text:
ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱ ቈልዑ ዘለዉኻ ምዃን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 6 10 2021
እዚ ጽሑፍ ብዛዕባ ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱ ቈልዑ ዘለዉኻ ምዃን እዩ። ብዛዕባ ኣየናይ ሓላፍነት ወለዲ ከም ዘለዎምን ኣየናይ ሓላፍነት ቤት ትምህርቲ ከም ዘለዎምን ከተንብብ ክትኽእል ኢኻ። ብዛዕብ ኣብ ቤት ትምህርቲ መን ከም ዝሰርሑን እቲ መምህር ብዛዕባ ዘለዎ ዕማምን እውን ከተንብብ ኢኻ።
እዚ ጽሑፍ ብዛዕባ ቤት ትምህርቲ ውሑስ ቦታ ክኸውን ከም ዘለዎን፡ ኵሎም ተመሃሮ ማዕረ ዕድል ክህልዎም ከም ዘለዎን እውን እዩ። ብዛዕባ ተሳታፍነትን ተመሃሮ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብኸመይ ጽልዋ ክገብሩ ከም ዝኽእሉን እውን ከተንብብ ኢኻ።
-
መሰል ትምህርቲ ንቈልዑን መንእሰያትን
ኵሎም ቈልዑ ናይ ምምሃር መሰል ኣለዎም። መባእታዊ ትምህርቲ ግዴታውን ብናጻን ክኸውን ኣለዎ።
ኣብ ሽወደን እቲ ቈልዓ ሽዱሽተ ዓመት ካብ ዝመልኣላ ዓመት ኣትሒዙ፡ ንቈልዑ ግዴታውን ዘይክፈሎን መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ኣለና። ቈልዑ ካብ ደቂ ሓደ ዓመት ኣትሒዞም ናይ መውዓሊ ህጻናት መሰል እውን ኣለዎም።
ናይ ቤት ትምህርቲ ሓላፍነት
ቤት ትምህርቲ እቲ ቈልዓ ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣብ ዘለወሉ እዋን ጽቡቕ ከም ዘሎን ኵሎም ቈልዑ ንኽመሃሩ ሓደ ዓይነት ዕድል ከም ዝረኽቡን ናይ ምግባር ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ቤት ትምህርቲ ንዅሎም እቶም ዘድልዮም ቈልዑ ምስምማዓት ናይ ምግባር ሓላፍነት ኣለዎ።
ሓደ ቈልዓ ክብሩ እንተ ተጋሂሱ ወይ ብኻልእ መገድታት ሕማቕ ኣተሓሕዛ ተገይርሉ እቲ ቤት ትምህርቲ ስጕምቲ ክወስድ ኣለዎ። ከም ወላዲ መጠን እቲ ቤት ትምህርቲ ስጕምቲ ዘይወስድ ኮይኑ እንተ ተሰሚዑካ፡ ንመምህር እቲ ቈልዓ ወይ ነቲ ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ዘሎ ርእሰ መምህራን ክትሕብሮ ኣለካ።
ኵሎም ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝሰርሑ ሓደ ቈልዓ ኣብ ገዝኡ ጽቡቕ ከም ዘየለ ወይ ብኻልእ መገዲ ጕድኣት ከም ዘጋጥሞ እንተ ጠርጢሮም ናብ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ከመልክቱ ይግደዱ እዮም። ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ንማሕበራዊ ኣገልግሎት ብኸመይ ከም ተመልክት ዝሕብር ልሙድ ኣሰራርሓ ኣሎ።
ናይ ወለዲ ሓላፍነት
ንስኻ ናይ ሓደ ተምሃራይ ቈልዓ መጕዚትነት ዘለካ፡ ነቲ ቈልዓ ካብቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝወሃብ ትምህርቲ ምእንቲ ክጥቀም ክትድግፎ ሓላፍነት ኣለካ። ንውሉድካ ክትድግፈሉ እትኽእለሉ ብዙሕ መገድታት ኣሎ። ትምህርቲ ኣገዳሲ ምዃኑ ክትነግሮን እቲ ቈልዓ ናብ ቤት ትምህርቲ ከም ዝኸይድ ዘሎን ዕዮ ገዛ ይዓዪ ከም ዘሎን ከተረጋግጽ ኣገዳሲ እዩ። ብዘይካዚ እቲ ቈልዓ መኣዛታት ዘለዎ ምግቢ፡ ድሕንነትን እኹል ድቃስን ክረክብ እውን ኣገዳሲ እዩ።
እንታዎት እዮም ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝሰርሑ?
መውዓሊ ህጻናት
ኣብ መውዓሊ ህጻናት መማህራን መውዓሊ ህጻናትን ኣለይቲ ቈልዑን ይሰርሓ። ናይ ስእሊ፡ ድራማን ሙዚቃን መማህራን እውን ኣብ መውዓሊ ህጻናት ክሰርሑ ይኽእሉ እዮም። ሓላፊ ናይ መውዕሊ ህጻናት ሓለቓ መውዓሊ ህጻናት (förskolechef) ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብ መውዕሊ ህጻናት እቲ ዝለዓለ ሓላፍነት ዘለዎ እቲ ሓለቓ መውዓሊ ህጻናት እዩ።
መባእታዊ ቤት ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትን
ኣብ መባእታዊ ቤት ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ እተፈላለዩ ዓይነት መማህራን ይሰርሑ። ኣብ ካብ 1ይ ክሳብ 3ይ ክፍሊ (ቀዳማይ ደርጃ) ሓደ መምህር ቀንዲ ሓላፍነት ናይ ሓደ ክፍሊ ሃልይዎ ነቶም ቈልዑ መብዛሕትኡ ዓይነት ትምህርቲ ይምህሮም። እዚ መምህር መብዛሕትኡ ግዜ መምህር ክፍሊ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብ ፍሉይ ዓይነት ትምህርቲ ዝምህሩ ፍሉይ ስልጠና ዘለዎም መማህራን እውን ኣለዉ። መማህራን ዓይነት ትምህርቲ (ämneslärare) ተባሂሎም ይጽውዑ። ኣብ ቀዳማይ ደርጃ ናይ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ መማህራን ዓይነት ትምህርቲ ብቐዳምነት ኣብ ተግባራዊ ዓይነት ትምህርቲ ከም ኢደ-ስርሓት፡ ሙዚቃ፡ ስእሊን ስፖርት እዮም ዝምህሩ።
ኣብ ማእከላይ ደረጃ፡ ላዕለዋይ ደረጃን ናይ መባእታዊ ቤት ትምህርትን ኣብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትንን ኣብ ክልሰ-ሓሳባዊ ዓይነት ትምህርቲ ከም ሽወደንኛ፡ ታሪኽን ማሕበራዊ ስነ-ፍልጠትን እውን ዝምህሩ መማህራን ዓይነት ትምህርቲ ኣለዉ።
ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ፍሉያት መማህራንን ሓገዝቲ ተመሃሮን እውን ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። ፍሉያት መማህራን ነቶም ፍሉይ ደገፍ ዘድልዮም ተመሃሮ ንኽምህርዎም ዝስልጥኑ እዮም። ሓገዝቲ ተመሃሮ ኣብ ሰዓታት ትምህርቲ ንተምሃሮ ኣብ ዝተፈላለየ ነገራት ክሕግዝዎ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ዘለዉ ተማሃሮ ቀረብ ናይ ሓኪም ቤት ትምህርቲ፡ ኣላዪት ሕሙማት ቤት ትምህርቲ፡ ኣማኻሪ፡ ስነ-ኣእምሮኛን ፍሉያት መማህራን ክህልዎም ኣለዎ።
ብዘይካዚ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ከም ዓቃብ ህንጻ፡ መምህር ናጻ ግዜ፡ ኣማኻሪ ትምህርቲ፡ ከሻንን ናይ ቤት ትምህርቲ ዓቃብ መጻሕፍትን ዝኣመሰሉ ካልኦት ብዙሓት ሰራሕተኛታት እውን ይሰርሑ እዮም።
ሓላፊ ናይ ሓደ ቤት ትምህርቲ ርእሰ መምህር ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ዝለዓለ ሓላፍነት ዘለዎ እቲ ርእሰ መምህር እዩ።
-
ንምስትንታን ዝኸውን ሕቶታት
ኣብታ ቅድሚ ሕጂ ትነብረላ ዝነበርካ ሃገር ወይ ሃገራት ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣየኖት ሞያዊ ዕማማት ኣሎ?
ናይ መምህር ዕማም
እቲ መምህር ናይ'ቲ ትምህርቲ መደብ ምውጻእን ምምራሕን ከምኡ'ውን ናይ ነጥቢ ምሃብን ሓላፍነት ኣለዎ። ይኹን'ምበር ሓደ መምህር ካልእ ብዙሕ ዕዮታት እውን ኣለዎ።
ኣብ መንጎ መማህራንን ተማሃሮን ምትእምማን ክህሉ ኣለዎ። ተመሃሮ ዘይተረድኦም ነገር እንተ ኣሎ ኾይኑ ክሳብ ክዛረቡሉ ዘድፍሮም ኣብ ክፍሊ ተኣማንነት ክስምዖም ኣለዎ። እቲ ተመሃራይ እቲ መምህር ከም ዝሓልየሉ ኾይኑ እንተ ተሰሚዕዎ ንኽምሃር ይቐለሉ እዩ። ኣብ ትምህርቲ ዝያዳ ሓላፍነት ክትስከምን ጽልዋ ከተሕድርን እውን ዝቐለለ ይዀነካ።
ሓደ መምህር ንነፍሲ ወከፍ ተመሃራይ ክርእዮን ከቕልበሉን ኣለዎ። ንኣብነት እቲ መምህር ንተመሃሮ ኣብ እዋን ትምህርቲ ከመይ ይኸዱ ከም ዘለዉ ብምሕታት ነቲ እተረድእዎን ዘይተረድእዎን ነገራት ክፈልጥ ይኽእል እዩ። ድሕሪኡ እቲ መምህር ነቲ ትምህርቲ ከተዓራርዮን ንኣብነት ብኻልእ መገዲ ክገልጾን ይኽእል እዩ።
-
ንምስትንታን ዝኸውን ሕቶታት
ሓደ ንፉዕ መምህር ከመይ ክኸውን ኣለዎ?
-
ሓደ ዓይነት ትምህርቲ ንዅሉ ሰብ
ኣብ ሽወደን ከም ድልየትካ ቤት ትምህርቲ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ። እቶም ወለዲ ኣብ ኵለን ኣብታ ኮሙን ዘለዋ መባእታውያን ኣብያተ ትምህርቲ እቲ ቈልዓ ቦታ ንምርካብ ከመልክቱ መሰል ኣለዎም ማለት እዩ። እቶም ወለዲ ኣብ ውሽጥን ወጻእን እቲ ቈልዓ ዝነብረላ ኮሙን ኣብ ዝርከብ ናይ ግሊ መባእታውያን ኣብያተ ትምህርቲ እውን ቦታ ንምርካብ ከመልክቱ ይኽእሉ እዮም።
ቤት ትምህርቲ ኣብ ምልእቲ እዛ ሃገር ሓደ ዓይነት ክኸውን ኣለዎ። እቲ ኣመሃህራ ኣብ ኵሉ ቦታ ብተመሳሳሊ መገዲ ክዳሎ ኣለዎ ማለት ግን ኣይኰነን። ተመሃሮ እተፈላለዩ እዮም፣ ከምኡ ምዃኑ ድማ ነቶም ሓደ ክፍሊ ዘለዉ ተምሃሮ ጽቡቕ እዩ። ኵላትና እተፈላለየ ድሕረ-ባይታ፡ ተመክሮን ኵነታትን ኣለና። እቲ ቤት ትምህርቲ ነዚ ከም ኣወንታዊ ነገር ገይሩ ክርእዮን ነቲ ናይ ትምህርትን ናይ ቤት ትምህርትን ሃዋህው ድማ ምስ ፍልልያት እቶም ተመሃሮ ከም ዝሰማማዕ ክገብሮን ኣለዎ።
እቲ ቤት ትምህርቲ ነቶም ነቲ ናይ ፍልጠት ደረጃ ክበጽሕዎ ዘጸግሞም ተመሃሮ ፍሉይ ሓላፍነት ኣለዎ፣ ዘድልዮም ተወሳኺ ደገፍ ድማ ክቕርበሎም ኣለዎ። ዕላማ ቤት ትምህርቲ ኵሎም ተማሃሮ ንትምህርቶም ኵሉ ግዜ ኣብ ክፍሎም ኮይኖም ክመሃርዎ ክኽእልይ እዩ፣ ሓደ ሓደ ግዜ ግን ኣብ ምስ ሓንቲ ንእሽተይ ጕጅለ ኴንካ ምምሃር ዝሓሸ ክኸውን ይኽእል እዩ።
መማህራንን ቤት ትምህርትን ካብ ኵሎም ተመሃሮ ልዑል ትጽቢት ኣለዎም። ካብቶም ትምህርቲ ቀሊል ዝኾነሎም ተመሃሮ ጥራይ ዘይኰነስ ካብ ኵሎም ተመሃሮ ዕብየትት ይጽበዩ እዮም። እቶም ዝያዳ ደገፍ ዘድልዮም ተመሃሮ እውን ከይተረፉ ዕብየት ክገብሩ ኣለዎም።
እቲ ቤት ትምህርቲ ጾታ፡ ጾታዊ መንነት፡ ሃይማኖት ወይ ካልእ እምነታት፡ ስንክልና፡ ዓሌት፡ ጾታዊ ዝንባለን ዕድመን ብዘየገድስ ኵሎም ተመሃሮ ንኽምዕብሉ ሓደ ዓይነት መሰላትን ዕድላትን ከም ዝህልዎም ከረጋግጽ ኣለዎ። ንገሊኤን ኣብያተ ትምህርቲ ኣጸጋሚ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ከምኡ ዝኾነሉ ድማ እተፈላለየ ምኽንያታት ክህሉ ይኽእል እዩ። ዋሕዲ ናይ ብቕዓት ዘለዎም መማህራን ክኸውን ይኽእል እዩ። እቲ ቤት ትምህርቲ ብወገን ስለ እተኸፋፈለ ወይ ከኣ ተመሃሮ ካብ ወለድን ካብ ኣብ ከባቢኦም ዘሎ ዓበይቲ ሰባትን ተሳታፍነት ስለ ዝጐድሎም እውን ክኸውን ይኽእል እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ ሕውስዋስ ናይ ምኽንያታት እዩ። ብዙሕ ጸገማት ዘለዎ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ተማሃሮ ዘለዎ ህቡብነቲ እውን ይጎድል እዩ። ገሊኦም ተመሃሮ ዕድል እንተ ረኺቦም ናብ ካልእ ኣብያተ ትምህርቲ ንክግዕዙ የመልክቱ እዮም። እዚ ናይታ ቤት ትምህርቲ ቍጠባ ስለ ዝጸልዎ ነታ ቤት ትምህርቲ ነቲ ኵነታት ንኸተመሓይሾ ዝከበደ እዩ ዝገብሮ።
-
ኵሎም ቈልዑ ኣብ ቤት ትምህርቲ ድሕንነት ክስምዖም መሰል ኣለዎም
ቤት ትምህርቲ ንዅሎም ተመሃሮ ዘተኣማምን ቦታ ክኸውን ኣለዎ። ቈልዑ ኣብ ቤት ትምህርቲ ካብ ካልኦት ተማሃሮ ወይ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዘለዉ ዓበይቲ ሕማቕ ኣተሃሕዛ ዝተገብረሎም ኮይኑ እንተ ተሰሚዕዎም፡ ኵሉ ግዜ ንመማህራን ወይ ንኻልኦት ኣብ ቤት ትምህርቲ ዘለዉ ዓበይቲ ክሕብሩ ይኽእሉ እዮም።
ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝኾነ ሰብ ንኣድልዎ፡ ጾታዊ ምሽጋር ወይ ካልእ ገሃሲ ኣተሓሕዛ ክቃላዕ የብሉን። ቤት ትምህርቲ ንኸምዚ ነገር ኣየፍቅድ እዩ። ቤት ትምህርቲ ከምዚ ነገር ንኸየጋጥም ክጽዕር ግዴታ ኣለዎ።
ገሃሲ ኣተሓሕዛ ንኣብነት ሓደ መምህር ንሓደ ተመሃራይ ኣብ ቅድሚ ክፍሉ ሃዝራጥ ኢሉ ክጽውዖ፡ ሓደ ተማሃራይ ናይ ካልእ ተማሃራይ መጻሕፍቲ ክወስድ ወይ ሓደ ሰብ ብምቕምጽማጽ ከላግጽ ከሎ ክኸውን ይኽእል እዩ። ጾታዊ ምሽጋር ክብሪ ሰብ ዝግህስ ጾታዊ ባህርይ ዘለዎ ተግባር እዩ። እዚ ንኣብነት ሓደ ሰብ ንኻልእ ሰብ ብጾታዊ ኣጠማምታ ክርእዮ ከሎ ወይ ሓደ ሰብ ንኻልእ ሰብ ብዘይ ድልየቱ ክትንክፎ ከሎ ክኸውን ይኽእል እዩ። ንኣብነት ዘይድለ ናእዳን ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዝወሃብ ሓሳባትን ዝኣመሰለ ርእይቶታት እውን ክኸውን ይኽእል እዩ።
ሓደ ቈልዓ ወይ ሓደ ተመሃራይ ብተደጋጋሚ ግዳይ ገሃሲ ኣተሓሕዛ፡ ኣድልዎ ወይ ጾታዊ ምሽጋር እንተ ኾይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ከም ምድሃል (mobbning) ተባሂሉ ይጽዋዕ።
ከም ወላዲ መጠን ምስ ውላድካ ኣብ ህይወቱ፡ ንኣብነት ኣብ መውዓሊ ህጻናት፡ ኣብ ቤት ትምህርቲን ኣብ ኢንተርነት እንታይ የጋጥሞ ከም ዘሎ ክትዘራረብ ኣገዳሲ እዩ። ከም ወላዲ መጠን ውሉድካ ብሕማቕ ይተሓዝ ወይ ምድሃል የጋጥሞ ከም ዘሎ እንተ ፈሊጥካ፡ ንውሉድካ ክትሕግዘሉ እትኽእል እተፈላለየ መገድታት ኣሎ። ምስ መምህር ውሉድካ ወይ ምስቲ ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ዘሎ ርእሰ መምህራን ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። እቲ ቤት ትምህርቲ ክሕግዘካ ግዴታ ኣለዎ። ምስቲ ሓደ ክፋል መንግስታዊ ብዓል መዚ ቍጽጽር ኣብያተ ትምህርቲ ዝዀነ ናይ ቈልዑን ተማሃሮን ተወካሊ (Barn- och elevombudet) እውን ክትራከብ ትኽእል ኢኻ።
ሓደ ሓደ ግዜ እቶም ገሃስቲ ኣተሓሕዛ፡ ኣድልዎን ምሽጋርን ኣዝዮም ከበድቲ ካብ ምዃኖም እተላዕለ ገበናዊ ተግባራት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ገበናዊ ተግባራት ኵሉ ግዜ ናብ ፖሊስ ክሕበሩ ኣለዎም።
-
ኣብ ቤት ትምህርቲ ሃይማኖት ምትግባር
ቈልዑ ንናይ ሃይማኖት ናጽነት መሰል ኣለዎም። እቲ ቈልዑ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ መውዓሊ ህጻናትን ኣብ መጽንሒ ድሕሪ ትምህርትን እውን ሃይማኖት ከተግብር መሰል ኣለዎም ማለት እዩ። ቈልዑ ንኣብነት ቅድሚ ምግብና ጸሎት ካብ ምግባር ዝኽልክሎም ዝኾነ ነገር የለን።
ኣብያተ ትምህርቲ ንተመሃሮ ሃይማኖቶም ከተግብሩ ከቃልላሎም ክፍትና ኣለወን። ይኹን'ምበር እቲ ቤት ትምህርቲ ብኸመይ ከምኡ ክገብር ከም ዘለዎ ብሕጊ ስርዓት ዝሓዘ ኣይኮነን። ነፍሲ ወከፍ ቤት ትምህርቲ ባዕላ ክትውስን ትኽእል እያ።
ብመሰረት ሕጊ ቤት ትምህርቲ ናይ ግሊ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ሃይማኖታዊ ኣረኣእያ ዝጸቐጠ ትምህርቲ ክህልወን ይኽእል እዩ። ኮሙናላውያን ኣብያተ ትምህርቲ እዚ ክህልወን ኣይፍቀድን እዩ። ንኣብነት ሓደ ኣብ ሃይማኖታዊ ኣረኣእያ ዝጸቐጠ ትምህርቲ ዝህብ ቤት ትምህርቲ፡ ተመሃሮ ኵሉ ግዜ ንግሆ ብሓባር ክጽልዩ ወይ ንዕኦም ዝሰማማዕ ምግቢ ክምገቡ ይኽእሉ እዮም። ኣብዚ ከምዚ ዓይነት ሃይማኖታዊ መደብ ምስታፍ ብወለንታ ክኸውን ኣለዎ። ይኹን እምበር ትምህርቲ ኵሉ ግዜ ካብ ሃይማኖታዊ መደብ ናጻ ክኸውን ኣለዎ።
-
ጥዕና ተምሃራይ (Elevhälsan)
ኵሎም ተመሃሮ ቀረብ ናይ ጥዕና ተማሃሮ ኣለዎም። ብመገዲ ክፍሊ ጥዕና ተምሃራይ እቲ ቈልዓ ምስ ኣላዪት ሕሙማት ቤት ትምህርቲ ወይ ሓኪም ቤት ትምህርቲ ክራከብ ይኽእል እዩ። እቲ ቈልዓ እንተ ጕህዩ ወይ ስነ ኣእምሮኣዊ ሕማቕ እንተ ኣሎ ኾይኑ ዘዘራርብዎ ኣማኸርን ስነ ኣእምሮኛን እውን ኣለዉ። ኵሎም እቶም ኣብ ጥዕና ተምሃራይ ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ምስጢር ናይ ምዕቃብ ግዴታ ኣለዎም። እቲ ቈልዓ እንተ ዘይፍቂዱ ብዛዕባ እቲ ቈልዓ ንኻልኦት ክነግሩ ኣይፍቀደሎምን ማለት እዩ። ሓደ ከምኡ ዘይግበረሉ ኵነት፡ እቶም ሰራሕተኛታት እቲ ቈልዓ ንኽጕዳእ ተኽእሎ ኣሎ ኢሎም እንተ ጠርጢሮም ወይ ፈሊጦም እዩ።
-
ንምስትንታን ዝኸውን ሕቶታት
ከም ዓቢ ሰብ መጠን ሓደ ቈልዓ ኣብ ቤት ትምህርቲ ምድሃል የጋጥሞ ወይ ክብረቱ ይገሃስ ከም ዘሎ እንተ ፈሊጥካ እንታይ ክትገብር ትኽእል?
ተሳታፍነትን ጽልዋ ምግባርን ኣብ ቤት ትምህርቲ
ኣብ ናይ ሽወደን ቤት ትምህርቲ ሰብ ብዙሕ ብዛዕባ ደሞክራሲ ይዛረብ እዩ። ሓደ ካብቲ ዕላማታት ናይ ቤት ትምህርቲ፡ ተመሃሮ ኣብቲ ሓባራዊ ሕብረተ ሰብ ተሳተፍትን ሓላፍነት ወሰድትን ዓበይቲ ሰባት ኮይኖም ንኽዓብዩ እዩ። ተመሃሮ ኣብ ደሞክራሲ ምንባር ክመሃሩን መሰሎምን ግዴታቶምን ክፈልጡን ኣለዎም። ስለዚ ብዙሕ ግዜ ኣብ ምምሃር ተመሃሮ ብዛዕባ ደሞክራሲ እንታይ ማለት ምዃኑ ዝለማመድሉ ዕዮታት ኣሎ።
ኣብ'ዚ ሕጂ እዋን ተመሃሮ ብርእሶም ምሕሳብ ዝምሃርሉን ንትምህርቶም ክጸልው ተኽእሎ ዘለዎምን ቤት ትምህርቲ እዩ ዘለና። እቲ መምህር መራሒ ናይቲ ጕጅለ እዩ፡ ይዅን'ምበር ኣብ መንጎ ተማሃራይን እቲ መምህርን ዘሎ ርክብ ግን ተመዛዛኒ እዩ።
መሰረት ክብርታት (värdegrund) ናይ ሽወደን ቤት ትምህርቲ ካብ ኣድማሳዊ ኣዋጅ ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰላት ናይ ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ዝመንጨወ እዩ። መሰረት ክብርታት ብዛዕባ ከም ቈልዑ፡ መንእሰያትን በጽሕታትንን ነንሕድሕድና ከመይ ንተሓሓዝ እዩ። እዚ ማለት ኣብ ናይ ሽወደን ቤት ትምህርቲ ዝኾነ ሰብ ንኻልእ ሰብ ብሕማቕ ክሕዞ ኣይፍቀዶን እዩ ማለት እዩ። ኵሎም ቈልዑ ሓደ ዓይነት ዕድላት ክህልዎም ኣለዎ።
ሓደ ቤት ትምህርቲ ብዛዕባ ደሞክራስያዊ ክምህር ጥራይ እኹል ኣይኰነን። እቲ ትምህርቲ ብደሞክራስያዊ መገዲ ክካየድ ኣለዎ። ተመሃሮ ኣብ መደብ ምውጻእን ምግምጋምን መዓልታዊ ትምህርቲ ክሳተፉ ክፍቀደሎም ኣለዎ፣ ብዘይካ'ዚ ኮርሳት፡ ዓይነት ትምህርትታት፡ኣርእስትታትን ንጥፈታትን ክመርጹ ክፍቀደሎም ኣለዎ። ብኸምዚ ኣገባብ እቶም ተመሃሮ ጽልዋ ኣብ ምግባር ንኽሳተፉ ይለማመዱ።
ተመሃሮ ኣብ ትምህርቶምን ናይ ዕዮ ከባቢምን ተሳታፍነት ክህልዎም መሰል ኣለዎም። ተሳታፍነትን ጽልዋ ንኽትገብርካ ተኽእሎ ምህላውን ንኽትመሃርን ሓላፍነት ክትወስድን ዘለካ ድልየት የዛይዶ እዩ።
ጽልዋ ትገብረሉ እተፈላለየ መገድታት ኣሎ። ናይ ክፍሊ ኣኼባታትን ናይ ክፍሊ ቤት ምኽርን ቈልዑ ኣብ ክፍሎም ጽልዋ ክገብረሉ ዝኸእሉ ክልተ መገድታት እዩ። ኣብ መብዛሕትኡ ኣብያተ ትምህርቲ ንብምሉኡ እቲ ቤት ትምህርቲ ክጸሉ ዝኽእል ቤት ምኽሪ ተመሃሮ እውን ኣሎ። ቤት ምኽሪ ተመሃሮ ካብ እተፈላለየ ክፍልታትን ደረጃን ዝመጹ ተመሃሮ ዝሓዘ ጕጅለ እዩ። ቤት ምኽሪ ተመሃሮ መብዛሕትኡ ግዜ ንዅሎም እቶም ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ዝመሃሩ ተመሃሮ ዝጸሉ ጕዳያት ንኣብነት ናይቲ ቤት ትምህርቲ ሕግታት ኣካይዳ፡ መቖም ብሽክለታትት ኣበይ ክኸውን ከም ዘለዎ ወይ ንሰሌዳ ግዜ ዝምልከት ሕቶታት ይሰርሕ።
ኣብ መንጎ ወለድን ቤት ትምህርትን ዘሎ ምትሕብባር
ኣብ ሽወደን ወለዲ ኣብ ናይ ደቆም ዕዮ ትምህርቲ ተሳተፍቲ ክኾኑ ትጽቢት ኣሎ። ወለዲ፡ መማህራን ተማሃሮን ቈልዑ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብእተኻእለ መጠን ጽቡቕ ከም ዝህልዉ ንምግባር ብሓባር ይሰርሑ። ሰራሕተኛታት ቤት ትምህርቲ፡ ወለዲ ኣብ ህይወት ደቆም ንጡፋት ክኾኑን ከምኡ'ውን ወለዲ እቲ ተማሃራይ ኣብ ቤት ትምህርቲ እንታይ ይገብር ከም ዘሎ ክፈልጡን ክርድኡን ይደልዩ እዮም።
ከም ወላዲ መጠን ኣብ ናይ ምዕባሌ ዝርርብ (utvecklingssamtal) ክትሳተፍ ክትዕደም ኢኻ። ኣብ እዋን ናይ ምዕባሌ ዝርርብ እቲ ተማሃራይን እቲ መምህርን፡ እቲ ተምሃራይ ኣብቶም ዝተፈላለዩ ዓይነት ትምህርቲ ከመይ ይኸይድ ከም ዘሎን እቲ ቈልዓ ኣብ ዝቕጽል ወቕተ-ትምህርቲ ኣየኖት ሸቶታት ምዕባሌ ክህልዎ ከም ዘለዎን ይዘራረቡ። ከም ወላዲ መጠን ቅድሚ እቲ ኣኼባ ክትሓስበሉ ዘሎካ ሕቶታት እውን ክህሉ ይኽእል እዩ። ሽወደንኛ ዘይኮነ ካልእ ቋንቋ ኣደ እንተኾይኑ ዘለካ፡ ኣብቲ ዝርርብ ተርጓሚ ክግበረልካ መሰል ኣለካ።
ናብ ናይ ወለዲ ኣኼባታት እውን ክትዕድም ኢኻ። ኣብ ናይ ወለዲ ኣኼባ እቲ መምህርን ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ርእሰ መምህራን እቲ ቤት ትምህርቲ ብኸመይ ከም ዝዓዪ፡ ሰሌዳ ግዜ ከመይ ከም ዝመስል፡ ብዛዕባ መሰረታዊ ክብርታት እቲ ቤት ትምህርቲ ወዘተ ክሕብሩ እዮም።
ንኣብነት ብመንገዲ ኣብ ናይ ክፍሊ ፌስታ ወይ ኣብ ናይ ክፍሊ መጋሻ ብምሕጋዝ ተሳታፊ ንኽይከውን ተኽእሎ ኣሎ። እዚ በቲ ቤት ትምህርቲ ይምስገነሉን ብምሉኦም ኣባላት እታ ስድራቤት ብዛዕባ እቲ ቤት ትምህርቲ ንኽርድኡ ድማ ኣበርክቶ ይገብርን እዩ።
ብዙሓት ኣብያተ ትምህርትን መውዓሊ ህጻናትን ምስ ተማሃሮን ወለድን ብኢ-መይልን ብኣፕን ኣቢለን እየን ርክብ ዝገብራ። ከም ወላዲ መጠን ኮምፕዩተር ወይ ዘመናዊት ተሌፎንን ናይ ኢ-መይል ኣድራሻን እንተ ኣለካ ኽይኑ ነቲ ካብ ቤት ትምህርቲ ዝወሃብ ሓበሬታ ንኽትካፈሎ ዝቐለለ ይዀነልካ።
ከም ወላዲ መጠን ሕቶታት ንምሕታት ወይ ብዛዕባ ውሉድካ ንምዝርራብ ኵሉ ግዜ ምስ መማህራን፡ ርእሰ መምህራ ወይ ምስ ጕጅለ ጥዕና ተማሃሮ ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ።
-
ንምስትንታን ዝኸውን ሕቶታት
ኣብ ትምህርቲ ደቅኻ ዘይምስታፍ እንታይ ሓደጋታት ኣለዎ?
ርእይቶታት እንተ ኣለካ ኾይኑ ወይ ብዛዕባ እቲ ቤት ትምህርቲ ብገለ ነገር ዘይዕጉብ ኴንካ
ብዛዕባ ገለ ነገር እቲ ቤት ትምህርቲ ርእይቶ እንተ ኣለካ ኾይኑ ወይ ምስ ትምህርቲ ውሉድካ ዝተኣሳሰር ዝዀነ ይኹን ነገር እንተ ዘይዓጊብካ፡ ምስ ሓደ መምህር ወይ ምስቲ ርእሰ-መምህር ናይቲ ቤት ትምህርቲ ተራኸብ። እቲ መምህር ወይ ርእሰ-መምህር ይሰምዓካ ከም ዘየለ ኮይኑ እንተ ተሰሚዑካ ምስ ላዕለዋይ ተሓታቲ (huvudmannen) ናይቲ ቤት ትምህርቲ ክትራኸብ ትኽእል ኢኻ። ላዕለዋይ ተሓታቲ (huvudmannen) ናይ ሓደ ኮማዊ ቤት ትምህርቲ፡ እቲ ንስኻ ትነብረሉ ኮሙን እዩ። ላዕለዋይ ተሓታቲ (huvudmannen) ናይ ሓደ ናይ ግሊ ቤት ትምህርቲ ቦርድ ዳይረክተራት እቲ ቤት ትምህርቲ እዩ። እቲ እትህቦ ርእይቶታት ብዕቱብነት ዘይውሰድ ዘሎ ኾይኑ እንተ ተሰሚዑካ ናብ ብዓል መዚ ቍጽጽር ኣብያተ ትምህርቲ ምልክታ ከተእቱ ትኽእል ኢኻ። ብዓል መዚ ቍጽጽር ኣብያተ ትምህርቲ (Skolinspektionen) ነተን ናይ ሽወደን ኣብያተ ትምህርቲ ተቘጻጻሪ ብዓል መዚ እዩ። ተቘጻጻሪ ብዓል መዚ (tillsynsmyndighet) ንኣብነት ከም ሓደ ቤት ትምህርቲ ዝኣመሰለ ንጥፈት ነቲ ካብኡ ዝድለ የማልእ እንተ'ሎ ኾይኑ ክምርምር ዘለዎ ብዓል መዚ እዩ።
ምግዓዝ
ናብ ካልእ ቦታ ክትግዕዝ እንተ ዄንካ እሞ ናብ መውዓሊ ህጻናት ወይ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱ ቈልዑ እንተ ኣለዉኻ ኾይኖም፡ ንሓድሽ ናይ መውዓሊ ህጻናት ቦታ ወይ ንሓድሽ ቤት ትምህርቲ ምምልካት ምናልባት የድልየካ ከይከውን ዘክሮ ኢኻ። ብዛዕባ እቲ ኣብ ኮሙንካ ዘገልግል ሕግታት ምስ ኮሙንካ ተዘራረብ።


c: text/html

text:
ሓደ ወግዓዊ ትርጉም ዝተላበሰን ዶኩመንት ንምርካብ
እንታይ ኢዩ?
ሓደ ዶክሜንት ወጋዓዊ ሕጋዊ እንተ ዘይተተርጊሙ ኣብ ገለ ቤት ጽሕፈት ወይ ምምሕዳራት ናይ ሃገረ ፈረንሳ ዘይቅቡል ክኸውን ይኽእል'ዩ ፣ ስለዚ ክትርጎም ምስ ዝድለ፣ ናብ ሓደ ኪኣላ ወጋዓዊ ኣስተርጋሚ\ት ሰርፍኬት ዘለዎ ናይ ትርጉም ወይ ናብ ቤት ፍርዲ ተቀባልነት ዝረኸበ\ት ግድነት ክኽወን ኣለዎ ::
ንኣብነት ናይ ማኪና መዘወሪ ፍቃድ ናብ ናይ ሃገረ ፈረንሳይ ክትቅይሩ፣ ምስ እትደልዩ ወጋዓዊ ሙዃኑ ምስክርነት ናይ ኣስተርጋሚ ኣፍልጦ ኣገዳሲ'ዩ ::
ሓንቲ ዶክሜንት ሰርትፍኬት ዘለዎ፣ ዝተተርጎመ ክኸውን ኣለዎ፤ ኣብ ኵሉ ሕጋውነት ከም ዝለበሰ ተቀብልነት ክብሪ ክህልዎ ኣለዎ ፣ ነዚ ንምትርጓም ብ ሓደ ኣስተርጋሚ\ት ማለት ካብ ቤት ፍርዲ ከም መጠን ኣስቶርጋሚ\ት ሕጋዊ\ ሙኻኑ ተቀብልነት ዝረኸበ ኣስቶርጋሚ\ት ክ\ት\ኽወን ኣለዎ\ዋ ::
ኣስተርጎምቲ፣ ናይ ቤት ጽሕፈታት ምምሓዳርት ናይ ሃገረ ፈረንሳ ትርጉም ፣ ን ኣብነት ናይ ቤት ጽሕፈት ኦፍራ ፣ ፕረፌክቱር ፣ ኤምባሲ ፣ ከም ኡውን ዩንቨርስቲ ክ\ት\ትርጉም ይ\ት\ኽእል ::
ኣስተውዕል!
ወዓግዊ ሕጋዊ ምስ እተድሊ ብኽፍሊት ኢዩ ፤ ዋጋ ናይ መተርጎሚ ከም ኵነታት ዶክሜንት ቁጽሪ ብዝሒ ገጽ ይፈላለ ::
ምፍላጡ ኣገዳሲ ነጥቢ ፣ ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ኣስተርጎምቲ ( ኣሰ ኹመንተ ኢልና ንጽውዖም ) ኪኢላታት ኮይኖም ካብ ቤት ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፍቃድ ይወስዱ\ዳ እዮም::
ንመን ኢዩ ፧
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ብኸመይ ይኸውን
እቲ ሰነድ ፣ ሕጋውነት ክለብስ ምእንቲ ብ ወግዓውያን ኣተርጎምቲ ክትርጎም ኣለዎ
Configurez votre étape
ኣብ ናይ ምስላጥ ግዜ ፣ ዝቀረብ ዶክሜንት ናብ ዝኾነ ቤት ጽሕፈታት ብቋንቋ ፈረንሳ ክትረጎም ኣለዎ፣ ስለ`ዚ ወረቐትኩም ንምድላው ሕጋዊ ኣስተርጋሚ ክትርጎም ኣለዎ ::
ነዚ ንምፍጻም ነቲ ጉዳይኩም ሒዝዎ ዘሎ ሰብ ። ፋይልኩም ብምስናይ ተወከሱ ፣
ምፍላጡ ኣገዳሲ !
ግዜ ናይ ምቱርጓም ንሓደ ሰነድ ክሳብ 3 ክሳብ 4 መዓልቲ ክወስድ ይኽእል ፣ ሓደ ሓደ ዶክሜንቲ ብ ሕብረተ ኢሮፓ ዝተወሃበኩም ወረቐት ሰነድ ንምቱርጓሙ ኣይድልን እዩ ::
ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ኣብዚ ዝስዕብ ሊንክ
lesite e-justice ብምጥዋቕ ንወከስ ::
ከም ኡውን ኣብዚ ዝስዕብ ሊንክ le tableau récapitulatif des règles par pays ብምጥዋቕ ፣ ዝርዝር ናይ ዝኾነ ሃገር ተጻሒፉ ኣሎ ፣ ፋይልኩም ኣየናይ ዓንቀጽ ክዛመድ፣ ንምርኣይ ይከኣል ::
ኣብ ከባቢኹም ዘሎ ቤት ፍርዲ ምረጹ
Configurez votre étape
ዝርዝር ናይ ኪእላታት ኣስተርጎምቲ ሃገራዊ ኢዩ
ኣብ ከባቢኹም ኣስቶርጋሚ\ት ንምርካብ ፣ ናይ ከባቢኹምን ቤት ፍርዲ ዅር ድ ኣፐል ቤት ፍርዲ ክትወከሱ ኣለኩም ::
ኣብዚ ዝስዕብ ሊንክ ብምጥዋቕ ኣብ ከባቢና ዘሎ ቤት ፍርዲ ዝቀረበ ዝርዝር ክንረክብ ንኽእል r l’annuaire des Cours d’appel en France ምፍላጡ ኣገዳሲ !ዝኾነ ወግዓዊ ናይ ምስትርጓም ፍቓድ ዘለዎ ትካል ክትመርጹ ትኽእሉ እኳ እንተኾንኩም። እቲ ተመጻሪ ግን ኣብ ጥቓኹም ዘሎ ምስ እትመርጹ እዩ።
ዝርዝር ናይ ኪእላታት ኣስተርጎምቲ ንምርካብ ኣብ ናትኩም\ክን ናይ ከባቢኹ\ኽን ዘሎ ቤት ፍርዲ ::
Configurez votre étape
ኣብዚ ሊንክ ብምጥዋቕ ዝርዝር ናይ ኪእላታት ኣስተርጎምቲ ክንረክብ ንኽእል les listes des traducteurs agréés.
- ኣብ ከባቢኹም ዝርከብ ቤት ፍርዲ ኹር ደ ኣፐል ኣብ ዝርዝር ጠውቑ
- ኣብ ዝርዝር H - Traduction – Interprétariat ኣስተርጎምቲ ክተደለዩ ትኽእሉ
- ናብ sammaire ዝብል ጽሑፍ ብምኻድ ኣስተርጎምቲ ብቋንቋ ተሰሪዖም ተመዲቦም ክንረክብ ንኽእል ::
ቆጸራ ንምሓዝ ምስ ኣስተርጋሚ ርክብ ግበሩ ::
Configurez votre étape
ኣስተርጋሚ\ት ምስ መረጽኩም ፣ በቲ ተጻሒፉ ዘሎ ኣድራሻ ሓበሬታ ቆጸራ ሓዙ ::
ናይ ቆጸራ ግዜን ክፍሊት ዋጋን ይፈላለ እዩ ፣ ምስ ኣሰተራጋሚ\ ትርክብ ምስ ገብረኩም ስምምዕ ንምግባር ተወሳኺ ሓበሬታት ክትረኽቡ ትኽእሉ ::
ምፍላጡ ኣገዳሲ ፣ ዋጋ ናይ ምትጓም ንሓደ ወረቐት ከም ኵነታቱ ብዝሒ ገጽ ናይ ዶክሜንቲ ይፈላለ ::
ብድሕሪኡ ዝቅጽል
ን ሓደ ዶክሜንት ወጋዓዊ ንምልባስ መስርሕ ከተካይዱ ምስ እተልደዩ
ኣብ ገለ እዋን ንምስላጥ ፣ ን( ኣብነት ናይ ሃገረ ፈረንሳይ ዜግነት ክትሓቱ ምስ እትደለዩ\ያ ፣ ምስ ማሕተም ቴምብር ዝተሰነየ dépôt
d’une « apostille ». ሰንድ::
ነዚ ምስ ተማልኡ\ኣ ነቲ ወረቐት ወጋዓዊ ሕጋውነት ከልብሶ ይኽእል procédure de légalisation ፣ ብዛዕባ ሓደ ሓደ ሓበሬታት ማሕተም ከረጋግጽ ይኽእል ፣ ን ኣብነት ሓደ ሰብ ናቱ ፌርማ ስርሑ ናቱ ተራን ዝሕብር ንምርግጋጽ ካልእን ይሕግዝ፣
ምፍላጡ ኣገዳሲ!
ብካልእ ቋንቋ እንተ ተጻሓፉ ሰነድ ፣ ቅድሚ ዝኾነ መስርሕ ምጅማርኩም ቋንቋ ፈረንሳ፣ ብኪኣላ ኣስተርጋሚ\ት፣ ብ ቤት ፍርዲ ፍቃድ ናይ ትርጉም ዝረኸበ ኮይኑ፣ ተተርጉሙ ክዳሎ ይግባእ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ህዝባዊ ናዕቢ ካብ ሊብያ ናብ ኤርትራ
ሓደ ህዝቢ ጭቆና ምስ ዝመሮ ዓጋቲ የብሉን፡፡ ንዓመታት ዘሳቐዮ ስርዓት ብመዓልትታት ይድርምሶ፡፡ ብመንጽር ክልሰሓሳባዊ ኣበሃህላ ንሓደ ለውጢ ህዛባዊ ውደባ የድሊ ይበሃል፡፡ ይኹን እምበር ህዝቢ ብሃንደበት ተላዒሉ ነብሱ እናኣለየ ዲክታተርነት ክዓሉ ሎሚ ናይ ዓይኒ ምስክር ኮይኑና ኣሎ፡፡
ቅድም ኣብ ቱኒሰያ፡ ዳሓር ኣብ ግብጺ ሕጂ ድማ ኣብ ሊብያን ካልኦት ሃገራትን ዝረኤ ዘሎ ህዝባዊ ቁጣዐ ታሪካዊ ምስክር ኢዩ፡፡ ደቒቕ ትሓልፍ፡ ደቒቕ ትትካእ፤ ሰዓት ትሓለፍ፡ ሰዓት ትትካእ፤ መዓለቲ ትውዳእ፡ መዓልቲ ትመጽእ፤ ወርሒ ትኣክል፡ ወርሒ ትትካእ፤ዓመት ትውዳእ፡ ዓመት ትትካእ፤ ዝመረሮ ህዝቢ ክልዓል እንከሎ መላሲ የብሉን፡፡
ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ዝተሰኤ ህዝባዊ ሰውራ ካብቲ ናይ ሊብያ ፍልይ ዝበለ ይመስለኒ፡፡ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ከምቲ ዝድለ ኣይኹን-ምበር ተቓዋሚ ኣካል ኣለዎ፡፡ ኣብ ሊብያ ግን የለን፡፡ ኣብተን ክልተ ዓድታት እቲ ወተሃደር ብቐሊሉ ኣብ ጎድኒ ህዝቢ ተሰሊፉ፡፡ እቲ ምንታይ ብወተሃደራዊ ኣካዳሚ ዝተማህረ ንቑሕ ሰራዊተ ስለ ዝኾነ፡፡ ናይ ሊብያ ኩነታት ግን ከምኡ ኣይመስልን፡፡ ድሮ ኳ ስርዓት ጋዳፊ፡ ሓይሊ ብምጥቃም በርከት ዝበሉ ሰላማዊ ህዝቢ ከም ዝቐተለ ናይ ወረ ማዕከናት ይጥቁሙ፡፡ እቲ ዘሎ ወተሃደር ውን ዝተመቓቐለ ይመስል፡፡ ስለ ዚ ከይዱ ከይዱ ናብ ውግእ ሓድሕድ ከየምርሕ ዘስግእ ኢዩ፡፡
ነዳይ ናይ ልቡ ይሓልም ከም ዘበሃል፤ እሰከ ናብ ጉዳይና ክኣቱ፡፡ እሞ ብሕቶ ክጅምር፡፡ ልክዕ ከምዘን ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሳ ሃገራት፤ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ እዋን ዚ ናዕቢ እንተ ዝፈጥር እንታይ ምኾነ? ከም ጭቆና እንተ ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዓለም ዝመሮሮ ህዝቢ ኢዩ፡፡ ንንውሕ ዝበለ ግዜ ቃልሲ ዘካየደን ዝተሞከረን ህዝቢ ኢዩ፡፡ ግን ከኣ ብዘይ ተሓዝ ተታሒዙ፡፡ ከም ናይ ግብጽን ቱኒዝያን ወላ ድኽም ዝበለ ተቓዋሚ ከይህሉ፤ የለን፡፡ ምረት ህዝቢ ዝስመዖ ብስል ዝበለ ወተሃደር ከይህሉ፡ ኣበደን፡፡ ሃገር ብበዓል ዉጩ ምጩ እትሕሎ ኮነት፡፡ ሰለዚ ህዝባዊ ህልቂት ክወርድ እንተዘይ ኮይኑ ብኸምዚ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ክመጽእ ኣይኽእልን፡፡ እሞ ኣብ ኤርትራ ከዐውት ዝኽእል ናይ ቃልሲ መይላ እንታይ ኢዩ? እዚ ብግቡእ ክመለስ ዘለዎ መሰረታዊ ሕቶ ኢዩ፡፡ ወዮ ድኣ እቶም “ በሰላማዊ መንገዲ ጥራይ “ ዝብሉ ኣካላት ከይኹርዩና እናፈራሕና’ ምበር፡ ኣብ ኤርትራ ብሰላማዊ መንገዲ ጥራይ ከዐውት ኣይኽእልን፡፡ ስርዓት ህግደፍ ሰላማዊ ሰልፊ ዝወጸ ከምቲ ናይ ሊብያ ብታንክን ነፈርትን ምስ ጨረሶ እንተ ኮይኑ እቲ ዝመጽእ ለውጢ ኣይ ፈልጥን፡፡ ካብዚ ሓሊፉ እዚ ዓይነት ሜላ ዚ ምስ ኩነታት ክውንነት ሃገርና ዘይኸይድ ሜላ ኢና ክንብሎ እንኽእል፡፡ ካብ ውሽጢ ይኹን ካብ ወጻኢ ንህዝቡ ዝከላኸል ንቑሕ ሰራዊት ክሕወሶ ኣለዎ ስርዓት ህግደፍ ክእለ እንተኮይኑ፡፡ ተዘይኮይኑ ስርዓት ህግደፍ “ዝባን ሕጊ “ ኢልካዮ ዝሰምዕ ኣይኮነን፡፡ ካሊእ ይተረፍ ንዉጉኣት ሓርነት ዝረሸነ ስርዓት ኢዩ፡፡ ልክዕ ኢዩ፡ ኣቶ ኢሳያስ ኣብዚ እዋን ዚ በተን ብሕማም ኮላሊት ዝደንዘዛ ኣዒንቱ ናይ ሑሰኒ ሙባረክን ቓዛፍን ኣዕርኹ ብምዕዛብ ኣዚዩ ይስንብድ ኣሎ፡፡ ግን ክኣ ኣይተረስዑ፡ በቲ ሓደ ወገን ድማ “ስቓይ ህዝቦም ዘይግድሶም ጀነራላትን ኮለነላትን፡ ሓለውቲ ኣለውኒ ፡፡ ሽግር የለን፡፡ “ ከም ዝብል ዘክሩ፡፡
ኣነ ክዋ ፡ ኩሉ ግዜ ብዙሕ ዘገድሰንን ዘተሓሳስበንን ናይ ተቓወምቲ ሓልታትና ጥራይ ኢዩ፡፡ ምክንያቱ እቲ ከዐውተናን ከውድቐናን ዝኽእል ንሱ ጥራይ ኢዩ፡፡ ከም ዘይናተና ስቕ ኢልና እንተ ሪኢናዮ ድማ ንውድቀት ምምራጽና ጠራይ ኢዩ፡፡ ምኽንያቱ ድማ ትሕዝቶና ንሱ ጥራይ ስለ ዝኾነ፡፡ ወይድማ ካሊእ ዝሓሸ ተካኢ ክንፈጥር ኣሎና፡፡ ወይድማ ሓደ ኣፊቱ ምስ ስርዓት ህግደፍ ዝወገና ክንከውን ኣሎና፡፡ ካሊእ ማእከላይ ምርጫ የለን፡፡ እዛ ዓመት ከም እንዕዘባ ናይ ዲክታተራት ዓመት ኣይኮነትን፡፡ ናይ ሳዓብትን ደገፍትን ዲክታተራት ምዩቕ ዝበሉላ ዓመት ኢያ፡፡ ካሊእ ይተረፍ ኢሳያስ ዝገሸለን ዓድታት እናተሳእና ኢየን፡፡ ንሰን ድማ ግብጽን ሊብያን ቐጠርን ኢየን ነይረን፡፡ ናይ ግብጺ ተዓልዩ፡፡ ኣቶ ጋዳፊ ውን ይጻዓሩ ኣለው፡፡ ምናልባሽ እውን እቲ ባርዕ ጽባሕ ናብቶም ሽኽ ይበጽሕ ይኸውን? ኢሳያስ ከይሞተ ገህነ-እሳት ኣትዩ፡፡ መሬት ጸልሚታቶ ኣላ፡፡
ተቓወምቲ ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራ ኸ እንታይ ይሓስቡ? ብሕጽር ዝበለ ኣዘራርባ ስርዓት ህግደፍ ንምውዳቕ እንታይ ክገበሩ ኣለዎም? ኣብ ውድባዊ ጸግዒ ዝተላዕጠጠ ፖለቲካ ተመርኩሶም ድዮም ከውድቕዎ? ወይድማ ኢሳያስ ብሕማም እንተተኣልየ ይጽበዩ? እሞ ካብኡ ሰሰልፎም ወይ ወውድቦም ሒዞም ክገዝኡ? ኣቶ ኢሳያስ እነተ ኾነ እተን ብመስተ በስቢሰን ዘለዋ ኮላሊቱ ዕድመ ንገንዘብ እቲ ናይ ቐጠር ሸኽ ክጽግነን ኢዩ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ስጋብ ዲክታተር ኢሳያስ ብሞት ዝእለ ክበርስ ኢዩ፡፡ ስለዚ እዚ ተቓዋሚ ኣካል ሓደ ለውጢ ካብ ውሽጡ ከምጽእ ኣለዎ፡፡ ቀዳመይቲ ስጉምቲ ሓንትን እንኮን ውድባዊ(ሰልፋዊ) ጸግዒ ከጥፍእ ኣለዎ፡፡ እዚ ኹሉ ሕንፍ-ሽፍሽ ዝረኤ ዘሎ ሰልፋዊ ጠቕሚ ቅድሚ ህዝባዊ ጠቕሚ ምስራዕ ኢዩ፡፡ ሓንሳብ ካብ ኪዳን፡ ሓንሳብ ናብ ኪዳን፡ ሓንሳብ ካብ ጥርናፈ፡ ሓነሳብ ናብ ጥርናፈ፡ ሓንሳብ ካብ ዋዕላ፡ ሓንሳብ ናብ ዋዕላ፡፡ እመኑኒ፡ እዚ ኹሉ ውረድ ደይብ፡ ውድባውን ሰልፋውን ጸግዕታት ኢዩ፡፡ ካልኣይቲ ኣገዳሲት ነጥቢ፡ ኣብቲ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ውን ዝጸደቐት፡ ኣብ ግበሪ ግን ሓቒቓ ዝተረፈት፡ እተን ኣብ ኪዳን ዘለዋ እሞ ወተሃደራዊ ኣሃዱታት ዘለውወን ውድባትን ሰልፍታትን፡ ወተሃደራተን ኣብ ሓደ ተጠርኒፉ ብሓደ ወተሃደራዊ ማእከልነት ክካየድ ኣለዎ፡፡እዚ ሓደ ሰጉመቲ ንቕድሚት ኢዩ፡፡ ካሊእ ኣገዳሲ ነጥቢ፡ ኣብ ቃልሲ ፍጹምነት ዝበሃል የለን፡፡ እተን ሕጂ ኣብ ኪዳን ዘለዋ ውድባት ብልቢ ተወሃሂደን ሓደ ጽኑዕ ግንባር ክምስርታ ኣለወን፡፡ ተወፋይነት እዚ ኢዩ፡፡ናይ ስነሓሳብን ፖለቲካን ፍልልያት ድሕሪ ምውዳቕ ስርዓት ህግደፍ ክስራዕ ዘለዎ ጉዳይ ኢዩ፡፡ ኣብዚ እዋን ዚ ህዝቢ ኤርትራ ሓንቲ ስነሓሳብ ኣላቶ፡፡ ንሳ ድማ “ ስርዓት ህግደፍ ኣውዲቕኩም ስልጣን ናብ ዋናኡ ናብ ህዝቢ ኣረክቡ“ እትብል ኢያ፡፡ ዘሕዝን ኢዩ፡፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ሊብያን ዝካየድ ዘሎ ህዝባ ምልዕዓል ብቐጥታ ዘይኮነ ብተዘዋዋሪ ኢዩ ዝከታተሎ ዘሎ፡፡ “ዋይ ንሕናውን ከምኡ እንተ እንገብርስ ክንደይኮን ምጣዓመ? “ ኢዩ ዝብል ዘሎ፡፡ ይንዋሕ ይሕጸር ምበር ንኹሉ መዓልቲ ኣለዎ፡፡
ካሊእ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ዘይደሊ ብዛዕባ ዝመጽ ዘሎ ሃገራ ጉባኤ ኢዩ፡፡ ዝመጽእ ዘሎ ሃገራዊ ጉባኤ ከምቲ ዝሓለፈ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዘዐወትናዮ ከነዐውቶ ኢና፡፡ ገለ ኣካላት ዋዕላ ንዲሞክራሰያዊ ለውጢ ብርግጽ ተዓዊቱ እናወጸ ብዓይኖም እናረኣዩ “ ኣይተዓወተን “ ዝበሉ ነይሮም፡፡ ኣብ መጨረሻ ግን ናይ መብዛሕትኡ ህዝቢ ድሌ ተዓዊቱ፡፡ እዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘልሓጥሓጥ ኣብ ቃልሲ ህዝብና፡ ተሞኩሩሉ ኢዩ፡፡ ዕጅብ ኣይብሎን፡፡ እቲ ኩሉ ምድንቓፋትን ተስፋ ምቑራጻትን ኣብ መስከረም ዳት ነት ዝጻሓፍ፡ ስርዓት ህግደፍ ዘተለሞ ከንቱ ፈተነ ኢዩ፡፡ እዚ ድማ ገረብ ብሓኽላ ከም ዝበሃል፡ ያኢ መስከረም ከም ሓደ ናይ ተቓወምቲ ወብ ሳይተ መሲሉ ህዝቢ ነምትላል ኢዩ፡፡ እነተ ኮነ ግን እዚ ውበ ሳይት ዚ መሳርሒ ስርዓት ህግደፍ ምኽዋኑ ዘይፈልጥ ተቓዋሚ ኣካል ኣሎ ኣይብልን፡፡ እቲ ኣዝዩ ዘሕዝነኒ ግን ገለ ተቓወምቲ ሰልፍታት ከይተረፉ ናይ ሰልፎም ልሳን ኣብዚ ዕሉል መሳርሒ ስርዓት ህግደፍ ዝኮነ ምጥቃሞም ኢዩ፡፡ እሞ ነዚ ኩሉ ማሕለኻታት በዲህና ኣብ ሃገራዊ ጉባኤና ጥራይ ነተኩር፡፡ እዚ ኣዝዩ ዘሓጉስ ድማ ፈጻሚት ሽማግለ ኮሚሸን ብጽፈጽ ስራሓታ ተካይድ ምህላዋ ኢዩ፡፡ እዚ ድማ ሓደስቲ ተካላት ኣቑማ፡ ማለት ኣማኸርትን ኣጽናዕትን ኣብ ጎድና ሰሪዓ ትሰርሕ ኣላ፡፡ ሪኢይቶ ካብ ህዝቢ ኣናተቐበለት፡ ህዝቢ ውን ብንኡስ ዞባዊ ኮሚሸኑ ኣቢሉ ርእይቶኡ የመሓላልፍ ኣሎ፡፡ ሃገራዊ ጉባኤ ካብ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ብትሕዝቶኡ ዝሓሸን ዝጸፈፈን ከም ዝኸን ፍጹም ኣይጠራጠርን፡፡ ኣብ እነካይዶ ክትዓት ውን ምስ ዘሎ ፍልልያትና ከመይ ጌርና ንስርዓት ህግደፍ ንእለዮ ዝብል ክኸን ኣለዎ፡፡ ግዜ ንድሕሪት እናጎተተ፡ ዘየሳማምዐና ዘሎ፡ ኣብዘይ መድረኾም ክፈላልዩና ዝኽእሉ ነጥብታት ብምልዓል ኢዩ፡፡ ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ውን ኣብዘን ነጥብታት እዚኣትን ኮለል እናበልና ክነብር ኢዮም ዝደልዩና፡፡ ኣነ ብሪኢቶይ፡ ኣብ ዝመጽእ ሃገራዊ ጉባኤ ናይ በሄራትን ሃይማኖታትን ሕቶ ክልዓል የብሉን፡፡ ኣጀንዳ ክኸውን ዘለዎ ምስ ኩሉ ፍልልያትና ከምይ ጌርና ህዝባና ነድሕን፡፡ ናይ ስነሓሳብ ሕቶ ኣብ ቀዋም ሰፊሩ ብዝቢ ኢዩ ዝጸድቕ፡፡ እዚ ዝኸውን ድማ ኣብ ጽባሕ ምውዳቕ ስርዓት ህግደፍ ኢዩ፡፡ ብጭቡጥ ህዝቢ ዝጠልባ ዘሎ ሕቶ ከኣ እዚኣ ኢያ፡፡ ገለ ሰልፍታትን ውድባትን ከባዚ ድሌት ህዝቢ ወጺኤን ኢየን ነዚ ህዘባዊ ቃለሲ ኮለል ዘብላኦ ዘለዋ፡፡
ካብዚ ሓሊፉ፡ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ኣብ ኣካባቢኡ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ምልዓዓላት ብሃንቀውታ ይዕዘቦ ኣሎ፡፡ ምእንተ ህዝቦም ዝውፈዩ ዘጋታት ካብ ዝሓለፉ ዓመታት ብዝያዳ ሎሚ ይጥለቡ ኣለው፡፡
ሎሚ’ውን ከም ዓሚ፡ ንሃገራዊ ጉባኤ ንዳሎ፡፡
Comment: fitiwi@planet.nl


text:
Radio Erena: 08 March 2019
ኣብ ሊብያ ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ዝርከቡ ስደተኛታት ንኩነታቶም ብዝምልከት ተቓውሞ ኣካዪዶም።
እቶም ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ሶማልን ዝኾኑ ስደተኛታት፣ ሰበስልጣን ሊብያ ንክብረት ወድሰብ ብዘዋርድ መንገዲ ሒዞሞም ብምህላዎም እዮም ድምጾም ከስምዑ ኣድማ ዘካየዱ።
እቶም ልዕሊ 400 ዝኾኑ ሓተትቲ ዑቕባ፣ ኣድማ ኣብ ዘካየዱሉ እዋን፣ ሓለዋ መዓስከራት ሊብያ ኣብ ልዕሊኦም ብዝወሰዱዎ ጨካን ስጉምቲ፣ ከባቢ 50 ሰባት ቆሲሎም ኣለዉ።
ተጸዋዒ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ሰበስልጣን ሊብያ ኣብ ልዕሊ’ቶም ሓተትቲ ዑቕባ ዝወስዱዎ ዘለዉ ስጉምቲ ከምዘሻቐሎ ገሊጹ’ሎ።
መስርሕ ምጥያስ ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ኣዝዩ ግዜ በሊዑ ስለዘሎ፣ ካብ ሊብያ ክወጹ ዝደልዩ እቶም ስደተኛታት ዓቕሎም ከጽቡቡ ንቡር ኣብ ርእሲ ሙዃኑ፣ ኣብቲ መዳጎኒ መዓስከር ኣብ ዝጸንሑሉ እዋን፣ ከቢድ ናይ ስቓይን መከራን ግዜ ከምዘሕልፉ እቲ ተጸዋዒ ስደተኛታት ይገልጽ።
ኣብ ሊብያ ካብ ዝርከቡ 5,700 ስደተኛታት፣ ናይቶም 4,100 ጥራይ እዩ ጉዳዮም ተጻርዩ ዘሎ።
ሓያሎ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ተፋንዮም ናይ ዘለዉ ቁጽሪ ከኣ 3,303 በጺሑ ኣሎ።
ሕብረት ኤውሮጳ፣ ርጉእ ስርዓተ መንግስቲ ኣብ ዘይብላ ሊብያ ንዝርከቡ ስደተኛታት ዝተፈላለያ ሃገራት ኣብ ክንዲ ምሕጋዝ፣ ከመይ ኢሎም ካብ ሊብያ ናብ ሃገሮም ይምለሱ ኣብ ዝብል ጉዳይ ጥራይ ብምትኳሩ፣ ኣዘዝቲ ፖሊስ ሊብያ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ኣደዳ መከራ ከውርዱ ሓገዝ ኮይኑ ከምዘሎ ካብ ሓያሎ ወገናት ነቐፌታ ክወርዶ ጸኒሑ’ዩ።
======================


text:
ስፓርት
ኣሰልጣኒ ውበቱ ኣባተ ን23 ተፃወተወቲ ፃውዒት ኣቕሪቦም
ኣዲስ ኣበባ፣ 9 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣሰልጣኒ ውበቱ ኣባተ ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ምስ ሱዳን መዘነኣ ንእትገብሮ ናይ ምሕዝነት ፀወታ ን23 ተፃወተወቲ ፃውዒት ኣቕሪቦም። ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ እዋን ኢንተርናሽናል ፀወታታት ፊፋ ብምጥቃም ምስ ሃገራዊት ጋንታ ሱዳን 13 መስከረምን 16 መስከረምን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ስታዲየም ኣበበ ቢቂላ ናይ ምሕዝነት ፀወታ ክትገብር ኢያ። ነዚ ስዒቡ ድማ ዋና ኣሰልጣኒ ውበቱ ኣባተ ን23 ተፃወትቲ ፃውዒት ምግባሮም ካብ ኢትዮ ኪክ ኦፍ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ። ፃውዒት ዝተገበረሎም…Read More...
ኣብ ሲድኒ ዝተኻየደ ውድድር ማራቶን ደቂ ኣንስትዮ ኢትዮጵያውያን ኣትሌታት ተዓዊተን
ኣዲስ ኣበባ፣ 8 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ኣውስትራሊያ ሲድኒ ዝተኻየደ ውድድር ማራቶን ደቂ ኣንስትዮ ኢትዮጵያውያን ኣትሌታት ብፀብለልታ ተዓዊተን። ኣትሌት ትዕግስት ግርማ 2 ሰዓት 25 ደቒቕን 10 ሰከንድን ብዝኾነ ሰዓት ብምዝዛም ቀዳመይቲ ወፂ፡፡ ካሊእ ኢትዮጵያዊት ኣትሌት ለተብርሃን ሃይላይ÷ ነቲ ርሕቐት 2 ሰዓት 25 ደቒቕን 45 ሰከንድን ብዝኾነ ሰዓት…
ፋሲል ከነማ ኣብ ፈላማይ ውድድር ቅድመ መፃረዪ ኮንፌዴሬሽን ካፕ ኣፍሪካ ናብ ዝቕፅል ዙር ሓሊፉ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 6 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ፈላማይ ውድድር ቅድመ መፃረዪ ኮንፌዴሬሽን ካፕ ኣፍሪካ ምስ ቡሩንዳዊት ጋንታ ቡማሙሩ ዝተፃወተት ጋንታ ፋሲል ከነማ ናብ ዝቕፅል ዙር ምሕላፋ ኣረጋጊፃ። ፋሲል ከነማ ሎሚ መዓልቲ ናይ መልሲ ፀወታኣ 1 ን 0 ትሰዓር እምበር ብድምር ውፅኢት 3 ን 1 ብምስዓር ናብ ዝቕፅል ዙር ሓሊፋ። ኣብ ባህርዳ ኣብ ዝተኻየደ ቀዳማይ…
ምድብ ድልድል ውድድር ቻን 21 መስከረም 2015 ዓ.ም ዕላዊ ክኸውን ኢዩ
ኣዲስ ኣበባ፣ 4 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኢትዮጵያ ትሳተፈሉ ምድብ ድልድል ውድድር ኮንፌዴሬሽን ኣፍሪካ ቻን 21 መስከረም 2015 ዓ.ም ዕላዊ ክኸውን ኢዩ። ባኣሰናዳእነት ኣልጄሪያ ዝካየድ ውድድር ቻን፤ ንፈለማ እዋን ቁፅሪ ተሳተፍቲ ዝዓበየ እንትኸውን÷ ኣብ ሞንጎ 18 ሃገራዊ ጋንታታት ካብ 5 ክሳብ 27 ጥሪ 2015 ዓ.ም ክካየድ ኢዩ፡፡ በቢከባቢኡ ኣብ…
ኢንስትራክተር ኣብርሃም መብራቱ በዓል ሞያ ቴክኒክ ፊፋ ኮይኖም ተሸይሞም
ኣዲስ ኣበባ፣ 3 መስከረም፣ 2015 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣሰልጣኒ ጋንታ ባህርዳር ከነማ ኢንስትራክተር ኣብርሃም መብራቱ በዓል ሞያ ቴክኒክ ፊፋ ኮይኖም ተሸይሞም። እቶም ኣሰልጣኒ ፊፋ ንበዓል ሞያ ቴክኒክ ዘቕረቦም መለክዒታት ብምሕላፍ፥ ከከምኩነታቱ ዝሕደስ ኩንትራት ክልተ ዓመት በዓል ሞያ ቴክኒክ ፊፋ ኮይኖም። ኢንስትራክተር ኣብርሃም፥ ኣብ ኣፍሪካ ላዕለዋይ ኢንስትራክተርነት፣…
ፋሲል ከነማ ንቡማሙሩ 3 ን 0 ስዒራታ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 4 ጳጉሜን፣ 2014 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ቅድመ መፃረዪ ፀወታ ኮንፌዴሬሽን ካፕ ኣፍሪካ ማጣሪያ ምስ ቡሩንዲያዊት ጋንታ ቡማሙሩ ዝተፃወተት ጋንታ ፋሲል ከነማ 3 ን ዐ ብዝኾነ ውፅኢት ተዓዊታ። ኣነብ ስታዲየም ባህርዳር ዝተኻየደ ፀወታ ኣለም ብርሃን ይግዛው፣ ፈቃዱ ኣለሙን ታፈሰ ሰለሞንን ፋሲል ከነማ ተዓዊታ ዝወፅአትለን ሽቶታት ኣመዝጊቦምወን። ናይ መልሲ…
ኣትሌት ጎይተቶም ገብረስላሴ 300 ሺኸሕ ብር ሽልማት ተበርኪቱላ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 4 ጳጉሜን፣ 2014 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣትሌት ጎይተቶም ገብረስላሴ ካብ ጋንታ ኢትዮ ኤሌክትሪክ 300 ሺኸሕ ብር ሽልማት ተበርኪቱላ። ጋንታ ስፖርት ኢትዮ ኤሌክትሪክ÷ ኣብ ዝተፈላለዩ ውድድራት ልዑል ውፅኢት ንዘመዝገቡ ስፖርተኛታት መበረታትዒ ሽልማት ኣበርኪቱ። ኣብ ሆቴል ስካይ ላይት ዝተኻየደ መርሃ ግብሪ ሽልማት፥ ዕዙዝ ውፅኢት ንዘመዝገቡ ስፖርተኛታት…


text:
ሎሚ ሓሙስ ኣውስትራሊያ ብምኽንያት ሞት ንግስቲ ኤልሳቤጥ ካልኣይቲ ሃገራዊ ሓዘን ኣብ ዝዘከረትሉ፡ ደቀባት እታ ሃገር ድማ ንሕማቕ ሓድጊ ንግስነት ዓዲ-እንግሊዝ ዝቃወም ሰላማዊ ሰልፊ ኣካዪዶም። ኣውስትራሊያ ከም ኣባል ኪዳን ንግስነት ዓባይ ብሪጣንያ መጠን ኣብ ካናበራ መዓልቲ ሓዘን ክትገብር እንከላ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣንቶኒ ኣልባነዝ ድማ ነተን ንግስቲ ዝምጕስ ቃል ኣስሚዖም።
በዚ ዝተቖጥዑ ደቀባት እታ ሃገር ካብ ኪዳን ንግስነት ክትወጽእን መግዛእቲ እንግሊዝ ኣብ ልዕሊ ደቀባት ዘውረዶ ኵልንትናዊ ዕንወት ክኽሕስን ጸዊዖም። ሰልፈኛታት ከም መርኣያ ተቓውሞኦም፡ ኣብ በበይነን ዓበይቲ ከተማታት ኣውስትራሊያ ባንዴራታት ኣውስትራሊያን ዓዲ-እንግሊዝን ከቃጽሉ ተራእዮም።
ኣካል ኪዳን ንግስነት ዓዲ-እንግሊዝ ዝዀነት ኣውስትራሊያ እታ ሃገር ኣብኡ ንምቕጻልን ንምውጻእን ዝምልከት ሃገራዊ ረፈረንዶም ኣብ 1999 ተኻዪዱ፡ ህዝቢ ንኽጸንሕ ኣድሚዱ።
ሕጂ ንመሰል ደቀባት ከኽብር ምዃኑ ዝመጻባዕ ዘሎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣልባነዝ ተመሳሳሊ ሃገራዊ ረፈረንዶም ኣብ 2025 ከካይድ ተኽእሎ ከም ዘለዎ ይሕበር።
ንግስነት ዓባይ ብሪጣንያ ካብ 1788 ኣትሒዙ ንኣውስትራሊያ ድሕሪ ምጉባጡን ኣብታ ሃገር ሰፈራታት ድሕሪ ምክያዱን ኣብ ልዕሊ ደቀባት ዓቢ ዕንወት ከም ዘውረደ መዛግብቲ ታሪኽ የመልክቱ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። መዝሙር ዘቅዱስ ያሬድ እንዘ ይነብር እግዚእነ ውስተ ደብረ ዘይት። ምስባክ እግዚአብሔርሰ ገሀደ ይመጽእ ወአምላክነሂ ኢያረምም እሳት ይነድድ ቅድሜሁ ። መዝ.49-3 ኣምላኽና ይመጽእ ስቕ ድማ ኣይብልን ኣብ ቅድሚኡ ዚባላዕ ሓዊ ኣሎ ህቦብላ ንፋስውን ይኸቦ። መዝ.50፣3። ወንጌል ማቴ.24፣1-36፣ ግ.ሓ.24፣1-22 1ይተሰ.4፣13 2ይጴጥ.3፣7-15። ቅዳሴ አትናቴዎስ ሓሙሻይ ሰሙን ጾም ፵ /ዓቢይ ጾም/ ጾመ እግዚእ ደብረ ዘይት […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ። በዚ ዕለት ናይ ጐይታናን መድኃኒትናን ኢየሱስ ክርስቶስ ክቡር መስቀል ኣብ መስከረም ዕለት ፲፯/17 ተጀሚሩ ከም ሎሚ ዕለት ፲ መጋቢት ዝተረኽበሉ ዕለት እዩ። ነዚ ዕለት ሊቃውንተ ቤተክርስቲያን ካብተን ናይ ጐይታ ትሸዓተ ንኡሳን በዓላት መዲቦምዎ እዮም። በዚ ድማ ካብ ዋዜማ ጀሚሩ ክሳዕ ማህሌት ዝበሃል ኣብ ናይ ቅዱስ ያሬድ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ። መዝሙር ዘቅዱስ ያሬድ ቦአ ኢየሱስ ምኵራብ አይሁድ ምስባክ እስመ ቅንዓተ ቤትከ በልዓኒ ትዕይርቶም ለእለ ይትኤየሩከ ወድቀ ላዕሌየ ወቀጻእክዋ በጾም ለነፍስየ። መዝ.68-8። ቅንኣት ቤትካ በሊዑኒ ጸርፊ እቶም ዚጸርፉኻውን ኣባይ ወዲቑ እዩ እሞ ነሕዋተይ ጓና ንውሉድ ኣደይውን ጋሻ ዀይኩ እምበኼኹ ንነፍሰይ ብጾም ምስ ኣሕሳእክዋ እዚ መጽረፊ ዀነኒ። መዝ.69-8 ወንጌል ዮሓ፣2፣12፣ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን። ብፍጹም ሰላመ እግዚአብሔር ሰላም ንዓኩም ደቂ ተዋሕዶ፡ ሎሚ ፭(5) መጋቢት መጽሓፈ ስንክሳርና ካብ ዝዘከሮም ቅዱሳን ኣበውን ቅድሳት ኣንስትን ክንርኢ። * ዓመታዊ ክብረ በዓሎም • ኣባ ሰራሞን • ቅድስት ኣውዶክስያ • ኣቡነ ገብረ መንፈስ ቅዱስ * ወርኃዊ ክብረ በዓሎም ድማ ኣቡነ ፊሊጶስ ዘደብረ ቢዘን፡ ሓዋርያት ጴጥሮስ ወጳውሎስ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ። መዝሙር ዘቅዱስ ያሬድ ቦአ ኢየሱስ ምኵራብ አይሁድ ምስባክ እስመ ቅንዓተ ቤትከ በልዓኒ ትዕይርቶም ለእለ ይትኤየሩከ ወድቀ ላዕሌየ ወቀጻእክዋ በጾም ለነፍስየ። መዝ.68:9:: ቅንኣት ቤትካ በሊዑኒ ጸርፊ እቶም ዚጸርፉኻውን ኣባይ ወዲቑ እዩ እሞ ነሕዋተይ ጓና ንውሉድ ኣደይውን ጋሻ ዀይኩ እምበኼኹ ንነፍሰይ ብጾም ምስ ኣሕሳእክዋ እዚ መጽረፊ ዀነኒ። መዝ.69-8:: ወንጌል […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ካልኣይ ሰሙን ጾም ፵ /ዓቢይ ጾም/ ጾመ እግዚእ ምስባክ እግዚአብሔርሰ ሰማያተ ገብረ። አሚን ወሠናይት ቅድሜሁ። ቅድሳት ወዕበየ ስብሐት ውስተ መቅደሱ። መዝ. 95፣5። እግዚአብሔር ግና ሰማያት ገብረ። ግርማን ክብረትን ኣብ ቅድሚኡ ሓይልን ጽባቐን ኣብ መቕደሱ እዩ። መዝ .96፣5። ወንጌል ማቴ.6-1-25። ግ.ሓዋ.10፣7-30። 1ይተሰሎ.4፣1-13። 1ይጴጥ.1፣13-ፍጻሜ ቅዳሴ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ምስባክ እስመ ትቤ ለዓለም አሐንጽ ምሕረተ በሰማይ ጸንዐ ጽድቅከ ኪዳነ ተካየድኩ ምስለ ኅሩያንየ መዝ. 88-2 ገላ.4፣ 1-12። 2ይዮሓ.1፣4-8። ግ.ሓዋ.1፣13-15። ሉቃ.1-39-57። ቅዳሴ ዘእግዝእትነ (ጎሥዓ) ዕለተ ዓሰርተ ሽዱሽተ ዋሕስ በላዒ ሰብ ዋጋ ነፍሱ ምኽንያቱ ድኅነዩ ዝኾነት ኪዳነምሕረት እያ። ታሪኹ ክንርእዮ ከለና ከኣ ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ካብ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን። ሰሙናት ናይ ጾመ ፵ ቅዱስ ያሬድ ኣብ መጽሓፈ ዚቅ ወመዝሙር ዘወረደ፣ ዘቅድስት፣ ዘምኵራብ፣ ዘመፃጕዕ፣ ዘደብረ ዘይት፣ ዘገብርኄር፣ ዘኒቆዲሞስ፣ ዘሆሣዕና ኢሉ ካብ ገጽ ፫፻፲፯-፫፻፴፮ ኣስፊርዎ ኣሎ። እዚ ኣብ ነናይ ዕለቱ ኣብ ዕለተ ሰንበት ንሸሞንተ ሰሙናት ዝበሃል ናይ ጾመ ፵ መዛሙር እዩ፡ እቲ ሰናብቲ’ውን ብኸምኡ ይጽዋዕ። ናይ ጾመ ፵ […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን። ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ገዳመ ቆሮንቶስ ፵/40 መዓልትን ፵/40 ለይትን ጸይሙ፣ (ማቴ ፬/4፡፩-፲፩/1-11)፣ ከመይ ጌርና ኃይሊ ፍትወታት ናይ ሥጋ፣ ፈተነ ናይ ዲያብሎስ፣ ጸብኣ ኣራዊት ከም እንስዕር ኣርኣያ ኮይኑና እዩ። በዚ መሠረት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ንጾም ፵/40 ካብ ኣዋጃት ናይ ጾም ሠሪዓ ዓመት መጸ ንዅሎም ምእመናና […]
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ፡ አሜን። ልደተ ስምዖን ካብተን ትሸዓተ ናይ ጐይታ ንኡሳን በዓላት ሓደ ኾይኑ ኣብ ለካቲት ፰/8 ከምተን ካልኦት በዓላት ብማህሌትን መዝሙርን ቅዳሴን ተሰሪዕሉ ክበዓል ከም ዘለዎ ኣብ መጽሓፈ ዝሰፈረን ዝበዓልን በዓል እዩ። በዚ ዕለት ሕፃን ጐይታ ካብ ዝውለድ ኣብ መበል ፵/40 መዓልቱ ቅድስት ድንግል ማርያምን ጻድቕ ዮሴፍን ናብ ቤተ መቕደስ […]


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።
ዓርቢ ዕለት 22 ሐምሌ 2014 ግ.ዓ.ም/ 29 ሐምሌ 2022 ዓቢይ መንፈሳዊ ጉባኤ ንመበል 17 ዙር ሃገረ ስብከት ሕ.መ. ኣሜሪካን ካናዳን ትምህርተ ሰንበት ኣብዚ ዓመት ንመጀመረታ ግዜ ድሓሪ Covid-19 ብኣካል ዝተካየደሉ መደብ እዩ።
እዚ መበል 17 ዙር ጉባኤ ትምህርተ ሰንበት ሎሚ ዓርቢ ተቀሪብ ዝነበረ መንፈሳዊ መግቢ ብድምቀት ተዛዚሙ። ጉባኤ ብጸሎት ምስ ተከፍተ ብመምሃራንን ኣቦታት ካህናትን ድያቆናትን መክፈቲ ወረብ "በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ሓይለ መስቀሉ እትመረጎዝ" ማዕሪረ ዜማ ናይ ያሬድ ወሪቦም ከፈቱዎ፣ ካብዚ ብምቅጻል ካብ ደብረ ገነት ቅድስቲ ድንግል ማርያም ክችነር ትምህርተ ሰንበትን ሰበካ ጉባኤን ካናዳ ናይ እንኳዕ ብደሓን መጻኩም ዝብል መልእክቲ ብመምህር እያሱ ብምምሕልላፍ ከምኡ ውን ካብ ሃገረ ስብከት ሕ.መ. ኣሜሪካን ካናዳን ወኪል ዝኮኑ መልአከ ብርሃናት መሪጌታ ቀሺ ይብራህ ቀሺ ጎይትኦም ብስም ብጹእ ኣቡነ ኤልያስ ነዚ ዓቢ መንፈሳዊ ጉባኤ እንኳዕ ብሰላም ኣብጸሓኩም ብምባል ናይ ኣቦነት ምክሪን ሕድሪን ብምትሕልላፍ ከምኡ ውን ናይዛ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ተረከብትን ዓቀብተ ሕጋን ስርዓታን ናይ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ኮይንና ክንርከብ ሓደራ ብምባል መልእክትኦም ኣብጺሖም። ናይ ሎሚ ዕንበባ ናይ ጽባሕ ፍረ ዝኮኑ ህጻናት ደብረ ገነት ቅድስቲ ድንግል ማርያም ትምህርተ ሰንበት መዘምራን ብጥዑም ልሳን ሰለስተ መዝሙራት ብምቅራብ "1. እቲ ንምክሖ፣ 2. ከይልምን ከም ሰበይ፣ 3. ናይ ሊቀ መላእክት ኡራኤል፣" ጥዑም ናይ መላእክቲ ዜማ ኣዳልዮም። ካብዚ ቀጺሉ ካብ ሃገረ ስብከት ሕ.መ. ኣሜሪካን ካናዳን ትምህርተ ስንበት ዋና ጸሓፊ ዲያቆን በሪሁ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ክሳብ ናይዚ ወርሒ ሐምሌ 2014/2022 ዝተሰርሐን ብዝተፈላለይ ምኽንያት ዘይተሰርሐ ስርሓት ብምግላጽ ጸብጻብ ብግቡእ ኣመሓላሊፉ፣ ተሳተፍቲ ናይዚ ጉባኤ ከኣ በቲ ዝተገልጸ ጸብጻብ ፍቅሪ ብዝመልኦ ሕቶታቶም ኣፍሲሶም። ካብዚ ዝቀጸለ መደባት ናይ መጽናዕትታት ብዛዕባ "ዕላማን ተግበርን ትምህርተ ሰንበት" ብዝብል ብመምህር ዲያቆን ሳምሶም ብስፍሕ ዝበለ መጽናዕቲ ብዝተገብረ መግለጽታት ቀሪብ። ናይ ዕለቱ ዝተዳለወ ስብከት ብቀሺ ጸገዘአብ "እቲ ክሳዕ መወዳእታ ዚዕገስ ግን ንሱ ክድሕን እዩ።" ማቴ 24:13 ኣርእስቲ ብምግባር ኣብ እምነትናን ሃይማኖትናን ጸኒዕና፣ ከምቲ ወርቂ በሓዊ ተፈቲኑ ዝኩላዕ ከምኡ ውን እቲ ክሳዕ መወዳእታ ዝዕገስ ሰብ ኣብታ ዘይትሓልፍ ርስቲ መንግስተ ሰማይ ከም ዝወርሳ ብምባል ትምህርትኦም ፈጺሞም።
ብደብረ ገነት ቅድስቲ ድንግል ማርያም ቤተ ክርስቲያን ክችነር ነቶም ዕዱማታ ካብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ንዝመጹ ኣቦታት ካህናትን ኣሕዋት ዲያቆናትን ትምህርተ ሰንበት መዘምራንን ህጻናትን ኣቦታትን ኣዴታትን መንእስያትን ናይ ምሳሕ እንግዶት ጌሮምሎም። ድሕሪ ምሳሕ መደባት ብLiving Tewahdo ናይ ሃገረ ስብከት ናይ ቋንቋ እንግሊዝ ተዛረብቲ ጠርነፍቲ ናይ ሕ.መ.ኣሜሪካን ካናዳን መድባቶም ብኤግዝብሽን ብምጅማር ኣብ ኣርባዕተ ኣርእስቲታት ካፋፊሎም መደባቶም ኣካይዶም። እቲ ኤግዝብሽን ምስ ተዛዘመ፣ ካብዚ ብምቅጻል ናይ Workshop Discussion በብዕድምኦም ፈላልዮም ካብ ህጻናት ክሳብ ወለዲ ዘለው ነናቶም ምስ ዕድምኦም ዝከይድ ኣርእስትታት ኣዳልዮም፣ ኣርእስትታት ናይቲ ዘተ "ናይ ዕድመ 7-10 (Choosing the right friends, Bully)፣ ናይ ዕድመ 11-14 (Exposure to Social Media፣ pornography)፣ ናይ ዕድመ 15-17 (Exposure to Social Media, Vaping)፣ ናይ ዕድመ 18-24 (LGBTQ+, Purity)፣ ናይ ዕድመ 25+ (Not Parent) (Career, Purity)፣ ንወለዲ ዝምልከት ዘተ (Music & Video, Crushes (falling in Love) ብዝብል ዕውት ዝኮነ ዘተ ኣካይዶም። ኣሕዋትና መንእሰያት Living Tewahdo Eritrean Orthodox Tewahdo Ministry ሰለስተ ያሬዳዊ መዝሙር ብቋንቋ እንግሊዝ ኣዳልዮም (ብዘይ በኣካ- Whom do i have without you my Lord, ክነፈ ርግብ-She has wings of a dove, መልአከ ሰላምነ- The Angle of our peace, chief of the angels Urael) ዝማሬ መላእክቲ ኣስሚዖምና፣ ብክፍሊ መዝሙር ሳንሱር ተጌሩ ዝተዘመረ እዩ። ናይ መወዳእታ መደብ ዘተ ምስ መምሃራን ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ብዛዕባ ሃይማኖትና ስርዓትን ብሰፊሑ ተገሊጹን ዝተዛትዮምሉ። ኣቦታት መምሃራን ብወረብ ጌሮም መደባት ናይ ዕለቱ ተዛዚሙ።
መደባት ናይዚ ጉባኤ ከኣ ቀዳም ካብ ሰዓት 9 ቅ.ቀ ክጅመር ምኮኑ ንሕብር። ብቀጥታ ስለ ዝመሓላለፍ ኣብዚ እንገብሮ መደባት ምሳና ተሳተፍቲ ክትኮን ብትሕትና ንዕድም።
ስብሐት ለእግዚአብሔር።
ትምህርተ ሰንበት ሃገረ ስብከት ሕ.መ. ኣሜሪካን ካናዳ
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ አሜን።


text:
ዓመታዊ ዋዕላ መንእሰያት ህግደፍ ጨንፈር ኤውሮጳ፡ “እጃመይ ንማዕከን ሞያውን ቊጠባውን ጸጋ ሃገር” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ብ29 መጋቢት ኣብ ስቶክሆልም – ሽወደን ተኸፊቱ።
ሓላፊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቶ የማነ ገብረኣብ፡ ንእዋናዊ ምዕባለታት ሃገርናን ዞባናን ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፡ ዓመተ 2017 ንኹሉ ዝነበረ ተጻብኦታት ነበርያ-ነበረ ዝገበረት ዓመት ምዃና ጠቒሱ፡ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ብእምነትን ዓቕልን ንዘካየድዎ ሓያል መኸተ ናብ ክውንነት ክቕይርዎ ከምዝበቕዑ ገሊጹ።
ኣቶ የማነ ኣስዒቡ፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ንኤርትራን ህዝባን ዝጽበዩ ዘለዉ ዓበይቲ ሸቶታት፡ ቊጠባዊ ሓይሊ ምርግጋጽ፡ ከምኡ’ውን ዞባና – ዞባ ሰላም፡ ምትሕብባርን ምርግጋእን ከምዝኸውን ምጽዓር ምዃኑ ብዝርዝር ኣረዲኡ።
ኣብ’ዚ ክሳብ 2 ሚያዝያ ዝቕጽል መበል 14 ዋዕላ መንእሰያት ህግደፍ ጨንፈር ኤውሮጳ፡ ካብ ኤርትራ፡ ኖርወይ፡ ሽወደን፡ ፊንላንድ፡ ዴንማርክ፡ ጀርመን፡ ፈረንሳ፡ ሆላንድ፡ ኢጣልያ፡ ስዊዘርላንድ፡ ቤልጁም፡ ብሪጣንያ፡ እስራኤል፡ ሱዳን፡ ደቡብ ሱዳን፡ ኬንያ፡ ኣመሪካን ካናዳን ዝመጹ ልዕሊ 700 መንእሰያት ይሳተፉ ኣለዉ።


text:
ክራርን ከረርቲ፡ኣብ ምድረ-ሓበሻ
ክራር፡ኣዚያ ፍትውን ህብብትን መሳርሒት ሙዚቃ ከምዝኮነት ርዱእ ነገር እዩ። ክራር መዓስ እዩ ብዕሊ ጀሚሩ ዝብል ንጹር መልሲ ክትረክበሉ ዘጸገም ኮይኑ ጸኒሑን ኣሎን።ክርራ ንክትምዕብልን ብ’ኤለትሪክ ክትሰርሕ ካብ ትጅምር ፍርቂ ዘመን ዝከውን ከምዘይገበረት ሰብ ሞያ ይዛረቡ ኣዮም።እዛ መሳርሒት ሙዚቃ ንሰማዕታ ትርግታ ልቢ ትሃርም፣ህርመታ ሓያል ስምዒት ዝፈጥር ሙኳኑ ብዙሓት ይገልጹ እዮም።
ብዛዕባ ኣፈጣጥራን ምዕባለን ክራር፡ ንጹርን ዘተ’ኣማምንን ነጥቢ ዘይሙዃና ይዝረብ እዩ።ገለገለ ጸሓፍትን ኣብ ሙዚቃ ዝነጥፉን፡ ክራር ኣብ ኢትዮጵያ’ያ ተፈጢራ ዝብሉ ኣለዉ።ገለ’ውን ኣብ ትግራይ’ያ ንመጀመርታ ክራር ከም መሳርሒት ሙዚቃ ዝተፈልጠት ዝብሉ ኣለዉ ኣዮም።ኣብ ኤርትራ’ያ ተፈጢራን ማዕቢላን ዝብሉ ተኮነ ኣይሰ’ኣንን እዩ።
ክራር ኣብ ምድረ ሓበሻ ዓቢ ግደ ትጻወት ዕዝዝቲ መሳርሒት ሙዚቃ ሙዃና ኣየጠራጥርን እዩ።ክራርን ንክራርን ኣድሂቡ ፍሉይ መጽናዕቲ ተገይሩ ዝብል ሓበሬታ ዳርጋ የልቦን።ኣብራሃም ኣፈወርቂ ፈተነታት መጽናዕቲ ይገብር ምንባሩ ይፈልጥ እዩ።መምህር ተወልደ ረዳ ተኮነ ናይ ባዕሎም ዕላዊ ዘይኮነ መጽናዕቲ ከምዝገበሩ መሰካኽር ትረኽበሉ ኣጋጣሚታት እዩ።ብትካል ደርጃ ወይ ብዝተወደበን ስሩዑን ኣገባብ ግና ጥሉል ሓበሬታ ኣይተረኽበን ኣሎ።
ክራር፡ ኣብዚ 100 ዓመት ምስ መግዛእቲ ጥልያን እያ ተቀላቂላን ማዕቢላን ዝብሉ ብዙሓት ኣለዉ።ክራር ምስ ማኅሌታይ ያረድ ዘተ’ኣሳስርዎ ኣይሰ’ኣኑን እዮም።እዚ ኩሉ ግምታትን ሓሳባትን ብጭቡጥ ዉርጹው ሓበሬታ ክትብሎ ዘጸግም እዩ።
እሞ ንታሪኽን ኣመጻጻኣን ኮነ ኣመዓባብላ ክራር እቶም ዝመራመሩን፡ ኣብ መስርሕ መጽናዕቲ ከምዘለዉ ዝግለጽ ገለ ሒደት ግዱሳት፡ ኣብ ሓደ ምዕራፍ ምስ በጽሑ ሓቢርና ንርእዮ ይከውን እዩ፣ንሕጂ ግና ገለ ኣብ ክራር ኣድሂቡ ክዝረብ ከሎ፡ ዝለዓል ዛዕባታት ኣድሂብና ክንተናክፍ እፈቱ።
ኣብ ከተማ ኣስመራ ክራር ብምህራም ወይ ብምውቃዕ ዝፍለጣ ሒደት ደቂ ኣንስትዮ ኣለዋ እየን።ንገሊኤን ንምጥቃስ ዝ’ኣኽል፡ጸሃይቱ በራኺ፡ኣምለሰት ኣባይ፡ተበርህ ተስፋሁነኝ፡ኣበባ ኣስፍሃን ቢሻት ገብረስላሴን ብዙሕ ሳዕ ካብ ዝለዓላ እየን።
እንተኮነ ኣብ ግዜ ኃይለስላሴ ብርኽት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮ ክራር ይወቕ’ዓ ምንባረን ብዓበይቲ ይዝረብ እዩ።ኣብ ከባቢ ኪዳነምሕረት ካብ ዓሠርተ ዘይበዝሓ ክራር ዝሃርማ/ዝወቕ’ዓ ምንባረን ይዕለል እዩ።ኣቦይ ሓጎስ 7 ዝኮና ክራር ዝወቕዓ ነይረን እየን፣ ብምኽንያት ሓዳርን ጽዕንቶ ባህልን ኮነ ካልእ ምኽኒያታት ከምዝሓደግ’ኦ ይዝንትዉ እዮም።
ካል’ኦት’ውን ኣብ ኣባሻውል ምስቲ ዕሙር መራከቢ ዝተፈላለዩ ሰባትን ዕዳጋን ከም ምዃኑን ስመን ኣዚዩ ስለ ዝጎልሐን እምበር ንፉዓት ክራር ተጻወቲ ነይረን እየን ዝብሉ ብርኽት ዝበሉ ኣድነቕቲ ሙዚቃ ትዕዘብ ኢካ።ገሊ’ኦም ከኣ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክራር ኣቀዲመን ዝጻወታ ነይነር እየን ኢሎም ዝምጉቱ ኣለዉ እዮም።ኣብ መቐለ ኮነ ኣብ ዓድዋ ቕድሚ ኣብ ኣስመራ ዝነብራ ተጻወቲ ክራር ነይረን ኢሎም ዝከራኸሩ ኣለዉ እዮም።
ኣብ ኣስመራ ካብ ዝነበራ ከረርቲ ወይ ክራር ተጻወቲ ከም እኒ ትዕበ፣ፋንታየ፣ስላስ ማርቆስ፣ንግስቲ ሃብተን ካል’ኦትን ብዙሕ ኣብ ታሪኽ ከረርቲ ዘይዝረበለን እየን።
ኣብዝሓ ምስ ሓዳርን ካልእ ባዕላዊ ምኽኒያትን ጸቕትን ዝገደፎ እየን።ን’ኣብነት ከራሪት ትዕበ፡ ንነዊሕ እዋን ክራር ምጽዋት ገዲፋቶ ብምጽናሕ፡ ኣብ ሓደ እንዳ ፈታዊ ኣብ ዝነበረ ዉራይ፡ ኣብ ሓድሽ ዓዲ፡ ሰብ ስጋብ ዝጽለል ክራር ተጻዊታ ምንባራ ሰብ ዉራይ ይዝኽሩዋ እዮም።እዚ ኣብ 1998 ወርሒ ግንቦት ኣብ ዝነበረ ዉራይ፡ብፍላይ ኣብ ሓማውቲ ናይ ባዕላ ፍሉይ ቅኒት ቃኒያ ንባህጊ ባህልን ክራርን ዘለዎ ስጋብ ሎሚ ዘይርሳዕ ግደ ገይራ እያ።
ኣደይ ኣለማሽ ‘ኣደ ድምጻዊ ኣብራሃም ገብረመድህን’ ተኮና ኣብ ግዜ ኃይለስላሴ መሓዛ ጸሃይቱ በራኺ ብምንባረን ንክራር ዝገበራ ዝነበራ ደቂ ዕዳጋ ሓሙስ ዘኺሮም ኣይጸግብዎን እዮም።ኣደይ ኣለማሽ ተኮና ዋላ ብትእዛዝ በዓል ቤተን ክራር ምጽዋት ተሓደግ’ኦ ኣብ ዕላል ክዝክር’ኦ ከለዋ ኣብ ሰልሚ እየን ዝሽመማ፣ፍቅሪ ክራር ኣዚዩ ሓያል ምንባሩ የዕልላ እየን።
ናይ በዓል ጸሃይቱ፣ኣምለሰት ኣባይ፣ተበርህ ተስፋሁነኝ ዳርጋ ዝበዝሕ ሰብ ስለዝፈልጦ ኣብዚ ብዙሕ ኣተኽሮ ኣይተገብረሉን ኣሎ ኣብዚ ጽሑፍ እዚ።ናይ ከራሪት ኣበባ ኣስፍሃ ኣብ ኪዳነ ምሕረት ኮይና ትጻወቶ ዝነበረት ማንም ወዲ ኣስመራ ኣብቲ ግዜ እቲ ዘይርስዖ እዩ።
ናይ ብሻት ምስ ክራር ብዙሕ ተጓንፎታት ኣለዋ እዩ።”ንዲያቖን እገለ ዝተብሃለ…” ስሙ ኣድላይነት ዘይብሉ ዘጋገየት ምዃና ዝዝኽርዎ ፍቕዲ የብሎምን።
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝበዝሕ ከተማታት ብፍላይ ክራር ምህራምም ዳርጋ ከም ባህሊ ዝውትር ዝነበሩ ዉዕዉዕ ግዜ ነይሩ እዩ።ሓደ ፍሉይ ኣብነት ኸኣ፡ኣብ ከተማ ኣስመራ ኣብ ኣርባዕተ ኣስመራ እዩ።ኣብ ኣርባዕተ ኣስመራ ኣመና ብዙሓት ክራር ዝጻወቱ ነይሮም እዮም።እዞም በብገዛውቶም ሓውሲ ማይ ቤት ናይ ገዛውቲ ፈሊዮም ዝጻወቱ ዝነበሩ፡ንሓንቲ ጓል ኣምለሱ ትበሃል ጓል ኣንስተይቲ ክትፈርይ ባብ ኣርሕዮም ምንባሮም ደቂ ኣርባዕተ ዘውኽዕዎ ተዘኽሮ ክራርን ከረርትን እዩ።
ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፡ክራር ብምጽዋት ኣዚየን ዝፍለጣ ዝነበራ ኣስናቀች ወርቁን መሪየን ተጠቀስቲ እየን።ከም እኒ “ኣራዳ፣ኣረ መላ፡መላ” ዝብላ ብምድራፍ ትፍለጥ ህብብቲ ከራሪት ኣስናቀች፡ካብ 1940ታት ኣትሒዛ ክራር ክትጻወት ምጅማራ ድርሳነ ታሪካ ይሕብሩ እዮም።ዶክተር ሄራን ሰረቀብርሃን ኣብ ዝገበረቶ ቓለ-መጠይቕ፡ኣስናቀች ሓንቲ መዓልቲ ተኮነት ንነብሳ ከም ደራፊት ወይ ከም ስነ ጥበባዊት ከይረኣየታ ምሕላፋ ማዕረ ክንደይ ኣብ ስነ ጥበብ ዕዙዝ ተራ ተጻዊታ ክነሳ ንነብሳ ከም መሕለፊ ግዜን መሐደስን ጥራይ ከም ትጻውት ትጥምታ ምንባራ ብ’ኣንኽሮ ዘኺራታ እያ።
ኣስናቀች ወርቁ ካብ 1931-2011 ብህይወት ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ ከም ኣዚያ ዉፍይትን ህብብትን ከራሪት እያ ብዝበዝሕ ሰብ ትፍለጥ ነይራ።ናይ ወርቁ፡ ከኣ ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዛ ክራር ትጻወት ዝነበረት ከራሪት እያ።
ኣብ ዓድዋ ከኣ፡ኣብቲ ጥልያን ን’ኢትዮጵያ ካብ 1936-1941፡ ኣብ ዝነበርሉ ግዜ፡ኣሰፋሽ ገብርየ ዝተብሃለት ኣዚያ ክራር ትጻወት ነይራ እያ።እዛ ከራሪት፡ ኣብቲ ጥልያን ዓሪድሉ ዝነበረ ፎርቶ ‘እንዳ ጊዮርጊስ’ ዓድዋ ክራር ግርም ገይራ ተጻውታ ምንባራ ቅድሚ 50 ሓፍተን ዘዕለል’ኦ ዘኪሮም ዝሙግቱ ኣለዉ እዮም።
ኣደይ ኣሰፋሽ ገብሪየ ኣደ ቴፍሎስ በራኺ እየን።/ቴፍሎስ በራኺ ከኣ መማህርትን መቕርብን ፕረሲደንት ኢሳይያሳ ኣፈወርቅን ዶክተር ጋይም ክብረ’ኣብን ካል’ኦትን ምንባሩ ኣብ ቤት ትምህርቲ ልዑል መኮነን ምንባሩ ይፍለጥ።/ እዚ ታሪኽ ናይ ኣደይ ኣሰፋሽ፡ “ወርሒ ወጸት ሰለል ንዓደየ” ተባሂሉ ቃልሲ ኣብ ዝተበራረበርሉ ወቕቲ ቕድሚ 50 ዓመት፡ኣደይ ለምለም ገብሪየ ከራሪት ኣሰፋሽ ኣብ ዘነበረቶ ዘዋግዐዖ እዩ፣ሎሚ የዕሩኽ ቴፍሎስ በራኺ ንክራርን ከረርትን ኣድሂቦም ዘኺሮም ዘዕልልዎ ዘለዉ።
ኣቦይ ሰይፉ ታፈረ ከኣ ከም በዓል ሞያ ሕግን ፈላጥ ታሪኽን፡ኮነ ኣብ ባህሊ ዝግደሱ ወከፍ ኸኣ፡ ኣብ 1948 ኣብ ከተማ መቐለ፡ተፈታዊት ካሣ ዝተብሃለት ጓል ኣውራጃ ዓጋመ፡ኣብ ጥቃ ድፍ’ኦ ኮይና ክራር ሕርሕራይ ገይራ ትወቕዕ ምንባራ ይዝኽሩ እዮም።ድምጻ ኣዚዩ ፍሉይን ደስ ዝብልን ምንባሩ፣ተመሲጦም ክሰምዕዋ ይቕሰቡ ምንባሮም ይዝክሩ እዮም።ንሶም ብተወስኺ፡ኣብ ዓድዋን ኣብ ኣክሱምን እናተመላለሰት ክራር ትጻወት ዝነበረት ከበደሽ ትበሃል ምንባር ይዝኽሩ እዮም።ግዚ’ኡ ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ናይ ከራሪት ተፈታዊት እዩ።
ናይ እኒ ጸሃይቱ፡ኣምለሰት ኮነ ተበርህ ግዜ ድሕሪ 50ታት ብፍላይ ዝፍለጣሉ ከም ከረርቲ ኣብ 60ታት እዩ፣ስለዚ ጀመርቲ ከረርቲ ዘብለን ኣይኮነን ዝብሉ ተማጎቲ ኣለዉ እዮም።እዚ ከምዚ ዓይነት ሞጎትን ክርክርን ኣብ ጭብጥን መርትዖን ተኮይኑ፡ታሪኽ ንክስነድ ወሳንን ቐላስን ተራ ከምዝለዎ ዘካትዕ ኣይኮነን።እዚ ክንድዚ ክንዲ ዝኮነ ኩሉና ነነፈልጦ እናጸሓፍና እጃምና ከነበርኽት ይግባእ ኮይኑ እስመዓኒ፣እቲ ምንታይ “ታሪኹ ዘይዕቕብ ሕዝቢ መንነቱ ኣይዕቅብን እዩ።” ዝበሃል ኣበሃህላ ኣብ ቦት’ኡ ምህላው ንቡር ምዃኑ እዩ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ዘለዋ ከረርቲ ኣዚየን ነፊዐን ን’ኡድ ተራን ይጻወታ ምህላወን ፍሉጥ እዩ፣እንተኮነ ብ’ኣግባቡ ዝተሰረተ ታሪኽ ወይ መዝገብ ብዘይምህላዉ ገና ኣዚዩ ኣካታዒ ይከውን ምህላዉ ጉሁድ ሓቂ እዩ።ን’ኣብነት ስነ ጥበባዊት ኣብርሀት ብርሃነ ከራሪት እያ፣እንተላይ ጭራዋጣ ካብ ዝጻወታ ደቂ ኣንስትዮ ሓንቲ እያ።
ኣብርሀት ብርሃነ፡ ሰንድ ወይ መዝገብ ታሪኽ ብዘይምህላው፡ሓደ ግዜ ኣብ ቃለመጠይቕ፡ ኣብ ምጽዋት ጭራዋጣ ‘መሰንቆ’ ፈላሚት ምዃና ብምዝራባ፡ከመቕጽበት ካብ ዓዲ ጥልያን ስልኺ ተወቒዑ ‘ተደዊሉ’ ርእይቶ ተዋሂብዎ እዩ።እዚ ናይ ኣብርሀት ጥራይ ጌጋ ወይ ጎደሎ ኣይኮነን ናይ ኩሉና ድኽመት እዩ፣ምኽኒያቱ ሰነድ ተዝህልወና ወይ ብጽሑፍ ዝሰፈረ ታሪኽ ተዝነብር ኣምበ ኣይምስተጋገየትን ነይራ ክብሉ ተዓዘብቲ እቲ ቓለመጠይቕ የተሓሳስቡ እዮም።
ብስራት ኣረጋይ ከም ስነ ጥበባዊት ኣብርሀት ብርሃነ ንክራርን ጭራዋጣን ከም ባህታ ልባ ትጻወተሉ ተስፋ ዘለዋ ስነ ጥበባዊት ከምዝኮነት እልቢ ዘይብሎም ተዓዘብቲ ዝገልጽዎ እዩ።ብስራት ኣረጋይ ተኮነ ከም ተጻዋቲት ጭራ ዋጣ ኮነ ክራር ቕድሚኣ በዓል መን ባህላዊ መሳርሒ ሙዚቃ ይጻወታ ምንባረን ኮነ ክልቲኡ መሳርሒ ሙዚቃ ክጻወቱ ዝኽእሉ ዝነበሩ ብዕሊ ከምዘይትፈልጥ ንመቕርባ ተጻወቲ ጭራዋጣ ከምትዕልል፡ዝዛረቡ ስነ ጥበባዊያን ኣይሰ’ኣኑን እዮም።
ኣብ ደቂ ተባዕትዮካብ ደቂ ኣንስትዮ ንላዕሊ ብቁጽርን ብብቓትን ፍቅዲ ዘይብሎም ከረርቲ ከምዝለው ፍሉጥ ነገር እዩ።ኣብ ጉዳይ ደቂተባዕትዮ ዝለዓል ብዙሕ ሕቶታት ኣለዉ እዮም፣ኣብ ቦት’ኡ ክንድህስሶ ኢና።
ንክራር ኣዚዩ ዘማዕበላ ኣብራሃም ኣፈወርቒ እዩ፣እንተኮነ ዝጽውዓሉ ነጸረ’ኣብ እዩ ዝብሉ ኣድነቅቲ ሙዚቓ ኣለዉ።ብ’ኣንጻሩ ንክራር ዘመናዊት ክትከውን ገዚፍ እጃም ዝገበረን ዝፈለመን መምህር ተወልደ ረዳ እዩ ዝብሉ ብርኽት ዝበሉ ኣለዉ እዮም።
ክራር 9 ስልኪ ወይ ኣውታር ገይሩ ክጻወት ዝጀመረ ዳዊት ሽላን ምዃኑ ይዛረብ እዩ፣ግና ኣማኑኤል ኤልያስ ኣብ 1979 ካብ ዕዳጋ ሓሙስ 9 ስልኺ ዘለወን ክራራት ኣዚዙ ከምዘስርሐን ክጻወት ሒለት ለይትን ቀትርን ይብል ምንባሩ ኣቦይ ወልደስላሴ ኣሕሚሞም ይዝኽሩን ወዲ ኤልያስ ብሕይወት ተዝህሉ ሙዚቃ ኣበይ ደረጃ ምስ በጽሐ ነይሩ ብምባል የዕልሉ እዮም።
ዳዊት ሽላን ኮነ ወዲ ትካቦ ምስ ክራር ዓሚዩቅ ፍቕርን ዝምድናን ከምዘለዎም ሓሽከት መንእሰያት ዝቕበሉዎ ነገር እዩ።ኣብ 2012 ወርሒ ነሓሰ፡ሓደ ዓርኽና ብዛዕባ ኣብ ቤት እንዳ መምህር ተወልደ ረዳ ዘለዋ ዝተፈላለያ ክራራት ኣድሂቡ ከዕልለና ከሎ፡”ዳዊት ሽላንን ወዲ ትካቦን ነተን ዝተፈላለየ ስልክታት ’ኣውታራት’ ዘለወን ክወቕዑ ዕድል ረኪቦም ነይሮም እዮም፣ሓዲ’ኦም ዝነ’ኣድ ኽእለት ከምዘለዎም ኣመስኺሮም እዮም፣እታ ስልካ ዝበዝሐ ሕርሕራይ ገይሩ ዝተጻወታን ብድሆ ዘጋጠሞን ግርም ትምህርቲ ረኪቦም እዮም ካብ መምህር ተወልደ ረዳ።” ክብል ኣውኺዑና እዩ።
ዝኮነ ኮይኑ ዳዊትን ዮሓንስን ንክራር ዘለዎም ክእለትን ፍልጠትን ዓሚዩቅ ምዃኑ ዘከራኽር ኣይኮነን፣ኣብ ዕቤት ሙዚቃ ትግርኛ ብፍላይ ኣብ ክራር ወሳኒ ግደ ከምዘለዎም ናይ ኣደባባይ ምስጢር እዩ።
ይቕጽል…


text:
July 10, 2020
ከምዚ ሎሚ መዓልቲ፣ ቅድሚ ክልተ ዓመት፤ ኤርትራን ኢትዮጵያን ታሪኻዊ ስምምዕ ሰላምን ምሕዝነትን ፈሪመን። ብድሮኡ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ኣስመራ ኣብ ዝኣተወሉ ዝተገብረሉ ኣቀባብላን ኣብ ገጽ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጥን ወጻኢን ዝዓሰለ ሓበንን ሓጎስን፣ ካብ ናይ ዝኾነ ሰብ ግምት ዝለዓለየ’ዩ ኔሩ። ድሕሪ ሳምንቲ፣ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን ድማ፣ ኣብ ታሪኽ ኣቀባብላ ኢትዮጵያ ንናይ ወጻኢ ሃገራት መራሕቲ፣ መዳርግቲ ዘይብሉ፣ ሚልዮናት ዝተሳተፍዎ፣ ድሙቕ ስነ-ስርዓት ጸኒሕዎ።ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ንህዝቢ ኤርትራ ክልተ ዓበይቲ ትርጉማት ኣለዎ። ቀዳማይ ዓቢ ዓወት’ዩ፥ ዓወት ኣብ ልዕሊ’ቲ ን20 ዓመት መመላእታ፣ ዓበይቲ ሓይልታት ዓለም፣ ንስርዓት ወያነ ኣብ ቅድሚት ኣሰሊፎም፣ ንኤርትራ ንምንብርካኽን ንምጥፋእን ዘካየድዎ ኵለንትናዊ- ማለት ወተሃደራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባዊ፣ ማሕበራዊ፣ ዜናዊ፣


text:
May 3, 2021
ዕዮ፡ ንሓምላይ ልምዓት!
ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት 2021 ብደረጃ ኣህጉር ንመበል 131፡ ኣብ ሃገርና ኸኣ ንመበል 30 ግዜኡ ‘ዕዮ፡ ንሓምላይ ልምዓት!’ ብዝብል ቴማ ይዝከር ኣሎ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ንህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን ብፍላይ ከኣ ንኤርትራውያን ሰራሕተኛታት እንቋዕ ኣብዚ ኣብቅዓና ንብል።
ናይ ሎሚ ዓመት ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት፡ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2019 ዝተኸስተ ለብዒ ኮሮና ቫይረስ ኮቪድ-19 ክሳዕ’ዚ እዋን’ዚ በዳሂ ኰይኑ ይሓልፍ ኣብ ዘሎዎሉ እዋን’ዩ ዝዝከር ዘሎ። እዚ ብድሆ’ዚ፡ ዓለማዊ መልክዕ ዝሓዘ ከም ምዃኑ መጠን ብንቕሓትን ኣተኵሮን ምርኣዩን ተበግሶ ምውሳድን እንተ ዘይኰይኑ ከተምልጠሉ’ውን ዝከኣል ኣይኰነን።
ኣብዚ ሰዓት’ዚ፡ ብደረጃ ዓለም ልዕሊ 500 ሚልዮን ዝኣኽሉ ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ደው ክብሉ ኸለዉ፡ 1.6 ቢልዮን ኣብ ዘይወግዓዊ ጽላተ-ቝጠባ ዝተዋፈሩ ሰራሕተኛታት ከኣ ኣብ ከቢድ ናይ ናብራ ብድሆ ይርከቡ።


text:
እዚ መግለጺ ነቲ ንልዕሊ ፍርቂ-ዘመን ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ ዝሑል ኩናት ኣወጊዱ ንክልቲኣዊ ዝምድና እዘን ሃገራት ዘሕይል’ዩ ይብሉ ሰበ-ስልጣን ዋይት ሃውስ።
ምምዕርራይ ዝምድና ማለት ብዛዕባ እቲ ዘሎ ፍልልያት ብግልጺ ምዝርራብ’ዩ ዝበሉ ፕረዚደንት ኦባማ፡ ነዞም ፍልልያት ኣብ ንዝትየሉ ጊዜ ድማ ኣብቲ ናይ ሓባር መረዳእታ ዘለና ጉዳያት ድማ ምዕባለታት ክህልው ከምዘለዎ ብምእማን’ዩ ኢሎም።
ካብ ጋዜጠኛታት ንዝለዓሉ ሕቶታት መልሲ ምሃብ ዘይለመዱ ፕረዝደንት ካስትሮ ብፍላይ ንሕቶታት ኩባ ክንደይ ዝኾነ ናይ ፖለቲካ እሱራት ኣለዎ ኣብ ዝብል ናይ ሕርቃን ምልክት ምርኣዮም ይግለጽ።
ፕረዝደንት ካስትሮ ነዚ ሕቶ ነቶም ኣለዉ ትብልዎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ስም ዝርዝር ሃቡኒ እሞ ክፈትሖም ዝብል መልሲ ዝሃቡ ኮይኖም ‘ ናይ ምንታይ እሱራት ፖለቲካ፡ ኣስማት ሃቡኒ ኣነ ድማ ሎሚ ምሸት ክፈትሖም’የ’ ኢሎም። ኣብ ጉዳይ ሰብአዊ መሰላት ክዛረቡ ምቹእነት ዘይተሰምዖም ፕረዝደንት ካስትሮ ንሰብአዊ መሰላት ምሉእ ብምሉእ ተማልእ ሃገር የላን ክብሉ መሊሶም።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፕረዝዳንት ኦባማ ኣብ ናይ ካልኣይ መዓልቲ ታሪኻዊ ዑደቶም ኣብ ነጻነት ኩባ ሓርበኛ ኣብ ዝነበረ ሓውልቲ ሆዜ ማርቲ ዕንበባ ኣምቢሮም።
ፕረዝዳንት ኦባማ ትማሊ ሰንበት ኣብ መዕረፎ ነፈርቲ ሆዜ ኣብ ዝኣተውሉ ጊዜ ፕረዝዳንት ካስትሮ ኣይተቐበሉዎምን።ኦባማ ኣብ ውሽጢ 90 ዓመታት ኣብ ኩባ ዑደት ዝፈጸሙ ናይ መጀመርያ ፕረዝዳንት ኮይኖም ኣለው።
ፕረዝዳንት ኦባማ ትማሊ ምስ ሰራሕተኛታት ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ዝተራኸብሉ እዋን ከምዚ ኢሎም።
‘ንፈለማ ግዜ ነፋሪት ፕረዝደንት ኣሜሪካ ኣብ ኩባ ዓሪፋ።ኣብዚ ታሪኻዊ ዑደት ንመጀመሪያ ግዜ ዝተራኸብኩ ምሳኹም እዩ።ንቀጥታዊ ጽምዶ ህዝቢ ኩባ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ እዩ።ሓደሽቲ ስምምዓትን ውዕላትን ንግዲ ብምግባር ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝብታት ሓድሽ ምትእስሳር ምፍጣርን እዩ።መጻኢ እዋን ብሩህ ምዃኑ ራእየይ ዘንብረሉ ኣጋጣሚ’ውን እዩ።’
ፕሬዝዳንት ኦባማ ምስ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሓዊሱ ምስ ኣባላት ስቪል ማሕበረሰብ ኩባ ክራኸቡ እዮም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መርበብ ምርመራ ኣሜሪካ ኣብ ሞዛምቢል ዝተፈፀመ ፋይናንሳዊ ምጭብርባር ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ከምዝእተወ ኣፍሊጡ።ሞዛምቢክ ኣብ 2013ን 2014 ብሕቡእ ተለቂሓቶ ምስ ዝተብሃለ ክልተ ቢሊዮን ዶላር ብዝተኣሳሰረ ናይ ቀደም ሚንስትር ፋይናንስ ዝነበሩ ሓዊሱ ኣርባዕተ ሰባት ተኣሲሮም ኣለው።ኣብ 2016 እቲ ዕዳ ምስ ተፈለጠ ኣብ ሞዛምቢክ ግዙፍ ናይ ዕዳ ቅልውላው ምግጣሙ ይዝከር።
ናይ ሆሊውድ ጸዋታ እዩ ዝመስል።ገንዘብ ዘንቀሳቕሱ ሰባት፣ዓለምለኸ ኣውፈርትን ሰበስልጣን መንግስትን ዝሓቖፈ ሓደ ጉጅለ ኣብታ ብተፈጥሮ ሃብታም ዝኾነትን ብኲናት ሓድሕድ ዝተሃሰየ ቁጠብኣ ዳግም ንምህናፅ እትፍትን ሃገር ንዝርከቡ መንግስታዊ ኩባኒያታት ከም ድላዮም ኣሽከርኪሮምዎ።እቲ ነበረያ ነበረ ዝመስል ብዛዕባ ብቕልጡፍ ዝቕሃመ ናይ 2 ቢሊዮን ዶላር ልቓሕ ዝተኣሳሰረ ታሪኽ እዩ።
ክልተ ቢሊዮን ዶላር ዕዳ ከምዘለዎ ዘይፈልጥ መንግስቲ ሞዛምቢክ ኣብ 2016 ልቕሑ ክሳብ ዝፍለጥ ሓደ ነገር ከምዘይተፈጥረ ስሩዕ ስርሑ ይቕፅል ነይሩ።
ድሓር ግን መንግስቲ ስርሑ ደው ኣቢሉ።ቁጠባዊ ቅልውላው ተፈጢሩ ዋጋ ገንዘብ ወሪዱ፣ዋጋ ኣቑሑት ንሂሩ፣ሆስፒታላት መሰረታዊ ቀረባት ክህባ ኣብ ዘይክእላሉ ደረጃ በጺሓን።
ኣርባዕተ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ክኣትው ዝገበረ ክሲ ኣብ ሞዛምቢክ ዝተፈፀመ ኮይኑ ንናይ ኣሜሪካ ኣውፈርቲ ብምጭብርባር ብዝነበሮም ተራ ክሶም ናብ ኣሜሪካ ተመሓላሊፉ ፍርዲ ክውሃቡ ይፅበዩ ኣለው።
ካብ ናይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ ምብራቓዊ ከባቢ ኒው ዮርክ ዝተረኽበ ቅዳሕ ናይቲ ክሲ ከምዝሕብሮ ኣርባዕተ ተኸሰስቲን ካልእ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ዘይውዓለ ሓደ ሰብን ሽሞም ዘይተገልፁ ካልኦት ክልተ ሰባትን ዘይጭበጥ ናይ ሓሶት ፕሮጀክትታት ብምምሃዝ ንባዕሎም ክህብትሙን ንሰበስልጣን ሞዛምቢክን ካልኦትን ጉቦ ንክህቡን ገይሮም ይብል።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ናይ ሞዛምቢክ ገንዘብ ሚንስትር ዝነበረ ማኑዌል ቻንግ ብናይ ኢንተርፖል ትእዛዝ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ትሕጢ ቀይዲ ኣትዩ።
ቻታም ሃውስ ኣብ ዝተብሃለ ናይ መፅናዕቲ ትካል ተንታኒ ዝኾነ ኣሌክ ቫይንስ ዓብይ ትርጉም ኣለዎ ይብል።
“ኣበይ ከምዝኣተወ ዘይፍለጥ ሚሊዮናት ምናልባሽ እውን ቢሊዮናት ዶላር ኣሜሪካ ብዝምልከት ዋላ ሓደ ነገር ከምዘይተፈጥረ እዩ ዝመስል ነይሩ።ቀንዲ ተዋሳእቲ ዝተሳተፉሉ ናይ ልቓሕ ቅሌት ዝምልከት ኣብ ኒዊዮርክ ዝቐረበ ኽሲ ኣዚዩ፣ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ።ነቲ ኩነታት ዝቕይሮ ይመስለኒ።”
ህዝቢ ነቲ ማእሰርቲ ብዓብዩ ደጊፉዎ’ሎ።ገዛኢ ፓርቲ ፍሪሊሞ ግን ሕዚ እውን ስቕትኡ ቀፂሉ’ሎ።ተንታኒ ፈርናንዶ ሊማ ከምዚ ይብል።
“ኣብ ስልጣን ንዝርከብ መንግስቲ ዓብይ፣ዓብይ ሕፍረት ኣስዒብሉ ኣሎ።እቲ ዝገርም ድማ ሰበስልጣን ሞዛምቢክ ክሳብ ሎሚ ብዛዕባ ምእሳር ሚስተር ቻንጋ ዋላ ሓደ ነገር ዘይምዝራቦም እዩ።መንግስቲ፣ፓርቲ ፍሪሊሞ፣ቤት ፅሕፈት ጠቓላሊ ዓቃቢ ሕጊ ወይ ፓርላማ ሓደ ቃል ኣይተንፈሱን።”
ቫይንስ ብተወሳኺ እቲ ልቓሕ ኣብ ዝተፈፀመሉ እዋን ሚንስትር ምክልኻል ኮይኖም የግልግሉ ዝነበሩ ፕረዚዳንት ፊሊፐ ኒዩሲ ካብዚ ቅሌት ነፃ ምዃኖም ግልፂ ኣይኮነን ይብል ።ሞዛምቢክ ኣብ 2023 ናይ ተፈጥሮ ጋዝ ናብ ወፃኢ ምልኣኽ ክትጅምር እያ።ብዙሓት ኣውፈርቲ ኣብዚ ንምስታፍ ድልየት ከምዘለዎም ይፍለጥ ይብሉ።
“ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ/IMF/ን ሓገዝን ንሞዛምቢክ ወይ ብቐጥታ ንመንግስቲ ዝውሃብ ልቓሕ ንምባል ይሓይሽ ደው ኣቢሎምዎ ፀኒሖም እዮም።ክቕፅሉ ግን ይደልዩ እዮም።እዚ ምናልባት ነገራት ኣብ ምንፃር ኣብ ነዊሕ ዝሕግዝ ይመስለኒ።ሞዛምቢክ ምስ ዓለምለኸ መስርሕ ልቓሕ ዓለምለኸ መሻርኽታን ዝህልዋ ርክብ ክምሓየሽ እዩ።”
ናይ ቻንግ ጠበቓ ዝኾኑ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ሩዲ ክራውስ ናብ ኣሜሪካ ተመሓላሊፎም ንክውሃቦም እተቕርቦ ሕቶ ከምዝቃለሱዎ ገሊፆም ኣለው።


text:
Radio Erena: 25 November 2015
መራሕቲ ኢትዮጵያን ሱዳንን ብሰንኪ’ቲ ኣብ ዶባቶም ክካየድ ዝቐነየ ግጭት ይዘራረቡ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዑደት ዘካይድ ዘሎ ብምክትል ፕረዚደንት ሱዳን ሓሳቦ ሞሓመድ ዓብዱልራሕማን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን፣ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያን ካልኦት ሰበ ስልጣንን እታ ሃገር ኣብ ጉዳይ ምምልካትን ምንጻርን እቲ ግጭታት ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢታት ዶብ ከምዝተመያየጡ ምንጭታት ዜና የረድኡ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ እቲ ኣብ ሕዳር 2014 ዝተኸተመ ስምምዕ ምምልካት ዶባት ኢትዮጵያን ሱዳንን ኣብዚ ዝመጽእ ወርሒ ክትግብር ምዃኑ ከምዝሓበረ’ውን ሱዳን ትሪቡን ካብ ኣዲስ ኣበባ ገሊጹ።
ኣብቲ ንሱዳንን ኢትዮጵያን ዘዳውብ ከባቢታት፣ ብፍላይ ኣብ ዞባ ገዳርፍ፣ ምስሕሃብ ክርአ ከምዝጸንሀ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ቅንያት ከኣ ዕጡቓት ሚሊሻ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሱዳናውያን ነበርቲ እቲ ከባቢ መጥቃዕቲ ከምዝፈነዉን፣ በቲ መጥቃዕቲ 10ታት ሱዳናውያን ከምዝተቐትሉን ብወገን ሱዳን ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ብዛዕባ’ዚ ኣብ ዶብ ክርአ ዝጸንሐ ግጭታት ብዝምልከት መንግስታት ክልትኤን ጎረባብቲ ሃገራት ዝኾነ ወግዓዊ መግለጽ ከይሃብሉ’ዮም ጸኒሖም።
ብምክትል ፕረዚደንት ሱዳን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ካብ ሰኑይ 23 ሕዳር ዘካየዶ ናይ ኢትዮጵያ ዑደቱ፣ ብዘይካ ኣብ ጉዳይ ዶባ፣ ኣብ መንጎ ክልትኤን ሃገራት ቭብዛዕባ ዘሎ ንግድን ቁጠባ ካልእ ጉዳያትን’ውን ከምዝተዘራረቡ ይግለጽ።
ኣብ ተመሳሳሊ ናይ ኢትዮጵያ ዜና፣ ኬንያ ኣብቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘዳውባ ከባቢታት ተወሳኺ ሰራዊት ምውፋራ፣ ጸጥታ እቲ ከባቢ ንምውሓስ ደኣ’ምበር ምስ ኢትዮጵያ ተጻብኦ ንምፍጣር ከምዘይኮነት ሓደ ካብ ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት እታ ሃገር ኣረዲኡ።
ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዶብ ኬንያን ኢትዮጵያን ኣብ ዝተወልዐ ግጭት፣ ብውሕዱ ኣርባዕተ ኣባላት ፖሊስ ኬንያ ከምዝተቐትሉ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ድሕሪ’ዚ ፍጻሜ’ዚ ኬንያ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘራኽባ ሓሙሽተ ነቑጣታት ንግዜኡ ዓጽያቶ ከምዝጸንሐትን፣ ኣብቲ ከባቢ ከኣ ተወሳኺ ሰራዊት ከምዘዋፈረትን ኣፍሊጣ’ያ።
============================


text:
Radio Erena: 24 July 2020
ኢትዮጵያ፣ ፈለስቲን ናይ ኣእምሮ ስንክልና ዘለዎምን ተመሲሎም ኣብ ክልል ኣምሓራ ናዕቢ ንምፍጣር ዝተላእኩ ሓይልታት’ዮም ዝተባህሉ 85 ሰባት ከምዝተኣስሩ ንኣማሓዳሪ ክልል ኣምሓራ ኣቶ ተመስገን ጥሩነህ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና ፋና ሓቢሩ።
እቶም ተልእኾ ተዋሂብዎም ካብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ሰሊኾም ዝኣተዉ’ዮም ዝተባህሉ ሰባት፣ ኣብ ቅንጸላ ሰበ ስልጣንን ኣብ ሃይማኖታዊን ታሪኻውን ቦታታት መጥቃዕቲ ንምፍጻምን ውዲት ከምዝነሮም እቲ ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
ብለውጢ ዝተገለፈ ህወሓት፣ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ብምግጫው ዳግም ናብ ስልጣን ናይ ምምላስ ባህጊ ስለዘለዎ ለይቲን ቀትሪን ይሰርሓሉ ከምዘሎ እቲ ማዕከን ዜና ነቲ ኣማሓዳሪ ብምጥቃስ ገሊጻ።
መግለጺ ኣማሓዳሪ ክልል ኣማሓራ፣ ኣብ መንጎ’ቶም ኣብ ስልጣን ዝርከቡ ጎረባብቲ ክልላት ትግራይን ኣምሓራን፣ ከቢድ ጽልኢን ቅርሕንቲን ከምዘሎ ዝእንፍት ምዃኑ’ዮም ዘረድኡ ዝተፈላለዩ ወሃብቲ ርእቶ።
ኢትዮጵያ ካብዚ ሕጂ ዘላቶ ናይ ብሄር ግጭታት ንላዕሊ ዝበኣሰ ሓደጋ ይጽበያ ከምዘሎ ይእንፍቱ።
ኣስታት 100 ሚልዮን ዝግመት ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ኢትዮጵያ፣ ኣብ ናይ ለውጢ ጎደና ከምዘላ ትግለጽ እኳ እንተኾነት፣ ኣብ ስልጣን ዝርከብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወጻኢ፣ ኣብ ካልእ ክልላት ሓይልን ጽልዋን ስለዘይወነነ፣ እታ ሃገር ናብ ምብትታን ከተምርሕ ከምዝእትኽል ተንቲኖም።
=====================


text:
ኣብርሃም ተስፋልኡል*
ገጣሚ፡ ሃያሲ፡ ኣማእዛኒ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ
ብ1971፡ ካብታ ሸውዓተ ቈልዑ ዝወለደት ስድራቤት ኣስራት መብራህቱን ኣብርሃጽዮን ሃይለን ኣብ ኣስመራ ዝተወልደ ኣማኑኤል: ምንኣስ ቦኽሪ ኰይኑ: መባእታ ኣብቲ ሽዑ “ሰሜናዊ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዝነበረ፣ ማእከላይ ደረጃ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ሽወደን ኣኽርያ፣ ካልኣይ ደረጃ ድማ ኣብ ሳንታ-ኣና (ናይ ሎሚ ሰማእታት) ወዲኡ። ብድሕሪኡ ኣብ 1989 ናብ ባህርዳር ብምኻድ ፔዳጎጂ (ትምህርቲ ስነ-ምምህርና) ንሓደ ዓመት ተኸታቲሉ። ኣብ 1990 ድማ ናብ ህዝባዊ ግንባር ብምንጽባር: ኣብ ቤት-ትምህርቲ ሰውራ ክሳብ መስከረም 1992 መምህር ኰይኑ ኣገልጊሉ። ድሕሪኡ ኣብ 1992 ናብቲ ሽዑ ዳግም ዝተኸፍተ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ብምእታው፡ትምህርቲ መሬትን ዕቃበ ማይን (soil science and water conservation) ኣጽኒዑ። ኣማኑኤል (ስድራቤቱን ናይ ቀረባ የዕሩኽቱን ዝምስክሩሉ) ንኻልኦት ከረድእን ንሰብ ከሕግዝን ዝያዳ ጸዓት ዘጥፍእን ብውልቁ ከጽንዕ ዘይረአን ደኣ ይንበር እምበር (ከም ኣብ ካልእ ዓውዲ ዝነበሮ ትኵርነትን ትዕድልቲን): ኣብ ትምህርቲ’ውን ጸብለልታ ስለ ዝነበሮ:ብዝለዓለ ነጥቢ ተመሪቑ። ድሕሪ መምረቕታኡ ኣብ ኣብ ሚኒስትሪ መሬት፡ ማይን ኣከባቢን ክሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ኣብ ዶባዊ ኲናት ኤርትሮ-ኢትዮጵያ ከቲቱ ኣብ ኣሃዱ ሃንደሳ ተመዲቡ ክሳብ ግዜ ማእሰርቱ ይሰርሕ ነይሩ።
ዋና-ኣሰናዳኢ ኣማኑኤል ኣስራት
ኣማኑኤል ኣስራት ዋና ኣሰናዳኢ ናይታ ብለካቲት 1999 ዝጀመረት ጋዜጣ ዘመን ኰይኑ: ናብ ሰንበት ዕለት 23 መስከረም 2001 ኣብ ዘውግሐ ንግሆ ካብ ገዛኡ ብኣባላት ጸጥታ ምስ ተወስደ ክሳብ ሎሚ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ዒራዒሮ ከም ዘሎ ዳሕረዎት በብወገኖም ዝፈለቑ ክሳብ ሕጂ ወጺኦም ዘለዉ ዝደሓሩ ሓበሬታት የመልክቱ። ምእሳር ኣማኑኤል ምስ ምዕጻው ብሕታውያን ጋዜጣታትን ምእሳር ኣሰናዳእተንን ዝተሓሓዝ ምዃኑ ርዱእ ኰይኑ: ምስ ብጾቱ ጋዜጣኛታት: ኣድማ ምሕሳም መግቢ ገይሮም ክሳብ ዝግዕዙ: ኣብ ቀዳማይ መደበር ፖሊስ ኣስመራ ንውሑድ እዋናት ጸኒሑ ነይሩ።
ኣማኑኤል ምስ የዕሩኽቱ፡ መተዓብይቱን ተመሳሳሊ ዝንባለ ምስ ዝነብሮም ገዛኢ ሓጎስ፡ ኣማኑኤል ኤልያስን ተስፋዝጊ ዑቕባዝጊን (ኵላቶም ትምህርቲ ሕጊ ዝተኻታተሉ) ብምዃኑ’ዩ ነታ ጋዜጣ ጀሚሩዋ። እቶም ካልኦት ብኻልእ ምኽንያት፡ ዳሕራይ ከኣ ገዛኢ ሓጎስ ንትምህርቲ ንካናዳ ድሕሪ ምኻዱ:ፍጹም ዑቕባሚካኤል (ወዲ-ዓዴ) ጸንቢሩ ክሳብ ምዕጻው ብዋና ኣሰናዳእነት ቀጺሉ። ኣማኑኤል ብዘይካ እቲ ከም ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ዘመን ኰይኑ ዘገልግሎ ዝነበረ: ኣብ ስነ-ጥበብ ኤርትራ: ሕልፊ ካልኦት ዘፍልጦ ኣብ ትንሳኤ ግጥሚ ኤርትራ ዝተጻወቶ ተራ’ዩ። እታ ፈለማ ሰሙናዊ ቀዳም: ዳሕራይ ድማ ካልኣይ ሕታም ረቡዕ ወሲኻ ዝነበረት ጋዜጣ ዘመን ኣብ ስነ-ጥበብ ብዝነበራ ፍሉይ ተራ ትልለ።
ቀንዲ ኣማእዛኒ ግጥምታት: ሃያሲ: መራሒ ስነ-ጽሑፋዊ ምትእኽኻባት ከኣ ኣማኑኤል ኣስራት’ዩ ነይሩ። ኣማኑኤል ኣብ ክሊ ስነ-ጥበብን መለልዪኡ በታ በላሕ–ምሕረት ኣልቦ–ብርዑ’ዩ። ኣብ ጋዜጣ ዘመን “ምስጋና” ብዝብል ስም (ስም ንእሽቶ ሓብቱን ብቐንዱ ከኣ ‘ምስጋና ነቶም ኣብዚ ዘብጽሑና ሰማእታት’ እትውክል ስም ምንባራ ባዕሉ ይሕብር) ሰሙናት ዝቐጸለ ንደርፍታት ሃገርና ዝቐንዐ ጽሑፍ የዳሉ ነይሩ። ኣብታ “ግጥምታት ደርፍታት ሃገርና ናበይ’ዩ ኣንፈቶም?” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ተኸታቲሉ ዝወጽእ ዝነበረ ጽሑፋት:ንሰማዕቲን ብቐንዱ ከኣ ንገጠምቱን ደርፍቱን ኣዒንቲ ዝኸፈተ’ዩ ነይሩ። እቶም ከምኡ ዝመስል ነቕፌታዊ ጽሑፍ ዘይለመዱ ደረፍቲ ሃገርና ከኣ በቲ ዝወረዶም ሃንደበታዊ ነቕፌታ (ምስቲ ዝጸንሖም ብዀንቱ ጣቕዒት ዝልለ ድጋፍ) ምጻሩ ስለ ዝሰኣኑ ኵላቶም ብሓንሳብ ክግልበጡ ጀሚሮም። ሓያሎ ከኣ እንተስ ኣፈራሪሖም፣ ብኣካል ወይ ብተዘዋዋሪ ምሕረት ለሚኖም።
ኣማኑኤል ግን ናይ ማዕዶ ነቓፊ ጥራይ ኣይነበረን። ኲኖ ተዓዛቢ ብምዃን ከኣ ኣብቲ ተሃስዩ ዝመሰሎ ዓውዲ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ኣበርክቶ ንምግባር ባዕሉ ተሳታፋይ ኰይኑ መሪሑ። ምስ ገጣሚ በየነ ሃይለማርያምን ኣላዪ ፊልምን ደራሲን ኤፍሬም ካሕሳይ (ወዲ-ዃዳ) ብምዃኑ: ኣብ ጥሪ 2001 “ቍርሲ-ቀዳም ኣብ ጠዓሞት” እትብል መደብ ምትእኽኻብ ስነ-ጥበብ ጀሚሩ። እዛ ብንእሽቶ ምትእኽኻብ ኣዕሩኽ ብዘተ ግጥምታት በየነ ሃይለማርያም ዝጀመረት መደብ ከኣ ቀስ-ብቐስ ናብ ብዙሓት ከተማታት ኤርትራ እናለሓመት ቀጺላ። እዛ ብቐንዱ ብተገዳስነት መሰረትታን ካብ ጁባታቶም ዝወጽእ ዝነበረ ንኣሽቱ መዕበሲታትን ነዊሕ ዝተሳለየት ሰሙናዊት መደብ ከኣ ሓያሎ ኣጋይሽ ኣአንጊዳ: ኣስተምህሮታት ዓዲማ: ንጀመርቲ ምስ ስራሓቶም ከም ዘላልዩ ገይራን ንሓያሎ ኣብቲ ዓውዲ ተገዳስነት ዝነበሮም ከኣ መራኸቢ ኰይናን። ፈለማ ኣብ ጁኒየር ክለብ ሃማመተኤ: ጸኒሓ ኣብ ማእከል መሰልጠኒን መፈተኒ ማእከል ዩኒቨርስቲ ኣስመራ: ዳሕራይ ኣብ ካዛ-ዴል ኢታልያኒ እትሳላሰል ዝነበረት መደብ ከኣ ብሳላ ኣማኑኤልን ሰፊሕ ሸፈነ ጋዜጣ ዘመንን ብቕጽበት ኣብነት ኰይና ቀጺላ። ኣብ ሓጺር እዋን ብኣብነት ዝዝከራ “መኣዲ ስነ-ጽሑፍ ዓዲ-ቐይሕ”: “ማህጸን ስነ-ጥበብ መንደፈራ”: “ጋብላ ስነ-ጥበብ ደቀምሓረ”: “ኩስራ ስነ-ጥበብ ዓሰብ:” ከምኡ እበለት ብምቕጻል ድማ “ዓላ-ባዚት”: “ባረንቱ” ፥ “ ከረን” :… እናፍረየት ክሳብ ዳሕራይ ብምትእትታው ሃማመተኤ እትበታተኽ ቀጺላ።
ነቲ ዝነበረ ሓድሽ ተርእዮ፡ ኣብ ስነ-ጥበብ ኤርትራ’ውን ነጥበ-መቐይሮ ዝዀነ፡ በየነ ሃይለ ኣብታ ትጽቢት ባህጉ (2006) እትብል መጽሓፉ ብኸምዚ ይገልጾ፤
ትጃር ካብዚ ምስተማህረ ካልእ ከስተባህል ጀሚሩ። ስነ ጥበብ ንመንእሰያት ንከመይ ይጠማመቱ ምዕዛብ ከምዘድልዮ ገሚቱ፣ ኣዒንቱ ቁሊሕ ኣቢሉ። ደረጃ ተዋስኦታትን ሓዋሩ ዕቑር ተስፋ’ኳ እንተሃሎዎ ገና ውሕልነትንብልሓትን ከምዘድሊ ፈሊጡ። ንስነጥበብ ዘአንግዳ ሓያሎ መድረኻት ከምዝቖማ ፈሊጡ። ኣብ ኣስመራ መድረኽ “ቁርሲ ቀዳም ኣብ ጠዓሞት”: ኣብ ደቀምሓረ “ጋብላ ስነጥበብ”: ኣብ መንደፈራ “ማህጸን ስነጥበብ”: ኣብዓሰብ “ኩስራ ስነጽሑፍ”: ኣብ ዓዲ-ቐይሕ “መኣዲ ስነጽሑፍ” ወዘተ ተዓዚቡ። ካብ መድረኽ ስነጥበባት ናብ መድረኽ ስነጥበባት ኣብ ዝዘረሉ ግዜ ዝረኸቦም ገጠምቲ መንእሰያት ልቡ መሲጠሞ። ቀዳሞት ግጥሚ ንግስቲ ስነ ጥበባት ኢያ ዝብሉዎ ዝነበሩ ዘኪሩስ ንግስና ግጥሚ ኣብ ሃገሩ ብምርኣዩ ኩርዓት ተሰሚዑዎ። እቶም ጉጅለ 91 ስነጥበባት ነቶም ኣብ ናይ ጥንቲ ዘመናት ነይሮም ዝብሃሉ ጕጅለታት ፍልጠት ኣዘኻኺረሞ።ኣብ እዋን ሶቅራጠ ንመኻትዕቱ ሶፊያውያንን ደቀመዛምርቱን ኣብ ኣደባባያት ከተማ ኰይኖም ብዛዕባ ሓቂን ጽባቐን ክመያየጡ እንከሎዉ ተራእዮሞ። ነቲ ኣዝዩ ዝፈትዎ ዛንታ ቡዳሃን ተመሃርቱን’ውን ብናፍቖት ዘኪሩ ብዛዕባ መወዳእታ ዘይብሉ ህልውና ንምስትንታን ሱባኤ ክኣቱ እንከሎዉ ተራእየሞ። እዞም መንእሰያት ሃገሩ ፍልይ ከምዝብሉ ግን ኣስተውዒሉ። ምኽንያቱ ናይዚኣቶም ምንጪ ፍልጠትካ ብመደረ ሓደ ወይ ካብ ዘተ ክልተ ፍሉጣት ሰብ ዝና ተጸቢኻ ዝወጽእ ሓቂ ዘይኰነስ ካብ ወግዒ መሳቱ ንመሓዙት ንምዃኑ ኣገሪሙዎ። ኣብ ጽምኢ ጸምጸም በረኻ ተራእዩና፣ ኣብ ጫፍ ጎቦታት ተሰሚዑና ኣብ ጽምዋ ብሕትውና ተኸሲቱልና ኣብ ኣድባራት ፍልጠት ተገሊጹልና ኣብ መኽዘን ምህሮ ተዋሂቡና ኢሎም ውርዝናኦም ንደቀመዛሙር ከላልዩ ዝፍትኑ ዘይምርኣዩ ኣገሪሙዎ። መዘና ንመዘና ብዘይቃልዓለም ክወዳደሩ ርእዩ። ሓደ ዝጸሓፎ ግጥሚ ዓው ኢሉ ኣንቢቡ ምስ ወድአ: እቶም ኣባላት መድረኽ ነቲ ግጥሚ ተቐባቢሎም ክትንትኑዎ ንከሀብትሙዎ ንዘቕርቡዎ ዝነበሩ ምኽንያታት ነንርእሱ እናተገራጨወ ክበልሕን ክተብዕን ብዓይኑ ርእዩ። ኣብ መንጎ መሳቱ ስነጥበባዊ ኣውሃህባ ርእይቶ ዘተባብዕ መኣዲ ፍልጠት መዓስ ተዘሪኡ መዓስ ከም ዝዓንበበ ደንጺዩዎ። ንሓዋሩ ብሩኽ ፍረ ክህብ ምዝኽእል ድማ ኣይተጠራጠረን። (90-91)
ንብዙሕ ካብቲ ኣብ ኣስመራ ዝካየድ ዝነበረ ኣስተምህሮታት ዝኣልዮ: ዳሕራይ ኣብ ጋዜጣ ሓጺር ጸብጻብ ዝጽሕፈሉ: ዕዱማት ኣጋይሽ ኣለልዩ ዝጽውዕ ዝነበረ ባዕሉ ኣማኑኤል’ዩ። እታ መደብ ከኣ ኣብ ሓጺር እዋን ሰሙን ምሉእ ብዙሕ ሰብ ሃንቀው ዝብላን እቶም ብርሑቕ (ብጋዜጣ ዝከታተሉዋ) ድማ ዝሃርፉዋን ኰይና። እቲ ቅዱስ ቅንኢ ናብተን ካልኦት መኣድታት ስነ-ጽሑፍ ስለ ዝለሓመ ከኣ ኣጋይሽ ምልውዋጥ: ተመኵሮ ምብልላሕ: ጀመርቲ ስነ-ጥበበኛታት ኣብ ምዅስኳስ መሪሕ ተራ ሒዘን። ብዘይ ኢድ-ኣእታውነት ዝዀነ ኣካል (ዳሕራይ ዘሰዓበ ሃመማተኤ ገዲፍና) ነዊሕ ስለ ዝቐጸላ ድማ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ኤርትራ: ብቐንዱ ከኣ ስነ-ግጥሚ ልሉይ ግደ ገይረን። ኣከራኻሪ ዘይብሉ ትንሳኤ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ግዜ ኣብ 2000-2001 ምዃኑ፣ ኣማኑኤል ኣስራትን ጋዜጣ ዘመንን ድማ ቀለስቲ ናይቲ ምንቅስቓስ ምንባሮም ከኣ ርዱእ’ዩ።
ናይ መወዳእታ ሕታም ጋዜጣ ዘመን፥ 15 መስከረም 2001
ገጣሚ ኣማኑኤል ኣስራት (ምስጋና)
ንዕብየትን ቅርጺን ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ንዘስተውዕል ኣንባቢ: ካብ ድሕሪ 2000 ኣትሒዙ ክሳብ ሕጂ ዝርአ ዘሎ ቅዲ ግጥሚ ብቐንዱ ብጽልዋ በየነ ሃይለማርያምን ኣላይነት ኣማኑኤል ኣስራትን ዝተዓብለለ እዩ። ኣማኑኤል ግጥምታቱ’ውን ንኣሰር ግጥምታት በየነ ዝኽተሉ ኰይኖም ንሓያሎ ጸልዩ’ዩ። ባዕሉ ከም ገጣማይ በቲ ኣብ ጋዜጣ ዘመን “ምስጋና”፣ “ኣሕፌ ካብ ዓሻ-ጎልጎል”ን ካልእን ብዝብል ስም ዘውጽኦ ዝነበረ ግጥምታትን ኣንፈት ሂስ ጽሑፋቱን ከኣ ሓደ መልክዕ ኣትሒዙ። ነቲ ዝነበረ ዕብየት ብግጥምታት መለስ ንጕሰ፡ ዘመንፈስ ሃይለ፡ ሳሙኤል ኣልመደ፡ መምህር ተኽለ ተኸስተ፡ ግርማይ ኣብርሃም፡ ይርጋኣለም ፍስሃ፡ ሳባ ኪዳነ፡ ፍርቱና ገብረገርግሽ፡ ምሉእብርሃን ሃብተገብርኤል፡ ገብረሂወት ተስፋይ፡ ሚካብን ካልእን (ኣስማት ምንጣር ኣቐዲመ ይቕረታ) ሓደ መልክዕ ስለ ዘትሓዞ ድማ እዚ ንርእዮ ዘለና ባህሊ ግጥሚ ሰሪቱ። እተን ምሩጻት ግጥምታት ኣብ ዘመን ይሕተማ ብምንባረን ግን መዕቀኒ ንሳ’ያ ነይራ።
ኣማኑኤል ኣኣንጋዲን ሃያሲን ግጥምታት ጥራይ ኣይነበረን። ባዕሉ ዝጽሕፎም ዝነበረ ግጥምታት (ከምቲ ካልእ ኣዕቲቡ ስለ ዘይሓዞ ዝበዝሕ እዋን ብናይ ብርዒ ኣስማት እዩ ዘሕተሞ ነይሩ) በበይኖም ዛዕባታት ዝትንክፉ ደኣ ይንበሩ እምበር: ኣብቲ ደጋጊሙ ዘልዕሎ ዝነበር ኲናትን መስዋእቲን: ኣደን ሓልዮትን: ማሕበራዊ ህይወትን ዕለታዊ መንባብሮን ጸብለልታ ነይሩዎም። ንኣብነት ንሓልዮት ኣደ ኣመልኪቱ ኣብ ዝገጠማ “ኣደ ሓንቲ ኰይና ንደቃ እናሻቐለት፡ ብኻ ከምቶም ካልኦት ኣሕዋት ሰለስተ-ኣርባዕተ ምዀነት” ኢሉ ይገልጻ። ኣሕዋቱ ዳኒኤልን ሮቤልን ከም ዝምስክሩዎ ድማ ምስ ኣደኡ ፍሉይ ምትእሳስር ነይርዎ። ብኣገላልጻ ዳኒኤል ሓዉ ድማ: “ኣቢሱ ብኣደኡ ዘይኵረየሉን ሓቲቱ ዝደልዮ ዝወሃቦን ወደ’ዲኡ’ዩ።”
ከም ኣብ ግጥሚ ዝነበሮ ተውህቦ፡ ኣብ ዓንቀጽ ዝነበረ ቅርጣወ ኣጸሓሕፋን ምልከት ቋንቋን’ውን ሓለፋ ነይሩዎ።
ግጥምታት ኣማኑኤል ብዙሕ ጕዳያት ዘልዕሉ ደኣ ይዅኑ እምበር: ነቲ ብዙሕ ሰብ ከም እፍፍ ኢሉ ዝሓልፎ ኣርእስታት’ውን ጽሒፉሉ’ዩ። “በዓልቲ-ፉል” ኣብ እትብል ግጥሚ ሳናቲም ከተጠራቕምን እትጽዕር ጎርዞ በቲ ሓደ ወገን፣ እናሻዕ ክትደንን ከላ ኣጥባታ በቲ ዝተጀልዐ ክዳውንታ የሕሊፉ ብምርኣይ ዝዓግብን ምእንቲ ከምኡ ኢሉ ድማ ብዘይ ምግዛእ “ደጊምኪ ስፈርዮ” እናበለ ዘመላልሳን ዓሚል ተርኢ። “ኑዛዜ ውላድ ሓሙሽተ” እትብል ግጥሙ ድማ ብመገዲ’ቲ ከይውለድ ኣፍራዪኡ ዝዀነኖም ዝበኸነ ዘርኢ ኣቢላ እትዝንቶ ግጥሚ’ያ። እታ ግጥሚ ሓደ መንእሰይ ግብረ-ሕቡእ ክገብር ከሎ እቲ ካብኡ ወጺኡ ግዳይ ውሕጅ ዝኸውን ዘርኢ ኣፍ ኣውጺኡ የስምዕን ስለምንታይ ንተዓዛሪ ውሕጅ ከም ዝሃቦን የማርሮ። ካብኡ ውጽእ ኢሉ ኣብታ “ጺቕ’ዶ ጡፍ?” እትብል ግጥሙ ብመገዲ ልዕሊ መዘናኡ ክኸይድ ዝደሊ ቈልዓ ኣቢላ ምስ ደረጃኻ ምዕባይ ትትርኽ። ኣብዛ ግጥሚ እቲ ምስ ዓበይቲ ክመዓራረ ዝፍትን ቈልዓ: ኣብ ክንዲ ጡፍ ናይ መሳቱኡ: ካብ ዓበይቲ ርእዩ ጺቕ ክብል ምስ ፈተነ’ዩ ጥፍጣፉ ኣብ ኣብ ምዕጕርቱ ዝሕበጽ።
ኣማኑኤል ነቲ ፖለቲካዊ ዘይምዕሩይነትን ሰፊኑ ዝነበረ ፍትሒ-ኣልቦነትን’ውን ገጢሙሉ’ዩ። ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ብሰንኪ ግዱድ ክረምታዊ ማእቶት ዝነበሮም ምስሕሓብ ንዊዓን ገልዓሎን ምስ ተወስዱ: ኣማኑኤል ነቲ ኵነታት ብመገዲ ወዲ-ፕረሲደንት ሃገር ኣብርሃም ኢሳያስ ኣፍወርቂ’ዩ ርእዩዎ። ተመሃሮ ንመቕጻዕቲ ምስ ተወስዱ ድማ “እንተ ዝጕብዝ ነይሩ” ብዝብል ኣርእስቲ: “ኣብርሃም ጎቢዙ ንዊዓን ገልዓሎን እንተ ዘርክብ ምናልባት’ዶ’ኾን ምእንታኡ ክብሉ እዞም ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ ምተማሕሩ?” ዝትዝቶኣ ግጥሚ ገጢሙ። እዛ ግጥሚ ገልዓሎ ብዝነበሩ ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ ተደጋጊማ ትንበብን ብኣፍ ትድገምን ነይራ።
ኣብ እዋን ኲናትን ሰግለለቱን ዝፈሪ ስነ-ጥበባዊ ስራሓት ብቐንዱ ነቲ ዘሎ ስምዒት ዘጕህር ደኣ ይዅን እምበር: ኣማኑኤል ግን ንዂናት ኣይደበለሉን። እኳ ደኣ ብኣንጻሩ ኣብታ “ኣበሳ ኲናት” እትብል (ብሃገራዊ ኣወሃሃዲ ሽማግለ በዓላት ገንዘባዊ ሽልማት ዝረኸበት ግጥሙ) ንቕዙን ወገን ኲናት’ዩ ኣጕሊሑ ርእዩዎ። ነቲ ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራትን ኣሕዋትን ዝተራእየ ኲናት ድማ ከምዚ ኢሉ ቈዚሙሉ፤
ኣበሳ ኵናት
ሓደ ነገር ጓዚሙ
ሓደ ነገር ተዳህዩ
ንህድኣት በሲዑ
ሓደ ነገር ኣቃሊሑ።
ኣብታ ክልተ ኣሕዋት ዝተሓላለፉላ
ኣብታ ክልተ ኣሕዋት ዝራኸቡላ
ኣብታ ክልተ ኣሕዋት ዝዋሰቡላ
ኣብ ቅርዓት ሂወትን ሞትን
ኣብ ወሽመጥ ጥፍኣትን ልምዓትን
ኣብ ሽንጭሮ ሻቕሎትን ሰላምን
….ተቐርቒሩ
ሓደ ነገር ተዳህዩ።
ሽዑ ሓንቲ ፍረ ዘርኢ….
ጭዓን ሰራውን እናተታፍአ
መሸላን ብልቱግን እናተጎናንአ
ዝእክቦ ስኢኑ ሓድሕዱ እናተበላልዐ
ብሰርቢ ንብዓት ተሰጕዳ
ካብ ነብሳ ጎሚዳ ነብሳ ተጎሚዳ
ካብ ነብሳ ነብሳ ዘሪኣ።
ኢሉ ምስ ዘርዘረ ድማ ገጣሚ፡ እቲ ባህሪ ዝፈላለየ ኲናት፡ ድሕሪ’ቲ ኵሉ ዕንወቱ ከመይ ኢልካ ክኸደልካ ከም እትምነዮ ብኸምዚ ይገልጾ፤
ኣዝመራ ኵናት እቲ ኣበሳነቱ
ንብዓት ኣደ ንውላዳ
ንብዓት እንዳ ነታ ርስታ
ንብዓት መሬት ንመሬታ
ውሒዙ ውሒዙ ምስ ዛረየ
ባይታ ምስ ጨቀወ ምስ ጠልቀየ
ናውቲ ሸሚሙ
ንኹሉ ሰሊሙ… ምስ ራሰየ
ኣሻቡ ፈርዩ ባዴላ ኣፍራዛ
ኣሻቡ ፈልፊሉ መግነዚ ቃሬዛ
የግዳስ…
ኣሻቡ ድማ ይሃልኽ ኩሉ ይሻመዎ
ኩልና ንደልዮ ኩልና ንውንኖ
ነገር ኵናት እቲ ክፋኡ…
ኣዝመራኡ ከይደለኻዮ ምስ ዝበጽሕ
ፈንጤጋር መቓልሑ ማዕጾኻ ምስ ዝኹሕኩሕ
ሽዑ እዩ ኣበሳ ኵናት ኣበሳ ዘገማድሕ
ግና…
ከይፈተኻ ተሳስዮ
ከይደለኻ ተሳልዮ
ኣርሒቑ ክሃጥም ግን ኣ..ቤት ትጽልዮ!።
ወዲ-ኣስራት
ፈለማ ብኣዝዩ ንኡስ ዓቕሚን ደረጃን ዝኸይድ ተሳታፍነት: ዳሕራይ ግን ብመጠኑ ነዊሕ ጽሑፋት ኣብ ጋዜጣ ዘመን እጽሕፍ ስለ ዝነበርኩ’የ ንወዲ-ኣስራት ብቐረባ ዝፈልጦ። ወዲ-ኣስራትን ጋዜጣ ዘመን ብቐንዳን ከኣ ሕልፊ ካልኦት ጋዜጣታትን ኣዳለውቲን ወጽዓ ዝነበሮም’ዮም። እታ ጋዜጣ ዝዀነ ቤት-ጽሕፈት’ውን ስለ ዘይነበራ፡ ኣብ እዋን ለይኣውት (ዓርቢ ምሸት፣ ዳሕራይ ከኣ ሰሉስ ምሸት) ብዝተኣኻኸቡ ኣባላት’ያ ኣብ ማእከል ኮምፕዩተር ምናሴ ትካይድ ነይራ። ወዲ-ኣስራት ከኣ ቦታኡ ዓሻ-ጎልጎል ስለ ዝነበረ ብድሮ መጺኡ’ዩ ዘዳሉ ነይሩ።
ዓቕሊን ሕሉፍ ልግሲ ወዲ-ኣስራት ወትሩ’ዩ ዝገርመኒ። ብባህሪኡ ክዛረብ ከሎ ህድእ ስለ ዝብልን ምስቲ ሕፍሰት ጐረርኡ ተደማሚሩ ድማ ክዛረብ ምስ ዝጅምር ዳርጋ ኵሉ ሰብ ክሰምዖ ትም’ዩ ዝብል። ቅድሚኡ ግን ክዛረብ ኣይህወኽን: ጽን ኢልካ ናይ ምስማዕ ልዑል ትዕድልቲ ከኣ ኣለዎ። ጽን ኢሉ ሰማዒ ጥራይ ዘይኰነ ግን ኣንጻሩ ንዝመጽእ ሓሳባት’ውን ብሰሓቕን ዋዛን’ዩ ዘህድኦ። ልግሲ ከኣ ሕሉፍ! እንትርፎ ታህን ምውጻእ እተን ጋዜጣታት ብሕቲ ገንዘብ ዝገብራ ዝነበራ ኣይመስለንን። ኵሉ ሰብ ተኣኪቡ ሻሂ ክሰቲ: ኣብ መጨረሽታ ሕሳብ ዝዓጹ ድማ ወዲ-ኣስራት’ዩ። ብዙሓት ኣብ ዝተኣከብሉ ጥራይ ዘይኰነስ ዋላ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚታት’ውን: “ክንድዚአን ኣለዋኒ ከምስሓካ:” ወይ ድማ “ቍሩብ ኣለዋ ክሳብ ዝውድኣ’ዶ ኣብዚኣ ቢራ ንስተየን?” እናበለ’ዩ ዝዕድም። ዋዛን ላግጺን ንወዲ-ኣስራት ኣይፍለዮን ጥራይ ዘይኰነስ ኣብቲ ዝጸንከረ ናይ ሞትን ህይወትን’ውን ላግጺ ዘይገድፍ’ዩ። ንህይወት ብምሉኣ ስለ ዝነብራ ድማ ንጽባሕ በሃሊ ኣይነበረን።
ኵነታት ከፊኡ: ብሃውጺ ንፋሳትን ፖለቲካዊ ሕምስምስን መሬት ክላኻዕ ምስ ጀመረ: ኣማኑኤል ቀልጢፉ ብዛዕባ’ቲ ኵነታት ክጽሕፍ ኣይተጓየየን። ከም ወትሩ ርግእ ኢሉን ክቱር ስምዒት ዘየንጸባርቑ ጽሑፋትን’ዩ ዘአንግድ ነይሩ። ነቲ ዝነበረ ፖለቲካዊ ቀውሲ ምልዕዓል ተመሃሮ ዩኒቨርስቲ: ኢድ ኣእታውነት ሃመማተኤን ካልእን ምስ ተሓወሶ: ምስ ወዲ-ኣስራት ብተደጋጋሚ ንራኸብ ኔርና። እቲ ኵነታት ናብ ሕማቕ ኣንፈት ይኸይድ ከም ዝነበረ ኣይሰሓቶን ዝግበር ከም ዘይነበረ ግን ኣጸቢቑ ይፈልጥ ነይሩ። ቅድሚኡ ንደቡብ-ኣፍሪቃ ክኸይድ ኣብ ምድላው’ዩ ነይሩ።
ኵነታት ኣብ ዝኸፍኣሉ፡ ብዝጠቅምን ዘይጠቅምን ክስታት ይመጾም ስለ ዝነበረ፡ ቍሩብ ብውልቂ ከነዕልል ኢልና ሓደ እዋን ኣነ፡ ወዲ-ኣስራትን ሳልሳይ ዓርክናን ናብ ሓላፊ ህዝባዊ ርክባት ፖሊስ ዝነበረ ንርኣዮ ተኽለ (ኣንዋር) ኬድና። ኣንዋር ምስ ኣማኑኤል ውልቃዊ ሌላ ኣይጸንሖምን ግን ብርሑቕ ስለ ዝፈልጦ ሓፈሻዊ ነቲ ኵነታት ርግእ ኢሎም ክርእዩዎ ሓፈሻዊ ምኽሪ ሂቡና። ብውልቁ ከኣ “ንደቡብ-ኣፍሪቃ ንትምህርቲ ትቀራረብ ስለ ዘለኻ ከይትሰናኸል ናብኡ ጥራይ ዘይትቐንዕ፡” ኢሉዎ። ወዲ-ኣስራት ግን ንውልቃዊ መደባቱ ከይተዓናቐፍ ብምባል መርገጺኡ ኣይቀየረን። ቅንይ ኢልና ኣነን ካልኦት ተመሃሮ ዩኒቨርስቲን ንዊዓ-ገልዓሎ ተወሲድና። ብርዱእ ምኽንያት ደሃይ ሓድሕድ ኣይነበረናን። ኣብ መጨረሽታ ሕታም’ታ ጋዜጣ ዝወጸት ንኣነባብራና ኣብ ገልዓሎ እትገልጽ፡ “ካብ ህሮሩማ ገልዓሎ ዝነፈረት ቆጽሊ ወረቐት” ብዝብል ኣርእስቲ: ብሓደ ንዕረፍቲ ዝኸይድ ዝነበረ ኣባል’ቶም ዝሕልዉና ዝነበሩ ሰራዊት ገይረ ሰዲደሉ። ምዕጻው እተን ጋዜጣታትን ምእሳር እቶም ሓለፍቲን ኣብ ገልዓሎ ከለና ኢና ፈሊጥና፣ ርእስና ኣድኒንና ከኣ ተመሊስና። ዕለት 18 መስከረም እተን ጋዜጣታት ክዕጸዋን እቶም ፖለቲካውያን መራሕቲ ክእሰሩን ከለዉ: ጋዜጣኛታት ብሕቲ ግን ነይሮም። ካብ ገልዓሎ ምስ ተመለስኩ ሓንሳብ ረኺበዮ፣ በቲ ኵነታት ጸምልዩ ጸኒሑኒ። “ኵነታት ሕማቕ’ዩ ዘሎ፣ ንሕና’ውን ኣይተርፈናን’ዩ” ኢሉኒ። ከምቲ ዝበሎ ድማ ድሕሪአን ኣብ ዝነበራ ውሑዳት መዓልታት ተኣሲሮም። ድሕሪኡ ኣብ ቀዳማይ መደበር ፖሊስ ስለ ዝነበሩ: መግቢን ሽጋራን ሒዘ እበጽሖ ነይረ። ነዊሕ ከይጸንሑ ድማ ኣድማ ምሕሳም መግቢን “ድሕሪ ሕጂ ኣይትምጽኡ ኣብዚ የለዉን” ዝብል መልሲ ኣባላት ቀዳማይ መደበር ፖሊስን ስዒቡ። ድሕሪ ሓጺር እዋን ወጺኡስ ክንራኸብ ተስፋ ገይረ ነይረ…
… ኣይተራኸብናን ግን።
*ኣብርሃም ተስፋልኡል ዳይረክተር ፐን ኤርትራ ኰይኑ zere1981@gmail.com ብዝብል ኢመይል ምርካቡ ይከኣል።


text:
ካናዳን ብሪታንያን፡ ዜጋታተን ኣብ ኤርትራ ምንቅስቓሶም ክድርቱ ኣጠንቂቐን2022-09-20 09:32:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 104 times
- font size decrease font size increase font size
ካናዳን ብሪታንያን ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ዜጋታተን ብጸጥታዊ ምኽንያት ምንቅስቓሳቶም ክድርቱን ግቡእ ጥንቃቐ ክገብሩን ከም ከም ዝመዓዳ ካብ ሮይተርን ኤ ኤፍ ፒን ካብ ዝተረኽበ ሓበሬታ ተፈሊጡ። እዘን ሃገራት ናብዚ ስጉምቲ ዘብጸሓ እቲ ቅድሚ ሕጂ ንናይ ብዙሓት ዜጋታት ምምዝባልን ሞትን ጠንቂ ዝኾነ ውግእ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዳግማይ ምብርዑን ኤርትራ ድማ ዜጋታታ ናብ ዓውዲ ውግእ ንክኸቱ ኣጥቢቓ ተገድድ ምህላዋ ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ።
እቲ ካብ መንግስቲ ካናዳ ብ15 መስከረም 2022 ዝወጸ ምኽርን መጠንቀቕታን ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ዜጋታቱ፡ ኣብ ርእሲ ምንቅስቓሳቶም ምድራት ብመራኸብቲ ብዙሃን ዝወሃብ ሓበሬታ ብቐጻሊ ክከታተሉ ኣዘኻኺርዎም።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ኣብ ኣስመራ ኣብ ሓለዋ ኣብያተ-ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራትን ኤምባሲታትን ተቖጺሮም ዝሰርሑ ዘለዉ ኤርትራውያን፡ በቲ ወጺኡ ዘሎ ክተት ካብ ዝረሖም ወጺኦም ናብ ዓውዲ ውግእ ከይውሰዱ ስግኣት ከም ዘለዎም፡ ሓደ ስሞም ዘይተጠቕሰ ዲፕሎማት ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ዝገለጽሉ ሮይተርስ ሓቢሩ። ሮይተርስ ኣስዒቡ ሓደ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ኤርትራዊ፡ ክልተ ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ኣዝማዱ ናብ ውግእ ንክኸቱ ከም ዝተጸውዑን እንተዘይከቲቶም ግና ኣባይቶም ክውረስ ከም ዝኽእልን ከም ዝተሓበረ ጠቒሱሉ።
እቲ ካብ ብሪታንያ ዝተዘርሐ ተመሳሳሊ መጠንቀቕታ ብ14 መስከረም 2022 ዝወጸ ምዃኑ እቲ ማዕከናት ዜና ኣፍሊጠን። ክልቲአን ሃገራት ኣድላይ ኣብ ዝኾነሉ፡ ተወሰኽቲ ሓጸርቲ ናይ ጥንቃቐ መልእኽቲ ከስዕባ ከም ዝኽእላ ነንዜጋታተን ኣብፍሊጠን።
ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ተሪር ናይ ሓባሬታ ዕጽዋ ዝካየደን ሃገራት ብምዃና ነዚ ብዝምልከት ድምጻ ከም ዘይተሰምዐ ኤ ኤፍ ፒ ኣቃሊዑ።
ኤርትራ ኣብቲ መጀመርታኳ ብተደጋጋሚ ትኽሕድ እንተነበረት፡ ካብ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚራ፡ ኣብ ጐኒ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምስላፍ ናብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየደ ዘሎ ኣዕናዊ ውግእ ሓይልታታ ከም ዘሰለፈት ክልቲኦም ማዕከናት ዜና ጠቒሶም።


text:
ንኹሉኹም ኣመንቲ ክርስትና እንቋዕ ጾመ-ሉጓም ፈትሓልኩም እናበልና፡ ርሑስ ብዓል ፋሲካ ንምነየልኩም።
ኣሰና !
ኣብ ቀዳማይ ክፋል፡ ሃገርና ብስርዓት ፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ካብ ዝተቛረነትሉ ግዜ ጀሚሩ ንዓመታት ዝተዋህለለ ግፍዒ መሊኡ ስለ ዝተደፍአ ብዓወት ስርሒት ፈንቅል ኣብ ምንታይ ደረጃ ከም ዝበጽሐ ዝገልጽ’ዩ።
ስሪሒት ፈንቅል መጻኢ ዓወት ህዝብና ዘበስረ በብዓመቱ ድምቀት እናወሰኸ ዝዝከር በዓል ኢዩ። ነፍስ ወከፍ ኤርትራዊ ነቶም ኣብኡ ዝወዓሉ ሰሚዑ ምስኦም ይሕጎስ። ከምታ ጸባ ዘስተኹምና ጸባ ስተዩ ይብሎም ብልቡ።
ዓመታዊ ብዓል ማርያም ደዓሪት ቀዳም ዕለት 22 ግንቦት 2010ዓም ኣብ ከተማ ጀኔቭ ስዊስ ክንገድ ስለ ዝኾነ ንኹልኽን/ም ብኽብሪ ንዕድም።
እቲ ንኤርትራ ምስ ህግደፍ፡ ንኤርትራዊ ዜግነት ከኣ ምስ ደገፍቲ ህግደፍ ጥራይ ኣዳሪጉ ዝርኢ፡ ሃገር እናጥፍአ ብስም ሃገራውነት ክሽቅጥ ዝነብር ስርዓት ህግደፍ፡ ካብቲ ንሱ ዝወደቦ ደገፍቱ ጥራይ ዝሳተፉዎ ጽምብል ናጽነት ወጻኢ ብኻልኦት ሃገራውያን ንዝካየድ በዓል ናጽነት፡ “ ናይ ምምቕቓል” ካኼባ ምዃኑ ብምዅናን፡ ኤርትራውያን ከይሳተፉዎ ከምዝወገዘ፡ ብመንገዲ ኤምባሲታቱ ብዝዘርግሖ ደብዳበ ተረጋጊጹ።
ከም ኣብነት ናይዚ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ናብ ሽማግለ ብዓላት ኣትላንታ ዝለኣኾ ደብዳበ ተመልከቱ።
መበል 17 ብዓል ነጻነት: ኣብ ለንዶን; ኣቀራርባ ዜና ዝእመን ኮይኑ ክቐርብ ይግባእ። ለበዋ ንኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ክፍሊ- ዜና ኪዳን


text:
ብናይ ኲናት ስንኩላን ዝምራሕ ስራሕ – ምምሕዳር እምባደርሆ | Eri-TV ፍኖተ ህይወት
Category - Finote Hiwot (ፍኖተ ህይወት)
ERi-TV : ሊድያ ረዘነ – መምህር ኤሮቢክስ | Lidya Rezene, mom, working woman, artist, and aerobics instructor
ERi-TV ፍኖተ ህይወት: ሊድያ ረዘነ – መምህር ኤሮቢክስ | Lidya Rezene, mom, working woman, artist, and aerobics instructor
ERi-TV ፍኖተ ህይወት : ሌላ ምስ ብድሆ ስንክልና ሓሊፎም ናብራ ዝመርሑ ሰብ ሓዳር | Past disabilities achieving a family life
ERi-TV ፍኖተ ህይወት : ሌላ ምስ ብድሆ ስንክልና ሓሊፎም ናብራ ዝመርሑ ሰብ ሓዳር | Past disabilities achieving a fruitful family life
ERi-TV ፍኖተ ህይወት: ዕላል ምስ መምህር ያቆብ ወልደክርስቶስ
ERi-TV ፍኖተ ህይወት: ተጠቀምቲ መንግስቲ ዝቐረቦ መደብ ልቓሕ
ERi-TV ፍኖተ ህይወት፡ ምትሕግጋዝን ምድግጋፍን ሕብረተስብና – Grassroots community support
ERi-TV ፍኖተ ህይወት፡ ምትሕግጋዝን ምድግጋፍን ሕብረተስብና – Grassroots community support


text:
www.eri-platform.org
18.05.2020
ምህናጽ ነባሪ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን
ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብጀኦግራፍያዊ ቅርበትን ጥንታዊ ታሪኽን ዚተላገቡ ጐረባብቲ ህዝብታት ኢዮም። ንሳቶም ብሓያል ባህላዊ ተማስሎ፡ ቍጠባዊ ተማራዃሲነትን ስትራተጅያዊ ረብሓታትን ብቐረባ ዚተኣሳሰሩ ኢዮም። ብውሕልነት ምስ ዚእለዩ፡ እቶም ንዝምድናታት ናይ ክልቲኡ ህዝብታት ዘቝሙ ብዙሓት ኣዕኑድ፡ ከም ጽኑዕ ሰረት ናይ ነባሪ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝ፡ ዘተኣማምን ደራኺ ናይ ቍጠባዊ ምምልላእን ድልዱል መልሕቕ ናይ ዞባዊ ሰላም፡ ድሕነትን ርግኣትን ንምግልጋል ዓቢ ተኽእሎ ኣለዎም። ብሓቂ ድማ፡ እዞም ክልተ ህዝብታት እዚኦም ብሰላም፡ ጽቡቕ ጕርብትናን ሓድሕዳዊ ምትሕግጋዝን ኪነብሩ፡ እተን ክልተ ልዑላውያን ሃገራቶም ምዉቕ ዝምድናታት ኪህሉወን፡ ዚግባእ ኢዩ።
ይዅን’ምበር፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንሓምሳ (50) ካብዘን ዚሓለፋ ስሳ (60) ዓመታት ኣብ ሓደ ኵነት ናይ ደማዊ ኲናት ወይ ኣብ ኵነት ናይ ዝሑል ተጻብኦ ተጸሚደን ጸኒሐን። እቲ ኣብ መንጎ’ቲ ኣብ ኣጋ ዓራርቦ ጸሓዩ ዚርከብ ውልቀ-መላኺ ፕረዚደንት ኤርትራን መንእሰያዊ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያን ዳርጋ ክልተ-ዓመት ዚዕምሩ ብግዳም ዚርአ ወግዓዊ ዕርክነት ብዘየገድስ፣ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዛጊት ብግብሪ ኣይተረጋገጸን፤ እቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዚጸንሐ መበገሲ ኰነ ቀንዲ ጠንቂ ናይ ተጻብኦ ድማ ጌና ኣይተፈትሐን ኣሎ።
ዘመናዊት ኤርትራን እዛ ናይ እዋንና ኢትዮጵያን በቲ ብሕልኽላኻት ናይቲ ኣብቲ ናይ ሓባር ዶብ ዚዝርጋሕ ሓባራዊ ኤትኒካውን ባህላውን ተማስሎ ዚጽሎ፣ ታሪኽ ዘመዝገቦ ኣሸጋሪ ትረኻ ናይ ወራር፡ ኲናትን ግጭትን ዚልለ ግድላዊ ዝምድና ጸኒሑወን ኢዩ። ቀንዲ ሕመረት ናይዚ ግድላዊ ዝምድና’ዚ እቲ ኣብ መንጎ፡ ብሓደ ወገን፡ እቲ ግቡእ ኤርትራዊ ሃረርታ ንርእሰ-ውሳኔ፡ በቲ ካልእ ድማ፡ እቲ ኣስፋሕፋሒ ኢትዮጵያዊ ህርፋን ንግዝኣታዊ ዕቤት፡ ንነዊሕ እዋን ዚጸንሐ ተጻራርነት ኢዩ። ነዚ ታሪኻዊ ተጻራርነት’ዚ ዘይምፍታሕ ንክልቲአን ሃገራት ኣብ ክልተ ኣዕናዊ ኲናታት ሸሚሙ፣ ቀንዲ ጠንቂ ናይ ዘይተኣደነ ግን ከኣ ኪእለ ዚከኣል ዚነበረ ስቓይ፡ ዘስካሕክሕ ድኽነትን ሕሰም መነባብሮን ናይቲ ዓቢ ኣብዝሓ ናይ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰይኑ ጸኒሑ።
ግቡእን ደምዳምን ፍታሕ ናይዚ ታሪኻዊ ተጻራርነት’ዚ፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ጐረባብቲ ሃገራት ንክልቲኡ ህዝብታት ዘርብሕ ሰረት ናይ ነባሪ ሰላም፡ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቍጠባዊ ምምልላእን ከንጽፍ ዓቢ ተኽእሎ ኣለዎ። ዞባዊ ሰላም፡ ድሕነትን ርግኣትን ኣብ ምዅስኳስ ንምብርካት’ውን ተኽእሎ ኣለዎ። ኣብዚ መበል 29 ዝክረ-ዓመት ናይቲ ታሪኻዊ ሓርነትን መበል 27 ዝክረ-ዓመት ናይቲ ወግዓዊ ኣዋጅ ልዑላዊ ናጽነትን ኤርትራ እንጽንብለሉ ዘለና እዋን’ዚ፣ እዛ ሓጻርን ሓፈሻዊትን ርእይቶ’ዚኣ ነቲ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ዕዉት ምጕንጻፍ ሃገራዊ ርእሰ-ውሳኔ ከም ሃገረ መንግስቲ ኣብ ክሊ’ቲ ኣመዓባብላ ናይ ዘመናዊ ሃገረ መንግስትን ንቡራዊ ኣተሓሕዛ ሕቶ ዶብን ኣብዛ እዋናዊት ኣፍሪቃ ብምስራዕ፡ ኣብ መንጎ እዘን ጐረባብቲ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ነባሪ ሰላምን ምሕዝነታዊ ዝምድናታትን ከምርሕ ዚኽእል መንገዲ ንምሕባር ትዕልም።
ትረኻታት ቅኒተሕልና ናይ ህዝብታት ንምምእዛንን ንጕዕዞ ታሪኽ ዚቕይሩ ተግባራት ኰነ ምንቅስቓሳት ንምብጋስን ሓይሊ ኣለዎም። ሓጺር ምርምር ናይቲ ብዛዕባ ታሪኽ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ እኩብ ስነጽሑፍ፡ እቲ በቶም ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ልሂቃን (elites) ብዛዕባ’ቲ ቅድመ-መግዛእታዊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ዚወሃብ ትረኻታት ኣካታዒ፡ ክርክራውን ተተፋናንን ኣቀራርባ ዚሓዘ ምዃኑ የመልክት።
እቲ ኢትዮጵያዊ ትረኻ፡ ነቲ ኢትዮጵያ ታሪኽ ናይ 3,000 ዓመታት ናጽነት ኣለዋ፣ ኣብቲ እዋን ናይ ቅድመ-መግዛእቲ ድማ ኣብ ልዕሊ ግዝኣት ናይ ዘመናዊት ኤርትራን ገማግም ቀይሕ ባሕርን ታሪኻዊ ቍጽጽር ነይሩዋ ንምባል የገልግል። እቲ ኤርትራዊ ትረኻ ብወገኑ፡ ነቲ ንርእሱ ከም ክዉንነት ሓደ ዚዀነ ቅድመ-መግዛእታዊ ታሪኽ፡ ነቲ ኢትዮጵያዊ ትረኻ ንምፍራስን ነቲ ንነዊሕ እዋን ካብቲ ርሑቕ ጥንቲ ኣትሒዙ ዚጸንሐ ናጽነት ናይቲ ንዘመናዊት ኤርትራ ዘቕውም ዞባ ንምርግጋጽን የገልግል። ይዅን’ምበር፡ ክልቲኡ ትረኻታት ነቲ ምሉእ ሓቂ ዚገልጽ ኣይኰነን፤ ምስዚ ህሉው ኣህጕራዊ ቍመና ናይ ኤርትራ ድማ ዚዀነ ዘገድስ ምትእስሳር የብሉን።
እቲ ኣብዛ ናይ ሎሚ ኤርትራን ሰሜናዊ ኢትዮጵያን ዘጕላዕለዐ ንግስነት ኣዅሱም ኣብቲ መወዳእታ ናይቲ ቀዳማይ ሚለንዩም ደድሕሪ ውድቀት ናይ ወደብ ኣዱሊስ ኣንቈልቊሉ። ሓንሳእ ካብቲ ገማግም ኣንሳሒቦም ኣብ ትሕቲ ቍርጽራጽ ተወዳደርቲ መስፍናዊ ጕልቲታት (fiefdoms) ተጐጃጂሎም ኣብቲ ከበሳዊ ዕርድታቶም ምስ ተዓቝቡ፣ እቶም ደቡብ ካብቲ ናይ መረብ-በለሳ-ሙና መስመር ዶብ (1) ዚሰፈሩ ሓበሻዊ (ኣቢሲንያዊ) ኣሃዱታት ንኣስታት ሓደ ሺሕ ዓመታት ካብ ቀይሕ ባሕሪ ተነጺሎም ነይሮም። እተን ተወዳደርቲ ጕልቲታት፡ ብመጠን’ቲ ተዛማዲ ሚዛን ሓይልታተን፡ ይስስና ወይ የንቈልቍላ ነይረን።
ብዚተረፈ፡ ኣቢሲንያ (ኢትዮጵያ) ኣብ ዚዀነ እዋን፡ ቅድሚ’ቲ ኣብቲ መወዳእታ ርብዒ ናይ መበል 19 ዘመን ዚተፈጸመ ኤውሮጳዊ መግዛእታዊ ምሽማው ወይ ምምንጣል ንኣፍሪቃ፡ ንመላእ ግዝኣት ናይዛ ዘመናዊት ኤርትራ ይዅን ዋላ’ውን ናይዛ ናይ ሎሚ ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽራ ኣእትያ ኣይትፈልጥን ኢያ። እዘን ክልተ ሃገራት እዚአን ኣብቲ ቅድመ-መግዛእታዊ ታሪኽ ናይቲ ዞባ ከም ልሉያት ፖለቲካዊ ኣሃዱታት መጠን ስለዘይነበራ ድማ፣ ኤርትራ ኣካል ናይ ኢትዮጵያ ኣይነበረትን።
ኣብቲ እዋን ምጽኣት ኤውሮጳዊ ምሽማው ንኣፍሪቃ፡ እታ ሽዑ ዚተበራበረት ኢትዮጵያ ንገዛእ ርእሳ ግዳይ ናይ መግዛእታዊ ወራርን ፈጻሚት ናይ ግዝኣታዊ ምስፍሕፋሕን ነይራ። ንወራር ኢጣልያ ኣብ 1896 ምስ ኰለፈት፣ ምስቶም መግዛእታዊ ሓይልታት ኤውሮጳ፡ እናሻዕ ውዲት ብምእላም፡ እናሻዕ ብምውድዳር፡ ኲናታት ናይ ወራር እናካየደት ነተን ናይ ጐደቦኣ ግዝኣታት ጐቢጣ ብምንብርካኽ ኣስፋሕፈሐት፣ ብኡ ኣቢሉ ድማ ነዚ ህሉው ኣቀዋውማኣ ሓዘት።
ሃጸይ መነሊክ ናይ ኣቢሲንያ (1889-1913) ዲፕሎማስያዊ ተቐባልነት ንምርግጋጽ፡ ዘመናዊ ኣጽዋር ንምርካብ ኰነ ግዝኣታት ንምጕባጥ፡ ነቲ ኤውሮጳዊ ውድድርን ህርፋንን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብጕርሒ መዝሚዙ። ብከምዚ ድማ፡ ንኦሮምያ፡ ሃራር፡ ወለጋ፡ ወላሞ፡ ጂማ፡ ካፋን ጎሙን ወሪሩን ጐቢጡን። ብርግጽ፡ እቲ ምልዓል፡ ግዝኣታዊ ምስፍሕፋሕን ፖለቲካዊ ውህደትን ናይቲ ኣቢሲንያዊ ኢምጰራጦርያ ምስቲ ኤውሮጳዊ ምሽማው ንኣፍሪቃ ብሓባር ዚመጸ ተርእዮ ኢዩ።
ብሓጺሩ፡ ዘመናዊት ኤርትራ፡ ምስታ ሽዑ ፉሕፉሕ እትብል ኣገዳሲት ንግዳዊ ማእከል ዚነበረት ኮዝሞፖሊታዊት ወደብ ኣዱሊስ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ፡ ሕመረት ናይቲ ኣዅሱማዊ ንግስነት ዘቘመት ነበረት። ኰይኑ ግን፡ ውድቀት ናይ ኣዅሱም ንግዝኣት ናይዛ ናይ ሎሚ ኤርትራ፡ ካብ ዚዀነ ቀጻሊ ምትእስሳር ምስተን ካብኡ ንሸነኽ ደቡብ በብእዋኑ ዚቕልቀላ፡ ዚስስና ወይ ዘንቈልቍላ ዚነበራ ፖለቲካዊ ኣሃዱታት፡ እንተላይ ምስታ ምስቲ ማእከላይ ከበሳ ቀረባ ናይ ሓባር ኤትኒካዊ፡ ቋንቋውን ባህላውን ተማስሎ ዘለዋ ትግራይ፡ ብዘይቅየር መንገዲ በተኾ።
ብቐንዱን ብዚዓበየ መዳይን፡ እቲ ንዘመናዊት ኤርትራ ዘቘመ ግዝኣት ሓደ ዚተጐጃጀለ፡ ብዙሕ እዋን ገለ ክፋሉ ርእሰ-ምምሕዳራዊ ገለ ክፋሉ ድማ ዕብሉል ዞባ ኰይኑ ቀጺሉ። ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ኢጣልያ ክሳብ ዚወድቕ ድማ፡ ዞባ ናይ ቍርቍስ ወይ ዓውደ ውግእ ናይ ባዕዳውያን ሓይልታት ነይሩ። ንኣብነት፡ ምጽዋዕን እቲ ምብራቓዊ ጎላጉልን ካብ 1557 ክሳብ 1872 ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ዑስማናዊት ቱርኪ፡ ካብ 1872 ክሳብ’ቲ ኣብ 1885 ኣብ ኢድ ኢጣልያ ዚወድቕ ድማ፡ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ኸዲቫዊት ግብጺ ነይሩ (2)። ነቲ ኢትዮጵያዊ ጽውጽዋይ ንጐድኒ ገዲፍካ እምበኣርከስ፡ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ፡ ብመሰረቱ፡ ካብ ውድቀት ኣዅሱም ኣትሒዙ ክሳብ’ቲ ኤርትራ ብፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ኣብ 1952 ዚተቘርነትሉ እዋን፡ ካብ ቍጽጽር ናይ ኣቢሲንያ ወይ ኢትዮጵያ ናጻ ዚዀነ ህላወ ነይሩዎ።
ስለዚ፡ እቲ ታሪኻዊ ክዉንነት፡ ንክልቲኡ፡ ማለት ነቲ እዛ ናይ ሎሚ ኤርትራ ብምሉኣ ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ኢትዮጵያ ነይራ ዚብል ኢትዮጵያዊ ምጕት ኰነ ነቲ ኤርትራ ናጻ ሃገር ነይራ ዚብል ኤርትራዊ ምጕት መርትዖ ይኸልእ። ምኽንያቱ፡ ቅድሚ 1890 ነዘን ሎሚ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዚበሃላ ፖለቲካዊ ኣሃዱታት እትመስል ዚዀነት ሃገር ስለ ዘይነበረት። እቲ መግዛእታዊ ትረኻ፡ ንህላወ ናይ ሓደ ርእሱ ዚኸኣለ ኤርትራዊ ታሪኽ፡ ወደባታዊ ኤርትራዊ ባህልታት ኰነ ሓባራዊ ስነኣእምሮኣዊ ኣቀዋውማ ናይ ኤርትራ ከም ናይ ሓባር ዓደቦ ናይ መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ምስ ኵሉ ብዙሕነታቱ፡ ኪኽሕድ ይኽኣል’ምበር ኪስርዝ ከቶ ኣይክእልን ኢዩ።
ብሓጺሩ፡ እቲ ቅድመ-መግዛእታዊ ታሪኽ ናይቲ ዞባ፡ ነቲ ክዉንነት ናይ ሓደ ኣዐሪዩ ዚማዕበለን ልሉይን ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነት ከፍርስ፣ ነቲ ግቡእነት ናይቲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ዚተኻየደ ቃልሲ ከቈናጽብ ኰነ ነቲ ሓቀኛነት ናይ ዘመናዊ ኤርትራዊ ሃገርነት ከማህምን ከቶ ኣይክእልን ኢዩ። ልዕሊ ኵሉ ድማ፡ ነቲ ጽውጽዋይ ንጐድኒ ገዲፍካ፡ እዘን ዘመናዊ ሃገራት ናይ ኣፍሪቃ፡ እንተላይ ኤርትራን ኢትዮጵያ ንገዛእ ርእሳን ሓዊስካ፡ ውጽኢት ናይቲ ኤውሮጳዊ መግዛእታዊ ፕሮጀክት ኢየን።
እዚ፡ ኣብ ልዕሊ ሓደ ሃገራዊ ግዝኣት መንግስታዊ መዝነትን ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣንን ዚኽልል፣ ዚተሓንጸጸ፡ ርጉእን ዚተፈልጠን ዶብ ዘለዎ፣ ዘመናዊ ሃገረ መንግስቲ ኣብቲ ኦሪታዊ ታሪኽ ናይ ኣፍሪቃ ፈጺሙ ኣይነበረን። ኣብታ ካብ ጥንታዊ መዋእል ኣትሒዙ ንኣሽሓት ዓመታት፡ ኣብ ዚተፈላለየ ዞባታት ናይታ ክፍለ-ዓለም፡ ልሉያት ኢምጰራጦርያታትን ንግስነታትን ዚተስኣላን ዚወደቓላን ቅድመ-መግዛእታዊት ኣፍሪቃ፣ እቲ ኣምር ናይ ዶብ፡ ከም ሓደ ኣብቲ ክሉ ሃገራዊ መንግስታት ምምሕዳራዊ ቍጽጽር ዘረጋግጻሉ፡ ወግዓዊ ልዑላዊ መዝነት ዘሰላስላሉ፡ ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣን ዘተግብራሉ፡ ቀዋምን ብኣህጕራዊ ደረጃ ዚተፈልጠን ደረታት ናይ መሬታዊ ግዝኣት ዚውስን ሕንጻጽ፡ ኵሉዅሉ ኣይነበረን። እቲ ኣብነታት ነቲ ንግስነት ናይ ኣዅሱም፡ ነቲ ንግስነት ናይ ጋና፡ ነቲ ኢምጰራጦርያ ናይ ማሊ፡ ነቲ ኢምጰራጦርያ ናይ ሶንግሃይ፡ ነቲ ንግስነት ናይ ዚምባብወ፡ ነቲ ንግስነት ናይ ሙታፓ፡ ነቲ ንግስነት ናይ ኮንጎ የጠቓልል (3)።
ስርዓተ መንግስትን እቲ መሰነይታኡ ዚዀነ ኣምር ናይ ግዝኣታዊ ልዑላውነትን፡ ኣብዛ ናይ እዋንና ኣፍሪቃ ብመሰረቱ ውጽኢታት ናይቲ መግዛእታዊ ተመኵሮ ኢዮም። መበቈል ናይቶም ነታ ናይ ድሕረ-መግዛእቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ዚውስኑ ቀወምቲ ዶባት እቲ ብሃጸያዊት ኤውሮጳ ኣብ ኣጋ መወዳእታ ናይ መበል ዓሰርተው ትሽዓተን መፈለምታ ናይ መበል ዕስራን ዘመናት ዚተፈጸመ ምምቃልን ምክፍፋልን ናይታ ክፍለ-ዓለም ኢዩ። እቲ ድምር ስምብራት ናይቲ ኣብ ኣጋ መወዳእታ ናይ መበል ዓሰርተው ሸሞንተን መፈለምታ ናይ መበል ዓሰርተው ትሽዓተን ዘመናት ዚተኸስተ ፖለቲካዊ ሰውራ ኣብ ፈረንሳን ቍጠባዊ ሰውራ ኣብ ዓዲ እንግሊዝን፣ ነቲ ንፖለቲካዊ ኣቀዋውማ ናይ ኤውሮጳ ዚቐየረ ዌስትፋልያዊ ስርዓተ መንግስቲ ፈጢሩ። እቲ ዋንነት ናይ ግዝኣት ከም “ቅድመ-ኵነት ንምስልሳል ናይ ግቡእ ወይ ሕጋዊ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ኣህጕራዊ ደረጃ” ዘቐምጥ ኤውሮጳዊ ስርዓተ መንግስቲ ደፋእ እናበለ ናብ መላእ ዓለም ተዘርጊሑ (4)።
እቲ ምዝርጋሕ ናይቲ ዌስትፋልያዊ ስርዓተ መንግስቲ ናብ ኣፍሪቃ ብመንገዲ መግዛእታዊ ጐበጣ ኣቢሉ ኢዩ ተፈጺሙ። በቲ እናዓበየ ዚኸደ ጠለብ ንኣፍሪቃዊ ጕልበት፡ ጥረ ነገራት፡ ማዕድናትን ዕዳጋታትን ብምድራኽ፣ እታ ሽዑ እትለዓል ዚነበረት ኤውሮጳ ንኣፍሪቃ ንምጕባጥን ንምምቕቓልን ኣብ ምሽማው ኣተወት (5)። ኣብ ትሕቲ ጽላል ናይ ዋዕላ በርሊን፡ “ኤውሮጳ ንኣፍሪቃ ወሪራ፣ ዋንነት ናይ ኣፍሪቃ ጨቢጣ፣ ንኣፍሪቃ ናብ ግዝኣታት ናይ ኤውሮጳ መቓቒላ” (6)። ንረብሓታት ናይተን ሃጸያውያን ሓይልታት ኣብ ምስልሳል፡ እቲ መግዛእታዊ ስርዓት ነቲ ነዚ ህሉው ፖለቲካዊ ካርታ ናይ ኣፍሪቃ ዚቐረጸ ሓደስቲ ግዝኣታዊ ኣሃዱታት ጐዛዝዩ።
“እቲ ንኣፍሪቃ ንምምቕቓል ኣብ 1884-85 ዚተኻየደ ዋዕላ በርሊን ወግዓዊ ጅማሮ ናይቲ ምስግዳድ ናይቲ ኤውሮጳዊ ግዝኣታዊ ሞደል ኣብታ ክፍለ-ዓለም ኣመልኪቱ” (7)። እቲ ዋዕላ፡ “ዲፕሎማሲ፡ ስልጣናዊ ፖለቲካን ኣህጕራዊ ሕግን” ብምጥቃም፣ ነቲ ኣብ መንጎ’ተን ሽዑ ዚትስኣ ዚነበራ ሃጸያዊ ሓይልታት ኤውሮጳ እናዓበየ ዚኸይድ ዚነበረ ውድድር ንግዝኣታት ብሰላማዊ ኣገባብ ንምፍታሕ፣ ነቲ ምሽማው ንኣፍሪቃ ርትዓዊ መልክዕ ንምልባስ፣ ኣብ ግጭት ብዘይ ምእታው መግዛእታዊ ምስፍሕፋሕ ንምስላጥ፣ ሓደ ሕጋውን ፖለቲካውን መቓነስራሕ ንምውዳድ ዚዓለመ ነበረ (8)። ብመሰረቱ፡ እቲ ሓፈሻዊ ድንጋገ (General Act) ናይ ዋዕላ በርሊን ነቲ ኤውሮጳዊ ምሽማው ንኣፍሪቃ ሸምጊሉን ነቲ መግዛእታዊ ጐበጣ፡ ግዝኣታዊ ምምቕቓልን ፖለቲካዊ ዕብለላን ናይታ ክፍለ-ዓለም ባሪኹን።
እቲ ዚሰዓበ ምምቕቓል ናይ ኣፍሪቃን ምሕንጻጽ ናይ መግዛእታዊ ዶባትን፡ እቶም ሃጸያውያን ሓይልታት ነቲ ከባብያዊ ኵነታት ኣብ ግምት ብዘይ ምእታው ዘስገደዱዎ ሃውራዊ ተግባራት ኢዩ ነይሩ (9)። “እቶም መግዛእታዊ ሓይልታት ንዚተፈላለዩ ጀኦግራፍያዊ ዞባታትን ኤትኒካዊ ጕጅለታትን ናብ ብሰብ-ሰርሖ (artificial) ዚተሃንጻ ፖለቲካዊ ኣሃዱታት ኣኪቦም”፡ ብዙሕ ግዜ ነቲ ከባብያዊ ክዉንነት ኰነ ነቲ ረብሓታት ናይቶም ዚትንከፉ ህዝብታት ግምት ብዘይ ምሃብ “ኤትኒካዊ ጕጅለታት ጐዛዚዮም፡ ህዝብታት መቓቒሎም” (10)። ብግብሪ፡ እቶም መግዛእታዊ ሓይልታት ኤውሮጳ ኣብ ካርታ ናይ ኣፍሪቃ፡ ሰብ-ሰርሖ ግዝኣታዊ ሕንጻጻት ዘመልክት መስመራት ከም ዶባት ስኢሎም ሕብረብሄራዊ ሃገራት ብምፍጣር ንብሄራት ብሃውራዊ ኣገባብ ብመልክዕ ሃገራዊ ዶባት ፈናጪሎም (11)።
ንሳዕቤናት ናይቶም ከምዚኦም ዚኣመሰሉ ሰብ-ሰርሖ ሕንጻጻትን ሃውራዊ ምክፍፋላትን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምርዳእ፡ ክልተ ካብቶም ኣዝዮም ጕሉሓት ኣብነታት ምጥቃስ ይኣክል፡- (1) እቲ ኣብ መንጎ’ተን ሓሙሽተ ኣሃዱታት ናይተን ናይ ሽዑ ብሪጣንያዊት ሶማሊላንድ፡ ፈረንሳዊት ሶማሊላንድ፡ ኢጣልያዊት ሶማሊላንድ፡ ብሪጣንያዊት ኬንያን ሃጸያዊት ኢትዮጵያን ዚተፈጸመ ምጕጅጃል ናይ ህዝቢ ሶማልያ፤ (2) እቲ ኣብ መንጎ’ተን ናይ ሽዑ ፈረንሳዊት ሶማሊላንድ፡ ኢጣልያዊት ኤርትራን ሃጸያዊት ኢትዮጵያን ዚተፈጸመ ምጕጅጃል ናይ ህዝቢ ዓፈር። እተን ብከምዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ መላእ’ታ ክፍለ-ዓለም ዚተሃንጻ መግዛእታዊ ግዝኣታት ናብተን መግዛእታዊ ሃገረ መንግስታት፡ ኣብ መወዳእትኡ ድማ፡ ናብተን ናጻ ሃገረ መንግስታት ናይዛ ናይ ዘመንና ኣፍሪቃ ማዕቢለን።
ሕቶ ዶብ ኣብ ኣፍሪቃ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ድሕረ-ናጽነታዊ ስክፍታታት ናይታ ክፍለ-ዓለም ኰይኑ ጸኒሑ። ኣብ ዘመናዊት ኣፍሪቃ፡ እቲ ኣምር ናይ ሓደ ቀዋሚ፡ ርጉእን ብኣህጕራዊ ደረጃ ዚፍለጥን ዶብ፡ ከም ውጽኢት ናይቲ ግዝኣታዊ ምምቕቓልን መግዛእታዊ ጐበጣን ናይታ ክፍለ-ዓለም፡ ኣብ መሬት ኣፍሪቃ ዚተቐርጸ ኤውሮጳዊ ኣሰራርዓ ኢዩ። ከምቲ ልዕል ኢሉ ዚተገልጸ፡ መግዛእታዊ ሓይልታት ኤውሮጳ ነዘን ዘመናዊ ሃገረ መንግስታት ናይ ኣፍሪቃ ጐዛዝዮም፡ ቅርጺ ኣትሒዞምን ሰኒዖምን።
እቶም ሓደስቲ ሃገራዊ ዶባት ነቲ ረብሓታትን ልምዳዊ ዝምድናታትን ናይቶም ዚምልከቶም ህዝብታት ኣብ ግምት ብዘየእተወ፣ ኣብ መብዛሕትኡ ዞባታት ናይ ኣፍሪቃ ድማ፡ ንኮማት ናብ ካብ ክልተ ክሳብ ሓሙሽተ ዚዀኑ ዚተፈላለዩ መግዛእታዊ ስርዓታት ዚጐጃጀለ ወዝባዊ ኣገባብ ዚተሓንጸጹ ኢዮም። ኣብቲ መስርሕ፡ እቲ መግዛእታዊ ስርዓት ንመብዛሕትኡ ቅርጽታት ናይቲ ልምዳዊ ኣፍሪቃዊ ናጽነት፡ መዋቕራት ናይ ስልጣንን ርእሰ-ምሕደራን ኣማህሚኑ ወይ ብምሉኡ ሰሪዙ (12) ነቲ ኤውሮጳዊ ዌስትፋልያዊ እማረ ናይ ሃገረ መንግስቲ፡ ግዝኣት፡ ልዑላውነት፡ ግዝኣታዊ ምሉእነትን ዜግነትን ኣደልዲሉ (13)።
ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ (ውሓኣ) ኣብ 1963 ኣብ ዚተመስረተሉ፡ መትከል ብጹእነት ናይቲ ኣብ እዋን ምጕንጻፍ ናጽነት ዚነበረ፡ ካብ መግዛእቲ ዚተወርሰ ሃገራዊ ዶባት ኣጽዲቑ፤ ነቲ በቶም ፓን-ኣፍሪቃውያን መራሕቲ፡ ምእንቲ ፖለቲካዊ ሕብረት ናይ ኣፍሪቃ፡ ንመግዛእታዊ ዶባት ናይ ኣፍሪቃ ዳግም ንምሕንጻጽ ዚቐረበ ምጕት ነጺጉ። እቲ ቻርተር ውሓኣን እቲ ናይ 1964 ውሳኔ ካይሮን (14) ግዝኣታዊ ምሉእነት ኣብ ክሊ’ቲ መግዛእታዊ ዶብ ከም ቀንዲ መትከል ናይቲ ውዱብ ኮም ናይ ልዑላውያን ሃገራት ኣፍሪቃ ኣስፊሩ። እዚ ድማ ነቲ መግዛእታዊ ውርሻ ናይቲ ዌስትፋልያዊ ስርዓተ መንግስቲ ወይ ሃገር ኰነ ነቲ ምፍንጫል ናይታ ክፍለ-ዓለም ንምዕቃብ ዚዓለመ ኢዩ። ኣፍሪቃዊ ሕብረት (ኣሕ) ንውሓኣ ምስ ተክአ ድማ፡ እቲ መስራቲ ድንጋገኡ (Constitutive Act) ንብጹእነት ናይ መግዛእታዊ ዶባት ኣረጋግጹ።
እቲ ንጐበጣ ኢትዮጵያ ኣብ መፈጸምታ ዘብጽሐ ሓርነት ናይ ኤርትራ፡ ኣብ ግንቦት 1991፡ ንህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ (ህግሓኤ) ኣብ ኣስመራ ስልጣን ኣትሒዙ። እቲ ዘሰነዮ ምዕላው ናይቲ ወተሃደራዊ ስርዓት ኮሎኔል መንግስቱ ሃይለማርያም፡ ወይ ደርግ ድማ፡ ነቲ ብህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ዚዕብለል ሰውራዊ ደሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝብታት ኢትዮጵያ (ሰደምህኢ) ኣብ ኣዲስ ኣበባ ስልጣን ኣትሒዙ። እቲ ናይቶም ኣብቲ እዋን ኲናት ሰብ ኪዳን ዚነበሩ ሓይልታት ናብ ስልጣን ምድያብ ርኡይ ምፍታሕ ናይቲ ታሪኻዊ ተጻራርነትን ምጽኣት ናይ ሓደ ሓድሽ መዋእል ናይ ነባሪ ሰላም ኣብ መንጎ ናጻ ደሞክራስያዊት ኤርትራን ሓራ ደሞክራስያዊት ኢትዮጵያን ኣበሰረ። ናጽነት ኤርትራ ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዚተፈጸመ ግዱድ ሕብረት ኣፍሪሱ ክልተ ልዑላውያን ሃገራት ፈጢሩ።
ሰላማዊ ምስሳይ ናይዚ ሓድሽ ክዉንነት’ዚ፡ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ርጉእ ስግግር ናብ ምዉቕ ዝምድና ከረጋግጽ ኣብ ዘኽእል እኩብ ናይ ፖለቲካዊ፡ ቍጠባውን ንግዳውን ስርርዓት ኣብ ስምምዕ ምብጻሕ የድሊ ነይሩ። ብተወሳኺ፡ ንክልተኣዊ ዝምድናታተን ብደረጃ ሃገር፡ መንግስቲ፡ ግንባር፡ በርጌሳዊ ሕብረተሰብን ህዝብን ትካላዊ ኣገባብ ከትሕዛን ከስፍሓን የድሊ ነይሩ። ሽዑ ከምዚ ዓይነት ስጕምቲታት’ዚ እንተ ዚውሰድ ነይሩ፡ ነቲ ተኸሲቱ ዚነበረ ዕቑር ፖለቲካዊ ድሌት ብምሕያል፡ ነቲ ትራፍ ዝሕታለ ናይ ሓደ ኣከራኻሪ ታሪኻዊ ትረኻ ኰነ ጥቕማዊ ኪዳን ከሰንፍን ኣብ መንጎ ክልቲአን ልዑላውያን ሃገራት ምሕዝነታዊ ዝምድናታት፡ ጥቡቕ ምትሕግጋዝን ነባሪ ሰላምን ንምስሳን ኪሕግዝን ምኸኣለ ነይሩ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብተን ኣብ መንጎ ሓርነት ናይ ኤርትራ ኣብ ግንቦት 1991 ምውላዕ ናይ ተጻብኦታት ኣብ ግንቦት 1998 ዚነበራ ሸውዓተ ዓመታት ምዉቕ ዝምድና ነይሩወን። ንሳተን ናይ ሓባር ኮሚሽናት መስሪተን፣ ኣብ ፖለቲካዊ፡ ጸጥታዊ፡ ቍጠባዊ፡ ንግዳውን ማሕበራውን መዳያት ኣዝዩ ዚጠበቐ ምትሕግጋዝ ንምድንፋዕ ሓያሎ ስምምዓት፡ እንተላይ ውዕል ሓድሕዳዊ ምክልኻል፡ ፈሪመን። ኣብቶም ከም ቅልውላው ናይ ሶማልያ፡ ስግኣት ናይ ጥሩፍ ፖለቲካዊ ምስልምና ኣብ ሱዳንን ዳግመ-ምሕዋይ ናይቲ በይነ-መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓትን (IGAD) ዚኣመሰሉ ዓበይቲ ዞባዊ ጕዳያት፡ ግዳማዊ ሜላን ዲፕሎማስያዊ ስራሕን ንምውህሃድ ተበግሶታት ጀሚረን ነይረን።
እቲ ሓድሽ ዝምድና፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ኣብ መወዳእትኡ ሰላም ከረጋግጻ ምኽኣለን፡ኣብ መንጎ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቍጠባዊ ውህደትን ንምድንፋዕ ከም ሕመረት ንምግልጋል ዓቢ መብጽዓ ኣበሲሩን ልዑል ተስፋታት ኣሕዲሩን። ይዅን’ምበር፡ ኣብ ትሕቲ’ቲ ኣጋጋዪ ግዳማዊ መርኣያታት ናይ ጥቡቕ ምትሕግጋዛዊ ዝምድና፡ ኣብ ሓያሎ ኣገደስቲ ጕዳያት ድጉል ዘይምስምማዕ ነይሩ ኢዩ። እቶም ዘየሰማምዑ ጕዳያት ዚተፈላለዩ ራእይታት ናይ ኣተሃናንጻ ሃገር፡ ዘይቃደዉ ሜላታት ናይ ሃገራዊ ልምዓት፡ ዘይምርድዳእ ኣብ ምስልሳል ንግዳዊ ፋይናንስ፡ ጸገማት ኣብቲ ወሰናስን ዶብ ዘጠቓልሉ ነበሩ። እቶም ጕዳያት ናይ ዘይምስምማዕ ንገዛእ ርእሶም ሽግር ኣይነበሩን። የግዳስ፡ እቲ ሽግር ኣብቲ ባህርይ ናይቲ ኣብ መንጎ’ተን ክልተ ሃገራት ዚነበረ ዝምድናን ኣብቲ ነቶም ዘይምስምማዓት ብግቡእ ኣተሓሕዛ ንምፍታሕ፡ ንምቅላል ወይ ንምግታእ ዘገልግል ብኵራት ናይ ትካላውን ሕጋውን ኣገባባት ነበረ።
ዝምድናታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብቶም መራሕቲ ህግደፍን (ኣብ 1994 ንህግሓኤ ዚተክአ) ህወሓትን ተደሪቱ፡ ኣብ ላዕሊ ኢዩ ዚካየድ ነይሩ። ጕዳያት ናይ ሃገር ከም ውልቃዊ ንብረት ተታሒዞም (ተወልቂዎም)፣ እተን ነቶም ጕዳያት ንምስልሳል ዚተመዘዛ ሃገራዊ ኰነ መንግስታዊ ትካላት ተዋሲነን። ኣብ መንጎ’ቶም ክልተ መራሕቲ ብሕታዊ ዝምድናታት ጽቡቕ ክሳብ ዚነበረ፡ እቲ ስርርዕ ሰላማዊ ነይሩ። እቲ ብሕታዊ ዝምድናታቶም ምስ ሓሽከረ ግን፡ ነገራት ተበላሺዮም። እቲ ምስሕሓብ ናብ ምጕንናጽ ምስ ተቐየረ ድማ፡ ምትፍናን ዓብሊሉ። እቲ ብኵራት ናይ ለባም መሪሕነትን ኣስተውዓሊ ኣተኣላልያን ናብ ምብራዕ ናይ ኲናት ኣምሪሑ። እቲ ጥምጥም ሓንሳእ ምስ ተኣትወ፡ ክልቲኦም ወገናት ንግዝኣታዊ ልዑላውነት ከም ወላዒን ምኽኒተ-ኲናትን ናይቲ ዶባዊ ኲናት ተጠቒሞሙሉ።
ኣብ ላዕሊ ከም ዚተገልጸ፡ እቲ ኣተሃናንጻታት፡ ጀኦፖለቲካዊ ኣቀዋውማታት ኰነ ኣህጕራዊ ዶባት ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ዳርጋ ከምቲ ናይ ኵለን ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ውጽኢት ናይ ሃጸያዊ ምክፍፋል፡ ጐበጣን ምምቕቓልን ናይ ግዝኣት ኢዩ። እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኣህጕራዊ ዶብ በቶም ኣብ መንጎ ኢጣልያን ኢትዮጵያን ኣብ 1900፡ 1902ን 1908ን ዚተፈረሙ ሰለስተ ውዕላት ብንጹር ዚተሓንጸጸ ኢዩ። እቶም ሰለስተ መግዛእታዊ ውዕላት ነቶም ሰለስተ ክፋላት ናይቲ ምሉእ 1,000 ኪሜ ዚንውሓቱ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ብመንገዲ ወሓይዝን (ኣፍላጋት) ጀኦሜትራዊ ሓበርትን ብምምልካት ይውስኑ። ስለዚ፡ እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ናይ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ሓደ ካብቶም ብኣዝዮም ንጹራት ምልክታት ዚተደረቱ ዶባት ኣብ ኣፍሪቃ ይዅን ኣብ ዓለም ኢዩ።
እቲ ብከምዚ ዚተደረተ፡ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ዚፈላሊ ኣህጕራዊ ዶብ ንሓደ ምሉእ ዘመን፡ ከም ዘለዎ፡ ከይተተንከፈ ጸኒሑ። እቲ ታሪኻዊ ናይ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ፡ ካብ ምውላድ ኤርትራ ከም ግዝኣት ኢጣልያ ኣብ 1890 ኣትሒዙ ክሳብ’ቲ ብኢትዮጵያ (ህወሓት) ንረብሓኣ ዚተፈጸመ በይናዊ ዳግመ-ምሕንጻጽ ናይቲ ዶብ ኣብ 1997፡ እሞ ሽዑ ኣብ መንጎ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘይኰነስ፡ ኣብ መንጎ ህግሓኤን ህወሓትን ሰበብ ናይ ውጡር ምስሕሓብ ዚዀነሉ እዋን፡ ብጕሉሕ መልክዕ ርጉእ ጸኒሑ።
ብዚተረፈ፡ ኤርትራ ምሉእነት ናይ ግዝኣታን ኣቀዋውማ ናይ ዶባታን፡ ከምቲ በተን ሰለስተ መግዛእታዊ ውዕላት ዚተሓንጸጾ፡ ዓቂባ ጸኒሓ ኢያ። እቲ ዶብ፡ ኣብቲ እዋን ኢጣልያዊ መግዛእቲ (1890-1941)፡ ብሪጣንያዊ ወተሃደራዊ ምምሕዳር (1941-1952) ኰነ ፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ (1952-1962)፡ ወግዓዊ ኣህጕራዊ ቍመንኡ፡ ብሕግን ብግብርን፡ ሒዙ ጸኒሑ ኢዩ። ዋላ ኣብቲ ኣብ መንጎ ጐበጣ ኢትዮጵያ ኣብ 1962ን ሓርነት ኤርትራ ኣብ 1991ን ውሽጣዊ ዶብ ዚነበረሉ እዋን፡ ሕጋዊ ኣህጕራዊ ቍመንኡ ዓቂቡ ጸኒሑ ኢዩ።
እቲ ርጉእ ኣህጕራዊ ቍመና ናይቲ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ በቲ ናይ 1950 ፈደራላዊ ውሳኔ ናይ ሕቡራት ሃገራትን በቲ ናይ 1993 ናይ ኤርትራ ኣዋጅ ልዑላዊ ናጽነትን ተባሪኹ ኢዩ። እቲ ግብራዊ ምፍራስ ናይታ ኢምጰራጦራዊት ሃገረ ኢትዮጵያ ድማ፡ ምፍልላይ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ 1991፡ ምጕንጻፍ ሕጋዊ ናጽነት ናይ ኤርትራን፡ ምስ ምሉእነት ናይቲ ንሓደ ሚእቲ ዓመት ዚጸንሐ መግዛእታዊ ዶባታ፡ ኣስዒቡ። ናጽነት ኤርትራ ነቲ ናይ ውሓኣን ኣሕን መትከል፡ ሜላ ኰነ ልምዲ ናይ ዘይተጠሓስነት ወይ ብጹእነት ናይቲ ኣብ እዋን ናጽነት ዚነበረ መግዛእታዊ ዶባት ኣረጋጊጹ።
እቲ ናይ ኢትዮጵያ በይናዊ ዳግመ-ምሕንጻጽ ናይቲ ዶብ ኣርባዕተ ዓመታት ድሕሪ’ቲ ናጽነት ናይ ኤርትራ ኢዩ ተፈጺሙ። እቲ ብሄራዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ፡ ብሓገዝ ናይቲ ጀርመናዊ ወኪል ተክኒካዊ ምትሕግጋዝ (GTZ ሕጂ GIZ)፡ ሓደ ነቲ ታሪኻዊ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ብበይናዊ ኣገባብ ንረብሓኡ ዳግም ዚሓንጸጸ ካርታ ናይ ምምሕዳራዊ ዞባ ትግራይ (15) ኣውጺኡ (ዚጐልሐ ቦታታት ኣብ ካርታ 1ን ካርታ 2ን ርአ)። እቲ ካርታ፡ ኣብቲ ብበዓል ስልጣን ካርታ ኢትዮጵያ (Ethiopian Mapping Authority) ዚወጸ ሓድሽ ካርታን ኣብቲ ሓድሽ ሕታም ባጤራ ናይ ኢትዮጵያን ተቐዲሑ ብምውጻእ፡ ነቲ ኣህጕራዊ ዶብ ናይ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ሓደ ምሉእ ዘመን (16) ቀይሩዎ።
ካርታ 1፡- ብሄራዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ
ብተወሳኺ፡ ንኢትዮጵያ (ብሄራዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ) ምዱብ ሰራዊትን ሓይልታት ሚሊሻን ብምውፋር፡ ቅድሚኡ ብደረጃ መንግስታት ኣከራኺሩ ዘይፈልጥ ቦታታት ናይ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ፡ ኣብ ከባቢ ባዳን (ዓዲ ምሩግ) ባድመን፡ ኣብ መንጎ 19ን 26ን ሓምለ 1997፡ ንምጕባጥ፣ እቶም ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኢጣልያ ዚተተኽሉ ኣመልከትቲ ዶብ ኣብ ከባቢ ባድመ እናተማሕዉ ናብ ውሽጢ ኤርትራ ንምድፋእ (‘ምጥራር’)፣ ከባብያዊ ኤርትራዊ ምምሕዳራዊ መዋቕራት ንምፍራስ፣ ኢትዮጵያዊ ዜግነት ምውሳድ ንዚኣበዩ ሓረስቶት ኤርትራ ንምስጓጕ፣ ኣብቲ ሓድሽ ዚተጐብጠ ኤርትራዊ ግዝኣታት ትግራዋይ ስልጣን ንምምስራት፣ ከም መርሓ ውጥን (blueprint) ኣገልጊሉ። እቲ ኣህጕራዊ ዶብ ብምጥሓስ፡ ኣብ ልዕሊ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ኤርትራ ዚተፈጸመ ግህሰታት ኰነ እቲ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ኤርትራ ዚተፈጸመ ግፍዕታት፡ ብመሰረት ኣህጕራዊ ሕጊ፡ ተግባራት ናይ ወራር ኢዩ።
ካርታ 2፡- ብሄራዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ
እዚ ተግባራት’ዚ ኣብቲ ዚተጣሕሰ ዶባዊ ዞባታት ምምዝባል ናይ ብኣሽሓት ዚቝጸር ህዝብን ምብትታን ናይ ስድራቤታትን፡ ኣብቲ ወሰናስን ናይቲ ዶባት ድማ፡ ዝርገት ናይ ርግኣት ኣስዒቡ (17)። መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ናይታ ሃገርን ድሕነት ናይ ዜጋታታን ንምክልኻል ዘለዎ ቀንዲ ሓላፍነት ኪስከም ኣይከኣለን። ብዘይካ’ተን ካብ ‘ኢሳያስ’ ናብ ‘ብጻይ መለስ’ ኣብ ነሓሰ 1997 ኣብ ርእሰ-ደብዳበ ወይ ማሕተም ዘይብሉ ብጣስ ወረቐት ብኢድ ዚተጻሕፋ ክልተ ዘይወግዓዊ ደብዳበታት (18)፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣንጻር’ቲ ቅሉዕ ሰላሕታዊ ጥሕሰታት ናይ ግዝኣት ኤርትራ ኰነ ምክልባት ዜጋታት ኤርትራ ዚዀነ ወግዓዊ ተቓውሞ ከቕርብ ይዅን ዲፕሎማስያዊ ስጕምቲ ኪወስድ ኣይከኣለን።
ነቲ ዚሰዓበ ወጥሪ ብመንገዲ እዋናውን ትካላዊ ኣገባብ ዚሓዘን ክልተኣዊ ምይይጥ ወይ ልዝብ ንምህዳእን ነቲ ጕዳይ ንምፍታሕን ዘይምኽኣል፡ ኣብ መወዳእትኡ ናብ ምብራዕ ናይ ተጻብኦታት ደፋፊኡ። እቲ ኣብ 6 ግንቦት 1998፡ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣብ ሓለዋ ዚተዋፈረት ኤርትራዊት ጋንታ ዚተፈጸመ፡ መቕተልቲ ናይ ሽዱሽተ መኰነናት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ (ሓምኤ) ዘስዓበ (18) ኢትዮጵያዊ ወተሃደራዊ መጥቃዕቲ ኣብ 10-13 ግንቦት 1998 ብርቱዕ ኤርትራዊ መልሰ-ግብሪ ተዅቲኹ። ኢትዮጵያ፡ ንኤርትራ ብወራር ብምኽሳስ፡ ኣብ 13 ግንቦት 1998 ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ኲናት ብወግዒ ኣዊጃ። ብኵራት ናይ ብቑዕ ኣተኣላልያ ብክልቲኡ ወገናት ነቲ ጕዳይ ናብ ምፍጣጥ ኣብጺሑ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምውላዕ ናይ ምሉእ ኲናት ኣስዒቡ።
እቲ ብመሓዙት ናይ ክልቲአን ሃገራት ዚዀኑ ሳልሳይ ኣካላት [ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ (ሕመኣ)፡ ሕመኣ-ርዋንዳ፡ ጂቡቲ፡ ውሓኣ] ዚተኻየደ ፈተነታት ኣህጕራዊ ሽምግልና፡ ብቐንዱ ብሰሪ’ቲ ትዕቢተኛን ዘይሓላፍነታውን ንቕጽና ናይ ኢሳያስ (19)፡ ነቲ ምዕራግ ናይ ተጻብኦታት ንምግታእ ስለ ዘይከኣለ፣ እተን ክልተ ጐረባብቲ ኣብ ዘየድሊ፡ ኪእለ ዚከኣል ዚነበረ፡ ካብ ግንቦት 1998 ክሳብ ሰነ 2000 ዚተኻየደ ኣዕናዊ ኲናት ተነቚተን።
ሓደ ካብቲ ኣዝዩ ዚጸልመተ ጐድኒታት ናይቲ ኲናት እቲ ቅድሚኡ ተራእዩ ዘይፈልጥ፡ ብራስያ ናይ ኵሉ ንብረቶምን ምሉእ ህይወቶም ሰሪሖም ዘጥረዩዎ ሃብትን ዚተሰነየ፡ ብመሰረት ዜግነቶም ወይ ዜግነታዊ መበቈሎም [ወይ፡ ከምቲ እቲ ሽዑ ቀዳማይ ሚኒስተር ናይ ኢትዮጵያ ዚነበረ ኣቶ መለስ ዜናዊ ዚገለጾ፡ ‘ሕብሪ ዓይኖም’ ስለ ዘይተፈትወ (19)] ዚተኻየደ ጃምላዊ ጥርዝያታት ናይ ንጹሃት በርጌሳውያን ነበረ። እቶም ዚተጠረዙ እንተላይ ኣብ ውድብ ሓድነት ኣፍሪቃ፡ ቍጠባዊ ኮሚሽን ሕቡራት ሃገራት (ሕሃ) ንኣፍሪቃን ካልኦት ትካላት ሕሃ ኣብ ኢትዮጵያን ዘገልግሉ ዚነበሩ ኣህጕራዊ ሰራሕተኛታት ኢዮም። እዚ ድማ ነቲ ውዕል ቬናን እቶም ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሕሃን ኰነ ኢትዮጵያን ውሓኣን ዚተፈረሙ ስምምዓት ኣጠቓቕማ ዋና ቤት ጽሕፈት (Headquarters’ Agreements) ዘረጋግጹሎም ዲፕሎማስያዊ ብዩንነቶም (immunity) ብምጥሓስ ዚተፈጸመ ኢዩ።
ስምምዕ ኣልጀርስ ነቲ ኲናት መኸተምታ ብምግባር ንክልቲአን ሃገራት ነቲ ዶባዊ ግጭተን፡ ብመሰረት’ቲ መግዛእታዊ ውዕላትን ተፈጻምነት ዘለዎ ኣህጕራዊ ሕግን፡ ብመንገዲ ደምዳምን ቀያድን ዕርቂ ንምፍታሕ ኣብ መብጽዓ ኣእትዩ። ሓደ ገለልተኛ ኣካል፡ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን (ኮዶኤኢ)፡ ነቲ ዶብ ደሪቱ ኣብ መሬት ንምኽላል ተበጊሱ።
ኮሚሽን ዶብ፡ በቲ ንሓሙሽተ ዓመታት፡ ካብ 12 ሚያዝያ 2002 ኣትሒዙ ክሳብ 30 ሕዳር 2007፡ ብዀለል ዘረብረበ ዕግታ ወይ ዕንቅፋት ናይ ኢትዮጵያ ምሒር ብምቝጣዕ፡ ቨርችዋል ክለላ (virtual demarcation) ናይቲ ዶብ ብምእዋጅ ስርሑ ዓጽዩ። እቲ ናይ ኢትዮጵያ እብየት ምቕባልን ምትግባርን ውሳኔታት ምድራትን ምኽላልን ኮሚሽን ዶብ፡ ነቲ ቅድሚ ኣስታት ክልተ ዓመታት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ምስ መጸ፡ ኢትዮጵያ ንውሳኔታት ኮሚሽን ዶብ ብዘይኵነት ከም እትቕበልን ንምትግባሩ ቅርብቲ ምዃናን ምስ ኣወጀ ብወግዒ ዘኸተመ ኵነት ናይ ‘ኣይኲናት፡ ኣይሰላም’ ኣስዒቡ።
ኣብ መፋርቕ 2018፡ ዓለም ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክስተት ናይ ሰለስተ ሃንደበታዊ ምዕባለታት ተዓዚባ። ቀዳምይ፡ ሕዳሰ-ምሕዝነት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፤ ካልኣይ፡ ምልዓል ናይቲ ብሕሃ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዚተስገደደ እገዳ፤ ሳልሳይ፡ ምፍራም ስሉሳዊ ስምምዕ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፡ ኤርትራን ሶማልያን።
እዚ ምዕባለታት’ዚ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ዘመነ መሪር ተጻብኦን ድስኩል ግጭትን ኣብቂዑ፣ መስርሕ ምሕዋይ ናይቲ ዘየድሊ፡ ኪውገድ ዚከኣል ዚነበረ፡ ኣዕናዊ ኲናት ዘስዓቦ ቍስሊ ንምጅማር፤ እቲ ዕርቂ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም፡ ድሕነትን ርግኣትን ንምትብባዕ፤ ርጉእ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ድማ፡ ኣብቲ ዞባ ንሓድሽ ዝምድና ናይ ፖለቲካውን ቍጠባውን ምትሕግጋዝ ዘመቻችእ ሃዋህው ንምፍጣር፤ ልዑል ተስፋን ዓቢ ትጽቢታትን ፈጢሩ።
እቲ ኣጽፋር ናይቲ ኣብቲ ኣዝዩ ስትራተጅያዊ ግን ከኣ ኣመና ተቐያያሪ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ስርዓተ ግጭት ናብቲ ጐደቦኡ ዚዀነ ጋብላ ቀይሕ ባሕርን ጋብላ ፈለግ ኒልን ከም ዚዝርጋሕ ኣዐርዩ ንጹር ኢዩ። ቀርኒ ኣፍሪቃ ዞባ ናይ ድኹማት መንግስታትን ብልሽታዊ ስርዓታትን ኢዩ። ንሱ ብናዕቢ፡ ደሞክራስያዊ ሕጽረትን ሕማቕ ምሕደራን ዚልለ፣ ጃምላዊ ውሽጣዊ ምምዝባላት ናይ ህዝብታትን ክቱር ድኽነት ናይቲ ዓቢ ኣብዝሓ ናይቶም ህዝብታትን ዚፈጥር ዞባ ኢዩ።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ጋብላ ቀይሕ ባሕርን፡ ሓያሎ ሓያላን ዓለም፡ ኣብ ክሊ ናይቲ እናዛየደ ዚኸይድ ጀኦፖለቲካዊ ውድድር፡ ንጡፍ ወተሃደራውን ባሕራውን ህላወ ኣንቢሮም ኣለዉ። እቲ ኣብቲ ኲናት ኣንጻር ሽበራ ዚተሰምየ ኣተኲሩ ዚነበረ ኣድህቦ ሕመኣ በቲ ኣብ መንጎ ቻይናን ኣመሪካን እናዓበየ ዚኸይድ ውድድር ንመደበራት፡ ወደባት፡ ጸጋታት ኰነ ዕድላት ናይ ዕዳጋታትን ወፍርን ተተኪኡ። ኣብኡ ድማ፡ ዘይርጉእ ኣሰራርዓ ሓይልታትን ብቐጻሊ ዚቀያየር ዝንቕ ናይ ዞባውን ኣህጕራውን ምሕዝነታት ሰፊኑ።
እቲ ሰላም ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጌና ኣይተረጋገጸን ዘሎ። ኣብ ኤርትራ፡ ሓደ ኣረሜናዊ ስርዓት ቍጠባዊ ዕንወት፡ ፖለቲካዊ ልምሰትን ሕብረተሰባዊ ምብትታንን ኣምጺኡ፣ ነታ ሃገር ናብ ምድራዊት ገሃነም ቀይሩ ይርከብ። ኢትዮጵያ ዓቢ ዘይርጉጽነት ብዘንበድብድ ቃንዛን ሽቕታን ናይ ስግግር ትሓልፍ ኣላ። ኣብ ውሽጢ ኰነ ኣብ መንጎ ክልላዊ መንግስታት፡ ኣብ ቍጠባዊ ልምዓት ኣሉታዊ ስንብራት ዘምጽእ በይነ-ኤትኒካዊ ህውከትን ውሽጣዊ ምምዝባላትን ዘንበድብድ ግጭት ይስዕርር ኣሎ። ብዛዕባ’ቲ መጻኢ ፖለቲካዊ ኣቀዋውማ ናይ ሃገረ ኢትዮጵያ ንጹር ስትራተጅን ሓባራዊ ሃገራዊ ስምምዕን ኣብ ዘየለወሉ ኵነት፡ ዓቢ ሰግለለት ናይ መዋቕራዊ ዘይርግኣት የንጸላሉ ኣሎ።
ክንየው ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ዚተኣወጀ ስሉሳዊ ስምምዕ፡ ኣብ መንጎ’ተን ሃገራት ዚሓሸ ዝምድና ኣየምጽአን። እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡቲን ዚጸንሐ ምስሕሓብ ዛጊት ኣይተፈትሐን። ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማልያ ማእከላይ ስልጣኑ ኣብ መላእ ግዝኣት ናይታ ሃገር ኪዝርግሕ ጌና ኣይከኣለን። ደቡብ ሱዳን ብበሰላ ኲናት ሓድሕድን ሓድሕደ-ህልቂታዊ ምቅትታልን ትሕመስ ኣላ። እቲ ኣብቲ ናይ ፈለማ ውግኣት ዚተዓወተ ምንቅስቓስ ህዝባዊ ተቓውሞ ኣብ ሱዳን፡ ደሞክራስያዊ ምሕደራ ኣብ ምድልዳል ዓበይቲ ብድሆታት የጋጥሙዎ ኣለዉ።
እምበኣርከስ፡ እቲ ኣብ መሬት ዚተኸስተ ኣመዓባብላ ናይ ፍጻሜታት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብሓፈሻ፡ ኣብ ዝምድናታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰነ ኣብቲ ነናይ ሓድሕደን ውሽጣዊ ኲነታት ድማ ብፍላይ፡ ብመንጽር ድሕረባይታ ናይዚ ጀኦፖለቲካዊ ኵነት’ዚ ኪግምገም ይግባእ። ካብቲ ዚሓለፈ ተመኵሮ ናይ 1991-1998 ምህሮ ብምቕሳም ድማ፣ እቲ ኣብ መንጎ’ቲ ናይ ድሕረ-ናጽነት ዚነበረ ብሕታዊ ዝምድና ናይ ኢሳያስን መለስን እዚ ዘሎ ናይ ድሕረ-ሕዳሰ-ምሕዝነት ብሕታዊ ዝምድና ናይ ኢሳያስን ኣቢይን ዚርአ ተመሳሳልነት ሻቕሎት ከላዕል ይግባእ። እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዚተራእየ ሕዳሰ-ምሕዝነት፡ ጌና ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ሰላምን ትካላዊ ኣገባብ ዚሓዘ ንቡር ዝምድናታትን ኣየምጽአን ኣሎ። ምምላስ ንቡር ክልተኣዊ ዝምድናታት ኣብ ምእላይ ናይቲ ወላዒ ኲናት፡ ማለት፡ ደምዳሚ ምዕላብ ጕዳይ ዶብ ኪምርኰስ ይግባእ።
ዋላ’ኳ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ 5 ሰነ 2018 ኢትዮጵያ ንውሳኔ ኮሚሽን ዶብ ብዘይ ቅድመ-ኵነት ከም እትቕበል ብወግዒ ዚኣወጀ እንተዀነ፣ ምኽላል ናይቲ ዶብ ኰነ ምንስሓብ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ይዅን ሰፈራታት ትግራይ ካብቲ ዚተጐብጠ ግዝኣት ኤርትራ ዛጊት ኣይተፈጸመን። እቶም ኣብ መጎ’ተን ክልተ ሃገራት ብብዙሕ ዳንኬራ ዳግም ዚተኸፍቱ ኣርባዕተ ዶባዊ መሰጋገሪታት ብሃንደብት ተዓጽዮም። እቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነት ቀለም ኣብ ወረቐት ኰይኑ ተሪፉ።
እምበኣርከስ፡ ዳርጋ ክልተ ዓመታት ድሕሪ’ቲ ምፍራም ናይቲ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ጌና ኣብቲ ናይ ሽዑ ኵነት ዘለና ኢዩ ዚመስል። ነቲ ወላዒ ኰነ መሰረታዊ ጠንቂ ናይቲ ግጭት መዕለቢ ንምግባር ይዅን ንሕቶ ዶብ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምፍታሕ ዚተወስደ ዚዀነ ቈራጽ ስጕምቲ የለን። እዚ ህሉው ኵነት ነቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያ ዘሎ ዘየተኣማምን ባህርይ ናይ ሰላምን ኣጠቓልላሊ ዝምድናታትን ኰነ ነቲ ኣብቲ ኣዝዩ ተቐያያሪ ዞባ ዘሎ መዋቕራዊ ዘይርግኣት ናይ ክልቲአን ሃገራት የረድእ።
ነባሪ ሰላም፡ ኢትዮጵያ ልዑላውነትን ግዝኣታዊ ምሉእነትን ሃገረ ኤርትራ፡ ብቃልን ብግብርን፡ ምኽባር፣ ከም መርኣያ ናይ ሰናይ ድሌት፡ ምትእምማን ንምዅስኳስን ነቲ ዚተመዛበለ ህዝቢ ናብ ዓድታቱ ተመሊሱ ንቡር መነባብሮ ዳግም ምህናጽ ንምፍቃድን፡ ወተሃደራታን ሰፈራታት ትግራይን ካብቲ ዚተጐብጠ ግዝኣት ኤርትራ ምስሓብ፣ ይጠልብ። ብተወሳኺ፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ በይነ-መንግስታዊ ዝምድናታተን ናብ ንቡር ምምላስን ትካላዊ ኣገባብ ምትሓዝን ይሓትት። ሓንሳእ ግሉጽ ዚዀነ ንቡር መንግስቲ ንመንግስቲ ዝምድናታት ምስ ዚምስረት፣ ኵሎም እቶም ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘለዉ ዘይተፈትሑ ጕዳያት፡ ብሰላማዊ ኣገባብ ብመንገዲ ምይይጥ፡ ልዝብ ወይ፡ እንተድለየ፡ ብሽምግልና ሳልሳይ ኣካል፡ ምፍታሕ ይከኣል።
ኣብቶም ንፍታሕ ተዘርዚሮም ዚቐርቡ ነጥብታት አጀንዳ፡ ቅድሚ ዅሉ ሕቶ ዶብ ኪስራዕ ይግባእ። ውሳኔ ኮሚሽን ዶብ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ እተን ክልተ ሃገራት ብዛዕባ’ቲ ናይ ሓባር ዶበን ብልዝብ ኣብ ስምምዕ ኪበጽሓ የፍቅድ ኢዩ። ኣብ ስምምዕ ኪበጽሓ ምስ ዘይክእላ ግን፡ እቲ ውሳኔ ናይቲ ኮሚሽን ደምዳምን ቀያድን ይኸውን። ኣብ ክሊ ናይ ምዉቕ ዝምድናታትን ሓድሕዳዊ ሰናይ ድሌትን፡ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ነባሪ ሰላም ዘረጋግጽ ተግባራዊ ፍታሕ ምምጻእ ይከኣል ኢዩ።
እቲ ብኣህጕራዊ ልምዳዊ ሕጊ ዚድገፍ፡ ብጹእነት ናይ መግዛእታዊ ዶባት ዚባርኽ ኣፍሪቃዊ መትከልን ልምዲን ቅቡል ኰይኑ፣ ምርግጋጽ ናይቲ ታሪኻዊ መግዛእታዊ ውዕል ዶብ ነባሪ ፍታሕ ከዋድድ ይኽእል። ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ክልቲኡ ወገናት ናይቲ ወሰናስን ዶብ ዚነብር ህዝቢ ድማ፡ እቲ ኣዝዩ ዚወሓደ ምዝራግ ናይ ህይወት፡ ዝምድናታት ኰነ ሃገራዊ መንነት ከስዕብ ይኽእል። ብሓቂ፡ ነቲ ጕዳይ ዶብ ብመሰረት’ቶም መግዛእታዊ ውዕላት መዕለቢ ምግባር፡ ነቲ ናይ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ህወሓትን ቅንዕና ናይ ምድላይ ነባሪ ሰላም ምስ ኤርትራ ዚፍትን ኢዩ።
ከም ምንጪ ናይ መነባብሮን መንነትን፡ መሬት ኣብ ኤርትራ ብከባብያዊ ሕግታት እንዳባ ብግቡእ ዚተደንገገ ኣበዋዊ (ናይ ኣበው) ውርሻ ኢዩ። ዋንነቱ ብሕታዊ ይዅን ኮማዊ ብዘየገድስ፡ መሬት ናይ ዓድታት ኢዩ፤ ነፍሲ ወከፍ ዓዲ ድማ፡ ደረታት ናይ መሬታ ብመንጽር’ተን ጐደቦ ዓድታት፡ እንተላይ እተን ስግር ዶብ ዚርከባ ዓድታት፡ ኣዳቒቓ ትፈልጥ ኢያ። እምበኣርከስ፡ ነቶም መግዛእታዊ ውዕላት መሰረት ብምግባር ኣካላዊ ምኽላል ናይቲ ዶብ፡ ብሓበሬታዊ ምይይጥ ምስ ሽማግለታት ዓበይቲ ዓዲ ኣብተን ኣብ ክልቲኡ ወገናት ናይቲ ወሰናስን ዶብ ዚርከባ ዓድታትን ብክኢላዊ ሓገዝ ናይ ካርቶግራፍያዊ ኣሃዱ ሕቡራት ሃገራትን ኪሰላሰል ይኽእል ኢዩ።
ሎሚ ብዝያዳ ካብ ቅድሚ ሕጂ፡ መላኺ ኣገዛዝኣ ኣብ ኤርትራ ዘየዋጽእ፣ ዘይርግኣት ኣብ ኢትዮጵያ ሓደገኛ፣ ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ድማ ዘየተኣማምን ምዃኑ ኣጸቢቑ ተነጺሩ ኣሎ። ምርግጋጽ ነባሪ ሰላምን ህያው ክልተኣዊ ምትሕግጋዝን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ዚተቐየረት ኤርትራን ዚተረጋግአት ኢትዮጵያን፣ ክልቲአን ሃገራት ድማ ንቅዋማዊ ስርዓት፡ ደሞክራስያዊ ምሕደራን ኣሳታፊ ልምዓትን መብጽዓ ዚኣተዋ ኪዀና ይጠልብ። ምስ ግዜ፡ ሓደ ኣብ ሓባራዊ ስትራተጅያዊ ረብሓታትን ናይ ሓባር ክብሪታት ናይ መጻኢ ሰላም፡ ግስጋሰን ራህዋን ንኤርትራ፡ ንኢትዮጵያ ኰነ ነቲ ዞባ ብዓቢኡ ዚተሃንጸ፡ ሓድሽ ዝምድና ናይ ምምዕባል ራእይ ምስልሳል ዚከኣል ኢዩ።
መወከሲታት:-
(1) The Mereb-Belesa-Muna borderline formed the “historically evolved administrative boundary” between the areas located to the north governed by the Bahri Negasi (today’s Eritrea) based in Debarwa and the areas located to the south governed by the Tigre Mekonen based in Enderta (today’s Tigray). Cited from the work of the Portuguese Jesuit, Emmanuele Barradas, entitled “Do Reino de Tigr” written in 1633-34; in Trivelli, Richard M., Divided Histories, Opportunistic Alliances: Background Notes to the Ethiopian-Eritrean War, African Spectrum, Vol. 33, No 3 (1998: 259).
(2) Trevaskis, G.K.N., Eritrea: A Colony in Transition: 1941-1952, Oxford University Press, London (1960: 7).
(3) Olivier and Fage, A short History of Africa (3rd ed., 1970); Mair, Primitive Government (1962); id., African Kingdoms (1977); Fortes and Evans-Pritchard (eds.) African Political Systems (1940); and Shaw, Title to Territory in Africa: International Legal Issues (1986).
(4) Friedrich Kratochwil, et. al, Peace and Disputed Sovereignty: Reflections on Conflict Over Territory, Lanham, Md.: University Press of America (1985:26).
(5) Andebrhan Welde Giorgis, Eritrea at a Crossroads: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope (2014: 365).
(6) Paul E. Lovejoy, Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa (2000: 4).
(7) Federica Guazzini, State Institutions and Leadership in Africa (2007: 21).
(8) Anthony Anghie, Finding the Peripheries: Sovereignty and Colonialism in Nineteenth Century International Law, Harvard International Law Journal, Vol. 40, No 1 (1999: 1-80)
(9) Saadia Touval, Treaties, Borders, and the Partition of Africa, The Journal of African History 1966, Vol. 7 Issue 02 (1966: 279-293).
(10) Andebrhan Welde Giorgis, Eritrea at a Crossroads: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope (2014: 365).
(11) Erin E. Hughes, (1997: 279), quoted in Efem Nkam Ubi, Territorial Theory and the Resolution of African territorial Conflicts: The Case of Ethiopia/Eritrea Boundary Conflict (2010).
(12) Christopher D. Zambakari, Interrogating Liberal Theories of Rights and Interventions, 2020 DOI: 10.1080/1369801X.2020.1753550 (2020: 1).
(13) Malcolm Shaw, Title to Territory in Africa: International Legal Issues (1986: 221).
(14) Resolution AHG/Res. 16(1) on Border Dispute among African States, Cairo, July 1964.
(15) ወይን፡ 1997፡ ወግዓዊ ልሳን ናይ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)።
(16) Hans van der Splinter, Background to the Border Dispute between Eritrea and Ethiopia (1998, 245-272).
(17) Andebrhan Welde Giorgis, Eritrea at a Crossroads: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope (2014: 510-511).
(18) ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ደብዳበታት ናብ መለስ ዜናዊ፡ 16 ነሓሰ 1997ን 25 ነሓሰ 1997ን።
(19) ብመሰረት ሓበሬታ ካብ ሓደ ብሪጋደር ጀነራል ናይ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፡ ሓሙሽተ መኰነናት ተቐቲሎም። በዚ መሰረት ድማ፡ እቲ ኣሃዝ ኣብታ ‘ኤርትራ ኣብ ቃራና መንገዲ፡- ታሪኽ ዓወት፡ ጥልመትን ተስፋን’ (2014) ዘርእስታ መጽሓፍ ሰፊሩ። እቲ ሓቀኛ ቍጽሪ ናይቶም ዚተቐትሉ መኰነናት፡ ብመሰረት ሓበሬታ ናይ ሓደ ደድሕሪ’ቲ ምምላስ ባድመ ብሓምኤ ኣብ ግንቦት 1998 ብቕጽበት ኣብቲ ከባቢ ዚበጽሐ ኤርትራዊ ጋዜጠኛ ናብ ሽዱሽተ ተኣሪሙ።
(20) ብድዐ ብዘስምዕ ጃህራ፡ ኢሳያስ ከምዚ ኢሉ፡- “ምሉእ ዓለም ኪፈልጦ ዘለዎ፡ ካብ ባድመ ወጻእና ማለት ጸሓይ ሞይታ ማለት ኢዩ፤ ጸሓይ ድሕሪ ሕጂ ኣይትበርቕን’ያ ማለት’ዩ”። [Andebrhan Welde Giorgis, Eritrea at a Crossroads: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope (2014: 520) ርአ].
(21) ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ፡ ቃለ-መጠይቕ ምስ ተለቪዥን ኢትዮጵያ፡ 9 ሓምለ 1998።


text:
መርመራ
ንምንታይ መርመራ ንብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት?
እዚ መርመራ ብጣዕሚ እገዳሲ ኢዩ፣ እንተዳኣ ምልክታት ናይ ጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት እንተ ሃልዩካ ወይ ድማ ጾታዊ ብጻይ እንተቀዪርካ እሞ ከኣ እቲ ብጻይካ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ተለኪፉ ዝፈልጥ እንተኮይኑ፣ ሓደ ሓደ ግዜ ጾታዊ ሕማም ዝሓዞም ሰባት ምልክት ከየርእዩ ይኽእሉ ኢዮም፣ እንተዳኣ ተቃሊዕካ ኔርካ ካኣ ክትልከፍ ስለ ትኽእል።
ዝውቱር ምልክታት ጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት
ማዓስ ትምርመር
ምልክታት ምስ ተሪ ወይ ምስ ትቃላዕ ብዝቀልጠፈ ክትምርመር ተመራጺ ኢዩ። ናብ 01412118130 ብምድዋል ቆጸራ ሓዙ።
እንተዳኣ ዝኮነ ምልክታት ዘይብልካ ቅድሚ ምምርማርካ ቁሩብ ግዜ ክትወሲድ ይምረጽ፣ እቲ መርመራ ንጹር ምእንቲ ክኸውን። ቅድሚ ምምርማርካ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ሓበሬታ ተወከስ፣ ቅድሚ ግዚኡ ዝውሰድ መርመራ ቅኑዕ ውጽኢት ከየርኢ ይኽእል፣
እንተ ዳኣ መልከፍቲ ኤችኣይቪ ኣብ ዝሓለፈ 72 ሰዓታት ኣጋጢሙካ ናብ 01412118130 ብምድዋል ፒኢፒ ብምውሳድ ካብ መልከፍቲ ክትድሕን ትኽእል ኢኻ።
ቆጸራ ብከመይ ትሕዝ
ናብ ሳንዲፎርድ ብ 01412118130 ብምድዋል። እንግሊዝ ተዛሪብካ ዘይትኽእል እንተኴንካ ኣብ ግዜ ቆጸራካ ኣስተርጓሚ ንክዳለወልካ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ። እንታይ ቛንቛ ከምትክእል ሓብረና፣ ንሕና ድማ ከነዳልወልካ ኢና።
ንዝበለጸ ሓበሬታ ብዛዕባ ናይ ምስቱርጓም ኣገልግሎት ኣብዚ ኪሪከብ ይኽእል
https://www.sandyford.scot/sexual-health-services/i-need-an-interpreter-for-my-sandyford-appointment/
ብኸመይ መርመራ ትገብር
ምምርማር ቀሊል ኢዩ። ብዛዕባ ሓፈሻዊ ጥዕናኻ፣ ጾታዊ ሂወትካ ሕቶታት ክንሓተካ ኢና፣ ምእንቲ እቲ ንዓኻ ዝኸውን መርመራ ክንእዝዘልካ። ብሓፈሻ ዝኮነ ሰብ ናይ ክላመዲያ፣ ጂግል፣ ፍንጣጣን ኤችኣይቪን መርመራ ይገብር። እድላዪ ኣብ ዝኾነሉ ካኣ ናይ ካልእ ረኽስታት መርመራታት ንገብር፣ እንተዳኣ ዘድሊ ኮይኑ ኣብ መዕእልቲ ቆጸራ ክሕበረካ ኢዩ። ኤችኣይቪን ፍንጣጣን ብ ናይ ደም መርመራ አዩ ዝረአ። ክላሚድያን ጅግልን ካኣ ብ ሽንቲ መርመራን ካብ ናይ ወዲ ተባዕታይ ወይ ድማ ጓል ኣንስተይቲ ብልዕቲ ስዋብን ብምውሳድን ይፍለጥ። እንተዳኣ ዝኾነ ምልክታት ዘይብልካ ኮኢኑ ነቲ ዘድሊ መራያ ባዕልካ ክትገብሮ ትኽእል።
ተወሳኺ ሓበሬታ ክላሚድያ፣ ጂግል፣ ትሪኮሞናስ፣ ናይ ጎሎ ነድራዊ ሕማም፣ፍንጣጣ፣ ናይ ብልዕቲ ሀርፒስ፣ ናይ ብልዕቲ ዋርትስ፣ ኤልጂቪ፣ ናይ ብልዕቲ ጸጉሪ ቁማል፣ ትሩሽ ኣብ ናይ ኤን ኤች ኤስ መርበብ ሓበሬታ ብየማናይ ወገን ናይ ቲርጉም ሊንክ ይርከቦ
ምዕቓብ ምስጢራውነት
ምስጢራውነቱ ዝተሓለወ ኣገልግሎት ኢና ንህብ። ብጀካ ብናትካ ፍቃድ፥ ብሕጊ ምስ ንሕተት ወይ ድማ ሂወትካ ወይ ሂወት ካልእ ኣብ ሓደጋ ምስ ዝኣቱ እንተዘይኮኢኑ ንዝኮነ ሰብ ናትካ ትህቦ ሓበሬታ ኣይንህብን ኢና። ክትመጽእ ከለኻ ናይ ሓቂ ስምካ ክትጥቀም ንምዕድ፡ ኣብ አሌትሮኒካዊ መዝገብ ናይ ሳንዲፎርድ ብስቱር አዩ ዝዕቀብ።
ብዛዕባ ጥዕና ኣካላት-መፍረ ምሳና ምዝርራብ
ሳንዲፎርድ ኣብ ትመጸሉ ግዜ ዝበለጸ ኣገልግሎት ንምሃብ፣ ኣባላትና ብዛዕባ ውልቃዊን ናትካ ጾታዊን ሕቶታት ክሓቱኻ ይኽእሉ አዮም፣ ከም፣
ኣባላትና ክፉት ኣእምሮ ዘለዎም ምቕሉላት ኢዮም። ዝኮነ ትብሎም ኣየሕፍሮምን ወይ ኣየሰንብዶምን ኢዩ። ኣባላትና ንክፈርዱልኩምን አዮም። ስለዚ ዝበለጸ መርመራን ኣገልግሎትን መድሃኒትስ ንክትረክብን ዘድሊ ሓገዝ ኪገብሩልካን ንዝሓቱኻ ኩሉ ብቅንዕና መልሲ ሃብ። ኩሉ ትብሎ ኣብ አሌትሮኒካዊ መምሊኢ ይምላእ ኢዩ፣ ከም መወከሲ ሓበሬታ፥ እንተዘይኮይኑ ብዘይ ናትካ ፍቓድ ዝሃብካና ሓበሬታ ኣይነካፍልን። ስሕት ኢሉ ግን ንናትካ ጥቕሚ ኣባላትና ትህቦ ሓበሬታ ከካፍሉ ይኽእሉ ይኾኑ።
ብፍኑው ጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት መልከፍቲ ብኸመክይ ሕክምናዊ ፍወሳ ይረክብ?
እንተ ድኣ መአርመራኻ ብ ሓደ ካብቶም ብጾታዊ ዝመሓላለፉ ሕማማት መልከፍቲ ኣርእዩ እሞ ሕክምናዊ ፍወሳ ዘድልየካ እንተኾይኑ፣ ተመሊስካ ዝግባእ ኣገልግሎት ንክትረክብ ቆጸራ ኪጊበረልካ ኢዩ።
ቅድሚ ምምጻእካ እንታይ ክትጽበ ኣለካ
ቆጸራካ ካብ 10 ደቂቅ ትወስድ መርመራ ክሳብ 90 ደቃይቅ ዝወስድ መርመራታትን ፍወሳን ከጠቃልል ይኽእል። ኣብ ናይ ቆጸራ ሰዓትካ ኩሉ ዘድልየካ ነገራት ከነማላኣልካ ክንፍትን ኢና፣ ሓደ ሓደ ግዜ ግን ንኻልእ መዓልቲ ቆጸራ ክትሕዝ ንኽእል ኢና፣ እቲ ንህቦ ኣገልግሎት ይውስኖ። ቅድሚ ቆጸራኻ ደብዳቤ እንተሰዲድናልካ፣ ኩሉ እቲ ቅድሚ ቆጸራ ዘድሊ ሓበሬታ ሂብናካ ኣለና ማለት ኢዩ።
ምስ መጻእካ እንታይ ትጽበ
ኣስተርጓሚ ሓቲትካ እንተኔርካ ኣብታ ናይ ቆጸራ ግዜ ክርከብ አዩ።
ምስ መጻእካ እንታይ ትገብር
ምስ መጻእካ ሪሰፕሽን ተቀቢለን ቁጽሪ ዘለዎ ካርድ፣ ሃበሬታ ብዛዕባ ዝወሃብ ኣገልግሎታት ዝሓዘ ወረቀት፣ ናይ ምስጢራውነት ምሕላው ዝገልጽ ወረቀትን ዝምላአ ፎርምን ክወሃበካ ኢዩ። ሽዑ ኮፍ መበሊ ቦታ ኪወሃበካ አዩ ክሳብ ሪጋኻ ዝበጽሕ። ፎርም ንምምላእ ሓገዝ እንተኣድልዩካ ንሪሰፕሽን ሓብር። ብዝተኻእለካ ነቲ ፎርም ምልእዮ።
ንኽንደይ ኢየ ዝጽበ?
ብዝከኣለና ኣብቲ ናይ ቆጸራካ ሰዓት ከምትረአ ክንገብር ኢና። ሓደ ሓደ ግዜ ግን ከምኡ ዘይክኸውን ይኽእል ኢዩ። እንተዳኣ ልዕሊ 30 ደቒቕ ጌርካ ን ኣባላት ሪሰፕሽን ሓብር ምእንቲ እቲ ዘሎ ኩነታት ክሕብሩኻ።ልዕሊ ሓደ ክሊኒክ ስለ ዘለና ቅድሚ እቲ ድሕሬኻ ዝመጸ ሰብ ክትረአ ኢኻ።
ዶንግየ እንተ መጺኤ ኸ?
ሓሓሊፎም ተሓከምቲ ናብ ቆጸራ ዶንጒዮም ከምዝመጹ ንፈልጥ ኢና። ዶንጒኻ ኣብ ዝመጻእካሉ ሙሉአ እቲ ናይ ቆጸራኻ ግዜ ክንህበካ ኣይንኽእልን። ዶንጒኻ እንተመጺእካ ረሰፕሽን ኣባል ናይ ክሊኒክ መጺኡ ከምዘዘራርበካ ክገብሩ ኢዮም። ክሳብ ህሉው ኣባል ዝርከብ ምጽባይ የድሊ ይኸዊን'ዩ። ንገለ ገለ መርመራታት እንተዶጒኻ መጺእካ ክንገብረልካ ዘይንኽእል ስለ ንኸውን ካልእ ኣማራጺ ቆጸራ ክትሕዝ ክትግደድ ኢኻ።
ኣብ ግዜ ሕክምናዊ ምኽሪ ንመን ኢየ ዝረክብ?
መብዛሕትኦም ንህቦም ኣገልግሎታት ብብቑዓት ኽኢላታት ከም ዶክተራት፣ ነርሳት፣ኣማኸርቲ ናይ ስነ ኣእምሮ ሓካይም ከምቲ ኣድላይነቱ ዝወሃብ ኢዩ። ኩሎም ኣባላትና መን ሙዃኖም ኣብቲ ክሊኒክ ክፍሊ ምስ ኣተኻ ክሕብሩኻ ኢዮም።
እንተድኣ ብፍሉይ ጾታ ናይቲ ዝርኤካ ሓኪም ክትመርጽ ደሊኻ ኣብ ቆጸራ ትሕዘሉ እዋን ሓብረና። ብዝከኣለና ከነዳልወልካ ክንፍትን ኢና።
መርመራታት ብኸመይ ኢዩ ዝካየድ?
ሽንቲ ወይ ናይ ደም መርመራ ክኸውን ይኽእል።ገለ ገለ መርመራታት ከኣ ስዋብ ካብ ከባቢ ጾታዊ ኣካላት ብምውሳድ ይግበር። ኣብቲ ዝገበርካዮ ጾታዊ ርክብ ብምሙርካስ ካብ ጎሮሮ ወይ ድማ መቀመጫ ስዋብ ብምውሳድ። ቁሩብ ጽቡቕ ዘይክስምዓካ ይኽእል ኢዩ፣ ኩሎም እባላትና ግን ነዚ ዓይነት መርመራታት ንምግባር ብቁዕ ክእለት ዘለዎም እዮም። ገለ ገለ መርመራታት ዶክተር ንጾታዊ ኣካልካ ምርኣይ ዘድልዮ ክኸውን ስለ ዝኽእል፣ ኣንተድኣ ኣንጻር ጾታኻ ሓኪም ዘይትደሊ ኴንካ፣ ቆጸራ ክትሕዝ ከለኻ ሓብረና።
ቆልዑት ሒዘ ክመጽእ ይኽእል'ዶ?
ቖልዑት ሒዝካ እንተዘይመጻእካ ተመራጺ ኢዩ፣ ንቖልዑት መጽንሒ ዝኸውን ቦታ ስለዘየለ። እንተድኣ ናይ ግድን ክትማልኦም ኣለካ ኮኢኑ፣ ንስኻ ክሳብ ትርአ ክሕዘልካ ዝኽእል እኹል ሰአብ ተማላእ። እንተዘይኮይኑ ቆልዓኻ ገዲፍካ ንክትምለስ ክሕበረካ ይኽእል ኢዩ።
ኣብቲ ስግር ጽርግያ ናይቲ ክሊኒክ ጽቡቕ መናፈሻ መጻወቲ ዘለዎ ኣሎ፣ እንተድኣ ቆልዓ ዝርእየልካ ሰብ ረኺብካ።