text:
Audio Press Conference USA
Audio Press Conference USA
ERITREA / HORN OF AFRICA On this edition of the program, host Carol Castiel, and former Horn of Africa VOA Correspondent, Pete Heinlein, speak with Bronwyn Bruton, Deputy Director of the Africa Center at the Atlantic Council about her recent trip to Eritrea and meeting with President Isaias Afwerky, about prospects for political and economic change in that reclusive regime, which has strained relations with its neighbors, the European Union and the United States.
http://www.voanews.com/audio/2734041.html
ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ህዝባዊ ማሕበራት (ብያሲን ዑመር)
ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ህዝባዊ ማሕበራት
ቅድሚ ብዛዕባ ኣድላይነትን ኣገዳስነትን ህዝባዊ ማሕበራት (civic societies) ምግንዛብና፡ ኣብ ዝዀነ ደሞክራሲያዊ ስርዓት መሰል ምቛም ህዝባዊ ማሕበራት፡ ብሃገራዊ ቅዋም ዝተሓለወ ዘይገሃስ ህዝባዊ መሰል (civil right) ምዃኑ ክንረቊሕ ግቡእን ጠቓምን ኢዩ።
ኣብ ኲለን ደሞክራስያዊ ስርዓት ዝተኸላ ሃገራት፡ መሰል ምቛም ህዝባዊ ማሕበራት ኣብ ሃገራዊ ቅዋመን ብንጹር ተነጺሩ ዝሰፈረሉ ምኽንያት፡ ህዝባዊ ማሕበራት ብባህረን ደሞክራሲያዊ መትከላት ከይገሃስን ከይጠሓስን ንምክልኻልን ንምውሓስን ዘገልግላ ኣድማዕቲ ማሕበራዊ ውድባት (social organizations) ስለ ዝዀና ኢዩ። ኣብ ዝዀነ ሕብረተሰብ ደሞክራሲ ዝሰፍን፡ እቲ ብመትከል ደሞክራሲ ዝኣምን ፖለቲካዊ ሰልፊ ኣብ ናጻን ፍትሓውን ሃገራዊ ምርጫ ንተወዳደርቱ ኣሰኒፉ መንግስታዊ ስልጣን ብምሓዝ፡ ደሞራሲያዊ ስርዓት ክተክል ብምብቅዑ ጥራይ ኣይኰነን። ምትካል ደሞራሲያዊ ስርዓት፡ ደሞክራሲ ንምስፋን መንገዲ ዝጸርግ ቅድመ-ኩነት ይኹን ድኣ’ምበር፡ እተን ንመትከላት ደሞክራሲ እናተኸላኸላ ዝዕቅበኦን ንሓፋሽ ህዝቢ እናነቓቕሓ ኣብ ግብሪ ዘውዕለኦን ሃገራውያን ውድባት፡ እተን ንመሳላት ህዝቢ ንምጥባቕን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንምሃብን ዝቖማ ህዝባዊ ማሕበራት ኢየን። ኣብ ውሽጢ ሓደ ሕብረተሰብ፡ ደሞክራሲ ኣብ ግብሪ ዝውዕልን ከም ባህሊ ዝሰርጽን፡ ብዕሊ ብመንግስታዊ ደረጃ ብምእዋጁ ጥራይ ዘይኰነ፡ እንታይ ድኣ ፥ ሰፊሕ ተቐባልነት ረኺቡ ብዘይ ገለ ዕንቅፋት ምስ ዝሰርሕ ኢዩ። ብዘይ እተን “ኣርካናት ደሞራሲ (pillars of democracy)” ተባሂለን ዝጽዋዓ ህዝባዊ ማሕበራት ከኣ ፡ ደሞክራሲ ሰፊሕ ተቐባልነት ረኺቡ ኣብ ግብሪ ብስሉጥነት (efficiently) ክውዕል ኰነ ብርግጽነት (assertainly) ክሰርሕ ከቶ ዝሕሰብ ኣይኰነን።
ኣብዚ መርትዖ ምቕራብ ዘየድልዮ ርዱእ ሓቂ ተመርኲስካ ክድምደም ከም ዝከኣል፡ ህዝባዊ ማሕበራት ብዘየማትእ ደሞክራሲ ንምስፋን ዘገልግላ ኣዝየን ኣድለይቲ ህዝባዊ ውድባት ኢየን።
ይኹን’ምበር፡ ክብርን መዓላን ናይ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ደሞክራሲ ንምስፋን ዘገልግላ ኣድለይቲ ኣርካናት ኢየን ብምባል ጥራይ ዝሕጸር ኣይኰነን። ልዕልን ቅድምን ኲሉ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ከም ኣድልየነቱ ብማሕበረሰብ (community) ደረጃ ቆይመን፡ ንኣባላተን ዝተፈላለየ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዘወፍያ ኣዝየን ኣገደስቲ ህዝባዊ ትካላት ኢየን። እቲ ኣብ ሕቝፊ ሃገር ዝርከብ ማሕበረሰብ ይኹን፡ እቲ ኣብ ስደት ተዓቚቡ ዝነብር ማሕበረሰብ፡ ንፍሉይ ድልየታት ኣባላቱ ብዕግበት ዘማልኣ ማሕበራዊ ውድባት ምስ ዘቕውም ብዙሕ ረብሓታት’ዩ ዝጕንጸፍ። ንኣብነት፡ ነቲ ኣብ ስደት ተዓቚቡ ዝነበር ማሕበረሰብ ኤርትራውያን ምስ ንወስድ፡ እዚ ማሕበርሰብ’ዚ፡ ነቲ ካብ ናይ ከባቢኡ ሕብረተሰብን መንግስትን ክረኽቦ ዘይክእል ፍሉይ ባህላውን መንፈሳውን ማሕበራውን ኣገልግሎታት ክረክብ ዝኽእልን ዘስተማቕርን፡ ናይ ገዛእ-ርእሱ ፍሉይ ህዝባዊ ማሕበራት ምስ ዘቚውም ጥራይ ኢዩ። ኣብ ዝዀነት ሃገር ዝርከብ ናይ ኤርትራውያን ማሕበረሰብ፡ ፍሉይነት ናይቲ ዝነብረሉ ዘሎ ሕብረተሰብ ብዘየገድስ፡ ሰብኣውን ደሞክራሲያውን መሰላት ኣባላቱ ምስ ዝገሃስ፡ ወኪልን ዋልታን ኰይኑ ኣብ ክንደኦም ብትሪ ክጣበቕ ዓቕሚ ዝሕልዎ፡ ከምኡ’ውን መሰላቶም ምስ ዘይሕሎ ጸግዕን ተሓላቕን ኰይኑ ብተገዳስነት ንክኽበር ክጠልብ ዝኽእል፡ ብሕጊ ዝተፈልጣን ብዕሊ ዝሰርሓን ህዝባዊ ማሕበራት ምስ ዝውንን ጥራይ ኢዩ።
ስለዚ፡ ኣብ ኲለን ደሞራሲያዊ ስርዓት ዝተኸላ ሃገራት ዝርከባ ማሕበርሰባት ኤርትራውያን፡ ምቛም ህዝባዊ ማሕበራት ብወግዒ ብመንግስታዊ ደረጃ ዝፍለጥን ዝኽበርን ዘይገሃስ ህዝባዊ መሰል ስለ ዝዀነ፡ ብመንግስቲ ዝተመዝግባ ሕጋውያን ህዝባዊ ማሕበራት ካብ ምምስራት ሰገጥ ኰነ ስኽፍ ዘብል ነገር የብለንን። ይኹን’ምበር፡ እቲ ዘቚመኦ ህዝባዊ ማሕበራት ዕዉት ስራሓት ከሳልጥ፡ ካብ እግሪ ተኽሊ ኣትሒዙ ካብ ዝዀነ ግዳማዊ ተጽዕኖ ናጻ ክኸውን ጥራይ ዘይኰነ፡ ብግሉጽነትን ብተሓታተነትን ዝመልኦ ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ክመሓደርን ክሰርሕን ኣሎዎ። እንተዘይኰነ፡ ማሕበረሰባት ኤርትራውያን ከምቲ ናይ ትማሊ፡ ሎሚ እውን ውድባዊ ናጽነተን ብጣልቃን ተጽዕኖን ግዳማዊ ሓይልታት (መንግስቲ ኤርትራን ተቓወምቲ ውድባትን) ክቕንጠጥን ክምንዛዕን ስለ ዝኽእል፡ ወነንትን ተጠቐምትን ናይ ገዛእ-ርእሰን ትካላት ከይኰና፡ ተዘሪፈንን ተወጺዐንን ተዓብሊለንን ክተርፋ ይኽእላ ኢየን። ህዝባዊ ማሕበራት ዝቖማ፡ ባህላዊ ትልሂት ንምቕራብ፣ናይ ገንዘብ ወፈያ ንምክያድ፣ ወይ ከኣ መንግስታዊ ወይ ሰልፋዊ መድረ ንምእንጋድ ጥራይ ኣይኰናን። ብዓቢኡን ብቐንዱን፥ ንማሕበረሰበን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንምውፋይ፣ ንመሰላቱ ንምጥባቕ፣ ንባህልታቱ ንምዕቃብ፣ ንእምነታቱ ንምኽባር፣ ረዲኤት ንምልጋስ፣ ንቕሓት ክብ ንምባል፣ ንሓድሕድካ ንምትሕግጋዝ፣ ኣስተምህሮታት ንምሃብ፣ ከምኡ’ውን ሓበሬታት ንምስናቕ ኢዩ።
ጽቡቕ ኣጋጣሚ ኰይኑ፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ዝቖማን ክሳብ ሕጂ ከይፈረሳ ዝጸንሓን ህዝባዊ ማሕበራት ዝውንና ማሕበረሰባት ኤርትራውያን እንተልየን፡ ካብ ጣልቃን ተጽዕኖን መንግስቲ ኤርትራን ተቓወምቲ ውድባትን ሓራ ኰይነን ምእንቲ ክስስና፡ ብሜላን ልቦናን ክሕብሓባ ይግባእ። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኰይኑ፡ እንተ ፈሪሰን ወይ ከኣ እንተ ማህሚነን፡ ከም ብሓድሽ ኣጕለዕሊዐን ዘይህነጻሉን ዘይሕደሳሉን ኣብነት የለን። ህዝባዊ ማሕበራት ኤርትራውያን፡ ካብ ናይ ካልኦት ዜጋታት ህዝባዊ ማሕበራት ብዘይፍለ፡ ብቐዳምነት ንፍሉይ ድልየታት ኣባላተን ንምርዋይ ዝነጥፋ ህዝባዊ ውድባት ድኣ’ምበር፡ ንመስግስቲ ኤርትራ ኰነ ንተቓወምቲ ውድባት ዘገልግላ ናይ ፖለቲካ መሳርሒ ክዀና የብለንን። ከም ርእሰን ዝኸኣላ ህዝባዊ ውድባት መጠን፡ ካብ ዝዀነ ዓይነት ተጽዕኖን ጣልቃን ናጻ ኰይነን ክዋስኣ ዝግበአን፡ በቲ ዝመስረተን ማሕበረሰብ ዝውነናን ዝመሓደራን፡ ንረብሓታቱ ኣቐዲመን ዝሰርሓን ዝከላኸላን፡ ናጻ ህላወ ዘሎወን ህዝባዊ ውድባት ብምዃነን ድኣ’ምበር፡ ካልእ ስዉር ምስጢር ስለ ዘሎወን ኣይኰነን። እዚ ክውንነት’ዚ፡ ንነብስወከፍ ኣብ ውሽጢ ሃገር ይኹን ኣብ ስደት ዘሎ ኤርትራዊ ዜጋ ዋሕ ኢዩ ክበርሃሉ ኣሎዎ።
ዝዀነ-ዀይኑ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ከም ርእሰን ዝኸኣላ ጥራይ ዘይኰነ፡ ከም ናጻ ህዝባዊ ትካላት መጠን፡ ብዛዕባ ዝዀነ ሃገራዊ ጒዳይ ንጹር መርገጽ ክህልወን መሰለን ዝተሓለወ’ኳ እንተዀነ፡ ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት ስለ ዘይኰና ናይ መንግስቲ ኤርትራ ኰነ ናይ ተቓወምቲ ውድባት መተፋነንን መመልመልን መድረኽ ኰይነን ከገልግላ ግቡእን ቅኑዕን ኣይኰነን። ተሓታትነተንን ኣገልግሎተንን፡ ብቐንዱን ብዓቢኡን ነቲ ዝምሰረተን ናይቲ ዘሎዎኦ ከባቢ ማሕበረሰብ ስለ ዝዀነ፡ ወትሩ ናይዞም ዝተረቚሑ ወገናት (መንግስቲ ኤርትራን ተቓወምቲ ውድባትን) ምእንቲ ጅሆ ከይኰና ፡ ንዝዀነ ንውድባዊ ናጽነተንን ቀጻልነት ህላወአን ዝጻረር ግዳማዊ ጣልቃን ዕብለላን ተጻብኦን፡ ብትኲርናን ትብዓትን ክምክተኦ ኣሎወን። ወግሐ-ጸብሐ፡ መንግስቲ ኤርትራን ተቓወምቲ ውድባትን፡ ኣብ ውሽጠን ሰሊኾም ንረብሓኦም ዘገልግሉ ሰለይትን ልኡኻትን ብምጥራይ፡ ናታቶም ጅሆ ክገብርወን ካብ ምፍትታን ዓዲ ስለ ዘይውዕሉ፡ ኣብ ዝዀነ እዋንን ኩነታትን ናጽነተን ከይምንዛዕን ሕንፍሽፍሽ ከይኣትወንን ሰለም ከብላ ኰነ ህምል ክብላ የብለንን።
እተን ቅድሚ ሕጂ፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ዝቖማ ገዳይም ህዝባዊ ማሕበራት ይዂና፡ እተን ሕጂ፡ ብሓድሽ መንፈስ ተበጊሰን ክቖማ ወይ ከኣ ክሕደሳ ዝህቅና ዘሎዋ ዕሸላት ህዝባዊ ማሕበራት፡ ንጥፈታተንን ዕማማተንን ብኣድማዕነትን ስሉጥነትን (effectively and efficiently) ከሰላስላ እንተዀይነን፡ መታን ካብ ዝሓለፈ ጕድለታት ክመሃራን ክልብማን፡ ነቲ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ዝተደለበ ሃብታም ታሪኽ ህዝባዊ ማሕበራት ነበር፡ ንድሕሪት ተመልሰን ክድህስሰኦን ክምርምሮኦን ኣሎወን። እተን ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ድሕሪ ጸላኢ፡ ኣብ ስደት ድማ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት፡ ዝቖማ ናይ ትማሊ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ብዘይጥርጥር ሓርነታዊ ቃልስና ናብ ዓወት ንኽበጽሕ ዘኽኣላ ኣዝየን ሓያላት ህዝባዊ ውድባት ኢየን ኔረን። እዘን ህዝባዊ ውድባት እዚኣተን፡ እተን ሓርነታውያን ግንባራት (ህ.ግ.ሕ.ኤን ተ.ሓ.ኤን) ኣብ ውሽጠን ሰሊዀን ቀስብቐስ ይወንነአንን ይዓብልለአንን ድኣ’ምበር፡ ፈለማ ክቖማ እንከሎዋ ናጽነተን ዝዓቀባን ብገዛእ-ርእሰን ዝሓድራን ናጻ ህዝባዊ ማሕበራት ኢየን ኔረን።
ነዚ ኲነት’ዚ ብዝምልከት፡ ንኹሉ በዚ ጕዳይ’ዚ ዝግደስን ዝስህርን ሃገራዊ ዜጋ ብንጹር ክመሓላለፍ ዘሎዎ መልእኽቲ ወይ ልቦና እንተሎ፥
“እዘን ህዝባዊ ማሕበራት እዚኣተን፡ ኣብ ዝዀነ ግዜን ኩነታታን ንወርቃዊ ናጽነተን ዓቀበን ክጐዓዛ ዝግበአን ክነሰን፡ ብዓንቶብኡ ማለት ቅድሚ ምጕጻፍ ናጽነት፡ ብንጹህ ግርህናን ክቱር እምነትን፡ ውድባዊ ናጽነተን ኣሕሊፈን ነተን ሓርነታውያን ግንባራት ብምሃብ፡ “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ዝብል ዘብልጭልጭ ስም ተጠሚቐን ሓይልን ጽልዋን ዘይብለን መሳርሒ ናይተን ሓርነታውያን ግንባራት ኰይነን ምትራፈን ኢዩ”። ንኣብነት፡ እተን ብኣድማዕነተንን ጥርናፈአንን ብሉጻትን ህቡባትን ዝነበራ፡ “ኤርትራውያን ንናጽነት ኣብ ሰሜን ኣመሪካን” “ኤርትራውያን ንናጽነት ኣብ ኤውሮጳን” ብዝብል ኣስማት ዝጽዋዓ ዝነበራ ክልተ ሓያላት ህዝባዊ ማሕበራት፡ ከም ናጻ ህላወ ዘሎወን ህዝባዊ ውድባት መጠን፡ ክንዲ ውድባዊ ናጽነተን ዓቂበን ዝጐዓዛ፡ ኣርሒቐን ንመጻኢ ዕድላተን ከይጠመታን ኣዚረን ከይረኣያን፡ ብየዋህ ሃገራውነት ልበን ተደፊነንን ብክቱር እምነት ዓይነን ዓዊረንን “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ዝብል መጠበሪ ኣስማት ለቢሰን ብገዛእ ፍቓደን ውድባዊ ናጽነተን ቀንጢጠንኦ ኢየን። እዚ ኸኣ፡ ሕጂ ንድሕሪት ምልስ ኢልካ ንሳዕቤኑ ብምምዛን ምስ እትግምግሞ፡ ውጹእ ጌጋ ጥራይ ዘይኰነ፡ ዘይሓዊ በሰላ ዝገደፈ ኣበሳ’ዩ ኔሩ።
እዘን “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ዝብል መጠበሪ ኣስማት ለበሰን ናጽነተን ብገዛእ ፍቓደን ዝቐንጠጣ ህዝባዊ ማሕበራት፡ እናሓደራ ብተጽዕኖን ጣልቃን ናይተን ሓርነታውያን ግንባራት ብምምህማን ኣማስያኡ ለሚሰን ከም ዝተርፋ’ዩ ተጌሩ። ድሕሪ ናጽነት ብፍላጥን ተንኮልን ምእንቲ ናይ ደምክራሲ መቃለሲ መድረኽ ኰይነን ከይቅጽላ፡ “ኣገልግሎተን ኣብቂዑ’ዩ” ተባሂለን ብኢደ-
ወነናዊ ስጒምቲ “ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ”፡ ንኣባላተን ከይተወከስካን ብዘይወልታአንን፡ ንኽፈርሳ ብምፍራደን ብሓቂ ዘሕዝን ታርኻዊ ዕጫ’ዩ በጺሕወን። እዘን ተጠቒምካ ዝተደርበያ “ናይ ሓፋሽ ውድባት”፡ ናጽነተን ዓቂበን እንተ ዝጸንሓ ኔረን፡ ድሕሪ ናጽነት ንነብሰን ጥራይ ዘይኰነ እንተላይ ንሃገርንን ህዝበንን መድሕንን መሪሕን ጽላልን ምዀና ኔረን። መብዛሕትአን፡ ኣብ ደሞክራሲያውያን ሃገራት ዝተደኰና ስለ ዝነበራ፡ ናጽነት ዓቂበን ህላወን ከረጋግጻ ብርግጽ ምሉእ ዕድልን ኣኹል ዓቕምን ኔርወን። እንተዀነ፡ እንተ ስኣን ብስለት መራሕተን፡ እንተ ስኣን ንቕሓት ኣባላተን፡ ማዕጾአን ሃህ ኣቢለን ነተን ሓርነታውያን ግንባራት ስለ ዘርሓዋለን — ብሕልፊ ነታ ገስጋሲት ጸጋማዊት ውድብ’የ ብምባል ትንየት ዝነበረት ዓቢ ተኣምንነትን ተሰማዕነትን ክብርን ደገፍን ኣጥርያ ዝነረት ህ.ግ.ሓ.ኤ. — ናታተን መጋበርያ ኰይነን ኢየን ተሪፈን። እዘን ቀዳሞት ህዝባዊ ማሕበራት፡ ውዒለን ሓዲረን በተን ሓርነታውያን ግንባራት ተጠቒዐንን ተጠሊመንን ዝፈረሳን ዝፈሸላን፡ ብዘይገለ ተጕላባን ጕርሕን ብሓያል ሃገራዊ ወኒ ሓኒነን ይጋደላ ብምንባረን ኣይኰናን። እንታይ ድኣ፡ በቲ ነዊሕ ከይሓከመ ብዓለም ደርጃ ዝፈሸለን ዝተጸየነን ማርክሳዊ ስነ-ሓሳብ ናይተን ውድባት ስለ ዝተበከላን ዝተዓብለኻን ኢዩ። ከም ናጻ ህላወ ዝውንና ህዝባዊ ውድባት መጠን፡ ኣባላተን ብምሉእ ድምጺ ኣብ ውድባዊ ጉባኤ ብዘየጽደቕዎን ዘይረዓምዎን ስነ-ሓሳብ ክብከላ ኰነ ክዕብለኻ ኣይነበረንን። ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት ስለ ዘይኰና፡ ብፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ናይተን ሓርነታውያን ግንባራት ይትረፍ ክብከላን ክዕብለኻን፡ ክጽለዋን ክትንከፋን እውን ኣይግባእን’ዩ ኔሩ።
ንምንታይ ዘይግባእ?
በቲ ዝመስረተንን ዝወከለንን ማሕበረሰብ ስለ ዝውነናን ዝምወላን፡ ንመጻኢ ዕድለን ክውስኑ ምሉእ መሰል ዝነበሮም ወሰንቲ ኣካላት፡ መራሕቲ ናይተን ሓርነታውያን ውድባት ዘይኰኑ፡ እቶም ወግሐ-ጸብሐ ከይተሓለሉ ዘንቀሳቕስወን ዝነበሩ ተራ ኣባላተን ኢዮም። ኲሉ ከም ዝፈልጦ፡ ቅስመት (destiny) ናይተን ህዝባዊ ውድባት ዝተፈርደ፡ ብመሰረታት ኣባላተን ዘይኰነ፡ በቲ መንግስታዊ ስላጣን ከይተወከለን ከይተመርጸን ዝሓዘ፡ ጸኒሑ ህ.ግ.ደ.ፍ ዝብል መተዓሻሸዊ ስም ዝተቐብአ ሰራም ሰልፊ (ናይ ትማሊ ህ.ግ.ሓ.ኤ) ኢዩ። እዚ ተርእዮ’ዚ፡ ኣዝዩ ዘሕዝን ታሪኻዊ ፍጻመ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ጸኒሑ ከይድገም ንሓዋሩ ልቢ ክትሰቚረሉ ዝግብኣካ ኣሉታዊ ተሞክሮ ኢዩ።
ብዝዀነ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ናጽነተንን ህላወአንን ኣርጋጊጸን ክጐዓዛ ዝኽእላ፡ ካብ ናይ ዝዀነ ወገን ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ናጻ ኰይነን፡ ንዂሎም ሃገራውያን ዜጋታት ብዘይ ናይ ሃይማኖት፡ ብሄር፡ ኣውራጃ፡ ጾታ፡ ከምኡ’ውን ደርቢ ኣድልዎን ሻርነትን፡ ጠርኒፈንን ኣስሚረንን ክሰርሓን ከገልግላን ከቃልሳን ምስ ዝበቕዓ ጥራይ ኢዩ። ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ኲለን ቀዳሞት ህዝባዊ ማሕበራት ብዘይገለ ተረፍ ኣብ ፖለቲካ ክነጥፋ ዝተደረኻ፡ ብዘየማትእ በቲ ሽዑ ኣብ ሃገርና ነጊሱ ዝነበረ ሕብረተሰባዊ ሃዋህው (ባዕዳዊ መግዛእቲ) ተደፋፊአን ኢየን። እዚ ርዱእ’ኳ እንተዀነ፡ ውድባዊ ናጽነተን ቀንጢጠን “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ዝብል ኣንጸባራቒ ስም ምብሓዝ፡ መሳርሒ ናይተን ሓርነታውያን ግንባራት ዝዀና፡ ብምሉእ ድልየትን ድምጽን ናይ ኣባላተን ኣይኰነን። እንታይ ድኣ፡ ብውዲትን መጭወይትን ናቶም ነተን ሓርነታውያን ግንባራት ወኪሎም ኣብ ውሽጠን ብሕቡእ ክዓዩ ዝተላእኩ ልኡኻት (እሙናት ኣባላት ምስጢራዊ ማርክሳዊ ሰልፍታተን — ናይ ሻዕብያ፡ ኤርትራዊ ህዝባዊ ሰውራዊ ሰልፊ፤ ናይ ጀብሃ ኸኣ፡ ሰልፊ ዕዮ ዝነበሩ)
ኢየን። ድሕሪ ሕጂ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘሕዝን ዕጫ ከይበጽሐን፡ ማለት መሊሰን ግዳያት መንግስቲ ኤርትራን ተቓወምቲ ውድባትን ከይኰና፡ ውድባዊ ኣሰራርሓአን ብምጽፋፍን ምትዕርራይን፡ ካብቶም ኣብ ውሽጠን ሰሊኾም ጥዑያት ተመሲሎም ከጥቅኦወንን ክስልይወንን ክዝርግወንን ዝተላእኩ ልኡኻት፡ ንነብሰን ክዕቅባን ክከላኸላን ክሕርዛን ኣሎወን።
ዝዀነ ሃገራዊ ዜጋ መን’ዩ ብዘየገድስ፡ ኣባል ናይዘን ህዝባዊ ማሕበራት ኰይኑ ክዋሳእ ምሉእ መሰል ይሃልዎ ድኣ’ምበር፡ ህዝባዊ ማሕበራት ናይ ፖለቲካ ሰልፍታት ስለ ዘይኰና፡ ናይ ስነ-ሓሳባዊ እምንቶኡ መዋፈሪ (መዘርግሒ) ማዕከን ጌሩ ክጥቀመለን ቅቡልን ቅንዑን ግቡእን ኣይኰነን። ህዝባዊ ማሕበራት ነቲ ዝመሰረተንን ዝምወለንን ማሕበረሰብ ጥራይ ዘይኰነ፡ ብኣውርኡ ንመላእ ህዝበንን ሃገረንን መድሕንን ዋልታን ጽላልን ክዀንኦ ዝኽእላ፡ ብዘይ ዝዀነ ዓይነት ናይ ውሽጥን ግዳምን ተጽዕኖን ውዲትን ሽርሕን፡ ናጽነተን ዓቂበን ክሕጐዓዛ ምስ ዝበቕዓ ጥራይ ኢዩ። ናጽነተን ዓቂበን ክጐዕዛ ዝበቖዓ ኸኣ፡ ኣብ ሓደ ብንጹር ቅዋም ዝተቐየደ ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ኣሰራርሓ ተሞርኰሰን ብተሓታትነትን ግሉጽነትን ኣድማዕነትን ቅንዕናን፡ ብፍላይ ንረብሓ ኣባላተንን ውድበንን፡ ብሓፈሻ ኸኣ ንረብሓ ህዝበንን ሃገርን ብምቕዳም ምስ ዝሰርሓ ኢዩ። ደሞክራሲያዊ ኣገባብ ኣሰራርሓ፡ ካብ ዝዀነ ዓይነት ወገናዊ ናይ ብሄርን ኣውራጃን ሃይማኖትን ኣድልዎን ሻርነትን ሓራ ምዃን ጥራይ ዘይኰነ፡ እንተላይ ካብ ዝዀነ ዓይነት ውድባዊ ሓዲሽን እሉኽን (ንኣብነት፥ ናይ ጀብሃን ሻዕብያን፣ ህ.ግ.ደፍን ሰዓብቱን፣ ከምኡ’ውን ናይ ተቓወምቲ ሃበስቀደስ ቊርቊስን) ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ዝንባለታትን ማሕለኻታትን ቂምታታትን ህልኻትን ሓራ ምዃን እውን ዘካትት ኢዩ።
ህዝባዊ ማሕበራት፡ ንገዛእ-ርእሰን ብደሞክራሲያዊ ኣገባብ ከይተመሓደራን ከይሰርሓን፡ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ደሞክራዊ ስርዓት ንምትካል እጃመን ከበርክታ ኰነ ናይ ኣባላተንን መላእ ህዝበንን ደገፍን ተሰማዕነትን ተቐባልነትን ክረኽባ ዘይሕለም ኢዩ። ቅድሚ ጽልወአን ኣብ መላእ ህዝብና ምሕዳረን፡ ብቐዳምነት ንኣባላተን ክኸስብኦም ስለ ዘሎወን፡ ዝዓበየ ሃገራዊ ዕማም ክዓማ ቅድሚ ምምጥጣረን፡ ንናይ ኣባላተን ፍሉይ ማሕበረሰባዊ ጠለባት ብዘይገለ ጐደሎ ከማልኣ ኣሎወን። ኣባልተን ምእንቲ ብምሉእ ልቢ ክተሓባበርወን ፡ ክሰብከኦምን ክጐሳጒሰኦምን ጥራይ ዘይኰነ፡ ብኣውርኡ ንማሕበረሰቦም ዝምልከት ፍሉይ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ብምሃብ ከገልግሎኦምን ክጠቕመኦምን ኣሎወን። መወልትን ወነንትን ናይተን ህዝባዊ ማሕበራት፡ እቶም ኣባላት ናይ ማሕበረሰበን ስለ ዝዀኑ፡ እቶም ብቐጥታን ቅድሚ ኹሉን ብማሕበራዊ ኣገልግሎተን ክረብሑን ክጥቀሙን ዘሎዎም ንሳቶም ኢዮም። በዚ ምኽንያት’ዚ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኰነ ተቓወምቲ ውድባት ብማዕዶ ኰይነን ክዝውረአንን ክመልከአንን ግቡእን ቅኑዕን ፍትሕን ስለ ዘይኰነ፡ ንድሕነት ኣባላተንን ውድባዊ ናጽነተንን ቀጻልነት ህላወአንን ክብላ፡ ብዘይንሕስያ ከይተሓለላ ክምክትኦም ይግባእ።
ብዝዀነ መምዘኒ ይመዘን፡ እቲ ናይ ብሓቂ ዋናን ጐይታን ናይ ሃገርና መሬታዊ ግዝኣትን መንግስታዊ ስልጣንን ሃገራዊ ሃብትን ህዝባዊ ትካላትን (ህዝባዊ ማሕበራትን ውድባትን)፡ ወትሩ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዝርከብ ሓፋሽ ህዝብና ኢዩ። ክንዲ ዝዀነ፡ እተን መንግስታዊ ስልጣን ዝሓዛ ኰነ ዘይሓዛ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ንዕድል ሃገርን ህዝብን ኰነ ንቅስመት ህዝባዊ ማሕበራት ክውስናን ክፈርዳን ዲል ክዋሃባ የብለንን። ኣብ ዝዀነ እዋንን ኩነታትን፡ ብዝዀነ ሰበብን ጣቋን ኣብ ብሕታዊ ጒዳያት ህዝባዊ ማሕበራት ብሑቡእ ይኹን ብስቱር፡ ብውሽጢ
ይኹን ብግዳም ኢደን ክመልሳ ክፍቀደን ፈጺሙ የብሉን። ምኽንያቱ፡ ፖለቲካዊ ስልፍታት፡ ስልጣን ይሓዛ ኣይሓዛ፡ ከምተን ህዝባዊ ማሕበራትን ውድባትን ንህዝቢ ከገልግላ ዝቖማ እምበር ብህዝቢ ክግልገላ ዝቖማ ኣይኰናን። ብድልየት ህዝቢ ተማእዚዘን ዝኸዳ ምእዙዛት እምበር ንህዝቢ ክመልካ ዝተምዘዛ መለኽቲ ኣይኰናን። ከምኡ’ውን ብህዝቢ ክፍረዳ ዝግበአን ኣገልገልቲ እምበር ንህዝቢ ዝፈርዳ ተገልገልቲ ኣይኰናን። ብግቡእ ደንብን ስርዓትን፡ ህዝበን ዘይኰነ ብዓማጺ ተግባራተን እናተሰራጠየ ክሸቚረር ዝግብኦ፡ ብኣንጻሩ ንሳተን ኢየን ንተረግታ ልቢ ህዝበን እናተኸታተላ ክሽቚረራ ዝግባእ። እዚ ሓቂ’ዚ፡ ኣብ ምስፋን ደሞራሲ ዕዙዝ ግደ ዘሎዎ ኲነት ስለ ዝዀነ፡ ንዂሉ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ወጻእን ዘሎ ዜጋ ጒልሕ ኢሉን ኲልዕ ኢሉን ክበርሃሉ ኣሎዎ።
ንምንታይ?
ምኽንያቱ፥ ኣብ መጸውዒ ስም ሰልፍኻ “ደሞክራሲ” ትብል ጥዕምትን ተባሃጊትን ቃል ብምልቃብካ፡ “ደሞክራሲያዊ” ኣይተኸውንን ኢኻ። ወርትግ ደሞራሲያዊ እትኸውን፡ ብትርኢትካ ዘይኰነ ብተግባራትካ ኢዩ — ከመይሲ፥ ተግባራት ዘየዳሉን ዘየሻሩን፣ ዘየግድዕን ዘይጠልምን፣ ከምኡ’ውን ዘይስረዝን ዘይብረዝን ሓቀኛ ፈራዲ ስለ ዝዀነ።
ኣቐዲሙ ከም ዝተጠቕሰ፡ ብርግጽ ህዝባዊ ማሕበራት ኣብ ምዕዋት ሓርነታዊ ቃልስና ክትክሕዶ ኰነ ክትሃድመሉ ዘይትኽእል ዓቢ ኣገዳሲ ግደ እየን ኣበርኪተን። ታሪኽ ሓርነታዊ ቃልስና ከም ዝምስክሮ፡ ሃገርና ካብ ዓቕማ ንላዕሊ ንዝዀነ ባዕዳዊ ሓይሊ ብዘይ ግዳማዊ ደገፍን ዝርያ ርእሰ-ሓያላንን፡ ኣብ ውሱንን ድሩትን ዓቕሚ ህዝብና ተመርኰሳ ክትዕወት ማለት ናጽነታ ክትጐናጸፍ ዝኸኣለት፡ ብሳላ’ቲ ኣብተን “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ተሰምየን ኣብ ጐኒ እተን ሓርነታውያን ግንባራት ዝቃለሳ ዝንበራ ህዝባዊ ማሕበራት ተጠርኒፉ ዝነጥፍ ዝነበረ ህዝብና ኢዩ። ከምቲ ናይ ትማሊ፡ ሕጂ’ውን ህዝባዊ ማሕበራት፡ እንተ ንዓቕሚ ሓፋሽ ህዝብና ብግቡእ ጠርኒፈን ኣበራቢረንኦ፡ ዓጋቲ ዘይብሉ ነቕ ዘይብል ነገራዊ ሓይሊ ከተንስኣ ይኽእላ ኢየን። እዚ ተርእዮ’ዚ፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልስና ብግብሪ ዝተረጋገጸ ተወሳኺ መርትዖ ዘየድልዮ ታሪኻዊ ሓቂ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ እተን ሓርነታውያን ግንባራት ኣጸቢቐን ዝፈልጠኦን ክሳብ ዝደልዋን ርእሰን ዘልዕላን፡ ዝዓንገለን ዘይነጽፍ ምንጪ ህላወአንን ዓወተንን ኢዩ።
ይኹን’ምበር፡ ድሕሪ ናጽነት እቲ መንግስታዊ ስልጣን ብዓመጽ ከይተመርጸን ከይተወከለን ብምሓዝ፡ ክሳብ ሕጂ ብብድዐ ዝገዝእ ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይሊ፡ ማለት ህ.ግ.ደ.ፍ. (ናይ ትማል ህ.ግ.ሓ.ኤ)፡ ተቐዳዲሙ ነተን “ናይ ሓፍሽ ውድባት” እናበለ ዝጃሃረለን ዝነበረ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ድንብርጽ ከይበሎ “ኣገልግሎተን ኣብቂዐን እየን” ብዝብል ኣጉል ምስምስ ከፍርሰን ዝተሃንደደ፡ ብዘይንርእዮ ካብ ቅድሚ ዓይንና ዝተኸወለ ምኽንያት ኣይኰነን። እንታይ ድኣ፡ ኣቐዲሙ ወስ ከም ዝተባህለን ዝጐልሐን፡ ኣብቲ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ንምትካል ዝሰላሰል ቃልሲ ናይ መቃለሲ መድረኽ ወይ ባይታ ኰይነን ንኸየገግላ ስግኣት ስለ ዝሓደሮን ስለ ዘይኣመነንን ኢዩ። ዝዀነ ደሞክራሲያዊ ስርዓት ንምትካል ዝሰላሰል ቃልሲ፡ ብዘይ ናይ መቃለሲ መድረኽ ወይ ባይታ ክዕወት ስለ ዘይክእል፡ ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ዝርከብ ሓፋሽ ህዝብና፡ “ዓወት ንሓፋሽ!” ብዝብል ባዶ ጭርሖ ተሓባቢሉ ከይተጠበረ፥ “ንምንታይ እተን ኣብ ምዕዋት ናጽነት ዓቢ እጃም ዘበርከታ
“ናይ ሓፋሽ ውድባት” ሓርነት ህዝቢ ከይተረጋገጸ፡ ኣባላተን ተገሪሆምን ተሃሚሎምን እንከሎዉ ተጓይኻ ከም ዝፈርሳ ተጌረን?” ዝብል ኣዋጣሪ ግን ርትዓዊ ሕቶ ከልዕል ኣሎዎ። ኣብ ዳህሰስኡ፡ ብዘይውልውል መልሲ ናይቲ ዘልዓሎ ርትዓዊ ሕቶ፥
“እቲ ነተን “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ንምፍራስ ዝተወስደ ህንዱድ ስጕምቲ፡ ንሕቶ ቅዋማዊ ደሞክራሲ ከም ዘየገድስን ግዜኡ ዘይኣኸለን ንኡስን ህንጡይን ሕቶ ኣምሲልካ ብምውጋንን ምውንዛፍን፡ ውልቀ-ምልካዊ መንግስቲ ንምቛም ዘቀላጥፍ ጥጡሕ መንገዲ ንምጽራግ ተባሂሉ ኰነ ኢልካ ዝተገብረ ” ምንባሩ ቊልጭ ኢሉ ክበርሃሉ ኢዩ።
በዘ መስረት’ዚ እምበርከስ፡ ኣቐዲሙ ከም ዝተደርጕሐ እቲ ኣብ ኣዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝባዊ ማሕበራት ንወርቃዊ ውድባዊ ናጽነተን ቀንጢጠን ናይተን ሓርነታውያን ግንባራት “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ንክዀና ዝውሰድኦ ስጒምቲ ግጉይ ስጒምቲ‘ዩ ኔሩ። እተን ህዝባዊ ማሕበራት፡ ውድባዊ ናጽነተን ሰዊአን ናብ “ናይ ሓፋሽ ውድባት” ናይተን ወደብተን ሓርነታውያን ግንባራት ምስ ተለወጣ፡ ብኡንብኡ ነቲ ዝነበረን ድምጽን ሓይልን ጽልዋን ከሲረንኦ ኢየን። ኣሉታዊ ስምብራት ናይዚ ግጉይ ጕምትቲ’ዚ፡ ክሳብ ሕጂ ኣይሃሰሰን ዘሎ። ኣሉታዊ ስምብራቱ ክሳብ ሕጀ ከም ዘይሃሰሰ፡ በቲ ድሕሪ ናጽነት ዝተኸሰተ መርኣያታት ምዝሕታል ህዝባዊ ተሳተፎ ኣብ መስርሕ ደሞክራሲያዊ ቃልሲ ክግለጽ ይከኣል ኢዩ። ንሱ ድማ፥ ንምቕልቃልን ምስዕራርን ከም ቅብጸት ተስፋ፣ ወገናዊ ዝምባለታት፣ ምጕጅፋል ሰልፍታት፣ ምልሕላሕ ሓድነት፣ ኣንፈት ምጥፋእ፣ ንሓድሕድካ ምጥልላም፣ ጥቕምኻ ምቕዳም፣ ተሳተፎኻ ምድስካል፣ ብሃበስቀደስ ምክሳስ፣ ከምኡ’ውን ዓገብ እናረኣኻ ምጽቃጥ ዝኣመስሉ ሓደስቲ ቅንጣብ ገድላዊ፡ ሃገራዊ፡ ሰብኣዊ፡ ሞራላዊ ወይ ከኣ ደሞርክራሲያዊ መንፍስ ዘይብሎም ተርእዮታት ዘጠቓልል ኢዩ።
ድሕሪ ናጽነት፡ እቲ መንስታዊ ስልጣን ብዓመጽ ጎቢጡ ዝሓዘ ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ፡ ንመላእ ሃብቲ ሃገር ንበይኑ ገቢቱ ምጕሕጓሕ ከይኣኽሎ፡ ንኹለን ተቐናቐንቲ ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ማሕበራዊ ውድባትን፡ ኣብ ምምሕዳር መንግስትን ቊጠባዊ ንጥፈታትን ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ከይሳተፋ ብብድዐ ዝኣገደ.፡ ብዘይ ገለ ተሓታትነትን መኻልፋትን ብማፍያዊ ኣገባብ ኣከያይዳ ንዝገዝእን ክምዝምዝን ክጥዕሞ ኢዩ። እዚ ዘይሕጋዊ ዓማጺ መንግስትን ሰልፍን’ዚ፡ ክሳብ ለይተ-ሎሚ ዓገብ ዝብሎን ዝዓግቶን ስኢኑ፡ ገባርን-ሓድግን ብምዃን ድላዩ ዝገብር ዘሎ፡ ናይ መብዛሕትኡ ህዝብና ደገፍን ተቐባልነትን ዝረኸበን ዘጥረየን ተቓዋሚ ኣድማዒ ማሕበራዊ ውድብ ወይ ከኣ ፖለቲካዊ ሰልፊ ክንምስርት ስለ ዘይተዓደልናን ዘይበቓዕናን ኢዩ። ውልቀ-ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ፡ ኣብዚ ማሕበራዊ ውድባትን ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ሃገርና፡ ብወገናዊ ዝንባለታትን ብውልቃዊ ጥምሓታትን፡ ተበታቲነን ማህሚነናሉ ዘሎዋ ናይ ደልሃመትን ቅብጸትን ወቕቲ፡ ዕምሪ ስልጣኑ ንምንዋሕ ጥጡሕ ባይታ ረኺቡ፡ ከይተበደሀን ከይተሓተተን፡ ዊን ከም ዝበሎ ብቐጻሊ ንድሕነት ህዝብናን ቀጻልነት ሃገርናን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ኣዕናዊ ስጒምታት ይወስድ ኣሎ። ሓደ ካብቲ ዝውሰዶ ዘሎ ኣዕነውቲ ስጒታት ንኣብነት፡ እቲ ብናይ ዶብ ግጭት ኣመኻንዩ ንተቓውሞ መንእሰያት ንምልማስን ንጉልበቶም ንምምዝማዝን ዝበየኖ ገደብ ግዜ ዘይብሉ “ሃገራዊ ኣገልግሎት” ኢዩ። ብሰንክ’ዚ ገደብ ግዜ ዘይብሉ መንግስታዊ ባርነት’ዚ፡ መንእሰያትና ተስፋን መሪሕን ፍታሕን ሓርቢትዎም፡ ናብ ስደት ሃጽ ኢሎም ብኣሽሓት ብምውሓዝ፡ ግዳያት ናይተን ኣካላት ሰብ ዝነግዳ ኣረመናውያን ናይ ማፍያ ጒጅለታት ይኹኑን፡ ኣብ ጒዕዞኦም ብኣጻምእ ምድረበዳ ሰሃራን ላምፐዱዛዊ ሓደጋታት ማእከላይ ባሕርን፡ መዓልቲ -መጸ ብኸንቱ ብጅማላ ይሃልቁ ምህላዎም ንማንም ስዉር ኣይኰነን።
ክንድምድሞ፡ ኣድልይነትን ኣገዳስነትን ህዝባዊ ማሕበራት ብሰፍሑ ንምብራህ ብርክት ዝበሉ ተደርብቲ ደገፍቲ ነጥብታት ንምቕራብ ዝከኣል እኳ እንተዀነ፡ እቶም ቀንዲ ነጥብታት ኣብዞም ዝስዕቡ ርእሰ-ሓሳባት ዝተኣርነቡ ኢዮም ፦
• ቀዳማይ ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ቀጻልነት ህላወን ከርጋግጻ፡ ብቐዳምነት ካብ ግዳማዊ ተጽዕኖን ጽልዋን ጣልቃን ናጻ ኰይነን ወትሩ ውድባዊ ናጽነተን ዓቂበን ክጐዓዛ ኣሎወን፣
• ካልኣይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ብኣድማዕነት ዕማማተን ብዓወትን ኣሳልጦን ከቃንዓ፡ ብግልጹነትን ተሓታትነትን ዝመልኦ ደሞርክራሲያዊ ኣገባብ ክመሓደራን ክሰርሓን ኣሎወን፣
• ሳልሳይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ናይ ኣባላተንን ናይ መላእ ህዝብን ደገፍን ተቐባልነትን ተሰማዕነትን ከጥራያን ክኸስባን፡ ካብ ዝዀነ ዓይነት ወገናዊ ዝንባለታትን እሉኽ ቅርሕንታትን ሓራ ክዀና ኣሎወን፣
• ራብዓይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ምእንቲ ብመንግስታዊ ስልጣን ዝሓዘን ዘይሓዘን ፖለቲካዊ ሰልፊ ዘይውነንን ዘይምለኽን ናጻ ውድብ ከቚማ ፡ መሰለን ብሃገራዊ ቅዋም ዝተሓለወ ክኸውን ኣሎዎ፣
• ሓምሻይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ቀንዲ ግቡአን ንኣብላተን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ምሃብ ስለ ዝዀነ፡ ካብ ዕላማኣን ወጺአን ኣብ ኣሰሓሓብን ኣቀያያምን ፖለትካዊ ጒዳያት ብምጥሓል፡ ንሓድነት ኣባለተን ከላሕልሐኦ የብለንን፣
•ሻድሻይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ምእንቲ ናይ ኣባላተን ተሳተፎ ከዕዝዛን ብዝሒ ሰዓብተን ከሰስናን፡ ብዝያዳን ፈለማን ንፍሉይ ድልየታቶም ከማልኣን ንባህግታቶም ከዕግባን ኣሎወን፣ ከምኡ’ውን
• ሻውዓይ፡ ህዝባዊ ማሕበራት ምእንቲ ንኲሉ ሃገራዊ ዜጋ ኣብ ሓደ ጠጥርኒፈን ከቃልሳ፡ ካብ ዝዀነ ዓይነት ድሑር ወገናዊ ኣድልዎን ሻርነትን ዝንባለታትን ሕዱር ገድላዊ ቅርሕንትታትን ውልቃዊ ዓብላሊ ጥምሓታትን ሓራ ክዀና ኣሎወን።
ብያሲን ዑመር (yassinomer01@gmail.com)
ነቋዕ ሓንጎል ዝፈጠሮ ህጉፈት ፖሎቲካ ኤርትራን ኢትዮጵያ
ነቋዕ ሓንጎል ዝፈጠሮ ህጉፈት ፖሎቲካ ኤርትራን ኢትዮጵያ
እዚ ክልተ ህዝቢን ሃገርን እዚ፡ ዲሞግራፊካዊን ቡዝሑ ዝዉንኖ ስፍሓት መሬትን ሓዲካ፡ ክልቲኡ ኣብ ማሕረስን ጉሱነትን (an agrarian society) መሰረት ዝገበረ ኣባታዊ ሕብረተሰባት (patriarchal society) እዩ። ካብ ከም’ዚ ዓይነት ሕብረተሰብ ዝወጹ ናይ ፖሎቲካ ጨለታት (élite) ኩሉ ጊዝየ ነቛዕ ኣእሙሮን ኣታሓሳስባን እዮም ዝዉንኑ። ካብቲ ተራ ዜጋ ሕብረተሰብ ጸብለል ኣቢሉ ዘርእዮም ተፈላጥነት ሽሞሙን ህቡቡነቶሙን እዩ። ሽሞሙን ህቡቡነቶምን ድማ ብኣጋጣሚ ወይ ብዕድል ኣብ መስርሕ ሃገራዊ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነት ብዘጋጥሞም ዕድላት ዝመጸ ድኣ እንበር፡ ሰብ ፍሉይ ቅያን ሓሳብ ወይ ሰብ ትዉፊታዊ (traditional legitimacy) ማሕበራዊ-ጽፍሒ ስለዝኾኑ ኣይኮኑን። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ናይ መደበር-ኣስመራ ወይ ናይ ቢያሳ ኣዲስኣበባ ወይ መቀለ ዓዋሉ ኣብ ዝላዓለን ወሳኒን ፖሎቲካዊ ስልጣን ናይታ ሃገር ከም ወሰንቲ፡ መዝነት ተዋሂብዎም ክነጥፉ ዝርኣዩ። እዞም ናይ ፖሎቲካ ጨለታት ካብ ህዝቦም ብርኽ ዝበለ ንቕሓትን ኣታሓሳስባን ስለዘይዉንኑ፡ ንገዛእ ርእሶሞን ንሕብረተሰቦም ሓደጋ እዮም። ሓደ ሰብ ንገዛእ ርእሱ ሓደገኛ እንተኾይኑ፡ ንሕክምና ኣእሙሮ ክስደድ ምስተገብኤ እምበር፡ ኣማእታት ኣሽሓት ክሳብ ስኑ ዝዓጠቀ ሰራዊትን ሙሉእ ፖሎቲካዊ ስልጣን ሃገር ተቛጻጺሮም ሃገርን ዞናና ክሕምሱ ኣይምስተገብኤን ነይሩ።
እቲ ዘተሓሳስብ ናይ ትማሊን ሎሚ መዓልቲ ኣይኮነን፡ እንታይድኣ ናይ ጽባሕ መዓልቲ እዩ። ሎሚ ኣብ ዝበረኸ ቦታን ኣታሓሳስባን ተወጢሕካ ናይ ጽባሕ ጽሓይ በርቂ ጮርኣ ክትርእያ እንተዘይበቂዕካ፡ እቲ ትምርሸሉ ዘሎኻ ብልሓትን ኣታሓሳስባን ካብ ናይ ትማሊን ሎሚን ዝፍለ ኣይኮነን። ካብቲ ዝሓለፈን ዘሎን ዘይፍለ እንተኾይኑ ድኣ ስለምንታይ ሃለኽለኽ ኣድለየ? ንወልፊ? ንምንያት? ንምዕናዉ?
ብመሰረቱ ሓደ ማሕበራዊ ሰዉራ፡ መሰረታዊ ለዉጢ ኣብ ዑና እቲ ዝኣረገ ኣታሓሳስባ፡ ፖሎቲካዊ ስርርዕ፡ ምጣኔ ሃብታዊ ሕብረተሰብኣዊን ባህላዊ መደያት እታ ሃገርን ህዝቢ ንምርግጋጽ ዝካየድ ማሕበራዊ መስርሕ ካብ ኮነ፡ ነዚ ቃልሲ እዚ ዝመርሕዎ ይኹን ዝስዕብዎ ሓድሽ ኣታሓሳስባ፡ ራእይ፡ ስትራተጂን ስልትን ዝወነኑ ክኾኑ ኣለዎም። እንተዘይኮይኑ ኣብቲ ሓደ-ወገን ዝጸንሔ ባንዳ ናብቲ ሓደ-ወገን እንተሰገረ ቦታ ጥራይ እዩ ቀይሩ እንበር፡ ብመሰረቱ ነፍሱ ዘይቀየረ እዩ። እዚ ኣታሓሳስብኡ ዘይቀየረ ባንዳን ንኽልእኣኽ ዝተመልመለ፡ ንመላእ-ዕድሚኡ ተላኣኣኺ ዝነበረ፡ ብዝነበሮ ጽፍሒ ዋላ መራሒ እንተገበርካዮ ክመርሕ ኣይክእልን እዩ። እቲ ምንታይ ሓንጎሉ ንኽልላኣኣኽ ዝትረሰርሔን ዝተቀርጸን ብሙኻኑ እዩ።
እቲ ዘደንጹ ናይቶም ፖሎቲካዊ ስልጣን ዓቲሮም ዘለዉ ስርዓታት ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘይኮነ ናይ ተቃወምቲ ናይ”ዚ ክልተ ሃገራት እዩ። እቲ ምንታይስ እቲ ሕጂ ኣብ ተቃዉሞ ተሰሊፉ ዘሎ ኣብ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ኤርትራ ብዛዕIባ ትማሊ ወይ ሎሚ ዘይኮነስ፡ ብዛዕባ ጽባሕ እዩ። ኣብ ክንዲ ኣብ መንጎ እቶም ሓርነታዊ ቃልሲ ዘካይዱ ዘለዉ ኣብ ጽባሕ ዝተመስረተ ድልዱል ዝምድናታት ዝህሉ ብኣንጻሩ እዩ። እቶም ተቃወምቲ ስርዓት ኢትዮጵያ ንተቃወምቲ ኤርትራ ከም መሳርሒ ወያኔ ይገልጽዎም፡ ብመንጸሩ ድማ ተቃዉሞ ኤርተራ ንተቃወምቲ ኢትዮጵያ ከም መሳርሒ ህ.ግ.ደ.ፍ ይገልጽዎም። ብሓቂ ድማ ኩሎም እኳ እንተዘይተባህለ፡ እወ መሳርሒ ኢደ-ኣዙር ኪናት ናይዞም ኣብ ስልጣን ተኾይጦም ዘለዉ ስርዓታት እዮም። እዚ ሓደገኛ መንፈስን ትሕዞ-ፖሎቲካ መሰረታዊ ናይ ኣታሓሳስባ፡ ኣታሓሕዛን ኣሳላልፋን ለዉጢ (paradigm shift) ክፍጠር ክኽእል ኣለዎ። ኣብ ትሕቲ ገባቲን ሓዉሲ ገባቲን ዝግዝኡ ኣህዛብ ኣብ ዞኖኦም ናይ መጻኢ ሰላምን ቅሳነት ክፍጠር ዝደልዩ እንተኾይኖም፡ ብዝዉሓደ ንቀርኒ-ኣፍሪቃ ኣመልኪቶም ክዝትዩን ዝተነጸረ መትከላዊ መርገጺታትን ራእይን ክህልዎም ይግባእ። እዚ ክብል እንኮሎኹ ግን ምስቶም ህልዋት ስርዓታት ክልቲኡ ወገናት ተቃወምቲ ዝምድናታት ኣይሃልዎ ማለተይ ከምዘይኮነ እዉን ከም ርድእ ክዉሰድ ኣለዎ። እቲ ዝግበር ዝምድና ናይ ጊልያን ጎይታን፡ ናይ ተላእእኺን ላኣኺን፡ ናይ ኢድ-ኣዙር ኪናት (proxy war) መሳርሒ ዘይኮነ ፡ ፖሎቲካዊ ናጽነት ዝሓለወ ኣብ ማዕርነታዊ ምኽብባር ዝተሞርኮሰ ጥዕና ዘለዎ ዝምድናታት ክኸዉን ኣለዎ።
ወድሓንኩም!!!
02/04/2015
መርእድ ዘርኡ


c: text/html

text:
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
3 ጴጥሮስን ዮሃንስን ብታሽዐይቲ ሰዓት፡ ብሰዓት ጸሎት ናብ ቤተ መቕደስ ይድይቡ ነበሩ።
2 ካብ ከርሲ ኣዲኡ ኣትሒዙ ሓንካስ ዝነበረ ሰብኣይ ነበረ፣ ካብቶም ናብ ቤተ መቕደስ ዚኣትዉ ምጽዋት ምእንቲ ኺልምን ድማ፡ ተሰኪሞም ኣምጺኦም፡ መዓልቲ መዓልቲ ኣብ ጥቓ እታ ጽብቕቲ እትብሃል ኣፍ ደገ ቤተ መቕደስ የቐምጥዎ ነበሩ።
3 ንሱ ንጴጥሮስን ንዮሃንስን ናብ ቤተ መቕደስ ኪኣትዉ ኸለዉ ምስ ረኣዮም፡ ኪምጽውቱሉ ለመኖም።
4 ጴጥሮስ ግና፡ ምስ ዮሃንስ ኰይኑ፡ ጠመቶ እሞ፡ “ናባና ጠምት” በሎ።
5 ንሱ ኸኣ ካባታቶም ገለ ዚረክብ መሲልዎ፡ ኣተኰረሎም።
6 ግናኸ፡ ጴጥሮስ፡ “ብሩርን ወርቅን የብለይን፣ እቲ ዘሎኒ ግና እህበካ፦ ብስም የሱስ ክርስቶስ እቲ ናዝሬታዊ፡ ተንሲእካ ኺድ!” በሎ።
7 ብየማነይቲ ኢዱ ሒዙ ኸኣ ኣተንስኦ። ብቕጽበት ኣእጋሩን ዓካሪቶኡን ጸንዐ፣
8 ስር ኢሉ ድማ ደው በለ፡ ተዛወረ እውን። እናተዛወረን እናተሰራሰረን ንኣምላኽ እናወደሰን ከኣ ምሳታቶም ናብ ቤተ መቕደስ ኣተወ።
9 ኵሎም እቶም ህዝቢ ድማ ንሱ ኺዛወርን ንኣምላኽ ኪውድስን ከሎ ረኣይዎ።
10 እቲ ኣብታ ጽብቕቲ ኣፍ ደገ ቤተ መቕደስ ተቐሚጡ ምጽዋት ዚልምን ዝነበረ ምዃኑ ኣለለይዎ እሞ፡ በቲ ኣብኡ ዝዀነ ነገር ኣዝዮም ተደመሙን ተገረሙን።
11 እቲ ሰብኣይ ንጴጥሮስን ንዮሃንስን ሒዝዎም ከሎ፡ ኵሎም እቶም ህዝቢ ኣዝዮም ተገሪሞም ናባታቶም ናብቲ ገበላ ሰሎሞን ዚብሃል ጐየዩ።
12 ጴጥሮስ እዚ ምስ ረኣየ፡ ነቶም ህዝቢ ኸምዚ በሎም፦ “ኣቱም ሰብ እስራኤል፡ ስለምንታይ በዚ ትግረሙ ኣለኹም፧ ወይስ ስለምንታይ ብገዛእ ሓይልና ወይ ብኣምላኻዊ ተወፋይነትና ነዚ ኪኸይድ ከም ዝገበርናዮ ጌርኩም ትጥምቱና ኣለኹም፧
13 ኣምላኽ ኣብርሃምን ይስሃቅን ያእቆብን፡ ኣምላኽ ኣቦታትና ነቲ ንስኻትኩም ኣሕሊፍኩም ዝሃብኩምዎን ጲላጦስ ኪፈትሖ ምስ ወሰነ ድማ ኣብ ገጹ ዝኸሓድኩምዎን ኣገልጋሊኡ የሱስ ኣኽቢርዎ ኣሎ።
14 እወ፡ ንስኻትኩም ነቲ ቕዱስን ጻድቕን ክሒድኩምሲ፡ እቲ ቐታሊ ኺምሓረልኩም ለሚንኩም፣
15 ነቲ ቐንዲ መራሕ ህይወት ግና ቀቲልኩምዎ። ኣምላኽ ግና ንዕኡ ኻብ ምዉታት ኣተንሲእዎ እዩ፣ ነዚ ኸኣ ንሕና መሰኻኽር ኢና።
16 ብስሙን በታ ብስሙ ዘላትና እምነትን እውን፡ እዚ እትርእይዎን እትፈልጥዎን ሰብኣይ ጸኒዑ ኣሎ። እታ ብእኡ ዘላትና እምነት፡ ነዚ ኣብ ቅድሚ ዅላትኩም ምሉእ ጥዕና ሂባቶ እያ።
17 ሕጂ ድማ፡ ኣቱም ኣሕዋተይ፡ ከምቶም ኣሕሉቕኩም፡ ነዚ ብዘይ ፍልጠት ከም ዝገበርኩምዎ፡ እፈልጥ እየ።
18 ግናኸ፡ ኣምላኽ ነቲ ክርስቶሱ መከራ ኸም ዚጸግብ ብኣፍ ኵሎም ነብያት ኣቐዲሙ ዝበሎ፡ በዚ ኸምዚ ፈጸሞ።
19 “እምበኣር፡ ሓጢኣትኩም ምእንቲ ኺድምሰሰልኩም፡ ካብ ገጽ የሆዋ ኸኣ እዋን ዕረፍቲ ምእንቲ ኺመጸልኩም፡ ተነስሑን ተመለሱን፣
20 ንሱ ድማ ነቲ እተሸመልኩም የሱስ ኪልእከልኩም እዩ።
21 ንዕኡ ኸኣ፡ ክሳዕ እቲ፡ ኣምላኽ ብኣፍ እቶም ናይ ጥንቲ ቕዱሳት ነብያቱ እተዛረበሉ ግዜ ምምላስ ኵሉ፡ ሰማይ ኣብ ውሽጡ ኺሕዞ ይግባእ።
22 ሙሴ እኳ ኸምዚ በለ፦ ‘የሆዋ ኣምላኽ ከማይ ዝኣመሰለ ነብዪ ኻብ ኣሕዋትኩም ኬተንስኣልኩም እዩ። ንሱ ዚነግረኩም ዘበለ ስምዑ።
23 ነቲ ነብዪ እቲ ዘይትሰምዕ ዘበለት ነፍሲ ኻብ ህዝባ ኽትምንቈስ እያ።’
24 ኵሎም ነብያት ድማ፡ ካብ ሳሙኤል ኣትሒዞም ተር ኢሎም እተዛረቡ ዘበሉ፡ ነተን መዓልትታት እቲአን እዮም ኣፍሊጦም።
25 ንስኻትኩም ደቂ ነብያትን ደቂ እቲ ኣምላኽ ንኣብርሃም፡ ‘ኵሎም ዓሌታት ምድሪ ብዘርእኻ ኺባረኹ እዮም’ ኢሉ ምስ ኣቦታትኩም ዝኣተዎ ኺዳንን ኢኹም።
26 ኣምላኽ ንኣገልጋሊኡ ምስ ኣተንስኦ፡ ንነፍሲ ወከፍኩም ካብ እከይኩም ብምምላስ ምእንቲ ኺባርኸኩም፡ ቅድም ናባኻትኩም ለኣኾ።”
ልኣኽ
ልኣኽ
መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
ግብሪ ሃዋርያት 3
ትግርኛ
መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ኣንብብ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1011208/univ/wpub/1011208_univ_sqr_xl.jpg

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ካብ ሶዶም ንጎሞራ
ካብ ሶዶም ንጎሞራ ካብ ሶዶም ንጎሞራ፡ ክንደይ’ዩ ርሕቀትኪ ኤርትራ ኣበይ‘ዩ ሸላኺ ኣብቲ ናይ ግሃነም ስፍራ ዓሻክርኪ ወርወርቲ ጭማራ ተሓንገጥቲ ሴፍ፡ ተዀልኰልቲ ኻራ ትማሊ’ዶ ኣይነበሩን እቶም ጨቆንቲ „ኣምሓራ“ ካሮኦም ዝጎደመት ክሳድኪ ሓርሒራ በየን‘ድኣ ኣተዉ ሕጂ‘ኸ እዞም ህንጡያት ጭፍራ ካብ ውሻጠኺ ፈልኽ ኢሎም እንቋቝሖ ኮብራ ኣትማን
ካብ ሶዶም ንጎሞራ
ካብ ሶዶም ንጎሞራ፡ ክንደይ’ዩ ርሕቀትኪ ኤርትራ
ኣበይ‘ዩ ሸላኺ ኣብቲ ናይ ግሃነም ስፍራ
ዓሻክርኪ ወርወርቲ ጭማራ
ተሓንገጥቲ ሴፍ፡ ተዀልኰልቲ ኻራ
ትማሊ’ዶ ኣይነበሩን እቶም ጨቆንቲ „ኣምሓራ“
ካሮኦም ዝጎደመት ክሳድኪ ሓርሒራ
በየን‘ድኣ ኣተዉ ሕጂ‘ኸ እዞም ህንጡያት ጭፍራ
ካብ ውሻጠኺ ፈልኽ ኢሎም እንቋቝሖ ኮብራ
ኣትማን ዝናኸሱ፡ እንዳፈለዩ ኣንቆራ
መርዞም ከም ቻርኖቢል ትለክፍ ኣሕቢራ
ክንደይ ህያው ይሔው ዘይበለት ንዕኦም ዘኪራ
ሬሳታት ደቂ ሃገር ምስ ተሰንደወ ንኣሞራ
ዒራዒሮ‘ኳ ኣይትስመን‘ያ እምብዛ ዓርዒራ
ማይ ሓባር‘ውን ኣላ፡ ነዊሕ ዝነገራ
ሰሚዕኩም‘ዶ ናይ ዓዲ ኣበይቶ‘ኸ እዛ ቀረባ ነኣስመራ
ክምህ ከይበለት ደም ኣንጢራ
ትንፋስ ምስተዓብጠት ብኢደ ወፈራ
ወዲ ሰብ‘ዶ‘ታ ክንድዚ ይጭክን‘ዩ ኣብ „ነጻ“ ኤርትራ
ኣነ‘ድየ ዓሽየ እታ ርእሰይ ሰኺራ
ነሕዋቶም ዝሰርሑሎም ትሕቲ ምድሪ ስፍራ
እንታይ ኰይኖም‘ዮም ንሂወት ዝምንቍሱዋ ካብ ሱራ
ሓንሳብ ብሕጓ እንዳኣተዉ፡ ሓንሳብ ብገበላ
መንዩ’ሞ ካብኣቶም ዝሕባእ ኣብ ዘኽታም ኤርትራ
ከቶ የለን ዑቝባ ዝረክብ ኣብ ሕልፍኚ፡ ኣብ ቡዅራ
ብጸሎት እኳ ዘይግትኡ ብምህለላ
እነዉ ንእከይ ተመሪዖማ ብወርቂ ጽሩራ
ደንሃግ’ድኣ ድርግም ኢላ ኣትያቶም እምበር ኣብታ ጓይላ
ዋሕስ ትኸሉ እንዳበለት ወጠጠቶም ብማሓላ
እንተ ንስኺ’ሞ ተገዘምኪ ጓሂ፡ ተሰለምኪ ዅራ
ዝፈልጡዅ’ስ ይብሉኒ’ዮም ዓቢራ፡ ቆንጺባ፡ ማዳ ጌራ
ናይ ሕጂ’ድያ እታ ማዳኺ፡ ካብ ሜዳ ጀሚራ
ከብዳ ሓምሊ መሊኣቶ ዝባና ቆሪራ
ቀንፈዞ ኢላ ትጽበ’ላ ንኽትወጽእ ሓራ
ንመልኣከ ሞት ኣሽኪዓ መንገዳ ቐይራ
በሊ ፋልና ይጸብቕ ኣምሳዪኡ
ኣምላኽ ይሓልወኪ ካብ ቀጽሩ ወጺኡ
ስቓይ ህዝብና ይርኣዮ ኣብ ዓለም መጺኡ
ጕዳይና ይሓዞ ኣጥቢቑ፡ ኣጽኒዑ
ህዝብና ንሰማይ ምድርን ይጠርዕ ኣሎ ጸዊዑ
ዕዮ እንተበዝሖ‘ኽኣ የዕይዮ ሰብ ውዕለት ኢሉ ንዑ
ቀልጢፉ ይርዳኣና፡ ይከኣሎ’ዩ ንዑኡ
መሳዅቱ ይኽፈት፡ የርሑ መዓጹኡ
ኣውያት ህዝብና ይስማዓዮ ብኣግኡ
ኣሽንኳይ‘ዶ እዚ ናትናስ ማይ ኣይሂ‘ኳ ኣህዲኡ
ንዓና‘ኽኣ ኣምላኽ ይበለና ንፍዑ
እጃምና ከነልዕል ልብና ቐኒዑ
ካብ ድቃስና ክንትስእ ነጋሪት ተወቒዑ
ሓሸውየ ተቓውሞ ንሓዋሩ ኣብቂዑ
ርትዓውነት ክንርኢ ቦቝሉ ጨልጊዑ
ዘራእቲ ተስፋና ክፈሪ ጠጢዑ
ከይብሃል ሓርኢ እኽሊ በዚሕዎ፡ ቆሊዑ
ዝተረፈ ሃጕጉ ተጠልቂዑ
ከም ኵቦ ዝድርበ ንጓህሪ መፍትኡ
ከይንብሃል ኣብ ኣፉን ዕርበቱን ታሪኽኩም ኣብቂዑ
ሰለሙን ይከኣሎ
ነሓሰ 2017


text:
ተነዲፉ ድዩ፧
ኣካላት ወዲ ሰብ
ኣካል ደቂ ሰብ ቍስሊ ንምሕዋይ ዘለዎ ኽእለት
ተመራመርቲ ስነ ፍልጠት ነዚ ኽእለት እዚ ብምቕዳሕ ኣብ ሓደስቲ ዓይነት ፕላስቲክ ዘተኣታትውዎ ዘለዉ ብኸመይ እዮም፧
ዲ.ኤን.ኤ. ዘለዎ ሓበሬታ ናይ ምኽዛን ዓቕሚ
ዲ.ኤን.ኤ.፡ “እቲ ዝበለጸ መዋህለሊ ሓበሬታ (ወይ ሃርድ ድራይቭ)” ተባሂሉ እዩ ዚጽዋዕ። ስለምንታይ ምዃኑ ፍለጥ።
እንስሳታት ምድሪ
ጸምሪ ጣቝስታ ባሕሪ
ገሊኦም መጥበውቲ እንስሳታት፡ ኣብ ትሕቲ ቘርበቶም ሙቐት ኣካላቶም ኪዕቅቡ ዚሕግዞም ስብሒ ኣለዎም። ጣቝስታ ባሕሪ ኸኣ ሙቐት ኣካላቱ ዚዕቅበሉ ፍሉይ መገዲ ኣለዎ።
ጭሕሚ ድሙ ዘለዎ ጥቕሚ
ተመራመርቲ ስነ ፍልጠት፡ ኢ-ዊስከርስ ዚብሃል ደቂቕ መሳርሒ ዚግጠመሎም ዚብሃሉ ሮቦት ዚነድፉ ዘለዉ ስለምንታይ እዮም፧
እግሪ ፈረስ
መሃንድሳት ንንድፊ እግሪ ፈረስ ኪቐድሕዎ ዘይከኣሉ ስለምንታይ እዮም፧
ማያዊ ህይወት
ቅርጺ ዛዕጐላት ባሕሪ
ቅርጽን መዋቕርን ዛዕጐላት ባሕሪ ነቲ ኣብ ውሽጡ ዚነብር ሞሉስካ ዕቝባ ይዀኖ።
ዓለባ ማስል ባሕሪ
ማስል ባሕሪ፡ ዓለባ ተጠቒሞም ይጣበቑ እዮም። እዚ ብኸመይ ከም ዚዓዪ ምርዳእ፡ ንገለ መሳርሒታት ምስ ህንጻታት ወይ ንጅማት ምስ ዓጽሚ ኣብ ምልጋብ፡ ሓድሽን ዝሓሸን መገዲ ንምርካብ ሓጋዚ ኪኸውን ይኽእል እዩ።
ካትልፍሽ ዘለዎ ሕብሪ ናይ ምልውዋጥ ክእለት
መሃንድሳት ነዚ ኽእለት እዚ ቐዲሖም ሓንቲ ኻልኢት ኣብ ዘይትመልእ ግዜ ሕብሪ ኪቕይር ዚኽእል ክዳን ኪሰርሑ ይጽዕሩ ኣለዉ።
ኣብ ሃዋይ ዚርከብ ቦብተይል ስኲድ ዜመንጭዎ ብርሃን
እዚ እንስሳ እዚ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ብርሃን ኬመንጭው ይኽእል እዩ፣ ንኺርኢ ወይ ንኺርአ ኢሉ ግና ኣይኰነን።
ክንፊ እቲ ሃምፕባክ ዚብሃል ዓሳ ኣንበሪ
ክንፊ እዚ ገዚፍ እንስሳ እዚ፡ ንገሊኡ መዳያት ህይወትካ ብኸመይ ከም ዝጸለዎ ኣንብብ።
ኣዕጽምቲ ብሪትል ስታር ዘለዎ ናይ “ምርኣይ” ክእለት
ብዛዕባ እዚ ኣብ ባሕሪ ዚነብር ፍጥረት ዚገልጽ ዜደንቕ ሓቅታት ኣንብብ።
ነዳዲ ዘይቲ ዜሕቅቑ ደቀቕቲ ተህዋስያን
ደቀቕቲ ተህዋስያን ካብ ዘመናዊ ተክኖሎጂ ንላዕሊ ንዝፈሰሰ ነዳዲ ዘይቲ ብዝበለጸ መገዲ ኼጽርዩ ይኽእሉ ድዮም፧
ኣዕዋፍ
ጫፉ ንላዕሊ እተዓጽፈ ኣኽናፍ ኣዕዋፍ
መሃንድሳት ነፈርቲ ነዚ ንድፊ እዚ ብምቕዳሕ፡ ኣብ ውሽጢ ሓንቲ ዓመት፡ 7,600 ሚልዮን ሊትሮ ነዳዲ ኪቝጥቡ ኽኢሎም እዮም።
ክንቲት ኢምፐረር ፐንጒን
ብዛዕባ ስነ ህይወት ባሕሪ መጽናዕቲ ዚገብሩ ሰባት፡ ብዛዕባ ኽንቲት እዚ ዑፍ እዚ እንታይ እዮም ፈሊጦም፧
እታ ነዊሕ ጕዕዞ እትጓዓዝ ኣልባጥሮስ ንጕልበታ እትቝጥበሉ መገዲ
እዛ ዑፍ እዚኣ፡ ሓንሳእ እውን ይኹን ኣኽናፋ ኸየንገብገበት ንነዊሕ ሰዓታት ክትዝምቢ እትኽእል ብኸመይ ምዃኑ ፍለጥ።
ባር-ተይልድ ጎድዊት እትብሃል ዑፍ ኣንፈታ እትፈልጠሉ መገዲ
ብዛዕባ እቲ እታ ባር-ተይልድ ጎድዊት እትብሃል ዑፍ ንሸሞንተ መዓልቲ እትገብሮ ዜደንቕ ፍልሰት ኣንብብ።
ለመምትን ምድረ ማያውያንን
ጠሊ ዚስሕብ ቈርበት ጠበቕ ቶርኒ ዴቭል
እዚ ጠበቕ እዚ፡ ንማይ ብኣእጋሩ ገይሩ ናብ ኣፉ ኺስሕቦ ዚኽእል ብኸመይ እዩ፧
ጭራ ኣጌማ ዚብሃል ጠበቕ
እዚ ጠበቕ እዚ ኻብ ባይታ ናብ መንደቕ ኪነጥር ዚኽእል ብኸመይ እዩ፧
ምንጋጋ ሓርገጽ
ናይ ምንካስ ሓይሉ፡ ካብ ኣንበሳ ወይ ነብሪ ዳርጋ ብሰለስተ ዕጽፊ ይበልጽ፣ ኰይኑ ግና፡ ኪትንከፍ ከሎ፡ ካብ ኣጻብዕቲ ሰብ ንላዕሊ ብቕልጡፍ እዩ ዚስምዖ። ብኸመይ፧
ስርዓተ ምፍራይ እታ ንእንቋቝሖኣ ኣብ ከስዐኣ እትሓቝፎ እንቍርዖብ
ሓደ ኣብ ፍልቀት ዚኣምን ሰብ፡ እዛ እንቍርዖብ “ኣብቲ ምስ ስርዓተ ምፍራይ ዚተሓሓዝ ስነ ህይወት ቀስ ብቐስን በብደረጃኡን ለውጢ ኸም ዝገበረት ዚገልጽ ሓሳብ ዘይእመን እዩ” ዝበለ ስለምንታይ እዩ፧
ቈርበት ተመን
ገሊኦም ኣትማን ኣብ ሻሕካር ኦም ኪድይቡ፡ ገሊኣቶም ከኣ ኣብ ኣመና ሓርፋፍ ሑጻ ዅዒቶም ኪኣትዉ ይኽእሉ እዮም፣ ቈርበቶም ድልዱል ዝዀነ ብኸመይ እዩ፧
ሓሸራታት
ሜላ ኣተዓላልባ ንህቢ
ሜላ ኣተዓላልባ ንህቢ ዚነፍሩ ሮቦት ዚምርሑሉ ስርዓት ንምትእትታዉ ዚጠቅም ብኸመይ እዩ፧
ጎጎ መዓር
ክኢላታት ሕሳብ ክሳዕ 1999 ብመርትዖ ኬቕርብዎ ዘይከኣሉ፡ ኣናህብ ግና ድሮ ዝፈለጥዎ ውጽኢታዊ ኣጠቓቕማ ቦታ።
ክሳድ ጻጸ
እዚ ሓሰኻ ኻብ ኣካላቱ ንላዕሊ ተዓጻጻፊ ኽብደት ንዘለዎ ነገር ኪስከም ዚኽእል ብኸመይ እዩ፧
ብሩራዊ ጻጸ ሰሃራ ዘለዎ መከላኸሊ ሙቐት
እዚ ፍሉይ ጻጸ እዚ፡ ሓደ ኻብቶም በቲ ንሙቐት ዘለዎም ተጻዋርነት ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዚስርዑ እንስሳታት እዩ። ብርቱዕ ሙቐት ኪጻወር ዝኸኣለ ብኸመይ እዩ፧
ዑደት ህይወት ፋንጣ
ዑደት ህይወት እዘን ማረኽቲ ሓሸራ ፍሉይ ዚገብሮ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 13 ወይ 17 ዓመት ንሒደት ሰሙናት ጥራይ ዚቕልቀላ ምዃነን እዩ።
ኣብ እግሪ ኢሰስ ሊፍሆፐር ዚርከብ ኣስናን
እዚ ኣስናን እዚ፡ እቲ ሓሸራ ብሓይሊ ግናኸ ቝጽጽር ብእተገብረሉ መገዲ ንኺነጥር ይሕግዞ።
ዜደንቕ ናይ ምስማዕ ክእለት እታ ዝዓበየት ግዝዋ ስምዒ
በተን ደቀቕቲ ኣእዛና፡ ካብ ካልእ እንስሳ ዚበልጽ ነገር ክትገብር ትኽእል እያ።
ንምንቅስቓስ ኣንበጣ ብደቂቕ ዚቈጻጸሮ ኒውሮን
ዕስለ ኣንበጣ ንሓድሕዶም ከይተጋጨዉ ኺጓዓዙ ዚኽእሉ ብኸመይ እዮም፧
መንገብገብ ጽምብላሊዕ
መንገብገብ እታ ሞርፎ እትብሃል ጽምብላሊዕ ልሙጽ እኳ እንተ መሰለ፡ ብማይክሮስኮፕ ጥራይ ኪርአ ዚኽእል ቀጸላታት ኣለዎ። እዚ ንምንታይ ይጠቅም፧
ብርሃን ዚስሕብ መንገብገብ ጽምብላሊዕ
መንገብገብ ገሊአን ጽምብላሊዕ፡ ካብ ጸሊም ሕብሪ ንላዕሊ የጠቓለል።
ሕንዚዝ ዒባ ኣንፈቱ ዚፈልጠሉ ኽእለት
ሕንዚዝ ዒባ ኣንፈቱ ንምፍላጥ እንታይ እዩ ዚጥቀም፧ ሰባትከ ኻብኡ እንታይ ኪመሃሩ ይኽእሉ፧
መብራህቲ ሓዊለይቶ
እዚ ደቂቕ ሓሸራ እዚ፡ ንተመራመርቲ ስነ ፍልጠት፡ ነቲ ኣብ ብዙሕ ኤለክትሮኒካዊ መሳርሒታት ዚግጠም ዝያዳ መብራህቲ ዜመንጭው ዳዮድ ንኺሰርሑ ዝደረኾም ብኸመይ እዩ፧
ኬቲዲድ ዘለዋ ዜደንቕ ናይ ምስማዕ ክእለት
ኣእዛን እዛ ንእሽቶ ሓሸራ፡ ልክዕ ከም እዝኒ ሰብ እየን ዚዓይያ። ብዛዕባ እቲ ፍሉይ ናይ ምስማዕ ክእለታ እተገብረ ምርምር፡ ንዘመናዊ ስነ ፍልጠትን ምህንድስናን ዚጠቅም ብኸመይ እዩ፧
ሳሬት
ምስጢር ዓለባ ሳሬት
ሓንቲ ሳሬት፡ ሓዲኡ ኣዝዩ ዚጣበቕ፡ ሓዲኡ ኸኣ ብቐሊሉ ዚብጠስ ዓለባ ኽትኣልም ትኽእል እያ። ብኸመይን ስለምንታይን ከምኡ ኸም እትገብር መርምር።
ጽልግልግ ዝበለ ርእየት ዘላሊት ሳሬት
እዛ ሳሬት እዚኣ፡ ነቲ ልክዕ ርሕቀት እትልክዖ ብኸመይ እያ፧ ተመራመርቲ ነቲ እታ ሳሬት እትጥቀመሉ ሜላ ኪቐድሕዎ ዚደልዩኸ ስለምንታይ እዮም፧
ኣትክልቲ
ውዕዉዕ ሰማያዊ ዝሕብሩ ፍረ ፖሊያ
እዚ ፍረ እዚ ባህርያዊ ሕብሪ ወይ ዚቕልሞ ነገር እኳ እንተ ዘይብሉ፡ ኣብ ካልእ ተኽሊ ዘየሎ ኣዝዩ ድሙቕ ሰማያዊ ሕብሪ ኣለዎ። እዚ ዜደንቕ ሕብሪ እዚ ኺህልዎ ዝኸኣለ ደኣ ኸመይ ኢሉ እዩ፧
ኣትክልቲ ዘለዎም ሕሳብ ናይ ምቕማር ክእለት
ተኽሊ ኣድሪ ዜደንቕ ክእለት ከም ዘለዎ ተመራመርቲ ፈሊጦም።


text:
ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቅድስት ቤተክርስትያን
▼
ገድሊ ቕዱሳን
ቅዱስ ታሪኽ መርቄ እቲ ኣማንን ጉዝፋር እቲ ከሓድን፣
ምንጪ ታሪኽ።- መጽሓፈ ስንክሳር ፬ (3) ሚያዝያ፣ ሑሩ በልቡና ኀበ ባዕዳን እምሃይማኖት፣ ቆላ.፬።፭፣ (ምስቶም ዘይኣምኑ ብጥበብ ተመላለሱ) ቈላ.4።5፣ በዛ ዕለት እዚኣ መርቄ ዝተባህለ ክርስቲያናዊ ነጋዲ ዓረፈ(ሞት ስጋ ሞተ)፣ እዚ ቅዱስ እዚ ትውልዲ ዓዱ ኣንጾኪያ እዩ፣ መርቄ ጉዝፋር ዝበሃል ካሓድን መምለኽ ጣኦትን ፈታዊ ነበሮ፣ በጀካ ብሃይማኖት ከኣ ብኻልእ ዝፈለለዩሉ ጉዳይ ኣይነበሮምን፣ ካብ መዓልታት ሓደ መዓልቲ መርቄን ጉዝፋርን ንኽነግዱ ናብ ነበግዱድ ትበሃል ዓዲ ከዱ፣ ኣብኣ ኸኣ ሰብ ኣብዘይ ብሉ ቦታ ሓሙሽተ መዓልቲ ተጓዕዙ፣
መርቄ እቲ ክርስትያናዊ ኣዝዩ ሃብታም ነበረ፣ ማለት 40 ልጥረ ወርቂ (15 ኪ.ግ.ወርቂ) ምስኡ ነበረ፣ ኣብ መገዲ ከለዉ ከኣ መርቄ ናብ ሞት ዘብጽሕ ከቢድ ሕማም ሐመመ፣ ርእሱ ድግፍ ኣቢሉ ኸኣ ከምዚ ዚስዕብ ኢሉ ጸሓፈ።- “ዎ ጐይታይ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ እግዚአብሔር ህያው ካብ ባርያኻን ወዲ እታ ባርያኻን መርቄ። ኣነ እቲ ዘሎኒ ኣብ ጸሊም በቕሊ ዝተጻዕነ 40 ልጥረ ወርቂ ምስ በቕሉ ንዓኻ እህበካ ኣሎኹ፣ ኣነ ብብዝሒ ኣበሳይን በደለይን ኣብ ትሕቴኻ እናተንበርከኽኩ መንግስተ ሰማያት ንኸተውርሰኒ ናባኻ እምሕጸን ኣሎኹ፣ እዚ ወርቂ እዚ ንደቀይን ንሰበይተን ንኣዝማደይን ኣይኹን።” ብምባል ነታ ዝጸሓፋ ወረቐት ኣብ ፖስጣ ኣእትዩ ዓሸጋ፣
ንጉዝፋር ኣማኒኡ ጸዊዑ ኸኣ ብኣማልኽቱ እናኣምሓለ ከምዚ በሎ።- “ኣነ ክመውት ከሎኹ ከይትትንክፈኒ፣ ነዚ 40 ልጥረ ወርቂ (15.ኪ.ግ.) ከኣ ምስቲ ተጻዒንዎ ዘሎ በቕሊ ነቲ ምስጋና ዝግብኦ ጐይታይ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ እግዚአብሔር ህያው ኣብ ኢዱ ሃበለይ፣ ንኻልእ ሰብ ከይትህቦ ሓደራ” በሎ፣ ጉዝፋር ከኣ ንመርቄ “ኣንታ መርቄ ፍትወይ ዓቢድካ ዲኻ፨ ክርስቶስ ደኣ ሞይቱ። ተንሲኡ። ንሰማያት ዓሪጉ እንዶ ኣይበልካንን! ኣነ ደኣ ኣበይ ክረኽቦ፨ ወይስ ንሰማያት ክዓርግ እሞ ኣብኡ ክህቦ፨ እንዳበለ ብምግራም መለሰሉ፣ መርቄ ኸኣ “ናብ ቤተ ክርስቲያን ኪድ እሞ ናብኡ ስለ ዝመጽእ ኣብኡ ክትረኽቦ ኢኻ፣ ምስ ረኸብካዮ ኸኣ ብኢድካ ኣብ ኢዱ ሃበለይ” በሎ፣ ብድሕርዚ መርቄ ክመውት ምስ ቀረበ ጉዝፋር እቲ ከሓዲ “ክመውት ከሎኹ ክይትትንክፈኒ” ኢሉ ስለ ዘምሓሎ ኣብ ርሑቕ ኮይኑ ይዕዘብ ነበረ፣ ናብ ዕረፍቲ መርቄ እንዳጠመተ ከሎ ከኣ መላእኽቲ ልብሲ ብርሃን ሒዞም ካብ ሰማያት ናብ መርቄ ክወርዱ። ምስኣቶም ከኣ ጻድቃን። ሰማእታት። ዳዊት ብመሰንቆ እንዳ ዘመረ። መንፈስ ቅዱስ ብምስሊ ጻዕዳ ርግቢ ኣብ ልዕሊ ሥጋኡ 3 ጊዜ ክዝንቢ ከሎ ረኣየ፣ በዚ መስተንክር እዚ ከኣ ነፍሱ ካብ ቅድስቲ ሥጋኡ ተፈልያ ብዓቢይ ክብሪ ንሰማያት ክትዓርግ ከላ ረኣየ፣
ብድሕሪ እዚ ክልተ ኣናብስ መጺኦም መቓብር ፍሒሮም ንሥጋ መርቄ ኣብኡ ቀበርዎ፣ ጉዝፋር ግን በቲ ዝረኣዮ ተኣምራት እናተገረመ ናብ ኣንጾኪያ ከደ፣ ኣብኡ ከኣ ቀሺ ታዴዎስ ዝበሃል ሓለቓ ቤተ ክርስቲያን ረኸበ እሞ ንኹሉ ነቲ ኩነታት ነገሮ፣ ቀሺ ታዴዎስ ከኣ ነቲ ወርቅን በቕልን ክቕበሎ ደለየ፣ ጉዝፋር ግን መርቄ እቲ ኣማንየይ “ንጐይታይ ንኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ኢዱ ሃበለይ እምበር ንኻልእ ከይትህብ ኢሉ ስለ ዘምሓለኒ ክህበኩም ኣይልእልን እየ” በሎም፣ ቀሺ ታዴዎስ ከኣ እዚ ምስ ሰምዑ ኣፍ ደገ ቤተ ክርስቲያን ከፈቱሉ እሞ ጉዝፋር ከኣ ነቲ ወርቂ ዝተጻዕነ በቕሊ ስሒቡ ናብ ቤተ ክርስቲያን ኣእተዎ፣ ነቲ ወርቂ ኣራጊፉ ከኣ ኣብቲ ማዕፆ ደው በለ፣
ፍርቂ ለይቲ ምስ ኮነ ጉዝፋር ካብ ውሽጢ ቤተ ክርስቲያን ድምጺ ነጎዳ ሰምዐ፣ ዓቢይ ብርሃን ከኣ በርሀ፣ ጐይታ ኢየሱስ ካብ ሰማያት ምስ መላእኽቱ ወሪዱ ኣብቲ መሰውኢ ክቕመጥ ከሎ ረኣየ፣ ሓደ ካብቶም መልእኽቲ ከኣ ናብኡ ቕርብ ኢሉ “ዎ ጉዝፋር ከሓዲ! ንምንታይ ደኣ እብዚ ደው ትብል” በሎ፣ ጉዝፋር ከኣ “መርቄ እቲ ኣማንየይ 40 ልጥረ ወርቂ(15.ኪ.ግ) ወርቂ ዝተጻዕነ በቕሊ ንጐይታይ ንኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ክመጸካ እዩ እሞ ኣብ ኢዱ ሃበለይ፣ ንኻልእ ግን ከይትህብ ስለ ዝበለኒ እዚ ወርቅን በቕልን ንኢየሱስ ክርስቶስ ጐይታ መርቄ ኣማንየይ ሕድረይ ከረክብ ኢለ እየ ኣብዚ ደው ኢለ ዘሎኹ” በሎ፣
እቲ መልኣኽ “እቲ ምስጋና ዝግብኦ ክርስቶስ ወዲ ህያው ኣምላኽ እዚ እዩ እሞ ንዓ ኣሚንካ ስገድ” በሎ፣ ጉዝፋር ከኣ ናብ ጐይታ ሰገደ እሞ “ጐይታይ ምስጋና ንዓኻ ይግብኣካ፣ ዎ ጐይታይ ኢየሱስ ክርስቶስ ብኣኻ እኣምን ኣሎኹ” ኢሉ ነታ ካብ መርቄ ኣማኒኡ ብሕድሪ ዝተቐበላ ደብድቤ ንጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ኢዱ ህቦ እሞ ነቲ ወርቂ ክመዝንዎ ኣዘዘ፣ እቲ ወርቂ ከኣ 40 ልጥረ ወርቂ ኮነ፣ ብድሕሪ እዚ ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ንጉዝፋር ንኽጥመቕ ኣዘዞ፣ ጉዝፋር ከኣ ምስ 75 ስድራ ቤቱ ተጠመቐ፣ ብሃይማኖት ክርስቶስ ከኣ ካብዚ ዓለም እዚ ብእምነት ዓረፈ፣ ክብርን ምስጋናን ንዘለዓለመ ዓለም ንኣምላኽና ይኹን አሜን፣
ኣስተንትኖ። I. ካብ ታሪኽ መርቄን ጉዝፋርን እንታይ ንመሃር፨ II. ጉዝፋር እቲ ከሓዲ። መምለኽ ጣኦት ኣብ ቅድሚ ኣማኒኡ መርቄን እግዚአብሔር እሙን ኮይኑ ተረኸ፣ ንሕናኸ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን እሙናት ኢና ክንብል ንኽእልዶ፨ III. ጉዝፋር እቲ ከሓዲ ምስቲ ብእምነት ዘይመስሎ መርቄ ብልባዊ ፍቕሪ ይነብር ነይሩ፣ ንሕናኸ ምስቶም ብእምነት ዝመስሉና ከምዚ ዓይነት ፍቕሪ ንኽህልወና ንብህግ ዶ፨ ብሂግናኸ ዓቕምና ዘፍቅዶ ንጽዕር ዶ፨ IV. ጉዝፋር እቲ ከሓዲ ከይተጠመቐ ከሎ ገጽ ኣምላኽ ንምርኣይ በቒዑ፣ ንሕና ብጸጋ ጥምቀት ተወሊድና ኣብ መንፈሳዊ ኣገልግሎት ዘሎና ብኸመይ ገጽ ኣምላኽ ክንርኢ ንኽእል፨ V. መርቄ እቲ ኣማኒ ንጉዝፋር ነቲ ካሓዲ ፈታዊኡ ነዚ ወርቂ እዚ ንጐይታይ ንኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ኢዱ ሃበለይ ዝበሎ ስለምንታይ እዩ፨ VI. ጉዝፋር እቲ ከሓዲ ነቲ ዘይከኣል ዝመስል ሕድሪ ኣማኒኡ መርቄ ንጐይታ ኢየሱስ ከረኽቦ ኢሉ ምብጋሱስ እንታይ እዩ እቲ ምስጢር፨ VII. መርቄ እቲ ኣማኒ ስለምንታይ ምስቲ ከሓዲ ጉዝፋር ተዓራሪኹ፨ VIII. መርቄ እቲ ኣማኒ ስለምንታይ እዩ ምስቲ ኩሉ ፍቕሩ ንጉዝፋር ምስ ዓረፈ ከይትንክፎ ዘምሓሎ፨ IX. መርቄ ንሃብቲ ስለምንታይ እዩ ንስድራ ቤቱ ዘየውረሶም፨ X. ንስኻ/ኺ ከም ናይ ኣቦና ቅዱስ መርቄ ንዝኸሓዱ ንምእማን። ንዝሓጥኡ ንምንሳሕ። ንዝወደቁ ንምትንሳእ። ብዓቕልን ብትግሃትን አንታይ ተበግሶ ትወስድ/ትወስዲ፨ እዚ ንምግባር ከ ሕሊናና ክሳብ ክንደይ ቅሩብ እዩ፨
መጽሐፈ ስንክሳር ፴፫ (22) የካቲት፣
Content:
መንፈሳዊ ሲሳየ ዕለት(Daily spiritual food)።
“እቲ ናይ ኣምላኽ ሰብ ንሠናይ ግብሪ ዘበለ ፈጺሙ ተዳልዩ ፍጹም ምእንቲ ኪከውንሲ መንፈስ ኣምላኽ ዝነፈሶ ዘበለ ጽሑፍ ንትምህርቲ። ንተግሣጽ። ንምቕናዕ። ንጽድቂ ዚከውን ምእዳብ ይጠቅም እዩ፣” 2ጢሞ.3።16-17፣
መጽሐፈ ስንክሳር ፴፫ (22) የካቲት፣
v ዕረፍቲ ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ካብ ጓል ንጉሥ ጋኔን ኣውጺኡ ዝፈወስዋ፣
v ምግዓዝ ሥጋ ቅዱሳን እቶም ብዘመን ዲዮቅልጥያስ ከሓዲ ኣብ ሃገረ ፋርስ ብስ ማዕትነት ዝሓለፉ፣
v ዝኽሪ ኣባ ቡላ፥
v ዝኽሪ 380 ሰማዕታት፥
v ዝኽሪ ኒቆላዎስ ሰማዕት፥
ዕረፍቲ ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ንጓል ንጉሥ ሓዲርዋ ዝነበረ ጋኔን ኣውጺኡ ዝፈወሳ፣
ንቕዱስ ማሩና ኤጲስቆጶስ ንጉሥ ቴዎዶስዮስ እቲ ዓቢይ ኣቦኦም ንአኖሬዎስን ኣርቃዴዎስ ኣብ መንጎኦም ብዙሕ ፍቕሪ ስለ ዝነበሮም ብዙሕ ገጸ በረኸት ሂቡ ናብ ንጉሥ ፋርስ ለኣኾም፣
ኣባ ማሩና ኣብ ንጉሥ ፋርስ ምስ ከዱ ንጉሥ ፋርስ ብኽብሪ ተቐበሎም ኣብ ኣዳራሹውን ኣእተዎም፣ ሽዑ ንኣባ ማሩና ንጓል ንጉሥ ጋኔን ሐዲርዋ ከም ዘሎ ምስ ነገርዎም። ነታ ሕምምቲ ጓል ንጉሥ ጸዊዖም ኣብ ቅድሚኦም ደው ኣበልዋ፣ ጸልዮም ከኣ ነቲ ጋኔን ኣውጽእዎ እሞ ነታ ሕምምቲ ኣሕወይዋ፣ እቲ ንጉሥ ከኣ እታ ሕምምቲ ጓሉ ከም ዝሓወት ምስ ረኣየ ኣዝዩ ተሐጐሰ፣ ንኣባ ማሩና ኸኣ ዓቢይ ክብሪ ኣኽበሮም፣
ኣባ ማሩና ኸኣ ነቲ ንጉሥ ናይቶም ኣቐዲሞም ኣብ ሃገር ፋርስ ሰማዕትነት ናይ ዝተቐበሉ ቅዱሳን ሰማዕታት ኣስከሬን ኪህቦም ለመንዎ፣ እቲ ንጉሥ ከኣ ነቲ ኣስከረን ናይ ቅዱሳን ሃቦም፣ ቤተክርስቲያን ኣህኒጾም ከኣ ነቲ ኣስከሬን ቅዱስ ኣብኡ ኣንበርዎ፣ ነታ ቤተ ክርስቲያን ከኣ ሰፊሕ ቀጽሪ ገበረላ ኣብ ውሽጢ እቲ ቐጽሪ ኸኣ ዓዲ ኣቖመ ብስም ኣባ ማሩና ኸኣ ሰመያ፣
ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ከኣ። ናብ ሃገረ-ሮሜ ተመሊሶም ክልተ ዓመት ተቐመጡ በዚ ሎሚ መዓልቲ ቤተ ክርስቲያን ናይቶም ሰማዕታት ዝተቐደሰሉ ኸኣ ብሰላም ዓረፋ፣ ንዘለዓለም ዓለም በረኸቶም ምስ ኩልና ይኹን ኣሜን፣
ሰላምታ
ነቲ ሠናይ ተልእኮ ዘለዎ ቀሲስ ማሩና ሰላምታ ይግባእ
እንኮላይ ኤጴስቆጶስ
ብሃገረ – ፋርስ ቤተ ክርስቲያን ሃኒጹ
ብስም ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ቀደሳ
ናብ ሐድሽ መርዓዊ ሎሚ ተጸዊዑ።
ዝኽሪ ኣባ ቡላ
ዝኽሪ 380 ሰማዕታት
ዝኽሪ ኒቆላዎስ ሰማዕት ንዘለዓለም ዓለም በረኸቶም ምስ ኩልና ይኹን ኣሜን
ካብዚ ቅዱስ ታሪኽ እዚ እንታይ ንመሃር፨
ብሕሊና ኣብ ሕሊና ዚምለሱ ሕቶታት።-
1, ንጉሥ ቴዎዱስዮስ እቲ ዓቢይ። ጓሉ ምስ ሓመመት ስለ ምንታይ ናብ ፈወስቲ ከይዶም ዘይፈወስዋ፣
2 ንኣባ ማሩና ንጉሥ ቴዎዶስቶስ ገጸ በረኸት ሂቡ ናብ ንጉሥ ፋርስ ልኢኽዎም፣ እግዚኣብሔር ከኣ ንምንታይ ዕላማ እዩ ናብ ሃገረ-ፋርስ ዝለኣኾም፨ ሠለስተ ቀንዲ ኣገደስቲ ነጥብታት ጥቐስ፣
3, ጓል ንጉሥ። እቲ ንጉሥ ብዘይተጸበዮ ኣገባብ ተፈዊሳ፣ ካብዚ እንታይ ንመሃር፨
4, ኣባ ማሩና ነቲ ንጉሥ እንታይ ክህቦም እዮም ለሚኖሞ፨
5, ኣባ ማሩና ስለምንታይ እዮም ነቲ ንጉሥ ካልእ ከም ወርቂ ጨርቂ ወይ
ጠቓሚ ዝመስል ንብረት ሃበኒ ዘይበልዎ፨
6, ኣባ ማሩና ካብቲ ንጉሥ ፋርስ እንታይ ተቐቢሎም፨
7, ኣባ ማሩና እዚ ኹሉ ተኣምራት ምስ ፈጸሙ ናበይ ተመሊሶም፨
ስለምንታይ ከ ተመሊሶም፨
8, ኣባ ማሩና ኣብቲ ዝተመስልዎ ሃገር ክንደይ ጊዜ ጸኒሖም፨
10, ንሕናኸ ስድራና ወይ ባዕላትና ክንሓምም ከሎና ንፈውስና ካብ መን ኢና
እንጽበዮ፨
11, ከምዚ ኣባ ማሩና ዝፈጸምዎ ተኣምራት ካብ መጽሓፍ ቅዱስን ገድለ
ቅዱሳንን እንዳ እናኣናጻጸርኩም ብጥቕስን ብዕለትን ኣረድኡ፣
12 እዚ ቅዱስ ታሪኽ እዚ ነቶም ተኣምራት ዝፈጸሙን ተኣምራት ዝተፈጸመሎምን ንምውዳስ ድዩ ተጻሒፉ ወይስ ካልእ ዕላማ ኣለዎ እዩ፨ ካልእ ዕላማ እንተአልዮም እንታይ እዩ፨ ብግቡእ ግለጽዎ፣
ናይ ዕለት ንባባት።-
መዝ.143።1፣ ማቴ.8።16-22፣ 1ቆሮ.8።7-ፍ፣ 3ዮሓ.1።1-8፣ ግብ.16።25-32፣ መዝ.143።8፣ ሉቃ.14።1-6 ቅዳሴ ፬የ(ግሩም)
ናይ ሠርክ (ምሸት) ንባባት።- መዝ.38።6-7፣ ማቴ.8።14-18፣
መጽሐፈ ስንክሳር ፴፫ (22) የካቲት፣
Content:
መንፈሳዊ ሲሳየ ዕለት(Daily spiritual food)።
“እቲ ናይ ኣምላኽ ሰብ ንሠናይ ግብሪ ዘበለ ፈጺሙ ተዳልዩ ፍጹም ምእንቲ ኪከውንሲ መንፈስ ኣምላኽ ዝነፈሶ ዘበለ ጽሑፍ ንትምህርቲ። ንተግሣጽ። ንምቕናዕ። ንጽድቂ ዚከውን ምእዳብ ይጠቅም እዩ፣” 2ጢሞ.3።16-17፣
መጽሐፈ ስንክሳር ፴፫ (22) የካቲት፣
v ዕረፍቲ ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ካብ ጓል ንጉሥ ጋኔን ኣውጺኡ ዝፈወስዋ፣
v ምግዓዝ ሥጋ ቅዱሳን እቶም ብዘመን ዲዮቅልጥያስ ከሓዲ ኣብ ሃገረ ፋርስ ብስ ማዕትነት ዝሓለፉ፣
v ዝኽሪ ኣባ ቡላ፥
v ዝኽሪ 380 ሰማዕታት፥
v ዝኽሪ ኒቆላዎስ ሰማዕት፥
ዕረፍቲ ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ንጓል ንጉሥ ሓዲርዋ ዝነበረ ጋኔን ኣውጺኡ ዝፈወሳ፣
ንቕዱስ ማሩና ኤጲስቆጶስ ንጉሥ ቴዎዶስዮስ እቲ ዓቢይ ኣቦኦም ንአኖሬዎስን ኣርቃዴዎስ ኣብ መንጎኦም ብዙሕ ፍቕሪ ስለ ዝነበሮም ብዙሕ ገጸ በረኸት ሂቡ ናብ ንጉሥ ፋርስ ለኣኾም፣
ኣባ ማሩና ኣብ ንጉሥ ፋርስ ምስ ከዱ ንጉሥ ፋርስ ብኽብሪ ተቐበሎም ኣብ ኣዳራሹውን ኣእተዎም፣ ሽዑ ንኣባ ማሩና ንጓል ንጉሥ ጋኔን ሐዲርዋ ከም ዘሎ ምስ ነገርዎም። ነታ ሕምምቲ ጓል ንጉሥ ጸዊዖም ኣብ ቅድሚኦም ደው ኣበልዋ፣ ጸልዮም ከኣ ነቲ ጋኔን ኣውጽእዎ እሞ ነታ ሕምምቲ ኣሕወይዋ፣ እቲ ንጉሥ ከኣ እታ ሕምምቲ ጓሉ ከም ዝሓወት ምስ ረኣየ ኣዝዩ ተሐጐሰ፣ ንኣባ ማሩና ኸኣ ዓቢይ ክብሪ ኣኽበሮም፣
ኣባ ማሩና ኸኣ ነቲ ንጉሥ ናይቶም ኣቐዲሞም ኣብ ሃገር ፋርስ ሰማዕትነት ናይ ዝተቐበሉ ቅዱሳን ሰማዕታት ኣስከሬን ኪህቦም ለመንዎ፣ እቲ ንጉሥ ከኣ ነቲ ኣስከረን ናይ ቅዱሳን ሃቦም፣ ቤተክርስቲያን ኣህኒጾም ከኣ ነቲ ኣስከሬን ቅዱስ ኣብኡ ኣንበርዎ፣ ነታ ቤተ ክርስቲያን ከኣ ሰፊሕ ቀጽሪ ገበረላ ኣብ ውሽጢ እቲ ቐጽሪ ኸኣ ዓዲ ኣቖመ ብስም ኣባ ማሩና ኸኣ ሰመያ፣
ኣባ ማሩና ኤጲስቆጶስ ከኣ። ናብ ሃገረ-ሮሜ ተመሊሶም ክልተ ዓመት ተቐመጡ በዚ ሎሚ መዓልቲ ቤተ ክርስቲያን ናይቶም ሰማዕታት ዝተቐደሰሉ ኸኣ ብሰላም ዓረፋ፣ ንዘለዓለም ዓለም በረኸቶም ምስ ኩልና ይኹን ኣሜን፣
ሰላምታ
ነቲ ሠናይ ተልእኮ ዘለዎ ቀሲስ ማሩና ሰላምታ ይግባእ
እንኮላይ ኤጴስቆጶስ
ብሃገረ – ፋርስ ቤተ ክርስቲያን ሃኒጹ
ብስም ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ቀደሳ
ናብ ሐድሽ መርዓዊ ሎሚ ተጸዊዑ።
ዝኽሪ ኣባ ቡላ
ዝኽሪ 380 ሰማዕታት
ዝኽሪ ኒቆላዎስ ሰማዕት ንዘለዓለም ዓለም በረኸቶም ምስ ኩልና ይኹን ኣሜን
ካብዚ ቅዱስ ታሪኽ እዚ እንታይ ንመሃር፨
ብሕሊና ኣብ ሕሊና ዚምለሱ ሕቶታት።-
1, ንጉሥ ቴዎዱስዮስ እቲ ዓቢይ። ጓሉ ምስ ሓመመት ስለ ምንታይ ናብ ፈወስቲ ከይዶም ዘይፈወስዋ፣
2 ንኣባ ማሩና ንጉሥ ቴዎዶስቶስ ገጸ በረኸት ሂቡ ናብ ንጉሥ ፋርስ ልኢኽዎም፣ እግዚኣብሔር ከኣ ንምንታይ ዕላማ እዩ ናብ ሃገረ-ፋርስ ዝለኣኾም፨ ሠለስተ ቀንዲ ኣገደስቲ ነጥብታት ጥቐስ፣
3, ጓል ንጉሥ። እቲ ንጉሥ ብዘይተጸበዮ ኣገባብ ተፈዊሳ፣ ካብዚ እንታይ ንመሃር፨
4, ኣባ ማሩና ነቲ ንጉሥ እንታይ ክህቦም እዮም ለሚኖሞ፨
5, ኣባ ማሩና ስለምንታይ እዮም ነቲ ንጉሥ ካልእ ከም ወርቂ ጨርቂ ወይ
ጠቓሚ ዝመስል ንብረት ሃበኒ ዘይበልዎ፨
6, ኣባ ማሩና ካብቲ ንጉሥ ፋርስ እንታይ ተቐቢሎም፨
7, ኣባ ማሩና እዚ ኹሉ ተኣምራት ምስ ፈጸሙ ናበይ ተመሊሶም፨
ስለምንታይ ከ ተመሊሶም፨
8, ኣባ ማሩና ኣብቲ ዝተመስልዎ ሃገር ክንደይ ጊዜ ጸኒሖም፨
10, ንሕናኸ ስድራና ወይ ባዕላትና ክንሓምም ከሎና ንፈውስና ካብ መን ኢና
እንጽበዮ፨
11, ከምዚ ኣባ ማሩና ዝፈጸምዎ ተኣምራት ካብ መጽሓፍ ቅዱስን ገድለ
ቅዱሳንን እንዳ እናኣናጻጸርኩም ብጥቕስን ብዕለትን ኣረድኡ፣
12 እዚ ቅዱስ ታሪኽ እዚ ነቶም ተኣምራት ዝፈጸሙን ተኣምራት ዝተፈጸመሎምን ንምውዳስ ድዩ ተጻሒፉ ወይስ ካልእ ዕላማ ኣለዎ እዩ፨ ካልእ ዕላማ እንተአልዮም እንታይ እዩ፨ ብግቡእ ግለጽዎ፣
ናይ ዕለት ንባባት።-
መዝ.143።1፣ ማቴ.8።16-22፣ 1ቆሮ.8።7-ፍ፣ 3ዮሓ.1።1-8፣ ግብ.16።25-32፣ መዝ.143።8፣ ሉቃ.14።1-6 ቅዳሴ ፬የ(ግሩም)
ናይ ሠርክ (ምሸት) ንባባት።- መዝ.38።6-7፣ ማቴ.8።14-18፣
ሓጺር ታሪኽ አባ ጰላድዮስ መጽሐፈ ስንክሳር ፳፯ 16)ጥሪ፣
gedli kidusan 2
ሓጺርታሪኽአባጰላድዮስምንጪታርኽመጽሐፈስንክሳር፳፯ 16)ጥሪ፣
“ንሕናግናምስቶምምድሓንነፍሶምኪረኽቡዚኣምኑእምበርምስቶምናብጥፍኣትንድሕሪት
ዚምለሱኣይኰንናን፣”እብ.10።39፣
በዛ ዕለት እዚኣ አባ ጰላድዮስ ዝተባህሉ መንፈሳዊ ተጋዳሊ ኣቦ ብሞተ ሥጋ ካብዛ ዓለም
እዚኣ ዓሪፎም፣ እዞም ቅዱስ አቦ
እዚኦም ካብ በዓቶም
ከይወጹን ገጽ ኣንስቲከይረኣዩን 50 ዓመት ኣብ በዓቲ ተዓጽዮም ብጸሎትን ትሕርምትን
ብብሕትውናን ይነብሩ ነይሮም፣ እዞም
ቅዱስ ኣቦ እዚኦም
ጸጋ ትንቢትን ገቢረ ተኣምራትን ብኣምላኾምተዋሂብዎም ነበረ፣
ኣብ ዘመኖም ኣብ ሃገር ምስሪ ሓደ ነጋዳይ ክነግድ ኢሉ ብጃልባ ክጐዓዝ ከሎ ኣብ ማእከል
ባሕሪ ብርቱዕ ማዕበል ተላዕሎ እሞ
ክሳብ ኣብ ምጥሓል
በጸሐ፣ እንተዀነ እዚ ነጋዳይተስፋ ከይቈረጸ “ኦ ኣምላከ ጰላድዮስ ርድኣኒ”
ኢሉ ናብ ኣምላከ ጰላድዮስን ናብ ጸሎት ኣባ ጰላድዮስን ተማሕጸነ፣ ብስም አባ ጰላድዮስ
ሚእቲ ዲናር መብጽዓ ከወፊውን ተመባጽዐ፣
ብኡብኡ ኸኣ አባ ጰላድዮስ ብራእይ ተራእይዎ እሞ ብመስቀሎም ባሪኾም ነቲ ባሕሪ ኣህድእዎ፣
ናብቲ ዝደለዮ ወደብ ከኣ ብሰላም
ኣብጽሕዎ፣ እቲ
ነጋዳይ ከኣ ገዝኡ ብሰላምምስ በጽሐ ከም መብጽዓኡ ሚእቲ ዲናር ሒዙ ናብ በዓቲ አባ ጰላድዮስ ከደ፣
ክኸይድ ከሎ ከኣ ፀሓይ ስለ
ዝዓረቦ ኣብ ሓደ
ቦታ ሓደረ፣ ኣብቲ ዝሓደሮ ቦታ ከኣ ሞሪቅ ዝበሃል ሰብረኸበ እሞ ኵሉ ናይ ልቡ ኣዛረቦ፣ ሞሪቅ ከኣ
ኣነ በዓቶም ስለ ዝፈልጦ ባዕለይ
ናብኦም ከብጽሓካ እየ በሎ፣
ምስ ወግሐ ከኣ ኽልቲኦም ኣብ በዓቲ ኣባ ጰላድዮስ በጽሑ፣ ኣባ ጰላድዮስ ከኣ ተቐቢሎም ባረኽዎም፣
እቲ ነጋዳይ ከኣ መብጽዓ
ተመባጺዐ ነይረ እየ እሞ ተቐበሉኒ ኢሉ
ሚእቲዲናር ሃቦም፣ ኣባ ጰላድዮስ ግን እዚ ነዓይ ስለ ዘየድልየኒ ውሰዶ እሞ ብሥጋ በረኸት ብነፍሲ
ከኣ ድሕነት ምእንቲ ኪዀነካ
ንድኻታት ሃቦም በልዎ፣ እቲ
ነጋዳይ እዚ ምስ ሰምዐኣብ ትሕቲ እግሮም ተደፊኡ በረኸት ምእንቲ ኪዀነኒ ተቐበሉኒ ኢሉ
ተማሕጸኖም፣ ኣባ ጰላድዮስ ከኣ
ከምቲ ዝበሎም ንበረኸት ኪዀኖ
ሓንቲ ዲናር ተቐቢሎም እቲ ዝተረፈከምቲ ኣቐዲመ ዝበልኩኻ ንድኻታት መጽወቶ (ሃቦም) በልዎ፣
እቲ ነጋዳይ ከኣ ካብ ኣባ ጰላድዮስ ግቡእ በረኸትን ትእዛዝን ተቐቢሉ ምስ ሞሪቅ ናብ ዓዶም ክምለሱ
ጉዕዞኦም ጀመሩ፣ ኣብ
መገዲ ከለዉ ግን ሰይጣን ኣብ ልቢ ሞሪቅ
ብፍቕሪገንዘብ ስለ ዝኣተወ ኣብ ዓሚቝ ሩባ ምስ ወረዱ ሞሪቅ ነቲ ነጋዳይ ቀተሎ፣ ተሰኪሙ ኸኣ
ኣብ ኣፍ በዓቲ ኣባ ጰላድዮስ
ደርበዮ፣ ከይዱ ከኣ ነቲ ንጉሥ ኣባ ጰላድዮስ
ኣብ ኣፍ በዓቱሰብ ቀቲሉ ኣሎ ኢሉ ብሓሶት ኣጸለሞም፣
እቲ ንጉሥ ከኣ እዚ ምስ ሰምዐ ንኣባ ጰላድዮስ ብጹኑዕ ኣሲሩ ስለምንታይ ከም ዝቐተልዎ ሓተቶም፣
እቲ ንጉሥ ብዙሕ
ምስ ኣጽበበሎም ከኣ ነቲ ሬሳ ሒዞም ጸለዩ፣
ነዊሕ ምስጸለዩ ከኣ ነቲ ሬሳ ተንስእ እሞ መን ከም ዝቐተለካ ክትነግር ብስም ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ
እእዝዘካ ኣሎኹ
በልዎ፣ እቲ ምዉት ከኣ ብቕጽበት ተንሲኡ
ገንዘብ ንኽወስድ ክብልዝቕተለኒ ሞሪቅ እምበር ኣባ ጰላድዮስ ኣይኰነን ኢሉ ኣብ ቅድሚ እቲ ንጉሥን
መኳንንቱን ሞሪቅ
ከም ዝቐተሎ መስከረ፣
እቲ ንጉሥ ሬሳ እቲ ምዉት ክትስእ ምስ ረኣየ። ምስክርነቱውን ምስ ሰምዐ ንኣባ ጰላድዮስ
ተንሲኡ ሰገደሎም፣ ብዙሕ ስለ
ዘሳቐዮምን ዝገፍዖምን ከኣ ደንገጸ፣ ብ
ኡብኡ ከኣንሞሪቅ ክቐትልዎ ኣዘዘ፣ ኣባ ጰላድዮስ ግን ክርስትና ማለት ምሕረት ማለት ስለ
ዝዀነ ምሕረት ግበረሉ
ኢሎም ኣድሓንዎ፣
ኵሉ ገድሎም ምስ ፈጸሙ ኸኣ ብሰናይ ሽምግልና ካብዛ ዓለም ብሞት ሥጋ ተሰናበቱ እሞ
ብሰላም ዓረፉ፣ ቅድስቲበረኸቶም
ምስ ኵልና ትኹን ንዘለዓለመ ዓለም ኣሜን፣
ኣስተንትኖ፣
ብሕሊና። ምስ ሕሊና። ንሕሊና ዝምለስ መልሲ ብመሰረት እዚ ቅዱስ ታሪኽ እዚ ብጥቕሲ
እንዳ ኣሰነና ንመልስ፣
1. ኣባ ጰላድዮስ ስለምንታይ 50 ዓመት ኣብ በዓቲ ተዓጽዮም ይነብሩ ነይሮም፨
2. እቲ ነጋዳይ ማዕበል ምስ በርትዖ ስለምንታይ ብስም ኣባ ጰላድዮስ ተማሕጺኑ፨
3. እቲ ነጋዳይ ስለምንታይ እዩ ንሞሪቅ ኵሉ ናይ ልቡ ነጊርዎ፨
4. ሞሪቅ ነቲ ነጋዳይ ምስ ቀተሎ ኣብ ኣፍ በዓቲ ኣባ ጰላድዮስ ደርበዮ እሞ ከይዱ
ነቲ ንጉሥ ኣባ ጰለድዮስ ከም
ዝቐተሎ እምሲሉ ነገሮ፣
ስለምንታይ እዩ ከምዚ ዝገበረ፨
5. ኣባ ጰላድዮስ እቲ ንጉሥ ሰብ ቀቲልካ ኢሉ ምስ ሓተቶም ስለምንታይ እዮም
ኣነ ኣይኰንኩን ቀቲለዮ ሞሪቅ
እዩ ቀቲልዎ ዘይበሉ፨
6. ኣባ ጰላድዮስ ነቲ ምዉት ብኸመይ ኣተንሲኦሞ፨ ስለምንታከ ኣተሲኦሞ፨
7. እቲ ንጉሥ ንሞሪቅ ክቐትልዎ ምስ ኣዘዘ ኣባ ጰላድዮስ ስለምንታይ እዮም ለሚኖም ነቲ
ቀታሊ ካብ ሞት ዘድሓንዎ፨
8. ኣባ ጰላድዮስ ንሞሪቅ ስለምንታይ ከምዚ ትገብር ኢሎም ሓንቲ ቃል እኳ ኣይሓተትዎን፣
ስለምንታይ እዮም ዘይሓተትዎ፨
9. ነዚ ዝመሳሰል ግፍዒ ኣብ ህይወትካ ወይ ኣብ ህይወት ካልኦት ክፍጸም ከሎ ርኢኻ
ወይ ገጢሙካ ይፈልጥ ዶ፨
10. ነዚ ዝመሳሰል ግፍዒ ኣብ ህይወትካ ወይ ኣብ ካልኦት ርኢኻ ዘይትፈልጥ እንተ
ዄንካ ስለምንታይ፨ ገጢሙካ እንተዀይኑ
ብኸመይ ሰጊርካዮ ወይ ሰጊሮሞ፨
11. ካብዚ ፍጻመ እዚ ክንረኽቦ እንኽእል ጥቕሚ ብጥቕሲ ኣሰኒኻ 10 ነጥብታት ብግቡእ ግለጽ፣
12. ግዱሳት ተሳተፍቲ።- መልሲ ናይዚ ሕቶታት እዚ በዚ ተጠቒሱ ዘሎ ኣድራሻ ኪትልእኩልና
ብኣኽብሮትንሕብር፣
ስብሐትሎቱይደሉ! ክ/መን/ት/መን/ፓ………
No comments:
Post a Comment
Home
View web version
About Me
jonah bereket
View my complete profile
Powered by Blogger.


text:
ኣላዪ
ንመጀርመርታ ግዜ ኣብ ሃገር ሽወደን ምስ ኣቶኻሞ እቲ ሚግራኹንቨርከት ነቲ ናይ ዑቕባ ዝሓተትካሉ ጉዳይ ውሳነ ኪህበሉ ከሎ፡ ምስ ሓደ ከም ኣላዪ ዚፍለጥ ሰብ ክትራኸብ ኢኻ። እቲ ሰብ፡ ሰብኣይ ወይ ሰበይቲ ኪኸውን ይኽእል። 18 ዓመት ምስ ኣእከልካሞ ቀዋሚ መንበሪ ፍቓድ ምስ ተዋህበካ ግን እቲ ኣላዪ፡ ኣላዪኻ ምዃን የቋርጾ።
እቲ ሞግዚት/ተሓጋጋዚ ኣብ ብዙሕ ጉዳያት እዩ ዚረድኣካ። ንኣብነት ምስ ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ክትዘራረብ ከሎኻ ወይ ከኣ ትሕቲ16 ዓመት ኮንካ መዓልታዊ ገንዘባዊ ሓገዝ ክትሓትት ከሎኻ ምሳኻ ይኸውን። እቲ ሞግዚት ንኣብነት ገንዘብካ ከመይ ጌርካ ከም እትጥቀመሉ፣ ኣበይ ከም እትቕመጥ፣ ካልእ ኩሉ ንኣኻ ዚምልከት ግን ክትውስነሉ ዘይትኽእል ነገራት ይውስን፡ ማለት ልክዕ ከምቲ ናይ ትሕቲ 18 ዓመት ቆልዓ ዝኾነ ወላዲ። ብዛዕባ ንኣኻ ዚምልከት እተፈላለየ ነገራት ዚመስለካ ክትዛረብ ኩሉ ግዜ መሰልካ ሕሉው እዩ። ክትስማዕውን መሰል ኣሎካ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ግን ባዕልኻ ክትውስን ማለት ኣይኮነን ይኹንምበር እቲ ሞግዚት ነቲ እትብሎ ነገራት ኣብ ግምት የእትዎ እዩ።
እቲ ኣላይኻ ኣብ ቤትትምህርቲ ንኸእትወካን ልክዕ ከም ወላዲ ኮይኑ ምስቲ ቤትትምህርቲ ርክብ ኪገብርን ሓላፍነት ኣለዎ። ንኣብነት ኣብቲ ናይ ትምህርቲ ግምገማ ዚውሰደልካ ግዜ ምሳኻ ኪሁሉ ኣለዎ። ወይ ድማ ኣብቲ ግዜ ትምህርቲ ምጅማርካ ዚግበር ኣብ ቤትትምህርቲ ዚካየድ ምይይጥ።
ኣብቲ ነቶም በይኖም ዚመጹ ቆልዑ ዚምልከት ናይ
ሚግራኹንስቨርከት መርበብ ብዛዕባ ኣላዪ ብተወሳኺ ከተንብብ ትኽእል።
ዝባዊ ተሓባባሪት
ህዝባዊት ተሓባባሪ ማለት ናይ ሽወደን ሕግታት ዚፈልጥ፡ በዓልሕጊ ወይ ጠበቓ እዩ። ንሱ ወይ ንሳ ኣብቲ ናይ ዑቕባ ምሕታት ጉዳይ ይሕግዘካ ወይ ትሕግዘካ። ምስ ሚግራኹንስቨርከት ብዛዕባ ስለምንታይ ዑቕባ ትሓትት ከም ዘሎኻ ክትገልጽ ከሎኻውን ምሳኻ እዩ ወይ እያ።
ብፍላይ እተመደበ ናባዪ
ቀዋሚ ናይ መንበሪ ፍቓድ ምስ ተዋህበካ፡ ኣብ ክንዲ ኣላዪ፡ ብፍላይ እተመደበ ናባዪ ኪህልወካ እዩ። ብፍላይ እተመደበ ናባዪ ንኺህልወካ እቲ ኣብ ኮምዩንካ ዘሎ ናይ ማሕበራዊ ናብራ ቦርድ እዩ ሓላፍነት ዚወስድ። ኣብ ውሽጢ መንፈቕ፡ 18 ዓመት ምስ እትመልእ፡ እቲ ናባዪኻ ይቕጽል ማለት እዩ።
ብፍላይ እተመደበ ናባዪ ዚምደበልካ ስድራኻ ዝሞቱ ምስ ዝኾኑ ወይ ኪናብዩኻ ምስ ዘይክእሉ (ንኣብነት ምሳኻ ናብ ሃገር ሽወደን ዘይመጹ ምስ ዚኾኑ) እዩ።
ብፍላይ እተመደበ ናባዪ ድልየታትካ ንኺፍጸመልካ ሓላፍነት ይወስድ። እቲ ሰብ ንኣኻ ዚምችእ ንኣብነት ዚከናኸን ውሕስነት ዚህብን ጽቡቕ ዘዕብን ኪኸውን ይግባእ። እቲ ናባዪ ኣብቲ ንኣኻ ዚምልከት ጉዳያት ንምውሳን መሰልን ግዴታን ኣለዎ። ንስኻ ድማ ዝመስለካ ክትዛረብን ክትስማዕን መሰል ኣሎካ።
ሰራሕተኛ ማሕበራዊ ጉዳይን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን
እቲ ንበይኑ ዚመጽእ ቆልዓ ልክዕ ከምቶም ካልኦት እተመደቡ ቆልዑ (እተመደበ ቆልዓ ማለት ንኣብነት ምስ ስድራቤት ወይ ናይ ክንክን ቦታ ወይ መንበሪ (HVB) ዚቕመጥ ቆልዓ ማለት እዩ) ካብ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ረድኤትን ደገፍን ንኺረክብ መሰል ኣለዎ።
ደገፍን ምዕባለን ዘለዎ ውሑስን ድሕንነቱ እተሓለወን መንበሪ ንኽትረክብ ሓላፍነት ዚስከም እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት እዩ። እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት እንታይ ከም እትደሊ ንምልላይ ሓላፍነት ኣለዎ። ንኣብነት ትምህርቲ፡ ጥዕናን ክንክንን ናይ ስኒ ሕክምናን ኪኸውን ይኽእል።
ማሕበራዊ ኣገልግሎት ምሳኻን ምስ ኣላዪኻን ወይ ናባዪኻን ናይቲ እትነብረሉ ገዛ ሰራተኛን ኮይኑ ናይ ምትግባር መደብ የውጽእ። ከምዚ ዝበለ መደብ ወይ ፕላን እንታይ ዓይነት ሓገዝ ወይ ደገፍ ከም ዘድልየካን ከመይ ጌርካ ከም እትረኽቦን ይገልጽ።
ብዛዕባቲ ናይ ትግባረ መደብ እንታይ ከም ዝሓዘ ንምፍላጥን ብዛዕባኡ ሓሳባት ንምሃብን መሰል ኣሎካ። እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ነቲ ክትብሎ እትደሊ ይሰምዖ ነቲ ድልየትካ ድማ ኣብቲ ውሳነ ከእትዎ እዩ። እዚ ግን ኩሉ ግዜ ቃሕ ዝበለካ ትገብር ማለት ኣይኮነን። እቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ነቲ ንኣኻ ዘርብሕ እዩ ዚሓስብ፡ ካብኡ ተበጊሱ ድማ ውሳነ ይወስድ።
ሰራሕተኛታት መንበሪን-ክንክንን (HVB-hem)
እቶም ሰራሕተኛታት መንበሪኻ ኣብቲ መዓልታዊ ንጥፈታትካ ኪሕግዙኻን ውሕስነት ከም ዚስመዓካን ኪገብሩ ኢዮም። ከም ናይ ገዛ ዕዮ፡ ምኽሻን መግቢ፡ ሕጽቦ ወይ ኣብ ናይ ግዜ ዕረፍትኻ ንጥፈታት ኪኸውን ይኽእል። ግን እቶም ሰራሕተኛታት ኩሉ ይገብሩልካ ማለት ኣይኮነን፡ ግን ዕድመኻ ኣብ ግምት ብምእታው ሓድሓደ ሓገዛት ወይ ደገፍ ክትረክብ ኢኻ። ንሳቶም ምስ ዓበኻ ናይ በይንኻ መንበሪ ንኽትረክብ ኪሕግዙኻ እዮም።
ሓገዝ ምስ ዘድልየካ ክሕግዙኻን ከዘራርቡኻን ዝኽእሉ ሰራሕተኛታት መዓልትን ለይትን ኣለዉ።
ሰራሕተኛታት ቤትትምህርቲ
ኣብ ሃገር ሽወደን ዝኾነ ቆልዓ ናብ ቤትትምህርቲ ኪኸይድ መሰል ኣለዎ። ኣብቲ ቤትትምህርቲ እተፈላለዩ በጽሕታት ኣለዉ። መምህራን፡ ዳይረክተር፡ ፍሉያት መምህራንን ተቐበልቲ ኣጋይሽን ኣለዉ።
ኣብቲ ቤትትምህርቲ መብዛሕትኡ ግዜ ነርስታትን ኣማኸርትን ዝርከቡዎም ናይ ሕክምና ሰባት ኣለዉ።
ናይ ክፍሊ-መምህርካ ምስቲ ናይ ሳብጀክት መምህርካን ናይ ኣደ-ቋንቋ መምህርካ ወይ ምስቲ ናይ ኣደ-ቋንቋ ንምፍላጥ ዚሕግዘካ መምህር ኮይኑ ኣብቲ ትምህርትኻ ንኽትዕወት ኪሕግዘካ እዩ።
ኣብ ትምህርትኻ እንታይ ከም ዘርብሓካ ምሳኻ ኮይኖም ዚውስኑ እቶም ናይ ቤትትምህርቲ ሰራሕተኛታት ኢዮም።
ብዛዕባ ቤትትምህርትን ሰራሕተኛታት ቤትትምህርትን ዝያዳ ንምፍላጥ ኣብቲ
ቤትትምህርቲ ኣብ ሃገር ሽወደን ዚብል ገጽ ኣንብብ።
ኣላዪ ጉዳይ ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን
ኣብ ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ዑቕባ ክትሓትት ከለኻ እትረኽቦም ኣለይቲ ጉዳይ ይሰርሑ።
እቶን ምላሽ እትህበሎም ሕቶታት ነዞም ዚስዕቡ ዚርእዩ ሕቶታት’ዮም።
- መን ከም ትበሃል፡
- መዓስ ከም ዝተወለድካ፡
- ስድራኻ፡
- ኣድራሻን ቍጽሪ ስልኪ ስድራኻን፡
- ካበይ ከም ዝመጻእካ፡
- ኣየናይ ቋንቋ ከም ትዛረብ፡
- ንሽወደን ከመይ ኢልካ ከም ዝመጻእካ፡
- ካብ ሃገርካ ዘውጻካ ምኽንያት እንታይ ከም ዝኾነ፡
- ኵነታት ጥዕናኻ ከመይ ከም ዘሎ፡
እቶም ሰራሕተኛታት ነዚ ዚሓቱኻ ኣብ ስርዓተ-ዳታ (ዳታ-ሲስተም) ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ንኽምዝግቡኻ እዩ። ብድሕር’ዚ ነቲ ዘቕረብካዮ ሕቶ ዕቝባ ከሳልጡ ስርሖም ይቕጽሉ። ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ንምንታይ ኣብ ሃገርካ ክትነብር ከም ዘይትኽእልን ኵነታት ጥዕናኻን ኪፈልጥ ኣገዳሲ’ዩ። ምስ ሰራሕተኛታት ክትዛረብ ድላይ እንተ ዘይብልካ ኣይደልን ክትብል ትኽእል ኢኻ። ነቶም ሠራሕተኛታት ሽዑ ክትዛረቦም ዘይትደሊ ወይ ዘይትኽእል እንተ ዄንካ ኣብ ካልእ እዋን ምስ ቤት ጽሕፈት ኢሚግሬሽን ርክብ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ዘሻቕለካ ወይ ካልኦት ጉዳያት እንተለዉኻ’ውን ከምኡ።
እቶም ሠራሕተኛታት ስለምንታይ ብዛዕባ ስድራይ ይሓቱኒ፧
ቦርድ ሚግረሽን ኣደኻን ኣቦኻን ኣንትዎት ምኻኖምን ኣበይ ከም ዘለዉን ኪፈልጥ ኣገዳሲ’ዩ፡ ቦርድ ሚግረሽን ንስድራኻ ብኸመይ ኪረኽቦም ከም ዝኽእል ኪፈልጥ’ውን ይደሊ፡ ኣብ ኣሃዱ ምሕታት ዕቝባ ንወለድኻ ወይ ንኻልኦት ኣዝማድካ ኣበይ ከም ዘለኻን ኵነታት ጥዕናኻ ከመይ ከም ዘሎ ክትነግር ስልኪ ክትድውል ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ፡
ካልኦት ዓበይቲ
ኣብ ትርፊ ግዜኻ ብዙሓት ሰባት ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ማእከላት ትርፊ ግዜ መማህራንን መራሕትን ይሰርሑ። ኣብተን ማእከላት ዝተፈላለዩ ንጥፈታት የዳልዉ። ደገፍን ምኽርን ምስ እትደሊ ንሰራሕተኛታት ተወከስ።
ኣብ ግገለ ምምሕዳራት ናይ ሜዳ ጸሓፍቲ/ናይ ሜዳ ተሓጋገዝቲ ይሰርሑ። ሰራሕተኛታት ምምሕዳር ኮይኖም ኣብ መንእሰያት ከጋጥሙ ዝኽእሉ ጸጋማት ብእዋኑ ናይ ምዕዛብን መፍትሒ ምንዳይን ከኣ ይነጥፉ። ንኣሽቱን መንእሰያትን ኣብ ዝርከብዎ፣ ኣብ እትነብረሉ ከባቢ፣ ኣብ ቤት ትምህርቲ፣ ኣብ ማእከላት ናይ ትርፊ ግዜን ኢንተርኔትን ናይ ሜዳ ጸሓፍቲ ኣለዉ።
ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ ናይ ሜዳ ጸሓፍቲ ኣብ www.kollpasoc.se ኣንብብ።
ኣብ ትርፊ ግዜኻ ለይቲ ከባቢኦም ዝሕልዉ ዓበይቲ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ኣብ ጎደናታት ኣብ እዋን ምሸትን ለይትን ንንኣሽቱን መንእሰያትን ማሕበራዊ ደገፍ ክልግሱ ዝንቀሳቐሱ ዓበይቲ እዮም። ብዝለብስዎ ሕብራዊ ጃኬት ከተለልዮም ከኣ ትኽእል።


text:
Date: 09/12/2011
(ጥዕና)
ኣቺዶ ኡርቺ እንታይ እዩ?
ሓደ ሰብ ዕድመኡ ኣብ ኣርብዓታት ምስበጽሐ ቃንዛ መላግቦ ምስዝስምዖ ብቐዳምነት ኣብ ግምት ዘእትዎ ዓይነት ሕማም ኣቺዶ ኡርቺ እዩ። ከምዝፍለጥ: ሰብነት: ዋህዮ ብዝተባህለ ዝደቐቐ ህያው ዝተነድቐ እዩ። ኣብ ዉሽጢ’ዚ ዋህዮ ኣዝዩ ሕልኽላኽ ቀመማዊ መስርሕ ይካየድ። ዳርጋ ንኹሉ ንጥፈታት ናይ’ቲ ዋህዮ ዝቈጻጸር ክፍሊ ዋህዮ ከኣ ኑክሌስ ይበሃል። ኣብ ማእከል ናይ’ዚ ኑክሌስ ሰረተ ዉርሻ ነፍሲ-ወከፍ ዋህዮ ዝስነደሉ ኣገባብ ኣሎ። እዚ ከኣ ኑክሌዮሳዪድስ ብዝተባህሉ ዝተፈላለዩ ቀመማት ይካየድ። ኑክሌዮሳይድስ መብዛሕትኡ እዋን ኣብ ዝተወሰነ ደረጃ ምስበጽሑ ዳግማይ ኣብ ኣገልግሎት ዝውዕሉ ክኾኑ እንከለዉ: እቲ ዳግማይ ኣብ መዓላ ክውዕል ዕድል ዘይረኸበ ክፋል ድማ ብዝተፈላለየ ቀመማዊ መስርሕ ናብ ዩሪክ ኣሲድ ይቕየር። ነዚ ሕልኽላኽ ቀመማዊ መስርሕ ዘሰላስሉ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኤንዛየም ድማ ኣለዉ። ኤንዛየም: ኣብ ጥዑያት ዋህዮታት ዝፍጠር ንርእሱ ከይተቐየረ ንካልኦት ቀመማት ክቕይር ዝኽእል ነፍሳዊ ቀመም እዩ። ኣብ መስርሕ ዳግመ መዓላ ኑክሌዮሳይድስ ባእታ(ሰረተ-ዉርሻ) ዓቢ እጃም ዘለዎም ኤንዛይም ዉርሻዊ ብዝኾነ ምኽንያት ኣበር ክህልዎም እንከሎ: ዓቐን ዩሪክ ኣሲድ ደም ክብ ክብል ልዑል ተኽእሎ ይህሉ። ከምኡ’ዉን ኣካል ናይ’ቲ ሰብ ነዚ ዘይንቡር መጠን ዩሪክ ኣሲድ ንምጕሓፍ ምስዘይክእል ዘይንቡር ዉህለላ ዩሪክ ኣሲድ ይስዕብ። እዚ ዘይንቡር ዉህለላ ዩሪክ ኣሲድ ብምልክት ሕማም ምስዝግለጽ ከኣ ሰባት ኣቺዶ ኡርቺ ኢሎም ይጽውዕዎ።
ኣቺዶ ኡርቺ ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ማእከላይ ዕድመ ክኽሰት ተኽእሎ ኣሎ። ኣብ ደቀንስትዮ ግን: እቲ ኤስትሮጀን ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣንስታይ ሆርሞን ንዩሪክ ኣሲድ ምስ ሽንቲ ናይ ምውጻእ መስርሕ ስለዘቀላጥፍ: ኣብ ግዜ ንእስነት ኣይርአን እዩ። ድሕሪ ንጽፈ- ጽግያት ኣብ ዘሎ ግዜያት ግን: መጠን ናይ’ቲ ሆርሞን ስለዝንኪ: ኣቺዶ ኡርቺ ከጓንፍ ይኽእል። ዘይንቡር መጠን ዩሪክ ኣሲድ ኣብ ደም ኣርባዕተ ደረጃታት ኣለዎ። እዚኣቶም ከኣ፦
ሀ. ምልክት ኣልቦ ዘይንቡር መጠን እዚ ደረጃ’ዚ: መርመራ ደም ኣብ ዝግበረሉ እዋን እቲ መጠን ዩሪክ ኣሲድ ዘይንቡር ክንሱ ብምልክት ሕማም ዘይግለጸሉ ደረጃ እዩ። ኣብ ደቂ ተባዕትዮ: ኣብ ግዜ ኩትትና መጠኑ ክውስኽ እንከሎ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ ግን ድሕሪ ንጽፈ-ጽግያት ይኽሰት። ሓደ ህጻን ውልድ ምስበለ እዚ ዘይንቡር መጠን ዩሪክ ኣሲድ ምስዝህልዎ: ዉርሻዊ ኣበር ኤንዛየም ኣለዎ ማለት እዩ።
ለ. ቅጽበታዊ ነድሪ መላግቦ ሃንደበት ዝኽሰት ዓይነት ኮይኑ: ዳርጋ 75% ኣብ መላግቦ ናይ ኣጻብዕቲ እግሪ: ብፍላይ ከኣ ኣብ ዓባይ ዓባይቶ እግሪ ይረአ። ኣብ ዓንካርዓንካሪትን መላግቦ ብርክን’ዉን ከጓንፍ ይኽእል። መብዛሕትኡ እዋን ብሓደ መላግቦ ይጅምር። እቲ ዝትንከፍ መላግቦ: ሕበጥ: ምቕያሕን ቃንዛን ኣለዎ። ምስ ብድቀ-ሂወታውያን ምስ ዝስዕብ ረኽሲ ምምስሳል ኣለዎ። እዚ ሕማም’ዚ ቅድሚ 300 ዓመታት ብሓደ ሓኪም በዚ ዝስዕብ ኣገባብ ተገሊጹ “ምስ ሓፈሻዊ ደሓን ኩነታትካ ናብ መዳቕሶኻ ምስከድካ: ሃንደበት ብሓያል ቃንዛ ዓባይዓባይቶ እግሪ ካብ ድቃስካ ትበራበር። ዓባይዓባይቶኻ ዝመለቖት ኮይኑ ይስምዓካ። እቲ ቃንዛ እንዳበርተዐ ብገብኢ ተሰንዩ ይቕጽል። ኣብቲ ክፍሊ ኣካላት ዘለዉ ሊጋመንት ካብ ንቡር ንላዕሊ ዝውጠሩን ዝተመጠጡን ኮይኑ ይስምዓካ።” እቲ ቃንዛ ካብ 3-10 መዓልታት ኣብ ዘሎ ግዜ ዝግ ይብል። እቲ ነድሪ ዝግ ክብል እንከሎ: ኣብ ልዕሊ’ቲ ነድሪ ዝነበረ መላግቦ ዘሎ ቆርበት ምርጋፍን ምንቃጽን ይጅምር። ምስ ግዜ: ደግሲ ናይ ምድግጋም ባህሪ የርኢ። እዚ ናይ ምድጋስ ባህሪ: ንዓመታት ክጸንሕ ተኽእሎ ኣሎ። ብጎርጺ: ኣልኮል ብምስታይን ብመድሃኒት ናይ ዝኾነ ዓይነት ሕማምን ደግሲ ከጓንፍ’ዉን ተኽእሎ ኣሎ።
ሐ. ሕዱር ኣቺዶ ኡርቺ ብደግሲ ዝፍለጥ ደረጃ ሕማም ኮይኑ: ድሕሪ 10 ዓመት ካብቲ ናይ መጀመርታ ዝተኸስተሉ ግዜ ይረአ። ዉህሉል ዩሪክ ኣሲድ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍሊ ኣካላት ከም ዓይኒ: ልቢ: መላግቦ ወዘተ…ይረአ። ልዕሊ ንቡር ዝተዋህለለ ዩሪክ ኣሲድ ሕማም ኩሊት: ልዑል ጸቕጢ ደም: ጸጸር ኩሊትን ረኽሲ ኩሊትን ከስዕብ ይኽእል። ከምዚ ልዕል ኢልና ዝገለጽናዮ: ዘይንቡር ልዑል መጠን ዩሪክ ኣሲድ ጠንቂ ሕማም ኣቺዶ ኡርች እዩ። ዩሪክ ኣሲድ ዝተባህለ ቀመም ናብቲ ዉሽጢ መላግቦ ዘሎ ፈኻኽ ብምእታው ምውህላል ይጅምር። ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ዘይንቡር ፍጻመ ድማ ምንዳር መላግቦ: ሕበጥን ቃንዛን ይስዕብ። ነዚ ዘይንቡር ወሰኽ መጠን ዩሪክ ኣሲድ ንምውጋድ: ብሕክምና ዝውሰድ ክልተ ዓይነት ስጉምትታት ኣለዉ። ንሳቶም ከኣ:
ሀ. መድሃኒት ብምውሳድ እቲ ዝያዳ ዩሪክ ኣሲድ ብመልክዕ ሽንቲ ከምዝወጽእ ምግባር
ለ. መድሃኒት ብምውሳድ ኣብ ኣካላት ዝፈሪ መጠን ዩሪክ ኣሲድ ከምዝንኪ ምግባር እዮም። ኣብ መንጎ ሕማም ኣቺዶ ኡርቺን ልዑል ክብደት ኣካላትን: ከምኡ’ዉን ኣብ መንጎ ሕማም ኣቺዶ ኡርቺን ልዑል ሃልኪ ኣልኮላዊ መስተን ዘሎ ዝምድና: ካብ ዝልለ ነዊሕ ገይሩ’ሎ። ብተወሳኺ: ዳርጋ 75% ሕማም ኣቺዶ ኡርቺ ዘለዎም ሰባት: ዘይንቡር ዓቐን ስብሒ ኣብ ደሞም ኣለዎም። ልዑል ሃልኪ ኣልኮላዊ መስተ’ዉን መጠን ዝስናዕ ዩሪክ ኣሲድ ኣዝዩ ክብ ከምዝብል ይገብር፣ ካብኡ ሓሊፉ: ንመጠን’ቲ ምስ ሽንቲ ተሓዊሱ ዝወጽእ ዩሪክ ኣሲድ ከምዝንኪ ይገብር። ብተወሳኺ: ኩሊትን ጸላም ከብዲን ዝኣመሰሉ ዓይነት ስጋ ምምጋብ: ተመሳሳሊ ሳዕቤን ኣለዎ።
መከላኸሊ
ሕማም ኣቺዶ ኡርቺ ንምክልኻል ብመጀመርታ ሃልኪ ኣልኮላዊ መስተ ከነወግድ ይግባእ። ብተወሳኺ: ልዑል ክብደት ኣካላት ዘለዎም ሰባት: በብቑሩብ ክብደቶም ምስዝንክዩ: መጠን ዩሪክ ኣሲድ ደም ክንኪ ይኽእል። ጾም ምጻም ንሓጺር ግዜ’ዉን እንተኾነ: ንደግሲ ይዕድም። ልዑል ትሕዝቶ መጠን ቅብኣትን ፕሮቲንን ዘለዎ መግቢ ካብ ምህላኽ ብምቝጣብ ከኣ ደግሲ ምክልኻል ይከኣል። ንወሰኽ ዘይንቡር መጠን ዩሪክ ኣሲድ ንምክልኻል: ሰባት ኣልኮላዊ መስተ ካብ ምህላኽ ክሕረሙ ይግባእ። ከም ሳዕቤን ናይ’ዚ ሕማም: ጸጸር ኩሊት ናይ ምምዕባል ተኽእሎ ስለዘሎ: ነዚ ንምክልኻል ኣልኮላዊ ትሕዝቶ ዘይብሉ ፈሳሲ ክውሰድ ይከኣል። እቲ ካልእ ዕዉት ኣገባብ ክንክን ጥዕና መላግቦታት: ኣካላዊ ምውስዋስ እዩ።


text:
ስሙያት ድምፃውያን ብርሃነ ተኽሉን ሓጎስ ገብረሂወትን “ንፃወት’ሞ ንተሓዋወስየ ፍቕሪ ክሕደስየ” ዘርእስታ ንፅል ዜማ ኣቕሪቦም ኣለዉ።
እቶም ከየንቲ ድሕሪ ናይ ልዕሊ 12 ዓማውቲ ምፍልላይ ሎሚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺቦም ምስ ግርማይ ገብሩ ኣብ ዘካየድዎ ወግዒ “ክልቲኦም ህዝብታት ሰብ ዝዓደሎም ተይኮነስ ኣምላኽ ዝሃቦም ሕውነቶም ክመልስዎ ኣለዎም” ኢሎም ኣለዉ።
ድማፃዊ ብርሃነ ተኽሉ ኣብ ቀረባ እዋን ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮዽያ ምስ መፀ ኢትዮዽያውያን ከየንቲ ብፅቡቕ ከምዝተቐበልዎን በዚ ድማ ሕጉስ ምዃኑን ይገልፅ። “ዳርጋ ካብ ቀዳማይ ገዛኻ ናብ ካልኣይ ገዛኻ ምምፃእ እዩ’’ ብምባል ይዛረብ።
ድምፃዊ ሓጎስ ገብረሂወት ምስ ናይ ሞያ ማሓዝኡ ብኣካል ምርኻቡ ዓብይ ተስፋ ከምዝፈጠረሉ ይገልፅ። “ዝሓለፈ ሓሊፉ እዩ። ካብ ድሕረ ሐዚ ንሕና ሓላፍነት ኣለና። ኩልሻዕ እናተጋገኻ ኣይንበርን። ስለዚ ኣነን ብርሃነን ጥራሕ ተይኮንናስ እቲ ህዝቢ ፈተወ ፀልአ ባዕሉ ፅባሕ ከም ማዓርን ጠስምን ተተሓሒዙ ዝነብር ህዝቢ እዩ’’ ይብል።
“ከም መጠን ከየንቲ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ህዝቢ ሓዊ ምጉህሃር ነገር ምብልላሕ ወላ ሓንቲ ጥቕሚ የብሉን። ድኽነት እምበር ልምዓትን ጥዕናን ኣየምፅእን’’ ይብል ድምፃዊ ብርሃነ ተኽሉ።
ድምፃውያን ብርሃነ ተኽሉን ሓጎስ ገብረሂወትን ኣብ ክልቲኦም ሃገራት ዝያዳ ብባህላዊ ፀወታ ስሙያት ከየንቲ ምዃኖም ይፍለጥ።


text:
ጀርመን ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ዝመክር ጉባኤ ፅባሕ ዓርቢ ክተካይድ እያ።ኣብ ጀርመን ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ቁፅሪ ሓተቲ ዕቑባ ብዕፅፊ ወሲኹ’ሎ። ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና 2015 ኣስታት 30 ሽሕ ስደተኛታት ብሜድትራኒያን ኣቢሎም ካብ ኣፍሪካ ናብ ኣውሮፓ ምእታዎም ይእመን።ንዝሓሸ ማሕበረ ቁጠባዊ ሓገዝን ስራሕን ናብ ሰሜን ገፆም ይጉዓዙ።
ካብ ቬሮና ናብ ሙኒክ ኣብ እትጉዓዝ ዝቐልጠፈት ባቡር/ express train/ ኣብ ኢዶም ዋላ ሓደ ነገር’ዃ ዘይሓዙ መብዛሕቲኦም ሱማሊያዊያንን ኤርትራዊያንን ዝኾኑ ስደተኛታት ኣብ ገፆም ምድንጋር ይንበብ።ገሊኦም ኣብ ክፉት ወንበር ኮፍ ኢሎም ካልኦት ድማ ኣብ መሕለፊታት /ኮሪደራት/ ይፅበዩ።
መኮነናት ፖሊስ ኣብ ውሽጢ ጀርመን ሮሰንሄም ኣብ ዝበፅሐት ባቡር ናብ ውሽጢ ኣትዮም ፓስፖርት ይሓቱ።ንነፍስ ወከፍ ስደተኛታት ካብታ ባቡር ኣውሪዶምዎም።ድሕሪ ፍርቂ ስዓት ልዕሊ ን70 ስደተኛታት ኣሰሊፎምዎም፤ተሳፈርቲ እውን ብሞሻኽቲ ይሪእዩዎም።
ናይ ዱብሊን ሕግታት ተባሂሉ ብመሰረት ዝፅዋዕ ናይ ኣውሮፓ ሕጊ ስደተኛታት መጀመሪያ ኣብ ዝኣተውላ ሃገር ዕቑባ ክሓቱ ኣለዎም።በዚ ምኽንያት እቶም ስደተኛታት መብዛሕቲኡ ግዜ ኣብ ጀርመን ወይ ሃብታም ሃገራት ሰሜን ኣውሮፓ ክሳብ ዝበፅሑ መንነቶም ኣይዛረቡን፤ናይ ኢድ ዓሻራ እውን ኣይህቡን እዮም።
ኣብ ደቡብ ኣውሮፓ ክፀንሑ ዝደልዩ ስደተኛትታ ዳርጋ የለውን ትብል ኣብ ሙኒክ ንስደተኛታት ኣብ ዘማኽር ትካል ትሰርሕ ረበካ ኪሊያን-ማሶን ።
ኣብ ዝሓለፈ 2014 ኣ/ፈ ኣብ ሙኒክ 173 ሽሕ ስደተኛታት ዕቑባ ሓቲቶም።እቲ ቁፅሪ ኣብ 2015 ብኽልተ ዕፅፊ ወሲኹ’ሎ።
ሓደ ካብ መንጉኦም ካብ ሲየራሊዮን ዝመፀ ጄምስ እዩ።ሙኒክ ኣብዝርከብ ናይ ስደተኛ ማእኸል ይነብር።መጀመሪያ ዝኣተወላ ሃገር ግን ብሰሜን ኣፍሪካ ኣቢሉ ስፔይን እያ።ሰበስልጣን ጀርመን ንዘቕረቦ ሕቶ ዕቑባ ኣወንታዊ መልሲ ክህቡዎ ተስፋ ይገብር።
‘’ናብ ስፔይን ክመልሱኒ ከምዝኽእሉ ክሰምዕ ከለኹ ሓድ ሓድ ግዜ ይጎድአኒ’’ ምስ በለ ብምስዓብ ‘’ብዛዕብኡ ክሓስብ እውን ኣይደን እየ።ክዛረበካ ዝኽእል ግን ዋላ እውን ንህይወተይ ኣብ ሓደጋ ኣውዲቐ ኣብዚ ኣብ ጀርመን ምእታወይ ዋጋ ይህቦ እየ’’ይብል።
ቁፅሪ ሓተቲ ዕቑባ እናዓበየ ምኻዱ ግን እቲ ጉዳይ ንሰበስልጣን ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ።ካብዚኦም ኣዚዮም ውሑዳት እዮም መጀመሪያ ናብ ዝኣተውለን ሃገራት ዝምለሱ ትብል Munich Refugee Law Clinic ኣብ ዝተብሃለ ንስደተኛታት ነፃ ምኽሪ እትህብ ትካል እትሰርሕ ፍራንዚስካ ፋስቢንደር።
ብዙሓት ሓተቲ ዕቑባ ዝሃድሙ ዘለው ካብ ኵናት ከይኮነስ ናይ ኢኮኖሚ ስደተኛታት እዮም ብዝብል ዘቕርቡዎ ሕቶ ዕቑባ ይንፀግ።ፋስቢንደር ግን ምፍላዩ ኣፀጋሚ እዩ ኢላ ክትብል ትከራኸር።
ንሳ ዝኾነ ይኹን ምግቢ ክረክብ እንተድኣ ዘይክኢለ፤ቁጠባዊ ምኽንያት እዩዶ ይብሃል ኢላ ትሓትት?
ከም ጀርመን ዝኣመሰላ ሃብታም ሃገራት ኣውሮፓ ብናይ ሓገዝ ፕሮግራመንን ማሕበራዊ ክንክንን ኣዚየን ፍሉጣት እየን።ብሰንኪ ኵናትን ድኽነትን ይውሕዙ ዘለው ስደተኛታት እናዓበየ ምኽድ ግን ንድልየት ኣብ ዙሪያ እታ ክፍለ-ኣህጉር ዝርከቡ መንግስታትን ህዝብን እናተፈታተነ ይርከብ።


text:
Published: 21 June 2012
ብፁዕ ኣቡነ መቃርዮስ ኣብ ሃገር እንግሊዝ ዝገበርዎ መንፈሳዊ ዑደት ኣዝዩ ዕውት ከምዝነበረ፣ ብረዲኤት አምላኽ ብዙሓት ኣገልገልቲ ባሪኾም ንምእመናን ድማ መንፈሳዊ ማዕዳን ምጽንናዕን
ሂቦም። አብዚ ዝሓለፈ ቀዳመ-ሰንበት (ሰነ 16-17፣ 2012) ብፁዕ ኣቡነ መቃርዮስ ጳጳስ ኤርትራዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ፣ ንዲያቆን ተኽሊት ካህን ሽኖዳ ብዝብል መዓርግ ክህነት ቀቢኦሞ። ብተመሳሳሊ መገዲ፡ 13 ሰባት ብመንፈሳዊ መዓርግ ዲቁና (ካብ መዓርግ ዘማሪ ክሳብ ዲቁና) ክቅብኡ ኮለዉ፡ ኣርባዕተ ሓደስቲ ኣብያተ ክርስቲያናት ድማ ባሪኾም።
በዚ መሠረት ኣብ ሃገር እንግሊዝ ዝርከባ አብያተ ክርስቲያን:
ብፁዕ ኣቡነ መቃርዮስ ምስ ናይ እንግሊዝ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ሊቀ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ሰራፊም ተራኺቦም፣ ብዛዕባ ህልው ኩነታት ቤተ ክርስቲያን ሰፊሕ ምይይጥ ከምዘካየዱ'ውን ዝበጽሓና ዜና ይሕብር።
ብፁዕ ኣቡነ መቃርዮስ ብናይ ኤውሮጳ ሃገረ ስብከት ሊቀ ካህናት ቀሲስ ተኽለማርያም ምርካጽዮን ተሰንዮም፣ ኣብ ምሉእ ሃገር እንግሊዝ ዝገብርዎ ዑደት፣ ምስ ብዙሓት ናይ ዝተፈላለያ ኣብያተ ክርስቲያናት መራሕቲ ተራኺቦም ብዛዕባ ህልው ኩነታት ኤርትራዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋህዶ ዘትዮም። ወሪድዋ ዘሎ ከቢድ ኣደራዕን ግፍዕን አዘኻኺሮም፣ ነቲ ኣብ ልዕሊ ቅዱስ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ወሪዱ ዘሎ መዘና ኣልቦ ግፍዒ ድማ ኩሎም ብጸሎትን ምህልላን ክዝክርዎም ተላብዮም።ረዲኤት አምላኽ ኣባና ይብዛሕ።
ጸሎትን ቡራኬን ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስንን ኣቡነ መቃርዮስን ምስ ኩልና ይኹን።


text:
ስነ ስርዓት ሽልማት ኣብያተ ምኽሪ ክልል ትግራይ
ካልኣይን መዛዘምን ክፋል
ብመሰረት ሕገ መንግስታዊ ኣወዳድበአን ውክልና ህዝቢ ሒዘን በብብርኩ ዝርከባ ኣብያተ ምኽሪ ኣብ ኣጠቓላሊ ስራሕቲ ህዝቢ ውሳነ ዝሓልፈለን፣ ሕጊ ዝወፀአለንን ንፈፀምቲ ኣካላት ቁፅፅር ዝግበረለንን ዴሞክራሲያዊ ትካላት እየን። እዘን ኣብያተ ዕዮ ልምዓታውን ዴሞክራሲያውን መስመር ካብ ሓደጋ ኣካብነት ክራይ ንምንጋፍ ልዑል ቃልሲ ንምክያድ ምችዊ ኩነታት ኣብ ምፍጣር ወሳኒ ተራ ኣለወን። ብተወሳኺ ፖሊሲታትን ስትራቴጅታትን ከምኡ እውን መፈፀሚ ኣንፈታት፣ ፕሮግራማት፣ ትልምታትን በጀትን ኣብ ባይታ ወሪዱ ህዝቢ ንኽዝትየሉን ተግባራውነቱ ንምግምጋምን ዝዓለመ ሓላፍነት እውን ኣለወን። ስለዚ ጥንካረ ኣብያተ ምኽሪ ኣብ ጉዕዞ ህዳሰን ዕብየትን ወሳኒ ቦታ ኣለዎ ኢልካ ምድምዳም ይከኣል። ነዚ ማእኸል ብምግባር ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣብ 2009 ዓ.ም ካብ ክልል ክሳብ ጣብያ ንዘለዋ ኣብያተ ምኽሪ ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት ዝነበረን ምስሊ ኣመልኪቱ ዝገበሮ ገምጋም ኣብ ሕሉፍ ሕታም ምድህሳስና ይዝከር። ካብኡ ብተወሳኺ ብብርኪ ወረዳን ጣብያን ዝተገበረ ገምጋም ከምኡ እውን ኣብ 2009 ዓ.ም ብኣፈፃፅማ ስርሐን ዝበለፃ ተባሂለን ዝተሸለማ ኣብያተ ምኽሪ ወረዳታትን ጣብያታትን ዝድህስስ ትሕዝቶ ኣብዚ ሕታም ቀሪቡ ኣሎ።
ዓመታዊ ፀብፃብ ቤት ምኽሪ ክልል ከም ዘመላኽቶ፣ ካብ ወረዳ ናብ ወረዳ ዋላ ኣፈላላይ ይሃሉ ኣብ ወረዳታት ከም ጥንካረ ዝውሰድ ሞዴላትን ዘይሞዴላትን እናፈለኻ ናይ ምኻድ ባህሊ ይዓቢ ምህላዉ እዩ። ናይዚ ሓደ መርአዪ ኣብ ስራሕቲ ምምላስ ልቓሕ ዝርአ ውፅኢት እዩ። እዚ እውን ኣብ ምምላስ ልቓሕ ፅቡቕ ዝሰርሓ፣ ፀገም ዝነበረን ከምኡ እውን ብኣተሓሕዛ መረዳእታ ጉድለት ዘርአያ ተባሂሉ ተነፂረን ኣለዋ። ንኣብነት ወረዳ መደባይ ዛና ሓደ ምኢታዊ፣ ኣፅቢ ወምበርታ ክልተ ምኢታዊ፣ ክልተ ኣውላዕሎ ሰለስተ ምኢታዊ ብርኪ ኣፈፃፅማ ብምሓዝ ትሑት ዘይተመለሰ መጠን ልቓሕ ካብ ዘለወን ወረዳታት ክልል ትግራይ እየን።ብኣንፃሩ ከፍቲ ዝወስድኦ ልቓሕ እቲ ብርክት ዝበለ መጠን ዘይመለሳን ትሑት ኣፈፃፅማ ዘለወንን ወረዳታት ድማ ተነፂረን እየን። ንኣብነት ወረዳታት ፀለምቲ 88 ምኢታዊ፣ ሰሓርቲ ሳምረ 82 ምኢታዊ፣ እንዳ መኾኒ 80 ምኢታዊ፣ ሕንጣሎ ወጀራት 80 ምኢታዊ ካብ ዝወሰድኦ ልቓሕ ኣይተመለሰን።
እቲ ካልእ ምስ ልቓሕ ብዕምቆት ዝተገምገመ ተዛሚዱ ጉዳይ ኣተሓሕዛ ፅፉፍ መረዳእታ እዩ። ከም ፀብፃብ እቲ ዓመታዊ ገምጋም ኣብ ወረዳታት ታሕታይ ኣድያቦ፣ ታሕታይ ቆራሮ፣ ወልቃይት፣ ቃፍታ ሑመራ ዝኣመሳሰላ በዚ መዳይ ሰፊሕ ክፍተት ዘለወን ምዃኑ ተገምጊሙ እዩ። እዚኣተን ዝተወሰደን ዝተመለሰን መጠን ልቓሕ ንፁር መረዳእታ የብለንን። ከምዚ ዝበለ ኣፈላላይ ኣፈፃፅማ ካብ ጥንካረን ድኽመትን ኣብያተ ምኽሪ ወረዳታት ይብገስ።ኣብተን ዝሓሸ ቤት ምኽሪ ዘለወን ብኡ ልክዕ ዝሓሸ ኣፈፃፅማ ይርኣየለን። ዝደኸመ ቤት ምኽሪ ኣብ ዘለወን ድማ ኣፈፃፅመአን ትሒቱ ምርኣዪ ተገምጊሙ እዩ።
ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ መደባት 2009 ዓ.ም እንትግምግም እቲ ካልእ ብዕምቆት ዝርኣዮ ጉዳይ ስሩዕ ጉባኤ ብእዋንካ ምክያድ ዝምልከት እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ምልኣተ ጉባኤ ወረዳታት ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ 81 ምኢታዊ፣ ኣፅቢ ወምበርታ 77 ምኢታዊ፣ ፀገዴ 76 ምኢታዊ፣ ኢሮብ 71 ነጥቢ ኣርባዕተ ምኢታዊ፣መረብ ለኸ 66 ነጥቢ ሸውዓተ ምኢታዊ ከምኡ እውን ክፍለ ከተማታት ከተማ መቐለ ብዘለወን ድምር ኣሃዝ ትሕት ዝበለ ምልኣተ ጉባኤ ዝነበረን ምዃኑ ተገምጊሙ ኣሎ። ኣብ ካልኦት ወረዳታት ግና ዝሓሹን ብኣብዝሓ ልዕሊ 85 ምኢታዊ ምልኣተ ጉባኤ እናሐዝካን እዮም ጉባኤታት ተኻይዶም። ምልኣተ ጉባኤ ሒዝካ ጉባኤ ምክያድ እንትበሃል በዝሒ ተሳታፊ ምህላው ጥራሕ ግን ኣይኮነን። ውክልና ህዝቢ ዝሓዘ ኣባል ቤት ምኽሪ ናይቲ ዝወከሎ ህዝቢ ሕቶታትን ሓሳባትን ሒዙ ኣብ ጉባኤ በቲ ዝድለ ከቕርብን ክዛተን ምኽኣል እውን ስለዝኾነ ኣብ መጠን ተሳተፍቲ ጥራሕ ከይኮነስ ዕምቆቱን ውፅኢታውነቱን እውን ብኡ መንፅር ትኹረት ምግባር የድሊ።
እዚ እንትገብር በይኑ እቲ ኣባል ቤት ምኽሪ ዘይኮነስ ብዘይድምፂ ክሳተፉ ዝግብኦም ማሕበራት ሓፋሽን ካልኦት መላፍንቲ ኣካላትን ብምስታፍ እውን ክኸውን ኣለዎ። ንኣብነት ከም ቤት ምኽሪ ክልል ካብ ላዕሊ ክሳብ ጣብያ 30 ምኢታዊ ማሕበራት ሓፋሽ ብዘይድምፂ ክሳተፋ መስርሕ ኣቐሚጡ እዩ። ካብዚ ዝብገስ ኣብ 2009 ዓ.ም ኣብ ጉባኤታት ቤት ምኽሪ፣ ማሕበራት ሓፋሽ ብዘይድምፂ 100 ምኢታዊ ዘሳተፋ ወረዳታት ሕንጣሎ ወጀራት፣ ዓድዋ፣ ደጉዓ ተምቤን፣ እንዳመኾኒ፣ ወርዒ ለኸ፣ ራያ ዓዘቦ፣ ናዕዴር ዓዴት፣ መደባይ ዛና ራያ ኣላማጣን ሓውዜንን ዝኣመሰላ ንረክብ።እዚ ዘመላኽቶ ብዘይድምፂ ማሕበራት ሓፋሽ ኣብ ጉባኤታት ናይ ምስታፍ ስራሕ እናዓበየ ይኸይድ ምህላዉ እዩ። ብማእኸላይ እንትርአ ካብ 75 ክሳብ 95 ምኢታዊ ተሳትፎ ነይሩ። ስለዚ ተሳትፎ ማሕበራት ሓፋሽ ደሚርካ እንትርአ ፅቡቕ ምዕባለ ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ክፍለ ከተማታት መቐለ ግን ብቐፃልነት ዓብይ ትኹረት ዘድልዮ ስራሕ ኣሎ። ብካልእ ገፅ ድማ ሓፋሽ ማሕበራት ኣብ ምስፋን ዲሞክራስን ምምላስ ልምዓታዊ ሕቶታትን ዘለወን ንቁሕ ተሳትፎ ብዝግባእ ክረአ ኣለዎ።
ኣብ ደንቢ ኣሰራርሓ ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዓንቀፅ 43 ዝተደንገገ ዕላማ ከምዘረድኦ ኣብያተ ምኽሪ ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን ኣብ ረብሓ ምውዓሉ ናይ ምርግጋፅ ሓላፍነት ኣለወን። ኣብዚ መዳይ ፀገም ዝፈጠሩ ኣካላት እንትርከቡ ተሓታትነት ናይ ምርግጋፅ ሓላፍነት እውን የካትት። ብተወሳኺ ፕሮጀክትታት እንትስርሑ ትልሚ ካብ ምውፃእ ጀሚሩ ህዝቢ እናሳተፍካን ርኢቶታቱ እናካተትካን ብምኻድ ይኹን ንስራሕቲ ልምዓት ከባቢ ወፈያታት ክገብርን ዝተኣከበ በጀት ኣብ ረብሓ ክውዕልን ዝገብራ ከባብታት ኣለዋ። ኣብ ከተማታት ውቕሮ፣ ሽረ እንዳስላሰ፣ ኣኽሱምን ኣላማጣን ዝተሰርሑ ስራሕቲ ከባብያዊ ልምዓት ከም ኣብነት ዝውሰድ ተመክሮ እዩ።
ብብርኪ ወረዳ ካብ ዝግለፁ ካልኦት ጥንካረታት ምስ ምሕደራ ሃፍቲ ተዛሚዱ ዝተሰርሐ ስራሕን ውፅኢቱን ዝምልከት እዩ። ንኣብነት ኣብ ማሕበራት ሕብረት ስራሕ በዝሒ ዘለዎ ገንዘብ ሕጋዊ ብዘይኮነ ኣግባብ ዝወፀ ስርዓቱ ክሕዝን ክምለስን ኣብ ኩለን ኣብያተ ምኽሪ ወረዳታት ዝፍፀም ኮይኑ ብመንፅር በዝሒ ገንዘብ እንትርአ ልዕሊ 150 ሽሕ ብር ክምለስ ዝገበራ ብኣብነት ዝግለፃ ወረዳታት ኣለዋ። እዚኣተን ከዓ ወረዳታት ሓውዜን፣ ፀለምትን ራያ ኣላማጣን እየን። ብተወሳኺ ኣብ ስራሕቲ ሰናይ ምምሕዳር ብፍላይ ኣብ ምክትታልን ምፍራስን ዘይሕጋዊ መጠሻ በብብርኩ ዝርከባ ኣብያተ ምኽሪ ዝሰርሐኦም ተመኩሮ ክኾኑ ዝኽእሉ ተግባራት ኣለዉ። ዝሓሸ ዝፈፀማ ኣለወን ዝተብሃላ ግና ሓውዜን ብ126 ሰብ ከምኡ እውን ኣሕፈሮም ብ 30 ሰብ ብዘይኣገባብ ተታሒዞም ዝነበሩ መጠሻታት ክምለስ ገይረን እየን።
ብኻልእ ገፅ ክትትልን ቁፅፅርን ብምክያድ ዝሳለጥ ጉዳይ ተሓታትነት ኣብ 2009 ዓ.ም ዝሓሸ ለውጢ ዝነበሮ ኮይኑ ምስቲ ዝተውሃበ ተግባርን ሓላፍነትን እንትርአ ግና ጉድለታት ተራእዮም እዮም። ንኣብነት ብቀወምቲ ኮሚቴ ወረዳታት ንጣብያታት ዝውሃብ ግብረ መልሲ ሓሓሊፉ በብሰለሰተ ወርሒ ምስቲ ምዃኑ ምዝንጋዕ ተራእይሉ እዩ። ትልሚ መንግስታዊ ኣብያተ ዕዮ ኣብ ምርድዳእ ዝውሃብ ትኹረትን ዝካየድ መድረኽን ዘይምምምጣን ነይሩ። ናይዚ ምኽንያት ኣብ ትልሚ ጥራሕ ትኹረት ምሃብ እዩ። ሃፍቲ ብምትእልላሽ መዳዩ እውን ክንድቲ ዝድለ ኣይነበረን። ካብዚ ሓሊፉ ንዝርካቡን ዘሎን በጀት ፀገም ንምፍታሕ ዝተመጣጠነ ስራሕ ዘይምህላው ከምኡ እውን በጀት ንቤት ምኽሪ ኣብ ምምዳብ ኣፈላላይ ይርአ። ኣብዚ ፀገም እዚ ዝፅርሓ ወረዳ ኣስገደ ፅምብላን ክፍለ ከተማታት መቐለን እየን። እዚኣቶም ጥራሕ ዘይኮኑ ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላትን ሕብረተሰብን ዝርከብ መረዳእታ እናተተንተንካ ንክትትልን ቁፅፅርን ረብሓ ኣብ ምውዓል እውን ክፍተታት ኣለዉ።
ኣብ ዝሓለፈ ሕታም ጋዜጣና ይኹን ኣብዚ ሕታም ብዝርዝር እናቐረቡ ዝመፅኡ ገምጋማት ቤት ምኽሪ ክልልን ወረዳታትን ከም ዘለዉ ኮይኖም ብብርኪ ኣብያተ ምኽሪ ጣብያ ካብ ዝተቐመጡ ገምጋማት ንዝተወሰኑ ምርኣይ ድማ ኣገዳሲ እዩ። ንኣብነት ኣብ ምክያድ ወርሓዊ ጉባኤ ኣብያተ ምኽሪ ጣብያ ብማእኸላይ 92 ምኢታዊ ዝበፅሐሉ ኩነታት ከም ዘሎ እዩ ተገምጊሙ። ኣብ ክሊ እዚ ቁፅረን ውሑዳት ኣብ ዝኾና ጣብያታት ንኣብነት ኣብ ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ጣብያ ለምለም ጉባኤ ዘይምክያድ ምንባሩ ድማ ተገምጊሙ ኣሎ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ገሊአን ካብ ዝተቐመጠ ትካላዊ ኣሰራርሓ ንታሕቲ ጉባኤ ምክያድ ምንባሩ ተራእዩ እዩ። ንኣብነት ኣብ ወረዳ እንደርታ ጣብያ ፈለገ ማያት በብወርሑ ከካየድ እናተገብኦ ኣብ ዓመት ክልተ ግዘ ጥራሕ እዩ ተኻይዱ። እዚ ድማ ሰፊሕ ትኹረት ዝሓትት እዩ።
እቶም ኩሎም ካብ ክልል ክሳብ ጣብያ እናተገለፁ ዝመፅኡ ዝርዝር ጥንካረታትን ጉድለታትን ማእኸሎም ኣብያተ ምኽሪ ሓላፍነቶም ከተግብሩ ብዘኽእል መንገዲ ንምጥንኻር እዩ። ኣብ ከይዲ ተግባራዊ ስራሕ ጥንካረታትን ጉድለታትን እናፈለኻ ዝሓሸ ኣፈፃፅማ ዘለዎም ምትብባዕ ድማ ንዝበለፀ ጥንካረ ምችው ባይታ ይፈጥር። ካብዚ ተበጊሱ ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣብ 2009 ዓ.ም ብሉፅ ኣፈፃፅማ ንዘርአያ ኣብያተ ምኽሪ ወረዳታትን ጣብያታትን መተባብዒ ሽልማትን ኣፍልጦን ሂቡ እዩ።
ብመሰረት እዚ ወረዳታት ብህንፀትን ምውፋርን ሰራዊት ልምዓት፣ ምግፋሕ ብሉፅ ተመኩሮ፣ ሕቶ ህዝቢ ብዝተዋደደ ስርዓት ምክትታልን ምቁፅፃርን፣ ምፍታሕ ፀገማት ሰናይ ምምሕዳር ከምኡ እውን ትካላዊ ኣሰራርሓ ሒዝካ ብምስራሕን ምምራሕን ዝብሉ ረቛሕታት ክስርዓ ተገይሩ እዩ። ካብዚ ብምብጋስ ሸሞንተ ወረዳታት ቀዳማይ ደረጃ ሒዘን ሸሞንተ ወረዳታት ድማ ካልኣይ ደረጃ ተሰሪዐን ተሸለምቲ ኮይነን እየን።
ካብ ተሸለምቲ ኣብያተ ምኽሪ ወረዳ ሓንቲ ቤት ምኽሪ ከተማ ኣክሱም እያ። ኣፈ ጉባኤ ቤት ምኽሪ እታ ከተማ ወ/ሮ ኣባዲት ገብረዋህድ ምሽጥር እቲ ሽልማት እንትገልፃ፣ ህዝቢ ሒዝካ ካብ ምስራሕ ዝብገስ ምዃኑ እዩ። ኣብያተ ምኽሪ ሓላፍነት ክትትልን ቁፅፅርን ሒዘን ህዝቢ ኣብ ጎድነን ገይረን እንትሰርሓ ብሉፅ ኣፈፃፅማ ከመዝግባ ከም ዝኽእላ ድማ ምስክርነተን ይገልፃ። ብተመሳሳሊ ኩነታት ኣብያተ ምኽሪ ጣብያ ንምትብባዕ ብዝተትሓዘ ኣንፈት ትካላዊ ኣሰራርሓ ቤት ምኽሪ ብምኽባር፣ ተሓታትነት ብምርግጋፅ፣ መርበባት ቤት ምኽሪ ናብ ተግባር ብምእታው ዝብሉ መዕቀንታት ተወሲዶም 52 ጣብያታት ቀዳማይ ደረጃ 34 ድማ ካልኣይ ደረጃ ክስርዓ ብምኽኣለን “ናይ ብሉፃት ብሉፅ” ተባሂለን ብብርኪ ክልል ተሸሊመን እየን። ቀዳማይ ደረጃ ሒዘን ብብርኪ ክልል ንሽልማት ካብ ዝበቕዓ ጣብያታት ሓንቲ ኣብ ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ እትርከብ ጣብያ ዝባን ገደና እንትትኸውን ናይዛ ጣብያ ኣፈ ጉባኤ ዝኾኑ ኣይተ ተስፋንችአል በርሀ ከም ዝገለፅዎ፣ እቲ ሽልማት ምሽጥሩ ዕግበት ህዝቢ ምርግጋፅ እዩ።
ኣብቲ መድረኽ ምሃብ ሽልማትን ኣፍልጦን ኣብያተ ምኽሪ ዝተረኸቡ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ፣ ኣብ ምኽባር ሕጊ፣ ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን ኣብ ምዓልኡ ንምውዓል፣ ዴሞክራሲ ንምዕሟቕን ሰናይ ምምሕዳር ንምርግጋፅን ኣብያተ ምኽሪ ሓላፍነተን ዝለዓለ ምዃኑ እዮም ዝገልፁ። ብተወሳኺ ኣፈ ጉባኤ ባይቶ ፌዴሬሽን ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ ኣይተ ያለው ኣባተ፣ ምጥንኻር ኣብያተ ምኽሪ ሓደ ኣካል ምጥንኻር ዴሞክራሲያዊ ትካል ከም ዝኾነ እዮም ዝተዛረቡ። ምኽንያቱ ንህንፀትን ምዕንባብን ዴሞክራሲ በብብርኩ ዝርከባ ኣብያተ ምኽሪ ብፅሒተን ዝለዓለ ምዃኑ እዩ።
ብድምር ሕሉፋት መደባትካ ብምግምጋም ንብሉፃት ከምዚ ዝበለ ምትብባዕ መንገዲ ቀዳሞት ኣሰር ዳሕረዎት ምዃኑ ዘረጋግፅ እዩ። ኣብ 2010 ዓ.ም ክፍፀሙ ተተሊሞም ዘለው መደባት ቤት ምኽሪ በዚ ኣገባብ ንምፍፃም ኣብ ኩሎም መደባት ብቅኒት ሰራዊት ልምዓት ተወዲብካ ናብ ስራሕ ብምእታዉ ኩለመዳያዊ ሰራዊት ንምፍጣር ሰፊሕ ምንቅስቓስ ምግባር ይጠልብ። ካብዚ ሓሊፉ በብብርኩ ዘለዋ ኣብያተ ምኽሪ ብዓይኒ ኣፈፃፅማ ዝተመጣጠነ ዓቕሚ ክህልወን ምግባር ኣገዳሲ እዩ። ነዚ ማእኸል ገይርካ ኣብ 2010 ዓ/ም ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ብምጥንኻር ሓደጋታት ሕገ መንግስቲ ዝኾኑ ተግባራትን ኣተሓሳስባታትን ኣካብነት ክራይ ብቑርፀኝነት ንምቅላስ ዘኽእል ምዃኑ ተገንዚብካ ኣብ ሕሉፍ ዓመት ንዝተረኸቡ ተመኩሮታት ስንቂ ገይርካ እናተሃደስካ ምስራሕ እናሰራሕኻ ምህዳስ እዋኑ ዝጠልቦ መሪሕ ቃል እዩ እሞ ንተግባራዊነቱ ምርብራብ የድሊ።


text:
Published: 04 July 2017
እቲ ካብ ኣርባዕተ ኣብያተ ክርስቲያናት ብዝመጹ፡ ልዕሊ 150 ዝኾኑ መንእሰያትን ወለድን፡ ብካህናት ተመሪሖም ዘካየድዎ ካብ ሰነ 30 - ሓምለ 03, 2017 ዝተጋብአ፡ ኣዝዩ ኣገደስቲ ትሕዝቶ ትምህርትታት ዝሓቖፈ ነይሩ።
ገለ ካብኡ ብልጫታትን ክብደትን ኦርቶዶክሳዊ ክርስትያን ኣብ ምዕቡል ምዕራባዊ ዓለም፤ ኩሉ መዳያዊ ረብሓ ናይ ክርስትያናዊ ሕይወት፤ ሚዛን እምነትን ትምህርትን/ሞያዊ ስራሕን ሓሊኻ ምኻድን ብኹሉ ዕዉት ምዃን ብኸመይ'ዩ ዝክኣል፤ ካብ ቅዳሴን ጸሎትን ዝርከብ ፍሉይ ጥቕሚ፤ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝመሠረቱ ክርስትያናዊ ሓዳርን ናብኡ ንምብጻሕ ብዛዕባ ኪግበር ዝግብኦ ኩሉ-መደያዊ ምድላዋት...ወዘተ ዝብል ነይሩ። ብዘይካ እቲ ስሩዕ ናይ ትምህርቲ ክፍለ ግዜ፡ ብመልክዕ ዘተ ኣብቲ ዝተዋህበ ኣርእስትታት ዝተሞርከሰ ክፉት ምልውዋጥ ሓሳባትውን ኪካየድ ቀንዩ። እዚ ጉባኤ መንእሰያት ሓንሳብ ኩሎም ብሓደ፡ ኣብቲ ዝድለየሉ እዋን ድማ ብዕድመ ከፋፊልካ ዘዝምልከቶም ኣርእስቲ ብዕምቆት ኪላዘብሉ ብምግባር፡ ኣብ ስደት ተወሊዶም ዝዓብዩ ዘሎዉ ደቅና ብልዑል ፍናን ተገዳስነትን ዝስዕብዎ ተናፋቒ ጉባኤ እንዳኾነ ይመጽእ ኣሎ። ስለዝኾነ ድማ፡ እዚ ናይ ሎምዘበን ጉባኤ፡ በቶም ካህናትን ወለድን እንዳተመኽሩ፡ እቶም ድሮ ኣብ ደረጃ ኮለጅ በጺሖም ዘሎዉ ደቅና ፍሉይ ሓላፍነት ብምውሳድ፡ ካብ ዝተሓተ ክሳብ ዝልዓለ ነዚ ጉባኤ ዘድሊ ምድላዋትን ስርሓትን ባዕላቶም እዮም ኣካይዶሞ።
ብተወሳኺ፡ እግዚኣብሔር እንተፈቐዶ፡ ንሕናውን ብሕይወት እንተሎና እናበልና ንመጻኢ ክንሕልንን ክንትልምን ግድን ብምዃኑ፡ ኣብ ውሽጢ ዓመት ዝዛዘም “ቅዳሴ ብእንግሊዘኛ” ን “ኦርቶዶክሳዊ ክርስትያን ናብ ወደ መዝሙር ዘዐቢ መጽናዕትን” ብመገዲ መራኸቢ ብዙሓን ንምጽናዕ ናይ ዓመት ፕሮጀክት ሒዞም እዮም ብናፍቖት ነናብ ዓዶም ተፈላልዮም።
እዞም ናይ ጽባሕ ተስፋ ቤተ ክርስቲያን፡ ተስፋ ሕዝቢ ዝኾኑ መንእሰያት በዚ መገዲ እንተቐጺሎም ነቲ ኣብ ከቢድ ጭንቀትን ተስፋ ምቕራጽን ዝርከብ ሕዝብና፡ ነታ ኣብ ከቢድ ፈተና እትርከብ ቤተ ክርስቲያንና፡ ናብ ራህዋን ሓርነትን ትንሣኤን ንምምራሕ ግዴኦም ቀሊል ከምዘይከውን ንምግማት ከቢድ ኣይኮነን። ጸሎት ኩሎም ኣቦታትን ምእመናን ከሰንዮም ወትሩ ኣብ ጸሎትና ክንዝክሮም ሓደራ ንብል።
ይትባረክ እግዚኣብሔር ኣምላከ ኣበዊነ። ኣሜን።
ልዑል ፈጣሪ ንቤተ ክርስቲያንና፡ ሃገራትና ኤርትራን ኣመሪካን ሰላሙ ይሃብ።
ንቅዱስ 3ይ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ጥዕናንሓይልን፡
ንብፁእ ኣቡነ መቃርዮስውን ኣብ ኣገልግሎቶም ፍረን ዓወት ይሃብ። ኣሜን።


text:
ታሪኽ ኣይንረስዕ፡ ጉዕዞና ክቐንዕ
ካልኣይ ክፋል
1.4 ካልኣይ ጉባኤ ጀብሃን ውዲታት ዓብደላን
1.6 ድሕሪ 2ይ ጉባኤ
ኣቐዲመ ከምዝጠቐስክዎ፣ 2ይ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ. ብዙሕ ጸገማት ዝነበሮ እዩ። ክንዲ ዝኾነ ፖለቲካዊ ኩነታት ጀብሃ ድሕሪቲ ጉባኤ መሊሱ እናኸፍአ ከይዱ እምበር ኣይጥዓየን። እቲ ሓድሽ ሓይሊ ነቲ ዓቃባዊ ሓይሊ ይቕበሎ ኣይነበረን። እቲ ዓቃባዊ ወገን እውን ከምኡ ኣብ ልዕሊ እቲ ሓድሽ ሓይሊ ጥዑይ ኣጠማምታ ኣይነበሮን። ድሕሪ’ዚ ጉባኤ’ዚ፣ ኣብ ሜዳ ወሳኒ ተራ ሒዙ ዝቐጸለ ዓብደላ እድሪስ እዩ። ኣቦ መንበር ኣሕመድ ናስር እኳ እንተኾነ፣ ኣሕመድ ግን ኣብ ሜዳ ዳርጋ ኣይነበረን። ካብ 1975 ክሳብ 1981 ኣሕመድ ኣብ ሜዳ ዝተራእየለን ተደማሚረን ካብ ኣዋርሕ ዝሓልፋ ኣይኮናን። ካብ ግዳም ንኣኼባታት ተጸዊዑ ንሜዳ ክመጽእ ከሎ፣ ቀልጢፉ ምእንቲ ክምለስ ኩሉ ሳዕ መምለሲ ዝኾኖ ቆጸራታት ገዲፉ ምስ መጸ እዩ። ድሕሪ ኣኼባ ድማ፣ “ከምዚኣ ዝኣመሰለት ቆጸራ ኣላትኒ” ኢሉ ይኸይድ። ኣብ ሜዳ ዝነበረ ቤት ጽሕፈት ኣቦ-መንበር፣ ምክትል ኣቦመንበር ዝነበረ ኢብራሂም ቶቲል እዩ ዘካይዶ ነይሩ። ኣብቲ ውድብ ዝለዓለ ስልጣን ዝነበሮ ግን ዓብደላ እድሪስ እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ መራሒ ናይ ጀብሃ ኣሕመድ ናስር ዘይኮነ ዓብደላ እድሪስ እዩ ነይሩ። ብዓንተቦኡ እውን፣ ነዚ ገምጊሙ እዩ ንኣሕመድ ናስር ኣብ ቅድሚት ኣምጺእዎ።
ዓብደላ ብግብሪ እቲ ቀንዲ መራሒ ናይ ጀብሃ ይኹን እምበር፣ ብሓደስቲ ተጋደልቲ ብፍላይ ኣብ ሰራዊት ኣዝዩ ዝተጸልአን ዝተፈንፈነን ሰብ እዩ ነይሩ። ዓብደላ ጸረ-ስምረት፣ ጸረ-ሓድነት ወገናዊ ሰብ ምዃኑ ኩሉ እዩ ዝፈልጥ። ኣብ ርእሲ’ዚ፣ ኣብ መፋርቕ 1975 ምስ ጉጅለ ሳልሕ ሳበ ኣብ ባቕዳድን በይሩትን ርክባት ምግባሩ
9
ተጋዳላይ ኣይተቐበሎን። ድሕሪኡ፣ ኣሕመድ ናስርን ካልኦትን ኣብ መስከረም 1975 ነቲ ስምምዕ ኣብ ካርቱም ክታሞም ኣንቢሮምሉ። ነቲ ዝፈርምዎ ስምምዕ ግን ኣብ ሜዳ ዝነበረ ተጋዳላይ ፍጹም ኣይተቐበሎን። ተጋዳላይ ጀብሃ ምስ ሻዕብያ ብዛዕባ ዝግበር ርክባት ጥራይ እዩ ክሰምዕ ዝደሊ ነይሩ። ብኣንጻሩ ዓብደላ ምስ ሻዕብያ ልዝብ ክግበር ድሌት ኣይነበሮን። ኣብ ተጋደልቲ ናይ ጀብሃ ዝነበረ ስምዒት የንብቦ ስለዝነበረ፣ ኣናብባኡ ድማ ወገናዊ ብምንባሩ፣ ነቲ ኣብ ተጋደልቲ ዝነበረ ናይ ስምረት ጠለብ ክደፍኣሉ ይደሊ ኣይነበረን። ከም ውጽኢት ናይዚ ኣብ መሰረታውያን ተጋደልቲን መሪሕነትን ዝነበረ ዝተፈላለየ ባህግን ድሌትን፣ ኩሉ ኣድህቦ መሪሕነት ጀብሃ ኣብ ክንዲ ናብ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ስራሕ ናብ ደገ እዩ ኮይኑ። ብፍላይ ድማ ዓብደላ እድሪስ ውጽኢት ጉባኤ ንፈተውቲ ሃገራት ንምግላጽን ካልእን ብዝብል ምስምሳት ናይ ሜዳ ስርሑ ጠንጢኑ ኣብ ደገ ኰለል ዝብለሉ እዋን ብዙሕ እዩ ነይሩ።
ታሪኽ ኣይንረስዕ፡ ጉዕዞና ክቐንዕ
ካልኣይ ክፋል


text:
ሓርፋፍ ኣፈና-ዳህሳስ ንቅዋም ብዝምልከት
መእተዊ፣ እዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ኣቀዲማ ዝተጻሕፈት እኳ እንተኾነት፣ ትማሊ ኣብ ዕለት 1 መጋቢት 2013 ኣብ Pal Talk ኣብ ተሻሞ ዝባሃል ገዛ ብዘጋጠመ ናይ ኣራእያ ፍልልይ ብዘጋጠመ ድርኺት ዝዝርጋሓ ዘለኹ እያ። ዳርጋ መብዛሕትኡ ኣብ ደገ ዝነብር ተቃዋማይ፣ ነቲ ብዕለት 21 ጥሪ 2013 ብሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ፎርቶ-ኣስመራ ዝተገብረ ምንቅስቓስ ፖሎቲካዊ ጠለብን ተቀቢሉ ደጌፌታቱ ብሰላማዊ ሰልፊን ብጽሑፋት ገሊጹ እዩ። ሓደ ካብ ጠለባቱ ኣብ ብዕለት 21 ጥሪ 2013 ብሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ዝተኻየድ ምንቅስቓስ፣ “ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዝጸደቀ ቅዋም” ንክትግበር ዝሓትት እዩ ዝነበረ። ነዚ ጠለብ እዚ ከም ሓደ ህዝባዊ ጠለብ ወሲድካ ክትድግፎን ብዛዕብኡ እንቕዓ ክትዛረብ ከምዘይጸናሕካ፣ ድሕሪ ወርሒ ተገልቢጥካ እዛ ቅዋም እዚኣ ኣይትዉክለናን እያ ኢልካ ምጽዓድ፣ ከምዚ ዝኣመሰለ ዓሎቕን ምድንጋራት ተሰሚዑ ኣይፈልጥን እዩ። እዚ ኣባሃህላን መርገጺ እዚ ዝሕብረና ነገር እንተሃሊዩ፣ ካብ ማዓሙቕ ልቦም ዝነቀለ ደገፌታ ነቲ ብዕለት 21 ጥሪ 2013 ብሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ፎርቶ-ኣስመራ ዝተገብረ ምንቅስቓስ ከምዘይነበረ የረዳና። ከምዚ ዓይነት ሙሱሉይነትን (Hypocrisy) ተጋላባጢ መርገጽን ኣበይ ከብጽሓና ምኻኑ ዝፍለጥ-ነገር ኣይኮነን።
ዕላማ፣ ነዚ ኣፈና መጽናዕቲ ክንድህስሶ እንኮሎና፣ ንሃልክታትትን ፍልልያት ምስ ካልኦት ፖሎቲካዊ ጉጂላታት ንምንዳይ ዘይኮነ፣ ብንጹር እቲ ተነዲፉ ከም ትሕዝቶን መሰረታዊ ደብቱር ኣደ ሕግታት ጸዲቁ፣ የግዳስ ን14 ዓመታት ዝኣክል ጊዝያት ኣብ ከብሒ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተወሺቡ ዘይተተግበረ ቅዋም ኤርትራን፣ ብኮምሽን ንዲሞክራስያዊ ለዉጢ ተነዲፉ ንኣባላቱ ክካትዕሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ተዘርጊሑ ዘሎ፣ ብጭቡጥ እንታይ ትሕዝቶ ኣለዎ፣ ሓያል ጎኑታቱን ድኹም ጎኑታቱን፣ ሕጋዉነቱ ፈሊጥና ዝተነጸረ መርገጺ ምንቅስቃስና ንክህልዎ ተባሂሉ ዝተኻየደ ዳህሳስ እዩ። እዚ ክልተ ሰነዳት’ዚ ፍጹም ክዋዳደር ዘይክእል እኳ እንተኾነ፣ ካብተን ኣብ ኤርትራ ዘለዋ ክልተ ቀንዲ ደብተራት ስለዝኾና ብተነጸል ከነጽንዔን ወሲና።
መወከሲታት፣-
- ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀ።
- ንድፊ መሰጋገሪ ቅዋም ሃገረ ኤርትራ ብኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ሽማግለ ፖለቲካዊ ጉዲያት ዝትነድፈ እየን።
- ቃለ-መሕትት ምስ ቀንዲ ኣዳላዊ መራሒ ኮምሽን ቅዋም ኤርትራ ፕሮፈሶር በረኸት ሃብተስላሴ ኣብዚ ቃለ መጠይቕ እዚ ድኻመታታን ብልጫታታ ክንርዳእ ንኽእል ኢና።
መእተዊ፣- ጥቅምታትን ኣገልግሎታትን ቅዋማ ንነብስወከፍና ርድኡ እኳ እንተኾነ፣ ንመዛኻኸሪ ንዝኣክል፣ ቅዋም ኣብ መንጎ ህዝብን መንግስትን ዝህሉ ዝምድናታት ብጹሑፍ ዝግበር ፖሎቲካዊን ማሕበራዉን ዉዑላት’ዩ ። ኣብዚ ድቡቱር ወይ ዘይድቡቱር ዉዑላት ናይ ሓደ ስርርዕ መሰረታዊ ሕግታትን መትከላትን ባህርያት፣ ንጥፈታትን ክትያታት ናይ ሓደ መንግስት ወይ ድማ ትካል ዘነጽር’ዩ። በዚ ደብቱር ወይ ዘይድብቱር ቅዋም ኣቢሉ ድማ ህዝቢ ንቅዋማዊ መሰላቱ ን መንግስት ደረት ዘይብሉ ፖሎቲካዊ ስልጣን ወኒኑ ንህዝቢ ካይጭፍልቕ መቆጻጸሪ’ዩ። ብቀንዱ ግን ቅዋም ንግዝኣተ-ሕጊ መሰረት-እምነ ኩርናዕ ኮይኑ፣ ኣደ ኩሉ ሕግታት፣ድንጋጌታት፣ ዉሳኔታት፣ መትከላት፣ ፖሎቲካዊ ስርዓት ናይ ሓደ ሃገርን ህዝብ እያ።
ቅዋም ብከመይ ይንደፍን ይዉሰንን፣- ቅዋም ብዉልቀሰብ ወይ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ተጻሒፉ ኣብ ሓደ ሃገርን ህዝብን ብቀሊሉ ዝትግበር ኣይኮነን። ቅዋም ንክንደፍ ክሓልፎም ዝግብኦ መስርሓት ቅድ መተከተላት (Principles of constitutional design) ኣሎዎ። እዚ ማለት ግን ዉልቀ ፈሊጣን ዓበይት-ዓዲ ሰባት ኣብ ምንዳፍ ቅዋም ዓቢ ግደ የብሎም ካየስምዕ ንምሕጸን።
ንድፊ ቅዋም ብዉልቀሰባት ተጻሒፉ ድሕሪኡ ክሓልፎ ዝግብኦ መስርሓት ቅዲ መትከላት ቅዋም ብኡኡ ክምስራሕ ይክኣል እዩ። እዚ ብልሓት’ዚ ካብ ቡዙሕ ፉሉይ ክኸዉን ይኽእል’ዩ። ኣብዚ ዘለናዮ መድረኽ ግን ዝዉቱር ዝኾነ ኣጋባብ ኣናዳድፋ ቅዋም መብዛሕትኡ በዚ ዝስዕብ ኣጋባባት’ዩ፣-
ነቲ ዝንደፍ ቅዋም እትነድፍ ሽማግሌ ብዝተፈላለየ ኣጋባባት ክትምረጽ ትኽእል’ያ።
1.ካብ መላእ ህዝቢ ብዲሞክራስያዊ ኣጋባባት ተመሪጻ ሙሉእ ዉክልና ድምጽን ህዝቢ ወኒና ክትወጽእ ኣለዋ ወይ ድማ፣-
2.ብመላእ ህዝቢ እቲ ሃገርን ህዝብን ማሕበራዉን ፖሎቲካዊ ክብደታት ዘለዎም ፈሊጣን፣ ዓበይቲ ዓዲ፣ መራሕቲ ህዝቢን ሃይሞናታት፣ ኣገልገልቲ ህዝቢ ብሓፈሻዊ መምዘኒታት ህዝቢ እታ ሃገር ቁቡላት ቡሉጻትን እሙናትን ንረብሓ ሃገርን ህዝብን ቀዳምነት ዝሰርዑ ዜጋታት ብሕርያ እዉን ክትምረጽ ይክኣል’ዩ። መን እዩ እሞ ዝሓርዮም ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል እዩ። ህዝቢ እታ ሃገር ንኣታሓራርይእኦም ቀጥዕን መዕየሪታት ክሳማማዓሉ ኣለዎ ወይ ድማ ነዚ ቀጥዕን መዕየሪታት ዘካተተ ዜጋ ብመን ሕራይ ኣብ ምንዳፍ ቅዋም ክሳተፍ ብምዕዳም ክምረጽ ይክኣል’ዩ።
እዞም ብዝተፈላለየ ኣጋባባት ዝመጹ ሽማግሌ ነደፍቲ ቅዋም፣ ዝተፈላለየ ክብደት ስልጣናት ኣለዎም። ክልቲኦም ነቲ ዝነደፍዎ ቅዋም ኣብ ህዝቢ ኣዉሪዶም ዘካቱዑን ንድሌታትን ባህግታት፣ ንትጽቢታቱ፣ ንመጻኢ ምዕባሌታቱን ምርጫታትን ዕግበታት ህዝቢ ሙሉእ ኣብ ግምታት ዘእተወ ከተግቡሩ ዝኽእሉ እኳ እንተኾኑ፣ ሽማግሌ ቅዋም ቁጽሪ ሓደ ግን ብቀጥታ ካብ ህዝቢ ተመሪጹ ዝመጸ ብምኻኑ፣ ብዝተዋህቦ ህዝባዊ ዉክልናን ድምጽን ነቲ ህዝቢ ይጠቕም’ዩ ዝበሎ፣ ህዝቢ ዘየልዓሎ ሕቶታት ኣብ ንድፊ እቲ ቅዋም ከእቱ ይኽእልን ንህዝቢ ድማ ንጹር መግለጺታት ገይሩ ከዕግብ ይኽእል’ዩ። ቅዋም ንህዝቢ ሲቪካዊ ኣስተምህሮታት እንዳተዋህበን፣ ንጸኒሓዊ ልምድታቱ፣ ጸኒሓዊ ሕግታት እንዳቡኡ፣ ዝዉቱር ስነምግባሩን ሞራላዊ ሕግታቱን መጽያኣዊ ራኢይታቱ መላእ ግምት ዘእተወ ኮይኑ ምስተነድፈ፣ ናይ መጨረስታ መልክዑ ንምትሓዝን ነቲ ዝተነድፈ ቅዋም ከም ኣደ-ሕጊ ሃገር ህዝቢን መንግስት ኮይኑ ክሰርሕ፣ ካብ መላእ ህዝቢ ኣብ ዉሽጥ ሃገርን ወጻኢን ዝርከቡ ዜጋታት ብዲሞክራስያዊ ኣጋባብ ብህዝቢ ዝተወከለን ዝተሓርየን ቅዋማዊ ባይቶ ክቀዉም ኣለዎ። ኣዳለዉቲ ሽማግሌ ቅዋምን ቅዋማዊ ባይቶን ብሓባር ተኣኪቦም ድማ ብዝርዝር ተኻቲዖም ብድምጺ ዲሞክራስያዊ ኣጋባብ የጽድቅዋ ወይ ድማ ነቲ ዘጽደቕዎ መላእ ህዝቢ ዳግም ቡራኼኡ ክህበሉ ብሪፈረንደም መልክዕ ከድምጸሉ ይግበር እሞ፣ ኣብ ግብሪ ዝትግበረሉ ግዚየ መዓልትን ዕለት ይዉሱኑ። ካብዚ ኣቀዲሙ ብሓፈሻ ዝተጣሕመሰ መስርሓትን ሕዋማትን ወጻኢ ዝንደፍ ቅዋም ዘይሕጋዉን ንፖሎቲካዊ ሃልክታት ጥራይዝዓለመ እዩ።
ሕጋዊነት ክንብል እንኮሎና እንታይ ማለትና’ዩ፣-
ሕጋዉነት ክንብል እንኮሎና፣ ኩሎም ዝኸዱ መስርሓት ኣብ መትከላት ሕጋዉነት (principle of legality)ን ሕጊ ዝተመርኮሱ ምስ ዝኸዉን ማለትና እዩ። ካብ ቁቡሉን ጹሑፍ ሕግታት ወጻኢ ዝትግበር ኣብ ህዝብን ሃገር ብተዛማዲ ዘይሕጋዊ ክብሃል ይክኣል።
ፍልልያት ቅዋም፣- ቅዋም እንታይ ምኻኑ ኣብ ኑኡስ-ዛዕባ መእተዊ ተገሊጹ ስለ ዘሎ ኣኻሊ ኮይኑ፣ ዓይነታት ቅዋም ብብዝሒን ጽፍሕታት ተሳተፍቱ፣ ምንጭታት ፖሎቲካዊ ስልጣንን ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርዓታት’ዩ ዝዉሰን፣-
ምንጭታት ፖሎቲካዊ ስልጣን፣-
1. ትዉፊታዊ ስልጣ፣ መንግስትን ቅዋም (traditional legitimacy)
2.ኣሁዳዊ ወይ ናይ ኤሊት ስልጣ፣ መንግስትን ቅዋም (charismatic legitimacy)
3.ሕጋዊን ርትዓዉ ስልጣ፣ መንግስትን ቅዋም Legal or rational form of legitimacy) እየን። ኣብ እዚ 3 ዓይነታት ስልጣን መንግስታት ዝተፈላለየ ዓይነታት ቅዋማት ክህሉ ከምዝኽእል ዘጠራጥር ኣይኮነን። ገለ ንምጥቃስ እንተተደልዩ፣- ዱቡቱርን ዘይድብቱሩ ቅዋም (Codified and Uncodified constitution)፣ ምስሉይ ቅዋም ምልካዉያን(Façade constitutions)፣ደረት ንጉሳዊ ስልጣን ዘንበረ ቅዋም (Constitutional monarchy)…ወ.ዘ.ተ.
ኣብዚ ዘለናሉ ዘመን መብዛሕትኡ ሃገራትን ህዝብታት ምርጫታት መንግስታዊ መሳርዓቱን ቅዋማቱን ናብ ክልተ ዝተፈላለዩ ፖሎቲካዊ ስርርዓት ከም ርእሰ-ቀስት ሓባሪ እንዳኾነ’ዩ ዝመጽእ ዘሎ። ብኡ መሰረት ድማ እታ ሃገር ብደረጃ ፕረዚደንት ወይ ድማ ብደረጃ ቀዳማይ ሚኒስተር ክትማሓደር ምኻና ድሕሪ ምዉሳኑ፣ ኣሁዳዊ መንግስት (Unitary government) ወይ ድማ ዘይሙእኩል መንግስት (decentralized government) ምኻኑ ይዉስን። ብመሰረት እዚ ዉሳኔ እዚ ሓደ ቅዋም ድዩ ክህሉ ወይስ ኣብ ሕቕፎ ሓደ ኣደ-ቅዋም ካልኦት ናይ ዞባታት ወይ ምምሕዳራት ቅዋም ክህሉ እዩ ይዉስን። ሳልሳይ መገዲ እዉን ኣሎ፣ ንሱ ድማ ንክልቲኡ ኣጋባባት ኣጣሚርካ ፖሎቲካዊ ስርርዓትካ እተካንወሉ ብልሓት ኮይኑ ዘይምኩል ኣሁዳዊ ስርርዕ’ዩ።
ቁልጡፍሰንጠረጃዊመመዛዘኒኣሁዳዊመንግስት (Unitary government) ንዘይሙእኩልመንግስት (Decentralized government)
ብቀዳምነት ኣብ ኤርትራ ኣየናይ ስርዓተ ፖሎቲካዊ ምሕደራ ይሕሸና ዝብል ሕቶ እዩ ዝልዓል። እዚ ሕቶ ብህዝቢ ዝምለስ ሕቶ እኳ እንተኾነ፣ ከምሓሳብ ግን ምስ ክዉንነት ኤርትራ ዝተዛመደ ክኸዉን ይግብኦ። ንሕና ኤርትራዉያን ኣብ መድረኽ ምኻን ሃገር ወይ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዊ መንነት (nation-hood) ወይ ድማ ኣብ ምህናጽ ዘመናዊት ሃገርን ኤርትራዊ መንነት ስለእንርከብ፣ ምስ ኣቓዉማ ብዙሓዉነት ኤትኒክ-ጉጂለታቱን ሞሎኮታዊ እምነታቱ እዚ ሃገረ-ህዝቢ፣ ኣካታዕትን ወሰንትን ዝኾነ ሕቶታት ብመላእ ሃገራዉን ህዝባዉን ዕግበታት ዝዉሰኑሉን ተሳትፎ ህዝቢ ኣብ መዓልታዊ ሂወቱን ኣብ ዓበይቲ እስትራተጂካዊ ሕቶታት ኣብ ምዉሳን ዝሳተፈሉ ክኸዉን ኣለዎ። ንሙኻን ሃገር ዘቃላጥፍን ሓድነት ሃገርን ህዝብ ዘራጋግጽ ኣጋባብ ፖሎቲካዊ መስርሕ ስለዝኾነ ዘይሙእኩል ኣሁዳዊ ስርዓት (Decentralized Unitary State) እንተንመርጽ ዝሓሸ ምስኾነ ዝብል እምነት ኣሎና።
ስለምንታይ ዘይሙእኩል ኣሁዳዊ ስርዓት ምርጫ ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል እዩ። ሃገራት ዓለምና ብክልተ መልክዓት እየን ዘመናዉያን ሃገራት ንክኾና በቂዔን።
1.ብሓያላት ናይ ኤዉሮጳ ሃገራት ከም ጉልቲ ርስቲ መሬትን ህዝብን ተቓራሪጸን ብዘይ ርትዓዊ ኣካልላ ጂኦግራፊካዊ፣ ስንኩል መንግስታዊ ትካላት፣ ዘይተማጣጠነ ኣዛራጋግሓ መንግስታዉን ህዝባዉን ትካላት፣ ኤትኒካዉን ሞሎኮታዊ እምነት ቡዙሑነት ዝሓዘ ኣቓዉማ፣ ከም ሓደ ተቶካሲ ኣብ ትሕቲ መሬት ዝቅበር ዝተፈላለየ ብገዛእቲ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝተጸምደ ዑቁር ግርጭታት ሒዘን ዝቆማ ሃገረ መንግስታት ኮይነን፣-
2.ንዘለወን ዝተፈላለየ ኤትኒካዊ፣ ብሔራዊ፣ ባህላዊ፣ ስነ-ኣእምራዉን ስምዒታዉን ማሕበራዉን ህያዉ ናይ ሓደ መንነትን ሓደ ሃገር ፍሕሶ ብዘገምታዊ ምዕባሌ ኣብ ሕብረተሰብኣዊ መምከኺ-ቁራዕ (melting pot) ኣመስርሔን ጥቃ ሓደ ሃገር፣ ሓደ ህዝቢ ን ሓደ መንነትን ዝኾና እየን።
ኣቛዉማ ሃገር መንግስት ኤርትራ ካብተን ኣብ ቅድመትከተል ቁጽሪ ሓደ ስለዝኾነት፣ ኤርትራ ምስ ዕድሎት ኣቃዉማኣ ዝትኣሳሰር ንምኻን ሃገር ሓያል ብዶሆታት ኣለዋ። ነዚ ብዶሆታት’ዚ ንምምካቱ እቲ እንኮ መፍትሒ ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ በብጽፍሕታቱ ከሳትፍ ዝኽእል፣ ማዕረ ዕድላት ክፈጥር ዝኽእል፣ ኩሉ ዜጋ ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ማሕበራዉን ባህላዉን ሂወታቱ ብዕግበት ዉሳኔ ዝዉስነሉን እቲ ሕብረተሰብ ክጻወሮ ዝኽእል ጡዑይ ምሕደራ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ዘንቃዕርር ኣብ እምነ ኩርናዕ ናይ ምትዕግጋብ ዲሞክራሲ (Consensus democracy) ዝተሰረተ ምፉካስን ዘይምእኩል ስልጣን ካብ ደንበ ጀሚሩ ንዓዲ፣ ካብ ዓዲ ንወረዳ፣ ካብ ወረዳ ንኣዉራጃ፣ ካብ ኣዉራጃ ንሃገር ዝዝርጋሕን ዘዉሕዝን ሰንሰለት ስልጣንን ዉሳኔታትን ምዝርጋሕ ዝሕመረቱ ብምኻኑ፣ ከስራሓናን ሓድነት ሃገርን ህዝብን ክዕቕብን ሙሉእ ምትእምማናት ኣብ መንጎ ኤርትራዉያን ዜጋታት ከፈጥር ዝኽእል ፖሎቲካዊ ስርርዕ ብምኻኑ’ዩ።
ስለምንታይ ኣሁዳዊ ወይ ዘይምእኩል ፖሎቲካዊ ስርርዕ ብምልኣት ዘይከዉን ንዝብል ሕቶ ንምምላሱ ፍጹም ኣሁዳዊ ንሓዉሲ ምልካዉነት ገጹ ስለዘምርሕ፣ ፍጹም ዘይምእኩል ድማ ምስ ክዉንነት ናትና ኣብዚ ጊዝያት ክትግበር ስለዘይክእል እዩ። ሰረት ካየንጸፍካ ገዛ ኣይስራሕን እዩ፣ ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ነቲ ሰረት ከነንጽፍ ዝሓተና ጊዝያትን ምዕብልናታትን ኣሎ፣ ነዚ ሰረት ናይ ትህነጽ ሲቪካዊት ሃገር ድሕሪ ምንጻፍና ከም መቀጸልትኡ ኣብ ዝተናዉሔ ምስ ምምዕባል ሕብረተሰብ፣ ምጣኔ-ሃብታዊን ማሕበራዊ ኣካላዊ ትሕተ ቅርጻታትን ማሕበራዊ ጸጋታት ትሕዝቶ ኤርትራ ተኣሳሲሩ ዘይምእኩል ፖሎቲካዊ ስርርዕ ክትግበር ዝክኣል’ዩ።
ፍልልይ ኣብ ሞንጎ ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀን ንድፊመሰጋገሪቅዋምሃገረኤርትራ ብኤርትራዊሃገራዊኮምሽንንዲሞክራስያዊለውጢሽማግለፖለቲካዊጉዳያትዝተነድፈ እንታይ እዩ?
ከምቲ ኣቀዲመ ኣብ መእትዊ ዝጣሕመስክዎ ነዚ ክልተ ቀንዲ ሰነዳት’ዚ ንምዉድዳሩ ዘየኽእሎ እቲ ሓደ ቅዋም መስርሓት ሓሊፉ ጸዲቁ ኣብ ከብሒ ዝተወሽበ ክኸዉን እንኮሎ፣ እቲ ሕጂ ተነዲፉ ዘሎ ድማ ኣብ መጨረስታ መልክዓቱ በጺሑ ዘይጸደቀ ብምኻኑ’ዩ። ድሕሪ ጥቅምቲ 2011 ዓ.ም.ፈ ክርኤ ዝግብኦ እኳ እንተኾነ፣ ድንዕታቱ ሓደገኛ ምኻኑ ምግላጽ ግን ነዉሪ ኣይመስለንን። ኣብ ዝርዝራት ኣቲካ ዓንቀጽ ብዓንቀጽ ቡዙሕ ክዝርዘርን ክባሃል ዘለዎ ጉዳይ እኳ እንተኾነ፣ እቲ ዝርዝራት ባዕሉ ሰብ መታን ከለልዮ ብጥብቆ መልክዕ ይሰዶ ስለዘሎኹ ኣብኡ ተዓዘብዎ። ካብ ዘካየድክዎ ዳህሳሳት ብምንቃል ግን ኣብ ክልተ ቁልፊ ትሕዝቶታት ከተኩር እየ፣-
ንሕጋዉነቱ ዝምልከት።-
1.ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀን፣-
እዚ ቅዋም’ዚ ድሕሪ ምቛም ግዝያዊ መንግስት ኤርትራን ሳልሳይ ዉድባዊ ጉባኤ ህ.ግ.ሓ.ኤ ንክንደፍ ኣብ ትሕቲ ሓደ ግንባር ባሕትነት ፖሎቲካዊ ስልጣንን ጽልዋ ዝተነድፈ ምኻኑ ዘካትዕ ጉዳይ ኣይኮነን። እዚ ቅዋም’ዚ ክንደፍ እንኮሎ ዋላ ብቁጽሮም ዉሑዳት ድኣ ይኹኑ እንበር፣ ንኤርትራዊ ሃገራዊ ናጽነት ዝተቃለሱ ኤርትራዉያን ዜጋታት ብሰንኪ ዝነበሮም ተጻይነት ፖሎቲካዊ መስመራት ህ.ግ.ሓ.ኤ ድሎ ካይትዕሎ ተባሂሉ ዘዋሰነ ምንባሩ እዉን ዘካትዕ ኣይኮነን። ኣብ ምምዛዝ ነደፍቲ ቅዋም ሽማግሌታት እዉን ብሕርያ ዋና ጽሓፊ ህዝባዊ ግንባር ዝተሓርዩን ዝተመዙን መብዛሕትኦም ጽልዋ ፖሎቲካዊ መስመር ህ.ግ.ሓ.ኤ ዝነበሮም ምኽኖም ዘሳሓሕብ ፍጻሜ ኣይኮነን። ነዚ ኩሉ ዘይሙዑሩይን ዘይንጹር ኣማሳርሓ ቅዋም ክትመዝን ኣብ እትህቕነሉ፣ ንሕጋዉነት እታ ቅዋም ኣብ ምልክት ሕቶ ዘእቱ’ዩ። ብመንጸር’ዚ ብልክዕ ኣሃዛዊ ቁጽሪ ወይ ሕሳእ ከቕርብ እኳ ንጊዚኡ ሕጽረታት ሓቤሬታ እንተሃለወኒ፣ ብኣካል ዝርእዮ ዝነበርኩ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራን ኣብ ደገን ብዝተፈላለየ መልክዓት ዝበዝሖ ህዝቢ ከምዝተሳተፈሉ ኩሉ ሰብ ዝኽሕዶ ኣይመስለንን። ንመረዳእታ ፣- ናይ ሪፈረንደም ኤርትራ ከቅርብ።-
23-25 ሚያዝያ 1993 ሪፈረንዶም ንናጽነት ኤርትራ
ኣብ 1993 ዲሞግራፊካዊ ህዝቢ ኤርትራ ኣስታት 3.5 ሚልዮን እዩ ነይሩ። ካብዚ 3.5 ዝብዝሑ ህዝቢ ንሪፈረንደም ከድምጽ ዝተመዝገበ 1,173,706 ነይሩ ዘድመጸ ድማ 1,156,280 ዝብዝሑ ህዝቢ ነይሩ። እቲ ድምጺ ካብ ዝተመዝገበን ካብ ዘድመጸን ንናጽነት ኤርትራ ወሳኒ ከምዝነበረ ርጉጽ’ዩ። ብቀንዱ ግን ሪፈረንድም ብሓደ ግንባር ዕብላልነትን መሪሕነትን ስለዝተመርሔ፣እቲ ብሪፈረንደም ዝተወሰነ ናጽነት ኤርትራ ሕጋዉነት የብሉን ዘብል ኣይኮነን።ናይ ቅዋም ድማ ልክዕ ከምኡ ክኸዉን እዩ።
ንናጽነት ሪፈረንደም እንታይ ኣዛሚድዎ ምስ ቅዋም ዝብል ሕቶ ክልዓል ይክኣል’ዩ። ኣብ ሪፈረንደም እዉን ብመንነት ወረቀት ህዝባዊ ግንባር ኣይነድምጽን፣ ሪፈረንደም እንታይ ኣድለየ፣ ከም ፖሎቲካዊ ጉጂለ ተፈሊጥና ብመንነት ፖሎቲካዊ ዉድብና ጥራይ ኢና ነድምጽ…ወ.ዘ.ተ እንዳተባህለ ዝሓንገዱን ነቲ ዝኸይድ ዝነበረ ሕጋዊ መስርሕ ክዓናቁፉ ዝፈተኑ ባእታታት ስለዝነበር እዩ። ኣብ ተሳትፎ ምንዳፍ ቅዋም እዉን ሰላሕታዊ ኣብያ ነይሩ እዩ። ንዝሓንገደ ለሚንካ ወይ ድማ ኣገዲድካ ከተሳትፎ ኣይክኣልን’ዩ። ሓቂ ክንዛረብ እንተተደልዩ ካብ 3.5 ሚልዮን ዝብዝሑ ህዝቢ 1.2 ሚልዮን ህዝቢ ሪፈረንደም ከድምጽ ካብተመዝገበ እቲ ዝተረፈ ብዝሒ 2.3 ሚልዮን ኣበይ ተሸሪቡ? ርድኡ እዩ ካብዚ ብዝሒ ዲሞግራፊ’ዚ ትሕቲ 18 ዓመታት ዝዕድሜኦም ንኡሳን ዜጋታት ብሕጊ ከድምጹ ዘይፍቀደሎም ዘየድመጹ ክህልዉ ከምዝኽእሉ፣ ምስ ምጣኔ-ወሊድ ኣብቲ እዋናት ግን ንብሙሉኡ ሙኹኑይ ዝኸዉን ኣይነበረን።
ኣብ ትሕቲ ጽልዋ ሓደ ግንባር ይነደፍ ኣይነደፍ፣ ንጹር ቀጥዕታት ይሃልዎ ኣይሃልዎ፣ ዲሞክራስያዊ ኢዲሞክራስያዊ ይንበር ኣይንበር፣ ብብዝሒ ተሳተፍቱ’ዩ ዝዉሰን። ብተወሳኺ ነዚ ብዝሒ ተሳታፍነት ዘራጋግጽ ኣብቲ እዋንቲ እቲ ህዝባዊ ግንባር ዝነበሮ ህዝባዊ ደገፍ’ዩ። ኣብ ዓመተ 1991-1997 ህ.ግ.ሓ.ኤ ንናጽነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መሪሑ ስለዘዕወተ ትርንዕ ዝበለ ህዝባዊ ደገፍ ከምዝነበሮን ብኣንጻሩ ን ፖሎቲካዊ መስመር ህዝባዊ ግንባር ዝጻረሩ ኣዝዮም ዉሑዳትን ድኹማትን ከምዝነበሩ መላእ ዓለምናን ህዝብና ዝፈልጦ ሓቂ’ዩ። ነዚ ኩሉ ክዉንነታት ብምቕማር ኣብ ምንዳፍን ምጽዳቕን ቅዋም ሃገረ ኤርትራ ብዝተፈላለየ መልክዓት ዝበዝሖ ህዝቢ ከምዝተሳተፈሉ ክግምገም ዝክኣል’ዩ። ካብኡ ዝሓሸ ብልሓት ዶ ነይሩ እወ ነይሩ የግዳስ ኣይተገብረን። ዉሃ ዘበለ ንኩሉ ዜጋ ዘሳተፈ ዶ ነይሩ? ኣይነበረን ክኸዉን ይግባእ ነይሩ የግዳስ ኣይተገብረን። እቲ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር ዝተጥቅመሉ መካኒዝም ኣናዳድፋ ቅዋም ጥዑይ ድዩ ነይሩ? ኣይነበረን ግን እቲ ኤርትራዊ ፖሎቲካዊ ክዉንነት ንሱ ስለዝነበረ ከምኡ ኮይኑ ኣሎ። ኩሉ ነገር ተዛማዲን ብተዛማዳዊነት’ዩ ዝርኤ እዩ።
እዚ ኮይኑ ካልእ ግን፣ ኤርትራ ንነዊሕ ዘመናት ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጸኒሓ ንመጀመርታ ናጻ ልዑላዊት ሃገር ዝኾነት ብምንባራ፣ እቲ ብጽልዋ ሓደ ግንባር ዝተነድፈ ቅዋም ኣብ ግብሪ ተቶርጊሙ ነይር እንተዝኸዉን፣ ዓመታዊ ምስ ክዉንነትና እንዳማዕበለን እንዳተማሓየሸን ክኸይድ ዝኽእል’ዩ ዝነበረ።
ሃገራዊ ቅዋም ምስ ኩሉ ገስራጥ መስርሓታን ኣሉታ ጽልዋኣን፣ ዝተፈላለየ ምልክት ሕቶታት ሕጋዉነታ፣ እቲ ንክትንደፍ ዝገበረ መሪሕነት ግንባር እዉን ካየትግበራ ቡዙሓት ኩነት ቅድሚ ኩነታት’ዩ ፈጢሩላ ዘሎ። ዋላካ ኣብ ትሕቲ ሓያል ጽልዋታቱን ትእዛዛቱን ህ.ግ ትነደፍ፣ ነቲ ስርዓት እዉን ከም ሓደ ዝተተትዕት መሕነቂኡ ገመድ ስለዝርእያን ዝፈልጣ ንከየተግብራ ዕጭታ ሓርጊጡ ኣሎ።
ንሓድነት ህዝብናን ሃገርናን ንምሕላዉ ኤርትራዉያን ኣብ ፍርቂ መገዲ ወይ ድማ ናይ ሓባራዊ ዓወት ዓወት መገዲ ክንራኸብ ወሳኒ ጉዳይ’ዩ። ኣብ ማእከል ህዝቢ ኤርትራ ነዛ ቅዋም’ዚኣ ብክልተ ዝተፈላለየ ስሕበታዊ ዋልታት ኢና ንርእያ ዞሎና፣-
1.ብፍላይ እቲ ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ዝተጋደለን ጽልዋታት ህዝባዊ ግንብር ዝነበሮ ዜጋ፣ብሓፈሻ ድማ ሓርበኛዉን ሃገራዉን ሓይልታት ኤርትራ ነዛ ቅዋም’ዚኣ ከም ዉጽኢት ናይ ቃልሱን ቀንዲ ህዝባዊ ሰነድ ገይሩ ይርእያ።
2.እቲ ንፖሎቲካዊ መስመር ህ.ግ.ሓ.ኤ ክጻረርን ብመንጽሩ ኣብ ተ.ሓ.ኤ ካልኦት ዉድባት ክቃለስ ዝጸንሔ ዝተፈልየ ርእይቶ ወኒኑ ዝጸንሔ ዜጋ፣ ነዛ ቅዋም’ዚኣ ፈጺማ ከምዘይትዉኩሎን ዘለዋ ትሕዝቶ ብዘይገድስ ክትጋሓፍ ከምዘለዎ ዝጠልብ ወገናት’ዩ።
ወትሩ ዝስማዕ ናህያ ኣሎ ንሱ ድማ ኣብ ኣመሪካ፣ ኤዉርጳ፣ ኣዉስትራልያ፣ ካናዳ፣ ማእከላይ ምብራቕ…ወ.ዘ.ተ ብናይ ካልኦት ሃገራትን ህዝብታትን መንነት እንዳነበርካ፣ ንሓደ ኤርትራዊ መንነት ዘለዎ፣ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ዝነብር ህዝቢ ብትደልዮን ትሓልሞ ክቅየድ ምግዳድ’ዩ። ዋላ እዉን ኣብቲ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ተሰዲድና እንነብረሉ ዘሎና ሃገራት ዘሎ ቅዋማት ሕግታት ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርርዓት ስለዘድመጽናሉ ተሳትፎና ስለዝተራጋገጸ ኣይኮነን ብኡ ተቀይድና ንኸይድ፣ እንታይ ድኣ ዝበዝሓ ህዝቢ እንነብረሉ ሃገራት ስለዝተሳማማዓሉ እዩ። ሓደ ሰብ ዶ ክርከብ ይኽእል ነቲ ቅዋም ኣመሪካ ክጸድቅ እንኮሎ ዘይነበረ፣ ሕጂ ኣብ ኣመሪካ ዝነብር ዘሎ ኤርትራዊ ቅዋም ኣመሪካ ስለዘይድመጽክሉ ክጋሓፍ ኣሎዎ ኢሉ ክጽዕድ ዝኽእል? ፍሉጥ እዩ ዋላዉን እንተሃለወ ትርጉም ዝዋሃቦ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ዝነብር ዝበዝሓ ህዝቢ ዝወሰኖ ዉሳኔ ዝኾነ ይኹን ሰብ ከፋኹሶ ወይ ክነጽጎ ትርጉም ዝዋሃቦ ጉዳይ ኣይኮነን።
ኤርትራዉያን ብሰላምን ቅሳነትን መታን ሓቢርና ክንነብር ተባሂሉ ኣብ ጉዳይ ሃገርናን ህዝብናን ኣበይን ብከመይን ንነብር ብዘይገድስ፣ ኤርትራዊ ሞቦቆል ዘለዎ ኣብ ጉዳይ ህዝቡን ሃገሩ ንክሳተፍ ከም ንያትን ልምዲን ቁቡል ንወስዶ’ዩ። ካብዚ ቁቡሉነት ብምንቃል፣ ነዚ ክልተ ኣዝዩ ተጻራሪ ፈጺሙ ክትዓረቕ ዘይክእል ዝመስል ሕሉፍ መርገጺታት ኣብ ክንዲ ብጻሓፌኣን ኣዳላዊኣን፣ ብትሕዝትኣ፣ ብዝጠፍኣላ ጊዝያት፣ ሰብኣዊ ጉልበትን ቡሉጽ ኣእምሮ፣ ፍይናንሳዉን ነገራዉን ዓቕምታት ኣብ ግምት ኣትዩ፣ ካብኣ ክንረኽቦ እንኽእል ሓያል ጎንታት ብዘይ ገለ ተጉላባነት ርዒምናሉ፣ ነቲ ኣሉታ ጎንታት ብዘይ ገለ ንሕስያ እንነጽገሉን ናይ ምእራም መካኒዝም ነታኣትወሉ ኩዉንነት ንክፍጠር ክንቃለስ ኣሎና።
ምስ ሉሉይ ድኽመታታን ሃጋፋታን፣ ብዓቢኡ ድማ ኣብ ግብሪ ን 14 ዓመታት ዝኣክል ኣብ ግብሪ ዘይምትግባሩ። ኣብ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ክትዕ ተካይድሉ ብቅዋማዊ ባይቶ ዝጸደቀት ስለዝኾነት ከም ሕጋዊት ንብረት ህዝቢ ኤርትራ ክትታሓዝ ዝግብኣ’ዩ።
1.ንድፊመሰጋገሪቅዋምሃገረኤርትራ ብኤርትራዊሃገራዊኮምሽንንዲሞክራስያዊለውጢሽማግለፖለቲካዊጉዳያትዝተነድፈ።-
ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ሽማግለ ፖለቲካዊ ጉዳያት ንግንባሩ ዝጠምሮ ቻርተር ወይ ፖሎቲካዊ መደብ ዕዮ ክጽሕፍን ብኡ ክነጥፍን መሰሉ እዩ። ቅዋምን መሳጋገሪ ቅዋም ኣብ ስደት ኮይኑ ክጽሕፍን ብዘይ ገለ ሲቪካዊ ኣስተምህሮታት ጎስጋሳትን ወኸሰ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ብምክያድ ኣመንጊጉ ንህዝቢ ከዉሕጥን መሰል የብሉን። ስርዓት ህግደፍ ንዝተኸተሎ መስርሕ ምንዳፍን ምጽዳቕን ቅዋም እናነቐፍካ፡ ካብኡ ዘይሓይሽ መስርሕ ምንዳፍን ምጽዳቕን ቅዋም ክትጥቀም ምፍታን፡ ንዕቀት ናይ ህዝቢ ዓሎቕን እንተዘይኰይኑ፣ ካልእ ትርጕም ክውሃቦ ዝከኣል ጉዳይ ኣይኰነን። ቅዋም ምንዳፍን ምጽዳቕን እምበኣር፡ ዘይቍርመም፡ ዘይሽርመም መሰል ህዝቢ ምዃኑ ዝኾነ ዜጋ ክንርዕመሉ፣ ክንምእዘዞን ክንኣምን ይግባእ። ነዚ መሰል’ዚ፡ መሰጋገሪ’ዶ፣ መላግቦዶን ግዝያዊ’ዶ ብዝብሉ ሙቁራት ቃላት እናሸፋፈንካ፡ ወይ ህዝቢ ደሓር ከመሓይሾ ይኽእል’ዩ ዝብል ምድንጋራት እናፈጠርካ፡ ንስልጣን ናይ ህዝቢ ብታሕቲ ታሕቲ ምብሕጓግ ቅቡል ኣይኰነን። ሓቂ እንተሃልዩ ንምንታይ ድኣ ነቲ መብዛሕትኡ ህዝቢ ዝተሳተፈሉ ናይ 1997 ቅዋም ተቀቢሎም፡ ህዝቢ ደሓር ከመሓይሾ ኢዩ ኢሎም ዘይቅበልዎ? ኣብ ውሽጢ ዝርከብ ህዝብ ዝበዝሔን፣ ኣርዑት ጭቆና ኣብ ክሳዱ ተጸሚድዎ ዘሎ ዘይሳተፎ፣ ኣብ ስደት ካብ ዝርከብ ህዝብና እዉን እንተኾነ ብምልኣት ዘይተሳተፎ፡ ብ ገለ ሰለስተ ኣማእት ዘይሓልፍ ብዝሒ ኣብ ዝተካፈሎ ጕባኤ’ዶ ወይስ ዋዕላ ብምባል፡ ህዝባዊ ቅዋም ክንሕንጽጽ ኢና ቢልካ ምሕሳብን ምትግባርን፡ ክትበልዖ ዝደለኻ ኣባጉንባሕ ዛግራ በሎ እዩ።
ኣብ ስደት ዝነብር ህዝብና ብመሰረት እቲ ተዓቂቡ ወይ ተራዒሙሉ ዘሎ ህዝብን ሃገርን ቅዋማት ተቀይዱ እዩ ዝነብር ዘሎ። እቲ ተግባራዊ ሓቂ ከምኡ ካብኮነ፣ስለምንታይ’ዩ ኣብ ስደት ንዝርከብ ህዝብንተቓውሞቱን ጫሌዳ ቅዋም ተደልዩ? ከም’ቲ ብገለገለ መራሕቲ ኮሚሽን ዝተባህለና፡ “ጽባሕ መራሕትና ከይዕብልሉና ካብ ሕጂ ጀሚርና ንኽንቈጻጸሮም ስለ ዝተደልየ እዩ”፣ ጽባሕ ንግሆ ከም ገለ ኢሉ እቲ ስርዓት እንተወደቀ ባዶነሽ ናይ ሕግን ፖሎቲካዊ ስልጣን መታን ካየጋጥም ቅድመ-ምቅርራባት ክግበር ስለዘለዎ’ዩ፣ እንዳተባህለ ምኽኒታት ወይ ድማ ወይስ ጽባሕ ንግሆ መታን ከይንሓቶም ቅድመ-ክፍሊት ናይ ሓላፍነታቶምን ሕጋውነት’ዮም ኣመንጊጎም ክውሕጡና ዝፍትኑ ዘለዉ? ህዝቢ’ዩ መሪጹና፡ ብቕዋም ዝተዋህበና ስልጣን’ዩ እናበሉ፡ ዝደልይዎ ንኽገብሩ ባይታ ክምድምዱ ዝፍትኑ ዘለዉ ናይ ዘየላ ዓለም ሓደሽት ፍላስፋታትኢዮም ። ብኸም’ዚ ኣገባብ ናብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ክዓርግ ዝደሊ ሓይሊ፡ መንነቱን፣ ፈተናታቱን መመኽነይታቱ ብዘየገድስ፡ ነቲ ንሱ ከተግብሮ ዝደሊ ፖሎቲካዊ ዕላማታት ዘይቕበል ዉልቀ ዜጋ ይኹን ፖሎቲካዊ ሓይሊ፣ኣብ ውሽጢ ይኹን ኣብ ወጻኢ ዝርከብ ህዝብና፡ ንቕዋም ተጻሪሩ እናበለ ከም ፍጹም-ምልካዊ ስርዓት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ክሞቕሕ፣ ክቀትል፣ ከበሳብስን ከጽንትን ዝዋደድ ዘሎ ጎዲም ካራ እዩ።
ቅዋም ወይ መሳጋገሪ ቅዋም ምንዳፍን ምጽዳቕን ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ ኤርትራ’ዩ። ብዓመጽ ስልጣን ህዝቢን ካብ መስርሕ፣ ተልእኮን መትከላትን ኣናዳድፋ ቅዋም ወጻኢ ይገብር ስለዘሎን ስለዝገበረን ፈጺሙ ሕጋዊ ኣይኮነን። ሕቶ ሕጋዉነትን ሓላፍነት ብቀዳምነት ክራጋገጽ ዝግብኦ’ዩ።
ንትሕዝትኡ ዝምልከት።-
2.ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀን፣-
ብዓቢኡ ኤርትራ ብኣሁዳዊ ወይ ሙእኩል ፖሎቲካዊ ስርዓት ክትማሓደር ዝወሰነ ምኻኑ ስክፍታታትን ዘይዕግበታት ዝፈጥር ዓቢ ጉዳይ እኳ እንተሃለወ፣ ብትሕዝትኣ ዲሞክራስያዊት ብቅርጻ ድማ ሃገራዊት እያ። ንኤርትራዊ ሃገራዉነትን ኤርትራዊ መንነት ኣማእኪሉ፣ ንምህናጽ ዘመናዊት ሃገር ጽኑዕ ድርኹኺት ዘኽፍት ትሕዞ ኣለዋ። ድኸመታቱ ድማ ዝትግበረሉ ዕለት ዘይምጽሓፉ፣ ሕቶ ዕላዊ ቋንቋታት ኣዝዩ ኣብ ፖሎቲካ ኤርትራ ተኣፋፊ ጉዳይ ከንሱ ዘይምዉሳኑን ናይ ስራሓት ቋንቋ ኢሉ ምሕላፉ፣ ናይ ዝላዓለ ናይ ሞት መቕጻዕቲ (Capital punishment) ክህሉ ድዩ ካይህሉ ዘይምንጻሩ: ዋንነት ትሕዞ-መሬት ኣብ ትሕቲ መንግስት ንክኸዉን ምዉሳን’ዩ፣ ንፈጻሚ ኣካልን ፕረዝደንትን ዓቢ ዝዛዘወ ጉኑዖ ፖሎቲካዊ ስልጣን ምሃባ’ዩ።
2.ንድፊ መሰጋገሪ ቅዋም ሃገረ ኤርትራ ብኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ሽማግለ ፖለቲካዊ ጉዳያት ዝተነድፈ።-
ቡዙሓት ኣብለጭለጭት ዲሞክራስያዉያንን ሓርነታዊ ሓረጋትን ዓንቀጻትን ዘስፈረ እኳ እንተኾነ፣ ንኤርትራዊ መንነት ብትኹላዊ መልክዓቱ ኣብ ክንዲ ብሓደ መንነት ብክልተ ዝጠመተ’ዩ። ኣጣማምትኡ ኣብ ሃይማኖት እምነ-ኩርናዕ ዝገበረ እዩ። ልዕሊ እዚ ንቅዋምን ኣብ ትሕቲ ቅዋም ዝሕንጸጹ ሕግታትን ፈላልዩ ይሪኢ። ነዚ ብጭብጢ ንምግላጹ ኣብ መእተዊ ቅዋም፡ ከምዚ ኢሉ ኣስፊሩ ኣሎ “
ኣህጉራዊ ውዕላትን መለኮታዊ እምነታትን ብዘቐመጦ መሰረት ንኽብሪ ወዱ ሰብን ብሰላም ክነብርን ዘለዎ መሰል ንኣምን።” ቀጺሉ “”ዒንቀጽ (7) ሓጋጊ ምንጭታት ምስ ሃይማኖት ህዝቢ ኤርትራ ዝተኣሳሰሩ መለኮታዊ እምነታት፡ ስሩጽ ባህልታትን ልምዴታትን ከም ምንጪ ሕጊ ኮይኖም፡ ብደረጃ ማእከልን ዝባን ዜወጹ ሕግታት ከኣ ኣብኡ ዜተሞርኮሱ ይኾኑ።” ስለዚ ሕግታት ኣብ ቑርዖንን መጽሓፍ ቁዱስ ዝምርኮሱ እምበር ኣብ ቅዋም ወይ ኣደ-ሕጊ ዝሙርኮስ ስለዘይኮነ ኩሉ እቲ ኣብለጭለጭት ዲሞክራስያዉያንን ሓርነታዊ ሓረጋት ንሃልኪ ተባሂሉ ዝተጻሕፈ እዩ። ንህዝቢ ኤርትራ ንሃይሞናታዊን ፖሎቲካው ትኹላዊ ምትፍናን (polorization) ዝሸምም ትሕዝቶን ድንዕታትን’ዩ።
መደምደምታ፣-
ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀ ብሕጋዉነቱ፣ ብትሕዝትኡን ዋንነቱ ቡዙሕ ዘካትዕ ጉዳያት ኣኳ ኣንተሃለዎ፣ ነዛ ቅዋም እዚኣ ቀንዲ ከም ቅዋም ኤርትራ ንክንቕበላ ዘገዱዱና ሮቛሒታት ክልተ መሰረታዉያን ፖሎቲካዊ ፍልስፍናን ፖሎቲካዊ ማሕበራዊ ክብርታት እየን፣-
1.ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ሕጊን ምሽምራር ፖሎቲካዊ ስልጣኑ ስለዝፈርሆ፣ ነዛ ዋነት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነት ቅዋም ሃገር ካብ ምትግባር ዘይጠቕም ምስምሳት እንዳፈጠረ ዕጭ ሓርጊጡ ብምህላዉ’ዩ።
ብኣንጻሩ ናይ ለዉጢ ሓይልታት ኢና ብሃልቲ፣ ዝተፈላለየ ምስምሳት እንዳፈጠሩ ነዛ ዋንነት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነት ቅዋም ረጊጾም; ኣብ ስደት ኮይኖም ቅዋማት ክነድፉ ምፍታኖምይ’ዩ። እዞም ክልተ ጉራቄናት ብሕጊ ክቅየዱ ዘይደልዩ ንሶም ዝደልዩዎ ሕግታት እንዳታኣታተዉ (Rule by Law) ህዝቢ ክጭፍሉቁን፣ ንሃገር ኤርትራን ህዝቢ ኤርትራ ንሓደገኛ መስቀላዊ መገዲ ከሳጥሕዎ ዝወሰኑ ኮይኖም፣ ኣብ ግዝኣተ-ሕጊ (Rule of Law) ፈጺሙ ረብሓታት ዘይብሎም ብምኻኖም እዮም።
ንሕና ግን ብኣንጻር እዞም ክልተ ተጻረርት ዝመስሉ ኣብ ትኹላዊ ግርጭታት ብመንጽር ህዝቢ ኤርትራ ዝስሩዑ ሓይልታት ከም ፖሎቲካዊ ፍልስፍናን ፖሎቲካዊ ክብርታት ተጻይ ናቶም ስለዝሰርዓና፣ ስልጣን ህዝቢ፣ ደረታትና ምፍላጥናን ምሕላዉናን፣ ኣብ ትሕቲ ሕጊን ሕጋዉነት ምስራዕና፣ ልዕሉ ኹሉ ንግዝኣተ-ሕጊ ንምርግጋጽ ንቃለስ ምህላዉናን እዩ።
2.ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀ ንሕቶ ዋንነት ብወግዒ ዘነጸረ ቀንዲ ሰነድ ብምኻኑ፣ ነዚ ሰነድ እዚ ከም ቀንዲ መወከሲ ሒዝካ ምቕላስ፣ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ምስላፍን ጫፍ ፈትሊ ማሕበራዉን ህዝባዊ ሰዉራ ምሓዝ ስለዝኾነ እዩ። ኩሉ ቃልስታት ካብ ሕቕፎ ሕግን ህዝብን እንተወጽዩ ሽፍትነት’ዩ ዝስዕርርን ዝነግስን።
ኣብዚ ግን ሓደ ክልዓል ዝግብኦ ኣግኣዚ ሕቶ ኣሎ! ኩሉ ሕቶታትና ኣብ ኤርትራ ንምርግጋጽ ግዝኣተ ሕግን ዘመናዊት ሲቪካዊ ደዉላ ንምህናጽን ንምርግጋጽ ንቃለስ እኳ እንተሃለና፣ እቲ ክንቃለሰሉን ክንጭሩሖን ዝግብኣና ሕቶ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ጨቢጥዎ ዘሎ ፖሎቲካዊ ስልጣን ክወርድ ብዘሎና ዓቕሚን ሕናን ምቕላስ እዩ። ብዓቢኡ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንቅዋም ከተግብር ርጉጽ ተኽእሎ ኣሎ ድዩ ዝብል ወሳኒ ሕቶ ክምለስ ዘለዎ’ዩ። ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብ እጀታ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንክቕጽል ክብል ኣብ መዕቀኒ ዘይብሉ ገበናት’ዩ ተደቕዲቁ። በዚ ዝፈጸሞ ገበናት መዕቀኒ ክትርእዮ ኣብ ትህቕነሉ ወቕቲ፣ ቅዋም ምትግባር ማለት ባዕሉ ዝተትዓ ገመድ ኣብ ክሳዱ ምእታዉ ስለዝኾነ ከተግብራ ኣይክእልን’ዩ ናብ ዝብል መደምደምታን ነቲ ተኹእሎታት ኣዝዩ ረቒቕ ይገብሮ።
ብኣንጻሩ ሕቶ ቅዋም ጥራይ እንተልዒልና፣ ብመሰረት ቅዋም ኤርትራ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ እዉን ንፖሎቲካዊ ስልጣን ክዋዳደርን ኣብ ፖሎቲካዊ ስልጣን ክቅጽል ስለ ዘይትእግዶ፣ ጽባሕ ንግሆ ዓቅሉ ምስ ጸበቦ ከም ኣማራጺ ቅዋም ከትግብር እየ ብምባል፣ ንዕኡ ብመትከልን ትሕዝቶን ዘይጻብእዎ ሓይልታት ኣብ ዉሽጥ ፈጢሩ ወይ ምስ ገለ ኣብ ደገ ዘለዉ ተማሳጢሩ ክቕጽል ክፍትን ምኻኑ ዘጣራጥር ስለዘይኮነ፣ ሕቶታትና ኣብዚ መድረኽ’ዚ ጽምዳዊ ኣግእዞታት ክሕዝ ኣለዎ። ንሳተን ድማ ግዝኣተ-ሕጊ ይተግበርን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብፍጹም ካብ ፖሎቲካዊ ስልጣኑ ይዉረድ ዝብላ ክኾና ኣለወን።
ከም ፖሎቲካዊ ኣምር ንግዝኣተ-ሕጊን ቅዋምን ዝፈላልዮን ዘራኽቦን ነገራት እኳ እንተሃለወ ሕቶ ግዝኣተ-ሕጊ ድሕሪ ምፍራስ ምልካዊ ስርዓት ዝራጋገጽ ሕቶ ስለዝኾነ ቀዳማይ ኣቶኩሮና ኣብ ምእላይ እዚ ምልካዊ ስርዓት ክጽመድ ግድነታዊ’ዩ።
ብዛዕባ ቅዋም ኤርትራ ብቅዋማዊ ባይቶ ብ23 ግንቦት 1997 ዓ.ም.ፈ ዝጸደቀ ከም ሃገራዊት ቅዋም ተቀቢልና፣ ን14 ዓመታት ፈጺማ ኣብ ግብሪ ዘይተቶርጎመትን፣ ሕጋዊት ዋንነት ህዝቢ ኤርትራን ስልጣኑን ስለዝኾነት ንዘለዋ ሃጋፋትን ምስ እዚ ዘለናዮ ኩነታት ክትሰርሕ ትኽእል ዶ ኣይትኽእልን እንዳነጸርና ከም ቀንዲ መወከሲት ህዝባዊ ሰነድ (main reference document) እያ።
ምንጪ እዚ ሓሳባት’ዚ ካብ ክልተ-ጫሌዳታት ሓሳባት’ዩ ዝነቅል፣-
- ናይ ምእራም ቅዋም መካኒዝም ርእሱ ዝኻኣለ ዓቢ ሕቶ ምኻኑን።
- ቅዋም ክትግበር ኣለዎ ፣ ቅዋም ክዕረ ኣለዎ ዝብል እዉን ክልተ ዝተፈላለየ መካኒዝማትን ዝተፈላለየ መስራሓትን ብምኻኑ’ዩ።
እዛ ቅዋም እዚኣ ን 14 ዓመታት ኣብ ከብሕታት ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ተወሺባ ምምራታ ዝፈጠሮ ዓበይቲ ቀዳዳት ርኡይ እዩ። ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ቅዋም ከተግብር ወይ ድማ ቅዋም ከዕሪ እዉን ድሉዉ ከምዘይኮነ ፉሉጥ’ዩ። ካብዚ ክልተ መሰረታዉያን ክዉንነታት ብምንቃል፣ ጽባሕ ንግሆ ለዉጢ ሩጉጽ ስለዝኾነ፣ እዛ ቅዋም’ዚኣ ክትማሓየሽ ድያ? ወይ ከምዘለታ ክትትግበር? ወይስ ካልእ ሓድሽ ቅዋም ክንደፍ? ንህዝቢ ኤርትራ ዝግደፍ ጉዳይን ስልጣን ስለዝኾነ፣ ንዉሳኔ ህዝብና ንሕደገሉ ኣብ ዝብል መደምደምታ እየ በጺሒ።
ነዚ በጺሔዮ ዘሎኹ መደምደምታ ወይ ድማ ሓሳብ ዘፋኽስ ወይ ዝጻረር ሓሳብ ክመጽእ ከምዝኽእል ዘጣራጥር ሕቶ ኣይኮነን። የግዳስ ንኹሉ ተጻራሪ ሕቶ ተጻራሪ መልሲ ኣለዎ።
ህዝብና ዛጊት እንታይ ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርዓት ክተክል ከምዝደሊ ኣብ መጻኢት ኤርትራ ክሳብ ዘይተፈልጠን ዘይወሰነን ብዛዕባ እዛ ቅዋም እዚኣ ወይ ካልእ ቅዋም ክንዛረብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ሰለዝኾነ ነታ ቅዋም ከም ቀንዲ ንብረት ህዝቢ ኤርትራ ሪኢና ንሳ ድያ ካልእ ቅዋም ክትግበር ድማ ንዉሳኔ ህዝቢ ኤርትራ ዳግም ይታሓደገሉ ይብል ኣለኹ።
ኣብ ዑና ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝትከል መሳጋገሪ ወይ ጊዝያዊ መንግስት ከም ቀዳማይ ዕማማቱ መጀመርታ ሰላምን ምርግጋእን ኣብቲ ህዝቢን ሃገርን ምርግጋጽ ኮይኑ፣ ጎኒ ጎኑ ድማ ብዛዕባ ቅዋም ምጽዳቕ ወይ ምንዳፍ ስለዝኾነ፣ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ዝቀዉም መሳጋገሪ ወይ ጊዝያዊ መንግስት ብዝግበር ምርድዳኣት ዝኸይድ መካኒዝም ን ዝዉሰን ቀንዲ ዕማም እዩ።
ወድሓንኩም!
ብመርእድ ዘርኡ
2/3/2013