text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ጥሪ – 07.2018
በዓለ ልደት
- ጸሎት
ኦ እግዚአብሔር፥ ብምሉእ ልበይ ከመስግነካ እየ፥
ኩሉ ዝገበርካዮ ተአምራትውን ክነግር እየ።
ብአኻ ባህ ኪብለንን ክሕጎስን እየ፥
ኦ ልዑል፥ ንስምካ ኽዝምር እየ። (መዝ.9:1-3)
ማቴ፣ 1:18-24
- አስተንትኖ
” እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወዲውን ክትወልድ እያ” ስሙ ከአ አማኑኤል ኪብልዎ እዩም”
ዝኸበርኩም አኃዋትን አኃትን ሎሚውን እቲ ዓቢ አምላኽ ናብ ዓለም ዝመጸሉ መዓልቲ ንዝክር አለና። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ናብዚ ዓለምዚ ብምምጻእ መገዲ ድኅነት- መገዲ ሰላም – መገዲ ፍቕሪ ንስሓን ለውጥን ይእውጅ። ኒቆዲሞስ “ ብለይቲ ናብ ኢየሱስ መጺኡ፥ “ መምህር! ብጀካ እቲ አምላኽ ምስኡ ዝኾነ ሰብ፥ ነዚ ንስኻ እትገብሮ ዘሎኻ ተአምራት ኪገብሮ ዚኽእል ሓደ እካ የልቦን እሞ፣ ንስኻ መምህር ኮንካ ኻብ አምላኽ ከም ዝመጻካ ንፈልጥ ኢና” በሎ። ኢየሱስ ከአ ሰብ ካልአይ ጊዜ እንተ ዘይተወሊዱ ንመንግሥቲ አምላኽ ኪርእያ ከቶ ከምዘይኸል፥ ብሓቂ እብለካ አሎኹ ኢሉ መለሰሉ። ስለዚ ክርስቶስ ንዳግማይ ልደት ነፍሲ ወከፍና ይመጽእ። እንደገና ካብ ኩሉ ኃጢትና አንጽሑ ንመንግስተ አምላኽ ቡቑዓት ንኽገብረና። ንሱ ንምሉእ ዓለም መንግስተ አምላኽ ንምብሳር ይመጽእ። ናብ ኩሉ ከተማታት ገጠራትን መንግሥተ አምላኽ እናሰበኸን እናበሰረን ተአምራት እናገበረን ይዘውር ነበረ ይብለና ሉቃ.8:1
እዚ ሓቂ እዚ ቅድሚ 2000 ዓመት እካ እንተ ተፈጸመ እቲ መልእክቲን ተግባር ክርስቶስ ግና ሕጂውን አብ መንጎና ሕያው ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ሕጂውን እንተኮነ ፦ “ አቱም ኹሉኹም እትጽዕሩ ጾር ዝኸበደኩምን፥ ናባይ ንዑ፥ አነ ኸአ ከዕርፈኩም እየ። ይብለና ኣሎ።
ስለዚ እዚ ልደት እዚ እንደገና ንኽንውለድ ኢዩ ዝጽውዓና። እንደገና ምላድ ማለት ከአ ምስ ክርስቶስ ሓደ ሓድሽ ሕይወት ምጅማር ማለት ኢዩ። ስለዚ ክብረ በዓለ ልደት መዓጹ ልባትና ንኽርስቶስ ክንከፍተሉ እንሕተተሉ መዓልቲ ኢዩ። ከም ማሪያም አብ ልባትና ንኽውለድ ብትሕትና “ አኔኹ አነ ባሪያ እግዚአብሔር ኢየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ እናበልና ንጸዋዕታ አምላኽ እንቅበለሉ ግዜ ኢዩ። ንኽርስቶስ መራሕ ሕይወትና እንገብረሉ መዓልት ኢዩ። . “እቲ አብ ጸልማት ዝነብር ሕዝቢ ዓቢይ ብርሃን ረአየ፥ ነቶም አብ ጸልማት ምድሪ ሞት ዚነብሩ ድማ ብርሃን ወጸሎም”። ኢሳ.9:1-6 እግዚአብሔር ንወዱ ናብዚ ዓለም ዝለአኾ ንሕና ነፍሲ ወከፍና ብርሃን – ሕይወት ምእንቲ ክንረክብ ኢዩ።
ዮሴፍ ወዲ ዳዊት, እቲ ኻብኣ ዝውለድ ብመንፈስ ቅዱስ ስለ ዝኾነ ንሕጺትኻ ማሪያም ምውሳድ ኣይትፍራህ። ወዲ ኽትወልድ እያ ንሱ ኸኣ ንሕዝቡ ኻብ ኃጥጢኣቶም ኬድኅኖም እዩ” ነዚ ተልእኾ እዚ ክርስቶስ አብ መንጎና ተርክበ። “ እንሆ ድንግል ክትጠንስ ወዲውን ክትወልድ እያ” ስሙ ከአ አማኑኤል ኪብልዎ እዩም፥ ትርጉሙ ኸአ “ አምላኽ ምሳና” ማለት ኢዩ። ስለዚ ክርስቶስ አብ መንጎ ፍጡራቱ ተረኽበ፤ ሕይወት ፍጡራቱ ንኽልውጥ። ታሪኽ ሕይወትና ጉዑዞና ንኽⷅይር።
ዓለም ምሉእ በዓለ ክብረ ልደት የኽብር። ኩሉ ግና ኢቲ ሓቀኛ ትርጉሙ አይርድኦን። እቲ መሲሕ መድኅን ዓለም ከምቲ አቀዲምናን ዝበልናዮ ካብቲ ዓዘቕቲ ጸልማት አውጺኡ – ንሕና ብርሃን ንኽንለብስ – ብመገዲ ብርሃን ንኽንመላለስ – ነቲ ሰማያዊ ኽብሩ ገዲፉ አብ መንጎና ተረኺቡ – ሥጋና ክለብስ ተገደደ። ስለዚ ነቲ ብርሃንና ዝኾነ ክርስቶስ ንባትና ንኽፈተሉ፡ ካብ ጸላማት ናብ ብርሃን ኸአ ከሳግረና ኢዩ።
ክርስቶስ መዓልቲ መዓልቲ አብ ሕይወትና ይመጽእ ንነፍስወከፍና’ውን ናብ ድኅነት እጽውዕ። ቃለይ ኪትሰምዑ ኣብ ጽምው ዚበለ ቦታ ውጹ’ሞ ኣዕርፉ ሽዑ ድምጸይ ከተለልዩ – “ካብ ምድረ በዳ ወሲደ ኣብ ልብኹም ክዛረበኩም – ኣብኡ ዝተቐረበ እንጌራን ዚተዳለወ ማይን ክትበልዑን ክትሰትዩን ኢኹም – ክተመስግኑ ድማ ኢኹም “በኣይ ዚኣምን ኣይክጠምን ኣይክጸምእን ድማ’ዩ” ይብለና አሎሞ – ነዚ ጸዋዕታ አምላኽ ተቐቢልና – “ምሳኻ ምዃን ጥዑም’ዩ – ድንኳናት ንትከል” “ንስኻ ንኩሉ ግዜ ምሳና ትረፍ – እንጌራ ከኣ ባሪካ ሃበና’ሞ ሕይወት ክንረክብ ኢና” ንበሎ ። እግዚአብሔር ርሕሩሕ አምላኽ ኢዩ – ዝሰምዕ አምላኽ ቃሉ ዘይጠልም አምላኽ ኢዩ። ባዕሉ በቲ ቅዱስ ቃሉ ከምዚ እናበለ ምሂሩና ኢዩ፦ “ ለምኑ ኺወሃበኩም ኢዩ፥ ድለዩ ኽትረኽቡ ኢኹም፥ ማዕጾ ካሕኩሑ ኪረሓወልኩም ኢዩ። ከመይ ዝለመነ ኹሉ ይቕበል፥ ዝደለየ ይረክብ፥ ማዕጾ ዝካሕኮሐ ድማ ይረሓወሉ። አብ ሉቃ. 7:7-8
እዚ ምኻኑ ጸዋዕታና ካብ ተረዳእና “እግዚኣብሔር ሠናይ ምዃኑ ጥዓሙን ርኣዩን ኣብኡ ዚውከል ሰብ ዕዉት ብጹዕ እዩ። ነቶም ዝእዘዝዎ ገለ ኣይጐድሎምን እዩ። ደቀየ ንዑ ስምዑኒ ኣነ ከኣ ፍርሓት እግዚኣብሔር ክምህረኩም እየ። ጽቡቕ ኪነብር ዚደሊ መን’ዩ – ሓጎስ ዘይመልኦ ነዊሕ ዕድመ ኪረክብ ዚደሊ መን እዩ? ካብ እከይ ርሓቕ ሠናይ ከኣ ግበር – ንሰላም ድለያ ሰዓባ’ውን (መዝ.34)። ብሩኽ በዓለ ልደት። አሜን!
አባ ሓጎስ ተስፋግቢር


c: text/html

text:
24 ግንቦት 2022
ምዉቕ ዮሃና ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጽንብል መበል 31 ዝክረ-ዓመት ናጽነት
ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡
ጅግና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡
ኣብዚ መበል 31 ዝክረ-ዓመት ሃገራዊ ናጽነትና እንጽንብለሉ ዘለና ኣዝዩ ዘሐብን ታሪኻዊ ህሞት’ዚ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ጅግና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን፡ ምዉቕ ዮሃና!
24 ግንቦት 1991 ሓርነት መላእ መሬት ኤርትራ ዘበሰረት ታሪኻዊት መዓልቲ ሓበን ህዝቢ ኤርትራ ኢያ። ድሕሪ ናይ 101 ዓመታት ሰንሰለታዊ ባዕዳዊ መግዛእቲ፡ ኤርትራ ሃገርና፡ ብመስዋእቲ ብሉጻት ደቃን ዘይሕለል ቃልሲ ጅግና ህዝባን፡ ሓንሳእ ንሓዋሩ ናጻ ኰይና። ከምቕጽበት፡ ሃገራዊ ፈንጠዝያ ሰፊኑ፣ ሽግ ተስፋ ንሓርነት፡ ንፍትሒ፡ ንራህዋ ተወሊዑ።
ሎሚ 24 ግንቦት 2022፡ ጅግና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ንዅሉ’ቲ ኣብ ልዕሊ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ሃገረ ኤርትራ ከንጸላሉ ዚጸንሐን፡ ጌና’ውን ዘንጸላሉ ዘሎን፡ ደበና ስግኣት ዞባውን ኣህጕራውን ተጻብኦታት ብዓወት መኪቱን ይምክትን ኣብ ዘለወሉ ህሞት ይጽንበል ብምህላዉ፡ ፍሉይ ዕዙዝነት ኣለዎ።
ኰይኑ ግን፡ እዚ ዕዙዝ በዓል’ዚ ኣብዚ ኣብ ልዕሊ ሃገረ ኤርትራ ነጋሪት ኣስፋሕፋሒ ኲናት ዚህረመሉ ዘሎ ዘይርጉእ ኵነት’ዚ ይጽንበል ምህላዉ ምስትብሃል ኣገዳሲ ኢዩ። ክንዲ ዚዀነ፡ ኵሉ ሃገራዊ ኤርትራዊ ነቲ ሓደጋ ብዓወት ንምምካት ኣብ ጐድኒ ህዝቡን ጅግና ሓይልታት ምክልኻሉን ምሉኣ ዓቕሙ ብምስላፍ አእጃሙ ከበርክት ዓቢ ሓላፍነት ኣለዎ።
ጐድኒ ንጐድኒ’ዚ ምስቲ ሃገራዊ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ንምውሓስ ዚካየድ ቃልሲ ድማ፡ ኣብ ኤርትራ ግዝኣተ ሕጊ፡ ፍትሒ፡ ራህዋ ንምስፋን ብማዕረ ኪቃለስ ማዕረ ሓላፍነት ኣለዎ። ህዝቢ ኤርትራ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ፡ ሰብኣዊ ሓርነት ኪጐናጸፍ መሰል ኣለዎ። ሰብኣውን ባህርያውን ጸጋታቱ ብግቡእ ተጠቒሙ መነባብሮኡ ንምምዕባል፣ ኵነተ ስድርኡ ንምምሕያሽ፣ ሕብረተሰቡ ንምስሳን መሰል ኣለዎ።
ኣብ ገዛእ ሃገሩ ቅዋማዊ ምሕደራ ኪተክል፣ ሓርነት፡ ፍትሒ፡ ራህዋ ኪጐናጸፍ መሰል ኣለዎ። ምስ ምሉእ ሰብኣዊ ኣኽብሮት ብሰላምን ቅሳነትን ኪነብር መሰል ኣለዎ። ኣብ ብቑዕ ኣባይቲ ኪነብር፣ እኹል ቀረብ መግቢ፡ ጽሩይ ዚስተ ማይ፡ ግቡእ ኣገልግሎት ጥዕና፡ ትምህርቲ፡ ጸዓት፡ መብራህቲ፡ መጐዓዝያ፡ ወዘተ.፡ ኪህሉዎ መሰል ኣለዎ። ኵሉ ሃገራዊ ኤርትራዊ ድማ፡ ነዚ ዘይንፈግ መሰረታዊ መሰላት’ዚ ክዉን ንምግባር ብምሉእ ዓቕሙ ኪቃለስ ብጹእ ሃገራዊ ሓላፍነት ኣለዎ።
ጕዳይ ምውሓስ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ሃገረ ኤርትራ፣ ጕዳይ ምትካል ግዝኣተ ሕጊ ኣብ ኤርትራ፣ ጕዳይ ምስፋን ፍትሒ፡ ራህዋን ቅሳነትን ህዝቢ ኤርትራ፣ ንዅሉ ሃገራዊ ኤርትራዊ፡ ፖለቲካዊ ኣመለኻኽትኡ ኰነ ጕጅላዊ ምትእስሳሩ ብዘየገድስ፡ ብማዕረ ዚምልከት ጕዳይ ኢዩ። ስለዚ ድማ፡ ንዅሉ ጋድማዊ ተጻብኦታት ንጐድኒ ገዲፉ፡ ምእንቲ’ዚ መሰረታዊ ዕላማታት’ዚ ብሓባር ኪቃለስ ታሪኻዊ ግዴታ ኣለዎ። ምእንቲ ናይ ሓባር ዕላማ ብጥምረት ምስ እንቃለስ፡ ኣብ ሃገርና ደሞክራስያዊ ስርዓት ክንተክል፣ ሃገራዊ ቍጠባና ከነበራብር፣ ፖለቲካዊ ህይወት ሃገርና ከነመዓራሪ፣ ሕብረተሰብና ከነሰስን፣ ስድራቤታትና ክንኣኻኽብ፣ መንእሰይና ክንኵስኵስ፣ ዞባውን ኣህጕራውን ቍመና ሃገርና ከነጸብቕ፣ ዓቢ ተኽእሎ ኣለና።
ኤርትራ ሃገርና ንዅሉ ኤርትራዊ ማዕረ ትብጻሕ። ስለዚ፡ ኵሉ ዜጋ ብማዕረ ናጽነት፡ ማዕረ መሰል፡ ማዕረ ዕድል ዚነብረላ፣ ብቅዋማዊ ሕጊ እትመሓደር፣ ፍትሒ፡ ቅሳነት፡ ራህዋ ዚሰፈና፣ ህዝባ ዚኽበረላን ዚሕበነላን ሃገር ንኺትከውን ብምሉእ ዓቕምና ክንጽዕር ይግባእ። ኣብዚ ንሃገራዊ ልዑላውነትና ዚህድድ ኣስፋሕፋሒ ህርፋን ሰብ-መዝን ፖለቲካዊ ልሂቃንን ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ዚስመዓሉ ዘሎ እዋን’ዚ ብፍላይ፡ ኵሉ ሃገራዊ ኤርትራዊ፡ ልዑላውነት ሃገር ንምውሓስ ኰነ ልዑላውነት ህዝቢ ንምስፋን፡ ጥርናፈኡ ከዕዝዝ ታሪኻዊ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ዳግም አዘኻኽር።
ኣብዚ፡ መንእሰይ ኤርትራ ብፍላይ፡ ቅኑዕ መኣዝን ክትሕዝ፣ ንነባሪ ፍታሕ ክትቃለስ፣ ሕድሪ ጀጋኑ ኣቦታትካን ኣዴታትካን ክትስከም፣ ነቲ ብመስዋእቶም ክዉን ዚገበሩዎ ሃገራዊ ልዑላውነት ከተውሕስ፣ ልዑላውነት ህዝቢ ንምርግጋጽ ክትቃለስ፣ ታሪኻዊ ግዴታ ኣለካ። ኤርትራዊ ጅግንነት ውረስ፣ ብልዑላዊ ናጽነት ሃገረ ኤርትራ ተሓበን፣ ኣብ ጐድኒ ሃገርካን ህዝብኻን ደው በል፣ ነቲ ሃገራዊ መንነትካ ኪስርዝ ኰነ ብህርፋን መሬትን ባሕርን ኤርትራ ዓዊሩ ነቲ ዕዙዝ ክብሪ መዓልቲ ናጽነትካ ዘቋናጽብ ባዕዳዊ ሓይሊ መክት፣ ንዅሉ ኣስፋሕፋሒ ህርፋናት ንምምካን ተቓለስ።
ኣብዚ መበል 31 ዝክረ-ዓመት ሓርነት መሬትን መበል 29 ዝክረ-ዓመት ልዑላዊ ናጽነትን ሃገረ ኤርትራ እንጽንብለሉ ዘለና ዕዙዝ ኣጋጣሚ’ዚ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ጅግና ሓይልታት ምክልኻሉን፡ ምዉቕ ዮሃና ከቕርብ፡ ዓቢ ሓበን እስምዓኒ።
ዕድመ ንናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ!
ዘልኣለማዊ ሓበን ንጀጋኑ ሰማእታትና!
ፈጣሪ ንኤርትራን ህዝባን ይባርኽ!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ንቋንቋ ላቲቭያ ብብርክት ዝበሉ ብርክታት ብቅዓት ቋንቋ ላቲቭያ ኣቢሎም ምዝወሃቡ ኮርስታት (ንብርክታት ብቅዓት ቋንቋ ላቲቭያ ተመልከት) ክትመሃሮ ትኽእል። ኮርስታት ቋንቋ ላቲቭያ ብናፃ ይወሃብ። ነዞም ኮርስታት እንተተማሂርካ ብስደተኛነት ወይ ብግዚያዊ ፅግዕተኛነት ካብ ትረኽቦ ጥቅሚ ብተወሳኺ ንስኮላርሺፕ ተባሂሉ ኣብ ስልጠና እዋን ኣብ መዓልቲ EUR 5 ትኽፈል።
ኮርስታት ቋንቋ ላቲቭያ ክሳብ ዝጅምሩ ምፅባይ ከምዝግባእ ምስትውዓል የድልየካ። በዚ መሰረት ክሳብ ኣማኻሪ ቁፃር ስራሕኻ ስልጠና ንምውሳድ ዘኽእለካ ኩፖን ንምሃብ ዝዕድመካን ምፅባይ የድሊ። ብመሰረት ፕሮግራም ስልጠና ምውሳድ እንተዘይጀሚርካ ካብ ዝርዝር ምፅባይ ኮርስታት ትስረዝ።
ትምህርቲ ቋንቋ ላቲቭያ ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ኣብ ዘሎ ግዜ ካብ 3–4 ሰዓታት ይወሃብ። ነዚ ቋንቋ ዝመሃሩ ጉጅለታት ውሑዳት እዮም። ንውሓት ሕድሕድ ኮርስታት ንኡስ ብርኪ 120 ሰዓታት ትምህርቲ እዩ። እዚ ማለት ድማ ካብ 6 ክሳብ 8 ሰሙናት ከባቢ ይኸውን። ኣብ ሕድሕድ ብርኪ ንዘለዉ ኮርስታት ብምሉነትን ብዕውትነትን ድሕሪ ምዝዛም ሰልጠንቲ ብመንግስቲ ኣቢሉ ገንዘባዊ ድጋፍ ብዝግበረሉን ብማእኸል ሃገራዊ ትምህርቲ ፈተና ብቅዓት ቋንቋ ላቲቭያ ዝዳሎ ፈተና ይወስዱ። ማእኸል ሃገራዊ ትምህርቲ ንዝተፈላለዩ ሞያዊን ቤት ፅሕፈታውን ተግባራት ዘድሊ ሃገራዊ ብቅዓት ቋንቋ ዝግምግሙ ስራሕቲ የካይድ።
ፈተና ብቅዓት ቋንቋ ላቲቭያ ብዘዕግብ ድሕሪ ምሕላፍ ንኣስራሕትን ትምህርታዊ ትካላትን ብቋንቋ ላቲቭያ ክተረዳዳእ ትኽእል ምዃንካ ዝገልፅ ሰርቴፊኬት ክትቅበል ኢኻ።
ኣብ እዋን ትምህርቲ ቋንቋ ላቲቭያ ኩሉ ፃዕርታትካ ኣብ ምምሃር አዚ ቋንቋ ኣውዕሎ። ኣብ ሓደ ብርኪ ትምህርቲ እቲ ቋንቋ እንተወዲቅካ ቀፂሉ ዘሎ ብርኪ ክትመሃር ኣይትኽእልን ኢኻ። ሓደ ዓይነት ብርኪ ደጊምካ ንምምሃር ድማ ክተመልክት ኣይፍቀደካን እዩ።
ምምሃር ቋንቋ ላቲቭያ ሓንሳብ እንተጀሚርካ ክሳብ መወዳእታ ብመደበኛ ክትመሃሮ ግድን እዩ። እንተዘይኮይኑ ብSEA ኣቢሉ ንዓኻ ንእቶም ኮርስታት ንኽትመሃሮም ዝወፀ ገንዘብ ክትምልሶ ትግደድ ኢኻ።
ኣብ SEA ድሕሪ ምምዝጋብካን ሰራሕ ኣልቦ ወይ ደላዪ ስራሕ ምዃንካ ዝገልፅ መረዳእታ ምስተውሃብካ ብመንግስቲ ንስደተኛታት ወይ ግዚያዊ ፅግዕተኛታትን ዝወሃብ ጥቅሚ ንምርካብ ቋንቋ ላቲቭያ ክትመሃር ይግባእ።
ብስሩዕ ከይዲ ትምህርቲ እትመሃሮ ዘለኻ ቋንቋ ንምምዕባል ምስ ደቂ ዓዲ ኣብ እትገብሮ ዕለታዊ ምትእትታው ነቲ ዝቀሰምካዮ ፍልጠት ተጠቀመሉ። ብተወሳኺ መፃሕፍቲ ብውልቅኻ ብምንባብን ዝተፈላለዩ ፍልፍላት ኢንተርኔት ብምጥቃምን ኣብቲ ቋንቋ ዘለካ ክእለት ክተማዕብሎ ትኽእል ኢኻ። ምምሃር ቋንቋ ዘለውዎ ፀጋታት ዝገልፅ ሓበሬታ ካብ ኢንተርኔት ምርካብ ይከኣል እዩ። ንኣብነት፣ ኣብ መርበብ ሓበሬታ on the information website for third country nationals, who live in Lativia ምርካብ ይከኣል። ፖለቲካዊ ፅግዕተኛነት ሓቲትካ ከምዚ ዝበሉ ሰባት ኣብ ዝነበርሉ ኣብ ማእኸል መተኣናገዲ ፖለቲካዊ ፅጉዓት “Mucenieki” ትቅመጥ እንተኾይንካ ብናይ ውልቅካ ፃዕሪ ቋንቋ ላቲቭያ ብኸመይ ክተፅንዕ ከምትኽእል ንቋንቋ መምህርካ ሕተት።
ብማእኸል ሃገራዊ ትምህርቲ ንዝዳሎ ፈተና ቋንቋ ላቲቭያ ንምውሳድ ምድላዉ ትገብር እንተለኻ ነዞም ዝስዕቡ ፍልፍላት ኢንተርኔት ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ላቲቭያ ፣ ብርኪ ብቅዓት ቋንቋ ላቲቭያ ብመሰረት ኣብ ምሉእ ሕብረት ኣውሮፓ ዘሎ ልሙድ ኣሰራርሓ ወይ ስርዓት ኣብ ሽዱሽተ ብርክታት ብምክፍፋል ዝተዋቀረ እዩ።
ኮርስታት ቋንቋ ላቲቭያ ንሰለስተ ብርክታት ብቅዓት እቲ ቋንቋ ንኽትመልኽ ዘኽእሉኻ እዮም። እቶም ሰለስተ ብርክታት፦ መሰረታዊ ብርኪ ወይ ብርኪ A፣ ማእኸላይ ብርኪ ወይ ብርኪ B ከምኡ እውን ዝለዓለ ብርኪ ወይ ብርኪ C ብዝብል ይፅውዑ። ሕድሕድ ብርኪ ብቅዓት መንግስታዊ ቋንቋ ክልተ ክፍልታት ኣለውዎ። ንሳቶም ድማ ዝተሓተ ክፍሊ ሓደን ዝለዓለ ስድማ ክፍሊ ክልተን እዮም።
- መሰረታዊ ብርኪ ወይ ብርኪ A
- ክፍሊ 1 (ሀ1) – ኣብዚ ክፍሊ ነቲ ቋንቋ ዝመሃር ሰብ ብመልክዕ ሓረጋት፣ሓፀርቲ ምልእ ሓሳባት ኣብ ቀለልትን ዕለታዊ ጉዳያት ይረዳዳእ፣ ቀለልቲ ፅሑፋት የንብብን ይርዳእን (ንኣብነት፣ ሓፀርቲ ፅሑፋት ኣደቨርታይዝመንት)፣ ውልቃዊ መረዳእታ ዝገልፅ ትሕዝቶ ክፅሕፍ ይኽእል (ንኣብነት፣ዝተውሃበ ስም፣ ስም ቤተሰብ፣ ስራሕ፣ ኣድራሻ ፣ ኣብ ፍሉጣት ጉዳያት ዘድሃቡን ብቀስታ ዝተዘርቡ ወይ ዝተደመፁ ኣዳሚፁ ይርዳእ። ብርኪ ብቅዓት ቋንቋኻ ኣብዚ ብርኪ እዚ እንድሕር ኣሎ፣ ምስ ሰፊሕን ጥሉቅን ምትእትታው ወይ ምርድዳእ ዘይጠልቡ ቀለልቲ ምርድዳኣት ምስ ሰባት ክትፍፅም ትኽእል ኢኻ። ንኣብነት ከም ሰራሕተኛ ፅሬት፣ ሓጋዚ ስራሕቲ ኩሽና ወይ ሕርሻ ኮይንካ ምስራሕ ይከኣል እዩ።
- ክፍሊ 2 (ሀ2) – ኣብዚ ብርኪ ብቅዓት ዝርከብ ሰብ ብቀለልቲ ምሉኣት ሓሳባት ተጠቂሙ ንዕለታዊ ምንቅስቓስን ንሱ ዝፈልጦም ሞያዊ ጉዳያትን ክረዳዳእ፣ ኣብ ዕለታዊ ህይወትን ስራሕን ንዘድሃቡ ቀለልቲ ፅሑፋት ከንብብን ክርዳእን፣ ቅጥዕታት ክመልእ፣ ብንቡር ቅልጣፈ ንዝተዘርበ ወይ ዝተደመፀ ምስ ስራሕ ወይ መዓልታዊ ህይወት ዝተዛመደ ዘረባ ኣዳሚፁ ክርዳእ ይኽእል። ኣብዚ ብርኪ ዘሎ ኣብ ሰብ ስራሕቲ ህንፀት፣ መካኒክ፣ ምድላው ምቁር ምግብታት፣ ምስፋይ ክዳውንትን ክሳተፍ ይኽእል።
- ማእኸላይ ብርኪ ወይ ብርኪ B
- ክፍሊ 1 (B1) – ኣብ ማእኸላይ ብርኪ ክፍሊ ሓደ ዝበፅሐ ሰብ ውልቃዊ ርኢትኡ ብሓፂሩ ክገልፅን ኣብ ሰፋሕቲ ዛዕባታት ዝርርብ ክገብርን፣ ቀሊል ትሕዝቶን ዝተፈለላዩ ጉዳያት ንዘለዎም ፅሑፋት ከንብበን ክርዳእን፣ ብንቡር ኣዘራራባ ንዝተደመፁ ቀለልቲ ዝርርባት ዕለታዊ ህይወትን ሞያዊ ርእስታትን ኣዳመፂ ክርዳእ ይኽእል። እዚ ብርኪ ብቅዓት ቋንቋ ዝወነነ ሰብ ኣብ ዝተፈላለዩ ሞያታትን ምስ ምውሃብ ግልጋሎት ዝተዛመዱ ቦታታን ተደላይ እዩ። ንኣብነት፣ ኣብ ድኳን ተቀባሊ ገንዘብ ፣ ከሻኒ፣ ሰራሒ ፀጉሪ፣ መመላኽዒ ፅፍርን ኢድን፣ መራሒ መኪናን ብምዃን ክሰርሕ ይኽእል።
- ክፍሊ 2 (B2) – ኣብ ብርኪ ብቅዓት ማእከላይ ብርኪ ክፍሊ ክልተ ዘሎ ሰብ ኣብ መዓልታዊ ህይወትን ሞያዊ ዋኒናትን ኣድሂቡ ክረዳዳእ፣ ውልቃዊ ርኢትኡ ብንፁር ከንፀባርቅን ብምኽንያት ከደግፍን፣ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ዝገልፁ ፅሑፋት ኣንቢቡ ክርዳእ፣ ንስራሕ ዘድልዩ ሰነዳት ክፅሕፍ ይኽእል። ኣብዚ ብርኪ ዘሎ ሰብ ከም ሒሳብ ሰራሕተኛ ፣ መሃንዲስ፣ መሻየጢ፣መካኒክ ኮይኑ ክሰርሕ እንተኾይኑ እዚ ብርኪ ብቅዓት ቋንቋ ኣድላይ እዩ። ነዚ ብርኪ ብምጥንቃቅ ሰርተፊኬት ማእኸላይ ብርኪ ካልኣይ ክፍሊ ዝገልፅ ሰርቲፊኬት ድሕሪ ምሓዝ ብSEA ንዝዳለዉ ኮርስታት ስልጠና ሞያን ቴክኒክን ምውሳድ ይከኣል እዩ።
- ዝለዓለ ብርኪ ወይ ብርኪ C
- ክፍሊ 1 (C1) – ኣብዚ ብርኪ ዘሎ ሰብ ሓሳቡ ብናፃ ውልቃዊ ርኢትኡ ድማ ብምኽንያትን እናደገፈ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ብቀሊሉ ክረዳዳእ፣ ዝተፈላለዩ ትሕዝቶታትን ሕልኽላኽነትን ዘለዎም ፅሑፋት ከንብብን ክርዳእን፣ ዝተፈላለዩ ስሩዓት ሰነዳት ክፅሕፍን ይኽእል። እዚ ብርኪ ብቅዓት ቋንቋ ዘለዎ ሰብ ከም መምህር፣ ሓኪም፣ ክኢላ ስነ ህንፃ፣ መካየዲ ንግዳዊ ስራሕቲ ኮይኑ ክሰርሕ ይኽእል።
- ክፍሊ 2 (C2) – ነዚ ብርኪ ዝወ ነነ ሰብ ምልከት ወይ ብቅዓት ቋንቁኡ ጥቃ እቶም ደቂ ዓዲ እዩ። ከምዚ ዝበለ ብርኪ ብቅዓት ንመንግስታዊ ምምሕዳር፣ ከይዲ ሰነዳት ምክትታል፣ ምምዝጋብን ምዕቃብን ዘድልዮም ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ተቆፃሪ ኮይንካ ንምስራሕን ኣተርጓሚ ንምዃንን የብቅዕ።


text:
ይኣክል ንምልክነትን ምድንጋርን ሰይጣን በላዒ ሰብን ዝኮነ ኣዱላይ ቀርኒልዮስ።
ደቂ ብሔር ኩናማ ኤርትራ ምስ ካልኦት ኣህዋቶም ብሔራት ንሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ብ1961 ብጀግና ስውእ ኣቡና ተጋድላይ ሃምድ እድሪስ ኣዋተ ዝተጅምረ ስውራ ከም ሓው ሰሎሞን ኣርዳዲ ቅድሚ ሃደ ወርሒ ዝብሉ ተቃሊሱምን ክቢድ መሰዋእቲ ከምዝከፍሉ ርእሲ ግሉስ ሓቒ እዮ። ብካሊእ ሽነኽ ግን ኣቡታትና ከም ዝምስክሩዎ ውሑዳት ገብኛታት ብሽም ብሔር ኩናማ እናሽቅጡ ውልቃዊ ራብሓኦም ንምርካብ ምስ መስፍናዊ ስርዓት ሃይለ ስላሴን ፋሽስታዊ ሰርዓት ድርግን ብምኳን ብርክት ዝብሉ ንናጽነት ዝቃልሱ ዘንበሩ ኤርትራውያን ይኹኑ ኢትዮጵያውያን እንኩላይ ሃገራውያን ድቂ ኩናማ ክቅንጽሉን ክቅትሉን ይግብሩ ከምዝንበሩ ዘይካህድ ሓቒ እዪ። ግንባር ቅደም ናይ’ዚ ኦውዲት’ዚ ዑስማን ኣጋርን ስድራቤቱን ቅጺሉ ከኣ፡ ወዱ ኣዱላይ ቀርኒልዩስ ከም ኣብነት ከጥቅስ ይክኣል። ኣነ ከም ውዲ እቲ ኣከባቢ መጠን ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዚ ካብ ካልኦት ዝሃሸ ኣፍልጦ ኣሎኒ ክብል ይኽእል እየ። ሰለዚ ተግባርን ኣካይዳን ናይ’ዚ ሰድራቤት’ዚ ሓደን ሓደን ኡዩ ብምባል ንሱ ድማ ብዋጋ ኻልኦት ብዝኾነ ይኹን መንግዲ ንብስኻ ምርባሕ ጥራሕ እዩ። ኣቡታትናን ኣብ ሃገራዊ ቃልሲ እንክልዎ እዚ ሰድራቤት’ዚ ምስ ኣንጻር ሰፊሕ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ድው ብምባል መእለያ ዘይብሉ ንጽሃን ዜጋታት ክእስሩን ክሃልቁን ክፍናቅሉን ኣረመናዊ ገብኛዊ ተራ ከምዝንብሩም ዝፍለጥ እዩ።
ድህሪ ውድቅት ፋሽስታዊ ሰርዓት ድረግ ኣብ ኢትዮጵያ ዲሞክራስያዊ ሰርዓት ምህድራ ክትኽል እንክሉ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ግን ምልካዊ ሰርዓት ህግደፍ ፖለቲካዊ ሱልጣን ምስ ጨብጠ ንብህጊታት ብሔራት ኤርትራ ብምጭዋይ ኣብ ዳግማይ ውጽዓን ጨፍጨፋን ድቅድቅ ጽልማትን ከኣትዎ ገይሮዎም። ሰለዚ ድቂ ብሔር ኩናማ ከምቶም ካልኦት ኣህዋትም ድልይቲ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ፍትሓዊ ቃልሱም ክቅጽሉ ተገዲዶም። ብፍላይ ድህሪ ኢትዮ- ኤርትራ ናይ ዶብ ኩናት ብርከት ዘብሉ ድቂ ብሔር ኩናማ ኤርትራ ተፍናቂሎም ናብ መሬት ኢትዮጵያ ክሰደዱ ተገዲዱም። ዲሞክራስያውን ፍትሃውን መሰላቶም ንምርካብ እቲ እንኩ መማርጺ ፍትሃዊ ቃልሲ ምቅጻል ጥራሕ ከምዝኮነ ብምርዳእ ብጀጋኖ ኣህዋትና ብ1995 ኣብ ሱዳን ተመስሪቱ ዘንበረ ብጋሽ ሰቲት ዝጽዋዕ ዝንበረ ክፋል እቲ ውድብ ዳግማይ ስርርዕ ብምግባር ብ1998 ዲምክራስያዊ ምንቕስቃስ ሓርነት ኩናማ ኤርትራ ከምስረት ትኽእሉ ይኹን ዳ’ምበር ኣዱላይ ቀርኒልዮስን ቤተ ሰቡን ንመስረቲ እቲ ውድብ ዘንበሩ ሓደ ድህሪ ሓደ ብምቅጻልን ምቅታልን ከብሕትዎ ኽእሎም። ውጽኢት ናይ’ዚ ብጊዜ ፋሽስታዊ ሰርዓት ድረግ ዝርኽብዎ ዘንበሩ ጉጅለዊ ራብሓታት ብምስኣን ብሽም ዝካይድ ዘሎ ቃልሲ ተብልጾምን ( ንሕና ድቂ ብሔር ኩናማ ማይኖርቲ እና) ብምባል ንዝግብሩዎ ዝጽንሑን ዘሎን ምልካውን ቅንጽላውን ብልጻውን ተግባርት ሽፋን እናግበሩ ጽኒሖም። ምርኣይ ናይ’ዚ ንምግላጽ ዝኣከል ከኣ፡ ሃደ መዓልቲ ኣብ ዲምሓኩኤ እንክልኹ ምስ ኣርበዓተ ርእሰ ኮይነ ንኣዱላይ ቀርኒልዮስ ሓደ ካባና ሰለምንታይ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ደጀን ዘይንግበር ኢሉዎ? ዓሻ ኢኻ እምባእር ንሕና ሕጂ ንርኽቡ ዘለና ክብርን ቦታን ሓገዝን ድህሪ ውድቕት ሰርዓት ህግደፍ ክንርኽቡ ኢና ይምስለካ ዶ? ንዓና ዝሓሸ ዕድል እቲ ውድዕነት ከም ዝሎ ክቅጽልን እቶም ጽልእታና ዝኹኑ ብሔር ኩናማ ክሳብ ዝቅንጽሉን ወይ ንወጻኢ ክኽዱን ንሕና ድማ ሓገዝ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምርካብ ብሽም ብሔር ኩናማ ኤርትራ ኣቡይ ክኽትሉ ዘይኽእለ ዝደ ብምኽታል ብሰድራቤትና ዝትዕብለለ ሓያል ውድብ ከንምስርትን ክንግብትን ምክንያቱ ፖለትካ ኩሉ ጊዜ ፈይናንሳውን ማህባራውን ራብሓታት ንምርካብ ዝሓሸ መሳርሒ ሰለ ዝኾነ እዩ። ዕላማ ዝኮነ ውዲ ሰብ ኣብ’ዚ ዓለም ንሱ እዩ። ንሕና ኣብ ኤርትራ ክንዲ እቶም ኻልኦት መስዋእቲ ሰለምንታይ ንኽፍል? ምኽንያቱ ውሕስነት ዘይብሉ ወይ ኣብ ዘይንጹር ውጽኢት ምውፋር ጌጋ እዩ። ድህሪ ውድቅት ሰርዓት ህግደፍ ንሕና ኣብ ትሕቲ ትምክሕቲ ድቂ ትግረኛን ዓረባዊ ጽበት ድቂ ማታሕቲ ከንኣቱ ምዃና ዝጠራጥር ኣይኮነን። ሰለ’ዚ ተውላውልና መንባር ዝሓሸ እዮ። ማለት ጉጀላዊ ራብሓና ምስዓብ ጥራሕ እዩ ዝገድስና እምበር ውድቀት ሰርዓት ህግደፍ ኣኮነን ብምባል ኣዱላይ ቀርኒልዮስ ስፊህ መልስ ሂቡናን ከምዚ ዝኣመስለ ሕቶታት ከይንሓትት ኣጥንቂቁናን።
ኣነ ከምቶም ፍትህን ዲሞክራስን ብህጊ ዘለዎም ካልኦት ተጋድልቲ ዲምሓኩኤ ምልካውን ቅንጻላውን ኣካይዳ እቲ ውድብ ብምንጻግ ዕጫይ ቅንጽላን ሞትን ኣብ ኢድ ጉጅለ ኣዱላይ ቀርነልዩስ ከይኽውን ብሕክምናዊ ምክንያት ናብ መድብር ሽምልባ ክኽይድ ተዕድለ። ብድህሪኡ ናብ ዝልኽዉ ቦታ ክይደ። ኣነ ክብሉ ዝድሊ ኣብ’ዚ እንትሉ ንሱ ድማ ኣዱላይ ቀርነልዩስን ሰድረቤታዊ ጉጅለኡን ኢዶም ኣብ ጊዜ ድረግን ሕጅን ብደም ኤርትራውያን ኢትዮጵያውያን እንኩላይ ድቂ ብሔር ኩናማ ዝጥህለን ዝፍሰስን ኣብ ቅድሚ ህጊ ክሕተቱ ይግባእ። ሰላም ኣብ ኤርትራ ይኩን ኣብ ኢትዮጵያ ክስፍን ኣይገድሱምን ኢዮም። ብኣንጻሩ ጉጅላዊ ራብሓኦም ጥራሕ እዩ ዝግደሱም። ውጽኢት ናይዚ ከኣ፡ ብዙሓት ተጋድልቲ ነቲ ውድብ ርሕርሆም ብምግዳፍ ናብ መድብር ሽምብላ በብመዓልቲ ይኽዱ ኣለዉ።
እዚ ባሕቲ መስከረም ብምልካዊ ጉጅለ ቀርኒሎስ ውጺኡ ዝንበረ ኣሕፋርን ኣስካፍን ኣዋጅ እዚ ንብሔር ኩናማ ዝውከል ከምዘይኩነን ምውዳቕ ምልካዊ ሰርዓት ህግደፍ ከምዘግድሱን ኣብ ላዕሊ ተጠቂሱ መልሲ ኣዱላይ ቀነልዩስ ዝረጋግጽ እዩ። ዕላማ ናቱ ድማ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ተቃልስቲ ሃይልታት ሑማቕ መንፈስን ሕዝቢ ኩናማ ከም ትኽትልቲ ክርስታና ብምግላጽ መውዳእታ ዘይብሉ ሃይማኖታዊ ግርጪት ብምብርዓን ተቃልስቲ ሃይልታት ኣብ ክንዲ ናብ ቀዳምይ ጽላኢ ምውዳቕ ሰርዓት ህግደፍ ምቅናዕ ኣብ ካልኣዊ ሽግራት ብምእታው ንህድ ህዱ ክብላልዕን ክዕንውን ጉጀላዊ ራብሓታት ኣዶላይ ቀርነልዩስ ክቅጽልን ከምዝዓልመ ኣብ ባይታ ይርአ ኣሎ። ድቂ ብሔር ኩናም ክርስትያንን ኣስላምን ባህላዊ እምነት ዘለዎም ዳ’እምበር እቶም ክርስትያን መብዛሕትኦም ካቶሊክ ክኾኑ እንክልዎ እቶም ኣስላም ከኣ፡ ኽትሚ ኢዮም። ኩሎም ድቂ ብሔር ኩናማ ብምልካውን ኣድናጋርን ኣውዲታት ኣዶላይ ቀርነልዩስ ከምዝይየደናግሩ ይኣምን። ከም’ውን ካልኦት ድቂ ብሔራት ኤርትራ ብፍላይ እቶም ክርስትያን ዝኾኑ ንውህዳት ጽብብትን ጊዜያዊ ራብሓ ዘልውምን እንተ ዘይኮይኑ እቶም ዝትርፉ ንቁሓት ብምዃኖም ከምዘይድናግሩ ምእቲ ብምእት ይትኣማምን።
ኣብ መውደኣታ ኣዱላይ ቅርኒሉስን ጉጀለኡን ብዝካይድ ዘሎ ፍትሃውን ዲምክራሳውን ቃልሲ ኤርትራ ዝግድሱን ቀድማይ ዕላማኦምን ኣይኮነን። ንሱ ድማ ካብ ጊዜ ኣቡታቶም ጅሚሩ ዝኽዱዎ ዘለዎ ኣካይዳን ተግባርን ዝረጋግጹ ሃቒ እዩ። ሰለዚ ኩሉ ድላዪ ለውጢ ዝኮነ ኤርትራዊ ነዚ ከምክትን ክብድህን ኣልዎ እናብልኩ ኣብ ጎኒ ስፍህ ሕዝቢ ኩናማ ድው ክብልን ፍትሃዊ መሰላቶም ኣብ ምርካብ ክግፍን ኣብ ዝካይድ ዘሎ ዲምክራስያዊ ቃልሲ ብንጽል ይኩን ብሃባር ልዑል ተራኦም ከዓዘዝን ይጽውዕ። እቶም ኣዱላይ ቅርኒልዩስ ዝውጽኡ እዋጅ ብምዝምዛ ጊዜያዊ ጽቢብ ውልቅዊ ይኩን ጉጅላዊ ይኩን ፖለቲካዊ ራብሓታት ንምፍሓስ ዘጎይዮ ዘለዎ ውገናት ዓገብ እናብልኩ ሃገራዊ ራብሓ ከቅድሙ ብምጽዋዕ ህድነት ተቃልስቲ ሃይልታት ክጥንኽሩ ይላቦ። ይኣክል ንምልክነትን ምድንጋርን ሰይጣን በላዒ ሰብን ዝኮነ ኣዱላይ ቀርኒልዮስ እናብልኩ ብዚ ዝረባይ ይውድእ።
ውድቕት ንምልካዊ ስርዓት ህግደፍን ጉጅለ ኣዶላይ ቀርኒልዮስን!!
ሰላምን ዲሞክራስን ንኩሎም ብሔራት ኤርትራን ጎረባብቲ ሕዝቢታትን!!
ካብ ሃደ ጉዱስ ወዲ ብሔር ኩናማ
04 ሕዳር 2012
Short URL: https://english.farajat.net/?p=7933


text:
Radio Erena: 22 September 2019
ኢትዮጵያን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን፣ ንዝጸንሐን ወተሃደራዊ ምትሕግጋዝ ብዝለዓለ መልክዑ ክቕጽሎኦ ኣብ ስምምዕ ተበጺሑ።
ማዕከናት ዜና ኣቡ ዳቢ ብዝህቦኦ ዘለዋ ሓበሬታ መሰረት፣ እቲ ምሕዳስ ስምምዕ፣ ኢትዮጵያዊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ጀነራል ኣደም መሓመድ፣ ምስ መዘንኡ ለተናል ጀነራል ሓማድ መሓመድ ታኒ ኣልሩማይቲ ናይ ኢማራት ኣብ ዝተራኸበሉ ኣጋጣሚ ምዃኑ ተገሊጹ።
ኣብቲ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ናይ ኢማራት ኣብ ኢትዮጵያ ዑደት ዘካዪደሉ ዘሎ ኣጋጣሚ፣ ክልቲኦም ወገናት ነቲ ዝጸንሐ ወተሃደራዊ ምትሕብባር ድሕሪ ምግምጋም፣ ንዝቕጽል ዓመታት ብዝሓየለ መልክዑ ክዓዝዝ ከምዘለዎ ኣብ ስምምዕ ምብጽሖም ይግለጽ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ሰነ 2018 ስልጣን ድሕሪ ምሓዙ ኣብ ወርሑ ናብ ኣቡዳቢ ብምኻድ ምስ ሸኽ መሓመድ ቢን ዛይድ ዝርከቦም ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት እታ ሃገር ርክብ ምክያዱ ዝዝከር’ዩ።
ኣብቲ እዋን’ቲ፣ ኣቡ ዳቢ ንኢትዮጵያ ብመልክዕ ወፍርን ሓገዝን 3 ቢልዮን ዶላር ክትልግስ እንከላ፣ ብውሑዱ ሓደ ቢልዮን ዶላር ከኣ ኣብ ባንክታት ኢትዮጵያ ብምቕማጥ፣ ንሕጽረት ናይ ወጻኢ ባጤራ’ታ ሃገር ከተቃልል ከምዝተማባጸዐት ይዝከር።


text:
ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ፡ ኣሰናዳኢትን ሓጻይትን ሽማግለታት ኣቚሙ2022-06-12 15:08:53 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 167 times
- font size decrease font size increase font size
ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ብ11 ሰነ 2022 ኣብ ዘካየዶ ፍሉይ ኣኼባ፡ 13 ዝኣባላታ ኣሰናዳኢት ሽማግለ 4ይ ጉባአን፡ 7 ዝኣባላታ ሓጻይት ሽማግለን ብዲሞክራሲያዊ ምርጫ ኣቚሙ። ማእከላይ ባይቶ ነዘን ሽማግለታት ዝመረጸ ንምድላውን ኣፈጻማን ናይቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሓምለ 2023 ዝካየድ 4ይ ጉባአ ብዝምልከት፡ ናብ ኣባላት ባይቶ ንዝቐረበ ንድፊ ተመያይጡ ድሕሪ ዘድሊ ምምሕያሻት ገይሩ ምጽዳቑ እዩ።
ባይቶ ዘድሊ ዳህሳስ ድሕሪ ምክያድ ናይዘን ክልተ ሽማግለታት ኣባላት፡ ካብ ዝተፈላለዩ ጽፍሒ ሓላፍነታትን ካብ መሰረታትን ከም ዝኾኑ ገይሩ ኣሎ። እቲ ፍሉይ ኣኼባ መጻኢ ጉባአ ዝጋበኣሉ ኣገባብ ከመይ ክኸውን ከም ዝግበኦ እውን ወሲኑ ።
ኣሰናዳኢት ሽማግለ ነብሳ ናብ ንኡሳን ሽማግለታት ከፊላ፡ ናብቲ ጉባአ ዝቐርብ ሰነዳት ነዲፋ ኣቐዲማ ንዝያዳ ምይይጥ ናብ መሰረታት እተቕርብ፡ ኣባላት ሰልፊ ናብ ጉባአ ተወኪሎም ዝሳተፍሉ ቀጥዒ እተውጽእን ነቲ ጉባአ ዘድሊ ቀረባት እተዳሉን እያ። ሓጻይት ሽማግለ ከኣ ካብ መላእ ኣባላት ሰልፊ ዝቐርብ ናይ ቅድመ-ጉባአ ርኢቶ ውጽኢት ኣብ ግምት ዘእተወ መጽናዕቲ ኣካይዳ፡ ናብቲ ጉባአ ሕጹያት ኮይኖም ክቐርቡ ናይ ዝበለቶም ብቑዓት ኣባላት ዝርዝር እተዳሉ እያ። ጉባአ ሰዲህኤ ብመሰረት ውሽጣዊ ሕጉ ዓንቀጽ፡ 5/13/1 ኣብ ኣርባዕተ ዓመት ሓደ ግዜ ዝጋባእ እዩ።
ብዘይካዚ ማእከላይ ባይቶ ኣብዚ ፍሉይ ኣኼባኡ፡ ብዛዕባ ሰልፋዊ፡ ደንበ ሓይልታት ለውጢ፡ ኤርትራውን ከባብያውን ምዕባለታት ዝምልከቱ ኣገደስቲ ሓበሬታታት ተለዋዊጡ።


text:
ማሕሙድ ሳልሕ (Mahmud Saleh)
ኣደታትና ናብ ሕርሲ ክቐርባ እንከለዋ እታ ባህሪ ባዕላ እያ ትነግረን። እቲ ኣብ ማህጸን ዝርከብ ዕሸል እውን መን ከም ዝነግሮ እንድዒ፡ ካብቲ ምዉቕ ሰፈሩ (ማህጸን) ክወጽእ ይዳሎ። ርእሱ ንቕድሚት ናብቲ መውጽእ ባብ የጋድሞ’ሞ ንምውጻእ ኢሉ ነቲ ባብ የንዃሕኲሕ። ቅልጥፍ ኢላ መታን ክተርሕወሉ ነታ ኣደ ጸቕጢ ይገብረላ። እታ ኣደ እውን በቲ ኣብ ሰውነታ ዝፍጠር ኣካላውን ሆርሞናውን ለውጥታት መዓልቲ ወይ ሳዓት ከም ዝቐረበት ብኣጋኡ ትፈልጥ እያ። ቀሰይ ኢላ ድማ ናብቲ ቅድመ-ሕርሲ ዝበሃል ቅልውላው ተኣቱ። ወላ ‘ኳ ከም ወዲ-ተባዕታይ መጠን ኣባይ ዝወረደ ኣይኹን ምበር፡ ኣርባዕተ ኣወዳት ስለዝወለድኩስ ቅሩብ ምኩር እየ። ኣብ ግዜ ቅልውላው ሕርሲ ነታ ኣደ ብባህሪ ይኹን ብተመክሮ እተጥርዮ ነገር ስለዘሎ፡ ብዛዕባ ኩነታትን ናይቲ ቅልውላው ዝሓሸ ተረድኦ ኣለዋ። እቲ ኣቦ ግን ኣብታ በዓልቲ ቤቱ እትብሎን እተርእዮን ነገራት ጥራይ ስለዝምርኮስ፡ ብጣዕሚ እዩ ዝጽገምን ዝሻቐልን። እቲ ቅልውላው ካብታ ኣደ ዝያዳ ነቲ ኣቦ ይገዶ።
ብኻልእ ወገን ፖለትካዊ፡ ቁጠባዊ፡ ማሕበበራውን ኣእምሮኣውን—ወዘተ ዝበሃሉ ቅልውላዋት እውን ኣለዉ። እቲ ናይ ሕርሲ ቅልውላው ንቃንዛን ጥዕናን ናይ ኣደን ዕሸልን ዝምልከት ይኸውን። ኣብ ዝበዝሑ ሕ/ሰባት ልምዳውያን ይኹኑ ዘመናውያን ክኢላታትን ናይ መሕረሲ ጥበባትን ስለዘሎ፡ እቲ መስርሕ ዳርጋ ደሓን ብዝኾነ ርድኢት እዩ ዝካየድ። ብመሰረቱ እውን ብሕታዊ (private affair) ናይ ስድራቤት ጉዳይ ስለዝኸውን ንሕ/ሰብ ምሉእ ድቃስ ዝኸልእ ኣይከውንን።
ህላወ ቅልውላው ንቡር እዩ። ኣብ መንጎ ስድራቤት ይኹን ሃገራት፡ ወላ እውን ኣብ ውሽጣዊ ኣተሓሳስባ ነብሰወከፍና ዝቕልቀል ስምዒት እዩ። ብርታዐ እቲ ቅልውላው እውን ዝፈላለ ይኸውን። ሱር ናይ’ቲ ቅልውላው ምስ እንፈልጥ ኣብ ኣፈታትሕኡ ቁጽጽርን ተራን ምስ ዝህልወና፡ እቲ ንሱ ዝፈጥሮ ስግኣት ይንኪ። ኣፈታትሓ ቅልውላው ናብ ዓወት ወይ ፍሽለት፡ ናብ ዕድል (opportunity) ወይ ክሳራ (ፍሽለት) ከምርሕ ይኽእል። ክሉ ቅልውላው ናብ ጥፍኣት የምርሕ ማለት ኣይኮነን። ኣፈታትሓ ናይ’ቲ ቅልውላው እዩ እቲ ወሳኒ።
ንሕ/ሰብ ብምልኡ ድቃስ ዝኸልኡ ቅልውላዋት፡ እቶም ነቲ ሕ/ሰብ ብምልኡ ብጽሒት ወይ ሳዕቤናት ዘለዎም ከም ፖለቲካውን ወተሃደራውን ቁጠባውን ካልእ ከምኦም ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ውሳነታት ዘድልዮም ጉዳያት እዮም። ኣብ ክፉት ሕ/ሰብ ዜጋታት ነቲ መስርሕ ስለዝቆጻጸርዎ፡ እቲ ህንጡይነት ወይ ፍርሓት ብመጠኑ ደሓን ይኸውን። በቲ ሓደ ወገን ድማ ዓባሳት ኣብ ዝኾኑ ስርዓታት፡ ዜጋታት ብዘይካ ሓበረታ ካብዝን ካብትን ምምእራር ካልእ ኣማራጺ የብሎምን። እዚ ድማ ነቶም ናይ ምልኻዕን ምድንጋርን ሞያ ዝለመዱ ደላሎ ጽቡቕ ዕዳጋ እዩ። ስለ’ዚ፥ ወላ’ኳ እቲ መልሰ-ግብሪ እንፈልጦ እንተኾነ፡ ዜጋታት ኤርትራ ንመንግስትና ጸቕጢ ክንገብረሉን፡ ንጉዳያትና ዝምልከት ሓበሬታ ክንረክብ መሰልና ከምዝኾነን ክንገልጽ ኣለና። ንዓና ዝምልከት ሰበር ዜናን ሓበረታን ካብ ኣፈኛታት መንግስቲ ኢትዮጵያ ክንሰምዖ ጽቡቕ ኣይኮነን። ሰበስልጣናት ኢትዮጵያ በቲ ንደገፍቶም ዘሕጉስ ቋንቋን ኣገባብን ስለዘቕርብዎ፡ ጽሬት ሓበረታ ክብለል ይኽእል። ሓቂ እውን ክትዕመጽን ክትጉብጥን ትኽእል እያ። ከምዝመስለና፡ ንመንግስትና እውን ዘርበሖ ኣይኮነን።
ኣብ መወዳእታ 1990ታት፡ መራሕቲ ወያነ ዶባት “ዓባይ ትግራይ” ክጥርሩ ንዓድታትን ሓረስቶትን ኤርትራ ከፈናቕሉ እንከለዉ፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ጉዳይ ብምስጢር ይሕዞ ነይሩ። መራሕቲ ትግራይ ግን ህዝቦም ንኲናት እዮም ዘዳልዉ ነይሮም። ኲናት ክውላዕ እንከሎ ዝፈለጥናዮ ነገር ኣይነበረናን። ዶባት ሰላም እዩ ዘሎ ይበሃል ነይሩ። ነቲ ኩነታትት ንምትህድዳእ ዝግበር ዝነበረ ክኸውን ይኽእል። ስምምዕ ኣልጀርስ ክኸውን እንከሎ እውን ቅርጹ ይኹን ትሕዝቶኡ ብውሳነ መራሕትና እምበር ኣፍልጦ ይኹን ተራ ነይሩና ክበሃል ኣይከኣልን። ሰላም ስለዘይጽላእ ግን እፎይታ ተሰሚዑና።
እዚ እንርእዮ መስርሕ ናይ ሰላም ግን ፍልይ ስለዝብል፡ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ብሓቂ ንፉዓት ናይ ህዝባዊ ርክባት ክኢላታት ክምዝዝን ብቑዕ ትካል ከዳልወሎምን ኣለዎ። ምኽንያቱ ነዚ ተረኺቡ ዘሎን ክንደይ ዝተኸስረሉን መስርሕ ሰላም ንዜጋታት ብዘዕግብ መገዲ መታን ክግስግስ ንቑሕ ሱታፈ ዜጋታት ስለዘድሊ።
ኣብ ማሕበራዊ ሚድያታት ዝግለጽ ስክፍታታት መብዛሕትኡ ሓበረታ ካብ ዘይምርካብ እዩ። እዚ ናብ እኩብ ኣእምሮኣዊ ቅልውላው ክምዕብል የብሉን። ኣእምሮኣዊ ቅልውላው ንሓደ ኣገዳስነት ዘለዎ ፍጻመ ሱሩን መሰረቱን ይኹን ኣንፈት ምዕባለኡን ካብ ዘይምፍላጥ ዝመጽእ ስግኣት ወይ ፍርሂ እዩ። ከምዚ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተጀሚሩ ዘሎ ርክባት ድሕሪ ክንደይ ናይ ደምን ንብረትን ግዜን መስዋእቲ ዝመጽእ ዘሎ ስለዝኾነን ኣፍልጦና ኣብቲ መስርሕ ድሩት ስለዘሎን ብዙሕ ሕቶታት ክመጹና ባህርያዊ እዩ። ከምኡ እውን ርእሰ ሓያላት ገንሸል ዞባዊ ይኹን ግሎባዊ ረብሓታቶም ክገብሩና ብዙሕ ስለዝረኣና፡ ስግኣታት ክህልዉና ባህርያዊ እዩ።
ኣብ አምንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ሰላም ተስፋ ምስተራእየ ዝበዝሕ ሰብ ተሓጒሱ። ውሑዳት ግን ስግኣቶም ክገልጹ ጸኒሖም። ብፍላይ ነቲ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ንልኡኻት መንግስቲ ኤርትራ ዝተገብረ ኣቀባብላ ዝምልከት ብዙሕ ሕቶታት ክመጹ እትጽበዮ እዩ። ከመይ ኢሎም እዮም ንዕስራ ዓመታት ኣብ ኩነተ-ኲናት ዝነበሩ ወገናት ብዘይ ናይ መሰጋገርን መዳለውን ግዜ ናብ ብናፍቆት ዝተወድኡ ዝመስሉ ኣዕሩኽ ተቐዪሮም ክንድ’ቲ ጨለ ዘረባታት ክለዋወጡ ተባሂሉ ክሕተት ግቡእ እዩ። እቲ ቅልውላው ገዲዱና ዝብሉ ወገናት ክህልዉ እውን ርዱእ እዩ።
ምኽንያቱ፡ እቲ ዝርዝር ናይ’ቲ ርድኢት ክልቲኣኦም መንግስታት ጥራይ ስለዝፈልጥዎ፡ ተዓዛባይ ነቲ ዝርካቡ ሓደ-ሓደ ተረፍ-መረፍ ሓበሬታ ጥራይ እዩ ለቓቒቡ ዝመስሎ ስእሊ ከቕምጥ ዝኽእል። ተዓዘብቲ ድማ ነናቶም ናይ ምዕዛብ ዓቕምን ክእለትን ጥበብን ስለዘለዎም ናብ ዝተፈላለየ መደምደምታታት ክበጽሑ ንቡር እዩ። ግን ካብ ሓበሬታ ክንሕረም ኣይግበኣናን እዩ። ኣብዚ ዘለናዮ ዓለም፡ ናብ ምምእራር ሓበረታን ምልቕቓብን ጨርቀምቀም ምባልን ዘብጽሕ የብልናን። ንሕጂ ግን ብዘለኒ ጥራይ እየ ክዛረብ ዝኽእል፡ ካብ ልቕብቃብ ትዕዝብትታትን ዝተዋጽአ ነዚ ኩነታት ኣስፊሕና ክነንብብ ዝሕግዝ ዝበልክዎ ውልቃዊ ርኢቶይ ክህብ እየ። ግቡእ ሓበረታ ስለዘይብለይ፡ ትንታነይ ምሉእ ክኸውን ከምዘይክእል ኣቀዲመ ነንበብቲ ክሕብር እፈቱ።
ትዕዝብተይ ኣብ ልዕሊ እቲ ኢትዮጵያ ንልኡኻት መንግስቲ ኤርትራ ዝገበርዎ ልዑል ኣቀባብላ
ብዙሓት ኣሕዋትን ኣሓትን ንልኡኽ ኤርትራ ፕሮቶኮላዊ ካሚን ከምዝተገብረሎም፡ ማለት ንወኖም ዝማርኽን ዝሰድዕን ኣቀባብላ ከምዝነበረ ይዛረቡ ኣለዉ። ካልኦት እውን፡ እዚ ክሉ ደም ዝፈሰሶ ጉዳይ ተረሲዑስ ከመይ ኢሎም እዮም ኣብ ሓጺር እዋን ናይ ፍቁራት ቃና ዘጋውሑ ነይሮም ዝብሉ ኣሕዋትን ኣሓትን እውን ኣለዉ። ክሉ ቅቡል እዩ። እቲ ጸገም ድማ ሚኒስትሪ ዜና ወይ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሓበሬታ ኣብ ምእካብ እምበር፡ ሓበሬታ ኣብ ምክፋል ኢዱ ሓጺር ስለዝኾነ እዩ’ምበር ከም’ዚ ኢልና ሓበሬታ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክንጽበ ኣይግድን ነይሩ። ጸገም ናይ’ዚ ኩሉ እቲ ርክባትን ብዛዕባ’ቲ ርክባት ዝበሃል ዘሎን ዘይኮነስ፡ ነቲ ፈላሚ ጽምዶን ዘመዝገቦ ዓወትን ንዓን ንኤርትራውያን እንታይ ምዃኑ ኣብ መቓኑ ኣእትዩ ዝገልጽ ኣካል ስለዘይብልና እዩ። መራሕቲ ኢትዮጵያ በቲ ንደገፍቶም ዝጥዕም የቕርብዎ ኣለዉ። መራሕቲ ኤርትይራ ከ ስለምንታይ ኣብ ሳዓቱ በቲ ንዓና ዘገድስ መዳዩ ዘይገልጽዎ? እቲ ናይ መስከረም.ኮም ካርቱን ስእሊ ትዝክርዎ’ዶ? እቲ ማዕጾ ገና ይኩሕኳሕ ኣሎ። ክሳብ ምስ ግዜ ክጓየ ዝኽእል ውዑይ-ደሙ ናይ ሓበረታ ትካል ወይ ቃል ኣቀባሊ ዝዳሎ፡ ዓዲ-ሃሎ ሃለው ካብ ምባልናን ማዕጾኡ ካብ ምኹሕኳሕናን ክነቛርጽ የብልናን። ሸግራይ ክሓስበሉ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።
ርኢቶይ ኣብቲ ሓፈሻዊ መስርሕ
እዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝረኣናዮ ድግስ ብድንገት ዝተፈጥረ ኣይኮነን ዝብል ርኢቶ ኣለኒ። ኣብ መቓን ናይ’ቲ ሓፈሻዊ ዞባዊ ምዕባለታት ማለት ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ክግበር ዝጸንሐ ውሽጣዊ ጥምጥምን፡ ከምኡ እውን ህዝብታት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ እቲ ህወሓት ዝቆጻጸሮ ዝነበረ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝገብርዎ ዝነበሩ ጽዕንቶ ብሓደ ወገን፡ መንግስቲ ኤርትራ ምስ ሓይልታት ለውጢ ኢትዮጵያ ክገብሮ ዝጸንሐ ናይ ነዊሕ ዓመታት ስትራተጂካዊ ምትሕግጋዝን ምድንጋጽን በቲ ካልእ ኮይኑ ክረአ ኣለዎ። ብዞባናን ዓለምን ምስ ዝጥመት ድማ፡ ዳግም ስርርዕ ሓይልታት ኸሊጅ (ወሽመጥ ዓረብ) ብመንጽር ኢራን፡ ከምኡ እውን እቲ እንዳጎልሐ ዝረአ ዘሎ ዳግመ-ምቕልቃል ዝሑል ኲናት (ኣብ መንጎ ኣመሪካ ትመርሖን ሩስያን ትመርሖን ዓለም)፡ እቲ ንምጥፋእ ሓይልታት ጥሩፍነት ዝግበር ዓለማዊ ጻዕርን፡ ካልእ ምስ ስትራተጂካዊ ኣቀማምጣ ናይ ዞባና ዝተኣሳሰር ናይ ቁጠባን ንግድን ረብሓታት፡ ኮታስ ድምር ቅመራ ናይዞም ኩሎም ኣዝዮም ዝተወሳሰቡ ሓይልታት እዩ።
ብፍላይ ንኹነታት ሰላም ኢትዮ-ኤርትራ ኣቓልቦ ክረክብ ዝደፍአ ምኽንያታት፡ ምንቁልቃል ኩነታት ኢትዮጵያን ኣብ ዋሽንግተን ዝመጸ ሓዲሽ ምምሕዳር ትራምፕን እዮም ዝብል ርኢቶ ኣለኒ። ምኽንያቱ፥ እቶም ካልኦት ረቛሒታት ካብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣይተቐየሩን። ኤርትራ ኣብ ሕጋዊ ባይታ ረጊጻ ንሰላም ካብ ትጽውዕ 16 ዓመታት ኮይኑ እዩ። እቲ ካልእ ዞባውን ዓለማውን ኩነታት እውን ሕጂ ዝተፈጥረ ዘይኮነስ ንዓስርተታት ዓመታት ፈኸም ክብልን ክገድድን ዝጸንሐ እዩ። ስለምንታይ ደኣ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ኢህወደግ ብሃንደበት ንስምምዕ ኣልጀርስን ብይን ዶባት ኢትዮ-ኤርትራን ብዘይቅድመ ኩነት እቕበሎ ዝበለ?
ንዓና እዩ ሃንደበት ዝኾነና ’ምበር ነቶም ተዋሳእቲ (መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት) ሃንደበት ኣይነበረን ዝብል ርኢቶ እዩ ዘለኒ። ከምዝመስለኒ፡ እቲ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ዝብል ኩነት ክቕየር ከምዘለዎ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ይኹን ብህዝቢ ትግራይ ካብ ነዊሕ ክድፋእ ዝጸንሐ ሓሳብ እዩ።፡ ዝሓለፈ ቀዳማይ ሚኒስተር ሃይለማርያም ደሳለኝ እውን ሃገሩ ንኤርትራ ዝምልከት ሓድሽ ፖሊሲ ክተውጽእ ከምዝኾነት ክገልጽ ጸኒሑ ነይሩ። ምኽንያቱ ብዘይፍለጥ ግን እቲ ሓድሽ ፖሊሲ ከይተገልጸ ጸኒሑ። ኢህወደግ በቶም ኤርትራ ስዩም ክትብልን ጻዕዳ ባንደራ ክተንበልብልን ዝጽዕቱ ዝነበሩ ውሑዳት መራሕቲ ወያነ ተባሒቱ ስለዝነበረ፡ እቲ እማመ በቲ ኤርትራ ክትቅበሎ እትኽእል መልክዑን ኣገባብን ክወጽእ ኣይደለዩን።
ይኹን እምበር፡ ኢህወደግ ካብ ቁጽጽር ናይ’ቶም ንሳላሳ ዓመታት ከም ናይ ብሕቶም ትካል ዘመሓደርዎ ዝነበሩ መራሕቲ ወያነ ናጻ ምስ ወጸ፡ ናይ ኢትዮ-ኤርትራ ሰላም ዝሓሸ ዕድል ረኺቡ። እቶም ንህዝቢ ትግራይ ትርጉም ዘለዎ ብልጽግና ከየመዝገቡ ግን ንርእሶም ሓደሽቲ ሰብ-ሃብቲ (nouveau riche) ዝኾኑ ውልቀሰባት ምስ ተገለሉ፡ እቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢ ኣሕመድ ዝምራሕ ናይ ለውጢ ወገን ነቲ እማመ ኤርትራ ክትውሕጦ ብእትኽእል መልክዕ ከቐርቦ ዕድል ረኺቡ። በትሪ መውንግስቲ ኣመሪካ እውን ብድሕሪት ከምዘላ ክርሳዕ የብሉን። ክርሳዕ ዘይብሉ፡ ብዓይኒ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ለውጢ ዝመርሕ ዘሎ ሓይሊ ክረኣ እንከሎ፡ ምስ ኤርትራ ናብ ሰላማዊ መገዲ ምምላስ ንብዙሓት ኢትዮጵያውያን ከምዘሕጉስን ነቲ ንኢትዮጵያ ናብ መገዲ ጥፍኣት ክወስዳ ዝጸንሐ ወገን ተወጊኑ ከምዝሕለፍ ኣብ ምግባር ዓቢ ኣበርክቶ ዘለዎ ኮይኑ ተሰሚዕዎም ይኸውን። ብዙሓት ተጋሩ ደለይቲ ሰላምን ደለይቲ ጽቡቕን ብምዃኖም ኣካል ናይ’ዚ ናይ ለውጢ ማዕበል አክምዝኾኑ ዘይምዝንጋዕ። ብዛዕባ’ዚ ሓፈሻዊ ስእሊ ምስ እትደልዩ፡ ዝሓለፉ ጽሑፋተይ ኣብዝን ኣብዝን ጠውቑ።
ናይ ኣረኣእያ ስጥመት—
ኤርትራ ምስ’ቲ ካብ ነዊሕ እዋን ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ክጎሃሀር ዝጸንሐ ናይ ለውጢ ሓይሊ ናይ ኣረኣእያ ስጥመት ክህልዋ በሃርያዊ እዩ። ክልቲኡ ወገናት ማለት እቶም ናይ ኢትዮጵያ ናይ ለውጢ ሓይልልታትን መንግስቲ ኤርትራን ዝመሳሰል ዕላማ ክነብሮም እትጽበዮ ነገር እዩ ምኽንያቲ ክልቲኡ ወገን ኣንጻር እቲ ንጸጋታት ኢትዮጵያ ብሒቱ ሰላም ህዝብታት ኢትዮጵያን ሰላም ጎረባብቲ ሃገራትን ክዘርግ ዝጸንሐን ኣብ ዕግርግር ጥራይ ክሃጥር ዝኽእል ሓይሊ እዮም ዝቃለሱ ነይሮም። ክልቲኡ ወገናት ንጉዳይ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ፈቲሖም ናብቶም ዝዓበዩ ጉዳያት ልምዓትን ሓባራዊ ምትሕግጋዝን ምምልላእን ክሰግሩ ዝደልዩ እዮም ነይሮም። ኣብዞም ዝስዕቡ ክልተ ጉዳያት ድማ ሓባራዊ ርድኢትን ቀጥታዊ ይኹን ተዘዋዋሪ ምትሕግጋዝን ክነብሮም ትጽቢት ዝግበረሉ እዩ።
ምርግጋእ ኢትዮጵያ፡ ሓንቲ በዓልቲ ሚእቲ ሚልዮን ጨናፍር ገረብ ክትወድቀካ ጽቡቕ ኣይኮነን። ስለ’ዚ፡ንኤርትራ ይኹን ነቶም ሓድነትን ሰላምን ኢትዮጵያ ዘቀድሙ ሓይልታት ኢትዮጵያ፡ ከምኡ እውን ብሓፈሽኡ ነቶም ብዛዕባ ሰላም ዞባና ዝግደሱ ሓያላት መንግስታት፡ ብዛዕባ ምርግጋእ ሰላም ኣብ ኢትዮጵያ ምሕሳብ ኣዝዩ ኣገዳስን ንነዊሕ ዝጥምት ስትራተጂካዊ ውሳነን እዩ። ኣብዚ መዳይ እዚ፡ ኤርትራ ትኹን እቶም ሕጂ ኣብ ኢትዮጵያ ስልጣን ሒዞም ዘለዉ ሓይልታት ለውጢ ተመሳሳሊ ርኢቶ ክህልዎም ክግመት ይከኣል።
ሰብ ብዙሕ ናእዳ ወይ credit ዘይህቦ፡ እቲ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ምስ ብዙሓት ማሕበረሰባትኢትዮጵያ ክትገብሮ ዝጸንሓት ዝምድናታት እዩ። ምስ ትግራዎት፡ ኦሮሞ፡ ኣምሓራን ካልኦት ህዝብታት ኢትዮጵያ ክትገብሮ ዝጸንሓት ምትሕግጋዝን ምድንጋጽን፡ ከምኡ እውን እቶም ምስ ኤርትራ ጥቡቕ ናይ ስራሕ ዝምድና ዝነበሮም ተቓወምቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ኣብ ምምጻእ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ናይ ለውጢ ማዕበል ግደ ስለዝነበሮምን፡ ብተዘዋዋሪ ይኹን ብቐጥታ ኤርትትራ ኣብ ምዕዋት ኣቶም ናይ ኢትዮጵያ ናይ ለውጢ ሓይልታት እውን ግደ ነይርዋ ማለት እዩ።
[ኤርትራ ነዚ ሰፊሕ ምስ ዝተፈላለይ ሓይልታት ኢትዮጵያ ዝመስረተቶ ዝምድናታት ክተስፈሖ ኣለዋ። ከምቲ ኣብ መወዳእታ ዓመታት ቃልሲ ንኹሉ እንቛቕሖኣ ኣብ ሓደ ዘንቢል ናይ ወያነ ዘቐመጠቶ እሞ ብኡ ኣቢላ ተበሊዓ ዝተረፈት፡ ሕጂ ተመሳስሊ ገጋ ክትገብር የብላን። ]
ስለ’ዚ፡ እቲ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ዝተራእየ ንዜናን ማሕበራዊ ርክባት እምበር እቲ ንኽልቲአን ሃገራት ዝምልከት ጉዳያት ኣቀዲሙ ሰጒሙ ዝነበረ ኮይኑ ይስመዓኒ። እንተወሓደ ኣብ ስትራተጂካዊ ጉዳያት ምርድዳኣት ነይሩ እዩ ዝብል ግምት ኣለኒ። በዚ መንጽር’ዚ ክረአ እንከሎ፡ እቲ ብልኡኽ ኤርትራን መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝግበር ዝነብረ ምውድዳስ፡ ከም ጽንብል ናይ ሓባራዊ ዓወት እዩ ክረአ ዘለዎ። እታ ንሰላም ክትጽውዕ ዓመታት ዘቑጸረትን ኣዝዩ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈለትን ኤርትራ፡ ኣብ መወዳእታ ንጸረ-ሰላም ሓይልታት ስዒራ ምስ ደለይቲ ሰላም እትራኸበሉ ዝነበረ ኣጋጣሚ ኮይኑ እዩ ዝርእዮ። ስለ’ዚ ናይ “”እንቛዕ ኣሓጎሰና” ርክብ እዩ ነይሩ ክበሃል ይከኣል።
ዲፕሎማሲያዊ ቋንቋ
ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ናይ ሰላምን ናይ ሕውነትን ናይ ሰናይ ጉርብትናን ቋንቋ እዩ ተጠቒሙ። ንኽብሪ ኤርትራ ይኹን ልኡላውነታ ዘራኽስ ዘረባ ኣየውጸአን። ኣብታ ንፕረሲደንት ኢሰያስ ዝለኣኻ ቪደዮ እውን ንሰማእታትና ክብሪ ሂቡ እዩ። ከምቲ ሕማም ሕርሲ ተረሳዒ ዝበሃል ኮይኑ እምበር፥ እዚ ምስ’ቲ ሰራዊት ወያነ ንመቓብር ሰማእታትና ብምፍራስን ብምድምሳስን ብምርኻስን (desecrate) ዘርኣይዎ ኢሰብኣዊ ተግባር ክወዳደር እንከሎ ናይ ምድርን ሰማይን ፍልልይ ኣለዎ። ይኹን እምበር፡ ሓበረታ ኣብ ምክፋል መናን ዘይኮነ መንግስቲ ክሳብ ዝሃለወና፡ ምድንጋር ክህሉ ንቡር እዩ።
ካብዚ ቅወጺለ፡ እተን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ከዘራርባ ዝቐነያ ቃላትን ሓረጋትን ብናተይ ርድኢትን ገምጋምን ክትንትን ክፍትን እየ።
- እቲ ሃዋሁ፡ ናይ ደስደስን ናይ ታሕጓስን እዩ ነይሩ። ምስ’ቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ምዕባለ ናይ’ቲ መስርሕ ምስዝረአ ግን ብዙሕ ዝጋነን ኣይኮነን። ዲፕሎማስን ምጽዋግን ወይ ምትፍናንን መክይድቲ ኣይኮኑን። ንዕርቅን ሰላምን ኣብ ትቐርበሉ ግዜ፡ ፍሽኽታን ምርኣይን ምትሕቑቛፍን ልሙድ እዩ። ጥበባት ናይ’ቲ ዓውደ-ስራሕ እዮም። ገሊኡ ሰብ “እዚ ናይ ኣምሓራ ናይ ምጥባርን ምስዳዕን ኣገባብ ንፈልጦ ኢና” ክብሉ ኣንቢበ ኣለኹ። ክቡታር ኣሕዋትን ኣሓትን፡ ቅሩብ ፍትሕ ክብል ኣለና። ሓራቕ ወይ ገራጭ ባህሪ ዘለና፡ ኣመላኽታና ደኣ ክነማዕብል ኣለና እምበር ንጽቡቕ እንግዶት ዝገብር ህዝብን ባህልን ሲ ክነመስግኖ ኣለና።
-
ኣሕዋት ኢና፡ ሓደ ህዝቢ ኢና= እዚ ዝውቱር ዲፕሎማስያዊ ኣገላልጻ እዩ። ሱዳናውያን ንኤርትራውያን፡ ኤርትራውያን ንሱዳናውያን፡ ኤርትራውያን ንየመናውያን ካልኦት እውን ከምኡ፡ ነቶም ብታሪኽ፡ ብባህልን ብደምን ብፖለቲካዊ ኣራእያን ኣሰላልፋን፡ ብቑጠባዊ ረብሓታት —ወዘተ ዝተኣሳሰሩን ነቶም ንሓባራዊ ብልጽግና ዝጠምርዎም ኣፋትል ንምትራር መራሕቲ ይኹኑ ጸሓፍትን ስነጥበባውያንን ዝጥቀሙሉ ቋንቋ እዩ። ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ዝምድና ዝኽሕዶ ዘሎ ኣይመስለንን። ፖለቲካውያን መራሕቲ ኣብ ግዜ ኲናት ነዚ ባሃርያዊ ኣፋትል ይቖርጽዎ ኣብ ግዜ ሰላም ድማ ይደራርብዎ። እዚ ንልዑላዊ ቦታ ወይ ክውንነት (status) ናይ ሓንቲ ሃገር ዝትንክፍ ኣይኮነን።
-
መደመር (ምድማር)= እዚ እውን ኣብ ኣህጉራዊ ምትሕግጋዛት ዝዝውተር ልሙድ ቋንቋ እዩ። ልዑላውነት ማለት ዶባትካ ጠሪርካ ናይ ኳረንቲ ሓጹራት ምግባር ማለት ኣይኮነን። ሃገራት ደረተን ዘፍልጣ ልክዕነተን ወሰነን ንምርግጋጽ (ambiguity ከይህሉ) በዚ ድማ መጻኢ ወለዶታት ብዶብ ምኽንያት ኣብ ኣህላቒ ኲናት ከይሽመሙ እየን ዶባተን ዝጥርራ ‘ምበር “ደሓን ኩኒ ዓለም” ኢለን ማዕጾአን ክዓጽዋ ኣይኮነን። ብተወሳኺ፡ ዶባት ምምልካት፡ መንግስታት ነቲ ሕጋዊ ስልጣነን (jurisdiction) ዘተግብራሉ ወሰናስን መሬት ንምፍላጥ ኣገዳሲ ይኸውን። ስለ’ዚ፡ ዶባት ንጎረባብቲ ማሕበረሰባት ይኹን ሃገራት ብቑጠባውን ባህላውን ንግዳውን ንምንጻለን ኣይኮነን ዝጥረር።
በዚ ፣አልክዕ እዚ ምስ ዝረአ፡ እቲ ዶ/ር ኣቢ ዝደጋግሞ ዝነበረ “መደመር” ዝብል ቃል፡ ዶባት ንምድማር ጻዕርታት ወይ ምትሕግጋዝ ሃገራትን ዝኽልክል ሓጹር ኣይኹን ንምባል እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ምድማር ወይ ምድግጋፍ፡ ሃገራት ንፖለቲካዊ ናጽነተን ሓልየን ብወለንታዊ ሕርያአን ዝገብረኦ ምትሕግጋዝ እዩ እምበር፡ ንሃገራትን ኣህዛብን ብጸቕጥን ምድፍፋእን ንምድማር ወይ ንምድውዋስ ማለት ኣይኮነን። ብዝኾነ፡ እቲ ዶ/ር ኣሕመድ ዝመርሖ ናይ ለውጢ ሓይሊ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ቋንቋ ኣብ ውሽጢ ሃገሩ ይኹን ኣብቲ ኢትዮጵያ ምስ ካልኦት ሃገራት እትገብሮ ርክባት ዝያዳ ድፍኢት ዝህቦ እዩ። ኣብ ከንያ ኢልዎ፡ ኣብ ሱዳንን ግብጽን ካልእት ዝበጽሓን ሃገራት ኢልዎ እዩ። ብዝያዳ ጉዳይ ኤርትራ ኣብ ዝለዓለሉ ከምኡ ቋንቋ ምጥቃሙ ንዓና የኽስብ እምበር ኣይጎድእን። እቲ ካልእ ኣማራጺ እቲ ብሓይሊ ንናጽነት ኤርትራ ክቕልብስ ዝደናደን ናይ ትፍራፍ ሓይሊ እዩ። ኤርትራ ብደም ደቃ ናጽነታ ዘረጋገጸት ልዑላዊት ኣባል ሕቡራት ሃገራት እያ። ብደምን ረሃጽን ደቃ ጥራይ እያ ተኸቢራ ክትነብር እትኽእል። ምስ ናይ ሰላም ሓይሊ ዝምድና ምግባር ነቲ ንምክልኻላ ዝኽፈል ዋጋ ኣዝዩ ከምዝውሕድ ይገብሮ።
እስኪ ዶ/ር ኣቢ ኣሕመድ “ መደመር” ምባሉ እንታይ ምዃኑ ክንግምት ንጽዓር። ከምዝመስለኒ ካብቲ ልሙድ ናይ ኣህጉራውን ዞባውን ምትሕግጋዝ ዝወጽእ ኣይኮነን። እዚ ድማ፡ መደመር ወይ ምድማር ማለት ምምልላእ (complimenting)፡ ምድግጋፍ (cooperartion); ወይ ድማ ምውህሃድ ወይ ምትሕብባር (integration) እዩ ዝገልጽ ዘሎ። እዚ ተግባር እዚ ናብ ሲነርጂ ዝመርሕ እዩ። ሲነርጂ (synergy) ቃል ብቃሉ፥ ፍርያት (ውጽኢት) ናይ ዝድመሩ ወይ ዝተሓዋወሱ ነገራት ካብ ድምር ናይቶም ነቲ ውጽኢት ንምፍራይ ዝወጹ ነገራት ወይ ተግባራት ምስ ዝበዝሕ ወይ ዝዓቢ እዩ። እዚ እንታይ ማለት እዩ፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ተሓጋጊዘን ዝረኽበኦ መኽሰብ ካብ ድምር ናይቲ በብውልቂ ኣብቲ ሓባራዊ ዕማም ዘውዕልኦ ወጻኢታት ይበዝሕ ማለት እዩ። እቲ ሓባራዊ ጽምዶ ዘፍርዮ ጸጋ ካብቲ በብውልቂ ኣብቲ ጽምዶ ዘዋፍርኦ ይዛይድ ማለት እዩ። እዚ ኣብ ኣህጉራዊ ንግዲ ይኹን ኣብ ኩባንያታትን ዞባዊ ዕዳጋታትን መሳለጥያታትን —ወዘተ ዝውቱር እዩ። ነዚ ዘካይዳ ዓለማውያንን ዞባውያንን ውድባት እውን ኣለዋ። ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ውድብ ሕቡራ ሃገራት፡ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ፡ ማሕበር ሃገራት ዓረብ፡ ማሕበር ምትሕግጋዝ ወሽመጥ ዓረብ፡ ናይ ምብራቕን ምዕራብን ኣፍሪቃ ናይ ንግዲ ዞና፡ ናይ ሰሜን ኣመሪካ ናይ ንግዲ ውዳበታት ከም ኣልያ ወይ መሳለጢ ናይ ምድማር ጻዕርታት ክረአ ይኽእል። እቲ ምትሕግጋዝ እንዳ ዓበየን እንዳ ጠዓመን ምስ ዝኸይድ ድማ ናብ ዝማዕበለ ምድማር ማለት ናብ ከም ናይ ናጻ-ታሪፍ ዞባን ከምኡ እውን ፍሉይ ናይ ቁጠባን ንግድን ዝምድናን ከምኡ እውን ናብ ንምክልኻልን ጸጥታን ዝምልከት ሓባራዊ ስምምዓት ክኸይድ ይኽእል። ኣዝዩ እንተጥዒሙ ድማ ናብ ፖለቲካዊ ምውህሃድ ከመርሕ ይኽእል እዩ።
ሃገራት ኣፍሪቃ ንምሕባር ካብ ሱሳታታ ክስረሓሉ ጸኒሑ። ኣብ ናይ ቀረባ ግዜ ትዝታ ምስ እንምለስ፡ ሙዓመር ቐዛፊ ልክዕ ከም ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዝመስል፡ ሕቡራት መንግስታት ኣፍሪቃ ክምስርት ላዕልን ታሕትን ይብል ነይሩ እዩ። ዝበዝሓ ሃገራት ኤውሮጳ ውልቀ-ልዑላውነተን ሓልየን፡ ሓባራዊ ቑጠባውን ፖለቲካዊ ጽጥታውን ናይ ምኽልኻልን ሕብረት ኣለወን። እዚ ኣዘራርባ እዚ ምናልባት ነቲ ዝሓለፈ ናይ ኣንድነት ታሪኽና ዘዘኻኽር ክኸውን ይኽእል፡ ግን ብፍጹም ዘተኣሳስር የብሉን። ነዚ ኣልዒሎም ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ወረ ከዋቕዑ ዝውዕሉ ኣለዉ። ወረ ገሊኦምስ ትማሊ ኣብ ታንክታት ወያነ ተሓንጊሮም ኣስመራ ደበኽ ክብሉ ዝደፋፍኡ ዝነበሩ፡ ሎሚ ሕልፊ ሰቦም ናይ ሓርበኝነት ወኒ ወሪስዎም ዓንገረር ይብሉ ኣለዉ። ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ሕማም ርእሲ ክሕዘና የብሉን ጥራይ እየ ዝብል። እዚ ንርእዮ ዘለና ምቅርራብን መንፈስ ሰላምን ክተባባዕ ዘለዎን ኣብ መንጎ ልዑላውያን ሃገራት ዝግበር ዘሎ ወለንታውን ሰላማውን ናይ ምትሕግጋዝ ተበግሶ እዩ። ዕድል ደኣ ተኸሊእና እምበር፡ ካብ መጀመርያ ትስዓታት ብዛዕባ ሓባራዊ ዕዳጋን ኢጋድን ካብ ዝጽዕሩ ዝነበሩ ወገናት ‘ኮ ኢና። ካራ ኣብ ክሳድና ተወጥዊጡ ስለዝነበረ ነቲ ናይ ወያነ ናይ ኣሽካዕላል ናይ ሰላም ጽውዒት ኣይተቀበልናን። ቅኑዕ ድማ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ኣብ ድኹም ቦታ ወይ ኩነት ዝግበር ርክባት መኽሰብ የብሉን። ሎሚ ግን ኤርትራ ኣብ ሃያልን ድልዱል ባይታ ረጊጻ እያ ነዚ መድረኽ ተኣትዎ ዘላ። ንጥቕምና ድማ ኢና እቲ ናይ ምድማር ወይ ምምልላእ እንገብሮ። ተራና ድማ ንዝመጽእ ወለዶ መሰረት ሰላምን ምትሕብባርን ምንጻፍ እዩ።
- ዶባት ሃገራት ኣርቲፊሻል እዩ ዝብል ኣዘራርባ፥ እዚ እውን ልሙድ ኣዘራርባ እዩ። ዶ/ር ኣቢ ኣሕመድ ዝመሃዞ ኣይኮነን። ኩሉ ፖለቲካዊ ዶባት ኣርቲፊሻል ወይ ድማ ሰብ-ሰርሖ እዩ። ዶ/ር ኣቢ እውን ንኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምልከቱ ዶባት ጥራይ ኣይኮነን ኣርቲፊሻል ኢልዎም። ንዶባት ኢትዮጵያን ከንያን፡ ኢትዮጵያን ደቡብ ሱዳንን፡ ኢትዮጵያን ሱዳንን፡ ኢትዮጵያን ጂቡትን ሓደ ብሓደ እንዳ ጠቐሰ እዩ ብዛዕባ ዝምድናታትን ርክባትን ኣህዛብ ዝዛረብ ነይሩ።
አውሮጳውያን ገዛእቲ ብኸመይ ዶባት ሃገራት ኣፍሪቓ ከም ዝመታተሩ ንፈልጦ ኢና። ብመሰረቱ እውን፡ ዶባት ባህርያውያን ኣይኮኑን። ሰባት እዮም ዝቕይስዎምን ዝውስንዎምን። ስለ’ዚ ድማ ሰብ-ሰርሖ ወይ ድማ ኣርቲፊሻል ደረታት ክበሃሉ ይከኣሉ።እዚ ግን ዶባት ፖለቲካዊ ኣገዳስነት የብሎምን ንምባል ዘይኮነስ፡ ዶባት ከም መጋረዲ ቁጠባውን ባህላውን ንጥፈታት ክኾኑ የብሎምን ንምባል እዩ። ዶባት ምጥራር ኣብ ምትእምማንን ሰላምን ዝተመርኮሰ ዕብየት ንምድንፋዕ እምበር ጠንቂ ምርሕሓቕን ኲናትን ክኾኑ የብሎምን ንምባል እዩ። ዶባት ምኽላል ንምርግጋእን ጥራይ ክኸውን ኣለዎ። ብመሰረቱ እውን ኣህዛብ ኣፍሪቓ፡ ዶባቶም ንሶም ብዘይመዘዝዎም ገዘእቲ ዝተሓንጸጸ ክንሱ፡ ሃገራት ኣፍሪቃ ግን ነቲ መግዛእታዊ ዶባት ተንከስ ኢለን ከይትንክፈኦ ኣብ ቻርተረን ማለት ኣብ ቅዋም ውድብ ሓድነት ኣፍርቃ ኣስፊረንኦ እየን።
ጎረባብቲ ሃገራት፡ ኣብ ዶባተን ዝካየድ ምንቅስቃስ ምስ ኩነታት ጸጥታአን ከፍክሰኦን ከጠንክርኦን ይረኣያ እየን። እንሓንሳብ ናጻ ምንቅስቃስ ይገብራ እንሓንሳብ ይርግጠኦ። ብተመሳሳሊ፡ ሃገራት ክብን ለጠቕን ዝብል ዝምድና ኣለወን።እንሓንሳብ ሕድገታት ገረን ይኸዳ እንሓንሳብ ናብ ኲናት የምረሓ። ሃገራዊ ዶባት ሕጋውን ፖለቲካውን ትርጉም ኣለዎም። ርዝነት ሕጋውነቶም ይኹን ፖለቲካዊ ሚዛኖም ምስቲ ኣብ መንጎ እተን ጎረባብቲ ዘሎ ናይ ሰላም ወይ ናይ ኲናት ኩነት ተዛሚዱ ዝረአ እዩ።
ፍጥረታዊ ወይ ባህርያዊ ዝብል ቃል ተጻጻራሪ ናይ’ቲ ኣርቲፊሻል ወይ ሰብ-ሰርሖ ዝብል ቃል እዩ። ኣነ ወዲ ተባዕታይ እየ። እዚ ብዝኾነ መገዲ ክቕየር ኣይክእልን። ባህርያዊ እዩ። ሆርሞናት ወሲደ ንግዳማዊ ጠባያት ክልውጥ እኽእል እየ። እቲ ናይ ወዲ ተባዕታይ ፍጥረተይ ግን ክቕይር ኣይክእልን እየ። ሓደ ዋህዮ ስብነትና ፍጥረት ዝወሰኖ ዶብ ወይ ሽፋን (membrane) ኣለዎ። ኣብ መንጎ ውሽጣዊ ትሕዝቶኡን ኣብ መንጎ እዚ ሽፋንን ፍሉጥ ብሕጊ ባህሪ ዝምእዘዝ ተገባብሮ ወይ ዝምድና ኣለዎ። ነዚ መንደቕ እንተኣፍሪስካ እቲ ዋህዮ ይመውት። ምኽንያቱ እቲ ባህሪ ዘቐመጦ ደረት ስለዘፍረስናዮ እቲ ዋህዮ ህላዌኡ የኸትም። እዚ ናይ’ዚ ዋህዮ ሽፋን ይኹን ናተይ ወዲ ተባዕታይ ናይ ምዃን ተረኽቦ ባህርያዊያን እዮም። ሰብ-ሰርሖ ወይ ኣርቲፊሻል ኣይኮኑን።ኣብ መንጎ ሃገራት ዘሎ ዶባት እንተፈሪሱ ግን እቶም ኣህዛብ ይኹን ቑጠባውን ፖለቲካውን ሂወቶም ክቅጽል ይኽእል እዩ። ኣብ ገሊኡስ’ባ ዝያዳ ‘ኳ ይስስኑ። ስለ’ዚ፡ ልሙድ ናይ ምትሕግጋዝን ምትሕቑቋፍን ቋንቋ ብዙሕ ቆንቊ እንተዘየምጻእናሉ ጽቡቕ ይመስለኒ።
ልክዕ እዩ፡ ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ክሳብ ሕጂ ምስ ኢትዮጵያ ዝጸንሓና ዝምድና ደማዊ እዩ። ግን ቅልውላው ክፉእ ነገር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዕድል እውን ከምዝፈጥር ክንርዳእ ኣለና። ኣብ ሰላምን ሓድሕዳዊ ምክብባርን ዝምርኮስ ምድማራት ጻጋታትን ጻዕርታትን ንዓና ኣዝዩ ኣርባሒ እዩ። ኣተሓሕዛና ጥራይ እዩ ዝውስኖ። በዓልቲ ሚእቲ ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ጎረቤትና ኢትዮጵያ ብሰላምን ምርግጋእን እንተቐጺላ፡ ንዓናን ዓቢ ጻጋ እዩ። ስለ’ዚ፡ እቲ ኣተሓሳስባ ቅሩብ ክሰፍሕ ኣለዎ። ኢትዮጵያ ጎዳኢትና ዝኾነት ጎዳእቲ ዝኾኑ መራሕቲ ስለዝነበርዋ ጥራይ እዩ።
- ምስቶም ዘድመዩና ሓይልታት’ዶ ኣይኮናን ነጣቕዕ ዘለና?
ንተጋሩ ኣርሒቕና፡ ከመይ ኢልና ምስቶም ኣብ ኤርትራ ዝዋግኡና ዝነበሩ “ኣምሓሩ” ንዕረቕ ዝብል ሕቶታት እውን ነቢበ። ብዝኾነ ኣምሓሩ ወይ ኦሮሞቶት ወይ ካልኦት ህዝብታት ኢትዮጵያ ኣይኮኑን ተዋጊኦምና። ስርዓታት ኣዲስ ኣበባ እዮም ተዋጊኦምና። ህዝቢ ኣምሓራ ኣምሓሩ ኣይኮነን ንህዝቢ ኤርትራ ዘድመዩ። ስርዓታት ኣዲስ ኣበባ እዮም። ወያነ እውን ‘ኮ ኣብ ቤተ መንግስቲ ኣራት ኪሎ ምስ በጽሐ ተዋጊኡና እዩ። ስለ’ዚ ምጥንቃቕ ‘ኳ ጽቡቕ እንተኾነ፡ እቲ ነገር ናብ ዓለታዊ ወይ ዘርኣዊ ኣገላልጻ ክህልዎ የብሉን።
ብተመሳሳሊ፥ ህዝቢ ትግራይ ኣይኮነን እዚ ኩሉ ዓመታት ኤርትራ ንምንብርካኽን ንብትታንን ዝጽዕር ዝነበረ። ህዝቢ ትግራይ ደኣ እወ በዓል ጽቡቕና። ምስኡ እሞ እንታይ ዘባእስ ኣለና። ስለ’ዚ፡ ክሉ ግዜ ነቲ ሓፋሽ ህዝቢ ዘይኮነስ፡ ነቶም በቲ ስርዓት ዝረብሑ elite ኢና ዕላማ ክንገብር ዘለና። እዞም ሰብ ጸቢብ ረብሓታት ድማ ኣብ ክሎም ኣህዛብ ኣለዉ።
ብዝኾነ፡ ጉዳይ ዶባት ክልቲአብ ሃገራት፡ ንኤርትራን ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝምልከት እዩ። ዝቕጽል ዝምድናታት ክልቲአን ሃገራት እውን በዚ መገዲ እዩ ዝኸይድ። እዚ ማላት ግን ንህዝቢ ትግራይ ከም ምጉሳይ ክረአ የብሉን። ህዝቢ ትግራይ እቲ ቀንዲ ደራኽን ኣካል ናይ’ዚ ናይ ሰላም ጉዕዞ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፈይ ከምዘስመርክሉ (ኣብ ላዕሊ ለቂበያ ኣለኹ) ነባሪ ሰላም ዝመጽእ ህዝቢ ትግራይን ኤርትራን ብዘይጸገም ምስዝራኸብን ይቕረ ምስ ዝበሃሃል እዩ። ነዚ ከም ዲናሞ ከገልግሉ ዝግበኦም ክልቲኦም ውድባት ማለት ህግድፍን ህወሓትን ከምኡ እውን ዓቕምን ሞያን ዘለዎም ጸሓፍትን ናይ ባህልን ስነጥበብ ክኢላታትን እዮም። ብተውቀሳኺ፡ ነባሪ ሰላም ክፍጠር እንተኮይኑ፡ ናይ ክልቲኦም ውድባት ሰላም ወሳኒ እዩ።
ምጥርጣር ጽቡቕ፡ ግን ብዓቐን
ዋሕስ ኤርትራ ልዕሊ ኹሉ ህዝባ እዩ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ክልተ ኣጋጣሚታትት ናይ ታሪኻ ዝተነድፉን ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዘለዎምን ዶባት ኣለዋ። እቲ ቀዳማይ እቲ ኤውሮጳዊ መግዛእቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝተወዓዓሎ ናይ ዶብ ስምምዓት (1900፡ 1902፡ 1908) ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ እቲ ኣብ 2002 ዝተዋህበ ብይን ዶባትን ብ2007 ዝተወደአ ምምልካቱን እዩ። ክልቲኡ ኣፍልጦ ሕቡራት ሃገራት ኣለዎ። ስለ’ዚ፡ ንዕኡ ምውዳእ ጥራይ እዩ ዝተርፋ። ብዙሕ ኣይንሰከፍ። ናጽነት ኤርትራ ዝትንክፍ የለን።
ካብቲ ናብቲ እቶን ዝቐረበ ህዝቢ ዝያዳ ጸላዕላዕ ክብለና የብሉን
ንዕስራን ሹውዓተን ዓመታት ንኸበባን እገዳን ታህዲዳትን ዘይተጻዕደ ህዝብን መንግስቱን ሎሚ ናብ ስድዓትን ክድዓትን ገጹ ከንከራሩ እዩ ኢልካ ምሕሳብ ቅሩብ ዒብ ዘድልዮ ነገር እዩ። ኣነ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ብዙሕ ነገራት ኣይሰማማዕን እየ፣ ኣብ ጉዳይ ዶባት ግን ካብኡ ንላዕሊ ዝኣምኖ ወገን (credible ዝኾነ) ወገን የለን። ከብድና ንኹሉ ደኣ ዝጸውር ኮይኑ እምበር እቶም ሎሚ ልዕሊ ሰቦም ብዛዕባ ዶባት ዝነብሑ ዘለዉ ወገናት ኣብ ጉዳይ ልዑላውነት ሃገርና ብርኡይ ንዓመታት ዘልሓትሓጥን ሽታሕታሕን ክብሉ ርኢናዮም’ኳ ኢና።
ብሓጺሩ ቅሩብ ርግእ ምባል ከድሊ እዩ። ንዓመታት ንዶባት ሃገርና ክሕልዉ ዝኣረጉ ሓርበኛታት ኣለዉና። ብኻልእ ደኣ ንኽሰሶ እምበር፡ ንዓመታት ብጸቕጥን ታህዲድን ዘይጃጀወ መንግስቲ ኣለና። ዶባት ኤርትራ ንምውሓስ ኣዝዩ ክቡር ዋጋ ዝኸፈሉ ወገናት እንከለዉስ ብልሙድ ኣውራቕራቒ ቃላት ዲፕሎማሲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ክሰድዑ ወይ ክዝንግዑ እዮም ምባል ንሚዛን በሃልቱ ጥራይ ይገልጽ። ንሓንቲ ለይቲ’ኳ ክነብርየኩም ኢልናዮም ዘይንፈልጥ ኣባላት ምክልኻልና፡ ነዚ ክሉ መዓት ተጻዊሮም ኣብ ሎሚ በጺሖም ንልኡላውነት ሃገሮም ኣሕሊፎም ክህቡ እዮም ዝብል ስግኣት የብለይን።
ዶብ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ክምልከት ይኽእል፡ ዘይተመልከተሉ ምኽንያት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኤርትራ ንምንብርካኽን ንምሕፋርን ንምውራድን ስዩም ንምባላን (capitulate ከም ትገብር) ዝሰርሕ ዝነበረ ስርዓት ኣብ ኢትዮጵያ ስለዝነበረ እዩ። ናይ ሰላም ሓይሊ እንተመጺኡ፡ ክልቲኡ ወገናት ብዝዓግቡሉ መገዲ ዘይውደኣሉ ምኽንያት የለን። ሎሚ፡ ንውሳነ ኣልጀርስን ብይን ዶባትን ብዘይቅድመ-ኩነት ከተግብር እየ ዝብል መራሒ ክቕልቐል ከሎ ተመጣጣኒ ምስጋናን ቅሩብነትን ምርኣዩ እንታይ ነውሪ ኣለዎ?
ነዚ ዘለዓዕል ዘሎ ምኽንያት ግን እንታይ እዩ?
ዝበዝሑ ወገናት ካብ ፍቕሪ ሃገርን ካብቲ ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋ ነቒሎም ነዚ ስግኣታት እዚ የጋውሑ ከምዘለዉ ይርደኣኒ እዩ። እታ ሓንቲ ክብላ ዝደሊ፡ ህዝብኹም እመኑ። እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ህዝቢ ነታ ሃገር ከምታ ንሕና ነፍቅራ የፍቅራን ይሓልየላን እዩ። ዝያዳ ‘ኳ ስለዝኸፈለላ ዝያዳ ይሕለቐላ።
እዚ ጥራይ ዘይኮነስ፡ እንታይ ነቢብናን ሰሚዕናን ኢና ክሳብ ክንዲ’ዚ ንሻቐል ዘለና። ክሳብ እዛ ጽሕፍቲ ዝጽሕፈላ ዘለኹ ህሞት ብመንግስቲ ኤርትራ ዝርዝራዊ መብርሂ ኣይተዋህበን ዘሎ። ስለ’ዚ ነቲ መስከረም.ኮም ኣበጊስዎ ዘሎ ጸቕጢ ክነራጉድ ኣለና። ነቲ መስርሕ ሰላም ንምቅዋም ዘይኮነስ፡ መንግስቲ ንህዝቢ እዋናዊ ሓበረታ ከቕርብ ክንጽውዕ ኣለና።
ገለ-ገለ ወገናት ግን ኣዝዩ ኣጸያፊ ኣቀራርባ ክኽተሉ ጸኒሖም። ንሶም ከምዝብልዎ፡ ፕረሲደንት ኢሰያስን ገለገለ ካልኦት ሓለፍቲ መንግስትን ናይ ትግራይ ዘርኢ ስለዘለዎም ብቐደሞም እውን ንናጽነት ኤርትራ ኣይኮኑን ተቓሊሶም፡ ሕጂ ከኣ እነሆ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ንምጽንባር ይበጋገሱ ኣለዉ—ወዘተ ክብሉ ንርእን ንሰምዕን ኣለና- Give me a break! ከምዞም ዓይነት ኣገላልጻ ዘርኣውያንን ዓለታውያንን ጥራይ ዘይኮኑ ግንጢ ( oxymoronic) እዮም። ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ንምሕዋስ እንተኮይኑ ነይሩ እቲ ዕላማኦም፡ ስለምንታይ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ንምግንጻል ወይ ንምሕራራ ተቓሊሶም? በጃኹም፡ ክተደናግሩ እንተደሊኹም ናትኩም ጉዳይ እዩ። ግን ብዝእመን እንተትገበርዎ ቅሩብ’ዶ ሓደ ክልተ ሰዓብቲ ምረኽብኩም?
ብዝኾነ፥ ኤርትራውነት ብዓጽመ ስጋ ዘይኮነስ ብናይ ዜግነት መለክዒ ጥራይ ክረአ ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት ናይ ዓጽመ-ስጋ ምጽብጻብ ኣዝዩ ኣነዋርን ድሑር ኣተሓሳስባን እዩ። ኣብዚ እነብረሉ ዘለኹ ሃገር ዜግነት ክትወስድ ሓሙሽተ ዓመታት ጥራይ ሕጋዊ ኮይንካ ክትነብር ኣለካ። ኣመሪካዊ ዲኻ ወይስ ኣይኮንክና ዝብለካ የለን። እንተሓተቱ፡ ንሕጋዊ ጉዳያት ጥራይ እዩ። ክልተ፡ ሰለስተ ወለዶ ወይ ካብኡ ንላዕሊ እንዳጸብጸብካ እዚ ኤርትራዊ እዩ እዚ ኣይኮነን ምባል ዝኹርዕ ዘይኮነስ፡ ዘሕፍር ተግባር ክኸውን ኣለዎ። ኢትዮጵያውያን ምሩኻት፡ ኤርትራውያን ክንከውን ኢና ኢሎም እኮ ነዛ ሃገር ተሰዊኦምላ እዮም። መን እዩ ሕጂ ንስሞምምን ኣስከሬኖምን ክትንክፍ?
ዓርከይ ፖል ሃይፊልድ (Paul Highfield) ጻዕዳ እንግሊዛዊ እዩ። ኣብ ሰማንያታት ገድሊ ኤርትራ ክርኢ ኢሉ ንሜዳ ተመላሊሱ። ካብቶም መጀመርያ ዝተዓራረኽዎ ነይረ። ጽንሕ ኢሉ ክጋደል ወሲኑ ክሳብ ግዜ ናጽነትን ድሕርኡን ድማ ከምዝኾነ ተጋዳላይ ግቡኡ ፈጺሙ። ኤርትራዊ ዜግነት ኣለዎ። ኣየናይ ዓዲ ውዒል እዩ ሕጂ ልዕልኡ ዝድብል? ብዙሕ ኣብነታት ክጥቀስ ይከኣል ግን እዚ ይኣክል። እቲ መልእኽቲ እዚ ዝስዕብ ክኸውን ኣለዎ፡ ትውልድትን ዓጽመ ስጋን ካብ ዝተወሰነ ኣከባቢ ናይ ዓለም ከም ትውለድ ጥራይ እዩ ዘመልክት እምበር ዜግነታዊ ሓይሊ የብሎምን። ዜግነት ሕጋዊ ትርጉም ኣለዎ። ኤርትራዊ እየ ዝብል ድማ ዓጽመ-ስግኡ ብዘየገድስ ኤርትራዊ ዜጋ ዝኾነ ሰብ ጥራይ እዩ። ዘርኣዊ ምክፍፋል ወጊድ ክበሃል ዝግበኦ ኣዝዩ ድሑር ኣተሓሳስባ እዩ። ብትውልዲ “ጽሩያት” ኤርትራውያን ዝኾኑ ግንብግብሮምን ብትውፊቶምን (commitment) ኢትዮጵያውያን ዝኾኑ ‘ኳ ኣለዉ እዮም።
ብዝኾነ ብዝዩሕ ኢለ እየ፥ ነዚ ነዊሕ ጽሑፍ ክተንብቡ ግዜኹም ብምስዋእኩም የመስግነኩም። ይኹን እምበር፡ እቲ ቅልውላው ንምጉዳሉ፡ መንግስቲ ኤርትራ ግቡእ ሓበረታ ኣብ ግዚኡ ከመሓላልፍ ፡ ንሕና ድማ ብሓላፍነታዊ መገዲ ክንመያየጠሉ ጽቡቕ ኮይኑ ይስመዓኒ። ዎ ደሓንኩም።
ነቶም ሃናጺ ርኢቶታትን ምትብባዕን እትልእኹለይ የመስግን። ቀጽልዎ። ነቶም ትጸርፉኒ እውን ንጽሑፋተይ ብምንባብኩም ኣዝየ እየ ዘመስግነኩም። እኽብድ ኣቢልኩም ለጥጡኒ። የቐንየለይ።
ሓምለ 1፡ 2018
sheideli95@gmail.com


text:
Radio Erena: 07 July 2019
መንግስቲ ኤርትራ ዘካዪዶ ዘሎ ምግሃስ ኩሉ ዓይነት መሰላት ደው ክሳብ ዘብል፣ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝቖመት መርማሪት ጉጅለ ስርሓ ክትቅጽል ኣለዋ ክብል ህዩማን ራይትስ ዎች ኣተሓሳሲቡ።
እቲ ኣህጉራዊ ትካል ኣብ ስሩዕ ዋዕላ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዘቕረቦ መተሓሳሰቢ፣ እቲ ባይቶ ንመንግስቲ ኤርትራ ከም ኣባል ምቕባሉ፣ መንግስቲ ኤርትራ ብጌጋ ተረዲኡዎ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣባል ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ምዃን ንኩሉ ሕግታትን መትከላትን’ቲ ባይቶ ምቕባል ከምዝኾነ ድሕሪ ምዝኽኻር እቲ ኣህጉራዊ ትካል፣ እንተኾነ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ዘካዪዶ ዘሎ ምግሃስ መሰላት ዓለም ከምዘይረኣየቶ፣ ወይከኣ ከምዝደገፈቶ መሲሉ ይቐርብ ከምዘሎ ገሊጹ።
ኣብ ጀኔቫ ይካየድ ኣብ ዘሎ ዋዕላ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ቆላሕታ ተዋሂቡወን ዘለዋ ሃገራት ኮይና፣ ዋላ ድሕሪ ስምምዕ ሰላም ምስ ኢትዮጵያ፣ እቲ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ዘካዪዶ ዘሎ ግፍዒ ብሰፊሑ ይቕጽሎ ከምዘሎ ተገሊጹ’ዩ።
ኣብቲ ዋዕላ ዝሳተፉ ዘለዉ ኤርትራውያን ተጣበቕቲ መሰላት እውን፣ ነዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ምግሃስ ኩሉ ዓይነት መሰላት መግለጺታትን መርትዖታትን ብምቕራብ ንተጋባእቲ መብርሂታት ሂቦም እዮም።
ፍልይቲ ልእኽቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራ ብወገና፣ ነዚ ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ዝተፈላለየ ሃይማኖታት ዝተወስደ ስጉምቲን፣ ምህጋር ትካላት ጥዕና ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያንን ከም ኣብነት ብምጥቃስ፣ ድሕሪ ስምምዕ ሰላም ምስ ኢትዮጵያ ኩሉ ጸገማት ህዝቢ ኤርትራ ክፍታሕ’ዩ ኢሉ ክኣምን ንዝጸንሐ ዝበዝሐ ክፋል ማሕበረሰብ ዓለም፣ ማይ ዓሚኹ ክተርፍ ከምዝገበሮ ገሊጻ።
ወኪል መንግስቲ ኤርትራ፣ ከም ወትሩ ንኩሉ ዝቐረበ ክስታት ብምንጻግ ንመንግስቲ ኤርትራ ንምጽላም ዝተኣልመ ውዲት’ዩ ክብል ምላሽ ሂቡሉ’ዩ።


text:
05/11/2017 23:55 PM
ኣንታ መምህር ህዝቢ ተስፋና ጽንዓትና
ብግዝኣት ኢሳያስ ደም እናነባዕና
ዋላ ሓንቲ ደቂቕ ሰለም ከየበልና
ዕስራ ዓመት ኮይኑ ካብ ትፍለየና!
ኣንታ ፋኑስ ሃገር ሎሚ እንተትህሉ
ነዚ ውጹዕ እተረግጸ መሰሉ
ዘለምቲ ብንዕቀት እንክጻወቱሉ
ከምቲ ናይ ቀደምካ ዓገብ ምበልካሉ!
ንጉስ ስነ ጥበብ መዘና ዘይብልካ
ዓዲ ካብ ትኣቱ ናጽነት ኮይኑ ኢልካ
ትጽቢትን ትምኒትን በበይኑ ኮይኑካ
ምልክት ናይ ሓዘን ጸሊም ተኸዲንካ
መመህር ብዘይቃላት ጓሂኻ ገሊጽካ
ሓንሳብ ንሓዋሩ ካብ ዓለም ሓሊፍካ!
ናይ ቃልስን ጽንዓትን ሞራል ዝሓዘለ
እቲ ጥዑም ቃናኻ ወትሩ እናደወለ
ብመብረድ ቃላትካ ህዝቢ እናተሳሕለ
የማነ ሞይቱ ኢሉ መን ኣሎ ዘዕለለ?
ቃንዛኡን ምረቱን እናገልጽካዮ
ነቲ ዓማጺኡ እናኾነንካዮ
ኣብ ሽግር መከራ እናጸናናዕካዮ
መን ሞይቱ ክብለካ ወትሩ እናዕለልካዮ!
ዝሞቱስ ኣለዉ ብደዎም እተቐብሩ
ፍሕኛ መለኽቲ ክነፍሑ ዝነብሩ
ብጓይላን ዳንኬራን ህዝቦም ዘባርሩ
ከም ዕንባባ መሮር ዓንቢቦም ዝሓሩ
ብህዝብን ገዛእትን ፍጹም ዘይዝከሩ
ኣሳሰይቲ ምልኪ ምዃኖም ይሕፈሩ!
ዘልኣለማዊ ዝኽርን ክብርን ነቲ ጠበቓን መምህርን ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ፡ ንጉስ ስነ ጥበብ ኤርትራ፡ ኮኾብ ድምጻዊ የማነ ባርያ!
ኤርትራና ክሓልፈላ፡ ስርዓት ምልኪ ንእለየላ!
•ትርጉም መንግስትን ባንዴራን፡ መበል 23 ክፋል(10/09/2017)፡
● ወግዒ ጥበባት (ብሽሻይ ገብረሃንስ) ራድዮ ኤረና (10-Nov-2017)
● ወግዒ ጥበባት (ብሽሻይ ገብረሃንስ) ራድዮ ኤረና (17-Nov-2017)
● ወግዒ ጥበባት (ብሽሻይ ገብረሃንስ) ራድዮ ኤረና (24-Nov-2017)


text:
- This topic is empty.
-
AuthorPosts
-
-
ብፀጋዬ ደጀን ዳባ*
እታ ‘ንኡሳን’ እትብል ስያመ ሓንቲ ካብተን ኣብ እተፈላለየ ዓቐብን ትሕዝቶን ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ኣብ ማሕበራዊ ስነ-ፍልጠት ዝርከባ ተቓዋሚት ቃል ኢያ። መብዛሕትኡ ግዜ ኣባልነት ብተዛማዲ ውሑዳት በዝሒ ህዝቢ ምስ ዝሓቘፈ ብሄር እዩ ዝተሓሓዝ። ይኹን እምበር ፖለቲካዊ ቐንዲ ነጥቢ እዛ ቃል እዚኣ እቲ ህዝቢ፥ ማሕበረሰብን ፖለቲካውን ቦታ ብኸመይ ከምዚቆፃፀሮ ዝሕብር እዩ። ኣብ ርእሲ እዚውን እቲ ብዛዕባ ሒደት ሰባት ዝገልፅ ኣምር/ኣበሃህላ ኣብ ማሕበራዊ፥ ቍጠባውን ፖለቲካውን ኵነታት ከም ‘ዘይምምዝጋብ/ኣባል ዘይሙኻን’ ‘ምምዝጋብ/ኣባል ዘይሙኹዋን’ ከምኡውን ‘ትሕት ከም ዝብል’ ዝኣመሰለ ሱር ዝሰደደ መጣቐሲ ዘጠቓለል ኢዩ።
እቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝነብሩ ውሑዳት ብሄር ኣብ ሰለስተ ዝሰፍሐ ምድብ ክምደቡ ይኽእሉ እዮም። ውሱናት ደቀባት/ደቂዓዲ ኣብታ ‘ሃገሮም’ ዝነብሩ ግን ከኣ ብሰንኪ በዝሒ ህዝቦም ኣብ ፖለቲካዊ ዓለም ሕፅር ዝበለ ግደ ዘለዎም ብቁፅሮም ድማ ንእስ ዝበሉ ነበርቲ ዝሓቘፈ እዩ። ካብ ካልኦት ዝተፈልዩ ውሑዳት ብሄር ናብተን ከባቢአን ዘይተመደባ እሞ ብሰንኪ ምምሕዳሮም ዝናኣሱ ቁፅሪ ዝዀኑ ሃገራት ዝጉዓዙ ጕጅለታት ኢዮም። እዞም ጕጅለታት መብዛሕትኡ ግዜ መብዛሕትኦም ኣብ መበቈሎም ‘ዮም። እቶም ኣብ ትሕቲ ቝፅፅሮም ዘለዉ ውሱናት ሰባት ከም ሰራሕቲ ማእሲ ቈርበት፥ ኣንጠረኛታት/ ስራሕቲ ሓፂን፥ ዓለባታት፥ ስራሕቲ ዕንጨይቲ፥ ሃደንቲ ከምኡ ውን ኣቕሽሽቲ ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ጕዳያት ኣብ ዘይብሉ ስራሕን መነባብሮን ዝተፀምዱ እዮም።
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሰለስተ ናይ ንኡሳን ብሄረ ሰባት ዕንቅፋት
ኣብ ፈለማ ቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ኣብ መንጎ ህዝብታት ማዕርነት ንሓድነትን ንምድንፋዕ ቅዋማዊ ትእዛዝ ዘለዎ ቐንዲ ኣካል ተባሂሉ እዩ ዚፍለጥ ፣ይኹንእምበር ኣብ ማሕበር ውሱናት ህዝቢ ዝርከቡ ነበርቲን ስደተኛታት ሚዛኖም ስለ ዘይሓለወ ወይ ብምኽንያት እቲ ዓበይቲ ኣሰራርሓኡ እዚ ምሉእ ብምሉእ ክፍፀም ኣይክእልን ኢዩ። እዚ ኸኣ ካብ ከም ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፥ ካናዳ፥ ኣውስትራልያ፥ ስዊዘርላንድ ከምኡውን ካልእ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣህጉራዊ ልምድታት ዘንቈልቍል እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ልዕሊ ሰማንያ ብሄራት ፅልኢ ዘለወን ጕጅለታት ኣለዋ እንተዀነ ግን ሚዛኑ ስለዘይሓለወ ኣብ ውሳነ ናይ ምግባር መስርሕ ኣብ ግምት ዘይኣቱ ድምፂ ስለ ዘለወን ንዕአን ዘዕቍበን ፍሉይ ሕጊ ስለ ዘየለን ብቐሊሉ ይበዝሓ። እተን ንኡሳን ብሄረ ሰባት ኣብ ሕጊ ኣሰራርሓ፥ ፖሊሲታት ንምትግባርን ምፍፃምን ፈደራላዊ መንግስቲ ሓያል ፅልዋ የብለንን። ኵሉ ውሳነታት ቤት ምክሪ ተወከልቲ ህዝቢ ብቐሊሉ ብዝበዝሕ ድምፂ እዩ ዝውሰን።
ስለዚ ካልእ ፍሉይ ሕጊ ወይ ልምድታት እንተዘይተገይሩ ተገዳስነት ንኡሳን ብሄራት ከምዚሰፍን ወይ ከምዚ ዕቆብ/ዝክበር ጌርካ ክግመት ኣይከኣልን እዩ። ቤት ምክሪ ተወከልቲ ህዝቢ ካብ ፖለቲካ ገዛኢ ኢድ ኣእታውነት ነፃ ስለዘይኰነ (ኣባላት ብቤት ምኽሪ መንግስቲ ስለ ዝሕረዩ እቶም ዋዕላታት እውን ብግዲኦም ተወከልቲ ኣባል ደገፍቲ ስለ ዝዀኑ ንልብን ኣእምሮን እቶም ሒደት ሰባት ንምርካብ ምሉእ ናፅነትን ማዕርነትን ስለዘይብሉ ንኡሳን ዓሌት ብሄረ ሰባት መሰላት ንምድንፋዕን ንምሕላውን ቅኑዕ መገዲ ኣይኰነን። እቶም ቅዋማዊ ደያኑ ብርእሶም ዚመሓደሩ ንዘየዳሉን እንተዘይኰይኖም እቲ ሕገ-መንግስታዊ ፍርዲ ነቲ ንኡሳን ብሄራትን ብሄረ ሰባትን መሰላት ንምድንፋዕን ንምሕላውን እተገብረ ዕላማ ኣይበፅሖን ወይ ኣይብፅሖን እዩ።
ካልኣይ ብዛዕባ እቶም ካብ ዓቕሞም ወፃኢ ዝዀኑ ውሑዳት ጕጅለታት [ኣብ ውሽጢ ሓደ መደብ ዘለዉ ንኡሳን ዓሌት ብሄረ ሰባት] እቶም እተፈላለዩ ዓሌታት ኣብ ፈደራላዊ ግዝኣት ዝርከቡ ዓበይቲ ንሃገራውያን ጕጅለታት ዘለዎም ርእስኻ ናይ ምቍፅፃር ክልታት ፅኑዕ ፅንሰ-ሓሳብ ከምዝህልወካ እዩ ዝገብር። እቲ ዝምረፅ ኣሃዱ ወይ መንግስቲ ሓደ ዓበይን ሃገራዊ ጕጅለ ስልጣን ይህበና። እቲ ቐንዲ መዳይ ናይቲ ኣብ ውሽጢ እቲ ኣሃዱ ዘሎ ክሊ ምቍፅፃርን ኣብ ልዕሊ መንግስታዊ ትካላት ምቍፅፃርን ኢዩ። እቶም ገዛእ ርእሶም ብምምሕዳር ናይ ምቍፅፃር ሓላፍነት ዘለዎም ኣውን ኣገዳስን ጕጅለን ገዛእ ርእሶም ምስቲ ከም እትቈፃፀሮ ዚዛረበሉ ኽሊ ኣፀቢቖም እዮም ዚሰማምዑ። በዚ ምኽንያት እዚ ዞባዊ መንግስቲ መብዛሕትኡ ግዜ ዓሌታዊን ክልላዊን ሃገር ከም ዝዀነት ጌርካ እዩ ዝርአ። ኣብዚ መዳይ እዚ ገዛእ ርእስኻ ምግዛእ ነቲ ዓብላሊ ሃገራዊ ብሄራዊ ዓሌት ሓይሊ ከም ዚህልዎም ዝገብር እኳ እንተዀነ ነቶም ኣብ ውሽጢ ሓደ ወገን ዝነብሩ ውሑዳት ሰባት ግን ምሉእ ትርጕም እዩ ዘለዎ።
እዚ ክሊ ምሉእ ብምሉእ ምምርማሩ ንዓሌታዊ ሃገራዊ ጕጅለ ኣብ ሓደ ኣሃዱ ወይ ኣብቲ ኸባቢ ናብ ዝርከብ ፖለቲካዊ ብዙሕነት ምቕያርን ንንኡሳን ማሕበረሰብ ካብ ፖለቲካ ነፃ ምግባሩን፥ ምኽንያቱ እዚ ኣሃዱ እዚ ዝተፈላለየ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ኣብ መንጎ እተን ታሪኻዊ ፖለቲካዊ ግርጭታት ናይታ ሃገር ሱር ዝሰደዳ ዓሌታዊ ሃገራውነት ዘለወን ጕጅለታት ከምኡውን ኣብ ውሽጢ መንግስታት ዝርከባ ውሑዳት ብሄራት ኣብ ኢትዮጵያ ውጥረትን ግጭታትን ልሙድ ኰይኑ ኣሎ።
ኣብ ገሊኡ መዳያት ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣሃድ ዝርከባ ዓሌታት ኣባላት ኢትዮጵያ ሕጋዊ ኣድልዎ የጋጥመን (ንኣብነት)ኣብ ስራሕ ናይ ወፍሪ ኣጋጣሚታት ከምኡውን ናይ ዕዳጋ ውድድር ክምኡ’ውን ኣብ ዞባዊ መንግስቲ ቤኒሻንጉል-ጉሙዝ መሬት ናይ ምርካብ ኣጋጣሚ ድሩት ምዃኑ፥ ሕጊ መንግስቲ ንቝጠባዊ ስደተኛታት መሬት ናይ ደቀባት ማሕበረሰብ ምዃኑ ዝገልፅ መሬት ከይረኽቡ ይኽልክሎም ፖለቲካዊ ኣድልዎ (ግድን ኣብ ፈፃምን ሓጋጊ ኣካልን ኣካል ናይቲ ዞባዊ መንግስቲ ወይ ናይቲ ኸባቢ መንግስቲ ኣይውከሉን ኢዮም) ፣ኣብ ምርጫ ካብ ምጕያይን ከም ሲቪላዊ ኣገልግሎት ዝኣመሰለ ህዝባዊ ስልጣን ካብ ምሓዝን በደላት የጋጥሞም እዩ፣ ምክንያቱም ዘይምልከቶም ዓሌታት ጥራይ ከምዝዀኑ ጌርካ እዩ ዝርአ ) ካብኡ ብተወሳኺ ውን ምምሕዳራዊ ኣድልዎ የጋጥሞም እዩ።
ኣብ ርእሲ እዚውን ኣብ ውሽጢ ሓደ ወገን ኣብ ዝርከብ ዞባታት ዝተፈላለየ መዳያት ዘለዎ ፍልልይ እናስፍሐ ኣብ ኵሉመዳያት ህይወት ምስ ዓሌታዊ ሃገራዊ ጕጅለታት ይራኸቡ ኣለዉ። እንተዀነ ግን ነዞም ውሑዳት ዓሌት ሰባት እዚኣቶም ፖለቲካ ምእታው ምንጪ ኽትዕ ኰይኑ ኣሎ ። ንንኡሳን ማሕበረሰብ ንምሕጋዝ ከኣ ነቲ ዓሌታዊ ፌደሬሽን ኢትዮጵያ ዝዓየሉ ዘሎ መንገዲ እንደገና ምምርማር ይሓትት እዩ ። ኵለን ዞባታት ቅዋማዊ ዀነ መንግስታዊ ድሩትነት ስለ ዘለወን እተን ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣሃድ ዝርከባ ንኡሳን ብሄረሰባት ብፖለቲካዊ መዳይ ዝነብሩ ኣለዎም። ከም ውጽኢት ናይዚ ኸኣ ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣሃድ ዝርከቡ ንኡሳን ብሄረሰባት ምስ ፖለቲካዊ ጕዳያት ብምትሕብባር ብዛዕባ ኣሰራርሓን ኣሰራርሓ ናይታ ሃገር ዓሌታዊ ፈደረሽን ዓሚቝ ምርምር ክገብሩ ጻውዒት ክቀርበሎም ይግባእ።
ሳልሳይ፥ ብመሰረት ሱዛን ኢፕል (2018 ገፅ. 173) ‘ኣብ ውሽጢ እዚ ኽሊ እዚ ምፍልላይ ዘምጽእ ኣጠቃቅማ ፅያፍ ቃላት ምቅብባል ሓደ ኻብቲ ኣዝዩ ንፁር ዝኮነ ጉዳይ እዩ።… ካልእ ነውሪ ኸኣ ኣብ መንጎ ኣባላት ትሑትን ልዑል ደረጃ ዘለዎም ዓሌት ምምርዓው ፅያፍ ከም ዝኾነ ‘ዩ። ቅዋም ፌ.ዴ.ር.ኢ ፈደራላዊ መንግስቲ ንዓሌት ከም እንኮ ናይ ምውዳብ ስርዓት ገይሩ ኢዩ ዝሓስቦ እንተ ዀነ ግን ነቶም ኣብ ከባብያዊ ወይ ፈደራላዊ ኣሰራርሓ ጕጅለታት ከም ስደትኝንት ገይሮም ዝርእይዎ ወይ ዘይምምዳቦም ንኡሳን ተባሂሎም ዘይፅውዑ ውስናት ሰባት ዝወሃብ ቅዋማዊ ውሕስነት ዕሽሽ ኢልዎ እዩ።
በዚ መሰረት እዚ ብዙሓት ሰባት ኣድልዎ ይወርዶም፣ይግለሉ ፣ይህሰዩ ከምኡውን ኣብቲ ግዜ እቲ ኣብ ዝነበረት ኢትዮጵያ እዱባት ኰይኖም ይነብሩ። ንኣብነት ኣብ ደቡባዊ ኣምሓራ ዝነብሩ ማሕበረሰባት ኤኒውዋሪ፣ ዎሬዳ፣ ቤተ እስራኤል ከምኡውን ዞባ ዋይቶ – ኣምሓራ ሃዲቾ፣ ማና ማና ከምኡውን ‘ፉጋ’- ጣውላ ሰራሕተኛታት’ ዝበሃሉ ኣብ ዞባ ደቡባዊ ክልል(ብሄር ብሄረ ሰባት ህዝብታትን ክልል ደቡብ) ይርከቡዎም፡፡
ንቕድሚት ዝግስግስ መንገዲ
ቅዋም ኢትዮጵያነቶም ውሑዳን ዝዀኑ ብሄራት ጕጅለታት ኣብ ግምት ብምእታው ምስ ንኡሳን ጕጅለታት ዝተተሓሓዘ ዝተወሰነ መሰላት ከምዝህብ ኣየጠራጥርን እዩ። ነፍሲ ወከፍ ኣብ ፈደራላዊ ወይ ሃገራዊ ደረጃ ተፈላጥነት ዝረኸበ ብሄርታውነት ዘለዎ ብሄረሰብ ኣብታ ኻልአይቲ ኽፍሊ (ቤት ምክሪ ፌደሬሽን) እንተወሓደ ሓደ ተወካሊ ኣለዎ። እቶም ካብ 100,000 ዝውሕዱ ሰባት ዘለዉዎም ኣናእሽቱ ብሄራት ምሉእ ብምሉእ ዘይሓበሩ እኳ እንተዀኑ ኣብ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ 20 ወንበር ኣለዎም። ነቶም ተወከልቲ ዘይኰኑ ጕጅለታት ኰነን ኻልኦት ንኡሳን ጕጅለታት ዝበለፀ ትርጕም ዘለዎ ግደን ክህልዎ ኣብ ግምት ብምእታው ዝያዳ መቝፀርያ ክግበር ኣለዎ። ስለዚ እቲ ሕገ-መንግስታዊ ትርጕም ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ ንዘለዎ ሓይሊ እንደገና ክምርመር ዝበለፀ ነፃን ኣድልዎ ዘይብሉን ኣካል ክፍሊ ፍርዲ በቲ ኣብ ካልኦት ፈደረሽን ዝግበር ዘሎ ናይ ፍርዲ ተሓድሳት ኣድላዪ እዩ።
ነቲ ኣብ መንጎ ውሑዳት ብሄራት ዘሎ ፀገም ምምርማር፣ ንንኡሳን ማሕበረሰብ ዘተሓሳስቦም ጕዳያት ንምፍታሕ ካብ ኵሉ ንላዕሊ ዝውቱር ዝዀነ ኽልተ ፀገማት ክፍፍል ስልጣንን ሓበራዊ ዝኾነ ድምበር ኣፈላላይ ምፍታር ወይ ናይ ወፃኢ ርእስኻ ናይ ምቍፅፃር ኣማራፂ ኢዩ። ኣብ ገሊኡ ፌደሬሽን ፈደራላዊ መንግስቲ ነቲ ኣሃዱ ምስ መሰላት እቶም ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣሃድ ዘለዉ ብሄራት ዘለዎ ተኣዛዝነትን ምቍፅፃር ቅዋማዊ ስልጣን ይወሃቦ እዩ። ሕገ-መንግስታዊ ሱር ዝሰደደ መሰላትን ፅኑዕ ናይ ምትግባር መስርሕን ነቲ ናይ መብዛሕትኦም ጭቈና ሓደጋታት ከፋዅሶን ኣብ ውሽጢ ሓደ ኣሃድ ንዝርከቡ ብሄራት መሰላት ክፈትሖ ይኽእል እዩ። ነቲ ብሄርታውያን ጕጅለታት ገዛእ ርእሶም ንኽገዝኡ ዘለዎም መሰል ስለዘይፃረርዎ ዘይኰነስ ነቲ ኣብ ውሽጢ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ኣናእሽቱ ብሄራት ዝወርድ ሕማቕ ሳዕቤናት ካብ ጕድለት ተወከልቲ ንምንካይ ስለ ዝዓለመ መመላእታ ስጕምትታት ክውሰድ ኣለዎ።
እቲ ቐዳማይ መዳይ ናይቲ ስልጣን ንምክፋል እተገብረ ምድላው እቶም ቀንዲ ኽፍልታት ሕብረተሰብ (ንንኡሳን ብሄረሰባት ማሕበረሰብ እውን ሓዊስካ) ዝውክሉ ቐንዲ ፖለቲካውያን ተዋሳእቲ ኣብቲ ዲሞክራሲያዊ መስርሕን ኣብ ፈደራላዊ ሓባራዊ ኣሃዱ ወይ ኣብቲ ኸባቢ ኣብ ዝርከብ መንግስታዊ ትካላት ምትእትታው ኢዩ። ካልእ ኣገዳሲ ኽፋል ምምሕዳር ዞባ ዘይኰነ ነገራት ከኣ ብዛዕባ እተበታተኑ ብሄርታዊ ፍልልይ ዝገልጽ ባህላውን ልማዳውን ርእስኻ ናይ ምቍፅፃር ስርዓት እዩ። ኣብ ርእሲ እዚ ውን ነቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ነቶም ኣብ ውሽጢ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዝርከቡ ብሄራት ካብ ሃገራዊ ዝበዝሑ ሰባት ክወርደን ዝኽእል ጭቈናን ኣድልዎን ከም መጕዚ ዀይኑ ንኸገልግል ስልጣን ምሃብ እውን ክድለ ይከኣል ኢዩ። ኣብ መወዳእትኡ እቲ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዩኒት ዝርከብ መሰላት ንመሰላትን ናይ ውልቀ-ሰባት ንምርግጋፅ ብሰፊሑ ዝዝውተር ስጕምቲ ኣብ ቅዋም ፈደራላዊ መንግስቲ (ኣብ ቅዋም መንግስቲ እውን) ስፍሕ ዝበለ ዝርዝር መሰረታዊ መሰላት ምእታው ከምኡ ውን በቲ ፅኑዕ ኣብያተ-ፍርዲ እውን ሓዊስካ ብመንግስታዊ መስርሕ ከም ዝፍፀም ምግባር ኢዩ። እዚ ኣዋጅ እዚ ብቐዳምነት ናይ ፈደራላዊ መንግስቲ እኳ እንተዀነ መንግስትታት ግን ካብ ብፌደራላዊ ቅዋም እተሰርዐ መዐቀኒታት ዘይኰነስ ዝሓሸ መሰላት ብምሃብን መሰላት ከመሓይሽዎ ይኽእሉ እዮም።
ኣብ መወዳእታ እቶም ኣብ መዋቕር መንግስቲ ማሕበረሰብ ከምኡ ውን ካልኦት ኣህጉራውያን ተሳትፎ ዘለዎም ዓሌታዊ ጕጅለታት ብምኽንያት ስርሖም ነቲ ዝተፈጠረ ሕልኽላኻት ንኡሳን ዓሌት ክዛረብዎ ኸለዉ ነዞም ህዝብታትን ማሕበረሰብን ሰፊሕ ስልጠና ንሰብኣዊ መሰላትን ዝኣመሰለ ስሉጥ ስጕምትታት ክወስዱ ኣለዎም። እዚ ኸምዚ ኢሉ ኸሎ ነዞም ኣብ ትሕቲ ቝፅፅሮም ዘለዉ ንኡሳን ብሄራት ምብፃሕ ፅዑቕ ማሕበረሰብን ፖለቲካውን ካልእ ሓይሊ ንምርካብ ከምኡ ውን ነቶም ፅጉማት ብህንጥዮት እተጠዋወየ ጂኦግራፍያውን ባህላውን ባእታታት ንምርካብ ፃዕሪ ኽግበረሎም ኣለዎ።
ብሓፈሽኡ ክርአ ኸሎ እቲ ቐንዲ ነጥቢ ብዛዕባ እዚ ጕዳይ እዚ ፍታሕ ንምርካብ ዚግበር ፃዕሪ ንዅሉመዳያት ማሕበረሰብን ፖለቲካን እታ ሃገር ዲሞክራስያዊ ኣብ ምግባር እተመርኰሰ ክኸውን ኣለዎ፣ ነቲ ንኡሳን ብሄራት ኣብ ማሕበረሰብን ፖለቲካን ንምእታው ዝገብርዎ ፃዕሪ ኣብ ግምት ብምእታው ናይ ሓቂ ፀገም ንምፍታሕ ብዝግበር ግብራዊ ስጕምትታት ክድገፍ ኣለዎ።
—
*ፀጋዬ ደጀኔ ዳባ ኣብ አምቦ ዩኒቨርሲቲ መምህር እንትኸውን፤ኣብዚ ኸዚ ግዜ ድማ ናይ ዶክትሬት (ፒ.ኤች.ዲ) ዲግሪኡ ኣብ ሃሮማያ ዩንቨርሲቲ ኣብ ምስራሕ ይርከብ።
ኣጀንዳ ሓታሚ እዚ ፅሑፍ : እዚ ፅሑፍ ካርድ መናኣሰይ ዝማዕበለን ልምዲ ሙሁራዊ ምይይጥ ንምዕባይ “ኣብ መድረኽ ምይይጥ መናኣሰይ” ካብ ዘተኣናግዶም ፅሑፋት ሓደ እዩ:: ኣብዚ ዓምዲ ንምትእንጋድ ወይ ድማ ነዚ ፅሑፍ መልሲ ንምሃብ እንተደልዮም ብ info@cardeth.org ኢሜይል ይግበሩ።
-
-
AuthorPosts


text:
፫/3 ታሕሳስ ባእታ እግዚእትነ ማርያም
ንኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣቡኣ ኢያቄም ኣዲኣ ድማ ሃና ይበሃሉ። ቅድስት ድንግል ማርያም ብብስራተ መልኣክ እዮም ወሊዶማ።
ናይ መብጽዓ ውላድ ስለዝኾነት ጓል ሰለስተ ዓመት ምስኮነት እዛ ቆልዓ ኣፋ እኽሊ ከይለመደ፡ ከብዳ ድማ ፍቕሪ ሰብ ከየሕደረ ከሎ ንሃባ ኢሎም ሞባእ
ወሲኾም ሒዞማ ናብ ቤት መቕደስ ከዱ። ሊቀ ካህናት ዘካርያስ መጥቅዕ ሚእቲ ዝኣኽሉ ህዝቢ ኣኪቡ እንታይ ከም ንምግባ ንምከር በሎም። ቅዱስ
ፋኑኤል ድማ ሰማያዊ ሕብስትን ሰማያዊ ጽዋእን ሒዙ ኣብ ልዕሊኦም ተራእዮም። ዘካርያስ ንዕኡ ዘምጽኣሉ መሲልዎ፣ ሎምስ ክብረይ ኣብ ቅድሚ
ሰብ ክገልጾ እዩ ደልዩ ኢሉ ክቅበሎ ከደ። እቲ መልኣኽ ድማ ንላዕሊ ዓረገ። ብትሕቲኡ ዝነበረ ስምኦን ድማ ንዓይ ዝመጸ ከይከውን ኢሉ ቀረበ፡ ንሱ
ድማ ረሓቖ። እቶም ካህናትን ህዝብን ድማ ሓደ ብሓደ ቀረብዎ ንሱ ግን ይርሕቆም ነበረ። ብድሕሪኡ ጥበብ እግዚኣብሔር ስለዘይምርመር ምናልባት
ነዛ ህጻን ዝመጸ ከይከውን እሞ ሃና ሓዲግክያ ሕልፍ በሊ በልዋ። ሓዲጋታ ሕልፍ ምስ በለት፡ ነዲኣ ከተርክብ እናጎየየት ከላ፡ መልኣኽ ወሪዱ ሓደ ክንፉ
ኣንጺፉ በቲ ሓደ ክንፉ ድማ ጋሪዱ፡ ክንዲ ቁመት ሰብ ዝኸውን ካብ መሬት ኣልዒሉ መጊብዋ ዓረገ። ናይ መግባ ነገር ካብ ተፈትሓልና ድኣ ትእቶ ኢሎም
ኣብ መካነ ደናግል ኣእተውዋ። “ከመዝ ነበርኪ ውስተ ቤተ መቅደስ ወመላእክት ያመጽእ ወትረ ሲሳየኪ ከመ ዝነበርኪ ኣሰርተ ወክልኤተ ዓመተ
ኣንዘ ትትናዘዚ ኣምሃበ መላእክት” ህብስተ ሰማያዊ፣ ጽዋዕ ሰማያዊ እናተመገበት መላእኽቲ እናበጽሕዋን እናኣዘራረብዋን 12 ዓመት ኣብ ቤት
መቕደስ ነበረት።
በረከትን ረድኤትን ናይ እመ ኣምላክ ኣሜን ምስኩላትና ይኹን።Leave a comment


text:
Radio Erena: 01 October 2017
ሕብረት ኤውሮጳን ኢጋድን ኣብ ዋሕዚ ስደትን፣ ዞባዊ ምዕባለን ዘተኮረ ዋዕላ ኣካዪዶም።
ኣብቲ ብዓርቢ ዕለት 29 ዝተኻየደ ዋዕላ ብወገን ሕብረት ኤውሮጳ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝምድናታት ወጻኢ ክርከቡ እንከለዉ፣ ብወገን ኢጋድ ከኣ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ጂቡቲ፣ ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ሶማሊያ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ዩጋንዳን ሱዳንን ከምዝተሳተፉ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
ኣብቲ ዋዕላ፣ ንጸጥታን ምርግጋእን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ድኹም ቁጠባዊ ምዕባለ፣ ስግረዶብ ገበናት፣ ዋሕዚ ስደት ዝኣመሰሉ ኣርእስታት ከምዝተላዕሉ፣ ካብ ብራስለስ ዝተመሓላለፈ ዜና የመልክት።
ብፍላይ ቅልውላው ደቡብ ሱዳን፣ ጉዳይ ሶማላውያን ስደተኛታት ኣብ ኬንያ፣ ዋሕዚ ስደትን ዘይሕጋዊ መሸጣን ምስግጋርን ደቂሰብ፣ ከምኡ’ውን ደገፍ ፕሮጀክታት ምዕባለ ሕብረት ኤውሮጳ ንኣባል ሃገራት ኢጋድ ዝብሉ ኣርእስታት ሰፊሕ ምይይጥ ከምዝተኻየደሎም ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ሓቢሩ።
ሕብረት ኤውሮጳ ብወገኑ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ንጉዳይ ሶማላውያን ስደተኛታት ኣብ ምስላጥ ኣበርቲዑ ክሰርሕ፣ ነቲ ምስ ኢጋድ ዝተበጽሐ ስምምዓት ዝከታተሉን ዘተግብሩን ላዕለዎት ሰበስልጣን ክመዝዝ፣ ጸብጻቦም ከኣ ኣብ ዝመጽእ ዋዕላ ሚኒስተራት ከቕርቡ ዝብል ውሳኔ ምሕላፉ ሓቢሩ።
ተመሳሳሊ ዋዕላ ኣብ ወርሒ መጋቢት ናይ 2017 ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ምክያዱ ዝዝከር እዩ።


text:
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ኩለ-መዳያውን ነዊሕ ዝዕድመኡን ጸገም ህዝቢ ኤርትራ እንታይ እዩ? ጠንቁኸ መን እዩ?” ናይ ዝብል መሰረታዊ ሕቶ መልሲ ሰፊሕን ዝርዝራውን ኮይኑ፡ ብሓፈሻኡ ውሽጣውን ግዳማውን መልክዕ ከም ዝህልዎ ርዱእ እዩ። ውሽጣውን ግዳማውን ጸገማት ክንብል እንከለና፡ ማዕረ መሰረታዊ መንቀሊ፡ ተጽዕኖን ክብደትን ኣለዎም ማለትና ኣይኮነን። ኣየናይ እዩ እቲ ቀንድን ወሳንን ክበሃል እንከሎ፡ ጉጅለ ህግደፍ ብኸምቲ ክኾኖ ዝግበኦ ዘይኮነ፡ ብኸምቲ ክኾነሉ ዝደልዮ ጌሩ ክሰርዖ ከም ዝጸንሐ፡ ብተግባር ዘርኣየናን ዘርእየና ዘሎን እዩ።
ውሽጣዊ ጸገም ህዝቢ ኤርትራ ዲክታቶርነት ዝወለዶ ኮይኑ፡ ካብ ብኩራት ሕገ-መንግስታዊ ምምሕዳር ጀሚርካ፡ ክሳብ ግህሰት ኩሉ ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ሱር ሰዲዱ ዘሎ እዩ። ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ብዘተሓሳስብ ደረጃ ሳዕሪሩ ዘሎ፡ ስግኣት፡ ገደብ ምንቅስቓስ፡ ሕድሕድ ዘይምትእምማን፡ ድኽነት፡ ስእነት ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ፍርሒ፡ ምምዝባል፡ ስደት፡ ኣብ ዝኣመንካሉ ዘይምምላኽ፡ ዘይግሉጽነት፡ ዘይትካላውነት ወዘተ ኩሎም መርኣያ ክብደት ናይቲ ዘሎ ውሽጣዊ ጸገማት ህዝቢ ኤርትራ እዮም። ብሓጺሩ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ኣብ ኤርትራ “እንታይ ውሽጣዊ ጸገም ኣሎ?” ኢልካ ኣብ ክንዲ ምሕታት፡ “እንተይከ ዘየጸግመ ኣሎ?” ኢልካ ምሕታት ከም ዝቐልል ርኡይ እዩ።
ምምሕዳር ህግደፍ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ጸገም ዘፍትሕ ስእነት ዓቕምን ሕጽረት ግዜን ኣይኮነን ዘለዎ። ብባህሪኡ ህዝቢ ኤርትራ ጸገማቱ ተፈቲሕሉ ሞሳን ጻማን ናይቲ ብቃልሱ ዘምጸኦ ናጽነት ክረክብ የብሉን ዝብል ኣዝዩ ስሱዕን ጨካንን ውሳነ እዩ ዘለዎ። እቲ ጸገም ናይ ዓቕሚ፡ ግዜን ገንዘብን ነይሩ እንተዝኸውን፡ ህዝቢ ኤርትራ ዕድል እንተዝረክብ ናይ ካልእ ኣካል ሓገዝ ከይተጸበየ፡ መብዛሕትኡ ውሽጣዊ ጸገማቱ ክፈትሓሉ ዝኽእል ቅሩብነትን ዓቕምን ኣይመሰኣነን። በመሰረቱ ከኣ ናጽነቱ ብመሪርን ነዊሕን ቃልሲ ኣብ ምርግጋጽ ዓለም ዘደንጸወ ቅያ ዝሰርሐ ህርኩት ህዝቢ፡ ሃገሩ ኣብ ምህናጽ ይሓምቕ ኢልካ ዝግመት ኣይነበረን ንመጻኢ እውን ኣይኮነን።
እቲ ጉጅለ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ምፍታሕን ዘይምፍታሕን ምስ ምቕጻል በይናዊ ምልካዊ ስልጣኑ እዩ ዘተሓሕዞ። እቲ ጥልመቱ ኣብ ምብሓት ስልጣን ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ፡ ጸጋን ሃብትን ሃገር ኣብቲ ጸቢብ ስልጣን ኣብ ምቕጻልን ምሕላውን ዘገልግል ዓንኬል ከም ዝድረት ናይ ምግባር ውጥን እውን ኣለዎ። ነዚ ንክጥዕሞ ከኣ ንኹሉ ጉዳያት ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ክጸውር ብዘይክእል ኣገባብ ይውድቦ።
ከምቲ ግቡእ ኤርትራዊ ውሽጣዊ ጸገማት ብህዝቢ ብመልክዕ ሕቶ ናብ መንግስቲ ክቐርብ እሞ መንግስቲ ሓላፍነት ወሲዱ ግብራዊ መልሲ ክህበሉ ምተገብአ። ብኣንጻሩ ኣብ ኤርትራ ክንዕዘቦ ዝጸናሕናን ሎሚ እውን ዘይተቐየረን፡ ካብ ንቡር ወጻኢ እቲ “መንግስቲ እየ” በሃላይ እዩ ነቲ ባዕሉ ክፈትሖ ዝግበኦ ዝነበረ ጸገማት ኣጸባቢቑ ከም ሕቶ ናብ ህዝቢ ዘቕርቦ። ናይቲ ፍታሕ ከቕርብ ዝግበኦ ዝነበረ ምምሕዳር ዓብይ ግደ ከኣ ነቲ ድሮ ህዝቢ ኣቕሪብዎስ መልሲ ምስ ሰኣነሉ ተስፋ ቆሪጹ ዝገደፎ ሕቶታት ኣመላኺዕካ ምቕራብ ኮይኑ ክንዕዘቦ ጸኒሕና። “ኣብ ኤርትራ ብዛዕባ ቁጠባ እንዛረብ ኣበይ ዘሎ ቁጠባ እዩ?፡ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ፋብሪካታት ሎሚ ምልክቱ ኣበይ ኣሎ?፡ ሉል ወደባዊት ከተማ ምጽዋዕ ትበሃል ዝነበረት ሎሚ ኣበይ ኣላ?” ካብቶም ህግደፍ ብመራሕቱ ኣቢሉ ተገልቢጡ ህዝቢ ንምውጣር ዘቕርቦም ሕቶታት እዮም። ኣብዚ ህዝቢ ኤርትራ እቲ መላሳይ ክኸውን ዝተጸበዮ ኣካል ተገልቢጡ ሓታታይ ኮይኑ ምስ ረኸቦ፡ በቲ ኩነታት ብምግራምን ተስፋ ብምቑራጽን “ሓሚምካ ተኸድካዮስ ሞይቱ ዝጸንሓካ” ካብ ምባል ሓሊፉ ካልእ ዝብሎ የብሉን።
ምምሕዳር እቲ ጉጅለ፡ ንውሽጣዊ ጸገማት ህዝቢ ኤርትራ ዘይምፍታሑ ምኽኑይ ንምምሳል ካብ ዝጥቀሞ ሜላታት፡ እቲ ቀንዲ ዕንቅፋት ተጽዕኖ ግዳማዊ ጸላእቲ ዝፈጠሮ ከም ዝኾነ ኣምሲሉ እዩ ዘቕርቦ። ኣብዚ ወያነ፡ ምምሕዳር ኣመሪካ፡ ምዕራባውያን ንሓንሳብ እውን ሃገራት ኣዕራብ ሓጥያተኛታት ኣምሲልካ ምቕራብ ልማዱ እዩ። ብመሰረቱ ግና ውሽጣውን ግዳማውን ጸገማት ከከም ኣመጻጽእኦምን ክብደቶምን ተታሒዞም ዝፍትሑ እምበር፡ ነቲ ሓደ ጠጠው ኣቢልካ ነቲ ካልእ ብምንቅስቓስ ዝመሓደሩ ኣይኮኑን። መናልባት እውን ውሽጣዊ ጸገማትካ ዝያዳ ቆላሕታ ሂብካ ብግቡእ ብምፍታሕ ህዝብኻ ብዕግበት ኣብ ጐንኻ ኣሰሊፍካ፡ ኣብ መኸተ ግዳማዊ ጉዳያ ዝያዳ ዓቕሚ ዝፈጥር እዩ። ኣብ ኣተሓሕዛ ግዳማዊ ጉዳይ እተጥርዮ ዓቕሚ እውን ኣብ ምፍታሕ ውሽጣዊ ጸገማትካ ናቱ ግደ ይህልዎ። ጉጅለ ህግደፍ ግና ካብ ምፍታሕ ዘቤታዊ ጸገማት መህደሚ ንክኾኖ ስለ ዝደሊ፡ ነቲ ግዳማዊ ዝብሎ ጸገማት ወይ ባዕሉ ይፈጥሮ ወይ ከኣ ነቲ ዝተፈጥረ ዝያዳ የንበድብዶ። ምስ ጐረባብቲ ከሳውሮ ዝጸንሐ ጌና ክሳብ ሎሚ እውን ዘይገድፎ ምስሕሓባት ንኤርትራን ህዝባን ዘድልዮም ኣይነበረን። ሓልዮት ህዝብን ሃገርን ዘለዎ ምምሕዳር ኣይኮነንዶ ኮነ ኢሉ ህውከት ክጽሕትር፡ ደፊኡ ክመጾ እንከሎ እውን፡ መጻኢ ህዝቡን ሃገሩን ኣብ ግምት ኣእትዩ እዩ ብሓልዮትን ጥንቃቐን ዝሕዞ።
ካብዚ ሓሊፉ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ምፍታሕ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ጸገማት ኣርሒቑ ንምህዳምን ላዕሊላዕሊ ብምርኣይን ንዘሊልካ ጣልቃ ኣታውነትን ምስፍሕፋሕ ግዳማዊ ጸገማትን ከም ፖሊሲ እዩ ዝወስዶ። ሎሚ እውን ኣብዚ ከባብና ከካይዶ ካብ ዝጸንሐ ህውከት ጻሕታርነት ኣብ ክንዲ ምምሃር፡ ክሳብ ሩሲያን ዩክረይንን ኣርሒቑ ዘማዕድዎ ዘሎ ዘይሩዘይሩ ንኤርትራዊ ውሽጣዊ ጸገማት ዝያዳ ዝሓላልኽ እዩ። ምኽንያቱ እዚ ጉዳይዚ እንዳ ገደደ ክኸይድ እንከሎ ንህልዊ ውሽጣዊ ጸገም ህዝቢ ኤርትራ ዘይፈትሕ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ካልእ ተወሳኺ ጸገም ዘስዕበሉ ስለ ዝኾነ። ስለዚ ኤርትራውያን ዋላውን እንተዘይተቐበሎ ንታሪኽ ንክምዝገብ ንህግደፍ ብትሪ “ኣብ ግጉይ መንገዲ ኢኻ ዘለኻ” ምባሉ የድሊ። ደድሕሪኡ እናኸድካን ዘዝደረፎ እናደረፍካን ናይ ሞራል፡ ጉልበትን ንዋትን ደገፍ ምሃቡ ግና ጽባሕ ጣዕሳኡ ዘይወጽእ “በደል” ምዃኑ ከስተውዕል ኣብ ዝግበኣና ወሳኒ ግዜ ምህላውና ነስተብህል።
ህዝቢ ኤርትራ ጸገሙ ውሽጣዊ’ምበር፡ ግዳማዊ ኣይኮነን


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ዝተረጋግአ ሰላምን ዴሞክራሲያዊ ለውጢ ክመፅእን ኩሎም ወገናት ሓቢሮም ክሰርሑ ወሃቢ ቃል ጉዳያት ርክብ ወፃኢ ሕብረት ኣውሮጳ ሓቲቶም።
ንህልው ኩነታት ኢትዮጵያ ብዝምልከት ኣብዘውፅእዎ መግለፂ ናይ ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ስልጣን ምውራድ ኣብታ ሃገር ናይ ምትእምማን ምጥፍኡ ኩነታት ከምዝፈጥር ብምሕባር ሕቶ ህዝቢ ንምምላስ ዝተባህሉ ኣወንታዊ ለውጥትታት ምሉእ ብምሉእ ክቕፅሉን ነቲ ሓድሽ መንግስቲ ኣገደስቲ ምዃኖም ሓቢሮም።
እቲ ቅልውላው ሰላማውን ዘላቒ ፍታሕ ንምሃብ ሰበስልጣን፣ተቓወምቲ፣መራኸቢ ብዙሃን፣ስቪል ማሕበራት ብሓፈሻ ኩሎም ሰብ ብፅሒት ተኻፈልቲ ዝኾንሉ ሃናፂ ልዝብ ብምክያድ ኣገዳሲ ምዃኑ ገሊፆም ኣለው።
ናይ ህፁፅ እዋን ኣዋጅ ዳግም ምእዋጁ ነቲ ሰላማዊ ስግግር ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ከምዝኾነ ዝሓበረ እዚ መግለፂ እቲ ኣዋጅ ንሓፂር እዋን ክኸውንን ኣብ ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝሰፈሩ ሰብኣዊ መሰላት ዘይጥሕስን ናይ ዓመፅ ተግባር እውን ከወግድ ከምዘለዎን ኣመልኪቱ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ መግለጺ ኣብዚ ምንባብ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 11 April 2016
እቲ ብ4 ሚያዝያ፡ ኣብ ተል ኣቪቭ ጎደና ኪቡጽ ጋልዮት፡ ጥቓ ኣደራሽ ፓናሮማ ሞይቱ ዝተረኸበ ኣብ ክሊ ዕድመ 25 ዓመት ዝርከብ መንእሰይ፡ ንኣማውታኡ ብዝምልከት ዛጊት ዝተፈለጠ ነገር የለን።
እቲ መንእሰይ፡ ኣብ ክሳዱ ገመድ ኣትይዎ ኣብ ትሕቲ ገረብ፡ ተንበርኪኹ’ኳ እንተተረኸበ፡ እቶም ነቲ ኩነታት ዝረኣይዎ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር፡ ንኣማውታኡ ዝምልከት ንጹር መረዳእታ ከም ዘይብሎምይገልጹ እቲ ዝተሓንቀሉ ገመድ ኣዝዩ ነዊሕ ብምንባሩ፡ ናብ ባይታ ክወርድን ክንብርከኽን ከም ዝገደዶ ይገልጹ፡፡
ይኹን’ምበር፡ ብሰብ ተቐቲሉ ድዩ ናብቲ ቦታ ተወሲዱ ወይስ ባዕሉ ነብሱ ኣጥፊኡ ዝተፈለጠ ክንጸር ኣይከኣለን።
ሬሳ እቲ መንእሰያ ዝተረኽበሉ፣ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብእንዳ ቺክቻክ ዝጽውዕዎ፣ ከባቢ እንዳሳዕሪ ኮይኑ፣ መዓልታዊ ኣስታት 10ታት ኤርትራውያን ስራሕ ከናድዩ ኣብቲ ቦታ ዘወን ከምዝብሉ ይፍለጥ።
ሬሳ እቲ ኤርትራዊ ፈለማ ዝረኣዮ ሱዳናዊ ስደተኛ ፣ ንካልኦት ኤርትራውያን ሓውኹም ተሓኒቑ ኣሎ ክብል ከምዝሓበሮም’ውን ወኪል ሬድዮ ኤረና እስራኤል የረድእ።
ፖሊስ ካብ ኤርትራውያን ድሕሪ ዝበጽሖም ሓበሬታ፣ ንሬሳ እቲ መንእሰያ ወሲዶም ምጽራይ ይግብርሉ እኳ እንተለዉ፣ መንነቱ ብንጹር ክሕብሩ ስለዘይክኣሉ ግና ናይ ቀረባ ቤተ ሰበ ናይቲ ኤርትራዊ ንምርካብ ኣጸጊሙ ኣሎ።
ፖሊስ እስራኤል፣ ሓላፍነት ዝወስድ ሰብ ከይመጸ መንነቱ ክንገልጽ ኣይንኽእልን ዝብል መልሲ’ዮም ዝህብሉ። ሓያሎ ኤርትራውያን
======================


text:
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 5 ሓምለ 2020 ዓ.ም. ድሕሪ ዘዕረግዎ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ጸጥታን ደሕንነትን ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ዘጽደቖ ሕጹጽን ቁልጡፍን ቶኽሶ ደው ናይ ምባል ውሳኔ ንኢዶም፡ እዚ ኸኣ ኣብተን ኮቪድ 19 ከቢድ መጉዳእቲ ኣብ ዘስዓበለን ሃገራት ዝፈጠሮ ጽንኩርን ኣስጋእን ሰብኣውን ቅልውላው ክንክን ጥዕና ኣገልግሎትን ኩነታት “ውጽኢታውን ህጹጽን” ሓገዝ ንምቕራብ ዝድግፍ እዩ ከምዝበሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ማሪና ታማሮ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብዛ ዝሓለፈት ሰሙን ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ላዕለዋይ ናይ ጸጥታን ደሕንነት ቤት ምኽሪ ብፍላይ ግጭት ኣብ ዝረኣየሉ ከባቢ ዓለም ብጠቕላላ ነቲ ተህዋስ ኮቪድ - 19 ዘስዓቦ ኣዕናዊ ቅልውላው ንምብዳህ ዝድግፍ ናይ መምርሒ ውሳኔ ከምዘጽደቐን፡ ኣዚዩ ሕጹጽን ኣገዳስን ዝኾነ ሰብኣዊ ሓገዝ ንምቕራብ ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ዓለም ዝካየዱ ግጭትን ውግእን ብህጹጽ ደው ክብልን ቶክሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ብዘይ ምድንጓይ ምትግባር ወሳኒ እዩ። ዝብል ሓደ ካብቲ ውሳኔ ዘንበሮ ማእከላይ ሓሳብ ጠቒሶም፥
እቲ ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ጸጥታን ደሕንነት ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ውሳኔ ንመጻኢ ሰላም ተባዕ ቀዳማይ ስጉምቲ መታን ክኸውን ምእንቲ ነቶም ዝሳቐዩ ሰባት ሰናይን ሕውየትን ብሓቅን ብቑልጡፍን ኣብ ግብሪ ክውዕልን እላበው!
ከምዝበሉ ታማራ ኣፍሊጠን። ቅዱስነቶም ምስ ናይ ውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ዕለት 24 መጋቢት 2020 ዓ.ም. ብሓባር ውግእን ግጭትን ኣብ ዘለሉ ከባቢ ዓለም ውግእ ደው ናይ ምባል ውሳኔ ክረጋገጽ ብዘመሓላለፍዎ ናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቲ ዝገለጽዎ ሓሳብ ውሳኔ ኮይኑ ብውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ጸጥታን ደሕንነት ጉዳይ ዝሓልይ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ምቕራቡ ዘሐጉስ ክኸውን እንከሎ ኣብዚ መዳይ ቅዱስ ኤጂዲዮ ካቶሊካዊ ምንቅስቓስ እውን ብወገኑ ነቲ ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ውሳኔ ትግቡር ክኸውን ግጭትን ውግእን ኣብ ዝረኣየለን ከባቢ ዓለም ተኹሲ ደው ናይ ምባውል ውሳኔ ትግቡር ክኸውን ዘኽእል መደብ ዘነቓቕሕ ከምዘሎ ታማሮ ኣፍሊጠን።


text:
ልሂቅ ር.ሊ.ጳ. በነዲክቶስ መበል 16 ዕለት 16 ሚያዝያ 2021 ዓ.ም. መበል 94 ዓመት ዕድመኦም ከምዘኽበሩን ካብ ዝተፈላያ ሃገራትን ናይ ሰናይ ምንዮት መግለጺ መልእኽቲ ከምዝበጸሖምን ኣብ ዝተፈላለያ መራኸቢ ብዙሓንን ብማሕበራዊ መረብት እውን ናይ እንቋዕ ሓጐሰኩም መልእኽቲ ከምእተነበ ዜና ቫቲካን ይሕብር።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ዕለት 16 ሚያዝያ በነዲክቶስ መበል 16 ኣብ ሃገረ ቫቲካን ካብ 2013 ዓ.ም. ወርሒ ግንቦት ኣትሒዞም ብውፉያን ዓለማውያን ምእመናን ኣባላት ማሕበር ሱታፌን ሓርነትን ብፍሉይ ዋና ጸሓፊኦም ሊቀ ጳጳሳት ብጹዕ ኣቡነ ጊዮርግ ጋንስዋይን ተሰንዮም ኣብ ዝቕመጥሉ ገዳመ እመ ኣምላክ ብጸሎትን ኣስተንትኖን ከምኡ እውን ተራ ብዝኾነ ኣገባብ መበል 94 ዓመት ዕድመኦም ከምዘብዓሉ ዝሓበረ ዜና ቫቲካን ኣስዒቡ፥ በነዲክቶስ መበል 16 ኣብ ፈደራላዊት ጀርመን ዞባ ባቫሪያ ኣብ እትርከብ ከተማ ማርክትል ኣም ኢን ዕለት 16 ሚያዝያ 1927 ዓ.ም. ዝተወልዱ ከምዝኾኑን ዕለት 19 ሚያዝያ 2005 ዓ.ም. ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ኮይኖም ከምእተሓርዩን ዕለት 11 ለካቲት 2013 ዓ.ም. እውን ብገዛእ ፍቓዶም ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ሓዋርያዊ ሓላፍነቶም ብዕድመ ምድፋእ ምኽንያት ከምዘረከቡን ኣዘኻኺሩ፡ በነዲክቶስ መበል 16 ሓዎም የኔታ ኣባ ጊዮርግ ራትዚንገር ኣብ መበል 97 ዓመት ዕድመኦም ኣብ ወርሒ ሓምለ 2020 ዓ.ም. ከምዝዓረፉ ዝዝከር ኮይኑ፡ ንፈለማ ግዜ ብዘይ ሓዎም ዘብዕልዎ ልደቶም ከምዝኾነን፡ ሓዎም ጊዮርግ ቀቅድሚ ምዕራፎም በነዲክቶስ መበል 16 ዕለት 18 ሰነ 2020 ዓ.ም. ንኽበጽሕዎም ናብ ጀርመን ከምዝኸዱ ክዝከር እንከሎ፡ ምስ ዓረፉ እውን ብምኽንያት ዕረፍቲ ሓዎም ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ብብጹዕ ኣቡነ ጋንስዋይን ኣብቲ ናይ ቀብሪ ስነ ስርዓት ከምእነበ ይሕብር።
ዝሓለፈ ዓመት በቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ኮቪድ 19 ምኽንያት ኣብ ግብሪ ዝውዕል ዘሎ ናይ ሕጹጽ እዋን ሓደጋ ድንጋገ መሰረት ብዙሓት ኣጋይሽ ከምዘይበጽሕዎምን ብስልክን ብሰታሪትን እጦማርን ናይ እንቋዕ ሓጐሰኩም መልእኽቲ ከምዝበጸሖም ብጹዕ ኣቡነ ጋንስዋይን ምስ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ሓቢሮም፡ ንህሙማንን ብፍላይ ካብቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ እግዚኣብሔር ክፍውሰና ከምዝጽልዩን ኣብ 2019 ዓ.ም. ሰሙነ ሕማማት ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ርሑስ በዓለ ፋሲካ ምንዮቶም፡ ኣተሓሒዞም እውን ብዓመተ ልደቶም ምኽንያት ሰናይ ምንዮቶም ንኽገልጽሎም ከምዝበጽሕዎም ጋንስዋይን የዘኻኽሩ።
ኣብ 2018 ዓ.ም. በዓለ ልደቶም ብሓዎም ጊዮርግ ተሰንዮም ኣብዒሎም ከምዝነበሩን ኣብ ፊት እቲ ዝቕመጥሉ ገዳመ እመ ኣምላክ እውን ናይቲ ዝተወልድሉ ጀርመን ዞባ ባቪየራ ባህሊ መሰረት ንእሽተይ ናይ እንቋዕ ሓጐሰኩም ምርኢት ከምዝቐረበሎምን ኣብቲ እዋን እውን ነቶም ነቲ ምርኢት ዘቕረቡ፥ በቲ ዘቕረብክምዎ ምርኢት ኣቢልኩም ናብታ ዝተወለድኵላ ዞባ ብምናብ ክበጽሕ ስለ ዝገበርኩም እመስግን ቢሎም ቡራኬ ሂቦም ከምእተፋነው ጋንስዋይን ኣዘኻኺሮም ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቐረባ ኣብ ልዕሊ ብርክት ዝበሉ ኣቑሑት ዝገበሮ ተመን/ቁፅፅር/ ዋጋ ትሑት ኣታዊ ንዘለዎም ብዙሕ ህዝቢ ዋጋ ነኪዩሎም ኣሎ።ነጋዶ ግን ቑጥዕኦም እናገለፁን መሰረታዊ ዝኾኑ ኣቑሑት እውን ካብ ዕዳጋ እናተሰወሩን እዮም። ክኢላታት ስነቑጠባ፡ መንግስቲ ዘካየዶ ስትራተጂ ምስትኽኻል ዋጋ ኣብ ነዊሕ እዋን ብዛዕባ ዘሕድሮ ፅልዋ ስግኣቶም እናገለፁ እዮም።
መንግስቲ ኣብ ዱሮ በዓል ልደት ንነጋዶ ዘስደመመ ኣብ ስጋ ሩዝ ሽኮር ናይ ፃባ ሕሩጭን ናይ ብልዒ ዘይትን ሓዊሱ ናይ ዋጋ ተመን ኣዊጁ።
ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ እቲ ናይ ዋጋ ተመን ናህሪ ዋጋ ዕዳጋ ዓለም ተጎዛጚዞም ነጋዶ ንዝወሰኹዎ ዋጋ ንምቁፅፃር ዝዓለመ እዩ ይብሉ።ኣብ ዕዳጋ ዝርአ ዘሎ ስርዓት ኣልቦነት ጠጠው ከምዘብሉዎ እውን ቃል ኣትዮም ኣለው።
ሸማታይ ኣቶ ሸንቁጠ ኣብ ዝሃብዎ ርኢቶ “ሰባት ብደመወዞም ፍትሓዊ ብዝኾነ ዝግብኦም ኣቑሑት ንምግዛእ ተስፋ ይገብሩ።ዋጋ ኣቑሑት ካብቲ ዝግብኦ ንላዕሊ ደይቡ ሰባት ብደመወዞም ክነብሩ ኣይከኣሉን ይብሉ።
እቲ ናይ ዋጋ ቁፅፅር ኣብ ናይ ከባቢ ዕዳጋ ዕግርግርን ወጥርን ፈጢሩ እዩ።ኣብ ገሊኡ ድማ ጭቕጭቕ። ሓሓሊፉ እውን ኣብ መንጎ ዝተቖጥዑ ዓደግትን ነጋዶን ክሳብ ምውቓዕ ተበፂሑ እዩ።
ነዚ ሪፖርት ዘዘራረብናዮም ኩሎም ነጋዶ ስለ ዝፈርሑ ሽሞም ክግለፀሎም ኣይደለዩን።ሓንቲ ሽማ ክግለፀላ ዘይደለየት ነጋዳይ ግን ስርሓ ጠጠው ንምባል ከምዝተዳለወት ትዛረብ።
ተወከልቲ ምንስትሪ ንግዲ ኢትዮጵያ ነዚ ፀብፃብ ሪኢቱኦም ንኽህቡ ብተደጋጋሚ ተሓቲቶም መልሲ ኣይሃቡን።ሰበስልጣን መንግስቲ ብዛዕባ እቲ ናይ ዋጋ ተመን እንትዛረቡ ነጋዶ ብምስምስ ናህሪ ዋጋ ዕዳጋ ዓለምን ምትሓት ዋጋ ሸርፊ ብርን ዋጋ ከምዝወሰኹ ክገልፁ ተሰሚዖም እዮም።
ቅድሚ ሕዚ ንቪኦኤ ብግልፂ ሪኢቱኦም ዝሃቡ ምስ መንግስቲ ምትእስሳር ዘይብሎም ኣርባዕተ ክኢላታት ስነቑጠባ እቲ ጉዳይ ተዃሳሒ እዩ ብምባል ሽሞም ክግለፀሎም ኣይደለዩን።ኩሎም ኣርባዕቲኦም ግን እቲ ናይ ዋጋ ምስትኽኻል ኣብ ኢትዮጵያ ሱር ዝሰደደ ሽግር ቁጠባ ኣብምፍታሕ ከምዘይሕግዝ ተንቢዮም ኣለው።


text:
መምርሒ ንዓኻ ሓደ ናይ ወጻኢ ትምህርቲ ዘሎካ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 31 7 2018
ኣብቲ መምርሒ ሓደ ናይ ወጻኢ ሃገር ትምህርቲ እንተ'ለካ ኾይኑ እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ ከተንብብ ትኽእል።
-
ካብ ስዊድን ወጻኢ ካብ ዝኾነት ሃገር ዚመጽእ ሰነዳት?
ናይቲ ናይ ወጻኢ ሃገር ትምህርትኻ ሓደ ግምገማ ረኺብካ እንተ ዄንካ፡ ስራሕ ክትደሊ፡ ናብ ኮለጅ ወይ ዩኒቨርሲቲ ወይ መማልእቲ ትምህርቲ ከተመልክት ከሎኻ፡ ንዓኻ፡ ነቲ ውሃብ ስራሕን ነቶም ትምህርቲ ዘዳልዉን የቃልለኩም እዩ።
እቲ ምስክር ወረቓቕቲ፡ ብሽወደንኛ፡ ብእንግሊዝኛ፡ ፈረንሳይኛ፡ ስጳንኛ ወይ ጀርመንኛ ወይ ገለ ካብቶም ናይ ስካንዲነቭያ ቋንቋታት እንተዘይኮይኑ፡ ክትርጐም የድልዮ እዩ።
-
ሰነዳት ምስዘይህሉ
ዋላ ናይ ኵሉ ወይ ከፊል ድሕረ ካልኣይ ደርጃ ትምህርትኻ ሰነድ ዘይብልካ እንተ ዄንካ፡ ናብ ናይ ዩኒቨርሲቲን ኮለጅን ሽማግለ ከተመልክት ትኽእል ኢኻ። ሽዑ ምናልባት ኣብ ክንዲ ሓደ ርእይቶ ናይ ትምህርትኻ፡ ሓደ መግለጺ ናይ ትምህርትኻ ድሕረ-ባይታ ክወሃበካ ይኽእል ይኸውን።
እቲ መግለጺ ስራሕ ወይ ቀጻሊ ትምህርቲ ክትደሊ ከሎኻ ከም መሰረት ክትጥቀመሉ ትኽእል ኢኻ።
-
ክትርጐም ዝድለ ሰነዳት
እቲ ዘለኩም ዲፕሎማታት ወይ ምስክር ወረቓቕቲ ካብ ስዊድንኛ ወጻኢ ብዝኾነ ቛንቋ፡ ብሓደ ካብ ቛንቋታት ካልኦት ሃገራት ስካንድነቭያ፡ ብእንግሊዝኛ፡ ጀርመርንኛ፡ ፈረንሳይንኛ ወይ ስጳንኛ ዝተዳለወ እንተዘይኮይኑ ከተተርጉምዎ የድልየኩም እዩ።
እዚ ድማ ኣስራሒ፡ እቲ ዘለኩም ብቕዓት ምስቲ እተመልክትዎ ዘለኹም ዓይነት ስራሕ ዚሰማማዕ እንተኾይኑ ክፈልጥ መታን ክኽእል እዩ። ኣብ ኮሌጅ ወይ ዩኒቨርሲቲ ንኽትምሃሩ ንምምልካት ወይ ተወሳኺ ትምህርታት ንኽትወስዱ ንምምልካት ከገልግል ይኽእል እዩ።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ኣገልግሎታት ሽቕለት ዝተመዝገብኩም እንተዄንኩም፡ ኣብ ምትርጓም ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም። ዝተመዝገብኩም እንተዘይኴንኩም፡ ንዝተመስከረሉ ተርጓሚ ባዕልኹም ክትረኽቡ ከድልየኩም እዩ።
ከመይ ዝበለ ዓይነት ትምህርቲ ኣለኩም?
እቲ ገምጋም ኽግበረሉ ዘድልዩ ብቕዓትኩም ብዚምልከት ንመን በዓል-መዚ ከምእትውከሱ፡ ኣብቲ ዘዳእክሙዎ ዓይነት ትምህርቲ ዚምርኮስ እዩ።
-
ዝተወድኤ ላዕለዋይ ትምህርቲ
ናይ EU/EES ሃገር ዜግነት ዘለካ ወይ ከኣ ኣብ ሽወደን ናይ መንበሪ ፍቓድ ዘመልከትካ ናይ ትምህርቲ ሰነዳትካ ብቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕላዋይ ትምህርትን ክግምገሙልካ መመልከቲ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ። ከም ሓታቲ ዑቕባ እውን ከተመልክት ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝተወድአ ትምህርቲ ዪኒቨርሲቲ ብቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕላዋይ ትምህርትን ከምዝግምገም ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ኣየናይ ዲግሪ ስዊድን ምስቲ ዘለካ ትምህርታዊ ብቕዓት ከምዝሰማማዕ ብሓጺሩ ዚገልጽ ጸብጻብ ክውሃበካ እዩ።
-
ዝተጀመረ ላዕለዋይ ትምህርቲ
ኣብ ሽወደን ክትውድኦ ትደሊ ኣብ ወጻኢ ሃገር ሓደ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ጀሚርካ ኔርካ እንተ ዄንካ፡ ገለ ክፋል ናይቲ ትምህርቲ ክሕሰበልካ ይኽእል እዩ። እቲ ትምህርቲ ይሕሰበልካ ማለት፡ ሓደ ዓይነት ትምህርቲ ኣብ ሽወደን ምምሃር ኣየድልየካን ማለት እዩ።
እቶም ምልክታ ተእትወሎም ዘሎኻ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኮለጅ እዮም ኣየኖት ክፋላት ናይቲ ዝቐደመ ትምህርትካ ክሕሰበልካ ከም ዝኽእል ዝውስኑ። ከምኡ'ውን ንሶም ናብቲ ትምህርቲ ከተመልክት ብቕዓት ዘሎካ እንተ ኾይኑ ይውስኑ።
ሓባሪ መምርሒ ንኽትረኽቡ፡ ነቲ ዘገድሰኩም ትምህርቲ ዚህብ ቤት ትምህርቲ ተወከሱ።
-
ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ
ቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕለዋይ ትምህርትን ንናይ ወጻኢ ሃገር ትምህርቲ ገምጋም ይገብር።
ናይ EU/EES ሃገር ዜግነት ዘለካ ወይ ከኣ ኣብ ሽወደን ናይ መንበሪ ፍቓድ ዘመልከትካ ናይ ትምህርቲ ሰነዳትካ ብቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕላዋይ ትምህርትን ክግምገሙልካ መመልከቲ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ። ከም ሓታቲ ዑቕባ እውን ከተመልክት ትኽእል ኢኻ።
እቲ ግምገማ ንዓኻ ኣብ ሽወደን ስራሕ ትደሊ ሓደ ደገፍ እዩ። ከምኡ'ውን እቲ ግምገማ ኣብ ሽወደን ትምህርትኻ ክትቅጽል መደብ እንተ ኣሎካ ኾይኑ ደገፍ ክኾነካ ይኽእል እዩ።
ናብ ዝልዓለ ትምህርቲ ንኸተመልክት ናይ ዩኒቨርሲቲን ኮለጅን ሽማግለ ግምገማ ክህልውካ ጠለብ ኣይኮነን። እቲ ትምህርትካ ኣብታ ተመልክተ ዘሎኻ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኮለጅ ምስ ምልክትኻ ተተሓሒዙ ክግምገመልካ እውን ይኽእል እዩ።
-
ሞያዊ ትምህርቲ
ናይ EU/EES ሃገር ዜግነት ዘለካ ወይ ከኣ ኣብ ሽወደን ናይ መንበሪ ፍቓድ ዘመልከትካ ናይ ትምህርቲ ሰነዳትካ ብቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕላዋይ ትምህርትን ክግምገሙልካ መመልከቲ ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ። ከም ሓታቲ ዑቕባ እውን ከተመልክት ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝተወድአ ትምህርቲ ዪኒቨርሲቲ ብቤት ምኽሪ ዩኒቨርሲቲን ላዕላዋይ ትምህርትን ከምዝግምገም ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ኣየናይ ዲግሪ ስዊድን ምስቲ ዘለካ ትምህርታዊ ብቕዓት ከምዝሰማማዕ ብሓጺሩ ዚገልጽ ጸብጻብ ክውሃበካ እዩ።
-
ናይ ምሞያ ወረቐት መንነት
ኣብ ሽወደን ቍጽጽር ዝግበረሎም ሓደ ሓደ ሞያታት ኣሎዉ። እዚ፡ በቲ ሞያ ንኽትሰርሕ እንታይ ከም ዝጥለብ ኣብ ናይ ሽወደን ሕጊ ተነጺሩ ኣሎ ማለት እዩ። ኣብ ከምዚ ዓይነት ሞያ ክትሰርሕ ንኽትክእል ካብ ነቲ ሞያ ዝምልከቶ ብዓል መዚ ወረቐት ምስክር ንኽወሃበካ ናይ ግድን ከተመልክት ኣሎካ።
-
ካልእ ብቕዓት ስራሕ


text:
ናይ ደቡብ ሱዳን ዓመፅቲ ኣብ ክፍለ ግዝኣት የዩ ሪቨር ዝተለዓለ ውግእ ሓይልታት መንግስቲ እዮም ጀሚሮምዎ ክብሉ ኸሲሶም።
መራሒ ግንባር ሃገራዊ መድሕን ጀነራል ቶማስ ሲሪሎ ስዋካ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ነቲ ውግእ ዝጀመሮ ንመንግስቲ ደቡብ ሱዳን ክኹንን ኣለዎ ኢሎም።
“ካብ ቅድሚ ሒደት ሰሙናት ጀሚሩ መንግስቲ ሓይልታቱ እናዳለወ፣ ካብ ጁባ ናብቲ ከባቢ የንቀሳቕስን ንዓና ንምጥቓዕ ይዳለው ከምዘሎን ንሰባት ክነጥቅቕ ፀኒሕና ኢና’’ኢሎም።
ትሮይካ ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ኣሜሪካ፣ብሪጣንያን ኖርዌይን ዝርከባሉ ጉጅለ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘውፅኦ ሓባራዊ መግለፂ ኣብ ከባቢ ከተማ የዪ ዝካየድ ውግእ ታሕሳስ 2017 ኣብ መንጎ መንግስቲ ደቡብ ሱዳንን ብርክት ዝበሉ ዓመጽቲ ጉጅለታትን ዝተበፅሐ ቶኽሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕን ኣብ መስከረም ዝተፈረመ ናይ ሰላም ስምምዕን ብግልፂ ዝጥሕስ እዩ ይብል።
ኣብ ታሕሳስ 2013 ብሰንኪ ዝጀመረ ግጭት ብዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት ሞይቶም፣ልዕሊ 4.5 ሚሊዮን ካብ መነባብሮም ተመዛቢሎምን ካብዚኦም እቶም ክልተ ሚሊዮን ሰባት ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ተሰዲዶምን እዮም።


text:
ኣብ ኤርትራ ናይ ክልተ መዓልታት ምብጻሕ ዘካየዱ ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ:ምስ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብምርኻብ ኣብ ክልቲኣዊን ዞባዊን ጉዳያት ሰፊሕ ምይይጥ ምክያዶም መንግስታዊ መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ሓቢራ።
ኣብቲ ርኽብ ክልቲኦም መራሕቲ ድሕሪ'ቲ ኣብ ሓምለ 2018 ዝተፈረመ ኣዋጅ ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነት ዝተመዝገበ ምዕባለታትን ዘጋጠሙ ዕንቅፋታትን ብዝምልከት ተዘራሪቦም።
ብተወሳኺ ክልቲኦም መራሕቲ ነቲ ዝዕወት ዘሎ ኹሉ ወገናዊ ዝኾነ ምትሕብባር ክልቲኦም ሃገራትን ኣብ ዞባዊ ጉዳያት ዘለዎም ምትሕብባር ንምቅጻል ተሰማሚዖም።
እቲ ብቀዳማይ ሚንስትር ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኻት ብቐዳም ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ዞባ ደቡብ ዝርከብ ናይ ሕርሻን ትሕተ ቅርጺ ፕሮጀክታትን ብምብጻሕ ተዓዚቦም።
ትማሊ ሰንበት ድማ እቲ ብቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ጉጅለ ልኡኻት ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ዝርከበ ዲጋ ከርከበት ድሕሪ ምብጻሕ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ሳዋ ኣብ ዝነበሮም ናይ ዕረፍቲ ጊዜ ኣብ ናይ ምድላው ናይ መመረቕታ ስነ ስርዓት ንዝነበሩ መበል 33 ዙር ሃገራዊ ኣገልግሎት ሳዋ ተዓዚቦም።
ቀዳማይ ሚንስትር ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበሮ ናይ ክልተ መዓልታት ምብጻሕ ትማሊ ድሕሪ ቐትሪ ድሕሪ ምዝዛም ናብ ሃገሮም ተመሊሶም።


text:
እህ! ናይ እማኖም ካብ ሞት ዘምለጡ መሲሉኒ ነይሩ ግን ኣይኰነን። ”ሎሚ እኳ ዘኢሞትና ደጊም ኣይንሞትይ እዛ ጓለይ” ዝብል ድምፂ ኣብ...
ምስ ካልኣዩ ኣብ ኢድ ፀላኢ ሰራዊት ኤርትራ ዝወደቐ ትግራዋይ፡ ስለ ዝገበሩዎ፥ ዝበሉዎ፥ ዝስምዖ፥ ዝርአዮን ዝተዓዘቦን የዘንትው።
ል ሕድሕድ ዝርአየን ሰብ “ቀበርትና ይግበርኩም” ዝትብል ነገር መውፅኢት ኣፈን ነበረት። ድሕሪ ናይ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ስቓይ፣ ብ ዕለት 29 ሚያዝያ 2013 ካብ እዛ ዓለም ብ ሞት...
ቤት ትምህርተይ ሓዊ ኣትዩዋ። ኣነ ታሪኽ እየ እዝክር ዘለኹ። ናይ ሎሚ ህፃናትን ሰጋናትን ተምሃሮ ግን ኣካል ሆወቶም እያ። እቶም ተምሃሮ፡ ታሪኾንም መፃኢኦምን ክቃፀል ምስ ርአዩ፡ ከካብ...
ኣነ እውን ትግራወይቲ ብ ምዃነይ፡ ናይ ባንኪ ኣካውንተይ ተዓፅዩ ኣብ ችግር ወደቕኩ። ብፍላይ ካባይ ብዙሕ ነገር ዝትፅበይ ቈልዓ ሒዘ ከቢድ ኰነኒ። እቲ ፀገመይ ግን ተጀሚሩ እንበር...


text:
Radio Erena: 25 October 2019
ኣብ ኒውዮርክን ከባቢኣን ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ብጹእ ወ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ ካብ ማሕዪር ክፍትሑ ዝጽውዕ ሰለማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
እቲ ሰልፊ፣ ኣብ ኣጋጣሚ መበል 74 ዓመት ምምስራት ሕቡራት ሃገራት፣ ብ24 ጥቅምቲ’ዩ ኣብ ቀጽሪ ናይቲ ውድብ ተኻይዱ።
ኣውራ ዕላማ ናይቲ ኣስታት 80 ዝኾኑ ኤርትራውያን ዝተሳተፍዎ ሰለማዊ ሰልፊ፣ ን13 ዓመታት ኣብ ማሕዩር ዝርከቡ፣ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ፣ ብጹእ ወ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ ክፍትሑ ዝጽውዕ ምዃኑ ኣወሃሃደቲ ናይቲ መደብ ንሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
ኣብቲ ሰልፊ፣ መንግስቲ ኤርትራን መሓውራቱን ካብታ ቤተክርስትያን ኢዱ ክስሕብ ዝውጽዕን ካልእን ጭርሖታትን ቀሪቡ።
ካህን ናይታ ኣብ ኒውዮርክ ናይ እትርከብ ቤተክርስትያን ቅዱስ ገብሪኤል፣ ቀሺ እስክንድር ንሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ፣ እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ብስም ኣቡነ ኣንጦንዮስ ደኣ ይጸዋዕ እምበር፣ ንኹሎም ናይ ሕልና እሱራት ዝውክል’ዩ ኢሎም።
ኣብ ከባቢ ‘ታ ከተማ ብስም ቅዱስ ገብሪኤል ዝጽውዓ ክልተ ኣብያተ ክርስትያናት ክህልዋ ከለዋ እታ ሓንቲ ደለይቲ ፍትሒ እታ ካልኣይቲ ድማ ደገፍቲ ህግደፍ ዝሳተፍዎን’የን።
ብሰንኪ ምትእትታው ህግደፍን ናይ ስለያ መሓውራቱን፣ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣብ ክልተ ተገሚዓ ከምዘላ ይፍለጥ።
ብዛዕባ’ዚ ዝተዳለወ ሓጺር ጸብጻብ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ጠውቑ፣-
================


text:
ማእከል ጥዕና
ዳርጋ ዝበዚሕ ግዜ ሕክምናዊ መርመራ ትረኪብ ትኽእል ኣብ ማእከል ጥዕና አንተደኣ ተጸሊኡካ።
ንስኻ ትመርጽ ብዝልኻ ኣበየናይ ማእከል ጥዕና ሕክምናዊ መርመራ ትገብር። እቲ ማከል ጥዕና ኣብ ጥቃ ገዛኻ ወይ ሲራሕካ ምስ ዚከዊን።
ኩሎም ልዕሊ 15 ዝዕድሚኣኦም ኣብ ዚመረጽዎ ማከል ጥዕና ክኸዱ እኽሉ ንቆልዑ ትሕቲ 15 ዝዕድሚኣኦም ኣላያኦም ይመርጸሎም።
ኣብ ዚደለኹሞ ማእከል ጥዕና ኣብቲ ፋይል መሊኩም ናብዚ ከተምጹልና ትኽእሉ። External link, opens in new window.
ተወሳኺ ሌንካር
ፋርማሲ/ቤትመድሃኒት
መድሃኒት ኣብ ፋርማሲ ኢኻ እትዕድጎ። ገለ መድሃኒታት ካብ ሓኪምካ ፕረስክሪፕሽን የድልዮ። እቶም ኣብ ፋርማሲ ዚሰርሑ ብዛዕባ ሕማምን ኣፋውስን ብዙሕ ይፈልጡ እዮም። ንሓያሎ ሕቶታትካ ኪምልሹ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ፋርማሲ ንእተፈላዩ ሕማማት ዚምልከቱ ብሮሹራትውን ይርከብ እዩ።


text:
- ኩነታት ቤተክርስትያን ተዋህዶ ኣብ “ስዊዝ”
ኣብ ዘመነ ህግደፍ ዘይርኤ ክፉእ ነገር ዳርጋ የለን ክበሃል ይከኣል። ግናይ ጭፍራ እኽብካብ ህግደፍ፡ ሕድሪ ጀጋኑና ብምጥላም፡ ንሃገርናን ህዝብናን ክግለጽ ዘይከኣልን ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥን ኣደራዕ ኣውሪዱሉን የውርደሉን አሎ።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ከም ናይ ኮምፒተርን ኔትዎርክን ብዓል ሞያ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ በረኸት ገብረብርሃን ዝተባህለ ክኢላ ንተወሳኺ ስልጠና ናብ እስራኤል ድሕሪ ምኻዱ ነቲ ስርዓት ከም ዝራሕርሖ ደንጕዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ የረድእ።
ኣብ ዓዲ ከፈለት ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዱባርባ፡ ናይ ኣርብዓ ሰባት ሬሳታት ብወ/ሮ ፋንታየ ፡ ብዓልቲ ቤት ነፍስሄር ደጃዝማች ተስፋይ በራኺ ብቡልዶዘር ተፋሒሩ ወጺኡ፡ ኣብቲ እቲ ሬሳታት ተቐቢሩሉ ዝነበረ ቦታ ድማ፡ ናይ ስድራቤተን ጋህሲ ኣስሪሔናሉ ኣለዋ። እቶም ዓዲ ድማ ነቲ ሬሳታት ኣብኡ ዝነበረ ኣብ መሸማዕ መሊኦም ፍታሕ እንተረኸቡ ኢሎም ፎቖዶ ቤት ፍርዲ ኮለል ይብሉ ኣለው። እዚ ጉዳይ ካብ ዝጅመር ክልተ ዓመትን ፈረቓን ኮይኑ’ሎ፡ ስጋዕ ሕጂ ግን ፍታሕ ኣይረኸበን ኣሎ። ምስ’ዚ ጉዳይ ዝተተሓዘ ድማ፡ ሓሙሽተ ደቂ ዓዲ ንሓደ ዓመት ብዘይ ክስን ፍርድን ተኣሲሮም ኣለው።
ዘተ ድምጺ ኣመሪካ ነቲ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝወሰኖ እገዳ ምስ ዝድግፉ ኤርትራውያን
ኣገልጋሊ ስርዓት ህግደፍ ዳዊት መጎስ፣ ንብዙሓት ንጹሃን ኤርትራውያን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይኹን ካልእ ዝነበሩ ከበሳብስ ዝጸንሐ እዩ።
ኣብ 41 ብጽኑዕ ዝሕለዋ ዝነበራ ኮምፒተራት ተኸዚኑ ዝነበረ ኤለትሮኒካዊ ሰነዳት ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ኤርትራ ብ25 ሰነ 2009 ብምሉኡ ተጓሕጕሑ ከምዝተወስደ ምንጭታት ሓቢሮም::
ካብ ቻይና ናብ ሆንግኮንግ ዝተመሓላለፈ ቼክ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰናን ካልኦት መርበባትን ድሕሪ ምዝርግሑ ዝሰንበደ ፕረዚደንት ኢስያስ፡ እቲ ዜና ምስ ተቓልሐ ድሕሪ ሒደት መዓልታት፡ ኣብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንትን ህግደፍን ጥቡቕ ምቁጽጻር ንኽካየድ ትእዛዝ ከምዘመሓላለፈ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ውልቀምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብ ሙሉእ ኤርትራ ዝርከባ 22 ገዳማት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ንብረተን ዝኾነ ጥንታውን ታሪኻውን ቅርስታት ብምህጋር፡ ነተን ገዳማት ናብ ወተሃደራዊ መዓስከራትን ኣብያተ ማእሰርትን ክቕይረን መዲቡ ከምዘሎ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ሓቢሩ።
ኣብዚ ቅንያት'ዚ ስርዓት ህግደፍ ሰራሕተኛታት መንግስቲ በልማማ ይኣስር ምህላዉ ዝሕብር ዜናታት ንሰምዕ ኣሎና:: እዚ ምልክት ጭንቀትን ዓቕሊ-ጽበትን ዝኾነ ስጉምቲ'ዚ: ነቲ በብዅርንዑ ብዘገምታ ዝጎሃሃር ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞታት፡ ሰዓቱ ሓልዩ ከይነትጕ ምእንቲ: ናይ ራዕድን ሽበራን ኩነት ፈጢርካ ንምዕፋኑን እንተተኻኢሉ ድማ ንምበርዓኑ ዝተወጠነ ናይ ፍርሒ ስጉምቲ ኢዩ::
ጥልመትን ክሕደትን ኣብ መላእ ዓለም ብኹሉ ፍጡር ዝተፈንፈነትን ጥራይ ዘይኮነት ውግዝቲ ኢያ። በዛ ቃል እዚኣ ኣብ ማሕበራዊ ህይወት ኮነ ኣብ ናይ እምነት መዳይ ብተደጋጋሚ ትጥቀስን ብብሩህ ክትልለ መግለጺ ክወሃበላን ክትደግገምን እውን ምዕዶን ምኽርን ብተደጋጋሚ ይትረኽ።
ደት ዝመረሮ፣ ኣብ ግዳም ዝበሊ ዘሎ ህዝቢ፣ ብኹሉ መዳይ ዝተጎድአ ሕ/ሰብ፣ ዓቕሊ-ጽበት ዝዓሰሎ ባህሪ ዘርኢ
ሰብ፣ ኣየናይ መንገዲ ኮንዶ መዋጽአ፣ ከመይ ዝበለ ብልሓት ክንረክብ ንኽእል ዝብል ዝተጻሕሮ ገጻት ምንባብ፣ እሞ
ኣላሽ ዘይብል ዝነበረ ጅግና ህዝብኻ ኩሉ እቲ በጺሕዎ ዝርከብ ኣካልካ ክትዕዘብ ከለኻ፣ ክሳብ ክንደይ ምሉእ
ናጽነትን ሓርነትን መቐረት ብምስኣኑ ተጎዲኡ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ምረት ኣደራዕ ንነፍስ-ወከፍና ኣንገሽጊሹና ከም
ዘሎ ኣስተብሂልካ ሓዘንካ ደረት ትስእነሉ።
መጸዋዕታ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ቤት ጽሕፈት ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ኩለን ተቓወምቲ ሰልፍታን፣ ውድባትን፤ ሲቪካውያን ማሕበራትን፤ ተጣበቕቲ መሰል-ስብን፣ ውልቀ-ሰብን።


text:
(ነዚ እንደገና ብተወሳኺ ሓበሬታ ዝተመሓየሸ ዜና ንምርኣይ ብሰማያዊ ሕብሪ ተጻሒፉ ዘሎ ሕጡበ-ጽሑፋት ተመልከቱ) ነዚ ዘሕዝን ፍጻሜ’ዚ ብዝምልከት ዘዝረኸብናዮ ሓበሬታ ከነስዕበልኩም ምዃና ከምዝሓበርናኩም፡ ብፍላይ ንቑጽሪ ናይቶም ግዳያት ብዝምልከት ዝረኽብናዮ ዝያዳ ዝተጻረየ ሓድሽ ሓበሬታ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ሓለፍቲ ዞባታት፡ ሓለፍቲ ንኡሳን ዞባታት፡ ሓለፍቲ ጨናፍር፡ ኣባላት ማእከላይ ቤትጽሕፈት ህግደፍ፡ ከምኡ ‘ውን ‘ዓበይቲ ጸሓፍቲ’ ተባሂሎም ዝእመነሎም ኣባላት ዝርከቡዎም ካድረታት ህግደፍ ውሽጣዊ ተቓውሞ ንምዅላፍ ክግበር ዝኽእል ጽገናታት ንምዝታይ ካብ 28 መጋቢት ኣትሒዞም ኣብ ደንጎሎ ተኣኪቦም ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን ክሰግሩ ቅድሚ ሰሙን ዝተበገሱ ዳርጋ ኩሎም ኤርትራውያን ምዃኖም ዝንገረሎም 335 ስደተኛታት ደሃይ ኣጥፊኦም ከምዘለዉ ገለ ቤተሰቦም ምስኣቶም ዝርከቡ ኤርትራውያን ምስናይ ከቢድ ጭንቀትን ስግኣትን ሓቢሮም።
ኣብ መዓስከር ወተሃደራዊት ታዕሊም ሳዋ ኣብ ዝርከብ፡ ንትሕቲ ዕድመ መንእሰያት ብዕስክርናዊ ኣተሓሳስባ ኣብ ምብካል ዝነጥፍ ቤትምህርቲ ከገልግሉ ዝጸንሑ መማህራን ብብዝሒ ናብ ስደት ስለዘምለጡ፡ ስርዓት ህግደፍ ነቲ ዘጋጥሞ ሕጽረት መማህራን ንምትካእ፡ ኣብቲ ቤትምህርቲ ክማሃሩ ካብ ዝጸንሑ ሓያለ ተማሃሮ መንእሰያት ብሕርያ ኣትሪፉ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ኤርትራ ወለንታዊ ናይ መጥባሕቲ ኣግልትሎት ከካይዱ ዝቐነዩ ኣባላት ናይቲ ኣብ ኣመሪካ (ቨርጂንያ) ዝመደበሩ Physicians For Peace ዝኾኑ ዓበይቲ ሓካይም: ኣገልግሎቶም ኣቋሪጾም ካብ ኤርትራ ክወጹ ብስርዓት ህግደፍ ተኣዚዞም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም ።
ካብ ዓድታቶም ብግዴታ ተመዛቢሎም ኣብ ዞባ ጋሽ ናይ ዝሰፈሩ ስድራቤታት ቆልዑ፡ ምቅይያር ክሊማ ብዘስዓቦ ዝተፈላለየ ሕማማት፡ ዓሶን ጥምየትን ተጠቒዖም ብብዝሒ ይሞቱ ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ኣቐድም ኣቢሎም፡ ንኤውሮጳ ኣብ ጉዕዞ እንከለለዉ ጃልብኦም ብምብልሻዋ ብምትሕግጋዝ መንግስቲ ጥልያንን ሊብያን ካብ መዓት ወጺኦም ናብ ሊብያ ዝተመልሱ ዝርከቡዎም 150 ዝኾኑ ኤርትራውያን ብሰበስልጣን ሊብያ ተገፊፎም ምስ ተወስዱ ደሃዮም ጠፊኡ ከምዘሎ ካብቲ ቦታ ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣረዲኡ።
ኣብ ማያዊ ክሊ ማልታ ናይ ሞት ሓደጋ ኣንጻላልዩዎም ዝነበረ ‘ሞ ብሓለዋ ባሕሪ ማልታ ዝደሓኑ 106 ዳርጋ ኹሎም ኤርትራውያን ምዃ’ኖም ዝእመነሎም ስደተኛታት ማልታ ኣትዮም ከምዘለዉ ብዝተፈላያ ማዕከናት ዜና ማልታ ተረጋጊጹ። ቪድዮ ንምርኣይ ኣብ ታሕቲ ተመልክቱ።
ኤርትራውያን ስደተኛታት ጽዒና ካብ ሊብያ ናብ ኤውሮጳ ኣብ ጉዕዞ ዝቐነየት ጃልባ፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ኣህጉራዊ መስመር ምስ በጽሐት ነዳዲ ወዲኣ ጠጠው ኢላ ከምዘላ ‘ሞ ኣብ ናይ ጥፍኣት ሓደጋ ከምዝነበሩ ተሳፈርታ ተደጋጋሚ ናይ ረዲኤት ጻውዒት ይገብሩ ከምዘለዉ ብመርበብ ሓበሬታ ኣሰና ነጊርናሎም ዝነበርና ግዳያት፡ ድሒኖም ከምዘለዉ ትማሊ ምሸት ዝረኸብናዮ ገና ምርግጋጽ ዘድልዮ ኣፈናዊ ሓበሬታ የረድእ።
ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን እናተጓዕዙ እንከለዉ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ረዲኤት ሓቲቶም ዝደሓኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ (8 መስከረም 2009) ናብ ሊብያ ተመሊሶም ከምዘለዉ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
እቶም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብቐዳም 13 ሰነ ብህግደፍ ካብ ኣባይቶም ተለቒሞም ዝተኣስሩ ሽማግለታት ኣቦታት ሓሰን ኬክያን ዓብዱ ዮኑስን ኣብ ኣስመራ፡ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ተኣሲሮም ከምዘለዉ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ኣፍሊጦም።
ሓደ ካብ መራሕቲ ናይቲ “ኣሸባብ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ ልዕሊ መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ቅልጡፍ ወተሃደራዊ ጸብለልትነት ብምርኣይ ‘ነቲ ግዝያዊ መንግስቲ ገልቢጡ ንሶማል ዳግም ክቆጻጸራ ‘ዩ’ ተባሂሉ ዝንገረሉ ዘሎ እስላማዊ ምንቅስቓስ፡ ወጻእተኛታት ተዋጋእቲ ኣብ ጎድኑ ተሰሊፎም ኣብቲ ዳግም ዝተባርዐ ውግኣት ሶማል ይሳተፉ ከምዘለዉ እናተሓበነ ከምዝተኣመነ ‘ደይሊ ኔሽን’ ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ኬንያ ገሊጻ።
መብዛሕትኦም ኣብ ከረን ዝዓዩ ዝነበሩ ልዕሊ 20 መማህራን ኣብ ባርካ ሂምቦል ኣብ ዝብሃል ቦታ ሓደ መሰጋገሪ ተመሲሉ ዝተዋስአ መጋበርያ ኣብ ኢድ ህግደፍ ከምዝውዕሉ ድሕሪ ምግባሩ፡ ንሱዳን ክትከዱ ሓሲብኩም ብዝብል ክሲ ኣብ ዓዲ ኣቤቶ ተኣሲሮም ከምዘለዉ ምንጭታት ይሕብሩ።
ምስቶም ዝሓለፈ ሳምንቲ ብምልካዊ ህግደፍ ዝተኣሰሩ ዓሰርተታት ኣባላት ራድዮ ባናን ሰራሕተኛታት መንግስትን ፡ ሰናይት ሃብቱን ይርግኣለም ፍስሃን ዝበሃላ መማህራን ደቀንስትዮ ከምዘለዋ ድሒሩ ዝመጽኣና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ከካይድ ክታሞም ዝተነብሮ መወዋዕታ ኣቕሪቦም ካብ ዝነበሩ ብ ጉጅለ 15 ዝፍለጡ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ነበር ሓደ ዝነበረ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ሽወደን ተሰዲዱ ዝነብር ገዲም ተጋዳላይ መሓመድ ብርሃን ብላታ፡ እቶም ዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝጠለቡ ሓርበኛታት፡ ፍትሓውን ህዝባውን ሕቶ ህዝቢ ሒዞም፡ በቲ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ጸላም ቤትማእሰርቲ ይሓቁ ከምዘለዉ ኣገንዚቡ።
ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ-ሰለስተ መዓልታት ብወገን ራስ-ዱሜራ ዶብ ጥሒሶም ናብ ጅቡቲ ብምእታው
መከላኸሊ ዕርዲ የዳልዉ ከምዘለዉ ንሓደ “ስሙ ክንገረሉ ዘይደለየ” በዓል ስልጣን ጅቡቲ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና
ፈረንሳ ሓቢሩ።


text:
Radio Erena: 05 March 2015
መንግስቲ ኤርትራ ምፍራስ ኣባይቲ ብዝልዓለ መልክዑ ኣብ ዝደፍኣሉ ዘሎ ግዜ፣ ሎሚ ሓሙስ 5 መጋቢት’ውን ኣብ ዓዲ ቀይሕ ብተመሳሳሊ ኣገባብ ኣባይቲ ንምፍራስ ኣብ ዝተበገሰሉ ነበርቲ እቲ ከባቢ ብትሪ ድሕሪ ምቅዋሞም፣ ኣባላት ሰራዊት ብዝኸፈትዎ ቶኵሲ ኣብ ሰብ ጉድኣት ከምዝወረደ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ፖሊስን ኣባላት ሰራዊት ዝተሰነያ ዶዞራት ብምውፋር ኣብ ከባቢ ቤተ ክርስትያን እንዳኣምነተኽለ 20 መንበሪ ኣባይቲ ከፍርስ እንከሎ፣ መንበሪ ኣባይቶም ዝፈረሶም ቆልዓ ሰበይቲ ድሕሪ ዘካየድዎ ተሪር ተቓውሞ ኣንጻሮም ኣብ ዝተኸፍተ ቶኽሲ ክልተ ብጽኑዕ ክቖስሉ እንከለዉ፣ ሓደ ቆልዓ’ውን ከምዝተቐትለ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ።
ምፍራስ ኣባይቶም ኣብ ልዕሊ ዝተቓወሙ ቆልዓ ሰበይቲ ብዝተኸፍተሎም ቶዅሲ ናይ ዝቖሰሉ ነበርቲ ዓዲ ቀይሕ ክሳብ 20 ከምዝበጽሕ ይግለጽ እኳ እንተሎ፣ ሬድዮ ኤረና እቲ ልክዕ ቁጽሪ ከተረጋግጾ ኣይከኣለትን።
እቲ መንግስቲ ድሕሪ’ቲ ኣብ ነበርቲ ዓዲ ቀይሕ ዘውረዶ ጉድኣት ነቶም መንበሪ ኣባይቲ ንምፍራስ ዘዋፍሮም ዕጡቓት ካብቲ ከባቢ ከምዝርሕቁ ጌሩ እኳ እንተሎ፣ ኣብታ ከተማ ሕጂው’ም ከቢድ ወጥሪ ሰፊኑ ኣሎ።
ብዘይካ’ዚውን ነቲ ኣብ ዓዲ ቀይሕ ዘጋጠመ ፍጻሜ ብናይ ሞባይል ካሜራ ይስእሉ ኔሮም ዝተባህሉ ክልተ ተማሃሮ፣ ሲቪል ብዝተኸድኑ ዕጡቓት ናብ ዘይተፈልጠ ከምዝተወስዱ’ውን ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ኣረጋጊጺም።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ከተማ ዓዲ ቀይሕ፣- ቅዱስ ጊዮርጊስ፣ ዴሺ ሚለን ካልእ ከባቢታትን ንምፍራስ ካብ ዝወጠኖ ልዕሊ 120 ገዛውቲ፣ ኣቐዲሙ ቀይሕ ምልክት ጌርሉ እኳ እንተሎ፣ በቲ ናይ ሎሚ ስርሒት 20 ገዛውቲ ጥርይ’ዩ ኣፍሪሱ ዘሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ መንበሪ ኣባይቲ ከፍርሶ ዝወሰነሉ ምኽንያት ብንጹር እኳ እንተዘይተገልጸ፣ ዝበዝሐ እቲ ገዛውቲ ኣብ እስራኤል ብዝርከቡ ኤርትራውያን ዝተሃንጸ ምዃኑ’ዩ ዝንገረሉ።
ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ከባቢታት ኣስመራን ዓዲ ቀይሕን ብድምር ልዕሊ 400 ገዛውቲ ፈሪሱ ኣሎ። ብሰንኩ ድማ ኣማኢት ስድራቤታት ብዘይዝኾነ መጽለሊ ይከላበቱ ኣለዉ።
==================================


text:
ገሊኦም መርገፅታት ኣመሪካ ህወሓት ዘይሕጋዊ ተግባራቱ ንኽቅፅለሉ ዘተባብዑ እዮም ክብል መንግስቲ ኢትዮጵያ ገሊፁ ።
ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትርን ሚኒስትር ጉዳያት ወፃእን ደመቀ መኮንን ምስ ፍሉይ ልኡኽ ኣመሪካ ንቀርኒ ኣፍሪቃ ጄፍሪ ፌልትመን ተራኺቦም ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ዘትዮም።
ህወሓት ካብ ተግባራቱ ንኽቁጠብ ኣመሪካ ብግልፂ ክትኩንኖ ኣቶ ደመቀ መኮንን ምሕታቶምን፤ ኣምባሳደር ጄፍሪ ፌልትማን ብወገኖም እቲ ቅልውላው ብሰላማዊ መንገዲ ክፍታሕ ሓቲቶም ክብሉ ነቲ ዘተ ኣመልኪቶም ንድምጺ ኣመሪካ መብርሂ ዝሃቡ ወሃቢ ቃል ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ተዛሪቦም።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ቀዳማይ ሚንስተር ኣቢይ ኣሕመድ ሎሚ ቱርኪ ኣትዮም ኣለዉ ።
ቀዳማይ ሚንስተር ኣቢይ ኣሕመድ ናብ ቱርኪ ቅድሚ ምኻዶም ትማሊ ሰሉስ ኣብ ኤርትራ አላጊሶም ምንባሮም ምንጭታት ካብ ኣስመራ ንድምጺ ኣመሪካ ገሊፆም።ድምጺ ኣመሪካ ዘዘራርቦም ሰበስልጣን ኤርትራ ኣወንታ ይኹን ኣሉታ ኣይሃቡሉን።
ብመሰረት መብርሂ ወሃቢ ቃል ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እቶም ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትር ህወሓት ኣብ ልዕሊ ኣባላት እዚ ሰሜን ፈፂሙዎም ንዝተባህለ ሓደጋ ሓዊሱ ስጋብ ሐጂ ንዘለዉ ተግባራቱ ዘርዚሮም ኣረዲኦምዎም ክብል ሓቢሩ።
ንዘተ ክልቲኦም ኣመልኪቶም ድምጺ ኣመሪካ መብርሂ ዝሃቡ ወሃቢ ቃል ሚንስትሪ ጉዳይት ወፃኢ ኣምባሳደር ዲና ሙፍቲ ከምዝበልዎ ህወሓት ኣብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ይፍፅሞም ንዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ንኽቅፅለሉ ገሊኦም መርገፅታት ኣመሪካ ዘተባብዕዎን ናብኡ ዝወገኑን እዮም ስለዝኾነ ህወሓት ካብ ተግባራቱ ንኽቁጠብ ኣመሪካ ብግልፂ ክትኩንኖ ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትርን ሚኒስትር ጉዳይት ወፃኢን ደመቀ መኮንን ሓቲቶም ኢሎም።
"ብመዳይ እቶም ምኽትል ቀዳማይ ሚኒስትርን ጉዳያት ወፃእን ኣብዚ ጉዳይ ንመፃኢ ኢትዮጵያ ኣመልኪቶም መንግስቲ ኣመሪካ ሓደሓደ ዝወስዶም መርገፅታት ግልፅነት ዝጎደሎምን ናብቲ ዘይሕጋዊ ጊጅለ ዘዳለዉ ከምዝመስሉ ፣ እቲ ዘይሕጋዊ ጉጅለ ተግባራቱ ንክቅፅል ዘተባብዕዎ ምዃኖም ገሊፆም ፤ መንግስቲ ኣመሪካ ንርክብ ክልቲኤን ሃገራትን ንሰላም ሃገራት እቲ ኸባብን ክበሃል ብግልፂ እቲ ሓይሊ ይፍጽሞ ዘሎ ተግባር ብፍላይ እቲ ናብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ዝገብሮ ዘሎ ምንቅስቃስ ጠጠው ከብል ብግልፂ ቋንቋ ተዛሪቦሞም ።"
ኣምባሳደር ጄፍሪ ፈልትማን ብወገኖምኣመሪካ ኣብ ሉኣላውነትን ሓድነትን ኢትዮጵያ ዘየማትእ መርገፂ ከምዘለዋ ብምግላፅ እቲ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዘሎ ቅልውላው ብሰላማዊ መንገዲ ክፍፅሕ ሓቲቶም ክብሉ ኣምባሳደር ዲና ተዛሪቦም ።
" ርክብ ክልቲኤን ሃገራት ዝያዳ ንንምሕያል ከምዝድለ ብወገኖም ዘሎ ድልየት ኣልዒሎም እዮም ። ይኹን 'ምበር ነቲ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሃገርና ዘሎ ቅልውላው ብሰላም ክፍታሓ ኣብ ዝኽእለሉ መንገዲ ኣድሂቦም እዮም ዘተ ኣካይዶም።"
ይኹን'ምበር ኲናት ቅድሚ ምጅማሩ ኣትሒዙ መንግስቲ ምስ ሕወሓት ዘለዎ ኣፈላላይ ንምፅባብ ዝተፈላለዩ ኣማራፅታት ሰላም እንተቅረበ'ውን ህወሓት ክቅበሎም ዘይምኽኣሉ ኣቶ ደመቀ መኮንን ንኣምባሳደር ጄፍሪ ፌልትማን ኣብሪሆምሎም ። "ስለዝኾነ ድፍኢት ክግበረሉ ዝግባእ ብግብረሽበራ ንዝተበየነ ህወሓት እዩ" ምባሎም ኣምባሳደር ዲና ወሲኾም ገሊፆም።
ህወሓት ብወገኑ መንግስቲ ፌደራል ኣማራፅታት ዘተ ክቅበል ከምዘይደሊ ክገልፅ ምፅንሑ ዝዝከር እዩ። ስምምዕ ሰላም ምቁራፅ ተፃብኦ ንኽትግበር ዝተፈላለዩ ነጥብታት ቅድመ ኹነት ዘቀመጠ ህወሓት ፤ ኣብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ዝኣተወሉ ምኽንያት መንግስቲ ነቶም ዘቀመጦም ቅድመ ኹነት ንኽቅበልን ብኹሉ ኣንፈታት ክልል ትግራይ ዝተዓፅዉ በርታት ንኽኽፈቱ ፅዕንቶ ንምግባር እዩ ምባሉ ይፍለጥ ።
ኣብዚ እዋን ነቲ ዘሎ ቅልውላው ንምፍታሕ ብመዳይ መንግስቲ ምስ ሕወሓት ዝገብሮ ዘተ ክህሉ 'ዶ ይኸእል ክብል ዝቐረበ ሕቶ ኣምባሳደር ዲና ኣብዚ እዋን መንግስቲ ብዘቀመጦ ኣንፈት ነቲ ቅልውላው ንምፍታሕ ንፓርቲታት ፖለቲካ ክልል ትግራይ ሓዊሱ ምስ ኩሎም ፓርቲታት ፖለቲካ ኢትዮጵያ ዘተ የካይዱ ምህላዉ ገሊፆም ።
ኣምባሳደር ጄፍሪ ፌልትማን ምስ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ክራኸቡ መደብ ከምዘይነበሮም ኣምባሳደር ዲና ሓቢሮም ። ኣብቲ ቅድሚ ሐዚ ናብ ኢትዮጵያ ዝገበርዎ ምብጻሕ ግን ምስቶም ቀዳምይ ሚኒስትር ተራኺቦም ምዝታዮም ኣብቲ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ኤምባሲ ኣመሪካ ገሊፁ ነይሩ ።
ትማሊ ምስ ኣቶ ደመቀ መኮንን ዝዘተዩ ኣምባሳደር ጄፍሪ ፌልትማን ሎሚ ድማ ምስ ሚኒስትር ሰላም ሙፈሪሃት ካሚልን ላዕለዋይ ዓቃቢ ሕጊ ዶ/ር ጌድዎን ጢሞትዎስን ክዝትዩ ምዃኖም ኣምባሳደር ዲና ተዛሪቦም ።
ቅድሚ ናብ ኢትዮጵያ ምብፆሖም ናብ ጁቡቲ ከይዶም ዝነበሩ ኣምባሳደር ጄፍሪ ፌልትማን ኣብዚ ጉዕዘኦም ናብ ሕቡራት ሃገራት ዓረብ ኤምሬት'ውን ክበፅሑ እዮም ። ይኹን'ምበር ኣብ ክልቲኤን ሃገራት ዝገብርዎ ምብፃሕ ንጉዳይ ኢትዮጵያ ዝምልከት ይኹን ኣይኹን መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓበሬታ ከምዘይብሉ ኣምባሳደር ዲና ገሊፆም ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ንስራሕ ንምብፃሕ ናብ ቱርኪ ምኻዶምን ኣብዚ እዋን ኣንከራ ከምዝርከቡን ቤት ፅሕፈቶም ሎሚ ኣፍሊጡ ። ከምኡ'ውን ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ቅድሚ ናብ ቱርኪ ምብራሮም ንሓደ መዓልቲ ኣብ ኤርትራ ምብፀሖም ፀብፃባት ካብ ኣስመራ ንድምጺ ኣመሪካ ሓቢሮም ። ይኩን 'ምበር ድምጺ ኣመሪካ ዘዘራረቦም ሰበስልጣናት መንግስቲ ግን ነዚ ከረጋግፁ ኣይከኣሉን ።


text:
ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ልዕሊ ደቡብ ሱዳን ዝጸንሓ እገዳ ንተወሳኺ 45 መዓልታት ክናዋሕ ወሲኑ።
እቲ ውሳነ ክሓልፍ ዘድልዮ 9 ድምጺ ደገፍን 5 ድምጺ ተዓቕቦ ድሕሪ ምርካቡ እዩ።
"ሕቡራት ሃገራት ትዕግስቲ ተወዲኡ እዩ እዚ ዘይተፈልጠ ኩነታት ቅቡል ኣይኮነን ንህዝቢ ደቡብ ሱዳን ዝሓሸ ኩነታት ንጠልበሉ ጊዜ ሓሊፉ እዩ" ክብላ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ሕ/ሃ ኒኪ ሃሊ ገሊጸን።
ቤት ምኽሪ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ 6 ሰበ ስልጣን ደቡብ ሱዳን ዘሕለፎ ናይ መገሻን ናይ ገንዘብ እገዳ ውጽኢት ተኹሲ ደው ምባል ብምርኣይ ድሕሪ 30 መዓልታት ውሳነኡ ከሕልፍ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
ምክትል ዳይሬክተር ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ሰብኣዊ መሰላት አክሻያ ኩመር ምድንጓይ እገዳ መገሻ ሰበ ስልጣን "ባዶ መፈራርሂ" ክመስል ይክእል'ዩ "እንተኾነ ነቶም ተሓተቲ ግን መጠንቀቕታ'ዩ" ድሕሪ ምባል አዛዚ ሰራዊት ፖል ማሎንግን ማይክል ማኩየ ከምኡ'ውን ሚንስትር ሓበሬታ'ታ ሃገር እዚ እገዳ ክምልከቶም ይክእል'ዩ ዝተባህሉ ምዃኖም ትገልጽ።
ወኪል ደቡብ ሱዳን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር አኩየ ቦኒ ግን ሃገሮም ናብ መስርሕ ሰላም ትስጉም ከምዘላ ብምግላጽ ተወሳኺ እገደ ነቶም ሽዱሽተ ሰበ ስልጣን ግን አድላይ ኣይኮነን ኢሎም።
ምስ ቻይናን ሩስያን ድምጺ ተዓቕቦ ዝሃቡ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ተቀዳ አለሙ ብወገኖም "ዝተከፋፈለ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ነቲ መስርሕ ሰላም ሓጋዚ ኣይኮነን ነቶም ዝምልከቶም ወገናት'ውን ቅኑዕ መልእኽቲ ዘሕልፍ ኣይኮነን" ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ እቲ ቤት ምኽሪ ኣብ ልዕሊ እቶም ሰበ ስልጣን ዘሕለፎ ተወሳኺ እገዳ ከቛርጾን ካብ መንግስታት ዝተዋጽኣ ሓይሊ ነቲ ስምምዕ ሰላም ክትግብር ጻዕርታት ከካይድ ጸዊዖም።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ኮንግረስ ን2018 ዓመት በጀት ከፅድቕ ከሎ ንሰብኣዊ ረድኤትን ውሕስነት ምግብን እኹል ገንዘብ ከምዝምድብ ብዓል ምሉእ ተስፋ እየ ኢሎም ኣማሓዳሪ USIAD።ብፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዝቐረበ ረቂቕ በጀት ንUSAID ዝለዓለ ምንካይ የርኢ።ፍሉይ ልኡኽ ቀዳማ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣምባሳደር ብርሃነ ገብረ ክርስቶስ ኣምሓዳሪ USIAD ማርክ ግሪን ምስ መራሒ ኢትዮጵያ ኣብዝተራኸብሉ እዋን ሓገዝ ከምዝቕፅል ኣረጋጊፆም ኣለው ኢሎም።
ኣማሓዳሪ USAID ማርክ ግሪን ህዝቢ ኣሜሪካ ኩልሻዕ ኣብ ጎኒ ሓገዝ ዘድልዮም ደው ከምዝብል ርግፀኛ እየ፤እዚ ኣብ ታሪኽና ዘሎ እዩ።ድርቅን ህፁፅ ቅልውላውን ከጋጥም ከሎ ርህሩህ ዝኾነ ህዝቢ ኣሜሪካ ክሕግዝ ቅሩብ እዩ፤ስለዚ ካብቲ ብኮንግረ ዝፀድቖ በጀት ስራሕትና ከቐፅል ዘኽእል ገንዘብ ክንረክብ ኢና።በዚ ርግፀኛ እየ ኢሎም።
ማርክ ግሪን ምስ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣብ ዝተዘራረብሉ እዋን ዝተሳተፉ ኣምባሳደር ብርሃነ ገብረክስርቶስ ኩነታት ዓለም ኣብ ግምት ብምእታው ሃገራት ገለ ናይ በጀት ምምዕርራያት ይገብራ እንተሃለዋ እውን ምትሕብባርን ረድኤትን ዘድልየን፣ብድርቅን ብግጭትን ዝተጠቕዓ ሃገራት ኣሜሪካ ካብ ዝኣመሰላ ዓበይቲ ሃገራት ሓገዝ የድልየን እዩ ኢሎም።
‘’እቲ ምንካይ የተሓሳስብ እዩ።ግን ኣዚዩ ዝተሓሳስበና ጉዳይ ክኣ ይኮነን።ቀዳማይ ነገር ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኣሜሪካን ኣብ ብዙሓት ጉዳያት ፅቡቕ ምሕዝነት ኣሎ፤ካልኣይ ኢትዮጵያ እትረኽቦ ናይ ወፃኢ ረድኤት ይኹን ምትሕብባር እቲ ገንዝብ ብዝግባእ እያ ኣብ ስራሕ ተውዕሎ’’ኢሎም።
ኣምሓዳሪ USAID ማርክ ግሪን ናይ ኢትዮጵያ ዑደቶም ዛዚሞም ሎሚ ተመሊሶም ኣለው።
ዝርዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል


text:
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርት
Provisoriskt främlingspass – tigrinska
መደበኛናይወጻእተኛፓስፖርትኪወሃበካምስዘይክእልወይክትጽበግዜምስዘይህልወካ: ዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኪወሃበካይኽእልእዩ። ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንሓጺርግዜወይንፍሉይመገሻእዩዘገልግል።
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትብእተፈላለየምኽንያታትይወሃበካ፤
- ፓስፖርትንምርካብናብካልእሃገርብምኻድእንተዘይኮይኑ: ናይሃገርካፓስፖርትወይካልእተቐባልነትዘለዎናይሽወደንናይመገሻሰነዳትክትሓትትምስዘይትኽእል።ስለዚካብሃገርሽወደንወጻኢኬድካናይሃገርካፓስፖርትንምምጻእመኣስከምእትገይሽንኣበይንብኸመይመገድንክትገልጽይግባእ።በዚእተቕርቦምኽንያት: ሓደግዜጥራይኢኻናይወጻእተኛፓስፖርትዚወሃበካ።
- ናይ ሃገርካ ፓስፖርት ምስ ዘይህልወካ’ሞ ብህጹጽ ምኽንያት ንወጻኢ ክትገይሽ ምስ እትደሊ። ይኹን እምበር ንቤትጽሕፈት ስተደኛታት ስለምንታይ ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ ወጻእተኛ ፓስፖርት ከም ዝደለኻ ክትገልጸሉ ይግባእ።ከምኡ ውን፡ ናይ ሃገርካ ፓስፖርት ወይ ጊዜኣዊ መጋየሺ ሰነድ ካብ ኣብያተስልጣን ናይ ሃገርካ፥ ማለት ካብ ኤምባሲ ወይ ቆንስል ክትረክብ ዘይምኽኣልካ ክትገልጽ ይግባእ። ብዛዕባ ግዜኣዊ ናይ ወጻእተኛ ፓስፖርት ክትሓትት ከሎኻ ነቲ ምኽንያትካ ዘደልድል ሰነዳት ሒዝካ ምጻእ።
- ነቲቅድምእተዋህበካፓስፖርትንሕማቕስለእተጠቐምካሉወይብወንጀልስለእተኸሰስ
ካግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትወይናይመግየሺፓስፖርትክትወስድምስዘይትኽእል
ግንከኣብምኽንያትኣዚዩኣገዳሲጉዳይ: ፓስፖርትዘድልየካምስዚኸውን
ከምቲኣቐዲሙእትጠቕሰ:
ስለምንታይእቲመገሻኣገዳሲምዃኑንቤትጽሕፈትስደተኛታትክትገልጽይግበኣካ።
- ናይሽወደንናይመንበሪፍቓድምስዚህልወካሞኣብወጻኢሃገርድማምስእትርከብ (ኣብሃገርካዘይኮነ): ነቲናይወጻእተኛፓስፖርትኻወይናይመግየሺፓስፖርትኻድማምስእተጥፍኦ:
ግንከኣናብሃገርሽወደንክትምለስድማምስእትደሊ።ብዛዕባቲዝጠፍአፓስፖርትኻናብፖሊስኣመልክት: ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንምሕታትድማናብናይሽወደንኤምባሲወይቆንስልክትከይድከሎኻ: ቅዳሕናይቲናብፖሊስዘመልከትካዮጽሑፍተማላኣዮ።
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንምጥያቕ
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትእትጥይቕነቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትመጠየቕታቍ 192011 ብምምላእንናብቲቤትጽሕፈትስደተኛታትናይፍቓድኣሃዱንሒዝካዮብምኻድንእዩ።ግንቅድሚናብቲቤትጽሕፈትስደተኛታትምኻድካ: ኣቐዲምካቆጸራሓዝ።ንነፍስወከፍሰብእዩቆጽራእትሕዘሉ።ነፍስወከፍሰብድማነናቱፎርምይመልእ።
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትመጠየቕታ: ፎርምቍ 192011 (ብቛንቋሽወደን) Pdf, 772.2 kB, opens in new window.
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትመጠየቕታ: ፎርምቍ 193011 (ብቛንቋእንግሊዝ) Pdf, 820.8 kB, opens in new window.
ከመይ ጌርካ ብዛዕባ ግዜኣዊ ናይ ወጻእተኛ ፓስፖርት ከም እትሓትት ብተወሳኺ ኣንብብ።
ነቲ መጠየቕታኻ ንምቕራብ ኣብዚ ዚስዕብ ቆጸራ ሓዝ www.migrationsverket.se/book-appointment
ኣብወጻኢሃገርምስእትህሉሞናብሽወደንምምላስግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትምስዘድልየካ: ነቲዝቐረበናይሽወደንኤምባሲወይቆንስልተወከሶ: ከመይክትገብርከምዘሎካድማሕተት።
ትሕቲ 18 ዓመትዝዕድመኦምህጻናት
ትሕቲ 18 ዓመትዝዕድመኦምህጻናትባዕላቶምግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኪሓቱኣይከኣልን።እቶምኣለይቶምወይናበይቶምእዮምብኣካልከይዶምግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትዚጥይቑሎም።
ክልተኣለይቲምስዚህልዉ: ክልቲኣቶምነቲናይትሕቲ 18 ዓመትዝዕድመኦምናይፍቓድፎርምቍ. 246011 ብምምላእምስቲናይቲህጻንመጠየቕታብሓደከምዚቐርብይገብሩ።
ቤትጽሕፈትስደተኛታትነቲትሕቲ 18 ዓመትዝዕድመኡህጻንግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንምሃብዘድሊናይወላዲፍቓድ: ፎርምቍ 246011 (ብቛንቋሽወደን) Pdf, 724.6 kB, opens in new window.
ቤትጽሕፈትስደተኛታትነቲትሕቲ 18 ዓመትዝዕድመኡህጻንግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንምሃብዘድሊናይወላዲፍቓድ: ፎርምቍ 247011 (ብቛንቋእንግሊዝ) Pdf, 695.3 kB, opens in new window.
ክፍሊት
መብዛሕትኦምነቲዘቕርቡዎግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትመጠየቕታይኸፍሉሉእዮም።ነቲመጠየቕታከተቕርቦከሎኻብካርድጌርካክፈል: ወይከኣናይመኽፈሊካርድውሰድሞጸኒሕካክፈል።ቤትጽሕፈትስደተኛታት: ክሳዕእትኸፍልነቲጉዳይካምስላጥኣይጅምርንእዩ።
ምስላጥጉዳይዚወስዶግዜ
ኣብዚእዋንዚናይቲናይምስላጥግዜንውሒንምፍላጥኣብቲናይቤትጽሕፈትስደተኛታትመርበብሓበሬታኣንብብ።እቲኣሳላጢ: ዝያዳሓበሬታምስዚሓተካ: ብኣኡመጠንእቲናይውሳነግዜኪናዋሕይኽእልእዩ።
እቲቤትጽሕፈትስደተኛታትነቲጉዳይካምስኣስለጦ: ነቲውሳነብፖስታጌርናናብገዛኻክንልእከልካኢና።
ብዛዕባግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትንምስላጥክንደይከምዚወስድብተወሳኺኣንብብ።
በቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትጌርካምግያሽ
ኩለንሃገራትነቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኣይቅበላኦንእየን።ነተንናይተንክትበጽሐንእትደሊዘሎኻሃገራትኤምባሲባዕልኻተወከሰን: ወይከኣእተንሃገራትግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትይቕበላምዃነንሓበሬታሃሰውበል።
እተዋህበካናይመንበሪፍቓድብናይዕቍባጠለብእንተኾይኑ: ኣብቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኻናብዓድኻወይናብቲእተሰጎግካሉሃገርክትገይሽከምዘይትኽእልተገሊጹኣሎ።
ነቲመንነትካከተጠናኽሮእንተዘይክኢልካ: ኣብቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኻመንነትካከምዘይተረጋገጸተጻሒፉኣሎ: ስለዚናብገለሃገራትንምጋሽጸገምኪህልወካእዩ።
ናብቲክትበጽሖወይክትሓልፈሉእትደሊዘሎኻሃገርቪዛየድሊምዃኑኣረጋግጽ።
ፓስፖርትኻዘገልግለሉግዜ
ግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትእንተበዝሐንሸውዓተኣዋርሕእዩዘገልግል።እቲፓስፖርትካብስዊደንንወጻኢወይናብክልቲኡሸነኽዚካየድጉዕዞንሓደግዜጥራይእዩተደሪቱዘሎ።ድሕሪመገሻኻነቲግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትኻንቤትጽሕፈትስደተኛታትኣረክቦ።
ፓስፖርት እንተጥፊእኩም
ነቲ ግዚያዊ ፓስፖርት ኣጋይሽ ኣጥፊእኩሞ ወይ እንተተሰሪቑ ብቐዳምነት ንፖሊስ ኢኹም ክትሕብሩ ዘለኩም። ሓድሽ ግዚያዊ ፓስፖርት ኣጋይሽ ዘድልየኩም እንተዀይኑ ግድን ሓደ ሓድሽ ጠለብ ከተቕርቡ ኣለኩም። ሓድሽ ግዚያዊ ፓስፖርት ኣጋይሽ ክትጠልቡ እንከለኹም፡ ቅዳሕ ናይቲ ንፖሊስ ድሕሪ ምሕባርኩም ካብ ፖሊስ ዝተላእከልኩም፡ ወይ’ውን ነቲ ኣብኡ ኣብ ዝነበርኩሙሉ ዝሃቡኹም ጽሑፍ ተማሊእኩሞ ቅረቡ።
ንግዜኣዊ ናይ ወጻእተኛ ፓስፖርት ብኸምዚ ዚስዕብ ትሓትት
መጠየቕታኻምስዚንጸግ
እቲንግዜኣዊናይወጻእተኛፓስፖርትዘቕረብካዮሕቶምስዚንጸግ: ይግባይኣይበሃሎንእዩ።


text:
Radio Erena: 11 February 2018
መንግስቲ እስራኤል ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት ካብ ሃገሩ ክጥርዝ ኣውጺእዎ ዘሎ መደብ ንኽስርዝ፣ ብሪጣንያ ኢድ ከተእቱ ናይ ፊርማታት ምእካብ ጻውዒት ቀሪቡ።
እዚ ብኤርትራውያንን ብሪጣንያውያንን ዝተጸወዐ ፊርማ ናይ ምእካብ መስርሕ እኹል ድምጺ እንተረኺቡ፣ ፓርላማ ብሪጣንያ ክዝትየሉ ከምዝግደድ እዩ ዝግለጽ።
ኣብዚ መንግስቲ እስራኤል ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝኾኑ ስደተኛታት ናይ ምጥራዝ መስርሕ ንምቅዋም ኣብ ሓያሎ ሃገራት ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ዝካየደሉ ዘሎ እዋን፣ ፊርማታት ናይ ምእካብ ጎስጓስ እውን ማዕረ ማዕሪኡ ይካየድ ከምዘሎ’ዩ ዝፍለጥ።
ኤርትራውያን ናይ ቁጠባ ስደተኛታት ኣይኮኑን ዝበለ እዚ ብብሪጣንያውያን ዝካየድ ዘሎ ፊርማ ናይ ምእካብ ጎስጓስ፣ ኣብ ኤርትራ ንዘሎ ህሉው ፖለቲካዊ ኩነታትን ስርዓተ ምሕደራን መብርሂ ድሕሪ ምሃብ፣ እቶም ኤርትራውያን እስራኤል ንምብጻሕ ዝሓለፉዎ ናይ ሞት ህይወት መከራ እኹል መርትዖ’ዩ ክብል ኣነጺሩ።
ኣቐድም ኣቢሉ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምስ መንግስቲ እስራኤል ብምርኻብ፣ እስራኤል ንገለ ክፋል እቶም ስደተኛታት ሕጋዊ ኣፍልጦን ዑቕባን ክትህቦም፣ ነቶም ዝተረፉ ከኣ ተጸዋዒ ስደተኛታት ናብ ካልኦት ዝያዳ ውሕስነት ዝህባ ሃገራት ከሰጋግሮም ዝብል እማመ ከምዘቕረበ ተሓቢሩ’ዩ።
ነዚ መንግስቲ እስራኤል ኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ስደተኛታት ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ክወጹ ወይ ድማ ንዘይተወሰነ ግዜ ክእሰሩ ናይ 60 መዓልታት ግዜ ዝሃቦ ንምቅዋም፣ ተጣበቕቲ መሰላትን ግዱሳት ውልቀሰባትን ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ናይታ ንዝተሰጎጉ ስደተኛታት ክትቅበል’ያ እትበሃል ዘላ ሩዋንዳ ብምትእኽኻብ ሰላማዊ ሰልፍታት ኣብ ምክያድ ይርከቡ።
=========================


text:
Radio Erena: 08 July 2019
ኣል ሑቲ ናይ የመን ኣብ ልዕሊ ስዑዲ ዓረብ መጠነ ሰፊሕ መጥቃዕቲ ከካዪድ ሙዃኑ ገሊጹ።
ብርጌደር ጀነራል የሕያ ሳሪ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ ዋዕላ፣ እቲ መጥቃዕቲ ድሮ ብሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ጀሚሩ ከምዘሎ ድሕሪ ምግላጽ፣ ውጽኢቱ ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ጂዛን ናይ ስዑዲ ክረአ ጀሚሩ ከምዘሎ ሓቢሩ።
ንሱ ኣብ ብተወሳኺ፣ ቀንዲ ዕላማ’ቲ ብሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ዝካየድ ደብዳብ፣ ስዑዲ ዓረብን መሻርኽታን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ የመን ዝኣወጅኦ ኲናት ግብረ መልሲ ንምሃብ እዩ ክብል ገሊጹ።
ብካልእ ወገን፣ ኣል ሑቲ ብዘካየዶ ናይ ከቢድ ብረት መጥቃዕቲ፣ ብዉሑዱ 10 ወተሃደራት የመን ክቕተሉ እንከለዉ ብርክት ዝበሉ ከኣ ከምዝቖሰሉ ሺን ሁዋ ንምንጭታቱ ብምጥቃስ ካብ ከተማ ሖደይዳ ሓቢሩ።
ኣብቲ ብቀዳም 6 ሓምለ ዝተኻየደ ደብዳብ ኣብ ውሽጢ የመን ዝተሰርሐ ባለስቲካዊ ሚሳይላት ከምዝተተኮሰ ይግለጽ።
ብስዑዲ ዝምራሕ ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ ብወገኑ ኣብ ሖደይዳ ብዘካየዶ መጥቃዕቲ ብርክት ዝበሉ ህጻናትን ደቀንስትዮን ብፎኪስን ከቢድን ቆሲሎም ከምዘለዉ ካብ ሆስፒታላት እታ ከተማ ሓቢረን።
ካብ ኲናት ሓድሕድ ዘምለጠ ህዝቢ የመን፣ ብተላባዒ ሕማማትን ዓጸቦን ይሳቐይ ከምዘሎ ብተደጋጋሚ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።


text:
ኣብ ዞባ ጋሽ-ባርካ – ንኡስ ዞባ ኣብ 2021 ዝተሃንጻ ሓደስቲ ናይ መባእታ ኣብያተ-ትምህርቲ፡ ኣብ’ቲ ከባቢ ዝጸንሐ ጸገማት ትምህርቲ ከምዘቃለላ ተገሊጹ።
ሓላፊ ቤት-ጽሕፈት ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ፡ መምህር መሓመድ-ሳልሕ መሓመድ፡ እተን ኣብ ምምሕዳራት ከባቢ ሓምበክታ፡ ዴባሳታ፡ ጣሕራን ፍቱይን ዝተሃንጻ ኣብያተትምህርቲ፡ ነቲ ብሰንኪ ዘይምቹእ መምሃሪ ቦታ ዝፍጠር ዝነበረ ጸገማት ኣብ ርእሲ ምቅላለን፡ ቁጽሪ ተመሃሮ ኣብ ምውሳኽ እውን ኣበርክቶ ከምዝገበራ ኣረዲኡ።
ናይ ዳሳት ኣብያተ-ትምህርቲ ብዘመናዊ ህንጻታት ንምቕያር ዝተጀመረ መስርሕ ክድፋኣሉ ዘዘኻኸረ መምህር መሓመድ ሳልሕ፡ እተን ኣቐዲመን ዝተሃንጻ’ውን ቀጽርን ቀረብ ማይን ክዋደደለን ተላብዩ።
ኣብ ንኡስ ዞባ ሰልዓ፡ ካብ ቅድመትምህርቲ ክሳብ ካልኣይ ደረጃ ዝተዘርግሓ 22 ትካላት ትምህርቲ፡ ከምኡ’ውን 39 ነቑጣታት ትምህርቲ ንዓበይቲ ኣለዋ።
ብኻልእ ወገን ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ፡ ንቕሓት ሕብረተ-ሰብ ኣብ ተጠቃምነት ትካላት ጥዕና እናበረኸ ከምዝመጽአ ተገሊጹ።
ሓላፊ ማእከል ጥዕና ርከብ – ተሓጋጋዚ ነርስ እድሪስ ሁመድ፡ ኣብ’ቲ ንኡስ ዞባ ብዘይካ’ታ ማእከል ጥዕና፡ ኣብ ምምሕዳራት ከባቢ ጣሕራን ሕሩምን ክልተ መደበራት ጥዕና ከምዘለዋን፡ ኣብ ክንክን ቅድምን ድሕርን ሕርሲ፡ ምክልኻል ተመሓላለፍትን ዘይተመሓላለፍትን ሕማማት፡ ከምኡ’ውን ኣብ ኣገልግሎት ሕርሲን ምክትታል ጥዕና ኣደን ዕሸልን ዝምስገን ኣገልግሎት ይህባ ምህላወንን ሓቢሩ።


text:
‘ናይ ብሄር ብዙሕነት ጥራሕ ዘይኮነ ናይ ሓሳብ ብዙሕነት'ውን ንክህሉ ኣብ ግምት ብምእታው ነዚ ብዙሕነት’ዚ ዘተኣናግድ ስርዓት ኣብ ምህናጽ ድሩትነት ነይሩ'ዩ። መንግስቲ ኣብ ዙርያ ዴሞክራሲን ሰብኣዊ መሰላትን ዓብዪ ስራሕ ይጽበዮ ኣሎ፣ እዚ ክኾን ዝኽእል ግን ሰባት ብምቅይያር ጥራሕ ኣይኮነን። ኣብ ህንጸት ትካላት ዝላዓለ ቆላሕታ ክግበር ኣለዎ’ ይብል የማነ ካሳ።
‘ናበይ ንኸድ ኣለና? ኣብ ዝብል ጽልምት ዝበለ ኩነታት ኣይረአየንን። ምኽንያቱ ገዛኢ ውድብ ምስ ህዝቢ ክቀራረብ ጀሚሩ ኣሎ፣ ምስ ዝተፈለየ ኣረኣእያ ዘለዎም ሰባት ምዝራርብ ጀሚሩ ኣሎ፣ ኣብ ለውጢ ኣመራርሓ ካብ ቀዳማይ ሚኒስትር ጀሚሩ ከምጽቡቕ ስዳሮ’የ ዝሪኦ። ንቀጻላይ ጽቡቕ ተስፋ እዩ ዝራኣየኒ። ጽቡቕ ኩነተ ዴሞክራሲን ልምዓትን ኣብ ሓድነት ዝተመስረተ ማዕርነት ኣብ ኢትዮጵያ ክረጋገጸሉ ዝኽእል መስርሕ ክተኣታቶ’ዩ’ ዝብል እምነት ኣለኒ ይብል ደራሲ ሃይላይ ሓድጉ።
ኣቦ መንበር ፓርቲ ዓረና ትግራይን ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ፖለቲካዊ ሳይንስን ዓለም ለኻዊ ዝምድናታትን ኣቶ ኣብራሃ ደስታ ብወገኑ ‘ኣብ ስርፓተ ዴሞክራሲ መራሕቲ ንህዝቢ ክፈርሑ ይግበኦም። ህዝቢ ኣይኮነን ንመንግስቲ ክፈርሕ ዝግበኦ። ኣብ ኩነተ ትግራይ ግን ስርዓተ ቅርጺ ህወሓት ህዝቢ ንምቁጽጻር’ምበር ንህዝቢ ንምግልጋል ኣይኮነን’ ይብል።


text:
ናጽነትን ውሽጣዊ ለውጥን
ኣማኑኤል ሳህለ ብቱርኪ እዩ ጀሚሩ እቲ መግዛእቲ ኤርትራ። ጸኒሑ ናይ ዓረብ፡ ግብጺ፡ ጣልያን፡ እንግሊዝ፡ ናይ ኢትዮጵያ መግዛእትታት ተኸታቲሉ መጺኡ። ርግጽዩ እቲ መግዛእቲ ንኹላ እዛ ሎሚ ኤርትራ ኢልና እንጽውዓ ዘሎና ሃገር ዚጥርንፍ ኣይነበረን። ገሊኡ ኣብ ከባቢ ምጽዋዕ
ኣማኑኤል ሳህለ
ብቱርኪ እዩ ጀሚሩ እቲ መግዛእቲ ኤርትራ። ጸኒሑ ናይ ዓረብ፡ ግብጺ፡ ጣልያን፡ እንግሊዝ፡ ናይ ኢትዮጵያ መግዛእትታት ተኸታቲሉ መጺኡ። ርግጽዩ እቲ መግዛእቲ ንኹላ እዛ ሎሚ ኤርትራ ኢልና እንጽውዓ ዘሎና ሃገር ዚጥርንፍ ኣይነበረን። ገሊኡ ኣብ ከባቢ ምጽዋዕ ተሓጺሩ ተሪፉ፡ ገሊኡ ድማ ናብ ከበሳ ደዪቡ ነይሩ። እቲ ጽልዋኡን ጽላሎቱን ግን ሓያልን ነዊሕን እዩ ነይሩ።
ኮሎንያል መንታሊቲ ዚብል ኣዘራርባ ኣሎ። ናይ ግዙእነት ባህርያት ምዝውታር ወይ ምንጽብራቕ ማለት እዩ። ናይቲ ዚመርሕ ወይ ዚገዝእ ዘሎ ሓይሊ፡ ናቱ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ምቕባልን ንኣኡ ድማ ካብ ዝግባኦ መጠን ኣልዒልካ ምርኣይ ከም ባህሊ ትወስዶ። ከምዚ ክትገብር ከሎኻ፡ ነቲ ብጥንቲ ዘጥረኻዮ ወግዕን ክብርታትን ከም ዘይናትካ ትርእዮ፡ ንባህልኻን ንማሕበረሰብካን ለኪሙ ኪፈርስ ከሎ ድማ ትም ኢልካ ትርእይ። ነቲ ናትካ ክትንዕቆ ስለ ዝመሃሩኻ።
እዚ ባህርይዚ ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ኣፍሪቃ ሰፊኑ ይርከብ። እዘን ሃገራት እዚኣተን ብስነኣእምሮኣዊ መገዲ ካብቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣይተላቐቓን ኪብሃል ይከኣል። ብፍላይ እተን ኣብ ትሕቲ ፈረንሳ ዝነበራ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ሕጂውን እንተ ኾነ፡ ኩሉ ዕዮ ገዝአን ፈረንሳ ክትገብረለን እየን ዚጽበያ። ኣብ ገሊአን ሃገራት ኣፍሪቃ ከኣሞ፡ እቲ ንፈረንጂ ’’ጎይታይ’’ ኢልካ ምጽዋዕ ክሳዕ ሕጂ ኣየቋረጸን።
እዘን ኣብ ላዕሊ ዘልዓልናየን ሃገራት ግሩም ዝኾነ ከተማታትን ትሕተቅርጽን ኣለወን። ናይ ኣእምሮአን ትሕተቅርጺ ግን ፍሩስ እዩ። ብደገ ደኣየን ናጻ ዚመስላ እምበር፡ ብውሽጠንሲ ገና ሞግዚነት ባዕዲ ሃሰው ዚብላ ዘለዋ እየን ዚመስላ።
ኣነ ኣብ ኤርትራ ሰለስተ መግዛእቲ ርእየ። ናይ እንግሊዝ፡ ናይ ኢትዮጵያ፡ ናይ ደርጊ። ብመሰረት ባህርያቱ ሰለስቲኡ መግዛእቲ ዳርጋ ፈላሊኻ ኪረአ ዘለዎ ኩነት እዩ። ናይ ጥልያን መግዛእቲ እኳ እንተ ዘይረኣኹ፡ ነቲ ሓያል ጽልዋኡ ግን ኣርኪበሉ እየ። ብሩታ ራሳ ኪብሃል ከሎ እሰምዕ ነይረ። ክፉእ ዓሌት ማለት እዩ። ኣብ ኤርትራ ክሳዕ ሃይለ ስላሰ ዝወርድ (1974) ናይ ጣልያን ብድዐ ይረአ ነይሩ እዩ። ኣብ ኣስመራ ኣብቲ ቦውሊን ዚጽወተሉ ዝነበረ ናይ እንዳ ደናዳይ ክላብ፡ ሓበሻ ወይ ኤርትራውያን ኪኣትዉ ዳርጋ ኣይፍቀድን እዩ ነይሩ (1960ታት)። ኣብቲ ቺርኮሎ ኢታልያኖ ዚብሃል ዝነበረ መጻወቲ ጠላዕ ከኣሞ፡ ሓበሻ ረኣኹ ሸይጣን ረኣኹ ማለት እዩ ነይሩ (1960ታት)።
ኣምሓርኛ ብዘይምኽኣልና፡ ኢትዮጵያውያን ኣይኮንኩምን ንብሃል ኔርና። ኣብ ግዜ ሃይለስላሰ ማለተይ እየ። መጻሕፍቲ ነዲዱ፡ እቲ ቋንቋና ድማ ቋንቋ ጨራሩ ተባሂሉ። መግዛእቲ ኢትዮጵያ፡ ናይ ባዕድን ናይ ፊውዳልን ቅድታትን ብምሕዋስ ኣብቲ ህዝቢ ዓቢ ኣሉታዊ ስምብራት ገዲፉ እዩ።
ኣብዘ እተጠቕሳ መግዛእትታት እቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስኩዎ ኮሎንያል መንታሊቲ ኣብ ኤርትራውያን ነይሩ ድዩ? ብመጠኑስ ነይሩ እዩ። ግን ኣይትጋነነን። ግን ከኣ፡ ነቲ ድሒሩ ዝመጸ ባዕዳዊ ይኹን ዘቤታዊ መግዛእትታት መሰረት ንምዃን ኣይሓመቐን።
ህዝቢ ኤርትራ ንነዊሕ ግዜ እዩ ንነጻነቱ ተቓሊሱ። እቲ ፍረ ናጽነት ዝኾነ ማሕበራውን ፖለቲካውን ቁጠባውን ለውጥታት ኣብቲ ኣእምሮኡ ዓቢ ጽገና ኪገብር ከም ዝኾነ ብምትእምማን ድማ ብተስፋ ይጽበ ነይሩ። ግን ኣብቲ መሪሕነት ዘይነበረ ሃናጺ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ኣብቲ ህዝቢ ምንም ሃናጺ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ከምጽእ ኣይከኣለን። ኣብ ክንዳኡስ እቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ድሩቕን ኣኽራርን ናይ ኻልእ ርእይቶን መደባትን መድረኽን ዘይቅበልን ኣመለኻኽታ ኣብቲ ህዝቢ ከም ዚሰፍን ደኣ ኮነ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ እቲ ኣብዛ ሃገርና ንነዊሕ እተጓዕዘ ባዕዳዊ መግዛእቲ ቀጻልነቱ ከረጋግጽ ክኢሉ ማለት እዩ።
ናጽነት ኣብ ኣተሓሳስባ ኤርትራውያንን ኣብ ኤርትራ ባዕላን ለውጢ ኣምጺኡዶ? እወ፡ ግን እቲ ለውጢ ብዝኾነ ይኹን መምዘኒ ኣወንታዊ እዩ ኪብሃል ኣይከኣልን።
እቲ ካብ ዝሓለፈ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዘይፍለ ዘቤታዊ መግዛእቲ፡ ነቲ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ ኮሎንያል መንታሊቲ ንኸይጠፍእ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ገይሩ እዩ። እዚ ኮሎንያል መንታሊቲዚ ድማ ኣብቲ ህዝቢ ናይ ልኡምነትን ናይ ክቱር ተኣዛዝነትን ባህርያት ንኺሰርጽ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ።
ኣብ ማሕበራዊ ናብራ እንተ ረኣና እቲ ሶሻል ፋብሪክ ወይ ማሕበራዊ ኣውታር ተበታቲኹ እዩ። ኣብ ቝጠባ እንተ ሓለፍና፡ ሃገርና ምስተን ዝደኸያ ሃገራት ክትስራዕ ክኢላ ኣላ። ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ እንተ ተዓዘብና፡ ካብተን ኣብ ዓለምና ደሞክራስያዊ ኣንፈት ዘይብለን ሃገራት፡ ኤርትራ ሓንቲ እያ። ልዕሊ ዕስራ ዓመት ንኸንቱ። ብስደተኛታትን ጽግዕተኛታትን ብዝሒ፡ ኤርትራ ድሕሪ ሶርያ ተሰሪዓ ኣላ። እሞ ድሕሪ ናጽነት ከኣ። ናይ ህዝብና ተጻዋርነት ተወዳዳሪ ይስእን ኣሎ።
ኣብ ኣተሓሳስባ እንተ ረኣና፡ እታ ሃገር ናብ ዓቢ መዓስከር ስለ እተለወጠት እቶም ኣብ ግዜ ንእስነቶም ኪምሃሩን ኪዕምብቡን ዚግባኦም ዝነበረ መንእሰያትና፡ እቲ ከፍርዩሉን ከልምዑሉን ዚግባኦም ዝነበረ ግዜ ኣብ ውግእን ልምምድ ውግእን ኣብ ከርተትን ስደትን ስቓይን መከራን ኣሕሊፎምዎ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እቲ ኣእምሮ ሰብ ኣነጺሩ ኪሓስብ ኣይክእልን። ኣብ ሰንኮፍ ኩነታት ስለ ዚርከብ፡ እቲ ዝመጾ ሓሳባት ሃናጺ ኪኸውን ኣይክእልን።
ብጓህን ጽልእን ጥርጠራን ዝመልአ ኣእምሮ፡ ብስቓይን መከራን ዝላደየ ህይወት፡ ኣርሒቑ ንምሕሳብ፡ ኣዚሩ ንምርኣይ፡ ንምጽዋር፡ ንምስማዕ፡ ንምምካር ወዘተ..ግዜን ሓይልን የብሉን። ነዚ ኹሉ፡ ናይ ተስፋ ምቝራጽ መንፈስ ምስ ተሓወሶ፡ እቲ ኣእምሮ ሰብ ኣብቲ ንግዜኡ ውሕስነትን ከንቱ ዕግበትን ዚህቦ ነገራት ጥራይ እዩ ዘድህብ። ስደትን፡ ኣብኡ ኴንካ ድማ ነቲ ኣብ ሃገራካ ከሎኻ ብተደጋጋሚ እትሰንቆ ዝነበርካ ናይ ጽልእን ፍልልይን ምህሮታት ምንጽብራቕ፡ ናብቲ ንኣእምሮኻ ተዛማዲ ዕረፍቲ ዝህቦ እምነታትን ኣተሓሳስባን ምጕያይ፡ ሕልማዊት ዓለም ንምፍጣር ምዕልባጥ ወዘተ…
ካብቲ ክፉእ ዝገብሩኻስ ክፉእ ዝምህሩኻ ዚብል ብሂል ንኩነታት መንእሰያትና ጽቡቕ ገይሩ እዩ ዚገልጾ። እቲ ሕጂ ዘሎ መንግስቲ፡ ካብቲ ዘካይዶ ዘሎ ናይ ሃገር ዕንወት፡ እቲ ፈጺሙዎ ዘሎ ናይ ኣእምሮ ዕንወት ዝለዓለ ምዃኑ ኪፍለጥ ይግባእ።
ምስዚ ኩሉ ግን እቲ ልኡማዊ ናይ ኮሎንያል መንታሊቲ መንፈስ ይቕጽል ኣሎ። ህዝቢ ምስ መግዛእቲ ተሳኒዩ ይነብር ኣሎ። ማይ፡ ሉቸ.. መጺኣ ኢልካ እትሕጎሰሉ ግዜ መጺኡ። ማይን ሉቸን ደኣ ግቡእካ እንድዩ? እንታይ ኪወቅጥ ድዩ እቲ መንግስቲ ኣብ ላዕሊ ተኾዲሙ ዘሎ? ድሕሪ ሽድሽተ ኣዋርሕ ሉቸ ክትመጽእ ከላ፡ ድሕሪ ዓመታት ጻዕዳ ባኒ ኪዕደል ከሎ፡ እልል ኪብሃል ቅሩብ እዩ ዚተርፎ። እዚ ከኣ እቲ ህዝብና ክሳዕ ክንደይ ኣእምሮኣዊ ማህሰይቲ ወሪዱዎ ከም ዘሎ ይገልጸና።
ሓደ ሰብኣይ ንሓደ ካልእ ሰብኣይ ብበትሪ ገይሩ ኣብ ርእሱ ይዘብጦ ነበረ። እቲ ዝህረም ዝነበረ ሰብኣይ ከኣ ጸጸኒሑ ’ኣሰይ…ኣሰይ’ ይብል። ሽዑ እቲ ሃራማይ ገሪሙዎ፡ ስለምንታይ ኢኻ እናሃረምኩኻ ከለኹስ ኣሰይ እትብል ብምባል ተወከሶ። ሽዑ እቲ ተሃራማይ፡ ኣሰይ ዝብለሉ ዘለኹ ነቲ ማህረምቲ ዘይኮነስ ነቲ ኣብ መንጎ ማህረምቲ ዘሎ ሓጺር ናይ ዘይማህረምቲ ህሞት እየ ብምባል መለሸ ይብሃል። ከምዚ ኪብል ከሎ ነቲ ናይ ምህራም ቃንዛ ኣብ ክንዲ ምዝካር፡ ነቲ ኣብ መንጎ ማህረምቲ ዝነበረ ቃንዛ ዘይብሉ ህሞት ብምዝካር ደስ ይብሎ ነይሩ ማለት እዩ።
ምናልባት ኣብ ከምዚ ዝበለ ደረጃ ፈጺምና ኣይኣቶናን ንኸውን፡ ግን ናብኡ ገጽና ከይንዝምብል ክንጥንቀቕ ይግባኣና።


text:
Updated: ዘይቀንእ ኣይወለድ
ዕስራ ጥሪ 2017፡ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዕድመ ስልጣኑ ዘብቅዐ ፕረሲደንት ባራክ ኦባማ ካብ ቤተ-መንግስቲ ዋይት ሃውስ ዝተፋነወሉ፡ መበል 45 ፕረሲደንት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ዝተመርጸ ዶናልድ ትራምፕ ስልጣኑ ዝተረከበሉ ወግዓዊ ጽምብል’ዩ ነይሩ። ኣብ ሕቡራት
ዕስራ ጥሪ 2017፡ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ዕድመ ስልጣኑ ዘብቅዐ ፕረሲደንት ባራክ ኦባማ ካብ ቤተ-መንግስቲ ዋይት ሃውስ ዝተፋነወሉ፡ መበል 45 ፕረሲደንት ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኮይኑ ዝተመርጸ ዶናልድ ትራምፕ ስልጣኑ ዝተረከበሉ ወግዓዊ ጽምብል’ዩ ነይሩ። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ከም ካልኦት ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም፡ ብቅዋም ዝምእዘዝ ስርዓትን ህዝቢ ዝመረጾ መራሕን ስለዘሎ፡ ምስግጋር ስልጣን ብሰላማዊ ኣገባብን ፌስታን’ዩ ዝካየድ። ዝተሳዕረ ወገን ስዕረቱ ክቅብል፡ ንዝተዓወተ መቀናቅንቱ ድማ “እንቋዕ ሓጎሰካ” ክብልን ክልቲኦም ወገናት ንረብሓ ህዝቦምን ሓቢሮም ክሰርሑ ቃል ይኣትዉ። ብኣንጻር’ዚ፡ ኣብ ምስግጋር ስልጣን ምጭብርባር፡ ስልጣን ብሓይሊ ምምዛዕ፡ ስዕረትካ ዘይምእማን፡ ሞትን ዕንወት ንብረትን ዘስዕብ ህውከት ዝርኣየለን ሃገራት ውሑዳት ኣይኮናን። ካብዚ ዝገደደ ግን፡ ዝኾነ ዓይነት ምርጫ ዘይካየደለን፡ ብቅዋም ዘይቅየዳን ክሳብ ዝሞቱ ጽምኣት ስልጣን ዘለዎም መራሕቲ ዘለውን ሃገራት ምህላውን’ዩ። ኤርትራ ድማ ኣብ ዓለም ሓንቲ ካብተን ግዝኣተ ሕጊ ዘይብለንን ንርብዒ ዘመን ብውልቀ መላኺ ትግዛእ ዘላ ሃገር’ያ። ስርዓት ህግደፍ፡ ክሳብ ክንደይ ጽሉእን ውልቀ-መላኺን ምዃኑ ክእመን ስለዘይደሊ፡ ንነብሱ ምስ ብልሹዋትን ገበቲ ስልጣንን ኣይቆጽራን’ዩ። ኣብ ክንድኡ ስርዓት ህግደፍ ንናይ ካልኦት ስርዓተ ምምሕዳር ከቆናጽብ ይስማዕ። ቀንዲ ፖለቲካዊ ዕላማ ህግደፍ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ህግደፍ ወጻኢ ካልእ ጽቡቅ ነገር ንኸይሓስብን ኤርትራ ደሴት ሰላም ንምምሳልን፡ “ኣይበልናኩምን’ዶ፡ እቲ ንነዊሕ ተጠጂኡ መተንፈሲ ስኢኑ ዝጸንሐን ስቅታ ህዝቢ ነቲጉ ገዛእቲ ምልካውያን ነበር ኮይኖም። መንግስቲ ኤርትራ ግን ምስ ድሌት ህዝብና ዝኸይድን ብዘይታህዋኽን’ዩ ሃገሩ ዝሃንጽ ዘሎ” ዝብል መግለጺ ይህብ ኣሎ። ብርግጽ፡ ሕቶ ዲሞክራስን ዓይነት ምምሕዳርን ናይ ነፍስ ወከፍ ሃገር ክፈላለ ዝኽእል’ዃ እንተኾነ፡ ብሓይሉ ስልጣን ዝግብትን ህዝቢ ዝጭፍልቅን ውልቀ ሰብ ወይ ጉጅለ ግን፡ ኣብ ዝኾነ ሃገር ቅቡል ኣይኮነን። ካልእ ይትረፍ እተን ብዓይኒ ህግደፍ ከም ሰላም ዘይብለንን ጨቆንትን ዝሕሰባ ኣብ ጎረባብትና ዘለዋ ሃገራት ኢትዮጵያን ሱዳንን’ኳ፡ ክሳብ ክንደይ ግሉጽነትን ንድሌት ህዝበን የንጸባርቅን ብዘየገድስ፡ ሰላማዊ ሰልፊ የፍቅዳ፡ በደለኛታት ዝተባህሉ ዜጋታተን ናይ እምነትን ክሕደትን ቃል ክህቡ ኣብ ፍርዲ የቅርባ፡ ህዝቢ ወከልቱ ይመርጽ፡ መሰል ምዝራብን እምነትን’ውን ኣሎ። ስርዓት ህግደፍ ግን ኣብ ዓይኑ ዘሎ በሰር ከይኣለየ ብዛዕባ ካልኦት ክወራዘን ጽቡቅን ሕማቅን ክዛረብን ኣየምሕረሉን’ዩ።
ኣብ ጉዳይ ምምራጽ መራሕቲ፡ ንኤርትራን ንሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ዘመሳስለን ነጥብታት’ኳ እንተዘየለ፡ ንስርዓት ህግደፍን ንሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ዘረኽብ ግልብጥሽ ግን ኣሎ። ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ኣብ 1776 ወግዓዊ ናጽነታ ካብ ትእውጅ ክሳብ ሕጂ(2017)፡ ኣብ ዝሓለፉ 240 ዓመታት፡ ብህዝቢ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጹ 45 ፕረሲደንታት ኣብ ስልጣን መጺኦም። ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ድማ ቅድሚ ናጽነት ኤርትራ፡ ካብ 1970 ክሳብ ዕለተ ናጽነት(1991) 21 ዓመታት፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ካብ 1991 ክሳብ ሕጂ 26 ዓመታት፡ ብድምር ንኣስታት 47 ዓመታት ብህዝቢ ከይተመርጸ ስልጣን ጨቢጡ ንህዝቢ ኤርትራ የሳቂ ኣሎ። ዕድመ ስልጣን ውልቀ መላኺ ኢሳያስ፡ ልዕሊ’ቶም ኣብ ታሪኽ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ካብ ግዜ ናጽነት ብህዝቢ ተመሪጾም ኣብ ስልጣን ዝመጹ ፕረሲደንታት’ዩ። ውልቀ መላኺ ኢሳያስ፡ ብሕማም ወይ ብሓደ ተባዕ ካብዛ ዓለም ንሓዋሩ እንተዘይተሰዊሩ ድማ፡ ኣብ ስልጣን ናይ ምቅጻል ሕልሙ መወዳእታ የብሉን። ኣብ ብዙሓት ሃገራት፡ ገደብ ግዜ ናይቶም ብህዝቢ ተመሪጾም ኣብ ስልጣን ዝመጹ መራሕቲ፡ ብመሰረት ቅዋም ዝተወሰነ’ዩ። ኣብተን ብሕጊ ዝቅየዳ ሃገራት፡ ብሓይሊ ብረት ኣብ ስልጣን ምምጻእ ስለዘይፍቀድ ኩሉ ዕድላት ብህዝቢ’ዩ ዝውሰን ውጽኢት ናይቲ ምርጫ ድማ ንህዝቢ’ዩ ዘገልግል። ህዝቢ ኤርትራ እዚ ዕድላት’ዚ ስለዘይብሉን ንዓመታት ከም ጅሆ ተታሒዙ ስለዘሎን ድማ፡ ብሰላምን ግዝኣተ ሕግን ካልኦት ሃገራት ትቀንእ። ኢሳያስ ንነዊሕ ዓመታት ብህዝቢ እናተጸልአ ኣብ ስልጣን ኮፍ ካብ ዝብል፡ “ይኣኽለኒ፡ ከዕርፍየ፡ ህዝቢ ቃሕ ዝበለካ ወካሊኻ ምረጽ”ኢሉ ስልጣን ተረከቡኒ እንተዝብል ክብሪ ምረኸበ፡ ሕማቅ ስምን መልክዕን ኤርትራ ምተቀየረ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ክንዲ ናብ ስደት ምብትታን ኣብ ሃገሩ ብሰላምን ብኽብርን ምተቀመጠ ነይሩ። እዘን ሰላምን ምዕባለን ሰፊኑለን ዘሎ ሃገራት ግን ውጽኢት ሓያል ጻዕሪ፡ ተባዕ ቃልስን ስጡም ሓድነትን ድኣምበር፡ ብሰናይ ድሌት ጥራይ ከምዘይተረኽበ ዘካትዕ ኣይኮነን። ኤርትራውያን፡ ንሰላምን ምዕባለን ልዕሊ ካልኦት ህዝብታት ንብህጎ ኢና እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን፡፡ ተስፋ ከይቆረጽና፡ ሰሚርናን ጓል መንገዲ ጉዳያት ግዲፍናን ብትብዓት እንተተቃሊስና ድማ፡ ብጽቡቅ ናይ ካልኦት ህዝብታት ምቅናእ ጥራይ ዘይኮነ ናትና ባህጊ ክዉን ከምዝኸውን ፍሉጥ’ዩ።
ጽላል ፡ ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ (21 ጥሪ 2017)


text:
Radio Erena: 13 March 2017
ኤርትራ፣ ንናጽነት ኮሶቮ ከምዘይትድግፍን ምርግጋጻ፣ ፕረዚደንት ሰርብያ ቶሚስላቭ ኒኮሊች ከምዝነኣደ ምስ መንግስቲ እታ ሃገር ቅርበት ዘለወን ማዕከናት ዜና ካብ ከተማ ቤልግረድ ገሊጸን።
እቲ ፕረዚደንት ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘካየዶ ርክብ፣ ኤርትራ ንናጽነት ኮሶቮ ከምዘይትድግፍ ብምርግጋጽ፣ ኣባል ማሕበር ስነፍልጠትን ባህልን ሕቡራት ሃገራት (UNESCO) ንኸይትኸውን ኣንጻራ ምድማጻ ኣሞጕሱ።
ኤርትራ፣ ነታ ካብ 2008 ኣትሒዛ ካብ ሰርብያ ተፈልያ ሉኣላዊት ሃገር ንምዃን እትሕልን ዘላ ኮሶቮ፣ ናጽነታ ንኸይትረክብ ኣብ UNESCOን ካልእ ኣጋጣሚታትን ተቓውሞኣ እተስምዓሉ ዘላ ምኽንያት ብዝርዝር ኣይተገልጸን።
ይኹን’ምበር ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ዑስማን ሳልሕን ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍን ኣቶ የማነ ገብርኣብን ዝተወከለ መንግስቲ ኤርትራ፣ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ሰርብያ፣ ከተማ በልግሬድ ኣብ ዘካየዶ ናይ ሰለስተ መዓልታት ምብጻሕ፣ ምስ ፕረዚደንት፣ ቀዳማይ ሚኒስተርን ካልኦት ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ኣብ ዘካየድዎ ርክባት፣ ኤርትራ ንናጽነት ኮሶቮ ከምዘይትድግፍ ደጊሙ ኣረጋግጊጾም።
ኣባል ሕብረት ኤውሮጳ ንምዃን እትሕልን ዘላ ሰርብያ፣ ብጉዳይ ኮሶቮ ኣብ ከቢድ ዲፕሎማሳዊ ቁርቁስ’ያ ትርከብ።
ሓያሎ ሃገራት ነታ ካብ 2008 ኣትሒዛ ካብ ሰርብያ ብምንጻል ናጽነታ ዝኣወጀት ኮሶቮ ከም ናጻን ሉኣላዊትን ሃገር ክቕበልኣ እንከለዋ፣ ኤርትራ እትርከበን ብዙሓት ሃገራት ግና ንናጽነት ኮሶቮ ነጺገንኦ ኣለዋ።
ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመታት ብንኡስ ዓቐን ምስ ሰርብያ ዲፕሎማስያዊ ምሕዝነት ዝጀመረ መንግስቲ ኤርትራ፣ ወኪሉ ናብታ ሃገር ክልእኽ እዚ ናይ መጀመርያ’ዩ።
ኣብ መንጎ ሰርብያን ኤርትራን ኣብ ዝሓከፈ ዓመት ናይ 12 ሽሕ ኤውሮ ጥራይ ንግዳዊ ልውውጥ ከምዝነበረ ኣብቲ ናይ ርክብ ኣጋጣሚ ዝሓበረ ምክትል ቅዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ሰርብያ ኢቪካ ዳቺች፣ እቲ ኣብ መንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ዝተኻየደ ንግዳዊ ልውውጥ እንታይ ምንባሩ ግና ኣየነጸረን።
ልኡኽ ኤርትራ ኣብቲ ናይ ሰርብያ ዑደቱ፣ ሕርሻ፣ ዕደናን ካልእ ጽላታታን ዘተኮረ ናይ ወፍሪ ዕድላት ንምምስራት ድልዉ ከምዘሎ’ዩ ገሊጹ።
እንተኾነ፣ ኣውራ ዕላማ ዑደት ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ናብ ሰርብያ፣ ወትሃደራዊ ንዋት ንምሽማት ኣማራጺ ሃገራት ንምንዳይ ካብ ዘካይዶ ዘሎ ጻዕርታት ምዃኑ ተንተንቲ ግምታቶም ይህቡ ።
=======================================


text:
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ብዘጋጠመ ምጥሓል ስደተኛታት ዝጸዓነት ጀልባ ሃለዎት 40 ስደተኛታት ከምዘይተፈልጠ ሎሚ ሶሉስ ኣፍሊጡ።
ካብቶም ኣብታ ጀልባ ዝነበሩ 60 ስደተኛታት ምድሓኖም’ውን ተገሊጹ’ሎ።
ወሃቢ ቃል ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ቻርሊ ያዚሊ ኣብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ብዘጋጠመ ምጥሓል ጀልባ ህይወት ሰብ ጠፊኡ ክኸውን ከምዝክእልን ዝርዝር ሓበሬታ ግን ከምዘይተፈልጠ ኣብ ናይ ትዊተር ገጾም ኣብ ዘውጽዕዎ መልእኽቲ ሓቢሮም ኣለው።
ወሃቢ ቃል ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ኣዩብ ቃሲም ሬሳ ሓሙሽተ ሰባት ምርካቡን 65 ስደተኛታት ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ምድሓኖምን ንኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ገሊጹ።
ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ካብቶም ሬስኦም ዝተረኽቡ እቶም ሰለሰተ ሱዳናዊያን ሓደ ድማ ሶማላዊ ምዃኖም ክገልጽ ከሎ ሕቡራት ሃገራት ድማ ዝበዝሑ ካብቶም ዝደሓኑ ሱዳናዊያን ክኾኑ ከለው ካብ ግብጺ: ሞሮኮን ቱኒዝያን ዝመጹ ከምዝርከብዎም ሓቢሩ’ሎ።
ካብ ሊብያ ተበጊሶም ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ኣውሮጳ ንምብጻሕ ዝፈተኑ ካብ ስደተኛታት ኣስታት 100 ዝሓለፈ ሰሙን ምሟቶም ይዝከር።
ብመሰረት ሪፖርት ሕቡራት ሃገራት ነዚ ጉዕዞ ዝፍጽሙ ቁጽሪ ስደተኛታት ካብ ወርሒ ሓምለ 2017 ጀሚሩ እንተጎደለ’ዃ ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ጀሚሩ ኣስታት 5,400 ስደተኛታት ማእከላይ ባሕሪ ንምቁራጽ ፈቲኖም ምትሓዞም ገሊጹ’ሎ።
ሚንስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ድማ ካብ ወርሒ ጥሪ 2019 ጀሚሩ 4,862ስደተኛታት ኢጣልያ ምእታዎም ይገልጽ።


text:
ማሕበር ገፈፍቲ ዓሳ የመን፣ መንግስቲ ኤርትራ ሒዝዎም ዘሎ ኣስታት 200 ዝኾኑ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ናጻ ክሰዶም ጸዊዑ።
እቲ ማሕበር ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ ካብ 2006 ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ልዕሊ 200 የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳን 850 ጀላቡን ብመንግስቲ ኤርትራ ተታሒዞም ኣለዉ ክብል ከሲሱ።
ሓደ የመናዊ ገፋፍ ዓሳ ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ብዝተኮስሉ ጥይት ተሃሪሙ ከምዝሞተ’ውን ሚኒስትሪ ሃብታ ዓሳ እታ ሃገር ይኸስስ።
እታ ጋዜጣ ብተወሳኺ፣ ፓርላማ የመን ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ብተደጋጋሚ እዋን ከምዝዘተየ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ዝሓለፈ ቀዳም’ውን ነቲ ጉዳይ ደጊሙ ከምዘልዓሎ ኣረጋጊጻ።
ኣፈኛ ፓርላማ የመን የሕያ ኣል ራይ’ውን ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ብዝምልከት ምስ ፕረዚደንት የመን ዓብዱሮቦ መንሱር ሓዲ ብፍሉይ ክዘራረብ ምዃኑ ተጠቒሱ።
ብመሰረት እቲ ጸብጻብ፣ እቶም በብእዋኑ ዝተታሕዙ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ኣብ ደሴታት ዳህላክን ፋጥማን ተቀይዶም ምህላዎም ይሕበር።
እንተኾነ፣ ሓላፊ ዴስክ ኣፍሪቃ ኣብ ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ የመን ኣምባሳደር መሓመድ ኣልጃፍዒ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ እቶም ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተሓዙ ዘለዉ የመናውያን ገፍቲ ዓሳ ኣብ ዘይናቶም ክሊ ማይ ዝኣተዉ’ዮም ክብል ነቲ ብማሕበር ገፈፍቲ ዓሳ የመንን ተደናግጽቶም ፖለቲከኛታትን ዝቐርብ ዘሎ ክሲ ነጺግዎ።
ምክትል ሚኒስተር ሃብታ ዓሳ እታ ሃገር ዓብደላ ሱንቡል ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ድማ፣ እቲ ሚኒስትሪ ነቲ ጉዳይ እትምርምርን እተጻርን ኮሚተ ኣቝሙ ከምዘሎ ሓቢሩ።
መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ ነቲ ጉዳይ ከጻርዮን ሒዝዎም ዘሎ የመናውያን ገፍፍቲ ዓሳ ድማ ክለቖምን ተማሕጺኑ።
ጋዜጣ የመኒ ታይምስ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ መብርሂ ንኽህብ ንኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ የመን ንምርካብ ዝገበረቶ ጻዕሪ ከምዘይሰለጣ ኣነጺራ።
የመን ብጉዳይ ምትሓዝ ገፍፍቲ ዓሳ ብዝምልከት ተደጋጋሚ እዋን ክሲ ተቕርብ እኳ እንተሃለወት መንግስቲ ኤርትራ ዝኾነ ወግዓዊ ምላሽ ሂብሉ ኣይፈልጥን።


text:
ቅድሚ ትምህርቲ ምጅማርኩም
ኮርሳትንናይትምህርቲፕሮግራማትን
ኩሉ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝወሃብ ትምህርቲ፡ ኮርሳት ዝሓቆፈ እዩ። ንጽል ኮርሳት ብምምሃር፡ ኣዋህሊልኩም ናይ ዲግሪ መዓርግ ክትወስዱ ትኽእሉ ኢኹም። ወይ ውን ሓደ ምሉእ ናይ ትምህርቲ ፕሮግራም ክትመርጹ ትኽእሉ። ፕሮግራም ምስ እትመርጹ ግን፡ ከም ኣካል ናይቲ ፕሮግራም ዝወሃብ ኮርሳት በታ ዩኒቨርሲቲ’ዩ ኣቐዲሙ ዝውሰን። ኩሉ ምሉእ ፕሮግራማት ትምህርቲ፡ ኣብ መወዳእታ ናይ ዲግሪ መዓርዕ ዘውህብ እዩ። ኮርሳት ምምሃር ምስ እትመርጹ ግን፡ ባዕልኹም ኢኹም ነቲ ኮርሳት ናይ ዲግሪ መዓርግ ብዘውህብ መልክዕ ክዛዘም እትገብሩ። ኣብ ሓደ ፕሮግራም ንምምሃር ቦታ ምስ ዝወሃበኩም፡ ኣብ ኩለን እተን ኣካል ናይቲ ፕሮግራም ዝኾና ኮርሳት፡ ቦታ ተሓዚኡልኩም ኣሎ ማለት እዩ። ንጽል ኮርሳት ትመሃሩ ምስ እትህልዉ ግን፡ ሓደ ኮርስ ዛዚምኩም ናብ ዝቕጽል ኮርስ ንምጽንባር፡ ንነፍሲ-ወከፍ ኮርስ ምምልካት የድልየኩም።
ምሉእ ሰዓታት፡ ፍርቂ ወይ ውን ብርሕቀት ተመሃሩ?
እቲ ዝወሃብ ትምህርቲ፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ ምሉእ-ሰዓታት ትምህርቲ ዘጠቓለለ እዩ። እዚ ማለት ከኣ፡ ኣብ ሰሙን ኣስታት 40 ሰዓታት ትመሃሩ ማለት እዩ። ገለ ዓይነታት ትምህርቲ፡ ካልእ ቅርጺ ዘለዎ ውን ክኸውን ይኽእል እዩ። ድሕሪ ምሉእ ሰዓታት ትምህርቲ፡ ብልሙድነቱ ካልኣይ ዝስራዕ፡ እቲ ናይ ፍርቂ-መዓልቲ (50 %) ትምህርቲ እዩ። ብርሕቀት ክትመሃሮ እትኽእል፡ ገለ ዓይነታት ትምህርቲ ውን ኣሎ እዩ። ናይ ርሕቀት-ትምህርቲ ክበሃል እንከሎ፡ ኣብ ገዛ ወይ ውን ኣብ እትነብሩሉ ከተማ ኣብ ዝርከብ ማእከል-ትምህርቲ ኮይንኩም፡ ትምህርቲኹም ትከታተሉ ማለት እዩ። መብዛሕትአን ማእከላት ትምህርቲ፡ ኣማኸርቲ ትምህርትን ሞያን (studie- och yrkesvägledare)ኣለዉወን። እዞም ሰብ ሞያ፡ ንትምህርትን ሞያን ዝምልከት ምኽርን ድጋፍን ይህቡኹም። ገለ ብርሕቀት ዝወሰድ ትምህርቲ፡ ስሕት ኢልካ ኣብ ዩንቨርሲቲ ምርካብ ዝሓትት ክኸውን እንከሎ፡ ገሊኡ ኸኣ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምርካብ ዘይሓትት እዩ።
ምስክርነት-ትምህርትን ስርዓተ ኣዋሃህባ ነጥብን፡ ኣብ ላዕለዋይ ማእከላት ትምህርቲ
ኩሉ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝወሃብ ኮርሳት፡ ገለ ውሱን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ነጥቢ (högskolepoäng) ዘውህበኩም እዩ። ኣብ ሓደ ክፍላ-ትምህርቲ (termin) ምሉእ ሰዓታት ምስ እትመሃሩ 30 ነጥቢ ተዋህልሉ። ኣብ ዓመት ከኣ 60 ነጥቢ ተዋህልሉ ማለት እዩ። ኣብ ናይ ቀዳማይ ዲግሪ መዓርግ (grundnivå) ዝወሃብ ፕሮግራማት 3 ዓመታት ትምህርቲ ዘጠቓለለ ኮይኑ፡ 180 ነጥቢ ዝሓቆፈ እዩ። ብድሕሪ`ዚ ተወሳኺ 2 ዓመት ምስ እትመሃሩ፡ ናይ ካልኣይ ደረጃ ማዓርግ ትምህርቲ (avancerad nivå)ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብዚ ደረጃ`ዚ፡ ተወሳኺ 60 ወይ ውን 120 ነጥቢ ክትመሃሩ ትኽእሉ።
ዛዛሚ ፈተና-መርመራ
ፈተና (መርመራ)ኮርስ ክዛዘም እንከሎ ዝካየድ ኮይኑ፡ ብጽሑፍ ወይ ውን ኣፋዊ መልክዕ ክካየድ ይኽእል። እቲ መርመራ ብመልክዕ ዕዮ-ገዛ ውን ክወሃብ ይኽእል እዩ። ኣብ ገዛ ኾይንኩም ከኣ፡ ፈተናኹም ተሰላስሉ። ከም ተመሃሮ መጠን፡ ኣብ ገለ እዋናት፡ ብውልቂ ወይ ውን ብእኩብ ዝስራሕ ዕዮ ክወሃበኩም ወይ ውን ጽሑፋዊ መጽናዕቲ ከተቕርቡ ክትሕተቱ ትኽእሉ ኢኹም። ገለ ኮርሳት፡ ኣብ ኣብ ላባራቶሪ ኣቲኻ ዝስራሕ ዕዮታት ዘለዎ ውን ኣሎ እዩ። ብገለ ምኽንያት ፈተና ምስዝሓልፈኩም ወይ ውን ምስ እትተርፉ፡ ደጊምኩም ናይ ምምርማር መሰል ኣለኩም።
ምስክርነት-ትምህርቲ
ትምህርቲ ምስ ዛዘምኩም፡ በታ ዝተመሃርኩምላ ዩኒቨርሲቲ ወይ ውን ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝዳሎ፡ ምስክርነት-ትምህርቲ (examen)ክወሃበኩም ክትሓቱ ትኽእሉ። ስለስተ ዓይነታት መዓርግ ምስክርነት-ትምህርቲ ኣሎ። ንሱ ኸኣ፡ ሓፈሻዊ፡ ስነ-ጥበባዊ ከምኡ ውን ሞያዊ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብ ናይ ቀዳማይ ዲግሪ ደረጃ ትምህርቲ፡ ክልተ ዓይነታት ትምህርታዊ መዓርግ ኣሎ:
- ክልተ ዓመታት ትምህርቲ ዘጠቓልል ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ዲፕሎም (högskoleexamen)
- ሰለስተ ዓመታት ትምህርቲ ዘጠቓልል ናይ ቀዳማይ ዲግሪ መዓርግ (kandidatexamen)
ኣብ ናይ ካልኣይ ዲግሪ ደረጃ ትምህርቲ ክልተ ዓይነታት ትምህርታዊ መዓርግ ኣሎ:
- ናይ ሓደ ዓመት ትምህርቲ ዘጠቓልል ናይ ማጂስተር መዓርግ (magisterexamen)
- ክልተ ዓመታት ትምህርቲ ዘጠቓልል ናይ ማስትረይት ወይ ናይ ካልኣይ ዲግሪ መዓርግ (masterexamen)
ሞያዊ ኣንፈት ዘለዎም ፖሮግራማት ትምህርቲ፡ ናይ ሞያ-ዲፕሎም (yrkesexamen)የውህቡ። ገለ ኣብነታት ናይዞም ትምህርታት፡ ኣላዪ-ሕሙማት (sjuksköterska) ህንድስና ከምኡ ውን ትምህርቲ ስነ-ኣእምሮ ዘጠቓለለ እዩ።
ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንምምሃር ዘድሊ ቅድመ-ኲነት ምምላእ
ኣብ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝኾነ ኮርስ ወይ ፕሮግራም ንምምሃር፡ እቲ ኮርስ ወይ ውን እቲ ፕሮግራም ዝሓቶ መባእታውን ተወሳኽን ነጥቢታት ከተማልኡ ኣለኩም። እንታይ ንምባል እዩ፡ ኣብቲ ኮርስ ንምስታፍ ዘብቅዓኩም ነጥብታት ዘማላእኩም ክትኮኑ ኣለኩም።
ክማላእ ዝግብኦ መባእታዊ ነጥቢ
መብዛሕትኡ ኮርሳትን ፕሮግራማትን፡ ገለ ውሱን ክማላእ ዝግብኦ ቅድመ-ኲነት ኣለዎ እዩ። ኣብ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ሽወደን ወይ ውን ኣብቲ ብወረዳታት ዝምእከል ትምህርቲ ኣባጽሕ፡ ንላዕለዋይ ደርጃ ትምህርቲ ዘዳሉ ትምህርቲ ዝዛዘምኩም ምስ እትኾኑ፡ ኣብ ሽወደን ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንምምሃር ዘድሊ መባእታዊ ቅድመ-ኲነት ኣማሊእኩም ኣለኹም ማለት እዩ። ኣብ ናይ ሽወደን ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ወይ ውን ትምህርቲ ኣባጽሕ ድሕሪ ምምሃርኩም፡ ሞያዊ-ድፕሎማ ዝዓተርኩም ምስ እትኾኑ ከኣ፡ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንምምሃር ከተመልክቱ ትኽእሉ ኢኹም። ኣብዘን ዝስዕባ ዓይነታት ትምህርቲ ግን መሕለፊ ነጥቢ ዘምጻእኩም፡ ክትኮኑ ኣለኩም፦ እተን ዓይነታት ትምህርቲ ከኣ፡ ቋንቋ ሽወደን ወይ ውን ንኻልእ ዝቋንቊኦም ሰባት ዝወሃብ ትምህርቲ ቋንቋ ሽወደን (Svenska som andraspråk) 2ን 3 ከምኡ ውን እንግሊዝኛ 6 እየን። ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ክትመሃሩ ብቑዓት ዝገብረኩም ኣብ ካልእ ሃገር ዝወዳእኩሞ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ኣለኩም ድዩ? ነቲ ናይ ቊጽሪ፡ ቋንቋ ሽወደን ከምኡ ውን እንግሊዘኛን ጠለባት ምስ እትመልኡዎ ኣብ ሽወደን ውን ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ክትመሃሩ ብቑዓት ይገብረኩም እዩ።
ተወሳኺ ነጥብታት
መብዛሕትኡ ትምህርቲታት፡ ብዜካ`ቲ መባእታዊ ነጥቢ፡ ፍሉይ ተወሳኺ ነጥብታት ከተማልኡ ውን ይሓተኩም እዩ። እዚ ማለት ከኣ መብዛሕትኡ ግዜ ገለ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዝወሃብ ኮርሳት ዝተመሃርኩም ክትኮኑ ይሓትት። እቲ ጠለብ፡ ተመኲሮ ስራሕ፡ ፈተና ወይ ውን ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ገለ ኮርሳት ክትመሃሩ ዝሓትት ውን ክኸውን ይኽእል እዩ። ንኣብነት፡ ናይ ስነ-ቊጠባ ትምህርቲ ክትመሃሩ ምስ እትመርጹ፡ ብዜካ`ቲ ኣብቲ መባእታዊ ነጥቢታት እቱው ዝኾነ ናይ ቊጽሪ ኮርሳት፡ ካልእ ልዕል ዝበለ ኮርሳት ዝተማህርኩም ክትኮኑ ኣለኩም።
መባእታዊ ነጥቢ ዘይተማልኡ ምስ እትኾኑ ዝተረፈኩም ኣማልኡ
ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንምምሃር ዝጐደለኩም ነጥቢ ምስ ዝህሉ፡ ነቲ ዝተረፈኩም ንምምላእ ክትመሃሩ ትኽእሉ ኢኹም። ብዛዕባ`ዚ ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ፡ ኣብ ኣብያተ-ትምህርቲ ካልእይ ደረጃ፡ ወረዳዊ ትምህርቲ ኣባጽሕን ህዝባዊ ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን፡ ኣለኩም። ንኣማኻሪ ትምህርትን ሞያን ብምውካስ ውን ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ክትመሃሩ ዘኽእለኩም ካልእ ብቕዓት ኣለኩም ድዩ?
ዕቑር ብቕዓት (reell kompetens) ምስ ዝህልወኩም፡ ነቲ ዕላዊ ጠለባት ዘይተማልኡ እንዳሃለኹም ውን ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ክትመሃሩ ክፍቀደኩም ይኽእል እዩ። እቲ ዕቑር ብቕዓት ንብዝሎ ዘለና ንኣብነት፡ ናይ ስራሕን ማሕበራት ተመኲሮ፡ ነዊሕ ኣብ ወጻኢ ሃገር ምቕማጥ ወይ ውን ዝተመሃርካዮም ዝተፈላለዩ ኮርሳት ማእከል ዝገበረ ክኸውን ይኽእል። ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ከይተመሃርካ፡ ንእኩብ ብቕዓትካ መሰረት ጌርካ፡ ነቲ መባእታውን ተወሳኽን ጠላባት የማልእ እየ ምባል፡ ይከኣል እዩ። ነዚ ንምግባር ግን እቲ ኣለና እትብልዎ ዕቑር-ዓቕሚ (reell kompetens) ክግምገም ኣለዎ። ንውሽጣዊ መምርሒታትን ኣሰራርሓን ናይተን ዩኒቨርሲታት ወይ ውን ላዕለዎት ማእከላት ትምህርቲ ምኽታል ከምዘድልየኩም ግን፡ ክትዝንግዑ የብልኩምን። ንኣብነት ቅዳሕ ምልክታኹም ወይ ውን ተወሳኺ ሰነዳት ክትሰዱ ክሓታኹም ይኽእላ እየን። እዚ መምርሒታት`ዚ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ናይታ ዝምልከታ ዩኒቨርሲቲ ወይ ውን ላዕለዋይ ማእከል ትምህርቲ፡ ሰፊሩ ትረኽብዎ።
ኣብላዕለዋይደረጃትምህርቲንምምሃርዝካየድመልቀቒፈተና (Högskoleprovet)
እቲ ዝሕተት ጠለባት እተማልኡ እንተኾይንኩም፡ ኣብቲ ዝደለኹሞ ዓይነት ትምህርቲ ቦታ ናይ ምርካብ ዕድልኩም ንምዕባይ መልቀቒ-ፈተና (högskoleprov) ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣብ መልቀቒ-ፈተና ንምስታፍ፡ ዜግነት ሽወደን፡ መንበሪ-ፍቓድ ክህልወካ ዝሓትት ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ዕድመ ደረት ዕድመ ውን የብሉን። መን ምዃንኩም ግን መንነትኩም ከተነጽሩ ኣለኩም። እቲ ፈተና ብቋንቋ ሽወደን ጥራይ እዩ ዝካየድ።
መልቀቒ-ፈተና፡ ሸሞንተ ክፋላት ዘለዎ ኮይኑ፡ 160 ሕቶታት ዝሓዘ እዩ። ብዜካ`ቲ እንግሊዘኛ ኣንቢብካ ናይ ምርዳእ ክእለትኩም ንምግምጋም ብቋንቋ እንግሊዝ ዝግበር ፈተና፡ ኩሉ እቲ ዝተረፈ ሕቶታት ብቋንቋ ሽወደን ዝተዳለወ እዩ። ስለዝኾነ ከኣ፡ ናይ ቋንቋ ሽወደን ዓቕምኹም ደሓን ምስዝኸውን፡ ነቲ ፈተና ሓጋዚ ኮይኑ ትረኽብዎ። እቲ ሕቶታት ብስነ-መጐታዊ መልክዕ ክትምልስዎ እትሕተቱ ሕሳባዊ-ግድላት፡ ቋንቋ እንግሊዘኛ ኣንቢብካ ናይ ምርዳእ ዓቕሚኹምን ኣፍልጦ ቃላትናይ ቋንቋ ሽወደንን ዝብሉ ነገራት፡ ዝድህስስ እዩ። ነዚ ፈተና`ዚ ዝምልከት ብቋንቋ እንግሊዝ ዝተዳለወ ሓበሬታ፡ ኣብዚ ዝስዕብ www.studera.nu መርበብ-ሓበሬታ ኣለኩም።
ናይላዕለዋይደረጃትምህርቲምምልካት
ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ዝወሃብ ኮርሳትን ፕሮግርማትን ዝምልከት ሓበሬታን ብኸመይ ከተመልክቱ ትኽእሉን ዝብል መምርሒታትን ኣብ ምሃብ ሓላፍነት ዝስከሙ ወገናት፡ ቤት-ምኽሪ ዩኒቨርሲታትን ላዕለዋይ ማእከላት ትምህርትን (Universitets- och högskolerådet, (UHR) ዩኒቨርሲቲታትን ላዕለዎት ማእከላት ትምህርቲ ሽወደንን እዮም። እቲ ክትመሃርዎ ዝወሰንኩም ኮርስ ወይ ፕሮግራም ብቋንቋ ሽወደን ዝወሃብ ምስ ዝኸውን፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ antagning.se ናይ ተጠቃሚ-ሕሳብ ብምውጻእ፡ ባዕልኹም ከተመልክቱ ትኽእሉ ኢኹም። እቲ እትደልይዎ ኮርስ ወይ ፕሮግራም ብቛንቋ እንግሊዘኛ ክኸውን ምስ እትደልዩ ግን ኣብዚ ዝስዕብ ገጽ www.universityadmissions.se ኣቲኹም ኣመልክቱ።
መንነትኩም ዕቡጥ ወይ ዘይቃላዕ ምስ ዝኸውን (skyddad identitet) ወይ ውን ብኻልእ ምኽንያት ባኦን-ላይን ከተመልክቱ ምስ ዘይትኽእሉ፡ ንቤት-ምኽሪ ዩኒቨርሲታትን ላዕለዋይ ማእከላት ትምህርትን (UHR) ተወከሱ።
ነዚ ዝምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ፡ ኣብዚ ዝስዕብ መርበብ-ሓበሬታታት ማለት፡ www.studera.nu ከምኡ ውን www.antagning.se ኣለኩም።
ምምልካት ዝካየደሉ እዋን
ብቋንቋታት ሽወደንን እንግሊዘኛን ዝወሃብ ኮርሳት ወይ ውን ፕሮግራማት ንምምሃር ከተመልክቱ ምስ እትደልዩ;
- ምምልካት ዝጅመረሉ ዕለት 15 መጋቢት ኮይኑ፡ ኣብ ክፍላ-ቀውዒ (hösttermin) ትምህርቲ ክትጅምሩ መታን እተመልክቱላ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ኸኣ፡ 15 ምያዝያ እያ።
- ምምልካት ዝጅመረሉ ዕለት 15 መስከረም ኮይኑ፡ ኣብ ክፍላ-ጽድያ (vårtermin) ትምህርቲ ክትጅምሩ መታን እተመልክቱላ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ኸኣ፡ 15 ጥቅምቲ እያ።
ኣብ እዋን ክራማት ክትመሃሩ ምስ እትደልዩ፡ ገለ ማእከላት ላዕለዋይ ትምህርቲ ሕጽር ዝበለ ኮርሳት የዳልዋ እየን። ኣብ ክራማት ንምምሃር ናይ መጨረሽታ እተመልክቱላ መዓልቲ፡ 15 መጋቢት እያ።
ኣገደስቲ ዕለታትን ንምምልካትን መስርሕ ምቕባልን ዝምልክት ሓበሬታ ኣብ መርበብ ሓበሬታ Antagning.se ኣለኩም። ኣብዚ መርበብ-ሓበሬታ`ዚ ውን’ዩ እተመልክቱ። እቲ ሓበሬታ ብቋንቋ ሽወደን ጥራይ ዝተዳለወ እዩ።
ኣብቲ ብቋንቋ እንግሊዘኛ ጥራይ ዝወሃብ፡ ንወጻእተኛታት ተመሃሮ ዝቐንዐ ኮርሳትን ፕሮግራማትን ክትመሃሩ ምስ እትደልዩ፡
- ምምልካት ዝጅመረሉ ዕለት 17 ጥቅምቲ ኮይኑ፡ ኣብ ክፍላ-ቀውዒ (hösttermin) ትምህርቲ ክትጅምሩ መታን እተመልክቱላ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ኸኣ፡ 15 ጥሪ እያ።
- ምምልካት ዝጅመረሉ ዕለት 1 ሰነ ኮይኑ፡ ኣብ ክፍላ-ጽድያ (vårtermin) ትምህርቲ ክትጅምሩ መታን እተመልክቱላ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ኸኣ፡ 15 ነሓሰ እያ።
ኣብ መርበብ-ሓበሬታ www.universityadmissions.se. ኣቲኹም ኢኹም ተመልክቱ። እቲ ሓበሬታ ብቋንቋ እንግሊዘኛ ጥራይ ዝተዳለወ እዩ።
ምስ ትምህርቲ ዝተተሓሓዘ ኣገልግሎት ምኽሪ
ንናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝምልከት ክህልወኩም ንዝኽእል ሕቶታት፡ ዜዕግብ መልሲ ክትረኽቡሉ ምስ እትደልዩ፡ ምስ ኣማኻሪ-ትምህርታዊ ጉዳያት (studievägledare)ተዘራረቡ። ኣብ ናይ ሽወደን ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት-ትምህርቲ ትመሃሩ ምስ እትህልዉ፡ ኣብታ ቤት-ትምህርቲ ዝርከብ ኣማኻሪ ትምህርታዊ ጉዳያት ተራኺብኩም ተዘራረቡ። ኣብ ህዝባዊ ማእከል ላዕለዋይ ትምህርቲ ወይ ውን ወረዳዊ ቤት-ትምህርቲ ኣባጽሕ ትመሃሩ ምስ እትኾኑ ውን ኣብተን ቤት-ትምህርታት ዝርከብ ኣማኻሪ ትምህርታዊ ጉዳያት ተዘራረቡ። ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ዩኒቨርሲቲ ወይ ውን ማእከል ላዕለዋይ ትምህርቲ ውን ተመሳሳሊ ኣማኸርቲ ኣለዉ።
ብቕዓትን መስርሕ ምምማይ ዘመልከትኩምሉ ትምህርቲ
ኣብ ዘመልከትኩምሉ ውሱን ትምህርቲ ቦታ ክትረኽቡን ዘይክትረኽቡን ዝውስን፡ ኩነተ-ብቕዕዓትኩም እዩ። እዚ ኸኣ፡ ከም ኣብነት፡ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ነጥቢ፡ ውጽኢት መልቀቒ-ፈተና ወይ ውን ብህዝባዊ ማእከል ላዕለዋይ ትምህርቲ ዝተገብረ ኣፈናዊ-ገምጋም ክኸውን ይኽእል።
እቶም ዘመልከቱ ተመሃሮ፡ ልዕሊ’ቲ ምዱብ ቁጽሪ ናይ ትምህርቲ ቦታታት ምስ ዝኸውን፡ እቶም እንቕበሎም ተመሃሮ ንምውሳን፡ ሕርያ (urval) ንገብር። ኣበየኖት ናይ ሕርያ ጉጅሌታት ትዓልቡ፡ ውህሉል ነጥብኹም እዩ ዝውስኖ። ብዙሕ ብቕዓታት ምስ ዝህልወኩም፡ ንኣብነት ነጥብን ውጽኢት መልቀቒ-ፈተናን፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ናይ ሕርያ ጉጅሌታት ክትዓልቡ ትኽእሉ። ኣብ ብዙሕ ናይ ሕርያ ጉጅሌታት ምስ እትህልዉ ኸኣ፡ ኣብ ዝመረጽኩሞ ትምህርቲ ቦታ፡ ዓቢ ቦታ ናይ ምርካብ ዕድል ይህልወኩም።


text:
ልኡኻት ኢትዮጵያን ትግራይን ኣብ ኬንያ ከም ዝራኸቡ ገሊጾም2022-06-16 22:03:33 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 178 times
- font size decrease font size increase font size
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ክዛተዩ ምዃኖም ኣፍሊጦም። ብኸምዚ ደረጃ ንዘተ ቅሩባት ምዃኖም ክገልጹ ናይ መጀመርታኦም እዩ። እዚ ዝተገልጸ ቀዳማይ ሚንሲተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ብ14 ሰነ 2022 ኣብ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ (ፓርላማ) መስርሕ ዘተ ኣብ ከመይ ደረጃ በጺሑ ምህላዉ ተሓቲቱ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ መንግስቱ ክዛተ ቅሩብ ምህላዉን ንመስርሕቲ ዘተ ተጽንዕን ትመርሕን ብምክትል ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቶ ደመቀ መኮነን ትምእከል ኮሚተ ኣቚሞም ትሰርሕ ከም ዘላን ሓቢሩ።
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ፡ ዶ/ር ደብረጽዮን ገብረሚካኤል ብ15 ሰነ 2022 ንዝተፈላለዩ ኣካላት ብደብዳበ ኣብ ዘፍለጦ፡ ክልቲኦም ወገናት ኣብ ኬንያ ክራኸቡ ብዝተሰማምዕዎ መሰረት፡ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ቅሩባት ምህላዉ ኣፍሊጡ። ዶ/ር ደብረጽዮን ብቐጥታ መልእኽቱ ዝሰደደሎም ኣካላት እዋናዊ ኣቦመንበር ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ፕረሲደንት ኬንያ፡ ፕረሲደንት ሕቡራት ዓረብ ኢማራትን ፕረሲደንት ታንዛንያን እዮም። ብቅዳሕ ድማ ናብ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ፍሉይ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳያት ሕብረት ኤውሮጳን ኣንበሳድር ኣሚሪካ ኣብ ቤት ምኽሪ ጸጥታን ዝርከብዎም ወገናት ልኢኹ።
ፕረሲደንት ክልል ትግራይ ኣብዚ ንዘተ ቅሩባት ምዃኖም ዝገልጽ መልእኽቱ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያን ትግራይን ስቕታ ብምምራጽን ንመትከላት ናይቲ ሕብረት ብምጥላምን ግደኡ ከምዘይተጻወተ ጠቒሱ። በቲ ኣብ መንጎ ፍሉይ ልኡኽ እቲ ሕብረት ኤሊሰንጎ ኣባሳንጆን ቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያን ዘሎ ጥቡቕ ዝምድና ዕጉባት ከምዘይኮይኑ ጠቒሱ፡ እምነቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ነቲ ዘተ ክመርሕ ትጽቢት ዝግበረሉ ፕረሲደንት ኬንያ እሁሩ ከኒያታ ግና ዝለዓለ ምዃኑ ሓቢሩ። ኣተሓሒዙ ከኣ ብወገን ትግራይ ኣብ ሰብኣዊ መሰል፡ ዲሞክራስን ተሓታትነት ዝተመስረተ ዘተ ክካየድ ከም ዝደልዩ ብምጥቃስ፡ ዘይግሉጽ ዘተ ግና ከምዘይድግፉ ኣፍሊጦም። እዚ ከምዚሉ እንከሎ ዶ/ር ደብረጽዮን ክልል ትግራይ ንዘተ ዘለዎ ቅሩብነት፡ መሰረታዊ ዕላምኡ ምዝንጋዕ ወይ ካብ ሕመቕ ዝነቅል ከምዘይኮነ ኣብሪሁ።
ድሕሪ ክልቲኦም ወገናት ንዘተ ቅሩባት ምዃኖም ብወግዒ ምግላጾም፡ ብዝተፈላለዩ ኢትዮጵያዊ ወገናት “መንዩ ምስ ትግራይ ዝዛተ?” ዝብል ሕቶ ይለዓል ኣሎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ነዚ ብዝምልከት ኣብቲ ፓርላማ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ “ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ እምበር፡ ኣንጻር ኣምሓራን ዓፋርን ብተናጸል ኣይኮነን ተዋጊኡ” ዝብል መልሲ እዩ ሂቡ። እዚ ድማ እቲ ዘተ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ከም ዝካየድ ዘመልክት እዩ። እንተኾነ ኣምሓራን ዓፋርን እውን ነብሶም ክኢሎም ተዛተይቲ ክኾኑ ኣለዎም ዝብል፡ ምስ ርኢቶ ናይቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዘይሰማማዕ ሓሳብ ብብዙሓት ይንጸባረቕ ኣሎ። ተሳትፎ ኤርትራ ኣብዚ ዘተኸ “ከመይ ክኸውን እዩ?” ዝብ ሕቶ ዘቕርቡ ወገናት’ውን ኣለዉ።
እዚ ትጽቢት ዝግበረሉ ዘሎ ዘተ “ኣይዕወትን እዩ” ዝብል ስግኣት ዝሓደሮም ወገናት ብዙሓት እዮም። ከምኡ ካብ መበሊኦም ምኽንያት ኢሎም ካብ ዝጠቕስዎ፡ መጻኢ ዕድል ወልቃይትን ራያን ኣብ ዝምልከት ዘሎ ዝተረሓሓቐ መርገጻት እዩ።
እዚ ካብቲ ዶ/ር ኣብይ “ምናልባት ድሕሪ 2ተ ሰሙን ተኸታተሉ” ዝበሎ ወጻኢ ብርግጽ መዓስ ከም ዝካየድ ዘይተነጸረ ዘተ፡ ኣቐድም ኣቢሉ፡ ኣብ ታንዛንያ ክካየድ እዩ ዝብል ሓበሬታ ተዘርጊሑ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ።