text:
ኣዝዩ ሓጺር ዛንታ መቦቆል ወሎዶታት
ደቂ ሃይገት።
ብሓልዮት ሙሴ በኪትን ገረዝግሄር በኪትን ዝተዳለወ።
06/14/2020
እቲ ኣዝዩ ጥንታዊ ወሎዶ መንሳዕ ምንጩ ካብ ኢሽማዒል ወዲ ኣብራሃም እዩ። ኢሽማዒል ካብ ኣቡኡ ኣብራሃምን፡ ካብ ኣዲኡ ኣጋርን ብ1930 ቅድመ ልደት ክርስቶስ ተወሊዱ። መወከሲ (ኢንሳይት ቡክ Insight Book ገጽ 1225 ርአ።) እሽማዒል 12 ደቂ ነበርዎ። እቲ ሓደ ካብኦም ቀዳር ይበሃል። ”ቀዳር” ማለት ትርጕሙ ከደራይ ኩን ማለት እዩ። ቀዳር፡ (Kedar) (ምስ ዓበየ ንጉስ ኮይኑ 15 ወለዶ ፈረየ። መወከሲ (ቀዳማይ ዜና መዋእል ምዕራፍ 1. 29-31) እቲ መበል 15 ወለዶ ማልክ እዩ ። ማልክ ድማኒንቅሮሽ ወለደ፡ (Kurashy or kuraish or koreish) (ንምዃኑ ካምል ወዲ ኣሕፈሮም ካልኣይ ወዱ ስሙ ማልክ እዩ ነይሩ ስም ይመርሕ ይበሃል) ቅሮሽ፡ ማእለያ ዘይብሉ ዓሌታት ፈረየ ። ቅሮሽ ንሎኢ ወለደ፡ ሎኢ ንቃብ ወለደ፡ ቃብ ንካልብ፡ ወለደ፡ ካልብ ንቆሳይ ወለደ፡ (ቆሳይ ወይ ጎዛይ) ቆሳይ ዝፈረዮም ኣዝዮም ብዙሓት ስለ ዝዀኑ ናብ ዓብደመናፍ ንውረድ። (Abdemanaf)ዓብደመናፍ ንዓብደሸምስን ንሃሽምን ወለደ፡ ዓብደሸምስ ንሱፍያን ወለደ፡ ሱፍያን ንመዓውያ ወለደ፡ (Muaiyah I ) ቀዳማይ መዓውያ ብ602 ድሕሪ ልደት ክርስቶስ ኣብ መካ ሱዑዲ ዓረብያ ተወሊዱ። ካብ 661 -680 ዓ.ም. ብስም ሓደ ካብ ኣቦ ሓጎታቱ” ኡመያ” እተባህለ ሰርወ (ሰርዌ) መንግስቲ (dynasty) መስሪቱ ቀዳማይ መዓውያ ንጉሰ ነገስት ሰርወ (ሰርዌ) መንግስቲ ኡማያ ተባህለ። ርእሰ ኸተምኡ ካብ መካ ናብ ደማስቆስ (ሶርያ) ኣዛወረ። ንጉስ መዓውያ ካብ 661 – 680 ዓ.ም. ምስ ገዝኤ ብወርሒ ሚያዝያ (ምያዝያ) ወይ ግንቦት 680 ዓ.ም. ሞተ። ኣብ ክንድኡ ወዱ የዚድ ቀዳማይ ብ680 ዓ.ም ነገሰ። የዚድ ብ683 ዓ.ም. ምስ ተቐትለ ወዱ ብስም ዳግማዊ መዓውያ ነገሰ። ይኹን እምበር፡ ብ684 ዓ.ም. ብሕማም ሞተ (ገሊኦም ጸሓፍቲ ታሪኽ ምስ ነገሰ ድሕሪ፣ ኣርባዕተ መዓልቲ፡ ብሕማም ሞይቱ ይብሉ) እዚ ግን ጌጋ ምዃኑ፡ ብምንታይ ንርድኦ ብ683 ዓ.ም. ነጊሱስ ብ684 ዓ.ም ድማ፣ ብሕማም ሞተ። ብድሕሪኡ፣ ወዲ ሓው ኣቦኡ መርዋን ቀዳማይ ብ684 ዓ.ም ነጊሱ 60 ዓመት ምስ ገዝኤ ሞተ። ኣብ ክንድኡ ድማ፡ መርዋን ካልኣይ ብ744 ዓ.ም. ነገሰ። ንጉስ መርዋን ካልኣይ ኣብ 750 ዓ. ም. ደቂ ሓው ኣቦኡ ካብ ዓሌት ሃሽም ምስ ኣዕራብን ፋርስን (ናይ ሎሚ ኢራን) ኰይኖም ብውግእ ካብ ስልጣኑ (ንግስነቱ) ከም ዚግለፍ ገሮሞ። ብኡብኡ ሰርወ (ሰርዌ) መንግስት ኡማያ ብሰርወ መንግስት ሃሽማይት ተተክኤ። ሰርወ (ሰርዌ) መንግስቲ ኡማያ ወይስ መንግስቲ መዓውያ ቀዳማይ ን89 ዓመት ኣብ ስልጣን ምስ ጸንሔ ብ750 ዓ.ም. ኣኽተመ። መወከሲ (ዊኪፒድያ ሃሰስ በል) ሃሽማይት ንደቂ መዓውያን ዜድን ሃሃዲኖም ክቐትሉ ምስጀመሩ ዓሌት መዓውያን ዜድን (የዚድ) ካብ ሶርያን ዒራቕን ሱዑድን ናብ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት ክሃድሙን ክስደዱን ጀመሩ። እቶም ንየመን ዝሃደሙ ገሊኦም ኣብኡ ክሕብኡ እንከለዉ፡ ገሊኦም ብባብኤል መንደብ ገሮም ቀይሕ ባሕሪ ሰጊሮም ናብ መሬት ኤርትራ ዓለቡ። መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ዝተጻሓፈ መጽሓፍ ታሪኽ ገጽ 148 – 149 ርአ።) (ከምኡውን ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ ብዶ/ር ኣብርሃም ጳውሎስ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ታሪኽ ርአ።)
ድሕሪዚ፡ ካብ ዓሌት ማዓውያን የዚድን ዝመንጨዉ ኣብ ኢራቅ ብ639 ዓ.ም ዝተደኮነት ”ኩፋ“ እትባሃል ከተማ ዚቅመጡ ዝነበሩ ቑጽሮም ኣዝዩ ብዙሕ ከተማኦም ገዲፎም ሃደሙ። ሓደ ካብኣቶም፡ ሳልሞን (ሱለማን) ቢሃቅ ዚተባህለ (ዝተባህለ) ምስ ብዙሓት ሰዓብቱን 2 ደቁን ኣሕመድን ዓማርን ዚባህሉ ብ1258 ዓ.ም. ንሰንዓ (የመን) ኣተዉ። ኣብኡ ንብዙሕ ግዜ ምስጸንሑ ወዱ ኣሕመድ 3 ኣወዳት ወለደ፡ ንሳቶም ድማ፡ (1) መሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) (2) ኣዉሊይ (ኣወሊ) (3) ሙባረክን ኢዮም። መሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) ሓንቲ ጓል የመን ተመርዕዩ 3 ኣወዳት ወለደትሉ፣ ንሳቶም ድማ፡ (1) ባዋብ (2) ናስርን (3) መንሱርን ይባህሉ (ይባሃሉ) ነበሩ። መሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) ኣቦ ሓጎኡ ሳልሞን (ሱለማን) ቢሃቅን ኣቦኡ ወላዲኡ ኣሕመድ ሳልሞን ምስ ሞቱ፡ ምስ ክልተ ኣሕዋቱን ደቁን ብዙሓት ሰዓብቱን ብባብኤል መንደብ ቀይሕ ባሕሪ ሰጊሮም ኣብ መሬት ዘይላ ዚተባሃለ ናይ ዓፈር(ሶማሊያ) ብ1344 ዓ.ም. ዓለቡ። ቅድሚ ምስጋሩ ግን ምስ ሰበስልጣን ዓቅ-ሱም (ኣኽሱም) (ማይ ንጉስ) ማለት እዩ ጽቡቕ ርክብ መስሪቱ ጸኒሑ። ድሕሪ ቅሩብ እዋን ንመሬት ዘይላ ገዲፉ፡ ናብ ቡረ (ቡር) ዙላ መሬት ኤርትራ ኣተወ። አብ ቡረ (ቡር) ምስ ተቐመጠ ሓንቲ ጓል ሓዉ ኣቦኡ ዘመዱ ጓል የመን የእትዩ፡ 3 ኣወዳት ወለደትሉ፣ ንሳቶም ድማ፡ (1 )ኣሕመድ (ሓዞ) (2 )ዓብደላ ቅጽል ስሙ (ሱሩክሶ) ኣብ ሱርኽ እትባሃል ቦታ ኣውራጃ ኣከለ-ጉዛይ ስለ ዚተወልደ “ሱሩክሶ” ዚብል ቅጽል ስም ተወሃቦ (3) ዑመር (ቶርዓ ወይ ጠሮዓ) ወለደላ። ኣሕመድ “ሓዞ” ዚተባህለሉ ምኽንያት ስጋ ብጣዕሚ ይፈቱ ስለ ዚነበረ፡ “ሓዞ” ወይ ”ሓዝዋ” ኢሎሙዎ። ሓዞ ብቋንቋ ሳሆ ስጋ ማለት ኢዩ። መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ዚተጻሓፈ መጽሓፍ ታሪኽ ገጽ 32-34 ርአ።) እዚ ኣብ ላዕሊ ዚተጠቅሰ ኣብቲ “ዛንታ ኤርትራ “ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ዝተጻሓፈ መጽሓፍ ብፍልይ ዝበለ መልክዑ ተገሊጹ ኣሎ እምበር፡ እቲ ጸብጻብ ምስቲ ታሪኽ ማርዩን ማንሹን ብመሓመድ ዓሊ ራጂ ብቋንቋ ዓረብኛ ዝተጻሓፈ መጽሓፍ ብጣዕሚ ይመሳሰል። መሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) ንሰለስተ ደቁ ኣብ ቡር (ቡሬ) ዙላ መሬት ኤርትራ ገዲፉ ምስ ብዙሓት ሰዓብቱ ንሰሜን ኤርትራ ተጓዓዘ። ኣብ ደቀምሓረ ዝምጃን (ድምበዛን) ዓዲ ተከለዛን ኣውራጃ ሓማሰን ምስ ሹም ዓሌት ባሪግሌ ሹም ደፈረ ተራኸበ። ባሪግሌ፡ ብቋንቋ ኣገውን ብሊንን ኣይትሕደጉኒ፡ ኣይትግደፉኒ፡ ማለት እዩ። መወከሲ (ብዶ/ር ኣብራሃም ጳውሎስ ዝተጻሓፈ ሰረት ታሪኽ ጥንታዊ ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ ገጽ 202 ርአ።) (ደምበዛን 17 ዓድታት እየን።) ሹም ደፈረ ንመሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) ኣዝዩ ፈተዎ እሞ፡ ዘውዲ እትበሃል ጓሉ ብ1348 ዓ.ም. ኣመርዓዎ። ወ/ሮ ዘውዲ ንመሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) 2 ኣወዳት ወለደትሉ፣ ንሳቶም ድማ፡ (1) ሙርሳልን (2) ሙራን ኢዮም። ድሕሪ ቁሩብ ግዜ ኣዲኦም ህላዌኦም ስለዘስግኣ ኣስማቶም ክቅየር ኣለዎ ኢላ ንበዓል ቤታ ስለ ዝተወከሰት ኣቦኦም ተሳማሚዑ ንሙርሳል ማንሹ ኢሉዎ ንሙራ ድማ ፡ ማርዩ ኢሉዎ ። (ወ/ሮ ዘውዲ ምናልባት ገለ ካብ ዓሌት ሃሽማይት መጺኦም ከይሃስይዎም ሰጊኣ ትኸውን) ይኹን እምበር፡ ድሕሪ 10 ዓመት ኣቦኦም መሓመድ ኣረቢ (ዓረቢ) ነቶም ኣብ ዙላ (ቡሬ) ዝገደፎም ደቁ ክርኢንዙላ (ቡሬ) ምስ ተመልሰ ኣብኡ ብሕማም ሞተ። ኣዲኦም ወ/ሮ ዘውዲ ሹም ደፈረ ንማንሹን (መንሳዓይ) ንማርዩን (ማርያ) ትምህርቲ ክርስትና ክመሃሩ ምስ ሓተተት ትምህርቲ ክርስትና ተማሂሮም ኣኸስቲኖም መንሳዓይን ማርያን ተብህሉ። ማርያን ማንሹን (ማለት መንሳዓይን ማርያን) ኣቦኦም ዝመሃሮም ቋንቋ ዓረብኛ ኣጥፊኦም ቋንቋ ትግሪኛ ክዛረቡ ጀመሩ። ድሕሪ ቊሩብ እዋን ኣብ መንጎ ኣባት ነፍሲ ኣቦ ሓጎኦም ሹም ደፈረን ኣብ መንጐኦምን ዘይምርድዳእ ተላዕለ። ኣቦ ሓጎኦም ሹም ደፈረ ብጣዕሚ ይፈትዎም ስለ ዝነበረ፡ ምናልባት ድሕሪ ሞቱ ደቁ ማለት ኣኮታቶም ከይጻብእዎም ኢሉ ካብ ዝተፈላለያ 17 ዓሌታት 34 ሰባት መሪጹ ብ1368 ዓ.ም. ናብ ሀይገት(ሃይገት) ሰደዶም፡ መሬት ሀይገት (ሃይገት) ርስቶም ኪኸውን (ክኸውን) ባረኸሎም።ግዝኣት ሹም ደፈረ ካብ ድንባዛን ክሳብ ኣውራጃ ሳሕል ነበረ። መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 97 ርአ።) ከምኡውን ንኽልቲኦም ኣመርዓዎም። መወከሲ (ዛንታ ማርዩን ማንሹን ብመሓመድ ዓሊ ራጂ ብቋንቋ ዓረብኛ ዝተጻሓፈ መጽሓፍን ዛንታ ኤረትራን ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 97 ኣንቢብካ ኣገናዝብ) መንሳዓይ (ማንሹ) ጓል መን ከም ዚተመርዓወን እንተላይ ስማ ንግዜኡ ኣይረኸብናዮን። ነገር ግን ጓል ድምበዛን (ዓዲ ተከለዛን) ከይዀነት ኣይትተርፍን እያ ዚብል ግምት ኣሎና። ማርያ(ማርዩ) ግን ወ/ሮ እሌን ጓል ደርወይ ከም ዝተመርዓወ መሐመድ ዓሊ ራጂ ኣብቲ ብቋንቋ ዓረብኛ ዝጻሓፎ ዛንታ ማርዩን ማንሹን መጽሓፉ ሰኒድዎ ኣሎ። መንሳዓይን ማርያይን ኣብ ሀይገት(ሃይገት) ን15 ዓመት ብሓንሳብ ምስ ተቐመጡ ብ1383 ዓ. ም. ተፈላልዮም። ማርያይ (ማርዩ) ካብቶም ከሰንይዎም ዚተለኣኹ 34 ሰባት 17 ሒዙ ንእሮታ ኸደ። መንሰዓይ(ማንሹ) ድማኒ ምስ ኣዲኡ ዘውዲን ካብቶም ከሰንይዎም ዝመጹ ሰባት 17 ወሲዱ ኣብ ሀይገት(ሃይገት) ተረፈ። እዚ ኣብቲ ብመሐመድ ዓሊ ራጂ ብቋንቋ ዓረብኛ ዝተጻሓፈ ዛንታ ማርዩን ማንሹን ሰኒድዎ ይርከብ። ማርያይን መንሳዓይን ድሕሪ 43 ዓመት ምፍልላይ ኣብ ሓንቲ ዓመት ብ 1430 ዓ. ም. ሞይቶም። መወከሲ (መጽሓፍ መሓመድ ራጂ ዛንታ ማርዩን ማንሹንን ድግም ክልኤ መንሳዕን ብሮደኝ (ሮዲን) ገጽ 2 ርአ።) ሮዲን እታ ማርዩን መንሳዓይን ዝሞቱላ ዓመት ኣይጠቐሳን እምበር ብሓንቲ መዓልቲ፡ ከም ዝሞቱ ጠቒሲዎ ኣሎ። መንሳዓይ በዅሪ ወዱ ኣረቢ (ዓረቢ) ይባሃል ነይሩ፡፡ መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 37 ርአ።) ኣረቢ ብዙሓት ወለደ ግን ብሰንኪ ናይ ሓድሕድ ኵናት ዘርኦም ጠፍኤ ቀጠነ እውን። መወከሲ (ኣስማቶም ኣብ ድግም፡ ክልኤ፡ መንሳዕ፡ ብሮደኝ(ሮዲን) ዝተጽሓፈ መጽሓፍ ርአ።) ወዲ ወዱ ንኣረቢ (ዓረቢ) መሓሪ ዝተባህለ ግን ፈርዩ ሰሲኑ፡ ሰለስተ ኣወዳትን ሓንቲ ጓልን ወለደ፡ንሳቶም ድማ፡ (1)ለተዝጊን (2) ኣባዛዝጊን (3) ዑቕባዝጊን(4) ነዋዝጊን ይባሃሉ። ለተዝጊ ሓደ ብሊና (ካብ ዓሌት ቢሊን) ተመርዕያ ዓድ “ዕዋል” ዚባሃሉ ፈረየት። “ዕዋል” ብቋንቋ ትግሬ ተብዓታይ ውላድ ”እርወት“ ኣንስተይቲ ሓርማዝ ማለት እዩ። በዓል ቤታ ንለተዝጊ ዝወለደ ከንቲባ ኣፍርሖም ወዲ ባሕረጋስ (ባሕረነጋሲ) ቶምበሳ እዩ። ዓድ ዕዋል ኣብ ኣውራጃ ከረን ኣብ ሓዲሽ ዓዲ፣ ኣብ ወረዳታት ሓጋትን፣ ሐልሓልን፣ ምድሪ ብሊን ይርከቡ። መወከሲ (ታሪኽ ወለዶ ህዝቢ ኤርትራ ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተስፋማርያም ገጽ 152 ርአ።)
ኣባዛዝጊ ድማ ፡ንቤት ኣበዛ ፈረየ። ዑቕባዝጊ ለተኺዳን ”ኣውዓለት” ዓንዱ በዓልቲ ደቂ ዓንዱ ተመርዕዩ ንኣብረሄን ሻሓቃንን ኣብገላይን ወለደላ። ኣብርሄ ንመንሳዕ ቤት ኣብረሄ ፈረየ። ሽሓቃን ንቤት ሻሕቃን ፈርየ። ኣብገላይ ድማ፡ ንቤት ኣብገላይ ፈረየ። ነዋዝጊ ግን ጻንታ ዀይኑ ሓድጊ ኣይገደፈን ። ለተኺዳን ቅጽል ስማ “ኣውዓለት” እዩ ነይሩ። ደቂ ዓንዱ ካብ ትግራይ ዝመጹ ክዀኑ እንከለዉ፡ ምስ 7 ዓንሰባ ዝቑጸሩ ሓያላት ዓሌት እዮም። ስም ኣደ አብርሄን ሻሓቃንን ኣብገላይን “ኣውዓለት” ካብቲ ዛንታ ማርዩን ማንሹን ብመሓመድ ዓሊ ራጂ ብቋንቋ ዓረብ ካብ ዝተጻሓፈ መጽሓፍ ዝተረኽበ ክኸውን ኰሎ ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ዝተጻሕፈ መጽሓፍ ታሪኽ እውን፡ ገጽ 91 እንተደኣ ሪኢና ኣደ ኣብረሄን ሻሓቃንን ኣብገላይን ጓል ደቂ ዓንዱ ምዃናን ደቂ ዓንዱ ካብ ትግራይ፣ ዝመጹ ምኻኖም ይገልጽ። ስማን ስም ኣቦኣን ግን ኣይገልጽን እዩ። ከምኡ እውን ዶ/ር ኣብርሃም ጳውሎስ ኣብቲ ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋሲ ኤርትራ ኣብዚብል መጽሓፉ ኣብ ገጽ 160 እንተ ድኣ ሪኢና ደቂ ዓንዱ ካብ ትግራይ ከም ዚመጹ ኣስፊርዎ ኣሎ።
እስቲ ንድሕሪት ምልስ ኢልና ምስ መሓመድ ኣረቢ(ዓረቢ) ካብ የመን ንኤርትራ ዝተሳገሩ 2 ኣሕዋቱ ኣወሊን ሙባርክን ዝፈረይዎም፡ ዓሌታትና ንርአ። ኣወሊ ዝፈረዮም፡ ኣሸንብራ (ሰብ ምድር) ዝተባሃሉ ኣብ ቤት ጁክ ዝቅመጡ ምስ ዓሌት ዘርኣብሩኽ (ጀራብሩኽ) (ቤት ጁክ) ዝቁጸሩ ፈረየ። ሙባርክ ዝፈረዮም፡ ድማኒ፣ ኣብ ሓንቲ ምብራቅ ሱዳን እትርከብ ደሴትን ከምኡውን ”ምርጃን” እትባሃል ቁሸት ካብ ወድ መደኒ ደቡብ ምብራቕ እትርከብን ከምኡውን “እምሰቀጣ” እትባሃል ቁሸት ዝነብሩ ዓሌታት፡ ፈረየ። ኣቐድም ኣቢልና መሓመድ ኣረቢ(ዓረቢ) ኣብ የመን ዝወለዶም 3 ኣወዳት ማለት፡ (1) ባዋብን ( 2) ናስርን(3) መንሱርን ዝተባህሉ ዝፈረይዎም፡ ኣብ ደሴ (ወሎ) ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ (ዓዲግራት) ከምእተፋረዩ ኣብቲ ዛንታ ማርዩን ማንሹን ብቋንቋ ዓረብኛ ዝተጻሓፈ መጽሓፍ መሐመድ ዓሊ ራጂ ተሰኒዱ ኣሎ። ከምኡውን ፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ዛንታ ኤርትራ ኣብ ዝብል መጽሓፉ ገጽ 58 እንተድኣ ሪኢና ደጊያት ስባጋዲሽ ፡ (ስባጋድስ) (ትርጕሙ ወረ ውግእ) በዓል ዓጋመ ኣውራጃ ዘርኢ መሓዊ (መዓውያ) ይብሎ። ዳጃዝማች ስባጋድስ ወዲ ሹም ወልዱ ሹም ዓጋመ ካብ 1818 ክሳብ 1831 ዓ.ም. ናይ ሙሉእ ትግራይን ሓማሰንን ጠቕላሊ ገዛኢ ነይሩ ይብል። እዚ ምስቲ መሓመድ ዓሊ ራጂ ዘርኢ ባዋብን ናስርን መንሱርን ኣብ ትግርይን ወሎን ኣለዉ ኢሉ ዝጻሓፎ ዝሳነ ይመስል። ይኹን እምበር ደግያት ስባጋዲስ ካብ ዓሌት ወረደ ምህረት ጅረተ ቀጭን ካብ ላስታ ንዓጋመ (ትግራይ) ዚመጹ ሙኻኖም ጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይ ኣብቲ መጽሓፉ ታሪኽ መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ ካብ ገጽ 86-88 ይሕብር።
እስቲ ሕጂ ትውልዲ መሓዊ (መዓውያ) ዘሎውወን ዓድታት፡ ትግራይን ኤርትራን ንርአ። ኣውራጃ ኣከለጉዛይ 8 ዓድታት።ንሳተን ድማ ፡ ሓዞ፣ ስሩኽሶ፣ ጦሮዓ፣ ወይ ቶርዓ (ቤት ስራሕን ቤት ቡስን) እንጋንኣ፣ ዓደግለ፣ እገላ ሓጺን፣ ሮብራ፣ ቀይሕ (ዓዲ ቀይሕ) እየን። ኣብ ኣውራጃ ሰራዬ 5 ዓድታት ኣለዋ ንሳተን ድማ፡ ጕንደት ዓይላ፣ ጠፋንፋስ፣ ሰማማዕ፣ ዓዲ ሹም ብርሃኑ፣ ትምዛእ፣ እየን። ኣብ ኣውራጃ ሓማሰን 2 ዓድታት ኣለዋ ንሳተን ድማ፡ ደቂ ሽሃይን፣ ላምዛን። ኣብ ኣውራጃ ሳሕል፡ ክልቴ ዓድታት ኣለዋ ንሳተን ድማ፡ ዓድ ዓምዳይ፣ (ሓዞ) ዓድ ገሃድ፣ (እገላ ሓጺን)። ኣብ ትግራይ ኣርባዕተ ዓድታት ኣለዋ ንሳተን ድማ፡ ሓዞ፣ ስሩኽሶ፣ ስመ፣ ሓነኸ። ኣብ ጂቡቲ ሓንቲ ዓዲ ሓሶባ። ኣብ ኣውራጃ ደንከል ሓንቲ ዓዲ ሓሶባ (ሓሶባ ጂቡቲን ሓሶባ ደንከልን ) ኣብ ኣውራጃ ከረን ድማ፡ ሰለስተ ዓሌታት ማርያን መንሳዕን ኣሸንብራ (ኣሸናብራ) ኣለዋ። መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 29 ርአ።) (ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ ብዶ/ር ኣብራሃም ጳውሎስ ገጽ 146 ርአ።) (መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ ብጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይ ዝተጻሓፈ መጽሓፍን ታሪኽ ደቂ ኣባት ህዝብታት ኤርትራ ኣልበርቶ ፓለራ ዝተጻሓፈ መጽሓፍን ተወከስ) ሕጂ ካብዚ ቀጺልና መበቆል ዛውል ደቂ ሀይገት (ሃይገት) መንሳዕ ንርአ። ዛውል 2 ኣሕዋት ኢዮም። ዝዋቦን ዛውልን። እታ ዛውል ትብል ካብታ “ዜቡል” እትብል ስም ናይ ቦታ ኣብ ዓዲ ከበሳ ከም ዝመንጨወት ይንገር። መወከሲ (ታሪኽ ወለዶ ህዝቢ ኤርትራ ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተ/ማሪያም ዝተጻሓፈ ገጽ 390 ርአ።) ዛውል ካብታ (ዜቡል) እትብል ናይ እብራይስጢ ስም ወዲ ከይወጸት ኣይትተርፍን እያ። ትርጕሙ ድማ፣ ምጽውዋርን፡ ልዕል ብርኽ ዚበለ ማለት እዩ። መወከሲ (መጽሓፍ መሳፍንቲ ምዕራፍ 9.29-31 ርአ።) ዛውል መበቆሎም ካብ ነገደ ዮሴፍ ወዲ ያዕቆብ ኢዩ ይባሃል። ካብቶም ኣዝዮም ብዙሓት ኣቦ ሓጎታቶም ኣዚና ንታሕቲ ወሪድና ንርአ። ናይ ቀረባ ኣባ ሓጎኦም ደጊያት ክፍለ ወይ ክፍለዋህድ እዩ። ክፍለ 22 ወለዶ ፈረየ። ሕጽር ብዝበለ ኣብ ድምበዛን (ዓዲ ተከለዛን) ዘለዉ ትውልዲ ደጊያት ክፍለዋህድ፡ ደቂ ዓንደሓርያት ወዲ ዘወልደማርያም ዝፈረዮም፡ “ገዛ ጎቦ ቤት ዛውል” ተባሂሎም ይጽውዑ። ካብ ዓዲ ተከለዛን ንወረዳ ሐልሓል ኣውራጃ ከረን ዝወረዱ ዛውለቶት ዓዲ ጉጀር ይባሃሉ። ዛውለቶት ደቂ ሀይገት (ሃይገት) መንሳዕ ኣብ ወረዳ ሓጋት ኣውራጃ ከረንን ኣብ ኣውራጃ ባርካን ዘለዉ ዛናን ፋናን ዝፈረይዎም፡ ኢዮም። ንፋናን ዛናን ዝወለደ በርደግ ወዲ ሓውያ ወዲ ዘርኣጽዮን ወዲ ደጊያት ክፍለዋህድ ኢዩ። ዘርኢ ፋናን ዛናን ምስቶም ዘርኢ ጉጃር ኣብ ወረዳ ሐልሓል ኣውራጃ ከረን ምስ ማርያ ቀያሕን ማርያ ጸሊምን ኣለዉ። መወከሲ (መሰረት ዓሌት ህዝቢ መረብ ምላሽ ብጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይን ካብ ገጽ 98 -100 ርአ ።) ታሪኽ ወለዶ ህዝቢ ኤርትራ ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተ/ማሪያም ገጽ 406 ርአ።) ኣሕዋት ዛውል ደቂ ሀይገት (ሃይገት) ኣብ ኩለን ኣውራጃታት ኤርትራን ትግራይን ኣለዉ። ንኣብነት ኣብ ኣውራጃ ሓማሰን ሰሜን ካርነሽም ዓዲ ጽዮን ኣብ ደቡብ ካርነሽም ምድሪ ዛውል ምድሪ ጽዮን፣ ደፈረ ደቂ ዮሰፍ ዛውል ኢዮም ። ኣብ ዓዲ ከልከልቲ፣ ወኪ፣ ዓዲ ሻኻ፣ ዓዲ ሰራዋት፣ ኣድግና፣ ዓዲቀ ገነት፣ ወኪ-ዱባ፣ ሽማንጉስ፣ ኣብ ዙላ፣ ቡሪ፣ ኣብ ምለዛናይ፣ ጥቃ ዓዲ ንኣምን፣ ወዘተ. ፋሕ ኢሎም ብዙሓት ዛውሎቶት ይርከቡ ። መወከሲ (ታሪኽ ወለዶ ሕዝቢ ኤርትራ ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተስፋማርያም ገጽ 401-409 ርአ።) ኣብ ብዙሓት ወረዳታት ኣውራጃ ሰራዬ እውን ኣለዉ፡ ንኣብነት ኲዶ ፈላሲ፣ ዓዲ ኢታይ፣ ተራ እምኒ፣ ታኺታ፣ በልሰይ፣ ቆሓይን ። ብፍላይ ዓዲ ጀይኑን ዓዲ ሰለሙን ዝተባህሉ ኸኣ ኣብ ሰለባ ወረዳ ዔላበርዕድ ኣውራጃ ከረን ኣለዉ። ዛውል ኣዚዮም ብዙሓትን ብርቱዓትን ዓሌት እዮም። ልክዕ ከምቲ ናይ ብን -ዓምር “ናታብ” ከም ናይ ማርያ” ሹም” ከም ናይ መንሳዕ “ከንተባይ” ከምዚበሃል ኩሉ ኣብ ዓሌት ቀዳሞት ዛውለቶት እውን እቲ ሹም ” ዋግ-ሹም” እዩ ዚባሃል ነይሩ። እቶም ገባር ድማኒ “ደቂ ዋግ-ሹም ወይ ደቂ መኰነን” ይባሃሃሉ ነሮም። ምልስ ኢልና እስቲ፣ ዛንታ ኣባ ሓጐኦም ደጊያት ክፍለዋህድ ንርኤ። ደጊያት ክፍለዋህድ ርእሰ ኸተሙኡ መብዛሕትኡ ግዜ ድባርዋ እያ ነራ። ኣሕዋቱ ባሕረጋሳት ነሮም። ንሳቶም፡ ድማ ባሕረጋስ እመሓስላሴን ባሕረጋስ፡ ኣብራሃምን ይባህሉ ። መንበር ግዝኣቶም ዝነበሮ ቦታ ዙላ ነበረ። ባሕረጋሲ (ባሕረነጋሲ) “ኣገረ-ገዥ”(Governor) ማለት፡ እዩ። (በቲ እዋን እቲ ባሕረነጋስ ዚባሃላ ዚነበራ ኣውራጃታት ሰራዬን ሓማሰንን እየን፡ ርእሰ ኸተመኤን ድማ ድባርዋ ነበረት።) ሰለስቲኦም ኣሕዋት ግዝኣቶም ክከላኸሉ ኣብ መሬት መትሕት (መታሕት) ብሸነኽ ሱዳን ምስ ዝመጸ ባዕዳዊ ወራሪ ኵናት ገጢሞም ደጊያት ክፍለዋህድን ባሕረጋስ እምሃስላሴን ኣብኡ፡ ተሰውኡ። ይኹን እምበር ሓዎም ባሕረጋስ ኣብራሃም ከምብሓዲሽ ሰራዊት ኣኽቲቱ ንጸላእቱ ደምሲሱ ደም ኣሕዋቱ ኣደቀሰ። መወከሲ (መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ ብጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይ ገጽ፡ 98- 100፡ ርአ።) ዛውሎቶት መቐረት መሬትን ተወጋእትን ሃደንትን ሰብ ኣፍራስን ስለ ዚነበሩ (ዝነበሩ) ኸምዚ ተበሂሉ ይድረፈሎም ነሩ። “ዛውለይ ዛውለይ ኣብቲ ሸኻ ምሳኻ መዓለይ”
ዛውለይ ዛውለይ በዓል ፈረሰ ሕለብ ሕረሰ
ዛውለይ ዛውለይ ንሰማይ ዝበጽሕ ጐተናኻ ሽደን ኣንበሳ ሓዘለይ በጃኻ” (እታ ህብብቲ ናይ ባህሊ ደራፊት ነፍስሄር ጸሃይቱ በራኺ ነዚታት ኵሉ ግዜ ትቃንዮ ነራ እያ)
ኣብ ቤት ሻሓቃን ማሕረስ ዝጅመረሉ ዕለት ዛውለታይ እዩ ዝጅምሮ ነሩ። ኣብ ቤት ኣብረሄ ድማኒ፡ ካብ ቤት ኣባዛ ሓደ ሰብኣይ ሰኑይ ወይ ረቡዕ ማሕረስ ይጅምር ከምኡ’ውን ሓደ ካብቶም ብሩኻት ካብ ዓድ፡ ደሲት ዘርኢ ከንተባይ ደሲት ማሕረስ ክጅምሩ ይሕተቱ ነይሮም። ኣብ ቤት ኣብረሄ እቲ ዝበዝሔ መሬት ናይ ቤት ኣበዛ እዩ ነሩ። መወከሲ (ፓብሊከሽን ኦፍ ዘ ፕሪንስተን ኤክስፐዲሽን ቱ ኣብሲንያ ብ ኤኖ ሊትማንን ኸምኡውን ንመዘከርታ ናፋዕ ወድ ዕትማን ዝተጻሓፈ መጽሓፍ ገጽ 95 ርአ።) እስከ ሕጂ እውን ወለዶ ተስፎይ ደቂ ሀይገት (ሃይገት) መንሳዕ መበቆል ዓሌት ነገደ ሌዊ ንርኤ። ደቂ ሌዊ ናብ መሬት ሓበሻ ላስታ ዝሰገርሉ ምኽንያትን ዘመንን ፍሉጥ ኣይኮነን። ካብኡ ድማኒ ገለ ኻብኦም ኣብ ከበሳታት ኤርትራን ትግራይን ብብዝሒ ሰፈሩ። ንኣብነት ኣብ ኣውራጃ ሓማሰን ኣብ ወረዳታት ካርነሽም ገረሚ፡ እትባሃል ዓዲ ግሩም ዝተባሃለ ዝፈረዮም፡ ኸምኡውን ደቂ የውሃንስ ላሓዊ (ለሃዊ) ዝፈረዮም፣ ኣብ ትግራይን ኣብ ዓዲ ኣቤቶ ኣውራጃ ሓማሴንን ኣብ ዔላበርዕድ ወረዳ ኣውራጃ ከረንን ኣብትሕቲ ደብረሲና መዓልዲ ቀይሕ ዚባሃል ዚነበረ ቦታ ዚነበሩ ደሓር ብመውስቦ ምስ ማንሳዕ ዝተሓዋወሱን ኣብ ጸዓዘጋ (ኣውራጃ ሓማሰን) ድማኒ ገዛ ላቔን ዓሰነሞ ዚባሃሉ ኣለዉ። ኸምኡውን ዓዛርያ (ኣዛርያ) እቲ ካህን ዚነበረ ዝፈረዮም፡ ጨንሓረ ዝስሞም ወይ ጽዮን ሓረዮ ድሕሪ ግዜ ምንዋሕ ናብ ጨንሓረ ተቐየረ። ቐሺ ሃብተጊዮርጊስ ዝፈረዮም፡ ኣብ ማእከል ሰገነይቲ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ኣለዉ። ኣብ ደቂ ኣከለ ድብድብ ዝተባሃለ ዓዲ ሽመዛና እውን ኣለዉ። መወከሲ (ብዛዕባ ስም ካህን ዓዛርያ 1ይ፡ ነገስት፡ ምዕራፍ፡ 4-2 ርአ) ከምኡውን መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ ብጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ምዕራፍ 42፡ ካብ ገጽ፡ 72 -76 ተመልከት) (ዓዛርያ ስም ክኸውን ከሎ እብራይስጢ እዩ። ትርጕሙ ድማኒ ” እግዚኣብሄር፡ ሓገዘ” ማለት እዩ ይበሃል። ወለዶ ተስፎይ ደቂ ሀይገት(ሃይገት) ከመይ ገሮም ንሀይገት(ሃይገት) መጹ? 3 ኣሕዋት ጠቅራይ፣ ባርገለይ፣ (ባርግለ)፣ ዎ ኳዜናይ፡ ካብ ነገደ ሌዊ ዝመንጨዉ ካብ ካባሳ ወሪዶም ኣብ መሬት ማንሳዕ ገድገድ እተባህለ ቦታ ሰፈሩ። ድሕሪ ብዙሕ ግዜ (ጊዜ) ባርገለይን (ባርግሌ) ኳዜናይ ንከበሳ ደየቡ። ጣቅራይ (ጠቀር) ግን ርእሰ ኸተምኡ ኣብ ዕንክለት ጨጋ ገሩ በዝሔን ሃብተመን። ይኹን እምበር፡ ደቂ ሰሓርትን እገላን ካብ ካበሳ ወሪዶም ዘመትዎም ብዙሕ ሰብ እውን ቀተሉሎም። እቶም ዝተረፉ ግን ንግዓዝ ወይስ ኮፍ ንበል? ኣብ ዝብል መሪር ክትዕ ኣትዮም ኣብ ሓዲኡ ክዓልቡ ስለዘይከኣሉ ተስፎይ ዚተባህለ “ክል፡ ቤት፡ ኣድጋ፡ እትላ፡ ማርሓ፡ እላ፡ ቲጊስ” ኢልዎም። ነፍስ ወከፍ ቤት ኣድጋ ኣብ ዝመርሓ ቦታ ትኺድ ቤሎም። ሽዑ ነፍሲ ወከፍ ቤት ኣእሰር፡ ኣድጋ ፈትለኽ በለት። ገሊኦም ንሓባብ ገሊኦም ናብ ዛውል (መንሳዕ) ገሊኦም ንጦሮዓ (ቶርዓ) ኣከለጉዛይ ኣምርሑ። ተስፎይ ናብ መሬት ዛውል (መንሳዕ፡ ቤት፡ ሸሓቀን) ኣብ እንድርታይ ደየበ። ኣብ እንድርታይ ካብ ሰብ (ዓሌት) ኣደገ ቤተሰባ ዝጠፍኤ ሰበይቲ ምስ ኣጣላ ጸኒሓቶ። ተስፎይ ጋሻኣ ኾይኑ ድሕሪ ምጽናሕ ተመርዓዋ፡፡ ዑቕባጮን እተባህለ ወዲ ወለደላ። ዑቕባጮን ዓቕሚ ኣዳም ምስ በጽሔ ኣቦኡ ተስፎይ ናብ ረአስ ድጌ ዛውል እምባ-ዛውል ከይዱ ዛውለተይቲ ጓል ኣምጺኡ ኣመርዓዎ። ጠኒሳ ክትሓርስ እንዳ ኣቦኣ ከይዳ ድሕሪ ሓደ ወርሒ ወዲ ወለደት። ስሙ እውን ገብረስላሴ ሰመይዎ። ይኹን እምበር፡ ድሕሪ ኣርባዓ መዓልቲ ቅድሚ ናብ እንዳ ሓሙኣ ምምላሳ ስድራኣ እኽልን ከብትን ምስ ሃብዋ ተሓሲማቶ።” ኣቦኣ እንታይ እሞ ባህ ይብለኪ” ምስ በላ” ግራውቲ ደብር ጸብር ንእንድርታይ ገጹ ዝርኢ ክፋል ሩባ ኖረት ምስ በለቶ “ሕድት ሸነሃኪ” ንእሽትለይ ነገር ሓቲትኪ ኢሉ መረቐላ። ንእንዳሓሙኣ ድማ ተመልሰት። ተስፎይ ዝፈረዮም ዑቕባጨን – ገብረስላሴ – ዑቕባጨን – ዑቕባ – ክርስቶስ – ዮሓንስ – ገብረክርስቶስ ፡ ተስፎይ ዑቕባስላሴ – ዑቕባክርስቶስ፡ ዑቕባጨን – ዮሓንስ፡ ዓይቡ – ሕድሪ – ማሪያም፡ መሓመድ – ዑቕባጨን 4ይ፡ ተስፎይ 3ይ ፡ ዮሓንስ ካልኣይ ዛይድ (ጢሞቴዎስ) ዮናታን – ተስፎይ 4ይ ወለደ። መወከሲ( ድግም ክልኤ መንሳዕ ገጽ 87 ርኤ)።ተስፎይ ኣዝዩ ለጋስ እንተ መርቐ ዘብጽሕ እንተ ጸለየ ዝስማዕ ከም ዚነበረ መጽሓፍ ድግም ክልኤ መንሳዕን ኣብ ገጽ 86 ከምኡ እውን መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ ብጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይ ገጽ 96 ተመልከት። ደቂ ሌዊ ኣብ ላስታን ትግራይን ኤርትራን ዚነበሩን ዚነብሩ ዘለዉን ኵሎም ኣቅሽሽቲ ኢዮም ። እስከ ሕጂውን ወለዶ ዜን ደቂ ሀይገት(ሃይገት) መንሳዕ ንርአ። ዜን ትውልዶም ካብ ዓሳውርታ፡ እዩ። ካብ ዑመር ዓሳዑር ኣቦ ዓሳውርታ፡ ኢቲ መበል 17 ወይ 18 ወለዶ ዝዀነ ታልክ (ተኽለሰማዕቲ) ወዲ ዓሊገፍቶ ንዜናገብረኤልን፣ ንዓንደኣብን፣ ንሰመረኣብን ወለደ። ዜናገብረኤል (ጃናይ) ካብታ ሓማሰነተይቲ ሰበይቱ ንድቕሎይን፣ ንግብሮይን፣ንግሮይን ወለደ። ድቕሎይ ዝፈረዮም፡ ኣብ ዓዜን፣ ኣብ ሀይገት (ሃይገት) መንሳዕ ኣግዓሮ ኣለው። ደቂ ድቕሎይ ቀደም ዘመን “ደቂ ሓጸይ” ይባሃሉ ነሮም። ግብሮይ ዝፈረዮም ፡ ኣብ ኣውራጃ ሓማሰን ኣብ እምባደርሆን ዓዲ ዜንን ደፈረን ይርከቡ። ንግሮይ ዝፈረዮም፡ ገዛ ዜን እተባህሉ (እተባሃሉ) ኣብ እምባደርሆን ደቀምሓረ ድምበዛንን ከምኡ’ውን ካብዚኣቶም ቅድም ዝተፈለዩ ኣብ ዓዲ ኣቡን (ትግራይ) ዓድዋ ኣለዉ። ከምኡውን ካልኦት ዜን ወይ ዜናገብርኤል (ጃናይ) ካብታ ኣስላመይቲ ጓል ሳሕል ሰበይቱ ዝፈርዮም፡ ኣብ ስሔ ዐድ ትማርያም ኣብ መሬት ኣውራጃ ሳሕል ኣለዉ። ኣሕዋቱ ዓንደኣብን ተኽለኣብን ዝፈረይዎም፡ ድማ፡ ኣብ ተራእምኒ ኣለዉ። ሓዉ (ሓው ንዜና) ሰመረኣብ ዝፈረዮም ኣብ ወረዳ ኣፈልባ ኣብ ኣውራጃ ሰራዬ ኣለው። ዓሳውርታ፡ ኣስላምን ክርስትያንን ኢዮም። ቋንቋኦም ድማኒ፡ ሳሆ እዩ። ኣሕዋት ዜን፡ ገዛ ኣስመዔ (4ተ ኣስመራ) ዓሳውርታ ኢዮም። መወከሲ (መጽሓፍ ታሪኽ ወለዶ ሕዝቢ ኤርትራ ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተስፋማርያም ገጽ 144 መጽሓፍ ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውረሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 60 ረአ። (ደጅኣዝማች ሓረጎት ኣባይ እምነቱ ካብ 1963 -1974 ከንቲባ ኣስመራ ዚነበሩ ካብ ገዛ ኣስመዔ ኢዮም። ንከተማ ኣስማራ ብጽረታን ጽባቐኣን ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዝነበራ ከተማታት ብልጽቲ ከምትኸውን ዝገበሩ ትጉህ ከንቲባ ነሮም። እዚ ግን ኣብቲ ላዕሊ ዝተጠቅሱ መጻሕፍቲ ኣይተረቝሐን፡ ናትና ርእይቶ እዩ።
መደምደምታ
ሀይገት (ሃይገት) ውርይቲ ዝዀነትሉ ምኽንያት ኣቀማምጣ መሬታን ልምላሜኣን በሪኽን ዕሙርን ጐቦታታን ኣእዋማን ዱር ኣራዊታን ጠስማን መዓራን እኽላን እዩ። ነዚ እውን፡ ሓደ መርትዖ ኣለና። ጣሊያን ካብ 1890 – 1895፡ ዓ.ም. ኣብዛካይድዎ መጽናዕቲ ሀይገት (ሃይገት) ብኣየራን ሃብታን መሬታን ኣዚያ ምችእቲ ኰይና ስለዝረኸብዋ ገለብ ርእሰ ከተማኣ ዀይና 500 ጣልያን ሓረስቶት ካብ ኣውራጃ ሮማኛ (ናይ ዓዲ ጥልያን) ኣምጺኦም ኣብ ሀይገት (ሃይገት) መሬት መንሳዕ ከስፍርዎም ተመዲቡ ነይሩ። መወከሲ (ዛንታ ኤርትራ ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ ገጽ 189 ርአ።) ብወርሒ ታሕሳስ 16, 1897 ፈርዲናንዶ ማርቲኒ ቀዳማይ ሲቪል ኣመሓዳሪ ኤርትራ ዀይኑ ዝተሾመ ገለብ ንምብጻሕ መዲቡ ከምዝነበረን በቲ እዋን እቲ ንከንተባይ ተስፋሚካኤል ወድ ኣፍታይ መንሳዕ ቤት ኣብረሄታይ እውን ተነጊርዎም ከምዝነበረ ዝተሰነደ ሓበሬታ ኣሎ። ብ1908 ኣደልፍ ኮልመዲን ገለብ ኣብዝበጽሓሉ እዋን ንኣመሓዳሪ ማርቲኒ ህያብ ተባሂሉ ተመሪጹ ዝነበረ ምራኽ ክንዲ ገለ ዝኸውን ብዕራይ ስለ ዝኣኸለ ከንተባይ ተስፋሚካኤል ንኮልመዲን ሂብዎ። ኮልመዲን ድማኒ ንምስዮን (ንሮዲን) ሂብዎ። ማርቲኒ (ኣመሓዳሪ ማርቲኒ) ንገለብ ዘይመጸሉ ምኽንያት ብወርሒ መጋቢት 1907 ካብ ሓላፍነቱ ብገዛእ ፍቓዱ ስለዝተሰናበተ ንዓዱ፡ ንኢጣሊያ ተመልሰ።
መወከሲ (ብእዝራ ገ/መድህንን ብካሪል ጃኦኣን ሉንድስትሮምን ዝተጻሓፈ “ከኒሻ “ ዘርእስቱ መጽሓፍ ገጽ፡ 444 ኸምኡውን “ኢጣሊያዊ መግዛእቲ ኣብ ኤርትራ” ብዘምህረት፡ ዮውሃንስ ገጽ 179 – 181 ርአ።) ንሀይገት (ሃይገት) ዘበላን ውርይቲ ክትኸውን ዝገበራ እንተላይ ሕዝባ እዩ። ገሊኡ ካብ ዓዲ ዐረብ፣ ገሊኡ ካብ ኣስራኤል፣ገሊኡ ካብ ካባሳታት ኤርትራ፣ መጺኡስ ብመስውቦ ተሓናፉጹ ኬብቕዕ ዝተፈላለየ ሞያን ፍልጠትን ዕምቆትን ጥበብን ኢደ-ጥበብን ሒዙ ስለዝመጸ እዚ ኵሉ ተደሚሩ ሀይገት(ሃይገት) ፍርህትን ግንንትን ህብብትን ከም እትኸውን ገበራ። ሀይገት(ሃይገት) ብሃጸይ እስክንድር ናይ ሓበሻን ሃጸይ እያሱን ሃጸይ ፋሲልን ሃጸይ ቴድሮስን ክሳብ ሃጸይ ዮውሃንስ ኣፍልጦ ነርዋ። ህዝቢ ሀይገት (ሃይገት)ናይ ገዛእ ርእሱ ሰርወ (ሰርዌ) መንግስቲ ኣይንበሮ ድኣ እምበር፡ ናይ ባዕልኻ ርእሰ ምምሕዳር (ሪጂናል ኦቶኖሚ) ነርዎ እዩ። ህዝባ ኣዝዩ ቀናእ ንመሬቱን ንክልሉን ተዋጋኣይን ከም ዚነበረ (ዝነበረ) እኒ በዓል ኣልቤርቶ ፖለራን ካልኦት ናይ ታሪኽ ጸሓፍቲ ሰኒዶሞ ኣለዉ።
ወይዘሮ “ኣውዕለት”
ወይዘሮ ለተኺዳን ዓንዱ “ኣውዓለት” ዝብል ቅጽል ስም ዚተወሃባ (ዝተወሃባ) መዓልቲ መርዓኣ ምስ ሓለፈ ኣብታ ንሀይገት (ሃይገት) ማንሳዕ ዝብገሱላ ድሮ ለይቲ ደቂ ዓዳ ኣብ መንገዲ(መገዲ) ኣድብዮም ምስቶም ወራድ መርዓን መርዓውን ተባኢሶም ኪዝርፍዋ ውዲት ከም ዝኣለሙ ስለ ዝፈለጠት መርዓውን ወራድ መርዓን ደቂ ማንሳዕ ዝብገሱላ ሰዓትን መንገዲን ንኽቕይሩ ነጊራቶም። ዝብገሱላ ሰዓትን መንገዲን ቀይሮም ብሰላም ንሀይገት (ሃይገት) ምስ ኣተዉ ካብ ሕማቕ ነገር ስለ ዘውዓለቶም “ኣውዓለት” ዚብል ቕጽል ስም ሂቦማ። ካልእ ቅጽል ስም ድማ፣ “ቲነጎ” ወይ “ኢቲነጋ “ዚብል ስም ረኺብና፣ ይኹን እምበር፡ “ቲነጎ” ( ኢቲነጋ) ስም ናይ ኣመት (ሰራሓተኛ) ኣውዓለት ከም ዚዀነ ኣብዘን ዝሓለፋ መዓልታት ሰሚዕና ኣሎና። መቃብር ዓባይና ኣውዓለት ኣብ ዕጨት ወድ ቅዜናይ ኣብ ጮመራት መሬት ማንሳዕ ቤት ኣብረሄ ይርከብ።
ትርጕም ቃላትን ኣስማት ቦታታትን።
- እሮታ ማለት ኣብ ልዕሊ ቀምበይበይ ዝብል ማይ ማለት እዩ (standing water) (እሮታ መሬት ማርያ እዩ። ቅድሚኡ ግን መሬት “ ነወ – ቀይሕ” ናይ ዝበሃሉ ዓሌት እዩ ነይሩ። (እሮታ ኣብ ኣውራጃ ከረን ወረዳ ሐልሓል እዩ ዚርከብ)
- ቅሮሽ ብቋንቋ ትግሬ ዓብይ ሓርገጽ ማለት እዩ፡፡ ብቋንቋ ዓረብ (classical Arabic)ድማ፡ ኣዝዩ ገዚፍ ዓሳ
ማለት እዩ።
- ባርግሌ (ባርግለይ) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ኣይትግደፍኒ፡ ኣይትሕደግኒ፡ ማለት እዩ።
- ካርነሽም ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ስም ሰርና ወይ ስም ሰጊርና ማለት እዩ።
- ዝምጃን (ድምበዛን ድምበዳን) ብቋንቃ ኣገው/ብሊንን ሓው ዘይብላ ሓው ዘይብሉ ማለት እዩ።
- በለዳ (በለዛ) በለድ ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ንበር ዓዲ ግበር ማለት እዩ፡
- ዃዘን (ዃዜናይ) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ምፍዳይ ዕዳ ማለት እዩ።
- ዱላ (ዙላ) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ጠፋኢ ዝጠፍኤ ዝጠፍኡ ኣብኡ ዝጠፍኤ ማለት እዩ።
- ሱዳን (ሶዳን) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ሓው እንከለዎ ማለት እዩ።
- ኣከለ – ጉዳይ ብቋንቋ ኣገው/ብሊን እስከ ኣተንስኣኒ ማለት እዩ። (ኣከለጉዛይ)
- ስባጋዲስ (ስባጋዲሽ) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ውግእ ወረ ውግእ ማለት እዩ።
- እንደርታይ ብቋንቋ ኣገዉ/ብሊን ኣብቲ እተዉ ወይ ዝድረሩ ኣትዮም’ዶ ማለት እዩ፡፡
- ፋሲል ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ቆራጺ ማለት እዩ፡፡
- ከረን ብቋንቋ ኣገው/ብሊን እምኒ ማለት እዩ።
- ሊባን ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ኣብ ትሕቲ ጎቦ ዘሎ ዓዲ ወይ ካብ ጎቦ ዚወረዱ ሰባት ወይ ዚወርዱ ዘለዉ ሰባት
ማለት እዩ።
- ሰራዬ ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ተኸደኑ ልበሱ ተዳለዉ ዕጠቑ ኢሉ ኣዚዙ ማለት እዩ።
- ሐልሓል ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ወተግ ናይ ወዲ ሰብ ምውጻእ ጎቦ ማለት እዩ።
ኣኽሱም (ዓቑ- ሲም) ብቋንቋ ኣገው/ብሊን ማይ ሹም ማይ ከንቲባ ማለት እዩ። መወከሲ (ሰረት ታሪኽ
ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ብደክቶር ኣብራሃም ጳውሎስ ካብ ገጽ 185 – 204 ተመልከት)
ሀይገት (ሃይገት) ካብቲ “ሃግት” ዚብል (ዝብል) ቃል ቋንቋ ትግሬ እዩ ዝወጸ ዚብሉ (ዝብሉ)ኣለዉ። ይኹን እምበር ካብቲ “ሓጊገት” ዚብል ቃል ከም ዚወጸ ናፋዕን ሊትማንን ሰኒዶሞ ኣለዉ።
ሙርሳል (ማንሹ) መልእክተኛ ነብዪ ኣምባሰደር ማለት እዩ። ሙራ ድማኒ መሪር ማለት እዩ። መዓውያ ሽደን ወኻርያ ማለት እዩ። የዚድ (ዜድ) ዝያዳ ዛይድ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዜን (ዓዜን) ካብቲ “ዓዛን” ዚብል ናይ እብራይስጢ (ዕብራይስጢ) ቃል ዝወጸ ይመስል። ትርጕሙ ሓያል ማለት እዩ። ብርግጽ ዜናይ ኣዝዩ ሓያል ከም ዝነበረ ድግም፡ ክልኤ፡ መንሳዕ፡ ርአ። ንዓዛን> (ዘሁልቕ ምዕራፍ 34 ካብ ፍቅዲ (ሕጡብ) 26 ክሳዕ 29 ኣብቲ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ሕታም ርአ።) ከም መወከሲ ዝተጠቐምናሉ ፡ መጻሕፍቲ >ታሪኽ ደቂባት (ደቂ ኣባት)> ብጋቨርናቶረ ኣልበርቶ ፓለራ። ድግም ክልኤ ማንሳዕ >ብቀሺ ሮደኝ (ሮዲን)። ሰረት ታሪኽ ጥንታዊት ምድረ ባሕረጋስ ኤርትራ >ብደክቶር ኣብራሃም ጳውሎስ ። ጥንታዊ ጽሑፋት እብራይስጢ (ዕብራይስጢ)። ዊኪፒድያ። ዛንታ ኤርትራ> ብፊትኣውራሪ ሚካኤል ሐሳማ። ታሪኽ ማርዩን ማንሹን >ብመሐመድ ዓሊ ራጂ ብቋንቋ ዓረብኛ ዝተጻሓፈ። ታሪኽ ወለዶ ሕዝቢ (ህዝቢ) ኤርትራ > ብመሪጌታ ብርሃነመስቀል ተሰፋማርያም። ብሉይ ኪዳን ወይ ናይ እብራይስጢ ጽሑፋት። ኢጣልያዊ መግዛእቲ ኣብ ኤርትራ > ብዘምህረት ዮውሃንስ። ከኒሻ >ብእዝራ ገብረመድህንን ካረል ሉንድስትረምን። መሰረት ዓሌት ሕዝቢ መረብ ምላሽ >ጆሜትራ ገብረ ኢየሱስ ኣባይ። ከምኡውን ሃብታም ተሞኩሮ ዘለዎም ደቂ መሓበርና ኣቶ ኣብራሃም ሐሰብኣነቢን ኣቶ ምከኤል ህያቡን ክልቲኦም ተቐማጦ መነሶታ ( ሑቡራት ሃገራት ኣሜሪካ) ኣቶ ጳውሎስ ገብረስ እስጢፋኖስ ተቐማጣይ ኤለኖይ ( ኣሜሪካ) ኣቶ መሐሙድ ሎቢነት( ወድ ሎቢነት) ወድ ሰምሃር ጻዓዳ ምሁር ጋዜጣኛ ተቀማጣይ ላንድን (ዓዲ እንጊሊዝ) ነዚ ሰነድ ኢዚ ኣዝዩ ጠቃሚ መጽሓፍ ሰዲዱልና ። ሎቢነት ካብ ግዜ ንእስነቱ ጀሚሩ ቀናእ ንቋንቁኡ ቋንቋ ትግሬ ፡ ቋንቋ ትግሬ ክትዓቢ ዚጸዓረን ዝጽዕር ዘሎን ፈታው ህዝቡ እዩ። ኣቶ ዑስማን ዑመር ተቐማጣይ ሳን ዲኤጎ ካሊፎርንያ (ኣሜሪካ) ካብ ሎቢነት ዝተለኣኸልና ናይ ቋንቋ ዓረብኛ ጽሑፋት ናብ ቋንቋ ትግርኛ ዝተርጐመልና ብስም ኵሎም ደቂ ሀይገት (ሃይገት) ነመስግኖ ። መተሓሳሰቢ፣ ዝዀነ ይኹን ጽሑፍ ንባዕሉ ፍጹም ኣይኰነን። ንሕና ካብቲ ብርኽ ዝበለ ተጠቒሱ ዘሎ መጻሕፍቲ ብምምርኳስን ተመኩሮ ዘለዎም ኣሕዋት ብምሕታትን ዝረኸብናዮ ምዃኑ እናገለጽና ዚጐደለ ክምላእ ጌጋ ድማ፡ ክእረም ብትሕትና ነተሓሳስብ።


c: text/html

text:
ኣብ ተዳወብቲ ክልላት ኦሮሚያን ሶማልያን ብሰንኪ ዘጋጠመ ግጭት ተመዛቢሎም ኣብ ከተማ ቢሾፍቱ ይጣየሱ ካብ መንጎ ዝነበሩ መናእሰይ ትሽዓተ ከምዝተኣሰሩ ዝበፅሐናይ ዜና ገሊፁ።
ሓደ ሽሕ መራሕቲ ስድራ ኣብ ከተማ ቢሾፍቱ ሓገዝ ይግበረሎም ኣሎ።ካብዚኦም ብተወሳኺ ኣስታት 500 ዝተመዛበሉ መናእሰይ ሓፀርቲ ስልጠናታት ተዋሂቡዎም ኣብታ ከተማን ኣብ ከባቢኡን ኣብ ዝርከባ ፋብሪካታት ክሰርሑ ተመዲቦም ኣለው።
ካብቶም ተፈናቐልቲ መንእሰያት ሓደ ፈይሳ ቱፋ፡ እቶም መናእሰይ ናይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኪራይ ገዛ ክወሃቦም ብሰበስልጣን መንግስቲ ናይቲ ክልል ዝተውሃቦም ቃል ከይተፈፀመ ብምትራፉ ንፀገማት ንቃላዕ ኣለና ይብሉ።እዚኦምን ካልኦት ፀገማትን ናብ ቤት ፅሕፈት ናይቲ ምምምሕዳር ንምጥራዕ ኣብ ዝኸድሉ እዋን ካልኦት ሰራሕተኛታት ናይ ተቓውሞ ሰልፊ የካይዱ ከምዝነበሩን ንጥርዓን ዝኸዱ ሰለስተ ደቂ ኣንስትዮን ሽዱሽተ ደቂ ተባዕትዕዮን ተመዛበልቲ መናእሰይ ኣብ ቤት ፅሕፈት እቲ ከንቲባ ተኣሲሮም፡ ሎሚ’ውን ኣይተፈትሑን ይብል ።
ንሱ ብተወሳኺ በተንቲ ኣድማ ፖሊሳት ነቶም ተሰለፍቲ እናቐጥቐጡ ክብትኑዎም ከለው ናይቲ ሰልፊ ተሳተፍቲ መሲሎምዎም እቶም ፖሊሳት ነቶም መናእሰይ ኣስሮምዎም ኢሉ።ምምሕዳር ከተማ ቢሾፍቱ ነቲ ማእሰርቲ ኣየረጋገፀን፤ኣፃሪየን ምላሽ ከምዝህባ ግን ወሃቢት ቃል ናይቲ ምምሕዳር ወ/ሮ ድርቤ ግርማ ገሊፀን ኣለዋ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 15 July 2016
ኣብ ማእከል ጎንደር፣ ኣብ መንጎ ሓይልታት ጸጥታን ህዝብን ብዝተወልዐ ግጭት ሓያሎ ሰባት ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተኡ ምንጭታት ዜና ካብ ኢትዮጵያ ሓቢረን።
እቲ ብ12 ሓምለ ዝተወልዐ ግጭት፣ ካብ ክልል ትግራይ ዝተዋፈሩ ሓይልታት ጸጥታ፣ ናይ ተቃውሞ ምንቕስቓስ ህዝቢ ወልቃይት ጠጌዴ ይውድብ ምህላዉ ንዝጠርጠርዎ ተወላዲ እቲ ከባቢ ዝኾነ ኮሌነል ደመቀ ዘውደ ንምሓዝ ኣብ ዝተዋፈርሉ እዋን ከምዝተጎሃሃረ ንጹር ኮይኑ ኣሎ።
ህዝቢ፣ ነቲ ብሓይልታት ጸጥታ ዝህደን ኣባል ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝነበረ ኮለነል ኣሕሊፍና ኣይንህብን ብምብላ፣ ምስቶም ሓይልታት ጸጥታ ድሕሪ ዘካየዶ ግጭት፣ ካብ ሓይልታት ጸጥታን ህዝብን ብውህዱ ኣርባዕተ ሰባት ከምዝተቐትሉ ክግለጽ እንከሎ፣ ተቓወምቲ ወገናት ከኣ ናይ ዝሞቱ ቁጽሪ ክሳብ 20 ከምዝበጽሑ ይገልጹ ኣለዉ።
እቲ ግጭት ናብ ምቕጻል መካይን፣ ኣውቶቡስን ካልእ ንብረት ከምዝዓረገ ዝሓበሩ ምንጭታት ካብ ጎንደር፣ እቲ ግጭት ከይብእስ ስግኣት ከምዘሎ ኣመልኪቶም።
እቲ ብሓይልታት ጸጥታ ዝህደን፣ ህዝቢ ጎንደር ከኣ ኣሕሊፍና ኣይንህቦን ዝብል ዘሎ ኮለነል ደመቀ ዘውደ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ብዛዕባ ምእታዉ ዝተፈልጠ የለን።
ኣብታ ከተማ ወጥሪ ዓሪጉ ምህላዉ ናይ ዓይኒ መሰኻክር ይሕብሩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ብዛዕባ’ቲ ኣብ መንጎ ህዝብን ሓይልታት ጸጥታኡን ኣብ ጎንደር ዘጋጠመ ግጭት ዝርዝራዊ መብርሂ እኳ እንተዘይሃበ፣ ካብ ኤርትራ ዝተበገሱ ዕጡቓት ኢድ ከምዘለዎምን ገለ ካብኣቶም ከኣ ከምዝተታሑዝን ወቒሱ ኣሎ።
መንግስቲ እታ ሃገር፣ ኣብ ኢትዮጵያ በብእዋኑ ዝጎሃሃር ዘሎ ህዝባዊ ምልዕዓላት፣ ኢድ መንግስቲ ኤርትራ ኣለዎ ክብል እዚ ናይ ጎንደር ናይ መጀመርያ ኣይኮነን።
==============================


text:
ትማሊ ሰሉስ፡ ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ፈረንሳ እትርከብ፡ ምስ ስፓኛ እትዳወብ ከተማ ሳን ዠን ደሉዝ (Saint-Jean-de-Luz)፡ ሰለስተ ስደተኛታት ብባቡር ተሃሪሞም ከምዝሞቱን ሓደ ድማ ብኸቢድ ተጎዲኡ ከምዘሎን ካብታ ከተማ ዝተረኽቡ ምንጭታት ይሕብሩ ክብል ማዕከን ዜና ተተ ገሊጹ።
እቶም በታ ቀዳመይቲ ናይ ሰዓት 3 ወጋሕታ ባቡር ዝተሃርሙ ስደተኛታት፡ ኣብቲ መንገዲ ባቡር ሓዲሮም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ዝብል ገምጋም ከምዘለዎም ናይቲ ከባቢ ሰብ መዚድሕሪ ምግላጾም፡ እታ ባቡር ደው ክትብል ፈቲና እኳ እንተነበረት፡ ካብቲ ሓደጋ ክትድሕን ግን ኣይከኣለትን ክብሉ ወሲኾም ሓቢሮም።
ብምሉኦም እቶም ግዳያት፡ ኣብ ክሊ ዕድመ 21 ክሳብ 40 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣልጀርያውያን ምዃኖምን ኣቐዲሞም ኣብ ሃገረ ስፓኛ ዝነበሩ እዮም ክብል፡ ጂሮም ቦርየር፡ ዝተባህለ መርማሪ ገሊጹ።
ስፓኛ፡ ሓንቲ ካብ ኣፍደገ ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ዝኾነት ሃገር ኮይና፡ ቁጽሪ ናይቶም በዛ ሃገር ዝኣትዉ ስደተኛታት፡ ኣብዚ ዓመት፡ ብርኡይ ከምዝወሰኸን ኣብ ወርሒ ነሓሰ፡ ሓደ ዘይሕጋዊ ስደተኛ፡ ካብ ስፓኛ ናብ ፈረንሳ፡ ንፈለግ ቢዳሶዋ ክሰግር ኣብ ዝፈተነሉ እዋን፡ ከምዝሞተ ይዝከር።


text:
ሓው ዮሴፍ ሒደት ይኸውን ‘ምበር ኣንቢበ ኢየ ውሑድ መዓልታት ይኸውን ‘ምበር ኣዝዮም ዘድንቖም በላሕትን ፈላጣትን ሰባት ብተመስጦ ክዛረቡን ክምድሩን ከስተምህሩን ሰሚዐ ኢየ በቲ ይኹን በቲ ግን ኩሉ እቲ ጣቛ እቲ ቛንቛ መሰረቱ ህዝቢ ኢዩ ሕምረት ናይ’ቲ ምግዳል
ብመጀመርያ ነቶም ብዘይ ምስልካይ ንድርሰት ምቅንጃው ገድሊ ሓው ኣቶ ዮሴፍ ገብሪህይወት ነቢቦም ብብቕዓትን ክእለትን ዝመለሱ ብፍላይ ከኣ ሓው ሳልሕ ዮኑስ በቲ ሓው ኣቶ ዮሴፍ ገብሪህይወት ንነብሱ ከም ውጺኢት ምዕራባዊ ዓለም ወሲዱ ህላዌ መንነቱ ብምኽሓድ ልዕሊ እቶም ዋናታት ቛንቛ እንግሊዝ ዋና ብምዃን ኣብ መርበባት ሓቤረታ ኤርትራውያን ዱድ ዝብለሉ ዝነበረ ቛንቛ እንግሊዝ ዕድመን ጥዕናን ይሃቦ
ዮሴፍ ገብሪሂወት ዚተባህለ ምሁር ኤርትራዊ ብዕለት ለይቲ 3 ሚያዝያ 2010 አብ ፓልቶክ „ኤርትራዊ ኣደራሽ ንሓያልነትን ሓድነትን ተቓወምቲ“ ዚተባህለ ቀሪቡ፣ መብርሂ ንናይ ቅድሚ ሕጂ ጽሑፋቱን፣ ብዛዕባ ንፖለቲካዊ መጻብቦ ኤርትራ ኢሉ ዘማዕድዎ ፍታሕን ከብርህ ሐዲሩ። የግዳስ ሓው ዮሴፍ ከምቲ አብ ጽሑፋቱ ዘልመደና – ንኣብነት ከምቲ አብ ምቅንጃው ገድሊ ዚአመሰሉ ጽሑፋት- ብዙሕ ኣኻብሕ ታሪኽናን ጕዕዞ ገድልናን‘ኳ እንተአናጠጠ አብ መወዳእታስ ንኤርትራ ዚኸውን (ኤርትራዊ) ፍታሕ አየቕረበን።
ነቲ ምቅንጃው ገድሊ ብዝብል ኣርእስቲ፡ ንገድልን ታሪኹን ኣካፊኡ ንኤርትራዊ መንነትን ናጽነትን ክድምስስ ዝፈተነ ጸሓፋይ ንምቅንጃው ዘቕረቡዎ ጽሑፍ ዘይፍትሓዊ ኮይኑ ረኺበዮ። ብኤለትሮኒካዊ ጋዜጣ ዝተዘርግሐ ኤለትሮኒካዊ ሓሶት ‘ዩ እንተበልኩዎ ‘ውን ኣየጋነንኩን።


text:
ብዛዕባ- ድምጺ ኣሜሪካ ቋንቋ ትግርኛ
ድምጺ ኣሜሪካ እቲ ዝዓበየ ናይ ኣሜሪካ ዓለምለኸ ትካል ዜና ኮይኑ፡ ፈነውኡ ነቶም ውሱን ወይ’ውን ፍጹም ነጻ ፕረስ ዘይብሎም ከባቢታት ብ45 ቋንቋታት የመሓላልፍ። ኣብ 1942 ዓ.ም ዝተመስረተ ድምጺ ኣሜሪካ፡ ሰፊሕን ነጻን ሸፈነ ይህብ፡ ንሰማዕቲ ድማ ነታ ዘላ ሓቂ ይነግር።ድምጺ ኣሜሪካ አካል ናይ ኣሜሪካ ኤጄንሲ ዓለምለኻዊ ሜድያ ኮይኑ፡ ምሉእ ብምሉእ ብኣሜሪካውያን ከፈልቲ ግብሪ ዝምወል’ዩ።
ተልእኾን ዘይሻራዊነትን ድምጺ ኣሜሪካ፡ ንጋዜጠኛታት ካብ ጽልዋ፡ ጸቕጢ፡ ሕነ ምፍዳይ መንግስታትን ፖለቲከኛታትን ዝከላከል ፡ውሕስነት ዝህቦ ሕጊ ኣለዎ።
ኣብ 1976 ፕረዚደንት ጀራልድ ፎርድ ክታሙ ዘንበረሉ ቻርተር ድምጺ ኣሜሪካ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፡-
1.ድምጺ ኣሜሪካ ቀጻልነት ዘለዎ ተኣማንነትን ኣብ ጭብጢ ዝሰረተን ምንጪ ዜና ኮይኑ ከገልግል’ዩ። ዜና ድምጺ ኣሜሪካ ቅኑዕ፡ ውድዓዊን ምሉእነት ዝሓዘን ይኸውን።
2. ድምጺ ኣሜሪካ ንሓደ ክፋል ሕብረተሰብ ዘይኮነ ንመላእ ኣሜሪካ ይውክል፡ ስለዝኾነ ድማ ንኣገዳስነት ኣሜሪካዊ ስነ ሓሳብን ትካላትን ዘበራትዕ ሚዛናዊነቱ ዝሓለወ ኩሉ ሓቆፍ ሓበሬታ የቕርብ።
3.ድምጺ ኣሜሪካ፡ ንፖሊሲታት ኣሜሪካ ብንጹርን ብየቕርብ፡ ብተወሳኺ ነዚ ፖሊሲ ዝምልከት ዘተን ርእይቶታትን ብሓላፍነት የተአናግድ።
ኣብ 1994 ኮንግረስ ኣሜሪካ ፡ ዓንቀጽ ሕጊ ዓለምለኻዊ ፈነወ ኣሜሪካ ኣጽዲቑ። እዚ ሕጊ`ዚ፡ ስራሓት ጋዜጠኛታት ድምጺ ኣሜሪካ፡ ንባህልን ማሕበራዊ ብዙሕነትን ኣሜሪካ ዘንጸባርቕ፡ ሓቀኛ፡ቅኑዕ፡ ውድዓዊ፡ ኩሉ ሓቆፍ ሚዛናዊነት ዝሓለወን ኮይኑ ክቐርብ ይሓትት።
ኣብ 2016፡ ባይቶ ኣሜሪካ፡ እንደገና ኣብ ዓንቀጽ-ሕጊ ሃገራዊ ምክልኻል`ውን ብምርግጋጽ፡ ምጽብጻብን ምዝርጋሕን ዜና ነጻን ውድዓዊን ኮይኑ ክቕጽል ኣለዎ ይብል ።
ጋዜጠኛታት ድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ኣብ መትከላት ነጻ ፕረስ ንዓለም ኣብነት ኮይኖም ክቐርቡ ብዕቱብ ይሰርሑ።
ድምጺ ኣሜሪካ
ናጻ ፕረስ የግድስ’ዩ


text:
ኣብ ራያ ልዕሊ 50 ንጹሃን ዜጋታት ምቕታሎም ናይ ራያ ራዩማ ፓርቲ ኣፍሊጡ።
ሓይልታት ትግራይ ኣብ ከባቢ ራያ ኣብ ልዕሊ ንጹሓን ሰባት ቅትለትን ካልእ ዘይሰብኣዊ ተግባራትን ይፍጽም ኣሎ ክብል ራያ ራዩማ ዝተባህለ ፓርቲን ካልኦት ወገናትን ይጠርዑ`ለዉ። ካብ ህወሓት ዛጊት ርእይቶ ምርካብ ኣይተኻእለን።
ኣብ ዲሞክራሲያዊ ፓርቲ ራያ ራዩማ ሓላፊ ርክባት ህዝቢ ጌታቸው ከበደ ፡ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ህወሓት ዝርከብ ከባቢ ራያ ዓዘቦ ዝነብሩ ህዝቢ ንብርክት ዝበሉ ጸገማት ተቓሊዖም ኣለዉ፡ 50 ዝኾኑ ሰባት ብዘስካሕክ መንገዲ ምቕታሎም ልዕሊ 30 ሺሕ ህዝቢ ድማ ካብቲ ኸባቢ ምፍንቓሉ ገሊጹ`ሎ።
ኣቦ መንበር ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ትግራይ ዶ/ር ኣረጋዊ በርሀ'ውን ዛጊት 22 ኣባላቱ ብህወሓት ከምዝተቀትልዎ ሓቢሩ ።
ብኻልእ ወገን ፌደራል መንግስቲ ዘጣየሶን ካብ ከተማ መቐለ ወፂኡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብን ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ፡ ድሕሪ ውሳነ በይናዊ ምቁራጽ ተፃብኦ መንግስቲ ፊደራል እቲ ክልል ኣብ ኣዝዩ ዝኸፍአ ኩነታት ከምዝርከብ ገሊጹ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል::


text:
ካብ መንግስቲ ትግራይ ዝተውሃበ እዋናዊ መግለፂ
ቅድሚ ኵሉን ልዕሊ ኵሉን ቀዳማይ ደርጊ 15 ሰነ 1980 ዓ/ም ኣብ ዕዳጋ ሓውዜን ደብዳብ ነፈርቲ ዝፈፀመሉ መበል 33 ዓመት መዓልቲ ስዉኣት ኣብ እነኽብረሉ ዕለት ናይ ኣቦ ንመን ንውሃቦ ኰይኑዎም ዳግማይ ደርጊ ጕጅለ ፋሽሽቲ ኣብይ ኣሕመድ ድማ 15 ሰነ 2013 ዓ/ም ካብ ከተማ መቐለ ናይ ቀረባ ርሕቐት ኣብ እትርከብ ቶጎጓ እትብሃል ቦታ ንዕዳጋ ኣብ ልዕሊ ዝወፅኡ ሰላማውያን ዜጋታት ብዘካየዶ ደብዳብ ነፋሪት ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ንብረቱን ብዝበፅሐ ጕድኣት ህዝብን መንግትን ትግራይ ዝተሰምዖ ሓዘን ዓᎁቕ ምዃኑ እንትገልፅ፡ ግዳይ እቲ ሓደጋ ዝዀኑ ወገናት መንግስተ ሰማያት የዋርሶም፥ ንመላእ ስድራ ቤቶምን ፈተውቶምን ድማ ፅንዓት ይውሃቦም ይብል።
ከም ዝፍለጥ ብመሪሕነትን ሃንዳሳይነትን ወራሪ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ዳግማይ ደርጊ ጕጅለ ፋሽሽቲ ኣብይ ኣሕመድን ተስፋሕፋሓይ ሓይሊ መንግስቲ ክልል ኣምሓራን ኣብ እቶም ዝሓለፉ ልዕሊ 7 ኣዋርሕ ንህዝቢ ትግራይ ብሓይሊ ጐቢጥካ ንምብርካኽ ብታሪኽ ይቅር ዘይብሃል ኣረሜናዊ ግፍዕን ገበንን ፈፂሞምን ይፍፅሙን ኣለው። ናይዚ መቐፀልታ ዝዀነ ድማ ታሪኽ ንባዕሉ ይደግም ከም ዝብሃል 15 ሰነ 2013 ዓ/ም ካብ ዋና ከተማ ትግራይ ከተማ መቐለ ናይ 30 ኪ.ሜ ርሕቐት ኣብ እትርከብ ፍልይቲ ቦታ ቶጎጓ ንፁሃን ደቂ ትግራይ ኣብ ዕዳጋ መዓልቲ እናሃለው ዳግማይ ደብዳብ ሓውዜን ብምፍፃሙ ብርክት ዝበሉ ወገናትና ግዳይ ሞትን መቝሰልትን ካብ ምዃን ንላዕሊ እቲ ፍፃመ ሰብን እንስሳን ዘይፍለየሉ ኣዝዩ ዘስካሕክሕ ኣረሜንያዊ ተግባርን ቀንዲ ዕላማን ትልምን ደመኛ ፀላኢ ትግራይ ድማ ሐዚ እውን መንነት ህዝቢ ትግራይ ንምፅናት ዝጀመርዎ ቅሉዕ ወራርን ኲናትን ኣጠናኺሮም ዝቐፀልሉ እኩይ ተግባሮም እዩ።
ብምዃኑ እውን ዳግማይ ደርጊ ጕጅለ ፋሽሽቲ ኣብይ ኣሕመድን መማኽርቱን ሰዓብቱን ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፈፀምዎን ይፍፅምዎ ዘለውን ኣረሜናዊ ግፍዕን ገበንን ከም ህዝብን መንግስትን ዘሐርነና እምበር ዘየንበርክኸና ምዃኑ ክሳብ ሐዚ ብሄራዊ መንነትናን መሰል ዓርሰ ውሳነናን ንምውሓስ መላእ ህዝብናን ሓየት ሰራዊት ትግራይናን ዘካየዶን የካይዶ ዘሎን ተጋድሎ ኣጠናኺሩ ብምቕፃል ሐዚ እውን ወይከ ፈተኽ ኣይንምብርከኽን ኢልና ከምቲ ጀሚርናዮ ዘለና ፀላእትና ኣብ ዝሓፀረ እዋን ንምድምሳስን ንዘይተርፍ ዓወትን ከምቲ ልሙድ ቃልስና ክነሐይል መንግስቲ ትግራይ ይፅውዕ።
ሃለዋትናን ድሕንነትናን ብቕልፅምና!
ክብርን ሞገስን ንሰማእታትና!
ትግራይ ትስዕር!
መንግስቲ ትግራይ – 17 ሰነ 2013 ዓ/ም – ትግራይ


text:
ብተወሳኺ ንካልኦት ዕቑባ ክሓቱ ናብ ኬንያ ዝኸዱ 41 ኢትዮጵያዊያን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ኬንያ ከምዝኣተዉን ናይቲ ማሕበረሰብ መራሒ ኣቶ ሸጋ ኣረዶ ንቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ሓቢሮም።
መንግስቲ ኬንያ፡ 12 ኢትዮጵያዊያን ዝሓለፈ ዓርቢ ካልኦት 13 ሰባት ድማ ትማሊ ሰንበት ሞያለ ናብ ዝርከብ ጨነፈር ኢሚግሬሽን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሕሊፎም ሂብዎም።
ኣብ ኬንያ ዝርከብ ወሃቢ ቃል UNHCR ዱኬ ሙዋንቻ ብመንግስቲ ኬንያ ናብ ኢትዮጵያ ተዋሂቦም ብዛዕባ ዝተባሃሉ ሓተቲ ዕቑባ የጻርዩ ከምዘለዉ ገሊጾም ኣለው።
ብኻልእ ዝተሓሓዘ ዜና ሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ብቕድሚ ትማሊ ቀዳም ንኽልተ ኬንያዊያን ዓፊኖም ምውሳዶም ጋዜጣታት ኬንያ ንኮሚሽነር ከባቢ ማርሳቢት ሞፋት ካንጊ ብምጥቃስ ጸብጺበን።
ሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ኣብ መወዳእታ ዝሓለፈ ዓመት ንዶብ ኬንያ ብምጥሓስ ንሰለስተ ፖሊስ ኬንያ ምቕታሎም ጋዜጣ The Daily Nation ምጽብጻባ ይዝከር።
ካብ ናይሮቢ ዝተረኽበ ጸብጻብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዛዕባ ኣሕሊፎም ተዋሂቦም ዝተብሃሉ 25 ኢትዮጵያዊያን ይኹን ተዓፊኖም ዝተብሃሉ ክልተ ኬንያዊያን ዝሃቦ ርእይቶ የለን።


text:
ናይ መቐለ ቀረብ ማይ ንምምላእ ተሓሲቡ ኣብ ከይዲ ህንጸት ዝነበረ ግድብ ገረብ ግባ ምሉእ ብምሉእ ዓኒዉ
ፍልፍል፡ ኣክሱማይት ሚድያ
ጥቅምቲ 6, 2021
እቲ ካብ ከተማ መቐለ ተበጊስካ ንኣንፈት ተንቤን ውሱን ርሕቐት ምስተጎዓዝካ ዝርከብን ከይዲ ህንፀቱ ኣብ ምስላጥ ዝነበረን፡ ንኸተማ መቐለ ቀረብ ዝስተ ፅሩይ ማይ ንምምላእ ዝስራሕ ዝነበረ ፕሮጀክት ግድብ ገረብ ግባ ብሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጲያን ሙሉእ ንሙሉእ ከምዝዓነወን ከምዝተዘመተን ተገሊፁ።
እቲ ብልዕሊ 9 ቢሊዮን ብር በጀት ተመዲብሉ ህንፀቱ ምስ ዝዛዘም ንዝመፅእ 50 ዓመት ንኸገልግል ትልሚ ተታሒዙሉ ዝስራሕ ዝነበረ ግድብ ገረብ ግባ መንግስቲ ኢትዮጲያ ምስ መሻርኽቱ ኣብ ልዕሊ እተን ዉጡናትን ሙሉኣትን ሃፍትን ፕሮጀክትታን ህዝቢ ትግራይ፡ ዝኸኣሎ ናብ ኤርትራን ክልል ኣምሓራን ብምግዓዝ ዘይከኣሎ ድማ ኣዕንዩዎ እዩ።
እቲ ግድብ እንትዛዘም ንቀረብ ማይ ህዝቢ መቐለ ሂብዎ ዝነበረ ተስፋ ልዑል ምዃኑን ዝሐሸ ኣማራፂ ዝነበሮን ዓብዪ ፕሮጀክት ከምዝነበረ ኢንጅነር ዘርኡ ጨርቆስ ሓቢሩ።
ይኹን እምበር ፀላእቲ ህዝቢ ትግራይ ኣይኮነን ዶ ኣብ ዓበይቲ ዉጡናት ፕሮጀክትታት ንብረት ዉልቀ ሰባት ካብ ምስራቕ ንድሕሪት ከምዘየብሉን ኣብቲ ቦታ ዝነበሩ ናዉቲ መሳርሒታት ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ተንቀሳቐስትን ዝተተኸሉን ማሽናት ከምዝተዘመተን ከምዝዓነወን ኣረዲኡ።
ካብዚ ብተወሳኺ ካብቲ ክህቦ ዝነበረ ኣቕርቦት ማይ ብዝተፈለየ ማይ ናይ ኩሉ መሰረት ልምዓት ቀንዲ መሳርሒ ስለዝኾነ ኣብ ካልኦት ዝሳለጡ ዓይነታት ልምዓት እዉን ፅልዋ ከምዝፈጥር ኢንጅነር ዘርኡ ገሊፁ።
ስለዝኾነ እዉን እቲ ፕሮጀክት ከም ብሓዱሽ ንምጅማርን ካልኦት መሰረተ ልምዓት ንምስላጥን ፀላእቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ትካላትን ፋብሪካታትን ብፍላይ ድማ ምስ ቀረብ ማይ ዝተሓሓዙ ዘብፅሕዎ ዕንወት ንምፅጋን ነዊሕ ጊዜ ከምዝወስድ ስግኣቱ ገሊፁ።
ብምዃኑ እውን እዚ ዕግርግር ክሳብ መዕለቢ ዝረክብ ድማ ጎና ጎኒ ንዘላቒ ዉሕስና ህዝቢን ብቐፃልነት ስግኣት ክኾነሉ ናብ ዝኽእል ብርኪ ቅድሚ ምብፅሑን መንግስትን ሰብሙያን ብሓባር ብምዃን ኣብዚ ዙርያ ክሰርሕሉ ከምዘለዎም እውን ኣተሓሳሲቡ።
እቲ ካብ መጀመርታ ኣትሒዙ ብጸቕጢ መንግስትን ህዝብን ትግራይ እምበር ከም መንግስቲ ፌደራል እንተኾይኑ ንዕኡ ዝዉዕል ዝስላዕ በጀት ከምዘይለቐቐን እቲ ህንፀት ክሳለጥ ድልየት ከምዘይነበሮን ድማ ኢንጅነር ዘርኡ ኣብሪሁ።
ግድብ ገረብ ግባ ካብ ስሑል ; ገንፈልን ኣጉላዕን ሩባታት ዝመፀ ወሓዚ ማይ ከቲሩ ንከተማ መቐለ ክሽፍን ተሓሲቡ ዝህነፅ ዝነበረ ግድብ እንትኾን ከይዲ ህንፀቱ ከባቢ 20 ሚእታዊ በፂሑ ከምዝነበረ ንምፍላጥ ተኻኢሉ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጲያን ብሱር ኮንስትራክሽን ኣቢሎም ኣብ ከይዲ ህንፀት ዝነበሩ ከምኒ መንበሪ ኣባይትን መንገድን መሳርሒታት እዉን ብተመሳሳሊ ካብ ንእሸተይ ክሳብ ዓበይቲ መሳርሒታት ከምዝዘመትዎ ተገሊፁ።
ብተወሳኺ እዉን ከም ፀብፃብ ዓለምለኸን ዉሽጢ ዓዲን ሚዲያታት ወረርቲ ህዝቢ ትግራይ ናብ መሬት ትግራይ ካብ ዝኣትዉ ኣትሒዞም ኣብ ትግራይ ዘለዋ ፋብሪካታትን ትካላት ህዝብን መንግስትን ከምዘዕነዉወን ብተደጋጋሚ እናተገለፀ ምምፅኡ ይዝከር።
ብፍላይ ኣብ ዘኒት ገብስ ሽረእንዳስላሰ፣ እሸት ፣ ኣልመዳ ጨርቃጨርቂ ዓድዋ፣ ኣብ ዉቕሮ ፋብሪካ ሰማያታ ውቕሮ ፣ ብርጭቆን ጥርሙዝን ዕዳጋ ሓሙስ፣ ፋብሪካ መድሓኒት ዓድግራትን ይጥቀሱ።


text:
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ጅማ ወረዳ ኦሞናዳ ኣብ መንጎ ቄሮ ተባሂሎም ዝፍለጡ መንእሰያት ኦሮሞን ሰራዊት ምክልኻልን ብዝተፈጥረ ግጭት፡ ሰባት ብጥይት ተወቒዖም ክብሉ ምንጭታት ቄሮን ሆስፒታልን ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም።
እቲ ግጭት ዝተላዕለ፡ ንሰለስተ መዓልታት ብዝቐጸለ ኣድማ መንገድታት ብምዕጻዉን፡ ካብ ኣሰንዳቦ ናብ ሾኔ ኣብ ዝወስድ መንገዲ ገለ 50 ዝኾና ተሽከርከርቲ ስለዝተዓጽዋን`ዩ ዝብሉ እዞም ምንጭታት፡ ሎሚ ሰራዊት ምክልኻልን ፈደራል ፖሊስን ነተን መካይን ክነሕልፍ ኢና ኢሎም መጺኦም ተኹሲ ከምዝኸፈትሎም ገሊጾም። ብጥይት ካብ መንጎ ዝተሃርሙ፡ ገሊኦም ናብ ሆስፒታል ጅማ ከምዝተላእኩ፡ ናይ`ቲ ሆስፒታል ዋና ኣካያዲ ስራሕ ኣቶ ኑረዘማ ጋሊ ንድምጺ ኣሜሪካ ተዛሪቡ።
ብህጹጽ ግዜ ኣዋጅ ዝቖመ ኮማንድ ፖስት ሎሚ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ሓደ ሓደ ከባቢታት`ታ ሃገር ብዝተፈጥረ ዘይምርግጋእ ናይ `ኣብዮት ቀለም` ዝበሎ መልክዕ ይሕዝ ምህላዉን፡ ናይ`ቲ ኣብዮት ኣሰጎምቲ ድማ ተኸታቲሉ ዝቕጽል ህውከት ኣብ ምጽዋዕ ይርከቡ`ለዉ ይብል።
ብሰንኩ ድማ ክሳብ ሕጂ 17 ኣካላት ጸጥታ ጉድኣት ከምዝወረዶምን፡ ኣርባዕተ ተሽከርከርቲ ምቅጻለንን፡ ካልኦት 10 ተሽከርከርቲ ጉድኣት ከምዝወረደንን፡ጸሓፊ`ቲ ኮማንድ ፖስት ኣቶ ሲራጅ ፈጌሳ ኣፍሊጡ። ብዛዕባ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝጠፍአ ህይወት ግን ኣይተዛረበን። ለንቅነ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ዝተፈላለዩ ናይ`ቲ ከባቢ ነበርቲ፡ቤተሰብ መወቲ፡ ሓለፍቲ ሆስፒታላትን ከንቲባ ከተማን ኣብ ዝሃብዎ ቃል፡ ዛጊት ድሕሪ`ቲ ኣዋጅ፡ ሽዱሽተ ሰባት ብሓይልታት ጸጥታ ከምዝተቐተሉን፡ ምስዞም ናይ ሎሚ 28 ሰባት ብጥይት ከምተወቕዑን ይገልጹ።
ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦ ተወካሊ ቄሮታት ኣሰንዳቦን ሾኔን፡ ብዛዕባ`ቲ ኩነታት ክዛረብ ከሎ “ንሕና ቃልስና ንደሞክራሲ`ዩ። ተቓውሞና ድማ ብድምጽናን ብኢድናን`ዩ-ዝዓጠቕናዮ ምንም ነገር የለን” ኢሉ።
እቲ ንሰለስተ መዓልታት ዝተጸውዐ ኣድማ ምዕጻው ምንቅስቓስ ሎሚ ከምዝዛዘምን መንገድታት ከምዝኽፈቱን ዝገለጸ ወኪል`ዞም ብኦሮምኛ ቄሮ ተባሂሎም ዝፍለጡ መንእሰያት፡ ብኣጠቓላሊ፡ ንኣዋጅ ህጹጽ እዋን ከምዘይቅበልዎን ኣብ ክልሎም “ ኣሽንኳይ`ዶ ዝተዓጥቀ ሓይልስ፡ በትሪ ዝሓዘ ወገን`ውን” ክርእዩ ከምዘይደልዩ ኣፍሊጡ።
ኣብ ካልኦት ከተማታት እቲ ዞን ሕጂ`ውን ውጥረት ከምዝቐጸለ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ነበርቲ ይገልጹ`ለዉ።


text:
Radio Erena: 08 September 2017
ኣብ በርማ፣ ብሮሂንጅያ ኣብ ልዕሊ ዝፍለጡ ኣመንቲ ምስልምና ዘስካሕክሕ ግፍዕታት ይፍጸም ምህላዉ ይቃላዕ ኣሎ።
እዚ ንልዕሊ 120 ሽሕ ኣመንቲ ምስልምና ናብ ጎረቤት ሃገር ባንግላድሽ ከምዝስደዱ ጌሩ ዘሎ፣ ዘስካሕክሕ ቅትለትን ግፍዕታትን ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ምስልምና፣ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ብዘይዝኾነ ህጹጽ ግብረ መልሲ ይሓልፎ ምህላዉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ይኹንኑ።
ን10ታት ዓመታት ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝነበረትን ተሸላሚት ስለማት ኖቤል ዝኾነትን ኣን ሳን ሱኪ ትመርሖ መንግስቲ በርማ፣ ብዛዕባ’ዚ ኣብታ ሃገር፣ ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ምስልምና ይፍጸም ኣሎ ዝተባህለ ግፍዕታት፣ ሓሶት’ዩ ክብል ምግላጹ’ውን ነዛ ሓደ እዋን፣ ንሰብኣዊ መሰላት ብምጥባቓ ግኑን ስም ዝረኸበት ፖለቲከኛ ናብ ከቢድ ነቐፌታ ኣውዲቑዋ ኣሎ።
ኣብ በርማ፣ ዝርከቡ ኣመንቲ ምስልምና ዝኾኑ ህዝቢ ሮሂንጅያ ካብ ባንግላድሽ ዝፈለሱ’ዮም ተባሂሎም ናይ ዜግነት ይኹን ካልእ መሰለት ተነፊጎም ንሓያሎ ዓመታት ዝጸንሑ’ዮም።
ካብዚ ቀረባ ዓመታት ኣትሒዙ ግና፣ ቆልዑን ደቂንስትዮን ብዘይፈሊ፣ ኣብ ልዕሊኦም፣ ብኣመንቲ ቡድሃ ብዝኾኑ ዜጋታት እታ ሃገር ዘስካሕክሕ ግፍዕታት እናተፈጸመ ብመንገዲ ማሕበራዊ ሜድያታት ክዝርጋሕ ይርአ ኣሎ።
====================


text:
ግዕዝይና ንሃገራዊ ደሕንነት ዩናይትድ ስቴትስ ቀጥታዊ ስግኣት ብሙኳኑ ኣንፃር እዚ ዓለም ለኻዊ ዕንቅፋት ምቅላስ ንምምሕዳር ባይደን ሃሪስ ቀንዲ ፖሊሲ እሽጢ ሃገርን ወፃእን እዩ ። ብሙኳኑ ሰነ 3/2021 ፕሬዝዳንት ጆ ባይደን ግዕዝይና ንምቅላስ ዝሕግዝ ኣብ ሃገራዊ ደሕንነት ዝጠመተ መፅናዕቲ መምርሒ ብምውፃእ ቀንዲ ውራይ ሃገራዊ ፀጥታ ዩናይትድ ስቴትስ ኮይኑ ተጣይሹ ። እቲ መምርሒ ላዕለዎት ሰበስልጣናት መንግስቲ እዚ ቀንዲ ሓደጋ ንምቅላስ ሓፈሻዊ ስትራቴጂ መንግስቲ ንኸዳልው ኣዚዞም ።
ግዕዝይና ካብ 2-5% ውሽጣዊ ምህርቲ ናብ ካዝንኡ ዘእቱ ዓለም ለኻዊ ሓደጋ 'ዩ ። ከምኡ 'ውን ኣብ ዓለም ካብ ግዕዝይና ዝፀረየት ሃገር የለን ።ማህሰይቱ ድማ ኣብቲ ታሕተዋይ ማሕበረሰብ ኣዝዩ ከቢድ ከም ዝኾነ ዝፍለጥእዩ ።መብዛሕትኡ ግዘ ወሰንቲ ብቀሊሉ ክረኽብዎ ዝግብኡ ነገራት ከም ህዝባዊ ኣገልግሎታት ፣ ኣገልግሎታት ጥዕናን ዝኣምሰሉ ነገራት ክኽልከሉ ይግበር። ሓላፊት USAID ሳማንታ ፖወር ከምዝበለኦ “ ግዕዝይና ንዘይማዕበላ ሃገራት ኣብ ዓመት ስጋብ 1.26 ትርሊየን ዶላር ዝግመት ገንዘብ የስእነን ።
ፕሬዝዳንት ባይደን ነቲ ግዕዝይና ንምውጋእ ዝተዳለወ መፅናዕታዊ መምርሒ ኣብ ዘቅ፟ረብሉ እዋን ከምዝበልዎ “መሰላት ደቂ ሰባት ዘኽብሩ ዴሞክራሲያዊ ስርዓታት ጥንካረ ንምዕባይ ኣብ ዝግበር ፃዕሪ ወሰንቲ ፈተናታት ዘመና ዝገጥምዎ “ ክብሉ ፅሒፎም እዮም ።
ግዕዝይና ማሕበራት መሰረታት ዴሞክራሲ ይምዝምዝዋ መንግስቲ የዳኽም ፣ ሃብትታት ህዝቢ የባኽን ፣ ማዕረ ተበፃሓይነት ኣገልግሎታት የበላሹ፣ ኣፈላላያት ይፈጥር ፣ ሰባት ፈተውቲ ርእሶም ጥራሕ ክኾኑ ይገብር ። ግዕዝይና ዴሞክራሲያዊያን ትካላት መሰረተን ብምጥቃዕ የዕንወን ፣ ኣኽራራይነት ክፍጠርን
ክግውድን ይገብር ፣ ውልቀ መለኽቲ መንግስታት ዴሞክራሲያዊ ምምሕዳራት ብቐሊሉ ክዓንዉ ይገብሩ ።
ዩናይትድ ስቴትስ ኣብነት ኮይና ከምኡ'ውን ምስ መሓዙት ኣካላት ፣ሲቪል ማሕበራትን ዘፈራት ውልቀን ብሙዃን እዚ ሓደገኛ ጉዳይ ንምቅላስ መሪሕነት ትወስድ ። ይኩን 'ምበር እዚ ልእኽቶ ኩሉ ዓለም እዩ ። ብሙኳኑ ኩላትና ብቕንዕናን ብግልፅን እንሓትት ዜጋታት ክንድግፎ ዝግባእ እዩ ክብሉ ወሲኾም ፅሒፎም ። ርግፅ እዩ እቲ መረዳድኢ ሰነድ ከምዘርእዮ ውልቀ ዘፈራት ኣብዚ ቃልሲ ወሳኒ ግደ ከምዘለዎም እዩ ዘርኢ ኩባንያታት ደገ መንፍስቲ ኣሜሪካ ፋይናንሳዊ ግልፅነቶም ዘማሓይሽሉ መንገዲ ዝሓትት ሕግታት ከማዕብል ሙኳኑ ኣፍሊጡ ።
ሓበሬታታት ምስ መንግስቲ ብምቅይያር ዝሐሸ ስራሕ ክስራሕ ምትሕብባር ከምኡ'ውን ንኽፍሊ ቁፅፅር ፋይናንስ ሃገር ብዛዕባ እቶም ገንዘባዊ ኣታውታትን ሓበሬታ ምሃብ ።ዋላ'ውን ሕጋዊ ወነንቲ እቲ ካምፓኒ ካልኦት እንተኾኑ'ውን ። “ግዕዝይና ምውጋእ ማለት ሰናይ ምሕደራ ምዕሳል ማለት ጥራይ ኣይኮነን ንርእስኻ ምክልኻል 'ውን እዩ ፣ ሓርብርኝነት ፣ዴሞክራሲናን መፃኢናን ዘውሕስ 'ውን እዩ ።


text:
ዓለምለኸ መዓልቲ ሰራሕተኛታት(May Day) ኣብ ልዕሊ 80 ሃገራት ዓለም ተዘኪሩ ውዒሉ’ሎ።መንግስታት ሓለዋ ፀጥታ ብምሕያል ፖሊስ ሰልፍታት ኣብ ዝካየደሎም ዓበይቲ ከተማታት ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ወይ ድሮን ይጥቀሙ ኣለው።
ኣብ ግሪክ ንዝኽሪ እቲ ዕለት ትካላት ንግድን ወሃብቲ ኣገልግሎታትን ተዓፂዮም ውዒሎም ኣለው።ሰልፈኛታት ኣብ ፊት ንፊት ህንፃ ፓርላማ እታ ሃገር ብምትእኽኻብ ወፃኢ ንምንካይ ብዝብል ይውሰድ ንዘሎ ናይ በጀት ምንካይ ስጉምቲ ተቓውምኦም ኣስሚዖም ኣለው።ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ናይታ ሃገር ቁጠባ ገለ ምምሕያሽ ኣርእዩ’ሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣብ ፓሪስ ልዕሊ 7,400 ኣባላት ፖሊስን ዓሰርተታት ሰብ ኣልቦ ነፈርትን/ድሮናትን ተዋፊሮም ኣለው።ክፍጠር ንዝኽእል ፀረ መንግስቲ ዕግርግር ንምክልኻል ቢጫ ገመዳት ወይ ሪባናት ዘርጊሖም።ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ዝተርኣዩ ተቓውሞታት ናብ ናዕቢ ክዓብዩ ተራኢዮም እዮም።
ኣብ ሞስኮ ብፌደረሽን ነፃ ማሕበራት ንግዲ ሩሲያ ኣብ ቀይሕ ኣደባባይ/Red Square/ ኣብ ዝተዳለወ ናይ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ሰልፊ ኣሽሓት ተሳቲፎም ኣለው።
ኣብ ጃካርታ እውን ሰራሕተኛታት መዓልቲ ሰራሕተኛታት ምኽንያት ብምግባር ኣብ ዘካየድዎ ሰልፊ ኣብታ ሃገር እናዓበየ ይኸይድ ንዘሎ ዝቕባበ ንምዕጋስ ወሰኽ መሃያ ሓቲቶም።
ኣብ ዋና ከተማ ሱል ደቡብ ኮሪያ ዝሓሸ ናይ ስራሕ ኩነታት ብምሕታት ዝተሰለፉ ክኾኑ ከለው ኣብ ባንግላድሽ ድማ ደቂ ኣንስቲዮ ሰራሕተኛታት ናይ ወሊድ ዕረፍትን ብዘይድልየት ዝፍፀሙ ፆታ ተኮር በደላት ስጉምቲ ክውሰድን ሓቲተን ኣለዋ።ኣብ ፊሊፒንስ ሰራሕተኛታት ዝሓሸ ደመዎዝ ንክኽፈሎም ብምሕታት ንምስሊ ፕረዚደንት ሮድሪጎ ዱተርተ ኣቃፂሎም።
ኣብ ጀርመን ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ከተማ በርሊን ንዝርከብ ከባቢ ንምልዋጥን ንምሕዳስን ዝግበር ምንቅስቓስ ተቓውሞ ንምስማዕ ኣስታት 20,000 ሰልፈኛታት ክርከቡ ተባሂሎም ትፅቢት ኣብዝተገብረሉ መንግስቲ ልዕሊ 5,500 ኣባላት ፖሊስ ኣዋፊሩ’ሎ።
ኣብ ቱርኪ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ኣብ ዝዝከረሉ ታክሲም ስኳረም ናይ ሰልፊ ፍቓድ ዝኸልከለ ፖሊስ ኢስታንቡል ዝለዓለ ሓለዋ ፀጥታ የካይድ ኣሎ።እቲ ኣደባባይ ሕማቕ ሽም ዝረኸበ ኣብ 1977 መዓልቲ ሰራሕተኛታት ይኽበረሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብ ጥቕኡ ካብ ዝርከብ ህንፃ ብዝተተኮሰ ጠያይቲ 34 ሰልፈኛታት ምስ ተቐትሉ እዩ።ዛጊድ በቲ ቕትለት ዋላ ሓደ ዝተሓተተ የለን።


text:
ስኽፍታ ናይቶም ኣብ መዓስከራት ኢትዮጵያ ዝርከቡ ኤርትራውያን ገና ከይተቐንጠጠ፣ ኣብ ማይ ዓይኒ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኮሚቴ ስደተኛታት ኣብ ዝተወደበ ሰለማዊ ሰልፊ ክሳተፉ ምዃኖምን ዘይምዃኖም ንምርግጋጽ ስሞምን ክታሞምን ከንብሩ ይግደዱ ምህላዎም ገሊጺም
ኣቐዲሙ ኣብ ዓዲ ሓሩሽ ክካየድ ተወጢኑ ዝነበረ በቲ ኮሚቴ ዝተወደበ ሰልፊ ድሕሪ ምፍሻሉ፣ ኣብ ማይ ዓይኒ ድማ ተመሳሳሊ ክስተት ከየጋጥም፣ ዝሳተፉን ዘይሳተፉን ኣቐዲሞም ንምልላይ፣ ንነፍሲ ወከፍ ተቐማጢ እቲ መዓስከር ስሙን ክታሙን ኣብ ወረቐት ከስፍር ይግብሩ ምህላዎም ናብ ሬድዮ ኤረና ኣብ ዝልኣኽዎ ሓበሬታ ኣመልኪቶም።
ብዛዕባ’ዚ ኣብ መዓስከራት ዝካየድ ዘሎ ኩነታት ንማዕከናት ዜና ክሕብር ወይ ድማ መልእኽቲ ከመሓላልፍ ዝተረኽበ’ውን ከቢድ መቕጻዕቲ ክጽበዮ ምዃኑ ኣባላት እታ ኮሚቲ የፈፋርሕዎም ምህላዎም ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ድሕሪ’ቲ ሓደ ኤርትራዊ ዝቐተለን ብውሕዱ ድማ ሸሞንተ ሰባት ዘቑሰለን ኣብ ማይ ዓዲ ሓሩሽን ማይ ዓይንን ዝተኻየደ፣ ንኣሰራርሓ ምምሕዳር ስደተኛታትን ተመሰልስትን እታ ሃገር ዝቓወም ሰልፊ፣ ነቲ ሰልፊ ወዲብኩም ተባሂሎም ሓያሎ ወገናቶም ክሳብ እዚ እዋን እዚ ተኣሲሮም ከምዘለው ዝሓበሩ እቶም ነዚ ሓበሬታ ዝልኣኹ ወገናት፣ ሕጂ’ውን እቲ ምቕሳር ከይቕጽል ስግኣቶም ይገልጹ ኣለዉ።
ኣብቲ መዓስከራት ህይወት ስደተኛታት ንቡር እኳ እንተሎ፣ እቲ ብ ማእከላይ ኮሚቴ ስደተኛታት ዝካየድ ዘሎ ጎስጓስን ጸቕጥን ግና ንነፍሲ ወከፍ ነባሪ እቲ መዓስከራት ስኽፍታታት ፈጢርሉ ምህላዉ ድማ ኣገንዚቦም።
ብመሰረት እቲ ዝበጽሓና ዘሎ ሓበሬታ፣ ማእከላይ ኮሚቴ ስደተኛታት በቶም ስደተኛታት ዝተመርጸ ዘይኮነ ብሕርያ ነቲ መዓስከራት ዘመሓድር ትካል ስደተኛታትን ተመለስትን ኢትዮጵያ ዝቖመ’ዩ።
===================================


text:
በቲ መጀመርታ ግዜ
ወላ’ኳ ኤርትራ ከም ሃገር ብወግዒ ኣብ 1890 ዓ.ም.ፈ ትቑም; ነቲ ድሕሪ ተኸታተልቲ መግዛእትታት ክትረኽቦ ዝግብኣ ዝነበረ ነጻነት ብሰንኪ ጎበጣዊ ሕልሚ ጎረቤት ኢትዮጵያ; ከምተን ብመግዛእታዊ ዶብ ዝቖማ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ኣብ ግዚኡ ክኸውን ኣይከኣለን። ኢትዮጵያ ናይ ትግብኣኒ ዝብል ዓማጺ ተግባር ዘበገሶ ዕንቅፋት መጀመርታ ኣብ 1952 ብፈደረሽን ኤርትራን ኢትዮጵያን ክቑረና ከለዋ ድሕሪኡ’ውን ኢትዮጵያ ብሕጊ ፈደረሽን ተቖሪና ክትከይድ ዓቕሊ ክትገብር ብዘይምኽኣላ ኣብ 1962 ብናይ በይንኣዊ ኣዋጅ ኣካል ኢትዮጵያ ክትከውን ኣገዲዳ።
ዓማጺ ምንቅስቓስ ኢትዮጵያ ካብ መጀመርታኡ ጥዑይ ከምዘይኮነ ዝተገንዘቡ ኤርትራውያን; ብ1958 ኣብ ሱዳን ብምዃን ብኣግኡ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ንምሉእ ሓርነት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ብምዃን ከበጋግሱ ክኢሎም ኔሮም። እዚ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ብዝነበሮ ውሁድን ምስጢራ’ውን ኣካይዳ ኣብ ሓጺር ግዜ ንብዙሓት ኤርትራውያን ክውድብን ኣምራት ሓርነት እንታይ ክኸውን ከምዝግባእ ብግቡእ ከስተምህርን ፖለቲካዊ ንቕሓት ናይ ብዙሓት ኤርትራውያን ከማዕብል ክኢሉ እዩ።
ምስ ግዜን መቐጸልታ ናይ ዝተረኽበ ንቕሓት ተወሲኽዎ; ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ቃልሲ ጥራሕ እኹል ኣይኮነን እንታይ ደኣ ብረታዊ ቃልሲ ክካየድ ኣለዎ ዝብል ካልእ በይናዊ ምውድዳብ በቲ ግዜ’ቲ ኣብ ስደት ብዝነብሩ ዝነበሩ ኤርትራውያን ካብ 1960 ኣትሓዙ ኣብ ግብጺ (ካይሮ) ክወዳደብ ጀሚሩ። ከም ውጽኢቱ ድማ ብ1 መስከረም 1961 ምስ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝነብር ዝነበረ ጅግናን ስዉእን ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ብምርኻብ ፈላሚ ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ ካብ ጎበጣ ኢትዮጵያ ተጀሚሩ።
ጀመርቲ ናይ’ዚ ብረታዊ ቃልሲ ወላ’ኳ ካብ’ቶም ድሮ ኣብ ፖለቲካዊ ቃልሲ ዝነጥፉ ዝነበሩ ፍሉይ መንገዲ ክኽተሉ እንተጀመሩ፡ ንኢትዮጵያ ቀሊል ብድሆ ኮይኑ ኣይቀረበን። ከም ሳዕቤኑ ድማ ድሕሪ ናይ 10 ዓመትን 2 ወርሕን (ማለት፡ ካብ 15/09/1952 ክሳብ 15/11/1962) ዝነበረ ቃል ኪዳን ፈደረሽን ፈረሰ። ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ናይ መወዳእታ መልክዑ ክሕዝ ክኢሉ።
ምስ ግዜ፤ እቶም ፖለቲካዊ ቃልሲ ጀሚሮም ዝነበሩ ኤርትራውያን ብረታዊ ቃልሲ’ውን ከም ኣካል ቃልሶም ክገብርዎ ስለዝመደቡ ብ1965 ናብ መሬት ኤርትራ ኣተዉ። እንተኾነ እቲ ድሮ ብረታዊ ቃልሲ ጀሚሩ ዝነበረ ውድብ ብጽቡቕ መንፈስ ክቕበሎም ስለዘይከኣለ ኣንጻሮም ብምዕጣቕ ነቲ ክርከብ ዝኽእል ዝነበረ ምዕባለ ፖለቲካውን ብረታውን ቃልሲ ዓቢ ዕንቅፋት ኮይንዎ። ካብ’ቲ ግዜ’ቲ ኣትሒዙ እምበ’ኣር ኤርትራን ኤርትራውያንን በቲ ሓደ ኣንጻር ናይ ደገ ጸላኢ ብረታዊ ቃልሲ ከካይዱ ከለዉ በቲ ሓደ ድማ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኣብ ምክያድ ተጸሚዶም።
ቃልሲ ኣካል ናይቲ ጉዕዞ ናብ ሓርነት
ዉሽጣዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ እናበርትዐ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ ግዜ; ኣብ መጀመርታ 1970ታት ካልኣይቲ ውድብ ካብ መሳርዕ ተጋድሎ ሓርነት ድሕሪ ምፍጣራ; ኣብ ዝቐጸለ 10 ዓመታት ከቢድ ደማዊ ኩናት ሕድሕድ ዝተራእየሉን ንብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ብኣሉታ ክሸልዎ ዝኸኣለን ተርእዮ እዩ። ኣብ 1981 ድማ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ(ህግሓኤ) ወትሃደራዊ ዓወት ኣብ ልዕሊ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ(ተሓኤ) ድሕሪ ምጉንጻፍ ብዘይዝኾነ ፖለቲካዊ ፍታሕ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ መሬት ኤርትራ ገዲፉ ናብ ስደት ኣምሪሑ።
ወላ’ኳ ኤርትራ ካብ ጎበጣ ኢትዮጵያ ብ1991 ነጻ ትውጻእ; እቲ ኣብ 1960ታት ዝጀመረ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኤርትራውን ግና ዝኾነ ፍታሕ ከይተረኽቦ ኤርትራ ኣብ 1993 ብወግዒ ኣባል ውዱብ ሕቡራት ሃገራት ክትከውን ክኢላ። እዚ ተርእዮ እዚ ድማ ነቶም ወትሃደራዊ ደኣምበር ፖለቲካዊ ስዕረት ዘየጋጠሞ ውድብ ተሓኤ ዘጓነየ ብምንባሩ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን መሊሱ ጓህሪ ወሲኹ።
ብ1994 ህግሓኤ ብናይ ውሽጣዊ ውሳነ ናብ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን (ህግደፍ) ዝብል መንነቱ ዘይተፈልጠ ውድብ ከም ብሓድሽ ተወዲቡ ንኤርትራ ከም እንኮ ፖለቲካዊ ሓይሊ ኮይኑ ድሕሪ ምቁጽጻር፣ ነቲ ካብ 1960ታት ኣትሒዙ ተላቢዑ ዝነበረ ፖለቲካዊ ምትፍናን ኤርትራውያን ወግዓዊነት ኣልበሶ። ኣብ ውሽጢ ኤርትራ እቲ እንኮ ሓይሊ ብምዃን ንኻልኦት ብፍጹም ብምእጋድ እንሆ ክሳብ ሕጂ ንናይ ኤርትራ ፖለቲካዊ መስርሕ ጅሆ ሒዙ ሓርነት ኤርትራውያን ክውን ከይከውን ጌርዎ ይርከብ። ሎሚ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ገባቲ ፖለቲካዊ ስርዓት ህግደፍ ተቖሪና ትርከብ። ወላኳ እቲ ኣብ 1 መስከረም 1991 ዝጀመረ ብረታዊ ቃልሲ ናይ ደገ ሓይሊ ይጀምር፡ እቲ ኣብ 1960ታት ዝጀመረ ፖለቲካዊ ቃልሲ ጌና ኣይተዛዘመን።
ብተወሳኺ’ውን ካብ 1991 ዝጀመረ ሰብኣዊን ፖለቲካውን ዓመጽ ኤርትራውያን; ካብ 1993 ኣትሒዙ ኣንጻር ጅሆቫ; ካብ 1995 ድማ ብስም ኣንጻር ግብረ ሽበራ ዝብል ሸፈጥ ወግዓውነት ዝለበሰ ግህሰት መሰል ኤርትራውያን ኣብ ልዕሊ ተኸተልቲ ሃይማኖት ምስልምና፡ ድሒሩ’ውን ብ ግንቦት 2001 ዝጀመረ ምእሳርን ምርሻንን ሰበ ስልጣን ኤርትራ; ምእጋድ ነጻ ፕረስ; ምእጋድ መሰል እምነት; ምእጋድ መሰል ምንቅስቓስ; ግዱድ ዕስክርናን ጉልበታዊ ስራሕን ወዘተ ዝኣመሰሉ፤ እንሆ ሎሚ ኤርትራ ናብ ፍጹም ሰብኣዊ መሰል ዘይብላ ስቅያት ወዲ ሰብ ብኽፉት ዝካየደላ ሃገር ኮይና ትርከብ።
ሎሚ ኤርትራ ዓዲ ግፍዒ እያ ትበሃል። እቲ ኣብ 1960ታት ዝጀመረ ፖለቲካዊ ቃልሲ ሎሚ ናብ ቃልሲ ሰብኣዊ መሰላት ዓሪጉ ይርከብ። ሎሚ ኤርትራዊ፥ ፖለቲካዊ መሰል; ዜግነታዊ መሰል; ቁጠባዊ መሰል; ማሕበራዊ መሰል; ባህላዊ መሰል ዘይብሉ ከም ባርያ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ከም ዘይፍጡር ወዲ ሰብ ትሕተ-ምንባር ዝኾነ ሂወት ክነብር ተገዲዱ ኣሎ።
ሓደ መስከረም
ሓደ መስከረም፣ ናይ’ዚ ኩሉ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ቃልሲ እተዘኻኽረና ኣገዳሲት ታሪኻዊ ዕለት እያ። ሓደ መስከረም ናይ ህዝቢ ኤርትራ መሰረት ኩሉ ኣይነት ቃልሲ እያ። ሓደ መስከረም ብዘይ ምዝካር ዝሓለፈ ኩሉ ዓይነት ቃልሲ ክንዝክር ኣይንኽእልን። ብዘይ ሓደ መስከረም እንገብሮ ዝኾነ ዓይነት ካልሲ መዓዝን ምጥፋ እዩ።
- ሓደ መስከረም፥ ብረታዊ ቃልሲ ኣንጻር ናይ ደገ ሓይሊ ተዘኻክረና።
- ሓደ መስከረም፥ ፖለቲካዊ ቃልሲ ኣብ መንጎ የሕዋት ኤርትራውያን ተዘኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ነጻ ዝወጸትሉ መንገድን መሪር ቃልስን ተዘኻኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ ኤርትራ ከም ኤርትራ ክትፍለጥ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ተዘኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ ቃልሲ ንሓርነት ይጅምር ደኣምበር ከምዘይውዳእ ተዘኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ ኩኖ ብረታዊ ቃልሲ ሰብኣዊ ቃልሲ ከምዘሎ ተዘኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ ንቃልሲ ቃልሲ ከምዘድልዮ ተዘኻኽረና።
- ሓደ መስከረም፥ እንገብሮ ቃልሲ ዓይነቱ ብዘየገድስ ምጅማር ከምዘሎ ተዘኻኽረና።
ስለዚ ሓደ መስከረም ንዓና ንኤርትራውያን መሰረት ኩሉ ክብርታትና እያ። ብዘይ ሓደ መስከረም ጉዕዞ ንሓርነት ዝበሃል ከምዘየለ እተዘኻኽረና ፍልይትን ክብርትን ዕለት እያ። ወትሩ ድማ ክትዝከር እያ።
ሓደ መስከረም ወትሩ ተዘከሪ።


text:
ህዝቢ ሊብያ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መስፍናዊ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቓዛፊ ብምውዳቕ ለውጢ ንምትእትታው ብርቱዕ ናዕቢ የካይድ ኣሎ።
ህዝቢ ሊብያ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መስፍናዊ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቓዛፊ ብምውዳቕ ለውጢ ንምትእትታው ብርቱዕ ናዕቢ የካይድ ኣሎ።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንገለ ክፋል ሰራዊት ካብ ዝእዝዙ ካብ ኮለኔል ንላዕሊ ንዝመዓርጎም ኣዘዝቲ ፡ ንእገዳ ባይቶ ጸጥታ ኣመልኪቱ ኣብዚ ቕንያት’ዚ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ብገለ ካብኣቶም ተሪር ተቓውሞታት ከምዘጋጠሞ፡ ኢሳይያስ ከኣ ንተቓውሞታቶም ብነድርን ሕርቃንን ከምዝመለሸሉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኮለኔል ተስፋልደት ሃብተስላሴ ወዲ 48 ዓመት ኣቢሉ እዩ። ኣብ 1977 – 1978 ኣቢሉ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፍ። ድሕሪ ታዕሊም ኣብ ሓደ እዋን ኦፕሬተር ናይ ዋና ጸሓፊ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኮይኑ የገልግል ኔሩ።
ኮለኔል ተስፋልደት ሃብተስላሴ ወዲ 48 ዓመት ኣቢሉ እዩ። ኣብ 1977 – 1978 ኣቢሉ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፍ። ድሕሪ ታዕሊም ኣብ ሓደ እዋን ኦፕሬተር ናይ ዋና ጸሓፊ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኮይኑ የገልግል ኔሩ።
እቶም ደቅኹም ኣህዲምኩም ኢሎም፡ ንስድራቤታት ኤርትራ ዘበሳብሱ፡ ዝኣስሩን ዝመቝሑን ሓለፍቲ ህግደፍ ንገዛእ ርእሶም ደቆም ናብ ኢትዮጵያን ሱዳንን የህድሙ ከምዘለዉ ምንጭታት ኣሰና ሓቢሮም።


text:
ዝምድና ኤርትራን ሽወደንን
ሰነዳት
ካልኣይ ምዕራፍ
ሳልሳይ ክፋል
Eritrean Gruppen i Sverige
(ትርጕሙ መሓዙት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሽወደን)
ከም’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ክፋል ዝተጠቕሰ ሕጅ’ውን ግደን ተራን ጋዜጠኛ ቡ በቨንስታም ንብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራን፡ ንሕቶ መሰል ርእሰ ውሳኔ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ኣብ ሕብረተ ሰብ ሽወደን ብዛዕባ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሓበሬታን ኣፍልጦን ንምዝርጋሕ ማዕረ ክንደይ ኣስተዋጽኦ ዝተገብረሉ ጻዕሪ ኣውራ ኣብ’ቲ ኣብ ታሪኽ ዝምድና ህዝቢ ኤርትራን ሽወደን ክጥቀስ ዘለዎ’ዩ። ባዕሉ’ኳ ብተበግስኡ ናይ ሰለስተ ግዜ ጉዕዞ ንኤርትራ ዝብል መጽሓፍ ጺሑፍ፡ ተንቀሳቓሲ ፊሊም ሓቲሙስ፡ ነዚ ስርሒት ብረታዊ ተቃድሎና ዘድመቐን ዘብርሀን ንሕና ከኣ ኣጸፍኡ ክንዲ ክልቲኡ፡ ንዕኡን ንህዝቡን ነሞግስ’ምበር ካልእ ክንገብር ኣይንኽእልን። ንገባሪ ሰናይካ ከኣ ሞጎስን ክብርን ልዕሊ ኩሉ ነገራዊ ገጸ በረኸትን ህያብ ምዃኑስ ኩሉ ዝርድኦ’ዩ።
ቡ በቨንስታም፡ ኣብ ኢትዮጵያ በጺሑ ምስ ንጉስ ሃይለስላሴ ከም ዝተራኸበን፡ ንኤርትራ ኣብ ዝበጽሓሉ ግዜ ከኣ ብዙሕ ጸጥታዊ ጸገማት ጉዳይ ወታሃደራት ሓለዋን ከም ዝረኣየ፡ ኣዘንቲየልኩም ከም ዝነበርኩ ከዘኻኽር እፈቱ።
ቡ በቨንስታም ንሽወደን ምስ ተመለሰ ምስ መሓዙቱ፡ ከም ክርስቲና ቢዮርክ ዝተባህለት ክብርቲ መሓዛ ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ’ውን ክብርቲ ሰብ፡ ምስ በዓል ቤታ ነዚ ናይ ማሕበር መሓዙት ህዝቢ ኤርትራ ኣበጊሶምዎ። ብድሕሪኦም’ውን ብዙሓት ነቲ ጉዳይ ስዒቦም።
ነዚ ብዝምልከት ኣብ ሃገር ሽወደን ተምክሮ ንዝነበሮም ከም በዓል ገብረ ሓጎስ ናሽሕ፡ ሓሚድ ዓብደላ ከምኡ ካልኦት ክሓትት ስለ ዝግባእ፡ ንሓሚድ ዓብደላ ብተደጋጋሚ ደዊለ ኣይረኽብክዎን፡ ኣብ ዝረኽብክዎ ግዜ ግን ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ዝብሎ ኩሉ፡ መልእክቲ ዝፈልጦ ሓበሬት ሰኒደ ከም ዘምሓላልፎ ቃል እኣትወልኩም። ገብረ ሓጎስ ናሽህ ግን ኣብ ሓደ ሰልፊ ስለ ዘሎና ብዙሕ ስለ ንራኸብ በዚ ጉዳይ ዝፈልጦ እንተሎ ክሕብረኒ ሓቲተዮ።
ገብረ ናሽሕ ከም’ቲ ዝበልክኹም፡ ቅድመይ ዝነበሩ ስለ ዘለዉ ንዓዓቶም እንተተወከስኻ ዝሓሸን፡ ዝያዳ ሓበሬታ ትረክብ ትኽእል ኢኻ፡ ከም ዝበለኒ ክሕብር ይፈቱ፡ እቶም ዝፈልጡ ከኣ ኣብ’ቲ ልዕሊ ገብረ ናሽሕ ዝብሎ ክውስኹ’ምበር ስለ ዘይጉድሉስ ድሓን ንገረኒ ኢለ ኣገዲደዮ።
ሕቶ …. ብጻይ ገብረ ናሽሕ ብዛዕባ መሓዙት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሽወደናውያን Eritrean Gruppen i Sverige እንታይ ትፈልጥ፡ ወይ እንይታ ክትሕብረኒ ትኽእል ?
መልሲ …. እወ ከም’ቲ ዝበልኩኻ ብኣውራ ቅድመይ ዝነበሩ ሰባት ኣለዉ፡ ካልኣይ ከም’ቲ ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ፡ ካልኣይ ክፋል ዘልዕላካዮ ቡ በቨንስታም ባዕሉ ስለ ዘሎ ናይ’ቲ ጉዳይ ወናታት ስለ ዝነበሩ ንዕኡን ንክርስቲና ብዮርክ እንተሓተትካዮም ዝበልጸ ይብለኒ።
ኣነ ግን በዚ መልሱ ስለ ዘይተሰማማዕኹ፡ ክሳብ ንሳቶም በቲ ዝተቋ`ጸርናዮ ግዜ ንራኽብ ከም ኤርትራዊ ዜጋ’ውን ከም’ዚ ናትካ ተምክሮ ተደላይነት ኣለዎ ምስ በልክዎ፡ ተምክሮኡ ቀጺሉ ይልግስ።
ገብረ ናሽሕ ከም’ዚ ይብል… ከም’ቲ ዝበልኩኻ ኣነ ካብ’ቶም ዳሕርዎ’የ ግን እቲ ዘርከብክሉ፡ ኣብ ጎኒ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብትብዓት ዝመከቱ ቡ በቨብስታም፡ ክርስቲና ብዮርክ በዓል ቤታን፡ ሕጂ ከም ፕሮፈሶር ኮይኑ ዝሰርሕ ዘሎ ቶማስ ዝተባህለ ናይ ሕክምና ምሁር’ዮም።
ጋዜጠኛ ቡ በቨንስታም ኣብ ኢትዮጵያ ከይዱ፡ ምስ ንጉስ ተራኺቡ ብዛዕባ ጉዳይ ኤርትራ ተዘራሪቡ፡ ከም ጋዜጣኛ፡ ግን እቲ ካብ ንጉስ ዝረኽቦ መልስን፡ እቲ ቡ በቨንስታም ኣብ ኤርትራ ምስ ከደ ዝረኽበኦ ሓበሬታ ዝተፈላልየ ኮይኑ ረኺብዎ፡ ቡ በቨንስታም 1969 ዓ.ም እዩ ሜዳ ንኤርትራ በጽሑ፡ ምእንቲ’ዚ እቲ መገሻ ናብ ኢትዮጵያ ቅድሚኡ ነይሩ ክኸውን ኣለዎ ማለት’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ምስ በጽሐ ንከረን ገጹ ይጓዕዝ ኣብ ዝነበረሉ፡ ከም’ዚ ሎሚ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ዘዘውትሮ ዘሎ፡ ጸጥታን ሓለዋን፡ ሰራዊት ኣብ ዝዀነ ዓድታት፡ ከምኡ ብስርዓት ሃይለስላሴ ናይ ሕላፍ ሰዓት እቶ እቶ ( ኮፕሪ ፈኮ) ስለ ዝነበረ፡ ምስ’ቲ ቅድም ዝሰምዖ ዝነበረ ዘይተቓደወ ነገር ከም ዘሎ ብልክዕ ተረደአ።
ብድሕሪ’ዚ ኩነታታት፡ እቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ዖና ዝፈጸሞ ኣረሜናዊ ግፍዓዊ ተግባራት ኣብ ዓለም ምስ ተቓለዐ፡ ኣብ ሽወደን ዝነብሩ ዝምቕማጦም ኤርትራውያን፡ ዓብይ ተቃውሞ ገይሮም፡ ንቤት ጽሕፈት ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ሽወደን ብጎነጽ ደፊኦም ኣትዮም፡ ባንዴራ ኤርትራ ብሞስኮት ኣንበልቢሎም፡ ሓደ ካብኣቶም ስዒድ ማርዮ’ዩ። እዚ ጉዳይ ኣብ ሽወደን ብፍላይ ንከም ጋዜጠኛ ቡ በቨንስታም፡ ንመሓዙኡ ንሳው’ን ጋዜጠኛ ክርስቲና ብዮርክ ነቲ ዝነበረ ጥርጣረታቶም ከዕብዮ ክኢሉ። ብድሕሪ’ዚ እዩ Eritrean Gruppen i Sverige ክቐውም ክኢሉ፡ እዚ ማሕበር’ዚ ኣብ መዋእል ብረታዊ ተጋድሎና ብዙሕ ኣስተዋጽኦ ገይሩ’ዩ። ንህዝቢ ሽወደን ጥራሕ ዘይኮነስ ንህዝቢ ዓለም’ውን ኣብ ቃልስና ቆላሕታ ክገብር ሓያል ጻዕሪ፡ ዓብህይ ስራሕ ሰሪሑን ኣካይዱ’ዩ። ቡ በቨንስታም ከም’ዚ ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፋክ ዝገለጽካዮ፡ ኣብ ኣገደስቲ መድረኻት ስለስተ ግዜ ንኤርትራ በጺሑ።
ከም’ውን ክርስቲና ብዮርክ ኣብ ኤርትራ በጺሓ፡ ሃገር ኣብ ገምገም ባሕሪ ዝኣርእስታ ተንቀሳቓሲ ፊልም ዝቕረጸት ግድስቲ፡ ፈታዊ ህዝቢ ኤርትራ ዝዀነ ኣደ’ያ። ብሓቂ ነዚ ክትዝክር ብዛዕባ’ዞም ገበርቲ ሰናይ በቲ ዝፈጸምዎ ስርሓት ክትዛረብ፡ ምዝካሮም ጥራሕ ክንደይ ናይ ሕልና ዕረፍቲ ይስመዕካ’ምበር እንታይ ገቢርናሎም ኮይና።
ኣብ’ዚ ከይጠቐስክዎ ክሓልፍ ዘይደሊ ክልተ ነገራት ኣሎ ይብል፡ ገብረ ናሽሕ፡ ቀዳማይ ብዛዕባ ክርስቲና’ዩ። እዚ እንታይ’ዩ ይመስለካ፡ ክርስቲና ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ምስ ብጾታ ሽወደናውያን ንኤርትራ በጺሓ’ያ። በቲ ዝገብረቶ ምብጻሕ ከኣ ኣብ’ቲ ህዝቢ ዓብይ ጦብላሕታ ፍቕሪ ሓዲርዋ ኣብ ደማን ዓጽማን ኣትዩ’ዩ። ሕጂ ማንም ካብ’ቲ ዝሓደራ ናይ ፍቕሪ ገነት ዘውጽኣ የብላን። ክርስቲና ብዮርክ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጸገሙን ሓጎሱን’ያ ተፍቕሮ።
ስለዝዀነ ድማ ሓደ መዓልቲ ከም’ዚ ትብል፡ ኤርትራ ገና ኣብ ቃልሲ እንዳሃለወት፡ ማለተይ’ዩ” ህዝቢ ኤርትራ ነጻነቱ ረኺቡ ክርኢ ዘሎኒ ሃረርታ መዕቐኒ የብሉን፡ ሓንቲ መዓልቲ ተዓዊቱ ነጻነቱ ረኺቡ ክርእን፡ እታ መሬት ጅግና ህዝቢ ክረግጻን ተስፋ እገብር፡ ነዚ ዕድል እንተዘይ ረኺበ ግን፡ ኣብ ናይ ሕድሪ መዝገብይ ንወደይ፡ እንተዘይኮይኑ ከኣ ንደቂ ደቐይ ኤርትራ ነጻ ኣብ ዝወጸትሉ መሬት ናይ’ዛ ብዙሕ መስዋእቲ ዝተኸፈላ ሃገር ክረግጹ ናይ ሕድሪ ጽሑፍ ክገድፍ’የ በለት” ይብል ገብረ።
ካልኣይ ናይ ቶማስ’ዩ፡ ቶማስ ሎሚ ፕሮፈሶር ኮይኑ ብሕክምናዊ ሞያ ዝሰልጠነ’ዩ። ቶማስ ንኤርትራ ኣብ ዝኸደሉ ግዜ ከተማታት ሓራ ዝወጸሉ እዋን ስለ ዝነበረ ጽቡቕ ኣጋጣሚ’ዩ ንይሩ። በዓል ቶማስ ንሜዳ ኤርትራ ክኸዱ እነከለዉ፡ ካብ ሽወደን ሒዞሞ ዝነቐሉ ምዕቡል ናይ ሕክምና መሳርሒ ብፍላይ ከኣ ናይ መጥባሕቲ መሳርሒ ነይርዎም። ንተ.ሓ.ኤ ከበርክትዎ ሒዞምዎ ዝኸዱ’ዩ ነይሩ። ኣብ’ቲ እዋን ብሰላም ንሜዳ ኤርትራ ኣትዮም ኣብ ነጻ ከተማ ተስነይ ነበሩ፡ ኣብ’ቲ ግዜ’ቲ ነፈርቲ ኢትዮጵያ ኣብ ከተማ ተሰነይ ደብዳብ ስለ ዘካየዳ፡ ብዙሓት ተጋደልትን ገባራትን ኣብ ሓደጋ ወደቑ፡ ዝቆሰሉን ዝተሰውኡን ከኣ ነበሩ፡ ስውእቲ ሳዕዲያ ኣባል ሃገራዊት ክፍሊ ሙዚቓ ተ.ሓ.ኤ ‘ኳ ሽዑ ተሰዊኣ። ቶማስ ነቲ ምስኡ ሒዝዎ ዝኸደ መሳርሒ ክንደይ ከም ዝተጠቐመሉን ሂወት ተጋደልትን ህዝብን ከም ዘድሓነ እዝክር ይብል።
ብሰንኪ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ክርስቲና ብዮርክ ኤርትራ ነጻ ወጺኣ ክነሳ ክሳብ ሕጂ ንኤርትራ ኣይበጽሐትን፡ ኣብ ጎኒ ህዝቢ ኤርትራ ግን ኩሉ ግዜ ጠጠው ምስ በለት’ያ። ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ መዓስከር ስደታኛታት ሽመልባ ኢትዮጵያ ከይዳ፡ ናይ’ቲ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ጭካነ፡ ምልኪ፡ ኣረጋጊጻ ተመሊሳ’ያ። ብዛዕባ’ዚ ከኣ ንህዝቢ ሽወደን ብመንገዲ ፈነወ ረዲዮ P1 ኣብ መግለጺ ሂባ። ዝበለቶ ቃል ኣይዓጸፍትን።
ኣብ መወዳእታ እንታይ ክብልካ ደሊየ’የ፡ እቲ መበገሲ ናይ መሓዙ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሽወደናውያን Eritrean Gruppen i Sverige ብኽመይ ከም ዝተበገሰ በቲ ዘሎኒ ኣፍልጦ እዚ ኮይኑ፡ ካብ’ዚ ንላዕሊ ዝፈልጡ ሰባት’ውን ከም ዘለዉ ንምሕባር’ዩ።
እቲ ቀንዲ መሓዙ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ክዀኑ ዝደረዀም ከኣ ከም’ዝቲ ቅድም ዝገልጽኩልካ፡ እቲ ዘይፍትሓዊ ኣገባብ ምሕደራን ጎበጣን ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ’ዩ። እዚ በዚኦም ምስ ተ.ሓ.ኤ ዝጀመረ ጻዕሪ ከኣ ወላ’ውን፡ ድሕሪ ሓድሕድ ኵናት፡ ምስ ህ.ግ.ሓ.ኤ ምሕዝነት ዝቀጸሉ ብኣመጻጽእኦም፡ ሌላ ምስ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናይ’ዚ ሽወደናውያን ጉጅለ ቡ በቨንስታም ዝነበሩ’ዮም። ብዝተረፈ ገለ ናይ’ቲ ዝደለኻዮ ሓበሬታ ረኺብካሉ ክትኸውን ተስፋ’ገብር።
መደምደምታ
የቐንየለ ገብረ ሓጎስ ናሽሕ፡ እወ ኣነ ብዙሓ ጠቓሚ ዝዀነ ሓበሬታ ረኺበ፡ ልዕሊ ኩሉ ብዙሓት መሰኻክር ዘለዉዎ ጉዳይ፡ ነዚ ኣሕዋትን ኣሓት ሽወደናውያን፡ ንምእንቲ ነጻነትና ዘበርከትዎ ደገፍ፡ ዝወፈይዎ ግዜን ጉልበትን፡ ብዝዀነ ይኹን ነገራዊ ትሕዝቶ ክትመን ዘይክእል፡ ክብርትን ምሕዝነትን፡ ሰላምዊ ምሕዝነት፡ ምሕዝነት ጽቡቕ ድሌትን ኣብ ታሪኽ ክዕቀብ እንተተኻኢሉ መጻኢ ወለዶ ክወርሶን ምስ እዞም ህዝቢ ከኣ ነቲ ሰናይ ዝምድና ኣኽቢሩ ዓቒቡ ክስዕብ ናይ ዝግበር ዋጋ’ዩ እቲ ዓስቢ። እንተ ተሸለሙ፡ ገንዘብ ኣምስያ ድኻሞም እንተተዋህቡ ክንዲ’ቲ ኣብ መዝገብ ታሪኽ ዝዕቀብ ነባሪ ህያብ ክብሪ ዘለዎ ኣይኸውንን።
ምንእቲ’ዚ ዝምድና ህዝቢ ሽወደን ከም’ዚ ገብረ ናሽሕ ዝገለጾ፡ ማዕረ ክንደይ ድልዱልን ሓያላን ምንባሩ በቶም ካልኦት ኣብ’ዚ ዝመጽእ ዝጸሓፍ ክበርህን ክግለጽን’ዩ። ብኡ ኣቢሉ ድማ እቲ ከም ሓሞዅሽቲ በነን በነን ዝብልን፡ ከም ስንቒ እንዳሓደረ ዝፈኵስ መሰረት ዘይብሉ ክሲ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ሽወደን ሕርሕራይ ገቢሩ ክሳብ ዝጋለጽ በዚ ይኹን በቲ ዝዕገትን ጠጠው ዝብል ኣይኸውንን።
ይቕጽል
22 ሰነ 2009
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1326


text:
1.ምእንቲ ከተውትሮ ከተቕንዖ ይግባእ።ወዲ ተባዕታይ ስሩዕ ዝኾነ መትሎ ምቕናዕ ክህልዎ ይግባእ፡እዚ ከኣ ጥዕና ናይ መትሎኡ ንምሕላው እዩ።መትሎ እኹል ኣየር ክረክብ እንተኾይኑ ክወትርን ክቐንዕን ኣሎዎ፡ኣየር ንመትሎ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።ወዲ ተባዓትይ ዝኾነ ናይ ጥዕና ሽግር እንተዘይብሉ ብባህሪ መትሎኡ ይቐንዕ እዩ፡ብመዓልቲ እንተዘይቀንዖ ውን ዘሻቕል የብሉን፡ምውታር ካብ ሓንጎል እዩ እዚ ኣብ እዋን ድቓስ ብሕልሚ ውን ክኸውን ይኽእል እዩ REM ውን ይበሃል እዩ። ጥዑይ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ለይቲ ካብ 3-5 ግዜ መትሎ ምቕናዕ የጋጥሞ ኣብ ነፍስ ወከፍ ካብ 25-30 ደቓይቕ ከኣ ከጋጥም ይኽእል።ብዙሕ ግዜ ኣብ ንጋሆ የጋጥም እተኾይኑ እምበኣር እቲ ሓንጎል ከምዝግባእ ክሰርሕ ሓዲሩ ማለት እዩ።
ብጥዕና ምኽንያት ወይ ከኣ ካልእ ስሚዒታት ምኽንያት ናብ ምቕናዕ ዘይበጽሑ ደቂ ተባዕትዮ ኣሎዉ።እዚ እንተዘይተፈዊሱ መትሎኦም ክትህሰ ትኽእል እያ።መትሎኻ ከም ዝግባእ ዘይቀንዓካ እንተኾይኑ ሰራውር ናይ መትሎ እንዳተጨበጡ ይኸዱ’ሞ ናብ ሓደ ወይ ክልተ ሰንቲመተር ብምሕጻር ዘይተዓጻጸፉ ይኾኑ።ናብ ምቕናዕ መትሎ ዘይቀራረቡ ሰባት እንተደኣ ኣሎዉ ኮይኖም ምስ ዶክተር ክማኸሩ ይግባእ።
ዓይነት ደኣ እምበር ዓቐን ኣይኮነትን !
ኣብ ምቕናዕ ናይ መትሎ ምዕባዩን ምንኣሱን ዝጸልዎ ነገር የብሉን፡ገለ ግዜ ከም ደቂ ተባዕትዮ ኣብ መልበሲ ክዳውንቲ ወይ ሽንቲ ቤት ቦታ ገለ ናይ ካልኦት መትሎታት ብምርኣይ ካብ ናትካ ዝተፈልየን ዝሓሸን ኮይኑ ክስመዓካ ይኽእል እዩ ገለ ግዜ ውን ከም ቕንኢ ከኸትለልካ ይኽእል ይኸውን፡መብዛሕትኡ ግዜ ገጂፍ ዝኾነ መትሎ ኩሉ ግዜ ቀኒዑ ዘሎ እዩ ዝመስለና ።ምናልባሽ ንእሽቶ መትሎ ዘለዎ ወዲ ተባዕታይ ግን ብልብኻ ሓሚኻዮ ትኸውን። ብዙሕ ደስ ዘየብል ነገር ክህሉ ይኽእል እዩ።ናይ ብርጣንያ መጽናዕቲ ከምዘጽነዖ ብኣንጻሩ እቶም ንእሽቶ ዝመስሉ መትሎታት ካብቶም ዓበይቲ ዝመስሉ መትሎታት ብዝበለጸን ዝነውሐን ይዝርግሑ።ሓደ ኣመሪካዊ ተመራማሪ ጾታ ኣልፐርድ ኪንሲናይ ከምዝሕብሮ 12% መትሎታት ናይ ደቂ ተባዕትዮ ብሲሶ ወይ ከኣ ካብኡ ብዝወሓደ ኣብ ግዜ ምውታር ይዝርጋሕ 7% ካብ ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ገዛእ ርእሱ ይምጠጥ።ስለዚ ዳርጋ ከተወዳድር ምኽንያት የለን።
ብዓይኒ ዝረአ ግዝፊ ናይ መትሎ እምበኣር ፍርቒ ናይቲ ሓቐኛ ግዝፊ እዩ፡ምኽንያቱ ገለ ክፋሉ ኣብ ኣካላትና ተጨቢጡ ስለዝርከብ።ንኣብነት ኣብ MRI ዝረአ ስእሊ ከም “ቡምበርግ “ዝተባህለ ተወርዋሪ ዕንጸይቲ እዩ ዝመስል።
ኣብ ጉብዝና ዝርከቡ ግዝፊ ናይ መትሎ ኣይፍለጥን፡ናይ ኩሉ ብዝተፈላለየ መልክዕ ስለዝዓቢ።ኣብ ዓበይቲ መንእሰያት እቲ ጠቕላላ ግዝፊ ካብ 14-16 ሰንቲመተራት ይበጽሕ።ንእሽቶይ መትሎ ዝበሃል ካብ 6 ወይ 7 ሰንቲመተር ዝንእስ እንተኾይኑ እዩ።ስለዚ ክትዕቕንዎ እንተደሊኹም ወይ ከኣ ምስ ካልእ ከተወዳድርዎ እንተደሊኹም ኣብ ተጨቢጡሉ ዘሎ ግዜ ዘይኮነ ኣብ ወቲሩሉ ወይ ቀኒዑሉ ዘሎ ግዜ ክትዕቅንዎ ይግባእ።እቲ ምዕቃን ከኣ ካብ መወዳእታ ናይ ከብዲ ክሳብ ጫፍ ናይ መትሎ ብላዕለዋይ ሸነኽ ናይ መትሎ ክዕቀን ኣሎዎ ማለት እዩ።
ንውሓት ወይ ግዝፊ ናይ መትሎ ነቲ መፍረ ናይ ዘርኢ ከምዘይጸልዎ ዘክሩ፡ምኽንያቱ እዚ በቲ ካብ ፍረነብሲ ዝመጽእ ፈሳሲ ዓይነት እዩ ዝውሰን(ኣብ ፍረነብሲ ካብ ዝምንጩ)።ዋላ ጾታዊ ርክብ ውን በቲ ምስ መጻምድኻ ዘሎካ ጽቡቕ ርክብ ደኣ እምበር ብግዝፊ መትሎ ዝውሰን ኣይኮነን(ምዕባለን ርክብን) ናትካ ምቹእነትን ኣብ መጽምድኻ ዘሎካ ጽቡቕ ስምዒትን ወሳኒ እዩ።
ኣብ ናይ ዝተፈላለዩ ጾታ (Hetrosexual) ገጂፍ መትሎ ካብ ንእሽቶ መትሎ ዝሓሸሉ ምኽንያት የለን፡ምኽንያቱ ናይ ጛል ኣንስተይቲ ናይ ስምዒት ቦታ እቲ ቕንጢር ወይ ከኣ ፖይንት ጂ ዝበሃል ኮይኑ ኣብ ላዕለዋይ ኣንፈት ናይ ብልዕቲ ይርከብ፡ስለዚ ናብኡ ንምብጻሕ ነዊሕ መትሎ ኣየድልን ማለት እዩ።
3.ቀንዲ ስምዒት መትሎ ኣበይ’ዩ?
ናይ ብርጣንያ መጽናዕቲ ኣብ 2009 ከምዝሕብሮ መብዛሕቲኦም ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ታሕተዋይ ሸነኽ ናይ መትሎ ቆቢዕ ወይ ከኣ ኣብቲ ትሕቲ ፍሕኛ ዘርኢ ዝያዳ ስምዒት ኣሎዎም።ብድሕረኦም ከኣ እቲ ላዕለዋይ ሸነኽ ቆቢዕ ወይ ከንፈር ናይ መትሎን ከባቢኡን ከምኡ ውን ጫፍ ናይ መትሎን፡እቲ ላዕለዋይ ፍሕኛ ናይ ዘርእን እዮም።
4.ስምዒት ናይ መትሎ ምስ ዕድመ ይውሕድ እዩ።ተመራመርቲ ከምዘጽንዕዎ ስምዒት ናይ ወዲ ተባዕታይ ምስ ዕድመ እንዳጎደለ ይኸይድ ፡ማዕረ ክንደይ ንዝብል ግን ንጹር ሓበሬታ የለን፡እቲ ምጉዳል ናይ ስምዒት ኣብ ዝነበረካ ስምዒት ምርኩስ ብምግባር ይዕቀን፡ዋላ ውን ማዕረ ክንደይ ከምዝጎድል እንተዘይነጸረ ካብ ዕድመ 25 እንዳወሓደ ይኸይድ።እቲ ዓቢ ፍልልይን ለውጥን ናይ ስምዒት ዝፍለጠሉ ግን ኣብ 65-75 ዕድመ እዩ።ንጹር ዘይኮነ ነገራት እንተደኣ ኣሎ ኾይኑ እምበኣር ደቂ ተባዕትዮስ ናይ ስምዒት ምጉዳል ይስመዖም ዶ ዝብል እዩ ዝተረጋገጸ ኣይኮነን፡ እቲ መጽናዕቲ ከምዚ ይብል፡መትሎ እንተዘይቀኒዑ ምስ ዶክተር ምምኻር ይግባእ።
5.ቫይብረቶር ኣብ መትሎ ውን ይሰርሕ እዩ።እዚ ምንቕጥቃጥ ወይ ከኣ ቫይብራቶር ኢልና እንጽውዖ እምበኣር ኣብ ደቒ ኣንስትዮ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ውን ይሰርሕ እዩ።ናብ ጾታዊ ዕግበት ንምብጻሕ ከኣ ይሕግዝ።እዞም ቫይብራቶራት ዝበሃሉ እምበኣር ብፍላይ ኣብ ዓንዲ ሕቖኦም ዝተሃስዩ ደቂ ተባዕትዮ እሞ ከፍስስሹ ዘጸግሞም ናብ ጾታዊ ዕግበት ንኽበጽሑ ይሕግዞም እዩ።
6.ዝተኸንሸበ መትሎ ካብቲ ዘይተኸንሸበ መትሎ ዝወሓደ ናይ ሕማም ምቅላዕ ተኽእሎ ኣለዎ።ቆርበት ናይ መትሎ እምበኣር ሰፈር ናይ ባክተርያ እዩ።ናይ ኣመሪካ ምርምር ኣብ ኡጋንዳ ዝተገብረ ከምዝሕብሮ ፡ካብ ዝተኸንሸቡን ዘይተኸንሸቡን መትሎታት ደቂ ተባዕትዮ ባክተርያ ብምውሳድ፡መጽናዕቲ ገይሩ።ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ ኣብቶም ዝተኸንሸቡ ደቂ ተባዕትዮ ውሑዳት ባክተርያ ከምዝነበሩ እዩ እቲ መጽናዕቲ ዝሕብር፡ ምኽንያቱ እቲ ባክተርያ ዝሰፍርሉ ከንፈር ናይ መትሎ ክፉትን ኣየር ዝኣትዎን ስለዝኾነ እዩ።
ውድብ ጥዕና ዓለም(WHO)ምእንቲ ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኤድስን ንምክልኻል ምኽንሻብ ይመክር፡ከምኡ ውን ዝተኸንሸቡ ደቂ ተባዕትዮ ንመጻምዶም ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ካብ ምምሕልላፍ ውሑድ ተኽእሎ ኣሎዎም፡ብተወሳኺ ንባዕሎም ከኣ ካብ መንሽሮ ኣብ መሸኒት ይከላኸለሎም።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ዝተኸንሸበ ይኹን ዘይተኸንሸበ ወዲ ተባዕታይ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ካብ ጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ንምክልኻል ኮንዶም ካብ ምጥቃም ዝዓግቶ ነገር የለን።ብሓጺሩ ምኽንሻብ ሸለል ዝበሃል ኣይኮነን።
7.ኣብ ግዜ ምውታር መትሎ ክስበር ይኽእል እዩ።መትሎ ኣብ ዝቐንዓሉ ግዜ ብሓይሊ እንተዓጺፍካዮ ክስበር ይኽእል እዩ።ዋላ ውን መትሎ ዓጽሚ እንተዘይብሉ እቶም ሰራውር ደም ይህሰዩ’ሞ ኣዝዩ ብብርቱዕ ቃንዛ ዝተሰነየ መሕበጥቲ ከጋጥም ይኽእል እዩ።ምናልባሽ መትሎኻ ዝተሰብረ ኮይኑ እንተተሰሚዑካ ብቀጥታ ናብ ሓኪም ክትከይድ ይግባእ።ምናልባሽ እዚ ኣበሃህላ ካብዚ”መትሎይ ተሰይሩኒ “ብዕብሪት “ንሽባር ሊ ዛይን”ዝበሃል ክኸውን ይኽእል።
8.ኩሉ ዓይነት መትሎ ነናቱ ኣንፈት ኣሎዎ።መትሎ ኣብ ዝቐንዓሉ እዋን ናብ የማን ፡ጸጋም ፡ንላዕሊ ንታሕቲ ወይ ትኽ ክብል ይኽእል እዩ።ካብ ወዲ ናብ ወዲ ክፈላለ ይኽእል እዩ፡ኣብ ከምዚ ኩነታት ጥዑይ ወይ ኣይኮነን ዘብል ምኽንያት የለን ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብ ግዜ ምውታር ወይ ምቕናዕ መትሎ ቃንዛ ይገብረልካ እንተኾይኑ ግን ምስ ዶክተር ተማኸር።
9.መትሎ ምዕባይ።መትሎ ናይ ምዕባይ ድሌት እንዳበዝሐ ይኸይድ ኣሎ፡እዚ ካብ ኣካላዊ ጸገም ዘይኮነ ካብ ስነኣእምሮኣዊ ጸገም እዩ፡መትሎኻ ንእሽቶ ኮይኑ ይስመዓካ እንተኾይኑ ምስ ሓካይም ክትማኸር ኣገዳሲ እዩ፡ካብዚ ከኣ ብዛዕባ ናይ መትሎ ምዕባይን ሳዕበናቱን ገለ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል።መብዛሕትኦም እቶም ንመትሎ መዕበዪ እምበኣር ዝልከ ክሬም ፡መምጠጢ፡ገለ ሚነራላትን ሆርሞናትን እዮም፡እዚኦም ውጽኢታውያን ኣይኮኑን ኣብ ፍልጠት ተሞርኩስካ ዝተገብሩ ውን ኣይኮኑን ፡ገሊኦም ከኣ ንጥዕና ጽቡቓት ከምዘይኮኑ ዝተረጋገጹ እዮም።መትሎ ንምዕባይ መጥባሕቲ ናይ መትሎ ይግበር እዩ እዚ ውን ውጺኢታዊ ኣይኮነን።
10.ኣካላት ክኣርግ ከሎ መትሎ ውን ከምኡ’ዩ። መትሎ ካብ ደቂ 30 ዝዕድመኦም ጀሚሩ ኣዝዩ ዝተፈላለየ ለውጥታት የርኢ እዩ፡እዚ ዕድመ እዚ እምበኣር ኣብ መንጎ ክሳብ’ዚ ዕድመ’ዚ ዝነበሮን ክሳብ ግዜ እርግና ዘሎ ለውጥን ዝጅምረሉ እዩ፡እቲ ናይ መትሎ ቆብዕ እምበኣር ስራሑ እንዳደኸመ ይኸይድ ምኽንያቱ ሰራውር ደም ናቱ እንዳተጨበጠ ስለዝኸይድ።መትሎኻ ንእሽቶ እንከሎ ሚዛን ዝወሰኸ እንተመሰለካ ሚዛንካ ከተጉድል ኣገዳሲ እዩ፡እዚ ግን ምስ ናይ ጥዕና ጸገም ከም በዓል ሽኮርያን ሕማም ልብን ዝተሓሓዝ ኣይኮነን እንታይ ደኣ ኣብ ግዜ ጾታዊ ርክብ ነጻ ኮይኑ ክሰርሕ ምእንቲ እዩ።መትሎ ናይ ወዲ ተባዕታይ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳሓጸረ ክኸይድ ይኽእል እዩ። ካብ 30 ክሳብ 60 ዘሎ ዕድመ ናይ ክልተ ሰንቲመትር ክጎድል ይኽእል እዩ።ኣብ 40 ዓመታት ውን ፍረነብሲ ክጭበጡ ይጅምሩ እዮም።እርጋን ኣብ ዝውስኸሉ ግዜ ስምዒት ውን እንዳጎደለ ይኸይድ እዩ ከምኡ ውን ምፍሳስ የሸግሮም እዩ፡ኣብዚ እዋን እዚ ግን ንምፍሳስ ዝሕግዙ ብዙሓት መድሃኒታት ኣሎዉ።ኣብዚ ኣገዳሲ ነገር እንተሎ ደቂ ተባዕትዮ ዋላ ውን መትሎኦም ፍሉይ ኮይኑ እንተተርኣየ ጾታዊ ስምዒት ኣሎዎም።ስለዚ ሕጂ ውን ምዕባይ መትሎ ነቲ ምስ መጻምድኻ እትገብሮ ጾታዊ ርክብ ወሳኒ ኣይኮነን።
መደምደምታ ፡ንኹሉ ጥዕናካኻ ይኹን ንመትሎኻ ዝከላኸለልካ ብሓፈሻ እንተሎ ኮንዶም እዩ።እቲ ምዕባይ ወይ ምንኣስ ናይ መትሎ ንጎድኒ ብምግዳፍ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማትን ኣኤድስንከይንጥቃዕ ክንሓስብ ይግበኣና።ስለዚ ናይ ገዛእ ርእስኻ ሓላዊኣ ንስኻ ኢኻ’ሞ ኩሉ ግዜ ኣብ ጁባኻ ኮንዶም ይሃልወካ፡ንኹሉ ነገራት ተዳሊኻ ምእንቲ ክትጸንሕ።ጽቡቕ ምዝንጋዕ !
ምንጭታት
http://www.webmd.com/men/guide/8-things-you-did-not-know-about-your-penis?page=4
http://www.webmd.com.webmd.com/men/guide/life-cycle-of-a-penis?page=2
https://he.wikipedia.org/wiki/%/D7%A4%D7%99%D7%9F


text:
4. ኣብ ኦፍፕራ (ቤት-ጽሕፈት ፈረንሳ ሐለዋ መሰል ስደተኛታትን ሃገር-ኣልቦን) ዝቐርብ ሕቶ ዑቕባ
4-1 ኣቀራርባን ክይዲን ሕቶ-ዑቕባ ኣብ ኦፍፕራ
ድሕሪ ቖጸሮ ፕሬፌክቱር ድማ ናይ ኦፍፕራ (OFPRA) መሕተቲ ዑቕባ ቅጥኢ (ቅጥኢ) ብቋንቋ ፈረንሳ ክትሞልኡ ኣለኩም። ምፍራምን ዕለት ምጽሓፍን አይትረስዑ፣ ብቀጻላይ ድማ ብሓደራ ደብዳቤ ምብጸሑ መረጋገጺ ብዘለዎ ፖስታ ምስዳድ ወይከዓ ብግንባር ኣብ ኦፍፕራ ከይድኩም ምሃብ አለኩም፣ እዚ ምግባር ዝክኣል ግን ካብታ ናይ ዑቕባ ሓታታይ ወረቀት ዝተቀበልኩምላ ዕለት ጀሚሩ አብ ውሽጢ 21 መዓልቲ እዩ (ሰነድ n°2-1)
እቲ ቅጥኢ ምስ ናይ ቐረባ ግዜ ኽልተ ፎቶግራፍ ፡ ዑቕባ ሕቶ ዘቕረብኩም ምኻንኩም ዘረጋግጽ ወረቀት ፡ ከምኡው’ን ንዝሓብኩምዎ ውልቂ ታሪኩም መረዳእታ ክኾኑ ዝኽእሉ ዝኾነ ዓይነት ወረቀት (ትሕት ዝብል ሬኤ) ፣ ፓስፖርት እንትሓልዩኩም እቲ ኦሪጂናል ኣታሒዝኩም ስደዱ ፡፡
መጠንቀቅታ፣ ናይ መዝገብኩም ኩሎም ሰነዳት ፎቶ ኮፒ ክትሕዙ ናይ ግድን እዩ (ናይ ኦፍፕራ ቅጥኢ፣ ሕቶ ንምቕራብ ዝጸሓፍኩምዎ ታሪክ፣ ዝተፈላለዩ ዶኩመንት)
ኦፍፕራ ዝተልኣኹሉ ኹሎም ዝተማልኡ ገይሩ እንት ወሲዲዎም « ሕቶ ዑቕባ ዝተመዝገበ » ምኻኑ መረጋገጺ ደብዳቤ ክሰደልኩም እዩ ፡፡
1- ናይ ኦፍፕራ ቅጥኢ ዝሓዞ ዝተፈላልዩ ክፋላት፦
- ክፍሊ ኹኔታ ሲቪል ፡ ናትኹም ኩኔታ ሲቪል ብዝምልከት ብስርዓት ኩሉ ክትመልእዎ አለኩም። ምኽንያቱ ጌጋ እንተተረኺቡ ንዕዑ ንምእራም ናብቲ ዓቃበ-ሕጊ ሪፑብሊክ ዝቐረበ ሕቶ መልሲ ንምርካብ ነዊሕ ጊዜ እዩ ክወስድ።
- ክፍሊ አባላት ሰድራ ፡ እዚ ክፍል’ዚ ብጣዕሚ አንዳሊ እዩ። አብ ፈረንሳይ ዘአተኩምዎ በይንኹም እንተድኣ ኸይኑ እሞ ብቀጻላይ አባላት ስድራኹም ክመጹልኩም ድልየት እንተሓለየኩም (ሰነድ n°9)
- ክፍሊ ምንቅስቃሳት ጉዑዞ ፡ አብ ፓዳ (PADA) ዝተመዘገበ ሐበሬታ አብዚ መሊስኩም ተጠቐምሉ፣ ብፍላይ ናብ ሃገር ፈረንሳ ዝኣተኹምሉ ዕለት በጣዕሚ ጠቓሚ እዩ።
- ዝትዛረቡዎ ቋንቋ ክትገልጹ አለኩም ምኝክንያቱ ኦፍፕራ ንቃለ-መጠይቕ ክጽውዓኩም ከሎ ኣስተርጓማይ ንኽምድበለኩም ይሕግዝ እዩ። ባዕልኹም ጽቡቕ ገይርኩም ዘይትዛረብዎ ቋንቋ አይትጥቀሱ።
- ክፍሊ ታሪኩም (Récit) ፡ እዚ ክፋል እዚ እቲ ብጣዕሚ ጠቓሚ ዝኾነ እዩ ምኽንያቱ ድማ ሕቶ ዑቕባ ማልት ናይ ሓላዋ ሕቶ (protection) ስለዝኾነ መልሲ ዝረክብ ደማ ካብ እቶም ዋና አገዳስቲ ነገራት ተበጊሱ እዩ ማለት እቲ ዘጓነፈኩም ጸገምን ናብ ሃገርኩም እንተድኣ ተመሊስኩም ዝትፈርሕዎ ዋና ነገር እንታይ ምኻኑን ዝሓዘ እዩ። (ትሕትት ኢሎ ዘሎ ረኣዩ)
እቲ ናይ መረዳኣታን ቅጥኢ (ፎርም) አብ ዝኾነ እዋን ክትምልእዎ ትኽአሉ ኢኹም (ክሳብ እቲ ዕለት ናይቲ ቃለ-መጠይቕ)፣ ኹሎም ንሕቶኹም ክሕግዙ ዝኽእሉ ዶኩመንት ኾነ ተዋሳኻይ መረዳእታ ናብ ኦፍፕራ ክትሰዱ አለኩም ብሓደራ (ሪኮማንዴ) ብደብዳቤ ምስ በጽሑኒ ዝበል መረጋገጺ መልሲ ዝሓትት ።
2. ናይ ዑቕባ ሕቶ በኦፍፕራ ዝዕጸየሉ ኩነታት
- ብዘይ «ብቑዕ ምኽንያት» እቲ ቅጥኢ መሕተቲ ዑቕባ ናብ ኦፍፕራ በተን ዝተውሃባ 21 መዓልቲ እንተ ዘይሰደድኩም ብተወሳኪ ኣብ ውሽጢ ሽሞንተ መዓልቲ እቲ ኩነታት ንክትመዓራርይዎ/ንክትልእክዎ/ ኦፍፕራ ክሓተኩም እዩ። እቲ ንካልኣይ ግዜ ዝውሃብ ግዜ ገደብ እንተኣሕሊፍኩም ግን ኦፍፕራ እቲ ዘቕረብኩምዎ ናይ ዑቕባ ሕቶ ንኽዕጾ ክግበር እዩ፡፡ «ብቑዕ ምኽንያት» ዝበሃል ንኣብነት አድራሻ ለውጢ ወይ ኣብዪ ጸገም ሕክምና ዝመሳሰሉ ።
- ኦፍፕራ ናይ ዑቕባ ሕቶኹም ክዕጾ ዝገብረሉ ኻሊእ ምኽንያት ድማ እቶም ውልቃዊ ታሪኩም መንነትኩም ዜግነትኩም ዝምልከቱ መረዳእታታት ንምሃብ ፍቃደጃ ዘይኾንኩም ወይ ከዓ ብዝተወሰነ ግዜ ኣድራሻኹም ከይኣፍለጥኩም እንተተሪፍኩም እዩ ፡፡
እቲ ሕቶኩም ንክዕጾ ውሳኔ ምስተምሓላለፈ ኣብ ዘሎ 9 ወርሒ ውሽጢ መዝገብኩም ከም ብሓድሽ ንኽረአ ምሕታት ትኽእሉ ኢኩም ፡፡
3. ኦፍፕራ ናይ ዑቕባ ሕቶኩም ተቐባሊነት ዘይብሉ ክብሎ ዝኽእል
- ናይ ስደተኛነት መሰል ብኻሊዕ ኣባል ማሕበር ኣውሮፓ ወይ ሳልሳይ ወገን ሓገር ተዋሂቡኩም እንተኾይኑ (እዚ ግን እቲ ዝትውሃበ ሐለዋ (protection) ሓቀኛን ተመሊስኩም ክቕበሉኹም ዝኽእሉን ክኾውን ኣለዎ )
- እንተደኣ ቅድም ክብል ዘይተርኣየ ሓዱሽ ነገር ከይኣቕረብኩም ንካልኣይ ግዜ መዝገብኩም ንክኽፈት (réexamen) ሓቲትኩም ኮይንኩም፣ ክቕርብ ዝግቦኦ ሓዱሽ ነገር ብጣዕሚ ዘእምን ኾይኑ ኣብ ሃገርኩም ክበጽሖኩም ዝክእል « ውልቃዊ ትፈርሕዎ » ነገር ብግቡእ ዘረድእ ክከውን አለዎ፣ እዚ ሓዱሽ ነገር ድማ እቲ ጉዳይኩም ቅድም ክብል ኣብ ሃገራዊ ቤት ፍርዲ መሰል ዑቕባ (CNDA) ድሕሪ ምርኣዩ ዝተክስተ ክከውን ይግባእ (ሰነድ 5) እንተዘይኾይኑ ግን በቲ ግዜ ስለ እቲ ጉዳይ ዝትፈልጥዎ ነገር ከምዘይነበረ ክተእምኑ አለኩም ፡፡
4. ኦፍፕራ እቲ ሕቶኩም ብቕልጡፍ ኣቕዲሙ ክሪኦ ክገብር ይኽእል (procédure accélérée)
ናይ ዑቕባ ሕቶ ቅጥኢ ምስተቀበለ እቲ ሕቶ ኣቐዲሙ ክረአ ክግበር ይኽእል እዩ ብዞም ዝስዕቡ ኹኔታት ፣
- « ብምትላል » ዝቐረቡ ናይ ሓሶት መግለጺ ናይ ሓሶት ሰነድ (ዶኩመንት) …
- እቲ ዝቐረበ ናይ ሕቶ ጹሑፍ ዘየእምን ሃሳብ ዝሓዘ እንተኾይኑ (ድኹም ብቁዕ ምኽንያት ዘይብሉ)
- እቶም ዝቐረቡ ሓሳባት ንጹርን ጭቡጥን ኩነታታት ዘይገልጹ ባእሉ ንባዕሉ ዝጋጮ ሓሳብ ዝሓዙ እንተኽይኖም
በዚ ኩኔታታት ዝርከብ ሕቶ አብ 15 መዓልቲ ውሽጢ ንኽረአ ይግበር
ኦፍፕራ ሕቶኩም ናይ ግድን ብቐጥታ ብቕልጡፍ ኣቕዲሙ ክሪኦ ክገበር ይክእል
- ዝመጻእኩምሉ « ሃገር ዝተረጋገጸ » እንተኾይኑ
- ንኻልአይ ግዜ ንኽረአ ዘቕረብኩምዎ ሕቶ ተቐባሊነት ዘይብሉ እንተኾይኑ (ንጹር ሓሳብ ዘይብሉ) እዚኦም ዝተጠቀሱ ኩነታት ከጋጥሙ ከለው እቲ ሓላፊ ፕረፌክቱር ሕቶኩም ብቕልጡፍ ኣቕዲሙ ክሪኦ ክገበር ይክእል እዩ (ሰነድ n°2-1)
እዞም ዝተወሳሰቡ ሓሳባት እዚኦም ብዝምልከት ናይ ሕቶ ዑቕባ መምርሒ ሰነድ ዝብል ብምምሕዳር ዝተዳለወ (ብብዙሕ ቋንቋ) ተመልከት ፡፡
4-2 ዑቕባ ንምሕታት ዝቐርብ ውልቀ ታሪክ (récit)
ዝተቕርብዎ ናይ ዑቕባ ሕቶ ጽሑፍ ንጹር ብዝኾነ መንገዲ እዘም ዝስዕቡ ይጥቀስ
- መን ምኳንኩም
- ካበይ ከምዝመጻእኩም
- ካብ ሃገርኩም ሓደ ምኩም ሓላዎ ናይ ኻሊኢ ሃገር ንኽትሓቱ ስለምንታይ ከምዝትገደድኹምን
ብተወሳኻይ ድማ ናብ ሃገርኩም እንተተመሊስኩም ዘፍረሕኩም ነገር እንታይ ምኻኑ፣ እንድሕር ናብ ሃገርኩም ተሰጉግኩም ንሕይወትኩም ወይም ንድሕንነትኩም ዘስግእ ነገር እንታይ ክኸውን ከምዝኸእል ግለጹ።
አብ ሃገርኩም ዘሎ ጸገም-ሰላም ወይከዓ ኹናት ምግላጽ ጥራሕ እኹል አይክኸውንን እዩ ግን አብዚ ጸገም ውሽጢ ንስኹም ኣብባዕልኹም ዝብጽሐ ጸገም ክትትርኹ አለኩም። ነቲ ዝጸሓፍኩምዎ ዘንብብ ሰብ ብዘኣእምኖ ኹኔታ ዝብጽሐኩም ጸገምን በደልን፣ አብ አባላት ስድራኩምን አዝማድኩምን ከምኡ’ውን ኣብ ናይ ቃልሲ ብጾትኩም ዝበጽሐም ሞት ኾነ ካሊእ ግፍኢ፣ ኣባኹም ባዕልኹም ዝብጽሓኩም ምፍርራሕ ዝመሳሰሉ ክቕርቡ አለዋም።
ኣብ ኦፍፕራ ኣብ ዝግበር ቃለ-መጠይቕን ኣብ ቤት ፍርዲ ይግባኝ (CNDA) ንምክያድን ፈረንሳይኛ ቋንቋ ንዘይዛረቡ ሰባት ፈረንሳ ኣስተርጉዋሚ ትምድበልኩም እያ፣ ብጽሑፍ ንዝተቕርብዎ ሕቶ ግን ተርጉዋማይ ኣይትምድብን ፡፡
1. መን ኢኹም ? መንነትኩም ክምዝስዕብ ግለጹ ፡
- ሙሉእ ሽም፡ ዜግነት፡ ዕለትን ቦታን ትውልዲ
- ካበይ ሃገር መጺኩም ብፍላይ ድማ ካብየናይ ዞባ/ገጠር ወይከዓ ካብ አየናይ ከተማ ናቱ ሽምን ገዛውትን (ኦፍፕራ በዚ ጉዳይ’ዚ ሕቶታት ከቅርበልኩም እዩ፡ ስለምንታይ በትክክል ካብቲ ዝጠቀስኩምዎ ስፍራ ዝመጻእኹም ምዃንኩም ንምርግጋጽ እዩ)
- ስለ ወለድኹም ከምኡውን ስለ አሕዋትኩም ኣሓትኩም እንመን ምኻኖም (በዚ እዋን ብከመይ ዓይነት ኩነታ ከም ዝርከቡ ግለጹ፣ ሽም፡ ዕድመ፡ መንበሪ ቦታ፡ ስራሕ ወይ ሞያ፡ ኩነታት ሓዳሮም)
- ከምኡውን ካብ አየናይ ብሔር ከምዝትውለዱ፣ ካብ አየናይ ሃይማኖት ወይ ኣባል ንኡስ ዓሌት ብምኻንኩም ምኽንያት ዝበጽሐኩም መድልዎ ….
- ናይ ባዕልኩም ቤተሰባዊ ኹኔታ፣ ምርዑው ወይ ፓክስ (pacs) ወይ ድማ ዘይተመርዓኩም ምኻንኩም ፡ ደቅኹም (ዖታ ፡ ዕድመ)፣ ከምኡውን ኣባላት ስድራኩም ኣብ ፈረንሳይ እንተሓልዮም ወይ ኣብ ሃገርኩም እንተተሪፎም ወይከዓ ዝርከብዎ ቦታ ዘይፍለጥ እንተኾይኑ
2. ናይ ውልቂ ታሪኩም ከመይ ይመስል
- አበይን ከመይን ኣሕሊፍኩም ጊዜ ንእስነትኩም
- ቤት ትምህርቲን ክትትል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን ዝተምሓርክምዎ ሙያን
- አብ ሃገርኩም ዝነበረኩም ምንቅስቃስ ስራሕ፣ ዝነበረ መጠን እቶትን ካበይ ትረክብዎ ከምዝነበረን (ንግዲ ሕርሻ እደ-ጥበባዊ ወይ ኻሊእ ሞያ ….)
- ዝተፈላለዩ ትነብረሎም ዝነበሩ ቦታታት ስለምንታይ ምኽንያት ከምዝቀየርኩምን
- ውልቃዊን ስድራዊን ሕይወትኩም ከመይ ከምዝለዋወጥ ዝነበረ፣ ሞያዊ ምንቅስቃሳትኩም፣ ምስ በዓል ቤትካ(ኪ) ከመይ ከምዝተራከብኩም፣ ናይ ደቅኩም ልደት፡ ሕማም …
- ካልኦት ተወሰክቲ ምንቅስቃሳት፣ ኣባልነት ፓርቲ ፓለቲካ፣ ማሕበር ሰራሕተኛ፣ ሃይማኖታዊ እምነታዊ፣ ኣባልነት ማሕበራዊን ቃልሳዊን ምንቅስቃሳት … (ከመይ ዓይነት ከምዝነበረ፡ ምስመን፡ ንኽንደይ ግዜ ዝመሳሰሉ ኣብርሁ)
- ኣብቲ ብጽሑፍ ዘቕረብኩምዎ ታሪኩም መሰረት መድልዎን ዓፈናን በጺሑኩም እንተነይሩሞ እዚ’ውን ካብዘለኩም ዓይነት ስራሕ፡ ጾታዊ ድልየት፡ መቦቆል ብሔር ወይም ተቓዉሞ ናይ ብዘይድሌት ኣገዲድካ ዝፍጸም መርዓ ተበጊሱ ዝተፈጸመ እንተነይሩ
3. ካብ ሃገር ንክትወጽእ ዝገበረካ ዘጋጠመ ሓደጋ ወይ ሕማቅ ኩነታታት
- ዝበጽሐካ ምፍርራሕ (ብመን ? መዓዝ ? ከመይ ?)
- ሙያዊ ወይ ዘይሙያዊ ስራሕ ብግቡእ ንኽይተካይድ ዘጋነፈ ዕንቅፋት
- ምድንጋር ገንዘብ፣ ውርሲ ንብረትካ፣ ስርቂ ሃብቲ፣ ጥቅሚ ንምውሳድ ምፍርራሕ (chantage)፣ ዝተፈላለዩ ግፍዒታት
- መጥቃዕቲ፣ ምፍራስ ንብረት፣ ካብ ገዛ ምስጋግ
- ማእሰርቲ፡ ሓይሊ ዘለዎ ምርመራ፡ ማህረምቲ፡ ዓምጺካ ምድፋር (ዕለቱን ኩኔታታቱን እንመን ከምዝፈጸምዎ …)
- ከይዲ ቤት ፍርዲ፣ ውሳነን ጻንሒት ቤት ማእስርቲን (ዕለቱ፣ ስፍራኡን ኩኔታታቱን፣ ቢንመን ከምዝተፈጸመ …)
- ማእሰርቲ፣ አካላዊ ጉድኣት፣ ጾታዊ ዓመጽ (ምድፋር) ወይ ዝተቐተሉ ወለዲ፣ መሓዙት፣ ብጾት፣ ካልአት አባላት ናይ ሓባር ጋንታ
- ተገደድካ ስደት
- ጅምላዊ ቅትለት (massacre), ህልቀት ሰብ (génocide)
- ናይ ሓገርኩም ሰበ-ስልጣን ሓገዝን ሓለዋን ንምርካብ ዝገበርኩምዎ ምንቅስቃስ እንታይ ነይሩ (ዝቐረብ ክሲ፡ ዘመልከትኩምዎ ቤት-ፍርዲ፣ ናብ ሓለፍቲ ምምሕዳር ዝጸሓፍኩምዎ ወይ ድማ ብግንባር ብምቅራብ ዝገበርኩምዎ ፈተነ)
4. ክሳብ ፈረንሳይ ምብጻሕ ጉዑዞ
- ካብ ሃገር ንምውጻእ ዝወሰንካ አብ አየናይ እዋን ነይሩ
- እቲ ጉዑዞ አቐዲምካ ከመይ ኣዳሊውካዮ (ዝተትሓዘ መጠን ገንዘብ፡ ዝረኸብካዩ ሐገዝ፡ ምስ ደላላ ዝገብርካዮ ርክብ …)
- እቲ ዑቕባ ዝተሓተተሉ ሓገር ከመይ መሪጻካዮ (ስለምንታይ ?)
- እቶም ዝሓለፈካሎም ቦታታት ዝርዝርን ዕለቱን፡ ዝተፈላለዩ ክፍሊ እቲ ጉዑዞ፡ ዝተጠቐምኻሉ ዓይነት ትራንስፖርት፡ ዝወጸ ክፍሊት
5. ሎሚ ናብ ሃገርካ እንተተመለሲካ ኣባኻ ክበጽሐካ ዝኸእል እንታይ እዩ
- ካብ ከባቢኻ ካብ ዝትወጽእ ንነጀው እንታይ ለውጢታት ተገይሮም አለዉ
- ቅድም ክብል በጺሑካ ዝነበረ በደል ክድገም ይኸእል እዩ ዶ’ትብል? በጺሑካ ዝነበረ ምፍርራሕ ክትግበር ይኸእል እዩ ዶ’ትብል?
- ኣብቲ ናይ ሕቶ ጽሑፍካ ዝጠቐስካዮ እሞ ቅድሚ ምውጻእካ ወይም ብድሕሪኡ ኣብ ወለዲካ ወይ ኣዝማድካ በጺሑ ዝነበረ ስቓይ ወይ ሞት ኣባካ ክድገም ይኸእል እዩ ዝብል ፍርሒ ኣለካ’ዶ?
- ኣብ ሓገርካ ኣብ ካሊእ ከተማ ወይ ካሊእ ክፋል እቲ ሓገር ኬድካ ብዘይ ፍርሒ ውሕስና ብዘለዎ ስለምንታይ ክትነብር ዘይከኣልካ ?
6. ምስቲ ብጽሑፍ ዝቐርብ ሕቶ ተታሒዞም ዝኣትዉ መርትዖ (መረጋገጺ)
ምስቲ ዝተቕርብዎ ጹሑፍ ሓገዝቲ ዝኾኑ መርትዖታት /መረጋግጺ/ አተሓሒዝኩም ናይ ምቅራብ ግዴታ የብልኩምን፣ እቲ ዋና ኣገዳሲ ነገር እቲ ብጽሑፍ ዝቐርብ ሕቶ ዑቕባ ንጹር : ግልጺ : ዘይገራጨው ኾይኑ ናይ ኦፍፕራ ሓለፍቲ ከእምን ዝኽእል ክከውን አለዎ
ኾይኑ ግና ንዝትሕብዎ ሓበሬታ ሓገዝ ምእንታን ክከውን ዘለኩም ሰነድ እንተቅሪብኩም ተአማኒነትኩም ልዕል ከብሎ ይኽእል (ናይ ጹሑፍ ምስክርነት ናይ ምምህዳራዊ ዝተፈላለዩ ወረቐታታት ናይ ጋዜጣ ጽሑፋት ናይ ሕክምና ምስክር ወረቀት)
4-3. ምስ ናይ ኦፍፕራ (OFPRA) ኦፊሰር ሓለዋ ዑቕባ ዝግበር ቃለ-መጠይቕ
1. ኣብ ኦፍፕራ ዝግበር ቃለ-መጠይቕ ንምክያድ ጻውዒት
እቲ አብ ኦፍፕራ ዝካየድ ቃለ-መጠይቕ ብንኡስ 15 መዓልቲ ክተርፎ ከሎ ናይ ቖጾሮ መጸዋዕታ ይበጽሐኩም አድላዪ ኾይኑ እንተድኣ ረኺብዎ ኦፍፕራ ንቃለ-መጠይቕ ንኽይጽውዐኩም’ውን ይኽእል እዩ
- እዚውን እቲ ኦፊሰር ነቲ ዑቕባ ሕቶኹም ናይ ምቕባል ውሳነ ንምሕላፍ አብ ምድላው እንትደኣ ዝርከብ ኾይኑ (ብዙሕ አያጋጥምን)
- ካብ ድልየትኹም ወጻኢ ብዝኾነ ምኽንያት ፥ ከቢድ ሕማም ናብቲ ቖጸሮ ምምጻዕ እንትደኣ ዘይከኣልኩም፡፡ ከምዚ ከጋጥም ከሎ እቲ ናይ ሕክምና መረዳእት (justificatifs) ብዝተኽአለ መጠን ብቕልጡፍ ብናይ ሓደራ ደብዳቤ ንኦፍፕራ ክትልእኹ አለኩም ምስ ናይ ትቐባላይ መረጋገጺ ዘለዎ (accusé de réception)
እቲ ዘቕረብኩምዎ ናይ ዑቕባ ሕቶ እንትደኣ ኦፍፕራ ተቐባሊነት ዘይብሉ እዩ ዝብሎ ኾይኑ ወይ ከዓ እቲ መዝገብ ዝዓጽዮ ኾይኑ (ትሕት ክብል ረኣዩ) ናብቲ ቃለ-መጠይቕ ኣይትጽዉዑን ኢኹም
ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ናብቲ ቖጸሮ እንትደኣ ምምጻዕ ዘይከኣልኩም እሞ ደማይ ምንም ዓይነት መረዳእታ ምኽንያት እንተዘየቕረብኩም ኦፍፕራ እቲ ሕቶኹም ክነጽጎ ወይ ከዓ ብግቡእ ከይኣጽነአ ክዓጽዮ ይኽእል እዩ ፡፡
2. ከይዲ ሚስጥራዊ ቃለ-መጠይቕ
ቃለ-መጠይቕ ምክያድ ብጣዕሚ አገዳሲ እዩ : ዝካየድ ድማ ኣብ ኦፍፕራ ብኦፊሰር ሓለዋ መሰል ኾይኑ ሕቶኩም ዘሕለፍኩምዎ ታሪኩም ሰሚዑ ውሳኔ ዘሕልፍ እዩ ወይ ናይ ምቅባል ወይ ናይ ምንጻግ፣
ናብዚ ቃለ-መጠይቕ ቅድሚ ምምጻእ እንተተኸአለ ብሓገዝ ማሕበር እንተዘይኾይኑ ግን ምስ ማሕዙት ብምኻን ተዳሊኹም ናብ ኦፍፕራ ምኻድ ናይ ግድን እዩ:: እቲ ቃለ-መጠይቕ ብጣዕሚ ወሳናይ እዩ ምክንያቱም ኣብዚ እዋን እዚ እዩ ኩሉ ዝውሰን፣ ሓለዋ ዑቕባ ከምዘድልየኩም ነቲ ኦፊሰር ክተእምንዎ አለኩም ::
ዝርዝር ታሪኩም ብዝምልከት እቲ ኦፊሰር ብዙሕ ሕቶታት ከቅርበልኩም ይክእል እዩ፣ ዋላ እንተዘይሓተተኩምኳ ባዕልኩም ስለዘሕለፍኩምዎ ታሪክ ሃገርኩም ገዲፍኩም ክትሃድሙ ዘገደደኩም ጸገም ምኽንያት ክተረድኡ ይግባእ (ትሕት ኢሉ ዘሎ ተመልከት)
ናይ መንነት ወረቀት ወይ ፓስፓርት እንተዘይሃብኩም ድማ ዜግነትኩም ንኽተእምኑ ስለ ሃገርኩም ሓደ ሓደ ፍሉጣት ነገራት ምግላጽ ኣገዳሳይ እዩ
እቲ ቃለ-መጠይቕ ዝካየደሉ ቦታ አብ ቤት ጽሕፈት ኦፍፕራ (ወይ ድማ ብፍሉይ ኩነታት ብቴሌ ኮንፈረንስ) ኾይኑ እዞም ዝስዕቡ አብ ዝርከብሉ እዩ።
- ንስኩም (በዓል ጉዳይ)
- እቲ ኦፊሰር ሓለዋ ዑቕባ ፣ እቲ ዝበጽሐኩም ታሪኽ ዖታዊ በደል ዝጠመተ እንተድኣ ኾይኑ ተመሳሳላይ ዖታ (ከማኩም) ዘለዎ/ዋ/ ኦፊሰር ከ/ክተ/ዘራርበኩም ምግባር ይካአል እዩ
- ጠበቓ እንተሓቲትኩም ድማ ሓገዝቲ ማሕበራት ፣ በዚ ሎሚ እዋን ብሓገዝ ክዕጅባ ዝኽእላ ማሕበራት እዘን ዝስዕባ እየን ፥ Ardhis, Anafé, Cimade, Forum réfugiés, Coordination lesbienne en France, CQFD Fierté lesbienne, Ordre de Malte
ኣብቲ እዋን ቃለ-መጠይቕ እታ ዝተጠቐሰት ማሕበር ትርከብ እንተኾይና 7 መዓልቲ ኣቐዲማ ንኦፍፕራ ክተፍልጥ ኣለዋ (4 መዓልቲ ድማ ንብቁልጡፍ ዝርኤ መዝገብ) ፣
እቲ ቃለ-መጠይቕ ኣብ ዝካየደሉ እዋን እቲ ዓጃባይ ንባዕሉ መዘኻኸሪ ነጥብታት ምትሓዝ: አብ መወዳእታ ድማ ሪኢቶ ምሃብ ይኽእል እዩ (ብጉዳያት እቲ ዝቐረበ ናይቲ ሓተታይ ዑቕባ ታሪክ: ናይ ምርድዳእ ጸገም: ናይ ኣስተርጓሚ: ናይ ኹኔታታት አቀራርባ: በቲ ኦፈሰር ከይተጠቀሱ ዝተረፉ ሓሳባት …)
- ኣስተርጓሚ - ኣብቲ ናይ ኦፍፕራ ቅጥኢ ብዝተጠቐሰ ቋንቋ መሰረት እዩ፣ እቲ ዝቐርበልኩም ኣስተርጓሚ በቲ ናይ ኣደ-ቋንቋኹም ንክኽውን ሕተቱ (ዲያሌክትኹም’ውን ግለጹ) ፣ እዚ ድማ ኣጸቢቅኹም ብዘይትዛረብዎ ቋንቋ በቲ ኦፊሰር ብቐጥታ ሕቶ ንኽይቀርበልኩም ይሕግዝ
ናይ ኣስተርጓሚ ሓገዝ ብናጻ እዩ ዝውሃበኩም፣ እቲ እትትርኽዎ ታሪኽ ዝበጽሐኩም ዖታዊ በደል ዝጠመተ እንተድኣ ኾይኑ ተመሳሳላይ ዖታ (ከማኩም) ዘለዎ/ዋ/ ኣስተርጓሚ ንኽ(ት)ቐርበልኩም ምሕታት ትኽእሉ ኢኹም
- አባላት ስድራ ቤትኹም ብመሰረቱ አባላት ስድራ ቤትኹም ብዘይርከብሉ ኢኹም እቲ ቃለ-መጠይቕ ተካይዱ። ኾይኑ ግን እንተድአ ኦፍፕራ አድላዪ መሲሉ ተሰሚዑዎ አባላት ስድራኹም ብዝርከብሉ ተወሳኻይ ቃለ-መጠይቕ ክገብር ይኽእል እዩ
3. ከይዲን ኣቀራርባን ውሳነ ኦፍፕራ (OFPRA)
ብመርሕ ደረጃ ድሕሪ እቲ ቓል-መጠይቕ ምግባር ኦፍፕራ ነቲ ሕቶ ዑቕባ መልሲ ዕልባት ክህብ ይግብኦ፣ ብተግባር ግን እዚ ገደብ ካብኡ ንላዕሊ ዝወስደሉ ግዜ ኣሎ :: ኣብህጹጽ መስርሕ ውሽጢ ንዘለዉ እቲ ገደብ 15 መዓልቲ እዩ እቲ ናይ ኦፍፕራ ኦፍፊሰር እቲ ዘቕረብኩምዎ ግል-ታሪኽ ምስቲ ኹኔታ ሃገርኩም ሓቢሩ ዝመሳሰል ምዃኑ የረጋግጽ፣ ብቀፃላይ እቲ ናይ ዑቕባ ሕቶኩም ብምጽናእ በቲ ውዕሊ (ስምምዕ) ኮንቬክሽን ጄኔቫ - ዓንቀጽ 1 ን 2 (ናይ 10 ዓመት ካርድ) ወይከዓ ብመለስተኛ ሓለዋ መሰል ዓንቀጽ L. 712-1 ናይ Ceseda (ናይ 4 ዓመት ካርድ) ዝትሓንጸጹ መሰረት ግቡእ እንተሃልዩኩም የጽንዕ፣ ናይ ምንጻግ ኣሉታዊ (négative) ውሳነ ክዋሃብ ከሎ ግን እቲ ምኽንያት ሃቢሩ ክቐርብ አለዎ፣ አዚ’ውን ኦፍፕራ ስለምንታይ መሰል ሓለዋ ዕቐባ ክፈቅድ ከምዘይኽአለ ዝገልፅ እዩ
እቲ ውሳነ ብዝተመዘገበ ናይ ሓደራ ደብዳቤ ምስ መረጋገጺ ተቐባላይ ክስደደለኩም እዩ
ናይ ዑቕብ ሕቶኹም እንተ ተነጺጉ እታ ናይ ምንጻግ ደብዳበ ዝተቐበልኩምላ ዕለት ጠቓሚት እያ ምኽንያቱ ናይ ይግባኝ ሕቶ ንምቕራብ ዝትኸእልሉ ዘለኩም ግዜ ካብዛ እለት እዚኣ ጀሚሩ ብዘሎ ሐደ ወርሒ ጥራሕ እዩ (ሰነድ n°5)፣ ስለዚ ኣብዚ ግዜ ውሽጢ ናይ አድራሻ ለውጢ እንተገይርኩም ንኦፍፕራ ብቅልጡፍ ተፍልጡ አለኩም።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ መደባት 'ትራንስፎርሜሽን' ካብ ሕርሻ ናብ ኢንዱስትሪ ዝመርሖ ቁተባ ወሳኒ ተራ ኣለዎ ኢሉ ንዝኣመነሎም 'ማእከላት ኢንዱስትሪ - ፓርክ ኢንዱስትሪ' ኣብ ዝተፈላለዩ ክልላት'ታ ሃገር ኣብ ምኽፋት ይርከብ።
ብመሰረት'ዚ፣ ፓርክ ኢንዱስትሪ መቐለ ኣብ'ዚ ሰሙን'ዚ ብቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ተመሪቑ ተኸአፊቱ ኣሎ። ኣብ 100 ሽሕ ትርብዒት መርየት ዝቆመ ፓርክ ኢንዱስትሪ መቐለ መሊኡ ስርሑ ክጅምር ከሎ ን100 ሽሕ ሰባት ዕድል ስራሕ ክፈጥር'ዩ።
እቲ ማእከል ኢንዱስትሪ 'ንወነንቲ ማኑፋክቸሪንግ ምቹው ስፍራ ዝፈጥር'ዩ' ዝበሉና ወሃቢ ቃል ቢሮ ርክብ ህዝቢን መንግስቲን'ቲ ክልል ኣቶ ያሬድ ዓለምሰገድ 'ምምሕዳር'ቲ ክልል ንሰብ ሃብቲ ኣሜሪካ ሓዊሱ ብርክት ዝበሉ ኢንቨስተራት ይስሕብ ከምዘሎ' ሓቢሮም።
'ክልላዊ ምምሕዳር ኣገልግሎት ማይ፣ ጽርግያን ኪኢላ ሓይሊ ሰብን ኣብ ምቕራብ'ውን ይነጥፍ ኣሎ' ኢሎም ኣቶ ያሬድ።
እዞም ፓርክ ኢንዱስትሪታት ኣብ ኣዋሳ፣ ኮምቦልቻን መቐለን ዛጊድ ተመሪቖም ተኸፊቶም ኣለው።


text:
Mr. Puddington ኣብ`ቲ ምስ ቪኦኤ ዝገበርዎ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ ትሕቲ ቐዳማይ ምንስተር መለስ ዜናዊ ትመሓደር ኢትዮጵያ፡ ኻብ ግዜ ናብ ግዜ፡ ኻብ ደሞክራሲ እናረሓቐት `ኳ እንተኾነት፡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣብ ደረጃ “ኸፊል ናጻ” ዝብሃላ ሃገራት`ያ ጸኒሓ፡ ኣብ`ዚ ዓመት`ዚ ግና፡ ብምኽንያት ዝሓለፈ ምንጫ፡ ኣብ “ናጻ ዘይኮና ሃገራት” ድልድል ኣትያ`ላ ኢሎም።
ኣተሓሒዞም፡ መስርሕ ደሞክራሲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣንቆልቁሉ ዝበሉሉ ምኽንያት ክገልጹ ኸለዉ፡ ነቲ ምርጫ ዝተኸታተሉ ናጻ ተዓዘብቲ፡ እቲ ምርጫ ናጻ ኣይነበረን ምባሎምን፡ ኸምኡ`ውን ዝተደናገረ`ዩ ኔሩ ብምባሎም`ዩ ኢሎም። “መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ መሓውር ዜና ዘለዎ ምቁጽጻር፡ ንደገፍቲ ተቓወምቲ ምእሳር፡ እዚ ኹሉ፡ እታ ሃገር ናብ ዘይፍትሓዊ ምምሕዳር ትግስግስ ከምዘላ ዘርኢ`ዩ”።
ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ቅድሚ ሎሚ ተሟገቲ ሰብኣዊ መሰል ዘቕርብዎም ክስታት፡ መሰረት ዘይብሎም`ዮም እናበሉ ኽነጽግዎም ጸኒሖም`ዮም።
ንምሉእ ትሕዝቶ ሪፖርት፡ ንምልክት ድምጺ ጠውቕ፡


text:
ትካል መድሃኒት ኤውሮጳ ክታበት ቫይረስኮሮና ኣስትራ ዘንካ ምስ ምርጋእ ደም ሳሕቲ ምትእስሳር ረኺበ ስለዝበለ ብዙሓት ሃገራት ኣብ ኣጠቓቕማ'ቲ ክታበት ሓዲሽ መምርሕታት የውጽኣ`ለዋ።
ንክታበት ኣስትራ ዘንካ ዘፍርይዎ ሳይንትስትታት ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድን ምስ ናይ ሽወደን ሰራሒ መድሃኒት ትካል ብሓባር ክኾኑ ኸለዉ- ብሪጣንያ ሕጂ ንትሕቲ 30 ዓመት ዕድመ ካልእ ኣማራጺ ከቕርብ`የ ትብል ኣላ።
ስፐይንን ፊሊፕኒስን ንልዕሊ 60 ዓመት ጥራይ ክንጥቀመሉ ኢና ክብላ ከለዋ-ኢጣልያ`ውን ንኣጠቓቕማ ኣስትራ ዝነካ ብዝምልከት ተመሳሳሊ መምርሒ ኣውጺኣ`ላ ።
ክታበት ኣስትራዘንካ ኣብ ብሪጣንያ ቀንዲ ክታበት ኮይኑ ጸኒሑ`ዩ- ሕሱርን ንክትጥቀመሉ ዝቐለለን`ውን ኮይኑ ጸኒሑ`ዩ።
ማእከል ምክልካልን ምቁጽጻርን ሕማማት ኣሜሪካ ኣብ ብሪጣንያ ዝተራእየ ቢ-1.1.7 ዝተባህለ ዓይነት ቫይረስ ኣብዚ ኣብ ኣመሪካ`ውን ካብ ዝሓለፈ መጋቢት ጀሚሩ ዓብላሊ ቫይረስ ክኸውን`ዩ- ኢሉ`ሎ። እቲ ቫይረስ ዝያዳ ተመሓላላፊን ቀታልን ምዃኑ`ውን ይንገረሉ።
ኣሜሪካ 30 ሚልየን መትሓዝቲ ብምምዝጋብ ቀዳመይቲ ምዃና ቀጺላ'ላ:ፕረዚደንት ጆ ባይደን ንቁጽሪ ዝተኸተቡ ኣብ ቀረባ 2 ሚልየን ክንብጽሖም ኢና ይብል ኣሎ ።


text:
Radio Erena: 17 July 2018
ኣብ ሊብያ፣ ምዕራባዊ ገማግም ባሕሪ እትርከብ ከተማ ዙዋራ፣ ኣብ ኮንተይነር ተጸፍጺፎም ይሰጋገሩ ካብ ዝነበሩ ልዕሊ 100 ስደተኛታት ብውሕዱ ሸሞንተ ሰባት ተዓብዒቦም ከምዝሞቱ ተገሊጹ።
ናይታ ከተማ ሓለፍቲ ጸጥታ ብዝህብዎ ዘለዉ ሓበሬታ መሰረት፣ እቶም ካብቶም ብሰንኪ ሕጽረት ትንፋስ ኣብ ኮንተይነር ተዓጽዮም ዝመቱ ሰባት እቶም ሽዱሽተ ቆልዑ ክኾኑ እንከለዉ እቶም ክልተ ከኣ ሓንቲ ጓልን ሓደ ወድን’ዮም።
እቶም ብህወይት ዝደሓኑ ኣስታት 100 ሰባት፣ ኣብ ሆስፒታል ናይታ ከተማ ቀዳማይ ረዲኤት ሕክምና ከምዝተገብረሎም ንምንጭታት ጸጥታ ብምጥቃስ ኣሶሸትድ ፕረስ ሓቢሩ።
ዜግነት ናይቶም ዝሞቱ ይኹን ብህይወት ድሒኖም ዘለው ስደተኛታት ብዝርዝር ኣይተገልጸን።
እዞም ኣብ ከተማ ዙዋራ ግዳያት ምዕብዓብ ኮይኖም ዘለዉ ስደተኛታት፣ ንነዊሕ ሰዓታት ኣብቲ ኮንተይነር ዝተዓጽዉ ምዃኖም ተሓቢሩ።
ኣብ ሊብያ፣ ኣብ መዝርዓታት ተታሖዝም ካብ ዘለዉ ኣሽሓት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት፣ ብጃልባ ንምፍናዎም፣ ኣሕምልትን መግብን ንምምልላስ ተባሂሉ ብዝተሰርሐ መዝሓሊ ዘለዎ ኮንተይነራት ተጸፍጺፎም ናብ ገማግም ባሕሪ ከምዝሰጋገሩ ይፍለጥ።
====================


text:
ምቕልቃል ሓደስቲ ነብያት ተሳዓርነት ……’ጉጅለ ምሁራት’ ዝገማዳሕ ዘሎ ድርዳር ክስታት፡ ካብ ናይ ወይዘሮ ሺላ ከታሩት፡ ብምንታይ እፍለ?
By ተወልደ ብእምነት,
ኣብ’ዘን ዝሓለፋ ኣዋርሕ ብፍላይ ድማ ካብ’ዚ ዝሓለፈ ቅንያ፡ ነዚ ኣብ ደሴት ላምፐዱዛ፡ ሃገር ኢጣልያ እተኸስተ መቕዘፍቲ ዜጋታትና፡ ዝተፈለለዩ ወገናት፡ ነቲ ሓደጋ መዝሚዞም ንኻልእ ፖለቲካዊ ኣጀንዳታት መጸባበቂ ክጥቀምሉ፡ ዕግርግርን ህውከትን ዘጠዓዕም ባይታ ንኽጥቀምሉ ከም ኣቓሓ መሸጣ ኣብ ዕዳጋ ክገላበጥሉ እጸቓቀጥሉ ኣለዉ። ዞባውያን ውድባትን ሃገራትን፡ ውሽጣውያ ዕሱባት ‘ደቂ ሃገርን’ ብፍላይ፡ ብዘይ ዕርፍቲ ጽዑቅ ኣዕናዊ ጎስጓት ከራብሑ ክንዕዘብ ጸኒሕና ኣሎና።
ገለ ካብ’ዞም ክጥቀሱ ዝጸንሑ ኣካላት፡ ብዕለት 11/03/2013 ናብ መራሕ ሃገርን መሳርሕቱ ሚኒስተራቱን፡ ንሓለፍቲ ሓፋሽ ማሕበራት ዝተላእከ ‘መልእኽቲ’ ብመልክዕ ‘ኣቤቱታ’ ብትሕዝቶኡ ግን ነቲ ኣብ ሃገር ክንሰርሓሉ ዝጸናሕና መርሓ ሕግታት ፖሊስታት፡ ከም ኣብ ምዕቃብን ምክልኻልን ላኣላውነት ሃገር ፡ ስርዓተ ትመህርቲን፡ ምቁጽጻር ሓደገይኛ ኣዕናዊ ፖለቲካዊ ዕንደራታትን፡ ንኣተሓሕዝኡን ኣተገባብርኡን፡ ዘቋናጽብን ዘነኣእስን ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ነዚ ዘጋጥም ዘሎ ፍልሰት መንእሰያት፡ ንህልቂት ላምፐዱዛ ከም ጽቡቅ ዕድል ተጠቂሞም …ንናዕቢ ዝደፋፍእ ክስታት ዝተቀለመ ‘ደብዳበ ተላኢኹን፡ ዜጋታት ኣብ’ዚ ዘይቅዱስ ተልእኾ ናይ ደገፍ ክታም ከምብሩ ዝጽውዕ ኢዩ። እቲ ኣቀራርጻን ትሕዝቶን ናይ’ቲ ደብዳበ፡ ካብ ጭንቀትን ሕዱር ፖለቲካዊ ሕማማት ዝነቀለ ባዕላዊ ፈኵስ ገመጋም ኮይኑ፡ ነቲ መሰረታዊ ሽግርን ሰንሰለታዊ ቀጻሊ ግዳማዊ ተጻብኦታትን ኣብ ግምት ዘየእቱ፡ ነቲ ንምሉእ ህዝቢን ሃገርን መሰልን ክብርን ዝገፈፈ መሰረታዊ ዘይፍትሓዊ ስጉምትታት፡ ነቲ ዝፈጥሮ ዘሎ ዕንቅፋታት፡ ብሰንኩ ኣብ ገስጋስ ዝህንጻ ሃገር ዝፈጠሮ ምድንጓያት፡ ጎስዮሞ ሓሊፎም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኮነ ኢሎም ነቶም ዓመጽቲ ህዝቢ ኤርትራ ንግፍዕታቶም ክሸፋፍንሎም ኪዳን ዝኣተዉ ኢዮም። ምኽንያቱ ነቲ ንሳቶም ወግሐ-ጸብሐ ኣነጻጺሮም ዝጸቅጡለን ህላወና ዘውሕሳ ዓንደ-ማእከል ዝኾና ፖሊሲታትን ጉዳያትን፡ ብኣሉታ ተርጉሞም ከካማሱዑወንን ከጸልሙን ዝጸንሑ፡ እዛ ሓዳስ (መሰል) ዕስለ ድማ ኣቤቱታኣ ከምኡ ኢዩ ዝሕብር።
1፡ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎን ኣተሓሕዝኡን ኣተገባብርኡን፡
. ብመጀመርያ እዞም ከሰስቲ፡ መብዝሕትኦም ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝሃደሙን፡ መንግስትን ህዝብን ብልዑል ወጻኢታት ናብ ግዳም ተላኢኾም፡ ተማሂሮም ህዝቦም ክኽሕሱን ዝግብኦም ዝጠለሙ፡ ጓኖት ከገልግሉ ዝመረጹ ዝርከብዎም ወራዙት ኣናብር ወረቕቐቲ ኢዮም። ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 4-5 ዓመታት፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ’ዛ ሃገር እተስገደደ ጎዳኢ እገዳ ክድግፉ ጸኒሖም፡ ኣብ መኣዲ መኸተ ዝኾነ እጃም ኢዶም ዘይሓወሱ፡ ብኣንጻሩ ኣብ ጎድኒ ጸረ ኤርትራዊያን ሓይልታት፡ ንመንነትን ህላውነትን ዝጻረሩ ናይ ግዳምን ውሽጥን ኣካላት ተሰሊፎም ዝጸንሑ ውልቀ-ሰባት ምዃኖም እፍለጥ። ኮይኑ ኸኣ፡ ነቲ ርኡይ ኣገዳሲ ዓንደ-ህላወ ሃገር ዝኾነ ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ህላወ ሳዋን ምጽራርን ክተርፍ ኢልካ ወጠጥ ምባልን፡ ብመሰረቱ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኢድ ሓረድቲ ክወድቅ ምፍራድ ጥራይ ኢዩ ዘስምዕ እቲ ኣቤትታዊ ክስታት።
ብዛዕባ ምንውሑን ምሕጻሩን፡ ኣብ ዘዝጸናሕካ ጸኒሕካ፡ ከም ሓደ ጓና ኣብ ሓደ መሽጎራጉር ኣስቂጥካ ኔርካ፡ ብዘረባን ጽሑፋትን ምውርጻጽ ንመን? ብቀለም ዝኾነ ነገር ሓናጢጥካ ምጭራሕ ‘ንጨለታት’ እቲ ዝቀለለ ስራሕ’ዩ። መሬትና ጸላኢ ሰፊርዎ ምህላው ኣይተራእዮምን ማለት ኣይኮነን፡ ዓሚ ኣብ ወርሒ መጋቢት 2012፡ ስርዓት ወያነን ኣኸደምቱን ኣብ ክልተ ግንባራት ዶባትና፡ ቅሩብነትን ድልዳለን ተኸላካሊ ሰራዊት ሃገር ክፈታትኑ፡ ወራር ከምዘይከፈቱ፡ ሎሚ ኣይዕለቱ ኣይዓመቱ፡ ብዛዕባ ምንዋሕ ምሕጻርን ኣገልግሎት ሰራዊት ሃገር፡ ኣገባብን ስንብታን ቅጥዕን ኣልዒልካ ምውርጻጽ ከመይ? ሽዑ እዞም ‘ዶክተራት’ ስለምታይ ኣይረኣይዎን? ብዛዕባ እቲ ወራር’ውን ከም’ዚ ናይ ሎሚ ጌሮም ኣየእወዩን። ነዚ ዝርአ ዘሎ ሓደጋታ፡ ወያነ ሓደስቲ ስኮይ (Sukhoi SU Fighter)፡ ቲ-72 ዝዓየተን ታንክታት ክሽምት፡ እቲ ቀንዲ ሓደጋ ንህዝቢ ብትኩርነት ዝከታተሎ፡ ንዖኦም ኣይንታዮምን ስለ ዝኾነ። “ሰራዊት ብኣስገዳድ ኣብ ዶብ ሰፊሩ” ዝብል ዘረባ ኸ፡ እዚ ስግኣት’ዚ እናንጸላለወ፡ ቦታ ንመን ክግድፍሉ ኢዮም ዝምጉቱ ዘለዉ?
ብኣቋራጭ ሓደጋ ናይ ላምፐዱዛን፡ ብዋጋ ሬሳታት ዜጋታትናን ምስ’ቶም መዳኽርቲ ብርዖም ክስሕሉ ብኸመይ ንመን ረብሓ? ንህዝብናን መንእስያትን ልዕሊ መንግስትን ህዝብን ዝሓለይሉ ንክመስሉ፡ ኣብ ማሙቕ ዓሪድካ፡ ዘዝጠዓመ እናዓጸድካ ዘዝበለጸ እናጨለጥካ፡ ከም’ዚ ዓይነት ሓደጋታት ከጋጥም ከሎ፡ ናይ ሓሶት ኣውያት ከተእዊ ልቢ ሰብ ክትበልዕ ነውሪ። ቅድሚ ሕጂ ብዙሓት ሃሊኾም ዝረብረብሉ ጸወታ፡ ኣሰር ናይ G13 ወይ G15 እንተተኸተሉ ድማ ህዝቢ ክዕዘቦም ምዃኑ ዝዘንግዕዎ ይመስሉ’ዞም ሓደስቲ ህንጡያት። እቲ ቀናእ ወያነ እውን ሃገራዊ ኣገልግሎት ምስ ተኣወጀ ኣይፈተዎን። ሓላይ መንእሰያት ክመስል “እንታይ ኣድለየኩም” ዝብል ሓውሲ ተቃውሞ ኣተንቢሁ ምንባሩ ኣይረሳዕናን።
2፡ ብዛዕባ ፖሊስታት ስርዓተ ትምህርቲ፡
. ንብልጫታት ሳዋን፡ ሳዋ ዘፍረየቶ ብሉጽ ዜጋን ምስ ህላወን ቀጻልነትን እዛ ሃገር፡ ኣዛሚዱን ኣመዛዚኑን ዘይርኢ ዕሙት ዓይኒ፡ ነዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ህልው ውድዓዊ ሓቂታት ዝኸሓደ ልቢ፡ ኣብ እዋን መግዛእቲ ዝነበረ ዘይተዛነቀ ምዕባለን፡ ንሱ ዘስዓቦ ጋግ ዝርግሐ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ንኹሉ ዜጋ ዘባጽሕ ዘይምንባሩ ከይተንከፍካ ምሕላፍ፡ ካን እዚ ድዩ እቲ መምዘኒ ፍልጠትን?
ኣብ ውሽጢ እዚ 20 ዓመታት፡ ኤርትራ ኣብ ዕብየት ኣገልግሎትን ምስፍሕፋሕ ትምህርቲ ተዓሚሙ ዘሎ ዘተባብዕን ውጺኢት ኢዩ። ብመንጽር እተን ቅድሜና ንነዊሕ ዓመታት ባንደራ ሰቂለን ዝጸንሓ ኣሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ኣወዳዲርካ። እሞ ኸኣ ምስ’ዚ ኹሉ ዘይተኣደነ ዕንቅፋታት።
ብተወሳኺ፡ ንተመሃሮ 12 ክፍሊ ናብ ሳዋ ወሪዶም ክመሃሩ ዘገደደ ምኽንያት፡ ከም’ዚ ክጥቀስ ዝጸንሐ፡ እሞ ኸኣ ከም ሓደ ኣዋጣሪ ሕቶ ኣምሲልካ ምቅራብ፡ ከም ጉድለት ክትተዃቱዅ ምህንዳድ፡ ከም ጠንቂ ነዚ ዝርአ ዘሎና ፍልሰት መንእሰያት፡ ንመንግስቲ ክትከስስ ከተነኣእስ፡ ዘይመልክዑ ክትህቦ ምፍታን፡ ኮነ ኢልካ ነቲ ብሉጽ ውጺኢቱን ረብሓታቱን ንዘይተፈተዎም ኣካላት ከተሐጉስ ዝተማህዘ፡ ኣንጻር ሓፋሽ ህዝቢ ምስላፍ ማለት’ዩ።
ብዝሕን ዝርጋሐን ላዕለዋይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ኤርትራ ክንደይ እየን ኔረን ቅድሚ ናጽነት? ንኹሉ ዜጋ ከሳትፋን ክባጽሓን ይኽእላ ዶ ኔረን እየን? ውሑዳት ኣብ ውስናት ዓበይቲ ከተማታት ጥራይ ዝተሓጽራ ዝተዳኸማ ምንባረን ኣብ’ታ ሃገር ዘይነበረ ሰብ ወይ ጋሻ ጥራይ እዩ ዝደናገር። ወዮ እዞም ፈላስፋታት ክርእይዎ ኣይደለዩን እምበር፡ ሳዋ መህነጺት መደበር፡ ንሓዳስ ኤርትራ ዝሃንጹ ዜጋታት እተፈልፍል መዲና ኢያ። ንኹሎም ኣባላት ብሐረ-ሰባትና ኣብ ሓቁፋ ኣማሙቛ፡ ሓድነነት እትኹስኩስ፡ ሃገራዊ ፍቅሪ እተፈልፍል እተስንቅን ማእከል። ብጀካ እቲ ስሩዕ ኣካዳምያዊ ዓመታዊ ትምህርቲ፡ ነቶም ናይ ኮለጃት መሕለፍ ነጥቢ ዘይረኸቡ መንእሰያት ዘርሞ-ዞርሞ ከይተርፉ፡ ዝተፈላለየ ሞያዊ ኮርሳት ዝህባ ክፍልታት እተደኮና ፡ ሃገር ላኣላውነታ ክይድፈር ብኹሉ ዓይነት ስልጠናታት ቅሩብ መንእስይ ክህልዋ ግድን ስለ ዝኾነ፡ ማዕረ-ማዕረ’ቲ ኣካዲያማዊ ትምህቲ ወሃደራዊ ትምህርቲ ትህብ። ከም ሃገርን ህዝብን ተኸቢርናን ተሓፊርና፡ መታን ክንነብር፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሓባራዊ ርድኢትን ኮይኑ፡ ግቡእን መሰልን ነፍሲ-ወከፍ ዜጋታትና ከኣ ኢዩ።
ስርዓተ ትምህርትን ላዕለዎት ደረጃ ሃገርና ኣህጉራዊ ተቀባልነት ብዘለዎ፡ ምስ ሃገራዊ ልምዓታዊ መደባት ዝቃዶ ካርክለም ዝተዋሃሃደን ኢዩ። ብቁዕ ዓቅሚ ሰብ ብዘበናዊ ቴክኖሎጂ ዝዓጠቀ፡ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ እናተኸለስ ዝምዕብል ዘሎ ምዃኑ ዝስሓት ኣይኮነን። ንኹሉ ዝባጻሕ ምዕሩይ ዝርጋሐ መልክዕን ሒዙ ክስስን ድማ ብዝግባእ ይጽዓረሉ ኣሎ። ምስ’ዚ ዘሎ ዝተፈላለየ ኩሉ ዓይነት ብድሆታት። ከም ኣብነት ዝጥቀስ ኮለጅ ጥዕና ዘርእዮ ዘሎ ገስጋስ ፡ ዝዓብያን ዝሰፍሓን ዘለዋ ኮሎጃት፡ ማሪን ተክኖሎጂ፡ ሕርሻ፡ ስነ-ኪነትን፡ ሳይንስ ተክኖሎጅን ወዘተ….ኣብ ምፍራይን ምምዕባል ዓቅሚ ሰብ ሃገር፡ እሞ ኸእ ብነጻ ኣበየንይ ሃገር ኢዩ ከምዝ’ዚ ዓይነት ኣገልግሎት ዝህብ መንግስቲ፡ ዋላ ኣብተን ዝማዕበላ ተራእዩ ዶ ይፈልጥ ኢዩ? እዞም ሰባት እንታይ እዮም ዝብሉ ዘለዉ? ዝበላዕካሉ ሸሓኒ ምስባር ኮይኑ እምበር፡ ገሊኦም ኣብ’ዚ ተመሂሮም ከም ዝዓበዩ መን ኣሎ ዝጠፍኦ።
3፡ ምድንጓይ ትግባራ ግዝእተ-ሕጊን ጽዑቅ ፖለቲካዊ ምቁጽጻርን፡ ምዕጻው ብሕታውያን ማዕከናት ሓበሬታ፡
. እዚ ከም ሳልሳይ ረቛሒን ጠንቂ ፍልሰትን ዝኾነ ክብሉ ዘቋማጥዕዎ ዘለዉ ዝመሽመሸ ዘረባታት ኢዩ። መንእሰያትን ቆልዑን ጥኑሳታ ኣዴታትን፡ ምውቅ ገዝኦም ሓዲጎም ክጠፍኡ፡ ኣብ ሕጻታት ምድረበዳ ሰሃራ ተሰትዮም ክተርፉ፡ ኣሽሓት ዶላራት ከፊሎም ግዳይ ሸፋቱን ደለልትን፡ ህይወቶም ኣሕሊፎም ክህቡ፡ ኣብ ባሕርን ውቅያኖሳትን ዓይኖም እናረኣዩ ክሰጥሙ፡ ቅዋም ስለ ዝተደናጉየ፡ ብሕታውያን ማዕከናት ስለ ዘየለዋ እዮም ዝጠፍኡ ዘለዉ ኢልካ፡ ከም ቅቡልን ክውንን ወሲድካ ነገራት ክትተሓዋውስ፡ ብኡ ኣቢልካ ነቃዕ ክትፈቅቅ ህርድግ ምባል፡ ካብ’ቲ ብተጻባእትና ኮነ ኢሎም ዝንዛሕዎ ዘለዉ ኣጸላሚ ወረታትን ጸለመታትን ፈሊኻ ዝርአ ኣይኮነን።
ብዛዕባ ትግባረ ቅዋም እንተኾይኑ ዝዝረብ ዘሎ፡ ‘ኣይተተርጎመን’ ኢልካ ደጋጊምካ ዓንገረር ምባል፡ እዚ ኣብ ሃገር ዝሰላሰል ዘሎ፡ ብጀካ እቲ ኣብ ትምህርትን ጥዕናን ዘሎ ዓበይቲ ምዕባለታትን ዝግርሐን፡ ኣብ መንጎ ገጠርን ከተማን ዝጸንሐ ኩለ-እንትናዊ ጋግ፡ ንኽቀራረብ፡ …..ህዝብና ካብ ተጸባይነት ምጽወታን ተናጊፉ ኣፍርዩ ከብዱ ጸጊቡ ክሓድር ዝግበር ደርማስ ጻዕሪ፡ ተኣታትዩ ዘሎ ሰፊሕን ኣተኣማማንን ቁጠባዊ ገግስጋስን፡ ምዝርጋሕ መራኸቢ ጽርግያታትን መስመራትን…ወዘተ..ወዘተ፡ መትከላት ሃገራዊ ቅዋምና ዶ ኣይኮነን? ክርኢ ንዘይደሊ፡ ወይ ንሓንቲ ክፋል ትሕዝቶ ናይ’ቲ ቅዋም ብርዱእ ኩነታት ክሰላሰል ስለ ዘይተኻእለ ግን፡ ቅዋም ኣይተተርጎመን ኢልካ ምጉርማራም፡ እዚ እውን ናይ ጥዕና ኣይኮነን። ብምሉእ ክትርጎም ኣብ መስርሕ ሃገራዊ ህንጻ ዝወስዶ ጊዜ ብሳልስቲ ብራብዕቲ ዝሳለጥ ዘይምዃኑ፡ ኣዕሙቕ ኣቢልካ ታሪኽ ካልኦት ኣህዛብ ምውካስ ጠቃሚ ይመስል።
ሕጂ እውን መንእስያት ደቂ ዓሰርተ ሓደ፡ ደቂ ዓሰርተ ክልተ ዝዕድሚኦም፡ ጽምኣት ብቁዕ ሓበሬታ ኣጥቂዕዎም ሓበሬታ ሲኢኖም ወዘተረፈ….፡ ሃገሮም ገዲፎም ንኽጠፍኡ ተደፋፊኦም ኢሎም ኣእዳዎም ክዋጣውጡ፡ መባዝሕ ጸለመታት ጥራ’ዩ ክኸውን ዝኽእል። ኣብ ሃገርና ዘለዋ መራኸቢ ብዙሓን፡ ኣብ ምውሓድን ምብዛሕን ዘይኮነ እቲ ቕውምነገር፡ ህላውአንን ኣገልግሎትተንን ከመዩ? ብብሕቲ ዝውነና መራኸቢታት ምህላውን ዘይምህላወን፡ ከምጽእኦ ዝኽእል ፍልልያት ኣብ ህይወትን መነባብሮን ደቂ-ሰብ፡ ብዛዕባ ኣብ ሰማይ ዘሎ ደመና ክወቅዕ ከይውቅ ወልፊ ቆየቛ ጥራይ ኢዩ። መጀመርያ ዘለዋና ህዝባዊ መራኸቢታት ንብረት ሓፋሽ እየን። ንረብሕኡ ይሰርሓ ጥዕዩን ኣድላይን እተማለአ ሓበሬታ የመሓላልፋን የሳትፋን። ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ትግርኛን ትግረን፡ ኤርትሪያን ፕሮፋይል፡ ኤርታራ ኣልሓዲታ (EritreaAlhaditha) ዓረብ፡ ብሓጺርን ነዊሕን ሞገድ፡ ናይ ኤፍም ረድዮን፡(FM and AM) ብቲቪ ኤረን ዝዝርጋሕ መደባት፡ ትሕዝቶን ዝቀርብ ዝተፈላለየ ዓውደ-ህይወት ሃገርና ዝድህስስ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ንምምሕዳራትን ሰብ መዝን ኣብ ኣሰራሓ ትካላት ክማላእ ኣለዎ ዝበሃል መተሓሳሰቢታት ዘአንግድ መደባት ዝሓቆፋ ምዃነን ዘይፈልጥ የልቦን። መደብ ብጋህዲ ኣብ ቲቪ ኤረ፡ ካብ ህዝቢ ዝቀርብ ርእይቶን ሃናጺ ነቀፌታዊ ሓሳብትን፡ ልዝብ መንእሰያት ብመልክዕ ሕቶን መልስን ዝአመሰሉ ፕሮግራማት፡ ኣብ ምርግጋጽ ስኒት ሰላምን ዝጻወትኦ ዘለዋ ተራ ዓቢ ኣበርክቶ ኮይኑ፡ ሓበሬታ መረኸቢ ብዙሓንን ንመጋየጺ ንርእዩለይ ዘይኮነ፡ መሰል ናይ’ቲ ዝበዝሐ ህዝቢ ዝሕሉ ኮይኑ ክእለ ይግባእ።
እቲ ምስ ሓለፍቲን ሰበ-ስልጣን መንግስትን በቢእዋኑ ዝግበር ሰሚናራት ዋዕላታት ወዘት…(ኣበየናይ ዓለም ኣሎ ከምኡ) ኣገልግሎት ተሌፎን፡ ፊሊማት፡ መጻሕፍቲ ብኹሉ ቛንቛታት፡ ዝርጋሐ ተንቀሳቓሲ ተለፎናትን መስመር ኢንተርነት፡ መንእሰያት ብእኡ ኣቢሎም ዝበጽሕወን ኣብ መላእ ዓለም ተዘርጊሐን ዘለዋዘለዋ መርበባት ሓበሬታ ኤርትራውያን ናይ ባዕዲ ከይተረፈ ዝከታተልሉ ናይ ሳተላይት ሽሓኒ ኣብ ክሽነታት ከይተረፈ ተተኺሉ ዘሎ(Sattelite Dish) ዜናን ሓበሬታ፡ ከይሰንቁ ተሓሪሞም ኢልካ ዓይኒ ሰብ ምንቋ እንታዩ ቁንቁኝኡ?
ንምኻኑ፡ ኣብ ብዝሐ-ሰልፋዊ ስርዓት ኣለወን ዝበሃላ ሃገራት፡ ስሩዕ ‘ምርጫ’ ዘከይዳ፡ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ዘለወን፡ ከም በዓል ናይጀርያን (ኣብ ናይጀርያ ልዕሊ 60፡ ከንያ ከኣ ልዕሊ 40 ዝተፈላለየ ናይ ዜና ብሕታዊ ትካላት ኣሎ ከም ኣብነት) ግብጽን ቱኒዝያን ካልኦትን ሃገራት ኣፍሪቃን እውን ከምኡ። ከምኡ ስለ ዝኾነ፡ ንመንእሰያት ናይ’ዘን ከምዚአተን ዝኣመሰላ ሃገራት ካብ ስደት ተኣርኒቦም ድዮም? ኣብ’ዘን ሃገራት እዚኣተን ምዕሩይን ኣሳታፍን ቁጠባዊ ዕብየት ተመዝጊቡ ድዩ? ብሰላም ዝተፈጸመ ምርጫታት ተረእዩ ድዩ? ህላወ ናይ ብሕቲ መራኸቢ ብዙሓን፡ ንቅሓትን ብስለትን መንእሰያት ተመዝጊቡ ክብሃል ይከኣል ዶ? ንነብስና ምስኣቶም ንምውድዳር ወይ ከም መህደሚ ኣይኮነን እዚ ኣብነታት ዝመጽእ ዘሎ፡ እንታይ ድኣ ከም ትምህርቲ ወሲድና፡ ቅድሚ ብትምኒታዊ ህንጡይ ቅማረታት ምህውታት፡ ብመጀመርታ ሓደ ጥዑይ ማሕበረ-ቁጠባውን ፖለቲካውን ባይታ ምንጻፍ፡ (ማሐበራዊ ፍትሒ) ንውሑስን ሓቀኛ ትርጉም ዘማእከለ ስርዓት ምትካል ከም መትከል ወስዲና፡ ደረጃ-ብደረጃ ጥንቁቅ ውሑስን ነባርን ዝኾነ ሰላምን ርግኣትን ዘስፍን ሃገር ክንውንን ሰለ ዝተመርጸ ጥራይ ኢዩ። እዚ ውፉይ መሪሕነትን መንግስትን ድማ ነዚ እምንቶን ሕድርን ከተግብር መብጽዓ ስለ ዘለዎ። ነዚ ክውንነታዊ ኣተሓሕዛ ዘይግንዘብ ሰብ እንተሃልዩ ግን፡ ንቕሓቱን ፍልጠቱን ይፈትሽ። ናይ’ዞም ምሁራን በሃልቲ ፖለትካዊ ጸወታ ግን፡ በቲ ናታቶም ሕሙም ኣጠማምታ ጥራይ፡ ሰብ ክርእዮ ክተዃትኹ ዝፈታትኑ፡ እንተሃልዮም ዕንኪሊል ክብሉ ጥራይ እንተዘይኮይኑ፡ በዚ ዓይነት ኣቀራርባ ሰብ ክትከስብ ከተታልል ምሓሳብ ዘይከኣል ኢዩ። ተመሊስካ ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ምፍታሽ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ምእታው፡ ሓፋሽ ህዝቢ ድማ እቲ ዓቢ መምህር ምዃኑ ምስትውዓል።
ድሕሪ እተን ሰለስተ ፍሩያት ነጥብታ ጠንቂ ፍልሰት መንእሰያት ኢሎም ዝዘርዘርወን ካብ ሓቂ ዝረሓቀ ግልቡጣት ስነ-ሞጎታዊ ጭብጥታት፡ ከም መፈወሲን መፍትሕን ነዚ ዘሎ ተርእዮ ኢሎም ዝጠቀስውን ነጥብታት ኔረን። ኮይኑ ግን፡ እዚ ዓይነት ፈተነ’ዚ፡ ከም’ቲ ሓደ ስነ-ምግባር ዘይብሉ ሓኪም ሰብ ወይ ናይ እንስሳ፡ ነቲ ሕሙሙ ዝግባእ መርመራን ሓበሬታን ከይኣከበ፡ ወረቀት መአዘዚ መድሃኒት ጺሒፉ ናብ ፋርማሲ ዝልእኮ፡ ዓይነት ኣቃራርባ ጥራዩ ኢልካ ምሕላፉ ይሓይሽ። ከመይሲ፡ ሎሚ ዝኾነ ጺሒፉ ኣንቢቡ ዝኽእል ሰብ፡ ኣብ ኣብ ጉጉል ኣትዩ (Google) ውሃ ዘበለ ጽሑፍ፡ ብዛዕባ ዝኾነ ዓይነት ኣርእስትታት ተርጉሙ ከም ናቱ ኣምሲሉ ክፋናጣሕ ዘጸግም ኣይኮነን። እዛ ጉጅለ ድማ ከምኡ ኢያ ጌራ።
ኣብ መወዳእታ፡ እዚ ኣብ ሃገርናን ካልኦት ኣህዛብ ዝርአ ዘሎ ፍልሰት መንእስያት፡ ብዝሰፍሐ መቃኑ ምራኣዩን ከድሊ ኢዩ። ነዚ ብዓለም ደረጃ ዝፍጸም ዘሎ ዘይፍትሓዊ ዓማጺ ግዳማዊ ምትእትታዋት፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ላኣላዊያን ሃገራት፡ ጣልቃ ብምስምስ ሰብኣዊ መሰልን ዲሞክራሲን፡ ጉልባብ ብምግባር ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕታት ህልቀት ኣዳም፡ መትሓዚ ዝተሳእኖ ርግጫ፡ ሎሚ ህላውነት ሓደ-ሓደ ሃገራት ናብ ዘበነ-እምኒ ንድሕሪ ተመሊሰን ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ እውን እንተኾነ፡ ብሓድነት ህዝቢ ኤርትራን መኸትኡን ነዚ ዓይነት ወስታታት ክንገጥሞ ጸኒሕና ኣሎና። እዞም ኣካላት ኢዚኣቶም ድማ ነዚ ናይ ባዕዳውያን ምትእትታ ከሳስዩ ዘርእይዎ ዘለዉ ናይ ምንብርካኽ ምቁጽጻይን ዳንኬራታትን፡ ከምኡ ኢዩ ዝእምት።
ኣብ መዛዘሚ ‘ኣቤቱታኦም’ ጸቂጦምሉ ከም ዘለዉ መንግስቲ ኤርትራ ንጠለቦም፡ ኣብ ሓጺር ጊዜ እንተዘይ ኣተግቢሩ፡ “ናይ ታሪኽ ፍርዲ ምሕረት ኣልቦ ስለዝኾነ፡ እዚ ሓደገኛ ሰንሰለታዊ ምዕባለ ክትቅይሩ ንሓተኩም” ብዝብል መፈራርሒ ኢዮም ደምዲመሞ። ወይ ሰብ ደቀይ!
ንሕና ብዘይዕረፍቲ ንልዕሊ 16 ዓመታት ምሉእ ካብ 1998 ክሳብ ሕጂ፡ ካብ ምፍሻል ወራር ወያን ንዳሐር ድማ ብፍላይ፡ ነቲ ስርዓት ወያነን ኮራኩሩ ‘ደቂ-ሃገርን’ ዝገብርዎ ዘለዉ ናይ ውክልና ተጻብኦታት ጥራይ ዘይኮነ ነቲ፡ ካብ ምምዋል ኩናት ጀምሩ፡ ድሕሪኡ ዕልዋ መንግስቲ፡ ቀጺሉ ንብይን ዶን ከይትግበር ዝሓላለለኽ ኣካል፡ ሲዒቡ ኣደራዕ ዘይፍትሓዊ እገዳ ክንከውን ዝጸቀጠን ዝወጠነን ወገን…ሕጂ ከኣ፡ ነቲ ባዕሉ ዝነድፎ መደብ ፍልስት ዜጋታትን፡ ተገልቢጡ ብሰብኣዊ መሰል ክኸሰናን ዝግበር ዘሎ ቀንዲ ተጻብኦታት፡ ክምህ ከይበልና ብትብዓት ክንምክት ጸኒሕና። ፍጻሜ ላምፐዲዛ ሓደ መቀጸልታ ናይ’ቲ ካብ ነዊሕ ዓመታት እተሳእለ መደብ ምጽናት ኤርትራውን ኢዩ። ንበይኑ ተነጺሉ ዝርአ ጉዳይ ኣይኮነን። ፍታሕ ዘድልዮ ድማ ነዚ ኣብ ምሉእ ህዝብና ተኣዊጁ ዘሎ ኣጠቃላሊ ምግሃስ መሰልን ምጉዕጻጽ ፍትሕን ኢዩ።
እንተ እዞም ሰባት ኢዚኣቶም፡ “ካብ ምህሮስ ኣእምሮ” ድኣ ኮይኑ እምበር፡ ንጸላእትና ዝገብርዎ ዘለዉ ዘይሕከኽ ተደጋጋሚ በደልን ዓመጽን፡ ክትሽፍንሎም ህርድግ ምባል፡ ካብ’ቲ ናይ ወይዘሮ ሽላ ከታሩት (Sheila Keetharut ) ዝደርደረቶ ክስታት ዝፍለ ኣይኮነን። ብህዝቢ ኤርትራ እቅረ ዘየብል ገበን ድማ እፍጽሙ ኣለዉ። ወትሩ ዓወት ንሓፋሽ! ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንስውኣትና!!
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –


text:
ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ንውጽኢት መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ብምድጋፍ ኣብ ጀኔቫ ዕዉት ታሪኻዊ ሰማላዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ሎሚ ሓሙስ 23 ሰነ 2016 ካብ መላእ ኤውሮጳ እንተላይ ካብ ኣመሪካን ካናዳን ናብ ጀነቫ ዝወሓዙ ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ነቲ መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዝፈጸመ ዘሕለፎ ውሳኔ
ሎሚ ሓሙስ 23 ሰነ 2016 ካብ መላእ ኤውሮጳ እንተላይ ካብ ኣመሪካን ካናዳን ናብ ጀነቫ ዝወሓዙ ልዕሊ 12 ሽሕ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፣ ነቲ መርማሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ንምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ከምዝፈጸመ ዘሕለፎ ውሳኔ ብምድጋፍን ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልኪ ተዓፊኑ ዘሎ ዉጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ተስፋ ለውጢ ንምሃብን ኣብ ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ብብዝሒ ተሳተፍቱን ውዕዉዕነቱን ብርቂ ዝኾነ ዕዉት ታሪኻዊ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
እቶም ገሊኦም ንልዕሊ 20 ሰዓታት ብኣውቶቡሳት ተጓዒዞም ከምኡ ‘ውን ንሓያለ ሰዓታት ካብ ኣመሪካ በሪሮም ዝመጹ፣ ብምልካዊ ስርዓት ተገዲዶም ብባሕርን ምድረበዳን ተሰዲዶም ኣብ ኤውሮጳ ዝርከቡ ግዳይ ዓመጽ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ዝኾኑ ነቲ ሰልፊ ብ90 ሚእታዊት ዝዓበሉዎ መንእሰያት፣ ንኣስታት ፍርቂ ሰዓት ካብ መተኣኻኸቢ ናብ ፊት ቀጽሪ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድሕሪ ምምራሽ “እወ ምልካዊ ስርዓት ዓማጺ፣ ገበነኛ ስርዓት እዩ፣ ኣብ ፍርዲ ክቐርብ ኣለዎ ክብሉ ብዘየማትእ ድምጺ መስኪሮም።
ነዚ ሎሚ 23 ሰነ ኣብ ጀኔቫ ዝወዓለ ድሙቕ ናይ ሓቀኛታት ኤርትራውያን ሰላማዊ ሰልፊ፣ ምስቲ ብ21 ዝተኻየደ እቲ ስርዓት ዝርያ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ለሚኑ ዘካየዶ ሰልፊ ዝፈልዮ ድማ፣ እቶም መንእሰያት ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምልካዊ ስርዓት ተዓፊኑ ተዓቢሱ ዘሎ ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ ድምጺ ኮይኖም ድርብ ምስክርነት ምቕራቦም እዩ።
ብቐንዱ እዚ ናይ ሎሚ ውዕሎ ስዕረት ምልካዊ ስርዓት ኢሳይይስ ዘበስር ሓመድ ድበ እዩ ነይሩ።
ክቡራት ሰማዕትና፣ ነዚ ሰፊሕን ዕዉትን ሰላማዊ ሰልፊ ንምንጽብራቕ ኣብ መስርሕ ናይቲ ሰልፊ ዘዳለናዮ ሓጺር ጸብጻብን ምስ ተሳተፍቲ ዘካየድናዮ ዝርርብን ከነስዕበሉም ኢና።


text:
ገረብ ብሓኽላ ዝብልዎ ከምዚ ምስ ኣጋጠመ እዩ።
ኣብነት ተወላዶ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ
ብወገን ህግደፍ
1. ሼኽ ሳልም ኢብራሂም ሙኽታር – ፈጻሚ ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ሙፍቲ ኤርትራ።
እዚ ሸኽ ወዱ ነቲ ቀዳማይ ሙፍቲ ኤርትራ ዝነበረ ሸኽ ኢብራሂም ሙኽታር ኮይኑ – ካብ ሃይማኖታዊ መራሒ ክትብሎ – ኮለኔል ክትብሎ ይቐልል። ንቤት ጽሕፈት ሙፍቲ ኤርትራ መሳርሒ ፖለቲካ ህግደፍ ብምግባር ድማ ጥሩፋት(Radical) ወላ ጅሃድ እናበለ ብዙሓት ኣመንቲ እስልምና ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዝወርዱ ጌርዎም ይርከብ።
2. ኣቡነ ሉቋስ( Abune Luqas) – ፈጻሚ ዳይረክተር ቤት ጽሕፈት ሲኖዶስ ተዋህዶ ኤርትራ።
እዚ ኣቡን ውን ብተመሳሳሊ መራሒ ሃይማኖት ክትብሎ ዘይኮነስ ዕጡቕ በዓል ዝናር ወትሃደራዊ መራሒ ክትብሎ ይቐልል። ንቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ እንሆ ጅሆ ሒዝዋን ብዘይ ፓትርያሪክ ዘኽታም ጌርዋ ይርከብ።
ብወገን ደንበ ተቓውሞ
1. ሸኽ እሽማዒል ኢብራሂም ሙኽታር (Sheikh Ismael Mukhtar) – ካብ ኣባላትን መራሕትን ቤት-ምኽሪ ኤርትራውያን ኣስላም(Eritrean Muslim Council) ኣብ ወጻኢ – ብፍላይ ኣብ ሰሜን ኣመሪካ።
ሸኽ ኢሽማዒል ኢብራሂም ሙኽታር ሓው ንሸኽ ሳልም ኢብራሂም ሙኽታር ኮይኑ – ኣንጻር ናይ ሓው ኣብ ደንበ ተቓውሞ ንጡፍ እዩ። ዝያዳ ድማ ፖለቲካዊ ጽሒፋት ኣብ መርበብ ሓበሬታ ዓዋተ ይጽሕፍ። ኣብ 2010 ብስም ደቂ ሸኽ ኢብራሂም ሙኽታር ዝወጸ ፖለቲካዎ ሰነድ ድማ ብዝያዳ ናቱ ኣበርክቶ ኣቃሊልካ ዝርአ ኣይኮነን። ኣብዛ ሰነድ ዘለኒ ዕቃበታትን ነቐፌታን ኣብ ቀጻሊ ከምጽኦ እየ።
2. ኣቡነ ማርቃርዮስ – ኣባል ሲኖዶስ ተዋህዶ ኤርትራን ሓላፊ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ኣብ ሰሜን ኣመሪካን ኤውሮጳን ኮይኑ ዝያዳ ነቲ ትኣሲሩ ዘሎ ፓትርያሪክ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ተኸቲሉ ካብ ህግደፍ ነጻ ዝኾነ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ኣብ ወጻኢ ይመርሕ።
እዞም ኣርባዕተ (4) መንፈሳውያን መራሕቲ ደቂ ሓደ ኣውራጃ ክነሶም ኣብ ክልተ ደንበ ተመቒሎም ንህዝቢ ኤርትራ ዓይኖም እናረኣየት ካብ ሓደ ጸልማት ናብ ካልእ ጸልማት ክኸይድ ዓይኖም እናረኣየን እዝኖም እናሰምዐን ይዕዘቡ ኣለዉ። ሃገር ድማ ብውሽጢ ትጠፍእ – ብደገ ዘለዉ ኤርትራውያን ድማ ካብ መዓልቲ ናብ መዓልቲ ይበታተን ኣሎ።
ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘለው – ሃገር እናጠፍአት ከላ መሳርሒ ህግደፍ ኮይኖም ንህዝቢ ሒዞም ይጠፍኡ ኣለዉ።
ኣብ ደገ ዝርከቡ ኤርትራውያን ድማ ብሃይማኖት ተመቓቒሎም ኣብ ጸልማት ሂወት እናነበሩን ዝገደደ ድማ ብፖለቲካዊ ጥፍሽና እናተሳቐዩን ተወሳኺ ሃይማኖታዊ ምምቕቓል ንህዝቢ ኤርትራ ሃገሩ ብኢትዮጵያ እናተወረረት ዓይኖም ዓሚቶም ከም ዘይረኣዩ ድምጾም ሓቢኦም ይርከቡ።
ዘሕዝነካ እዞም ኣብ ክልተ ነንበይኑ ደንበ ዝርከቡ – ሓቢሮም ድምጺ ከስምዑ ኣይተራእዩን ዘልዉ።
ተስፋ ይገብር እዞም ደቂ ሓደ ኣውራጃ ጽባሕ ታሪኽ ከይሓቶም።
ከም ዝፍለጥ – ኣብ 1950ታት ውን እቲ ንኤርትራ ዝነበረ ፈደረሽን ንኽፈርስን ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ክትኣቱን መንገዲ ዝኸፈተ ወዲ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ዝኾነ ኣስፍሃ ወልደሚካኤል እዩ።
ስለዚ ነስተውዕል ደኣ።
ደቂ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ድማ ወሪዱ ዘሎ ጸልማት “ገረብ ብሓኽላ” እዩ እሞ ሃየ ደኣ ነዞም መራሕቲ ሃይማኖት ካብኦም ዝሕተት ሓድነት ክገብሩ ንጸውዕ።


text:
ብ ተስፋማርያም ሓጎስ:
እዛ ጭርሖ እዚኣ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ኣብቲ ዝጸንከረ እዋን ዝተጨርሐት እያ። ውድብ ህ.ግ. እቲ ንጹር መትከል ሓንጺጹ ፡ ንሓፋሽ ህዝቢ ወዲቡ ኣንቂሑ ኣዕጢቑ ንቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መዓልቦኡ ዘብጸሐ ውድብ እዩ። እዚ ውድብዚ ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ ( 1970 ) ማእለያ ዘይብሎም ይስገሩ እዮም ኢልካ ዘይትሓስቦም ብድሆታት እናዘሰገረ እዩ ናብ ፍጹም ዓወት ክበጽህ ዝኸኣለ።
እታ ብኣድሓርሓርቲ መሪሕነትን ኮራኩሮምን ዝተዓብለለት ውድብ ተ.ሓ.ኤ. ንህዝባዊ ሓይልታት ገና እግሪ ከይተኸለት ንምድምሳስ ውግእ ሕድሕድ ወሊዓ ፡፡ እንተኾነ እቲ ንህዝባዊ ሓይልታት ዘቖመ ሓይልታት ነታ ተሃንዳዲት ተ.ሓ.ኤ. ስዒሩ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ህላዌኡ ኣረጋጊጹ። ይኹን እምበር ክሳብ 1977 ቀዳማይ ውድባዊ ጉባኤ ዝካየድ ውን እቲ ተጻብኦታት ተ.ሓ.ኤ ገና ኣየቋረጸን.። እኳ ደኣ መመሊሱ እናበኣሰ ከደ።
ህ.ግ. መግዛእታዊ ሓይሊ በቲ ሓደ ወገን በቲ ካልእ ወገን ድማ ተ.ሓ.ኤ ንምጥፍኡ ኣብ ዝህንደድሉ ዝነበሩ እዋን ፡ መሬት ከም ኣፍ ዕንቊ ክትጸብብ ከላ ፡ ኣጆኹም ኣጆና ቃልስና መሪርን ነዊሕን እዩ ዓወትና ግን ናይ ግድን እዩ ኢሉ እናጨርሐ እዩ ረዚን መስዋእቲ ዝኸፍል ኔሩ። እወ ኣካላት ብጥይት ተበጃጂሉ ሓንሳብን ንሓዋሩን ክብጆ እታ ናይ መውዳእታ ስንብት ቃሉ ብጾት ኣጆኹም ኣነ እንተወደቕኩ ነዛ ብረተይ ዘልዕሉ ኣሽሓት ክመጹ እዮም ቃልስና ክንዲ ዝመረረ ይምረር ዓወትና ግን ናይ ግድን እዩ ! ዓወት ንሓፋሽ ! ኢሉ ብምጭራሕ እዩ ዓይኑ ሰም ዘብልን ንሓዋሩ ንብጾቱ ዝፋነዎምን።
ምረት ናይ ቃልስና ዘርዚርካ ንምግላጽ ሰማይ ወረቐት ውቅያኖስ ቀለም እንተ ዝኸውን ውን ኣይምኣኸሎን ። ዓለም ብምልእታ ድምና ከም ማይ ክዛሪ ህዝብና ቆልዓ ምስ ሰበይቲ ኣረጋውያን እናረኣዩ እናሰምዑ ብጸላኢ ኣብ መጋርያ ሓዊ ክጥበሱ ፡ ወለዲ ኣብ ቅድሚ መዓንጣ ዘይቆጸሩ ደቆም ብኣልማማ ክርሸኑ ርእያ ከም ዘይረኣየት ሰሚዓ ከም ዘይሰምዐት ኣስቂጣ።
ንጅግና ተጋዳላይ ከም ድላዩ ዝትኩሶ ጥይትን ብረትን ከይረክብ ኩሉ መንገድታት ልኩት ኣቢሎም ዓጽዮም ንሞት ፈሪደሞ ። ብኣንጻሩ ነታ ኣማእት ኣሽሓት ሰራዊት ምስ ዘመናዊ ኣጽዋር ዝዓጠቐት ኢትዮጵያ ብዕጥቅን ስንቅን ኣጎልቢቶም ንሰውራና ሸፋቱ ዝብል ስም ኣጠሚቖም ሓንሳብን ንሓዋሩን ካብ ምድረ ገጽ ከጥፍኡና ዘይገበርዎ እከይ ውዲት ኣይነበረን ።
እቲ ጅግና ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ግን እዚ ኩሉ ክሕደት ናይ ዓለም ዕጅብ ከይበሎ ንጸላኢ ብብረቱ ብጥይቱ ዝብል ጭርሆ ኣልዒሉ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ቀለብ ኣራዊት ገበሮ። እወ ህ.ግ. ሰረቱ ህዝቢ ሓይሉ ህዝቢ ዕጥቁ ህዝቢ ስለ ዝኾነ ነቲ ዓምቧኽ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣብ ሜዳ ህሙኽ ኢሉ ከም ዝተርፍ ጌርዎ።
እቲ ትብዓት እቲ ቆራጽነት ህዝባዊ ሰራዊት ካበይ ዝነቐለ እዩ ? ካብ ሰማይ ዝወረደ መለኮታዊ ህያብ ኣይኮነን፡ እቲ ነቕ ዘይብል መትከል ህዝባዊ ግንባር እዩ። እዚ መትከል እዚ ፡ ሓፋሽ ህዝቢ ዝሰረቱ ቃልሲ ዓወቱ ርግጽ ምዃኑ ኣብቲ መትከሉ ኣስፊርዎ እዩ። እቲ ኣዝዩ ፍሉይን መለኮታዊ ሓይሊ እዩ ክትብል ዘድፍረካ ብዘይ ተሳታፍነት ደቀንስትዮ ሰውራ ኣይዕወትን እዩ ብምባል ንደቀንስትዮ ሃገርና ኣብቲ ሰውራ ግቡእ ቦትአን ብምሃብ ነቲ ቃልሲ ብዝያዳ ሓይልን ነዳድን ኮይንዎ። እዚ እዩ እቲ መትከል ህ.ግ. መትከል ዝኣመነ ነይስሕት ሽቶኡ ንዝመጽእ ጎነጽ የትሕዞ ጉዕዞኡ።
ጅግና ተጋዳላይ ኣካላቱ ብናፓል ቦምብ ከም ሽምዓ እናመኸኸ ካብ ኣፉ ዘወጻ ቃላት ኣይይ!!! ዘይኮናስ ዓወትና ናይ ግድንዩ ! ዓወት ንሓፋሽ ዝብላ እየን ። እዚ መትከል እዚ ረጊጹ ኣሚኑ ዝቃለስ ውድብ/ ህዝቢ ከም ዝዕወት ምንም ጥርጥር የብሉን ።
እዞም ጀጋኑና ምስቲ ጅግና ህዝቦም ንሞት ከም መርዕኦም ንመውጋእቲ ከኣ ከም ስልማቶም እዮም ዝወስድዎ ። ክንስዋእ ኢና ኢሎም ፈሪሖምን ሰጊኦምን ኣይፈልጡን እኳ ደኣ ነታ ሓንቲ መስዋእቲ ውሒዳቶም ዝከኣል እንተ ዝኸውን ዓሰርተ ግዜ እናተሰዋእኩ እናተንሳእኩ ምእንትዚ ሓላል ውድብ ምእንትዚ ሓላል ህዝቢ ምተሰዋእኩ እዮም ዝብሉ።
ንምንታይ እዮም መሬት ከም ኣፍ ዕንቊ ጸቢባ መሬት ብናፓል ቦምባ ብቐትሩ ጸልሚታ ከላ ዓወትና ናይ ግድን እዩ ዝብሉ ? ወራሪ ሰራዊት መግዛእቲ ዕሱብ ሰራዊት እዩ ንምንታይ ከምዝዋጋእ ኣፍልጦ የብሉን ንሞት ብሓይላ እንተዘይመጺኣቶ ክትመጾ ኣይደልን እዩ፡ ጅግና ተጋዳላይ ግን ደሙ ኣፍሲሱ ንህዝቡ ነጻነት ከምጽእ እምበር ዝወስዶ መሃያ የብሉን ንመስዋእቲ ከም ገንሸል ኣፋስጋ ድሉው እዩ። እዚ እዩ ከኣ እቲ ቀንዲ ረቛሒ ናይቲ ቃልስና መሪርን ነዊሕን ዓወትና ግን ናይ ግድን ዝብል ጭርሖ ክዉን ዝገብሮ።
እቲ ቃልሲ መዓስ ኣብ ብረታዊ ጥምጥም ጥራይ ኮይኑ፡ ዓለም ክሒዳትና ንሞት ፈሪዳትናላ ፡ እዚ ማለት ህዝብና ብጥምየት ክረግፍ ቍሊሕ ኣይበለቶን ፡ ህዝብና ቤት ንብረቱ ዓንዩ ዓዱ ገዲፉ ኣብ ስደት ስቓይን መከራን ከሕልፍ ቍሊሕ ኣይበለቶን ! እዚ ውን በቲ ነቕ ዘይብል ጽንዓትና ፡ ክሓልፍ ምዃኑ ውድብ ህ.ግ. ለይትን ቀትርን ንህዝቢ ትምህሮ ኔራ። ነዚ ውን ሓቦን ጽንዓትን ተቐኒትና ክንሓልፎ ከም ዘለናን በቲ ሓያል ቃልስና ብሩህ ዘመን ከነምጽእ ምዃንናን እናገለጸት ነዚ ነቕ ዘይብል መትከላዊ እምነት ኣብ ሓፋሽ ስለ ዘስረጸቶ ኩሉ ሓሊፉስ ህዝብና ነጻነት ርእዩ ዓዱ ተመሊሱ ሃገሩ ኣብ ምህናጽ ይጓየሎ ። ብርግጽ መትከላዊ እምነትናን ጽንዓትናን እዩ ይስገሩ እዮም ኢልካ ዘይትሓስቦም ማሕለኻታት ሰጊርና ኣብዚ ክንበጽሕ ዘኽኣለና።
ዘራግ ማይ ከሎ ጽሩይ ማይ ነይስተ ከም ዝተባህለ ፡ ሰላምና ዘሪጎም ንዓና ኣጥፊኦም ሃገርና ክጎብጡ ወዮም ደመኛ ጸላእትና ዓለማዊ ሰብኣውን ንዋታውን ኣጽዋርን ሰብን ኣኻኺቦም ኣብ 1998 ኲናት ወሊዖሙልና ። እቲ ብጅግንነቱ ዓለም ደዛረበ ህዝብን ሓይልታት ምክልኻሉን ድማ ከም ኣመሎም ረመጽ ነስኒሶም ብምቅጻል ዓወት ኣብ ርእሲ ዓወት ተጎናጺፎም ። ሎሚ ውን ኣበይ እዩ እቲ ሓይልና ? ሓይልና ዕጥቅና ሃብትና ህዝብናዩ ። እዚ ህዝቢ እዚ ሓይሉ ኣብ ሓድነቱን ጽንዓቱን ተወፋይነቱን ጽኑዕ መትከሉ መትከል ህ.ግ. ኣትሪሩ ስለ ዝረገጸን እዩ ።ናይ ሎሚ ጭንቅን መከራን ዓለማዊ ተጻብኦን ናብ ናይ ጽባሕ ዓወትን ራህዋን ከሰጋግሮ ምዃኑ ስለ ዝኣምንን ብጽንዓት ዝቃለስን እዩ ።
መንግስቲ ኤርትራ ግን ብኸምዝን ወዲ ከምዝን ዝደሃል መንግስቲ ኣይኮነን። በቲ እከይ ጥንስስ ከይተሰናበደ ወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ኣበጊሱ ሃገር ኣብ ምህናጽ እዩ ዝተጓየየ ።ንዓለም ተኣምር ኣርእይዋ ፡ ክንመውት ዝተጸበዩ ክንምዕብልን ከነጕላዕልዕን ረኣዩ ። እዚ ድማ እቲ ኣብ ቃልሲ ዝተተኽለ ሓቦን ጽንዓትን ተወፋይነትን ፡ ዝመጸ ሽግርን ተጻብኦን ይምጻእ ሓቦን ጽንዓትን ሰኒቕና ክንብድሆን ናብ ራህዋን ቅሳነትን ክንሰግር ምዃንና ኣዳዕዲዕና ስለ እንፈልጥ እዩ። ሽግር ጎቦ ኣይኮነን ተኾዲሙ ዝነብር ፡ ሽግር ሓላፋይ እዩ፡ ድሕሪ ሽግር ራህዋ ከም ዘሎ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ኣዳዕዲዖም ይፈልጡ እዮም ።
ንሕና ኤርትራውያን ኣብ ዓለም ምንባር ማለት እናተቃለስካ ምንባር ምዃኑ ንፈልጥ ኢና ። ዓለም ብዘይ ብድሆታት ከም ዘይተፈጥረት ኣጸቢቕና ንፈልጥ ኢና። ነዞም ኣብ በበይኑ እዋናት ዝቕልቀሉ ብድሆታት ብጽንዓትን ብተወፋይነትን ሓያል መኸተን ጥራይ ከም እንብድሆም ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ንፈልጥ ኢና። ትማል ኣብ ዘበነ ቃልሲ ፡ ቃልስና መሪርን ነዊሕንዩ ዓወትና ግን ናይ ግድን እዩ ክንብል ከሎና ብምሉእ ተኣማንነት እዩ ኔሩ ፡ ጋህዲ ከኣ ኮይኑ። ሎሚ ውን ኣብ ዓለም ምንባር ቃልሲ ምዃኑ ካብ ኣመንና ፡ ነዚ ቃልሲ እዚ ውን ጉዕዞኡ ነዊሕን መሪርን ምዃኑ ግን ዓወትና ድማ ርጉጽ ምዃኑን ክንኣምን ኣለና ። ብርግጽ ውን ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ኣብዚ እምነት እዚ ተሞርኲሶም ብጽንዓት ስኖም ነኺሶም መዓንጥኦም ሸጥ ኣቢሎም ሳላ ዝሰርሑ ናብ ራህዋ በጺሖም ዘለዉ ።ንጸሓይና ሓንሳብን ንሓዋሩን ከጸልምትዋ ዝሓሰቡ ድኹማትን ወትሩ ዕሱባትን ኢትዮጵያውያን እነሆ ሎሚ ህዝባዊ ባርዕ ኣብቲ ዝለዓለ ጥርዙ በጺሑ ኣብታ ናይ ዘለኣለም ጉድጓዶም ክኣትዉ ዝተረፈቶም ነገር የላን ። እቲ ናባን ከባርዕዎ ዝሓሰቡ ሓዊ ናብኦም ተገልቢጡ ይልቝምጾም ኣሎ።
እገዳ ኣሜሪካን ሰዓብታን ንሓደ መንግስቲ ንምህራምን ንምጥፋእን ብመጀመርያ ዝወስድኦ ስጉምቲ እዩ ። ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ብዘይ ኣገባብ ክልተ ግዜ እገዳ ተጌሩ፡ ንሱ ዘስዓቦ ቍጠባዊ ሃስያ ቀሊል ኣይነበረን ። ህዝቢ ኤርትራ ግን በዚ እገዳዚ ዓቕሉ ኣየጽበበን ። ጀጋኑና ኣብ ሳሊና ታኼላ ጨው ተሸሚሞም ጸላኢ ብዝረኸቦ ዘመናዊ ኣጽዋር ብተመልከተይ ብኣድራጋ ጠያይት መሬት ከጸልምታ ከሎ እቶም ጀጋኑ ቃሎም ሓንቲ እያ ኔራ ንሳ ድማ ዓወት ንሓፋሽ ! መንግስትናን ህዝብናን ኣካል ናይዞም ሕሩያት ጀጋኑ ስለ ዝኾኑ ንእገዳ ኣሜሪካ ዋጋ ኣይሃብዎን፡ ለይትን ቀትርን ኣስሚሮም ሳላ ዝሰርሑ ከኣ እነሆ ሰጊሮሞስ ናብ ራህዋ በጺሖም ። ገለ ክጽመሙ ዘይከኣሉ ሰንኮፋትን ትሕቲ ዕድመ መንእሰያትን ግን ብናይ ጸላእትና ናይ ሓሶት መብጽዓታትን ፕሮፓጋንዳን ተዳህሊሎም ሃገሮም ጠንጢኖም ንባዕዲ ሃገር ናብ ስደት ኣምሪሖም ኣደዳ ስቓይን ሞትን ኮይኖም ። እዚ ሰኣን ዓቕልን ትዕግስትን ፡ ጉድለት እምነትን እዩ።
እዚ ኩሉ ዘጋጥመና ዕንቅፋታትን ብድሆታትን ከምቲ ኣብ ግዜ ቃልሲ ብዘይ ሓገዝ ብዘይ እኹል ብረት ምስ ሽሾ ጸላኢ ዝነበረ ምትሕንናቕ ፈሊኻ ዝርአ ኣይኮነን ። ኣሜርካን ሰዓብታን ንምጥፋእና ዘይፈተንዎ ፈተነ የለን፡ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራን ተወፋይነት ህዝቢ ኤርትራን ግን ብማንም ዘይንቕነቕን ዘይድፈርን እዩ ። ዓንዲ ጽንዓትና ብዝኾነ ሓይሊ ፡ ብብዝሒ ኣጽዋር፡ ብብዝሒ ሰራዊት ዝንቕነቕ ኣይኮነን፡ ንዓንዲ ጽንዓትና ከውድቕሲ ይትረፍ ክንቕንቖ ዝኽእል ሓይሊ የሎን ።
ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ንህዝብናን መንግስትናን ንምድኻም ብኡ ኣቢሎም ድማ ንምጥፍኡ ካብቲ እከይ ተግባራቶ ይቝጠቡ እዮም ኢልና ኣይንሓስብን ። ንሕና ውን ብኣንጻሩ ክመጽእ ንዝኽእል ተጻብኦታት ድልዋት ኮይንና ክንጸንሕ ኣለና ። ኣብ ሕሉፍ ታሪኽና እንተ ርኢና ሓድነትናን ተወፋይነትናን ፡ ክንህሉ ዝገበረና ረቛሒ ምዃኑ ንፈልጥ ኢና ። ካብ ኤርትራ ወጻኢ ዝነብር ኤርትራዊ ነፍሲ ወከፍ ካብታ ወርሒ ሰሪሑ ዝረኽባ ወርሓዊ መሃያ ፍርቃ ኣብ ዓመት እትኽፈል እንተ ዝኸፍል ፡ ኣብ ኤርትራ ክመጽእ ንዝኽእል ጸገም ክንፈትሕ ከም እንኽእል ርዱእ እዩ ። እዚ ከም ኣብነት እየ ዘቕረቦ ዘለኹ። እዚኣ ትኸብዶ ወይ ኣብ መነባብሮኡ ጉድኣት ተምጽኣሉ ሰብ ክህሉ ይኽእልዶ ? የለን ። እቶም ጀጋኑና ከብዶም ብጥልቅዑ ጎረሮኦም ብንቑጹ ብዕሩቕ ዝባኖም ንኹሉ ሕሰም ተጻዊሮም እኮ እዮም ነጻነት ኣምጺኦማ ። ንሕና ኣብዛ ርእሲ ምድሪ ክሳብ ዘለና ህይወትና ኣብ ቃልሲ ምዃኑ ክንኣምን ኣለና ፡ ኣሚንና ከኣ ለይትን ቀትርን ኣስሚርና ክንሰርሕ ኣለና ።
ንሕና ነቲ ሕድሪ ሰማእታትን መትከል ህዝባዊ ግንባርን ኣብ ግብሪ ክንትርጉሞን ክንዕቅቦን እንተደኣ ኮይንና ግብራዊ ተበግሶ ክንወስድ ኣለና ። ብሸነኽ ደቡብ ዘለዉ መዳውብትና ኢትዮጵያውያን ፈተውትና ክኾኑ ይኽእሉ እዮም ኢልና ንሓስብ እንተ ደኣ ኮይንና ባሃማት ኢና ። ስለዚ ካብዚኦም ክመጽእ ንዝኽእል ተጻብኦ ንምምካት ከሎ ገና ካብ ሎሚ ኣትሒዝና ክንዳለወሉ ዘለና ጉዳይ ምዃኑ ፈሊጥና ወተሃደራዊ ሓይልና ብዝግባእ ከነዕብዮን ብዓይነቱን ብቕዓቱን ሰማይ ከነብጽሖ ኣለና። ስሙር ቅልጽም ሽቶኡ ንኽወቅዕ ዝጽግሞ ነገር የለን። ምስኦም ዘዳውበና ቦታታት ጽኑዕ ዘይድፈር ዕርድታት ሳሕል ክህነጸሉ ኣለዎ ። ዓለም ሓይሊ ዘይብሉ ቀሲኑ ዝነብረላ ኣይኮነትን ።እዚ ንመንግስቲ ጥራይ ዝግደፍ ነገር ኣይኮነን ። ናትና ናይ ህዝቢ እዩ ። ውሕጅ ከይመጸ መንገዲ ውሕጅ ጽረግ ! እዚ ሎሚ ኣብ መላእ ዓለም ዘለዉ ምሁራትን ዘይምሁራትን ኢትዮጵያውያን ፡ ኢሂባ ኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ እያ ክንመልሳ ኣለና ! ጸኒሖም ድማ ዓሰብ ወደብ ናይ ኢትዮጵያ እያ ፡ ወያነ እዮም እዚ ኩሉ ዝገበሩ ክብሉ ይስምዑ ኣለዉ። ኣሕዋት እዚ መጀመርያ ናይቲ ጽባሕ ምስ ተደላደሉ ንኽወሩናን ክጎብጡናን መደብ ከም ዘለዎም መርኣያ እዩ ። ንሕና ድማ ነዚ ዕላምኦም ንምምካን ጥራይ ዘይኮነስ ዳግማይ ትኒዕ ከም ዘይብሉ ኣእዳዎምን ኣእጋሮምን ንምቝራጽ ካብ ሎሚ ክንዳሎ ኣለና ።
ዘለኣለማዊ ዝኽርን ክብርን ንሰማእታትና !
ክብርን ሞገስን ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ !
ወትሩ ዓወት ንሓፋሽ !!!


text:
ኣብ ክልል ትግራይ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት መጥቓዕቲ ይፍጸም ምህላው፡ ኤጀንሲ ጉዳይ ስደተኛታትን ተመለስትን ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ዳይሬክተር ኮሚኒኬሽንን ርክብ ህዝብን ኣራ፡ በኣካል ንጉሰ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብቲ ክልል ካብ ዝርከባ ኣርባዕተ መዓስከራት ኣብ ምጅማር ኩናት፡ ህወሓት ኣብ ልዕሊ ክልተ መዓስከራት ጉድኣት ኣውሪዱ፡ ዝተዓጽዋ ክኾና ኸለዋ፡ ሕጂ`ውን ኣብ ልዕሊ ዝተበተኑ ስደተኛታት መጥቃዕቲ ይፈጸም ከምዘሎ ሓበረታ ኣለና ኢሉ። እቲ ትካል ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ንጸገማት`ቶም ስደተኛታት ኣብ ምቕራፍ ሓላፍነቱ ክፍጽም`ዩ ጸዊዑ`ሎ።
ኮሚሽነር ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ክልል ትግራይ ብዛዕባ ዝርከቡ ስደተኛታት ኣዝዩ ከምዘሻቐሎ ገሊጹ`ሎ። ምስ`ዚ ብዝትሓሓዝ ካብ ህወሓት ዝተባህለ ነገር የለን።
ብኻልእ ወገን ናይ ሕቡራት ሃገራት ጉዳይ ስደተኛታት- (ዩኤንኤችሲኣር)፡ ኣብ መዓስከራት ማይ ዓይንን ዓዲ ሓርሽን ዘሎ ኩነታት ብቕልጡፍ እናሓመቐ ይኸይድ ኣሎ ድሕሪ ምባል፡ ሞት ሓደ ስደተኛ ተራጋጊጹ`ሎ- ማእሰርቲ-መውቃዕትን ዝምታን ከምዘሎ`ውን ዝእመን ጸብጻባት ኣሎ ኢሉ`ሎ።
ዝርዝር ጸብጻብ ጽባሕ ከቐርብ ዩ።


text:
ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ መበል ሻውዓይ መዓልቲ ምክልኻል፣ ኣብ ጓል ባድመ ከምዝጸንበለ ካብ ትግራይ ዝተመሓላለፈ ዜና ኣፍሊጡ።
እቲ ምስ ኤርትራ ኣብ ዘዳውብ ከባቢታት ሰፊሩ ዝርከብ፣ ብእዚ ሰሜን ዝጽዋዕ ሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ኣብ ጓል ባድመ፣ ድሙቕ ወትሃደራዊ ምርኢትን ጽምብልን ዘካየደ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድን፣ ንባድመ ዝምልከት ጉዳይ ንጎኒ ብምጉሳይ፣ ንህዝቢ ንጹር ብዘይኮነ ርክባት ኣብ ዝቕጽልዎ ዘለዉ እዋን’ዩ።
ኣብቲ ኣብ ጓል ባድመ ዝተኻየደ ጽምብል፣ ብኣጋር ሰራዊትን ከበድቲ ብረትን ዝተሰነየ ወትሃደራዊ ምርኢት ቀሪቡ።
ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ባድመ ከይሰሓበ፣ ምስ ኢትዮጵያ ዝኾነ ዝርርብ ኣይንገብርን ኢና እናበለ 20 ዓመታት ዝጸንሐ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብዘካይዶ ዘሎ ርክባት፣ ጉዳይ ባድመ ከም ኣርእስቲ’ውን ከይልዓል ካድራቱ ጽዑቕ ጎስጓስ የካይዱ ከምዘለዉ ይፍለጥ።
መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ህይወት 10ታት ኣሽሓት መንእሰያት ዘጥፍአ ጉዳይ ምሕንጻጽ ዶብን ምርኽኻብ ባድመን መዕለቢ ከይገበሩ፣ ንጹር ናብ ዘይኮነን ንህዝቢ ዘይተሓበረን ካልእ ጉዳያት ምዝላሎም፣ ዝበኣሰ ሳዕቤን ክህልዎ ከምዝኽእል ሓያሎ ኤርትራውያን ስግኣቶም ብኣግኡ ይገልጹ።
ባድመ፣ ኣካል ሉኣላዊት ኤርትራ ምዃና፣ ኣህጉራዊ ኮሚሽን ዶብ ብዝሃቦ ውሳኔ ዝተረጋገጸ እኳ እንተኾነ፣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ ትሕቲ ኢትዮጵያ ትምሓደር ከምዘላ ይፍለጥ።


text:
ኣስተንትኖ ቃል ኣምላኽ ሚያዝያ – 30.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ዮሓ. 14:21-16
እቲ ንትእዛዛተይ ተቐቢሉ ዚሕልወን ንሱ ኢዩ ዜፍቅረኒ፣ ነቲ ዜፍቅረኒ ድማ፥ እቲ ኣቦይ የፍቅሮ እዩ፥ ኣነውን ኣፍቅሮ እየ፣ ርእሰይ ከኣ ኣገልጸሉ።” ይሁድ ድማ ፥ እቲ ኣስቆሮታዊ ዘይኮነስ እቲ ሓደ, “ ጎይታይ! እቲ ር እስኻ ንዓለም ዘይኮነ ንኣና እትግለጸሉ እንታይ እዩ፧ “ በሎ። ኢየሱስ ድማ ኸምዚ ኢሉ መለሰሉ፦ “ እቲ ዜፍቅረኒ ቃለይ ኪሕሉ እዩ፥ አቦይ ከአ ኬፍቅሮ እዩ፥ ናብኡ መጺእና ድማ አብኡ ማኅደር ክንገቢር ኢና። እቲ ዘይፍቅረኒ ግና ንቓለይ አይሕልዎን እዩ። እዚ እትሰምዕዎ ዘሎኹም ቃል ከአ ናይቲ ዝለአኸኒ አቦ ኢዩ እምበር ናተይ አይኮነን።
እቲ ንትእዛዛተይ ተቐቢሉ ዚሕልወን ንሱ ኢዩ ዜፍቅረኒ፣
እታ ሓንቲ መንገዲ መግለጺ ፍቕርና ነቲ ዘፍቀረና ጎይታና አምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ አብ ትእዛዛቱ እሙናት ኮይንካ ምምላስ ኢዩ። ስለዚ ነቲ ቃሉ ክንቅበል ጥራይ ዘይኮነ አብ ሕይወትና ከንጸባርቕ አለዎ። አብ 14, 6 “መገዲን ሓቅን ሕይወትን አነ ኢየ” ኢሉ ነሩ ኢዩ። ስለዚ ኢቲ ክንከዶ ዘለና መንገዲ ክርስቶስ ጎይታና ባዕሉ ብንጹር ሓቢሩና ኢዩ። ኣየናይ ኢዩ ትእዛዛት እግዚኣብሔር ሎሚ ክርስቶስ ብወንጌሉ ገሩ ንኽንሕልዎ ዝምህረናን ዝዕድመናብ ዘሎ? “ ንእግዚኣብሔር ኣምላኽካ ብኹሉ ልብኻን ብኹሉ ኃይልኻን አፍቅሮ። {እታ ቀዳመይቲ ትእዛዝ እዚአ ኢያ።} እታ ንአአ እትመስል ካልአይቲ ድማ፥ ‘ ንብጻይካ ኸም ነፍስካ አፍቅሮ” እትብል ኢያ። አብ ጉዑዞ ሕይወትና እዚ ምስ እንፍጽም ፍቕሪ እግዚአብሔር አቦን ወልድን አባና ይህሉ። ክርስቶስ ጎይታ ከአ አብ ሕይወትና ይግለጽ። ቅ.ጳውሎስ ናብ ሰብ ሮሜ እንክጽሕፍ ከምዚ ይብል፤፦ “ ንሓድሕድኩም ምፍቓር እንተ ዘይኮይኑ፥ ምስ ሓደ እካ ዕዳ አይሃልኹም። ምኽኒያቱ እቲ ንብጻዩ ዜፍቅር ንሕጊ ፈጺሙዎ ኢዩ። “ አይትዘሙ፥ አይትቕተል፥ አይትስረቕ፥ ብሓሶት አይትመስክር፥ ዘይገንዘብካ አይትመነ” ዚብል፥ ካልእ ትእዛዝውን ኩሉ፥ በቲ “ ንብጻይካ ኸም ነፍስካ አፍቅር” ዚብል ትእዛዝ ክቱት እዩ። ሮሜ. 13:8-9 እግዚኣብሔር ፍቕሪ ኢዩ” (1Gv 4,8). “ እቲ ዜፍቅረኒ ቃለይ ኪሕሉ እዩ፥ አቦይ ከአ ኬፍቅሮ እዩ፥ ናብኡ መጺእና ድማ አብኡ ማኅደር ክንገቢር ኢና።
መድሓኒና ክርስቶስ ቤተክርስቲኣያኑ ኣብዚ መሬት ክምስርት ከሎ ንሃዋርያቱ ከምዚ እናበለ ቃል ተስፋ ክህቦም ንሰምዕ። እተፍቅሩኒ እንተ ኾንኩምሲ ትእዝዛተይ ክትሕልዉ ኢኹም። ኣነ ኸኣ ነቦ ክልምኖ እየ። ንሱ ድማ ንዘለዓለም ምሳኻትኩም ዚነብር ኻልእ መጸናንዒ ኽህበኩም እዩ። ንሱ ኸኣ ዓለም ዘይትርእዮን ዘይትፈልጦን ብምኻና ኽትቅበሎ ዘይትኽእል መንፈስ ሓቂ እዩ። 14,16 17 መንፈስ ቅዱስ ንሓዋሪያቱ ነቲ ድሮ ዝሰምዕዎን ዝረአይዎን ብዕምቀት ንኽፈልጥዎን ክርድእዎን ብርሃን ክኾኖም ኢዩ። ክርስቶስ ንሓዋሪያቱ ብዘይ መሪሕነት አይገደፎምን።
ቅድሚ ናብ ሰማያዊ አብኡ ምምላሱ መንፈስ ቅዱስ ከምዝሰደሎም አተስፈዎም። እቲ አቦይ ብስመይ ዚሰዶ መጸናንዒ መንፈስ ቅዱስ፥ ንሱ ኹሉ ኪምህረኩም ነቲ አነ ዝነገርኩኩም ዘበለውን ኬዘክረኩም እዩ። እናበለ ቃል አተወሎም። እዚ ምንፈስ ቅዱስ እዚ ኢዩ እምበአር ሎሚውን ነቶም ተካእቲ ቅ.ጴጥሮስ ዝኾኑ ጳጳሳት ዝመርሖም ዘሎ። ምኽኒያቱ ነዚ ኦም ኢዩ ነቲ ሓዋሪያት ዝተቐበልዉ እምነት ክሕልዉን ክምህርኑ ወንጌል ክርስቶስ ክሰብኩን ሓላፍነት ተዋሂብዎም። “ ናብ ኩሉ ዓለም ኪዱ፥ ንብዘሎ ፍጥረት ክአ ወንጌል ስበኹ” ማር.16:15
እቲ ኣቦይ ብስመይ ዚሰዶ መጸናንዒ መንፈስ ቕዱስ፥ ንሱ ኹሉ ኪምህረኩም ነቲ ኣነ ዝነገርኩኹም ዘበለውን ኬዘክረኩም እዩ። ነዚ ቃል ብልቢ ብምስትንታንን እቲ ናቱን ትሕዝቶን መልእኽትን ምስ እግዚኣብሔር ዘለና ርክብ ክነሕድስን ክንቅይርን ጸገም ኣይምስሃለወናና። እግዚኣብሔር እቲ ካባና ዝጽበዮ ኣብ ሕይወትና ክንቅበሎን ቦታ ክንህቦን እዩ። ኣብዚ ስራሕ መንፈስ ቅዱስ እንታይ እዩ ኢልና ክንሓትት ንኽእል። ስራሕ መንፈስ ቅዱስ እምበኣር ሓዲስ ትምህርቲ ምምሃር ኣይኮነን። ከምቲ ዝሰማዕናዮ ነቲ ኩሉ ብመድኅኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመሃሮ ትምህርቲ ዘዝካክርን ግልጺ ዝገብርን እዩ። ሰላም እኃድገልኩም ኣለኹ፥ ሰላመይውን እህበኩም ኣለኹ። እቲ ኣነ ዝህበኩም ዘለኹስ ከምቲ ዓለም እትህቦ ኣይኮነን፥ ኣይትሸበሩ፥ ኣይትፍርሁ። እቲ መንፈስ ሓቂ ምስ መጸ ግና ናብ ኩሉ ሓቂ ዘበለ ኺመርሓኩም፤ ንሱ ነቲ ዝሰምዖ ዘበለ እዩ ዚዛረብ እምበር ካብ ርእሱ ኣይዛረብን እዩ።


text:
93 ዝዕድምኦምን ናይ ዓለምና ብዕድመ ዝደፍኡ መራሒ ምዃኖም ዝግለጸሎም ፕረዚደንት ዚምባብወ ሮበርት ሙጋበ: ብወተሃደራዊ ሓይሊ ኣብ ማሕዩር ገዛ ድሕሪ ምውዓሎም ስልጣን ንመሰጋገሪ መንግስቲ ምርካብ ከምዝኣበዩ ምንጭታት ካብታ ሃገር ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ሮበርት ሙጋበ ኣብ ትሕቲ ናይ ገዛ ማሕዩር ክኣትው ዝኸኣሉ: ብላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ዚምባብወ ጀነራል ኮንስታንቲኖ ቺወንጋ ዝተመርሑን ታንክታትን ካልኦት ድሩዓት ወተሃደራውያን መካይን ዝዓጠቑን ሰራዊት እታ ሃገር ዝሓለፈ ሰሉስ 14 ሕዳር ቅልጡፍ: ዝተወሃሃደን ደም ምፍሳስ ዘይተራእዮን ወተሃደራዊ ስርሒት ኣካይዶም: ንመንግስታዊ መራኸቢ ብዙሓን ዝርከብዎ ኣገደስቲ ቦታታት ድሕሪ ምቁጽጻሮም እዩ። በዚ ድማ ክሳብ ሕጂ እታ ሃገር ኣንፈቱ ኣብ ዘየፍለጠ ቅልውላው ከምዘላ ጸብጻባት ካብታ ሃገር ይሕብሩ ኣለው።
እዚ ከምዚ'ሉ እንከሎ: ኣቐዲሙ ዝተባረረን ጠንቂ ናይዚ ህልው ኩነታት ምዃኑን ዝእመነሉ ምክትል ፕረዚደንት ዚምባብወ ነበር ኢመርሶን ምናንጋግዋ ምስ ቀንዲ መራሒ ተቓዋሚ ሰልፊ ዝኾነ ሞርጋን ስቫንጋሪን ክልቲኦም ካብ ስደት ናብ ዚምባብወ ተመሊሶም ኣብ ምምስራት መሰጋገሪ መንግስቲ ይሸባሸቡ ምህላዎም ተሓቢሩ።
ኩነታት ዚምባብወ ናብዚ ሕጂ በጺሕዎ ዘሎ ሃንደበት ክዓርግ ዝኸኣለ ላዕለዋይ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ዚምባብወ ጀነራል ኮንስታንቲኖ ቺወንጋ ኣቐዲም ኣቢሉ ፕረዚደንት ዚምባብወ ንደገፍቲ ምናንጋግዋ ኣቖጢዑ ካብ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሰልፊ ዛኑ ፒኤፍ ዝፈሊ ተግባራት እንተዘይተቖጢቦም ኢዶም ክመልሱ ምዃኖም ብምጥንቃቑ'ዩ። እዚ መጠንቀቕታ ድሕሪ ምትሕልላፉ ድሕሪ ሓደ መዓልቲ ድማ ብታንክታት ዝተሰነየ ወተሃደራዊ ስርሒት ተኻይዱ።
ፕረዚደንት ሙጋበ ንምክትሎም ኢመርሶን ምናንጋግ ሕዳር 5 ድሕሪ ምብራሮም: ካልኦት ብርክት ዝበሉ ሰበስልጣን እውን ከምዘባረሩ'ዩ ዝሕበር ዘሎ። እቶም ፕረዚደንት ነዚ ስጉምቲ ምብራር ዝወሰዱ ንበዓልቲ ቤቶም ግረስ ሙጋበ ኣብ ቦታ ዝተባረረ ምክትል ፕረዚደንት ንምሻም መደብ ከምዝነበሮም እውን ይግለጽ ኣሎ። እዚ ድማ ንሶም ብእርጋን ተሰኒፎም መሪሕነት ክቕጽሉ ኣብ ዘይክእልሉ ወይድማ ብሞት ምስ ዝፍለዩ በዓልቲ ቤቶም ግረስ ሙጋበ መራሒት ሃገር ኮይና ክትቅጽል ዝዓለመ ምንባሩዩ ዝጥቀስ።
ወታሃደራዊ ሓይልታት ዚምባብወ እቲ ስጉምቲ ዕልዋ ከምዘይኮነ ክገልጹ ከለው ሓያል ምኳኑ ዝንገረሉ ምትእኽካብ ገዳይም ኩናት ድማ “ደም ምፋስስ ዘይብሉ ምትዕርራይ’ዩ” ክብሉ ገሊጾም ኣለው እንተኾነ እቲ ዝበሃል ክውን ኽከውን ብዘይ ግጭት ዝእለ መራሒ ንዚምባብወ የድልያ ኣሎ።


text:
VOA Tigrigna Service
ኣብ እስራአል ኣምባሳዶር ኤርትራ ተስፋማርያም ተኸስተ፡ ምስ ጋዘጠኛ ተወልደ ወልደገብሬል ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ 2006 ዶብ ግብጽን-እስራአልኝ ክኸፍትዎ ኸለዉ፡ ግደፉ፡ ንመንእሰያትና ዕድመ ኢኹም ትገብሩሎም ዘለኹም፡ ዶብኩም ዕጸዉ ኢልናዮም ኔርና ኢሉ።
ኣተሓሒዙ ሕጂ ቁጽሪ ስደኛታት ምስበዝሐ፡ ብዙሓት ድማ ስሩዕ ናብርኦም ክመርሑ ምስ ጀመሩ፡ብሓይሊ ክነውጽኦምሞ ተቐበሉና ምባል ትርጉም ዝህብ ኣይኮነን ኢሉ።
ብካልእ ወገን፡ ኤርትራውያን ዘይኮኑ፡ ግን ብሽም ኤርትራውያን ወረቐት ዝሓዙ ብዙሓት ኢትዮጵያውያንን ሱዳናውያንን ስለዘለዉ፡ ክንቅበሎም እንተበልና`ውን ንምፍላዮም ካልእ ጣጣ`ዩ ይብሉ ኣቶ ተስፋማርያም ።
ብመሰረት ካብ እስራኤል ዝወጽእ ሓበረታ፡ካብ 2006 ጀሚሮም ናብ እስራእል ዝኣተዉ ኣፍሪቃውያን ቁጽሮምልዕሊ 30 ሺሕ ከምዝግመትን፡ ካብኦም 60% ዝኾኑ ብኤርትራውያን ዝፍለጡ ምዃኖምን ይጥቀስ።
CLICK HERE TO LISTEN
——————————-


text:
This language is currently in review and will be available soon!
ናይ ለውጢ ስልትና ካብቲ ዝሓለፈ አውሮፓዊ ማእከል ዝገበረ መርሃ ግብሪ ዝፈልፈለ ናይ ለውጢ ትምህርቲ ብምምሃር እዩ። ዓብይ እምነትና ትርጉም ዘለዎም ለውጢታት መርከቢ መርሃ ግብርታት ብምምሃዝ ብተግባራዊ መረዳእታን ናይ ሕይወት ተሞክሮታትን መሰረት ብምግባር እዩ። ብናይ አውሮፓዊያን ጽንሰ ሃሳብ መሰረት ተገይሩ ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍጸሙ ጥቕዓታት አመልኪቱ ንዝግበር ጽንዓት ውፂኢቱን ተግባራዊነቱን ኣብ ሕቶ ውሽጢ ዝአቱ እዩ። ምክንያቱ ድማ ካብ ግለሰብን ናይቲ ከባቢ ሕብረተሰብን ሓቂ ስለዝርሕቅ እዩ።
እዚ ናይ ሕዚ ፕሮጀክት ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍጸም ጥቕዓት (ጥሕሰት መሰል) ወይ ድማ እዚ ጥቕዓት ንክበፅሕ አስተዋፅኦ ንዝገብሩ ሓቅታት ግንዛበ ንምዕባይ ንክበሃል ብዙሕ ጊዜ ተወሲዱሉ ናብ ኢትዮጵያ አመንትን አገልገልትን ካህናት ካብ ዝተገበረ ጽንዓት ዝተረከበ እዩ። እዚ ተሞክሮ ካህናት ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ብዝፍጸም ጥቕዓት ምክንያት ዝበፅሕ ጉድአት ግብረ መልሲ ወሃብቲ ንኽኾኑ ድልውነት ምህላውን ተአሳሰርቲ ዝኾኑ አውንታዊ ለውጢ ንምምጻእ ናይ ዓለማውያንን ናይ ሃይማኖት ሰባትን ካልኦት መዳርግቲ አካላትን አዋሂዱ ህፁፅ ግብረ መልሲ ንምሃብ ስርዓት ንምህናፅን መረዳእታ ምዃኑ የረጋጋግፅ።
እዚ አብ ማሕበረሰብ ዝተመስረተን ዝተቀናጀወን አቀራርባ ብሓገዝ ሰብ ሞያታት፣ ነፃ ፍቃድ ተመራመርትን ተለማመድቲ ሞያን፣ ከምኡ’ውን መዳርግቲ አካላትን ማሕበረሰብን ብምስታፍ እዩ። ብዘይካ ናይ እዚኦም ተሳትፎ ሽትኡ ከምዘይወቅዕ ድማ ንአምን። ስለዚ ናይዚ ፕሮጀክት ክልተአዊ መዳርግቲ አካላት ማሕበራዊ ስርዓት ምጥቃም የድሊ። ናይዚ ፕሮጀክት ዋና ዓላማ ድማ ለውጢ ከምፅእ ዝክእል ቡድን ምውቃር እዩ።
እዚ ፕሮጀክት ካብ ሰለስተ ዓላማታት ዝፈልፈለ ዝርዝር መርሐ ግብሪ ዝምራሕ አንትኸውን “ለውጢ” ዝብል ፅንሰ ሐሳብ ምስ ካልኦት ሓደሽቲ ኩነታት ንምልማድ ክበሃል ትርጉሙ ክፍቲ ተገይሩ አሎ።
ናይዚ ፕሮጀክት ዓላማታት ከምዝስዕብ ተቐሚጡ አሎ።
1. ንሃገር በቀል ዝኮኑ አረአእያታት ክብሪ ብምሃብ ናይ መዳርግቲ አካላት ናይ ሓባራዊ ተጠቃሚነት መንፈስ ብምዕባይ ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀሙ ጥቅዓታት ብዝግበሩ መፅናዕቲታት ላብ መግዛእቲ ነፃ ዝኾነ ናይ መፅናዕቲ ስልቲ ንክኽተሉ ምጥንኻር፤
2. ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ንዝበፅሑ ጥቅዓታት መፅናዕትን ተግባርን ሃይማኖታዊ፣ ባህላውን ስነ-ልቦናውን መዐቀኒታት ብምውሃድ ከምኡ እውን ዓለማዊ ብዝመርሖም ዘይመንግስታዊ ትካላት ጥሕሰት መሰል ብዝምልከት ናይ ሓገዝ ስርዓታት ንምምሕያሽ
3. ንዝፍጠሩ ፀገማትን ጉድአታትን ህፁፅ መልሲ ንምሃብ ንክኽእሉ ነቲ ከባቢ ብዝምጥን መልክዕ ምስራሕ ዝኽእልሉ መንገዲ ሃይማኖታውያን ሰራሕተኛታት ምስልጣን
ሀ. ምስዚ ፕሮጀክት መሳርሕቲ አካላትን መዳርግቲ አካላትን ብምትሕብባር ናይ ምይይጥ፣ ዝርርብን ስልትን ምጥቃም
ለ. ናይዚ መፅናዕትን ፕሮጀክትን ተግባራውነት ንምስታፍ ናይቲ ከባቢ ባሀልን ህዝብን መእኸል ዝገበሩ ሜላታት ምጥቃም
ሐ. ኣብ ኢትዮዽያ ፣ አብ ኤርትራ አብ ዩኬይ ዘለዉ ናይዚ ፕሮጀክት ተሳተፍቲ ቡድናት ንዕብየቶም አበርክቶ ካብ ዝገበሩሎም ፅቡቃት አጋጣሚታትን ፀጋታትን ምፍጣር
መ. ሓደሽቲ ውኢታት መፅናዕቲ ምሕታም፤ ዝተሓተሙ ፅሑፋት ድማ ነቲ ናይቲ ፕሮጀክት ተሳተፍቲ ዝኾኑ ናይቲ ማሕበረሰብ ክፍሊታት ብቋንቆኦም ምብፃሕ
ሀ. ስልጠና ብምሃብ፣ ግንዛበ መጨበጢ ኩነታት ብምምችቻውን ቀጥታዊ ዝርዝርብ ብምፍጣርን መንግስቲ ብዝመርሖ ናይ ባህልን ናይ ሃይማኖትን መመዘኒ ብፅሒት ምምሕያሽ
ለ. ዝተፈላለዩ መርሐ ግብሪታት ንአብነት፡- ዓለማቀፋዊ ኮንፈረንስ ከምኡ’ውን ንኹሉ ሓቋፋይ ብዝኾነ መንገዲ ንመዳርግቲ አካላት ዘሳትፍ ፕሮጀክት ማእኸል ብምግባር ናይ ምይይጥ መድረኻት ብምድላው ፅቡቃት አጋጣሚታትን ናይ ፍልጠት ሽግግርን መድረካት ምምችቻው
ሀ. ኣብ ውሽጢ ዓዲ ንዘለዉ ክፍተታት ብምግንዛብ፣ ዓቅሚ ንምዕባይ፣ ንካህናትን ንነገረ መለኮት ምሁራንን ከምኡ እውን ንተምሃሮ ተሓባቢርካ ምስራሕ፤ ናይ መሰልጠኒ ስርዓተ ትምህርቲ አወሃህባ ዘዴ ምምሕያሽ
ለ. ስለ ፆታዊ ዝምድና ሓዳርን ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ዝፍፀሙ ጥቅዓታትን አመልኪቱ ጥልቅ ዝበለ ናይ ነገረ መለኮት አስተምህሮ ንካህናት ንምብቃዕ አሳታፍን አንፀባራቅን ወርክሾብ ምድላው
ሐ. ኣብ ውሽጢ ቤተሰብ ንዝፍጠሩ ጥሕሰታት መሰል መፍትሒ ንምምፃእ ግልጋሎት ክህቡ ንዝክእሉ ናይቲ ከባቢ ሕጊ ናይ ስነ-ልቦናን ካልኦት ሰብ ሞያታትን ምቁፃር።


text:
ዕጡቓት ክልል ትግራይ ኣብ ክልል ኣምሓራ ንገጠራትን ከተማታትን ብከቢድ ብረት ብምድብዳብ ኣብ ልዕሊ ስቪላት ቶኽሲ ብምኽፋት ንዓሰርተታት ወይ ካብኡ ንላዕሊ ሰባት ቀቲሎም፣ኣቑሲሎምን ንብረት ዘሪፎምን ክብሉ መሰኻኽር ንኤኤፍፒ ተዛሪቦም።ህወሓት ከምዚኦም ንዝበሉ ክስታት ቅድሚ ሎሚ ብምንፃግ ብነፃ ወገን ክፃረ ፀዊዑ እዩ።
ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ኣብ ጥቓ ከተማ ቆቦ ተፈፂሙ ዝበሎ "ጭፍጨፋ’’ ክብል ገሊፁዎ ኣሎ:: ዋላ'ኳ ህወሓት ቅድም ክብል ንስቪላት ዒላማ ይገብር እዩ ንዝብል ክሲ ኣሉታ እንተሃበሉ እውን።
መሰኻኽር ከምዝበሉዎ 9 መስከረም 2021 ተዋጋእቲ ህወሓት ካብ ቆቦ ንኣንፈት ደቡብ ሸውዓተ ኪሎ ሜትር ሪሒቑ ኣብ ዝርከብ ቦታ ብረትን ኣፅዋርን ይፍትሹ ምስ ጀመሩ ነበርቲ ቶኽሲ ከፊቶም ንህወሓት ካብታ ከተማ ምስ ኣባረሩዎም እቶም ዕጡቓት ብፅባሒቱ ንስቪላት ከምዘጥቕዑ መሰኻኽር ገሊፆም።
ኮሚኒኬሽን ብምዕፃው ኤኤፍፒ እቶም ተመዛቢሎም ኣብ ደሴ ካብ ዝርከቡ ዝረኸቦ ቃል መሰኻኽር ንምርግጋፅ ኣፀጋሚ እዩ።
"ንሓረስቶትን ካብ ጎረባብቲ ከባቢታት ንስራሕ ዝመፁን ጨፍጪፎም’’ኢሉ ነባራይ ከተማ ቆቦ ንኤኤፍፒ ካብ ደሴ ኣብ ዝሃቦ ቃል: እዚ ድሕሪት ዝተረፉ ኣባላት ስድርኡ ሓደጋ ከይወርዶም ብምስጋእ ሽሙ ክግለፀሉ ዘይደለየ ሰብ‘'ኣብ ሓደ ቀፅሪ ሸውዓት ሬሳ ሪአ።ኣርባዕቲኦም ካብ ሓደ ስድራ እዮም’’ኢሉ ።
ካልእ ምስክር ካብ ደሴ ንኤኤፍፒ ከምዝገለፆ ኣብ ጥቓ ቆቦ ኣብ ዝርከብ ዞቡል ኣብ ዝተብሃለ ናይ ገጠር ዓዲ ህወሓት ቶኺስ ብምኽፋት ኣብ ልዕሊ ስቪላይ ከቢድ ጉድኣት ኣውሪዱ ዝሞቱ ሰባትን ዝዓነው ህንፃታትን ምርኣዩ ገሊፁ።
ወሃቢ ቃል ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ግዛቸው ሙሉነህ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰባት ምሟቶም ብቲዊተር ፅሒፎም:ነዚ መረጋገፂ ኣይሃቡን።
ህወሓት ከምዚ ዝኣመሰለ ክሲ "ፍፁም ጌጋ’' እዩ ብምባል አካልብነፃ ክምርመር ፀዊዑ ኣሎ።
ናይ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ኮሚሽን "ህወሓት ኣብ ቆቦ ኣብ ልዕሊ ስቪላት ፈፂሙዎ ዝብሃል ዘሰንብዱ ፀብፃባት በፂሑና ኣሎ’’ ክብል ኣብዚ ሰሙን ገሊፁ ኣሎ።
ህወሓት ኣብ ክልል ኣምሓራ ዘካይዶ ዘሎ ውግእ ኣብ ክልል ትግራይ ስግኣት ሞት ዝፈጠረ ሰፊሕ ጥምየት ክኽሰት ዝገበረ ምኽባብ ንምስባር እዩ ይብል።
ቶኽሲ ጠጠው ክብል ዓለምለኸ ፃውዒት እንተወሓዘን ፕረዚደንት ጆ ባይደን ኣብ ልዝብ ዝተመስረተ ስምምዕ ክፍፅሙ ዘይኽእሉ እንተኾይኖምን ኣብ ልዕሊ ተዋጋእት ወገናት እገዳታት ዘንብር ፈፃሚ ትእዛዝ እንተፈረሙ እውን ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ሕጂ'ውን ቀፂሉ ይርከብ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣብ ሰሜን ወሎ ከባቢ ቆቦን ከባቢኡን ብሓይልታት ህወሓት ተፈፂሙ ብዝተብሃለ መጥቓዕቲ ልዕሊ 500 ሰባት ብዛዕባ ምቕታሎም ሓበሬታ ከምዝበፅሑ ኢሰመጉ ገሊፁ።
ናይ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ካውንስል(ኢሰመጉ) 5 ጳጉሜን 2013 ተፈፂሙ ብዝተብሃለ መጥቓዕቲ ናይ ሕርሻ ዘራእቲ ሓዊሱ ናይ ውልቅሰባትን ህዝብን ንብረት ምዕናው ከምኡ እውን ብርክት ዝበሉ ሰባት ካብ መንበሪኦም ምምዝባሎም ብዝምልከት መረዳእታ ከምዝበፅሖ ኣፍሊጡ'ሎ።


text:
ሰራሕተኛት ረድኤት ናብ ረጊጾምዎም ዘይፈልጡ ከባቢታት ትግራይ ብዝኣተው ቁጽሪ፣ "ብጥምየትን ሕማማትን ዝሳቀዩ ሰባት ብበዝሒ ጋህዲ ይወጽእ ከምዝጀመረ" ተገሊጹ።
ኣብ’ዘን ዝሓለፋ ክልተ ሰሙናት ናብ ሸራሮ ካብ ሞንጎ ዝኣተው 37 ሽሕ ተፈናቀልቲ፣ ዝማሰኑ ህጻናትን ነብሰጾራትን ከምዝርከብዎም ትካል ተራድኦ ኖርዌይ አፍሊጡ።
እቲ መግለጺ ወሲኹ "ኣብ ሸራሮ ዘሎ ኩነታት ከቢድ ከምዝኾነ፣ ስድራቤታት ዕለታዊ ናብ ሸራሮ ይመጻ ኣለዋ፣ እንተኾነ፣ ንሰሙናት ሓገዝ ኣይረኸባን ዘለዋ" ይብል።
ዳይረክተር ትካል ረድኤት ኖርዌይ ያን ኤግላንድ "ሰብኣዊ ሓገዝ ብህጹጽ እንተዘይቀሪቡ፣ ሰባት ምሟት ክጅምሩ’ዮም" ክብሉ ኣጠንቂቆም ኣለው።
እቲ ትካል "እቲ ህዝቢ፣ ብሰንኪ ጾታዊ ዓመጽ፣ ቅትለትን ውግእን ሃዲሞም ከምዝቀነዩን ናብ ሸራሮ ምስ ዝምለሱ ድማ ተስፋ ዘቁርጽ ነገር ከምዝተጸበዮምን ገሊጾምልና" ይብል ።
ኣብ ዝዓነው መዓስከር ስደተኛታት ሕጻጽን ሽመልባን ቀዲሙ ዝኣተወ ትካል ረድኤት ከምዝኾነ ዝገልጽ ትካል ተራድኦ ኖርዌይ "ቅድሚ’ቲ ውግእ ኣብ ክልቲኤን መዓስከራት ኣስታት 33 ሽሕ ኤርትራዊያን ከምዝነበሩ፣ ሎሚ ገሊኦም ናብ ውሑስ ስፍራ፣ ገሊኦም ብኣስገዳድ ናብ ኤርትራ ከምዝተወሰዱን" ጠቂሱ'ሎ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ’ቶም መዓስከራት ዋላ ሓደ ስደተኛ ከምዘየለን፣ ኣብ’ቲ ከባቢ ካብ ምዕራብ ትግራይ ዝሃደሙ ሰለስተ ሽሕ ተመዛበልቲ ከምዝረኸበን አፍሊጡ ኣሎ።
እቲ ትካል ወሲኹ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ሰባት ኣብ ዝሃለውዎ ይሃልው፣ ሰብኣዊ ሓገዝ ንክረኽቡ ክንዲ ዝኻኣሎ ንክሰርሕ’ሚስተር ኤግላንድ ጸዊዖም።


text:
ኲናትን ዓወትን ዓድዋ ብደረጃ ሃገርን ኣህጉርን ጥራሕ ዘይኮነስ ብደረጃ ዓለም‘ውን ልዑል ስፍራ ኣለዎ፣ንናይ ፀለምቲ ምንቅስቃስ ነፃነትን ንታሪኽ ኢትዮዽያ‘ውን ዝወሰነ‘ዩ ይብል ኣቶ መድሃኔ ታደሰ።
ዳይረክተር ማእከል እዋናዊ ጉዳያት ቅልውላውን ፀጥታን ኣፍሪቃ ዝኾነ ሙሁር መድሃኔ ታደሰ፣ንነፃነት ብረብሓን ኪሳራን ለዊጥካን ተርጉምካን ምዝራብ ከቢድ‘ዩ፣ካብ ነፃነት ዝበለፀ የለን።ድሕሪ ኲናትን ዓወትን ዓድዋ ዝሳዓበ ውሽጣዊ ፖለቲካዊን ግዝኣታዊን ቅልውላው ምንጩ ውሽጣዊ‘ምበር እቲ ኲናትን ዓወትን ኣይኮነን ኢሉ።
ብዛዕባ ዓጋመን ተምቤንን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኣኽሱማዊ መንግስቲ ነይሩ‘ዶ ኣይነበረን ዝብል ኣብ‘ዚ ቀረባ ዝተቃለሐ ቃለ-ምልልስ ኣቶ ስብሓት ነጋ ክዛረብ ከሎ ድማ፣እቲ ሪኢቶ ብይመስለኒ ዝተሓፀረ ስለዝኾነ ዘእምን መርተዖ ምቅራብ ጥራሕ‘ዩ ዝኣክል።ኣብ ሞንጎ ከተማ ኣኽሱምን መንግስቲ ኣኽሱምን ምድንጋር ዘሎ ይመስል። ይትረፍ‘ዶ ዓጋመን ተምቤንን ሙሉእ ትግራይን ገለ ከባቢታት ደቡብ ኢትዮዽያን ክሳብ ሰገር ባሕሪ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኣኽሱም‘ዩ ነይሩ ይብል።
ሙሁር ታሪኽን ተንታኒ ቅልውላው ቀርኒ ኣፍሪቃን መድሃኔ ታደሰ ምስ ቪኦኤ ዘካየዶ ቃለ-ምልልስ
- በትረ ስልጣን
ዓጋመን ተምቤንን ጥራሕ ዘይኮነስ ሙሉእ ትግራይን ገለ ከባቢታት ኢትዮጵያን እውን ኣብ ትሕቲ ኣኽሱም'ዩ ነይሩ ይብል ንሱ
ኲናትን ዓወትን ዓድዋ ብደረጃ ሃገርን ኣህጉርን ጥራሕ ዘይኮነስ ብደረጃ ዓለም‘ውን ልዑል ስፍራ ኣለዎ፣ንናይ ፀለምቲ ምንቅስቃስ ነፃነትን ንታሪኽ ኢትዮዽያ‘ውን ዝወሰነ‘ዩ ይብል ኣቶ መድሃኔ ታደሰ።


text:
ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣሰንዩ ኣብቲ ካብ 31 ግንቦት ክሳብ 1 ሰነ 2010 ኣብ ፈረንሳዊት ከተማ Nice ዝተኻየደ መበል 25 ዋዕላ ፈረንሳን-ኣፍሪቃ ዝተሳተፈ ኣባል ቤትጽሕፈት ፕረሲደንት ስምኦን መሓሪ፡ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሑ ኣብ ኤውሮጳ ፖለቲካዊ ዑቕባ ከምዝሓተተ ምንጭታት ንኣሰና ሓቢሮም።
ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ቆንስል ኤርትራ ኮይኑ ክሰርሕ ዝጸንሐ ኣቶ ሳልሕ ኢማን ማሕሙድ፡ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሑ ኣብ ኣመሪካ ፖለቲካዊ ዑቕባ ከምዝሓተተ እሙናት ምንጭታት ንኣሰና ሓቢሮም።
ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ኩወየት ዝነበረ ማሕሙድ ዑመር ጭሩም ንስርዓት ህግደፍ ብምርሕራሕ ምስ ስድራቤቱ ኣብ ካናዳ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቱ ከምዘሎ ብቐጥታ ዘዘራረቡዎ ምንጭታት ኣሰና ካብቲ ካናዳ ኣረጋጊጾም።
ኣብ ኤምባሲ ኤርትራ ዓባይ ብሪጣንያ ክዓዪ ኣብዚ ቐረባ እዋናት ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተላእከ ሜጀር ሃብቶም ኪዳነ፡ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቱ።
ኣብ ናይጀርያ ሓላፊ ቆንስላዊ ጉዳያት ኤርትራ ኮይኑ ዝዓዪ ዝነበረ ዘርአስላሰ ረድኢ ንውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ብምቅዋም ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2008 ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቱ።
ሓላፊ ጨንፈር ህግደፍ ንኡስ ዞባ ኣቑርደት ዝነበረ ኣቶ ነጂብ ኣሕመድ ዝሓለፍ ሰሙን ናብ ሱዳን ብምምላጥ ፖለቲካዊ ዑቕብ ከምዝሓተተ ዖማል ዝተባህለት መርበብ ሓበሬታ ሓቢራ።