text:
ስዉኣትና ኣይቀሰኑን፡ ህልዋት’ውን ኣይጠዓመናንWednesday, 19 June 2019 10:31 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
20 ሰነ፡ ህግዲፍ “ስዉኣት እዝክር እየ” ዝብለላ ዕለት እያ። እዛ ዕለት ሕገመንግስቲ ኣብ ዘየብሉ ሃገር፡ ስለምንታይን ብመንን ነዚ ዓብይ ሓላፍነት በቒዓ፡ ዘዛርብ’ኳ እንተኾነ፡ እዞም በጃ ህዝቦም ዝተበጀዉ ሰማእታት ኣይኮነንዶ ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ዓመት፡ ወትሩ እንተዘከርናዮም እውን እንተዘይ ውሒድዎም ኣይበዝሖምን እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ከምስል “ሕድሪ ስዉኣት ኣይጠልምን እየ” እንዳበለ ኣብዛ ኣጋጣሚ ብተደጋጋሚ ጥልመት ኣንጸባሪቑ እዩ። ኣብታ ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ስታድየም ኣስመራ ዘኽበረላ ብ1991 “ደጊም ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን” ዝብል ሕድሪ ስዉኣት ዝጠልም መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ቅድሚ ሓደ ዓመት ብ2018 ኣብዛ ዕለት እዚኣ ከኣ፡ ህዝቢ ከተዓሻሽወሉ ዝጸንሐ ጃህራን ዓዘፍዘፍን ዓጺፉ፡ ግሉጽነት ዘየብሉ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱ ብናይ ደገ ሓይልታት ዝበኹዐ ሃንደበታዊ መገሻ ናብ ኢትዮጵያ ኣውጁ፡ ካልእ ስዉኣት ናይ ምጥላም ነጋሪት ደሲቑ።
ስዉኣት ሕድሮም ዝኽበርን ዝቐስኑን፡ ስሞም እናጸዋዕካ ጅግንነቶም ብምዝንታው፡ መስዋእቶም ዘጉድፍ መደረታት ብምስማዕ ካብ ክሳድ ንላዕሊ ብምቑዘም ኣይኮነን። ሕድሮም ዝኽበር ወዮ ምእንታኡ ዝተሰውእሉን ኣዕጽምቶም ከስኪሶም ደሞም ዘፍሰስሉን ህዝባዊ ዕላማ ፈርዩ ህዝቦም ተጠቃሚ ክኸውን እንከሎ እዩ። ሎሚ “ወዮ ምእንታኻ ኢና ተሰዊእና” ዝበልዎ ህዝቢ ኤርትራ ኩሉ መሰላቱ ተጋሂሱ፡ ፍትሒ፡ ሰላምን ዕቤትን ተሓሪምዎ ኣብ ስግኣት ይነብር ኣሎ። ስለዚ ወዮ ዘይንሰምዖ ድምጺ ስዉኣት ወትሩ የእዊ ኣሎ። ብፍላይ ከኣ ኣብዛ ብስሞም እትጽዋዕ ግና ሕድሮም ዘይክበረላ ዕለት ኣውያቶም ዝያዳ ከም ዝዓርግ ፍሉጥ እዩ። ወያ ብኣዕጽምቶም ዝተሓጽረትን ብደሞም ዝጠለለትን መሬት ከኣ ከምቲ ከቢድ ዋጋ ሰማእታት ዝተኸፍለላ፡ ንህዝባ ኮይና ንካለኦት ክትከውን እናተገበኣ “ስዉኣት ሕድሩኹም ይጥለም ኣሎ” ዝብል ስምዕታ ናብ ህሉዋት እንዳቕረበት ተንቆልቁልን ትባድምን ኣላ።
ኢሳይያስን ጉጅለኡን ሒዘምዎ ዘለዉ ናይ ጥፍኣት መንገዲ፡ ክሳብ ክንደይ ኣብ ልዕሊ ህዝብና መዓትን ብርሰትን የውርድ ከምዘሎ እቶም ህሉዋት ንርእዮ ኣለና። ሰማእታት እውን ከማና’ኳ ንኢሳይያስ ብኣካል ቀሪቦም ዝምጉትሉ ዕድል እንተዘይረኸቡ ብመንፈስስ ወትሩ ሓያል ናይ “ሕድርና ይከበር” ምሕጽንታ የቕርቡ ኣለዉ። ኢሳይያስ ግና ንድሕሪት ብዘይምለስ ናይ ስዉኣት ኮነ ናይ ህሉዋት ድምጺ ከይሰምዕ ልቡ ምድረበዳ ኮይኑ’ዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እዮም ከኣ ሕድሪ ስዉኣት ምስካሙ ዝኸበዶም ኣካላት “ብኻ ከምቶም ዝተሰውኡ ምሓለፍና” ክብሉ እንሰምዖም። ስዉኣት ዓው ኢሎም ደኣ ኣይዛረቡ እምበር ነቲ ካብኦም ዝተኸወለ ዝመስሎ ጠላሚ ተግባራት ይሳይያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ይርእይዎን ይሰምዕዎን እዮም።
ካሕሳን ሞሳን ስዉኣትና ጥልመት ሓቢእካ “ስጋ ስዉኣት” ኢልካ ብምምሓል ዝኽፈል ኣይኮነን። ነቲ ብስሞም ምምሓል ዝምጥን ግብራዊ ዋጋ ምኽፋል የድሊ። እቲ ዝኽፈል ዋጋ ሕድሮም ንምኽባር ኣብ ዝካየድ ቃልሲ ክንድቲ ናታቶም ክቡር ህይወት ዘይኮነ፡ ምጡን ዋጋ’ዩ ዝሓትት። ንሳቶም ብጥሪኡ መተክእታ ዘየብሉ ክቡር ህይወት እዮም ከፊሎም። ንሕና ህሉዋት ግና ርሃጽ፡ ዘይቅዱስ ዝምድና ምስ ጉጅለ ህግደፍ ምብታኽ፡ ግዝያዊ ናይ ንዋትን ንብረትን ክሳራ ዘስዕብ ዋጋ’ኳ ክንከፈል ኣይበቓዕናን። ዝሃነጽካዮ ገዛ ወይ ካልእ ንብረት ከይውሰደካ ምስ ህግዲፍ ተመሳሲልካ ሕድሪ ስዉኣት ኣብ ዝጠልም ጓይላ ምስዕሳዕ ብውሱናት ኤርትራውያን ይረአ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሓንቲ ኣብነታዊት ኣደ ኣብሃገረ ጀርመን ኣብ ዝተኻየደ ንህግዲፍ ዘወግዝ ህዝባዊ ናይ ክተት ኣኼባ “ኣብ ኤርትራ ዝሃነጽናዮ ገዛ ከይውረሰና፡ ናይ ህግዲፍ መዳኸርቲ ኣይንኹን። ገዛ ምስ ዝጠፍኡ ዝጠፍእ ነይሩ እንተዝኸውን እዚ ክሳብ ሎሚ መልክዕን ግርማን ኣስመራ ኮይኑ ዘሎ ህንጻታት መግዛእቲ ኢጣልያ ሒዝዎ መኸደ” ዝበለኦ ቃል ኣብ ባይታ ዝወድቕ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብዚ ኣጋጣሚ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራውያን “ንሓላፋይ ረብሓ ክንብል ንዘይሓልፍ ቃል ሰማእታት ኣይነዕብር” ክንብል ይግበኣና። ከምኡ ምባል ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ሕድሮም ከይክበር ጋሪዱ ዘሎ ጸሊም ህግዲፋዊ መጋረጃ ኣብ ምግላህ ብግብሪ ግቡእና ከነበርክት ይግበኣና። ብዙሓት ወገናትና ምስ ህግዲፍ ዝደናገጹ፡ ሕድሪ ሰማእታት ንዘይምጥላም ምዃኑ ክገልጹ ንሰምዕ ኢና። ግደ ሓቂ ንምዝራብ ግና ሕድሮም ምስ ዝጠልም ህግዲፍ ተሰሊፍካ ሕድሪ ሰማእታት ኤርትራ ኣይከበርን እዩ።
ናይ ሎሚ ዓመት መዓልቲ ሰማእታት እውን፡ ብፉሉይ ንህግዲፍ ዝህድዱ ምዕብልናታት ተሰንያ እያ ትዝከር ዘላ። ብኹሉ ማዕከናት ዓለም ንሕድሪ ስዉኣት ዘበርኽን ዘለምልምን፡ ጥልመት ህግዲፍ ዘቃልዕን ዝኹንን ድምጺ “ይኣክል” ኣብ ዝዓመረሉ ህሞት ኢና ንዝክራ ዘለና። ህግዲፍ ንህዝብና ኣዳህሊሉ፡ ካብቲ ተሓቢእሉ ዝጸንሐ ጉድጓድን ተነጽሎን መውጽኢ ንክኾኖ፡ ዞባዊ ምትሕብባርን ምሕዝነትን ኣጐልቢቡ ምስ ኢትዮጵያ ዝጀመሮ ወዛሕዛሕ ናህሩ ወዲኡ፡ ክስጉም ኣብ ዘይከኣለሉ ኩነታት ኢና ንርከብ ዘለና። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ፡ ወዮ ከም ቁርን ኣስሓይታን ዝፍራሕ ዝነበረ ህግዲፍን ናይ ስለያ መሓውሩን ተዳሂሎም ኣብ ዝሕብእሉ ደረጃ በጺሖም ኣለዉ። ብዙሓት ዘይኤርትራዊ ወገናት እውን ድሙቕ ናይ “ዓገብ” መጸዋዕታኦም የስምዑ ኣለዉ። ኮታ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ዘይተርፍ ምዃኑ ኣብ ዝተጋህደሉን ሕድሪ ስዉኣት ዘድምቑ ድምጽታት ኣብ ዝበረኸሉን እዋን ኢና ንርከብ ዘለና። ምስዚ ኩሉ ንሕና ኤርትራውያን ኢድ ካልኦት ከይተጸበና፡ ሓርነትና ብቃልስና ናይ ምርጋጽ ሓላፍነትና ጌና ከቢድን ወሳንን ምህላዉ በዚ ኣጋጣሚ ክንርዳእን ሓድሽ ንቕሎ ክንእንፍትን ይግበኣና።
ኣብ ዝሓለፈ ተመኩሮና፡ ብዙሓት ወገናት ኣብ ከምዚ መዓልቲ ሰማእታት ዝኣመሰለ ፍሉይ ኣጋጣሚ፡ ንህግዲፍ “ሎምስ ገለ ደኾን ይብል ይኸውን” ኢሎም ክጽበይዎ ልሙድ ጸኒሑ። ሎሚ እንተኾነ ግና ኣፉ ክኸፍት ዝጽበዮ የብሉን፡ እንተ ተጽበዮ’ውን ነቲ ዝጸንሐ ጸገም ከጋድድ እምበር፡ ራህዋ ከምዘየምጽእ ኩሉ ፈሊጥዎ እዩ። ንሕና ንብዓት ህዝብና ናይ ምሕባስን ሕድሪ ሰማእታትና ናይ ምዕቃብን ሓላፍነት ዘለናኸ፡ ሎሚ እውን ንመዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ በቲ ሕድሮም ኣብ ምኽባር ኣበርክቶ ዘየብሉ፡ ሽምዓ ኣብሪህካ ርእስኻ ምንቕናቕን ከንፈርካ ምርምጣጥን ጥራይ ዲና ክንዝክራ፡ ወይ ነቲ ሕድሮም ከይክበር ጋሪዱ ዘሎ ህግዲፋዊ ጸሊም መጋረጃ ኣብ ምቕንጣጥ ብዝሕግዝ ዕቱብ ስጉምቲ ንምውሳድ ብምውሳን ኢና ክንዝክራ። ምርጫና ምእንቲ እቶም ዘይቀሰኑ ስዉኣት ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ነቶም ዘይጠዓመና ህልዋት ዘርሁ መንገዲ ምሓዝ ክኸውን ይግበኦ።
ሕድሪ ሰማእታትና ንምኽባር ኩሉ ዋጋ ካብ ምኽፋል ድሕር ኣይንበል!
ክብርን ዝኽርን ንሰማእታት ኤርትራ!
ኤርትራዊ ጉዳይና ዝያዳ ቆላሕታ ይረክብ ኣሎSunday, 16 June 2019 10:17 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኣብቲ ኤርትራዊ ጉዳይና ቀንዲ ሰብ ጉዳይ ንሕና ኤርትራውያን ምዃና ናብ ዋጋ ዕዳጋ ዝወርድ ኣይኮነን። እንተኾነ ከኣ ነቲ ዕማም ካብ ሕብረተሰብ ዓለም ተነጺልና በይንና እንዓሞ ከምዘይኮነ ንኹላትና ብሩህ ኣዩ። ኣብ ኤርትራ ብግብሪ ዝረአ ዘሎ፡ ወጽዓ፡ ምልኪ፡ ትዕቢት፡ ዘመናዊ ባርነት፡ ግህሰት መሰረታዊ ፖለቲካውን ሰብኣውን መሰላት፡ ሎሚ እውን ኣብ ክንዲ ዝንኪ መመሊሱ እናገደደ መለለይኣ ኮይኑ፡ እቲ “ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ” ዝብል ሳጓኣ ብግብሪ ይገሃድ ኣሎ። ምናልባት ኣጉል ኒሕ ሓዲርዎም ነዚ ሕማቕ ምስሊ ኤርትራ ክሓብኡ ዝፍትኑ ኤርትራውያን እንተ ልዮም ሎሚ ባዕሉ እምብዛ ዓው ኢሉ ኣብ ዝዛረበሉ ደረጃ በጺሑ ስለ ዘሎ ተቓሊስካ ክትቅይሮ እምበር ክትሓብኦ ከምዘይከኣል ክርድኡ ይግበኦም። ከምቲ ክቡራት ወለድና “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይኒ ኣይትሓብእን” ዝበሃል ግዕዘይ ተግባራት ህግዲፍ ምኽንያታት ሰናኒዕካ ክትሓብኦ ኣብ ዘይከኣል ጸሓይ ዝወቐዖ ሓቂ ኮይኑ እዩ።
ጉዳይና ካባና ሓሊፉ ኣብ ዓለም ለኻዊ ቅርዓት ካብ ዝወጽእ ነዊሕ ኮይኑ። እንተኾነ ነቲ እናሰምዐ ዝጸመመ ጉጅለ ህግዲፍ ነብሱ ንክሓክኽ ግዜ ንምሃቡ ግዲ ኮይኑ፡ ብዘይቃለ-ዓለም፡ ክምዕዱ ከጠንቅቑ፡ ክግስጹ ኣብ መወዳእታ ከኣ ክቐጽዑ ዝግበኦም ኣካላት ርእዮም ከምዘይረኣዩ ብምዃን ከሻድንዎ ከም ዝጸንሑ ክንዕዘብ ጸኒሕና። ንሕና ኤርትራውያን በሃግቲ ኩለመ-ዳያዊ ናይ ሓርነትን ለውጥን ሓይልታት ወትሩ ናይ ለውጢ ኢና። ክፉእ ምስልን ተግባርን ናይቲ ኣብ ኤርትራ ክዕንድር ዝጸንሐ፡ ሎሚ ግና ናይ ሓሶት ሕሩጩ ወዲኡ ሰንከልከል ምባል ጀሚሩ ዘሎ ውጹእ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ቅድሜና ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም’ውን ተነጺሩ ኣዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ብዝተፈላለዩ መዕቀንታት፡ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም ንኡዳትን ፍሉጣትን ዝኾኑ ልዕሊ 100 ኣፍሪቃውያን እቲ ዝርዝሩን ዕምቆቱን ገዲፍና ነቲ ኤርትራውያን “ይኣክል” ንብሎ ዘለና ዘራጉድ ናይ “ዓገብ” መልእኽቲ ናብቲ ህድኣት ርሒቕዎ ዘዕለብጥ ዘሎ ሰብኣይ ሰዲዶም ኣለዉ። ንሳቶም ኣብቲ መልእኽቶም፡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ክፍጸም ዝጸንሐን ዘሎን ቅትለትን ምስዋርን፡ ብኩራት ልዕልና ፍትሕን ሐገመንግስታዊ ምምሕዳርን፡ ምንፋግ ሓሳብካ ምግላጽን ብዙሕነታዊ ውደባን ጠቒሶም፡ ዝሰምዕ እዚኒ ዘለዎ ያኢ መሲልዎም ካብዚ ደልሃመት ንምጻእ ክምዕዱን ክመኽሩን ቅሩባት ምዃኖም’ውን ኣስፊሮም።
ካብዚ ሓሊፉ ብዙሓት ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ፣ ዝነጥፉ ዓለም ለኻውን ኣህጉራውን ትካላት ዓው ኢሎም ኣብ ኤርትራ ክፍጸም ዝጸንሐ ተደጋጋሚ ግህሰት ሰብኣውን ፖለቲካውን መሰላት ከብቅዕ ብቐጥታ እቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መልእኽቲ ሰዲዶም ኣለዉ። እቲ ናይ ልዕሊ100 ብዝተፈላለዩ መለክዕታት ፍሩያት ኣፍሪቃውያንን ካለኦት ግዱሳት ማሕበራትን መልእኽቲ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ እውን ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ህልዊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝገበርዎ ሓጺር ርክብ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ፡ ብኣዝዩ ውሕሉል ኣገባብን ምሳልያዊ ኣቀራርባን፡ ነቲ ኢሳይያስ ንቅድሚት ምሱጓምን መጻኢ ምእማትን ስኢኑ ኣብ ኣብ ሕሉፍ ምኹዳድ ጥራይ ዝመርጾ ናይ ህልኽን ቅርሕንትን መንገዲ ዘቃልዕ ትሕዝቶ ነይርዎ። ዝምድና ናይ እንዳዓበየ ዝኸይድ ኣካላት ወዲ ሰብን ሓንሳብ ምስ ተሰፍየ ዘይዓቢ ክዳንን ሳእንን ከኣ ከም ኣብነት ጠቒሶም። ወረ ካብ ናይ ህዝቢ ሕቶ ሓንቲ ምስ መለስካ፡ ደሓር ካልእ ሕቶ ካብቲ ህዝቢ እንተመጸ “እቲ ቀደም ዝመለስኩልካ ይኣኽለካ ደጊም ኣይትሕተት” ምባል ዘምጸኦ ጸገም ብዝምልከት እውን መብርሂ ሂቦም። ዲክታቶር ኢሳይያስ ብወገኑ ኣብቲ ኣብ መበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ዘስመዖ መደረ፡ ካብተን ናይ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣዋሳ፡ ጅማን ጐንደርን ናይ ሸንዳሕዳሕ ቃላቱ ሓንቲ’ኳ ከይጠቐሰ ምሕላፉ፡ ኣብ ብዙሓት ወገናት “ወያ ናብ ካልእ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ለውጢ ክትመርሕ ተስፋ ተነቢሩላ ዝነበረ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ እውን ግዲ እንድዕላ እያ” ዝብል ጨንጭንታ ኣሕዲሩ ኣሎ።
ጉጅለ ህግደፍ ወዮ ካብ ቀደሙ “ዓገብ” ክበሃል እንከሎ ዘንጸርጽር፡ ነቲ ናይ ፍሉጣት ኣፍሪቃውያን ውሕሉልን ሓላፍነታው መልእኽቲ መሊስሉ። እቲ ቀልጢፉ ምምላሱ ናይ ምስንባዱ ምልክት ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ከምኡ እንተዘይከውን ካብቲ ናይ ምጽቃጥ ባህሪኡ ኣይመተበራበረን። ኣብቲ ዝሃቦ መልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነቱ ንምርግጋጽ ዝኸፈሎ ዋጋ ብኣሃዛት ኣሰንዩ ዘርዚሩ ኣሎ። “እሞ ክንድዚ ዋጋ ስለ ዝኸፈለ፡ ናይ መስዋእቱ ጸጋ ኣብ ክንዲ ዝሓፍስ፡ ካብ ናይቲ ብቓልሱ ዝሰዓሮ መግዛእታዊ ምምሕዳር ኣብ ዘይፍለ ወጽዓ ምእታዉ ደኣ እንታይ ኣምጸኦ? ዝብል ሕቶ ዝምልስ ግና ኣይኮነ። ብሓጺሩ እቲ መልሲ ዓቕሊ ጽበት ዝወለዶ ብዓብይኡ ድማ መጻኢ ዘይእምት ቀደም ኣብ ዝተሰርሐ ከኹድድ ዝፍትን፡ ብ”ኣበይ ዝነበሩ እዮም” ዝተቓነየ ካብ ህልዊ ዝረአ ኩነታት ዝሃድም እዩ ነይሩ። ንርከበሉ ዘለና መድረኽ ግና “ከምዚ ነይሩኒ” ኢልካ ትጸባጸበሉ ዘይኮነ “ከምዚ ኣለኒ” ኢልካ እትዋሰኣሉ ግዜ ዘይህብ እዋን’ዩ።
ናብቲ ቀንዲ ንዓና ዝምልከት ክንምለስ። እንተ ካብ ህግዲፍ ክትኮበልና እንጽበዮ ጽቡቕ ነገር የለን። እቲ ዝተፈላለዩ ኣካላት ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርና ኣግሂዶም ምጽሓፎምን ምዝራቦምን ቃልስና ኣንጻር ወጽዓ ከምቲ ህግዲፍ ዝምነዮ ዘይናቱ ስም እናተዋህቦ ተሸጒጡ ዝተርፍ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኽ’ውን ይዕምር ከም ዘሎ ዘርኢ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን። ንጉዳይ ኤርትራ ዝወሃብ ኣቓልቦ ኣብ ከምዚ ደረጃ ምብራኹ እምበኣር ነቲ ባዕልና እነካይዶ ቃልሲ ዝያዳ ዘጐልብት እምበር ንናይ ህዝብናን ናትናን ዘይሕለል ቃልሲ ዝትክእ ኣይኮነን። ስለዚ ነዚ ንጉጅለ ህግዲፍ ዝህውጾ ዘሎ ድፍኢታት፡ መሰረታዊ ተደላይነት ዓቕምኻ ምውዳብ ከይሰሓትና፡ ከም መሕየሊ ናይቲ “ይኣክል” ዝብል ህዝባዊ ምልዕዓል ክንጥቀመሉ ይግበኣና። ከምኡ እንተዘይኮይኑ ግና፡ ኤርትራዊ ጉዳይና ዝያዳ ቆላሕታ ይረክብ ምህላዉ ጥራይ በይኑ ዓወት ኣይከኸውንን’ዩ።
ጉጅለ ህግዲፍ፡ ኣብ ህድማ’ዩ ዝነብር!Wednesday, 12 June 2019 09:12 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ህግዲፍ ንኹሉ ሓቅታት ናይ ሓሶት ድራማታት ብምህንዳስ እናሸፈነ ዝነብር ሃዳሚ ጉጅለ እዩ። ህድማኡ ዝግለጸሉ ሜላታት ብዙሕ ኮይኑ፡ መሰረታዊ ትሕዝቶኡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓቢእካዮ ዘይሕባእ ባዕሉ ዝዛረብ ክትኣምኖ ዘጸግም ዘስካክሕ ኩነታት ክትደፍን ምፍታን እዩ። ኣብ ኤርትራ “ሕገመንግስቲ የለን፡ ምርጫ ተኻይዱ ኣይፈልጥን፡ ኢሳይያስን ጉጅለኡን ህዝቢ ጠሊሞም ኣብ ስልጣን ዝተኾየጡ ባዕላውያን እዮም፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ኣይክበርን እዩ……ወዝተ” ዝብሉን ዝኣመሰሉን ሓረጋት ህግዲፍ ከም ቁርን ኣሳሓይታን ዝፈርሖም ሓቅታት እዮም። ጠንቂ ፍርሑ ድማ ኣብ ናይ ፊትንፊት ግጥም ሓቅን ሓሶትን ንሱ ከም ዝርታዕ ስለ ዝፈልጥ እዩ።
እቲ ካልእ ንመህደሚ ዝጥቀመሉ መደናገሪ ጉልባብ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ዕዮ-ገዛ ዝዓመሉ ዓቕምን ባህርን ዘየብሉን ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘይተዓርቀን ክነሱ፡ ኣብ ጉዳይ ሰላምን ምትሕብባር ዞባናን ከባቢ ቀይሕ ባሕርን ክዋሳእ ዝገብሮ ውጥም ቅልቅል እዩ። ኢሳያስ ዞባዊ ዛዕባታት ዘልዕል ዞባዊ ዓቕምን ተሰማዕነትን ሃልይዎ ዘይኮነ፡ ካብቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘየደቅሶ ሓቂ ከም መህደሚ ክጥቀመሉ ስለ ዝደሊጥራይ እዩ። እቲ ዘሕዝን ከኣ እቲ ዘራጊ ባህሪኡ ምስኡ ስለ ዝገይሽ ኣብ ዞባዊ መድረኽ እውን ከምቲ ኣብ ኤርትራ ዝለመዶ ዝዘርግ እምበር ዘዕሪ ውጽኢት የብሉን። ናብዚ ዝወድቕ ከኣ ኩሉ ሕልምታቱ ንጉዳያት ናብቲ ንሱ ኣብ ኤርትራ ፈጢርዎ ዘሎ ዘርጊ ክስሕቦ ስለ ዝፍትን እዩ። ነዚ ኣብ ግምት ኣእትዩ እዩ ከኣ ኣቶ ብርሃነ ኣብረሀ ኣብ መጽሓፉ “ዘራጊቶ” ዝብል ናቱ ዝሃቦ።
ብዛዕባ ዞባዊ ምትሕብባርን ምሕዝነትን ክንዛረብ እንከለና፡ ኣብ ሃገሩ ዘየድመዐ ከም ኢሳይያስ ዝኣመሰል ኣካል፡ ኣብ ዞባዊ መድረኽ ከድምዕ ማለት ዘበት እዩ። ምናልባት ኣደናጊሩ ድዩ፡ ሓላዪ መሲሉ ኣብቲ ምትሕብባር እንተ ኣተወ’ውን ናይቶም ሓቒ መሲልዎም ድዩ፡ ወይ ተገሪሆም ዘዋስእዎ ወገናት ሰከም ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ዕድል የብሉን። ሰከም ምዃን ጥራይ ዘይኮነ ከም ጉጅለ ህግዲፍ ዝኣመሰለ ኣብ ሸፈጥን ጭውያን ዝነብር፡ ዝሕግገሉ፡ ዝፍጽመሉ ኮነ ዝፈርደሉ ትካል ዘየብሉ፡ ምስኡ ዝግበር ምሕዝነት ድዩ ምትሕግጋዝ ናይ ምቕጻል ዕድሉ ኣዝዩ ጸቢብ ምናልባት እውን ዘይከኣል እዩ። ቀንዲ ከምኡ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ እቲ ዝግበር ስምምዕ ድዩ ምሕዝነት ውልቃዊ እምበር ትካላዊ ስለ ዘይኮነ እዩ።
ንሕና ኤርትራ፡ ልኡላውነታን ክብራን ኣብ ዝተሓለወሉ፡ ትካላዊ ውሕስነት ኣብ ዝተረጋገጸሉ፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘትከለ፡ ኢድ ኣእታውነት ዘየፈቅድ፡ ረብሓ ህዝቢ ዝሕመረቱ ዝምዳና ኣይኮነንዶ ምስ ጐረባብታ፡ ምስ ዝኾነት ሃገር ክህልዋ ብዘይውልውል እንድግፎ ጥራይ ዘይኮነ እንቃለሰሉ’ውን እዩ። ምኽንያቱ ከምዚ ዓይነት ኣብ ድልዱል ባይታ ዝተሰረተ ዝምድናን ውዑልን እዩ፡ ምስ ዝሓልፍ ስርዓት ኣብ ክንዲ ዝሓልፍ፡ ናይቲ ነባሪ ህዝቢ ዓንዲ ሕቖ ኮይኑ ክነብር ዝኽእል። ብኣንጻሩ ምስ ጉጅለ ኢሳይያስ እሞ ከኣ ካብ ህዝቢ ተሓቢካ ዝግበር ዘይትካላዊ ውዑላትን ስምምዓትን እቲ ጉጅለ ክሓልፍ እንከሎ፡ ብህዝቢ ተወሪሱ ክቕጽል ውሑስ ዕድል የብሉን። ኢሳይያስ ክዛመድ እንከሎ ዝመርጾ ኣገባብ ኣርሒቑ ዝጠመተ፡ መሰረታዊ ረብሓ ህዝቢ ኣብ ግምት ዘእተወ ዘይኮነ፡ ንዕድመ ስልጣኑ ጥራይ ዝተዓቀነ ኣብ “ካብ ኢድ ናብ ኣፍ” ዘኹድድ እዩ። ክሳብ ክንድዚ ኣርሒቑ ስለ ዘይርኢ እዮም ከኣ ብዙሓት ተዓዘብቲ ንተግባራት ህግዲፍ “ኣነ እንተመይተላ ዳንዴር ኣይትብቆላ” ብዝብል ዘየናሕሲ ኣበሃህላ ዝነቕፍዎ።
ንጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራን ህርኩት ህዝባን ብሂጎም፡ ምስ ዲክታተር ኢሳይያስ ስምምዓት ክገብሩ ዝደልዩ ወገናት፡ ኢሳይያስ ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ኣካላት መንግስቲ ከም ዘየብሉ ክርድኡ ይግበኦም። ካብዚ ዝዓቢ ከኣ ሕገመንግስታዊ ልጓም ኣብ ዘየብሉ ፊን ከም ዝበሎ ዝጋልብ፡ ዝነቕለሉን ዝዓርፈሉን ዘይፍለጥ ፍኑው ምዃኑ ከስተብህሉ ይግበኦም። እዚ ክግደስሉ ዝግደድሉ ምኽንያት ነቲ ባዕሉ ክገብሮ ዝግበኦ መሰል ህዝቢ ኤርትራ ንምሕላው ዘይኮነ፡ ኣብ ሰንፈላል ዝነብር ጉጅለ፡ ምናልባት ኣብ ውሱን ጉዳያት ንውሱን ሸቶ ይለኣኾም ይኸውን እምበር፡ ውሑስ ቀጻልነት ከረጋግጸሎም ስለ ዘይክእል እዩ።
ምስ ኢሳይያስ ናይ ሕጽኖት ግዜኡ ኣብ ምውዳእ ዝበጽሐ ዝመስል ዘሎ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ከቕልበሉ ይግበኦ። ካለኦት ንህግዲፍ ኣሚኖም ክዛመድዎ ዝሓስቡ’ውን ከምኡ። ጉጅለ ኢሳይያስ ንህዝቢ ኤርትራ’ኳ ዘይኮኖ ንዓኣቶም ከሕንድየሎም ክሓስቡ ኣይግበኦም። እዚ ማለት ምስ ኤርትራ ዝምድና ኣይገበር ማለት ዘይኮነ፡ ተዛመድቱ ቅድሚ ዝምድና ጉጅለ ህግዲፍ ናብ ንቡር ክመጽእ ከገድድዎ ይግበኦም ንምባል’ዩ። ከምኡ እንተዘይገይሮም ግና እቲ ውጽኢት ቀለሙ ከይነቐጸ፡ ዘጣዕሶም ከም ዝኸውን ፍሉጥ እዩ።
ከምቲ “ንሰፍላላስ ይፈጥረላ” ዝበሃል፡ ወያ ምስ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝጸንሐት ወዛሕዛሕን ምልፍላፍን፡ ኣብ ዝቐምሰለትሉ፡ ኣብ ሱዳን ከኣ ኢሳይያስ ዝስዕሰዓሉ ጓይላ ተተኺሉ’ሎ። ኣብ ሱዳን ዝእጐድ ሓዊ ንፕረዚደንት ዑመር ኣልበሺር ከንድዶ እንከሎ፡ ንዲክታቶር ኢሳይያስ ከም ዝሽልብቦ፡ ኢሳይያስ ከኣ እቲ ሸልባቢ ሃፈጽታ ናብ ዝህምኾ ሃልሃልታ ከይበጽሕ ናይ ነፍሰ-ምክልኻል ጸፋዕፋዕ ከርኢ ባህርያዊ ነይሩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ሱዳን ሰላምን ሲቪላዊ ምምሕዳርን ምእንቲ ከይትረክብ፡ ሰብ ሰፊሕ ከባብያዊ ረብሓ ጸሚዶም ክሓርስዎ ወጢኖም ቅርቡነቱ የርኢ ኣሎ። ምስ ግብጺ፡ ሳዑድ ዓረብን ኢምሬትን ኢድን ጓንትን ኮይኑ፡ ናይቲ ኣለሳሊሱ ስልጣን ክብሕት ትንዕምንዕ ዝብል ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን ደጋፊ ኮይኑ ኣሎ። ኢትዮጵያ ነቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ተወሲዱ ዘሎ ኣብ ሱዳን ሲቪላዊ መንግስቲ ክሳብ ዝትከል ኣባልነታ ምድስካሉ ክትድግፎ እንከላ፡ ኢሳይያስ ግና ይቃወሞ ኣሎ። ቀንዲ ምኽንያቱ ከኣ ሎሚ ህዝቢ ሱዳን ብቓልሱ ሲቪላዊ ስርዓት እንተተኺሉ ጽባሕ ኣብ ኤርትራ ናይ ምድጋሙ ዕድል ልዑል ምዃኑ ስለ ዝርዳእ እዩ። በዚ ሒዝዎ ዘሎ ኣገባብ ፕረሲደንቲ ዑመር ኣልበሽር ክወርድ እንከሎ ኢሳይያስ ዘይሕጉስ ጥራይ ዘይኮነ ሰንቢዱ ከም ዝነበረ ዘረድእ እዩ። ስለዚ ኢና ከኣ ጉጅለ ኢሳይያስ ክሳብ ዘይተወገደ መህደሚ ምኽንያታት ካብ ምምሃዝ ዓዲ ኣይክውዕልን እዩ እንብል።
ኤርትራ፡ ንኹልና፡ ብኹልና!Friday, 07 June 2019 10:29 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ
ኤርትራ እታ ብኣደ እንምስላ ኤርትራ እያ፡ ህዝባ ከኣ ምስ ኩሉ ሕብራዊ መልክዕናን ኣተሓሳስባናን ደቃ ኢና። ንሕና ከም ደቃ በጃ ክንሓልፈላ፡ ንሳ ከኣ ከም ኣደ ክትሕብሕበና ግቡእን ባህርያውን እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ምእንቲ ናጽነታን ክብራን ኣብ ዝተኻየደ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ “ኤርትራ ወይ ሞት” ንብል ዝነበርና። ከምቲ ዝጨራሕናዮ ከኣ እነሆ ንኤርትራ ረኺብና። እንተኾነ ኤርትራ ጌና ከም ዘይቀሰንትን ቀጻሊ ሓለዋ ከም ዘድልያን፡ ኣይኮነንዶ ንደቃ ንሕብረሰብ ዓለም እውን ብሩህ እዩ።
ኤርትራ ኣደ ብዙሓትን ውሁዳትን እያ። ደቃ ከምቲ “ከስዐ ኣደስ ጉራጉራ” ዝበሃል ዝተፈላለየ ናይ ብዙሕነት ሓለገት ኣለዎም። እዚ ብዙሕነቶም መልክዖምን ምስጢር ሓያልነቶምን ምዃኑ ከኣ ኣብ ተመኩሮ ቃልስና ተረጋጊጹ እዩ። ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮና ከም ዘረጋግጾ፡ ክንበዝሕ እንከለና ንበዝሕ ሓደ ክንከውን እንተደሊና ከኣ ሓደን ሓያልን ንኸውን። ሳላ ከምዚ ዓይነት ውሕልነትናን ተዓጻጽፍነትናን ከኣ፡ ሎሚ ደኣ ስምናን ክብርናን “መሬት ዘቢጡ” እምበር፡ ኣብ ሓደ ኣጋጣምስ “ዘይከኣል ዝመስል ከም ዝከኣል” ናይ ዘመስከረ ተባዕ፡ ጽኑዕን እሙንን ህዝቢ ኣብነት ኮይና ብሓበን ተጠቒስና ኢና። እዚ ናይ ጽንዓትን ትብዓት ኣብነት ሕጂኸ ዓቅብናዮዶ ኣለና ወስይ ኣይፋልናን ከኣ ኣዛራቢ ኮይኑ ኣሎ። ዘሕዝን እዩ፡ ኣብ ሓደ መድረኽ ናይ ብርታዐን ጽንዓትን ኣብነት ኮይና ተጠቒስና ከነብቅዕ፡ ሎሚ ግና ናይ ስንፍና፡ ጭቆና ኣሜን ኢሉ ዝተቐበለ ህዝቢ፡ ድኽመትን ስደትን ሕማቕ ኣብነት ኮይና፡ ክልተ ግዜ ከይንርአ ኣብ እንሰግኣሉ ደልሃመት ከም ዘለና ክንእመን ይግበኣና። ትማሊ “በጃ ሃገሩን ህዝቡን” ክሓልፍ ቅሩብ ዝነበረ ኤርትራዊ፡ ሎሚ ንሃገሩ “ድሕሪ ሕጂ ገጽኪ ኣየርእየኒ” ኢሉ “እግረይ ኣውጽእኒ” ናይ ዝብል ዜጋ ኣብነት ከይንኸውን ኣብ እንሰግኣሉ ደረጃ ኢና ዘለና። እዚ ከኣ ጀግንነት መምስቲ ዝፍጠር ኩነታት እንተዘየሕዲስካዮ፡ ብናይ ትማሊ ክትሕበን ጥራይ ክትነብር ከም ዘይከኣል ዘረደኣና እዩ።
ናይ ሃይማኖት፡ ዕድመ፡ ጾታ፡ ብሄር፡ ኣቀማምጣ እንነብረሉ ጀኦግራፍያዊ ከባቢ፡ ምምሕዳራዊ ክፍልታት….ወዘተ ፍልልያት ኣለና። እንተደኣ ኣበየናይ ዛዕባን መዓስን፡ በቲ ዝፈላልየና ዛዕባታት በበይንና ንዋሳእ፡ መዓስከ ነዚ ፍልልያትና ኣብ በቦታኡ ኣቐሚጥና ኣብቲ ፍሩይ ኤርትራዊ መንነትና ብሓባር ነትክል፡ ዝብል ብግቡእ ኣጽኒዕና ክንርደኦ ይግበኣና። ማለት ሓደን ብዙሓትን ኮይና ክንስለፍ ክንበቅዕ ይግበኣና። እዚ ከኣ ሓድሽ ዘይኮነ፡ ብዙሕነትና ብዘየገድስ፡ ኣብ ሓደ መድረኽ ኣብ ሓደ መኣዲ ከቢብና ብምምጋብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ሓደ ጉድጓድ ብምቕባር ኣመስኪርናዮ ኢና። ሎሚ’ውን ከምዚ እንተዘይበቒዕና ቀጻልነት ኤርትራ ከም ሃገርን ቀጻልነትና ከም ህዝባን ዘተኣማምን ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ሓድነት ሃገርናን ህዝባን ንምብላዕ “ውጥም ቅልቅል” ኣብ ዝብልሉ ወገናት ዝበዝሕሉ ግዜ፡ ብኽንድኡ ደረጃ እቲ ትርጉም ሓያልነትና ዝኾነ ሓድነት ኣትሪርና፡ ትኩራትን ቅሩባትን ክንከውን ይግበኣና። “ይኣክል” ንበሎ ካልእ ምንቕናቕ’ውን ብመንጽር’ዚ ክቃነ ይግበኦ። እዚ መሰረታዊ ዕማም ባዕልና እንዕቅቦ እምበር፡ ናይ ሃገሩ ረብሓ ንዝዓዞ ናይ ግዳም ሓይሊ ዝምልከት ኣይኮነን። እንተ ህግደፍ ካብ ምፍልላይና ስለ ዝዕንገል፡ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ክሕልወልና እዩ ኢልና ከይንኣምኖ ሓደራ ንብል። ኮታ ከምዚ ዕንበባ መሮር ብዙሕ ሕብሪ ስለ ዘለዎ ዝምልክዕን ረኣይኡ ዝማርኽን፡ ብዙሕነትና ብግቡእ እንተሓብሒብናዮ ከሐብነና እዩ። ብኣንጻሩ ብዙሕነትና ፈጉፊጎም ንገለኤና (ኣጆኻ)፡ ንገሌን ድማ (ወይለኻ) እንዳበሉ ኣገሪሆም፡ ከተፋንኑና ንዝፍትኑ ወገናት ብንቕሓት ክንቋመቶም ይግበኣና።
ኩሉና ከም እንፈልጦ ኣብ ታሪኽና ዝተፈላለዩ ኤርትራ ከመሓድሩ ዝፈተኑ ወገናት፡ ዕላምኦም ንምዕዋት ቅድሚ ኩሉ ክገብርዎ ዝፈተኑ ንብዙሕነትና መዝሚዞም ሓድነትና እንተተኻኢሉን ፈጺምካ ንምፍራሱ፡ እንተዘይተኻኢሉ ከኣ ንምልማሱ ከም ዝነበረ ስኑድ ሓቂ እዩ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ንጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ሃገርናን እምነት ህዝብናን ብምምዝማዝ ገለ ኣካል ሃገርና ናብ ሱዳን ዝተረፈ ከኣ ናብ ኢትዮጵያ መጢኻ ኤርትራን ኤርትራውነታን ንምድምሳስ ተፈቲኑ ሳላ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘበርዓነሉ ተመኩሮ ምስትውዓል የድሊ። ኤርትራን ኤርትራውነትን ንምድኻም እታ ሓንቲ መንገዲ ሓድነት ኤርትራ ምብታን ወይ ምድኻም ስለ ዝኾነት፡ ስርዓት ሃይለስላሰ ንሃይማንቶ መዝሚዙ ብሕብረት ከጎልብብ ፈቲኑ፡ ደርጊ እውን ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣና መዝሚዙ “ቆላማ” ዝበሃልም ፈጢሩን ፈቲኑን እንተኾነ ኣይኮነሉን። ናይቲ ሓድነት ኤርትራ ንምዝራግ ዝተኻየድ ሃቐነታት ናይ ዘይምዕዋት ምስጢር ከኣ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሕነትን ሓድነትን ኣገናዚብካ ናይ ምርዳእ ብቕዓትን ጽንዓትን እዩ።
ሎሚ ንሕና ኤርትራውያን ብቓልስና፡ ንወጻዒ ጉጅለ ህግዲፍ ኣወጊድና፡ ሕገመንግስታዊ፡ ብዙሕነታውን ኣብ ናጻ ምርጫ ህዝቢ ዝተመስረተ ስርዓትን ክንምስርት ክሳብ ዘይበቓዕና፡ ኣፍና መሊእና “ደጊም በቲ ቅድም ተፈቲኑ ዝሰዓርናዮ ናይ ምክፍፋልና ዘይቅዱስ መንገዲ ዝመጸና ሓደጋ የለን” ኢልና ክንድምድም ኣይግበኣናን። ኣብ ክንድኡ ወትሩ ትኩራት ክንከውን ይግበኣና። ህዝቢ ከፋፊልካ ዕድመ ስልጣንካ ናይ ምንዋሕ ርኹስ ፈሊጥ፡ ንናይ ግዳም ወገናት ጥራይ ዝግደፍ ዘይኮነ፡ ህግዲፍ እውን በዚ ኣገባብ እዩ ንህዝብና ከፋፊልዎ ዘሎ። ህግዲፍ ህዝብና ዝፈላልየሉ ኮነ ኢልካ ዝተሃንደሰ ኣገባባት ኩልና ንፈልጦ ስለ ዝኾነ ኣብ ዝርዝሩ ኣይንኣቱን። ተጋዳላይን ሲቪልን፡ ደጋፍን ተቓዋምን፡ ከምኡ እውን ሃይማኖት ዝመሰረቱ ሸርሕታት ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ንሱ ጥራይ ኣይኮነን “ገረብ ብሓይላ” ከም ዝበሃል ኣብ ሕድሕድና ደጋምፍን ተቓዋምን ተበሃሂልና ከም እንናቖት ምግባር እውን ካልእ ገጽ ናይቲ ምክፍፋል እዩ። እቶም ኣብ ምክፍፋል ህዝብና ንረብሕ ኢና ዝብሉ ዘይኤርትራዊ ወገናት እውን በዚ ህግዲፍ ዝሃንደሶ እዮም ክኣትዉና ዝኽእሉ እሞ ንጠንቀቕ። ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት፡ ተገዛዚዕና ኣብ ንሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ዝዋገ ጓይላ ከይንስዕስዕ ሓደራ። ኣብ ክንድኡ ብሓባር እንዋሰኣሉ ጽላል ኣብ ምድኳን ክንበቅዕ ይግበኣና። ከምኡ እንተዘይጌርና ግና ተመሳሳሊ ጌጋ ክንደግም ኢና።
ኤርትራ፡ ናይ ኣስላም ወይ ክርስትያን፡ ናይ ከበሳ ወይ ናይ መታሕት፡ ናይ ሓደ ካብ ኣውራጃታትና፡ ናይ ሓደ ካብ ብሄራትና፡ ናይ ሓደ ካብ ቋንቋታትና፡ ናይ ሓደ ካብ ፖለቲካዊ ድሕረ ባይታና (ጀብሃ-ሻሕብያ)፡ ናይ ሓደ ካብ ሕብረተሳብኣዊ ክፍልታትና (ዝተማህረ-ዘይተማህረ)፡ ናይ ሓዲኡ ጾታትና (ጓለንስተይቲ-ወዲ ተብዕታይ)፡ ዘይኮነትስ ናይ ኩሉና እያ። ድልድል ከም ስኒ ኣድጊ ብማዕረ እትብጸሓና እምበር፡ ሓደ ወዲ ማእከል ሓደ ወዲ ወሰን እንኾነላ ኣይኮነትን። ንሕና ነንሓድሕድና እንተዘይ ተጸዋዊግና ኤርትራና ግና ብማዕረ ከም እትሕቑፈና ርዱእ እዩ። ስለዚ “ኤርትራ፡ ንኹልና ብኹልና” ክነሳ ብጸቢብ ስምዒታት ተሰሊብና ኣብ ምብትታና ከዕይም ንዝደሊሓይሊ ገጽ ክንህብ ኣይግበኣናን።
መልእኽቲ መደረ ኢሳይያስ፡“ እንተ ፈታሕካዮስ ጥራሕ ቁጻር”Sunday, 26 May 2019 22:22 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ
ዲክታተር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከምቲ ልሙድ ኣብ ጽንብል መበል 28 ዓመት ናጽነት ኤርትራ መደረ ኣስሚዑ። መራሕቲ ሃገራት ኣብ ከም ኣጋጣሚ 24 ጉንበት ዘስምዕዎ መደረ መጻኢ መደባቶምን ዕድል ናይታ ሃገርን ህዝባን ዘመላኽት ስለ ዝኾነ ትጽቢት ይግበረሉ እዩ። ዋላ’ኳ ህዝብና ሓድሽ ክጽበ ኢሳይያስ ከኣ ኣብ ዝኣረገ ዛዕባ ከኹድድ ተረባሪቦም እንተኾኑ፡ ዝተወሰኑ ኤርትራውያን “ምናልባት ደኾነ ኣብ መበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነት ሓድሽ የምጽእ ይኸውን?” ዝብል ትጽቢት ዘሕደሩ ነይሮም። ሓድሽ ከምጽእ ይኽእል እዩ ኢሎም ክግምቱ ዝድረኾም ከኣ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ከካይዶ ዝጸንሐ ክሳብ ሕጂ መዕለቢኡ ዘይተፈልጠን፡ ንድሕሪት ናይ ምምላስ ሓደጋ ኣንጸላልይዎ ዘሎን ምቅርራብ ርእዮም፡ ኣብ ዘቤታዊ ኤርትራዊ ጉዳይውን ይቕጽሎ ይኸውን ዝብል ግምት ስለ ዘሕደሩ እዩ። እዚ ግምትዚ ኣብ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮኑ ኣብ ገለ ናይ ግዳም ተዓዘብቲ’ውን ቦታ ረኺቡ ነይሩ እዩ።
መብዛሕትኡ ህዝብና ግና ኢሳይያስ ካብ ኣብያን ኣብ ኣረጊት ኣጀንዳ ምኹዳድን ሓሊፉ፡ ሓድሽ ሓሳብ ዘመንጩ ኣተሓሳስባ ከም ዘየብሉን፡ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ዘብለጭልጭ መሬት ዘይሓዘ ዝምድና ካብ ልባዊ ናይ ሰላም ድሌቱ ዝመጸ ዘይኮነስ፡ ናይ ጐይተቱ ቃል ንዘይምዕባርን ገለ ግነዖት ንምርካብን ምንባሩ ስለ ዝርድኡ፡ ህግዲፍ ልቡ ኣረስሪሱ ኣብ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ዛዕባ ሓድሽ ነገር ከምጽእ’ዩ ዝብል ግምት ኣይነበሮምን። እቲ ቀንዲ “እዚ ሰብኣይ ሓድሽ ጉዳይ ኣየምጽእን’ዩ” ዘብሎም ከኣ፡ ኢሳይያስ ኣብዛ ዘለዋ መንበር ንምቕጻል ዘዋጽኦ፡ ኣብቲ ዓጽይዎ ዘሎ ባብ ምቕጻል እምበር፡ ቁሩብ ጩራ እንተፈጢሩ ደሓር መምለሲ ከምዘይረክብ ስለ ዝርዳእ’ዩ።
ኢሳይያስ ኣብ መደርኡ ብዘይካቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝውድስ ዝመስል መዳህለልን መቐሸሽን ቃላቱ፡ ኣብቲ ባዕሉ እውን “ሓደስቲ ኣይኮነን” ዝበሎ ንጸዓት፡ መንገዲ ምድርን ኣየርን፡ ምምዕባል ወደባት፡ ህንጸት ማይ፡ ትምህርትን ሕክምናን፡ ኢንዱስትርን ኣባይትን ዝምልከቱ ጸገማት ኣኳማሲዑ። ዲክታቶር ኢሳይያስ “ነቲ ሕሩስ ክሓርስ” ዝሰምዑ ወገናት ሓድሽ ጉዳይ ብዘይምምጻኡ እንዳሓዘኑ ንመደረኡ “ሓድሽ ነገር የብሉን” ይብልዎ ኣለዎ። እዚ ማለት ግና ናብ ህዝቢ ኤርትራ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ የብሉን ማለት ኣይኮነን። ኢሳይያስ ህዝቢ ኤርትራ ካብዚ ኣጋጣሚ እንታይ ይጽበ ከም ዝነበረ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። ካብ ትጽቢታት ህዝብና ዋላ ሓንቲ ዘይምትንካፉ ከኣ፡ “ቀደም፡ ሎሚ ኮነ ጽባሕ ኣነ እየ ብዛዕባ ኤርትራ ዝሓስብን ዝፈልጥን ህዝቢ ዝተጸበየ ይጸበ በቲ ዝመረጽኩዎ መገዲ እየ ኣጠርሚመ ዝኸይድ” ዝሕመረቱ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝጸንሐ ንዕቀትን ብደዐን መሊሱ ዘሕደሰ መልእኽቲ እዩ ኣመሓላሊፉ።
ኢሳይያስ ኣብዚ መደርኡ ዘኮማሰዖም ካልእ ዛዕባ ትዕግስቲ ከምዘድሊ እዩ። ትርጉም ትዕግስቲ ብቋንቋ መደረ ኢሳይያስ “ኣብ ገዛእ ዋኒንኩም ስቕ ኢልኩም ስምዑንን ርኣዩንን” እዩ። ትርጉም ጽንዓት ከኣ ስንኹም ነኺስኩም ንነዊሕ ዕድመ ስልጣን ጸልዩለይ እዩ። ብመሰረቱ ናይ ኤርትራ ጸገም ናይዞም ኢሳይያስ ኣብ መደርኡ ዝጠቐሶም ኣብ ላዕሊ ዝዘርዘርናዮም ጽላታት ድሕረት ጥራይ ኣይኮነን። እዚ ኢሳይያስ ዝዘርዘሮ ሳዕቤን ኮይኑ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ምሕንጋድ ኢሳይያስ ኣብ ምትካል ሕገመንግስታውን ህዝቢ ዝማእከሉ ዲሞክራስያውን ስርዓት እዩ። ኣብዚ ዝፈሸለ ሰብኣይ፡ ነዞም ዝተጠቕሱ ቁጠባውን ማሕበራውን ጽላታት ከዕሪ ማለት ከኣ ፈጺሙ ዘይከኣል እዩ። ንሱ ኣብዞም ጽላታት ዘሎ ጸገም ዝጠቕሰ፡ ካብቲ ቀንዲ ህዝቢ ዝጠልቦ ዘሎ መሰረታዊ ጉዳያት ንምህዳም እዩ። እንተ ጸገም ምዝርዛር ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ገገዝኡ ስለ ዘሎ ካብ ኢሳይያስ ዝጽበዮ ኣይኮነን። ኢሳይያስ ናይ ብሓቂ “መራሒ መንግስቲ ኤርትራ” እንተዝኸውን፡ ካብኡ ትጽቢት ዝግበረሉ ጸገማት ምቑላል ዘይኮነ፡ ነቶም ጸገማት ንምፍታሕ ህዝቢ ዘሳትፍ ትካላዊ ስርዓት ምዝርጋሕ እዩ ነይሩ። እንተኾነ ህግዲፍ ኣይበቐዖን። ንመጻኢ እውን ኢሳይያስ ኣብቲ ብሓይሊ ተወጢሕዎ ዘሎ በሪኽ ቦታ ክሳብ ዘሎ ኣይክረጋገጽ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ በዚ “ኣቦይን ኣደይን በበይኑ ጸሎቶም” ዝዓይነቱ፡ ናይ ኢሳይያስ ጠባርን ኣሽካዕላልን መደረ ክትክዝን ክሕርቅምን ዘይኮነ ንክቕይሮ እዩ ክትንስእ ዝግበኦ። በካይዳ ኢሳይያስ ርእሱ ከድንን ዘይኮነስ ክሕርን እዩ ዝግበኦ። እቶም ውሑዳት ኢሳይያስ ከም መራሕ ሃገር ዘየሎ ክነሱ፡ ከም ዘሎ ኣምሲሎም “ኣሎ እምበር” ዝብሉን ነብሶም ዘዕሽዉን ወገናትና ከኣ “ሕጂ እውን ደንጉዩ እምበር ኣይመሰየን’ሞ ናብ ልብኹም ተመለሱ” ካብ ምባል ሓሊፍና እንብሎም የብልናን።
ኣብ መደረ ኢሳይያስ ካልእ ኣዛራቢ ጉዳይ፡ ብዛዕባቲ ክንደይ ወልደፍደፍ ዝበለሉ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ ዋላ ሓንቲ ቃል ከይጠቐሰ ጓስይዎ ምሕላፉ እዩ። እዚ ብዘይምግናን እቲ ዝምድና ቀምሲሉ ከምዘሎ ዘመልክት እዩ። እቲ ብዙሓት ወገናት፡ ድሌት ኣብ ባይታ ምስ ዘሎ ኩነታት እንተዘየሳንዩ፡ ናብ ዝድህሰስ ውጽኢት ክበጽሕ ኣይክእልን እዩ፡ ዝብልዎ ከኣ ህያው እንዳኾነ ይመጽእ ዘሎ ይመስል። ህልዊ ኩነታት ክልቴን ሃገራት እንተኣወዳዲርና ከኣ፡ እቲ ሰላምን ጥዑይ ጉርብትናን’ኳ ንደልዮን ዝተቓለስናሉን እንተኾነ፡ እቲ ሸበድበድ ዘይሰማማዕ ከተሰማምዕ ካብ ምፍታን ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።
ኣብ ኤርትራ ሕገመንግስቲ የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ናይ ፍትሒ ልዕልና የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ትካላዊ መስርሕ ፍትሒ ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ብዝኾነ ጉዳይ ዝተታሕዙ ዜጋታት ድሕሪ ምትሓዞም ሃለዋቶም ኣይፍለጥን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ዜጋታት ብገበን ምስ ዝጥርጠሩ ኣብ 48 ሰዓታት ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ባዕሎም ይኹን ብጠበቅኦም ነብሶም ናይ ምክልኻል መሰል ኣለዎም። ኣብ ኤርትራ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ከም ኣጀንዳኳ ኣይለዓልን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ብፓርላማ ዝተመስረቱ፡ ኮሚሽናት ሰብኣዊ መሰልን ናይ ህዝቢ ሓባሲ ንብዓትን ኣለዉ። ኣብ ኤርትራ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ሕጋውነት ለቢሰን ዝንቀሳቐሳ ክሳብ 107 ተወዳደርቲ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ልዕሊ 20 ናይ ብሕቲ ማዕከናት ተለቪዝዮን፡ ብዙሓት ብሕታዊ መደበራት ሬድዮን ጋዜጣታትን ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ ዋላ ሓንቲ ዩኒቨርስቲ የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ናይ ብሕቲ ከይወሰኽካ፡ ልዕሊ 30 መንግስታዊ ዩኒቨርስታት ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ ዝሕግግ፡ ዘፈጽምን ዝፈርድን ሓደ ዲክታቶር ሰብኣይ እዩ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ኣካላት መንግስቲ ኣለዉ። ኣብ ኤርትራ ምርጫ ዝበሃል የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ኣብ ነፍሲ ወከፍ 5 ዓመት ፈደራላውን ክልላውን ምርጫታት ይካየዱ። ጉዳይ ኣጠቓቕማ ባንክ፡ ጉዳይ ግደ ብሕታዊ ጽላት ኣብ ወፍሪ፡ ጉዳይ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝኣመሰሉ፡ ዛዕባታት እንተወሲኽናሉ ከኣ ናይቲ ዝየሳኒ ሃለዋት ዝርዝር ኣዝዩ ነዊሕ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣብ መንጎ ክልቴን ሃገራት ዝምድና ክትገብር ምፍታን፡ ትምኒት እምበር ግብራዊ ክኸውን ዘለዎ ዕድል ኣዝዩ ጸቢብ እዩ። ኢሳይያስ ናብቲ ኢትዮጵያ ዘላትሉ ኩነታት ንምምጻእ ዕጭ ካብ በለ፡ ንኢትዮጵያ ናብቲ ኤርትራ ዘላትሉ ጽልሙት ኩነታት ምምላሳ ከኣ ዘይሕለም እዩ። እቶም ነዚ ዘሕዝን ኩነታት ሃገሮም ኣቐሚጦም፡ በቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርአ ናይ ኣተገባብራ ሕጽረታት ክወራዘዩ ዝህቅኑ ኤርትራውያን ከኣ ኣዝዮም የሕዝኑ። እዚ ማለት ግና እቲ ናትካ ኣቐሚጥካ ናብ እንዳማትካ ዳምዳም ምባል እንተዘይኮይኑ፡ ብዛዕባ ናይ ካለኦት ሃገራት ሕጽረትን ተመኩሮን ምዝራብ ነውሪ እዩ ማለት ኣይኮነን። እንተ መደረ ኢሳይያስ “እንተ ፈታሕካዮስ ጥራሕ ቁጻር” እዩ።
ናጽነት በቲ ዋናኣ ዝኮነ ህዝቢ’ያ፡ እትዕቀብThursday, 23 May 2019 14:29 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ናጽነት ኤርትራ፡ ክቡር ዋጋ ተኸፊልዋ፡ ብመሪርን ዘይሕለልን ቃልሲ ህዝቢ ዝተረኽበት ስለ ዝኾነት፡ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራይ ንዝክራ ዘይኮነት ወርትግ ኣብ ልብን ቀልብን ህዝቢ ኤርትራ ክቡር ቦታ ዘለዋ ህያብ ኤርትራውያን ሰማእታት እያ። እነሆ ከኣ ህዝባ ክንድቲ ዝተጸበዮን ክብደት ዝኸፈሎ ዋጋን ቀሲኑ ከየስተማቐራ ኣብ መበል 28 ዓመታ በጺሕና። መጻኢኣ ሕጂ’ውን ብቃልሲ ህዝባ ብሩህ ምዃኑ ብምትእምማን ንዝክራ ኣለና እሞ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ እንኳዕ ናብዛ ታሪኻዊት ዕለት 24 ጉንበት ኣብጸሓና ንብል።
ምዝካር መዓልቲ ናጽነት መሰረታዊ ትርጉሙ፡ ክብደቱ ክሳብ ክንደይ ዓሚቑ ምዃኑ ንምስትብሃልን፣ ነቶም ምእንተኣ ዝተበጀዉ ኣእላፍ ሰማእታት ንምዝካርን ኮይኑ፡ በብዓመቱ ብመንጽርቲ ኣብ ሃገርናን ከባብናን ዝረአ ምዕባለታት ብፍሉይ ጽልዋታት ተሰንያ እያ እትዝከር። ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝኽሪ ናጽነት ክንዝክር እንከለና፡ ናጽነትናን ልኡላውነትናን ኣብ ዘይንቕነቕ ጽኑዕን ሕጋውን ባይታ ዝተነድቀ፡ ናይ ኩሉ መጻኢ ቃልስናን ዓውትናን መንጠሪት ጌርና ኢና ክንወስድ ጸኒሕና። ናይ ሎሚ ዓመት ዝኽርና ግና ወዮ ንድሕሪት ዘይምለስ እንብሎ ዝነበርና ናጽነትና’ውን ብሰንክቲ ኣድብዩ ዝጸንሐ ኣካይዳ ህግድፍን መራሒኡን ዘይተጸበናዮ ምልክት ሕቶ ኣብ ዝተቀልቀለሉ ኮይና ኢና ንዝክራ ዘለና። ኣብ ዝሓለፈ ትዕዝብትና፡ ወዮ ጽኑዕ ተሓላቒ ልኡላውነት መሲሉ ብምቕራብ “ዶብና ተሓንጺጹ ልኡላውነትና ተረጋጊጹ ኣብ መሬትና ሰፊሩ ዘሎ ሰራዊት ባዕዲ ከይወጸ፡ ዕደ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ንቡር ምምላሱ” ዝብሎ ዝነበረ ህግዲፍ ቃሉ ዓጺፉ ውጥይጥይ ኣብ ዝብለሉ ደረጃ ኮይና ኢና ን24 ጉንበት መዓልቲ ናጽነት ንዝክራ ዘለና። እነሆ ከኣ ወዮ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ከምቲ ክትኮኖ ዝግባኣ ዝነበረ ብዘይምዃና፣ ስኽፍታ ሓዲሩና፡ ነቲ ስኽፍታ ንምቅንጣጥ እንዳተቓለስናስ፡ ስኽፍታና መሊሱ ገዚፉ። ሓላፍነት ህዝቢ ኤርትራ ብኽንድኡ ደረጃ ክድራዕ ከኣ ናይ ግድን ኮይኑ።
ጉጅለ ህግዲፍ ከምቲ “ኣጸብቕ ዝበልዎ ኣየኽፍእ፡ ሓሉ ዝበልዎ ኣየጥፍእ” ዝበሃል ኣብ ቅድሚ ኤርትራን ህዝባን ተጠሊዑ ክኣትዎ ዝጸንሐ ቃል ዓይኑ ከይሓሰየ ጠሊሙ። ሓድሽ ጠላም’ኳ እንተዘይኮነ ነቲ ጥልመት ጥልመት ወሲኽሉ። ህዝቢ ኤርትራ እውን ነቲ ኣብ ልዕሊ ህግዲፍ ዝነበሮ ጥርጠራ ዝወረሮ እምነት ሓጢጡ ስሒብዎ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ እምነት ምስሓብ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ብናይ ቃለዓለም ፈኸራኡ ምስ ብዙሕ ጥርጠራታት ኣሚንዎ ዝነበረ ህግዲፍ ኣብ ናጽነት ኤርትራ ካብ ተማተአ፡ ነታ ባዕሉ ዘምጸኣ ናጽነቱ ባዕሉ ናይ ምሕላዋ ሓላፍነ ናይ ትብዓትን ንቕሓትን ዕጥቁ ኣትሪሩ ክርከብ ኣብ ዝግደደሉ መድረኽ ኢና ንርከብ ዘለና። ኣብ መበል 28 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ነዚ ከቢድ ዕማም ንምትግባር ቃሉ ካብ ምሕዳስ ከኣ ካልእ ምርጫ የብሉን። ደጊም ናጽነትና ኮነ ልኡላውነትና ንምሕላውን፡ ብሓቂ ናይ ህዝባ ዝኾነት፡ ቅዋማዊትን ዲሞክራስያዊት ሃገር ንምሃንጽ ህዝብናን ናይ ለውጢ ውዳበታቱን ባዕልና እንስከሞ ሓላፍነት እምበር፡ ነቲ ዘይክፈት እንተተኸፍተ’ውን ጥራዩ ዝጸንሕ ማዕጾ ህግዲፍ ንኩሕኩሓሉ ግዜ ኣይኮነን።
ዝኾነ ምዕባለ ሓደ ጉዳይ ጥራይ ኣይኮነን ሒዙ ዝመጽእ። ምናልባት እውን ሳዕቤኑ ብኣንጻር ትጽቢት ናይቲ ስጉምቲ ዝወሰደ ኣካል ክኸውን ይኽእል እዩ። ብመንጽር እዚ ጉጅለ ህግዲፍ ሓድሽ ኣቕጣጫ ፈጢሩ ንህዝቢ ኤርትራ ኣዕሽዩ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዞባዊ መጣልዕን መህጠሪ ካዝናኡን ክገብሮ ዝመሃዞ ውዲት ውጽኢቱ ከምቲ ዝተጸበዮ ከም ዘይኮነሉ ንዕዘቦ ኣለና። እቲ ዝጀመሮ ሓደገኛን ዘይተጸንዐን ጸወታ ናብ ዘይሓሰቦ ኩርናዕ ወሲድዎ፡ ሓንሳብ እንዳኸፈተ ሓንሳብ ከኣ እንዳዓጸወ ከዕነኒ እንከሎ፡ ብኣንጻሩ መላእ ፈታው ሃገሩን ናጽነቱን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓድሽ ናይ መኸተ ምዕራፍ ኣትዩ ንህግዲፍ ዝሕዞን ዝጭብጦን ኣስኢንዎ ኣሎ። ንቕሎ “ይኣክል” ናይዚ ኣብነት እዩ። እዚ ሓደ ንመበል 28 ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ፍሉይ ከብልዎ ካብ ዝኽእሉ ምዕባለታት እዩ። ነዚ ምዕባለ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብራኹ ከኣ ኣብዚ ታሪኻዊ ቅነ ከም ወትሩ ቃልና ከነሕድስ ይግበኣና።
መበል 28 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ህግዲፍ እውን ድሕሪ ሕጂ ንህዝቢ ኤርትራ ከታልሎ ከምዘይክእል ዕረ እንዳጠዓሞ ኣብ ዝተረደኣሉን ተስፋ ዝቖረጸሉን ኩነታት ኢና ንዝክራ ዘለና። ህግዲፍ ሰሚዑ ከም ዘይሰምዐ ክሓልፎ እንተዘይደልዩ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ወጻኢ ኮነ ኣብ ዓዲ ሓድነቱ ኣደልዲሉ ደፊርዎ ከም ዘሎ ተረዲኡ ኣሎ። ህዝቢ ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ተጻዒንዎ ዝነበረ ስግኣት ሰይሩ ርእሱ ኣቕኒዑ ኣግሂዱ ንህግዲፍ ናቱ ክህቦ ጀሚሩ ከም ዘሎ ስለ ዝተረደኤን፡ ምእንቲ ሆሆ ኢሉ ከይለዓሎ ስለ ዝሰግአን፣ ኣበዓዕላ ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ከባብታት ብሓደ መዓልቲ ከምዘይከውን ተሊሙ ኣሎ። እዚ እውን ንመበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነትና ፍሉይ ዝገብሮ እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና ኣብዚ እዋንዚ ሓይሊ ሚዛን ፈጺሙ ተቐይሩ፡ ናይ ህግዲፍ ዳሳት ጠምዚሑ፡ ዳስ ሓይልታት ለውጢ ግና ብንቕሎ ”ይኣክል” ተሰንዩ ዝያዳ ዓሚሩ ይብዕል ከምዘሎ ንዕዘብ ኣለና። ናይዚ መልእኽቲ ዋላ ህግዲፍ ክቕበሎ እንተዘይደለየ መርከቡ ተንቆልቁል ናይ ምህላዋ ምልክት ምዃኑ ብኣፍንጭ ክርደኦ እዩ።
ስለዚ ከምቲ ኩሉ ግዜ እንብሎ መዓልቲ ናጽነት፡ በቲ ሓደ ወገን ጀጋኑና እንዝክረሉን እነመጉሰሉን በቲ ካልእ ወገን ከኣ ንህግዲፍ እነቃለዓሉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀንዲ ዕማምናስ “መጻኢኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ እንምልሰሉ ኣጋጣሚ እዩ ክኸውን ዝግበኦ። መጻኢና ኣብ ኢድና ካብ ኮነ ከኣ፡ ብኸመይ ሓላፍነት ህዝብን ሃገርን ወሲድና፡ ዓቕምና ኣወሃሂድና፡ ብዑቕ ተካኢ ከም ንኸውን ክንሓስብ ዘይኮነስ ክንትግብር ቃል እንኣትወሉ ኣጋጣሚ ክኸውን ናይ ግድን’ዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) እዚ ብሩህ መጻኢ ንድሕሪት ከይምለስን ጭቡጥን ውዱብን ትካላዊ መልክዕ ሒዙ ክቕጽልን ምስ ኩሎም ግዱሳት ኤርትራውያን ዓቕሙ ጸሚዱ ክቃለስ ቅሩብ ምህላዉ ድልውነቱ የረጋግጽ
24 ጉንበት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ንዘለኣለም ትንበር!
ዘለኣለዊ ክብርን መጎስን ንሰማእታት ኤርትራ!
እቲ ወጽዓ ኮነ ቃልሲ፡ ውህሉል’ምበር ሓድሽ ኣይኮነንThursday, 16 May 2019 10:13 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ብሰንኪ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ተጻዒኑ ዘሎ ወጽዓ፡ ብሃንደበት ዝመጸ ዘይኮነ፡ ኣብ ነዊሕ መስርሕ ሜላታት እንዳቐያየረ ዝማዕበለ እዩ። ኣብቲ መጀመርያኡ ዝርደኦ ወገን ኣይነበረን ምናልባት ዘቕለበሉ እንተነበረ እውን ናብዚ ሕጂ በጺሕዎ ዘሎ ደረጃ ክበጽሕዩ ዝብል ግምት ስለ ዘይነበረ፡ ብዓይኒ “ክሓልፍዩ” እዩ ዝረአ ነይሩ። እንተኾነ ብግብርስ “ክሳብ ዝሓልፍ ትንፋስ የሕልፍ” እዩ ኮይኑ። እቲ መስርሕ ናይዚ ሕጂ ኩሉ ነገሩ ተቓሊዑ ዘሎ ተንኮለኛ ጉጅለ ህግዲፍ፡ ሰላሕታዊ ኣካይዳ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ልኡም ኣመዛዝና ተወሲኽዎ ንብዙሓት ከም ዘዳህለለ ኩልና እንርደኦ እዩ። ህግዲፍ ሳላቲ ሓባኢ ኣካይዳኡ፡ ንግዜኡ እንተኾነ እውን ናይ ብዙሓት ደገፍን ተሓላቕነትን ከም ዝነበሮ ናይ ቅረባ ግዜ ተዘክሮ እዩ። ናይ ሽዑ ጥራይ ዘይኮነ ናይቲ ናይ ሽዑ ልኡም ኣረዳድኣ ኣብ ልዕሊ ህግዲፍ ሎሚ እውን ኣሰሩ ምልኡ ብምሉእ ኣይለቐቐን። እቲ ሓሓሊፉ ዝርአ ብጐቦጎቦ ንህግዲፍ ከተመኻንየሉ ምፍታን ከኣ ነዚ ዝሕብር እዩ።
ግዜ እንዳነወሐ፡ ናይ ህግዲፍ መዳህለሊ ሜላታት እንዳተወደአ እቲ ክሕባእ ዝጸንሐ ሓቀኛ ጸረ-ህዝቢ ባህርያቱ ደፊኡ ክወጽእ ምስ ጀመረ ግና እቲ ንዝኾነ ህግዲፍ ዝደረፎ ተተቐቢሉ ዘዳምቕ ዝነበረ ግሩህ ደጋፊ እንዳነከየ፡ እቲ “ጠርጥር” ዝብል ዝነበረ ድምጺ እንዳበዘሐ ክኸይድ ተዓዚብና። ናይቲ ኣብ ህግዲፍ ጥርጠራኡ ዘንብር ዝነበረ ወገን ምዕኳኽ ዘይሩ ዘይሩ ንህልውናኡ ሓደገኛ ስለ ዝነበረ፡ ህግዲፍ ስቕ ኢሉ ክሓልፎ ባህርያዊ ኣይነበረን። ካብዚ ብምንቃል እዩ ከኣ ነንዝተቐልቀለ ናይ “ዓገብ መዋጸኦ ንርከብ” ድምጺ ከከይዓኾዀ ብምሉእ ዓቕሙ ክኾልፎ ዝጸንሐ። ኩሉቲ ከካይዶ ዝጸንሐን ዘሎን፡ ምእሳር፡ ምስዋር፡ ምቕታልን ካልእ ገበናትን ከኣ ናብዚ ህድማ ዝዓለመ እዩ ነይሩ።
እቲ ኣንጻር ህግዲፍ ዝካየድ ቃልሲ፡ ማዕረ ማዕረቲ ጭካነኡ ኣይሰጐመን ማለት እንተዘይኮኑ፡ ምስኡ ኣይጀመረን ማለት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ወጽዓ ክሳብ ዝሃለወ ነቲ ወጽዓ ኣሜን ኢሉ ዘይቅበል ሓሳብን ኣካልን ክህሉ ናይ ድግን ስለ ዝኾነ። እንተኾነ ናይ ህዝብና ኣብ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ምርብራብን ናይ ህግደፍ ምስ ናጽነት ሃገርና ስልጣን ምሓዝን፡ እቲ ወጽዓ ኣይርደኦን ነይሩ ማለት ዘይኮነ፡ ነቲ ህግዲፍ ዝኣትዎ ዝነበረ ናይ ሓሶት መብጸዓ ኣሚኑ፡ ነቲ ኩነታት “ርእዩ ከም ዘይረኣ” ብምሕላፍ ነዊሕ ግዜ ተጻዊሩ’ዩ። እቲ ጉጅለ ግና ነዚ ናይ ህዝብና ሓልዮትን ስኽፍታን ዝፈጠሮ ጽሮትን ምጽማምን ከም ዘይምፍላጥን ፍርሕን ወሲዱ ብምብላጽ፡ ነቲ ምስብባሩ ዘይተርፍ ናይ ወጽዓ ኣዕኑዱ ኣዕሚቕ ንክተክል ኣኽኢልዎ። እተኾነ ህዝቢ ንዝተወሰነ ግዜ እምበር ንሓዋሩ ክዕሾ ስለ ዘይነብር፡ ህዝቢ ኤርትራ ሓቀኛ መንነት ህግዲፍ ተረዲእዎ ክቃለሶ ካብ ዝውስን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ’ዩ። ወዮ ሓደ ግዜ “ህግዲፍ ወጻዒ እዩ” ምባል ከም ነውርን ሃገርን ሰማእታትን ከም ምኸሓድን ዝውሰድ ዝነበረ፡ ሎሚ “ህግዲፍ ቅኑዕ እዩ” ምባል ነውሪ ኣብ ዝኾነሉ ደረጃ በጺሕና ኣለና። እዚ ተስፋ ዝህብ ኩነታትዚ ብሃንደበት ዝመጸ ዘይኮነ፡ ብፍላይ ናይቲ ድሕሪ ናጽነት፡ ምእንቲ ሕገመንግስታውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳር፡ ምዕቃብ ኤርትራዊ ልኡላውነት፡ ምኽባር ኩሉ መሰረታዊ መሰላት፡ ልዕልና ፍትሕን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዝተመስረተ ናይ ርሑቕን ቀረባን ሰላማዊ ዝምድናታትን ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ውህሉል እዩ።
በቲ ሓደ ወገን እቲ ወጽዓ ተሳዒሩ ኣላሽ ክሳብ ዝብል፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ እቲ ኣንጻር ወጽዓ ዝካየድ ቃልሲ ተዓዊቱ ልዕልናኡ ክሳብ ዘረጋግጽ፡ ማዕበልቲ እምበር ኣብ ሓደ ቦታ በጺሖም ጠጠው ዝብሉ ኣይኮኑን። እነሆ ከኣ ወጽዓ ህግዲፍ በቲ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ፈቐዶ መድረኻት ኣብ ዓዲ ይኹን ኣብ መገሻ፡ “በቲ ዘካየድናዮ ውግኣት ኣይከስረናን፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ ኣይኮነ፡ ምምልካት ዶብ እቲ ኣዝዩ ዝነኣሰ ኣጀንዳና እዩ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረ ምስሕሓብ ናይ ዶብ ኣይኮነን፡ ናይ ቃለ ዓለም ዘይኮነ ብሓቂ ድሕሪ ሕጂ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ እዩ ዝመርሓና፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበሮም ቃል ኪዳን ኣሕዲሰምዎ’ዮም” ዝብሉ ስዕረቱ ዘርእዩ ንደገፍቱ’ውን ዘርዓዱ ሓረጋት ደርጒሑ። ብኣንጻሩ እቲ ኣንጻር ወጽዓ ህግዲፍ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፡ በብመድረኹ ብብዙሓት እዋናውያን ጭረሖታት ክሓልፍ ድሕሪ ምጽናሕ እነሆ ናብ “ይኣክል” በሪኹ ኣብ ድርኩዂት ዓወቱ ይርከብ ኣሎ። ስለዚ ይኣክል እውን ናይቲ ብዝተፈላለዩ ናይ ለውጢ ኣካላትን ኣገባባትን ኣንጻር ህግዲፍ ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ውህሉል እምበር ሕጂ ብሃንደበት ካብ ሰማይ ዝነጠበ ኣይኮነን።
“ይኣክል” ክሳብ ክንድዚ በሪኹ ኩልና እንዓስሎ ንቕሎ ንክኸውን ካብ ዘኽኣልዎ፡ ስርዓት ህግዲፍ መንነቱ ሓቢኡ ጥዑይ መሲሉ ክቐርብ ኣብ ዘይከኣለሉ እዋን ምምጽኡ ቀንዲ ምኽንያት እዩ። ኣብ ከባቢና ዘሎ ምዕባለታት’ውን ጽልዋኡ ዝስገር ኣይኮነን። ምስዚ ኩሉ ግና ናይ “ይኣክል” በሪኽካ ምውጻእን ብዙሓት ሰዓብቲ ምርካብን ናይ መውዳእታ ዓውትና ዘይኮነ፡ ናብ ዓወት ዘምረሓና ገዛኢ ቦታ ምሓዝና ዘመልክት እዩ። ጭረሖ “ይኣክል” ይዕወትዶ ኣይዕወትን ከኣ በቲ ድሕሪ ሕጂ፡ ወዲብካ ናብ ፍረ ንምብጽሑ ዝጸበየና ዘሎ ቃልሲ ዝውሰን እዩ። ኣብዚ ቅድም ተወሊዑ ሎሚ ዝያዳ ሃልሃል ዝብል ዘሎ ናይ ለውጢ ሽግ ዝኸቡ ዘለዉ ወገናት ዝያዳ ኩሉ “እቲ ናይ ለውጢ ዓቕሚ ኣባይ ጥራይ እዩ ዘሎ” ካብ ዝብል ቅድሚ ሕጂ ዘየዕወተና ኣግላሊ ኣካይዳ ክወጹ ናይ ግድን እዩ። ኣብ ክንድኡ “እቲ ዝልውጥ ሓይሊ ናይ ኩልና ደለይቲ ለውጢ ውህሉል ዓቕሚ እዩ” ንዝብል እምነት ኣጽኒዖም ክሕዝዎ ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ወጻኢ ክንጓዓዝ እንተኮይና ግና “ይኣክል” እውን ከምቲ ኣብ ናይ 2001 ናይ ማእሰርቲ ግዜ፡ ህልቂት ላምፓዱዛን መሰል ኣጋጣምታትን ዘልዓልናዮም ኣብቲ ዝበሃግናዮ ውጽኢት ዘየብጽሑና ጭርሖታት ናይ ምዃን ዕድሉ ዕጹው ኣይኮነን።
ንሓድሽ ውጽኢት፡ ሓድሽ ኣገባብFriday, 10 May 2019 08:48 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ጭቆናን ወጽዓን ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ፡ እቲ ኣመዓባብላኡ ደኣ ዘገምታውን ብረቂቕ ሜላታት ዝተቓነየን ኮይኑ እምበር፡ ድሕሪ ውድቀት ደርጊ ሽዑ ንሽዑ ዝጀመረ እዩ። ወረ ሓደ ሓደ ብዛዕባቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ኣካይዳ በዓል ኢሳይያስ ዓሚቕ ኣፍልጦ ዝነበሮም ተዓዘብትስ፡ ናይቲ ጭቆና ኣመዓባብላ ዝያዳ ነዊሕ ሱር ከም ዝነበሮ እዮም ዝምስክሩ። ዋላ’ኳ ህግደፍ ሓቀኛ ባህሪ ጭቆናኡ ክሓብእ ይፍትን እንተነበረ፡ ምናልባት ነቲ ኩነታት ካብ ርሑቕ ንዝዕዘብዎ ዘይኤርትራውያን ወገናት እምበር፡ ንዓና ንኤርትራውያንስ ዝተኸወለና ኣይነበረን።
ካብቶም ካብ ቅድም ዝረአዩ ዝነበሩ፡ ናብዚ ሕጂ ንዓለም ዘገርም ዘሎ መሪር ጭቖና ዝማዕበሉ ምልክታት፡ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣብ ከተማ ኣስመራ ምስ ኣተወ፡ ኣብ ናይ ኣስመራ ስታዲዩም ህዝባዊ ኣኼባ በኹሪ መደረኡ ኣብ “ካብ ሕጂ ንዳሓር ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን” ምባሉ፡ ንዘቕለበሉ መልእኽቲ በሓትነቱ እዩ ነበረ። ድሕሪ ዝተወሰነ ግዜ መሰሎም ስለ ዝሓተቱ ጥራይ፡ ኣብ ማይ ሓባር ኣብ ልዕሊ ንህዝብን ሃገርን ኣካሎም ዘውፈዩ ስንኩላን ወገናትና ዝተፈጸመ ጨካን ቅትለት እውን መልእኽቱ ንዘቕለበሉ ቀሊል ኣይነበረን። ግዜ እንዳነወሓ፡ ማዕሪኡ ድማ ሓቀኛ ባህሪ ህግደፍ ደፊኡ እናወጸ፡ ዝተወስዱ ናይቲ ጭቆና ገለጽቲ ስጉምትታት ከኣ ኣዝዮም ብዙሓት እዮም። ሕጂ እሞኸኣ ህግደፍ መትሓዚ ተሳኢንዎ ኩሉ ተግባራቱ እዉጅ ወጽዓን ጭቆናን ኮይኑ፡ ኣይኮነንዶ ነዓና ኤርትራውያን ኣብ ዓበይቲ ዓለምለኸ መጋባእያታት እውን “ተወዳዳሪ ዘይብሉ” ናይ ዘበንና ጨቋንን ጨካንን ኮይኑ ከም ናይ ሕማቕ ኣብነት ይጥቀስ ኣሎ። ምስዚ ኩሉ ግና ከምቲ “ንሰፍላላስ ይፈጥረላ” ዝበሃል፡ ንህግድፍን መራሕቱን ሰብ ረኺቦምስ፡ ውሱናት ዝድግፍዎምን ዝተዓራረኽዎምን ግሩሃት ኣይተሳእኑን።
ነዚ ኩነታ ዝተዓዘቡ ኤርትራውያን፡ ህግዲፍ ናብ ልቡ ንክምለስ ዝሃብዎ ግዜን ዘርኣይዎ ትዕግስትን ከምዘይሰርሕ ምስ ኣረጋገጹ፡ ገለን ብዝተወደበ ገለን ድማ ብዘይተወደበ ኣገባብ ክቃለስዎ ናይ ግድን ኮይኑ። ኣንጻር ህግደፍ ምቅላስ ዋጋ ከም ዘኽፍል ይርድኡ’ኳ እንተነበሩ፡ ከምቲ “ንዘይተርፈካ ጋሻስ ኣጥቢቕካ ሰዓሞ” ዝበሃል ብዘይካ ምቅላሱን ምኹናኑን ካልእ ምርጫ ኣይነበሮምን። ህግደፍ ብወገኑ ነቲ ካብ ቅድም ብውሑዳት ክካየድ ዝጀመረ ቃልሲ፡ ከምዚ ሕጂ ዝረአ ዘሎ እንተ ዓንቲሩን ሰፊሑን ኣብ ሓደጋ ከምዘውድቖ ስለ ዝተረደአ ብዕሸሉ ክቖጽዮ ዘይፈንቀሎ እምኒ ኣይነበረን። ኣብቲ ኣንጻሩ ዝቐንዐ ቃልሲ የድምዑ እዮም ዝበሎም ወገናት ንምድሃል ዝተጠቖሞ ሜላታት፡ ምቕንጻልን ምስዋር ዘጠቓልል ኮይኑ፡ ቀንዲ ሕመረቱ ከኣ ድሑር ዝንባለታት እንዳጻሕተርካ ሓድነትን ምትእምማንን ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ ምዝራግ ነይሩ፡ ሕጂ’ውን ይቕጽለሉ ኣሎ። ክሳብ ግብኣተ መሬቱ ካብዚ ድሑር ኣካይዳ ከምዘይምለስ ከኣ ፍሉጥ እዩ። ስለዚ ኣብዚ መዳይዚ እታ ኩዕሶ ኣብ ኢድና’ውን ከምዘላ ክንእመን ይግበኣና። መርኣያ ብዙሕነትና ዝኾነ ዘይመሰረታዊ ፍልልያትና ዓቂብናዶ ኣብቲ ሓደ ዝገብረና ኤርትራዊ ዛዕባ ኣትኪልና ንቃለስ፡ ወይስ ንከፋፋሊ መርዚ ህግዲፍ ርዒምና መፍትኡ ንኸውን ንዝብል ንሕና እንውስኖ እዩ።
ደረጃታቱ ክፈላለ እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ናይ ለውጢ ድሌትን ዓቕምን፡ ብዘይካ ኣብ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ኩልና ተጸበይቲ ራህዋን ፍትሕን ኤርትራውያን ከምዘሎ ክንእመነሉ ይግበኣና። ስለዚ ኢና ከኣ እቲ ናይ ሎሚ ናይ ለውጢ ሓይሊ ኮነ፡ እቲ ናይ ጽባሕ ተካኢ ዓቕሚ እኩብ ድምር ናይ ኩልና ኣበርክቶ እዩ እንብል። ነዚ ክሳብ ሕጂ ከምቲ ትጽቢትና ኣየዕወትናዮን። ምናልባት እውን ናይ ኩሉ ድኽመትና መሰረት ኣብዚ መዳይዚ ዘይምዕዋትና ይኸውን። እዚ ሕጂ ዝያዳ በሪኹ እሞ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት፡ ብሓያል ተሳትፎ መንእሰያትን ደቂ ኣንስትዮን ዝቃላሕ ዘሎ ድምጺ “ይኣክል” ድምጺ ኩልና ኣብ ኤርትራ ለውጢ እንብህግን ምእንትኡ ንቃለስ ዘለናን እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ እዋናውን ኩልና እንዓስሎን ድምጺ ምስማዕና ከኣ ዝድገፍን “ኣሰይ’ዛ ሓሳብ ልበየ ሰሚራትለይ” ዘብልን እዩ። ከምዚ ዓይነት ናይ ሓባር መበራበሪ ምልዕዓል ምርካብና ናይ መወዳእታ ዓወትና ኣብ ልዕሊ ህግዲፍ ከምዘይኮነ ብሩህ እዩ። እዚ ውዑይ ንቕሎ ዕዉት ንኽኸውን፡ ሓቚንካ ኣጻዒኻ ናብ ውጽኢት ምብጽሑ እቲ ዝኸበደ ዕማም ከም ዝኸውን ክንስሕቶ ኣይግበኣናን። ነዚ ንምዕዋትን ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ፍሽለታት ንምድሓንን ከኣ ኤርትራውያን ብግቡእ ከነቕልበሎም ዝግበኣና ጉዳያት ኣለዉ።
ነዚ ናይ “ይኣክል” እዋናዊ ድምጺ ዝምጥን፡ ንኹሎም ዘቃልሕዎ ዘለዉ ኣካላት ዘጽልል ሓቛፍን እዋናውን ውደባ ክህልወና ናይ ግድን ኣድላይ እዩ። “ሰሪሑ ዘድምዕ፡ ተዛሪቡ ዘስምዕ” ናይ ለውጢ ዓቕሚ ክንከውን፡ ካብ ክሳድ ንላዕሊ ንቓለ-ዓለም ዘይኮነ፡ ብምሉእ ልብን ሓላፍነትን፥ ንሕና፡ ናትና፡ ንዓና፡ ብኣና ዝቓንዑ፡ ነቲ ናይ ክሳብ ሕጂ ዘየድመዐ ጭረሖ “ንሕናን ንሳቶምን” ዝስዕር ኣካይዳ ክንርዕም ክንበቅዕ ናይ ግድን እዩ። ኣተሓሕዛና “ገጽ ርኣ ወይ መሕደሲ” ዘይኮነ፡ ንተበግሶ “ይኣክል” ምስ ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮናን፡ ኣብ መጻኢ ይጽበየና ምስ ዘሎ ቃልስን ብደሆታትን ብሓላፍነት ኣዛሚድና ክንርደኦ ክንበቅዕ ይግበና። ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ክንድቲ ዝተጸበናዮ ዘየኽሰበና ናይ ምንጽጻግ መንገዲ ከይወጻእና፡ ብተኣምር ሓድሽ ውጽኢት ከነመዝግብ እንተ ተጸቢና ግና፡ እቲ ንጽበዮ ኣይክንረኽቦን ኢና። ካብ ባህሊ ምንጽጻግ፡ ምግላልን ጸቢብ ሕሳብን ክሳብ ዘይወጽእና መፍቶ ህግዲፍ ካብ ምዃን ከምዘይንድሕን ከሎ ጌና ነስተውዕል። ስለዚ ኣብዚ እዋንዚ “ንሓድሽ ውጽኢት፡ ሓድሽ ኣገባብ” ክንክተል ምራጫ ዘይኮነ ግድነት’ዩ።
ቃልና ብተግባር፡ ምእንቲ ክስነ!Thursday, 02 May 2019 09:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ኣብ ኤርትራ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ንክትከል፡ ልዕልና ሕጊ ንክረጋገጽ፡ መሰረታዊ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰል ህዝቢ ኤርትራ ንክሕሎ፡ ልኡላውነት ኤርትራን ሓድነትነት ህዝባን ንክዕቀብ፡ ኤርትራን ህዝባን ካብ ፍልሰትን ብርሰትን ንክድሕኑ፡ ኮታ ወሳኒ ልዕልና ህዝቢ ኣብ ገዛእ ጉዳዩ ንክረጋገጽ፡ ህግዲፍ ናይ ግድን ይወገድ” ዝብል ድምጽ ኣብ ማእከል ኤርትራ ኮነ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ፡ ዝፋጺ ዘሎ ሓያልን መላሲ ዝየብሉን ድምጺ እዩ። ከምቲ ቀደም ከምዚ ሎሚ ከይኮነ በረኸት መንግስተኣብ “ጀብሃ ወይ ሞት ዝብል ናይ ሓርነት ድምጺ ኣብ ሜዳ ኤርትራ እነሆለ ይፋጺ” ዝብሎ ዝነበረ። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ዝነበሩ ስነ-ጥበባውያን እውን ተመሳሳሊ ቃና ዘለዎ መነቓቓሕቲ ሙዚቃታት የቃልሑ ከም ዝነበሩን ዘለዉን እንዝንገዖ ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ “ኩልና ባሃግቲ ለውጢ ኤርትራውያን” ምባል ብዘኽእል መልክዕ ኣንጻር ህግዲፍ ናይ ሓባር ናይ ውግዘት ድምጽና ነስምዕ ኣለና። ካብቲ ቃላት ሓደ “ይኣክል” እዩ። ብዙሓት ካብ “ይኣክል ዘይድሕሩ ንህግዲፍ ዘወግዙ ቃላትን ሓረጋትን እውን ይድርጉሑ ኣለዉ። “እዚ ተንኮለኛ ሰብኣይ ከታልለና ጸኒሑ፡ ደጊም ግን ኣይንግርሃሉን ኢና” ዝብል ሓረግ ሎሚ ተጸናጺንካ እትሰምዖ ጥራይ ዘይኮነ፡ ባዕሉ ዝመጸካ ድምጺ ባሃግቲ ለውጢ ኮይኑ ንሰምዕ ኣለና። ብዙሓት ዝብልዎ ከኣ፡ ደጊም ንህግዲፍ ምስ ዘወግዙን ዝኹንኑን ቃላት ምኒን ምባል ኣኺሉ እዩ። ምኽንያቱ ኣበሳ ህግዲፍ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ተቓሊዑ ስለ ዝኾነ። ስለዚ እቲ ሕኑን እዋናዊ ወፍሪ ናብ ግብራውነት ናይቲ ንህግዲፍ ከወግዝ ዝጸንሐን ሕጂ እውን ዘሎ ድምጺ ብዙሓት ክኸውን የማነ ጸጋም ዘይበሃለሉ እዋናዊ ስለ ዝኾነ።
“ሺሕ ፈልጺ መእሰሪኡ ልሕጺ ወይ ኣጻብዕ ምስዝሓብራ ኣርቃይ የጸንበዓ” ከም ዝበሃል፡ ስምዒትና ኣንጻር ህግዲፍ ምእንቲ ከድምዕ ብግቡእ ክእርነብ ዝገበኦ እዩ። ነዚ ምእርናብ ኣጽኒዕና እንተዘይሒዝናዮ ግና፡ ወዮ ብናይ ርሑቕን ቀረባን ጸረ ዲክታቶርያዊ ንፋሳት ዝህወጽ ዘሎ ጉጅለ፡ ኢዱን እግሩን ኣጣሚሩ ኣብ ዓዲ ኣብየቶ ክጽበየና ዘይኮነ፡ ናይ ጻዕረሞት ዓበድበድ ከርኢ ናይ ግድን እዩ። ናይዚ ምልክታት ጸፋዕፋዕ ከኣ የርኢ ኣሎ። ካብቲ ንቕሎና ንከበርዕን ክፍትኖ ዝኽእል ተንኮላት ሓደ ናይቶም ብሓባር ነድምጽ ዘለና ኤርትራዊ ናይ ሓባር ኣድመጽቲ ቅድሚ ናብ ዘተኣማምን ውዱብን ትካላውን ሓይሊ ምድያብና ምክፍፋልና እዩ። እንተኾነ እዚ ካብ ቀደም ጀሚሩ ዝተዘርገሓ ናይ ህግደፍ መፈላለይ መጻወድያታት ሎሚ ዘሊቑን ሃሲሱን ስለ ዝኾነ ኣይክሰርሕን እዩ። ህግዲፍ ግና ካብ ምፍታን ዓዲ ኣይክውዕልን እዩ፡ ምኽንያቱ ናይ ክሳብ ሎሚ ዕድሚኡ ሳላ ብርተዐኡ ዘይኮነ፡ ብሰንኪ ናትና ናይቶም ኣንጻሩ ዝተሰለፍና ኣብ ሕድሕድና ዘይምትእምማን ምዃኑ ይፈልጥ ስለ ዝኾነ። ኤርትራውያን ሎሚ ነቲ ምእንቲ ኤርትራ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም ከይተረፈ ነርእዮ ዘለና ሓድነት ኣንጻር ህግዲፍ፡ ብግብሪ ከም እነረጋግጾ ብዙሓት መስካሪ ስጉምትታት ንዕዘብ ኣለና። ጐኒንጐኒ ማዕበል “ይኣክል” ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣቡናት ካቶሊካዊት ቤተክርስታን ኤርትራ ዘውጽእዎ ጸባ ዘስቲ፡ ንመፈሳውን ስጋውን፡ ንፖለቲካውን ማሕበራውን ጉዳያት ኣሳንዩ ዝቐረበ ናይ ዕርቂ መጸዋዕታ መዓንጣኻ ዘረስርስ እዩ። ንህግዲፍ ድማ ብኣንጻሩ መዓንጣኡ ዘሕርር እዩ። ካለኦት ኣብያተ-እምነት እውን ኣብዚ ወሳኒ እዋን ከምዚ ናይ ካተሊካዊት ቤተክርስትያን ብውሕዱ ኢድ ኣእታውነት ህግዲፍ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳየን ብምግዳብ ካብ ርእሰን ከውርዳ ይግበአን። ምስ ህግደፍ ሕግብግብ ምባል ግና፡ ከምቲ “ንህግዲፍ ዝኣመነ ማይ ከም ዝሕቖነ” ዝበሃል ብምድርን ብሰማይን ዘሕትተን እዩ።
ጉዳይ ምውጋድ ህግደፍ ብዙሕ ትርጉም ዘለዎ፡ ናይ እምነቶም፡ ጾታኦም፡ ዕድመኦም፡ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስበኦምን ከባብያዊ መረበቶምን ፍልልይ ብዘየግድስ፡ ንኹሎም ኤርትራውያን ዝምልከት፡ ጽባሕ ነናትና እጃምን ተሓታትነትን እንወስደሉ ሓላፍነት እዩ። ነዚ ከነዕውት በዚ ሒዝናዮ ዘለና ንህግዲፍ ትንፋስ ክንህቦ ኣይግበኣናን። ህግዲፍ ብባህርያቱ ኣይኮነንዶ ምስ ካለኦት ምስ ገዛ ርእሱ እውን ሰላማውን ቅሱንን ህይወት ዘይተዓደለ፡ ሕጋውን ልማዳውን ኣተሓሕዛ ጉዳያት ዘይክእል፡ መጻኢኡ ዘጥፈአ ኣካል እዩ። መጻኢኡ ዘይብሩህ ወይ ዘይፍለጥ ክነሱ፡ ኩሉ ከምቲ ዝደለዮ ዝኾነሉ ዝመስሎ “ንኺድ ጥራሕ” ኣብ ዝብል ናይ ሃደምቲ ጭረሖ ጸንበለል ክብል ዝጸንሐን ዘሎን ዘይውሕሉልን ዘይውርዙይን ኣካል እዩ። ሎሚ ግና ህግዲፍ ዋላ ዝኾነ መንገዲ እንተመረጸ ዝንቀሳቐሰሉ ኩርነዓት ብሓያል ናይ ለውጢ ማዕበላትን ጭረሖ “ይኣክል”ን ተዓጽይዎ ኣብ ናይ “ቋሕ እንተበልካ ሰማይ፡ ሰም እንተበልካ ምድሪ” ሃለዋት ዝጣራዕ ዘሎ እዩ።
ቃልስና ብምዕራፋት ዝግለጽ እዩ። ኩሎም እቶም ነቲ ዓብይ ተልእኮ ምሉእ ምስሊ ዝህብዎ ምዕራፋት ከኣ ኣብ ሕድሕዶም ተመጋገብቲ እዮም። ህግዲፍ ጸረ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ባዕሉ ብዝዛረቦን ብዘትግብሮን መርተዖታት ኣሰኒኻ ምቅላዑ ሓደ ምዕራፍ እዩ። ሎሚ እዚ ምዕራፍዚ ተርጋጊጹ እዩ። ደጊም ነዚ ምዕራፍዚ ክንርሰዖ ኣይግበኣናን እምበር “ህግዲፍ ከምዚ እዩ ኣደቡን ባህሪኡን” ክንብል ግዜ ኮነ ጉልበትን ንዋትን ከነባኽነሉ ኣይግበኣናን። ብኣንጻሩ ናብቲ ቀጻልን ወሳንን ምዕራፍ ናይ ተግባር ብምሉእ ዓቕምና እሞ ብምትእምማን ክንሰግር ይግበኣና። እቲ ቀጻሊ ምዕራፍ ፖለቲካዊ እምነትካ ኣውሃሂድካ፡ ናብ ዘተኣማምን ብሓባር ዘስርሕ ብትካላት ዝግለጽ ንናይ ክሳብ ሕጂ ቃልሲ ግቡእ ግምት ዝህብ ስርርዕ ወይ ውደባ ምእታው እዩ። እዚ ዕማምዚ ብዙሕነትን ሓድነትን ኣሳኒኻ ዝኽየድ ስለ ዝኾነ፡ ክንድቲ ኣገዳስነቱ፡ ሓያል ጻዕሪ፡ ትዕግስትን ምክእኣልን ዝሓትት እዩ።
ማዕበል “ይኣክል” ብውደባ እንክስነ!Friday, 26 April 2019 09:36 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራውያን ኣንጻር ዲክታቶር ኢሳይያስን ስርዓቱን ምቅዋም ካብ ዝጅምሩ ነዊሕ ግዜ ከም ዝኾነ ብሩህ እዩ። ኣብቲ መጀመርያ ናይ ምቅዋሙ ግዜ፡ “የለን ንሱ በጃ ህዝብን ሃገርን ስለ ዝኾነ፡ ክትንከፍ የብሉን” ዝብሉ ውሱናት ግና ቀራናት ደገፍቲ ነይረምዎ። እናወዓለ እናሓደረ ግና እቲ ንዕኡ ዝድፍ ዓይኒ ማይ እንዳነጸፈ፡ እቲ ዝቃወሞ ከኣ መመሊሱ እንዳሰሰነ ከም ዝመጸ ካልእ ኣብ ተመኩሮና ዝረኣናዮን ሕጂ’ውን ቀጻሊ ዘሎን እዩ። እዚ ዲክታቶር በቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ክፍጽሞ ዝጸንሐ ሕቡእን ግሁድን ኣሽካዕላል ሻዲኑ፡ ሕሉፍ ናይ ልኡላውነት ተሓላቒ መሲሉ ክዋሰኣሉ ዝጸንሐ ድራማ ገልቢጡ፡ ብኣንጻሩ “ሕሉፍ ተደማሪ” ምዃኑ ብዘገርም ቅልጣፈ ምስ ኣርኣየ ግና፡ ደገፍቱ ዝነበሩ ጥራይ ዘይኮነ ግርማኡ ከም ሰብ እውን ከም ዝሃደሞ ትማሊ ዘይኮነ፡ ሎሚ ንዕዘቦ ዘለና ተረኽቦ እዩ።
ኤርትራውያን በብኹርንዑ መጻኢ ዕድል ሃገሮም እንዳተቛመቱ፡ ኢሳይያስ ንኹሉ ምስ ኤርትራዊ ክብርን ልኡላውነትን ዝተሓሓዝ መርገጻቱ ራሕሪሑ፡ ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ናይ “ምድማር” ፖሊሲ መዳኸሪ ምስ ኮነ ሃንደፍ ኢሎም ክቕበልዎ ተጸጊሞም። ኢሳይያስ ኣብቲ ሓቂ ከምስል ዝንየተሉ ዝነበረ፡ “ኤርትራዊ ልኡላውነት” ተማቲኡ። ድሕሪዚ ከኣ ኤርትራውያን ደጊም “ድሕሪ ሞት ጥዕና ቅበጽ’ዩ” ጉዳይና ባዕልና ንሓዝ ኢሎም። ወዮ ከምቲ ዝድለ ከይዓመረ፡ ኣብ ቀጻሊ ቃልሲ ዝጸንሐ ካብ ኢሳይያስ ዝጽየፍ ናይ ለውጢ ደንበ ከኣ ዓሚሩ ዘይኮነስ እንሆ ኣዕለቕሊቑ። እንዳ ዲክታቶር ከኣ ብኽንድኡ ደረጃ ኣዝዩ ዓቢሩ። ማዕበል “ይኣክል” ከኣ ናይዚ መርኣያ እዩ።
ማዕበል ይኣክል ናይ ሓይልታት ለውጢ ዕሙር መድረኽ ስለ ዝኾነ መመሊሱ ክቕጽል ዝግበኦ እዩ። ማዕበል ይኣክል ዲክታቶር ኢሳይያስ፡ ንኹሉቲ ብጉልባብ ልኡላውነት ሒዝዎ ዝነበረ ናይ ካብ ክሳድ ንላዕሊ መኸተ ምስ ራሕረሖ፡ “ሀ” ኢሉ ዝጀመረ ዘይኮነ፡ ውህሉል ውጽኢት ናይቲ ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ኣንጻር ኢሳይያስን ወጻዒ ስርዓቱን ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ እዩ። እቲ ነዊሕ ዝሰንሰለቱ፡ ቅድም ንምውጋድ ዲክታተር፡ ደሓር ከኣ ኩለ-መዳያዊ ረብሓ ኤርትራን ህዝባን ዘውሕስ ስርዓት ንምትካል ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ፡ ብደረጃ ግዜ፡ ንዋትን ህይወትን ዝተኸፈሎ ዋጋ ኣዝዩ ክቡር እዩ። ምእንትዚ ዝተሰውኡን ዝተሰዱን ኤርትራውያን ብዙሓት እዮም። ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ዝማስኑ’ውን ከምኡ። ኣባላት መሪሕነት ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ዝነበሩ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገብረጻድቕን ንነዊሕ ዓመታት ብምእሳር ከም ኣብነት ዝጥቀሱ እዮም።
ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ናይ ሓባር ሚዛን ምሓዝን ድሕሪኡ ናይ ሓባር ጭረሖ ኣምሪሕካ ኣብ ቀዳማይ መስርዕ ምስላፍን ኣገዳሲ ዕቤት እዩ። እዚ ነቲ ሕጂ ዝቃላሕ ዘሎ ናይ “ይኣክል” ማዕበል ዝውከል እዩ። እንተኾነ ብሓደ ቅኒት ምድማጽ ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ኣብ ቃልሲ እምበር፡ ናይ መወዳእታ ከምዘይኮነ ንኹላትና ብሩህ እዩ። እዚ ናይ ሓባር ድምጺ፡ ቀጻልን ትካላውን ዘተኣማምን ቀያሪ ዓቕሚ ንክኸውን ኣብ ትሕቲ ናይ ሓባር ርኢቶ ነቕ ኣብ ዘይብል መሰረት ክጽመድ ናይ ግድን እዩ። እቲ መጽመዲ ከኣ ውደባ እዩ። እዚ ካብቲ ብግብሪ ተፈቲኑ ዘዕወተ “ውደባ ሓይሊ እዩ” ዝብል ኣምር ዝነቅል እዩ። ዝተወደበ ዓቕሚ ለውጢ ዘምጽእ ጥራይ ዘይኮነ፡ በቲ ውደባ ዘይጥቀሙ ኣካላት ኣንጻሩ ካብ ዝፍንዉዎ ወስታውን ክከላኸል ዝበቅዕ እዩ። ስለዚ ናይ ይኣክል ማዕበል ኣብ ጽኑዕ ውድባዊ ባይታ ክስረት ናይ ግድን እዩ።
ምውዳብ ብጥሪኡ ምእካብ ጥራይ ማለት ከምዘይኮነ፡ ንኹላትና ብሩህ እዩ። ኣብየናይ ናይ ቀረባን ናይ ርሑቕን ተልእኮ ትውደብ ምንጻር ሓደ ኮይኑ፡ ኣወዳድባኻ ብጠማሪ ሕግታትን ዲሞክራስያዊ መትከላትን ጸኒዑ፡ ብመሪሕ ተግባሪ ኣካላት ዝተሰነየ ክኸውን መሰረታዊ ተደላይነት ኣለዎ። ንትካላውን ግሉጽን ኣሰራርሓን ተሓታትነትን ከኣ ግቡእ ግምት ዝህብ ክኸውን ይግበኦ። ናይቲ ኣወዳድባ መልክዕ ብምርጫ ናይቶም ዝውደቡ ዝውሰን እዩ። ከከም ውሳነኦም ከኣ ብደረጃ፡ ውድብ፡ ሰልፊ፡ ጽላልን ግንባርን ከምኡ’ውን ሲቪላዊ ማሕበር ክኸውን ይኽእል። ኣብ ከምዚ ንርከበሉ ዘለና ወሳኒ መድረኽ ግደ ናይቶም ብውልቆም ዝዋስኡ ምሁራትን ክኢላታትን እውን ኣገዳሲ ቦታ ዝወሃቦ እዩ። እጃምካ ኣብቲ ቃልሲ ከኣ ብመንጽርቲ ዝመረጽካዮ ኣገባብ ቃልሲ ዝዕቀን እዩ። ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ንጹር ፖለቲካዊ መደብ ርኢቶ ወኒኖም ንፖለቲካዊ ስልጣን ዝወዳደሩ እዮም። ሲቪላዊ ማሕበራት ከኣ ፖለቲካዊ ትካላት መስመሮም ስሒቶም ህዝብን ሃገርን ከይብድሉ ዝኣልዩን ዓቕሚ ክጐድሎም እንከሎ ከከም ሞያኦም ዝድግፉ፡ ሰብ ዓብይ እጃም እዮም። ኣብቲ ዝምድና ናይ ብጽሒት ዘይንጹርነት እንተ ኣጋጢሙ ነቲ ቃልሲ ኣብ ዕንክሊል እዩ ዘእትዎ። ብመንጽር እዚ ኣብዚ ዘለናሉ ወሳኒ መድረኽ፡ ቀዳማይ ጸገምና ንዲክታቶር ኢሳይያስ ኣብ ምቅዋም ኣይኮነን። ሎሚ እቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ግዜ ዘይህብ ዕማም፡ ብኸመይ ብሓባር፡ ቅድም ነቲ ዳርጋ ከምዘይተርፍ ዘመላኽት ዘሎ ውድቀት ህግዲፍ ነላእሞ ኮይኑ፡ እቲ ቀንዲ ከኣ ከመይ ገይርና ብሓባር ዝሓሸ መተካእታ ኮይንና ንቐርብ ዝብል እዩ። ነዚ ብዝምልከት ክንመሃረሉ ዝግበኣና ተመኩሮ ሱዳን ኣብ ቅድሜና ኣሎ።
ብቑዕ ኣወጋዲ ስርዓት ህግዲፍን ብዲሞክራስያዊ ስርዓት ተካእን ክንከውን ጌና ዘይተዓመ ናይ ደለይቲ ለውጢ ዕዮ ገዛ ኣለና። እቲ ይኣክል ናብ ህግዲፍ ጥራይ ዘይኮነ ንዓና’ውን ይምልከተና’ዩ እንብል ከኣ ምእንቲዚ እዩ። ንህግዲፍ ዝቕይርን ዝትክእን ዓቕምን ህዝባዊ ተኣማንነትን ክንረክብ፡ ካብ፡ ምንጽጻግ፡ ምግላል፡ ናይ ካለኦት ኣበርክቶ ምንእኣስን እታ ሓቂ ምሳይ ጥራይ እያ ዘላ ስምዒታትን ክንነጽህ ናይ ግድን እዩ። እዚ ከኣ ጐኒንጐኒ ምስቲ ኣንጻር ህግዲፍ ዝግበር ቃልሲ ኣብ ወውዳበና ክንዓሞ ዝግበኣና ዕማማት እዩ። ብሓጺሩ ነቲ ክሳብ ሕጂ ዘየዕወተና ኣገባባት ተቓሊስና ክንስዕሮ መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። ኣብዚ ዕዉታት ክንከውን ከኣ፡ ናይቲ ዝሓለፈ ቃልስና ኣውንታ መቐጸልቲ እምበር ወትሩ ጀማሪ ክትከውን ካብ ምድላይ ሕማቕ ወልፊ ናጻ ክንከው ይግበና። ንኣብነት ንርእስኻ እንዳተወደብካ፡ “ውድባት ኣየድልያን እየን” ምባል ትማሊ፡ ሎሚ ኮነ ጽባሕ ሓጋዚ ኣይነበረን ኣይኮነን።


c: text/html

text:
Radio Erena: 12 January 2021
ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት እናሓየለ ኣብ ዝቕጽለሉ ዘሎ እዋን፣ ካብ ወገን ኤርትራ ዝተላእከ ብዝሒ ሰራዊት፣ ኣብ ከባቢታት ሽረ፣ ዓድዋን ዓዲ ግራትን ይዋፈር ምህላዎም ተሓቢሩ።
እዞም ብመካይን እናተጻዕኑ ኣብዚ ዝሓለፈ ቅንያት ዶባት ኢትዮጵያ ሰጊሮም ናብ ትግራይ ኣትዮም ዘለዎ ኣሽሓት ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ፣ ክልል ትግራይ ክሳብ ዝረጋጋእ፣ ንሰራዊት ኢትዮጵያ ብምድጋፍ ኣብ ዝድኮን ግዝያዊ መዓስከራት ንዘይተወሰነ እዋን ክጸንሑ ምዃኖም’ዩ ዝንገረ ዘሎ።
ብሑመራ’ውን ብተመሳሳሊ ተወሳኺ ሰራዊት ኤርትራ ይወፍር ምህላዉ’ዩ ዝግለጽ።
ብናይ ሕክምና ቦርድን ብጉዳይ ስድራ ቤትን ተፋንዮም ዝጸንሑ ኣባላት ሰራዊት፣ ናብ ኣሃዱታቶም ክጽንበሩ ተደጋጋሚ ጻውዒታት ይቕጽል ኣሎ።
ኣብ ኵናት ትግራይ ካብ ዝቖሰሉ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ፣ ብዙሓት ነናብ ገዝኦም ስለዝተፋነዉ፣ ኣብቲ ውግእ ናይ ዝሞቱ ኣባላት ሰራዊት ኤርትራ ስድራቤታት ብዘይወግዓዊ መንገዲ ይፈልጣ ምህላወን’ውን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ህዝቢ፣ ብዛዕባ’ቲ ደቁ ዶብ ሰጊሮም ዝኸፍልዎ ዘለዉ ዘይተደልየ ሞትን ስንክልናን፣ ከምኡ ድማ ንዘልኣለም ዝስረት ተወሳኺ ጽልኢ ምስ ጎረባብቲ ህዝብታትን፣ መብርህን ሓበሬታን ክወሃቦ ዝግባእ እኳ እንተኾነ፣ ስርዓት ህግደፍ ግና ከም ልማዱ፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ንዘለዎ ንዕቀት ደጊሙ የርእዮ ኣሎ፣ ክብሉ ነዚ ሓበሬታ ዝልኣኹ ወገናት ኣገንዚቦም።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ብጥሮታን ካልእን ምኽንያታትን ካብ ናይ መግስቲ ይኹን ውድብ ህወሓት ካብ ዝፋነው ነዊሕ ንዝገበሩ፣ ተወላዶ ትግራይ፣ ከካብ ገዝኦም እናወሰደ፣ ኣብ ኵናት ትግራይ ከምዝተማረኹ ጌሩ ዘቕርቦ ዘሎ ዘመተ፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ቅርሕንቲን ሕራነን የጎሃህር ከምዘሎ ይግለጽ ኣሎ።
እዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ትግራይ ዝወስዶ ዘሎ ናይ ጽልኢ ዘመተ፣ ንኢትዮጵያ ነዊሕ ዓመታት ናብ ዝወስድ ዝኸፍአ ደማዊ ኵናት የሰጋግራ ምህላው’ውን ኣብ ማሕበራዊ ሜድያታትን ካልእን ዝወሃብ ዘሎ ትንታነታት የረድእ።
=================

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 08 June 2017
ሰሉስ 6 ሰነ ፈሊሙ ክሳብ 23 ሰነ ዝካየድ ዘሎ ስሩዕ ዋዕላ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት፣ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ክዝቲ ምዃኑ ካብ ጄኔቫ ዝተመሓላለፈ ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
እቲ ባይቶ፣ ኣብ 14 ሰነ ንእዋናዊ ጸብጻብ ፍልይቲ ልእኽቲ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ሸይላ ኪታሩር ድሕሪ ምቕራብ፣ ኣብ 15 ሰነ ከኣ ጉዳይ ኤርትራ ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኣብቲ ባይቶ ካብ ዝቐረበሉ ዓመታት ክሳብ እዚ እዋን’ዚ እንታይ ምዕባለታት ከምዘርኣየ ክዝትየሉ’ዩ።
ኣቐዲሙ ዝቐረበ ጸብጻባትን ዘተን፣ መንግስቲ ኤርትራ ብግሁድ ሰብኣዊ መሰላት ዜጋታቱ ይግህስ ከምዘሎ ምድምዳሙ ዝዝከር’ዩ።
ይኹን’ምበር፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝርከቦም ሓያሎ ሰበ ስልጣን እቲ መንግስቲ፣ ብገበን ኣንጻር ሰብኣውነት ክኽሰሱ ንዝብል እማመታት፣ ብዙሕ ክትዓት ብምልዓል ንተወሳኺ መጽናዕቲ ከምዝተሰጋገረ ኣይርሳዕን።
ኣብ ኤርትራ፣ ብዘይ ወግዓዊ ክስን ሕጋዊ መስርሕን ዜጋታት ንሓያሎ ዓመታት ከምዝእሰሩ፣ ምስ ስድራቤታቶም ከይተራኸቡ ሃለዋቶም ዝጠፍአ እሱራት ከምዘለዉ፣ መሰል ሃይማኖታትን ናይ ውልቂ እምነት ዜጋታትን ከምዘይክበር፣ ዜጋታት ሓሳባቶም ብናጻ ክገልጹ ከምዘይክእሉ፣ ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎት ናጻ ናይ ጉልበት ምዝመዛ ከምዝካየድን ካልእን ዝኣመሰሉ ከበድቲ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ክፍጸም ልሙድ ተርእዮ’ዩ።
=====================


text:
Radio Erena: 23 May 2017
ንኣስታት 11 ዓመታት ኣብ ማእሰርቲ ዝርከቡ ፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤት ክርስትያን ኤርትራ ብጹእ ዎ ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ ብጽኑዕ ሓሚሞም ከምለዉ ተሓቢሩ።
ንምትእትታው ህግደፍ ኣብ ቤተ ክርስትያን ብምቅዋሞምን፣ ንዘይሕጋዊ ኣሰራርሓ እቲ ስርዓት ብምኹናኖምን ኣብ 2007 መንግስቲ ካብ መንፈሳዊ ቦትኦም ብምእላይ ኣብ ቀይዲ ዘእተዎም ኣቡነ እንጦንዮስ፣ ኣብዚ 10 ናይ ማእሰርቲ ዓመታት ብተደጋጋሚ ክሓሙ ጸኒሖም’ዮም።
ይኹን’ምበር ኣብዚ እዋን’ዚ፣ ብጽኑዕ ሓሚሞም ከምዘለዉ ዝሕብሩ ዘለዉ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ካብ ኣስመራ፣ ጠንቂ’ዚ ናይ ሕጂ ጽኑዕ ሕማሞም፣ ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ብመድሃኒት ተመሪዞም ክኾኑ ከምዝኽእሉ’ዩ ዝዝረበሉ።
እንተኾነ ሬድዮ ኤረና ከተረጋግጾ ኣይከኣለትን።
ፓትርያርክ ንምምዛዝ ኣብ ከቢድ ወጥሪ ተጸሚዱ ዝርከብ ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ኤርትራ፣ ክፍሊ ሃይማኖታዊ ጉዳያት፣ 90 ዓመት መሊኦም ዘለዉ ኣቡነ እንጦንዮስ ክሞትሉ’ሞ፣ ብዘይ ክርክር ዝሰምዕዎ ፓትርያርክ ንምምራጽ ክጽበ ከምዝጸንሐ’ዩ ዝንገር።
ድሕሪ’ሞት እቶም ብህግደፍ ዝተሸሙ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ ኣብ ታሕሳስ 2015፣ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ንልዕሊ ዓመትን መንፈቕን ብዘይ ፓትርያርክ’ያ ትርከብ።
ገሊኦም ጳጳሳት እታ ቤተ ክርስትያን፣ ሓድሽ ፓትርያርክ ንኽሽየም ጠለብ ከቕርቡ እንከለዉ፣ ካልኦት ከኣ ሕጋዊን ወግዓዊ ቤተክርስትያን ብህይወቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ እንከለዉ፣ ካልእ ፓትርያርክ ምሻም፣ ካብቲ ዝሓለፈ ዝበኣሰ ጌጋ ምፍጻም’ዩ ዝብል እምነት ከምዘለዎም ምስታ ቤተክርስትያን ቅርበት ዘለዎም ወገናት የረድኡ።
ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ፥ ኣብ ሕማም ከምዝርከቡ ዝሓበሩ ኣቡነ መቃርዮስ ካብ መንበረ ጵጵስና ሰሜን ኣመሪካን ኤውሮጳን፣ ምእመናን ኣብ ጸሎቶም ክዝክርዎም መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም።
=====================


text:
ርስቲ ጉጅለ 15 ብሳምሶን ሰለሙን
20.00€
ርስቲ ጉጅለ 15 ዘርእስታ ሳምሶን ሰለሙን ዘዳለዋ ጽብቕቲ መጽሓፍ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ተሓቲማ ኣብ ዕዳጋ ተዘርጊሓ ኣላ። እዛ ዓቢ ቁምነገር ዚሓዘለት መጽሓፍ እዚኣ ንሕሉፍ ታሪኽ ምስ እዋናዊ ኵነታት ኣዛሚዳ እትገልጽ፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ መልእኽቲ ብልዙብ ኣጸሓሕፋ እተማሓላልፍ፡ ንምንባባ እተህርፍ እዋናዊት መጽሓፍ ኢያ።
ሰብ ን‘ጉጅለ 15’ ኪዝከር እንከሎ፡ ገለ ካብዚ ዚስዕብ ጥቕስታት ኪበሃል ንሰምዕ ኢና፦
· ‘ቅዋምና ይተግበር’ ኢሎም፤
· ኣኼባ ግበረልና ኢሎም ጻውዒት ኣቕሪቦም፤
· ‘ስልጣንካ ኣረክብ’ ዚብል ጻውዒት ገይሮም፤
· ኣብ ዘይሰምዖም ደብሪ ተማህሊሎም፤ ወዘተ.።
ብመሰረቱ፡ ሕቶ ናይዞም ሰባት እንታይ ኢዩ ነይሩ፧ ስለምንታይ ብጥርኑፍ ኣገባብ ተንቀሳቒሶም፧ እንታይ ኢዩ‘ኸ ነይሩ እቲ ዕላምኦም፧ ኣብ መወዳእታ‘ከ ክሳራ ጥራይ ድዩ ነይሩ ወይስ ዚኸሰብዎ ነገር ነይሩ‘ዩ፧ ንዝብሉ ሕቶታት ግና ብዙሕ ሰብ፡ ካብ ምርሳዕ ወይ ንጹር ኣፍልጦ ካብ ዘይምህላው፡ ብትኽክል ዚፈልጦ ኣዝዩ ውሑድ ኢዩ።
Description
ርስቲ ጉጅለ 15 ዘርእስታ ሳምሶን ሰለሙን ዘዳለዋ ጽብቕቲ መጽሓፍ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ተሓቲማ ኣብ ዕዳጋ ተዘርጊሓ ኣላ። እዛ ዓቢ ቁምነገር ዚሓዘለት መጽሓፍ እዚኣ ንሕሉፍ ታሪኽ ምስ እዋናዊ ኵነታት ኣዛሚዳ እትገልጽ፡ ኣዝዩ ኣገዳሲ መልእኽቲ ብልዙብ ኣጸሓሕፋ እተማሓላልፍ፡ ንምንባባ እተህርፍ እዋናዊት መጽሓፍ ኢያ።
Reviews
There are no reviews yet.


text:
ኤርትራ ነቲ መወዳእታ ዘይብሉ ሃገራዊ አገልግሎት ደው ከምዘበለት ትገልጽ። አብዚ ቀረባ ጊዜ አውሮጳ ዝበጽሑ ዜጋታት እታ ሃገር ግን እዚ ሓቂ ዘይምኳኑን የረድኡ። ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ሎሚ ረቡዕ አብ ዘውጽኦ ሪፖርት ኤርትራዊያን ስደተኛታት ዝፈልሱ ዘለው ብጉዳይ ቁጠባ ከምዝይኾኑ ይገልጽ።
አብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ንጉዳይ ኤርትራ ተጽንዕ ክለር ቤስቶን ነቲ ሪፖርት እቲ ትካል፡ ብዛዕባ ኩነታት እታ ሃገርን ስደተኛታታን ብዝምልከት ከምዚ ትብል።
‘ አብ ዝሓለፈ ዓመታት አብ ኤርትራ ዝተቀየረ ነገር የለን። ገና ሕጂ’ውን ልዑል ጸቕጢ ፖለቲካ አሎ። ተቃወምቲ ፓርቲታት፡ ነጻ መራኸቢ ብዙሃን፡ ሲቪካዊ ማህበረሰብ የለን። ብአሽሓት ዝቁጸሩ ሰባት ተአሲሮም አለዉ።
ብኻልእ ዜና፡ ቤት ምኽሪ ኣህጉራዊ ውድብ ኢምግረሽን (IOM): ኤርትራ ኣባል`ቲ ውድብ ክትከውን ብምሉእ ድምጺ ኣጽዲቑ። ኣብ`ቲ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተኻየደ መበል 106 ዋዕላ'ቲ ውድብ ተረኺቡ መደረ ዘስምዐ ቀዋሚ ወኪል ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም፡ እቲ ቤት-ምኽሪ ነቲ ኤርትራ ዘቕረበቶ ሕቶ-ኣባልነት ብምቕባሉ ኣመስጊኑ፡ ሃገሩ ብዕቱብ ከምትዋሳእ`ውን ኣፍሊጡ`ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ንምስማዕ አብዚ ይኸአል።


text:
ሸሀድ ከንተባይ ( ከንተያይ) ዑቚባሚካኤል ወድ ከንተባይ ተስፋሚካኤል ቤት ( ኣብረሄታይ )
ቀደም ሞቱ ሑድ ደቃይቅ።
እብ ሙሴ በኪት። (6/8/2019)
(ምን እንክር ድማን (የማን) እት ሰልፍ ለልትረኤ ከንተባይ ዕቑባሚካኤል ቱ ንኡሽ እንደ ሀላ )
ኣዪ ነፈር ቃደም ሞቱ ክምላ ናይ ድያነት እምነቱ ሸሀድ ናቅም ። ዎ ናይ ዲያነት እምነት ለኢኣለቡ በዐል ስያሰት ገኣ ምን ገብእ ህቱማ ናዩ ሸሀድ ናቅም ። መሰለን ክስተናይ ገአ ምን ገብእ ምን ክታብ ቅዱስ ጣቅስ ዎ እስለማይ ጋአ ምን ገብእ ምን ቁርኣን ጣቅስ ። ዎ በዐል ስያሰት ገአ ምን ገብእ “ እናሸንፋለን፥ ክንዕወት ኢና ፥እግል ንትዐወት ቱ፥ ለቶቅኖግን ፥ (ብሊን) ትሩዶከበ ፥( ኩናማ) ልብል።
ካ ከንተባይ ዑቚባሚካኤልማ እላ ለተሌ ጥቅስ እንደ ናቅማ ሓቆሁ ዓራፋ ። ዎ ህታ ክእና ትብል፥ “ እግልዬ ሓዮትቼ ክርስቶስቱ ዎሞት ራብሓዬ ቱ “ ንኣይሲ ሕይወተይ ክርስቶስ እዩ ሞት ድማኒ ረብሓይ ኢዩ “ ዎ እላ ክም ቤላ ዓራፋ ። እላ ጭረመት ታሪክ እንደ ሐትመት ዎክ ጠብዓት እት መአንበቲ ወርሕ ጥሪ ሰነት 1946 ዓመት ምሕረት ላኣፍጋራታ ጋዜጣ ( ሃድጋይት) “ ኤርትራ ሰሙናዊ ጋዜጣ “( Eritrean weekly news) እት ኤርትራ ዲብ ዘበን እዳረት ዎክ ሕክም እንጊሊዝ እት ክል መከለሲ ሳምን ፈግር ለዐለት ታ። ዎ ናይላ ጋዜጣ ኤዲተር ለዐላ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ዎ ናይ ዓረበኛ ኣቶ ማሕሙድ ኢራብዕ ዐላ። እሊ ጋዜጣ እሊ ለታኣንባታ እቱ ወክድ ወርሕ ጥሪ ሰነት 1942 እብ ፈረንጂ ቱ ።
እት ገበየ ምህሮ እግል ልግባእ እልና እሊ ጋዜጣ እሊ ለኣትሓዛ እቡ ሰበብ ሕክም እንጊሊዝ ገቢል ኤርትራ ኖስ ኖሱ እብ ዓዋዲሁ ዎስርዕ ዎ እብ ሰበት ምህሮ ዎ ሰኒ ጣባይዕ ሌጣ እግል ልህደግ ሰበት ሓዜት ቱ ። ምን እሊ ዎኬን ሕክም እንጊሊዝ እት ላናሽዕ (እናወቀሰ ) እግል ኢልክተብ ሙኑዕ ዎክ ክልኩል ዐላ። ሓር ላቱ ሕክም እንጊሊዝ ክም ትቃንጣጣ ሰሙናዊ ጋዜጣ ኣባጣላ( ኣቛሪጹ ) ከእሊ ለተሌ ጋዜጣታት እግል ልትሓተም ኣንባታ ።
(1)ደሀይ ኤርትራ ( 2) ሓንቲ ኤርትራ ( 3) ሰውት ኣልኤርትርያ (ዓረብ) (4) ኣንድነትን ምዕባለን (5) ኢትዮጵያ ( 6 ) ዘመን ( 7) Quotidiano Eritreo ( 8) Veritas et Vita ናይ ህግያ ጢላን ( ጥልያን ) ።
“ ብዛዕባ ካልኣይ ቀብሪ ከንቲባ ዑቚባሚካኤል ከንቲባ ተስፋሚካኤል
ናይ መንሳዕ ቤት ኣብረሀ ( ኣብረሄ ) ምስለኔ ዝነበሩ” ልብል ለጋዜጣ
“ናይ ከንቲባ ዑቚባሚካኤል ወዲ ከንቲባ ተስፋሚካኤል ናይ መንሳዕ ቤት አብረሀ ( ኣብረሄ ማለቱ እዩ )ሹመኛ ዝነበሩ ዓብይን ሕያዋይን ሰብ ካልኣይ ቀብሪ ብ 26 ጥሪ 1946 ዓመተ ምሕረት ኣብ ገለብ ክግበር ከም እተመደበ ብሓዎም ብባሻይ ሀብተማርያምን ብወዶም ብከንቲባ በኺት ( በኪት ማለቱ እዩ) ዑቚባሚካኤል ይንገር ኣሎ ። ንሕና እው’ን ብሰሙናዊ ጋዜጣ ጌርና ነስምዖ ኣሎና ።
ከንቲባ ዑቚባሚካኤል ከም ብዙሓት ሹማምንትን ዓለም ዓለመኛ ደላይ ሃይሃይ እንተ ዝነብሩ እዞም ሎሚ ናይ ኣብኦም መዓርግን መዝነትን ተቐቢሎም ዘለዉ ወዶም ከንቲባ በኺትን ሓወቦኦምን ድማ ከምዞም ናይዚ ጊዜ’ዚ ሰባት ደለይቲ ሓበንን ወረን እንተ ዝኾኑ በዛ መዓልቲ እዚኣ ማለት ንካልኣይ ቀብሪ ተመዲባ ዘላ መዓልቲ ከመይ ዝበለ ኣኼባን ዓጀብን ምተረኣየ ነይሩ ።ግናኸ እቶም ዝዓረፉ ዓብይ ሰብ ኮኑ ከምኡ ድማ እዞም ክቡራት ወዶምን ሓዎምን እቲ ዘይሓልፍ ቅውም ነገር ዘለዎ ነገርሲ እቲ ሓደ ሰብ ገና ብሕይወቱ ኸሎ ስለ ኣሕዋቱን ሕዝቡን ዝገበሮ ጽቡቅ ግብርን ደግነትን ድኣ እምበር እቲ ብድሕሪ ሞቱ ምእንትኡ ዝግበር ነገራትስ ነባሪ ዝኾነ ቅዉም ነገር ከም ዘይብሉ ኣዳላዲሎም ዝፈልጡን እተረዳኡን ስለ ዝኾነ ብግቡኡን ብመንፈሳዊ መንገዲ መዲቦሞ ስለ ዘለዉ ደስ ዜብል እዩ ። ከንቲባ ዑቚባሚካኤል ገና ብሕይወቶም ከለዉ ክልቴ ዓበይቲ ምልክት ወይ መለዮ ነበሮኦም ፤ ንሳተን ከኣ ብሃይማኖትካን ጸኒዕካን መዊቕካን ምንባርን ብሓቕን ብፍትሕን ሕዝብኻ ሙጉሳይን እየን ።እተን ከምኦም ዝበለ ዓብይን ሹመኛን ሰብ ከጥሪየን ዚግባእ ከኣ እዘን ብሉጻት ህያባት ኢዚኣተን ኢየን። ክቡር ከንቲባ ዑቚባሚካኤል ኪዓርፉ ኸለዉ “ ንኣይሲ ሕይወት ክርስቶስ እዩ ሞት ድማ ረብሓይ እዩ” ቢሎም ዓረፉ ።
በዛ ካልኣይቲ ቀብሮም ክውዕለላ ተመዲባ ዘላ መዓልቲ እዚኦም ብዙሓት ደቅ ደጋ ወይስ ደቅ ከበሳ ምንም እኳ ብዓይኒ ስጋ ኪጽንበሩ ዘይኽእሉ እንተ ኾኑ ብልብን ብሓሳብን ተኻፈልቲ ኮይኖም ከም ዝውዕሉ ርግጽ እዩ ።ስለ’ዚውን እቲ ናብ ኩሉ ሰፈራት ንምእታውን ንምብጻሕን ገለ’ዃ ዘይጽግሞ ሰሙናዊ ጋዜጣ ናይቶም ክጽንበሩ ዘይክእሉ ሰባት ልኡኽ ኮይኑስ ውሽጣዊ ፍቕሮምን ሕብረቶንም ይገልጽ ንክቡር ከንቲባ በኺትን ንክቡር ባሻይ ሃብተማርያም ድማ ዝኸበረ ሰላምታኦም የበርክተሎም ኣሎ ። እዞም ሎሚ ናይ ኣቦኦም መዚ ተቐቢሎም ዘለዉ ከንቲባ በኺት ዑቚባሚካኤል ምንም እንኳ ብዕድሚኦም ንእሽተይ እንተኾኑ ብፍልጠትን ብአምሮንሲ ሽማግለ ኮይኖም እዮም ዝሕሰቡ’ሞ ብጊዜ ጓሂ ኾነ ብጊዜ ሓጐስ ካብቲ ካብ ንእስነቶም ጀሚሮም ክኽተልዎም ኪእዘዝዎን ጀሚሮም ዘለዉ ኣምላኽ ረድኤት ከምዝረኽቡ ርግጽ እዩ። እምበኣርከስ ነቶም ኣብዚ ካልኣይ ቀብሪ እዚ ኪጽንበሩ ክእለትዘለዋቶም ሰባት እታ መዓልቲ ብቀዳም 26 ጥሪ 1946 ከም እትውዕል እንደገና እናኣዘኻከርኩ ኣብዚ ዓብይ ሓዘን እዚ ተኻፋሊ ከም ዝኾንኩ ብትሕትና እገልጽ ኣለኹ ( ካብ ሓዘንተኛታት ሐደ ) ” እት ልብል ሰሙናዊ ጋዜጣ ክቱቡ ደምዳማ። ከእላ ጭረመት ታሪክ ( a piece of history) ናይ ከንተባይ ዑቚባሚካኤል 73 ሰነት ዎክ ሖል ወደት።
ረኤይ ናዬ ።
እሊ ክቱብ እሊ ለካትባ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም እንደይ ገኣ ኢተርፍ እብል እግልሚ ምን ትብሎ “ ናብ ክሉ ሰፈራት ንምእታውን ንምብጻሕን ገለ’ዃ ዘይጽግሞ ሰሙናዊ ጋዜጣ ናይቶም ኪጽንበሩ ዘይክእሉ ሰባት ልኡኽ ኮይኑስ “ ይብል “ ንሕና እው’ን ብሰሙናዊ ጋዜጣ ጌርና ነስምዖ ኣሎና “ እዚ ቓላት እዚ ካብቲ ኣሰናዳዊ ናይቲ ጋዜጣ ክወጽእ ዝግበኦ ቓል እዩ በቲ ዘሎኒ ናይ ጋዜጠኛነት ተመኩሮ ማለተይ እዬ ።
ዎ ባሻይ ሃብተማርያም ሀየኒ እግል ባሻይ ትማርያም ( ዎሐር ቀኝአዝማች ትማርያም በሀለቱቱ ) ከክምላ ቀደም አዜ እቤሎ ታሪክ ናይላ ሓልፋ ለለስእል ዎላተርጅም ቱ ።


text:
Radio Erena: 25 March 2018
ኣስታት 30 ሽሕ ዝኾኑ እስራኤላውያንን ሓተቲ ዑቕባን፣ ኣንጻር እቲ መንግስቲ እስራኤል ስደተኛታት ናብ ሳልሰይቲ ሃገራት ናይ ምስጓግ ፖሊስ ንምቅዋም፣ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
እቲ ብቀዳም 24 መጋቢት፣ ኣብ ሰዓታት ናይ ምሸት፣ ኣብ ከተማ ቴል ኣቪቭ፣ ኪካር ራቢን ዝተኻየደ ሰፊሕ ሰልማዊ ሰልፊ፣ ነቲ ቅድሚ ሒጂ ዝተበገሰ ምስጓግ ስድተኛታት ደው ክብል ዝጽውዕ’ዩ።
ኣብቲ ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ብምትኳር ኣብ እስራኤል ካብ ዝተኻየዱ መደባት ብዓይነቱን ብዝሒ ተሳተፍቱን ናይ መጀመርያ ዝኾነ ሰለማዊ ሰልፊ፣ ብዙሓት ኣባላት ፓርላማ ኢስራኤል፡ ሃብታም ወናኒ በዓል ጸጋ ዩኤል ለው፡ ካብ ምጽናት ዓሌት ኣይሁድ- ሆሎኮስት ዝደሓኑን ካልኦትን ኣገደስትን ጸለውትን ሰባት ተረኺቦም ኔሮም።
መንግስቲ እስራኤል ነቲ ካብ ወርሒ መጋቢት ኣትሒዙ ብግዴታ ከተተግብሮ ዝጀመረ፣ ስደተኛታት ናብ ሳልሰይቲ ሃገር ብግዴታ ናይ ምስጓግ ወይ ድማ ንዘይተወሰነ እዋን ኣብ ሳህሮኒም ምእሳር ዝብል ውሳኔ፣ ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ተቓውሞ ድሕሪ ምግጣሙ፣ ንግዜኡ ኣደስኪልዎ ከምዘሎ’ዩ ተሓቢሩ።
ይኹን’ምበር እቲ መንግስቲ፣ ነቲ ናይ ምስጓግ መደብ ጠቕሊሉ ደው ከምዘየበሎን ነቶም መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ኣስታት 35 ሽሕ ስደተኛታት ካብ ሃገሩ ከየውጽኦም ከምዘይቀስንን ብተደጋጋሚ’ዩ ዝገልጽ።
ነዚ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ሕሉፍ ጽልኢ ዘለዎ ናይ ምስጓግ ፖሊሲ መንግስቲ እስራኤል ንምቅዋም፣ ዜጋታት እታ ሃገር ኣብ ከተማ ቴልኣቪቭ ሰለማዊ ሰልፊ ክውድቡ እዚ ንኻልኣይ እዋኑ’ዩ።
====================


text:
Radio Erena: 06 April 2020
ለበዳ ኮረና ቫይረስ፣ ሓደ ካብ ዓበይቲ ዕንቅፋት ደሞክራሲን ምኽባር ሰብኣዊ መሰላትን ይኸውን ምህላዉ ብዝተፈላለዩ ወገናት ይግለጽ ኣሎ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ልዕሊ 182 ሃገራት ተራእዩ ዘሎ ለባዳ ኮረና ቫይረስ፣ ምስኡ ተተሓሒዙ ውሸባ፣ ናይ ህጹጽ እዋን ድንጋጌ፣ ምንቅስቓስን ምትእኽካብን ምድራት ዝኣመሰለ ስጉምታት’ዩ ተወሲዱ።
ብሰንኪ ለበዳ ኮረና ቫይረስ፣ ተመዲቡ ዝነበረ ምርጫታት ክስረዝን ካልእ ደሚክራሲያዊ መሰላት ህዝቢ ድማ ክጥሓስ ከምዝኽእልን ኣብ ሓደ ሓደ ሃገራት ድሮ ተቐላቒሉ ይርከብ።
ብሰንኪ ኮረና ቫይረስ ናይ ቀዳማይ እግሪ ጀሚሩ ዝነበረ ምርጫ ከንቲባታት ከተማ ዝሰረዘት ሃገር ፈረንሳ’ያ።
እንተኾነ፣ እቲ ውሳኔ ደገፍ ባይቶን ህዝቢን ፈረንሳን ስለዝረኸበን፣ ፈረንሳ’ውን ሓንቲ ካብተን ብደሞክራሲ ኣብ ቅድሚት ዝርከባ ሃገራት ምስ ምዃናን እቲ ምርጫ እዚ ዓመት ከይተዛዘመ ክካየድ ምዃኑ ርጉጽ’ዩ።
ድሕሪ ፈረንሳ ምርጫ ዝሰረዘት ሃገር ኢትዮጵያ ኮይና ኣላ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ንወርሒ ግንቦት ክካየድ ዝነበሮ ምርጫ ዝተፈላለየ ምኽንያት እናቕረበ ናብ ወርሒ ነሓሰ ኣሰጋጊርዎ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ሕጂ ድማ ብኮረና ቫይረስ ኣሳቢቡ፣ ናብ ዘይተፈልጠ እዋን ከምዘናውሖ’ዩ ኣፍሊጡ።
ኣብ ርእሲ’ዚ፣ ኣብ ክልል ሶማል ናይታ ሃገር ብዝተፈጥረ ምትፍናንን ወጥርን፣ ንሓላፊ ጸጥታ እቲ ክልል ካብ መዝነቱ ዝኣለየ ፕረዚደንት ክልላዊ መንግስቲ ሶማል፣ እቲ ጉዳይ ናብ ዘተ ክወርድ ንዝቐረበ ጠለብ እቲ ሓላፊ ጸጥታ ነበረ፣ ብሰንኪ ኮረና ቫይረስ ከምዘይክኣለ ክምዝተነግሮ’ዩ ተሓቢሩ።
ኣብ ኣፍሪቃ፣ ምስ ኢትዮጵያ ሓዊስካ ኣብ 22 ሃገራት ምርጫታት ክካየድ ተመዲቡ እኳ እንተሎ፣ ናይተን ዝተረፋ ሃገራት’ውን ምክያዱ ኣጠራጣሪ ኮይኑ ኣሎ።
ኡጋንዳ፣ ኣብ 2021 ክካየድ ተመዲቡ ዝነበረ ኩሉ ምርጫታት ኣቐዲሙ ክስረዝ ዝብል እማመታት ይስማዕ ከምዘሎ ማዕከናት ዜና ካብታ ሃገር ኣቃሊሐን።
እዚ ድማ ነቲ ን36 ዓመታት ንኡጋንዳ ዝመርሐ ፕረዚደንት ሙሴቬኒን ገጢምዎ ዝጸንሐ ናይ ዕድመን ቅዋምን ብድሆታትን ኣልዩ፣ ንተወሳኺ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዘጽንሖ ጥጡሕ ባይታ ክፈጥረሉ ተኽእሎ ኣለዎ።
ለበዳ ኮረና ቫይረስ፣ ብምልኪ ሓደ ሰብ ንዝመሓደራ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት’ውን፣ ህዝቢ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝጸንሖ ጸቕጢ ተወሳኺ ማሕዩር ኮይኑዎ ምህላዉ ብሰፊሑ ዝዝረብ ዘሎ ጉዳይ’ዩ።
እዚ ለበዳ፣ ንህዝብታት ዓለም ኣብ ሻቕሎት ሸሚሙ እኳ እንተሎ፣ ከም ፕረዚደንት ኢሳይያስ ንዝኣመሰሉ ስልጣኖም ንልዕሊ 30 ዓመታት ንምዕቃብ ዝጋደሉ ዘለዉ መለኽቲ ግና፣ ዘይተሓስበ ምርቓ ኮይንዎም ኣሎ።
ኣብዚ ብምኽንያት ለበዳ ኮረና፣ ምንቅስቓስ ህዝቢ ተደሪቱ፣ ኣኼባታት ተሰሪዝሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ እብ ሓያሎ ሃገራት ዜጋታት ምእሳር፣ ምግፋዕን፣ ናይ ህጹጽ እዋን ድንጋጌ ብምእዋጅ ንፖለቲካዊ ዕላማታት ምውዓልን ይርአ ከምዘሎ’ዩ ዝምልከት።
ለበዳ ኮረና ቫይረስ ኣብ ዝተኣወጀሉ እዋን፣ ህዝቢ ብጅምላ ዝኣሰረት ሃገራት ስዑዲ ዓረብ ክትከውን እንከላ፣ ኣብ ሓደ ለይቲ ኣስታት 300 ሰበ ስልጣን ነበርን ኣባላተ ንጉሳውያን ቤተሰብን ምእሳራ ይዝከር።
ኣብ ብዙሓት ሃገራት’ውን ምስዚ ለበዳ ተተሓሒዙ፣ እሱራት ብስድራቤታቶምን መቕርቦም ከይብጽሑ፣ እሱራት ተፈላልዮም ኣብ ሸላን ብውልቂን ክእሰሩ ዝኣመሰለ ምስ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ዝጽብጸብ ፍጽሜታት ይምዝገብ ምህላዉ በብእዋኑ ዝቃልሑ ዘለዉ ዜናታት የረድኡ።
=================


text:
Radio Erena: 20 September 2020
ሱዳን ድሕሪ 23 ዓመታት፣ ንመጀመሪያ ግዜ ኣምባሳደር ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ መዚዛ።
ሱዳናዊ ኣምባሳደር ኑረዲን ሳቲ፣ ብሓሙስ 17 መስከረም ናብ ፕረዚደንት ትራምፕ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ወረቐቱ ኣረኪቡ።
ኣመሪካን ሱዳንን፣ ነዚ ዝሓለፈ 25 ዓመታት፣ ቻርጅ ደ’ኣፌር ደኣምበር፣ ብደረጃ ኣምባሳደር ዝምድና ኣይጸንሐንን።
ኣምባሳደር ኑረዲን ምስ ስካይ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፣ ድሕሪ 23 ዓመታት ንዝኽፈት ኤምባሲ ሱዳን ክመርሕ ዝተሰመዖ ሓበን ድሕሪ ምግላጽ፣ ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሓድሽ ጎደና ካብ ዝሕዝ ንደሓር ጽዑቕ ዘተ ይካየድ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣመሪካ፣ ንሱዳን ካብ መዝገብ መወልቲ ሽበራውያን ከተውጽኣ፣ ሱዳን ከኣ ነቲ ኣብ 1998 ኣብ ኬንያን ታንዛንያን ዝርከብ ኤምባሲታት ኣመሪካ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፣ ንቤተሰብ ግዳያት ካሕሳ ዝረኽብሉ መንገድታት ኣብ ምይይጥ ከምዘሎ፣ ጸሓፊ ጉዳያት ኣመሪካ ማይክ ፓምፐዮ ምግላጹ ዝዝከር’ዩ።
==============


text:
ናሁ፡ ጸሐፍኩ፡ ለኩም፡ ዘንተ፡ ጸሑፍ፡ በብዙኅ፡ አስተሐምሞ፡ ወጽሒቅ፡ ከመ፡ ይኩነኩም፡ ረባሐ።
ሓደ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ንጡፍ ዝዀነ ፈላጢየይ፡ “ለንቅነ ኣግኣዝያን’ያ ዓሚራ ዘላ፡ ናብኣ ከብል’የ” ክብል ሰሚዐዮ። እቲ ግልብጥ ግልብጥ ዝብል ተግባሩ፡ ነቲ ቈልዑ እንከላና በብግዜኡ ንቐያይሮ ዝነበርና ጸውታታት ኣዅድር፡ ኵዕሶ እግሪ፡ ዕንክሊል፡ ባሊና፡ ዓካት፡ ፊስካ ኣንጎሎ፡ ጥፍእ. . . ኣዘኪሩኒ። እንታይ’ያ ብልሓታ እዛ ኣግኣዝያን ዝብል ሕቶ ምስ ኣቕረብኩ ብዝረኸብኩዎ መልሲ ግን፡ ደንጕያ ዝተበገሰት ሓሳብ ኢለ ምስ ነብሰይ ሓሲበ። ቀጺለ ድማ፡ ንምምስራት እዛ ንዅሉ ሓቛፊት ክትከውን እትኽእል ሃገረ ምቕሉል ዝብሎ እማመ ንኸቕርብ ተበጊሰ።
ክሳብ ሕጂ ብዝተዓዘብኩዎ ምልልሳት፡ ምሉእ ስእሊ እቲ ዝድለ ዘሎ ክረክብ ኣይከኣልኩን። ኣድቂቕካ ዘይመተርካዮን መርሚርካ ዘይገበርካዮን፡ እቲ ይሓንቕ እቲ ድማ ይሓምቕ። ሃገረ ኣግኣዝያን ንኽትምስረት መሰረት ክዀና ዝኽእል ክልተ ኣገባብት ዝንተዋ ‘ታሪኽ’ ምፍታሽ ከድልየና እዩ። እቲ ሓደ ንዞባና ዝምልከት ብሊቃውንቲ ስነ-ጥንቲን ታሪኽን ዝቐርብ መጽናዕቲታት ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ጸሓፊኡ ዘይፍለጥ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዝንየትሉ ብመጽሓፍ ክብረ ነገሥት ዝጽወ ታሪኽ ሰለስተ ሽሕ ዓመታት ዝምልከት እዩ።
ተመራማሪ ቅድመ-ታሪኽ ኤች. ዴ ኮንቴንሶን ኣብ ዝጸሓፎ “ባህሊ ቅድመ-ኣኽሱም” ዝብል መጽናዕታዊ ዓንቀጽ ምስረታ ከተማ ኣኽሱምን ንግስነት ኣኽሱምን ካብ ከባቢ ክልተ ዘመናት ቅ.ል.ክ. ምዃኑ ንተመራማሪ ጂኦግራፍ ዝዀነ ክላውዲዩስ ፕቶሎሚን ዳህሳስ ባሕሪ ኤርትራ ዝብል መጽሓፍን ብምጥቃስ ይገልጽ። ንምስረታ’ቲ ንግስነት ዝሓገዙ ምቹኣት ክበሃሉ ዝኽእሉ ረቛሕቲ ስለ ዘይርከቡ ግን፡ ንጥንታውያን ቅርሲታት ብምጽናዕ እቶም ዝነበሩ ኵነታት ከመይ ምንባሮም የረድእ። ነቶም ቅርሲታት ቅድመ-ታሪኽ ብምጽናዕ ድማ፡ ኮንቴንሶን እዚ ዝስዕብ መደምደምታ ይህብ፤ “ቅድመ-ኣኽሱም ዝነበረ ግዜ፡ ጽልዋ ደቡብ ዓረብ ኣብ ልዕሊ ሰሜናዊ ኢትዮጵያ ሓያል ዝነበረሉ ግዜ እዩ። እቲ ቀንዲ ምልክት ናይዚ ጽልዋ’ዚ ድማ፡ ኣብ ኤርትራን ትግራይን ዝርከቡ ቅርሲታትን ውቑራት ኣኻውሕን ምስ’ቶም ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ ደቡብ ዓረብ ንግስነት ሳባ ጥርዚ በጺሕሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ዝነበሩ ኣዝዮም ዝመሳሰሉ ምዃኖም’ዩ።”
ኮንቴንሶን ናብዚ መደምደምታ’ዚ ንምብጻሕ ብዙሓት ቅርስታት ይጠቅስ። እቶም ቅርስስታት ኣብ ናይ ሎሚ የመን መዕሪብን ቲምናን፡ ኣብ ኤርትራ ከስከሰን ግራት መተነን፡ ኣብ ትግራይ የሓን ኣኽሱምን ገለ ካብ’ቶም ዝጥቀሱ ቅርሲታት ዝተረኽቡሎም ቦታታት እዮም።
ብተመሳሳሊ፡ ጽልዋ ኩሻዊ ባህሊ ንግስነት መሮ ድማ ዕዙዝ ምንባሩ ካብ’ዞም ዝተረኽቡ ቅርስታት ንርዳእ። ንግስነት ኣኽሱም ጥርዚ ዝበጽሓሉ ሳልሳይ ክ/ዘ ድ.ል.ክ. ብምንባሩን፡ ስልጣነ መሮ ድማ ንኣማኢት ዓመታት ቅ.ል.ክ. ምዃኑ ኣብ ግምት ብምእታው እቲ ቀዳማይ ነቲ ዳሕረዋይ ክጸሉ ከም ዝኽእል ኣይሰሓትን። ኣብዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ መጽናዕታዊ ዓንቀጽ፡ ንጽልዋ ንግስነት መሮ’ውን ዝተራእየሎም ቅርስታት ብተመሳሳሊ ዘርዚሩ ኣቕሪቡዎም ይርከብ።
ኤፍ. ኣንፍረይ ዝጸሓፎ “ስልጣነ ኣኽሱም ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሻውዓይ ክ/ዘ” ዝብል መጽናዕታዊ ዓንቀጽ፡ ነዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ጽልዋ ደቡብ ዓረብ ይድርዕ። ነዚ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ከባቢ ሰንዓፈ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ጥንታውያን ታሪኻውያን ቦታታት ነዚ ዝምስክሩ ቅርስታት ከም ዝርከቡዎም የመልክት። ሓደ ካብኦም ሓወልቲ መጠራ እዩ። እቲ ናይ 200 ክ/ዘ ድ.ል.ክ. ምዃኑ ዝተረጋገጸ ሓወልቲ መጠራ ብግዕዝ ዝተወቕረ ጽሑፍ “ዘሐወለተ/ዘአገበረ
አገዘ/ለአበወሀ/ወሰ
ሐበ/ወሐዘተ/አወዐ
አለፈነ/ወጸበለነ”
ዝብል ዝርከቦ ቀዳማይ ጽሑፍ ቋንቋ ግዕዝ ምዃኑ የነጽር። እቲ ኣገባብ ኣጸሓሕፋኡ ድማ መበቈሉ ካብ ደቡብ ዓረብ ኣብ እዋን ንግስነት ሳብ ካብ ዝነበረ ምዃኑ ሊቃውንቲ ታሪኻን ስነ-ቋንቋን ኤኖ ሊትማን፡ ኤድዋርድ ኡለንድሮፍን ካርሎ ኮንቲ ሮሲኒን ብዝገበሩዎ መጽናዕቲ የረጋግጹ።
ዋላ’ኳ ንጉስ ኤዛና ናይ ንግስነት ኣኽሱም፡ ንንግስነት መሮ (ክሳብ ኣትባራ ሰሜናዊ ክፋል ሱዳን) ከምኡውን ንንግስነት ሳባ (ካብ የመን ንምድረ-በዳ ኣልሩባ ኣልሕሊ ሰንጢቑ ክሳብ ናይ ሎሚ ሕቡራት ኢማራት) ብምውራር ግዝኣቱ ኣስፊሑ ምንባሩ እንተ ተፈለጠ፡ ጽሑፋቱ ግን ብጽርኢ እምበር ብግዕዝ’ሲ ድሒሩ’ዩ ክጽሓፍ ዝጀመረ።
ስለዚ፡ ህዝቢ ኣግኣዝያን ተወለድቲ ደቡብ ዓረብ ምንባሮም ዘጠራጥር ነገር የብሉን። ስሞም ከም ዝሕብሮ’ውን ነጻነት ብሂጎም ናብ ናይ ሕጂ ኤርትራ ዝፈለሱን ምስቲ ዝጸንሖም ሕብረተ-ሰብ ዝተደባለቑን፡ ቋንቋኦም’ውን ምስ ካልኡት ቋንቋታት ምትሕንፋጹን ይፍለጥ።
ነዚ ብዝምልከት ኣድርያኖ ካርቦነ ዝጸሓፎ ዶ/ር ኣባ ይስሃቕ ገብረ ኢየሱስ “ኣፋዊ ስነ ጽሑፍ ቋንቋታት አርትራ፡ ቋንቋታት ቀርን ኣፍሪቃ” ብዝብል ኣብ ዝተርጐሙዎ መጽሓፍ ብዘይካ ናራ፡ ኩናማ፡ ትግረን ሳሆን፡ ካልኦት ቋንቋታት ኤርትራ ኣብ ካልእ ሃገር ማዕቢሎም ንምድረ ኣግኣዚ ዝኣተዉ ቋንቋታት ምዃኖም ነንብብ። ናብዚ መደምደምታ ንምብጻሕ፡ ንምትሕንፋጽ ዝተፈላለዩ ቋንቋታት ብዝግባእ ድሕሪ ምጽናዕ ምዃኑ ብሩህ ክኸውን ይግባእ። ብኸፊል ንምጥቃስ፡ ካብ 9ይ ክሳብ 11 ክ/ዘ ቋንቋታት ታሕተዎት ኩሽ ከም እኒ ሶማል ምስ ግዕዝ ብምትሕንፋጽ ቋንቋ ዓፈር ፈጢሩ። ቋንቋ ዓፈር ብተወሳኺ ምስ ግዕዝ ብምድብላቕ ቋንቋ ሳሆ ምፍጣሩ ይጥቀስ። ብተወሳኺ፡ ቋንቋታት ሰሜን ኩሽ ከም ቤጃ (ሕዳርብ/ብዳውየት) ምስ ህዝቢ ግዕዝ ብምድብላቕ ንትግርኛን ትግረን ካብ ግዕዝ ከም ዝፍንተቱ ገይሮም። እቲ ዝርዝር ነዊሕ’ዩ፣ እቲ ዝህበና ርድኢት ድማ ብሩህ።
ዲ. ኦልደሮገ “ፍልሰት፡ ብሄራዊን ስነ-ቋንቋኣዊን ፍልልያት” ኣብ ዝብል መጽናዕታዊ ዓንቀጹ ነቲ ዝግባእ ምሰረታዊ ኣገባብ መጽናዕቲ ታሪኽ ብኸምዚ ይገልጾ፤ “ካብ መጽናዕቲታት ስነ-ሰባዊ፡ ስነ-ቋንቋኣዊን ባህላዊን ዝርከቡ ሓበሬታ ጥንታዊ ታሪኽ ኣፍሪቃ ምስ እነነጻጸር፡ እቲ ስነ-ሰባዊ ሓበሬታ ኣዝዩ ኣገዳሲን ውድዓዊን ኰይኑ ይርከብ።” እዚ ማለት ዓሌታዊ ኣቃውማ ሓደ ህዝቢ ካብ ባህሉ፡ ሃይማኖቱን ዝዛረቦ ቋንቋን ንላዕሊ እኹል መረዳእታ ታሪኽ ክህብ ይኽእል ማለት’ዩ።
ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኤስ. ኤፍ ናደል “ዓሌታትን እንዳታትን ኤርትራ” ኣብ ዝብል መጽሓፉ ንመበቈል ብሄራት ኤርትራ ኣብ ሰለስተ ይኸፍሎም፤ ሃማውያን፡ ሴማውያንን ጸለምቲ ዝመበቈሎምን ብምባል። ብምቕጻል ድማ በዚ ዝስዕብ ይድምድም፡ “እዞም ሃማውያንን ሴማውያንን ቃል-ብቓሉ ጽሩይ ዓሌት የብሎምን፣ ብርግጽ ናይ ንሓድሕዶም፡ ናይ’ቶም ጸለምቲ ዓሌት፡ ከምኡውን ናይ ካልኦት ምንጮም ዘይልለዩ ጕጅለታት ደም ስለ ዘለዎም፡ ዓሌት ዝብል ኣምር ትርጕም ዝህልዎ ኣይኰነን።” ብተመሳሳሊ፡ ብ1913 ዝተሓትመ “ፍትሕ መሓሪ ወዓዶታት” ዝብል ሕጊ እንዳባ ትግረ ምስ እንውከስ፡ ገለ እንዳታት ትግረ ወለዶኦም ካብ ዓሌት ቑሬሽ ምዃኑ ነንብብ።ካብዚ ብዘይፍለ ኣልቤርቶ ፖሌራ “መበቈላውያን ኣህዛብ ኤርትራ” ኣብ ዝብል መጽሓፉ ነዚ ሓቂ’ዚ ብንጹር ኣስሚሩሉ ይርከብ። ገለ ኣብነታት ንምጥቃስ፡ ድሕሪ ምድኻም ንግስነት ኣኽሱም፡ ዕብለላ ግዝኣት በጃ ተራእዩ ነይሩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ካብ ባርካን ሳሕልን ተበጊሱ ብሰምሃር ኣቢሉ ንኸበሳ ዝደየበ ዕብለላ በጃ፡ ኣብ ሕርጊጎን ሕጥምሎን ርኡይ ኣሰሩ ገዲፉስ ኣብ በለው ከለው’ውን ጽልውኡ ተራእዩ ነበረ። እቲ ፍጻመ’ውን ብበለውን ከለውን ስያመ ይፍለጥ። እቲ ዕብለላ በለውን ከለውን ክልተ እዋን ዝተራእየ ኰይኑ፡ ቀዳማይ ደድሕሪ ምድኻም ንግስነት ኣኽሱም እቲ ካልኣይ ድማ ኣብ ግዜ ቱርካውያን’ዩ ዝነበረ። ናይዚ ዕብለላ ውጽኢት ድማ፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ክነብሩ ዝቐጸሉ ድሓር ናይባት ዝተሰየሙ እምነቶም ምስልምና ኰይኑ ክቕጽል እንከሎ፡ እቶም ኣብ ከበሳታት ዝተረፉ ድማ ብኽርስትና ቀጺሎም። እዞም ኣህዛብ መበቈሎም በጃ ኰይኑ፡ ሓረግ ዘርኦም ድማ ካብ ሕውነት ዘይርሕቕ እዩ።
ክልኣይ ኣብነት ንምጥቃስ፡ ብሄረ ሳሆ ካብ ምብራቓዊ ሽመዛና ተበጊሱ ክሳብ ወሽመጥ ዙላን ሓውሲ ደሴት ቡሪን ብምዝርጋሕ ኣብ ንጡፍ ንግዳዊ ልውውጥ ጥንታዊት ኣዱሊስ ልዑል ተራ ዝጻወት ዝነበረ ዓሌት ምዃኑ ይፍለጥ። ብፍላይ እንዳታት ጦርዓ፡ ሓዞን ጋዞን ምስ ዓርባዊ ዓለም ዝነበረ ጥንታዊ ርክቦም ክሳዕ ቀረባ እዋን ኣብ ዝኽርታቶም ህያው እዩ። ዝርግሐ ብሄረ ሳሆ ኣብዚ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ከባቢታት ዘይሕጸር ምዃኑ፡ ዝርግሐ ሓረግ ዘርኢ ዓሌታት መንሳዕ፡ ማርያ፡ ደኪ-ሻሓይ ዓንሰባን ቦጎስን ናብኡ ዝመጽእ ምዃኑ እኹል ኣብነት እዩ። ናይ ካልኦት ብሄራትን ዓሌታትን ሓረግ ዘርኢ ምስ እንቘጽር’ውን ካብዚ ዝፍለ ከም ዘይኰነ እኹል መርትዖታት ኣሎ።
ምዚ ብዝገራጮ፡ መበቈል ኣህዛብ ኤርትራ ምስ ሰሎሞናዊ ወለዶ ንምትእስሳሩ ዝፍተን ካብ ጽውጽዋይ ዘይሓልፍ ትረኻ መጽሓፍ ክብረ ነገሥት እዩ። ብሓጺሩ፡ ንግስቲ ማክዳ ወይ ኣዜብ ናይ ኣቢሲንያ ከም ንግስቲ ሸባ (ሳባ) ናይ ቅዱስ መጽሓፍ ብምጥቃስ ካብ ንጉስ ሰሎሞን ብዝወለደቶ ቀዳማዊ መነሊክ ምስ ወለዶ እስራኤላውያን ንምትእስሳሩ ይፍተን። ልዑል መነሊክ ካብ ኣቢሲንያ ንኣቦኡ ንምርኣይ ናብ እስራኤል ድሕሪ ምብጽሑ፡ ንጉስ ሰሎሞን ድማ ንደቂ ሹማምንቱ ከም ዘሰንዩዎ ብምግብራ ናብ ዓዱ ይመልሶ። ኣብዚ ጕዕዞ’ዚ፡ ኣዛርያ (ወዱ ንላዕለዋይ ተጽዋዒ ኣቕሽሽቲ እስራኤል ዝዀነ ሳዶክ (ዛዶክ)) ንጽላት ጽዮን ሕጊ ኣምላከ እስራኤል ካብ ዝተቐመጠትሉ ቤት መቕደስ ሰሪቑ ይማልኣ።
ካብ’ዞም ንቐዳማዊ መነሊክ ኣሰንዮም ዝመጽኡ ዓሰርተ ክልተ ንገዳት እስራኤል ድማ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ናይ ሕጂ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቦታ ተዋሂቡዎም ፈረዩ ይበሃል። ካብ’ዚኦም፡ ኣብ ኤርትራን ትግራይን ሰፊሮም ዝበሃሉ ሽዱሽተ ኰይኖም፤ ይሁዳ፡ ሌዊ፡ ሚናብ፡ ሮቤል፡ ዮሴፍን ስምኦን ድማ’ዮም። ብናይ ሓባር መጽውዒ ድማ ደቂ ያቆብ ተባሂሎም ይጥቀሱ። ካብ’ዚኦም እውን፡ ሚናብ ኣብ ሓማሴን ተሪፉን ዘርኡ ሰሲኑስ፡ ክሳዕ ሕጂ’ውን ብዙሕ ክፋል ህዝቢ ሓማሴንን ኣከለ-ጉዛይን ደቂ ሚናብ ተባሂሎም ይጽውዑ ኣለዉ ይበሃል።
ከምዚ ዓይነት ጽውጽዋይ፡ ኣብ ደቡብ ዓረብ መበቈል እቶም ናብ ናይ ሎሚ ኤርትራ ዝፈለሱ ዓሌታት ሓበሻን ግዕዝን ዝዀነ ቦታ ዝውቱር’ውን’ዩ ዝነበረ። እዚ ዛንታ ኣብ ግዜ ዕብላለ ኣኽሱም ናብኡ ሰጊር ከይበሃል ድማ፡ ምጥቀት ኢምበራጦርያ ኣኽሱም ድሒሩ ኣብ ሻዱሻይ ክ/ዘ እዩ ዝነበረ።
እዚ ሒደት ቁንጫል ኣብነታት፡ ኣብ ቋንቋ፡ ባህሊን ሃይማኖትን ዝተሰረተ ታሪኽ ውዱእ ስእሊ ክህብ ከም ዘይክእል መርኣያ እዩ። ቋንቋ ምስ ፍልሰትን ርክባት ኣህዛብን ፍልቀቱ ዘይቋርጽ ዘይጭበጥ ሃብቲ ሓደ ሕብረተ-ሰብ እዩ። ባህሊን ሃይማኖትን ብተመሳሳሊ ምስ ዝተፈላለዩ ጽልዋታት ወትሩ ዝቕየሩ እዮም። ሓረግ ትውልዲ ብኣንጻሩ፡ ንኣመጻጽኣ ሕብረተ-ሰባት ናብ ሱሩ ከብጽሓና እኹል ዝዀነ መርትዖታት ኣለዉዎ። እቶም ጽጹያት መጽናዕታት ቅድመ-ታሪኽን ታሪኽን ምስ ዝውሰኹዎ ድማ፡ ትርኑዕን ህያውን ይኸውን።
ካብዚ ብምብጋስ ድማ፡ እዞም ዝስዕቡ ምቕሉላት እማመታት ንምስረታ ሃገረ ኣግኣዝያን አቕርብ፤
- ነዞም ልዒሎም ዝተዘርዘሩ ክልተ ፈትሊታት ታሪኽ ልቢ እንተ ኢልናሎም (ነቲ ጽውጽዋይ ስግረ-ዶብ ዕሽሽ ብምባል)፡ ምድረ ኣግኣዝያን ንሓደ ብሄር ቀሪቡ ንኻልእ ብሄር ዝርሕቆ ኣይኰነን። ነበርቲ’ዚ ምድሪ’ዚ እንተ ዘይጸቢቡዎም ኣይገፍሖምን ድማ። ዘርእኻ ቈጺርካ ናብ’ቲ ኣሎ ዝበሃል ድሕሪት እንተ ተኸይዱ ድማ፡ የመንን ስዑድያን ምድረ ኣግኣዝያን ክኸውን’ዩ። ከምእ’ውን ሳሃራ’ውን ከይዓጠጠና ክሳብ ኣትባራ ምድሪ ኣግኣዝያን ክኸውን ዘለዎ። ስለዚ ምድሪ ኣግኣዝያን ኣብ ምብራቓዊን ምዕራባዊን ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝተጋሕተነ ብኽልቲኡ ጠረፋቱ ምድረ-በዳ ዝኸለሎ ግዝኣት ክምስረት ኣለዎ።
- ነዚ ዝኣክል መሬት ኣብ ቍጽጽር ንምውዓል፡ እቶም ንዶናልድ ትራምፕ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ዝሰደዱ ሰባት ብስሉጥ ኣጽዋርን ፖሊቲካዊ ደገፍን ክልግሰልና ድማ ክጽዕቱ ይግባእ። ናይ ዮሃና መልእኽቲ ምስዳዶም ጽቡቕ ዲፕሎማስያዊ መንጸፍ’ዩ። ኣመሪካ በለት ማለት ኣብ ቅድሚት ዝጸንሕ የሎን። ወይለይ’ባ ኣብታ ባንዴራ ሃገረ ኣግኣዝያን ድማ’ባ እታ ናይ ሽምዓ መቐመጢ ኣርማ ኣይሁድ’ውን ኣርማና ከይና’ባ’ላ። ስለዚ፡ እስራኤል’ውን ነዘን ጐረባብትና ሃገራት ዓረብ ክንጸራርገን ምብጋስናን ኣሐጒሱዋ ዘድሊ ዕጥቂ ክትልግሰልና’ያ።
- ብሸነኽ ቍጠባ፡ ኣብ ባብ-ኤል-መንደብ ተጋሕቲንና ንዝሓለፈት መርከብ እናኣገበርና ሃብቲ ሃገረ ኣግኣዝያን ሽዑ በሽበሽ ከመ ባሕር ወ ሰማይ ክኸውን’ዩ።
- ቋንቋና ግድን መለልዪና’ዩ እንተ ተባሂሉ ድማ፡ ጸገም ዘለዎ ኣይኰነን። መነኵሳት ኣድባራት ቆቢዖም ቀዲዶም ክሰፍዩ ካብ ዝውዕሉ፡ መምሃሪ ቋንቋ ግዕዝ ዝኸውን መጽሓፍቲ ጽሓፉ ዝብል ትእዛዝ ክመሓላለፍ ኣለዎ። እቶም ዝዓበናስ ድሓን ቀደም’ውን ብሰንኪ መግዛእቲ (ኵሉ ጸገማት ናብ መግዛእቲ ምድርባይ ኣይኰነን፡ ሓቂ’ዩ) ቋንቋ ኣዴና ክንመሃሮ ዕድል ኣይረኸብናን። ደቅና ግን ቋንቋ ግዕዝ ክመሃሩ ኣለዎም! ግን፡ ቋንቋ ኣዴኦም’ዶ ዋላ ቋንቋ ኣቦኦም’ዩ ክበሃል፧ ምዚ ዝተኣሳሰር ድማ፡ ተዛረብቲ ቋንቋ ትግረ ብቕልጡፍ ክመልኩዎ ምዃኖም ኣይነርስዕ። ብውሁብ ሓቂ ድማ፡ እቲ/ታ መራሒ/ት ሃገረ ኣግኣዝያን ድማ ተዛራቢ/ት ቋንቋ ትግረ ንኽኸውን/ንኽትከውን ክንጽዕር ኣለና። እቶም ትግርኛ ናትን’ዩ ክትብሉ ጀሚርኩም ዘለኹም ጀበርቲ’ውን እንቋዕ መጐሰኩም። እቲ ቋንቋ ግን ናይ ኵልና’ዩ፣ እቲ ትኣልምዎ ቅጭን ኩታን መዐመምያን’ውን ናይ ኵልና።
- ምምላስ ምምላሱ ናብቲ ዝጠንተወ መንነትና ምምላስ ካብ እተደለየ፡ ኦርቶዶክስ የለ ዋላ ምስልምና። ኣማልኽቲ ጸሓይን ወርሕን ከም’ቶም ኣቦታትና ሓልዉና እናበልና ንጽልየሉ ኣገባብ ንፈጥር ማለት’ዩ። ኣይፋልን፡ ግድን ብሕጊ ኦሪት ኢና ንኸይድ እንተ ተባህለ ድማ፡ ንመን’ሞ ከይከፍኦ፧ ምኽምያቱ እቶም ታቦትና’ዶ ጺዩንና ዝብሉ፡ ካብ’ቶም ዓሰርተ ትእዛዛት እቲ ጽላት ነቶም ዕስራ ስለ ዝጥሕስዎም ዘዋጽኦም ኣይኰነን። ንኣብነት፡ ንሓውኻ ዘይኰነ ንጸላኢኻ ከም ነፍስኻ ኣፍቅር ዝብል ሓንሳብ ዘይኰን ብዝተዓጻጸፈ’ዮም ክጥሕስዎ ንርእዮም ዘሎና። ካብ ጸሓየ-ወርሒ ምምላኽሲ፡ ብዘይ ሃይማኖት’ውን ምኻድ ዝከኣል’ዩ። ሃይማኖት እንትርፎ ድንቍርና፡ ዝተኽሎ ጽቡቕ እንተሎ ሃየ ኣንቅሑና። ካብቲ ልሙድ ኣባህላኦም፡ እዚ ጸጋማዊ ኣተሓሳስባ ከም ዝብልዎ ፍሉጥ’ዩ። እንተዀነ፡ ጸጋም ጸጋም ዝዀውን ጸጋም እንተ ተባሂሉ ጥራይ’ዩ። እዚ ኢሃይምኖታዊ (ዓለማዊ ዝብል ቃል ደሓን ከይትሓሙና ገዲፍናዮ ኣሎና) ሃገር ምምስራት ዝበሃል መገዲ የማን ዝመርሕ ምዃኑ ዘይእመን፡ ቅዱስ መጽሓፍን ቁርኣንን መተርኣስ ክዀንዎ ንመቓብሩ ክማላእ ጥራይ ክመዓድ ኣለዎ።
- ንሕጽዩነት ሪፓፕሊካን ተወዳዳሪ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣመሪካ ዝወዳደር ዝነበረ ቴድ ክሩዝ (ስም ቀሹ ድያብሎስ) ንፉዕ ሓሳዊ ምዃኑ ብዛዕባ ዋዒ ዓለም ክምጕት እንከሎ ኣስተውዒልና ንኸውን፡ “ዓለም ኣብ’ዘን ዝሓለፋ 18 ዓመታት ርኡይ ክበሃል ዝከእል ወሰኽ ዋዒ ኣየርኣየትን ይብል።” ሓቁ’ዩ ነይሩ። እንተዀን፡ ካብ ሰብዓታት ዝተኣከበ ጸብጻብ ከም ዘመልከቶ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዓ ዓመታት ዋዒ ዓለም ብኣዝዩ ልዑል ዓቐን ምውሳኹ’ዩ ዝተሰነደ። ክጥዕመካ ቈንጪልካ ዝውሰድ ሓቂ፡ ብሕጊ ኦሪት’ውን ብሓሶት ምምስካር’ዩ። ካብ ገደናኦም ዘይሓልፍ ዛንታ ሒዞም ብዛዕባ ናይ ትማሊ ጽዓዘጋ ሃለፍ ኢልካ፡ ተናጢርካ ድማ ብዛዕባ ኣግኣዝያን፡ እኽሱምን ጽዮንን ምንስናስ፡ ተስፋ ዘይኰነ ቅብጸተ-ጽዮን እዩ። ኣልቫረዝ ዝሰነዶ ታሪኽ ምድረ-ባሕሪ ኵሉ ህዝበ ኣግኣዝያን ክነቦ ኣሕሚመ እላቦ። ቅድሚ ኣኽሱም፡ ኣዱሊስን ንግስነት መሮን ዝተፈልጣ ምንባረን እዞም ብኣድጊ ዝተዓሰቡ ኣዛብእ ክመሃሩ እማመ እቕርብ። እቲ ዘይነጽፍ ታሪኽና፡ ብስሩ ጀሚርና ክንፈልጦ እምበር ኣብ ሓንቲ ዓንኬል ከንዅድዶ ብሃምነት’ዩ።
እዚ እማመ ዓሰርተ ከብጽሖ ሓሲበ ነይረ፡ እንተዀነ ካብ ሕጊ ኦሪት ፍልይ ክብልሲ፡ ኣብዚ ክንውድኦ። ነጋሪት ዘድልዮ ሰብ እንተሎ፡ በዛ እትስዕብ ምስላ ቋንቋ ትግረ እፍለዮ፤ “ምን ሕበዘት እት ተንዱር፡ ፍላም ዲብ እዴ።” ምኽንያቱ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ታሪኽ ሰሪሑ ሃገር ከም ዝወለደ ክሳብ ሕጂ ዘይስቈሮም ብዙሓት ብምህላዎም።


text:
ኣብ ወሰና ወሰን ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ከምኡ እውን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትዮጵያ ዘጋጠሙ ዕግርግራትን ህውከትን ከምዘተሓሳሰቦም ኣብ ኢትዮጵያ ሓድሽ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ማይክል ሬይነር ገሊፆም።
ንሶም ምስ ሰበስልጣን እታ ሃገር ይዘራረቡ ከምዘለው ብምግላጽ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንሕጊ ፀረ ግብረሽበራ ይጥቀመሉ ዘሎ ኣገባብ ናሜሪካ ከምዝተሓሳሰባን ሓሳቦም ብሰላማዊ መንገዲ ስለዝገለፁ ብዛዕባ ዝተኣሰሩ ሰባት ክርአ ከምዘለዎን ገሊፆም።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ማይክል ሬይነር ኣብ ኣዲስ ኣበባ ስራሕ ካብ ዝጅመሩ ኣብ ዝሃብዎ ፈላማይ ቃለ መጠይቅ ኣብ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ንዝቐረቡሎም ሕቶታት መልሲ ሂቦም።
ቅድም ክብል ኣብ ዶብ ክልላት ሶማሊያን ኦሮሚያን ዝጀመሩን ኣብ ካልኦት ከባቢታት ዝተፈጥሩ ግጭትታት የተሓሳስቡና እዮም ኢሎም።ኣብ ኢትዮጵያ ብርክት ዝበሉ ኣፀገምቲ እዋናት ከምዝነበሩ ብምዝኽኻር እዚ ናይ ሕዚ እዋን ካብቶም ኣፀገምቲ እዋናት ሓደ ምዃኑ ይሰማማዕ እየ ኢሎም።
“ብፍላይ ድማ ኣብ ወሰና ወሰን ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ዘጋጠሙ ዘይምርግጋኣትን ዕግርግርን፣ኣብቶም ዝሓለፉ ብርክት ዝበሉ ሰሙናት ድማ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ዝተኸሰቱ ግጭታት የተሓሳስቡና እዮም።ፖለቲካዊ እምነት ብሰላማዊ መንገዲ ምግላፅ ኣዚና ኢና ንድግፎ።ሰላማዊ ዝኾኑ ናይ ተቓውሞ ሰልፍታት ምክያድን መንግስቲ ሰላማዊ ሰልፊ ክካየዱ ናይ ምፍቃድ ኩነታት እውን ይሓውስ እዩ።ክልቲኦም ወገናት እዚ ንክገብሩ ምትብባዕና ክቕፅል እዩ እዮም።”
ኣምባሳደር ረይነር ብዛዕባ እዋናዊ ኩነታት ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ይዘራርብሉ ከምዘለውን ከምዝቕጽልሉን ገሊፆም ኣለው ።
ኣብ ወፍሪ ፀረ ግብረ ሽበራ መሻርኽቲ ኣሜሪካ ዝኾነ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንሕጊ ፀረ ግብረሽብራ ዝጥቀመሉ ኣገባብ ብዓለምለኸ ትካላት ሰብኣዊ መሰላትን መራሕቲ ፖለቲካን ነቐፌታ ክቐርቦ ፀኒሑ እዩ።
እቲ ሕጊ ንመዐፈኒ ተቓውሞን ነፃ ሓሳብን ይጥቀመሉ ኣሎ ይብሉ።ኣምባሳደር ማይክል ረይነር እውን ነዚ ሓሳብ ኣንፀባሪቖም ኣለው።
“ንሕና እውን ናይዞም ሓሳባት ተኻፈልቲ ኢና።ቓልሲ ፀረ ግብረሽብራን ነዚ ቓልሲ ዝሕግዝ ሕጊ ግቡእ ተራ ከምዘለዎም ይርኣየና።ብተመሳሳሊ ድማ ኣብ መንጎ ግብረሽበራን ፖለቲካዊ ቓልስን ወይም ፖለቲካዊ ሓሳብ ምግላፅ ፍልልይ ምግባር ኣዚዩ ኣገዳሲ ጉዳይ እዩ።ብሰላማውን ሃናፅን ኣገባብ ሓሳቦም ዝገልፁ ሰባት ኣሸበርቲ ዘይምዃኖም ይርኣየና።ስለዝኾነ ሕጊ ፀረ ግብረሽብራ ንዕኦም ዝምልከት ክኸውን ኣይምተገብአን እዮም።”
ፖለቲካዊ መሰሎም ተጠቒሞም ብሰላም ሓሳቦም ምስ ምግላፆም ተኣሳሲሩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝርከቡ ሰባት ጉዳዮም ብዝግባእ ምርኣይ ኣድላዩ እዩ፤መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ንፀረ-ግብረሽብራ ሕጉ ፖለቲካዊ ምንቅስቓሳት ንምድራት ዝዓለመ ዝመስል ክምርምሮ ብወግዓውን ውልቃዊን ርክባትና ነተባብዖም ኢና ኢሎም።
ብሰንኪ ቓልሲ ፀረ ግብረሽብራ ሃገራዊ ናይ ፀጥታ ረብሕኣ ንምሕላው እተሰርሕ ኣሜሪካ ንናይ ኢትዮጵያ ንጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ዕሽሽ ትብሎ’ላ ክብሉ ዝተፈላለዩ ወገናት ይሕብሩ።
ኣምባሳደር ረይነር ንምምሕያሽ ዕድል ከጋጥም ከሎ ምስራሕ ከምዘለና ንርዳእ ኢና ኣፈላላያት ክህልው ከለው ድማ እቶም ኣፈላላያት ምንፃርን ናይ ሓባር ዝኾነ ነገር ክንደሊ ይግባእ ነገር ግን ኣብ ሓደ ጉዳይ ዘይምስምማዕ ማለት ኣብ ካልእ ጉዳይ ምምሕያሻት ንክመፅእ ኣይንሰርሕን ማለት ኣይኮነን ኢሎም።
ኣብ መንጎ ተቓወምትን ገዛኢ ፓርትን ይካየድ ዘሎ ልዝብ ዝቐፀለ ክኸውን ከሎ ናይ ተቓወምቲ ምትእኽኻብ ዝኾነ መድረኽን ሰማያዊ ፓርትን ኣብቲ ድርድር ኣይሳተፉን ዘለው።እቲ ድርድር ሰናይ እዩ ዝበሉ እቶም ኣምባሳደር ግን ብዝበለፀ ኣሳታፊ ክኸውን ኣለዎ ኢሎም።ኢትዮጵያዊያን እዚ እዋን ከም ፅቡቕ ዕድል ክጥቀምሉ ኣለዎም ኢሎም።
“ብዙሓት ሰባት ኣፀጋምን ኣጨናቕን እዩ ኢሎም ዝገልፁዎ ከምዚ ናይ ሎሚ እዋን ፅቡቕ ኣጋጣሚ እውን እዩ።ሰባት ካብዚ መስርሕ ክርከብ ዝኽእል ኣወንታዊ ነገር ምስ ምድላው እንተድኣ ሪእዮምዎ ፖለቲካዊ ሃውህው ዝሰፍሐሉ መንገድታት ኣብ ምንዳይን ፖለቲካዊ ኣመለኻኽታ ብሰላማዊ መንገዲ ምግላፅ ግብራዊ ዝኾነሉ መንገድታት ንምርኣይ እውን የኽእል እዩ።እዚ ኢትዮጵያ ኣብ ዝቕፅሉ እዋናት ብዝበለፀ ሓይላ ንኽትወፅእ ዓብዪ ኣጋጣሚ እዩ እዮም።”
ኣብቲ ቃለ ምልልስ ኣብ ምትሕብባራት ቁጠባን ልምዓትን ኣብ ሰብኣዊ ረድኤትን ካልኦት ጉዳያትን ተላዒሎም ኣለው።


text:
ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ናይቶም ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ (ኣስመራ) ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዝሃለቑ ኤርትርውያን ጸሎት ፍትሓት ድሕሪ ምግባሩ ብህግደፍ ዝተኣስሩ 3 ካብ ላዕለዎት መንፈሳውያን መራሕቲ
ኣብ ናይ 27 ሚያዝያ ዜና ኣሰና ስርዓት ህግደፍ ብ21 ሚያዝያ፡ ማለት ሓሙስ ጽግቦ፡ ኩለን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ ናይ ካቶሊክ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቑ ኣስታት 00 ንጹሃት ኤርትራውያን ጸሎተ ፍትሓት ድሕሪ ምግባረን፡ በዚ ዘይተሓጎሰ ስርዓት ህግደፍ፡ ንሰለስተ ላዕለዎት መንፈሳውያን መራሕቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ከምዝኣሰሩዎም ሓቢርናኩም ኔርና። ኣስማቶም ከኣ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ኣብ ናይ 27 ሚያዝያ ዜና ኣሰና ስርዓት ህግደፍ ብ21 ሚያዝያ፡ ማለት ሓሙስ ጽግቦ፡ ኩለን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ ናይ ካቶሊክ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቑ ኣስታት 00 ንጹሃት ኤርትራውያን ጸሎተ ፍትሓት ድሕሪ ምግባረን፡ በዚ ዘይተሓጎሰ ስርዓት ህግደፍ፡ ንሰለስተ ላዕለዎት መንፈሳውያን መራሕቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ከምዝኣሰሩዎም ሓቢርናኩም ኔርና። ኣስማቶም ከኣ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።


text:
'ፖሊሲ ሚድያ ኢትዮጵያ ካብ ካልኦት ፖሊሲ ሚድያ ዲሞክራሲያዊያን ሃገራት ዝንእስ ስለዘይኮነ ምምሕያሽ ኣየድልዮን፣ ኣብ ትግባረኡ ግና ገለ ጉድለታት ክህልዎ ይኽእል'ዩ' ይብሉ ኣቶ ዛድግ ኣብራሃ።
ብዛዕባ ኣብ ተቃውሞ ዝተሳተፈ መንእሰይ ዝተጋነነ ግምት ክነሕድር አይግባእን፣ ዝበዝሕ ስቅታ ዝመረጸ ሒደት ድምጺ ዘስመዐን'ዩ ይብሉ ንሶም።
ሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ፣ እታ ሃገር ካብ ዝኣተወቶ ህዝባዊ ተቃውሞን ቅልውላውን ንምውጻእ ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ተጸሚድና ኣለና ይብሉ። እግረ መንገዶም’ውን መንቀሊ’ቶም ጸገማትን ዕንወታትን እዮም ኢሎም ንገለ ደጋዊን ውሽጣዊን ሓይልታት ይኸሱ።
ጋሻና ሚኒስትር ዲኤታ ጉዳያት ኮሚኒከሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ዛድግ ኣብራሃ ‘ምስ ግብጺ ዘሎ ምስሕሓብ ብዲፕሎማስያዊ ኣገባብ ይዕየየሉ ስለዘሎ ሪኢቶ ካብ ምሃብ ተቖጢበ ኣለኹ፣ ክብሉ ከለው ንመንግስቲ ኢርትራ ግና ይኸሱ’።
ንምዃኑ ኩነታት ጸጥታን ህድኣትን ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ምንታይ ብርኪ ይርከብ? እቲ ጸገም ካብ ሱሩ ንምምሓው ዝተወስዱ ስዳሮታት እንታይ ይመስሉ? ዝብሉን ካልኦትን ሕቶታት ኣልዒልና ምስ ኣቶ ዛድግ ኣብራሃ ተዘራሪባና ኣለና።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ዝግበር ዘሎ ይቅሬታ ንመንግስቲ’ውን ዝጠቅም’ዩ ክብሉ ቀዳማይ ሚንስትር አብይ አሕመድ ንፓርላማ ተዛሪቦም።
ግብረ ሽበራ ኣብ ስልጣን ንምጽናሕ ዝግበር ሓይሊ ምጥቃም’ውን ዝሓውስ’ዩ ዝበሉ ቀዳማይ ሚንስትር አብይ ንእሱር ምግራፍ፡ ኣብ ጸላም ምቅማጥ፡ አካል ምጉዳል፡ ናትና ተግባር ግብረ ሽበራ’ዩ ክብሉ’ውን ተዛሪቦም። ንሶም ብተወሳኺ ኮሚተ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዴግ ስምምዕ አልጀርስን ብይን ኮሚሽን ዶብን ብዝምልከት ዘሕለፎ ውሳነ ብዝምልከትን ካልኦት ጉዳያትን መብርሂ ሂቦም ኣለው።
እዚ ብሩኽ ህዝቢ ይቅሬታ ጌሩ ዕድል ሂቡና’ሎ ነዚ ክንጥቀመሉ ይግባእ ሓደ ንሓደ አጥፊኡ ስልጣን ምሓዝ ጊዚኡ ዝሓለፈ’ዩ ኢሎም።
ኣብቲ ናይ ፓርላማ ኣኼባ ካብ ዝቀረበሎም ካልእ ሕቶ ንስምምዕ ኣልጀርስ ብይን ኮሚሽን ዶብን ብዘይ ቅድመ ኹነት ንምቅባል ምሉእ ንምሉእ ንምትግባርን ኮሚቴ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዴግ ዝበጽሖ መደምደምታ ኣብ ቀረባ ህጹጽ ኣኼባ ዝገበረ ማእከላይ ኮሚቴ ህውሓት ህዝብን ካልኦት ወገናትን ከይተመያየጥሉ ብመሓውራት ዜና ክግለጽ ኣይነበሮን ንዝብል ሕቶ አኼባ ፈጻሚ ስራሕ በብስዓቱ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ክገለጽ ኣለዎ ድሕሪ ደጊም ናይ ሕብእብእ ፖለቲካ አብ ኢትዮጵያ ኣይሰርሕን’ዩ ኢሎም።
"ልዝብ ከይተኻየደ ህዝቢ ከይተመያየጠሉ ዝብል መከራኸሪ ይኸውን’ዶ፡ ኣይኸውንን’ዩ። ዓሰብ ክንህብ ከለና መዓስ ብዛዕባ ዓሰብ ተመያይጥና ከምዚ ዓይነት ክርክር ንጊዝያዊ ፖለቲካዊ መኽሰብ ጥራይ ምበር ኣይተቐምን።”


text:
Vimmerby
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 7 7 2020
ቪመርቢ፡ ኣብ ኣውራጃ ካልማር እትርከብ ከተማ እያ። ሃብታም ተፈጥሮ፡ ባህታ ዝህቡ መሐንበሲ ባሕሪታት፡ ንጡፍ ምንቕስቃስ ማሕበራት ባህላዊ ህወትን፡ ገለ ካብ ጸጋታት ናይቲ ከተማ እዩ። እታ ደራሲት መጻሕፍቲ ህጻናት ዝኾነት ኣስትሪድ ሊንድግረን ኣብዚ ከተማ’ዚ እያ ዓብያ። ድርሰታ ከኣ፡ ንምሉእ ከተማ ቪመርቢ ዝነጸባርቕ ምስትያት እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ15,744
ስፍሓት መሬት1,220 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Linköping 95 ኪሜ
- Jönköping 119 ኪሜ
- Växjö 127 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
እታ፡ ብምምሕዳር ከተማ ቪምርቢ እትውነን ትካል ክራይ ኣባይቲ ቪማርሄም፡ ኣስታት 1300 ዝኸውን ኣብ ዝተፈላለየ ከባኢታት ፋሕ ኢሉ ዝርከብ ዝካረ-ኣባይቲ፡ ትውንን ተመሓድርን። ብዜካ'ዚ፡ ኣብቲ ከባቢ ብርክት ዝበላ ናይ ግሊ ትካላት ክራይ-ኣባይቲ ውን ኣለዋ። ዝርዝር ናይተን ኣብዚ ከባቢ ዝርከባ ትካላት ክራይ-ኣባይቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ቪመርቢ፡ ክትረኽብዎ ትኽእሉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ከተማ ቪመርቢ፡ ብብዝሒ ካብ ዝዝረበሎም ቋንቋታት፡ ዓረበኛ፡ ዳሪ፡ ኢራነኛ፡ ሶማለኛ፡ ስጳኛ፡ ኣልባንያ፡ ታይ፡ ቦስንያ፡ ሰርብያ፡ ክሮኦሽያን ራሻይን ይርከቡ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ከተማ ቪመርቢ፡ ኣስታት 180 ንጡፋት ዝተመዝገባ ማሕበራት ይርከባ። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው፡ ዝርዝር ናይዘን ማሕበራትን ንማሕበራት ዝወሃብ ሓገዛትን ዝምልከት ሓበሬታ፡ ክትረኽቡ ትኽእሉ። ኣብ ዓመተ-2014፡ እታ ኣብ ከተማ ቪመርቢ እትርከብ፡ ባህላዊ ቤት-ትምህርቲ ዝበለጸት ናይቲ ዞባ ተባሂላ ተሸሊማ። ኣብዛ ባህላዊት ቤት-ትምህርቲ፡ ንሳዕስዒት፡ ሙዚቃን ትያትርን ዝምለክት ኮርሳት ወትይ ትምህርቲ ይወሃብ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ቪመርቢ፡ ንእሽቶይ ገን ከ ውዕዉዕ ንግዳዊ ምንቕስቓስ ዘለዋ ከተማ እያ። ኣብ ሕምብርቲ ናይታ ከተማ፡ ብርክት ዝበላ ድኳናት፡ ዋላ ውን ኣብተን ኣብቲ ከባቢ ዝርከባ ነኣሽቱ ዓድታት ናይቲ ከተማ ከይተረፈ፡ ድኳናት መዓልታዊ-ሃለኽቲን ኣብያተ-ንባብን ይርከባ። ኣብ ቪመሪቢ፡ ድኳናት ዘገልገለ-ንብረት፡ ከም ኢሪክስሀልፐን ውን ይርከቡ። ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን) ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ቪመቢ ይርከብ። ኣብ ህንጻ ምምሕዳር-ከተማ፡ ቤት-ንባብን ቤት-ጽሕፈት ማሕበራዊ ጉድያት ከተማን ይርከብ። ኣብ ከተማ ቪመርቢ፡ ክሳድ መሬት ናይ ደራሲት ኣስትሪድ ሊንድግሬን ይርከብ። ኣብዚ ቦታ'ዚ፡ ነታ ደራሲት ዝዓበየትሉ ገዛ ከምኡ ውን ኣብቲ ኣብቲ ቦታ ዝተዋደደ ጀራዲን ክትናፈሱን ክትዘናግዑን ትኽእሉ። ናብ ዓበይቲ ናይ ዕድጊ-ማእከላት ክትከዱ ምስ እትደልዩ፡ ዕድመ ንስሉጥ ኣገልጎት መጎዓዝያ፡ ናብ ከተማታት ሊንሾፒንግ፡ ዮንኾፒንግን ካልማርን ብቀሊሉ ክትከዱ ትኽእሉ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ቪመርቢ፡ ብርክት ዝበላ ማእከላት መውዓሊ-ህጻናት ይርከባ። እዘን ማእከላት ህጻናት እዚኣተን፡ መብዛሕትአን ብምምሕዳር ከተማ ዝወነናን ዝእለያን ክኾና እንከለዋ፡ ናይ ግሊ ውን ይርከብአን።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ከተማ ቪመርቢ፡ ክልተ ናይ ላዕለዋይ ደረጃን፡ ሓንቲ ሾሞንተ ዝተፈላለየ ኣንፈታት-ትምህርቲ እተአንግድ ናይ ማእከላይ ደረጃ ቤት-ትምህርትን ይርከባ። ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ሳዕስዒት ኩዕሶ-እግርን ውን ክትመሃሩ ትኽእሉ። ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ 9 ናይ መባእታዊ-ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታት ይርከባ። እተን ክልተ ኣብ ቪመርቢ ክርከባ እንከለዋ እተን ዝተረፋ ከኣ፡ ኣብተን ኣካል ናይቲ ምምሕዳር ዝኾና ዓዲታት ይርከባ። ንተወሳኺ ዝርዝር፡ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ክተንብቡ ትኽእሉ።
ዕድላት ትምህርቲ
ማእከል ትምህርቲ ቪመርቢ፡ ንመደብ ትምህርቲ ዓበይቲ ዘወሃህድን ዘመሓድርን፡ ማእከላይ ትካል ትምህርቲ ናይቲ ከተማ እዩ። ኣብዚ ማእከል'ዚ፡ ትምህርቲ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ (ኤስ.ኤፍ.ኢ)፡ ትምህርቲ ብዛዓባ ሕበረተ-ሰብ ሽወደን፡ ካልእ ናይ ላዕለዋ-ደርጃ ትምህርታት፡ ክትመሃሩ ትኽእሉ። እቶም ኣብ ማእከል ሞያውን ትምህርታውን ምኽሪ ተመዲቦም ዝሰርሑ ክኢላታት፡ ዓይነት ትምህርትን ሞያታትን ኣብ ምምራጽ ክተሓባበሩኹም ይኽእሉ። እቲ፡ ኣብታ ከተማ ዝርከብ፡ ላዕለዋይ ህዝባዊ ዩኒቨርስቲ ቪመርቢ፡ ኣብ መዳያት ስፖርትን፡ ምምሕዳር ምሕብሓብን ክንክንን ዝተኮረ ትምህርታዊ መደባት ኣለዎ።
ኣገልጎት ጥዕና
እታ፡ ኣብ ማእከል ከተማ እትርከብ፡ ሕክምና ወይ ማእከል-ጥዕና ቪመርቢ ሓካይምን ዶክቶራትን ይርከብዋ። ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ጥዕናዊ-ክፍልታት ቆልዑን ኣዴታትን ውን ይርከብ። ዓቢ ሆስፒታል፡ ብቐረባ ኣብታ ኣስታት 3 ማይል ርሒቓ እትርከብ ከተማ ቬስተርቪክ፡ ይርከብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምምሕዳር ከተማ ቪመርቢ፡ ኣድላዪ ኮይኑ ኣብ ዝርከበሉ ተርጓሚ ክቆጽር ይኽእል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣገልግሎት መጎዓዝያ ኣብ ከተማ ቪመርቢ ስሉጥ'ዩ፡ ክበሃል ይከኣል። ኣገግሎት መጎዓዝያ ካብን ናብን ቪመርቢ ብትካል ኬ.ኤል.ቲ፡ ይመሓደር። ኣብዚ መርበ-ሓበሬታ'ዚ ብምእታው ሰዓታት-ንቕሎ ናብ ዝተፈላለየ ቦታታት ክትርእዩ ትኽእሉ። ኩስትፒለን ዝበሃል ትካል መጎዓዝያ ንኣብነት፡ መዓልታዊ ኣብ መንጎ ሊንሾፒን ካልማርን ዝመላለስ መስምር መጎዓዝያ ሃልይዎ፡ ከተማ ቪመብሪ ከኣ፡ ከም ናይ መወዳእታ መዕረፊት-ኑቕጣ ናይቲ ጉዕዞ እያ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ከተማ ቪመርቢ፡ ንትካላትን ፋብሪካታትን ዝምችእ ሃዋህው፡ ዘለዎ ከተማ እዩ። ኣብ ታሪኽ ናይ'ዛ ከተማ፡ ንግዲ፡ ወስኒ ቦታ ዝሓዘ እዩ። ክፍሊ ንግዳዊ ንጥፈታት፡ ነቶም ትካላት ንምምስራት ዝሓስቡ ወገናት ኣብ ምሕጋዝ፡ ፍቓድን ካልእን ንምስላጥ ውን ተሓባበርቲ ክምድብን ይኽእል። እቲ ዝዓበየ ወሃቢ-ስራሕ ምምሕዳር ናይታ ከተማ ባዕሉ ኮይኑ፡ ኣስታት 1300 ሰራሕተኛታት፡ ቆጺሩ ይርከብ። ንግዳዊ ጽላት ከተማ ቪመርቢ፡ በተን ኣብ መዳይ ምስናዕ ዝነጥፋ ኢንዱስትሪታት ዝተዓብለለ እዩ። እቲ፡ ልዩንግሄልስ ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብቲ ቦታ ዝርከብ፡ ፋብሪካ-ሓጺን ሓደ ካብቶም ግላውያን ወሃብቲ-ስራሕ ዝዓበየ ኮይኑ፡ ኣስታት 500 ሰራሕተኛታት ይርከብዎ። ብዜካ'ዚ ኣብ ቪመርቢ ዓበይቲ መዓልታዊ-ሃለኽቲ ኣብ ምቕራብ ዝነጥፋ ፋብሪካታት ውን ይርከባ። ንኣብነት ገለ ንምጥቃስ፡ ኣርላ ፉድ፡ ፍሮዲንገ መየሪ ከምኡ ውን ኦብሮ ብሪገሪን ይርከባ። ኣብ ዝሓለፈ ናይ ቀረባ ዓመታት፡ ጽላት ቱሪስም ውን ክዓቢ ተራእዩ እዩ። ዓመታዊ ከተማ ቪመርቢ ኣስታት 450000 በጻሕቲ ይዛወርዎ። ነዞም በጻሕቲ ካብ ዝስሕቡ ቦታታት፡ እቲ ዓለም ደራሲት ኣስትሪድ ሊንድግሬን፡ እዩ።


text:
Monthly Archives
February 2021
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ምምሕዳር ከተማ ኣዲስ ኣበባ ንክልክ ትግራይ 100 ሚሊየን ብር፣ 35 ሚሊየን ብር ዝግመት ናውቲ ቢሮ፣ 3 ኣምቡላንስን 2 መኪናን ደገፋትን ገይሩ። ምክትል ከንቲባ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ እቲ ደገፍ ንግዚያዊ ምምሕደር እቲ ክልል…
ጨፌ ዝተፈላለዩ ሹመታት ኣፅዲቑ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) ጨፌ 158 ሹመታት ዳያኑ ኣፅዲቑ። ብተወሳኺ ኣይተ ነመራ ቡሊ ሓላፈ ሓይኢ ሰብን ፐብሊክ ሰርቪስን ኦሮሚያ፣ ኣይተ ጌቱ ወዬሳ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ፕሬዚዳንት፥ ኣይተ ሁሴን ኡስማን ናይ ለዕለዋይ ዓቃቤ ሕጊ፣ ወ/ሮ ሰይዳ ኡስማን ሓላፊት ቢሮ ደቂ…
መበል 125 ዓመት በዓል ዓወት ዓድዋ ኣብ ኣወስትራሊያ ተኸቢሩ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)መበል 125 ዓመት በዓል ዓወት ዓድዋ እምብሲ ፌዴሪኢ ብዘዳለዎ ኣብ ኣወስትራሊያ ተኸቢሩ። ኣብቲ ብኢንተርንት ዝተገበረ ዘተ ዝተሳተፈ ዋና ዳይሬክተር ኤጀንሲ ዲያስፕራ ኢትዮጵያ ወ/ሮ ሰላማዊት ዳዊት፥ ዓወት ዓድዋ ናይ ኩሎም ኢትዮጵያውያን ዓወትን…
ሳማሪታንስ ፐርስ ንተጋሩ ተመዛበልቲ ጊዚያዊ መፅለሊ ዝኸውን ቴንዳን ብሓይሊ ፀሓይ ዝሰርሑ ኣምፑላትን ደገፍ ገይሩ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ሳማሪታንስ ፐርስ ልዕሊ 8 ሚሊየን ብር ግምታዊ ዋጋ ዘለዎ ንተጋሩ ተመዛበልቲ ጊዚያዊ መፅለሊ ዝኸውን ቴንዳን ብሓይሊ ፀሓይ ዝሰርሑ ኣምፑላትን ደገፍ ገይሩ። እቲ እካል ዝገበሮ ሓገዝ ሎሚ መዓልቲ ናብ መቐለ ዝኣተወ እንትኸውን፥ ዋና ኣፈፃሚ ስራሕ…
ምክትል ከንቲባ ኣዲስ ኣበባን ርእሰ ምምሕዳር ክልል ሃረሪን መቐለ ኣቲዮም
ኣዲስ ኣበባ፣ 21 ለካቲት፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ምክትል ከንቲባ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ወይዘሮ ኣዳነች ኣበቤን ርእሰ ምምሕዳር ክልል ሃረሪ ኣይተ ኦርዲን በድሪን ጉድኣት ንዝበፅሖም ወገናት ደገፍ ንምግባር መቐለ ኣቲዮም። እቶም ኣባላት ጉጅለ ልኡኽ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ኣሉላ ኣባነጋ እንትበፅሑ ዋና…
መዐቀኒ ከየማልኣ ምርመራ ላቦራቶሪ ኮቪድ 19 ነካይድ ኢና ዝብላ ዘለዋ ትካላት ካብ ተግባረን ክቑጠባ ይግባእ ተባሂሉ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) መዐቀኒ ከየማልኣ ምርመራ ላቦራቶሪ ኮቪድ 19 ነካይድ ኢና ዝብላ ዘለዋ ትካላት ካብ ተግባረን ክቑጠባ ይግባእ ክብል ኢንስቲትዩት ጥዕና ሕብረተሰብ ኢትዮጵያ ኣተሓሳሲቡ። እቲ ኢንስቲትዩት ካብ ሓደ ጠካል ምርመራ ላቦራቶሪ ብምብጋስ ኣብ ትካላት…
ህዝቢ ካብ ድኽነት ንምልቓቕን ተረባሒ ልምዓት ንምግባርን ብትኹረት ከምዝስራሕ ጨፌ ኦሮሚያ ኣፍሊጡ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ህዝቢ ካብ ድኽነት ንምልቓቕን ተረባሒ ልምዓት ንምግባርን ብትኹረት ከምዝስራሕ ጨፌ ኦሮሚያ ኣፍሊጡ። ጨፌ ኦሮኢያ ኣብ ዘካይዶ ዘሎ ስሩዕ ኣኽብኡ፥ ኣፈፃፅማ መደባት ቀዳማይ ፈረቓ ዓመት 2013 ዓ.ም ገምጊሙ። ብተወሳኺ ረቀቕቲ ኣዋጃት…
መበል 125 በዓል ዓወት ዓድዋ ኣብ ድልድል ዓድዋ ተኸቢሩ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)መበል 125 በዓል ዓወት ዓድዋ ኣብ ድልድል ዓድዋ ተኸቢሩ። ኣብቲ ስነስርዓት ቤተሰብ ስፖርት፣ ነበርቲ ክፍለ ከተማ የካን ፃውዒት ዝተገበረሎም ኣጋይሽን ተረኺቦም። ዓወት ዓድዋ ዝዝክሩ መልእኽቲታት ኣብቲ መድረኽ ተመሓላሊፎም። እዋናዊን…
ኢትዮጵያውያን ኣብ ዓድዋ ዘርኣይዎ ዘመን ተሻጋሪ ዓወት ግድብ ህዳሰ ብምዝዛሞ ናይ ሎሚ ትውልዲ ክደግሞ ይግባእ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 21 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ናይ ቀደም ኢትዮጵያውያን ኣብ ዓድዋ ዘርኣይዎ ዘመን ተሻጋሪ ዓወት ህንፀት ግድብ ህዳሰ ብምዝዛሞ ናይ ሎሚ ትውልዲ ንክደግሞ ፃውዒት ቀሪቡ። ሚኒስትር ማይ፣ መስኖን ኢነርጂን ዶክተር ኢንጂነር ስለሺ በቀለ፥ እዋናዊ ኩነታት ህዳሰ ግድብ ብዝምልከት…
ብሄራዊ ኣገልግሎት ሓበሬታን ድሕንነትን ንእግሪ ምትካል ትግራይ ዝውዕል 10 ሚሊየን ብር ደገፍ ገይሩ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 20 ለካቲት፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ብሄራዊ ኣገልግሎት ሓበሬታን ድሕንነትን ንእግሪ ምትካል ትግራይ ዝውዕል 10 ሚሊየን ብር ደገፍ ገይሩ። እቲ ትካል ህዝቢ ትግራይ ምሉእ ብምሉእ ናብ ንቡር ናብርኡ ክሳብ ዝምለስ ኣድላዪ ደገፍ ምግባሩ ከምዝቕፅል ኣረጋጊፁ። ሰላምን ድሕንነትን…


text:
Radio Erena: 04 March 2018
ሱዳን ካብ ግብጺ ስሒባቶ ዝጸንሐት ኣምባሳደራ ዳግማይ ናብ ቦትኡ ክትመልሶ ሙዃና ኣፍሊጣ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ኢብራሂም ጋንዱር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ ካብ ሰኑይ ዕለት 5 መጋቢት ጀሚሩ ኣምባሳደር ሱዳን ኣብ ግብጺ ንቡር ስርሑ ክጅምር ምዃኑ ገሊጹ።
ሱዳን ኣብ ወርሒ ጥሪ ዝሰሓበቶ ኣምባሳደራ ወግዓዊ መግለጺ ኣይሃበትሉን። እንተኾነ ብጉዳይ ዋንነት ሓላይብን ካልእ ኣብ ዶብ ክልቲኤን ሃገራት ዝርከብ ከባቢታትን፣ ዲፕሎማስያዊ ወጥሪ ምፍጣሩ ዝዝከር’ዩ።
ከምኡ’ውን ቱርኪ ኣብ ሱዳን መዓስከር ሓይሊ ባሕሪ ክትሃንጽ ዝርርብ ምክያዱ ንግብጺ ጸጥታዊ ስግኣት ስለዝፈጠረላ ካልእ ተወሳኺ ወጥሪ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ከምዝፈጠረ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ይገልጹ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሱዳን ኣብ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ጉዳያት ኢድ ኣእትያ ብምባል ንግብጺ ድሕሪ ምኽሳሳ፣ ካብታ ሃገር ተእትዎ ዝነበረት ሕርሻዊ ምህርቲ ደው ኣቢላቶ’ያ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ንሮይተርስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ዝምድና ግብጽን ሱዳንን ናብ ንቡር ንምምላስን ቅኑዕ መንገዲ ምትሓዙን ብሓላፍነት ንሰርሓሉ ካብ ዘለና ጉዳያት’ዩ ክብል ገሊጹ።
ሚኒስተራትን ላዕለዎት ኣዘዝቲ ጸጥታን ሱዳንን ግብጽን ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ከተማ ካይሮ ተራኺቦም ኣብ ሓያሎ ጉዳያት ከምዝተዘራረቡ ይዝከር።
====================


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ነሓሰ – 14.2018
ማቴ.18:1-5፡ 10፡ 12-14
በታ ሰዓት እቲአ እቶም ደቂ መዛሙርቱ “ አብ መንግስተ ሰማያት መን ይዓቢ፧” እናበሉ ናብ ኢየሱስ ቀረቡ። ኢየሱስ ድማ ሓደ ሕፃን ናብኡ ጸዊዑ አብ ማእከሎም አቖሞ እሞ ከምዚ በለ፦ “እንተ ዘይተመለስኩም፥ ከም ሕፃናትውን እንተ ዘይኮንኩም ናብ መንግሥተ ሰማያት ከቶ ኸም ዘይትአትዉ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ”። እቲ ኸምዚ ሕፃን እዚ ርእሱ ዜትሕት ንሱ እዩ አብ መንግሥተ ሰማያት ካብ ኩሉ ዚዓቢ። እቲ ንኸምዚ ዝበለ ሕፃን ብስመይ ዚቕበል ንአይ ይቕበል። እቲ ንሓደ ኻብዞም ብአይ ዚአምኑ ናእሽቱ ዜስሕት ድማ አድጊ ዚጥሕነሉ መጥሓን አብ ክሳዱ አሲሮም አብ መዓሙቕ ባሕሪ ኼጥሕልዎ ይኅሾ።
“ መላኣኽቶም ኣብ ሰማያት ኩሉ ሳዕ ገጽ እቲ ኣብ ሰማያት ዘሎ ኣቦይ ይርእዩ ኣለዉ እሞ፥ ካብዞም ናአሽቱ ንሓደ እካ ኸይትንዕቁ ተጠንቀቑ። እንታይ ይመስለኩም፧ ሚእቲ አባጊዕ ዘለዋኦ ሰብአይ ካብአን ሓንቲ እንተ ጠፍአቶ ነተን ተስዓን ትሽዓተን ኪደሊዶ አይከይድን፧ እንተ ረኸባ ድማ ኻብተን ተስዓን ትሽዓተን ዘይጠፍ አብአ አዝዩ ከም ዚሕጉስ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። ከምኡ ድማ ኻብዞም ናአሽቱ ሓደ እካ ኺጠፍእ ፍቃድ እቲ አብ ሰማያት ዘሎ አቦኹም አይኮነን።


text:
ግብፂ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ክትፍንዎ ካብ ትኽእል ቀጥታዊ ወታደራዊ ወራር ብዝበለፀ ‘’ብነጭለባሽ’’ ክተብፅሖ ዝኽእል ሓደጋ ዝበለፀ እዩ ክብሉ ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ ገሊፆም።ኣብዚ ሰሙን ሽበራን ዓመፅን ብምውዳድ ውዲት እናትኣለመ’ዩ ዝበሉ እቶም ቀ/ሚ ኩሎም ተሳተፍቲ’ቲ ክላዓል ዝኽእል ህውከት ዋጋ ክከፍሉሉ'ዮም ኢሎም።
ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ ነዚ ዝገለፁ ሎሚ ሰሉስ ናይ መንግስቶም ናይ ሸሞንተ ኣዋርሕ ናይ ስራሕ ፀብፃብ ንቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ኣብዘቕረብሉ እዋን እዩ።ድሕሪ እቲ ሪፖርት ሒደት ሕቶታት ቀሪቦም ነይሮም።
ኣቶ መለስ ደጋጊሞም ከምዝበልዎ መንግስታት ግብፂ ንዝስዕቦም ፍሉጣት ሰለስተ ስትራተጂታት ንምፍሻል ምድላው ኣድላይ እዩ።
እቲ ቀዳማይ ስትራተጂ ገዚፍ ሰራዊት ብምቕማጥ ምፍርራሕ እዩ።ነዚ ብዝምልከት ክንኽተሎ ዝግባእ ስትራተጂ ድማ ዘይምፍራሕ እዩ።ዘይምፍራሕ ክብሃል እንተሎ ፈኸራ ምድርዳር ምድቃስ ከይኮነስ ብጭቡጥ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ክፍፀም ዝኽእል ወራር ክሳብ ክንደይ እዩ ኢልካ ሳይንሳዊ ብዝኾነ መንገዲ ምፍታሽ ማለት እዩ ኢሎም።
እቲ ካልኣይን ቀንድን ሓደጋ ግብፃዊያን ብቐጥታ ብዝፍፅምዎ ወራር ከይኮነስ "ብነጭለባሻት" ዝፍፅምዎ ሓደጋ እዩ።ንሱ እዩ እቲ ዝዓበየ ሓደጋ።እዚ ዓይነት ሓደጋ ቅድሚ ሕዚ ዝነበረ እዩ ሕዚ’ውን ብሰፊሑ ይደፍኡሉ ኣለው።ንነገሩ ናይ ግብፂ መምርሒ ከይተውሃቦም እውን መንግስቲ ኤርትራ ሓዊሱ ብናይ ባዕሎም ተበግሶ ክሰርሑ ዝኽእሉ ነጭለባሻት ኣለው ይብሉ።
እቲ ሳልሳይ ናይ ግብፂ ስትራተጂ ኢትዮጵያ ኣብ ሩባ ኣባይ ዲጋ ከይትሃንፅ ናይ ወፃኢ ናይ ገንዘብ ልቓሕን ሓገዝን ምኽልካል ከምዝኾነ ዝገለፁ ኣቶ መለስ እዚ’ውን ዘይክኣል ምዃኑ ንምርኣይ ኢትዮጵያ ብዘይዝኾነ ይኹን ሓገዝ ባዕላ ንምህናፅ ምውሳና ኣረዲኦም።
ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ "ንኣባላት መድረኽ ብፍላይ ድማ ንኣባላት ሓድነት ሓደ መልእኽቲ ከሕልፍ እደሊ።መንግስቲ ኢትዮጵያ ምርኣይን ምስማዕን ዝኣበዮ መንግስቲ ኣይኮነን።ምርኣይን ምስማዕን ዝኽእል መንግስቲ እዩ።ኣብዚ ሰሙን ሽብርን ዓመፅን ብምውዳድ እናተኣለመ ኣብዘሎ ውዲት ዝሳተፍ ኩሉ ሰብ ዋጋ ክኸፍል እዩ" ኢሎም ኣጠንቂቆም።
ፀብፃብ ቀዳማይ ምንስቴር ኣብ ኢኮኖሚ ንግድን ጉዳይ ግብርን ካልኦት ጉዳያትን ዘጠቓለሉ እንትኸውን ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ዝወፀ ሓድሽ ፖሊሲ ከም ናይ ቀደም ንመጥቓዕቲ ምክልኻል ጥራሕ ከይኮነስ ዓለም ለኸ ሕጊ መሰረት ብምግባር ተመሳሳሊ ናይ መልሰ ግብሪ ስጉምቲታት ምውሳድ ከምዝኸውን ኣቶ መለስ ኣረጋጊፆም።
ግብፂ ንእትኽተሎም ፍሉጣት ሰለስተ ስትራተጂታት ንምፍሻል ምድላው ኣድላይ እዩ-ቀ/ሚ መለስ
ኣብዚ ሰሙን ሽብርን ዓመፅን ብምውዳድ እናተኣለመ ኣብዘሎ ውዲት ዝሳተፍ ኩሉ ሰብ ዋጋ ክኸፍል እዩ ኢሎም ኣጠንቂቆም
ግብፂ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ክትፍንዎ ካብ ትኽእል ቀጥታዊ ወታደራዊ ወራር ብዝበለፀ ‘’ብነጭለባሽ’’ ክተብፅሖ ዝኽእል ሓደጋ ዝበለፀ እዩ ክብሉ ቀዳማይ ምንስቴር መለስ ዜናዊ ገሊፆም።ኣብዚ ሰሙን ሽበራን ዓመፅን ብምውዳድ ውዲት እናትኣለመ’ዩ ዝበሉ እቶም ቀ/ሚ ኩሎም ተሳተፍቲ’ቲ ክላዓል ዝኽእል ህውከት ዋጋ ክከፍሉሉ'ዮም ኢሎም።


text:
ኤረሳት መን አያ? ኤረሳት ማዓልታዊ: 24 ሰዓታታ ትፍኖ ናጻን ናይ ዘይረብሓዊ መደበር ሳተላይት ቴሌቪዥን አያ:: ኤረሳት መደባታ ብፍላይ ናብ ካርሸል ቤት ምአሰርቲ ኮይና ዘላ ኤርትራን: ከመኡ ውን ዞባ ማአከላይ ምብራቕን ሰሜን ኣፍሪቃን ዝፍኖ ኮይኑ : ናይ ፈለማ ፈነዋኣ: ኣብ ታሕሳስ 2018 ጀሚራ:; ኩሉ ምሕደራውን ምድያዊ ስረሓት ኤረሳት ብውለንተናውያን ኣባላት ዝካየድ ኮይኑ: ኤረሳት ንውሽጣውን: ዞባውንል ኣጋዳስነት ዝለዎ ፍጻመታት ዘንጸባርቑ መደባት ብምድላው ማሃርን ቅኑዕን:ኣብ ጭብጥ ዝተሞርክሰን ናዕብየትን ሰብኣዊ ምሰላትን ድሞክርሳዊ ሞዕባሌን ንምሕያል ኣብ ሓያል ጻዕሪ ትርከብ::
ክሉ ብወለንተኛታት ዝፍርዩ ፈነወ መደባት አረሳት ንዕብየት ኤርትራ ዘገልግ ብኤረትራውያን ንረብሓ ኤረትራውያን ዝዓለመ ኮይኑ: ብካብ ዝተተላለየ ሞያዊ:ፕሎቲካዊ: ሃይማኖታዊ አምነት: ብሄራዊ ድሕሪ ብይታ ዘለዎም ዝመጹ ኤረትራውያን ይዳሎ::ንጹር ዕላማ ውፍያት ኣባላት አረሳት ድማ: ሓባራዊ ስራሕ ን ነጻን ዲሞክራሳዊትን ኤረትራ::
ንሓንቲ ህሞት ሕስብ እንተ ኣቢልናዮ፡ ህላውንት ኤረሳት ንባዕሉ ዘድንቕ ተርእዮ እዩ። ንምንቲ ምንታይ ኤረሳት ሓደ ብመንገዲ ሳታላይት ዝፍኖ መደበር ተለቪጅን ኮይኑ ብእሙንን ነጻን መሪሓውን ኣገባብ ካብ ተቖጻጽሮ መንግስቲ ኤርትራ ርሒቑ ዝዓዪ መርበብ ስለዝኾነ እዩ። ሓደ ዘይጋሃስ ሓቂ ፈነወ ተለቪጅን ብመንገዲ ሳታላይት ካብ ካልኦት ዓይነታት ፈነወታት ሓበረታ ፍሉይ ዝገብሮ ነገር እንተሎ ንከተማታትን ዓድታትን ብቐሊሉ ክበጽሕ ዝኽእል ብምኻኑ እዩ። በዚ መንገዲ እዚ ኤረሳት ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት እንኮ ምንጪ ሓበረታ ንብዙሓት ኤረትራውያን ክኸውን ክኢሉ። ኤረሳት ነዚ ዕማም ብዘይ ህዝባዊ ወፈያታት እዩ ኣስሊጥዎ። ክሳብ ሕጂ ኤረሳት ዝረኸቦ ኣባልነትዊ ኣበርክቶ ኣዝዩ ትሑት እዩ ጸኒሑ። ፈኒወ ተለቭጅን ብመገዲ ሳትላይት ብዙሕ ወጻኢታት እዩ ዝሓትት። ኤረሳት ክሳብ እዛ ህሞት እዚኣ ክዓዩ ዝጸንህ ስላ ውልቃዊ ገንዘባዊ ደገፍ ውሑዳት ውፉያት ዘጋትትን ኣባላትን እዩ።
ኤረሳት መታን ህላወኣ ክትረጋግጽን ኣቦርኩቶኣ ከተደንፍዕን ኣብነታዊ ጽልዋኣ ንጥቕሚ ህዝቢ ኤረትራ ክትቅጽልን፣ ሓደ ዓለማዊ ጎስጋስ ኣባልነት ጀሚራ ኣላ።
ዓብዱ፣ ሓደ ካብቶም ፍሉጣት ነጠፍቲ ጉዳይት ኤርትራን ሓዲሽ ኣባል ኤረሳት ከምዝበሎ፡ “ብእጃምና ንኤረሳት ምብርካት ከም መርኣያ ርትዓዊ ቅልስና መእንቲ ርትዓዊ ፍትሒ ንውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ፤ ፈነወ ኤረሳት ንመላእ ህዝቢ ኤረትራ ንምብጻሕ ዓቢ ግደታ ኣለና። ከምኡ እንተዘይተገብረና፣ ነታ ናትና ዝኾነት ኤርትራዊት ስድራቤት ክበጽሓ ዝኽእል ዕድሎት መሪር እዩ ክኸውን። ስለዚ ን ኤረሳት ኣበርኩቶ ምግባር ንግንዘብና ኣብ ሓደ ዓቢ ቁም ነገር ምውዓል ማለት እዩ
ኣበርክቶ ን ኤረሳት ስለስት ደረጃ ዝሓዘ እዩ፡ ቀዳማይ ደረጃ መባእታ ኣባልንት basic membership ተባሂሉ ክፍሊቱ $10 ዶላር ኣመረካ ኣብ ወርሒ፣ ማለት ዳርጋ ዋጋ 3 ኩባይ ቡን እዩ። ካልኣይ ደረጃ ቀጻሊ ኣባልነት sustaining membership ተባሂሉ ክፍሊቱ $25 ዶላር ኣመሪካ ኣብ ወርሒ፣ ማለት ዳርጋ ዋጋ 2 ማእዲ መግቢ ን 2 ሰባት እዩ። ሳልሳይ ደረጃ መራሒ ኣባልንት executive membership ተባሂሉ ክፍሊቱ $50 ዶላር ኣመርካ ኣብ ወርሒ ይኸውን። ገንዝባዊ ደግፍ ን ኤረሳት ምሃብ፤ ድምጺ ንድምጺ ዝትሓረሞ ህዝብና ምሃብ እዩ። እንገብሮ ደግፍ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጎኑ ከምዘለና፣ ብዘረባ ጥራሕ ዘይኮነ፣ ብግብሪ ዓቕማና እናወፈና ከም ዝኾነ ዘመስክር ተበግሶ እዩ።
ረጃታት ኣባልነት (ብክብረትኩም ሓደ ምረጹ)
መባእታ ኣባልንት basic membership፡ $ 10 ኣብ ወርሒ ቀጻሊ ኣባልነት sustaining membership፡ $ 25 ኣብ ወርሒ መራሒ ኣባልነት፡ executive membership: $ 50 ኣብ ወርሒ
ብመንገዲ ኣድራሻ መርበብ ኢንትርነት ኤረሳት ማለት www.ERISAT.org ወይ ብመንገዲ ኣምባሰደራት ኤረሳት ኣብ ዞባታታኩም ኣወፈይቲ ኣባላት ኤረሳት ንኽትኮኑ ብክብሪ ንዕድም። ብተወሳኺ ኣብ መርብብ ኢንትርነትና እንታይ ካልእ ዓይነት ደገፋት ክትገብሩ ክምትኸሉ ዝነገር ሓበርታ ንኽትድህስሱ ብትሕትና ንሓትት። ኻልኦት ሕቶታ ምስ ዝህልወኩም ብመንገዲ ኣድራሻ ኢመይል membership@erisat.org ንክትራኸቡና ብሃንቀውታ ንምሕጽነኩም።
ስለ ደግፍኩም ብዙሕ ምስጋና ይብጻሕኩም!


text:
ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኖርወይ፡ ኤርና ሶልበርግ፡ “የቐንየለይ! ደሓን ኩኑ” ብምባል ንህዝብን መንግስትን ኖርወይ ተፈንያ ክብል ማዕከን ዜና ተተ ኣቃሊሑ።
ብልፍንቲ ሆይረ (Høyre) ዝምራሕ ዝነበረ መንግስቲ ኖርወይ፡ ስልጣኑ ነቲ ብማሕበራዊ ዴሞክራሲ ዝምራሕ መንግስቲ ድሕሪ ምርካቡ ኣብ ኖርወይ ሓድሽ ዘመነ ፖለቲካ ምጅማሩ ዘበሰረ ህሞት እዩ ነይሩ።
እቲ ልፍንቲ፡ ንሸሞንተ ዓመታት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምጽናሑ፡ ዝሓለፈ መስከረም ኣብ ዝተኻየደ ሃገራዊ ምርጫ፡ ከም እተሳዕረ ዝፍለጥ እዩ። እዚ ማለት ድማ፡ ኣብ ታሪኽ ኖርወይ፡ ካልአይቲ ጓል ኣንስተይቲ ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኖርወይ ብምዃን ዝመርሐት ሶልበርግ፡ ስልጣን ባይቶን ኪንግ ሃራልድን ከም ዘብቅዐ ብዕሊ ኣፍሊጣ’ላ። ትማሊ ሰሉስ፡ ሰዓት 3 ድሕሪ ቀት፡ሪ ኤርና ሶልበርግ፡ ከም ቀዳመይቲ ሚኒስተር እታ ሃገር ናይ መወዳእታ ጋዜጣዊ ዋዕላ ሂባ።
“ንኹሉ ሰብ እተመስግነለን፡ ናይ ሓዘን መዓልታት እየን” ክትብል ኣብ ባይቶ ቀሪባ ምዝራባ ኣገልግሎት ዜና NTB ገሊጹ። ምስ እትፈልጦምን እትፈትዎምን ሰባት ክትስርሕ ትጸንሕ’ሞ፡ ንስኻ ምስ ተኣለኻ ድማ ምስ ካልእ ሰብ ክሰርሑ ክትርኢ እንከለኻ ብጣዕሚ እዩ ዝስመዓካ ክትብል ነቲ ሃውሁ ገሊጻ።
ሓላፊ ሰልፊ ዕዮ፡ ስቶረ (Støre)፡ ምስ መላፍንቱ ዝኾነ ሓላፊ ሰንተርፓርትየት፡ ትርጊቭ ስላግስቮልድ ቬየም (Trygve Slagsvold Vedum)፡ ሎሚ ረቡዕ፡ መንግስቲ ድሕሪ ምእዋጅ፡ ጽባሕ ሓሙስ፡ መንግስትነት ክርከቡ እዮም። ብድሕሪ’ዚ፡ ነቲ ብመንግስቲ ሶልበርግ ዝቐረበ ናይ ዝቕጽል ዓመት ገንዘባዊ ባጀት፡ ክቕይርዎ ዝደልዩ እንተ ኾይኖም ድማ ክውስኑ እዮም ተባሂሉ’ሎ።


text:
Dals-Ed
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 12 1 2021
ስእሊ: Christiane Dietz
ዳል-ኤድ ኮሙን ናይ ዕድላት ኮሙን፣ ናይ ጫካ ኮሙን፣ ናይ ንግዲ ኮሙን ኮይኑ ልዕሊ ኩሉ ግና ናይ ደቂ ሰባት ኮሙን እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ4,806
ስፍሓት መሬት724 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Åmål 72 ኪሜ
- Uddevalla 86 ኪሜ
- Vänersborg 89 ኪሜ
- Trollhättan 100 ኪሜ
- Karlstad 144 ኪሜ
ኣብ ዳል-ኤድ ጭንቐትን ሪጋ ማኪናን ይውገደልካ። ኣብዚ ብዛዕባ ነንሓድሕድና ንክንግደስ ግዜን ሓይልን ኣለና። እዚ ንንግድታትና እውን ባህሪ የትሕዞ እዩ። ትካላት፣ ነጋዶ፣ ኮሙንን ሰብ መዚን ዝበለጸ መፍትሒ ንምርካብ ብሓባር ይሰርሑ።
ጽሩይ ኣየር፣ ጽሩይ ማይን ጽሩይ መሬትን ዘለዎ ኣከባቢ ጆባእ ንብለኩም። ኣብዚ ኣደናቕን ድንግልን ዝኾነ ተፈጥሮ ይርከብ። ዳል-ኤድ ጸጥታ ጆባእ ይብል - እዚ ንብዙሓት ሰባት ኣዝዩ ብቐሊሉ ዘይርከበሎም ነገር እዩ። ናይዛ ኮሙን ኣስታት 400 ቐላያት ንምግፋፍ ዓሳ፣ ምሕንባስ፣ ምጅላብን፣ ብጃላቡ ምዝዋርን እውን ቀረብ ኣሎዎ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብታ ሕምብርቲ ናይ'ዚ ምምሕዳር ከባቢ ዝኾነት ከተማ ኤድ፡ ዝካረ-ኣባይቲ ይርከብ። ነቶም መደብ መትከሊ-እግሪ ዘለዎም ሓደስቲ ስደተኛታት ብዝምልከት፡ ክፍሊ ምውህሃድ ኣብ ሕብረተ-ሰብ ብመንገዲ ትካል ኤድስሁስ ገዛ ከም ዝተሓዘሎም ይገብር። እዛ ትካል'ዚኣ ብምምሕዳር ናይትዚ ከተማ እትውነን እያ። ብዜካ'ዚ፡ እታ ናይ ግሊ ትካል ፒነዃር ውን ዝካረ መንበሪ-ኣባይቲ ኣለዋ።
ኣካረይቲ ትካላትን መንበሪ ገዛውትን ርኸብ
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ከተማ ኤድ፡ ብርክት ዝበሉ ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ስደተኛታት ኣለዉ። ንሳቶም ከኣ፡ ዓረበኛ፡ ዳሪ፡ ሶማል፡ ጀርመንን ቋንቋ ኖርወይን ዝዛረቡ እዮም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ከተማ ኤድ ብርክት ዝበላ ንጡፋት ማሕበራት ኣለዋ። ኣብቲ ከተማ ውን ብርክት ዝበላ ኣብያተ-ክርስትያናት ይርከባ። ተወሳኺ ዝርዝር ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ትረኽብዎ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ሕምብርቲ ከተማ ኤድ፡ ቤት-ጽሕፈት ምምሕዳር ከተማ፡ ፋርማሲ፡ ድኳናት ኣስቤዛ (ዊሊስ ከምኡ ውን ኩፕ-ኮንሱም) ድኳናት ክዳውንትን ኣሳእንን፡ እንዳ-ሻሂታት፡ ድኳናት ኤለክትሪካዊ መሳለጥያታትን ባንክታትን ትረኽቡ። ኣብቲ ብዩርድብሩን ዝፍለጥ ኢንዱስትርያዊ ከባቢ፡ ድኳን ካርልሶን፡ ኢኤም-ሞብለር፡ ድኳን ዘገልገል ንብረት፡ ህንጻ ንግዲ ከምኡ ውን ናይ ህንጻ ትካላትን ካልእን ይርከባ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማ ኤድ፡ መውዓሊ-ህጻናት፡ ክፉት መውዓሊ-ህጻናት ከምኡ ውን ውን መእከል መዘናግዒ-ህጻናት ይርከብ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣለኩም።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ከተማ ኤድ፡ ስኖሩምስስኩላን (ካን 1ይ-3ይ ክፍሊ) ከምኡ ውን ሆጋስኩላን (4ይ-ክሳብ 9ይ ክፍሊ) ዘአንግዳ ናይ መባእታዊ ደርጃ ኣብያተ-ትምህርቲ፡ ኣለዋ። ኣብ ከተማ ኢድ ውን ብተወሳኺ፡ ባህላዊት ቤት-ትምርህቲ፡ ኣላ። እዛ ድሒራ ዝተጠቕሰት ቤት-ትምህርቲ ንህጻናትን መንእሰያትን፡ ባህላዊ ኣፍልጦኦም ንምዕባይ ዝዓለመ መደባት ትሰርዕ። ኩሎም ህጻናትን መንእሰያትን ከኣ፡ ዝኾነ ሙዚቃዊ መሳርሒ፡ ደርፊ ወይ ሳዕስዒት ከም ዝመልኩ ይግበር።
ኣብ ተመሳሳሊ፡ እታ ኡትሲክተን ተባሂላ እትጽዋዕ ናይ ካልኣይ-ደርጃ ቤት-ትምህርቲ፡ ኣብ መዳይ ሆቴልን ቱሪስም ከምኡ ውን ኣብ መዳይ ማሕበራዊ ስነ-ፍለጠት ዘትኮረ ናይ ካልኣይ-ደርጃ ትምህርቲ ትህብ። ምስዛ ቤት-ትምህርቲ ውና ብተመሳሳሊ ህንጻ፡ ፍሉይ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ፡ ትርከብ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብቲ ብኡትቨክሊንግስ-ሰንትሩም ዝፍለጥ ማእከል ትምህርቲ፡ ናይ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ (ኤስ-ኤፍ.ኢ) መደብ-ትምህርቲ ይወሃብ እዩ። ብዜካ'ዚ ኣብቲ ዞባ ንኽትወሃሃዱ ዝሕግዘኩም ጠቓሚ ሓበሬታ ብዛዕባ ስራሕ፡ ሕብረተ-ሰብ፡ ስነ-ቁጽርን ብቅልል ዝበላ ቋንቋ ሽወደን ከም ዝወሃበኩም ይግበር።
ምስ ካልኦት ኣብ ዞባ ፍርቡዳል ዝርከባ ከተማታት ብምትሕብባር ከኣ፡ ንሕብረተ-ሰብ ሽወደን ዝምልከት ትምህርቲ ብቋንቋ ኣዴኹም ከም ዝወሃበኩም ይግበር። ብዜካ'ዚ ዕድላት ትምህርቲ ንዓበይቲ ውን ኣብቲ ከተማ ኣሎ እዩ። ክትመሃሩ ምስ እትደልዩ ምስ ክኢላታት ወይ ኣማኸርቲ ትምህርቲ ተራኺብኩም ተዘራረቡ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ማእከል-ጥዕና ኤድስያርደት፡ ዶክቶራት፡ ሓካይም ወረዳ፡ ክፍሊ-ጥዕና ህጻናትን ኣዴታትን ይርከብ። ኣብዚ ህንጻ'ዚ፡ ህዝባዊ ክሊኒክ-ስኒ ውን ይርከብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ መንግስታዊ ትካላት ኣብ ዝግበር ርኽክባት ተርጓሚ ክቍጸረልኩም ይኽእል።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብዚ ዞባ'ዚ፡ ትካል መጎዓዝያ ቬስት-ትራፊክ (Västtrafik) ዝውንነን ብርክት ዝበላ ኣብ መጎዓዝያ ዝተዋፈራ ኣውቶቡሳት ኣለዋ። እተን ካብ ኦስሎ ናብ ዮተበሪ ዝመላለሳ ባቡራት መዓልታዊ ኣብ ከተማ ኤድ ደው ይብላ እየን።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ'ዚ ዞባ'ዚ እቲ ዝዓበየ ወሃቢ-ስራሕ ምምሕዳር ከተማ ባዕሉ እዩ። ዝበለጸ ዕድላት ስራሕ፡ ኣብ ጽላታት ቤት-ትምህርቲ፡ ክንክንን ምሕብሓብን፡ እዩ። ኣብ መዳያት ንግዲ፡ ምስናዕ፡ ኣግራብ፡ ኣገግሎታት፡ ባህላዊ ንጥፈታት ዝዋስእ ውን ብርክት ዝበላ ነኣሽቱ ትካላት ኣብቲ ቦታ ኣለዋ።


text:
Radio Erena: 17 March 2019
ኤርትራ ናይ 2019 መሪሕነት ካርቱም ፕሮሰስ ተረኪባ።
ኮሚሽነር ማሕበራዊ ጉዳያት ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣሚራ ኣልፋድል መሓመድ ናብ ኣስመራ ድሕሪ ዘካየደቶ ወግዓዊ ዑደት እያ ነዚ ሓላፍነት ንመንግስቲ ኤርትራ ኣረኪባ።
ስደተኛታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ናብ ኤውሮጳ ከይኣትዉ ብዝኾነ ይኹን መንገዲ ክኽልክል ዝቖመ እዚ ብካርቱም ፕሮሰስ ዝፍለጥ ምትእኽኻብ ሃገራት ኤውሮጳን ምብራቕ ኣፍሪቃን፣ ናይ ዝሓለፈ ዓመት መሪሕነቱ ኣብ ኢጣልያ እዩ ኔሩ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ምስታ ኮሚሽነር ኣብ ዘካየዶ ርክብ፣ ዝስዕብ ደረጃ ካርቱም ፕሮሰስ 2019 ብመንጽር መንግስታዊ ምሕደራን ከምኡ’ውን ምእካብ ሓበሬታን ጸብጻብ ምቕራብን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ከምዝተዘራረቡ፣ ክፍሊ ሓበሬታ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣመልኪቱ።
ኮሚሽነር ኣሚራ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝጸንሓትሉ እዋን ምስ ዝተፈላለዩ ሰበስልጣን ኤርትራ ርክብ ከምዘካየደት እቲ ሓበሬታ ብዝተወሳኺ የመልክት።
ን37 ሃገራት ኤውሮጳን ኣፍሪቃን ዝሓቖፈ እዚ ምትእኽኻብ፣ ምስ ሕብረት ኤውሮጳን ሕብረት ኣፍሪቃን ተሳንዩ ዝሰርሕ ኮይኑ፣ ቀንዲ ዕላምኡ ስደተኛታት ንምግታእ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
እንተኾነ ሓያሎ ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ መሰላት፣ ነዚ ምርካብ ሓላፍነት ናብ መንግስቲ ኤርትራ ዘለዎም ተቓውሞ የስምዑ ኣለዉ።
ብመሰረት ጸብጻብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፣ ገለ ወተሃደራውያን ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን ኣብ ምስግጋር ደቂሰብ ከምዝተዋፈሩ ዘርእይ መርትዖታት ቀሪቡ እንከሎ፣ ሓላፍነት ናይቲ ምትእኽኻብ ንኤርትራ ክወሃባ ስግንጢርነት ናይቲ ጉዳይ ዘርእይ እዩ ክብሉ’ዮም እቶም ተጣበቕቲ መሰላት ተቓውሞኦም ዘስምዑ ዘለዉ።
ካርቱም ፕሮሰስ ኣብ 2014 እዩ ተመስሪቱ። ሓደ ዓመት ድሕሪሩ ኣብ ማልታ ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ከኣ መግትኢ ስደተኛታት ዝውዕል ናይ 1.8 ቢልዮን ዩሮ ባጀት ሰሊዑ ይንቀሳቐስ ኣሎ።
እቲ ምትእኽኻብ፣ ነዞም ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን መንገዲ ኣብ መስግጋር ደቅሰብ ዝተዋፈሩ መንግስታት ፋይናንስያዊ ሓገዝ ምሃብ፣ ጉዳያት ካብ ምትሕልላኽ ሓሊፉ ዝኾነ ረብሓ የብሉን ክብሉ’ዮም ተንተንቲ ዝገልጹ።
ኮሚሽነር ኣሚራ መሓመድ ምስ ሰበስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዝተራኸበትሉ እዋን፣ ኤርትራ ንውዕላት ፕሮቶኮል ስንኩላን ኣፍሪቃ ከምኡ’ውን ንምቛም ትካል መድሃኒት ኣፍሪቃ ክትፍርም ጻውዒት ኣቕሪባ።


text:
ደቡብ ሱዳን ኣብ 2011 ኣ/ፈ ካብ ሱዳን ካብ እትፍለ ጀሚሩ ሰራዊት ሓርነት ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ካብ ሓርነታዊ ቓልሲ ናብ መንግስታዊ ኣሰራርሓ ዘይምእታውን ሕቶታት ዴሞክራስን ድልየትታ ህዝብን ብዘይምምላሱን ዝተልዓለ ቅልውላው እዩ ክብሉ ዶ/ር መሓሪ ታደለ ማሩ ይገልፁ።ተንታኒ ጉዳያት ሕብረት ኣፍሪካን ዓለምለኸ ኣማኻሪን ከምኡ’ውን ተመራማሪ ኣብ ናይ ቃል ኪዳን ሰሜን ኣትላንቲክ /NATO/ ናይ ርሕቐት ትምህርትን ዶ/ር መሓሪ ናይ ደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር መቓልስቲ ብፆቶም ዴሞክራሲያዊ ሕቶ ከቕርቡሎም ምስ ፈተኑ ንማእኸላይ ኮሚቴ፣ንኣባላት ፖሊት ቢሮ፤ ህንፃን ጉባኤን እቲ ፓርቲ ብምፍራስ ኣብ ልዕሊ ብፆቶም ስጉምቲ ምውሳዶም ቀንዲ ምኽንያት እዩ ኢሎም።
እቲ ግጭት ንምፍታሕ በይነ መንግስታት ኢጋድ ፃዕርታት ኣብዘካይደሉ እዋን ኣባል ኢጋድ ዝኾነት ኡጋንዳ ኣብቲ ግጭት ምእታዋ ነቲ ፃዕቲ ዓብዪ ዕንቅፋትን ሓደገኛን ስለዝኾነ ኢጋድ፣ሕብረት ኣፍሪካን ማሕበረሰብ ዓለምን ንኡጋዳ ደው ከብላ ኣለዋ ኢሎም ብምውሳኽ።እንኮ መፍትሒ እቲ ቅልውላው እውን ፖለቲካዊ ፍታሕ እዩ ኢሎም።ዝርዝሩ የድምፁ።


text:
ብሰንኪ ቫይረስኮሮና ዝተዓፀው ምንቅስቃሳት ኣሜሪካ ቀስ ብቀስ ይኽፈት አሎ፡፡ለበዳ ቫይረስ ኮረና ንዓውድታት ማእከላት ጥዕና ሓዊሱ ንቁጠባ እታ ሃገር ከምዘናወጻ ይፍለጥ ፡፡
አብ ልዕሊ ሰራሕተኛታት ጥዕናን ስድረኦምን እውን ዝወረደ ሃሰያ ድሕሪ ኮቪድ 19 አብ ቁጽጽር ምውዓሉ እውን እንተኾነ ብቀሊሉ ዝፍታሕ አይኮነን፡፡
ዶክተር ማይክ ዊልሶን አብዚ እዋን ናብ ቴክሳስ ናብ ሸውዓተ አባላት ዝሓዘት ስድራ ቤቱ ተመሊሱ አሎ፡፡
"እዚ እዋን እዚ ግና ካብቲ ቅድሚ አዋርሕ ሜዲካል ዳይሪክተር ሆስፒታል ኒውዮርክ ኮይኑ ዘገልገለሉ እዋን ዝተፈለየ እዩ ፡፡ ዶክተር ማይክ አብ ሆስፒታል ኒውዮርክ ን 22መዓልታት ብዘይ ምቁራጽ ንመልቲ 14 ሰዓታት ዝሰርሓሉ እዋን ከምዝነበረ ይዝክር፡፡"
አብ ኒውዮርክ ቁጽሪ ብኮረና ቫይረስ ዝተለከፉ ሰባት እናነከየ ምስ መጸ ግና ዶክተር ዊልሰን ቴክሳስ ናብ ዝርከብ ስድርኡን ይሰርሓሉ ናብ ዝነበረ ሆስፒታልን እንተተመልሰ ናብ ስርሑ ክምለስ አይከአለን፡፡ምኽንያቱ ዶ/ር ዊልሰን ከምዚ ክብል ይገልጾ፡፡
"ዝሕከሙ ሰባት ስለዘይነበሩ ሓኪም አየድልዮምን ነይሩ፡፡ስለዝኮነ ነርስታትን ዶክተራትን ከይትመጹ ተባሂሎም፤ ንግዚኡ ካብ ስራሕ ጠጠው ኢሎም እዮም ዘለዉ፡፡ ''
ዝርግሐ ለበዳ ቫይረስኮረና አዚዩ አብ ዝነሃረላ ወርሒ ሚያዝያ ኣገልግሎት ጥዕና አሜሪካ 1.4 ሚሊዮን ሰራሕተኛታቱ ካብ ስራሕ አሰናቢቱ'ዩ፡፡
መጠን ለበዳ እቲ ቫይረስ አዚዩ እናከፍአ ምስ ከደ ሆስፒታላት ቀንዲ ምንጪ እቶተን ንዝነበረ መስርሕ ሕክምና መጥባሕቲ ገቲኦም ክፍልታቶም ንመቀ፟በሊ ሕሙማት ቫይረስኮረና አወዒሎሞ እዮም። ቅድሙ'ውን ገንዘባዊ ጸገም ዝነበረን ንኣሽቱ ሆስፒታላት ዳርጋ ናብ ድርኩኺት ውድቀት በጺሔን'የን፡፡
ዶክተር ሩቺታ ጋንዲ ሓንቲ ወቅዒ ዘጋጠማን ናብ ሆስፒታል ደንጉያ ዝመጸትን ሕምምቲ (ዝሕክም ዝነበረ) (ትሕክም ነበረት ።ብህይወት ከተትርፋ ግን አይከአለትን ።
Act
'' እቲ ምዕጻው ደም ክንሪኦ ከለና አዚዩ ዝኽፍአ ሙኻኑ ኢና ተዓዚብና ።ኩላትና'ውን አዚና ኢና ሓዚንና ። እዚ ጸገም ሓደ ካብቶም ውጺኢቶም ክንልውጦም አንኽአሎም ጸገማት ሓደ እዩ ። እዛ ሰበይቲ አብ ውሽጢ 24 ሰዓታት እንተትመጸና ነይራ እቲ ዘጋጠማ ሕማም ምአለናላ ነይርና።
End Act
ሕሙማት ናብ ክፍሊ ህጹጽ ሕክምና ንዘይምኻድ ስለዝወሰኑን ሆስፒታላት አታውታተን ስለዝነከየ ንመብዛሕቶም ሰራሕተኛታተን ነክየነኦም'የን። ብፍላይ አብ ገጠራት ዘለዋ ክፍሊ ህጹጽ ሕክምነአን ብሓደ ወይ ክልተ ዶክተራት'ዩ ዝሰርሕ ዘሎ፡፡
መስራቲት 23-ሽሕ አባላት ዘለውዎ ማሕበር ሓኻይም ህጹጽ ሕክምና ሙድይ ዶክተር ሙድይ አባላተን አብ ዝሰርሕሉ ሆስፒታላት ሕጽረት ዶክተራት ምባል ካብ ስራሕ ከየስጉጎም ይፈርሁ'ዮም ድሕሪ ምባል ከምዚ ትብል።
Act
"ዋላ ክልተ መካይን አብ ደገ ጠጠው ዝበላ እንተሊየን አበኡ ሰባት የድልዩና እዮም።መጠን እቲ ሕማም መዓስ ከምዝደግስን ከምዝውስኽን አይንፈልጦን ስለዚኩልግዘ ድሉዋት ክንከውን አለና።"
End Act
ዶክተር ሙድይ ወሲኻ ሆስፒታላት አሜሪካ ኩልግዘ ሕጽረት ገንዘብ የጋጥመን እዩ ። ሎሚ ድማ ብኢስዎ እዩ ዝረአ ዘሎ ትብል። ብምቅጻል
Act
"ከም ኢንዱስትሪ እዩ ዝከውን ዘሎ። ከምኡ ክኾውን አይነበሮን ፤ሓደሰብ ነቲ ካልእ ሰብ ዝሕብሕበሉ
ስፍራ እዩ ክኾን ዝነበሮ።"
End Act
ቫይረስ ኮረና ዝውረዶ ጉዳት ንምክሕሓስ ተባሂሉ ዝሓለፈ ወርሒ መጋቢት ካብ ዝተፈቅ፟ደ ክልተ ትሪልዮን ዶላር እቲ 100 ቢልየን ዶላር ንዝኸሰሩ ሆስፒታላት ሓገዝ ዝውዕል እዩ።እንተኮነ ግና እዚ 'ውን ንዶክተር ዊልሶን ዝሕግዝ ኮይኑ አይተረኽበን ። እካ፟ድአስ ንድሕሪት ተመሊሱ ሰነዳት ተሞኩሩኡን ትምህርቱን የሐድስ አሎ።


text:
ኣብ ኒካራጉዋ ናይ ርእሰ ሰበካ ርእሰ ከተማ ማናጉዋ ተሓባባሪ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ካርሎስ ኣቪለስ ካንቶን ንምርግጋጽ እውነተይና ስርዓት ደሞክራሲ ኣብ ኒካራጉዋ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኦርተጋ ጸቕጢ ክገብር ዕቱብ ጻውዒት ከቕርቡ እንከለዉ፡ ሕዝቢ ኒካራጉዋ ንብፁዓን ጳጳሳቶም ዝድግፍ መንፈሳዊ ሰልፍን ንግደትን ንኽካየድ ይጽውዕ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ርእሰ ብሔር ዳኒኤል ኦርተጋ ምስ ፎክስ ነውስ መደብር መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ብዛዕባ ኒካራጉዋን ህልው ኩነታት ዝበልዎ ኩሉ ሓቅነት ዘይብሉ ትኽክለይና ማሕበራውን ፖለቲካውን ኤውኮኖሚያውን ስእሊ ኒካራጉዋ ዘየንጸባርቕ ምዃኑ ናይ ርእሰ ሰበኻ ማናጉዋ ተሓባባሪ ሊቀ ጳጳሳትን ናይ ኒካራጉዋ ብሔራዊ ሓልዮ ዘተ ድርገት ኣማኻሪ ብፁዕ ኣቡነ ካርሎስ ኣቪለስ ካንቶን ገሊጾም።
ርእሰ ብሔር መንግስቲ ኒካራጉዋ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ህዝብን ድርገት ሓልዮ ብሔራዊ ዕርቂ ዳንኤል ኦርተጋ ኣክንዲ ኣብቲ ናይ ርእሰ ብሔር ስልጣኖም ዘብቅዓሉ 2021 ዓ.ም. ምእንቲ ሰላም ሃገርን ሕዝብን ኣብ ወርሒ መጋቢት 2019 ዓ.ም. ሕዝባዊ ምርጫ ክጽውዑ እንክብል ንዘቕረቦ ሕቶ ዘይቅቡል እዩ ቢሎም፡ ኣብዛ ሰሙን እዚኣ ኣብ ኒካራጉዋ ዘሎ ኩነታት ምርግጋእ ኣርእዩ እንክብሉ ዝገለጽዎ ሓሳብ ካብ ሓቂ ዝርሓቐ ምዃኑ ብፁዕ ኣቡነ ካንቶን ሓቢሮም፡ ካብቲ ሕዝባዊ ዓመጽ ካብ ዝተባርዓሉ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ንነጀው ብውሑዱ 360 ሰባት ከምእተቐትሉን ናይ ህዝቢ ስቓይ እውን ይብእስ ኣሎ ኢሎም።
ርእሰ ብሔርነት ኦርተጋ ኢቅዋማዊ ሃገር እዩ
ብፁዕ ኣቡነ ካንቶን ፡ ርእሰ ብሔር ዳንኤል ኦርተጋ እቲ ንፎክስ ነዊስ ዝሃብዎ መልሲ፡ ኣብ ኒካራጉዋ ዘይነብሩ እዩ ዘምስሎም፡ ኣብ ኒካራጉዋ ዘሎ ህልው ኩነታት ኩሉ ዝፈልጦ ውጥረትን ሁከትን ዝተመልኦ እዩ፡ ስለዚህ እዛ ሰሙን እዚኣ ምርግጋእ ዝተራእየላ ክትብል ብሓቒ የሕዝን፡ ኣበይ ክፍሊ ዓለም ከምዝነብሩ እንድዒ። እቶም መሰል ሓይሊ ምክልኻል ዝዀኑ ዕጡቓ ሓይሊ ደገፍቲ ኦርተጋ ዜጋታት ይኣስሩን የሳቕዩኡን ይጨውዩን ኣለዉ፡ ገዝእ ርእሶም ኣብ ዝቕጽል ህዝባዊ ምርጫ ከሳትፉ መታን ብዛዕባ ሕዝባዊ ምርጫ ዝምልከት ዓንቀጽ ቅዋም ሃገር ክቕየር ገይሮም እዮም። ስለዚህ እቲ መንግስቲ ዳንኤል ኦርተጋ ኢቅዋማዊ ሃገር እዩ፡ ከምዚ ብምዃኑ ከኣ ሕዝባዊ ምርጫ ክጽውዑ ይግባእ ኢሎም።
ቤተ ክርስቲያን ኣብ ጐድኒ ዝሳቐይ ሕዝቢ
ብፁዕ ኣቡነ ካንቶን ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ኣስዒቦም፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ኒካራጉዋን ጳጳሳታን ካህናታን ገዳማውያንን ብዙሕ ስቓይ የጋጥሞም ኣሎ፡ ሽዱሽተ ካህናት ርእሰ ሰበኻ ማናጉዋ ናይ ምፍርራሕ መልእኽቲ ከምዝበጽሖምን ናይ ቁምስና ማርያም መቕደላዊት መሳኹትን መዓጹን ብዝተዓጥቑ ደገፍቲ ኦርተጋ ከምእተሰባብረን፡ ኣብ ሳንቲያጎ ሓዋርያ (ቅዱስ ያዕቆብ ሓዋርያ) ቤተ ክርስትያንን መለኰታዊ ምህረትን መጥቃዕቲ ከምዝፈነዉን። ዕጡቓት ሓይሊ ደገፍቲ ኦርተጋ ማናጉዋ ኣብ ዝርለን ካቴድራል ተዓቝይቦም ዘለዎ ዜጋታት ክሳብ ዝወጹን ምስ ወጹ ንኽሕዝዎም ኣሚቶም ሓይሊ ምክልኻል ነቲ ካቴድራል ከቢቦም ይቆጻጸርዎ ከምዘለዉ ይሕብሩ።
ዳንኤል ኦርተጋ ነቶም ዝቃወሙን ኣድማ ንዘካይዱን ዝድግፍን ንዝቖሰሉ ኣድመይናታት ዝከናኸን ኩሉ ኣሸባሪ እዩ ይብሉ፡ ከምዚ እንተድኣ ኰይኑ መላእ ህዝቢ ኒካራጉዋ እዩ ይብሉ ብፁዕ ኣቡነ ካንቶን።
ዕቱብ ጻውዒት ንዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ
ማሕበረሰብ ዓለም ንህዝቢ ኒካራጉዋ ክድግፍ ብፁዕነቶም ንዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ ዕቱብ ጻውዒት ከቕርቡ እንከለዉ፡ እቲ ካብ ወርሒ ሚያዝያ 2018 ዓ.ም. ኣትሒዙ ዝተባርዔ ሕዝባዊ ዓመጽ ኣብ መንጐ ክልተ ዕጡቓት ሓይሊ ዘሎ ውጥረት ዘንቀሎ ዘይኰነስ ሰላማዊ ሕዝቢ ዘካይዶ ዘሎ ሰላማዊ ሰልፊ ንምብታን ደገፍቲ ኦርተጋ ዕጡቓት ሓይሊ ዝወስድዎ ዘለዉ ዘይተመዓራረየ መጥቃዕቲ ዘንቅሎ ዘሎ ሁከት እዩ፡ ዓለም ሓቆፍ ማሕበረሰብ መንግስቲ ዳንኤል ኦርተጋ ሕዝባዊ ሰላማዊ ኣድማ ከኽብሩን ኒካራጉዋ ናብ እውነተይና ስርዓት ደሞክራሲ ከተብል መታን ኣብ ልዕሊ ዳንኤል ኦርተጋ ጸቕጢ ክገብር ይጽውዑ።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ሕዝቢ ንዕለት 28 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ንካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኣብ ኒካራጉዋይን ብፁዓን ጳጳሳታን ዝድግፍ ሰልፊ ሰላማዊ ንግደት ክካየድ ሓላይ ሓቅን ፍትሕን እተሰምየ በርገሳዊ ማሕበር ጻውዒት የቕርብ ከምዘሎ ይንገር።


text:
ንሕና ነጻ መራኸቢ ጨንፈር ኢና ንየማናውን ዓሌታውን ጸረ-ሰሚቲካውን ዓመጽ ኣብ ክፍለሃገር ባቫርያ።
ኣገልግሎት ምኽሪ ንተመኮርቲ የማናዊ ዓመጽ።
ንስኹም ወይ ኣብ ከባብኹም ዘለው ሰባት መጥቃዕቲ፣ ፈኸራ ወይ ምጽራፍ ተሞኪርኩም ኔርኩም ዶ፧ ወይ ናይ ከምዚ ዓይነት መጥቃዕቲ ምስክር ኔርኩም ዶ፧
የማናዊ፣ ዓሌታዊ፣ ጸረ-ሰሚቲካዊ፣ ንዳርቪን ዝምልከት ማሕበራዊ ወይ ኣንጻር ኤል.ጂ.ቢ.ቲ.ክዩ.* ዝኾነ ምኽንያት ዲኹም ትግምቱ፧ B.U.D. ኣገልግሎት ምኽርን ሓገዝን ይህብ፥
ንሕና ኣብቲ ኣእምሮኣዊ ምኽኣል ናይ ከምዚ ዓይነት ተግባር ክንድግፈኩም ንፍትን ከምኡ’ውን ሓኻይምን ፍወሰኛታትን ከነመሓላልፍ ንኽእል። ኣከያይዳ ጉዳይ ገበን ክንገልጸልኩም ኢና፣ ናብ ፖሊስ ከምኡ ድማ ናብ ቤት-ፍርዲ ከነሰንየኩም፣ ኣብ ምድላይ ሕጋዊ ምኽሪ ወይ ኣብ ምጥላብ ገንዘባት ካሕሳ ክንሕግዝ። ብተግባርን ብፖሊቲካን ኣብ ምክያድን ምሕያልን መሰላትኩም ንሕግዝ ኢና። ኣድላይ ኣንተኾይኑ ኣስተርጐምቲ ክንጠልብ ንኽእል።
ከመይ ጌርና ከምንሕግዘኩም ንስኹም ኢኹም ትውስኑ።
ነጻ & ስቱር።
ንዓኹም ኢና ዘለና!
ኣገልግሎት ምኽርና ነጻ እዩ ከምኡ’ውን ኣብ ምሉእ ባቫርያ ንመጸኩም። ብስመ-ስዉር ኢና ንሰርሕ ከምኡ’ውን ኣብ ረክላም ጽግዕተኛ ኣይኮናን። ንኣድላይነትኩም ከኣ ኣብ ወገንኩም ኢና ዘለና። ኣድላይ እንተኾይኑ ኣስተርጐምቲ ክንጠልብ። ስመ-ስውርን ውሑስን ኣገልግሎት ምኽሪ ኣብ ኢንተርነት ብጀርመንኛን እንግሊዝኛን ንህብ ኢና። ወይ ብቋንቋኹም ኢመይል ጽሒፍኩም፣ ንሕና ድማ መልሲ ክንህብ ኢና።
ርኸቡና ኢኹም፥
ውሑስን ስቱርን።
ኣገልግሎትና ምኽሪ ኣብ ኢንተርነት።
ግላዊ ኣገልግሎትና ምኽሪ ብኣካል ነቕርብ፣ ብተወሳኺ ዝስዕብ ውን ነቕርብ፥ ውሑስን ዝተመስጠረን ኣገልግሎት ምኽሪ ኣብ ኢንተርነት ብጀርመንኛን እንግሊዝኛን። እንተተደልዩ ዋላ ብስመ-ስውር።


text:
ኣቶ ተስፋ ድራር ይበሃል። ኣብ ኣሜሪካ ዕዉት ሓረስታይ`ዩ። ኣብ ጋዴን ከባቢ ዓላ ተወሊዱ- ዘርኢ ጣፍ ቅድሚ 37 ዓመታት ኣብ ኣሜሪካ ዘላለየ ፈላማይ ሰብ ምዃኑ ይገልጽ።
ኣቶ ተስፋ ድራር ኣብ 1981 ዓ.ም ናብ ኣሜሪካ መጺኡ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሚኖሶታ ኣብ ዝምሃረሉ ዝነበረ እዋን፡ ካብ ዓዲ 10 ኪሎ ጣፍ ኣምጺኡ ከምዝዘረአን ሓደ ኩንታል ከም ዘእተወን ይገልጽ።
ኣብ`ዚ እዋን`ዚ ግን ኣብ ሽዱሽተ ግዝኣታት ኣሜሪካ ክሳብ ሓሙሽተ ሽሕ ሄክታር መሬት ከምዝሓርስን ንልዕሊ 250 ሰራሕተኛታት ናይ ስራሕ ዕድል ከምዝኸፈተን ገሊጹ`ሎ።
“ጣፍ ካብ`ቲ `ግሉትን ` ዝብሃል ኣብ ስርናይ ዝርከብ ንጥዕና ዘይሰማማዕ ንጥረ-ነገር ናጻ ስለዝኾነ፡ ኣሜሪካውያን ከይተረፈ እናፈተውዎ ይኸዱ`ለዉ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንሓዋሩ ንስርናይ ሓሊፉ ቀንዲ እኽሊ ኣሜሪካ ክኸውን`ዩ” ይብል።
ካልኣይ ክፋል ቃለ-መጠይቕ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 03 March 2021
ኣብ መንጎ ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ዝተወልዐ ዶባዊ ግጭት እናዓረገ ኣብ ዝመጽኣሉ ዘሎ እዋን፣ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ፣ ናብ ካርቱም ክበጽሕ’ዩ።
እቲ ፕረዚደንት ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፣ ናብ ሱዳን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ከካይድ ምዃኑ ዝግለጽ ዘሎ፣ ብሰሉስ 2 መጋቢት፣ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ፣ ሚርያም ሳድቕ ኣልማህዲ ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሱዳን፣ ኣብ ካይሮ ምብጻሕ ድሕሪ ምፍጻማ’ዩ።
ንሳ፣ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳምሕ ሾክሪ ብምርኻብ ኣብ ዘካየደቶ ዘተ፣ ኢትዮጵያ ንዲጋ ተሃድሶ ንምምላእ እትወስዶ በይናዊ ስጉምቲ፣ ንረብሓ ሱዳን ግብጽን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ምዃኑ ኣብ ምርድዳእ ከምዝተበጽሐ ማዕከናት ዜና ግብጺ ሓቢረን።
ኣብ ጉዳይ ናይልን ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዲጋ ተሃድሶን ብዝምልከት፣ ክልቲኤን ሃገራት ብሓባር እናተረዳድእ ክሰርሓ ኣብ ስምምዕ በጺሐን።
ክልትኤን ሃገራት፣ ኣብ ጉዳይ እቲ ኢትዮጵያ እትወስዶ ዘላ በይናዊ ስጉምቲ ምምላእ ዲጋ ተሃድሶ ብዝምልከት ሓባራዊ መርገጺ ክሕዛ ምዃነን ድማ ይግለጽ ኣሎ።
ሚኒስተር ሚርያም ናብ ካይሮ ምብጻሕ ትፍጽም ዘላ፣ ብጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት፣ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ግብጺ ናብ ካርቱም ኣብ ዝኣተወሉ ዕለት’ዩ።
ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት፣ ጀነራል መሓመድ ፋሪድ ዝመርሖ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ግብጺ፣ ኣብ ናይ ካርቱም ዑደቱ፣ ምስ ሱዳናዊ መዘንኡ፣ ጀነራል መሓመድ ዖትማን ኣልሑሰን ብምርኻብ፣ ኣብ መንጎ ክልትኤን ሃገራት ዝህሉ ዝተፈላለየ ወትሃደራውያን ጽጥታውን ስምምዓት ከቲሙ።
ንሃገራዊ ድሕነት ሱዳንን ግብጽን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ዝኾነ ተጻብኦ፣ ክልቲኤን ሃገራት ብሓባር ክምክትኦ ምዃነን፣ ጀነራል ፋሪድ ድሕሪ’ቲ ስምምዕ ገሊጹ።
ጀነራል ኣልሑሰን ብወገኑ፣ ክልትኤን ሃገራት ኣብ ወትሃደራዊ መዳይ ተሞክሮ ክለዋወጣ ምዃነን ብምጥቃስ፣ ግብጺ ኣብዚ ፈታኒ እዋን ኣብ ጎኒ ሱዳን ደው ምባላ ኣመስጊኑ።
===============


text:
Radio Erena: 06 May 2019
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ገዱ ኣንዳርጋቸው ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኢትይጵያ ናብ ሱዳን ምብጻሕ ኣካይዱ።
እቲ ልኡኽ፣ ብ5 ግንቦት ናብ ካርቱም ኣብ ድሕሪ ምእታው፣ ምስ ኣቦ መንበር መሰጋገሪ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ሌተናንት ጀነራል ዓብዱልፈታሕ ኣል ቡርሃን ብምርኻብ፣ ኣብ ህሉው ኩነታት ሱዳንን፣ ኢትዮጵያ ከም ኣካል ሕብረት ኣፍሪቃ ሒዛቶ ዘላ መርገጺን ብዝምልከት ተዘራሪቡ።
ኢትዮጵያ ሉኣውነት ሱዳን ከምእተኽብርን ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ጣልቃ ከምዘይትኣቱን ኣቶ ገዱ ኣብቲ ርክብ እኳ እንተገለጸ፣ መርገጺ መንግስቲ ኢትይጵያ ኣብ መሰጋገሪ ወትሃደራዊ ባይቶ ግና ብንጹር ኣይጠቀሰን።
ይኹን’ምበር፣ ኢትዮጵያ፣ ካብቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ዘውጽኦ ውሳኔ ዝፍለ መርገጺ ከምዘይብላ’ዩ ዝግለጽ።
መሰጋገሪ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ኣብ ውሽጢ ክልተ ኣዋርሕ ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ መንግስቲ ከረከብ’ዩ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝጽውዕ።
እቲ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዘካየዶ ምብጻሕ፣ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ተመሳሳሊ ጉዳያት ከምዝተመያየጠ ይዝከር።
እቲ ወትሃደራዊ ጉጅለ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ፣ ዛጊት ናብ ኢትዮጵያ ጥራይ’ዩ ምብጻሕ ኣካይዱ።
ህዝቢ ሱዳን ንዘካየዶ ህዝባዊ ናዕቢ ተጠቒሙ፣ ዕልዋ ዘካየደ ወትሃደራዊ ባይቶ ሱዳን፣ ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ከረክብ፣ ህዝቢ እታ ሃገር ብተቓውሞን ኣብያን ይጽውዕ ኣሎ።
====================


text:
ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ምስ ዓሚር ኳታር ኣብዝተራኸብሉ እዋን ርክብ ክልቲአን ሃገራት “ኣዚዩ ፅቡቕ’’ ክብሉ ገሊፆምዎ ነይሮም።
እዚ ኽልቲአን መሻርኽርቲ ንነዊሕ እዋን ክጥቀማሉ ዝፀንሓ ቋንቋ ስለዝኾነ እዩ ብዙሓት በዚ ናይ ትራምፕ መልእኽቲ ዝተገረሙ።
ትራምፕ ኣብ ናይ ትማሊ ሰሉስ ናይ ትዊተር መልእኽቶም ንኳታር ብምንፃለን ንብዙሓት ሃገራት ዓረብ ደገፎም ገሊፆም።ስዑዲ ዓረቢያ ሓዊሱ ካልኦት ሃገራት ዓረብ ኣብዚ ሰሙን እዚ ዲፕሎማሲያዊ ርክበን ምስ ኳታር በቲኸን ኣለዋ።
ኳታር ንኢራንን እስላማዊ ጉጅለታትን ትድግፍ ኣላ ብዝብል ምስሕሓብ ምኽንያት ኩሉ ዓይነት ጉዕዞ ናብን ካብን ኳታር ኣጊደን ኣለዋ።ኣብ መንጎ ኳታርን ጎረባብታን ነዊሕ ዝፀንሐ ምስሕሓብ ተጉሃሂሩ ምቕፃሉ ንኣሜሪካ ዓብዪ ትርጉም ኣለዎ።ምኽንያቱ ኳታር ን11ሽሕ ወታደራት ኣሜሪካ ዘተኣናግድ መደብር ሓይሊ ኣየር ዝፈቐደት ስለዝኾነት ኣንፃር ዳዒሽ ንዝካየድ ውግእ ወሳኒ መደብር እዩ ይብሉ ንሓይልታት ኳታር ኣብ ምስልጣን ዝሓገዙ ኣንድሪያስ ክሪየግ።
“እዚ ግዙፍ ወታደራዊ መደብር እዩ።ኣብ ማእኸላይ ምብራቕ ዝዓበየ መደብር እዩ።መብዛሕቲኦም ኣብ ኣፍጋኒስታን፣ዒራቕ፣የመንን ሶሪያን ንዝካየዱ ስርሒታት ነፈርቲ ካብዚ እየን ዝልዓላ።ኣዚዩ ወሳኒ እዩ።”
ንሶም ከምቲ ፕረዝደንት ትራምፕ ዝበሉዎ ኣሜሪካ ንኳታር ኣብ ምግላል ተሳቲፋ እንተኾይና ይጠራጠሩ።
ብመሰረት ንነዊሕ ግዜ ኣማኻሪ ፔንታጎን ኮይኖም ዝሰርሑ ኣንቶኒ ኮርድስማን፡ፕረዝደንት ትራምፕ ናይ ባዕሎም ኣካላት ሃገራዊ ፀጥታ ኣብ ልዕሊ ኳታር ዝተጠቐምሉ ከቢድ ቋንቋ ዝድግፉ እንተኾይኖም እውን ሕቶታት ኣለው።
ሚኒስትር ምክልኻል፣ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢን ኣማኻሪ ሃገራዊ ፀጥታን ነዚ ደጊፎምዎ እንተኾይኖም ንፁር ኣይኮነን ይብሉ።
ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ምክልኻል ኣሜሪካ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብዝለኣኾ መግለፂ ኣብ መንጎ መሻርኽቶም ዝኾና ሃገራት ዓረብ ዝተፈላለዩ ኣረኣእያታት ምህላዎም ከምዝርድኡ ብምግላፅ ኣሜሪካ ወታደራዊ መደብራት ክህልዋ እተን ሃገራት ንነዊሕ እዋን ምፍቃደን ምስጋንኣ ትገልፅ ኢሎም።
ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ እውን ኳታር ንጉጅለታት ግብረ ሽበራ ሓገዝ ገንዘብ ንከይረኽቡ ኣብ ምግባር ምዕባለ ኣርእያ እያ፤ ብዙሕ ዝተርፍ ግን ኣሎ ኢሉ’ሎ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ የጋጥሙ ዘለው ናይ ፀጥታ ፀገማት ንፁሃት ዜጋታት ግዳያት ሞትን መቑሰልትን ከምኡ እውን ምዝንባልን ይኾኑ ኣለው።
ኣብ ወሰና ወሰን ክልላት ኦሮሚያን ሶማሊያን ብሰንኪ ዘጋጠሙ ግጭታት ኣማእቲ ኣሽሓት ኢትዮጵያዊያን ንዘመናት ይነብርሉ ካብ ዝነበሩ ብዘሕዝን ተመዛቢሎም።ኣብ ክልል ኦሮሚያ እውን ናይ ተቓውሞ ሰልፍትታ ስዒቦም መንነት መሰረት ዝገበሩ መጥቓዕትታት ተፈፂሞም ቁፅሮም ብንፁር ዘይተፈልጡ ሰባት ተቐቲሎም፣ቆሲሎም፣ንብረቶም ተዘሚቱን ተመዛቢሎምን እዮም።ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ብሄረ ኣምሓራን ተጋሩን።
ኣብ ዞባ ቡኖ በደሌ ብዙሓት ሰባት ተቐቲሎም፣ ቆሲሎም፣ንብረቶም ዓንዩን ተዘሪፉን።ናይቲ ክልል መንግስቲ እውን ዘረጋገፆ እዩ።
ኣብ 1977 ዓ/ም ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ዝተኸሰተ ድርቂ ብሰፈራ ናብ ክልል ኦሮሚያ ዝኸዱን ንኣስታት 33 ዓመት ኣብኡ ይነብሩ ዘለውን ኣብ ስግኣት ንርከብ ኣለና ይብሉ ኣለው።ግዳያት መጥቓዕትን ምምዝባልን ንዝኾኑ ኣዘራሪብና ኣለና።ካብ ዞባታት ቡኖ በደሌ፣ምብራቕ ወለጋን ከተማ ሻሸመኔን።
ብምሉኡ ፀብፃብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል


text:
Gotland
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 25 9 2020
ጎትላንድ እታ ዝዓበየት ናይ ሽወደን ደሴት እያ ልዕሊ 57 000 ተቐማጦ ኸኣ ኣለውዋ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ59,249
ስፍሓት መሬት3,134 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Oskarshamn 154 ኪሜ
- Nynäshamn 179 ኪሜ
- Stockholm 237 ኪሜ
ጎትላንድ ብዙሕ እተወፍዮ ነገራት ኣለዋ፡ ሓደ ካብኡ ምሹው ናይ ትምህርቲ ሃዋህው ንህጻናትን ሓደ ሰፊሕ ናይ ባህልን- ናይ በብዓይነቱ መዘናግዕን። ብዘየገድሽ ኣብ ጎትላንድ ኣበይ ትርከብ ኣብ ጥቓ ከተማን፡ ገጠርን፡ ሃዋህውን ባሕርን ኢኻ ዘለኻ። ካብ'ን ናብ'ን ምሹው መጓዕዚታት ኣሎ። ጎትላንድ ሓንቲ ህብብቲ ናይ መግየሺት ቦታ ስለዝኾነት ዓመታዊ ኣማኢታት ኣሻሓት ኣጋይሽ እያ ትቕበል። መርሓባ ናብ'ዛ ደስያት ንምግዓዝ!
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ጎትላንድ ዝተፈላለየ ዓይነት መንበሪ ኣሎ፡ ኣብ ገጠርን ኣብ ከተማ ቪስቢን።
ጎትላንድ ሓንቲ ማራኺት ናይ መግየሺት ቦታ ስለ ዝኾነት ብዙሓት ውልቀ ሰባት ኣብ ቀውዒ፡ ሓጋይ ንነዊሕ ግዜ ከካይሩ ከምኡ'ውን ኣብ ግዜ ሓጋይ ብሰሙናዊ ከካርዩ ይመርጹ።
ኣብ ጎትላንድ ብዙሓት ኣዮም ክቕመጡ ዝደልዩ። በዚ ምኽንያት ከኣ ካብ ቪስቢ ወጻኢ ናይ ምሉእ-ዓመት መንበሪ ገዛ ንኽትረክብ ዓብይ ዕድል ኣሎ።
እቶም ናይ መንበሪ ፍቓድ ዝተዋህቡ ሰባት ከምኡ'ውን ናብ ጎትላንድ ዝተመደቡ ናይ መንበሪ ሓገዝ ካብ ምምሕዳር ጎትላንድ ይወሃቡ እዮም።
መንበሪ ምክራይ
እቲ ኮሙናላዊ ናይ መንበሪ ትካል GotlandsHem/ጎትላንድስሀም ዝካረዩ ገዛዉቲ ኣብ ከባቢ ጎትላንድ ኣለዎ። ኣብ'ቲ ናቶም ናይ ገዛውቲ መስርዕ ምምዝጋብ ይከኣል እዩ።
ከምኡ'ውን ዘካርዩ ግላውያን ወነንቲ ገዛውቲ ኣለዉ። ጎትላንድ ሓደ ናይ ግላውያን ናይ ገዛዉቲ ኣካረይቲ ዝርዝር ርኽክባት ሓበሬታ ዘለዎ መግዓዚ ቤት-ጽሕፈት ኣለዋ።
መንበሪ ምግዛእ
እንድሕሪ ሓደ ገዛ ምግዛእ ተገዳስነት ኣለካ ኾይኑ ምስ ሓደ ደላላይ ርክብ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ሓበሬታ ብዛዕባ ደለልቲ ኣብ Inflyttarbyråns webbplats ወይ ኣብ Hemnet. ኣሎ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ'ታ ደሴት ብዙሓት ዝተፈላለያ ናይ ገጅለታት-ቋንቋ እየን ዘለዋ። ካብኣተን ከኣ ዓረብኛ፡ ፋርስኛ፡ ዳሪን ትግርኛን እየን።
ዳርጋ 6 ካብ ሚእቲ ናይ ጎትላንድ ተቐመጥቲ ናይ ወጻእተኛ ድሕረባይታ ኣለዎም። ካብ ናይ ሽወደን ምሉእ ህዝቢ ዳርጋ 17 ካብ ሚእቲ ናይ ወጻእተኛ ድሕረባይታ ኣለዎም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ጎትላንድ ሓደ ካብ'ቶም ናይ ሽወደን ኣዉራጃታት ዝበዝሑ ማሕበራት ዘለውዋ እያ። እብ ምልእቲ እታ ደሴት ዝተዘርገሓ 900 ምዝጉባት ማሕበራት ኣለዋ። ንኣብነት ማሕበራት ናይ ስፖርት፡ ባህሊ፡ ፖለቲክ፡ ሃይማኖት፡ ቆልዑት፡ መንእሰያትን ጥሮታኛታትን ኣለዋ። እተን ማሕበራት ኣብ ናይ ሓባራዊ ተገዳስነትን ናይ ምስትፋት ዕድል ዝፈጥርን ንጥፈታት ኣለወን።
ናይ ስፖርት ማሕበራት ኣበ ዝተቐመጥካ ተቐሚጥካ ናይ ስፖርት ክእለታትካ ዘበርክታልካ ናይ ገዛእ ርእስን መገልገሊታት ዘለወን ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ ኣለዋ። እተን ናይ ስፖርት ማሕበራት ንምውህሃድ ከበርክታን ንዝተፈላለየ ዕድመታት ናይ መራኸቢ ቦታ ንምፍጣርን እየን ዝሰርሓ። ጎትላንድ ሓደ ናይ ተፈጥሮ ልምዲ ባህሪ ከምኡ'ውን ኣብ መላእ እታ ደሴት ኣብ'ቲ ተፈጥሮ ጽባቐ ዘለዎ ቦታ ናይ ምንቅስቓስ መስመር ኣለዋ። ጎትላንድ ብምኽንያት ናይ ደሴት-ኩነታት ሓደ ፍሉይ ጥርናፈ ኣለዋ። ኣቲ ንጡፍ ናይ ማሕበራት ሂወት መንነትን ተሳታፍነትን እዩ ዝህብ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ሓገዝ ንሓደሽቲ መጻእቲ
እቲ ክፍሊ ምውህሃድ ኣብ ምምሕዳር ጎትላንድ ነቶም ናይ መቐመጢ ፍቓድ ዘለዎም ሓደሽቲ መጻእቲ ኣብ'ቲ ናይ ጎትላንድ ሕበረተሰብ እግሪ ንምትካል ናይ ምምላእ ዕማም ኣለዎ። እቲ ናይ ምውህሃድ ክፍሊ ንኣብነት ናይ ሕብረተስብ ሓበሬታ ናይ ምሃብ ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ናይ ምውህሃድ ክፍሊ ሓደ ደገፍን-ኣገልግሎትን ዕማም ዘለዎ "Medborgarplatsen''/''ናይ ዜጋታት ቦታ'' ዝበሃል ኣለዎ። ናብ'ቲ ''ናይ ዜጋታት ቦታ'' ኩሎም እቶም ሓደሽቲ መጻእትን ሽወደንኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ዘለዎም ግብራዊ ሕቶታት ሒዞም ንኽመጹ ምርሑባት እዮም። "Medborgarplatsen''/''ናይ ዜጋታት ቦታ'' ኣብ ቪስቢ እዩ ዝርከብ። ኣብ ፍሉይ ግዜ እቲ ክፍሊ ምውህሃድ ኣብ ፎሮሱንድን ሀምሰ እውን ይርከብ እዩ።
ድኳናት
እቲ ዝዓበየ ዝርዝር ድኳናት ኣብ ቪስቢ እዩ ዝርከብ። ቪስቢ ኩሉ ካብ ናይ ክዳውንቲ ኣትሒዝካ ክሳብ፡ ናይ አለትሮኒክን ናይ ካልኣይ ኢድ ድኳናትን ኣሎ። መብዛሕትኦም ናይ ሃለኽቲ ድኳናት ናይ ካልእ ሸነኻት ዓለም መግቢ ኣለዎም። እቶም ዝዓበዩ ገጠራት ንኣብነት ሀምሰ፡ ሩማን ስሊተን እውን ዝተፈላለየ ዓይነት ድኳናት ኣለዎም፡ ሓደ ካብኡ ናይ ሃለኽቲ ድኳናት። ሓደ ሓደ ገጠራት እውን ናይ ሃለኽቲ ድኳናት ኣለዎም።
ባህሊ፡ መዘናግዕን መራኸቢ ቦታን
ኣብ ጎትላንድ ዝያዳ ክትመሃረሉ እትኽእል ብዙሓት ናይ ትምህርቲ ማሕበራት ኣለዋ። ንናይ ባህሊ ሂወት ዘሀብትም ከም ናይ ጎትላንድ ቤተ-መዘክር፡ ናይ ኣውራጃ ትያትርን ናይ ኣዉራጃ ቤተ-መዘክርን ምስረታ እዉን ኣሎ። ብሓልዮት ኩሎም ናይ ጎትላንድ ነጻ ናይ ባህሊ ኣፍረይትን ናይ ባህሊ ማሕበራትን ንደርፊ፡ ንሳዕስዒት፡ ንሙዚቃን ንትያትርን ብዙሕ ዕድላት ኣሎ።
ኣብ'ቲ ቤት-መጻሕፍቲ፣ መጻሕፍቲ ምልቃሕ፡ ጋዜጣታት ምንባብ፡ ኮምፕዩተር ምልቃሕ፡ ሓበሬታ ምድላይን ሕቶታት ምሕታትን ካብ ክፍሊት ነጻ እዩ። ኣብ'ዚ ናብ ናይ ቋንቋ ዘማዕብሉ ንጥፈታት ዝከኣለሉ ዕድል ኣሎ፡ ስፕሮክካፈ፡ ንቖልዑት ብዝተፈላለይ ቋንቋታት ናይ ጽውጽዋይ ግዜ፡ መጻሕፍቲ ብቐሊል ሽወደንኛ ዝንበብን ናይ ቋንቋ ኮርሳትን። በቲ ናይ'ቲ ቤት-መጻሕፍቲ ብዙሕ ንጥፈታት ምስ ብዙሓት ካልኦት ተራኺብካ ምዕላል ዝከኣለሉ ዕድል ኣሎ። እብ ዝተፈላልየ ቦታታት ኣብ'ታ ደሴት ቤት-መጻሕፍቲ ኣሎ።
ናይ መንእሰያት ክበባት ኣገደስቲ መራኸቢ ቦታታት እዩ ከምኡ'ውን ኣብ'ዚ ንኣብ መንጎ 13ን 19ን ዝዕድመኦም መንእሰያት ካብ ክፍሊት ነጻ ብዙሓት ንጥፈታት ይውፈይ እዩ። ኣብ ጎትላንድ ናይ መንቀሳቐስን ናይ ምሕምባስ መዐልምን ብዙሓት መሐምበሲታትን እውን ኣሎ።
ናይ ቆልዑት ክንክን
ቆልዑት 1 ዓመት ምስ መልኡ ቅድሚ ትምህርት ክኸዱ ይኽእሉ እዮም። እቲ ንጥፈት ነቶም ዝሳተፉ ኹሎም ቆልዑት ነቲ ናይ ምሉእ ሂወት ትምህርቲ መሰረት ይሃንጽ፡ ምሽዉን፡ ህዱእን ፍልጠት ኣስናቕን ክኸውን እውን ኣለዎ። ኣብ ጎትላንድ ኣብ ኩሉ ከባቢ እታ ደሴት ቅድሚ ትምህርቲ ኣሎ። እቲ ቆልዓ ኣብ'ት ቅድሚ ትምህርቲ ናይ ቀዋሚ ቦታ መሰል ንኽህልዎ፣ ናይ መንበሪ ፍቓድ ክህልዎ ኣለዎ። ሓተትቲ ዑቕባ ቆልዑ ኣብ ናይ ሓፈሻዊ ቅድሚ ትምህርቲ 15 ሰዓታት ኣብ ሰሙን ካብ ዕለት 1 መስከረም ክሳብ 31 ግንቦትን መሰል ኣለዎም። እቲ መሰል ናይ ሓፈሻዊ ቅድሚ ትምህርቲ ካብ ቀውዒ እቲ ህጻን ሰለስተ ዓመት ዝመልኣሉ ከምኡ'ውን ክሳብ እቲ ህጻን 5 ዓመት ዝኣክል እዩ ብቑዕ።
ክፉት ቅድሚ ትምህርቲ
ክፉት ቅድሚ ትምህርቲ ንኣብ ገዛ ዝውዕሉ ዓበይትን ንኣብ መንጎ 0-6 ዝዕድምኦም ህጻናትን ሓደ ስነ-ትምህርታዊ ንጥፈት እዩ። እቲ ንጥፈት ኣብ ናይ ህጻናትን ዓበይትን ኣድላይነት ተመርኩሱ እዩ ዝህነጽ። እቶም በጻሕቲ ብኸመይን ክንደይ ግዜ ከምዝሳተፉን ባዕሎም እዮም ዝውስኑ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ጎትላንድ ሓደ ልዑል ዓይነት ዘለዎ ምሹዉ ናይ ትምህርቲ ሃዋህዉ ዘወፍይ ኾይኑ፡ ናይ ምሉእ ሂወት ትምህርቲ ዝህብ እቲ መሰረታዊ መርገጽ ድማ ኹሎም ንኽዕውቱ ዕድል ንኽህልዎም እዩ።
መባእታዊ ቤት ትምህርትታት
ኣብ ሽወደን ኩሎም ቆልዑት መሰል ናብ ቤት ትምህርቲ ምኻድ ኣለዎም። እቲ ቆልዓ ኣብ'ቲ ንገዝኡ ዝቐረበት እትርከብ ቤት ትምህርቲ እዩ ቦታ ዝወሃብ። ልዕሊ 35 መባእታዊ ቤት ትምህርቲታት ኣብ ምሉእ ጎትላንድ ፋሕ ዝበላ ኣለዋ። 30 ካብ'ተን ቤት ትምህርታት ብኣውራጃ ጎትላንድ ይመሓደራ 5 ከኣ ናይ ግሊ እየን። ኣብ ገሊአን መባእታዊ ቤት ትምህርትታት ቋንቋ ሽወደን እንዳተመሃርካ ካልእ ኩሉ ናይ ትምህርቲ ዓውዲ እትመሃረሉ ናይ ዓለምለኻዊ ክፍልታት ኣሎ።
ናይ ትምህርቲ ዕድላት
ኣብ ቪስብይ፡ ሓንቲ ቪስብይጂምናስየት ትብሃል ኮሙናላዊት ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲን ሓንቲ ጉተስኩላን ትብሃል ናይ ግሊ ናይ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትን ኣለዋ። ሓደሽቲ መጻእቲን ሓተትቲ ዕቝባን ተምሃሮ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ናይ ቋንቋ መላለዪ ትምህርቲ፡ ስፕሪንት (SPRINT) እውን ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ንኽምሃሩ ዕድል ይወሃቦም እዩ ስፕሪንት፡ ኣብ ናይ ሽወደንኛ ቋንቋ ዘድሃበ ትምህርቲ እዩ። ከምኡ'ውን ስፕሪንት፡ እቲ ተምሃራይ ኣብ ናይ ሃገራዊ ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ ዘለዉ መደባት ንኽምሃር ብቝዕ ንኽኸውን ክምሃሮ ዘድልዮ ናይ መባእታን ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርትታት ዓይነት ትምህርትታት ትሕዝቶ ኣለዎ።
ናይ ትምህርቲ ዕድላት
ኣብ ጎትላንድ ንኽትመሃር ብዙሕ ዕድላት ኣሎ። ኣብ ሽወደን ክትመሃር ንኽትክእል ናይ መቐምጢ ፍቓድ ክህልወካ ኣለዎ።
ህዝባዊ ኮለጅን ናይ ዓበይቲ ትምህርትን
ህዝባዊ ኮለጅን እቲ ኮሙናላዊ ናይ ዓበይቲ ትምህርትን ናይ መባእታውን- ናይ ካልኣይ ደረጃን ከምኡ'ውን ናብ ፍሉይ ሞያ ዘተኩር ኮርሳት ይህብ።
ናይ ዩኒቨርሲቲ ትምህርቲ
ኣብ ጎትላንድ ዩኒቨርሲቲ ኣሎ፡ ኡፕሳላ ዩኒቨርሲቲ ካምፖስ ጎትላንድ (ቀጽሪ ዩኒቨርሲቲ ወይ ኮለጅ)። እቲ ዩኒቨርሲቲ ናይ ብዙሓት ዝተፈላለዩ ዓውድታት ኮርሳትን ትምህርትን ኣለዎ፡ ሓደ ካብኡ ስነ ህይወት፡ ቁጠባን ናይ ኮምፕዩተር ፕሮግራም ምድላውን እዩ።
ኮርታ ቨገን/ሓጺር መንገዲ
ኮርታ ቨገን/ሓጺር መገዲ ቪስቢ ንኣብ ጎትላንድ ዝቕመጡ ኣከደሚኛታት ናይ ወጻእተኛ ድሕሪባይታ ዘለዎም ዘተኩር ናይ ዕዳጋ ስራሕ ትምህርቲ እዩ። እቲ ትምህርቲ ብናይ ስቶክሆልም ዩኒቨርሲቲ ዝካየድ።
ቋንቋ ሽወደን ንወጻእተኛ
ናይ መቐመጢ ፍቓድ ዝተዋህቦም ዓበይቲን ኣብ ጎላንድ ህዝባዊ ምዝጉባት ዝኾኑን ብሓላልዮት ኣውራጃ ጎትላንድ ቋንቋ ሽወደን ነወጻእተኛ (SFI) ክመሃሩ ይኽእሉ እዮም።
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ትምህርቲ ኣባጽሕ ብዝያዳ ኣንብብ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ምሉእ ጎትላንድ ናይ ክንክን ማእከላት ኣለው። ብዛዕባ ናይ ጥዕና ምኽሪ ናብ'ቶም ናይ ክንክን ማእከላት ኢኻ ኣቐዲምካ ትውከስ። ኣድላይ ምስዝኸውን እቲ ናይ ጥዕና ማእከል ናብ ቤት ሕክምና ከመሓላልፈካ ይኽእል።
መቐበሊ ናይ ስኒ ክንክንክ ኣብ ጎትላንድ ኣብ ብዙሕ ቦታታት እዩ ዝርከብ።
ኣብ ቪስቢ ናይ መድሃኒት ብቕዓት ዝሓዘ ሓደ ዘመናዊ ቤት ሕክምና ኣሎ።
ኣብ'ዚ ዝስዕብ መርበብ ብዙሃን ብዛዕባ ክንክን ምኽሪ ክትወሃብን እቲ ዝቐረበ ናይ ክንክን ማእከል www.1177.se/gotland ክትረክብን ትኽእል ወይ ብስልኪ 1177። ኣብ ግዜ ናይ ሂወት ሓደጋ ኩነታት ማህረምቲ ወይ ሕማም ናብ ናይ ህጹጽ ቁጽሪ 112 ደውል።
ናይ ምትርጓም ሓገዝ
እንድሕር ቋንቋ ሽወደን ዘይትዛረብ ወይ ዘይትርዳእ ኾይንካ ምስ ሰበ ስልጣናት ክታራኸብ እንከለኻ መሰል ናይ ተርጓሚ ክህልወካ ይኽእል እዩ። ናብ'ቲ ክትቆጽሮ ዝደለኻ በዓል ስልጣን ቆጸራ ክትሕዝ እንከለኻ ተርጓሚ ከምዘድልየካ ክትሕብር ትኽእል ኢኻ፡ ንኣብነት ናይ ሕክምና ቆጸራ።
ሓደ ተርጓሚ ኣብ መንጎ ቋንቋታት ዘተርጉመልካ ሰብ እዩ። እቲ ተርጓሚ ብምስጢር ምዕቃብ ቅዩድ እዩ፡ እዚ ኸኣ ንስኻ ከየፍቀድካ ብዛዕባኻ ሓበሬታ ከውጽእ የብሉን ማለት እዩ። ኣብ ምትርጓም ዝተሓጋገዙ ስድራን የዕሩኽትን ተርጎምቲ ኣይኮኑን ስለ'ዚ ብምስጢር ምዕቃብ ቅዩዳት ኣይኮኑን።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብን ናብን ጎትላንድ ብመርከብን ብነፋሪትን ገይርካ ክትጓዓዝ ይከኣል እዩ። ኣብ መንጎ ቪስቢን ኒነስሃምንን ከምኡ'ውን ኣብ መንጎ ቪስቢን ኦስካርሽሃምን ምሉእ ዓመት ናይ መርከብ ኣገልግሎት ኣሎ። ካብ'ኡ ሓሊፉ እውን ኣብ ግዜ ሓጋይ ኣብ መንጎ ቪስቢን ቨስተርቪክን ናይ መርከብ መስመር ኣሎ። ብመራክብ ጉዕዞ ናብ ጎትላንድ ዳርጋ ሰለስተ ሰዓታት እዩ ዝወስድ። እዚ ነቶም ተቐማጦ ናብ ዋና የብሲ ኣብ ሓደ መዓልቲ ብጺሖም ከም ዝምለሱ ይገብር።
መዕረፍ ነፈርቲ ካብ ቪስቢ ውጽእ ኢሉ ይርከብን ካብኡ ንስቶክሆልም፡ ንማልመን ዮተቦርይን ምሉእ ዓመት ቀጥታ ነፋሪት ትኸይድን። ናይ ነፋሪት ጉዕዞ ንስቶክሆልም ዳርጋ 40 ደቒቕ ይወስድ።
ኣብ ጎትላንድ ብናይ ሓባራዊ መጓዕዝያ፡ ብማኪና ወይ ታክሲ ክትንቀሳቕስ ትኽእል ኢኻ። ናይ ሓባራዊ መጓዓዝያ ኣብ ዓብይ ክፋል ናይ'ታ ደሴት ይንቀሳቐስ እዩ።
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ህዝባዊ መጓዓዝያ ብዝያዳ ኣንብብ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ጎትላንድ ኣብ ክሊ ዋኒንተኛነት ብቐጻሊ ዝፍጠርን ዝምዕብልን ሓደ ጽኑዕ ናይ ንግዲ ጽንሰ-ሓሳባት ባህሊ ኣሎ። ኣብ ዝተፈላለየ ኢንዱስትሪታት ብዙሕነት። ነኣሽቱ ዋኒንተኘት ኣብ'ታ ደሴት ዓብይ እዩ፡ ዳርጋ ትቸዓተ ካብ ዓሰርተ ናይ ጎትላንድ ትካላት ካብ ሓሙሽተ ዝውሕዱ ሰራሕተኛታት ኣለውወን።
ሕርሻ፡ናይ እምንን ምግብን ኢንዱስትሪ ካብ ነዊሕ ግዜ ኣትሒዙ ኣብ ጎትላንድ ኣገደስቲ ንግድታት እዮም። እቶም ናይ ምግቢ ኣፍረይቲ ደቂ ጎትላንድ ብናይ ውሽጢ ኣውራጃ ጥረ ነገር ስለዝሰርሑ እቲ ናይ መወዳእታ ፍርያት ኣዝዩ ብሉጽ ዓይነት ይኸውን።
ኣብ'ቲ ዝዓብይ ዘሎ ናይ ኣገልግሎት ጽላት እቲ ናይ በጻሕቲ ትካል ሓደ ዓቢ ግደ ኣለዎ። እቲ ዓብይ እጃም ናይ በጻሕቲ ብዙሕ ናይ ስራሕ ኣጋጣሚ ኣስዒቡ እዩ፡ ናይ ሓጋይ ስራሕ ከምኡ'ውን ኣብ'ዚ ንግዲ እዚ ማዕቢሉ እዩ።
ስራሕ ምድላይ
ዕማም ናይ ቤት ጽሕፈት መራኸቢ ስራሕ፣ እቲ ዕላዊ ሓላፍነት ናይ ስራሕ ምርካብ እዩ። ከምኡ'ውን ፍሉይ ናይ ሓደሽቲ መጻእቲ ኣብ ናይ ስራሕ ዕዳጋ ናይ መትከል እግሪ ሓደ ኣዋሃህዲ ዝኾነ ሓላፍነት ኣለዎም። እቲ ቤት ጽሕፈት መራኸቢ ስራሕ ኣብ ቪስቢ ሓደ ቤት ጽሕፈት ኣለዎ።
ኩባንያ ምጅማር
ሓሳባትካ ምምዕባልን ኩባንያ ምጅማርን ትደልይ ዲኻ? Almi Företagspartner ንሓድሽ ዊኒንተኛ ንምሕጋዝ ካብ ኣውራጃ ጎትላንድ ዕማም ዝተዋህበ እዩ።
ኩባንያ ምስራጽ
ኣብ ጎትላንድ ከተሰርጾ እትደልይ ድሮ ሓደ ኩባንያ ኣለካ'ዶ? Gotlands bolag Inspiration Gotland ኣብ ግዜ ኩባንያ ምስራጽ ክሕብረካ ዝኽእል ሓደ ናይ ኩባንያ ሓባሪ ኣለዎም።
ናይ ኩባንያ መርበብ
ኣብ ጎትላንድ ዝተፈላለያ ናይ ኣውራጃ ናይ ንግዲ ማሕበራትን ናይ ኩባንያ መርበባትን ኣለዋ። ሓደሽቲ ርኽክባት ናይ ምእሳርን ፍልጠት ናይ ምልውዋጥን ዕድላት ይህቡኻ።


text:
Radio Erena: 02 July 2018
14 ደቂንስትዮ ዝርክብኦም 52 ኤርትራውያን ትሕቲ ዕድመ ቆልዑ ብምዕማጽ ዝተኸሰሱ ሱዳናውያን ጽባሕ ሰሉስ 3 ሓምለ ኣብ ቤት ካርቱም ኣብ ዝርከብ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ ምዃኖም ንምንጭታት ዜና እታ ሃገር ብምውካስ ወከልቲ ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም።
እቶም ቁጽሮም ብልክዕ ዘይተፈልጡ ሱዳናውያን ክሱሳት፣ ነቶም ስደተኛታት ምዃኖም ዝተገልጹ ኤርትራውያን ኣብ ምብራቓዊ ካርቱም ኣብ ዝርከብ መዝርዓታት ወይ መኻዚኖታት፣ ንኣስታት ሓሙሽተ ኣዋርሕ ጅሆ ሒዞምም ኣብ ዝነበርሉ ግዜ’ዮም ነቲ ጾታውን ኣካላውን ዓመጽ ዘብጽሑሎም።
ግዳያት ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ዝኾኑ እቶም ኤርትራውያን፣ ንኣኽበርቲ ሕጊ ሱዳን ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ነፍሲ ወከፎም ክሳብ 2 ሽሕ ዶላር ክኽፈሉ ይግደዱ ምንባሮም ገሊጾም።
ብዘይካ’ቲ ብማህረቲን ብቃላታን ዘውረድሎም ኣካላውን ሞራላውን ማህሰይቲ፣ ተደጋጋሚ ጾታዊ ዓመጽ ይፍጽምሎም ምንባሮም ሓንቲ ካብተን ትሕቲ ዕድመ ደቂንስትዮ ቃለ-ምስክርነታ ሂባ።
ቤት ፍርዲ ካርቱም ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ዘካየዶ መጋብኣያ፣ ንቃላትን ምስክርነትን ክሱሳትን ግዳያትን ድሕሪ ምስማዕ’ዩ ንሰሉስ 3 ሓምለ ደጊሙ ክጋባእ ውሳቤ ዝሃበ።
ስእሊ፣ ኣርካይቭስ ኢንተርነት
===================


text:
Radio Erena: 22 January 2020
ኣብ ጋቦን፣ ኣብ ዝካየድ ዘሎ መበል 15 ቅድድም ብሽክለታ ላ ትሮፒካል ኣሚሳ ቦንጎ፣ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ነቲ ውድድር ዓብሊላ ከምዘላ ማዕከናት ዜና ስፖርት ካብ ካብታ ሃገር ሓቢረን።
ብፍላይ 107 ኪሎሜተር ኣብ ዝሸፈነ ካልኣይ መድረኽ፣ ናይቲ ቅድድም፣ ኤርትራውያን ኣብ ኩሉ ዝተዳለወ ውድድራት ንዝቐረባ ኣርባዕተ ማልያታት ክውንንወን ምኽኣሎም ኣተኩሮ ስሒቡ።
ኣብቲ ብ21 ጥሪ ዝተኻየደ ውድድር፣ ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ፣- ናትናኤል ተስፋጽዮን -ብጫ ማያልያ፣ ሄኖክ ምሉብርሃን-ቀጠልያ ማልያ፣ ናትናኤል ተስፋጽዮን -ጻዕዳ ማልያ፣ ዳዊት የማነ ድማ ነጠብጣብ ማልያ ዓቀብ ወኒኖም።
ኣብዚ ካብ 20 ክሳብ 26 ጥሪ ዝካየድ ዘሎ መበል 15 ቅድድም ብሽክለታ ዙር ላ ትሮፒካል ኣሚሳ ቦንጎ፣ ኤርትራ እትርከበን 8 ሃገራውያን ጋንታታት ክሳተፋ እንከለዋ፣ 7 ድማ ናይ ውልቂ ክለባት’የን።
ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ላ ትሮፒካል ኣሚሳ ቦንጎ፣ ተቐዳደምቲ ሸውዓተ መድረኻት ዘጠቓለለ 1035 ኪሎሜተር ርሕቀት ክሽፍኑ’ዮም።
ዙር ላ ትሮፒቫል ኣሚሶ ቦንጎ ናይ 2.1 መዐቐኒ ዘለዎ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ብዕብየቱ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝስራዕ ኣህጉራዊ ቅድድም ብሽክለታ’ዩ።
ቅድድም ኣሚሳ ቦንጎ፣ ብስም ጓሉ ነቲ ንጋቦን ን42 ዓመታት ዝመርሐ ሓደ ካብ ዕሉላት ውልቀ መለኽቲ ኣፍሪቃ፣ ዑመር ቦንጎ ንመዘከርትኣ ዝተዋህበ’ዩ።
ዑመር ቦንጎ ኣብ 2009 ብሞት ድሕሪ ምእላዩ፣ ወዱ ዓሊ ቦንጎ ስልጣን ተረኪቡ ክሳብ እዚ ዕለት እዚ ይመርሕ ኣሎ።
ነዛ ግዝኣት ፈረንሳ ዝነበረትን ብነዳዲ ሃብታም ዝኾነትን ጋቦን፣ ካብ ዕለት ናጽነታ ኣትሒዛ፣ ኣቦን ወዲን ጥራይ ን52 ዓመታት መሪሖማ ኣለው።
ካብ 2006 ኣትሒዙ ዓመታዊ ዝካየድ ኣህጉራዊ ቅድድም ብሽክለታ ላ ትሮፒካል ኣሚሳ ቦንጎ፣ ነታ ሃገር ምስሊ ምልኪ ሓንቲ ስድራን ሕማቕ ምሕደራን ጥራይ ንኸይትሕዝ ሓጊዙዋ ይርከብ።
=================


text:
ቀዳማይ ምንስቴር ግብፂ ሐሸም ካንዲል ሎማዕንቲ ዓርቢ ድሕሪ ሓፂር ቶኽሲ ጠጠው ናይ ምባል ስምምዕ ኣብ ጋዛ በፂሖም ኣለው።ክልቲኦም ወገናት ንሕልፈት ህይወት ሰለስተ እስራኤላዊያንን እንተወሓደ 20 ፍልስጤማዊያንን ዝኾነ ናይ ከበድቲ ኣፅዋርን ነፈርቲ ደብዳብን እናተለዋወጡ እዮም።
እቶም ቀዳማይ ምንስቴር ሃገሮም እዚ ወራር እዚ ደው ንኽብል፤ ቀፃሊ ናይ ሰላም ስምምዕ ክግበር፣ሰላም ብምርግጋፅ እዮርሳለም ዋና ከተምኣ ዝገበረት ናይ ፍልስጤም ሃገር ንኽትፍጠርን ኣብቲ ዞባ ሰላም ንምርግጋፅት እቲ እንኮ መንገዲ እዩ ኢሎም።
እቶም ቀዳማይ ምንስቴር ዑደት ይፍፅሙ ኣብዝነበርሉ እዋን እስራኤል ወታደራዊ መጣቓዕትታታ ጠጠው ከምዘበለትን ሓማስ ግን ኣብቲ ግዜ 50 ተወንጨፍቲ ናብ እስራኤል ከምዝተኮሰን ኣፍሊጣ።
ኣብ ጋዛ ፀሊም ጡሽ ንሰማይ ክበንን ይርአ።እስራኤል ናይ ቦምብ መጥቓዕቲ ብምፍፃማ ክልተ ፍልስጤማዊያን ኣብ ጋዛ ከምዝተቐተሉ ምንጭታት ሓማስ ገሊፆም ኣለው።


text:
ዓወት ኣብ ሞንጎ መንግስቲን ደባይ ተዋጋእቲን ደቡብ ሱዳን ንክልተ መዓልታት ዝቀፀለ ልዝብ ሰላም፣ኣብ ሓንቲ ኣጀንዳ ዝተንጠልጠለ ይመስል። መንግስቲ ነቶም ዝተኣሰሩ 11 ኣባላት ደባይ ተዋጋእቲ እንተፈቲሕዎም።
ልዝብ ሰላም ኣዲስ ኣበባ ብሽምግልና ኢጋድ በይነ መንግስታት ሃገራት ምብራቅ ኣፍሪቃ‘ዩ ይካየድ ዘሎ።እቶም ሸምገልቲ ትሕዝቶ ምቁራፅ ተፃብኦ ምስ ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር ንምዝርራብ ጁባ ኣትዮም‘ለው።
ንደቡብ ሱዳን ወኪሉ ኣብ‘ቲ ልዝብ ይሳተፍ ዘሎ ሚካኤል ማኩይ፣እቶም ንጁባ ዝገየሹ ሸምገልቲ ምስ ተመልሱ ውዕል ሰላም ብቅልጡፍ ክኽተም‘ዩ ዝብል እምነት ኣለዎ።
ደባይ ተዋጋእቲ ግና ርግፀኛታት ኣይኮኑን።ምፍታሕ 11 እሱራት ቁልፊ መኣዝን‘ቲ ልዝብ‘ዩ ባሃልቲ‘ዮም።ወኪል ደባይ ተዋጋእቲ ጀነራል ታባን ዴንግ ጋይ፣እሱራት ብዘይቅድመ ኩነታት ክፍትሑ ከምዝግባእ ገሊፁ‘ሎ።
ደገፍ ደባይ ተዋጋእቲ ዘለዎም 11 ሰባት ዝተኣሰሩ ዕልዋ መንግስቲ ከካይዱ ፈቲኖም ተባሂሉ‘ዩ።መንግስቲ ሱዳን ብወገኑ ብሕጋዊ መስርሕ ክሳብ ዝሓልፉ ኣይፈትሕን ይብል።
ኲናት ደቡብ ሱዳን ኣብ ዘየባረየሉ እዋን፣ልዝብ ሰላም ኣዲሳበባ‘ውን ካብ ፅባሕ ሓሙስ ጀሚሩ ክቅፅል‘ዩ።