text:
ኣብዘን ዝሓለፋ 70 ዓመታት፣ብሓጺሩ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ፡ታሪኽ ብዙሓት ውጽዓትን፡ ረብሓ ውሑዳት ገበትን ኮይኑ እዩ ተሪፉ።
ቅድመ 1994
ዘይናትና ክሳብ ዝመስል፡ ብተደጋጋሚ “ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ”ን “ሓጺር ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ”ን ዝብሉ ጽሑፋት፡ ብውሑዱ ድሕሪ ናጽነት ንዘርከበ እኹል መንእሰይ፡ ኣብ ዘዚዝተወዘዓሉ ኣሃዱን ቤ/ጽሕፈታትን ኣርኪቦምሉ እዮም፡፡ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ተባሂሉ ብወግዒ ዝሕበር ታሪኽ፡ ኣብ ወድዓዊነቱን ኣድላይነቱን ጸገም እኳ እንተዘይሃለዎ፡ ኣብ ተዋሳእትን ምኩሕሓል ቅያታትን ግን፡ ብዙሕ ጸገማት ከምዘለዎ ጸሓፍቲ ታሪኽ ይምስክሩ እዮም፡፡ ብሓጺሩ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ዝሓለፈ 70 ዓመታት፡ ታሪኽ ናይ ብዙሓት ውጽዓትን፡ ናይ ውሑዳት ገበትን እዩ፡፡ ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት፡ እቶም ዝበዝሑ ውጽዓት፡ ኣብ ሓደ ሰሚሮም ዝፈጠርዎ ውድብ ድማ፡ ውድብ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ምኻኑ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ፡፡ ህግሓኤ ትማልን፡ ህግደፍ ሎምን፡ ዋላ ናይ ሰማይን ምድርን ዝኣክል ኣፈላላይ ይሃልዎም’ምበር፡ እቶም “መራሕቲ” ኢልና ንሰምዮም ቀንዲ ውልቀ ሰባት ግን፡ እቶም ክሳብ ሕጂ ኣብ ስልጣን ተኾይጦም ዘለው ሰባት ‘ዮም፡፡ ሕጂ’ውን እዞም ውሑዳት ናብ ስልጣን ምስተኾየጡ ዳግማይ ታሪኽ ቃልሲ ንሓርነት ደጊሱና ‘ሎ፡፡ ድቂ ስቓይን ጥፍኣትን’ውን በዞም ኣብ መሪሕነት ዝነበሩ ሰባት ካብ ሜዳ ጀሚሩ ክትግበር ዝጸንሐ፡ ብባህጊ ናጽነትን፡ ብሃረርታ ፍትሕን፡ ካባና ዝተኸወለ ምንባሩ እንዳሓደረ በሪሂልና ኢዩ፡፡
ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝርከብ ውድብ፡ ንመትከላቱን ዕላማታቱን ምስ ዘይግዛእ፡ ድሕሪ ቃልሲ መንግስቲ ዝተኸለ ስርዓት ብተሳታፍነት ህዝቢ ዝጸደቑ ሕግታት ምስ ዘይምራሕ፡ ኣፈላላዮም እቲ ናይ ቃልሲ ባይታ እንተዘይኮይኑ ዳርጋ ማዕረ’ዮም፡፡ ውድብ ህግ ንኣሸሓት ተጋደልትን ሓፋሽ ህዝብን ጠርኒፉን መሪሑን ተቓሊሱ፡ ብደሙ መሬታዊ ናጽነት ዘረጋገጸ ውድብ ምኻኑ ዘይከሓድ ‘ዩ፡፡ ይኹን’ምበር ህዝባዊ ግንባር ኣብ ዲሞክራሲያዊን ባህላዊን ቃልሲ ኤርትራ፡ ካብ ሜዳ ጀሚሩ ብዙሓት ኣሉታዊ ባህሪያት ዝነበሮ ውድብ ምንባሩ ዘይከሓድ ሓቂ’ውን ‘ዩ፡፡ ኣብ ሜዳ ናይ ሓሳባት ፍልልይ፡ ከም እውንታዊ ጎድኒ ዘይኮነስ፡ ተጻራሪ ብድሆ ገይርካ ብምሕሳብ፡ ዘይምጽውዋር ዝወለዶም ከም በዓል መንካዕን የሚንን ዝኣመሰሉ ታሪኻትን ብኣኣቶም ተመሳሚሱ ዝሓቐቐ ተጋዳላይን ኣብነታት’ዮም፡፡ ኣብ ውሽጢ እቲ “ወግዓዊ” መሪሕነት፡ “ብኸውሊ” ዝነበረ ምቋም ቀንዲ ፈጻሚ መሪሕነት (ኤማሰ)’ውን እቲ ካልእ መርአያ ጥሕሰት ዲሞክራሲያዊ ባህሊ’ዩ፡፡
ኣብቲ ዝጸደቐ ውድባዊ ህንጻ፡ ካብ ዝሰፈሩ ሕግታት ሓደ፡ ስሩዕ እዋን ዝተገበረሉ በቢ 4 ዓመት ክካየድ ዝጸደቐ ውድባዊ ጉባኤ ኔሩ፡፡ ካብቶም ንምልኪ ዝዕድሙ ምልክታት ሓደ፡ ኣብ ሜዳ ብዝተፋለለዩ ምስምሳት ክደናገን፡ ክናዋሕን ዝግበር ዝነበረ ጉባኤ ውድብ ህዝባዊ ግንባር ነይሩ፡፡
ንኣብነት፣ንኣብነት ቀዳማይ ጉባኤ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ወርሒ ጥሪ 1977 ምስተኻየደ፡ ድሕሪ 10 ዓመት 1987 ካልኣይ ጉባኤ ተኻይዱ፡፡ 3ይ ጉባኤ ህ.ግሓ.ኤ. ድማ፡ ድሕሪ 7ተ ዓመት ብ1994 እዩ ተኻይዱ፡፡ ድሕሪ ምቋም ህግደፍ 1994፡ ኣብ ዝሓለፉ 23 ዓመታት ብስሩዕ ዝተኻየደ ውድባዊ ጉባኤ የለን፡፡
እዚ ኹሉ ታሪኻዊ ጌጋታትን ጥሕሰታትን፡ ምስ ዝነበረና ባህጊ ናጽነትን ሃረርታ ብሩህ ዘመንን ብምትእስሳር፡ ንሕና ኤርትራውያን ብዙሕ ኣየስተብሃልናሉን፡፡ ምጥሓስ ብወግዓዊ መገዲ ዝተነድፉ ሕግታት፡ ህንጻን መትከላትን ካብ ነዊሕ ኣትሒዙ ዝነበረ ጸረ ዲሞክራሲያዊ ባህሪን ባህልን ኢሳይያስ ኢዩ፡፡
መቸም! ካልእ ሓዲግና፡ ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ዝተሓንጠጡ ህግደፋዊ ጽሑፋት ንዘንበበ ሰብ፡ “እዛ እዚ ኹሉ ዝተወጠነላ ሃገር ከመይ ኮን ትኸውን?” ኢሉ ምህንጣዩ ኣይተርፍን፡፡ ካብ ሃገረዊ ቻርተር ጀሚሩ ክሳብ ኣብ መጫጭሒ ጨቓውት ቤት ትምህርት ካድር ናቕፋ ዝዳለው ጽሑፋት ብሓቂ ገለ ኣበር ዘይርከቦም መንፈሳዊ ጽሑፋት ዝመስሉ’ዮም፡፡
ካብ 10- 16 ለካቲት 1994፡ ኣብ ናቕፋ ኣብ 3ይ ጉባኤ ህዝባዊ ግንባር ዝጸደቐ ሃገራዊ ቻርተር፡ “ንምህናጽ ዲሞክራሲያዊ ፖለቲካዊ ስርዓት” ኣመልኪቱ ካብ ዘቕረቦም ሓሳባት ዝስዕቡ ከም ሃፋ ዝበነኑ ነጥብታት ይርከብዎም፡፡
“ኣብ ናጻ ኤርትራ፡ ሕግን ስርዓትን ዘኽብር፡ ሓድነትን ሰላምን ዝሕሉ፡ ኩሉ ኤርትራዊ ካብ ፍርሒን ጭቆናን ሓራ ኮይኑ፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላቱ ተሓሊይሉ፡ ህይወቱ ብቅሳነትን ሓጎስን ንምቕጻልን ንምምሕያሽን ዘኽእል፡ ርጉእ ፖለቲካዊ ስርዓት ክህነጽ መሰረታዊ ድሌትና ‘ዩ፡፡ እዚ ዕለማታት’ዚ ከኣ እንትርፎ ንዕኡ ብዘገልግል ሕግታትን ብሕጊ ዝቖመ ትካላትን፡ ብካልእ ክረጋገጽ ስለዘይከኣል ኣብ ኤርትራ ቅዋማዊ ፖለቲካዊ ስርዓት ክንምስርት ኣለና፡፡” ይብል
ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ብምንጽር “ራእይ”
ቀጺሉ ኣብቲ ቻርተር፡ “ራእይና ንመጻኢ ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ክፍሊ ዝስዕብ ትሕዝቶ ዘለዎ “ቅዱስ ሓሳብ” ተጠቒሱ ኣሎ፡፡
“እቲ ካብ ናጽነት ጀሚሩ ክሳብ ሕጂ ከም ሃገርን ህዝብን ሃንቀው እንብሎ፡ ከምቲ ሕልሚ ናጽነት ጋህዲ ዝገበርና፡ ጽባሕ ጋህዲ ንኽኸውን ንሓልሞ ራእይና ብሓጺሩ… “ኤርትራ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ዲሞክራሲ፡ ራህዋ ዝሰፈና ሃገር ክትከውን እዩ፡፡… ራእይና ጥሜት፡ ድኽነትን መሃይምነትን ካብ ኤርትራ ምውጋድ’ዩ፡፡… ራእይና ሕ/ሰብ ኤርትራ መንነቱን ፍሉይነቱን ዓቂቡ እቲ ብሉጽ ስድራቤታዊን ኮማዊ ምትሕልላይ ኣማዕቢሉ፡ ብቑጠባን ትምህርትን ቴክኖሎጅን ክስራዕ’ዩ፡፡… ራእይና ሕ/ሰብ ኤርትራ ብስኒት ኣብ ሞንጎ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ብማዕርነት፡ ኣብ ሞንጎ ወዲተባዕታይን ጓል ኣንስተይትን ብፍቕሪ ሃገርን ሰብኣዊ ሓልዮንት፡ ብድስፕሊንን ስራሕን፡ ፍትወት ፍልጠንትን፡ ብምሕባር ሕግን ስርዓትን፡ ብናጽነትን መሃዝነትን ዝልለ ክኸውን’ዩ፡፡… ራእይና ከም ኣብ ሓርነታዊ ኩናት፡ ኣብ ሰላማዊ ምህናጽ ሃገር ተኣምር ምስራሕ ‘ዩ።” ይብል።
ክልተ በሉለይ ክቡራት ኣንበብቲ!!
እሞ! ካብዚ ንላዕሊ፡ ቅዱስን ቅቡልን መልእኽቲ ዘለዎ ቃላት፡ ዋላ ከም ሃገር፡ ዋላ ከም ህዝቢ ክህሉ ኣይክእልን፡፡ ቀለም ባሕሪ ተጸንቂቑ፡ ሽሕ ግዜ ወረቓቐቲ እንተመልአ፡ ግብራዊ እንተዘይኮይኑ፡ ናይ ወረቐት ነብሪ ጥራይ እዩ ዝኸውን፡፡ ካልእ ይትረፍ፡ እቶም ነዞም ውቅባት ቃላት ዝጸሓፉን፡ ሃገራዊ ቻርተርን ካልኦት መሰረታዊ መትከላት ዝሓንጸጹ፡ መራሕቲ ንባዕሎም መብዛሕትኦም ኣብ ዘየለውሉ መድረኽ ኮይና፡ ብኣምራት ፖለቲካ 26 ዓመታት ንድሕሪት ምስ እንምለስ፡ መንነት ህግደፍ ከም ጸሓይ ንጉሆ ይበርሃልና፡፡
ራእይ ስውኣትናን ቅዋምናን ተጨውዩ ዝብል ስነ-ሓሳብ፡ ንኹሎም ጸገማትና ጠቕሊሉ ዝጥርንፍ መሰረታዊ ኣምር እዩ፡፡ ራእይ ስውኣትና ብሓጺሩ፡
“ስልጣን ንህዝቢ ተረኪቡ፡ ኣብ ናጻ ኤርትራ፡ ሃገራዊ ስኒትን ዲሞክራሲን ዓሲሉ፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ምዕበላ ተረጋጊጹ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ነጊሱ፡ ባህላዊ ትንሳኤና ብምሕያል፡ ኤርትራ ብዞባዊን ኣህጉራዊን ምትሕብባር እትልለ፡ ብልጽግቲ ሃገር ክትከውን እዩ፡፡” እዚ ሓባራዊ ልሳን ስውኣት ብኣንጻሩ፡ ተጨውዩ ራእይ ዘይብላ ሃገር ካብ እትፍጠር እንሆ ዓመታት ኣቑጺርና ኣለና፡፡
ሃገራዊ ስኒት ህዝቢ ኤርትራ፡ ብመንጽር ክውንነትን ክረአ እንከሎ፡ ኣብ ኣዚዩ ኣሰካፊ ደረጃ በጺሑ ኣሎ፡፡ ብዘይ ኣፈላላይ፡ ወገን፡ ቀቢላ፡ ቋንቋ፡ ሃይማኖት፡ ጾታ፡ ደርቢ፡ ብኤርትራዊነቱ ተሓቢኑ ብስኒት፡ ብሰላም ብቅሳነት ክነብር ዝግበኦ ህዝቢ ነይሩ፡፡ እንተኾነ ሕደት ጸላእቲ ሰናያት ካብ ዝደግስዎ ንደሓር፡ እንሆ ስኒቱን ሓድነቱን ተደዊኑ፡ ኣፈላላያት ሳዕሪሩ፡ ክትኮስ ርብዒ ዝጎደሎ፡ ህሞት በጺሑ ኣሎ፡፡ ቀደም “ኣውራጃውነት” ኢልና እነንጸርጽረሉ ዝነበረ “ባህሪያዊ” ኣፈላላይ፡ “ዕድመ” ነዞም ጸላእቲ ሰናያት፡ ኣብ ኩሉ ሸነኻት ተጋፊሑ፡ ህዝብና እንተ ብሃይማኖት፡ እንተ ብቐቢላ፡ እንተ ብጾታ ዝተፋነን ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብ ምጥፋእ ስምረትን ሓድነትን ህዝቢ ኤርትራ፡ ልዕሊ ህግደፍ ኣትሪሩ ዝሰርሐ፡ ስርዓተ ምሕደራ ፍጹም የለን፡፡ ፍልልይ ኣብ ስርዓት ህግደፍ ዋላ ብዙሕ መግለጺታት እንተሃለዎ እቲ ቀንዲ መርኣያ ግን ብሓፈሻ ሓይልታት ምክልኻል ዝብል ስም ተጠሚቑ ብተግባር ግን ኣብ ብዙሕ ጉዚታት ዝተከፋፈለ ኣሃዱ ምክልኻል’ዩ፡፡ ሓይልታት ምክልኻል ኣብ ትሕቲኡ ኣብ ሞንጎ ዋርሳይ- ገዲም ፡ ተጋዳላይ ናይ 70 ናይ 80 ናይ 90 ወጋሕታ፡ ተባሂሉ ብሃሪያዊ ኣፋላላዩ ብኣብርክቶን ግድምናን ክሕሰብ፡ መገዲ ረብሓን ዕበለላን ክኸውን ተገይሩ ኢዩ፡፡
ስውኣትና፡ ህዝቢ ኤርትራ መሰሉ ብሕግን ብግብሪን ከቢሩ፡ ኣብ ምምሕዳርን ምምራሕ ህይወቱን ሃገሩን፡ ኣብ ኩሉ ጽፍሒታትን ሜዳታትን፡ ንጡፍ ተሳታፊን ወሳንን ክኸውን፡ ባህጊ ነይርዎም፡፡ እዚ ባህጊ ብመንጽር ራእይ፡ ሓደ መስርሕ ፖለቲካዊ ዲሞክራሲ እዩ፡፡ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርና ብኹሉ መለኪዒታት ተሃሲዩ፡ ሃገር ብሃገራ ኣብ ድቕድቕ ጸልማትን ደልሃመትን ካብ እትጥሕል ርብዒ ዘመን ኣሕሊፍና ኣለና፡፡ ድሕሪ ናጽነት ዝኸሰርናዮም ዕድላት ምቋም ቅዋማዊ ስርዓትን፡ ምቕያድ ቅዋማዊ ስርዓት ንኽትከል ዝተበጋገሱ ሓለፍትን ኣብዚ መስርሕ ዝጥቀሱ ‘ዮም፡፡
ሃገርና ብቑጠባ ብማሕበራዊ ኣገልግሎታት፡ ደረጃ ብደረጃ መነባብሮ ዜጋታት ክትምዕብልን ክትግስግስን ውን ባህጊ እቶም ከይበቐቑ ዝሓለፉ ስውኣትን ህዝቢ ኤርትራን’ዩ፡፡ እንተኾነ ይትረፍ ዶ ጽፉፍን ፍትሓዊን ኣገልግሎት ዝህብ፡ ዝርገሐ ትሕቲ ቅርጺ ክህለውና፡ እቲ ተገልጋሊ ሕ/ሰብ ባዕሉ ንምንባር ዘይህንጠወላ ሃገር ተፈጢራ እያ፡፡ ድሕሪ ናጽነት ዝተሰርሑ ቤት ትምህርታት፡ ትካላት ጥዕና …ብቐረብን ዓቕሚ ሰብ ጸሪሮም፡ ዝተረከብናዮን ዝተሰርሑን ፋብሪካታት ዓንዮም፡ ኣገልግሎታት ትራንስፖርት ባሕሪ፡ ባቡርን ኣየርን ደስኪሎም፡ ከምኡ’ውን ኣገልግሎታት ማይን ልቺን ተሓሪምና ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ከም ኮኸብ ሰማይ ሪሖቖምና ‘ዮም፡፡
ኣብ ጽላታት ማሕበራዊ ፍትሒ፡ ከምቲ ገና ብኣግኡ ኣብ ሃገራዊ ቻርተርን ገለ ሕንጻጻትን ዝሰፈረ፡ ሕ/ሰብ ኤርትራ ምዕሩይ ኣተዓዳድላ ሃብቲ፡ ኣገልግሎታትን ዕድላትን ከምኡ’ውን ፍሉይ ቆላሕታ ንዝተወጽዑ ወገናት ንኽህሉ ኢሉ፡ ዝተቓለሰ ህዝቢ ውን’ዩ፡፡ እቲ ክሳብ ሕጂ ጸሓይ ናጽነት ዘይበረቐቶ ህዝብና ይትረፍ ዶ ንባዕሉ ጥዒምዎ ንውጽዓት ወገናት ቆላሕታ ክገብር፡ ባዕሉ ከም ህዝቢ’ውን፡ ሙሉእ ብሙሉእ ተወጽዑ ዝነበር ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ካልኦት ሓዲግና፡ እቶም ትማል ምእንቲ ናጽነት ኢሎም ብዙሕ ዝኸርተቱ ተጋደልትን ኣካላቶም ዝሰኣኑ ስንኩላንን እኳ፡ ንዓመታት ከም ሃፋ ብዝበነነ ዘይጭበጥ ተስፋታት “ተዓንጊሎም” ክንሶም፡ ንዖኦም ዝተብሃለ ርሻናት ተሓዲጉ፡ ነቶም ኣዳኸርቲ ጉጅለ ጠለማት ምስ ውዓለ፡ ብዘሕዝን ኣገባብ ኣእዳዎም ንልመና ኣብ ጎደናታት ክዝርግሑ ካብ ምርኣይ ንላዕሊ ዘሕዝን የለን፡፡ ምዕሩይ ኣተዓዳድላ ሃብቲ ዝብል እሞ ጭራሽ ዘይሕሰብ ‘ዩ፡፡ እንኮ ኮሌኔላት ናይ ዝደሌዎ ሰብ ገዛ ዝምንጥልሉ፡ መሬት ሓረስታይ መንጢሎም ዝሓርስሉ፡ ምንጪ ኣታዊታት ቤት ማሕዩር ዝድኩንሉ፡ ንውላዶም ኣብ ዓለም ለኻዊ ኮለጃት ብዶላራት እንዳምሃሩ ወዲ ድኻን ኣያ ዘይብሉን ኤርትራዊ ግን ካብ ትምህርቲ ተሓሪሙ ኣብ ድፋዓትን በረኻታትን ጨቐቕ ዝብለሉ “ማሕበራዊ ፍትሒ” እዩ ኣብ ሃገርና ዘሎ፡፡
ኣብ ዝሓለፈ 26 ዓመታት፡ ካብቶም ኣብ ሃገርና ዝተርኣዩ ጸሊም በሰላታት ሓደ፡ ኣብ ልዕሊ ባህልን ባህላዊ ትንሳኤን ዝበጽሐ ሓደጋ እዩ፡፡ ሃብታም ባህላዊ ውርሻን ብታሪኽ ዘማዕበልናዮም ስልጡን ልምድታትን፡ መሰረት ብምግባር፡ ፍቕሪ ሃገር፡ ኣኽብሮት ወዲ ሰብ፡ ማዕርነታዊ ምሕዝነት ደ/ተባዕትዮን ደ/ኣንስትዮን፡ ፍትውት ሓቅን ፍትሕን፡ ምኽባር ሕጊ፡ ፍቕሪ ስራሕ፡ ርእሰ ምትእምማንን መሃዝነትን ዝመለለይኡ ባህልታት፡ ክብርታትን ያታታትን ክምዕብል፡ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ዓንድታት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ፡፡ ኣብዚ መዳይ ኣብ ዝሓለፈ 26 ዓመታት ዝተኻየደ ዕንወትን ምምዝባልን፡ ማዕረ ማዕረ ኩሎም ጥሕሰት ክብርታትን ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታትና እዩ፡፡ አእግሪ ኣዋጅ ሃገራዊ ኣገልግሎትን፡ መዋእል ናብ ጊላነት ዝሽምም፡ ወትሃደራዊ መምርሒታትን ስዒቡ፡ ፍቕሪ ስራሕ ዜጋታትና፡ ባይታ ዘቢጡ፡ ርእሰ-ምትእምማኑ ዘትሓተ፡ “ብግበር ኣይትግበር” ዝረዓደ፡ ሰጉም ክበሃል “ክንደይ ስጉሚ?” ዝብል ምሉኽ መንእሰይ፡ ኮነ ተባሂሉ ብህግደፍ ክፍጠር ተገይሩ’ዩ፡፡ ምውርራስ ተሞኩሮን ባህልን ከይህሉ ዘዝተወልደ ናብ ዕስክርና እንዳኣተወ ብኡ ኣቢሉ በቲ ኩነታት ተማሪሩ ናብ ስደት እንዳወጸ፡ ውልድን ወላድን ተራሓሒቖም ሰንሰንሰለት ውርሻ ተበቲኹ ኢዩ፡፡
ኣብ ዝኾነ ሃገር፡ ዝንቡዕ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ ምስ ዝህሉ፡ ኣኽብሮት ወዲ ሰብ፡ ፍቕሪ ስራሕ፡ ርእሰ ምትእምማንን ፍትወት ሓቅን፡ ማዕረ ማዕሪኡ ስለዝትንከፍ ፍቕሪ ሃገር ኣብ ሓደጋ ይጥሕል፡፡ ውጽኢት ናይዞም ዝንቡዕ ፖለቲካዊ መሪሕነት ድማ፡ እንሆ በቢዕለቱ ሓድነት ዘጥፍአ፡ ውልቃውነት ዘሳዕርር፡ ምንጻል ዝመለለዬኦም ብስም ማሕበር ዓፋር፡ ኣግኣዚያዊነትን ትግራይ ትግርኝን ዝግለጹ ናይ ምፍንጫል ዝንባለታት ይረኣዩ ኣለው፡፡ ምስ ኩሎም ታሪዊን ጆኦግራፊያዊን ኣፈላላያትና ክልተ ሃገር ሓደ ህዝቢ ኮይና ብስኒት ምንባር እንዳተኻኣለ ብሰንኪ ኢሳይያስ ህዝብና ካብ ሓድነት ምፍልላይ ዝመርጽን፡ ብናይ ከባቢያዉነት ዝንባለታት ዝተጠቐዐ ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ምንጪ እዞም ኩሎም ፋላለዬ ዝንባለታት ኣብ ዝሓለፈ 26 ዓመታት ኮነ ተባሂሉ ብኢሳይያስን ብናይ ፕሮፖጋንዳ መሓውራቱን ዝተኻየደ ሕንዛም ሽጣራታት ኢዩ፡፡
ካንሸልኡ ዘየጽረየ ሰብ፡ ናይ ካልኦት “ካንሸሎ ረሲሑ” ኢሉ እንተተዘራበ፡ ብኹሉ መምዘኒታት ቅቡልን ዘእምንን ኣይኮነን፡፡ ኣብ ዝንበዐ ዝሰረቦ ሜዳ ኤርትራ፡ ኩሎም ዓይነት ግፍዕታትን ስቅያትን ተፈጺሞም እዮም፡፡ ካንሸልኡ ዘየጽረየ ህግደፍ፡ ቀጽሪ ሰጊሩ ናይ ካልኦት ካንሸሎ ዘመራስሕ ፖሊሲታትን ተግባራትን ክፍጽም ምስ ጀመረ፡ እቲ ብመትከል ዝተተሓዘ ዞባዊን ኣህጉራዊን ምትሕብባር እውን ፈሪሱ እዩ፡፡ ሃገርና ምስ ጎረባብታ ብስኒትን ምትሕባብርን እንዳነበረት፡ ንዞባዊን ዓለማዊን ሰላም፡ ጸጥታን ልምዓትን፡ ብዓቕማ እተበርክት፡ ኣባል ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ክትከውን እንዳተገብኣ፡ ልምዓትን ሰላምን ካልኦት ሃገራት ከም ምቹእ ድርኺት ዘይኮነስ፡ ከም ኣንጻራዊ ተጻብኦ፡ ገይሩ ዝቆጽር ስርዓት ኢሳይያስ፡ ነዚ ዞባዊ ሰላም፡ ህድኣት፡ ምትሕብባርን ምትሕግጋዝን ንምዝራግ ዘይሓኾሮ ኩርባ የለን፡፡
ካብ ናይ ባዕሉ ገዛ ዕዮ ምስ በኾረ፡ ያኢ! እቶም ንኣሸሓት ዓመታት ምሳና ብስኒት ዝነበሩ ጎረባብቲ ህዝብታት ምንጪ ጸገማትና ከምዝኾኑ ከእምነና፡ ኣንጻሮም ክንስለፍን ኣብ ልዕሊኦም ሕዱር ጽልኢ ክህልወናን፡ ከምኡ ውን ኣብኦም ዝተረኣየ ሰናይ ውራይ፡ ክነቆናጽብ ኮነ ተባሂሉ ተሰሪሕሉ ‘ዩ፡፡ ብሓፈሻ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንገዛእቲ ሓይልታት ምስ ሰዓረ፡ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ክተኽሎ ዝወጠኖ ራእይ ሙሉእ ብሙሉእ ከም ዝተጨውየ ኩሉ ዜጋ ዝፈልጦን ዝምስክሮን ሓቂ ኢዩ፡፡
“ግዝያዊ መንግስቲ“ ኤርትራ ብመንጽር “ቅዋም”
ምርግጋጽ ሃገራዊ ናጽነትን ልኡላዊነትን ኤርትራ፡ መዕጸዊ ናይ ሓደ ዓቢን ክቡርን ምዕራፍ፡ ኣብ ታሪኽ ኤርትራን፡ መኽፈቲ ድማ ናይ ሓደ ሓድሽ ምዕራፍ ‘ዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት፡ እቲ ዝኸበደን ኣዚዩ ዝተሓላለኸን ዕማም ድማ፡ ምህናጽ ሰላምን ፍትሒን ራህዋን ዝሰፈኖ ሕ/ሰብ ነይሩ፡፡ ምህናጽ ሰላምን ቁጠባን ካብ ምዕዋት ኣብ ኩናት ዝበርተዐን ዚያዳ ዝተኻላለኸን ዋላ እንተነበረ፡ ኣብ ኣንጻር ገዛእቲ ኣብ ዝተኻየደ ኩናት ብዙሕ ተሞኩሮ ዘዋህለለ ስሙር ህዝቢ ሒዝካ ግን፡ እቲ መስርሕ ዚያዳ ይቐልል፡፡ እቲ ዝነበረ ወኒን፡ ፍናን ህዝብን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ዝተነብረ ኣምልኾትን፡ ምስ ኩሎም ጸገማቱ ንጎድኒ ሓዲግና፡ ከም ህዝቢ ኣብዚ ዝሓለፈ ርብዒ ዘበን ዝኸሰርናዮ ኪሳራታት ዋላ ክንጽብጽብ እንተፈተና ግዜን ጸዓትን ኣይኣኽለንናን፡፡
ሓበራዊ ራእይ ኤርትራን ኤርትራዊነትን፡ ምስ ጥሕሰት ቅዋም ‘ውን ኣዚዩ ዝተኣሳሰር መዳይ እዩ፡፡ጥሕሰት ቅዋምና፡ ምንጪ ኩሎም ስዒቦም ዝተረኣዩ ምልካዊ ጸገማት’ዩ፡፡ ቅዋም ማለት፡ ብሓጺሩ መንግስትን ህዝብን ዝመሓደርሉ፡ ኣቃውማ መንግስትን ምሕደርኡን፡ ሕግታትን ኣዋጃትን ዝተክል፡ ስርዓት ዝሕንጽጽ፡ ፖሊሲ ዝምስርት፡ ግቡእን መሰልን ህዝቢ ዝገልጽ፡ ሰብኣዊን ዲሞክራሲያዊን መሰላት ዜጋታት ዘረጋግጽን ዝሕሉን፡ ከምኡ’ውን ሕጊ፡ ስርዓት፡ ቅሳነትን ፍትሕን ንኽሰፍን ዘገልግል፡ እቲ ዝለዓለ መሰረታዊ ሕጊ እዩ፡፡ ከም ኤርትራውያን ከኣ ቅዋም ኣይተተግበረን ክንብል እንከለና፡ እዞም ኩሎም ቅዋማዊ ረብሓታት ተሪፎምናን ከሲርናዮምን ኢና ማለትና ኢዩ፡፡
ቅዋማዊ ስርዓት ኣብ ልኡላዊነት ህዝብን ሃገርን ምስ ዘተኩር፡ ዲሞክራሲያዊ መትከልን ኣገባባትን ማለት፡ ተሓታትነት (accountability)፡ ግሉጽነት(transparency)፡ ብዙሑነት (pluralism)፡ ምጽውዋር (tolerace)፡ ዝተመስረተ ዲሞክራሲያዊ ቅዋማዊ ስርዓት ይኸውን፡፡ ዲሞክራሲ ከም ህላወ ብዙሓት ሰልፍታትን ምክያድ ምዱብ ምርጫታትን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ሃገርና ብዝሰፍሐን ዝዓሞቐን ታሪኻዊ መረዳእታ ክውሰድ፡ ከምኡ’ውን ህላወ ብዲሞክራሲያዊን መትከላትን ኣገባባት ዝመሓደር መንግስትን ሕ/ሰብን፡ ዲሞክራሲያዊ ትካላትን ባህሊን፡ ተሓታትነቱ ንህዝቢ ዝኾነ መንግስቲ ክቖውም፡ ከምኡ’ውን ኣብ መስርሕ ውሳነ ህዝባዊ ተሳታፍነት ክረጋገጽ፡ ዝገብር ስርዓተ ምሕደራ ክጥጥሕ ይግባእ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ውን ነዚ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ብመንጽር እዞም መሰረታዊ መትከላት ዲሞክራሲ ዕላማ ህዝቢ ኤርትራን ኤርትራውነትን ግን ብሓፈሻ ተጨውዩ ተሪፉ ኢዩ፡፡
ፈለማ ኣብ 1990ታት፡ “ብሰፊሕ ህዝባዊ ተሳታፍነት ዝንደፍን ዝጸድቕን ሃገራዊ ቅዋም፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መትከላት ዘኽብር፡ ሓጋጊ፡ ፈጻሚን ፈራዲን ኣካላቱ ኣብ ሕድሕዱ ዝቆጻጸርን ዝመዛዘንን (Check & balance)፡ ኣብ ሃገርና ግዝኣት ሕጊ (Rule of law) ዘስፍን፡ ንሓድነትን ምዕባለን ህዝቢ ኤርትራ ዝድርኽ፡ ቅዋማዊ ስርዓት ክንተክል ኢና” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ብሰፊሕ ተሳታፍነት ህዝቢ ብበዓል ዶ/ር በረኸት ሃብተስላሰ መሪሕነት ቅዋምና ምስ ተነደፈ፡ ንቅዋማዊ ባይቶ ቀሪቡ በ527 ኣባላት ሰፊሕ ክትዕን ምይይጥን ተኻይድሉ ጸዲቑ ‘ዩ፡፡ እንተኾነ ከይወዓለ ከይሓደረ፡ ብሰንኪ መላኺ ኢሳይያስ፡ ቅዋምና ኣብ ትሕቲ ከብሒ ካብ ዝድርበ እንሆ 20 ዓመታት ኣቑጺሩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ዘን 20 ናይ ኩናትን ወረ ኩናትን፡ መከራን ስቓይን፡ ስደትን ውርደትን ዓመታት፡ እቲ ድርዒ ኩሎም ርህው ባእታታት ዝኾነ ቅዋም፡ ዘይመተግበሪኡ ምኽንያት፡ ኣብ ሜዳ ብኸውሊ ዝጠጠዐ፡ ድሕሪ ናጽነት ከኣ ቀስብቐስ ዝገበለ፡ “ምልካዊ ባህሪታትን ዕብለላን” ኢሳይያስ ክንሱ፡ ያኢ! እቶም ድሒሮም ዝፈረዩ ተልመዴን ካድራት ግን ኣንፈት ክጥምዝዙን ብዙሕ ክህውትቱን ሰሚዕና ኢና፡፡
እንሆ ነቲ “ብሉጽ፡ ፍሉይ፡ንቑሕ” ኢሎም ዝጠቐስዎ ህዝቢ፡ ኣብ ትግባረ ቅዋም ምስ ዝመጽእ “…ብድኽነት፡ ድንቁርናን ሕማምን ዝግለጽ፡ ካብ ሓፈሻዊ ድሕረት ዘይተገላገለ፡ ኣምር ዲሞክራሲን ቅዋምን ዘይብሉ፡ ኣብ ቅዋማዊ ስርዓት ትሑት መረዳእታ ዘለዎ ሕ/ሰብ” ኢሎም ብምግላጽ ገና ብኣግኡ ከቆናጽብዎ ምፍታኖም፡ ሃየንታ ዘይብሎም ምኻኖም ኣመስኪሮም እዮም፡፡ እቲ ካልእ ይትረፍ! ካብ ቅድመ ታሪኽ ጀሚሩ ዝተሃንጸ ያታታትን፡ ሕጊ እንዳባን ዘማእኸሎ ኤርትራዊ ሕ/ሰብ፡ ኣብ ዘበነ መግዛእቲ ውን ኣምራት ቅዋም ዝሰረጾ ማሕበረሰብ በዞም ተልመዴን ካድራት ህውተታ፡ እቲ ቅዋም ንከይትገበር ምኽኑይ ንምግባር ምፍታኖም ካልእ መርአያ ኢዩ፡፡
ብሰፊሕ ተሳታፍነት ህዝቢ፡ ሻቡ ምስ ሞራልናን ፍናንናን እንከለና፡ ድቂ ዲሞክራሲ ክዓስል ኢልና፡ ኣብ ዝበሃግናሉ እዋን፡ ኢሳይያስ ብሓደ ገጽ መገርሂ ቅዋማዊ ባይቶ፡ ትግባረ ቅዋምን፡ ዝሰዓቦ ኮሚሽን ምርጫን ኣጣይሱ፡፡ ብካልእ ወገን ከኣ ኣብ ምሽብሻብ ንዳግማይ ኩናት ምስ ኢትዮጵያ ከምዝነበረ፡ ንኹላትና ድሒሩ ዝተገሃደ ሓቂ እዩ፡፡ ከይወዓለ ከይሓደረ ነቲ ብጸጋማይ ዓይኑ ክጥምቶ ዝጸንሐ፡ መስርሕ ቅዋም ብዘቤታዊን ግዳማዊን ምኽንያታት ኣመሳሚሱ፡ እቲ ብዙሕ ድኻምን ጸዓትን ዝፈሰሰሉ ቅዋምና ኣደስኪልዎ፡፡ ኣብ ታሪኽ ድሕሪ ናጽነት እታ ልዕሊ ኹሉ ብጸላም ሕብሪ ዝተጸሓፈት ዕለት እምበኣር፡ እዛ ቅዋም ዝተነጸግትላ ዕለት’ያ፡፡
ድሕሪ’ዚ ኢሳይያስ፡ ኣብ መሬት ኤርትራ ኮነ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ዘዕነዎን ዘበላሸዎን ‘ምበር ዝሃነጾን ዘማሓየሾን ነገር የለን፡፡ ኣብ ፖለቲካ፡ ቁጠባ፡ ማሕበራዊ ህይወትን ባህልን፡ ንኤርትራ ንድሕሪት ንምምላስ ከምድላዩ ዝእዝዞም ሰዓብቲ እንዳዋፈረ፡ ብዘይምስልካይ ብሓርፋፍ ጎነጽ ሰሪሑ፡፡ ኣብ ሃገርና ክጥጥዕ ጀሚሩ ዝነበረ ተኽሊ ፖለቲካዊ ዲሞክራሲ፡ ምሕዩ ዘመነ ሕሱም ምልኪ ኣምጺኡ፡፡ ንቑጠባን ትሕቲ ቀርጽን ማሕበራዊ ኣገልገልትን ኤርትራ ብምዕናው፡ 30-40 ዓመት ንድሕሪት መሊሱና፡፡ እቲ ዝኸፍአን ንምፍዋሱ ዝበርተዐን፡ ነዊሕ ግዜ ዝወስድን ድማ፡ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዘስዓቦ ግፍዕን ኢሰብኣዊ በሰላታትን እዩ፡፡ እዚ ብሰንኪ ሓደ ምልካዊ ውልቀ ሰብ፡ ኣብ ሕ/ሰብና ዝሰረበ ድሑርን ኣነዋሪን ሓድጊ ኣብ ኩሉ ሸነኻት እታ ሃገር ሳዕሪሩ ኢዩ፡፡
ንጸቢብ ፖለቲካዊ መኽሰብ፡ ፍልልያት ህዝቢ ኤርትራ ንምግፋሕን፡ ጸቢብ ስምዒታት ብምስዋር፡ ኢሳይያስ ብሓቂ ብሓዊ ክጻወት ንምውሳኑ መርአያ ድማ፡ ኣብ ልዕሊ’ቶም መዋእሎም ከርተት ዝበሉ፡ ምስኡ ብላይ ኮቦርታ ተነጺፎም፡ ኣብ ሳሕል ዝነበሩ ተጋደልትን ሓለፍትን ዝወሰኖ ውሳነታት እዩ፡፡ መዋእል ብሓባር ከርቲቶም፡ ምእንቲ ናጽነት ኩሉ እንዳፈለጡ ከምዘይፈለጡ፡ ኣብ ከብዶም ጸይሮም ዝጸንሑ ሓለፍቲ፡ ጉዳይ ምንጻግ ቅዋምን ዘይምኹኑይ ኩናት ምስ ኢትዮጵያን ብምልዓል፡ ብድፍረት ክጻብእዎ ምስ ጀመሩ፡ ኢሳይያስ ነታ ድርሳነ መናውራ ሳሕል ገንጺሉ፡ ብሓደ ወገን ንህዝቢ ከተዓሻሽው ዝኽእሉ ሓደስቲ ቆጣቑጢ ካድራት ከተኣኻኽብ፡ ብካልእ ወገን ከኣ ነዞም “ተጻባእቲ” ከሕቅቕ መደባት ኣብ ምስራዕ ተጸምደ፡፡ ኣብ ወርሒ ጥሪ 2000 ማእከላይ ሽማግለ ህግደፍ ፕረሲዳንት ቅዋም ከተግብር፡ ብዙሑነት ሰልፍታት ዘሳትፍ ምርጫ ክገብርን ጻዊዒት ገይሮም ነይሮም፡፡
ኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ መንበሩ ዝህቀኑ ተቓዉሞታት፡ ብዘይቅደመ ኩነት ንምቑጻይ ድለው ምንባሩ፡ ብወግዒ ዝተረኣየሉ እዋን’ውን ሽዑ እዩ ነይሩ፡፡ ሓለቓ ስታፍ ሚ/ሪ ምክልኻል ነበር ጀነራል ዕቑበ ኣብርሃ፡ ንኣተኣላሊያ ኩናት ፕረሲዳንት፡ ብውልቁ ምስ ነቐፈ፡ ካብ መዝነቱ ሰጊጉ ናብ ካልእ ክዛወር ምግባሩ’ውን ኢሳይያስ ብትም ሕትም፡ ሕቶ ሪእይቶ ዘይብሉ ምልካዊ ስርዓት ክሃንጽ ከምዝወሰነ እኹል መርአያ ኔሩ፡፡ ድሕሪ”ዚ ዝሰዓበ ምእሳር ኣባላት ጉጅለ-15፡ ምድስካል ሃገራዊ ባይቶ፡ ምሕራይ ሓደስቲ ሰብ ግዜ ኣዳኸርቲ፡ ምብታን ስሙያት ኣመሓደርቲ፡ ተኽሊጥ ኣሃዱታት፡ ምቋም ማእለያ ዘይብለን ናይ ትሕቲ ምድሪ ናይ ዓፈና ቤት ማእሰርታትን ናይ ዓፈና ጉጅለታትን ስዒቦም ዝተረኣዩ፡ ምድላዳል ጥጡሕ ባይታ ንምልኪ ነይሮም፡፡
ካብ ሜዳ ጀሚሩ ንብረታዊ ቃልሲ ዘዐወቱን፡ ኣብ ናጽነት ልዑል ኣበርክቶ ዝነበሮም ሓለፍቲ ህግሓኤን፡ ብኣግኡ ምስተቐዩ፡ እቲ ውድብ ብሰብኣዊ ዓቕሙ፡ ብፖለቲካዊ መንነቱ፡ ናይ ምውሳን ተኽእሎኡ ማህሚኑ፡ ብሓደ ሰብ ዝዝወር ስማዊ ኮነ፡፡ ብ1987 ካብ ዝነበሩ 9 ኣባላት ፖለቲካዊ ቤ/ጽ ህ.ግ.ሓ.ኤ.፡ ኣብ መጀመሪያ 2000 ኣርባዕተ ጥራይ ማለት ኢሳይያስ፡ ኣልኣሚን፡ ስብሓትን ዓሊ ሰይድን ተሪፎም፡፡ ከም በዓል ማሕሙድ ሸሪፎ፡ ሃይለ ድሩዕ፡ ጴጥሮስ ሰሎሞን፡ መሓመድ ሰይድ በርህ፡ ሮማዳን መሓመድ ኑር ዝኣመሰሉ ላዕለዎት ሓለፍቲ ብማእሰርቲ፡ ብድስከላ፡ በሞትን ብስንብትን ቀስብቀስ ተኣሊዮም፡፡ ብተመሳሳሊ ኢሳይያስ በይኑ ገቢሉ ምስወጸ፡ እቶም ብ1994 ፈጻሚት ባይቶ ህግደፍ ተባሂሎም ዝተመርጹ ዳርጋ መብዛሕትኦም ድስኩላትን ዘይመትከላውያንን እንዳኾኑ መጺኦም፡፡
ብ1994 ዝተመርጹ 19 ፈጻሚት ባይቶ፡ ዳርጋ ብሙሉኦም ኣብ ዝሓለፉ 17 ዓመታት ብሰንኪ መላኺ ባህሪ ኢሳይያስ፡ ኣብ ሓርጎጽጎጽ ዝጸንሑ’ዮም፡፡ ንኣብነት መስፍን ሓጎስን ሙሕየዲን ሸንገብን ናብ ስደት ኣምሪሖም፡፡ ሓምድ ሓምድን ጀርማኖ ናቲን ምስ ጉጅለ 15 ናብ ዒራዒሮ ወሪዶም ብኡ ኣቢሎም ሓቒቖም፡፡ ዓሊሰይድ ዓብደላ ‘ውን ኣብ 2006 ሞይቱ፡፡ ዓብደላ ጃብርን ኣልኣሚን ሸኽ ሳልሕን ድማ ብጉዳይ ስርሒት ፎርቶ ኣብ 2013 ኣብ ቀይዲ ውዒሎም፡፡ ኣብ ሓድሽ መድረኽ ናጽነትን ህንጸት ሃገርን፡ ተሳታፍነት ደ/ኣንስትዮ ክብ ንምባል ተባሂሉ፡ ኣብ 1994 ኣባላት ፈጻሚት ባይቶ ህግደፍ ኮይነን ዝተመርጻ፡ ኣስካሉ መንቆርዮስ፡ ፎዚያ ሓሽምን ኣምና ኑርሑሴንን ውን ቀስብቐስ መጋበርያ ምልኪ ኮይነን ሓደ ግዜ ንላዕሊ ሓደ ግዜ ንታሕቲ እንዳተደርበያ ክሳብ ሕጂ ኣለዋ፡፡
ኢሳይያስ ጸጋታት ሃገርን ቁጠባን ብሓጎስ ኪሻ፡ ከምኡ ‘ውን ወጻኢ ርክባትን ውዳቤን ብየማነ ማንኪ፡ ጸጥታዊ ኩነታት ብወዲ ካሳ፡ ክምእኸል እንዳገበረ፡ ሃገር ብሃገራ ኣብ ትሕቲ ከብዲ ኢዱ ጨቢጠ፡፡ ህግደፍ ዝበሃል ውድብን መንግስትን ሙሉእ ብሙሉእ ምስ በሓቶ፡ ህግደፍ ከም ውድብ ህልውንኡ ጠፊሹ፡ ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚት ባይቶን ዝበሃል ውዳቤታት ሓቒቑ፡ ብዘይ ጉባኤ፡ ብዘይ ኢሂን ምሂን፡ እትምራሕ ኣብ ኣፍሪቃ ካልአይቲ ሰሜን ኮርያዊት ሃገር ሃኒጹ፡፡
ኣብ ሜዳ ብወትሃደራዊ ተሞኩሮኦም ስሙያት ዝነበሩ፡ ወትሃደራውያን ሓለፍቲ ናብ ፖለቲካዊ መሪሕነት ክሰሓቡን ኣብ ዘዝጥዕሞም ወትሃደራዊ ድጓናታት ከቑሙን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ሙሉእ ሃገር፡ ክሳብ እቲ ዝተሓተ ኣቃውማ እንዳ ወረዱ፡ ንምምሕዳር ዓዲ ምስ ዓዲ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ከይተረፈ ውን ህዝቢ ብትሪ ንምቁጽጻር ዝከኣሎ ጽዒሩ፡፡ ጎኒ ንጎኒ ብኩፐን ዝተማእዘነ ቁጽጽር ስድራ ቤት፡ ብህግደፍ ዝምራሕ ክሳብ ምምሕዳር ዓድታት ዝተዘርገሐ ውዳቤታት፡ ን”ስግረ ዶብ” ዘምርሑ ዓይነታዊ መቕጻዕቲ፡ ከምኡ ውን ዕቱብ ምክትታላት ሃገራዊ ድሕነት ብምግባር ኢሳይያስ ሓደ በይኑ ግኑን ውልቀ መላኺ ኮይኑ ደልዲሉ ቀጸለ፡፡
እምበኣር፡ ዝሓለፉ ክልተ ዓሰርተ ዓመታት፡ ታሪኽ ሃገርና ብጊላነት፡ ብምልክነት፡ ብዕበለላ፡ ብ”ግበር ኣይትግበር”ን፡ ብዕቱብ ስርዓተ እዝን ቁጽጽርን ሓደ ውልቀ ሰብ፡ ዝተመርሐ ጸሊም ታሪኽ እዩ፡፡ ብ1994 ሓድሽ ታሪኽ “ነጥበ መቐይሮ” ተባሂሉ፡ ገዳይም መራሕቲ ሰውራ ንድሕሪት፡ “ሓደሽቲ ደም” ንቕድሚት ብዝብል ዝተጀመረ መናውራታት ዕምሪ ስልጣን፡ ቀጺሉ ብ”ተንበርካኽነት” ተመሳሚሱ፡ እቶም ቀንዲ ኣብ ጎዳጉዲ ምስ ኣተው፡ ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ወናኒ ህዝብን መሬትን ኤርትራ ኮይኑ ምስ ተገሃደ፡ “ንዝኣመነ ብሴፍ ንዝኸሓደ ብሴፍ” ዝዓይነቶም ፖሊሲታት ተጠቂሙ ሃገር ከዕኑ፡ ንጸቢብ ፖለቲካዊ መኽሰብ ፍልልያት ህዝቢ ከጋፍሕ፡ ታሪኽ ሃገር ክድውን፡ ህዝቢ ኤርትራ ወናኒ ታሪኽ ሞትን ስደትን ክኾውን ጌርዎ ኢዩ፡፡
እቶም ትማል ካብ ሓውን ዓረርን ተሪፎም፡ ናጽነት ዘረከቡ ተጋደልቲ፡ ናብ ድኽነትን ጊላነትን ለዊጡ፡ በቢግዝኡ ናብ ልመናን ተመጽዋትነት ይቕሰቡ ኣለው፡፡ ኩሉሻዕ “ተጋዳላይ እከለ ብዝሓደሮ ሕማም ተሰዊኡ” ዝብሉ ዜናታት እንዳለመድና፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ቋሕሰም ኣማኢት ዜጋታት እንዳጠፉኡና፡ ኣብ ኣጻምእ በረኻታት ሲናይን ሊቢያን ብሓዊን በዳዊንን ኣሸሓት ዜጋታት እንዳኸሰርና፡ እቲ ምዑት ኤርትራዊ መንእሰይ ሃገር ተሓሪሙ፡ ፈቖዶ ሃገራት ኤውሮጳን ኣፍሪቃን ብሽቕለት ኣልቦነት እንዳተንከራተተ፡ መዓስከራት ጎረባብቲ ሃገራት እንዳጻባብና፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዘሎ ህዝቢ፡ ብሓደ ድምጺ ዝርንዝሕ እንዳነብዐ፡ ናብራ ኤርትራውን ሲ! ራህዋን ሓጎስን ዝረሓቖ፡ ናብራ ሕሰምን መከራን ካብ ዝኸውን ዓመታት ሓሊፉ፡፡ እታ ሃገር ከ! መን እዩ ክርከባ? ብስም “ግዝያዊ መንግስቲ” ተኾይጡ፡ ነባሪ ዕንወትን ጥፍኣትን ዝዘርኣልና ኢሳይያስ፡ 18 ሚኒስተራት ናብ ጊላታት ለዊጡ፡ ካብ 56 ጀነራላት ሒደት ምሉኻት ጥራይ ኣስዒቡ፡ በይኑ ጀነራል፡ ባዕሉ ሚኒስተር፡ ባዕሉ ኮሚሽነር፡ ባዕሉ ኢንጅነር፡ ባዕሉ በዓል መዚ፡ ባዕሉ ሓለፊ፡ ባዕሉ ቀሺ፡ ባዕሉ ሸኽ… ኮይኑ፡ ምስ ጎረባብትና ሕዱር ጽልኢ እንዳዘርአ፡ ሕጂ’ውን ይቕጽል ኣሎ፡፡ ብዘይ ተካኢ ወለዶን ዝትክእ መሪሕነትን እንሆ ንልዕሊ ፍርቂ ክፍለ ዘመን ኣብ ስልጣን ተኾይጡ ሞትን እርጋንን ብዘንጸላለዎም ሓለፍቲ ተኸቢቡ ሓደ እግሩ ናብ መቓብር የምርሕ ኣሎ፡፡
ኣብ ታሪኽ ዓለም ብስም “ግዝያዊ መንግስቲ” ን26 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ዋላ ሓደ መራሒ የልቦን፡፡ ትማሊ ከምዚ ከማና፡ ድሕሪ ናይ ነዊሕ ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ፡ ናጽነትን ዘውሓሳ ሓደስቲ ሃገራት ደቡብ ሱዳንን፡ ምብራቕ ቲሞርን እኳ፡ ካብ “ግዝያዊ መንግስቲ” ሰጊረን ስሩዕ መንግስቲ ኣቒመን ኣለዋ፡፡ ኣብዚ ርብዒ ዘመን እዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ባህሪያዊ ታሪኻዊ ጉዕዙኡ ተኾሊፉ፡ ኣብ ትሕቲ ዳግማይ መግዛእቲ ኣትዩ እዩ፡፡ እቲ ዝኸፍአ ሞትን ስደትን ዘስዓበ ዘቤታዊ መግዛእቲ ሪኡ እዩ፡፡ ከም ህዝቢ ኤርትራ ሓርነታዊ ቃልሲ ዘካየዱ ጭቁናት ህዝብታት ዓለም፡ ሃገሮም ከማዕብሉን ንዓወቶም ዝሕግዝ ሰፊሕ ኣህጉራዊ ደገፍ ክረኽቡ እንከለው፡ ንሕና ግን ብሰንኪ ኢሳይያስን ኢሳይያሳውያንን ካብ ዓለም ተነጺልና፡ ኣብ ጸምጸም በረኻ እተጨረሐት ዳስ ኮይና ኣለና፡፡
እሞ ክሳብ መዓስ…? …..ክሳብ መዓስ …ጊላነት? ክሳብ መዓስ…ማእሰርቲ….ክሳብ መዓስ….መቕዘፍቲ….ክሳብ መዓስ ስደት….ክሳብ መዓስ ሞት…. ካስብ መዓስ ምልኪ….ክሳብ መዓስ ተነጽሎ…? ክሳብ መዓስ ከ “ግዝያዊ መንግስቲ”????
ክቡራት ኣሕዋትን ኣሓትን …እዚ መወዳእታ ዘይብሉ ዝመስል “ክሳብ መዓስ?” ብርግጽ ማዕልቦ ኣለዎ፡፡ ብሓቂ’ውን ክወግሕ’ዩ፡፡ እቲ ጸሊም ድነ ክቕንጠጥ’ዩ፡፡ ንኹሉ ከፋፋሊ ተግባርትን ስሚዒታትን ነጺግና፡ ንምብትታና ዝህቀን ኢሳይያሳዊ ሽጣራታት በዲህና፡ ብሓድነት ንኤርትራን ህዝባን ኣሚና፡ ምእንተ ሓደ ሃገራዊ ዕላማ ተወፊና፡ ንመላእ ህዝብና ኣብ ሓባራዊ ዕላማ ኣስሚርና፡ ተቓሊስና እዚ ርሑቕ ዝመስል “ክሳብ መዓስ…?” ብርግጽ ክነሕጽሮ ኣለና። ነዚ ራእይ ወለዶታት ዝቆጸየ “ግዝያዊ መንግስቲ” እውን ኣብ ግቡእ መዓልኡ ክነብጽሖ ኣለና።
Source


c: text/html

text:
Söderhamn Nära
ብተደጋጋሚ ዝሕተቱን መልስታቶምን ብዛዕባ ሰደርሃምን ናራ (Söderhamn NÄRA)
ቑጦባ
ሕቶ: ኣነ ኣብ መወዳአታ ናይ ሓምለ ናብ ካልእ ኣድራሻ ቐይረ ስለምንታይ ናይ ነሓሰ ቕብሊት መጺኒ፣
መልሲ: ሓደ ሰብ ኣገልግሎት ምስ ረኸበእዩ ቕብሊት ዝኸፍል ። ስለዚ አዩ ድማ ቕብሊት ናይ ሓምለ ኣብ ነሓሰ ክትከፍል ትሕተት። ኣብ ቕብሊት ውን ሓበሬታ ተጻሒፉ ኣሎ ።
ሕቶ: ናይ መጨረሽታ ዝኽፈለሉ መዓልቲ ፣
መልሲ: ክሳብ እዛ መዓልቲ እዚኣ ጥራይ ናብ ሰደርሃምን ናራ Söderhamn NÄRA ክትከፍል ከም ዘለካ።
ሕቶ: ክፍሊት ክከፍል አንተ ዘይ ኪኢለ አንታይ የጋጥመኒ፣
መልሲ: ክሳብ ናይ መጨረሽታ መዓልቲ ክትከፍሎ አንተ ዘይ ኪኢልካ ኣብ ውሽጢ 10 መዓልቲ ክትከፍሎ ኣለካ ዝብል መተሓሳሰቢ ደብዳበ ይመጻካ። ኣብ ውሽጢ 10 መዓልቲ ዝተዋህበካ ክትከፍል ተዘይ ኪኢልካ ናብ ኢንካሶ (inkasso) ዝተባህለ ትካል ብዝተፈላለየ ኣገባብ ገንዘብካ ወሲዱ ከም ትኸፍል ዝገብር ትመሓላለፍ። ስለዚ ድማ ንኢንካሶን ንሰደርሃምን ናራን ክትከፍል ትግደድ። እዚ ብዘይ ምግባርካ ድማ ካብ ኣገልግሎት ኤለክትሪክን ኢንተርነትን ትሕረም ክሳብ ቕብሊትካ ትኸፍል።
ሕቶ: ብኸመይ ይጥቀመሉ ኣውቶይሮ (autogiro)
መልሲ: ካብ ባንክ ካርድኻ ኣብ ናይ መወዳአታ መዓልቲ ኣብ ግዜኡ ኣውቶማቲክ ይወስድዎ። ኣብ ካርድኻ ገንዘብ ክጸንሕ ግድነት እዩ። ኣብ ባንክ ካርድኻ ገንዘብ አንተ ዘይ ጸኒሑ ናይ 60 ክሮነር መቕጻዕቲ ይመጻካ። ናይ መቕጻዕቲ ክፍሊት ኣብ ናይ ዝስዕብ ወርሒ ቕብሊት ይመጻካ።
ኢንተርነት
ሕቶ: ናይ ሽወደን ታሴራ ወይ መለለይ ቑጽሪ ተዘይ ብለይ ብስመይ ኢንተርነት ክእቱ ይከኣል ዶ፣
መልሲ: ነኖእ, ግድን እቲ ናይ ሽወደን ግላዊ መለለይ ቑጽሪ ምስ ቶም ዳሕረዎት ኣርባዕተ ቑጽሪ ክህልወካ ኣለዎ።
ሕቶ: ውዕል ናይ ኢንተርነት ምስ ሰደርሃምን ናራ ክመልእ ከለኹ ምሳይ ክማልኦ ዘለኒ እንታይ ኣሎ።
መልሲ: ማዓልቱ ዘይ ወደቐ መንነት።
ናይ ገዛ ውዕል ወረቕት, ኣበየናይ ቑጽሪ ገዛ ከም ዘለኻ ንምፍላጥ። እቲ ገዛ ናይ ፋክሰሁልመን እንተ ደኣ ኮኢኑ ኣብ መፍትሕ ገዛኻ ውን ቑጽሪ ገዛኻ ተጻሒፉ ኣሎ። ቕጽሪ ገዛ ዘድልየና ኣበየናይ ገዛ ኢንተርነት ከም ንእቱ ስለ ዝሕግዘና።
ሕቶ: ኣነ ኣብ ዘይ ቕመጠሉ ገዛ ውዕል ኢንተርነት ክገብር ይፍቐደኒ ዶ፣
መልሲ: ነኖእ, ኣብቲ ናይ ውዕል ስምምዕ ዝገበርካሉ ገዛ ጥራይ አዩ ዝፍቐደካ።
ሕቶ: መስመር ኢንተርነት ብዘይ ገመድ ዋይፋይ(WiFi) ብኸመይ ይረክብ።
መልሲ: ዋይፋይ (WiFi) ንምጥቓም ባዕልኻ ራውተር(router) ዝበሃል መሳርሒ ክትገዝእ ኣለካ። ኣብ ከም ቲቪ ዝሽየጠሉ ቦታ(እንዳ ኤለክትሮኒክ) ድማ ይርከብ።
ሕቶ: ስለምንታይ ከ ምስራሕ ይኣቢ።
መልሲ: እዚ ዝተፈላለየ ምኽንያት ክህልዎ ይኽእል።
1. ቕብሊት ዝተገልገልካሉ ተዘይ ከፊልካ መስመር ኣገልግሎት ኣይወሃበካን።
2. ጉድለት ናይ ላብቶብካ ወይ ራውተርካ ክኸውን ይኽእል እዩ።
3. ናይ መስመር ብልሽት ኣብ ሰደርሃምን ናራ ክከውን ውን ይኽእል እዩ። ስለዚ በዚ ቑጽሪ ደዊልኩም ሓገዝ ክትረኽቡ ትኽእሉ። ቴለ. 0270-199 99.
ሕቶ: ኣየናይ ኢንተርነት ኣቦኖማንግ ኣነ ክመርጽ ይክእል
መልሲ: ሶደርሃም ናራ ኣለዎም ሰለስተ ኣማራጺ ዝተተሓሓዘን ኣበየናይ ከም ተደሊ እቲ ምክንያት ኣበይ ከም ትቅመጥ እዩ.ኢንተርነት ብመንገዲ kabel Tv och fiber-LAN ምጥላብ ንናይ ገዛካን ንዘይንቀሳቀስ ንበረትን ተተሓሓዘ ናብ ሶደርሃም ናራ ናይ ከተማ Network,እንድሕር ዘይብልካ ዋላ ሓደ ዘይተተሓሓዘ ትክእል ኢካ ክትቅርብ ብመገዲ ADSL መደብ ገመድ ናይ ኤሌትሪክ ምዝርጋሕ ኣብ መንደቅ፣
ምትሕሓዝ ብመንገዲ kabel-Tv –modem ከም ምጥቃም kabel Tv ኢንተርነት ናብ internetkommunikation ክትመርጽ ትክእል ካብዚ ንብረት 0,5MB 8 MB ,30 MB , መዓስ ኢካ ብክታም ክትሕብር ናትካ abonnemang ክመጸካ ናይ ሓደ ግዜ ዋጋ 400 kronor ናይ ኢንተርነት፣ ክትከፍሎ ተክእል ኢካ ብካርዲ ኣብቲ ናትና reception ወይ ኣብ ቲ ዋጋ ናትካ ፋክቱር ካልኣይ ገጽ፣ ውዕል ግዜ 1 ወርሓዊ ካላንደር
ጥቃ LAN-መራከቢ ኣይትደልን ደካ ኢንተርነት ንከነተሓሕዘልካ ፣ነቲ መራከቢ ክንገብሮ ቀጥታ ምስ ሓደ nätverkskabel ኣብ ናይ ኮምፒተር መስመር፣ክትመርጽ ትክእል ካብዚ ንብረት 0,5 0,5MB 10,10 MB 30,10 MB.100,10MB och 100,100MB.
ዋላ ሓደ ናይ መራከቢ ክፍሊት ዋጋ፣ውዕል ግዜ 1 ወርሓዊ ካላንደር፣
ጥቃ ADSL መራከቢ ምምጻእ ሓደ ናይ መጀመርያ ዋጋ 1295 kronor ፣ናይ ኢንተርነት ዋጋ እትው ፣
ግዜ 12 ኣዋርሕ ድሕሪኡ 1 ወርሓዊ ካላንደርን ውዕል ግዜን፣ከተጋጣጥሞ ን ኣቦኖማን ትክእል ክትወስድ ካብ 7-10 መዓልታት፣ብመገዲ ተሌፎን ዓሚል ትከውን እንድሕር ክትሓሓዝ ኮይኑ ቦታ ክሕዝ ምክንያቱ ኣገዳሲ እዩ ንስካ ተሌፎን ክትምልስ፣ እቲ ስምምዕ ክመጸካ የክእልዩ ብ ሓደ dolt ቁጽሪ፣
ኤሌክትሪክ
ሕቶ: ስለምንታይ ኣብ ወርሒ ክልተ ቕብሊት ናይ ኤለክትሪክ ይመጻኒ።
(ሓደ ካብ ሰደርሃምን ናራ ካልኣይ ከኣ ካብ ያቭለ ኤነርጂ)
መልሲ: እቲ ብሰደርሃምን ናራ ዝውነን ኩሉ ሰብ ዝኸፍሎ ውሱን ዋጋ ዘለዎ እዩ።
መስመር ኤለክትሪክ ካብ መመንጨዊ ንቑጣ ናብ ገዛኻ ይውሕዝ (ቕብሊት ካብ ሰደርሃምን ናራ ይመጽእ).
ክፍሊት ናይ ኤለክትሪክ ካብቲ ኣብ ወርሒ ዝህለኽካዮ ጸዓት እዩ ዝኽፈል።
ቕብሊት ኤለክትሪክ ካብ በዓል መዚ ኤለትሪክ ሰደርሃምን ናራ ወይ ካብ ካልኦት ወነንቲ መዚ ኤለክትሪክ ውን ክመጽእ ይኽእል አዩ።
ሕቶ: ካብ በዓል መዚ ኤለክትሪክ ብዛዕባ ውዕል ክራይ ጸዓት ዝምላአ ፎርም ደብዳበ መጺኒ። ግድን ድዩ ክመልኦ ሀለኒ።
መልሲ: ነኖእ, ግን ሓደ ክትመርጽ እንተዘይ ኪኢልካ ባዕልና ከም ንመርጸልካ ክትፈልጥ ኣለካ።
አቲ ባዕልኻ ትመርጾ ሃልኪ ኣብቲ ፎርም ዘሎ ምርጫ ዝኸበረ ምኻኑ ክትፈልጥ ኣለካ።
ንዝኣተኻዮ ውዕል ናይ 1, 2 ወይ 3 ዓመት ንምቕያር ክትፈርሕ የብልካን።
ገዛ ክትቕይር ምስ ትደሊ ነቲ ውዕል ንምስራዝ ክትሕብር ኣለካ።
ምቅያር
ሕቶ: እንድሕር ናይ ግድን ክትቅይር ኮይንካ እንታይ ክገበር ኣለኒ
መልሲ: ንስካ ናይ ግድን ከትስምዓና ን ሶደርሃም ናራ እንድሕር ንስካ ናብ ካልእ ገዛ ትቅየር ኮንካ፣ኣይፈለጥናን ንሕና ከም ዝቀየርካን
ዝክፈል ገንዘብ ናይ ኤሌትሪክ ,ገመድ m,m ከምኡ ውን ናይ ቀደም ኣድራሻካ ፣ከም ትቅይር ምምልካት ኣብ hemsida ክትገብሮ
ቀሊል እዩ፣እንተዘይ ኮይኑ ትድውል ናብ ናይ ዓሚል ሰርቢስ ወይ ናባና መጺካ ክትረኦ ኣብ Stabbläggaregatan 11,
ክትቅይር ምስ ቀረብካ ብዛዕባ ናይ ክራይ ገዛ ኩንትራት uppsägningstid,
ሕሰብ ክትመልሶ እቲ ሓድሽ ናትካ ፋክቱር ኣድራሻ እንተዘይ ኮይኑ ኣይመጸካን እዩ ከም ዝቀየርካ ፋክቱር ካብኡ እቲ ምክንያት ክከውን ይክእልዩ ዘየድሊ ተወሳኪ ዝክፈል ንዓካ ከም ዓሚል።
ጌጋ ምምልካት
ሕቶ: ኣነ እንድሕር ጸገም ረኪበ ናይ መውዓይ፣ማይ፣ናይ Tv ገመድ ወይ ኢንተርነት።
መልሲ: ጸገም እንድሕር ኣሎ ናትካ ኣካራይ ከም ዘገድስ መውዓይ ፣ማይ ናይ TV ገመድ፣ምርካብ ምስ ኣካረይቲ, ብዛዕባ ኢንተርነት ዝምልከት፣ደውሉንና በዚ ተሌፎን 0270-199 99።
ተወሳኺ ሌንካር

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣርባዕተ ቆልዑን ልዕሊኡን ንዝወልዳ ሃንጋሪያውያን ኣዶታት ካብ ገብሪ ናፃ ክኾና እየን
ኣዲስ ኣበባ ፣ 4 ለካቲት፣ 2011 (ኤፍ ቢ ሲ) ቀዳማይ ሚንስትር ሃንጋሪ ኣርባዕተ ቆልዑን ልዕሊኡን ንዝወልዳ ሃንጋሪያውያን ኣደታት ኣብ ሙሉእ ዕድሚአን ካብ ኣታዊአን ግብሪ ከም ዘይኸፍላ ኣፍሊጦም።
ኣብታ ሃንጋሪ፥ ቁፅሪ ዝውለዱ ህፃናት ንምውሳኽ ዝዓለመ ውጥን ወግዓዊ ኮይኑ ኣሎ።
ቀዳማይ ሚንስትር ቪክቶር ኦርባን፥ እቲ ውሳነ ኣብ ፍልሰት ዘይተመርኮሰ መፃኢ ሃገሮም ንምፍጣር ዝዓለመ ምዃኑ ተዛሪቦም።
በዝሒ ህዝቢ ሃንጋሪ ኣብ ዓመት ብ32 ሺሕ ምንካይ ዝተርኣዮ እንትኸውን፥ ደቂ ኣንስትዮ እታ ሃገር ምስ ናይ ኣውሮፓ ክነፃፀራ እንከለዋ ዝነኣሰ ቁፅሪ ውላድ ኣለወን።
ስለዝኾነ በቲ ሓድሽ ስጉምቲ፥ ሓደሽቲ መፃምዲ ካብ ወለድ ነፃ ዝኾነ 36 ሺሕ ዶላር ኣሜሪካ ክረኽቡ ሰለስተ ቆልዑ ምስ ወለዱ ድማ እቲ ልቓሕ ክስረዘሎም ከም ዝግበር ተገለፁ።
እቶም ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብ ዘስምዕዎ ህዝባዊ መደረ ንመጠን ወሊድ ንምትብባዕ ዝተዳለወ በዓል ሸውዓተ ነጥቢ ብዕሊ ኣፈሊሞም።
ኣብ ትልሚ መንግስቲ ካብ ዝተኻተቱ ነጥብታት፥
- ኣብ ዝመፅኡ ሰለስተ ዓመታት ዝኽፈቱ 21 ሺሕ መሕብሐቢ ወይ መውዓሊ ህፃናት ክህልዉ እዮም
- ኣብ ስርዓተ ጥዕና እታ ሃገር ፈሰስ ዝግበር ተወሳኺ 2 ነጥቢ 5 ቢልየን ዶላር ኣሜሪካ ክምደብ እዩ
- ኣብ ምውናን መንበሪ ገዛ ዝግበር ድጎማ ክህሊ እዩ
- ሸውዓተ ሰብ ኮፍ ዘብላ መኻይን ንዝዕድጉ ዜጋታት ዝግበር ሓገዝ መንግስቲ ከምዝህሉ ዝገልፁ ነጥብታት ተጠቀስቲ እዮም።
ፍልፍል፦ቢቢሲ


text:
ኣብ`ዚ ቐረባ እዋን ኣብ ልዕሊ ብናይጀርያውያን ብኢትዮጵያውያን ብሶማሊያውያን ከምኡ ብፓኪስታናውያንን ካልኦትን ዝውነኑ ኣብያተ-ንግዲ ዝተፈጸሙ መጥቃዕትታት ኣብ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ደወል ደዊሉ`ሎ፡ ካብ መንግስቲ ግን ብዙሕ ትኹረት ኣይረኸበን ፖሊስ`ውን ዝኣሰሮ የለን ።
ኣብ ከተማ ፕሪቶርያ-ድሕሪ ተደጋጋሚ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ብወጻእተኛታት ዝውነኑ ድኳናት ውጥረት ልዒሉ`ሎ ። ገለ ነበርቲ ፕሪቶርያ ዝመጽእ ዓርቢ ኣንጻር`ቶም ስደተኛታት ናይ ተቓውሞ ሰልፊ`ውን ክገብሩ መዲቦም ኣለው።
ናይ ለንቅነ መጥቃዕትታት ነቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት ዝተፈጸመ ዘዘኻኽር`ዩ። ትማሊ ሶሉስ ኣስታት 20 ድኳናት ከምዝተዘምተን ከምዝነደደን ተፈሊጡ`ሎ ፖሊስ-ዘይደቂ ዓዲ ከምዝተጠቕዑን ከምዝተፈራርሑን`ውን ኣፍሊጡ`ሎ።
ኢትዮጵያዊ ኣለማየሁ ሰንበታ፡ ኣባል ሓበሻ ኮሚኒቲ ዝተባህለ ብኢትዮጵያውያንን ኤርትራውያንን ዝቖመ ማሕበር`ዩ።
ንሱ ነቲ `ስደተኛታት ስራሕና ትወስዱልና ኣለኹም፡ ኤኮኖሚና ተዳኽምዎ ኣለኹም` ዝብል ስምዕታ ገለ ደቂ ደቡብ ኣፍሪቃ ጌጋ `ዩ ይብሎ።
“ንሕና ካብ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ስራሕ ኣይመንጠልናን። እንታይ ደኣ ኣብ`ዚ ዘሎ ህዝብና ባዕሉ ስራሕ ፈጢሩ ከምዝንቀሳቐስ ኢና ጌርና። ንሕና ሰብ ኣብዘይኣትዎ ኣቲና ንህይወትና`ውን ኣብ ስግኣት ኣእቲና ስራሕ ፈጢርና ንንብስና ንሕግዝ ዘለና ኢና። ካብ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ንወስዶ ስራሕ የለን።”
ኣብ ትካል ተማጓቲ ሰብኣዊ መሰላት ሁማን ራይትስ ዎች ዝሰርሕ ደቡብ ኣፍሪቃዊ መሰልማመቲዊ ሰበይ ግን እቲ ጎንጺ ኪነው ዶብ`ታ ሃገር ዝኸይድ`ዩ ይብል። ኣብ ኣህጉራዊ መድረኻት ዘሎ ለውጢ ብፍላይ ምስ ምምጻእ ናይ ኣመሪካ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ዘይደቂዓዲ ዘሎ ጠመተ እናጎልሐ ስለዝመጸ`ውን`ዩ ይብል።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Author: admin
ኤርትራ፣ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ሰሚናራት፣ ህዝቢ ብዛዕባ ምስሓብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ባድመን ምሕንጻጽ ዶባትን ከይሓትት ይንገሮ ኣሎ
ኣብ ኤርትራ፣ በብደረጅኡ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ናይ ዘመተን ጎስጓስን ሰሚናራት፣ ህዝቢ ብዛዕባ ምስሓብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ባድመን ምሕንጻጽ ዶባትን ብዝምልከት ከይሓትት ይንገሮ ኣሎ። ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣብ ዝልኣኽዎ ሓበሬታ፣ ነቲ ሰ [...]
ጂቡቲ፣ ንዱባይ ልዕሊ 380 ሚልዮን ዶላር ክትክሕስ ትሕተት
ጂቡቲ፣ DP World ንዝተባህለ ናይ ዱባይ ወሃቢ ኣገልግሎታት ወደብ፣ 385 ሚልዮን ዶላር ክትክሕስ ኣብ ለንድን ዝመደበሩ ቤት ፍርዲ ወሲኑ። እቲ ቤት ፍርዲ፣ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዝሃቦ ውሳኔ፣ ጂቡቲ፣ ነቲ ምስ ዱባይ ዝኸተመቶ ው [...]
መደባት ኤረና
Radio Erena 11.04.2019 Radio Erena 10.04.2019 Tsegezeab Berhane- Dewula Eta QaTchil   [...]
ከረን፣ ገለ ክፋል ናይቲ 125 ዓመት ዝገበረ ጥንታዊ መስጊድ ብምፍራሱ ክልተ ሰባት ሞይቶም
ኣብ ከተማ ከረን፣ ተደኵኑ ዝርከብ ጥንታዊ መስጊድ ከረን ኣል ዓቲቕ፣ ሓደ ክፋሉ፣ "ጉባ ኣል መስጂድ"፣ ብሮቡዕ 10 ሚያዝያ ብምፍራሱ ክልተ ሰባት ከምዝሞቱን ትሽዓተ ሰባት ድማ ከምዝቖሰሉን ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም። እቲ ታሪኻዊ [...]
وفاة اثنين وجرح خمسة آخرين في انهيار قبة مسجد كرن العتيق
أفادت مصادر لإذاعة إرينا بأن اثنين من العمال لقيا مصرعهما نهار هذا اليوم بسبب انهيار أحدى قباب مسجد كرن العتيق، وأن حوالي 5 اشخاص اصيبوا بجراح. وكان ه [...]
ሚኒስተር ምክልኻል ትመርሖ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ኢጣልያ ናብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ይበጽሕ
ብሚኒስተር ምክልኻል ኢጣልያ፣ ኤሊዛቤታ ቴራንታ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ኢጣልያ ኣብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ምብጻሕ የካይድ ከምዘሎ ወትሃደራውያን ምንጭታት ሓቢሮም። ነቲ ልኡኽ ዝመርሐት ሚኒስተር ኤሊዛቤታ፣ ምስ ሚኒስተር ምክ [...]
ሱዳን፣ ፕረዚደንት በሺር ንእምላይ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ ብዝልዓለ ናህሩ ይቕጽል
ህዝቢ ሱዳን፣ ን30 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ፕረዚደንት በሺር ንምእላይ ዘካይዶ ዘሎ ተቓውሞ ብዝልዓለ መልክዑ ይቕጽሎ ኣሎ። ነዚ ኣብ መላእ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ፣ ታሕተዎት መኮንናት ዝርከብዎም ኣባላት ሰራዊት ብብዝሒ [...]
ኢትዮጵያ፣ ብጉዳይ መሰል ህዝቢ ሲዳማ፣ ደቂንስትዮ ጥራይ ዝተሳተፍኦ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ተኻይዱ
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ከተማ ኣዋሳ፣ መሰል ክልል ህዝቢ ሲዳማ ክሕሎ ዝጽውዕ፣ ደቂንስትዮ ጥራይ ዝተሳተፍኦ ሰፊሕ ሰለማዊ ሰልፊ ምክያዱ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን። እቲ ኣሽሓት ኣዴታትን መንእሰያት ደቂንስትዮን ጥራይ ዝተሳተፍኦ ሰለማዊ [...]
وزير الاعلام الارتري ينفي أن اثيوبيا سوف تستخدم مصوع كقاعدة لقواتها البحرية
اذاعة إرينا الدولية الأخبار: الثلاثاء 9 ابريل 2019 في رد على الخبر الذي نشرته إذاعة إرينا حول تصريح الرئيس الجيبوتي اسماعيل عمر قيلي الذي قال فيه ب [...]
“ፕረዚደንት ጂቡቲ ካብ መዓስ’ዩ ኣፈኛ መንግስቲ ኤርትራ ኮይኑ?” ሚኒስተር ዜና ኤርትራ
"ፕረዚደንት ጅቡቲ ካብ መዓስ'ዩ ኣፈኛ መንግስቲ ኤርትራ ኮይኑ?” ክብል ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል፣ብመንገዲ ትዊተር መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። እቲ ሚኒስተር ነዚ መልእኽቲ ብሰሉስ 9 ሚያዝያ ዘመሓላለፈ፣ ፕረዚደንት ጂቡ [...]


text:
ኣብ ዓዲ ሓሎ፣ ኣብ ሓለዋ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ተዋፊሮም ዝርከቡ ኣባላት ሰራዊት፣ ነፍሲ ወከፎም 10 ሽሕ ናቕፋ መተባብዒ ተዋሂብዎም።
ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት፣ ኣብ ሓለዋ ፕረዚደንት ንዝርከቡ ኣባላት ሰራዊት፣ ብፍሉይ ዝተዋህበ ብተዛማዲ ብርክት ዝበለ መተባብዒ ገንዘብ፣ ኣብ መንጎ ሰራዊት ተፈጢሩ ዘሎ ምክፍፋል፣ ንህይወት እቲ ፕረዚደንት ኣብ ሓደጋ ከየእቱ ካብ ምስጋእ ዝተገብረ ሓለፋ ምዃኑ’ዮም ነዚ ሓበሬታ እዚ ዝልኣኹ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ዘመልክቱ።
ኣብ ኤርትራ፣ ልዕሊ 5 ሽሕ ናቕፋ ጥረ ገንዘብ ከይንቀሳቐስ ዝኽልክል ኣዋጅ ወጺኡ እኳ እንተሎ፣ እዚ ንኣባላት ናይታ፣ ካብ ተወርዋሪ እዚ፣ ናይ 525 ተዋጺኣ ኣብ ሓለዋ ናይቲ፣ ኣብ ዓዲ ሓሎ ዝርከብ መንበረ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ተዋፊራ ዘላ ኣሃዱ ዝተዋህበ ገንዘብ ግና ነዚ ዝጥሕስ’ዩ።
ብደረጃ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተታሒዞም ዘለው ኣባላት ሰራዊት፣ ንዝቕጽል ኣርባዕተ ዓመታት ክሳብ 2023 ከምዘይጣየሱ ተነጊርዎም ከብቅዕ፣ ዝኾነ መተባብዒን ደጋፍን ከምዘይተገብረሎም ይፍለጥ።
ኣብ ልዕሊ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ድሕሪ ዝተኻየደ ፈተነ ቅትለት፣ መንበረ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኮይኑ ዘሎ ዓዲ ሓሎን ከባቢኡን ጽዑቕ ሓለዋ ይካየደሎ ከምዘሎ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
Source: Radio Erena: 07 February 2019


text:
ዕድመ ሓላፍነተን የብቅዕ ዘሎ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕ/ሃ ናቪ ፒለይ፣ ንገለ ኣብ ዓለም ዝተኸሰቱ ቅልውላዋት ግቡእ መልሰ-ግብሪን ስጉምቲን ስለዘይወሰደ ኢለን ንቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ወቂሰን።ናቪ ፒለይ፣ እቲ ቤት ምኽሪ ግቡእ ቆላሕታ እንተዝገብረሉ ነይሩ፣ህይወት ኣማኢት ኣሻሓት ሰባት ምደሓነ ነይሩ ኢለን።
ብግልፅነተን ዝፍለጣ እተን ወ/ሮ ፒለይ”ኩሎም ቅልውላዋት ብዘይምልክት ኣይተወልዑን።ንዓመታት እናረሰኑን፣ ገሊኦም ልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት፣ቅሬታ ናይ ህዝቢ፣ብልሹዋት መንግስታትን ትካላት ፍትሒን፣ምግላልን ተነፅሎን፣ ዘይማዕርነታዊ ምዕባለ፣ወፅዓ፣ቁጠባዊን ማሕበራዊን መሰላት ምጉዳል፣ወፅዓ ሲቪል ማሕበረ-ሰብን ህዝባዊ ናፅነትን ገሊኦም‘ዮም” ይብላ።
ንኣብነት ቅልውላው ሶርያ ካብ ዝላዓል ጀሚሩ ንሰለስተ ዓመታት ዝኣክል ይብላ ንሰን፣እቲ ግጭት ዞባዊ ቅልውላው ክኸውን ከምዝኽእል ኣጠንቂቀንን ደው መበሊ ከምዘይህልዎን ይገልፃ ከምዝነበራ ጠቂሰን።
መንግስታት ንዜጋታቶም ክከላኸልሎም ቅሩባት ተዘይኮይኖምን ዓቅሚ እንተጎዲልዎምን፣እቲ ሓላፍነት ኣብ እንግደዐ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ብሕልፊ ኣብ ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ‘ዩ ዝወድቅ።
ኣብ‘ቲ ሎሚ ዝተሳለጠ ዋዕላ ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/ሃ ሪፖርት ዘቅረቡ ዋና ፀሓፊ ሕ/ሃ ባን ኪሙን ብወገኖም፣ናቪ ፒለይ በላሕ መራሒት ሕ/ሃ ኮይነን ኣገልጊለን‘የን ኢሎም ንኢዶም።እቲ ዝስመዐን ከይሓባኣ ዝዛረባ‘ውን በሉ።መግለልቲን ተነፅሎን ዘጓነፎም ሰባት፣ሓቀኛ ጠበቃኦም ከምዝኾነት ይፈልጡ ወ/ሮ ፒለይ ተሓላቂት ሰብኣዊ መሰላት ኮይነን ክቅፅላ‘ውን‘የን ኢሎም።


text:
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብቲ ቀደም ቀደም፡ ዝተወሰነ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ንዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከም ብሌን ዓይኑ ይሕልዎን በጃ ይሓልፈሉን ከም ዝነበረ ዝከሓድ ኣይኮነን። ብኣንጻርዚ ካብ ንግሁኡ ኢሳይያስ ከምዚ ሕጂ ኮይንዎ ዘሎ ዕንኪላሎ ከም ዝኸውን ዝኣመቱ እውን ነይሮም። ኢሳይያስ ነዚ ውሱን ናይ ህዝቢ ደገፍ ብምምዝማዝ ዝተኽተሎ ናይ ሓሶት “ሓላዪ ህዝቢ” መሲልካ ናይ ምቕራብ ድራማታት’ኳ ይሰርሕ እንተነበረ፡ ሓቀኛ ናይ ህዝቢ ወገን ኮይኑ ግን ኣይፈልጥን። ግዜ ሓያል ፈራዲ ስለ ዝኾነ እዚ ናይ ኢሳይያስ ሓሳዊ ምስሉይነት ዘለኣለማዊ ክኸውን ኣይከኣለን። ምስልይነቱ እንዳተቐንጠጠ ሓቀኛ እንታይነት ናይዚ ዲክታቶር ካብ ምቅላዑ ዓዲ ኣይወዓለን። እዚ ማለት ኢሳይያስ ናይ ገዛእ ርእሱ እምበር ናይ ውሑዳት ኮነ ናይ ብዙሓት ኤርትራውያን መርኣያ ኮይኑ ኣይፈልጥን እዩ።
እዚ ክብሃል እንከሎ፡ ኢሳይያስ በይኑ ዘይኮነ ግዝያዊ መኻይዲ ዝኾንዎ ኣካላት ፈጢሩ ሓቀኛ ናይ ህዝቢ ወገን መሲሉ ክቐርብ ኣይጸዓረን ማለት ግን ኣይኮነን። ኩልና ከም እንርደኦ “ዓወት ንሓፋሽ” ክሳብ ሕጂ መሪሕ ጭረሖ ኢሳይያስን ጉጅለኡን ኮይና ትቕጽል ኣላ። “መዓስ፡ እንታይ ንምርግጋጽን ንምዕዋትን እዩ ሓፋሽ ተዓዊቱ?” ኢልካ ምስ እትሓትት ግና፡ ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮና፡ ኢሳይያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ክዕወትን ከዕኑን እምበር፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊኡ እንክዕወት ዘርኢ ተመኩሮ የብልናን። እምበርከ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብዘይሕገመንግስቲ፡ ብዘይልዕልና ሕጊ፡ ብዘይፈልጦምን ዘይመረጾምን መራሕቲ፡ ብዘይምኽባር ኩሉ መሰረታዊ መሰላት፡ ብዘይ ናይ ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽ መሰልን፡ ወዘተ እንዳተመሓደረ፡ ባዶ “ዓወት ንሓፋሽ ክደጋገመሉ እንከሎ ምስምንታይ እዩ ክቒጸር። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ መግዛእቲ ከም ዝተዓወተ፡ እንተኾነ ናይ ዓወቱ ተጠቃሚ ከምዘይኮነ ግና ብሩህ እዩ።
ኢሳይያስ ከም ዝኾነ ጸረ ህዝቢ፡ ንሱ ብዛዕባ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጥ እምበር፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዛዕባኡ ዝፈልጥ ኮይኑ ኣይስመዖን እዩ። ናይ ካለኦት ዲክታቶራት ዝምድና ምስቲ ዝገዝእዎ ህዝቢ ንምድህሳስ ግዜ ከይወሰድና፡ ናብ ተመኩሮና ክንመጽእ እንከለና፡ ህዝቢ ኤርትራ ኢሳይያስ እንታይ ከም ዝሓስብን ስለምንታይን ኣዳዕዲዑ ይፈልጥ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሓደ ብዕድመ ዝደፍኡ ብፖለቲካ ከኣ ዝበሰሉ ኤርትራዊ ብዛዕባዚ ዘሎ ኩነታት ሃገርና ከዕልሉ እንከለዉ፡ “ኢሳይያስ ብፍላይ ምስ ትግራይ ዘለዎ ሽግር ጉዳይ ዶብ ዘይኮነ፡ ዓባይ ኢትዮጵያ ናይ ምምራሕ ዘይተጋህደ ሕልሙ ከይከውን እሰግእ እየ” ዝበልዎ፡ ህዝብና ብዛዕባ ሃርጎምጎም ኢሳይያስ ይፈልጥዩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣዕሚቑ ከም ዝፈልጥ ዘመላኽት እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ናብዚ ግናይ ሰብኣይ ቅርበት ዝነበሮም ወገናት ዝህብዎ ዘለዉ ግምታት እውን ነዚ ዘራጉድ እዩ።
ኣብ ዝተወሰነ መድረኽ ኢሳይያስ ካብቲ ኣብ ዓዲ ኮይኑ ኩሉ ንቓልሲ ዘድሊ ዋጋ ክኸፍል ዝጸንሓ ሓፋሽ ኤርትራዊ፡ ናብቲ ብረት ዓጢቑ ኣብ ሜዳ ዝተሰለፈ ኤርትራዊ ክፋል ከም ዘዳሉ ይንገር ነይሩ። ንሱ ብዝሃንደሶ ተንኮል ኣብ ኣብያተ-መዘናግዕን ካለኦት ህዝቢ ዝእከበሎምን ኣገልግሎት ዝሓተሎምን መድረኻት እንዳሲቪልን እንዳተጋደልትን እንዳበልካ ማይቤታት ተንኮላዊ ምክፍፋላት ነይሮም እዮም። ነዚ ኢሳይያስ ኮነ ኢሉ ዝዘርገሖ ናይ ጥፍኣት መርበብ ተኸቲሎም ጣዕሳኡ ኣብ ዘይወጽእ ጸረ ህዝቢ ተግባራት ዝተሳተፉ ንዓኣቶም እምበር ንህዝቢ ዘይተቓለሱ ከም ዝነበሩ እውን ዝርሳዕ ኣይኮነን። ኣብዚ እቲ ቀንዲ ከሳቢ እቲ ብምክፍፋል ዝሃጥር ኢሳይያስ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። እንዳሓደረ ግና ኢሳይያስ ኣይኮነንዶ ናይቲ ሓፍሽ ተጋዳላይ ክኸውንስ ናይ ጉጅለ 13 ኮነ ናይ ጉጅለ 15 እውን ክኸውን ኣይከኣለን። እዚ ኣብ ልዕሊ እዞም ናይ ኣተሓሳስባ ጉጅለታት ዝወሰዶ ስጉምትታት ከኣ ኢሳይያስ ምስ ዝኾነ ኤርትራዊ ከምዘየለ ዘረድእ ግብራዊ ስጉምቲ እዩ። ንሱ ናይዞም ክሳብ ሕጂ ብምርኩስ ተደጊፎም ምስኡ ዘለዉ ፍሩያት ባእታታት እውን የለን። ኮታ ከም ብርሃነ ኣብርሀ እንዳቖንጠረ መዓስ ከም ዝውደኦም መስርዕ ሒዞም ዝጽበዩ ዘለዉ ግዳያት እዮም። ብእምንቶና ንሳቶም እውን እዚ ይጠፍኦም እዩ ማለት ኣይመስለናን። እንዳፈለጡ ተኾዲጮም ይጽበይዎ ምህላዎም ከኣ ደጊም ዝገበረ ይግበርና እምበር እንታይ ክገብር ብዝብል ድዉይ ውሳነ እዩ። ከምቲ ግቡእ ግና ረፊዱ እምበር፡ ንኢሳይያስ ከምቲ በይኑ እንዳሓሰበ ብሓሶት ምሳኹም ኣለኹም ዝብሎም፡ ደጊም ንሕና እውን ምሳኻ የለናን ዝብልሉ ዕድል ኣይዓረበን።
ኢሳይያስ ነዚ ነባርን ዝተሓላለኸን ውዲቱ ከዕውት ሓሶት ከዘውትር ናይ ግድን እዩ። ንሓቀኛ መንነት ኢሳይያስ ዘይተረድኡ ግሩሃት ሓሳዊ ምባሉ የሕምሞም ይኸውን። ምናልባት እውን ከምኡ ምባል ንኤርትራ ምውራድ ይመስሎም ይኸውን። እንተ ሓሶታት ኢሳይያስ ብዙሕ እዩ። ኣብ ካልእ ከይከድና ኣብ ዝኾነ ቃለ-መጠይቑ ዝኣትዎም ቃላትን ዝህንድሶም ቆጸራታትን ናይ ሓሶት እዮም። ቅድሚ ወርሕን ገለን ኣቢሉ ኣብ ዘካየዶ ዳሕረዋይ ቃለ-መጠይቕ’ኳ፡ ድሕሪ ሰሙን ብዛዕባ ኤርትራዊ ዜቤታዊ ጉዳይ ክዛርብ ቆጸራ ከም ዝሓዘ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ይስማዕ ነይሩ። ብተግባር ግና “ወይከ።” ኢሳይያስ ምናልባት ሓደ እዋን ንቓለ-መጠይቕ እንተቐሪቡ ብዛዕባዚ ዝጠለሞ ቆጸራ እውን ይቕረታ ኣይክሓትትን እዩ። ናይዚ ቀንዲ ትርጉም ከኣ ምስ ዝኾነ ኤርትራዊ ዘይምህላዉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ንዕቀት ዘርኢ እዩ። እዚ ካብ ኮነ ከምቲ “ኣድጊ ዝገበረካስ ጠይቂ ግበሮ” ዝበሃል፡ ህዝቢ ኤርትራኸ “ምሳና ከምዘየለኻ ተርዲእና ኣለና” ዘይብለሉ ምኽንያት እንታይ እዩ። ብወገና ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ በጺሑ ፈሪሑ ኣይንብልን። ኣብ ቅድሚ ብዓለም ደረጃ ዝተዋደደ ጸረ መሰል ርእሰ-ውሳነ ኣታሓሳስባ ተሰሊፉ ተዓዊቱ ነጻነቱ ዘውሓሰ ህዝቢ፡ በዚ ብተግባሩ ዝፈኾሰ ሰብ ፈሪሑ ምባል ንህዝቢ ኤርትራ ዝምጥን ኣይኮነን። ምናልባት ንኢሳይያስ ምድፋር ንልኡላውነት ኤርትራ ከም ኣብ ሓደጋ ምእታው ዘይኮነ ክነሱ፡ ኮይኑ ተሰሚዕዎ ከይከው እንተተባህለ ሚዛናውነት ኣለዎ። በዚ ኣጋጣሚ ንሉኡላውነት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ምውዳቕ ደድሕሪ ኢሳይያስ ምኻድ ምዃኑ ግን ኣይንዘንግዕ።
ከምቲ “ፈርስን ኣኮይ ኣኮይ ይብል፡ ኣድግንከ ዘይግዳዱ” ዝበሃል፡ ደጊም ኢሳይያስ ኣዳዕዲዑ ናይ ኤርትራን ኤርትራውያንን ከምዘይኮነ እንዳነገረና፡ ኣብ ከባቢኡ ጥውይውይ ምባል ከብቅዕ ይግበኦ። ሓንቲ ከብድኻ እትበልዕ ኣብነት ክንጠቅስ። ኢሳይያስ ናብ ዝተፈላለዩ ከተማታት ኢትዮጵያ ኣብ ዝገሸሉ፡ ንኢትዮጵያን፡ ብክልተ ኢዱ ንሓንሳብ ኣፍልቡ እንዳወቐዐ፡ ንሓንሳብ ድማ ኣብ ኣፉ እንዳሰዓመ ፍቕሩ ገሊጽሎም። ንኤርትራውያን ግና ብዘይካ ተሓቢእካ ኮለል፡ ነተን ኣብ ዘየብለን ጸሓይ ዝመስል ቅጫ ቀጭየንን ኣቑጽልቲ ሒዘንን ዕልል ዝብላሉ ለወሃት ኣዴታትና፡ ብሓንቲ ኢዱ እውን ፍቕሩ ገሊጹለን ኣይፈልጥን። እዚ ኩነታት ዋላ ደጋጊምካ ተሓቖንካዮ፡ ኢሳይያስ ምስ ህዝብና ከምዘየለ እምበር፡ ጻዕዮ ዘምጸኦ ካልእ ሓቂ የለን።


text:
ፔሩ፡ ፕረዚደንት ነበር ኣላን ጋርሲያ ርእሱ ቀቲሉ
ፕረዚደንት ፔሩ ነበር ኣላን ጋርሲያ፡ ፓሊስ ብምጥፍፋእ ብዝተሓሓዝ ጉዳይ ኣብ ትሕቲ ቀይረዲ ክእትውዎ ናብ ገዝኡ ምስ መጽዎ ርእሱ ብጥይት ቀቲሉ።
ድሕሪ'ቲ ፍጻመ ብኡንብኡ ናብቲ ኣብ ርእሰ ከተማ ሊማ ዘርከብ ሆስፒታል ተወሲዱ መጥባሕቲ እኳ እንተ እንተ ተገብረሉ ክድሕን ኣይካኣለን።
እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፕረዚደንት እታ ሃገር፡ ማርቲን ቢስካራ እቲ ፕረዚደንት ነበር ከም ዝሞተ ኣርዲኡ።
ደገፍቱ፡ ኣብ ፊት እቲ ሆስፒታል ተኣኪቦም፡ ከይኣትዉ ብፓሊስ ከም ዝተኸልከሉ ጸብጻባት ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ኣላን ጋርስያ፡ ካብ ሓደ ናይ ህንጻ ኩባንያ ብላዕ (ጉቦ) ተቐቢልካ ዝብል ክሲ'ዩ ቀሪቡሉ ነይሩ። እንተ ኾነ ግን ነቲ ክሲ ክነጽጎ ጸኒሑ'ዩ።
ፓሊስ ኣብ ገዝኡ ምስ በጽሑ፡ ሓንሳብ ቴለፎን ክድውል ኢሉ ናብ ሓደ ክፍሊ ድሕሪ ምእታው ማዕጾ ከም ዝዓጸዎን፡ ድሕሪ ቁሩብ ደቓይቕ ተዂሲ ከም ዝተሰምዐን፡ ፓሊስ ብሓይሊ ናብቲ ክፍሊ ምስ ኣተዉ፡ እቲ ፕረዚደንት ነበር ኣብ ሳሎን ኮፍ ኢሉ ኣብ ርእሱ ቆሲሉ ከም ዝጸንሖም፡ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ካርሎስ ሞራን ንጋዜጠኛታት ገሊጹ።
ኣላን ጋርስያ፡ መጀመርታ ካብ 1985 ክሳብ 1990፡ ንካልኣይ ግዜ ድማ ካብ 2006 ክሳብ 2011 ፕረዚደንት ላቲን ኣመሪካዊት ሃገረ ፔሩ ኮይኑ ኣገልጊሉ።
መርመርቲ፡ እቲ ፕረዚድነት ነበር፡ ካብ ሓደ ኦደብረክት ዝተባህለ ኣብ ምህናጽ መስመር ባቡር ርእሰከተማ ሊማ ዝነጥፍ ኩባንያ ብላዕ ተቐቢሉ ኢሎም ይኸሱ።


text:
ስርዓተ ውሕስነት ናይ ሽወደን
ንስኻ ኣብዚ ትነብር ኵነታት ሂወትካ ከመይ ከም ዝመስል ብዘየገድስ እኹል ገንዘብ ከም ዘሎኻ ንምርግጋጽ ኣብ ሽወደን ሓደ ስርዓተ ውሕስነት ኣሎ።
ምምሃር
ኣብ ሽወደን ክትምሃር እንተ ዄንካ፡ ወጻኢታትካ ንኽትሽፍን ንመናበሪ ተምሃራይ ከተመልክት ትኽእል ኢኻ። ወዲ ክንደይ ዓመት ምኳንካ ዝውስኖ ዝፈላለ ቍጠባዊ ሓገዝ ትምህርቲ ክትወሃብ ትኽእል ኢኻ። ከምኡ’ውን ሓደ ንትምህርቲ ዝኸውን ልቓሕ ክትልቃሕ ትኽእል ኢኻ። ማእከላይ ኮሚተ ደገፍ ትምህርቲ ሲኤስኤን (CSN) እዩ ነቲ ናይ መናበሪ ተምሃራይ ዝሕዞ።
ዕረፍቲ
ኣብ ሽወደን ኵሎም ሰራሕተኛታት ዕድሚኦምን ናይ ስራሕ ምቝጻር ዓይነትን ብዘየገድስ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት መሰል ናይ 25 መዓልታት ዕረፍቲ ኣሎዎም። ሰብ ኣብ መንጎ መሰል ንዕረፍትን መሰል ንክፍሊትን ይፈላልዮ እዩ። መዓስ እዋን ኣብ ዓመት ነቲ ስራሕካ ከም ትጅምሮ ዝውስኖ እቲ ክፍሊት ኣብ እዋን ዕረፍቲ ይመዓራረ እዩ። ማለት ደሞዝ ከይተኸፈልካ ዕረፍቲ ክትወስድ ትኽእል ኢኻ። ዕረፍቲ ከተዕርፍን ኽትህደስን ንኽትክእል እዩ።
ባይቶ ሃገር (Riksdagen) - ብዛዕባ ሕጊ ዕረፍቲ
ፍቓድ ብኵራት - ዕረፍቲ ብዘይ ደሞዝ
ካብ ወሃብ ስራሕካ ካልእ ስራሕ ንኽትሰርሕ ዝውሱን ግዜ ስራሕካ ከተቋርጽ ፍቓድ ብኵራት ክትሓትት ትኽእል ኢካ። ምናልባት ክትምሃር፡ ካልእ ሞያ ክትፍትን፡ ናትካ ትካል ክትከፍት ወይ ንቐረባ ዘመድካ ክትከናከን ትደሊ ትኸውን። ድሕሪ ሓደ ፍቓድ ብኵራት ምውድኡ፡ ብልክዕ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ኵነት ናብ ስራሕካ ክትምለስ መሰል ኣሎካ።
ፍቓድ ብኵራት ክትወስድ ትደሊ እንተ ዄንካ፡ ንዓኻ እንታይ ከም ዝምልከተካ ንወሃብ ስራሕካ ወይ ናትካ ማሕበር ሰራሕተኛታት ሓበሬታ ንኽህቡኻ ሕተቶም።
እንተ ሓሚምካ
ትሰርሕ እንተ ዄንካ እሞ እንተ ሓሚምካ ከም ዝሓመምካ ናይ ግድን ንወሃብ ስራሕካ ክትሕብሮ ኣሎካ። እታ መጀመርታ ሓሚምካላ ዘሎኻ መዓልቲ መዓልቲ ብቕዓት (karensdag) ትብሃል። ናይታ መዓልቲ ኣይትኽፈልን ኢኻ። ካብታ ካልኣይቲ ክሳብ መበል ዓሰርተ ኣርባዕተ ናይ ሕማም መዓልቲ፡ እቲ ወሃብ ስራሕካ ደሞዝ ሕማም ይኸፍለካ። እቲ ደሞዝ ሕማም፡ 80 ሚእታዊት ናይ ደሞዝካ እዩ። ካብ 14 መዓልታት ንላዕሊ እንተ ሓሚምካ፡ ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት ናይቲ ደሞዝ ሕማም ምኽፋል ሓላፍነት ይወስድ።
ዕረፍቲ ወላዲ
ከም ሓድሽ ወላዲ መጠን እቲ ቈልዓ ክሳብ ወዲ 1,5 ዝኸውን ኣብ ገዛ ምስ ውላድካ ንኽትከውን መሰል ኣሎካ። እቲ ኣብ ናይ ወላዲ ዕረፍቲ ዘለካሉ እዋን ትኽፈሎ ክፍሊት መተካእታ ደሞዝ ወላዲ ተባሂሉ ይጽዋዕን ካብ ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት ይኽፈልን። እቲ ክፍሊት ብመሰረት ደሞዝካን ምናልባት ካብ ወሃብ ስራሕ ትረኽቦም ረብሓታትን ይውሰን። እቲ ናይ ወላዲ ውሕስነት ንኣዴታትን ኣቦታትን ይምልከት። ሰለስተ ኣዋርሕ ንነፍስ ወከፍ ወላዲ ዝተሓዝኣ እየን።
ነዚ ዝስዕብ ሕሰበሉ
ናይ መጻኢ ግዜ ጥሮታኻ፡ብመሰረት ኣብ ናይ ስራሕ ሂወትካ ክንደት ደሞዝ ከም ዘእቶኻ ስለ ዝሕሰብ፡ ክንደይ ናይ ወላዲ ዕረፍቲ ከም ዝወሰድካን ይጸልዎ እዩ።
ውላድካ እንተ ሓሚሙ
ውላድካ እንተ ሓሚሙ፡ እቲ ቈልዓ ክሳብ 12 ዓመት ዝመልእ ግዝያዊ መተካእታ ደሞዝ ወላዲ እንዳ ወሰድካ ካብ ስራሕ ዕረፍቲ ክትወስድ መሰል ኣሎካ። እቲ ክፍሊት ኣስታት 80 ሚእታዊት ናትካ ኣታዊ እዩ። ብልሙድ ኣጸዋውዓ ነዚ ቫብ፡ ክንክን ዝሓመመ ቈልዓ (vab, vård av barn) ኢልና ንጽውዖ። ክልቲኦም ኣዴታትን ኣቦታትን ንዝሓመመ ቈልዓ ክኣልዩ ዕረፍቲ ክወስዱ መሰል ኣሎዎም።
ቤት ጽሕፈት ካሳ ውሕስነት - ምእላይ ዝሓመመ ቈልዓ (VAB)
ስራሕ ኣልቦ ምስ ኣ-ካሳ
ኣ-ካሳ፡ ስራሕ ኣልቦ እንተ ዄንካ ክወሃበካ ዝኽእል ሓደ ክፍሊት እዩ። ኣብ መብዛሕትኦም ሞያታት ሓደ ኣ-ካሳ ኣሎ። ኣባል ናይ ሓደ ኣ-ካሳ እንተ ዄንካ፡ ስራሕ ኣልቦ እንተ ዄንካ ክሳብ 80 ሚእታዊት ናይ ደሞዝካ ዝበጽሕ ክፍሊት ክወሃበካ ይኽእል እዩ።
ጥሮታ
ጥሮታ፡ ኣብታ ስራሕ ምስራሕ ተቋርጸላ ዕለት ጀሚርካ ትናበረሉ ገንዘብ እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ጥሮታካ ብሰለስተ ክፍላ ዝቖመ እዩ፡ ሓፈሻዊ ጥሮታዊ ክፍሊት፡ ናይ ኣገልግሎት ጥሮታን ምናልባት ባዕልኻ ዘዋህለልካዮን። ናይ ወላዲ ዕረፍቲ ክትወስድ ከሎኻ፡ እቲ ኣታዊኻን ጥሮታኻን ክጽለዉ ይኽእሉ እዮም። ሓፈሻዊ ጥሮታ፡ መንግስታዊ ጥሮታ ኾይኑ ብዓል መዚ ጥሮታ እዩ ሓላፍነት ናቱ ዘሎዎ። ነቲ ሓፈሻዊ ጥሮታ ድሮ ወዲ 61 ዓመት ምስ ኮንካ ክትወስዶ ክትጅምር መሰል ኣሎካ። ከምኡ’ውን ክሳብ ወዲ 67 ዓመት ትኸውን ክትሰርሕ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ።
ጸሊምን ጻዕዳን (ብሕጋዊ) ስራሕ
ብጸሊም ምስራሕ ዘይሕጋዊ እዩ።
ብጸሊም ምስራሕ፡ እቲ ወሃብ ስራሕካ ዝኾነ ናትካ ማሕበራዊ ግብሪ ኣይከፍልን፡ በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ ንስኻ ናይቲ ኣታዊኻ (ደሞዝካ) ግብሪ ኣይትኸፍል ኢኻ ማለት እዩ። ብዓልመዚ ግብሪ ነቲ ዘይከፈልካዮ ግብሪ ክትከፍሎ ክጠልብ ይኽእል እዩ። ብጸሊም ምስራሕ ዘይሕጋውን ክሳብ ናይ ክልተ ዓመት ማእሰርቲ ከስዕብን ይኽእል እዩ።
ብጻዕዳ ምስራሕ
ብኣንጻሩ እንተ ሰሪሕካ፡ ግብሪ ከፊልካን ብጻዕዳ ሰሪሕካን፡ ኣብ ናይ ሽወደን ስርዓተ ውሕስነት ዘሎዉ ኵሎም ረብሓታት ትረኽቦም ኢኻ።


text:
ጋዜጣ ወይን ብምኽንያት 15 ሰነ ዝተኽበር መዓልቲ ሰማእታት ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣባል ቤት ምኽሪ ኢህወዴግን ኣብ ዓለም ናይ ኢትዮጵያ ሰላምን ልምዓትን ተፃዋዒ ኮይኑ ይሰርሕ ምስ ዘሎ ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ ዝገበሮ ሰፊሕ ቃለ መሕትት፡፡
Highlights:
* ኣብ ሓደ ጉባኤ ድሕሪ መስዋእቲ መለስ ኣብ ዝተኻየደ መበል 11 ጉባኤ ኣባይ ወልዱ እንተመርሕ ሓደ ብጣዕሚ ዘሕጉስ፣ ንዓይ ዘሕጎሰኒ ኣብ ውድብና ምጥቕቓንን ምጥቕቓዕን ኣሎ ኢሉ ሰለስተ ሻዕ ተዛሪቡ፡፡ እቲ ጉባኤ ግን እዚ ኣበይ እዩ ዝርአ ኢሉ ኮሚቴ ኣጣይሹ ክርኢ ኣይክኣለን፡፡ እቲ ኣባይ ዝበሎ ትኽክል እዩ፡፡ ከምኡ የለን ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ፡፡ ግን ከምኡ ጥራሕ ተባሂሉ ተሪፉ፡፡ ካብዚ ዝኸፍአ ሓጥያት ስለዘየለ ክፃረ ነይርዎ፡፡
* ኣብ ትሕቲ ኢህወደግ ዘለዋ ውድባት እንተይተሰኻኸፋ ብትረት ሓደ ኮይነን ዝግምግማሉ መስርሕ ኢህወዲግ ቀልጢፉ ክፍጥር ኣለዎ፡፡ ሓደ ስለዝኾና ምንም ዘስኻኽፍ ነገር የብልናን፡፡ ምኽንያቱ እዚ ህዝቢ ካብ ኢህወደግ ወፃኢ ካልእ ተስፋ ስለዘይብሉ ፀላኢ ከይሕጎስ፣ ፈታዊ ከይሓዝን ብቕፅበት ሓደ ኣካል ኮይኑ ክኸይድ ኣለዎ፡፡
* ስቕ ኢሉ ፀኒሑ፣ ሰብ ሓሳብ እንትህብ ምስረአየ ርኢቶ ዝህብ፡፡ ጎይትኡ እንተተዛሪቡ ዝድግፍ፣ ጎይቶኡ እንተተቓዊሙ ዝቃወም እንተይሰምዐ፣ እንተይረኣየ ዝድግፍ፣ እንተይሰምዐ እንተይረኣየ ዝቃወም፣ ሓሳብን ሰብን ዘይፈሊ በለፀኛ ኣሎ፡፡
* ኣነ እቲ ውዳበን እቲ ትካልን ብዝግባእ እንተገምጊናዮ ሰብ ምግምጋም እንተቐረየ እውን ብዙሕ ዝጎድእ ኣይኮነን፡፡ ውዳበን ትካልን እንተይገምገምካ ሰብ ምግምጋም ግን ዓብዪ ክሳራ እዩ፡፡ ክሳብ ሕዚ ኣብ ገምጋማትና እናተዓዘብክዎ ዝመፅእ ዘለኹ ግን ብሰብ ጀሚርካ ብሰብ ምውዳእ እዩ፡፡ ኣነ ፖሊት ቢሮ እንተኾይነ ነቲ ፖሊት ቢሮ ከም ውዳበ ምስተገምገመ እየ ክግምገም ዝግበኣኒ፡፡ ስለዚ ኣካል እንተይገምገምካ ናብ ውልቀ ሳባት እናዘለልካ ክስቶ ከምዚ እዩ፤ ክስቶ ከምዚ እዩ ምባል መንገዲ ዕንወት እዩ፡፡
* ኣብ ኤርትራ ዘሎ ድኽመት ናይቲ ስርዓትን እቲ ዝፈልሕ ዘሎ ነጐዳን /ማሕማሕ ዝብል ዘሎ ነጐዳ/ እንተርኢናዮ ኣብ ኤርትራ ውድቀት መንግስቲ ኣይጋጥምን ኢልካ ክትዛረብ ኣየኽእልን፡፡
* እቲ ክሳብ ሕዚ ኣመዝጊብናዮ ዘለና ዓወታት ምስ ካልኦት ጎረባብትና ዓድታት ክነነፃፅሮ እንተለና ዓብዪ እዩ፡፡ ምስ ሕሉፍ ናትና ኩነታት፣ ኢኮኖምያዊ መነባብሮና እንትወዳደር እውን ዓብዪ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ምስቲ ክንኮኖ ዝግበአና ኢና ክንርኢ ዝግበአና፡፡
– – – – –
ወይን፡- እዚ ቃለ መሕትት ብምኽንያት መዓልቲ ሰማእታት ኢና እነካይዶ ዘለና እሞ 26 ዓመታትን ልዕሊኡን ንድሕሪት ተመሊስካ ምእንቲ እቲ ዕላማ ክብሉ ንዝሓለፉ ሰማእታት እንትትዝክር ብውልቅኻ ዝስመዐካ ስምዒትን ዘለዎ ትርጉምን እንተትገልፀልና፡፡
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ህዝቢ ትግራይ ከምቲ ኩላትና እንፈልጦ ናብርኡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናንቆልቆለ ዝመፀ ህዝቢ እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ቃልሲ ከመይ ኢሉ ተጀሚሩ? እንተኢልና፣ ብሓቂ ንምቕማጥ እንተኾይኑ ህዝቢ ትግራይ ቅድሚ ህወሓት ነቲ ቃልሲ ምጅማሩ ብዝነበሮ ዘይምርግጋእ፣ ዝነበሮ ናይ ቃልሲ ድሌት ህወሓት ቅድሚ ምምስራቱ ኣቐዲሙ ዝመፀ እዩ፡፡ ኣብ ትግራይ ዝፈሪ ምህርቲ ካብ ማሕረስ እዩ፡፡ ኣብቲ እዋን ካብ ማሕረሱ ቀለብ ዓመት ዝረክብ ዝነበረ ህዝቢ ድማ ኣዝዩ ውሑድ እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ዝበዝሕ ህዝቢ ዝብላዕ ኣይነበሮን፡፡ ስለዝኾነ ስደት ክኸድ ግድን እዩ ነይሩ፡፡ እቲ ስደት ከዓ ናብ ሱዳን ነይሩ፡፡ ናብ ኤርትራ ነይሩ፡፡ ናብ ማእኸላይ ኢትዮጵያ ነይሩ፡፡ ተሰዲዱ እውን ግን እቲ ህዝቢ ካብቶም ካልኦት ናይ ኢትዮጵያ ብሄራት ዝኸፍአ ውርደት እዩ በፂሕዎ፡፡ ኤርትራ እንተኸይዱ ቆማል ዓጋመ እዩ ዝበሃል፡፡ ናብ ማእኸል ሃገር እንተመፂኡ በላዒ ኣንበጣ እዩ፡፡ ብፖለቲካ እውን ኣይእመንን፡፡ ስለዚ መነባብርኡ ኮነ ኣጠቓላሊ ህይወቱ ዝተናገዐን በቶም ዝሓለፉ ስርዓታት ዝተገፍዐን ህዝቢ እዩ ነይሩ፡፡
ካብዚ ተበጊሶም መስረቲ ማገብት ነቲ ኩነታት ኣዐርዮም እዮም ይርድእዎ ነይሮም፡፡ ዕላማ ናይቲ ቃልሲ እውን ነቶም ፀገማት ዝፈትሕ እዩ ነይሩ፡፡ ስለዝኾነ ህዝቢ ትግራይ ነቲ ቃልሲ ቀልጢፉ ተቐቢልዎ፡፡ ቅድሚ ህወሓት ካልኦት ውድባት እኮ ነይሮም እዮም፡፡ ነገር ግን ህዝቢ ኣይተቐበለሙን፡፡
ስለዚ እንታይ ማለት እዩ? ሰማእትነት ነቲ ስርዓት ኣማዕድዩ እንትሪኦ እንተሎ፣ ኣማዕዲዩ ዝሪኦ ስርዓት ትግራይ ከምዚ ክትከውን እያ፣ ከምዙይ ክትከውን እያ ዝብሉ ጭርሖታትን እምነታትን ሒዙ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ስለዝኾነ እውን ነቲ ክህነፅ ኣማዕዲዩ ዝሪኦ ዝነበረ ስርዓት ዝኾነ ይኹን ዋጋ ክኽፈል ኣለዎ ኢሉ ተቐቢሉ፡፡ ብተግባር ድማ መስዋእቲ ህይወት ኮነ ኣካል ከፊሉ፡፡ ኣማዕድዩ ዝሪኦ ዝነበረ ስርዓት እንከን ዘይብሉ እዩ፤ ኢሉ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ኣብ ኩሉ ነቲ ኣማዕድዩ ዝሪኦ ዝነበረ እንከን ዘይብሉ ስርዓት እዩ ተሰሊፉ፡፡ እቲ ዝተሰለፈ ቅድሚ ምስውኡ ዝነበሩ መከራታት ይፈልጦም እዩ፡፡ ጥምየት ኣሎ፣ ሕማም ኣሎ፣ ድኻም ኣሎ፡፡ ቅድሚ ምስውኡ ዘሕለፎም ስቓያት ንምግማቶም ኣፀገምቲ እዮም፡፡ ኲናት እንትጅምር እንተሎ እውን ክምለስ እየ ኣይብልን፡፡ ቃልስና ክዕወት እዩ፤ እንከን ዘይብሉ ስርዓት ክነምፅእ ኢና፡፡ ንሕና ግን ኣይንሪኦን፡፡ እቶም ዝተረፉ ግን ክቕፅልሉ እዮም ኢሉ ይኣምን፡፡ ኲናት እንትህሉ ምስዋእ ከምዘሎ ምኢቲ ብምኢቲ ኣሚኑ እዩ ዝኣቱ፡፡ እንትስዋእ እንተሎ እውን እቲ ዘየቋርፅ መስዋእትነት እቲ ጥምየት፣ እቲ ድኻም፣ እቲ ሕማም ሓሊፉ ንመወዳእታ ግዜ እንትስዋእ እንተሎ ተሓጒሱ ይስዋእ፡፡ እቲ ዝተረፈ ከዓ ነቲ ዝተሰወአ ክንደይ ኮን ደስ ኢልዎ ይኸውን እዩ ዝብል ነይሩ፡፡ ነቲ ዝፍጠር ስርዓት ግን ምንም ኣይጠራጠርን፡፡ ኣብ ሓድ ሓደ ፋይላት ብተግባር ከም እንዕዘቦ ሓደራ እናበለ እዩ ዝስዋእ፡፡ ስለዚ ስዋኣት ንህዝቢ እናሓሰቡ ሓደራ እናበሉ እዮም ሓሊፎም፡፡
ሕዚ ሰማእታት ንዘክር፣ ጉርዲ ዘይለግቦም ሰማእታት ወዘተ እንትንብል ናይ እማንና ዲና? ናይ እማንና እቲ ዝተሰውእሉ፣ በቲ ዝነበሮም ፅንዓት ደረጃ ዲና ፀኒዕና ሒዝናዮ? ስውእ እኮ ኣይምለስን፡፡ ዝኽሪ ሰማእታት እንትንብል ግን ንዕዑ ዲና ክንዝክሮ ዘለና? ነቲ ክሓልፈሉ እዩ ዝበሎ ህዝቢ ይሓልፈሉ ዶ ኣሎ? ኢና ክንብል ዝግበአና፡፡ ንእኡ ዘኪርና ድኣ እንታይ ክነምፅእ? ዝኽሪ ሰማእታት ኢልና ክሳድና ክነድንን እንተለና ክንዝክሮ ዘለና ነቲ ህዝቢ እዩ፡፡ ኣብኡ እንተለና ብዛዕባ ባዕልና እውን ንዝክር፡፡ ኣለና ዶ? ኣብ ቦታና፣ ኣነ ኸ ኣብታ ሓደራ ዝተብሃለት ቦታ ዶ ኣለኹ? ክንብል ኣለና፡፡ ጉርዲ ኣለና ዶ? ብኣንፃር ናይቲ ህዝቢ ኩነታት፡፡ ስለዚ ዝኽረ ሰማእታት እንትብሃል ንኣይ ምዝካር ነቲ ቓልሲ ወይ ነቲ ህዝቢ ማለት እዩ፡፡ መሸፈጢ ኣይንግበሮ፡፡
ወይን፡– ኣብ ክሊ እዚ ኮይና ህዝቢ ትግራይ ኣብቲ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንዝኸፈሎ ዋጋ ብመዳይ ምዕቃብ ማሕበራዊ ክብርታቱ፣ ምርግጋፅ ቁጠባውን ፖለቲካውን ተጠቃምነቱ እንትምዘን እንታይ ክንብል ንኽእል? ኣብዚ ከም ዓበይቲ ዓወታት ገይርና ክነቕርቦም እንኽእል እንታይ እዮም? ክትግበሩ እናተገበኦም ግን ከዓ ዘይተተግበሩ እትቡሎም፣ ክኾኑ ዘይግበኦም ግን ድማ ኮይኖም እትብሎም ጉድለታት እንተሃልዮም?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- እቲ ክሳብ ሕዚ ኣመዝጊብናዮ ዘለና ዓወታት ምስ ካልኦት ጎረባብትና ዓድታት ክነነፃፅሮ እንተለና ዓብዪ እዩ፡፡ ምስ ሕሉፍ ናትና ኩነታት፣ ኢኮኖምያዊ መነባብሮና እንትወዳደር እውን ዓብዪ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ምስቲ ክንኮኖ ዝግበአና ኢና ክንርኢ ዝግበአና፡፡ ምስ ኩስቶ፣ ምስ ኩስቶ ዝብል ገምጋም ምዝማድ ንውድቀት ምዕዳም ከይኸውን ይጥርጥር እየ፡፡ ምስቲ ክንኮኖ ዝግበአና ዝነበረ፣ ምስቲ ዝተኸፈለ ዋጋን እቲ ዘለናዮን ክንርኢ እንተለና ኣነ እቲ ሓደ መዐቀኒ ኢለ ዝወስዶ፣ ጠቓሚ ገይረ ዝወስዶ ሓይልና እዩ፡፡ ስለዚ ህዝብና እናነቕሐ ፀላኢኡን ፈታዊኡን እናፈለጠ፣ እናተወደበ ኣይከደን፡፡ እቲ ቀንዲ ሓይሊ ህዝቢ እዩ፡፡ ፈጣሪ መንግስቲ ንሱ እዩ፡፡ ፈጣሪ ውድብ እውን ህዝቢ እዩ፡፡ እቲ ባይታ ንሱ እዩ፡፡ ሕዚ ውዳበታት ህዝብና ኣበይ ኣሎ? ንቕሓቱ ከመይ ኣሎ? ኣብ 1971 ዓ/ም ዝተብሃለ እየ ዝዛረብ ዘለኹ፡፡ ምንቃሕ፣ ምውዳብ፣ ምዕጣቕ፣ መደብ ኣትሒዝካ ምውፋር፣ ነፃ ውዳበታት ናይ ህዝቢ ኣሎ ዶ የለን? እቲ መንግስቲ ኸ በቲ ዝተቐመጠ ሕገ-መንግስቲ መሰረት ይመርሕ ዶ ኣሎ?
እዚ ሕገ-መንግሰቲ እዙይ በዓል ዋንኡ ህዝቢ እዩ ኢሉ፣ ህዝቢ ከዓ ብተወከልቱ ኣቢሉ ባዕሉ እውን ብቐጥታ ይቆፃፀሮ ኣሎ ዶ? በብሓሙሽተ ዓመት እንተይኮነስ መዓልታዊ፡፡ እቶም ኣብያተ ምኽሪ ኸ ካብ ላዕሊ ጀሚርካ ክሳብ ታሕቲ ስርሖምን ሓላፍነቶምን ፈሊጦም ነቲ ፈፃሚ ብትኽክል ዶ የቆፃፀርዎ? ካብዚ ብተወሳኺ እቲ ውድብ ካብ ጉባኤ ጀሚሩ፣ ጉባኤ ዝለዓለ ኣካል ናይ ውድብ እዩ፡፡ ጉባኤ ናይ ውድብ ኩሉ ክልላዊ ኩነታት፣ ሃራዊ ኩነታት፣ ፀላእን ፈታውን ፈሊጡ ዶ ይመርሕ ኣሎ? ኣድቂቑ ፈሊጡን ተረዲኡን ድዩ ናብ ጉባኤ ዝኣቱ? ናብ ጉባኤ እንትኣቱ ዝርዝር ሓበሬታ ሒዙ ድዩ ዝኣቱ? ጉባኤ እኮ መማልኢ እዩ፡፡ ኩስቶን ኩስቶን ብብቕዓቶም ይኹን፣ ህዝባውነቶም ፣ ብትካላዊ ኣሰራርሓ ከይዶም ዶ ይመርሑ ነይሮም?
ትካላዊ ኣሰራርሓ እንትብል እንተለኹ፣ ደድሕሪ ጉባኤ ዘሎ ማእኸላይ ኮሚቴ እዩ፡፡ ማእኸላይ ኮሚቴ ደድሕሪ ጉባኤ ዝርአ ላዕለዋይ ኣካል ኮይኑ ነቲ ቤት-ምኽሪ፣ ነቲ ፈፃሚ ይከታተሎ ዶ ኣሎ? ላዕለዋይ መራሒ እዩ፡፡ ካልኦት በብኣካሉ ዘለዉ ነቲ ኣሰራርሓ ፈሊጦም ይመርሑ ዶ ኣለዉ? እንተድኣ ኢልና፣ እቲ ውድብ እውን ክርአ ዘለዎ እዩ፡፡ ስለዚ እቲ ሓደ መዐቀኒ ዝብሎ ሰማእታትናን እቲ ዘይተሰወአ ህዝቢ ትግራይ እውን እናተዓወተ እዩ ዝኸይድ ዘሎ እንተኢልና፤ እቲ ዋና ነገር ዝመስለኒ ኣነ እቲ መስመርና ወይ ሓይልና እዩ፡፡ ናይ ህዝቢ ሓይልታት፣ ናይ መንግስቲ ሓይልታት፣ ናይ ውድብ ሓይልታት ትካላዊ ብዝኾነ ስርሖምን ሓላፍነቶምን ፈሊጦም ዶ ይኸዱ ኣለዉ?
ስለዚ መገምገሚኡ ሰማእታትና ከመዚ ኢሎም ከይዶም፤ እቲ ብድሕሪኦም ክፍጠር እዩ ዝበልዎ ብዘይ እዙይ ስለዘይፍጠር፣ እዙይ ኣሎ ዶ የለን? ሕቶ እየ ዝሓትት ዘለኹ፡፡ ስለዚ ነቲ ሕቶኹም በዚ ሕቶ እዚ እየ ክምልሶ፡፡ እዙይ እዩ እቲ ቀንዲ መዐቀኒ፡፡
ኣብ ልምዓት፣ ኢኮኖምያዊ ልምዓት ይኹን ማሕበራዊ ልምዓት ከምቲ ዝድለ ኣሎ ዶ? ሕርሻ ቀንዲ ናይ ኢኮኖሚ መሰረትና እዩ፡፡ መፍረይነት ሓረስታይ መፍረይነት ግራት ብዘየቋርፅ መንገዲ ዶ እናዓበየ ይኸየድ ኣሎ? ኣብ ሕርሻ እቶም እታወታት መፍረይነት ዝበሃሉ መሬትን ሓረስታይን እዮም፡፡ ስለዚ ናይ ሓረስታይ መፍረያይነት ናይታ ግራት መፍረይነት በቲ ዝድለ ዶ ይኸየድ ኣሎ? በቲ ዝድለ ዘሎ ምኻዱን ዘይምኻዱን መዐቀኒኡ እቲ ሕርሻ መሰረት ኢንዳስትሪ ዝተብሃለ ፖሊሲ እዩ፡፡ ስለዚ ናይ ሕርሻ ፍርያታትና ክንደይ ኢንዳስትሪ ፈጢሩ? ብፅሬት ይኹን ብመጠን ክንደይ ከስቢ ኣምፂኡ? ፋብሪካታት ንኽምስረታ፣ ናይ ዓዲ በዓል ሃፍቲ ይኹን ናይ ወፃኢ በዓል ሃፍቲ ይጓየይ ኣሎ ዶ? ”Agriculural Development Lead Industialization” /ADLI/ ማለት ኢንዳስትሪና ሕርሻ እዩ ዝመርሖ ማለት እዩ፡፡ ስለዚ ክንደይ ፋብሪካታት ሕርሻ መሰረት ዝገበራ ተፈጢረን? ክንደይ ሓረስታይ ከ ካብ ግራት ኣላቒቕናዮ? 85 ምኢታዊ ናይ ኢትዮጵያ ህዝቢ ሓረስታይ እዩ ኢልና፡፡ ሕዚ ኣብ ማሕረስ ተጣቢቑ ዝርከብ ህዝቢ ትግራይ ናብ 60 ምኢታዊ ናብ 50 ምኢታዊ ዶ ወሪዱ? በዓል ሃፍትን ሸቃላይን ዶ ተፈጢሩ? ዝወሓደ ሓረስታይ እዩ ክመፀእ ዘለዎ፡፡ ብፍጥነት እናነከየ፣ እናነከየ ክኸይድ ኣለዎ፡፡
ናብ ማሕበራዊ ልምዓታት እንተኸይድና እውን ፅሬት ትምህርትና እንታይ እዩ ዝመስል? ብሃገር ደረጃ እንትንዕቅን እንተለና ኣብ ብሄራዊ ፈተናታት ኣብ መበል ክንደይ ንስለፍ? እቲ ዝሓለፈ በቢዩኒቨርስቲኡ ዘሎ ብቕዓቱ ክሳብ ክንደይ እዩ? ጥዕና ኸ ክሳብ ክንደይ እዩ? ዝብል ኣብቲ ማሓበራዊ ጉዳያት እውን ምዕቃኑ ፅቡቕ እዩ፡፡ ስለዚ እዚ እውን ከምቲ ናይ ውዳበታት ብፅሬቱ (qualitatively) ወይ ከዓ ከም ኣካል (Physicaly) ዕቤቱ ክሳብ ክንደይ ከይድና? ኢለ ብሕቶ እየ ዝምልሶ፡፡
ምስ ናይ ዓለም ዕዳጋ ዝወዳደር ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክሳብ ክንደይ ፈጢርና? ኣብቲ ፕሮግራምና “ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ መትካእታ ዘይብሉ ኣጋር እዩ፣” እዩ ዝብል፡፡ ንሱ እናተወደበ እናጠንኸረ ደሓር ናይ ካፒታሊት ስርዓት መሰረት ይኸውን፡፡ ስለዚ ምስኡ እናተሓኻኸኽና ዲና እንኸይድ ዘለና? ወይስ ተወዳዳራይነቱ እናጉላህናዮ ኢና እንኸይድ ዘለና? እዚ እውን ክርአ ዘለዎ ይመስለኒ፡፡ ኣካል ናይቲ ህዝቢ እዩ፣ ክንደይ ኣብ ኢንድስትሪ ይኹን ኣብ ግልጋሎት ይኹን ይሳተፍ ኣሎ? ወይስ እቲ ወንበር ንውልቀ ረብሓ ዝብል ኣሎ? ወይስ ትግራዋይ ኢንዳስትራሊስት፣ ኢንተርፕረነር፣ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክኸውን ኣይኽእልን? እንተኾይኑ ኮይኑ ኣሎ፤ እንተዘይኮይኑ ኣይኮነን፡፡ ስለዚ እዚ እውን ክረአ ዘለዎ እዩ፡፡
ኣብዚ ካሊእ ክረአ ዘለዎ ሕድሪ ሰማእታት መሰረት ገይርና ዶ ንኸየድ ኣለና ዝብል፣ ህወሓት ክሳብ ክንደይ ናይቲ ሃገር ኩነታት ይከታተል ኣሎ? ዝብል እዩ፡፡ ክንደይ ብፅሒት ኣለዎ? ብብርኪ ሃገር፡፡ ዝኾነ ሕመቕ ከይፍጠር፡፡ ኣርባዕቲአን ውድባት ተወዲበን እየን ሃገር ዘድሕና፡፡ ስለዚ ናይ ህወሓት ብፅሒት ብብርኪ ሃገር ክሳብ ክንደይ ፅልዋ ይፈጥር ኣሎ? ክሳብ ክንደይ ይሕግዝ ኣሎ? ብፅቡቕ ማለተይ እዩ፡፡ ዝብል እውን ክርአ ዘለዎ እዩ፡፡ ስለዚ ኣነ ዝብል ዘለኹ እንታይ እዩ? ክርአ ንዘለዎ፣ ኣሎን የለን ዝብል ገምጋም ምቕማጥ ስለዘይደለኹ እዩ፡፡ ክረኣዩ ዘለዎም እዚኣቶም ይመስለኒ፡፡ እቲ ዝምልሶ ከዓ እቲ ህዝቢ እዩ፡፡ እቲ ኣባል ውድብ እዩ፡፡
ክግበር ዝግበኦ ኣይተገበረን፣ ክግበር ዝግበኦ ዘይተገበረ ህዝቢ እንድሕር ዘይተወዲቡ፣ ነቒሑ እንተዘይተወዲቡ፣ ምኽንያቱ ህዝቢ ነቒሑ እንተተወዲቡ በዓል ዋና ስለዝኾነ ተጠቃማይ ስለዝኾነ ክግበር ኣለዎ ኢሉ ዓትዒቱ ዘቐምጥ ዝተወደበ ዝነቕሐ ህዝቢ እዩ፡፡ ስለዚ እዙይ ኣይተገበረን፡፡ እዙይ ክግበር ዝግበኦ እዩ፤ ኣይተገበረን፡፡ ክግበር ዝግበኦ ኣይተገበረን፣ ክጅምር ዝግበኦ ኣይተጀመረን፡፡ እዚ እቲ ውድብ ክብሎ ኣይኽእልን፡፡ ካብቲ ህዝቢ እዩ ዝሰምዕ፡፡ እቲ ህዝቢ እዙይ ክግበር ነይርዎ፤ ይብል፡፡ ምኽንያቱ ህዝቢ ደላዪ ፅቡቕ እዩ፡፡ ካብቲ ክግበር ዝግበኦ ንላዕሊ ይነግረካ ህዝቢ፡፡
ስለዚ ንሱ ተወዲቡ እንተዝነብር ውድብን መንግስትን እቲ ህዝቢ እዙይ ኢሉና ነይሩ፡፡ እዙይ ንኽእል ኢና ኢልናዮ ነይርና፡፡ እዚ ፈፂምና ኣለና፤ እዚ ድማ ኣይፈፀምናን ኢሉ ነቶም ዘይፈፀሞም ዓቕሚ እናፈጠርኩ ብዝኸድኩ ክፍፅሞም እየ ኢሉ ኣብቲ ህዝቢ ዋሕስ ገይሩ ይኸይድ፡፡ ስለዚ ነቲ ክግበር ዝግበኦ ግን ከዓ ሕዚ ዘይከኣል ዋሕስ ገይሩ ይኸየድ፡፡ ንዓዓተን ከዓ ዓቕሚ የዳሉ፡፡ ስለዚ ንሱ እዩ ዝፈልጦ ነይሩ፡፡ ኣቦ ወንበር ክስቶ ኣይፈልጦ፣ ክስቶ ኣይፈልጦ፡፡ ብምሉእነት ማለተይ እየ፡፡ ስለዚ ክግበር ዝግበኦ ዘይተገበረ ነገር እዚ እዩ፡፡
እቶም ዝስርሑ ዘለዉ ናይ ህዝቢ ድፍኢቶም ውሑድ ዝኾኑ እውን በቲ ዝግባእ ግዜ፣ መጠን፣ ፅሬትን ወፃእን ዶ ይስርሑ ኣለዉ? ዝብል እውን ካልእ ሕቶ እዩ፡፡ ከምቲ ዝውረ ብግዚኦም ዘይውድኡ፣ ፅሬቶም ዝተጓደለ፣ ዋግኦም ሰማይ እናተሰቐለ ዝኸይድ፣ እቲ ሓላፊ ምስቲ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ ክልቲኦም እናተሻፋፈጡ፣ ክልቲኦም እናባኸኑ፣ እቲ እውን ፅቡቕ መራሒ እንተይኮነ እቱይ እውን ፅቡቕ ልምዓታዊ በዓል ሃፍቲ እንተይኮነ ይተርፍ፡፡ ስለዚ ኣብዚ እውን ክርአ ዝግባእ ፀገም ኣሎ፡፡
ወይን፡– ውድብ ህወሓት ኣብቲ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ናይ ውሽጢ ውድብ ፀገማት እንትፍጠሩ እናኣለየሉ ዝመፀ መንገዲ ከመይ እዩ ነይሩ? እዚ ብሕልፊ ምስ ዲሞክራስያውነትን ኣተኣላልያ እቶም ፀገማትን ተኣሳሲሩ ነቶም ፀገማት ካብ ስሮም ተረዲእኻ ዘላቒ መፍትሒ ብምቕማጥ ኣንፃር ባህሊ እቲ ውድብ ከመይ ይግለፅ?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ቅድሚ እቲ አተኣላልያ ፀገማት ምርኣይና ገለ መበገስታት ከልዕል፡፡ እቲ ቃልሲ እንትጅመር ናብቲ ቃልሲ መጀመርያ ዝወፁ ተጋደልቲ ፍፁም ህዝባውነት ዝወነኑ እዮም ነይሮም፡፡ እንተኾነ እቲ ዝነበሮም ዓቕሚ ግን ንእሽተይ እዩ ነይሩ፡፡ ዳሓር እዩ እቲ ህዝባውነት ክግመት ዘይኽእል ዓብዪ ዓቕሚ ክውንኑ ገይርዎም፡፡ እቲ ህዝባውነት ንምግማቱ ዘፀግም ዓቕሚ ፈጢሩ፡፡ ስለዚ ኣብ ውሽጢ ውድብ ቅድሚ እቶም ፀገማት ምፍጣሮም ቀልጢፉ ከምዚ ዝበለ ዓቕሚ ተፈጢሩ ፀኒሑ እዩ፡፡
ኣብ ውድብ ንመጀመርያ እዋን ፀገም ዘጋጠመ ኣብ ምጅማር ክራማት 1967 ዓ/ም ኣብ ደደቢት እዩ፡፡ ኣብቲ ሽዑ እዋን ናይ ገጠር ዓቀይቶት ኣብ ውሽጢ እቲ ቃልሲ ነይሮም፡፡ ንሳቶም ብረት ዝፈልጡ፣ በረኻ ዝፈልጡ እዮም ነይሮም፡፡ እዚኦም ቅድሚ ናብቲ በረኻ ምውፅኦም ካብቲ ህዝቢ እናመንጠሉ ዝበልዑ እዮም ነይሮም፡፡ ናብቲ ቃልሲ እንትሕወሱ እውን ዝበለፀ ካብቲ ህዝቢ እናመንጠሉ ክበልዑ፣ ዝበለፀ ዓቀይቶት ክኾኑ እዩ ነይሩ እቲ ድሌቶም፡፡ንሳቶም እንታይ እዩ መሲልዎም ነይሩ? ካብቲ ቅድም ክብል ብውልቀኦም ወይ እውን በብኽልተ ሰለስተ ኮይኖም ዝሰርቅዎ ዝነበሩ “ምስ ህወሓት ተወዲብና ዝበለፀ ክንሰርቕ” ዝብል ሓሳብ እዩ ነይርዎም፡፡ ብዝበለፀ ክቕለቱ እዩ መሲልዎም ነይሩ፡፡
ይኹን እምበር ኣብቲ እዋን ኣብ ህወሓት ዝነበረ ድስፒሊን፣ ስነ ስርዓትን ዕላማ እቲ ቓልስን ነዚ ዝፈቅድ ኣይነበረን፡፡ ዕላማ እቲ ቃልሲ ብተግባር እናረኣይዎ ምስ ከዱ እናመረሮም ከይዱ፡ ነቲ ዝነበረ ህዝባውነት ክፃወርዎ ኣይካኣሉን፡፡ ስለዝኾነ ነቶም ኣማራርሓ ንቕተሎም ኢሎም ወሲኖም፡፡ እዚ እንትውስኑ “ንሙሴ እንተቐቲልናዮ ምስ ኤርትራ ክንበኣስ ኢና፤ መለስ እውን ምእንታ ፖለቲካ ከምህረና ንኽልቲኦም ንግደፎም ነቶም ካልኦት ግን ንኹሎም ንቕተሎም” ኢሎም፡፡ ነገር ግን ነዚ ክትግብርዎ ኩሉ ነገር ምስ ወድኡ ኣብ ውሽጢ ናይ ስዓታት ኣፈላላይ ፈሺሉ፡፡ ምስ ፈሸለ እቶም ኣብቲ ተግባር መራሕቲ ዝነበሩ ገሊኦም ናብ ፀላኢ ሰሊሞም፡፡ እዚ ምስ ኮነ ኣኼባ ተገይሩ፡፡ ኣብቲ መቕተልቲ ተሓዊሶም ግን እንተይከዱ ዝተረፉ ንኣብነት ሓደ ባህረ ዝበሃል ናይ በረኻ ሽሙ ኣሉላ፣ ነቲ ተሓሲቡ ዝነበረ ተግባር ከምዝኣምነሉ ኣብቲ ኣኼባ ብግልፂ ተዛሪቡ፡፡ ዝኣምነሉ ምኽንያት ከዓ “ናይ ናትናስ ናትና ግን ስሑል ዝኣክል ቁሪ እናተወዐ፣ ተረፍ ቆልዓ ሰበይቲ እንጀራ ሃቡና እናበልና ክንበልዕ ይስመዐኒ እዩ፡፡ እቲ ዝግበር ዘሎ ተግባር ትኽክል ኣይኮነን፡፡ ሃፀይ ሃይለስላሴ ዝፈልጥዎ፣ ራእሲ ስዩም መንገሻ ዝፈልጥዎ ስሑል ከመይ ከምዚ ይኸውን?” ኢሉ መበገሲ ናይቲ ኩነታት ዝበልዎ ሓሳብ ኣቕሪቡ፡፡
ሓደ ከዓ ደሓር እኳ ክሳብ ኮነሬል መዓርግ እውን በፂሑ፤ ኣብቲ ገምጋም በኽዩ፡፡ ኣነ ነቲ ተግባር ኣይኣምነሉን ነይረ፤ ምስ ነገሩኒ ግን እሞ ካብ ኮነስ ኢለ ኣሚነ ኢሉ፡፡ ነቲ መቕተልቲ፡፡ እዚ እንትኸውን ኣብ ኣተኣላልያ እቲ ፀገም እንዲና እንዛረብ ዘለና ነዞም ከምዚ ዝገበሩ ሰባት ይተአሰሩ ኣይተብሃለ፣ ይቀተሉ ኣይተብሃለ፤ ክርፈቱ እዩ ተገይሩ፡፡ እቲ ሓሲቦምዎ ዝነበሩ ነቲ ውድብ ንምጥፋእ እዩ፡፡ ግን እታ ውድብ ድሒና ኣላ ተባሂሉ “ገዛኹም ኪዱ” ተባሂሎም፡፡ ገሊኦም ዳሓር ተመሊሶም ዝመፁ ኣለዉ፡፡ ክሳብ ኮነሬል መዓርግ እውን በፂሖም ኣለዉ፡፡ ስለዚ ኣብቲ እዋን ሓዞ ትሰዶ ኣይነበረን፡፡ ፀገማት ኣብ ውሽጢ እቲ ውድብ እንትፍጠሩ ይኹን ዋላ ምስ ካልኦት ውድባት እውን ዴሞክራስያዊ ብዝኾነ መንገዲ እዮም ዝእለዩ ነይሮም፡፡
ድሕሪ እዚ ኣብ 1969 ዓ/ም ዘጋጠመ ሕንፍሽፍሽ ነይሩ፡፡ ኣብዚ ከም ድኽመት ክግለፅ ዝኽእል ነቲ ፀገም ቅድም ኢልካ ክረአ ምተኽኣለ ነይሩ፡፡ ናብቲ ደረጃ ንሱ እንተይበፅሐ ማለተይ እየ፡፡ ሕመቓት ነቲ ውድብ ዳርጋ ተቖፃፂረምዎ ነይሮም፡፡ ክሳብ ከምዚ ዝኸውን ስቕ ኢልካ ምርኣይ ኣይመድለየን ነይሩ፡፡ ኣብ ኣፈታትሓ ግን ኣብኡ እውን እዚ ጌጋ ነይሩ ዝብሎ የብለይን፡፡ እቲ ኣፈታትሓ ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅክዎ ኣብዚ ኩነታት ተሳቲፎም ካብ ዝነበሩ ሰባት ሕዚ እውን ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣለዉ፡፡ ኣብቲ ኩነታት ተሳትፎ ካብ ዝነበሮም ኣካላት ገብሩ ኣስራት ሓደ ካብኣቶም እዩ ነይሩ፡፡ ኣብ ፃኢ ተነቒፉ እዩ፤ ኣሚኑ እውን፡፡ ብሕልፊ ነቲ ኩነታት ብዝግባእ እናፈለጠክዎ እናሃለኹ ግን ኣይተቓለስኩን ኢሉ ዓርሰ ነቐፌታ ገይሩ፡፡ መበገሲ ናይቲ ሕንፍሽፍሽ ገለገለ ሰባት “ኣውራጃውነት እዩ ነይሩ” እንትብሉ ይስምዕ እየ፡፡ ይኹን እምበር ኣውራጃውነት ኣይነበሮን፡፡ ሽዑ እውን ኣብቲ ቃልሲ ንዝነበሩ ጠቕላላ ፀገማት ክትፃወር ካብ ዘይምኽኣል ዝነቅል መበገሲ እዩ ነይሩ፡፡ ዝመረሮምን ነቲ ቃልሲ ክገድፍዎ ዝደለዩን እዮም ነቲ ሕንፍሽፍሽ ፈጢረምዎ፡፡
ኣዋራጃዊ መልክዕ ዘትሓዝዎ ከምቲ ሕዚ ፀቢብነት ትምክሕቲ ገለ እንብሎ ክብለፅሉ ደልዮም እዮም፡፡ ንኣብነት ነቲ ሕንፍሽፍሽ ዝጀመርዎ ሰባት እንተርኢና ሓደ ሓዱሽ ገዘሀይ እዩ ነይሩ፡፡ ሓዱሽ ገዘሀይ ከዓ ወዲ ዓድዋ እዩ፡፡ ካልእ ተሾመ ኪዱ ነይሩ፤ እንትጮ ዓድዋ እዩ፡፡ ስለዚ ነቲ ኣውራጃውነት ከም መሸፈኒ እዮም ዝጥቀምሉ ነይሮም እምበር እቲ ሽዑ ዝነበረ ፅንኩር ኩነታት ስለዝመረሮም እዩ፡፡ ናይ ኢኮኖሚ ፀገም ነይሩ፡፡ ምስ ዝተፈላለዩ ውድባት ዘይምርዳእ ነይሩ፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ሶቬት ንደርጊ ኣዕጢቑ ኣዕርዩ ዘጠናኸረሉ እዋን እዩ ነይሩ፡፡ ስለዚ በዞም ኩሎም ፅንኩራት ኣጋጣምታት ዝተፀላመቱ ሰባት ነይሮም፡፡ ኣብ መወዳእትኡ ነቲ ሕንፍሽፍሽ መሪፆም፡፡ ሰብ እንትፅልምቶ እንተሎ፣ እንትሰንፍ እንተሎ ኣውራጃውነት ከባብያውነት ከም መሸፈኒ ይጥቀም፡፡ ከምታ ኣብ ትግራይ ሰርጌን ገለ እትብሃል ውልቀ መፅሄት፡፡ ስለዚ ናይ ፈፁም ሕመቕ ፖለቲካ እዩ ነይሩ፡፡ እዚ ኮይኑ ኣብቲ ኣፈታትሕኡ እዚ እውን ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ዝኾነ ሰሓቦ ጉተቶ ኣይነበሮን፡፡
ኣብ 1974 ዓ/ም ዝነበረ ምድኻም እውን ኣሎ፡፡ ካብ 1974 ዓ.ም ክሳብ 1977 ዓ/ም ዝፀንሐ እኒ ግደይ ዘርኣፅዮን ኣረጋዊ በርሀ ዝነበረ ኩነታት ማለት እዩ፡፡ ናይ ኣረጋዊ ዝነበረ ፀገም ይብለፅ ኣለኹ ካብ ዝብል ቅንኢ ዝነቅል እዩ ነይሩ፡፡ ባዕሉ ዘምሃሮም፣ ባዕሉ ዘልመዶም እንትበልፅዎ ምስ ረኣየ ኣይተሓጎሰን፡፡ ዘይተሓጎሰ ጥራሕ እንተይኮነስ ኣዐርዩ ተበሳጭዩ፡፡ ከቢድ ውልቃውነት ዝወለዶ እዩ፡፡ ናይ ግደይ ዘርኣፅዮን እውን ውልቃውነት ዝወለዶ እዩ ነይሩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ ኣብቲ ኣተኣላልያ ነቲ ፀገም ንዛረብ ስለዘለና ኣረጋዊ ነዚኦም ነጥፍኣዮም እናበለ ንልዕሊ ሰለስተ ዓመት ፀኒሑ እዩ፡፡ ከመይ ከምዝጠፍኡ ዝፀሓፎ ፅሑፍ፣ ሰነድ እኒሀ እዩ፡፡ ማስረጃ እኒሀ ምሳይ ዝዘራረቦ ዝነበረ፡፡ እዚ እናገበረ ከምዝፀንሐ እናተፈለጠ ግን ድሕሪ እቶም ናይ ገምጋምን ክትዕን መድረኻት ምክያዶም ኣረጋዊ ይመደብ ተባሂሉ ኣብ ካሊእ ስራሕ ተመዲቡ እዩ፡፡ ኣብ መንጉኡ ግን ሓፍተይ ክርኢ ኢሉ ንሱዳን ከይዱ ብኡ ገይሩ ተሪፉ፡፡
ናይ ግደይ እውን ከምኡ እዩ፡፡ ግደይ እውን ነቲ ሃፍታም ገባር ፀላኢና እዩ ዝብሎ ዝነበረ ሓሳብ ምስተስዓረ “ካልእ ውድብ ክፍጥር እየ” ኢሉ፡፡ ኣብ ውሽጢ ውድብ ኣይትኽእልን፤ ኣብ ሕብረተሰብ ግን ከምድላይካ ተባሂሉ ተፈቒድሉ፡፡ “እምበኣር ቅርሺ ሃቡኒ” ኢሉ ተዋሂብዎ፡፡ ነቲ ዝተውሃቦ ቅርሺ ሒዙ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ትግራይ ምዛር ጀሚሩ፡፡ ይኹን እምበር ክውደበሉ ዝኽእል ሰብ ኣይረኸበን፡፡ ደሓር ዘይሩ ዘይሩ ኣብ መወዳእታ ነቲ ዝተውሃቦ ገንዘብ ወዲኡ ተመሊሱ መፂኡ፡፡ እንደገና ገንዘብ ሓቲቱ፤ ተዋሂብዎ እውን፡፡ ስለዚ እቲ ኣተኣላልያ ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ እዩ ነይሩ፡፡
እዚ እንትብሃል ኣናሽተይ ፀገማት ኣይነበሩን ማለት ግን ኣይኮነን፡፡ ብውሳናይ መልክዑ ግን ኣብቲ እዋን ፀገማት እንትፍጠሩ ናይቶም ፀገማት መበገሲኦም ብምፅናዕ ለውጢ ብዘምፅእ መልክዑ ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ መንገድን ነቶም ፀገማት እውን ካብ መሰረቶም ብዝፈትሕ መልክዑን እዩ ዝፍታሕ ነይሩ፡፡
ወይን፡– ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ እቲ ቅድም ኢሉ ኣብቲ ውድብ ዝፀንሐ ባህልን ልምድን ኣፈታትሓ ፀገማት ሕዚ ኣብ ህወሓት ኢህወዴግ ከምቲ ናይ ቀደም ጥንካርኡ ሓልዩ ይኸይድ ኣሎ ዶ ክንብል ንኽእል?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ብምሉእነት ኣሎ ኣይብልን፡፡ ንኣብነት ኣብ 1993 ዓ/ም ዝነበረ ናይ ኣንጃ ምንቅስቓስ እንተርኢና ብኡ መጠን ዶ ከጋጥም ይግባእ ነይሩ? እናተድኣ ኢልና፣ ብሓደ እናደቀስና ብሓደ እናወደስና ነይርና ብኡ መጠን ከጋጥም ኣይግባእን ነይሩ፡፡ ምኽንያቱ ካብቶም ኣብቲ እዋን ዝነበሩ 30 ኣባላት ማእኸላይ ኮሚቴ እቶም 17 ናብቲ ዕግርግር እዮም ኣትዮም፡፡ እሞ ከዓ እዚኦም ዝውድሱ ዝነበሩ እዮም፡፡ ስለዚ ነቲ ኩነታት ኣቕዲምና ክንፈልጦ ዶ ኣይግብኣናን ነይሩ? ዝብል ሕቶ ኣለኒ፡፡ ሓቲተ እውን ስቕ ካብ ዝብል ኣቕዲምና ክንፈልጦ ምኽኣልና ነይርና፤ እየ ዝብል፡፡ ተኸኣኢልካ ምንባር ነይሩ፡፡ ምክእኣል፣ ዘይመትካላዊ ዝኾነን ሸፈጥ ዝተመልኦን ረኽቢ ነይሩ፡፡
ስለዚ ኣብቲ ቅድም ክብል ፀገማት ኣቕዲምካ ዝርኣየሉ ዝነበረ ባህሊ ሽዑ እዚ ኣይገበርናን፡፡ ናብቲ ተሃድሶ ዝብሃል ነገር እውን ኣይምኣተናን፡፡ ፖለቲካዊ ድኽመት እዩ እምበር ኣቐዲምና ንምርኣይ ዘፀገም ኩነታት እውን ኣይነበረን፡፡ ክሳብ ህወሓት ውድብ ዘይብላ እትቐሪ ስቕ ኢልና ርኢና፡፡ ውድብ ኣይነበረን፡፡ ክሳብ እቲ ዝቕፅል ጉባኤ እቲ ካድረ እዩ ከም ውድብ ንውሰዶ ኢሉ እምበር ክልተ ሲሶ ኣባል እቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣየነበረን እኮ፡፡ እዚ ምስ ኣጋጠመ ኣብ ኣተኣላልያ ግን ሕዚ እውን ድኽመት ነይሩና ኣይብልን፡፡ ከጋጥም ኣይነበሮን፤ ምስ ኣጋጠመ ግን ብመሰረቱ ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ መንገዲ እዩ ተኣልዩ፡፡ ምስ ኣለይናዮ ግን ደቂቕ ገምጋም ከዓ ኣይገበርናን፤ ዝበል እምነት ኣለኒ፡፡ ደቂቕ ገምጋም እንተንገብር ዘየቋርፅ ኩለመዳይ ጉዕዞ ምኸድና ነይርና ኢለ እየ ዝኣምን፡፡ እዚ ኩሉ ግዜ ዝዛረቦ እውን እዩ፡፡ ደቂቕ ገምጋም ክነካይድ ነይሩና፡፡ ስለዚ እቲ ፀገም ከጋጥሞ ኣይነበሮን፡፡ ኣተኣላልይኡ ግን ዲሞክራስያዊ እዩ ነይሩ፡፡ ምስተኣለየ ግን ብድሕሪኡ ሕመቕ ከጋጥም ብዘየኽእል መንገዲ ብደቂቕ ገምጋም ኣይተዓጀበን፡፡ እንተንግምግም ናይ 1997 ዓ/ም ፀገም ኣይመጋጠመን፡፡ ነቶም ካብ 1997 ዓ/ም ዝተነፀሩ ፖሊሲታት፣ ስትራተጂታት ንቕድሚት ዝወስድ ወያናይ ሓይሊ ኣይፈጠርናን፡፡
ኣብ 1997 ዓ/ም ዘጋጠመና ናይ ትምክሕቲ ሓደጋ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ንትምክሕቲ ኩላትና ናይ ኢህወዴግ ኣባላት ክንምክቶ ይግበአና፡፡ ንብአዴን ጥራሕ ዝምልከት ኣይኮነን፡፡ ስለዚ ዋላ ነቲ 1997 ዓ/ም ዘጋጠመና ናይ ትምክሕቲ ፀገም ብዝግባእ ተረዲእና እናሰዓብና እንትንፈትሖ እቲ ሕዚ ዘጋጠመና ፀገም ኣይመጋጠመን ነይሩ፡፡ ሕዚ ካብዚ ክንመሃር ክንክእል ኣለና፡፡ ነቲ ፀገም ካብ መሰረቱ ጀሚርና ክንፈትሖ እንተኾይና ድማ ብላዕሊ እዩ ክጅምር ዘለዎ፡፡ እቲ ፀገም ኣብኡ ስለዝኾነ፡፡ ነቲ ዓብዪ ፀይቃም ሓዲግና ኣብቲ ንእሽተይ ፀይቃም ክነተኩር የብልናን፡፡ ከምቲ ኣብ 1985 ዓ/ም ዝገበርናዮ ክንገብር የብልናን፡፡ እቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ኣበይ ብርኪ ኣለና? ኢሉ ንባዕሉ ክርኢ ኣለዎ፡፡ ካብ ተመክሮና ክንመሃር ኣለና፡፡ ክንምሃር ድማ ኢና፡፡
ወይን፡– ትምክሕትን ፀቢብነትን ናይቲ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ስርዓትና ሓደጋታት ምዃኖም ዝፍለጥ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ህዝቢ ትግራይ ኢኮኖምያዊ ልዕልና ከምዘሎን ህወሓት ድማ ቁልፊ ናይ ፌደራል መንግስቲ ኣካላት ከምዝሓዘን ብዝተፈላለየ መንገድታት እንትግለፅ ይስማዕ እዩ፡፡ መንቀሊኡ እንታይ ክኸውን ይኽእል?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- መንቀሊኡ ኢህወደግ እውን ኣውጅዎ እዩ፡፡ መንቀሊ ናይ ፀቢብነትን ትምክሕትን ብልሽው ኣሰራርሓን ተግባራት ፀረ ዲሞክራስን እዮም፡፡ እዞም ፀገማት ኣብ ሓደ እዋን ዝተፈጠሩ ኣይኮኑን፡፡ ኣብቲ ዝሓለፍናዮ 15 ዓመት እናተዋህለሉ ዝመፁ እዮም፡፡ ንሕና እውን ዘለናዮ ማለት እዩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ ትምክሕትን ፀቢብነትን መግለፅታት ሕመቕ እዮም፡፡ መንቀሊኦም ግን ኣካብነት ክራይን ባህርያት ፀረ ዲሞክራስን እዮም፡፡
እዚ ውድብ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ውድብ እዩ፡፡ እቲ እንሃንፆ ዘለና ስርዓት ከዓ ካፒታሊዝም እዩ፡፡ ኢህወዴግ ድማ ከምቲ እንፈልጦ መሰረቱ ሸቃላይ፣ ሓረስታይ፣ ንኡስ ደላቢ ሃብትን ወያናይ ምሁርን እዮም፡፡ ስለዚ ኣብ ኢህወዴግ ካፒታሊዝም ብዘይ ሰብ ዋና እዩ ዝህነፅ ዘሎ፡፡ ካፒታሊዝም ዝሃነፁ ዓድታት ብብርዥዋ እዮም ሃኒፆም፡፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግን ንመጀመርያ ግዜ ካፒታሊዝም ብዘይ ሰብ ዋና ተኣዊጁ፡፡ ነዚ ዝገብሩ /ነቲ ካፒታሊዝም ዝሃንፁ/ መሪሕነት ናይ ኢህወዴግ እዮም፡፡ ግን ድማ ታሪኽ ዓዲልዎም ዘይስርሖም ይሰርሑ ስለዘለው ናይ ውሽጢ ውድብ ውዑይ ፖለቲካዊ ቃልሲ ክህሉ ነይርዎ፤ ኣለዎ፡፡ ፖለቲካዊ ቃልሲ ህዝባውነት እዩ፡፡ እዚ ከዓ ናይቶም ኣርባዕተ መደባት ጥራሕ እውን ኣይኮነን፡፡ ጠቕላላ ህዝቢ ኢትዮጵያ ካብቲ ዝነበሮ ግፍዕታት ነፃ ንምውፃእ ኩሉ በብደረጅኡ ክሳተፍ ኣለዎ፡፡ ስለዚ ናይ ህዝቢ ረብሓ ማእኸል ዘይገበረ ቀልጢፉ እውን ስለዝኸድዕ፣ ስለዝብስብስ ብውዑይ ቃልሲ ክሳነ ኣለዎ፡፡ ስለዚ እቲ መንቀሊኡ ናይ ህዝብን ሃገርን ረብሓ ዘቕድም ፖለቲካዊ ስራሕ፣ ውዳበታት ዘጠናኽርን ተሓታትነት ዘምፅእን ስራሕ ኣይተሰርሐን፡፡ ሰኑይ ሰሪቑ ሶሉስ ዝፍለጥ ስርዓት ኣይተሃነፀን፡፡ ኣብቲ ኣቀማምጣ ግን ትኽክል እዩ፡፡
ካብዚ ወፃኢ እንተርኢና ግን ትምክሕትን ፀቢብነትን ብመሰረቱ ናይቲ ዝመረተ ምሁር ኣተሓሳስባ እዮም፡፡ መሸጉጢ እዮም፤ መስረቒ፡፡ ዘይሰርቁ ከምዘለው፣ ዘየበላሸው ከምዘለው ንምምሳል ነቲ ህዝቢ ንመደንዘዚ ዝጥቀምሉ እዩ፡፡ ህዝቢ ከም ህዝቢ ትምክሕተኛ ኮነ ፀቢብ ኣይኮነን፡፡ ከምዚ ዝበለ ዝመረተ ኣተሓሳስባ ዝሓዘ ምሁር እዩ ነቲ ፈታዊ ህዝቢ ፀላኢ፣ ነቲ ፀላኢ ከዓ ፈታዊ እናበለ ዝውዕል፡፡ ሕዚ እቲ ቀንዲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ እውን ተፈጢሩ ዘሎ ነቲ ቀንዲ ፈታዊ ህዝቢ ፀላኢ እናገበርካ ምቕራብ እዩ፡፡ ነቶም ፀላእቲ ከዓ ፈተውትና ኢለምዎም፡፡ ህዝቢ ትግራይ ካብቶም ቀንዲ ፈታዊ ኮይኑ እናሃለወ ፀላኢ ተገይሩ ተቖፂሩ፡፡ ነዚ ተባሂሉ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ትግራይ ኢኮኖምያዊ ልዕልና ኣሎ ተባሂሉ፡፡ ብክልስ ሓሳብ እንተርኢናዮ እቲ እንኽተሎ ዘለና ስርዓት ናይ ሓደ ብሄር ልዕልና ንክህሉ ዝፈቅድ እውን ኣይኮነን፡፡ ኩሉ ካብ ክልሉ እዩ ግብሪ ዘኽፍል፡፡ ብኡ ኣቢሉ ከዓ ይመሓደር፡፡
ሰፊሕን ዓሚቑን እዋናዊ ፖለቲካዊ ትንተና ተጋዳላይ ስብሓት ነጋ ኣብ ጋዜጣ ወይን ሮማናት አደባባይ፣ ኣብ መርበብ ሓበሬታ ወይን፣ ኣብ ዓይጋ ፎረም ተኣንገዱታ
ብጨረፍታ
እቲ ሕዚ ዝኸውን ዘሎ ከምኡ ዶ ክኸውን ነይርዎ? እንተድኣ ኢልና ግን፣ ክኸውን ኣይነበሮን፡፡ ብመሰረቱ ፖለቲካ ቃል ክኸውን የብሉን፡፡ ፖለቲካ እምነት /indoctrination/ እዩ፡፡ ስለዚ ስቕ ኢልካ ብቓል ጥራሕ ናይ ህወሓት ልዕልና የለን፡፡ ናይ ትግራይ ሕልፊ ኢኮኖምያዊ ተጠቃምነት የለን ኣይኮነን ክብሃል ዘለዎ፡፡ ኩሉ ሰብ ክሳብ ዝኣመነሉ፣ ተኣሚንሉ እውን ክሳብ ዝትግብሮ ክስረሓሉ ምተገበኦ፡፡ ነቲ ፀቢብን ትምክሕተኛን ምሁር ክተእምን ኣይትኽእልን፡፡ እቲ ህዝቢ ግን ክሳብ ዝኣመነሉ ኣሚኑ እውን ነቲ ኣተሓሳስባ ክሳብ ዝስዕሮ መሪር ዝኾነ ቃልሲ ክካየድ ይግባእ ነይሩ፡፡ እዚ እንተዝግበር እቲ ብፀቢብነትን ትምክሕትን ዝተኣሰረ ህዝቢ ነፃ ምወፀ ነይሩ፡፡ ስለዚ እቲ ህዝቢ ካብዚ ዶ ነፃ ኣውፂእናዮ? ኣውፂእና፣ ፈታውየይ ፈታዊ፣ ፀላእየይ ፀላኢ ክብል ዶ ገይርና? ብእምነት ጥራሕ እንተይኮነስ ብተግባር፡፡
ኣብዚ ህወሓት ከም ኣባል ናይ ኢህወዴግ ፀቢብነት ኮነ ትምክሕቲ ኣብዚ ብርኪ እዚ ክሳብ ዝበፅሕ፣ ኣሰላልፋ ክሳብ ዘዛብዕ፣ ሃገራዊ ድሕንነት ክሳብ ዝበላሾ ኣበይ ነይራ? ህወሓት እንትብል ኮላይ ንባዕለይ ሓዊሰ እየ፡፡ እዚ እንትብል ህወሓት ጥራሕ እዩ ተሓታቲ ማለተይ ኣይኮንኩን፡፡ ህወሓት ኣብ መድረኻት ኢህወዴግ ዝበለፀ ዶ ምኸደት ዶ ነይራ ካብ ዝብል ሕቶ እየ ዝብገስ ዘለኹ፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ምንም እኳ እቲ ቓልሲ ብኣውርኡ ናይ ኢህወዴግ እንተኾነን ተሓታቲ እውን ንሱ እንተኾነን ህወሓት ነቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኢትዮጵያ ዝነብር ትግራዋይ ተወዲቡ ክቃለስ እውን ገይራ እንተትኸውን እቲ ሓደጋ ምቐነሰ ነይሩ ዝብል እምነት ኣለኒ፡፡ እዚኦም ክልቲኦም ህወሓት ኣይገበረትን፡፡ ስለዚ እቲ ዝተፈጠረ ፀገም ኣብ ውሸጢ 15 ዓመት እናተኣከበ ዝተፈጠረ ስለዝኾነ ኣነ እውን ተሓታቲ እየ፡፡ እቲ ኻልእ ዝተተከአ ሓይሊ እውን ተሓታቲ ኢለ እየ ዝኣምን፡፡
እዚ ኮይኑ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ትግራይ ሕልፊ ኢኮኖሚያዊ ተጠቃምነት ኣሎ፣ ናይ ህወሓት ኣብ ኢህወደግ ልዕልነት ኣሎ ወዘተ ዝብሃል ግን ከምቲ ተደጋጊሙ ዝብሃል ምንም መሰረት ዘይብሉ እዩ፡፡ ከምቲ “ክበልዕዋያ ዝደለዩ ኣባጉምባሕስ”ዝብሃል ነቲ ስርዓት ከፍርሱ ስለዝደለዩ ጥራሕ እዩ ኣብ ህወሓትን ህዝቢ ትገራይን መሰረት ገይሮም ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ፡፡
ወይን፡- እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ብዕምቆት ናይ ምሕዳስ መድረኽ ነቶም ተፈጢሮም ዝነበሩን ሕዚ እውን ዘለዉን ፀገማት ብመሰረቱ ዝፈትሕ ድዩ? ህወሓት ኮነ ኢህወደግ ነቶም ፀገማት ብዝግባእ ተረዲኦምዎ ድዮም? ክሳብ ሕዚ ዝኸድዎ ርሕቐት ከ እንታይ ይመስል?
ተጋዳላይ ስብሓት ፡- ሓደ ነገር እቲ ናይ ተሃድሶ ኣዋጅ ምእዋጁ ሓደ ዓብዪ ዓወት እዩ፡፡ እዚ ሓደ ጉዳይ ኮይኑ በብእዋኑ እናተዋህለለ ዝመፀ ሕመቕ ስለዘሎ ግን ብሓደ ግዜ ንምፍትሑ ኣፀጋሚ እዩ፡፡ ኣብቲ እናተዋህለለ ዝመፀ ሕመቕ እቲ ዋና ክሳርኡ ቅርሺ ኣይኮነን፣ እቲ ዋና ክሳርኡ ሓይሊ ሰብ እዩ፡፡ ሓይሊ ሰብ እዩ እንትብል እንተለኹ ዝተባላሸወ ሓይሊ ሰብ እዩ፡፡ ዝኸሰርናዮ ሰብ ካብቲ ብሰንኪ ዝተፈላለዩ ተግባራት ኣካብነት ክራይ ዝሰኣናዮ ቢልዮናት ንላዕሊ እዩ፡፡ ብሰንኪ ዘይምፅራይን ዘይምጥንኻርን ውዳበታትን ትካላዊ ኣሰራርሓታትን ዝኸሰርናዮ ሰብ ብዙሕ እዩ፡፡ ብዙሕ ሰብ እዩ ተቓፂሉና፡፡ ዓብዪ ኪሳራ እዩ ኣጋጢሙ፡፡ መሸጎጢ ስርቂ፣ መሸጎጢ ሕመቕ እናሰርሐ ዝመፀ ሰብ በዚሑ፡፡ ስለዚ ነዚ ሕመቕ በብእዋኑ እናዐረናዮ ስለዘይመፃእና እናተበራኽተ መፂኡ፡፡ ኔትዎርክ እናተፈጠረ ስለዝመፀ ብቐሊሉ ዝፍታሕ ኣይመስለንን፡፡ ይኹን እምበር ድሕሪ እቲ መድረኽ ብዕምቆት ምህዳስ ዝሓሸ ኩነታት ኣሎ፤ መሰረታዊ መፍትሒ ንምምፃእ ግን ክንድቲ ንቑልቁል ዝተጓዓዝናሉ እዋን ዋላ እኳ እንተዘይኣፅንሐ ሰለስተ ኣርባዕተ ዓመት ክወስድ ይኽእል እዩ፡፡ ሕዚ ናብቲ ኣንፀላልዩ ዝነበረ ናይ ምብትታን ሓደጋ ዘይንበፅሐሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ፡፡ እዚ ሓደጋ ብፍፁም ድሕሪ ሕዚ ኣይድገምን ናብ ዝብል ብርኪ ግን ኣይተበፅሐን፡፡ ብዙሕ ዝተበላሸወ ሰብ ስለዘሎ እዚ ክሳብ ዝውይን ወይ እውን ብኻልእ ወያናይ ሓይሊ ክሳብ ዝትካእ ግዜ ክወስድ እዩ፡፡ ሕዚ እንታይ እዩ ነቲ ፀገም ምግንዛብ ሓደ ጉዳይ እዩ፡፡ ነቲ ግንዛበ ብጥልቀት እንተዘይተረዲእኻዮ እሞ ኣዐሪኻ እንተዘይፀሊእኻዮን በዚ ሕዚ ተሓድሶ ኣየድልየናን ናብ ዝብል ብርኪ እንተዘይተበፂሑ ዋጋ የብሉን፡፡ ምኽንያቱ ተሃድሶ ናይ ሕመቕ እዩ፡፡ ተኣጂልካ ትፀንሕ ተሃድሶ ትብል፡፡ ድሕሪ ሕዚ ቀጥ ኢልና ክንከይድ ኣለና፡፡ ዝቕፅሉ እናበዝሑ፣ ዝስተኻኸሉ እናወሓዱ፣ ዝልወጥ እውን እንተሃልዩ ብተኸታታሊ እናለወጥና ክንከይድ አለና፡፡ እዚ ልምዲ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ምቕፃል፣ ምምሕያሽ ለውጢ ዘድልዮ እንተኾይኑ ኸዓ ምልዋጥ የድሊ ኣብቲ ኣመራርሓ፡፡ ኣብ እንግሊዝ ምቕፃል /continutiy/፣ ምምሕያሽ /improvemen/፣ ምልዋጥ /change/ ዝብልዎ ኣለዎም፡፡ ንሕና እውን ነዚ ብዝግባእ ክንትግብሮ ኣለና፡፡ ናብቲ ዘየቋርፅ ጉዕዞ ዕብየት ክንኣቱ እዚ ምግባር ይሓተና እዩ፡፡ እቶም ሕመቓት ኣብቲ ህዝቢ ክሳብ ክንደይ ሓደጋ ምዃኖም፣ ኣብቲ ሃገር ክሳብ ክንደይ ሓደጋ ምዃኖም ክንርዳእ ኣለና፡፡
ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅክዎ ክሳብ ሕዚ በቲ ተፈጢሩ ዝነበረ ሓደጋ ካብ ምብትታን ዘድሕን ስራሕ ተሰሪሑ ኣሎ እየ ዝብል፡፡ እቲ ከም ሓደ ዓብዪ ውሕስነት ገይረ ዝወስዶ ግን እቲ ዝቕፅል ጉባኤ ሓደ ጠቓሚ ስጉምቲ ብምውሳድ ንቕድሚት ክመርሐና፣ ንቕድሚት ብሓደ ግዜ ክወስድና ዘይኮነስ ካብቲ ሕዚ ዝኒሀ ምርግጋእ ብዝሓሸ ናብ ግዚኡ ዝተፈለጠ ብዕምቆት ምሕዳስ ከእትወና ይኽእል እዩ ዝብል ግምት ኣለኒ፡፡ ከእትወና እውን እዩ፡፡ እዚኣ እንተምሊጣ ግን ሽግር ክፍጠር እዩ፡፡
ወይን፡– ካብቲ መድረኽ ብዕምቆት ምህዳስ ዝጅመር ክሳብ ሕዚ ኣብ ዝተሰርሑ ስራሕቲ ዘለካ ገምጋም፡፡ ካብቲ ሃገራዊ ምርግጋእ ብዝዘለለ እንታይ ዝመፀ ለውጢ ኣሎ ትብል?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- እቲ መሪሕነት ብዝግባእ ተዓጢቑ እዩ፣ እቲ ህዝቢ ካብቶም ሓጥያታት ወፂኡ እዩ ዝብል እምነት የብለይን፡፡ ነቶም እቲ ገምጋም ምህዳስ ዘቐመጦም ሕመቓት ሓደ ብሓደ እንተርኢና እኮ ዝኾነ ሰብ ዝርድኦን ክምልሶ እውን ዝኽእልን ሕቶ እዩ፡፡ ኣብቲ መድረኽ ምህዳስ ዓበይቲ ሓደጋታት ተባሂሎም ካብ ዝተቐመጡ ፀገማት ፀቢብነትን ትምክሕትን ብቐንዱ ክጥቀሱ ዝግብኦም እዮም፡፡ ሕዚ ነዚ ፈሊና እንተሪኢናዮ ኣብ ምንታይ ብርኪ ኣሎ? ፀቢብነትን ትምክሕትን ካብቲ ህዝቢ ነቒልካ ንምውፃእ ዘኽእሉ ስራሕቲ ዶ ንሰርሕ ኣለና? እቲ ህዘቢ ነቶም ናይ ፀቢብነትን ትምክሕትን ኣተሓሳስባታት ዝዘርኡ ዝነበሩ ፀላእቱ ፀላእተይ እዮም ከ ይብል ዶ ኣሎ? ነቲ ፈታዊኦም ፀላእየይ ዝበልዎ ኸ ፈታውየይ እዩ ዶ ይብሉ ኣለው?
ካልኣይ ኣብቲ ጉዳይ ዲሞክራሲ እንተሪእና፣ ፀረ-ዲሞክራሲ ኣብ ውሽጢ ውድብ፣ ፀረ-ዲሞክራሲ ምስ ህዝቢ ዝብል እዙይ ከ ኣብ ምንታይ ኩነታት ኣሎ? ኣብ ውሽጢ ውድብ እንትብሃል ኣብ ውሽጢ ኢህወዴግ ዘለዋ ውድባት ኣብ መንጐኦም ምትእመማን ኣሎ ዶ? ሓደ ኢና፣ ሓንቲ እያ ፕሮግራምና ዝብል ኣተሓሳስባ ዶ ኣሎ ሕዚ? ናይ ህወሓት ፕሮግራም ናተይ ፕሮግራም እዩ ዶ ይብል ኦፒዲኦ? ብአዴን ናይ ዲህዴን ወይ ናይ ካልኦት ውድባት ፕሮግራም ናተይ እዩ ዶ ይብል? እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ውድባት ዘለው ሕመቓት ናተይ ሕመቕ እዩ ዶ ይብሉ እቶም ውድባት? ህወሓት እውን ከምኡ፡፡ ፕሮግራሞም እኮ ናይ ኩሎም ሓንቲ እያ፡፡ እቲ ብሄራዊ ዝበሃል ቅርፂ /form/ እዩ፡፡ ህወሓት እቲ ቃልሲ እንትጅምር እንተሎ እውን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ጐንፂ ቀዳማይ ናይ ብሄር እዩ፡፡ እቲ ካልኣይ ከዓ ናይ ሓረስታይ እዩ ኢሉ እዩ ተቓሊሱ፡፡ ስለዚ ኣብቲ ብረታዊ ቃልሲ እውን እቲ ቅርፂ /መልክዕ/ ናይቲ ቃልሲ እዩ ብሄራዊ ነይሩ እምበር ትሕዝቶ እቲ ቃልሲ ግን ደርባዊ እዩ ነይሩ፡፡
ስለዚ ኢህወዴግ ነቲ ቁምነገር /ትሕዝቶ/ ናይቲ ቃልሲ ብኣግባቡ ተረዲኡ ናይ ኩላትና ዕላማ ሓንቲ እያ ኢሉ ኣብ ኩሎም ዲሞክራሲያዊ ዝኾነ ረኽቢ ክህሉ ዶ ገይሩ? እንተኢልና፣ ኣነ ከምኡ ዘለው ኣይመስለንን፡፡ ምስኽኻፍ ዘሎ ይመስለኒ፡፡ ካሊእ ብልሽው ኣሰራርሓ እውን ፀገም እዩ ተባሂሉ ተቐሚጡ ኣብቲ ተሃድሶ፡፡ ወንበር ንውልቀ ረብሓኻ ምውዓል ኣሎ ተባሂሉ፡፡ ኣብዚ ነቲ ስርዓት እንተይ ኣፅረኻ፣ ነቲ ቕድም ዝነበረ እንተይጋላህኻ፣ ነቲ ግዕዝይና ዝፈጠረ ኣካይዳን ኣፈፃፅማን እንተይፈተሽካ ነቲ ፀገም ምፍታሕ ኣይክኣልን፡፡ ኣብ ታሕቲ ኸ እንታይ ለውጢ ኣሎ? መለለይ ካርዲ ብነፃ ዶ ይወሃብ ኣሎ? ዕዳጋታት ከመይ ኣለው? ኣብ ውሽጢ ውድብ ከ ኣብ ሕድሕድ ውድባት ዝተወደበ ስርዓት ዝሓዘ፣ ንመሰረታዊ ጉዳያት ትኹረት እናተውሃበ ዶ ይግምግም ኣሎ? ወይስ ናይ ውልቀ ሰባት ምትእስሳር ኣሎ? ኔትወርክ አሎ? ስለዚ እዚ ቆፂርካ ዝፍለጥ ስለዝኾነ ኣብቶም ኣብቲ ገምጋም ዝተቐመጡ ሕመቓት ዝተፈጠረ ለውጢ ዝኾነ ሰብ ዝርድኦን ክግምግሞ እውን ዝኽእልን እዩ፡፡ ኣይተ እከልን ኣይተ እከለን ነቲ ዝነበረ ብልሽው አሰራርሓ ተጠቒሞም ሰሪቖም፡፡ ወይ ከዓ ነቲ ስርዓት ኣብ ምብልሻው ኢድ ነይርዎም ዝብል ወፂኡ ዶ ኣይወፀን፡፡ ኣነ ነዚ ኣይፈልጥን፡፡ ኣብ ላዕሊ እየ ዝብል ዘለኹ፡፡
ወይን፡- እቲ ንቕድሚት ዝካየድ ጉባኤ ነቶም ዘለዉ ድምር ፀገማት ኣብ ምፍታሕ ታሪኻዊ ብፅሒት ንክህልዎ ዘለካ ትፅቢት ደጋጊምካ ገሊፅካ ኣለኻ፡፡ እዚ ንክኸውን ብኣግኡ ክስርሑ ዝግበኦም ስራሕቲ እንታይ እዮም?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ነቲ ዝመፅእ ዘሎ ጉባኤ ዘሎ ትፅቢት ኣብ ማእኸላይ ኮሚቴ ህወሓት እውን ተላዒሉ እዩ፡፡ እቲ ሓደ ንህወሓት ዓብዪ ዓወት ክኸውን ዝኽእል እውን እዚ እዩ ክኸውን ዝኽእል፡፡ ማለት ቅድሚ እቲ ጉባኤ ብዝግባእ ገምጊሙ ክመፅእ ኣለዎ፡፡ ኣብ ኢህወደግ እውን ከምኡ፡፡ ኣርባዕቲኦም ውድባት ሓደ ኣጀንዳ ናይ ጉባኤ ክሕዙ ኣለዎም፡፡ ንኣብነት ኣብቲ ሕገ-መንግስቲ፣ ናይ ህዝቢ ውዳበታት፣ ናይ ፓርቲ ኣወዳድባን ኣሰራርሓን፣ ናይ ፀላእቲ ወዘተ መሰረት ዝገበሩ መሰረታዊ ኣጀንዳታት ሒዝካ ምእታው ይረኣየኒ፡፡ ምኽንያቱ ኣብ ትሕቲ ኢህወዴግ ዘለዉ ውድባት ሓደ እዮም፡፡ ኣሰናዳዊት እቲ ጉባኤ እውን ናይ ኩሎም ሓደ ክኸውን ኣለዎ፡፡ እቲ ሓደ ውድብ ጉባኤ እንትገብር እውን ሰለስቲኦም ዝካፈልሉ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ክሳብ ሕዚ በበይንትና ኢና እናካይድና ነይርና፡፡ እቲ ሓደ እንተካይድ እውን ከምኡ፡፡ ኣብቶም ኣጀንዳታት ድማ ብሰፊሑ ምይይጥ ዝግበረሉ ክኸውን ኣለዎ፡፡ ኣባል ጥራሕ እንተይኮነስ መሰረታዊ እቶም ማሕበራዊ መሰረታትና እውን ክመያየጥሉ ኣለዎም፡፡ ትሕዝትኡ ህዝቢ ዝፈልጦ ክኸውን ይግባእ፡፡
ነዚ ኣጀንዳ እዚ ፅሑፋት ዘዳልው እውን ካብ ኣርባዕቲኦም ውድባት ዝተውፃእፅኡ ገይርና ሓደ ውድብ ኮይና እንተካይድና እቲ ጉባኤ መጀመሪ ናብ ዘየዳግም ተሃድሶ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ አቲ ዝቕፅል ጉባኤ ከም ናይ ኢህወዴግ ብሓዱሽ ምፍጣር ገይሮም ዝሪእዎ ብዙሓት እዮም፡፡ ነቲ ኣነ ዝብሎ ዘለኹ ኣጀንዳታት ዝሓዙ ካልኦት እውን ኣለዉ እዮም፡፡ ስለዚ ነዚኦም ኣኻኺብካ ትሕዝትኡ፣ ኣወዳድብኡን ኣካይድኡን እንታይ ይኹን ዝብል መበገሲ ፅሑፍ /ፕሮፖዛል/ ኣቕርቡ እንተዝብሃሉ ነቲ ዝምልከቶ ኣካል ከቕርቡ ከምዝኽእሉ እውን ይግመት፡፡ ነዚ እቲ ኣባል ጥራሕ እንተይኮነስ እቲ ህዝቢ ብምልኡ ዝፅበዮ ዘሎ ጉዳይ እዩ፡፡ ልምዓት ይፅበ፣ ፍትሒ ይፅበ፣ ወዘተ … ካብቶም ዝፅበዮም ሓደ ግን እቲ ዓብዪ እዚ እውን እዩ፡፡
ስለዚ ንኣይ እቲ ክሳብ ሕዚ ኣብቲ መድረኽ ምህዳስ ዝተሰርሐ መረጋግኢ እዩ፡፡ ድሕሪ እቲ ጉባኤ ግን ብዝሕዚ ናብ ተሃድሶ ከምዘይንምለስ መጀመሪ እቲ ዘየቋርፅ ጉዕዞ ዕብየት ዝረጋገፀሉ በሪ ክንፈጥር ኣለና፡፡ እዙይ መጀመሪ ምስረታ ኢህወዲግ እዩ እውን እንተብልኩ ኢህወዲግ ዶ የለን እዩ ከይብሃል ኢህወዲግ ከም ብሓዱሽ ዝፈጠረሉ ታሪኻዊ ጉባኤ ክኸውን እዩ ብምባል ክገልፆ፡፡
ወይን፡– ሃገርና ኣብ ትሕቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኮይና ትመሓደር ምህላዋ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ኣብ ትሕቲ ህፁፅ ኣዋጅ ኮይና ትመሓደር ብምህላዋ ከዓ ስክፍታታት ኣሎ፡፡ ብመሰረቱ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣድላዪ ነይሩ ዶ ትብል? ክሳብ መዓዝ ከ እዚ ኣዋጅ እዚ ክፀንሕ ይኽእል?
ተጋዳይ ስብሓት፡- ብመሰረቱ ኢትዮጵያ ኣብ ዓለም ብሓለዋ ሰላም እትፍለጥ ዓዲ እያ፡፡ ሰላም ብምሕላው ካብ ኣፍሪካ ቀዳመይቲ እያ ኢትዮጵያ፡፡ እዚ ከምዚ ዝበለ ሽም ስለዘለና ኣብ ኢትዮጵያ ሰላም ክዝረግ ይኽእል እዩ ዝብል እምነት ዘለዎ ናይ ውሽጢ ይኹን ናይ ደገ ሓይሊ ዋላ ሓደ ኣይነበረን፡፡ ስለዝኾነ እቲ ፀገም ዘይተገመተ፣ ክመፅእ እውን ዘይነበሮ፣ ክፍጠር ዘይነበሮ ፀገም እዩ ተፈጢሩ፡፡ እቲ ፀገም ንልዕሊ ዓሰርተ ኣዋርሕ እዩ ድማ ፀኒሑ፡፡ ኣብዚ ንብረት፣ ህይወት ጠፊኡ እዩ፡፡ ነዚ ኩነታት ፀላእቲ ክፍጠር ይኽእል እዩ ኢሎም እኳ እንተዘይገመቱ ግን ከዓ ክኸውን ዝፅበይዎ ዝነበረ እዩ፡፡ ለይትን ቀትርን እውን እናሰርሕሉ ፀኒሖም እዮም፡፡ ክልተ ዝተፈላለየ ግን ድማ ዝመሳሰል ባህጊ ዘለዎም ኣካላት ነዚ ስራሕ እናሰርሕዎ ፀኒሖም፡፡ እቶም ሓደ ምድብ መንግስቲ ክወድቕ /state failure/ ክፍጠር ዝደልዮ እዮም፡፡ እዚኦም ንኹሎም ሽሞም እንተይፀዋዕኹ መንግስቲ ኤርትራን ናቱ ጎይታታትን ኮራኹርን ዝሓውስ እዩ፡፡ መንግስቲ እንተወዲቑ ንብረት ጠፊኡ፣ ናይ ደቂ ሰባት ህይወት ሓሊፉ ክስተኻኸል ዝኽእል ነገር እውን ኣይኮነን፡፡ እዚ እንተተፈጢሩ ከዓ ንዓና ኣዐርዩ ከቢድ ታሪኻዊ ክሳራ እዩ፡፡ እዛ ሃገር ብዝኾነ መንገዲ ክትዕርየሉ ናብ ዘይትኽእል ብርኪ እዩ ዝወስድ፡፡ እዚ ንክኸውን እቶም ዝገለፅክዎም ኣካላት ምስ ኣብ ውሽጢ ሃገር እውን ዝርከቡ ብሕመቕ ዝተሰየሙ ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ ብሓባር እናሰርሑ ፀኒሖም እዮም፡፡ እቲ ኩነታት ምስ ኣጋጠመ ድማ እዚ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም ደምዲሞም ነይሮም እዮም፡፡ ምንም ኣይተጠራጠሩን ነይሮም፡፡ ኢትዮጵያ ኣብቂዑላ እዩ ኢሎም ነይሮም፡፡ ኲናት ሕድሕድ ተጀሚሩ እዩ፣ መምለሲ የብሉን፤ ኢሎም ዝኣመኑ ፍፁማት ፀላእቲ እዮም፡፡
ካልኣይ ፈትውትና ዝመስሉ ሕዚ እውን ኣሽማቶም እንተይፀዋዕኹ ገለ ዓበይቲ ዓድታት ኣብዚ ኩነታት ተረባሪቦም እዮም፡፡ ናይዚኦም ድሌት ምእንቲ ልኣላዊት ኢትዮጵያ ንኸይትህሉ እዩ፡፡ ኣብ ታሪኽ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ተራእያ ስለዘይትፈልጥ፣ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍሪካ እተሕድሮ ፅልዋ እውን ስለዝፈልጡ በዚ ምኽንያት እውን ይመሮም ስለዘሎ ሉኣላዊት ኢትዮጵያ ንምጥፋእ ንሶም እውን ተረባሪቦም እዮም፡፡ ንሳቶም ሓሻክር እንድዮም ዝደልዩ ስለዚ እዚ ዘስግኦም ፈተውትና ዝመስሉ ዓበይቲ ዓድታት መንግስቲ ዘይብላ ሃገር ንምፍጣር እንታይኮነስ ናይ ኢህወዴግ ኣመራርሓ ንመድስካል /dilute ንምግባር/ ማለት እውን ሉኣላውነቱ ዘይሕልው መንግስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክፍጠር እናሰርሑ መፂኦም እዮም፤ ሕዚ እውን ይሰርሑ ኣለዉ፡፡ እዚኦም ብዋናነት ነቶም ውድቀት መንግስቲ ዝፅበዩ ናይ ውሽጢ ዓዲ ተቓወምቲ ውድባት ምስ ኢህወዴግ ስልጣን ከማቕልዎም እዮም ዝደልዩ፡፡ ኢህወዴግ ምስ እዚኦም ብምሕዋስ ድኹምን ሉኣላውነቱ ዘይሕሉ መንግስትን ፈጢሮም ናቶም ተለኣኣኺ ምእንታን ክኸውን ይደልዩ፡፡ እዚ ምእንታ ክኸውን ድማ እዚኦም እውን ምስቶም ፀላእትና ኮይኖም ይሰርሑ፡፡
ስለዚ ኣብ ውሽጢ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ኮይነ ብምርኣይ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ብወገነይ ዘንጊዑ እንተዘይኮይኑ ምእዋጁ ትክኽል እዩ፤ እየ ዝብል፡፡ እዚ እንትብል ግን ቁፅሪ ሓደ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ዘፍጥር ኩነታት ክንፈጥር ኣይምተገበአናን ነይሩ፡፡ ቀጥ ኢልና እናማዕበልና፣ ዲሞክራታይዝ እናኾና ክንከይድ ምተገበአና፡፡ ስለዝሓመቕና ግን ነቲ ሕመቕና ድማ ፀላእትና መዝሚዞም ናብቲ ዝረኣናዮ ኩነታት ስለዘእተውና እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ብዘይጥርጥር ኣድላዪ ኮይኑ ተረኺቡ፡፡
እዚ ብምዃኑ እቶም ተሃርሂሮም ዝነበሩን ነናይ ባዕሎም ዕላማ ዝነበሮምን ክንደይ ከም ዝተናደዱ ይፈልጥዎ እዮም፡፡ ንሕና እውን ንፈልጦ ኢና፡፡ እዛ ሃገር ከይትድሕን፣ ካብቲ ገጢምዋ ዝነበረ ፀገም ምእንታን ከይትወፅእ ናብ ዝመስልዎም ሰባት ክንደይ ስልኪ ከም እተደወለ ንፈልጦ ኢና፡፡ ምኽንያቱ ወዲቖም እዮም ኢሎም ደምዲሞም እዮም ነይሮም፡፡ ስለዚ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣዕርዩ ኣገዳሲ እዩ ነይሩ፡፡
ሕዚ ኸ ንዝብል፣ እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ንክልዓልን ንኸይልዓልን ዝውሰኖ እቲ ኩነታት እዩ፡፡ ነቲ ኩነታት ዝግንዘቦ ከዓ ህዝቢ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ይደልዮ ዶ? እንተይልና ንሰላሙ ብዘለዎ ትርጉም ህዝቢ ኢትዮጵያ ይደልዮ እዩ፡፡ ፀላእቲ ግን ኣይኮነን ክሳብ ሕዚ ክፀንሕን ክቕፅልን ነታ ሽዱሽተ ወርሒ እውን ከመይ ከምዝመረረቶም ርኢናዮም ኢና፡፡ ስለዚ ንሳቶም ቀልጢፉ ክለዓለሎም እዮም ዝደልዩ፡፡
እቶም ፀላእቲ ሕዚ እውን ስርሖም ኣይሰርሑን ዘለው ኣይንብልን፡፡ ብመሰረት እቲ ኣቐዲሞም ዝተለምዎ ዝወደቐት ኢትዮጵያ ንምህላው ለይትን ቀትርን ካብ ምስርሖም ዓዲ ኣይውዕሉን፡፡ ብድምር ግን እዚኦም ደረጀኦም እዩ ዝፈላለ እምበር ክልቲኦም ሓደ እዮም፡፡ ምስቶም ኢትዮጵያ ክትወድቕ ዝደልዩ እንተተሓናፊፅና ወዲቕና ማለት እዩ፡፡ ስለዚ እዚኦም እቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ክለዓል ይደልዩ፡፡ ምእንታን ድሌቶም ክሰርሑ፡፡ ይኹን እምበር ህዝቢ ኢትዮጵያ እዚ ክኸውን ዝደሊ ኣይመስለንን፡፡ ንስኻ ኸ እንታይ ርኢቶ ኣለካ እንተድኣ ኢልክሙኒ ግን ሕዚ ለይትን ቀትርን ፅዑቕ ፖለቲካዊ ስራሕ ክስራሕ ኣለዎ፡፡ እዚ እናገበርና ክሳብ ጉባኤ እንተንፀንሕ ፅቡቕ ምዃነ እብል፡፡ እዚ እንትብል ወሳኒኡ ህዝቢ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ኣነ ግን ከምቲ ዝበልክዎ ክሳብ እቲ ጉባኤ ዝካየድ እንተዝፀንሕ ደስ ምበለኒ፡፡
ወይን፡- ሕገ መንግስቲ ሃገርና ብፍላይ ከዓ ስርዓት ፌደራሊዝም ኣብ ሃገርና ፀዲቑ ኣብ ተግባር ካብ ዝውዕል ንነዘ ልዕሊ 20 ዓመት ኣቑፂሩ ኣሎ፡፡ ይኹን እምበር እዚ ሕገ መንግስቲ እንትፀድቕ ዝለዓሉ ዝነበሩ ሕቶታት ሕዚ እውን ብዝተፈላለዩ መንገድታት ይለዓሉ ኣለው፡፡ ብፍላይ ከዓ እዚ ስርዓት ነዛ ሃገር ክብትና እዩ ዝብል ናይቲ ትምክሕቲ ኣተሓሳስባ እናቐነሰ ኣብ ክንዲ ዝኸይድ እናተጠናኸረ እንትኸይድ ንዕዘብ ኣለና እሞ ኢህወዴግ ልዕልነት እቲ ወያናይ ዲሞክራሲ ኣተሓሳስባ ኣብ ምርግጋፅ ዝሰርሖ ዘሎ ስራሕ ከመይ ክንገልፆ ንኽእል?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ሓይልታት ትምክሕቲ ነቲ ፌደራል ስርዓት ካብ ቀደሙ ኣይደልይዎን ነይሮም፡፡ ብኣንፃሩ ውድባት ብሄር ብሄረሰባት ከዓ ነዚ ስርዓት ሃንቀውታ ነይርዎም፡፡ ሃንቀውታ ጥራሕ ማለት እዩ፡፡ ናይ ትምክሕቲ ሓይልታት እንተድኣ ኣልዒልና ግን ካብ ቀደሙ እውን ተለሚኖም ኣብዮም እዮም፡፡ ህወሓት/ ኢህወዴግን ኣብ 1981 ዓ/ም ኣብ ኣቬራ ጉባኤ እንተካይድ ኩሎም ናይ ኢትዮጵያ ውድባት ብፀጋም ይሃልው ብየማን እኒ ኢህኣፓ/ ኢህኣሰ፣ ኢድዩ፣ ምኢሶን ወዘተ ሰራዊትና ፀፀግዑ ኣቐሚጥና ፖሊስ ቆፂርና ብናይ ደገ ሓይሊ እውን እናተሓለውና ናይ ስግግር መንግስቲ ንመስርት እንትብል እንተሎ ቁፅሪ ሓደ ዘባጨወ ውድብ እንተነበረ ኢህኣፓ እዩ፡፡ ሽዑ ኢህኣፓ ኣብ ቶሮንቶ ኣኼባ ገይሮም ነይሮም ፡፡ እዚ እንትገብሩ ንዓና ኣግሊሎም ንኢድዩ እዮም ዓዲሞሞም፡፡ ደሓር ከዓ ንሕና እውን ምስ ደርግ ክንሸማገል ንሮማ ከይድና ነይርና፡፡ ደርግ እውን ሽዑ ንሕና ብዛዕባ ኢትዮጵያ ምዝራብና ኣዐርዩ ገሪምዎ፡፡ ንስኹም ዶ ብዛዕባ ኢትዮጵያ ትዛረቡ ኢኹም? ኢሉና፡፡ እዚ እንትብሉና ንሕና እውን ገሪሙና፡፡ ግን ከዓ እቲ ምዝራብና ዘይተርፍ ስለዝኾነ ናብቲ ሽምግልና እንትንኣቱ ቅድሚ እቲ ሽምግልና ምጅማሩ መሸማገሊ ቋንቋና እንታይ ይኹን? ተባሂሉ፡፡ ድሕሪ እዚ ደርግ ቋንቋና እንግሊዝኛ ይኹን ኢሉ፡፡ ብኣንፃሩ ንሕና ድማ ንናይ ኢትዮጵያ ጉዳይ ብእንግሊዝኛ ኣይንዛረብን፣ ኣምሓርኛ ኢና እንዛረብ ኢልና፡፡ ሓቂ ንምዝራብ እንተኾይኑ ነቲ ቋንቋ እንግሊዝኛ እቶም ናታቶም ልኡኻት ካብቶም ናትና ልኡኻት ንታሕቲ እዮም ዝፈልጥዎ፡፡ ይኹን እምበር በዚ ኸምዚ ዝበለ ምኽንያት ተፈላሊና እቲ ሽምግልና እንተይተኻየደ ተሪፉ፡፡
እዚ ኮይኑ እንተብቅዕ ንሕና ተስፋ ኣይቆረፅናን ኣብ 1983 ዓ/ም እንደገና ኩላትና ነቲ ስግግር መንግስቲ ንመስርት ድማ ኢልና፡፡ ሰራዊትና ብሓላዊ ይቀመጥ ኢልና፡፡ ኣብቲ እዋን ኢትዮጵያ መንግስቲ ዘይብላ ሃገር ተገይራ እያ እትሕሰብ ነይራ፡፡ ከም “Failed state” እያ እትቑፀር ነይራ፡፡ እዚ ስለዝኾነ ሓይልታት ምዕራብ ኢዶም ዘወጣውጥሉ እዋን እዩ ነይሩ፡፡ ኢህወዴግ መንግስቲ መስሪቱ ነቲ ሃገር ክመርሕ እዩ ዝብል እምነት እውን ኣይነበሮምን፡፡ ገለ ሃገራት ኣፍሪካ እውን ድሕሪ ሕዚ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር የላን፤ ስለዚ ቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ እውን ካብ ኣዲስኣበባ ክነውፅኦ ኢና ኢሎም ዝመናጠልሉ ዝነበረ ወቕቲ እዩ፡፡
ኣብዚ ቀውጢ ኩነታት ኢሰፓ፣ ኢህኣፓ፣ ምኢሶን ወዘተ ኢትዮጵያ ትሃሉ ዶ ኣይትሃሉ ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ናብቲ አህወዴግ ዝፀወዖ ናይ ሓባር ምስረታ ስግግር መንግስቲ ኣይንኣቱን እዮም ኢሎም፡፡ ንኣይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝገርም ታሪኽ (the most historic) ኢትዮጵያ ገና ንኽትህሉ ፃዕሪ ኣብ ዝግበረሉ እዋን ትውልዶም እዩ ኢትዮጵያ እምበር ናይ ኢትዮጵያ ኣረኣእያ እንተዝህልዎም ኣይንኣቱን ኣይምበሉን ነይሮም፡፡ እዙይ ኣዐርዩ ታሪኻዊ ነይሩ፡፡ እዚኦም እንታይ ይባሃሉ? ኢትዮጵያ ትህሉ ድያ ኣይትህሉን? ኣብ ዝበሃለሉ እዋን ኢትዮጵያ ኣይትሃሉ እዮም መሪፆም፡፡ ስለዚ እቶም ትምክሕተኛታት ነቲ ስርዓት ኣይድግፋን ነይሮም፤ ይቃወሙ ነይሮም ጥራሕ እንተይኮነስ ኢትዮጵያ እትብሃል ሃገር ክትጠፍእ እውን ዓብዪ ድሌት እዩ ነይርዎም፡፡
ኢድዩ ሕዚ ኣብ ልዕሊ ህወሓት ፀብፀሖ ጉድኣት ዝፍለጥ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ንኢድዩ ፃውዒት ገይርናሎም ኢና፡፡ ኣትዮም እውን ተቐቢልናዮም፡፡ ሽዑ ሰይጣን ይኹን መልኣኽ ዝኾነ ብሽም ህዝቢ ዝተወደበ ሓይሊ ይእቶ ኢና ኢልና፡፡ ካልእ ይትረፍ እስላማዊ ግንባር ንሓርነት ኦሮሞ (Islamic front for the libaration of oromia) ዝብል ነይሩ፡፡ ንሱ እውን ይምፃእ እዩ ተባሂሉ፡፡ እዚ ኩሉ እንተገበርና እውን ግን ኣይኮነን፡፡ እዚ ዝብል ዘለኹ ነቲ ፌደራል ስርዓት ብቓል ዘይኮነስ ብተግባር እውን ዘይደልይዎ ምንባሮም ክግለፅ ስለዝደለኹ እየ፡፡ ኣብዚ ከይዲ እዙይ እቲ ፌደራል ስርዓት ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ዝተሓንፀፀ ማለተይ እየ፤ ኣብ ማዕርነት ዝተመስረተ ሓድነት ብሄራት ከምዝህሉ እዩ ዘቕምጥ፡፡ ኣብ ልዕሊ እዚ ድማ ኣብ ከይዲ ሓደ ኢኮኖሚያውን ፖለቲካውን ማሕበረሰብ ከምዝፍጠር እዩ ዝገልፅ፡፡ ስለዚ እቲ ሕገ መንግስቲ ካልኦት ዓድታት እውን ከም ኣብነት ወሲዶም ክጥቀምሉ ዝደልዩ ሕገ መንግስቲ እዩ፡፡ ንኣብነት ዒራቕ ሓሲቦሞ ነይሮም፤ ፀገም ኣጋጢምዎም እምበር፡፡ የመንን ካልኦት ብዙሓት ናይ ኣፍሪካ ሃገራት እውን ተመሳሳሊ ድሌት ነይርዎም፡፡ ዝወሰድዎ ዓድታት እውን ኣለዉ፡፡ ኣብ ልዕሊ እዚ እቲ ፌደራል ስርዓት ከከም ኩነታቱ ኣብ ከይዲ እናተመሓየሸ ከምዝኸይድ እውን የቕምጥ እዩ፡፡ ብድምር ግን እቲ ሕገ መንግስቲ ብኣንፃር ረብሓ ህዝብን ሃገርን እንተተራእዩ ዝወፆ የብሉን፡፡
እዚ ኮይኑ ኣብ ኣፈፃፅማ ነቲ ሕገ መንግስቲ ዝፃብኡ ተግባራት ግን ኣለው፡፡ እዚ ብምዃኑ እውን ግድን እዚ እዩ ፈጢርዎም እኳ እንተዘይተብሃለ ኣብዚ ሃገር ናይቲ ስርዓት ሓደጋ ትምክሕቲ ጥራሕ ዝነበረ ሕዚ ፀቢብነት እውን ተወሲኽዎ ኣሎ፡፡ ስለዚ ሕዚ ከምቲ ኩላትና እንሪኦ ዘለና እቲ ሕገ መንግስቲ እውን ኣብ ፈተና ወዲቑ ንሪኦ ኣለና፡፡ ይኹን እምበር ዕጥቂ ስለዘለና /እቲ ክልስ ሓሰባዊ ዕጥቂ ማለተይ እየ/ እቲ ሕገ መንግስቲ ባዕሉ፣ እቲ ወያናይ ዲሞክራሲያውነት ኣሎ፡፡ ስለዚ ነዚ ቀልጢፍካ ተዓጢቕካ ምድሓን ይካኣል እዩ፡፡
ካብዚ ተበጊስና እንተሪእና እቶም መሰረታዊ ዕጥቅታት ስለዘለውና ካብቲ ገጢሙና ዘሎ ሓደጋ ክንወፅእ ንኽእል ኢና፡፡ ኣብ 1983 ዓ/ም እኮ እቶም ሕዚ ዝወነንናዮም ዕጥቅታት ኣይነበሩናን፡፡ ስለዚ ሕዚ አዐርዩ ዝበለፀ ዕጥቂ ስለዘለና ካብቲ ሓደጋ ዘይንወፀሉ ምኽንያት የለን ክብል ደልየ እየ፡፡ ነቶም ዕጥቅታት ምስጣም እዩ ዘድሊ ሕዚ፡፡ እቶም ዕጥቅታት ህዝቢ ዝተረብሐሎም ዕጥቅታት ስለዝኾኑ ድማ እዚ ነቲ ሕገ መንግስቲ ኮነ ነቲ ዙርያ መለሽ ጉዕዞና ዓብይ ዕድል እዩ፡፡ ፀቢብነት ናይ ዝተወሰነ ምሁር ኣተሓሳስባ እዩ፡፡ ትምክሕቲ እውን ከምኡ፡፡ ስለዚ ንዚኣቶም ንምስዓር ነቶም ዕጥቅታት ብዝግባእ ዓጢቕና ነቲ ህዝቢ እውን ብዝግባእ ኣንቂሕናን ወዲብናን ምኻድ ከድሊ እዩ፡፡
ወይን፡– ኣብ መንግስቲ ሻዕብያ ከም ሃገር እናተኸተልናዮ ዝመፃእና ፖሊሲ ወፃኢ እቲ ዝድለ ውፅኢት ከምዘይኣምፀአ ናይ ብዙሓት ሰባት ርኢቶ ይኸውን ኣሎ፡፡ ብፍላይ ከዓ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ምስቲ ኣብ ከባቢታት ቀይሕ ባሕሪ ምስ ዝተፈላለዩ ሃገራት ይሰርሖ ኣሎ ዝበሃል ስራሕ ተኣሳሲሩ እውን ቀፃሊ ዕዳ ህዝቢ ትግራይ እዩ ይባሃል እዩ እሞ ኣብዚ ዘለካ ርኢቶ እንታይ እዩ?
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ኣነ፣ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ እቲ ክሳብ ሕዚ ዝነበረ ፖሊሲ ጉድለት ነይርዎ ዝብል እምነት የብለይን፡፡ ምናልባት ሕዚ ክስተኻኸል ኣለዎ ዝበሃል ነገር እንተሃልዩ ድማ እቲ ውሳነ ናይ ዝለዓለ ኣካል እዩ ዝኸውን፡፡ ምናልባት ኣብቲ ክሳብ ሕዚ ዝነበረ ፖሊሲ ኣብ ኣፈፃፅምኡ ግን ድኽመት ዶ ይነብር ይኸውን ዝብል ሕቶ ኣለኒ፡፡ ማለት ፈተውቲ ክልቲኡ ህዝቢ ኣብ ምልዕዓል፣ ኣብ ምስላፍ ውስናት ጉድለታት ይህልው ዶ ይኾኑ እብል፡፡ ምስ እዚ ተተሓሒዙ በቲ ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኣይሰላም ኣይኵናት ኩነታት ዘሎ ጥቕዓት እንተርኢና ክልቲኡ ህዝቢ እዩ ዝጥቃዕ ዘሎ፡፡ እዚ ደኣ ይኹን እምበር እቲ ቀንዲ ጥቕዓት ግን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ እዩ ዘሎ፡፡ ፍሉጥ እዩ ምስ ኤርትራ ሰላም እንትንኸውን ንሕና እውን ከም ህዝብን ሃገርን እንረኽቦ ጥቕሚ ኣሎ፡፡ እዚ ብዘይምዃኑ ዝጐደለና ነገር ከምዘሎ ፍሉጥ እዩ፡፡ ግን እዚ ምስቲ ህዝቢ ኤርትራ በዚ ኩነታት ዝጉድኦ ዘሎ ጉድኣትን ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣጠቓላሊ ሓደጋን እንተወዳዲርናዮ ግን እቲ ናይ ኤርትራ ኣዐርዩ ዝገደደ እዩ፡፡ ንርኢ ኣለና ህዝቢ ኤርትራ ናብ ስደት እዩ ዝኸይድ ዘሎ፡፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ እውን ብትንትን ዝበለ እዩ፡፡ ኣብ ኤርትራ ናይ መንግስቲ ምውዳቕ /Failed state/ ሓደጋ እዩ ኣንፀላሊዩ ዘሎ፡፡ እቲ ሕዚ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ነዚ እዩ ዘርኢ፡፡ ኣብ ኤርትራ ዘለው ዓፋር ይኹኑ ኩናማ፣ ሳሆ፣ ትግረ ዋላ እውን እቶም ትግርኛ ተዛረብቲ ዝተባታተኑ እዮም፡፡ ነዚ ዝርዳእ መንግስቲ ድማ የለን ኣብ ኤርትራ፡፡ ስለዚ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ድኽመት ናይቲ ስርዓትን እቲ ዝፈልሕ ዘሎ ነጐዳን /ማሕማሕ ዝብል ዘሎ ነጐዳ/ እንተርኢናዮ ኣብ ኤርትራ ውድቀት መንግስቲ ኣይጋጥምን ኢልካ ክትዛረብ ኣየኽእልን፡፡ ኣብዚ ኩነታት ኣባና ክበፅሕ ዝኽእል ሓደጋ ካብቲ ሕዚ ዝኒሀ ሓደጋ ዝዓበየ እዩ ዝኸውን፡፡ ስለዚ እቲ ሓደጋ እቲ ናይ ሕዚ ዘይኮነስ እቲ ዝኸፍአ ሓደጋ ንቕድሚት እዩ ዘሎ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ይብተን ኣሎ፡፡ ስለዚ ኣብ ውሽጢ እቲ ፖሊሲና ኮይና እዚ ከይኸውን ነቲ ህዝቢ ምልዕዓል ዶ ምትኽኣለ ነይሩ ዝበልኩ እውን ነዚ እዩ፡፡ ኣብቲ ብደገ ምስ ማሕበረሰብ ዓለም እናተረዳዳእና እናፈጠርናዮ ዝመፃእና ፅዕንቶ እውን ካብቲ ዝሰራሕናዮ ንላዕሊ ምኸድና ዶ ነይርና እብል፡፡
እንተዘይኮይኑ እቲ ኣብ ኣስመራ ዘሎ መንግስቲ ካብ ዕግርግር ወፃኢ ክነብር ኣይኽእልን፡፡ ሓደ እዋን ሓሰን ጉሌ ናይ ጁብቲ ፐረዚዳንት/ “ኢሳያስ ብመሰረቱ ካብ ዕግርግር ወፃኢ ክነብር ኣይኽእልን፡፡ ህይወቱ እውን ዕግርግር እዩ” ኢልዎ ነይሩ ፡፡ ትኽክል እዩ እቲ መንግስቲ ህውከት እንተሃድን መሬት መሸይዎ፡፡ ናብ ዕግርግር ይኣቱ እሞ በዝን በትን መተዓረቕቲ ይመፅሉ፡፡ ስለዚ እቲ መንግስቲ ብተፈጥርኡ ብዘይህውከት ክነብር ኣይኽእልን፡፡ ናብ ደቡብ ሱዳን፣ ናብ ሱማልያ /ኣልሸባብ/ ናብ ቀረባና ምኻድ እሞ ንግደፎ ናብ ስሪላንካ እኮ ከይዶም ነይሮም ሻዕብያ፣ ህውከት ክእልሹ፡፡ ኣብዚ ቀረባ እዋናት ድማ ሻዕብያ ምስ ኢራን /ሁቲ/ ዓሪኹ ምንባሩ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ሕዚ ድማ ንኢራን ሓዲጉ ናብ ሱዑዲ ዓረብ /ሺዓ/ ከይዱ ኣሎ፡፡ እዙይ ዘሪአና ክትግምቶ ዘይትኽእል ዝሓመመ ጉጅለ ምዃኑ እዩ ናይ ኤርትራ መንግስቲ፡፡ ፅባሕ ብዝኾነ ኣጋጣሚ ዝበለፀ ዕግርግር እንተተፈጢሩ ናብቲ ዝበለፀ ክኸይድ እዩ፡፡ ከምዚ እናገበረ ገንዘብ ከምዝረክብ ድማ ይፍለጥ እዩ፡፡ ግን ገንዘብ ዓዲ ኣይሰርሕን፤ ሰላም እውን ኣየምፅእን፡፡
መንግስቲ ሻዕብያ ገንዘብ ዝረኽብሉ ወይ ሽሙ ዝፅወዐላ ኣጋጣሚ እንተረኺቡ ግና ናብ ዝኾነ እዩ ዝኸይድ፡፡ ብዝኾነ መንግስቲ ሻዕብያ ገዛ ዕዮ ዘይብሉ መንግስቲ እዩ፡፡ ጉዳይ ኤርትራ ጉዳዩ ኣይኮነን፡፡ ሽሙ ጥራሕ ትፀዋዕ፡፡ ስለዝኾነ እውን ሕዚ ምስቶም ንዓና ዝፃልኡ ጥልዕ ጉምቡስ ምባሉ ዝነበረን ዘሎን እዩ፡፡
ኣብቲ ዓዲ ዘሎ ኩነታት እንተሪኢና ድማ መንግስቲ ሻዕብያ ኣብ ኤርትራ ንሱ ዝበላ ዝሰምዕ ህዝብን መሪሕነትን እዩ ፈጢሩ ዘሎ፡፡ ዝኣዘዞ ዝሰርሕ መሪሕነት ወይ ከዓ በየ ኣንፈቱ ዝኸድዕ፣ በዚ ኣቢሉ ነፃ ዝወፅእ መሪሕነትን ህዝብን እዩ ዘለዎ፡፡ ንሕና ካብዚ ይምሓረና ኢና እንብል፡፡ ዝኣዘዝናዮ ዝሰርሕ ህዝቢ ኣይንፈጥርን፡፡ ንሕና እቲ ህዝቢ ዝበለና ክንሰምዕ፣ ህዝቢ ሕማቕ ስለዘይደሊ ዝበለና ክንሰምዕ ጥራሕ እውን ዘይኮነስ ዝበለና ክንገብር ኣለና፡፡ ሻዕብያ ግን እዚ እንትገብር ፈለማ መን ከማኻ እናበለ እዩ ኣዐሽይዎ፡፡ እዚ ትምክሕቲ እዚ ዓብይ ሓደጋ እዩ፡፡ ንሕና እውን ካብዚ ክንምሃር ኣለና፡፡ ብዝኾነ ከምዚ እናበለ ሕዚ ኣብ ኤርትራ ቅርፂ ዘለዎ መንግስቲ ናብ ዘይብሉ ብርኪ በፂሑ ኣሎ፡፡ ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ዘይኮነስ ሓደ ሰብ እዩ ዘሎ፡፡ ዝኾነ ኮይኑ ግን እዚ ኩነታት ተደሚሩ ንክልቲኡ ህዝቢ ከቢድ ሓደጋ እዩ ፡፡
ስለዚ ሕዚ ናይ ፖሊሲ ለውጢ እንተሃልዩ መንግስቲ ዝሓስበሉ ጉዳይ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ኮይኑ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ግን ብመሰረቱ ንኢትዮጵያ ስርሓ ከይትሰርሕ ዝገብር ግን ኣይኮነን፡፡ ኣሉታዊ ፅልዋ ኣለዎ፤ ግን ከዓ ባዕልና እንተዘይሓሚቕና ካብ ዕዮ ገዛና ከትርፈና ዝኽእል ግን ኣይኮነን፡፡ ክሳብ ሕዚ እውን ይቅርታ ህዝቢ ትግራይ ክቕየም ይኽእል ይኸውን በቲ ዝኒሀ ኩነታት መሰረታዊ ዝኾነ ጉድኣት በፂሑና እዩ ኣይብልን፡፡
እዚ ምስ በልኩ ህዝቢ ትግራይ ልክዕ ከምቲ ኣብ ኢትዮጵያ ትምክሕተኛ ዝበሃል፣ ፀቢብ ዝበሃል ህዝቢ የለን ኢሉ ዘይቕየም ንህዝቢ ኤርትራ እውን ክቕየም የብሉን፡፡ ስለዚ ከዓ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ዘሎ ርክባት ክጠናኸር ኣለዎ፡፡ መንግስቲ ኢትዮጵታ ካብ ኤርትራ ንዝመፁ ስደተኛታት ዘለዎ ፖሊስን ኣተሓሕዛን ዝምስገን እዩ፡፡ እዚ ኣዐርዩ ናበቲ ህዝቢ ክወርድ ኣለዎ፡፡
ወይን፡– ክሳብ ሕዚ ዘይገለፅክዮ ክሓልፍ እትደልዮ መልእኽቲ እንተሃልዩ፡-
ተጋዳላይ ስብሓት፡- ብቐንዱ ክገልፆም ካብ ዝደሊ ጉዳያት ሓደ ኣብቶም ዝሃብክዎም ሓሳባት ዝኾነ ሰብ ዝመሰሎ ርኢቶ ክህብ ይኽእል እዩ፡፡ እቶም ዝገለፅክዎም ድኽመታት ቅድም ኢልና ኣብቲ ኣመራርሓ ንዝነበርና ነፃ ዘውፅእ ነቲ ሕዚ ዘሎ ኣመራርሓ ድማ ዝወቅስ ገይርካ ምርዳእ ኣየድልን፡፡ እቲ ድኽመት ናይ ኩላትና ድኽመት እዩ፡፡ ምኽንያቱ ናይ 15 ዓመት ድኽመት ኢና እንግምግም ዘለና፡፡ ካሊእ እቲ ዝተቓለሰ ህዝቢ፣ ህዝቢ ትግራይ፣ ህዝቢ ኢትዮጵያ እውን ኣይተቓለሰን ኣይብልን ነቲ ዘለዎ ዝወደቐ ናብራ ብዝግባእ ምግንዛብ ከድልዮ እዩ፡፡ ኣብ ዝወደቐ ናብራ ኢና እነይና፤ ከም ትግራይ ይኹን ዋላ ከም ኢትዮጵያ፡፡ ስለዚ ከምዚ ኢልና ኣይንነብርን፤ ካልኦት ናይ ዓለም ህዝብታት ከም እኒ ጃፓን፣ ጀርመን ዝበፅሕዎ ክንበፅሕ ኢና ክብል ኣለዎ፡፡ ካብ ዝወደቕናዮ ኣይተሳእናን ገና ኢና፤ ብዝበለፀ ፅኑዕ እምነት ክሕዝ ኣለዎ፡፡ እዚ እንተሃልዩ ዝፍጠር ሓይሊ ብቐሊሉ ዝርአ ኣይኮነን፡፡ ከምዚ ዝበለ ሓይሊ እንተተፈጢሩ ንሎምን ንፅባሕን ዝኸውን ሓይሊ እዩ፡፡ ኣብዛ ሕዚ እዋን ኮይና እንትርኢ ግን ኣይኮነን ንፅባሕ ዝኸውንስ ንሎሚ ዝኸውን ሓይሊ እውን የብልናን፡፡ ሓደ ኣመራርሓ ከዓ ንፅባሕ ዝኸውን ሓይሊ እውን እዩ ክፈጥር ዘለዎ፡፡ ስለዚ እዚ ክኸውን እንተኾይኑ ዝነቐሐ ዝተወደበ ኣመራርሓ ክፍጠር ኣለዎ፡፡ እቲ ዝነቕሐን ዝተወደበን ኣመራርሓ እዩ ዝነቕሐን ዝተወደበን ህዝቢ ዝፈጥር፡፡ እዚ ክኸውን ዝግባእ ድማ ኣብቲ ላዕለዋይ መሪሕነት እዩ፡፡ ዓርሞሸሽ ኣመራርሓ እንተተፈጢሩ ኣብ ትግራይ ዝተደጎለ ዓቕሚ ዘለዎ፣ ክውደብ ዝኽእል፣ ተወዲቡ እውን ተኣምር ክፈጥር ዝኽእል ዝተደጎለ ፀጋ ኣሎ፡፡ ነዚ ክንፈጥር ክንክእል ኣለና፡፡
ካብዚ ወፃኢ እዚ ጉዳይ ነቲ ውድብ ዝምልከት እዩ ክኸውን፡፡ ኣብ ምግምጋም ዘሎ ፀገም ብዝግባእ ክርአ ዘለዎ እዩ፡ እንትንግምግም መጀመርያ ውዳበታት፣ ዓቕምታት እዩ ክግምገም ዘለዎ፡፡ ተቐዳዲምና ሰብ ክንግምግም የብልናን፡፡ ህወሓት ጉባኤታቱ ምግምጋም፣ ማእኸላይ ኮሚቴኡ ምግምጋም፣ ፖሊት ቢሮ ምግምጋም፣ ካልኦት ኩሎም ውዳበታትን ትካላትን ምግምጋም የድልዮ፡፡ እዚ እንትንግምግም ቀንዲ መርአይና እቲ ትካል ወይ ውዳበ ሰብ ዶ የፍሪ ኣሎ ወይስ ኣየፍርን ብዝብል ክኸውን ኣለዎ፡፡ እዚ ምስ ገበርና ነቲ ሰብ እውን ክንግምግም ንኽእል፡፡ ኣብዚ ኮይና እገለ ፅቡቕ ሰሪሑ፣ እገለ ወዲቑ ክንብል ንክእል፡፡ ኣነ እቲ ውዳበን እቲ ትካልን ብዝግባእ እንተገምጊናዮ ሰብ ምግምጋም እንተቐረየ እውን ብዙሕ ዝጎድእ ኣይኮነን፡፡ ውዳበን ትካልን እንተይገምገምካ ሰብ ምግምጋም ግን ዓብዪ ክሳራ እዩ፡፡ ክሳብ ሕዚ ኣብ ገምጋማትና እናተዓዘብክዎ ዝመፅእ ዘለኹ ግን ብሰብ ጀሚርካ ብሰብ ምውዳእ እዩ፡፡ ኣነ ፖሊት ቢሮ እንተኾይነ ነቲ ፖሊት ቢሮ ከም ውዳበ ምስተገምገመ እየ ክግምገም ዝግበኣኒ፡፡ ስለዚ ኣካል እንተይገምገምካ ናብ ውልቀ ሳባት እናዘለልካ ክስቶ ከምዚ እዩ፤ ክስቶ ከምዚ እዩ ምባል መንገዲ ዕንወት እዩ፡፡
ምስ እዚ ተደሪቡ ክርአ ዘለዎ ኣብ ገምጋማት በለፀኛታት ኣለዉ፡፡ ስቕ ኢሉ ፀኒሑ፣ ሰብ ሓሳብ እንትህብ ምስረአየ ርኢቶ ዝህብ፡፡ ጎይትኡ እንተተዛሪቡ ዝድግፍ፣ ጎይቶኡ እንተተቓዊሙ ዝቃወም እንተይሰምዐ፣ እንተይረኣየ ዝድግፍ፣ እንተይሰምዐ እንተይረኣየ ዝቃወም፣ ሓሳብን ሰብን ዘይፈሊ በለፀኛ ኣሎ፡፡ ኣብዚ እቲ ለኣኺ ድዩ ሓደገኛ ወይስ እቲ ተልኣኺ እንተኢልና ክልቲኦም ሕማቓት እንድዮም ንዓይ ግን እቲ ዝኸፍአ ሕማቕ እቲ ተልኣኺ እዩ፡፡ ስለዚ ነዞም ከምዚኦም ዝበሉ እንተይሰምዑን እንተይረኣዩን ክድግፉ ወይ ክቃወሙ ወሲኖም ዝኣተዉ ኣብ ኩሉ ብርክታት ዘለዉ /ካብ ፖሊት ጀሚሮም ክሳብ ዝነኣሱ ውዳበታት/ ካብ ሻዕብያ ወይ ካልእ ፀላኢ ሓይሊ ክንፅውዕ ቀንዲ ፀላእትና እዚኦም እዮም፡፡ ናይ ውሽጢ ፀላኢ እዩ ሓደገኛ፡፡
ኣብ ሓደ ጉባኤ ድሕሪ መስዋእቲ መለስ ኣብ ዝተኻየደ መበል 11 ጉባኤ ኣባይ ወልዱ እንተመርሕ ሓደ ብጣዕሚ ዘሕጉስ፣ ንዓይ ዘሕጎሰኒ ኣብ ውድብና ምጥቕቓንን ምጥቕቓዕን ኣሎ ኢሉ ሰለስተ ሻዕ ተዛሪቡ፡፡ እቲ ጉባኤ ግን እዚ ኣበይ እዩ ዝርአ ኢሉ ኮሚቴ ኣጣይሹ ክርኢ ኣይክኣለን፡፡ እቲ ኣባይ ዝበሎ ትኽክል እዩ፡፡ ከምኡ የለን ኣይኮንኩን ዝብል ዘለኹ፡፡ ግን ከምኡ ጥራሕ ተባሂሉ ተሪፉ፡፡ ካብዚ ዝኸፍአ ሓጥያት ስለዘየለ ክፃረ ነይርዎ፡፡
ካብዚ ብተወሳኺ ምስዚ ወሲኽና ክንሪኦ ዝግበኣና ዕግበት ዝምልከት እዩ፡፡ ዕግበት ኣዐርዩ ሓደገኛ እዩ፡፡ ዕግበት እናፀወዓ ዝወደቓ ውድባት ብዙሓት ክፅውዕ ይኽእል እየ፡፡ ሓደ ውድብ ክወድቕ እንተድኣ ኮይኑ ዕግበት እዩ ዘንፀባርቕ፡፡ ከምዚ ሰራሕና፣ ከምዚ ገበርና ይብል፡፡ ነቲ ክሰርሖ ዝግበኦስ ሰሪሐዮ ኢሉ ይጀሃር፡፡ ሓምሳ ክንሰርሕ መደብ እንተሒዝና ነተን ሓምሳ ብምፍፃምና እንታይ ዘዛርብ ኣለዎ፡፡ ካብቶም ዝሰራሕናዮም ክንመሃረሎም ዝግበአና ፅቡቓት ወይ ሕማቓት ነገራት እንተሃልዮም ምዝራብ ይከኣል፡፡ ብሕልፊ ከዓ ነቲ ዝሓዝናዮ ዘይንሰርሖ ስለዘለና ኣይሰራሕናዮን ኢልና ኢና ክንዛረብ ዝግበአና፡፡ ምእንታ ክንሰርሖ፡፡ ቻይናውያን ስርሖም ወዲኦም እንትግምግሙ፣ ነቲ ዝሓዝዎ ትልሞም ብኣግባቡ ወዲኦም ማለት እዩ ካብዚ ዝበለፀ ምሰራሕና፣ ካብዚ ዝበዝሐ ምስራሕና እዮም ዝብሉ፡፡ ካብዚ ዝበለፀ፣ ካብዚ ዝበዝሐ ዘይሰራሕናሉ ምኽንያት እዚ፣ እዚ እዩ ኢሎም እዮም ምኽንያት ዘቕምጡ፡፡ ኩሉ ግዜ ስርሖም እንትግምግሙ ዝበዝሐን ዝበለፀን /more & Better/ ኢሎም እዮም ዝለዓሉ፡፡ ከምኡ እናበሉ እዮም ገምጋማቶም ዝዓፅዉ ቻይናውያን፡፡ ከምኡ ስለዝብሉ እውን ሕዚ ቻይና ዘላቶ ብርኪ ዝፍለጥ እዩ፡፡ ግን ከዓ ቻይናውያን ሕዚ እውን እንተኾነ ንሃገሮም ዘይማዕበለት ሃገር ኢሎም እዮም ዝፅውዕዋ፡፡ ጃፓናውያን እውን ድቃስ የብለሙን፤ ከይብለፁ፡፡ ዕግበቶም እንትፅብፅቡ ኣይንርእን፡፡ ንሕና ግን እዚ ኣይለመድናዮን፡፡ ንእሽተይ ሰሪሕና ዝለዓለ ስራሕ፣ ዘሕጉስ፣ ዝተሳኸዐ፣ ተጠናኺሩ ክቕፅል ዝግበኦ ንብል፡፡ እዚ ፀገም እዩ፡፡
ፀላእትና ጌጋታትና የጋንኑ እዮም፡፡ ኣነ ኣይፀልኦን፤ መጠንቀቕታ እዩ፡፡ መበገሲኡ ዋላ ካሊእ ይኹን ይፍለጥ እዩ ዕንወት ምምናይ እዩ፤ ዘልዕልዎም ጌጋታት ግን ምቕባል ኣድላዪ እዩ፡፡ እዚ ሓሳብ ካብ ፀላኢ እዩ መፂኡ ኢልካ ዝድርበ ሓሳብ የለን፡፡ ምስ እዚ ተኣሳሲሩ ድኽመታትና፣ ግድፈታትና ንፀላኢ ቐዲምና ንህዝቢ ባዕልና ንዛረቦ፡፡ ፈታዊ ዝመስል ከዓ ኣብ ውሽጢ ኮይኑ ዓወት የጋንን፡፡ እቶም ፀላእቲ ጌጋታት የጋንኑ፡፡ እዚኦም ክልቲኦም ንዓይ ፀላእቲ እዮም፡፡
ኣብ መወዳእታ ከምቲ ቅድም ክብል ዝበልክዎ ኣብ ትሕቲ ኢህወደግ ዘለዋ ውድባት እንተይተሰኻኸፋ ብትረት ሓደ ኮይነን ዝግምግማሉ መስርሕ ኢህወዲግ ቀልጢፉ ክፍጥር ኣለዎ፡፡ ሓደ ስለዝኾና ምንም ዘስኻኽፍ ነገር የብልናን፡፡ ምኽንያቱ እዚ ህዝቢ ካብ ኢህወደግ ወፃኢ ካልእ ተስፋ ስለዘይብሉ ፀላኢ ከይሕጎስ፣ ፈታዊ ከይሓዝን ብቕፅበት ሓደ ኣካል ኮይኑ ክኸይድ ኣለዎ፡፡ ውዳበታትና ነጠናኽር፡፡ ውድበ ሓይሊ እዩ ንብል እሞ፣ ነቲ ውድብ ሓይሊ እዩ ዝበልናዮ ከዓ ኔትዎርክ ፈጢርና ነዳኽሞ፡፡ እዚ ብዝግባእ ክርአ ኣለዎ፡፡ ብድምር በዚ ሕዚ ተሃድሶ ናብ እትብሃል ቃል ናብ ዘይንሰምዐሉ ብርኪ ክንሰጋገር ኣለና፡፡ ተሃድሶ ተኣጃጂልካ ናይ ምፅናሕ፣ ናይ ሕመቕ ውፅኢት እዩ፡፡ ወልፊ ኮይኑ፡፡ ቀፃልነት ዘለዎ ምምሕያሽ ንግበር፣ ለውጢ ዘድልዮ እንተሃልዩ እውን እናለወጥካ ምኻድ እዩ ዘድሊ፡፡
ወይን፣ ብሽም ምስንዳእ ቤት ፅሕፈት ጋዜጣ ወይን ነመስግን፡፡
ተጋዳላይ ስብሓት፣ ኣነ እውን የመስግን፡፡
*******


text:
(June-20 Series No. 1) The Price of Independence -- መስዋእቲ-ዋጋ ሓርነት
ብዶ/ር በረኸት ፈዳይ ( ወዲ ፈዳይ)
Click here for the pdf version
ሓደ ሕ/ሰብ ህላዌኡ ዘውሕስ ብዘይካ’ቲ ኣብ ውልቃዊ ሂወቱ ዘርእዮ ህርኩትነት፡ ኩሉ እንተንኡ ወፍዩ ንድሕነት ሃገሩን ህዝቡን ብንቕሓት ከገልግል ድሉው ዝኾነ ዜጋ ምስዝህልዋ እዩ። እዚ ክሳብ’ቲ ሂወቱ ከይተረፈ ከበጁ ቁሩብ ዝኾነ ተባዕ ህዝቢ እትውንን ሃገር ኢና ንዛረብ ዘሎና። ኣብ ኤርትራ ነዞም ተባዓት “ ጅግና ተጋዳላይ/ተጋዳሊት” ዝብል ስም ኢና ሰሚናዮም።
መስዋእትነት ሓንቲ ሃገር ንዜጋታታ እትሓቶ ናይ መጨረሽታ ጻውዒት እዩ። ኤርትራ ንህላዌኣ ልዕሊ ዓቕሚ ዜጋታታ ዝኾነ ሂወት እያ ሓቲታ። እዛ ብጀጋኑ ዝተረኸበት ሃገር መንእሰያታን ዓበይታን፡ብዘይ ኣፈላላይ ጾታን ሃይማኖትን ኩሎም ንመስዋእቲ ስለዝተቐዳደሙላን ዝተሰየፉላን ድማ ንርእሰ-ሓያላን ገጢማ ንሕግታት ወተሃደራዊ ቅድታትን፡ ፖለቲካዊ ትንታኔታትን ዓለምና በርጂና ሓደስቲ ናይ ታሪኽ ምዕራፋት ከፊታ ክትዕወት ዝበቕዐት። ስለዝኾነ ድማ እዩ፡ ክብራ ረዚን፡ ፍሉይነታ ድሙቕ፡ ህዝባ ስሙርን ሕቡንን፡ መርገጻ ድማ ጽኑዕ ኮይኑ ዘሎ።
መቐረት ናጽነት ንዓና ንኤርትራውያን ኣዝዩ ክቡር እዩ። ምቁር እዩ። ብዋጋ ዘይትመን ህያብ ስውኣትና እዩ። እቲ ምንታይ ውሑዳት ክንስና፡ ኣብ ታሪኽ ዝኣበስናዮ በደል ዘይብልና ከሎና፡ ሕማቕ ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ስለዘጋጠመና ግን መግዛእትነት ንምምሓው ልዕሊ ዓቕምና መስዋእትነት ከፊልና። እዚ ትዕድልት’ዚ መሪጽና ዝኣተናዮ ዘይኮነስ፡ ካብ ባርነት ንምግልጋል ሓደ ምዕቡል ወለዶ ክኸፍሎ ዘለዎ ዋጋ ሓርነት ስለዝኾነ ክቡር ዋጋ ክንከፍል ድልዋት ስለዝኾና እዩ።
ንስለ እዛ ሓላል መሬት ዝተበጀዉ ጀጋኑ ስዉኣትና ክንዝክር እንከሎና ኩል ጊዜ ኣብ ኣእሙሮ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ዝቕጀሉ ነገራት እንተሃልዮም እቲ ጅግንነቶም፡ ተወፋይነቶምን ሓልየቶምን እዩ። ቅንያቱ ሰማእታትናን ህልዋትናን ብመንፈስ ገጽ ንገጽ እንራኸበሉ እዋን ስለዝኾነ፡ ንነብስና እንፍትሸሉ ኣጋጣሚ ክኸውን ድማ ይግባእ። ሰማእታትና ኣበይ ኣለዉ? ኢልና እንሓተሉ፡ ንነብስና ንቑሩብ ደቓይቕ ዝኸውን፡ ዋላ’ውን ንሒዶት ክልኢት ትኣክል ኣብቲ ሰማእታትና ዘለውዎ ስፍራ ኣቐሚጥና ብጽሞና ነስተንትነሉ ህሞት እዩ . . . እወ! መትንታትና ደም ሓርቢትዎ ነቒጹ፡ ኣካላትና ምስትንፋስ ስኢኑ ተዓቢሱ፡ ህዋሳትና ንዘልኣለም ኣብ ሓንቲ ጉድጓድ ብሓመድ ተጸቒጡ በሪሱ. . . . ነስተንትን እሞ ኣሓት ኣሕዋት . . . “ለካ እዛ ሩሕና እስትንፋስ ረኺባ ኣብ ጎደናታት ሸናዕ እትብል ሂወትና ዋጋ ተኸፊልዋ እዩ” እዩ ዘብል ተዘክሮኦም። ምኽንያቱ ብመንፈስ ተጋደልቲ ተኸቢብና ስለዘሎና።
ኤርትራ ልዕሊ ህላዌኦም ህላዌ ሃገሮምን ህዝቦምን ዝሰርዑ፡ ጀጋኑ እንተዘይተፍሪ ነይራ፡ ሎሚ ቃልሲ ሓርነት ካብ ዝብገስ ልዕሊ ሓምሳ ዓመታት ኣቑጺሩ እንዳበልና ዘመነ መግዛእትነት ነማርረሉ እዋን ምስኮነ ነይሩ። ከምቲ ሓደ ጸሓፊ ኣብ ኣጋጣሚ 20 ሰነ ዝበሎ ድማ “ እዞም ናይ ሎሚ መንእሰያት ኣብ ኮለጃት ሳልሳይ ዓመት በጺሐ፡ ራብዓይ ዓመት ወዲአ እንዳበሉ ዝምረቑ ዘለዉ. . . ኣብ ቃልሲ ሓርነት ካብ መስዋእቲ እንተተሪፎም ሰለስተ፥ ኣርባዕተ ጊዜ ተወጊአ እንዳበሉ ዘዕልልሉ እዋን እዩ ምስኮነ ነይሩ”።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጽንብል ናጽነቱ ካብ ካልኦት ሃገራ ኣፍሪቃ ብዝተፈልየ ስምዒትን ወንን ድምቀትን ዝጽንብለሉ ምኽንያት እንተሃልዩ እምበኣርከስ ኣብ መትንታቱ ዝለሓኰ ምስጢር ሰማእታት ስለዘለዎ እዩ!!! ከምቲ ቆጽሊ ማይ ሰትያ ተጉለዕልዕ፡ እዛ ድምቕቲ ባንዴራና ኣብ ትሕቲኣ ዝዛሪ ደም ሰማእታትና ስለትሰቲ ዘላ ድማ እዩ ካብ ከባቢኣ ዘለዋ ናይ ካልኦት ሃገራት ባንዴራ ንላዕሊ ደሚቓ እተንበልብል ዘላ።
እዚ ኣብዚ ቅንያት ብመርማሪ ኮምሽን ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ዝወጸ ብዝኾነ መለክዒ ሙያውነትን ውድዓውነትን ዝጎደሎ ዘሕፍር መግለጺ፡ ንድሕሪት ምልስ ኢልና ታሪኽ ሓርነታዊ ቃልስና ምስ እንዝክር፡ ህዝቢ ኤርትራ ብግፍዕታት መግዛእትነት ክበርስ እንከሎ ዓገብ ዘይበለ ቤት ምኽሪ፡ ብሰንኩ ነዞም ሎሚ ንዝክሮም ዘሎና ጀጋኑ ሓርበኛታትና ዋጋ ክንከፍል ከምዝተገደድና እዩ ዘዘኻኽረካ፡ ስለዝኾነ፡ እዛ ተባሃጊት ሃገር ናብ ዘይዋናታታ ንኽመልስዋ ዝካየድ ዘሎ ውዲታት ብንቕሓት ክንምክቶ ይግባእ። ፍረ ጻማ ናይዚ ኩሉ ዝተኸፍለ መስዋእትነት ከኣ ኣብ ኣፍሪቃ ብዓይነቱ ፍሉይ ዝኾነ ስርዓት ክትሃንጽ ክትግደድ እያ፡ ንኹሉ ዝተሃሞሸ ዝሰፍሐ ኣብ ርሑቕ ገጠራት ዝነብር ህዝባ እትሓቁፍን እተርውን፡ ኣብ መንጎ ገጠራትን ከተማን ዘሎ ዘይንቡር ፍልልያት ኣጽቢባ ማሕበራዊ ፍትሒ እተንግስ ዝያዳ ተበሃጊት ሃገር ክትከውን እያ። ምኽንያቱ መስዋእቲ ዋጋ ሓርነት ምኳኑ ብኣጋ ኣለልያ ግቡእ ዕዳኣ ትኸፍል ስለዘላ።
እዛ ሃገር ገለ ኣለዋ !!!
ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና
ዓወት ንሓፋሽ !!!


text:
ዕድመ ልብኹም ምስ ወቕዒ ልቢ ከመይ ይጸላሎ?
ህዝባዊ ማእከል ጥዕና ዓዲ እንግሊዝ ልዕሊ 30 ዝዕድሚኦም፡ ዕድመ ልቦም ንምፍላጥ ብመርበብ ሓበሬታ "ኦንላይን" መርመራ ክገብሩ ይምዕድ፡ እዚ መርመራ፡ ንዘለዎም ደረጃ ሓደጋ ሕማም ልብን ወቅዒ ልብን ከፍልጦም'ዩ ይብል።
ብመሰረት ጸብጻብ ህዝባዊ ማእከል ጥዕና ዓዲ እንግሊዝ 80 ሚእታዊት ሕማም ልብን ወቅዒ ልብን ኣብ ትሕቲ 75 ዕድሚኦም፡ ኩነታት ልቢ ክመሓየሽ እንተኽኢሉ ክግታእ ከምዝኽእል ብተወሳኺ የብርህ።
ደቪድ ግሪን ወዲ 59 ዓመት ኮይኑ በዚ ኣገባብ መርመራ ዝገበረ እዩ።
"ኣዝዩ ዝኸፈአ ነገር፡ ልበይ ካብ ዕድሜይ ብ10 ዓመት ዝያዳ ከምትዓቢ ስለዝተነገረኒ እዩ" ክብል ንቢቢሲ ተዛሪቡ።
"ነዚ ክትቅበሎ ከቢድ እዩ፡ ብኣወንታዊ ሸነኹ ብምጥማት ግን ነዚ ክስተት ናብ ረብሓይ ንምቕያር ገለ ነገር ክገብር ወሲነ"
ደቪድ ግሪን፡ ኣብ ፕለይ ማውዝ ዓዲ እንግሊዝ ዝነብር ኮይኑ፡ ኣብታ ዝዋስኣላ ትያትር ንወርሒ ኣድካሚ ልምምድ ድሕሪ ምግባሩ እዩ ንኽምርመር ዝወሰነ።
ብዛዕባ ዕድመ ልቢ፡ ሰሚዑ ኣይፈልጥን ነይሩ።
"ወዲ 59 ዓመት'የ፡ ምናልባት ልበይ ክኣ 62 ወይ 63 ትኸውን ዝብል ግምት ነይሩኒ ብ 10 ዓመታት ክትዓብየኒ ግን ብፍጹም ሓሲበዮ ኣይፈልጥን'የ"
"ገለ ነገር እንተዘይገይረ ኣብ ዘመን ጥሮታይ ብዙሕ ከምዘይጸንሕ'ዮም ነጊሮሙኒ" ይብል ደቪድ ግሪን
"እዚ ሓበሬታ እዚ ምርካብ ጠቓሚ እዩ፡ ካብዚ ዝተብሃለ ዝዛየደ'የ ክነብር ዝደሊ"
ክረሻ፡ ማኣዛ ዝጎዶሎ ኣመጋግባ፡ ዋሕዲ ምንቅስቃስ ልዑል ጸቅጢ ደምን ገለ ካብቶም ንወቅዒ ልብን ንሕማም ልብን ከጋድዱ ዝኽእሉ ሮቋሒታት ኮይኖም ክንቆጻጸሮምን ክንቅይሮምን ንኽእል ኢና።
ጥዕና ልብና ብኸመይ ከነማሓይሽ ንኽእል?
- ሽጋራ ምቁራጽ
- ንጡፍ ምዃን
- ክብደትካ ምቁጽጻር
- ጭሕጎ ዝበዝሖም መግብታት ምዝውታር
- ስብሒ ኣብ እንምገቦን ኣብ ኣካልናን ምጉዳል
- ፍረታትን ኣሕምልትን ምዝውታር
- ጨው ምጉዳል
- ዓሳ ምምጋብ
- ኣልኮላዊ መስተ ምጉዳል
- ንእንምገቦ ዘለዎ ትሕዝቶ ምፍላጥ
ክሳብ ሕጂ ኣስታት ክልተ ሚልዮን በዚ ኣገባብ ፈተና ገይሮም ኣለዉ፡ ካብዞም ፈተና ዝገበሩ እቶም 78 ሚእታዊት ልቦም ካብ ህሉው ዕድሚኦም ዝኣረገት ኮይና ጸኒሓ።
34 ሚእታዊት ልቦም ካብ ዕድሚኦም ብሓሙሽተ ዓመት ክተዛይድ እንከላ፡ 14 ሚእታዊት ክኣ ልቦም ብ 10 ዓመት ካብ ዕድሚኦም ትዓቢ።
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ብሕማም ልብን ወቅዒ ልብን፡ ዓመታዊ 84,000 ሰባት ይሞቱ።
ኣብ ህዝባዊ ማእከል ጥዕና ዓዲ እንግሊዝ ዶክተር ማት ኬርኒ ብዛዕባ እዚ መርመራ ክሕብር እንከሎ "ንሚልዩናት ክሕግዝ ዝኽእል ዓቕሚ ዘለዎ ኣገባብ" ይብሎ።
እዚ ኣገባብ መርመራ ብማሕበር ሕማም ልብን ወቅዒ ልብን ብርጣንያ ዝተበገሰ ኮይኑ፡ ሓላፊት እዚ ማሕበር ዝኾነት ጁሌት ቦውቨርየ "ከም ግምትና ኣብ ዓባይ ብርጣንያ ጥራይ ኣስታት ሸዱሽተ ሚልዮን ዝግመቱ ናይ ልዑል ጸቐጢ ደም ግዳያት ከምዘለዉ ኢና ንግምት፡ እዚ ሕማም ክኣ ካብቶም ቀንዲ ንሓማም ልብን ወቅዒ ልብን ዘቃልዑ እዩ" ትብል።
"ነዚ ሕማም እዚ ምፍዋስ ክኣ ንእርጋን ልቢን፡ ሕማም ልብን ውቅዒ ልብን ምክልኻል እዩ" ትብል ጁሌት ቦውቨርየ።
እዚ ኣገባብ ፈተና፡ 16 ቀለልቲ ንኣገባብ ኣነባብራን ኣካለዊ ኣቃውማን ዝሓትት ኮይኑ፡ ነዚ ሕቶታት ድሕሪ ምምላስካ ማእከላይ ገምጋም ናይ ልብኻ ዕድመን፡ ንሕማም ልብን ንወቅዒ ልብን ናይ ምቅላዐዕ ተኽእሎኻን ይንገረካ።
ብሓፈሻ ንእንኽተሎ ኣገባብ ኣነባብራ ብምምሕያሽ ናይ ልብና ዕድመ ክንውስኽ ከምእንኽእል ክኣ ምኽርታት ይልገስ።
- ሓደ ዓምት ሽጋራ ምትካክ ዘቋረጸ፡ ካብቲ ዘትክኽ ብሕማም ልቢ ናይ ምጥቃዕ ተክእልኡ ብፍርቂ ይጎድል።
- ሰሙናዊ ኣካላዊ ምንቅስቃስ ምግባር ንናይ ሕማም ልብን ወቅዒ ልብን ተኽእሎ ብ 20 ክሳብ 35 ሚእታዊት የጉድሎ።
- ኣብ እንምገቦ ኣሕምልትን ፍረታትን ምዝውታር ንናይ ሕማም ልብን ወቅዒ ልብን ተኽእሎ ብ 20 ሚእታዊት የጉድሎ።
- ዕድመ ልብኹም ንምፍላጥ ኣብዚ ጠውቑ። (እዚ መርመራ ብቋንቋ እንግሊዝ እዩ)
ዳቪድ ግሪን ኣካላዊ ምንቅስቃስ ብምዝውታር፡ ዝወስዶ ዝነበረ ዓቐን ኣልኮል ብምጉዳል ማኣዛዊ መግብታት ክምገብ ጀሚሩ።
"ጸገም ናይ ጥዕናኻ ፈሊጥካ ክትቆጻጸሮ ምኽኣል ጸጋ'ዩ" ይብል።
ዳቪድ ግሪን ክሳብ ሕጂ ብዝገበሮ ምንቅስቃስ ኣብ ሚዛኑ ከጉድል እንከሎ፡ ኣብ ጥዕንኡ ምሉእ ምምሕያሻት ኣመዝጊቡ'ሎ።
"ሕጉስን ነዊሕን ዕድመ ክህልወኒ'የ ዝደሊ፡ ን40 ዓመታት ሰሪሐ'የ ሕጂ ዕረፍቲ'ዩ ዘድልየኒ፡ ምርኩስ ተደጊፈ ክንቀሳቐስ ኣይደልይን'የ"
"ሓንቲ ቢራ ወይ ሓንቲ ቢኬሪ ወይኒ ቃሕ ኣብ ዝብለኒ እዋን፡ ልቢ ይከስር ምህላወይ ብምዝካር ንምግትኡ ሓይሊ ይረክብ ኣለኹ" ይብል ደቪድ ግሪን።


text:
እቲ ካብ ዓርቢ ዕለት 1 ነሓሰ 2014 ክሳብ ናብ ሰንበት ዘውግሕ ዕለት 3 ነሓሰ 2014 ኣብ ትሕቲ ቴማ፣ ”ከተማ ስቶክሆልም ናይ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ፈስቲቫላት ምእንጋድ ጠጠው ክተብል ኣለዋ” ን ”ንዓ/ንዒ ንዛተ” ዝተሰነየ ናይ ክልተ መዓልቲ ሰላማዊ ሰልፊ ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ናይ ሓጺር ግዜ ምድላዋት ብኩሉ መዔቀኒታት ብዓወት ተዛዘመ። ሰላማዊ ሰልፈኛታት፡ ሓቦን ንሒን ሞራልን ኣስኒቆምን ሰኒቆምን ብሰላም ናብ ቦቦትኦም ተመሊሶም። ህግደፍ ሞራሉ ከምዝወደቐን ውድቀቱ ከምዝቐረበን ፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብቀረባ እዋን ብሓርነት ከምዝድበስን ኣስሚሮምሉ።
ቀዳማይ መዓልቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዓርቢ ዕለት 1 ካብ ሰዓት 12 ናይ ፍርቂ መዓልቲ ጀሚሩ ክሳብ ሰዓት ሸውዓት ናይ ምሸት ተኻዪዱ። ኣብዚ ናይ 7 ሰዓታት ሰላማዊ ሰልፊ ደለይቲ ፍትሒ ኩሉ መሳርሕታቶም ኣዋዲዶም ብክብ ዝበለ መጉልሕ ድምጽታት ጌሮም ጭርሖታቶምን ሙዚቃታቶምን ንህልዊ ኩነታት ሕዝብና ብቋንቋታ ትግርኛ፣ ዓረብኛ፡ ዓፋርኛ፡ ቢለን ትግረን ስዊደን.. ወዘተ ዝገልጽ ነቶም ናብ ፈስቲቫል ዝኸዱ ዝነበሩ ዓገብ ይብሉ ነበሩ። ኣብዚ ሰላማዊ ሰልፊ ናይ ደለይቲ ፍትሒ ብዙሕነትና ክብርናን መልክዕና’ዩ ብምባል ዝተረኽቡ ብሄራትና ብብቛንቁኦም ጨርሑ። ብፍላይ ድማ እቲ ብሓፍትናን ኣደናን ወይዘሮ ኣስገደትን ብሰነ-ጥበባዊ ሓውና ግርማይ- ጥዩስ ብግጥሚ መልክዕ ዝሓልፍ ዝነበረ መልኽቲ ነቶም ናብ ፈስቲቫል ዝሓልፉ ዝነበሩን ኣብ ውሽጢ ዳስ ፈስቲቫል ዝነበሩን ንኡ ጥራሕ ጽን ኢሎም ከምዝሰምዑ ጌርዎም ኢዩ።ብዙሕ ሓጺር ጽሑፋት ኣብቲ ሰልፊ ተነበ፣ እታ ናብ ሓለፍቲ ናይዚ ፈስቲቫል ዝግበርሉ ቦታ ዝቀረበት ምሕጽንታ ብቋንቋ ስዊደን ብ ሠመረ መሓሪ ተነበት፡፤
150 ዝኸውን ወረቓቅቲ ”ንዓ/ንዒ ንዛተ” ብዝብል ኣርእስቲ ናብቶም ንፈስቲቫል ዝሓልፉ ዝነበሩ ተዓዲሉ፣ ብዙሓት ተሳተፍቲ ፈስቲቫል ነቲ ጽሑፍ ኣንቢቦም ስልጡን ሰላማዊ ሰልፊ ተካይዱ ኣሎኹም ኢሎም እውን ንሰልፍና ሞጒሶም። ኣብዚ ናይ መጀመርያ መዓልቲ ብርክት ዝበሉ ካብ ከተማ ስቶክሆልምን ክባብኣን ከምኡ እውን ኣቀዲሞም ዝኣተዉ ኣጋይሽ ካብ ሃገረ ጀርመን፣ ሆላንድ፣ ኖርወይን ኣይርላንድን ነበሩ። እቲ ዓርቢ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ሽቶኡ ወቂዑ ፡ ልክዕ ሰዓት ሸውዓት ድሕሪ ናይ ሓበረታ መግለጺ ናይ ምሽት መደብ ብዝኽሪ ስዉኣትና ተደምዲሙ። ድሕሪኡ ሰልፈኛታት ብመካይን ተዓጂቦም ናብቲ ቦታ መቀበል ኣጋይሽ ኣምርሑ። ሰላማዊ ሰልፈኛታት ኣብ መቀበል ኣጋይሽ ንሰለሰተ ሰዓት ዝኸውን ናይ ዓርቢ ኣፈናዊ ገምጋም ኣካየዱ ድሕሪኡ ናይ ቀዳም መደብ እንታይ ከምዝመስል ብመራሕ መደብ ተዋህበ።
ካልኣይ መዓልቲ ሰላማዊ ሰልፊ ቀዳም ዕለት 2 ነሓሰ 2014 ካብ ሰዓት 11.00 ናይ ንግሆ ክሳብ 20:00 ናይ ምሽት ተኻዪዱ። ሰላማዊ ሰልፈኛታት ካብ ኩለን ከተማታት ስዊደን ገሊኦም ብባቡር ገሊኦም ድማ ብመካይን ናብ ስፍራ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ቅድሚ ኣፍደገ ፈስቲቫል ክእከቡ ጀመሩ፣ እቶም ኣቀዲሞም ካብ ሃገራት ሓብረት ኤውሮጳ ማለት፣
1. ጀርመን
2. ዓዲ እንግሊዝ
3. ኣይርላንድ
4. ዓድጥልያን
5. ሆላንድ
6. ኖርወይ
7. ስዊዘርላንድ
8. ፈረንሳይ
ኣብዚ ሰልፊዚ ዝተሳተፉ ናይ ተን ዝነብሩለን ሃገራት ሰንደቅ/ዕላማ -ባንደራ ሒዞም ኣብታ ቦታ ምስ በጽሑ ባንደራታቶም ኣዋዲዶም ነታ ፈስቲቫል ከበብዋ፣ ናይ ሎም ዓመት ሰላማዊ ሰልፊ ብ ዓይነቱ ይኹን ብብዝሑ ክብ ዝበለ ኢዩ ነሩ። ብብዝሒ መንእስያትን ደቀ- ኣንስትዮን ነበሩ፣ ግምት ብዝሒ ሰልፈኛታት ክሳብ 500 ይበጽሕ ነሩ፣ ብፍላይ ድማ ሓብትና ሰይቲ ስዉእ ኮሎነል ዓሊ ሓጃይ መራሕ ስርሒት ፎርቶ ጥሪ 2013 ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ምስ ደቃ ብምስታፋ ነቲ ሰልፊ ዓቢ ፍናን ሂብዎ።
ሰልፈኛታት ሓውኻ ኣበይ ኣሎ ዝብል ጻዕዳ ማልያታት ተኸዲኖም መእተዊ ፈስቲቫል ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ መልእዎ፣ ብጭርሖታትን ሙዚቃን ጌሮም ድማ ቦታ ፈቲቫልን ከባብኣን ከምዘንቀጥቅጥ ገበርዎ፣ ተሳተፍቲ ፈስቲቫል ኣብ ቦታ ሰልፋኛታት መጺኦም ምሳኹም ኣሎና ከምዝብሉ ገበርዎም፣ ገለ ተዓዘብቲ መናእሰያት ሶምላውያን ኣብ ክልቲኡ ቦታ በጺሖም ምስ ረኣዩ ካብቲ ኣብ ኣደራሽ ፈስቲቫል ዘለዉ ንስኻትኩም ትበዝሑ፣ ቀጽሉ ቃልስኹም ንሕና ደለይቲ ፍትሒ ኣብ ሶማል ደገፍትኹም ኢና በሉና። ናይ ቀዳም ሰልፊ ሓያልን ሰፊሕን ብትሕዝቶኡን መልእኽቱን ነበረ። 500 ዝኸውን ወረቃቅቲ ብቛንቋ ስዊድን ”ንዑ ንዛተ” ብዝብል ኣርእስቲ ንኹሉ ንመብዝሕትኡ ኣታዊ ፈስቲቫል ክዕደል ተኻኢሉ። ብዙሓት ድማ ተቐቢሎም ፡ ምስኦም ወሲዶም ከንብብዎ ክኢሎም።
እቲ ኣወዳድባ ድማ ክልተ መልክዕ ነበሮ። ቋዋምን ተንቀሳቓስን፣ እቲ ዝያዳ ንሰልፍና ድምቀት ዝሃቦ እቲ ካብ ሁስቢ ጎርድ ተንሲኡ ናብ ኣፍደገ ፈስቲቫል ህጁም ዝኣተወ ክፋል ሰላማዊ ሰልፍና ናይ ስካራ መንእሰያት፡ ናይ ሳንዲቪከን መንእሰያት፡ መንእሰያት ተወለዲ ዓፋርን ኣብኡ ዝጸንሑ ናይ ስቶክሆልም መንእሰያትን ካልኦትን ዘጠቓለለ ኔሩ። እዚ ክፋልዚ እናጨርሐ ባንዴራ ኣምንዳኣምበልበለ ናብቲ ቋዋሚ ሰላማዊ ሰልፈኛታት ዝነበሩዎ ቦታ ተሰሪዑ ብምስላፉ ነቶም ተሳተፊቲ ፈስቲቫል ይኹን ኣብ ሓለዋ ጸጥታ ዝተዋፈሩ ፖሊስ ኣሰንቢድዎም ኢዩ።
ሰላማዊ ሰልፍና ምሉእ መዓልቲ ብዘይ ምቁራጽ ክምርሹን ክጭርሑን ክዝምሩን ንተሳተፊቲ ፈስቲቫል ብዛዕባ ሰላማዊ ሰልፍና ጥራሕ ከምዝዛረቡ ገሩዎም ውዒሉ፣ እቲ ዘሕፍር ድማ እቲ ብህግደፍ ዝምወል ፈስቲቫል ሎም ዓመት ማንክን ክሻን ሳልሕ ዑስማንን ዘይተሳተፍዎ ጭልምልም ዝበለ ፈስቲቫል ፡ ናይ ኣንስትን ቆልዑን ከምዝነበረ እቶም ኣብ ውሽጢ ዝከታተሉ ዝነበሩ ሓቢሮም። ሰላማዊ ሰልፈኛታት ግን ብዛዕባ መራሕቲ ህግደፍ ከምዝተኸልከሉን ዘይምምጽኦምን ስለዝፈለጡ ነቶም ገርሂ ልቦም ክሕብርዎም ጸኒሖም ኢዮም።
ናይ ሎም ዓመት ሰልፍና ብኩሉ መራኸቢ ብዙሃሓን ፣ ማለት ሶሽያል መድያ ስመር ኢንተርነት ኦፕና ካናል(ሎካል ቲቪታት)፣ ድምጺ ሕዝቢ፣ ኤረ-ቲቪ ኣዳል፣ ናይ ስዊደን ጋዜጣታት ኤሽፕረሰን፣ ኣፍቶንብላደት ሽፋን ተገሩሉ ቀንዩ።
ኣብ ክልቲኡ ምሸት ድማ ተሳተፍቲ ሰልፊ ዝርከቡዎ ሓርፋፍ ህዝባዊ ገምጋም ተኻይዱ፣ ካብ ህዝቢ ድማ ሃነጽቲ ርእይቶታትን ለበዋን ቐሪቡ ነይሩ።
ብተሳተፍቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝቐረቡ ርእይቶን ሓርፋፍ ገምጋምን
- ዕዉት ሰላማዊ ሰልፊ ምንባሩ ዕግበቶም ሓበኖም ገሊጾም። ገለ ድማ ብጀካ ሰላማዊ ሰልፍን ናይ ምሸት ሓጺር ገምጋምን፣ ህዝባዊ ሰሚናር ክካየድ’ዩ ዝብል ግምትን ትጽቢትን ምንባሮም ገሊጾም።
- ሎሚ ዕዉት ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይድና ኣለና። ጽባሕ ከምዚ ናይ ሎሚ ስለዘይንራኸብ፣ መራኸቢ ኣገባብ Network ንምፍጣር ኢሜይል ኣድራሻታት ክንለዋወጥ ከምዝግብኣና ገሊጾም። ኣድራሻታት ድማ ክእከብ ተኻኢሉ ኣሎ።
- ኣካይዳ ቓልስና ቐጻሊ ናህሪ ክህልዎ፣ ንመሰልን ናጽነትን ውድባት ከምዘለዎ ኮይኑ፣ ጥርናፌና ግና ኪንዮ ውድባት ዝኸይድ፣ ኣንጻር ጸላኢና ህ.ግ.ደ.ፍ. ሓይልናን ቕልጽምናን ዘወሃህድ ሓድነትና ዝጠምር፣ ንህዝባዊ ምልዕዓል ዝፈጥር ኣማራጺ ኣገባብ ውዳቤን ኣመራርሓን የድልየና ኣሎ። ስለዚ ብሽወደን ይኹን ኤውሮጳ ደረጃ ዘውሃህድ ኮሚቴ ምቛም ኣገዳሲ’ዩ ዝብል ነጥቢ ናይ ብዙሓት ተመሳሳሊ ርእይቶ ቐሪቡ።
- ኣብ ውዳቤ ሓይሊ ገንዘብ ወሳኒ ምዃኑ ብብዙሓት ተገሊጹ። ብገለ ድማ ካብ ጽቡቕ ድሌት ዝብገስ ወርሓዊ ውጽኢት ክስላዕ ካብ ሎሚ ንጀምሮ ዝብል ነይሩ። ኣታውን ወጻእን ገንዘብ ድማ ብፍሉይ ኣገባብ ተታሒዙ፣ ናይ ቑጽጽር ኣገባቡ ዘረጋግጽ ብወብሳይትን ረድዮታትን ብግሉጽነት ዝሕበር ኽኸውን ይግብኦ ዝብል ርእይቶ ነይሩ።
ዝኽርን ሞጎስን ንስውኣትና!
ህዝቢ ኤርትራ ኣብልዕሊ ረገጽቱ ክዕወት እዩ!
ሰላማዊ ሰልፊ 1-2 Aug 2014


text:
- Startsida
- Kommun och politik
- Ny i kommunen
- ሕደሽቲ መጻእተኛታት ኣብ ሉማ ኮሙን
ሕደሽቲ መጻእተኛታት ኣብ ሉማ ኮሙን
ናብ ሉማ ኮሙን እንቋዕ ብድሓን መጻእኩም! ከም ሓዲሽ መጻኢ መጠን ኣብ ኮሙንን ከምውኡን ኣብ ሽወደን ብዘተፈላለየ ኣገባብ ክንሓግዘካ ኢና። ንኣብነት ሓገዝ ብዛዕባ መንበሪ ገዛን ተቖጻጻሪ መደብ መትከሊ አግሪን፣ ኣስተምህሮ ቋንቋ ሽወደን፣ ኣብ ዝተፈላለያ ምድባት ተሳፍካ ብዝያዳ ኣስተምህሮ ብዝባዕባ ሕብረተ ሰብ ሽወደን ንምርካብ ከምኡውን ሓገዝ ኣመዳድባ ቁልዑትካ ኣብ ትምህርቲ ንምምዝጋብ ትርክብ።
ብዛዕባ ኮሙን
ሎማ ኮሙን ኣብ ምዕራባዊ ክፋል ስኮነ ተረኺቡ ካልእ ነገር ገዲፍካ በቲ ሰሓቢ ገምገም ባሕሪ ምርካቡ እዩ ዝፍለጥ፣ ጽቡቕ ኣባይት ትምህርቲ ከምኡውን ሃብታም ባህርያዊ ህይወት ኣሎዎ። ዝዓበያ ናይ ኮሙን ከባቢታት ሉማ፣ ብያሬድን ፍላድዬ ኢየን።
ዋኒነ-ትካልን ኢንዱስትሪን ንግድን
ኣብ መፈለምታ ናይ 2017 ተቐማጥቲ ሎማ ኮሙን ኣስታት 24 000 ኔሮም። ኣብ ከባቢ ካልኡት ብዙሓት ኮሙናት ድማ ኣሎዉ - እታ ዝዓበየት ከተማ ማልሞ እያ ግን ከምኡ'ውን ኮሙን ምስ ቡርሎቭ፣ ስታፋንስቶርፕ፣ ሉንድን ሻቭሊንጘ ውን ይዳወር እዩ።
ኣብ ኮሙን ዝዓበየ ኣስራሒ ሎማ ኮሙን እዩ፣ ኣስታት 1400 ሰራሕተኛታት ኣለዎ።ናይ ሽወደን ዩኒቨርሲቲ ሕርሻ ኣብ ኣልናርፕ ትርከብ፣ ከምኡ'ውን ትካላት ከም ኩኩ፣ ኖላቶን መደቮን ከም ዓቢ ዋሃቢ ስራሕ እየን ዝቁጸራ። ኣብዚ እንኮላይ ብዙሓት ዝነኣሳ ትካላት ኣለወን። መብዛሕቲኡም ነበርቲ ካብ ኮሙን ውጽኡም አዩም ዝሰርሑ፣ ንኣብነት ኣብ ማልሞን ሉንድን። ዝቀረበ ቤት መራኽብቲ ስራሕ ኣብ ሉንድ አዩ ዝርከብ።.
ኣብ ኮሙን ሰፊሕ ናይ ስፖርትን ተረፍ ግዜን ንጥፈታት ኣሎ፣ ከምኡ'ውን ኣብ ሎማን ብያሬድን ክልቲኦም ቤተ-ንባብ ይርከብ።.
ጉዕዞ ብመኪና ካብ ዝተፈላለያ ክፋላት ሎማ ኮሙን ናብ ማልሞን ሉንድን ዳርጋ 15–20 ደቒቕ አዩ። ከምኡ’ውን ብዙሕ ግዜ ኣውቶቡሳት ንዘን ከተማታት ዝኸዳ ኣለወን።.
ሓዲሽ ከለኻ ኮሙን ብዛዕባ እተን ግባራዊያን ንኣሽቱ ክፍልታት ናይ መንበሪ ገዛ ሓገዝ ይቅርብልካ። ቅድሚ ስራሕ ምጅማርካ’ውን ንቁጠባዊ ደገፍ ክትምልክት ትኽእል አኻ። ከም ተኻራይ መጠን ብዛዕባ አዚን ካብኡ ዝተረፈ ኣንብብ፣ ንኣብነት ኣየናይ ሓገዝ ይዋሃባካ ከምኡ’ውን እንታይ ትጽቢት ከባኻ ይድለ።
ኣብ ሎማ ኮሙን መዋኣሊ ሕጻንነት ንካብ ሓድ ዓመት ዝዕድሞም ቁልዑ ኣሎ፣ ከምኡውን መባእታዊ ቤት- ትምህርቲን ናይ ናጻ ግዜ ንጥፈታትን። ኣብ ሽወደን ግዴታ ትምህርቲ ይምልከት፣ እዚ ማለት ከኣ ቁልዑ ካብ ዕድመ 7–16 ግድን -ትምህርቲክኻዱ ኣሎዎም። መባእታዊ ቤት- ትምህርቲ ብናጻ እዩ። ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲን ዩኒቨርሲቲ-ላዕለዋይ ቤት ትምህርቲን ኣብ ካልኡት ኣብ ቀረባ ዝሎውን ኮሙናት ይርከብ።
ሓላፍነት ናይ ካብ ሓኪምን ሓኪም ስኒ ንዝዋሃባካ ክንክን ሕማም፣ ምምሕዳር ኣወረዳዊ ባይቶ ዞባ ስኮነ፣ ውይንድማ ብሕታዊያን ትካላት እዩም ዝሽከሙዎ። ኣብ ሎማን ብያረድን ዝተፈላለየ ማእከላዊ ክንክን ጥዕናን መቐበሊ ሓኪም ስኒን ኣሎ ኣብኡ ቆጽራ ክትሕዝ ትኽእል አኻ። ቤት ሕክምና ኣብ ማልሞን ሉንድን እዩ ዝርኸብ። ኩሉ ግዜ ቅልጡፍ ንቍጽጽር ሕማም ፣ምብራዕ፣ ውይንድማ ብሃንደበት ዝጓጥም ሓደጋ ናይ ህይወትን ጥዕናን እንተሎ ብ 112 ናብ ህጹጽ ማእከላይ መደበር ደውል።
Sidansvarig: Felicia Mellgren
Senast uppdaterad: 2018-09-26


text:
ኣነኮ “ፕረሲደንት ኢሰያስ“ እትብል ቃል: ካብ ኣፈይ ኣይትወጽእን እያ:: መኽንያቱ ከኣ ብቑዕ መኽንያት ስለዘሎኒ እየ። ንሱ ድማ እዚ ሰብዚ ኣብ ውድድር ምርጫ ቀሪቡ ብሕግን ብህዝብን ስለዘይተመርጸ፣ ንዓይ ይኹን ነቶም ሕግን ኣገባብ ምርጫን ዝፈልጡ ሃገራውያን ግና ኣዝዩ ዘስደምምም ተርእዮ እዩ። እወ፣ብዙሓት ሰባት ግና ከይሓፈሩ ተጠሊዖም ብዙሕ ግዘ ደጋጊሞም፣ “ክቡር ፕረሲደንትና ኢሰያስ ኣፈወርቂ“፣ ወይከኣ “ፕረሲደንት...
ኣብታ ምድረ-ሓበሻ ምድረ-ባሕሪ ምድረ-ኣግኣዝያን፣ ምድረ-ሳባ ተባሂላ እትጽዋዕ ዝነበረት ሃገር፣ እቲ ካብ1882 ክሳብ 1941 ዓ.ም.ፈ.ዝገዝኣ ዝነበረ ኮሎያል ጣልያን ግና ብ1890 ዓ.ም.ፈ. “ኤርትራ” ዘይናታ ስም ኣጠሚቑዋ። ብ1991 ዓ.ም.ፈ. ከኣ እቲ ብልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ግዝያዊ መንግስቲ ህግደፍ፣ ከም መቐጸልታ ኮሎንያል ጣልያን ኮይኑ “ሓዳስ ኤርትራ” ኢሉ ስም ደጊሙ ኣጠመቓ። ህዝቢ ምድረ ባሕሪ...
ብብልዮናት ዶላር ዝግመት ምህርቲ ዕደና ወርቂ ዘለዋ ሃገር ክነሳ፣ ብሰንኪ መግዛእቲ ልኡኽ መላኺ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ግና፣ መጓዓዝያ ባቡር ካብ ከተማ ምጽዋዕ ንከተማ ኣስመራ፣ በታ ብዘመነ ኮሎንያል ጣልያን እተሰርሐት ዝመረተትን ዋሕስና ሕይወት ንህዝቢ ዘይብላን ባቡር ኮይኑ መጓዕዝያ። ኣብዚ እዋንዚ ግና ይኣይ ኢትዮጵያውያን ንኤርትራ ከማዕቡሉዋ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንበይኑ ብዘይ ፍቓድ ህዝቢ ኤርትራን ብዘይ ምውካስ ሚንስተራቱን...
ህዝቢ ኤርትራ ብገርሁ ከሎን፣ ሰውራ ኤርትራ ከኣ ንሜዳ አርትራ ብግስ ክብል ከሎን፣ ጀሚሮም እዮም ሃጸያያንን ጽዮናውያንን ኣብ ውሽጢ መራሕቲ ሰውራ ኤርትራ፣ መልሚሎም ሰለልቲ ደቂ ሃገር ኣዋፊሮም። እቲ ሰውራ ኤርትራ ከኣ ትካል ሃጸያውያንን ጽዮናውያን እምበር፣ ትካል ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ ከቶ ኣይፈልጥን። ነዚ ክትጥሕናዶ ትርህጻ! ነዚ ዘብርህ መጎታዊን ታሪኻዊን መረዳእታ ዝሓዘለ ትንተና ከኣ ብኸምዚ ዝስዕብ ከነቕርቦ ኢናሞ፣...
Admin October 11, 2018 Other Writers Paul Craig Roberts Via The Truthseeker An Israeli expert on terrorism and covert assassination procedures explains that the alleged Russian GRU attack on the Skripals with a supposedly deadly nerve agent is a completely obvious...


text:
ሰለማዊ ሰልፊ ኣንጻር ህግደፍ 2015
ፈረጀት: መልበርን (ኣውስትራልያ)
ኣብ መልበረን ኣውስትራልያ ንክልተ መዓልቲ ሰላማዊ ሰልፊ ኣንጻር ህግደፍ ተኻይዱ። እዚ ብተቓወምቲ ኤርትራውያን ዝተኻየደ ሰለማዊ ሰልፊ ነቲ ዓመት መጸ ብህግደፍ ዝዳሎ ብስም ፈስቲቫል ዝጽዋዕ ፕሮፓጋንዳዊ ዳንኪራ ብምቅዋም፡ ነቲ ድምጹ ተዓቢሱ ኣብ ስቓይን ዓመጽን ህግደፍ ዝነብር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ድምጹ ብዓውታ ንምስማዕ ዝዓለመ ተቓውሞ እዩ ነይሩ።
እዚ ንመበል 12 ዓመት ካብ ኣጋምሸት ሰዓት 6፡00 ክሳብ ፍርቂ ለይቲ ንኽልተ መዓልቲ ብተኸታታሊ ዝካየድ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ብመጉልሕ ድምጺ፡ ዓበይቲ ተንቀሳቐስቲ መብራህትታት (ፓውዛ) ጭሮሖታት፡ ድርፍታት ዝተሰነየ ኮይኑ ኣብ ኣፍ ደገ ናይ’ቲ ብህግደፍ ዝዳሎ ዉራይ ዝካየድ እዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ዉራይ ህግደፍ ኣናጸመወ ስለዝመጸ ኣብ 2014 (ዝሓለፈ ዓመት) ኣቛሪጸሞ ነይሮም እዮም። ይኹን እምበር ህዝቢ ይስዕበና’ሎ ንዝብል ፕሮፓጋንዳ ቲቢ ኤረ (ቲቪ ኤረ) ዓቢ ሃጓፍ ስለዝፈጠረ፡ ንኸይተርፍ ብህግድፍ ጥብቂ ትእዛዝ ስለዝተመሓላለፈ ብሃታሃታ ዝገበርዎ ምዃኑ ዝበጻሓና ሓብሬታ የረጋግጽ።
ህግደፍ ሓበሬታት ዓጽዮም ብጸቢብ ነቶም ዝእምንዎም ኣባላት ጥራሕ ብምሕባር ምድላዋት ይገብሩ ከምዘለዉ ቅድሚ ክልተ ሰሙን’ዩ ተሰሚዑ። ይኹን እምበር ሰለፈኛታት ኣብ ሓጺር ግዜ ምድላዋቶም ገይሮም ነቲ ንእዋርሕ ምድላው ዝተገብረሉ ዳንኬራ ህግደፍ ዕርቃኑ ከምዝውጽእ ገይሮም እዮም። ሰለፈኛታት ነቲ ከቢድ ዝናብን ንፋስን ዝነብሮ ኣየር መልበርን ተጻውሮም ተልእኾኦም ከመሓላልፉ ምኽእሎም በዚ ኣጋጣሚ ከየመስገናዮም ክንሓልፍ ኣይንደልን።
ምሉእ ሓብሬታ ንኽህልወኩም ዝተሰነደ ተንቀሳቃስን ደርቕን ስእልታት 2015 ተቀሪብልኩም ኣሎ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=9265


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ተግባርን ሓላፍነትን ባዓል መዚ ልምዓት እቶት ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ
ብናይ ግብርን ቀረፅን ከምኡ’ውን ካልኦት ተመሳሰልቲ ሕግታት ነዚ በዓል መዚ ዝተውሃብዎ ስልጣንን ተግባራትን ከምዘለው ኮይኖም፣ እዞም ዝስዕቡ ስልጣንን ተግባራትን ይህልውዎ፡፡
- ኣብ ውሽጢ እዚ ክልል ኣዋጃት፣ ደንብታትን መምርሕታትን ግብሪ የፈፅም፡፡
- መንግስቲ እዚ ክልል ብሕጊ ፈልዩ ዘቐመጦም ፍልፍላት እቶት መንግስቲ ይእክብ፣ ክእከቡ ይገብር፡፡
- ብመሰረት ፌዴራል መንግስቲ ዝወሃቦ ውክልናን ብኣፍልጦ መንግስቲ እዚ ክልልን ናይ ፌደራል መንግስትን ሓበራዊ እቶት ይእክብ፡፡
- ናይዚ ክልል ቁጣባዊ ምንቕስቓስ መሰረት ብምግባር መፅናዕቲታት ብምክያድ ናይዚ ክልል ኣታዊ የዕቢ፣ ኣብ ስርዓት ምምሕዳር ግብሪ ዝርኣዩ ፀገማት ክፍትሑ ይገብር፡፡
- ኣብዚ ክልል ኣብ ምትግባር ዝርከብ ፕሮግራም ምምሕያሽ ስርዓት ግብሪ በዓል ዋና ኮይኑ ይመርሕ፡፡
- ግብሪ ኸፈልቲ መሰሎምን ግብኦምን ንኽፈልጡ ስራሕቲ ግንዛበ መዕበይ ይሰርሕ፡፡
- ሕግታት ግብሪ ንምፍፃም ኣድላይቲ ዝኾኑ ኣብ ዝኾነ ሰብ ኢድ ዝርከቡ ሰነዳት ይምርምር፡፡
- ንኣወሳስና ግብሪ ኣድላይቲ ዝኾኑ መረዳእታታት የተኣኻኽብ፣ የዋድድ፣ ብመሰረት እዚ መረዳእታ ግብሪ ይውስን፣ ይእክብ፡፡
- ኣወሳስናን ኣተኣኻኽባን ግብሪ፣ ኣተሓሕዛ ሒሳብን ካልኦት ተዛመድቲ ስራሕትን ንምፍፃም ዘኽእሎ ሜላ ኣሰራርሓ ይሕንፅፅ፣ ተግባራዊ ይገብር፡፡
- ሕግታት ግብሪ ንምውፃእን ንምምሕያሽን ዘኽእል መፅናዕቲ ብምክያድ መመሓየሺ ረቂቕ ሕጊ የቕርብ፡፡
- ኣብዚ ክልል ናይ ዝርከቡ ከተማታት ኣታዊ ከክንዲ እተን ከተማታት ብምኳን ይእክብ፡፡
- ዝርዝር ኣፈፃፀምኡ ነዚ ኣመልኪቱ ብዝወፅእ ደንቢ ይውሰን፡፡
- ኣብዚ ክልል ዝርከቡ ዕሸል ከተማታት ንዝእክብዎም እቶት ዝተማለአ ሞያዊ ደገፍ ይገብር፣ ዝተማልአ ዓቕሚ ክህልዎም ናይ ኣሰራርሓ ስልጠናን ክትትልን ደገፍን ይህብ፡፡
- ኣብ ምምሕዳር ግብሪ እዚ ክልል ዝዋፈሩ ሰራሕተኛታት ስነ- ምግባሮም ዝሓለውን ብቑዓትን ሰብ ሞያታት ንኽኾኑ ዝተማለአ ሰራሕቲ ልምዓት ሓይሊ ሰብ ይሰርሕ፡፡
- ኣብዚ ዓንቀፅ ንኡስ ዓንቀፅ (14) ዝተሓገገ ሕሉው ኮይኑ፣ ገበን ግብሪ ናይ ምምርማርን ምኽሳስን ስልጣን ከምኣድላይነቱ ንኮምሽን ፖሊስን ንቢሮ ፍትሕን እዚ ክልል ብውክልና ክህብ ይኽእል ‘ዩ፡፡ ዝርዝሩ ብዝወፅእ ደንቢ ይውሰን፡፡
- ሕግታት ግብሪ ብምጥሓስ ብኽፈልቲ ግብሪ ዝፍፀሙ ገበናት ይምርምር፣ ይኸስስ፣ የከራኽር፣ ነዚ ንምፍፃም ዘኽእሎ ናይ ባዕሉ ዓቐብቲ ሕግን መርመርቲ ገበን ግብርን ይውድብ፣ ኣፈፃፅመኦም ስራሕ ይቆፃፀር፡፡
- ኣብዚ ዓንቀፅ ንኡስ ዓንቀፅ (14) ድንጋገ እንተሃለወ እውን፣ እዚ በዓል መዚ ምስ ከፈልቲ ግብሪ ዝተዛመዱ ገበናት ግዕዝይና ስልጣን ምርመራ ገበን ምክያድን ክሲ ምምስራትን ኣይህልውን፡፡ብቤት ምኽሪ ስራሕ ፈፃሚ መንግስቲ እዚ ክልል ፀዲቑ ዝወፅእ ፍሉይ መመሓደሪ ደንቢ ሰራሕተኛታት እዚ በዓል መዚ መሰረት ብምግባር ሰራሕተኛታት ይቖፅር፣ የመሓድር፣ የሰናብት፡፡
- ከፈልቲ ግብሪ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ብዝኾነ ከቢድ ሓደጋ ወይ ጥፍኣት በፂሕዎም እንትርከቡ ብመሰረት ሕጊ ግብሪ ክሳብ ብር 50,000 ዝበፅሕ ዕዳ ግብሪ ክስርዝ ይኽእል ‘ዩ፡፡
- ኮይኑ ግና ካብ ብር 50,000 ንላዕሊ ዝኾነ ይኹን ምስራዝ ዕዳ ግብሪ ብቤት ምኽሪ ስራሕ ፈፃሚ መንግስቲ እዚ ክልል ይውሰን፡፡ስራሕቱ ንምፍፃም ዘኽእሎ ትልምን በጀትን ብምድላው ኣብ ዝምልከቶ ክፀድቅ የቕርብ፣ ምስፀደቐ ኣብ ተግባር የውዕል፡፡
- ንብረትን ገንዘብን እቲ በዓል መዚ ብሕጊ የመሓድር፡፡
- ኣፈፃፅማ ስርሑ ብዝምልከት በብእዋኑ ንዝምልከቶ ኣካል ፀብፃብ የቕርብ፡፡
- ዕላምኡ ኣብ ሽትኡ ንምብፃሕ ዘኽእሉ ካልኦት ተግባራት ይፍፅም፡፡
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
We have 47 guests and no members online


text:
ካብ ኣይተ Tadesse Yemane፡ /ኢንጅነር/ ቦርድ ኣቦወንበር ማልት
(ንድያስፖራ ተጋሩ ብፍሉይ ዝቐረበ መልእክቲ)
ከምዝፍለጥ ብሃገር ደረጃ ከባቢ 3,000,000 ዳያስፖራ ከምዝህልዉ ናይ መንግስቲ መረዳእታ ይሕብር፡፡ ምስ ዘለና ልዑል ተንቀሳቒስካ ናይ ምስራሕ ተኽእሎ ካብዚኦም ብንኡስ ከባቢ 10 ሚኢታዊ ማለትውን 300,000 ተጋሩ ከምዝኾኑ ይግመት፡፡
ይኹን’ምበር ኩሉ ሰብና ኣብ ብጣዕሚ ዝተመቻቸወ ኩነታት ዘይክህሉ ስለዝኽእል እዚ ናይ ማሕበር ልምዓት ትግራይ ሃፍቲ ምትእኽኻብ ፓኬጅ ተሓሳቢ ዝገብር ከባቢ 100‚000 ዳያስፖራ ተጋሩ ጥራሕ እዩ፡፡
በዚ መሰረት ኣብ መላእ ዓለም ዝርከብ ሚኢቲ ሽሕ ትግራዋይ ዳያስፖራ ንልምዓት ዓዱ ኣብ መዓልቲ ሓንቲ ዶላር እንተወፍዩ ሐዚ ብዘሎ ሸርፊ ኣብ ዓመት ሓደ ቢልዮን ቅርሺ ናይ ምሕጋዝ ዓቕሚ ከምዘሎዎ የርኢ፡፡
እዚ ማለት ማሕበር ልምዓት ትግራይ ዝሓዘቶም ፕሮጀክትታት ብሓገዝ ዳያስፖራ ተጋሩ ጥራሕ ብዘይ ምንም ፀገም ብቐሊሉ ክሽፈኑ ከምዝኽእሉ ምርዳእ ይካኣል፡፡
እሞ እዙ ሰፍ ዘይብል ብዝግባእ ሓብሒብና ዘይተጠቐምናሉ ረዚን ናይ ልምዓት ዓቕሚ ብዝተዋደደ መንገዲ ዓዱ ንኸልምዕ ዘኽእልዎ ብመልክዕ Membership, GoFundMe ከምኡዉን TDA Trust Fund Account ዝቐረቡ ሰለስተ ሃፍቲ መትኣኻኸቢ ሜላታት ከምዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉሞ ብፍላይ ተጋሩ ዳያስፖራ ንዕዉትነቶም ሓሳብ ንሃበሎም፡፡
1 – Membership
ኩላትና ከምንፈልጦ ኣባልነት ገንዘብ ንምእካብ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ደቅና ይኹን ባዕልና ድልዱል ስነ ልቦና ትግራዋይ ብቀፃልነት ክህነፅ ተዀኑ ናይ ሓባር ማሕበራዊ ሂወት’ውን ክህልወና ስለዝግባእ ልምዓት ትግራይና ከም መራኸቢ ፅላል ወሲድና ምዉዳብ ኣገዳሲ እዩ፡፡
ወርሓዊ ወፈያ ኣባልነት ከከም ዓዱ ብምሉእ ስምምዕነት ኣባላት ዝውሰን ኮይኑ ከም መበገሲ 10 ዶላር ወርሓዊ ወፈያ ኣባላት ወሲድና ከምዝስዕብ ኣብ ሓሙሽተ ኩርናዕ ዓለም ተንውደብ ዝብል ሓሳብ ኣለና፡፡
• TDA AMERICA ዝጥርንፈን TDA Chapters ኣብ ሕድሕድ ግዝኣት ዩናይትድ ስቴትስን ካናዳን ከምኡውን ኣብ ሕድሕድ ሃገራት ላቲን ኣሜሪካን
• TDA EUROPE ዝጥርንፈን TDA Chapters ኣብ ሕድሕድ ሃገራት ኣውሮፓ
• TDA AUSTRALIA ዝጥርንፈን TDA Chapters ኣብ ሕድሕድ ግዝኣት ኣውስትራሊያ
• TDA ASIA ዝጥርንፈን TDA Chapters ኣብ ሕድሕድ ሃገራት ኤስያ
• TDA AFRICA ዝጥርንፈን TDA Chapters ኣብ ሕድሕድ ሃገራት ኣፍሪካ
2 – GoFundMe
እቲ ካልእ ኣብ ሓፂር እዋን ብዙሕ ሃፍቲ ክርከበሉ ስለዝኽእል ዓለም ሙሉእ ዘሎ ትግራዋይ ምእኹል ብዝኾነ መንገዲ ዝሳተፈሉ ሰፊሕ ናይ GoFundMe ወፍሪ ምክያድ እዩ።
3 – TDA Trust Fund Account
እቲ ዘላቕን ትርጉም ዘለዎ ሃፍቲ ክርከበሉ ዝክእልን ካብ TDA AMERICA, EUROPE, AUSTRALIA, ASIA ከምእውን TDA AFRICA ብዝውከሉ ሰባት ዝመሓደር ናይ TDA Trust Fund Account ተኸፊቱ ኩሉ ትግራዋይ ዳያስፖራ ዓቕሙ ዝፈቐዶ በብግዚኡ ዝውፍየሉ ስርዓት ምጥያሽ ዝብሉ እዮም፡፡
እሞ ሓሳብ ንሃበሎም and remember Your daily one Dollar contribution can help us change the life of our people like never before by improving the quality of Education which is the core foundation for Knowledge Economy.
ኣመራርሓ ቦርድ ማሕበር ልምዓት ትግራይ


text:
እስራኤል ሃገረ ፍልልይ-ኢሎምዋ ፕረዝደንት ቱርኪ…
መቐለ ግንቦት 08/2010(ድወት) ፕረዝደንት ቱርኪ ታይፕ ኤርዶጋን ንእስራኤል ሃገር ኣፓርታይድ ኢሎምዋ።
ፕረዝደንት ኤርዶጋን ንቐዳማይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ መራሒ ዓሌታዊ ፍልልይ ዝግበረላ ሃገር ወይ መራሒ ሃገር ኣፓርታይድ ክብሉ ነቂፎምዎም።
ቐዳማይ ሚኒስትር ቤንያሚን ኔታንያሁ ዓሰርተ ትእዛዛት ብምንባብ ሰብኣውነት ክመሃሩ ድማ ሚዒዶምዎም እቶም ፕረዝደንት።
ፕረዝደንት ታይፕ ኤርዶጋን ነዚ ዝመረረ ሪኢቶ ክፅሕፉ ዝደፍኦም 59 ፍልስጤማውያን ብሓይልታት እስራኤል ኣብ ዶብ ጋዛ ምስተቐተሉ እዩ።
ፕረዝደንት ኤርዶጋን ኣብ ትዊተር ገፆም ከምዝፃሓፍዎ ኔታንያሁ ደም ፍልስጤማውያን ኣብ ኢዶም ኣሎ እዚ ገበን ንቱርኪ ብምጥቃዕ ኣይሽፍንዎን።
ቅድም ኢሎም ቐዳማይ ሚኒስትር ኔታንያሁ ንፕረዝደንት ኤርዶጋን ደጋፊ ሃማስ ከምኾኑን ሞራል እስራኤል ካብ ምትንካፍ ክቑጠቡን ኣብ ትዊተር ፅሒፎምሎም ምንባሮም ይዝከር።
ይኹን እምበር ፕረዝደንት ቱርኪ ግን ኣብ ዋሽንግተን፣ ቴልኣቪቭን ዘለዉ ኣምባሳደራቶም ከምዝስሕቡን ኣምባሳደር እስራኤል ኣብ ኣንካራ ከምዘባርሩን ኣፍሊጦም ኣለዉ።
ድሕሪ ሒደት ስዓታት ድማ እስራኤል ኣብ እየሩሳሌም ዝነበሩ ቆንስላ ቱርኪ ከምዘባረረት ኣፍሊጣ።
ኣሜሪካ ኤምባሲኣ ካብ ቴልኣቪቭ ናብ እየሩሳሌም ምዝዋራ ብትሪ ካብ ዝተቐወማ ሃገራት ቱርኪ ሓንቲ እንትትኸውን ኣብቲ ዞባ ተፈጢሩ ንዘሎ ናዕቢ ኣሜሪካ ጀማሪት ምኽንያት ከምዝኾነት ትገልፅ።


text:
ኩሉ ሰብ ክወህሃድ ኣለዎ?
ብሓፈሻ ኩሉ ናይ ምውህሃድ ግዴታ ዘለዎ ፈተና ናይ ምውህሃድ ክገብር ኣለዎ፣ ነዚ ንኽትገብር 3 ዓመት ይወሃበካ። ትምህርቲ ናይ ምውህሃድ እንተ ዘይተማሂርካ INd ናይ መንበሪ ፍቓድካ ዘይከናውሓልካ ይኽእል’ዩ። ግን ነዚ ዘይውክል ፍሉይ ነገራት ኣሎ።
⇒ ነዊሕ ግዜ ኣብ ኔዘርላንድ ተቐሚጥካ
⇒ ናይ ኔዘርላንድ ዲፕሎማ ወይ ድማ ሞያ ኔዘርላንድ ትምሃር ኣለኻ
⇒ ናይ ምውህሃድ ፈተና ክትገብር ኣየድልየካን’ዩ
እዚ’ዩ እቲ ጉዳይ? ሓንቲ ወይ ልዕሊኡ ፈተና ንኽትገብር ኣየድልየካን ይኸውን።
መዓስ ፈተና ምፍታን ዘየድልየኒ?
ብገለ ምኽንያታት ምሕረት ክትረክብ ትኽእል፣
⇒ ጽቡቅ ጌርካ ተወሃሂድካ ኢኻ
⇒ ንኽትውሃሃህድ ብዙሕ መሰናኽላት ከም ዝገጠመካ፣ ግን ከኣ ኣይሰለጠካን
⇒ ናይ ጥዕና ጸገም ኣለካ ንኸይትወሃሃድ ዝዕንቅጸካ
ብልክዕ ክትፈልጥ ደሊካ እዚ ከመይ ዝኾነ? ኣብዚ ወብሳይት ኣንብብ ‘geen examen doen’.
ንምውህሃድ ብዙሕ ናይ ትምህርትኻ ግዜ ኣድልይካ?
ናይ ምውህሃድ ፈተናኻ ኣብ ውሽጢ 3 ዓመት ኣይወዳእካን? ኣብ ሓደ ሓደ ጉዳያት ንምውህሃድ ዝያዳ ግዜ ክትረክብ ትኽእል፣ ንኣብነት
⇒ ኣብ ውሽጢ 3 ዓመት ንምውህሃድ ንኽትሓልፍ ኣበርቲዕካ ከም ዝሰራሕካ መረጋገጺ ከተሪኢ ኣለካ
⇒ ኣብ ናይ ምውህሃድ መደብ ካብ ፊደላት እንተ ጀሚርካ
⇒ እንተ ሓሚምካ
⇒ ኣብ ናይ ግዜ ምውህሃድ ጥንሲ እንተ ኣለካ
እዚ’ዩ እቲ ጉዳይ? ምናልባት ንምውህሃድ ፈተና ንኽትሓልፍ ዝያዳ ግዜ ክትረክብ ትኽእል።
⇒ ዝያዳ ሓበሬታ ኣብዚ ተወከስ.
⇒ ውአይ ድማ ሕቶኻ ናብ duo ሕተት (ኣብዚ ታሕቲ ናይዚ ገጽ ርክብ መግበሪ ሓበሬታ ርአ) vwn
ዝያዳ ሕቶ ብዛዕባ ምውህሃድ?
ሕቶ ብዛዕባ ምውህሃድ? ኣብዚ ሕተት:
- vwn፣ ንወለንተኛታት ሕተት ወይ ድማ ኣብ ናይ ዝርርብ ሰዓታት vwn ብጻሕ
- ናይ ውልቐ-ተሓጋጋዚኻ
- ናይ ቛንቛ ቤት-ትምህርትኻ
ዝበዝሕ ግዜ ናይ ቛንቛ ቤት-ትምህርቲ ብዛዕባ ምውህሃድ ብዙሕ ኣፍልጦ
ኣለወን፣ ኣስተውዕል ናይ ንግዲ ስለ ዝኮነ ቀጻሊ ናጻ ምኽሪ ኣይህባኻን እየን
- DUO
ናብ duo በዚ ዝስዕብ ዝምላእ ፎርም ደብዳቤ ክትሰድድ ትኽእል ወይ (050) 599 96 00 ደውል (ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ካብ ሰዓት 9.00 ክሳብ 17.00)


text:
Faxeholmen AB
ኣብ Faxeholmen AB ብተደጋጋሚ ዝሕተቱ ሕቶታት።
ናይ ክራይ ገዛ መዓስ ይመጽእ?
ኣከባቢ ዕለት 15 ሽተ ናይቲ ወርሒ።
መኽፈሊ ናይ ክራይ (hyresavi) ኣይመጸኒን፣ከመይ ክገብር ኣለኒ?
ነዓና ተወከሱና፣ 027072950 ብምድዋል፣ሓገዝ ምስትደልዩ።
ብኸመይ ኣገባብ ክራይ ገዛ ክኸፍል ይኽእል?
ብመንገዲ ባንክጅሮ፣ኣውቶጅሮ ወይ ኢንተርነትባንክ ክትከፍሉ ትኽእሉ።
ኣነ ክሃቲት ተደልየ ብዛዕባ ክራይ ገዛ ፣ንመን ይሓት ኣነ?
ንናይ ቁጠባክፍሊ 027072950 ብምድዋል።
እንታይ ክገብር ኣለኒ ኣብ ዉሽጢ ገዛይ ዝተዓራረ ምስዝህልወኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ወይ ብ ኢ-ሜይል felanmalan@faxeholmen.se ዘሎ ጸገም ክትሕብሩ ትኽእሉ፣ዝተሰብረ ወይ ዝተዓራረ ንብረት ምስዝህልወኩም።
ደቀቅት ባልዕ ኣርማዲዮይ ምስ ዝገብር፣ እናታይ ኪገብር ኣለኒ?
ብ ቁጽሪ ተለፎን 0270429429 ናብ anticimex ደውሉ።
ጎረቤተይ ድምጺ ዓው ኣቢሉ ዝዘናጋዕ ተኾይኑ፣ንመን ይሕብር ኣነ?
ካብ ሰዓት 16:00 ተተረቢሽካ 027072950 ብምድዋል ናይ ድሕነት ኣባላት ትረክብ። እንተ ደኣ ብናይ ስራሕ ሰዓታት ኮኑ እቲ ረብሻ ብ 027072950 ብምድዋል ተወከሱና።
መዐሸጊ መኪናይ መን ኣተክሮ ይገብረሉ?
ናይ መኪና መዐሸጊ ቦታ ኣብትካረየሉ ግዜ ባሊኻ ኣተኩሮ ናይ ምውሳድ ሓላፍነት ኣለካ። ጋራጅ እንተ ተኻሪኻ በበረድ ግዜ ብጽፈትን በረድ ካብቲ ኣፍደገ ማዕጾ ፍርቂ መተር ተጽርዮ ሃላፍነት ኣለካ።
ከመይ ገረ ከሐድሶ እኽእል ናተይ ገዛ?
ቅድሚ ምሕዳስ ገዛ ምጅማርካ ን Faxeholmen ተወከስ። ካባና ሓብረታ ትረኪብ እንታይ ከተማልእ ከምዘለካ ብዛዕባቲ። ገዛ ከምኡዉን ኪንደይ ክፍሊት ትኸፍል ንስኻ።
ከመይ ገረ ኣብ ናይ ገዛ መስርዕ ይስራዕ?
ኣብቲ ናትና ወብሳይት ብምእታው፣ ”ställ dig i kö” ዚብል ሩቡዕ ኩርናዕ ጠዉቁ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሉ። ኩሉ ምስ ወደእካ ኣባና ሙዝጉብ ትከዊን ቡኣኡ መሰረት ከኣ ነትቢ ክትእክብ ትጅምር። ብዝተካእለ መተን እተወሓደ ሓደግዜ ኣብ 12 ወርሒ ክትቆጻጸሮ ወይ ክትከፍቶ ኣለካ።
ኣብ መስርዕ ንክስራዕ ታይ ከማልእ ኣለኒ?
ንስኻ 17 ዓመት ክትመልእ ኣለካ ከምኡዉን ናይ ስወደን 4 ቁጽሪ ክህልወካ ኣለዎ።
ናይ መእተዊ ኣድራሻይ ረሲዐዮ፣ እንታይ ክገብር ኣለኒ?
ኣብቲ ናትካ ገጽ ”glömt inloggning” ዚቢል ጠዉቅ ብድሕሪኡ ነቲ መምርሒ ተኸተሎ።ብተወሳኺ ንስኻ ክትዉከሰና ትኽእል ንዓና ብ ቁጽሪ ተለፎን 027072950 ብምድዋል ወይ ብምብጻሕ ናባና Humlegårdsgatan 2 ሓገዝ ትረክብ ካባና።
ከምቲ ኣነ ዝደልዮ ገዛ ኪረኪብ ይኽእል?
እንተደኣ ንስኻ ብሪጋኻ ገዛ ረኺብካ፣ንሕና ናይ ሊቓሕ ሓበረታ ንወሲድ ከምኡዉን ኣታዊታትካን ዘለካ ዕዳን ንቆጻጸር ቅድሚ ዉዕል ምፍርራምና።
መን ቐዳሚነት ይወሃቦ ደለይታ ናይታ ገዛ ብዙሓት ተኮይኖም?
ካብቶም 5 ገዛ ክሪኡ ዝተዓደሙ Faxeholmen ተካራይ ይመሪጽ በቲ ዘዋህለልዎ ነጥቢ።
ገዛ ክቕይር ወይ ክገድፎ ምስ ዝደሊ ታይ ክገቢር ኣለኒ?
ዝኾነሰብ 6 ወርሒ ክቕመተሉ ኣለዎ ቕድሚ ካልእ ሓዲሽ ገዛ ምድላይ ምጅማሩ።ንሕና ናይ ሚቕያር ዚኾነ መስርዕ የብልናን።ንስኻ ካብ 5 ዓመት ኒታሕቲ ኣብዘለካዮ ገዛ ተተቐሚጥካ ናይ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ። ካብቲ ዚነበርካዮ ገዛ ናብ ካልእ ምስ ትቅይር እንተደኣ ካብ 5 ዓመት ንላዕሊ ተቀሚጥካዮ ናይ 1 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ኣለካ፣ኣብ ናይ Faxeholmen ተጊዕዝካ። እቲ ናይ ሓበረታ ግዜ ትነብረሉ ዘለካ ምትሕሓዝ ኣለዎ ምስቲ ትግዕዘሉ ዘለኻ ቦታ። ንኣብነት፣እንተደኣ ግዒዝካ ናብ ካልእ ገዛ 3 ወርሒ ናይ ሓበረታ ግዜ ዘለዎ፣በዚ ሓበረታ መሰረት ተመልክት፣ወላ ዊን ኣብ ዉሽጢ Faxeholmen ይኹን። ምኽንያቱ ምቁራጽ ናይ ገዛ ብዳሕረዋይ ገጽ ናይ ዉዕልካ ወይ ኣብ ናትና ፋይል ተጻሒፉ ኣሎ።
ነቲ ናተይ ገዛ መዓስ ክኣትዎ ይፍቀደኒ?
ክሳብ መጨረሽታ ናይታ ወርሒ፣ንኣብነት መጋቢት 8 ናይ ትገድፈሉ ወረቐት እንተእቲኻ ኩንትራትካ ክሳብ 30 ሰን ይጸኒሕ።
ናይ መጠንቀቂ ግዜ ኺንደይ እዩ?
ከምቲ ሕጊ ዘመልክቶ 3 ወርሒ እዩ ፍሉይ ዝኾዊን ተኻራይ ናብ መለይ ቦታ ምስ ዚውሰድ ወይ ሞት ምስዘጋቲም ወይ ዉን ትህቲ 24 ዓመት ምስዝኮዉን ናይ 1 ወርሒ ገደብ ግዜ ኣለዎ።
ከመይ ገረ የጠንቂቅ ኣነ ሞት ምስዘጋጥም?
ናብቲ ገዛ ክታቱ ከለኻ ብጽሑፍ መሰረት ናይቲ ንብረት ወናኒ ወይዉን ወኪል ናይ ወናኒ ንብረት ክትገዲፍ ይኽእል።
ኣብትሕተይ ብካልኣይ ኢድ ንኻልእ ከካርይ ይኽእል ዶ?
ኣይፋል፣ብካልኣይ ኢድ ክራይ ኣይንፈቅድን ኢና።
ክትግዕዝ ከለካ ኣመላልኣ ቅጥዒ ዘሪኢ ናይ ስካትቨርከት ፊልም ኣለኩም ኣብዚ።
ከመይ ገረ ናይ ዚርግሐ ኤሌትሪክ ይረክብ?
ተወሳኺ ሓበረታ ንምርካብ ናብ Söderhamn Nära ተወከሱ።
ናይ ቴሌቪዥን ኬብል ደስ ኣይበለኒንዘሎ፣ንመን ይሕብር?
ነቶም ቴቪ ዘከፋፍሉ ትካል ተወከሱ ወይዉን ን Söderhamn Nära ብ ቁጽሪ ተለፎን፣027076610 ደዉሉ።
ኬብል ናይ ቴቪ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ ድዩ?
ብምሉኡ ምስ ናይ ክራይ ገዛ ዝተጠቃለለ እዩ።
ከመይ ገረ ናይ ድሕንነት ኣላርም ይረኪብ?
ናብ ”Omvårdnad direkt” ናይ ድሕነት ኣላርም ንክገብሩለይ የመልክት፣ንተወሳኺ ሓበረታ ኣብዚ ተመልከቱ።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
“ናይ ዶብ ጉዳይ ብይን ተዋሂብዎ ዝተደምደመ ስለዝኾነ፡ ከምዘይተፈትሐ ዓቢ ግድል ክውሰድ ዝኽእል ኣይኮነን። ቅድሚ ዝምድና ምትዕርራይን ቅድሚ ናብ ሓድሽ መድረኽ ምእታውናን ግድን እዚ ጉዳይ’ዚ ክፍታሕ ኣለዎ ዝበሃሎ ኣይኮነን። ንዕኡ መመኽነይታ ገይሮም ክዕንቅፉ ወይ ክሓላልኹ ዝፍትኑ እውን ስለዘይሰኣኑ፡ ኣብ’ቲ ናቶም ጸወታ ዘእቱ ምኽንያት የብልናን። (ኣቶ ኢሳይያስ ብ11 ሓምለ 2018 ኣብ ሳዋ ካብ ዘስምዖ ዘረባ ዝተወስደ)
ኣብዚ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ መድረኻት ክመላለሱ፡ ክጸሓፈሎምን ክዝረበሎምን ካብ ዝጸንሑ ሕቶታት ሓደ “ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ንዝያዳ 17 ዓመታት ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከይተተግበረን ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ወሪሩ ዘሎ ሰራዊት ከይወጸን ዝምድናና ናብ ንቡር ምምላስ ማለት ዘበት እዩ ክብል ምስ ጸንሐ፡ ሃንደበት ኣፍ ልቡ እንዳወቕዐ፡ እንኳዕከ ከምዚኣ በለት እንዳዘመረ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝጐየየሉ ምኽንያትሲ እንታይ እዩ? ዝብል እዩ። እቲ ንሱ ብዛዕባዚ ሕቶ ዝሃቦ ክትእምኖ ዘጸግምን ርኢቶ ኣብ ላዕሊ ብፍሉይ ሕብሪ ሰፊሩ ዘሎ ካብ መደረርኡ ዝተወስደ እዩ። ኣብዚ ርኢቶኡ ብዓብይኡ ሕሶት ኣሎ። ተሰልቢጥካ ህዝቢ ተሓታቲ ከም ዝኸውን ክትገብር ምምጥጣር’ውን ከምኡ።
እዚ ኣበሃህላኡ ብብሩህ ነቲ ካብ ቀደም እውን፡ ሓንጊድሉ ዝጸንሐ ምኽንያት ጉዳይ ቀያድነት ብይንን ልኡላውነት ሃገርን ዓጢጥዎ ዘይኮነስ፡ ካልእ ካብ ህዝቢ ክሓብኦ ዝደለየ ምቹእ ኣጋጣሚ ክጽበየሉ ዝጸንሐ ምኽንያት እዩ ክንብሎ ንዝጸናሕና መሊሱ ዘብርህ መርተዖ እዩ። እንተኾነ ንህዝቢ ንዝተወሰነ ግዜ እምበር ካብ ጉዳዩ ዓይኑ ኣዕሚትካ እንዳሓሰኻ ንሓዋሩ ከዊልካዮ ኣይትነብርን ኢኻ። ኣብዚ እዋንዚ ካብቶም ነዚ ተዋቓዒ ዘረባኡ ብእዝኖም ዝሰምዑ መንእሰያት ክንደይ ኣብ ኤርትራ ኣለዉ ክንደይከ ራሕሪሐምዎ ናብ ኢትዮጵያ ሰጊሮም ባዕሉ ይፈልጦ እዩ። እዚ ከኣ ደጊም ኢሳይያስ ዝበለ እንተበለ ንሓሶቱ ዝጸውር ኤርትራዊ ሕልና ከምዘየለ ዘመልክት እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ እቲ ካብ ኤርትራ ወጻኢ በብግዜኡ እንዳሓየለ ዝመጽእ ዘሎ ተቓውሞታት ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ፈኸም ክብል ዝጸንሐ ናይ “ለውጢ” ድምጺ ከኣ መመሊሱ ይዓኩኹ ኣሎ። ናይ ኣቶ ብርሃነ ኣብርሃ ኣብ ማእከል ኣስመራ ኮይንካ ንዘራጊ ባህርያት ኢሳይያስ ዘቃልዕን ንለውጢ ዝዕድምን መጽሓፍ ምድራስን ናይ ኣባ ተኽለሚካኤል ተወልደ ምሳጢ ኣባታዊ መድረን ብኣብነት ዝጥቀሱ እዮም። እዞም ህይወቶም ምእንቲ ሓቂ ዝወፈዩ ተበዓት ብጽሒቶም ኣወፍዮም። ወዮም ኣንበብትን ሰማዕትከ “ሓቃቶም እዮም” ኢልና ጥራይ ዲና ክንሓልፎ ወይ ንሕና እውን ግብራዊ እጃምና ከነብርክት ኢና? ናይዞም ውሱናት ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮይኖም ኣብ ኢዶም ዘሎ ከይበቐቑ ዝደርበዩ ንቕሎ ብናይ ኩላትና ኣበርክቶ እንተዘይተሰንዩ ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ስሉጥ ውጽኢት ዘይሃበ ፈተነታት ክኸውን እዩ። ፈጺሙ ክመውት እዩ ማለት ግና ዘበት እዩ።
ሎሚ እዚ ኣብ ላዕሊ ሰፊሩ ዘሎ “ባዕላ መምጽኢት ዘረባ፡ ባዕላ መጥፍኢት ዘረባ” ዘብል ጉዳም ዘረባን ካልእ ኣካይዳ ኣቶ ዘራጊቶን ኣብ እንዳ ኩሉ ኤርትራዊ ስድራቤት መዛረቢ ዛዕባ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ኤርትራውያን ህዝብና ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከም ዘሎ ዝፈላለይሉን መርተዖ ክደልይሉ ዝግደድሉን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኣብ ገገዝኦም ስለ ዘሎ። “እሞ እዚ ካብ ኮነ እንታይ ንግበር?” ምስተባህለ ግና እቲ መልሲ ሓበጀረዋይ እዩ። ብድፍኑ “ገለ’ሞ ክግበር ኣለዎ” ምባል ግና ናይ መብዛሕትና መውጽእ ኣፍ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ነቲ ኩነታት ዝተረድኡን ብዝቐርብዎም ሰባት ብዛዕባ መፍትሒ ዝሕተቱን ናይ ኣቶ ኢሳይያስ ሚኒስተራትን ላዕለዎት ወተሃደራዊ ኣዘዝትን’ውን ከም ሰቦም “ገለ’ሞ ክግበር ኣለዎ” ክብሉ እዮም ዝውዕሉ። ነዚ ርኡይ ሕማቕ ኤርትራዊ ህይወት ክሒድካ “ጽቡቕ ኣለና” ናይ ምባል ሞራልፕም ግና ተጸንቂቑ እዩ። እቲ “ገለ ይገበር” ዝበሃል ዘሎ ኣንቊርካ ንዘይምዝራብ እንተዘይኮይኑ ኣብ ልቢ ብዙሓት ዘሎ ትርጉሙ “ህግደፍ ይወገድ” እዩ።
መንግስቲ ህግደፍ በቲ ምስ ኢትዮጵያ ጀሚርዎ ዘሎ ሓድሽ ሕቱኽቱኽ ኣቢሉ ንህዝቢ ኤርትራ ካብቲ መሰረታዊ ለውጢ ናይ ምምጻእ ቃልሱ ከረሳስዖ ብዙሕ ፈተነታት ኣካይዱ እዩ። ቀንዲ ዕላማ ናይዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ኣበሃህላ እውን ንሱ እዩ። እንተኾነ ካብቲ ሰፊሕን መሳጥን ኣባታዊ ቃል ኣባ ተኽለሚካኤል ተወልደ “ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ጻዕዳ ፊኖን ስሚንቶን ኣይኮነን” ዝብል ሓረግ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰረታዊ ናይ ለውጢ ቃልሱ ብግዝያዊ ኣቕርቦት መዕንገሊ ክልውጦ ከም ዘይኮነ ዘመልክትን ኣብ ልቢ ኩሉ ኤርትራዊ ዘሎ ተረድኦን እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ሕጂ ናቱ ናይ ለውጢ መንገዲ ሒዙ ክቕጽል እምበር እቲ ጉጅለ ነናብ ዝኾዓቶ ጐዳጉዲ ክኣትው ድልዊ ከምዘይኮነ ዘመልክት እዩ። በዚ ኣጋጣሚ ክሳብዚ ቀረባ ግዜ ሕቖ ህግደፍ ደጊፎም ከቕንዕዎ ክፍትኑ ዝጸንሑ ወገናት፡ ህዝቢ ለውጢ ካብ ህግደፍ ክጽበ ዝዓይነቱ መዘናግዒ ስብከቶም ብግቡእ ምርዳእ ዘድልዮ ምዃኑ ከይንዝንግዕ ሓደራ።


text:
ናይ እምነት ቃል ትምህርቲ ብዘይምጥርጣር ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ እዩ፥ ናይ ሓደ ሃይማኖት ወገን ኣይኮነን ወግዓዊ ማሕበር ውን የብሉን ። እዚ ምንቅስቓስ ኣብ ክንደኡ ግን ፍሉጣት ብዝኾኑ ፓስተራት ከም ኬነዝ ሃገን፥ቤን ሂን፥ ኬነዝ ኮፕላንድ ፥ፖልን ጃን ክሮች ፥ፍረድ ፕራይስን በዚኦም ብኣዚዩ ብዙሕ ዝተጸለወ እዩ።
ፍሉይ ምልክታት እቶም ናይ ሓቂ ዓየይቲ (The Unique Marks of the true Servants of God)
እቶም ናይ ሓቂ ናይ ክርስቶስ ዓየይቲ ፍሉይ ምልክታት ኣለዎም።
⦁ ቀዳማይ) ነቲ ምሉእ ምኽሪ ኣምላኽ እዮም ዝምህሩ።
''ኲሉ ምኽሪ ኣምላኽ ነገርኩኹም እምበር፡ ዘትረፍኩልኩም የብለይን እሞ፡ ካብ ደም ኲልኻትኩም ንጹህ ምዃነይ ሎሚ መዓልቲ እምስክረልኩም ኣሎኹ።''/Acts 20:26-27/26 Therefore, I
ንቡር ምህሮ እንታይነት ሰብ
‘ንሰብ ከም ቁምነገር እትርእዮ ተጠንቂቅካ እትምልከቶ ኣብ ጸጽባሕ እተቛምቶ በብቕጽበት እዉን እትዕዘቦስ እንታይ እዩ? እዮብ 7
እቲ ቅዱስ መጽሓፍ እንታይ ይብል? ዘመናውያን መማህራንከ እንታይ ይብሉ? ንስኻ ኣንታ ሰማዒኸ ንመኖም ትሓሪ?
እቲ ቅዱስ መጽሓፍ እንታይ ይብል? ዘመናውያን መማህራንከ እንታይ ይብሉ? ንስኻ ኣንታ ሰማዒኸ ንመኖም ትሓሪ?
ኣብ መጋቢት 12, 2017, ኣብቲ ናይ ሰንበት ናይ ትምህርቲ ክፍለ ጊዜ ከም ዝገለጽኩዎ፡ እዞም ዘመናውያን መማህራን፡ብፍላይ ከኣ ''ምንቅስቃስ እምነት'' ኢና በሃልቲ፡ እቶም ኣምላኽ ኣብ ዘፍጥረት ምዕራፍ
ምህሮ “ዘይንቡር ምብጃው ክርስቶስ”
“እቲ ሕያዋይ ጓሳ ኣነ እየ። እቲ ሕያዋይ ጓሳ ህይወቱ በጃ ኣባጊዑ የሕልፋ። ከምቲ ኣቦ ንኣይ ዚፈልጠኒ፥ ኣነዉን ነቦ እፈልጦ እየ። ንነፍሰይ
ህጹጽ ጻውዒት ምሕጽንታ፡ ወገን ሓቂ ንዝዀና ንናይ ኤርትራ ወንጌላውያን ማሕበራት ኩላተንን መራሕተንን
ኣቀዲመ ሰላም ኣምላኽን ጸጋ መድሓኒና የሱስ ክርስቶስን ንኹላህኩም ቅዱሳን ይኹን ይብል!
ኣቅደም ኣቢለ ኣብ ትሕቲ እዛ ሕጂ ዘቅርባ ዘለኹ መልእኽቲ ፖስት ዝገበርኩዋ ናይ ''ኢትዮጵያ ውያን ወንጌላውያን ኣብያተክርስትያናት'' ንናይ ሓቂ ትምህርትን ንናይ ሓሶት ትምህርትን ንዘለዎም መርገጽ ኣብ ወርሒ መጋቢት22
ምህሮ “ዘይንቡር ምብጃው ክርስቶስ”
“እቲ ሕያዋይ ጓሳ ኣነ እየ። እቲ ሕያዋይ ጓሳ ህይወቱ በጃ ኣባጊዑ የሕልፋ። ከምቲ ኣቦ ንኣይ ዚፈልጠኒ፥ ኣነዉን ነቦ እፈልጦ እየ። ንነፍሰይ ከኣ በጃ እተን ኣባጊዕ ኤሕልፋ። ኣነ ንነፍሰይ በጃ ኽሕልፋ መሊሰዉን ክወስዳ እየ እሞ፥ ስለዚ ኣቦ የፍቅረኒ እዩ። በዓለይ እየ በጃ ዘሕልፋ እምበር ካባይ ዝወስዳስ
ምህሮ “ዘይንቡር ጸጋ”
‘ጸጋ ኣምላኽ ተገልጸ’ ኣሜን እንኳዕ ተገልጸ። እንተዘይኸዉንሲ ኣበይ ምሃለና? እቲ ብዘይ ሕጊ ተገሊጹ ንዘልኣለም ምድሓን ምኽንያት ዝኾነና ናይ ኣምላኽ ጽድቂ ንሱ ድማ ክርስቶስ እቲ ጸጋ ኣምላኽ ዝተባረኸ ይኹን። ሕጊ ብሙሴ ተዉሂቡ እዩ እሞ፥ ጸጋን ሓቅን ማለት እቲ ንምድሓንን ብሓዳስ ህይወት
ዘፍጥረት ምዕራፍ ሓደን ክልተን
መጽሓፍ ቅዱስ ብዓቢዪ መጠንቀቅታ ካብ ዝምህሮን ካብ ዝእዝዞን ሓደ፡ ኪንዮው እቲ ጽሑፍ ኣይትኪዱ፣ ናብ ቃሉ ኣይትወስኹ፣ ካብ ቃሉ ኣይተጉድሉ፣ ንቃሉ ኣይትለውጡ፣ ንቃሉ ከም ዘለዎ ፍጹም ብዝዀነ መገዲ ተኣዘዝዎ ዝብል እዩ።