text:
2. ብመሰረት እዞም ምንጭታት ነጋሽ ብኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ኬንያ ኣቢሉ ምስ ዝተፈላለዩ ኣብ ኬንያ ዝቕመጡን ኣብኡ ንበረራ ዘዕርፉን ዕጡቓት ጕጅለታት ሶማልያን ኢትዮጵያን ብዘይምቁራጽ እናተራኸበ ቀዋሚ ዝምድና ከማዕብል ክኢሉ ኢዩ፡፡ ገለ ካብቶም ንሱ ነዞም ኣባላት ሂብዎም ዝበሃሉ ኣገልገሎታት ንመጥቃስ፤ ምዕዳል ፓስፖርት፡ ፋናንሳዊ ሓገዝ፡ ታዕሊምን ቀረብ ሎጂስቲክን ኢዮም፡፡ ብዘይካ’ዚ ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ ታዕሊም ዝወስዱ ዕጡቓት ጕጅለታት ሶማልያን ኢትዮጵያን ዝኣሊ ነጋሽ ምኻኑ ብዙሓት ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ካብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ክልለ ክኢሉ ኢዩ፡፡
ብመሰረት 10 ሕዳር 2010 ምስ ኣዘዝቲ ONLF ነበር ካብ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡ 12 ሕዳር 2010 ምስ ኣዘዝቲ OLF ነበር ብዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡ ወተሃደራዊ በዓልመዚ ሒዝቡል ኢስላም ነበር ብ 7 ሚያዝያ 2011 ኣብ ዝሃቦ ቃለመጠይቕ ፡ መስከረም 2010 ከምኡውን ሚያዝያ 2011 ዝተፈላለዩ ኤርትራውያን ምንጭታት ዝሃብዎ ቃለመጠይቕ ዝርዝራዊ ሓበሬታ መንነት ኮሎኔል ነጋሽ ከራጉድ ከኢሉ ኢዩ፡፡
3. ተቘጻጻሪት ጕጅለ ብዛዕባ ነጋሽ ዝረኸበቶ ናይ መጀመርታ ናይ ዓይኒ ምስክር ሓበሬታ ኣብ 2002 ሓደ ካብ OLF ዝተረኽበ ምንጪ ጕጅለኡ ካብ ነጋሽ መቐመሪ ተፈንጃሪ ምርካባ ምስ ገለጸ ኢዩ፡፡ ኣብ 2003 ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ONLF ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ንነጋሽ ኣብ ኤምባሲ ኤርትራ (ናይሮቢ) ከም ዝረኸቦ፡ ኣብ ጣውላኡ ከኣ ብዙሕ ናይ ሶማላውያን ዝመስሉ ሰባት ኤርትራዊ ፓስፖርት ከም ዝረኣየ ይዛረብ፡፡ እዚ ናይ ዓይኒ ምስክር ንባዕሉ ኤርትራዊ ፓስፖርት ተዋሂቡ ኢዩ፡፡ ብዘይካ’ዚ ኣብ 2004 ኣጽዋርን ተጋደልቲን ONLF ካብ ኤርትራ ናብ ደሑሶማሪብ (ሶማልያ) ብኣየር ንኽግዕዙ ኣብ ናይሮቢ ኮይኑ ብተሌፎን ዘሳልጠ ነጋሽ ምንባሩ ይገልጹ ፡፡
4. ኣብ 2006 ሕብረት ኣብያተ ፍርዲ እስላም ኣብ ሞቓዲሾ ስልጣን ምስ ሓዘ ነጋሽከም ኣወሃሃዲ ደገፍ ዕጡቓት ጕጅለታት ሕብረት ኣብያተ ፍርዲ እስላም (ICU)ንኣሸባሪ ክንፉን (ኣልሸባብ) ፡ ከምኡውን ONLF ን OLFን ኮይኑ ብርክት ንዝበለ ግዜ ኣብ ሞቓዲሾ ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣኼባታት ዝተሳተፈ ሶማላዊ ተርጓሚ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ነጋሽን ብጾቱን ኣብ እንዳ መዋሊ ICU ዝኾነ ኣቡበከር ዑመር ኣዳኒ ዝተባህለ ይቕመጡ ምንባሮም፡ ነጋሽ ምስ ወተሃደራውያን ሰብ መዚ ኣልሸባብ፡ ICUን እንተላይ ዩሱፍ ኢንዳሓዲን ኣደን ሓሺ ኣይሮውን ቀጻሊ ኣኼባ ይገብር ምንባሩን ይገልጽ፡፡
5. ሓደ ናይ ONLF ናይ ዓይኒ ምስክር ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ኣብ 2006 ነጋሽ ብዛዕባ ነተጕቲ ስልጠን ሂቡ ኢዩ፡፡ ሓደ ናይ OLF ናይ ዓይኒ ምስክር ብወገኑ ኣብዚ ዝተጠቕሰ ግዜ ነጋሽ ንኣባላት OLF ኣጠቓቕማ TNT ከምኡውን C4 ዝተባህሉ ነተጕቲ ይምህር ምንባሩ ይገልጽ፡፡ ካብ 2007-2009 ኣብ ኤርትራ ወተሃደራዊ ታዕሊም ዝወሰደ ኣባል ኣልሸባብ ነበር ሶመላዊ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ፡ ኣልሸባብ ስልጠና ነፍሰ ቕትለታዊ መጥቃዕቲን ኣብ መኪና ዝጽወር ተሰናዓይ ነታጕ(VBIEDs) ኣብ መዓስከር ታዕሊም ኪሎማ ይወስዱ ምንባሮም፡ ተዓለምቲ ከኣ ብቐጻሊ ነጋሽ እናበሉ ይውከስዎ ምንባሮምን ይገልጽ፡፡
6. ሓደ ላዕለዋይ በዓል መዚ ICU ብመሰረት ዝሃቦ ሓበሬታ ፡ ኣብ ፈለማ 2007 ኢትዮጵያ ኣብ ሶማል ምትእትታው ድሕሪ ምግባራ፡ ነጋሽ ምስ 7 ካልኦት ኤርትራውያን ኮይኑ ናብ ኬንያ ሃዲሙ፡፡ ድሕሪ ምህዳሙ ክሳብ ገለ ካብ ጕጅለኡ ዝተሓዙ ኣብ መዓስከር ስደተኛታት ሓጋዲራ ጸንሐ፡፡ ድሕሪ’ዚ ኣብ ኬንያ ኮይኑ ንጥፈቱ ዝቐጸለ ኢዩ ዝመስል፡፡ 2008 ኣብ ምሽምጋል ኣምሳያዊ ክፍሊት (ransom) ናይታ ብኬንያ ኣቢላ ናብ ደቡብ ሱዳን ክተምርሕ ሶማላውያን ቀርሰንቲ ዝጠለፍዋ MV Fania ዝተባህለት ወተሃደራዊ ናውቲ ዝተጻዕነት መርከብ ዩክሬይን ኢዱ ከእቱ ብምፍታኑ ካብ ኬንያ ተጠሪዙ፡፡ ድሕሪ ጥርዚያኡ (2008) ናብ ኡጋንዳ ብምግዓዝ ስርሒታቱ ኣብኡ ኮይኑ ምክያድ ቀጸለ፡፡
ቃለመጠይቕ (12 ሚያዝያ 2010)
ቃለመጠይቕ (10 ሕዳር 2010)
ምስ ሓላፊ ሎጂስቲክስ ONLF ነበርን ብጻዩን ዝተገብረ ቃለመጠይቕ ሕዳር 2010.
ምስ ተርጉሚ ONLF ነበርን ካልኦት ላዕለዎት ሰብ መዚ ONLFን ብሕዳር 2010 ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡፡ ሚያዝያ 2011 ዩሱፍ ኢንዳሓዲ ነዚ ኣብ ሞቓዲሾ ኣረጋጊጽዎ ኢዩ፡፡ እዞም ምስክርነታት ነቲ ተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ሕዳር 2006 ኤርትራ 2000 ተዋጋእቲ ናብ ሶማልያ ልኢኻ ዝብል ዘቕረበቶ ጸብጻብ (S/2006/913, ሕጡበ ጽሑፍ 37) ዝድግፍ ኮይኑ ኣይተረኽበን፡፡
በዓልመዚ ONLF(ሕዳር 2010)፡፡
ቃለመጠይቕ (11 ሕዳር 2010)
እዚ ሶማላዊ ምልምል ኣብ ጅቡቲ ብኣኽረርቲ ምስልምና ከም እተመልመለ፡ ናብ ኤርትራ ከም እተላእከን ኣብ ኪሎማ ዝተባህለ ቦታ ካብቶም ኣብኡ ዝርከቡ ጉጅለ ONFን ONLFን ፍልይ ኢሎም ምስ ጕጅለ ኣልሸባብ ወተሃደራዊ ታዕሊም ከም ዝወሰዱን ይገልጽ፡፡ ድሕሪኡ ኣብ 2009 ናብ ጁቡቲ ተላኢኹ፡ ናብ ኢትዮጵያ ክኣቱ ከኣ ብ ሶማላውያን መራሕቱ ተነጊርዎ፡፡
አኸበርቲጸጥታ ኬንያ መጋቢት 2011 ከም ዘረጋገጽዎ ኮሎኔል ነጋሽ ኣብ 2008 ከምኡውን ኣብ 2009 ተጠሪዙ ኢዩ፡፡ተቘጻጻሪት ጕጅለ ኮሎኔል ነጋሽ ምስ ፋይና ዘለዎ ርክብ ብናጻ ኣካል ከተረጋግጽ እኳ እንተዘይከኣለት፡ ምሰቲ ጥርዝያ ዝተኣሳሰሩ ሰነዳት ግን ክትርኢ ክኢላ ኢያ፡፡ ኣብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ናይሮቢ ዝሰርሕ ዝነበረ ሓደ ብዓል መዚ ብ 28 መስከረም 2010 ኣብ ዝሃቦ ቃለመጠይቕ፡ ከምኡውን ብዛዕባ ወሽጣዊ ሚስጥር ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ናይሮቢ ኣፍልጦ ዘለዎም ምንጭታት ጥቅምቲ 2010 ኣብ ዝገበርዎ ቃለመጠይቕ ነጋሽ ናብ ኡጋንዳ ከም ዝጸሎቘ የረጋግጹ፡፡
7. ኣብ 2009 ነጋሽ ናብ ኬንያ ተመልሰ፡፡ እንተኾነ ሕጂውን ኣብ ኬንያን ሶማልያን ምስ ዝርከብ ዋህዮ ዕጡቓት ጕጅለታት ሶማልያ ርክብ ከም ዘለዎ ስለ እተፈልጠ ተጠረዘ፡፡ ብመሰረት ሰብ መዚ ኣኽበርቲ ሕጊ ኬንያ ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ነጋሽ ምስ መሓመድ ማንታይ ዝተባህለ ኤርትራዊ ዲፕሎማሰኛ (ሚያዝያ 2011 ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ሱዳን ኮይኑ ዝተመዘዘ) ከምኡውን ሰራሕተኛ’ቲ ኤምባሲ ብምዃን ብመሬት ኬንያ ኣቢሎም ናብ ኡጋንዳ በእኡ ኣቢሎም ከኣ 2009 ናብ ሶማልያ ብምእታው ምስ ኣባላት ኣልሸባብን ካልኦት ዕጡቓት ጕጅለታትን ከም እተራኸበ ይገልጹ፡፡ 21 መስከረም 2009 ካብ ሞቓሲሾ ተሰናቢቱ ዶብ ዶብለይ ሊቦይ ብምቊራጽ ናብ ኬንያ ተሳገረ፡፡ ድሕሪኡ 26 መስከረም 2009 ኬንያ ጥሒሱ ዶብ ኬላ ቡሲያ (ዶብ ኡጋንዳ) ምስ በጽሐ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ሰብ መዚ ኬንያ ኣተወ፡፡ መሊሱ ከም ዝጥረዝ ከኣ ተገብረ፡፡ እዚ ፍጻሜ ብርግጽ ክዉን ምዃኑ ሓደ በዓል መዚ ኤርትራ ኣረጋጊጽዎ ኢዩ፡፡ እንተኾነ ንንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ተልእኾ ነጋሽን ብጾቱን ሳልሰይቲ ሃገር ብምውካል ዲፕሎማስያዊን ሰብኣዊን ዕላማ ዝነበሮን ብምሉእ ኣፍልጦ TFG ዝተገብረ ምዃኑን ይገልጽ፡፡
8. ናይ ቀረባ መሳርሕቲ ነጋሽ ከምኡውን ኤርትራዊ ሃገራዊን ስለያዊን ሃብቲ ዝኾነ ሃኒባል ካሕሳይ መንግስቱ ኣብ ኬንያ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ውዒሉ ሰነ 2009 ናብ ኤርትራ ተጠሪዙ፡፡ ብመሰረት ሓደ ናይ ዓይኒ ምስክር ሃኒባል ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ክኣቱ እንከሎ ሰብ መዚ ኬንያ ካብ ገዝኡ ብርክት ዝበለ ናይ ኤርትራን ናይ ካልኦት ሃገራትን ፓስፖርትታት ረኺቦም ኢም፡፡ ብመሰረት ወኪላት ኣኽበርቲ ሕጊ ከምኡውን ምስ ሃኒባል ቅርበት ዘለዎም ኬንያውያንን ኤርትራውንን ምንጭታት ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ሃኒባል ኣብቲ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ኬንያ ዘካይዶ ኣኽሳቢ ሰባት በዘይ ሕጋዊ ኣገባብ ናይ ምትሕልላፍ ቢዝነስ (Human trafficking) ይዋሳእ ኔሩ ኢዩ፡፡
9. ካብ ሰነ 2009 ክሳብ ፈለማ 2011 ሃኒባል ካብን ናብን ኤርትራን ኡጋንዳን ተመላሊሱ ኢዩ፡፡ ኣብ’ዚ ጉዕዞኡ ብውሑዱ ክልተ ሳዕ ብደቡብ ሱዳን ኣቢሉ ኢዩ ናብ ኡጋንዳ ኣትዩ፡፡ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ንሰብ መዚ ኡጋንዳ ብዝሃበቶም ውሱን ሓበሬታ ተሓጊዞም ፈለማ 2011 ኣብ ካምፓላ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣውዒሎሞ፡፡ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ እንክኣቱ ብርክት ዝበለ ሲም ካርድታት ሒዙ ተረኺቡ፡፡ ሓንቲ ካብዘን ሲም ካርድታት ዝሓዘቶ ናይ ጽሑፍ መልእኽቲ ምድላው ፓስፖርት፡ ምትሕልላፍ 8 ሽሕ ዶላር ኣመሪካ፡ ከምኡውን ኣብ ኖትቡኩ ቁጽሪ ቴሌፎን ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ደቡብ ሱዳን ተረኺብዎ ኢዩ፡፡ ሃኒባል ምስ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ ምስ ነጋሽ ጥቡቕ ርክብ ከም ዘለዎ፡ ክልቲኦም ኣብ ናይሮቢ ዝርከብ መቋመሪ ኣዘውቲሮም ከም ዝመላለሱን ነጋሽ ብዙሕ ገንዘብ ከም ዘጥፍእን ሓቢሩ ኢዩ፡፡ ኣብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ናይሮቢ ምስ ነጋሽ ምስርሑ ይኽሕድ፡ ነጋሽ ካብ ኬንያ ዝተጠረዘ (ብመሰረት ኣብ 2008 ዝተቐበሎ ሓበሬታ) ምስ ኣልሸባብ ርክብ ስለ ዝነበሮ ምዃኑ ግና የረጋግጽ፡፡ ሃኒባል ምስ ናይ ወጻኢ ፓስፖርት ምምራኹ ኣሉ ይብል፡፡ እንተኾነ ክልተ ብጾቱ ነቶም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዘእተውዎ ሰብመዚ ኬንያ ብ 15 ሽሕ ሺልን ኬንያ ጉቦ ክህብዎም ከም ዝፈተኑ ግና ይእመን፡፡
መስከረም 2011 ምስ ብዓልመዚ ኤምባሲ ኤርትራ ነበር፡ ከምኡውን ጥቅምቲ 2010 ብዛዕባ ወሽጣዊ ሚስጥር ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ናይሮቢ ኣፍልጦ ምስ ዘለዎም ኣርባዕተ ምንጭታት ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡፡ ኣብ ለካቲት 2011 ኣብ ኤምባሲ መሳርሕቲ ነጋሽ ምስ ዝነበረ ሰብ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ
ምንጪታት ስለያ ኬንያ (መጋቢት 2011)
ምስ ላዕለዋይ በዓል መዚ ኤርትራ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ (ጥቅምቲ 2010)
ጥቅምቲ 2010 ኣብ ናይሮቢ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡፡
ለካቲት ኣኽበርቲ ጸጥታ ካብ ዝሃቡና ሰነዳዊ ዝርዝራት ፡ መስከረም 2010 ከምኡውን ጥቅምቲ 2010 ምስ ኬንያውን ምንጭታት ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡ ለካቲት 2011 ምስ ሃኒባል ዝፈልጦ ኤርትራዊ ምንጪ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡፡
ካብ ቅዳሕ ፓስፖርት ሃኒባልን ንሰብመዚ ኡጋንዳ ካብ ዝሃቦ ቃል ዝተወስደ
ሃኒባል ኣብ ቀይዲ ዝኣተወሉ ምኽንያት ንኬንያዊት ውሽማኡ በዓል ቤታ ዝነበረ ሰብ ሕጊ ትራፊክ ጥሒስካ ብዝብል ናይ ሓሶት ክሲን ምስምስን ኢዩ ኢሉ ኣጥቢቑ ይከራኸር፡፡
10. ሓደ ኤርትራዊ በዓል መዚ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ መንግስቲ ኤርትራ ብዛዕባቲ ሃኒባል ዝሰርሖ ዘይሕጋዊ ምትሕልላፍ ሰባት ኣፍልጦ ከም ዘለዎ እንተኾነ ንመንግስቲ ኤርትራ ከም ዘይሰርሕን ናብ ኤርትራ እንተተመሊሱ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከም ዝኣቱን ይገልጽ፡፡ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ እዚ ሓበሬታ ተኣማኒ ኮይኑ ኣይረኸበቶን፡ ምኽንያቱ ሃኒባል ባዕሉ ዝበዝሕ ኣዋርሕ 2011 ኣብ ኤርትራ ከም ዘሕለፎ ኢዩ ዝገልጽ፡፡
11. ብመሰረት ምስ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ኬንያ ቅርበት ዘለዎም ምንጭታት ዝሃብዎ ሓበሬታ፡ ነጋሽ ምስ ዕጡቓት ጕጅለታት ሶማልያ ዘለዎ ርክብ ንምቕጻል ኣብ 2011 ናብ ኤርትራ፡ ኡጋንዳን ደቡብ ሱዳንን ተመላሊሱ ኢዩ፡፡ ሓደ ካብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ኬንያ ናይ ገንዘብ ክፍሊት ዝቕበል ሰብ ንተቘጻጻሪት ጕጅለ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ነጋሽ ኣብ 2010 ኣብ ኬንያ ምንባሩ መወዳእታ መስከረም ወይ ፈለማ ወርሒ ጥቅምቲ ኣቢሉ ከኣ ናብ ሃረጌሳ (ሶማሊላንድ) ምጉዓዙ ይገልጽ፡፡ ናይ ቀደም ብጻዩ ንነጋሽ ዝነበረ ሰብ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ነጋሽ ድሕሪ ሓያሎ ቅንያት ኣብታ ኣልሸባብ ዝቘጻጸራ ደብለይ ሊቦይ ዝተባህለት ኣብ ዶብ ኬንያን ሶማልያን እትርከብ ዓዲ ከም ዝተራእየ ይገልጽ፡፡
12. በዘይካ’ዚ ነጋሽ ኣብቲ ክሳብ 2010 ደጀን ዕጡቓት ሶማላውያንን ONLF ን ዝነበረ ወተሃደራዊ መዓስከራት ፕሮግራማት ታዕሊም ኣብ ምሃብ እውን ተዋፊሩ ኢዩ፡፡ ኣብ ተለቃቢ 8.3 ተገሊጹ ዘሎ ፍሹል ስርሒት ኣላንሳይድ (መስከረም 2010) ዝተሳተፉ ምሩኻት ኣባላት ONLF ከም ዘረጋግጽዎ፡ ንሳቶም ኣብ መዓስከራት ኪሎማ፡ ራስ ዱሜራን ዒንን እንክንቀሳቐሱ ነጋሽ ኣብ ታዕሊም ይሳተፍ ምንባሩ ይገልጹ፡፡
13. ህላዌ ኤርትራ ኣብ ኡጋንዳን ደቡብ ሱዳንን፡ ኣብቲ ዞባ ዘለዉ ዕጡቓት ተቓወምቲ ጕጅለታት እንተላይ ኣልሸባብ ንምሕጋዝ ዝተዘርግሐ ሰፊሕ ስለያዊ መርበብ ምዃኑ ተቘጻጻሪት ጕጅለ ትኣምን፡፡ ብዘይካ ነጋሽ ብውሑዱ ካልኦት ናብ ኡጋንዳ ዝተላእኩ አርባዕተ ዋህዮታት ሰበስልጣን ስለያ ኤርትራ ብተቘጻጻሪት ጕጅለ ተለልዮም ኣለዉ፡፡ እዞም ዋህዮታት ብሱዳን ኣቢሎም ናብ ኡጋንዳ ዝኣተዉ ኮይኖም፡ ብኮሎኔል ዮናስ ኢዮም ዝምርሑ ይበሃል፡፡ ኮሎኔል ዮናስ ጸብጻቡ ናብ ጀነራል ተኽለ ክፍላይ “ማንጁስ” ከምኡውን ኣብ ግዳማዊ ስርሒታት መሳርሕቱ ምስ ዝኾነ ኮሎኔል ፍጹም ይሳቕ “ለኒን” ኢዩ ዘቕርብ፡፡
14. ነጋሽን ዮናስን ቀጻሊ ዝቕበሎም ቆንስል ጀነራል ኤርትራ ኣብ ጁባ ኣለም ነጋሽ ኢዩ፡፡ ኣለም ነጋሽ በዓል መዚ ስለያ ብርጌድ 72 (ኣሃዱ ወተሃደራዊ ስለያ ህግሓኤ ) ኢዩ ኔሩ፡፡ ናብ ጁባ ቅድሚ ምምዳቡ ከኣ ኣብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ካርቱም ኢዩ ተመዲቡ ኔሩ፡፡ ቅድሚኡ ከኣ ኣብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ናይሮቢ ኮይኑ ዝምድና ኤርትራን ሶማልያን የካይድ ኤሩ፡፡
15. ኣብ መወዳእታ 2010 ሓደ ኤርትራዊ ወተሃደራዊ ምንጪ ንጉጅለና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ሓደ ስለያዊ በዓል መዚ ኤርትራ ኣብ ምብራቕ ኡጋንዳ እትርከብ ከተማ ምባሌ ምብጻሕ ከም ዝገበረ ምስ ዕጡቓት ተቓወምቲ ጕጅለታት ሶማልያ ከም ዝተራኸበን ብቐጥታ ናብ ኮሎኔል ፍጹም ጸብጻብ ምግባሩን ይገልጽ፡፡ ዋላ’ኳ ዝኾነ ተወሳኺ ዝርዝር እቲ ኣኼባ እንተዘይብልና፡ ምባሌ ብርክት ዝበሉ ሶማላውያን ህዝቢ ዝርከቡላ ዓዲ ምዃናን ገለ ካብቲ ኣብ ሓምለ 2010 ኣብ ካምፓላ ናይ ቦምብ መጥቃዕቲ ንምፍጻም ዝወዓለ ኣጽዋር ኣብ’ዛ ዓዲ ተኸዚኑ ምንባሩን ክትሕብር ትፈቱ፡፡
ምስ ላዕለዋይ በዓል መዚ ኤርትራ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ (ሚያዝያ 2011)
ቃለመጠይቕ (ጥቅምቲ 2010)
ቃለመጠይቕ (ሕዳር 2010)
ምስ ልዕሊ 90 ዝኾኑ እሱራት ONLFን ሶማላውያንን ሰብ መዚ ONLF ነበርን ካብ 9-11 ሕዳር 2010 ዝተገብረ ቃለመጠይቕ
ፍጹም ከም ምክትል ግዳማዊ ስርሒታት ኮይኑ ከም ዝዓዪ ይእመን ኢዩ፡፡
ኣብ ሱዳን ዘገልግል ዝነበረ በዓል ስልጣን ኤርትራ ነበር (መስከረም 2010)
16. ኮሎኔል ተወልደ ሃብተ ነጋሽ ምስ ዕጡቓት ተቓወምቲ ጕጅለታት እዚ ዞባ፡ ብፍላይ ኣብ ሶማልያ ዘለዎ ሬኮርድ ምትእትታው፡ ከምኡውን ኣብቲ ብ ጠዓመ ዝተመርሐ ግዳማዊ ስርሒት ኤርትራ ዝነበሮ ወሳኒ ተራ መሰረት ብምግባር ህላዌ ነጋሽ ኣብ ኡጋንዳ፡ ኬንያ፡ ደቡብ ሱዳንን ሶማልያን ኣብቲ ዞባ ጠንቂ ዝርገትን ዘይምርግጋእን ምዃኑ፡ ዞባውያን መንግስታት ከኣ ነቒሐን ክከታተልኦ ተቘጻጻሪት ጕጅለ ለበዋኣ ተቕርብ፡፡
ተለቃቢ 8.5 ሀ ካብ ኢንባሲ ኤርትራ ዝተረኸበ ናይ ክፍሊት ሰነድ
ኢንባሲ ሃገረ ኤርትራ ንዑጋስ ዓብዲ ዳሂር፡ መሓመድ ዋሊ ሸኽ ኣሕመድ ኑርን ዓብራሕማን ኣሕመድ ሻኪር ናይ ዝሃቦበ ክፍሊት ሰነድ መርኣዪ
12 ታሕሳስ ካብ ሓደ ንጡፍ ኣባል ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ብ ቴሌፎንን ኢ-ሜይልን ዝተረኽበ ሓበሬታ፡፡
ተለቃቢ 9
(Annex 9)
ምሽማት ኣጽዋርን ግዳማዊ ሓገዝን
ተለቃቢ 9.1፡
ኣብ መንጐ ኤርትራን እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራንን ዝተገብረ ወተሃደራዊ ምትሕግጋዝ ኣመልኪቱ ክሳብ ሕጂ ናይ ዝተገብረ ዳህሳስ ጽማቑ
1. ብመሰረት ተቘጻጻሪት ጒጅለና ካብ ዝተፈላለዩ ጸብጻባት እንተላይ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ዝረኸበቶ ሓበሬታ ቅድሚ ምሕላፍ እማመ ባይቶ ጸጥታ 1907(2009) ኣብ መንጎ ኤርትራን እስላማዊት ሪፓብሊክ ኢራንን ስለያዊን ወተሃደራዊን ምትሕግጋዝ ተጌሩ ኢዩ፡፡ ጒጅለና ኣብ መንጐ ኢራንን ኤርትራን ዘሎ ርክብ ምዕዛብን ምስናድን እኳ እንተቐጸለት እዚ ዝምድና ንእማመ ባይቶ ጸጥታ 1907(2009) ከም ዝግህስ ዝሕብር ዝኾነ ህጣም ኣይረኸበትን፡፡
2. ዲፕሎማስያዊ ርክብ ኤርትራን ኢራንን ኣብ 2002 ዲፕሎማሰኛታት ኢራን ካርቱም ናብ ዝርከብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ምብጻሕ ምስ ፈጸሙን ዲፕሎማስያዊ ርክብ ክሃንጹ ምስ ሓተቱን ኢዩ ጀሚሩ፡፡
3. ኣብ ኤርትራ ዲፕሎማሰኛ ኣብ ካርቱም ዝነበረ ውልቀሰብ ድሕሪ 2007 ዝምድና ኤርትራን ኢራንን ከም ዝደልደለ፡ ኢራን ኣምሳያቲ እትህባ ፋይናንሳዊ ሓገዝ ንኤርትራ ከም ሰትራቴጂካዊት መዕረፊትን መተሓላለፊትን ክትጥቀመላ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንኣሕመዲን ነጃድ ዕድመ ከም ዘቕረበሉ ይገልጽ፡
4. ተቘጻጻሪት ጒጅለ ካብ 2005 ክሳብ 2009 ኣብ ኤርትራ ምስ ዝተቐመጠ ናይ ዓይኒ ምስክር ውን ቃለመጠይቕ ጌራ ኔራ፡፡ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2009 ምስ 30 ዝኾኑ ኢራናውያን ኣብ ወደብ ዓሰብ ከም ዝተራኸበን ከም ዘዕለለን ይዛረብ፡፡ እዚ ናይ ዓይኒ ምስክር ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ እዞም ኢራናውያን ኣብ “መንግስታዊ” ተልእኾ ዝተዋፈሩ ምዃኖም ከም ዝሓበርዎ፡ ኣብ ወደብ ዓሰብ ካብ ዘዕረፈት መርከብ ወተሃደራዊ ንዋት ከራግፉ ምርኣዩን ወሲኹ ይሕብር፡፡
5. እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢራንን ዲፕሎማስያዊ ርክብ ዘወሃሃደ ኢራናዊ በዓል መዚ ኣብ ሱዳን ዓምር ኣልሙሳዊ ተባሂሉ ከም ዝፍለጥን ኣቐዲሙ ከም ልኡኽ ባህላዊ ጉዳያት ኤምባሲ ኢራን ኣብ ካርቱም ኮይኑ ከም ዘገልገለን ይፍለጥ፡፡ ኣብ ካርቱም ዝርከቡ ናይ ወጻኢ ዲፕሎማሰኛታት ከም ዝሕብርዎ እዚ ሰብ ኣብ ጤህራን ከም ዝቕመጥን ኣዘውቲሩ ናብ ኤርትራን ሱዳንን ከም ዝመላለስን ይፍለጥ፡፡
6. ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ዲፕሎማስያዊ ምንጭታት ዓረብ፡ ኣፍሪቃን ኣውሮጳን ከም ዝሓበርዎ፡ ኣብ ዓመተ 2010 ዲፐሎማሰኛታትን ሰብ መዚን ኢራን ናብ ኣስመራ ምብጻሕ ፈጺሞም ኢዮም፡፡ ሓደ ሱዳናዊ በዓልስልጣን ኣብ 2010 ልኡኽ ኢራን ብየመን ኣቢሉ ናብ ኤርትራ እናኣተወ ብኣካል ከም ዝረኸቦ፡ ካልእ ጉጅለ ኣብ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ክቕበል ከኣ ከም ዝተሓተተ ይገልጽ፡፡ እዚ ዓምር ሙሳዊ ዝተባህለ ኢራናዊ በዓል መዚ ኣብ 2010 ኣብ ኣስመራ ምብጻሕ ከም ዝገበረን ኣብታ ዓመት ናብ ምጽዋዕ ምብጻሕ ዝፈጸመ ልኡኽ መምርሑን ይፍለጥ፡፡
ኣብ ካርቱም ምስ ዝመደብሮም ክልተ ዲፐሎማሰኛታት ኣብ ዝተፈላለየ ግዜ ዝተገብረ ቃለመጠይቓት
ኣብ ሞቓዲሾ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ (8 ሚያዝያ 2012)
ምስ ኣብ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ኣብ ካርቱም ዲፕሎማሰኛ ዝነበረ ሰብ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ (30/8/2010)፡ ከምኡውን ካልእ ኤርትራዊ ምንጪ
http://www.sudanvisiondaily.com/modules.php? name=News&file=article&sid=41108 እታ እንኮ ክፍትቲ ዌብሳይት ዲፕሎማት ዓምር ኣልሙሳዊ ኮይና በዓል መዚ ባህላዊ ጉዳያት መንግስቲ ኢራን ምንባሩ ትገልጽ፡፡
ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ዲፕሎማሰኛታት (መስከረም 2010፡ ጥሪ 2011)
ኣብ መስከረም 2010 ዝተገብረ ቃለመጠይቕ
መስከረም 2010 ከምኡውን ጥሪ 2011 ኣብ ኣስመራ ምስ ዝርከቡ ዲፕሎማሰኛታት ዝተገብረ ቃለመጠይቕ፡፡ ኣብ ምጽዋዕ ዘርከብ ምስ መንግስቲ ርክባት ዘለዎ ምንጪ (ሕዳር 2010)
ተለቃቢ 9.2፡ ቅዳሕ ሰነድ ዋንነት MV Nizar M
እዚ ሰነድ ብሚኒሰትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ጆርጂያ ናብ ተቘጻጻሪት ጒጅለ ዝተላእከ ኢዩ፡፡ እዚ ሰነድ ምንባቡ ዘሸግር ብምዃኑ መንግስቲ ፓናማ ተወሳኺ ሓበሬታ ክህበና ሓቲትና ኔርና፡ መልሲ ግና ኣይረኸብናን፡፡ ይኹንምበር ካብ TransArms USA ዝተረኽበን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ዝተዓቀበን ሰነዳት ስም እተን ኣብ ኮርፖረሽን ማሪታይም ታላ ዝርከቡ ዳይረክተራት ኣረጋጊጹ ኢዩ፡፡ እዚኣቶም ዋና መርከብ MV Nizar M ሱብሒ መሓመድ ኩሳ፡ ኹልድ ካልድ ዩዝባሺ ከምኡውን ኢብራሂም ሙስጣፋ ኣቡ ሓሳኒን ኢዮም፡፡


c: text/html

text:
ኣብ ኢትዮጵያ ሎሚ እውን ተኣሲሮም ዘለው ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ሰባት ከምዝተሓሳስበንን እኒ እስክንድ ነጋን ካልኦትን እሱራት ክፍትሑ ኣለዎ ኢለን ከምዝኣምና ኣባል ፓርላማ ሕብረት ኣውሮጳ ኣና ጎመዝ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፀን።
ኣብ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ዝነበረ ተቓውሞን ግጭታትን ብፌደራልን ክልላትን ዝተኸሱ 528 ሰባት ክሶም ተቛሪፁ ኣብ ዝሓለፉ ሰሙን ምፍትሖም ስዒቡ ዓለምለኸ ትካላት ሓዊሱ እቲ ስጉምቲ ዝትባብዕ እዩ ክብሉ ገሊፆም ኣለው።
ኣባል ፓርላማ ሕብረት ኣውሮጳ ኣና ጎመዝ ሓንቲ ካብኦም እየን።
“528 ሰባት፣ ዶ/ር መረራን ካልኦት ንነፃነት ክቃለሱ ዝነበሩ ክቡራት ኢትዮጵያዊያን ምፍትሖም ብርግፅ ሕጉስቲ እየ።ይኹን እምበር ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ወህኒ ቤት ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ጉዳይ ድማ የተሓሳስበኒ።እዞም ሰባት እዚኦም ናይ ፖለቲካ እሱራት እዮም።እዚ መንግስቲ እዚ ናይ ፖለቲካዊ እሱራት የብለይን ክብል ከሎ ድኹም ኣተሓሳስባ ንዘለዎም ሰባት ጥራሕ እዩ ከተዓሻሽው ዝኽእል እምበር ፖለቲካዊ እሱራት እዮም።”
ዶ/ር መረራ ጉዲና ዝተኣስሩ ኣብ ዓለምለኸ መድረኽ ኦሎምፒክ ተቓውምኡ ዘስምዐ ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳን ኣቦ መንበር ሸውዓተ ግንቦት ዶ/ር ብርሃኑ ነጋን ኣብ ዝተሳተፍሉን ኣና ጎመዝ ኣብ ዘዳለውኦ ኣኼባ ድሕሪ ምስታፎም ምዃኑ ዝገለፃ ንሰን ፓርላማ ሕብረት ኣውሮጳ ፀቕጢ ንምፍጣር ፃዕሪ ክገብር ከምዝፀንሐ ብምግላፅ ሕዚ ናይ ዶ/ር መረራ ምፍታሕ ንፍትሒ ናይ ዝቃለሱ ርኡይ ኣብነት ስለዝኾኑ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ ኢለን።
ንሒደት ሰባት ጥራሕ ዘይኮነስ ኩሎም ፖለቲካዊ እሱራት እኒ በዓል እስክንድር ነጋ፣በቀለ ገርባ፣ውብሸት ታየ፣እንዳርጋቸው ፅጌን ካልኦት ብዙሓት ክፍትሑ እዮም ዝብል ተስፋ ኣለኒ ክብላ ንገሊኦም ብሽም ዘርዚረን።
ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው ንምውጋድ ኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታትን ካልኦት ወገናትን ምዝርራብ ከምዘድልይ ወሲኸን ገሊፀን ኣለዋ።
ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ናይ ኣና ጎመዝ ፃውዒት ይቕበልዎ’ዶ ይኾኑ?ወሃቢ ቃል ሚንስትር ጉዳያት ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣቶ መለስ ኣለም ከምዚ ክብሉ ርእይትኦም ሂቦም።
“ንዝሓለፉ 12 ዓመታት ብዝተፈላለዩ መንገድታት ንሃገርናን መንግስትን ከፀልማ ካብ መንጎ ዝነበሩ ኣና ጎመዝ ሓንቲ እየ።”
ኣና ጎመዝ ንሰበስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምርካብ ብዝተፈላለዩ ኣጋጣሚታት ፃዕርታት ከምዝገበራ ገሊፀን ኣለዋ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ዝሓለፈ ቀዳም አባላት ምኽልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ተኹሶም 10 ሰባት ምቕታሎምን ካልኦት ሓያለ ምቁሳሎም ስዒቡ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያዊያን ነበርቲ ከተማ ሞያሌ ዶብ ብምስጋር ኣብ ኬንያ ዝርከቡ ኣርባዕተ ጊዝያዊ መዕቖቢ ቦታ ሰፊሮም ከምዘለው ተገሊጹ።
ቀይሕ መስቀል ኬንያ ሰብኣዊ ረድኤት ይገብረሎም ከምዘሎን ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት ኸአ ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኬንያ ብምዝርራርብ እቶም ስደተኛታት ዝሕገዝሉ መንገዲ የጽንዕ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ወሃቢ ቃል እቲ ትካል ጨንፈር ኬንያ ሚስ ይጎን አንደገ ንድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃብኦ ቃል ትካለን ኣብ መወዳእታ እዚ ሰሙን ተወሳኺ ሓይሊ ሰብ ናብቲ ቦታ ክልእኽ ምኳኑ ገሊጸን።
እቶም ስደተኛታት ዑቕባ ናይ ምሕታት መሰሎም ተሓልዩ ሕጋዊ ዑቕባ ንኽረኽቡ ትካለን ምስ መንግስቲ ኬንያ ይሰርሕ ከምዘሎ ገሊጸን።
ቤት ጽሕፈት ስደተኛታት ኬንያ ብወገኑ ነቲ ኩነታት ይኸታተሎ ከምዘሎን ነቶም ስደተኛታት አድላይ ረድኤት ንምሃብ ምስ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ዝግበር ዘሎ መጽናዕቲ ውጽኢት ንጽበ ኣለና ኢሉ’ሎ።
“ብዛዕባ’ቲ ዋሕዚ ፈሊጥና አለና ምስ ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኾይና ነቲ ጉዳይ አጽኒዕና ቀጻሊ ስጉምቲ ክርእይ ኢና። “
ነበርቲ’ቲ ከባቢ ንድምጺ ኣሜሪካ ከምዝበልዎ ሕጂ’ውን ነበርቲ ከተማ ሞያሌ መጥቓዕቲ ሰራዊት ብምፍራህ ናብ ኬንያ ይስደዱ ከምዘለው ይዛረቡ ኣለው።


text:
ኣብቲ መዓስከር ካብ ዝተዓቑቡ ኣስታት 300 ሺሕ ስደተኛታት ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ኢትዮጵያዊያን ከምዝርኸብዎም ተፈሊጡ’ሎ። መንግስቲ ኬንያ ኣብቲ መዓስከር ንዘለው ሶማልያዊያን ናብ ሃገሮም ክምለሱ ውሳኔ እንተሕለፈ’ኳ ትግባረኡ ግን ንሽዱሽተ ወርሒ ምንውሑ ሓቢሩ’ሎ።
ኣብ ዓለም ዝዓበየ ዝኾነ ዳዳብ መዓስከር ስደተኛታት ንኣስታት 300 ሺሕ ስደተኛታት ምዕቓቡ ካብዚኣቶም ድማ እቶም 12 ሽሕ ኢትዮጵያዊያን ምኻኖም ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኮሚሽን ስደተኛታት ምሕባሩ ይፍለጥ።
ኣብቲ መዓስከር ዝተዓቕቡ ስደተኛታት ካብ ፕላስቲክን ቴንዳን ሓሊፎም ናይ ንግዲ ትካላት’ውን መስሪቶም ይነብሩ ኣብ ደጋሃሌ ዝርኸብ ማእከል ሓደ ናይ ኢትዮጵያዊያን ቤት መግቢ ይርኸብ።
ኣብ 1990ታት ኣብ ሶማል ብዝነበረ ዘይምርግጋእ ካብ ሃገሮም ተሰዲዶም ኣብቲ መዓስከር ዝተዓቑቡ ሶማልያዊያን ሎሚ ወነንቲ ኣውቶቡሳት፡ ቤት ንግድን ሆቴላትን ኽኾኑ በቒዖም እዮም።
ኣብ ድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ቋንቋ ሶማል ኣብዚ መዓስከር ንዝነብሩ ስደተኛታት ኣዘራሪቡ ኔሩ። መብዛሕትኦም ናብ ካኩማ ዝርኸብ መዓስከር ስደተኛታት ክግዕዙ ከምዝተነግሮም እንተኾነ ኣብቲ ቦታ ንመነባብሮ ዘድልይ ነገራት ከምዘይተማልአ ይገልጹ።
ኣብ ኢፎ ማእከል ስደተኛታት ጎደና ኦሮሞ ዝበሃል ኣብቲ መዓስከር ብዝነብሩ ስደተኛታት ዝተሰየመ ቦታ ኣሎ። እዚ ቦታ ካብ ፕላስቲክ ዝተሰርሑ ድንኳናት ዝሓዘ ኮይኑ ካብ ኢትዮጵያ ክልል ኦሮምያ ዝተሰደዱ ብሓባር ዝነብሩ አከባቢ እዩ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን መንግስቲ ኬንያ ነቲ መዓስከር ንምዕጻው ዘመሓላለፎ ውሳኔ ካብ ምትግባር ጊዜ ከምዝወስድ ኣፍሊጡ። ኣብቲ መዓስከር ዝበዝሑ ሶማላዊያን ይነብሩ መንግስቲ ኬንያ ናብ ሃገሮም ንምምላስ ፍቓደኛ ዝኾኑ ናብ ሃገሮም ዝምለሱ መስርሕ ከምዝቕጽሎ’ውን ኣፍሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይከአል።


text:
- መእተዊ
- | ክንክንን ጥዕናን
- | ጥዕና ስደተኛታትን ወይ ሓተቲ ዑቅባ
ጥዕና ስደተኛታትን ወይ ሓተቲ ዑቅባ
ጥዕና ስደተኛታትን ወይ ሓተቲ ዑቅባ ኣብ ዞባ ያቭለቦሪ (Gävleborg) ንኩሎም ንሓተቲ ጽግዕተንነትን ስደተኛታትን ናይ ጥዕና ምርመራ ክገብረሎም ሓላፍነት ኣለዎ ነቶም ናብ ያቭለ ቦሪ ዝመጹ።
እቶም ኣብዚ ሕክምና ዝምርመሩ ሓተቲ ዕቁባ፡ ቖልዑ ትሕቲ 18 ዓመት፡ ስድራቤት ናይ ስደተኛ፡ ኣፍቓሪት ስደተኛ፡ ንስራሕ ዝመጹ ስደተኛታት፡ ንትምህርቲ ዝመጹ ስደተኛታት፡ መንነት ዘይ ብሎም ስደተኛታት፡ ናይ ቱሪስት ቪዛ ዘለዎም ካብ ሰለስተ ወርሒ ንላዕሊ ንዝጸንሑ በጻሕትን እዮም።
እቲ ሕክምናዊ ምርመራ ኣገዳሲ እዩ ነቲ ሕሙም ሕማሙ ንምርካብን ንከየመሓላልፍ ምኽልካሉን ንኹሉ ናይ ካልኦት ሕማማት መከለኸሊ ምኽታብን ይጠቕም። ከም ተወሳኺ ውን ሕክምናዊ ምኽሪ ከመይ ገሩ ኣብ ከባቢኡ በቲ ሕማሙ መሰረት ሕክምናዊ ረዲኤት ይረኪብ።
ሕክምናዊ ኣገልግሎት ብነጻ ኮይኑ ናይ ኣውተቡስ መጋዓዝያ ውን ይግበረልካ ኣብ ውሽጢ ዞባዊ ያቭለ ቦሪ (Region Gävleborg)።
ተርጎምቲ ኩሉ ግዜ ኣለውና ንበጻሕትና ባኣካል ወይ ብቴለፎን።
ኣብዚ ብዛዕባ ማከል ጥዕና ብትግርኛ ሓበረታ ኣለኩም!
ተወሳኺ ሌንካር
ፋርማሲ/ቤትመድሃኒት
መድሃኒት ኣብ ፋርማሲ ኢኻ እትዕድጎ። ገለ መድሃኒታት ካብ ሓኪምካ ፕረስክሪፕሽን የድልዮ። እቶም ኣብ ፋርማሲ ዚሰርሑ ብዛዕባ ሕማምን ኣፋውስን ብዙሕ ይፈልጡ እዮም። ንሓያሎ ሕቶታትካ ኪምልሹ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ፋርማሲ ንእተፈላዩ ሕማማት ዚምልከቱ ብሮሹራትውን ይርከብ እዩ።


text:
ዜና ኤርትራ
ኢትዮጵያ፣ ምስ ናዕቢ ብዝተኣሳሰር ተታሒዞም ዝጸንሑ ልዕሊ ሓደ ሽሕ መንእሰያት ተፈቲሖም
Radio Erena: 19 October 2018
ኣብ ኢትዮጵያ፣ ከተማ ኣዲስ ኣበባ፣ ጸጸኒሑ ኣብ ዝርአ ናዕብን ዕግርግርን ተሳቲፎም ዝተባህሉ ልዕሊ ሓደ ሽሕ መንእሰያት፣ ንኣስታት ኣርባዕተ ኣዋርሕ ተኣስሮም ድሕሪ ምጽናሕ፣ ብ18 ጥቅምቲ ከምዝተፈትሑ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን።
እቶም መንእሰያት፣ ኣብ ጦላይ ዝተባህለ መዓስከር፣ ኣብ ስርዓተ ሕግን ቅዋምን ኣስተምህሮን ስልጠናን ድሕሪ ምውሳድ ከምዝተፋነዉ'ዩ ተገሊጹ።
ቀ/ሚ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ፣ ኣብዘን ሽዱሽተ ኣዋርሕ ጥራይ፣ ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት እታ ሃገር ተደጋጋሚ እዋን ጎነጽ ናዕብን ክርአ ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ጥራይ ልዕሊ 3 ሽሕ መንእሰያት፣ ካብ ጎደናታት ተገፊፎም ከምዝተኣስሩ ጸብጻባት ክጠቕሱ ጸኒሖም።
ቱርኪ ኣብ ጅቡቲ ዲጋ ትሃንጽ
Radio Erena: 19 October 2018
መንግስቲ ቱርኪ፣ ንጅቡቲ ብሓገዝ ዲጋ ይሃንጸላ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
እቲ ፍርቂ ዕማሙ ተሳሊጡ ከምዘሎ ዝገለጾ ዲጋ፣ ብዘይካ'ቲ ኣብ ዝስተ ማይን ሕርሻን ዝህልዎ ኣገልግሎታት፣ ንከተማ ጅቡቲ ካብ ከንጸላልዋ ካብ ዝጸንሐ ናይ ወሓዚ ዕልቕልቕ'ውን ዘናግፍ'ዩ ክብል ኣገልግሎት ዜና እታ ሃገር ሓቢሩ።
ኣብ 2019 ክዛዘም ትጽቢት ዝግበረሉ ዲጋ 'ዓምቦሊ'፣ ንዝምድና ቱርኪን ጅቡቲን ናብ ዝልዓለ ጥርዙ ከደይቦ ዘለዎ እምነት ገሊጹ ሚኒስየር ሕርሻን ምግራብን ቱርኪ በኪር ፓክደሚርሊ።
ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ሶማል በጺሖም
Radio Erena: 18 October 2018
ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ሶማል በጺሖም።
ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ዶክተር ወርቅነህ ገበየሁን፣ ብሮቡዕ 17 ጥቅምቲ ናብ ከተማ ሞቛድሾ ኣብ ዝኣተውሉ፣ መዘንኦም ኣሕመድ ዒሰ ዓዋድ ተቐቢልዎም።
ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ሰለስቲኤን ሃገራት፣ ርክብ ዘካይዱ ዘለዉ፣ ነቲ ክካየድ ዝውጠን ዘሎ ዋዕላ ሰላም መራሕቲ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምውህሃድ ምዃኑ ዲፕሎማስያውን ምንጭታት ይሕብሩ።
ግብጽን ሩስያን ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ ከካይዳ'የን
Radio Erena: 19 October 2018
ግብጽን ሩስያን ሓባራዊ ወትሃደራዊ ልምምድ ከካይዳ ምዃነን ተሓቢሩ።
እዚ ዝሕበር ዘሎ ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኣልሲሲ ኣብ ሩስያ ዘካየዶ ናይ ሰለስተ መዓልታት ዑደት ዛዚሙ ድሕሪ ምምላሱ'ዩ።
ፕረዚደንት ኣል ሲሲ ኣብቲ ምስ ፕረዚደንት ቭላድሚር ፑቲን ዘካየዶ ርክብ፣ ብዘይካ'ቲ ኣብ ምህናጽ መደበር ኑክሌሳዊ ጸዓት ዘተኮረ ስምምዕ፣ ኣብ ወትሃደራዊ መዳይ ንዝጸንሐ ምትሕግጋዝ'ውን ክቕጽል ኣብ ዝብል ነጥቢ ተረዳዲኡ።
ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ ኬንያ ኣትዮም ዝተባህሉ 109 ኤርትራውያን ተኸሲሶም
Radio Erena: 17 October 2018
መንግስቲ ኬንያ፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ኣትዮም ንዝበሎም 109 ኤርትራውያን ኣብ ፍርዲ ከምዘቕረበ ኣገልግሎት ዜና እታ ሃገር ሓቢሩ።
እቶም ኤርትራውያን፣ ብሰኑይ 15 ጥቅምቲ፣ ኣብ ኢስዮሎ ኣብ ዝርከብ ፍርዲ ኣብ ዝቐረብሉ፣ ፖለቲካዊ ዑቕባ ንምሕታት ዝመጹ ምዃኖም ስለዝጠቐሱ፣ ጉዳዮም ብኮሚሽን ስደተኛታት እታ ሃገር ክርአ እቲ ቤት ፍርዲ ወሲኑ።
እቶም ካብ ኢትዮጵያ ከምዝተበገሱ ዝግመት፣ ኤርትራውያን ምዃኖም ዝጠቐሱ ቆልዑን ኣዴታትን ዝርከብዎም ሰባት፣ ናብ ከተማ ናይሮቢ እናምርሑ'ዮም ብ12 ጥቅምቲ ኣብ ከተማ ኢስዮሎ ብፒሊስ ተታሒዞም።


text:
ኣብ ዝሓለፈ 16 ግንቦት ዝተኻየደ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ንናይ ምርጫ ሕጊ፣ንሕገ መንግስቲ ሓዊሱ ዝጠሓሰ እዩ ክብል ናይ ኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሓድነት ፓርቲ ኣፍሊጡ። ዝተኣሰሩ ኣባላቱን ወኪላቱን ብህፁፅ ክፍትሑን ሕዚ እውን ቀፂሉ’ሎ ዝበሎ ናይ ምግዳድ ስጉምቲ ጠጠው ንክብልን ፀዊዑ። ተፈፂሙ ዝበሎ ምጥሓስ ሕገ መንግስትን ካልኦት ሕግታትን ገለልተኛ ናይ ውሽጢ ሃገር ኣካል ንኸፃሪዮ እውን ፀዊዑ’ሎ።
ብኻልእ ወገን ኣብ ዞባታት ጉጂን ምዕራብ ሸዋን ኣብ ዝርከቡ ገለ ናይ ምርጫ ጣቢያታት ተዓዘብተይ ከይዕዘቡ ተኸልኪሎም ኢሎም ወኪላት መድረክ። ኣብ ዞባ ጉጂ፣ወረዳ ሊበን ምርጫ ጣቢያ ዳካ-ቃላ ናይ መድረክ ተዓዛቢ ኣቶ መሓመድ ኣብዱባ ንርእሶም ሓዊሱ ኩሎም ናይ ፓርቶም ተዓዘብቲ ካብ ምዕዛብ ከምዝተኸልከሉ ገሊፆም ኣለው።
ትሽዓተ ኣባላት መድረኽን ክልተ ተዓዘብትን ኣብ ቡልቡል ናይ ምርጫ ጣቢያ ተታሒዞም ኣብ ነገለ ቦረና ተኣሲሮም ከምዝርከቡ እውን ወሲኾም ሓቢሮም።
ዋና ኣማሓዳሪ ወረዳ ሊበን ኣቶ ሁካ ዲባ ግን ተዓዘብቲ መድረኽ ዝበዝሕ ድምፂ ምስተውሃበ ከምዝመፁ ብምሕባር ዝተብሃለ ኽሲ መሰረት ዘይብሉ እዩ ኢሎም።
ብዛዕባ ተኣሲሮም ዝተብሃሉ ዝተሓተቱ እቶም ኣማሓዳሪ ወረዳ ንሰበ ስልጣን እቲ ከባቢ ንምጥቓዕ ዝፈተኑን ንብረት ዘዕነውን ሰለስተ ሰባት ጥራሕ እዮም ዝተኣስሩ ክብሉ መሊሶም።
ኣብ ዞባ ምዕራብ ሸዋ ወረዳ ኢሉ ጋላን መረፃ ጣቢያ ጃቶ ድርቂ ንመድረኽ ወኪሎም ዝተዓዘቡ ኣቶ ኣበበ ዲባባ ቅድሚ ስዓት ብፅቡቕ ይኸይድ እንተነበረ እውን ካብ ፍርቂ ማዕልቲ ንድሓር ግን ብገዛኢ ፓርቲ ዝተመደቡ ተዓዘብቲ መረፅቲ ንምልክይ ንህቢ ወይ ገዛኢ ፓርቲ ክመርፁ ይደፋፍኡዎም ነይሮም ይብሉ።ብምስዓብ ከምዚ ይብሉ ኣቶ ኣበበ።
ናታቶም ኣባላት ክመፁ ከለው 10፣20 ካርድታት ይህቡዎም።እንተ ሓቲትናዮም ድማ ስቕ ክንብል ወይ ድማ ክንወፅእ ይሓቱና።እቲ ምርጫ እናተኻየደ ከሎ እቲ ምርጫ በቲ ዝድለ ምክያዱ ናይ መተኣማመኒ ሰነድ ንኽንፍርም ይሓቱና።ኣይንፍርምን ዝበሉ ገሊኦም ተኣሲሮም ገሊኦም ድማ ተሓቢኦም ይርከብ።
ሪኢቶ ሰበስልጣን ቦርድ ምርጫ ኦሮሚያን ፌደራልን ንምርካብ ዝተገብሩ ፈተነታት ኣይሰለጡን።
ሙሉእ ፀብፃብ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስነቶም ወትሩ ከምዝገብርዎ ኣብ ናይ ዕለቱ ቃል ኣምላኽ ተመርኲሶም ነቲ ጥበበ ሰሎሙን 2.12 እቶም ክፉኣት ሰባት ከኣ ‘ንዑ ነቲ ጻድቅ መፈንጠራ ነዳልወሉ ንሱ ኣብ መግድና ደው ዝበለ ዓንቃፊና እዩ። ንተግባርና ድማ ተቃዋሚ እዩ። ‘መፍረስቲ ሕጊ ሙሴ! ገሃስቲ ትውፊት ኣቦታቶም እናበለ ዚጸርፈና ንሱ እዩ’ ንዝብል መበገሲ ብምግባር ነቶም እኩያን ሰባት ዝብሎ ብምጥቃስ ረሲዕ ወይ ሕሱም ወይውን እኩይ ሰብ እንብሎ ናቱ ዓብላሊ ሓሳብ ጽዒኑ ንንጹሕ ዘሳድድ ወላ ነዛ ክርእዮ እውን ዘይፈቱ ምዃኑ ብምግላጽ ከምዚኦም ዓይነት መራሕቲ ምስ ኮኑ ከኣ ዝገደደ ጎበጣን ስደትን ምርኮኘትን የኸትሉ። ስለዚ ወትሩ ምስቶም ውጽዓት ኰንካ ኣብቲ ማንም ክኸዶ ዘይደሊ ከባቢ ብምኻድ ንጽጉማት ምርዳእ ዓስቢ ከምዘልዎ ኣዘኻኺሮም።
ናብቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተፈጸመ ህልቂት ቪልንዩስ ምልስ ብምባል ከኣ ‘ነዚ ሕሱም ግዝያት ንዘክሮ ጐይታ ከኣ ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ዝኾነ ናይዚ መርዛም ዘርኢ ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብና እንተሎ ክነለልዮ ጸጋኡ ክህበና እሞ ካብ ልቢ ወለዶታት ምናዳ ከኣ ዘይበጽሖም ክንሱ ብታሪኽ ጥራይ ክምረዙ ካብ ዝነብሩ መዝሒቊና ክነጥፋኦን ይሓግዘና እንክብሉ ንዝኽሪ ናይዚ ጸሊም ታሪኽ ከንጽሑ ደሕሪ ምዝኽኻር ጸሎተ መልኣክ እግዚብሔር ደጊሞም።


text:
ሓባራዊ ፀረ ሽብር ግብረ ሓይሊ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሓበሬታን ደሕንነትን ከምኡ’ውን ፌደራላዊ ፖሊስን ንናይ መንግስቲ መራኽቢ ብዙሃን ከምዝገለፆ እቲ ፍንጀራ ሩዋንዳ ተባሂሉ ኣብዝፅዋዕ ከባቢ ቦሌ ኣብ ዝርከብ መንበሪ ገዛ ከምዝበፅሐ ሓቢሩ።
እቲ ፍንጀራ ኣብ ዝበፅሐሉ ገዛ ተኻሪዮም ይነብሩ ናይ ዝነበሩ ክልተ ሱማሊያዊያን ህይወት ምጥፍኡ እውን እቲ ግብረ ሓይሊ ኣፍሊጡ’ሎ።
መፃረዪ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ዓለም ይካየደሉ ኣብዝነበረ ቦታ መጥቓዕቲ ንምፍፃም ይዳለው ከምዝነበሩን ሓይልታት ፀጥታ ተዋዲዶም ብምንውስቓሶም ግን መጥቓዕቲ ንምፍፃም ዘኽእሎም ኩነታት ስለዝኸልኡዎም እቲ ቦምብ ንናይ ባዕሎም ህይወት ከምዘጥፈአን ሓቢሩ።
ኣብቲ ፍንጀራ ዝበፅሐሉ ገዛ ሽጉጥ፣ኽልተ ኻዝና ጠያይቲ፣ናይ ኢድ ቦምብታትን ናይ ቦምብ መቀፃፀሊ ባትሪን ከምኡ’ውን ንርእሰ ቕትለታዊ ዝጥቀምሉ ጃኬትን መዕጠቕን ተረኺቡ’ሎ ብመሰረት እቲ መግለፂ።ናይ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ጋንታ ማሊያ እውን ኣብቲ ገዛ ተረኺቡ’ሎ።
ናይቲ ገዛ መካረዪን ምስቲ ጉዳይ ቀጥታዊ ርክብ ዝነበሮምን ሰለስተ ውልቀ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ውዒሎም ኣለው።
እቶም ዝሞቱ ምስ ኣል-ሸባብ ርክብ እንተሃሊዩዎም ግን ዝተገለፀ የለን።


text:
ቅድሚ ትማሊ ቀዳም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክካየድ ተታሑዙ ዝነበረ ትሽዓተ ፖለቲካዊ ፓርትታት ዘዳለውዎ ኣኼባን ሰልፍን ስዒቡ ኣባልቱ ከምዝተቐጥቀጥዎምን ከምዝኣሰሩዎምን ኣባላት ኣመራርሓ እቲ ፓርቲ ገሊፆም።ዝተኣሰሩ ኣባላት ፓርትን ካልኦትን ትማልን ሎማዕንትን ኣብ ክልተ ኣብያተ ፍርዲ ምቕራቦም ምኽትል ኣቦ መንበር ሰማያዊ ፓርቲ ኣቶ ስለሺ ፈይሳ ገሊፆም።ኢንጂነር ይልቃል ጌትነት ሓዊሱ ናብ 70 ዝኾኑ ኣብ ኣራዳ ቤት ፍርዲ ምቕራቦ ተፈሊጡ’ሎ።27 ዝርከቡዎም ካልኣይ ጉጅለ ኣባላት ተቓወምቲ ድማ ኣብ ካሊእ ቤት ፍርዲ ቐርቢቦም ኣለው።ኣባልት ትሽዓተ ተቓወምቲ ፓርትታት 27 ሰባት ከምዝቐረቡ ተፈሊጡ’ሎ።
ናይ ኣደባባይ ኣኼባን ሰልፍን ካብ ዘዋደዱ ፓርትታት ሓደ ናይ ዝኾነ ናይ ሰማያዊ ፓርቲ ሓላፊ ርክብ ህዝቢ ኣቶ ዮናታን ተስፋዬ ዕጡቓት ካብ ሰኒ ጀሚሮም ንቤት ፅሕፈቶም ብምኽባብ ምእታውን ምውፃእን ከምዝኸልከሉዎምን ኣብ ድሮ እቲ ሰልፊ ድማ ዝሓለፈ ዓርቢ ማለት እዩ ንገለ ኣባላት ኣመራርሕ ከምዝተኣሰሩዎም ከምዝኣሰሩዎምን ሓቢሮም።
ብመሰረት ናይ ቀዳም እቲ ትልሚ ብሰለስተ ኣንፈታት ናብ ኣደባባይ መስቀል ንምእታው መደብ ከምዝነበረ ብግላፅ ዝተወሰኑ ሰልፈኛታት ናብ ኣደባባይ መስቀል እትዮም እንተነበሩ እውን ኢሎም ኣቶ ዮናታን ኣስዒቦም ‘’ብሓግዚነት ፖሊስ ፌደራል ብካድሬታትን ኣባላት ፀጥታን እናተለቐሙ ናብ ማእኸል ኤግዝብሽን የግዕዝዎም ነይሮም’’ኢሎም።
ካብቲ ቤት ፅሕፈት ዝተልዓሉ እውን ብዙሕ ከይርሓቑ ፖሊስ ብዘይዝኾነ ይኹን መጠንቀቕታ ብበትሪ ከምዝቐጥቀጥዎም ካብ መንጎ ዝተውቕዑ ማራሕቲ ኢንጅነር ይልቃል ጌትነት ብማህረምቲ ኢዱ ከምዝተጎደአ ሓቢሮም።
ድሕሪኡ ንኹሎም ኣኪቦም ስድስተኛ ናብ ዝተብሃለ ቦታ ከምዝወሰድዎምን ፀኒሖም ድማ ናብ ጨርቆስ ፖፑላረን ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ናብዝብሃን ከምዝወሰዱዎም ቀዳም ብኸምዚ ከምዝሓለፈ ዘርዚሮም።
ተቓወምቲ ፓርትታት መድረኽን ፓርቲ ሓደነትን ኣብ ልዕሊ እቶም ተቓወምቲ ተፈፂሙ ንዝበልዎ ኮኒኖምዎ ኣለው።


text:
“ኩሉ ባዕለይ… ባንድ ኢሳይያስ ዓዲ ሃሎ” (The One man band of Adihalo)
ከምዚኦም ዝኣመሰሉ መጽብዓታትን፡ ዘብልጭልጩ ቃላትን፡ ዳርጋ ንርብዒ ዘመን ለሚድናዮም ኢና፡፡ እወ! ሕድሪ’ቶም ህይወቶም ዝኸፈሉ ብሉጻትና፡ ኣብዘን ብኣባጓይላ ዝተኸተባ ቃላት ሓዲሩ’ሎ፡፡ እቲ ግብራዊ ግን ዛጊት ዓለም ብዓለማ ዝፈለጠቶ፡ ተሓቢኡ ዘይሕባእ፡ ጥፍኣትን ብርሰትን፡ ምኻኑ ንኹሉ ብሩህ’ዩ፡፡
እምበኣር ከስ ብሓጺር ኣገላልጻ፡ ኣብ ውሽጢ 26 ዓመታት ካብ ሃልኪ ፕሮፖጋንዳ ሓሊፎም፡ ሃገራዊ ልምዓትን ለውጥን ዘየረጋገጹ፡ መስተርሆት ህዝቢ ዘይፈጠሩ፡ ካብ ጽምብላትን ቴማን ዘይተሰጋገሩ፡ ብምስምስ “ደርማስ ምዕባለ” ካብ ዝተሓንጸጹ ማእለያ ዘይብሎም፡ ፖሊሲታትን ወፍርታትን ህግደፍ ሓደ ዝኾነ፡ ንወፍሪ ዲጋ ዓዲሃሎ ዘተኮረ ጽሑፍ ንሎሚ ጆባእ ክብለኩም፡፡ (ፈለማ ነቶም ቴክኒካዊን ሳይንሳዊን ሓበሬታ ካብ ውሽጢ ዝሰደድኩምለይ ግዱሳት ዜጋታት ከየመስገንኩ ኣክሓልፍ ኣይደልን፡፡)
ኣብ መፋርቕ 2000፡ ድሕሪ ፍሽለት “ብወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ” ካብ ዝተነድፉ ፖሊሲታትን ስትራተጅታትን ሓደ፡ ብስም “ልምዓታዊ ዞባታት” ዝተሓንጸጸ፡ ብዙሕ ጎስጓስን ቃለ መሕተትን ዝተኻየደሉ፡ ኣብ ዲጋታትን ጽርግያታትን ዘድሃበ ፖሊሲ ነይሩ፡፡ መሰረታዊ ኣምራትን መበገሲ መትከላትን እዚ ፖሊሲ፡ ብቐንዱ ብኢሳይያስ ዝተሓንጸጸን፡ ንሙሁራዊ ትንታነታትን ርእይቶታትን ዝነጸገን ብምንባሩ፡ ገና ብኣግኡ ብውድቀት ክዕጀብ ተራእዩ፡፡ መርኣያ ውድቀታት ናይዚ ፖሊሲ”ዚ ዝኾነ ጭቡጥ ሓበሬታ ድማ ኣብ “ታባ ዓዲሃሎ” ንዕዘብ ኣለና፡፡
ኣብ ሞንጎ’ቲ ገዲምን ሃ/ኣገልግሎትን ቆይቅን ምትፍናንን ክፍጠር ዝገበረ “ወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ” ካብ 2001 ጀሚሩ ክትግበር እንከሎ፡ ጅምር ፕሮጀክታት ሓዲጉ ዝፈሸለን፡ ንሃልኪ ፕሮፖጋንዳ ጥራይ ዘገልገለን ምንባሩ’ውን ባዕሉ ኢሳይያስ ኣብ ናይ 2011 ቃለ መሕተቱ “ሰለስተ ርብዒ ብወፍሪ ዋርሳይ ይከኣሎ ዝነቐለ ፖሊሲ ዕውት ኣይነበረን” ክብል ኣተንቢሁ ኔሩ፡፡ ኣብ 2011 ድማ ብኣዚዩ ዝተጋነኑ ጽንብላትን ዝተሰንዑ ጸብጻበትን ብስም “20 ዓመታት ሓበን” ኣብ ዝተወደበ ምድላዋት፡ ኢሳይያስ “ጉዕዞ 20 ዓመት ሃገርና ንድሕሪት” ምንባሩ ስለዝተገንዘበ እቲ እንኮ ፍታሕ ኣብ “በይኑ” ጥራይ ንኽመስል ብተኸታታሊ ብዛዕባ ምስሳን ትሕጃ መግቢ፡ ውሕስነት መግቢ፡ ዝናባዊን መስኖዊን ሕርሻ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ዲጋታት ክህውተት ተራእየ፡፡
ከም ውጽኢቱ ከኣ፡ ንነብሱ “ካብ ሚኒዋለ ክሳብ ጅኦሜትራ” ሰሪዑ፡ ፎቆዶ ዲጋታትን ሓጽብታትን ክወፍር ጀመረ፡፡ ካብዘን ዲጋታት እተን መሳኹቲ ኤረ ቲቪን መናድቕ ደገፍቲ ፌስቡክን ዘሙቋ፡ ኢሳይያስ ብብዝሒ ዝወፍረለን፡ ሃገራዊ ዕማማት ኣወንዚፉ ሙሉእ ግዚኡ ዘሕለፈለን፡ እተን ቀንዲ ዲጋታት ዓዲሃሎን ገርገራን እየን፡፡ ብፍላይ ዲጋ ዓዲሃሎ ናብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ካብ ትቕየር 4 ዓመታት ኣቑጺራ’ላ፡፡
ዲጋ ዓዲሃሎ……ካበይን ናበይን?
ዲጋ ዓዲሃሎ ፈለማ፡ ካብ እዋን መግዛእቲ ጀሚራ ብዝተጀማመረ ኣፈናዊ መጽናዕቲ፡ መበገሲ ተጌሩ ዝተወጠነት ዲጋ እያ፡፡ ኣብ 2013 ወርሒ 10 ንቐረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ ህዝቢ ኣስመራን ከባቢኡን፡ ተባሂላ ዝተጀመረት ዲጋ እያ፡፡ ፈለማ ካብ ከባቢታት ሰንከልቲ፡ ዛውል፡ ዓዲ ገብራይ፡ ዓዲ ሰላይትን ጠቐራን ዝወሓዘ ማያት፡ ኣብ ዓዲሃሎ ብምዕጋት ምስተኸዘነ ብዝተፈላለዩ ሜላታት ናብ ዲጋ ማይነፍሒ ብምግዓዝ ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ ህዝቢ ኣስመራ ንምስሳን ዝዓለመ ወፍሪ ኔሩ፡፡ ነዛ ዲጋ ኣብ መጀመሪያ እዋናት ከም መደብ ተዓዲሎም መጽናዕታት ዘካየዱ ውልቀ ሰባት ኮ/ል ወልዱ ገረየሱስ (ወልዱ ባርያ)፡ አቶ ሙሴ ተወልደ (ካብ EMIC) ኣቶ ካሕሳይ ገብረህይወት (ኣማሓዳሪ ዞባ ማእከል ነበር) ‘ዮም፡፡ እዞም ውልቀ ሰባት ኣብ ምምራጽ ነታ ዲጋ ዝውዕል ቦታን ዓያዬ ዓቕሚ ሰብን መጽናዕታት ምስ ገበሩ፡ ኣብ ስራሓት ዲዛይን ድማ ኣብ ትሕቲ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ዝተወደበት ሓይሊ ዕማም ንምህንድስናዊ ስርሓት ክትዓዬ ተገብረ፡፡
‘ቶም ኪኢላታት ብዘካይድዎ መጽናዕቲ፡ ኣብ ዓዲሃሎ ንክቖውም ዝተሓሰበ ዲጋ፡ ጸገማት ክህልዎ ከምዝኽእል ስለ ዘረጋገጹ፡ ኣብቲ እዋን ከጋጥሙ ከም ዝኽእሉ ንዝተገመቱ ጸገማት፡ ኣብ ባህሪያዊ ኣቀማምጣ መሬትን ሃለኽቲ ጥረ ነገራትን ዝተመስረቱ ኔሮም፡፡ እቲ ከባቢ ኣዚዩ ዝተሓላለኸ ተፈጥራዊ ኩነት (Complex Geology) ዘለዎ ከምዝኾነን፡ ልዕሊ ዓቐን ሃለኽቲ ከምዝጥቀም ተገሚቱ ነይሩ፡፡ ብመንጽር’ዞም ጸገማት እቶም ኪኢላታት እቲ ዝተወጠነ ዲጋ “Uneconomical“ ብምባል ከም ኣማራጺ ኣብ ካልእ ከባቢታት (እንዳህበይ) ክህነጽ ብመልክዕ ጸብጻብ ተላቢዮም፡፡ (ሓፈሻዊ ትሕዝቶ መጽናዕቲ ኣብ “ፖለቲካዊ ምንዝርና ርብዒ ዘመንን መጻኢ ሓዱሽ ዓመትን” ኣብ ትሕቲ ዝብል ጽሑፍ ሳክቲዝም ምርካብ ይከኣል)
ኣብ መወዳእታ ነቶም ብሳይንሳዊ መጽናዕቲ ዝተደገፉ ጸብጻባት፡ ባዕሉ ፕረሲዳንት ብምንጻግ፡ ነቲ ስራሕ ብኢደ ዋኒኑ ክቕጽሎ ወሰነ፡፡ ከም ብሓድሽ 5 ኣባላት ዝርከብዎ ሓይሊ ዕማም ኣጣይሱ፡ ህንጸት ዓዲሃሎ ኣብ ወርሒ 10/2013 ተጀመረ፡፡ እቶም ዝተመዙ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዝስዕቡ ነበሩ፡፡
1) ጀነራል ፍሊጶስ ወልደዮውሃንስ (ሓላቓ ስታፍ ሓይልታት ምክልኻል) በቲ እዋን ኣዛዚ ተወርዋሪ እዚ ብዓቕሚ ሰብ ዓያዬ ሰራዊት ከቕርብ መደብ ተውሃቦ፡፡
2) ኣቶ ካሕሳይ ገብረህይወት በቲ እዋን ኣማሓዳሪ ዞባ ማእከል ዝነበረ፡ ኣብዚ እዋን ብሕማም ካብ ስራሕ ዝተኣልየ ፡፡
3) ኮ/ል ወልዱ ገረየሱስ (ወልዱባርያ) ኣብቲ እዋን ኣካያዲ ስራሕ መንግስታዊ ጋራዥ ሐጂ ዝደስከለ (ማሽነሪታትን ኪኢላዊ ዓቕሚ ሰብን ከቕርብ)
4) ኣቶ ተስፋይ ጎይቶኦም (ጉራጌ) ኣካያዲ ስራሕ ኩባንያ ህንጻ ሰገን (ማሽነሪታት ህንጻን ኪኢላታት ህንጻን ከቕርብ)
5) ሌ/ኮ ጌታቸው መርሃጽዮን (ማእከል ካርታን ሓበሬታን ኤርትራ) ጆኦሚትራዊን ስርሓት ዲዛይንን ብሓላፍነት ክመርሕ ተመዚዞም፡፡
ኣብ ወርሒ 10/2013 ባዕሉ ፕረሲዳንት ካብ ጣባ ናብ ዓዲ ሃሎ ወሪዱ፡ ነፍሰወከፍ ዕማም ክቆጻጸር ጀመረ፡፡ ኣብ መስርሕ ዝተርኣዩ ወፍርታትን ለውጥታትን ዝስዕቡ ነበሩ፡፡
• ብኮ/ል ወልዱ ገረየሱስ (ወልዱ ባርያ) ዝምራሕ ዝነበረ መንግስታዊ ጋራዥ (“ህዝባዊ ኣገልግሎት ቴክኒክ”) ፈሪሱ ንወልዱ ባርያ ብምድስካል ኣብ ትሕቲኡ ዝነበረ ክፍልታትን ጨናፍርን ናብ ዓዲሃሎን ከርከበትን ክግዕዝ ተገብረ፡፡
• ካብ እዚ ተወርዋሪ ኣስታት 10 በራጊድ (ናይ እንዳ 22ን 525ን) ናብ ዓዲሃሎ ግዒዘን፡፡ (እተን ክልተ በራጊድ ካብ ሳዋ ብዝመጹ ተምሃሮ ዝቖማን ድሒረን ዝተወሰኻን እየን)
• ድጋፍ ንምሃብን ቀረብ ማሽነሪታት ንምምላእን ኩባንያታት ህንጻ ሰገን፡ ገደም (ቀይሕ ባሕሪ) ፡ ኣስቤኮን መደባት ተዓዲልዎን፡፡
• ኣብ ትሕቲ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ካብ ዝቖመ ማእከል ካርታን ሓበሬታን (EMIC) ገለ ሓለፍቲ ጨናፍር ተመዚዞም ናብ ዓዲ ሃሎ ወፊሮም፡፡
• ካብ ሓይሊ ዕማም ንምህንድስናዊ ስርሓት (ESTF- Engineering Support Task Force) ዝተረፉ ገለ ኢንጅነራት ናብ ዓዲሃሎ ወሪዶም፡፡
• ዲሒሮም ኣባላት 27፡ 28 ከምኡ’ውን 29 ዙርያታት በቢእዋኑ ናብ ዓዲሃሎ ተወዚዖም፡፡
እምበኣር ከስ ንህዝቢ ኣስመራን ደገፍቲ ዲያስጶራታትን “ማይ ክትሰትዩ፡ ርሁው መጻኢ ክትነብሩ፡ መንግስትን ሰራዊትን ከይተሓለሉ ብውሽጣዊ ዓቕምታት ዝሃነጽዎ ዲጋ ሎጎ መጺኹም ተዓዘብዎ” እንዳተብሃለ ጎስጓስ ዝተገብረሉ ጉድን ኣበርጉድን ዲጋ ዓዲሃሎ እንሆ፡፡
ብሰንኪ ኢድ ምትእትታው ኢሳይያስን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እንዳተሰደደ ዝወጸ ኪኢላዊ ዓቕሚ ሰብን ዲጋ ዓዲሃሎ እዞም ስዒቦም ዝግለጹ መባእታዊን ኣገደስትን ሳይንሳዊ መትከላት ከምዝጠሓሰ ተረጋጊጹ እዩ፡፡
• ኣጠቓቕማ ነተጉቲ (Blasting)፡- ነተን ኩጀታት ኣብ ምፍራስ ዝተጠቐምሉ ዓይነት ኣተኻኹሳ ነተጉቲ ዘይምእኩል ኣጠቓቕማ (Uncontrolled blasting) ስለዝነበረ ኣብ ባህሪያዊ ኩነታት’ቲ ከባቢ ዓበይቲ ነቓዓት (Fractures) ተፈጢሩ ‘ዩ፡፡
• ተወሳኺ ዲዛይናት (Extended coffer dam)፡- ኣብ ክረምቲ 2014 እቲ ዲጋ ካብ ጫፍ ክጅመር እንከሎ ኣብ ምህናጽ ድርዕታት ኢሳይያስ ብቕልጡፍ እቲ ዋሕዚ ማይ ክዕገት ካብ ዝብል ካብ ማእከል ክጅመር ብምግባሩ ኣብ ዲዛይን ዘይነበረ ተወሳኺ coffer dam ተሃኒጽሉ ‘ዩ፡፡
• ኣብ ምምላእ ባዕጢን (Concrete) ኣብ ምቋም ድርዕን (Slab) ካብ ዲዛይን ወጻኢ ዘይሙያዊ ብዝኾነ መገዲ ተሰሪሑ ‘ዩ፡፡ ንፕሮጀክት ኣባይቲ ኣስመራ ተባሂሉ ኣብ 2013 ብዙሕ ዝተዘርበሉ ኣብ ከባቢታት ስፔስ 2001፡ ነቲ ኣብ ዲዛይን ዝተገልጸ ናይ ባዕጢን ድርዕን ሜላ ሓዲጎም ኣብ ሓሊበትን ሰንበልን ክስራሕ ንዝተወጠነ 1680 ኣባይቲ ተባሂሉ ብኢጣሊያዊት ትካል Piccini ዝተዳለወ ናይ ኣባይቲ ድርዕታት ብትእዛዝ ኢሳይያስ ክጥቀሙ ተገዲዶም፡፡
• ብኣገላልጻ ‘ቶም መጽናዕቲ ዘካየዱ መሃንዲሳት፡ ዲጋ ዓዲሃሎ መባእታዊ ጸገማት Stability analysis, Specific gravity and fractural abutment ከምዘለዎ ተረጋጊጹ እዩ፡፡ ኣብ መወዳእታ ፕረሲዳንት ካብዞም ዝተገልጹ ጌጋታት ብተወሳኺ ብኢድ ዋኒኑ ነቲ ዲጋ ካብ ዲዛይን ወጻእ
➢ ቁመቱ ካብ 28 ሜትሮ ናብ 57 ሜትሮ፡
➢ ጎኑ (ካብ ጎቦ ናብ ጎቦ) ካብ 360 ሜትሮ ናብ 570 ሜትሮ
➢ ትሕዝቶ ዓቐን ማይ ካብ 11 ሚሊየን m3 ናብ 28 ሚሊየን m3 ክቕየር ጌሩ’ዩ፡፡
ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ!
ሃገርና ብኹሉንተንኣ ክትምዕብልን ክትብልጽግን ዝጸልእ ዜጋ ዋላ እንተዘየልቦ፡ ኣብ ምርግጋጽ ውሕስነት መግቢን ምህናጽ ትሕተ ቅርጽታትን ዝዕመሙ ስርሓት ሳይንሳዊ ደረጃታት ዝሓለው ክኾኑ ከምዝግበኦም ድማ ብልቢ እኣምን፡፡ ኣብ ቴክኒካዊ ጉዳያት ኣድሂበ፡ ዋላ ብዙሕ ምባል እንተኸኣልኩ፡ ብሓፈሻ ኣብ ዓዲሃሎ ዝካየድ ዘሎ ኣዚዩ ኣሰካፊ ስራሕ፡ ክትርድእዎ ከምዝኸኣልኩም ተስፋ ይገብር፡፡ እቲ ኣዚዩ ዘሕዝንን ዘደንጽውን ካልእ ጥሕሰት ድማ እቲ ዲጋ ብዓይኒ ማሕበራዊ ጠመተ (Social feasibility) ዘይቃደው ምኻኑ ‘ዩ፡፡ ንዓመታት ነቲ ጎላጉል ሓሪሱ ድራር ዕለቱ ዘናዲ ዝነበረ ህዝቢ ካብ ድሌቱን ፍቓዱን ወጻእ ብዘይ ቅድመ ኩነት ክህንጽ ካብ ምግባሩ ሓሊፉ ካብቲ ከባቢ ዝተፈናቐሉ ዜጋታት ዝተዓደሎም መባድልቲ ካሕሳ የለን፡፡ ብተወሳኺ ዲጋ ዓዲሃሎ ማይ ምኽዛን ምስጀመረት እቲ ፈለማ ዝተሓንጸጸ ዕላማ ክቕየር ተገይሩ’ዩ፡፡ ቀንዲ ዕላማ ዲጋ ዓዲሃሎ ንመሰሰኒ ዋሕዚ ማይ ዲጋ ማይነፍሒ ተባሂሉ፡ ብንጹር ዝተቐመጠ ኮይኑ፡ እታ ዲጋ ገና ማይ ምዕቋር ምስጀመረት፡ ኢሳይያስ ተወሰኽቲ መደባት ሕርሻን መፍረ እንስሳን ክተኣታቶ ኣገዲዱ ኣሎ፡፡
ብውጽኢቱ ከኣ “ኩሉ ባዕለይ” መላኺ ኢሳይያስ ብሰንኪ’ዚ ከም ብሓዱሽ ዘተኣታተዎ ዘይሳይንሳዊ ተወሳኺ መደባት ሕርሻ ከምቲ ኣብ 1996/97 ብስም “መደብ ጥሙር ሕርሻ” ኣብ ዞባ ደቡብን ጋሽባርካን ኣታኣታቲይዎ ዝነበረ ግን ከኣ ተጀሚሩ ዝተቋረጸ ፖሊሲ፡ ሕጂ’ውን ንብርጋዴር ጀነራል ፍጹም ገብረህይወት (ወዲ መምህር) ኣዚዙ፡ ንሓረስቶት ዓዲ ሃሎን ከባቢኡን መሬቶም መንጢሉ ብኣስገዳድ ብድራር ዕለት ክወፍሩ ይገብር ኣሎ፡፡ ኣብ 1990ታት ዝተኣታተወ መደብ “ጥሙር ሕርሻ” ብቐንዱ ብኢሳይያስ ዝተወጠነ ኮይኑ፡ ቀንዲ ዕላምኡ “ኣብ ዝተበታተን ዝተነጻጸለን መሬት ልምዓት ምርግጋጽ ኣይካእልን” ብዝብል፡ መንግስቲ መሬት ሓረስቶት መንጢሉ፡ ባዕሉ ሓሪሱ ለውጢ ንምምጻእ ዝዓለመ ነይሩ፡፡ ከምቲ ዝተዓዘብናዮ ብዙሓት ሓረስቶት ዘፈናቐለ ፖሊሲ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ምፍሻሉ ይፍለጥ፡፡ ኣብ ከባቢታት ዲጋ ዓዲሃሎ’ውን ብተመሳሳሊ ካብ ዓሚ ጀሚሩ፡ መሬቶም ዝተመንጠሉ ሓረስቶት ከባቢታት ጎዳይፍ፡ ዓዲ ጓዕዳድን መርሓኖን ብድራር ዕለት ኣብቲ ሕርሻታት ክወፍሩ ጸኒሖም እዮም፡፡ ዓሚ እቲ ጎላጉል ስርናይ ተዘሪኡ ብዘይ እቶት ጻሕጺሑ ተሪፉ እዩ፡፡ ለሚዘመን’ውን ስርናይ ተዘሪኡ ኣሎ ውጽኢቱ ከኣ ብሓባር ንሪኦ፡፡
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ!
ነዚ ናይ ሎሚ ጽሑፍ ክዛዝሞ እንከለኹ፡ ኣብዝሓለፈ ብመልክዕ “እዋናዊ ዛዕባ” ምስ ዝፈነኹዎ ጽሑፍ፡ ብሓባር ብምትእስሳር ክረአ ዝግበኦ ሓደ ጭቡጥ መረዳእታ ብምውሳኽ እዩ፡፡ ኩሉ ሃገራዊ ዕማማት ኣወንዚፉ፡ ኣብ “ታባ ኢሳይያስ” ተሰኪዑ፡ ብወትሃደራውያን ጎባልል ተኸቢቡ፡ ሃገር ኣብ ካብ ዝኸፍአ ናብ ዝሓሰመ ደልሃመት ዘጥሕላ ዘሎ ፕረሲዳንት ኢሳይያስ፡ ብጀካ ‘ቶም ብስም መራሕቲ “መኸተ ዞባታት” ዝመዘዞም ኣሳሰይቲ ጀነራላት፡ እቶም ኣብ ዓዲሃሎ ኣብ ኢዱ ዝተረፉ ኣባላት ድማ ቀጺለ ከፋልጠኩም፡፡
ኢሳይያስ ሃገር ክሃንጽ ንዝኽእል ኩሉ ሙሁርን ኪኢላዊ ዓቕሚ ሰብን ካብ ዓዲሃሎ በቢእብረ ምስ ሰጎገ፡ ኣብ ትሕቲኡ ኣብዚ እዋን እትርከብን ባዕሉ ከም ቀንዲ ኣካያዲ ስራሕ ኮይኑ ሰሙናዊ ገምጋም ዘካይደላን ከምድላዩ ዝገብራ ዝስዕቡ ኣባላት ዘለውዋ “ምእዝዝቲ ጉጅለ” ኣላ፡፡
1. ብ/ጀነራል ፍጹም ገብረህይወት -ወዲ መምህር (ምክትል ኣካያዲ ስራሕ ዓዲሃሎን ኣዛዚ ተወርዋሪ እዚን)
2. ብ/ጀነራል ሓዱሽ ኢፍሬም – ወዲ ኢፍሬም (ኣዛዚ መኸተ ዞባ ማእከልን እዚ ማእከልን)
3. ኮ/ል ሓረጎት ፍርዙን – ወዲ ፍርዙን (ኣዛዚ ክ/ሰ 22፡ ሓለዋ ዙርያ ዓዲሃሎን ኣባላት 28፡ 29 ዙርያ ሃ/ኣገልግሎትን)
4. ኮ/ል ብርሃነ ኤልያስ – ወዲ ኤልያስ (ኣዛዚ ክ/ሰ 525ን ምክትታል ስርሓት ዲጋን)
5. ሌ/ኮ ኣማኒኤል ተስፋጋብር (ካብ ክፍሊ ሓለዋን ጸጥታን ቤ/ጽ ፕረሲዳንት)
6. ሌ/ኮ ጌታቻው መርሃጽዮን (ጅኦሜትራን ኣካያዲ ስራሕ ማእከል ካርታን ሓበሬታን)
7. ሜጀር ኣኽሊሉ ሃብተማርያም – ቸንቶ (ኣብዚ እዋን ሓላፊ ኤ-ቴክን ኣካያዲ ስራሕ ጸሓያዊ ጸዓትን)
8. ተለንተ ቴድሮስ ተመልሶ (ሓላፊ ሃገራዊ ምውህሃድ ሙያዊ ጸጋ ሰብን ስርዓተ ምሕደራን)
9. ሳልሕ ኣሕመድዲን (ሓላፊ ፕሮጀክት ህንጸት)
10. ሴኖ ኣብርሃ (ሓላፊ እንዳ ሓጺን)
11. ሮቤል ሹፋ (ሓላፊ ጀመርቲ ክፍሊ ምህንድስና)
12. ሰመረ ታረቀ – ወዲ ታረቀ (ኣካያዲ ስራሕ ታንከራት) ምስኡ ብሓባር ንኣኼባ ዝዕደሙ ተመስገን ዳዊትን ዝተብሃሉ ኣካየድቲ ስራሕ ታንከራት ገርገራን ሓልሓለን ኣለው፡፡
13. ሜጀር ዳኒኤል ለባሱ (መካኒክ)
14. ኣለም በረኸት (ኤለክትሪሻን)
15. ሽሻይ ተስፋይ (ካብ ክፍሊ ማይ) እዮም፡፡ ብተወሳኺ ወዲ ሓፍቱ ንኢሳይያስ ምኻኑ ዝንገረሉ ሓደ ኤፍሬም ገብረሚካኤል ዝተብሃለ መንእሰይ ኣብቲ ኣኼባ ንሮቤል ሹፋ ተኪኡ ዝሳተፈሉ እዋናት ኣሎ፡፡
ብመንጽር ሃገራዊ ረብሓ (National Interest) ኩሎም ዜጋታት ናይ ሓንቲ ሃገር ከከም ዓቕሞምን ክእለቶምን ኣብ ዘዝተዋፈርሉ ስርሓት ኣድማዒ ኣበርክቶ ክህልዎም ይኽእል’ዩ፡፡ ኣብ ሃገራት ዓለም ኣብ ፖሊሲታት ውሕስነት መግቢ፡ ትሕቲ ቅርጺን ኣገልግሎታትን ዝስልዕኦ ባጀት፡ ዝምድብኦ ግዜን፡ ዘዋፍርዎ ሰብኣዊ ዓቕምን እቲ ዝለዓለን ኣዚዩ ብመጽናዕቲ ዝተደገፈን’ዩ፡፡ ከምቲ ዝተዓዘብኩምዎ ኣብ ሃገርና ድማ ሃገራዊ ረብሓ ኣብ ኢድ ሓደ ገባቲ ውልቀ ሰብ ምስ ወዓለ፡ ኩሎም ዓይነት ፖሊሲታትን ስትራተጅታትን ከምኡ ውን ዝሳተፍ ዓቕሚ ሰብ ብሕርያ “ኩሉ ባዕለይ” ኢሳይያስ ጥራይ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ሃገር ብሃገራ ተሓላቓይን ሙሁርን ዘይብላ እንክትመስል፡ ካብዞም ዝተገልጹ ሰባት ንጨና እኳ ኪኢላ “ዲጋን ዓበይቲ ፕሮጀክታትን” ተባሂሉ ክጽዋዕ ዝኽእል ዋላ ሓደ የልቦን፡፡
ኢሳይያስ ዘላቒ ፈታዊ ዘይብሉ ኣብ ሕልሚ ዝነብር ሰብ’ዩ፡፡ ታሪኽ ጉዕዞ 26 ዓመታት ኣጸቢቑ ንዝተዓዘቦ ሰብ ዘረጋግጾ ጉዳይ እንተሎ ኣብ ሃገርና “ሰብ እዋን…መጋብርቲ ምልኪ” ‘ምበር ብክእለቶምን ኣበርክትኦምን ናብ ስልጣን ዝተመዙ ዜጋታት ዘይምንባሮም’ዩ፡፡ ሎሚ’ውን ኣብዚ ዓውዲ ትማል ከም “እንዳ ማርያም ኣስመራ” ኣብ ሰሙን ሰለስተ ግዜ ናብ ዓሻ ጎልጎል እንዳተመላለሰ ዝሳለሞ ዝነበረ ንወልዱ ባርያ ኣደስኪሉ፡ ካልኦት ቆጣቑጢ ሰብ ግዜ ብቦትኡ ክትክኡ ጌሩ ኣሎ፡፡ “ግዜ ለኩሉ” ከምዝበሎ ጠቢበ ሰለሙን ሕጂ’ውን እቲ ብንቕጽንኡን ብስርቁን ዝልለ ወልዱ ባርያ ፈቖዶ ባራት ኣስመራ ክኾልል ይውዕል’ሎ፡፡ ናይዞም ኣዘዝቲ “መኸተ ዞባ” ኮነ ሓለፍቲ ክፍልታት ዓዲሃሎ መወዳእታ’ውን ብሓባር ንሪኦ…ስለምንታይሲ ኣብ ጉዳይ ኢሳይያስ እቲ መልሲ… “ግዜ ለኩሉ” ጥራይ ስለዝኾነ፡፡
ወደሓንኩም!!!


text:
March 31, 2018
ቅድሚ 40 ዓመታት፡ 22 መጋቢት 1977፡ ጀጋኑ ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር፡ ድሕሪ ናይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ጽኑዕ ከበባ፡ ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ርእሰ ከተማ ኣውራጃ ሳሕል ንዝነበረት ናቕፋ፡ ሓንሳብን ንሓዋሩን ካብ መግዛእቲ ሓራ ዘውጽእሉ ዕለት ነበረ። ሓርነት ናቕፋ፡ ፍናን መላእ ተቓላሳይ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጢን ወጻኢን ብምብራኽ፡ ተስፋ ናጽነት ኣድሚቑ ዘርኣየ፡ ነቲ ስዒቡ ብልዑል ናህሪ ንሰፊሕ ከባቢታት ኤርትራ ሓራ ዝገበረ ወተሃደራዊ ስርሒታት መድረኽ 1977-1978 ባብ ዝኸፈተን ዓቢ ድርኺት ዝፈጠረን እዩ። ብኣጋጣሚ ናይዚ ኣብ ታሪኽ ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ጉሉሕ ዝዀነ ፍጻመ’ዚ ኣሕተምቲ ሕድሪ ምስ ባህላዊ ጉዳያት ህግደፍን ካልኦትን ብምትሕብባር፡ መቐጸልታ ናይተን ቅድሚ ሕጂ ዝተሓትማ መጻሕፍቲ (ሽዱሽተ ቅጺታት ዛንታታት ተመኲሮ ገድሊ) 7ይ ቅጺ፡ “ናቕፋ” ብዝብል ኣርእስቲ የሕትም ኣሎ።


text:
ፌደሬላዊ ቤት ፍርዲ ኢትዮዽያ ንክልተ ስዊድናዊ ጋዜጠኛታት ገበነኛ‘ዮም ዝብል ብይን ኣሕሊፉ።ዝግበኦም መቅፃዕቲ ንምውሳን ብቆፀራ ተፈላልዩ።
ቤት ፍርዲ ኢትዮዽያ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ማርቲን ሸብንን ዮሃን ፐርሰንን ንዝተሰምዑ ክልተ ክስታት ተቀቢሉዎ‘ሎ።ብመሰረት ዓቃቢ-ሕጊ ዘትሐዞ ክሲ ክልቲኦም ተኸሰስቲ ምስ መንግስቲ ኢትዮዽያ ጉጅለ ፈጠራ ራዕዲ ኢሉ ዝገለፆ ኦብነግ ተራኺቦም።
ንሞያ ጋዜጠኛነት ከውሊ ገይሮም ንመንግስቲን ህዝቢን ኢትዮዽያ ንምጉዳእ፣ንዕላማ ኦብነግ ደጊፎም፣ተዓጢቆም፣ናይ‘ታ ሃገር ኳዕቲ ነዳዲ ዘይቲ ዝካየደሉ ስፍራ፣ናይ‘ቲ ፕሮጀክትን ኣቀማምጣ ሰራዊትን ኣፅኒዖም፣ንዕላማ ኦብነግ ንምዕዋት እናተንቀሳቀሱ ከለው ስለዝተማረኹ ንግብረ-ሸበራ ደጊፎም ተባሂሎም ተኸሲሶም‘ለው ይብል እቲ ቀዳማይ ክሲ።
ካልኣይ ክሲ ዓቃቢ-ሕጊ፣ንኣድማሳዊን ሃገራዊን ሕጊ ጥሒሶም፣ንድሕነት ህዝቢ ስግኣት ዝኾነ ተግባር ንምፍፃም ናብ ኢትዮዽያ ስለዝኣተው፣ንናይ‘ታ ሃገር ሉኣላዊነት ረጊፆም ይብል።
እቲ ቤት ፍርዲ ኣብ ናይ ሎሚ ውዕልኡ፣ብክልቲኡ ወገን ንዝቀረበ ክስን ተቃውሞ ክስን ብመንፅር ሕጊ‘ታ ሃገር ከምዝገምገመ ገሊፁ‘ሎ።
እቲ ቤት ፍርዲ ከምዝጠቀሶ፣ተኸሰስቲ ሞያና‘ዩ ዝበልዎ ንምፍፃምን ንኣሰራርሓ ኣብ ኢትዮዽያ ዝተዋፈረ ኩባንያ ኦይል-ኣፍሪቃ ንምዕዛብን ናብ‘ታ ሃገር ብዘይሕጋዊ መንገዲ ኣቲና ኢና ኢሎም ንዝሃብዎ ቃል ውዱቅ ገይሩዎ‘ሎ እቲ ቤት-ፍርዲ።ምኽንያቱ ይብል እቲ ቤት-ፍርዲ ኩባንያ ኦይል-ኣፍሪቃ፣ምስ መንግስቲ ኢትዮዽያ ሕጋዊ ውዕል ስለዝኣሰረ፣ ፈቃድ መንግስቲ ረኺብካ ናብ‘ቲ ስፍራ ምሕላፍን ምፅብፃብን ይካኣል‘ዩ ይብል።ነዚ ኢልና፣ንዶብ‘ታ ሃገር ጥሒስና ኣቲና ምባሎም ቅቡል ኣይኮነን ይብል እቲ ቤት-ፍርዲ።
ኣብ‘ቲ ከባቢ ንዝኽሰት ግጭት ንምፅብፃብ ኢና ኢቲና ንዝብል ቃል-ተኸሰስቲ ድማ፣ተኸሰስቲን ዘቅረብዎም ምስክራትን ዝሃብዎ ቃል ክምርመር ከሎ ብቤት ፍርዲ ተቀባልነት ዘይብሉ‘ዩ ይብል።ተኸሰስቲ ማርቲን ሸቤን ዮሃን ፐርሰንን፣ነቲ ብዓቃቢ-ሕጊ ዝቀረበሎም ክሲ ክምልሱ ስለዘይካኣሉ ብሙሉእ ድምፂ ገበነኛታት ኢኹም ኢልዎም‘ሎ።
እቲ ቤት ፍርዲ ኣስዒቡ፣ነቲ ብይን ቅድሚ ምሕላፉ፣ክጠቅሞም ዝኽእል መልሲ ኣሎ እንተኾይኑ ሓቲቱ፣ሪኢቶ ተቀቢሉ‘ሎ።ኣብ መወዳእታ፣እቲ ቤት ፍርዲ ናይ ክልቲኦም ወገናት ሪኢቶ ገምጊሙ ብይን ንምሕላፍ ን17 ታሕሳስ ካልእ ቆፀራ ሂቡ ናይ ሎሚ ስርሑ ዛዚሙ‘ሎ።
ኢንድግልድ ዶልጋብ ኣብ ስዊድን ናይ ውልቀ-ሚድያ ትሰርሕ‘ያ፣ነቲ መስርሕ ቤት ፍርዲ ክትከታተል ምስ ቀነየት ድሕሪ‘ቲ ናይ ሎሚ ውዕሎ ሪኢቶኣ ተሓቲታ ከምዚ ትብል።
“ነዚ መስርሕ ቤት-ፍርዲ ንሳልሳይ ጊዜ‘የ ተኸታቲለዮ።እቲ መስርሕ ክሳብ ሎሚ ርትዓዊ‘ዩ ዝብል እምነት ነይሩኒ።በቲ ብይን ግና ኣዝየ‘የ ተገሪመ። ኣዝዩ ጨካን ብይን‘ዩ።ንፉዓት መሰኻኽር ተኸሰስቲ ቀሪቦም ነይሮም።ዳያኑ ግና ልዕሊ ጠበቃታት ተኸሰስቲ‘ዮም ኮይኖም” ኢላ።
ተኸሰስቲ ብቁዕ ነብሰ-ምክልኻል ገይሮም‘ዮም ኢላ‘ውን ትኣምን ስዊድናዊት ጋዜጠኛ ኢንድግልድ ዶልጋብ።ኣብ ምጅማር‘ቲ መስርሕ፣ዳያኑ ነቲ ከይዲ ሙግት ፅቡቅ ገይሮም ኣዳሚፆም‘ዮም።ግን ዘርከቦ ለውጢ የለን‘ውን ኢላ። እንተኾነ እቲ ብይን ዘሕልፎ መልእኽቲ ኣለዎ‘ በለት።
ንሳ ወሲኻ “ከምዝመስለኒ እቲ ብይን መልእኽቲ ኣለዎ።ኣገዳሲ ዘይኮነ ምንቅስቃስ ድዩ ተበግሶ፣ኣብ ዓድና ኣይሰርሕን ዝዓይነቱ መልእኽቲ” ኢላ።
ነቲ መስርሕ ቤት-ፍርዲ ክሲ ጋዜጠኛታት ስዊድን፣ሒደት ዘይባሃሉ ወፃእተኛታት ጋዜጠኛታት ተኸታቲሎምዎ‘ዮም ይብል መለስካቸው ኣምሃ ዝላኣኾ ሪፖርት።


text:
Monthly Archives: November 2017
እታ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር ዝጠለማ ‘ጽቡቕ ናይ ምግባር ድልየተይ’ምበር’፡ ራአይስ ኣይሞተን
እታ መሪሕነት ሰዲህኤ ነበር ዝጠለማ ‘ጽቡቕ ናይ ምግባር ድልየተይ’ምበር’፡ ራአይስ ኣይሞተን
ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣንጻር ኩሉ ተጻቦኦታት ተቃሊሱ ሃገር ከምጽእን ከውሕስን ምኽኣሉ፡ ሓደ ካብቶም ከምሕብረተ-ሰብን ከም ሃገርን ክንሕበነሎምን ክብሪ ክስማዓናን ዘለውም ሕላገታት ዓወት ጉዕዞ ሃገራዊ ቃልስና ኢዩ። ይኹን’ምበር፡ መስርሕ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብሓደ ምልካዊ ስርዓት ተመንዚዑ፡ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ሰብኣዊ፣ ባህላዊ፣ ማሕበራዊ፣ ቁጠባውን ፖለቲካውን መሰላቱ ተገፊፉ ኣደዳ ከርፋሕ ናብራን ዘይብሩህ መጻእን፡ ኣደዳ ማእሰርትን ስደትን ኮይኑ ኣሎ። ኤርትራ፡ ንህዝብን መንግስትን ክገዝእ ዝክእል ዓንደ-ሕጊ ዘይብላ ሓደ ውልቀ-መላኺ ከም ፊንትኡ (ቃሕትኡ) ዝገዝኣ ሃገር ካብ እትኾውን እኒሆ ካብ 20 ኣመታት ንላዕሊ ተቖጺሩ።


text:
ንስኻቱም፡ ሎሚ መዓልቲ መዓልቲ ፍቑራት ተኽብሩ ዶ?
ካብ ዝሓለፉ ዓመታት ንነዘ፡ ኣብ መዓልቲ ፍቑራት ኣብ ዝተፈላለዩ ትካላት ንግዲ ዝስቀሉ ቅርፅታት ልቢ፣ ከተማታት ዘወቅቡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ዕምበባ ምርኣይ ፍሉይ ድምቀት ይፈጥር።
ብኻልእ ወገን ድማ ሆቴላት፣ ኣብያተ ብልዕን እንዳ ኬክን፡ ዘለዎም ፍለዑያት ዝበልዎም ኣቕርቦት፡ ንፍቑራት ኣብ ዝተመደበት መዓልቲ የዳልዉ። 'ናይት ክለብን' 'ላውንጅን' እውን ከምኡ፡ ፍሉጣት ድምፃውያን፣ ወይን ጠጅን ምግብን ሒዞም ይቐርቡ።
ኣብዚ ዓመት ኣብ 7 ለካቲት ዝወዓለ 'ሴንት ቫለንታይንስ' እናተብሃለ ዝፅዋዕ እዚ መዓልቲ ፍቑራት፡ ቀይሕን ፀሊምን ሕብሪ ክዳን ብምኽዳን፡ ቀይሕ ፅጌረዳ ዕንበባን ቸኮሌትን ብምልውዋት ብፍቑራት ዝኽበር መዓልቲ እዩ።
እዚ ካብ ምዕራባውያን ዝተወረሰ ባህሊ፡ ኣብ ዝሓለፉ 6 ዓመታት ውሽጢ፡ ኣብ ኢትዯጵያ ትኹረት እናተውሃቦ ምዃኑ ብዙሓት ሰባት ይዛረቡ።
ናይ ኣደታታትናን ኣቦታትናን ዘበን'ኸ?
ነባሪት ከተማ መቐለ ጓል 56 ዓመት፡ ወይዘሮ ፀጋ በላይ፡ ኣብ ክሊ ዕድመ 70 ምስ ዝርከቡ በዓል እንደአን ኣይተ ተውሐሶም ገብረ፡ ን34 ዓመታት ብሓዳር ነቢሮም እዮም። ኣይተ ተውሐሶም ብዛዕባ 'ቫላንታይንስ ደይ' ዝፈልጡ እኳ እንተኾኑ፡ ወይዘሮ ፀጋ ግና ክበሃል እኳ ሰሚዐንኦ ከምዘይፈልጣ እየን ዝዛረባ። ኣብ ግዘ ንእስነተን ከምዚ ዓይነት በዓል ከምዘይነበረ እውን ይገልፃ።
"ንፉቑራት ዝተመደበ መዓልቲ ዋላ ኣይንበር ሕጉሳት ኢና ነይርና" ይብላ ንሰብ ሓዳር፡ ፍቕሪ በብመዓልቱ ክዝከር ዝግበኦ ምዃኑ ብምግንዛብ።
"ፍቕሪ፡ በብመዓልቱ ክብሪ ክወሃቦ ዝግባእ ነገር እዩ። ናይ ሎሚ መናእሰይ፡ ኣብዛ መዓልቲ ንፍቕሪ ዘኪሮም ብምኽባሮም ፅቡቕ እዩ" ኢለናና።
ነባሪት ከተማ ድሬዳዋ፡ ጓል 62 ዓመት በዓል ፀጋ ዕድመ ወይዘሮ መሰሉ መዝለቅያ ብወገነን፡ ኣብ ናህተን ግዘ ዝነበረ ኩነታት ብምዝካር፡ "መዓልቲ ፍቑራት ኣይኮነን ዶ ከኽብር ብስሩ እቲ መዓልቲ እንታይ ከምዝኾነ እውን ኣይፈልጥን ነይረ።
ኣብ ናትና ግዘ ኣይኮነን 'ዶ መዓልቲ ፍቑራት ክነኽብር ብዛዕባ ፍቕሪ እንተሓሲብና እውን ከም ገበን እዩ ዝቑፀር ነይሩ" ይብላ።
ኣብ ግዘ ንእስነተን፡ ናብ 'ፓርቲ' ተኣንጊደን ዝኸዳሉን ብወለደን ተታሒዘን ምምላሰንን ድማ ይዝክራ።
በዚ ዘመን መዓልተ ቫላንታይንስ ምኽባሩ ፅቡቅ ከምዝኾነ ዝገልፃ ወይዘሮ መሰሉ፡ ምስ በዓልቲ ገዝኡ ዝተፋትሐ ወደንን በዓልቲ ገዝኡን ምስ ደቆም እዚ መዓልቲ የኽብርዎ ከምዘለዉ ነጊረናና።
ዋላ እኳ ኣደን ውላድን ተፈላልዮም እንተነበሩ፡ ኣብ ዓመት ሓደ መዓልቲ፡ ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ፡ንክራኸቡ ምኽንያት ስለዝኾኖም፡ 'ሴንት ቫላንታይን' እወንታዊ ጎኒ ኣለዎ ይብላ።
ደቂ ሎሚ'ኸ እንታይ ይብሉ?
ጓል 30 ዓመት ምስክር ታሪኩን 33 ዝዕድሚኡ ሚካኤል ገብረን፡ ብዕርክነት ኣብ ዝፀንሕሉ ግዘን ምስተመርዐዉን፡ መዓልቲ 'ሴንት ቫላንታይንስ ከምዘኽብሩ ንቢቢሲ ገሊፆም።
"ብዙሕ ብዘይተጋነነነ መልክዑ፡ ኣብ ሆቴል ሓቢርና ብምምጋብ፡ ዕንበባ ብምውህሃብ ዘለና ፍቕሪ ንገልፀሉ መዓልቲ እዩ" ትብል መስከረም።
ብተወሳኺ፡ "ኣነ መዓልቲ ቫላንታይንስ እፈትዎ እየ፡ ግና ዝፋተው ሰብ ብዝረኸቦ ኣጋጣሚ፡ ፍቕሮም ክገላለፁ ኣለዎም" ትብል።
እዚ በዓል፡ ዝተፈላለዩ ኣቑሑት ዝሽየጠሉን ቀልቢ ደቂ ኣንስትዮ ንምስሓብ ኮነ ተብሂሉ ዝኽበር ብምዃኑ፡ ምስ መፃምዳ እዚ መዓልቲ ከምዘየኽብርዎ ትዛረብ።
"ኣነ ብወገነይ ፍቕሪ ንምግላፅ፡ ፍቑራት ኣብዚ መዓልቲ እዚ ክውስኑ ኣለዎም ኢለ ኣይኣምንን። ቀለልቢ ደቂ ኣንስትዮ ንምስሓብ ተብሂሉ ዝኽበር ስለዝኾነ፡ደስ ኣይብለንን" ኢላትና።
ከም ምሕረት ዕቑባይ ዝበሉ ሰባት ድማ፡ እዚ መዓልቲ ብዝተፈለየ መገዲ እዮም ዘብዕልዎ። ቅድሚ 6 ዓመታት ኣብ ዝተመስረተ ተሓላቒ መሰላት ደቂ ኣንስትዮ 'የሎው ሙቭመንት' ኣባል ዝኾነት ምሕረት፡ ብሽም ደቂ ኣንስትዮ ተምሃሮ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ንተምሃሮ ይሕግዝ።
ካብ ከባብታት ገጠር ዝመፅኣ ደቂ ኣንስትዮ ገንዘብ ከምዝሓፀሮም እትዛረብ ምሕረት፡ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ወርሓዊ ፅግያት ዝኣልያሉ፡ እኹል ገንዘብ ስለዘይህልወን ይፅገማ እየን። ነዘን ተምሃሮ ንምሕጋዝ ድማ ገንዘብ ከተኣካኽባ ጀሚረን።
እዚ እዋን ምስዚ መዓልቲ ከምዝተገጣጠመ ድማ ትዛረብ። ድሕሪ ግዘ ድማ ካብ ዝተፈላለዩ ትካላት መፍረይቲ ዕምበባ ፡ በብዓመቱ ዕንበባ ብነፃ ስለዝወሃቦም፡ ንብዙሓት ተምሃሮ ምሕጋዝ ከምዝተኽኣለን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ድማ 300 ሽሕ ብር ኣታዊ ከምዝተረኸበ ሓቢራ።
"ሰባት ነንሕድሕዶም፡ ፅቡቕ ንክኾኑ ምትብባዕ ዘሐጉስ ነገር እዩ። እዚ ዕለት ድማ ኣብ ሞንጎ ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዘሎ ርክብ ብፍቕሪ ዘተኣሳስር ምንቅስቓስ ስለዝኾነ ዘሐጉስ እዩ" ትብል።
ኣብ ዙርያ ቫለንታይስ ዘለዉ ዘፈራት ስራሕ እንታይ ይመስሉ?
ዝተፈላለዩ ኣብያተ ብልዕን ሆቴላትን ነዚ ዕለት ንምኽባር ተዳልዮም ኣለዉ።
ንኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ከባቢ ቦሌ ዝርከብ 'ጉስቶ ሬስቱራንት' ብስራሕ መካየዲ ዝሰርሐ ሞገስ ቀለመወርቅ፡ ኣብዚ ዕለት ኣብ በሪ እቲ ሬስቱራንት ምስኣል ፎቶግራፍ ፣ ዕምበባን ሻምፓኝን ከምኡ እውን ናይ ፍቕሪ ሙዚቃታት ከምዘዳለዉ ይዛረብ።
ብተመሳሳሊ ሆቴል ሸራተን እውን፡ ነዚ በዓል ፍሉይ ምድላው ከምዘዳለወ፡ መተሓባበሪት ሽያጥ እቲ ሆቴል ሰለማዊት ኣዳነ ትዛረብ። ካብ ካልኦት መዓልትታት ብዝተፈለየ መልክዑ፡ ቁፅሪ መተኣናገድቲ ኣብ ውሽጢ ዝተወሰኑ ዓመታት እናወሰኸ ምዃኑ ትዛረብ ሰላማዊት።
ኣብ ዝሓለፉ ውሑዳት ዓመታት፡ እዚ በዓል ትኹረት እናረኸበ ከምዝመፅአ፡ ድምፃዊት ብሩክታዊት ጌታሁን (ቤቲ ጂ) ትዛረብ። ካብ ካልእ መዓልቲ ብዝተፈለየ ነዚ ዕለት ዝኾኑ፡ ልስልስ ዝበሉ ደርፍታት ክለማመዱ ትፅቢት ከምዝግበረሎም እያ ትገልፅ።
"እዚ ናይ ሃገርና ባህሊ እኳ እንዘይኮነ፡ መንነትናን ባህልናን እንተዘይረሲዕና፡ እንተኽበርናዮ ፀገም የብሉን። ብርግፅ ፍቕሪ ኣብ ሓደ መዓልቲ ጥራሕ ክኽበር የብሉን፤ ደቂ ተባዕትዮ ፍቕሮም ንክገልፁ ዝሕግዞም እንተኾይኑ ፅቡቕ እዩ" ትብል።
እዚ ዕለት ኣብ ምሻጥን ምፍራይን ዕምበባ ንዝተዋፈሩ ትካላት እውን ዕዳግኦም ክብ ዝብለሉ እዩ። ትካል መናየ ሕርሻ ዕምበባ፡ ኣብዚ ዘፈር ካብ ዝዋፈር 11 ዓመታት ዘቑፀረ እንትትኸውን፡ ኣብዚ ትካል እትሰርሕ ማህደር ነጋሽ፡ ናይዚ ዕለት መዓልታዊ ሽያጦም ናይዚ ዓመት 75 ሚእታዊ ከምዝበፅሕ ትገልፅ።
"ቀይሕ ፅጌረዳ፡ ብዙሕ ሙቐትን ምቾትን ዝሓትት ብምዃኑ፡ ናይዚ ዓመት ፍርያትና ብኣሳሓይታ ተጎዲኡ እዩ። ናትና ዓማዊል ኣብ ኔዘርላንድ ብምዃኖም፡ ልዑል ዕዳጋ ኢና ንረክብ" ትብል ንሓደ ሓደ ሰናይ ተግባር ማሕበራት 2000 ዕምበባታት ከምዝልግሱ ብምግላፅ።
ንስኹም 'ኸ ብዛዕባ መዓልቲ ቫላንታይንስ እንታይ ትብሉና? ርኢቶኹም ኣብ ፌስቡክ መረባና ኣካፍሉና።


text:
ማራንኬ ፕላንትስ ዕምባባ እናምረተ ናብ ወፃኢ ዝልእኽ ትኻል እዩ። ወናኒ ‘ማራንኬ ፕላንትስ’ ማርክ ድሪየሰን ናብ ኢትዮጵያ ካብ ዝኣትው 13 ዓመታት ኮይኑዎም ኣሎ።ንሓደጋ ኩባንይኦም ሰጊኦም ግን ኣይፈልጡንእዮም።እቲ ኩባኒያ ካብ ኣዲስ ኣበባ ብኣንፈት ደቡብ ምብራቕ ኣስታት 130 ኪሎ ሜትር ርሒቑ ይርከብ።
ኣብ 4 ጥቅምቲ 2016 ዓ.ም እዚ ኩሉ ተቐይሩ፡ድሪየሰን ኣብ ጥቕኡ ዝነበሩ ኩባንያታት ብሓዊ ክቃፀሉ ብዓይኖም ርእዮም እዮም።ዓው ኢሎም እናጨደሩ ናይ ዝውሕዙ ሰባት እናወሰኸ ምስ መፀ ቀፃሊ ዒላማ ኩባኒይኦም ምዃኑ ከምዝተረድኡ ይዛርቡ።
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ተቓውሞታት ኣንጻር መንግስቲ ዝጀመረ ቅድሚ ሓደ ዓመት እዩ።ሰልፈኛታት ኣብ ልዕሊ ናይ ወፃኢ ኩባኒያታት መጥቓዕቲ ምፍፃም ዝጀመሩ ግን ኣብ ቀረባ እዩ።ካብ ወርሒ መስከረም ጀሚሩ ልዕሊ 10 ናይ ወፃኢ ኩባኒያታት መጥቓዕቲ ተፈፂሙዎ።እቶም ሰልፈኛታትመንግስቲ ንናይቲ ከባቢ ንእሽቱ ሓረስቶት ግቡእ ካሕሳ ከይኸፈለ ካብ መሬቶም እናመዛበለ መሬቶም ንወፃኢ ኢንቨስተራት ይዕድሎ ኣሎ ይብሉ።
ኣብ ቀረብኡ ዝነበሩ ሓረስቶት ንብረቶም ይቃፀልን ይዝረፍን ኣብዝነበረሉ እዋን ድሪየሰን ዕድል ገይሮም።ዓበይቲ ሽማግለታት ዓዲ ብሞተር ብሽክሌታ ኣቢሎም ኣብቲ ቦታ በፂሖም ነቶም ዝተቖጥዑ ብዙሓት ሰባት ከዘራርቡዎም ጀሚሮም።ካብቶም ሽማግለታት ሓደ ዝኾኑ ኣቶ ሹሚ ተሊላ ከምዚ ይብሉ።
“ሰናይ ምሕደራ ብምጥፍኡ እዩ ተቓውሞ ተላዒሉ።ስለ ምንታይ ነዚ ኩባኒያ ምቅፃል ኣድልየ?ብሰንኪ ምጥፍኣ ሰናይ ምሕደራ ዝተልዓለ ቁጥዐ ድማ ምስ ሽማግለታት እቲ ከባቢ ብምዝርራብ ክዕረ ኣለዎ።ንመጻኢ ከምዝመዓራረ ተስፋ ኣለና።”
ማራንኬ ፕላንትስ መብዛሕቲአን ደቂ ኣንስትዮ ዝኾና 1,200 ሰራሕተኛታት ቆፂሩ የስርሕ።
ኢትዮጵያ ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ስሉጥ ቁጠባዊ ዕብየት ካብዘመዝገባ ሃገራት ኣፍሪካ ሓንቲ እንተኾነት እውን ሸቕሊ ኣልቦነት ዝለዓለ እዩ።ልዕሊ ርብዒ ህዝባ ትሕቲ መስመር ድኽነት ይነብር።
ገለ ኢትዮጵያዊያን እቲ ዘይምርግጋእ ንናይታ ሃገር ምዕባለ ዝሓገዝ ካብ ወፃኢ ብቐጥታ ዝኣትው ኢንቨስትመንት ደው ከብሎ እዩ ክብሉ ስኽፍትኦም ይገልፁ።
ማራንኬ ፕላንትስ ናብ ንቡር ናይ ምፍራይ ስራሕቱ ተመሊሱ’ሎ። ድሪየሰን ግን እቲ ዕግርግር ክምለስ ይኽእል እዩ ዝብል ፍርሒ ኣለዎም።
መንግስቲ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ዝፀንሕ ናይ ህፁፅ ግዜ ካብ ዝእውጅ መጥቓዕቲ ዝተፈፀሞ ናይ ወፃኢ ኩባኒያ የለን።መንግስቲ ኣብ እዋን እቲ ህውከት ኣሲሩዎም ዝነበሩ ኣስታት 2,000 ሰባት ምፍትሑ ኣብዚ ሰሙን ገሊፁ እዩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ እምነት ኢንቨስተራት ወፃኢ ናብ ዝነበሮ ንምምላስ ኣበርቲዑ ከምዝሰርሕ ሓቢሩ’ሎ።
ተሓለቕቲ ጉጅለታትን መራሕቲ ተቓወምትን ግን እታ ሃገር ኣብ ነዊሕ እዋን ንምርግጋእ ናይቶም ሰልፈኛታት ሕቶ ምምላስ እንኮ መንገዲ እዩ ክብሉ የጠንቅቑ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ኣብ ዞባ ካማሽ ቤንሻንጉል ጉምዝ ንዝተኸሰተ ምፍንቃል ስዒቡ ካብ ከባቢኦም ዝተፈናቀሉ ብፍላይ ኣምሓርኛ ተዛረብቲ ሓረስቶት ከምዝተመለሱ እውን ዶ/ር ሽፈራው ተክለማርያም ገሊፆም።
ኣብ‘ዚ እዋን‘ዚ ግና፣ናይ ህዝቢታት ሓቢርካ ምንባር መንፈስ ንምምላስ ፃዕሪታት ይግበሩ‘ለው፣ተፈናቀልቲ እግሪ ንኽተክሉ ይግበር‘ሎ።ኩነታት‘ውን ናብ ንቡር ይምለስ‘ሎ ኢሎም።
ሕገ-መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ ዓንቀፅ 32 ሰባት ኣብ ዝደለይዎ ከባቢ ናይ ምንባር ነፃነት ኣለዎም ይብል።ዓንቀፅ 88 ግና መንግስቲ ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ሓድነትን ማዕርነትን፣ከምኡውን ሕውነት ሱር ንክሰድድ ናይ ምስራሕ ግዴታ ኣለዎ ይብል።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ካብ ድልየቶም ወፃኢ ናብ ክልል ዓፋር ዝተካለሉ ተጋሩ ኣለው።መሰረታዊ መሰልና ይጣሓስ‘ሎ ኢሎም ካብ ዘማርሩ ዊዒሎም ሓዲሮም‘ለው።ኣብ‘ዚ ቀረባ ኣብ ዝተሳለጠ ከባቢያዊ ምርጫ‘ኳ ኣይንሳተፍን ከምዝበሉ ጠቂሶምልና እዮም።
”ናባና ዝመፀ ፀገም የለን፣ዝበፅሓና ሪፖርት የለን።ግን ክነፃርዮ ኢና ኢሎም ምንስትር ፈዴራላዊ ጉዳያት።


text:
አርቲስቶችና ነጋዴዎች በአላሙዲን AESAONE ዲሲ...
አርቲስቶችና ነጋዴዎች በአላሙዲን AESAONE
ዲሲ ፌስቲቫል ላይ እንዳይሳተፉ እንጠይቃለን
EthiopianReview.com | የመለስ ዜናዊ አምባገነናዊ አገዛዝ አንጋፋዉን በሰሜን አሜሪካ የኢትዮጵያ የስፖርት ፌዴሬሽን ለማፍረስ የአላሙዲንን ገንዘብ ተጠቅሞ ህሊናቸውን በሸጡ ሆድአደር ወኪሎቹ አማካይነት የሰላም የሆነውን የስፖርት መድረክ በተለመደ የከፋፍለህ-ግዛ ፖሊሲው መጠቀሚያ ለማድረግ በስም አመሳስሎ ሊያደናግር ቢሞክርም በፍትህ አደባባይ ከተረታ በኋላ “AESAONE” የሚል ስም አውጥቶ እኩይ ዓላማውን ለማሳካት እየተንቀሳቀሰ ይገኛል። Read more
ኤርትራ ኣብ ምዕቃብ ቅርስታት ትኽተሎ ዘላ...
ኤርትራ ኣብ ምዕቃብ ቅርስታት ትኽተሎ ዘላ ኣገባብ ዝድነቕ ምዃኑ፣ ሚኒስተር ኣህጉራዊ ምትሕግጋዝ ኢጣልያ ገሊጹ።
ኤርትራ ኣብ ምዕቃብ ጥንታውን ታሪኻውን ህንጻታትን ቅርስታትን ትኽተሎ ዘላ ኣገባብ ዝድነቕ ምዃኑ፣ ሚኒስተር ኣህጉራዊ ምትሕግጋዝ ኢጣልያ ሚስተር ኣንድሪያ ሪካርዲ ሓቢሩ።
ሚኒስተር ኣንድሪያ ብ27 ሰነ ኣብ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ዑደት ኣብ ዘካየደሉ፣ ባጽዕ ሓቚፋቶ ዘላ ጥንታውን ታሪኻውን ህንጻታት ብኸምዚ ኣገባብ ክዕቀብ ምኽኣሉ፣ “ኤርትራ ኣብ ምክንኻን ጥንታዊ ቦታታት ንእትኽተሎ ኣገባብ ዘርኢ’ዩ” ክብል ኣድናቖቱ ገሊጹ። Read more
ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣...
ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፣ ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ምስሪ ኮይኑ ናብ ዝተመርጸ ዶክተር መሓመድ ሙርሲ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ሰዲዱ። ምሉእ ትሕዝቶኡ እንሆ፣-
“ናብ ክቡር ሓው ፕረዚደንት ዶክተር መሓመድ ሙርሲ – ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ምስሪ።
ኣቐዲመ ሰላምታ አቕርበልካ፣
ብምቕጻል፣ ብስመይን ብስም ህዝብን መንግስትን ኤርትራን፣ ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ምስሪ ኴንካ ብምምራጽካ ዮሃና እናበልኩ፣ ምሉእ ጥዕናን ተድላን፤ ኣብ ስራሕካ ድማ ዓወትን ኣሳልጦን እምነ።
በዚ ክቡር ኣጋጣሚ፣ ንህዝቢ ምስሪ ብስም ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ምዉቕ ሰላምታን ንጹህ ዮሃናን እናቕረብኩ፣ ርግኣት፣ ስኒት፣ ብልጽግናን ምዕባለን ንህዝቢ ምስሪ እምነ።”
ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ
ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ኣብ ሓምሻይ ሃገራዊ ፈስቲቫል መንእሰያት ልዕሊ 30...
ኣብ ሓምሻይ ሃገራዊ ፈስቲቫል መንእሰያት ልዕሊ 30 ሽሕ መንእሰያት ክሳተፉ ትጽቢት ከምዘሎ ተሓቢሩ።
“ኣርሒቕና ንጥምት ዓጸፋ ንስጉም” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ካብ 13 ክሳብ 15 ሓምለ ኣብ ሳዋ ዝካየድ ሓምሻይ ሃገራዊ ፈስቲቫል መንእሰያት፣ ካብ ውሽጥን ወጻኢ ዝመጹ ልዕሊ 30 ሽሕ መንእሰያት ክሳተፉ ትጽቢት ከምዘሎ፣ ኣቦ-መንበር ኣሰናዳኢት ሽማግለ ናይ’ቲ ፈስቲቫል ኣቶ ኢብራሂም ሓሰን ሓቢሩ። Read more
ናይ ሎሚ ዓመት መደብ ክረምታዊ ማእቶት 9 ሓምለ...
ናይ ሎሚ ዓመት መደብ ክረምታዊ ማእቶት
9 ሓምለ ክጅመር ምዃኑ ተፈሊጡ።
ናይ ሎሚ ዓመት መደብ ክረምታዊ ማእቶት ተማሃሮ፣ ዝመጽእ 9 ሓምለ ክጅመር ምዃኑ፣ ኣብ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ሓላፊ ቤት-ጽሕፈት መደብ ወፍሪ ተመሃሮ ንልምዓት ኣቶ ፍትዊ ወልደገርግሽ ንኤሪና ሓቢሩ። Read more


text:
ሓንቲ ላዕለወይቲ ብዓልቲ ስልጣን ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ፌደረሽን ቅይሕ መስቀልን ቀይሕ ወርሕን ህፁፅ ናይ ምሕጋዝ ስጉምቲ እንድሕር ዘይተወሲዱ ብድርቂ ኣብዝተጠቕዐት ኢትዮጵያ ብዙሓት ሰባት ናይ ሞት ሓደጋ ኣንፀላሊዩዎም ኣሎ ክብላ ኣጠንቂቐን።
ኣብ ቀረባ ካብ ኢትዮጵያ ዝተመለሳ ብዓልቲ ስልጣን ንቪኦኤ ኣብዝሃብኦ ቃል ዓፀቦ ካብ ዘጋጠማ ሱማሊያ ሃዲሞም ኣለሻ ምግቢ ናብ ኢትዮጵያ ንዝኣትዉ ስደትኛታታ ብዙሕ ቆላሕታ ይውሃብ ስለዘሎ ብድርቂ ናይ ዝተጠቕዑ ሚሊዮናት ኢትዮጵያዊያን ጉዳይ ዕሽሽ ይብሃል ከምዘሎ ሓቢረን።
ልዕሊ 12 ሚሊዮን ህዝቢ ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪካ ብድርቂ ከምዝተጠቕዑ ሕቡራት መንግስታት ይግምት።ካብዚኦም እቶም ልዕሊ ሲሶ ኣብ ኢትዮጵያ ይርከቡ።ኮይኑ ግን ይብላ ሓንቲ ላዕለወይቲ ብዓል ስልጣን ፌደረሽን ቅይሕ መስቀል እኹል ቆላሕታ ኣይወሃቦን ዘሎ።
ኣዋሃዲት ስርሒት ቀይሕ መስቀል ክሪስቲን ሳውዝ ማሕበርሰብ ዓለም ብዓብይኡ ኣብ ሱማሊያዊያን ስደተኛታት ከምዘተኮረ ይገልፃ።ንሰን ንቪኦኤ ኣብዝሃብኦ መግለፂ ሱማሊያ ኣብ ቀልቀል ጥምየት ምህላዋን ህዝባ’ውን ምግብን ካልኦት ሓገዛትን ኣዝዩ ዘድልዮ ምዃኑ ርዱእ’ዃ እንተኾነ ግን ይብላ ኣብታ ስደተኛታት ተተኣናግድ ዘላ ሃገር ዝርከቡ ማሕበርሰባት ብፍላይ ድማ ኣብ ተደረቕቲ ከባቢታት ደቡብ ምብራቕ ኣብ ጠርዚ እዮም ዝርከቡ ኢለን።ኣብ መፅለሊ ጣብያ እንተኣቲኻ ደገፍ ዝህበካ መሓውር ኣሎ ዝበላ እተን ሓላፊት እዞም ስድራታት ኣብርሑቕ ገጠራት ስለዝነብሩን ገሊኦም ድማ ተንቀሳቐስቲ ሰበኽ ሳግም ስለዝኾኑን ንዕኦም ንምርካብ፡ንምልላይን ኩነታቶም ንምፅናዕን ከቢድ እዩ ይባል።
ኢትዮጵያ ንተኸታተልቲ ሰለስተ እዋናት እኹል ማይ ስለዘይረኸበት ይብላ ሳውዝ ሰባት ዝቕፅል ወርሒ ጥቅምቲ ዝናብ ክጅምር እዩ ኢሎም ተስፋ ይገብሩ።እዚ ማለት ድማ ሰባት ካብዚ ቅልውላው ክወፁ ጥራሕ ከይኮነስ ንዝቕፅሉ ኣዋርሕ ኣቐዲሞም ክዳለው ኣለዎም ማለት እዩ ይብላ ብምቕፃል።
ከምሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ሰባት መማረፅታት እናተፀንቀቑዎም እዮም በላ’ሞ ሳውዝ ኣስዒበን’’ መማረፅታት ተዓፅዩዎም ናብዝኸድዎ ምስኣኖም ብህፁፅ ሓገዝ ዘድልዮም ምዃኑ ዘርኢ እዩ።ስለዝኾነ ድማ ሰባት ክሞቱ እንተለዉ ቅድሚ ምርኣይና ክንሕግዞም ኣለና ይብላ።’’ኢለን።
ብድርቂ ካብ ዝተጠቕዑ 4.5 ሚሊዮን ኢትዮጵያዊያን ክልተ ሚሊዮን ዝኾኑ ሰባት ናይ ምግቢ ረድኤት ከምዘድልዮም ፌደረሽን ቀይሕ መስቀልን ይግምት።እቲ ትካል ገባሪ ሰናይ ን165 ሽሕ ሰባት ንምሕጋዝ ናይ 10 ሚሊዮን ዶላር ሓገዝ ሓቲቱ’ሎ።ካብዚ 29 ሚእታዊ ጥራሕ ከምዝረኸበ ይገልፅ።
ንዝጠመዩ ሰባት ምግቢ ምቕራብ ቀዳምነት ዝወሃቦ እዩ ዝበላ ክሪስቲን ምቕራብ ማይ፡ፅሪየትን ክንክን ጥዕናን ካልኦት ቀዳምነት ዝወሃቦም ሓገዛት እዮም ኢለን።ህይወቶም ንምድሓን ሓገዝ ምስተውሃቡ ቀይሕ መስቀል ኣተሓሕዛ ማይን መስኖን ከምኡው’ን ንኣጠቓቕማ ሕርሻ ዘመሓይሽ ኣገባባት ሓዊሱ ኣብ ናይ ነዊሕ እዋን መፍትሒታት ጠመተ ከምዝገብር እተን ኣዋሃዲት ፌደርሽን ቀይሕ መስቀል ንቪኦኤ ኣብዝሃብኦ ቃል ሓቢረን።


text:
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን! ደሓንዶ ውዒልኩም! ንናይ ሎሚ ሰንበት ዝቀርበልና ወንጌል ማር 9.38-48 ኮይኑ ሓደ ካብቶም ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ንሓዋርያቱ ከሰልጥን እንከሎ ዘጋጥምዎ ዝነበሩ ጉዳያት ይዛረብ። እዚ ከኣ በሉ ኪድ መሃሩ ኢሉ በብክልተ ምስ ኣውፈሮም ብስም ኢየሱስ ንሕሙማት ምፍዋስን ንኣጋንንቲ ምውጻእን ናይ ብሕቶም ሥልጣን ጥራይ ጌሮም ክሰርሑ ውዒሎም ኣጋንንቲ ከኣ ብስም ኢየሱስ ምስ ተኣዘዙሎም ሕጉሥ ኢሎም ንጐይታ ክነግሩ እንክኸዱ ሓደ ምሳኦም ዘይኮነ ብስም ኢየሱስ ክርስቶስ ኣጋንንቲ ከውጽእ ይዕዘቡ እሞ ንከልክሎዶ ወይስ ኣይፋል ዚዓይነቱ ክትዕ ይገጥሙ። ዮሓንስ ሕይል ብዝበለ ናይ መንእሰይ ቃናን ቅንኣትን መምህር ሓደ ምሳና ዘይኮነ ብስምካ ኣጋንንቲ ከውጽእ ጸኒሑናስ ክንክልክሎዶ ይመስለካ እንክብል ዳርጋ ምሉእ ብምሉኡ ደገፍ ከምዝረከብ ኮይኑ ንመምህሩ ይሓትት ኢየሱስ ክርስቶስ ግን በንጻሩ ‘ኣይትኸክልዎ! ከመይሲ ብስመይ ተኣምር ዚገብር ብኡንብኡ ኸኣ ብዛዕባይ ክፉእ ኪዛረብ ዚኽእል ሓደ እኳ የልቦን። ከመይሲ እቲ ተጻይና ዘይኮነ ምሳና እዩ’ (ማር 9.39-40)።
ዮሓንስን እቶም ካልኦት ኣርድእትን ኣብቲ ናቶም መደብ ዘይኣቱ ነገር ምስ ኣጋጠሞም ተቀዳዲሞም ሓጹር ናይ ምግባር ናይ ምክልኻል ናይ ምዕጻው ዝንባሌ የርእዩ። ኣብዚ እንርእዮ ሽሕ’ኳ ሠናይ ነገር እንተኾነ እቲ ነዚ ዝገብር ካብ ዓንኬል ናይ ተኸተሊ ወጻኢ ስለዝኾነ ኣይፋል ዝብል ዝንባሌ ይስዕሮም። ኢየሱስ ግን ነጻ ኮይኑ ንመንፈስ ቅዱስን መንፈስ እግዝአብሔር ብምሉእ ነጻነትን ክፍተትን ይቅበሎ እሞ ነጻነት መንፈስ እግዚብሔር ኣብ ሥራሑ ዚዓግቶ ወሰንስን ይኹን ደምበ ከምዘየለ ይገልጽ። ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ከምዚ ብምግባሩ ንሓዋርያቱ ፍልይ ብዝበለ መንገዲ ክኩስኩሶም ስለዝደለየን ብተግባር ካብ ዝንባሌኡ ተመሃሮም ኣብነቱ ክኽተሉ ስለዝደለየን እዩ። ሎሚ ንዓና እውን ነዚ ውሳጣዊ ነጻነት ዘልብስ ዝንባሌ ክንቅበሎ
ነዚ ፍጻሜ እዚ ምልስ ኢልና ክነንብቦን ምሳባኡ ናይ ሕልና መርመራ ክንገብርን እላቦ ከመይ ሓጋዚ እዩ። ኣብዚ ፍጻሜ እዚ ኣርድእቲ ኢየሱስ ዘርኣይዎ ሰብኣውን ዘሎን እዩ! ኣብ ማሕበረክርስትያን ናይ ኩሉ ዘመናት እውን ኣጋጢሙ እዩ! ገና እውን የጋጥም ኣሎ! ምናልባት ኣብ ማእከልናውን የጋጥም ይህሉ። ኣብ ጽቡቅ እምነት ተመስሪትካ ሓንሳእ ሓንሳእ ቅንኢ ቤት ኣምላኽ ተወሲኽዎ ኣብ ከባቢና ምናዳ ናይ ካሪዝማቲክ ምንቅስቃሳት ወይውን ካልኦት ከጋግግዩ ዝኽእሉ ናይ ሓሶት ነብያት ከየጋጥሙና ስለ እነሰግእ ብዙሕ ንጥንቀቅ። ማዕረ ማዕሪኡ ከኣ ፍርሂ ናይ ውድድር እውን ኣሎ! ማለት ሓደስቲ ተኸተልቲ ካብ ናትና እውን ከይተረፈ ከይወስዱ ትሰግእ! በዚ ከኣ እቲ ዝገብርዎ ጽቡእ ዋጋ ኣይትህቦን ካብ ናትና ስለዘይኮነ ከኣ ጽቡቅ ኣይኮነን። እዚ ኣጽድቆ ርእስ ይበሃል። እዚ ከኣ ሱር መሠረት ኣኽራርነት እዩ። ከምቲ ልሂቅ ር.ሊ.ጳ በነዲክቶስ መበል 16 ዝብልዎ ቤተክርስትያን ብኣኽራርነት ኣይኮነትን እትዓቢ እንታይ ደኣ ሰሓቢት ብምዃን ማለት ምስክርነትካ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ንካልኦት ክተርኢ እንከሎኻ እያ እትዓቢ ይብሉ ነሮም።
እቲ እግዚአብሔር ገዛእ ርእሱ ንዓና ብምውፋይ ዘርኣየና ዓቢ ነጻነት ዝንባሌታትና ርክባትናን ንክነመሓይሽ ይዕድመና ግድል እውን የቅርበልና። ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ሎሚ ዘቅርበልና ዕድመኸስ እዚ እዩ። ንሱ ክጽወዓና እንከሎ ንሰብ ኣብ ዓርኪ/ጸላኢ ዝብል ወይውን ናትና/ናቶም ወይውን ኣብ ውሽጥና/ካባና ወጻኢ ወይውን ናተይ/ናትካ ኢልና ክንፈላሊ ከምዘይብልና እንታይ ደኣ ክንዮ እዚ ሓሊፍና ልብና ክንከፍት እሞ ኣብቲ ዘይሓሰብናዮን ዘይንጽብዮን ኩነታትን ኣከባቢታትን ሰባትን ከይተረፈ ወላውን ካብቲ ናትና ዓንኬል ብዝወጹ ሰባት ገሩ እግዚብሔር ሕላዌኡን ስራሑን ክገልጽ ከምዝኽእል ንግንዘብ። ኣብቲ ቅንዕና ሠናይ ነገር ተጠንቂቅና ክንዕዘብ ንሕተት ጽቡቅ ነገርን ሓቀኛ ነገርን ብስም ዘይኮነስ ብመን ከምፍጸመን ካበይ ከምዝመጽእን ምግንዛብ የድሊ። ከምቲ ዝተረፈ ክፍሊ ወንጌል ናይ ሎም ሎሚ ሓደራ ዝብለናኸስ ንካልኦት ክንዲ ምፍራድ ናብ ገዛእ ርእስና ተመሊስና መርመራ ሕልና ንግበር! ነቶም ብእምነት ድኽም ንዝበሉ ክዕንቅፍ ንዝኽእል ነገራት ኩሉ ከኣ ካባና ቈሪጽና ንደርብዮ። ነቲ ካብ ቊ.42 ኣትሒዙ ‘ወይልኡ እቲ ዜዕንቅፍ እንክብል ጐይታ ኣትሪሩ ዘቅርቦ ክፍሊ ክነስተንትን ዓዲሞም።
ናይ እግዚአብሔር ሃንደበታዊ ነገራት ነግ ፈረግ ከይበለት ብምቕሉል ተኣዝዞ ናይ ምቅባል ኣብነትን ምሳሌን ዝኾነት ድንግል ማርያም ናይ ጐይታና ኣብ መንጎና ምህላው ምልክታት ክነለልን ንሱ ኣብ ዝግልጸሉ ኩሉ ቦታታት ወላውን ኣብቲ ዘይሕሰብ ኩነታትን ቦታታትን ክንረኽቦን ትሓግዘና። ንማሕበራትና ብዘይ ምቅንናእን ጸቢብ ኣተሓሳስባን ምጉናይን ንፍቃርን በቲ ሰፊሕ ናይመንፈስ ቅዱስ ፍቅሪ ንምቅባሎም ወትሩ ክፉታት ክንከውንን ትምሃረና፣ እንክብሉ ትምህርቶም ምስ ዛዘሙ ጸሎተ መልኣከ እግዚብሔር ኣዕሪጎም።


text:
መሓመድ ዑስማን ጀዋሪ ዝተባህለ ኣፈኛ ባይቶ ሶማል ካብ ስልጣኑ ብፍቓዱ ከምዝተሰናበተ ተፈሊጡ።
ስንብታ ኣፈኛ ባይቶ ሶማል መሓመድ ዑስማን ጀዋሪ ብዝተፈላለዩ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ሶማል ዝተረጋገጸ ክኸውን እንከሎ ምክትል ኣፈኛ ባይቶ ድማ ነቲ ናይ ስንብታ ደብዳበ ንኣባላት ባይቶ ከምዘንበበሎም ተሓቢሩ።
ብመሰረት ካብታ ሃገር ተመሓላሊፎም ንድምጺ ኣመሪካ ቋንቋ ሶማል ዝተዋህቡ ሓበሬታታት ፡ ኣብ ሞንጎ እቲ ስንብታ ዘቕረበ ኣፈኛ ባይቶ ሶማል መሓመድ ዑስማን ጀዋሪን ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ሓሰን ዓሊ ካረን ንሰለስተ ሰሙን ዝኣክል ናይ ስልጣን ቁርቁስ ከምዝተራእየ ተገሊጹ።
ሚኒስተር ቅዋም ሶማል ዓብድራሕማን ሆሽ ጅብሪል ኣፈኛ ባይቶ ሶማል መሓመድ ዑስማን ጀዋሪ ናይ ስንብታ ደብዳበኡ ዘቕረበ ካብ ፕረዚደንት ሶማል መሓመድ ፋርማጆ ተወሳኺ ፖለቲካዊ ተነጽሎ ካብ ምፍጣር ድሕሪ ዝተለገሰሉ ማዕዳ ምዃኑ ጠቒሱ።
ደገፍቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሓሰን ዓሊ ካረ እቲ ኣፈኛ ባይቶ ሶማል መሓመድ ዑስማን ስራሕ ብምጉታት ብፍላይ ኣብ ጉዳይ ፈጻሚ ኣካል ጣልቃ ብምእታውን ይኸሱ። ይኹንምበር እቲ ክሲ በቲ ኣፈኛ ዝተነጽገ ክኸውን እንከሎ ፕረዚደንት ሶማልን ቀዳማይ ሚኒስተርን ግን ብዛዕባ’ዚ ርእይቶ ኣይሃበሉ ኣለው።


text:
ፕረሲደንት ሱዳን ዖማር ኣል በሽር ነዚ ዝገለጹ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ከተማ ኣስመራ ምስ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ድሕሪ ምርኻቦም ኢዩ። እቶም ክልተ መራሕቲ ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ ኣብ ክልቲኣዊ ዝምድናን ምዕባልኡን፡ ንጉዳይ ሓድነት ሱዳንን ኣብ መጀመርያ ዝመጽእ ዓመት ብዛዕባ ዝካየድ ረፈርደም ደቡብ ሱዳን፡ ከምኡ`ውን ብዛዕባ ኹነታት ሶማልን ምዕባለታቱን ከምዝተዛተዩ፡ ኣስመራ ትርከብ ወኪል ድምጺ ኣመሪካ ሰናይት ሃብቱ ሓቢራ። ብዘይካ`ዚ ንልምዓት`ቲ ኣብ ከባቢ ዶባት ኤርትራን ሱዳንን ዝርከብ ቦታታት፡ ከምኡ`ውን ንኽልተኣዊ ቁጠባዊ ምትሕግጋዛት ከምዝተዘራረቡ`ውን ተገሊጹ`ሎ።
ፕረዚደንት ኣል በሽር ኣብ`ቲ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተኻየደ ዋዕላ መራሕቲ ኢጋድ ተሳቲፎም ምንባሮም ይዝከር።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ዝሓለፈ ሰንበት ኣብ ኡጋንዳዊት ኸተማ ካምፓላ ኣብዝተፈጸመ መጥቃዕትታት ቦምብ ካብ ዝሞቱ ልዕሊ 75 ሰባት፡ 5ተ ኤርትራውያን ከምዝርከብዎም መንግስቲ ኤርትራ ኣፍሊጡ`ሎ። እቲ መጥቃዕቲ መዛዘሚ ግጥም ዋንጫ ዓለም ይካየድ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብ ቤት መግቢ ኢትዮጵያውያንን ራግቢ ክለብ ተባሂሉ ኣብ ዝጽዋዕ መዘናግዒ ቦታታትን`ዩ ተፈጺሙ። ነቲ መጥቃዕቲ ከምዝፈጸምዎ ዝኣመኑ ናይ ሶማል ዕጡቓት ኣል ሸባብ፡ ወተሃደራት ኡጋንዳ ኣብ ሞቓዲሾ ኣብ ልዕሊ ዝነብሩ ሰለማውያን ሰባት ንዝፍጽምዎ ግፍዒ ሒነ ንምፍዳይ ኢና ፈጺምናዮ ክብሉ ሓላፍነት ወሲዶም ኣለዉ።
ንምሉእ ጸብጻብ ሰናይት ሃብቱ ኣብ ምልክት ድምጺ ጠውቕ


text:
መንግስቲ ዴንማርክ ኣብ ቀረባ ንዝተራእየ ብዝሒ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ሃገሩ ከምኡ'ውን ኣብ ኤውሮጳ ስለ ዘሰንበዶ ሓደ ተልእኾ ኣናዳይ ሓቂ ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብምልኣኽ መበገሲ'ቲ ዋሕዚ ስደተኛታት ብምፅናዕ ሓደ ፀብፃብ ምውፂኡ ይፍለጥ ።
ኣብቲ ፀብፃብ ከም ሓደ ካብ ምንጭታት ሓበሬታ ተገይሩ ዝተጠቅሰን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት መፅናዕቲ ዝገብርን መፃሕፍቲ ዝፀሓፈን ዶ/ር ጋይም ክብረኣብ ካብ ሎንደን ካብቲ ፀብፃብ ርእሱ ኣግሊሉ'ሎ።
እዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብዝምልከት ቤት-ዕዮ አገልግሎት ኢሚግሬሽን ዴንማርክን - ዘውፅኦ ፀብፃብ ኣብ ውሽጢ ዴንማርክን ደገን ንዘለው ኤርትራውያን የዘራርብ'ሎ። ጉጅለታት ተሓለቅቲ መሰላት'ውን ይቃወምዎ'ለው።
ዶ/ር ጋይም ክብረኣብ ብዛዕባ'ቲ ምስቲ ትልእኾ ኣናዳይ ሓቂ ዝነበሮ ርክብን ዝርርብን፣ አማኑኤል በራኺ ነባሪ ዴንማርክ ዝኾነ ኸኣ ኣብታ ሃገር ብዛዕባ'ቲ ፀብፃብ እንታይ ይበሃልን ይግበርን ከም ዘሎ ዝፈልጦ ንኽገልፁልና ኣዘራሩብናዮም'ለና።
ሙሉእ ፀብፃቡ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ መልሰ ግብሪ ነቲ ኣብ መለእ'ታ ሃገር ዝተኸሰተ ተቃውሞ፣ ን6 ኣዋርሕ ዝዘልቅ ኣዋጅ ጊዚያዊ ህጹጽ ጊዜ ተግቢሩ።
ቀ/ሚ ኃይለማርያም ደሳለኝ ብቴለቭዥን'ታ ሃገር ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ 'እቲ ካብ ትማሊ ጀሚሩ ዝትግበር ኣዋጅ ኣብ ልዕሊ መንግስታዊ ትካላትን ንግድን ንዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ንምቅልባስ ዝዓለመ'ዩ' ኢሎም።
ትሕዝቶ ንዝቅጽል 6 ኣዋርሕ ዝዘልቅ ኣዋጅ እዋን ህጹጽ ጊዚያዊ ግልጺ ኣይኮነን። ኣብ ሓደ እዋን ኣቦ መንበር ተቃዋሚ ፓርቲ ኢዴፓ ዝነበሩ ኣቶ ልደቱ ኣያሌው ንቪኦኤ ክዛረቡ ከለው 'ፖለቲካዊን ዴሞክራሲያዊን መሰላት ክድረቱ ይኽእል'ዩ። ንኣብነት ሰላማዊን ህዝባዊን ኣኼባታት ምክያድ ክኽልከሉ ይኽእሉ'ዮም፣ ሰዓት እቶ-እቶ ክእወጅ ይኽእል'ዩ፣ ንሰባት ንምእሳርን ቤቶም ንምፍታሽን ናብ ቤት ፍርዲ ምቅራብ ክተርፍ'ዩ ማለት'ዩ፣ ካብኡ ዝሰገረ ንሰራዊትን ሓይልታትን ጸጥታ ፍሉይ ስልጣን ክዋሃቦም ይኽእል'ዩ ' ኢሎም።
እቲ ተቃውሞ ዓሚ ኣብ ክልል ኦሮምያ'ዩ ጀሚሩ። መንቀሊኡ ዋንነት መርየት ዝነበረ እቲ ተቃውሞ ሎሚ ናብ ፖሊቲካዊ፣ ቁጠባዊን ባህላዊን መሰላት ተመጣጢሩ'ሎ።
እቲ መንግስታዊ ተለቭዥን፣ ዝርዝር ትሕዝቶ'ቲ ኣዋጅ ሰንበት ከምዝቀርብ ሓቢሩ'ሎ።
ተሓለቅቲ መሰላት ካብ ዓሚ ጀሚሩ 450 ሰባት ከምዝተቀትሉ ይሕብሩ።
ተወሳኺ ሓበሬታ ንምስማዕ ምስ ኣቀባሊና ግርማይ ገብሩ ዝተካየደ ቃለ መጠይቅ ክትሰምዑ ትኽእሉ ኢኹም፣


text:
ካብ ኪዳን ወጻኢ ዝጠነሰት ጓል ኣነስተይቲ
By Viviana Amanuel 25 March 2012
ኣብ ብሄረ ብሌን ካብ ኪዳን ወጻኢ ዝጠነሰት ጓል ኣነስተይቲ፣ ኣቦ ህጻን መን ከም ዝኾነ ብስድራ ትሕተት፣ ዝሰመየቶ ሰብ እንተኣሚኑ ኣብ ግዜ ሕርሳ” ዕጦ መሰ” ሕርሶት የማልኣላ።
ንወዱ ስም የውጸኣሉ፣ ስምያት (ጥምቐት) ይገብረላ። እንተ ዘይተመርዓዋ ከኣ ንዓኣ ክሒሱ ውላዱ ይቕበል። ኣብ ግዜ ጥንሳ ተሓቲቱ እንተዘይ ኣሚኑ ግን ፣ ኣዴታት ክሳብዕለተ ሕርሳ ተጸብየን፣” ሓቐኛ ኣቦ ንገርና ወይ ኣይንሕርሰክን ኢና፣ ምስ ቆልዓኺ ክትሞቲ ክንገድፈኪ ኢና” ኢለን የዋጥርኣ።
ስም ሓቐኛ ኣቦ ምስ ነገረት ኣብ ቅድሚ ዓበይቲ ሳምዕ (ምስክር) ስለስተ ግዜ ከም ትሰምዮ ይገብርኣ፣ እቲ ዝሰመየቶ ሰብ ከኣ ካብ ኣቦነት ህጻን ኣየምልጥን። ኣብ ዕለተ ሕርሳ ምንጋር እንተኣብያ ግን ካልእ መርትዖ ስለዘይርከብ ኣብ ቤት ፍርዲ ትኸራኸር ወይ ከኣ ህጻን ብዘይ ኣቦ ይተርፍ። ኣቦኡ ዘይተፈልጠ ቆልዓ
ድማ ኣቦኡ ክሳብ ዝፈልጥ “ ኣተንበሊት” (ስመያት” ዝብሃል ማሕበራዊ ወግዒ ኣይፍጸመሉን። ዝበዝሕ ግዜ ግን ኣቦ መን ሙዃኑ ምፍላጡ ስለዘየጸግም ባህሊ ስለዝጽቕጦን ዝተሰምየ ሰብ ወትሩ ኣቦነት ይቕበል’እዩ።


text:
ንሕና ነቶም ዝስዕቡ ቋንቋታት ናይ ምትርጓም ክእለት ዘለና ብቕዓት ኣለና፦ ካብ ጀርመንኛ ናብ ትግርኛ፡ ካብ ትግርኛ ናብ ጀርመንኛ፡ ካብ እንግሊዝኛ ናብ ትግርኛ፡ ካብ ትግርኛ ናብ እንግሊዝኛ። ቀንዲ ኣትኩሮ ኣብ ዓውድታት ዑቕባን ሕግን ሕክምናን ኢና ንትንክፍ።
መሳርሕታትና ኩሎም ናይ ስነ-ቋንቋ ሞያተኛታት እዮም። ስለዚ ዋላ ብጽሑፍ ኣብ ቤት-ጽሕፈት ጥራይ ዘይኮነ ነገልግል፣ እንተላይ ኣብ ቤተመንግስቲ፡ ቤተሕክምና፡ ቤት-ፍርዲ፡ ፖሊስ፡ ወዘተ.. ናይ ምስትርጓም ኣገልግሎት ንህብ ኢና።
እንተላይ ኣብ መርበባት ኢንተርነትን ፕሮግራማት ሞባይልን ብደስታ ክንሕግዘኩም ድሉዋት ኢና። ብVisual Studio ከምኡ’ውን ብናይ ፕሮግራሚንግ ቋንቋ C# (ሲ-ሻርፕ) ገርና ውን Apps ክንሰርሓልኩም ክእለት ከምዘለና ንሕብረኩም።
ኣብ ስራሕና ትኽልነትን ምኽባር ግዜን ምሕዝነታዊ ርክብን ዓቢ ኣገዳስነት ኣለዎ ኣብ ትካልና። ብሑትነትን ምስጢራውነትን ከኣ ብሕብረተሰባዊ መዳይ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ነጥብታት እዮም ንዓና። ብእኦም ምኽንያታት ዝኾነ ንዋት ናብ ሳልሳይ ኣካላት ኣይነመሓላልፎን ኢና ከምኡ’ውን ሓበሬታ ናብ ሳልሳይ ኣካላት ዝመሓላልፍ ናውትታት ውን ኣይንጥቐመሎምን ኢና። ምዕቋብ ናይ ግላዊ ዳታ ኣብ ፳፬ ጥቅምቲ ፳፻፲፯ (ኣ.ፈ.) ኣብ ተግባር ውዒሉ። ዋኒን ምክልኻል ዳታ ብቤት-መንግስቲ ሃገረ ጀርመን ተመዝጊቡን መሰላቱ ተሓልዩን እዩ።
ትካልና ቅድሚ ቅሩብ ዓመታት ክምስረት ምስነበረ፣ ምስቲ ግዜ ክግስግስ እነከሎ ብካልኦት ኣገልግሎታት’ውን ነስፍሖ ኔርና። ሕብረተሰባዊ ሓይልታት ከምዘለና ብምሕዝነታዊ ከባቢናን ሃናጺ ርክብናን ይረአ እዩ። ነዚ ትካል/መርበብ እዚ ንክንሰርሖ ዝደረኸና ምኽንያት፡ ብናይ ቋንቋ ትግርኛ መዳይ እንተተራእዩ፣ ምዕሩይነቱ እንደገና ንምህናጽ እዩ። እዚ ቋንቋ’ዚ ጌና መልክዑ ከይተቐየረን ከይተበላሸወን ከሎ፡ ብዙሓት ነዚ ኣብ ዓለም ሳሕቲ ዝዝረብ ቋንቋ’ዚ ከይተገንዘቡ የጥፍኡዎ ኣለው – ስለዚ ምስ ካልኦት ቋንቋታት ከይሓዋወስና፡ ነቲ ቋንቋ ተገዳስነት፡ ነቲ ሓድሽ ወለዶ ሰሓብን ማራኽን ጌርና ከነቕርቦ ናይ ኩላትና ሓላፍነት ከምዝኾነ ይመስለና። ቋንቋ ትግርኛ ምስቲ ካልእ ናይ ዓለም ቋንቋታት ዋና እንድሕር ረኺቡ ንምውድዳር ብቕዓት ኣለዎ። ቋንቋ ትግርኛ ንዘመናውያን ነገራትሲ ብቑዓት ቃላት እናሃለዎ፡ ካብ ባዕዳውያን ቋንቋታት ዝመጹ ቃላት ክንጥቐመሎም ንመርጽ፣ ንቋንቋና ኣንኢስናዮ ስለንርእዮ።
ናይ ኮምፒተር ናውቲ ንኩላትና መሳርሕትታትና ጠቓሚ ከምዝኾነ እዩ ይስምዓና። ብፍላይ ኣብዚ ንነብረሉ ዘመን ዳርጋ ክሕደግ ኣይክእልን። ስለዚ ዋላ መጽናዕቲ ንሃንደሳን መኣረምታን ዘገልግሉ ዓበይቲ ፕሮግራማት ከም SDL Trados ወይ Visual Studio ኢና ነቕርብ። ቅኑዕ ሶፍትወር ምምራጽ ከኣ እኹል ቅድመ-ፍልጠት የድሊ እዩ። ንኣብነት ንምቅዳሕ ድምጺ ወይ ንምትርጓም ቪድዮታት Transcriber ወይ Subtitle Edit ዝብሃሉ ፕሮግራማት ኢና ንዝውትሮም፣ ምስ ጽሕፈት ግእዝ ሽግር ስለዘየምጽኡ።
ናይቲ ምትርጓም ኣዝየ ከመስግነኩም እየ ዝደሊ። እቶም ዝጠለብናዮም ቅያራት ከኣ ብቕልጡፍ ተሳሊጦም።
ናይቲ ቅልጡፍን ስሉጥን ሓገዝኩም ኣዚነ ከነመስግነኩም ንፈቱ። ካልኦት ናይ ምትርጓም ኩባንያታት ካባኹም ክመሃሩ ይኽእሉ።
በቲ ዝሰራሕኩሞ ሶፍትወር ኣዚኹም ኣሑጒስኩምና ኢኹም። ዋላ ንደቅና ሓጋዚ ኮይኑ።


text:
ሕቶ፡- ሓፈሻዊ ክግለጽ እንከሎ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን መሰረታዊ ናይ ኣረኣእያን ፍልልይ ከም ዘይነበረን ይዝረብ’ዩ፡ እሞ እዚ ሓድሽ ወለዶ መታን ክመሃረሉ ናብ ኲናት ሕድሕድ ዘብጸሐን እንታይ ከም ዝኾነ እንተተገልጸልና?
መልሲ፡- እዘን ክልተ ውድባት ከም’ቲ ኣቐዲምና’ውን ዝበልናዮ ጸረ-መግዛእቲ ዝቃለሳ ዝነበራ ሓርበኛ ውድባት’የን። ንደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባታት ዝኸውን ጥጡሕ ባይታ ኣይነበረንን።
ውድብና ካብ ቅድም ኣትሒዙ በቲ ንሳተን ዝኸዳኦ ዝነብራ ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያታት ብነጻነት ክሸራሸር ዕድል ክረክብ’ዩ ዝብል እምነት ኣይነበሮን። ኣብ እዋኑ ኣብ ውሽጢ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ’ውን ነቲ ዘይደሞክራስያዊ ኣካይዳታት፡ ብደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ኣሰራርሓን ንምቕያር ዝዓለመ’ዩ ኔሩ። ከም ሳግም ኮይና ምስ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኣብ ዝገበርናዮ ዘተ ዝፈላለየና ጉዳይ’ውን ብተመሳሳሊ ንሕቶ ፖለቲካዊ ደሞክራሲ ዝጻወር ባይታ የለን ዝብል’ዩ ኔሩ። እቲ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ከም ካድራትን መሰረታትን እቲ ውድብ፡ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ድማ ከም ሳግም ኮይና ዘልዓልናዮ ናይ ደሞክራሲ ሕቶ ግን ሽዑ ኣይተዓወተን። ዛጊት ሎሚ’ውን ኣይተዓወተን። ስለዚ ከኣ ኢና ኣብ ቃልሲ ንርከብ ዘለና። ህዝባዊ ግንባር ዘይደሞክራስያዊ ውድብ እንዳሃለወ፡ ንነብሱ ከም ደሞክራስያዊ ውድብ ጌሩ ይርኢ ስለዝነበረ፡ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ክንኣቱ’ዩ ሕቶ ኣቕሪቡልና ንሕና ግን ኣይተቐበልናዮን። ምኽንያቱ ዘይደሞክራስያውነቱ ኣቐዲምና ዝመዘናዮ’ዩ። ካብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝተፈልየ ኣረኣእያ ኣይነበሮን። ስለዚ ድማ ኢና ከም ርእስና ዝኸኣልና ነጻ ምንቅስቓስ ኮይና ክንቃለስ ዝመረጽና። ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ናይ ፕሮግራም ፍልልይ ስለዘይነበረን ሓድነት ጌረን ብሓባር ጸረ-መግዛእቲ ክቃለሳ ዝኽእላ ተራ ሃገራውያን ውድባት’የን ኔረን። እንታይ ደኣ’ዩ እቲ ዝፈላለየ እንተተባህለ ሜዳ ኤርትራ መን ብላዕለዋይነት ተቖጻጸረ ሕቶ ፖለቲካዊ ስልጣን’ዩ። ካብ’ዚ ወጻኢ ከም ፖለቲካዊ መርተዖ ኮይኑ ክቐረብ ዝኽእል መፈላለይ ነጥቢ የለን።
ሕቶ፡- ኣብ’ዚ ዝጭበጥ ስነ-ሓሳባዊ ፍልልይ ዘይነበሮ ደማዊ ውግእ ሕድሕድ፡ ብዙሕ ሰብኣዊ ነዋታውን ሞራላውን ዕንወት በጺሑ’ዩ። እቶም ኣብ’ዚ ህይወቶም ዝሰኣኑ ኮነ ኣካሎም ዝጎደሉ ዜጋታት’ዮም፡ ቤተ-ሰብ ድማ ኣለውዎም። ይኹን ደኣ’ምበር ብዛዕባ’ዚ ኣመት ዝገብር ኣካል የለን/ ኣይረአን/ ገለ ወገናት ተሓታቲ ዘይብሉ ተረዲዑ’ዩ፡ ከይዱ ከይዱ ግን ነቲ ንንየተሉ ሓያል ኤርትራዊ ሃገራዊ ስምዒት ክጎድኡ’ዩ ኢሎም ስኽፍታኦም ክገልጹ ይስምዑ። ብወገንካ’ኸ ብዛዕባ’ዚ እንታይ ክትብለና ትኽእል?
መልሲ፡- ብመሰረቱ ከም’ቲ ኣቐዲመ ዝገለጽክዎ ጠንቂ ናይ’ቲ ኣብ መንጎአን ዝተኻየደ ደማዊ ኲናት ስነ-ሓሳባዊ ፍልልይ መሰረት ዝገበረ ኣይኮነን። ዋላ ናይ ስነ-ሓሳብ ፍልልይ እንተዝነበረን’ውን ኣብ ኲናት ሕድሕድ ዘብጽሐን ኣይነበረንን። ምኽንያቱ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ከም ዝተራኣየ ኣብ መንጎ እቶም ሓይልታት ስነ-ሓሳባዊ ፍልልያት እንዳሃለዎም ብመልክዕ ስሙር ሃገራዊ ግንባር ተማሓዝዮም ኣንጻር መግዛእቲ ዝቃለሱ ኔሮም’ዮም። ኣብ ነጻ ሃገር ከኣ ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባታት ከተስፍን ልዕልና ግዝኣተ ሕጊ ከተረጋገጽ ኣብ ሰላማዊ ሕብረ-ሰልፋዊ ደሞክራስያዊ ውድድር ኢኻ ትኣቱ። ግደፍዶ ኣብ’ዚ ናትና ኣብ ቻይና ኣንጻር ኮሚንታንግ ብሓንሳብ ተቓሊሶም’ዮም። ስለዚ እቲ ዝተገበረ ውግእ ሕድሕድ ብመሰረቱ ግጉይ መን ላዕልዋይ ኢድ ሓዘ ዝፈጠሮ ዘሓላፍነታዊ ቁርቁስ’ዩ ዝብል ተረድኦ ኣለና። ኣብ’ዚ ከም’ቲ ዝበልካዮ ብዙሓት ህይወቶም ስኢኖም ኣካሎም ጎዲሎም’ዮም። ብዙሕ ተሓታትነት ዘይብሉ ኩነታት ኣጋጢምዎ እቲ ቃልሲ። እዚ ሃገራዊ ስምዒት ክጎድእ ይኽእል’ዩ። ኣላዪ ዝሰኣኑ ዝተረስዑ ወገናት ብርግጽ ብዙሓት’ዮም። ኣብ ከሰላ ሱዳን ዓበይቲ ገዳይም ተጋደልቲ ዝነበሩ ብዕድመ ደፊኦም፡ ብኣካል ተጎሳቒሎም ማይ ወሪዶም ህይወትም ከምርሑ እንክትዕዘብ ሕማቕ ይስመዓካ። ኣብ ካልእ ሃገራት ብተመሳሳሊ ነብሶም ደቆምን ዝዕንገልሉ፡ ዕለታዊ መግቢ ንምርካብ ዝሽገሩ ውሑዳት ኣይኮኑን። እቶም ጉድኣት ዝበጽሖም ዝተረስዑ ወገናት ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝነበሩ ጥራሕ ኣይኮኑን። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ዝነበሩ ኣላዪ ዘይብሎም’ውን ብዙሓት’ዮም። ስለዚ ነዚኦም ኩሎም ተሓታትነት ብዘለዎ ክንክን ክገበረሎም ይግባእ።
ሕጂ’ውን እቲ መስዋእትን መውጋእትን ይቕጽል ኣሎ። እዞም ሰባት እዚኣቶም ኣብ ሓደ ታሪኻዊ መድረኽ ንስለ ህዝብን ሃገርን ክበሃል ህይወቶም ዝሰኣኑ ወይ ኣካሎም ዝጎደሉ’ዮም። እቲ ህይወቶም ዝኸፈልሉ ኣካሎም ድማ ዝጎደልሉ ሕብረ-ተሰብ ኣመቶም ክገብር ኣለዎ። እንተኾነ ግን ንከምኡ ዝዕድም ኩነታት ዳርጋ የለን። እቲ ኣብ ቃልሲ ዘሎ ውድባት ከም ኣብነት እንተወሲድና ክገብር እንተደለየ’ውን ጭቡጥ ቁጠባዊ ዓቕሙ ድሩት’ዩ። ህግደፍ ከኣ ኣይኮነን ኣመቶም ክገብር ቀጻልነት ብዘለዎ ህይወቶም ዝመርሕሉ ወይ ዝሕገዝሉ ባይታ ክፈጥር ተመሊሱ ብስሞም’ዩ ዝሽቅጥ። ስለዚ እዚ ጉዳይ’ዚ ንቕድሚት ዓቢ ጾር ይጽበየና ከም ዘሎ ዘመልክት’ዩ። ቀዳማይ ምርጫ ግን ነቲ ህዝብን ሃገርን ምድሓን ዝብል ተጀሚሩ ዘሎ ቃልሲ ኣብ ሸቶኡ ኣብጺሕና ኣመቶም ንገብረሉ ኩነታት ንምፍጣር ምርብራብ’ዩ። ብርግጽ ዕለታዊ መግቢ ዘይምርካብ ግዜ ዝህብ ስለዘይኮነ፡ ዓቕሚ ዘለዎ ውልቀ-ሰብ ማሕበረ ድዩ ውድብ ኩሉ ግዜ ኣመቶም ክገብር ክደጋገፎም ምትብባዕ ምጉስጓስ ጽቡቕ’ዩ። ከም መሰረታዊ መፍትሒ ግን፡ እዚ ኩለ-መዳዊ ምዕባለ ዓጽዩ ዘሎ ጸረ-ሰላምን ደሞክራስን ዝኾነ ስርዓት ምልጋስ መተካእታ ዘይብሉ መድረኻዊ ዕማም ምዃኑ ዝተረደኣ ሓባራዊ ቃልሲ ምክያድ ወሳኒ’ዩ። ብዓብዩ ከኣ ኣብ እዋን ሃገራዊ ነጻነት ኮነ ሕጂ ዝተፈጸመ ገበናት ከቢድ ኣዝዩ ከቢድ ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን። ከመይ ከነሕውዮ ንኽእል ብሓላፍነት ምርኣይ ኣገዳሲ’ዩ። ንቕድሚት ብሕጋዊ ኣገባብ ድዩ ክመሓደር ወይስ ብሃገራዊ ዕርቂ ነዚ ዘጻሪ ነጻ መርማሪ ኮሚሽን ምቛም ዘድልዮ ከቢድ ሃገራዊ ዕማም’ዩ። ክንደይ ስድራ ቤታት ኮስኲሰን ኣዕብየን ኣጋዲለን ክንሰን ደቀን ምስ ስውኣት ዘይተጸብጸቡ ኣበይ ወዲቑ ዘይፈልጡ፡ እህህ እንዳበሉ ኣብ ሓዘን ዝነበሩ ብዙሓት’ዮም። ኣብ ውሽጢ’ዚ 23 ዓመታት ከኣ ኤርትራ ናብ ዓበይ ቤት ማእሰርቲ’ያ ተቐይራ ዘላ። ብዙሓት ዜጋታት ተኣሲሮም፡ ተጨውዮም፡ ኣካሎም ጎዲሎም፡ ተረሽኖም፡ ስድራ ቤታት ተፈላለየን፡ ማሕበራዊ ህይወት ተናጊዑ እዚ ኩሉ ተሓታቲ ኣለዎ። ግን ኣብ’ዚ ዘለናዮ መድረኽ ንፈትሖ ዘይኮነ ንቕድሚት ንድሕሪ ውድቀት ስርዓት ህግደፍ ዝጽበየና ዘሎ ጾር’ዩ።
ሕቶ፡- ብሓፈሻዊ ኣገላልጻ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ንዝሓለፈ ተመክሮ ብድፍኑ ከድንቑን ክድነቑን ደኣምበር፡ መድረኽ ከፊቶም ኣወንታን ኣሉታን ናይ ምግምጋም ፖለቲካዊ ባህሊ የብሎምን። እዚ ጉዳኢ ድዩ ጠቓሚ? እዞም ኣብ ዘይፍትሓዊ ደማዊ ኲናት ዝሃለቑ ኮነ ብካልእ ብውልቀ ብጃምላን ዝጥፍኡ ዜጋታት ሓታቲ የብሎምን። ፖለቲካዊ ገምጋም ዝበሃል ስለዘይፍለጥ መን’ዩ ተሓታቲ ብወግዒ ብጭብጢ ዝቐርብ የለን። እቲ ድሒሩ ዝኸይድ ዘሎ ድማ መቐጸልታ ናይ’ቲ ዝቐደመ’ዩ። እሞ እዝሲ መመሊሱ እናጎድኣና ዝኸይዶ ኣይከውንን?
መልሲ፡- ሕቶ ተሓታትነት ግድን ከድልዮ’ዩ። ሕጂ ሕቶ ተሓታትነት ከተልዕል እንተኾይንካ ግን፡ ነቲ ጸረ እቲ ስርዓት ዝካየድ ዘሎ ተጋድሎ ዕንቅፋት ክፈጥር ይኽእል’ዩ። እዝከረኒ ሃገራዊ ዋዕላ ክንገብር ኣለና ኢልና ኣብ ዝተብገስናሉ፡ ኣብ’ቲ ቃልሲ ኣገዳሲ ተራ ብዘለዎም ምሁራን ቅድሚ ሃገራዊ ዋዕላ ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዕርቂ ክገበር ኣለዎ ዝብል ሓሳብ ቀሪቡ ኔሩ። እዚ ነዊሕ ክትዕ ወሲዱልና። ምኽንያቱ ኣብ’ዚ ዘለናዮ ጭቡጥ ኩነታት ኣብ መንጎ’ቶም ኣካላት መስርሕ ዕርቂ ክትጅምር ከቢድ’ዩ። እቲ ኣካላት ተዳምዩ’ዩ። ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ሓይልታት እከለ ከምዚ በዲልካ ከም’ዚ ጥፍኣት ሰሪሕካ እንዳበልካ ሃገራዊ ዕርቂ ከተካይድ ዘኽእል ውድዕነት የለን። ኣብ ቅድሚና ዘሎ ተባራዒ ሕቶ ሃገራዊ ዕርቂ ዘይኮነ፡ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ሕቶ’ዩ። ነዚ ሕቶ’ዚ ክንምልስ ኩሉ እቲ ሓይልታት ማለት ደላዪ ለውጢ ትማሊ እንታይ ኢሉ እንታይ ጌሩ ብዘየገድስ ብሓደ መርሖ ዝኽደሉ መርሖ ኢና ክንሕዝ ዘለና። እቲ ኣቐዲሙ ዝተፈጸመ ገበናት ግን፡ ከምቲ ናይ ናዚ ፋሺዝም ኣብ ኑርንበርግ ብሕጊ ዝተራእየሉ ዲና ክንክተል ወይ ከም ናይ ደቡብ ኣፍሪቃ ሃገራዊ ዕርቂ ንቕድሚት ንህዝቢ ኤርትራ ዝወከለ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ዝሪኦ ነገር’ዩ። ስለዚ ኣይግዝይኡን ዝብል እምነት’ዩ ኔሩና። ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ ተፈናጭሉ፡ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ’ውን ከምኡ። ስለዚ ሕሉፍ ገበናት ሕጂ ንቕድሚት ከነምጽእ ትኽክል ኣይመሰለንን።
እቲ ኣወንታን ኣሉታን ዝበሃል ካልእ ገምጋማት ግን ኩሉ ግዜ ክግበር ኣገዳሲ’ዩ። ሓፈሻዊ ደኣምበር ናይ ሓባር ጭቡጥ ገምጋም’ኮ የብልናን። ብዛዕባ ባህርን ተግባርን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሓደ ዓይነት ሚዛንን ገምጋም የብልናን። ኣብ ባህርን ተግባርን ህዝባዊ ግምባር/ህግደፍ ዘለና ገምጋም’ውን ከምኡ ሓደ ኣይኮነን። እቲ ጎነጽ ከመይ መጺኡ መን እንታይ ፖለቲካዊ ርእይቶ ኣለዎ፡ ንህዝቢ ዘርብሕ ድዩ ዘየርብሕ፡ ኣብ ምቅልጣፍ እዚ ኣነካይዶ ዘለና ቃልሲ መን ኣወንታዊ ግደ ኣለዎ መን’ከ ኣሉታዊ ግደ ይጻወት ሓፈሻዊ ሚዛናትን ገምጋማት ክግበር ይከኣል’ዩ ጥራሕ ዘይኮነስ ግድን’ው ክግበር ዘለዎ ይመስለኒ። ከም ኣብነት ኣብ’ዚ ናይ ፖለቲካዊ ሓይልታት ግንባር ኣወንታን ኣሉታን ክንግምግም እንከለና፡ ከባቢ 20 ዝኸውን ኣሉታታት ብሓባር ኣቐሚጥና፡፡ ኣወንታ ዝምልከት’ውን እዝን እዝን ኢሉ ኣቐሚጡ እዚ ጽቡቕ ነገር’ዩ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ገምጋማት ንኸይግበር ዝኽልክል ኣይኮነን። እቲ ደምበ ተቓውሞ ኣብ’ቲ ብሓባር ዘውጸኦ መደባት ስራሕ ኣብ ምግምጋም ጸገም ኣለዎ’ዩ። ነገራት ከመይ ትሕዞምን ተመሓድሮምን ተመክሮና ሓደ ኣይኮነን። ኣረኣእያና’ውን ሓደ ኣይኮነን። ፖለቲካዊ ገምጋም ካብ ኣረኣእያኻን ስጥመት ውደባን ባህሊ ነቐፌታን ርእሰ ነቐፌታን’ዩ ዝብገስ። ንሕና ምስ ካልኦት ነገራት ክንገምግም እንከለና እቲ ኣብ ውድብና ንጥቀመሉ ብልሕን ዕምቆትን ኣገማግማ ኣብኡ ክንገብር ኣይንኽእልን። ማዕሪኡ ክንከይድ ኣይንኽእልን። ምኽንያቱ ባህልናን ባህሊ ናይ’ቲ ካልእ በበይኑ’ዩ።
እቲ ቀንዲ ጸገም ናይ ደምበ ተቓውሞ ኣብ ዓውደ ተግባር ማዕረ ኣይዋስእን ኣይትግብርን። እዚ ብገምጋም ክዕረ ክገምገም ኣለዎ። ግን ክትግምግም ትጽገም። ስለምንታይ እቲ ባህሊ በበይኑ ስለዝኾነ። እዚ ዝኸበደ ጸገማና’ዩ። ዕንቅፋት’ዩ ድማ። ነቲ ናይ ሓባራ ዕማማት ኣብ ምስላጥ ብማዕረ’ዶ ዋጋ ንኸፍል ኣለና? ማዕረ ንኸፍል የለናን። በብቲ ዓቕሚና ዘፍቅዶ ክንትግብሮ ኢልና ብሓባር ዝተመደብናሉ ማዕረ ዋጋ ንኸፍል ስለዘየለና ብማዕረ ንስጉም የለናን። ጠንቂ ናይ’ዚ ከኣ ነቲ መድረኻዊ ጠለብ ድሕነት ህዝብን ሃገርን ማእከል ጌሩ ዝወጸ ሓባራዊ መደባት ቀዳምነት ሂብካ ምስራሕን፡ ጸቢብ ውልቃውን ጉጅላውን ረብሓታት ቀዳምነት ምስራዕን ዘሎ ተደዋዊሱ ዝኸይድ ዘይተፈትሐ ጸገም’ዩ። ጸቢብ ውድባዊ ረብሓ ቀዳምነት ዝሰርዕ ውድብ ወይ ምንቅስቓስ፡ ነቲ ናይ ሓባር መደብን ረብሓን ቀዳምነት ክህቦ ኣይክእልን። ስለዚ እቲ ሓይልታት ይደክም። እቲ ሓይሊ ወይ ሓይልታት ኣድማዒ ወቓዒ ሓይሊ ዝኸውን ብማዕረ ንቕድሚት ከውንጭፎ ዝኽእል ናይ ተግባር ስራሕ ክሰርሕ እንተኽኢሉ ጥራሕ’ዩ። ቀዳምነት ንዝወሃቡ ብቐዳምነት ሰሪዕና ክንብገስ እንከለና፡ ነቲ ጉዳይ ኣብ ምዕዋት ማዕረ ተወፋይነትን ምጥባቕን እንተዘይሃልዩ ጸገም’ዩ። ካብ’ቲ ሕሉፍ ኣሉታዊ ተመክሮ ኣይተገላገለን ኣሎ። ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባ ኣይጎልበተን ኣሎ። ካብ’ቲ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ዝነበረ ሓርፋፍ ዝምድናታት ሎሚ ይሓይሽ ክበሃል እንከሎ ዝምድናዊ’ዩ። መሰረታዊ ናይ ኣረኣእያን ተግባርን ለውጢ ኣይተረጋገጸን ኣሎ።
ለውጢ ክመጽእ ድማ፡ ኣብ ውሽጢ ውድባት ናይ ኣረኣእያን ኣሰራርሓን ለውጢ ክረጋገጽ ኣለዎ። ምኽንያቱ እቲ ናይ ሓባር ግንባራት እኩብ ድምር ናይ’ቲ ውድባት’ዩ። ኣብ ውሽጢ ውድባት ለውጢ እንተዘየልዩ፡ ኣብ ሓባራዊ ግንባር ለውጢ ክመጽእ ትጽቢት ክገበር ኣይከኣልን። ለውጢ ንደሞክራሲ መጀመርያ ካብ ውሽጢ ውድብ’ያ ክትቦቁል ዘለዋ። ኣብ’ዚ ዘለናዮ መድረኽ ብሓባር ናይ ምስራሕ ባህልና ኣይማዕበለን ኣይጎልበተን። ኣብ ሕብረ-ሰልፋዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት ዘለና ኣገንዝቦ ኣይማዕበለን ኣይጎልበተን። ኣብ ናይ ሓባር መደባት ትገብሮ ኣስተዋጽኦ ማዕርነታዊ ኣኮይነን። እዚ ኩሉ ተደማሚሩ ከቢድ ዋጋ የኽፍለና ኣሎ። ካልእ ምርጫ ግን የለን። እቲ ምርጫ ነዚ ምልዋጥ ጥርሕ’ዩ።
ሕቶ፡- ለውጢ ዝጸበ ዘሎ ህዝቢ ውድባት ንቕድሚት ክደፋኣ ኣይከኣላን ለውጢ ከመዝግባ ከድሕናና ኣይከኣላን ዝብል መበገሲ ጌሩ ናይ ቃልሲ መንፈሱ ክህሰ ይረአ’ዩ። ውድብ ከም ውድብ ኣብ ውሽጡ ገምጋም ዘይገብር፡ ንውሳኔታቱ ብተግባር ዘይሰርሓሉ እንተደኣኮይኑ ከመይ ክዕረ ይከኣል?
መልሲ፡- እቲ ፍታሕ ነታ ዘላ ንእሽቶ ኣወንታ ንቕድሚት እናደፋእካ ምኻድ’ዩ። ናይ’ቲ ሰፊሕ ሃገራዊ ግንባር እዋናዊ ዕማም ህዝብን ሃገርን ምድሓን’ዩ። ኣብ’ዚ ክንዲ ዝተኻእለ ምርብራብ’ዩ። ካብኡ ንላዕሊ ክትከይድ ድማ ሓደ ሓይሊ ንበይኑ ዝገብሮ ዘይኮነስ፡ ነብስ ወከፍ ውድብ ኣብ ውሽጡ ብዝገብሮ ለውጥን ኣወንታዊ ኣስተዋጽኦን’ዩ። ኣፍልጦ ናይ’ቲ ሕብረ-ተሰብ’ውን ኣገዳሲ’ዩ። እቲ ሓይልታት ዘውጸኦም መደባት ክትግብር፡ ብሓባር ክሰርሕ፡ ቀዳምነት ንዝወሃቦም ቀዳምነት ክህብ ክበቅዕ ኣብ ምግባር፡ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካ ዘለዎ ኣገንዝቦ ክዓቢ ኣለዎ። ምንኽንያቱ ህዝቢ እንተነቒሑ ኣብ ልዕሊ ውድባት ኣወንታዊ ጽልዋ ክገብር’ዩ። ህዝቢ ክነቅሕ ሰፊሕ ተሳትፎ ክገብር ግን ቀጻሊ ፖለቲካዊ ትምህርትን ጎስጓስን ክረክብ የድሊዮ። ብፍላይ እቲ መንእሰይ ወለዶ ክፈልጥን ክሳተፈን እንተተጌሩ ብዙሕ ነገራት ክልውጥ ይኽእል’ዩ። ቅድሚ ኩሉ ‘ምበኣር ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ክምዕብል ኣለዎ። እዚ ክውን ክኸውን ከኣ ሰፊሕ ስራሕ ምስራሕ የድሊ።
ሕቶ፡ ቅድሚ ነጻነት ኮነ ድሕሪ ነጻነት ካብ ዝነበሩን ዘለው ፖለቲካዊ ውድባት ዝበዝሑ፡ ነጻነት፣ ሃገርነት፣ ልዑላውነት፣ ደሞክራሲ ኣብ ዝብል ዝተንጠልጠለ ድምጺ እንተዘይኮይኑ በሊሕ ደርባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ ዘካየድሉ ኣይፍለጥን በዚ መንጽር ናተይ ዝብሎ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ካብ ዘይብሉ፡ ህዝባዊ ወገናውነቱ ካብዘየነጸረ ፖለቲካዊ ሓይልታት ህዝቢ እንታይ ዓይነት ለውጢ ክጽበ ይኽእል?
መልሲ፡ መጀመርያ እቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ነብስ-ወከፉ ናተይ ዝብሎ ኣረኣእያ ኣለዎ’ዩ። ክሳብ ክንዳይ ህዝባዊ ወገናውነት ኣለዎ ዝብል ግን ክረአ ዘለዎ ይመስለኒ። ብመጻኢ ኣንጻር ክንሪኦ እንተኾን’ውን ኣፈላላይ ኣለዎ’ዩ። ተመሳሳሊ ኣረኣእያኣት ዘለዎ ኸኣ ብዙሕ ሓይልታት ኣሎ። ገሊኡ ከም’ቲ ዝበልካዮ ካብ ሓፈሻዊ ናይ ደሞክራስን ናይ ልዑላውነት ሕቶ ወጻኢ ርሑቕ ዝኸይድ ኣይኮነን። ኣብ ውሽጢ’ዚ እምነታት’ዚ ሰፊሕ ናይ ኣረኣእያ ፍሕፍሕ ክካየድ ኔርዎ፡ ብተግባር ግን ከምኡ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኣረኣእያ መሰረት ጌርካ ምፍልላይ ምክታዕ ከም ተራ ቆይቚ ጌሩ ዝወስዶ ኣሎ’ዩ ኣብ’ቲ ሓይልታት። እቲ ጸገም ከቢድ’ዩ ቀሊል ኣይኮነን። እቲ ቃልሲ ነቲ ዝበዝሐን ክፋሊ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብዝውክልን ዘርብሕን’ዶ ክዕወት ይኽእል ኣይኽእል እቲ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ኣብ መጨረሻ ዘግህዶ’ዩ ዝኸውን። ሕጂ እታ ዝዓበየት ጸገም ኮይና ዘላ ግን በታ ዝነኣሰት ሓቢርካ ተጊህካ ዘይምስራሕ’ዩ። ንቕድሚት ዝጠመተ ኣብ ሕቶ ፖለቲካል ደሞክራሲ ዓሚቕ ፖለቲካዊ ተረድኦ ክተሓዘሉ ዝኽእል ኣገባብ፡ ሰፊሕ መድረኽ ከፊትካ ኣብ ሓፋሽ ህዝቢ ወሪድካ ክስረሓሉ፡ ኣድላይነቱ ህያው ኮይኑ ኣብ’ዚ ወቕቲ’ዚ ግን ከምኡ ይረአ የለን። እቲ ህዝቢ ግን እዚ ስርዓት’ዚ ተወገዱ ከመይ ሰለምን ደሞክራስን ይሰፍን ዝብል ሕቶ’ያ ዘላቶ። እቲ ደምበ ተቓውሞ ድማ ኣብ’ዚኣ’ዩ ዘይበቕዐ ዘሎ። ዘይበቕዓሉ ምኽንያት ከኣ እቲ ኣቐዲምና ዝገለጽናዮ ድሑር ዝንባሌታትን ካብ ዝሓለፈ ኣሉታዊ ተመክሮ ዘይወጻ ኣሱር ኣተሓሳስባን ገና ዘይበለ ምህላው’ዩ። ገለ ገሊኦም ንገዛእ ርእሶም ዋላ ሓንቲ ዘይሰርሑ እንዳሃለወ ብትምክሕቲ ሰኺሮም እዚኦም ከምዚ’ዮም እዚኦም ከምዚ ኣበሮም ተግባሮም እንዳበሉ ኣብ ጸለመ ተዋፊሮም ትሪኦም።
ሕቶ፡ ንፖለቲካ ኤርትራ ብተገዳስነት ዝከታተሉ ወገናት፡ ንፖለቲካ ኤርትራ ዝሕምሶ ዘሎ ብዝተነጸረ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ መስመር ዝምራሕ፡ ድልዱል መሪሕ ደሞክራስያዊ ውድብ ዘይምህላው ዝፈጠሮ ምጥፍእ ፖለቲካዊ መርሆ’ዩ ኢሎም ክገልጽዎ ይስምዑ፡ እዚ ርእይቶ’ዚ ሓቅነት ኣለዎ’ዶ? መሪሕ ውድብ ማለት’ከ እንታይ ማለት’ዩ? ኣስፍሕ ኣቢልካ እንተተገልጸልና?
መልሲ፡ ድልዱል መሪሕ ደሞክራስያዊ ሓይሊ ዘጥረየ ውድብ ዘይምህላው ጸገም ከምዘሎ ሓቂ’ዩ። እቲ ብመርሆ ዘይምኻድ ዝበልካዮ ግን፡ ብመርሆ ተመሪሕካ ምኻድ ኣሎ’ዩ። ውድብና ንኣብነት ነቲ ዝኣምነሉ ከዐውቶ ዝደሊ ብናይ ርሑቕን ቀረባን ሰሪዑ፡ ኣሰላላፋ ሓይልታት፡ ኣብ ሕቶ ሓድነትን ሕቶ ደሞክራስን መዚኑ፡ ምስኣቶም ብሓባር ብደረጃ ግንባራትን ብተናጸልን ከመይ ክሰርሕ ከም ዘለዎ፡ ምስ መን ክሳብ ኣበይ ክኸይድ ከምዝኽእል፡ ብንጹር ስኢሉ’ዩ ዝቃለስ ዘሎ። እቲ ጸገም ኣብ መርሆ ኣይኮነን ዘሎ። እቲ ጸገም እዚ ብመርሆ ስትራተጂን ስልትን ቀሪጹ ዝቃለስ ዘሎ ሓይሊ ብኣረኣእያ ደረጃ ልዕልና ዝሓዘሉ ወቕቲ ኣይኮነን። ደሞክራስያዊ ኣረኣእያን ኣሰራርሓን ኣብ ደምበ ተቓውሞና ብልክዕ ሓባራዊ ኣገንዝቦ ተታሒዝሉ ኣብ ዝበረኸ መድረኽ ዝደየበ ኣይኮነን። ካልእ ካብ’ቲ ናይ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ልዕልነት ዘይምህላው ዝፈጥሮ ጸገም ዘይነኣኣስ፡ በቲ ዝተሓተ የስረሐና ኢልካ ዝቕረጽካዮ ስምምዓት ሓቢርካን ተኸባቢርካን ኣብ ተግባር ዘይምስራሕ ዘሎ ጸገም’ዩ። ከም’ቲ ኣቐዲመ ዝገለጽክዎ ብኹሉ ሓያል ጽልዋ ዘሕድር መሪሕ ደሞክራስያዊ ሓይሊ እንተዝህሉ ኔሩ እዚ ጸገማት እዚ፡ እንተወሓደ በዚ ሕጂ ዘለዎ ደረጃ ኣይምሃለወን።
ካልእ እቲ መሪሕ ውድብ ማለት እንታይ ማለት’ዩ ዝበልካዮ፡ መሪሕ ውድብ ዝበሃል፡ ናይ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባ ልዕልነት ዘረጋገጸ ብኡ ድማ ተገዚኡ ዝቃለስ ሓያል ጸላዊ ውድብ ማለት’ዩ። እዚ ፍጹም ጌጋ ዘይብሉ መሪሕ ደሞክራስያዊ ሓይሊ ክጥረ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ትምክሕትን ጽበትን ኣብ ኩሉ ኣሎ’ዩ። ኣብ ውድብና’ውን ትምክሕትን ጽበትን ኣሎ’ዩ። ገዛኢ ግን ኣይኮነን። ውድብና ኣብ ሕብረ-ተሰብ ኮይኑ ዝቃለስ ዘሎ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ውድብ ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብ’ቲ ሕብረ-ሰብ ዘለው ድሑራት ስምዒታት ኣባና የለን’ውን ክንብል ኣይንኽእልን። ገዛእቲ ግን ኣይኮኑን። ድሑራት ስምዒታት ገዛእቲ እንተኾይኖም ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ውድብ ዝበሃል ኣይህሉን። ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ኣረኣእያ ሽዑ ንሽዑ ጠፊኡ ኣሎ ማለት’ዩ። ሓደ ውድብ መሪሕ ደሞክራያዊ ሓይሊ ክኸውን እንተደኣ ኮይኑ፡ ብህዝቢ ዝለዓሉ መሰረታዊ ጠለባት ፍታሕ ከምጽእ ብስትራተጂን ስልትን እንዳተመርሐ ኣብ ዓውደ ተግባር ዝረባረብ ክኸውን ኣለዎ። ነቲ ውጹዕ ሓፋሽ ኣብ ዙርያ’ዚ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ዕላማታት’ዚ ዓሲሉ ክቃለስ ዝገብር መርሆ ተኸቲሉ ዝኸይድ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ዝወነነ፡ ኮታ ኣብ ውሽጡ ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ኣሰራርሓን ባህሊ ዘማዕበለ ውድብ ማለትና’ዩ። እዚ ብቐሊል ትበጽሖ ኣይኮነን፡ ሓያል ጻዕርን ነዊሕ መስርሕን ዝጠልብ’ዩ። ምኽንያቱ ፖለቲካዊ ንቕሓት ናይ’ቲ ሕብረ-ተሰብ ሓፍ ክብል ኣለዎ። ክሰፍሕ ኣለዎ። ዘለናዮ ወድዓዊ ኣተሃላልዋ ግን ከምኡ ኣይኮነን። ብዙሕ’ዩ ዝተርፈና። ስርዓት ህግደፍ ኣብ ድሕረት ዝተኾማጠዐ ስርዓት’ዩ። ኣብ ድሕረት ዝተሸኽለ ስርዓት ከኣ ብቕኑዕ መንገዲ ክመርሕ ኣይክእልን። እኳ ደኣ ከም ጽቡቕ ኣጋጣሚ ተጠቒሙ ነቲ ድሑር ስምዒታት ክዓሙቕ ሱር ክሰድድ ኣብ ምግባር’ዩ ዝረባረብ። ስለዚ ኣብ ከም’ዚ ኩነታት መሪሕ ደሞክራስያዊ ሓይሊ ዓዂኹ ክወጽእ ብዙሕ ኩለ-መዳያዊ ጻዕሪ የድሊዮ።
ራብዓይ ክፋል ይቕጽል
ወርሒ ሓምለ 2014


text:
ናይ ሽወደን ስርዓተ ትምህርቲ
ናይ ሽወደን ስርዓተ ትምህርቲ ንኽልቲኡ ግድነታዊን ወለንታዊን ዓይነታት ትምህርቲ የጠቓልል። መባእታዊ ትምህርቲ፡ ተምሃሮ ካብ 7 ዓመቶም ዝጅምርዎ ናይ ትሽዓተ ዓመት ግድነታዊ ትምህርቲ እዩ።
ኣብ ክንዲ መባእታ ቤት ትምህርቲ ካልእ ከማርጹ ንዝደልዩ ተምሃሮ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ መባእታን ፍሉይ ቤት ትምህርትን ኣሎ። ናይ ናእሽቱ ቈልዑ መዋእለ ህጻናትን ቅድመ ትምህርቲን፡ ወለንታውያን ዓይነታት ትምህርቲ እዮም። ንካብ 16 ዓመት ዕድመ ዘለዉ ተምሃሮ፡ ቤት ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃን ዝተፈላለዩ ዓይነት ትምህርቲ ኣባጽሕን ኣለዉ።
እተን መብዛሕትአን ኣብያተ ትምህርቲ ናይ ሽወደን መንግስታውያን ኾይነን ብኮሙናት ይመሓደራ። ኮይኑ ግን ቍጽረን እንዳ በዝሐ ዝኸይድ ዘሎ ናይ ብሕቲ ኣብያተ ትምህርቲ እውን ኣለዋ። እተን ዝበዝሓ ዩኒቨርሲታትን ኮለጃትን መንግስታውያን ትካላት እየን። ዩኒቨርሲታትን ኮለጃትን ብርእሰን ዚመሓደራን ናጻን እየን።
ብዛዕባ ናይ ሽወደን ዓይነት ትምህርትታት ኣብ ናይ በዓል ሚዚ ትምህርቲ መርበብ ሓበሬታ ብዝያዳ ኣንብብ።
ሕጊ ትምህርቲ መሰረት ናይ ኵሉ ትምህርቲ እዩ።
እቲ ናይ ሽወደን ናይ ትምህርቲ ሕጊ መሰረት ናይ ኵሉ ትምህርቲ፡ ካብ መዋእለ ህጻናት ክሳብ ትምህርቲ ካልኣይ ደረጃ የቕውም። ከምኡ'ውን መሰል ናይ ትምህርቲ ንዓበይቲ። ሕጊ ትምህርቲ፡ ኵሉ ውልቀ ሰብ ጾታ፡ ኣባል ሓደ ዓሌት ፡ መንበሪ ከባቢ ወይ ማሕበራውን ቍጠባውን ረቋሒታት ብዘየገድስ ማዕረ ቀረብ ትምህርቲ ክህልዎም ከምዘለዎ ይውስን። ትምህርቶም ክከታተሉ ዘጸግሞም ተማሃሮ፡ ፍሉይ ሓገዝ ክወሃቦም ኣለዎ።
ባይቶ ሃገር፡ መንግስትን በዓል መዚ ትምህርቲን፡ ናይ ስርዓተ ትምህርቲ (ካሪክዩለም)፡ ቍጽጽር፡ ሓፈሻዊ መምርሒታትን፡ ሕጊ ትምህርቲ ኣብ ግብሪ ንኽውዕል ዝዓለመ ተበግሶ ሃገራዊ ምዕባለ ናይ ምውጻእ ሓላፍነት ኣለዎም። ሃገራዊ መርመራ፡ ግምገማን ቍጽጽርን ካልኦት ክፋላት ኣብ ምምሕዳር ናይ ስርዓተ ትምህርቲ እዮም።
ሓላፍነት ብደረጃ ሃገር
መንግስቲ ብሃገር ደረጃ ናይ ትምህርቲ ሓላፍነት ኣለዎ። እዚ ብግዲኡ ንሰበስልጣን ትምህርቲ በብናይ ሓላፍነት ከባቢኦም ውክልና ብምሃብ ይትግበር።
- ቍጽጽር ትምህርታዊ ሓላፍነት ናይ ቤት ትምህርቲ፡ ትምህርቲ ኣባጽሕ፡ ማእከል ግዜ ዕረፍቲ፡ መዋእለ ህጻናትን ካልእ ስነ ትምህርታዊ ንጥፈትን ናይ ምቍጽጻር ሓላፍነት ኣሎዎ።
- በዓል መዚ ትምህርቲ፡ ናይ ኣብያተ ትምህርቲ ሓላፍነት ዘሎዎም ኣካላት፡ መዋእለ ህጻናትን ናይ ኣብያተ ትምህርቲ ንጥፈታትን፡ ብልጹነቱን ውጽኢቱን ምእንቲ ክመሓየሽ፡ የመሓድር፡ ደገፍ ይህብ፡ ይከታተልን ይግምግምን።
- ፍሉይ ስነ ምምህርናዊ በዓል መዚ ትምህርቲ፡ ናይ ኮሙናትን ኣብያተ ትምህርቲን ንናይ ገዛእ ርእሰን ዓቕሚ ይድግፍ። እዚ በዓል መዚ ንናይ ውልቀ ሰባት ናይ ምምሃር ዓቕሚ፡ ናይ መማህራን ስራሕ ወይ ንጥፈታትን ውዳበን ንዝምልከት ሕቶታት ደገፍ ይህብ። ከምኡ'ውን እዚ በዓል መዚ ሓደሓደ ናይ ስንክልና ፍሉይ ኣብያተ ትምህርቲ የመሓድር።


text:
“ብሓቂ ብዙሕ ተሻቒልና`ለና። ፕረዚደንት ተሾመ ሙላቱ ንፓርላማኦም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ መንግስቶም ንገለ መረረታት ተቓወምቲ ሰልፈኛታት ክሰምዕን ኣብ መሰል ዋንነት መሬትን ኣብ መስርሕ ምርጫን ለውጢ ክገብርን ኣሚሞም`ዮም። መንግስቲ ነዞም ዝበሎም ለውጥታት ብወሳኒ መልክዕ ክትግብር ነተባብዕ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ኣውጺእዎ ዘሎ ናይ ህጹጽ ግዜ ኣዋጅ ብኸመይ ክትግብሮ ኸምዝሓሰበ መብርሂ ክህብ ነተባብዕ። ብፍላይ ብዘይ ፍርዲ ምእሳር፡ ምድራት ናይ ምዝራብ ናጽነት፡ምእጋድ ህዝባዊ ኣኼባ፡ ከምኡ`ውን ንሰዓታት እቶ እቶ ዝምልከት።”
ጆን ከርቢ፡እቲ ኣዋጅ ህጹጽ እዋን፡ ኣብ መሰላት ዜጋታት ጣልቃ ኣትዩ ዝድርት ከይኸውንን፡ ኣብ ክንዲ ፍታሕ ነቲ ጸገም ዘጋድድ ኸይኸውንን ስኽፍትኦም ገሊጾም።
“እዞም ስጉምትታት`ዚኦም፡ ስርዓት ንምትሓዝ ዝዓለሙ እንተኾኑ`ውን ንናጻ-ድምጺ ምዕፋንን ኣብ መሰላት ኢትዮጵያውያን ጣልቃ ምእታውን፡ ናይ- ርእሰ-ስዕረት ታክቲክ `ዩ፡ ነቲ ሽግር`ውን የጋድዶ`ምበር ኣይፈትሖን።”
እቶም ወሃቢ-ቃል ሚንስትሪ ወጻኢ ኣብ መግለጺኦም፡ እቲ ናይ ህጹጽ ግዜ ኣዋጅ፡ ከም ምዕጻው ኢንተርነትን ምድራት ሓሳብካ ምግላጽን ዝበሉ ሳዕቤናት ከይህልዎ የሰክፈና`ዩ ኢሎም። ሰልፈኛታትን ኻልኦት ኢትዮጵያውያንን ዘቕርብዎ ዘለዉ ሕጋዊ መረረታት ንምርኣይ፡ ፖለቲካዊ ብዙሕነትን መሰረታዊ ናጽነትን ኣገዳሲ`ዩ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ሕገ-መንግስታዊ መሰላት ዜጋታቱ ከኽብርን፡ ነዞም መሰላት ብሰላማዊ መንገዲ ብምግላጾም ዝተኣሰሩ ክፍትሑን ዳግም ንጽውዕ ኢሎም።
ዝኾነ ወገን ካብ ተወሳኺ ጎንጺ ክቑጠብ ኣትሪርና ነተባብዕ ዝበሉ ወሃቢ-ቃል ሚኒስትሪ ወጻኢ ኣሜሪካ ጆን ከርቢ፡ ኢትዮጵያ ናብ ዘድልያ ለውጢ ንምብጻሕ ሰላማዊ ልዝብ`ዩ እቲ መፍትሒ ኢሎም።
ኣብ ሚኒስትሪ ወጻኢ ኣሜሪካ ሓላፊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዝነበሩ ጆኒ ካርሰን ብወገኖም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ፍታሕ ክረኽቡ ዘድልዮም ጸገማት ከምዘለው ንጹር’ዩ፡ መንግስቲ፡ ዴሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላትን ፖለቲካዊ ባይታን ከስፍሕ ኣገዳሲ’ዩ ኢሎም ።
“ኢትዮጵያ ዴሞክራሲኣ ኣብ ምሕያል ንመጻኢ ክትደፍአሉ ኣለዋ። ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላት’ውን ክተማሓይሽ ይግባእ። ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርናዓት’ታ ሃገር ኩነተ ኣልቦ ሰላምን ኣልቦ ቅሳነትን እንተቀጺሎም፣ ኣብ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ዘፈራት ዘመዝገበቶም ምዕባለታት ክቅየሩ’ዮም። ስለዚ ዲሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላትን ከተኽብርን፡ ንፖለቲካዊ ውድባት ፖለቲካዊ ባይታ ከተስፍሕን ኣለዋ።”
ኣብ መወዳእታ ‘እዞም ዝጠቀስኩዎም ጸገማት መዕለቢ ክሳብ ዘይረኸቡ ግን፣ እታ ሃገር ኣብ ማሕበራዊን ቁጠባዊን ዘፈራት ንዘመዝገበቶም ኣዎንታታት ክልከሙ`ዮም’ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
መራሒ ኣኽራሪ ጉጅለ ኣል-ሸባብ ኣሕመድ ኣብዲ ጎዳኔ ምማቱ ንኣል-ሸባብ ፣ንሱማሊያን ኣንፃር ግብረሽብራ ንዝካየድ ግጥምን ብዛዕባ ዝህልዎ ትርጉምን ንዝተፈላለዩ ሪኢቶታት እናተውሃቡ እዮም።
ኣንደበተ ርትኡን ገጣሚን ኣሕመድ ኣብዲ ጎዳኔ ናብ ስልጣን ዝደየበን ኣብ ስልጣን ዝቐፀለን ብጣምራ ሰሓባይ ስብእንኡን ጭካንኡን ነይሩ።
እቲ ጉጅለ ኣንፃር መንግስቲ ሱማሊያን ኣብ ሱማሊያ ዝኣተው ናይ ወፃኢ ሓይልታትን ዝዋግኡ ብዙሓት ተዋጋእቲ ኣሰሊፉ እዩ።ነቲ ጉጅለ ገንዘብ ክውሕዝ ሓጊዙ እዩ፤ጎዳኔ።
ኣብ 2008 ኣ/ፈ መራሒ ኣል-ሸባብ ካብ ዝኸውን ጀሚሩ ጎዳኔ ንናይቲ ጉጅለ ስርሒት መሪሑን ኣብ 2012 ኣ/ፈ ምስ መርበብ ሽበራ ኣል-ቃይዳ ስሩዕ ምሕዝነት ፈጢሩን።
ኣብ 2013 ኣ/ፈ ኣብ ናይሮቢ ማእኸል ዕዳጋ ዌስትጌት ዝተፈፀመን ንልዕሊ 67 ሰባት ዝቐተለን ዓብዪ መጥቓዕቲ ብጥንቃቐ ዝመርሖ ባዕሉ ጎዳኔ ነይሩ።
ኣብ ሞቓድሾ ዝመደብሩ ሄሪተጅ ኢንስቲቱት ንመፅናዕታት ፖሊስ ናይ ዝተብሃለ ትካል ዳይረክተር ዝኾኑ ኣብዲ ኣይንተ፣ ጎዳኔ ንኣል-ሸባብ ሰጥ ለጥ ኣቢሉ እዩ መሪሑዎ ፣ከም ናይ ውልቂ ውድቡ እውን ይሪኦ ነይሩ ይብሉ።
ኣብ ቀረባ ዓመታት ጎዳኔ ኣብ ውሽጢ ኣል-ሽበባ ንዝነበሩ ተነሓናሕቱ ብምጥፍኣ ስልጣኑ ኣረጋጊፁ።
ምኽትሉ ኢብራሂም ኣል-ኣፍጋኒ ናይ ጎዳኔ ውልቃዊ ኣገዛዝኣ ብምምራር ናብ ዋና መሪሕነት ኣል-ቃይዳ ደብዳቤ ድሕሪ ምፅሓፉ ኣብ 2013 ኣ/ፈ ተቐቲሉ።
ኣቡ ማንሱር ኣል-ኣምሪኪ ብዝብል ሽም ዝፍለጥን ንመራሒ ኣል-ሸባብ ዝነቅፍ ዝነበረን ኣብ ኣሜሪካ ዝተወለደ ጂሃዲስት እውን ኣብ ተመሳሳሊ ዓመት ተቐቲሉ።
ኣይንተ ንጎዳኔ ዝትክእ ዝፍለጥ ወራሲ ስለ ዘየለ ኣብ እዋን ክፍተት ስልጣን ውሽጣዊ ህውከት ክፍጠር ይ ኽእል እዩ፤ቀፃሊ ምብትታንን ምንፅፃልን እቲ ውድብ እንተተፈጢሩ ካብ ሓሙኽሽቲ ኣል-ሸባብ ፍጠር ዝገደደ ኣኽራሪን ናዕበኛን ክኸውን ይኽእል እዩ ይብሉ።
ነፃ ተንታኒ ቀርኒ ኣፍሪካ ኣብዲ ወሊ ሸኽ ኣብዲ ሳመድ ግን ንናይቲ ጉጅለ መራሕቲ ብምቕታል ንኣል-ሸባብ ምግታእ እኹል ኣይኮነን ይብሉ።ኣስዒቦም ‘’ንሓደ ሰብ ክትቐትሎ ትኽእል ኢኻ።ንኣይዶሎጂ ክተቐትል ግን ኣይትኽእልን ኢኻ።ኣይዶሎጂ ንኽጠፍእ ነዊሕ እዋን ይወስድ’’ኢሎም።
ኣል-ሸባብ ኣብ ውሽጣዊ ናይ ስልጣን ቕልስ እንድሕር ኣቲዩ መንግስቲ ሱማሊያ ንቶም ልዝብ ዝበሉ ኣኽረርቲ ክረኽቦም እዋኑ ሕዚ እዩ ይብሉ ኣብዲሳመድ ።


text:
Eritrea: Peace deal prompts hope of internal reforms, to improve fundamental human rights
Human Right Watchs In Eritrea
Rights body and UN say Eritrea detains ex-minister who wrote critical books
Eritrea must begin respecting press freedom – CPJ, Amnesty
USA appeal: “human rights abuses must stop, perpetrators brought to justice”
Opinion: Why I’m staging 17 minutes of silent protest for Eritrea Vanessa Berhe Updated 1301 GMT (2101 HKT) September 19, 2018
Security Alert- U.S. Embassy Addis Ababa, Ethiopia (September 18, 2018) Location: Addis Ababa
መንእሰያት ኤርትራ፡
ኣበድ ተስፋይ
ብዘይካ እቶም ብመርገም ወለዶም ድዩ ብኻልእ ጸረ ሃገረ ኤርትራን ኤርትራውነት ደው ዝብሉ ኤርትራውያን ናብኦም ዝቐንዕ መልእኽቲ የብለይን፡እላ ይቕሬታ ሓቲቶም ኣብ ደምበ ሃገራውያን ደለይቲ ፍትሒ ክምለሱ ፍቓደኛታት ክሳብ ዘይኮኑ፡እዚኣቶም ጸላእቲ ሓድነትን ኤርትራዊ ሃገርነትን ዝኾኑ ጎረባብቲ ዝፈጠርዎም ስለ ዝኾኑ፡ ገና ዕንቅፋቶም ክቕጽል እዩ።እቶም ሃገራውያን ኣብ ሓንቲ ጥምርቲ ኤርትራ እትኣምኑ ግን፡ኣብ ኩሉ ዘለኹም ማለት ኣብ ህግደፍ ይኹን ደምበ ፍትሒ፡ኣብ ውሽጥን ኣብ ዲያስፖራን ዘለኹም፡ህዝቢ ኤርትርራ ብዘይካኹም ካልእ ዝጥምቶ የለን፡ ኮታ ” ኣባኹም ረማዕ ኣባኹም ገማዕ” ይብለኩም ኣሎ፡ሕጂ ኢሰያስን ዶ/ር ኣቢይን ብዘየማትእ መሬትናን ባሕርናን እናወረሩ ፡ዳግማይ ግዙኣት ክገብሩና፡ህዝብና ዘይፈልጦ ውዕል ይገብሩ ኣለዉ፡
ናይ ፖለቲካ ኪኢላታት ሚኒስተራት ኮፍ ኢሎም ከለዉ ኢሰያስ ኣፈርቂ እኳ ንወዱ ኣብርሃም ኢሰያስ ተማሊኡ ንስዑድያ ክዋዓዓል ምኻዱ ክሳብ ክንደይ ንዕቀት ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዜጋታት ከም ዘለዎ፡ወዱ ንምውራስ ይጓየ ምህላዉ ብብሩህ ይነግረና ኣሎ፡ስለዚ ሰላማዊ ዝመስል ጎበጣ ኣብ ልዕሊ ሉኡላውነት ሃገርና ይኸይድን እዞም ክልተ መራሕቲ ድማ፡ብ5ይ ማርሻ ይሕምበቡ ስለ ዘለዉ፡መንእሰያት ኤርትራ፡ብቐዳማይ ማርሻ ተበጊስኩም ደረጃ ብደረጃ ናብቲ ዝድለ ሕምባበ ብምብጻሕ ክብሪ ሃገርኩም ከተምልሱ እቲ ግዜ ሕጂ እዩ።እቲ ትብገስሉ ቀዳማይ መድረኽ ናይ ኣታሕሳስባ ሓድነት ምፍጣር እዩ፡በዚ ጌርካ ድማ ናብ ሓደ ዓቢ ሃገራዊ ክተት ምስግጋር እዩ፡ስለዚ ግዜ ይጎዪ ይሸብብ ሃገርና ትጥፍእ ህዝብና ድማ ይበታተን ኣሎ።
ሎሚ ምዕቡል ግዜ ንክትቃለስ እኹል ሓበሬታ ሰኒቕካ ብኣፍልጦ ስለ ትብገስ ስሉጥ ዕዮ ንምክያድ ዝጎድለካ የለን፡
እቲ ኢሰያስ ዝፍጽሞ ዘሎ ኢደወነናዊ ውዕል ብዘይካ ንኢትዮጵያውያን ኣርቢሑ ንኤርትራውያን ኣብ ገዛእ ሃገሮም ጊላታት ዝገብር ስለ ዝኾነ፡መጀመርያ ካብ ጊላነት ኢሰያስ ንምውጻእ ሕጂ ፍሕትሕት እሞ ንበል፡ናይ ኣተሓሳስባ ሓድነት ንፍጠር፡ድሕሪኡ ስለ ሓርነት ህዝብናን መሬትናን እግርና መሊእና ናብ ሸቶና ክንግዪ ዝዓግተና የለን፡ህዝቢ ኤርትራ እውን ኣብ መላእ ዓለምን ኣብ ውሽጥን ሓደ መዓልቲ ስሙር እምቢታ ንወራርን ሓድሽ መግዛእትን ክትስእ ዓቢ ትጽቢት ኣለኒ፡እዚ ካብ ሕጂ ክወዳደብ ዘለዎ መስርሕ ገዚፍ ተቓውሞ እዩ።ስለዚ ዓድና ክዝመት ዓይንና ኣይተዓመት።
ሰብ ናብ ሰቡ ዝብኢ ናብ ገረቡ!!


text:
ዳይረክተር ቢሮ ፌደራላዊ ምርመራ ኣሜሪካ/FBI/ ዝነበሩ ጄሚስ ኮሚ ፕረዚደንት ትራምፕ ፕረዚደንት ንክኾኑ "ሞራላዊ ብቕዓት’’ የብሎምን ትራምፕ ንፍትሒ ዕንቅፋት ከምዝፈጠሩ እውን ‘’ገለ መርትዖ ኣሎ’’ ኢሎም።
‘’ A Higher Loyality’’ ዝለዓለ ተኣማንነት ዝብል ኣርእሰቲ ዝሓዘ መፅሓፎም ኣብዚ ሰሙን ቅድሚ ምውፅኡ ምስ ABC ቴሌቪዥን ኣብ ዝካየድዎን ትማሊ ምሸት ሰንበት ኣብ ዝተመሓላለፈን ቃለ ምልልስ እዮምን ነዚ ሪኢቶ ሂቦም።
እቲ መፅሓፍ ሩሲያ ኣብ ናይ 2016 ዓ.ም ምርጫ ንዝነበራ ጣልቃ ምእታውን ሂላሪ ክሊንተን ናይ ውልቂ ኢሜል ንስሩዕ ስርሐን ምጥቓመን ከምኡ እውን ቅድሚ ኮሚ ምብራሮም ምስ ትራምፕ ዝተዘራረቡዎን እዩ።
ትራምፕ ኮሚን ምኽትል ዳይረክተር FBI ዝነበሩ ኣንድሪው ሚኬቢን ብዙሕ ገበናት ዝፈፀሙ እዮም ኢሎምዎም ኣለው።
ትራምፕ ንፕረዚደንት ብቑዕ ድዮም ዝብል ሕቶ ኣብቲ ቃለ ምልልስ ዝቐረበሎም ኮሚ ብቑዕ ኣይኮኑን ግን ድማ ብናይ ኣእምሮ ፀገም ኣይኮነን ኢሎም።
“ናይ ኣእምሮ ብቕዓት የብሎምን ወይ ቅድመ ምዝሕታል ኣእምሮ ኣለዎም ንዝብል ኣነ ኣይቅበሎን እየ።ኣብ ሻርሎትስቪል ንዝተፈፀመ ንኽልተ ወገናት ብማዕረ ዝርኣየ ሰብ፣ንደቂ ኣንስትዮ ዝተሓተ ግምት ዘለዎ፣ብተደጋጋሚ ብዛዕባ ዓበይትን ኣናሽቱን ጉዳያት ዝሕሱን ህዝቢ ኣሜሪካ ድማ ንክኣምኖ ዝፅዕርን እዚ ሰብ እዚ ብሞራላዊ መዕቀኒ ንናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንትነት ብቑዕ ኣይኮነን። “
ትራምፕ ንኮሚ ምብራሮም ናይ ቀደም ናይ FBI ዳይረክተ ሮበርት ሙለር ሩሲያ ጣልቃ ንምእታዋን ትራምፕ ፍትሒ ዓንቂፎም እንተኾይኖምን ክምርምሩ ዝገበረ ነይሩ።


text:
ከመይ ኣለኻ ህዝቢ ትግራይ
By Nega Zerue
ስኢልካ፤ ጠሊፍካ፤ ሰፊኻ አዲንካ ፤ ኣኻውሕ ወቒርካ ቀሪፅካ ግኡዝ ኣፍ ኣውፂኡ ክዛረብ ብምግባር፤ ካብ ጥንቲ ጥቅምቲ ኣብ ሰረገላ ስልጣነ ዓለም ተኾርኒዕኻ ከፍ ዝበልካ ህዝቢ ትግራይ ከመይ ኣለኻ። ወናኒ ንግስተሳባዊ ስርወ መንግስቲ፤ ወናኒ ዘርኣያቆባውን ያሬዳውን ፍልስፍና፤ ኣቦ ባዜን ረምሃይ፤ ዓዲ አድባራትን ገዳማትን ፤ ዓዲ መሳጊድን ነጃሽን ፤ ኣቦ ደቂቀ ስጢፋኖስ ኣቦ አሉላ፤ ኣቦ ስሑላትን ኣግአዝያንን፤ ኣቦ ዓሳድን ዓሳ ባሪን ፤ ኣቦ ማርታን ምሕረትን … ኣቦ ሓየሎም፡ ቁሩሕ ዝምቕማጥካ፤ ብማዕዶ ትልለ ህዝቢ ትግራይ ከመይ ኣለኻ።
ካብ ኣፍካ ዘቢብ ፤ ካብ ላምካ ልግዐ፤ ካብ ቆፉፉኻ መዓር ዝሕለቦ፤ ፤ ቅርዓትካን ጎዶቦኻን ለሰ ፤ ልግስኻ ማይ ነሓሰ፤ ለጊስካ እትሕጎስ ፤ ሂብካ ዘይትመኑ፤ ስዒርካ “ሪኡኹሞዶ ጉማ እንትዕብልልየ” ኢልካ ዘይተጀሃር፤ ንፈኸራን ዳንኼራን ድምብርፅ ዘይትብል፤ ፈቲኻ ዘይትፀልእ፤ ኣንታ ወረጃ ሚዛን፤ ኣንታ በሊሕ ከም ቆቓሕ፤ ኣንታ ዓርሞሸሽ ከም ሓራስ ሓርማዝ ፤ ኣንታ ፅላል ዓባየ ዳዕሮ፤ ኣንታ ዘይትደሃል እምባ፤ ከም እምባ ምቑንዳይ ከም ጎቦ ዓሲምባ፤ ኣንታ ዋልታን መኸታን ኣንታ ዕቑባን በዓትን፤ ህዝበይ ህዝቢ ትግራይ ከመይ ኣለኻ? ኣንታ ጎይታ ጎላጉልን አኽራናትን፤ ኣንታ ጎይታ ባዕኼላይን ዋላኹን፤ ጎይታ እንተላምን ያሒትን፤ ኣንታ ጎይታ ጥሪትን ንዋይን፤ ኣንታ በዓል ዓሕን ኩትን … ህዝበይ ህዝቢ ትግራይ ከመይ ኣለኻ?
ከመይ ኣለኻ ህዝቢ ትግራይ ? ኣንታ ውፉይ ኣንታ ተጋዳላይ። ኣብ ክልቲኡ ቁዱሳን መፃሕፍቲ ተጠቃሳይ፡ ልዐሊ ሰብ ክትኾን ዘይትምነ፤ ትሕቲ ሰብ ክትከውን ዘይትፈቱ፤ ዕድሉ ኣብ እንግድዑ ሒዝዋ ዝነብር፤ ከም ዓርደም ግመል በራሕለ ፀውራ ናቱን ናይአሕዋቱን ፀይሩ ዘይጉርበስ፤ ክጎብጠካ ንዝመፀ ኣንበጣ ከም ራዛ ብሓንቲ ወስታ ትጭልጦ፤ እንትእከቡ ትኸቦም፤ ከም ደቂ ዛግራ እንትብተኑ ትኹብኩቦም፤ ንዝኣመኑኻ ተዕቑቦም፤ ንዝተዘራረጉ ዝግ ተብሎም፤ ንዝተፋሕሱ ውዲታት ትፋርኾም ፤ ንዝማረኽካዮም ትሕብሕቦም፤ … ኣንታ ቦቕባቕ ሕያዋት፤ ኣንታ ቆሊባ ጨማታይ… ፀሓይኳ ትደነልካ ኮርዒዳይ…. ከመይ ኢኻ ህዝቢ ትግራይ?
ቁምብሊታት ረሽራሽ፤ ፊሽሽቲ ብዘይዚረ ዋሕዙ ኣብ ርእሱ እናነጎደ ክምብርከኽ እንተበልዎ ዝሕርን፤ ክሰግድ እንትብልዎ ዝገርር፤ ከመይ ኢኻ ህዝቢ ትግራይ ። ኣብ መጋርያ ሓዊ እናተጠብሰ ፤ ቁምብሊ ወዲኤን ኣብ ማይዲ ደው ንዝበላ ታንክታት፤ዘዝሞተ ሞይቱ ዘዝተረፈ ተሪፉ ዓረር ፀይሩ ዘብፀሓለን ህዝቢ ፤ ከመይ ኢኻ ህዝቢ ትግራይ። ወድኻ ወይ ጓልካ ኣብ ዕላማን መስርዕን ተሰዊኦም ኢልካ ንክትነግሮ ብዳስን ሓዘንን ዘይኮነስ ብኹርዓት እትኸዶ ህዝቢ ፤ ከመይ ትኸውን ህዝቢ ትግራይ ? እቲ ሓደ እንተኸደ ኣሽሓት ሊቃውንቲ ጫጪሕኻ እትሓድር ፤ ጌጋ ውድብ ብመስዋእትነት ትእርም፤ ኣብ ቅድሜካ ማንም ዘይንየት፤ ኣብ ቅድሜካ ማንም ዘየጓዕቲ ፤ ፍትሓዊ ዳይና ሓቀኛ መጓቲ… ከመይ ኣለኻ ህዝቢ ትግራይ። ንትንቢተ ኦሪት መለኣያ ኣፋ ፤ ደጊም ኣይክትሓልፍን ጊዜ ከም ምሕላፋ።( ታይ እሞ ክንደይ ምበልና ትግርኛ ሓፂራ)
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብዚ ዓመት ናይ በልጊ ዝናብ ዘይምውቅዑን ኣብ እዋን ክረምቲ እውን ትጽቢት ካብዝተገበረሉ ንታሕቲ ብምንባሩን መጠን ተሓጋዚ ብዕጽፊ ከምዝውስኽ ናይ ሕቡራት መንግስታት ሰብኣዊ ሓገዛት OCHA ኣፍሊጡ።
“ጥፍኣት የጋጥም ኣሎ” ዝበለ OCHA ኣብ ዘውጽኦ ሰሙናዊ ጽሑፍ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2015 ዓ.ም ዝተመጣጠነ ምግቢ ዘድልዮም ብዝሒ ሰባት አብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ካብ ዝነበረ ብ49.5 ሚእታዊ ከምዝወሰኸን ካብ 374 ሽሕ ናብ 700 ሽሕ ክብ ምባሉን ገሊጹ።
ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ጀሚሩ ቁጽሪ ተሓገዝቲ ናብ 5 ሚሊዮን ከምዝጽጋዕ እውን ይእመን።
ኣብ ውሕስነት ምግቢ ቅድሚ ኩሉ ተጠቃዕቲ ዝኾኑ ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህጻናት፣ነፍስ ጹርን ዘጥቡዋን ደቂ ኣንስትዮ ናብ መመገቢ ማእኸል እናመጹ ምዃኖምን ናይ መመገቢ ማእኸል ዝተጣየሸለን ክልላት ድማ ዓፋር፣ኣምሓራ፣ኦሮሚያ፣ብሄር፣ብሄረሰባትን ህዝብታትን ደቡብ፣ሱማሊያን ትግራይን እየን።


text:
መንግስቲ ትግራይ ካብ ጀርመናውያን ዝረኸቦ ‘ኮብልስቶን’ ዝተባሃለ ሓዱሽ ሜላ ኣሰራርሓ ፅርግያ ብፍላይ ኣብ ከተማ መቐለ ዝሐሸ ግልጋሎት ይህብ ምህላዉ ተገሊፁ’ሎ፡፡
ከንቲባ ከተማ መቐለ ንጉሰ ገብረ ኣብ ከተማ መቐለ ‘ኮብልስቶን’ ምህናፅ ዝተጀመረ ካብ 2000 ዓ.ም ኣትሒዙ ምዃኑ ገሊፆም፤ ዛጊድ 57 ኪሎ ሜትሮ ኮብል ስቶን ተሰሪሑ ምህላዉ ተዛሪቦም፡፡
ርኢቶ ዋሃብቲ ነቲ ዝህነፅ ዘሎ ኮብልስቶን ከም ሓደ ፅቡቕ ጅማሮ ‘ዮም ዝገልፅዎ፡፡
ብልሙድ ቀበሌ 16 ተባሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ ማእኸል ከተማ መቐለ ዝነብሩ ኣይተ ገብረህይወት ጎይትኦም ብውፅኢትን ግልጋሎትን ኮብልስቶን ሕጉስ እየ ይብሉ፡፡ ባዓልቲ ቤቶም ወይዘሮ ኣኸዛ ተስፋይ ብተመሳሳሊ በቲ ዝተራኣየ ለውጢ ዕግብቲ ምዃነን ገሊፀን ብፍላይ ንመናእሰይ ዕድል ስራሕ ብምፍጣር መዳዩ ልዑል ረብሓ ሂቡ እዩ ኢለን፡፡
እቲ ዝተራኣየ ለውጢ ርዱእ ኮይኑ እናሃለወ ኣብ ወቕትን ፅሬት ኣሰራርሓን ግና ክእረም ኣለዎ ዝብል ርኢቶ ተዋሂቡ’ዩ፡፡
“እቲ ስራሕ ቀውዕን ሓጋይን ኣብ ክንዲ ምስራሕ ክረምቲ እናተሰረሐ ይበላሾ’ሎ፤ ቅድሚ ሎሚ ዝተሰርሐን ኣብዚ እዋን ዝስራሕን ዘሎ ኣብ ፅሬቱ ኣፈላላይ ኣለዎ ኢሎም” ኣይተ ገብረህይወት፡፡
ምምሕዳር ከተማ መቐለ ካብቶም ሎምዘበን ብ400 ሚሊዮን ቕርሺ ክሰርሖም ዝሓንፀፆም 244 ውራያት ልምዓት እቲ ዝዓበየ ምህናፅ ፅርግያን ኮብልስቶንን ምዃኑ ከንቲባ ንጉሰ ገብረ ዝሃብዎ መግለፂ የረድእ፡፡


text:
ናይ ቪክቶሪያ ሕብረ ባህላዊ
ኣብ ዓለም ውሽጢ ብዙሕ ዝተፈላለየን ጥምረት ዘለዎ ሕብረተሰባት ዘለዎም ሃገራት ውሽጢ ቪክቶሪያ ሓደ እያ። ካብ ልዕሊ 200 ሃገራት ዝመጻእና፣ 260 ቋንቋታት ወይኻዓ ኣዘራርባታት ከምዘሎን 135 ዝተፈላለዩ ናይ እምነት ሃይማኖታት ንኽተል ኢና።
መንግሥቲ ቪክቶሪያ ብሓደ ንዝተጠቃለል ሕብረ ባህላዊ ሕብረተሰብ ይሕግዝ እሞ ነብስወከፍ ሰብ ብናይ ማሕበረሰብ ክሳተፍ ከምዝኽእልን ብዘይ ኣፈላላያ ባህሊ፣ ቋንቋ ወይኻዓ ሃይማኖታዊ እምነት ኩሉ ሰብ ማዕርነት ኣገልግሎታት ይረኽብ እዩ።
ንሕብረ ባህላዊ ማሕበረሰባት ናይ ቪክቶሪያ መንግሥቲ ዝሕግዞ ዝኽእል:
- ንስፖርታዊ ውድድር፣ ብዕድመ ዓበይቲ ንዝኾኑ ጕጅለታት፣ ንድርጅታዊ ደገፍ፣ ንማሕበረሰብ ናይ ቋንቋ ቤት ትምህርቲታት ከምኡ‘ውን ንካልኦት ተበግሶታት ዝኸውን ናይ ማሕበረሰብ ህያብ ገንዘብ
- ንሕንጻታትን መገልገሊታት ክመሓየሽ ወይኻዓ ሓዱሽ ክስራሕ ናይ ልምዓት ሓገዝ ገንዘብ
- ንድሌት ሰፈራ መጣየሲ ዘጠቃልል ንማሕበረሰብ ጉዳያት ተበግሶ ዝውሃብ ደገፍ
- ምስ ዝተፈላለዩ ባህሊታትን እምነትዘለዎ ክትራኸብ እንከሎ ብዙሕ ባህላዊን ሃይማኖታዊ ከምዘሎ ንክርደኣኻ እሞ ናይ ማሕበራዊ ውሕደት ምእንታን ክነብር ንምትብባዕ እዩ።
ከምኡ’ውን ብዘለና ብዝሒ ኣፈላላያ ዓቢይ ፍጻመታት ክብረ በዓላት ዚኻተት: ናይ ፕረሜር ጋላ ድራር (Premier’s Gala Dinner)፣ ናይ ብዙ ብዙህ ባህላዊ ሰሙን (Cultural Diversity Week ናይ ቪቫ ቪክቶሪያ ሕብረ ባህላዊ ክብረ በዓል (Viva Victoria Multicultural Festival) ከምኡ’ውን ናይ ቪክቶሪያ ሕብረ ባህላዊ ምሩጽነት ህያብ ስልማት (Victoria’s Multicultural Awards for Excellence)።


text:
ቆልዑ ካብ መንፈቕ ጽድያ ማለት ሸውዓተ ዓመት ምስ መልኡ ወይ ቀዳማይ ክፍሊ ምስ በጽሑ ክሳዕ መንፈቕ ቀውዒ ታሽዓይ ክፍሊ ዚበጽሑ ናይ ትምህርቲ ግዴታ ኣለዎም። ኣብቲ ቤትትምህርቲ ካሪክሉም ወይ ሲላቡስ ዚብሃል ናይ ትምህርቲ ዕዮ ኣሎ። ኣብኡ ብዛዕባ እቲ ቆልዓ ኪመሃሮ ዘለውን እቲ ትምህርቲ ብኸመይ መገዲ ከም ዚኸይድን ተጻሒፉ ኣሎ። ኣብ መባእታዊ ቤትትምህርቲ ትምህርትን መጻሕፍትን ንኹሉ ናጻ እዩ። መግቢ እውን ብዘይ ክፍሊት ይወሃብ።
ስእሊ: Colourbox
ከም መጠን ወላዲ ንድቅኻ ቤት ትምህርቲ ክትመርጽ መሰል ኣለካ። እቲ ቆልዓ ኣብቲ ከባቢኡ ዘሎ ቤትትምህርቲ ንኽምሃር መሰል ኣለዎ። ካልእ ቤትትምህርቲ ምስ እትደሊ ናብ’ቲ እትደልዮ ቤት ትምህርቲ ዚርከብ ዳይረክተር (rektor) ኬድካ ርክብ ብምግባር ኢኻ ቦታ ትሓትት። ቦታ እንተሎ ሽዑ ንደቅኻ ይቕበልዎም።
ነቶም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ኣብ መባእታዊ ቤት-ትምህርቲ ኪመሃሩ ዘይክእሉ ቈልዑ ተባሂሉ ዝተዳለወ ፍሉይ ቤት-ትምህርቲ (specialskola och särskola) ኣሎ። ‘ስፐሽያል-ስኩላን‘ ንኣብነት: ጽሙማን ወይ ናይ ምስማዕ ጸገም ንዘለዎም ቈልዑ የአንግድ። ‘ሳር-ስኩላን‘ ከኣ ነቶም ተገንዝቦኣዊ ወይ ውን ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገማት ንዘለዎም፡ ተመሃሮ የአንግድ። እዞም ኣብዘን ፍሉያት ኣብያተ-ትምህርቲ ዝመሃሩ ተመሃሮ ብቤት-ትምህርቶም ፍሉይ ናይ ኣመሃህራ ድጋፍ ይግበረሎም።
ዓይነት ትምህርቲ ኣብ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ
ዓይነት ትምህርቲ (Ämne) ዚበሃል: እቲ ቈልዑ ዚመሃርዎ ንኣብነት ከም ሕሳብ: ወይ ሽወደንኛ‘ዩ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ዚወሃብ ነፍሲ-ወከፍ ዓይነት ትምህርቲ: ተመሃሮ ኣብ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ምስ ወድኡ ኪፈልጥዎ ዘለዎም ዚሕብር መደብ ትምህርቲ (kursplan) ኣለዎ።
ትምህርቲ ጾታውነትን ጾታዊ ዝምድናን
ኣብ ኣብያተ-ትምህርቲ ሽወደን: ትምህርቲ ጾታውነትን ጾታዊ ዝምድናን (sex och samlevnad) ኣካል ናይ ስርዓተ- ትምህርቲ‘ዩ። ትሕዝቶ ናይዚ ትምህርቲ ብዛዕባ ፍቕሪ ኮይኑ፡ ምስ ካልእእይካ ክብረትን ማዕርነትን ዝዓሰሎ ማሙቕ ፍቕራዊ ዝምድና ብኸመይ ትምስርት ዝብል እዩ። ትምህርቲ ጾታውነትን ጾታዊ ዝምድናን ኣብ ሽወደን ንልዕሊ 50 ዓመት ክወሃብ ዝጸንሐ ትምህርቲ እዩ።
ነጥቢ (Betyg)
ድሕሪ ምብቃዕ ነፍሲ-ወከፍ መንፈቕ ትምህርቲ ንቘልዑ ነጥቢ ኪወሃብ‘ዩ። እቶም ቈልዑ ኣብ መወዳእታ መንፈቕ 9ይ ክፍሊ: ካብ መባእታዊ ቤትምህርቲ መዛዘሚ ነጥቢ (slutbetyg) ይወሃቡ‘ዮም።
ካብ ባሕቲ ሓምለ 2011 ዓ.ም. ንነጥቢ ዚምልከቱ ሓደስቲ መምርሕታት ኣለዉ። እቲ ነጥቢ ደረጃታት ኣለዎ ማለት ‘A: B: C: C: D: E: ከምኡውን F‘። ነጥቢ ‘F‘ ማለት እቲ ተመሃራይ ብሓደ ዓይነት ትምህርቲ ኣይሓለፈን ማለት‘ዩ። ነጥቢ ‘A‘ እቲ ዝለዓለ ነጥቢ‘ዩ።
ነጥቢ ብኸመይ ከም ዚወሃብ መምርሕታት ዘውጽአ ሃገራዊ ወኪል ትምህርቲ ሽወደን (Skolverket) እዩ። ሃገራዊ ወኪል ትምህርቲ ሽወደን መንግስታዊ ትካል‘ዩ። ንሱ ተምሃሮ ሽወደን ኣብ ውሕሰነት ዘለዎ ኣከባቢ ግሩም ትምህርቲ ንኺቐስሙን ይጽዕር።
ትምህርቲ ቋንቋ
ሓደ ካብ ወለዲ ወይ ክልቲኦም ወለዲ ካልእ ቋንቋ ኣደ እንተለዎም: እሞ እቲ ቋንቋ ኣብ ገዛ ዚዛረብዎ ቋንቋ እንተ ኾይኑ: እቲ ቈልዓ ነዚ ቋንቋ ኪመሃሮ መሰል ኣለዎ። ግን ከኣ እቲ ቆልዓ መሰረታዊ ናይቲ ቋንቋ ፍልጠት ኪህሉዎ ይግባእ። ኣብ ገዛውን ኩሉ ግዜ ዚጥቀመሉ ኪኸውን ይግባእ።
ካልእ ቋንቋ ኣደ ዘለዎም ተመሃሮ ሽወደንኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ (Svenska som andraspråk) ኪመሃሩ’ውን መሰል ኣለዎም። ሽወደንኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ንጀመርትን ነቶም ድሮ ቍሩብ ሽወደንኛ ዚኽእሉን’ዩ ተዳልዩ።ሽወደንኛ ከም ካልኣይ ቋንቋ ከም መደባዊ ትምህርቲ ሽወደንኛ እዩ ግን እቲ ኣመሃህራ ምስቲ ናይቲ ካልእ ቋንቋ ኣደ ዘለዎ ሰብ ተመሻሺኡ እዩ ዚካየድ።
ኩሎም ህጻናት ን9 ዓመታት ናብ መባእታዊ ቤትትምህርቲ ይኸዱ
ስእሊ: Colourbox
መቀራረቢ ክፍሊ (Förberedelseklass)
ሓደስቲ ናብ ሽወደን ዚመጹ ቈልዑ ዚመሃሩሉ መቀራረቢ ክፍሊ (Förberedelseklass) ዚበሃል ኣሎ። ኣብ መቀራረቢ ክፍሊ ተመሃሮ ሽወደንኛ ይለማመዱ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ትምህርትን ከኣ ይመሃሩ። እዞም ተመሃሮ መታን ብዝተኻእለ መጠን ብቕልጡፍ ናብ መደበኛ መባእታዊ ቤት ትምህርቲ ኪቕጽሉ ትምህርቲ ይወሃቦም። ንዕድመ: ቋንቋ‘ደን ዝሓለፈ ደረጃ ትምህርትን ኣብ ግምት ብምእታው: እቲ ትምህርቲ ዝተፈላለየ መልክዕ ኪሕዝ ይኽእል‘ዩ። ኣብ ብዙሓት ኮሙናት ሽወደን መቀራረቢ ክፍልታት ኣለዉ።
< ናብቲ ዝሓለፈ ገጽ
ናብቲ ዚቕጽል ገጽ
>
ናብቲ መውጽእ ኣርእስቲ ተመለስ


text:
ካብሰብወርቂ ኣብርሃ ትበሃል። ጓል 24-ዓመት መንእሰይ’ያ። ኣብ ቐረባ እዋን ‘ኣሶንያ’ ዘርእስታ መጽሓፍ ጽሒፋ’ላ። ኣብ ዕላማታት ዕዉት ህይወት ድማ ተተኩር። ሓዲሽ ወኪል ክፍሊ ትግርኛ ብርሃነ በርሀ ብዛዕባ’ታ መጽሓፍ ኣዕሊሉ’ሎ።
ድምፃዊ ሙሉጌታ ኣብ ትግራይ ኣብ ውቕሮ ክልተ ኣውላዕሎ እዩ ተወሊዱን ዓብዩን። ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝፀነሐሉ 23 ዓመታት ድማ በታ ኣብ 1977 ዓ.ም ዝወጸት ካሴቱ ይዝከር።
ብፍላይ "ዘይምፍቃር ይሓይሽ ከም ባሕታዊ ገዳም፣ጥሪ ዝሃበትኒ ህይወት ጓል ኣስመራ፣ዓርኰኮባይ" ዝብላን ካልኦትን ደርፍታቱ ብዙሓት ይፈትውዎን።
ድምፃዊ ሙሉጌታ ኣብ መቐለ ዓይደር ላዕለዋይ ሕክምና ንሰለስተ ኣዋርሕ ክሕከም ድሕሪ ምፅናሕ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ሰሉስ ምሸት እዩ ዓሪፉ።
ወዲ 58 ዓመት ድምፃዊ ሙሉጌታ በየነ በዓል ሓዳርን ኣቦ 6 ቆልዑን እዩ ነይሩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ጽንዓት
ጽንዓት
ነዚ ጽንዓት ዝብል ኣርእስቲ ጽሑፍና ከዳሉ ዝደረኸኒ ቀንዲ ምኽንያት ኣቀዲመ ክገልጽ እፈቱ። ኣጋጣሚ ኰይኑ ብወርሒ
ነሓሰ 1988 ኣብ ዋሽንግተን ዲ.ሲ. ዝተገብረሉ ጉባኤ ኤርትራውያን ብዝተረኸብኩሉ ግዜ፡ ሓደ ካብ’ቲ ንምርኢትን
ንመሸጣን ዝቐረበ ባትሪ “ ጽንዓት” ስም ዝተዋህቦ ኣርኣየኒ። ቀጺሉ’ውን ብሃልዮት ህዝባዊ ግንባር ከም ዝስራሕ ምስ
ገለጸለይ፡ ንኽኣምኖ ስለ ዘሸገረኒ፡ ሰጋእ እናበልኩ” ባትሪ ካብ ምስርሑ ምቅማጡ (storing) ዘሸግር ስለ ዝዀነ፡
ከመይ ጌርኩም ዕምሩ ምእንቲ ከይሓጽር ወይ ከይባላሾ ክትከላኸልዎ ትኽእሉ?” ኢለ ምስ ሓተትክዎ “ እወ እትርድኦ ሰብ
ኢኻ መስለኒ….” ኢሉ፡ ሹዱሽተ ባተሪታት ብናጻ ክህበኒ ከሎ፡ እዚ ጽንዓት ዝብል ብዕምቖት ከተሓሳስበኒ ጀመረ። ኣብ
መጨረሽትኡ’ውን ብጽሑፍ መልክዕ ከቕርቦ መደብኩ።
ይኹን እምበር፡ ካብ’ቲ ልዕል ኢልና ዝጠቀስናዮ ዋጋ ባትሪ ነዚ ጽሑፍ ከዳሉ ዝወሰደለይ ግዜ ይበዝሕ። ምኽንያቱ ጽንዓት
ዝብል ቃል ብውልቃዊ እንተዘይኰይኑ፡ ብሓፈሻዊ ባህሪ (individual versus mass psychology) ብሰፊሑ
መጽናዕቲ ስለ ዘይተገብረሉ ኢዩ። ምኽንያቱ ኣብዚ ግዜ’ዚ ኩላትና ብሓደ ቃል ሰሚርና “ጽንዓት” ዝብል እንኸተል ዘለና፡
መሰረቱ ካብ ብሕቲ ኣተዓባብያና ዝመጸ ኢዩ። ኣብ ሞንጐ ኩላትና ተቐባልነት ስለ ዝረኸበ፡ ኣብ መጨረሽታ ናይ ሓባር
ስሚዒት (collective conscience) ክኸውን ከኣለ (1)።
ብዝተረፈ ንጽንዓት ብንኣምነሉ ነገር ተደሪኽና ብሓባር ኰነ ኣብ ብሕቲ ህይወትና ምስ እነዘውትሮ፡ ኣብ ዝደለናዮ
ክንበጽሕ ንኽእል። እዛ ዘለናያ ዓለም ብስነ-ፍልጠትን ኢደ-ጥበብን ብዝበለጸ ክትምዕብለሉ ዝኸኣለት ምኽንያት፡ ብሳላ
ጽንዓት ዝብል ቃል ኢዩ። ንኣብነት ኣልበርት ኣንስታይን ብዝረኸቦ ሓዲሽ ስነ-ፍልጠት ኣቶሚክ ቦምብ ንክስራሕ መንገዲ
ዝኸፈተ ክኸውን ከሎ፡ ብፍላይ ብተምሳል ሓሳብ (Relativity Theory) በተን ዝቐለላን ዝሓጸራን ፊደላት ላቲን
ንምድላው ወይ ሰሪዑ ንምቕራብ ዝወሰደሉ ግዚያት ሰላሳ ዓመታት ኣቢሉ ይኸውን። እወ ዳርጋ ፍርቂ መዋዕል ህይወቱ!
ብዙሓት ሰባት ብዛዕባ ጠባዩ ክገልጸሎም ክሓትዎ ከለው “ ሓንሳእ ዝጀመርክዎ ስራሕ ኣይገድፎን ኢየ። ከምኡ’ውን ካብ
ዝዀነ ሓንቲ ነገር ከይደለኹ፡ ባዕላይ ንባዕለይ ዝመርሕ ሰብ ብምዃነይ ሕጉስ ኢየ” ይብሎም ነበረ። ስለዚ ፍረ ሓሳቡ
ጽንዓት ኰነ ነብስኻ ምኽኣል ኣዝዩ ኣድላዪ ከም ዝዀነ ይገልጽ። ከምኡ’ውን ኣብዚ ግዜ’ዚ… ጽንዓት ዝብል ቃል ኣብ
ኤርትራ ስረጸተ-ሓሳብ ዘነጸባርቕ ስለ ዝዀነ፡ ኣመጻጽእኡ ከመይ ከም ዝዀነ እንሆ ብዝመስለና ብሓጺሩ ንፍልሞ።
ጽንዓት እንታይ ማለት ኢዩ?
ዝዀነ ሰብ ዝገጥምዎ ሽግራት፡ ዕንቅፋታት፡ ፈተናታት ወዘተ… እናተቃወመ፡ ሓንሳእ ዝጀመሮ ስራሕ ክሳዕ ዝፍጽም ከየቛረጸ
ብዘካይደሉ ግዜ ጽንዓት ይበሃል (2)። ወይ ከኣ ባህርያዊ ጽንዓት (psychological hardiness) ማለት ሓደ
ካብ ዓቅሙ ንላዕሊ ዝጓነፍዎ ግድላትን ሽግራትን ከይተዳህለ፡ ከይተናወጸ መፍትሒ ንኽረኽበሎም ዘርእዮ ዘየቛርጽ ጻዕሪ ወይ
መኸተ ኢዩ (3)። ብሓጺሩ ጽንዓት ማለት ፍጡር ሰብ ከይተሓለለ ዘርእዮ ዘይጭበጥ፡ ዘይድህሰስ ረቂቕ ባህሪ ኢዩ።
ስለ ጽንዓት ዝምልከቱ ሐተታታት
ይኹን እምበር ሽሕ’ኳ ጽንዓት ባህሪ ሰብ ዘመልክት እንተዀነ፡ ንማንም ብተውህቦ፡ ብዕድሎት ወይ ብወለዶ ዝኣክል ዝስረጾ
ኣይኰነን። እንታይድኣ ከም ዝገለጽናዮ፡ ካብ እነሕልፎ ናብራ ወይ ኣተዓባብያ ዝኣክል ዝልመድ ጠባይ ኢዩ።
ስለዚ ጽንዓት ነብሱ ዝኸኣለ ጽንሰ-ሓሳብ (concept) ብምዃኑ መጠን፡ በብግዚኡ ኣብ ትምህርቲ መድርኽ ብዙሓት
ሊቃውንቲ ዘካትዑ ሓተታታት ወይ ርእይቶታት ዘቅርብሉ ኢዩ። ነዚ ብቃል ወይ ብሓሳብ ጥራይ ከይኰነስ፡ ከምኡ ብግብሪ
ሓቅነቱ ንምርግጋጽ ብዝተፈላለዩ ብልሓታትን መንገድታትን ከም እተመራመርሉ ኣብ ዝስዕብ ክጥቀስ ይከኣል።
ስለ ጽንዓት ዝተገብረ ምርምር
ጽንዓት ካብ ክእለት (4)፡ ካብ ዘይምዕዋት (5)፡ ካብ ብሄር ከምኡ’ውን ካብ ዕድመን ጾታን ፍልልይ (6) ካብ
ምጽማም፡ ካብ ብቀሊሉ ዘይምስሓት (7) ካብ ምትብባዕ (8) ካብ ልዕል ዝበለ ትምህርቲ ዝኣክል (9) ከም ዝስረጽ
ተፈሊጡ ኣሎ። ንኣብነት ሓንሳእ ዝተሰነፈ ሰብ ክሳብ ዝዕወት ደጋጊሙ ዘርእዮ ጻዕሪ መረዳእታ ክዀነና ይኽእል። ብኻልእ
ወገን ዝዀነ ካብ ዕድመ ምድፋእ ዝኣክል ካብ’ቲ ብጽሒ ዘይኣኸለ ጽንዓት ብምርኣይ ንዝገጥምዎ ሽግራትን ግድላትን መፍትሐ
ክረኽበሎም ይጽዕር። መበቆሉ ካብ ሓደ-ሓደ ብሄራት ዝዀነ ሰብ ብዝበለጸ ጽንዓት የርኢ። ካልእስ ይትረፍ ወዲ ተባዕታይ
ካብ ጓል ኣንስተይቲ ብጽንዓት ጸብለል ከም ዝብል ብምርምር ዝተረጋገጸ’ኳ እንተዀነ፡ ክሳብ ክንድ’ቲ ከተኣማምን
ኣይከኣለን። ኣብ መጨረሽታ ብቀሊሉ ዘይስሕት ከምኡ’ውን ብግዜ ሽግር ኰነ ዘድሊ ጉዳይ፡ ዋኒን፡ ስራሕ ወዘተ ክፍጽም ከሎ
ምትብባዕ ወይ ድጋፍ ዝተገብረሉ ሰብ ተስፋ ስለ ዝስምዖ፡ ብዝበለጸ ጽንዓት ከርኢ ይኽእል።
እምበኣርከስ ናይ ሓባር ባህሪ ብምኽታል ከምኡ’ውን ልዕል ኢልና ዝጠቀስናዮም ሓተታታት መሰረት ብምግባር፡ ኣብ
ሕብረተ-ሰብና ብዝተፈላለዩ መንገድታት ኣበሃህላን ከመይ ጌርና ከም እንዘውትሮም ንመልከት።
ምርቃ ንምብጻሕ
ኣደታትና ወይ ኣቦታትና ክምርቁ ከለው “ ደው በለለይ! ብርኽካ የጽንዓዮ ይብሉ። እዞም ዝጠቀስናዮም ሙሉኣት ሓሳባት
ብግልጺ ኰነ ብዝመሳሰል ትርጉም ጽንዓት ዝብል ቃል ዘንጸባርቁ ኢዮም። ብሓጺሩ ንኻልኦት ንኸነተባብዕ ሰናይ ምንዮትናን
ድልየትናን እንገልጸሎም ቃላት ምዃኖም ብዝጠቀስናዮ ምርምር ተረጋጊጹ ኣሎ።
ቃል-ኪዳን ንምሕላው
ብሕልፊ ኣብ ገለ ክፋል ኤርትራ ብዛዕባ ቃል-ኪዳን ወይ ስርዓት መርዓ ዘርኢ ጉዳይ ብሃይማኖት ወይ ብባህሊ ጥራይ
ከይኰነስ፡ ምስ ስርዓት እንዳባ (ብውርሻ መሬት) ዝተኣሳሰረ ኢዩ። ንኣብነት ብኣባ ያዕቆብ ገብረኢየሱስ ብዛዕባ ሓንቲ
ወረጃ “ ለባም ሰበይቲ ወርቂ ጽናዕቲ” ዝብል ዝተደርሰ ምንባብ የድሊ። ስለዚ ቃል-ኪዳን ብጽቢብ ከይኰነስ፡ ብሰፊሑ
ኣቃልቦ ዝወሃቦ ኢዩ። ብዝተረፈ እቲ ቀንዲ መልዓሊ ኣርእስትና ሓፋሽ ባህሪይ (Social Psychology) ስለ ዝዀነ፡
በዚ ኣንጻር ቃል-ኪዳን ከመይ ጌይሩ ሰሚሩ ከም ዝጸንዕ ነዞም ዝስዕቡ ምስላታት ምጥቃስ የድሊ፡-
-ጽንዓት ይሃብኩም፡ ንኢዮብ ዝደበሰ ይደብስኩም።
-ጓል ዓድኻ እንተ ተመርዓኻያ ሰበይትኻ፡ እንተፈትሓኻያ ሓፍትኻ።
-ክዳን እምበር ኪዳን ኣይበልን።
-ሳዕስዕ’ሞ ሓዳርካ ኣይትረስዕ።
ስለዚ ብሰንኪ ሞት ዝመጽእ ሽግር ሓዳር ምእንቲ ከይፈርስ፡ ከይዘናበል “ጽንዓት ይሃብኩም” እናበልና ንድብስ፡ ነተባብዕ።
ካልእስ ይትረፍ ብምእትታው ዝተመስረተ ምሕዝነት ድሕሪ ምፍታሕ እውን ጸኒዑ ከም ዝነብር የረድኣና።
ቅንዕናን ፍትሕን ንምኽባር
ኣብ ኤርትራ ልዕሊ ኹሉ ፍትሕን ቅንዕናን ከም ዝኽበር መረዳእታ ክዀኑና ዝኽእሉ ብዝሒ ስርዓታት እንዳባ ኢዮም።
ብስርዓት-ህዝቢ (ዲሞክራሲ) መሰረት ነፍሲ-ወከፍ ብሄር ናይ ገዛእ ርእሱ ሕግታት እንተለዎ’ኳ፡ ብብዝሒ ዝረኣይሉ ግና
ኣብ ከበሳታት ኤርትራ ኢዩ። ካብ ኣውራጃታት ሓሊፉ ክሳብ ወረዳታት ዝዝውተሩ ዝተፈላለዩ ስርዓታት ኮንቶ ሮሲኒ ዝመዝገቦም
ኣለው። ካልእስ ይትረፍ ብዙሓት ምስላታት ትግርኛ ብዛዕባ ፍትሕን ፍርድን ዝገልጹ ክዀኑ ከለው፡ እቲ ጽንዓት ዝብል ቃል
ከየንጸላለዎም ኣይተረፈን። ንኣብነት፡-
-በትሪ ሓቂ ትቀጥን እምበር ኣይትስበርን።
-ሕጊ ይነብር ተተኺሉ፡ ስርዓት ይነብር ተዛዊሩ።
-ሰማይ ኣይግልበጥ፡ ፍርዲ ሰለስተ ኣይልወጥ።
ከም ኣበሃህላኡ ትቀጥን ማለት ትጸንዕ ማለት ኢዩ። ከም ዝገልጽናዮ፡ እንጥቀሞም ቃላት ይለዋወጡ ድኣ’ምበር፡
ዘይሮምሲ…ነቲ ድጉል ሓሳብና ምግላጾም ኣይተርፍን።
ፍጹም ጅግንነት ንምርኣይ
ዳርጋ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ብሰብእነት ወይ ብጅንነት ዝኣምን ኢዩ። ብሕልፊ ኣብ ሓደ-ሓደ ክፋል ኤርትራ ስሚዒት
ሰብእነት ኣጸቢቁ ዝሰፈነሉ መረዳእታ ክኸውን ዝኽእል ኣጸዋውዓ ስም ኢዩ። ስለዚ ዝዀነ መንእሰይ ኣብ ክንዲ ብስሙ፡ ብስም
ኣቡኡ ወዲ በርሀ፡ ወዲ ሸቓ፡ ወዲ ባሻይ፡ ወዲ’ዞም ዓበይቲ ወዘተ እናተባህለ ኢዩ ዝጽዋዕ። መንግስቲ ጣልያን ነዚ ስለ
ዝፈለጠ ከኣ’ዩ ዕስክርና ኣብ ኤርትራ ዘስፋሕፍሐ። ስለዚ ዝዀነ መንእሰይ ካብ ንእስነቱ ኣትሒዙ ንሰብእነት መምርሒ
ዝዀንዎ ቃላት፡-
-ድሎ ከይትዕሎ፡ ጽናዕ ከይትምናዕ።
-ካብ ወዲ ደረቅ፡ ካብ ዓጽሚ መረቅ።
-ተመኪሕካ ኣይትህደም።
ዝብሉ ዝስረጽዎ (introjection) ምዝርዛር የድሊ። ነዚ ዝረኣዩ ትግሬ ማለት ኤርትራዊ “ደረቅ ነው” እንተበሉ
ከም ትዕዝብቲ ክቁጸረሎም ይግባእ።
መጸውዒ ስም ንምሃብ
“ዓንዲ” ምልክት ጽንዓት ኢዩ። “ከመ ዓምደ ፅኑዕ” እኳድኣ ይበሃል። ዋላ’ኳ ብኻልእ ኣተራጓጉማ መጸግዕየይ ወይ
ደጋፊየይ ዝብል እንተዀነ። ይኹን እምበር እዚ መልዓሊ ኣርእስትና ዝዀነ ኣብ ኣእምሮ ሕብረተ ሰብና ከይወጸ ቁልጭ ኢሉ
ዝረኣየሉ ክንፈልጥ እንኽእል፡ እቶም ኣቦታትና ካብ ውሉድ-ወለዶ ዘዘውትርዎም ኣስማት ክንመራመረሎም ጥራይ ኢዩ። ስለዚ
ከም ዓምደጽዮን፡ ዓምደሚካኤል ወዘተ ዝኣመሰሉ ክጥቀሱ ይከኣሉ።
ፍቅሪ ሃገር ንምግላጽ
ሓላፍን መጻእን ዕድል ኤርትራ ምስ’ቲ ስነ-ምድራዊ ኣቀማምጥኣ ዝተኣሳሰረ ኢዩ። በዝን ክንድዝን ዝኣክል ዳርጋ
መብዛሕትኦም ህዝብታት ኤርትራ ካብ ወጻኢን ውሽጥን መጥቃዕቲ ከምኡ ካብ ሓደገኛታት ኣራዊት ንምክልኻል ኣብ ብርኽ ዝበለ
ስፍራታት ንምንባር ዝተገደዱ። ስለዚ’ውን “ እምባ ንጽንዓት፡ ማይ ንጽምኣት” ዝብል ብሂል ምስ’ዚ ዝገለጽናዮ ዝተኣሳሰረ
ኢዩ።
ቀጺሉ’ውን ኣብ’ዚ በጽሕናዮ ዘሎና ሰውራዊ ዘመን፡ ብሃልዮት ህዝባዊ ግንባር ዝተዳለው ብዙሓት ደርፍታት፡ ተንቀሳቀስቲ፡
ምርኢታት ወዘተ ብዛዕባ ጽንዓት ሰውራ ኤርትራ ኢዮም ዝገልጹ። ከምኡ’ውን እቲ “ኣይትምበርከኽ-Never kneel
down” ዝብል መጽሓፍ ምስ’ቲ ብርክኻ የጽንዓዮ ዝብል ሰናይ ምርቃ ዝሳማማዕ ኢዩ። እዚ ቃል (ኣይትምበርከኽ) ብግዜ
ብረታዊ ቃልሲ ርሱን ጭርሖ (slogan) ከም ዝነበረ ይዝከር። ብሕልፊ ከም ተወላዶ ስፓርታ ማለት ጥንታውያን ግሪኽ
ብግዜ ስቅያትን ውግእን ዘዘውትርዎ ዝነበረ ትሪ ወይ ጽንዓት (stoicism) የንጸባርቅ።
ብተምሳል ወግዒ ንምግላጽ
ኣርእስቲ ጽሑፍና ኣብ ብዙሓት መጽሓፍቲ ከም ጽውጽዋይ ወይ ዛንታ መልክዕ ተጠቂሱ ይርከብ። ንኣብነት ኣብ “ጥንታዊ
ወግዕን ብሂልን ኤርትራ” ዝብል ዝተደርሰ መጽሓፍ እስኪ ‘በዓል ጉራዕ ቆራጽ ዕንፅጨይቲ” ዘርእስቱ ከም ኣብነት ጌርና
ንውሰድ። እቲ ቆራጽ ዕንጨይቲ ብዝወረዶ ሓደጋ ሞት ዝኣክል ናብ ገዝኡ ተመልሰ። ድሕሪ ምሕዋዩ ግና፡ እንደገና ብድድ ኢሉ
ናብ ደገ ክወጽእ ከሎ፡ እታ ሰበይቱ “ ኣታ ናበይ ገጽካ ኢኻ ትኸይድ ዘሎኻ?” ኢላ ሓተቶ’ሞ፡ ትቅብል ኣቢሉ “ ኣንቲ
ዕንጨይቲ ከምጽእ’የ” በላ። እቶም ነዚ ዝሰምዑ እኩባት ሰባት “እዚ ኹሉ ሓደጋ እንተወረዶ’ኳ፡ ገና ንሰበይቱ ሰናይ
ነገር ክገብር ይሓስበላ” እናበሉ ኣስደመሙ። ግን እናፈለጡ ወይ ከይተፈለጦም ዘገረሞም ዝነበረ እቲ ጽንዓቱ ኢዩ።
መደምደምታ
ጽንዓት ዝብል ኣምር፡ ብውልቂ ዀነ ብሓባር ኣብ ዕለታዊ ተግባራትናን ሓሳባትናን ከም እነዘውትሮ፡ እንሆ ልዕል ኢልና
ዝዘርዘርናዮም ቃላትን ብሂላትን መረዳእታ ክዀኑና ይኽእሉ። ዝዀነ እውን ነዚ ጽሑፍ ድሕሪ ምንባቡ፡ ዝጠቀስናዮ ቃል
ከይፈለጠ ወትሩ ከም ዘዘውትሮ ሕጂ ትዝ ክብሉ ይኽእል ይኸውን። ምኽንያቱ ዝለመድካዮ ጠባይ ከም ዘይናትካ ጌርካ ብምርኣይ
(detachment) ወይ ግልል ኢልካ እንተ ዘይኣስተውዕልካሉ: ፈጺሙ ኣይስማዕካን ዋላ’ውን ኣይፍለጠካን ኢዩ።
ብዝተረፈ ኣብ ኣሜሪካን ዩኒቨርስቲ ከሎኹ፡ ሓደ ፕሮፈሶር እዚ ጽሑፍ እንተድኣ ናብ እንግሊዝ ተርጒመ ኣቅሪበሉ፡
ኣብ ክንዲ ምዱብ ድርሰት (term paper) ከም ዝቅበለኒ ነግሩኒ ነይሩ። ትውልዱ ዩጎዝላቭያዊ ክኸውን ከሎ፡
ብስነ-ሰብ (Anthropology) ብዘመልክት ብዙሕ ዝትመራመረን ዝጸሓፈን ኢዩ። ግን ብሰንኪ ርቀት ባህልናን ቋንቋናን
ኣረኣእያናን ዝኣክል፡ ዝወርዱ ወጥርታት ወሰንቲ ብምዃኖም፡ ብግዚኡ ክትርጉሞ ኣይፈቀድኩን።
ጥቅስታት፡-
1. Sahakian, W.S> (1972) Collective Conscience. By Emile Durkheim in Social
Psychology. Experimentation, Theory, Research.
2. Schofield, W. (1943) An Attempt to Measure Persistence in its
Relationship to Scholastic Achievement. Journal of Experimental Psychology.
3. Marrissy, C. (1986). Measurement of Psychological Hardiness in
Adolescents. Journal of Genetic Psychology. 148 (3).
4. Brintall, A.K. (1940). A Preliminary Study of Persistence and Ability.
Psychological Bulletin. V. 37.
5. Weiner, B. (1965). The Effects of Unsatisfied Achievement Motivation of
Persistence and Subsequent Performance. Journal of Personality (33)1.
6. Ibid (3)
7. Ryons, D.G. (1963). The Measurement of Persistence. An Historical
Review. Psychological Bulletin (36) 9.
8. Ganeller, R.J. (1984) Hardiness and Social Support as Moderators of the
Life Stress. Journal of Personality and Social Psychology (47) 1. See also
Pines, M. (1986). Psychological Hardiness. In the Pleasures of Psychology.
By Daniel Goldman and et. al.
9. Thornton, G.R> (1941). The Use of Tests of Persistence in the Prediction
of Scholastic Achievement. The Journal of Educational Psychology.


text:
ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣብይ አሕመድ ወታሃደራዊ ሰራዊት’ታ ሃገር ኣብ ጸወታ ፓርቲታት ዝሳተፍን ምስ ዝመጸ መጺኡ ዝኸይድ ክኸውን የብሉን ኢሉ። ዶ/ር አብይ ነዚ ዝበለ ንኣዘዝቲ ሰራዊት’ታ ሃገር አኺቡ መግለጺ ኣብ ዝሃበሉ እዋን ምኳኑ ቤት ጽሕፈቱ ኣፍሊጡ’ሎ።
ቀዳማይ ሚንስትርን ጠቕላሊ ኣዛዚ ሓይልታት ምኽልኻልን አብይ ኣሕመድ ኣብቲ ሚንስትር ምኽልኻል ሞቱማ መቃሳ፡ ሓለቓ ስታፍ ጀነራል ሳሞራ የኑስ ዝአበሉ ነባር ኣዘዝቲ ሰራዊት ኸምኡ’ውን ኣፈ ጉባኤ ነበር አባዱላ ገመዳን ካልኦትን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣኼባ ሰራዊት ምኽልኻል ካብ ፖለቲካዊ ወገንተኝነት ነጻ ዝኾነ መራሕቲ እንተቐያየሩ’ውን ጸኒዑ ደው ዝብል ኽከውን አለዎ ኢሉ።
“ኢህወዲግ ፖለቲካዊ ስርሑ ምስራሕ ስኢኑ ብናቱ ስንፍና ወዲቑ እንተኾኑ ህዝቢ ምስ ዝመረጾ ፓርቲ ክቕጽል ዝኽእል ሰራዊት ክኸውን ኣለዎ ምስ ዝመጸ ፓርቲ መጺኡ ዝኸይድ ሰራዊት እንተኾይኑ ኪሳራ’ዩ።”
ዶ/ር አብይ አሕመድ ኣተሓሒዙ ኣብ ጸወታ ፓርቲታት ካብ መጀመርያ ክሳብ መወዳእታ ዘይሳተፍ ሓይሊ ልክዕ ከም ናይ ተዘዋዋሪ ኹናት ብናይ ርሕቐት መቆጻጽሪ ምትእትታው ዝገብር እንተኾይኑን ጽልዋ ዘሕድር እንተኾይኑ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ኢና ክንኣትው ሕንፍሽፍሽ ድማ ዘይሩ-ዘይሩ ዝጎድእ ከም ትካል ንሰራዊት ምክልኻል’ዩ" ኢሉ።


text:
ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክካየድ ዝቀነየ ኣኼባ ብምትሕብባር USAID፣ ኢትዮዽያ፣ናይ ኣሜሪካ ትካል ምንካይ ስግኣት፣ምንስቴር ወፃኢ ኣሜሪካን ስትራተጂካዊ መፅናዕቲ ርሑቅ ምብራቅን ደቡብ እስያን’ዮም።
ቀንዲ ትኹረት‘ቲ ዓውደ-ፅንዓት ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንፅንፋዊ መልእኽታት ምግታእ ዝብልን ወከልቲ 14 ሃገራትን እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላትን ሲቪካዊ ማሕበራትን ተሳቲፎም።
ዶ/ር ቤንጃሚን ኒክልስ ኣብ ኣፍሪቃ ኪኢላ ተሳገርቲ ገበናት፣ትርጉም ፅንፈኛ መልእኽታት እንታይ ምኻኑ ክገልፁ ከለው፣ቀርኒ ኣፍሪቃ‘ውን ኣብ ትሕቲ ስግኣት ፅንፈኛ መልእኽታት‘ዩ ይብሉ።ንሶም ወሲኾም”ተሳተፍቲ ብዛዕባ ዝተፈላለዩ መልካዓት ፅንፈኛነትን ህውከተኛ ፅንፈኛነትን ተዘራሪቦም‘ዮም።ኣብ‘ዚ ዞባ‘ዚ ብዛዕባ ዘለው ዝተፈላለዩ ጉጅለታት‘ውን ኣልዒልና ኢና።ብሓፈሽኡ ዓለም-ለኸ ብድሆ ከምዝኾነ ተረዳዲእና” ኢሎም።
ብመንፅር ፅንፈኛነትን ህውከትን ቀዲሞም ዝስርዑ ኣል-ቃይዳን ኣል-ሸባብን‘ዮም።ዶ/ር ቤንጃሚን ክልቲኦም ጉጅለታት ናይ ፅልኣትን ህውከትን መልእኽታት የማሓላልፉ ከምዝፀንሑ ጠቂሶም።
ኣብ‘ቲ ኣኼባ ዝተሳተፉ ወከልቲ ሃገራትን ትካላትን፣መልሰ-ግብሪ መልእኽቲ ፅንፈኛታት እንታይ ክኸውን ከምዝግባእ‘ውን ተማኺሮም‘ዮም ይብል እስክንድር ፍሬው ዝላኣኾ ሪፖርት።


text:
ኤርትራዊት- ኣሜሪካዊት ወ/ሮ ኣልማዝ ነጋሽ ኣብቲ ኣብ መጀመርታ'ዚ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝተኻየደ ዋዕላ መራሕቲ ዩናይትድ ስቴይትስን-ኣፍሪቃን ክርከቡ ዕድል ዝረኸቡ ሓንቲ'ያ።
ወ/ሮ ኣልማዝ ነጋሽ ኣብቲ እዋን ካብ "መድረኽ ሕብረት ኣፍሪቃ" ሽልማት " ኣፍሪቃውያን ዲያስፖራ ሃነፅቲ ድልድል" ካብ መንጎ ዝተሸለሙ ሓንቲ 'ያ።
ወ/ሮ ኣልማዝ መስራቲት ንመክሰብ ዘይቆመ ትካል ኣፍሪቃ ዳይስፖራ ኔት ወርክ ክትከውን ኸላ ብተወሳኺ ኣብ ትነብረሉ ከባቢ ድኽነት ንምንካይ ናይ ዝፅዕር ትካል ስቴፕ ኣፕ ኣካያዲት ስራሕ'ውን እያ።
እቲ ሽልማት ኣብ ልምዓት፣ ምጥንኻር ዝምድናታትን ፣ ናብ ኣፍሪቃ ተመሊሶም ኣበርክቶኦም ንዝገብሩ ኣፍሪቃውያን ዘተባብዑ ኣፍሪቃውያን ደያስፖራ ዝወሃብ'ዩ።
ወ/ሮ ኣልማዝ ነጋሽ ኣብ ዩናይትድ ስቴይትስ ከተማ ሳንሆዜ ክፍለ ግዛኣት ካሊፎርንያ'ያ ትነብር።
ምሉእ ተመክሮኣ ንምስማዕ ኣብ ታሕቲ ንዘሎ ምልክት ድምፂ ጠውቁ።


text:
እዚ ንዋና ከተማ ኢትዮጵያ ምስ ወደባዊት ጅቡቲ ዘራኽብ መንገዲ ባቡር 750 ኪ.ሜ ዝተዘርገሓ ኮይኑ አስታት 4 ቢልዮን ዶላር ወጻኢ ከምተገብረሉ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ኣብቲ ኣብ አዲስ አበባ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት ምረቓ ብርክት ዝበለ ቁጽሪ ዘለዎም ሰበ-ስልጣን መንግስቲን ነበርቲ’ታ ከተማን ተረኺቦም’ዮም።
እዚ መንገዲ ባቡር ናይ መጀመርያ ብሓይሊ ኤሌትሪክ ዝሰርሕ ኣብ አህጉር ኣፍሪቃ ዝተዘግሓ መንገዲ ባቡር እዩ።
እዚ መንገዲ ባቡር ነቲ ኣብ 1800 ብፈረንሳ ዝተሰርሓ መንገዲ ባቡር ዝትኽእ’ዩ።
ናይ ኢትዮጵያ መንገዲ ባቡር ናይ ኮሚኒኼሽን ማነጀር አቶ ደረጄ ተፈራ ብዛዕባ’ቲ ፕሮጀክት ከምዚ ይብሉ።
“ እዚ ካብቲ ንኣፍሪካ ንምርኻብ ዝስራሕ ፕሮጀክት አካል’ዩ። ንኢትዮጵያ ምስ ካልኦት ጎረባብቲ ሃገራት’ውን ክትራኸብ እድል ዝኸፍት’ዩ ብተወሳኺ ዋጋን ግዜን መጉዓዝያን ዘጉድል ኾይኑ ካብ ብኸላ ነጻ ዝኾነን ዝሕደስ ጸዓት ዝጥቀምን’ዩ።”
እዚ ብቻይናዊ ናይ ምሕንድስና ትካል ዝተሓንጸ መንገዲ ባቡር ሰለስተ ርብዒ ካብ ወጻኢታቱ’ውን ብናይ ቻይና ባንክ ዝተሸፈነ ኽከውን ከሎ ዝተረፈ ድማ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ሸፊኑዎ።
ብተወሳኺ ቻይና ነቲ መንገዲ ባቡር ነተን ባቡራት ንዝሰርሑ ሰባት ስልጣና ትህብ’ላ።
ኢኮኖሚ ኢትዮጵያ ብ8 ሚእታዊት ይዓብይ እንተሎ’ኻ ትሑት ኩነታት መንገዲን ነዊሕ ዝጸንሑ ጽርግያታትን ጸገም ኮይኖም ምጽንሖም ይፍለጥ።
ብተወሳኺ ኢትዮጵያ 5,000 ኪ.ሜ ርሕቀት ዝሽፍን ካልእ መንገዲ ባቡር ውሽጢ ሃገር ኣብ 2020 ንምሕናጽ መደብ ከምዘሎ ተፈሊጡ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
እቶም ሕጹያት ፕረዝደንታዊ ምርጫ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳያት ሩሲያ፣ኢሚግሬሽንን ካልኦት ዛዕባታት ብርሱን ተኻቲዖም ኣለው።ኣፍሪካዊያን ፖለቲካዊ ተንተንቲ ነዚ መልሲ ሪፖብሊካን ሕጹይ ምስ ናይ ኣፍሪካ ምርጫ ብምምስሳል ብማህበራዊ መራኸቢ ቲዊተር የባጭውሉ ኣለው።
ሂላሪ ክሊንተንን ዶናልድ ትራምፕን ንኻልኣይ ግዜ ኣብቲ ናይ ትማሊ ናይ መወዳእታ ክትዖም ናይ ኢድ ሰላምታ ኣይተለዋወጡን።
ዶናልድ ትራምፕ መስርሕ ምርጫ ዩናይትድ ስቴትስ ተጨበርቢሩ ክብሉ ብዛዕባ ዝሃብዎ ተደጋጋሚ ርእይቶ ነቲ ውፅኢት ክቕበሉዎ እንተኾይኖም ተሓቲቶም ነይሮም።
“ኣብ እዋኑ ክርእዮ እየ።ሕዚ ኣይሪኦን ዘለኹ።ኣብ እዋኑ ክርእዮ እየ።ዝርኣኹዎ ሕማቕ እዩ።ቅድሚ ኩሉ እቶም መሓውራት ዜና ኣይእመኑን እዮም።ንኣእምሮ ብዙሓት ኣድመፅቲ መሪዞም እዮም።”
ክሊንተን መልሲ ትራምፕ ዘፍርሕን ኣንፃር ፖለቲካዊ ባህሊ ዩናይትድ ስቴትስ ዘቕነዐን እዩ ኢለን።
“ንዴሞክራሲና የንእሶን የውርዶን እዩ ዘሎ፡ንዓይ ካብ ክልተ ቀንዲ ፓርትታት ናይ ሓዲኡ ወኪሉ ሕፁይ ዝኾነ ሰብ ከምዚ ዝበለ መርገፂ ክሕዝ ዘሰንብድ እዩ” ክብላ ሂላሪ ክሊንተን መሊሰን።
ኣብ ጉዳይ ሩሲያ፡ ኣንጻር ኣሜሪካ ዝዓለመ ናይ ኮምፒተር መጥቓዕቲ ኢድ ሩስያ እንተሃልዩ ክኹንንዎ እንተኾይኖም ዝተሓቱ ዶናልድ ትራምፕ ከምዝኹንንዎ ብምግላፅ ይኹን እምበር ቻይና ወይ ካልእ ፈፂሙዎ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም።
ብዛዕባ ብትሽዓተ ደቂ ኣንስትዮ ዝቐረበሎም ዘይስነምግባራዊ ተግባር ብዝምልኸት ዝቐረበሎም ክስታት እውን ትራምፕ ነፂጎምዎ ኣለው።
ሂላሪ ክሊንተን ብወገነን ብኣስታት ሸውዓተ ሚእታዊት ፀብለልታ ኣብ ዝመርሓሉ ዘለዋ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣድመፅቲ ልዕሊ 30 ክፍለ ግዝኣታት ኣቐዲሞም ድምፆም ኣብ ምሃብ ይርከቡ።
እዚ ከምዚ’ሉ ኸሎ ናይ ሎሚ ዘበን ምርጫ ዩናይትድ ስቴትስ ኣደዳ ባጫ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃን ኮይኑ’ሎ። ብዙሓት ጉድለት ምስ ዝዕብልሎ ፖለቲካዊ ውድድር ኣፍሪካ እናመሳሰሉ ንመስሓቒ ይጥቀምሉ ኣለው።ኣፍሪካዊያን ኣብ ልዕሊ ናይ ኣሜሪካዊያን ፖለቲካ ከባጭዉ ልሙድ ኣይኮነን።
ፖለቲካዊ ተንታኒ ራያን ካሚንግስ ካብ ከተማ ኬፕ ታውን ደቡብ ኣፍሪካ ብዙሓት ኣማኢቲ ናይ ቲዊተር መልእኽትታት ንሪፖብሊካን ሕጹይ ዶናልድ ትራምፕ ምስ ዝኾነ ይኹን ኣፍሪካዊ መራሒ ከወዳድር ዝተሓቲቱ ካሚንግስ መልሲ ንምሃብ ፍቓደኛ ኣይኮነን።
ትራምፕ ንመቐናቕንቶም ክትእሰር ኣለዋ ምባሎም ገለ ኣፍሪካዊያን ምስ መራሕቲ ኣፍሪካ ኣመሳሲሎምዎ ኣለው።እዚ ሜላ እዚ ኣብ ኢትዮጵያ፣ኣብ ዙምባቤ፣ዛምቢያ፣ኡጋንዳን ካልኦትን ሃገራት ኣፍሪካ ኣብ ዝነበረ ኣሰሓሓቢ ምርጫ ዝተጠቕምሉ ሜላ እዩ። ተጠቀምቲ ቲዊተር ከም ፕሬዝዳንት ደቡብ ኣፍሪካ ጃኮብ ዙማ ንትራምፕ ብፆታዊ ዓመፅ ይኸሱዎም ኣለው።
ፀሓፍቲ ቲዊተር ንትራምፕ ምስ ብዙሓት መራሕቲ ኣፍሪካ ኣመሳሲሎምዎም ኣለው።ፆታዊ ወራር ምፍፃሞም ብጃህራ ምስ ዝዛረቡ ውልቀ መራሒ ጋምቢያ፣ኣብ ቀረባ ብዛዕባ በዓልቲ ቤቶም ዝሃብዎ ርእይቶ ብብዙሓት ሰባት ግን ከም ዝለዓለ ንዕቐት ዝተርኣየ ምስ ፕሬዝዳንት ናይጀሪያ፣ምርጫ ተጨበርቢሩ እዩ ኢሎም ምስ ዝኸሱ ብዙሓት ኣፍሪካዊያን ፖለቲከኛታት ብምውድዳር ተጠቀምቲ ቲዊተር ፅሒፎም ኣለው።
ብኻልእ ወገን ድማ ሂላሪ ክሊንተን ጁብኦም ብገንዘብ ምስ ዝመልኡ ፖለቲካዊ ሓረግ ብዙሓት ኣፍሪካዊያን መራሕቲ ኣመሳሲሎምወን ኣለዋ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ሮሚዮ ኤድሚድ ወዲ ክልተ ዓመት ኸሎ’ዩ ናይ ዓይኑ ብርሃኑ ዝስኣነ፡ምሉእ ናብራ ካብ ምምራሕ ዝዓገቶ ነገር ግን የለን።ናብ ኮለጅ ኣቲዩ ብጋዜጠኝነት ሰልጢኑ ብዛዕባ ከተማ ኒው ዮርክ ብድምጽን ቪዲዮን ፖድካስት ይፍኑ።ንካልኦት ስምዒት ኣካላቱ ተጠቒሙ ንህይወት የስተማቕራ።
ንሱ ብተወሳኺ ከምዚ ይብል።
‘ንስፖርት ዝለዓለ ፍቕሪ ኣለኒ።ኩዕሶ እግሪ(ናይ ኣሜሪካዊያን)ኣዚየ እየ ዝፈቱ።ንስፖርት ብድምጺ እየ ዘስተማቕሮ።”
ኣብ ኒው ዮርክ ንዝርከቡ ብሉጽ ውጽኢታት ስነ ጥበባት ከስተማቕሮ ግን ኣይኽእልን።ኣብ ሓደ እዋን ምስ ኣዲኡ ብምዃን ንሓደ ቤተ-መዘክር ንምዕዛብ ኣብዝኸደሉ እዋን ዘጋጠሞ ከምዚ ክብል ይዝክሮ።
‘ዘወርወር ኢለ ንሓደ ነገር ክትንክፍ ጀመርኩ።ብሃንደበት ደወል ጻውዒት ሓደጋ ተወሊዑ ሓላዊ’ቲ ቤተ መዘክር መጺኡ ይሕዘኒ ኣደይ ነቲ ኩነታት ከተረድእ ብዙሕ ከምተጸገመት ይዝከረኒ።’
ኣብዚ ሕጂ እዋን ሳላ ሓድሽ ቴክኖሎጂ ኣብ ዙሪያ ዓለም ዝርከቡ ቤተ-መዘክራት ዘለው ስእልታት ኣብ ጎኖም ወይ ኣብ ጥቕኦም 3D ምስሊ ዝተዳለወ ተሰቒሎም ክርኣዩ ክኽእሉ’ዮም። ምርኣይ ንዝሰአኑ ድማ በዚ ቴክኖሎጂ ስነ-ጥበብ ክዕዘቡ ከስተማቕሩን ክኽእሉ’ዮም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሚኒስትሪ ጥዕና፡ ኣብ 2015 ንዝተዳለወ ንድፊ ሃገራዊ ፖሊሲ ባህላዊ ፍወሳ ብምጽዳቕ፡ ብ6 ታሕሳስ ኣብ ኣዳራሽ መወከሲ ሆስፒታል – ኦሮታ ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ፡ ብወግዒ ንስራሕ ዘርጊሑዎ።
ኣብ’ቲ፡ ሚኒስተራት፡ ሞያውያንን ዕድመ ዝተገብረሎምን ዝተረኽቡሉ ኣጋጣሚ፡ ሚኒስተር ጥዕና ኣሚና ኑርሕሴን፡ ኣብ ሓጺር እዋን ኣብ ባህላዊ ፍወሳ ንዝተኻየደ ንጥፈታትን ዝተመዝገበ ገስጋስን ድሕሪ ምምጓስ፡ ንዝበለጸ ውጽኢት፡ ምስ’ቲ ድሮ ቈይሙ ዘሎ ሃገራዊ ቴክኒካዊ ኮሚቴ ባህላዊ ፍወሳን ካልኦት መሻርኽትን፡ ኣብ መጽናዕቲ ዘተኰረ ዕማማት ብቐጻልነት ክስራሓሉ ኣዘኻኺራ።
ዳይረክተር ሃገራዊ ምቊጽጻር መድሃኒትን መግብን ኣቶ ኢያሱ ባህታ፡ እቲ ተዘርጊሑ ዘሎ ፖሊሲ፡ ኣብ መንጎ ዘበናውያንን ባህላውያንን ፈወስቲ ንዘሎ ጋግ ኣብ ምጽባብ፡ ኣብ ስርዓት ጥዕና ድማ ውሁድ ኣገልግሎት ዘበናውን ባህላውን ፍወሳ ኣብ ምትእትታው ድርኺት ክፈጥር ትጽቢት ከምዝግበረሉ ኣረዲኡ።
ኣማኻሪ ሚኒስተር ጥዕና ዶክተር ምስማይ ገብረሂወት እውን፡ ኣብ ሃገርና ንጥፈታት ባህላዊ ፍወሳ ናይ ኣማኢት ዓመታት ሰረት ዘለዎን ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ እናተሰጋገረ ብዝሰፍሐ ዝቕጽል ዘሎን ዓውዲ ምዃኑ፡ ንዓኡ ዝምልከት መምርሒ ፖሊሲን መቈጻጸሪ ሕጋጋትን ብዘይምጽንሑ ግን፡ ጐዳእን ጠቓምን ክፋሉ ከይተለለየ ክስራሓሉ ከምዝጸንሐ ጠቒሱ፡ እቲ ተዘርጊሑ ዘሎ ፖሊሲ ነዚ ንምፍዋስ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ክህልዎ እምነቱ ገሊጹ።
ወኪል ቤት-ጽሕፈት ዓለማዊ ውድብ ጥዕና ኣብ ኤርትራ፡ ዶክተር ጆዘፍን ናምቦዘ፡ ተራ ባህላዊ ሕክምና ኣብ መባእታዊ ጠለባት ክንክን ጥዕና ድሕሪ ምጥቃስ፡ ዓለማዊ ውድብ ጥዕና ኣብ ምክትታል ባህላዊ ሕክምና ዘተኰረ ሃገራዊ ንጥፈታት ኣብ ምሕያል ኣበርክቶኡ ከዕዝዝ ምዃኑ ኣስሚራትሉ።
እቲ ፖሊሲ፡ ኣገዳስነት ባህላዊ ፍወሳን ዝህልዎ ኣበርክቶን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ መድሃኒታውን ጥዕናውን ፖሊሲታት ጠቓሚ ክፋሉ ክተባባዕ፡ ባህላውያን ፈወስቲ ብመልክዕ ማሕበር ተጠርኒፎም ተወሳኺ ሞያዊ ስልጠና ክረኽቡ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዘበናዊ ሕክምና ክሕቈፍ ዝድግፍ ንጹር ሓሳባት ኣስፊሩ ኣሎ።


text:
Erena on Facebook
Welcome to Radio Erena!
ኣብ ስዑዲ ዓረብን እስራኤልን ዝርከባ ኤርትራውያን ደቂንስትዮ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ፣ ንሸሞንተ መጋቢት ብኽብ ዝበለ ስነ ስርዓት ዘኪረን
Radio Erena: March 10, 2014
ኣብ ስዑዲ ዓረብን እስራኤል ዝርከባ ኤርትራውይ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ንሸሞንተ መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂንስትዮ ብዝተፈላለየ ዘኪረንኣ ውዒለን።
ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ብዝልኣኹልና ሓበሬታ መሰረት፣ ኣብ ጅዳ ዝርከባ ኤርትራውያን ትማሊ ሰንበት ኣብ ዘካየዶ ጽምብል፣ ብሰንኪ ህግደፍ ግዳያት ዝተፈላለየ ግፍዕታትን ምጥሓስ መሰልን ኮይነን ዘለዋ ደቂንስትዮ ብምዝካር፣ ኣብ ኤርትራ መሰል ጓለነስተይቲ ክሳብ ዝኽበር ድማ፣ ጎኒ ጎኒ’ቲ ካልእ ደሞክራስያዊ ምንቕስቃሳተን ንመሰል ደቂንስትዮ’ውን ክቃለሳ ምዃነን ኣገንዚበን።
ተጨውያ ኣብ ስዑዲ ዓረብ ዝዓለበት ነፋሪት ንምምላስ ካብ ዝተላእኩ ኣባላት ሓይሊ ኤርትራ ሓደ፣ ዑቕባ ንምሕታት ተሪፉ
Radio Erena, March 7, 2014
ብ12 ሕዳር 2013 ተጨውያ ናብ ስዑዲ ዓረብ ዝዓለበት ነፋሪት ንምምላስ ካብ ዝተኣእከኡ ኣብረርትን ቴክኒሻናትን ሓይሊ ኣየር ኤርትራ፣ ሓደ ዑቕባ ንምሕታት ተሪፉ።
እቲ ነፋሪት ንምምላስ ናብ ስዑዲ ዓረብ ካብ ዝተላእከት ጉጅለ ሓይሊ ኣይር ኤርትራ ዑቕባ ዑቕባ ንምሕታት ተሪፉ ዘሎ ሉተናንት ብርሃነ ኣረፋይነ ዝተባህለ መንእሰይ፣ ፍላይት ኢንጂነር ማለት ክኢላ ኣቬኒክስ’ዩ።
ኣብረርትን ቴክኒሻናታን ዝርከብዎም ሓይል ኤርትራ ነታ ብሓደ መርሃዊ ግርማይ ዝተባህለ ኣባል ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ማእከል ጂኦግራፍያዊ ቅርጽን ሓበሬታን ምስ ክልተ ኣብረታ ተጠጨውያ ንኣስታት 3 ወርሒ ዝጸንሐት ፍልይቲ ናይ ስእልን ካርታን ነፋሪት ንምምላስ ቅድሚ ሰለስተ ሰሙን ኣቢሎም’ዮም ናብ ጂዛን ተላኢኾም።
ብዝቕባበን ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ሸርፍን ኣብ ከቢድ መዋጥር ዝርከብ ባንክ ኤርትራ፣ ሓድሽ ናይ ወረቀት ባጤራ ይዝርግሕ ኣሎ
Radio Erena, March 7, 2014
ከቢድ ዝቕባበን ቁጠባዊ ቅልውላን ኣጋጢምዎ ዝርከብ ሃገራዊ ባንክ ኤርትራ፣ ንመበል ሳልሳይ ግዜኡ ሓድሽ ተወሳኺ ባጤራ ኣሕቲሙ።
ባጤራ ናቕፋ ኣብ 1997 ተሓቲሙ ናብ ዕዳጋ ክዝርጋሕ ኣንከሎ፣ ሓደ ዓይነት ሕብርን ዓቐንን ዘለዎ ናይ 5፣ 10፣ 20፣ 50ን 100ን ናይ ወረቐተ ገንዘብ ከምዘሕተመ ዝዝኽረ’ዩ።
እንተኾነ ባጤራ ናቕፋ ኣብ 17 ዓመት ከቢድ ዝቕባበን ድኽመት መጠን ሸርፍን ስለዘጋጠሞ፣ ብሕብርን ዓቐንን ሰብ የደናግር ኣሎ ብዝብል ምኽንያት ዝተፈልየ ዓቐንን ሕብርን ዘለዎ ተወሳኺ ናይ 50ን 100ን ናይ ወረቒት ገንዘብ ብምሕታም ከምዝዘርግሐ ይፍለጥ።
እንደገና’ውን፣ ናይ ወረቀጥ ባጤራ ናቕፋ ቀልጢፉ እርጋን ኣጋጢምዎ ብዝብል ምኽንያት፣ ሓድሽ ተወሳኺ ባጤራ ብምሕታም ክዝርግሕ ተገዲዱ።
ካብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣትሒዙ ድማ ገና ብወግዒ ዘይተኣወጀ ናይ ካብ ናይ ቀደም ዝተፈልየ ሕብሪ ዘለዎ ናይ 10ን 20ን ባጤራ ዘርጊሑ ናብ ዕዳጋ የዋፍሮ ከምዘሎ ተገሊጹ።
እስራኤል ኣስታት 10 ኤርትራውያን ናብ ርዋንዳ መሊሳቶም
Radio Erena: March 6, 2014
መንግስቲ እስራኤል ናብ ርዋንዳ ዝመለሶም ትሽዓተ ኤርትራውያን ኣብ ኣሻቓሊ ኩነታት ከምዝርከቡ ናብ ሬድዮ ኤረና ብምድዋል ገሊጾም።
እቶም ዝሓለፈ ሰሙን ካብ እስራኤል ናብ ርዋንዳ ዝተመልሱ ኤርትራውያን፣ ኣብ ከባቢ ርእሰ ከተማ ኪጋሊ፣ ኣብ ዝርከብ ክፍሊ ተታሒዞም ብፖሊስ ብምፍርራሕ ይወርዶም ምህላዉ’ውን ጠቒሶም።
ፖሊስ ርዋንዳ ነቶም ካብ እስራኤል ዝተምልሱ ኤርትራውያን ናብ ወኪል ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ታሃገር ከራኽብዎም እኳ እንተሓተቱ፣ ፖሊስ ርዋንዳ ግና ንሕቶም ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ነጽግዎ ይርከብ።
ኣብ ርእሲ’ዚ ድማ፣ እቶም ኤርትራውያን ዝነበሮም ገንዘብ ብስም ክራይን ካልእ ምኽንያታትን ብፖሊስ ርዋንዳ ይዝረፍ ምህላዉ ኣብቲ ምስ ሬድዮ ኤረና ዘካየድዎ ሓጺር ቃለ ምልልስ ሓቢሮም።
ዮሮፖል፣ ዘይሕጋዊ ምስግጋርን መሸጣን ኤርትራውያን ኣብ ሲናይ ንምግታእ ተበግሶ ክወስድ’የ ይብል
Radio Erena: March 6, 2014
ዞባዊ ማሕበር ፖሊስ ኤውሮጳ- Europol ፣ እቲ ኣብ ሃገራት ኤውሮጳ ንዝርከቡ ኤርትራውያን ስድራቤታት ሰቖቓ ኮይንዎም ዘሎ፣ ካብ ዶብ ኤርትራ ክሳብ ሲናይ ዝፍምጸም ምስግጋርን መሸጣን ደቂ ሰብ ንምግታእ ተበግሶ ክወስድ ምዃኑ ኣፍሊጡ።
እቲ ኣካ ኣጉራዊ ማሕበር ፖሊስ Interpol ዝኾነ ዞባዊ ማሕበር፣ ኣብ ሽወደን ብፋልይ ኣ ስዊዘርላንድን ጀርመንን ድማ ብሓፈሻ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ኣብ ሲናይ ተጨወዮም ንዝርከቡ ቤተሰቦምን መቕርቦን 10ታት ኣሽሓት ዶላር ክኸፍሉ ይግደዱ ምህላዎም ኣተሓሳሲቡ።
እቲ ገንዘብ ዝልኣኸሉ ኣገባብ ደው ንምባሉን ተሓበበርቲ ናይቲ ምስግጋር ዝኾኑ ኣካላትን ድማ ኣብ ቀይዲ ዝኣትውሉ መንገዲ ንምንዳይ፣ ኤሮፖል ምስ ኢንተርፖል ብምስምማዕ ክሰርሕ ምዃኑ’ውን ሓቢሩ።


text:
ኣብ ሪዮ ኦሎምፒክ ተሸላሚ ብሩር መዳልያ ዝኾነ ወዲ 27 ዓመት ኢትዮጵያዊ ኣትሌት ፈይሳ ለሊሳ ንበዓልቲ ቤቱ ኢፍቱ ሙሊሳን፣ጓል ሓሙሽተ ዓመት ጓሉ ሶኮን ወዲ ሰለስተ ዓመት ወዱ ሶራ ፈይሳን ድሕሪ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ትማሊ ሰሉስ ኣብ ዓለምለኸ መዕረፎ ነፈርቲ ማያሚ ተቐቢሉዎም ኣሎ።ንሱ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዝሃቦ ቃል ‘በይንኻ ምንባር ከቢድ ነይሩ’ ኢሉ።
ፈይሳ ለሊሳ ብፍሉይ ናይ ኣሜሪካ ቪዛ ኣብ ክፍለ ግዝኣት ኣሪዞና ዝነብር ዘሎ ኾይኑ ስድራ ቤቱ እውን ብናይ ስደተኛ ቪዛ ናብ ኣሜሪካ ምምፅኦም ተፈሊጡ’ሎ።
ኣብ 2016 ዓ.ም ኣብ ብራዚል ኦሎምፒክ ሪዮ ናይ ተቓውሞ ምልክት ምስ ኣርአየ ናብ ኢትዮጵያ ከምዘይምለስ ምግላጹ ይዝኸር።ኣብቲ እዋን በዓልቲ ቤቱ ንስድርኣ ከም እትሰግእ ብምግላፅ ንሱ ብዝወሰዶ ስጉምቲ ግን ብዙሕ ከምዘይተገረመት ገሊፃ ነይራ።
ፈይሳ ለሊሳ ብዝወሰዶ ስጉምቲ ከምዘይጣዓስ ይገልፅ።
ፈይሳ ለሊሳ ኣብ ኦሎምፒክ ተቓውሞ ኣብዘስምዐሉ እዋን ሚኒስትር ጉዳያት ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ዝነበሩ ኣቶ ጌታቸው ረዳ ኣትሌት ፈይሳ ምዕዋቱ እንኳዕ ደስ በለካ ብምባል ናብ ሃገሩ ክምለስ ንደሕንነቱ ዘስግእ የብሉን ኢሎም መረጋግፂ እንተሃቡ ንሱ ግን ፍቓደኛ ኣይነበረን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ራና ጓል 24 ዓመት ኢትዮጵያዊት መንእሰይ’ያ፡ ኣቡኣ ኣብ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ይሳተፍ ብምንባሩ ቅድሚ ንሳ ምውላዳ’ዩ ንስደት ኣምሪሑ። ራና ኣብታ ሓተቲ ዑቕባ ዘይትቕበል ስዑዲ ዓረብ ተወሊዳ፡ እንተኾነ ጓል 16 ዓመት ምስ ኮነት ናብ ሃገራ ኢትዮጵያ ተጠሪዛ። ኣብ ኢትዮጵያ ትምህርታ ብምቅጻል ብቀዳማይ ዲግሪ ተመሪቓ። ኣብ 2015 ዓ.ም ኣብታ ሃገር ብዘጋጠመ ተቓውሞ ማሕበረሰብ ኦሮሞ ምክንያት ዳግማይ ንስደት ምምርሓ ትገልጽ።
ራና መጀመርያ ናብ ጅቡቲ ዘምርሓት ክትኸውን ከላ ንሓተቲ ዑቕባ ተወላዶ ኦሮሞ ውሕስነት ዘይብላ ሃገረ ጅቡቲ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዘለዋ ምስምማዕ ሓተቲ ዑቕባ ናብ ሃገሮም ስለ ትጥርዝ፡ ራና ምስ አዲኣን ሓዋን ናብ ኢንዶኖዥያ ምምርሓ ትግለጽ። ኣብ ኢንዶኖዥያ ዝፈልጥዎ ሰብ ከምዘይብሎም ንቋንቋ እታ ሃገር’ውን ከምዘይፈልጡ ራና ትገልጽ።
ራና ኢንዶኖዥያ ድሕሪ ምብጽሓ ድሕሪ ዓመት ሕቶ ዑቕባኣ ተቐባልነት ረኺቡ ኣብ ፓሳር ሚንጉ ባራ ዝተባህለ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ዋና ከተማ ጃካርታ ዝርኸብ ከባቢ ናብራኣ ክትመርሕ ጀሚራ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት እዚ ከባቢ ከም ራና ዝአመሰሉ ካብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝመጹ ስደተኛታትን ገለ’ውን ናብ ኣውስትራልያ ኣብ ምጉዓዝ ከለው ዝተኮልፉ ብዙሓት ስደተኛታት መንበሪ ኮይኑ’ሎ።
ኣብ ጉዳይ ምጥያስ ስደተኛታት ኣብ ኢንዶኖዥያ ዝሰርሕ ጠበቃ ትሪሽ ካመሮን ስደተኛታት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ኢንዶኖዥያ’ውን መልሲ ንናይ ዑቕባ ሕቶ ክረኽቡ ንዓመታት ከምዝጽበዩ ብምግላጽ፡ ናብ ካልኦት ዝማዕበለ ሃገራት ዝጣየሱ መስርሕ ዝጀመሩ ድማ ዝበዝሓ ከምዝጽበዩ የረድእ።
ኣብ ከባቢ ፓሳር ሚንጉ ባራ ልዕሊ 200 ተወላዶ ኦሮሞ ስደተኛታት ከምዝነብሩ ፡ ብተወሳኺ ዜጋታት ካልኦት ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝኮኑ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ስደተኛታት ኣብቲ ቦታ ከምዝነብሩ ካሜሮን ይገልጽ።
ራና ግን ነዚ ሓድሽ መንበሪኣ ውሕስነት ዘለዎ ቦታ’ዩ ትብል።
“ኣብዚ ቦታ ጋሻነት ኣይስማዓካን’ዩ። ምናልባት ብዙሓት ስደተኛታት ንነዊሕ እዋን ኣብዚ ቦታ ክነብሩ ስለዝጸንሑ ይኾኑ” ትብል ራና።
ሓዋ ንራና ካብ ኢትዮጵያ ክወጹ ከለው ተማሃራይ 10ይ ክፍሊ እዩ ኔሩ፡ ኣብ ኢንዶኖዥያ ስደተኛታት ከሰርሑ ኮነ ክመሃሩ ፍቓድ ብዘይምህላው ኣብ ሓዋ ዝረአ ተስፋ ምቁራጽ ከምኡ’ውን ብሕማም ሽኮርያ ብተደጋጋሚ ናብ ሆስፒታል ተምርሕ አዲኣ ግን ከምዘተሓሳስባ ኣይሓብአትን።
ራና እንጀራ ብምሻጥ ትመሓድር ኮይና ንሳ’ውን እንተኾነ ብጭንቀት፡ ስእነት ድቃስን ኩነታት ስድራቤታን ማሕበረሰባን ከምትሳቀ ትገልጽ።
ራና ዋላ’ኳ መጻኢኣን መጻኢ ስድራቤታን እንተዘይተፈልጠ ብዝነበራ ናይ ፖለቲካ ተሳትፎ ግን ከምዘይትጠዓስ ትገልጽ ምክንያቱ ትብል ንሳ “ሰባት ኣብ ቅድመይ እንዳሞቱ ስቕ ኢለ ክዕዘብ ኣይክእልን።"
ራና ዋላ’ኳ ተከታሊት እምነት እስልምና እንተኾነት ጸጉሪ ርእሳ ምሽፋን ዝጀመረት ግን ኣብ ጃካርታ ምኳኑ ብምግላጽ ንክብሪ ጎረባብታ ኢላ ከምትገብሮ’ውን ትዛረብ።
ወሃቢት ቃል ቤት ጽሕፈት ትካል ስደተኛታት ሕ/ሃ ኣብ ኢንዶኖዥያ ሚትራ ሳሊማ 16 ሚእታዊት ካብቶም ኣብቲ ትካል ዝተመዝገቡ 14,093 ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቕባን ካብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝመጹ ምኳኑ ትሕብር። መብዛሕትኦም ካብ ሶማል፡ ኢትዮጵያን ሶማልን ዝመጹ ክኾኑ ከለው ገለ’ውን ካብ ኤርትራ፡ ሞዛቢክን ኡጋንዳን ዝመጹ ከምዘለው ትገልጽ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ራና ብዘለዋ ናይ ቋንቋ ክእለት- ኦሮምኛ፡ኣምሓርኛ፡ ዓረብን እንግሊዝን ከም ተርጓሚት ብምኳን ኣብቲ ስደተኛ ማሕበረሰብ ትነጥፍ።


text:
ብሓፈሽኡ 64 ግጥማት ክካየዱ‘ዮም።ኣብ ታሪኽ ፅዋዕ ዓለም ንፈለማ ጊዜ ናይ መስመር ሸቶ ቴክኖሎጂ ኣብ ጥቅሚ ክውዕል‘ዩ።
ኣብ ምድብ ሓደ ኣተኣናጋዲት ብራዚል፣ክሮኤሽያ፣ሜክሲኮን ካሜሩንን ኣለዋ።ኩለን ጋንታታት ብዘይካ ብራዚል ብርቱዕ ጋንታ‘ያ ክባሃለላ ዝኽእል ጋንታ ኣብ‘ዚ ምድብ የላን።ብራዚል ብቀሊሉ ንኩለን ስዒራ ናብ ካልኣይ ዙር ክትሓልፍ‘ያ ዝብል ቅድመ ግምት ኣሎ።ዓርቢ ሜክሲኮን ካሜሩንን።
ኣብ ካልኣይ ምድብ ሻምፕዮን ስዻኝ፣ሆላንድ፣ቺሌን ኣውስትራልያን ይርከባ። ስዻኝን ኔዘርላንድን ናብ ካልኣይ ዙር ክሓልፋ‘የን ዝብል ቅድመ ግምት ኣሎ።
ምድብ ሰለስተ፣ኮሎምብያ፣ግሪክ፣ኣይቮሪኮስትን ጃፓንን ይርከባሉ።ዝተቀራረበ ክእለት ዘለወን ምስ ምኳኑ ንምግማት ኣፀጋሚ ምድብ ተባሂሉ‘ሎ። ኣይቮሪኮስትን ጃፓንን ክሓልፋ‘የን ዝብል ግምት ኣሎ።
ኣብ ምድብ ኣርባዕተ፣ኡሩጓይ፣ኢንግላንድ፣ጣልያንን ኮስታሪካን።ጣልያንን ኢንግላንድን‘የን ዝሓልፋ ዝብል ግምት ኣሎ።ግን ኡሩጓይ ኣነኣኢስካ ትራኣይ ጋንታ ኣይኮነትን።
ምድብ ሓሙሽተ፣ስዊዘርላንድ፣ፈረንሳ፣ሆንዱራስን ኢኮዶርን።ፈረንሳይን ሆንዱራንስን ክሓልፋ‘የን ካብ‘ዚ ምድብ‘ዚ ዝብል ግምት ኣሎ።
ኣብ ምድብ ሽዱሽተ፣ኣርጀንቲና፣ቦስንያ፣ናይጀርያን ኢራንን ኣለዋ።ናይ ልዮኔል ሜሲይ ጋንታ ኣርጀንቲና ብዘይጥርጥር ክትሓልፍ‘ያ።ካልአይቲ ሓላፊት ጋንታ ግና ንምግማት ኣፀጋሚ‘ዩ።ምናልባት ናይጀርያ ዝሓሸ ዕድል ኣለዋ።
ምድብ ሸውዓተ ጀርመን፣ፖርቹጋል፣ጋናን ኣሜሪካን።ግሩፕ ኦፍ ዴዝ ተባሂሉ‘ሎ እዚ ምድብ‘ዚ።ኩለን ክሓልፋ ዝኽእላ ጋንታታት ግና ክጠፋፋኣ ዝተገደዳ ከም‘ዚ ማለት‘ዩ።መን ሓለፈት መን ወደቀት ድሕሪ ክልተ ሰሙን ክንፈልጥ ኢና።ጀርመንን ጋናን ዝብል ግምት ምሃብ ይካኣል ይኸውን።
ምድብ ሸሞንተ ቤልጅየም፣ኣልጀርያ፣ሩስያን ደቡብ ኮርያን።ዝሃሰሰ ታሪኽ ዘለወንን ዘይፍለጣን ጋንታታት ስለዝኾና ”ዳርክ ሆርስስ” ዘይራኣይ ጋላቢ ዝርከባሉ ምድብ ተባሂሉ‘ሎ።ግን ቤልጅየምን ሩስያን ክሓልፋ‘የን ይብሉ ገለ ተንተንቲ።


text:
ዝርዝር ፕሮግራም ኣማኢት ኣሸሓት ህዝቢ ዝሳተፎ ናይ ፕረሲደንት ኢስያስ ኣፍወርቂ ምብጻሕ ናብ ኢትዮጵያ ተዋሂቡ።
ሰራውር ናይ ሓበሬታ ማእከል 13 ሓምለ 2018
ዝርዝር ፕሮግራም ናይ ፕረሲደንት ኢስያስ ኣፍወርቂ ምብጻሕ ናብ ኢትዮጵያ ተዋሂቡ። ፕረሲደንት ኢስያስ ብዱሙቕ ኣገባብ ንምቅባል ብኹሉ መኣዝናት እንከላይ ጉዳይ ጸጥታ ምቅርራብ ተጌሩ ከምዘሎ መንግስቲ ኡትዮጵያ ሓቢሩ።
ፕረሲደንት ኢሰያስ ኣብ ናይ ኣዲስ ኣበባ መዕርፎ ነፈርቲ ምስበጸሓ ብዱሙቕ ኣቀባብላ ናይ ህዝቢ ካብ ቦልዮ መዕርፎ ነፈርቲ ስጋብ ቤተመንግስቲ ክግበረሉ እዩ። ህዝቢ ኣዲስ ኣበባን ኣብ ከባቢኡ ዝርከብ ናይ ኦሮሞ ቦታት ህዝቢ ዓቢን ድሙቕን ኣቀባብላ ክገብረሉ እዩ።
ኣብ ቤተመንግስቲ ናይ ምሳሕ ዕድመ ምስተኻየደ፣ ናብ ኣዋሳ ካብ ኣዲስ ኣበባ 273 ኪሎሜትር ሪሒቃ ትርከብ ከተማ ክጓዓዝ እዩ። ኣብዚ’ውን ህዝቢ ናይቲ ከተማ ዓቢ ኣቀባብላ ክግበረሉ እዩ። ናይታ ከተማ ናይ ኢንዳስትርያል ፓርክ ዝበሃል ቦታ ክበጽሕ እዩ። ኣብቲ ከተማ ባህላዊ ምርኢት ናይ ደቡብ ኣህዛብ ምርኢት ንክብሪ ፕረሲደንት ከቕርቡ እዮም።
ኣብ ናይ መወዳእታ መዓልቲ ናይ ዑደቱ፣ ኣብ መለንዮም ሆል ዝበሃል 25 ሽሕ ህዝቢ ዝሳተፎ ዓቢ በዓል ክካየድ እዩ። ኣብዚ ዓቢ ናይ ሙዚቃ ምርኢታት ነዚ ናይ መወዳእታ ናይ ግዜ ኩናትን ክውከትን ምብቓዕን ምምጻእ ሰናይ ዘመን ሰላምን ምዕባለን ብምትሕብባርን ሰናይ ጉርብትናን ዘንጸባርቅ ክኻየድ እዩ። ኣብዚ ቦታ መራሕቲ ናይ ክልቲኤትን ሃገራት ዘተ ከምዘካይዱን ተሓቢሩ። ብድሕሪ’ዚ ክቡር ፕረሲደንት ኢስያስ ኣፍወርቂ ምስ ብጾቱ ናብ ሃገሮም ክምለሱ እዩም። ሰናይ መንገዲ!


text:
ዓሚ ሕዳር ናብ ትግራይ መጽዮም ናጻ ግልጋሎት እንትህቡ ኣካላዊ መጉዳእቲ በጺሑዎም፡፡ ኣብ ላዕለዋይ ሕክምና ዓይደር ካብ ጀርመን ብሓገዝ ዝተረኸቡ ኣቑሑት መልዐሊ ራጂ እንትጽግኑ ኣርባዕተ ኣጻብዕቲ ጸጋመይቲ ኢዶም ተኸምኪመን ተቖሪጸን፡፡
ፓውል ዩዋን ናብ ጀርመን ከይዶም ታሓኪሞም ዘይወዳእኹ ዋኒን ኣለኒ ኢሎም ተመሊሶም ናብ ትግራይ ብምምጻእ ዛጊድ ንሓደ ዓመት ዝኣክል ግልጋሎት ሂቦም ኣለዉ፡፡ ኣብ መላእ ከባቢታት ገጠር ትግራይ ወፊሮም ዘገልግሉ ዘለዉ ፓውል ዩዋን ምስ ኢትዮጵያውያን መሳርሕቶም ጽቡቕ ጊዜ የሕልፉ ምህላዎም ይገልጹ፡፡
ናብ ኢትዮጵያ መጺኦም ንምስራሕ ዝሓረዩሉ ምኽንያት እንትገልጹ ንሓደ ጀርመናዊ ማሓዛኦም ይዝክሩ፡፡ “ናብ ኣፍሪካ ከይደ ግልጋሎት ክህብ እንትሓስብ ኣብ ኢትዮጵያ ን15 ዓማውቲ ዝሰረሐ ዲተር ካስለር ዝባሃል ጀርመናዊ ማሃንዲስ ረኺበዮ ናብ ኢትዮጵያ ከይደ ተዝሰርሕ ዝሐሸ ምዃኑ ኣማኺሩኒ ብኡ መሰረት ናብዚ መጺአ” ይብሉ፡፡
ፓውል ዩዋን ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምትሕብባር ኣብ ኢትዮጵያ ማእኸል መሰልጠኒ ሰብ ሞያ ዓረይቲ ናውቲ ሕክምና ንምስልጣን ሓሳብ ኣለዎም፡፡
ንምስምዑ ናብ ምልክት ድምፂ ብምኻድ ጠውቁ


text:
ኣብ ለንደን ዝርከብ ኢምባሲ ኢትዮጵያ፡ ንኻልኣይ ግዜ ንዝተዳለወ ዓመታዊ ስነ-ስርዓት ብምድጋፍ፡ ኣብ ቐጽሪ ፓርላማ ንኽካየድ ዝገበሩ ኣባል ዓቃባዊ ሰልፊ Laurence Robertson`እዮም። ነቲ ብኢምባሲ ዝተዳለወ ስነ-ስርዓት ዝቃወሙ ኢትዮጵያውያን ግና “ሚልዮናት ሰባት ንጥምየትን ዕርቃንን ኣብ ዝተቓልዑላን ብዙሓት ሚልዮናት ሰብኣዊ መሰሎም ዝተገፈፉላን ኢትዮጵያ፡ ዘይምስላ ንምሃብ ዝተዳለወ ዩ” ክብሉ ይቃወምዎ።
ነቲ ሰልፊ ወኪሎም ዝተዛረቡ ኣቶ ዘላለም ተሰማ ኣተሓሒዞም “ኣብ ትሕቲ ዓፈና ተሸቑሪሩ ዝነብር ህዝቢ ዘለዋ ብምዃኑ፡ ሰብኣዊ መሰል ዘይብሉ፡ በሊዑ ምሕዳር ዝተሳእኖ፡ ዝተፈለየ ናይ ፖሊቲካ ኣረኣእያ ስለዝሓዝካ ጥራሕ ናይ ስራሕ ዕድል ዘይረኽበላ፡ ዜጋታት ኸም ኻልኣይ ዜጋ ዝርኣዩላ ሃገር ብምዃና” እቲ ዝቐረበ ምስሊ ግጉይ ኢዩ ይብሉ።
ነቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ዘዳለወ ፡ ዓለም-ለኻዊ ተጣባቒ ፍትሕን ሰብኣዊ መሰልን ዝተባህለ ማሕበር`ዩ።