ንምዕባዩ ዘኽእለን መዘክር ከምዝኸተማ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ነቲ ስምምዕ፣ ብወገን ህንዲ፣ ጸሓፊ ቁጠባዊ ዝምድናታት ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ቲ.ኤስ. ቲሩሙርትን ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ህንዲ ኣቶ ኣለም ጸሃየን 'ዮም ብ20 ሚያዝያ፣ ኣብ ከተማ ደልሂ ከቲሞም።
መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ህንዲ ከምዝሕብሮ፣ ህንዲ ንኤርትራ ኣብ ትምህርቲ፣ ንግዲ፣ ሕርሻ፣ ናይ መግቢ ረድኤትን ካልእ ሓገዛትን ከተበርክት ጸኒሓ'ያ።
ኣብዚ እዋን'ዚ ድማ ዲፕሎማስያዊ ርክባት እዘን ክልተ ሃገራት ንምዕባዩ፣ ህንዲ ናብ ኤርትራ ቀዋሚ ኣምባሳደር ንምልኣኽ ትዳሎ ኣላ።
ኣባላት ፓርላማ ኡጋንዳ፣ ምስ እስራኤል ዝተኻየደ ስምምዕ ኣፍልጦ ከምዘይብሎም ይገልጹ
Radio Erena: 23 April 2018
ኣባላት ፓርላማ ኡጋንዳ፣ ብዛዕባ ምቕባል ካብ እስራኤል ዝስጎጉ ኣስታት 500 ኤርትራውያን ሱዳናውያንን ብዝምልከት ንመንግስቲ ሃገሮም ሕቶ ከምዘቕረቡ መደበር ቴሌቪዥን ኤን ቲቪ ሓቢራ።
እቶም ኣባላት ፓርላማ፣ ኣብ ኣቡዳቢ ዑደት ብድሕሪ ምክያድ፣ ብዛዕባ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ብዝምልከት ምስ ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያትን ካልኦት ኣባላት ካቢኒ ሚኒስተራትን ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ'ዮም ነዚ ሕቶታት ኣልዒሎም።
ንሳቶም ኣብ ዘቕረብዎ ሕቶታት፣ መንግስቲ ኡጋንዳ ካብ እስራኤል ንዝስጎጉ ኤርትራዉያንን ሱዳናውያንን ንምቕባል ምስ መንግስቲ እስራኤል እናተዘራረበ እንከሎ ስለምታይ ንፓርላማ ዘየሓበረ ክብሉ'ውን ንሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ኣዋጢሮም።
ሱዳን፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ካብ መዝነቱ ተሰጕጉ
Radio Erena: 23 April 2018
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ንሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢኡ ኢብራሂም ጋንዶር ካብ መዝነቱ ከምዝሰጎግኦ ተሓቢሩ።
እቲ ሚኒስተር ካብ መዝነቱ ከምዝተሰጎጎ ዝግለጽ ዘሎ፣ ኣብ ሓያሎ ጉዳያት ምስቲ ፕረዚደንት ክሰማማዕ ብዘይምኽኣሉ ምዃኑ ተገሊጹ።
ኢብራሂም ጋንዶር ቅድሚ ካብ መዝነቱ ምስጓጉ ንኣባላት ባይቶ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ኣብ ሱዳን ኣጋጢሙ ንሰንኪ ዘሎ ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ባጤራ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ዝርከቡ ዲፕሎማሰኛታት፣ 7 ኣዋርሕ ደሞዞም ክኽፈሉ ከምዘይክኣሉ ኣፍሊጡ።
ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን እኹል ባጀት ከምዘይብሉ ብምሕባር፣ ነዞም ኣምባሳደራት ዝርከብዎም ዲፕሎማሰኛታት ደሞዞሞ ክኸፍሎም ስለዘይክኣለ ሓያሎ ካብኣቶም ናብ ሱዳን ክምለሱ ይሓቱ ከምዘለዉ ጠቒሱ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ኣብ በርበራ ወትሃደራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ትሃንጽ
Radio Erena: 23 April 2018
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ከባቢ ወደብ በርበራ ናይ ርእሰ ምምሕዳር ሶማሊላንድ ወትሃደራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ትሃንጽ ከምዘላ ወትሃደራውያን ምንጭታት ኣንፊቶም።
እታ ሃገር፣ ነቲ ኣብ የመን፣ ከባቢ ባብ ኤልመንደብ ዝሃነጸቶ ወትሃደራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ብምሕዳግ ኣብ ከባቢ በርበራ ሓድሽ መዓስከር ተስፍሕ ዘላ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ካብ መወዳእታ 2016 ዝሃነጸቶ መዓስከር ገዲፋ ናብ በርበራ ትሰጋገረሉ ዘላ ምኽንያት ኣይተነጸረን።
ንወደባትን መዓርፎ ነፈርቲን ኤርትራ'ውን ናብ የመን ዝቐንዐ ስርሒታት ክትግልገለሉ ዝጸንሐት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ኣብ በርበራ ወትሃደራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ትሃጽ ዘላ፣ ነቲ ናይ ኤርትራ ንነዊሕ ክትሕዞ መደብ ከምዘይብላ ዝእንፍት'ዩ ክብሉ ተንተንቲ የረድኡ።
ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ኣመሪካ ናብ ኤርትራ ክበጽሕ’ዩ
Radio Erena: 22 April 2018
ኣመሪካዊ ኣምባሳደር ዶናልድ ያማሞቶ ካብ 22 ክሳብ 24 ሚያዝያ ኣብ ኤርትራ ወግዓዊ ዑደት ከካይድ ምዃኑ ተገሊጹ።
ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ተሓጋጋዚ ጸሓፊ ኣምባሳደር ያማሞቶ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሓሉ እዋን፣ ምስ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ብምርኻብ ብዛዕባ ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ክዘራረብ ምዃኑ፣ ካብ ቤት ጽሕፈት ጉዳያት ኣመሪካ ዝተፈነወ ዜና የረድእ።
እቲ ኣመሪካዊ ኣምባሳደር ብተወሳኺ፣ ኣብ ኤርትራ ምስ ዝርከቡ ወጻእተኛታት ዲፕሎማሰኛታት፣ ከምኡ’ውን ኣባላት ኤምባሲ ኣመሪካ ኣብ ኣስመራ ክራኸብ ምዃኑ እቲ ዜና ብተወሳኺ ይገልጽ።


text:
እስራኤል ናይ ኢራን መደብ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ዘርእዩ ሰነዳት ረኺበ ትብል
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፐዮ እቲ እስራኤል ረኺበዮ እትብሎ ዘላ ናይ ኢራን ናይ ኑክሌር መደባት ዘቃልዕ ልዑል ምስጢራዊ ሰነዳት፡ ኢራን ብዛዕባ`ቲ ጉዳይ ከምዝሓሰወት`ዩ ዘርኢ ኢሉ። እቲ ተረኺቡ ዘሎ ሰነዳት እቲ ኣብ መንጎ ኢራንን ካልኦት ሽዱሽተ ሃገራትን ኣብ 2015 ዝተኸተመ ናይ ኑክሌር ውዕል ኣብ ጽቡቕ እምነት ዝተመርኮሰ ከምዘይኮነ የመልክት ኢሉ ንሱ።
ፕረሲደንት ትራምፕ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ነቲ ውዕል ናይ ምርሕራሕ ድሌቱ ከርኢ ጸኒሑ`ዩ፡ ኣብ ዝመጽእ ሳምንታት ድማ ውሳነ ክህብ`ዩ።
ኢራን ግን እቶም ሰነዳት `ቅርጺ ለዊጦም ዝመጹ ጠቐነታት` እዮም ክትብል ገሊጻቶም ኣላ።
ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል በንጃሚን ናታንያሁ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ እቶም ኣሽሓት `ምስጢራውያን ናይ ኑክሌር ሰነዳት` ክብል ዝገለጾም ሰነዳት ኢራን ብሕቡእ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ንምስራሕ መደብ ከምዘለዋ`ዮም ዘረጋግጹ ኢሉ። እዚ ድማ ኣንጻር`ቲ ኢራን ብኣምሳያ ኣብ ልዕሊኣ ተነቢሩ ዝነበረ ማዕቀብ ንምልዓል ናይ ኑክሌር መደባ ንምዕጋት ኣብ 2015 ዝተኸተመ ውዕል`ዩ።
ኢራን ግን ኑክሌራዊ ጸዓት ጥራይ ክትሃንጽ ከምትደሊ`ያ ትገልጽ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ናታንያሁ ግን ኢራን ክሳብ 2003 `ፕሮጀክት ዓማድ` ዝብል ናይ ሚስጢር ስም ዝተዋህቦ ሕቡእ ናይ ኑክሌራዊ ኣጽዋር መደብ ነይርዋ ክብል ጠቂንዋ። ፕሮጀክት ኣሕመድ ምስተዓጽወ`ውን እንተኾነ ኢራን ኣፍልጦ ኑክሌራዊ ኣጽዋራት ምምዕባል ቀጺላ`ያ ኢሉ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢራን ጃቫድ ዛሪፍ ድማ እቲ ተግባር ናይ ናታንያሁ፡ ትራምፕ ኣሜሪካ ኣብቲ ናይ 2015 ናይ ኑክሌር ውዕል ክትጸንዕ ድያ ኣይትጸንዕን ኢሉ ንዝወስዶ ውሳነ ንምጽላው ኢልካ ዝተኣልመ `ቆልዓዊ` ስራሕ እዩ ኢሉ።
እቲ ኣብ ልዕሊ`ቲ ኣብ እዋን ፕረሲደንትነት ኦባማ ዝተገብረ ውዕል ሕጉስ ከምዘይኮነ ብተደጋጋሚ ክገልጽ ዝጸንሐ ትራምፕ፡ ነቲ ብናትንያሁ ዝቐረበ መግለጺ ብኸፊል ከምዝረኣዮ ድሕሪ ምግላጽ፡ እቲ ኩነታት `ቅቡል ኣይኮነን` ኢሉ። ነቲ ውዕል ከጽድቖ ድዩ ኣይከጽድቖን ድማ ንዕለት 12 ግንቦት ወይ`ውን ቅድሚኡ ውሳነ ክህብ ምዃኑ ሓቢሩ`ሎ።
ካብ ዋይት ሃውስ (ቤተ-መንግስቲ ኣሜሪካ) ዝተዋህበ መግለጺ ድማ ኣብ ትሕዝቶ መግለጺ ናታንያሁ `ደረኽቲ ዝኾኑ ሓደሽቲ ዝርዝራት` ኣለዉ ኢሉ።
ፖምፐዮ ኣንታይ`ዩ ኢሉ?
`እቶም ብእስራኤል ካብ ውሽጢ ኢራን ዝተረኽቡ ሰነዳት፡ ስርዓት ኢራን ሓቂ ክዛረብ ከምዘይጸንሐ ብዘይጥርጥር የርእዩኻ` ኢሉ ፖምፐዮ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ።
`እቶም ዝረኣናዮም ሰነዳት ሓቀኛታት ምዃኖም ኣረጋጊጽና`ለና` ኢሉ። `ክሳብ ሎሚ፡ ኢራን ሰፊሕ ናይ ኣቶሚክ ቤተ-መዝገብ ካብ ዓለምን ካብ ዓለማዊ ኣቶሚክ ኤነርጂ ኤጀንሲ (ኣይ ኤ ኢ ኤ)` ሓቢኣ`ያ ድማ ኢሉ።
ኣሜሪካ `እቲ ምርካብ ናይቶም ምስጢራውያን ናይ ኢራን ናይ ኑክሌር ሰነዳት ንመጻኢ እንታይ ማለት ከምዝኾኑ ተጽንዖ ከምዘላ`ውን` ኣጠንቂቑ።
ናታንያሁ እንታይ ጭብጢ ኣቕሪቡ?
ኣብ ከተማ ተልኣቪቭ ኣብ ዝርከብ ሚኒስትሪ ምክልኻል እስራኤል ተረኺቡ ብቛንቋ እንግሊዝኛ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ሚስተር ናታንያሁ ካብ ኣብ ውሽጢ ቴሄራን ኣብ ዝርከብ ምስጢራዊ መኽዘን ብትካል ስለያ እስራኤል ዝተረኽበ `ሓቀኛ ቅዳሓት` ብዛዕባ ዝበሎም ሰነዳት ኣርእዩ።
ንፕሮጀክት ዓማድ ዝምልከቱ 55,000 ገጻት ዝሓዙ ጭብጥታትን ካልኦት 55,000 ሰነዳት ድማ ኣብ 183 ሲዲታት ከምዘለዉ ገሊጹ።
እቲ ፕሮጀክት ነፍሲ ወከፎርም 10 ኪሎቶንስ ቲ ኤን ቲ ዝኽብደቶም ሓሙሽተ ተሰከምቲ ኣጽዋር (ዎርሄድስ) ናይ ምስራሕ ቅሉዕ ዓላማ ነይርዎ ኢሉ።
`እዞም ሰነዳት`ዚኦም ኢራን ፈጺማ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ክትሰርሕ መደብ ከምዘይብላ ከይሓነኸት ከምዝሓሰወት ብዘየጠራጥር መንገዲ የረጋግጹ` ድማ ኢሉ።
እስራኤል ነቶም ሰነዳት ንኣሜሪካ ከምዘርኣየታን ንኣይ ኤ ኢ ከተረክቦም ምዃና ድማ ኣፍሊጡ።
ብመሰረት ኣብ 2007 `ብልዑል ምትእምማን` ዝወጽአ ናይ ኣሜሪካ ሃገራዊ ምጽንጻን ግምት፡ ኢራን ክሳብ 2003 መደብ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ከምዝነበራን ከምዘለዋ ምስተፈልጠት ግን ደው ኣቢላቶ ነይራ።
ናታንያሁ ብሰኑይ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ እቶም ተረኺቦም ዝተባህሉ ሰነዳትቲራን `ንፕሮጀክት ዓማድ ኣብ ዝመረጸቶ እዋን ንኽትጥቀመሉ ብምስጢር ከምዝዓቀበቶ` ገሊጹ።
እቲ ናይ 2015 ውዕል ከመይ`ዩ ክሰርሕ ተወጢኑ?
እቲ ኣብ መንጎ ተሄራን፣ ኣሜሪካ፣ ቻይና፣ ሩስያ፣ ጀርመን፣ ፈረንሳን ብሪጣኒያን ዝተኸተመ ውዕል ኣብ ልዕሊ ኢራን ተነቢሩ ዝነበረ ኣሰንካሊ ማዕቀብ ከምዝለዓል ገይሩ፡ ብኣምሳያኡ ድማ ኢራን ናይ ኑክሌር መደባ ክትገትእ ይጠልብ።
ኢራን ነቲ መደብ ኑክሌራዊ ኣጽዋር ክትሰርሓሉ ከምትኽእል ፍርሕታት ጸኒሖም`ዮም።
ብመሰረት`ቲ ውዕል፡ ኢራን ንቑጽሪ ናይቶም ዩራኒየም ዘማዕብሉ ማሺናታ ከተጉድሎም ትሕተት። ነቲ ድሮ ዝማዕበለ ዩራኔም ከኣ ኣጸቢቓ ከተጉድሎ ትሕተት።
ድሕሪ እቲ ውዕል፡ ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ነቑታታት ናታንዝን ፎርዶን ተተኺሎም ዝርከቡ ማሽናት ኣዝዩ ከምዝጎድል ተገይሩ ነይሩ። ትሑት ምዕባለ ዘለዎም ዩራኔም ድማ ናብ ሩስያ ተሰዲዶም።
ተቖጻጸርቲ ናይ ኣይ ኤ ኢ ድማ ኣብ ናይ ኢራን ኑክሌራዊ ነቑጣታት ሓጺር ምብጻሕ ከካይዱ ጸኒሖም`ዮም።
ኣብ መንጎ እስራኤልን ኢራንን ዘሎ ቅርሕንቲ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛ`ዩ?
ኢራን ወተሃደራዊ ህላዌኣ ኣብ ሶርያ ምስ ኣማዕበለቶ፡ እቲ ኣብ መንጎ`ዘን ናይ ነዊሕ እዋን ተጻባእቲ ዝኾና ሃገራት ዝጸንሐ ወጥሪ እናዓበየ መጺኡ።
ኢራን ነቲ ጸላኢ ናይ እስራኤል ዝኾነ ሺዓ ኣስላም ዕጡቕ ጉጅለ ሕዝቦላህ ናይ ሊባኖስ ኣጽዋር ብምሕጋዝ`ውን ትውቀስ`ያ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ናታንያሁ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ኢራን ወተሃደራዊ ህላዌኣ ኣብ ሶርያ ከይተሕይል ደው ንምባላ ክፍክር ጸኒሑ`ዩ።
ብሰንበት ለይቲ ድማ ፈጻሚኦም ዘይተፈልጡ ሓያሎ መጥቃዕትታት ተኻይዶም ብርክት ዝበሉ ኢራናውያን ከምዝተቐትሉ ይንገር።
ኣቐድም ኣቢሉ ኣብዚ ወርሒ`ዚ፡ ሕቡኣት ቀመማዊ ኣጽዋር ናይ ሶርያ ዝስራሓሎም ዝበሃሉ ዒላማታት ብምዕራባውያን ሃገራት ተወቒዖም ነይሮም።
እስራኤል`ውን እንተኾነት ኣብ ውሽጢ ሶርያ ሓይልታት ኢራን ይጥቀሙሎም`ዮም ዝበሃሉ መሳለጥያታት ዒላማ ዝገበሩ ብደርዘናት ዝቑጸሩ ናይ ነፈርቲ መጥቃዕትታት ኣካይዳ`ያ ትበሃል።