text:
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
መጽሓፍ ቅዱስ ኢንተርነት | መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
9 ኵሎም እስራኤላውያን ኣብ ወለዶ ተመዝገቡ፣ ኣብ መጽሓፍ ነገስታት እስራኤል ከኣ ተጻሕፉ። ይሁዳ ድማ ብሰሪ ጥልመቶም ናብ ባቢሎን ተማሪኾም ተወስዱ።+
2 እቶም ናብ ርስቶም ናብ ከተማታቶም እተመልሱ ቐዳሞት ነበርቲ፡ ገሊኦም እስራኤላውያንን ካህናትን ሌዋውያንን ኣገልገልቲ ቤተ መቕደስን እዮም።+
3 ገለ ኻብ ደቂ ይሁዳን+ ብንያምን+ ኤፍሬምን ምናሴን ከኣ ኣብ የሩሳሌም ተቐመጡ፦
4 ዑታይ ወዲ ዓሚሁድ ወዲ ዖምሪ ወዲ ኢምሪ ወዲ ባኒ፡ ካብ ደቂ ፋሬስ+ ወዲ ይሁዳ።
5 ካብ ሺሎናውያን ድማ፡ ዓሳያ እቲ በዅርን ደቁን።
6 ካብ ደቂ ዜራሕ+ ከኣ፡ የዑኤልን 690 ካብ ኣሕዋቶምን።
7 ካብ ደቂ ብንያም ድማ፡ ሳሉ ወዲ መሹላም ወዲ ሆዳውያ ወዲ ሃሰኑኣ፡
8 ዪብነያ ወዲ የሮሓም፡ ኤላህ ወዲ ዑዚ ወዲ ሚክሪ፡ መሹላም ወዲ ሸፋጥያ ወዲ ረዑኤል ወዲ ዪብኒያ።
9 ኣሕዋቶም ከኣ በብትውልዶም 956 እዮም። ኵሎም እዞም ሰባት እዚኦም ርእስታት ማይ ቤታቶም ነበሩ።
10 ካብ ካህናት ድማ፡ የዳዕያ፡ የሆያሪብ፡ ያኪን፡+
11 ዓዛርያ ወዲ ሒልቅያ ወዲ መሹላም ወዲ ጻዶቅ ወዲ መራዮት ወዲ ኣሒጡብ፡ መራሒ ቤት እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ፡
12 ዓዳያ ወዲ የሮሓም ወዲ ጳሽሑር ወዲ ማልክያ፡ ማዕሳይ ወዲ ዓዲኤል ወዲ ያሕዜራ ወዲ መሹላም ወዲ መሺሌሚት ወዲ ኢመር፡
13 ኣሕዋቶም ከኣ ርእስታት ማይ ቤታት፡ ንኣገልግሎት ቤት እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ እተዳለዉ 1,760 ክኢላታት ጀጋኑ።
14 ካብ ሌዋውያን ከኣ፡ ሸማዕያ+ ወዲ ሓሹብ ወዲ ዓዝሪቃም ወዲ ሓሻብያ ኻብ ደቂ መራሪ፣
15 ድማ ባቅባቃር፡ ሔሬስ፡ ጋላል፡ ማታንያ ወዲ ሚካ ወዲ ዚክሪ ወዲ ኣሳፍ፡
16 ኦብድያ ወዲ ሸማዕያ ወዲ ጋላል ወዲ የዱቱን፡ በረክያ ወዲ ኣሳ ወዲ ኤልቃና፣ ንሱ ኣብ ሰፈራት ነጦፋታውያን+ ይቕመጥ ነበረ።
17 ሓለውቲ ኣፍ ደገ+ ኸኣ፡ ሻሉምን ዓቁብን ጣልሞንን ኣሒማንን፡ ሓዎም ሻሉም እውን ርእሲ ነበረ፣
18 ንሱ ድማ ክሳዕ ሽዑ ኣብታ ብምብራቕ ዘላ ኣፍ ደገ ንጉስ ነበረ።+ እዚኣቶም ሓለውቲ ኣፍ ደገ ሰፈራት ሌዋውያን ነበሩ።
19 ሻሉም ወዲ ቆሬ ወዲ ኤብያሳፍ ወዲ ቆራሕ፡ ካብ ቤት ኣቦኡ ድማ ኣሕዋቱ እቶም ቆራሓውያን ኣብቲ ዕዮ ኣገልግሎት ሓለውቲ ማዕጾ እቲ ድንኳን ነበሩ፣ ኣቦታቶም ኣብቲ ሰፈር የሆዋ፡ ሓለውቲ መእተዊ ነይሮም እዮም።
20 ቀደም፡ ፊንሃስ+ ወዲ ኣልኣዛር+ መራሒኦም ነበረ፣ የሆዋ ኸኣ ምስኡ ነበረ።
21 ዘካርያስ+ ወዲ መሸለምያ ሓላው መእተዊ እቲ ኣፍ ደገ ድንኳን ምርኻብ ነበረ።
22 ኵሎም እቶም ሓለውቲ ኣፍ ደገ ኪዀኑ እተሓርዩ፡ ቍጽሮም 212 ነበረ። ንሳቶም በብምዝገባ ወለዶኦም ኣብ ሰሰፈሮም ነበሩ።+ ዳዊትን ሳሙኤል እቲ ረኣይን+ ነዚኣቶም ኣብቲ ብእምነት ዚፍጸም ሓላፍነቶም ሸምዎም።
23 ንሳቶምን ደቆምን ኣብ ኣገልግሎት ሓለዋ እቲ ኣፍ ደገታት ቤት የሆዋ፡+ ማለት ቤት ድንኳን ነበሩ።
24 እቶም ሓለውቲ ኣፍ ደገ ብኣርባዕቲኡ ሸነኽ፡ ማለት ብምብራቕን ብምዕራብን ብሰሜንን ብደቡብን ነበሩ።+
25 ኣሕዋቶም ከኣ ምሳታቶም ኰይኖም ኬገልግሉ፡ በብግዜኡ ኻብ ሰፈራቶም ንሸውዓተ መዓልቲ ይመጹ ነበሩ።
26 ኣብቲ ብእምነት ዚፍጽምዎ ሓላፍነት ኣርባዕተ ኣሕሉቕ ሓለውቲ ኣፍ ደገ ነበሩ። ንሳቶም ሌዋውያን ነበሩ፣ ኣብቲ ኽፍልታት ቤትን መዛግብቲ ቤት እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽን ድማ ሓላፍነት ነበሮም።+
27 ኣገልግሎት ሓለዋ ናታቶም ስለ ዝነበረ፡ መፍትሕ ከኣ ብሓላፍነት ተዋሂብዎም ስለ ዝነበረ፡ ንግሆ ንግሆ እውን ነታ ቤት ይኸፍትዋ ስለ ዝነበሩ፡ ኣብ ዙርያ ቤት እቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ፡ ኣብ በቦታኦም ይሓድሩ ነበሩ።
28 ገሊኣቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ኣቕሑ ኣገልግሎት ሓላፍነት ነበሮም፣+ ኬእትውዎ ኸለዉ ኸኣ ይቘጽርዎ፡ ኬውጽእዎ ኸለዉ እውን ይቘጽርዎ ነበሩ።
29 ገሊኣቶም ድማ ኣብ ልዕሊ ኣቕሑን ኣብ ልዕሊ ዅሉ ቕዱስ ኣቕሑን+ ኣብ ልዕሊ ድኹም ሓርጭን+ ወይንን+ ዘይትን+ ጻዕዳ ዕጣንን+ ዘይቲ በለሳንን+ ተሸይሞም ነበሩ።
30 ገለ ኻብቶም ደቂ ኻህናት ከኣ ቅብኢ ዘይቲ በለሳን ይገብሩ ነበሩ።
31 እቲ ንሻሉም እቲ ቆራሓዊ በዅሩ ዝዀነ ማቲትያ ድማ፡ ካብቶም ሌዋውያን ኣብ ልዕሊ እቲ ኣብ መቕሎ ዚስንከት ብእምነት ዚፍጸም ሓላፍነት ነበሮ።+
32 ገለ ኻብቶም ኣሕዋቶም ቀሃታውያን ከኣ፡ ነቲ እተደራረበ እንጌራ፡+ ሰንበት ሰንበት ኬዳልውዎ ሓላፍነት ነበሮም።+
33 እዚኣቶም እቶም ዘመርቲ፡ እቶም ካብ ካልእ ዕዮታት ሓራ ዝዀኑ ኣብ ክፍልታት ቤት ዝነበሩ ርእስታት ማይ ቤታት ሌዋውያን ነበሩ፣ ከመይሲ፡ መዓልትን ለይትን ኪዓይዩ ሓላፍነት ነበሮም።
34 እዚኣቶም በብትውልዶም ርእስታት ማይ ቤታት ሌዋውያንን ኣሕሉቕን ነበሩ። እዚኣቶም ኣብ የሩሳሌም ይቕመጡ ነበሩ።
35 ኣቦ ጊብዖን፡ የዒኤል፡ ኣብ ጊብዖን+ ይቕመጥ ነበረ። ስም ሰበይቱ ማዓካ እዩ።
36 በዅሪ ወዱ ድማ ዓብዶን እዩ፣ ድሕሪኡ ኸኣ ጹርን ቂስን በዓልን ኔርን ናዳብን
37 ገዶርን ኣሕዮን ዘካርያስን ሚቅሎትን።
38 ሚቅሎት ንሺመኣም ወለደ። ኵላቶም ከኣ ኣብ ጥቓ ኣሕዋቶም ኣብ የሩሳሌም ምስ ካልኦት ኣሕዋቶም ይቕመጡ ነበሩ።
39 ኔር+ ንቂስ ወለደ፣ ቂስ ንሳኦል+ ወለደ፣ ሳኦል ንዮናታንን+ ንማልኪ-ሹዓን+ ንኣቢናዳብን+ ንኤሽበዓልን ወለደ።
40 ወዲ ዮናታን ድማ፡ መሪብ-በዓል+ እዩ። መሪብ-በዓል ንሚካ+ ወለደ።
41 ደቂ ሚካ ኸኣ፡ ጲቶንን ሜሌክን ታሕረዓን ኣሓዝን እዮም።
42 ኣሓዝ ንያዕራ ወለደ፣ ያዕራ ንዓለመትን ንዓዝማዌትን ንዚምሪን ወለደ። ዚምሪ ንሞጻ ወለደ።
43 ሞጻ ንቢንዓ ወለደ፡ ረፋያ ወዱ፡ ኤልዓሳ ወዱ፡ ኣጼል ወዱ።
44 ኣጼል ድማ ሽዱሽተ ደቂ ነበርዎ፣ ስማቶም ከኣ እዚ እዩ፦ ዓዝሪቃም፡ ቦክሩ፡ እስማኤል፡ ሸዓርያ፡ ኦብድያ፡ ሓናን። እዚኣቶም ደቂ ኣጼል እዮም።
ልኣኽ
ልኣኽ
መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
1 ዜና መዋእል 9
ትግርኛ
መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ኣንብብ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


c: text/html

text:
እስራኤል፡ ካብታ ሃገር ዘይወፅኡ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ክእሰሩ እዮም
መንግስቲ እስራኤል ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት፡ ካብታ ሃገር ንክወፅኡ፡ እንተዘይኮይኑ ግና ዕጫ ቤት ማእሰርቲ ከምዝፅበዮም ኣጠንቒቑ።
እቶም ስደተኛታት፡ 3,500 ዶላር (2,600 ዩሮ) ተዋሂብዎም ኣብ ዝቕፅሉ 90 መዓልታት ካብታ ሃገር ክወፅኡ መምርሒ ቀሪቡ ኣሎ።
ናብ ሃገሮም ወይ ድማ ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ንክኸዱ ኣማራፅታት ቀሪብሎም።
መንግስቲ እስራኤል፡ ነዚ ሕጊ ብምኽባር ካብታ ሃገር ዘይወፅኡ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት፡ ካብ ወርሒ ሚያዝያ ጀሚሩ ከምዝኣስር ኣጠንቂቑ።
ትካል ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ፡ እዚ ኣካታዒ ትልሚ፡ ንዓለም ለኸ ሕግ ዝጥሕስን ሕጊ እስራኤል ዘየኸብር ክብል ኮኒንዎ።
እስራኤል፡ ምምላስ እቶም ስደተኛታት ሰብኣውን ወለንታውን እዩ ኢላ።
ወሃቢ ቃል በዓል ስልጣን ጉዳያት ህዝብን ስደተኛታትን እስራኤል ንቢቢሲ ከምዝገለፆ፡ ኣብታ ሃገር ኣብዚ ሕዚ እዋን 38 ሽሕ "ሸሊኾም ዝኣተዉ" ስደተኛታት ከምዝርከቡን፡ እቶም 1420 ኣብ መዳጎኒ ከምዝርከቡ ገሊፁ።
እስራኤል ኣብታ ሃገራ ንዝርከቡ ስደተኛታት "ገበነኛታት" ዝበለቶም፡ ዶብ ብምጥሓስ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ንዝኣተዉ ስደተኛታት እያ።
ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ስደተኛታት ካብ ሱዳንን ኤርትራን ዝመፅኡ እንትኾኑ፡ ብዙሓት ኣብ ሃገሮም ካብ ዘሎ ዘይምዕሩይ ነባራዊ ኩነታትን ጎንፅን ብምህዳም ዑቕባ ዝሓቱ'ዮም'ኳ እንተበሉ ሰበ ስልጣን እስራኤል ግን ከም ቁጠባዊ ፈለስቲ ይርእይዎም።
ቐዳማይ ሚኒስትር እታ ሃገር ቤንያሚን ኔታንያሁ እውን፡ ፍንው ዋሕዚ ኣፍሪቃውያን ንባህሪ ኣይሁድ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ እዩ ምባሎም ይዝከር።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
By Viviana Amanuel; July 2, 2012
“ስገም
ዘለላ ወይኒ ስገም
እንተኣእተኻያ ጸባር ወላኻ (ፈጋዕጋዕ ዝበለ ዋላኻ)
ዓመት ኣሕሊፋ ንጽድያ
ዓይኒ ዓዃይ ስገም
ተስፋ ዓዃይ ስገም
እንተኣእተኻያ ስቡሕ መሬት
ንእዲ መሊኣ ዓይበት ትልኹቶ
እንተ ሃብካያ ኣብ ሩባ ሽዕበት
ቆፎ መሊኣ ቐለብ ዓመት”
ክንደይ ዓይነት ስገም ትፈልጡ?
ተባሂሎም ይኸፋፈሉ’ እዞም ስገም ነናይ ገዛእ ርእሶም፣ ጥቕሚ ኣለዎም። ከም ኣብነት፣ ኩሎም እኳ ..ቅጫ ጎጎ ይኾኑ እንተኾኑ’ ብዝያዳ ግና፣ ንጽቡቕ ቕጫን ጎጎን‘ሲ ስገም ዓጻን፣ ደምሃይን እዮም። ስገም ጸሊሞ ድማ ዝያዳ ንመስርሒ ቢራ ኣገዳሲ እዩ። ስገም መጸብሒቶን ኩዕንቶን ድማ፣ ንጥሕኒ ቕጫን ቦሶ ኣገደስቲ እዮም። ኣበዚ ተወሳኺ ስገም ኩዕንቶ (ጽርያ) ወይ ወን መጸብሒቶ ቀልጢፉ ስለ ዝብላዕ ከምዚ ተባሂሉ ይዝየመሉ፣
ስገም ኩዕንቶ
ከምዛ ሕምቶ
ስገም ይሓ: ድላይካ ክትሰርሖ እትኽእል ካብ ዓይነታት ስገም እዩ። ቡቕሊ ስዋ፣ ጎጎ ቕጫ... ወዘተ።
ስገም ደምሃይ (ብርዲዳ): ዝበዝሕ ግዜ ቆሎ እዩ ዝኸውን።
ብሓፈሻ እዞም ኩሎም ዝተገልጹ ዓይነታት ስገም ፣ ጥጥቖ ፣ ቆሎ፣ ገዓት፣ ሃንዛ፣ ጎጎ ፣ ቕጫ ፣ ገዓት ፣ ጥሕሎ፣ ቦሶ፣ ጥሕኒ፣ ስዋ፣ ነቢት ፣ ቢራ፣ ቡን ፣ ኪኾኑ ይኽእሉ።
ስገም ብብዝሒ ኣብ ዞባ ማእከል’ በዚ ከባቢ ካርነሽም፣ ካልእ ድማ ሽመጃና’ ዝያዳ ይሰማምዖን ብብዝሒ ተዘውቲሩ ይዝራእ።
ክቡራት ኣንበብቲ’ ተወሳኺ ፣ ወይ ወን መኣረምታ እንተደኣ ኣሊይኩም’ ለኣኹልና’ ከነእንግዶ ኢና።
By Viviana Amanuel; July 2, 2012
ኣብ ባህሊ ሕብረተሰባት ብመንጽር ዝዓበሉ ከባብን ኣነባብራን፣ ርእሱ ዝከኣለ፣ ባህላዊ ሕክምና ኣለዎም። እዚ ባህላዊ ሕክምና፣ ገሊኡ ርዑም፣ ገሊኡ ድማ ድማ ምስ ምንዋሕ ግዜ መበገሲ ሰረቱ ክትእልሽ ፣ ኣልሽካ ድማ ርጡም ምላሽ ክትረኽበሉ ዘይከኣል እዩ።
ብመንጽር’ዚ፣ ከም ኩሎም ሕብረተሰባት ፣ሕብረተሰብ ኤርትራ’ወን ካብ ብሄር ናብ ብሄር ዝፈላለ ባህላዊ ሕክምና (ፍወሳ ) ኣሎ። ኣብ ብሄረ ትግርኛ .ከም ኣብነት፣ ምቕንጃሕ፣ ማሕጎማ፣ ቆር....... ወዘተ ክንጠቕስ ንኽእል።
እዚ ባህላዊ ፍወሳ፣ ነናይ ባዕሉ እወታን ኣሉታ ኣለዎ። ሕጂ ብዛዕባ ሳዕቤኑ ገዲፍና’ ካብቲ ኣብ ሕብረተሰብ ተኣሚኑሉ ዝስርሓሉ ዝነበረ ፣ ከነውግዕ። ዝተረፉ ናይ ካልኦት ብሄራትና ፍወሳ ድማ፣ ጥሉል ሓበሬታ ምስ ረኸብና ክንቕጽሎ ኢና።
ቆር (ተቑሮ):
እዚ ባህላዊ ፍወሳ’ዚ ኣብ ገጠራት ኣብ ዝነብሩ ብሄረ ትግርኛ ብብዝሒ’ዩ ዝዝውተር፣ ኣብዚ ሎሚ እዋን’ኳ ምስ ምስፍሕፋሕ’ ትምህርቲ ሕክምና ኣሎ ኢለ ክነደፍር እንተዘይከኣልኩ፣ ኣብ ሕክምና ዘይተዘርግሓሉ እዋን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድራ ዝውቱር’ዩ ነይሩ። ቆር(ተቑሮ) እዚ ዓይነት ፍወሳ ፣ ንዝተጎድአ ክፋል ኣካል ሰብ፣ (ዝደመየ) ፣ መጀመርታ ብክንቲት ደርሆ’ ነዚ ዝደመየ ኣካል ድሕሪ ምጽራይ ፣ ዝተወቕጠ ቡን ብምንስናስ ይኽደን። እዚ ድማ ቡን ደም ኣብ ምንቓጽን ፣ ነቶም ክርክስዎ ዝኽእሉ ባእታታት ናብቲ ዝተነስነሰ ቡን ስለዘብሎም ፣ እቲ ቡን ድማ ስለዘቐሎም ደም ኣብ ምርጋእን ረኽሲ ተኸላኺሉ ዝተጎድአ ክፍሊ ኣካል ኣብ ምሕዋይን ውጺኢታዊ ተራ ኣለዎ።
እዚ ባህላዊ ፍወሳ ከምቲ ቅድም ኢለ ዝበልክዎ፣ ብስነፍልጠታዊ መገዲ እወታኡን ፣ ኣሉታኡን ዝፈለጥክዎ እኳ እንተዘየለ፣ ኣብዚ ሕብረተሰብ ግና፣ ዝውቱር እዩ ነይሩ። ምናልባሽ ክኢላታት ‘ዚ ዓውዲ ዝገበርዎ መጽናዕቲ እንተልዩ ድማ ፣ ከካፍሉና በዚ ኣጋጣሚ ..ከካፍሉና እዕድም።
ማሕጎማ:
እዚ’ወን ብስነፍልጠታዊ መገዲ እንታይ ይመስል ውጽኢቱ ብትክኽል እኳ እንተዘይፈለጥኩ፣ ዳርጋ ኣብ ዝበዝሓ ብሄራት ኤርትራ ዝውቱር ባህላዊ ፍወሳ’ዩ። ማሕጎማ፣ ዝያዳ ኣብ ማዕበስቲ ፣ጎርጺ ዘጋጠሞ ክፍሊ ኣካል ምናልባሽ ንውሽጢ ድማ ኣዚዒጉ( ኣዕቑሩ) ከይኸውን፣ ኣብቲ ዝተጎደአ ብቐርኒ ብዕራይ ገይሮም ይሓጉምዎ። እዚ ቀርኒ ብዕራይ ኣብቲ ኣካል ኮፍ ድሕሪ ምባል በቲ ሓደ ዝበልሐ ክፋል ቀርኒ ይመጽዎ’ሞ ደም ‘ቲፍ’ቲፍ ምስ በለ፣ እቲ ረሳሕ ደም ( ወይ ኣብ ውሽጢ ዓቑሩ ዝነበረ) ንግዳም ወጺኡ ብዝብል እምነት ከም ዝሓወዩ ይእመን።
ክቡራት ኣንበብቲ’ ኣብዚ ላዕሊ ዝተገልጸ ‘ ባህላዊ ፍወሳ ዝገለጽ ጽሑፍ’ መኣረምታ ወይ ወን መመላእታ ምስ ዝህልወኩም’ ብኣድራሻና ለኣኹልና ከነእግዶ ኢና።


text:
ወግዓውነት ቋንቋ ዓረብ ኣብ ኤርትራ
ብሃብቶም ነጸረ-ኣብ (ወዲ ጎዐይ)
ብመጀመርታ ንኣስመራ-ኦንላይን ብልቢ ከመስግን ይፈቱ፡ ምኽንያቱ ኣነ ክጽሕፍ ዝሕልን ሰብ ኢየ። ይኹን’ምበር ብዘይካ ቋንቋ ትግሪኛ ብኸፊል ካኣ ቋንቋ ትግረ ካልእ ዝመልኮ ቋንቋ የብለይን። ኣስመራ-ኦንላይን ብዘይ ናይ ቋንቋ ገደብ ክንጽሕፍ ስለ ዘፍቀዱ ንተበግሰኦም ምስጋና ይግበኦም እናበልኩ ናብ ኣርእስተይ ክምለስ።
ቋንቋ ዓረብ ንኤርትራ ኣገዳሲ ቋንቋ ኢዩ ብምባል ክጅምሮ። ብቐንዱ ቋንቋ ሃብቲ ስለ ዝኾነ። ካልእ እቶም ንኤርትራ ኣንጻር ገማማዒ ሽርሕታት ዝበድሁ ኣቦታትና ዝተሰማምዕሉ ስለ ዝነበረ ንሕና ደቆም ብዘየገድስ ዝወሃቡ ትንተናታት ሕድሮምን ቃሎምን ክንትግብር ንግደድ ኢና። ንሎሚ ክጽሕፈሉ ዘገደደኒ ቋንቋ ዓረብ ወግዓዊ ቋንቋ ኤርትራ ክኸውን ኣለዎ የብሉን ኣይኮነን። ምኽንያቱ እዚ ሕቶ’ዚ ቅድሚ 63 ዓመታት ዝተመለሰ ሕቶ ስለ ዝኾነ። ንዓይ ክሳብ ዝርዳኣኒ ብዘይካ ዉሑዳት ንስለ ምክርኻር ዘኾምስዕዎ ከም ሕቶ ክለዓል ዘለዎ ጉዳይ ኣይኮነን። ቋንቋ ዓረብ ወግዓዊ ቋንቋ ኤርትራ ኢዩ። ልኽዕ ኢዩ ከም ሃገራዊ ቋንቋ ኣብ ኩሉ ደረጃታት ትምህርቲ ኣይተኣታተወን። ብረዲዮ፣ ተቪን ገዜጣን ማዕረ ትግሪኛ ይፍኖ ኢዩ። ብደረጃ ትምህርቲ ስለ ዘይተሰራሓሉ ኣይዓበየን። ወየ ዳኣ ዕቱብነትን ሓቂ ምዝራብን መንገደን ካብ ስሕታ ነዊሕ ገይረን እምበር ምስ ወድዓውነት ሃገራና ብምግንዛብ እንተ ንዛረበሉስ ካልእ ኢዩ ነይሩ። ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሃገርና ሓጺር ዘይኮነ ታሪኽ ዘለዎ ኢዩ። ይኹን’ምበር ብዘይካ ንራሻይዳ እዚ ቋንቋ ንማንም ናይ ኣደ ቋንቋ ኣይኮነን። እዚ ሓቂ ኢዩ። እቲ ኣገዳሲ ጉዳይ ቋንቋ ዓረብ ሓደ ካብ ወግዓውያን ቋንቋታት ኤርትራ ምኳኑ ኢዩ። ኽኸውን ኣለዎ የብሉን ዝብል ክትዕ ካብ ጊዜኻ ምብኻን ዝሓልፍ ኣይኮነን። ስለዚ ጊዜና ኣብዚ እንተ ዘይየጥፋእና ተመራጺ ኢዩ።
ምስ እዚ ተታሓሒዙ ዝለዓል ግን ፖሊሲ መንግስቲ ኤርትራ ብቋንቋ ምምሃር ኣብ ቀዳማይ ወይ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ኢዩ። ፖሊሲ መንግስቲ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ብቋንቋ ኣደ ኢዩ። ንስለ ምቁዋም እንተዘይ ኮይኑ እዚ ፖሊሲ’ዚ ብዝኾነ መለክዒ እንተላይ ኣህጉራዊ መለክዕታት ማለተይ ኢየ ቁኑዕ ኢዩ። እዚ ፖሊሲ ኣብ ዝወጸሉ እዋን ብቐረባ ይከታተሎ ነይረ። ንኣብነት ኣብ ደቡባዊ ቀዪሕ ባሕሪ ዝነበረ ክትዓት ብፍላይ ድማ ወለዲ ካብ ዘልዓልዎ ስክፍታታት ሓደ ደቅና ብቋንቋ ዓፋር ጥራሕ እንተ ተማሂሮም ተጠቀምቲ ኣይክኾኑን ኢዮም ዝብል ኢዩ ነይሩ። ደቡባዊ ቀዪሕ ባሕሪ ብፍላይ ድማ ተዛረብቲ ዓፋር ጠቒሰ’ምበር ዳርጋ ኣብ ኩሉ ተመሳሳሊ ሕቶ ተላዒሉ ኢዩ። ቋንቋ ዓረብ ክማሃሩ ኣለዎም ዝበለውን ኣይነበረን ብዘይካ ኣብቶም ንገዛእ ርእስና ከም ኢሊት እንርኢ ሰባት። እንታይ ዳኣ ደቅና ብትግሪኛ ክመሃሩ ኣለዎም ዝብል ኢዩ ነይሩ። ኣብዚ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ንህዝቢ ንምርዳእ ዘይናዓቕ ስራሕ ሰሪሑ ኢዩ እንተ በልኩ ምግናን ኣይኮነን። ሕቶ ወለዲ ግን ቅኑዕ ኢዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ንደቆም ክንዮ ከባቢኦም ዘሎ ናይ ስራሕ ቋንቋታት ክፈልጡን ክመሃሩን ምሕታቶምን ደቆም ብሰንኪ ቋንቋ ዘይምፍላጥ ካብ ስራሕ ከይቦዅሩ ዝብል ስለ ዝነበረ ህዝብና ክሳብ ክንደይ ምዕቡል ህዝቢ ምኳኑ ንምግንዛብ ዘጸግም ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ዋላ ዉሑድ ይኹን እምበር እቲ ኢሊት ዝባሃል ብፍላይ ድማ ኣብ ዲያስፖራ ዝቕመጥን ንገዛእ ርእሱ ከም ተቓዋማይ ዝርኢ ግን ነዚ ብቋንቋ ኣደ ናይ ምምሃር ፖሊሲ ይቃወሞ ኢዩ። ብሪኢቶይ ንሓደ ወዲ/ጓል 7 ዓመት ወይ ትሕቲኡ ህጻን ብኻልእ ቋንቋ ምምሃር ኣብ ልዕሊ እቲ/እታ ህጻን ከቢድ ሃስያ ምፍጻም ማለት ኢዩ። ምኽንያቱ ቋንቋ ኣይኮንካን ትምህሮም ዘለኻ።ቋንቋ መተሓላለፊ ኢዩ።
ምናልባት ኣነ ኪኢላ ስርዓተ ትምህርቲ ኣይኮንኩን። ከም ዝመስለኒ ግን ስርዓተ ትምህርቲ ብኺኢላታት ክንደፍ እንከሎ ሓደ ህጻን ወይ ኣብ ናይ ትምህርቲ ዕድመ ዘሎ መንእሰይ ኣብ ዕድሚኡ/ኣ ክፈልጦም/ክትፈልጦም ብዝብግባእ መንገዲ ኢዩ ዝንደፍ። ኣብዚ ክንርድኦ ዝግባኣና ትግሪኛ ይኹን ዓረብ ከም ቋንቋ ብዝተሓተ ደረጃ ከነላልዮም የብልናን ማለት ኣይኮነን። ነቲ ዝተዳለወ ስርዓተ ትምህርቲ ብዘይፈልጥዎ ትግሪኛ ወይ ዓረብ ቋንቋታት ክወሃብ ኣሎዎ ምባል ግን ድንቁርና ኢዩ። እዚ ካብ ኮነ ንምንታይ ኢዮም ገለ ኢሊት ሃገርና ነዚ ፖሊሲ’ዚ ዝቃወምዎ? ቋንቋታት ትግሪኛን ዓረብን ወግዓዊ ቋንቋታት ኤርትራ ኢዮም ካብ በልና ንምንታይ ዕላማ ኢዩ ቋንቋታት ሃይማኖታዊ ትርጉማት ክዋሃቦም ዝፍተን? ነቲ ምኽንያታት ገዲፍና ቋንቋ ዓረብ ኣብ ሃገርና ምስቲ ታሪኻውነቱ ከምቲ ንጽበዮ ብሰፊሕ ህዝብና ኣይዝረበሉን ኢዩ ምባል ይከኣል ኢዩ። ኮይኑ ግን ምስ ድኽነት ሃገርና ብምዝማድ ሎሚ ቋንቋ ዓረብ ኣብ ኩለን ቤት ትምህርትታት ከም ካሪኩሉም ክተኣታቶ ኣለዎ እንተዝባሃል ብርግጽ ኤርትራ ዓቕሚ ኣለዋ’ዲዩ? ንኣብ ኮለጃት ዝምህሩ ወጻእተኛታ ንምኽፋል ዝወጽእ ገዚፍ ወጻኢታት ከም ኣብነት ወሲድና ንካብ መባእታ ክሳብ ካላኣይ ደረጃ ዝምህሩ መማህራን ዓረብ ንምቑጻር ክንደይ ዝኣክል ወጻኢ ከም ዝሓትት ምግንዛብ ኣይምተገበአን’ዶ? ምኽንያቱ ቋንቋ ዓረብ ክምህር ዝኽእል ዓቕሚ ሰብ ኣለና ድዩ? እንተ ዘየብልና ከምቶም ናይ ኮለጃት ካብ ደገ ክመጹ ኣለዎም ማለት ኢዩ። ኤርትራ ነዚ ዝኸውን ዓቕሚ ኣለዋ ድዩ። እቶም ኣብ ኮለጃት ዝምህሩ ወጻእተኛታት እታ ሃገር ተለቒሓ ከም ትኸፍሎም ሰነዳት ይምስክሩ ኢዮም። እተን ብቋንቋ ዓረብ ዝምህራ ቤት ትምህርትታት ከም ጃሊያ ንኣብነት ክሎም መምህራን ኮይኖም እንተ ዝቑጸሩ ክንዳይ ኢዮም ክሽፍኑ ዝኽእሉ። ግብራዊ እውን ኣይኮነን ምኽንያቱ ኩሉ ናብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ዝኸይድ መምህር ንምኳን ኣይኮነን ዝመሃር።
ስለዚ ቋንቋ ዓረብ ንሓደ ቀሪቡ ንኻልእ ዝርሕቕ ዘይኮነስ ከም ሃገራዊ ወግዓዊ ቋንቋ ንኽዓቢ ኣወንታዊ ኣበርክቶ ክህልወና ይግባእ። ብድሕሪ መጋረጃ ንቋንቋ ዓረብ ከም መዋግኢ ክንጥቀመሉ ግን ዓገብ ኢዩ። ገለ ገለ ሰባት ኣተሓሳሰባካ ንምምዛን ቋንቋ ዓረብ ትቕበሎ ዲኻ ክሳብ ምባል ይኸዱ ኢዮም። ብጣዕሚ ዘባሳጩ ሕቶ ኢዩ። ምኽንያቱ ቋንቋ ዓረብ ንኽዓቢ እንታይ እንተ ተገብረ ይሓሽ ኢልካ ምሕታት ግቡእ ኢዩ። ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዝኣቱ ግን ኣይኮነን።
እንተ ዘይተጋግየ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ዝወደቦም ንምትእትታው ካሪኩሉም ቋንቋ ዓረብ ሰሚናራት ክካየዱ ከም ዝጸንሑ ብቲቪ ይኹን ብመርበብ ሓበሬታ ተኸታቲለ ኣለኹ። እዚ ክተባባዕን መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ እዞም ሰሚናራት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ክዝርግሑን መበገሲ ንዝዓበየ ምርምራዊ ስራሓት ኮይኖም ክወጹን ተደላይነት ኣለዎም። በቲ ኮይኑ በዚ ግን መንግስቲ ብፍላይ ድማ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ጉዳይ ቋንቋ ኣገዳስነቱ ሪኢዩ ብደራጃ ሃገራውያን ቋንቋታት ሓደ ኮለጅ እንተ ዘቕዉም እሞ ብብዝሒ መምሃራን ቋንቋታት ንምስልጣን እንተ ዝስራሓሉ ተመራጺ ምኾነ።
ንቋንቋታት ትግሪኛን ዓረብን ከም መፈላለዪ ተወሲዱ ናይ ኣስላማይን ክርስታናይን ቋንቋታት ተገይሩ ክግለጽን ናይ ተቓዋማይን ሕላገት ኮይኑ ከገልግልን ግን ግዚኡ ዝሓለፎ ፖለቲካ ስለ ዝኾነ ተደላይነት የብሉን ሳዓቢውን ዘለዎ ኣይመስለንን።
የቐንየለይ!


text:
ሜ/ጀ ኣበበ ተ/ሃይማኖት (ጀቤ)
ሃገርና ኣብ ስግግር ትርከብ፡፡ ካብ ስርዓት ምልክነት ናብ ዴሞከራሲ፡፡ እዚ ሕገ-መንግስትና ተተሪኢስካ ዝግበር ስግግር ኣብ ብተነፃፃሪ ሓፂር ግዜ ዝፍፀም እዩ፡፡ ንኣውሮፓዊያን ቡዙሕ ሚኢትታት ዓመታት ዝወሰዶም ንሕና ኣብ ትሒቲ ሓደ ሚኢቲ ዓመት ክነካዩዶ ዓለምለካዊን ናይ ሃገርና ኩነታት የገድደና፡፡ እዚ ካብ ዘይንፈልጦ ናብ እናሓልሞ ዝግበር ጉዕዞ ኣረጊት አተሓሳስበታት፣ ውዳበታትን ኣሰራረሓትን እናወገድና ብሓዱሽ ንምትካእ ፀዓርዓርን ቡዙሕ ላዕልን ታሕትን ዘለዎ፤ ቡዙሕ ርግፀኛ ዘይሙዃን (uncertainity)፤ ምድንጋራት ዘለዎ፤ ስሕተታት ዝፍጸመሉ፤ ብዙሕ ፅንፍታት (extremisim) ዝረኣየሉ፣ ቡዙሕ ጎንፅታት ዘለዎ፣ ቡዙሕ ሂዎት ዝኽፍሎ እዩ፡፡
ከምዚ ቦኽሪ ወላድ ገና ካብ ምጥናስ ጀሚሩ ቡዙሕ ለውጥታትን ስቓይን ክትሽከም እትግደድን ኣብ መወዳእ ደማይ ንቡዙሕ ሰዓታት ኣብ ገሊኡ እውን መዓልትታት ዝወስድ እንትፋስ እተዊ ውፅኢ፡ ድጊም ኣይጠነስን ዘብላ ስቃይ ሓሊፋ ካም ማንም ንላዕሊ እትፈትዋ/እትፈትዎ ዉላድ እትሓቁፍ እሞ ኣብቲ ናይ ስቓይ እዋን እትብሎ ዝነበርት ሓዲጋ እንደገና ኣርባዕተ ሓሙሽተ ግዜ አትጠነስሉን አትወልድሉን ከይዲ እዩ፡፡
ስግግር እውን ዓወት ድሕሪ ስቓይ እዩ። ምረቱ ክንዲ ዕጥቂ ቃልሲ እኳ እንተዘየኮነ!! ስግግር ሕብረተሰባዊ ምንቅስቓስ ስለዝኮነ ግን ዝተሓላለኸ እዩ፡፡ እቲ ናይ እኖ ምውላድ ከይዲ ብተወሰነ ጥራይ እዩ ክገልፆ ዝኽእል፡፡
ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ኩነታት ንምግማት ብዘፀግም ቕልጡፍ ለውጥታት የመዝግብ ኣሎ፡፡ ሃገር ንምዕራይ
ንቕድሚት ንክትውንጨፍ ዓበይቲ ዕድላት (apportinities) ይሰፍሑ ኣለዉ፡፡ ነዚኦም ዕድላት ብዝግባእ መርሚርካ ናብ ረብሓ ዓድን ህዝብን ንምውዓል ግን ናይ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ ጉድለት ብሰፊሑ ይረአ ኣሎ፡፡ ዘጋጥሙ ዘለዉ ብድሆታት(challenges) ኣናኢስካ ዝረኣዩ ኣይኮኑን፡፡ ናብ ዕድል ንምልዋጥ እንታይ ንግበር ንምባል ግን ዝሰኸነ ኣመራርሓ የድልዮ፡፡
ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ፈኸም እናበለ ፀኒሑ ኣብ 2008 ዝተጓሃሃረ ናይ ህዝብታት ኢትዮጵያ ቃልሲ ናብ ዘይምለሰሉ መድረኽ በፂሑ ኣሎ፡፡ ሓላፍ ዘላፍ እንተለውዎን፤ ፅንፈኛታት ክጨውዩዎን ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ጎነፂ ክፈጥሩን እንተሞከሩ እውን ናይ ህዝብታት ሕቶ ንዴሞክረሲ፣ ፍትሕን ልምዓትን እዩ ነይሩ፡፡ ብኣዋጅ እቶ እቶ (emergency) በርኒዑ (ተጨናጊፉ) እቲ ኣዋጅ ኣድላይ እኳ እንተነበረ ክላዓል እነተሎ መስረታዊ ምምዕርራይ ስለዘይተገበረ እተ ዝተደጎለ ሓዊ ሃልሃል ምባል ይጅምር ኣሎ፡፡ ኢትዮጵያ ከትበታትን ድያ ዝብል ስግአት ይስተውዓል ኣሎ፡፡ ግቡእ ስግኣት እዩ፡፡ ኣብ ድሮ 1983 ዓም ከይትበታተን ስግአት ነይሩ፤ ሳላ ህዝበታት ኢትዮጲያን ህዝባዊን ውሕሉልን ኣመራርሓ ኢህወዴግ ካብ ምብትታን ድሒና ጥራይ ዘይኮነ ንቅድሚት ክትስጉም፣ ኣብ ዓለም ቦትኣ ክትሕዝ ዳደ ክትብል ጀሚራ ነይራ፡፡ ሽዑ ዝነበረ ኣመራርሓ (መሰል ህዝብታት ንምርግጋፅ ስለተቓለሰ) ወሳኒ መሰረቱ ህዝባዊነቱ ነይሩ፡፡ ሕዚ ግን ኢህወዴግ ኣይከኣለን፡፡ ምኽባር መሰል ህዝብታትን ኢህወዴግን ሕቖን ከብድን ኮይኑም ኣለው፡፡
ህዝብታት ተለዓዒሎም እዮም፡፡ ሓዱሽ ፖለቲካዊ ማሕበረ ኢኮኖሚያዊ ረበረሓታት ንምርግጋፅ ተበጊሶም ኣለው፡፡ እዚ መምለሲ የብሉን፡፡ ብዝሓለፈ ኣካይዳ ክመልሶ ኣይኽእልን፡፡ እቲ እንፈልጦ ኢህወዴግ የለን፤ ምስ ኩነታት ክኸይድ ኣይከኣለን፡፡ እቲ ማዕበል ህዝቢ ንኢህወዴግ እውን ንፅቡቕ ይኹን ንሕማቕ ይቕይሮ እዩ ዘሎ፡፡ ኣብ ኦሆዴድ ክረአ ዝክእል አዎንታዊ ለውጥታት ንዕዘብ ኣለና፤ ይበል ዘብልን እናተባባዕና ናብ መሰረታዊን ሙሉእን ለወጢ ክኸውን ድጋፍ ከንገብር ዝግባኣና ይመስለኒ፡፡ ኢህወዴግ ኣብ ውሽጢ እውን ከም ቀደም ክኸይድ ኣይኸኣለን። ሰብ ቅልፅም ዝነበሩ ደኺሞም ሓደሽቲ ዘይላደዩ ሓይልታት ቅልቅል/ቦኽቦኽ ይብሉ ኣለዉ፡፡ ኢህወዴግ በቲ ዘለዎ መንገዲ እንተቐፂሉ ኣብ መረፃ 51% እንተረኺቡ ተኣምር ክበሃል ይኽእል (100% ድርኡውን መስሓቒ እዩ ነይሩ)፡፡ ኢህወዴግ ንባዕሉ ካብ መሰረቱ እንተዘይቀይሩ ከስዓር ከምዝኽእል ካብሕዚኡ ክዳለው ኣለዎ፡፡ ተቓወምቲ ውድባት ሙቹው ኩነታት ተፈጢሩሎም እናሃለወ ለቑዘይዘይ እዮም ዝብሉ ዘለው፤ ክባራበሩ ይግባእ፡፡ ዘይሩ ዘይሩ ንናይ ህዝብታት ምችው ናይ ቃልሲ ኩነታት ዝመርሕ ተሳኢኑ ኣሎ፡፡ እዚ ጉድለት ከመይ ንሸፍኖ እዩ አቲ ሕቶ፡፡
እቲ ኩነታት ተቐይሩ ተነፃፃሪ ርግዓት ክሳብ ዝመፅእ ብዙሕ ዘይተለመደ ነገራት ክንሪኢ ግድን እዩ፡፡ ዕግርግር ክቕፅል ይኸውን ዘሕዝን ዋላ እኳ እንተኾነ ከንዳለወሉ ይግባእ፡፡ ኣብ ፓርላማ ምጉሳጥ፣ ከም ኣካል ረጊፅኻ ምውፃእ፣ ክልላት ነንሕድሕደን ዝወናጀላሉ ወ.ዘ.ተ ክረአ ይኽእል እዩ፡፡ እቲ ማእኸል ሸተት ይብል ስለዘሎ፡፡ (እቲ ውድብ ብምእኽሉነትን ብብቕዓትን ክመርሕ ተዘይኪኢሉ …)
ምድንጋፅን ደንበርበርን (panic) ነቲ ኩነታት ዘጋድድን ነቶም ፅንፈኛታት ዝሓሸ ዕድል ክፈጥረሎምን ተዘይኮይኑ ምንም ፋይዳ የብሉን፡፡ ኣብ ግዜ ዘይህብ ኩነታት ኮይንካ ረጊዕኻ፣ ኣፅኒዕኻ፤ ተላዚብካ ዝምጥን ራእይን ስትራቴጂን ብምሕንፃፅ መፍትሒ ምእላሽ እዩ፡፡ ክሳቡ እቲ ኩነታት ከይጋደድ እቶም ዝሓንኮርዎ ነቲ ኩነታት ዝምጥን ስልቲ ኣውፂኦም ይንቀሳቀሱ፡፡ ሓላፊነቶም ብዝግባእ ይዋፅኡ፡፡
እዚ ፅሑፍ እዚ ኣብ “ታይፒንግ” እናሃለወ ናይ ዝተኸበሩ ኣባዱላ ገመዳ ኣፈ-ጉባኤ ተወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንዓርሶም ካብ ስልጣን ከምዘግለሉ ተሰሚዑ፡፡ ምስ ዘሎ ኩነታት ብዙሕ ሰብ ተደናጊፁ፡፡ ዘይተለመደ እውን ስለዝኾነ ክሳብ ባዕሎም ዕላዊ መግለፂ ዝህቡ ምስ ውድቦም ተስማዕሚዖም እዮም ዝኾኑ ዝብል ግምት ነይሩ፡፡….ንክሰርሕ ዝምችው ኩነታት የለን ድልየት እውን የብለይን… ዝብል ኣዘራርባ ግን ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ከምዘለዎ ዘመላኽት እዩ፡፡ፖለቲካዊ ኣጀንዳ እንተሃልይዎም እማ ናይ ኣፈ-ጉባኤ ቦታ፤ ኣብ ልዕሊኡ ናይ መከላከያን ድህንነትን ኮሚቴ ኣቦ-ወንበር ብዝግባእ ዘይጥቀምሉ ዝብል ሕቶ ምልዓሉ ኣይተርፍን፡፡ እቲ ኣጅንዳ ከሳብ ዝፍለጥ እናገመትና ቁሊሕሊሕ ምባልና ኣይተርፍን፡፡
ግን ብደምቢ ሓሲቦምሉ ነቲ ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ዝሓሸ መንገዲ ኢሎም መሪፆም እንተኾይኖም ብሉፅ (smart) ስጉምቲ ክኸውን ይክእል እዩ፡፡ እቲ 1993 መጀመርያ ኣብ ህወሓት ደሓር እውን ኣብ ገለ መራሕቲ ኦህዴድን ደህዴድን ዝበፅሐ ኩሉ ዓይነት መንግስታዊ ደብዳብ ተዋሳኣይ ስለዝነበሩ ይፈልጥዎ እዮም፡፡ ዓርሰ-ምክልኻል ይብሉኻ እዚ እዩ!!
ናይ እማን ፖለቲካዊ ኣጀንዳ እንተሊይዎም ግን ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ትርጉሙ ዓብዪ እዩ፡፡ ኣብ ደረጃ ስልጣን ኢትዮጵያ ከም ካልኣይ ዝቑፀር ሰብ ካብ መዝነቱ ባዕሉ ወሪዱ ተራ ናይ ፓርላማ ኣባል ኮይኑ ብሰላማዊ መንገዲ ክቃለስ እዩ ማለት እንተኾይኑ ኣባዱላ ምስቲ ሓዱሽ ምዕባለ ይጓዓዙ ኣለዉ ማለት እዩ፡፡ ገና ዘይተፈለጠ እንተኾነ እውን ከምኡ እንተኾኑ የቐንየለይ ኢልካ ምምችቻው እዩ፡፡ ናብ ልመና እንተተኣትዩ ግን ጥፍኣት እዩ፤ ውረደት እዩ፡፡
ፖለቲካ ትግራይ ?
ፖለቲካ ትግራይ አብ ዕንይንይ እዩ ዘሎ፡፡ ንቅድሚት ምኻድ ኣብይዎ ኣብ ደውታ ይርከብ፡፡ ኣብ ፖለቲካዊ ደውታ ነዊሕ ክፅናሕ ኣይካኣልን፡፡ ንቅድሚት ምስጓ ወይም ምንሽረታት እዩ እትዕድል፡፡ ብኡ ምኽኒያት እቲ ፖለቲካ አብ ቀራን መንገዲ ኣሎ ይብሃል፡፡ ናይዚ ቀንዲ መግለጺ ህዝቢ አምሪሩ አይግዛእን ክብል እንቶሎን መራሕቲ ደማይ ምግዛእ ክኣብዮም እንተሎ እዩ፡፡ ህዝቢ ተወሰኽቲን ሓደሽቲን ፖሊቲካው፤ ማሕበረ-ኢኮኖሚያዊ መሰለት እንትእልሽ መራሕቲ ደማይ ከም ቀደም በቲ ዝለመድዎ ሓድሓደ ኣናእሽተይ ምምዕርራያት ገይሮም “ፅቡቅ ኣለና በቲ ዝሃብናኩም ዕገቡ” እንትብሉ እዩ፡፡
አብ መራሕቲ ዘሎ ምዝሕታል ፖለቲካ ትግራይ ዕንክሊል ክብል ይገብሮ አሎ፡፡ ካብዚ ምውፃእ ጊዜ ዘይህብ ኮይኑ አሎ፡፡ ካብዚ ዕንይንይ ወፂእና ንቕድሚት ክንግስግስ፣ ዝላ ክነመዝግብ እንተኮይኑ ምስ ኩነታት ዝኸይድ፤ ነቲ ሕሉፍ ኩነታት ብዝግባእ ዝገምገመ፤ ሓዱሽ አተሓሳስባ፤ ፖሊሲ፤ ውዳበን አሰራርሓታትን ይሓትት። ምስ ኩነታት ንምሕማስን ሰዓራይ ኮይንካ ንምውፃእን ግድን አድላዪ ይኸውን፡፡ ዓለማዊ፤ ሃገራዊን ክልላውን ኩነታት አብ ግምት ዘእተወ ንቐዋሚ ፕሮግራም መሰረት ዝገበረ ወይም ምምሕያሽ ዝሓዘለ ፖለቲካዊ ማዕቐፍ/package አድላዪ ኮይኑ ይርከብ፡፡ ናይ ለውጢ ማኒፌስቶ ዝበሃል፡፡
ነዚ ፅሑፍ ክበሃል ማኒፌስቶ ክንብል ከለና ናይቲ ውድብ/ጉጅለ ዕላዊን ዝተፅሓፈን መግለፂ ኮይኑ ዕላሙኡን፤ እምነታቱን፤ ፖሊሲታቱን ምስ ኩነታት ዝኸይድ ምምሕያሽን አጠቓሊሉ ናብ አባላት ውድብ/ህዝቢ ቐሪቡ ነቲ ፖለቲካዊ ምንቅስቃስ ሂወት ዝህብ ሰነድ እዩ፡፡ ናይ ቅድሚት መርኣይ ሰነድ፡፡ መራሕቲ ኣብ ውሽጢ ውድብ "ኣነ" እንተተመሪፀ ነቲ ቐዋሚ ፕሮግራም ህይወት ንምሃብ፣ ዝረኸብናዮ ዓወታት ብምዕቃብ፣ አጋጢሙና ዘሎ ኩለመዳያዊ ኩነታት ኣብ ግምት ዘእተወ ኩለመዳያዊ ምንቅስቃስ ዝሓዘ ሰነድ እየሁ’ሞ ምረፁኒ ኢሎም ዝወዳደሩሉ እዩ፡፡
አብቲ ውድብ ምምሕያሹ ተቐባልነት ምስ ረኸበ ድማ ምስ ካልኦት ውድባት ንምውድዳር ዝሓሸ ሓሳብ ሒዘ ኣለኹ እሞ መንግስቲ ኮይነ ክመርሕ ዕድል ሃቡኒ ኢሉ ዝውዳደረሉ እዩ፡፡ እዚ ብሃገር/ክልል ጥራይ ዘይኮነስ ክሳብ ታሕቲ ክወርድ ዝግባእ እዩ፡፡ ናይ ወረዳ አመራርሓ ውድብ እውን ናይ ባዕሎም ናይ ወረዳ ማኒፌስቶ ኣዳልዮም አብ ውሽጦም ውድድር አካይዶም ዝምረፅሉን እዩ ዝኸውን፡፡ እቲ ናይ ወረዳ ናይ ፓርቲ ጉባኤ እቲ ዝሓሸ ሚኒፌስቶ መሪፁ አመዓራርዩ ወረዳ ንምምሕዳር ስዒርካ ንምውፃእ ናይ ፓርቲ ፕላትፎርም(platform) ይገብሮ ማለት እዩ፡፡
ናይ ለውጢ ሚኒፊስቶ ዝተለመደ አመራርሓን አካይዳን ውድብ ፈቲሹ ሓዱሽን መሃዛይን፣ ምስ ኩነታት ዝከይድ እምበር ነቲ ዝነበረ አካይዳ ከምዘለዎ ሒዝዎ ዝኸይድ አይኮነን፤ ዝኣረገ ኣገባብ መረፃ ኣመራርሓን ኣካይዳን ደርቢዩ ዘበናዊን ምስ ዲሞክራሲ ዝኸይድን ዝሓዘ እዩ፡፡
ናይ ለውጢ ሚኒፌስቶ ዘለዉ መማረፂ ሓሳባት ብዝግባእ ቀሪቦም ክፍተሹን ዝሓሸን ዝማዕበለን ሓሳባት ተቀባልነት ክረክቡ ዘግብር ኩነታት ዝፈጥር እዩ፡፡ እከለ መዓዝ ተጋዲሉ፤ መዓዝ ኣባል ውድብ ኮይኑ፤ ኣበይ ኣበይ ሰሪሑ ብዝብልን ብፍልጦን ናይ ላዕለዎት መራሕቲ ውድባዊ ኣሰራርሓ ጥራይ ዝነበረ ኣመረርፃ ናብ እዋናዊ ዓቕሚ ዝግስግስ ኣካይዳ ይኸውን፡፡ እቲ ሙሁራዊ ዓቕሚ ብፍላይ ነቲ መንእሰይ ተሳትፍኡ ልዑል ክኾን ዝገብር እዩ፡፡ በቲ ካልእ ገፅ ሰብ በብቕዓቱ (ሓሳቡን ተግባሩን) ዝምዝነሉ ኩነታት ስለዝህሉ ምጥልላፍ (networking) ዝወለዶ ፖለቲካዊ ግዕዝይና አብ ምትሓት ዓብዪ እጃም ኣለዎ፡፡ ናይቲ ፓርቲ ዴሞክራሲዊ ህይወት ክህልው ወሳኒ ተራ ይፃወት። ናይ ትውልዲ ምትኽኻእ እውን ናይ ማን ተግባራዊ ክኸውን ዕድል ይህብ፡፡
ኣብ ትግራይ ህወሓትን ዓረናን ሕጋዊ ኮይኖም ይንቀሳቀሱ ኣለዉ፡፡ ነዚኦም ንምዕራይን ንምጥንኻርን ወይ ሓዱሽ ኣወዳድባ ንምፍጣርን እቲ መንእሰይ ብፍላይ እቲ ሙሁር ክሕዞ ዝግባእ ኣካይዳ ብወገነይ ክኾን ኣለዎ ዝብሎ ሓሳበይ ከም መበገሲ ሸው ከብል ይፈቐደለይ፡፡ ዝሓሸ ትዕዝብቲ ዘለኒ ኣብ ህወሓት ስለዝኾነ ከም መርኣያ ንህወሓት ንምሕዋይ እንታይ ዓይነት ናይ ለውጢ ሚኒፌስቶ ከምዘድሊ ዝራኣየኒ ከቅርብ እየ፡፡ ኣብ ዓረና ዘለኒ ፍልጠት ውሱን ስለዝኾነ ሕቶታት እየ ክድርቢ፡፡
ኣብ መወዳእታ ዘይሩ ዘይሩ እታ ዓዲ ናይቲ መንእሰይ እያ እሞ ሓደራ እናበልኩ ብኣካል ዘይፈልጦ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ብተባዕነት ዝነጥፍ ዘሎ መንእሰይ ዘፀኣት (ዶክተር) ኣብ ቀረባ ዝለጠፋ (post ዝገበሮ) ብናይ ፈላስፋ ፕላቶ ጥቅሲ እቲ መእተዊ ክዛዝሞ፡፡
“One of the penalities for refusing to participate in polotics, is that you end up being governed by your inferiors”
I ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህ.ወ.ሓ.ት)
“Strong minds discuss ideas
Average minds discuss events
Weak minds discuss people” Socrates
ህወሓት እዚ ፌዴራላዊ ስርዓት ኣብ ምምስራትን ስላምን ልምዓትን ኣብ ምመፃእን ዓቢይ ግደ ነይሩዋ፡፡ ቅኑዕ ዕለማ ስለዝነበራን ንዕኡ መፈፀሚ ዝኸውን ብሉፅ ስትራተጂን ስልትን ስለ ተኸተለትን ካብ ኩሉ ንላዕሊ ድማ ኣብ ህዝባ ሙሉእ ምተእምማን ስለዝነብራን አዩ፡፡ ናእዳ ኸኣ ረከባቱሉ እያ (ብዘይካ ፅንፈኛታት)፡፡ ኣብ ጉድለታቱ ካብ ካለኦት ንለዕሊ እንተተመረረትሉ’ውን ባህሪያዊ እዩ፡፡ እቲ ዋና ጉዳይ ግን ህወሓት ሕዚ ከመይ ኣላ እዩ፡፡
ብናይተይ ትዕዝብቲ ብርክት ዝበለ ህዝቢ ትግራይ ካብ “ውድብና” ናብ እዛ “ውድብ” ናብ ዝብል ናብ ምጉናይን ቅቡልነት ናይ ምስኣን ከይዲ ዘሎ እዩ ዝመስል፡፡ እቲ ውድብ ዕላምኡ ከስሕቱ ብዝኽእሉ መሰረታዊ ሽግራት ከምዝተሓላለኸ ብናይ ህዝቢ ተፅዕኖ፡ ኣባላቱ ኣብቲ 2007 ዝነበረ ጉባኤ ገምጊሞምዎ፡፡ ብፀረ-ዲሞክረሲያዊነት፣ ዓቕሚ ምስኣን፣ ኪራይ ኣካቢነት፣ ናይ ሓሶት ፀብፃብ እቲ ዝለዓለ ኣካል ዝተገምገመሉ እዩ ነይሩ፡፡ ናብ በዓል ዋና ኣይተሰጋገረን እምበይ ከምቲ ኣይተ ተኽለ ብርሃን ኣርኣያ ዝበልዎ “ስልጣን ንውልቀ ረብሓኻ ምውዓል በዓል ዋና ዘይተረከቦ ሓፈሻዊ ገምጋም”(ወይን መስከረም 01) ኮይኑ እምበይ ከማይ እተን ጠቕላላ ናይ ዓቕሚ ምልማስን ፀረ-ዴሞክራሲያዊ ሃዋህው ዝፈጥሮ ምጥልላፍን (networking) እየን እቲ ዝለዓለ ጥፍኣት ዘምፅኣ ዝመስለኒ፡፡ ክራይ ኣካብነት ናይ ሓሶት ሪፖርትን ወ.ዘ.ተ ብዋናነት ዲሞክራሲያዊ ሃዋህው ብምስፋሕን ድኽነት ኣብ ምውጋድ ብቁዕ ኣመራርሓ ብምህላውን ዝፍትሑ/ዝንክዩ እዮም፡፡ ማንታ ሽግራትና ናይ ዴሚክራሲ ሕፅረትን ድኽነትን ስለዝኾነ፡፡
ህወሓት ሓሚሙ ኣሎ፡፡ ዝሓዊ ድዩ ወይስ ዘይሓዊ ዝብል መካትዒ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ህወሓት ኣብዞም 43 ዓመታት ብዙሓት ደውታታት እናተኣናገደት እያ መፂኣ። ካብኣቶም እቶም ሰለስተ መሰረታውያን ክበሃሉ ዝኽእሉ እዮም እቶም ካልኦት ንዓኣቶም ዘፈጠሩ ነእሽቶያት ክንብሎም ንኽእል። እቲ ሰለስተ መሰረታዊ ዝበልክዎም 76/77፤ 92/93፤ ከምኡ እውን ሐዚ ዘለናዮ ደውታ እዩ።
76/77
እዚ ደውታ እዚ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ብመሪሕነት ህወሓት ክቕፅል ድዩ ኣይቕፅልን ክብል ዘኽእል ነይሩ። ህወሓት ምምራሕ ኣብይዎ ዕንይንይ ዝበለሉ፣ ኣብ ህዝቢን ተጋዳላይን መንፈስ ተስፋ ምቑራፅ ዝተጀመረሉ፣ ኣብ ፖለቲካዊን ወታደራዊን ስራሕቲ ምዝሕታል ዝተፈጠረሉ፣ ናይ ተጋዳላይ መዐቀኒ መቕያር ዝተጀመረሉን ኣብ ቃልሲ ምንባር ኣተሓሳስባ ንምጋስ ዝጀመረሉን እዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበረ ወታደራዊን ፖለቲካዊን ሚዛን ብዝግባእ ምግምጋም ዘይተኸኣለሉ፤ ናይ ደርጊ ስትራተጂካዊ መጥቃዓይ ዓቕሚ እናተሸርሸረ ዝመፀሉ፣ እቲ ኩነታት ካብ ናይ ደባይ ውግእ ናብ መደበኛ ኩናት እናተቐየረ እናሃለወ ንእኡ ዝኸውን ኣተሓሳስባ ኣብ ውሽጢ ውድብ ዘይነበረሉ እዩ። እዚ ደውታ እዙይ ብዝተወሰነ ኣመራርሓ ፅንዓት ጀሚሩ ብሰፋሕቲ ናይ ካድረ ምይይጣት ዝተፀንበለሉን ኣብ ናይ ማሌሊት ምስረታ ብሰፊሕ ክትዓት ዝጎልበተሉን፤ ድሕሪ ጉባኤ ማሌሊት እውን ሰፋሕቲ ክትዓት ዝቐፀለሉን ትግባርን ክልሰ ሓሳብን ኣዛሚዱ ናይ ዓወት ብርሃን ዘርኣየ መንገዲ ተፈቲሑ።
ፅንዓት መሰረት ዝገበረ ሰፊሕ ምድላው ዝተገበረ ምኻኑ፤ ንመጀመርታ ግዜ መራሕቲ ዘዝመሰሎም ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ሒዞም ክትዕ ተገይሩ። እቲ ዝበዝሕ ናብ ተመሳሳሊ ኣርዳድኣ ኣብ ወያነ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ስራሕትን ዝነበረ ሕግራት ጎርጉሩ ዘውፅእ ኣብ ወታደራዊ ስራሕትና ዝነበረ ሰንከልከል መሰረታዊ ሽግራቱ ኣነፂሩ ናይ ኣረኣእያን ኣወዳድባን ኣሰራርሓን ለውጢታት ኣምፂኡ። እቲ ናይ እማን ምትኽኻእ ኣምፂኡ። ንቲ ሓዱሽ ኣተሓሳስባታት ዝተሓንገጡ ዝለዓለ መሪሕነት ጨቢጦም። ፅንዓትን ዴሞክራስያዊ ኣካይዳን ንቲ ደውታ ፈቲሑ ንህዝብታት ኢትዮጵያ ዝበለፀ ዝንቀሳቀሰሉ ኩነታት ብምፍጣር ናብ ዓወት ዘብፀሐ ኮይኑ።
92/93
እዚ ደውታ እዙይ ብዋናነት ዝግለፅ ኣብ ናይ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ናይ ዕላማ ሓድነት ዘይምህላው ዝግለፅ ኮይኑ እቲ ኣብ ኢትዮ ኤርትራ ኩናት ዝነበረ ኣፈላላይ እውን ንቲ ናይ ዕላማ ዘይንፅሩነት ከይስተኻኸል ኩትኳሕ ዝኮኖ እዩ ነይሩ። ምሩፅ ሕገ መንግስቲ ሒዝካ ምስኡ ዝኸይድ ዴሞክራስያዊ ምዕቡል ኣተሓሳስባ ዘይምህላው ዝፈጠሮ እዩ። ኣብ መጀመርታ ኣብቲ ፖሊት ቢሮ ተሓፂሩ ደሓር ማእከላይ ኮሚቴ ዝተሳተፈሉ ፣ ንኣባላትን ህዝቢን ተሓቢኡ እቲ ኣፈላላይ ዝተፈጠረሉ፣ እቲ ርክባት ምስ ተበጠሰ ኣብ ኣባላትን ህዝብን ዓብዪ ምድንጋፅ ዝተፈጠረሉ፣ መትሓዚ መጨበጢ ተሳኢኑሉ ወታደራዊ ብዝኾነ መልክዕ እቲ ኩሉ ዴሞክራስያዊን ትካላዊን ኣሰራርሓታት ጥሕስሕስ ኣቢሉ ንቲ ደውታ እንተይፈትሐ ነዚ ናይ ሐዚ ደውታ ብዝለዓለ ክርአ ገይርዎ።
ናይ ህዝቢ፣ ሙሁር፣ ውድብ ዓቕሚ ኣባኺኑ ናብ መምለሲ ዘይብሉ ደውታ ኣምሪሑ። ኣብ ኩናት እዋን ስለ ዝነበረ ኣብ መጀመርያ ምሕባእ ነይርዎ እዩ። እዚ እውን እቶም ዝተፈላለየ መርገፂ ዘለዎም ሰፋሕቲ መማረፂ ፅሑፋት ኣቕሪቦም ምይይጥ ተጀሚሩ ነይሩ። ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ዘለዎ መድረካት ተኸፊቱ። ኣብ ሞንጎ ብዘጋጠመ ናይ ኣሰራርሓ ምውጣጥ ግን እቲ ፖለቲካዊ ኣፈላላይ ን ኣባልን ህዝብን ተገሊፁ ብጉባኤ ይኹን ብኻሊእ መልክዕ መዕለቢ ከይተገበሮ እቲ ደውታ ብዝሓመቀ መልክዑ ክቕፅል ተገይሩ። እቲ ጉዳይ ብዴሞክራስያዊ መንገዲ ክፍታሕ ዝተገበረ ፃዕርታት ለውጢ ከምፅእ ኣይከኣለን።
እቲ ቀንዲ ሽግር ናይ ዴሞክራስያዊ ሃዋህው እዩ ነይሩ። እቲ ዝሰዓረ ኣንጃ ዴሞክራሲ ከም ጭርሖ እንተጋውሐ እካ ኩሉ ኣካይድኡ ፀረ ዴሞክራስያዊ ኮይኑ (ገና ክፅርሕ ተሎ ጀሚሩ) ሕገ መንግስትን ይ ህወሓት ህንፃን ብዝጥሕስ መንገዲ ናይ ዴሞክራስያዊ ሃዋህው ብዝገደደ መንገዲ ቐቲልዎ። ብ1997 ዓም ኩነታት ኣጋዲድዎ ዝተጣኸረ ዘይዴሞክራስያዊ ውድብ እናኾነ መፂኡ። ንብዙሕ ሰብ ተስፋ ዝህብን ንዴሚክራስያዊ ስርዓት መሰረት ዝኮኑ ማሕበረ-ኢኮኖምያዊ ለውጥታት እንተመፁ እውን ምስኡ ጎኒ ንጎኒ ዝኸይድ ናይ ሰብ ሓይልኻ ምትእኽኻብ፣ ሕገ መንግስታዊ ትካላት ብህይወት ክንቀሳቀሳ ምግባር፣ ልዕልነት ሕጊ ክርጋገፅ ምግባር ስለ ዘይተከተሎ እቲ ደውታ ብዘደንግፅ መንገዲ ቀፂሉ።
ሐዚ እውን ኣብ ሳልሳይ ደውታ እኒሀ ህወሓት። ይድሕን ዶ ኣይድሕንን መካትዒ ኮይኑ ኣሎ። ብወገነይ ህወሓት ናይ ምድሓን ዕድሉ 10% ዋላ እንተኾነ እቲ መንእሰይ ብሙሉእ ዓቕሚ ክፍውሳ ክረባረብ ኣለዎ እብል፡፡ እቲ ሕብረተሰባዊ ሃፍቲ (social capital) እናሞሽሞሸ እንተኾነ እውን ሕዚ እውን ዓብዪ ሃፍቲ እዩ፡፡ ብሚኢቲ ኣሽሓት ኣባላት ዝሓዘ ውድብ ህወሓት ስለዝኮነ፤ ንምድሓን ንንቀሳቐስ ዝብሉ ላዕለዎት ኣመራርሓ ከምዘለዉ ኹሉ፤ “ፅቡቅ ኢና ዘለና ቀደሙ እውን ዝነበሩ ሽግራት ክንድዚ ዝገነኑ ኣይኮኑን፣ ኣብ ውሽጥና ዘለዉ ስልጣን ዝደልዩን ምስ ፀላእቲ ተሓባቢሮም ንዓና ክወቕዑ ሰማይ ሰቒሎሞ እምበር ድሕሪኡ እውን በቲ ‘ዓሚቅ ተሃድሶ’ ኣስተኻኺልናዮ ኢና” ኢሎም ካብ ውድባት ኢህወዴግ ኣብ ገምጋም ቀዳማይ ወፂእና ኢሎም ከምመረጋገፂ እናቕረቡ ንባዕሎም ዘፅናዕንዑ፤ ዘዐሽዩ ኣለዉ፡፡ “ኣብ ፌስቡክ እንበሃሎ ግደፍዎ፣ ኣብመሬት ቡዝሕ ንስረሕ ኣለና” ዝብሉ ኣለው። ገዛኢ ፓርቲ እንትብስብስ እቲ ኩነታት ምርኣይ ይኣብዮ፤ ዝደልዮ ጥራይ ይሰምዕ፣ የነብብ፣ ይግምግም፡፡
እቲ ናይ ህወሓት ዕንይንይ ግን ኣብዚ ደው ኣይብልን፡፡እቶም ውድብ ነድሕና ዝብሉ ይኹኑ ፅቡቕ ኢና ዘለና ዝብሉ ንቕድሚት ዘሰጉም ዝተዋደደ ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ብመልክዕ ሚኒፌስቶ የብሎምን፡፡ እንተሎ እውን ዝተበታተነን ኣብ ሓደ ኣጀንዳ ዘለዉ እኳ ሙሉእ ምርድዳእ ዘይብሉን እዩ፡፡ እዚ ኣብዘይኮነሉ እዋን እቲ ምጥልላፍ ዋና ናይ ፖለቲካዊ ቃልሲ መልክዕ ኮይኑ ምቕፃሉ ኣይተርፍን፡፡ ዝገደደን ሓደገኛን ክኸውን እዩ፡፡ ንኻልኦት ሓይልታት እውን ዝዕድም ክኸውን እዩ፡፡
እቶም ህወሓት ፅቡቕ እያ ዘላ ዝብሉ መራሕቲ (መርትዖ እንተሃሊይዎም) እቲ ዋና ነገር ኣብዝሓለፈ ስለዘይኮነ ትግራይና ንቕድሚት ብዝለዓለ ደረጃ ክትጓዓዝ ምስ ኩነታት ዝኸይድ ሚኒፌስቶ ኣዳልዮም ብሕብሕብኢተይ ዘይኮነስ ብዕልን ሕጋዊ ብዝኾነ መንገዲ ናብ ኣባላት ውድብ፣ እንተተኻኢሉ ናብ ህዝቢ ዘርጊሖም ክቃለሱ ኣይረአዩን፡፡
እቶም ውድብ ነድሕና ዝብሉ እንተኾነ እውን ንሶም ዝሓሰብዎ መደብ ይህልዎም እምበር ንኣባልን ህዝብን ኣብ ሓደ ፖለቲካዊ ዕላማ ዘሰልፍ ምስቲ ኩነታት ዝኸይድ ሚኒፌስቶ የብሎምን፡፡ ሕዚ ኣብ ቐረባ ዝርከብ ሃፍቲ ናይ ማረት ይኹን ናይ ፕሮፖጋንዳ ዓቕሚ ተጠቒምካ ንህዝቢ ምዝሕሓልን ነቶም ተፃረርቲ ዝብልዎም ናይ ምንሻው መንገዲ እዮም ሒዞም ዘለዉ፡፡
“ቐደሙ እውን ህወሓት ኣብ ገምጋም ብዙሕ ግዜ እተጥፍእ ውድብ እያ፡፡ ብተወሳኺ ህዝቢ ንምዝሕሓል ኣብ ዝገብርዎ ምንቅስቃሳት ነቶም መሰረታዊ ሕቶታት ክምልስዎ ግዜ እውን ዘለዎም ኣይመስልን” ኢሉ ኣብ ማሕበረዊ ሚድያ ሓደ ንጡፍ ዘቕመጦ ከካፍለኩም፡፡
በዓላት ንምድላውን ንምኽባርን ዝጠፍእ ግዜ ዘገርም እዩ፡፡ ሓዱሽ ዓመት፤ መስቀል ኣብ ጮምዓን ዓዲግራትን ከኽብሩ፤ ሕዳር 11 የርክበሎም፤ ሕዳር ፅዮን ይበፅሕ፤ ዓብዪ በዓል ለካቲት 11 ይመፅእ፤ ናይ ኣድዋ ዓወት በዓል ይስዕብ፤ ሰነ 15 ናይ ስዉአት መዓልቲ ብኡ ኣቢሉ ኣሸንዳ ይሰግሩ በለ እሞ፤ እሞ ሃይማኖት ስለዝኣምኑን ንህዝቢ ስለዘኽብሩን ከይመስለኩም ካብ ነብሲ ወከፍ ምንቅስቃስ ትርፊ ክረኽብሉ እምበር፡፡
ኣብ ናይ ለውጢ ሚኒፌስቶ መሰረት ዝገበረን ንፁር ዘፈላልዮም ፖለቲካዊ ኣጀንዳ ኣብዘይብሉን ክቡር ኣይተ ኣባይ ወልዱ ወሪዶም ክቡር ዶክተር ደብረፅዮን ወይም ክቡር ኣይተ ኣለም ገ/ዋህድ እንተኮኑ ምንም ለውጢ ኣየምፅኡን፡፡ ወጮስያ ተገልበጥካዮ ወጮ እዩ ዝኸውን፡፡
ፖለቲካ ናይ ይኽተሉ ትብሎም ህዝቢ/ክፋል ህዝቢ ንዋታዊ ረብሓታትን ክብርታትን ብዘይ ምቁራፅ ንምዕቃብን ንምጉልባትን ዝግበር ምንቅስቃስ እዩ፡፡ ካልእ ፈይዳ የብሉን፡፡ እዚ ብሰላም፤ ዲሞክራሲ፤ ልምዓት ዝግለፅ ረብሓን ክብርታትን መሰረት ዝገበረ ምንቅስቓስ ንመላእ ህዝቢ ዘሳትፍ፣ ዘሰልፍ ክኸውን ይግባእ፡፡ ህዝቢ ብዝተማልአ ንምስላፍ ዴሞክራሲያዊነትን ናይ ኣመራርሓ ብቕዓትን ይሓትት፡፡ እቲ ናይ ለውጢ ሚኒፌስቶ ነዚአን መሰረት ዝገበረ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ፤ ትካላዊ ምምዕርራይ፤ ዳግመ-ፍተሻ ፖሊሲታትን ውድባዊ አሰራርሓታትን ምስ ዘበኑ ክኸዱ ምግባር ብዝብል ክትንተኑ እዮም፡፡
- 1. ናይ ኣተሓሳስባ መሰረታዊ ለውጢ
“ብዘይካ መስመር ህወሓት ኩሉ መንገዲ ጥፍኣት እዩ” ዝብል ኣተሓሳስባ ህወሓት ንኹሉ ሕ/ሰብ ኮላይ ዝተፈለየ ኣተሓሳስባ ዘለዎ በብእጃሙ፡ ሕብረተሰብ ንንዋታዊ ረብሓታትን ክብርታቱ ንምጉልባትን ንከይስለፍ ገይርዎ እዩ፡፡ ብፍላይ እቲ ሙሁር ነዚ ተመራሚሩ ነቲ ፕሮግራም ዘለዎ ጥንኩርን ድኹምን ጎንታት በብግዚኡ እናተመዓራረየ ከይኸድ ገይርዎ እዩ፡፡
እቲ ፕሮግራም/መስመር ዝበሃል ዘመንጭዉ ውሑዳት ሰባት እዮም፡፡ እዞም ሰባት እዚኦም ንፁህን ብቑዕን ኣእምሮ እንተሃለዎም እውን ሰባት እዮም እሞ ምስ ኩሉ ጉድለታት እዩ ዝወፅእ፡፡ ኩነታት ክቀያየር እንከሎ ንሱ እውን እናማዕበለ ዝኸይድ እዩ፡፡
“ኩሉ ካልእ መንገዲ መንገዲ ጥፍኣት እዩ” ማለት ካልእ ኣተሓሳስባታት ከይተኣናገዱ ዘኽእል ፀረ-ዴሞክረሲን ሕገ-መንግስትናን እዩ። ናይ ጥፍኣት ኣረኣእያ ከመይ ኢልካ ተተኣናግድ፡፡
እዚ ድሑር ኣተሓሳስባ እዚ ካልእ ሐደገኛ ኣተሓሳስባ ይወልድ እዩ፡፡ እዚ መስመር ኣብ ዓለም ዘየለ ንህዝቢ ትግራይ ብዘይፈላላይ ሓደ ልቢ ኮይኑ ተሰሊፉሉ እዩ፡፡ ስለዚ እዛ መስመር ብኣ ኣቢልካ እውን ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ሓደ እዩ፡፡ ህወሓት ተዘየለ ህዝቢ ትግራይ እውን የለን ናብ ዝብል ይወስድ፡፡ ህወሓት ነቲ ህዝቢ ትግራይ ዝገብሮ ፀረ-ደርጊ ቃልሲ ዘይነዓቕ ግደ እኳ እንተገበረ እቲ ዓወት ናይ ህዝቢ ትግራይ እዩ፡፡ ኣብ ጠቕላላ ታሪኽን መንነትን ህዝቢ ትግራይ ህወሓት ከም ነጥቢ እዩ ክወስድ ዘለዎ፡፡ እቶም ረብሓታትን ክብርታትን ናይ ህዝቢ ትግራይ ንምምላእ ብቐፃልነት ዝምዕብል ኣተሓሳስባ ይሓትት፡፡
እቲ ብዉሕዳት ዝመንጨወ መስመር ኣብ ሓደ እዋን ብህዝቢ ተቐባልነት ረኺቡ ነገራዊ/ማቴርያላዊ ሓይሊ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ከምኡ ኮይኑ ግን ካብኡ ዝተፈለየ ምናልባት’ውን ዝሓሸ ኣተሓሳስባ የለን ማለት ኣይኮነን፡፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ውድብ እውን ናይቲ መስመር መመንጨውቲ ኢና ዝብሉን ኣብቲ መስመር ዝተሰለፉን ቀፃሊ ዝኾነ ጎንፂ (conflict) እዩ ዝህልው፡፡ “ኣበይ ትፈልጡ ንሕና እንዲና ኣምፂእናዮ” ብዝብል እቲ መስመር ዝበሃል ዘይምዕብል ግኡዝ ገይርካ ምውሳድ እቶም መራሕቲ እውን ደው ኢሎም ክቐርዩ ንባዕሎም ከየማዕብሉ ይገብሮም፡፡
ኣብዚ እዋን እቶም ላዕለዎት መራሕቲ ወያናይ ዴሞክራሲ ይፈልጥዎ ዶ? ይርድእዎ ዶ ወይስ ረሲዖምዎ? እቶም ናይቲ ውድብ ስነ-ሓሳባዊ (Ideologue) መራሒቲ ካብ ዝበሃሉ ሓደ ክቡር ኣይተ ኣባይ ፀሃየ እኳ ከምዚ ይብሉ “ንኢህወዴግ ዝትክእ ሊበራል ሃፍታም ፓርቲ እዩ” (ውራይና መበል 28፡2008)። በቲ ካልእ ወገን “ወያናይ ዴሞክራሲ ሊበራል ዴሞክራሲ ክበፅሖ ዝኽእል ናይ መጨረሻ ጫፍ እዩ” እዩ ዝብል ኣብ ዕላዊ ፅሑፍ። ብናይ ኣቶ ኣባይ ኣመለኻኽታ ወያናይ ዴሞክራሲ ትሕቲ ሊበራል ዴሞክራሲ ማለት እዩ፡፡ ሊበራሊዝም ልዕሊ ወያናይ ዴሞክራሲ እንተኮይኑ ድኣ ካብሕዚኣ ህወሓት ናይ ደንበ ሊበራሊዝም ዘይትፅንበር?
እቶም ገሊኦም ላዕለዎት መራሕቲ ናይ ሊበራሊዝም፤ ክራይ ኣካብነት፤ ኣንጃ ዝብሉ መዳርጉሓት (jargons) እንትከባለሉ ትሪኦም እሞ ባዶነቶም ‘ውን ትዕዘብ፡፡ ህወሓት ደው ኢላ እያ ዘላ ናይ ቀዳሞት ድሕሪት ኮይና ኣላ፡፡ ናይ ኣይዶሎጂ ፖለቲካዊ ክስረት ዘጋጠማ ኣብ ቀደም እትነብር “ሕልፈተኛ ጭዋ” ኮይና ኣላ፡፡
እዚ ድሑር ኣተሓሳስባ “ዴሞክራሲያዊ ጥርናፈ” ዝበሃል ብተግባር ግን “ኣውቶክራቲክ ጥርናፈ” ተፀንቢሉ ምናልባት ትግራይና እታ ብጣዕሚ ዓፋኒ ክልል ኣብ ኢትዮጵያ ከይኮነት ኣይተረፈትን፡፡
“ዴሞክራሲያዊ ጥርናፈ” ከም መትከል ናይ ውዳበ ኣመራርሓ ብሌኒን እንትጋዋሕ ንስርዓት ሶሻሊዝም(socialism) ማለት ንስርዓት ምልኪ ሸቃላይ (dictatorship of the prolateriat) ዝተብሃለ ዝተወጠነ እዩ፡፡ ንሱ እውን እንተኾነ መሰል ምንሽርሻር ነፃ ሓሳባትን ሓበራዊ ወሳነ ብርናፈ ምፍፃምን freedom of expression and unity of action ዘጣመረ እዩ፡፡ ምስ ፀረ-ደርግ ዝነበረ ብወታሃደራዊ ዝተሰነየ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኣሰማሚዕኻ ክከይድ ክግበር ይከኣል ይነብር፡፡ ምስ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ብዝሃነት ውድባትን (multi party system) ግን ፈፂሙ ኣይኸይድን፡፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ፓርቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ንኹሎም ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ስለዝድርዕሞም፡፡
ወታደራዊ ኣመራርሓ ብባህሪኡ ምእማንን (conviction) ምግዳድን(coercion) ብሓደ ገፅ ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ዝፈስስ ትእዛዝ በቲ ካሊእ ገፅ ዝንቀሳቐስ እዩ። ኣብ ዕጥቂ ቃልሲ እቲ ሰራዊት ስሩዕ/ ፕሮፈሽናል ኣይኮነን። ንሓደ ፖለቲካዊ እምነት ዝወገነ ንእኡ ጥራይ ዝቃለስ እዩ። በዚ ምኽንያት እቲ ናይ ምእማንን ምግዳድን ሚዛን ናብ ምእማን ኣዕርዩ ዝዓዘዘ እዩ። ኣብ ስሩዕ ናይ ሃገር ሰራዊት ግን ከም ኣብ ሕገመነግስትና ዓንቀፅ 87/5 ዘቐመጦ “ተግባር ሰራዊት ምክልኻል ካብ ፖለቲካዊ ውድባት ወገናውነት ነፃ ብዝኾነ መንገዲ ይንቀሳቐስ”ይብል። ንሓደ ውድብ ምውጋን ፀረ ሕገ መንግስቲ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። በዚ መሰረት ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ዝገብርዎ ውዑይ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ኣይሳተፍን ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ዕማሙ መሰረት ዝገበረ ምእማን ጥራይ እዩ ዝኸውን። ምስ ፖለቲካዊ ሰራዊት ክነፃፀር እንተሎ እቲ ናይ ንእማን ንግዳድን ሚዛኑ ዝተፈለየ እዩ።
ህወሓት ኣብ ዕጥቂ ቃልሲ ምእማን መለለይኣ እዩ ነይሩ። ከምክ ሰራዊት ጅግና ዝኾነሉ ፍሉይ ምኽንያት ኣሚኑ ንዕላምኡ ብዕቱብ ይቃለስ ስለ ዝነበረ እዩ። ኣብ ሰላማዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ ግን እቲ ምግዳድ ብመልክዕ ጥርናፈ ብተወሰነ ብርኪ ዝህልው እኳ እንተኾነ ዋና መግለፂኡ ምእማን እዩ። ዕላምኡ ብዝግባእ ዝፈልጥን ኣካይድኡ ዝቕበልን ብኡ ምኽንያት ኣሚኑ ጥራይ ዝንቀሳቐስ እዩ። ነፃነት ሓሳብካ ምግላዕ ብዝተማለአ መንገዲ ብምርግጋፅ እዩ ተግባራዊ ዝኸውን።
ኣብዚ እዋን እዙይ ኣብ ህወሓት ምእማን እናሃሰሰ ምግዳድ እናጎልበተ ዝኸይድ ዘሎ እዩ ዝመስለኒ። ኣብ ናይ ፓርላማ ፌዴራል/ክልል ኣባላት ኣወሳስና እቲ ፀረ ዴሞክራቲክ ዝኾነ ቁልጭ ኣቢሉ የርኢ ጥራይ ዘይኮነስ ክሳብ ክንደየናይ ፀረ ሕገመንግስቲ ከም ዝኾነን ሰብ ናብ ኢዱ ዘውፅእ ማሽን (ሮቦት) ከም ዝቐየረን ምርኣይ ይከኣል። ኣብ ሕገመንግስትና ዓንቀፅ 5 ዘሎ ናይ ፓርላማ ስልጣንን ተግባርን ርኣዩ እማ፡ እቲ ኣውተክራቲክ ጥርናፈ ንትካላትና ከመይ ከም ዘምከነ ምርኣይ ይከኣል። ኣባላት ውድብ ዳርጋ ካብቲ ፈፃሚ ኣካል ዝመፅእ ትእዛዝ እዮም ዝቕበሉ። 100% ናይ ሓደ ውድብ ኣባላት ኣብ ዝኸንሉ ፓርላማ ዝቐረበሎም ሕግታትን ሽመትን ሰፊሕ ምይይጥ ተኻይዱ እቲ ኣብዝሓ ዝኣመነሉ እዩ ሕጊ ክኸውን ዝነበሮ። እዚ ግን ተራእዩ ኣይፈልጥን። ሕልንኡ ዝሸጠ፣ ንዝመረፆ ህዝቢ ዝኸድዐ፣ ንሕገመንግስቲ ዝፃረር፣ ዝድቅስ ተወካሊ ተፈጢሩ ኣሎ።
ህወሓት እቲ ወታደራዊ ጥርናፈ እቲ ናይ ምእማን ጉኒ ኣህሲሱ በቲ መገደዲ ዝኾነ ኣተሓሳስባ ይመርሕ ኣሎ። ካብ ታሕቲ ዝመፅእ ዳርጋ የለን፤ ኩሉ ነገር ካብ ላዕሊ እዩ ዝወርድ ልክዕ ከም ወታደራዊ ትካል።
ብዝኾነ ምስ ኩነታት ይኸይድ ድዩ እይኸይድን እንተይተብሃለ ሱቕ ኢልካ ይቕፅል ኣሎ፡፡ እቲ ሓሳብካ ብነፃ ናይ ምግላፅ ነፃነት ብመስፍናዊ ኣተሓሳስባ ተላዕጢጡ ጠቅሊሉ ጥርናፈ ጥራይ ኮይኑ ተሪፉ፡፡ መጠን ዝሓለፎ ጥርናፈ ንድኹማት ይመችወሎም፡፡ ኣብቲ ፓርቲ ሰብ ብሒጭ እንተይበለ ስለ ዝምርሐሎም ናይ ሙሉእ ጥርናፈ ፖለቲካ ደማይ ምጥልላፍ ብዝለዓለ ደረጃ መዳለዊ ይኸውን፡፡ ኣብ ሓሳባት ዝተኣኻኸበ ዘይኮነ ኣብ ጥቕመይ ጥቕምኻ፤ ኣብ ስልጣነይ ሓልወለይ ክሕልወልካ፤ ሕኸኸለይ ክሓከልካ ኣሰላልፋ እዩ ዝኸውን፡፡
ጥርናፈ ኣድላዪ እንተኾነን ጥርናፈ ዘይብሉ ውድብ ዘይሃለ እንተኾነ እውን ሙሉእ ናይ ሓሳብ ነፃነት መሰል ዘየረጋግፅ እንተኮይኑ እቲ ሓደጋ እንሪኦ ዘለና እዩ፡፡ ገዛኢ ፓርቲ ኮይኑ ብሙሉእ ጥርናፈ ዝጓዓዝ እንተኮይኑ እቲ ፈፃሚ ኣካል ፍፁም ዓብላላይ ኮይኑ ነተን ካልኦት ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ከም መውፂኢ ሕግን ተርጓሚ ሕጊ ዝመሰሉ የልምሶም፤ ልዕልነት ሕጊ ይጠፍእ ፍትሒ ይሰኣን፡፡
ኩሉ ካልእ ናይ ጥፍኣት መንገዲ እዩ ዝብልን እቲ ኣውቶክራቲክ ጥርናፈን ብመሰረቱ ክቅየሩን ክስተኻኸሉን ዘኽእል ናይ ለውጢ ማኒፌስቶ የድሊ፡፡
2. ናይ ትካላት መንነት (integrity)ምሕላው
2.1 ምምሕዳርን ፓርቲን ዘለዎም ተነፃፃሪ ነፃነት ምሕላው
ኣብ ኢትዮጵያ መንግስቲን ውድብን ዘለዎ ተነፃፃሪ ነፃነት ኣብ ቦትኡ የለን፡፡ ሓደ ምኽንያት ንቅልውላው ይኸውን ኣሎ፡፡ ኣብ ትግራይ ግን ዝገደደ እዩ፡፡ ህወሓት ማለት ህዝቢ ትግራይ እዩ ዝብል ንህዝቢ ዘናሽው ኣተሐሳስባ ስለዘሎ ኣብ ትግራይ ብዝገርም መልክዑ ሓደ ኮይኖም ንፖለቲካ ትግራይ ሕምስምስ የብልዎ ኣለዉ፡፡
ኣብ ሞንጎ ምምሕዳርን ውድብን ዘሎ ምትሕውዋስ ንክልቲኦም እዩ ዘልምስ፡፡ ካብ ዕላማ እቲ ውድብ መሰረት ገይርካ ክርአ እንከሎ ህልውንኡ ኣብ ሓደጋ የእትዎ’ሎ፡፡ ናይ ሓደ ውድብ ጥንካሬ ዝልካዕ ብኣይዶሎጂን ፖለቲካዊ ብስለት፤ ብቅዓት፤ ፅሬቱን እዩ፡፡ ኣባላቱ በዚ ኣይዶሎጂኡን ፖለቲኩኡን ዘለዎም ዕጥቂ እዩ፡፡ እዚ ኣብ ህወሓት ዝረአ ዘሎ ኣይዶሎጂካዊን ፖለቲካዊን ክስረት ካብዚ ዝብገስ እዩ፡፡ እቲ ፓርቲ ካብ ናይ ባዕሉ ስራሕ ኣብ ዕለታዊ ናይ ምምሕዳር ስራሕቲ ኣተዩ ይሕምዙቕ እሞ እቲ ዋና ስርሑ ይሰርዕ፡፡ ኣብ ትግራይ 74 ካሬ መሬት ንመንበሪ እንትወሃብ “መንግስትናን ውድብናን” እዩ ዝበሃል፤ ውድብና ንምባል ታይ ኣድለየ? ሰብ ናብ ምምሕዳር ዝምደብ ናብ ህወሓት ብዘለዎ ቕርበት እዩ፡፡ ናይ ትግራይን ኣምሓራን ክልላት ዶብ ንምጥራር እኳ ምምሕዳር ትግራይ ምስ ናይ ኣምሓራ ምኳኑ ተሪፍዎ “ህወሓት ምስ ብኣዴን” እዩ ተባሂሉ፡፡ ኣየ ጉድ መባእታዊ ልዕልና ሕጊ ዘይፍለጠሉ ክልል፡፡ ሕገ-መንግስትና ንክልል ትግራይ እምበር ንህወሓት ኣፍልጦ የብሉን፡፡ እንተልዮም ልክዕ ከም ዓረና ትግራይ ወይም መኢኣድ እዩ፡፡
ኣብ ትግራይ ናይ ውድብን መንግስትን በብደረጅኡ ናይ ሓባር ኣኼባ ይግበር እዩ፡፡ ኣጀንድኡ ከኣ ከም ኩሉ ነገር ዝተሓዋወሰን ግዜ፤ ጉልበት፤ ገንዘብ መጥፍኢ እዩ፡፡ ናይ ህወሓት ማእኸላይ ኮሚቴ ኣኼባን ናይ ክልል ካቢኔን ዝምልከት ኣብ ናይ ትግራይ ናይ ሰላም፤ ልምዓት፤ ዴሞክራሲ ጉዳይ እንታይ ከምዝበሃል ክትሰምዕ እንከለኻ ይድንፅወካ፡፡ ?
ብናተይ ርኢቶ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት ዋና ስርሑ ክኸውን ዝግብኦ ኣይዶሎጂን ፖለቲካን ምስ ኩነታት ክምዕብል፤ ክዓሙቕ ምግባርን ንኣባላቱ ምዕጣቕን እዩ፡፡ እቶም ኣባላቱ ብቑዓት እንተኾይኖም ኣብ ዝኸድዎ ናይ ፓርቲ ምድባታት መፈፀምቲ እዮም ዝኾኑ፡፡ እቲ ፓርቲ ናይ ባዕሉ ናይ ፅንዓትን ምርምርን ማእከል ሃሊይዎ ናይ ካልኦት ፅንዓት እውን እናተሓባበረ ቀፃልነት ዘለዎ ናይ ኣይዶሎጂን ፖለቲካዊ ዕብየት ምርግጋፅን ናይ ኣባላት ፅርየት ምሕላው እዩ ክኸውን ዘለዎ፡፡
ወያናይ ዴሞክራሲ ኢና ንኽተል ይብሉ ኣብዚ እዋን እዚ፤ ዓይኑ መርፍኡ ዝጠፍኦ እቶም ላዕለዎት ዝፈልጥዎን ዝሰማምዕሉን ኣይመስሉን፤ ኣበቲ ፖለቲካ እውን ከምኡ እዩ፡፡ ንኣብነት ናይ ትግራይ ዓብላልነት ኣሎ ኢሎም ፅንፈኛታት ኣንፊሖም ሓቂ ክሳብ ዝመስል ፀረ-ትግራዋይ ምንቅስቃስ ክግበር እንከሎ እሶም ዋና ስርሖም ዝመስል እከለ ኣበይ ንመድቦ እዩ፡፡
ኣብዚ እዋን እዚ ነቲ ሕገ-መንግስቲ ብምፅራር ነቲ ፌደራላዊ ስርዓት ንምፍራስ ካብ ኩሎም ዓይነት ፅንፈኛታት ሰፊሕ ምንቅስቃስ ኣሎ፡፡ እቶም ላዕለዎት ሓለፍቲ ኣብ ናይ ባዕሎም ውሽጣዊ ጉዳያት እዮም ድሙንሙን ዝብሉ ዘለዉ፡፡ ህወሓት ኣብዚ ሕገ-መንግስቲ ምፅዳቕ ዓብዪ ተራ ነይርዎ፡፡ ኣብዚ እዋን እዚ ናይ ህዝቢ ትግራይ ሰፊሕ ምንፅርፃርን ምሬትን ኣሎ፡፡ ህወሓት ፖለቲካሊ ብቕዕቲ ተትህሉ ነዚ ብስፍሓት ኣፅኒዓ ኣጠቃላሊ መፍትሒ መቐመጠት፡፡ እንኳይ ንምፍታሕ ንምርዳእ ዘይትኽእል ኮይና ኣላ፡፡ ሕዚ ግን ማንም ቆላሕ ዝብላ የብላን፡፡ ካብ ቐዳሞት ዳሕራዊት ማለት እዚ እዩ፡፡
ህወሓት ኣብ ምምሕዳር ዝተጣበቐት ቁርዲድ ኮይና ኣላ፤ ናይ መንግስትን ህዝብን ገንዘብ፤ ንብረት፤ ጊዜ ወዘተ ናታ ክሳብ ዝመስላ፡፡ እዚ ቁርዲድነት ብቅዓት ይሃልዎም ኣይሃልዎም፤ ዕላማ ውድብ ይፍለጡ ኣይፍለጡ፤ ነቶም ሓለፍቲ “ካባኹም ንላዕሊ” ዝብሉ ብምምዳብ አዮም ክቆፃፀሩ ዝፍትኑ ዘለው፡፡ ኣብ ኩለመዳይ ብቕዓት ስለዘይብሎም ከዓ ምምራሕ ማለት ምቁፅፃር ይኸውን፡፡ (control freak) ዝኾኑ ቁርዲዳት ኣብኩሉ ስራሕትታት ይምደቡ፡፡ ቁርዲድ ደም ምምጣጥ እምበይ ነቲ ዝተጣበቆ ዝጠቅም ነገር የብሉን፡፡ ናይ መንግስቲ ስልጣን ንውልቀ ጥቕሚ ምውዓል ተባሂሉ ድማ ይግምገመለይ፡፡
ብዘይካ ፖለቲካዊ ሹመኛታት እቲ ካልእ ናይ መንግስቲ ምደባ ብሞያን ንሞይኡ ብዘለዎ ተጣባቒነትን ብቕዓትን ጥራይ ይምደብ፡፡ ህወሓት ገዛኢ ውድብ ኮይኑ ክሳብ ዝቐፀለ ናይ መንግስቲ መደባት ክግምግም ከሎ ኣጠቃላሊ ኣንፈታት ብዘቐምጥን ህዝብን መንግስትን ብዘዕግብን መንገዲ ይኹን፡፡
ናይ ህወሓት ኣቦመንበር ወይ ምክትሉ ብዘይ ሕቶ ናይ ትግራይ ርእሰ ምምሕዳር ዝኮነሉ ኣሰራርሓ ይፈትሹ፡፡ ክልተ ትካላት ብሓደ ርእሲ ምምራሕ ነቲ ፓርቲ ይኹን ነቲ ህዝቢ ዝጎድእ እዩ ዝመስለኒ፡፡ ፓርቲ ዕማሙ ክፍፅም ምምሕዳር ሕገ-መንግስታዊ ግቡእ ክዓይይ ነን በይኖም እንተኮይኖም ኣይጠቅሞን ዶ ዝብል እስኪ ይፀናዕ፡፡
2.2 ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ዕማሞም ክፍፅሙ ሓዱሽ ምምዕርራይ
እቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገለፀ ኣረኣእያታት ማለት “ኩሉ መንገዲ ጥፍኣት" ዝብልን ኣብ ጥርናፈ ዘሎ ኣካይዳን መንግስትን ፓርቲን ምትሕውዋስን ነዘን ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ምልማስ ኮይኑ ኣሎ፡፡ መውፅኢ ሕጊ፣ ፍትሒ ኣካላት፣ ናይ ሲቪልን ሞያዊን ማሕበራት ነፃነተን ዘረጋግፃሉ ኩነታት ይፍጠር፡፡ ኣብ ዝሓለፉ ፅሑፋት ብተደጋጋሚ ዝፀሓፍኩሉ ስለዝኮነ ምውካስ ይከኣል እዩ፡፡
2.3 ዝጦምበወ ቢሮክራሲ ኣፍሪስካ ከምብሓድሽ ምምዕርራይ
ድሕሪ 20 ግንቦት 1983 ዓም ትግራይ እቲ ዝሓሸ ብቕዓት ዘለዎ ቢሮክራሲ ንምህናፅ ካብ ካልእ ከባቢ ዝሓሸ ዕድል ነይሩዋ፡፡ ዝወየነ ህዝቢ፣ ወያናይ ካድረ፣ ሕድሪ ኣያታትና ክንቕፅለሉ ኢና ኢሉ ዘለና ሙሁር ዝወሓጀሉ ኩነታት ነይሩ፡፡ እዚ ኣጣሚርካ ንኻልኦት ክልላት ኣብነታዊ ዝኾነ ቢሮክራሲ ምተፈጠረ ግን ኣይተዓደልናን መርዓስ ይትረፍክንዋ………… ከም ዝበሃል ከምሃገሩ ተዝኸውን እውን ግርም እዩ፡፡ ናይ ኣዲስ ኣበባ ቢሮክራሲ ሕማቕ እዩ፡፡ ናይ ትግራይ ዝረኣዩ ግን ዝሓሸ እዩ ይብልዎ፡፡ ኣይ ህዝባውነት ኣይ ክእለት ሕማቕ ፖለቲካ ትግራይ ዘሕረሮ ቢሮክራሲ ኮይኑ ኣሎ፡፡ እቲ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ላዕሊ ዝገለፅክዎም ይመስለኒ ግን ብናይ ባዕሉ ባህርይ እውን ብዙሕ ክፅናዕ ዝግብኦ ይህልዎ፡፡
2.4 ነፃነት ኣካላት ፍትሒ (de-politization)
ነፃ ኣካላት ፍትሒ፤ ዝኾነ ፓርቲ ብምርጫ ይስዓር ብሕጊ ጥራሕ ዝንቀሳቐስ ዓቃቢ ሕጊ፣ ፖሊስ ወዘተ ከመይ ኢልና ንህነፅ ዝብል ብሰፊሑ ክስረሓሉ ዘለዎ እዩ፡፡ ሓይሊ ፖሊስ ብፍላይ ናይ ሓደ ውድብ ጨንፈር ከይኸውን ዝዓጠቐ ሲቪል ምኳኑ ገዲፉ ወተሃደራዊ (militarized police) ከይኸውን ምምዕርራይ ክግበር ኣለዎ፡፡
2.5 ዝፀወዮ ባዕሉ ዝሰምዕ፤ ዝፀሓፎ ንበይኑ ዘንብብ ሚድያ ናይ ህዝቢ ንግበሮ
እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ሽግራት ካብ ኣብ ካልኦት መዳያት ንላዕሊ ኣብ ሚድያ ዝለዓለ ናይ ምልማስ ግደ ኣለዎም፡፡ ሚድያ ምሓዝ ንስልጣን፤ ንዝና ካብ ዝብል “ናይ መንግስቲ ስልጣን ንግልኻ ናይ ምጥቃም” ስለዝኾነ ኣብ ዓይኒ ብዙሕ ስለዘእትው እቲ ዝለዓለ ቁፅፅር ዝግበሮ እውን እዩ፡፡
ናይ ትግራይ ናይ መንግስቲ ሚድያ ናይ ህወሓት ከምዝኾነ ገይሩ እዩ ንባዕሉ ዝሓስቦ፡፡ ናይ ህዝቢ መሰረታዊ ረብሓታትን ክብርታትን ንኽምዕብል ዝሰርሕ ናይ ህዝብን መንግስትን ድልድል ከምዝኾነ ዝቕበል ኣይመስለንን፡፡ ብሕግን ብሕግን ጥራሕ ከም ዝግዛእ ዝረስዐ እዩ ዝመስል፡፡ ከም ዝመሰሎ ዝሕምብጥ ትካል ኮይኑ ኣሎ፡፡
ህዝቢ ትግራይ ብስእነት ዴሞክራስን ሰናይ ምምሕዳርን እንትስብስብ “ከም መንግስቲ ውድብ ትግራይ” የለን ዝኣንፈቱ መሀከዪ ምንቅስቃስ ይገብር፡፡ ህወሓት ብናይ ህዝቢ ፀቕጢ ሽግር ኣለና እንተበለ እውን ነቲ ህዝብን ካልኦት ፖለቲካዊ ሓይልታት አቕሪቡ ክንዲ ዝግምግም ባዕሉ እቲ ሽግር ክንዲ ክንቲት ከምዝኮነ ብምቅራብ ይሸፋፍኖ፡፡ መራሕቲ ሕንጥሸይ እንትብሉ ብማይክሮፎን ዘጋውሕ ትካል እዩ፡፡
ታሪኽ ዝሰርቕ፣ ኣብ ስዉኣት እንተይተረፈ ሌላን ጉሌላን ዝገብር፣ 60 ሽሕ ስዉኣት ገዲፉ ናይ 10-15 “ፍሉያት” መድረኽ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ናይ ዕጥቂ ቃልሲ ናይ ህዝቢ ወሳኒ ተራ የናእስ፡፡ እቲ ቃልሲ ናይ ውልቀሰባት ይገብሮ፡፡ እቶም ውልቀሰባት እውን ሕዚ ኣብ ስልጣን ብዘለዉ ተጋደልቲ ነበር ብዘለዎ ርክብ የቕርብ የርሕቅ፡፡
ናይ ትግራይ ቴሌቪዥን ኣቀራርባ ዝምለከት…….. ዝነበረና ወግዒ ከካፍለኩም፡፡
ኣነ፦ ስማዕ እባ ኣብቲ ስትራቴጂክ መጥቃዕቲ ህወሓት/ኢህወዴግ ወታደራዊ ኮሚቴ ዶ ኣይነበራን እዩ? ኢለ ሓቲተዮ፡፡ ንሱ፦ ነይርዋ እባ እንታይ ማለትካ እዩ?
ኣነ፦ እቲ ኮሚቴ ኣቦወንበር ዶ ነይርዎ?
ንሱ፦ እወ ስየ ነይሩ፡፡
ኣነ፦ እንታይ ደኣ ናይቲ ስትራቴጂካዊ መጥቃዕቲ ኣመራርሓ እንተርእይ ኣቶ ስየ ከምዘይነበረ ትገብርዎ?
ንሱ፦ ንሱማ መድረኽ እዩ …….
ኣነ፦ (ንምእማኑ ኣሸጊሩኒ) ሕዚ ዝኾነ ፖለቲካዊ ቅዋም ክሕዝ ሕገ-መንግስትና ዝፈጠረሉ መሰል እኮ እዩ፡፡ ካብቶም ዝነበሩና ዉሑዳት ስትራቴጂስት እሞ ናይቲ ወተሃደራዊ ኮሚቴ ኣቦወንበር ምግዳፍ ሓሶት ብምግዳፍ (omission) ዶ ኣይኮነን ኢለ፡፡
ንሱ፦ መልሲ የለን፡፡
ናይ ትግራይ ማስ ሚድያ ህዝቢ ትግራይ ረብሓታቱን ክብርታቱን ዝሕልወሉ ምርምራዊ ሓሳባት ኣናቐረበሉ ኩሉ ዓይነት መሰላቱ ዘረጋግፀሉ ዘይኮነ ናይ ውሑዳት “ፍሉያት” ሰበ-ስልጣን መሳርሒ ስለዝኾነ ካብ መሰረቱ ክቕየር ኣለዎ፡፡ መሰረታዊ ሕቶታት ዝሽርሸረሉ መፍትሒታቶም ዝሕበረሉን ሓቀኛ ዜና ክሓልፍን ንህወሓት፣ንዓረናን ካልኦትን ብመዓረ ዝርኢ መተሓዳደሪ ደንቢ ክመሓየሽ ኣብ ህዝቢ ዝኣመኑን ናቶም ረብሓን ክብርን ምስ ናይ ህዝቢ ትግራይ ዝተኣሳሰሩ ክመርሕዎ ይገብርዎ፡፡
- 3. ዳግመ ፍተሻ ፖሊሲታትን ኣተገባብርኡን
ገሊኡ ፖሊሲታት ከምዘለዎ ክኸይድ ዝኽእል እኳ እንተኾነ ኣብ ኣተገባብርኡ ግን ብዙሕ ዓንቀፍቀፍ የጋጥሞ ኣሎ፡፡ ስለዚ ናይ ኣተገባብርኡ ስትራቴጂን ስልትን ምስ ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ሽግራት ኣተኣሳሲርካ ምህናፅ የድሊ እዩ፡፡
ናይ ትምህርቲ ፅርየት ፉሉይ ጠመተ የድልዮ እዩ፡፡ ትውለድታት ዝሃንፅ ወይ ዝቐትል ስለ ዝኮነ፡፡ ቡዘሓት መራሕትን ሙሁራትን ትምህርቲ ናይ ቅድሚት ድልድል እዩ ይብሉ፡፡ ፅባሕ ናይቶም ሎሚ ብዝግባእ ዝተዳለው እዩ እንደሕር ዘይኮነ ዉሑጅ ምስጋር ኣብዩዎም ኣብ ጫፍ ዕንይንይ ይብሉ፡፡ ን Kofi Anan ክጠቅስ ፉቐዱለይ “Knowledge is power. Information is liberating. Education is the premise of progress, in every society, in every family.”
ሕርሻ ዝመርሖ ኢንዱስትሪያላይዜሽን፤ ናይ ቱሪዝም ወ.ዘ.ተ ፖሊሲታት ብዙሕ ሕቶታት ዝለዓሎም እዮም፡፡ መላእ ህዝቢ ዝሳተፈሉ ብሙሁራን ዝምራሕ ፍተሻ የድሊ፡፡ ኣብዚ ክንጥንቀቕ ዘለና ከምዚ ህወሓት ዝመልመሎም “think thank” መስሓቂ ከይኸውን እዩ፡፡ ኣባል ውድብ ወይ ናብኡ ዝቐረበ ክበሃል የብሉን፡፡ መማረፂ ሓሳባት ኩሎም ንኹሎም ሙሁራን ዘሳትፉ ናይቲ ህዝቢ ዳግመ መልስ (feed back) ዘለዎ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ኩሎም መማረፂ ፖሊሲታት ይቕረቡ እቲ ዝበለፀ ይመዘዝ፡፡
- 4. ናይ ኣንጭዋን ድሙን ፀወታ ዘወግድ ውሽጠ ምምዕርራይ ይገበር
ካብ ርሑቕ ክሪኦ ከለኹ ላዕለዎት መራሕቲ ህወሓት ኣብ ሰለስተ ኣንጃ ተጎጃጂሎም ናይ መን ይስዕር ናይ ኣንጭዋን ድሙን ምትሕልላውን ምጥልላፍን እዮም ዝርከቡ፡፡
ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ ዝኾነ ጉጅለ፡ ዘነፀረን ብግልፂ ዝወፀአን ፖለቲካዊ ኣጀንዳ የብሉን፡፡ “ፅቡቕ ኢና ዘለና፣ ኣይ ህወሓት ነዐርያ” እዩ ዝመስል፤ ምናልባት እውን ኣብ ፖለቲካዊ ዕላማ ዘይተመስረተ ተራ ናይ ስልጣን ባእሲ እውን ክኸውን ይኽእል፡፡ ህወሓት 1993 ተሃድሶ የድልያ ነይሩ፡፡ ግን ብሽም “ተሃድሶ” በርዒኑ። 2010 እውን ተሃድሶ ድልያ እዩ፤ ኣብ ዓብዪ ሕማም (i.c.u) ኮይና ስለዘላ ዓሚቕ ተሃድሶ የድልያ እዩ፡፡ ግን “ጥልቅ ተሃድሶ” ኢሎም ከምዘይትምለስ ገይሮም ይቐብርዋ ኣለዉ፡፡
ኣብ ላዕሊ ዝተገለፀ ፖሊሲ፣ ኣርኣእያን ኣወዳድባን ለውጥታት ከም ዘለዎ ኮይኑ እቲ ውዱባዊ ህንፃ እውን ምስኡ ክመዓራረ ኣለዎ፡፡ “ዴሞክራስያዊ ጥርናፈ” ብመሰረቱ ክስተኻኸል፣ መራሕቲ ብብቅዓት ብሓዱሽ ኣረኣእያ ዝምርፅሉ፣ እቲ ድሕሪ 1997 ምእንተ ስልጣን ኢሉ ናብ ውድብ ዝኣተወ ዝራገፈሉ፣ መንኣሰይ ሙሁራት ብስፍሓት ኣባላት ዝኾኑሉን ዕድመ ኣባልነት እንተይቆፀርካ ናብ መሪሕነት ዝመፀሉ ኣሰራርሓ ምንዳይ ይግባእ፡፡
ብናተይ ሪኢቶ ካብ ዕላማ ህወሓት ኣንፃር ክርአ እንከሎ ትፈርስ እያ ዘላ፡፡ እቲ ደም ይውሕድ እቲ ቅርፂ(form) እምበይ እቲ ትሕዝቶ(content) አዐርዩ የንቆልቁል እዩ ዘሎ፡፡ እቲ ውድባዊ ህንፃ እቲ ቅርፂ እንተይፈረሰ ነቲ ትሕዝቶ ንምጉልባት ዓብዪ ተራ ኣለዎ፡፡ በዚ መሰረት እውን ይመዓረረ ካብ 1-3 ዘለዉ ከም መበገሲ ተወሰዱ፡፡
ብፍላይ ምስ ሕዚ ዘሎ ኩነታት ክርአ ዝግብኦ ጉዳይ ኣሎ፡፡ ህዝቢ ትግራይ “ውፃእ-መዓት” እዩ፡፡ ንህወሓት እውን ከምኡ ገይሩ እዩ ቀሪፅዎ፡፡ ብውሑድ ሰብ ሓይሊን ንዋትን ነቲ ገዚፍ ሓይሊ ክስዕር እየ ኢሉ ምብጋሱን ምዕዋቱን ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት ዘጋጥሞ ዝነበረ ውሽጣውን ግዳማውን ፈተናታት ፈንፂሓ ጠሓሒሳ ናብ ዐወት ዝተሰጋገረት እያ፡፡
እዚ ልምዲ (tradition) ኣብዚ እዋን እዚ ብዓፀበ ቀለለ ብዘይ ምድንጋፅን ደንበርበር ምባል(panic) ብዝግባእ ክንዕቅቦ ዘለና ወርቃዊ ልምዲ እዩ፡፡ ደገፍቲ ጋንታ መቐለ ተቓውሞ ኣስሚዖም እንትበሃል ምድንጋፅን ናይ ዓቕሊ ፅበት ስጉምቲ ምውሳድን፤ ተምሃሮ ረቢሾም እንትበሃል ወ.ዘ.ተ ዘሎ ዙርቕሩቕነት ኣተሓሳስባ ምስቲ እናወዓዬ ዝኸይድ ዘሎ ፖለቲካ ሃገርናን ትግራይ ቅድሚ ሕዚ ዘይተርኣዩ ናይ ተቃውሞ ኣንፈታት ክንርኢ ግድን እዩ ዝኸውን፡፡ ከምቲ 2008 ዝነበረ ዓመፅ ዝተሓወሶ ምንቅስቃስ ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ ሰለማዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ እውን ብዙሓት ሓደሽቲ ነገራት ክርአ እዩ፡፡ እዚ ሓደሽቲ ምንቅስቓስ ስትራቴጂካሊ ንዘይርኢ ሕዚ እውን ዓዲ ክትፈርስ እያ ካብ ዝብል ናይ ዓበርበር ስጉምቲ ብምውሳድ ዘላቒ ሓደጋ ዝፈጥር ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ህወሓት እንተ ዓርያ ካብቲ social capital ዝኾነ ናይ ፅንዓትን ድምብርፅ ዘይብል ልምዲ ብቀሊሉ ንምሽጋር ይከኣል፡፡
ወያነ ኢትዮጵያ
ክሳብ ሐዚ ዝነበሩ ሓሳባት ህወሓት ንባዕላ ኣመዓራርያ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ምምራሕ ተራ ከመይ ትፃወት እዩ። ህወሓት ንምዕራይ እዚ ኣብ ወያነ ኢትዮጵያ ዘለዎ ኣርኣእያ እውን ክስተኻኸል ኣለዎ። መሰል ማእኸል ዝገበረ ሰላማዊ ወያነ ንሃገርና ዘድሕናን እቲ ጀሚራቶ ዘላ ማሕበረ-ኢኮኖምያዊ ልምዓት ዝላ እትመዝግበሉ ኮነታት እዩ ክፈጥር። ኩሎም ህዝብታት ዝገብርዎ ናይ መሰልና ይረጋገፅ ሕቶታት ንሃገርና ናብ ሓዱሽ ምዕራፍ ዘሰጋግር እዩ። ብፍላይ ህዝቢ ኦሮሞ ዝገብሮ ዘሎ ምንቅስቓስ ፍሉይ ትኹረት ዘድልዮ እዩ።
እቲ 2008 ዓም ዝተወለዐ ሐዚ እውን ዝቕፅል ዘሎ ምንቅስቓስ ፅንፈኛታት ናብ ዓመፅ ክጨውይዎ እንተፈተኑ እውን ብመሰረቱ ዴሞክራስያዊን ሰላማውን እዩ። ኣንፃር ዓፋኒ ስርዓት ኢህወዴግ ዘቕነዐ እዩ። ህወሓት ትተዓረ ኣይትተዓረ ከም ተጋሩ ምስኦም ደው ክንብል ኣለና። ደድሕሪ ፅንፈኛታት እናኸድና እዚ ገይሮም እዚ ተዛሪቦም ወዘተ ናብ ዝብል ኣይንእተው። ኣብዚ ቀረባ እናተፈጠረ ዝመፀ ጎንፂ (ኣብ ሞንጎ ኦሮምያን ሶማሊ ክልልን) ተጋሩ ምስ ሶማል ኮይኖም ዝብል ግምታዊ ኣረዳድኣ (ፐርሰፕሽን) ኣብ ገለ ኦሮሞ ይስማዕ እዩ። ሓቂ እንተሊይዎ ከነስተኻኽሎ ይግባእ። ካብኢ ሓሊፉ ግን ንሕና ንሶማል ወጊና ንኦሮሞ ንምጉዳእ ከም ዘይንንቀሳቐስ ምስራሕ ከድልየና እዩ።
ኣብ ህንፀት እዛ ሃገር ተጋሩ ልዑል ግደ ኣለና። ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ 30 ዓመታት ኣብ ንዛ ሃገር ዳግም ምትዕርራይ ናይ ህዝብታት መሰል ብዘረጋግፅ መንገዲ ምጅማሩ ዝግበአና ክብሪ ረኺብና ኣለና። እቲ ስርዓት መሰላት ምርግጋፅ ክጅምር እንተሎ ግን እዚ ይፈርስ ኣሎ። ብቐልስና ዝረኸብናዮን ታሪኽ ዝሃበናን ቦታ ሓንሺሽና በሊዕናዮ። ንኽንምለስ እቲ ብሕታዊ መንገዲ ናይ መሰል ሰንደቕ (ባነር) ተሰከምቲ እንተኾይና ኢና።
ፅንፈኛታትን ህዝቢታትን ክንፈሊ ኣለና። ኣብ ሃገርና ፅንፈኛታት ዓቕሚ ዝረኽቡ ክንዲ ንህዝቢታት መሰሎም ኣብ ምርግጋፅ ተሰሊፍና ኣብ ምእማን እንነጥፍ ንፅንፈኛታት ብቲ ነሃቶም መንገዲ ሃንቺ መንቺ እናተበሃልና ንምምካት ምፍታን ንቲ ኩነታት ምብልሻው እዩ። ብመንፅር እዚ ከም ህወሓት ወይ ከም ተጋሩ ናይ መጀመርታ ስራሕና ኣብ ውሽጥና ዘሎ ፅንፈኛ ኣርኣእያ ምምካት እዩ።
ህዝብታት ኣብ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ክሳተፉ እንተለው ብዙሕ ነገራት ኣብ ሕቶ እዩ ዝኣትው። እቲ ሓዱሽ ጉፅዞ ሕቶ መርግጋፅ መሰል ንቡዙሕ ነገራት ከም ብሓዱሽ ዝፍትሽ፤ እቲ ፌደራላዊ ስርዓት፣ ኣብ ባንዴራ፣ ኣብ ፓርቲን መንግስትን ዘሎ ውክልና ምልዓሉ ኣይተርፍን። ከም ሰጎን ኣብ ሓሸዋ ርእሳ ኣድኒና ሽግራት ንምሕላፍ ትፍትን ንሕና እውን እቲ ንኹሉ ነገር ናይ ምፍታሽ ናይ ወያነ ባህሪ ከምዘየለ ገይርና ኣፅቂጥናን ኩሉ ነገር ሰላም ከም ዝኮነ ገይርና ዕሽሽ ምባል ዋጋ የኽፍል እየ፤ ናይ ሓደጋ ምልክት እዩ።
ክልተ ነገራት ከልዕል፦ ሓደ ናይ ኢህወደግ ውክልና፣ ካልኣይ ናይ ሓይሊ ምክልኻልን ደሕንነትን ኣመራርሓ ዝምልከት እዩ። ኢህወደግ ክቕፅል እንድዩ? እንተኾይኑ ኸ ከመይ ኢሉ? ዝብል ምሕታት ኣይተርፍን። ብፍላይ ንህወሓት ክልተ ናይ ግጥም ከባቢ (confrontational area) ካብ ሕዚኡ ፈዘዝ እንተይበለ ኣፅኒዑ ክወስድ ይግባእ። ናይ ግንባር ውክልና ብበዝሒ ህዝቢ ዶ ይኹን ዝብልን ኣብ ኣመራርሓ ምክልኻልን ድሕንነትን ክልዓል ዝኽእልን። ኣብ ከምዙይ ዝበለ ውዑይ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ግዜ ወሳኒ እዩ እሞ ቀልጢፍካ ምርኣይ ጠቓሚ ይመስለኒ።
ከም መጠቓለሊ፤ ኣብ ሃገርናን/ትግራይን ነቲ ኩነታት ዝምጥን ዝተማልአ ፖለቲካዊ ሚኒፌስቶ ሒዝካ ነዚ ሚኒፌስቶ ብዝተማልአ ዝርድኦን ዝኣምነሉን ኣካል እዩ ንሕወሓት ከመርሓ ዘለዎ፡፡ ብናተይ አረኣእይ መብዛሕትኦም ኣባላት ፈፃሚን ማእከላይ ኮሚቴን ተዘልግሱ እሞ ብሓደሽቲ ብቑዓት ሙሁራት ተዝትክኡ ህወሓት ነብሲ ምዘርአት፡፡ ውድብ ከይትፈርስ ዝብል ናይ 1993 መጭበርበሪ ጭርሖ ግዚኡ ዝሓለፎ እዩ!!፡፡
II. ዓረና እውን ይዓርይ
ብመጀመርያ ዓረና ትግራይ ኣብ ብጣዕሚ ዓፋኒ ኩነታት ዳርጋ “police state” ኣብ ዝኾነ ናይ ትግራይ ፖለቲካ ክሳብ ሕዚ ኩሉ በደላት ተፃዊሩ ሕዚ እውን ኣለኹ ምባሉ ኣድናቖተይ ክገልፅ ይደሊ፡፡ እቲ ናይ ህዝቢ ነፃነት ንምርግጋፅ ዝተጠረየ ተሞክሮ ካብ ላዕሊ ጀሚሩ ክሳብ ውደባ “ሓደ ንሓሙሽተ” ንምዕፋንን ንስለላን ኣብ ዝጥቀመሉ እዋን እቲ ኩነታት ዓፈና ትግራይ ክሳብ ክንደየናይ ዘየንቀሳቕስ ከምዝኾን ንምርዳእ ኣየፀግምን፡፡ ሓደ ሓደ ግዜ መንግስቲ ትግራይ የመና ጨቋኒ (the most repressive state) ደኾን ይኾን ይብል እየ፡፡ ናይ ዓረና ትግራይ ጥንካረን ድኽመት ኣብዚ ዓውዲ (context) ኣእቲኻ እዩ ክርአ ዘለዎ፡፡ ኣብ ቀረባ እዋን ብመናእሰይ ሙሁራን ዝተገበረ ምትኽኻእ እውን ኣብነታዊ እዩ፤ ውፅኢቱ ገና እንሪኦ እነተኮንና አውን፡፡
ትዕዝብተይ ብጣዕሚ ውሱን እዩ፡፡ ስለዚ ምስ ኩነታት ዝኸይድ ፖለቲካዊ ማኒፍስቶ ንክህልዎም (ክህልዎም እውን ይኽእል) ሓደ ሓደ ንውሽጦም ዝሪኢሉ እሞ ዝጥንክሩሉ ኩነታት እንተሃለወ እየ ሕቶታት ከቕርብ፡፡
ሀ- ዓረና ንፁር ራእይ፣ ፖለቲካዊ ዓላማ፣ ስትራቴጂን ስልትን ኣለዎ ዶ?
ለ- ኩሉ ኣባል ብፍላይ እቲ ላዕለዋይ መሪሕነት ብተመሳሳሊ ደረጃ ይፈልጦምን ይዋደቐሎም ዶ?
ሐ- ህዝቢ ትግራይ በቲ ዘለዎ ፖለቲካዊ ስርዓት መሪርዎ መሪሕነት ኣብ ዝደለየሉ እዋን ዓረና ንምንታይ እዩ ብተዓፃፃፊነት ዘይተጠናኸረ?
መ- ተኣማኒ ተቓዋሚ (responsible opposition) ንምኳን ዝገብሮ ፃዕሪ ክሳብ ክንደይ እዩ? ምስ ህወሓት ኣብ ዘራኽብዎ ናይ ሓባር ዕላማ ብሓባር ናይ ምስራሕ ብህወሓት መሪሕነት ክልል ትግራይ ዝገብሮ ኣወንታዊ ምንቅስቃስ ምምጓስ (appreciate ምግባር) ወ.ዘ.ተ፡፡
ሰ- ናይ ተቓዋሚ ውድብ ድኽመታት ምቅላዕ ብዋናነት ዕላማኻ ንምስራፅ ምእንታን እዩ፡፡ ኣብ አዲስ ኣበባ እንሪኦም ተቓወምቲ (እቶም ናይ እማን ማለተይ እዩ) ንኢህወዴግ ምቅላዕ ዋና ስርሖም ይገብሩ፡፡ ቀንዲ ስርሖም ዕላምኦም ምስራፅ ሙኻኑ ይርስዑ፡፡ ስለዚ ብደገ ዘለና ዕላማ ግዲ የብሎምን ክንብል ይገብረና፡፡ ኣብ ፅሑፍ ዝተቐመጠ ፕሮግራም ንበይኑ ግኡዝ እዩ፡፡ ምስ ህልው ኩነታት ክኸይድ ዝገብር ምንቅስቃስ እንተልዩ እዩ ሂወት ዝህልዎ፡፡ ዓረና ትግራይ ከ?
ረ- ኣብ ስልጣን ክመፅእ ይኽእል እዩ ዝብል ሳይኮሎጂ፡፡
ኣብዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እንሪኦም ተቓወምቲ(ሕዚ እውን እቶም ናይ እማን) ኾይንካ ንዘልኣለም ለጥ ኢሎም ዝነብሩ ገይሮም ዝወስዱ ይመስሉ፡፡ ናይ 97 ኩነታት ይመፅእ ከምዘሎ ኣይዕዘቡን፡፡ መንግስቲ እንተኾይና እዛ ዓዲ ከመይ ክንመርሓ፤እንታይ ዓይነት ጥምረት coalition ይህልወና፡፡ እቲ ተኣናፋይ (sensitive) ዝኾነ ናይ ፀጥታ ኩነታት ክንመርሕ ብቅዓት ኣለና ዶ ኣይብሉን፡፡ ዋላ እንተተመረፁ ብሕገ-መንግስቲ መሰረት ጥራይ ዝሰርሕ ሓይሊታት ምክልኻልን ድሕንነትን እነተልዩ ስልጣን ክሕዙ ከም ዝኽእሉ ብምእማን ነቲ ናይ ፅጥታ ሐይሊ ሞንገኛ(neutral) ክገብሩ ፓለቲካዊ ቃልሲ እነትገበሩ አይራኣዩን ፡፡ ነቲ ናይ ኢፌድሪ መከላከያ ናይ ወያነ መከላከያ ናይ ወያነ ጀነራል እናበሉ ከርሕቑ ይፍትኑ፡፡ ንገሊኦም ናይ ፅላሎት ካቢኔ (shadow cabinet) ኣለኩም ዶ እንተበልኩዎም ምንም ዝሓሰብሉ ኣይነበሩን፡፡
ዓረና ኣብ ሓፂር እዋን ሙሉእ ስልጣን ንመቁንጣጥ እንተዘይከኣለ እኳ ኣብ ፓርላማ ትግራይ ትርጉም ዘለዎ ቦታ ክህልዎ ይኽእል እዩ፤ ነዚ ክዳለዉሉ ይግባእ፡፡
ሠ- ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ሓሓሊፉ ከምዝከታተሎ ገለ ኣባላቱ ኣብ ብጣዕሚ ደቀቕቲ ጉዳያት፤ ኣብ ብሽሽቕ፣ ኣብ ሰብ ምትእኽኻብ ዘይኮነ ንሰብ ምንሻውን ምብታንን ዝተዋፈሩ ይመስሉ፡፡ ብናተይ ኣረኣእያ ዋና ዕላማ ክኸውን ዘለዎ እቲ መንእሰይ ኣብ ፖለቲካ ክሳተፍን ኣብ መሰረታዊ ፖለቲካዊ ሕቶታት ከትኩርን ይግባእ፡፡
III. ሳልሳይ ወያነ? ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ምንቅስቃስ ትግራይ? ዓረና ሶሻል ዴሞክራሲያዊ ትግራይ?
ፖለቲካ ትግራይ ዋና መግለፂኡ ኣብቲ መንእሰይ (ብፍላይ ኣብቲ ሙሁር) ኣብ ህወሓት ዝነበሮ እምነት እናተሸርሸረ ብዝኸደ ቁፅሪ ተስፋ ናይ ምቑራፅን ዝሕዞ ዝጭብጦ ናይ ምስኣን ኩነታት ይኸውን ኣሎ፡፡ እዚ ተርእዮ ጊዝዊ እዩ ክመዓራረ እዩ፡፡
ዕላምኡ ብንመን ከምዝምራሕ ዘይፈለጥክዎ ሳልሳይ ወያነ ዝብል ይሰምዕ ነይረ፤ ጅምር ሕድግ ደኣ ይኾን ይመስል እምበር፡፡ ንዓይ ካብቲ ህወሓት ዘጨማልቖ ተሃድሶ ሳልሳይ ወያነ ይስሕበኒ፡፡ ሳልሳይ ወያነ ንቐዳማይ ወያነን ካልኣይ ወያነን ክብርታቱ ገይሩ ወሲዱ፣ ሽግራቱ ኣሪሙ፣ ንቕድሚት ዝስጉም ናይ መበል 21 ፖለቲካ ዝዓሰሎ ዕሸል ግን ዝትኮስ ክኸውን የድልዮ፡፡ ብናተይ ኣረኣእያ ንቐዳማይን ካልኣይን ወያነ ዘናሽው ሳልሳይ ወያነ ክኸውን ኣይክእልን፡፡ ካልኣይ ወያነ ዘምፅኦ ዓወት እንተይ ጨበጥካ ድክመታቱ ኣብ ዓውዲ ፖለቲካ ሃገርና ሪኡ ዘይኸይድ ምንቅስቃስ መሰረት ዝህልዎ ኣይመስለንን፡፡
እቶም ካልኦት ዴሞክራሲ ማእኸል ዝገበሩ እውን ሓልሓሊፉ ይስምዑ እዮም፡፡ ብናተይ ኣረኣእያ ኩነታት ሃገርና ብፍላይ ናይ ትግራይ ኩነታት ብዘይ ዴሞክራሲ ንቅድሚት ሓደ ክልተ ስድሪ ንምኻድ ዝኽእል ኣይመስለንን፡፡ ልምዓት፣ ሰላምን ዴሞክራሲን ዘይነፃፀሉ ናይ ሓደ ገስጋሳይ ስርዓት መግለፂ ስለዝኾኑ ብዘይ ዴሞክራሲ ሰለም፤ በዘይ ሰላም ልምዓት ኣይህልውን፡፡ ልምዓት ድማ ንዴሞክራሲን ሰላምን መሰረቱ እዩ፡፡ እቲ ኣብ መንእሰይና ዘሎ ዕንይንይ ኣብ መጀመርያ ባህርያዊ እዩ ግን ይፀርይ እዩ ዘሎ፡፡ እቲ ንምውድዳብ ዝግበር ዘሎ ፈተነ ተስፋ ዝህብ እዩ፡፡
መንእሰይ ትግራይ ሕዚ እውን እዛ ዓዲ ናትካ እያ እሞ ኣብ ህወሓት መሰረታዊ ናይ ትውልዲ ምትኽኻእ ብምግባር ይኹን ንዓረና ትግራይ ብምጥንኻር ወይ ‘ውን ናይ በዓልኻ ውዳበ ፈጢርኻ ፖለቲካ ትግራይ ካብ ምዝሕሓል ኣውፂእኻ ኣወዓዕዮ፡፡ ምእንቲ እዚ ክሕግዝ ካብ ተሞክሮይን ካብ ዘንበብክዎን ፅሒፈ ኣለኹ እሞ ዘለዎ ዝሃበ ንፉግ ኣይበሃልን እንድዩ እስቲ ረኣዮ፡፡
ኣብ ህወሓት ምግዳለይ ዝኾርዕ፣ ብህዝቢ ትግራይ እውን ዝሕበን እየ፡፡ ነገር ግን ክሳብ ሕገ-መንግስትና ዝፀድቕን ዝሰናበትን ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ስለዝነበርኩ ሕዚ ተመሊሰ ክሪኦ እንተለኹ ክንገብሮ ዝነበረና ዓብዪ ዝጎደለ ነገር ኣሎ፡፡ ካብ ኩሉ ንላዕሊ እዚ ወርቂ ዝኾነ ሕገ-መንግስቲ መሰረት ገይርና እቲ መሪሕነት ከመይ ገይርና እናተጎራረሰ ነቲ መንእሰይ ነረክቦ ዝብል ስትራቴጂ ዘይምውፃእና እዩ፡፡ ኩናት ምስዓርን ሃገር ምህናፅን ነንበይኑ እዩ፡፡ ብፍላይ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ናይ ባዕሉ መሰጋገሪ ትውልዲ የድልዮ እዩ፡፡ እቲ ዝግባእ ምስግጋር ተኻዩዱ ተዝነብር ምናልባት ናብዚ ናይ ሎሚ ዕንይንይ ብክለተ እግርና አይምኣተነን፡፡
ተጋሩ ንሕበር
ካብ ማንም ግዜ ንላዕሊ ክንሓብር ዘድልየሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ተጋሩ ከም ዝኾነ ካሊእ ህዝቢ ናይ ሓባር ረብሓታትን ክብሪታትን ኣለውና። ንዞም መሰላትና ክነረጋግፅ ቅልፅምና ክነተሓባብር ይግባእ። እቲ ሕብረት ግን ናይ “ሓደ ልቢ” ዝብል ፋሺሽታዊ ኣርኣእያ ክኸውን ኣይብሉን። ኣብ ትግራይ እውን ሓድነት ምስ ብዙሃነት እዩ ክኸውን ዘለዎ። ብምኽንያት መደባዊ ኣፈላለያት ይኹን ካሊእ ዝተፈላለዩ ኣሰላልፋታት ክህልው ግድን እዩ። ንዚኦም ኣፈላላያት ዝፀውር ሓድነት እዩ ድልዱልን ጥንኩርን ሓድነት ዝኸውን። ፅንፈኛታት ንቲ ሓድነት ተጋሩ፡ ኣንፃር ኣምሓራ፣ ኦሮሞ ወይ ካሊእ ገይሮም ክገልፅዎ ምህቃኖም ኣይተርፍን፤ ግን ብፅንዓት ክንቃለሶምን ሓድነትና ረብሓና ንምርግጋፅ እምበር ኣንፃር ማንም ከም ዘይኮነ ኣሚና ኣእሚናን ክንቀሳቐስ ምስ ካልኦት ህዝብታት እውን ክንሓብር ንሶም እውን ኣብ ውሽጦም ክሓብሩ እዩ። ከምዙይ ክኾን ተሎ እዩ ጠንካራ ሃገር እትህሉ።


text:
ዓመተ 2017 ንህዝቢ ኤርትራ ናይ ሓርነትን ራህዋን ዓመት ክትከውን ኢያ ምባል ምህለላ ዘይኮነስ ትጽቢታዊ ክውንነት ኢዩ፤ ምኽንያቱ ህዝቢ ኤርትራ፤ ብሓባር ዝሓልፎ ዘሎ ምረት፥ ዘበርክቶ ዘሎ ዋጋ፥ ዝኸፍሎ ዘሎ መስዋእቲ ንኸንቱ ከምዘይከውን ርጉጽ ስለዝኾነ። ነብሲ ወከፍ ህዝቢ ኤርትራ ብስቓይ ዘሕልፋ ዘሎ መዓልቲ፤ ማዕረቲ ዓቕሉን ጻዕሩን ዝንውሓቱ ናብ መገዲ ዓወት ዘብጽሖ መንገዲ ይሃንጸላ ኣሎ፤ እዚ መንገዲ እዚ ኢዩ ድማ መንገዲ ዓዱ ኮይኑ ናብ ሓርነት ክወስዶ።
ልክዕ ኢዩ ሰባት ይቕዘፉ፤ ሃገር ትዓኑ ኣላ፤ የግዳስ ህዝባዊ ዕላማ ኪቐትል ዝኽእል ሓይሊ ስለዘየሎ፤ እቲ ዘይመውት ህዝባዊ መትከል ድማ ወትሩ ስለዝቕጽል፥ ነቶም ዝሓለፉ ሰባት ዝድብስ፥ ነታ ዝወደቐት ሃገር ድማ ዘልዕል ፍትሓዊ ቃልሲ ተልእኹኡ ክፍጽም ሙኻኑ ርግጽ ኢዩ። ሰባት ብመከራ ምሕላፎም ንዋጋኦም ዘበርኽ እምበር፤ ንመንፈሶም ዝቐትል ኣይኮነን፤ እቲ ዝኸበረ ህዝቢ እቲ ብስዕረት፥ቃንዛን ቃልስን ዝሓለፈ ህዝቢ ኢዩ። ህላዊኡ ካብ ተሸሚምዎ ዝነበረ መዓሙቕ መዝሒቑ ዘውጽእን ህላዊኡ ኣረጋጊጹ ዝቕጽልን ህዝቢ ስለዝኸውን ድማ፤ እቲ ዝተሓርየ ህዝቢ ይገብሮ።
ዝሓለፉ ዓመታት፤ ብፍላይ ድማ ዓመተ 2016፤ ንቀጽሪ ተቓውሞ ናይ ሓጎጽጎጽ ዓመት ነይራ ክበሃል ዝከኣል ኢዩ። ይኹን ግን፤ ከምቲ ኮንፊሽዩሽ ዝምህሮ፥ ህዝብታት ብሰለስተ መድረኻት ኢዮም ናብቲ ዝለዓለ ናይ ልቦና ሓይሎም ዝዓርጉ፡
1) ብነብሰ ገምጋም (ግድን ውጺኢቱ ዓወት ከረጋግጽ ኢዩ ክበሃል ዘይከኣል )
2) ብናይ ካልኦት ሓገዝ (ዝቐለለ ግን ዘይ ናይሓዋሩ)
3) ብናይ ባዕሎም ተመኩሮ (ዝመረረ ግን ናይ ሓዋሩ ፍታሕ)።
ስለዚ ዝሓለፉ ዓመታት ንቐጽሪ ተቓውሞ ተመኩሮ ኮይኖሞ ኣለዉ፤ መሪር ተሞኩሮ እኳ እንተኾነ፤ መርሓ ዝኾኖም መሃርን መራሕን ተሞኩሮ ኢዮ።
ነቶም ለውጢ ዝብህጉን ሕጂ ኢዩ እዋኑ ኢዩ ኢሎም ዝኣምኑን ኩሎም፤ ዓመተ 2016 ንደምበ ተቓውሞ ፈታኒት ዓመት ኢያ ነይራ ። ከም ኣብ ዝኾነ ህዝባዊን መሪርን ቃልሲ ፤ ኣብ ውሽጢ ቀጽሪ ፍትሒ ውን ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ዝፍጸሙ ለውጢ ዘደናጉዩ ክስተታት ተራእዮም ኣለዉ። እቶም ገሊኦም ነቲ ዝጠፍኦም ብርሃን፤ ናይ ካልኦት ጥዋፍ ብምጥፋእ ዝረኽብዎ ስለዝመስሎም ዝፍጽምዎ ኢዩ፤ እቶም ካልኦት ድማ ነቲ ማይ ሓሪር ንምዝራግ ዝተበገሱ ኢዮም። እቶም ቀዳሞት ናይ ባዕልኻ ፋኑስ ብምጭባጥ እምበር ናይ ካልኦት ሽምዓ ብምጥፋእ ዝፍጠር ብርሃን ከምዘየሎ፤ እንተስ ግዜ እንተስ ታሪኽ ክምህሮም ኢዩ። እቶም ዳሕረዎት ስልጣነ ህዝቢ ኤርትራ ክንዲ ስፍሓት ውቅያኖስ ስለዝኾነ፤ እቲ ጸሊም ነጥቦም ኣብቲ ውቅያኖስ ኣትዩ ክብለል እምበር፤ ነቲ ሰፊሕ ውቅያኖስ ክዘርጎ ዝከኣል ከምዘይኮነ ርሑቕ ኣብ ዘይኮነ እዋን ግብሪ ከርእዮም ኢዮም።
ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ቀጽሪ ፍትሒ ዝተገብረ ገስጋስን ዝተረኸበ ተመኩሮን ዝያዳ ተስፋ ወሊዱ ኣሎ – ኣብ ውሽጣዊ ሓይሊን እምነትን ዝተነድቀ ተስፋ። እታ ዝበለጸት ዑፍ እታ መሬት ምስወግሐ እትዝምር ዘይኮነትሲ፥ መሬት ክወግሕ ሙኻኑ ኣሚና ብጸልማቱ እትዝምር ኢያ። ቀጽሪ ፍትሒ እውን መሬት ኤርትራ ክወግሕ ሙኻኑ ርግጽ ወሲዱ፤ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለዉ ባእታታት ለውጢ መሪሕ ተራ ክሕዙ፤ ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ድማ ዘይንቕነቕ ደገፎም እንዳሃቡ ነቲ ምልካዊ ጉጅለ ናብቲ ዘይተርፍ ናይ መለኽቲ ሰፈር ክልእክዎ ሙኻኑ ዝተረጋገጸ ኢዩ። እቲ ሕቶ ናይ ‘እንተ’ ዘይኮነስ ናይ ‘መዓስ’ ጉዳይ ኢዩ። ነዚ ናይ ግዜ ሕቶ ድማ ዓመተ 2017 ወሃቢት መልሲ ኪትከውን ርሒብ ተኽእሎ ኣሎ።
ርሑስ ሓድሽ ዓመትን ልደትን ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ!


text:
ግዜ ባህርያዊ መስርሑ ከይቀየረ ካብ ካልኢት ናብ ዓመት ተሃኒጹ ዋሕዙ ይቕጽል። ባህርያውን ስብ ሰርሖን ታሪኽ ድማ ኣብ ነብስወከፍ ሰከንድ መስርሑ እንዳቐየረን ፍጻሜታት እንዳፈጠረን፤ ኣብ ውሽጢ ግዜ ይጓዓዝ። ኣብ ጉዕዙኡ፤ ምህዞ፤ ፈጠራ፥ ምምሕያሽ፤ ምብኣስ፥ ምዕባለ፥ውድቀት፥ ገስጋስ፥ ኣብ ዘለኻዮ ደው ምባል፥ ዝርከብዎም ክስተታት የአንግድ። ነቲ ዝሰርሖ ታሪኽ እንዳሰነደ ድማ ምስ ግዜ እንዳተጓዕዘ ነቲ ሓድሽ ታሪኽ ይሰርሕ።
2017 ኣትዩስ ድሮ ሓደ ወርሒ ይለዓሎ ኣሎ። ኣብ ዓለም ብዙሓት ምዕባለታት ይኽሰቱ ኣለዉ። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ ቃለማሕላ ፈጺሙስ ዕማሙ ጀሚሩ ኣሎ። ሽሕ’ኳ ከምቲ ኣብ ጽባሕ ናይ ቃለ ማሕልኡ ዝተራእየ ዝተሳተፍዎ ሰላማዊ ሰልፊ ከምዘረጋገጾ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት እንተዘይፈተዉዎ፥ ዲሞክራስን ልዕልና ሕግን ልዕሊ ምብሃግን ዘይምብሃግን ዝሰርዕ ስርዓት ስለዘሎ ግን ስልጣኑ ተረኪቡ ኣሎ። ፕረዚደንት ኦባማ ሽሕ’ካ ህዝቢ ንሳልሳይ ክፍለ ግዜ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ዝብህጎ እንተነበረ፤ ብመሰረት ዓንቀጽ 22 ቅዋም እታ ሃገር ልዕልና ሕግን ዲሞክራስያዊ መስርሕን ንምኽባር ካብ ስልጣኑ ወሪዱስ ነቲ ብክለሰ ሓሳብን ሰልፍን ዘይሰማመዖ ትራምፕ፤ ፍልልያቱ ኣኽቢሩ ልሙጽ ምስግጋር ጌሩሉ።እዚ መስርሕ እዚ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ስለዝነፍዐ ወይ ውን ሓደ ስለዝጸደቐ ዘይኮነስ፤ ሃገር ብቕዋምን ብልዕልና ሕግን ዘመሓደር ትካላዊ ስርዓት ስለእትውንን ኢዩ።
ኣብ ኤውሮጳ ውን ብዘይካ እቶም ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተፈጸሙ ምርጫታት፤ ኣብ ከም ሃገራት ጀርመን ፈረንሳ ዝግበሩ ዴሞክራስያዊ ምስግጋር በትረ ስልጣን ብሕጂ ክህልዉ ኢዮም። ኣብቶም ምርጫታት መን ይስዕር ብዘየገድስ ካብ ሕጂኡ ጀሚሮም ሓደ ኣረጋጊጾም ዝፈልጥዎ ነገር እንተሎ፤ ብዴሞክራስያዊ ድምጺ፤ ብድሌት ናይ ህዝቢ ሓደ ስርዓት ብካልእ ስርዓት ክትካእ ሙኻኑ ኢዩ። ነዞም ልዕልና ሕጊን ምርጫታትን ንምስትምቓር ዝተዓደሉ ኣህዛብ ድማ ፍረ ዴሞክራስያዊ ስርዓት ክርእዩ ዝበቕዑ ኢዮም።
ናይ ኤውሮጳን ኣሜሪካን ርሑቕ ኣብነት ዝሕሰቡ ተኾይኖም፤ ኣብ ኣፍሪቃ ኣብዚ ዓመት እዚ ጥራይ ዚካየዱ ፖለቲካዊ ምርጭታት ምዝርዛር ዝከኣል ኢዩ። ኣብ ዓመተ 2017 ኣብ ኣልጀርያ፤ ኣንጎላ፤ ጫድ ፥ ኮንጎ ፥ ጋምብያ (ፓርልያመንታዊ ምርጫ ሙኻኑ’ዩ) ኬንያ ወዘተ ህዝቢ ብዘለዎ ናይ ሱታፌ መሰል፤ ነቲ ዘይኣመነሉ ሰልፊ ወጊኑ፤ ነቲ ዘነባብሮ ፖለቲካዊ ሰልፊ ክመርጽ ኢዩ። ኣብታ ብብዙሓት ‘ውድቕቲ ሃገር’ እትበሃል ሶማልያ ውን ፕረሲደንታዊ ምርጫታት ኪግበር ኢዩ።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ዝኾነ ምንቅስቓስ ዘየርኢ ኮይኑ ስለዘሎ ምልክታቱ ምብልሻው ኢዩ። ከምቲ ዘይንቀሳቐስ ዕቛር-ማይ ብሰበባ ዝጉባእ; እቲ ዝኾነ ዳይናሚዝም ዘይብሉ ናይ ኤርትራ ኩነት ውን; ሰበብኡ ጥራይ ኢዩ ዝሓፍስን ዝዓቢን ዘሎ። ኩነታት ህላወ ህዝቢ ኤርትራ ክብእስ እምበር ክመሓየሽ ከምዘይኮነ ድማ እቲ ኣብ ኤርትራ ካብ መቕድም ሓድሽ ዓመት ዝጀመረ ዘሕዝን ፍጻሜታት ርኡይ ሓባሪ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ ድሮ ሓድሽ ዓመት፤ ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዓለም እሱራት ይፍትሑሉ ኣብ ዝነበሩ እዋን፤ መንግስቲ ኤርትራ ካብ ታሕሳስ 24 ክሳብ ሓድሽ ዓመት ኣብ ዘሎ እዋን ሰፊሕ ማእሰርቲ ቀጺልዎ። ናይ ሓድሽ ዓመት ሪቺ ይትኮሰሉ ኣብ ዘውገሐ ለይቲ ብዙሓት መንእሰያት ብኣባላት ጸጥታ ተኣሲሮም ናብ ጎዳጉዲ ጸልማት ከምእተደርበዩ ምንጭታት መድረኽ ካብ ኣስመራ ይሕብሩ።
እቲ ስርዓት ኣብ ከባቢታት ጎዳይፍ ሓይልታት ጸጥትኡ ኣዋፊሩ፤ማዕጾ መንበሪ ገዛውቲ ሴሩ ብምእታዉ፤ ‘ናብቶም ኣነ ዘየፍቀድኩልኩምን ዘይፈትዎምን ኣማልኽቲ ጸሊኹም’ ኢሉ ብዙሓት ሰባት ኣሲሩ። በዚ ተግባራቱ ኣቢሉ ድማ ናይ 2017 ገጸበረኸቱ ማእሰርትን ምስዋርን ምኽትካትን ሙኻኑ ብዕሊ ነጊሩ።
ወርሒ ጥሪ ህዝቢ ኤርትራ ናይ ባህታን መርዓታትን ወርሒ ጌሩ ኢዩ ዝርእያ።ብኽቱር ሆይሆይተኣ ጥሪ ዕብዲ ኢሉ ውን ይጽውዓ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ንህዝቢ ኤርትራ ዘጉሂ ነገር እንታይ ኣሎ ኢሉ ክሓስብ ድቃስ ዘይብሉ ዝሓድር ኢዩ ዝመስል። ኮይኑ ድማ ነዛ ናይ ኣበባን ደርዓን ወርሒ እውን ሓደ ንህዝቢ ዘሕርቕ ሓድሽ ፈጠራ ሒዙ መጺኡ። ኣብ ጥሪ ኩሎም ዝምርዓው ሰባት ሃገራዊ ኣገልግሎት እንተዘይገይሮም ቃል ኪዳን ምእሳር ደው ከብሉ፤ ንምምሕዳር ከተማ ኣስመራ፤ ንካህናትን መሻይኽን ኣብያተ ክርስትያናትን መሳጊድን ኣድባራትን ተሪር መምርሒ ኣመሓላሊፉ። ንስኻ ተመርዖ ንስኺ ጽንሒ ክብል ጀሚሩ ዘሎ መንግስቲ በዚ ኣገባብ እንተቐጺሉ ንስኺ ጥነሲ ንስኺ ይጽናሓልኪ፤ ንስኺ ድሕሪ ክንድዚ ኣዋርሕ ሕረሲ ናብ ዝብል መንገዲ ኪኸይድ ዝኽልክሎ ነገር ክህሉ ዝከኣል ኣይኮነን።
እቲ ክነብር ዘይተፈቐዶ ህዝቢ ኤርትራ፤ ከም መቐጸልታ ናይቲ ዘየቋርጽ ስቅያቱ፤ ኣበባን ሓጎስን ውላድን ደቁ ከይርእይ ተኾኒኑ ኣሎ። ንህዝብኻ መርዕኡን ኣበብኡን ከየስተማቕር ካብ ምእጋድ ዝዓቢ ሳዲዝም ድማ ከቶ ክህሉ ኣይክእልን።
ጎኒ ጎኒ እዚ ብኣረመንነት ጥራይ ክግለጽ ዝኽእል ኣዋጅ፤ ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ኤርትራ፤ዳይረክተራት፤ ተዋሳእቲን ኣፍረይትን ፊልም ምእሳር ኣብ ወርሒ ጥሪ 2017 ኢዩ ክፍጽሞ ወሲኑ። 2017 ኣብ ቀዳማይ ወርሓ ኣብ ኤርትራ ዝመሓየሽ ነገር ክህሉ ከምዘይኮነ ነጊራ ኣላ። በዚ ዘየተስፉ ተግባራት ድማ ኣብ ኤርትራ ምህላው ማለት ብዓመጽቲ መምርሒታት ተሓኒቕካ ምንባር ሙኻኑ (እዚ ውን ዕድለኛ እንተኾንካ ማለት ኢዩ)፤ እንተዘይኮይኑ ድማ ዕጫኻ፤ መዓስን ስለምንታይን ኣበይን ብዘይፍለጡ ዓፈንቲ ተጨዊኻ ምስዋርን ምእሳርን ሙኻኑ ተራኢዩ ኣሎ።
ድሕሪ’ዚ ዘየቋርጽ ማእሰርትን ግፍዕታትን፤ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ካልእ ኣማራጺ፤ ካብታ ብሰላምን ቅሳነትን ክነብረላ ዝተኸልከለ ሃገሩ ምንፋጽ ጥራይ ሙኻኑ ኣብዛ ሓዳሽ ዓመተ 2017 ዝተራእዩ ብዙሓት ክስተታት የረጋግጽዎ ኣለዉ። እቶም ናብ ሱዳን ዝውሕዙ ዘለዉ ኣባላት መበል 30 ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎትን፤ ኣቶም ናብ ኢትዮጲያን ሱዳንን ዝፈልሱ ዘለዉ ኣሽሓት መንእሰያትን፤ ህዝቢ ብዘይካ ካብታ ሃገር ምንፋጽ ካልእ ኣማራጺ ዘይብሉ ኮይኑ ምህላዉ ዘረጋግጹ ሓቅታት ኢዮም።
ስደት ኤርትራውያን ግን ምስናይ ስቅያቱን ዓመጹን ኢዩ። ኣብ በረኻታት ሊብያ ዘሎ ከርተት፤ ኣብ መኻዚኖታት ኣብያተ ማእሰርቲ ግብጺ ዘሎ ምቕጥቓጥ፤ ናይ ማእከላይ ባሕሪ ህልቂት ድሮ እዛ ወርሒ ጥሪ ናይ 2017 ደጊማ ኣረጋጊጻቶ ኣላ። ቀዳም 14 ጥሪ 2017 ብዙሓት ካብኣቶም ኤርትራውያን ሙኻኖም ዝተረጋገጹ፤ ልዕሊ 200 ሰባት ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ጥሒሎም ኣለዉ። ምስታ መርከብ ጥሒለን ዝሞታ ብስራት እተባህለት ሕጻን ምስ ኣዲኣ ሰላም ምልክት ናይቲ ዝጸንት ዘሎ ሰለስተ ወለዶታት ኢየን።
እቲ ዘይተቐየረ ነገር ግን እዚ ዘየቃርጽ ምጥሓል ኣብ ባሕርን ምጥፋእ ኣብ ምድረበዳታትን ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ዘይተቐየረ፤ እቲ ሳዲዝምን ባርባራውነትን ናይ መንግስቲ ኤርትራን ደገፍቱን ኢዩ። ኣብዛ ብዓሰርተታት ኤርትራውያን ዝሃለቑላ ዕለት፤ ደገፍቲ ናይቲ ስርዓት፤ ጓይላታት ተኺሎም ክስዕስዑ ተራእዮም። ነቶም ‘ሰብ ኣብ ባሕርታት እንዳሃለቐ ክትድግሱ ጽቡቕ ኣይኮነን ሕልና ግበሩ’ ዝበልዎም ግዱሳት ዜጋታት፥እቶም ደገፍቲ መንግስቲ ‘መን ብባሕሪ ተጓዓዙ ኢልዎም፥ ፍትሓት እውን ኣይግበኦምን ኢዩ’ ዝብል ዘስካሕክሕ መልሲ ክህቡ ተራእዮም ኣለዉ። ንመንግስቲ ኤርትራ እቶም ዝጠሓሉ ዜጋታት ህይወቶም ዋጋን ሚዛንን ዘይወሃቦ፤ ‘ዘይሕጋውያን ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት’ ስለዝኾኑ ከም ሰብ፤ ከም ትንፋስ እውን ኣይዘከሮምን።
ኣብ 2017 ድሮ ዘሰንብድ ደረጃ ሒዙ ዘሎ ጉዳይ ብልሽውና ኢዩ። እዚ ንኤርትራ ናብ ጸድፊ ዝመርሓ ዘሎ ጉዕዞ ብልሽውና ደረቱ ዝሓለፈ እንዳኾነ ክመጽእ ጸኒሑ ኣሎ። ሎሚ ኣብ ኤርትራ ምሃብን ምቕባልን ብላዕ ኣብ ዝለዓለ ጥርዙ በጺሑ ኣሎ። ኣብ ሚኒስትሪ ፍትሒ፤ ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ክሳብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲን ሓለፍቱን ዘሎ ብልሽውና፤ ኣብ ታሪኽ ሃገርና – እንተላይ ኣብ መግዛእታዊ ታሪኽ ኤርትራ – ተራእዩ ዘይፈልጥ ጽፍሒ ዓሪጉ ኣሎ።
ብዘይካ ኣዚዮም ውሑዳት ብሕልና ዝምእዘዙ ደያኑ፤ እቶም ዝበዝሑ ‘ሞያውያን ፍትሒ’ ንፍርድን ዳንነትን ብገንዘብ ይሸጡን ይልውጡን ምህላዎም፤ ብዙሓት መሰኻኽር የረድኡ። ፍርዲ ብገንዘብ ምግዛእ፤ ቅድሚ ብይን ኣብ ዘሎ ድሮታት ብጋህዲ ውሒዱ ወስኽ ውረድ ደይብ ዝብል ዕዳጋ ብይናት ልሙድ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ ካልኦት ትካላት መንግስቲ እውን እንተኾነ፤ ዝኾነ ኣብ መንግስታዊ ቤትጽሕፈት ዝካየድ ጉዳይ ብብላዕን ቅርበትን ሙኻኑ ህዝቢ ፈሊጡስ ቅድሚ ጉዳዩ ምፍጻም መን ንመን ይፈልጥ ምጽናዕ ስረሐይ ኢሉ ተተሓሒዝዎ ኣሎ። ኣብ ኮሚሽን ስፖርትን ባህልን ዘሎ ዝመሽመሸ ብልሽውና፤ ከምኡውን ብስም ኢጣልያውያን ጎስት ኩባንያታት ዝግበር ብኣዚዮም ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝግበር ዘሎ ስርቅን ሃነፍነፍን፤ ናይቲ ኣብ ጫፍ በጺሑ ዘሎ ምብልሻው መርኣያ ኢዩ።
ብስም ብልሽውና ኣብ ኤርትራ ዝቕየዱ ሰባት ኣብ ታሕተዋይ ጽፍሒ ዝርከቡ ጥራይ ኢዮም። ኣብ ኤርትራ ብልሽውና ናይ ፖለቲካን ጸጥታን ጉዳይ እምበር ናይ ጽሬትን ቅንዕናን ጉዳይ ኮይኑ ኣይረአን። ብልሽውና ናይ ፖለቲካ መሳርሒ ጥራይ ብሙኻኑ ድማ መንግስቲ ንገለ ሓለፍቲ ነገሮም ኣብ ዝደለየሉ እዋን፤ ወይ ውን ተቓውሞ ዝመስል ኣብ ዝጅምሩሉ እዋን ጥራይ ኢዩ ንምቕንጻሎም ናይ ብልሽውና ካርታ ዘልዕል። ብልሽውና ዕላማ ነይሩ እንተዝኸውን እቶም ህዝብን መንግስትን ዝፈልጦም ዕሉላት ብልሹዋት ተዛንዮም ክነብሩ ኣይምኻኣሉን። እቲ ብብልሽውናን ምጥፍፋእን ሚልዮናት ዶላር ዘኻዕብተ ጀነራል ፍሊጶስ ኣቦ መንበር ኮሚቴ ምጽራይ ብልሽውና ተባሂሉ ምምዛዙ ድማ ንዝብኢ ናይ ኣባጊዕ ጓሳ ጌርካ ከም ሙሻም ዝቕጸር ኢዩ።
ብሰንኪ እዚ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ኮይኑ ትካላዊ መልክዕ ሒዙ ዘሎ ብልሽውና፤ ኣብ ኩሉ መዳያት ድኻን ሰብ ዘይብሉን ግዳይ ኪኸውን ከሎ ሃብታምምን በዓል ግዜን ዝደለዮ ጉዳይ ኣብ ዝደለዮ እዋን የፈጽም ኣሎ። በዚ ምኽንያት ድማ ኣብ 2017 ብልሽውና ዝበኣሰ ኪኸውን ሙኻኑ ርኡይ ምልክታት ኣለዉ።
ኣብ ወርሒ ጥሪ 2017 መርመርቲ ዓዲ ኣቤቶ ዝነበሩን ገለ ኣባላት ፖሊስን ተኣሲሮም ኣለዉ። እቶም እሱራት ቀንዲ ገበኖም ካብቲ ሓለፍቶም ኣቐምጥዎ ዝበልዎም ገንዘብ ስለዝሰረቑ ኢዩ። ብሓጺሩ ገበኖም ካብ ሰራቒ ብምስራቖም ኢዩ እምበር ንህዝቢ እሙናት ብዘይሙኻኖም ኣይኮነን። ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ኤርትራ ብፍላይ ኣብቶም ብጀነራል ፍሊጶስ ዝመሓደሩ ሰባት ክእሰሩን ክፍትሑን ዘሎ ናይ ገንዘብ ዋጋዕዳጋ ንምእማኑ ዘጸግም ሙኻኑ ብዙሓት መሰኻኽር ይዛረቡ።ኣብ ቅንያት ሓድሽ ዓመት ኣብ ሓደ ናይ ጠላዕ ቁማር፤ ጀነራል ፍሊጶስ ኣብ ሓንቲ ለይቲ 100 ሽሕ ናቕፋ ከምዝተበልዐ ይሕበር። ኣጠፋፍእኡ ከምዝሕብሮ፤ እዚ ገንዘብ እዚ ብረሃጽ ዘይኮነስ ብብላዕን ፍትሒ ምጉዕጻጽን ዝተረኸበ ኢዩ። እዞም ለምቅነ ተኣሲሮም ዘለዉ እምበኣር ካብቲ ተረፍ መረፍ ብዘይፍቓድ ስለዘልመመጹ ኢዮ።
(ሬድዮ መድረኽ ዝፍጸሙ ዘለዉ ገዚፍ ብልሽውናታ ብዝምልከት ዝርዝር ጉዳያትን ኣስማትን ዝርከቦ ናይ ስእልን ድምጽን ሓበሬታን ጭብጥታትን በጺሕዎ ኣሎ ከከም ኣድላይነቱ ክዝርጋሕ ሙኻኑ ድማ ነፍልጥ።)
ኩሎም እዞም ዘስካሕክሑ ሓቅታት ምልክታት ናይቲ ክቕየር ተስፋ ዘይብሉ ኩነታት ኤርትራ ኢዮም። ሰባት ከከም እቲ ሓላፊ ዝጸልኦም ብዘይፍርዲ ምእሳር፥ ህዝቢ ኣብ ዓዱ ምንባር ስኢኑ ናብ ባሕርታትን ጣሕርታትን ሃጽ ምባሉ፥ ስርቅን ብልሽውናን ማዕረቲ ምእሳርን ምክልባትን ምብርካቱ፥ ኤርትራ እትጎዓዞ ናይ ዘላ ጎደና ጥፍኣት ሓበርቲ ምልክታት ኢዮም።
በዞም እንዳገደዱ ዝኸዱ ዘለዉ ዘስካሕክሑ ተርእዮታት፤ ህዝቢ ኤርትራ መንብሩኡ ክሓስም፥ ተኸሊእዎ ዘሎ ሓርነትን ቅሳነትን መመሊሱ ብዝበኣሰ ኪኽላእ ሙኻኑ ርዱእ ኮይኑ ኣሎ። ኣብያተ ትምህርቲ ዘይኮነስ፤ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝሃንጽ ዘሎ ስርዓት፤ ዝመሃሩ ዘይኮነስ ዝእሰሩ ህዝቢ ከናዲ ሙኻኑ ግሁድ ኢዩ። እዚ ዑደት ናይ ዓመጽ ደው እንተዘይሉ ድማ፤ ስቓይ ህዝቢ ኤርትራ ብዝሓሰመ መልክዑ ኪቕጽል ኢዩ።
ነዚ ስቓይ ንምዕጋት ዝግባእ ስጉምቲ ክወስድ ዝግበኦ መላእ ህዝቢ ኢዩ። ካብኡ ንናብኡ ግን፤ እቲ ናይ ለውጢ መሪሕ ኪኸውን ዝግበኦ መንእሰይን፤ እቶም ንህላወን ሉዓላውነትን ኤርትራ ከውሕሱ ዝግባእ ጥሪ 21 ሓላፍነት ዘሰከመቶም ሓልይታት ምክልኻልን ኢዮም።
ታሪኽ ከምዘረጋገጾ ንመዋእል ዝነብር ዓማጽን ዓመጽን የለን። ናይ ሮማንያ ቻውቸስኮ ምስናይ ሓጺናዊ ፖሊሳዊ ስርዓቱ፤ ናይ ጀርመን ሃጸይ ከይሰር ዊልያም ምስ ንጉሳዊ መርበባቱ፥ ናይ ካምቦዲያ ፖል ፖት ምስናይ ኣረመናዊ ቀታሊ ባህርያቱ፤ ብደማዊ ኒኮላስ ዝፍለጥ ናይ ሩስያ ኒኮላስ ካልኣይ ምስናይ ዓሌታዊ ኣህላቕነቱ፤ ስርዓተ ባርነት ዘስረጸ ናይ ቤልጁም ሊዮፖልድ ካልኣይ ምስናይ ጊልያዊ ስርዓቱ፤ ብዓቢኡ ድማ ናይ ጀርመን ኣዶልፍ ሂትለር ብውርደትን ሕስረትን ኢዮም ተጸሪጎም። ኣብ ስልጣን ከለዉ፥ ምስናይ ዘግባዕብዕ ኣጣምተኦምን ወተሃደራዊ ኣልባሳቶምን ደሃሊ ሸነባቶምን፤ ዝድፈሩ ዘይመስሉ ዝነበሩ ምልካውያን፤ መወዳእትኡ ኣብ ብርኪ ህዝቦም ኢዮም ሰጊዶም።
ኣብ እዋን ዕርበቶም እቶም መለኽቲ ገለን ተንበርኪኾም ለሚኖም፤ ገለን ህላዊኡ ዝኽሕዱ ንዝነበሩ ኣምላኽ ክምሕጸኑ ተራእዮም ኢዮም። ይትረፍ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ባዕሉ ዓጽመ-ስግኡ ወዲኡ ቦኽቢኹ ዘሎ ናይ ዓመጽ ትካላት፤ ኣብዞም ብዓቕሞምን ሓይሊ ደገፍቶምን ዝምከሑ ዝነበሩ ናይ ትዕቢት ስርዓታት ዝተራእየ ናይ ውድቀት ቅልጣፈ ድማ፤ ኤርትራውያን ምልኪ ጸሪጎም ነበረ ኪገብርዎ ሙኻኖም ናይ ታሪኽ ተመኩሮ ኢዩ።


text:
ሕቶታት ካብ ኣንበብቲ
ኣብ ቀዳማይ ዘመን ዝነበሩ ኣይሁድ፡ ንመሲሕ ‘ንኺጽበይዎ’ እንታይ መሰረት ነይርዎም፧
ብመዓልትታት ዮሃንስ መጥመቕ፡ “እቶም ህዝቢ ይጽበዩ ነበሩ እሞ፡ ኵላቶም ብዛዕባ ዮሃንስ፡ ‘ክርስቶስ ደዀን ይኸውን፧’ ኢሎም ብልቦም ይሓስቡ ነበሩ።” (ሉቃ. 3:15) ኣይሁድ ንመሲሕ፡ ኣብቲ እዋን እቲ ዚጽበይዎ ዝነበሩ ስለምንታይ እዮም፧ ሓያሎ ምኽንያታት ኣሎ።
የሱስ ምስ ተወልደ፡ መልኣኽ የሆዋ ኣብ ጥቓ ቤት-ልሄም መጓሰኦም ንዚሕልዉ ዝነበሩ ጓሶት ተራእይዎም እዩ። እቲ መልኣኽ፡ “ሎሚ መድሓኒ፡ ንሱ ድማ ክርስቶስ ጐይታ፡ ኣብ ከተማ ዳዊት ተወሊዱልኩም ኣሎ” በሎም። (ሉቃ. 2:8-11) ድሕሪኡ፡ “ብዙሓት ሰራዊት ሰማይ ምስቲ መልኣኽ ኰይኖም፡ ከምዚ እናበሉ ንኣምላኽ ወደስዎ፦ * ‘ክብሪ ንኣምላኽ ኣብ ላዕሊ፡ ሰላም ከኣ ኣብ ምድሪ ኣብ መንጎ እቶም ስምረቱ ዝረኸቡ ሰባት።’”—ሉቃ. 2:13, 14።
እቲ ብስራት እቲ፡ ኣብቶም ትሑታት ጓሶት ዓብዪ ጽልዋ ኣሕዲሩ ኪኸውን ከም ዚኽእል ፍሉጥ እዩ። ከመይሲ፡ እቶም ጓሶት ብኡብኡ ናብ ቤት-ልሄም ከይዶም፡ ንዮሴፍን ንማርያምን ንየሱስ እቲ ህጻንን ምስ ረኸብዎም፡ ‘ብዛዕባ እቲ ህጻን እተነግሮም ነገር ኣውርዮም’ እዮም። “ዝሰምዑ ዘበሉ ዅሎም ከኣ፡ በቲ እቶም ጓሶት ዝነገርዎም ተገረሙ።” (ሉቃ. 2:17, 18) እቲ “ዝሰምዑ ዘበሉ ዅሎም” ዚብል ቃላት፡ እቶም ጓሶት ንዮሴፍን ንማርያምን ጥራይ ዘይኰነስ፡ ንኻልኦት እውን ከም እተዛረብዎም እዩ ዚሕብር። ድሕሪኡ፡ እቶም ጓሶት፡ “ስለቲ ዝሰምዕዎን ዝረኣይዎን ኵሉ፡ ንኣምላኽ እናኣሞገሱን እናወደሱን” ናብ ዓዶም ተመልሱ። (ሉቃ. 2:20) እቶም ጓሶት ነቲ ብዛዕባ ክርስቶስ ዝሰምዕዎ ብስራት ንበይኖም ሒዞምዎ ስቕ ኣይበሉን።
ማርያም ንበዅሪ ወዳ ብመሰረት ሕጊ ሙሴ ንየሆዋ ኽትውፍዮ ናብ የሩሳሌም ምስ ከደት፡ ነብዪት ሃና፡ “ንኣምላኽ ኣመስገነቶ፣ ንዅሎም እቶም ድሕነት የሩሳሌም ዚጽበዩ ኸኣ ብዛዕባ እቲ ሕጻን ተዛረበቶም።” (ሉቃ. 2:36-38፣ ዘጸ. 13:12) በዚ ኸምዚ፡ ብዛዕባ ምቕልቃል እቲ መሲሕ ይውረ ነበረ።
ድሕርዚ፡ “ቈጸርቲ ኸዋኽብቲ ኻብ ምብራቕ ናብ የሩሳሌም መጹ፣ ከምዚ እናበሉ፦ ‘እቲ እተወልደ ንጉስ ኣይሁድ ኣበይ ኣሎ፧ ኰዀቡ ኣብ ምብራቕ ርኢና፡ ክንሰግደሉ መጺእና።’” (ማቴ. 2:1, 2) ንጉስ ሄሮድስ ነዚ ምስ ሰምዐ፡ “ተሸበረ፣ ኵላ የሩሳሌም እውን ምስኡ ተሸበረት። ንዅሎም ሊቃውንቲ ኻህናትን ጸሓፍቲ ህዝብን ኣኪቡ ድማ፡ ክርስቶስ ኣበይ ከም ዚውለድ ሓተቶም።” (ማቴ. 2:3, 4) ስለዚ፡ ብዙሓት ሰባት እቲ መሲሕ ከም እተቐልቀለ ይሰምዑ ነይሮም እዮም። *
እታ ኣቐዲማ እተጠቕሰት ሉቃስ 3:15፡ ገሊኦም ኣይሁድ፡ ብዛዕባ ዮሃንስ መጥመቕ፡ “ክርስቶስ ደዀን ይኸውን፧” ኢሎም ይሓስቡ ኸም ዝነበሩ ትሕብር እያ። ይኹን እምበር፡ ዮሃንስ፡ “እቲ ድሕረይ ዚመጽእ ግና፡ ካባይ ይብርትዕ እዩ፣ ኣነስ ኣሳእኑ ኸውጽእ እኳ ኣይበቅዕን እየ። ንሱ ብመንፈስ ቅዱስን ብሓውን ኬጥምቐኩም እዩ” ብምባል ነቲ ግምታዊ ሓሳብ ኣደቂስዎ እዩ። (ማቴ. 3:11) እቲ ዮሃንስ ብትሕትና ዘቕረቦ ርእይቶ፡ ብዛዕባ መሲሕ ንዝነበረ ትጽቢት ኣጐሃሂርዎ እዩ።
እቶም ኣብ ቀዳማይ ዘመን ዝነበሩ ኣይሁድ፡ ነቲ መሲሕ ዚመጽኣሉ እዋን ብመሰረት እቲ ኣብ ዳንኤል 9:24-27 ተገሊጹ ዘሎ 70 ሰሙን ቀሚሮምዎ ደዀን ይዀኑ፧ እዚ ኪኸውን ዚኽእል እኳ እንተ ዀነ፡ መርትዖ ኸነቕርብ ግና ኣይንኽእልን ኢና። ከመይሲ፡ ኣብ ግዜ የሱስ ብዛዕባ እተን 70 ሰሙን፡ ንሓድሕዱ ዚጋጮ ብዙሕ ትርጕማት ይዉሃብ ነይሩ እዩ። ኵሉ ኸኣ ምስዚ ሎሚ ዘሎና ምርዳእ እተረሓሓቐ እዩ። *
ኢሰናውያን ዚብሃሉ ኣብ ገዳም ዚነብሩ ኣንቈራ ኣይሁድ ምዃኖም ዚፍለጡ ጕጅለ፡ ኣብ መወዳእታ 490 ዓመት ክልተ መሲሓት ከም ዚቕልቀሉ ይምህሩ ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ቀመራቶም ኣብ ትንቢት ዳንኤል እተመስረተ ኸም ዝነበረ ኸነረጋግጽ ኣይንኽእልን ኢና። ኣብኡ ተመርኲሶም ጸብጺቦምዎ እንተ ዀይኖም እውን፡ ኣይሁድ ብሓፈሻ በቲ እዞም ርእሶም ዘግለሉ ጕጅለ ዝቐመርዎ መስርዕ ፍጻመታት ኪጽለዉ ዘይሕሰብ እዩ።
ኣብ ካልኣይ ዘመን ድ.ክ. ዝነበሩ ገሊኦም ኣይሁድ፡ እተን 70 ሰሙን ካብቲ እታ ቐዳመይቲ ቤተ መቕደስ ብ607 ቅ.ክ. ዝጠፍኣትሉ ግዜ ኣትሒዙ ኽሳዕ እቲ እታ ኻልአይቲ ቤተ መቕደስ ብ70 ድ.ክ. ዝጠፍኣትሉ ዘሎ እዋን ከም ዚሽፍን ኪኣምኑ ኸለዉ፡ ካልኦት ከኣ ንፍጻመ እቲ ትንቢት ምስቲ ኣብ ካልኣይ ዘመን ቅ.ክ. ዝነበረ እዋን መቃባውያን እዮም ዜተሓሕዝዎ። ስለዚ፡ ኣይሁድ፡ እተን 70 ሰሙን ብኸመይ ኪጽብጸባ ኸም ዘለወን ንሓድሕዶም ኣይሰማምዑን እዮም ነይሮም።
ኣብ ቀዳማይ ዘመን ዝነበሩ ሰባት፡ ነቲ ብዛዕባ እተን 70 ሰሙን እተነግረ ትንቢት ብልክዕ እንተ ዚርድእዎ ነይሮም፡ ሃዋርያትን እቶም ኣብ ቀዳማይ ዘመን ዝነበሩ ክርስትያናትን፡ እቲ ኸም ዚመጽእ እተነግረሉ መሲሕ ኣብ ግዜኡ ኸም ዝመጸን ንሱ ኸኣ የሱስ ክርስቶስ ምዃኑን ንምሕባር ከም መርትዖ ገይሮም ምጠቐስዎ ነይሮም። ይኹን እምበር፡ ቀዳሞት ክርስትያናት ከምኡ ኸም ዝገበሩ ዚሕብር መርትዖ የብልናን።
ከነቕልበሉ ዘሎና ኻልእ ረቛሒ እውን ኣሎ። ጸሓፍቲ ወንጌል፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እብራይስጢ ዘሎ ገሊኡ ትንቢታት ኣብ የሱስ ክርስቶስ ከም እተፈጸመ ብዙሕ ሳዕ ጠቒሶም እዮም። (ማቴ. 1:22, 23፣ 2:13-15፣ 4:13-16) ንምምጻእ የሱስ ምስቲ ብዛዕባ እተን 70 ሰሙን ዚገልጽ ትንቢት ዘተሓሓዞ ጸሓፍ ወንጌል ግና የለን።
ንምጥቕላል፦ ኣብ ግዜ የሱስ ዝነበሩ ሰባት ነቲ ብዛዕባ 70 ሰሙን ዚገልጽ ትንቢት ብልክዕ ከም እተረድእዎ ኸነረጋግጽ ኣይንኽእልን ኢና። ይኹን እምበር፡ ወንጌላት፡ እቶም ሰባት፡ መሲሕ ንኺመጽእ ከም ‘ዚጽበዩ’ ዝገበሮም ካልእ ብቑዕ ረቛሒታት ይህብ እዩ።
^ ሕ.ጽ. 4 መጽሓፍ ቅዱስ፡ የሱስ ኪውለድ ከሎ መላእኽቲ ኸም ‘ዝዘመሩ’ ኣይገልጽን እዩ።
^ ሕ.ጽ. 7 ከምዚ ዚስዕብ ኢልና ንሓትት ንኸውን፦ እቶም ቈጸርቲ ኸዋኽብቲ ነቲ ኣብ ምብራቕ እተራእየ “ኰዀብ” ምስ ውልደት “ንጉስ ኣይሁድ” ዘተሓሓዝዎ ብኸመይ እዮም፧ ነቲ “ኰዀብ” እናሰዓቡ ኣብ እስራኤል ኪጓዓዙ ኸለዉ፡ ብዛዕባ ውልደት የሱስ ዚገልጽ ወረ ሰሚዖም ደዀን ይዀኑ፧
^ ሕ.ጽ. 9 ብዛዕባ እተን 70 ሰሙን ዘሎና ምርዳእ እንታይ ምዃኑ ኽትፈልጥ እንተ ደሊኻ፡ ኣብታ ንትንቢት ዳንኤል ኣቕልበሉ! ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ኣብ ምዕራፍ 11 ርአ።


text:
መግለጺ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ብዝኽሪ ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ
ሎሚ ዕለት 01 መስከረም 2017 ነቲ ብተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብመሪሕነት ስዉእ ጅግና ሓምድ ኢድሪስ ዓወተ ዝተጀመረ መብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ መበል 56 ዓመቱ ብምዝካር ከብዕል ይርከብ።
እንተኾነ ህዝብና፣ ብሰንኪ ኣዕናዊ ተግባራት ስርዓት ህግደፍ፣ ኣብ ኣዚዩ ዝተሓላለኸ ጽንኩር ኵነታት ኣብ ዝርከበሉን፣ ኤርትራ ሃገርና ኣብ ገማግም ናይ ምብትታን ሓደጋ ተሳጢሓትሉ ዘሎ እዋን ኣብ፣ ኩሉ መዳያዊ ኩነታት ሃገር ኣብ ዓሚቕ ምንዋጽ ስለ ዘሎ፣ ካብ ጅግንነታዊ መዛግብ ቃልሲ ህዝብና ትምህርቲ ብምቕሳም፣ ንህዝብን ሃገርን ካብ ጨቋኒ ስርዓት ህግደፍ ንምድሓን ብዕቱብነት ንምቅላስ ቃል ኪዳንና እነሐድሰሉ ዕለት ኢዩ።
ህዝብና መሰላቱ ንምርግጋጽን፡ ዕላማታት ሰውርኡ ንምዕዋትን፡ ህይወት ናይ’ቶም ዝፈትዎም ጀጋኑ ተጋደልቲ ደቁ ከፊሉ ኢዩ። ብሳላ’ቲ ዘይሕለል ቃልሲ ድማ፡ ኤርትራ ሃገርና፡ ካብ ሕሱም ባዕዳዊ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ሓራ ክትወጽእን ልዑላውነታ ብምርግጋጽ ከኣ ኣካል ናይ ማሕበረሰብ ዓለም ክትከውንን በቐዐት። ህዝቢ ኤርትራ ሕድሪ ስዉኣት ብምሉኡ ንምፍጻም ተሪፎሞ ዝነበሩ ዕማማት ንምርግጋጽ ዓቢ ባህግን ትጽቢትን ነይርዎ። ነዚ መስርሕ’ዚ ክውን ንምግባር ከኣ ካብኡ ዝጥለብ ንዋታውን ንያታውን ኣስተዋጽኦ ንክገብር ተቓላሳይ ህዝብና ድሉው ነበረ። እንተኾነ ግን መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነቲ መስዋእቲ ጀጋኑ ዝተኸፍሎ ዕላማታት ሰውራና ጠሊማ ንባህግታት ዝሰፍሐ ኣካላት ሕብረተሰብና ረጊጻ፣ ኣብ ሃገርና ኣዕኑድ ዲክታቶርነት ኣብ ምትካል ተጓየየት። ገለ ካብ ህዝብና፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ልዕሊ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝተረጋገጸ ተኣምራታዊ ዓወት፣ ሽሕ’ኳ ኣብ ሓጎስን ደስታን ጥሒሉ እንተነበረ፣ ንሕና ግን ጠላም ባህርያት መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ኣጸቢቕና ስለ እነፈልጦ፣ ብኣግኡ ነቲ ዲክታቶርያዊ መርሆ ክንቃወሞን፣ ህዝብናን ኣንጻሩ ከነለዓዕልን መሪጽና። ካም’ቲ ዝገመትናዮ ድማ፣ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ መዋእል መግዛእቲ ገጢምዎ ዘይፈልጥ ግፍዕን መከራን ንልዕሊ ርብዒ ዘመን እነሆ ክወርዶ ይርከብ።
ዝኽሪ ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎና፡ ኣብ እነብዕለሉ እዋን፡ ብዛዕባ’ቲ ሰውራና ዘማዕድዎ ዝነበረ ልዑል ዕላማታት ተመሊስና ክንሪኦን፡ ኣብ ሃገርና ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽ ኣብ እነካይዶ ዘሎና ቃልሲ፡ ዓቕሚ ኣብ ምድላብ ደራኺ ክዀነና ይግባእ። ሽሕ’ኳ መሬትና ካብ ኢትዮጵያዊ ጐበጣ ነጻ እንተወጸ፣ ኣብ ሃገርና ስልጣን ብሒቱ ዝገዝእ ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ንህዝብና ንክበታትንን ንልዑላወነትና ንሓደጋ ከሳጥሕን ይርከብ። ስለ’ዚ ነዚ ጨቋኒ ጉጅለ’ዚ ኣሊኻ መሰረታዊ ለውጢ ንምርግጋጽ እንካይዶ ዘሎና ቃልሲ ካብ’ቲ መሬትና ሓራ ንምውጻእ ዘካየድናዮ ዘይንእስ ዕማም ኢዩ። ኤርትራ ሃገርና ካብ’ዚ ህልዊ ጨቛኒ ስርዓት ተላቒቓ፣ ዲሞክራስያዊ መተካእታ ናይ ምምጻእ ሓላፍነት ኣብ ሓደ ውሱን ፖለቲካዊ ሓይሊ ዝግደፍ ዘይኮነስ፣ ሓላፍነት ናይ ኩሉ ሃገሩ ዝፈቱ ኤርትራዊ ዜጋ ኢዩ። ከምኡ ሰለ ዝኾነ ድማ፣ ደላይ ፍትሒ ህዝብና ከይተሓለለ ስሩዕ ቃልሲ ከካይድ ይግባእ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ኣንጻር ስርዓት ኢሳያስን ጉጅልኡን ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ናብ ዝለዓለ ብርኪ ንምስግጋር፡ ሃገራውያን ውድባት ግዜኦምን ዓቕመምምን ኣንጻር ምልካዊ ጉጅለ ህግደፍ ከቕንዕዎን፣ ኣብ ነንሕድሕዶም ካብ ዘካይድዎ ከንቶ ውድድራት ክርሕቁን፡ ዝለዓለ ሓላፍነት ከም ዝስከሙ ከነዘኻኽር ንፈቱ። ኣብዚ መዳይ’ዚ ነቲ ብብዙሕ ጻዕሪን ቃልስን ዘቖምዎ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ፣ ካብ ነዊሕ ግዜ ከሳቕዮ ዝጸንሐ ቅልውላው ኣገላጊላካ ናብ ግቡእ መሳርዕ ቃልሲ ንምምላሱ ኩሉ ኣካላት ባይቶ ክጽዕቱ ጻዊዒትና ነቕርብ። ካብ ኣቲይዎ ዘሎ ቅልውላው ንክወጽእ ድማ፣ ናይዚ ቅልውላው’ዚ መሰረታዊ ምኽንያት ኣለሊኻ ግብራዊ መዋጽኦ ምስ ዝርከብ ጥራሕ ኢዩ። ጸገማት ሃገራዊ ባይቶ ብግቡእ ምስ ዝእለ፣ ነቲ ክሰጋገር ዝጸንሐ ካልኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ንኽካየድን ብዓወት ንኽዛዘምን ዓቢ ተኽእሉ ከም ዘሎ ርዱእ ኢዩ። ዓወት ናይ’ቲ ዝሰፍሐ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ወከልቲ ህዝብን ጠርኒፉ ዘሎ ሃገራዊ ባይቶ ከኣ፣ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ተቓውሞ ደምበ ኣውንታዊ ነጥበ–መቕይሮ ክኸውን ከም ዝኽእል ዘጠራጥር ኣይኮነን። ንሕና ከም ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ምስ’ቶም ቀጻልነትን ኣድማዒ ሃገራዊ ተራ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝኣምኑን ዝሰርሑን ሃገራውያን ሓይልታት ብምትሕብባር፣ ጸገማት ባይቶ ንምፍታሕን ናብ ዕዉት ሃገራዊ ጉባኤ ንምእታውን፣ ዓቕምና ዘፍቅዶ ከነበርክት ድሉዋት ምዃንና ነረጋግጽ፣
ኣብ መደምደምታ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ወጻእን ዝርከብ ህዝብናን ተቓለስቲ ሓይልታቱን፡ ዕላማታት ሰውራ ባሕቲ መስከረም ብምሉኡ ንምርግጋጽ ቃልስታቶም ንከኻዕብቱ ንጽውዕ።
ዓወት ንዲሞክራስያዊ ቃልሲ ህዝብና
ዕድመ ንዝኽሪ ሰውራ ባሕቲ መስከረም !
ክብርን ዘልኣለማዊ ዝኽርን ንጀጋኑ ስውኣትና !
“ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ” !
01 / 09 / 2017
Short URL: http://english.farajat.net/?p=10830


text:
ኣብ ከባቢ ማይተመናይ ዝርከብ ዕዳጋ ጥሪት ዓደግቲ ዜጋታት መግዝኢ ዝኾኖም ገንዘብ ስለዝሰኣኑ ሸየጥቲ ዜጋታት ድማ ብሰንኪ እዚ ተፈጢሩ ዘሎ ምምዝባዕ ዕዳጋ ዋጋ ጥሪቶም ስለዝሓሰራ ከማርሩ ውዒሎም።
ምስዚ ብዝተኣሳሰር ዜና ጀነራል ፍሊጶስ ወዲ ከበደ ዝበሃል ፍሉጥ ናይ ቤትማእሰርቲ ዓዲኣበይቶ ሓላፊን መርማሪን ናብ ዕዳጋ ጥሪት ማይተመናይ እንዳለኣኸ ነተን ጥሪት ኣግዲፍዎም ከምዝኸደ ይፍለጥ። መንቀሊ ናይዚ እዚ ተግባራት ዛጊት ርዱእ እኳ እንተዘይኮነ እቲ ስጉምቲ ምስተን መንግስቲ ኤርትራ ኣቐድም ኣቢሉ ዘእተወን 300 ስታላታት ኪተኣሳሰር ከምዝኽእል ይሕበር።
መንግስቲ ኤርትራ እተን ፕረዚደንት ኢሳያስ ማእከል ምርምር እንሳታት ኪኾና ካብ ወጻኢ ኣምጺኡ ኣብ ሓልሓለ ዘቖመን 300 ስታላታት ሓሚመን ኪሞታ ስለዝጀመራ ኣብዚ ኣጋጣሚ ክሽየጣ ወሲኑ ምንባሩ ይሕበር።
ከምዝዝከር፡ ኮለጅ ሕርሻ ሓልሓለ ተመሃሮ ተቐቢሉ ስርሑ ክጅምር ዝግበኦ ኣብ ወርሒ መስከረም እኳ እንተነበረ ብትእዛዝ ፕረዚደንት እቲ ትምህርቲ መዕቖቢን መከናኸኒን 300 ስታላታት ኪኸውን ተወሲኑ።
እቶም ኣብቲ ኮለጅ ዝነበሩ ኣካየድቲ ይኹን ሚኒስተር ሕርሻ ኤርትራ ብዛዕባ እቲ ውሳነ ዝኾነ ኣፍልጦ የብሎምን።
እቲ ኮለጅ ብመሪሕነት ብሪጋደር ጀነራል ፍጹም ወዲመምህር ንዝእለያ እስታላ ዝተዋህበ ብትእዛዝ ፕረዚደንት ኢዩ።
እቶም ኣብቲ ኮለጅ ዝምህሩ ዝነበሩ ክኢላታት ሕርሻን ፕሮፈሰራትን ተመሃሮኦም ሒዞም ኪወጹ ድሕሪ ምእዛዞም፡ ብሪጋደር ጀነራል ፍጹም ወዲ መምህር 300 እስታላታቱ ሒዙ ናብቲ ኮለጅ ክኣቱ ብፕረዚደንት ኢሳያስ ከምእተመዘዘ እቶም ምንጭታት ገሊጾም።
በዚ መሰረት ኣብዚ እዋን እዚ ኮለጅ ሕርሻ ምርምር ሓልሓለ ብዲን ኮለጅ ዝመሓደሩ ተመሃሮ ዘይኮነስ፡ ብብሪጋደር ጀነራል ፍጹም ወዲ መምህር ዝመሓደራ እስታላታት ሒዙ ምህላው እቶም ምንጭታት ኣረጋጊጾም።


text:
ክርስትያናዊ ህይወት
“ሰብኣያ ኣብ ኣፍ ደገታት ከተማ ፍሉጥ እዩ”
ክኢላ ሰበይቲ ንሰብኣያ ኽብሪ ተምጽኣሉ። ብግዜ ንጉስ ልሙኤል፡ ክኢላ ሰበይቲ ዝነበረቶ ሰብኣይ፡ “ኣብ ኣፍ ደገታት ከተማ ፍሉጥ እዩ” ነይሩ። (ምሳ 31:23) ሎሚ፡ ሕፉራት ሰብኡት ሽማግለታትን ኣገልገልቲ ጉባኤን ኰይኖም የገልግሉ እዮም። ምርዑዋት እንተ ዀይኖም ድማ፡ እቲ ንምግልጋል ዘለዎም ክእለት ዝያዳ ኣንስቶም ኣብ ዘለወን ጽቡቕ ጠባይን ኣብ ዜበርክታኦ ሓገዝን እተመርኰሰ እዩ። (1ጢሞ 3:4, 11) ከምዚአን ዝበላ ኣንስቲ ብሰብኡተን ጥራይ ዘይኰነስ፡ ብጉባኤ እውን ከይተረፈ ኣኽቢርካ እየን ዚርኣያ።
ክኢላ ሰበይቲ፡ ሰብኣያ ምእንቲ ኼገልግል በዚ ዚስዕብ ትድግፎ፦
ሕያውነት ብዝመልኦ ቓላት ተተባብዖ።—ምሳ 31:26
ዕዮታት ጉባኤ ኪፍጽም ከሎ ብፍታው ትተሓባበሮ።—1ተሰ 2:7, 8
ሚዛናዊ ናብራ ትነብር።—1ጢሞ 6:8
ሚስጥራዊ ብዛዕባ ዝዀነ ጉዳያት ጉባኤ ኣይትሓትቶን።—1ጢሞ 2:11, 12፣ 1ጴጥ 4:15


text:
ምኽትል ሕጹይ ፕረዚደንት ኾይኑ ዝወዳደር ዘሎ ሪፓብሊካን ማይክ ፐንስ፡ ኣብ`ቲ ምስ ዲሞክራቲክ ምኽትል ሕጹይ ቲም ከይን ዝገበሮ ክትዕ፡ ኣብ ልዕሊ ዲሞክራቲክ ፕረዚደንታዊት ሕጽይቲ ሂላሪ ክሊንተን በሊሕ ነቐፌታ ደርብዩ።
“ ሂላሪ ክሊንተን ሚልዮናት ኪሎ ሜትራት መገሻታት ኣካይዳ፡ ሃንዳሲት ፖሊስ ወጻኢ ባራክ ኦባማ ኾይና፡ ግን ሎሚ ኣመሪካ ጸጥትኣ ጎዲሉ ይርከብ’።
ምኽትል ሂላሪ ዝኾነ ቲም ከይን ብወገኑ፡ “ ዶናልድ ትራምፕ፡ ተወሰኽቲ ሃገራት ኑክሌራዊ ኣጽዋር እንተወነና፡ ዝያዳ ሰላም ዝነግስ`ዩ ዝመስሎ” ኢሉ። ትራምፕ፡ ቀረጽ ኣይከፈለን፡ ምስ ሩስያ ዝገበሮ ንግዲ`ውን ይሓብእ ኣሎ ይብል ቲም ከይን።
ክልቲኦም ምኽትላት፡ ኣብ ጉዳይ ምክልኻል ግብረ ሽበራ፡ ጉዳይ ኢሚግረሽንን ካልእ'ውን ተራጺሞም`ዮም።
እንተኮነ ክትዕ ምኽትላት ሕጹያት ኣብ ውጽኢት ፕረዚደንታዊ ብዙሕ ለውጢ ከምዘየምጽእ እዩ ዛጊት ብዘሎ ታሪኽ ዝፍለጥ፡
ምሉእ ትሕዝቶ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ዝኸበርኩም እንዳ ምስንዳእ ጋዜጣ ወይን፣ እንልእኻ ዘለና ትሕዝቶ ከም እትጥዕም ገይርኩም ናብ መንበብቲ ጋዜጣ ወይን ከም እተብፅሑልና ብምትእምማን እዩ። ከም ዝፍለጥ ብብርኪ ሃገር ይኹን ክልል ካብ ምጅማር 2009 ዓ/ም ጀሚሩ ሕሉፍ ጉዕዞ ሰላም፣ ዴሞክራሲ፣ ልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን ማእኸል ዝገበሩ ሰፋሕቲ መድረኻት ተሃድሶ ተኻይዶም እዮም። ካብዚ ብምብጋስ ድማ ህወሓት ከይዲ ተሃድሶ ካብ ላዕለዎት ኣመራርሓ ጀሚሩ በብብርኩ ንዝርከቡ ኣመራርሓ ዞባ፣ ወረዳ፣ ጣብያ ከምኡ እናበለ ናብ ህዝቢ ወሪዱ ቃልሲ ምህዳስ እናቐፀለ ይርከብ። ውፅኢቱ እንትርአ እውን ዘተባብዑ ከይድታት ከም ዘለዉ እናተዓዘብና ኢና። እዚ ኢልና ናብቲ ቀንዲ ዛዕባና ዝኾነ ከይዲ ተሃድሶ ከተማ ዳንሻን ከባቢኣን ብውዑይ ተሳትፎ ሓፋሽ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2009 ዓ/ም ተኻይዱ እዩ።
ኣብ ከተማ ዳንሻን ከባቢኣን ዝተኻየደ ተሃድሶ ካብቶም ኣብ ካልኦት ከባብታት ትግራይ ዝተኻየዱ ፍልይ ዝበለ እዩ። ፍሉይ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ ኣብ 2008 ዓ/ም ብትምክሕተኛታትን ፀበብትን ኣብ ልዕሊ መንነትና ተላዒሉ ዝነበረ ፀለመን ካልኦት ተዛመድቲ ሕሱራት ፕሮፖጋንዳታትን ብቐጥታ ዘነፃፀሩ እዮም። ኣብ ውሽጥን ደገን ዘለዉ ብብረታዊ ቓልሲ ዝሰዓርናዮም ተረፈ መረፍ ፀላእቲ ምስ ሰላምን ልምዓትን ሃገርና ዘይምነዩ ሃገራት ብምትሕብባር ኣብ ከተማ ዳንሻን ከባቢኣን ምስ ዝርከቡ ከም እሸቱ ግሸ ዝበሉ ዕሱባት ተላኣኣኽቲ ትምክሕተኛታት፣ መሪሕ ውድብናን መንግስትናን ዝሓንፀፅዎም ምንጋስ ሰላም፣ ዴሞክራስን ልምዓትን ጉዕዞና ንኽኹለፍ ዕግርግር ብምፍጣር መድረኻት ክብተን ገይሮም እዮም። ብተመሳሰሊ ኣብ ዝተፈላለዩ ክብረ በዓላት ህዝቢ፣ ተወዲቦም እከይ ተግባሮም መሰረት ብምግባር ረብሻ ኣካይዶም፣ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኣሓትና ግሂሶምን ፅርግያታት ብምዕፃው ስራሕቲ ልምዓት ክዕገት ገይሮምን እዮም። ምስቶም ሓይልታት ትምክሕቲ ኢድን ጓንትን ኮይኖም ኣብ ገዛውቶም ትምክሕተኛታት ይቕልቡ፣ የዕቑቡ ከምኡ ድማ መእተውን መውፅእን መንገዲ ዝሕብሩ ኣካላት እዮም ነይሮም።
ሕብረተሰብ ሃገርና፣ ፀበብትን ትምክሕተኛታትን ሕቡእ ድልየት ስልጣኖም ንምርካብ ብሽም ህዝቢ ጉልባብ ገይሮም ንህዝብና ንምድንጋር ዝፍሕስዎ ውዲት ምዃኑ ክግንዘብዎ ኣለዎም። እኒ እሸቱን መሓዙቱን ነዚ ብቓልስና ዘረጋገፅናዮ መሰል ምስ ዑሉላት ትምክሕተኛታት ወጊኖም ኣንፃር ልምዓትና እናተንቀሳቐሱ ምምፀኦም ዝፍለጥ እዩ። ስለዚ ነዚ መበገሲ ብምግባር ኣብ ከባቢና ኣብ ዝተኻየዱ መድረኻት ህዝባዊ ተሃድሶ ኮንፈረንስ ዝፈፀምዎ ገበን ብናይ ህዝቢ ዳንሻ ምሉእ ተሳትፎ ብዝርዝር ቀሪቡን ብሕቶን ርኢቶን ክምዕብል ተገይሩን ንዝፈፀምዎ ገበን ኣብ ህዝቢ ክቃልዑ ተገይሩ እዩ። ነዚ ስዒቡ ድማ ከከም ደረጃ ገበኖም ናብ ተሃድሶ ማእኸልን ብሕጊ ንዝሕተቱ ድማ ኣብ ሕጊ ቀሪቦም ግቡእ ፍርዶም ንኽረኽቡ ብውሳንኡ ኣረጋጊፁ ሓሊፉ እዩ።
ይኹን እምበር ቅድሚ ሐዚ እናረአናዮ ምስ ዝመፃእና ከይዲ ኣዋሃህባ ውሳነ ብወገንነት፣ ብብላዕ ካልኦት ክራይ ኣካብነት ብዝተኣሳሰሩ መንገድታት ፍትሒ ኣብ ከባቢና እናተዛብዐ እዩ መፂኡ። ሐዚ እውን ናትና ዓብይ ስግኣት ናይዚኦም ፍርዲ ንዐኦምን ካልኦትን ብዘምህር እንድሕር ዘይተፈፂሙ ፅባሕ ንጉሆ መሊሶም ናብቲ ትምክሕታዊ ፀረ-ሰላም ተግባሮም ምእታዎም ኣይተርፍን። ብሱሩ እውን ብሰንኪ ዘሳወርዎ ሓዊ መተካእታ ዘይብላ ህይወት ንፁሃን ንኽጠፍእን ብርክት ዝበሉ ንብረታት ህዝብን መንግስትን ንክዓንዉን ምኽንያት ኮይኖም እዮም። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብቲ እዋን ተሃድሶ ትዕቢት ብዝተመልኦ ይቕልዱን የባጭውን ዝነበሩ ኣካላት ስለዝኾኑ ዝፈፀምዎ ገበን ኣብ ግምት ብምእታው ግቡእ ሕጋዊ ፍርዶም ክረኽቡ ይግባእ። ስለዚ ናይ ሕግን ዳይነትን ነፃነት ጉዳይ ከም ዘሎ ቅቡል ገይርና ግን ድማ ዝምልከቶም ኣካላት ክልል፣ ዞባን ወረዳን ነዚ ጉዳይ ግቡእ ትኹረት ሂቦም ክከታተልዎን ገበነኛታትን ሰዓብቶምን ብዘምህር ፍርዶም ንኽረኽቡን ኩሎም ዝምልከቶም ኣካላት እጃሞም ንክፃወቱ ካብ ስግኣትና ተበጊስና ኣቐዲምና ርኢቶና ንዝምልከቶ ኣካል ነቕርብ ኣለና። ነቶም ህዝቢ ጥፍኣተኛታት ዝበሎም ኣካላት ተመጣጠኒ ውሳነ ክወሃቦም ድማ ትፅቢትና እዩ።
ካብ ነበርቲ ከተማ ዳንሻን ከባቢኣን
1/ ገ/ሊባኖስ በርሀ፣ 5/ መዓዛ ገብሩ፣
2/ ንጉስ ገረመው፣ 6/ በላይ ሓዱሽን
3/ ኣብርሀት ገ/ማርያም፣ 7/ ጎበዛይ ተስፋይን
4/ ድንቅነሽ ተሰማ፣


text:
ኣሜሪካ’ውን ምልቓቕ እቶም ትማሊ ብኢራን ዝተታሕዙ ባሕረኛታታ ኣረጋጊጻ’ያ። ኢራን ነቶም ባሕረኛታት ማያዊ ግዝኣተይ ጥሒሶም ኢላ ንሓደ መዓልቲ ድሕሪ ምእሳራ ሎሚ ነጻ ለቒቓቶም።
እቶም 9 ደቂ-ተባዕትዮን ሓንቲ ጓል-ኣንስተይቲ ትርኸቦም ኣሜሪካዊያን ባሕረኛታት አብ ትሕቲ ቀይዲ አብ ዝጸንሕሉ እዋን ዝኾነ ጉድኣት ከምዘየጋጠሞም ካብ ፔንታጎን ዝተረኽበ መግለጺ የረድእ።
እቶም ባሕረኛታት ትማሊ ሰሉስ አብ ክልተ ጀላቡ ብምዃን አብ መንጎ ባሕሬንን ኪዌትን ዝርኸብ ፐርሻን ጋልፍ አብ ዝነበርሉ እዋን ርኽብ ምቁራጾምን አብ ከባቢ ደሴታት ፈርሲ ብሓይሊ ባሕሪ ኢራን ከምዝተረኽቡን ካብተን ደሴታት መሊሶም ብሓይሊ ባህሪ ኣሜሪካ ምምላሶም ፔንታጎን ወሲኹ ሓቢሩ’ሎ። ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ነቲ ኩነታት ንምጽራይ ይምርምሮ’ሎ።
ሚኒስተር መከላኸሊ ኣሜሪካ ኣሽ ካርተር ነቶም ዝተለቐቑ ባሕረኛታት አብ ዝተቐበልሉ ኣጋጣሚ ከምዚ ኢሎም። ‘ እዞም 10 ባሕረኛታት ንኢራን ለቒቖም አብ ኢድ ኣሜሪካ ብምእታዎም ብጣዕሚ ሕጉስ’የ። ንሚኒስትር ወጻኢ ጆን ኬሪ ድማ አብ ምልቓቕ እቶም ባሕረኛታት ምስ ኢራን ዘካየዶ ዲፕሎማስያዊ ዝርርብ ከመስግኖ እፈቱ’ ኢሎም።
ሚኒስትር ወጻኢ ጆን ኬሪ ብወገኖም ኢራን ነቲ ኩነታት ብቅልጡፍ ምፍትሓ ኣመስጊኖም። ንሶም ብተወሳኺ ‘ሰበ-ስልጣን ኢራን ነዚ ጉዳይ አብ ምፍታሕ ዘካየድዎ ምትሕብባር ከመስግኖም ይፈትው። እዚ ብሰላምን ውጺኢታዊ ብዝኾነ መንገድ ዝተዛዘመ ጉዳይ ዲፕሎማሲ ንሃገርና ውሕስትን ሰላምን ጸጥታን ክህልዋ ዓቢ ተራ ከምዘለዎ መርኣያ’ዩ’ ኢሎም።
ሚኒስትር ወጻኢ ኢራን መሃመድ ጃቪድ ዛሪፍ እዚ ጉዳይ እቶም ባሕረኛታት ብዝርርብን ምርድዳእን ብዘይ ዝኾነ ምፍርራሕን ህውኸትን ምፍትሑ ክንመሃረሉ ዝግባእ አብነት’ዩ ክብሉ አብ ናይ ቲወተር መልእኽቶም ጽሒፎም።
ሓለዋ ሰውራ ኢራን እቶም ባሕረኛታት ዝተፈትሑ ኣሜሪካ ነቲ ምትእትታው ይቕሬታ ብምሕታታን ዳግም ከምዘየጋጥም ብምርግጋጻን’ዩ ኢሉ።
ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ግን ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እቶም ባሕረኛታት ብዝምልከት ዝኾነ ናይ ይቕሬታ መልእኽቲ ከምየወጽአ’ዩ ዝገልጽ።
ጀነራል ዓሊ ፋዳቪ ካብ ሓይሊ ባሕሪ ሓለዋ ሰውራ ኢራን ንቪኦኤ አብ ዝሃብዎ ቃል ቴክኒካዊ ጸገም ነይሩ ክከውን ይኽእል’ዩ ግን ኣብቲ ግዜ’ቲ ንጹር ኣይነበረን አብ ትሕቲ ቁጽጽር ክኣትው ከለው ግን አብ ማያዊ ግዝኣት ኢራን’ዮም ኔይሮም።
ትማሊ ንመወዳእታ ጊዜ ሃገራዊ መደረ ዘስምዑ ፕረዝደንት ኦባማ ብዛዕባ እዚ ክስተት እንተዘይተዛረቡ'ዃ ብዛዕባ ዝሓለፈ ዓመት አብ መንጎ ኢራንን ምዕራባዊያን ሓያላት ሃገራት ዝተበጽሓ ስምምዕ ኑክልያር ግን ኣልዒሎም ዓለም ካልእ ውግእ ኣወጊዳ ክብሉ ገሊጾም ኣለው።


text:
Published: 21 June 2017
ብካህን ተክለ-ማርያም ምርካ-ጽዮን 5ይ - ክፋል
“-እዛ ሰበይቲ እዚኣ፥ ናይ ሓደ ተራ ሰብ ኣደ፥ ወይ ወላዲት እንተደኣ ኮይና፥ እዚ ኩሉ ምስጋና ከመይ ኣቢሉ ክጸሓፈላ ከኣለ-? ማለት ክርስቶስ ሓደ ተራ ሰብ፥ ወይ ነቢይ እንተደኣ ኮይኑ፥ ካብ ተፈጥሮኣዊ-ሕጊ ወጻኢ ብዝኾነ መንገዲ፥ ከመይ’ሉ ክውለድ ከኣለ-? ብዝተረፈ ምዉታን ከተንሥእ, ድዉያን ክፍውስ, ዕዉራን ከርኢ, ለምጻማት ከንጽህ, እዚ ኩሉ ኃይሊ’ዚኸ፥ ከመይ’ሉ ንዕኡ ካብ ኣምላኽ ክወሃቦ ከኣለ-? እዚ ኩሉ’ዚ ድማ ኣብ ቁርዓን’ውን ተጻሒፉ ዝርከብ’ዩ-”
ከምኡ’ውን “ሳሂህ ኣል-ቡካሪ” ንክርስቶስ ብዝምልከት ኣብ ሓዲት “-ወዲ-ማርያም ኢየሱስ ክሳብ ዝመጽእ፥ ግዚኡ ኣይኣኸለን ነይሩ። ንሱ ብፍትሕን ብሓቅን ክመርሓኩም’ዩ-” ድማ ይብል። እሞ ሕጂ ደኣ ኣበይ’ዩ ዘሎ-? ንዝሓለፉ ክልተ-ሺሕ ዓመታት፥ ኣብ ገነት ምቕማጡ ገይሩ፥ ክሳብ መወዳእታ መዓልቲ ይጽበ ኣሎ ማለት ድዩ-? ንሱ ካብ ኩሉ ሰብ ዝተፈልየ’ዩ ማለት ድዩ-? ልዕሊ ኩሎም ሰባት’ዩ ማለት ድዩ-? እሞ ደኣ ንሱ መን’ዩ-? መቸም ኣብ ውሽጠይ ኩናት እናተኻየደ’ዩ ዘሎ። በቲ ሓደ ወገን እቶም ካብ ፈጣርየይ ክፈልዩኒ ዝጽዕሩ፥ ኣጨነቕቲ ሓሳባተይ። በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ፥ ኣብ መንጎ’ቲ ሓቂ ንምፍላጥ፥ እገብሮ ዘሎኹ ጉዕዞ፥ እቲ ናይ ሕልና ውግእ ይካየድ ምህላዉ ይስምዓኒ’ሎ።
1987 ሓሊፉ 1988 ክሳብ ዝመጽእ፥ ነዋሕትን ኣጨነቕትን ዕለታት’ዮም ሓሊፎም። ኣብ መወዳእታ-ዓመት ድማ ክርስቲያን ደቂ-ግብጺ፥ ናይ ጎይታ ልደት በዓል ዘኽብሩዎ ዕለት በጽሐ። ኣነ ድማ ባዕለይ ንነፍሰይ ክሓትት ጀመርኩ። በዓል-ልደት-? ናይ መን በዓል ልደት-? ንምዃኑ እቲ በዓሉ ዝኸብረሉ ዘሎ ክርስቶስ መን’ዩ-? ታሕሳስ-29 ኣብ ቤት-ትምህርትና ዝርከቡ ክርስቲያን የብዕሉ ነይሮም’ዮም። ኣብ መዓልቲ በዓል-ልደት፥ ካብ ቤት-ትምህርቲ ክምለስ ከሎኹ፥ እንድዒ እንታይ ከም-ዝኾንኩ፥ ሓዘን ተሰሚዑኒ ኣብ ፍርሂ ወዲቐ እርከብ ነበርኩ።
ስለዚ ድማ ምስተን ክልተ ኣዋልድ-ደቀይ፥ ሓቢርና ኣብ እንነብረሉ መደቀሲ ክፍሊ ከድኩ። ምሉእ ለይቲ ክገላበጥ እኳ እንተሓደርኩ፥ ድቃስ ዝበሃል ነገር ግና ክመጸኒ ኣይከኣለን። ልበይ ክቐስን ስለ-ዘይከኣለ ድማ፥ መንፈሰይ ክረጋጋእ ኣይከኣለን። ንርእሰይ እምንቲ ክኸውን ኣሎኒ ድማ በልኩ። ስለ-ምንታይ እየኸ ዝፈርህ-? የግዳስ ካብ ዝኾነ ንላዕሊ፥ ንፈጣሪየይ’የ ክፈርህ ዘሎኒ ድማ በልኩ። መሊሰ ድማ ካብ ሓቂ እናሃደምኩስ፥ ከመይ ኣቢለ’የ ንኣምላኸይ አፍቅሮ’የ ኢለ፥ ኣፈይ መሊአ ክዛረብ ዝኽእል-?
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ናይ ሓሳብ ባሕሪ ኣትየ፥ በዝን በትን ይጭነቕ ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ፥ ፈጣሪየይ ኣብ ቅድመይ ፊት ንፊተይ ዝረኸብኩዎ መሰለኒ። ስለዚ ልበይ ኣረጋጊአ ትንፋሰይ’ውን ውሕጥ ኣቢለ። ብዓሚቝ ስምዒት ተለዓዒለ “-ኣታ ፈጣሪ-! ኣነ ክሳብ ክንደይ ከም-ዘፍቅረካ ትፈልጥ ኢኻ። ክሳብ ክንደይ ከም-ዘኽብረካ’ውን ካባኻ ዝተሰወረ ኣይኮነን። ኣነ ዝደልያ ሓንቲ ነገር ጥራይ’ያ።ንሳ ድማ ብዘይ ኃጢኣት ምሳኻ ምንባር’ዩ። ስለዚ ኣታ ፈጣሪ-! እቲ ናባኻ ዘብጽሕ ሓቂ ክፈልጦስ በጃኻ ግለጸለይ። ብኸመይ’የ ክፈልጠካ ዝኽእል-? -” ኢለ ጸለይኩ።
እንደገና ምልስ ኢለ ድማ፥ “-በደለይ እንታይ’ዩ-? ኣነ ካብ ኣስላም ስድራ-ቤት’የ ተወሊደ። እሞ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዚ ኣነዶ ተሓታቲት ክኸውን እግብኣኒ’ዩ-? ድማ በልኩ። እንታይ ደኣየ ኮይነ-? ፈሪሀ ድየ-? ኢለ ባዕለይ ንርእሰይ ሓተተኩ። ግዳስ ብጭራሽ ከም-ዘይፈራህኩ ኣረጋግጽኩ። ከምዚ ኢለ ድማ ጸለኹ “-ኣታ ጎይታይ እልምነካ ኣለኹ። ገና ካብ ንእስነተይ ጀሚርካ ብብረኸት መሊእካኒ ኢኻ። ዝጠየቕኩኻ’ውን ኣብ ሕልመይ ትገልጸለይ ኣሎኻ። ስለዚ እምበኣር ናባኻ ዝመጸሉ መንገዲ፥ ክርስትና እንተደኣ ኮይኑ መስቀል ኣርእየኒ። ምስልምና እንተኾይኑ’ውን ካልእ ምልክት ግለጸለይ። ብድሕሪኡ ንስኻ ዝኣዘዝካኒ ፈጻሚት እየ። ብድሕር’ዚ ዝመጸ እንተመጸ’ውን፥ ንዓይ ዋና ነገር ንስኻ ኢኻ። ዝፈርሆ ድማ የብለይን። እቲ ሕጂ ዘሎኒ ክብርን መዓርግን’ውን፥ ንዓይ ትርጉም ዘለዎ ኣይኮነን። ንዓይ ዝግድሰኒ እቲ ምሳኻ ዘሎኒ ርክብ እዩ። ደቀይ’ውን ንዓይ ዋና ነገር ኣይኮኑን። ንዓይሲ ዋናን ቀዳማይን ንስኻ ኢኻ። ንዓኻ እንተደኣ ረኺበስ፥ ባዕልኻ ትሕልወኒ ኢኻ። እንተ ቐተሉኒ’ውን፥ እቲ ናባኻ ዝመጸሉ መንገዲ፥ ኣሕጸሩለይ እምበር ኣይጎዱንን እዮም-”
ከምታ ለይቲ እቲኣ ገይሩ፥ ልበይ ንጸሎት ተጊሁ ኣይፈልጥን። ልክዕ ፊት ንፊት ኮይነ፥ምስ ፈጣሪየይ ዘዋግዕ ዘሎኹ መሲሉ’ዩ ዝስመዓኒ ነይሩ። ክሳብ ሰዓት-3 ናይ ለይቲ ድማ፥ ኣብ ጸሎት ኣድሂበ ከይደቀስኩ’የ ኣውጊሐዮ። ኣብ ምውግሑ ግና ስለ-ዝደኸመኒ፥ ሰዓተይ 12- ከተበራብረኒ መሊአ፥ ግምስስ ኢለ’የ ዝደቀስኩ። ግዳስ ሕጂ’ውን እዚ ኩሉ ደኺመ ከብቅዕ፥ ድቃስ ግና ክወስደኒ ኣይከኣለን።
ምዕራፍ - 3
ተመስገን ንጎይታ ርእየዮ -!
ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነት ይርከብ ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ ድማ፥ ቁመቱ መሬት ዝበጽሕ ነዊሕ ጀለቢያ ተኸዲነ፥ ብሃንደበት ንነፍሰይ ብራእይ ክርእዮ ክኢለ። እቲ ጀለቢያ ጨዓይ ሕብሪ ክነብሮ ከሎ፥ ብብሩር ዝተጠልፈ ኮይኑ፥ ነዋሕቲ እጅጌታት ከኣ ነይሮሞ። ምስኡ ዝሰማማዕ ቁልፊ ዝተዓጠቕኩ ድማ ይመስለኒ። ንዕኡ ዝመስል ሻሽ’ውን፥ ኣብ ርእሰይ ኣሲረ ዝነበርኩ ኮይኑ ይስመዓኒ። በቲ ዝተኸደንክዎ ክዳን እምብዛ ካብ ምሕጓሰይ ዝተላዕለ፥ “-እዚ ዝመስል ክዳን መዓስ’የ ረኺበዮ-?-” ብምባል፥ ኣነ ባዕለይ ንርእሰይ እጥይቕ ነይረ። ከምዚ ዝኣመሰለ ጀለቢያ፥ ቅድሚ ሕጂ ርእየ ኣይፈልጥን እየ። ከምቲ ዝኣመሰለ ጽቡቕ ነገር’ውን፥ ኣብ ሕይወተይ ኣጋጢሙኒ ኣይፈልጥን። ብጣዕሚ ድማ ዘገርም ነገር’ዩ።
ኣብቲ ራእይ ኮይነ እግረይ ክርእዮ ከሎኹ፥ ምንም ኣይነበረንን ባዶ እግረይ’የ ነይረ። እንተኾነ እቲ ጀለቢያ ነዊሕ ኮይኑ፥ ንእግረይ ስለ-ዝኸደነለይ ዘሰክፍ ኣይነበረንን። እቲ መሬት እንተ-ረኣኹዎ ዘደንቕ ትርኢት’ዩ ነይሩዎ። ማለት ድሙቕ ቀጠልያ’ዩ። ከምቲ ዓይነት ተፈታዊ ሕብሪ፥ ቅድሚኡ ብፍጹም ኣጋጢሙኒ ኣይፈልጥን’ዩ። ከምቲ ዓይነት ልስሉስ ዝኾነ ነገር’ውን ርእየ ኣይፈልጥን እየ። እዚ ብቀጠልያ ነገር ዝተሸፈነ ጎልጎል’ዚ፥ እንታይ ምዃኑ ክፈልጥ ስለ-ዝደለኹ፥ ብእግረይ ጌረ ትንክፍ ትንክፍ ከብሎ ፈቲነ። መንጸፍ እዩ’ዶ ክብል-? ፈጺሙ ኣይኮነን። ሃሪ’ዩ ክትብሎ ይቐልል ይመስለኒ። ብድሕሪ’ዚ ቃላት ክገልጹዎ ዘይክእሉ፥ ድንቂ ዝኾነ ነገር ክርኢ ኣዒንተይ ኣልዓልኩ።
እቲ ሕጂ ዝረኣኹዎ፥ ብሓሳባትና ጥራይ እንስእሎ ቤተ-መንግሥቲ’ዩ ዝመስል። ካብኡ ሓሊፉ ዝኸይድ ብጣዕሚ ዘደንቕ ነገር’ዩ እውን። እዚ ብሓሳባትና ክንበጽሖ ካብ እንኽእል፥ ኣዚዩ ርሒቑ ዝኸደ ዘደንቕ ነገር’ዩ። ማለት ኣዚዩ ዓቢይ ዝኾነ ቤተ-መንግሥቲ፥ ፊት ንፊተይ ኮይኑ’ዩ ዝርኣየኒ። ነዋሕቲ ኣዕኑድ ድማ ኣለዉዎ። ጫፍ’ቶም ኣዕኑድ ብምርኣይ ዓይኒ ክብጻሕ ዝኽእል ኣይነበረን። እቶም ኣዕኑድ ብጽቡቕ-ሃሪ ዝተሰለሙን፥ ዘሐጉስ ብርሃን ዘንጸባርቑን እዮም። እቲ ኣከባቢ ብመኣዛ-ዕጣን ሃገግ ክብል’ዩ ዝርአ። እዚ ዕጣን’ዚ ኣጸቢቐ እፈልጦ’የ። እወ ምስ ሳሚያ ብዛዕባ ክርስቶስ ክንዛረብ ከሎና፥ ሃገግ ዝብል ዝነበረ መኣዛ-ዕጣን’ዩ። እዚ ናይ ሕጂ ግና ኣዚዩ ካብኡ ዝበልጽ’ዩ።
ኣብቲ ሽዕኡ እዋን፥ ዝሕል ዝበለ ኣየር ዝነፍስ ዘሎ ኮይኑ ተሰመዓኒ። ልበይ ከኣ ክንገር ብዘይከኣል ሓጎስ ተመልአ። ረጋቢት ድማ ክንፈን እንዳ-ንገብገባ ብልዕለይ ይሓልፋ ከም-ዘለዋ ኮይኑ ይስመዓኒ ነበረ። ብዓይነይ ክርእየን ዝኽእል ረጋቢት ግና ኣይነበራን። ይኹን እምበር ኣብዚ እዋን’ዚ፥ ልበይ፥ ክንገር ብዘይከኣል ሰላምን, ሓጎስን, ምጽንናዕን, ተመሊኡ ነበረ። ብቃላት ክግለጽ ዝኽእል ዓይነት ሓጎስ ግና ኣይነበረን።
ኣብቲ ኣብ ዙርያይ ዝነበረ ሰፊሕ-ሸኻ፥ ናብዝን ናብትን እናበልኩ ይዕዘብ ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ፥ ከም ኣጋጣሚ ኣብ ሓደ ዓቢይን ሰፊሕን ቤተ-መንግሥቲ፥ ዝበጻሕኩ ኮይኑ ይስመዓኒ። ምስኡ ተተሓሒዙ’ውን ሓደ ዓቢይ-ካቴድራል ዝመስል፥ ግዙፍ-ሕንፃ ኣማዕድየ ረአኹ። ብምቕጻል’ ውን ናብኡ ቅርብ ኢለ፥ የማን ጸጋም እናበልኩ ምዕዛበይ ቀጸልኩ። ኣብዚ ድማ ጋሻ ንምቕባል ዝተዳለወ ብዝመስል፥ ሓደ-ርብዒ ናይ ሓደ-ክቢ ቅርጻ ሠሪሖም፥ ቈይሞም ደው ዝበሉ ግሩማት ሽማግለታት ክምልከት ከኣልኩ። ብጣዕሚ ድማ ድሙቕ ዝኾነ ጻዕዳ-ክዳን ተኸዲኖም ነበሩ። ኣራእሶም’ውን ብጻዕዳ መጎልበብ-ሃሪ ዝተሸፈነ ነበረ። ጭሕሞም ድማ ከምኡ ጻዕዳን ነዊሕን ነበረ። ኣብ ነንሓድሕዶም’ውን ዝዘራረቡ’ዮም ዝመስሉ። ኣነ ድማ እንታይ ይብሉ ከም-ዝነበሩ ንኽሰምዕ፥ ሃረር ስለ-ዝበልኩ ናብኣቶም ጽግዕ በልኩ። እቲ ዝብሉዎ ዝነበሩ ግና ክርድኦ ኣይከኣልኩን።
እቲ ዘረብኦም ክሰምዕ ዝነበርኒ ሃረርታ ምዃን ምስ-ኣበየኒ፥ ናብቲ ካልእ ኣቢለ ትዕዝብተይ ቀጸልኩ። ኣዕይንተይ ግና እንተ-ጠመተ’ውን፥ ነቲ ዝዕዘቦ ዝነበርኩ ቦታ’ቲ ወሰኑን ጫፉን ክበጽሖ ዝኽእል ኣይነበረን። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ምግራም ከለኹ ድማ፥ ብሃንደበት ሓደ ሰብ ቅልቅል በለ። ካበይን ብኸመይን ክመጽእ ከም-ዝኸኣለ ግና፥ ክፈልጥ ዝኸኣልኩዎ ነገር ኣይነበረን። እዚ ሰብ’ዚ ናብቲ ቤተ-መንግሥቲ ዝመስል፥ ናብቲ ዝፋን ኣቢሉ ምስ ኣምርሐ ግና፥ እቶም ሽማግለታት ተምበርኪኾም ክሰግዱሉ ከለዉ ረኣኹ። ንሱ ግና ሱቕ ኢሉ’ዩ ዝኸይድ ዝነበረ። እቲ ኣከያይዳኡ ግና መሬት ረጊጽካ፥ ብእግሪ ከም-ዝኽየድ ዓይነት ኣይነበረን። እንታይ ደኣ ደመና ብዝመስል ነገር፥ ተጻዒኑ’ዩ ክኸይድ ዝርአ ዝነበረ። መወዳእታኡ ድማ ኣብቲ ዝፋኑ ወይ መንበረ-መንግሥቱ፥ ከይዱ ክቕመጥ ከሎ ረኣኹዎ።
እቲ ትርኢት’ቲ ቃላት ክገልጹዎ ካብ ዝኽእሉ ንላዕሊ፥ ብጣዕሚ ዘገርም ትርኢት’ዩ ነይሩ። ግዳስ ኣነ’ውን ከይተረድኣንን ከይሓሰብኩዎን፥ ኣብቲ እግሪ መንበረ-መንግሥቱ ተምበሪኪኸ፥ ሰጊደ ወደቕኩ። ክርድኦ ብዘይክእል ምሥጢራዊ ዝኾነ ነገር ድማ፥ መንፈስ ኣብ ልዕለይ ዘዕርፍ ዘሎ ኮይኑ ይስመዓኒ ነበረ። ንዕዑ ተኸቲሉ ከኣ፥ ሓጎስን ፍርሃትን ዝተፈራረቖ ስምዒት ተሰመዓኒ። ኤለትሪክ ከም-ዝተታሕዘ ሰብ ኮይነ ድማ፥ ተንቀጥቂጠ ሰብነተይ ምቁጽጻር ክሳብ ዝስእን ኮንኩ። እቲ ክርድኦ ዘይከኣልኩ ምንቅጥቃጥ’ቲ ከኣ ክገድፈኒ ኣይከኣለን።
ንምዃኑ “እዚ ምሥጢራዊ ዝኾነ ሓዲሽ-ስምዒት’ዚ፥ እንታይ’ዩ -? ብምባል፥ ባዕለይ ንርእሰይ ጠየቕኩ። ማለት እዚ ምስ’ዞም ሽማግለታት ኮይነ ዝሰገድኩሉ፥ ንሱ መን’ዩ -? ብምባል፥ መንነቱ ንምፍላጥ ኩሉ ዘሎኒ ኃይሊ፥ ካብዝን ካብትን ኣኻኺበ፥ ርእሰይ ኣቕንዕ ኣቢለ ጠመትኩዎ። እግዚኦ-!!ወረ እንታይ’የ ዝርኢ ዘለኹ-!ብፍጹም ንኽገልጾ ዘኽእለኒ ቃላት ክረክብ ኣይክእልንየ። ፍጹም ብርሃን ተመሊኡ ዘንጸባርቕ ገጽ። ንምዃኑ እዚ እብነ-በረድ ዝመስል ነገር’ዚ እንታይ’ዩ? እዚ ክንድ’ዚ ዝኣክል ጽባቐስ እንታይ’ዩ ? እቲ ዝረኹዎ ገጽ ከስተብህለሉ ከሎኹ፥ ዝደኸሞን ዝተሓለሎን’ዩ ዝመስል። ብዝተፈላለየ ሕብሪ ዝማዕረገን ዝተሰለመን፥ ረቂቕ ልብሲ ድማ ተኸዲኑ ነበረ።
ኣብ ጸጋማይ መንኩቡ፥ ከም ደም ዝቐይሐ ኣብ ክሳድ ዝግበር ሻርባ ዓይነት ክነብሮ ከሎ፥ እቲ ወርቃዊ-ሕብሪ ዝነበሮ ጸጕሪ-ርእሱ ድማ፥ ክሳብ እንግድዕዑ ዝወረደ’ዩ ነይሩ። እሞ እንታይ ኮይኑ ደኣ’ዩ ክሳብ ክንድቲ፥ ሕዙን መሲሉ ክርአ ዝኸኣለ-? ብምባል’ውን ብልበይ ሓሰብኩ። ኣዒንቱ ዕምት ኣቢሉ ሰም ኣቢሉዎ’ዩ ነይሩ። ክልቲኤን ኣእዳዉ ድማ፥ ኣብ ኣብራኹ’ዩ ገይሩወን ዝነበረ። ክሳዱ ኣድኒኑ’ውን፥ ንታሕቲ ኣቢሉ’ዩ ምጥማቱ ዝቐጸለ። እቲ ኣዚዩ ዝገርም ነገር ግና፥ ሓንሳእ ናብኡ ኣቢልካ ክትጥምት እንተደኣ-ጀሚርካ፥ መሊስካ ኣዒንትኻ ናብ ካልእ ኣቢልካ ክትጥምት እንተደለኻ’ውን፥ ክኾነልካ ዘይክእል ምዃኑ እዩ። ክርእዮ ከሎኹ ሓደ ነገር ዝደሊ ዘሎ’ዩ ዝመስል። ሓዘን ዝኸበዶ ዘይሕጉስ ገጽ’ዩ ነይሩዎ። እሞ እዚ ተኣምራታዊ ዝኾነ ዓቢይ-ሰብ ደኣ፥ መን’ዩ -? እናበልኩ ብውሸጠይ ምሕታት ኣይገደፍኩን። ከምዚ ዝበለ ግርማ ዝመልኦ ንጉሥ-!! ርእየን ሰሚዐን ኣይፈልጥን። እሞ ነዚ ንጉሥ’ዚ ዘሕዝን ደኣ መን’ዩ -?!
ኣነ መቸም ኣዒንተይ ተኺለ፥ ናብቲ ኣደናቒ ዝኾነ ብሩህ ገጹ ብምምልካት፥ ብዝርአኹዎ ቁጽሪ ናብኡ ኣቢለ ክትምት ዝገብረኒ፥ ክርድኦ ዘይክእል ሓደ ኃይሊ ዝነበረ ኮይኑ’ዩ ዝስመዓኒ። እቲ ብዛዕባኡ ክፈልጥ ዝነበረኒ ድሌትን ባህግን፥ መልሲ ስለ-ዘይረኸብኩሉ ድማ፥ መንፈሰይ ፈጺሙ ክዓርፈለይ ኣይከኣለን።ሕጂ ኣብ መወዳእታ ግና፥ኣዒንቱ ቋሕ ኣቢሉ ናባይ ክጥምት ረኣኹዎ። ነቲ ኣዒንቲ’ቲ ኣዕይንተይ ክጥምትኦ ምኽኣል ስለ-ዝተሳእነን ግና፥ ንታሕቲ ወሪደ መሬት ኣቢለ ክጥምት’የ ዝተገደድኩ።
ነተን ክሳብ ክንድ’ቲ ዘገርማ፥ ፍቕርን ለውሃትን ዘንጸባርቓ ኣዒንቲ፥ እቲ ዝነበረኒ ድሌት ብምርኣይ ክዓግብ ባህጊ’ኳ እንተ-ነበረኒ፥ ክኾነለይ ግና ኣይከኣለን። ከመይሲ ኣዒንተይ ቋሕ ክብላ ዘኽእለን ትብዓት ኣይረኸባን። ስለዚ ድማ ኣታ ጎይታይ እንታይ’የ ኮይነ-! ነቲ ሓቂ ክፈልጥሲ ዘይትግለጸለይ-! ድማ በልኩ። ከመይሲ ናብቲ መንበረ-ክብሩ ኣቢለ ክጥምት ኣብ ዝደልየሉ ግዜ፥ ርእሰይ ዝስሕት ወይ ዝመውት ዘለኹ እናመሰለኒ፥ እቲ ናብኡ ኣቢለ ኣተኵረ ምጥማት ክኾነለይ ኣይከኣለን።
እተን ኣዒንቱ ከም ኃይለኛ ነጸብራቕ-ፀሓይ፥ ኣዚየን ድሙቓት ኮይነን፥ ብዓይኒ ሰብ ክጥመታ ዝኽእላ ኣይነበራን። እቲ ስፍሓት ኣዒንቱ ድማ፥ ክንዲ ስፍሓት ዓለም ዝዕቀን፥ ስፍሓት ዝነበሮ ንብምልእታ ዓለም ክርእን ክቈጻጸርን ዝኽእል እዩ። ናይ ኣዒንቱ ሕብሪ’ውን፥ ከም ሕብሪ-ብሩህ ሰማይ፥ ወይ ድማ ምስ ቀጠልያ-ሕብሪ ዝተሓወሰ-ማይ፥ መሲሉ’ዩ ዝርአ ነይሩ። እቲ ከም ቁጥዓ ኃይሊ-ኤለትሪክ፥ ኣብ ውሽጢ መዓሙቕ ደመይ ኣትዩ፥ ኣተኵሩ ዝጥምተኒ ዝነበረ መን’ዩ-? ዝብል ሕቶ መልሱ ክረክብ ኣይከኣልኩን። መንነቱ ክፈልጥ ድማ ብብዙሕ ተመነኹ። መን ኢኻ ኢለ ንኽሓትት ዘኽእለኒ ድፍረት ግና ኣይረኸብኩን። ኣብ ቅድሚ’ቲ ኣብ መንበረ-ክብርቲ ዝተቐመጠ’ሞ፥ ኣነ ካበይ ዝመጸ ድፍረት ረኺበ’የ ክሓትት-? ግዳስ ብዙሕ ስለ-ዝፈቶኹዎ፥ ዘሎን ዘየሎን ኃይሊ ኣኻኺበ፥ ዓይነይ መሊአ ክጥምቶ ከኣልኩ። ንሱ ድማ ትኩር ኢሉ ክጥምተኒ ዓይኒ ንዓይኒ ተጋጠምና።
ከመይ ዘደንቕ ኣጋጣሚ ድማ’ዩ። ናባይ ዝቐረበ መሲሉ ከኣ ተራእየኒ። ክገልጾ ዘይክእል ከቢድ ግርማ-ሞገስ ድማ’የ፥ ክርኢ ዝኸኣልኩ። ክገልጾ እንተደለኹ’ውን፥ ከምዝን ከምትን ኢልካ ክግለጽ ዝከኣል ኣይነበረን። ኣብ መንጎ’ዚ ግና ከይተጸበኹዎን ከይሓሰብኩዎን “ናህድ ይኣክል” ዝብለኒ ድምፂ ሰማዕኩ። ነቲ ድምፂ’ቲ ምስ ሰማዕኩ፥ ደው ክብል ዘኽእል ኃይሊ ስለ-ዘይነበረኒ፥ ሽዕኡ’የ ኣብ መሬት ክወድቕ ዝኸኣልኩ። ነቲ ሽዕኡ ዝረኣኹዎ እጹብ ድንቂ ክበሃል ዝግብኦ ግርማ-ሞገስ ንኽገልጽ’ሞ፥ ንዕኡ ዝበቅዕ ቃላት ካበይ’የ ከምጽእ-!! እቲ ዝሰማዕኩዎ ኣበሃህላ ናይ ሓልዮትን ፍቕርን እምበር፥ መግናሕቲ ዘምስሎ ምንም ኃይለ-ቃላት ኣይነበሮን። እሞ እዚ ኩሉ ፍቕርን, ርሕራሔን, ተገዳስነትን፥ ንዓይ ክግበረለይ ደኣ ኣነ መን ኮይነ’የ-?! እዚ ዓቢይን ክቡርን ዝኾነ ሰብ፥ ብስመይ’ዩ ናህድ ኢሉ ዝጸውዓኒ። ስለዚ ኣጸቢቑ ይፈልጠኒ ማለት’ዩ። ዝፈልጠኒ ምዃኑስ ምንም ዘጠራጥር ኣይኮነን። ግናኸ “-እቲ ናህድ ይኣክል-” ዝበሎ ቃል እንታይ ማለት ምዃኑ ክርድኦ ኣይከኣልኩን።
ክጥይቖ ደሞ ኢለ’ውን ተደናደንኩ። እንተኾነ ነቲ ቋሕ ኢልካ ክጥመት ዘይከኣል፥ ግርማ ሞጎስ’ቲ ሓሊፈ ክሓትት’ሞ፥ ንክንድኡ ዝኸውን ዓቕሚ ካበይ’የ ከምጽኦ-? ድማ በልኩ። ግዳስ ንዕኡ’ውን ፈጺሙ ዘይከውን’ዩ ብምባል ኣዋደቕኩዎ። እቲ ውሽጠይ ግና “- ነቲ ዝተነግረኪ ቃል ዝኾነ ነገር ክትብሊ ኣሎኪ-” ኢሉ ይደፋፍኣኒ ነበረ። ኣነ’ሞ እንታይ’የ ክብል-? ኣብ ቅድሚ’ቲ ዘንቀጥቅጥ ግርማ-ሞገስ’ቲ፥ ደው ኢለ ያኢ ኣፈይ ከፊተ ክዛረብ፥ እንኳንዶ ክገብሮ ክሓስቦ’ውን ዝኽእል ኣይነበርኩን። እቲ ውሽጠይ ግና፥ እቲ ዝነበረኒ ጸገም ክርድኣለይ ስለ-ዘይከኣለ፥ መልሲ ዘይትህቢ እናበለ ብቐጻሊ ክደፋፍኣኒ ይስመዓኒ ነበረ። ብድሕሪ እዚ’የ ብኽንደይ ጻዕሪ ሓቦ ገይረ “ እወ ይኣክል-! እወ ይኣክል-! ” ዝብል መልሲ ዝሃብኩ።
ከምኡ ድሕሪ ምባለይ፥ ዓይነይ መሊአ ክርእዮ ስለ-ዝደለኹ፥ ኩሉ ዝነበረኒ ኃይሊ ኣኻኺበ፥ ንሣልሳይ ግዜ ርእሰይ ኣቕኒዐ ክርእዮ ሃረር በልኩ። ከምቲ ትምኒተይ ኮይኑለይ ድማ፥ ክልቴና ዓይኒ ንዓይኒ ተጋጠምና። እተን ኣዒንቱ ድማ ብፍቕርን ለውሃትን ይጥምታኒ ነበራ። ኣዚዩ ናባይ ብምቕራብ ድማ “ ናህድ ርግጸኛ ዲኺ-? ” ኢሉ ሓተተኒ። እዚ ቃል’ዚ ምስ ሰማዕኩ፥ ናይ ኣዕይንቱ ጨረርታ ብርሃን ናብ ውሽጠይ ሰሪጹ ክኣቱ ተሰመዓኒ። ከምዚ’ለ ድማ ሕጂ’ውን፥ ነቲ ዝሰማዕኩዎ ቃላት ክጻወሮ ስለ-ዘይከኣልኩ፥ ኣብ እግሩ ከይደ ወደቕኩ።
ኣብቲ ዝወደቕኩዎ ከሎኹ ድማ፥ እቲ ዝኸውን ዝነበረ ኩሉ ምርድኡ ይጽግመኒ ነበረ። ኣነ መን’የ-? ብምባል’ውን ምስ ሕልናይ ምጉተይ ቀጸልኩ። ከመይሲ እዚ ዓቢይ ንጉሥ ብዛዕባይ ዝግደስ ዘሎስ፥ ኣነዶ ክንድዚ ዋጋን ግምትን ዝወሃበኒ ሰብ’የ-? ብምባል እጭነቕ ነበርኩ። ንምዃኑኸ “ ርግጸኛ ዲኺ-? ” ዝብለኒ ዘሎስ፥ ብዛዕባ እንታይ’ዩ-? እዚ ኩሉ’ዚ ንዓይ ክርድኣኒ ቀሊል ኣይነበረን። ይረደኣኒ ኣይረደኣኒ ግና፥ መሊሰ ክሓትት ኣይደለኹን። በቲ ኣብ ልዕለይ ዝነበሮ ፍቕርን ሓልዮትን ስለ-ዝተተባብዕኩ ግና፥ ርእሰይ ከምቲ ዝነበሮ ደኒነ ከሎኹ፥ ቅንዕ ኢለ ክጥምቶ’ውን ድፍረት ስለ-ዝሰኣንኩ “-እወ ጎይታይ ርግጸኛ’የ-!” ኢለ መልሲ ክህብ ኣይተጸገምኩን።
ብድሕር’ዚ እቲ ፍቕሩ ስለ-ዘተበባዓኒ ግዲ ኮይኑ፥ ፍርሃት ዝበሃል ነገር ካባይ ቅንጥጥ ኢሉ ከደለይ። በዚ ተተባቢዐ ድማ፥ ነቲ መመሊስካ እንተረአኻዮ’ውን ፈጺሙ ክምኖ ዘይክእል ንጉሥ። ቋሕ ኢለ ዓይነይ መሊአ ክጥምቶ፥ ሕጂ’ውን ብብዙሕ ተበሃግኩ። ሕጂ ግና ጸግኡ ስለ-ዘብዝሓለይ ግዲ ኮይኑ፥ ቋሕ ኢለ ንኽጥምቶ ዝኾነ ጸገም ኣይነበረንን። ንራብዓይ ግዜ ድማ ነቲ ጎይታ ክብሪ ዓይነይ መሊአ ረኣኹዎ። ነዚ ተኸቲሉ ድማ፥ ልበይ ክንገር ብዘይክእል ሓጎስን, ተስፋን, ምጽንናዕን, ፍቕርን ክመልእ ተሰምዓኒ። ነቲ ኣብ ልዕለይ ዝወረደ ጸጋ’ሞ፥ ኣነ ብኸመይ’የ ክገልጾ-? እመኑኒ ብወረቐትን ቀለምን ተጻሒፉ፥ ክግለጽ ዝከኣል ኣይኮነን።
ከምዚ’ሉ ድማ ንሱ እቲ ዓቢይ ንጉሥ፥ ንዓይ ብዓይኒ ርሕራሔን ፍቕርን እናጠመተ “-ናህድ-! በዚ ጉዳይ’ዚ ካልኣይ ግዜ ክጭነቕ የብለይን-” በለኒ። ኣነ ድማ “-ርግጸኛ’የ-! ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዚ ካልኣይ ግዜ ዘጨንቕ ኣይህልወካን እዩ-! ፈጺሙ’ውን ኣይክህልወካን’ዩ -” ብምባል መልሲ ክህብ ኃይልን ትብዓትን ረኸብኩ። ብምቕጻል ድማ እስኪ “-ናባይ ተመልከቲ-” ክብለኒ ከሎ ሰማዕኩዎ። ኣነ ግና ርእሰይ ኣድኒነ “-ኣይከኣልኩን-” ኢለዮ። ንሱ ግና ርሕራሔን ፍቕርን ብዝመልኦ ላዛ ዘለዎ ቃላት “-ኣይትፍርሂ ኣጆኺ-! ናባይ ጠምቲ-” ክብለኒ ከሎ ሰማዕኩዎ። እታ “-ኣይትፍርሂ-” ትብል ቃል ምስ-ሰማዕኩ ድማ፥ እቲ ምሳይ ዝነበረ ፍርሂ፥ ካብ ዝባነይ ተቐንጢጡ ሓዲጉኒ ከደ።
ብዘይ ጸገም ድማ ርእሰይ ኣቕንዕ ኣቢለ፥ ነቲ ጎይታ-ክብሪ ክርእዮ ከኣልኩ። መቸም ነቲ ግርማ-ሞገስ’ቲ-! ነቲ ዕቤት’ቲ-! ነቲ ጽባቔ’ቲ-! ብዝግባእ ክገልጹዎ ዝኽእሉ ቃላት ክርከቡ ዝኽእሉ ኣይኮኑን። እቲ ነጸብራቕ ኣዕይንቱ ክርአ ከሎ፥ ቋሕ ኢልካ ክትርእዮ’ውን ዝድፈር ኣይኮነን። እቲ ካብኡ ክወጽእ ዝርአ ብርሃን ግና፥ ፍቕርን, ለውሃትን, ድንጋጽን, ርሕራሔን እምበር፥ ቁጥዓ ኣይኮነን።እቲ ኩሉ ዝረኹዎ መስደምም ዝኾነ ራእይ’ሞ፥ ብኸመይ’ሞ ክገልጾ-? በየን ጀሚረስ በየን ክፍጽሞ-? ነቲ ምሥጢር’ቲ ክገልጽ ዝኽእል ቃላትከ ካበይ’የ ከምጽእ-? ሥጋ ዝለበሰ ፍጡር ክበጽሖ ዘይክእል ምሥጢር’ዩ፥ ኢለ ክሓልፎ ግዲ’ዩ ዝኾነኒ።
ብዝኾነ ከምዚ’ለ ኣብ ጥቓ’ቲ፥ ግርማ ሞገሱ ዝኸበደ ዓቢይ-ንጉሥ ከሎኹ፥ እቲ ፍርሂ ‘ውን ድሮ ሓዲጉኒ ከይዱ ስለ-ዝነበረ፥ ርእይ ኣቢለ ክጸግቦ ዕድል ረኸብኩ። ብብቑሩብ’ውን ናብኡ ኣቢለ እናተጸጋዕኩዎ፥ ክመጽእ ከኣልኩ። በቲ መግለጺ ክረኽብበሉ ዘይክእል፥ ላዛ ዝመልኦ ምኡዝ-ቃላቱ ገይሩ ከኣ “-እንታይ ኢኺ ትርእዪ ዘሎኺ-? ብምባል ጠየቐኒ። ኣነ ግና እፍተን ደኣ ከይህሉ ኢለ ስለ-ዝሰጋእኩ፥መልሲ ከይህብ ፈራህኩ። መሊሰ ግና “-ሕፃን ቈልዓ እርኢ ኣሎኹ-“ ዝብል መልሲ ሃብኩ። ኣብቲ እዋን’ቲ ገጹ ብብርሃን ክምላእ ረኣኹዎ። ግዳስ እንታይ ከም-ዝኾነ እንድዒ፥ ኣዕይንቱ ብንብዓት ስለ-ዝተመልአ፥ ንብዓቱ ከም ውሕጅ ኮይኑ ክወርድ ረኣኹዎ።
ኣን’ውን ንዕኡ ኣሰንየ፥ ንነዊሕ ሰዓታት ሓቢረዮ ብምልቃስ ንብዓተይ ኣፍሰስኩ። መጠን ዘይነበሮ ንብዓት ድማ’የ ኣፍሲሰ። ኣብ ውሽጠይ ግና ክንድዚ’ዩ ክብሎ ዘይክእል ሓጎስ’ዩ ክስምዓኒ ዝኸኣለ። ኣብዚ ህሞት’ዚ እርከብ ኣብ ዝነበርኩሉ ድማ’የ፥ ካብቲ ዝሓደርኩዎ ራእይ ተመሊሰ፥ ኣብ ቤተይን ኣብ ዓራተይን ምህላወይ ክፈልጥ ዝኸኣልኩ።
ይቕጽል
4. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና” (4ይ-ክፋል)
3. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና” (3ይ-ቅጽል)
2. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና” (2ይ-ቅጽል)
1. “ካብ ምስልምና ናብ ክርስትና”(1ይ-ቅጽል)


text:
ቻይና ቀንዲ መሓዛ ልምዓት ኢትዮጵያ እያ ኢሎም ፕሬዝዳንት ዶክተር ሙላቱ ተሾመ፡፡
- Last Updated on 04 August 2017
- Hits: 208
እቶም ፕሬዝዳንት ስራሕ እዋኖም ኣእኺሎም ናብ ሃገሮም ምስ ዝምለሱ ዘለው ኣምባሳደር ቻይና ኣብ ኢትዮጵያ ላ ይፋን ኣብ ቤት ፅሕፈቶም ተዛሪቦም፡፡ እቶም ኣምባሳደር ኣብ ፃኒሕቶም ንምጥንኻር ርክብ ከልቲኤን ሃገራት ብዙሓት ተግባራት ፈፂሞም እዮም ዝበሉ ዶክተር ሙላቱ ቻይና ብፍላይ ድሕሪ 2003 ዓመተ ፈረንጂ ልምዓት ኢትዮጵያ ብምድጋፍ ዓብይ ኣበርክቶ ትገብር ኣላ ኢሎም፡፡ ቻይና ፍልፍል ገንዘብ ንህንፀት ዓባይቲ ፕሮጀክታት ኢትዮጵያ እያ ዝበሉ እቶም ፕሬዝዳንት ሰብ ሃፍትን ሰብ ሞያን እታ ሃገር እውን ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ሃገርና ይሳተፉ ኣለው ኢሎም፡፡ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ለውጢ ከባቢ ኣየር፣ ምንካይ ድኽነትን ውሕስና ምግብን ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኽ ሓበራዊ ወፍሪ ይፃማ ኣለዋ እውን ኢሎም፡፡ እቶም ተሰናባቲ ኣምባሳደር ብወገኖም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝፀንሕሉ ክልተ ዓመትን መንፈቕን ኢትዮጵያ ቅልጡፍ ዕብየት ተመዝግብ ከምዘላ ምርግጋፆም ምስ ገለፁ ኢትዮጵያ ኣባል ተቐያሪት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ኾይና ምምራፃ ምስ ቻይና ዘለዋ ሓበራዊ ስራሕ ዘጠናኽር እዩ ኢሎም፡፡ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ኢትዮጵያን ቻይናን 47 ዓመት ኣቁፂሩ ኣሎ ይብል ፀብፃብ ግልጋሎት ዜና ኢትዮጵያ፡፡


text:
ኣብዚ እዋን እዚ ዳርጋ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብህሉው ኩነታት ሃገሩ ሕጉስ ኣይኮነን። እቲ ዝበዝሐን ዝኸኣለን ብጋህዲ ዘይዕግበቱ ይገልጽ ኣሎ። እቲ ዘይዕጉብ ክንሱ ክገልጾ ዘይከኣለ ድማ ጓሂኡ ንውሽጡ እንዳፍሰሰ ብስቕታ ይሓልፎ ኣሎ። ገለ ክፋል ድማ ምሉእ ደገፉ ንኣካይዳ ናይቲ መንግስቲ ሙኻኑ ይገልጽ ኣሎ።
ኣበየናይ ምድብ ናይዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ይሃሉ ብዘየገድስ ህዝቢ ኤርትራ ብሙሉኡ ከቢድ ጓሂ ኣለዎ። እቶም ንኣካይዳ መንግስቲ ዝድግፉ እውን እንተኾኑ፤ ሽግራት ምህላዉ ኣይክሕዱን ኢዮም። የግዳስ ‘ኣብ መንጎ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራን ህላወ መንግስቲ ኤርትራን ፍልልይ የሎን፤ ስለዝኾነ ዓመጻት ውን እንዳተራእየና ንመንግስቲ ክንድግፍ ኣሎና’ ዝብል መርገጺ ኣለዎም። እቶም ብረብሓን ትሕተ ሃገራዊ መለክዒታትን ንመንግስቲ ዕዉር ደገፍ ዝህቡ ውሑዳት ናብቲ ዘተ ዝውስክዎ ዋጋ ስለዘየሎ፥ ኣብዚ ዓንቀጽ ኣብ ግምት ዝኣተዉ ኣይኮኑን።
ኣብ ሃገርና ብዛዕባ ዘሎ ኩነታት ዘሎ ፍልልያት ሓሳባት ብዘየገድስ፤ መላእ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ዝወደቐቶ ኩነት ጉሁይ ኢዩ። ምኽንያት ናይ እዚ ከቢድ ጓሂ ድማ ንኹሉ ህዝቢ ሓደ ዓይነት መልሲ ዘለዎ ኢዩ። ንሱ ድማ እታ ከቢድ መስዋእቲ ዝኸፈለላ ሃገሩ ከምቲ እቶም ዝወደቑላን እቶም ክርእይዋ ዝበቕዑን ዝተመነይዋ ብዘይሙኻና ኢዩ።
ህዝቢ ኤርትራ እታ ዝወደቐላ ባንዴራ፤ ነቲ ዝተቓለሶ ዕላማ ዝገልጽ ትርጉም ኢዩ ነይርዋ። ቀይሕ ነቲ ዝፈሰሰ ደም፤ ቀጠለያ ንልምዓት፤ ሰማያዊ ንባሕሪ፤ ብጫ ሕብሪ ኮኾብ ምስ ማዕርነት፤ ሓድነት፤ ናጽነት፤ ፍትሒ፤ ብልጽግና ዝትርጉሙ ሓሙሽተ ጫፋት ድማ ንማዕድናዊ ሃብቲ ይገልጽ።
እቶም ብቐይሕ ዝተወከሉ ኣብታ ባንዴራ ዘለዉ ሰማእታት፤ ብመንግስቲ ኤርትራ ሕድሮም ስለዝተጠልመ ኢዩ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከቢድ ጓሂ ዝርከብ። እቶም ዝሓለፉ፤ ንሶምን ዝወደቑሉ ዕላማን ኣብ ድሕሪ ናጽነት ብእዋኑ ኢዮም ተኻሒዶም። እቶም ድሕሪ ስዉኣት ዝስርዑ ውጻእ መዓት ኣካለስንኩላን ድማ፤ ኣብ ዚንጎታትን ኮንተይነራትን ተደርብዮም ይነብሩ ኣለዉ። ስዉኣቱ ስለዘይተኸበሩን ስንኩላቱ ስለዝተደርበዩን ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ጓሂ ዘለዎ።
እቲ ኣብታ ባንዴራ ብሰማያዊ ሕብሪ ዝተወከለ ባሕሪ፤ ሎሚ ዋናታቱ እቶም ንዕኡ ዝተቓለሱ ህዝቢ ኤርትራ ኣይኮኑን። ከም ኣቐሓ ዕዳጋ፤ ባሕርታት ኤርትራ ምስ ወደባቶም ንባዕዲ ተሸይጦም ኣለዉ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኣብ ገዛእ ባሕርታቱ እንታይ ይግበር ከምዘሎ ውን ክንገሮ ናብ ዘይግባእ ጓና ተቐይሩ ኣሎ። ደም ከፊሉ ሓራ ዝገበሮ ባሕሪ መናውሒ ዕምሪ ስልጣን ስለዝኾነ ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ጓሂ ዘለዎ።
እቲ ኣብታ ባንዴራ ብቀጠልያ ዝተወከለ ልምዓት ከምቲ ዝተመነዮ ኣይረኣዮን ህዝቢ ኤርትራ። ለሚዑን ጸጊቡን ከንብሮ ዘኽእል መሬት እንከለዎ፤ ኣብ ጥሙይ ከብዱ ዘይሓድር ዝደኸየ ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ። መሬት ናይ መንግስቲ ኢዩ ተባሂሉ ስለዝተመንዘዐ፤ መዓስ እንታይ ከምዝሓርሶ ከም ወተሃደራዊ ትእዛዝ ብመንግስቲ ኢዩ ዝንገሮ። እቲ ዝተመነዮ ልምዓት ተጎናጺፉ ኣብ ክንዲ ዝነብር፤ ነዛ ማይ ህይወት በብእብረ ዝሰቲ ተጸባዩ ኮይኑ ኣሎ። መግቢ ብኩፖን ዝወሃብ ሕሱም ስርዓት ምስ ኮኖ ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ብኸቢድ ጓሂ ዝሕመስ ዘሎ።
እቲ ኣብታ ባንዴራ ብብጫ ሕብሪ ተወኪሉ ዘሎ ማዕድን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሙኻን ተሓሪሙስ ናይ ውልቀሰባት ኮይኑ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ ንጸጋታቱ ክቋደሶ ኣይከኣለን። ምሕልፎ ወርቂ ምስተሓፍሰ መሊሱ ክጠሚ ጀሚሩ። ካብቲ ማዕድን ተባሂሉ ዘሎ ጸጋታት ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ልዕሊ 55 ቢልዮን ናቕፋ እኳ እንተኣተወ፤ ናብ ሕሳባት ሓለፍቲ ናብ ቀጠርን ስዊዝን ስለዝሰገረ ናይ ውልቀሰባት ሃብቲ እምበር ናይ ህዝቢ ኤርትራ መነባብሮ ኣየመሓየሸን። መንእሰያትን ተጋደልትን ገና ብስማዊ ደሞዝ ይነብሩ ኣለዉ። ምስ ወርቁ ጨርቂ ምስኮነ ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ብኸቢድ ጓሂ ዝሕመስ ዘሎ።
ቀዳማይ ትርጉም ናይተን ሓሙሽተ ጫፋት ከዋኽብቲ ናጽነትን ሓርነትን ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንዕላማ ወፊሩ ልዕሊ 85 ሽሕ ሰማእታት ዝኸፈለሉ ናጽነቱን ሓርነቱን ኣይረኸቦን። ስርዓታት ሃይለስላሰን ደርግን ኣብ ትሕቲ ግዝኣትና ኢኻ ትነብር ስለዝበልዎ ኢዩ ‘እምቢ ኣይግዛእን’ ኢሉ ንናጽነቱ ተቓሊሱ ዝጨበጠ። የግዳስ መንግስቲ ኤርትራ እታ ህዝቢ ብሉጻት ደቁ ዝኸፈለላ ናጽነት ኣብ ክንዲ ዝህቦ ስቅያትን ሕሰምን ኢዩ ፈድይዎ። ናብ ዝደለዮ ዘይንቀሳቐስ፤ ናብ ዝደለዮ ዘየምልኽ፤ ናብ ዝደለዮ ዘየውፍር ግዙእ ህዝቢ ጌርዎ። እዚ ምስኣን ናጽነትን ሓርነትን ኢዩ ድማ ንህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ እዚ ኣይኮናን ተቓሊስና ብምባል ብኸቢድ ዘጉሃዮ።
ካልኣይ ጫፍ ናይታ ኮኾብ ንፍትሕን ሕግን ዝውክል ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንዕላማ ወፊሩ ልዕሊ 85 ሽሕ ሰማእታት ዝኸፈለሉ ፍትሕን ልዕልና ሕግን ኣይረኸቦን። ስርዓታት ደርግን ሃይለስላሰን ፍትሒ ኣይንህበካን ኢሎም ስለዝጓዕጸጽዎ ኢዩ ‘ብፍትሒ ዝመጸኒ ኣይፈትውን’ ኢሉ ንቓልሲ ዝተበገሰ። የግዳስ መንግስቲ ኤርትራ ንህዝቢ ኤርትራ እታ ኣሽሓት ዝኸፈለላ ፍትሕን ልዕልና ሕግን ኣብ ክንዲ ዝህቦ፥ ግህሰት መሰረታዊ ፍትሓዊ መሰላቱን፤ ግህሰት ልዕልና ሕግን ኣውሪዱሉ። ኤርትራ ብሕግን ልዕልና ፍትሕን ዘይኮነ፤ ኣብ ትሕቲ ራዕድን ምቕጥቓጥን ከም እትነብር ጌርዋ። ሰብ ብዘይ ዝኾነ ፍትሓዊ መስርሕ ይስወር፤ ይእሰር፤ ኣብ ጎዳጉዲ ይበሊ ኣሎ። ብሰንኪ እዚ ፍትሒ ምስኣን ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ እዚ ዓመጽ ኣይኮናን ተቓሊስናን ጀጋኑ ከፊልናን ኢሉ ዝጉሂ ዘሎ።
እቲ ሳልሳይ ጫፍ ናይታ ኾኾብ ንዴሞክራሲ ዝውክል ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንዕላማ ወፊሩ ልዕሊ 85 ሽሕ ሰማእታት ዝኸፈለሉ ዴሞክራሲ ኣይረኸቦን ዘሎ። ስርዓታት ደርግን ሃይለስላሰን ሓሳብካ ኣይትግለጽ፤ ቋንቋኻ ኣይትዛረብ፤ መራሕትኻ ኣይትምረጽ ስለዝበልዎ ኢዩ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይ ዴሞክራስያዊ መሰላተይ ምንባር ትርጉም የብሉን ኢሉ ንቃልሲ ወፊሩ። የግዳስ ድሕሪ ናጽነቱ ብዝገደደ ህዝቢ ኣፉ ተዓቢሱ ኣሎ። ሰለይትን ኣሰርትን ኣብ መንጉኡ ስለዝተነዝሑ ሓውን ሓፍትን፤ ጎረቤትን መሓዛን፤ ኣቦን ውላድን ዘይተኣማመኑሉ ህይወት ተፈጢሩ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ ኣፉ ተዓቢሱ፤ ከብዱ ብጥሜት ተጠልቂዑ፥ ብእኩብ ስለዝተዓፈነ ኢዩ ድማ ኣብ ከቢድ ጓሂ ዝነብር ዘሎ።
እቲ ራብዓይ ጫፍ ናይታ ኮኾብ ንማዕርነት ዝገልጽ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ኣብ ሓላፍ ዘላፍ ህይወት ዝነብር፥ ወዲ ውሽጥን ወዲ ደገን፤ ወዲ ማእከልን ወዲ ወሰንን ኮይኑ፤ ሰብ ዘመን የጋይጹ፤ ዜጋታት ድማ ይውገኑ ኣለዉ። መንግስቲ ኤርትራ ስልጣኑ ንምንዋሕ ህዝቢ ብቋንቋ፤ ሃይማኖት፤ ዓሌት፤ ከምዝተፋነን ጌርዎ ኣሎ። ህዝቢ መታን ከይተኣማመን፤ መንግስቲ ኤርትራ ንሓደ ክፋል ኣቕሪቡ ንሓደ ከርሕቕ ይረአ ኣሎ። እተን ንማዕርነት ልዕሊ ሰበን ዝተቓለሳ ደቂንስትዮ ኤርትራ፤ ኣብ ጽባሕ ናጽነት ናይ ፓርኪንግ ሓለውቲ ኮይነን ተጠሊመን ኢየን። ህዝቢ ኤርትራ ማዕርነት ዘይብሉ ገለን ኣብ ባንክታት ቢልዮናት ዘቐምጡ፤ ገለን ድማ ኣብ ሳልስቲ ጥራይ ዝድረሩ ኮይኖም ኣለዉ። እቶም ኣካላቶም ንሃገር ዝኸፈሉ ኣብ ዚንጎታት መዓስከር ቃኘው እንዳነበሩ እቶም ቅንጣብ ዘየበርከቱ ድማ ኣብ ማዕደኦም ቦንድ ዝበሃል ቪላታቶም ክሃንጹ ምስረኣየ ኢዩ ህዝቢ ኤርትራ ብኸቢድ ጓሂ ዝሳቐ ዘሎ።
እቲ ሓምሻይ ጫፍ ናይታ ኣብ ባንዴራ ዘላ ኮኾብ ብልጽግና ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ዘይከምቲ ተቓለሰሉ፤ ሰላሙ ተኸሊኡ ብልጽግና ከይረኣየ ኣብ ሕሰምን ድኽነትን ዝነብር በተኽ ኮይኑ ኣሎ። ሃገሩ ኣብ ዓለም ብስደትን ምልክን ጥራይ እትጥቀስ፤ ተሐብኖ ዘይኮነትሲ ተሕንኾ ሃገር ኮይናቶ ኣሎ። ከምኡ ስለዝኾነ ኢዩ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ከቢድ ጓሂ ዝነብር ዘሎ።
ህዝቢ ኤርትራ ስለምንታይ ኢዩ ኣብ ከቢድ ጓሂ ዝርከብ ዘይርድኡ እንተልዮም፤ እቲ ምኽንያት እቲ ኣብ መእተዊ ናይዚ ጽሑፍ ዝተገለጸ ኢዩ። ህዝቢ ኣሽሓት ብሉጻት ዝኸፈሉሉ ናጽነትን ሓርነትን፤ ፍትሒ፤ ማዕርነት፤ ብልጽግናን ሰላምን ስለዝተነፍገን ስለዝተመንዝዐን ኢዩ ኣብ ጓሂ ዝነብር ዘሎ። ናጽነት ደልዩ ዝወፈረ ህዝቢ ናጽነት ረኺበ ኣብ ዝበለሉ እዋን ኣብ ባርነት ክነብር ፍቓደኛ እንተዘይኮነ እምበኣር ዝገርም ኣይኮነን። ፍትሒ ደልዩ ዝወፈረን ብሉጻት ደቁ ዝኸፈለን ህዝቢ፤ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣልቦ ዓመጽን ንፍትሒ ዝጉዕጽጽ ስርዓትን ክነብር ኣይደልን ኢየ ኢሉ እንተነደረ እምበኣር ትጽቢት ዘይግበረሉ ኣይኮነን።
ጓሂ ንበይኑ ግን ፍታሕ ኣየምጽእን ኢዩ። ፍትሕን ሕግን ዓምጺጹ፤ ህዝቢ እንዳጨፍለቐ ንመዋእል ክነብር ዝኽእል ምልኪ የሎን። እዚ ስርዓት እውን ከምቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ንህዝቢ ኤርትራ ዘሳቐዩ ስርዓታት በቲ ንሶም ዝተኣልዩሉ መንገዲ ጥራይ ኢዩ ዝእለ። ህዝቢ ኤርትራ ኣሽሓት ብሉጻት ከፊሉ ክንሱ እቲ ንሶም ዝወደቑሉ ዕላማ እንተዘይረኺብዎ፤ ክልተ ከቢድ ክሳራ ኢዩ። ስዉኣቱን ዕላምኦምን። ስለዚ ኢዩ ድማ ብዝኾነ ዋጋ ሕድሪ ናይ ሰማእታት ክምለስ ይግባእ።


text:
ብዓይኒ ማዕዶ ኣምራት ፍቕሪ ዳርጋ ዘይርድኦ የለን፣ ኣብ ውሽጡ ኣትዩ ተዋሳኢ ምስ ዝኸውን ግና ከከምኡ፣ ስለዚ’ዩ ኸኣ ንፍቕሪ መን ከም ዘፍቕራ ገና ዘይተመለሰ ሕቶ ዝመስል። ንሓንቲ ብቀረባ ዝፈልጣ ፈላጢተይ “ንፍቕሪ መን የፍቕራ?” ኢለ ምስ ተወከስክዋ፣ “ፈቃር” ብምባል መለሰትለይ።
ብርግጽ ከኣ ንፍቕሪ ከፍቕር ዝኽእል ፈቓር ጥራይ’ዩ። ፈቓር ወይ ፈቓራት’ከ ኣለው’ዶ? “እወ” እንተኾይኑ እቲ መልሲ፣ ትሕቲ ርብዒ ሚእታዊት’ዩ። እኳ ደኣ ብቑንጣሮ ዝቑጸሩ ውልቀ ሰባትን መጻምድን፣ ከመይ’ሲ ኣብዚ እዋና’ዚ ብፍላይ ድማ ኣብ ናይ መጀመርታ ቅርርባት ኩሉ ምልኻ፣ ፈቓር፣ ትሑት፣ ሓላዩ ..ወዘተ ኩሉ ሰሰናዩ መሲልካ ትላለ። ነብሲ ወከፍ ሌላ፣ እቲ ሓቀኛ ባህርያትካ ሓቢእካ ትተዓራረኽ። በብእብረ ድማ መጻምድቲ ትቐያይር።
ነቲ ዝቐደመ ወይ ነታ ዝቐደመት ንእሽቶ’ኳ ትኹን ፍቕራዊ ሕድገት ከየርኣኻ ተፈሊኻያ ከተብቕዕ፣ ዳግማይ ልዙብ ጠባይ ሒዝካ ትቅልቀል። ንሓደ ወይ ክልተ ወስታ ክሳብ ተድምዕ ርእስኻ ትቐብር። ብድሕሪ’ዚ ግና ጸሓይ ከም ዝጽሎ ጠበቕ በብቕሩብ ፈኸኽ ትጅምር። ምስምሳት እናብዛሕካ ህድምድሚት ብምርኣይ እግረ ተሕጽር፣ ልቢ ተርሕቕ፣ ነውራም ቃላት ሰው ተብል።
ንስለ ፍቕሪ መስዋእቲ ከም ዝኽፈል እናተፈልጠ ክንሱ፣ ብኽልቲኡ ወገን ግብራውነቱ ክንድቲ ኣይኮነን። ኣውራ’ኳ ብወገን ደቂ ተባዕትዮ። ውሑዳት ደቂ ኣንስትዮ፣ ሓንሳብ ኣሚነን ንዝለገባኦ ወዲ ኣዳም ኩል’ተንኣን ይረክባኦ። ንሰለ ፍቕሪ ተጸቒጠን ይሓልፍኦ። እዘን ኣብነት ናይዚ ግና እተን ኣዝየን ሒደት ምዃነን ክንዝንግዕ የብልናን።
ናይ መብዛሕት ኡ ኣካይዳ እዚ ይኹን’ምበር ብ ኣንጻር’ዚ ሓንሳብ ዓይኒ ንዓይኒ ተጋጢሞም ምስ ተፋተው፣ ልቢ ንልቢ ተወሃሂቦም ከም ሓደ ኣካል ሓደ መንፈስ ተሳንዮም ሕጉስ ፍቕራዊ ህይወት ዘሕልፉ ከም ዘለው ዘይከሓድ’ዩ።
ተዓዲሎም ብ ኣምሳል ፍቕሪ፣ ከም ኣብነት ፍቕራት ዝግለጹ። የቕን ኡኻ ድማ። ትርጉም ፍቕሪ ተረዲኦም ጥራይ ዘይኮነ፣ ንፍቕሪ ብምፍቓሮም ጥዑም ምድራዊ መዋእል የሕልፉ ።
ርጋጾም የርግጸና።
Debesai Fisahaye (Friday, 19 April 2013 08:55)
naybihaki regaxom yergexena amen


text:
ተዛቲኻን፡ ተማኺርካን ምስምማዕ ጽቡቕ’ዩ፡ ቁም-ነገሩ ግን ኣብ ተግባር ምውዓሉ እዩ!
ምዝታይ፡ ምምኽኻር፡ ነገራት፡ ሓሳባት ንምንጻር፡ ተረዳዲእካ ኣብ ሓደ ነጥበ-ስምምዕ ንምብጻሕ ወይ ፍልልይካ ኣነጺርካ ንምቕማጥ
ዝግበር ሓሳብ ንሓሳብ ናይ ምልውዋጥ፡ ሰላማዊ መስርሕ ስለ ዝኾነ፡ ዝድገፍን ዝተባባዕን ሕብረተ-ሰብኣዊ ባህሪ ዘለዎ ዘየቋርጽ ጠቓሚ መስተጋብር እዩ። ዘተ ንስለ ዘተ ምክያድ ብግብራዊ ውጽኢት ዘይስነ ወይ ውጽኢቱ ኣብ ተግባር ዘይውዕልን ለውጢ ዘየምጽእን፡ ተስፋ ጥራሕ ኮይኑ ዝተርፍ እንተዳኣ ኮይኑ ግን፡ ትርጉምን ኣገልግሎት ናይ ዘተ ዋጋ ዘስእንን ዝድውንን ስለ ዝኾነ፡ ብስም ዘተ ዝግበሩ ርክባት፡ ትኹረትን ጥንቃቐን ሓላፍነት ዘድልየም፡ ውጽኢታውያን ንክኾኑ ጻዕርን ቃልስን ክካየደሎም ዝግባእን ኣገደስቲ ናይ ማሕበራውን ፖለቲካውን ተርእዮን መስርሕን እዮም።
ዘተን ምርድዳእን ኣብ ዝኾነ ሕብረተ-ሰባት ሕብረተ-ሰብና ሓዊስካ፡ ዝህቦን ዘለዎን ጠቓሚነት፡ ሰፊሕን ዓሚቑን ቀጻልነት ዘለዎን ተርእዮ ምዃኑ ንዝኾነ ኣካል ብሩህን ርዱእን ስለ ዝኾነ፡ ኣነ ከም ውልቀ-ሰብ መጠን፡ ኣብ ትርጉምን ኣድላይነትን ናይ ዘተ ብሓፈሻ ኣተኲረ ንሎሚ ካብዚ ንላዕሊ ዝብሎ ነገር የብለይን። ይኹን ዳኣምበር፡ ዘተ ምስ ፖለቲካዊ ባህሊ ተቓወምቲ ኣካላትና ኣተሓሒዘ ግን ብዝዓቕመይ ገለ ክብል እድሊ። ኣብ ፖለቲካዊ ዓውደ-መዳይ ዝተዋፈሩ ኣካላት ፖለቲከኛታት፡ ውድባት ሰልፍታትን ተዛትዮም ናብ ቁም-ነገርን ስምምዕን ሓድነትን ክበጽሑ ዝኽእሉን ዝኸኣሉን የለዉን ክባሃል ዘይካኣል እኳ እንተኾነ፡ ብውጽኢት ኣንጻር ክምዘን እንከሎ ግን ኣዝዮም ውሑዳትን ካብ ማይ ባሕሪ ብጭልፋ ክበሃል ዝካኣል እዮም ተዛትዮም ኣብ ስምምዕን ተግባራዊ ስራሓትን ሓድነትን ዝበጽሑን ብስምረትን ስጥመትን ዝቕጽሉን ዝሰርሑን ክበሃል ግን ብዘይጥርጥር ዝካኣል እዩ።
ኣብ ተቓወምቲ ኣካላትና ኣብ ሕሉፍ ግዜ ይኹን ኣብ ህልዊ መድረኽ ናይ ዘተታት ውጽኢት ብጥንቁቕ ክንመዝን እንከለና እምበርኣር፡ ዝበዝሐ ክፋል ናይቲ ዘተታት ንስለ ምዝታይ እናተፈተነ ውጽኢት ኣልባ እናኾነ ተስፋን ትጽቢትን ናይ ዉጹዓት ተቓለስቲ ህዝብታትና ዘይምልስ፡ ብኣንጻሩ ተስፋን እምነትን ዘቑርጽን ዘስእንን እናኾነ ዝመጸን ዝቕጽል ዘሎን ኣተሓሳሳቢ ጉዳይ ክባሃል ዝካኣል እዩ። ስለዝኾነ ድማ ኣብዚ መድረኽ እዚ ተቓወምቲ ሓይልታት “ዘተ ገይርና ተሰማሚዕና፣ ግንባር ክንገብር ኢና፣ሓድነት ክንገብር ኣብ ስምምዕ በጺሕና” ብምባል ምእዋጅ ከም ልሙድ ኮይኑ ዝጸንሐን ዘሎ ተርእዮን እዩ። ተግባራዊነቱ ዝምልከት ክረኤ እንከሎ ግን መብዛሕትኡ ዘይጭበጥ ቃል ኮይኑ መኺኑ እናተረፈ፡ ንተቓላሳይ ህዝብና ኣህሪፉ ተስፋ ዘቑርጽ፡ ንደመኛ ጸላኢና ገባቲ መንግስቲ ህግደፍ ዕድመ-ስልጣኑ ኣብ ምንዋሕ ይኹን ወጽዓ ህዝብታትና ኣብ ምኽባድን ምንዋሕን ዘገልግል እናኾነ እዩ መጺኡን ዝቕጽል ዘሎን።
እዚ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብዚ ግዜ’ዚ ናይ ዘተ ውጽኢት ዝኾነ ግብራዊ ኣበርክቶ መሊኡ ዝበኾረ ክበሃል ዝካኣል ደረጃ ስለ ዝተበጽሐ፡ እምነትን ተስፋን ናይ ህዝብታትና ናብ ልዕሊ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባትናን ሰልፍታትናን፡ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ እናጐደለን እናንቆልቆለን ካብ ምኻድ ሓሊፉ፡ ናብ ዝኸፍኤ ናይ ተስፋ ምቚራጽ ኩነታት ኣቕኒዑ ይርከብ ኣሎ እንተተባህለ ምግናን ወይ ሓሶት ኣይኮነን። እዚ ጉዳይ’ዚ ህዝብን ሃገርን ንውድቀትን ምብትታንን ኣብ ዝሳጥሕሉ ዘለዉ ግዜን ኩነታትን ብዝኸፍኤ መልክዑ ይንጸባረቕ ብምላዉ ኣዝዩ ዘተሓሳስብን ዘጨንቕን ኩነታት ዝፈጥር ዘሎ ተርእዮ ብምዃኑ ድማ፡ ሎሚ ብዛዕባ ድኽመታትን ዘይስኒትን ናይ ደምበ ተቓውሞና ኣምልኪቱ ዘይዛረብ፡ ዘይሓትት፡ ዘይወቅስ፡ ዘይስከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ኣሎ ክባሃል ዝካኣል ኣይኮነን።
ስለ ዝኾነ፡ ፖለቲካዊ ውድባት ስለምንታይ እየን ተሰማሚዐን ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ /መንግስቲ ህግደፍ/ ግንባር ፈጢረን ክቃለሳ ዘይበቕዓ? እተን ሓደ ዓይነት ዕላማን እምነትን መልክዕ ውደባን ዘለወንን፡ ኣለና ዝብላን ውድባት/ሰልፍታት/ከ ብመስርሕ ምትእምማን ኣቢለን ናብ ሓደን ዝሰመረን ውድብ ክመጻ ዘይክእላ ዘለዋ እንታይ እዩ ጸገመን? ህዝብና በዚ ኣረሜናዊ ስርዓት እናተወጸን እናበረሰን እናተበተነን እንከሎ ስለምንታይ ፍልልየን ጸይረን ንድሕነትና ገለ ነገር ዘይገብራ፡ ወዘተ ዝብል ዘየቋርጽ እዋናዊ ሕቶታት ኣብ ሕብረተ-ሰብናን ተቓለስቲ ኣካላቱን ብምረት ካብ ዝለዓል ግዜ ዘቚጸረ እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ መመሊሱ እናገንፈለን እናዓበየን እናሰፍሐን ዝቕጽል ዘሎ መልሲ ዘይረኸበ ወድዓውን ብቐሊሉ ዘይስገር ናይ ህዝቢ ፖለቲካዊ ሕቶ ኮይኑ እዩ ዝቕጽል ዘሎ።
ናይዚ ጭቡጥ ፖለቲካዊ ሕቶታት’ዚ ብወገን ተቓወምቲ ኣካላት ክወሃብ ዝጸንሐን ዝቕጽል ዘሎን መልሲ ክንርኢ እንከለና ድማ፡ ናይ ነፍስ-ወከፍ ተቓዋማይ ኣካል ሓደ ዓይነት መልሲ እዩ ክባሃል ዘይካኣል እኳ እንተኾነ፡ (ናይ ውሑዳት ተቓወምቲ ውድባት ወድዓውን ተቐባልነት ዘለዎ ርእይቶ ሓዲግና)፡ ናይ መብዛሕትኤን ተቓወምቲ ኣካላት ክባሃል ዝካኣል መልስን መግለጽን፡ በቲ ዝተሰማማዕሉ መሰረት፡ መንፈሰንን ሓይለንን ጠሚረንን ኣወሃሂደንን ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ ክቃለሳ ዘየብቀዐን ዘሎ ምኽንያት፡ ይኹን፡ በቲ እምነትና እዩ ዝብለኦ ተመሳሳሊ ዕላማን፡ ዝጥቀማሉ ዘለዋ ተመሳሳሊ መልክዕ ውደባን መሰረት ናብ ሓድነትን ሓደን ዝሰመረን ውድብን ክብጽሓ ዘየኽእለን ዘሎ ምኽንያት ኣመልኪተን ዝህበኦ ግብራዊ መልስን መግለጽን፡ እቲ ጸገምን ዕንቅፋትን ካብ መላፍንተን ዝኾነ ካልእ ኣካል ዝብገስ እምበር ኣካል ኣምሳል ናይቲ ድኽመታትን ጸገማትን ከም ዘይኮና ዘርእን ዝገልጽን ባዕላውን ዘይምኽኑይን ፖለቲካዊ መልሲ እዩ ክቐርብ ጸኒሑን ዝቐርብ ዘሎን።
እቲ ሓቀኛ ምኽንያት ናይቲ ጸገማት ግን፡ እቲ ቀዳማይን ምንጭን ናይቶም ኣብ ውሽጢ ተቓወምቲ ኣካላትና ዘለዉ ጸገማት መሰረት ዝዀኑ ዘለዉ ረቛሒታት፡ ናይ ትምክሕትን ጽበትን ድሑራት ኣረኣእያታት ዝፈጥርዎ ዘለዉ መሰረታዊ ናይ ኣረኣእያን ተግባራትን ጸገማት እዩ። እዞም ድሑራትን ዓንቀፍትን ኣተሓሳስባታት እዚኣቶም ሓደን ማዕረን ዝኾነ ኣሉታዊ ተራ ዝጻወቱ እዮም ክባሃል ዝካኣል እኳ እንተዘይኮነ፡ በብሸነኾምን ደረጀኦምን ኣብ ቃልስናን ተቓለስቲ ኣካላትናን ዝፈጥርዎ ዘለዉ ጸገማትን ዕንቅፋታትን ግን ንሓደ ዘዀንን ነቲ ካልእ ድማ ነጻ ዘግብር ኣይኮነን። ክልቲኦም በብሸነኾምን ደረጀኦምን ኣሉታዊ ተራ ዝጻወቱ ዘለዉ ድሑራትን ዓንቀፍትን ኣተሓሳስባታት እዮም።
ምኽንያቱ ትምክሕታዊ ኣተሓሳስባ ዝውንኑ ባእታታት፡ ኣካላትን ምንቅስቓሳትን ንነብሶምን እምነቶምን ተግባራምን ተሳትፎኦም ኣብ ቃልስን ከም ብቑዓትን ቅኑዓትን ዝበለጹን ገይሮም ብምርኣይን ብምቕማጥን፡ ነቲ ካልእ ኣካላት ድማ፡ ርእይትኡን ዓቕሙን ተሳትፍኡ ኣብ ቃልስን ብኣንጻሩ ስለዝርእዩን ዝመዝኑ፡ ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ቃልስና ንተሳትፎኦም ይኹን ኣበርክተኦም ዘይምቕባል ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብኩሉ መዳይ ንዒቕካን ሰጊርካን ንምሕላፍ ዝዓለመ ሓሳባት ብሂላት ተግባራዊ ወስታታት ብቐጻሊ ስለ ዘዘውትሩ፡ ኣብ ዝምድናን ምሕዝነትን ተቓወምቲ ሓይልታትና እቲ ዝኸፍኤን ዝበርተዐን ዕንቅፋት እናፈጠረ ዝመጸን ዝቕጽል ዘሎን ናይ ኣረኣእያን ተግባርን ፖለቲካዊ ዕንቅፋት እዩ።
እዚ እቲ ብናይ ትምክሕቲ ኣረኣእያን ትምክሕተኛታትን ዝፍጠር ዘሎ ዝዓበየ ዕንቅፋት ቃልስና ኮይኑ፣ እቲ ብካልኣይ ደረጃ ዝስራዕ ኣሉታዊ መልክዕ ኣተሓሳስባን ተርእዮን ድማ፡ እቲ ብጸበብቲ ኣካላት ብኣተሓሳስባን ተግባርን ደረጃ ዝረአን ዝዋሳእን ዘሎ፡ ናይ ትምክሕቲ ኣተሓሳሳባብ ተግባራትን ውላድን /ሳዕቤን/ ዝኾነ ካብ ነፍሰ-ትሕተትን ናይ ተነጽሎ መንፈስን ዝብገስ፡ ፈታዊኡን ጸላኢኡን ኣብ ምፍላይ እናተጸገመ፡ ምስ ተላፈንቲ መቓልስቱ ኣብ ናይ ሓባራዊ ዕማማትን ቃልስን ብግቡእ ተወሃሂዱ ክሰርሕ ዘይበቅ /ዝጽገም/፡ ንነብሱን ክቃልሶም ዝግባእ ውጹዓት ኣካላት ሕብረተ-ሰብናን፡ ብጸቢብ ተረደኦን መንፈሳትን ካልእን ጸሚዱ /ጐጂሉ/ ብምሓዝ፡ ምስ ናይ ትምክሕቲ ኣተሓሳስባን ተግባራትን ዘውርዶ ኣሉታዊ ተራ፡ ኣዛሚድካ ክረኤ እንከሎ ብጠንቅነት ዘይግለጽን ደረጅኡ ዘይመጣጠን ይኹን ዳኣምበር፡ ኣሉታዊ ተርኡ ግን ኣቃሊልካ ዝረኤ ኣይኮነን። ስለ ዝኾነ እዞም ኣተሓሳስባታት እዚኦምን ነዐኦም ስዒቡ ዝኽሰት ዘሎ ኣሉታዊ ተግባራትን እዮም እቶም መሰረት ናይ ኩሎም ድኽመታትን ጸገማትን ናይ ተቓወምቲ ኣካላትና ዝኾኑ ዘለዉ ክበሃል ሓቂ እዩ ዝኸውን።
ስለ ዝኾነ ናይ ተቓወምቲ ውድባትናን ሰልፍታትናን ጸገም ካብ ዝኽሰተሉ ሓደ ምኽንያት፡ ፖለቲካዊ ባህሪኻን ስነ-ምግባርካን ብልክዕ ካብ ዘይምርኣይን ጉድለትትካ ክትቅበል ዘይምትባዕን ዝብገስ መሰረታዊ ናይ ባህሪ ጸገም እዩ። ስለ ዝኾነ፡ ካብዚ ጉድለት’ዚ ብምብጋስ፡ ንነብስኻን መሰልትኻን መቕረባኻን ዝጠመረ ምቅርራብ፡ ምጉጅጃል፡ ጃንዳን፡ ብምፍጣር፡ ሓደ ጃንዳ ነቲ ካልእ ጃንዳ ክሓሚ፡ ክነጽግ፡ ከዋስን፡ ብድኽመትን ጸገማትን ክኸስስን ክውንጅልን፡ ብብዙሓት ናይ ድሕረታት ረቛሒታትን ኣገባባትን ብምጥቃም ሕድሕድ ናይ ምጥቕቓዕ ወፍርን ንጥፈታትን ምክያድ ልሙድን ዝውቱርን ኮይኑ ዝረኤ ዘሎ። ብምዃኑ ድማ፡ ውራይ ሓባራዊ ስምምዕን መደባትን፡ ውራይ ምሕዝነትን ሓድነትን ናይ ተቓውምቲ፡ ውራይ ጸላእን ንምምካትን ንምውጋድን ክግበር ዝግበኦ ሓባራዊ ቃልስን፡ ትኹረትን ግብራውነትን ክስእን እናኾነ፡ ኣብ ውሽጣዊ ጭንቀትን ሃላኽን እናተነብረ ስለ ዝመጸን ዝቕጽል ስለዘሎን፡ ተቓወምቲ ውድባትና ካብ ዘዳኽምን ዘጸግምን ዘሎ ዓንቃፊ ተርእዮታት ትምክሕታውን ጸቢብን ኣተሓሳስባን ስነ-ምግባርን እዩ ክባሃል ወድዓውን ቅኑዕን እዩ ዝኸውን።
እቲ ካልኣይ ጸገምን ዕንቅፋትን ዝኸውን ዘሎ ረቛሒ ድማ፡ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ዝምልከት ዝረኤ ዘሎ ልዑል ባህጊ ስልጣን ዝፈጥሮ ዘሎ ፖለቲካዊ ጸገምን ዕንቅፋትን እዩ። እዚ ካኣ ኣብ ትርጉም ናይ ፖለቲካዊ ስልጣንን፡ ፖለቲካዊ ስልጣን ብከመይን መዓስን ይጭበጥን ይረጋገጽን፣ ናይ መን ስልጣን’ዩ ክረጋገጽ ዘለዎን ወዘተ ኣብ ዝብሉ ኣገደስቲ ነገራት ኣብ ግምት ከየእተኻ፡ ናይ ህዝቢ ፖለቲካዊ ስልጣን ክጭበጥ ዘኽእሉ ብቅድመ-ኩነት ክስርሑ ዘለዎም ናይ ቃልሲ ዕማም ከይሰራሕካ፡ (ምውጋድ ሓባራዊ ጸላኢ ከየረጋግጽካ) ዝግበር ናይ ስልጣን ናፋቕነት ዝደፍኦ ፖለቲካዊ ሃተምተም ምባል ኣብ ኣባላት ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፍታትን ልዑል ቦታ ስለ ዝሓዘን ዘለዎን እዩ።
ስለ ዝኾነ፡ ነዚ ዓንቃፊ ህዝባዊ ቃልስና ዝኾነ ህርፋን-ስልጣን’ዚ ክውን ንምግባር ክባሃል፡ ብዝተፈላለዩ ናይ ድሕረት ረቛሒታትን ኣገባባትን እናተኣኻኻብካ ክትቃለስ ምምራጽን፡ ኣብ ዓውደ ተግባር ናይ ምውዳቕን ምትንሳእን እንደገና ምውዳቕን… ክስተት ህልዊ ስለዝኾነ፡ ተቓወምቲ ኣካላትና፡ ህዝብን ሃገርን ንምድሓንን ሓፈሻዊ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምምጻእን ከካይደኦ ዘለወን ሓባራዊ ቃልሲ ካብ ምንኣስን ምድኻምን ሓሊፉ፣ መብዛሕቲኤን ተቓወምቲ ኣካላት ንገዛእ ርእሰን ውሽጣዊ ሓድነትን ሰላምን ስኢነን፡ ናብ ምድኻምን ምፍንጫልን እናተሳጠሓ ኣብ ቀጻሊ ጸገማትን ምድኻማትን ክነብራ ዝገብር ተርእዮ ነጊሱ ምህላዉ ከዊልካ ዘይክወል ግሁድ ሓቂ እዩ።
እዞም ተርእዮታት እዚኣቶም፡ ተቓወምቲ ውድባትና ህዝብን ሃገርን ካብ ውድቀትን ምብትታንን ንምድሓን ኣብ ዘካይደኦ ዘለዋ ቃልሲ፡ ዝተፈላለየ ድኽመታት ከርእያን ክጽገማን ክዳኸማን ካብ ዝግብሩ ዓበይቲ ነጥብታት ኮይኖም፡ ካለኦት ጸገማት ድማ፡ ከም ብዝተሰማማዕካሉ እምነታትን ዕማማትን ምእዙዝን ውፉይን ኬንካ ናይ ዘይምስራሕ ባህሊ ምህላው፣ ኣብ መልክዕ ውደባን ኣጠቓቕማ ሓይሊ ሰብን ብግቡእን ኣድማዕን ኣገባብ ውዲብካን ኣዋሃሂድካን ክትቃለስ ዘይምብቃዕ፣ ብኣንጻሩ ብዝነኣሰን ዝተበታተነን ዘይኣድማዒ መልክዕ ውደባን ውድብን እናተዓስለ ክትቃለስ ምፍታን፡ ዝኣመሰሉን ካለኦት ዘይተጠቕሱ ምኽንያታትን ተደሚሮም ብዝፈጥርዎም ኣሉታዊ ተጽዕኖታትን ዕንቅፋታትን እዩ ደምበ-ተቓውሞና ብሓፈሻ፡ ብግንባራት ዝተወደባ ውድባትን ሰልፍታትን ካኣ ብፍላይ፡ ብቕዓትን ሕድሕዳዊ ስኒትን ጨቢጠን ክቃለሳ ክይበቕዓ ዝገብሩ ዘለዉ ውድዓውያንን ባዕላውያንን ምኽንያታት ህሉዋት ስለ ዝኾኑ እዮም።
እዞም ጸገማት፡ ዕንቅፋታትን ድኽመታትን እዚኣቶም ብቃልሲ ክውገዱ ክሳብ ዘይተኽእሉ ድማ፡ ህዝባዊ ቃልስናን ተቓለስቲ ውድባቱን፡ ሓይልን ጥዑይ ዝምድናን ብምርግጋጽ፡ ውሁድ፡ ዕቱብን ኣድማዕን ቃልሲ ብምክያድ፡ ናብ ዛዛምን ውሑስን ሃገራውን ህዝባውን ዓወት ክንበጽሕ ኣይካኣልን እዩ። ስለዝኾነ፡ እዞም ጸገማትን ድኽመታትን እዚኣቶም ብቃልሲ ከየወገድና፡ ከም ህዝብን ሃገርን ክንህሉ ይኹን ቀጻልነትና ብምውሓስ፡ ሰላም፡ ደሞክራስን ልምዓትን ብምርግጋጽ ተጠቀምቲ ክንከውንን ክንምዕብልን ከም ዘይንክእል ክንኣምንን፡ ካብ ጉድለታትናን ጸገማትናን ብቃልሲ ተናጊፍና ናብ ዓወት ክንምርሸሉ እንኽእል ፖለቲካዊ ኩነታት ንክንጭብጥ ክንረባረብ እዩ ዝህልወና። ነዚ ኩነታት’ዚ ክነረጋግጽ ንክንበቅዕ ድማ፣
- ኣብ ህዝብታትና ዝረኤ ዘሎ ውሱንነት ናይ ፖለቲካዊ ንቕሓት፡ ሓፍ ኣቢልካ ፖለቲካዊ ተሳትፎኦም ኣብ ቃልሶም ክብ ክብልን፡ ወሳኒ ተረኦም ክጻወቱ ንክበቕዑን፣ኣብ ደምበ ተቓውሞና ብምዃን፡ ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ኣብ ምቅላስ ዝርከቡ ዘለዉ ተቓወምቲ ኣካላትና፡ ዘለዎም ድኽመታትን ጸገማትን ዓይነቱን ደረጅኡን በዓል ቤቱን ኣነጺሮም ብምፍላጥ፡ መነን ቅኑዓት መነንከ ግጉያትን ዕንቅፋት ይፈጥሩ ኣለዉን ብምርግጋጽ፡ ነቲ ኣብ ተቓወምቲ ውድባት ዝረኤ ዘሎ ድኽመታትን ጸገማትን ኣብ ምፍታሕ ልዑል /ወሳኒ/ ተረኦም ክጻወቱን፡ ንድኽመታትን ዘይምኹኑይ ፖለቲካዊ ምስምሳት ናይ ተቓወምቲ ውድባትና መሕብእን መሸጐጥን ዝኸውን ፖለቲካዊ ሃጓፋት ክዓጽዉ ዘኽእል ፖለቲካዊ ብቕዓት ብምጭባጥ፡ ህዝብታትና ኣብ ኩሉ-መዳያዊ ቃልሲ ወሳኒ ተራ ክጻወትሉ ዝኽእሉ ኩነታት ብቃልሲ ከነረጋግጽ ምስ ዝካኣል እዩ።
- ኣብ ውሽጢ ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፍታትን ብሓፈሻ ክባሃል ዝካኣል፡ ሰፊኑ ዝረኤ ዘሎ ግን ካኣ ደረጅኡ ዝፈላለ፡ ናይ ፖለቲካዊ ስራሕ ብኩራትን ድኽመታትን፣ንሱ ዝፈጥሮ ዘሎ ፖለቲካዊ ድኽመታት ናይ ኣባላትን መሰረታትን ተቓወምቲ ውድባት ክውገድ ንምግባርን፣ ኣብ ውድባቶም፡ ናይ ውድባቶም ብቕዓት ኣብ ምርግጋጽን ጉድለታት ውድቦምን መሪሕነቶምን ኣብ ምእራምን ምክትታልን፡ ተራ ውድቦምን መሪሕነቶምን ኣብ ሓባራዊ ሰፋሕቲ ግንባራትና እንታይ ይመስል ብልክዕ ብምፍላጥ ክከታትሉን ክቋጻጸሩን ዘብቅዕ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ናይ ቃልሲ ባህልን ክረጋገጽን ክውነንን ምስ ዝካኣልን እዩ።
ነዞም ኣገደስቲ ናይ ቃልሲ መሳርሒ ዝኾኑ ዕማማት እዚኣቶም ክውን ክኾኑ ናይ ምግባር ግቡእን ሓላፍነትን ዝስከም ኣካላት ድማ፡ ህዝብታትና ከም ዋናታትን ማእከልን ናይ ቃልሲ መጠን ብሓፈሻ፣ እቲ ህዝብን ሃገርን ንምድሓንን ሓፈሻዊ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽን ዝቃለስ ዘሎ ተቓላሳይ ተቓዋሚ-ኣካላትና ድማ ብፍላይን እዮም። ካብዚኦም ወጻኢ ካልኦት ነዚ ድኽመታት’ዚ ንምፍታሕ ብቐዳምነት ዝሰርሑን ሓላፍነት ዝወስዱን ኣካላት የለዉን።
እሞኸዳኣ፡ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ሰልፍታት ስቪክ-ማሕበራትን ዝተፈላለያ ፎርማት /ውዳበታት/ን፡ ዝተሰማማዕናሉ ናይ ሓባር መደባት መዓስ ኢና ብልቦናን ሓላፍነትን ግብራዊ ብምግባር ህዝባውን ሃገራውን ሓላፍነትናን ግቡእናን ብምልኣት እንጻወትን ህዝብን ሃገርን እነድሕንን?፡ ክሳብ መዓስ ኢና ጉድለትና ኣብ ክንዲ ምእራምን ካብ ተሞክሮና ምምሃርን፡ ብጉድለታትን ድኽመታትን መቓልስትና ተኸዊልና ክንነብር?፣ ክሳብ መዓስ ኢና ብናይ ፖለቲካዊ ስልጣን ህርፋን ጐምጂና ንዘይጭበጥን ዘይእዋናውን ፖለቲካዊ ስልጣን እናሓለምና፡ ብሓሳረ-መከራን ምብትታንን ህዝብና ክንጻወትን ውልቀ ውድባዊ ዓቕምናን፡ ግንባራትናን ሰውራናን ከነዳኽም?፡ ክሳብ መዓስ ኢና ኣብ ዘይመሰረታዊ /ካልኣዊ/ ፍልልያት እናተሳሓሓብና ነብስና ብናይ ባዕልና ድኽመትን ሕመቕን ገመድ ሓሊኽና፡ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ሓባራዊ ናይ ቃልሲ ዕማምና እናኣዳኸምና፡ ብህልውናን ቀጻልነትን ህዝብታትናን ሃገርናን ክንጻወት?፡ ኣብ ዘይህልውናን ቀጻልነትን ህዝብን ሃገርን ዝጭበጥ ይኹን ኣብ ተግባር ዝስራሓሉ ፖለቲካዊ ስልጣንከ ይህሉ ዲዩ?።
እዞም ብመጠኑ ብሕቶ መልክዕ ዝጠቐሶም ዘለኹ ነጥብታት ነፍስ-ወከፍ ህዝብን ሃገርን ንምድሓን እቃለስ እየ ዝብል ተቓዋሚ ክሓስበሎምን ንምፍተሖም ክረባረብን እዩ ዝግበኦ። ምኽንያቱ እዞም ሽግራት እዚኣቶም ብቃልሲ ክሳብ ዘይተወገዱ፡ ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ብምውጋድ ህዝባዊ ቃልስና ምዕዋት ብፍጹም ኣይካኣልን እዩ። ስለ ዝኾነ እዩ ድማ ዝመስለኒ፡ ፖለቲካዊ ውድባት ኣባላት ሃገራዊ ጉባኤ ንደሞክራስያዊ ለውጢ፡ ድኽመታተንን ጸገማተንን ንምፍታሕ ክብላ ሰሚናር ፖለቲካዊ ውድባት ብምውዳብ፡ መዓልታት ዝሓወሰደ ዘተን ምይይጥን ክገብራ ከምዝቐነያ፡ ብኣወንታዊ ውጽኢት ተሰንየን ከም ዝወጻ፣ግዜ ሂበን ተመያይጠን ሓባራዊ ተረደኦን መፍትሕን ዘድልዮም ዛዕባታት ምህላዎም፡ እዚኣቶም ድማ ብደረጃ መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባት ክውገኑን መዕለቢ ክግበረሎም ምዃኑ ብኣዋጅ ዝገለጻ።
እዚ ፖለቲካዊ ተበግሶን ውጽኢትን’ዚ ብዓይኒ ቃልሲ ምድሓን ህዝብን ሃገርን ክረኤ እንከሎ ብወገነይ ጽቡቕን ክተባባዕ ዘለዎን ምዕብልና እዩ በሃላይ እየ። ምኽንያቱ እዚ ተበግሶ’ዚ ካብ ተራ ፖለቲካዊ ምትህልላኽን ሕድሕድ ምምንጫትን ድሒነን ብሓላፍነት እንተቀጺለናሉ፡ ካብቲ ንከባቢ ሓሙሽተ ዓመታት ዝኣክል ኣብ ሕድሕደን እናተነጻጸጋ፡ ሓባራዊ ናይ ቃልሲ ኣበርክተአን ደስኪሉሉ ዝጸንሐን ዘሎን ኣተሓሳሳቢ ፖለቲካዊ ኩነታት ተላቒቐን ዝሐሸ ናይ ቃልሲ ኣበርክቶ ክግብራ ስለዝሕግዝ።
እዚ ክገብራ ክበቕዓ ግን ዝጸንሐን ዘሎን ድኽመታትን ጸገማትን ከም ናይ ሓባር ወሲደን ብምቕባል፡ ብተግባር ክእርማን ከማሓይሻን፡ ካብ ሕሉፍ ጉድለታተን እናተማህራ ክቃለሳ ድሉዋት ምስ ዝኾናን ምስ ዝረባረባን ጥራሕ እዩ። ተመሊሰን ንሕሉፍ ደኽመታተንን ጸገማተንን ክደግማን ወርቃዊ ናይ ቃልሲ ግዜ ከጥፍኣን እንተዳኣ ኮይነን ግን፡ ጭቡጥ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ነዚ ድኽመታትን ምዝሕታል ናይ ቃልስን ክጸውር ዝኽእል ትዕግስትን ማእገርን ስለ ዘይብሉ፡ ክመሓየሻ ንዘይክእላ፡ ድሕነቶምን ቀጻልነቶምን ንምውሓስ ተቢዐን ዘይቃለሳን ኣብ ድሕረትን ለውጢ-ኣልቦ ፖለቲካዊ ዕንክሊል ዝነብራ ፖለቲካዊ ውድባት ግን ከምቲ ናይ ዝሓለፈ ግዝያት ብተስፋ ክጽበየን ከም ዘይኮነ ክፈልጣ ኣገዳሲ እዩ ዝኸውን።
ስለ ዝኾነ ከምቲ “ጨው ንገዛእ ርእስኻ ክትብል መቅር እንተዘየለ እምኒ ተባሂልካ ክትድርበ ኢኻ” ዝበሃል ምስላ ኣበው፡ ዝኾነ ተቓዋሚ፡ ህዝብን ሃገርን ብምድሓን ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምምጻእ እየ ዝቃለስ ዝብል ኩሉ፡ ንዘለዉ ድኽመታትን ጸገማት እናፈትሐ ናይ ሓባር ዕላማታት/ዕማማት/ ንምትግባርን ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ ህግደፍ ተወሃሂዱን ተደጋጊፉን ክቃለስ እንተዘይበቒዑ፡ በዚ ክመጾ ዝጸንሐን ዘሎዎን ዘይውሁድ ድስኩል ፖለቲካዊ ኩነታት እንተቐጺሉ፡ ህዝብን ሃገርን ካብ ውድቀትን ምብትታንን ብምድሓን ህዝባዊ ቃልስና ምዕዋት ኣይክእልን እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ንገዛእ ርእሱ’ውን እንተኾነ፡ ክይዱ ከይዱ ከምቲ ካብ ባሕሪ ዝወጸ ዓሳ ናይ ምዃን ዕድል እዩ ዘጋጥሞ። ስለዚ ከምቲ “ውሕጅ ከይመጸ መንገዲ ውሕጅ ጽረግ” ዝበሃል፡ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኣብ ቃልሲ ፍሽለትን ምኽታም ኣበርክቶአንን ህልውናአንን ዝውስን ፖለቲካዊ ዝኸፍኤ ውድዕነት ከይክሰት፡ ነዚ ሓደጋ’ዚ ኣብ ግምት ኣእተየን “ይቕረታ ናይ ዝሓለፈ ኣይንደግምን ንዝተረፈ” ብምብል መንፈስንን ተረደኦአንን ከማሓይሻ እናጸዓራ ክቃለስ እዩ ዝህልወንን ዘዋጽአንን!።
ተወልደ ኣብራሃም፡
ሱዳን ካርቱም፡


text:
ኣተዓባብያ ቆልዑ ብሄረ ሕዳርብ
By Viviana Amanuel 16 January 2012
ቆልዑ ኣብ ምዕባዮም በብወገኖም ዚጻወትዎ ጽወታታት ኣለው። ቆልዑ ደቒ ተባዕትዮ፣ ዝተፈላለዩ’ ከም ኣጣል፣ ከብቲ፣ ኣግማል ብምቑጻር ከም ዝጓስዩ፣ ዝጽዕኑ ..ወዘተ ተመሲሎም ኪጻወቱ ከለው፣ ደቒ ኣንስትዮ ድማ ገዛ ገዛ ኢለን ከም ከም ዝጥሕና ዝሓቑና ኾይነን ይጻወታ።
ቆልዑ ብጽቡቕ ጠባያት ንኽኹስኮሱን ትጉሃትን ክኢላታትን ኪኾኑን ናይ ኩልም ወለዲ ድሌት እዩ። ስለዝኾነ ድማ ኣቦ ንወዱ ኣደ ድማ ንጓላ ዘዘለዎም ሞያታት እናመሃሩ ምዕዶታት እናለገሱን የዕብይዎም። እንተኾነ ግን ቆልዑ ነቲ ወልዶም ዝህብዎም መምርሒታትን ምዕዶታትን ኩሉ ግዜ ኣብ ግብሪ ኣየውዕሉን፣ ካብዚ ሓሊፎም’ወን ብወለዲ ዘይድለ ጠባያት የርእዩ። እዚ ኣብ ዝኾኑሉ ድማ ወለዲ ኣብ ልዕሊ ቆልዑ ናይ መቕጻዕቲ ስጉምታት ይወስዱ።
ኣብ ሕብረተሰብ ሕዳርብ ቆልዓ ብእግሩ ኪጎይ ካብ ዝጀመረሉ ኣትሒዙ ክሳብ ዓቕሚ ኣዳም ዚበጽሕ ዘይእዱብ( ሕማቕ) ጠባያት ምስ ዝፍጽም ይቕጻዕ። እቶም ንሓደ ቆልዓ ሕማቕ ጠባይ ከም ዘለዎ ዘቑጽሩ ከም ብዙሕ ምብላዕ ወይ ቅጥዒ ብዘይብሉ ኣገባብ ምብላዕ፣ ብዝጠቕምን ዘይጠቕምን ምኒን ምባል፣ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ሰባት ሕልኽልኽ ምባል ወዘተ…. ኢዮም። ከምዚ ዝገበረ ቆልዓ መጀመርታ ብዓይኒ ትግስጾ ወይ ትኹርየሉ፣ ካብኡ ሓሊፉ ምስ ዘግድዶ ከኣ ብበትሪ ይህረም። ወለዲ ዝኣክል መግናሕትን መቕጻዕትን ገይሮምሉ ዘይሰምዕ ምስ ዝኸውን ግን፣ ካብ ኡ ንላዕሊ ዚግበር የለን። እቲ ንወዲ ዚቐጽዕ ኣቦ ኪኸውን ከሎ፣ ኣደ ድማ ንጓላ ትቐጽዕ።
ወልዲ ደቆም ፍርዝን ምስ በሉ -ድሕሪ 10 ዓመት ኣቢሉ ክምህርዎም ይጅምሩ። እቲ ንደቒ ተባዕትዮን ደቒ ኣንስትዮን ዚውሃብ ትምህርቲ ብዛዕባ’ቲ ምስ ዓበዩ ዘካይድዎ ስርሓት ስለዝኾነ ዝተፈላለየ እዩ። ኣቦ ንወዱ ብዛዕባ ጉስነት ማለት ከመ ገርካ ጥሪት ከም ትሕሉ፣ ከመይ ገይርካ ማይ ከም ተስቲ፣ ከመይ ገይርካ ከም ትሓርስ..ወዘተ የላምዶ። ኣደ ብግዲኣ ንጓላ፣ ብዛዕባ ስራሕ ገዛ ከም መግቢ ምድላው፣ ምሕቛን፣ ብዛዕባ ስፈ ተንኮበት ወዘተ.... ትምህራ።


text:
ናይ ኣሜሪካ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ፈላማይ ዓለምለኸ መገሻ ሎሚ ዓርቢ ክጅምሩ እዮም። ኣሜሪካ ‘’ቅሌት ዋተርጌት’’ተባሂሉ ምስ ዝፅዋዕ ገለ ፖለቲከኛታት ዘወዳድሩዎ ፖለቲካዊ ፍፃመ ዘንፀላለው ዘሎ ሕጂ እዋን ፕረዝደንት ትራምፕ ዋይት ሃውስ ንድሕሪት ብምግዳፍ ንናይ ትሽዓተ መዓልታት መገሻ ናብታ ፈላማይቲ መዕረፊቶም ስዑዲ ዓረብ ተበጊሶም ኣለው።
ስለስተ ቀንዲ ሃይማኖታት ዓለም ዝርከባሉ ሰለስተ ሃገራት ስዑዲ ዓረብ፣እስራኤልን ቫቲካንን ፕረዝደንት ትራምፕ ዑደት ካብ ዘካየዱለን ሃገራት ገሊአን እየን።
ፕረዝደንት ትራምፕ ብዛዕባ መገሽኦም ዝምልከት ኣብዚ ሰሙን እዚ ኣብዘስምዕዎ መደረ ከምዚ ኢሎም።
“ንድሕነት፣ፀጥታን ረብሓታትን ህዝቢ ኣሜሪካ ቀዳምነት ስለዝህብ ንዝፀንሐ ሽርክነትና ንምሕያል ሓደሽቲ ምሕዝነት ክፈጥር እየ።”
ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ናይ 2016 ዓ.ም ወፍሪ ምርጫ ኣብ ልዕሊ ስዑዲ ዓረብ ዝተዛረብዎ ነቐፌታ፣ስደተኛታት ኣመንቲ እስልምና ናብ ኣሜርካ ንከይኣትው ደው ከብሎ እየ ፡ ብግዚያውነት ክእግድ እየ ምባሎም ኣብ ልዕሊ እምነት እስልምና ፅልኢ ኣለዎም ተባሂሎም ኽንቐፉ ጸኒሖም እዮም።ይኹን እምበር ሎሚ ስዑዲ ዓረብ ፈላመይቲ መዕረፊ ናይ ወፃኢ መገሽኦም ገይሮምዋ ኣለዋ።


text:
ህዝቢ ኤርትራ ገንዘቡ ኣብ ቀይዲ መንግስቲ ኣቲዩ ባዕሉ ዘጥረዮ ገንዘብ ከም ደሞዝ – ወርሓዊ ናብ ባንክታትን ምምሕዳራትን እንዳከደ ዝተፈቕደሉ ውሑድ መጠን ገንዘብ ጥራይ ኣብ ዘውጸኣሉ ዘሎ እዋን ፥ ገለ ላዕለዎት ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ግና ልዑል መጠን ሓድሽ ወረቐት ናይ ባጤራ ናቕፋ ከም ዝደለዩዎ ኪሕዙ ባይታ ኣንዳተኸፍተሎም ዝደለዪዎ ረብሓን ዝመደብዎ ወፍሪን ከይተጸገሙ የካትቱ ምህላዎም ዘረድኡ ምንጭታትና፥ እቶም ሓለፍቲ 1250 ናቕፋ ብሓደ ሚእቲ ዶላር ኣሜሪካ እንዳሸጡ ብሕጽረት ባጤራ ናቕፋ ተጣሪዖም ንዘለዉ ነጋዶን ዉልቀሰባትን ይቕርቡ ምህላዎም ኣተሓሳሲቦም።
እቶም ሓለፍቲ ገዚፍ ዓቐን ባጤራ ናቕፋ ናብ ዞባ ጋሽ ባርካ ኣውሪዶም ነጋዶ ብመንጽር ዝቕርብዎ መጠን ዶላር ኣሜሪካ ንምሉዋጥ ብዘስክፍታ ተዋፊሮም ከምዘለዉ እዩ ተረጋጊጹ ዘሎ። ናብ ዞባ ከሰላ እዉን ተመሳሳሊ መጠን ሓድሽ ወረቐት ናይ ባጤራ ናቕፋ ተሰዲዱ ብጂነ ወይ’ዉን ብዶላር ኣሜሪካ ንኤርትራውያንን ሱዳናውያንን ነጋዶ ይሽየጥ ኣሎ።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ነቶም በትረ ስልጣኑ ኣየቋሙቱሉ እምበር ዝደለዪዎ ኪገብሩን ዝመርጽዎ ሓለፋታት ብዘይቀይዲ ከውሕሱን ዝፈቕደሎም ላዕለዎትን ማእከሎትን ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ፥ ህዝብን ሃገርን ተሓሪምዎም ንዘለዉ ኣገልግሎታት ከምድላዮም ይረብሑሉ ከምዘለዉ እዩ ዝንገር።
ብኻልእ ወገን ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ፡ ሚኒስትሪ ቱሪዝምን ዞባ ማእከልን ብዛዕባ እዚ ሎምቅነ ዝተገበረ ምዕጻው ናይ 350 ዝኾና ትካላት ከምሰብና ኣብ ጽርግያ ኢና ሰሚዕናዮ ንፈልጦ ነገር የብልናን ክብሉ ይዛረቡ ምህላዎም ተሓቢሩ። ኣብ ኤርትራ ካብ ዝደቐቐት ክሳብ ዝዓበየት ጉዳይ ብፕረዚደንት ከምዝእዘዝ ዝፍለጥ ኮይኑ እዞም ኣባላቶም እንዳለኣኹ ነቲ ትካላት ዝዓጸዉ ዘለዉ ዝህብዎ ዘለዉ መግለጺታት ካብ ገበናቶም ንምህዳም ዝግበር ጸወታ ሙኻኑ እቶም ምንጭታት ሓቢሮም


text:
ብምትሕብባር ማሕበር ልምዓት ትግራይን ነባርነቶም ኣብ ሃገረ ኣሜሪካ ዝኾኑ ተወላዲ ከተማ ኣኽሱም ኣይተ መኮነን ኣለማዮህን ብ 4.2 ሚልዮን ብር ወፃኢ ኣብ ከተማ ኣኽሱም ዝተሃነፀ ሙሉእ ቀዳማይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ወይዘሮ ጣጡስ 23 ጉንበት 2008 ዓ/ም ተመሪቑ ንነበርቲ እቲ ከተማ ተረኪቡ።
ፈፃሚ ዳይሬክተር ማሕበር ልምዓት ትግራይ ዶክተር ታደለ ሓጐስ ኣብቲ ስነ-ስርዓት ምረቓ ተረኺቦም ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ከምዝበልዎ ማ.ል.ት ካብ ድሕረትን ድኽነትን ዝተናገፈት ትግራይ ጋህዲ ንምግባር ዓሊማ ቅድሚ ሓደ ርብዒ ክፍለ ዘመን ካብ ትጣየሽ ንነዘ ምስ መንግስትን ዘይመንግስታዊ ትካላትን ብምትሕብባር ኣብ ምርግጋፅ ፅሬት ትምህርቲ ማእኸል ገይራ እናሰርሐት ከምዘላ ሓቢሮም። እዚ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብዕሊ ተመሪቑ ንምምሕዳር ከተማ ኣኽሱም ዝተመሓላለፈ ቤት ትምህርቲ ተወላዲ ከተማ ኣኽሱም ዝኾኑ ኣይተ መኮነን ኣለማዮህን ስድርኦምን ምስ ማ.ል.ት ብምትሕብባር ከምዝተሰርሐ ድሕሪ ምሕባር እቲ ቤት ትምህርቲ ንቐፃሊ ሃገሮም ዝሃንፁን ብሳይንስን ቴክኖሎጂን ዝተደገፉን ንፉዓትን ተምሃሮ ክወፁ ኣብ ምግባር ናይ ባዕሉ ግደ ከምዝህልዎ ተዛሪቦም።
ኣጠቓላሊ ወፃኢ እቲ ቤት ትምህርቲ ንዝተገበረ ምምሕዳራዊ ስራሕቲ ሓዊሱ 4.2 ሚልዮን ብር ከምዝኾነ ዝሓበሩ ፈፃሚ ዳይሬክተር ማ.ል.ት ዶክተር ታደለ ሓጐስ ካብዚ እቲ 3.6 ሚልዮን ብር ብኣይተ መኮነን ኣለማዮህን ስድርኦምን ከምዝተሸፈነ ወሲኾም ኣብሪሆም።
ሸሞንተ መምሃሪ ክፍልታት ዘለዎ ክልተ ህንፃ፣ ንምምሕዳራዊ ግልጋሎት ዝውዕል ሓደ ህንፃ፣ ንክልትኡ ፆታ ዘማእኸለ ሽቓቕን ቤተ መፃሕፍትን ብነፃ ሰሪሖም ንተጠቀምቲ ብምርካቦምን መፀወዒ እቲ ቤት ትምህርቲ ብሽም ወላዲቶም ወይዘሮ ጣጡስ ብምስያሙን ዝለዓለ ታሕጓስ ከምዝተሰመዖም ዝገለፁ ኣይተ መኮነን ኣለማዮህ እቲ ቤት ትምህርቲ ንፉዓት ተምሃሮ ዝፈርይሉን ሞዴል ኮይኑ ንካልኦት መርኣያ ክኸውን ከምዘለዎን ዘለዎም እምነት ገሊፆም።
ምክትል ከንቲባ ምምሕደር ከተማ ኣኽሱም ኣይተ ካሕሳይ ግደይ ብወገኖም ውላድ ህዝቢ ትግራይ ዝኾነት ማሕበር ልምዓት ትግራይ መንግስቲ ዝሓዞ ቓልሲ ፀረ ድኽነት ንምጉህሃር ኣብ ውሽጢ ዓድን ወፃእን ዝርከቡ ሰብ ሃፍትን ፈተውቲ ዓዶምን እናተሓባበረት ብፍላይ ኣብ ምርግጋፅ ፅሬት ትምህርቲ ምስፍሕፋሕ ኣብያተ ትምህርትን እተሳልጦም ዘላ ስራሕቲ ድሕሪ ምንኣድ ዝጐደሉ ናውቲ እቲ ቤት ትምህርቲ ብቐፃልነት እናተኸታተሉ ብምምላእ ዝሓሸን ተወዳዳራይን ንክኸውን ምምሕዳር ከተማ ኣኽሱም ኣበርቲዑ ከምዝሰርሓሉ ገሊፆም።
Click here to see more photos...


text:
ብዕለት 24 መጋቢት ናይ 2017፤ 3 ሲቪል ዜጋታት ኣብ ቶኾምብያ ተቐቲሎም ኣብ ወሰን ጽርግያ ተደርብዮም ከምዝተረኸቡ ምንጭታት ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብምጥቃስ ሓቢሮም። እቶም ሰለስተ ሲቪል ዜጋታት ክልተ ተወለድቲ ብሄረ ኩናማ ኪኾኑ ከለዉ፤ እታ ሳልሰይቲ ግዳይ ብዙሓት ፈለጥቲ ዘለዉዋ ጓለንስተይቲ ኮይና ኣብ ከተማ ቶኾምብያ ኣብ ሸቐጥ ተዋፊራ ዝነበረት ሙኻና ተገሊጹ።
እቶም ሬሰኦም ኣብ ደንደስ ጽርግያ ተዛሕዚሑ ዝተረኸቡ ሰለስተ ዜጋታት፤ ብቶኽሲ ከምዝተቐተሉ ካብቲ ኣብ ነብሶም ዝጸንሐ ብብዝሒ ናይ ጥይት ህራማት ምግንዛብ ከምዝተኻእለ ዝሓበሩ ምንጭታት፤ ዝርዝር ናይ ፈጸምቱ ይኹን ምኽንያት ናይቲ ምቅትታል ክረጋገጽ ኣይተኻእለን።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዞባ ጋሽባርካ ንህዝቢ እቲ ዞባ ብሓይሊ ብምዕጣቕ፤ ህዝቢ ኣብ ነንሕድሕዱ ንኽፋለስ ቀጻሊ ዘመተ ክገብር ምጽንሑ ይፍለጥ። ኣብዚ ቀረባ እዋን መንግስቲ ኣብ ዝበዝሐ ክፋል ናይ ዞባ ጋሽባርካ ናይ ምዕጣቕ ስጉምቲ ብዝለዓለ ደረጀ ክቕጽል መምርሒ ከምዝሃበ እውን ይፍለጥ።
ብፍላይ ነቲ ኣብ መጓሰን ሕርሻን ዝነብር ህዝቢ ዘይተደለየ ቅርሕንቲ ንምሕዳር፤ መንግስቲ መሬት ካብ ገለ ተወላዶ ዞባ ጋሽባርካ ወሲዱ ንኻልኦት ካብ ከበሳታት ዝመጹ ሰባት ምሃብ ብኡ ጌሩ ድማ ኣብ መንጎ ህዝቢ ግጭትን ቅርሕንት ምፍጣር ኮነ ኢሉ ተታሓሒዝዎ ምህላዉ ክፍለጥ ተኻኢሉ።
ከም ሳዕቤን ናይዚ፤ ገለ ኣርሒቖም ዘይርእዩ ውሑዳት ሰባት ብብረት ምቅታልን፤ ሕነ ናይ ምፍዳይ ተግባራት ብምውሳድን ኣብ መጻወድያ ናይቲ መንግስቲ ኤርትራ ዝፈሓሶ ተንኮል ይወድቁ ምህላዎም ይፍለጥ።