text:
ተቓውሞ ኣንጻር ህግደፍ፡ ካብ መዓስን ስለምንታይን?Monday, 18 October 2021 10:46 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
እቲ ናይ ቅድም ንታሪኽ ገዲፍካ፡ ተቓውሞ ኣንጻርቲ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ኤርትራ ንበይኑ ዝቖሞ ግዝያዊ መንግስትን ዘይህዝባዊ ኣተሓሳስባኡን ካብ ምብሳር ናጽነት ኤርትራ ጀሚሩ እዩ። እዚ ተቓውሞ ካብ ሽዑ ንነጀው ምስ ኩሉቲ ዘጋጠሞ ላዕልን ታሕትን ሎሚ’ውን ህያው እዩ። ክሳብቲ ህዝብና ዝጽበዮን ዋጋ ዝኸፍለሉ ዘሎን ደሞክራስያዊ ለውጥን ልዕልና ፍትሕን ኣብ ሃገርና ዝረጋገጽ ድማ ክቕጽል እዩ። እዚ ተቓውሞ ዝዓርፍ እቲ ጉጅለ ሓንሳብን ንሓዋሩን ምስ ዝውገድን ኣብ ኤርትራ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ዝጸውር ሕገመንግስቲ ዝዋሕሱ ባይታ ምስ ዝፈጥር እዩ። ስለዚ እዩ ድማ፡ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ትምክሕትን ስሰዐን ወጺኡ ናይ ሓባር መዋስኢ ፖለቲካዊ ባይታ ንክፈጥር ዘይኮነስ፡ ብህዝባዊ ቅልጽም ክውገድ ብሓባር ክንቃለሶ ናይ ግድን ዝኸውን። እቲ ካልእ ኩሉ ሰላሕታዊ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ ናይ ምሕቃቕን ምቕንጻልን ስጉምትታት ገዲፍካ፡ እቲ ኢሳያስ ኣፈወርቅ ካብ ዕለተ-ናጽነት ድሕሪ 27 መዓልታት ብ20 ሰነ 1991 ሰማእታት ንምዝካር ኣብ ስታድየም ኣስመራ ዝተጋበአ ናይ መጀመርያ ርክቡ ምስ ህዝቢ ኤርትራ፡ “ድሕሪ ሕጂ ብውድባት ሓሽውየ የለ” ዝበሎ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ሓሳብ ክሰምዕ ዘይደሊ ደረቱ ዝሓለፈ ስሱዕን ነፋግን ጸዋግን ምዃኑ ዘርኣየ እዩ።
ህግደፍ፡ ዕድመ ተቓውሞ ኣብ ኤርትራ ንምሕጻርን ኣብ ፖለቲካዊ ሜዳ ኤርትራ ቅድሚ ናጽነት ውዱብ ተቓውሞ ከም ዝነበረ ንምሕባእን ዘይፍንቅሎ እምኒ የለን። ነቲ ንሱ ክሓብኦ ዝደሊ ሓቂ ብኣብነት ንምቅላዑ ዝኣክል፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ-ሰውራዊ ባይቶ ኣብ ጽባሕ ናጽነት ኣብ ኤርትራ ብህጹጽ ንኹሉ ውድባት ኤርትራ ዘሳትፍ መሰጋገሪ መንግስቲ ክቐውም መጸዋዕታ ካብ ዘቕረቡ ውድባት ሓደ ምንባሩ ምዝካሩ ኣገዳሲ እዩ። ብፍላይ ነቲ ሽዑ ዝተወልደ ኣብዚ እዋንዚ ትውልዲ ናይ ምስጋር ሓላፍነት ዝነበሮ፡ እንተኾነ ብሰንኪ ጉጅለ ህግደፍ ዘይተዓደለን ተደፊኡ ኣብ ስደት ዘሎን መንእሰይ ሚዛናዊ ተረድኦ ምእንቲ ክህልዎ ምዝኽኻሩ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ኩሉ ግዜ ኣብ ዙርያ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ ካብ ዝተወደበ ሓይሊ ዝሃድምን ፍልልይ ዘይጻወርን ህግደፍ ዝሽቅጠሉ ዝነበረ ኣበሃህላ፡ “ኤርትራውያን ብግሊ ናባይ ኢዶም ይሃቡ እምበር ውዱብ ሓይሊ ኣይቅበልን እየ” ዝብል፡ ጽበቱ፡ ስስዕቱን መላኽነቱን ኣነጺሩ ዘርኢ እዩ። እንሆ ከኣ ብኣኡ ደሪቑ ይቕጽል ኣሎ።
ህግደፍ መሰረታዊ ሕቶ ህዝቢ ዝምልስ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ሕቶ ካብ ምምሕዳር ንምህዳም፡ ቀልጢፉ ካብ ዝመሃዞም ዘይቅዱሳት ቅድታት ሓደ፡ ምስ ጐረባብቲ ሃገራት ህውከት ምፍጣር እሞ፡ ነቲ ኩነት ከም መህደምን መኸወልን ምጥቃም ነይሩ። ተቐላጢፉ፡ ምስ ሱዳን፡ የመንን ጅቡትን ዝኣጐዶ ሓዊ ከኣ ካብዚ ዝተፈልየ ዕላማ ኣይነበሮን። ኣብቲ ኩነታት ክሳራ ህዝቢ ኤርትራ ድርብ እዩ ነይሩ። በቲ ሓደ ወገን ፍቱዋት ደቁን ንብረቱን ንዘይፈልጦን ዘይረብሓሉን ውግእ ኣባኺኑ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ውልቃውን ሃገራውን ጉዳያቱ ክውግነሉ ዝግበኦ ዝነበረ ወርቃዊ ግዜኡ ኣምኪኑ። ኤርትራ ድማ ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ምስላ ተደዊኑ። ህግደፍ ግና ካብዚ ኣይተማህረን። ኣይተማህረን ጥራይ ዘይኮነ፡ ብ1998-2000፡ ህይወት ብዙሓት ኤርትራውያን መንእሰያት ዝበለዐን ሰሎልኡ ክሳብ ሕጂ ዘይወጸን ምምዝባል ዘኸተለን ትርጉም ዘይነበሮ ውግእ ምስ ኢትዮጵያ ኣጒዱ። ኣሉታዊ ብጽሒት ህግደፍ ኣብዚ ደማዊ ውግእ ክሳብ ክንደይ ከም ዝነበረ፡ ንምጽራዩ ብዝተመዘዘ ዓለም-ለኻዊ ዘይሻራዊ ትካል ተረጋጊጹ እዩ። ድሕሪዚ ኣዕናውን ኣኽሳርን፡ እዚ ጉጅለ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ክሕተተሉ ዝነበሮን ውግእ፡ ኣብ ርእሲቲ ኣቐዲሙ ክቃለስ ዝጸንሐ ዝተወደበ ነባር ተቓውሞ፡ ማንፈስቶ በርሊን፡ ምንቅስቓስ ጉጀለ-15ን ተበግሶ ወዲ ዓልን ዝበሃሉ ተቓውሞታት ኣብ ውሽጢ ሃገር ተሃቂኖም። ብዘይካዚ “እምብዛ በዚሐን” ክሳብ ዝበሃላ ኣዝየን ብዙሓት ናይቲ ስርዓት ደገፍቲ ዝነበሩን ብሰንኩ ካብ ሃገር ዝወጹን ኤርትራውያ ዝተሳተፍወን ኣብ ወጻኢ ናይ ተቓውሞ ውድባት፡ ሰልፍታትን ህዝባዊ ምልዕዓላትን ተፈጢረን።
ገለ ነቲ ዝበሃል ከይመመዩ ደድሕርቲ ጉጅለ፡ ካብ ኤርትራዊ ወድዓዊ ሓቂ ንምህዳም ዝፈሓሶ ተንኮልን ጸለመን፡ ዝጐዩ ኤርትራውያን፡ “ተቓውሞ ኤርትራ ሃገር ንምብታን ብሓፈሻ ብምዕራባዊ ዓለም፡ ብፍላይ ከኣ ብህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ወያነ) ተጠፍጢፉ ዝተሰርሐ እዩ” ክብሉ ካብ ዝስማዕ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ ኣሎ። ቅድም ቀዳድም ኣብ ኤርትራ ተቓውሞ ዝተጀመረ ህግደፍ ምስዘን ሎሚ ተመሊሱ ዝውንጅለን ዘሎ ኣሜርካ እትርከበን ሃገራት ምዕራብን ወያነ ትግራይን ዓይንን ኩሕል ኣብ ዝነበረሉ እዋን ምዃኑ ዘይዝክር ኤርትራዊ እንተልዩ ተመሊሱ ምስ ገዛእ ርእሱ ክላዘብ ይግበኦ።
ብሰንኪ ኣብ መንጎ ህግደፍን ወያነ ትግራይ ቀንዲ ኣባሉ ዝነበረ ኢህወደግን ዝነበረ ዘይትካላዊ ፍቕርን ውሽጣዊ ስምምዕን፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ-ሰውራዊ ባይቶ እትርከበን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሰፍ ዘይብል ዋጋ ዝኸፈላ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ከምዝነበራን ከምዘለዋን ዘይዝክር ኤርትራዊ እንተልዩ ምልስ ኢሉ ተመኪሮ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ክድህስስ ይግበኦ። ነዚ ተመኩሮ ከየስተብሃልካ፡ እቲ ጉጅለ ነንዝመሃዞ ከም ዘለዎ ወሲድካ ምዕዝምዛም ነኪዩ እምበር ሎሚ’ውን ኣሎ። እዞም ናይቲ ጉጅለ ምህዞ ዘንበድብዱ ወገናት፡ “ናይ ወጻኢ ኢድ እንተዘይኣትዎስ፡ ኣብ ኤርትራ ንተቓውሞ ዝዕድም ዝሩግ ፖለቲካዊ ሃለዋት፡ ቅድም ኣይነበረን ሎሚ እውን የለን” ኢሎም ዝኣምኑ እንተኾይኖም፡ ኣብ ካልእ ናይ በይኖም ናይ ኣትሓሳስባ ዓለም ዝነብሩ ጥራይ እዮም።
ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኮነ ኢልካ ኣሻቓልን ኣቕጣጫ ዘስሕትን ናይ ሸፈጥ ኩነት እንዳፈጠርካ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ብኩራት ሕገ-መንግስቲ፡ ብዝመርጽካዮ መንግስቲ ናይ ምምሕዳር፡ ዝመረጽካዮ ሃይማኖት ምኽታል፡ ልዕልና ፍትሕን ስርዓትን፡ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽንከ ንምቅዋም ምኽንያት ክኾኑ ኣይክእሉን እዮም ድዮም ዝብሉና ዘለዉ። ከምኡ ማለቶም እንተኾይኑ፡ ትሕዝቶ መልእኽቶም “ንወጽዓን ጭቆናን ኣሜን ኢልካ ብጸጋ ምቕባል” ዝብል ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ኣይኮነን። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ከኣ ንሉላውነት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ትንዕ-ምንዕን ኣብ ውግእ እንዳማትካ ኣቲኻ መንእሰያት ምህላቕን እንዳወሰኸሉ እውን ነቲ ጉጅለ ከንጽህዎን ዘይግበኦ ሓርበኝነት ከልብስዎን ዝፍትኑ ክትሰምዕ እንከለኻ ዘሕድረልካ ስምዒት ልዕሊ በቲ ኩነታት ምግራምን ምሕዛንን እዩ። ስለዚ ተቓውሞ ኣንጻር ህግደፍ ኣብ ኤርትራ ነዊሕ ዝዕድመኡ፡ መንቀሊኡ ከኣ ናይ ግዳም ሓይልታት ተጽዕኖን ኢድ ኣእታውነትን ዘይኮነ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነበረን ዘሎን ብሰንኪ ህግደፍ ዝተበላሸወ ውድዕነት ምዃኑ ዘይሕበል ሓቂ እዩ።
ክስገር ዘየብሉ ቀይሕ መስመርSunday, 03 October 2021 23:12 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራውያን ብዝተፈላለዩ መዐቀንታት ብዙሓት ኢና። ቁጽርና ከባቢ 4 ሚልዮን ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብመንጽር ጾታና፡ እምነትና፡ ዕድመና፡ ደረጃ ትምህርትና፡ ቦታዊ ኣቀማምጣና፡ ባህልና፡ ቋንቋና፡ ብሄርናን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባናን ክረአ እንከሎ’ውን ብዙሓት ኢና። ብዙሕነትና ሎሚ ዝፍጠር ዘሎ ሓድሽ ተርእዮ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ነዊሕ ተመኩሮ ቃልስና እውን ምሳና ክጐዓዝ ዝጸንሐ እዩ። ብዙሕነትና ብሃገራዊ ሓላፍነት ከነመሓድሮ እንከለና፡ ምንጪ ሓይልናን ብርታዐናን ከም ዝኸውን ብግብሪ ኣርእዩና እዩ። ናብ ዘይግቡእ መንገዲ ክንመጦ እንከለና ዝብትነናን ዘድክመናን ምዃኑ ድማ ኣብ ተመኩሮና ዝረኣናዮን ሎሚ እውን ከምዘይገደፈና ካባና ዝተሰወረ ኣይኮነን።
ኣብ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባና ኣብዚ እዋንዚ፡ ባህሪ ጉጅለ ህግደፍ እንመዝነሉ መዐቀኒ፡ ነቲ ጉጅለ ንምውጋድ እንመርጾ ኣገባብ፡ ኤርትራ ድሕሪ ህግደፍ ክትመሓደረሉ ዝግበኣ ኣገባብ ኣብ ምትላም፡ ነዚ ተተሓሒዝናዮ ዘለና ቃልሲ ኣብ ምዕዋት ኮነ መጻኢት ኤርትራ ኣብ ምህናጽ ምስ መንን በየናይ ደረጃን ንዛመድ ኣብ ዝምልከቱ ዛዕባታት ክንሓስብ እንከለና፡ ናይ ርእይቶ ብዙሕነት ከም ዘለና ንርእዮ ዘለና እዩ። ካብ ሓደ ንላዕሊ ውድባት ክንከውን ዝድርኸና እውን ንሱ እዩ። እዚ ኩሉ ርእይቶታት ተደሚሩ ከኣ ናብ ሓደ ናይ ሓባር ጭቆና ንምውጋድን ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምህናጽን ዝጥምት እምበር በብዝወፈሮ ተፈላልዩ ዝነብር ክኸውን ኣይግበኦን። ናይ ሓባር መዋስኢ መድረኽ ዘድልየና ከኣ ምእንቲ’ዚ እዩ። ስለዚ እቲ ዘሰክፈና ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ምፍጣሩ ዘይኮነ፡ ነቲ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ከነመሓድሮን ሓባራዊ ኣቕጣጫ ከነትሕዞን ምብቃዕን ዘይምብቃዕን እዩ።
ምስዚ፡ ከምቲ “ሺሕ ፈልጺ መእሰሪኡ ልሕጺ” ዝበሃል ቀይሕ መስመር ከይንሰግር እንጥንቀቐሎም እምበር፡ ክንፈላለየሎም ዘይግበኣና መሰረታዊ ኣዕኑድ ከም ዘለዉ ምስትብሃል ናይ ግድን እዩ። ኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነትን መንነትን፡ ንኹልና ብማዕረ ዝብጸሓና፡ ብኹልና ከኣ ክዕቀብ ዝግበኦ እዩ። ከምቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ዝተፈላለዩ ሓሳብ ምንጽብራቕ ውሁብ’ዩ ዝበልናዮ፡ ኣብዚ ረዚን ዛዕባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነትን መንነትን፡ እንተተፈላሊና ብመሰረቱ እውን እቲ ፍልልያትና ዓቂብና እንረግጾ መሬት ክጾረና ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ኤርትራን ልኡላውነታን እንተተፈላሊና “ደቂ ሓንቲ ሃገር ኢና” ፡ ኢልና ምእንተኣ ሓቢርና እንስለፈሉ ቦታ ስለ ዘይህልወና። ስለዚ እቲ “ክንሰግሮ ዘይግበእ ቀይሕ መስመር” ዝበልናዮ ነቲ ናብዚ ከይወስደና ክንጥንቀቐሉ ዝግበና ዘይጥዑይ ጐደና እዩ።
እቲ ክንዕቅቦ ዝግበኣና ኤርትራዊ ልኡላውነት ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ናብኡ ዝበጻሕናሉ ሓርበኛውን ክቡር ዋጋ ዝተኸፍሎን ጉዕዞ ቃልሲ እውን ክብርን ሓለዋ ዘድልዮ እዩ። ነዚ ጉዕዞ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነትን ልኡላውነትን ምንእኣስን ንሓርበኛታቱ ክብሪ ምንፋግን ማለት ካብ ንልኡላውነት ኤርትራ ዘይምቕባል ተፈልዩ ዝረአ ኣይኮነን።
እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ሓደ ኤርትራዊ ንልኡላውነት ሃገሩ ብዘይሃሲ፡ ብርኢቶኡ “እዚ እዩ ኣብ ኤርትራ ዘዋጽእ” ኢሉ ዝኣመነሉ ኣተሓሳስባ ስለ ዝሓዘን ንዕኡ ንምስፋሕ ስለ ዝጐስጐሰን ዝወደበን ብሸፈጥ “ኣንጻር ልኡላውነት” ዝብል ግጉይ ቅጽል ምጥቃን መሰል ምውዳብ ዝግህስ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ደገፍቲ ኢና በሃልቲ ኤርትራውያን፡ ክብሪ ሃገሮምን ህዝቦምን ሓልዮም ኣንጻር ናይ ህግደፍ ጨቋኒ ርኢቶ ንዝተሰለፉ ኤርትራውያን “ጸረ ልኡላውነት ኤርትራ እዮም” ክብሉ ምስማዕ ዝተለምደ እዩ። እዚ ኣበሃህላኦም ካብ ትርጉም ልኡላውነት ሃገር ጀሚርካ፡ ክሳብ ዋና ልኡላውነት መን ምዃኑ ዘለዎም ናይ ኣረዳድኣ ግጉይነት ዘመልክት’ዩ። ሓሓሊፍካ እውን “ሉኣላውነት ዝፈጠረ ጉጅለ ህግደፍ እዩ፡ ንሱ እንተዘየልዩ ከኣ ምስኡ ዝጠፍእ እዩ” ብዝዓይነቱ ስንኩፍ ኣተሓሳስባ፡ ዕድመ ህግደፍ ክነውሕ ዝጽልዩ ምእንቲ ልኡላውነት ኤርትራ ምዃኑ ከመልክቱ ዝደልዩ ዘይሓፍሩ ኣለዉ። ልኡላውነት ኤርትራ ግና ብሳላ ህግደፍ ዝዕቀብ ዘይኮነ፡ ብሰንኪ ህግደፍ ከይድፈርን ከይህሰን ዘስግእ ዘሎ፡ ውጽኢት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ተመኩሮና ዝምስክሮ እዩ።
ልኡላውነት ኤርትራ ብኤርትራውያን እዩ ተዋሒሱ። ንመጻኢ እውን ብኤርትራውያን እዩ ዝዕቀብ። ምስ ናይ ቀረባ ይኹን ናይ ርሑቕ ፈተውቲ እንገብሮ ዝምድና ኣብ ርእሲቲ ናትና ዓቕሚ ተወሳኺ ክንድልብ ኣምበር፡ ኤርትራዊ ጉዳይና ብኣኣቶም ንምውሳን ኣብ ሓደ መኣዲ ንቕረበሉ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋንዚ ነዚ ቅኑዕ ኣገባብ ኣጽኒዕና ብዘይመሓዝና ኣብ ዝምድናና ምስ ኢትዮጵያ-ትግራይ ዘለና ናይ ርእይቶ ፍልልይ ነቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ኣጀንዳና ይጸልዎ ምህላዉ፡ ገሌና ክስገር ዘይግበኦ ቀይሕ መስመር ንሰግር ምህላውና ዘመልክት እዩ። ሎሚ ናይ ኤርትራ ባንዴራ ምስ ናይ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ባንዴራ፡ ካርታ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ከም ሓንቲ ሃገር ተላጊበን ኣብ ገለ ኣደባባያት ምርኣይ፣ ኣብ ገሊኡ ኣደባባያት ከኣ ምስ ባንዴራ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ከተንበልብል ምዕዛብ ዝተለመደ እዩ። ነዚ ተርእዮታት’ዚ እቲ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ከባቢ ጎንደር፡ ደሴ፡ ሑመራን ምጥፍኦም፡ ኣብ ዓላማኦም ሞይቶም ዝብል ወረ ክውሰኾ እንከሎ “ኣበይ ኢና ዘለና?” ዘየብል ኣይኮነን። ኣብዚ ነቲ ማእዝኑ ዝሰሓተ ጫፋት ንቃወሞ ኣለና እምበር፡ ንጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዝኣተዎ ኣቲኻ ምቅላሱስ ኣብ ቦታኡ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ፡ ንታሪኻዊ ኣመዓባብላ ኤርትራዊ ሃገራውነት ቅድመ-ምፍጣር ሃገራት ዝነበረ ታሪኽ ተሞርኲስካ ንናይ ጐረባብቲ ማሕበረ-ባህላዊ ዝምድና፡ ሰማይ ኣዕሪግካን ልዕሊ ዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ ዝረኸበ ናይ ሃገርነት መለክዒ ምስራዕን ንዕዘብ ኣለና። እዚ ብመሰረቱ ተመሳሳሊ ማሕበረ-ባህላዊ ርክባት ኣዛሚድካ “ሓድሽ ሃገር ክንፈጥር” ብዝብል፡ ናይዛ ህያው ኤርትራ ሓድነት ህዝብን መሬትን ምብታን ዘኸትል ምዃኑ ብንጹር ንርኢ ኣለና። እቲ ጉዳይ ዝያዳ ሓደገኛ ዝኸውን፡ ገለ ቁንጣሮ ኤርትራውያን ኢና ዝብሉ ወገናት ኣብ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዝምልከት ዛዕባ ምስ ኤርትራውያን ዘይኮኑ ወገናት ዝናበብሉ ዘለዉ ምዃኖም እዩ። ስለዚ ከምቲ ወለድና ከምዚ ከጋጥሞም እንከሎ፡ “ስግኣትና ትብዓትና ይግበረልና” ዝብልዎ፡ እዚ ክስገር ዘይግበኦ ቀይሕ መስመር ዝደናደንን ተመዝሚዙ ዕድመ ህግደፍ ዘንውሕን ኣረዳድኣ ከይሳዕረረ ክንኮልፎ ዝግበኣና እዩ። በዚ ኣጋጣሚ ክንጸር እንደልዮ፡ እዚ ንልኡላውነት ዝጻባእ ሓደገኛ መንገዲ፡ ከም ናይ ኩሎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ጌሮም ከቕርብዎ ዝፍትኑ ወገናት ኣብ ግጉይ መንገዲ ከም ዘለዉ ተገንዚቦም፡ ናብ ልቦም ክምለሱ ነዘኻኽሮም።
ጠንበርበር መራሕቲ ጉጅለ ህግደፍTuesday, 28 September 2021 09:28 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብዚ ሰሙን ኣብ ሚድያታት ህግደፍ ላዕለዋይ ኢድ ሒዙ ዝቐነየ ዜና፡ መራሕቲ ህግደፍ “ሓንካስ ብምርኩስ” ከካብ ዝነበርዎ ጐዳጉዲ ወጺኦም፡ “ናይ ህዝቢ ኣኼባታት ኣካይዶም” ዝብል እዩ። እዞም ኣኼባ ከካይዱ ዝቐነዩ፡ መራሕቲ ኣይኮነንዶ ናይ ህዝቢ ኣኼባታት ከካይዱ፡ ናታቶም ኣኼባታ ካብ ምክያድ እውን ንነዊሕ ግዜ በዂሮም ዝጸንሑ እዮም። እቲ ኣብዚ እዋንዚ ህዝባዊ ኣኼባታት ምክያዶም፡ ዋላ ተሓቢኦም እንተጸንሑ ሕማቕ ኣይመኾነን። እቲ ቀንዲ ናይ ኣኼባታቶም ኣጀንዳ መሰረታዊ ፖለቲካውን ማሕበር-ቁጠባውን ጸገም ህዝቢ ኤርትራ ንምፍታሕ ዘይኮነ፡ ሎሚ እውን ናይ ክተት ንውግእ ነጋሪት ንምድሳቕ ምዃኑ ግና የሕዝንን የተዓዛዝብን። ኣጀንደኦም ዋላኳ ክኸዋውልዎን ባዛዕባ መጻኢ ልምዓት ከምስልዎን እንተፈተኑ፡ ናይ ውግእ፡ ክተትን ርድኡናን ምንባሩ ግን ካብ ህዝቢ ኣይተኸወለን።
ኣብዚ ቀረባ እዋን ጸሓፊ ህግደፍ ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ ላዛ ብዝጉደሎን ብዘይተኣደበን ኣብ ሕድሕዱ ዝጓነጽን ዝሃቦ መግለጺ፡ ቀንድን እዋናውን ኣጀንዳ ናይቲ ብስማዊ ደረጃ ዝመርሖ ግንባር፡ “ሓድነት ኢትዮጵያ ምዕቃብን ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ምጥፋእን” ምዃኑ ከም ዝኣወጀ ዝዝከር እዩ። ናይዚ ዝጠቐስናዮ ናይቶም መራሕቲ ወፈራ ናብ ኣኼባታት ዕላማ ከኣ ነዚ ኣልኣሚን ዝበሎ ዘይኤርትራዊ ዛዕባ ንምስራጽን ንምዕማቕን እዩ ተኻይዱ። እዚ ኣካይዳ ብመሰረቱ ነቲ ዝያዳ ንህዝቢ ኤርትራ ዘገድሶ፡ ሃገር ናይ ምድሓንን ምህናጽን ዕማም ዝጓሰየ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ናይቲ ጉጅለ ኣብ ናይ ካለኦት ጉዳይ ኢድ ኣእዳውነት ሓድሽኳ እንተዘይኮነ ዝያዳ ዘዕዝዝ እዩ።
እቲ ኣዝዩ ዘገርም እቲ ጉጅለ ሎሚ እውን ህዝቢ ኤርትራ ክድህለለለይ ይኽእል እዩ ዝብል ተስፋ ምሕዳሩ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ሕቶታቱ ስለ ዘይመለሰሉን ኩሉ መሰላቱ ገፊፉ ይድህኾ ስለ ዘሎን ከምዝተቐየሞን ይቃለሶ ከም ዘሎን ህግደፍ ዝተሰቆሮ ኣይመስልን። ኣይኮነንዶ ኣብ ኣርዑት ህግደፍ ናይ ምንባር ኣዝዩ መሪርን ሃብታምን ተመኮሮ ዘለዎ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝኾነ ህዝቢ ካብ ተመኩሮኡ ተማሂሩ ፈታዊኡን ጸላኢኡን ከም ዘለሊ እውን እቲ ጉጅለ ኣብ ግምት ኣየእተወን። ናይዚ ቀንዲ ጠንቂ ከኣ ክቱር ትዕቢትን ንዕቀት ኣብ ልዕሊ ህዝብን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ህግደፍ በብግዜኡ ዝጻሕተሮ ህውከት ብናይ ውግእ ጐስጓስን ክተትን፡ ብወረ ዘይኮነ ብተግባር ከም ዝላደየ ይፈልጥ እዩ።
ክሳብ ክንድዚ ሃብታም ተመኩሮ ንዘለዎን መሰረታዊ ሕቶኡ ስለ ዘይተመለሰሉ ኣዝዩ ዝተቐየመን ህዝቢ፡ ሎሚ እውን ኣብ ትግራይ፡ ጐንደር፡ ወሎን ዓፋር ኢትዮጵያን ከይደ ክዋጋእ እየ’ሞ፡ ነቲ ውግእ ንረብሓ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዝካየድ እዩ ኢልኩም ፍለጡልናን ሰብኣውን ንዋታውን ሓገዝ ከኣ ኣበርክቱለይ ዝብል ጻዋዒት ካብቲ ጉጅለ ምስማዕ ምስ ምንታይ ከም ዝቑጸር ኩሉ የስተንትኖ። እቲ ጉጅለ ዓቕሉ ስለ ዝጸበቦ እንተዘይኮይኑ፡ እዚ ጸዋዒት ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ተቐባልነት ክረክብ’ዩ ካብ ዝብል እምነት ነቒሉ ዝብሎ ዘሎ እዩ ምባል ኣዝዩ የጸግም።
ህግደፍ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር፡ ዝጽበዮ ገደል ኣይረኣዮን” ከም ዝበሃል፡ እቲ ብዘይሕሳብን ሳዕቤናቱ ብዘይምርዳእን ብናይ ሕነ ምፍዳይ ክቱር ቅርሕንቲ ዘሊሉ ዝኣተዎ፡ ምውጻኡ ጸጊምዎ ዘሎ ውግእ “ንህልውና ኤርትራ” ዝካየድ ዘሎ ኣምሲሉ የቕርቦ ኣሎ። እቲ ሓቀኛ ምስጢርን ትርጉምን ናይቲ ውግእ ግና፡ እቲ ጉጅለ ኣብ ልዕልቲ ሕነ ናይ ምፍዳይ ህርፋን፡ እንተተኻኢሉ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጐብለል ክኸውን እንተወሓደ ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ዕድመ ልክዕ ስልጣን ንምድልዳል ዝመሃዞ እዩ። መሪሕቲ እቲ ጉጅለ ነዚ ሓደገኛ ምህዞ ከም ዘለዎ ፊትንፊት ናብ ህዝቢ ኤርትራ ምቕራቡ ተቐባልነት ከም ዘይረክብ ኣዳዕዲዖም ይፈልጥዎ እዮም። ስለዚ ንህዝቢ በታ እተሕምሞ “ሃገር ኣብ ሓደጋ ትወድቕ ኣላ’ሞ ነድሕና” እትብል መዝሙር ምቕራብ ጽብቕቲ መሕብኢት ገይሮም ስለ ዝርድእዋ ኣብቲ ኣኼባታት ከኮማስዕዋ ቀንዮም። ሃገር እትድሕን ግና ኣብ ዘይጉዳይካ ዘሊልካ ብምእታው ዘይኮነ፡ ንዘቤታዊ ጉዳይካ ቀዳምነት ብምሃብን ሓባራዊ ረብሓን ጣልቃ ዘይምትእትታውን ዝመሰረቱ ዝምድና ብምምዕባል ጥራይ እዩ።
እዚ ህግደፍ መሬት ከም ዕንቊ ምስ ጸበበቶ ዘርእዮ ዘሎ ጠንበርበር ዝተለምደ እምበር ሓድሽ ኣይኮነን። ዝሓለፈ ተመኩሮን ባህርያትን ህግደፍ ዳህሲስና ንዕዘቦ ዘለና ተርእዮ እንጽበዮ እምበር ዝሕደሰና ኣይኮነን። ህግደፍ ከኣ እቲ ባህሪኡ ዝፈቕደሉ እዩ ዝሰርሕ ዘሎ። ንመጻኢ እውን ከከምቲ ከጋጥም ዝኽእል ምዕባለታት መልክዓቱ ክልውጥ ይኽእል እምበር ተግባራት ህግደፍ በዚ ዝኸዶ ዘሎ መንገዲ ጥፍኣት ካብ ምቕጻል ወጻኢ ኣይክኸውንን እዩ። ስለዚ ህዝብን ፖለቲካዊ ሓይልታትን ኤርትራ ክንግደሰሉን ግዜ ሂብና ክንሓስበሎን ክንሰርሓሉን ዝግበኣና ንኤርትራ ካብቲ ጉጅለ ህግደፍ ኣንጻራ ዝስሕሎ ዘሎ ናይ ጥፍኣት ሴፍ ምድሓን እዩ። ድሕሪ ሕጂ ናይቲ መመሊሱ ናብ ጥፍኣት ዝዕዘር ዘሎ ጉጅለ ኣበሳ ክንጽብጽብ እነባኽኖ ግዜ ክህሉ ኣይግባእን። ካብኡ ዝተፈለናን “ሃገርና ንሕና ኣለናልኪ” እንብልን ምዃና ብመርገም ዘይኮነ፡ ብግብሪ ሰሪሕና ከነርኢ ኣብ እንሕተተሉ ወሳኒ ግዜ ከም ዘለና ነስተውዕል።
ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፈ ተመኩሮ ናይቲ ጉጅለ ግጉይን ዘይህዝባውን ምዃኑ ጠፊእዎ ዘይኮነ፡ “ጽባሕ ደኾን ዝሓሸ ይመጽእ ይኸውን” ብዝብል ብተስፋ ዝተጸመሞ ግዜ ሓጺር ኣይኮነን። እቲ ጉጅለ ግና ቀዳምነት ዝወሃቦ ኤርትራዊ ኣጀንዳ ጓስዩ፡ ምናልባት እውን ነቲ ዝተመዝገበ ኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነት ንድሕሪት ከይመልስ ዘስግእ ናይ ጥዑሳት ምርጫ እዩ ዘታቲ ዘሎ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ብቃልሱ ናብ ራህዋ ምስጓም ንቐጻልነት ናይዚ ጉጅለ ንብረቱን ህይወት ደቁን ክግብር ኣይግበኦን። ነቲ እዚ ጉጅለ ዘወጣውጦ ዘሎ ናይ “ክተት ናብ ውግእ” መጸዋዕታት “ስለምንታይ? ንረብሓ መንከ?” ዝብሉ ሕቶታት መሊሱ ተስፋ ዘቑርጽ መልሲ ሂቡ ንጠንበርበር መራሕቲ ህግደፍ ከምክኖ እዋኑ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ጉጅለ ተግባራቱ ንምጽብባቕ ዝዝምሮ መዛሙር ተቐቢልካ ምቅላሕ፡ ነቲ ጉጅለ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንዘስንቕዎ፡ ዘዕጥቕዎን ንኺድ ጥራይ ዝብልዎን እውን ጽባሕ ዘሕትቶምን ዘጣዕሶምን እዩ።
እቶም ቀዳሞት ሰብ ጉዳይ ከ: እንታይ ንግበር?Thursday, 23 September 2021 11:42 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
ህዝቢ ኤርትራ ብነዊሕ ውረድ ደይብ ክሓልፍ ዝጸንሐ ሕጂ እውን ካብዚ መስርሕ ወጺኡ “እፎይ” ዘይበለ ህዝቢ እዩ። ኣብዚ መስርሕ፡ ብዘሕጉስን ዘሕዝንን፡ ተስፋ ዝህብን ተስፋ ዘቑርጽን፡ ዘቕስንን ዘሻቕልን ተረኽቦታት እዩ ክሓልፍ ጸኒሑ። ኣብቲ ክሳብ ሕጂ ዘየኸተመ፡ ናይ ክብለጠቕ፡ መድረኻት ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ካብ ዝተሓጐሰሉ ኣጋጣሚ ወርሒ ጉንበት 1991 ምንባሩ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እዚ እዋንዚ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ኣንጻር መግዛእቲ ከካይዶ ዝጸንሐ ነዊሕን መሪርን ናይ ቃልሲ ምዕራፍ ኣብ ውጽኢት በጺሑ ናጽነቱ ዘበሰረሉ እዋን ስለ ዝነበረ። እንተኾነ እዚ እዋንዚ ናይ ሓጐስን ዳንኬራን ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ተስፋን መጻኢ ምምዕዳውን እውን እዩ ነይሩ።
ህዝቢ ኤርትራ ብናጽነት ክሕበን እንከሎ፡ ሓበኑ ምሉእ ንክኸውን ዝጽበዮ ተወሳኺ ዕማም ከም ዝነበሮ ኣይዘንገዐን። ምዕዋት ናጽነትን ልኡላውነትን ተረጋጊጹ፡ መግዛእቲ ተወጊዱ፡ ኤርትራ ማዕረ ካለኦት ሃገራት ዝተሰርዓትሉን ንሓድሽ ሃገር ናይ ምህናጽ ኣፍደገ ዝኸፈተሉን መድረኽ ነይሩ እምበር፡ ናይ ግዜ ቃልሲ ቁስሊ ሓውዩ፡ ማሕበረ-ቁጠባውን ፖለቲካውን ጸገማት መፍትሒ ሒዙ ዝመጸ ከም ዘይነበረ ንጹር እዩ። መግዛእቲ ስዒርካ እዞም ዘቤታዊ ጸገማት ዝፍትሕሉ መደባት ምውዳድ እቲ ዝቕድም ስራሕ ክኸውን ተስፋ ምሕዳር ከኣ ውሁብ ነይሩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ን30 ዓመታት ተቓሊሱ ዝተዓወተ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዘቤታዊ ጸገማታ ምፍታሕ ክኸብዳ እዩ ኢሉ ዝግመት ኣይነበረን። እንተኾነ፡ ጉዳይ ሃገር ካብ ኢዱ ወጻኢ ኮይኑ ንዕዘብ ኣለና። እቲ ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ተዓዲሉ፡ “ናጽነትካ ኣምጺአልካ” ኢሉ ዝተነየተ መሪሕነት፡ ኣይኮነንዶ ካብ መግዛእቲ ዝኸፈአ ክኸውን፡ ኣብ ምህናጽ ሃገር ከይዕንቅፍ ኢልካ ክትጥርጥሮ ዝግመት ኣይነበረን።
ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብቲ መጀመርያ ግዜ ድሕሪ ናጽነት ጉጅለ ህግደፍ ንጸገም ህዝቢ ክንድቲ ክወሃቦ ዝግባእ ክብደት ዘይምሃቡ ዓቕሚ ስለ ዝጐደሎ ዝመስሎም ብዙሓት እዮም። እቲ ጉጅለ እውን ንኹሉ ናይ ህዝብና ቅንዕናን ተስፋን መዝሚዙ ንኩሉ ሓጥያት ናብቲ ዝተሳዕረ መግዛእትን ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይና ቀጥታዊ ኢድ ዘይነበሮም ምዕራባውያን ኣካላትን እዩ ዘላግቦ ነይሩ። ግዜ እናነወሐ ምስ ከደ ግና፡ እቲ ጉጅለ ህዝባዊ ሕቶ ዘይምልስ ሰኣን ዓቕሚ ዘይኮነስ ኣንጻር ባህጊ ህዝቢ ምዃኑ ዝርድኡን ነዚ ኩነታት ንምቕያር ዝቃለሱን ወገናት ተበራኺቶም። እቲ ጉጅለ ኣብቲ መስርሕ ግዜ ምስ ነወሐ እቲ ሓቢእዎ ዝኸይድ ዝነበረ ቂመኛ ጸረ ህዝቢ ባህሪኡ ንሓዋሩ ክሓብኦ ስለ ዘይከኣለ፡ ብተግባር ከርእዮ ተገደደ። ንሕቶ ህዝቢ ኣብ ክንዲ ዝምለስ፡ ወይ ከኣ ስለምንታይ ከም ዘይመለሰ ኣብ ክንዲ ብጋህዲ ዘረድእ ናይ “ምሕባእን ኣፍኩም ሓዙን” ፖሊሲኡ ብሰፊሑ ኣተግበረ። እቲ ካልእ ዝተኸተሎ ሓደገኛ መንገዲ ድማ ምስ ህልውናን ዘይህልውናን ኤርትራ ዝተሓሓዝ ዝመስል መሻቐሊ ምስምሳት ፈጢሩ፡ ኣንጻር ጐረባብቲ ሃገራት ውግእ ብምኽፋት ህዝቢ ዘዳህልል ድራማዊ ኣንፈት መጠምዘዚ ፈተነታት ኣካይዱ። ኣብዚ ድራማዊ ውግኣት እቲ ኣሉታዊ ሳዕቤን ህዝቢ ካብቲ ሃገር ናይ ምዕራይን ምህናጽን ኣጀንዳኡ ምውጻኡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይቲ ውግኣት ሰብኣውን ንዋታውን ዋጋ ዝኸፍል እውን ህዝቢ ምንባሩን ምዃኑን እዩ።
ጉጅለ ህግድፍ ነቲ ጸረ ህዝቢ ባህርያቱ ክሓባብኦ ምስ ጸንሐ ደሓር ግና ኣብ ግሁድ ውግእ ኣንጻር ህዝቢ ኣትዩ። ናይታ ሓንቲ ከም ሓሙስ ዝነበረት ኣስመራ ዩኒቨርስቲ ምዕጻው፡ ግዱድ ዕስክርና ምእዋጅ፡ ዜጋታት ዝኣመንሉ ሃይማኖት ከይክተሉ ምእጋድን ካለኦት ኣዕነውቲ ውሳነታቱን እቲ ጉጅለ ኣንጻር ህዝብን ሃገርን ከም ዝኣወጀ ካብ ዘርእዩ ምልክታት ነይሮም። ህዝቢ ኤርትራ እውን ግብራዊ ቀያሪ ዓቕሚኳ እንተዘይነበሮ እቲ ጉጅለ ኣንጻሩ ውግእ ከም ዝኣወጀ ክርዳእ ከኣል። “ምምሕዳር ናይዚ ጉጅለ ካብ ናይ ግዜ መግዛእቲ ዝኸፈአ እምበር ዝሓሸ ኣይኮነን” ዝብል መደምደምታ ከኣ ኣብ ኣደባባያት ዘይኮነ፡ ኣብ ስቱር ኩርነዓት ብደረጃ ኣሽሙር ከይተረፈ ክጓዝም ከኣለ።
ምስዚ ኩሉ በቲ ሓደ ወገን እቲ ጉጅለ፡ ኣብ ግብሪ ዘይውዕል ናይ “ንሓደ ዓመት ጥራይ ግዜ ሃቡና ንልምዓትን ሰላምን ዝምልከት ከነርእየኩም ኢና” ዝብል ቃል ካብ ምእታው ዓዲ ኣይወዓለን። እዚ በቲ ኢሳያስ ንሓንሳብ ኣብ ዓመት ንሓንሳብ ድማ ካብኡ ኣብ ዝነውሕ ግዜ ኣብ ተለቪዥን እናቐረበ ምስ በዓል ሱሌማን ዑስማን ዓበን ጳውሎስ ነታባይን ሃለው ዝብሎ ዝረአ ዝነበረ እዩ። በቲ ካልእ ወገን ከኣ ገለን ኮነ ኢሉ እቲ ጉጅለ ህዝቢ ንምድንጋር መዳህለሊ ዕጥቂ ኣስኒቑ ዘዋፈሮም፡ ገለን ከኣ ኣብቲ ናይ ድሕሪ ናጽነት ናይ ተስፋ ግዜ ነቲ ጉጅለ ሓንሳብ “ጀግናና” ምስ በልዎ፡ ቀጻሊ ፍጻመታት ምክትታል ብዝሰኣኑ ወገናት “ግዜ ጥራይ ንሃቦ። ሎሚ ደኣ ሃገር ኣብ ጸገም እንድያ ዘላ። ሽዑ ተኣምር ከርእየና እዩ” ዝብል ድምጺ ይስማዕ ነይሩ። እዚ ከምቲ “ብዘበን ውበ ዝጸመመ ውበ ክብል ነበረ” ዝበሃል እዩ። ብግብሪ ግና እቲ ጉጅለ ኣይኮነንዶ በብግዜኡ ይኣትዎ ዝነበረ ቃሉ ኣኽቢሩ ከተግብር ደጋጊሙ ናብ ዝገደደ ኣቕጣጫ ክኸይድ እዩ መሪጹ።
ከምዘይበቕዖኳ ግምት ብዙሓት እንተነበረ፡ ገለ ወገናት ግና፡ ህግደፍ፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበረን ዘሎን፡ ኣይኮነንዶ ምስኡ ክትነብር፡ ብዛዕባኡ ክትዛረብ’ውን ዘደንጹ ጸገማት ክፈትሕ ዝተጸበይዎ ነይሮም። እንተኾነ ከምቲ “ትውሕጦ ተበልኩዋስ ትጐስሞ” ዝበሃል፡ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ጉዳዩ ከየድመዐ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ትግራይ ኢድ ምእታዉ ብዙሕ እናዛረበናን እናሰክፈናን፡ ጎንደርን ወሎን ከም ዝበጸሐ ይንገረና ኣሎ። እዚ ንድሕነትን ቀጻልነትን ዲክታተር ኢስያስ ዝኽፈል ዘሎ ኣብራሲ ዋጋ ብምዃኑ ዝይዳ ኣርሒቑ እንተኸደ እውን እንጽበዮ እዩ። ወዮ ህዝብን ሃገርን ከድሕን እምነት ከነንብረሉ ዝጸናሕና “ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ” ሎሚ’ውን ከምቲ ኣብ ትግራይ ዝተኸሰሶ ራስያ ኣብ ጐንደር’ውን ከም ዝደገሞ ይስማዕ ኣሎ። ብመንጽርዚ እቲ ጉጅለ ጸረ ሰላምን ምርግጋእን ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ፡ ዞባዊ መንሽሮ ኮይኑ ምህላዉ ባዕሉ የርእየና ኣሎ።
ኣብዚ እቲ ዘተሓሳስብ ኣብ ከምዚ ደረጃ ናይ ጥፍኣት ጫፍ ምብጻሑ እቲ ሓደ ገጹ እዩ። ናይቶም ኤርትራ ንክርህዋ ንቃለስ ዘለና ፍልልያት ናይ ምስካም ዓቕምና ደኺሙ፡ ናይ ሓባር ድምጽና ጠፊኡ ኣብ ገዛእ ጉዳይና ተዓዘብቲ ምዃን ከኣ እቲ ካልእ ገጹ እዩ። ወያ ናይ ምእንቲ መሰል ርእሰ-ውሳነ ናይ ምምካት ኣብነት ኮይና ዝነበረት ኤርትራ፡ ሎሚ ዝኾነ ሕብሪ ለኻኺኻ ከተዕርዮ ኣብ ዘይከኣል ዝርዝር ወረርቲ ምስፋራ የሕዝን። ሕብረተ-ሰብ ዓለም ከምኡ ምግባሩኳ ሓድሽ እንተዘይኮነ፡ ነቲ ጉጅለ ተደራራቢ እገዳታት ብምንባር ናይ ምዕጋሱ ስጉምቲ ጀሚራ ኣላ። ዓለም ካብ ሰብኣዊ ሕልና ነቒላ እዚ ካብ ገበረት ንሕና እቶም ቀዳሞት ሰብ ጉዳይከ፡ እንታይ ንግበር? እዚ ሕቶ’ዚ ጽባሕ ዘይኮነ፡ ሎሚ ክንምልሶ ዝግበኣና እዩ።
መኽሰብ ሃገራዊ ቃልስና ንድሕሪት ከይምለስTuesday, 14 September 2021 10:06 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፎ ናይ ቃልሲ መስርሕ ክሳብ ክንደይ ብብድሆታት ዝተሓጽረ ከም ዝነበረ ኣብ ቅድሚ ፈታዊ ኮነ ጸላኢ ፍሉጥ እዩ። እቲ ብደሆታት በቲ ብቐጥታ በቶም “እንተዘይገዛናካ” ዝብልዎ ዝነበሩ ዝመጸ ጥራይ ዘይኮነ፡ ግደ ናይቶም ዘስንቕዎምን ዘዕጥቕዎምን ዝነበሩ ዘራያቶም እውን ቀሊል ከምዘይንበረ ታሪኽና ዝሰነዶ እዩ። እንተኾነ ግን ክንድቲ ዝኸብዶ እንተኸበደ ዘራያት እውን ክንድቲ ዝበዝሕዎ ይብዝሑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካልእ መተካእታ ስለ ዘይነበሮ በቲ “ዝከኣል ዘይመስል ዝነበረ ደሓር ግና ዝተኻእለ እሞ ንህዝቢ ኤርትራ ናይ ጽንዓትን ተስፋ ዘይምቑራጽን ኣብነት” ዘበሎ ቃልሲ ስኑ ነኺሱ ቀጺሉ።
ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ “በትሪ ሓቅስ ትቐጥን እምበር ኣይትስበርን” ዝበሃል፡ ዋሕዲ ሰራዊቱ ክስስን፡ እቲ ትሑት ደረጃ ዝነበሮ ዕጥቁ ዘመናዊ መልክዕ ክሕዝ ግዜ ኣይወሰደሉን። ወያ ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ”ውሽጣዊ ጉዳይ ኢትዮጵያ” ኣጐልቢባ ከተዕጠጢ ዝጸንሐት ዓለም እውን ደሓርስ ክትፈልጦ ተገዲዳ። ብንዋትን ሞራልን ዝደርዕዎ ወገናት እውን ነይሮም። እዚ ምዕባለዚ ክርከብ ግደ ናይተን ኣብ ሜዳ ዓጢቐን ዝኳሸሓ ዝነበራ ውድባትኳ ቀሊል እንተዘይነበረ፡ ቀንዲ ዋንኡ ግና ህዝቢ ኤርትራ እዩ ነይሩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሱ ልዑል ዕጥቅን ብዝሒ ሰብን ጸላኢ ከየንበርከኾ ናይ ጽንዓትን ጅግንነትን ኣርኣያነቱ ኣመስኪሩ እዩ።
እቲ ብኽንድዚ ዘገርም ጽንዓትን ተወፋይነትን ብረታዊ ቃልሱ ኣዐዊቱ ብህዝበ-ውሳነ ልኡላውነቱ ዝኾለዐ ህዝቢ እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ ረብሓ ህዝቢ ብዝማእከሉ መንገዲ ምህናጽ ሃገር ከጸግሞ እዩ ኢሉ ዝሰግአ ኣይነበረን። እኳ ደኣ በቲ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሱ ዘዋህለሎ ተመኩሮ ተሓጊዙ፡ ነቲ መስርሕ ምህናጽ ሃገር ከቀላጥፎ’ዩ ዝብል ናይ ብዙሓት ትጽቢት ነይሩ። እቲ መስርሕ ንክዕወት ቀሊል ከምዘይከውን ዝገመቱን ጸኒዖም ዝመከቱን ግና ነይሮም። “ድሕሪ ናጽነት እውን ግድል ኣሎ፡ መሰላት ህዝብና ንክሕሎ” ዝብል ትንቢታዊ ዜማ ነፍሰ-ሄር ተኽለሚካኤል ገብሩ (ወዲ ገብሩ) ከኣ ነዚ ዘመልክትን ህዝቢ ከይህመል ዝምህርን እዩ ነይሩ። እቲ ሎሚ ንርእዮ ዘለና ግና፡ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ዕማም ካለኣይ ምዕራፍ ምድፋእ ኣብይዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ዘዐወቶ ሃገራዊ መኽሰባት ንድሕሪት ከይምለስ ኣብ ዝሰግኣሉ ደረጃ ከም ዘሎ ብዓይንና ንርእዮን ብእዝንና ንሰምዖን ዘለና እዩ።
ሎሚ ኤርትራ ኣብ ዝኾነ ናይ ድኽነት፡ ሕመቕን ድሕረትን መስርዕ ካብተን ቀዳሞት ሃገራት ሓንቲ ኮይና እያ እትጥቀስ። እዚ ዘሕዝን ንጽንዓትን ህርኩትናን ህዝቢ ኤርትራ ዘይምጥን ተረኽቦ ኣብ ፈቐዶ ኣደባባያት ዝዝረበሉ ዘሎ እዩ። እዚ ክለዓል እንከሎ ቀንዲ ዝጥቀሱ ጐቦታት፡ ሩባታትን ባሕርን ኤርትራ ዘይኮኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። እቲ ኣጠቓቕሳ ከኣ ነቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ናይ ጽኑዕ እምቢ ኣይግዛእን በሃላይነት ኣርኣያነቱ ብዘንጸባርቕ ዘይኮነ፡ ክትደግሞ እውን ብዘሰክፍ ብናይ ኣሜን ኢልካ ወጽዓ ርዓምነት እዩ። ገለገለ ወገናት ብናይ ህግደፍ ከም ድላይካ ህላን ፍንጭራዕን ተገሪሞም “ህዝቢ ኤርትራሲ እንታይ ኮይኑ እዩ ተዓዚሙን ጃጅዩን ክልተ ግዜ ተራእዩ” ክብሉ ምስማዕ ልሙድ ኮይኑ ኣሎ።
ካብ ቀደሙ እውን ናጽነት ኤርትራ ዘይተዋሕጠሎም ወይ ደሓር ዝተጣዕሱ ወገናት፡ “ኤርትራን ህዝባን ናብዚ ዘለዉዎ ሕሰም ዝወደቑ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ትቕጽል ልኡላዊት ሃገር ብምዃና እዩ” ክብሉ ይስምዑ እዮም። ምእንቲ መሰል ርእሰ-ውሳነኦም ንዝቃለሱ ወገናት ንምኹላፍን ንምፍርራሕን “ንኤርትራን ህዝባን ርኢኹም ተቐጽዑ” ምባል እውን ብጋህዲ ይረአ ኣሎ። ብመሰረቱ ግና ኤርትራ ኣብዚ ዘላቶ ሕማቕ ኩነታት ንክትወድቕ እቲ ጠንቂ ብቓልሲ ደቃ ናጻን ልኡላዊትን ምዃና ከምዘይኮነ ከም ጸሓይ ቀትሪ ብሩህ እዩ።
እቲ ኣብ ኤርትራ ዝጀመረ ቃልሲ ኣብቲ ክበጽሖ ዝግበኦ ንክበጽሕ፡ ግደ ናይቲ ዝተወደበ ሓይልታት ዝስገር ኣይኮነን። ምኽንያቱ ውዳበ ሓይሊ ስለ ዝኾነ። እንተኾነ ግን እቲ ናይ ለውጢ ቀንድን ወሳንን ብሓፈሻ ግደ ናይ ህዝባ ብፍላይ ከኣ ብጽሒት መንእሰያ ምዃኑ ኣየማትእን። ጠንቂ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ እሞ ንምቕያሩ ንቃለሶ ዘለና ጽልሙት ዘይዲሞክራስያዊ ኩነታት፡ ኣብ ክንዲ ብህዝቢ ዝፍራሕ ንህዝቢ ዝፈርሕ ምምሕዳር ምብኳሩ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ናጽነትን ልኡላውነትን፡ ፍትሓውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳር ንምትካል መንገዲ ዝጸርግ እምበር ዝዕንቅፍ ከቶ ክኸውን ኣይክእልን። “ንህዝቢ ዝፈርሕ ምምሕዳር” ክንብል እንከለና፡ መሰረታዊ ሕቶ ህዝቢ እንተዘይመሊሱ ተሓታቲ ከም ዝኸውን ተረዲኡ ካብ ፈቓድ ህዝቢ ዘይወጽእ ማለት እዩ። ነዚ ከተግብር ከኣ ብወሳኒ ዲሞክራስያዊ ተሳትፎ ህዝቢ ዝጸደቐ ህዝብን መንግስትን ዘራኽብ መቆጻጸሪ ውዕል ክህልው ይግበኦ። እዚ ሎሚ ኣብ ኤርትራ የለን።
ኣብዚ እዋንዚ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ቀንዲ ሞተረኡ ዝኾነ መንእሰይ፡ ገለን ብስደት ገለን ከኣ ተገዱዱ ተዓስኪሩ ኣብ ዘይጉዳዩ እትዩ ኣብ ኣጀንዳኡ የለን። ብመንጽርቲ “ለውጢ ብህዝቢ ኤርትራ እዩ ዝመጽእ” እንብሎ ህዝቢ ኤርትራ ተዳኺሙ ዘሎ ግደ መንእሰዩ ኣሕይሉን ጠርኒፉን ክሳብ ዘይመከተ ናይ ለውጢ ዓቕሙ ክደክምን ግዜ ክበልዕን ምዃኑ ምርዳኡ ዘጸገግም ኣይኮነን። ናይ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ስልጣን ምቕጻልን ዘይምቕጻልን ከኣ ካብዚ እዩ ዝነቅል። ክንዲ ፖለቲካዊ ለውጢ ዝኣክል ዓብይ ጉዳይስ ይትረፍ፡ ምድኻም ግደ መንእሰይ ኣብ ማሕበራውን ቁጠባውን ህይወት ዝፈጥሮ ዘሎ ተጽዕኖ ንኹላትና ብሩህ እዩ።
ኤርትራ ኣብዚ ዘላቶ ዓሚቕ ወጥርን ድሕረትን ክትውድቕ፡ ተሓታትነት ጠላም ጉጅለ ህግደፍ ገዚፍ ምዃኑ ኣይኮነንዶ ህዝቢ ኤርትራን ናይ ለውጢ ውዳበታቱን ባዕሉ እውን ዕባራ ምኽንያታት ደኣ ይምህዝ እምበር ንኤርትራ ንድሕሪት ከም ዝመለሳ ዝሃድመሉ ኣይመስለናን። ንሕና ነዚ ጉጅለ ከነቃልዖ ውሁብ እዩ። ግን ከኣ ኣጻብዕና ናብኡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ እንብህጎ ከተግብር ዝኽእል ዓቕምን ሓድነትን ክንፈጥር ዘይምብቃዕና ድኽመት ስለ ዝኾነ፡ እቲ ኣጻብዕትኻ ዊጥ ምባል እውን ከም ዝምልከት ኣይንዘንግዕ። ብመሰረቱ እውን እቲ መፍትሓዊ ለውጢ ነቲ ጉጅለ ብምኹናን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣውራ ናይ ለውጢ ዓቕምና ብምትርናዕ እዩ ክረጋገጽ ዝኽእል። “ወዮ ናይ ጽንዓትን ጀግንነትን ኣብነት ህዝቢ ኤርትራ ስለምንታይ እዩ ነቲ ሸፋጢ ጉጅለ ምውጋድ ኣጊምዎ?” ዝብል ሕቶ በብኹርናዑ ይስማዕ እዩ። ነዚ ሎሚ ዝረአ ዘሎ ድኽመት መዝሚዞም፡ ንዝኸፈልናዮ ዋጋ ደፊኖም ህዝቢ ኤርትራ ናጽነቱ ብዕድል ከም ዝረኸበ ከምስልዎ ዝደልዩ ወገናት እውን ኣለዉ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ እቲ መስተንክር ዝሰርሐ ተመኩሮኡ ንድሕሪት ተመሊሱ፡ መስሓቕ ሸራፋት ከይከውን ብግብሪ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ዘለዎ ተወፋይነት ከመስክር ኣብ ዝግደደሉ ኰነት እዩ ዘሎ።
ካብ ዝያዳ ንጸባጸብ፡ ዝያዳ ንቀራረብFriday, 03 September 2021 12:43 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብዚ ተሰሊፍናሉ ዘለና፡ ልኡላውነት ናይ ምዕቃብን ሃገር ናይ ምሕላውን ምህናጽን መስርሕ ቃልሲ ዝያዳ ጠመተናን ቆላሕታናን መጻኢ ዕድል ሃገርና ዝውስን ክኸውን ከም ዝግበኦ ዘየማትእ እዩ። እዚ ግና ነቲ ዝሓለፈ ሓጢጥና ንግደፎ ማለት ኣይኮነን። ብዛዕባ ዝሐለፈ ተመኩሮ ክንጸባጸብ እንከለና ግና ነቲ ንመጻኢ ተቐራሪብና ክንጐዓዞን ክንዓሞን ዝግብኣና ዝዕንቅፍን ነቲ መስርሕ ንድሕሪት ዝመልስን ከይከውን ክንጥንቀቐሉ ይግበኣና። ብኣንጻሩ እቲ ንድሕሪት ተመሊስካ ምጽብጻብ ነቲ ብዛዕባ መጻኢ ጉዕዞና ክንገብሮ ዝግበኣና ምቅርራብ መወከስን መንጠርን ክኸውን ይግበኦ።
ብዛዕባ ዝሓለፈ ምጽብጻብ ዓንቃፊ ዝኸውን፡ ነቲ መጻኢና ንምውሳን እንቀራረቦ ዝዕንቅጽ ኣብ ሎሚ ኮይና ኣብ ትማሊ ዘንብር ክኸውን እንከሎ እዩ። ብዛዕባ ዝሓለፈ ተመኩሮና ኣብዚ ሎሚ ዘለናዮ ኩነታት ኮይና ክንጸባጸብ እንከለና ዝፈላልዩና ተመኩሮታት ክርከቡ ናይ ግድን እዩ። ከም ኣብነት ብዛዕባ ደሕረ-ባይታታት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን (ተሓኤ) ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን (ህግሓኤ) ክንመዝንን እንከለና ከምኡ ከም ዘጋጥመና እንርደኦ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣብቲ ዘጋጥም ምፍልላይ ምድራቕ ክሳብ ክንደይ ሃሳይ ከም ዝኾነ ስለ እንርዳእ ኢና ንምምሕዳሩን ንምስጋሩን እንጽዕት። እቲ ተጸባጺብና እነመዝግቦ ፍልልይ እውን ኣካል ታሪኽና ስለ ዝኾነ ኣይንድርብዮን ኢና። ብኸምዚ ምግጣሙን ምውጋኑን ከኣ ከም ጸጋ እምበር ከም ሓጥያት ክንርእዮ ኣይግበኣናን። በቲ ዝፈላሊ ከይተኾለፍና፡ መጻኢ ምቅርራብና ምሕያል ግና መተካእታ ስለ ዘየብሉ ክንቅበሎ ናይ ግድን እዩ። “እቲ ንሕሉፍ ታሪኽ ኣይንረሰዓዮ፡ ናቱ እሱራት ግና ኣይንኹን” ማለት ከኣ ነዚ ናይ ምክእኣል ኣገባብ ብግብሪ ምኽታሉ እዩ።
ነዚ እንርከበሉ እዋን ተቐራሪብና እንተዘይሰጊርናዮ፡ በበይንና ክንዓሞ ዘይንኽእል መጻኢ ናይ ሓባር ዕማም ከም ዘለና ርዱእ እዩ። ኣብቲ እንተኣማመነሉን ንሰማመዓሉን ኣትኪልና ኣብ ኤርትራ ረብሓን መሰረታዊ መሰልን ህዝብና ዝማእከሉ ለውጢ ናይ ምርግጋጽ መጻኢ መሰረታዊ ተልእኮና ተቐራሪብና ክንዓምም ክንበቅዕ ግዜ ዘይህብ እዩ። ናብ ከምዚ ደረጃ ምብቃዕ ድማ ኣብ ጉዕዞ ቃልስና ካብቲ ዓበይቲ ዕንቅፋታት ሓደ ምእላይ ስለ ዝኾነ ዕቱብ ቆላሕታ ክንህቦ ናይ ግድን እዩ። ነቲ ብዛዕባ ዝሓለፈ ተመኩሮና ኣብ ምግምጋም ዘጋጠመና ፍልልይ ኣተዓባቢናን መጢጥናን ሎሚን ጽባሕን ብዙሕ ክንሰርሓሉ ዝግበና ወርቃዊ ዕድል ንድሕሪት እንዳመለስካ ምብኻኑ ቅኑዕ ኣይኮነን። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ከምዚ ዘለናዮ ብቕልጡፍ ምቅይያራት ዝተሰነየ ጉዕዞ ቃልሲ ማዕሪኡ እንተዘይሰጒምና፡ ደሓር ተመሊስካ ከተድሕኖ ዘይትኽእል ክሳራ ዘስዕብ እዩ። ቅድሚ ሕጂ ብሰንኪ ከምዚ ዓይነት ዘይዕቱብ ኣትሓሕዛ ጉዳያት ዘባኸናዮምን ሎሚ ክንደግሞም ዘይግበኣናን ተመኩሮታት ከም ዘለዉና ንኹላትና ብሩህ እዩ።
እዚ ኣብ መንጎ ብዝሓለፈ ምጽብጻብን መጻኢኻ ንምዕዋት ምቅርራብን ኣብ ኩሉ ብሓባር እትዋሰኣሉ መዳይ ርክብ ዘጋጥም እዩ። ኣብዚ ዝያዳ ተገዲስናሉ ዘለና ግና ምስ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ተመኩሮና ኣብ ዝዛመድ ዘተኩር እዩ። እዚ ኣብ መንጎ ውልቀሰባት፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ውድባትን፡ ማሕበራትን ካልእ ውዳበታትን ከጋጥም ዝኽእል እዩ። ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን፡ ውድባት ኤርትራን መግዛእታዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን፡ ጐረቤትና ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን በብደረጃኡ ዝራኸብሉ ዝነበሩ ተመኩሮታት ኣለዎም። እዞም ኣካላት እዚኣቶም ሎሚ ኮነ ጽባሕ’ውን እቲ ሓደ በቲ ካልእ ዝጸላለዉሉ ኲነታት ክህልዎም ይኽእል እዩ።
ውድባት ኤርትራ ድሕረ-ባይታና ብዘየገድስ መጻኢ ኤርትራዊ ናይ ሓባር ዕማም ስለ ዘለና ክኽፈል ዝግበኦ ዋጋ ከፊልናን ተኸኣኢልናን ኣብዚ እዋንዚ ብሓባር ምስላፍና መተካእታ የብሉን። ኣብቲ ርክብና ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ቀንዲ ቆላሕታና መጻኢ ምቁማትኳ እንተኾነ ብዛዕባ ዝሓለፈ ምጽብጻብና እውን ቦታ የብሉን ማለት ኣይኮነን። ከምዚ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ምጽብጻብና ንመጻኢ ምቅርራብና ብዘሐይል እምበር፡ ብዘዳኽምን ንድሕሪት ዝመልስን ክኸውን ኣይግበኦን ንብል ዘለና። ናይ ክሳብ ሕጂ ኣብዚ መዳይዚ ጻዕርና ውጽኢቱ ተስፋ ዝህብኳ እንተኾነ ኣብ ዘተኣማምን ደረጃ ኣየብጻሕናዮን። ኣብቲ ክበጽሖ ዝግበኦ በሪኽ ደረጃ ከነብጸሖ ከኣ ሎሚ እውን ሓላፍነታዊ ጻዕርና ቀጻሊ ክኸውን ይግበኦ። ምስታ ገዛኢትና ዝነበረት ኢትዮጵያ ምስ ኩሉቲ ኤርትራ ብቃልሲ ደቃ ተዓዊታ ልኡላዊት ሃገር ምዃናን ብዙሕ ምቅይያራት ምምጻኡን ከም ጐረቤትና ነቲ ዝሓለፈ ከይረሳዕና ዝያዳ መጻኢ ናይ ሓባር ረብሓና እናማዕደውና ኣብ ጉዳያትና ጣልቃ ከይተኣታተና ንጐዓዞ እምበር ሓንሳብን ንሓዋሩን ኩቦ ንደራበየሉ ኣይከውንን።
ኣብዚ እዋንዚ ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ብሓፈሻ፡ ኣብ ትግራይ ከኣ ብፍላይ ማዕቢሉ ዞባውን ዓለማውን ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ ተርእዮ፡ ምጽብጻብን ምቅርራብን በሪኹ ዝረኣየሉ ከም ዝኾነ ንዕዘቦ ኣለና። ብፍላይ ኣብቲ ኣተሓሕዛ ዝምድና ኤርትራውያን ውዳበታት ምስ ትግራይ ብዙሓት ኣብቲ ግዜኦም ዝተሰርሓሎም ሎሚ ከኣ ንምጽብጻብ ዝዕድሙ ተመኩሮታት እናተሓደሱ ክቀላቐሉ ንርእዮም ኣለና። ዝምድና ህወሓት ምስ ህግሓኤ ኣንጻር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ስርዓት ደርግን፡ ናይ 1998-2000 ውግእን ኤርትራን ኢትዮጵያን ንዓኡ ተኸቲሉ ዝመጸ ዘይተተግበረ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብን ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ኣካልቲ ኣብ ትግራይ ጀሚሩ መመሊሱ ዘስፋሕፍሕ ዘሎ ውግእ ምዃኑን ካብቶም ዝለዓለ ጽፍሒ ሒዞም ዘለዉ መዘራረቢ ዛዕባታት እዮም።
ብፍላይ እቶም ኣሉታዊ በሰላ ዝገደፉ ሕሉፋት ተረኽቦታት እንተዘየጋጥሙ ክሳብ ክንደይ መጸበቐ። ካብ ኮነ ግና “ዓይንና ብጨው ተሓጺብና” ከንሃድመሎም ስለ ዘይንኽእል፡ መጻኢ ናይ ሓባር ተጠቃምነትናን ሰላምናን ኣብ ግምት ብዘእተወ፡ “ዝገብረኒያ ክገብርስ ዓዲ ነየጋብር” ዝብል ምስላ ኣበው ከይዘንጋዕና፡ ብህድኣትን ብሓላፍነትን ክንሕዞም ይግበና። ኣብቲ ዝሓለፈ ጥራይ ስንና ነኺስና ፈልከት ምባል ምስኣን ግና ንድሕሪት ተመሊስካ ነቲ ዝተፈጸመ ጌጋታት ምውጋድ ዘየኽእል ኣብ ርእሲ ምዃኑ ንመጻኢ ጉዕዞ’ውን ዓንቃጺ እዩ። ስለዚ ኤርትራዊ ኮነ ዞባዊ መጻኢና ብምትህልላኽን ምንጽጻግን ከም ዘይዕረይ ክንርዳእ ይግበና።
እቲ እገዳ ስማዊ ከይከውንThursday, 26 August 2021 09:50 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ንጉጅለ ህግደፍ ዝጸልኦን ዘውግዞን ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ከባቢና እውን “ደሓን እቶ” ዝብሎ ከም ዘየብሉ ቅድሚ ሕጂ ግዜ ሂብና ዝገለጽናዮ እዩ። እቲ ጉጅለ እውን ከምኡ ከምዝኾነ ዘይስሕቶ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንጉጅለ ህግደፍ ዝጸልኦ ብዘይምኽንያት ኣይኮነን። ዋጋ መስዋእቱ ስለ ዝጠለሞ፡ ሕድሪ ስዉኣት ደቁ ስለ ዘየኽብር፡ ንህዝቢ ዝኣተዎ ቃል ስልጣኑ ምስ ኣጣጠሐ ኣይፈልጠካን ስለ ዝበሎ፡ ዝነበሮ ክብርን ሞጎስን ገፊፉ ኩሉ መሰላቱ ስለ ዝገሃሶ፡ ኮታ “መኒኻ በሃላይ” ዘየብሉ ብዘይ ሕገመንግስቲ ብዓመጽን ምፍርራሕን ይገዝኦ ስለ ዘሎ እዩ። ቁጠዐ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ስርዓት ጉጅለ ህግደፍ ብጽልኢ ጥራይ ዝግለጽ ዘይኮነ፡ ነቲ ዝተጠልመ ኩለመዳያዊ መሰሉ ንምዕቃብ ብዝገብሮ ዘሎ ቃልሲ ውን ዝግለጽ ኢዩ።
ምስ ጐረባብቲ ሃገራት ዝገብሮ ምርጻማት ምስ እንርኢ እውን፡ ናብ ከምኡ ዝኣመሰለ ስጉምቲ ክኸይድ ዘገድድ ምኽንያት ኣብ ዘየብሉ፡ ንውሽጣዊ ኤርትራዊ ጉዳይ ኣብ ክንዲ ዘተኩር፡ ብደጋዊ ምህዞታት ሸፊኑ ኣድህቦ ህዝቢ ኤርትራ ንምጥምዛዝ በብግዜኡ ክምህዞ ዝጸንሐ ረጽምታት ከም ጻሕታሪ ሽግራት ከቑጽሮ ጸኒሑ ኢዩ። ሱዳን፡ ጅቡቲ የመንን ኢትዮጵያን ኣብ ተመኩሮ ሸፋጢ ተግባራት ጉጅለ ህግደፍ ቅድሚት ዝስረዓ ግዳያት እየን። ኣህጉራዊ ሕብረተሰብ እውን ነዚ ብኣህጉራዊ ውዕላትን ስምምዓትን ዘይቅየድን ብጥሕሰት መሰላት ዝኽሰስን፡ ካብ መንግስቲ ክትብሎ በረኸኛ ምባሉ ዝቐልል ጉጅለ ኣይድግፎን እዩ። ክንድቲ ዘይድግፎ ምዃኑ ብተመጠጣኒ ደረጃ ዘይቀጽዖ ምዃኑ ግና ዘየገርም ኣይኮነን።
ርግጽ እዩ ቅድሚ ዓሰርተ ሓደ ዓመት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ጉጅለ ህግደፍ እገዳ ወሲኑ ምንባሩ ዝርሳዕ ኣይኮነን። እንተኾነ እቲ ንናይ ሽዑ እገዳ ከም ምኽንያት ኮይኑ ዝቐረበ፡ እቲ ጉጅለ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ዘውርዶ በደላትን ግህሰታትን ኣይነበረን። ብኣንጻሩ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ካለኦት ሓያላት ሃገራትን ንምሕጽንተአን ነጺጉ ኣብ ጉዳይ ሶማልያ ንኣልሸባብ ብምድጋፍ ኢዱ ኣእትዩ ብዝብል እዩ እቲ እገዳ ነይሩ። እቲ ከምኡ ዓይነት ኢድ ኣእታውነት ንእገዳ ኣየቃልዖን ነይሩ ማለትኳ እንተዘይተባህለ፡ እገዳ ክውሰኖ እንከሎ፡ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ገበናቱ ብግቡእ ኣብ ግምት ዘይምእታዉ ግና ንብዙሓት ኤርትራውያን ኣዘራሪቡን ኣቖጢዑን ዝነበረ እዩ። እንተኾነ እቲ ዝርካቡ እውን እገዳ ተባሂሉ እምበር ስለ ዘይተተግበረ ፋይዳ ኣይነበሮን። ጉጅለ ህግደፍ እውን እቲ እገዳ ካብ ክገብሮ ዝደለየ ስለ ዘየብኮሮ “ጸርፊ ክዳን ኣይቀድድን እዩ” ብዝዓይነቱ ኣሽካዕላል እዩ ወሲዱዎ። ደሓር ድማ ኣብቲ ዝነበረ ናይ 2018 “ምሕዳስ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን” ናይ ዝተባህለ ተዋስኦ መድረኽ እቲ እገዳ ብዘይፍረ ተላዒሉ።
ጉጅለ ህግደፍ ካብ ከምዚ ዓይነት ተመኩሮ ክመሃር ባህሪኡ ኣይፈቕደሉን እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ በቲ ኣብ ሶማሊያ ኢዱ ዘእተዎ እሞ ንስማዊ እገዳ ኣቃሊዕዎ ዝነበረ ኣይተማህረን። ብኣንጻሩ ብፈኸራን ብደዐን ብዝተሰነየ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢዱ ኣእትዩ፡ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ መሪሕ ቦታ ሒዙ ይዋሳእ ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ከኣ ኣብ ርእሲቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይን ንብረቱን ዝፈጸሞ ነውራም በደላት ዓሰርተታ ኣሸሓት ኤርትራውያን መንእሰያት ከምዝሃለቐ’ውን ኣብ ብዙሕ ኣጋጣምታት ዝዝረበሉ ዘሎ እዩ። ኣብ ከባቢ ጐንደርን ሑመራን ይካየድ ኣብ ዘሎ ውግኣት ኤርትራውያን ወተሃደራት ተማሪኾም ዝብል ወረ ምስማዕ እውን ንቡር ኮይኑ ኣሎ።
እገዳ ናይ ምውሳን ስልጣን ዘለወን ሃገራት ነናብ ረብሓአን ስለ ዘዳልዋ፡ ክሳብ ሎሚ ብደረጃ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ዲክታተር ኢሳያስን መጻምዱን መቕጻዕቲ ኣይወሰናን። ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ግና ኣብ ልዕሊ መራሕቲ ጉጅለ ህግደፍን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ዝርዝሩን ዕምቆቱን ንጹር ዘይኮነ ባይናዊ ናይ ጉዕዞ እገዳ ወሲና ኣላ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ከኣ ኣሜሪካ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይን ንብረቱን ብዘብጽሕዎ ጉድኣት፡ ኣብ ልዕሊ ሓለቓ ስታፍ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ጀነራል ፍሊጶስ ወልደዮሃንስ ቁሩብ ትርር ዝበለ ዝመስል እገዳ ወሲና ኣላ።
እዚ እገዳ ምስቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ክወዳደር እንከሎ ዝነጸረን ንብረትን ገንዘብን ናይቲ ጀነራል ዝእግድን ንኣተገባብርኡ ብዝምልከት ናብ ዝቆጻጸር ኣካል ዝተመሓላለፈን እዩ። እዚ እውን ብፍላይ ብመጽርቲ እዚ ጀነራል ካብ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብዘይፍለ ክብደት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ በደላት ዝምጥኖ ኣይኮነን። ዝርካቡኸ ኣብ ግብሪ ክውዕል ድዩ ኣይፋሉን እውን ኣዛራቢ እዩ። ስለዚ እቲ ቀንዲ ፍታሕ ኣባና ኣብ ኢድ ዋናታቱ ዘሎ ኮይኑ፡ እቲ እገዳ ዝርካቡ “ስማዊ ጥራይ” ኮይኑ ከይተርፍ ኣብ ዝተረኽበ ኣጋጣሚ ክንደፍኣሉ ከድልየና እዩ። በዚ ኣጋጣሚ ነቲ ማዕቀብ ዝወሰነ ኣካል’ውን ውሳነኡ ስማዊ ጥራይ ኮይኑ ከይተርፍ ንካለኦት ዓመጸኛታት’ውን ኣብነታዊ ትምህርቲ ክህብ ብዝኽእል ደረጃ ተኸታቲሉ ከተግብሮ ነማሕጽን።
ጉዳይ እገዳ ክለዓል እንከሎ እቲ ወትሩ ዝመጽእ ኣዛራቢ ዛዕባ፡ “ኣብ ልዕሊ ኤርትራን ህዝባንከ ዘሕድሮ ሳዕቤን ኣለዎዶ የብሉን?” ዝብል እዩ። ኣብዚ ቅድሚ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ህዝቢ ኤርትራ ብምልኡ ኣብ ትሕቲ ተሪር እገዳ ጉጅለ ህግደፍ ይነብር ከምዘሎ ምስትብሃል ናይ ግድን እዩ። እቶም እገዳ ኣብ ልዕሊኦም ዝተወሰኖም ጉጅለ ህግደፍ ይኹን ኣካላቱ እቲ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝተወስደ ውሳነ ኣምሲሎም የቕርብዎ እሞ ንብዓት ሓርገጽ እንዳነብዑ፡ ህዝባዊ ደገፍ ክረኽብሉ ካብ ምጽዓር ዓዲ ኣይውዕሉን እዮም። ነቲ ባዕላቶም ደም ዘንብዕዎ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ከምዚ ንዓኣቶም ዘድልዮም ወሳኒ ኩነታት “ማህሰይትና ማህሰይትኻ እዩ” ዝብል መዝሙር ከዘምርዎ ህርድግ ይብሉ። ንክብሩን ንክብሪ ሃገሩን ክትንስእ እውን ይሽሕጥዎ። ሎሚ ደኣ ይንኪ ኣሎ እምበር፡ በዚ ብምዓር ዝተቐብአ ዕረ ስብከቶም ተዓሽዩ “ኣለኹ ምሳኻትኩም” ዝብሎም ኣይስእኑን እዮም። ናይቲ ብኸምዚ ምዕሻዎም ጠንቂ ከኣ ነቲ ዘይሓልፍ ህዝብን ሃገርን ካብቲ ጽባሕ ዕምሩ ኣኺሉ ዝፋኖ ምምሕዳር ህግደፍ ፈሊኻ ዘይምርኣይ እዩ። ነቲ ናይ ክሳብ ሕጅን ንመጻኢ እንጽበዮን እገዳታት ከኣ ብመንጽርዚ ንሃገርን መደናገሪ ምምሕዳር ህግደፍን ፈላሊና ኢና ክንርእዮም ዝግበኣና
ሃገርና ካብዚ ዞባዊ ዕግርግር ንምድሓንSaturday, 21 August 2021 20:27 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ዞባና ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ዕግርግር ዘይተፍለዮ ከባቢ እዩ። ካብቲ ንከምዚ ዘብቀዖ ምኽንያታት ኣቀማምጣኡ ምስ ቀይሕ ባሕሪ ዝተሓሓዘን ካብተን ካለኦት ዞባታት ኣፍሪቃ ናብ ኤውሮጳን ኤስያን ዝቐረበን ቀይሕ ባሕሪ ዝተጐዝጐዘን ምዃኑን ናይ ብዙሓት ግምት እዩ። እዚ ዞባዊ ዕግርግርን ቅልውላውን ናይ ሓጺር ግዜ ዘይኮነ ብፍላይ ካብቲ ኤውሮጳውያን ንኣፍሪቃ ከም ስጋ ጉዚ ክመቓቐልዋ ዝተላዕልሉ ግዜ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ መልከዓቱ እንዳቐያየረ ዝቕጽል ዘሎ እዩ። ናይ ቀረባ ናይቲ ዘይህድኣት ኣብነት ምጥቃስ እንተድለየ፡ ሰውራ ኤርትራን ትግራይን፡ ውግእ ሱዳንን ምጥቃስ ይከኣል። ናይ ኤውሮጳውያን ወራራት ነዚ ህልዊ መልክዕ ሃገራት ዞባና ኣትሒዙ እዩ ተዛዚሙ። እቲ ድሒሩ ኣብ ዞባና ዝተኸስተ ሰውራታት ከኣ ናይ ኤርትራ ልኡላውነት፡ ናይ ደቡብ ሱዳን ሃገርነትን ኣብ ኢትዮጵያ ሓድሽ ስርዓት ምትእትታውን ኣረጋጊጹ እዩ ሓሊፉ።
ቅልውላው እዚ ዞባ ድሕሪዚ ዝተጠቕሰ ተረኽቦታት እውን መልክዓቱ ቀይሩ ደኣ ይቕጽል ኣሎ እምበር ኣይዓረፈን። ቅድሚ ዕስራ ዓመታት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ፡ ብዙሓት ፈላጣትን ተመራመርትን “ትርጉም ዘይነበሮ” ዝበልዎ ውግእ፡ ጌና ኣብ መንጎ ኤርትራን ትግራይን ዘሎ ናብ ዳግማይ ውግእ ዝዓረገ ሕያል ምትፍናን፡ ንዝተወሰነ ግዜ ክሕቆን ጸኒሑ መወዳእታኡ ንምግማት ብዘጸግም ዝቕጽል ዘሎ ዝተፈላለዩ መልከዓት ዝሓዘ ውግእ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን ዘሎ ናይ ዶብ ምስሕሓብን ጉዳይ ዓብይ ሕዳሰ ሓጽቢ ኢትዮጵያን፡ ሓንካሪ ኢድ ኣእታውነት ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያን ኣሻቐልቲ እዮም። እዞም ተረእዮታት እዚኣቶም፡ ቅልውላው ዞባና መልክዑ ቀይሩ እምበር ከምዘይገደፈና መርኣያታት እዮም። እዚ ቅልውላዋትዚ ንመን ሃኒጹ ንመንከ ኣፍሪሱ ከም ዝውዳእ ከኣ ምግማቱ ዘጸግም ኣብ መጻኢ እንርእዮ እዩ። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝን ከኣ ልቦናን ሓልዮትን እንተዝነብር እቶም ኣብዞም ዝተጠቕሱ ተረእዮታት ከም ናይ ውግእ ጠንቂ ዝተወሰዱ ምስሕሓባት ናይ ሓደ ሰብ ደም እውን ከይፈሰሰ ከከም ባህሪኦም ብሕግን ብልዝብን ክፍትሑ ዝኽእሉ ምንባሮም እዩ።
ሃገርና ኤርትራ ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ካብ ዘቑማ ሃገራት ሓንቲ ብምዃና ኣብዚ ዞባ ብዝፍጠር ኣወንታ ኮነ ኣሉታ ክትጽሎ ናይ ግድን እዩ። ንህልኽን ቅርሕንትን ከም ፖሊሲ ዝምድና ወሲዱ፡ ልዕሊ ህዝብን ሃገርን ኣብ ስልጣን ምቕጻሉ ዘገድሶ ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኢድ ምእታዉ ኤርትራ ተጸላዊት ዘይኮነትስ ኣብ ማእከልቲ መጋርያ ዘላ እያ። ኣብዚ ሎሚ ዝሕቆን ጽባሕ ጻዕዩ መወዳእታኡ ግና ኣይፍለጥን ዝበልናዮ፡ ኤርትራ ኣብ ቀራና መንገዲ እያ ዘላ።
ኤርትራን ህዝባን ኩሉ ዓቕሞም ጸንቂቖም ን30 ዓመታት ምእንቲ ናጽነት ተቓሊሶም ተዓዊቶም። እዚ ኩሉ ምእማኑ ዘጸግም ዋጋ ከፊሎም፡ ድሕሪ ናጽነት ዝሓልፍዎ ዘለዉ ሃለዋት ግና “ሕማቕ” ኢልካዮ ጥራይ ዘይሕለፍ ብዙሕ ናይ ሕሰም ዝርዝር ዘለዎ እዩ። ነቲ ሕሰም ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚ ዘርዚርናዮ ስለ ዝኾና ከኣ ኣብዚ ኣይክንደግሞን ኢና። ኤርትራ ህዝበን ንናጽነት ተቓሊሶም “ፍረ ናጽነት ናይ ዘየስተማቐሩ” ሃገራት ኣብነት ኮይና ክትጥቀስ እንከላ ከኣ በቲ ሓደ ወገን ዝያዳ ዘሕዝን በቲ ካልእ ወገን ከኣ ዘሕርን እዩ። እንተኾነ ከምቲ ስነ ጥበባዊ ነፍሰሔር ኣብረሃም ኣፈወርቂ፡ “ነቲ ሕማቕ ዝሓመቐ ኣለዎ” ዝበሎ፡ ካብዚ ዘላቶ ናብ ዝሓመቐ ናይ ምንቋታ ዕድላ ዕጽዊ ዘይምዃኑ ካልእ ኣሻቓሊ እዩ። እቲ ከይመጽእ እንሰግኦ ዝሓመቐ ከኣ እቲ በብኹርናዑ ብዝተፈላለዩ ወገናት ዝሰሓል ዘሎ ንልኡላውነታ ዘስተናቕን ንሓርበኛዊ መስዋእቲ ደቃ ዘራኽስን ሴፋት እዩ።
ሃገርና ካብዚ ኣብዚ ዞባና ዝጋማዳሕ ዘሎ ሓደገኛ ማዕበል፡ እቲ ካልእ መመላእታ ኮይኑ፡ ብኣና ብደቃ እያ ክትድሕን እትኽእል። ንሕና ደቃ ነዚ ብደረጃ ሓሳብ ቅሩባት ምህላውና ርዱእ እዩ። ቅሩብነትና ግብራዊ ንምግባሩ ግና ኣብ ቅድሜና ዘሎ ወሳኒ ሓላፍነት እዩ። እንተ ህግደፍ ብምስ ኤርትራ ደኣ ይምሕል እምበር፡ ንዓኣ ኣትሒዙ ቀንዲ ኣጓድ ሓዊ ስለ ዝኾነ ከድሕና እዩ ኢልካ ዘይሕሰብ እዩ።
ናይ ዓለምና ሓያላት መንግስታት ኣብ ከምዚ ኣብ ዞባና ዝርአ ዘሎ ኣሻቓሊ ዕልቕልቕ፡ ግደ የብሎምንኳ እንተዘይበልና፡ ቀንዲ ሸቶኦም ግና ናቶም ረብሓ ምዕቃብን ኣብቲ ውድድር ጐብለል ኮይንካ ምውጻእን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ቱርክን ምቅልቓል ናብ ጉዳይ ኢትዮጵያኳ ካብዚ ወጻኢ ዝረአ ኣይኮነን። በዚ ንዕዘቦ ዘለናን ዝያዳ ክሰፍሕ ዝኽእልን ኣሰላልፋ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ዝዘንብ ዝናብ ኮነ በረድ ንኤርትራውን ዝጓስያ ኣይኮነን።
ኤርትራውያን በዚ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ዞባዊ መልክዕ ዝሓዘ ህውክት፤ ዕማምና ድርብ ኮይኑ ኣሎ። እቲ ንብዙሕ ዓመታት ዋጋ ክንከፍለሉ ዝጸናሕና ዲሞክራስያዊ ለውጢ ምርግጋጽን ልኡላውነት ኤርትራ ህያው ኮይኑ ከም ዝቕጽል ምኽኣልን። እዚ ዕማምዚ ኣይኮነንዶ ብሓባር ምስራሕ ከይከኣልና፡ ሓቢርና ክንብደሆ እውን ቀሊል ኣይኮነን። ከምዚ ዘለናዮ ተበታቲና ከዕውቶ ምሕላን እሞ ኸኣ ዘይሕሰብ እዩ። ስለዚ ኩሎም “ንሃገርና ከነድሕናን ናብቲ ዋናኣ ህዝባ ከነሰጋግራን ኢና” ዝብሉ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ማሕበራት፡ ምንቅስቓሳት፡ ህዝባዊ ምልዓላት፡ ክኢላታትን ማዕከናት ዜናን፡ ብሓባር ምስላፍ ግዜ ዘይህብ መተካእታ ዘየብሉ ጠለብ ምዃኑ ተረዲእና ናብ ተግባር ክንኣትው ኣብ እንግደደሉ ግዜ ኢና ዘለና። እቲ ብሓባር ምስላፍ፡ ፍልልይ ምስ ዘየብልካ ምሉእ ብምሉእ ብምትሕንፋጽ፡ ብልፍንትን ሰፊሕ ጽላልን ዝትግበር እምበር፡ ኣብ ሓደ ኣገባብ እንተዘይተረዳዲእካ ተመሊስካ ከምዘይትራኸብ ጠንጢንካዮ እትረሓሓቐሉ ኣይኮነን። ካብዚ ወጻኢኣብ ዞባና ተዓዘብቲ ዘይኮነስ፡ ተዋሳእቲ እንኾነሉ መንገዲ የብልናን።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ተሰካሚ ዕዳ ህግደፍ ኣይኮነንThursday, 12 August 2021 21:58 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህዝቢ፡ ንኹሉ ሓቚፉ ዝኸይድን ዝጸውርን ከም ባሕሪ ዝምሰል ኣዝዩ ሰፊሕ ጸጋ እዩ። እዚ ተቐዲሑ ዘይውዳእ ሃብታም ጸጋዚ እዩ እቲ ዝለዓለ ምንጪ ኩሉ ትሕዝቶ ሃገር ዝኸውን። ንሃገር ልዑላውነታ፡ ዕቤታን ሰላማን ንምውሓስ ሓላፍነት ዝወስድ’ውን ንሱ ኢዩ። ካብዚ ባሕሪዚ ተተቐዲሖም ዝውደቡ፡ ኣብ ባሕሪ ብዝነብር ዓሳ ዝምሰሉ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ ውዳበታት ምፍጣሮም ዝተለምደ እዩ። ይኹን እምበር፡ ከምቲ ህይወት ዓሳ ኣብ ባሕሪ ዝምርኮስ፡ ህይወት እዞም ውዳበታት’ውን ኣብ ህዝቢ ኢዩ ዝምርኮስ። ብኣንጻሩ፡ ንዝምድና ባሕርን ዓሳን ገልቢጦም፡ ንወሳኒ ግደ ህዝቢ ጓስዮም፡ ንግደ ናይቲ ካብ ህዝባዊ ባሕሪ ዝቕዳሕ ሰልፊ ድዩ ውድብ ቅድሚት ሰሪዖም ክዕብልሉ ዝፍትኑ ወገናት ምርኣይ ዘይቅቡል ኢዩ። እዚ ንዝተፈጠርካሉ ህዝቢ ኣድኒንካ፡ ርእሲ ሰልፍኻ ድዩ ውድብካ ከተበርኽ ዝፍተን ኣሰራርዓ ግጉይን ኣብ መወዳእታ ተሰዓርን እዩ። እዚ ግምጥሊሽ ኣሰራርዓን ኣፍራሲ ሳዕቤኑን በዚ ኣብ ሃገርና ኣብ መንጎ ህዝብን ጉጅለ ህግደፍን ዘሎ ብሕማቕ ዓይኒ ዝርእአ ዝምድና ዝምሰል እዩ።
ውድባት ካብ ህዝባዊ ባሕሪ ብዝወጹን ኣብ ዝተወሰነ ዛዕባ ዝረዳድኡን ነቲ ዝተረዳድእሉ ብሓባር ከዕውትዎ ብዝተሰማምዑ ባእታታት ዝምስረት ምትእኽኻብ እዩ። ስለዚ ብዘይካ ናይቶም ኣብቲ ውደባ ዝኣመኑ ባእታታት፣ ናይ ህዝቢ ሕጋዊ ውክልና’ኳ እንተዘየብሎም፡ እቲ ንምዕዋቱ ዝቃለስሉ መትከላት ንድሌትን ባህግን ህዝቢ ዘንጸባርቕ እንተኾይኑ፡ ህዝባዊ ውዳበ ናይ ምዃንን ብህዝቢ ተቐባልነት ናይ ምርካብን ዕድልን ይህልዎም። እዚ እቲ ሓቀኛ መግለጺ ናይ “ውደባ ሓይሊ እዩ” ዝብል ኣምር እዩ። “ንምዕዋቱ እንቃለሰሉ እዚ እዩ” ዝብልዎ ዛዕባ ኣንጻር ህዝባዊ መሰረታዊ ባህጊ ህዝቢ ኣብ ዝኾነሉ ግና ኣብ ርእሲ ዘይህዝባውነቶም መንግዲ ዓወት ዝበሃል እውን የብሎምን። ህዝባዊ ውክልና ከም ዘየብሎም ካብ ዝግለጸሉ ብዙሕ ጉዳያት እቲ ቀንዲ ገላጺ “ንሳቶም ንዝፈጸምዎ ሓጥያት ህዝቢ ኣይሕተትን እዩ” ዝብል መልእኽቲ ዘመሓላልፍ ምዃኑ እዩ።
ኤርትራውያን ነዚ መጐትዚ ብኣብነት ኣሰኒኻ ንምግላጹ ናብ ርሑቕ ተመኩሮ ምኻድ ኣየድልየናን እዩ። ዝጸንሐ ኮነ ዘሎ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ጉጅለ ህግደፍን ምድህሳስ ጥራይ እኹል እዩ። ድሌት ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓርነት፡ ልዕልና ሕጊ፡ ምኽባር መሰረታዊ መሰላት፡ ባዕሉ ዘጽደቖ ዝመሓደረሉ ቅዋምን ፖሊሲታትን፡ ብዲሞክራስያዊ ምርጫ ቆጽሊ ዘውደቐሉ መሪሕነትን ከም ዝደሊ ውሁብ እዩ። ድሌቱ ንምዕዋት ዘይተሓለለ ቃልሲ ዘካይድ ዘሎ እውን ካብዚ ነቒሉ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ክኸዶ ዝጸንሐን ዝቕጽሎ ዘሎን ዘይቅርዑይ መንገዲ ከኣ ምስ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ ፊትንፊት ዝላተም ኣቕጣጫ እዩ። ህግደፍ ነዚ ዘይህዝባዊ ባህርያቱ ሓቢኡ፡ ንገዛእ ርእሱን ምስ ህዝቢ ኤርትራ ከም ናይ ሓደ ቅርሺ ክልተ ገጻት ኣምሲሉ ዝገልጾን ብናይ “ሓደ ህዝቢ ሓደ ልቢ” መዝሙር ዝሕጭጮን ፈጺሙ ተቐባልነት የብሉን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ብደዐን ኣሽካዕላልን ዘርኢ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ህግደፍ በብግዜኡ ኣብ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ የመንን ኢትዮጵያን፡ ሎሚ ከኣ ኣብ ትግራይ እናሃለለ ከይዱ ዝፍጽሞ ገበናት፡ ከም ንህዝቢ ኤርትራ እውን ዝምልከቶ ዕዳ ጌርካ ንምግላጽ ዝግበር ፈተነ ዘይርትዓዊ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ ንገዛእ ርእስኻ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ቂመኛ ኣካይዳ ግዳይ ምዃንካ ዘርኢ እዩ።
ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ጉጅለ ህግደፍን ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይ ናይ “ዓይንን ሓመድን” ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ብሩህ ስለ ዝኾነ ምዝርዛር ዘድልዮ ኣይኮነን። ከምቲ “ካብ እመት ስድሪ ኣላታ” ዝበሃል ጐረባብትና’ውን ማዕረና ዝርድዎን ንነዊሕ ግዜ ድምጺ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኖም ከእውይሉ ዝጸንሑን እዩ። ምኽንያቱ ብህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ክወርድ ዝጸንሐ መወዳድርቲ ዘይብሉ በደል መሊኡ ናብኣቶም እውን ከምዝፈስስ ብሩህ ስለ ዝነበረ። ብዛዕባቲ ኣብ ኢትዮጵያ-ትግራይን ተፈጢሩ ዘሎ፡ ንዞባና እውን ከይለኻኽሞ ዘስግእ ውግእ ከነልዕል እንከለና፡ ጉጅለ ህግደፍ ሓቢሩ እዩ ዝለዓል። እዚ ጉጅለ'ዚ፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ኣብ ዘእተወሉ፡ ገሊኡ ናይ ኣደባባይ ምስጢር ዝኾነ፡ ገሊኡ ከኣ ብመንጐኛ ምጽራይ ዘድልዮ ገበናት ብምፍጻም ዝኽሰስ ዘሎ እዩ። ጉዳያት ምስተጻረየ እዚ ንሰራዊት ኤርትራ ኣብ ዘይጉዳዩ ዝጠበሶ ጉጅለ ብገበናቱ ብሕጊ ክሕተት ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ ኩነታት ከምቲ “ወዲ ዓሻስ ክልተሳብ ይውቃዕ” ዝበሃል፡ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ኣብ ዘቤታዊ ህይወቱ በቲ ጉጅለ ሓመድ ድፋጫ ክሰትዮ ዝጸንሐ ከይኣኽሎ፡ ህግደፍ ፈቐድኡ ብዝፍጽሞ ገበናት በዓል ዕዳ ኣይከውንን’ዩ።
እዚ ንህዝቢ ኣብ ዘይወዓሎ ገበን ተሓታትን ከፋል ዕዳን ክትገብሮ ናይ ምፍታን ጸገም፡ ኣብ መንጐ ህዝቢ ኤርትራን ህግደፍን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ መንጐ ህዝቢ ትግራይን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ከምኡ እውን ኣብ መንጎ ህዝቢ ኢትዮጵያን ሰልፊ ብልጽግናን ዝረአ ዘሎ ግጉይ ኣቀማምጣ እዩ። ምናልባት ኣብ ኤርትራ ዝገድድ ምስቲ ናይ ህግደፍ ኣብ ኩሉ ጠብሎቕሎቕ ዝብሎ ስለ ዝተሓሓዝ ክኸውን ይኽእል። ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ህግደፍን ዝኾነ ይኹን ናይ መራሕን ተመራሕን ዝምድና ዝገልጽ ሰነዳዊ ውዕል ዘይምህላዉ እውን ነቲ ጉዳይ ዘጋድዶ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ምስ ህግደፍ ዝቆጻጸረሉን ዝተሓታተሉን መስኖ እንተዝህልዎ፡ ቅድሚ ብዛዕባቲ ኣብ ትግራይ ከይዱ ዝፍጽሞ ዘሎ ገበናት፡ ብዛዕባቲ ኣብ ልዕሊኡ ክፍጸም ዝጸንሐ በደል መሓተተን ዓገብ ምበለን። ካብዚ ሓሊፉ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣመጻጽኣኡን ኣፈጻጽማኡን ናይ ዘይፈልጦ ተግባራት ህግደፍ ተሓታትን በዓል ዕዳን ክትገብሮ ምሕላን ፈጺሙ ፍትሓዊ ኣብ ልዕሊ ዘይምዃኑ፡ ናብ መጻኢ ሰላም ዝወስድ እውን ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ሓደሓደ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ዝነጥፉ ተጋሩ ብኣዕናዊ ተግባራት ህግደፍ ኣብ ትግራይ ዝወረደ በደልን ግህሰትን፡ ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራን ንብረትን ህዝብን ሕነ ምፍዳይ ዝመስል ስጉምቲ ንምውሳድ ዘርእይዎ ትንዕምንዕ፡ ንቐጻሊ ዝምድና ክልቲኡ ህዝብታት ስለ ዘየርብሕ፡ ቅቡል ከምዘይኮነ፡ ከሎ ጌና ከስተውዕልዎ ይግባእ።
“ሕልሚ ፈሪሕካ፡ ከይደቀስካ ኣይሕደርን“Wednesday, 04 August 2021 23:26 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራ ብመሪር ቃልሲ ዝተዋሕሰት ናይ ኩሎም ደቃ ጽላል እያ። ኤርትራውነት ከኣ ኩሎም ደቃ ብሓባር ዝረዓምዎ ሃገራዊ ኣተሓሳስባ እዩ። ኤርትራ ካብዚ ሃገራዊ ክብሪዚ ዝምንጩ ጠርናፊ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ህዝቢ ዝሓቖፈት ሃገር ኢያ። ንጽባቐኣ ዘንጸባርቑን ንብዙሕነታ ዝገልጹን ውህብቶኣ’ውን ጸገኣ እዮም። ካብዞም መለለዪ ህዝባ ዝኾኑ፡ ቋንቋ፡ ባህሊ፡ ሃይማኖት ብሄር……ወዘተ ዝምንጩ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ከተንጸባርቕ ባህሪያዊ ኢዩ። እዞም ኣተሓሳስባታት’ዚኦም ንኤርትራዊ ሃገራውነት ዝያዳ ብዘራጉድ ክተሓዙን ክዓብዩን እንከለዉ፡ ሃብቲ እምበር ስግኣት ኣይኮኑን። ካብዚ ብምንቃል ኢና ከኣ ኣብ ትሕቲ ሰፊሕ ጽላል ኤርትራውነት ሓሳብካ ናይ ምግላጽ፡ ምውዳብን ብዙሕነትካ ከተንጸባርቕ ብመሰልካ ናይ ምጥቃም መሰረታዊ እዩ ኢልና እነተባብዖን ጽባሕ ሕገመንግስታዊ ውሕስነት ክረክብ እንቃለሰሉን።
ሃገርነት ኤርትራ ብመሪር ቃልሲ ዝተረጋገጸ፡ ማእከላዊ መለለይና እዩ። እዚ ከኣ ምስ ምዕቃብ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዝረጋገጽ እዩ። ካለኦት ሃገራት ከከም ተመኩሮኦምን ሚዛኖም ኣብ ህልዊ ምዕባለ ሃገሮምን ስምዒታት ህዝቦምን ካልእ መልክዕ መለለይ ክህልዎም ይኽእል። ንኣብነት ኣብ ሱዳን ብፍላይ ኣብቲ ዝሓለፈ ስርዓት ንሃይማኖት ዝወሃቦ ዝነበረ ግምት ዓቢ ምንባሩ ምዝካር ይከኣል። ከምኡ ውን ኣብ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ክሳብ ክንደይ ንብሄራውነት ዝያዳ ሃገራውነት፡ ግምት ከም ዝወሃቦ ምርኣይ ይከኣል። ግምት ምሃብ ጥራይ ዘይኮነ እቲ ገዛኢ ኣተሓሳስባን ምምሕዳራዊ ኣወዳድባን ንብሄር ዘበርኽ እዩ። እተን ዓሰርተ ግዝኣታት ኢትዮጵያ በብስመን “ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ” እናተባህላ እየን ዝጽዉዓ።
ነተን ሃገራት ዝመርሑ መንግስታት እቲ ዝኽተልዎ ኣተሓሳስባ ኣብ ከባቢኦም ኣስፋሕፊሑ ጸላዊ ክኸውን ክደልዩ ንቡር እዩ። ነቶም ዘቤታዊ ጉዳዮም ቀዳምነት ሂቦም ዝሰርሑ፡ ከምኡ ምሕሳቦም እምብዛ ኣይመኽፈኣሎም። ንከም በዓል ዲክታተር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝኣመሰሉ ኣብ ከምዚ ዓይነት ድራማ ኣትዮም ኣብ ሃገሮም ዝለመድዎ ኣብ ካልእ ከይዶም ክሓናኽሩ እንከለዉ ግና ዘገርም እዩ። እቲ ኣብ ቃልሲ ተፈቲኑ ዘዐወተና ኤርትራዊ ሃገራውነት ኣብ ህንጸት ዲሞክራስን ልምዓት’ውን ወሳኒ እዩ ዝብል እምነት ስለ ዘለና ኣብ ከባቢና ሓያል ጸላዊ ክኸውን ክንቃለስ ይግባኣና።
ብወገን ጐረቤትና ትግራይ ብሄር ዝማእከሉ ኣተሓሳስባ ናብ ኤርትራን ካለኦት ጐረባብትን ከስፋሕፍሕ ይደልዩ፡ ይጽዕሩን የተባብዑን። ንሳቶም ዝገበሩ ይግበሩ: እቲ ናይ መወዳእታ እንኮ ወሳኒ ዝኸውን እቲ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ዝለዓለ ስልጣን ዘለዎ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ኢዩ። እቲ “መሰረታዊ ለውጢ ዝመጽእ ብህዝቢ እዩ” እንብሎ ድማ፡ ነዚ ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ። ከምቲ ኩሉ ንከጸብቐሉ ከከም ዓቐኑ ክዳኑ ከስፊ ግድን ዝኸውን፡ ኣብ ሃገርካኳ ክሰርሕ ዘይበቐዐ ፖሊሲ ምልክን ቂምን፡ ካልእ ንክቕበሎ ኢልካ ምጽዓር ከንቱ ፈተነ ኢዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ንዝምድና ኤርትራ ብሓፈሻ ምስ ጐረባብታ ሃገራት፡ ብፍላይ ከኣ መጻኢና ምስ ትግራይ ብዝምልከት ቅድሚት ኣምጺእካ ምዝራብን ምክታዕን እዋናዊ ኣጀንዳ ኤርትራውያን ኮይኑ ዘሎ እዩ። ኣብ ኤርትራን ትግራይን ሓደ ዓይነት ቋንቋ ዝዛረቡ፡ ናይ ሓባር ሃይማኖት ዝኽተሉ፡ ተመሳሳሊ ባህሊ ዘዘውትሩን መዋስብትን ህዝብታት ስለ ዘለዉ፡ ነቲ ኤርትራዊ ሃገርነት ዘቖመ ቀይሕ መስመር ጓሲኻ፡ ንብሄራዊ ስምዒት እምብዛ መጢጥካ “ሓደ ኢና’ሞ ብሓደ ንኹን” ዝብል ድምጺ ምስማዕ ልሙድ ኮይኑ ኣሎ። እዚ ግጉይ ኣተሓሳስባዚ ዘስዕቦ ሓደጋ ብዙሕ ኮይኑ፡ ንኤርትራውያን፡ ኤርትራዊ ሃገርነትን ልዑላውነትን ናብ ዘዳኽም ንገሌና ናብ ትግራይ፡ ንገሌና ናብ ዓፈር ኢትዮጵያ፡ ንገሌና ከኣ ናብ ሱዳን ዝወስድ ስለ ዝኾነ፡ ህልውና ሃገርና ዝፈታተን ሓደገኛ ሃቐነ እዩ። እቲ ሓሓሊፉ ዝስማዕ “ኤርትራን ኤርትራውነትን ዝበሃል ቃል ኣይተስምዑኒ” ዝሕመረቱ ጉጅምጅም ከኣ እሞ፡ ክበሃል ዘይግበኦ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀይሕ መስመር ዝጥሕስ ሓደገኛ ግህሰት እዩ።
ኤርትራ ኩሉ ዝረአ ኮነ ዘይርአ ሃብታ እንተላይ ባሕራን ወደባታን ናይ ደቃ እምበር፡ ዝኾነ ኣካል ስለ ዝሃረፎ ቆቆንጢሩ ዝወስዶ ኣይኮነን። ኤርትራውነት ናይ ቅድመ-መግዛእቲ ወለዶ ዝቖጽሩ፡ ንምምስሳል ቋንቋን ባህላዊ ምቅርራብን ናይ ዘቐድሙ ዘይኮነት፡ ናይቶም ድሕሪ ብመግዛእቲ መልክዕ ሃገርነት ምሓዛ ዝነበርዋን ብቓልሶም ልኡላውነት ዘልበስዋን ደቃ እያ። ብኻልእ ኣዘራርባ ናይቶም ምስ ህዝቢ ኤርትራ ማሕበረ-ባህላውን ታሪኻውን ምትእስሳር ዘለዎም፡ ጉዳይ ሃገርነትን ዜግነትን ክለዓል እንከሉ፡ ኢትዮጵያውያን፡ ሱዳናውያ፡ ጁቡታውያን ወይ ግብጻውያን ዝኾኑ ኣይኮነትን። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና እቲ ታሪኽ፡ ቋንቋ፡ ባህልን ጉርብትናዊ ምትእስሳርን ዘህብተሞ ምቅርራብን ምድግጋፍን ትርጉም ኣይወሃቦን’ዩ ማለት ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ ምስቲ ኣብ ከባቢና ዘሎ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋን ምዕልባጥን፡ ኣብ እተማዕድዎ ራህዋ ንምብጻሕ ምድግጋፍት ዘይስገር እዩ። ንክትደጋገፍ ድማ ናይ ሓባርካ ዝኾነ ረብሓ ኣለሊኻ ንናይ ሓባር ተጠቃምነት ንምስራሕ እምበር፡ ብስምዒት ሃንደፍ ኢልካ ዝእተው ዝምድና ኣይኮነን። ንህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ትግራይን ውሑስ ሰላማዊ ጉርብትና ምፍጣርን ተደጋጊፍካ ምዕባይን ናይ ሓባሮም እዩ። ኣብዚ ንምብጻሕ ከኣ ኣንጻር ዝዓንቀጾም ተጻባኢ ሓይሊ ምድግጋፎም ቅቡል እዩ። ድሕሪ ምውጋድ እዚ ናይ ሓባር ጸላኢ፡ ኤርትራውያን ናብ ምህናጽ ሃገርና ኢና። ተጋሩ ከኣ ጉዳይ ትግራይ ናብ ምውጋን እዮም ክኣትዉ። ኣብዚ ንምብጻሕ ከኣ ሎሚ ኮነ ድሕሪ ምውጋድ ናይ ሓባር ጸላኢ ብንጹር ፖሊስን ትካላዊ ኣተሓሕዛን ዝቅለስ ዝምድናን ምድግጋፍን ኣየድልን ማለት ኣይኮነን። እቲ ክኸውን ዝገበኦን ዝከኣልን እዚ እንዳሃለወ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣዝዩ ዘይግብራዊ ሕሉፍ ጫፋት ምጉታት ዝተለምደ ኮይኑ ኣሎ። “ኣብዚ መዳይዚ ሎሚ እንተተዛሚደዮ፡ ጽባሕ ብኸምዚ እንተጠለመናኸ?” ዝብሉ ዘይምትእምማን ዝመሰረቶም፡ ህግደፍ ነብሱ ንምድሓን ክምዝምዞም ዝኽእል ስግኣታት ምስማዕ እውን ልሙድ ኮይኑ ኣሎ።
ንኣብነት ”ኣብ መንግስቲ ትግራይ ዝመርሕ ዘሎ ውድብ ህወሓት፡ ናይ ሓባር ጸላኢና ጉጅለ ህግደፍ ድሕሪ ምውጋን፡ ዋላኳ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ልኡላውነት ኤርትራ ንጹር መርገጽ እንተሃለዎ፡ ደሓር ቃሉ ዓጺፉ ኤርትራን ንምግዛእ እንተደንደነናኸ?” ዝብል ናይ ብዙሓት ኤርትራውያን ስግኣት እዩ። እሞ በቲ ሓደ ወገን ናይ ሓባር ጸላኢ ሓቢርካ ምውጋድ መተካእታ ዘየብሉ ካብ ኮነ፡ በቲ ካልእ ገጽ ከኣ “ኣእትወኒ እምበር ውጸለይስ የዳዲ” ከም ዝበሃል፡ ስግኣት ዘሕድር ካብ ኮነ ደኣ እንታይ ይገበር። እቲ ስግኣት በቲ ካልእ ወገን እውን ከም ዝህሉ ምስትብሃል ኣገዳሲ’ዩ። ካብዚ ኩሉ እቲ መዋጽኦ ቅድሚ ኩሉ ነብሰ ተኣማንነትካ ምዕቃብ እዩ። እንተኾነ ኣይተሕልመኒ፡ እንተሓለምኩ ከኣ ጸጽብቑ ኣሕልመኒ ኢልካ እዩ ዝድቀስ እምበር፡ ሕልሚ ፈሪሕካ ከይደቀስካ ኣይሕደርን’ዩ። እንተሓለምካ’ውን፡ እቲ ድሕሪኡ ዝመጽእ ነቲ ሕልሚ ብጥበብ ምፍታሕ እምበር ከይትሓልም ከይደቀስካ ምሕዳርስ መፍትሒ ኣይኮነን።


c: text/html

text:
ኣብ ከተማ ዓድዋ ትግራይ ዝተወለዳ ክልተ ደቀን፣ብጠንቂ ሕማም ኩሊት ኣብ ኣፍ ሞት ከምዝርከባ ወላዲት ወ/ሮ ግደይ ዘገየ ገሊፀን።
ንሰን ምስ ቪኦኤ ኣብ ዘካየደኦ ቃለ-ምልልስ ከምዝሓበረኦ፣ንክልቲኤን ደቀን ንምድሓን ኣብ ወፃኢ ሕክምና ኣገዳሲ ኮይኑ ተረኺቡ‘ሎ።ዘድልይ ወፃኢ ድማ 5 ሚእቲ ሽሕ ቅርሺ (25) ሽሕ ዶላር እዩ ኢለን።
ኣብ‘ዚ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓገዝ ዳያልስስ ይረኽባ ከምዘለዋ ዝገለፃ ክልቲኤን ደቀን፣ሙሉብርሃንን ፍረህይወትን መልኣኩን ካብ ገበርቲ ሰናይ ወገናትን ትካላትን ሓገዝ ንክረኽባ ይላበዋ’ለዋ።
ነዘን ኣብ ሓደገኛ ኩነታት ዝርከባ ክልተ ንኡሳት ንምሕጋዝ ዓቅሚን ተወፋይነትን ዘለዎም ወገናት፣ንዘበርክትዎ ሓገዝ ኣብ ባንኪ ኢትዮዽያ ቁፅሪ ባንኪ ተዳልዩ‘ሎ‘ውን ኢለን ወ/ሮ ግደይ።
ወላዲት ሓንቲ ኩሊት ከበርክት እየ ኢለን
ኣብ ከተማ ዓድዋ ትግራይ ዝተወለዳ ክልተ ደቀን፣ብጠንቂ ሕማም ኩሊት ኣብ ኣፍ ሞት ከምዝርከባ ወላዲት ወ/ሮ ግደይ ዘገየ ገሊፀን።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ የካቲት 20.2018
አቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ……………
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
- ማቴ. 6.7-15
አሕዛብ ብምብዛኅ ዘረባኦም ዚስምዑ እዩ ዚመስሎም እሞ፥ ኽትጽልዩ ኸሎኹም ከምአቶም ከንቱ ዘረባ አይተብዝኁ። እምበአርከ አቦኹም ከይለመንኩምዎ፥ ዜድልየኩም ይፈልጥ እዩ እሞ፥ አይትምሰልዎም። ንስኻትኩምሲ ከምዚ ኢልኩም ደአ ጸልዩ፦ “አብ ሰማይ እትነብር አቦና፥ ስምካ ይቀደስ፥ መንግሥትኻ ትምጻእ፥ ፍቓድካ ኸምቲ አብ ሰማይ፥ ከምኡ ድማ አብ ምድሪ ይኹን። ናይ ዕለት እንጌራና ሎሚ ሃበና። ንሕና ንዝበደሉና ከም ዝኃደግናሎም በደልና ኅደገልና። ካብ ክፉእ አድኅነና እምበር ናብ ፈተና አይተእትወና፡ ከምይ መንግስትን ኃይልን ክብርን ንዘለዓለም ናትካ እዩ፥ አሜን። ንሰብ በደሎም እንተ ዘይኃደግኩምሎም ንአኻትኩም ድማ ሰማያዊ አቦኹም ኪኃድገልኩም እዩ። ንሰብ እንተዘኃግኩምሎም ግና፥ ንአኻትኩም ድማ አቦኹም አይኪኃድገልኩምን እዩ።
- አስተንትኖ
ዝኸበርኩም አኅዋትን አኃትን ግዜ ጾም ልዕሊ ኹሉ ግዜ ጸሎትን አስተንትኖን ኢዩ። እቲ ክንስዕቦ ዘለና ጸሎት ከአ እቲ ክርስቶስ ባዕሉ ንሓዋሪያቱ ዝመሃሮም ጸሎት ክኸውን ይግብኦ። ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ሓዋሪያት ጸሎት መሃረና ምስ በልዎ ክትጽልዩ ከሎኹም “ኣቦና ኣብ ሰማይ እትነብር…. እናበልኩም ጸልዩ ኢሉ ክምህሮም ይርከብ። እዚ ጸሎት እዚ እቲ ጎይታና ኢየሱስ ኢየሱስ ምስ ኣቡኡ ዝነበሮ ፍሉይ ዝኾነ ርክብን ሓድነትን ንደቂሰባት ንዓና ንነፍሲ ወከፍና እውን ከሳትፋን ዝነበሮ ብርቱዕ ሃረርታ ድልየትን ዚገልጽ እዩ። እግዚኣብሔር ነኣና ከም ኣቦ መጠን ዘይገበረልና ንገር የለን። ካብቶም ሰለስተ ኣካላት – ሓደ ንገዛእ ርእሱ ኣኅሊፉ ክህብ እንከሎ፣ እቲ ሳልሳይ አካል ከኣ ኣባናን ምሳናን ይነብር ኣሎ፣ ነዓና እግዚኣብሔር ከም መርዓት ዓይኑ ይሕልወና፣ ኣብ ጽላል ኣኽናፉ ይሓብኣና (መዝ.17’8) ከም ጓሳ ኮይኑ ይከናኸነና። ናይ ኣቦን ኣደን ርኅራኄ የርእየና ። ብወገና ነዚ ኩሉ ዝገበረልና ኣምላኽ ተረዲእና፣ ብጸሎት ወትሩ ምስኡ ክንራኸብ ይግበአና።
አብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ መድኅናኢና ኢየሱስ ክርስቶስ አሕዛብ ብምብዛኅ ዘረባኦም ዚስምዑ እዩ ዚመስሎም እሞ፥ ኽትጽልዩ ኸሎኹም ከምአቶም ከንቱ ዘረባ አይተብዝኁ” ይብለና። እንታይ ደአ አቦና አብ ሰማይ ትነብር እናበለና ክንጺሊ ይእዝዘና። በቲ ንሱ ዝመሃረና ጸሎት ክንጽሊ። እግዚአብሔር ብብዝሒ ጸሎት ዘይኮነስ አብቲ ትሕዝቶ ጸሎት
ኣቦና ኣብ ሰማይ እትነብር ሓባራዊ ጸሎት እዩ። ኣብ ክንዲ ነፍስወከፍና “ኣቦይ” እንብል ብሓባር ኣቦና” ክንብል ይዕድመና። እግዚኣብሔር ኣቦ ኵላትና ስለ ዝኾነን ንሕና ከኣ ደቁ ስለ ዝኾንናን እዩ። ምልክያስ ነቢይ ከምዚ ክብል ንረኽቦ “ኵላትናዶ ሓደ ኣቦ ኣይኮነን ዘሎና? ሓደ ኣምላኽዶኸ ኣይኮነን ዝፈጠረና? ስለምንታይ ድኣ ንሓድሕድና እናተጠላለምና ነቲ እግዚኣብሔር ምስ ኣቦታትና ዝኣተዎ ኪዳነ እነፍርስ፧ (2᎓10) እናበለ ሕዝቢ እስራኤል ከፍቀርን ኪሰማማዕን ኪተሓጋገዝን ከምዘለዎ፣ ነዚ እንተዘይፈጺሙ ግን እግዚኣብሔር ነቦታቶም ዘኣተወሎም ኪዳን ከምዘፍርስዎ ይገልጸሎም። ንሕና ነፍስወከፍና ብመንፈስ ተመሪሕናን ተሓጊዝናን ርክብና ምስ እግዚኣብሔር ጥራይ ዘይኮነስ ምስ ኩሎም ኣሕዋት ጽኑዕ ርክብ ክህልወና ከምዘለዎ ክንርዳእ ኣሎና። ኣቦና ኣብ ሰማይ እትነብር ብቅብኣ መንፈስ ቅዱስ ብዘይበርስ ቅብኣ ኣብ ልብና፡ ኣብ ኣእዛናን፡ ኣብ ከናፍርናን ተነቢሩልና ስለ ዘሎ በዚ ጸሎት እዚ ሓድነትና ኢና እንገልጽ።
“ኣቦና” ኣብ ሰማይ እትነብር መንነት ኣምላኽ ዘፍልጠና ጸሎት እዩ። ስለዚ በዚ ኸአ ስግደትን ኣምልኾን ነቅርበሉ። ብኻሊእ ወገን ከኣ መንነትና የፍልጠና፡ ንሕና ደቂ ኢና ምኽንያቱ ኣቦ ኢልና ስለ እንጽውዖ ፣ እንተኾነ ሓቐኛታት ደቂ ክንከውን ሥራሕ ደቂ እግዚኣብሔር እቲ እግዚአብሄር ዝሓትትን ሓላፍነት ዘሸክምን ኽንገብር ይግበአና። እዚ ጸሎት እዚ ልዕልና እግዚኣብሔር ዝገልጽ ጸሎት እዩ። ካብ ኩሉ ዝለዓለ ልዕልናኡ ብኣእምሮና ክርድኣና ወይ ክንበጽሖ ዘይንኽእል ኢዩ። ንሕና ክንጽሊ እንከሎና ምስ እግዚኣብሔር እንገብሮ ኪዳን የስምዕ። ኣቦና ዘለዎ ቤትና ማለት’ዩ። አብዚ ግዜ ጾም እዚ እምበአር ቤተክርስቲያን አብ ጸሎት ምስ እግዚአብሔር ዘለና ርክብ፡ ሕብረት ክነዕሙቕ ትዕድመና። ጸሎት ክንመሃር ይግበአና።
አብ መዓልታዊ ሕይወትና ናይ ዕለት እንጌራና ሎሚ ሃበና ኢልና ክንልምኖ። ንሱ እቲ ሓቀኛ መግቢ ክህበና ዝኽእል። በቲ እግዚአብሔር ዝደሊዮ መገዲ ተመላሊስና ክንክእል፡ ካብ ፈተና ኃጢአት ክንድኅን “ካብ ኩሉ ክፉእ ደአ አድኅነና እምበር ናብ ፈተና አይተእትወና ኢልና መዓልታዊ ክንጽሊ ይግበና። ንሰብ በደሎም እንተ ዘይኃደግኩምሎም ንአኻትኩም ድማ ሰማያዊ አቦኹም ኪኃድገልኩም እዩ። ንሰብ በደሎም እንተዘኃግኩምሎም ግና፥ ንአኻትኩም ድማ አቦኹም አይኪኃድገልኩምን እዩ፡ ይብለና አሎሞ፡ ንሕና አብ መዓልታዊ ከም ደቂ ሰባት መጠን ምሕረት እግዚአብሔር፡ ፈውሲ እግዚአብሔር፡ ንስሓ ክንአቱ የድሊየና። እግዚአብሔር ከአ ብልቢ ቀሪብና ምስ እንሓቶ ምሕረቱ ክህበና ኢዩ። መጀመርታ ግና ንሕዋትና ምሕረት ክንህብ ይግበአና። መሓርቲ ምሕረት ክረኽቡ ኢዮም ኢሞ ብጹዓት።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
አባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ሰበስልጣን ጣሊያን ብሓገዝ ሓደ ኤርትራዊ ን25 ኤርትራዊያን፣ 12 ኢትዮጵያዊያንን ሓደ ጣሊያናውን ብድምር ን38 ተጠርጠርቲ ኣስገርቲ ደቂ ሰባት ትማሊ ሰኑይ ምሓዞም ገሊፆም።
‘’ፍልሰኛታት ዘዘዋውር ሓደገኛ መርበብ ገበነኛታት ተበታቲኑ’ሎ’’ኢሎም ምንስቴር ውሽጢ ሃገር ጥሊያን ኣንጀሊኖ ኣልፋኖ ብናይ ቲዊተር መልእኽቶም።
ኣብ 2014 ኣ/ፈ ኣብ ሲሲሊ ዝተኣሰረ ሓደ ወዲ 32 ዓመት ኤርትራዊ ሓለዋ ከምግበረሉ ካብ ሰበስልጣን ምስተገለፀሉ ብምትሕብባሩ እዩ እቲ ጉጅለ ኣብ ሮም፣ሰሜናዊ ጥሊያንን ሲስልሲን ኣብ ቁፅፅር ዝውዓለ።
‘’ኣዚዩ ብዙሕ ሞት የጋጥም ስለዘሎ ክተሓባበር ወሲነ’’ ምባሉ ሰበስልጣን ጠቒሶምዎ ኣለው።
ሰበስልጣን ጥሊያን ብዛዕባ እዞም ኣብ ሰሜን ኣፍሪካ፣ጥሊያንን ካልኦት ሃገራት ኣውሮፓን ዝንቀሳቐሱ ነጋዶ ደቂ ሰባትን ምንቅስቓሶምን ንፈለማ ግዜ ክርድኡ ከምዝኽኣሉ ፖሊስ ገሊፁ’ሎ።
እቲ ኤርትራዊ እቶም ኣዛወርቲ ደቂ ሰባት ገንዘብ ክኸፍሉ ንዘይኽእሉ ስደተኛታት ቀቲሎም ኣካሎም ንምሻጥ’ዃ ከመይ ሰጋእ ከምዘይብሉ ዝርዝር ኣሰቃቒ ምስክርነት ሂቡ’ሎ።
ፖሊስ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሮማ ኣብ ዝርከብ ኣፓርትመንት ብዘካየዶ ሃንደብታዊ ፍተሻ ኩምራ ገንዘብ ማለት 526 ሽሕ ዩሮን 25 ሽሕ ዶላርን ከምኡ እውን ናይቲ ጉጅለ ዝተመዝገበ ዝርዝር ምንቅስቓስን ሒዙ’ሎ።


text:
ጀጋኑ ሰማእታትና ንዘልኣለም ብሓበን ይዘከሩ!
ሎሚ 20 ሰነ 2021 መዓልቲ ሰማእታት ኵሉ ሃገራዊ ኤርትራዊ፡ ኣብ ዘለዎ ሃልዩ፡ ነቶም መሰል ርእሰ-ውሳኔ ኤርትራ ከም ሃገር፡ መሰል ርእሰ-ውሳኔ ህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቢ፡ ንምጭባጥ ኰነ ልዑላውነት ሃገር ንምውሓስ ክቡር ህይወቶም ዚወፈዩ ጀጋኑ ሰማእታትና ብሓበን ዚዝክረላ ፍልይቲ ዕለተ ዝኽሪ ኢያ። ጀጋኑ ሰማእታትና ብክቡር መስዋእቶም ምስረታን ቀጻሊ ህላወን ናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ ኣረጋጊጾም። ህይወቶም ከፊሎም፡ ብቐይሕ ደሞም ጅግንነታዊ ታሪኽ ዘመናዊት ኤርትራ ጽሒፎም።
ሰማእታትና ኣብ መሬት ኤርትራ ምእንቲ ናጽነት፡ ሓርነትን ልዑላውነትን ኤርትራ ጥራይ ኣይኰኑን ወዲቖም። ክንየው ኤርትራ፡ ንሓርነት ህዝብታት ኢትዮጵያ፡ ዓቢ እጃም ኣበርኪቶም ኢዮም። ደሞም ኣብ ኢትዮጵያ - ኣብ ትግራይ፡ ኣብ በገምድር፡ ኣብ ወሎ፡ ኣብ ሽዋ፡ ኣብ ወለጋ፡ ወዘተ. - ፈሲሱ፣ ኣዕጽምቶም ተኸስኪሱ። ምልካዊ ግዝኣት ወተሃደራዊ ስርዓት ደርግ ኣብቂዑ ኣብ ኢትዮጵያ ባና ሓርነት ንኪዅላዕ ወሳኒ ኣበርኪቶ ወፍዮም።
ምስረታ ናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ ዓቢ ታሪኻዊ ፍጻሜ ኢዩ። ኰይኑ ግን፡ ህዝቢ ኤርትራ ናጻ ልዑላዊት ሃገር ይመስርት እምበር፡ ዛጊት ብትግባረ ቅዋም ዚረጋገጽ ልዑላዊ ስልጣን ኪጐናጸፍ ኣይከኣለን። እቲ እቶም ጀጋኑ ሰማእታትና ክቡር ህይወቶም ብምውፋይ ዚተበጀዉሉ ብጹእ ዕላማ ናይ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ራህዋ ዚሰፈና ሃገረ ኤርትራ ምህናጽ ዛጊት ክዉን ኣይኰነን ዘሎ። ህዝቢ ኤርትራ ወናኒ ናይ ምሉእ ፖለቲካዊ፡ ሰብኣዊ፡ ቍጠባዊ፡ ማሕበራውን ባህላውን መሰላቱ ንምዃን፡ ተወሳኺ ጻዕሪ ዚጠልብ ጕዳይ ኰይኑዎ ኣሎ።
ሎሚ መዓልቲ ጀጋኑ ሰማእታትና ኣብ እንዝክረሉ ዘለና ዕዙዝ ኣጋጣሚ፣ መስዋእቶም ንምድባስ፡ ክንየው ብምስትንታን ምዝካር ክንሓሳብ ህጹጽ እዋናዊ ሓላፍነት ኣለና። ነቲ ኤርትራ ካብ ባዕዳዊ ግዝኣት ተገላጊላ መታን ኪትትስእን ኪትስስንን፣ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ሓራ ህዝቢ ኰይኑ መታን ብሰላም፡ ብክብረት፡ ብቅሳነት፡ ብራህዋ ኪነብር ክቡር ህይወቶም ዚወፈዩሉ ብጹእ ዕላማ ክዉን ንምግባር ብግዝኣተ-ሕጊ ዘመሓድር ቅዋማዊ መንግስቲ ንምትካል ብምሉእ ዓቕምና ንምቅላስ መብጽዓና ከነሐድስ ይግባእ።
ዕድመ ንናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ!
ዘልኣለማዊ ሓበን ንጀጋኑ ሰማእታትና!
ፈጣሪ ንኤርትራን ህዝባን ይባርኽ!


text:
ኢትዮጵያ፣ ነቲ ኣካታዒ ኮይኑ ዘሎ ግድብ ህዳሴ ምምላእ ከምዝጀመረት ግብጺ ኣፍሊጣ። እዚ ተበግሶ’ዚ፣ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት፣ ንሱዳን ዝሓወሰ ኣጀንዳ ኣብ ጉዳይ ግድብ ህዳሴ ንምዝርራብ ኣብ ዝዳለወሉ እዋን ኮይኑ፣ ንውጥረት ቀርኒ ኣፍሪቃ ይሕበር ኣሎ።
ግብጺ ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዝዘርገሐቶ መግለጺ ኢትዮጵያ ነቲ ኣሳሓሓቢ ግድብ ምምላእ ከምዝጀመረትን እዚ ስጉምቲ’ዚ፣ ቅድሚ ንሱዳን’ውን ዝሓወሰ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ምክያዱ፣ ውጥረት ከምዘንህር ኣፍሊጣ ኣላ።
ሚኒስትር መስኖ ግብጺ ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ "ሚኒስትር መሓመድ ዓብደል ዓጥይ፣ ካልኣይ ዙር መስርሕ ምምላእ ማይ ግድብ ህዳሴ ይሳለጥ ከምዘሎ ዝሕብር ደብዳቤ ካብ ኢትዮጵያዊ መዘነኦም ወግዓዊ ፍለጡልና ዝብል ከምዝበጽሖም" ጠቂሱ። "ኢትዮጵያ ትወስዶ ዘላ ሓደ ወገናዊ ስጉምቲ ከምትነጽጎ’ውን" ግብጺ ኣፍሊጣ ኣላ። እዚ ስጉምቲ’ዚ ንዞባዊ ሰላምን ህድኣትን ሓደገኛ ከምዝኾነ’ውን ጠቂሳ።
ግብጺን ሱዳንን፣ ግድብ ህዳሴ ዝመልአሉን ዝሰርሓሉን ኣገባብ ንምንጻር ኣሜሪካን ሕብረት ኣውሮጳን ንከሐግዛ ደጋጊመን መጸዋዕታ ኣቅሪበን እየን።
ብመሰረት’ዚ፣ ሚኒስትራት ጉዳያት ወጻኢ ግብጺን ሱዳንን፣ ኣብ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ንምስታፍ ኣብ ኒውዮርክ ኣትዮም ይርከቡ። ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደል ፈታሕ ኣል ሲሲ ብጽሒት ማይ ግብጺ ንዝንኪ ተግባራት አዲስ አበባ መንግስቶም ከምዘይጻወሮን ኩሎም ኣማራጺታት ኣብ ቦተኦም ከምዘለው፣ አዲስ አበባ ምስ ካይሮን ካርቱምን ክተሓባበርን ግጭትን ንክወግድን ጸዊዖም እዮም።


text:
ዋሽንግተን — መንግስቲ ኢትዮጵያ የካይዶ ምስ ዘሎ ተሃድሶን ገምጋምን ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ሰበስልጣን መንግስቲ ስጉምታት ይውሰድ ከምዘሎ ይግልፅ ኣሎ።ኣብ ቀረባ ግዜ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፣ክልላት ኣምሓራ፣ኦሮሚያን ትግራይን ሓዊሱ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ኣመራርሓ መንግስቲ ናይ ምሽግሻግ፣መጠንቀቕታ፤ምብራርን ናይ ምኽሳስን ስጉምትትታ ይውሰድ ክምዘሎ መራኸቢ ብዙሃንን ሰበስልጣንን ይገልፁ።
ኣብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ 640 ኣባላት ኣመራርሓ ስጉምቲ ከምዝተወስደ ብመራኸቢ ብዙሃን ተገሊፁ’ሎ።እቶም ስጉምቲ ዝተወስዶም እንመንን ካብ ኣየናይ ናይ ምምሕዳር መሓውርን ምዃኖም ግን ንፁር ኣይኮነን።
’’እቲ ኣገዳሲ ነገር በዝሕን መንነትን ስጉምቲ ዝተወስዶም ኣባላት ኣመራርሓ ከይኮነስ ኣብ ልዕሊኦም ስጉምቲ ብምውሳዱ እቲ ሃዲድ ተዓሪዩዶ ዝብል እዩ’’ ይብል ወናኒ ‘’ፍኖተ ትንሳኤ ናይ ሚዲያን ሕትመትን ኤጀንሲ’’ጋዜጠኛ ኣታኽልቲ እምባየ።
እቲ ገምጋም ካብ ፖሊት ቢሮ ጀሚሩ ክሳብ ናይቲ ክልል ዝለዓለ ኣመራርሓን ዝተሓተ ኣካልን ክልተ ኣዋርሕ ዝወድአ ዓሚቕ ገምጋም ብምክያድ ካብ መጠንቀቕታ ክሳብ ካብ ኣባልነት ምብራር ከምኡ እውን ብሕጊ ዝሕተት እንተሃሊዩ ድማ ክሕተት ዝተግብረሉ መስርሕ እዩ ይብል ምኽትል ዋና ፈፃሚ ስራሕ ኩባኒያ ‘ኻዛ ካፒታል ጉድ ፋይናንስ’ ኣቶ ኣማኑኤል ገብረትንሳኤ።እዞም 640 ዝብሃሉ ዘለው በዚ መስርሕ ዝሓለፉ ካብ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ክሳብ ተራ ኣባል ከምዝሓቁፍ እውይ ይገልፅል።
ቅድም ክብል ኣብ ዩንቨርስቲ መቐለ መምህር ዝነበረ ኣብ ሕዚ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ናይ ዶክትሬት ድግሪ ትምህርቱ ኣብ ምክትታል ዝርከብ ኣቶ ኣብርሃ ሃይለዝጊ ግን መንግስቲ እቲ ሽግር ኣብ ላዕሊ ናይቲ መሪሕነት ከምዘሎ ኣሚኑ እናገለፀ ፀኒሑ ካብ ላዕለዎት ሰበስልጣን ዝተሓተተ ዝፍለጥ ሰብ ዘይምርኣዩ ይገልፅ።እዞም ስጉምቲ ተወሲዱዎም ዝብሃሉ ዘለው 640 ሰባት ማንም ክረኽቦም ዘይኽል ኣብታሕቲ ናይ ምምሕዳር ብርኪ ብትርኪ ምርኪ ዝሕተቱ ዘለው እዮም፤ነዚ እውን እቲ ዝካየድ ዘሎ ተሃድሶ ባጫ እዩ ዝብሎ ዘለኹ ይብል።
ዝርዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ናይ ሓደ ቆልዓ ሓድሽ ኣድራሻ ኣብ ተመልክተሉ ጊዜ፥ እቲ ወላዲ ነቲ ዝቐርብ ምልክታ ክፍረመሉ ይግባእ።
እቲ ህጻን ክልተ መዕበይቲ ምስ ዚህልዉዎ፥ ነቲ ናይ መመልከቲ ወረቐት ክልቲኣቶም ኪፍርሙይግባእ። ነቲ መመልከቲ ወረቐት እቲ ሓደ ካባታቶም ጥራይ ምስ ዚፍርመሉ፥ እቲ ካልኣይ ወላዲ ውን ብዛዕባ’ቲ ምግዓዝ ዘፍቕድ ምዃኑ ንምርግጋጽ ብቤት ቡስጣ ኣቢሉ ክሕተት እዩ።
እቲ ናይ ምግዓዝ ምልከታ ብዝቐልጠፈ ኣገባብ ኪትግበረሉ ዚኽእል፥ ”ብኤ-ኣገልግሎት” (e-tjänsten) ተጠቒምካ ኣብቲ ”Flyttanmälan” ምልክታ ክተቕርብ እዩ። ከምኡ ምስ ገበርካ ድማ፥ እቲ ካልኣይ ወላዲ ውን ነቲ ናይ ቆልዓ ምግዓዝ ምስምምዑ ”ብኤ-ኣገልግልት” (e-tjänsten) ጌሩ ኣብቲ ”Lämna samtycke” ዚብል፥ ምስምምዑ ኪገልጽ ዕድል ኪረክቡ’ዩ። ነቲ ካልኣይ ወላዲ ንሱ/ንሳ፡ ነቲ ናይ ምስምማዕ መግለጺ ዚምለሽ ሕቶ ከም ዘሎዎ፥ ባዕልኻ/ኺ ክትሕብሮ ከም ዚግባእ ምርሳዕ ኣይግባእን
እዩ። እቲ ወላዲ/ት፡ ብድሕሪቲ ናይ ቆልዓ ምልክታ ምእታዉ፥ ብ”ኤ-ኣገልግሎት” ጌሩ/ራ ኣብ ውሽጢ 7 መዓልታት መልሲ ክህብ ይኽእል’ዩ።
እቲ ሓበሬታ ብኢ-ሸንስት ምስ ዚግበር፡ እቲ ሓደ መዕበዪ/ሞግዚት ነቲ ፍቓደኛነቱ ብቐጥታ ብኢ-ሸንስት ንኺገብሮ ዕድል ይረክብ።
በቲ Mobilt BankID ወይ ብኻልእ e-legitimation ኣብ e-tjänsten እቶ ምግዓዝካ ሓብር
እቲ 16 ዓመት ዝመልአ ህጻን ናይ ባዕሉ ናይ ምግዓዝ ሓበሬታ ከቕርብ ይኽእል። ከምዚ ኪብሃል ከሎ፡ እቲ ህጻን ዕድመኡ ኣብ መንጎ 16-18 ዓመት ምስ ዚኸውን እቲ ህጻን ባዕሉ ወይ እቶም ዘዕብዩዎ ኣብቲ ሓበሬታ ኪፍርሙ ይኽእሉ።


text:
Radio Erena: 13 September 2017
ብዜጋታት ኤርትራን ሱዳንን ዝዕማም ዘሎ ናይ ጉልበት ስራሕ፣ ብፍልስጤማውያን ክትካእ ሚኒስተር ፍትሒ እስራኤል ኣይለት ሻከድ ጸዊዓ።
ንሳ ነዚ ዝጸውዐት፣ ብሰኑይ 11 መስከረም፣ ኣብ ከተማ ሄርዚልያ ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ጸረ ሽበራ’ያ።
ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ዘይብሎም ዜጋታት ኤርትራን ሱዳንን ዝሰርሕዎ ዘለዉ፣ ዝተፈላለየ ናይ ጉልበት ዕዮታት፣ ኣብ ምዕራባዊ ገማግም ዝርከቡ ፍልስጤማውያን ክሰርሕዎ ይኽእሉ’ዮም ዝበለት እታ ሚኒስተር፣ እቶም ብዘይሕጊ ናብ እስራኤል ዝኣተዮም ዝበለቶም ሓተቲ ዑቕባ ካብ ሃገር ክወጹ ምዃኖም ገሊጻ።
ኣብ ምዕራባዊ ገምጋም ዘለዉ ፍልስጤማውያን፣ ናብ ውሽጢ እስራኤል እናኣተዉ ክሰርሑ ግና ኣብ ኬላታት ዝግበር ተፍትሽን ምቁጽጻር መንነት ወረቐት ብመጠኑ ክፈኩስ ተላብያ።
መንግስቲ እስራኤል፣ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ሓተቲ ዑቕባ ካብ ሃገሩ ናይ ምጥራዝ መደብ ደው ከምዘየብሎ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ቤንያሚን ናታንያሁ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ምግላጹ ይዝከር።።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ነቲ ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እስራኤል ዝተዋህበ፣ ናብ ሳልሰይ ሃገራት ብዘይድሌቶም ምኻድ ዝኣበዩ ሓተቲ ዑቕባ ካብ ክልተ ኣዋርሕ ንላዕሊ ከይእሰሩ ዝብል ውሳኔ ድሕሪ ምቅዋም፣ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኣርየ ደሪንን ሚኒስተር ፍትሒ ኣይለት ሻከድን ንጽልዋታት እቲ ውሳኔ ከጽንዑ ምዃኖም’ውን ጠቒሱ’ዩ ኔሩ’ዩ።
=====================


text:
ዩኒቨርስቲ ዓዲ ግራት ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተጀመረ ሰላም ነባሪ ንምግባር ክፍፀሙ ዝግብኡ ስርሓት ዝዝትይ ዋዕላ ትማሊ ኣካይዱ።
ኣብቲ ዋዕላ ፖለቲከኛታት፣ ምሁራን ካብ ህዝቢ እውን ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያን ተሳተፍቲ ኔሮም።
ዩኒቨርስቲ ዓዲ ግራት ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዉ ዩኒቨርስቲዎች ንኤርትራ ዝቐረበ ኮይኑ ካብ ዶብ 35 ኪሎ ሜትር ሪሒቑ ዝርከብ እዩ። ካብ ዝምስረት ጀሚሩ 87 ኤርትራውያንን ኣምሂሩ ኣመሪቑ ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ካልኦት 54 ኣብቲ ዪኒቨርሲቲ የምህር ከምዘሎ ግዝያዊ ፕረዚዳንት እቲ ዩኒቨርስቲ ዶክተር ገብረመስቀል ገብረፃድቅ ተዛሪቦም። ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተፈጠረ ሰላም ነባሪ ንምግባር ዩኒቨርስቲኦም ይሰርሕ ምህላዉ ገሊፆም።
ኣብቲ መድረኽ ፅሑፍ ካብ ዘቕረቡ ብተኸታታሊ ኣብ ርክብ ኢትዮ ኤርትራ ጠሚቱ ትንታነ ዝህቡ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ክፍሊ ትምህርቲ ፖለቲካል ሳይንስን ስትራቴጂካዊ መፅናዕትን ሓጋዚ ፕሮፌሰር ዝኾነ ኣይተ መረሳ ፀሃየ ኣብ ሞንጎ ክልቲኣን ሃገራት ነባሪ ሰላም ክፍጠር ኣብቲ ከይዲ እቲ ሰላም ህዝቢ ናይ ምውሳን ስልጣን ክህልዎ ይግባእ ኢሎም።
ኣብቲ መድረኽ ዘተ ዝተሳተፉ ኣቦ መንበር ዓረና ትግራይ ንሉኣላዊነትን ዴሞክራሲን ኣብርሃ ደስታ ን20 ዓመታት ዝፀንሐ ስእነት ሰላም ኣብ ሞንጎ መንግስታትን ገዛእቲ ውድባት ብዘይ ምስምዕማዕ ዝተፈጠረ እዩ ብምባል ናይዚ ስእነት ሰላም ተጎዳኢ ድማ ህዝቢ እዩ ኢሎም። ኣብዚ ሐዚ እዋን ተጀሚሩ ዘሎ ከይዲ ሰላም ንምቕፃል መንግስቲ ኣብ ሞንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝተኣተወ ውዕል ንህዝቢ ግልፂ ክኸውን ይግባእ ብምባል ተዛሪቦም።
ኣባል ኮሚቴ ፈፃሚ ስራሕ ህወሓት ኢህወደግ ኣይተ ጌታቸው ረዳ ብወገኖም "ኣብ ሞንጎ ክልተኣን ሃገራት ዝተጀመረ ሰላም መንግስታት ድልየት ይሃልዮም ኣይሃልዮም ህዝቢ ቁርፀኛ ኮይኑ ተተሳቲፍሉ ዘላቒ እዩ ክኽውን" ኢሎም።
ኣብቲ መድረኽ ዝረኸብኩዎም ኤርትራዊ ኣይተ ዳዊት ይብራህ ርክብ ህዝቢ ንህዝቢ ንንምሕያል ተባሂሉ ዝካየድ መድረኽ ብወገን ኤርትራ እውን ክሰናዳእ ይግባእ ይብሉ።
ነባሪት ከተማ ዓዲ ግራት ወይዘሮ ኣኸዛ ግደይ ብወገነን ህዝቢ ይቀራረብ ኣሎ ከም ቀደሙ ድማ መርዓ ደጊሱ ካብ ክልቲኡ ወገን ይመራዓዉ ኣለዉ ኢለን። እንተኾነግና ተኸፊቱ ዝነበረ መስመር ዶብ ክልቲኣን ሃገራት ምዕፃዉ ከይዲ ሰላም ከየተኣጓጉሎ ስግኣት ከምዘለወን ተዛሪበን።


text:
ሓደ ግዜ ሓንቲ ሓፍቲ ብዝመጻ ፈተና ኣዚያ ትምረር። ብዛዕባ ኩነታት ኸኣ ኩሉ ግዜ ተግሮምርምን ትሓዝንን። ዝመጻ ጸገምን ፈተናን ከኣ ኩሉ በብሓደ ዘርዚራ ነታ ኣማኒት ኣዲኣ ተዕልላ። ኣዲኣ ኸኣ ኣዚያ ለባም ስለ ዝነበረት ንጓላ ኣጆኪ ኣምላኽ ምሳኺ እንድዩ ዘሎ ኢላ ጥራይ ከተጸናንዓ ወይ ክትድብሳ ኣይፈተወትን። እዛ ጓለይ እስከ ንዕናይ ናብቲ ክሽነ ንኺድ እሞ ሓደ ነገር ክንገብር ኢና በለታ። ጓላ ኸኣ ሐራይ ማማ ኢላ ተሰማሚዓ ናብቲ ክሽነ ኸዳ።
እቲ ወተሃደር
እዚ ታሪኽ እዚ ብዛዕባ ሓደ ወትሃደር ኣሜሪካ ካብ ኩናት ቬትናም ናብ ሃገሩ እተመልሰ ዘዘንቱ ታሪኽ እዩ። ካብ ሳንፍራንሲስኮ ንኣቡኡን ንኣዲኡን ቴሌፎን ደወለሎም "ባባ ማማ ናብ ገዛ ክመጽእ እየ ቅድሚኡ ግና ሓደ ሓለፋ ክትገብሩለይ ክሓተኩም እየ። ናብ ገዛ ምሳይ ከምጾ ዝደለኹ ዓርኪ
ኣድያም (5ይ ክፋል)
ኣድያም ጥቓ ራህዋ ኮፍ በለት። በየናይ ክትጅምር ከም ዘላዋ እናሓሰበት ከኣ ዝን በለት። ኣብ መንጎ ክልቴኣተን ከኣ ጸጥታ ሰፈነ። ራህዋ ንኣድያም "ደኺምኪ ኢኺ መስለኒ ደሓን ዋላ ጽባሕ ነዕልል ደቅሲ" ኢላ ነቲ ዝነበረ ጸጥታ ኣፍረሰቶ። ኣድያም "ኖኖ ክሓስብ እየ ጸኒሔ በየን ጀሚረ ነየናይ ሓዲገ ደኣ


text:
Radio Erena: 12 March 2020
8 መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂንስትዮ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት፣ ብዝተፈላለየ ኣገባባት’ያ ተዘኪራ ውዒላ።
ኣብ መብዛሕተን ሃገራት ዓለም፣ ደቂንስትዮ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ መሰል ክህልወን፣ ኣብ ፖለቲካ፣ ቁጠባ፣ ማሕበራዊን ካልእ ጽላታትን ሕብረተሰብ’ውን ብማዕረ ክሳተፋን ብምዝኽካር’ያ ተኸቢራ።
ኣብ ከም በዓል ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ድማ፣ ምስ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ካልእ ምስኡ ዝተሓሓዝ ኩነታትን ኣብ ልዕሊ ደቂንስትዮ ንነዊሕ ዓመታት ዝቐጸለ ኣደራዕ ከብቅዕን ብፖለቲካ፣ እምነትን ካልእ ዝተፈላለየ ምኽንያታትን ብዘይዝኾነ ሕጋዊ ክስን ፍርዲን ተኣሲረን ሃለዋተን ዝጠፍአ ድማ ፍትሒ ክረኽባን ብዝጽውዕ ኣገባብ ኣብ ስደት ብዝርከቡ ደለይቲ ፍትሒን ተጣበቕቲ መሰል ደቂንስትዮን ተዘኪራ።
ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ግና፣ 8 መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂንስትዮ፣ ካብዚ ብዝተፈልየ ብጎነጽን ዕግርግርን’ያ ተዘኪራ።
ብፍላይ ኣብ ሜክሲኮ ልዕሊ 80 ሽሕ ደቂንስትዮ፣ ነቲ ኣብ ሃገረን መዓልታዊ ዝፍጸም ቅትለትን ዓመጽን ደቂንስትዮ ንምኹናን ኣብ ዝጸውዐኦ ሰልፊ፣ ብዕግርግር’ዩ ተዛዚሙ።
ብሰንኪ ኣብ መንጎ ሰልፈኛታትን ሓይልታት ጸጥታን ዝተኻየደ ጎነጽ ከኣ፣ ልዕሊ 60 ሰባት ቆሲሎም።
እቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ግና ኣብታ ብሰንበት 8 መጋቢት ዝተዘከረት ዕለት ጥራይ ኣየብቅዐን።
ንጽባሒቱ፣ ሰኑይ 9 መጋቢት’ውን፣ ዓመጽን ቅትለትን ደቂንስትዮ ከብቅዕ ዝጽውዓ 10ታት ኣሽሓት ደቂንስትዮ፣ ናብ ስራሕ፣ ትምህርቲ ይኹን ካልእ ኣገልግሎታት ካብ ምኻድ ቦኺረን፣ ካብ ገዛ ከይወጽኣ ንኽውዕላ’የን ኣዲመን።
ነታ ዕለት ድማ፣ “መዓልቲ፣ ብዘይ ደቂንስትዮ” ክብላ ሰምየንኣ።
ኣብ ሜክሲኮ፣ መዓልታዊ ኣስታት 10 ደቂንስትዮ ብመጻምድተንን ካልኦትን፣ ግፍዕታትን ዓመጽን ወሪዱወን ከምዝቕተላ ጸብጻባት የመልክቱ።
እታ ሃገር ሓንቲ ካብተን ደቂንስትዮ ንቅትለት ዝተቃልዓላ ሃገራት ዓለም ተባሂላ ምስ ቀዳሞት’ያ ትስራዕ።
===========


text:
እቶም “ብተዮሎጊያዊ ፍልጠቶም ጥራሕ ዘይኮነ፣ በቲ ናይ ምናኔን ጸሎትን ጽሙው ሕይወቶም’ውን ንብዙሓት ዝሓነጸ ቅዱስ ሕይወት ዝተኸተሉ”፣ ከምኡ ድማ ኣብ ቁምስናታት ኣብያተ ትምህርቲ (ብሓደ ግዜ ክሳብ 70) ዘንቀሳቀሱን ዘሰጐሙ ንብዓል ሰናይ ዝኽሪ ኣቦና ኣቡነ ኣብርሃ ፍራንስዋ ኣስከሬን ካብ ሥፍራኡ ተላዒሉ ካብ መቓብር ጸጸራት ክሳብ ኪዳነምሕረት ብዙሓት ካህናት ገደማውያትን (ሰብውፉይሕይወት) ብኣሻሓት ምእመናን ተሰኒዮን ብዓቢ ክብሪ ተዓጂቡ ኣብ ርእሰ ኣድባራት ኪዳነምሕረት በጽሕ ኣብኡ ድማ ጸሎት ፍትሓት ድሕሪ ተፈጺሙ ብዝተዳለወሉ ሥፍራ ኣዕረፈ።
ዘመን ስርሖም ንኣቡነ ኣብርሃ ሃገርና ብናይ ፓለቲካ ኩነታት እናተለዋወጠ ዝኸደሉ ዝነበረ፣ ህድኣት ዘይተራእዩ’ኳ እንተነበረ፣ ኣብ ኩሉ ቁምስናታት ኣብያተ ትምህርቲ ክትከል (ብሓደ ግዜ ክሳብ 70 ዝኣክል) ዘንቀሳቐሱን ዘሰጐሙን ነበሩ። ልምዲ ንባብ ክምዕብል ከም ወርሓዊ መጽሔት “ብርሃን” ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቁምስናን ቤት ትምህርትን በጺሐ ኪንበብ ብዝብል፣ ብውድድርን ሽልማትን ስኮላርሺፕን ንመንእሰያት ኣተባብዑ።
ፓለቲካዊ ፍትሕን ኣቓልቦን ዝተመነዩ፣ ምፍራስ ፈደረሽን ዝተቓወሙ መንእሰያት ኪናዓቡ ከለዉ። “ እንታይ ኮይኖም እዮም፣ኣቦታቶም ዘይትሰምዕዎም” ኪብሉ ንምልክታት ጊዜ ብኣጋኡ ዘንበቡ ሰብ ነበሩ። ጸኒሑ እውን ኣብ ሃገር፣ ናዕብን ብምኽንያት ፓለቲካውን ሓርነታውን ምንቅስቓሳት ብወገን መንግስቲ ቅትለትን ግፍዕታትን ምስ ተበራኸተ፣ ብግልጺ “ኣይትቅተል” ኩሉ ነገር ብዘተ ይገበር በሉ። መንግስቲ ደርግ ኢትዮጵያ ኣብ ኣሥመራ ዝነበረ ገዳማትን ናይ ካቶሊካዊ ቤተክርስቲያን ንብረት ክግብት ከሎ መራሕቲ ኣይትጋገዩ፣ ጓኖት ኣየጋግዮኹም ኪብሉ ንዝነበረ ሥርዓትን መሪሕነትን ብግልጺ ወቂሶም ተቓዊሞም።
ብዘመኖም ኣብ ካቶሊካዊ ቤተክርስቲያን ኤርትራ ብፍላይ ኣብ ወገን ገዳማትን ናይ ወፈያ ሕይወት ማሕበራት ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ምዕባለ ጸዋዕታ ተራእዩ፣ ካቶሊካዊ ተቅዋም ትምህርተ መለኮት፣ ብገድማት’ኳ እንተ ተጀመረ፣ ብናይቶም ንጡፍ ታሳታፍነት ከምዚምዕብልን፣ ብሓቂ ከምዚድልድልን ናይ ሮማ ቡራኬን ደገፍን ረኺቡ ከምዚስጉም ኮነ።
በቲ ኣብ በዓል ኪዳነምሕረት፣ ኣብ ከም በዓል ቅዱስ ሚካኤል ከረን ዝህብዎ ዝነበሩ ነቕ ዘይብል ረዚን ትምህርቶምን ማዕዳኦምን ኣብ ልቢ ምእመናን ዓሚቕ ሰረት ዘለዎ ኣሰር ሓዲጎም። ብናይ ተዮሎጋዊ ፍልጠቶም ጥራሕ ዘይኮነስ፣ በቲ ናይ ምናኔን ጸሎትን ጽሙው ሕይወቶም’ውን ንብዙሓት ዝሃነጹ ቅዱስ ሕይወት ዝተኸተሉ ሰብ ነበሩ።


text:
ፍሉይ ልዑኽ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ንማእኸላይ ሜዲተራንንያን ቪንሰንት ኮክተል “ምሉእ ዝኾነ መሰረታዊ ስጉምቲ ክውሰድ ይግባእ ኢሎም”።
“ ነቲ ሰፊሕ ዝርጋሓ ዘለው ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ዝተመስረት ቁጠባ ከነዕንዎ ይግባእ።ብዙሕ ቁጽሪ ዘለወን ሃገራት ካብ ሊብያ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ዝወጸ ነዳዲ ይገዝኣ፡ እዚ ድማ ካብቲ ንዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ዝህልው ማሕበረሰብ ምዃኑ እዩ። ኣብ ምርቋሕን ምቅላዕን ዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ፡ ናይ ንብረትን ናይ መገሻን እገዳ ንምግባር ብዙሕ ክንሰርሕ ይግባእ።”
ብመሰረት ሎሚ ሶኑይ ዝወጸ ሓድሽ መጽናዕቲ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት ንብዙሓት ኣብ ሊብያ ዝርከቡ ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ኣብታ ሃገር ዘሎ ዓመጽን ምዝመዛን ነቲ ሓደገኛ ጉዕዞ ምቁራጽ ማእከላይ ባሕሪ ከካይዱ ከምዝደፋፍኦም ይሕብር።
እቲ ትካል ብተወሳኺ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ 84,830 ሰባት ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ጣልያን ምእታዎም እዚ ድማ ምስ ዝሓለፈ ዓመት ክነጻጸር ኸሎ ብ18 ሚእታዊት ከምዝወሰኸ፡ ክሳብ ሕጂ ብዝተፈልጠ ድማ 2,070 ሰባት ኣብቲ ጉዕዞ ምሟቶም ይገልጽ።
ብመሰረት ካብ ነሓሰ 2016 ዓ.ም ክሳብ መጋቢት 2017 ዓ.ም ዝተኻየደ መጽናዕቲ መብዛሕትኦም ካብቶም ኣፍሪቃዊያን ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ካብ ሊብያ ዝብገሱ ደቂ ተባዕትዮ ምኳኖም ፡ ካብ ምዕራብን ማእከላይ ኣፍሪቃን ዝብገሳ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ቀንዲ ግዳያት ዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ምኳኖም ይገልጽ።
ቁጽሪ እቶም በዚ መንገዲ ማእከላይ ባሕሪ ዘቋርጹ አላይ ዘይብሎም ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ይውስኽ ከምዘሎን መብዛሕትኦም ድማ ካብ ሃገራት ኤርትራ፡ጋምብያን ናይጀርያን ምኳኖም እቲ መጽናዕቲ ይሕብር።
መብዛሕትኦም ሊብያ ዝኣትው ናይ ቁጠባ ስደተኛታት ምኳኖም እንተተፈልጠ’ኳ ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ናብ ሃገሮም እንተተመሊሶም ክገጥሞም ዝኽእል ጸገም’ውን ኣፍልጦ ይህቡ እዮም።
እዚኣቶም ካብ ሶርያ፡ ካብ ገለ ግዝኣታት ፍልስጤም፡ ኤርትራ፡ ዞባታት ዳርፉር-ሱዳን፡ ካብ ክልል ኦሮምያ ኢትዮጵያ፡ ሶማልን ዒራቕን ዝመጹ እዮም።
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ብወገኑ 70 ሚእታዊት ካብቶም ሊብያ ዝኣትው ስደተኛታትን ፍልሰተኛታትን ኣብታ ሃገር ክጸንሖ ሓሊኖም ከምዝመጹ እቶም ዝተረፉ 30 ሚእትዊት ግን ንሊብያ ከምመሰጋገሪ ከምዝጥቐምሉ ይገልጽ።
ማርያ ሲሲሊ ዳርመ ነቲ መጽናዕቲ ካብ ዘካየዱ ሓንቲ ኮይነን ካብቶም ቃለ መጠይቕ ዘካየዱሎም 140 ሰባት 55 ሚእታዊት ኣብ ሊብያ ንምጽናሕ ሓሊኖም ከምዝመጹ ምግላጾም ብምሕባር እንተኾነ እዚ ግን ንዝተወሰኑ ዜጋታት ጥራይ ከምዝምልከት ሓቢረን።
ፍሉይ ልዑኽ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ንማእኸላይ ሜዲተራንንያን ቪንሰንት ኮክተል ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝተዘርገሓ ምዃኑ ብምግላጽ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ትሕቲ ናይ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኣውሮጳ ናይ እገዳ ኮሚተ ክረአ ከምዝግባእ ይገልጹ።


text:
Radio Erena: 13 January 2021
ቤት ጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ሽወደን፣ ብጉዳይ እቲ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ምእሳሩ፣ ን20 ዓመታት ደሃዩ ጠፊኡ ዘሎ፣ ኤርትራዊ ሽወደናዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ፣ ኣብ ልዕሊ ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ዝተመስረተ ክሲ ገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዘየጻሪ ብ12 ጥሪ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
እቲ ቤት ጽሕፈት፣ ነቲ ብጋዜጠኛታት ብዘይ ዶብ ዝተመስረተ ክሲ፣ ዘየጻርየሉ ምኽንያት፣ “ሰበ ስልጣን ኤርትራ ክተሓባበሩ ፍቓደኛታት ኣይክኾኑን’ዮም” ብዝብል ምዃኑ፣ ሓደ ካብቲ ነቲ ጉዳይ ብቀረባ ክከታተል ዝጸንሐ፣ ወኪል ጋዜጠኛታት ብዘይዶብ ብዮርን ቱምባክ ናብ ራድዮ ኤረና ኣብ ዝልኣኾ ሓበሬታ ገሊጹ።
እቲ ብ21 ጥቅምቲ ዝተመስረተ ክሲ፣ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝርከቦም ሸሞንተ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ኤርትራ፣ ናብ ሽወደን ኣብ ዝገሽሉ እዋን፣ ብፖሊስ ተታሒዞም፣ ብዛዕባ ሃለዋት ዳዊት ኢሳቕ መርመራ ክካየደሎም ዝጠልብ’ውን’ዩ ኔሩ።
ነቲ ክሲ፣ ንስልማት ኖቤል ተሓጽያ ዝነበረት ኢራናዊት ሺሪን ዔባዲ፣ ላዕለወይቲ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዝነበረት ደቡብ ኣፍሪቃዊት ናቪ ፒላይ፣ ዳኛ ኣብ ኣህጉራዊ ቤት ፍርዲ፣ ፕረዚደንት ናይቲ ኣብ ጉዳይ ርዋንዳ ዝቖመ መጋብኣያን ሚኒስተር ፍትሒ ካናዳን ዝነበረ ኢርዊን ኮትለር፣ ክኢላን ኣማኻሪን ሕጊ ኤርትራዊ ዳኒኤል ረዘነ፣ ኣደ መንበር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝነበረት ደቡብ ኣፍሪቃዊት ፓንስይ ትላኩላን ዝርከብዎም ሓያሎ ሰባት ከምዝኸተምሉ ይፍለጥ።
ይኹን’ምበር፣ ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ሽወደን፣ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፣ ብመሰረት ዝረኸቦ ሓበሬታ፣ ከበድቲ ገበናት ከም እተፈጸመን ዝኣምን እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ልዕሊ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፣ ብገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ዝቐረበ ክሲ ግና ከጻሪ ከምዘይክእል ኣነጺሩ ኣሎ።
ኣብ ኤርትራ፣ ንዳዊት ኢሳቕ ሓዊስካ፣ ልዕሊ 16 ጋዜጠኛታት፣ ብዘይሕጋዊ መስርሕን ፍርዲን ተኣሲሮም፣ ንኣስታት 20 ዓመታት ደሃዮም ጠፊኡ ከምዘሎ ይፍለጥ።
==============


text:
ብ ተስፋኒውስ (ትርጉም)፡
ካብ ድሬዳዋ ተበጊሶም ኣብ ገማግም ባህሪ ኤርትራ ዝዓለቡ MI-35 ዝኣይነተ ናይ ኢትዮጲያ ሄሊኮፕተራት ጉዳይ ንወያኔ ርዕሲ ሕማም ኮይነንኦ ቀንየን። መንነት ናይቶ ነተን ሄሊኮፕተራት ሒዞም ዝኣተዉ ኣባላት ሓይሊ አየር ኢትዮጲያ ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ስርዓት ዘለዎም ተቓውሞ እንታይ ምዃኑውን ገና ኣይተፈልጠን። ምስኡ ብዝተሓሓዘ ፡ ሓይሊ አየር ኢትዮጲያ ፡ ካብ ዝኾነ ግዜ ብዝኸፈአ መልክኡ ለሚሱ ምሕላዉ ሰነዳት ይሕብሩ። ደቂ ብሄረ ኣምሓራን ኦሮሞን ኣብረርቲ ነፈርቲ ኹናት ካብ ስራሕ ተኣሊዮም ኢዮም። ደቂ ትግራይ ኣብረርትን ቴክኒሻናትን ድማ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ብምዃኖም ፡ ነቲ ሓይሊ አየር ብትግራዎት ጥራሕ ከተንቀሳቕሶ ኣይከኣልን ኢዩ። ብፍላይ ቴክኒሻናት ዝበዝሑ ካብ ደቂ ኣምሓራን ኦሮሞን ኮይኑም ስለዝጸንሑ ፡ ወያነ ኣብ ከቢድ ጸገም ወዲቑ ይርከብ። ናይ ሓሶት ፌደራሊዝም ውጽኢት ድማ እዚ ኢዩ።
ምስቲ ድሕሪ 5ተ ወርሒ ዝካየድ ሃገራዊ ብርጫ ብዝተሓሓዘ ወያነ ማእለያ ዘይብሎም ፈተናታት ኣብ ቅድሚኡ ተገቲሮም ይጽበይዎ ኣለዉ። ህወሃትን ብአዴንን ብናይ ስልጣን ፍሕፍሐ ከምዝርከቡ ሰሙናዊ ዝንገረሉ ወረ ኢዩ። ኦህዴድ ካብ ጸዋታ ወጻኢ ኮይኑ ኣሎ። ደቡብ ህዝቦች ኣብቲ ጸዋታ ኣይነበሩን – የለዉን ድማ። ንኦህዴድ ከይሓዝካ ኣቦ መንበር ናይ ኢህወደግ (ጠቕላይ ሚኒስተር) ምዃን ከምዘይከኣል ርዱእ ኮይኑ ኣሎ። ስለዝኾነ ድማ ፡ ህወሃትን ብኣዴንን ንናይ ኦህዴድ ኣባላት በብሓደ ናብ ነናቶም ውድብ ንምጽንባር ውሽጣዊ ቃልሲ የካይዳ ኣለዋ። ኦህዴድ ምእንቲ ርእሱ ከምዘይሓስብ ተገይሩ ስለዝተቆጸየ ፡ ኣብ ቕድሚኡ ዝጽበዮ ሕቶ “ንመን ከንግስ ?” ዝብል ጥራሕ ኢዩ። ሓቂ ኢዩ ፡ ከምቲ ንኦህዴድ ኣባላት ብቐረባ ዝፈልጦም ፡ ኣምሓራ ካብ ዝነግስ ወያነ ኣብ ስልጣን እንተዝጸንሕ ኢዮም ዝመርጹ። እንተኾነ ኣብዚ እዋን`ዚ እቲ ቀንዲ ጸላዒ ወያነ እምበር ናይ ኣምሓራ ፖለቲከኛታት ከምዘይኮኑ ዝስሕትዎ ኣይመስለኒን። ወያኔ ምስዝወድቕ ፡ እቲ ሽግ ናበይ ገጹ ከምዝወድቕ ክፍለጥ ዘይምኽኣሉ ንነፍስ ወከፎም እውን እንተኾነ ኣተሓሳሳቢ ጉዳይ ኢዩ። ኩነታት ተሻናኺሩ ኢዩ ዘሎ። ኣባላት ኦህዴድ ነሓድሕዶም ተረዳዲኦም እንተዝጥርነፉ ኔሮም ፡ ኣብ ልዕሊ ብኣዴንን ህውሃትን ጸቕጢ ክፈጥሩ ምኸኣሉ ኔሮም። ንኣብነት ኣባልነቶም ካብ ኢህወደግ እንተዘንሳሕቡ ፡ ሓያል ተቐናቐንቲ ክኾኑ ምኸኣሉ። ንነብሶም ካብ ኣባልነት ፓርላማ እንተዘግልሉ ድማ ፡ ወያነ ንህዝቢ ኦሮም ከኽብር ምጀመረ ኔሩ። እዚ ድማ ከምዚ `እንጀራ የለን እምበር ፡ ገለ ጽብሒ እንተዝህሉ` ዝኣይነት ዘረባ ኢዩ።
ኣባላት መሪሕነት ወያነውን ኣብ መስቀለኛ መንገዲ ኢዮም ዝርከቡ። ኣምሓራ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ ፡ ኢትዮጲያ እንተትፈርስ ከምዝመርጹ ርዱእ እዩ። ናይ ስብሃት ነጋ መርገጺ ፍሉጥ ኢዩ። ሃይለማሪያምን ደመቀን (ካብ ኣገውን ወላይታን – ፕሮቴስታንትን እስላምን) ናብ ስልጣን ምስመጹ ፡ “ንናይ ኢትዮጲያ ስልጣን ካብ ኣምሓራይን ኦርቶዶስን ኣጽሪናዮ ኢና” ኢሉ ክዛረብ ብሬዲዮ ሰሚእናዮ ኢና። ሓቂ ይሓይሽ ዝተጋገየ ኣይመስለኒን። መንግስቱ ሃይለማሪያም ጀሚሩ ዘይፈጸሞ ናይ ኦርቶ – ኣማራ ቢሮክራሲ ፡ ወያነ ግርም ጌሩ ተግቢሩዎ ኢዩ። ስለዚ ፡ ብኣዴን (ናይ ኣምሓራ ፓርቲ ኢዩ እንተኢልና) ደላዩ ዋላ እንተገዓረ ንቤተ መንግስቲ ክኣቱ እቶም ካልኦት ብፍጹም ኣይፈቕዱሉን ኢዮም።
ህወሃት ንደብረጽዬን ናብ ቦታ ቀዳማይ ሚኒስቴርነት ክሓጽይዎ ይሓስቡ ከምዘለዉ ክናፈስ ዝቐነየ ወረ ሓቂ ኣይመስለኒን። ደብረጽዬን ናይ ቴክኒክ ሰብ ኢዩ። ንናይ ኢትዮጲያ ፖለቲካ ክመርሕ ዝኽእል ፖለቲከኛ ኣይኾነን። ኣብዚ እዋን`ዚ ህወሃት ናብ ስልጣን ከምጽኦ ዝኽእልን እቲ እንኮ ተቐባልነት ዘለዎ ሰብ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሃኖም ጥራሕ ኢዩ። ትውልዱ ካብ ዓድዋ ኮይኑ ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ ከምዝኣበየ ዝንገረሉ ቴድሮስ ኣድሃኖም ፡ ኣብ ናይ መለስ ናይ ስልጣን መንበር ንምቕማጡ እንተኾይኑ ናይ ህወሃት ዕላማ ፡ ብዙሕ በዳሂ ጉዳይ ዘሎ ኢዩ ዝመስል። ቴድሮስ ኣድሃኖም ዝናኸስ ኣስናን የብሉን እንዳተባህለ ኢዩ ዝሕመ። ንኢትዮጲያ ንምምራሕ ድማ ዝነክስ ጥራሕ ከይኾነ ፡ ዝዝልዝልን ዝሓይኽን ኣስናን ምውናን የድሊ። ህወሃት ንቴድሮስ ኣድሃኖም ናብ ስልጣን ከምጽኡ ይምነዩ ይኾኑ። ቴድሮስ ነቲ ስልጣን እንተዝሕዝ ንህወሃት ጥቕሚ ኢዩ። ሓደገኛ ሳዕቤን`ውን የብሉን። ነቲ ክመጽእ ዝኽእል ጫው ጫው ግና ኣይክእሉዎን ኢዮም። ካብ ውሽጥን ካብ ደገን ንዝፍነወሎም ናይ ተቓውሞ ፕሮፓጋንዳ ክስከምዎ ምኽኣሎም ግን ርግጸኛ ኣይኮንኩን። ስለዝኾነ ን ከም በኣል ሃይለማሪያም ደሳለ ወይውን ከምኡ ዝኣመሰለ ሕራይ ጎይታይ ኢሉ ዝግዛእ ኣገልጋሊ ሰብ እንዳለዋወጡ ፡ ብድሕሪት ድምጺ ኣጥፊኦም ኣብ ስልጣን ምጽናሕ ይመርጹ`ውን ይኾኑ።
ሃይለማሪያም ብህወሃትን ብአዴንን ተኸቢቡ ክሰርሕ ቀንዩ ኣሎ። ንምክልኻል፥ ጸጥታን ናይ ወጻኢ ጉዳያትን ክእዝዝ ኣይፍቀደሉን ኢዩ። ንመንግስቲ መንግስቲ ከብልዎ ዝኽእሉ ነዞም ሰለስተ ኣገደስቲ ቦታታት ብህወሃት ዝተታሓዙ ኢዮም። ኣብ ኢድ ጌታቸው ኣሰፋን ፡ ሳሞራ ዩኑስን ፡ ቴድሮስ ኣድሃኖምን ድማ ይርከቡ። ስለዝኾነ ድማ ሃይለማሪያም ምሽክናይ ስልጣን ኣልቦ ኮይኑ (ብጎይታ ፈቓድ) ዝተኣዘዞ ጥራሕ ክሰርሕ ጸኒሑ ኣሎ። እንተኾነ ሃይለማሪያም ኣይሓመቐን ነተን ዝተረፋ ናይ ምምሕዳር ቦታታት ብደቂ ደቡብ ከምዝምላእ ምግባሩ ኣይተረፈን። እዚ ኩነታትት ድማ ንነዊሕ እዋን ብ ደቂ ኣምሓራ ተታሒዙ ንዝጸንሐ ምምሕድራዊ ቦታታት ናይቲ ማእከላይ መንግስቲ እንዳዳኸሞ ስለዝኸይድ ፡ ንናይ ኣዲስ ኣበባ ሓይሊ ሰብ ቢሮክራሲ ሚዛን ዘትሕዝ ኮይኑ ስለዝተረኽበ ፡ ወያነውን ኣይጸልኡዎን። ካብዚ ዝሓለፈ ሃይለማሪያም ክገብሮ ዝኽእል ዋላ ሓንቶ ነገር የለን። “ሃይለማሪያም ስኒ ኣብቂሉ`ሲ ንበኣል ኣባይ ጸሓዬ ምእዛዝ ይኣቢ ኣሎ” ንዝብል ወረ ንግዚኡ ንምእማን ኣጸጋሚ ኢዩ። ቁሩብ ምጽባይ ይሓይሽ።
ኣቶ ሌንጮ ለታ ኣብቲ ዝመጽእ ምርጫ ንምስታፍ ናብ ፊንፊኔ (ኣዲስ ኣበባ ማለት`ዩ) ገጹ ክእለ ኢዩ ክበሓል ቀንዩ። ኣብ ምንታይ ከምዝበጽሐ ኣይተኻታተልኩዎን። ሌንጮ ጠቕሊሉ እንትዝኣቱ ግና ወያኔ ዝጉዳእ ኣምበር ዝጥቀም ኮይኑ ኣይስምኣኒን። ኣይኮነን ሌንጮ ኣትዩ ፡ መራራ ጉዲና ከማን እንዳተዋዘየ ኣብ ክንደይ ፈተና ኢዩ ዝእትዎም ኣሎ። ኣብቲ ምርጫ ንወያነ ክፋታተኖም ዝኽእል ሓደ ድማ መራራ ጉዲና ኢዩ። ስልጣን ክጭብጥ ኢዩ እኳ እንተዘይተብሓለ ቁሩብ ናይ ፓርላማ መናብር ከሕድጎም ይኽእል ኢዩ። ሌንጮ ሰሊጡዎ ፊንፊኔ እንተዝኣቱ`ሞ ነቲ መለኮታዊ ናይ ኦነግ ባንዴራ ከንበልብል እንተዝኽእል ፡ ነቲ ናይ ምርጫ ጸዋታ መወዓወዒ ምኾኖ። ወያኔ ድማ እታ ተካል ሕማም ወይቦ ምተለዓለቶም ኔራ።
ኣሜሪካውያን ንህወሃት ይድግፉ ከምዘለዉ ዝኸሃድ ኣይኮነን። ህወሃትውን እንተኾነ ንኣሜሪካ ክልተ ኢዶም ንላዕሊ ሓፍ ኣቢሉም ኢዮም ሒቦምዋ። ኣሜሪካ ብናይ ህወሃት ኣመራርሓ ዝኣክል እዃ እንተተጠቐሙ ፡ ወያነ ኣብ ስልጣን ክቕጽል ግና ይደልዩ ኢዮም ማለት ግን ኣይኮነን። “ሓደ ንዑስ ብሔር ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ካብ ዝግብኦ ንላዕሊ ጸኒሕኩም ኣለኹም። ኣብ ጸገም ከይኣተኹም ነቲ ስልጣን እንተ ኣረከብኩም ኢዩ ዝሓይሽ” እንዳበሉ ደጋጊሞም ኢዮም ምዒዶሞም። ወያነ ናይ ሕዝቢ ደገፍ ስለዘይብሉ ፡ ነታ ሃገር ደፊኡ ደፊኡ ናብ ጸድፊ ሸለው ከብላ ኢዩ ኢሎም ክሰግኡ ይኽእሉ ኢዮም። ኣሜሪካውያን ከም በኣል ሰማያዊ ፓርቲ ንዝኣመሰላ ደጋጊፎም ናብ ስልጣን ከደይቡ ከምዝደልዩ ፍሉጥ ኢዩ።
ብዛዕባ ናይ ኦሮሞ ናጽነት ንዝሓስቡ መንእሰያት ግና ኣሜሪካ ኣዚዮም ኢዮም ዝፈርሑዎም። “ብናይ ሓድነት ኢትዮጲያ” ዝኣምን ፡ ብሕዝቢ ኦሮሞ ተቐባልነት ዘለዎ መንእሰይ ኦሮሞ ንምርካብ ክንደይ ፈተና ረኺቦም ኢዮም። ዝሰልጦም ድማ ኣይኮነን። ሓቂ`ዩ ንናይ ኦሮሞ ህዝቢ ዝውክል ሓቀኛ ሓይሊ ናብ ስልጣን ክሳብ ዘይመጸ ናይ ኢትዮጲያ ሃድነት ኣብ ሓደጋ ክምዝወድቕ ምዕራባውያን ኣጸቢቖም ተረዲኦምዎ ኣለዉ። እንተኾነ ፡ ኦሮሞ ካብቲ ዘለዎም ውሕሉል ኣቕሚ ነቲ ሓደ ዕስሪትውን ከምዘይተጠቐምሉ ኢዩ ዝእመን።
ኣካይዳ ናይቶም ብ ኣንድነት ዝፍለጡ ናይ ፖለቲካ ሃይልታት እሞ ከምዚ ዝዋዘዩ ኾይኑ ኢዩ ዝስማኣኒ። ኣንዳርጋቸው ጽጌ ሓደ እዋን ፡ “ናጽነት ዘይፈልጡ ናይ ናጽነት ታቓለስቲ” ኢሉ ኔሩ። “ሓድነት ዘየልጡ ሃይልታት ሓድነት” ካብ ፕሮፓጋንዳ ሓሊፎም ምስጓም ኣይከኣሉን። ኢትዮጲያውነት ዋና ስኢኑ ኣሎ። ህይወቱ ኣይኮነን ድቃሱ ዝስዋኣሉ ይስእን ኣሎ። ጽግዕ ኢሉ ንዝርኣዮም እንዳ “ኣንድነት” ፡ ብ ጎንደርን ጎጃምን ፡ ብ ወሎን መንዝን ተመቓቒሎም ንሓድሕዶም ሓመድ ኢዮም ዝጋበሩ። ናይ ጎንደርን – ሽዋን ባዕሲ ከይፈትሑ ኦጋዴን ከም ኢትዮጲያዊ ክዝምር ይምነዩ። መብዛሕቱ ግዜ ኣምሓሩ ፖለቲከኛታታ፡ “ኦሮሞ የሕዋትና” ምባል የብዝሑ ኢዮም። ኣምሓሩ ፖለቲካኛታት ፡ “ፍርቒ ኦሮሞ ኢዬ” ምባል`ውን ኣብ ናይ ኣምሓሩ ፖለቲከኛታት ፋሽን ኮይኑ ኣሎ። ብንጻሩ ናይ ኦሮሞ ፖለቲከኛታት ፡ “ኣምሓርይ የሕዋትና ኢዮም” ዝብል ዘረባ ክጥቐሙ ሰሚዐ ኣይፈልጥን። እቲ ሓደ ጠባራይ ዝመሰለሉ ምክንያት ግን እንታይ ኢዩ? ካብ ልቦም ስለዘይኾነ ይመስለኒ። “የሕዋትና” ትብል ዘረባ ናይ ምብጫው ኣይነት ኢያ። ንናይ ህዝቢ ኦሮሞ ስነ ልቦና ብዝምልከት “የቡርቃ ዝምታ” ኣብ ትብል መጽሓፈይ ግርም ጌረ ገሊጸዮም ስለዘለኹ፡ ንህዝቢ ኣምሓራ በኣል ውዕለት ዝኾንኩ ኮይኑ`ዩ ዝስመኣኒ።
ሕጅውን ነኣሕዋት ኣምሓሩ ፖለቲከኛታት ብግልጺ ክምዕዶም ይደሊ። ግዜ ይሓልፈኩም ኣሎ። ናይ ኣምሓሩ ፖለቲከኛታት ምስ ሽማግለታት ኦሮሞ ከይወኣልኩም ከይሓደርኩም ተረዳዲእኩም ክትሰርሑ እንተዘይፈቲንኩም ፡ ብርግጽ ግዜ ይሓልፈኩም ኣሎ። እቶም ሽማግሌታት ኦሮሞ እንተወሓደ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጲያውነት ኒሮም ኢዮም። ፈቲዮም ዲዮም ተገዲዶም ነታ ባንዴራ ዘሚሮም ኢዮም። እቲ ሓድሽ ወለዶ ኦሮሞ ግና ፡ ነቲ ኣረንጓዴ ቢጫ ቀይሕ ዝሕብሩ ባንዴራ ፍጹም ኢዩ ዝጸልኦ። ንኣምሓርኛ ምዝራብ ይጽየፍ። “ኢትዮጲያዊ ኢየ” ክብል`ውን ኣይደልን።
ናይ ኣንድነት ሓይልታት ሎሚ ካብ ድቃሶም ክበራበሩ ኣለዎም። መጥምቅ ዮሃንስ ፡ “እቲ ብድሕረይ ዝመጽእ ብሓዊ ከጥምቐኩም ኢዩ” ከምዝበሎ፡ እቲ ዝመጽእ ዘሎ ሓድሽ ትውልዲ ኦሮሞ ምስ ሓበሻ ብሓደ ኮፍ ኢሉ ክዘራረብ ብዛዕባ ምኽኣሉ ይጠራጠር ኢዬ።
ርሑስ በዓል ልደትን ሓድሽ ዓመትን ይግበረልና። ኣላህ ይሓግዘና። ኣሜን!
– – – –
ብ ተስፋይ ገብረኣብ (ናይ ኦሮሞ ሽሙ ጋዳ ገብረኣብ) ዝተጽሓፈ


text:
ትጽቢት ህዝቢ እናጨረሐ፡ ድሌቱ ዝገብር ጉጅለ2021-09-09 06:55:19 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 309 times
- font size decrease font size increase font size
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ናይ ህዝቢ ዘይኮነ ክነሱ ናይ ህዝቢ መሲሉ ምቕራብ ካብ መለለይታት ጉጅለ ህግደፍ ሓደ እዩ። ከምዚ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ንዝምድና ህዝቢ ኤርትራን እቲ ጉጅለን “ዓይንን ሓመድን” ኢልና እንገልጾ። ነቲ ዝምድና ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ምርሕሓቕ ዘምጸኦ ከኣ ናይቲ ጉጅለ ብዙሕን ተደጋጋምን ጥልመታት እዩ።
ነቲ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ጉጅለ ህግደፍን ዝጸንሐን ዘሎን ምርሕሓቕ ካብ ዝፈጥርዎ፡ ንኣብነት ንምጥቃስ ዝኣክል፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብታ ብቃልሱ ናጻ ኣውጺኡ ብድምጹ ልኡላውነት ዘልበሳ ሃገሩ ብሕገ-መንግስቲ ክመሓደር ክደሊ እንከሎ፡ እቲ ጉጅለ ብኣንጻሩ ሕገመንግስታዊ መሰረት ብዘየብሎም ግዝያዊ ኣዋጃትን ምስጢራዊ መምርሕታትን ይመርሕ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሕጊ ብዝተመስረተ መሰላቱን ሓርነታቱን ክሕለወሉ ይደሊ፡ ህግደፍ ከኣ ብጉልበትን ዓመጽን፡ ፍትሒ ናይ ምርካብ፡ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ፡ ናይ ምውዳብን ናይ ምእማንን መሰላትን ናጽነትን ህዝቢ ይነፍግ። ህዝቢ ኣብ ሃገሩ ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ክወሓሰሉ ይብህግ፡ ብኣንጻርዚ፡ እቲ ጉጅለ ህውከት ይጽሕትር፡ ህዝቢ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ከይሓርስን ከይነግድን ኢደ-እግሩ ኣሲሩ ይሕዞ። ብኣድላይነት ዲሞክራስን ህዝባዊ ምርጫን ከኣ ይዋራዘ።
እቲ ዘገርም፡ ህግደፍ ነቲ ብተግባር ዝረአ ዘሎ ናይ ህዝቢ ባህጊ ዘየንጸባርቕ ተግባሩ፡ በቲ ህዝቢ ክኾነሉ ዝጽበዮ ከመላኽዖ፡ ከምቲ “ትጽቢት ህዝቢ እናጨረሐ ድሌቱ ዝገብር ጉጅለ” ዝበልናዮ፡ ኣብ ባይታ ብዘየለ ምቁር ቃላት ዝተነድቀ መዳህለሊ መደረታትን መግለጽታትን ዘውጽእ ምዃኑ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብምኽንያት መበል 60 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺኳ “ሓርነት ዘይብሉ ግዙእ ህዝቢ ሂወት ዘለዎ ህዝቢ’ዩ ክብሃል ስለዘይክኣል፡ ከም ህዝቢ ህያው ንክኸውን ከኣ ንሓርነቱ ዝሕተት ዋጋ ክኸፍል ስለ ዘለዎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝኽፈል ከፊሉ ሓርነቱ ብምጭባጥ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ተሰጋገረ።” ዝብል ሓሳብ ንረክብ። ነቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ምምሕዳር ህግደፍ ኣብ ህልም ዝበለ ጭቆና ዝነብር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ዓይኑ ደፊንካ፡ በዚ ኣበሃህላ ከተዕሽዎን ከይተሰጋገረ እንከሎ፡ ከተሰጋግሮ ምፍታንን እምበኣር፡ ክሳብ ክንደይ እቲ ጉጅለ “ነቲ ርኡይ በደሉ የለን፡ ነቲ ዘይድህሰስ ተስፋኡ ድማ ኣሎ” ክብል ይህቅን ከም ዘሎ ዘመልክት እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ክንዲ ሕድሪ ሰማእታትን ህዝቢ ዘንበረሉ እምነትን ኣኽቢሩ፡ ነቲ ዝተረፈ ኤርትራዊ ልኡላውነትን ናጽነትን ምሉእ ትርጉም ዘትሕዞ፤ መስርሕ ንምምላእ ንቕድሚት ምስጓም ዝሓለፈ ተመኩሮ ኣተዓባቢኻን ብሒትካን ብምዝንታው ጥራይ ኣብታ ዝነበራ እዩ ጠጠው ኢሉ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ነቲ ባዕሉ ዝሰርሖን ክቡር ህይወት ደቁ ዝኸፈለሉን ታሪኽ ንድሕሪት እናተመልሰ ዝጽብጽበሉ ጥራይ ዘይኮነ ንቕድሚት እናማዕደወ መጻኢኡ ዘጣጥሓሉ እዩ ዝጽበ ነይሩ። እቲ ጉጅለ ግና ማእከሉ ድሌት ህዝብን ዕቤት ሃገርን ኣብ ድልዱል ባይታ ምህናጽ ዘይኮነ፡ ዋላ ትድከን መንእሰያታ ተሰዲዶም ትባድምን ኣብታ ብደም ጀጋኑ ዝመጸት ሃገር ጸቢብ ዘይህዝባዊ ዓንኬል ፈጢርካ ንኹሉ ህዝቢ ዝጠልቦ ጸማም እዝኒ ሂብካ ስልጣንካ ምድልዳል ስለ ዝኾነ፡ ኣብ መድረኽ ግዜ ናጽነት ምኹዳድ እምበር ንቕድሚት ኣይሰጐመን። ሎሚ’ሞ ኸዓ ንድሕሪት ናይ ምምላስ ምልክታት እውን የርኢ ኣሎ።
እስኪ ሓንቲ እናስሓቐት እተተሓሳስብ ጉዳይ ክንጠቅስ “ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ መደብ ኤርትራውያን ህጽናት፡ ነሽነሽ ኣብ እትበሀል ተለቪዥን ብዩቲብ ዝተዘርሐት እያ። ሓደ ህጻን ናጽነት መን ኣምጺእዋ ምስ ተባህለ “ሓደ ሰብኣይ” ኢሉ መሊሱ። ካልእ ህጻን ከኣ መራሒ ኤርትራ መን ይበሃል ምስ ተባህለት “ኣብይ” ኢላ መሊሳ።”
ጉጅለ ህግደፍ ተግባሩ ፊትንፊት ኣንጻር ድሌት ህዝቢ ኮይኑ ናይ ህዝቢ ዝመስል ጭረሖ ካብ ምስማዕ ግና ዓዲ ኣይወዓለን። ኣብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መግለጺኡኳ፡ ነቲ ኤርትራ ከይትዓብን ከይትህነጽን ብሰንኩ ተፈጢሩ ዘሎ ድኽነት፡ ድሕረት፡ ስደት መንእሰያትን ምንዋጽ ሓድነት ህዝብን ደፊኑ፡ ኣሽኻዕላል ብዝመስል፡ “ድሕሪ ናጽነት፡ ነቲ ዘይከውን ዝተባህለ ምዕቃብ ናጻ ሃገር ክዉን ዝገበረ፡ ንመጻኢ’ውን ነቲ ዘይክኣል ዝመስል ናይ ራህዋን ልምዓትን ፍትሕን ሃገር ምህናጽ ዝክኣል ክገብሮ ዘኽእሎ ብቕዓት ይውንን’ዩ።” ዝብል ዝርከቦ ሓሳብ ኣስፊሩ። እቲ ዓቕሚ ዝብሎ ዘሎ ናይ ህግደፍ ዘይኮነስ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ማለቱ እንተኮይኑ በዚ’ሞ ዝጠራጠር ኣካል የለን።
ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ኣብ ቅድሜኡ ዘሎ ንዓኡ እትመስልን ባህጉ እተረጋግጽን ሃገር ናይ ምህናጽ ዕላማ ከዕውት ካብ ዘድልይዎ ቀንዲ መሳርሕታት ሓድነቱ እዩ። ሓድነት ንህዝቢ ኤርትራ ናይ ምዕዋቱ ቀንዲ መፍትሕ ምዃኑ ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሱ ኣረጋጊጽዎ እዩ። ጸላእቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝፈርህዎ ብብዝሑ ወይ ብዕጥቁ ዘይኮነ ብሓድነቱ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንምስዓር እቲ ቀንዲ መሳርሒ ሓድነቱ ምድኻም ምዃኑ ኣሚኖም ንምብታኑ ዝጸዓሩ ግና ዘይተዓወቱ ከኣ ብዙሓት እዮም። ናይ ጸላእቱ ዘይምዕዋት፡ ዓወት ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ከኣ ህግደፍ እውን ኣጸቡቑ ዝፈልጦ እዩ። እንተኾነ ህግደፍ’ውን ካብቲ ህዝቢ ንምድሃኽ ዝጥቀመሉ ሜላታት ሓደ ሓድነት ህዝብና ምድኻም እዩ።
እቲ ጉጅለ ብባህሪኡ “ሓድነት ህዝቢ ኣይንረብሓይን” ካብ ዝብል ዝነቅል ምዃኑ ርዱእ እዩ። ናይ ክሳብ ሕጂ ተግባሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመጻኢ እውን ከምቲ ኣብ ፈቐዶ ኣደባባያት ኢትዮጵያ ዝጭረሖን ሓዊ ዝኣጉዶን ናብቲ ህዝብና ክምለስ እትጽበዮ ኣይኮነን። “ንህዝቢ ዝደልዮ እናጨራሕካሉ ድሌትካ ምግባር” ካብ ዝብል ምትላል ነቒሉ ኣብቲ ናይ መበል 60 ዓመት ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም መግለጺኡ “ኣብ መጻኢ’ውን ባህግታትናን ዕላማታትናን ንኽሰምር ናብኡ ዘብጽሓና ሓያል ሓድነትን ውዳቤን፡ ቅኑዕ መስመርን መሪሕነትን፡ ጽንዓት ኣብ ዕላማ ከም ዘድልየና ንጹር’እዩ።” ዝበሎ ኣምሰሉነት ምስትብሃል እኹል እዩ። ንኤርትራ ከም ሲንጋፖር ክንገብራ ኢና ኢሉ ኣብ ቃሉ ከም ዘይጸንዐኸ ህዝብና ረሲዕዎ ማለቱ ድዩ።
ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ዝተለኽየ ሕብሪ እንተተለኽየ፡ ዝኾነ ምቁር መግለጺ እንተውጸአ፡ ከምቲ “ወዲ ድሙ ነይገድፍ ግብረ-እሙ” ዝበሃል፡ ካብ ኣነቓቕላኡ ባህጊ ህዝቢ ዘኽብር ሕልና የብሉን። ካብዚ ብምንቃል ህዝቢ ኤርትራ ብዘይካቲ ሒዝዎ ዘሎ ህግደፍ ኣወጊድካ ለውጢ ናይ ምምጻእ መኸተ ካልእ መተካእታ ከምዘየብሉ ተርዲኡ ቃልሱ ክቕጽል ጥራይ እዩ ዝግበኦ።


text:
ብኣና ዲና ብጐረባብትና እንሰግእ2021-07-27 21:18:00 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP Editorial Read 1052 times
- font size decrease font size increase font size
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ኤርትራ፡ ብህዝባ፡ ካብ ህዝባን ንህዝባን” ናይ ነዊሕ ግዜ ናይ ሓባር ጭረሖና እዩ። ነዚ ከነተግብር ብዙሕነትና ዓቂብና ሓድነትና ከነሕይልን ዘይኤርትራዊ ኣብ ጉዳይና ክኣትወሉ ዝኽእል ሃጓፋት ክንመልእን ናይ ግድን እዩ። እዚ እቲ ክኸውን ዝነበሮን ዘለዎን ክነሱ ብግብሪ ግና ከም ዘይበቓዕናዮ ታሪኽና ኮነ ህልዊ ኩነታትና ዝምስክሮ እዩ። ኣብ 50ታትን 80ታትን ዝተራእየ ኣተሓሳስባታትን ዝተወስደ ኣገባብ ኣፈታትሓ ሃገራዊ ጉዳይናን ዝጥቀሱ ኣብነታት ኢዮም። እዞም ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ብቀጻሊ ኣብ መስርሕ ህንጸት ሃገርና ሓንኮልቲ ኮይኖምና ከምዘለዉ ምግንዛቡ ዝከኣል እዩ።
ኤርትራ ናብቲ ክውገድ ዝግብኦ ዝነበረ ዓዘቕቲ መሊሳ ክትሽመም ዝገበረ ህልዊ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ እዩ። ኣብ እዋን ገድሊ ምስ ጓና ሓይሊ ተሻሪኹ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሓይልና ከም ዝደምሰሰ፡ ሎሚ’ውን ጸረ ሃገራውን ህዝባውን ኣጀንድኡ ንምትግባር፡ ምስ ክሳብ ሎሚ ናጽነት ኤርትራ ዘይተዋሓጠሎም ሓይልታት ኢትዮጵያ ተላፊኑ፡ ንሓደጋ የቃልዓና’ሎ። ነዚ ኢስያስ ዘምጸኦ ዘሎ ሓደጋታት ንምዕጻፍ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኢድ ካለኦት ከይተጸበየ ኣብ ገዛእ ርእሱ ተኣማሚኑ ክቃለሶ ግድን’ዩ። ሎሚ’ውን መርሆ ሓድነት ዘይክተል ምስቲ ናይ ቀደም ብዝመሳሰል ምክፍፋል፡ ኣብ ናትካ ሓይሊ ምትእምማን ገዲፍካ ኣብ ናይ ግዳም ሓይሊ ምምርኳስ ውሕስነት ዓወት ዘረጋግጽ ኣይኮነን።
እቲ ምክፍፋልናን ዘይምትእምማናን ዓቕምና በታቲኑ ዘዳኽመና ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ሃገርና ረብሓ ሃገሮም ንከቀድሙ ዝደልዩ ናይ ግዳም ሓይልታት ኢዶም ከእትዉ ኣፍደገ ዝኸፍት ምንባሩን ምዃኑን ካብ ተመኩሮና እንዝክሮ ዝዓበየ ሰግኣት እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ናትና ብሓባር ናይ ዘይምቅላስ ድኽመት ኣቐሚጥና ምስቶም ኣብ ሕድሕድና ብዝፈጠርናዮ ዘይምትእምማን ኣብ ጉዳይና ዝኣትዉ ምርጋምን ምስጋእን ከምቲ “ወደን ከይሓምያስ ሰበይቲ ወደን” ዝበሃል’ዩ ዝኸውን። ኣብ ናይ 50ታት ተመኩሮና እቲ ዘይምስማርና ከይኣክል ከከም ዝንባለና ኣብ ጉዳይ ሃገርና ምስ ናይ ርሑቕን ጐረባብትን ሓይልታት ምጽጋዕ ከም ሓደ ኣሉታውን ክድገም ዘየብሉን ተመኩሮ ክንወስዶ ዝግበኣና እዩ።
ናይ ርሑቕ ይኹኑ ናይ ቀረባ ሓይልታት ኣብ ሃገርና ድሌት ክሓድሮም እንከሎ፡ ድሌቶም ንምዕዋት ካብ ዝጥቀምሉ ቀንዲ መንገዲ ኣብ ሕድሕድና ከምዘይንተኣማመን ምግባር እዩ። ነቲ ባልዕና ዝጀመርናዮ ምርሕሓቕ መሰረቱ እንታይ ምዃኑ ብዘየገድስ ከጋድድዎን፡ ብዝተፈላለዩ መተዓሻሸዊ መብጸዓታት ከሰንይዎ ድማ ናይ ግድን ነይሩ። እዚ ምትዕሽሻው ሎሚ እውን ብረቂቕ ሜላ ኣይክህሉን ምባል የጸግም። እቲ ቀንዲ ስግኣት ግና ናታቶም ኢድ ኣእታውነት ዘይኮነ፡ ናትና ኣብ ገዛእ ርእስና ብዘይምትእምማን ነቲ “ኤርትራ፡ ብህዝባ፡ ካብ ህዝባን ንህዝባን” ዝብል መሰረታዊ ጭረሖና ስለ ዘይበቓዕናዮን ባዕልና ነቓዓት ምፍጣርናን እዩ። ስለዚ እቲ ስግኣት ንሕና እቶም ናይ ምክፍፋል ኣፍደገ እንኸፍት እምበር እቶም በቲ ንሕና ዝኸፈትናዮ ዝኣተዉ ዘረግቲ ኣይኮኑን። ጎረቤት ሃገር ኣብ ጎረቤቱ ብዛዕባ ክኾነሉ ዝደልዮ ክሓስብ የብሉን ዝበሃል ኣይኮነን። ንሕና ውን ጎረባብትና ከምቲ እንደልዮ ክኾነልና ኢና እንሓስብን እንምነን። እዚ ግን ብዋጋ ናይቲ ካልእ ኣካል ረብሓ ዝረጋገጽ ኣይኮነን።
ኣብቲ ዝሓለፈ ተመኩሮና ከም ዝረኣናዮ ኣብ ጉዳይና ብሓባር ናይ ምስላፍ ብቕዓትና እንዳተዳኸመ፡ ምትእምማና ምስ ነከየ፡ ናይ ጐረቤትና ድሌት ግብራዊ ናይ ምዃን ዕድል ረኺቡ፡ ብፖለቲካውን ሕጋውን ኣገባብ ናጽናትና ናይ ምጭባጥ ዕድልና መኺኑ። እንተኾነ ናጻን ልኡላዊትን ሃገር ናይ ምውናን መሰልና ሸለል ኢልካ ዘይሕለፍ ስለ ዝነበረ ኤርትራውያን በቲ ዝበልሐ ኣገባብ ሃገርና ናጻ ከነውጽእ ቅድሚ 60 ዓመታት ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ኣተና። እዚ ምዕራፍ ቃልሲዚ እውን ነቲ “ኤርትራ፡ ብህዝባ፡ ካብ ህዝባን ንህዝባን” ዝብል ጭረሖ ዓቲሩ ዝተንሰአ ነይሩ። ብዝምድናዊ ኣረዳድኣ ብዝሓሸ ሓድነትን ምትእምማንን ምስ ብዙሕ ሓጐጽጐጽን ላዕልን ታሕትን ነዚ መሰረታዊ ጭረሖ ደሓን ግምት ስለ ዝሃብናዮ ኤርትራ ናጻን ልኡላዊትን ሃገር ኮይና።
ሎሚ ድማ ንናጻ ኤርትራ ካብ ጸልማት ኣውጺእና ዲሞክራስያዊ ግምጃ ንምልባሳ ኣብ መስመር ቃልሲ ኣለና። እቶም ብሰንኪ ፍልልያትና ኣከኣኢልና ብዓንተቡኡ ብሓባር “ንናጽነት መተካእታ የብሉን” ብዘይምባልና ነዊሕ ግዜ ኣብ ቃልሲ ክንጸንሕን ኣዝዩ ክቡር ዋጋ ክንከፍልን ዝተገደድና ኤርትራውያን ሎሚ’ውን ኣብቲ ናይ ቀደም ዘለና ንመስል። እቶም ካብ ሽዑ ኣብ ጉዳይና ዓይኖም ዝተኸሉ ሎሚ እውን ትሕዝቶ ዘይኮነ፡ ኣገባብ ቀይሮም ኣብ ቦታኦም ኣለዉ። እዚ እዩ ከኣ “ታሪኽሲ ንገዛእ ርእሱ ይደግም ኣሎ ማለት ድዩ?” ዘብለና።
ጉዳይና ከነልዕል እንከለና ተነጺልካ ስለ ዘይንበር ጉዳይ ጐረባብትና ከነልዕል ንቡር እዩ። እዚ ብመንጽርቲ “እንተ ክትድቅስ ጐረቤትካ ይደቅስ” ዝብሃል ክረአ እንከሎ ሰላሞም ንሰላምና ስለ ዝጸልዎ ንጐረባብትና ሕማቕ ኣይንምነየሎምን። ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባ ንትግራይን ኣጋጢምዋ ዘሎ ጸገማትን ከየልዓልና ዘይንውዕል፡ ብህግደፍ ዝምራሕ ኤርትራዊ ኣብቲ ጉዳይ ኣትዩ ብምህላዉ እዩ። ምኽንያቱ በቲ ሓደ ወገን ንሕና ጸላኢና ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዝኣተዎ ኣቲና፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ክፍጽሞ ዝጸንሐን ዘሎን ግፍዓዊ ተግባራቱ እናተኸታተልና ከነውግዞ ስለ ዝግበኣና እዩ። ነቲ ጉጅለ ህግደፍ ንከነውግዝ እንብሎ ከም ንትግራይ ምደጋፍና ጥራይ ገይሮም ዝወስድዎ ይህልዉ። በዚ መልክዕ እንተሒዝናዮ እውን ንትግራይ ብርትዓዊ መንገዲ ምድጋፍ ነውሪ ኣይኮነን። እቲ ካልእ ብዛዕባ ጉዳይ ትግራይ ክንዛረብ እንግደደሉ ምኽንያት እቲ ሎሚ ህግደፍ ዝፍጽሞ ዘሎ በደል ኣብ ዝምድና ናይቲ ስርዓታት እንተሓለፉ እውን ዘይሓልፍ ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ከሕድሮ ዝኽእል ኣሉታ ስለ ዘተሓሳስበና ኢና። ምናልባት ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ኢዱ እንተዘየእቱ ከምቲ ብዛዕባ ሱዳን፡ ጅቡቲ፡ ግብጺ………ወዘተ ብዙሕ ዘይንዛረብ ብዛዕባ ትግራይ’ውን ኣይምተዛረብናን።
ኣብዚ እዋንዚ ብመስረት እቲ “ኤርትራ፡ ብህዝባ፡ ካብ ህዝባን ንህዝባን” ዝብል ሓሳብ፡ ጉዳይና ባዕልና እምበር ካልእ ኣይእተወና ዝብል የሰማምዓና እዩ። እዚ ኣበሃህላ ንምትሕግጋዝን ምድግጋፍን ዝዕንቅጽ ከምዘይኮነ እንርዱኦ እዩ። እቲ ከምቲ “ዝሃበሲ ይልእኽ” ዝበሃል፡ ሎሚ ንጉጅለ ህግደፍ ከዋድቐኩም ዝብሉ ኣካላት “ናይ ጽባሕ ስግኣት ከይኮኑ” ዝብል ፍርሒ ከም ዘለዎ ንሓዞ። እቲ ቀንዲ ጠንቂ ስግኣት ግና ንሕና ብሓባር ክንቃለስ ዘይምኽኣልና ምዃኑ ኣይንረስዕ። ናይ ቅድሚ ሕጂ ተመኩሮና እውን ነዚ ዘመልክት እዩ። ኩልና ከም እንዝክሮ ኣብ 50ታት ኣብ ኤርትራ “ኢትዮጵያ ወይ ሞት” ዝጭርሑ ኤርትራውያን ነይሮም’ዮም። እቲ ናይ ብሓቂ ስግኣት ዝኾነ ከኣ እዚኣቶም እምበር፡ እቲ ንሳቶም ብዝኸፈትዎ ኣፍደገ ዝኣተወ ናይ ደገ ሓይሊ ኣይነበረን። ስለዚ ሎሚ እውን ሕራይ በቲ ብጉርሒ ድዩ ብስምዒት በብኩርናዑ ዝቀላቐል ዘይቅዱስ ንኤርትራ ናይ ምዕምጣር ጭረሖታትሲ ንስጋእ። እቲ ዝያዳ ክንሰግኦ ዝግበና ግና እቲ ናትና ብሓባር ዘይምስጓም ምዃኑ ከይዘንጋዕና፡ ከነእርሞ ክንለዓል ደጊምና ነዘኻኽር።


text:
ማሪያም አደ አምላኽን አደ ነፍሲ ወከፍ አማናይን
ማሪያም አደ አምላኽን አደ ነፍሲ ወከፍ አማናይን
ቅዱስ ጳውሎስ ብዛዕባ መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ እንክዛረብ፥ ምልኣት ጊዜ ምስ በጽሐ እግዚኣብሔር ንወዱ ካብ ሓንቲ ሰበይቲ ነቲ ብሓጢኣት ካብኡ ተፈልዩ ዝነበረ ሰብ ካብ ዝነበሮ ዓዘቕቲ ነጻ ከውጽኦ ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰባት ባዕሉ ኣተወ።
ብብዙሕ መንገድን ብዙሕ ሻዕን ከኣ ብነቢያት ተዛረበ መደብ ኣምላኽ ኣብ ምልኣት ምስ በጽሔ ክርስቶስ ናይቶም ብዙሓት ነቢያት መፈጸምን ምልኣትን ስለዝኾነ ካብ ድንግል ተወልደ። ካብኣ ተወሊዱ ከኣ ንኹልና ደቂ እግዚኣብሔር ናይ ምዃን ዕድል ሃበና። በዚ ምኽንያት ከአ ማሪያም አደ ኹሉና ኮይና ትርከብ።
አብ ታሪኽ ቤተክርስቲያን እቲ ዝዓበ መልእኽቲ ወይ Document ናይ ማሪያም ከም መንፈሳዊት አደ ዝገልጻ ብርሃን አሕዛብ ኢዩ። ንሱ አብ ቁጽሪ 65 ከምዚ ይብል፦ “ድንግል ማሪያም ምስቲ ካብ ዘለዓለም ዝተወሰነ ተሰግዎቱ መለኮታዊ ቃል፡ ብመልኮታዊ ፍቓድ አምላክ አብዚ ምድሪዚ አደቲ መሎኮታዊ መድኃኒ ኮይና፡ ልዕሊ ኩሎም ሰባት ለጋስ ተኃባባሪት ትሕቲ አገልጋሊትን ጎይታ ዝኾነት እኖ አምላኽ ኢያ።
ንሳ ንኽርስቶስ ጸነሰቶ፥ ወለደቶን ሓነጸቶን፥ ናብ እግዚአብሔር አቦ አብ ቤተ መቕደስ አቕረበቶ፥ ምስቲ መስቀል ተሸንኪሩ ዝሞተ ወዳ ተሳቐየት። ብፍሉይ አገባብ ከአ ብተአዝዞአን፡ ብእምነታን – ብተስፋአን – በቲ ወዕውዕ ፍቕራን አብ ምሕዳስ መልዕልተ ብህርያዊ ሕይወት ነፍሳት አብ ዕዮ መድኃኒ ተሓባበረት። ምእንቲዚ ብጸጋ ንአና አደና ኢያ” ።
በዚ ከአ ቤተክርስቲያን ንፍቓድ እግዚአብሔር አብ ብእምነት እናፈጸመት፡ ንቓል እግዚአብሔር ብእምነት ተቀቢላ፡ ብጊደአ አደ ኩሎም አመንቲ ትኸውን። ንኩሎም ትሓቁፍን መገዲ ድኅነት ትመርሕን። ነቲ “ እምበአር ኪዱ እሞ፥ ንኹሎም አሕዛብ ብስም አብን ወልድን መንፈስ ቅዱስን እናጠመቕኩምዎም ደቂ መዛሙርተይ ግበሩዎም”። ዝብል ትእዛዝ ክትፍጽም ወትሩ ትጽዕር።
እግዚኣብሔር ንእግዝእትነ ማርያም ኣደ ኣምላኽ፡ ብገብርኤል መልአኽ ከምዚ እንዳበለ አበሰራ‹ “ ሰላም ንዓኺ ኦ ምልእተ ጸጋ፥ እግዚአብሔር ምሳኺ እዮ፥ ንስኺ ካብ አንስቲ ዝተባረኽኪ ኢኺ” በላ። አብ ቅድሚ አምላኽ ጸጋ ረኺብኪ ኢኺ እሞ አይትፍርሂ። እንሆ ክትጠንሲ፥ ወዲውን ክትወልዲ፥ ስሙ ኸአ ኢየሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ። ምስበላ፡ ወላካ አብ መጀመሪያ ንኽትቅበሎ ሃንደበት እንተኾና፡ “ እኔኹ አነ ባርያ እግዚአብሔር እየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ”ሉቃስ፡ 1፡28-39፥ ብምባል ነቲ ካብ እግዚአብሔር ዝመጻ ዕድመ ጸዋዕታ ተቐበለቶ። በዚ ከአ አደ ጎይታናን አደ ኩሎም አመንቲ ኮነት፡፡ እዚ ሰላምታ ገብርኤል መልኣኽ፥ ንእግዝትነ ማርያም ብዙሕ ኣኽብሮት ከምዝሃባ ከአ የረድእ።
ኤልሳቤጥውን ብመንፈስ ቅዱስ ተመሊኣ፡ ክልተ ጊዜ፡ ንስኺ” ብጽዕቲ” ኢኺ እናበለት ትጽውዓ። ከምኡውን ብመንፈስ ቅዱስ ተመሊኣ ይብለና ቃል አምላኽ፥ “ኣደ ጐይታይ ክትበጽሓንስ፡ እዚ ኹሉ ካበይ ኮነለይ፧” እናበለት፡ ንእግዝትነ ማርያም ዕብየታን እንታይነታን ትገልጽ። ባዕላውን እግዝእትነ ማርያም ብመንፈስ ቅዱስ ተመሊኣ፡ “ካብ ሕጂ ንድኃር ኵላቶም ወለዶ “ብጽዕቲ” ክብሉኒ እዮም” እናበለት ከአ ትንበ።ሉቃስ፡ 1. 48
እግዚአብሔር ኣደ ቤተክርስቲያን፡ ክትከዊን አቐዲሙ ካብ ኵሉ ርኽሰት ኃጢኣት ነጻ ገሩ ኢዩ ፈጠሩዋ። ስለዚ ኸኣ ብዘይ ኃጢኣት ኣዳም ተጸንሰት። ነዚ ዕላማ’ዚ ብቅዕቲ ኮይና ምእንቲ ክትርከብ ከአ ማርያም መንቅብን ጕድለትን ዘይብላ ብጸጋ ሃብታም ኮይና ተፈጥረት። በዚ ምኽንያት ኸኣ እግዚኣብሔር ንኢየሱስ ክትወልድ እንከላ ድንግልናኣ ብተኣምር ኪሕሎ ዝመረጸ። ከምኡውን ድኅሪ ሞታ ሥጋኣ ከይበስበሰ ንሰማይ ኪፈልስ ዓቀቦ። በዚ መንገዲ እግዝእትነ ማርያም ኣብ መደብ ደኅነት ፍሉይ ግደ ከምዝተዋህባ እዩ ዜርኢ።
እግዝእትነ ማርያም፡ ንኢየሱስ ብሥጋ ከምዝወለደቶን፡ ኢየሱስ ከኣ ፍጹም ሰብ ፍጹም ኣምላኽ ከምዝኾነን፡ ስለዚውን ንሳ ኣደ ኣምላኽ ከምዝኾነትን ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ት አምን። ቀዳሞት ኣበው ቤተክርስቲያን እግዝእትነ ማርያም ሓዳስ ሔዋን ከምዝኾነት የስተምህሩ። እዞም ኣበው፡ ሔዋን ብሕጊ ተፈጥሮ ናይ ኵሉ ዓሌት ሰብ ኣደ ከም ዝኾነት፥ እግዝእትነ ማርያም ከኣ ብሕጊ ጸጋ ናይ ኵሉ ዓሌት ሰብ ኣደ ምዃና ይርእዩ።
ገለ ካብ መንፈሳዊ ጸሎት ቁዱሳትና፤ ናይ ቅዱስ በርናርዶስ ጸሎት እስከ እንተረአና፥ “ኦ ፍጽምቲ ኅያወይቲ ድንግል ማርያ፡ ናብ ሓለዋኺ እንካብ ዝተማህለሉ ረድኤትኪውን እንካብ ዝለመኑ፥ ልመናኺውን እንካብ ዝደለዩ፥ ካብ እዚኣቶም ሓደኳ ዝጠፍአ ከም ዘይተሰምዐ ሕሰቢ፥ ኦ ድንግል ተደናግል ኣደና! ንሕና’ውን በዚ እምነት እዚ ጸኒዕና እናተጨነቕናውን ኣብ ቅድሜኺ ደው ንብል ኣሎና፥ ኦ ኣደ ቓል ንጸሎትና ብሕያውነትኪ ስምዕዮ፥ ኣሥምርዮ እምበር ኣይትንዓቕዮ።” እናበለ ዝደረሶ ጸሎት መቕድም ኮይኑ፥ ቀዳሞት ክርስቲያን ነቲ ናይ እኖና እግዝእትነ ማርያም መንፈሳዊ እናትነት ይአምኑን የኽብሩ ከምዝነበሩ የመልክት።
ኢየሱስ ንምሉእ ዓሌት ሰብ ስለ ዘድኃነ፥ እግዝእትነ ማርያም ከኣ ኣዲኡ ጥራይ ዘይኮነትስ፡ ናይቶም ዘድኃኖምን ኣኅዋቱን ኣኃቱን ዝገበሮምን፡ ናይ ኵሉ ዓሌት ሰብ ኣደ ምዃና ንኣምን። ብፍሉይ መገዲ ኸኣ ኣደ ቤተክርስቲያን እያ። እዚ ከአ ባዕሉ አብ መስቀል ንወዲ መዛሙርቱ ዮውሃንስ ዝበሎ ክንዝክር ንኽእል። ነቲ ዘፍቅሮ ወዲ መዝሙሩ እነሄት አደካ ክብሎ እንከሎ ነታ ዘፍቅራ አዲኡ ከአ “አቲ ሰበይቲ እንሆ ወዲኺ” እናበለ ናይ ነፍሲ ወከፍና አደ ንኽትከዊን ሃበና።
ዝለዚ ንሕና ነፍሲ ወከፍና ማሪያም አደ ኢየሱስ፤ አደ ነፍሲ ወክፍና ምኻና ክንአምንን ክንቅበልን ይግበአና፡፡ ማርያም ኣደ ኢየሱስ እያ፥ ኢየሱስ ከኣ ኣምላኽ እዩ፥ ምእንትዚ እግዝእትነ ማርያም ኣደ ኣምላኽ እያ።
ሓደ ክርስቲያን፡ እግዝእትነ ማርያም ኣደ ኣምላኽ ምዃና እንተ ደኣ ዘይተቐቢሉ፥ ን ንምስጢረ ሥጋዌ ( ናይ ኢየሱስ ሰብ ምዃን) ይኽሕድ። ማርያም ከመይ ኢላ እያ ፍጥርቲ እንከላ ኣደ ፈጣሪ እትኸውን ኢሎም ንዝሓቱ፧ እቲ ዘለዓለማዊ ወልደ እግዚኣብሔር ሰብ ምስ ኮነ፡ ባህሪሰብ እዩ ለቢሱ። ምእትዚ ሰብ ብምዃኑ፡ ካብ ሰበይቲ ብምላድ ከአ ልክዕ ሓደ ከማና ኾይኑ፡ “ምልኣት ጊዜ ምስ በጽሐ ኸኣ፡ ኣምላኽ ነቲ ካብ ሰበይቲ ዝተወልደ ሓደ ወዱ ለኣኾ። ገላትያ፡ 4፡4
ዝኸበርኩም ምእመናን እምበአር ወቕቱ ንማሪያም ዝተወፈየ ወቕቲ ኢዩሞ፤ ሃየ ምስ ማሪያም ፍሉይ ዕርክነት ንፍጠር። አብአ ብተስፋ ንማህለልን አማልድነታ ንሕተትን። ንሳ ከአ እቲ ዘድሊየና ጸጋ ክተማልደልና ኢያ። ንሳ እታ ዝበለጸት ናይ ቤተክርስቲያን መራሒት ኢያ። ከመይ ብእምነታ ብጽዕቲ ምኻና ዝተመስከረላ እያ። ብተአዝዞአ “ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ”፡ ብምባል ንፍቓድ እግዚአብሔር አብአ ክፍጸም ዝለዝተቐበለትን ዘፍቀደትን ንሳ መምህር ናይ እምነት ኢያሞ ንስዓባ አሰራ ንከተል።
እግዚአብሔር ስለ ኩሉ ነገር ዝተመስገነ ይኹን!
ኣባ ሓጎስ ተፍስጋቢር
Aba Hagos Tesfagabir


text:
ሴኔት ኣሜሪካ ኮሮና ቫይረስ ዘስዓቦ ሃሰያ ንምሕጋዝን ንምክልኻልን 2 ትሪሊዮን ዶላር ኣፅዲቑ።ኣውሮጳ ኣብዚ ስዓት ማእኸል ስሕበት ናይዚ ሓደገኛ ቫይረስ ኮይና ኣላ። ቻይና ናይ ኣሜሪካ ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ማይክ ፖምፒዮ ንኮርኖ ቫይረስ ናይ ውሃን ቫይረስ ንዝብል ዝሃብዎ ርእይቶ ብትሪ ኮኒናቶ።
ናይ ኣሜሪካ ሴኔት ብሰንኪ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ኣጋጢሙ ንዘሎ ቁጠባዊ ፀገም ንሰባትን ኣብያተ ንግዲን ንምሕጋዝ ናይ 2 ትሪሊየን ዶላር ናይ ምድሓን ፓኬጅ 96 ትማሊ ረቡዕ ኣፅዲቑዎ።
ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ኣሜሪካ ፅባሕ ዓርቢ ድምፂ ክህበሉ ትፅቢት ይግበር።
ፕረ.ትራምፕ ትማሊ ረቡዕ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ ኮንግረስ ኣፅዲቑ ምስ ሰደደለይ ሽዑ ንሽዑ ብፊርማይ ከፅድቖ እየ፤ንኣሜሪካዊያን ሰራሕተኛታትን ስድራቤታትን ከምኡውን ንኩባኒያታት ኣሜሪካ ፅቡቕ መዓልቲ እዩ ኢሎም።
500 ቢሊዮን ዶላር ብከቢድ ዝተሃሰያ ኩባኒያታት ኣሜሪካ:337 ቢሊዮን ዶላር ትሕቲ 500 ሰራሕተኛታት ንዘለዎም ናአሽቱ ትካላት ንግዲ፣250 ቢሊዮን ዶላር ብመንግስቲ ዝፍፀም ስራሕ ንዘይብሎም ዝውሃብ ገንዘብ እዩ።
150 ዶላር ብሰንኪ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ብሃንደበት ኣብ ሽግር ንዝወደቑ ሆስፒታላት ንምሕጋዝ ዝውዕል እዩ።ካልእ ዓብይ ክፋል ናይቲ ባጀት ንኣሜሪካዊያን ስድራቤታት ንምሕጋዝ ዝውዕል እዩ።ኣርባዕተ ኣባላት ዘለዎ ስድራ 3,400 ዶላር ክረክብ እዩ።እቲ ሓገዝ 90 ሚእታዊት ስድራቤታት ኣሜሪካ ዝሽፍን እዩ።
ኣሜሪካ ኮሮናቫይረስ ዝሓዞም ልዕሊ 70,000 ብኮሮናቫይረስ ዝሞቱ ድማ ልዕሊ 1,000 መዝጊባ ኣላ።
ብኻልእ ዜና ኣውሮጳ ስሕበት ናይዚ ሓደገኛ ቫይረስ ኮይና ኣላ።ልዕሊ 150,000 እቲ ቫይረስ ዘለዎም ዝተረጋገፁ፣ ኣሽሓት ድማ ህይወቶም ዝስኣኑ ኮይኖም ኣለው። ተዓዘብቲምግፋሕ ናይቲ ለበዳ እናገደደ ይኸይድ ኣብ ዘለሉ ኣብዚ ሕጂ እዋን 27 ኣባላት ዝሓቖፈ ሕብረት ኣውሮጳ ኣንፃር እቲ ለበዳ ዘካይድዎ ግጥም ሓቢሮም’ዶ ክቕፅሉ ይኽእሉ ኢሎም ይሓቱ።
ኣብ ዝሓለፉ ቅንያት መደረ ዘስምዓ መራሒት ጀርመን ኣንጌላ መርኬል እቲ ቫይረስ እናሃለወ፣ሰባት ነብሶም ንሕማም ዘይከላኸል እንተኾይኑ፣ ክታበት ወይ መድሓኒት እንተድኣ ዘይብሉ ኮይኑ ክኢላታት ዘቐምጥዎ ዝለዓለ ካብ 60 ክሳብ 70 ፐርሰንት ናይቲ ህዝቢ በቲ ቫይረሽ ክትሓዝ እዮም ክብላ ኣጠንቂቐን።መርከል ንገሊኡ ዶባት ዓፅየን ኣለዋ።
ልዕሊ 420 ሚሊዮን ህዝቢ ዝሓዘን 4,312,099 ኪሎ ሜትር ዝሽፍን መሬት ዝሓቖፈን ሕብረት ኣውሮጳ ብውልቂ ዝውሰድ ስጉምቲ ነቲ ሕብረት ከፍርሶ ይኽእል እዩ ክብሉ የጠንቅቑ ነቐፍቲ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ቻይና ናይ ኣሜሪካ ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ማይ ፖምፒዮ ንኮቪድ-19 ‘ናይ ውሃን ቫይረስ’ ኢሎም ምፅውዖም ብትሪ ነቒፎምዎ።
ፖምፒዮ ነዚ ርእይቶ ዝሃቡትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝተኻየደ ናይ ቪዲዮ ኮንፈረንስ ብቁጠባዝማዕበላ ሃገራት ጉጅለ ሸውዓተ /G7/ ጎናዊ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ እዮም ።
ወሃቢ ቃል ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ቻይና ገንግ ሹዋንግ ሎሚ ሓሙስ ኣብ ዝተውሃበ ስሩዕ ጋዜጣዊ መግለፂ ፖምፒዮ ነቲ ሕማም ናይ ዊሃን ቫይረስ ኢሎም ምፅውዖም እቲ ቫይረስ ምስ ቻይና ንምትእስሳርን ቻይና ተካይዶ ንዘላ ፃዕሪ ኣቓልቦ ንምቕያርን ን እዩ ኢሎም።
ፖምፒዮን ካልኦት ኣባላት ምምሕዳር ትራምፕን ፕሬዝዳንት ትራምፕ ሓዊሱ ነቲ ሓዱሽ ኮሮናቫይረስ ናይ ውሃን ወይ ቻይና ቫይረስ ክብሉ ብተደጋጋሚ ይፅውዑዎ።
ውድብ ጥዕና ዓለምን ካልኦት ዓለምለኸ ትካላትን ነቲ ቫይረስ ኮሮናቫይረስ/ኮቪድ-19 ኢሎም ብወግዒ ይፅውዕዎ።
እቲ ቃል ቀንዲ ዛዕባ ዝኾነሉ ኣጋጣሚ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝነበረ ጋዜጣዊ መግለፂ ጉጅለ ሸውዓተ እዩ። ድሕሪ እቲ ኣኼባ ኣብ ዝወፅእ ናይ ሓባርመግለፂ ኣሜሪካ እቲ ቃል ናይ ውሃን ቫይረስ ተባሂሉ ክፅዋዕ ብምድፍኣ ካልኦት ኣባል ሃገራት ነቲ ኣፀዋውዓ ተቓዊመንኦ፤ከም ሳዕቤን ድማ ዝተፈላለዩ መግለፂታት ሂቦም ኣለው።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ጥሪ.23.2018
አቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ……………
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………
ማር.3:31- ፍጻ
ኣዲኡን ኣኅዋቱን ናብኡ መጹ፥ አብ ወጻኢ ቖይሞም ከአ ኺጽውዕዎ ለአኹሉ። ብዙኅ ሕዝቢ ኸአ አብ ዙር ያኡ ተቐሚጡ ነበረ እሞ፥ “ እንሆ አዴኻን አኅዋትካን ( አኃትካን) አብ ወጻኢ ቖይሞም ይጽውዑኻ አለዉ “በልዎ። ንሱ ድማ “ አደይ መን እያ፧ አኅዋተይከ ብዓል መን ኢዮም፧” እናበለ መለሰሎም። ነቶም አብ ዙርያኡ ተቐሚጦም ዝነበሩ እናጠመተ፡ አደይን አኅዋተይንሲ እነዉ። ኃወይን ኃብተይን አደይንሲ ፍቓድ አምላኽ ዚገብር ዘበለ ኹሉ እዩ” በሎም።
አስተንትኖ
ዝኸበርኩም ኣኅዋትን ኣኃትን ክርስቶስ እቲ ወዲ አምላኽ አብዚ ዓለም ብምምጻእ ፍቓድ እግዚአብሔር ምፍጻም – እቲ መዓልታዊ መግቡ ከምዝነበረ። ነቶም ኩሎም ከም ወዲ አምላኽ – ከም መድኅኖም ዝቕበሉዎ ኸአ የፍቅሮም ከምነበረ ቃል አምላኽ የዘንትወልናን ይምህረናን። እዚአቶም እቶም ሓቀኛታት ደቂ እግዚብሔር ይኾኑ፡ እታ መንፈሳዊት ስድራ ቤት ክርስቶስ ከአ ይምስርቱ። ነዛ መንፈሳዊት ማሕበር አመንቲ እዚአ ኸአ ክርስቶስ ካብቲ ስጋዊ ዝምድና ዝለዓለ ክብሪ ሂቡዋ ይርከብ።
ኣዲኡን ኣኅዋቱን ናብኡ መጹ፥ አብ ወጻኢ ቖይሞም ከአ ኺጽውዕዎ ለአኹሉ። ብዙኅ ሕዝቢ ኸአ አብ ዙርያኡ ተቐሚጡ ነበረ እሞ፥ “እንሆ አዴኻን አኅዋትካን (አኃትካን) አብ ወጻኢ ቖይሞም ይጽውዑኻ አለዉ “በልዎ። ንሱ ድማ “አደይ መን እያ፧ አኅዋተይከ ብዓል መን ኢዮም፧” እናበለ” ካብ ስጋዊ ዝምድና ክርሕቕ ንርእዮ፡ ምኽንያቱ ክርስቶስ እቲ ሓዳስ መንፈሳዊ ስድራቤት ዝምስርተላ ግዜን ሰዓትን አኺሉ ነበረ። ነቶም አብ ዙርያኡ ተቐሚጦም ዝነበሩ ብምጥማት ከአ ንሳቶም አኅዋቱ አኃቱ አድኡ ምኻኖም ብምልክት ይገልጸሎም። አስዒቡ ከአ” አደይን አኅዋተይንሲ እነዉ። ኃወይን ኃብተይን አደይንሲ ፍቓድ አምላኽ ዚገብር ዘበለ ኹሉ እዩ” እናበለ ነቲ ብምልክት ዝገለጾ ብቓላቱ ደጊሙ ይገልጾ።
አብ ቅድሚኡ እቶም ፍቓድ እግዚአብሔር ዝፍጽሙ አኃዋት – አኃት – አደ ናይ ክርስቶስ ኮይኖም ይርከቡ። እቶም ንቓል አምላኽ ሰሚዖም አብ ሕይወቶም ዝነብሩዎ እዚአቶም ብሓቂ ደቂ እግዚአብሔር – ስድራ – ቤቱ – አባል እታ ብኽርስቶስ ዝቖመት ቤተክርስቲያን ይኾኑ። ናይዛ ስድራቤት አባል ቀዳመይቲ ባዕላ ማሪያም ትኸውን። ንሳ እኔኹ አነ ባሪያ እግዚአብሔር እየ፥ ከምቲ ዝበልካኒ ይኹነለይ” እናበለት ንቃል አምላኽ አብ ከርሳ ዝተቐበለት ቀዳመይቲ አማኒት ስለዝኾነት። አብዚ ‘እቲ ካብ እግዚአብሔር ዝተነግረኪ ቓል ከም ዝፍጸም ስለዝአመንኪ ብጽዕቲ ኢኪ” ዝብል ቃል ኤልሳቤጥ ክንዝክር ንኽእል።
ዝኸበርኩም አኃዋትን አኃትን ስለዚ ንሕና ድሕሪ ብስጋ ካብ አቦናን አደናን ተወሊድና – እንደገና ብማይን መንፈስ ቅዱስን ተወሊድና፡ መሰል ናይ ውልድነት ረኺብና ኢና። ደቂ እቲ ልዑል አምላኽ ኮይና ኢና። አባላት ናይታ መንፈሳዊት ስድራ ቤት ኮይና ኢና። ሎሚ እምበአር ካብዚ ቃል አምላኽ ተበጊስና ዕብየት ጸዋዕታና – ዕብየት እቲ ዝተቐበልናዮ ጉን ዖ ክንዝክር ይግበአና። ነቲ “ፍቓድ አምላኽ ዚገብር ዘበለ ኹሉ ንሱ ሓወይ ሓፍተይ አደይ እዩ” ዝበሎ ክርስቶስ – ንሕናውን አብ ኩሉ ጉዑዞና ቃሉ እናስተንተና ፍቃዱ ንኽንፍጽም አብነትን አማልድነትን ቅድስቲ ማሪያም አደና አይፈለየና። አሜን!
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………
አባ ሓጎስ ተስፋግቢር


text:
ንልዕሊ ሓደ ወርሒ ዝኣክል፡ ዕቱብ ምክትታላት ክገብረሉ ዝጸናሕኹ፡ ብዛዕባ ናዕቢ ተምሃሮ ዓዲሃሎ ዝምልከት እዋናዊ ሓበሬታ፡ ካብ እሙናት ምንጭታት ስለዝበጸሓኒ እንሆ፡፡
ኣብ ትሕቲ “ኩሉ ባዕለይ ባንድ ኢሳይያስ ዘ-ዓዲሃሎ” ዝብል ኣርእስቲ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ሃሎ ዝተዓመሙ ንጥፈታት ዝምልከት፡ ዝርዝር ሓበሬታ ፈኒየልኩም ነይረ፡፡ ፈለማ “ንፍታሕ ጽሩይ ዝስተ ማይ ህዝቢ ኣስመራ” ተባሂሉ ዝተበገሰ ዲጋ ዓዲ ሃሎ (ዲጋ ሎጎ)፡ ብመምርሒታት ኢሳይያስ ዕላማታቱ ተጨውዩ፡ “ሃገራዊ መጽናዕቲ ምርምር ማይን ሕርሻን” ዝብል ስም ተጠሚቑ፡ ብመጽናዕቲ ዘይተደገፉ ስርሓት ሕርሻን ጸሓያዊ ጸዓትን ምስ ተኣታተወሉ፡ እቲ ዕላማ ብኡ ንብኡ ተጋፍሑ፡፡ ብዝሒ ዓቕሚ ሰብን ስፍሓት ካብ ገበራት ዝተመንጠለ መሬት ምስ ረኣየ ኢሳይያስ ዓበይቲ ሃንገራት ክስርሑ ብምእዛዝ፡ ኣብ ቋሕ ሰም “ኮለጃት” ሕርሻን ማሽነሪታትን ተጣይሰን፡ ካብ 28 ዙርያ ሃ/ኣገልግሎት ጀሚሩ ኣብ ሳዋ ፍላት ንዘምጽኡ ተምሃሮ ክመሃርሉ ተወሲኑ፡፡
ብውጽኢቱ ኢሳይያስ ብጀካ ንምቁጽጻር ስርሓት ኢንጅነሪንግን ቴክኒክን፡ ብተወሳኺ ዲን “ኮለጅ” ዓዲሃሎ ብምኻን ውን ከገልግል ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ሃገራዊ ዕማም ንጎኒ ሓዲጉ፡ ብሓደ ገጽ ሳላቱርሽን ትራባኖንን ክቆጻጸር፡ ብካልእ ገጽ ከኣ መዓንጣ ዘይቋጸሩ ቆልዑት ክጓሲ፡ ኣብ ዝጸንሓሉ ኣብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲሃሎ ዝተፈላለዩ ሓውሲ “ጎነጽ” ተቓዉሞታት ውን ክረኣዩ ጸኒሖም ኢዮም፡፡ ብዘይፍትሓዊ መገዲ መሬቶም ዝተሓደጉን፡ ብኣስገዳድ ኣብ ምጉልጓልን ጻህያይን ዝጸንሑ ሓረስቶት ከባቢ ዓዲሃሎ፡ ናይ ማይ ትቦታት ብለይቲ ብምቁራጽ ተቓዉሞታቶም ክገልጹ ጸኒሖም ኢዮም፡፡ ብፍላይ ካብ ወርሒ ሓምለ 2017 ጀሚሩ፡ ኣብ ዓዲሃሎ ዝጸንሑ 6076 ተምሃሮ 29 ዙርያ፡ ኣዚዩ ዘይልሙድን ጎነጻዊን ዓይነት ተቓዉሞ ከካይዱ ጸኒሖም፡፡
ነዚ ተቓዉሞታት’ዚ፡ ብታህዲድን ብዕጽውን፡ ክኣልዮ ዝጸንሐ ኢሳይያስ፡ ኣብ መወዳእታ ካብ ህዝቢ ክኸወል ዘይክእል ናዕቢ ኣብ ውሽጢ ዓዲሃሎ ብዕለት 13 ጥቅምቲ 2017 ኣጓነፎ፡፡ ቀንዲ መበገሲ’ዚ ናዕቢ ዋላ ንሓፈሻዊ ዘይቅርዑይ ምሕደራ ኢሳይያስ ብምቅዋም እንተነበረ፡ እተን ደፋእቲ ምኽንያታት ግን ምሕደራዊ ኩነታት “ኮለጅ” ዓዲሃሎ እየን፡፡ ብዘይ ግቡእ መጽናዕትን ምድላዋትን ዝተደኮነ “ኮለጅ” ዓዲሃሎ፡ ሕጽረታት መምሃሪ ክፍልታት፡ መንበሪ ተምሃሮን መማህራን ዘጋጠሞ ኮይኑ፡ ብተወሳኺ ብጸጥታዊ ጠመተ ዕቱብ ቁጽጽርን ምክትታልን ይግበረሉ ስለ ዝነበረ፡ ተምሃሮ ከማርሩ ጸኒሖም’ዮም፡፡ ብመሰረት’ዚ ከኣ፡ ተምሃሮ ብዝግበረሎም ጸቕጥታት ማዕረ ንበዓል መስቀል ናብ ስድርኦም ከይከዱ ስለ ዝተኣገዱ፡ ብኢድዋኒኖም ፋሕ ኢሎም ከይዶም ኢዮም፡፡
ድሕሪ ገለ መዓልታት ምስ ተመለሱ’ውን፡ “ጽፉፍ ትምህርቲ የለን፡ ብዘይድሌትና ኣብ ዓዲሃሎ ተሓይርና፡ ዘይመረጽናዮ ዓውዲ ትምህርቲ ንመሃር ኣለና” እቲ ዝጸንሐ ተቓዉሞታት ክቕጽልዎ ጸኒሖም’ዮም፡፡ ብፍላይ ኣብ መንበሪኦምን መደቀሲኦምን ዘሎ ሕጽረታት ምንጻፍ፡ ጉድለት ጽሬትን ዘስዓቦ ባልዕን ሓካኪንን፡ ሕጽረት መማህራንን ብምልዓል ብትሪ ተቓዊሞም፡፡ ደቂ ተባዕትዮ ምስ ደቂኣንስትዮ ከይተሓዋወሱ ዝእዝዝ መምርሒ ስለ ዝተመሓላለፈ’ውን በሰሪ እዚ መምርሒ ናብ ጎነጽ ዘምርሑ ተቓዉሞታት ኣካይዶም እዮም፡፡ ኣብ መወዳእታ ኣብ ብክ/ሰራዊት 525 3ይ ብርጌድ ዝሕሎ ሆላት ዝነበሩ ተምሃሮ፡ ንኣርባዕተ ኣባላት ሓለዋ ብበትርን ብእምንን ክሰሃልዎም ጀሚሮም፡፡ ከም ውጽኢቱ ከኣ ሓደ ደንሽ ጸሃየ ዝተብሃለ መራሕ ሓይሊ ዝርከቦም፡ 3 ኣባላት ሓለዋ ተሃሲዮም ናብ ሕክምና ተወሲዶም’ዮም፡፡ እቲ ናዕቢ፡ ኣብ ካልኦት መኻዝኖታት ዝነበሩ ተምሃሮ ምስ ተሓወስዎ፡ ሓያል ኣውያትን ምትእኽኻብን ምስ ተፈጥረ ንፕረሲዳንት ተሓቢሩ ኣዛዚ ተወርዋሪ እዚ ብ/ጀ ፍጹም ገብረሂወት (ወዲ መምህር) ንኣዘዝቲ ክፍላተ ሰራዊት 22ን 525 ኣዚዙ ነቲ ናዕቢ ብህጹጽ ክቆጻጸርዎ ፈተኑ፡፡
ኣዛዚ ክ/ሰ 22 ኮ/ል ሓረጎት ፍርዙን (ወዲ ፍርዙን)ን ሓለቓ ስታፍ ክ/ሰ 525 ሌ/ኮ ሙሳዝጊ ሃይለ (መርዓዊ)ን፡ ብህጹጽ ናብቲ ቦታ ወሪዶም ንነፍሰ ወከፍ ተምሃራይን መደቀሲኦምን ጽዑቕ ተፍትሽ ክግበር ኣዚዞም፡፡ ቀንዲ ዕለማ’ዚ ተፍትሽ ተቓዉሞታት እቶም ተምሃሮ ናብ ኣስመራን ካልእ ከባቢታትን ከይልሕም፡ ሞባይል ተምሃሮ ንምህጋር ኢዩ፡፡ ኣብ እዋን ተፍትሽ፡ ነቶም ተምሃሮ ንምህዳድን ንምፍርራሕን፡ ማዕረ “ንሕና ሃገራውያን ምበር ሃይማኖታውያን ኣይኮናን” እንዳበሉ ማዕተብ ተምሃሮ ካብ ክሳዶም ብምብታኽ፡ ማእለያ ዘይብሉ ብሩርን ወርቅን ተመንጢሉ ንወዲ መምህር ተረኪቡ ኢዩ፡፡ ደድሕሪ እቲ ተፍትሽ፡ ነቶም ተምሃሮ ኣኪቦም፡ ከተሃዳድኡ ዝፈተኑ ኣዘዝቲ ውን፡ ኣብ ቅድሚ ተምሃሮ ነንባዕሎም ናብ ምንሕናሕ ገጾም ኣምሪሖም ከይተሰማምዑ ተፈላሊዮም፡፡
በዞም መናውራታት ዘይተደሃሉ ተምሃሮ፡ “ባዕሉ ፕረሲዳንት ይምጸኣልና” እንዳበሉ ጠለባቶም ክሓቱ ድሕሪ ምጽናሕ “ሓላፊ ሃገራዊ ምውህሃድ ሞያዊ ጸጋ ሰብን ምሕደራን” ኮይኑ ዝተመዘ ተለንተ ቴድሮስ ተመልሶ ከይዱ ከረጋግኦም ተጸዊዑ፡፡ እንተኾነ እቶም ተምሃሮ፡ “ባዕሉ ፕረሲዳንት ይምጸኣልና! ንስኻ መን ኢኻ?” ኢሎም ስለዘይተቐበልዎ ኣብ መወዳእታ “ፕረሲዳንት ክመጸኩም ኢዩ” ተባሂሎም ክሳብ ዕለት 15 ጥቅምቲ 2017 ሰዓት 6፡00 ምሸት ክጽበዩ ጸኒሖም፡፡ ኣብ ውሽጢ እተን ክልተ መዓልታት፡ ፕረሲዳንት ብዝሓልፈሉ ጽርግያ፡ ከይንቀሳቐሱ ተኸልኪሎም እዮም፡፡ ንደቂቕ ምክትታል ማዕረ ኣባላት ውሽጣዊ ጸጥታ፡ ብጉልባብ ተዋፊሮም፡ መጽናዕታት ከካይዱ ጸኒሖም’ዮም፡፡
ክሳብ ዕለት 15 ሰዓት 6፡00 ናይ ምሽት፡ እቶም “ፍታሕ” ክግበረሎም ዝተጸበዩ ተምሃሮ ሃንደበት ወዲ መምህር ኣኪቡ፡ “ፕረሲዳንት ክሳብ ዝመጸኩም፡ ናይ ክሌማ ለውጥታት ስለዘሎ፡ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ናይ ዝርከቡ ሓረስቶት ሕርሻ ክትዓጽዱ ኢኹም” ብምባል፡ ነቶም ተምሃሮ ኣብ 40 ካብ ራዳር ዝተልኣኻ በጠሓት ክስቀሉ ኣዚዝዎም፡፡ ቀጺሉ ኣብ ነፍሰ ወከፍ በጣሕ፡ አዓሰርተ ኣባላት ክ/ሰ 22ን 525 ምስ ዕጥቆም ክስቀሉ ተገብረ፡፡ ተምሃሮ ኣብተን በጠሓት ተሰቒሎም፡ ናብ ጎዳይፍ ምስ ተጓዓዙ፡ በቶም መራሕቲ ሓይሊ፡ “ዝኾነ ተምሃራይ ካብ መኪና ከይነጥርን ከይሃድምን” ጥቡቕ መምርሒ ተዋሂብዎም፡፡ ነዚ ምስዘይቅበሉ ግን ስጉምቲ ከምዝውሰድ ተሓቢርዎም፡፡ ጉዕዞ ቀጺሎም ብዓዲ ኣቤቶ፡ እምባደርሆ፡ ማይ መንካዕ ኣቢሎም ንሰረጀቓ ገጾም ምስ ኣምርሑ፡ እቶም ተምሃሮ እቲ መናውራ ክርድኦም ጀሚሩ፡፡ ድሕሪ”ዚ ካብ ኩለን መካይን ክነጥሩ ጀሚሮም፡፡
ብሓፈሻ ክሳብ ከረን ዝበጽሑ ቁጽሮም ዘይተፈለጡ ተምሃሮ ካብተን በጣሓት እንዳነጠሩ ሃዲሞም ‘ዮም፡፡ ኣብ “ምህዳም” ምስ ናህሪ መካይን ሓደጋ ዘጓነፎም ተምሃሮ ኣዲኦም ትቑጸሮም፡፡ ብዝኾነ ብከምዚ ዓይነት ኣገባብ፡ ሙሉእ ለይቲ ተጓዒዞም ዕለት 16 ጥቅምቲ 2017 ወጋሕታ ሰዓት 6፡00 ኣፍዓበት ሓሊፎም፡ ናብ ኣጻምእ ጎላጉል ናሮ በጺሖም፡፡ ንጽባሒትኡ ብኣዚዩ ከቢድ ሓለዋ ብበራጊድ ተወዲቦም ስሩዕ ወትሃደራዊ ታዕሊም ከካይዱ ተኣዚዞም፡፡
ክቡራት ኣንበብቲ!!
ቀጻሊ ኩነታት’ቶም ተምሃሮ ከቕርበልኩም ክፍትን ኢየ፡፡ “ጥብ ዝበለ ማይ ይተዓቀብ” ተባሂሉ ብሃታ ሃታ ብኢንጅነር ኢሳይያስ ኣፍወርቂ ዝተሃነጸ ዲጋ ዓዲሃሎ፡ ከይዱ ከይዱ ከኣ “ቢሒም ዝበሉ ህጻናት ይተኣርነቡ” ተባሂሉ ማዕንጣ ዘይቋጸሩ ቆልዑ፡ ናብ በረኻታት ሳሕል ክድርበዩ ፈሪዱ ኣሎ፡፡ ንሕና ኤርትራውያን ኣብ መግዛእቲ ህግደፍ፡ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ግድላት ዳርጋ ለሚድናዮም ኢና፡፡ ቅድሚ ዓስርታት ዓመታት ብተምሃሮ ዩንቨርስቲ ኣስመራ ዝፈለመ፡ ድሕሪ ዓመታት ከኣ ብኣባላት 26 ዙርያ ዝቐጸለ፡ ነዊሕ ዝገበረ ኢሳይያሳዊ መስርሕ “ምቁጻይ ናዕብታትን ተቓዉሞታትን” ኢዩ፡፡ ኢሳይያስ ህዝባዊ ተቓዉሞታት ንምዕፋን ዘካይዶም ኩሎም ዓይነታት ናይ ዓፈና ሜላታት፡ ምስ ግዜ እንዳፈድሑ ኣብ ዝመጽሉ ዘለው፡ ኣብዚ እዋን፡ ኣብ ኣስመራ ፈኸም ዝብሉ ህዝባዊ ተቓዉሞታት’ውን ይረኣዩ ኣለው፡፡ ሕጂ ወን ኩሉ ዜጋ ነዚ ጸላኢ ሰናያት ስርዓት፡ ንሓዋሩ ንምእላይ በቢዝከኣሎ ከበርክት እንዳተላበኹ፡ ነዚ እዋናዊ ሓበሬታ ኣብ ምስናቕ ዝተሓባበርኩምኒ ዜጋታት ብፍላይ ከኣ ንS: ንA፡ ንMን ንJን ሉዑል ምስጋና፡፡
ኣብ ምህናጽ ዓዲ ሃሎ በቢምምሕዳራቱ ተወዲቡ፡ ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ህያብ ብምሓዝ “ፍታሕ ጽሩይ ዝስተ ማይ” ዝረክብ መሲልዎ፡ ናብ ዓዲሃሎ ክመላለስ ዝጸንሐ ህዝቢ ኣስመራ፡ ሕጂ ከኣ ብስእነት ማይ ጫቕጫቕ እንዳበለ ብተወሳኺ “ደቀይ ደቀይ” ክብል ጀሚሩ ኣሎ፡፡
By: SACTTISM


text:
ክሳብ ዕለት 29 መስከረም ዝቕጽል ብምኽንያት ዝኽሪ መበል 75 ዓመት ቅዋሜ ውድብ ሕቡራት መግንስታት ዓለም ገሊኣቶም መራሕቲ ብኣካልን መብዛሕቲኦም ብመረብታዊ ርክብ ዝሳተፍዎ ዓለም ሓቆፍ ጠቕላሊ ዓውደ ኣኼባ መራሕቲ ዕለት 21 መስከረም 2020 ዓ.ም. ከምእተጀመረን ኣብቲ ዓውደ ኣኼባ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ካርዲናል ፓሮሊን ከምዝሳተፉን ቅዱስ ኣቦና ናብቲ ዓውደ ኣኼባ ናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ጃንካርሎ ላ ቨላ ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ዕለት 24 ጥቅምቲ 1945 ዓ.ም. ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ሳን ፍራንሲስኮ ከተማ ናይ ገለ ገለ ሃገራት ጉጅለ መራሕቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብዝብል መጸውዕ ከመበገስዎን እቲ ቀንዲ ምኽንያት ከኣ ድሕሪ እቲ ኣብ ዓለም ከቢድ ህልቂትን ዕንወትን ዘስዓበ ቀዳማይን ካልኣይ ወግእ ዓለም ዘሕደሮ ዓቢይ ናይ ሰላም ድላይ ከምዝኾነን፡ እቲ ዓለም ሓቆፍ ውድብ ኣብ ቅዋሜኡ ሰላም ምርግጋጽ መሰረታውን ቀንድኣውን ዕላማኡ ገይሩ እዩ ዝቖመ። ድሕሪ 75 ዓ.ም. እቲ ኣብ ነው ዮርክ ዝርከብ ዋና መንበር ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ብዝተፈላለዩ ግዚኦም ብዘሕለፉን ግብራእውነቶም ብዘብቅዑ ብዙሕ እዋን እቲ ውድብ ኣብ ዝተፈላለዩ ቅልውላው ኣብ ዝረኣየሎም ከባቢታት ስሉጥ ምንጋወ ከይገብር ዝዕንቀጽ ብዝመስል መደብ ስርሒታት ኣብ ሰልሚ ዝርከብ ዘሎ እዩ ዝመስል።
ድሕሪ 75 ዓመት ናይቲ ውድብ ውሳጣዊ ምዕሩይነቱ ዳግም ምምልካት
ኣብቲ መበል 75 ጠቕላሊ ጉባኤ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 25 መስከረም 2020 ዓ.ም. ብናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቲ ኣቢሎም ከምእተሳተፉን ናይ ቅድስቲ መንበ ልኡኻን መሪሖም ኣብቲ ጠቕላሊ ዓውደ ኣኼባ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብጹዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን እውን ዘረባ ከምዘስምዑ ላ ቨላ ሓቢሮም።
ብዛዕባ ውድብ ሕቡራት መግንስታት ዓለም ኣማእኪሎም ምስ ዜና ቫቲካን ቃለ መሕትት ዘካየዱ ኣብ ልዊስ መንበረ ጥበብ ናይ ዓለም ሓቆፍ ሕጊ መምህር ፕሮፈሰር ራፋኤለ ማርከቲ፥ ብርግጽ እቲ ቅድሚ 75 ዓመት እቲ ውድብ ንኽቐውም ዝገበሮ ሸቶ ሎሚ እውን ኣገዳሲ እዩ፡ ይዅን ደኣ እምበር ዝለዓለ ውሑስ ናይ ኩለን ሃገራት ውክልና ዝሓቍፍ ክኸውን ዘብቅዕ ዕርያ የድልዮ፡ እዚ ከኣ ናይተን ሓሙሽተ ሓያላን ቀወምቲ ናይ ጸጥታን ድሕነትን ኣባላት ሃገራት ፍሉይ ስልጣን ብዘጉድል ኣገባብ እዩ ክኸውን ዘለዎ፡ ኣብ ዓለም ሓቆፍ መድርኽ ምዕሩይ ውክልናን ሓላፍነትን ክህሉ እቲ ሓደ ንሰላም መሰረት እዩ።
እቲ ውድብ ክቐውም ዝደረኾ እቲ በቲ ክልተ ውግእ ዓለም ዝዓነወ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዳግም ንምሕናጽ ዝብል ጠለብ እዩ፡ እዚ ኸኣ ህጹጽ ኣድላይነት ምርግጋእን ድልያ ሰላምን ከምቲ እቲ ናይቲ ውድብ ናይ ውሳኔ ሰነድ ኣብ መቕድሙ ከምዘመላኽቶ፡ እቲ ድላይ ሓድሽ ስርዓት ዓለም ምቛም ዝብል እዩ፡ እዚ ድላይ’ዚ ክልተኣዊ ዓንዲ በቲ ኣብ መንጐ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ሶቪየት ሕብረትን ዝጸንዔ ኮይኑ እዩ ቐጺሉ፡ ክሳብ ምፍራስ ሶቪየት ሕብረት።
ናይቲ ውድብ መሰረተ ቅዋሜኡ ሎሚ እውን ዋጋ ኣለዎ፡ ንነዊሕ ዓመታት እውን ብኵነት ዝሑል ውግእ ዓለም ዛሕቲሉን ደሓር ኣብ 90 ብሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ መዳርግቲ ብዘይብሉ ኣገባብ መርሕነት ህይወቱ ከምዝኾነን፡ እዚ ኸኣ ሎሚ ኣብ ቅልውላው ይርከብ ኣሎ፡ ይኹን ደኣ እምበር እቲ ውድብ ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ዋላ’ኳ ምሉእ ብምሉእ ዝተረጋገጸ ኣይኹን ናይ ሕጋውነት ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ባህሊ ክሰፍሕ ገይሩ እዩ፡ ስለዚህ ወሳኒ ግደ ተጻዊቱ ክትብል ይከኣል፡ እዚ ኸኣ ብውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ጥራሕ ዘይኮነ በተን ኣብ ውሽጡ ብዝሓቝፈን ዓለም ለኻውያን ውድባት መሰረት ዝተበጽሔ ውጽኢት እዩ።
ብርግጽ ናይ ውድብ ሕቡራት መግንስታት ዓለም ዕማም ኣብ ናይ ዓበይቲ ሓያላት ሃገራት ስምምዕ ጽግዕተይና እዩ፡ ልክዕ ከምተን ካልኦት ዝተፈላለያ ዓለም ሓቆፍ ውድባት በተን ዝለዓላ በዓል ብርኪ ብዝኾና ሃገራት ዝውሰን እዩ፡ ብተወሳኺ እዘን ሃገራት ናይቲ ላዕለዋይ ናይ ጸጥታን ድሕነት ቤት ምኽሪ ቀወምቲ ኣባላት እያተን፡ እዚ ዓይነቲ ኪደት’ዚ ኣብ ’90 ሰሪሑ እዩ ትርጉም እውን ነይርዎ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ እውን መወዳድርቲ ዘይብላ ሃገር እያ ዝነበረት፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ተመሊሳ ከም ብሓድሽ ናብ ዘይምስምማዕ ትኣትው ዘላ እያ ትመስል፡ መጀመሪያ ምስ ሩሲያ ሎሚ ኸኣ ምስ ቻይና እቲ ውጥረት ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናጸንዔ እዩ ዝኸይድ ዘሎ፡ ነዚ ድሕሪ ባይታ ገርና እቲ ሕድ ሕዳዊ ዘይምስምማዕ እናበርዔ ከምዝኸይድ ክንጽበዮ ዘሎና ሓቂ ይመስል፡ ሩሲያን ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ዓለም ሓቆፍ ስርዓት ንምውልታው ዘካይድኦ ሕድ ሕዳዊ ምስሕሓብ ክብ እናበለ ይኸይድ ኣሎ፡ እዚ ኸኣ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ኣብቲ እተን ጸብለልቲ ሃገራት ኣብ ዝሰማማዓሉ ዓለም ሓቆፍ ጉዳይ ብዘይ ዕንቅፋት ክዓዪ እንከሎ ኣብቲ ዘይሰማምዓሉ ባይታ ኸኣ ከም ዝግብኦ ክዋሳእን እቲ ዘድሊ ክፍጽም የጸግሞ።
ስለዚ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ኣብ ቅድሚኡ ክልተ ናይ ዕርያ ፍኖት እዩ ዘለዎ፡ እቲ ክኡል ዝመስል፥ እቲ ክኡል ቢልካ ክትግምቶ ዝከኣል ንኡስ ሕዳሴ እዩ፡ ኣብቲ ናይቲ ውድብ ኣብ ላዕለዋይ ጽፍሒታቱ ንኣብነት ኣብቲ ናይ ጸጥታን ድሕነት ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ሱታፌ ሃገራትን ውክልናን ክብ ምባል፥ እቲ ድምጺ ብድምጺ ናምዕጋት ዝብል መሰል፥ እዚ ኸኣ ዝሓለፈ ውሳኔ ኣብ ግብሪ ከም ዘይውዕል ናይ ምግባር መሰል ኣብ ገለ ገለ ጉዳያት ምጥቃም ከይህሉ ምግባር፡ እቲ ሱር ሰደድ እንብሎ እቲ ውሳኔ ኣብ ግብሪ ከም ዘይውዕል ናይ ምግባር መሰል ምሕኻኽ እዩ፡ እቲ ካልኣይ ከኣ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ደሞክራሲያዊ ምግባር ዝብል ሕዳሴ እዩ፡ እዚ ሶውራዊ እዩ፡ ዝተሓርየ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ምቛም ዝብል፡ ልክዕ ሕዝቢ ኣባላት ሕዝባዊ ባይቶን ኣባላት ሓጋጊ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ከምዝሓርዮ፡ ኣብ ውድብ እሕቡራት መንግስታት ዓለም እውን እዚ ዓይነት ኣሰራርሓ ክህሉ ዝብል ምዃኑ ኣረዲኦም ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ይዛዝሙ።


text:
መበገሲ ገጽ
እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም ናብ ዊኪፐድያ፣
ኩሉ ሰብ ከመዓራርይ ዝኽእል
ናጻ ናይ ትሕዝቶ ኢንሳይክሎፐድያ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን 216 ጽሑፋት ብትግርኛ ኣለዉ።
ዊኪፐድያ ብትግርኛ ብ29 ለካቲት 2004 ጀሚሩ።
ንዕለት ዝተሓርየ ጽሑፍ
ጉግል
ጉግል ሓ.ዝ.ኩ (ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ኩባንያ) (ብእንግሊዝኛ፦ Google LLC)፣ ናይ ኣመሪካ ሕብረ-ሃገራዊ ኣልፋበት ዋና ህዝባዊ ኩባንያ እዩ። ናይ ንሱ ምውሕላል ካብ ኢንተርነት፣ ሶፍትዌር፣ ኤለክትሮናዊ መሳርሒታትን ካልኦት ተክኖሎጂታትን ዝተራኪቦም ምህርትታትን ኣገልግሎታትን እዩ። ናይ ጉግል ዋና ምህርቲ ተመሳሳሊ ስም ዘሎ ናይ ኢንተርነት ትሕዝቶ መድለይ ማሺን እዩ፣ ምንም እንቋዕ ከም ጉግል ድራይቭ (Google Drive) ናይ ቤት-ጽሕፈት ኣቕሑ ናውቲ፣ ኢሜይል ጂሜይል (Gmail) ተባሂሉ፣ ጉግል ካርታታት (Google Maps)፣ ጉግል ኤርዝ (Google Earth)፣ ናይ ዩቱብ (YouTube) ቪድዮታት መርበብ ሓበሬታ ድማ ከም ጉግል መጻሕፍቲ (Google Books)፣ ጉግል ዜናን (Google News) ጉግል ትርጉምን (Google Translate) ከም ካልኦት ምህርትታትን ኣገልግሎታትን ዝህብ እንተኾነ'ውን።
ካልኦት ፕሮጀክታት መሰረት ዊኪሜድያ
ዊኪፐድያ ሓደ ካብቶም ፕሮጀክታት ዊኪሜድያ እዩ፣ ብመሰረት ዊኪሜድያ (Wikimedia Foundation) ዝመሓደር።


text:
ሻቕሎትና ብኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብ ኢትዮጵያ2021-07-31 11:18:29 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP Editorial Read 587 times
- font size decrease font size increase font size
ህላወ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያ፡ ነቲ ናይ 1998-2001 ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተኸቲሉ ዝተኸስተ እዩ። እቲ ውግእ ምስተጀመረ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበሩ ናይ ወተሃደራዊ ዕጥቂ ኣጠቓቕማ ተመኩሮ ዝነበሮም ኤርትራውያን መንእሰያት “ንጸጥታና ኣስጋእቲ ኢኹም” ተባሂሎም ተታሕዙ። እዞም ኣብ መጀመርያ ዝተታሕዙ፡ ፍቸ ኣብ እትበሃል ኣብ መንገዲ ኣዲስ ኣበባ ጐንደር ካብ ኣዲስ ኣበባ 100 ኪ/ሜ ዝርሕቀታ ከተማ ሰፊሮም። እቲ ውግእ ምስ ቀጸለ ድማ ዝማረኹ ወይ ብድሌቶም ኢዶም ዝህቡ ወተሃደራት ኤርትራ ምስበዝሑ እቲ ዝዕቆብሉ ቦታ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ብላቴ ናብ ዝበሃል መደበር ታዕሊም ተቐይሩ። ድሕሪ ዝተወሰነ እዋን፡ ደደሳ ናብ ዝበሃል ቀደም መራሒ ሊብያ ዝነበረ መዓመር ጋዳፊ ደርጊ ንምሕጋዝ ኣብ ዝሃነጾ ኣዝዩ ጽኑዕ መደበር ታዕሊም ተወሲዱ።
ቁጽሪ ናይቶም ኣብ ደደሳ ተዓቚቦም ዝነበሩ እናበዝሐ ምስ ከደን፤ እቲ ውግእ ጠጠው ኢሉ ተኹሲ ናይ ምቁራጽ ስምምዕ ምስተኸተመ፡ ኣብቲ መደበር ዝነበሩ ኤርትራውያን መጻኢኦም እንታይ ክኸውን ከም ዝደልዩ ምርጫታት ቀሪብሎም። ካብቲ ዝተዋህቦም ምርጫታት፡ ናብ ኤርትራ ምምላስ፡ ናብ 3ይ ሃገር ምጥያስን ምስ ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራ ተሰሊፍካ ኣንጻር ህግደፍ ምቅላስን ነይሩ። ድሕሪ ምርጫታቶም ምንጻሩ፡ እቶም ናብ ኤርትራ ምምላስ ዝመረጹ ብናይ እሱራት ምልውዋጥ ስምምዕ መሰረት ናብ ኤርትራ ተመሊሶም። እቶም ምስ ውድባት ምስላፍ ዝመረጹ ነናብተን ዝመረጽወን ውድባት ተሰሊፎም። እቶም ናብ 3ይ ሃገር ምጥያስ ዝመረጹ ከኣ ብቀይሕ መስቀል ተመዝጊቦም ምስተጻረዩ ንላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ተረኪቦም። ቅድም ናብ ዋዕላ ንህቢ ደሓር ከኣ ሽመልባ ናብ ዝበሃል ኣብ ሰሜን ትግራይ ዝተኸፍተ መደበር ስደተኛታት ኣብ ትሕቲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታትን ናይ ኢትዮጵያ፡ ጉዳይ ስደተኛታትን ካብ ስደት ተመለስትን ዝምልከት ትካል ክመሓደሩ ጀሚሮም።
ዋላኳ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጠጠም ኢሉ፡ ጉዳይ ዶብ ከኣ ብሕጊ ዝብየነሉ መስርሕ ምስ ሓዘ “ስደት ኤርትራውያን ናብ ኢትዮጵያ ከቋርጽዩ፡” ዝበል ትጽቢት እንተነበረ፡ ብተግባር ግና እቲ ዋሕዚ ዛይዱ። ኣብ ውትህድርና ዝነበሩ መንእሰያት ከይተደረተ ስድራቤታት ብምሉአን ናብ ስደት ክፈልሳ ጀሚረን። እዚ ዘመልክቶ ከኣ መሰረታዊ ጠንቂ ናይቲ ስደት ውግእ ዘይኮነ፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበረን ዘሎን ጸረ-ህዝቢ ምምሕዳር ምንባሩን ምዃኑን ዘረድእ እዩ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ጉጅለ ህግደፍ ናቱ ካብ ዓድኻ ዘልቅቕ ጸረ-ህዝቢ ተግባራት ሓቢኡ፡ ንዋሕዚ ኤርትራውያን ናብ ስደት ንኢትዮጵያን ንምዕራባውያንን ከላግበሎም ዝፍትኖ ሸፈጥ፡ ላግጽን ካብ ተሓታትነት ንምህዳምን ዝመሃዞ ምዃኑ ግቡእ ግንዛበ ክረክብ ይግበኦ። ከም ውጽኢት ናይቲ ዋሕዚ ስደት ብብዝሒ ምቕጻሉ ከኣ ኣብ ትግራይ ኣብ ርእሲ ሽመልባ፡ ተወሰኽቲ መደበራት፡ ማይዓይኒ፡ ዓዲ ሓርሽን ሕንጻጽን ተኸታቲለን ተኸፊተን። ኣብ ክልል ዓፋር ከኣ 2ተ ካልኦት መደበራት ተኸፊተን። እዚ መደበራትዚ ኤርትራውያን ዝዕቆብሉን ኣብ 3ይ ሃገር ክጣየሱ ዝጽበይሉን ጥራይ ዘይኮነ፡ ከም መንጠሪ ናብቲ ብሱዳን ኣቢልካ ናብ ሊቢያን ካብኡ ድማ ናብ ኤውሮጳ ዝዝርጋሕ ሓደገኛ፡ ናይ ደቂሰባት ንግዲ ውጥን ንምትላም ይጥቀምሉ ከም ዝነበሩ ዝሰሓት ኣይኮነን። ካብዚ ኣብ ትግራይ ዝነበረ መደበራት በብግዜኡ ብቐጥታ ብመንገዲ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት ኣስታት 10 ሺሕ ኤርትራውያን ስደተኛታት ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ከም ዝተጣየሱ ይግመት።
ኤርትራውያን ካብቲ ጨቋኒ ስርዓት ኣምሊጦም፡ ዶብ ካብ ዝሰግሩ ጀሚርካ ኣብ ዝኣተዉዎ ዓዲ ብህዝቢ ትግራይ ዝተገበረሎም ሕውነታዊ ኣቀባብላን ምድግጋፍን እቶም ብኡ ዝሓለፉ ኣጸቢቖም ዝፈልጥዎ እዩ። ኣብ ከባቢ’ቲ መደበራት ብዝነብር ሓረስታይን ብተቐማጦ ኣብ ጥቓ’ተን መደበራት ዝርከባ ከተማታት ትግራይን ነዞም ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝተገብረሎም ሕውነታዊ ምትሕግጋዝን ዑቑባን’ውን ክዝንጋዕ ዝግበኦ ኣይኮነን።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንጉዳይ ስደተኛታት ወትሩ ካብ ኣጀንዳኡ ስለ ዘየውጸኦ፡ ብ1 ነሃሰ 2019፡ 3ይን ሓድነታውን ጉባአኡ ክዛዝም እንከሎ ኣብ ዘጽደቖ ፖለቲካዊ ውሳነታት ንስደተኛታት ብዝምልከት ካብ ዝበሎ “ጉዳይ ስደተኛታት ዝምልከተን ዓለም ለኻዊ ትካላትን ሃገራትን፡ ናይ ዓለም ሕግታት ኣኽቢረን፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት መሰላት ህዝቢ ዘየኽብር፡ ህዝቢ ሃገሩ ራሕሪሑ ክወጽእ ዝደፋፍእን ዜጋታቱ ምቕባል ዝሕሰምን ምምሕዳር ምዃኑ ኣሚነን መሰል ኤርትራውያን ስደተኛታት ንከኽብራን ሰዲህኤ ይምሕጸነን።….ነተን ብዙሕ ኤርትራዊ ስደተኛ ዝተቐበላ ክልላት ትግራይን ዓፋርን ድማ ፍሉይ ምስጋናኡ የቕርብ። እዚ ሎሚ እዘን ክልተ ክልላት ንህዝብና ኣብ ግዜ ጸገሙ ዘርእይኦ ዘለዋ ሕውነታዊ ኣተሓሕዛ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ምስዘን ጎረባብታ ንዝህልዋ ጽቡቕ ዝምድና መሰረት ዘቐምጥ ስለዝኾነ ክተባባዕ ዝግብኦ ሰብኣዊ ውርሻ ምዃኑ ጉባኤ ኣረጋጊጹ።” ዝብል ይርከቦ።
እዚ ኣድማሱ ኣስፊሑ ዝቕጽል ዘሎ ውግእ ትግራይ ምስተጀመረ፡ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝያዳ ኣሻቓሊ ኮይኑ። እቲ ቀንዲ ኣሻቓሊ ዝኾነሉ ምኽንያት እቲ መደበራት ኣብቲ ውግእ ዝካየደሉ ከባቢ ምንባሩ እዩ። ብዘካዚ እቲ ራሕሪሐምዎ ዝመጹ ምምሕዳር ህግደፍ፡ ሕነ ካብ ምፍዳይ ድሕር ስለ ዘይብል፡ ከምቲ ብግብሪ ዝተራእየ በቲ ጉጅለ ምግፍዕን ምብስባስን ከየጋጥሞም ስግኣት ዝለ ዝነበረ እዩ። ከምቲ ዝተፈርሖ ከኣ፡ ብዙሓት ስደተኛታት ተቐቲሎም፡ ተገዲዶም ናብ ኤርትራ ተመሊሶም፡ ሃለዋቶም ጠፊኡ፡ ንብረቶም ተራስዩን ብዙሕ ዓይነት ግህሰታት ኣጋጢምዎምን። ካብዚ ጽባሕ ዘሕትት ዘስካሕክሕ ተግባራት ንምህዳም፡ ተዋጋእቲ ሓይልታት ነብሶም ንከንጽሁ ሓደ ነቲ ካልእ ኣብ ዝኸሰሉን ዘላግበሉን ንርከብ ኣለና። ስለዚ እቲ ጉዳይ ዋና ዘየብሉ ከይጠፍእ ብዝብል ሰዲህኤ ነቲ “ሻራ ብዘይብሎም ወገናት ተጻርዩ፡ ገበን ዝፈጸመ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ይቕረብ” ዝብል ናይ ብዙሓት ወገናት መጸዋዕታ ኣትሪሩ ይድግፎ።
እቲ ጉዳይ ሎሚ እውን ከም ዝሓለፈ ተረኽቦ ዝዝንቶ ዘይኮነ እዋናዊ ኣሻቓሊ ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎ እዩ። ብፍላይ እተን ተሪፈን ዘለዋ መደበራት ማይዓይንን ዓዲ ሓርሽን ኣብቲ ሓይልታት ትግራይን ኣምሓራን ደማዊ ውግእ ዘካይድሉ ዘለዉ ከባቢ ስለ ዝርከባ እቶም ስደተኛታት ኣብ ዓውዲ ውግእ እዮም ዘለዉ። ስለዚ ካብዚ ደልሃመትን ጨንቅን ክወጹ ኤርትራውያን ከነእውየሎምን ኩሉ ዝከለና ክንሕግዞምን ጻውዒት ንደልየሉ ኣይኮነን። ኣብቲ ከባቢ ዝዋግኡ ዘለዉ ሓይልታት ንጉዳይ ስደተኛታትና ብሰብኣውነት ክርእይዎን ክሕልዉዎምን ደጊምና ንጽወዖም። ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታትን ካለኦት ዝምልከቶም ሰብኣዊ ትካላትን’ውን ብሰንኪ ብኩራት መራኸቢ መስመራት ይጭነቑ ከም ዘለዉ ርዱእ ኮይኑ፡ ዝኾነ መንገዲ ተጠቒሞም ህይወት እዞም ስደተኛታት ንምድሓን ኩሉ መማረጽታት ክጥቀሙ ንምሕጸን።


text:
ሕቡራት ሃገራት ኣብዚ ሕጂ እዋን ቁጽሪ እቶም ካብ ኣብ ሃገሮም ዘሎ ግጭት ሃዲሞም ናብ ባንግላዴሽ ዝስደዱ ዘለው ካብ ዓሌት ሮሁንጃፓ ዝኾኑ ዜጋታት ማይነማር 123,000 ምብጽሑ ኣፍሊጡ።
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታትን መሻርኽቱን ነዞም ስደተኛታት ህይወት ንምትራፍ ኣስታት 18 ሚልዮን ዶላር ናይ ገንዘብ ሓገዝ ከምዘድልይ ገሊጾም አለው።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ካብ ዓሌት ሮሁንጃያ ዝኾኑ ስደተኛታት ኣብ መዓልቲ ናብ ባንግላዴሽ ከምዝኸዱ ይገልጹ። እዞም ስደተኛታት ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እታ ሃገር ፋሕ ዝበሉ ኮይኖም ገለ ኣብ ዶብ እታ ሃገር ሓዲግ ተሪፎም ከምዘለው እዚ ትካል ወሲኹ ይሕብር።
እዚ ዋሕዚ ስደተኛታት ኣብ ነሓሰ 25, 2017 ዓ.ም ዝጀመረ ኮይኑ ገለ ናዕበኛታት ዓሌት ሮሁንጃያ ንትሸዓተ አባላት ፖሊስ ድሕሪ ምቕታሎም ስዒቡ ካልኦት ማሕበረሰብ እታ ሃገር ኣብ አባላት እቲ ዓሌት ናይ ሕነ ምፍዳይ ስጉምቲ ድሕሪ ምውሳዶም እዩ።
ወሃቢት ቃል ሕቡራት ሃገራት ኣብ ባንግላዴሽ እቶም ስደተኛታት ኣብ አጸጋሚ ኩነታት ከምዝርኸቡ መብዛሕትኦም ንመዓልታት ብዘይ መግብን ማይን ዝተጓዓዙ ምኳኖምን ብወታሃደራት ማይነማር ብዙሕ ግፍዒ ከምዝወረዶም ምግላጾም ትሕብር።


text:
Radio Erena: 09 July 2019
ሚኒስትሪ ምክልኻል ኢትዮጵያ፣ ኣብ ልዕሊ ገለ ውልቀሰባትን ትካላት ሜድያን ክሲ ክምስርት ሙዃኑ ተገሊጹ።
ካብ ሚኒስትሪ ምክልኻል መጀር ጀነራል መሓመድ ተሰማ ብ7 ሓምለ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፣ ኣብ መንጎ ህዝብን ሰራዊትን ቅርሕንቲ ክፍጠር ንዝጎስጎሱን፣ ሓቅነት ዘይብሉ ሓበሬታ ከመሓላልፉ ንዝጸንሑን ትካላት ሜድያን ውልቀሰባትን ወግዓዊ ክሲ ክምስርተሎም ምድላዉ ወዲኡ ከምዘሎ ኣመልኪቱ።
እቲ መጀር ጀነራል ኣብ መግለጺኡ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ቀንዲ ዕላማ ሰራዊት እታ ሃገር ስርዓተ ሕጊ ምኽባር ሙዃኑ ሓቢሩ። ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ እዋን ፈተነ ዕልዋን ቅትለት ላዕለዎት ሰበስልጣናትን ንዝተፈጥረ ኩነታት ኣብ ምርግጋእ ዕዙዝ ተራ ምጽዋቱ ዘዘኻኸረ መጀር ጀነራል መሓመድ፣ ኣብቲ ፍጻሜ ኢድ ንዝነበሮም ኣብ ምቕራም እውን ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ብምትሕብባር ከምዝሰርሐ ኣመልኪቱ።
ሚኒስትሪ ምክልኻል ኢትዮጵያ፣ ነዞም ስም ሰራዊት ንምጥፋእን ምስ ህዝቢ ንኽቀሓሓር ዝጎስጎሱን ዝበሎም ትካላት ሜድያን ውልቀሰባትን ንምኽሳስ እኹል መርትዖታት ኣኪቡ ከምዘሎ ይገልጽ። እንተኾነ እቶም ክኽሰሱ ተባሂሎም ዘለዉ ንመንነቶም ዝምልከት ዝርዝር ሓበሬታ ኣይሃበን ዘሎ።


text:
Radio Erena: 27 September 2021
ፕረዚደንት ሶማል፣ መሓመድ ፋርማጆ፣ ኤርትራዊት በዓልቲ ቤት ንዘላቶን ምስ መንግስቲ ኤርትራ ድማ ጽቡቕ ቅርበት ንዘለዎን ሶማላዊ፣ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ክኸውን ንኽረቑሖ መደበ ከምዘሎ መርበብ ሓበሬታ ጋረወ ገሊጹ።
እቲ ፕረዚደንት፣ ነቲ ዓብደረዛቕ ማሕሙድ ዝተባህለ ኣባል ስለያ፣ ነቲ ብቀዳማይ ሚኒስተር ሑሰን ሮብለ ካብ ስልጣኑ ዝተሰጎገ ፋሃድ ያሲን ንምትካእ ከምዝመደበ’ዩ ቲ ምንጪ ዜና ሓቢሩ።
ፕረዚደንት ፋርማጆ ኣቐዲሙ፣ ምክትል ሓላፊ ስለያ ንዝነበረ ያሲን ፋራይ ከም መተካእታ እኳ እንተረቝሖ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ሮብለ ስለዝተቓወሞ’ዩ፣ ነቲ ኤርትራዊት በዓልቲ ከምዘላቶን ምስ መንግስቲ ኤርትራ ድማ ቅርበት ከምዘለዎም ዝተገልጸ ዓብደረዛቕ ማሕሙድ፣ ክረቑሕ መዲቡ ዘሎ።
ዓብደረዛቕ ማሕሙድ፣ ብጉዳይ ናይቶም ናብ ኤርትራ ተላኢኾም ዝተባህሉ ኣስታት 7 ሽሕ ሶማላውያን ወትሃደራት ብዝምልከት ምስ መንግስቲ ኤርትራ ንምዝርራብ፣ ተደጋጋሚ እዋን ናብ ኣስመራ ከምዝተመላለሰ ተመልኪቱ።
ፕረዚደንትን ቀዳማይ ሚኒስተርን እታ ሃገር፣ ብጉዳይ ቅትለት ናይታ ናብ ኤርትራ ናይ ዝተላእኩ ወትሃደራት ሶማል ሰነድ ኔርዋ ዝተባህለት፣ ኢክራን ታሕሊል ዝተባህለት ኣባል ስለያ ሶማል ብዝምልከት ኣብ ምስሕሓብ ከምዘለዉ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ብዛዕባ ቅትለት ናይታ ኣባል ስለያ ብዝምልከት ምሉእ ጸብጻብ ከቕርብ ንዝተዋህቦ ትእዛዝ ከምዘየኽበረ ንዝገለጾ ሓላፊ ስለያ ፋሃድ ያሲን ካብ መዝነቱ ዝሰጎጎ ቀዳማይ ሚኒስተር ሑሰን ሮብለ፣ ጎበ ብዝብል ሳጓ ንዝፍለጥ፣ ሉዩተና ጀነራል በሺር መሓማድ ጃማ ከም መተካእታ ረቑሕዎ ከምዘሎ ጋረወ ይገልጽ።
ፕረዚደንት ፋርማጆ ብወገኑ፣ ነዚ ብቀዳማይ ሚኒስተር ዝተረቑሐ ሓላፊ ስለያ ኣይተቐበሎን።
==================


text:
Radio Erena: 12 March 2018
ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብቲ ምስ ኬንያ ዘዳውብ ከባቢታት ሞያለ ዝሓለፈ ሰሙን ዝቐተሎም ብውሕዱ 9 ሰባት፣ ብጌጋ ምዃኑ መንግስቲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ኣፍሊጡ።
መንግስታዊ ማዕከን ዜና ኢትዮጵያ ትማሊ ሰንበት 11 መጋቢት ኣብ ዘቕረቦ ዜና፣ ሰራዊት ኢትዮጵያ ነቶም ብግብረ ሽበራውያን ምስ ዝጥርጠሩ ዕጡቓት ዘመሳሰሎም 9 ሰባት ብጌጋ ከምዝቐተለን 12 ከኣ ከምዘቑሰለን ጠቒሱ።
ኣብ ከባቢ ሞያለ ኣብ ጸጥታዊ ስርሒት ተዋፊሩ ዝነበረ ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ግጉይ ስለያዊ ሓበሬታ ድሕሪ ምርካቡ ነቲ ኩነታት ከየጻረረ ብዝፈነወ ህዉኽ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ናይ ሞትን መቁሰልትን ጉድኣት ከምዘብጽሐ’ዩ ዝንግረ።
በቲ መጥቃዕቲ ናይ ዝሞቱን ዝቖሰሉን ብዝሒ ሰለማውያን ሰባት ካብቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቕሪብዎ ዘሎ ቁጽሪ ከምዝዛይድ ተቓወምቲ ወገናት ይገልጹ እኳ እንተለዉ፣ ብናጻ ኣካል ክጻረ ኣይከኣለን።
ሰራዊት ኢትዮጵያ ከምዚ ዓይነት ቅትለት ኣብ ልዕሊ ዜጋታቱ ብጌጋ ከምዝፈጸመ ዝገልጽ ዘሎ፣ ነታ ሃገር ንኣስታት ክልተ ዓመታት ዝሃወኸ ተቓውሞን ናዕብን ህዝቢ ንምግታእ ናይ ህጹጽ እዋን ተኣውጅሉ ኣብ ዘሎን፣ ብፍቓዱ ስልጣኑ ንዝሓደገ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ንምትካእ ኣብ ከቢድ ፖለቲካዊ ወጥሪ ተሸሚማትሉን ኣብ ዘሎ እዋን’ዩ።
=====================


text:
ዮናስ ስዩም - ከተማ ቫቲካን
ብሰንኪ’ቲ ኣብ’ዚ ዘለናዮ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ኣብ ሃገረ ዒራቕ ኣንጻር መንግስቲ ዝካየድ ዘሎ ብርቱዕ ተቓውሞ፡ ኣብ መላእ’ታ ሃገር ብውሕዱ 250 ሰባት ሕይወቶም ከምዝሰኣኑ ተፈሊጡ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰኑይ ዕለት 28 ጥቅምቲ ጥራሕ፡ ብሽፉናት ዕጡቓት ሰብ ብረት 18 ሰባት ከምዝቐተሉን፡ ኣብ ተኸተልቲ እስላማዊ እምነት ሽዓ ዝቕመጥሉ ከተማ ካርባላ ልዕሊ 800 ዝኾኑ ሰባት ከምዘቕሰሉን ተፈሊጡ።
ተቓወምቲ’ቲ ሃገር ብዝሃብዎ ሓቤሬታ መሰረት፡ ነቲ እኩይ ተግባር ዝፈጸሙ ዕጡቓት፡ ፍሉይ ሓይሊ ድዮም ወይስ ኣባላት ፖሊስ፡ ወይ’ውን ዒራን ዝለኣኸቶም ማልሻ እዮም ዝብል ብንጹር መንነቶም ከምዘየረጋገጹ ሓቢሮም።
ዝርርብን ዕርቅን
ቅ.ኣ.ር.ሊ.ጳ. ፍራምቸስኮስ ኣብ መወዳእታ ናይ ሰሙናዊ ወትሩ ረቡዕ ዝካየድ ሓፈሻዊ ትምህርተ-ክርስቶሶም፡ ሕዝቢ ዒራቕ ነቲ ኣብ ሃገሮም ፡ ኣብ መንጎ መንግስትን ተቓወምትን ተኸሲቱ ዘሎ ፍሕፍሕ፡ ክልቲኦም ወገናት ኣብ መንበር ወሪዶም ክዘራረቡን ክላዘቡን ጸዊዖም።
ቅድስነቶም ኣብ ዝሃብዎ ጻውዒት ‘ነቶም ግዳያት እግዚኣብሔር ኣብ መንግስቱ ክቕበሎም፡ ነቶም ዝቖሰሉ ምሉእ ጥዕና ክህቦም፡ ኣብ ጸሎተይ ክዝክሮም እየ፡ ኣብ ጎድኒ ስድራቤታት ግዳያት’ውን ኣሎኹ’፡ ድሕሪ’ሎም ቀጺሎ’ውን ‘መንግስቲ ንበኽያት ናይ ሕዝቡ ሰሚዑ፡ ሰለማውን ክብሪ ዘለዎ ሕይወትን ክመርሑ ዘኽእሎም ሃዋህው ክፈጥረሎም ጸዊዖም’።
ቅድስነቶም ኣስዒቦም ‘ኩልኹም ዒራቅእውያን፡ ብማሕበረ ሰብ ዓለማት ተሓጊዝኩም፡ ነቲ ኣብ ሃገርኩም ተኸሲቱ ዘሎ ሽግርን ብድሆታትን፡ ኣብ ጣውላ ወሪድኩም ብሰላማዊ መንገዲ፡ ብዝርርብን ዕርቅን፡ ሓቀይናን ነባርን ዝኾነ መፍትሒ ከትረኽብሉ ኣሎኩም’ ድሕሪ’ሎም፡ ዜጋታት’ታ ሃገር ካብ’ቲ ንዓመታት ብኲናትን ግህሰትን ክሳቐይዎ ዝጸንሑ ግዜ ተገላጊሎም፡ ኣብ’ታ ሃገር ሰላምን ምርግጋእን ንኽሰፍን ኣብ ጸሎቶም ክዝክርዎም ከምዝኾኑ ኣረጋጊጾምሎም።
ሃብቲ ዒራቕ ኣበይ ኣሎ፧
ኣብ ዕራቕ ናይ ግብረሰናይ ፕረሲደንት ዝኾኑ፡ ብፁዕ ኣቡነ ሸልሞን ዋርዱኒ፡ ነቲ ብቅድስነቶም ዝተገብረ ጻውዒት ሰላም ከምዘሞጎሱ፡ ምስ ራድዮ ቫቲካን ኣብ ዝገበርዎ ቃለምልልስ ግሊጾም።
ናይ ባቅዳድ ተሓጋጋዚ ኣቡን ብወገኖም፡ ንመራሕቲ መንግስቲ ዒራቕ፡ ‘ካብ ንውልቃዊ ረብሓታትኩምን ንጅባኹምን ምስራሕ ኣቋሪጽኩም፡ ንረብሓ`ቲ ኣደዳ ሓሳረ መከራ ተሸኒኑ ዝርከብ ሕዝብኹም ክትሓስቡን ክትሰርሑን ኣሎኩም’ ኢሎም።
ንሶም ኣስዒቦም፡ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ነዚ ኣብ ሃገረ ዕራቕ ዝኸይድ ዘሎ ዘይርጉእ ኩነታት ብኣድህቦ ክዓያሉን፡ ብፍላይ ከኣ ነቶም ብብርቱዕ ጻዕሪ ተማሂሮም፡ ኮይኑ ግን ስራሕ ዘይረኸቡ ድኻታት ሕዝቢ፡ ደሃዩ ክገብራ ተማሕጺኖም።
ብፁዕ ኣቡነ ዋርዱኒ ኣብ መወዳእታ፡ ንምኽንያት ናይ’ቲ ተኸሲቱ ዘሎ ዘይምርግጋእ ኣመልኪቶም ‘እዚ ተኸሲቱ ዘሎ ተቓውሞ፡ ብሰንኪ ጭቆና መንግስቲ፡ ሕዝቢ ዒራቕ መሰሉ ስለዝይተኸብረሉን ስለዝሰኣነን እዩ’።
‘ሃገረ ዒራቕ ብጸጋታታ ዝተፈልጠትን ኣዝያ ሃብታምን ሃገር እያ! ኮይኑ ግን ሕዝቢ’ዛ ሃገር ብሽቅለት ኣልቦነት ይሳቐን ይነብዕን ኣሎ! ገንዘብን ሃብትን ዒራቕ ናብይ ኣትዩ፧ ብምባል ንዘይቅርዑይ ምሕደራን ኣተሓሕዛን ሰበስልጣን መንግስቲ ብምንቃፍ ሓሳቦም ዛዚሞም።


text:
ናይ ኢትዮጵያ ፕሮግራም ማሕበራዊ ተሓታትነት ኣብ 223 ወረዳታት ኣብ ፅርየት፣ፍትሓውነትን ተበፃሕነት ኣገልግሎታት ጭቡጥ ለውጢ ኣምፂኡ ተባሂሉ።ውፅኢት እቲ ፕሮጀክት መሳርሒ ሰናይ ምሕደራ መንግስቲ ምዃኑ ሓደ ብዓል ስልጣን መንግስቲ ገሊፆም።
ፕሮግራም ማሕበራዊ ተሓታትነት ኢትዮጵያ መዛዘሚ ካልኣይ ምዕራፍ መደቡ ምኽንያት ብምግባር ትማሊ ኣብ ዝተኻየደ ስነስርዓት ተረኺቦም ንዝተብሃሉ ሰናይ ተመኩሮታት ኣፍልጦ ተዋሂቡ’ሎ።
ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት አብ 223 ወረዳታት እታ ሃገር ኣብ ዓውድታት ጥዕና፣ትምህርቲ፣ቀረብ ማይን፣ህንፀት መንገዲ ገጠርን ሕርሻን ብፅረየት፣ ብፍትሓውነትን ተበፃሕነትን ንህዝቢ ኣገልግሎታት ኣብ ምሃብ ዝለዓለ ምምሕያሽ ከምተመዝገበ ካብቲ ቦታ ዝተረክበ ሓበሬታ የረድእ።
ነቲ መርሃ ግብሪ ኣብ ምፍፃም ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተሓባበሩ ኣካላት ሕብረት ኣውሮፓ፣መንግስታት ጀርመን፣ኣየርላንድ፣ብሪታኒያን ባንኪ ዓለምን ምዃኖም ተሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ አብዚ ይኸአል።


text:
ወታደራዊ ሓይሊ ናይጀሪያ ኣብታ ሃገር ንልዕሊ ኣርባዕተ ዓመት ክካየድ ዝፀንሐ ናዕቢ ብቕልጡፍ ከጥፍኦ እየ ኢሉ ዝሓለፈ ሰሙን ድሕሪ ምእዋጁ እቲ ምፍሳስ ደም ገዲዱዎ’ሎ።ዕጡቓት ንከተማታት ወሪሮም፣ንቤተ ክርስቲያንን ንኣውቶቡስን ብቦምብ ኣጥቒዖም።
ዝሓለፈ ዓርቢ ናይ ህፁፅ ኣዋጅ ካብዝተኣወጀለን ሰለስተ ክፍለግዝኣታት ሓንቲ ኣብ ዝኾነት ኣብ ኣዳማዋ ሓደ ካህን ተቐቲሎም።ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም ለይቲ ድማ ኣባላት እስላማዊ ቦኮ ሓራም ተሓቢኦም ኣብ ዝተረኸቡላ ኣብ ከተማ ዛሪያ ናይ ሸኽ ኣዳም ኣልባኒ መኪና ብሓዊ ተቓፂላ።ኣብቲ መጥቓዕቲ እቶም ሸኽ፣ብዓልቲ ቤቶምን ውላዶምን ተቐቲሎም።
እቶም ካህን ኣኽረርቲ ኣብ ዝምልምሉሎም ከባቢታት ኣንፃር እቶም ኣኽረርቲ ድምፆም ብምስማዕ ይፍለጡ ይብሉ ኣብ ዋና ከተማ ናይጀሪያ ደላሊ ኣባይቲ ዝኾኑ ጋድዊን ኣዲዪ።’’ንሰላም ካብ ዝሰብኩ መራሕቲ ሃይማኖት ሓደ ነይሮም።ስለ ሰላም ብምስባኾም እዮም ዝቐንፀሉዎምን ንቤተሰቦም እውን ዝቐተልዎምን’’ኢሎም።
ዕጡቓት ኣኽራሪ ቦኮ ሓራም ኣብቶም ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመትን ፈረቓን ኣብያተ ክርስቲያን፣መሳጊድ፣ኣብያተ ትምህርቲ፣መራኸቢ ብዙሃን፣ሓይልታት ፀጥታን ትካላትን መንግስትን ዒላም ብምግባር ንኣሽሓት ቐቲሎም ተባሂሎም ይኽሰሱ።
ዋና ፀሓፊ ጃናቱ ናስሪል እስላም ብዝብል ናይ ዝፍለጥ ኣብ ሰሜን ናይጀሪያ ንዝርከባ ትካላት ምስልምና እትጥርንፍ ትካል ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ ቃል እቲ ቕትለት ቦኮ ሓራም ከምዝፈፀሞ ከምዝዝረብን ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል ግን ከምዘየለን ይገልፁ።
ኣልባኒ ኣብ ሰሜናዊ ናይጀሪያ ትምህርቲ ንኽስፋሕፋሕ ፅኑዕ ሰባኺ ከምዝነበሩ ይገልፁ።
ኣብቶም ዝሓለፉ ሸሞንተ ኣዋርሕ ወታደራዊ ሓይሊ ናይጀሪያ ነቶም ናዕበኛታት ካብ ብዙሓት ከተማታት ደፊኦም ኣውፂኦምዎም።እቶም መጥቓዕትታት ግን ኣብ ገጠራት ቀፂሎም ኣለው።
ካልኦት ወሃቢቲ ሪኢቶ እቲ ቕትለት ጠጠው ንምባል እንኮ መንገዲ ዝርርብ ምክያድ እዩ ይብሉ።
ናይ ኣባይቲ ደላሊ ዝኾኑ ኣዲዪ ካብ ኣቡጃ ነቲ ህውከት ሃፍታማት ፖለቲከኛታትን ሰበስልጣንን ብገንዘብ ከምዝሕግዝዎ ይከራኸሩ።እዚ ዝውሃብ ሓገዝ እንተድኣ ተበቲኹ ቀንዲ መሳርሒ ዝኾኑ ድኻታት መናእሰይ ናብ ገዛውቶም ክምለሱ እዮም ይብሉ ብምስዓብ።


text:
እዚ ግብረ-መልሲ ንሓደ ኣባል ኣሕዋት ጀበርቲ Jebertiyyah Brotherhood) ዝኾነ Munir Abdela ዝብሃል ምቅማጡ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዝቕመጥ ሞያዊ ስርሑ መምህር ኣብ Community ኤርትራውያን ኣብ ስዑዲ ዓረብ(ርያድ) ዝተዋህበ ክይኑ፥ መንቀሊ ጉዳይ ድማ ቅድሚ ሕጂ ንኤርትራውያን ስድራ-ቤት ኣበራ ሓጎስ ዝምልከት ዝሃብክዎ ሓፈሻዊ ምሕጽንታ ብደቂ ኣበራ ሓጎስ ዝግበር ፖለቲካዊ ንጥፈታት ዝያዳ ኣብ ምንቅስቓስ መሰል ሕብረተሰብ ጀበርቲ ኣብ ኤርትራ ዘተኮረ ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ጉዳይና ብቀንዱ ንመሰል ወዲ-ሰብ ደኣ ክኸውን ኣለዎ እንበር ንብሄርን ምምስራት ማእከልነትን ዘተኮረ ፍሉይ ቃልሲ ምክያድ ንኤርትራውያን ዘጋጥም ዘሎ መዓልታዊ ስቅያት ሸለል ምባል እዩ ድሕሪ ምባል ግዳያት ላምፓዱሳ ከም ኣብነት ኣምጺኤ ኔረ።
ከም ኩሎም ኤርትራውያን ግዳያት ስደት ሓደ ካብ ደቂ ኣበራ ሓጎስ ግዳይ ናይ ላምባዱሳ ከም ዝኾነ ኣፍልጦ እኮ እንተዘይነበረኒ ብዘየገድስ ግና ኩሎም ኤርትራውያጅ ስለዝኾኑ ሓባራዊ መረዳእታይ ኣተኩሮናስ ኣብ ብሄራዎ ቃልስን ምምስራት ማእከልነትን ዘይኮነስ እንታይ ደኣ መሰል ወዲ-ሰብ ዘተኮረ ክኸውን ኔርዎ። ደቂ ኣበራ ሓጎስ ከኣ ካብዚ ጸቢብ ቃልሲ ወጺእኩም ኣብ ግዳያታ ላምባዱሳን ካልኦትን እንተተኩሩ’ዶ ኣይምስሓሸን – ወይስ ኣይተሰምዓኩምን ኣሎ ዝብል ሓፈሻዊ ግን ከኣ ተሪር መልእክቲ ኣመሓላሊፈ ኔረ።
ሓው ሙኒር ነዛ ሓፈሻዊት ሓሳብ ብምጥምዛዝ ኮነ ኢሉ ንኸጸልምን ፖለቲካዊ መኽሰብ ንኽረክብን “እንዳ ኣበራ ሓጎስ ግዳይ ኮይኖም ከለዉ ኣይተሰምዕምን ኢሉ” ብሰዝምዕ ፖለቲካዊ ጸወታ ከካይድ ስለዝተዋፈረ ኣነ ድማ ግቡእ ግብረ-መልሲ ክህበሉ እንሆ ተገዲደ።
ሓው ሙኒር ዓብደላ ንነገራት ኣብ ምጥምዛዝ ዓቢ ብልሓት ዘለዎ ኮይኑ፣ ኮነ ኢሉ ናብቲ ንሱ ዝደልዮ ዓይነት ፖለቲካ ብምጥምዛዝ ቅድሚ ሕጂ ንዘይበልክዎ ብካልእ መልክዕ ከቕርቦ ስለዝተዓዘብኩ ብዙሕ ተመላሊሰ ኔረ እየ። ብPrivate messenger ውን ስሕት ኢልናስ ከነዕልል ጀሚርና ኔርና። ምስ ግዜ ግና ኣካይዳኡ ስለዘይፈተኽዎ ብprivate ክረኽቦ ከም ዘይብለይ ወሲነ። ኣብ public ዝኾነ’ውን ንነገራት ኣብ ምጥምዛዝ ሓደገኛ ኣካይዳ ስለዝረኣኽሉ ምምልላስ ምቁራጽ ይሓይሽ ዝብል ውሳነ ወሲደ። ናብዚ ግዜዚ ሳሕቲ እንተዘይኮይኑ ድማ ምምልላስ ዳርጋ የብልናን ክበሃል ይከኣል።
ብዛዕባ ኣባል ስድራ-ቤት ኣበራ ሓጎስ ዘቕረቦ ርእይቶ Munir Abdela ድማ ከምዚ ይመስል ኔሩ።
መልሲ ንሓው Munir Abdella
Munir Abdalla ከምቲ ንስኻ ሕማቕ ተግባራት ራሻይዳ ጉልባብ ንምግባር ራሻይዳ ከምቲ ሰብ ዘውርየሎም ዘይክኮነስ ጽቡቕ ዝገብሩ’ውን ኣለዉ ንምባል ኣብ ስዑዲ ዝነብር ርሂጸ በላዕ ራሻይዳ ኣምጺእካ ከተላልየና ዝፈተንካ – ሕጂ’ውን ተራ ስድራ-ቤት ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ሰብ ንኸይዘራረበሉ ግዳይ ላምባዱሳ ውን ኣለዎም ኢልካ ከተደናግር እንተፈተንካ ትርጉም የብሉን።
ካብታ ብመንገዲ facebook መንገዲ ካብ ንላለ እንትርፎ ንነገራት ክጥምዝዝን ዘይትርጉሙ ከትሕዞን ካልእ ቁምነገር ኣንቢበሉ ኣይፈልጥን። ንኸምስል ግና ዘይከውን ቃላት ክጽሕፍን provoke ዝገብር ሓውሲ ጭርቃን ቃላት ኣብ ምድርባይን ልዑል ብልሓት ምውናንካ ኣብ ዓቢ ነገራት ከም ዝደለኻዮ ኣይኮነን።
ስድራ-ቤት ኣበራ ሓጎስ ኣብዚ ግዜ’ዚ ልዕሊ 450(2011) በጺሑ ከም ዘሎ ባዕላቶም ኣብ youtube ዘርጊሖሚ ዘለዉ ሓበሬታ የመልክት። ኣብዚ 450 ነንሕድሕዶም ዘይፋለጡ’ውን ክህልዉ ይኽእሉ። ኣብ በበይኑ ዓለም ዝነብሩን ፋሕ ዝበሉን ውን ክኾኑ ይኽእሉ። ከም ክሉ ኤርትራዊ ድማ ዓዶም ገዲፎም እዮም ተሰዲዶም ዘለዉ። ካብ ኤርትራ ክወጹ ድማ ከም ኩሉ ኤርትራዊ መሰናኽላት ስድርት ኣጋጢምዎም እዩ። ከም ኩሎም ግዳያት ኤርትራውያን ንዘጋጠሞም መሪር ሞት ኣባል ስድራ-ቤቶም ድማ ይሓዝን።
እቲ ቀንዲ ጉዳይ ግና ፖለቲካዊ እዩ። ኣብ’ዚ 50 ዓመት ስድራ-ቤት ኣበራ ሓጎስ ኣብ ጉዳይ ጀበርትነት እዮም ዘለዉ። እዚ ድማ ነቲ ሓባራዊ ቃልሲ ብኣሉታ ጸልይዎ እዩ። ሕጂ ድማ ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ ምክፍፋል ናይ ሃይማኖት ገጹ ዝኸይድ ሓደገኛ መንገዲ ንኸይድ ኣለና።
ኣግኣዝያን ሕጂ ዝተፈጥረ ምንቅስቃስ እዩ። ምጅማር ምንቅስቃስ ኣግኣዝያን ንምንቅስቃስ ኣሕዋት ጀበርቲ ድማ ብጣዕሚ ሓጊዝዎም እዩ። ምኽንያቱ ኣይኣዝያን ንኩሎም ኣስላም target ዝገበረ ስለዝኮነ ኣህዋት ጀበርቲ ናብ ረብሓኦም ከውዕልዎን ንኹሉ ኣብ እስልምና ዝኣምን ኤርትራዊ ከለዓዕልዎን ክጉስጉስዎን ምኽንያት ኮይንዎም እዩ።
መርኣያ ናይዚ ድማ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ ኣስላም ተለዓሉ ዝብል ጎስጓስ ለይትን መዓልትን ንሰምዖ ዘለና እዩ።
ንኣብነት Jeberti Net ዝተባህለ ኣብ ኣውስትራልያ ዝመደበሩ ብኣሕዋት ጀበርቲ ዝመሓደርን ናይ Social Media TV channel ንDr. Ibrahim Siraj ዝብሃል ወዲ ዓሳውርታ ዓዲማ ኣብ ዝገበረቶ ቃለ-መጠየቕን ዘተን Dr. Ibrahim Siraj ኣስላም ንድሕነትኩም ክትብሉ ተወደቡ ዝብል ጎስጓስ ከካየድ ከሎ ኣዝዩ ዘተሓሳስብ ደረጃ ከም ዝበጻሕና እዩ ዘረድኣካ። Dr. Ibrahim Siraj ወላ’ኳ ዓሳውርታ እየ እንተበለ ኣብ ምንቅስቓስ ኣሕዋት ጀበርቲ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ activist እዩ።
ብመሰረቱ ቀንዲ ጻውዒተይ ነዚ ከም’ዚ ዓይነት ኣሰካፊ ተርእዮታት ዓገብ ንምባል ክከውን ከሎ ሓው Munir ግና ከም ወትሩ ንነገራት ጠምዚዙ ናብ ረብሓኡ ንምቕያር እዩ ተጓይዩ። ከምቲ ወትሩ ንነገራት ከምቲ ዝደልዮ ጠዋውዩ ከመጽኦ ይኽእል ኢዩ። እቲ ቀንዲ ሕመረት መልእኽተይ ግና ብፍጹም ኣይክልውጦን ኢዩ። ንሱ ድማ ምንቅስቓስ ኣሕዋት ጀበርቲ ግጉይ መንገዲ ይከይድ ምህላዉ እዩ።
ብስም ብሄር ጀበርቲ ዝግበር ዘሎ ምንቅስቃስ ብመሰረቱ ሃይማኖታዊ ኮይኑ ዕላምኡ ድማ ማእከልነት Jebertiyyah Order ንምምስራት እዩ። Jebertiyyah Order ክብሃል ከሎ ሓደ ሃይማኖታዊ ስርዓተ ኣምልኾ ኮይኑ ኣብ ውሽጢ ሱፊ-እስልምና ዝርከብ ስርዓተ ኣቃውማ ክብርታት ኣባላቱ ዝሕሉን ንሰዓብቱ ድማ በቲ ዝረቐቐ ክብርታት ዝኹኩስን ዝመርሕን እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ Orders ኣብ ኩሎም ሃይማኖታት ዝርከብ ኮይኑ ኣብ ኣስልምና ብፍላይ ኣብ Sufism ዓሙኢቕ ሰረት ዘለዎ እዩ። ምስ ምዕባለን ምስፍሕፋሕ ሃይማኖት እስልምና ድማ ኣበየ ኩርናዕ ዓለም ብዙሓት Orders እናማዕበሉ ማእከላቶም ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዓት ዓለም እናተኸሉ ይርከቡ።
Jebertiyyah Orde ኣብ 11 ክ/ዘ ኣብ ሶማል ዝተመስረተ ማእከልነት እዩ። al-Jeberti ዝብሃል Community ድማ ኣብ ምሉእ ዓለም ፋሕ ኢሉ ይርከብ። ስለምንታይ እዩ ሕጂ ነዚ ኣብ 11ክ/ዘ ዝነበረ ማእከልነት ሕጂ ከም ብሓድሽ ኣብ ኤርትራ ክትከል ተደልዩ? ምትካሉ ጸገም ኣይኮነን – ግና ሓቀኛ መንነቱ ክንገርን ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጦን መሰል ኣለዎ።
ብመሰረቱ ስርዓተ ጀበርቲ መበቆሉ ሶማል እዩ። ከምዚ ኣብ ስእሊ ትርእይዊ ዘለኹም ድማ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከብ ማሕበረ-ሰብ ጀበርቲ ከም ቅዱስ ቦታ ኢሉ ዝሰምዪ ናይ ሓደ ሼኽ ካብ ስድራ-ቤት ዳሩድ(Darood Clan) ክሳብ ሕጂ ይንገድን ንስለ ዝኽሪ መራሒኦም ድማ ዓርቢ-ዓርቢ ድሕሪ ስግደት ቃል የስምዑ።
ብዙሕ ክበሃል ይከኣል እዩ። ብሓፈሻ ግና ንሓቀኛ ትርጉም ጀበርቲ ብብሄራዊ መልክዕ ኣቕሪብካ ሸፋፊንካ ዝኸውን ነገር የሎን። ኣብ ኤርትራ በብግዚኡ ብዙሓት Orders መጺኦም እዪም። መንነቶም ድማ ዓቂቦም ኣለዉ። ህዝቢ ድማ ብንጹር ይፈልጦም እዩ።
ናይ Jebertiyyah Order ገና ምድንጋር ዝመልኦን ሓቀኛ መልክዑ ዝኸወለን እዩ። ብስም ብሄር ዝግበር ድማ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ሕንፍሽፍሽ እንበር ካልእ ዘምጽኦ ኣዎንታ የሎን።
ሕብረተ-ሰብ ጀበርቲ ኣብ ኤርትራ ይቅመጥ ኔሩን ኣሎን። ነገር ግና እቲ ማእከልነቶም ሶማል ደኣምበር ኤርትራ ኣይነበረን። ጨንፈር ኔሩ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ጨንፈር ጸገም የሎን። ንJebertiyyah Order ሶማላውነቱ ገፊፍካ ኤርትራዊ ምግባሩ ግና ዕላምኡ ክርድኣኒ ብፍጹም ኣይካልን ጥራሕ ዘይኮነ ምስ ዘሎ ምንቅስቃስ jebertiyyah brotherhood ሓደገኛ እዩ። ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ውን፡ዘይነበረ ምቅይያም ከምጽእ እዩ።
ስለዚ ኣብ ርትዒ(Logic) ዝተሰነየ ድኣምበር ኣፍ ብምዕጻው ዝመጽእ የሎን። ብመሰረቱ ድማ ኣነ ዝቃለሰሉ ዘለኹ ኣንጻር ኩሉ ዓይነታት ዓመጽ እዩ።
ስለ’ዚ ንግዚኡ ንሰብ ከተደናግር ትኽእል ትኸውን – እቲ ሓቂ ግና ንኹሉ ብሩህ እዩ። ብዙሕ ሰብ ድማ ብዓቕሊ ይዕዘብ ኣሎ። ኣነ ንኩልና ዝሓይሽ ዝበልክዎ ሓሳብ ብነጻ የካፍል ኣለኹ። ነዚ ነጻ ሓሳብ ክትዕፍኖ ምፍታን ዓማጺ ደኣ የብለካ እንበር ካልእ ቅጽል ዝወሃበካ ከይመስለካ።
ከም’ታ ኣመልካ ምድንጋር ቀጽል። ኣነ ድማ እቲ ዝመስለኒ ሓሳብ ክገልጽ እየ።


text:
Radio Erena: 04 June 2019
ቀጠር፣ ኣብ ሶማል ዝጀመረቶም ዝተፈላለዩ ናይ ምትሕግጋዝ መደባት፣ ክትደፍኣሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ሶማል ጸዊዑ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ሶማል ሓሰን ዓሊ ኻይረ ነዚ ዝጸውዐ፣ ምስ ቀጠራዊ መዘንኡ ሸኽ መሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ቢን ጃሲም ኣል ታኒ፣ ኣብ ዶሓ ኣብ ዝገበሮ ርክብ’ዩ።
ክልቶም ሰበ ስልጣን፣ ብቀዳም 1 ሰነ ኣብ ዘካየድዎ ዘተ፣ ብዛዕባ ዝጸንሐ ርክባት ክልትኤን ሃገራት ድሕሪ ምዝርራብ፣ ዝምድአን ብዝያዳ ዘዕብያሉ ተኽእሎታት ተመያይጦም።
ቀዳማይ ሚኒስተር ሶማል ናብ ዶሓ ዘምርሐ፣ መንግስቲ ቀጠር ብዝገበረሉ ዕድመ መሰረት’ዩ።
ቀዳማይ ሚኒስተራት ክልትኤን ሶማልን ቀጠርን ነዚ ርክብ ዘካየዱ፣ ኣብ ጽባሕ እቲ፣ ንኢራን ኣብ ከበባ ንምእታው ዝዓለመ፣ ህጹጽ ዋዕላ ስዑዲ ዓረብ’ዩ።
ኣብቲ ኣብ ከተማ ማካ ዝተኻየደ ዋዕላ ሃገራት እስላም፣ ንኽትሳተፍ ካብ ስዑዲ ዓረብ ወግዓዊ ዕድመ ዝቐረበላ ቀጠር፣ ንኹሉ’ቲ ኣብቲ ዋዕላ ዝሓለፈ ውሳኔታት ከምዘይትድግፍ ኣፍሊጣ።
ሶማል እትርከበን ኣብቲ ዋዕላ ዝተሳተፋ ካልኦት ሃገራት እስላም’ውን፣ ብዛዕባ’ቲ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ጉዳይ ኢራን ዘለዋ ኣጀንዳታት፣ ውልቃዊ መርገጺታተን ኣየነጸራን።
ኣብ ካልእ ዜና፣ ኢትዮጵያን ሶማልን ኣብ ጸጥታን ካልእን ጉዳያት ብሓባር ክሰርሓ ዘኽእለን ምይይጥ ኣካይደን።
ብዘይካ’ዚ፣ ብሰንበት 2 ሰነ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምብጻሕ ዘካየደ ፕረዚደንት ሶማል መሓመድ ዓብዱላህ ፋርማጆ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ብምርኻብ፣ ኣብ ክልትዊን ዞባውያን ጉዳያት ከምዝዘተየ ተሓቢሩ።
ብፍላይ ድማ ብዛዕባ’ቲ ኣብ መንጎ ኬንያን ሶማልያን ተኸሲቱ ዘሎ ምስሕሓባት፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናይ ምሽምጋል ናይ ተበግሶ ክወስድ፣ ፕረዚደንት ፋርማጆ ኣብቲ ኣጋጣሚ ምሕጽንታ ምቕራቡ ዲፕሎማስያውን ምንጭታት ይጠቕሱ።
===================