text:
Radio Erena: 14 November 2018
ብምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሚኻይል ቦጋድኖቭ ዝተመርሐ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሩስያ፣ ከም መቀጸልታ ናይ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ርክባቱ፣ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ኣካይዱ።
ምክትል ሚኒስተር ቦጋድኖቭ ብ10 ሕዳር ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው፣ ምስ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ብምርካብ፣ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ተጀሚሩ ዘሎ ኣብ ጸዓት፣ ንግዲንን ወትሃደራዊ ምትሕግጋዝን ዘተኮረ ርክባት ተዘራሪቦም።
ንሱ ብተወሳኺ፣ ኣብቲ ናይ ካርቱም ዑደቱ፣ ምስ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫኪር ሚያርዲትን ጁባ ኣትዩ ዘሎ ተቓዋሚ ሬክ ማቻርን ብምርኻብ፣ ብዛዕባ’ቲ ብመንጎኝኘት ፕረዚደንት ኣልበሽር ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ሰላምን፣ ሩስያ ክትገብሮ እትኽእል ምድግጋፍን፣ ሓሳብ ንሓሳብ ከምዝተለዋወጡ መግለጺ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ኣፍሊጡ።
እቲ ምክትል ሚኒስተር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ኣብ ኤርትራ ተመሳሳሊ ምብጻሕ ብምክያድ፣ ብዛዕባ’ቲ ምስ ኢትዮጵያ ተጀሚሩ ዘሎ ሰላምን፣ ምልዓል ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብረ እገዳን ብምዝልከት ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ተዘራሪቡ’ዩ።
ምክትል ሚኒስተር ቦጋድኖቭ ብዘይካ’ዚ፣ ኣብ ሩስያ ምስ ዝመደበሩ ኣምባሳደር ጂቡቲ ዝሓለፈ ሰሙን ብምርኻብ፣ ምምስራት ዝምድና ምስ ኤርትራን ምልዓል እገዳን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ምዝታዩ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሓቢሮም።
ሩስያ፣ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንጡፍ ኣበርክቶ ክህልዋ ጽዑቕ ዲፕሎማስያዊ ርክባት ተካይድ ከምዘላ’ዩ ዝግለጽ።
=================


c: text/html

text:
መንግስቲ ዴንማርክ ኣብ ቀረባ ንዝተራእየ ብዝሒ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሃገሩ ከምኡ'ውን ኣብ ኤውሮጳ ስለ ዘሰንበዶ ሓደ ተልእኾ ኣናዳይ ሓቂ ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብምልኣኽ መበገሲ'ቲ ዋሕዚ ስደተኛታት ብምፅናዕ ሓደ ፀብፃብ ምውፂኡ ይፍለጥ ።
ኣብቲ ፀብፃብ ከም ሓደ ካብ ምንጭታት ሓበሬታ ተገይሩ ዝተጠቅሰን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት መፅናዕቲ ዝገብርን መፃሕፍቲ ዝፀሓፈን ዶ/ር ጋይም ክብረኣብ ካብ ሎንደን ካብቲ ፀብፃብ ርእሱ ኣግሊሉ'ሎ።
እዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዝምልከት ቤት-ዕዮ አገልግሎት ኢሚግሬሽን ዴንማርክን - ዘውፅኦ ፀብፃብ ኣብ ውሽጢ ዴንማርክን ደገን ንዘለው ኤርትራውያን የዘራርብ'ሎ። ጉጅለታት ተሓለቅቲ መሰላት'ውን ይቃወምዎ'ለው።
ዶ/ር ጋይም ክብረኣብ ብዛዕባ'ቲ ምስቲ ትልእኾ ኣናዳይ ሓቂ ዝነበሮ ርክብን ዝርርብን፣ አማኑኤል በራኺ ነባሪ ዴንማርክ ዝኾነ ኸኣ ኣብታ ሃገር ብዛዕባ'ቲ ፀብፃብ እንታይ ይበሃልን ይግበርን ከም ዘሎ ዝፈልጦ ንኽገልፁልና ኣዘራሩብናዮም'ለና።
ሙሉእ ፀብፃቡ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ኣስመራ ንእትርከብ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ሓድሽ ናይ ስራሕ ውዕላ ከይተሐድስ ከልኪሉ።
እታ ናይ ነዊሕ ዓመታት ታሪኽ ዘለዋ ኣብ ኣስመራ እትደኮነት እንኮ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ ኣብዚ ሓድሽ ዓመተ ትምህርቲ ኣብ መስከረም ኣብ ዝጅምረሉ ስርሓ ንኸይትጅምር ተኸልኪላትሉ ዘላ ምኽንያት፣ ኣካየድታ ካብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ መብርሂ ክወሃቦም ይሓቱ እኳ እንተለዉ፣ ንጹር መልሲ ዝህቦም ኣካል ግና ክርከብ ኣይተኻእለን።
እታ ካብ ኢጣልያ መማህራን እናምጽአት ስሩዕ ኣካዳምያውን ሞያውን ትምህርቲ ክትህብ ዝጸንሐት ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ መማህራና ናብ ኤርትራ ዘእትዎም ቪዛ ከይወሃቡ’ውን መንግስቲ ኤርትራ ከልኪልዎም ኣሎ።
ሰበ ስልጣን ኢጣልያ’ውን ብወገኖም፣ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ብዝምልከት ንመንግስቲ ኤርትራ ሕቶ ከቕርቡ ጀሚሮም እኳ እንተለዉ፣ ካብ ወገን ሚኒስትሪ ትምህርቲ ይኹን ካልኦት ኣካላት መንግስቲ ዝኾነ ምላሽ ኣይተዋህቦምን።
ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣቐዲሙ፣ ናይ ብሕቲ ትካላት ትምህርቲ ቁጽጽር ክግበረለን ዝብል ካብ መማህራንን ወሃብቲ ርእይቶን ንዝቀረበሉ ሓሳባት ኣምሲሉ፣ ደጋጊሙ ክወቕሰን ምጽንሑ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣብ ኣስማራ ከም ሓጎስ ኢንተርናሽናል ስኩል ዝኣመሰላ ብወጻእተኛታት ዝመሓደራን ደቂ ሰበ ስልጣንን ሃብታማን ዝመሃሩለን ናይ ብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ እኳ እንተለዋ፣ ዕላማ ምኽልካል ፍቃድ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ርዱእ ከምዘይኮነ’ዮም ዝተወከስናዮም ወገናት ዝጠቕሱ።
ስርዓተ ትምህርቲ ኤርትራ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናንቆልቆለ ባይታ ዘቢጡ ኣብ ዘለወሉ እዋን፣ ሰበ ስልጣንን መንግስትን ሃብታማትን ደቖም ኣብ ከም በዓል ፊንላንድ ሚስዮን፣ ቤት ትምህርቲ ዓወት፣ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ፣ ሓጎስ ኢንተርናሽናል ስኩልን ዝኣመሰላ ናይ ብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ’ዮም ዘምህርዎም።
ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ስርሓ ደው ከተብል’ያ
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ኣስመራ ንእትርከብ ቤት ትምህርቲ ኢጣልያ ሓድሽ ናይ ስራሕ ውዕላ ከይተሐድስ ከልኪሉ።


text:
ሚኒስትሪ ጥዕና ኤርትራ: ሕማም ቫይረስ ኮሮና ንምቁጽጻር: ሎሚ ሓሙስ 26 መጋቢት ኣብ ቁጽሪ 5 ኣብ ዘውጽኦ ሓበሬታ: ኩለን ኣብያተ ትምህርትታትን ኣብ ኩለ ከተማታት ኤርትራ ዝርከብ ህዝባዊ መጎዓዝያን ካብ ጽባሕ ዓርቢ 27 መጋቢት ኣትሒዙ ንዘይተወሰነ ግዜ ደው ክብል ኣዚዙ።
ብመሰረት እቲ ሎሚ ዝወጸ ሓበሬታ ሚኒስትሪ ጥዕና: ካብ ጽባሕ ዓርቢ ኣትሒዙ ካብ መዋእለ ህጻናት ክሳብ ኮለጃት ዝርከባ ኣብያተ ትምህርቲ ክዕጸዋ እየን። ብተመሳሳሊ ኣውቶቡሳት ሚኒባሳትን ታክስታትን ስርሐን ደው ከብላ እየን። እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ: ብዘይካ ንፍሉይ ኩነታትን ብፍቓድ ዝምልከቶ ኣካልን ካብን ናብ ከተማን ገጠርን ኣገልግሎት ዝህባ ኣውቶቡሳት ካልኦት ኩለን ወሃብቲ ህዝባዊ ኣገልግሎት መጉዓዝያ ደው ክብላ እየን።
ኣብ ኤርትራ ቁጽሪ ብቫይረስ ኮሮና ዝተለኽፉ ሰባት ሽዱሽተ በጺሑ ምህላው መርበብ ሓበሬታ ሻባይት ንሓበሬታ ሚኒስትሪ ጥዕና ኤርትራ ጠቒሱ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ ብተወሳኺ ሓቢሩ'ሎ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ክልል ትግራይ ብዛዕባ ዘካይዶ ዘሎ ሰብኣዊ ሓገዝን ዳግመ ህንጸትን ንኣህጉራዊ ገበርቲ ሰናይ ትካላት: ኣምባሳደራትን ከምኡ ንኣካላት ሕቡራት ሃገራት መብርሂ ሂቡ።
ኣብ መጥቃዕቲ ደቀንስትዮ ተሳቲፎም ኣብ ልዕሊ ዝተባህሉ 60 ኣባላት ፖሊስን ምክልኻልን ስጉምቲ ከምዝተወስደ`ውን ሓቢሩ።
ነቲ መብርሂ ዝመርሐ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ደመቀ መኮነን፡ ኣብ ክልል ትግራይ ተቛሪጾም ዝነበሩ ኣገልግሎታት ናብ ዝነበርዎ ንምምላስ ብርክት ዝበሉ ዕዉታት ተግባራት ምፍጻሞም ሓቢሩ።
ንጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ብዝምልከት ድማ ብናይ ሕቡራት ሃገራት ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላትን ብናይ ኢትዮጵያ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላትን ብሓባር መርመራ ይግበር ከምዘሎ ኣቶ ደመቀ መኮነን ጠቒሱ።
"ኣብዚ ጉዳይ'ዚ ኩሎም ኣካላት ብግልጽን ብተሓታቲነትንን ክሰርሑ ኣለዎም። ናይ ሕቡራት ሃገራት ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላትን ናይ ኢትዮጵያ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላትን ብሓባር ምስራሕ ጀሚሮም ኣለዉ። ብዓወት ክዛዝሙ ድማ ምቹእ ኩነታት ተፈጢርሎም ኣሎ። ካብቲ ውጽኢት መርመራ ብምብጋስ ስጉምቲ ክውሰድን በደልቲ ተሓተቲ ክኾኑን ኢና ንደሊ። ንጠቕላሊ ዓቀቢ-ሕግን ፖሊስን ምስጋና ይግብኦም`ዩ- እቲ ዝበጽሕዎ ሪፖርት ንዓለም-ለኸ ማሕበረሰብን ንዝተፈላለዩ ትካላትን ብወግዒ ሓቢሮም ኣለዉ።ኣብዚ ጉዳይ'ዚ ሕጂ'ውን ስርሖም ቀጺሎም ኣለዉ።"
ሚኒስትር ሰላም ወ/ሮ ሙፈርያት ካሚል ብወገና፡ ኣብ ቀዳማይ ዙርያ 4 ሚልየን ዜጋታት ኣብ ካልኣይ ዙርያ ድማ 4.9 ሚልየን ዜጋታት ረድኤት ከምዝበጽሖም ጠቒሳ። ኣብቲ መስርሕ ገለ ኣባላት ፖሊስን ምክልኻልን ብጥሕሰት መሰላት ተሓተትቲ ኮይኖም ከምዘለዉ`ውን ሓቢራ። ግዳያት መጥቃዕቲ ዝኾና ደቀንስትዮ ኣብ ሓሙሽተ ማእከላት ኣገልግሎት ይረኽባ ከምዘለዋ`ውን ሓቢራ ።
ንሳ ወሲኻ ኣብ ክልል ትግራይ እቲ ዝድለ ውጽኢት ንምምጻእ ናይ ዓለም-ለኸ ትካላትን መሻርኽቲ ሃገራትን ድጋፍ ወሳኒ ብምባል`ውን ኣብቲ ስራሕ ክደጋገፉ ጻዊዒት ኣቕሪባ።


text:
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕን መራሒ ሰሜን ኮሪያ ኪም ጆንግ ኡንን ካልኣይ ወግዓዊ ኣኼብኦም ሎሚ ረቡዕ ኣብ ቪየትናም ሃኖይ ጀሚሮም፤ብሓባር ድማ ድራር ተኣንጊዶም።ክልቲኦም መራሕቲ ብዛዕባ እቲ ርክብ ዘለዎም ኣወንታዊ ተስፋ’ውን ገሊጾም።
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕን መራሒ ኪም ጆንግ ኡንን ባንዴራታት ኣሜሪካን ሰሜን ኮርያን በመስርዕ ኣብ ዝማዕረገሉ ኣብ ዋና ከተማ ሃኖይ ኣብ ዝርከብ ሆቴል ሶፊተል ለጀንድ ሜትሮፖሌ ወሽመጥ ኮሪያ ካብ ኒኩሌር ነፃ ንምግባር ዝዓለመ ካልኣይ ኣኼብኦም ሎሚ ምሸት ጀሚሮም ኣለው።
እዚ ርክብ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ ኣብ ሲንጋፖር ናይ ዝተኻየደ ፈላማይ ርክብ መቐፀልታ እዩ።
“ምስ ኣቦ ወንበር ኪም ምርኻበይ ክብሪ ይስምዓኒ፣ኣብዚ ኣብ ቬትናም ብኽብሪ ብቀይሕ መንፀፍ ኣብ ዝተቐበሉና ሃገር ምርኻብና ክብሪ ይስምዓኒ።ፈላማይ ርክብና ዕዉት ነይሩ፤እዚ ናይ ሎሚ ድማ ማዕርኡ ወይ ዝበለፀ ክኸውን ተስፋ እገብር።”
ክልቲኦም መራሕቲ ንእንግዶት ድራር ኮፍ ካብ ዝበልሉ ኪም ብኣስተርጓሚኦም ኣብዝሃብዎ ርእይቶ እዚ ካልኣይ ኣኼባ ዕዉት ክኸውን እዩ ኢሎም።ትራምፕ እውን በዚ ከምዝሰማምዑ ከምዚ ክብሉ ርእይቶም ሂቦም።
“ፅባሕ ፅዑቕ ስራሕ ክፅበየና እዩ፤ምናልባሽ ሓቢርና ምስተደረርና ተስፋ እገብር ብዙሓት ነገራት ክፍትሑ እዮም።ነባሪ ናብ ዝኾነ ፅቡቕ ኩነታት ክመርሐና እዩ።ርክብና ኣዚዩ ፍሉይ ርክብ እዩ።”
ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ዝተኣንገድሉ ድራር ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ማይክ ፖምፒዮን ምንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ሰሜን ኮሪያ ሪ ዮንግ ሆን ሓዊሱ ላዕለዎት ኣማኸርቲ ትራምፕን ኪሚን ተረኺቦም ኣለው።
ትራምፕ ቅድሚ እቲ ድራር ብቲዊተር ኣቢሎም ኣብ ዝፀሓፉዎ መልእኽቲ ሰሜን ኮሪያ ብቑጠባ ሓያል ክትኸውን ዘኽእላ እዩ ዝበሉዎ ካብ ኒኩሌር ነፃ ንምግባር ንሶምን ኪሚን ብሓባር ክንሰርሕ ኢና ኢሎም።


text:
ትካል ህፃናት ኣድህን ሕቡራት ሃገራት (UNICEF) ቅድሚ ሎሚ ካብ ዝቐረቡ ምሕፅንታታት እቲ ዝዓበየ ዝብሃል ናይ 3.9 ቢሊዮን ዶላር ህይወት ኣድሕን ሓገዝ ሓቲቱ።እቲ ሓገዝ ኣብ 59 ሃገራት ብግጭት፣ናይ ተፈጥሮ ሓደጋን ካልኦትን ንዝተጠቕዑ 41 ሚሊዮን ህፃናት ሓዊሱ ን73 ሚሊዮን ሰባት ዝውዕል እዩ።
ካብቶም ግዳያት ልዕሊ 34 ሚሊዮን ብግጭት ወይ ብሓደጋ ዝተተንከፉ ህፃናት እዮም።ላዕለዋይ በዓል ስልጣን’ቲ ትካል ማኑኤል ፎንተይን 88 ሚእታዊት ናይዚ ዓመት ምሕፅንታ ሓገዝ ብሰንኪ ግጭት ንዝተፈጥረ ሰብኣዊ ቅልውላው ዝውዕል እዩ ኢሎም።ዜጋታት ብዕቑባ ናብ ሓሙሽተ ጎረባብታ ዝተበተኑዋን ዝዓበየ ተመዛበልቲ ዘለዋን ሶሪያ ዝዓበየ ሓገዝ ዝግበረላ እያ ኢሎም።
“እታ ካልአይቲ ዝዓበየት ተሓጋዚት የመን እያ።ቅድም ክብል ዝነበረ ዘሰቅቕ ኩነታት ህፃናት ብዘሕዝን እናሓመቐ ዝኸደሉ እዩ ነይሩ። ዝሓለፈ ዓመት ካብ 10 ቆልዑት እቶም ሸሞንተ ማለት እውን ልዕሊ 11 ሚሊዮን የመናዊያን ህፃናት ሰብኣዊ ሓገዝ የድልዮም ኣሎ።”
ከም ልሙድ ግን ዝዓበየ ናይ ትካል ህፃናት ኣድህን ሕቡራት ሃገራት ስርሒት ኣብ ኣፍሪቃ ኮይኑ ፀኒሑ እዩ።ኣብዚ ዓመት እዚ ግን ካብ ሶሪያን ደቡብ ሱዳንን ቀፂላ ዴሞክራሲያዊ ሪፓብሊክ ኮንጎ ሳልሳይቲ ተሰሪዓ’ላ።


text:
ናይ ኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ /ኦዲፒ/ ንሓድነት ኢትዮጵያን ቁጠባዊ ረብሓ ህዝባን ከምዝሰርሕ ኣፍሊጡ።ምኽትል ኣቦ መንበርን ዋና ኣምሓዳሪ ክልል ኦሮሚያን ኣቶ ለማ መገርሳ መበል 29 ዓመት ምስረታ’ቲ ፓርቲ ምኽንያት ብምግባር ኣብዘስምዕዎ መደረ እዮም ነዚ ዝበሉ።
ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ኣዳራሽ ሚሊኒየም ኣብ ዝተኻየደ ስነስርዓት ኣቶ ለማ መገርሳ እዚ ናይ ሎሚ በዓል ካብቶም ዝሓለፉ 28 ዓመታት ዝተፈለየ እዩ፤ምክንያቱ ዝለዓለ መስዋእቲ ተኸፊሉ ዝተረኸበ ዓወት ስለዝኾነ ኢሎም።ህዝቢ ናይ ልምዓትን ቁጠባን ተረባሒ ንምግባር ብሓባር ደው ክንብል ኣለና ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዝንቀሳቐሱ ተወዳደርቲ ውድባት ንሓድነት ህዝቢ ክሰርሑ ፃውዒት ኣቕሪቦም ኣለው።መናእሰይ ብዝኸፈልኩምዎ መስዋእትነት ኣብዚ በፂሕና ኣለና ዝበሉ ኣቶ ለማ ዝመፀ ለውጢ ከም ሃገር ንምቕፃል ብምድምማፅን ምትሕግጋዝን ክንሰርሕ ኣለና ኢሎም።
ኢዲፒ ንናይታ ሃገር ሰላምን ሓድነትን ከምዝሰርሕን ናይታ ሃገር ብሄርን ብሄረሰባትን ረብሓ ከምዝሕሉን እውን ገሊጾም።
“ኦዲፒ ንህዝቢ ኦሮሞ ዝቃለስ ውድብ እዩ።ህዝቢ ኦሮሞ ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ተፈሊዩ ዝርአ ህዝቢ ኣይኮነን።ዝዓበየ ኣካል ኢትዮጵያ እዩ።ንህዝቢ ኦሮሞ ክንቃለስ ከለና ንመላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ምቅላስ ማለት እዩ።በዚ ኣጋጣሚ ሃገርና ኢትዮጵያ ሓደ ኮይና፣ህዝባ ተኸባቢሮም፣ሓደ ኮይኖም፣ብሄርን ብሄረሰባትን ማዕረ ኮይኖም፣ብሰላም ዝነብርሉላ ሓዳስ ኢትዮጵያ ንምፍጣር ፓርትና ካብ ዝኾነ ይኹን እዋን ንላዕሊ ንሓድነት ህዝቢን ሰላምን ኢትዮጵያ፣ንኽብራ ዝቃለስ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ንመላእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ክነረጋግፀልኩም ይደልይ።”
ናይ ኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ ኣብ ፀልማት ኮይኑ ናይ ሎሚ ብርሃን ዝርኣየ እዩ ዝበሉ ምኽትል ከንቲባ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኢንጅነር ታከለ ኡማ ውድቦም ንህዝቢ ኦሮሞ ጥራሕ ዘይኮነስ ንመላእ ናይዛ ሃገር ህዝቢ ብሓባር፣ብሰላምን ብፍቕርን ከገልግል እዩ ኢሎም።
ከንቲባ ኢንጂነር ታከለ ኡማ ሕቶ ህዝቢ ኢትዮጵያ ንምምላስን መነባብርኡ ንምቕያርን ብዙሕ ስራሕ ይፅበዮም ከምዘሎን ብዘይ ዝኾነ ይኹን ኣድልዎ ንምግልጋልን ንኹሉ ንምስማዕን ድማ ቃል ኣትዮም።


text:
Radio Erena: 02 December 2015
ዕሙር ንግዳዊ ልውውጥ ኣብ ዘካየደሉ መንገዲ ጁባ – ኒሙለ፣ መንነቶም ዘይተፈልጡ ዕጡቃት ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ኣውቶቡስ ብዘካየድዎ መጥቃዕቲ ሓደ ኤርትራዊ ዝርከቦም ብውሕዱ ሸውዓተ ሰባት ከምዝተቀትሉ ድሒሩ ዝበጽሓና ዜና የረድእ።
ኣብቲ ካብ ጁባ ናብ ካምፓላ ተምርሕ ኣብ ልዕሊ ዝነበረት ኣውቶቡስ ብ19 ሕዳር ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፣ ናይ ሓይሎ ሰባት ሃለዋት ጠፊኡ ከምዘሎ’ውን ይግለጽ ኣሎ።
ሓንቲ ካብ ዓበይቲ ጋዜጣታት ኡጋንዳ- ኒው ቪዥን፣ ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ ኣብቲ መጥቃዕቲ ካብ ዝተቀትሉ ብውሕዱ ሸውዓተ ሰባት፣ ናይቶም ሰለስተ ሰባት ሬሳ ዝሓተሉ ስኢኑ ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ሆስፒታል ከምዝርከብ ጠቒሳ ኣላ።
ካብቲ ሓታቲ ስኢኑ ዘሎ ሬሳ ሓደ ኤርትራን ሓደ ኢትዮጵያን ክኾኑ እንከለዉ እቲ ሳልሳይ ከኣ ሩዋንዳዊ ምዃኑ እታ ጋዜጣ ንመግለጺ ኣፈኛ ፖሊስ ኡጋንዳ ፍረድ ኢናንጋ ብምጥቃስ ኣመልኪታ።
እቲ ኣፈኛ ብዘይካ’ዚ መንነቶም ዘይተነጸረ 10 ተሳፈርቲ እታ ኣውቶቡስ’ውን ድሕሪ መጥቃዕቲ ደሃዮም ጠፊኡ ከምዘሎ ብምርግጋጽ፣ በቶም ዕጡቓት ጅሆ ተታሒዞም ክኾኑ ከምዝኽእሉ ኣረዲኡ።
ዝሓለፈ ሰሙን’ውን፣ ናብ ካምፓላ ኣብ ልዕሊ ዘምርሓ ዝነበራ ክልተ ኣውቶቡሳት ኣብቲ መስመር ብዘጋጠመ መጥቃዕታት ሸውዓት ተጓዓዝቲ ክቕተሉ እንከለዉ 17 ከኣ ከምዝቖሰሉ ጸብጻብ’ታ ጋዜጣ የረድእ።
ኡጋንዳ ኣብቲ ዕሙር ንግዳዊ ለውውጥ ዝካየደሉ ናብ ጁባ ዝወስድ መንገዲ ኒሙለ፣ ንዘጋጥም ዘሎ ምስ ስርቂ ዝተተሓሓዘ ተደጋጋሚ መጥቃዕታት ንምቁጽጻር ተወሰኽቲ ሓይልታት ጸጥታ ኣዋፊራ ኣላ።
ኣፈኛ ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ፊሊፕ ኣጉዌር’ውን፣ ድሕሪ ዝተኻየደ ተደጋጋሚ መጥቃዕታት፣ ሓይልታት ጸጥታ ሃገሩ ኣብ መስመር ጁባ ኒሙለ ተዋፊሮም ምህላዎም ኣፍሊጡ።
ኣብዚ ንካምፓላን ጁባን ዘራኽብ መስመር ኒሙለ፣ መዓልታዊ ኣማኢት ናይ ጽዕነትን ናይ ተጓዓዝትን መካይን ካብን ናብን እዘን ከተማታት ይመላለሳ።
ኣብዚ ዕሙር ንግዳዊ ልውውጥ ዝካየደሉ መስመር ዝዋፈሩ ከተርቲ ከኣ መብዛሕቶም ካብ ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ዝተፈንጨሉ ዕጡቓት ምዃኖም ይንገር።
======================================


text:
ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ስለናጽነት ዝተወፈዩ ኣቦታትን ኣዴታትን ከምኡ ‘ውን ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ሃገራዊ ግቡኦም ዝፈጸሙ መንእሰያት ዝርከቡዎም ኣብ ሚላኖ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ስደተኛታ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ናጽነት ጻማ ቓልሱ ከምዘይረኸበ ምስ ኣሰና ኣብ ዝገበሩዎ ሓባራዊ ዘተ ገሊጾም።
ኣብ ምስሪ፡ ኣብ ሓውሲ ደሴት ሲናይ ኣብ እትርከብ ከተማ፡ ሓያለ ኤርትራውያን ዝርከቡዎም 70 ስደተኛታት ብነጋዶ-ሰብ ኣብ ትሕቲ-መሬት ብሰንሰለት ተኣሲሮም ከም ጅሆ ተታሒዞም ድሕሪ ምቕናይ፡ “5 ሽሕ ዶላር ኣረክቡ ወይ ድማ ህይወትኩም ክትስእኑ ኢኹም” ተባሂሎም፡ ብኤለትሪክ ክፍልታት ኣካላቶም እናነደደ ይሳቐይዩ ከምዘለዉ፡ ዛጊት 10 ካብኣቶም ብኣሰቃቒ መንገዲ ከምዝተቐትሉ፡ እቶም ዝተረፉ ኸኣ ህይወቶም ኣብ ከቢድ ሓደጋ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ ዝኾኑ ኤርትራውያን፡ ንመሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ዝቃወሙ ሶማላውያን፡ ከምኡ ‘ውን ኣባላት ቅንጅትን ግንባር ሓርነት ኡጋዴንን ዝርከቡዎም ሰልፈኛታት ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝበየኖ እገዳ ብምቅዋም ብ22 ለካቲት ኣብ ጀኔቫ ስዊዘርላንድ ተሰሊፎም ውዒሎም።
እቲ ብጭንቀት ተዋሒጡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣባላት ራድዮ ባና ማለት ፈነወ ትምህርቲ ንዓበይቲ ዝርከቡዎም ልዕሊ 30 ሰራሕተኛታት መንግስቲ ከምዝኣሰረ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ማእከላይ ባሕሪ ሰንጢቖም ማልታ ብምጕሳይ ሓደገኛ ጉዕዞ ዝፈጸሙ ዝበዝሑ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ዝርከቡዎም 250 ስደተኛታት ኣብ ላምፐድሳ ኢጣልያ ከምዝኣተዉ ታይምስ ዝተባህለ ናይ ማልታ ጋዜጣ ሓቢሩ።


text:
ኣብ ናይ ሰሉስ 14 መስከረም 2010 መደብ ኤርትራውያን ኣብ ኣመሪካ ዝቐረቡ 3ተ ወከልቲ ዳህላክ ካርጎ ማለት፡ ብርሃነ መሓሪ ካብ ዋሺንግቶን ዲሲ፡ ብስራት ግርማይ ካብ ሳንዲያጎ ካሊፎርኒያ፡ ዳዊት ፈኑኤል ካብ ዳላስ ተክሳስ፡ ብሓባር ንጋዘጠኛ ድምጺ ኣመሪካ ተወልደ ወልደገብሬል ኣብ ዝሃብዎ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ ዋሺንግቶን ዲሲ ጥራይ ዝነበረ ኣገልግሎት ምስዳድ ኣቑሑት ናብ ኤርትራ፡ ናብ ካልኦት ግዝኣታት U.S`ውን ንኽባጻሕ ሕቶ ብዙሓት ኤርትራውያን ኾይኑ ኸምዝጸንሐ ጠቒሶም።
ዳህላክ ካርጎ ስርሑ ካብ ዝጅምር ኣብ ከባቢ ዋሺንግቶን ዲሲ ካብ ዝርከብ ወደብ ባልቲሞር ጥራይ 8ተ ጽዕነት መራኽብ ናብ ኤርትራ ከም ዝለኣኸ ዝገለጸ ዋና ኣካያዲ ስራሕ`ቲ ማሕበር ኣቶ ብርሃነ መሓሪ፡ ኣብ ኩለን ዓበይቲ ኸተማታት ዩ ኤስ ተቐበልቲ ኣብያተ ጽሕፈት ንምኽፋት መደብ ከም ዘሎ ጠቒሱ።
ናብ ኤርትራ ዝኣቱ ኩሉ ንብረት ምሉእ ናይ ኢንሹራንስ ውሕስነት ከም ዘለዎ`ውን ኣፍሊጡ።
ንምሉእ ትሕዝቶ`ቲ ቃለመጠይቕ ነቲ ምልክት ድምጺ ብምጥዋቕ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ U.S ክፍለግዛኣት ኣሪዞና ዝነብር ኣቶ ብስራት ከበደ ንገዛኢ ፓርቲ ደጊፉ ኣብ ዘቕረቦ ሞገተ፡ኢህወደግ ካብ ምርጫ 2005 ትምህርቲ ብምቕሳም ዝወሰዶም ስትራተጂታት ነቲ ዓወት ኣብቂዕሞ`ዮም ይብል። ንሳቶም`ውን ኣብ ዕብየት ዘመዝገቦም ዓወታት፡ ተቓወምቲ ነንሕድሕዶም “ሕቖን ከብድን” ብምዃን ኣብ`ታ ሃገር ኸስዕቦ ዝኽእል ጠንቅታት ካልእን ዝጥቀሱ ምኽንያታት`ዮም ይብል።
ኣብ ግዝኣት መሪላንድ ዝነብር ኣቶ በላይ ገሰሰ ብወገኑ ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፡ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ንናጻ ምርጫ ዝፈቅድ ኣይኮነን፡ ባህሪይ ናይቲ ዝገዝእ ዘሎ ስርዓት`ውን ኣይኮነን ኢሉ። ኣተሓሒዙ፡ ንትካላት ፍትሒ፡ ፀጥታ፡ ሚድያ፡ ቦርድ ምርጫ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ጌሩ ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ከካይድ ዘይሕሰብ`ዩ፡ “ብራዕድን ሽበራን” ዝተኻየደ ምርጫ`ዩ ድሕሪ ምባል ፡ኢህወደግ ድማ ዳርጋ ምሉእ ንምሉእ ስዒረ ምባሉ፡ ኣብ ቅድሚ ዓለም መንነቱ ዘቃልዔ ፍጻመ ከምዝነበረ ይገልጽ።
ንምሉእ ትሕዝቶ`ቲ ክትዕ ንምስማዕ፡ ኣብ`ቲ ናይ ድምጺ ምልክት ጠውቕ


text:
መሰኻኽርን ብህይወት ዝተረፉን ሎሚ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብዝሃብዎ ቃል እታ መርከብ ኣስታት 500 ሰባት ጽዒና ከምዝነበረት ገና ቁጽሮም ብንጹር ዘይተፈልጠ ሰባት ኣብ ጥቓ እታ ዓባይ መርከብ ናብ ዝነበራ ናኣሽቱ ጀልባታት ሓምቢሶም ከመዘምለጡን ናብ ግሪክ ከምዝተወስዱን ተፈሊጡ’ሎ።
እቲ ሓደጋ ዝበጸሐ ዝሓለፈ ሰሙን 8 ሚያዚያ 2016 ዓ.ም.ፈ እዩ።
ኢትዮጵያዊያ ታጅድን ሑሴን ወላዲት ኣዲኡን ክልተ ኣሕዋቱን በቲ ሓደጋ ምሟቶም ዝገለጸ ክኸውን ኸሎ ካብቲ ሓደጋ ዝድሓነ ካልእ ሓው ከምዝነገሮ ገሊጹ’ሎ።ቅድም ክብል ንወላዲት ኣዲኡ ተዛሪበየን ዝበሎ ከምዚ ይብል።
‘ምኻድኪ ዘይተረፈ ኣብ ክልተ ተመቒልኩም እንተተጓዒዝኩም ይሓይሽ ኢለያ።እንተሞትና እውን ሓቢርና ኢና ንምውት ኢላ ሰለስተ ደቃ ሒዛ ኣትያ ምስ ክልተ ኣሕዋተይ ህይወታ ስኢና።’
ካብቲ ሓደጋ ብሂወት ካብ ዝተረፉ ውሑዳት ሰባት ሓደ ምዃኑ ንድምጺ ኣሜሪካ ዝገለጸ ኢትዮጵያዊ ሙሳ መሓመድ ኣዳም ንሱ ዝርከቦም ኣስታት 200 ስደተኛታት ብንእሸትይ ጀልባ ኣቢሎም ካብ ግብጺ ከምዝተበገሱ ይገልጽ።
ንሱ ኣስታት 500 ዝኾኑ ሰባት ኣብታ ዓባይ ጀልባ ተጻዒኖም ከምዝነበሩን 30 ሰባት ጥራሕ ሓምቢሶም ናብታ ዝመጹላ ንእሸትይ ጀልባ ከምዝተመልሱን ከምዝደሓኑን ይዛረብ።
ሊባን ቃዲር ጃማ ዝተበሃለ ሶማሊያዊ እታ መርከብ ብዓይኑ እናርኣየ ከምዝጠለቐትን ንኣርባዕተ ሰባት ጥራሕ ከምዝድሓኑን ገሊጹ።
ንሱን ካልኦት መሰኻኽርን ከምዝገለጽዎ ግሪካዊያን ወይም ጣሊያናዊያን ሓለወቲ ማይ መጺኦም ቅድሚ ምድሓኖም ትሽዓተ መዓልታት ኣብ ባሕሪ ከምጸንሑ ይዛረብ።
ሎሚ ሶኑይ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ዝወጹ ሓበሬታታት ከምዝሕብሩዎ መብዛሕቲኦም ካብዞም ዝሞቱ ሰባት ሶማሊያዊያን ክኾኑ ኸለው ኢትዮጵያዊያን ኤርትራዊያንን ከምዝርኸብዎም እዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 13 October 2020
ራድዮ ኤረና፣ ብAfrica Media Development Foundation (AMDF) ዝወሃብ ናይ 2020 ናይ ትብዓት ጋዜጠኝነት ተዓዋቲት ኮይና።
እዚ ኣብ ናይጀርያ ዝመደበሩ ዘይመንግስታዊ ትካል፣ ሎሚ 13 ጥቅምቲ ብመንገዲ ናይ ኢንተርነት መራኸቢ ኣብ ዘካየዶ፣ ወግዓዊ ስልማት ናይ ምዕዳል ስነ ስርዓት፣ ራድዮ ኤረና፣ ኣብ ስደት ብምዃን፣ ነቲ ሓሳብካ ብናጻ ምግላጻን ናይ ብሕቲ ጋዜጠኝነትን ዘይፍቐድ መንግስቲ ኤርትራ፣ ብምብዳህ ንልዕሊ 10 ዓመታት ትቅጽል ብምህላዋ፣ ነዚ ናይ ትብዓት ሽልማት Courage in Journalism Award ክትወሃብ ብቦርድ ከምዝወሰነ ሓደ ካብ ኣባላት ‘ቲ ቦርድ ዶ/ር ይላ ኡማሩ ገሊጹ።
ብዛዕባ ራድዮ ኤረና፣ ንኣዋርሕ መጽናዕቲ ከምዘካየዱ ብመንገዲ ብቴሌፎም ኣብዝ ተኻየደ ዝርርብ ዝሓበረ ዳይረክተር ናይቲ ትካል ኢልያ ኩረ ብወገኑ፣ ንናይ ኣፍሪቃ ሜድያታት ብኣፍሪቃዊ ትካል ኣፍልጦን ክብርን ክወሃብ ግቡእን ዘኹርዕን ምዃኑ ኣስሚርሉ።
ራድዮ ኤረና ኣቐዲማ’ውን ኣብ ኣብ ብሪጣንያን ዝወሃብ ፍሉይ ሽልማት One World Media 20197ከምኡ ድማ ኣብ ፈረንሳ፣ ብሚኒስትሪ ፍትሒ እታ ሃገር ዝወሃብ ፍሉይ ሽልማት መሰል ደቂ ሰብ 2019 ወይ Le Prix des Droits de l’Homme de la République française ከምዝተዓወተት ዝዝከር’ዩ።
ኣብ ስደት ብዝርከቡ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት እትዳሎ ራድዮ ኤረና፣ ካብ ሰነ 2009 ኣትሒዛ፣ ን11 ዓመታት፣ ብሳትለይት፣ ሓጺር ማዕበል፣ ኢንተርነትን ካልእ ናይ ሜድያ መድረኻት ኣብ ፈነወ ትርከብ።
===============


text:
Radio Erena: 30 June, 2014
ኣብ ላምፔዱሳ ናይ ዝሃለቑ ኣስታት 360 ኤርትራውያን መንእሰያት ወግዓዊ ናይ ሓዘን መዓልቲ ዘይኣወጀ ህግደፍ፣ መበል 20 ዓመት ዝኽሪ ግዳያት ዓሌታዊ ጃምላዊ ህልቂት ርዋንዳ ኣብ ኣስመራ ብክብ ዝበለ ስነ ስርዓት ዘኪርዎ ውዒሉ።
እቲ ብህግደፍን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ተወዲቡ ብ27 ሰነ ኣብ ኣስመራ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ምዝካር ግዳያት ጃምላዊ ህልቂት ርዋንዳ፣ ናይ ሽምዓ ሰልፊ ምክያድን ኣግራብ ምትካእልን ዝኣመሰለ ንጥፈታት ከጠቓልል እንከሎ ሓያሎ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራን ህግደፍን’ውን ተረኺቦም።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ንግዳያት እቶም መላእ ህዝቢ ኤርትራን ዓለም ዝሓዘነሎም ኣብ ወርሒ ጥቕምቲ 2013 ኣብ ላምፔዱሳ ዝሃለቑ ህጻናትን ነፍሰጾራትን ዝርከብዎም ኣስታት 360 ኤርትራውያን፣ ዝኾነ ናይ ሓዘን መዓልቲ ይኩን ዝኽሪ ከይገበረ ጎስዩዎ ክነሱ፣ 20 ዓመት ብዝገበረ ህልቂት ጓኖት መሪር ሓዘን ከምዝተሰምዖ ብዝተፈላለየ ንጥፈታት ዘኪርዎ ምውዓሉ፣ ኣብ ውሽቲ ዓድን ወጻእን ዝነብሩ ኤርትራውያን ይነቕፍዎ ኣለዉ።
ኣብ ላምፔዱሳ ዝጠሓሉ ኣስታት 360 ኤርትራውያን፣ ንቡር ቀብሪ ከይረኸበ ኣብ ኢጣልያ- ሲሲልያ ኣብ ዝርከብ ጋህሲ ተቐሚጡ እንከሎ፣ ህግደፍ፣ ኣብ ኢጣልያ ብስም መበል 40 ዓመት ፈስቲቫል ቦሎኛ፣ ንህዝቢ ኣብ ሳዕስዒትን ዳንኬራን ንምጥሓሉ ምሽብሻብ ምክያዱ ጥራይ ከይኣክል፣ 20 ዓመት ዝኽሪ ግዳያት ጃምላዊ ህልቂት ርዋንዳ’ውን ብስክብ ዝበለ ስነ ስርዓት ዘኪርዎ ምውዓሉ፣ ኣብ ልዕሊ ገዛእ ህዝቡ ዘለዎ ንዕቐት ጥራይ’ዩ ዘርኢ ክብሉ’ውን እቶም ሬድዮ ኤረና ዝተወከሰቶም ኤርትራውያን ብምረት ገሊጾም።
መንግስቲ ኢጣልያ ብምኽንያት ግዳያት ባሕሪ ላሜዱሳ ዝኮኑ ኤርትራውያን ናይ ሓዘን መዓልቲ ክእውጅ እንከሎ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ድማ ብምኽንያት እዚ ካብ ምልኪ ንምህዳም ኣብ ባሕሪ ዝተፈጸመ ዘሰንብድ ሓደጋ ባንዴራ ኣብ ፍርቂ ብምንብልባልን ሽምዓ ብምውላዕን ዘኪሮሞ’ዮም።
ህዝቢ ኤርትራ’ውን ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ኣብ ዝተራእየ መርድእ ኤርትራውያን ሓቢሩ ሓዘኑ ክገልጽ እንከሎ፣ መንግስቲ ኤርትራ ይኹን ህግደፍ ግና ዝኾነ ናይ ሓዘን መግለጺ’ውን ኣይሃበን።
በንጻር’ዚ ድማ ሓለፍቲ መንግስትን ህግደፍን፣ ኣብቲ ኣብ ኣስመራ ተዘኪሩ ዝወዓለ መበል 20 ዓመት ዝኽሪ ጃምላዊ ህልቂት ርዋንዳ፣ መደረታት ከስምዑን ንዝኽሪ ግዳያት ድማ ሽምዓ ክውልዑን ኣምስዮም።
=====================


text:
ኣብ ጉብዝና ዕድመ ከምዘሎኹም ኣቐዲምኩም ፈሊጥኩም ኣሎኹም፡ምኽንያቱ ገለ ካብ ዓበይቲ ሰባት ገለ ቃላት ወርዊሮምልኩም ይኾኑ፡ጽቡቕ ! ንዕድመይ መግለጺ ኣሎዎ”።እዚ እንታይ ይሕግዘኒ?”ጽቡቕ ሕቶ፡ናይ ቃላት መግለጺ ኣይኣኽለካን ይኸውን፡እዚ ነቲ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ ብዝበለጸ ንኽርደኣካ ይሕግዞ ይኸውን ፡ዋላ ውን ስለምንታይ ከምዘይርደኣልካ ውን ክርደኦ ክሕግዞ ይኽእል እዩ !
እዚ ገለ ግዜ ንወለድኹም ኣዚኹም እትፈትውሉ ግዜ ገለ ግዜ ከኣ ነቲ ገዛ ገዲፍኩም ክትወጹ እትሓስብሉ ግዜ ትፈልጥዎ ዶ?እንታይ ክገብር ይደልዩኒ ኣሎዉ፡ኣቕሑት ክሓጽብ ?ኣብዚ ድየ ዝሰርሕ?ንስኹም ጥራሕ ኣይኮንኩምን።ዳርጋ ካብ ኩሉ ዝጠዓኹም ኢኹም ከም ኩሎም ኣብ ጉብዝና ዝርከቡ ኣወዳትን ኣዋልድን ኢኹም፡ኣብ ኣካላትኩም ዝርከብ ሆርሞን ዘምጸኦ ዝተፈላለየ ናይ ዕድመ ለውጥታት እዩ።ኣብ ከምዚ ግዜ እንታይ ክትገብሩ ከም ዝግበኣኩም ግን ኣይትፈልጡን ኢኹም።እዚ ድንግርግር ዝኾነ ነገራት ዘቖጥዕ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ከም ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ፡ናይ ሓቂ ግን ኣይኮነን።
ቁሩብ ኣብ ርእስኹም ዘሎ ጸቕጢ ከውርደልኩምን ክትሃድኡ ክሕግዘኩም ይኽእል እዩ-“ዕድመ ጉብዝና “እንታይ ምኻኑ ንኽትርድኡ ዝሕግዝኹም ሓቕታት እነሃሎዉ፡ወለድኹም ውን ከንብብዎ ክትዕድምዎም ንመክር፡መን ይፈልጥ፡ምናልባሽ ገለ ይመሃሩ ይኾኑ
ዕድመ ጉብዝና እንታይ እዩ?
ኣብ መንጎ ዝተወለድካሉን እትጉብዘሉን ዘሎ ናይ ምስግጋር ግዜ “ናይ ጉብዝና ዕድመ “ ይበሃል ናይዚ ናይ ዕድመ ጉብዝና ክሳብ ክንደይ ምኻኑ ንጹር ዝኾነ ሓበሬታ የለን።እቲ መብዛሕትኦም ተመራመርቲ ዝጥቐሙሉ ግን ካብ 12-13 ዘሎ ዕድመ እዩ ።ኣብዚ እዋን እዚ ግን ካብ 10 ዕድመ ጀሚሩ ክሳብ 25 ይቕጽል ዝብል መጽናዕቲ ውን ኣሎ
ናይ ጉብዝና ዕድመ ኣብ ሰለስተ ክንከፍሎ ንኽእል ኢና ።እቲ ቀዳማይ ናይ ጉብዝና ዕድመ 11-14 ፡ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ናይ ጉብዝና ዕድመ 15-17፡ እቲ ድሑር ጉብዝና ዝበሃል ከኣ ካብ 18-21።ብተወሳኺ ኣብዚ ዕድመ እዚ ኣካላዊ ስነኣእምሮኣዊን ብሓሳብን ብትምህርትን እንዳጎበዙ ዝኸድሉ ዕድመ እዩ።ኣብዚ ናይ ምውዳእ ዕድመ ጉብዝና እምበኣር እቶም ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዓጊቶምኹም ዝነበሩ ናገራት እትርድእሉ ግዜ እዩ።
ኣካላተይ እንታይ የጋጥሞ?
ኣብ ዕድመ ጉብዝና እቲ ኣካላትና ይዓቢ(ቁመትን ክብደትን)ኣብ መወዳእታ ከኣ ናብ እኹል ጉብዝና ይበጽሕ ማለት እዩ።ኣወዳት ክሳብ 16 ዕድመ ይነውሑ ፡ኣዋልድ ከኣ ክሳብ ዕድመ 14 ይነውሓ፡እዚ ግን ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለ፡ኣብዚ ዕድመ እዚ እቲ ኣካላት ኣዝዩ ይቀያየር፡ንደቂ ኣንስትዮ ኣጥባተን ይዓቢ፡ደቂ ተባዕትዮ ከኣ ጸጉሪ ኣብ ገጾም የውጽኡ፡ክልቲኦም ጾታታት ከኣ ጽጉሪ ኣብ ከባቢ መሸኒኦምን ኣብ ትሕቲ ሕንትኽትኽ ይወጾም፡ሽታ ናይ ኣካላት ይጅመር እሞ፡ዲዶራንት የድሊ ፡ኣብ ገጽ ፈጸጋ ይጅምር፡ስለዚ እዚ ኣብዚ እዋን እዚ ዘጋጥም ናይ ኣካላት ለውጢ ዓቢ ምኻኑ ሓድሽ ኣይኮነኩምን።ስለዚ ኩሉ ግዜ ንኣካላትኩም ከም ሓድሽ ክትላለይዎ ቀሊል ኣይኮነን፡እቶም ለውጥታት ውን ኩሉ ግዜ ዝነኣዱ ኣይኮኑን።
ኣብዚ እዋን እዚ እቲ ሓንጎል እንዳዓበየን እንዳማዕበለን ይኸይድ ፡ኣብዚ እዋን እዚ እምበኣር ሓንጎል ኣዝዩ ሕልኽላኽ ነገራትን ከም በዓል ፊሎዞፊን ክሕዝን ክፈትሕን ይኽእል፡ከም ናይ ዓቢ ሰብ ግን ዝማዕበለ ኣይኮነን፡ብፍላይ ከኣ ናይ ገለ ነግራት ናይ ምርዳእ ተኽእሎ፡ትርጉም ናይ ነገራትን ሳዕቤናቶምን ፡ስለዚ ኣብዚ ዕድመ እዚ ሓደጋ ዝበዝሓሉ ዕድመ እዩ(ሓሽሽን ኣልኮልን)ምጥቃም፡ናብ ዘይተደልየ ጥንስን ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ተጠቓዕቲ ይኾኑ።እዚ ኣብ ናይቲ ዝጉብዝ ሓንጎል ዘሎ ናይ ባዮሎጂ መስርሕ እዩ፡እዚ ብስእሊ MRI ናይ ሓንጎል ይረአ፡በዚ ግን ናይ ኩሉ ሰብ ይውሰን ማለት ኣይኮነን፡ምኽንያቱ ብዛዕባ ብልሒ ዘይኮነ ብዛዕባ ናይ ምምዝዛን ተኽእሎ እዩ ዝዝረብ ዘሎ።
ብወገን ሆርሞናት ፡ኣካልትና ካብቲ ዝነበሮ ብዝወሓደ ዓቐን ሆርሞን ይጥቀም ከም ኦስትሮጋን ናይ ደቂ ኣንስትዮ፡ኣንድሮጋን ከኣ ናይ ደቂ ተባዕትዮ።ከም በዓል ኣስትሮጋን ከም እንቃቕሖ መዳለዊን ናይ ፐርየድ ፈሳሲን፡ኣንድሮጋን ከኣ ኣብ ዘርኢ ናይ ደቒ ተባዕትዮ ምምንጫው ይነጥፍ።ኣብዚ ግዜ እዚ ኣካላት እንዳዓበየ ይኸይድ ፡መትሎ እንዳዓበየ ይኸይድ፡ከምዝፍለጥ እዚ ለውጥታት እዚ ብዙሕ ጉድኣት ኣሎዎ፡ከም ጉብዝናኹም ጾታዊ ርክብ ከም ዓበይቲ ክትፍጽሙ ትኽእሉ ኢኹም፡ግን ከም ዓበይቲ’ኸ ኣጠቓቕማኡን ሳዕቤናቱን ይርደኣኩም ዶ?ኩሉ ግዜ ኣይኮነን።እቲ ናይ ጉብዝና ስምዒት ክትገብር ምድላይን እቲ ሓንጎልካ ዝበጽሖ ደረጃን ይፈላለ እዩ።ኩሉ ግዚ ኣካላትካ ዝደልዮ ምግባር ጽቡቕ ማለት ኣይኮነን።ጾታዊ ርክብ ኣካላውን ስነሓሳባውን ድልውነት ብምግባር እዩ ክፍጸም ዘሎዎ።
ብምኽንያት ናይ ሆርሞናት ለውጥታት ብዙሕ ሓድሽ ነገር ግሁድ ትገብሩ ትኾኑ፡ናይ ጾታዊ ርክብ ድሌትኩም ውን ኣዝዩ ልዑል ክኸውን ይኽእል እዩ።ኣብዚ ደረጃ እዚ ውን ጾታዊ ብቕዓትኩም ዝፍተሸሉ ግዜ እዩ ፡ምስመን ትቕጽሉ ውን ወሳኒ እዩ።እቶም ምስ ንመጻምዶም ጾታዊ ስሕበት ዝሓስቡ፡ፍሉያት ኮይኑ እዩ ዝስመዖም፡ጥዑያት ከምዘይኮኑ ከኣ ይስመዖም፡ስለዚ እዚ እዋን እዚ ንዕኦም ኣዝዩ ዝኸበደ እዩ።ገለ ከኣ ብዛዕባ እዚ ተደናጊሮም ናብ ፈተነ ይኣትዉን የጻርዩን፡ብጾታዊ ስሕበቶም ጽቡቅ ዝስመዖም ውን ይህልዉ፡ዋላ ውን ካብ ካልእ እንተተፈለየ፡ከምዚ ዓይነት ስምዒት እንተሎኩም እሞ ከምናትኩም ዝበለ ሓሳባት ዝነበሮምን ዘሎዎምን መንእሰያት ክትረኽቡ እንተደሊኹም ምስ ኢጊ ናይ መንእሰያት ትካል (http://www.igy.org.il)
ኣነ ካብቲ እትሓስብዎ ንላዕሊ እርዳእ።
ካብ ናይ ጉብዝና ግዜ 14-15 እቲ ናይ ብልሒ ደረጃ እንዳዓበየ ይኸይድ ፡ቅድምኡ ምናልባሽ ንዓለም ወይ ከም ሕማቕ ወይ ከምጽቡቕ ጸሊም ወይ ጻዕዳ ሓሲብኩምዎ እንተደኣ ኔርኩም ምናልባሽ ሕጂ ቁሩብ ፍልልይ እንዳተረዳእኩም እትኸድሉ ግዜ እዩ ጻዕዳን ጸሊምን ትፈልጡ እንተኔርኩም ከኣ ሕጂ(ብጫ ነገር ትፈልጡ)ማለት እዩ፡ዝተሓላለኸ ነገራት ኣብ ምርዳእን ፊሎዞፍን ካልእን ኣብ ምርዳእ ከኣ ትብርትዑን ትመራመሩን፡ኩሉ ክትፈልጡ ትደልዩ፡ምናልባሽ ኣብ ስድራኹም ቅቡላት ዘይኮኑ ሓደስቲ ነገራት ምግባር ትጅምሩ፡ኩሉ ካብ ምፍላጥ ምድላይኩም ካብ ዝተላዕለ ሓደስትን ኣገደስቲ ነገራትን ሓሳባትን ከተምጽኡ ትኽእሉ ኢኹም።
ኣነ ዝስማዕ ኮይኑ ይስመዓኒ
እዚ ደረጃ እዚ ነጻ እትኾኑሉን መንነትኩም ዝፍለጠሉን ግዜ እዩ፡ካብ ስድራኹም እትፍለይሉ ግዜ።እዚ ምኽንያታት እዚ ብዝተፈላለዩ መግለጺታት ክጥቀስ ይኽእል፡ምስ ከባቢኹም ዘሎ ምትሕቁቃፍ ክውሕድ ይኽእል፡ብብዝሒ ምስ ኣዕሩኽትኹም ትዛውሩ ውሑድ ከኣ ምስ ስድራቤትኩም፡ብዙሕ ትካትዑ፡ኣብ ብዙሕ ነገራት ትሳተፉ፡እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ስድራ ገዲፍካ ምውጻእ ውን ይኸብደኩም፡ቁሩብ ዘደናግር እዋን እዩ ፡ሓቂ ድዩ?
ኣነን ዓርከይን
ክሳብ እቲ እዋን እቲ ሂወትኩም ኣብ ትሕቲ ስድራ ዝነበረሉ ግዜ እዩ ደሓር ኣብ እዋን ጉብዝና ከኣ ናይ ዕርክነት ግዜ ይጅምር እትዘናግዕሉ ግዜ ይኸውንን፡ሓደ ዓይነት ጾታ ከማኹም ዓርኪ ኣሎኩም ፡ካብ ካልኣይ ጾታ ዓርኪ ኣሎኩም፡ካብ ካልእ ጉጅለን ዓሌትን ደቂ ገዛውትን ኣዕሩኽ ኣሎውኹም፡ከምኡ ውን መማህራን።ኣብዚ ዕድመ እዚ እዩ እትፋቐሩን ናይ ፍቕሪ መግለጺ ከኣ ጾታዊ ርክብ እትገብሩን።
ኩሎም መንእሰያት ኣይኮኑን ሓደ ዓይነት ጉብዝና ዘሎዎም፡ገለ ግዜ ዝተፈልዩ ኣሎዉ።ኣካላዊ ጉብዝና ውን ገለ ግዜ ምስ ናይ ስምዒት ጉብዝና ኣይሰማማዕን፡ንኣብነት ሓንቲ ጛል 15 ኣካላዊ ጉብዝናእ ከም ጛል 23 ከምስላ ይኽእል እዩ፡ብኣተሓሳስባኣን ብስምዕታን ግን ከም ጛል 12 ዓመት ሓፋር ክትከውን ትኽእል እያ።
ነዚ ኩሉ ጸቕጢ ናይ ሕብረተሰብ ውን ይውሰኾ እዩ፡እዚ ከም ኩሎም ምእንት ክትኮኑ ዘሎ ጸቕጥታት እዩ።ከም ካልኦት ኮንካ ክትረአ ዝግበሩ ጸቕጥታት (ኣከዳድና ኣመቓቕሳ)ከም ናይ ካልኦት ባህሪ ክህልወካ(ምትካኽ፡ጾታዊ ርክብ ምግባር)ከም ካልኦት ከኣ ምዝራብ(ኣደማምጻ)ከምዚ ዝኣመሰሉ ልሙዳት ተርእዮታት እዮም፡ዋላ እካ ምሳኹም ዘይሰማማዕ እንተኾነ ።
ኣብ’ዚ ዕድመዚ ብዙሕ ሽግር ከምዘሎ ይስመዓኩም እንተደኣ ኮይኑ፡እንሃለ ካልእ ተወሳኺ፡ናፍቖት ናይ ብጾትካ ፡በቲ ሓደ ወገን ከኣ ከተዘውትሮ ዘሎ ተኽእሎ ዓቢ እዩ ምኽንያቱ ብኹሉ ክትረአን ክትፍለጥን ስለ እትደሊ(ብኽዳን ብኣቀማቕማ ፡ብጾታዊ ርክብ ብምትካኽን ብኣደማምጻ ዘረባን)ስለዚ ዋላ እካ ብዙሕ ግዜ ምስ ኣዕርኽትኹም እንተኣሕለፍኩምዎ እቲ ካብ ስድራ ምፍላይ ጽምዋ ግን ናይ ግድን እዩ።
ኣነን ስድራቤተይን።
እቲ ኣብ መንጎ ካብ ስድራ ናይ ምፍላይ ዘሎ ድልየትን ዝገጥመካ ናይ ሂወት ኩነታትን (ብውሑዱ ብቁጠባ )ዘሎ ሽግር ቀሊል ኣይኮነን ከምኡ ውን ማዕረ ምስ ኣዕሩኽትኻ ክትከውን ምድላይ፡ ናይ ዘይ ምስምማዕ ኩነታት ክፈጥር ይኽእል እዩ።እዚ ንወለዲ ውን ዘደናግር ኩነታት እዩ፡ምኽንያቱ ደቆም ኩሉ ግዜ ምሳኦም ይነብሩ ነይሮም፡ኣብ ጎደና ረኺቦም ጸዋግ ዝኾነ ገጽ ከርእይዎም፡ከምቲ ሓደ ዝበሎ”ኣደ ተፈድሕኒ ኣሎኺ
ኩሎም ወለዲ ኣይኮኑን ናይ ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዘሎ “ከመይ ጌርካ ወላዲ ትኸውን” ዝብል ጽሑፍ ዘንበቡ፡ከምቲ “ክጉብዝ ከለኹስ እንታይ ይገጥመኒ፡ኣብ ወለደይ’ከ እንታይ ጽልዋ የሕድረለይ”ዝብል ጽሑፍ ኩሎም ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዘሎዉ ኣይኮኑን ኣንቢቦምዋ ስለዚ ኣብዚ እዋን እዚ ብዙሕ”ነታጚ”ክህሉ እዩ፡ክትዕ ኣብ ስድራ ቤት ልሙድ እዩ ግን(ወይ ካብቶም ዝጉብዙ ወይ ከኣ ወለዲ)ካብ ንቡር ወጻኢ ይኸይድ እንተደኣ ኣሎ፡ሓሳቡ ቅቡል ኣይኮነን፡ካብ ሰብ ሞያ ናይ ምኽሪ ሓገዝ ክሓትት ይግባእ እዩ።/http://www.opendoor.org.il
ጾታ
ኣብዚ ናይ ጉብዝና ዕድመ ዝፍጸም ዘይ ውሑስ ጾታዊ ርክብ ወይ ከኣ ሓሽሽ ምጥቃም እምበኣር ናይ ነዊሕ ግዜ ናይ ጥዕና ሽግር ክፈጥረልኩም ይኽእል እዩ።ስለዚ ናይ ዓበይቲ ጽልዋ ኣብ ልዕሊ ኣብ ጉብዝና ዕድመ ዝርከቡ እምበኣር ኣገዳሲ እዩ፡ዋላ ኣብ ገዛ (ወለዲ)ዋላ ኣብ ወጻኢ(ቤት ትምህርቲ)።ዋላ እቶም ኣብ ምጉባዝ ዕድመ ዝርከቡ ንወለዶም ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ክዛረብዎም ድሌት እንተዘይብሎም ወለዲ ግን ረኺቦም ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ውሑስ ጾታዊ ርክብ ሓሽሽ ኣልኮልን ክዛረብዎም ይግባእ፡ብዛዕባ ሂወቶም ናብ ሓደጋ ዘእቱ ዝኾነ ነገራት።ዋላ ንሂወቶም ክሕልዉ ይኽእሉ እንተኾኑ ብዛዕባ ጥዕናኦም ግን ደገፍ ናይ ወለዲ የድልዮም እዩ።እዛ ፓራግራፍ ብምሉኣ ንወለዲ እያ እትምልከት ንኣብ ጉብዝና ዕድመ ዝርከቡ ኣይኮነትን (ምስቲ ኣርእስቲ ውን ኣኣይትሰማማዕን)።
ናይ ጥዕና ጉዳይ እንተኾይኑ ገለ ግዜ ኣብ መንጎ ስራሕን ውጽኢቱን ከተመሳስል ከቢድ እዩ፡ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዝምልከት፡ስለዚ ንስኹም ኢኹም ኣብ ከምዚ እትህሰዩ ንኣብነት፡ከም (ጥራሕካ ኾንካ ስእሊ ብዋትሳፕ ምስዳድ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፡ዝጠቕመኩምን ዘዋጽኣኩምን ነገር ከተስተውዕሉ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ፡እቶም እትርእይዎምን እትሰምዕዎምን ኣብ ጠባይኩም ዓቢ ለውጢ ኣሎዎም።ንተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ዝምልከት ኣብዚ ተዋሳኺ ውን ኣብዚ ጽቐጡ(ሊንክ “መጀመርታ ግዜ፡ኣቐዲሙ ዝተጻሕፈ ጽሑፍ)።


text:
“ዋዕላ ብራስለስን ድቡቕ ፖለቲካዊ ኣንፈቱን ኣመኻኽትኡን” ብጊላይ ቃሉ /ወዲ-ቃሉ/ ቀዳማይ ክፋል
ደምበ-ታቓውሞ ኤርትራ ንሓደ ወርሒ ምሉእ ኣብ ሕድሕድ ፖለቲካዊ ኲናት ከፊቱ ክካታዕ፡ ክማጎት፡ ክነጻጸግ ጸኒሑን ይቕጽል ምህላውን ንኹሉ ህዝቢ ብሓፈሻ እቶም ናይ ኢንተርኔት መሳርሕን ኣገልግሎትን ዝረኸቡ ኣካላት ድማ ብፍላይ ዝምስክርዎ ሓቂ እዩ።
ደምበ-ተቓዉሞ ክንዲ እምባ ዝኸውን ጸላኢ እናሃለዎ፡ ኣብ ነንሕድሕዱ ክመናጨት ንጸላኢ ጽቡቕ ዕድል ክህቦ ኣድላዪ’ድዩ ዝብል ኣተሓሳሳቢ ሕቶ ክልዓል ግድንን ኣድላይን እዩ ዝመስለኒ። ከመይ’ሲ ንደምበ-ተቓውሞ ዝትንክፍን ዝብድህን ክዛረብ ዘገድድን ፖለቲካዊ ተርእዮ ስለዝተኸስተ። እቲ ፖለቲካዊ ተርእዮ ድማ ሕጂ ንደምበ-ተቓውሞ ኣብ ምዝራብን ከሰሓሓቡ ካብ ምግባርን ሓሊፉ ኣብ ናይ መጻኢ ዝምድንኦምን ኩነታት ሃገራዊ ሓድነትን ኣሉታዊ ኩነታት ክፍጠር ቅድመ ባይታ ዘንብርን ሓደገኛ ወጥን ስለዝሓዘን ዝኾነን እዩ። ነቲ ሓደጋ ብምልኣት ምርዳእ ዝከኣል ድማ ነቲ ፖለቲካዊ ውጥንን ዕላማ ወጠንትን፡ ፍሉያትን ብምስጢር ዝተዓደሙ ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ዕላምኦም ወይ ባህጎም ብደቂቕ ብምግምጋም ክፍለጥ ዝከኣል እዩ።
1.ዕላማ ዓደምትን ፍሉያት ተዓደምትን፡- ኣብዚ ነጥቢ እዚ ነቲ ዕድመ ዘበገሰ ኣየናይ ትካል በዓልመን…ወዘተ ዝብል ናይ ምጽራይ ነጥቢ ምክያድ ብዙሕ ግዜ ከየህለኽና፡ ዋናታት ናይ’ቲ ፖለቲካዊ ወጥንን ለኣኽትን ብዘይ ሽፍንፍን ኤውሮጳዊ ሕብረትን፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ምዃኖም ኣርጊጽና ምብጋስ ዝከኣል እዩ። ምኽንያቱ እቶም ዝተላእኹ ሰባትን ሓለፍቲ ትካላትን፡ ብስዉር ዝተዓደሙ ኤርትራውያንን፡ ካልኦት ኣካላትን ኣብ’ቲ ብዕለት 9-10/11/2009 መዛዘሚ ናይ’ቲ ዋዕላ ዘውጽእዎ መግለጺታትን ለበዋታትን እንታይ ካልኦት ነጥብታት ተላዒሎምን ተዘሪብሎምን ብዘየገድስ፡ እቲ ማእከልን ቐንድን ውራይ ግን ኤውሮጳዊ ሕብረትን፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን፡ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪቓ ብሓፈሻ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ኸኣ ብፍላይ ክሕዝኦን ክኽተልኦን ዝግባእ ፖሊሲ ዝሕግዝ ትሕዝቶን መንፈስን ዘጠቓለለ ስለ ዝኾነ፡ ዋዕላ ብራስለስ ካብ ክልቲኦም መንግስታት ወጻኢን ብኻልኦት ዝተወሰነን ዝተኻየደን ተገይሩ ክምኽነየሉ ብፍጹም ዘይከኣል ነገር እዩ።
እቶም እቲ ገዳይ “ካብ ክልቲኦም መንግስታት ወጻኢ ብዘለዉ ጉዱሳት ዉልቀ-ሰባትን፡ ትካላትን ዝተበገሰን ብናይ ገዛእ ዓቕሙ ዝተመወለን እዩ” ብምባል ክገልጽዎን፡ ክሽፍኖ ዘይክእል መሸፈኒ ከናድይሉ ክፍትኑ ዝጸንሑን፡ ገና ዝቕጽሉ ዘለውን ኤርትራውያን ኣሕዋት፡ ኣብ ባይታ ንዘየለ ነገር ክጣበቑ ምፍታኖም ኣካል ኣምሳል ናይ’ቲ ውጥን ስለዝኾነ፡ ብኡ መጠን ፖለቲካዊ ረብሓ ኣለና ኢሎም ስለዝረኣዩን ጥራሕ እዮም። እቲ መሰረታዊ ሕቶ ኤውሮጳዊ ሕብረትን፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን፡ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ሰፊኑ ዘሎ ግህሰት ሰብኣዊ ዲሞክራስያውን መሰላት ኣመልኪተን ክኽተለኦ ዝድለ ፖሊሲ ንምቕራጽ ስለምንታይ ፍሉያትን ውሑዳትን ኤርትራውያን ክዕድማ መሪጸን እሞኸኣ ብምስጢር። ኣብ ኤርትራ ለውጢ ንምምጻእ ብሰላማውን ሰላማዊ ኣገባብን ጥራሕ ዝቃለሱ፡ ለውጢ ንምምጻእ ወተሃደራዊ ዓመጽ ዘይክተሉን ካብ ናይ ከባቢ መንግስታት ዘይምወሉን ክኾኑን መሪጸን። እቶም ፍሉያት ተዓደምቲ ኤርትራውያን ነዚ ዕድመ’ዚ ስለምንታይ ተቐቢለሞ? ናይ ብሓቂ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ጭቡጥ ፖለቲካዊ ኩነታትን ጨፍላቒ መንግስትን ብሰላማዊ ኣገባብ ቃልሲ ክውገዱን፡ ሰላምን ደሞክራስን ክረጋገጽ ይከኣል’ዩ ዝብል እምነት ስለ ዘለዎም ድዩ ወይስ ካልእ ፖለቲካዊ ምስጢር ስለ ዝተሓንገጡ’ዮም። እስከ ፈላሊና ንርኣዮ?
ሀ. ዓደምቲ ኣካላት፡- ኤውሮጳዊ ሕብረትን፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ኣብ ሃገርና ዝፍጸም ዘሎ ግህሰት ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላት ንዓኣተን ዝተሰወረ ተርእዮ ኣይኮነን ኣጸቢቐን ዝፈልጣኦን ዝርደኣኦን’ዩ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጨፍላቒ መንግስቲ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብታትና ዘካይዶ ዘሎ ግህሰት ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰል ኣመልኪተን ብተደጋጋሚ ግዜ ኣብ ኣህጉራዊ መድረኻት ብምልዓል ክወቕሳን ክኹንናን ካብ ዝጅምራ ዓመታት ኣቑጺረን ዘለዋ’የን። ካብ’ዚ ብምብጋስ ድማ ንጨቋኒ መንግስቲ ህግደፍ ገለ ገለ ግዜ ከጠንቕቓኦን ከጓጥጣሉን ኣብ ካልእ ግዜ ድማ ብዝተለሳለሰ ዲፕሎማስያዊ ኣገባብ ብምቕራብ ናብ ምእዙዝ መሓዛ ንምልዋጡ እናሰርሓ መጺአን’የን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ገና መሊአን ዘየዋደቓኦ ዲፕሎማስያዊ ሜላአን’ዩ። እዘን ዝጥቀሳ ዘለዋ መንግስታት ብዛዕባ ፖለቲካዊ ኩነታት ኤርትራ ተግባራት ናይ’ቲ ኣዕናዊ መንግስትን ምሉእ ኣፍልጦ እንዳሃለወን እንከሎ ስለምንታይ ናይ መጽናዕትን ሓበሬታን ፍሉያት ኤርትራውያን ብምስጢራዊ ኣገባብ ዝመኽሩን ዝሕብሩን ኣካላት ኣድለይወን? እቲ ሓበሬታን ምምኽኻርን’ከ ስለምንታይ ንዝበዝሑ ኤርትራውያን ኣብ ግምት ከየእተወ ብምንፋግን ብምርሓቕን ክሰርሓ መሪጸን? ግህሰት ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላትን ካልኦት ጸገማትን ብሰላማውን ሰላማዊ ኣገባብን ጥራሕ ክፍታሕ ስለ ዝኣምናን ብዝተግባር ስለ ዝሰርሓን ድየን ዝብል መሰረታዊ ሕቶታት ክንርኢ እንከለና፡ ኣብ ወጽዓን ግርጭታትን ኣብ ምፍታሕ ዘለወን ተግባራዊ እምነት ብምቕዳም ክንድህስስ እንከለና መልሱ ብቐሊል ክርከብ ዝከኣል’ዩ።
ንሱ ኸኣ፡ ኣብ ሃገረ ዒራቕ ዝተኸተልዎ ኣገባብ ኣፈታትሓ ግርጭት ኣብ ህዝቢ ዒራቕ ዝተራእየ ገና ዝቕጽል ዘሎን ደም ዋሕዝን ዘጋጠመ ኣካለ ስንክልናን ዝዓነወ ንብረትን ትካላትን …ህያው ኮይኑ ዝቕጽል ዘሎን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ ህዝብን ሃገርን ኣፍጋኒስታን ዝተፈጸመ ዓመጻዊ ግህሰት ሃገራውን ህዝባውን ልዑላውነትን፡ ዝተፈጸመን ዝፍጸም ዘሎ ህልቂትን፡ ዕንወትን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ፍልስጤምን ዘጋጥም ዘሎ ህልቂትን ዕንወትን ወገናዊ መርገጺአንን ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ መንግስትን ህዝብን ኢራን ዘዋጣውጣኦ ዘለዋ ፖለቲካዊ በትርን ወተሃደራዊ ምድላዋትን ..ወዘተ ብጥንቁቕ ክፍተሹ እንከለው ናይ ሰላማዊ እምነትን ሰላማዊ ኣገባብ ኣፈታትሓን ግርጭትን መግለጺ ዘይኮነስ፡ ናይ ዓመጽን ጎነጽን ኣገባብን ተግባራትን መግለጽን መረጋገጽን ጥራሕን ጥራሕን’ዩ። ተራ ናይ’ዘን መንግስታት እዚኣተን ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽ ሃገርናን ቃልስናን ምልስ ኢልና እንተፈትሽና ድማ፡ ፍትሓውን ሕጋውን ሕቶ ህዝብና ብዋጋ እስትራተጂካዊ ጠቕመን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምሕላው ክብላ ጎስየንን ረጊጸንን ናብ ፈታዊአን ዝኾነ መስፈነ-ርእሰ ማላዊ ስርዓት ኢትዮጵያን ከም ዝቖረናኦ መረጋገጺ ዘይሓትት ኣሉታዊ ተርአን’ዩ።
ስለ ዝኾነ እዘን መንግስታት እዚአን ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንምርግጋጽ ብሰላማውን ዘይዓመጻውን ኣገባብ ዝቃለሱ ኣባላት ብምስጢር ምምራጸን እምበኣር ኣብ ሰላምን ሰላማዊ ኣገባብ ኣፈታትሓ ግርጭት ዘለወን እምነትን ስነ-ምግባርን ዘረጋግጽን ዝሕብርን ዘይኮነስ፡ ብኣንጻሩ ካልእ ሕቡእ ዕላማ ከም ዘለወን ዝሕበር’ዩ ክኸውን ዝኽእል። ንሱ ኸኣ እዘን መንግስታት እዚአተን ንጨፍላቒ ስርዓት ህግደፍ ብዝተለሳለሰ ዲፕሎማስያዊ ኣገባብ ብምጥቃም ዘይመሰረታዊ ለውጢ /ጽገና/ ከተኣታቱ ምግባር ኣብ ረብሓአን ከውዕላኦ ባህጊ/ ጥሙሕ/ ከም ዘለወን ዘእምት ፖለቲካዊ ሜላ’ዩ። ካብዚ ወጻኢ ኣህልቕ፡ ኣፍርስ፡ ጨቁን፡ ኣጋፍዕ፡ ቅተል ዝብል ስነ-ኣእምሮን ስነ-ምግባርን ዘካይድ ስርዓት ብሰላማዊ ኣገባብ ክለግስን ሰላም ምስፋን ከም ዘይከኣል እናፈለጣ ዝኽተለኦ ዘለዋ በዓል ክልተ መዕቀኒ ፖለቲካዊ ኣንፈት’ዩ። እዚ ድማ፡ ካብ ግሎባዊ ረብሓአን ምርግጋጽ ዘለወን ሓሳባት ብምብጋስ ከባቢና ኣብ ጽልዋን ጠቕምን ተወዳደርተን መንግስታት ከይወድቕ ንምክልኻል ዘንቀሳቕሰኦ ዘለዋ ፖለቲካዊ ውጥን ‘ምበር ንሃገርናን ህዝብናን ካልኦት ጎረባብትናን ስለ ዝሓዘናን ዝሓለያን ኣይኮናን።
ፖለቲካዊ ውጥን ናይ’ዘን ሓያላት ኣብ ዓለምና ዓቢ ኩለ-መዳያዊ ጽልዋ ዘለወን ንጠቕመንን ልዕልናአንን ዘቐድማ ንሃገራዊ ሓይልናን መጻኢ ሓድነትናን በሰላ ዝሓድግ ዘይቅኑዕ ተበግሶ ምንጥጣፈን ተሪር ወቐሳ ሂብካ ክቐርብን ኣብ ሃገራዊ ጉዳይና ዘርእየኦ ዘለዋ ዘይቅኑዕ ኣገንዝቦን ወስታታትን ከይቅጽላሉ ምግባር ቀጻልነት ዘለዎ ዲፕሎማስያዊ ስራሕ ክካየድ ዝሓትት’ዩ። በዚ ኣገባብ’ዚ ድማ፡ ኣብ ዲፕሎማስያዊ ዓለም ካብኣተን ይኹን ካብ ካልኦት ሃገራት ክርከብ ዝኽእል ዲፕሎማስያዊ ደገፋት ንምርግጋጽ ደምበ ተቓውሞና ብሓደሻ ኤ.ደ.ኪ. ከኣ ብፍላይ ኣዕሚቑ ክሓስበሉን ክነጥፈሉን ዝግባእ ኣገዳሲ መልክዕ ናይ ቃልሲ’ዩ። ካብዚ ሓሊፉ በዚ ዝሓለፈ ኣገባብ ኣተዓዳድማአን ኣይግደሳልናን’የን ካብ ዝብል ተርድኦ ብምብጋስ ኩሪያ ይኹን ምርሓቕ ምኽታል ምስ ዝህሉ ግን ጠቓሚ ስለ ዘይኮነ፡ ክምረጽ ዘይግበኦ’ዩ። ንዝኾነ ከጋጥም ዝከኣል ዘይተገዳስነት፡ ከፋፋሊ ወስታ፡ ሰጋሪ ፈተነታት …ወዘተ ኣብ ጽኑዕ ሃገራዊ ዕላማና ብምርጋጽ ውህደትን ድልዳለን ሃገራዊ ዓቕሚታትና ምርግጋጽን ንኹሉ ኣብ ዲፕሎማስያዊ መዳይ ዘጋጥም ፈተነታትን ሓደጉኡ ብምምዛን ክንምክቶ ይግበኣና።
ለ. ተዓደምቲ ኣካላት /ኣባላት ስቪክ ማሕበራት ኢና በሃልትን ውልቀ ሰባትን፡ ተወከልቲ ውድባትን/
1.ኣባላት ስቪካዊ ማሕበራትን ውልቀ ሰባትን፡- እዞም ባእታታት እዚኣቶም ብማሕበር ዝተወደቡ ድዮም ተኸፋፊሎም ብዘየገድስ ካብ ዘለዎም ማሕበራዊ ቦታ /ቀጸላ/ ተበጊሶም ኣብ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ሃገራዊ ጉዳይ ተራ ክጻወቱ ከም ዝኽእሉ ነብሶም ዘዕገቡን ዘዳለውን ማሕበራዊ ባእታታት ከም ምዃኖም፡ ውጥን ናይ’ተን ሃገራት ንክሳለጥ ቀዳምነት ተዋሂብዎም ከም ሓይሊ ዕማምን ውልቀ ባእታታትን ክሰርሑ ክምረጹ ባህሪያዊ’ዩ። እዚ ማለት ግን ልሉይ ማሕበራዊ ቦታ ስለ ዘለዎም ንሳቶም ዝሰርሕዎ ይኹን ዝወፍርሉ ፖለቲካዊ ዕማም ይኹን ካልእ ቅኑዕን ንህዝብን ሃገርን ኩሉ ግዜ ዝጠቅምን ዘገልግልን’ዩ ማለት ኣይኮነን። ንሳቶም ዝሰርሕዎ ስራሕ ቅንዕንኡን ዘይቅንዕንኡን ብባህሪኡን ዕላምኡን ዝረአን ዝምዘንን’ዩ ዝኸውን። ስለ ዝኾነ እዞም ባእታታት እዚኣቶም ውጥን ዓደምቲ ኣካላት ንምስላጥ ገሊኦም ከም ሓይሊ ዕማም፡ ገሊኦም ድማ ኣባላት ብምዃን ብምስጢራዊ ኣገባብ ንነዊሕ ግዜ እናሰርሑ ናብ’ቲ ዋዕላ ክካፈሉ ዘለዎም ኣካላት/ ኣባላት ፖለቲካዊ ውድባት/ ብምስጢር ተዓደምቲ ክኾኑ ከም ዘለዎም ተረኦም ብምጽዋት ካብ ዝበዝሐ ሓፋሽን ተቓወምቲ ውድባትን /ደምበ ተቓውሞና/ ተነጺሎም ዝሳስይዎ ዝጸንሑ ተራ ንሳቶም ንስራሖምን ቦታኦምን ረብሓኦምን ከመይ ይመዝንዎ ብዘየገድስ ደምበ ተቓውሞና ብኣሉታ ክጻላሎን ምትእምማን ክስእንን ኣብ ምግባር ቀሊል ዘይኮነ ታሪኻዊ ጌጋ ፈጺሞም’ዮም። እቲ ዝዓበየ ጌጋኦም ከኣ፡ እቲ ጌጋ ምስ ተፈጸመን ንኹሉ ኣባል ደምበ-ተቓውሞ ምስ ተንከፈን ዕረፍቲ ብዘይብሉ ኩነታት ምስ ኣዛረበን’ውን እንተኾነ ንዝፈጸምዎ ጌጋ ክቕበሉ ድልዋት ዘይምዃኖም’ውን’ዩ።
ብኣንጻሩ እቲ ዝተኸተልዎ ኣገባብን ዕማምን ንሃገርን ህዝብን ይጠቅም’ዩ ብምባል ከሰላስልዎ ከም ዝጸንሑ በዚ ኣቢሎም ዝሰፍሐ ሓይሊ ክሳተፈሉ ዝኽእል መድረኽ ንምድላው ይጽዕሩ ከም ዝጸንሑ ብድኹምን ምስምሳዊ መግለጽን ንጉድለታቶም ከፋኹሱን ክሸፋፍንዎ ይፍትኑ ምህላዎም ካብ ጌጋኦም ገና ዘይተማህሩን ክነጥፍሉ ዝኽእሉ ፖለቲካዊ ባይታ ክሳብ መሊኡ ዘይነጸፈን ዘይተዓጽወን ነቲ ዘይድገፍ ተበግስኦምን ተልእኾኦምን ክቕጽልሉ ምዃኖም ዝሕበር ኩነታት’ዩ ዝረአ ዘሎ። ብቐንዱ ኣብ ክል’ዚ ርእይቶን ምርጫን’ዚ ዝተወሰኑ ባእታታት ኣባላት እቲ ጉጅለ ብዝፈጸምዎ ጌጋ ኣብ ክንዲ ዝጠዓሱ ንተሳትፎኦም ብዕግበት ክገልጹ ዘይክእሉ ከም ዘልው’ውን ይፍለጥ’ዩ። ይኹን ደኣምበር፡ ኣብ ዝሰርሕዎ ስራሕ ንጹር ገምጋም ብምግባር ነብሶም ክሳብ ዘይነቐፉን ርእይቶኦም ዘየመዓራረዩን ግን ብንጽህና ይኹን እርማት ክግለጹ ኣይካኣልን’ዩ። እዞም ተወከልቲ ኣባላት ዝተፈላለዩ ስቪካውያን ማሕበራትን ውልቀ-ሰባትን ኣብ ተታሓሒዞም ዝጸንሑን ዝቕጽልሉ ዘለው ግጉይ ፖለቲካዊ ስራሕ ክእርሙ ወይ ተሳዒሮም ኣእዳዎም ክእርንቡ ንምግባር ’ምበኣር ቀዳምነት ናይ ምእላዮምን ምርዳኦምን ሓጋዚ ዝኾነ ቃልሲ ክካየድ ይግባእ።
በዚ ኣገባብ’ዚ ድማ፡ እንተተኻኢሉ ኩሎም ግቡእ ተረድኦ ብምሓዝ ኣብ ሃገራዊ ቃልስና ኣወንታዊ ተራ ክጻወቱ ክኽእሉ ብዘይ ምስልካይ ምጽዓር። ኣይተኻእለን ከኣ ብዘይ ዓሚቕ ፍልጠትን ተረድኦን ምድንጋርን ነቲ ዕማም ዝተሳተፍዎ ባእታታት ናብ ዕሩይ ቦትኦም ክምለሱ ንምግባር ሓጋዚ ቃልሲ ብምክያድ’ ምስ’ቶም ውልቀ ጠቕሞም ይኹን ክብሮም ንምሕላው ክብሉ ዝደረቑ ባእታታት ድማ ንጹር ቃልሲ ምክያድን ኣብ’ቲ መስርሕ ዓውዲ ህዝባዊ ቃልሲ ምስጋሮምን’ዩ እቲ ብሕታውን ናይ መወዳእታን ምርጫ። ኣንጻር እዞም ውልቀ ባእታታት ዝካየድ ቃልሲ ዓወት ክጭበጥ ዝከኣል ድማ ምስቶም ዓደምትን ሰብ ውጥንን ዝኾኑ ኣካላት መንግስታት ዝግበር ምርድዳእን ቃልስን ዝውስኖ’ዩ ዝኸውን።
ካልኣይ ክፋሉ ይቕጽል
ዕለት 15.12.2009
Short URL: https://english.farajat.net/?p=107


text:
Radio Erena: 15 May 2015
ኣኽርያ ‘ምበር ናፊቐዮ!
ኣዛን-ተርሒም መስጊድ ሶማል ካብ ዘይሰምዕ እኮ ሽዱሽተ ዓመተይ ተቓሪቡ። ደወል-ቅዳሴ ቤተክርስትያን ቅዱስ ገብርኤል ከኣ’ሞ ሬሳ ወላዲተይ ካብ ዘፋነኽሉ 3 መጋቢት 2008 ረፋድ ሰዓት 10 ምስ ተፋነኽዎ’የ። እንዳገብሪኤል ፊደል ዝቖጸርክሉ ቤት ትምህርተይ’ዩ። እግሪ ዘትከለኒ ሪጋ ሶማልን ሜዳ እንዳ ድርየን ትርኢቱ ውሪግሪግ ይብለኒ ኣሎ። ኣንታ ግዲ ክርስዖ ኢለ። ዘዕበየኒ ከይርስዕ ይኽደነኒ።
ብድኽነትን ፍቕርን ሓለፋ ክንበር ከምዝከኣል ዝተማሃርክሉ ቤት ትምህርተይ’ዩ ኣኽርያ። መበቆልን ትውልድን ዘጻርዩ እንክገጥሙኒ፣ ዜግነተይ ኣኽርያ’ዩ እናበልኩ ገጽ ዝኸልኣሉ እዋና ሒደት ኣይኮነን።
ኣኽርያ ሃይማኖት፣ መበቆል፣ ዘርኢ፣ ዓዲ፣ ትውልዲ…ወዘተ ዝብሉ ሓረጋት ኣይመሃረትንን። ድኻኣን ሃብታማን ብማዕረ’ዩ ዝነብራ። ፍቕሪ ሰብን እንስሳን ኣብ ኣኽርያ’የ ተማሂረዮ። ከተማ ፓሪስ፣ ፍቕሪ ኮራኩር ዘገድሶም መሊኦማ’ዮም። ግና ኣይ ከም ኣኽርያን ዝብል ምጉት’ዩ ዘሎኒ። ሰብ ዘለዎ ዘበለ ኩሉ ነቲ ዘፍቕሮ እንተሃበ’ዩ ዝያዳ ዘፍቕር። ኣኽርያ ከኣ ቁራስ ቕጫን እንጌራ ምስ ኣኻልብን ደማሙን ተማቒሉ ዝነብር ህዝቢ’የ ዝፈልጠላ። ብዛዕባ ኣኽርያ እልፊ ኣእላፍ ክገልጹ ዝኽእሉ ብዙሓት’ዮም። ኣኽርያ ቦታ ድኽነትን ፍቕርን፣ ቦታ ጸወታን ባእስን፣ ቦታ ጅግንነትን መስዋእትን፣ ቦታ መሻይኽን ካህናትን፣ ቦታ ምሁራትን ጸሓፍትን፣ ቦታ መማህራንን ሰብ ጥበብን ስለዝኾነ። ብዛዕባ ኣኽርያ እንተልዒለ ብዙሕ’የ ዘውግዕ። ኣብ እግሪ ኣይፍል ታወር ኣኽርያ ናፊቐ ዝነባዕክሉ ድሮ ሓድሽ ዓመት’ውን ኣሎ። መበገሲ ጽሑፈይ ግና ኣኽርያ ስለዘይኮነ ናብ ኣውራ ኣርእስተይ’ደኣ ከብለኩ።
ኣብ ሽወደን፣ ከተማ ማልሞ’ዩ። ብመንገዲ ደንማርክ ከተማ ኮፐንሃገን ናብ ፓሪስ ክምለስ ባቡር እናተጸበኹ’የ። ብማዕዶ ዝተኣከቡ መንእሰያት ብዝርኣኹ ቛንቋ ትግርኛ ክዛረቡ ጸንሑኒ’ሞ ክሳብ ባቡር እትመጻኒ ምስኣቶም ከዕልል ብምሕሳብ ሰላምታ ተለዋዊጢ ክጽንበሮም ወሰንኩ።
ከባቢ ሰዓት ኣርባዕተ ናይ ምሸት ኣቢሉ’ዩ። ቅሩብ ኣልኮላዊ መስተ ዝጠዓሙ መሰሉኒ። ዕላሎም ብዛዕባ ብሓባር ዝፈልጥዎም ሰባት ነበረ።
“ንሱ ደኣ ካብ ሓማሴን’ዩ።”
“ኣይኮነን ሓማሴን እንዳ’ዲኡ’ዩ። እምበር ዓደ’ቡኡ ሲ ቅናፍና’ዩ። እታ ወሊዱላ ዘሎ’ያ ጓል ኣከለጉዛይ። ከባቢ ሰርሓ’ዩ ዓዳ። ጓል ሽመዛና’ያ….።”
ዕላላቶም ዓድን መበቆልን ኣብ ምጽራይ ዘድሃበ ምንባሩ ኣይሰሓትኩዎን። ኣብ ስደት ንብዙሓት ኤርትራውያን ጸልዩ ዘሎ ጉዳይ’ዩ። ብዓድን መበቆልን ምሕባን ሕማቕ ነገረ የብሉን። ጽልእን ቅርሕንትን ንምቱኽቷኽ ክሳብ ዘይኮነ።
“ሰላም ከመይ ውዒልኩም? እዛ ባቡር ሰዓት ክንደይ ድያ ትመጽእ?”
ንመላለዩ ዝተጠቐምክሉ ደኣ ነበረ’ምበር ሰዓት ባቡርን ነፋሪትን ከይጽናዕኩ ዝብገስ ሓድሽ ገያሻይ ኣይኮንኩን።
ሰላምታ ተለዋወጥና። ከም ንቡር ካበይ ከምዝመጻእኩን ናበይ ይኸይድ ከምዘለኹን ተወከሱኒ። መኣዝን ጉዕዞይ ሓቢረ ድማ ነታ 21 ደቓይቕ ተሪፉዋ ዝነበረ ባቡር ምጽባይ ቀጸልና።
እንደገና ናብ ዘቋረጽዎ ኣርእስቲ ተመልሱ። ብስቕታ ከዳምጾም ወሲነ። ናብቲ ዕላል ክጽንብረኒ ዝደለየ ሓደ ካብኣቶም፣-
“ይቕሬታ ነበሲ ካበይ ቦታ ኢኻ፣ ኣብ ኤርትራ ኣበይ ኔርካ?” ሓተተ።
መኣዝን ሕቶኡ ኣይሰሓትክዎን። እታ ናይ ብዙሕ እዋን መልሰይ ከኣ “ኣኽርያ” ደጊመ’ያ። ንሱ’ውን ደሓን ይእቶ መኣዝን መልሰይ ግዲ ተረዲእዎ ደጊሙ ኣይሓተተንን።
እቲ ቀደም፣ ኣበይ’ዩ ገዛውትኻ ዝብሃል ሕቶ ዝውቱር’ዩ ዝነበረ። ደቀስመራ እንተኮይኖም ኣኽርያ ፣ ማይ ተመናይ፣ ማይ ኣባሻውል፣.. ዕዳጋ ዓርቢ….ወዘተ ይምልሱ፣ ካብ ካልእ ከተማታት እንተኮይኖም ድማ ወዲ ባጽዕ፣ ወዲ ከረን፣ ወዲ ዓዲ ቀይሕ፣ ወዲ ተሰነይ…ወዘት። ካብ ዓድታት ዝመጹ ከኣ ከምኡ ዓድታት እናጠቀሱ …….ዝዓበይሉን ዝተወልድሉን ቦታ ይጽውዑ። ኣበ’ዩ ገዛውትኻ ወይ ከኣ ካበይ ኢኻ ምሕታት ናብ ክፋእ ዘንቀደ ሕቶ ኣይነበረን እቲ ቀደም እዋን።
ኣባል ሓሙሻይ ዙርያ ኮይነ ኣብ ዝተዓለምክሉ እዋን እዞም ዝጠቀስክዎም ከተማታትን ዓድታትን መላለዩ ሓድሕድና’ዮም ዝነበሩ። ካብ በስማቶም ንላዕሊ ወዲ ባጽዕ፣ ወዲ ከረን፣ ወዲ ዓዲቀይሕ፣ ብሌናይ፣ ዓሳውርታ ብዝብሉ ሳጓታት ዝዝክሮም ብዙሓት’ዮም። ካብዚ ዝሓለፈ ንጽልእን ምፍልላይን ዘንቀደ ትውልዲ ዓድን መበቆልን ምሕታት ክሰምዕ ግና ቦኽሪ እዝነይ ኣብ ስደት’ዩ። ሓደ ካብ ምልክታት ሕማም ስደት ከኣ’የ ዝብሎ። ስደት ሲንድሮም።
ኣብ ኢንተርነት፣ ፌስቡክ ፓልቶክን ትዊተር ዓድታት እናልዓሉ፣ መበቆልን መፈላለይን ነገራት ክጽሕትሩ ዝውዕሉን ዝሓድሩን ምህላዎም ኣስተብሂልኩም ትህልዉ ኢኹም። ተበግሶኦም ታሪኻዊ መጽናዕቲ ንምክያድ እንተዝነብር ማሕረ ምኾነ። ዕላማ መልእኽቶም መታሕትን ከበሳን፣ ሓመሴን ኣከለጉዛይን ሰራየን፣ ትግራይ ትግርኚን ንምራጽም ዘንቀደ ክመስል ስለዝመረጹ፣ ቅዱስ ዕላማ ኣለዎም ንምባል ኣየድፍርን።
ታሪኽን መበቆን ሓደ ሕብረተሰብ ንምጽራይ፣ ንኻልእ ሕብረተሰብ ምዝላፍን ምቁንጻብን ወይ ከኣ ነቲ ሓደ ምንኣድ ነቲ ካልእ ከኣ ምንሻው ዘድልየሉ ምኽንያት እንታይ ኮን ይኸውን። ኣበሳ ሕብረተሰብ ከጻሪ ዘንቀደ ውርጹጽ ኣበሳ ዘይብሉ ሰብ ከ ይህሉ ዶ ይመስለኩም?
ሓደ እዋን ንባረንቱ ኣብ ዝጓዓዘሉ ዝነበርኩ እዋን፣ ከባቢ ሃብረንቓቓ ብዝበጻሕና፣ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ደቒቕ መጽናዕቲ የካይድ ከምዘሎ ኮይኑ ዝስምዖ መሳርሕተይ ነበረ’ሞ፣
“እቲ ቀደም እኮ ካብ ሃብረንቓቓ ክሳብ ሰረጀቓ ናይ ብሌን’ዩ ዝነበረ” በለኒ።
ንመጽናዕቱ ብምምስሳል ስም ይኸዶ ከይህሉ እናፈራህኩ፣
“እሞ ዓድታት ቀብሪ ደሓርን ቀብሪ በያን ናይ ክልል ሶማል ከኣ ናይ ትግርኛ’ዩ ዝነበረ ማለት’ዩ” መለስክሉ።
ስማት ዓድታት ንመበቆል ህዝብታት ይውክል ዶ ኣይውክልን ርእሱ ዝኸኣለ መጽናዕቲ’ዩ።
መሳርሕተይ ግና ንመበቆልን ታሪኽን ህዝብታት ቤጃን ቤጋምድርን፣ ኣገውን ብሌንን ላስታን እንደርታን፣ ኣኽሱምን ሳባን፣ ኣዱሊስን በለው-ከለው…ወዘተ እናልዓለ መሊሰ ክሳብ ዝድንቁር ሕውስውስ ኣበለለይ።
ኣብ ገላ ካብ ዕላላቱ ከም ቁጥዕ እናበለ’ዩ። ንመበቖል ገለ ህዝብታት ክሳብ ምዝላፍ ይመጣጠር። ክትዕና መዛዘሚ ክንረኽበሉ ከምዘይኮና ተረዲኡኒ ኣሎ። ንግዜኡ ሰማዒ ጥራይ ክኸውን መሪጸ። ክልተ ኣፈን ሓንቲ እዝንን ናይ ዘለዎ ሰብ ፍልስፍና ሓዘል ጽውጽዋይ ከኣ ዘኪረ።
ፈጣሪ ንሰብ ዝዓደሎ ኣካላት በብጽምዲ ክነሱ፣ እተን ብዘይጽምዲ ዝተዓደላና ግና ኣዝየን ሓደገኛታት’የን። ሓንቲ ርእሲ፣ ሓንቲ ልቢ፣ ሓደ ከብዲ፣ ሓንቲ መልሓሰን ሓደ መትሎን ወይ ሓንቲ ርሕምን። ካብዘን ኩለን ዝያዳ ሓደገኛ ክትከውን እትኽእል ተዛሪባ ዘይትርብርብ ጸሪፋ ከኣ ዘይትዓግብ መልሓስ’ያ በሃላይ’የ። ሰብ ክልተ ኣፍ እንተዝነብሮ፣ ኣድራጋ ክጻረፍን ኣድራጋ ክበልዕን ነዛ ዓለም ዝያዳ’ዚ ዘላቶ መሕስኣ። በዛ ሓንቲ ኣፍና እኳ ክንድዚ ካብ ተጻረፍና’ሲ ክልተ እንተዝህልወና ደኣ ሕሰብዎ እንዶ? ሰብ’ሲ እንኳዕ ደኣ ክልተ ኣፍ ኣይሃለዎ፣ ዋላ’ኳ ኣፍ ካብ ምልኣት ልቢ ትዛረብ እንተኾነት። ልቢ’ውን ሓንቲ ምዃና ኣይትዘንግዑ። ክልተ ልብን ክልተ ኣፍን እንተዝህልወና’ሞ፣ ኣብ ሓደ እዋን ጥዑምን ጨዋምን ማይ ከምእተፈልፍል ዔላ ዶ ምኾንና? እዝግዮ…!
ካብ ማልሞ ናይ ሽወደን ናብ ርእሰ ከተማ ደንማርክ ዝኾነት ኮፐንሃገን ዘሳግር ኣስታት ሸሞንተ ኪሎሜተር ዝንውሓቱ ባሕሪ ዝሰንጠቀ ድልድል ብመስኮት ባቡር እናተዓዘብኩ’የ። ኣብ ኤውሮጳ ብዓይነቱ ናይ መጀመርያ’ዩ። ነበርቲ እተን ጎረባብቲ ከተማታት ኦራሰንድስብሩን ‘ዮም ዝብልዎ። ነታ ኣብ ሽወደን ብዕብየታ ብሳልሳይ ደረጃ እትስራዕ ከተማ ማልሞ፣ ምስ ርእሰ ከተማ ደንማርክ ዝኾነት ኮፐንሃገን ከምእትራኸብ ብምግባሩ፣ ንማልሞ ቁሸት ኣምሲሉዋ ክብሉ’ውን ይጨርቁ’ዮም። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰዓት ብዝመላለሳ ባቡር፣ ኣውቶቡሳትን መካይንን ኮፐንሃገንን ማልሞን ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝርከባ ተቐራረብቲ ከተማታት’የን ዝመስላ። እቲ ሓቂ ግና ኦራሰንድስብሩን ዘራኸበን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት’የን። ስሙ ምሓዙ’ውን ስለዝኸበደኒ ድልድል መረብ ክብሎ’የ መረጺ። መረብ ናይ ኤውሮጳ። ካብ ጽቡቕ ምንዮት ዝነቐለ’ዩ። መረብ ንመጀመርያ እዋነይ ዝርኣኽዎ ናይ መወዳእታ ምሩዃት ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክለዋወጡ’ዩ።
ድሕሪ’ዚ እዋን’ዚ ድልድል መረብ ሰብ ካብ ዘይመላለሶ 15 ዓመቱ ኮይኑ ኣሎ። ንህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ከቐራረብ ዝተሃንጸ ድልድል፣ ብሰሪ ተጻረፍቲ መረሓሓቒ ክኸውን ምዕዛበይ ኣመና’ዩ ዘጉህየኒ። ካብ ዓዲዃላ ናብ ራማ ብመረብ ንምስጋር ኣስታት ሓደ ሰዓት ዝወስድ ጉዕዞ፣ ብስግረ ዶብ 18 ሰዓታት’ዩ ወሲዱለይ።
‘ስግር መረብ ስለእትውለድ ብዛዕባ መረብ ምላሽ ዘማጉት የብልካን’ ዝወቕስዎም ነበሩ ንኣቶ ወልድኣብ ወልደማርያም። ካብ ናይጀርያ ጀዓሊን ናይ የመን ጀበሊን ዝመበቆሎም ብዛዕባ መረብ ምላሽ ካብ መጎቱ፣ ስግር መረብ ዝተወልደ ደኣ ክንደየናይ ዘየማጉቶ’ መለሱ ኣቶ ወልድኣብ። እቲ እዋን’ቲ እንኳዕ እኳ ኢንተርነት ኣይነበረ። ተጻረፍቲ ብፌይስቡክ፣ ቲውተርን ፓልቶክን ቶግ ምተብሃሉ። ንምልልስ ኣቶ ወልድኣብን ተጻረፍቶምን፣ ናይ ዘመና ተጻረፍቲ ከየኮማስዕዎ ኣይተረፉን። ዝያዳ እኳ ደኣ ውርዝይናን ጭውነትን ብዝጎደሎ። መረብ ዝያዳ ከቀራርቦ ንዝኽእል ጎረባብቲ ህዝቢ ከረሓሕቁ፣ እንተኾነሎም’ውን ከናቑቱ ውዒሎም ዝሓድሩ ተጻረፍቲ ብዙሓት’ዮም።
ብመሬት ዘይራኸባ ዴንማርክን ሽወደንን ሳላዚ ካብ ዝህነጽ 15 ዓመቱ ዘቑጸረ ድልድል ኦራሰንድስብሩን ክቐራረባ እንከለዋ፣ ቅድሚ ሚእቲ ዓመት ኣቢሉ ብዝተሃንጸ መረብ ዝተቐራረባ ጎረባብቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክረሓሓቓ ንዕዘብ ኣሎና። ነገረ’ያ ኣጋጣሚ ከኣ፣ መረብ ኤውሮጳ ዝተኸፍተሉ፣ መረብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዝተዓጽወሉ ምዃኑ ከይገረመኒ ኣይተረፈን።
ወሓዚ ላ ሴን ናይ ፈረንሳ ናብ ኣትላንቲክ ኣብ ዝፈሰሉ ናይ መወዳእታ ጉዕዞኡ፣ ንወደብ – ለ ሃርቭ ካብ ማእከል እታ ሃገር ከምዝፍለ ስለዝገበሮ፣ ነዚ ብዝሓጸረ መንገዲ ንምርኻቡ ፈረንሳውያን ዘመናዊ ተንጠልጣሊ ድንድል ምህናጾም ሰብ ኣዛሪቦም’ዮም። ድልድል ኖርማንዲ ብዝባኑ እናክትጕዓዝ ዝስምዓካ ምንቅስቃስ እኳ እንተዘይሃለወ ብግብሪ ግና ምስ ማዕበል ናይቲ ዝፈስስ ወሓዚ ሓይሎ ሜትሮታት ንየማንን ጸጋምን’ዩ ዝወዛወዝ። ፖትሩጋላውያን’ውን ምስቲ ኣብ ኣመሪካ፣ ሳንፍራንሲስኮ ዝርከብ ጎልደን ጌት ብሪጅ ዝመሳሰል ድልድል ሃኒጾም፣ ነታ ብባሕሪ ኣብ ክልተ ዝተኸፍለተ ከተማ ሊዝበን ከምእትራኸብ ጌሮም ኣማዕሮጎማ’ዮም። ነበርቲ’ዛ ጥንታዊ ከተማ ሊዝብዋ’ዮም ዝብልዋ። ኣብ ናይ ፈለማ ጉዕዞይ ናይ ቕብጥሮት ስማ’ዩ መሲሉኑ። ከምዚ እኳ ንሕና ንከተማ ኣስመራ፣ ኣስማሪኖ…እንብላ ማለት’ዩ።
ድልድላት ኖርማንዲን ሊዝብዋን፣ ዘመናውን ንተዓዛቢ መሳጥን’ዩ። ቁጠባዊ ኣገዳስነቱ’ውን ኣመና ዕዙዝ። ክንድቲ መረብ ንከባቢታት እንዳገርስን ራማን ንምምሕዳር ንኡስ ዞባ ዓድዃላን ወረዳ መረብ ለኸን ክህልዎ ዝኽእል ባህላውን መበቆላዊ ምትእስሳር ዘገድስ ግና ኣይመስለንን።
ድልድል መረብ ከም ኦራሰንድስብሩን ሓለፍኡን ክኸውን ምምናየይ ከኣ ምስ ዕሽነት ኣይትጸብጽቡለይ። መረብ ዋላ’ኳ ዘመናዊ ድልድል እንተዘይኮነ፣ ታሪኻዊ’ዩ ግን።
ኣብ ኵናት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልቲኦም መንግስታት ንድልድል መረብ ንምፍራስ ስጉምቲ ዘይምውሳዶም ተስፋ ዘሎ ኮይኑ ይስምዓኒ። ኣርእስተይ፣ ብዝጸረፍናዮ መስፈር ከይንጽረፍሲ ኣይንጻረፍ ስለዝኾነ፣ ነዞም ጎረባብቲ መንግስታት በዚ እንተመጎስክዎም ኣይትሓዙለይ።
ነገረ’ያ ጸርፊ መንግስታት ካብ ተላዕለ፣ መራሒ ቬኔዙዌላ ነበር ኡጎ ቻቨዝ ንፕረዚደንት ኣመሪካ ነበር ጆርጅ ቡሽ ኣብ ገዛእ ዓዱ ኣብ ቅድሚ እኩባት መራሕቲ ሃገራት ‘ዲያብሎስ’ ክብል ዝጸረፈሉ ኣጋጣሚ ትዝክርዎ ዶ? ኣተኩሮ ማዕከናት ዜና ዓለም ስሒቡ ኔሩ’ዩ። እቲ እዋን’ቲ ዓለም ሲ እንኳዕ ንጸርፍታት መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘይትሰምዖ ኮነት ዝበልክሉ ኣጋጣሚ’ዩ።
ካብ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ጸርፊ ከም ኣይሂ ዝናብ ዝወርደሉ ዝነበረ እዋን፣ ብዝያዳ ዝዝክራ ‘ከዳሚ’ያ። ንበሃልታ ተመሊሳ ዘጽረፈት ጸርፊ’ያ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዝዳሎ ናይ ኢትዮጵያ ዜና ክትደጋገም ስለዝተወሰነ፣ እዝኒ ሰማዕቲ ዝኾኸየት ነበረት። ዝኸዓቡዋ ከኣ እቶም ዝበዝሑ’ዮም ዝብል ግምት ኣሎኒ። 150 ቃላት ኣብ ዝነበራ ዜና፣ እተን 50 ዝኾና ‘ከዳሚ ስርዓት ወያነ’ ዝብላ ምንባረን ሓንቲ ፍጻሜ እዝክር።
ክኢላታት፣ ዜና ቅጽላትን ኣጋንኖን እንተዘይበዝሖ ብፍላይ ከኣ ጸርፊ እንተዘይሃልዎ’ዩ ዝምረጽ ክብሉ ካብ ሞያን ስነ ምግባር ጋዜጠኝነትን ዝተበገሰ ርእይቶ ሃቡ። ሰማዒ ኣይረኸቡን። ‘ጸርፊ ሓበሬታ ኣይኮነን። ፍልጠት የብሉን። ጥበብ’ውን ኣይኮነን’ ደጋገሙ። ካብ ጌግኡ ዝጠዓስ’ሞ ዝምለስ ግና ተሳኢኑ። ዝያዳ ዝተጻረፈ ዝሓየለ ጋዜጠኛ ክሳብ ዝቑጽረሉ መድረኽ ተበጺሑ። ካብ ኩሉ ዝበኣሰ ከኣ፣ መንግስቲ ኤርትራ ተጻሪፉ ካብ ዘውረዶ ጉድኣት ንላዕሊ ንገዛእ ዜጋታቱ ዝመሃሮም ጸርፊ ብኢሱ። እንሆ ኸኣ ሎሚ፣ ሓያሎ ካብኣቶም ኣብ ኢንተርነት፣ ፌስቡክ፣ ትዊተርን ፓልቶክን ክጻረፉ ይውዕሉን ይሓድሩን ኣለዉ። ዝያዳ ዝተጻረፈ ዝያዳ ዝተቓወመ ክሳብ ዝመስል፣ ጸርፊ ብኮናትል ይራገፍ ኣሎ።
ገለ ገሊኣቶም ንፕረዚደንት ኢሳይያስን ነቲ ንሱ ዝመርሖ መንግስትን ጸሪፎም’ውን ስለዘይጸገብዎ፣ ‘በጃኻትኩም ኣጻርፉና፣ ጸርፊ ዘይተጻረፈ ካባና ይፈለ’ ክሳብ ምባል ዝበጽሑ’ውን ረኺበ ኣለኹ። ዲክታቶር፣ መላኺ፣ ጨቛኒ፣ ክናና፣ ወዲ መድህን በራድ፣ ዲያብሎስ…..ወዘተ..ወዘተ ዝኣመሰሉ ቅጽላትን ጸርፍታትን ገና እኹላት ስለዘይኮኑ፣ ሓድሽ ጸርፍን ቅጽላትን ዝመሃዘ ከም ጥበበይና ዝቑጸረሉ ግዜ ኣርኪቡና ኣሎ። ሓድሽ ሓበሬታ ምንዳይ ደኣ’ምብር ወግሐ ጸብሐ ሓድሽ ጸርፊ ምምሃዝሲ ዝዓብሶ የብሉን። ዘምጽኦ ለውጢ’ውን የልቦን በሃላይ’የ።
ጸርፊ ናብ ኩሉ መኣዝን’ዩ። ጸርፊ ንመንግስታት፣ ጸርፊ ንውልቀሰባት፣ ጸርፊ ንዘርኢ ሰብ፣ ጸርፊ ንህዝብታት፣ ጸርፊ ንመበቆል፣ ጸርፊ ንሃይማኖት፣ ጸርፊ ንብሄራት፣ ጸርፊ ንቋንቋታት፣ ….ኮታ መወዳእታ የብሉን። ኢንተርነት፣ ብፍላይ ከኣ ፌስቡክን ፓልቶክን ኣብ ዝኣትወሉ እዋን፣ በራሪ ጸርፍታትን ስኬጆታትን ከይረኽበኒ’የ ዝሰግእ። ኣውራ ዘስግእኑ ግና እቶም ህዝቢ ብህዝቡ፣ ሕብረተሰብ ብሕብረተሰቡ ንምጽራፍ ትብዓት ዝረኸቡ ውልቀሰባት’ዮም። ብሓቂ ተበዓት’ዮም። መበቆልን ዘርእን ህዝብታትን ሕብረተሰብን ንምጽራይ ካብ ዝብገሱ እሞ ህዝብታትን ሕብረተሰባትን ንምዝላፍን ቅድሚ ምትብዖም፣ ገዛእ ዘርእናን ዘርኢ ደቅናን ንምጽራይ ተቢዖም እንተዘትብዑና ኣመና መድነቕክዎም። ሳላ ምዕባለ፣ ዘርእኻን ዘርኢ ደቕኻን ንምጽራይ ሎሚ ሳልስቲ ዘይወስድ መርመራ DNA ምግባር ጥራ’ዩ።
ሕሉፍ የማናዊ መርገጺ ዘለዎ ፖለቲከኛ ፈረንሳ’ዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ወዲ 87 ዓመት ኮይኑ ዝርከብ ዦን ማሪ ለ ፐን፣ ንዝመርሖ ሕሉፍ የማናዊ ሰልፊ፣ ሃገራዊ ግንባር፣ ብሰንኪ እርጋን ከመሓድሮ ብዘይምኽኣሉ ንቦኽሪ ጓሉ ማሪን ለ ፐን ኣረኪቡ፣ ናይ ክብሪ ስም ጥራይ’ዩ ሒዙ ዘሎ። እዞም ዓሌት፣ መበቆልን ዘርእን እናጻረዩ ብምጽራፍ ዝልለዩ ስድራ ፈረንሳ ብጥቕልሉ ብ ‘እንዳ ለ ፐን’ዮም ዝፍለጡ። ክብሪ ፈረንሳ ክምለስ እንተኾይኑ ሕብረተሰብ ፈረንሳ ፈሪሱ ዳግም ክህነጽ ኣለዎ’ዩ መርገጺኦም። ምትሕንፋጽ ጸሊም፣ ዓረብ ኣይሁድ፣ ጂፕሲን ካልእ ዓሌታትን ንሕብረተሰብ ፈረንሳ ጸይቕዎ’ዩ’ሞ ክፈርስ ኣለዎ በሃልቲ ከኣ’ዮም። ከተፍርስ ቀሊል’ዩ። ዝኸበደ ክትሃንጽ’ዩ። እንዳ ለፐን ግና ብዓሌት፣ ሃይማኖት፣ መበቆልን ዘርእን እናጠቓቐሱ ንሕብረተሰብ ፈረንሳ ከፍርስዎ ዘይፍንቅልዎ እምኒ የለን። ህዝቢ ፈረንሳ ሳላ ዝሓለፎ ሰውራታት ኣብ ኤውሮጳ ዝሓሸ ናይ ምጽዋር ተሞክሮ ዘጥረየ ህዝቢ’ዩ ዝብሃል። እንዳ ለ ፐን ግና ተኸኣኢልካን ተጸዋዊርካን ምንባር ዝብሃል የለን፣ ዘርእን መበቆልን ዓሌትን ምስ ዝጻረ’ዩ’ያ እቲ ዝብህጉዋ ፈረንሳ ህላዌኣ ክረጋገጽ ዝኽእል በሃልቲ’ዮም።
ኣብ ሓደ ሙዉቕ ክረምቲ፣ ንእሽቶ ጓሎም ንእንዳ ለ ፐን፣ ከም ወዝቢ ምልኩዕ ጎበዝ ኣጋጣማ’ሞ ኣይ ሳልይስቲ ኣይ ራብዕቲ ብኡ ንብኡ ድቂ ሓዘት። ንእንዳ ለ ፐን መንጸሮር ኮነ። ተጓይዮም ዓሌት፣ ዘርእን መበቆልን ጓሎም ዘጥነሰ ጎበዝ ኣጻረዩ። ወዮ ጎበዝ ካብ ዝምክሕሉ ዘርእን ዓሌትን ፈረንሳ ዘይምዃኑ ጥራይ ከይኣክል፣ ኣቐዲሙው’ን ካብ ክልተ ጎራዙ ብዘይ መርዓን ንቡርን ኣቦ ክልተ ቆልዑ ምዃኑ ፈለጡ። ረኺሱ’ዩ፣ መሽሚሹ’ዩ፣ ጠቕሊሉ ከይፈረሰ ኣይክህነጽን’ዩ ክብልዎ ንዝጸንሑ ሕብረተሰብ ፈረንሳ ዝያድኡ ዝረኸሱ ኮይኖም ከኣ ተሰምዖም። ጓሎም ዘጥነሰ ጎበዝ ውሉደይ ኢሉ ከይሓትት፣ እቲ ቆልዓ ድማ ብስም ኣቡኡ ዘይኮነ ብስም እንዳ ለ ፐን ክጽዋዕ ዛጊት ምስጢሩ ዘይተነግረ ስምምዕ ጌሮም ከኣ ብምስጢር ሓዝዎ።
እዚ ናይ ሓያሎ ዓመታት ምስጢር ዝተኸሽሐ፣ ኣቦ ቆልዓ ብሰንኪ ካንሰር ቅድሚ ሞቱ ሎሚ ዓመት ኣብ ወርሒ ለካቲት ኣብ ዝዘርግሓ መጽሓፍ ነበረ። ናይ ነገር ኣጋጣሚ ድማ እዚ ጓሎም ንእንዳ ለ ፐን ኣጥኒሱ፣ ስም ወዱ ድማ ብስም እንዳ ለ ፐን ክጽዋዕ ዝተሰማማዓሉ ምስጢር ንዓመታት ዓቝሩ ዝጸንሐ ፈረንሳዊ፣ ካብ 2009 ክሳብ’ቲ ብጽኑዕ ሓሚሙ ካብ ስራሕ ዓለም ዝተፋነወሉ 2012 ኣብ ኤርትራ ዝተመደበ ኣምባሳደር ሪፖብሊክ ፈረንሳ ነበረ።
ኣምባሳደር ሮዠ ኦክ ቅድሚ ሞቱ ኣብ ዘዳለዋ ንታሪኽ ህወይቱ ኣብ እተዘንቱ መጽሓፍ፣ ንእንዳ ለ ፐን ካልእ መርድእ’ውን ገደፈሎም’ዩ። ምስቲ ዝፍንፍንዎ ዓሌት ኣይሁድ ጥቡቕ ምትእስሳር ከምዝነበሮን ኣባል ስለያ እስራኤል ምባሩን ዘቃልዕ መርድእ።
ናይ እንዳ ለ ፐን ፍጻሜ፣ ‘ሕማቕ ዘንቀደ ዘርኢ፣ ዓሌትን መበቆልን ናይ ምጽራይን ምቱኽቷኽ ተበግሶ ንዘለዎም ተጻረፍቲ፣ ቅድም ቀዳድም ዘርእን ዓሌትን ገዛእ ርእሶምን ደቆምን የጻርዩ’ሞ፣ ህዝቢ ብህዝቡ ሕብረተሰብ ብሕብረተሰቡ ንምጻርፍ ትብዓት ክረኽቡ’ ንምባል ኣኽኢልዎም’ዩ ንሓያሎ ኣንጻር የማናውያን ሰልፍታት ዝቆሙ ፖለቲከኛታት።
ዘርኢ፣ መበቆልን ዓሌትን ንምጽራይ እንተተበጊስና እምበኣር ሓደራኹም! እንተስ ኣባና እንተስ ኣብ ደቅና መበቆል ስግር መረብ ጥራይ ዘይኮነ መረብ ዘየራኽቦ፣ ስግር ባሕርን ውቅያኖስን መበቆል ርሑቕ ምብራቕ ኤስያ’ውን ክጸንሓና ስለዝኽእል ቅድመ ምድላዋት ንግበር።
እቲ ዝሓሸ እኳ ብዝጸረፍናዮ መስፈር መታን ከይንጽረፍ ሲ እንተዘይተጻረፍና’ዩ በሃላይ’የ።
ዘዋሪት ብርዐይ ዊን ዝበላ ኣርእስቲ ሃሰው ኢላ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ክሳብ እንራኸብ ደሓን ቀንዩ።
ዕባይ ኣኽርያ ካብ ፓሪስ
15 ግንቦት 2015
=============================


text:
ኣብ ኣምላኽ ምእማን ተስፋ ዘይምቅባጽን እዚ እንተ ፈሊጥና ጽቡቅ እዩ፡ ማለት ኣምላኽ ኣበይ ከም ዘለና፡ ከምኡውን ዘለናዮ ኩነታት ኰነ ሃለዋት ከም ዝፈልጥ ምፍላጥ። ካብ ጽሑፋት፤ ካብ ቅዱሳን ኣቦታትን፤ ናይ እምነት ሰባትን ብዙሕ ክንምሃር፡ ንኽእል ኢና። ብሕጽር ዝበለ ካብ ጽሑፋት መጽሓፍ…
See more ›
መንግስቲ አምላኽ፡ ዳሕራይ፡ ብዝተለወጠ፡ ዘይመውት ክቡር ስጋ ፊልጲ3፡21 ሮሜ8፡23 እቲ ንስኻ እትዘርኦ ከይሞተ ህይወት አይረክብን እዩ ቈረ15፡36 ግናኸ፡ ኣሕዋተየ፡ ስጋን ደምን መንግስቲ ኣምላኽ ኪወርስ ከም ዘይከኣሎ፡ እቲ ሓላፊ ድማ ነቲ ዘይሐልፍ ከም ዘይወርሶ፡ እብለኩም ኣሎኹ። ቈረ 15፡50 ሕቶ፡ ናይ ሰብ…
See more ›
ብሓውና ቴድሮስ ሓይሽ ዝተዳለወ መንግስቲ አምላኽ፡ ሕጂ አብ ውሽጥና መንግስቲ አምላኽ፡ ዳሕራይ ብዝተለወጠ ክቡር ዘይመውት ስጋ ፊልጲ3፡21 ሮሜ8፡23 ካብ እዞም ኣብዚኣ ደው ኢሎም ዘለዉ፡ ንወዲ ሰብ ብመንግስቱ ኺመጽእ ከሎ ኽሳዕ ዚርእይዎ፡ ንሞት ከቶ ዘይጥዕምዋ ኸም ዘለዉ፡ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። ማቴ…
See more ›


text:
ውድድራት ኦሎምፒክስ ሪዮ ብራዚል፣ ሽዱሽተ መዓልታት ኣቁጺሩ’ሎ። ኣብ ጁዶ፡ ጎስጢ፣ ሓመሳ፣ ተኹሲ፣ ጅምናስቲክ፣ ጎልፍ፣ ባድሚንተን፣ ሜዳን ጠረጴዛን ቴኒስ፣ ኩዕሶ ሰኽዔት፣ ኩዕሶ መርበብ፣ ብሽክለታ፣ ሆክይን ካልኦትን ገሊኦም ተዛዚሞም፣ ገሊኦም ኣብ ምዝዛም ይርከቡ።
ኣሜሪካ ኣብ ሰደቃ ሜዳልያታት ትመርሕ ኣላ። ካብ ጽባሕ ዓርቢ ጀሚሩ፣ አዐይንትና ናብ ትራክን ፊልድን (ጉያ) ከማዓድዋ’የን።
መጻረዪ ውድድራት ኣብ 800 ሜትሮ ናይ ደቂ ተባዕትዮ፣ ሚእቲ ሜትሮ ናይ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ 1,500 ሜትሮ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ 400 ሜትሮ ደቂ ኣነስትዮ መጻረዪ፣ ልዕሊ ኩሉ ድማ ዓሰርተ ሽሕ ደቂ ኣነስትዮ ንሜዳልያ መን ወሰደ ዝካየደላ ዕለት’ያ ጽባሕ ዓርቢ። ኢትዮጵያዊት ኣልማዝ ኣያና ክትዕወት’ያ ዝብል ዓብዪ ትጽቢት ኣሎ።
ቀዳም ኢትዮጵያዊያንን ኤርትራዊያንን ዝሳተፋሉ ናይ 3 ሽሕ ውድድር መሰናክል፣ ሶኒ መጻረዪ ውድድራት 5 ሽሕ ብናይ ደቂ ኣነስትዮ ክካየድ’ዩ።
ኣብ 10 ሽሕ ሜትሮ ብደቂ ተባዕትዮ፣ 3 ሽሕ ሜትሮ መሰናልን ኣብ ማራቶን ደቂ ኣነስትዮን ዝሳተፉ ኣትሌታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ሪዮ ብራዚል ኣትዮም ኣለው።
ብካልእ ዜና ኦሎምፒክስ፣ ኣባል ጋንታ ስደተኛታት ናብ ውድድራት ኦሎምፒክስ ራሚ ኣኒስ፣ ሕልሙ ጋህዲ ከምዝገበረ ተፈሊጡ።
ንሱ ኣብ ሚእቲ ሜትሮ ሓመሳ ተሳቲፉ፣ ካብ 59 ተወዳደርቲ መበል 56 ተሰሪዑ’ሎ። እንተኾነ ዓሚ ካብ ሃገሩ ሶርያ ተሰዲዱ፣ ብባሕሪ ሜድትራንያን ሰጊሩ ንሽዱሽተ ሃገራት ንዘቛረጸ ኣትሌት፣ ኣብ መድረኻት ኦሎምፒክ ምስታፉ ዓብዪ ነገር’ዩ።
ኣኒስ ሎሚ ኣብ ጀርመን’ዩ ዝነብር። ‘ኣብ መድረኻት ኦሎምፒክ ምስታፍ ዓብዪ ነገር’ዩ። ኣብ ሕልሚ ዓለም ዝነብረሉ ጊዜ ኣብቂዑ’ዩ’ በለ ንሱ።
ዓሰርተ ኣባላት ዝሓዘት ጋንታ ስደተኛታት ናብ ኦሎምፒክ ካብ ኣፍቀርቲ ስፖርት፣ ሓያል ደገፍን ኣብ እዋን ውድድር ጣቅዒትን ዕልልታን ከምዝልገሰላ’ውን እቲ ዝረኸብናዮ ዜና ሓቢሩ።


text:
Radio Erena: 03 August 2018
ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ፣ ልክዕ ከም ናይ ኢትዮጵያ ኣብ ክልተ ተኸፋፊላ ንዘላ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ ንምትዕራቕ ክሰርሑ ምዃኖም ገሊጹ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ድሕሪ ናይ ኣመሪካ ዑደቱ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ነዛ ናይ ኤርትራ ቤተ ክርስትያን፣ ኣብ ክልተ ከፋፊልዋ ዘሎ መናድቕ ኣፍሪስና፣ ብወገኖም’ውን ፍቓድ ስለዘሎ፣ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ናብ ሓድነት ንምጽኣ ክንሰርሕ ሓላፍነት ኣሎና ክብል ኣስሚርሉ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ንፓትርያርክ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ ንልዕሊ 12 ዓመታት ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ብምምእታው፣ ንኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ፣ ንሱ ብዝመዘዞም ጳጳሳት የመሓድራ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ኣብ ክልተ ተኸፋፊላ ንዘላ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ንምሕባራ ክሰርሑ ምዃኖም ዝገልጽ ዘሎ፣ ንልዕሊ 20 ዓመታት ተኸፋፊላ ዝጸንሐት ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኢትዮጵያ ድሕሪ ምሕባራ፣ ኣብ ስደት ዝጸንሑ ፓትርያርክ ናብ ሃገሮም ድሕሪ ምምላሶም’ዮም።
ኦሮቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኢትዮጵያ ልኡኻታ ናብ ኣስመራ ክትሰድድ ከምዝእትኽእል ግምታት ኣሎ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ መራሕቲ መካነ የሱስ ቤተክርስትያን ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ብምብጻሕ ምስ መራሕቲ ወንጌላዊት ሉተራዊት ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ከምዝተራኸቡ ተፈሊጡ።
===================


text:
ኣብ ኣውሮጳ ኣባል ማሕበር ተጋሩ ኣብ ስሳታት ዝነበረት ጋዜጠኛ ዶቼ ቬለ ነጻነት ኣስፋው፣ ካብ’ቶም ሾኡ ኣብ ኣውሮጳ ይንቀሳቀሳ ዝነበራ ፖለቲካዊያን ውድባት ኢትዮጵያ ‘ብመሰረት ንሕቶ ህዝቢ ኤርትራን ንዴሞክራሲያዊን ፍትሓዊን ሕቶታት ህዝቢ ኢትዮጵያ ቅኑዕ መልሲ ዝሃበ ውድብ ኢላ ንናይ ሽዑ ተሓህት ናይ ሎሚ ህወሓት መሪጻ ኣባል ከምዝኾነት’ ዶ/ር ገብረኣብ ባርናባስ ይዛረቡ።
ንወ/ሮ ነጻነት ኣስፋው ‘ንእሽተይ ሓፍተይ’ ኢሎም ዝጽውዕዋ ዶ/ር ተወልደብርሃን ገ/ሄር ብወገኖም ‘ካብ ገጸር ናብ ዓድዋ እንዳ ነጻነት (እንዳሓትኖኦም) ኣትዮም ኣብ ሓንቲ ገዛ ከምዝዓበዩን’ ይጠቕሱ።
‘ኣብ 1972 ኣብ ካርቱም ኢና ምስ ነጻነት ተራኺብናን ተላሊናን’ ትብል ናይ ቃልሲ መሓዛኣ መብራት በየነ ብወገና ‘ተፈለሊና ናብ በረኻ ምስ ወረድና ኣብ ሓደ ስፍራ ንድቅስ ነይርና፣ ኣብ ሓደ ክፍሊ’ውን ተመዲብና ንሰርሕ ኔርና’ ብምባል ንተዘክሮኣ ትገልጽ።
ኣብ መበል 75 ዓመታ ዝዓረፈት ጋዜጠኛ፣ ተጋዳሊት ህወሓትን ኣባል ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያን ዝነበረት ወ/ሮ ነጻነት ኣስፋው ስነ ስርዓት ቀብራ ትማሊ ሰሉስ ኣብ መቓብር ሓርበኛታት መቐለ ከምዝተፈጸመ ዝዝከር'ዩ።


text:
ኣብ ኤርትራ ዝተገብረ ውድድራት CECAFA፡ ቅድሚ ሎሚ ካብ መንጎ ዝረኣናዮም ዝበለጹ ስፖርታዊ በዓላት ሓደ`ዩ ኔሩ ዝበለ ዋና ጸሓፊ ሲካፋ ኒኮላስ ሙሰኚ፡ እቲ ህዝቢ ይኹን መንግስቲ ብዝለዓለ ተገዳስነት ብምስራሕ ኣዝዩ ዕዉት ዝኾነ ስፖርታዊ በዓል ንኽካየድ ኣኽኢሉ`ዩ፡ ክብል ገሊጹ። ኣተሓሒዙ ዘድሊ ሎጂስቲክስን መሳለጥያታትን ስሙርን ስሉጥን ከምዝነበረ ጠቒሱ።
ዋና ኣሰልጣኒ ተዓዋቲት ጋንታ ኡጋንዳ ፍራንክ ኣኛው ብወገኑ፡ እቲ ውድድራት ካብ ዝሓለፉ ዓመታት ዝነበሩ ግጥማት ኣዝዩ ዝሓየለን ብብቕዓቱ ዝተቐራረበን ኸምዝነበረ ገሊጹ። ኣብ ዳኝነት ዝነበረ ኹነታት`ውን ፍትሓውን ዝኾነ ይኹን ጸግዒ ዘይተራእየሉን ከምዝነበረ ጠቒሱ።
ጋንታ ኢትዮጵያ ኣብ ኣስመራ እንተዝርእያ ክንደይ ደስ ምበለኒ ዝበለ ዋና ጸሓፊ ሲካፋ ብወገኑ፡ ሓደ መዓልቲ ግን፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ሓዲአን ሃገራት ስፖርታዊ ጸወታ ከምዘርእያ ጥርጥር የብለይን ኢሉ።”ጋንታታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ብሓንሳብ ተጻዊቶምን ብሓንሳብ ኮፍ ኢሎም ኢንጀራ በሊዖምን`ዮም”።
ብኻልእ ወገን፡ ፕረዚደንት ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኤርትራን ዓለም-ለኻዊ ዳኛን ተስፋይ ገብረየሱስ፡ ኤርትራ ንስፖርታዊ ጨዋነት፡ ንሰላም፡ ንምሕዝነትን ንልምዓትን ዓሊማ ዘዳለወቶ ውድድር ሲካፋ 2010 ታሪኻዊ ዕግበት ከምዝፈጠረሎም ንVOA ገሊጾም።
ንምሉእ ትሕዝቶ`ቲ ምስ ሰብ ስልጣን CECAFAን ምስ ኣቶ ተስፋይን ዝተገብረ ቃለመጠይቕ ነዚ ምልክት ድምጺ ብምጥዋቕ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 15 January 2016
ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣብ ኣውስትራልያ፣ ከተማ ሜልቦርን ኣብ ዝወደቦ ፈስቲቫል ጓይላ ከጻውቱ ዝልኣኾም ክልተ ስነ ጥበባውያን ዑቕባ ንምሕታት ተሪፎም።
እቶም ኣብ ኣውስትራልያ ዑቕባ ንምሕታት ተሪፎም ዘለዉ ስነ-ጠበባውያን፣ ድምጻዊ ኣኽሊሉ መብራህቶምን ሙዚቀኛ ዮሴፍ ኣሚነን ዝተባህሉ’ዮም።
ኣብ ኤውሮጳ’ውን ዝተረፉ ከምዘለዉ ይግለጽ ኣሎ።
ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ ኣቐዲሙ ናብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኤውሮጳን ክልእኮም ዝጸንሐ ድምጻውያንን ሙዚቐኛታትን’ውን በብዝኸድዎ ክተርፉ ምጽንሖም ዝፍለጥ’ዩ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወጻእን ኣጋጢምዎ ንዘሎ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ክሳራታት ንምሕዋይ፣ ብስም ፈስቲቫላትን ህዝባዊ ሰሚናራትን በብእዋኑ ንዘካይዶ ዘሎ ብጓይላን ሳዕስዒትን ዝተሰነየ ዝተፈላለየ መደባት፣ ቀጻሊ ህድማ ድምጻውያንን ሙዚቐኛታት የጋጥሞ ብምህላዉ ተወሳኺ ጸቕጢ ፈጢርሉ ይርከብ።
ብዘይካ’ዚ’ውን በብእዋኑ ካብ ኤርትራ እናሃደሙ ናብ ኢትዮጵያን ሱዳንን እናሰገሩ ዑቕባ ናይ ዝሓቱ ዘለዉ ብዝሒ ስነጠበባውያን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ይዛይድ ምህላዉ ይፍለጥ።
ብባህላዊ ጉዳያት ህግደፍ ዘዝተላእኩ ስነ ጥበባውያን ኣብ ዘዝኸድዎ ሃገራት ዝተርፉ ዘለዉ፣ መንግስቲ ኤርትራ ኣንጻር እቲ ብመርማሪት ኮሚሽን ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ብዝርከቡ ደገፍቱ ጽዑቕ ዘመተ ኣብ ዘካይደሉ ዘሎ እዋን’ዩ።
=======================


text:
ሱዳን ብምኽትል ኣቦመንበር ፈፃሚ ቤት ምኽሪ ኬሚካላዊ ኣጽዋራት ናይ ዝኽልክል ትካል /OPCW/ ኮይና ምምራፃ ገለ ተንተንቲ ስኽፍትኦም ይገልፁ ኣለው።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ወርሒ መስከረም ኣብ ዘውፅኦ ፀብፃብ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ጥሪ 2016 ዓ.ም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዳርፉር ከባቢ ጀበል ማራ ኬሚካላዊ ኣፅዋር ተጠቒማ ዝብል ፀብፃብ ብምጥቓስ ስኽፍትኦም ይገልፁ።በቲ ኬሚካላዊ መጥቓዕቲ ህፃናት ዝርከቡዎም ኣስታት 250 ሰባት ተቐቲሎም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ድማ ቆሲሎም ክኾኑ ከምዝኽእሉ እቲ ፀብፃብ ይሕብር።
እቲ ትካል ብዛዕባ እቲ ፀብፃብ ሓበሬታ ከምዘለዎ ብምግላፅ ነቲ ሪፖርትን ካልኦት ሓበሬታታትን ከምዝምርምሮ ኣብ ዝሓለፈ መስከረም ዝገለፀ ክኸውን ከሎ ብዛዕባ እዚ ናይ ሱዳን ሓላፍነት ግን ርእይቶ ካብ ምሃብ ተዓቂቡ’ሎ።
ማዲ ክራውዘር ኣብ ለንደን ናይ ዝመደብሩ ዌጂንግ ፒስ ዝተባህለ ትካል ሓላፊት እየን።እቲ ትካል ኣብ ሱዳን ንዝፍፀሙ መግሃስትታት ሰብኣዊ መሰላት ብምቅዋም ወፍሪ የካይድ።ሱዳን ምኽትል ፈፃሚት ስራሕ ቤት ምኽሪ ኬሚካላዊ አዝዋር ዝኽልኽል ትካል (OPCW) ኮይና ምምራፃ ንግዳያት እቲ መጥቓዕቲ ውርደት እዩ ይብላ።
ሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ሱዳን ኢብራሂም ጋንዶር ግን መንግስቶም ኬሚካላዊ ኣፅዋር ተጠቒሙ ንዝብል ክሲ ነፂጎምዎ ኣለው።ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ናይ ሓሶት ስእልታት እዩ ተጠቒሙ ክብሉ’ውን ተኸራኺሮም።
ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣባላት ቤት ምኽሪ ኬሚካላዊ አጽዋር ካሜሮን፣ ጋና፣ ኬንያ፣ ሊቢያ፣ ሞሮኮ፣ ናይጀሪያ፣ ሰኔጋልን ደቡብ ኣፍሪካን ሱዳንን እየን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ገጣሚ፡ ዮናስ ወልደሩፋኤል ኣሕታሚን ዘርጋሕን፡ ኣሕታሚ እምኵሉ ዓመተ-ሕትመት፡ 2019 መጽሓፍ እንቶሽ ከምቲ ልዒሉ ዝተገልጸ ብቐሺ ዮናስ ወልደሩፋኤል ዝተጻሕፉ ግጥምታት ሒዛ ብኣሕታሚ እምኵሉ ዝተሓትመት መጽሓፍ እያ፡፡ ኣብ መእተዊ ንብዙሕ ምርምርን ተገንዝቦን ስነ-ጽሑፍ ካብኡ ናብኡ ድማ ስነ-ግጥሚ ዝዕድም ጽሑፍ ብገጣሚት ይርግኣለም ፍስሃ ዝተጻሕፈላ ድማ እያ፡፡ ኣብ መጽሓፍ እንቶሽ ዘለዉ ግጥምታት ንምስትምቓር ይዅን ንምርዳእ መራትዕን መደግፍታን ዘየድሊ እኳ […]
Read More እንቶሽ፡ ከም ጠስሚ ኣብ ልዕሊ ሽሮ ንቛንቋን ባህልን ትግርኛ
መእተዊ ርቀትካ ዕጣን፡ ጋዜጠኛን ገጣምን ግርማይ ኣብርሃም ዝተገጥሙ ግጥሚታት ሒዛ፡ ብኣሕተምቲ ሕድሪ ዝተሓትመት መጽሓፍ እኵብ ግጥምታት እያ። እዛ 87 ግጥሚታት ሓቚፋ ኣብ 2018 ዝተሓትመት መጽሓፍ፡ ሓቚፋቶም ዘላ ግጥሚታት ኣብ መቓን ነዊሕ ግዜ ዝተጻሕፉ ምዃኖም ካብቲ ኣብ መእተዊ ብገጣሚ ተጻሒፉ ዘሎ “ንመዓስ ከይበልኩ ቕድሚ ሓያሎ ዓመታት በብሓደ ኽጽሕፎም ዝጀመርኩ ግጥሚታተይ እነሀዉ ባይቶ ኣቚሞም፡፡” ዝብል ምሉእ ሓሳብ […]
Read More ርቀትካ ዕጣን፡ ኣብ መንጸፍ ሓቦ፡ ተስፋን ትዕግስትን ዝተሃናዘዩላ መጽሓፍ
ኣብ The Lovers and the Despot እትብል ደኲመንታሪ ፊልም ዝርከቡ ክልተ ደቡብ ኮርያውያን ኣዘንተውቲ፡ ኣብ 1978 ብኣባላት ጸጥታ ሰሜን ኮርያ ተጨውዮም ናብ ሰሜን ኮርያ ዝተወስዱ ኰይኖም፣ ኣብኡ ንኸባቢ 8 ዓመታት ብኣስገዳድ ፊልምታት ከፍርዩን ክሰርሑን ዝተቐሰቡ እዮም። እዞም ኣብ እዋኖም ኣብ ደቡብ ኮርያ ከዋኽብቲ ኢንዱስትሪ ፊልም ዝነበሩ፡ ሓደ ወዲ ተባዕታይን ሓንቲ ጓል ኣስተይትን፣ ግዳያት መጭወይቲ ዝዀንሉ […]
Read More ምህናጽን ምዕናውን ሕብረተ-ሰብ ብመገዲ ስነ-ጥበብ
“ዘይቀበረት: ዘይቀበጸት ነብሲ ኣይትድቕስ ኣይተማሲ ምህሙን ተስፋ’ያ ‘ተቋሲ” ተደጋጊሙ ከምዝግለጽን ዝርአን፣ ሓደ ካብ ዕማማት ግጥሚን ገጠምትን ንሂወት ሕብረተ ሰባትን ኣጋጣሚታቱን ዝድህስስ፣ ካብ ዳህሳሱ ነቒሉ ብዝተፈላለየ መልክዓትን መንጽራትን ጠሚቱ፣ ትዕዝብቱ፣ ተምሳጡ፣ መግናሕቱ፣ እህህታኡ፣ ሓጎሱ፣ መጠንቀቕታኡ ብቕኔ ዘቕርብ እዩ። ንምስሊ ቀዳማይን ካልኣይን ኲናት ዓለም ብዝተፈላለየ መልክዓቱ ከንጸባርቑ ዝተጻሕፉ ግጥምታት ናይ ዝተፈላለዩ ናይ እዋኑ […]
Read More እዋናውያን ግጥምታት ኣብ ምስናድ ታሪኻዊ ፍጻሜታት ሂወት ኤርትራውያን
“… ትብዓት‘ዶ ሪኢኻሎም ገለ ፈይታ ነጥሪ ባይታ ተለለወ ምስ ሓመዱ ክምጥምጡ ፍቕሪ፧“ “ኣብ ጥንታዊ ሂወት በደይዊንን ሓፈሻዊ ዓረባውን ምብራቓውን ዓለምን፣ ቀንዲ ንጥፈታት ስነ ግጥምን ገጠምትን፣ ንባህላውን ያታውን ንጥፈታት እቲ ሕብረተ-ሰብ ምሕላውን ምዕቃብን ኮይኑ፣ ከምኡ ድማ ከም ባሬላ ኮይኑ ታሪኽ ብምስናድ ናብ ዝቕጽል ወለዶ ምትህልላፍ እዩ ነይሩ። ምጽሓፍን ምንባብን ዝኽእል ዳርጋ ገጣሚ ጥራይ እዩ ነይሩ […]
Read More ግጥሚ፣ ኣብ ምዕቃብን ምትሕልላፍን ያታ፣ ባህልን ታሪኽን
“ሰነድ፣ ናይቲ ግዳይ ዲክታተርያዊ ስርዓትን፣ ብሰንኩ ዝሰዓበ ስደትን ስነ ኣእምሮኣዊ ቀውስን ዝኾነ መንእሰይ” ድምጺ ልቢ መጽሓፍ እኲብ ግጥምታት ብርሃነ ገብረህይወት ኮይና፣ ኣብ 2016 ንሕትመት በቒዓ፣ ኣብ ስደት ንዕዳጋ ዝተዘርግሐት መጽሓፍ እያ። ኣብዛ መጽሓፍ 115 ግጥምታት ኣብ 187 ገጻት ተሓቚፎም ይርከቡ። ኣብዛ መጽሓፍ ሰፊሮም ዘለዉ ግጥምታት ኣብ ጒዕዞ 17 ዓመት ዝተጻሕፉ ምዃኖም በቲ ኣብ እግሮም […]
Read More ድምጺ ልቢ፣ ምስሊ ኤርትራዊ መንእሰይ
ልቢ ወለድ ትጽሕፍ ዲኻ? እንታይ ዓይነት ልቢ ወለድ? ንግዳዊ ስነ ጽሑፍ (Commericial fiction) ወይስ ስነ ጽሑፋዊ (Literary fiction)… ካበየናይ… ኣበየናይ… ኢኻ ተተኹር? እስከ ንገረኒ፡ ገበናዊ ልቢ ወለድ ( Mysteries Fiction): ሳይንሳዊ ልቢ ወለድ (science fiction): ዘሰንብድ ወይ ዘርዕድ (Honor or Thrillers Fiction): ፍቕራዊ ልቢ ወለድ፡ ታሪኻዊ ልቢ ወለድ፡ ፋንታዝያዊ ልቢ ወለድ. . . ካብዚታት […]
Read More መባእታዊ ኣገባብ ልቢ ወለድ
ትጽሕፍ ዲኻ?… እንታይ ትጽሕፍ?… እባ… ትደርስ ዲኻ? እንታይ ትደርስ? ክሲ ወይስ ቈይቊ. . . ‘ሓንጢጡኒ ጓጠዩኒ’ ዝዓይነቱ! ወይስ ማሃርኩ መኸርኩ ዝብል ምዕዶ ኣቦሓጎይ? እስከ ንገረኒ እንታይ ኢኻ ትጽሕፍ? ንትርጉምን እንታይነትን ስነ ጽሑፍ ካብቲ ሰፊሕ መዳዩ ብጽብብ ዝበለ መዳይ ንምርኣዩ ዘገድስ እመስል። መዚ መሰረት ድማ ‘ስነ ጽሑፍ ማለት እንታይ ማለት ኢዩ?’ ክንብል ግድን ኢዩ። “ስነ […]
Read More ስነ ጽሑፍ እንታይ ኢዩ?
“ኣፋዊ ስነ ጽሑፍ ከም ስነ ጽሑፍ ብቃል ይዝረቡን ይግለጹን ኢዮም። እዞም ካብ ኣፍ ዝወጹ ቃላትን ፍጻሜኦምን ኣገደስቲ መልክዓት ኣፋዊ ስነ ጽሑፍ እዚኣቶም፡ ከምቲ ሓደ ጸራባይ ብጥበቡ ዕንጸይቲ ሰንጢቑ፡ ጸሪቡ ቀሪጹ ዘደንቕ ኪነ ጥበናዊ ቅርጺ ዘውጽእ፡ ሓደ ኪኢላ ኣፋዊ ስነ ጽሑፍ እውን ብጥበብ ቃሉ፡ ኣብ ህዋሳት ደቂ ሰብ ሰሪጹ ብምእታው ሰማዕቲ ካብ ምምሳጥን ምድናቕን ሓሊፉ፡ ኣብ […]
Read More ኣፋዊ ስነ ጽሑፍ ግጥሚ
ብሓፈሻ ግጥሚ ኩለንትናኡ ፈጠራ እኳ እንተኾነ፣ ጽቡቕ ፈጠራ ወይ ልዑል ፈጠራ ኣብ ሓንቲ ግጥሚ ተንጸባሪቑ ክብሃል እንከሎ ግን ከመይ ዝበለ እዩ፧ ኢልካ ምሕታትን ምስትንታንን ግን፣ ንጸሓፊ ግጥሚ ፈጠራውነቱ ንጽቡቕ ግጥሚ፣ ንነባቢ ግጥሚ ድማ ዕምቆት ምስትምቓሩ ንግጥሚ ዘዐቢ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። ፈጠራ ኣብ ግጥሚ ብብዙሕ ሸነኽ ክርአ ይኽእል እዩ። ንሕጂ ግን ኣብ ሰለስተ መሰረታውያን ኮይኖም […]
Read More ፈጠራ ኣብ ግጥሚ
ሕደማ “ኣንጉዐይ ፍስስ” ልዕሊ ክልተ ዕቍድ ጌራ ክንሳ ንእዝኒ ሰማዒ ግን ወትሩ ናይ ሓዳሽ ስራሕ ኢያ። ኣንጉዐይ ፍስስ ኪንዮ “ምቕናይ፥ ሸው ከብለኒ’ሉ፥ ጉማየን ካልኦት ዕዮታቱን” ብዕምቆታን ብኢስተቲካዊ ጽባቐኣን ጸብለል ዝበለት ኣብ ርእሲ ምዃና፡ ከም ሕደማዊት ግጥሚ ድማ ፍጹም ክልቸ ዘይርኣያ ኢያ። “ኣንጉዐይ ፍስስ” ካብ ሃበስ-ቀደስ ብምግላል፡ ኣጠቃቕማ ቃላታ ብስነጽሑፋዊ ቍንቚኛ ዝተመልአት፡ ላዛን ወዝን ዘለዎ ኣሰራርዓ […]
Read More ንኽጥምጠሞ ሽምጥኺ…ስጥሕ ክብል ኣብ ደረትኪ..
ኣስተንትኖይ ምስ ግጥሚ “ኣዋሽ ኣብ መቕድምካ” ገጣሚ፣ ቦኽረ ገብረእየሱስ ኣብ ከባቢታት ቀላይ ጋራጎሪ ጀሚሩ፣ ኣብ ሰፊሕ ምብራቓዊ ክፋል ኢትዮጵያ ተዃሊሉ፣ ዶብ ጅቡቲ ተንኪፉ፣ ናብ ማእከል ኢትዮጵያ ብምምላስ፣ ኣብ ክልል ዓፋር፣ ቀላይ ኣብሐ(Abhe) ዘለኣለማዊ ዕረፍቱ ዘዕርፍ እዩ፣ ፈለግ ኣዋሽ። ሓደ ካብ ዝዓበዩ ፈለጋት ኢትዮጵያ። እዚ ፈለግ ሓደ ካብ ሒደት ኣፍላጋት ናይ ዓለም ኣብ ውሽጡ ዓዱ ጀሚሩ […]
Read More ምኽሪ ፈለግ ኣዋሽ ንኤርትራውያን
ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝኮነ ቤት መግቢ ኣቲካ፣ `ቅንጥብጣብ` ምስ ትእዝዝ ፡ ካብ ዝተፈላለየ ዓይነት ስጋ ዝተሰርሐ ጸብሒ`ዩ ዝመጻካ። `ንተ ሎሚ ሰንኪ ስደት ከም ናይ ሃገርና ንበልዖ ቅንጥብጣብ `ተስኣና ፣ ሳላ LYE.tv , Ella Records, Habesha Poetics, Halenga Eritrea , ATA Meda . . . (ይቅሬታ! ሳሕቲ ከም`ዚ እንዳ ኩፖን `ድኳን ሕድሪ` ኮይነን`የን ዝስምዓኒ)ደው ይበላ […]
Read More ቅንጥብጣብ
ካልኣይ ክፋል. . . ዓራዪ ሰዓት፡ ብስፍሓት ሓሳባታን ኣነዳድቃን በቲ ሓደ ወገን፡ ብወሓዚ ሓሳባታን በቲ ስዲ ንባባዊ ግጥማን ድማ በቲ ካልእ፡ እትህቦ ወይ እተስምዖ ኣመት ዝያዳ ከም እትሓስብን እተስተንትንን ትገብር ዛንታ ኢያ። ዛንታ ዓራዪ ሰዓት፡ ብትሕዝቶን ቅድን ዝተፈልየት ኰይና፡ ብትልሚ-ኣልቦ (Plotless story) ዝተዓየት ስራሕ ኢያ። ንስእሊ’ዚ ወለዶ ድማ፡ ምስቲ ናይ ቀደም ወለዶ ብምዝማድ፡ ‘ሓወልቲ ንእስነት […]
Read More ተረፍ፡ ነጽብራቕ ሓደ መንእሰይ
መጽሓፍ፡ ተረፍ እኵብ ሓጸርቲ ዛንታታት ኣርታዒ፡ ሄኖክ ተስፋብሩክ ደራሲ፡ ኣኸደር ኣሕመዲን ቤት ማሕተም፡ ናለት ዕለተ ሕትመት፡2014 መጽሓፍ ተረፍ፡ እንክተንብብ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዛንታ ነናቱ ጦብላሓታን ዝኽርን ዝገድፍ ዕዮ ዝሓቆፈት ኰይና፡ ኣስካላ ህይወት ናይ ሓደ ኤርትራዊ መንእሰይ እና’ንጸባረኸት ተርኢ ኢያ። ነዛ መጽሓፍ ዝያዳ ተነባቢትን ተዘካሪትን ዘግብራ ድማ፡ ሓደ ደራሲ ብዝተፈላለየ ኣፈጻጽማ ቅዲታት ዛንታ ኣብ ሓንቲ መጽሓፍ […]
Read More ተረፍ፣ ነጸብራቕ ህይወት ሓደ መንእሰይ


text:
Radio Erena: 11 October 2021
ኣብ ኣዲስ ኣበባን ካልኦት ዓበይቲ ከተማታት ኢትዮጵያን፣ ኤርትራውያን ምእንቲ ገንዘብ ክኸፍሉ ብኣባላት ፖሊስ ይእሰሩ ምህላዎም፣ ኣባላትን ወደብትን ኮሜቴ ሰለማዊ ሰልፊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዬጵያ ወቂሶም።
ንሳቶም ነዚ ወቐሳ ዘቕረቡ፣ ብዝዕባ ጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዮጵያ ብዝምልከት፣ ምስ ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ኢትዮጵያ፣ ዶ/ር ዳኒኤል በቀለ ኣብ ዝገበርዎ ዝርርብ’ዮም።
ኣዲስ ኣበባ ኣብ እትርከበን ከተማ ኢትዮጵያ፣ ብሓይልታት ጸጥታ፣ ብፍላይ ብኣባላት ፓሊስ ብዘይሕጋዊ መስርሕ ንዝተዳጎኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ንኽወጹ ፣ ክሳብ 10 ሽሕ ብር ብላዕ (ጉቦ )ይሓትዎም ምህላዎም’ዩ ኣብቲ ዘተ ተገሊጹ።
እቶም ገሊኦም ብኡ ንብኡ ዝተሓተትዎ መጠን ገንዘብ ከፊሎም ክወጹ እንከለዉ፣ እቶም ዓቕሚ ዘይብሎም ግና ካብ ደገ ከዋጽእሎም ከምዝሓቱ’ዩ ተመልኪቱ።
እዚ ዘይሕጋዊ ተግባር ኣባላት ጸጥታን ፖሊስን ኢትዮጵያ ልሙድ እናኾነ ይመጽእ ምህላዉ፣ ኣባላትን ወደብትን ኮሜቴ ሰለማዊ ሰልፊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዬጵያ ኣተሓሳሲቦም።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ኣብ ትግራይ ካብ ዝርከብ መዓስከራት ስደተኛታት፣ ሃዲሞም ናብ ኣዲስ ኣበባ ንምእታው ዝሓለኑ ብዙሓት ኤርትራውያን፣ ኣብ ቱሊ -ዲምቱ ኣብ ዝርከብ ኬላን መፈተሺ ነቑጣን፣ ብሓይልታት ጸጥታ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ተታሒዞም ኣብ ማእሰርቲ ከምዝርከቡ እቶም ምንጭታት ኤረና ኣረጋጊጾም።
እቶም ኤርትራውያን፣ ኣብ ትሕቲ ጽላል ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን (UNHCR) ቤት-ጽሕፈት ጉዳይ ስደተኛታትን ተመለስቲ ካብ ስደትን (ARRA) ዝተመዝገቡ እኳ እንተኾኑ፣ እዞም ትካላት ንማእሰርቲ እዞም ኤርትራውያን ብዕቱብ ከምዘይከታተልዎ’ዩ ተሓቢሩ።
ገሊኦም ካብቶም ዝተኣስሩ፣ ብግዱሳት ኤርትራውያን፣ ብተሓለቕቲ ጉዳይ ስደተኛታት፣ ውልቀ-ሰባትን ጉጅለታትን ካብ ቤት-ማእሰርቲ ክፍትሑ እንከለዎ፣ ብዙሓት ግና ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ኣብ መደበራትን ነቝጣታትን ፓሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ማሕዩር ምህላዎም ይፍለጥ ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዩጵያ፣ ንዝኸተመሉ መትከላትን ዓንቐጻትን ውዕል ስደተኛታ ሕቡራት ሃገራት ከተግብርን ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝወርድ ዘሎ በደልን ቆላሕታ ክግበረሉን፣ ማሕበረ-ሰብ ዓለም፣ ጸቕጢ ከሓይል፣ ኣባላትን ወደብትን ኮሜቴ ሰለማዊ ሰልፊ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ኢትዬጵያ ኣብ መወዳእታ ለበዋ ኣሕሊፎም።
======================


text:
ኣድያም ጥቓ ራህዋ ኮፍ በለት። በየናይ ክትጅምር ከም ዘላዋ እናሓሰበት ከኣ ዝን በለት። ኣብ መንጎ ክልቴኣተን ከኣ ጸጥታ ሰፈነ። ራህዋ ንኣድያም "ደኺምኪ ኢኺ መስለኒ ደሓን ዋላ ጽባሕ ነዕልል ደቅሲ" ኢላ ነቲ ዝነበረ ጸጥታ ኣፍረሰቶ። ኣድያም "ኖኖ ክሓስብ እየ ጸኒሔ በየን ጀሚረ ነየናይ ሓዲገ ደኣ ታሪኸይ ክነግራ እንዳበልኩ እየ እኰ ጸኒሔ ኣይደኸምኩን ንስኺ ደኺምኪ ዲኺ" በለታ። ራህዋ "ኣይደኸምኩን ኣሽሎ ዘዕልለኒ ረኺበ ደይ ምሉእ ምሸት ከይደቀስኩ ዝሓድር ዘለኹ ግዜ እኳ ይኸደለይ" በለታ ታሪኻ ክትሰምዕ እናተሃንጠየት። ኣድያም ከኣ ምንም እኳ ቃንዛ ርእሲ የሸግራ እንተ ነበረ ነዚ ዕድል እዚ ፈጺማ ክትከስሮ ስለ ዘይደለየት ከምዚ እናዳበለት ታሪኻ ክትነግራ ጀመረት
“ራህዋ ሓፍተይ ሰብ ኣብዛ ምድሪ ክመላለስ ከሎ ብዝተፈላለየ ጎደና ምዕራፋት እዩ ዝሓልፍ ብፍላይ ከኣ ንእስነት ብግቡኡ እንተ ዘይሕዝካዮን ተጠቂምካሉን ሓደገኛ እዩ። ኣነ ኸኣ ንእስነት ዘዓሸወኒ ሰብ እየ ኔረ። ክገርመኪ ገና ንእሽቶይ ተመሃሪት መባእታ ከለኹ እየ ብንእስነተይ ክጻወት ዝጀመርኩ። ኣብዚ እዋን እዚ ንወለደይ ኣነ ሓንቲ ስለ ዝነበርኩ ኩቱር ዝኾነ ሕንቃቐ እዩ ኔሩኒ። ወለደይ እምብዛ ሃብታማት እኳ እንተ ዘይኮኑ ግና ዓቕሚ ርእስና ዝኾነ ናብራ ኣሎና። ኣነ ግና ሑሉፍ ዝኾነ ምክንኻን ናይ ወለዲ እዩ ኔሩኒ። ሕማቕ ምሕዝነት ከኣ የባላሽወካ እንድዩ፣ ዉርዙያት መሓዙት ስለ ዘይሓዝኩ ግዜይ ኩሉ ኣብ ሀይሀይን ጸወታን እየ ዘሕልፎ ኔረ።” ኢላ ዘረበኣ ከይወደኣት ከላ ራህዋ “ኣንቲ ኣድያም እዚ ደኣ ደይ ቁልዕነት እዩ ካብዚ ዝኸፍእ እኮ ኣሎ” ኢላ ዘረብኣ ኣቃረጸታ። ኣድያም “ራህዊ ኣይትተሃውኪ ክገርመኪ ገና ጓል 15 ዓመት ከለኹ እየ ምስ ኣወዳት ክወጽእ ዝጀመርኩ። ንዓይ እዚ ነገር እዚ ንቡር እዩ ምዕባለ ስለ ዝመስለኒ ኸኣ ንዓይ ሓበን እዩ ዝስማዓኒ ዝነበረ። ወለደይ ዝገበሮ ዝነበርኩ ኩሉ ብሰብ እኳ ይመጾም እንተ ነበረ ክኣምኑ ግና ኣይከኣሉን። ኣነ ኸኣ እዚ ነገር እዚ ተጠቂመ ምዕንዳረይ ቀጸልኩ ኣብ ካልኣይ ደርጃ ቤት ምህርቲ ምስ ኣትኹ እሞ ኸኣ መሊሰ እየ ገዲደ ሑሉፍ ሓሊፈ መስተ ሽጋራ ዲስኮ ዝሙት ንዓይ ንቡር እዩ ኔሩ።
ኣብዚ ግዜ እዚ ግና ወለደይ ስለ ዝፈለጡ ቡዙሕ ግዜ እዮም ካብ ገዛ ሰጊጎሙኒ። እዚ ንዓይ መፍቶተይ እዩ ኔሩ። እንዳ መሓዛይ ኮይነ ናጽነት ረኺበ እቲ ስራሕ ዕውልና ተተሓሓዝኩዎ። ካብኡ ሰባት ምስ ስድራይ ዓሪቖም ናብ ገዛና ተመለስኩ። ኣቦይ ሓያል ስለ ዝነበረ ከምዚ ዝረኣኽዮ የፍረሓኒ ስነ ዝነበረ ዝገብሮ ኩሉ ብሚስጥር ክኸውን ወሰንኩ። ሓደ ግዜ ሓደ ዓርኪ ገበርኩ ምስኡ ኸኣ ብዙሕ ይኣቱ ይወጽእ ኔረ ኣብ መወድእታ ኸኣ ጠኒሰ፣ ክምርዓወኪ እየ ደሓን ዝብል ተስፋ ይህበኒ ስለ ዝነበረ ብምጥናሰይ ኣይፈራሕኩን ግና ከም ዝተጸበኽዎ ኣይኮንኩን ዓርከይ ብዛዕባ ዘጋጠንመኒ ምስ ነገርክዎ ክቕበለኒ ኣይከኣለን ኪሒዱኒ ኣዚየ ሓዚነን ተስፋ ቖሪጸን ዝሕዞን ዝጭብጦን ከኣ ጠፋኣኒ። ኣብ መወድእታ ግና በቃ ተሓኒቐ ክመውት ወሰንኩ። ግና ኣምላኽ ጥዑም እንድዩ ኢደይ እንታይ ከም ዝሓዘኒ ኣይገበርክዎን። መሓዛይ ከኣ ነቲ ጥንሲ ክሰዶ ነገረትኒ መቸመ ኣምላኽ ኣሎኺ ስለ ዝበለኒ እዩ እምበር እቲ ጥንሲ ሰዲደዮ። እዚ ኩሉ ገጢሙኒ ከብቅዕ እውን ኣይተኣረምኩን ኣብ ገዛና ሰላም ዝበሃል የሎን ብሰንከይ ኩሉ ግዜ ባእሲ እዩ። ምሸት ምሸት ብማዕጾ ነጢረ እየ ዲስኮ ዝሓድር ህይወተይ ኩሉ ብልሽው እዩ ኔሩ። ይዝከረኒ ሓደ ግዜ ምሸት ምስ መሓዝቶይ ዲስኮ ኣምሲና ምሉእ ምሸት ክንሰቲ ስለ ዝሓደርና ኣዚና ሰኺርና ኣነ ኸኣ ብመስተ ተሸነፍኩ ወጋሕታ ሰዓት ኣርባዕተ ኸኣ ምስ ስኽራነይ ኣብ ኣፍ ገዛይ ደርብዮምኒ ኸዱ ናብ ገዛ ከይኣቱ ኣይከኣልኩን። ከምዚ ኢለ ኸለኹ ግና ጎሮቤትና ኣዜብ ትብሃል ኣማኒት ኔራ። ካብ መጠን ንናዕሊ እየ ዝጸልኣ። ሕሉፍ ሓሊፈ ሓደ መዓልቲ ቃል ኣምላኽ ክንግረኪ ዶ ምስ በለትኒ ኣላታን የብላን ጌረ ጸፊዔያ ገጻ እውን ብጥፍጣፍ መሊኤዮ እየ። ግና ጸሎት ሓዲራ እናመጸት ከላ ኣብቲ ኣፍ ደገ ተድርብየ ጸኒሔያ። ቐልጢፋ ኣልዒላ ናብ ገዝኦም ወሰደትኒ። ክገርመኪ ራህዋ ክትወስደኒ ኸላ ዘውረድኩላ ጸርፊ ማእለያ የብሉን ግና ዓቕላ ይገርመኒ። ኣዚየ ብስኽራን ተሰኒፈ ስለ ዝነበርኩ ምንም ክገብር ኣይከኣልኩን። ገዛ ወሲዳ ኣካልተይ ዓጺባ ብርቱዕ ቡን ኣፍሊሓ ኣስትያትኒ። ቁሩብ ፉኹስ ኢሉኒ ኸኣ ደቀስኩ ካብኡ ሰዕት 10 ምስ ኮነ ነፍሰይ ተፈሊጡኒ እንዳበኦይ በራኺ ኣዜብ ከም ዘልኹ ተረዳኣኒ። ብሕፍረት ኣብ ጽፍረይ ክኣቱ ደሌኹ። ኣዜብ ኩነታተይ ተረዲኣ ኣጆኪ ኣድያም ሓፍተይ ከመይ ሓዲርኪ ኢላ መጽያ ሑቑፍ ኣቢላ ሰዓመትኒ። በቃ ንብዓተይ ክቆጻጸሮ ኣይከኣልኩን። እሞ ክኸይድ ኢለ ብድድ ክብል ከለኹ ኣዜብ ኣይፋል ሎሚ ምሳይ ኢኺ ትውዕሊ ኢላ ግዲ በለትኒ።
እታ መዓልቲ ኸኣ ንዓይ ናይ ለውጢ መዓልቲ ኔራ መጽሓፍ ቁዱስ ሚህራትኒ ብዛዕባ መጻኢ ህይወተይ ኣርኣያትኒ ታሪኸይ ኩሉ ከኣ በታ ዕለት እቲኣ ተቐይራ ኣብታ ሰዓት እዚኣ ኸኣ ንመድሓኒና የሱሱ ክርስቶስ ኣብ ልበይ ተቐበልክዎ ንሱ ኸኣ ታሪኸይ ለዊጡ ሕስራነይ ቀንጢጡ እንሆ ከም ብሓድሽ ሰሪሒ ሰብ ጌሩኒ። ካብታ መዓልቲ ጀሚረ ኸኣ እንሆ ክሳብ ሕጂ ብህይወት ኣለኹ። ገበነኛ ሓጥያተኛ ሞት ዝግብኣኒ ሰብ እየ ኔረ ግናኸ እቲ ናይ ፍቕሪ ኣምላኽ ኣድሒኑኒ። ብድሕሪ ናይ ህይወት ለውጢ ምርካበይ ስድራይ ኣዚዮም ተገሪሞም ጎረባብተይ ተደኒቖም መሓዝቶይ ደንጽይዎም እዩ። ግና ወለደይ ከምዚ ዓይነት ለውጢ ምምጸይ እኳ እንተ ኣሓጎሶም ሃይማኖትኪ ቀይርኪ ብዝብል ዝወረደኒ ኣደራዕን ክሳብ ሕጂ ዝወርደኒ ዘሎና ማእለያ የብሉን ግናኸ እዚ ንዓይ ምስቲ ዝነበረኒ ህይወት ከወዳድሮ ኸአኹ ምንም ኣይኮነን። ከምቲ መጽሓፍ ቁዱስ ዝብሎ ክብረተይ እዩ” ኣድያም ከምዚ ኢላ ታሪኻ ንራህዋ ክትነግራ ኸላ ራህዋ ብንብዓት ኣዒንታ ተሓጺቡ ነበረ። ኣድያም ከኣ ምኽንያት መብከይኣ እንታይ ከምዝኾነ እኳ እንተ ዘይፈለጠት ብምስክርነታ ግና ተተንኪፋ ከምዘላ ኣይሰሓተቶን። ኣድያም ዘረብኣ ብምቕጻል “ራህዋ ሓፍተይ ታሪኸይ እዚ ዝነገርኩኺ ጥራይ ኣይኮነን ማእለያ ዘይብሉ ክዛረበሉ ዝሓፍረሉ ተግባራት እየ ፈጺመ እዚ ኹሉ ኾይኑ ከብቕዕ ግና እንሆ ኣምላኽ ምሕረት ጌሩለይ ታሪኸይ ተለዊጡ ሓዳሽ ሰብ ኮይነ ሰለዚ ብሓጺሩ እዚ እመስል እቲ ክነግረኪ ዝሓሰብኩ” ራህዋ ብክያታ ኣየቃረጸትን ንብዓት ብኽልተ መዓጋግርታ ክፈስስ ጀመረ። ኣድያም ሑቑፍ ኣቢላ ንብዓታ ብሶፍት ክትደርዘላ ጀመረት ራህዋ እናተነኽነኸት “ኣድያም ናተይ ታሪኽ ካብ ናትኪ ብሚልዮን ዕጽፊ ይዓቢ። እስኺ ዘዕለልክኒ ምስ ናተይ ከወዳድሮ ከለኹ ኣዚዩ ቀሊል እዩ። ኣንቲ ናተይ እኮ ሕጂ ኣብዚ ዓራት ተደኒሰ ክሓስቦ ከለኹ እምበርከ ሰብ ድየ እየ ዝብል ግና ረኺበያ ኸኣ” እናበለት ራህዋ ብብኽያት ተነኽነኸት።
ኣድያም ንራህዋ ኣእዳዋ ሒዛ “ራህዋ እቲ ዘሕጉስ ግና ይቕረ ዝብል ኣምላኽ ስለ ዘሎ እዩ” ራህዋ ቕልጥፍ ኢላ ብቑጠዐ “ንዓይ ክፍእቲ ርኽስቲ መጽረፊት ወለዳ” ኣድያም ትቕብል ኣቢላ “ብርግጽ ከምዚ ዝበልክዮ ክትኮኒ ትኽእሊ ኢኺ ግና ኣምላኽ ካብ መጀመርያ ወዱ የሱሱ ክርስቶስ ኣብ መቀል ክልእኸልና ከሎ መንነትና መን ምኻና` ኣርጊጹ ይፈልጥ እዩ ስለዚ ንዓኺ ምሕረት ክገብረልኪ ኣይጨንቆን እዩ” በለታ። ራህዋ “ኣነ እኮ ኣድያም ሓፍተይ ኣብዛ ምድሪ ዘይፈጸምክዎ ሓጥያት ምስ ዘይዘወርክዎ ወዲ እንድዒ ከልቢ እኮ እየ ኔረ” ኣድያም ከኣ “ራህዋ ሓፍተይ ኣምላኽ እንታይ ኔርና እንታይ ጌርና ዘይኮነ ዘግድሶስ ሕጂ ምስኡ ምትዕራቕ እዩ ዝደሊ” በለታ ራህዋ “ኣነ እኮ ብሰንኪ ጽጋበይ ካብ ገዛ ወጽየን ተሰጊገን ወለደይ ፈንፊኖምኒ ኣብ ጽርግያታት ከተማ ኣምንዝራ ኾይነ ዝሰርሕ ዝነበረኩ ሰበ እየ ኣይፈለጥክንን ኣድያም” ኣድያም ከኣ “ኣነ እውን ካባኺ ዝተፈልየ ታሪኽ ስለ ዘይነበረኒ ኣይገርመንን እዩ። ዋላ እውን እቲ ኣነ ጻድቕ እየ ዝብል ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጻድቕ ኣይኮነን። ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ስለ ዝሓጠኣ ኩሉ ኸኣ ክብሪ ኣምላኽ ስለ ዝሰኣነ ናብ ፈጣሪ ጥራይ እዩ ክምለስ ዘለዎ። ንስኺ እውን ብዘይገድስ ዝገበርክዮ ኣምላኽ ንዓይ ምሕረት ዝገበረ ንዓኺ ከኣ ክገብረልኪ ይኽእል እዩ። ንሱ ሓጥያትና እንተ ተናሲሕና ይቕረ ክብለልና ከምዝኽእል እዩ መጽሓፍ ቁዱስ ዝነግረና ሰብ እንተ ፈንፈነኪ እንተ ተጸየፈኪ ኣምላኽ ግና ገና የፍቅረኪ እዩ” በለታ። “ሕጂ እውን ኣድያም እንታይ ገጢሙኒ ከምዘሎ እንተ ኣሎ እንተ ነጊርክ ንስኺ እውን ክትርሕቕኒ ምዃንኪ እየ ዝፈልጥ።
ኣነ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ከም ዝመዉት ይፈልጥ እየ ደጊም ድሕር ሕጂ ተስፋ የብለይን መጻእየይ ኩሉ ጸልማት እዩ ብሕጂ ዝርእዮ ሰናይ ነገር የለን እቲ ቐደም ክገብሮ ዝግብኣኒ ኣይገበርኩን ልዕሊ ገሃንም ፍርዲ እንተ ኣሎ እውን ይግብኣኒ እዩ” ኣ\ኢላ እናተዛረበት ከላ ኣድያም ኩሉፍ ኣቢላ “ራህዊ ብርግጽ ኣነንን ካልኦትን ክንርሕቐኪ ንኽእል ኢና ኣምላኽ ግና ብፉጹም ኣይድርብየክን እዩ ንሱ ተስፋ ተስፍኡ ንዝሞተ ክብሪ ንዝተዋረደ እዩ ነዚ ኸኣ ምስክር ኢና።” በለታ ኣድያም “በሊ ኣድያም ሓፍተይ ኣነ ተሰካሚት ኤች ኢይ ቪ አይድስ እየ ስለዚ ሕጂ እንታይ ተስፋ ኣሎኒ” በለታ ራህዋ። ኣድያም ብውሽጣ እናሓዘነት “ራህዋ ሰብ ኣብ ዘመን ህይወቱ ዘዝዘርኦ እዩ ዝዓጽድ ኣነ ኣምላኽ ፈቒድዋ ኣይተታሓዝኩን እምበር ብአይድስ ክመውት ዝግብኣኒ ሰብ እየ። ግና ራህዋ ንስኺ እውን በዚ ሕማም ስለ ዝተለኸፍኪ ናትኪ ነገር ትወዲኡ ማለት ኣይኮነን። ሕጂ እውን ተስፋ ኣሎ።
ሰብ ኣብ ዛምድሪ ብጥዕና እናተመላለሰ መንፈሱ ምስ ኣምላኽ እንተ ዘይተዓረቀ ዋጋ የቡሉን ንስኺ ምስ እዚ ሒዝኪ ዘሎ ሕማም ኮይንኪ ምስ ኣምላኽ ብጎይታና የሱሱ እንተ ተዓሪቕኪ ልዕሊ ማንም ሰብ ብተስፋ ክትመላለሲ ትኽእሊ ኢኺ። እቲ ሕቶ ኸኣ ናይ ሙማትን ዘይሙማትን ኣይኮነን። ሰብ ሞይቱ ማለት ናቱ ታሪኽ ኣኽቲሙ ማለት ኣይኮነን። ከምቲ ቃል ኣምላኽ ዝብሎ ሰብ ምስ ሞተ ንፍርዲ መንግስተሰማይ ድዩ ገሃንም እሳት ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ክቐርብ እዩ። እዚ ማንም ክልውጦ ዘይክእል ሓቂ እዩ። ስለዚ ንስኺ ከኣ ሕጅ በዛ ምሸት እዚኣ ናብ ኣምላኽ ትቐርብሉ ሰዓት እዩ። ስለዚ ራህዋ እታ መዓልቲ ምድሓን ሕጂ እያ እሞ ስለዚ ናብ ኣምላኽ ብምሉእ ልብኺ ቅረቢ። መንፈስኪ እንተ ጥዕዩ ኸኣ ነዚ ሒዝኪ ዘሎ ሕማም ከመይ ጌርኪ ከም ትገጥምዮ ክትፈልጢ እኺ ስለዚ ኣጆኺ ገና ተስፍ ኣሎኪ” በለታ። ራህዋ እሞ እንታይ ክገብር በለታ “ኣድያም ከኣ በዛ ደቒቕ እዚኣ ሓጥያትኪ ተኣሚንኪ ንጎይታ የሱሱ ኣብ ልበይ እተው በልዮ ንሱ ኸኣ ናባኺ ክመጽእ እዩ ህይወትኪ ክልውጥ ሰላምኪ ከዕቢ ተስፋን ምጽንናዕን ክኾነኪ ልዕሊ ኩሉ ኸኣ ናይ ዘልኣለም ህይወት ክህበኪ እዩ” ራህዋ ኸኣ ፍቓደኛ ምኻና ርእሳ ብምንቕናቕ ገለጸትላ ሓቢረን ከኣ ጸለያ።
ኣድያም በቲ ዝኾነ ነገር ኣዝያ ተሓጎሰት ቃንዛኣ እውን ኩሉ ረሳዓቶ ነናብ መደቀሲእን ከኣ ኸዳ። ራህዋ በቲ ዝኾነ ነገር ኣዚያ ተሓጎሰት ንፈለማ ግዜ ኸኣ ልዋም ዘለዎ ድቃስ ደቀሰት። ንጽባሒቱ “ኣድያም ኣብ ዘመን ህይወተይ ንፈለማ ግዜ ልዋም ዘለዎ ድቃስ ደቂሰ ብርግጽ በዚ ነገር ኣዚየ ክዓቢ ይደሊ እየ። በጃኺ ምሸት ምሸት ከኣ መጽሓፍ ቁዱስ መሃርኒ” በለታ ኣድያም ሙሉእ ለይቲ ብዛዕባኣ ክትጽሊ እያ ሓዲራ “ራህዋ ሓፍተይ ኣጆኺ ክምህረኪ እየ። ኣምላኽ ምሳኺ እዩ። ኣብዚኣ ኸኣ መጽሓፍ ቁዱስ ኣሎኒ ኣንብብያ ኢኺ” ኢላ ሓቢረን ክቖርሳ ናብ ዓራታ ጸውዓታ። “ኣንቲ ኣድያም ሓፍተይ ኣምላኽሲ ነዚ ኣይድስ ዝኸውን መድሃኒት ክረኽቡ እንተ ዝሕግዞም” በለታ ራህዋ “ኣምላኽ እንታይ ይሰኣኖ ግና እቲ ዝዓበየ ናይ ስጋ ፈውሲ ዘይኮነስ ናይ መንፈስ ፈውሲ እዩ ዘድሊ። ስለዚ እዚ ነገር እዚ ኣየጨንቕኺ” በለታ ኣድያም። ኣብ መንጎ ዕላለን ከኣ ተረኛ ነርስ መጸተን ክልቴኣተን ኮፍ ኢለን ኣፍ ንኣፍ ከዕልላ ምስ ጸንሕኣ እዚያ ተገረመት። ከመይ ሓዲርክን ኢላ ኸኣ ናብ ውራይ ሕክምንኣ ኸደት። ነፍሲ ወከፍን ከኣ ነናብ ሰፈረን ከዳ።
ኣድያም (5ይ ክፋል)
Typography
- Font Size
- Default
- Reading Mode


text:
ሓድሽ ፕሮዝዳንቶም ንምምራፅ ሎማዕንቲ ሰኒ ድምፆም ይህቡ ዝነበሩ እቶም ዝበዝሑ ብታሕጓስ ነይሮም።ንሃገሮምን ኣብዚ ምርጫ ክስዕሩ ትፅቢት ንዝገበረሎም ንናይ ቀደም ኣዛዚ ሰራዊት ግብፂ ዓብድል ፋታሕ ኤል-ሲሲን ብምሙጓስ ይጭድሩ።
ወሃብቲ ድምፂ እቲ ከይዲ ፅፉፍ ክኸውን ተስፍኦም ይገልፁ።
ኣቐዲሞም ድምፆም ዝሃቡ ሲሲ ግብፃዊያን ናይ ባዕሎም ታሪኽ ክፅሕፉ እዮም ወፂኦም ዘለው ኢሎምም።
ልዕሊ 400 ሽሕ ሓይልታት ፀጥታን ወታደራትን ምውፋሮም ወጥሪ ምህላው እዩ ዘርኢ።
Sky News Arabia ዝተብሃለ ማዕኸን ዜና ኣባላት ናይ ዝተኣገደ እስላማዊ ሕውነት ኣብ ከባቢ ሰሜን ካይሮ ማኑፊያ ነቲ ምርጫ ንምህዋኽ ፈቲኖም ብፖሊስ ተኣሲሮም ክትብ ፀብፂባ’ላ።
እቲ ምሃብ ድምፂ ብፅቡቕ ይካየድ ኣሎ ክብሉ ናይ ወፃኢ ተዓዘብቲ ሎማዕንቲ ሰኒ ተዛሪቦም።
ካብ 90 ሚሊዮን ህዝቢ ግብፂ 54 ሚሊዮን ከድምፁ ይኽእሉ።
እቲ ምሃብ ድምፂ ፅባሕ ሰሉስ ምሸት ክዕፆ እዩ።


text:
Radio Erena: 18 December 2015
ፕሮፌሽናል ተቐዳዳምይ ብሽክለታ ኤርትራዊ ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት፣ ናይዚ ዓመት’ዚ ዝበለጸ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ኮይኑ ተዓዊቱ።
ኣብዚ ኣርባዕተ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ሓያሎ ተቐዳደምቲ ንብሉጽ ተቐዳዳማይ ኣፍሪቃ ዝተረቑሑሉ ዓመት፣ ዳኒኤል ዝልዓለ ድምጺ ብምርካብ’ዩ ጸብለል ኢሉ።
ኣባል ደቡብ ኣፍሪቃዊት ክልተ ኤምቲኤን ኩቤካ (ዳይመንሽን ዳታ) ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት፣ ኣብ ዙር ፈረንሳ 2015 ዝተሳተፈ ናይ መጀመርያ ጸሊም ኣፍሪቃዊ ምዃኑን፣ ኣብ ቦኽሪ ሱታፌኡ ኸኣ ማልያ ኣንበሳ ዓቐብ ምዕዋቱን ይዝከር።
ኣብዚ ብደረጃ ዓለም ብዕብየቱ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝስራዕ ዙር ፈረንሳ ዘርኣዮ ኣንጸባራቒ ዓወት ከኣ ንጋንትኡን ሃገሩ ኤርትራን ጥራይ ዘይኮነ ንመላእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ሓበን ምዃኑ መራሕቲ ሃገራት፣ ኣምባሳደራትን ማሕበረ ሰብ ስፖርትን ከምዝገለጽዎ ኣይርሳዕን።
ኤርትራ ኣብ ቅድድም ብሽክለታ ብእተርዮ ዘሎ ዓወታታ፣ ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ንሽልማት ብሉጽ ተቐዳዳማይ ካብ ዝተረቑሑ ሓያሎ ተቐዳደምቲ እቶም ኣርባዕተ ኤርትራውያን ክኾኑ እንከለዉ ንሳቶም ከኣ፣- ዳንኤል ተኽለሃይማኖት፣ ኣብ ዙር ፈረንሳ 2015 ዝተሳተፈ መርሃዊ ቅዱስ፣ መኽሰብ ደበሳይን ናትናኤል ብርሃንን’ዮም።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ነዚ ክብሪ’ዚ ዝተዓወተ ተቐዳዳማይ ኤርትራዊ መኽሰብ ደበሳይ’ዩ።
ኣብ 2013 ደቡብ ኣፍሪቃዊ ሊዊስ ሜንቲጀስ ኣብ 2012 ከኣ ኤርትራዊ ናትናኤል ብርሃነ ተዓወቲ ብሉጽ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ኣፍሪቃ ምዃኖም ይፍለጥ።
ኣብዚ ካብ ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ብዝተዋጽኡ ክኢላታት ቅድድም ዝቖሙ ደያኑ ትማሊ 17 ታሕሳስ ዝሃብዎ ድምጺ፣ ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት ብርሃነ ተዓዋቲ ብሉጽ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ኣህጉር ኣፍሪቃ ምዃኑ ከረጋግጽ እንከሎ፣ ካልኣይ ንዳኒኤል ወዲ ጋንትኡ ደቡብ ኣፍሪቃዊ ሊዊስ ሜንንቲጀስ፣ ሳልሳይ ከኣ ኣባል ክለብ ስክይዲቨ ናይ ዱባይ ቱኒዝያዊ ራፋ ሹተዊ ኮይኖም’ዮም ተረቑሖም።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ ኣባል ክለብ ባይክ ኤይድ ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ መኽሰብ ደበሳይ፣ ናብታ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ጸንቢር ዘላ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ክለብ ኤምቲኤን ኩቤካ ተሰጋጊሩ።
===================================


text:
Radio Erena: 25 March 2018
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ግዝኣት ሶማሊላንድ እትሃንጾ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣብቲ ዞባ ሓድሽ ወጥሪ ፈጢሩ ከምዘሎ ማዕከን ሓበሬታ ብሉምበርግ ገሊጹ።
መንግስቲ ሶማልያ እቲ ኣብ መንጎ ብመንግስቲ ዝውነን ዲፒ ዎርልድ፣ ኢትዮጵያን ሶማሊላንድን ዝተኻየደ ስምምዕ ሕጋዊ ባይታ የብሉን ክብል ከምዝነጸጎ ዝፍለጥ’ዩ።
ነዚ ስዒቡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሶማሊላንድ ሳዓድ ዓሊ ሺረ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ሶማል ወተሃደራዊ ሓይሊ እንተዋፊራ፣ ሶማሊላንድ ነብሰ ምክልኻል ክትገብር ድልውቲ ኣላ ክብል ገሊጹ።
እቲ ኣብ ወደብ በርበራ ዝህነጽ ሓይሊ ኣየርን ባሕርያን፣ ኢማራት ዓረብ ንሰላሳ ዓመት ከተመሓድሮ ዝተገብረ ስምምዕ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ ኢትዮጵያ እውን 19 ሚእታዊት ብርኪ ኣለዋ።
ኢትዮጵያ ምስ ሶማሊላንድ ስምምዕ ምኽታማ፣ ነታ በይናዊ ናጽነት ኣዊጃ ዘላ ኣካል ሶማሊያ ከም ሃገር ወግዓዊ ተፈላጥነት ምሃብ’ዩ ክብሉ ሰበስልጣን መንግስቲ ሶማልያ ይኸሱ።
ሚኒስተር መጎዓዝያ ኢትዮጵያ ነዚ ክሲ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ ምላሽ፣ እቲ ምስ ሶማሊላንድ ዝተኻየደ ስምምዕ፣ ንቁጠባዊ ምዕባለ ዝምልከት ደኣምበር ምስ ልኡላውነት ወይ ወግዓውነት ሶማሊላንድ ዝተሓሓዝ ኣይኮነን ኢሉ።
እዚ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ሶማሊላንድ እትሃንጾ ዘላ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣብ ከባቢ ወሽመጥ ዓደን ዝርከብ ብምዃኑ ምስቲ ኣብ ዓሰብ ናይ ኤርትራ ዘለዋ መዓስከር ከመይ ክወሃሃድ’ዩ ዝብል ሕቶ፣ እቲ ውሳኔ ምሉእ ብምሉእ ናብ ኢማራት ዝግደፍ’ዩ ክብል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሶማሊላንድ ይገልጽ።
እዚ ሓድሽ ወተሃደራዊ መዓስከር ንሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኮነ፣ ምስቲ ኢማራት ዓረብ ኣብ የመን እተካዪዶ ዘላ ወተሃደራዊ ምትእትታው ኣቢሉ ንኩነታት የመን’ውን ዝጸሉ ብምዃኑ ነቲ ዞባ ብሓፈሻ ሓድሽ ስግኣት’ዩ ክብሉ’ዮም ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ዝገልጹ።
=======================


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ናብ ፕረዚደንት ሙጋበ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ሰዲዱ
መንግስቲ ኤርትራ፣ ደጊሙ ከምዝተዓወተ ንዝገለጸ ፕረዚደንት ዚምባብዌ ሮበርት ሙጋበ ናይ እንቛዕ ሓጎሰካ መልእኽቲ ከምዝልኣኸ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም። እቲ ብመንገዲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝርከብ ኤምብሲ ኤርትራ ኣቢሉ ናብ ፕረዚደንት [...]
ኣብ ኣስመራ ጸልማት ተጎልቢቡ ዝፍጸም ዝምታን ክትራንን ይስዕርር።
ኣብ ኣስመራን ካልኦት ከተማታትን ጸላማት ተጎልቢቡ ዝፍጸም ዝምታ እናዛየደ ይምጸእ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ሓቢሮም። ኣብ ርእሰ ከተማ ኣስመራ፣ ጉዳይ ስርቕን ዝምታን ካብ ኣውራ ዕላላት ኮይኑ ከምዘሎ ዝጠቐሱ እቶም ምንጭታት፣ ብፍላይ [...]
ዒድ ኣልፈጥሪ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ወጻእን ብድምቐት ተባዒሉ።
ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዝርከቡ ኤርትራውያን ኣመንቲ ምስልምና፣ ንዒድ ኣልፈጥሪ ብድሙቕ ሃይማኖታዊ በዓል ጸንቢሎሞ። ኣብ ውሽጢ ዓዲን ወጻኢ ሃገራትን ዝርከቡ ኣመንቲ ምስልምና፣ ኣብ ከከተማኦም ናብ ዝርከብ መሳጊድ ብምዃድን ናይ ሓ [...]
ብሪጣንያ፣ ኤምባሲ ኤርትራ ምኽፋል ክልተ ካብ ሚእቲ እናቐጸሎ ምጽቓጣ ትንቐፍ
ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ብሪጣንያ ኣብታ ሃገር ካብ ዝርከቡ ኤርትራውያን ምእካብ ዘይሕጋዊ ክልተ ካብ ሚእቲ እናቐጸሎ መንግስቲ ብሪጣንያ ስቕታ ምምራጹ ኒውስ ስቴትስ መን ነቒፋ። እቲ ማዕከን ዜና፣ ብሪጣንያ ንኤምባሲ ኤርትራ መጠንቐቕታ ሂባ [...]
ካብ ጢዖ ዝተበገሱ ሓያሎ ኤርትራውያን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ሃለዋቶም ጠፊኡ
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ካብ ጢዖ ተበጊሶም ብንእሽቶ ጃልባ ቀይሕ ባሕሪ ብምስንጣቕ ናብ የመን ንምስጋር ዝፈተኑ 10ታት ኤርትራውያን ሃለዋቶም ከምዝጠፍአ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም። እቶም ብውሕዱ ሰለስተ ኣባላት ሓንቲ ስድራ ዝርከ [...]
”መንግስቲ ኤርትራ፣ ሕጂ’ውን ጸጥታ ሶማልያ ንምዝራግ ይሰርሕ ኣሎ” ተቖጻጻሪ ጉጅለ
ካብ 2009 ኣትሒዙ ንዝተነብረሉ እገዳ ክልዓል ዝሓትት ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ሕጂ’ውን ኣንጻር መንግስቲ ሶማል ንዝኾኑ ዝተፈላለዩ ወገናት ብምድጋፍ ጸጥታ እታ ሃገር ንምዝራግ ይሰርሕ ኣሎ ክብል ተቖጻጻሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት ሃገራት [...]
መ. ኤርትራ፣ ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታት ናብ ማእቶት ከዋፍሮም’ዩ
ብምሕድራ ዓቕሚ ሰብ ባይታ ዘቢጡ ዝርከብ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣቐዲሙ ብረት ንዝዕጠቖም ክሳብ 55 ዓመት ዝዕድሚኦም ዜጋታት ናብ ማእቶታዊ ንጥፈታት ከዋፍሮም መዲቡ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ኣረጋጊጾም። እቶም ብምምሕዳራት ተወ [...]
ኤርትራውያን ዝርከብዎም 83 ስደተኛታት ካብ ምጥሓል ድሒኖም
ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ዝተበገሰት ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ዝጸዓነት ጃልባ፣ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ መኣዝና ኣጥፊኣ ኣብ ናይ ምትሓል ሓደጋ ኣብ ዝነበረትሉ እቶም ስደተኛታት ብቱኒዝያውያን ገፈፍቲ ዓሳ ክድሕኑ ከምዝኸኣሉ ኣል ዓረብ [...]
ማሕበረ ሰብ ዓለም ንእስራኤል ይነቅፍ
እስራኤል 14 ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ ምምላሳ፣ ካብ ማሕበረ ሰብ ዓለም ነቐፌታ ይወርዳ ኣሎ። መንግስቲ እስራኤል ነቶም ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ ዝመለሰሉ ምኽንያት ብድሌቶም’ዩ ይብል እኳ እንተሎ፣ እቶም ንልዕሊ ሓደ ዓመት ኣብ ማእሰ [...]
ኣብ ኢትዮጵያ ሰፊሕ ሰለማዊ ሰልፊ ተኻይዱ
ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታትን ፖለቲከኛታትን ክፍትሑ ዝጽውዕ ሰፊሕ ሰለማዊ ሰልፊ ኣብ ከተማታት ጎንደርን ደሴን ተኻይዱ። ኣብቲ ብሰንበት 14 ሓምለ ዝተኻየደ ሰለማዊ ሰልፊ፣ ዝተሳተፉ ኣሽሓት ኢትዮጵያውያን፣ መንግስቲ ኢትዮ [...]


text:
Radio Erena: 10 July 2019
እስራኤል ኣብ ኢትዮጵያ ንዝስራሕ ዘሎ ዝዓበየ ዲጋ፣ ናይ ኣየር ምክልኻል ተቕውም ኣላ ተባሂሉ ንዝወጸ ሓበሬታ፣ መንግስቲ እስራኤል ናይ ኣሉታ ምላሽ ሂቡሉ።
ማዕከናት ዜና እስራኤል ንወተሃደራውያን ምንጭታት ብምጥቃስ ኣብ ዝዘርገሖኦ ሓበሬታ፣ እታ ሃገር ዝኾነ ናይ ወተሃደራዊ ምክልኻል መደብ ኣብ ኢትዮጵያ ከምዘይብላ ሓቢረን።
ኣብቲ ብሰንበት 7 ሓምለ ዝወጸ ሓበሬታ፣ እስራኤል ንኢትዮጵያ ወተሃደራዊ ድጋፍ ብምሃብ ምስ ግብጺ ዘለዋ ዝምድና ከተሻሕክሮ ከምዘይትደሊ የመልክት።
ኣቐድም ኣቢሉ፣ ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፋታሕ ኣል ሲሲ፣ እስራኤል ንናይ ኢትዮጵያ ዝዓበየ ዲጋ ናይ ኣየር ምክልኻል ካብ ምህናጽ ደው ተብለሉ መንገዲ ንምንዳይ ጽዑቕ ዝርርብ ከካዪድ ከምዝቐነየ ዝገልጽ ዜና ብወገን ግብጺ ክቃላሕ ቀንዩ’ዩ።
ከምዝፍለጥ ኢትዮጵያ ብሰንኪ እትሃንጾ ዘላ ዲጋ፣ ብተደጋጋሚ እዋን ምስ ግብጺ ኣብ ምስሕሓብ ኣትያ እያ።
ብካልእ ወገን ኣብ ኢትዮጵያ ብመቑነን ክዕደል ዝጸንሐ ኤለክትሪካዊ ጸዓት ደው ከምዝበለ ሚኒስትሪ ሃብቲ ማይን ኤለክትሪክን እታ ሃገር ገሊጹ።
ብሰንኪ ዋሕዲ ዝናብ ዲጋታት ኢትዮጵያ እኹል ማይ ብዘይምዑቋረን ኣጋጢሙ ንዝጸንሐ ቀረብ ጸዓት፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ናብ ንቡር ስለዝተመልሰ፣ በብእብረ፣ ንዝተወሰነ ሰዓታትን ከባቢታትን ክወሃብ ዝጸንሐ ኣገልግሎት ኤለክትሪክ ናብ ንቡር ተመሊሱ ኣሎ ክብል ካብ ሚኒስትሪ ሃብቲ ማይን ኤለክትሪክን ኢንጅኔር ስለሺ በቀለ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣመልኪቱ።
እንተኾነ ንትካላትን ዓበይቲ ፋብሪካታትን ዝዕደል ኣገልግሎት ኤለክትሪክ፣ ንዝመጽእ 15 መዓልታት 50 ሚእታዊት ካብ ጠለባቶም፣ ለይቲ ካብ 11 ክሳብ ወጋሕታ ሰዓት 5 ከኣ ምሉእ ብምሉእ ኣገልግሎት ክረኽቡ ሙዃኖም ይግለጽ።


text:
መራሕቲ ሶማሊያ ግልፂ ምርጫ ከካዩዱ ዩናይትድ ስቴትስ ድሕሪ ምትሕስሳባ መንግስቲ ሶማሌ ፀኒሑ ፕሬዝዳንታውን ፓርላማነታውን ምርጫ ከምዘካይድ ቃል ኣትዩ።ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ U/Sዩ ኣንቶኒ ብሊንከን እቶም መራሕቲ ''ፀቢብ ፖለትካዊ ዕላማታት'' ናብ ጎኒ ገዲፎም ንህዝቢ ሶማሊያ ዘለዎም ሓላፍነት ክወፃኡ ኣለዎም ኢሎም ዝሓለፈር ዓርቢ።
መራሕቲ ሶማሌ ምስሕሓቦም ጠጠው ኣቢሎም ኣብ ዴሞክራሲያዊ መስርሕ ከተኩሩ ዩናይትድ ስቴትስ ድሕሪ ምፅውዓ ምንስቴር ሓበሬታ ሶማሌ ዖስማን ዱቤ ምርጫ ከምዝካየድ ኣረጋጊፆም ኣለው።
ዱበ ከምዝበሉዎ ፌደራል መንግስቲ ሶማሊያ ብኽልቲኡ ኣብያተ ምኽሪ ሶማሊያ 17 መስከረም 2020ኣ\ፈ ብመሰረት ዝፀደቐ ስምምዕ ብቕልጡፍ ምርጫ ከካይድ እዩ እዮም ኢሎም።
ፋርማጆ ብዝብል ሽም ዝፍለጡ ናይ ሶማሊያ ፕሬዝዳንት መሓመድ ዓብዱላሂ ናይ ስልጣን እዋኖም ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት ድሕሪ ምብቅዑ ምስ መራሕቲ ፌደራልን ክፍለ ግዝኣታትን ናይ ክልተ ማዕልታት ዋዕላ ኣካይዶም።
ቤት ምኽሪ ሃገራዊ መድሕን ዝተብሃለ ተቓዋሚ ፓርቲ እቶም ፕሬዝዳምት ከምዚ ዝበለ ዋዕላ ናይ ምክያድ ሕገ መንግስታዊ ስልጣን የብሎምን ይብል።ኩሎም ፖለቲካዊ ሰብ ትሕጃ ዝውከልሉ ጉባኤ ፀዊዑ ኣሎ እቲ ውድብ።
ቀንዲ ኣባል ናይቲ ተቓዋሚ ውድብን መራሒ ዓርሰ ምምሕዳር ፑንትላንድን ዝኾኑ ሳዒድ ዓብዱላሂ ደኒ ሶማሊያዊያን ዜጋታት ነቲ ፀገም ንምፍታሕ ክሓብሩ ፀዊዖም።
እታ ሃገር ኣብ ቀራና መንገዲ እያ ዘላ ዝበሉ ንሶም ህዝቢ ሶማሊያ ኣብቶም ዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝተረኸቡ ምዕባለታት ንምድሓን ክሓብር ኣለዎ ኢሎም።
መራሕቲ ሶማሌ ምርጫ ንምክያድ ሰላማዊ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክጥቀሙ ሕቡራት መንግስታት ትማሊ ሰንበት ዘውፅኦ መግለፂ ይምሕፀን።ኣብ ሶማሌ ቤት ፅሕፈት ሕቡራት መንግስታት ዘውፅኦ መግለፂ ንረብሓ እታ ሃገርን ህዝባን ክረዳድኡ ፀዊዑ ኣሎ።


text:
ጠቕላሊ ዓቓቢ ሕጊ ኣሜሪካ ዝኾኑ ሰሽንስ ላዕለዋይ ደጋፊ ወፍሪ ምርጫ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዝነበርሉ እዋን ብዛዕባ ምርጫ ምስ ናይ ሩሲያ ኣምባሳደር ተዘራሪቦም እንተኾይኖም ተሓቲቶም ከምዚ ክብሉ መሊሶም።
“ብዛዕባ ዝኾነ ይኹን ዓይነት ምትእትታው፡ ኣብ ወፍሪ ወይ ምርጫ ኣሜርካ ዝምልከት ምስ ዝኾነ ይኹን ሩሲያዊ ወይ ዝኾነ ይኹን በዓል ስልጣን ወፃኢ ኣይተራኸብኩን ወይ ኣይተዘራረብኩን።ምስ ወፍሪ ምርጫ ፕረዝደንት ዶናልድ ትራምፕ ርክብ ዘለዎ ዝኾነ ሰብ ከምኡ ዝበለ ዝርርብ ገይሩ እንተኾኑ እውን ዝፈልጦ የብለይን። “
ሰሽንስ ምስ ሩሲያ ተመሳጢሮም ንዝብል ሓሳብ ‘ዘፀይፍን ዘፅልእን ሓሶት’ ክብሉ ብትሪ ነፂጎምዎ ኣለው።
እቶም ዋና ዓቃቢ ሕጊ ካብ ናይ ሩሲያ ምርመራ ንርእሶም ዘግለልሉ ምኽንያት ጌጋ ስለዝፈፀሙ ዘይኮነስ ንኣሰራርሓ ክጥዕም እዩ ኢሎም።
ዳይረክተር ፈደራላዊ ቤት ጽሕፈት መርመራ ኣሜሪካ (FBI) ዝነበሩ ጄምስ ኮሚ ቃለ ምስክርነቶም ድሕሪ ምሃቦም ድሕሪ መዓልታት እዮም ሰሽንስ ቃሎም ዝህቡ ዘለው።
እቶም ፕረዝደንት ንኮሚ ንምብራር ምውሳኖም ዝደገፍኩዎም እቲ ትካል ከም ብሓድሽ ስርሑ ክጅምር ካብ ዝነበረኒ ድልየት እዩ ኢሎም።ኮሚ ዝተባረሩሉ ምኽንያት ይካየድ ምስ ዘሎ ናይ ሩሲያ ምርመራ ዝተሳሰረ እንተኾይኑ ተሓቲቶም ኣብ ክንዲ እቶም ፕረዝደንት ኮይነ ኣይምልስን ክብሉ መልሶም ሂቦም።
ዴሞክራሲያዊት ኣባል ኮሚቴ ስለያ ሰኔተር ዳያን ፌይንስተይን ንዝሓተትኦ ሕቶ “ብዛዕባ ናይ ኮሚ ምብራር ምስቶም ፕረዝደንት ዋላ ሓደ ናይ ቃል ዝርርብ ኣየካየድኩምን ማለት ድዩ?”
“ምስቶም ፕረዝደንት ዘካየድኩዎም ናይ ውልቂ ዝርርብ ምሳኹም ክዘራረበሉ ፍቓደኛ ኣይኮንኩን፤ከረጋግፆ ወይ ክነፅጎ እውን ኣይክእልን እዩ” ኢሎም።
ሰሽንስ እቶም ፕረዝደንት ነቲ ዝርርብ ምስጢር ኮይኑ ክቕፅል ናይ ምግባር መሰል ኣለዎም ኢሎም ።
ገለ ሪፓብሊካዊያን ምስ ሩሲያ ምስጥራዊ ርክባት ነይሩ ንዝበሃል ክሲ ምስ ናይ ስለያ ልቢ-ወልደ ድርሰት ብምንፅፃር ንሰሺን ተኸላኺሎምሎም።
ብመሰረት ፀብፃባት ዜና ጄፍ ሰሺንስ ካብ ናይ ሩሲያ ምርመራ ንርእሶም ምግላሎም ንፕረዝደንት ትራምፕ ኣጉህዩዎም ነይሩ።እቶም ዋና ዓቃቢ ሕጊ ግን ነዚ ኣይረጋገፁዎን።


text:
ፍሪዶም ሃውስ(Freedom House) ዝተባህለ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ዝመደበሩ ተሓላቒ ናጽነት ኢንተርነት፡ ኣብ ናይ ሎሚ ዓመት ጸብጻቡ፡ ኢትዮጵያ ካብ ሶርያ፡ ዒራቕን ቻይናን ቀጺላ ምንም ዓይነት ናጽነት ኢንተርነት ዘይብላ ሃገር`ያ ክብል ጸዊዕዋ`ሎ።
ኣብ ፍሪደም ሃውስ ኦፊሰር ጉዳይ ክፍሊ ኣፍሪቃ ዝኾነት ማይ ትራንግ፡ ብዛዕባ ናጽነት ኢንተርነት አብ ኢትዮጵያ ንቪኦኤ ክትገልጽ ከላ “ ኢትዮጵያ ካብተን ዝኸፍአ ዓፈና ኢንተርነት ዘለወን ሃገራት ሓንቲ`ያ፡ እዚ ድማ ምስ ሃገራት ኣፍሪቃ ጥራሕ ብምንጽጻር ዘይኮነስ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ምስ ዘለዋ ሃገራት ክትነጻጸር ከላ ዘርእዮ ነገር ንሱ`ዩ” ኢላ።
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኣጠቓቕማ ኢንተርነት 2% ጥራይ ምዃኑ ዝጠቐሰት ክኢላ ፍሪደም ሃውስ፡ “እቲ 2%'ውን ብመንግስቲ ተጽዕኖ ይግበረሉ” ኢላ። ኣተሓሒዛ፡ ኣብ ኢንተርነት ንመንግስቲ ነቒፎም ዝጽሕፉ ድማ ይእሰሩ ኢላ።
ምሉእ ጸብጻብ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 01 July 2019
ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸር ህዝቢ ሱዳን ብሰንበት 30 ሰነ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካዪዱ።
ወተሃደራት ሱዳን ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ተኹሲ ብምኽፋቶም ብኣማኢት ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ድሕሪ ሙማቶም ደስኪሉ ዝጸንሐ ህዝባዊ ናዕቢ ሱዳን፣ ማሕበር ሞያውያን’ታ ሃገር ብዝገበሮ ጻውዒት ዳግማይ ናብ ጎደናታት ካርቱም ክወጽእ ጀሚሩ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
ዓብላሊ ወተሃደራዊ ሓይሊ ዝጭብጥ ዘሎ ምልሻ ጃንጃዊድ ቀቅድሚ’ቲ ሰላማዊ ሰልፊ ምክያዱ፣ ኣብ ቤት ጽሕፈት ማሕበር ሞያውያን ብምእታው፣ ኣብ ኣኼባ ንዝነበሩ ወደብቲ’ቲ ሰላማዊ ሰልፊ በቲንዎም እዩ።
ማሕበር ሞያውያን ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ሱዳን ናብ ውጹእ ወተሃደራዊ ምልኪ ተምርሕ ስለዘላ፣ ዝጀመርናዮ ቃልሲ ኣብ መፈጸምትኡ ከነብጽሖ ዝያዳ መስዋእትነት ክሓተና’ዩ ብምባል፣ ህዝቢ ብጽንዓት ኣብያኡ ክቕጽል ጸዊዑ።
ኣብዚ ብሰንበት 30 ሰነ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ሓለዋ ሰራዊት ጽኑዕ ከምዝነበረን፣ ክሳብ ከበድቲ ኣጽዋር ዝዓጠቑ ሰራዊት ኣብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ተዋፊሮም ከምዝነበሩን፣ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ብምጥቃስ ሮይተርስ ካብቲ ከባቢ ሓቢሩ።
ኣብ ተመሳሳሊ ግዜ ኣብ ገዳርፍን ኡምዱርማንን ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፣ ሰራዊት ህዝቢ ንምብታን ዘንብዕ ጋዝን ጠያይትን ከምዝተኮሱ ተሓቢሩ።
ወተሃደራዊ ቆንስል ሱዳን፣ ብሓደ ወገን ንእማመ ሰላም ኢትዮጵያን ሕብረት ኣፍሪቃን ከምዝተቐበለ ክገልጽ እንከሎ፣ ብካልእ ወገን ከኣ ሰላማዊ ሰልፊ ከይካየድ ምኽልካሉ፣ ዝተሓዋወሰ መልእኽቲ የመሓላልፍ ኣሎ፣ ክብሉ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ወተሃደራዊ ቆንስል ስልጣን ንሲቪላዊ መንግስቲ ንምርካብ ዘለዎ ዘይቅሩብነት ይገልጹ።


text:
Radio Erena: 17 December 2018
ፕረዚደንት ሱዳን፣ ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፣ ኣብ ሶርያ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ።
ፕረዚደንት በሽር፣ ብ16 ታሕሳስ ናብ ከተማ ደማስቆ ኣብ ዝኣተወሉ፣ ፕረዚደንት ባሻር ኣልኣሳድ ድሙቕ ኣቕቐባብላ ጌርሉ።
ዕላማ ዑደት ኣልበሽር፣ ብዝርዝር እኳ እንተዘይተሓበረ፣ ነቲ ስዑዲ ዓረብ ብእትርከበን ሓያሎ ሃገራት ዓረብ ተነጺጉ ዘሎ ፕረዚደንት ባሻር ዘለዎ ፖለቲካዊ ደገፍ ንምግላጽ ዝዓለመ”ዩ ይብሃል።
ምስ ስዑዲ ዓረብን ቱርኪን ጥቡቕ ዝምድና ዘለዎ ፕርዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር፣ ናብ ሶርያ ምብጻሑ፣ ሓያሎ ማዕከናት ዜና እዘን ሃገር ይነቐፍኦ ኣለዋ።
ብሩስያ ዝድገፍ ፕረዚደንት ባሻር ኣልኣሳድ፣ ኣመሪካ እትርከበን ሃገራት ምዕራብን ንምእላዉ ይሰርሓ ከምዘለዋ ይፍለጥ።
ይኹን’ምበር፣ ነቲ ኣብ ሶርያ ዝተኸስተ ህዝባዊ ናዕቢ ተጎልቢቡ ኣብ ሶርያን ዒራቕን ዝተላዕለ ዳዒሽ፣ ካልእ ስግኣት ስለዝፈጠረ፣ ንፕረዚደንት ባሽር ኣልኣሳድ ንምእላው ዝነበረ ቀዳማይ ኣጀንዳ ከምዝተኣጓጎ ተንተንቲ ፖለቲካ እቲ ዞባ የረድኡ።
ብጉዳይ ቀጠር፣ የመንን ሶርያን ኣብ መንጎ ሃገራት ዓረብ ተኸሲቱ ዘሎ ምክፍፋል፣ ነታ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ትሕቲ እገዳ ኣመሪካ ዝጸንሐት ሱዳን፣ ሓድሽ ስልታውን ስትራቴጅያዊን ዝምድናታት ከተስፍሕ ሓጊዙዋ ከምዘሎ እቶም ተንተንቲ ብተወሳኺይ ይጠቕሱ።
ኵናት ሶርያ ኣብ 2011 ድሕሪ ምውልዑ፣ ኣብ ግብጺ ቤት ጽሕፈቱ፣ 22 ኣባላት ዝሓቖፈ ማሕበር ሃገራት ዓረብ፣ ካብ ኣባልነት ከምዝሰጎጓ ኣይርሳዕን።
ድሕሪ’ዚ እዋን’ዚ፣ ፕረዚደንት በሽር፣ ናብታ ብኵናት እትሕመስ ዘላ ሶርያ ዝበጽሕ ዘሎ ናይ መጀመርያ ካብ መራሕቲ ኣባላት ማሕበር ሃገራት ዓረብ’ዩ።
====================


text:
ትካል ረድኤት ስግር ባሕሪ ኣሜሪካ (USAID) ንመጽለሊ ዝኮኑን ናይ ገዛ ኣቁሑትን ቀረባትን ብነፋሪት ናብ ክልል ትግራይ ከምዘእትው ሓቢሩ። ኣብ’ዘን ዝሓለፋ ሒደት ኣዋርሕ፣ ኣሜሪካ፣ ብሰንኪ እቲ ኣብ ትግራይ ይቅጽል ዘሎ ውግእ ንዝተጎድኡ ሰባት ንምሕጋዝ ልዕሊ 300 ሚልዮን ዶላር ከምዝለገሰት ይፍለጥ።
ትካል ረድኤት ስግር ባሕሪ ኣሜሪካ (USAID) ንልዕሊ 82,500 ዝዀኑ በቲ ኣብ ትግራይ፣ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ግጭት ዝተጐድኡ 1,500 ሰባት፣ መጽለሊ ላስቲክን ህጹጽ ረድኤትን ብነፋሪት ከምዘእትው ሓቢሩ። እቲ ዝተጋዕዘ ጥቅሉል ነዊሕ ዝጸንሕ መጽለሊ፣ ካብቲ ኣብ ዱባይ ዚርከብ መኽዘን USAID እዩ ናብ ኢትዮጵያ ከምዘእትው ሓቢሩ።
ብሰንኪ እቲ ቀጺሉ ዘሎ ውግእ፣ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ሰባት ካብ ኣባይቶም ንክሃድሙ ኣገዲድዎም እዩ፣ መብዛሕትኦም ድማ ኣብ ደገ ወይ ኣብ እተጻበበ ስፍራ ይድቅሱ ኣለዉ። USAID ከም መቅድሒ ማይን ድስቲን ካልኦትን ዝበሉ መስርሒ መግቢ ከምኡውን ከም አንሶላን ኮቦርታን ዝኣምሰሉ ናይ ገዛ ኣቅሑን ከምዝልግስ ገሊጹ'ሎ።


text:
ናይ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ቤት ጽሕፈት ምሕዳራ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ኣብ መንጐ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስን ፈደራላዊት ሩሲያ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ኣብ ዝምልከት ዝክረ ነገር ዝተበጽሔ ስምምዕ፡ ቤት ሕክምና ሕጻናት ሕጻነት ኢየሱስን ናይ ሩሲያ ናይ ክንክን ጥዕና መዋቕራት ኣብ ክንክን ጥዕና ዝምልከት ምዕባለ ንምርግጋጽ ናይ ሓባር ስነ ምርምር ንምክያድ ዝብል ምዃኑ ይሕብር።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
እቲ ስምምዕ ብናይ ቅድስቲ መንበር ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፍም ናይ ፈደራላዊት ሩሲያ ሚኒስትር ክንክን ጥዕናን ዝተኻየደን ኣብ ስነ ሕክምና ስነ ምርምር ዘተኰረ ምትሕብባር ዝብል ኰይኑ፡ እቲ ስምምዕ ብናይ ቅድስቲ መንበር ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፊ ናይ ሓፈሻዊ ጉዳያት ሓላፊ ብፁዕ ኣቡነ ፓውሎ ቦርጃን ናይ ሩሲያ ሚኒስተር ክንክን ጥዕና ቨሮኒካ ስክቮርትሶቫ ዝተፈረመ ከምዝዀነ ተገሊጹ።
ናይ ሩሲያ ሚኒስትር ክንክን ጥዕና ስክቮርትሶቫ ብናይ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ኣደ መንበር ሚሬላ ኤኖክ ተሰንየን ኣብቲ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ምብጻሕ ከምዘካየዳ ክፍለጥ እንከሎ፡ ብጠቕላላ ምዕባለ ቤት ሕክምና ሕጻነት ኢየሱስን ኣብቲ ቤት ሕክምና ዝተበጽሑን ዝካየዱን ስነ ምርምራት ዝምልከት ጉዳይ ሓፈሻዊ መግለጺ ከምዝቐረበ ክሕበር እንከሎ፡ ቤት ሕክምና ሕጻነ ኢየሱስ ኣብ ሩሲያ ርእሰ ከተማ ሞስካን ኣብ ናይ ሩሲያ ናይ ስነ ሕክምና ምርምር ብዝተፈላለየ መዳይ ኣስተዋጽኦ ዘለዎ ምዃኑ ይንገር።


text:
መገዲ እግዚአብሔር አቕንዑ
ከምቲ አብ መጽሓፍ ነቢይ ኢሳይያስ፦ እንሆ ‘ጎደና እግዚአብሔር አሰናድዉ፥ መገድታቱ ኸአ አቕንዑ እናበለ ናይ ሓደ አብ ምድረ በዳ ዚእውጅ ድምጺ፥ ቀቅድሜኻ መገደይ ዚጸርግ ልኡከይ እሰደልካ አሎኹ” ዚብል ተጻሒፉ ዘሎ፥ ዮሓንስ አብ ምድረ በዳ እና አጥመቐን፥ ንኅድገት ኃጢአት ዚኸውን ናይ ንስሓ ጥምቀት እናሰበኸን መጸ። ብዘላ ሃገር ይሁዳን፥ ኩሎም ሰብ ኢየሩሳሌምን፥ ናብኡ ይመጹ ብኃጢአቶም እናተናዘዙውን አብ ፈለግ ዮርዳኖስ ብእኡ ይጥመቑ ነበሩ። ንሱ ኸአ “ ካባይ ዚብርትዕ፥ አነ ደኒነ ስራኽ አሣእኑ ኽፈትሓሉ ዘይበቅዕ፥ ብድኅረይ ይመጽእ አሎ። አነ ብማይ የጠምቐኩም አሎኹ፥ ንሱ ግና ብመንፈስ ቅዱስ ኬጠምቐኩመዩ” እናበለ ይሰብኽ ነበረ። ማር.1:1-8
ዮሓንስ መጥምቕ ከም ሓደ ልኡኽ አምላኽ አብ ምድረ በዳ ዝእውጅ ድምጺ ገይሩ የቕርቦ። መገድታቱ አሰናድዉ፡ አምላኽ ንወዱ ናብዚ ዓለም እዚ ክልእኽ ነሩዎ። ዮሓንስ ከአ ነዚ ዝመጽእ ንጉሰ ሰማይን ምድርን ዝኸውን ብስብከቱ መገዲ፡ ስፍራ፡ ቦታ ከዳሉ ነይሩዎ። ዮሓንስ ይሰብኽ ይእውጅ ጥራይ አይነበረን እንታይ ደአ ከምቲ ጽሑፍ ዝብሎ “ እናጠመቐን፥ ንኅድገት ሓጢአት ዚኸውን ናይ ንስሓ ጥምቀት እናሰበኸን መጸ”።
እዚ ጥምቀት እዚ ግና – ገና ከምቲ ባዕሉ ዮሓንስ መጥምቕ ስምስክሮ፡ ናይ ንስሓ ጥምቀት ነበረ። ነቲ ዝመጽእ “ውልድ አምላኽ” ንኽንከውን መሰል ዘውህበና፡ ብክርስቶስ ክሰራዕ ዝነበሮ ናይ መንፈስ ቅዱስ ጥምቀት መቀራረቢ ነበረ። ሎሚውን አሕዋት አሓት ቤተክርስቲያን ነቲ ናይ ዮሓንስ ቃል ብምድጋም “መገድታቱ አሰናድዉ፡ ሕይወትኩም ቐይሩ፡ ተነስሑ፡ እናበለት ትእውጀልና አላ። ነቲ ቃል አምላኽ ልባትና ክንከፍተሉ ንሱ ከአ ሕይወትና ክቅይር ጸዋዒት ትገብረልና አላ። ልባትና ምድረበዳ ኮይኑ ከይተርፍ ፡ ንቃል አምላኽ፡ ድምጺ አምላኽ ድምጺ ቤተክርስቲያኑ ድምጺ ብጹዓት ኣቦታትና ንኽሰምዕ ን ዕደም።
ክርስቶስ ጎይታ እምበአር ንዚጸምኤ ከርዊ፡ ንዚሓመመ ክፍወስ መዓልቲ መዓልቲ ናብ ሕይወትና ይመጽእ አሎ፡ ንነፍስወከፍና እጽውዕ አሎ። ከምቲ ዘማራይ “ኢራብ ናብ ዓይኒ ማያት ከም እትናፍቕ ኣነ ከኣ ኦ ኣምላኽ ንዓኻ እናፍቕ ኣሎኹ፣ መኣስ’የ መጺኤስ ኣብ ቅድሜኻ ዝሰግድ” መዝ.42 እናበልና ንቕረቦ።
ትምህርቲ ብሉይ ኪዳን ኩሉ ነቲ ክመጽእ ዝነበሮ መድኅን ዓለም ዝቐራርብ ኢዩ ነሩ። ኩሎም ነቢያት ከአ ብዝተፈላላእየ መገዲ ነቲ መሲሕ ከምጽኦ ዘለዎ ድኅነት ሰበኹን መሃሩን። ዮሓንስ ግና እቲ ካብ አንስቲ ዝተወልዱ ዘበሉ ዝዓበ ነቲ መሲሕ ክርስቶስ እዚ ኢዩ እናበለ ንደቂ ሰባት ክሕብር ኪኢሉ። እንሆ ኃጢአት ዓለም ዜርሕቕ ገንሸል አምላኽ”
አይሁድ “ ንስኻ መን ኢኻ፧”ኢሎም ኪሓትዎ ካብ ኢየሩሳሌም ካህናትን ሌዋውያንን ምስ ለ አኹሉ፥ ዮሓንስ ከምዚ ኢሉ መስከረ፦ “ አነስ ክርስቶስ ኤልያስ ወይ እቲ ነቢይ አይኮንኩን” ብምባል እቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ መድኃኒ ክርስቶ ንሱ ከመዘይኮነ ተአመን፡፡ ሽዑ ንሳቶም “ መን ደአ ኢካ፧ ነቶም ዘለአኹና ምላሽ ምእንቲ ኽንህቦምሲ ብዛዕባ ርእስኻ እንታይ ትብል፧ በልዎ።
ዮሓንስ ከአ “ አነስ ከምቲ ነቢይ ኢሳይያስ ዝበሎ፦ ‘ መገዲ እግዚአብሔር አቕንዑ’ እናበለ አብ ምድሪ በዳ ዚእውጅ ድምጺ እየ፥” በሎም። ዕብየት ዮሓንስ አብዚ ይጅምር። ብትሕትና በቲ ተወሃቢዎ ዝነበረ ዓቢ ተልእኾ ከይተዓበየ – አነ ድምጺ ወይ መሳርሒ ናይቲ ክምጽእ ዘሎዎ ብርሃን ፡ ክግለጽ ዘለዎ ክርስቶስ ጎይታ፡ መድኅን ምስክር ኢየ እናበለ ይምስክር። እቲ ሓቀኛ መንነቱ ይገልጸሎም። ተልእኾ ዮሓንስ ብሕይወቱን ስብከቱን ምስክርነት ምሃብ፡ ነቲ ክመጽእ ዘለዎ ክርስቶስ መገዲ ምድላው ኢዩ ነሩ። ምስክርነት ነቲ ዓለም ንምድኃን ቅድሚ ዘመናት ነቢያት ዝተነበይሉ። ቅድሚ ዘመናት ዓለም ዝተጸበይቶ።
እቶም ልኡኻት አይሁድ ቀጺሎም፦ እምበአርሲ ክርስቶስ ወይ ኤልያስ ወይ እቲ ነቢይ ካብ ዘይትኸውን ደአ ንምንታይ ተጠምቕ አሎኻ፧’ ኢሎም ሓተትዎ። ዮሓንስ ድማ ‘ አነ ብማይ አጥመቕ አሎኹ እናበለ እቲ ናቱ ጥምቀት ከምቲ ጽሑፍ ቃል አምላኽ ዝብሎ “ንኅድገት ሓጢአት ዚኸውን ናይ ንስሓ ጥምቀት” ምኻኑ ገለጸሎም።
እዚ ናይ ንስሓ ጥምቀት፡ ነቲ ዝመጽእ “ውልድ አምላኽ” ንኽንከውን መሰል ዘውህበና፡ ብክርስቶስ ክሰራዕ ዝነበሮ ናይ መንፈስ ቅዱስ ጥምቀት መቀራረቢ ነበረ። በዚ ኢዩ ኸአ ዮሓንስ ንሱ እቲ መሲሕ፡ እቲ ክርስቶስ፡ እቲ ነቢይ ከምዘይኮነ ዝእመን። ኩሉ እቲ ክብረቱ፡ ልዕልናኡ አብ ቅድሚ አምላኽ ንአገልግሎት አምላኹን ምኻኑ ይገልጽ። እምበአር ሎሚ ነፍሲ ወከፍና ንገዛእ ርእስና ንሕተት፧ መን ኢየ አነ፧ ከም ዮሓንስ ከም ማሪያም ትሑት አገልጋሊ – ድምጺ ናይቲ ልዑል አምላኽ ዲየ ወይስ ንገዛ እርእሰይ ክርስቶስ ክኸውን፡ ንገዛእ ርእሰይ ከኸብር ዝደሊ- ዝሰርሕ አማናይ/ቲ ኢየ፧
ስለዚ ንሕና ኩሉና ጸዋዕታ ክርስቲያናዊ ግዴታ አለና። ከም ዮሓንስ መስከርቲ – አወጅቲ – ቃል አምላኽ ንኽንከውን ዝተጸዋዕና ኢና። ነቲ ዝተቐበልናዮ ብርሃን ክርስቶስ ንኻልኦት መስከርቲ ብርሃን ኮይና ንኽንርከብ። ክርስቶስ ኩሉ ግዜ ምሳና አሎ። ኩሉ ግዜ ኢዩ አብ ጉዑዞ ሕይወትና ዝመጻና- ዝኹሕካሓና። ከምቲ ዮሓንስ ነቶም ሓተቱ ንስኻትኩም ዘይትፈልጥዎ አብ ማእከልኩም ደው ኢሉ አሎ ዝበሎም- ነዚ አብ መንጎና ዝመላለስ ክርስቶስ ዘይንፈልጦ ዘይንርእዮ ከይንህሉ ንገዛእ ርእስና ክንምርምር ይግበአና።
አባ ሓጎስ ተስፋግቢር


text:
ተኻፋልነት
ኣብ ጀርመን ሓድሽ ምጻእ ኮንካ ቋንቋ ክትማሃር ዶ ትደሊ ? ኣብ ናይ ምውህሃድ ኮርስ ክትካፈል ኣለካ ። ንስኻ ቋንቋ ጀርመን ዘይትፈልጥ ወይ ኣፋፍኖት ዘለካ ጥራይ ምስእትኸውን ፡ ናይ ምክፋል ግዴታ ኣለካ።
እዚ ማለት ናይ ምውህሃድ ኮርስ ክትካፈል ትግደድ። ቤት ጽሕፈት ወጻእተኛታት ፡ ወረቐት ዝርዝር ናይ ኮርስ ሓላፍነት ዝወሰዱ ኣካላት ፡ ማለት ናይ ቋንቋ ኣብያተ ትምህርቲ ትህበካ ። ብድሕሪኡ ንስኻ ኣብቲ ጥቓካ ዝርከብ ናይ ቋንቋ ቤት ትምህርቲ ብምኻድ ተመልክት።
ኩሉ ኣድራሻታት ናይ ምውህሃድ ኮርስ ሓለፍቲ እውን እንተኾነ ኣብ Wichtige Adressen ትረኽቦ። ኣብኡ እቲ ናይ ኮርሳት ሓለፍቲ ኣብ ጥቓካ ዝርከቡ ተናዲ። ኣቲ ዝረኸብካዮ ሓበሬታን ውጺኢትን ፡ ንኣብነት ኣድራሻን ፡ ቁጽሪ ተለፎንን ድማ ኣብቲ ካርታ ትረኽቦ።
- Federal Office for Migration and Refugees: Integration courses
- Federal Office for Migration and Refugees: The course for young adults
- Make it in Germany: Integration courses
ምምዛን ብቕዓት ፡ ሰዓታትን መርመራን
ብድሕሪ ምዝገባ ፡ ኣብቲ ናይ ኮርስ ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል ናይ ብቕዓት መርመራ ትወስድ። ከምዚ ብምግባር ንዓኻ ዝሰማማዓካ ኮርስ ይርከብ። ዝኽፈሎ ዋጋ 2 ኤውሮን 20 ሳንቲምን ንሓንቲ ናይ ትምህርቲ ክፍለ ግዜ / ፐርየድ / እያ። ኣዝዩ ትሑት ኣታዊ እንተለካ ግን ፡ ዝኾነ ይኹን ገንዘብ ምኽፋል ኣየድልየካን እዩ፡፡ ብተወሳኺ እኳደኣ ናይ ትራንስፖርት ዋጋ ይኽፈለልካ። ናይ ምውህሃድ ኮርስ ፡ ናይ ቋንቋ ኮርስን ናይ ምልላይ ኮርስን ዘጣመረ ትምህርቲ እዩ።
ሓደ ስሩዕ ናይ ቋንቋ ኮርስ 700 ናይ ትምህርቲ ሰዓታት ይሕዝ። ኣብዚ ሓደ ሰብ ምስ ማዓልታዊ ኣርእስትታት ዝሰማማዕ ቋንቋ ማለት ዕዳጋ፡ ናብራ፡ ቆልዑት፡ ዜና ማዕከን፡ ናጽነት፡ ቤት ትምህርቲ፡ ስራሕ፡ ከምኡውን ምብጻሕ ሓኪም ይመሃር።
ኣብ መወዳእታ ፡ ናይ መዛዘሚ ፈተና ቋንቋ ጀርመን ንሓደስቲ ምጻእ ትፍተን(‚‚Deutschtest für Zuwanderer‘‘)። ብድሕሪ ናይ ኮርስ ፈተና ‚‚Zertifikat Integrationskurs‘‘ ዝተባህለ ምስክር ወረቐት ይወሃበካ። ብደረጃ A2 ወይ B1 ቋንቋ ጀርመን ክትዛረብን ክተንብብን ክትጽሕፍን ትኽእል ማለት እዩ። ብዙሓት ወሃብቲ ስራሕ ነዚ ምስኽር ወረቐት እዚ ክርእዩ ይደልዩ። ኣብ ናይ መንግስቲ ቤት ጽሕፈት ፡ ንኣብነት ኣብ ቤት ጽሕፈት ወጻእተኛታት ሓደ ሓደ ግዜ የድልየካ እዩ። ዜግነት ክትወስድ ምስትደሊ ማለት ጀርመናዊ ክትከውን እንተደሊኻ እታ ‚‚Zertifikat Integrationskurs‘‘ እትብል ምስክር ወረቐት ኣዝያ ሓጋዚት እያ።
መዛዘሚ ፈተና ኣይሓለፍካን ? እንደገና 300 ናይ ትምህርቲ ሰዓታት ይውሰኸካ ነቲ ፈተና ድማ ካልኣይ ጊዜ ትደግሞ።
ፍሉያት ኮርሳት
27 ዓመት ዘይመልኡ መንእሰያት ሓደ ፍልይ ዝበለ ናይ ምውህሃድ ኮርስ ማለት ናይ መንእሰያት ኮርስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ይወሃቦም። ናይ ሞያ ትምህርቲ ንምቕሳም ኣብ ዝድለየሉ እዋን ሓጋዚ ኮርስ እዩ። ሓበሬታ ኣብ Bundesamt für Migration und Flüchtlinge ክትረክብ ትኽእል።
ኣብ ሓደ ሓደ ከተማታት ውን ፡ ፍሉይ ናይ ኮርስ ቀረብ ኣሎ ፡ ንደቂኣንስትዮ ዝወሃብ ማለት እዩ። እዚ ኮርሳትዚ ፡ ምጥፋእ ማሃይምነትን ከምኡውን ኮርሳት ናይ ምሕብሓብ ቆልዑትን የጠቓልል ። ነዚ ዝምልከት ሕቶ እንተለኪ ፡ናታ ቤት ትምህርቲ ቋንቋ ሕተቲ ተመልከት።
ዝደጋገሙ ሕቶታት
Further questions? Write us via the contact form. We will forward your questions anonymously to the advisors of the youth migration services.Contact form


text:
Radio Erena: 09 December 2016
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ቁጠባ ሱዳን ንምሕዋይ ኣብ ሃገራዊ ባንክ ሱዳን ፍርቂ ቢልዮን ዶላር ከተቐምጥ ምዃና ተሓቢሩ።
እዚ ዝተሓበረ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ፈጺሙ ናብ ሃገሩ ድሕሪ ምምላሱ’ዩ።
ብዘይካ’ዚ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ሃልኪ ነዳዲ ሱዳን ክትሽፍንን ኣብ ምህናጽ 1000 ሜጋዋት ዘመንጩ ጸሓያዊ ጸዓት ክትሕግዝን ተመባጺዓ ከምዘላ ካብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ሱዳን ዝተዋህበ መግለጺ የመልክት።
ብሰንኪ ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ከቢድ ቁጠባዊ ቅልውላው ኣጋጢሙዎ ዝርከብ መንግስቲ ሱዳን፣ ኣብ ነዳዲን ኤሌክትሪሲትን ዝገብሮ ዝነበረ ድጎማ ድሕሪ ምቁራጹ፣ ናህሪ ዋጋታት ብምፍጣሩ ኣብታ ሃገር ተቃውሞታት ክካየድ’ዩ ቀንዩ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ንኤርትራ’ውን ኣብ ምስፋሕ ወደብን ኣገልግሎት ጸዓትን ክትሕግዛ ተመባጺዓ ከምዘላ ድሕሪ ዑደት ፕረዚደንት ኢሳይያስ ናብታ ሃገር ተገሊጹ’ዩ።
እዚ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ንኤርትራን ሱዳንን እትምጥዎ ዘላ ሓገዝ፣ ኣምሳያ ናይቲ ብስዑዲ ዓረብ ምስ ዝምራሕ ሰራዊት ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ ዝገብርኦ ዘለዋ ምትሕግጋዝ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
ሱዳን ኣብ ጎኒ ሰራዊት ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ ዝስለፍ ኣስታት 900 ወትሃደራት ዝሓቖፈ ሰራዊት ናብ የመን ከተዋፍር እንከላ፣ ኤርትራ ከኣ ኣብ ምስልጣን ወትሃደራት ናይቲ ብሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ዝድገፍ መንግስቲ የመን ትነጥፍ ምህላዋ ይፍለጥ።
ብዘይካ’ዚ’ውን ኤርትራ፣ ንሓይልታት ባሕርን ኣየርን ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ዓሰብ ኣአንጊዳ ኣላ።
=====================


text:
ካብ ኣድነቕታ ሓደ ዝኾኑ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ጉዌን ምዕራፋ ምስ ሰምዑ ጋዜጣዊ መግለፂ ይህቡ ኣብዝነበርሉ እዋን ናይ ጉዌን ሞያዊ ክቡርነት ኣብ እዋን ቃለ ምልልስ ንዕኦም ካብዝሓተተቶም ሕቶታትን ከይተረፈ ዝፈልጥዎን ዘድንቖዎን ከምዝኾኑ ንስድርኣን ንናይ ሞያ ኣጋራን መሳርሕታን ይገልጹ።
ኣብ PBS ን17 ዓመታት ኣብ ዝሰርሐትሉ እዋን ኣብ PBS News Hourን ኣብ ዋሽንግትን ዊክን ንዝቐርቡ ትንታነታት ብምምራሕን ማኔጂንግ ኤዲተር ብምዃንን ንልዕሊ 17 ዓመታት ኣገልጊላ።ቅድም ክብል እውን ኣብ ኒውዮርክ ታይምስን ዋሽንግተን ፖስትን ከምኡ እውን ባልቲሞር ሳንን ኣብ ዝኣመሰሉ ዓበይቲ ጋዜጣታት ኣሜሪካ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ፀብፃባት ብምቕራብ ብቕዓቶም ካብ ዘመስከሩ ጋዜጠኛታት ሓንቲ ነይራ።በዚ ምኽንያት እውን ብዙሓት ዓበይቲ ሽልማታት ረኺባ እያ።
ወለዳ ካብ ባርቤዶስን ፓናማ ዝመፁ እዮም።ምስ ብዙሓት ኣሕዋታን ኣሓታን ኣብ ከተማ ኒው ዮርክ ዝዓበየት ጉዌን ኣይፊል ወላዲ ኣቡኣ ናይ ኣፍሪካ ሜቶዲስት ኤጲስቆጲስ ቤተ ክርስቲያን ካህንን ተሓላቓይ ስቪላዊ መሰላትን ነይሮም።
ኣብ ማሳቹስተስ ኮሌጅ ሲመንስ ብጋዜጠኝነት ዝተመረቐት ጉዌን ኣብ ጋዜጣ ቦስተን ሄራልድ ብተለማማድነት ሰሪሓ እያ።ኣብ እትሰርሐሉ እዋን ዘርኣዊ ምፍርራሕ ይበፅሓ ነይሩ።ካብቲ ዩኒቨርሲቲ ምስ ተመረቐት ግን ኣብ መወዳእታ 70ዓታት ኣብዚ ጋዜጣ ብሪፖርተርነት ተቖፂራ ሰሪሓ እያ።ብዛዕባ ተመኩርኣ ክትዝክሮ ከላ ጉዌንከም ሓንቲ ፀዓዱ ዘይኮኑ ሒደት ሰራሕተኛታት ዜና ምፅሓፍ ከምዝኽእል፣ኣብዝተውሃበኒ እዋን ፈፂመ ከቕርብ ከምዝእክል ከራጋግፅ ነይሩኒ ትብል ።
ጋዜጠኛ ጉዌይን ኣይፊል ንሸሞንተ ፕሬዝዳንታዊ ወፍርታት ምርጫ ተኸታቲላ ፀብፂባ እያ።ክልተ ናይ ምኽትል ፕሬዝዳንታዊ ክትዓትን ከምኡ እውን ኣብ ናይ ሎሚ ዘበን ናይ ዴሞክራሲያዊያን ፓርቲ መባእታዊ ምርጫ ሕፁት ዴሞክራሲያዊያን ፓርቲ ንምዃን ይወዳደሩ ዝነበሩ ሂላሪ ክልንቴንን በርኒ ሳንደርስን ንዘካየድዎ ክትዕ እውን መሪሓ እያ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይከአል።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ሠነ 6.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ማር.12:18-27
ትንሣኤ ሙታን ናይ እምነታ ዓቢይ ትምህርት ኢዩ። ቅዱስ መጽሓፍውን ብግልጺ ትንሣኤ ሙታን ከምዘሎ ይምህረና። ባዕሉውን ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ሥጋይ ዚበልዕን ደመይ ዚሰትን ዘለዓለማዊ ሕይወት አለዎ፡ አነ ከዓ በታ ዳኅረይቲ መዓልቲ ከተንሥኦ እየ” ዮሓ. 6፡40 እናበለ ድሕሪ ሞት ትንሣኤ ከምዘሎ ይምህር። “ክርስቶስ ዘይተንሥአ እንተኾኑ፡ ስብከትና ከንቱ እዩ፤ እምነትኩም’ውን ከንቱ እያ”። “ክርስቶስ ካብ ምውታን ተንሥአ፡ በዚ ኸአ ናይቶም ዝሞቱ በኹሩ ትንሣኤ ኾነ። 1ቆሮ. 15:20-22
ሰዱቃውያን እምበአር ንኽርስቶስ ንምፍታን ሰበይቲ ሸውዓተ ሰብአይ አእቲያ ኩሎም ብዘይ ሓድጊ እንተሞቱ እሞ ብትንሣኤ ሙታን ናይ መኖም ኽትከውን ኢያ ብምባል ሓተትዎ። ንሱ ከአ መጻሕፍቲ ኾነ ኃይሊ አምላኽ ሰአን ምፍላጥኩም አይኮነን ትጋገዩ ዘለኹም፧ ካብ ምውታት ምስ ተንሥኡስ ከምቶም አብ ሰማያት ዘለዉ መልእኽቲ አምላኽ እዮም እምበር፥ አይምርዓውን አየመረዓዕውን እዮም። አነ አምላኽ አብራሃምን አምላኽ ይስሓቕምን አምላኽ ያዕቆብን እየ” ኢሉ ኸም ዝተዛረቦዶ አየንበብኩምን፤
ንሳቶም ከም ቃል አምላኽ እቶም ቀዳሞት ፭ መጻሕፍቲ ጥራይ ይቕበሉ ነበሩ። መጻሕፍቲ ነቢያት ግና ይነጽግዎ ነበሩ ምክንያቱ አብ መጻሓፍቲ ነቢያት እግዚአብሔር ቀጻሊ ፍትሒ ይሰብኽ ስለዝነበረ ነቶም አብዚ ምድሪ እዚ ፍትሒ ዘይገብሩ ግና ይኹንን ስለዝነበረ፡ ስለዚ እቲ ዝነበረ ኩነታት ሕይወት ንዓታቶም ዘርብሕ ስለዝነበረ። አብ ትንሥኤ ሙታን አይአምኑን ነበሩ። ክርስቶስ እምበአር ነቲ ሕቶኦም ከምቲ አቐዲምን ዝሰማዕናዮ ካብ ምውታት ምስ ተንሥኡስ ከምቶም አብ ሰማያት ዘለዉ መልእኽቲ አምላኽ እዮም እምበር፥ አይምርዓውን አየመረዓዕውን እዮም። ወዲ ሰብ እዚ ግዚያዊ ጉዑዙ ፈጺሙ ካብዚ ዓለም እዚ ምስ ሓለፈ አብቲ እግዚአብሔር ዘዳለወሉ መንግሥተ ሰማይ ሕይወት መላእኽቲ ክነብር ከምዝተጸውዕ ይዛረብ። ምስ ተንሥኡስ ከምቶም አብ ሰማያት ዘለዉ መልእኽቲ አምላኽ እዮም እናበለ አብቲ መልሱ መላእኽቲ ይጠቕስ አብዚውን ሰዱቃውያን አብ ህላዌ መላእኽቲ ይአምኑ ስለዘይብነበሩ ኢዩ፡ ስለዚ ከምቲ መላእኽቲ ሕይወት ብቐጥታ ካብ እግዚአብሔር ዝቕበሉ ከምኡ ኸአ አብ ትንሣኤ ሕይወት ንሕና ነፍሲ ወከፍና ካብቲ እግዚአብሔር አምላኽና ዘለዓለማዊ ንወርስ። ነዚ ንኽንበቅዕ ግና አብቲ ናይ እግዚአብሔር ሕግታቱን ትምህርቱን እሙናት ኮይና ክንርከብ ይግበአና። አምላኽ ድማ ከምቲ ንጎይታና ካብ ምውታት ዘተንሥኦ፥ ንአናውን ብኃይሉ ኼተንሥ አና እዩ። 1ቆሮ. 6:14 አነ አምላኽ አብራሃምን አምላኽ ይስሓቕምን አምላኽ ያዕቆብን እየ” ኢሉ ኸም ዝተዛረቦዶ አየንበብኩምን።
አነ አምላኽ አብራሃምን አምላኽ ይስሓቕን አምላኽ ያዕቆብን እየ” ከምዚ ኽብል ከሎ እግዚአብሔር ነብራሃምን ንያዕቆብን ይሳቕን ከም ዝከላኸለሎም ኢዩ ዘረድእ። አብራሃምን ያዕቆብን ይስሓቕን አብ ትሕቲ ሓላዋ እቲ ልዑል እግዚአብሔር ኢዮም ነሮም። እግዚአብሔር ንፍጡራቱ ብሕይወቱ ካብ ዘለዓለማዊ ሞት ይከላከለሎም። ንሕና አብ ትሕቲ ሓለዋ እግዚአብሔር ኢና ክንብል ከለና ንሕናውን እግዚአብሔር አምላኽና ፍጡራቱ ክንመውት አይደሊን፡ አብቲ ሕይወቱ የሳትፈና። ። አብዚ ሓደ ፍሉይ ሓደ ሓድሽ ትምህርቲ ብዛዕባ ሕይወት ሞትን ትንሣኤን ይምህር። እምበአር ንሱ አምላኽ ሕያዋን እምበር አምላኽ ምውታት አይኮነን።
ክርስቶስ ጎይታና እምበአር በዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ነቲ ጎይታ ሕይወት ዝኾነ አምላኽ ልባትና ክንከፍተሉ ን ዕደም። ብዙሕ ግዜ አብቲ ደጋዊ ሕይወትና ጥራይ ብዙሕ ግዜ ንሓስብ ንአምላኽና ልባትናን መንፈሳናን ክንከፍተሉ ግና የጸግመና። ንሱ አምላኽ ሕያዋን እምበር አምላኽ ምውታት አይኮነን፡ ሕይወት አምላኽ ፍቕሪ ኢዩ፡ ብርሃን፡ ሓቂ ኢዩ። እምበአር እግዚአብሔር አምላኽና ናብ ሕይወት ይጽወዓና አሎ። ብሰንኪ ኃጢአትና መንገዲ ዘለ ዓለማዊ ሕይወት ከይንስሕት፡ መገዲ ጸልማት ከይንመርጽ፡ ትንሣኤን ሕይወትን አነ እየ” ዮሓ.12:25 ንሕልውና መንግሥተ ሰማይ እና አመና ንቅድስና ወትሩ ክንሰርሕ ይግበአና።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::


text:
ንኣፍጋኒስታን ዝመርሕ ዘሎ ጣሊባን፡ ብሰኑይ ኣብ ከተማ ካቡል ብዝገበሮ ስርሒት፡ ኣብ ከተማ ካቡል ዝነበረት ኣሃዱ ጕጅለ ዳዕሽ ከም ዝደምሰስ ኣፍሊጡ። እዚ ፍጻመ ብሰንበት ድሕሪ ዝተኻየደ፡ ህይወት ሸሞንት ሲቪላውያን ዜጋታት ወሲዱ ንኻልኦት 20 ዘቝሰለ፡ ምስ ዳዕሽ ምትእስሳር ከም ዘለዎም ዝፍለጡ ጕጅለ፡ መጥቓዕቲ ድሕሪ ምፍጻሙ’ዩ። እቲ ብዳዕሽ-ከይ ዝፍለጥ ጕጅለ ምሉእ ብምሉእ ተደምሲሱ ኣባላቱ ድማ ኵላቶም ከም ዝተቐትሉ ወሃብ ቃል ጣሊባን ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ተቐማጦ ካቡል ብርቱዕ ምልውዋጥ ተዅሲ ከም ዝነበረ ክምስክሩ እንከለዉ፡ ብመሰረት ሓበሬታ ጣሊባን፡ ሓያሎ ካብቶም ምስቲ ጕጅለ ዳዕሽ-ከይ ዝተኣሳሰሩ ዕጡቓት ጕጅለ ኣብቲ ስርሒት ድሕሪ ምኽባቦም ባዕላቶም ነብሶም ከም ዘሐልፉ የመልክት።
ጕጅለ ዳዕሽ-ከይ፡ ኣንጻር ጣሊባን ዝቐነዐ ሓያሎ መጥቃዕታት ምፍጻሙ ደኣ የምልክት እምበር፡ ነዚ ዳሕራይ ዝተኻየደ ልውውጥ ተዅሲን ብጣሊባን ዝተነገረ ዓወትን ኣመልኪቱ ዝሃቦ ርእይቶ ግን ዛጊት የሎን።
ብጕጅለ ዳዕሽ-ከይ፡ ብሰንበት ኣብ ካቡል ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፡ ድሕሪ’ቲ ኣብ ወርሒ ነሓሰ ዝተኻየደ ህይወት 13 ዜጋታት ኣመሪካ ዝርከቡዎም 200 ሰባት ዝወሰደ መጥቃዕቲ እቲ ዝበርትዐ’ዩ።


text:
ኣባላት ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ሎሚ ሓሙስ 4 ሚያዝያ 2021 ኣብ ዝነበሮም ሓባራዊ ኣኼባ ነዚ ዝቅጽል መግለጺ ኣውጺኦም ኣለው። ብመሰረት'ዚ መግለጺ'ዚ፣ እቲ ቤት ምኽሪ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ንፈለማ ጊዜ ካብ ስቅታ ናብ መግለጺ ምሃብ ከምዝሰገረ ንምፍላጥ ተኻኢሉ ኣሎ። ሙሉእ ትሕዝቶ እቲ መግለጺ ብከምዚስዕብ ቀሪቡ ኣሎ።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ባይቶ ጸጥታ፣ ብዛዕባ ኣብ ትግራይ፣ ኢትዮጵያ ዘሎ ሰብኣዊ ኩነታት፣ ምስትውዓል ዘለዎ ሻቅሎቶም ገሊጾም።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ ረድኤት ንምልጋስን ተወሳኺ ሰብኣዊ ሓገዛት ንክዋሃብ ዝገበሮ ተበግሶን ኣፍልጦ ይህብ። እንተኾነ፣ ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሰብኣዊ ብድሆታት ኣጓኒፉ ከምዘሎ ኣፍልጦ ሂቡ ኣሎ። ቀረብ ሰብኣዊ ሓገዛት ክውስኽ ከምዘለዎን ናብ ኩሎም ዘድልዮም ሰባት ብመንጽር ኩነተ ውሕስና መግቢ፣ ረድኤት ብዘይምትዕንቓፍ ንክባጻሕን ጸዊዑ።
ዓለምለኸ ጻዕሪታት ረድኤት፣ ምስ መትከላት ሕቡራት ሃገራት ተሳንዩ ብመሰረት ሰብኣዊነት፣ ዘይሻራዊነትን ነጻ ብዝኾነ ኣገባብን ምብጻሕ ንክቅጽል እቲ ቤት ምኽሪ ጸዊዑ።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጸገም ጸጥታ፣ ንወፍሪታት ሰብኣዊ ሓገዝ ይዕንቅፍ ከምዘሎ ኣስተብሂሎም፣ ኩነታት ናብ ንቡር ንክምልሱ’ውን ጸዊዖም።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ኣዋልድን ክልል ትግራይ ተፈጺሞም ብዛዕባ ዝባሃሉ መግሃስታት ሰብኣዊ መሰላትን በደላትን፣ ጾታ መሰረት ዝገበረ መጥቓዕትን ዝሓደሮ ዓሙቕ ሻቅሎት ገሊጹ። ፈጸምቱ ንምንጻር ምርመራ ንክካየድን ናብ ፍርዲ ንክቀርቡ’ውን ጸዊዑ። ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ምስ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላትን ኢትዮጵያ፣ ኣብ ልዕሊ እቶም ዝተፈጸሙ መግሃስታትን ግፍዒታትን ሓባራዊ መስርሕ ምጽራይ ንከካይዱ ምውስኖም’ውን ተቀቢሉዎ።
ብዘይካ'ዚ፣ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኮምሽን ሰብኣዊን ህዝባዊን መሰላት ኣፍሪቃ፣ ኣብልዕሊ’ዚ ጉዳይ’ዚ ምጽማዱ’ውን ተቀቢሎምዎ ኣለው።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ ብዓለምለኸ ሕጊ ምቅያድ ኣገዳሲ ከምዝኾነ ኣስሚሮምሉ ኣለው።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ ንከም ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ዝኣምሰሉ ዞባዊን ኣህጉራዊያንን ትካላት ዘለዎም ብርቱዕ ደገፍ ገሊጾም፣ ሓቢሮም ከምዝሰርሑ’ውን ኣረጋጊጾም።
ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ፣ ንሉኣላዊነት፣ ፖለቲካዊ ነጻነት፣ ግዝኣታዊ ሓድነትን ሕብረትን ኢትዮጵያ ዘለዎም ጽኑዕ ደገፍ’ውን ኣነጺሮም ኣለው።


text:
ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ሎሚ ሶኑይ ብዛዕባ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ምስ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ ከምዝተዘራረቡ ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳይ ወፃኢ ኣሜሪካ ኔድ ፕራይስ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ሓቢሮም።
ኣንቶኒ ብሊንከን ኣሜሪካ ኣብ ክልል ትግራይ እናኸፍአ ይኸይድ ዘሎ ሓደጋ ዓፀቦ ከምኡ'ውን ኣብ ካልኦት ክፋላት እታ ሃገር እናወሰኸ ይኸይድ ዘሎ ዘይምርግጋእን ሓዊሱ ኣብታ ሃገር እናሓመቐ ይኸይድ ብዘሎ ሰብኣውነትን ናይ ሰብኣዊ መሰላት ቅልውላውን ከቢድ ስግኣት ከምዘለዋ ደጊሞም ገሊፆምሎም ኣለው።
እቶም ሚኒስትር ኤርትራ ወታደራታ ካብ ትግራይ ንምውፃእ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝኣተውኦ ቃል ብዘይውዓል፣ምሉእ ብምሉእን ብዝተረጋገጸ ኣገባብን ክፍፅሙ ኣተሓሳሲቦምዎም ኣለው።እቶም ሚኒስትር ካብዚ በተወሳኺ ወታሃደራት ኤርትራን ሓይልታት ክልል ኣምሓራን ኣብ ትግራይ ይውስኽ ንዘሎ ሰብኣዊ ሓደጋን ይፍፀሙ ዘለው ሰብኣዊ መግሃስትታትን ክውስኽ ኣበርኽቶ ይገብር ኣሎ ኢሎም።
ኣንቶኒ ብሊንከር ኩሎም ኣብቲ ግጭት ይሳተፉ ዘለው ኣካላት ብዘይውዓል ሕደር ተፃብኦ ጠጠው ከብሉ ኣስሚሮምሉ።
ኣብ ትግራይ ዝተፈፀሙ መግሃስታት ሰብኣዊ መሰላት ብናይ ኢትዮጵያ ሰብኣዊ መሰላት ኮሚሽንን ቤት ፅሕፈት ላዕለዋይ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራትብሓባር ክምርምርዎ ብሓጎስ ከምዝቕበሉዎም ብምግላፅ ፈፀምቲ ክሕተቱ ኣስሚሮምሉ።
ኣንቶኒ ብሊንከን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ፍሉይ ልኡኽ ምሻሞም ብግልፃ ኣምባሳደር ፌልትማን ኣብ ዝቕፅሉ ማዕልታት ናብ ኢትዮጵያ ከምዝጉዓዙ ሓቢሮም ኣለው።


text:
ተመራመርቲ ኣሜሪካ ኣብ ክታበት ኮሮናቫይረስ የካይድዎ ዘለው ፈተነ ኣብ ናይ መጀመሪያ ምዕራፍ ናይቲ መፅናዕቲ ተስፋ ከምዘርኣየ ገሊፆም።
እቲ ሓድሽ ክታበት ኣብ ኣሜሪካ ዝመደብሩ ሞደርና ዝተባህለ ትካል ከምዝተሰርሐን ብተመራመርቲ ሃገራዊ ኢንስቲትዩት ኣለርጂን ተመሓላለፍቲ ሕማማትን ከምዝማዕበለን ተፈሊጡ ኣሎ።ትማሊ ሰሉስ ኣብ New England Journal of Medcine ዝወፀ ሪፖርት እቶም ተመራመርቲ ናይ ፈተነ ክታበት ኣብ ክሊ ዕድመ 18 ክሳብ 55 ንዝርከቡ ልዕሊ 45 ወለንተኛታት ፈቲኖም ኣለው።
እቶም ተመራመርቲ ካብቶም ናይ ፈተነ ክታበት ዝወሰዱ ሓደ ክብድ ዝበለ ኣሉታዊ ሳዕቤን ከምዘስዓበሉን ልዕሊ ፍርቂ ዝኾኑ ማእኸላይ ዝኾነ ድኻም፣መርዘን ርእሲ፣ቁሪ ዝኣመሰሉ ምልክታት ኣርእዮም ኣለው።
ናይቲ ኣብ ሰባት ንፈለማ ግዜ ዝተፈተነ ክታበት ውሕስነትን ውፅኢትን ናይቲ ክታበት ንምልካዕ ዝዓለመ እዩ ኔሩ።
ናሽቪል ኣብ ዝርከብ ማእኸል ሕክምና ዩኒቨርስቲ ቨንደርቢልት ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዶክተር ዊሊያም ሻፍነር ”ፈላማይ ፈተነ እዩ ግን ክኣ ዘሐጉስ ፈላማይ ፈተነ እዩ’’ ኢሎም ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ዋይት ሃውስ ኣብ ልዕሊ ናይ ኣሜሪካላ ዕለዋይ ክኢላ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ዶክተር ኣንቶኒ ፋውቺ ይፍኖ ካብዘሎ ዳሕረዋይ ሓድሽ መጥቓዕቲ ንባዕሉ የርሕቕ ከምዘሎ ተፈሊጡ።
ናይ ዋይት ሃውስ ናይ ንግዲ ኣማኻሪ ፒተር ናቫሮ USA Today ኣብ ዝተባህለ ጋዜጣ ኣብ ዝፀሓፉዎ ርእይቶ "ምስ ህዝቢ ከም ሓኪም ፅቡቕ ዝረዳድኡ እንተኾኑ እውን ምስኦም ኣብዝተራኸብኩሉ ኣጋጣሚ ዳርጋ ኣብ ኩሉ ነገር ጌጋ እዮም’' ኢሎም።እቲ ፅሑፍ ምስወፀ ኣብ ዋይት ሃውስ ዳይረክተር ስትራተጂያዊ ኮሚኒኬሽን ኣልያሳ ፋራህ ናይ ናቫሮ ፅሑፍ ብናይ ዋይት ሃውስ ስሩዕ መስርሕ መስመር ዝወፀ ስለዘይኮነ ናይ ባዕሎም ርእይቶ እዩ ክትብል መሊሳ። ትራምፕ ንምምሕዳሮም ዝውሃብ ናይ ሰብሞያ ሕክምና ክእለት የኽብሩ እዮም ኢላ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኣሜሪካ በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ልዕሊ 3.4 ሚሊዮን ዝሞቱ ድማ ልዕሊ 136,000 ሰባት በፂሖም ኣለው።
ብመሰረት ጆንስ ሃፕኪንስ ዩኒቨስቲ ኣብ ዓለም በኮቪድ-19 ዝተትሓዙ ልዕሊ 13 ሚሊዮን ዝሞቱ ድማ ልዕሊ 580,000 ተመዝጊቦም ኣለው።


text:
“መኽሰብ ጥራሕ ምስዓብ ናይ ትካላት ሕይወት ውሑስ ኣይገብርን” ስለዚህ ኣብቲ ኣብ መንጐ ሰብኣዊ ፍጥረትን ሕውነትን ዘስርጽ ዕሴታት ስነ ምግባርን ሕንጸት ከምዘድሊ ሎሚ ዕለት 7 መስከረም 2018 ዓ.ም. ንንብብ ኣብ ዝበቕዔ ምስ ናይ ኢጣሊያ ሶለ 24 ኦረ እተሰንየ ዕለታዊ ጋዜጣ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ አምሕትት ዝገለጹ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ፡ ዝቐትል ኤኮኖሚ ክበሃል እንከሎ ሰብ ምስቲ ኵሉ ሰብኣዊ ምንቅስቓሳቱ ዘየማእክል ኤኮኖሚ ማለት ምዃኑ ብሰፊሕ ተንቲኖም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ምክያድ ኤኮኖምን ሃብቲ ገንዘብን ሓድሽ ናይ ስራሕ ዕድል ምፍጣርን ምኽባር ከባብን እንገዳ ንስደተይናታትን ዝብል ኵሉ በቲ ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብ መፋጥርቲ ዝዀነ ስነ ምግባር ዝሓልፍ እዩ፡ እዚ ኸኣ ነቲ ዘሎና ናይ ዘተ ድላይ ብርቱዕ ድርዀት ክኸውን እንከሎ፡
ሓደ ናይ ሓባራዊ መበቆል ዝዀነ ሓደ ሓባራዊ መበቆላዊ ተራኻብነት ዘሎና ምዃንናን እዚ ኸኣ ብሓባር ናይ ሓባር መጻኢ ምሕናጽ ከምዝግብኣና ዘመላኽት ሕልና ክኸውን እንከሎ እዚ ሕልና’ዚ ዝጐደለ ወይ ከኣ ዝዓረበ እዩ ዝመስል፡ ስለዚህ ነቲ ናይ ሓባር ሕልና ምስትውዓልን ኣፍልጦ ምሃብን ብስሩ ሓደስቲ እምንቶታትን ሓድሽ ኣቀራርባን ሓድሽ ናይ ሕይወት ኣገባብ ክምዕብል የኽእል። እቲ ናብ መኽሰብ ጥራሕ ዘብልን እቲ ኣብ ትግባረ መኽሰብ ኣይፋል ዝብልን እቲ ነቲ ንጥፈታት ንምቛም ሰፊሕ ባይታ ዝህብ ብሳልሳይ ጨንፈር ዝግለጽ (ናብ ዕዳጋ ዘየዘንበለን ናይ መንግስቲ ዘይኰነን ማሕበራውን ኤኮኖሚያውን ባህላውን ርስቲ) መንጐ ብትኽክል ዘሎ ዶባዊ ፍልልያት ክስገር ዝገብር ናይ ሰብኣዊ ፍጥረት መሳንይቲ ዝዀነ ስነ ምግባር ኣፍልጦ ምሃብ የድሊ።
ገንዘብ ዝስሙ ጣዖት
እቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘሎ ኤኮኖሚ ዝቐትል እዩ፡ ሰብኣዊ ፍጥረት ካብ ዘይምምእካልን ንገዛብ ጥራሕ ካብ ተኣዛዚ ምዃን ዝነቐለ ድማ እዩ፡ ገንዘብ ምርካብን ምፍጣርን ጥራሕ ቀዳማይን እንኰን ተበጻሒ ወይ ከኣ ሸቶኡ ዝገብር ማለት እዩ። ዝበሉ ቅዱስነቶም እቲ ድኽነትን ጊልያነትን ንጹልነትን ከመይ ገይሩ ቅርጻዊ ይኸውን ከምዘሎ እንክትንትኑ፡
እቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣክንዲ ጭቡጥ ኤኮኖሚ ምንቅስቓስ ገንዘብ ጥራሕ ማእከል ዝገብር ከይዲ ኤኮኖሚ በጋጣሚ ዝተበጽሔ ኣይኰነን፡ ሃብቲ ገንዘብ ብገንዘብ ክጠሪ ኣለዎ ዝብል ብድሕሪት ኰይኑ ነዚ ጉዳይ ኣብ ምርግጋጽ ዝዓዪን ነዚ ጉጉይ ኣካይዳ እዚ ዝመርጽ ንምኽዋኑ ስህቅንን ኣካል ኣሎ። እቲ ክዉን ገንዘብ ብስራሕ እዩ ዝፍጠር፡ እቲ ሰብኣዊ ክብሪ እምበር ገንዘብ ብልጫ ዘይህብ። ብዙሓት ሃገራት ኤውሮጳ እውን ከይተረፈ ዘጥቕዕ ዘሎ ስእነት ስራሕ ናይቲ ዝረኣይ ዘሎ ስራሕ ክፈጥር ዘይኽእል ኤኮኖሚ ሳዕቤን እዩ፡ ስለምንታይ ከም ጣዖት ዝምልከኽ ገንዘብ ማእከል ስለ ዝገበረ።
ስራሕ ዝፈጥር ስራሕ
ሓደ ወናኒ ትካል ወይ ኣዋፋሪ ሃብቲ ገንዘብ ንትካሉን ንኻልኦትን ዕሴታት ዝፈጥር ክኸውን ካብቲ ዝርከበሉ ማሕበረሰብን ካብቲ ዝዓየሉን እዩ ዝነቅል፡ ስለዚህ ነቲ ጭቡጥ ዝዀነ ሰብኣዊ ፍጥረት ኣቃልቦ ምግባርን እዚ ማለት ከኣ ንነፍሲ ወከፍ ዝግብእ ምሃብ ይግባእ፡ ኣቦን ኣደን ስድራ ካብቲ ንውላዶም ተስፋ ንምሃብ ዘይምኽኣሎም ከምኡ እውን ኣብ ህልው ኩነት እውን ከይተረፈ ተስፋ ከቕርቡ ዘይምእኻሉ ካብ ዝፈጥረሎም ጭንቀት ክላቐቑ ምድጋፍ የድሊ።
ማለት መሪሕካ ምኽኣልን ጽን ምባልን ብትሕትናን ምትእምማንን ሓሳብን ምክፋል፡ ስራሕ ካልእ ስራሕ ክፈጥር ከምዝኽእል ምግባርን ሓላፍነት ካልእ ሓላፍነት ዝፈጥርን ተስፋ ካልእ ተስፋ ክፈጥርን ብፍላይ ነቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ብዙሕ ተስፋ ዘድልዮ ንሓድሽ ወለዶ። ስለዚህ ናይ ሓባር ጥቕሚ ብሓባር ንምርግጋጽ ንሓድሽ ሰብኣውነት ብሓባር ምዕያይን ንሰብኣዊ ሕይወት ዘይግባእ መኽሰብ ጥራሕ ዘማዕድው ወይ ከኣ ናይ ትካል ኰነ ናይ ሰብኣዊ ፍጥረት ጥቕሚ ማዕረ ማዕረ ዝስጉም ምዃኑ ብምስትውዓል ሰብኣዊ ክብሪ ዘኽብር ስራሕ ምንቕቓሕን የድሊ።
ኵለንተናዊ ምዕባለ
ምትሕብባር ምምዕባልን ከም ውዳቕ ዝሕሰቡ ዜጋታት ዘይፈጥር ንድኻታትን ዘይማዕርነት ክወገድ ዝብል ክብሪ ዝግደስ ተግባር ኤኮኖሚ ዘቐድም ሓድሽ ስርዓት ኤኮኖሚ ምኽዋን የድሊ፡ ስለዚህ ትብዓትን ብልሑት መሃዝነት ኣዚዩ የድልየና ምስ በሉ፥
ምክፍፋልን ምስታፍን ኣብ ናይ ምህርቲ ሃብትን ትካላትን ኣብ ከባብታት ክውን ምግባርን ማሕበራዊ ሓላፍነትን ትካላዊ ክብካብን ኣብ መንጐ ሰብኣይን ሰበይትን ኣብ ክፍሊት ደሞዝ ማዕርነት ክህሉን ናይ ስራሕን ናይ ሕይወት ግዚያት ምስምማዕን ምስ ምኽባር ተፈጥሮን ከባብን ዝሰማማዕ ስራሕን ሰብ ካብ መሳለጢያ ልዑል ኣገዳስነት ዘለዎ ምዃኑ ምፍላጥን፡ ፍትሓዊ ክፍሊት ደሞዝ ዝብልን ናይ ሕዳሴ ብቕዓትን ዝብሉ ረቛሕታት ናይ ትካል ማሕበራዊ ዓቐን ዓቢይ ግምት ንምሃብ ኣገደስቲ እያቶም፡ ስለዚህ ንኵለንተናዊ ምዕባለ እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተዘርዘሩ ረቛሒታት ኣገደስቲ እያቶም።
ኤኮኖሚያዊ ትግባረ ናይ ስነ ምግባር ጭብጢ እዩ
ጥዑይ ኤኮኖሚ ካብቲ ዝምረትን ኤኮኖሚያዊ ትግባሬን ዘይንጸለ ማለት ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ማለት ከኣ ኤኮኖሚያዊ ትግባረ ናይ ስነ ምግባር ጭብጢ ምዃኑ የመላኽት።
ግብርን ሓላፍነትን ፍትሕን መኽሰብን ምህርቲ ሃብትን ምክፍፋልን ንጥፈታውነትን ምኽባር ተፈጥሮን ፍጥረትን ከባብን ዝብሉ ረቛሒታት ግምት ምሃብ ንገዛእ ርእሱ ንናይ ኤኮኖሚያዊ ትካል ኣብ ግዜን ቦታን ውሕስነት እዩ።
ስነ ምህዳራዊ ዓቐን ዘለዎ ምዕባለ ንምርግጋጽ ገና ብዙሕ ክስራሕ ከምዘለዎ
በዚ መንጽር’ዚ ትካል ዝብል ጭቡጥ ነገር ዘለዎ ትርጉም ሰፊሕ ይኸውን፡ መኽሰብ ጥራሕ ምባልን ደድሕሪ መኽሰብ ምምራሽን ንናይ ሓደ ትካል ሕይወት ዝውስን ምዃኑ ንኸስትውዓል የብቅዕ። እዚ ኸኣ ናይ ኤኮኖሚ ኣካላትን ሰብ ሙያ ኤኮኖምን ናይ ድኻታት ኣውያት ምስማዕ ዘይከኣሎም ከይኮኑ ይገብር። ስለዚህ ካብ ዕደ ጥበባዊ ሕንጸት ክንየው ኣብ ሓደ ትካል ናይቲ ምትሕብባርን ስነ ምግባርን ፍትሕን ክብርን ተቐባልነትን ሓሳብን ሰራሕተይናነት ዘሀብትምን ኣብ ዝብሉ ዕሴታት ሕንጸት እውን ኣገዳሲ ምዃኑ ቅዱስነቶም ገሊጾም፡ ንሓደ ስነ ምሕዳራዊ ዓቐን ዘለዎ ምዕባለ ብምስትውዓል ዝተፈላለዩ ተግባራት ብምስምማዕ ማለት ፖለቲካን ባህልን ማሕበራውነትን ምህርታውነትን ምርኻብ የድሊ፡ እዚ ንምኽዋን ብሓቂ ብዙሕ ክስራሕ ኣለዎ ኢሎም።
ሓደ ናይ ሓባር ጉዕዞ ምክፋል (ኣብ ሓደ ናይ ሓባር ጉዕዞ ምርኻብ)
ቅዱስ ኣቦና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፡ ናይ ድኻታት ኣውያት እናሓሳቡ፡ ድኻታት ክንቀሳቐሱ እንከለዉ ብፍላይ ከኣ ነቲ ኣብ ጣዕሚ ዝነበር ሕብረተሰብ ፍርሒ እዮም ዝፈጥሩ፡ ስለዚህ ብዝሁነትን ፍልልያትን ካብ ምእንጋድ፡ ሰብኣዊ ፍጥረት ከም ሓደ ስድራ ቤት ካብ ምሕሳብ ወጻኢ ካልእ ሰላም ዝዓሰሎ መጻኢ ኩነት ምፍጣር ዘይከኣል እዩ። ኣተሓሒዞም እውን ስደተይናታት እናሓሰቡ፡ ጸኣት ስደተይናታትን ንኹሉን ንኹላትናን ዓቢይ ብድሆ እዩ፡ እቲ ዝፍጽምዎ ጉዕዞ እውን ብሓባር እዩ፡ ስለዚህ ብተስፋ ተኻፊልካ ምንባር ከፍርሓና የብሉን።
እቶም ናብ መሬትና ዝመጹ፡ ንሳቶም ናብ መሬትና ክመጹ ኣንሕና ከኣ ናብ ልባቶም ክንጓዕዝ እዩ ዝግብኣና፡ እዚ ናብ ልባቶም ምባል ከኣ ህልው ኩነታት ከይዘንጋዕና ክንርድኦምን ምስ ባህሎምን ቋንቋኦን ንኽንላለይን የብቅዓና፡ እዚ ኸኣ ክፉት ዓለም ማዕጸዋ ክፉት ዝዀነት ቤተ ክርስቲያን ዝብልን ዘዋህድን ዘይንጽልን ዘእንግድን ምልክታ እዩ። ንዅሉ ኣብ ናይ ሓባር ጉዕዞ ተቛዳስነት እትሓቍፍ ኣደ ዝዀነት ቤተ ክርስቲያን።
ናይ ስራሕ ክብርን ቅኑዕን ደሞክራሲያውን ሕብረተሰብን
ናይ ዶባት መዓጹኻ ንስደተይናታት ምኽፋት ዘይድግፉ ሕዝባውነታውያን ተባሂሎም ዝግለጹ ኣብ ኢጣሊያን ካብ ኢጣሊያ ወጻኢ እውን ተቐባልነት ዝረኸቡ ዘለዉ ናይ ፖለቲካ ኣካላትን ናይ ኤውሮጳ ኣመለኻኽታ ክኸውን ኣለዎ ናብ ዝብል ድራኼ ናሓሰቡ ቅዱስነቶም ይብሉ፥ ብዙሓት ሰብ ትካላትን ከምኡ እውን እቲ ትብዓትን ብልሓተይናውነትን ዝጐድሎም ዘሎ ናይ ኤውሮጳ መንግስታውያን ተቕዋማት ኣውን ከይተረፉ ነቶም ካብ ሓሳርን መከራን ውግዓን ዓመጽን ጥምየትን ዘምልጡ ሰባት ምጥማት የድሊ፡ እዚ ኸኣ እቶም ስደተይናታት ኣብ ሃገሮም ባህላውን ቅርጻውን ከምኡ እውን ናይ ስራሕን ዕድል ክፈጥር ዝኽእል ናይ ምዕባለ ሕንጸትን ትምህርትን ክረኽቡ ምድጋፍ የድሊ፡ ናይተን ድኻታት ሃገራት ጥቕሚ ብምሕሳብ፡ ነቶም ናይዘን ሃገራት ዜጋታት ናይ ስራሕ ክብርን ቅኑዕን ደሞክራሲያውን ሕብረተሰብ ንምሕናጽ ዝድግፎም እወታዊ ማሕበራዊ ምትእስሳር ክፈጥሩ ምድጋፍ ይግባእ።
ንዝቕርብ ናይ ረድኤት ሕቶ ዝተውሃቦ መልሲ ዋላ’ኳ ካብ ለጋስነት ዝነቐለ እውን እንተዀኑ እዅሉ ኣይኰነን፡ ሎሚ እውን ብዙሓት ስለ ዝሞቱን ዝሞቱን ዘለዉ ብዙሓት ይነብዑን ኣብ ሓዘንን ይርከቡን ኣለዉ፡ ብዙሓት ሃገራት ሰሚዕካ ከምዘይሰማዕካ ምዃን መሪጸን ኣብ ሱቕታ ዘለዋ ይመስላ፡ ናይ ኣደባባይ ሱቕታ፡ ናይቲ ከምኡ እዩ ዝግበር ነሩ ካብ ዝብል ዝነቕል ሱቕታ፡ ዘራኽብ የብልናን ካብ ቀደም ከም ጸላእቲ ኢና እነረአአይ ዝነበርና ቢሉ ኣብ ዝሓስብ ሱቕታ ምንባር ይረአይ። ጐይታ ምሉእ ዕረፍትን ቅሳነትን ነጻነት ንኹሎን ነቶም ዝተረግጹን ዝተዓፈኑን ከምጽእ ምዃኑ ቃል ኣትዩ እዩ፡ እቲ ቃል ዝኣተዎ ስልጡ ክኸውን ግና ኣንሕና ነድልዮ ኢና፡ ኣሕዋትና ዘድልዮም ኩሉ ንኽንርእይ የዕንትና የድልዮ፡ ንረድኤት ዝበጽሓ ኣእዳውና የድልዮ፡ እቲ ብሱቕታ ዝፍጸም ኣብ ገለ ገለ እዋን እውን ሱቕ ቢልና ብምርኣይ ዘይቀጥታዊ ተሓታትነት ዘለዎም ናይ ዝገብርና ኢፍትሓውነት ዝኹንን ዘውግዝን ድምጽና የድልዮ እዩ፡ ልዕሊ ኵሉ ጐይታ ነቲ ንዝተናዕቁን ኣብ ሓሳርን መከራን ንዝርከቡ ንኡሳንን ንጹጋትን ዝተጠንጠኑን ስደተይናታትን ናይ እግዚኣብሔር መሓሪ ፍቕሪ ንኽንገልጽ መታን ነድልዮ ኢና።
ምውህሃድን ሰብኣዊ ዓቐን ዘለዎ ክቡር ድጋፍ
ስደተይናታት ብወገኖም ናይ ዘእንገድሉ ሃገር ባህልን ሕግን ስርዓትን ከኽብሩ ይግባእ፡ እዚ ኸኣ እቲ ተወሃሂድካን ተላሊኻን ንምንባር ዝግበር ምፍርራሕን ጭንቀት ንዘወገደ ጉዕዞ ጥጡሕ ባይታ ይፈጥር።
ንብዙሓት ነቶም ሓገዝ ንዝሓትቱ ኣሕዋት ዓቐን ሰብኣዊ ክብሪ ዘለዎ እንገዳ ንኸቐርብ እዚ ኹሉ ሓላፍነት’ዚ እውን ንናይ ሃገራት መንግስታት ኣስተውዖሎን ጥንቃቔን የወክፍ፡ ኵለንተናዊ ምውህሃድን ምስ ሰብኣዊ ክብሪ ዝመጣጠን እንገዳን ገዛእ ርእሶም ክኢሎም ክነብርሉ ዘኽእሎም ኩነት ብምፍጣር ዝተወሰኑ ምቕባል፡ ኩለን ሃገራት ኣውን ከምኡ፡ ሰባት ብዘይሕጋዊ መገዲ ንዘንቅሳቕሱ ኣተኵሮ ክገብራ ኣለወን፡ ምእንጋድ ቀሊል ከምዘይኰነ ግና ፍሉ እዩ፡
ኢሎም።


text:
Radio Erena: 13 March 2018
ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ሱዳን ኣንጻር ግብጺ ዝቐንዐ ጽሑፋተን ደው ከብላ መንግስቲ ሱዳን ከምዝጸውዐ ተሓቢሩ።
ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ሱዳን ናብተን ጋዜጣታት ኣብ ዝልኣኾ መተሓሳሰቢ፣ ናብ ግብጺ ዝቐንዐ ጸለመ ይኹን ናብ ምትፍናን ዝደፋፍእ ጽሑፋት ካብ ምእንጋድ ክቑጠባ ኣጠንቂቑ።
መንግስቲ ሱዳን ነዚ መጠንቀቕታ ዘቕረበ፣ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነትን ጸጥታን ግብጺ ጀነራል ዓባስ ሙሽተፋ ከማል ብሰንበት 11 መጋቢት ምስ ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ኣብ ካርቱም ዕጹው ዝርርብ ድሕሪ ምክያዱ’ዩ።
ኣብ መንጎ ሱዳንን ግብጽን ተኸሲቱ ዝጸንሐ ምስሕሓብ ንምህዳኡ ክልቲኤን ሃገራት ብዝወሰድኦ ዲፕሎማስያዊ ተበግሶ፣ ሱዳን ካብ ግብጺ ስሒባቶ ዝጸንሐት ኣምባሳደራ ዝሓለፈ ሰሙን ናብ ካይሮ ከምዝመለሰቶ ኣይርሳዕን።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳምሕ ሹክሪ ኣብ ደቡብ ሱዳን ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ።
እቲ ሚኒስተር ኣብ ናይ ጁባ ዑደት ምስ ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን ሳልቫኪር ሚያርዲት ብምርኻብ ኣብ ህሉው ኩነታት እቲ ዞባን መርገጺ ግብጽን ብዝምልከት ተዘራሪቡ።
ብጉዳይ ናይል ምስ ኢትዮጵያን ሱዳንን ኣብ ውዱእ ስምምዕ ክትበጽሕ ዘይክኣለት ግብጺ፣ ናይል ምስ ዘዋስነን ሃገራት ስልታዊ ዝምድና ተደልድል ከምዘላ ይግለጽ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ግብጺ ሳምሕ ሹክሪ ናይ ደቡብ ሱዳን ዑደቱ ዛዚሙ ናብ ኬንያ ኣምሪሑ ኣሎ።
======================


text:
መድረክ ብምኽንያት ኣብ ክልል ኦሮምያ ዝተፈጥረ ህውከት ኣመልኪቱ ኣብ ዘውፀኦ መግለፂ ‘መንግስቲ ንከፃርዮ፣ ካሕሳ ንዝግበኦም ክካሓሱ ኣለዎ’ ኢሉ።
‘ኢህወዴግ ከም መንግስቲ ንድምፂ ህዝቢ ከዳምፅ ኣለዎ። ብኣግባቡ ሕጋዊ መልሲ ንዘድልዮ ሕቶ ሕጋዊ መልሲ ክህብ ኣለዎ። ህዝቢ’ውን እንተኾነ ንሕቶኡ ብሰላማዊን ሕጋዊን መድረኽን ኣገባብን ከቅርብ ኣለዎ ኢሉ’ዩ ዝኣምን መድረክ’ ኢሎም ኣቶ ካሕሳይ ዘገየ።
‘ናይ ህዝቢ ሕቶ ተዓፊኑ ክቀሪ የብሉን። ሕቶ ህዝቢ ኦሮሞ፣ ትግራይ ይኹን ኦሮሞ መልሲ ክረክብ ኣለዎ። ኦሮሞ ከምኣብነት ወሰድናዮ’ምበር፣ ህዝቢ ትግራይ ዘልዕሎ ሕቶ ኣሎ፣ ገዛኢ ፓርቲ ከዳምፆ ክኽእል ኣለዎ። ንሕጋዊ ሕቶ፣ ሕጋዊ መልሲ ክህብ ኣለዎ። ሕጋዊ ሕቶ ኣይኮነን ዝብል ገምጋም ኣለዎ እንተኾይኑ ድማ ከምመንግስቲ ንህዝቢ ከእምን ክኽእል ኣለዎ’ በሉ ኣቶ ካሕሳይ።
እናዓፈንካ እናዓፈንካ ፀኒሕካ ካብ ዓቅምኻ ንላዕሊ ክኸውን ከሎ ካልእ ምኽንያት ምሃብ ግቡእ ኣይኮነን’ውን ኢሎም ንሶም።


text:
ብመሰረት’ቲ ሓበሬታ፡ ገለ ተሓባበርቲ ኤርትራውያን ዝርከቡዎም ዘይሕጋውያን መሰጋገርቲ ራሻይዳ፡ ብውሑድ ገንዘብ ናብ እስራኤል ከነስግረኩም ኢሎም ብምትላል ካብ ሱዳን ድሕሪ ምብጋስ ኣብ ምድረበዳ ሓውሲ ደሴት ሲናይ ምስ በጽሑ ኣዝዩ ዝተዓጻጸፈ ገንዘብ ክኸፍሉ ብማረምትን ማእሰርትን ሓዊ ምንዳድን የገድዱዎም ኣለዉ። እዞም ሞቶም ዝብሃሉ ዘለዉ ሰለስተ መንእሰያት ከኣ ግዳያት ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ግፍዒ እዮም።
ስርዓት ህግደፍ ኣማኑኤል መሓሪ (ወዲ መሓሪ) ንዝተባህለ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣስመራ ብፊዝክስ ዝተመረቐ መንእሰይ ኣብ ዶብ ሱዳን ብተመልከትለይ ተኵሶም ከምዝቐተሉዎ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ሓቢሮም።
ኣማኑኤል መሓሪ፡ ብ2001 ዓመተ ምህረት ካብ ኣስመራ ዩኒቨርሲቲ ድሕሪ ምምራቑ፡ ኣብ Eritel ዝተባህለ ትካል ከም ናይ ኢንተርነት ቴክኖሎጂ ክኢላ ንሸውዓተ ዓመታት ኣገልጊሉ።
ዝርዝር ኣስማት ናይቶም ካብ ኢራን ዝተበገሰ ኣጽዋር ናብ ሓማስ ከሰጋግሩ ኣብ ዶብ ሱዳንን ምስርን ብደብዳብ ኣየር ዝተቐትሉ ሓደ ኮለኔል ዝርከቦም ህግደፍ ናብ ጥፍኣት ዝለኣኾም መኮንናት ኤርትራ። (ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ዝለኣኹዎ)
ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ-ሰለስተ መዓልታት ብወገን ራስ-ዱሜራ ዶብ ጥሒሶም ናብ ጅቡቲ ብምእታው
መከላኸሊ ዕርዲ የዳልዉ ከምዘለዉ ንሓደ “ስሙ ክንገረሉ ዘይደለየ” በዓል ስልጣን ጅቡቲ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና
ፈረንሳ ሓቢሩ።
ፖሊስ ግብጺ፡ ሓንቲ ጓል 37 ኤርትራዊት ኣደ ጓል 8ን 10 ኣዋልድ ደኣ ሒዛ ካብ ግብጺ ናብ እስራኤል ክትሰግር ከላ ኣብ ዶብ ብጥይት ቶኪሶም ከምዝቐተሉዋ ብቐዳም 16 ለካቲት ሮይተርስ ካብ እሽማዒልያ፡ ግብጺ ኣብ ዘመሓላለፎ ጸብጻብ ሓቢሩ።
ብኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ተዓዲሙ፡ ካብ 6 ክሳብ 7 መስከረም ኣብ መንጎ ወከልቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ዘ ሄግ ኔዘርላንድስ ዝተኻየደ ኣኼባ ብዘይፍረ ከምዝተዛዘመ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ኣብ ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ኣብ ኣገልግሎት ቋንቋ ኣምሓርኛ ክዓዪ ዝጸንሐ ጋዜጠኛ ኢዮብ ከሰተ ብወገን ኢትዮጵያ ዶብ ክሰግር ክብል ተታሒዙ ብመንግስቲ ኤርትራ ኣብ ቤትማእሰርቲ ማይ ሱርዋ ተኣሲሩ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ንሃለዋቱ ብዝምልከት ከቢድ ስግኣት ከምዝስምዖ ‘ሪፖርተርስ ዊዝ ኣውት ቦርደርስ’ ሎሚ 6 ሰነ ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት 24 ግንቦት መዓልቲ ነጻነት ኤርትራ ኣብ ኣስመራ ስታድዩም ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ ብዘይተግባራውነትን ምትሕልላኻትን ውሳኔ ምምላካት ዶብ ኤርትራ ኢትዮጵያን ተሓተቲ ሰበስልጣን ኣመሪካ ምዃኖም ገሊጹ።


text:
Radio Erena: 05 August 2019
ብምክትል ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ምትሕግጋዝን ኢጣልያ ኢማኑኤላ ደል ረን ሚኒስተር ምክልኻል ኤሊዛቤታ ትረንታን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ ኢጣልያ ናብ ጅቡቲ ምብጻሕ ፈጺሙ።
ላዕለዋይ ልኡኽ ኢጣልያ ብ30ን 31ን ሓምለ ናብ ጅቡቲ ዘካየዶ ዑደት፣ ብዛዕባ’ቲ ኢጣልያ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ እተካይዶ ወትሃደራዊ ተልእኾታትን ምስ ጅቡቲ ክህሉ ብዛዕባ ዝኽእል ምትሕግጋዝን ብዝምልክተ ንምዝታይ’ዩ።
እቲ ልኡኽ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጅቡቲን መሓመድ ዓሊ ዮሱፍን ሚኒስተር ምክልኻል ሓሰን ዑመር መሓመድ ቡራንን ብምርኻብ ከምዝዘተየ ማዕከናት ዜና ኢጣልያ ሓቢረን።
ኢጣልያ፣ ናብ ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝቐንዐ፣ ኣብ ጸጥታን ምቁጽጻር ዘይሕጛዊ ስደትን ዘተኮረ ወትሃደራዊን ሲቪላውያን ስልጠናታት ዝወሃበሉ ማእከል፣ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ጅቡቲ ምኽፋታ ይፍለጥ።
ልኡኽ ኢጣልያ ኣብዚ ናይ ጅቡቲ ዑደቱ’ውን ነቲ ንጥፈታት ተዓዚቡ።
እቲ ልኡኽ፣ ኣብ መመረቕታ ናይቶም ብሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ ዝሰልጠኑ ኣባላት ሓለዋ ገምጋም ባሕሪ ጅቡቲ ተሳቲፉ።
ኢጣልያ፣ ምስ ኤርትራ፣ ኢትዮጵያን ሱዳንን’ውን፣ ኣብ ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታት ዘተኮረ ተመሳሳል መደባት ከምዘለዋ’ያ ትገልጽ።
====================


text:
ኣብ ደቡብ ሱዳን ሰላም ክረጋገጽ ኣብ ዝካየድ ጻዕሪ ናይ ቅድስቲ መንበር ጽኑዕ ድጋፍ ቀጻልን ነባርን ምዃኑን ኣብ መወዳእታ ወርሒ መጋቢት 2019 ዓ.ም. ኣብ ደቡብ ሱዳን ምብጻሕ ዘካየዱ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ወጻኢ ጉዳይ ርክባት ዋና ጸሓፊ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ፓውል ሪቻርድ ጋላገር ከምዝገለጹን ዝመጽእ ዘሎ ሰሙን ናይ ደቡብ ሱዳን ርእሰ ብሔር ሳልቫ ኪርን ነበር ምኽትል ርእሰ ብሔር ሪክ ማቻራን ንመንፈሳዊ ሱባኤ ናብ ሃገረ ቫቲካን ከኣትዉ ምዃኖም ካብ ቅድስቲ መንበር ዝወጸ መግለጺ የመላኽት።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ብስነ ሜላዊ ርክብ ዘተ ምንቕቓሕን ናብ ዕርቂ ምድራኽን ዝብል መርሕ ቃል ዝገበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ናይ ወጻኢ ርክባት ጉዳይ ዋና ጸሓፊ ሊቀ ጳጳሳት ጋላገር ኣብ ደቡብ ሱዳን ዘካየድዎ ወግዓዊ ምብጻሕ ዕለት 25 መጋቢት 2019 ዓ.ም. ከምእተዛዘመ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ እተሰምየ ናይ ቅድስቲ መንበር ዕለታዊ ጋዜጣ ከመላኽት እንከሎ፡ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን ግዚያዊ ሓላፊ ጂሶቲ እውን ብወገኖም ርእሰ ብሔር ሳልቫ ኪርን ነበር ምኽትል ርእሰ ብሔር ሪክ ማቻርን ዝመጽእ ዘሎ ሰሙን ብሓባር ኣብ ሃገረ ቫቲካን መንፈሳዊ ሱባኤ ክኣትዉ ምዃኖም ዝተወሃበ መገልጺ ኣረጋኢጾም፥
ዝዓለፈ ዓመት ውርሒ መስከረም ዝተበጽሔ ስምምዕ ሰላም
ሊቀ ጳጳሳት ጋላገር ዕለት 21 መጋቢት 2019 ዓ.ም. በታ ናይታ ኣብ 2011 ዓ.ም. ናጽነታ ዝኣወጀት መንእሰይ ሃገር ምስ ኣተዉ ኣብታ ሃገር ብእትርከብ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ብፁዓን ጳጳሳትን ምእመናንን ናይ ደቡብ ሱዳን ናይ መንግስቲ ኣካላትን ኣቀባብላ ምስ ተገበረሎም፡ ናይቲ ምብጻሕ ዕላማ፡ ኣብ ደቡብ ሱዳን በቲ ሓሙሽተ ዓመት ዘቑጽር ዘሎ ውሽጣዊ ግጭት ስዒቦም ዝመጹ ናይ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ብድሆታት ብመንጽር ብሔራዊ ዕርቂ ንምልካትን ናይታ ሃገር ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ እቲ ዕለት 12 መስከረም 2018 ዓ.ም. ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ መንጐ ናይ ደቡብ ሱዳን ተጻባእቲ ሓይልታት ዝተበጽሐ ስምምዕ ሰላም ብመንጽር ብሔራዊ ዕርቂ ክትርጐም እንክብሉ ንዘቕረብዎ ጻውዒት ንምርግጋጽ ዝብል ምዃኑ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኒ ሓቢሩ።
ብፁዕነቶም ኣብ ናይ ርእሰ ብሔር ሕንጻ ምስ ርእሰ ብሔር ሳልቫ ኪር ተራኺቦም እቲ ኣብ ወርሒ መጋቢት ዕለት 16, 2018 ዓ.ም. ኣብ መንጐ ቅድስቲ መንበርን ደቡብ ሱዳንን ዝተበጽሔ ስነ ርክባዊ ሜላ ስምምዕን ህልው ኩነታት ደቡብ ሱዳንን ናይ መወዳእታ ናይ ሰላም ስምምዕ ውሳኔታትን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ከምእተመያየጡን ኣስዒቦም እውን ኣብ ደቡብ ሱዳን ኣብ ዝርከብ ካቶሊካዊ መንበረ ጥበብ ምስ 1,500 ተመሃሮ ተራኺቦም ደቡብ ሱዳን ብሰላምን ብምሉእነትን ሰብኣዊ ክብሪ ዝነበረላ ሃገር ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣማእኪሎም ዘረባ ከምዘስምዑን ኣብቲ መንበረ ጥበብ ሓድሽ ናይ ፍትሕን ሰላምን ክፍለ ትምህርቲ ሕንጻ መሰረተ እምን ኣንቢሮም ከምዝባረኹን ናይቲ ካቶሊካዊ መንበረ ጥበብ ንዝኽሪ ቅዋሜ ዓስራይ ዓመት ኦም ከምዝተኸሉ ዝሓበረ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣስዒቡ፡ ብፁዕ ኣቡነ ጋላገር ምስቲ ብኣንጀሊና ተንይ ናይ ሕዝባዊ ናጽነት ምንቅስቓስ እተሰምየ ተቓዋሚ ናይ ፖለቲካ ውድብ ናይ ጸጥታን ደሕንነትን ምክልኻልን ጉዳይ ሓላፊት በዓልቲ ቤት ሪክ ማቻርን ተራኺቦም ሓሳብ ንሓሳብ ከምእተለዋወጡ ኣፍሊጡ።
ስደተይናታትን ተመዛበልትን
ጁባ ኣብ ዝርከብ ቅዱስ ጳውሎስ ቤት ትምህርቲ ዘርኣ ክህነት ዓቢይ ተመሃሮን ናይቲ ቤት ትምህርቲ ዘርኣ ክህነት ኣሕሉቕን ዘሳተፈ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣዕሪጎም ምስ ኣብቅዑ ኣብ ርእሰ ከተማ ጁባ ደጋዊ ፍከል ከተማ ናብ ዝርከብ ልዕሊ 32 ሺሕ ተመዛበልቲ ዝተዓቖቡሉ ብውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ዝመሓደር ማእከል ስደተይናታን ተመዛበልትን ምብጻሕ ኣካይዶም፡ ኣብቲ መእለዪ ዘኽታማት ዝርከብ ብማሕበረሰብ ደቂ ቅድስተ ማርያም ንጽሕትን ተሓባበርተንን ዝመሓደር ቤት ትምህርቲ ተመዛበልትን ስደተይናታትን ከምዝበጽሑ ዝሓበረ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ኣስዒቡ፡
ጸረ ጽልእን ኣጽዋር ውግእን
ሊቀ ጳጳሳት ጋላገር ምስ ታሪኻዊ መራሒ ነፍሰ ሄር ጆን ጋራንግ በዓልቲ ቤት ረበካ ንያደግን ኣብ ጁባ ዝርከቡ ናይ ወጻኢ ሃገራ መግስታት ልኡካንን ጁባ ኣብ ዝርከብ ካቴድራል ቅድስቲ ተረዛ ዘሕጻነ ኢየሱስ ናይ ሰበኻ ጁባ ካናትን ርእሰ ብሔር ሳቫኪር ዝርከብዎን ናይ ፖለቲካ ኣካላትን ዘሳተፈ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣዕሪጎም፡ ኣብ ጐዳና ጸረ ጽልእን ጸረ ኣጽዋር ውግእ ንምስጓም ሕይወትን ሰላምን ናይ ሓባር ጥቕምን ዝብሉ ዕሴታት ምቕዳም ወሳኒ ምዃኑ ዘነጽር ስብከት ከምዝለገሱን ድሕሪ ፍጻሜ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣብ ረጃፍ ዝርከብ ቍምስና ኵሎም ቅዱሳትን ንኡስ ቤት ትምህርቲ ዘርኣ ክህነት ቅዱስ ሎረንዞን ብደናግል ደቂ ፍቕሪ ዝመሓደር ቅድስቲ ጆቫና ኣንቲኣ ቱረት እተሰምየ መእለዪ ዘኽታማትን ምብጻሕ ከምዘካየዱ ኣፍሊጡ።
ቅርበት ንሰላማዊ ሕዝቢ
ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ጋላገር ናብ ሮማ ቅድሚ ምንቃሎም ኣብ ደቡብ ሱዳን ንውድብ ሕቡራት መግንስታት ዓለም ፍልዩ ወኪል ዳቪድ ሺረር ተራኺቦም ከምእተመያየጡን ኣስዒቦም ምስ ውሉደ ክህነት ኣባላትን ገዳማውያንን ገዳማውያትን ተራኺቦም፡ ኣብታ ሰላም እተናድይ ሃገር ብድሆታት ኣስፍትሆተ ወንጌል ኣብ ዝብል ርእሰ ጉዳይ ሰፊሕ ኣስተምህሮ ከምዝሃቡን ደቡብ ሱዳን ሰላም ዝዓሰላ ሃገር ክትከውንን ምብጻሕ ቅዱስ ኣቦና ክትዕደል ንጸልይ ቢሎም፡ ቅዱስ ኣቦና ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ርእሰ ብሔር ኪር ኣብ መንበሮም ተቐቢሎም ኣዘራሪቦምን ደቡብ ሱዳን ክበጽሑ ዘለዎም ሃረርታ ዓቢይ ምዃኑ ከምዝገለጹሎም ዘኪሮም። እዚ ንናይታ ሃገር ህዝቢ ዘለዎም ቅርበት ዘረጋግጽ እዩ ከምዝበሎ ሎ ሶርቫቶረ ሮማኖ ሓቢሩ።


text:
ሎም-ቅነ ወግዓዊ ዝተግበረ ሪፖርት ኣድማሳዊ ኩነታት ጥምየት፣ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ፃዕሪ ምርግጋፅ ውሕስነት መግቢ ኣጋጢሙወን ንዘሎ ግድል ኣነፂሩ‘ሎ።
ኣብ ሃገራት ትሕቲ ሳሃራ ኣፍሪቃ ደርቂ ንምጥፋእ ንዝግበር ቅልስ ዓንቂፎም ዘለው ጠንቅታት፣መንግስታት ለውጢ ከምፅኡ ዘይምኽኣሎም፣ ውግእ ሕድ-ሕድ፣ኣልቦ-ፖለቲካዊ-ምርግጋእ፣ቁፅሪ ግዳያት ኤይድስ ምንሃር ገሊኦም‘ዮም ይብል እቲ ዓመታዊ ሪፖርት ፖሊሲ መግቢ።
ንዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ቁጠባዊ ምዕባለ ካብ ዘመዝገባ 3 ሃገራት ሓንቲ ኣብ ዝኾነት ኢትዮዽያ ካብ ሚእቲ ሰባት እቶም 51 ብቁዕን ተመጣጣኒን መግቢ ዘይረኽቡ‘ዮም፣እታ ሃገር ድማ ካብ‘ተን ኣዝየን ዝጠምያ ሓሙሽተ ሃገራት እታ ሓንቲ ምኻና ይገልፅ።ናይ‘ቲ ትካል ምክትል ዳይረክተርን ሓላፊ ክፍሊ መፅናዕትን ፓወል ዶሮሽ።
ኣብ‘ቲ መፅናዕቲ ብዛዕባ ዕድሚኦም ትሕቲ ፭ ዝኾኑን ሳኣን መግቢ ዝቀምሰሉን ወይካኣ ዝሞቱ ህፃናት ዝተጠቀሰ ኣሃዝ፣ውፅኢት ናይቲ ብኣቆፃፅራ ኣውሮዻ ኣብ 2004 ኣብ ዝተካየደ ዛዛሚ ሃገራዊ ካብ ቤት ናብ ቤት መፅናዕቲ ዝተመስረተ‘ዩ ይብሉ።
ስለዚ፣እቲ ሪፖርት ኣብ ዝሓለፉ ፭ ዓመታት ንዝተመዝገበ ምዕባለ ዝሓቆፈ ስለዘይኮነ ሓድሽ ኣይኮነን ይብሉ።ኢትዮዽያ ብመግቢ ርእሳ ንክትክእል ነዊሕ መንገዲ ይፅበያ‘ሎ፣ክማልኡ ዘለዎም ድማ ቀዳማይ ፕሮግራም ልምዓት ውሕስነት መግቢ ከምኡውን ትግባረ ፭ ዓመት ፕሮግራም ምድንፋዕ ሕርሻዊ ማእቶት’ዩ ኢሎም።
ኣብ‘ዚ እዋን፣ኣዝዩ ዘሻቅል ህዝቢ ዝጠምየለን ሃገራት ቡሩንዲ፣ቻድ፣ኮንጎ-ኪንሻሳን ኤርትራን‘የን ይብል ሪፖርት ፖሊሲ መግቢ።ዕፁው ፖለቲካዊን ቁጠባዊን ኩነታት‘ዘን ሃገራት ኣበርክቶ ኣለዎ‘ውን ይብሉ።
ንሶም ወሲኾም ኤርትራ፣ኣዝዩ ኣዝዩ ፅንኩር ተፈጥሮኣዊ ኩነታት ዘለዋ ሃገር‘ያ።ንመስኖኣዊ ሕርሻ ዘለዋ ዕድል ፀቢብ‘ዩ።ደርቂ ደጋጊሙ ዘጥቃዓ ሃገር‘ያ።ብመንፅር ቁጠባን ፖለቲካን ድማ ካብ ዓለም ዝተገለለት ሃገር‘ያ።እዞም ዝተጠቅሱ ፀገማት ንድኽነት ኣበርክቶ ነይሩዎም፣ከምኡውን ቁጠባዊ ምዕባለ ንከይምዝገብ ዓንቂፎም‘ዮም ኢሎም።
ብኻልእ ወገን፣ኤርትራ ካብ ዓለም ንርእሳ ዘገለለት ስለዝኾነት፣ኩነታታ ንምፅናዕን ንምፍላጥን ኣይተካእለን ይብል ሓጋዚ ዳይረክተር ኣድማሳዊ መፅናዕቲ ፖሊሲ መግቢ ፖል ዶሮሽ።


text:
ኣብ ቅልውላው ሱዳን፡ ንግዳማዊ ምትእትታዋት፡ ዕድል ብምኽፋት ንሕብረት ኣፍሪቃ ዝኸስስ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝወስዶ ዘሎ መርገጽ፡ ንኩነታት ሱዳን ዘብእስ’ዩ ኢሉ`ሎ።
ዝሓለፈ ሰሉስ ብሚንስትሪ ዜና ኤርትራ ዝወጸ መግለጺ፡ ነቲ ብኣቦ መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪቃ ሞሳ ፋቂ ዝወጸ፡ ኣህጉራዊ መሻርኽቲ ኣብ ልዕሊ ሱዳን ጸቕጢ ክገበሩ ዝጽውዕ መግለጺ ግብረ-መልሲ ንምሃብ`ዩ ዝመስል።
ኮሚሽነር ሞሳ ፋቂ ኣብ`ቲ መግለጺኡ፡ ኩሎም ኣህጉራውያን መሻርኽቲ፡ ንቕጽበታዊ ምቁራጽ ጎንጽን፡ ህጹጽ ምቕጻል ፖለቲካዊ ልዝብን ዝተወሃሃደ ጻዕርታቶም ኣብ ልዕሊ ሱዳን ከዕርፉ ይጽውዕ።
መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ምዕባለታት ሱዳን ዘርእዮ ዘሎ ተዋስኦ ንግዳማዊ ምትእትታዋት፡ ምስምስን ሽፋንን ምዃን`ዩ ድሕሪ ምባል፡“ንኩነታት ሱዳን ኣጋፊሕኩም ካብ ምትሕልላኽ ተቖጠቡ” ይብል።
ኣስመራ ኣብ ህሉው ኩነታት ሱዳን ክትዋሳእ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ንካልኣይ ግዚኣ`ዩ። ዝሓለፈ ወርሒ ብፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝተላእከ ሓደ ላዕላዋይ ጉጅለ ልኡኽ፡ ኣብ ካርቱም፡ ምስ`ቲ ኣብ መሪሕነት ዘሎ ወታሃደራዊ ቤት-ምኽሪን፡ ምስ መራሕቲ ተቓወምትን ተራኺቡ ዘትዩ ኔሩ`ዩ።
ምስዚ ብዝተኣሳሰር ዜና፡ ቀዳማይ ሚንስተር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ፡ ንወታሃደራዊ መራሕትን ተቓወምትን ሱዳን ንምሽምጋል ጽባሕ ዓርቢ ናብ ካርቱም ክኸይድ`ዩ።
ቀ/ሚ ኣብይ፡ ምስ ክልቲኦም ወገናት ሱዳን ብምርኻብ፡ ብዛዕባ ናብ ዲሞክራሲ ምስግጋር ከምዝሽምግል ካብ ኣብ ካርቱም ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ከምዝሓበረ ሮይተርስ ሓቢሩ’ሎ።
ብኻልእ ዜና ኣሜሪካ ነቲ ለንቅነ ኣብ ሱዳን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ኮኒናቶ`ላ። ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣብ መግለጺኡ፡ ናይ ሱዳን ወታሃደራዊ መሰጋገሪ ቤት ምኽሪን፡ ህጹጽ ናይ ድጋፍ ሓይሊ ሱዳንን ካብ ጎንጺ ክቑጠቡን፡ ናብ ሲቪላዊ ስግግር ንምእታው ምስ`ቶም ሓይልታት ናጽነትን ለውጥን ክሰርሑን ንጽውዕ ኢሉ`ሎ።
ናይ ሕብረት ኣፍሪቃ ቤት-ጽሕፈት ሰላምን ጸጥታን ኣብ ወርሒ ሚያዝያ 30 ዘውጽኦ መግለጺ`ውን ንድግፍ ዝበለ ሚንስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ፡ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ሚንስትሪ ወጻኢ ፡ ምስ ሰበስልጣን`ቲ ዞባ ብዛዕባ ካብ ጎንጺ ምቑጣብን፡ ናብ ልዝብ ምምላስን ኣብ ዝርርብ ከምዘለው ሓቢሩ`ሎ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ካርቱም ሲቪላዊ መንግስቲ ክሳብ ዝምስረት ሱዳን ካብ ኣባልነት ኣውጺኡዋ`ሎ። እዚ ዝኸውን ዘሎ፡ እቲ ወታሃደራዊ ቤት-ምኽሪ፡ ንፖለቲካዊ መጻኢ`ታ ሃገር ንምልዛብ ዘቕረቦ እማመ፡ በቶም ተቓወምቲ ምስ ተነጽገ `ዩ። ተቓወምቲ ሰልፈኛታት፡ ድሕሪ`ቲ ኣብ ልዕሊ ተሰለፍቲ ኣብ ካርቱም ዝተፈጸመ ቕትለት ፡ እዚ ብወተሃደራዊ ቤት-ምኽሪ ሱዳን ዝቐርብ ዘሎ ሓሳብ ቅንዕና የብሉን ይብሉ።
ብኻልእ ወገን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ደቡብ ሱዳን ጀሪ ማቲጂላ ድማ፡ ሃገሩ ንሱዳን ኣብ ምድስካል፡ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ-ክፍሊ ሰላምን ጸጥታን ከም እትተሓባበር ኣፍሊጡ`ሎ።
ምኽትል ኣምባሳደር ብሪጣንያ ድመትሪ ፖሊያንስኪ ብወገኑ፡ ኣብ ካርቱም ዝስማዕ ዘሎ ምፍርራሕን ጎንጽን ተቐባልነት የብሉን, ደው ክብል ኣለዎ ኢሉ።
መራሒ ወታሃደራዊ መሰጋገሪ ሱዳን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ቡርሓን፡ ምስ መራሕቲ ተቓወምቲ ብዘይ ደረት ክንዛረብ ድልዋት ኢና ክብል ከሎ፡ ወሃቢ-ቃል ሰልፈኛታት ግን ቅንዕና ዘይብሉ`ዩ ክብል መሊሱሉ።
ኣብ`ዚ ሰሙን`ዚ ጥራሕ ኣብ ሱዳን ብዝተፈጥረ ጎንጺ ልዕሊ 100 ምሟቶም ይግለጽ ኣሎ። ልዕሊ 500 ከምዝቖሰሉ`ውን ይግለጽ`ዩ።
ሰልፈኛታትን ተቓወምትን ድሕሪ ሚያዝያ 11 ምውራድ ነዊሕ ነታ ሃገር ዝምርሑ ፕረዚደንት ዑማር ኣልበሽር-ስልጣን ዝሓዘ ወታሃደራዊ ሓይሊ፡ ስልጣን ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ከሰጋግር ክጽውዑ ጸኒሖም ኣለዉ።
ጎንጺ፡ ሱዳን ኣብ ወርሒ ዝሓለፈ ታሕሳስ`ዩ ብቁጥዐ ምኽባር ዋጋ ባንን ሕጽረት ጥረ-ገንዘብን ምጅማሩ ይዝከር።


text:
መንግስቲ ሶማል ነቲ ሰብ ምርካበይ ጸጥታዊ ስግኣት ንምውጋድ ዝተገብረ ሕጋዊ ስጉምቲ`ዩ ክብል ከሎ ብኻልእ ወገን ህዝባዊ ቁጥዐ፡ ግዙፍ ማሕበራዊ ሚዲያ ውግዘት፡ ከምኡ`ውን ኣብ መንጎ`ቲ ብዩ,ኤስ ዝድገፍ መንግስቲ ሶማልን ሃገራውያን ፖሊቲከኛታትን ነቓዕ ፈጢሩ`ሎ።
ትማሊ ረቡዕ፡ መንግስቲ ሶማል በቲ ጉዳይ ህጹጽ ኣኼባ ብምጽዋዕ መግለጺ ኣውጺኡ`ሎ፡ ነቲ ምርካብ ዘካየዶ፡ ኣብ 2015 ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዝገበሮ ስምምዕ ምዃኑን፡ ኣብ`ቲ እዋን ONLFን ኣልሸባብን ንክልቲአን ሃገራት ዝህውኹ ኣሸበርቲ ኢሎም ከምዝፈለጥዎምን ይገልጽ።
ድሕሪ`ቲ ኣኼባ ካቢነ ኣብ ሞቓዲሾ ጋዜጣዊ መግለጺ ዝሃበ ሚንስተር ዜና ዓብዲራሕማን ዖማር ዖስማን፡ ነቲ መግለጺ ናይ መንግስቲ ብንባብ ኣስሚዑ፡
“ እቲ ውልቀሰብ፡ ንጸጥታ ሶማልያ ኣብ ምህዋኽ ዝሳተፍ ዝነበረን፡ ምስ ኣልሸባብ ናይ ቀረባ ርክብ ዝነበሮን`ዩ “ኣተሓሒዙ፡ ክልቲአን ሃገራት ጸጥታዊ፡ ኤኮኖሚያዊን ምትሕብባር ኣለወን ስለዚ እቲ ምርካብ ምኽኑይ`ዩ ኢሉ። እንተኾነ እቲ ሚንስተር፡ እቲ ጉዳይ ተኣፋፊ`ዩ ብዝብል ካብ ጋዚጠኛታት ሕቶ ምቕባል ኣብዩ።
እቲ ስምምዕ ዝተፈረመ ይብል እቲ መግለጺ ካቢነ ሶማልያ ፡ ብሓላፊ ዞባ ጋልሙዱግ ዝነበረን፡ ብሚንስተር ፖስታን ርክብን ዝነበረን ከምኡ`ውን ብምንስተር ፕረሲደንታዊ ጉድያት ዝነበረ ሕጂ ኣባል ባይቶ ዘሎን፡ ከምዝተፈረመ ይገልጽ። እንተኾነ ክልተ ካብ`ቶም ሰለስተ ብምፍራም ዝተጠቕሱ ሰባት፡ ካብ ጉዳይ ነብሶም ከምዘርሓቑ ንቪኦኤ ገሊጾም ፡ ምስ ኢትዮጵያ ኮነ ብዛዕባ ምርካብ ኣባል ONLF፡ ንፈደራል መንግስቲ ወኪልና ዝገበርናዮ ስምምዕ የለን ኢሎም።
ሃገራዊ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ነቲ ስጉምቲ መንግስቲ ሰማልያ ኮኒኒዎ`ሎ-ወሃቢ ቃል-ዓብዱላሂ ሓሰን፡ “ኣብ ሞቓዲሾ ን3ተ ዓመት ዝነበረ ስቕ ኢልካ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ምርካብ፡ ብሕቡራት ሃገራት`ውን ከምዝተገልጸ ቅቡል ኣይኮነን። እዚ ተግባር ኣዚዩ ኣጸያፊ`ዩ። ንሰላምን ፍትሕን ክሰርሕ`የ እናበልካ ንሓደ ሰለማዊ ሰብ ንኢትዮጵያ ምርካብ ከም ገበን ኢና ንርእዮ “
ብወገን ኢትዮጵያ፡ ንቪኦኤ ክፍሊ ኣምሓርኛ ዝተዛረበ ሚኒስተር ኮሚኒኬሽን ነገሪ ለንጮ፡ እቲ ምርካብ ሸኽ ሙስ፡ ብምሰረት ኣብ መንጎ መንግስታት ሶማልያን ኢትዮጵያን ዝተገብረ ስምምዕ`ዩ ተኻይዱ ድሕሪ ምባል “ ናብ ትካላት ጸጥታና ተረኪቡ ዘሎ ሸኽ ሙስ፡ ኣባል ኣሸባሪ ጉጅለ`ዩ “ ኢሉ።
ኣፈኛ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ኣቶ ዓብደልከድር ሓሰን ሂርሞጌ ሎሚ ንቪኦኤ፡ ኣብ ዝሃቦ ቃል ድማ፡ ኦብነግ ኣሸባሪ ጉጅለ ከምዘይኮነን ኣብ ብዙሓት ናይ ኤውሮጳን ኣፍሪቃን ከምኡ`ውን ማእከላይ ምብራቕ ቤት-ጽሕፈት ዘለዎ ድሂ ምባል ፡ ንኦንብነግ ሽብርተኛ ኢላ ትጽውዕ ኢትዮጵያ ጥራሕ`ያ ኢሉ።
ሃገራዊ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን፡ ካብ 1970`ታት ኣትሒዙ፡ ንመሰል ርእሰ-ምምሕዳር ኦጋዴን: ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝዋጋእ ዘሎ ውድብ`ዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ፡ ኣሸባሪ ውድብ ይብሎ።
ኣብ 2007፡ እቲ ውድብ፡ ንሓደ ብቻይናውያን ዝውነን ኩባንያ ማዕድን ብምጥቃዕ 65 ኢትዮጵያውያንን 9ተ ቻይናውያን ሰራሕተኛታትን ቀቲሉ`ዩ። እቲ መጥቃዕቲ፡ መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ ኣንጻር`ቶም ደባይ ተዋጋእቲ፡ ኣብ`ቲ ዞባ መጥቃዕታ ክተስፍሕ ጌርዋ`ዩ።
ምሉእ ጸብጻብ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል፡