text:
ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ!
“My beloved and most respected mother is still living. She is now in Addis Ababa, staying with the family of one of my ssiters.” ዝብል ጽሑፍ ኣብ ገጽ 280 ይንበብ። እወ ኣደና ካብ ኢትዮጵያ ተበጊሰን ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሰን። ናይ ምምላስ መሰል እንቋዕ ኣይተነፍገን። ርሑስ በዓል ፋሲካ ይግበረለን። ንህዝቢ ኤርትራ ድማ ከም’ታ ናተን ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ናይ ምንብባር መሰሉ፡ ብልምዱን ብባህሉን ምእንቲ ክኣልያ፡ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ዝሓለፈ ይኣክል ኢሎም፡ ኣእዳዎም ክእክቡሉ ጸሎተንን ምርቐአንን ይርድኣዮ።
ዝኾነ ኾይኑ፡ ናብ’ቲ ቐንዲ ትሕዝቶ ናይ’ዚ ጽሑፍ መእተዊ ዝኸውን ግፍሕ ዝበለ ናይ ለውጢ ማዕጾ ምእንቲ ከተርሕወለይ ንቓልሲ ኣቦና ኣዳም በዛ ትስዕብ ግጥሚ’ስኪ ክዝክራ።
ኣዳም ብንኡሱ
ጸሓይ ከይደመቐት
መሬት ከይማሞቖት
ኣውሊ ብትርኩሱ፡
ጻዓዱን ጸለምትን
ብቐለም ከይተበኣሱ፡
እስላምን ክ’ስታንን
ብሕሩድ ከይተወጋገዙ፡
ቃኤልን ኣቤልን
ምእንቲ ዝና
ሕውነቶም ከይሓሸሹ፡
እሞ ብንግሁኡ ንፋስ ብህዱኡ፡
እንተስ ሰሲዑ
እንተስ ብዕላል ዘንጊዑ
ዝተባህሎ ግዲ ረሲዑ፡
ከም’ዛ ቁርሲ ቡን ዘልዕል
ወስ ምሰ’በለ ኢዱ፡
እኳ ኡንኮ ኩላሶ ውሒጡ
ከየዐንገለ ሸውሃቱ፡
ካብ ሕዛእቲ ናይ ገነት
ሓንቲ ፍረ ቱፋሕ ተቐንጢባ ተባሂሉስ
ኣኻውሕ ክሳብ ዝጭደዱ
ጎቦታት ምሰ’ንቀጥቀጡ፡
ውልዕ ጥፍእ ኢሎም ከዋኽብቲ
ክረግፉ ምስ ጀመሩ ኣቑጽልቲ፡
ማይ ድጋመት ከም ዝነጽጉ መላእኽቲ
ተጓየዩ’ሞ ንላዕሊ ንታሕቲ፡
ከም’ዛ ወራር ዝምክቱ
ምክኤል ምስ ዓሳኽሩ
ኣብ ኩርባታት ገነት’ኳ እንተ ጠረሩ
ኣባ’ዥጎ ኣብ ዙፋኖም ኣይቀሰኑን።
ደንጽይዎም ኩነታቱ
ባእላ ፍጡራቶም ክገብሩ
ንመገሻ ከምዝተረበጹ፡
እቲ ቐደም ዘመን እን-እኒ
ሕምባሻ ኸሎ እምኒ፡
እጅገኦም ሰብሲቦም
ቁምጣ ተዓጢቖም፡
ካብ ሰኑይ ክሳብ ቀዳም
ፍጥ....ር ቀንዮም
ሰንበት ኣዕሪፎም፡
ናብ ዙፋኖም ካብ ዝምለሱ ንደሓር፡
ንፈለማ እዋን
ካብ ቤተመንግስቶም ወጽኡ’ሞ
ኣመት ገነት ክገብሩ፡
በርቅን ነጎዳን ኣቐዲሞም
ጡ...ጥ! ዝመስል ደመና ተጎልቢቦም
ከም ጽምብላሊዕ ዝዝምብዉ ሰራዊት ኣዓጂቦም
ንፋስን ህቦቡላን ተወጢሖም፡
ኣብ እንዳ ኣዳም
ባይቶ ውረዱ ክብሉ
ጥሩምባ ነፍሑ
መለኸት ወቕዑ።
ምጽኣቶም ከማዕርጋ
ሽዑ ዝነፈራ
ኣዕዋፍ እንክዝምራ፡
ናይ ብርሃኖም ጩራ
ዝበልሕ’ዩ ካብ ካራ።
ኣቤት ክደምቁ
ኣብ ውሽጢ ዕምብረ ምሰ’ሳፍሑ
ኣዒንቲ ፍጡራት ክሳብ ዝድጉሑ
ከም ወርቂ እና’ንጸባረቑ፡
ጭሕሞሞ ክውጥጡ
በትሪ መንግስቶም ከወጣወጡ፡
ምስረኣዮም ኣዳም
ከቢዳቶ ዕማም፡
ጭራሽ ተሻቒሉ
ርዒዱ ኣንቀጥቂጡ
ብኸብዲ ኢዱ
ካብ ክልቲኡ ምዑጉርቱ
እናጸረገ ንብዓቱ፡
ኣቤት በለ’ሞ ጠመተ ኣንቃዕሪሩ።
ኮይኑ ግን
ከይተማልአ መንቀሳቐሲ ወረቐቱ
ከይፈቐዶም ጥሪቱ
ከየ’መሓደሮም ቆልዑቱ
ከይተረድኦ ምኽንያቱ
ንኽምለስ ኣማራጺ ዘይብሉ
መዓጹ ገነት ስለ ዝተለኮቱ፡
ከም’ዛ ጭሩ፡ ነፊራ ካብ እግሩ
ስውር ከምዝበለት መጻኢት ዕድሉ
ሓንሳብ ንሓዋሩ ተለዊጣ ሂወቱ፡
ምዩቕ እናበለ ጀመረ መንገዱ።
ካብ ገነት ተባሪሩ
ናብ መሬት ናብ ስደት ኣቢሉ፡
ብምሕረቱ
ወለ’ዝጊ ክሳብ ዝሰሃሎ ብስቕለቱ።
ኣይከምዝተጸበዮን’ወ! ዘይዶብካ ክትጥርር’ምበኣር ቀንጠብጠብ ኢልካ፡ ተባሂሉስ፡ መወሳወሻ ወረቐቱ ከይተማልአ ማዓጹ ናይ ገነት ስለ ዝተዓጽዉ፡ ጥራይ ዝባኑ ካብ በዓቱ ካብ ዝባረር ኣትሒዙ፡ ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ መስርሕ ምዕባለ ውሉድ-ውሉዱ፡ ከመ’ቢልካ ድዮም መንገዲ መጻኢ ዕድል ዘጣጥሑ ሓሳባት ዝኹስኮሱ ግዲ፡ ንትብል ሕቶ፡ ዘዕግብ ምላሽ ኣይተረኽበላን፡ ከምኣ ኢላ’ያ ንሰብኣይ ንሰበይቲ ልዋም ትኸልእ ዘላ።
ነ’ቦኻ ርገም፡ ነ’ቦኻ መርቕ። (ምስላ)
ይኹን ደኣ’ምበር፡ እዛ ዕረፍቲ ዘይብላ መስርሕ ናይ ምዕባለ’ዚኣ በ’ተኣላልያ ገለገለ ሰባት’ያ ብጠያይትን በ’ባትርን ተኮሳትር’ምበር ኣብ’ንዳ ዝተዓደሉ’ሲ ብቛንቋ ካብ ምብህሃል ኣይትሓልፍን’ያ። ምናልባት እሞ ክሳብ ክንድ’ዚ ዝገፍሕ ፍልልይ ኣብ መንጎ ውሉድ-ውሉዱ ንኣዳም ሰራውሩ ክዝርግሕ ዝኸኣለሉ ምኽንያት ደኣ እንታ’ዩ ምስጢሩ፡ ክሳብ ምባል ዝድፈር እንተኾይኑ ግን፡ እዚ ሕቶ’ዚ፡ ፈጣሪ ስለዘየዳሉ’ሲ፡ ብመንገዲ ፍጥረትን ናይ ወለ’ዝጊ ውዕለትን እንተ ዘይተጠመተ ይሓይሽ። ከመይ’ሲ ደቂ ኣዳም ኣብ ሂወቶም ብተግባሮም ዝፈላለይሉ ናይ ምርጫ ዓይነት ከምዘርእዩ ዘነጽር ስጉምቲ ስለዝመስል። ምናልባት ክሳብ ክንድኡ ብምርጫ ዝፈላለ እንተኾይኑ ዕጫ ናይ ደቂ ኣዳም እምበኣርከስ፡ ምስ በዓል ዳይኖሶርስ ሪጋ ከይትሕዝ ምርጫና መንገዲ የማን የሕርያና።
ዝኾነ ኾይኑ ነዚ ምርጫ’ዚ ከከም ትሕዝትኡ ምምማይ ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ንምፍቃዱ ክሳብ ዘድክም እልፊ ኣእላፍ ዓመታት ዝወስድ ኮይኑ’ምበር ሰብ’ኮ በብቑሩርብ እናተለወጠ’ዩ ብህበይ ኣቢሉ ናብ’ዚ ሕጂ በጺሕዎ ዘሎ! ማለት’ሲ ናይ ኩሎም እንስሳታት ሓለቓ ዝገብሮ ብልጫ በቒዑ፡ ዝበሃለሉ ናይ ተቐይሮ ጉዕዞ፡ ፍሉይ ኣድህቦ ክግብኦ’ዩ። ካብ’ዚ መንጽር’ዚ ብምጥማት ድማ፡ ኣብ መንጎ ዉሉድ-ውሉዱ ንኣዳም ብውሕዱ ሕማቕን ንፉዕን ገግራቶም ዝሓጽሩሉ፡ ናይ ምምሕያሽ መሳልል ከምዘሎ ዝሕብር’ዩ ምባል ምግናን ኣይመስለንን። ከም ውጽኢቱ ኣብ መወዳእታ ዝረአ ናይ መጻኢ ዕድል ቅሚጦ ነ’ቦኻ ርገም ነ’ቦኻ መርቕ ክመስል ስለ ዝኽእል ትሕዝትኡ ... ምስ’ቶም ንወለዶም ዝምርቑ ይጸምብረና!
እሞ ሎም’ስ ክወግሓልና ግዲ’ዩ?
ናብ’ቲ ቀንዲ መበገሲ ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ ንምምላስ እምበኣርከስ፡ ኣብ ኤርትራ ንእዋን ዘርብሕ ሓዲሽ ሓሳብ እንታይ ኮይኑ’ዩ ክሳብ ክንድ’ዚ ምብኳዕ ኣብዩ? ብፍላይ ድሕሪ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ብመስርሕ ናይ ምግዳል ዝምረጽ ዘሎ፡ ኣብ ናይ ትማሊ ዓለም ምዕጥይጣይከ፡ ካብ’ዚ ኹሉ ብርሰትን ስደትን፡ ዝመርር፡ እንታይ ዓይነት መዓት ክወርድ ዝጽበ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ’ዩ? አረ መኣስ’ዩኸ ንእብረ ዝርዕም? ከም በዓል ሕሩይን ፕረሲደንት ኢሳያስን ዝመስሉ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ክሳብ መኣስ’ዮም ምሕላፍ መንገዲ ዝኸልእዎ ንሓዲሽ ሓሳባት? ዝመስሉ ሕቶታት ቀሊል መልሲ ዝርከበሎም ኣይመስሉን’ዮም።
ምናልባት ካብ ናይ ትማሊ ውዕሎ ዝቕሰም ትምህርቲ እንተተረኽበ ግን፡ ከም’ዚ ናይ ባድመ ዝመስል መሪር ኲናት ዘስዓቦ ለውጢ እንታይ ከም ዝመስል ካብ ዛንታታት ናይ ዓለም ሃሰስ ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ብድሕሪ መሪር ኲናት’ሲ ሰባትን ሓሳባትን ጥራይ ዘይኮኑ፡ መንቀሳቐሲ ወረቐትን ዜግነትን፡ ዶባትን ኣስማት ናይ ከተማታት’ውን እንተ ተቐየሩ ዘገርም የብሉን ዝብል ጸብጻብ ይርከብ’ዩ።
“ካልኣይ ውግእ ዓለም ምስ ተወድአ’ሲ ናይ አውሮጳ ካርታ ብዙሕ’ዩ ተቐያይሩ። ንኣብነት ስተቲን (Stettin) ትበሃል ዝነበረት ናይ ጀርመን ከተማ ዥዘቺን (Szczecin) ተሰምያ ናይ ፖላንድ ኮይና፡ ምስ ፖላንድ እንከላ ዊልኖ ትበሃል ዝነበረት ከተማ ቪልኑኢስ ተባሂላ ናይ ሊቱዋንያ ኮይና፡ ከምኡ’ውን ናይ ጥልያን ፊዩመ ዝነበረት ናይ ዩጎዝላቭያ ኮይና ሪጀካስ ተባሂላ። (4: XX)” ይበሃል።
እንተ’ዚ ኣብ ኤርትራ፡ ምስ ውጽኢት ኲናት ናይ ባድመ ተተሓሒዙ ፈኸም ዝብል ዘሎ ናይ ታሪኽ ጉዕዞ ግን፡ ንሓዲሽ ሓሳባትን ሓደስቲ ሰባትን መንግዲ ምሕላፍ ከሊኡ፡ ንመጻኢ ዕድልና ንጎረባብትና ኣማሲሑ፡ ብጎዲብ ካራ ክሓርደና እንተዘይኮይኑ፡ ግብ ዝበለ ጸልማት’ዩ ናይ ምምሕያሽ ኣንፈቱ። ብሰንኩ እኳ ደኣ ብንእስነት ኤርትራውነት ዝምረጽ ዘሎ ምትዕጽጻፍ ምስ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ምስ ዓሳ ነባርን መልኣከ ሞት ናይ ባሕርን ፊት ንፊት ክገጥም ድሕር ዘይብል ወይ ድማ ብናይ በደዊን መጥባሕትን ኣረሜናዊ ግህሰትን ዘይስክሕ ተስፋ ቑርጸት’ዩ ፍሉይ ምልክቱ ኮይኑ ዘሎ።
ስለ’ዚ እዚ ዝመጽአ ይምጻእ ካብ ኤርትራ ጥራይ ምውጻእ ዝመስል ናይ ህዝብን ናይ ባህልን ብርሰት ንዓለም እናገረመ እንከሎ፡ ካብ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ሕሩይ ተድላ ባይሩ ዝመስል ድሙቕ ስም -brand name- መጽሓፍ መሊኡ ኣቕሪቡዎ ዘሎ ሓሳባት “Eritrea and Ethiopia – A front row look at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution” ብዝብሉ፡ ናይ ታሪኽ በቐጥ ዘይሓኽኩ፡ ንቕድሚት ዝጥምቱ ምሩጻት ናይ ለውጥን ዕርቅን ቃላት ዝጥመር’ዩ ካብ ተባህለ፡ ዋ! ኣንታ ሎምስ ክወግሓልና ግዲ’ዩ! ዘየብል ኣይኮነን። ምኽንያቱ’ሲ ኣበ’ርኣስቲ እዛ መጽሓፍ ዘሎ ኣበጋግሳ፡ ነታ - ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ሲ ብመጽዓን ድያ ብእመት ትእመት ትብል መሰረታዊት ሕቶ፡ መልሲ ዝኾኑ ሓሳባት ዝጥርንፍ ትሕዝቶ ዘለዋ’ያ ትመስል ከም ትጽቢተይ። ካብ’ዚ ትጽቢት’ዚ ብምንቃል እምበኣርከስ፡ ኢሳያስዶ ሕሩይ ወይ ድማ ጀብሃዶ ሻዕብያ ምባል ንእዋኑ ገዲፍካ፡ ከም’ዚ ዝመስል ኣርእስቲ ዘለዎ መጽሓፍ ንንባብ እንክቐርበልና፡ ብዛዕባ ሂወትና ምሳልና ክንሕውስ’ዩ ዝዕድመና። ከመይ’ሲ መኣዶም በሊዖም ካብ መኣዲ ደቆም እንከቀላውጡ መራሕትና ክሳብ መኣስ’ዮም ሱቕ ክንብል ዝጽበዩና፡ እንድዒ። ስለዝኾነ ድማ፡ ከመ’ርእስቲ እዛ መጽሓፍ ትሕዝቶኣ ክግመት እንተኾይኑ፡ መባኣሲና ፈሊጥናዮ ኢና፡ ግዜና ሰብና ከምኡ’ውን ሃብትና ኣጥፊእናሉ ደኣ’ምበር ደጊም’ሲ መንገዲ ለውጥን ዕርቅን ከም’ዚ ክመስል’ዩ ዝግብኦ ክበሃል ዝድለ ዘሎ’ዩ ዝመስል’ሞ፡ እነሆ ንትጽቢት ናይ ንባበይ ብሕቶታት ከቐድሞ።
ሀ) ኣብ ስደትን ኣብ መንገዲ ተስፋን ንዝርከብ ሓሳባት ንእስነት ኤርትራውነት መንገዲ መስተርሆት ዝሕብር ወይ ድማ መዓልቦ ዝኸውን ዓውዶ-ዓውዶ ዝምድምድ ሓዲሽ ሓሳብ ይህልዋዶ ይኸውን?
ሁ) ብሰንኪ ፖለቲካ ናይ ባድመ ካብ ኢትዮጵያ ምስ ተሰጎጉ ኣብ ኤርትራን ኣብ ካልኦት ሃገራትን ጸኒሖም፡ እንደገና ናብ ኢትዮጵያ ብምምላስ ክጣየሱ እናፈተኑ፡ ኣብ ኮለል ዝዓርቦም ዘለዉ ዜጋታት ኣብ ኢትዮጵያ ብዛዕባ ዘጋጥሞም ዘሎ መልክዕ ኣቐባብላ ምሳሉ ዝሕውስ ሚዛን ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ይህልዋዶ ይኸውን?
ሂ) ብዓቢኡ ድማ ካብ’ዛ፡ ካብ ደቂ-ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ብምርሓቕ ዝዕቀን ናጽነት ኣምጺአልኩም’የ’ሞ ኣጣቕዑለይ እናበለት ንመጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ንጎረባብትና ኣማሲሓ፡ ኣብ ዓድን ዓውድን ኣሳፊሓ ዘላ ፍልስፍና ዝናን ባህታን ከናግፍ ዝጽዕር፡ ምስ እዋን ናይ ምትዕጽጻፍ ሜላ ትእምፍትዶ ትኸውን?
ሃ) ከምኡ’ውን እዚ ኲናት ብዘይ ኲናት ኣዊጁ ዝቕጽል ዘሎ ብጎዲብ ካራ ምትሕርራድ ወይ ድም ኣባእሳ ማጉላ ናይ መማህርትን መዓብይትን፡ ጸሓይ ምእንቲ ክበርቀሉ ሓዲሽ ናይ ሰላም ሓሳባት ክዘርኣሉ ዝፍትን ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድል ትሕብር ዶኾን ትኸውን፡ ካብ ዝብል መንቀል ንባብ ምቕጻል’ሲ ዘይዘራእካዮ ክትዓጽድ ማዕጺድ ምውጥዋጥ ዘስምዕ ኣይመስለንን’ሞ፡ እስኪ እንታ’ዩ ክበሃል ዝድለ ዘሎ ብምባል ዝጀመርኩዎ ክቕጽል።
ስንቂ ቤት ትምህርቲ ንመማህርቲ፡
ኣብ መስርሕ ምጥጣሕ መንገዲ መጻኢ ዕድል፡ ቤት ትምህርቲ ንመማህርቲ ዘስንቖ ጸጋ፡ ናይ ምትሕልላይን ተሰሓሒብካ ናይ ምዕባይን ጥበብ ኢዩ። ከም ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ሕሩይ ተድላ ባይሩን ዝመስሉ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ከምዝምስክርዎ ድማ፡ ብስጋን ብነብስን ወሊዶም ካብ ዘዕበዩና ብዙሓት፡ ኣብ ጎንደር ምስ ደቂ ሓው’ቦታቶም፡ ደቀ’ኮታቶም፡ ደቀ’ሞታቶም፡ ደቂ ሓትኖታቶም ማለት’ሲ፡ ደቂ ስግር ሩባ መረብ፡ መማህርቲ፡ መዓብይቲ፡ መወዳድርትን መሳሕቕትን ምንባሮም’ዩ። “ብ1542 ናይ ነገስታት ኢትዮጵያ ርእሲ ከተማ ዝነበረት ጎንደር፡ ሓንቲ ካብ’ተን ማእከላት መምሃሪ ናይ ቤተክርስትያን ተዋህዶ ክሳብ ምዃን ስለዝበጽሐት፡ መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ኣቕሽሽቲ ኣብ ጎንደር ተተማሂሮም’ዮም መዓርግ ዝለብሱ ዝነበሩ።” (10, 12) ከምኡ’ውን “ሃይለሚካኤል ዑቕቢትን ባይሩ ዑቕቢትን ድማ ከም ስርዓት ቤተክርስትያን ተዋህዶ ብግዕዝ’ዮም ተማሂሮም።” (10, 11) ብምባል ምስ ደቂ ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ዝነበረ፡ መንፈሳውን ባህላውን ናይ ምንብባር ዓንደ-ገመል ዘድምቕ ኣብነት ካብ ናይ ስድራቤት ተመኩሮ ይውሰኸሉ። ኣቤት ዕድል! ሰላምን ምዕባለን ንዝብህጉ ውሉድ-ውሉዱ ንኣዳም ከም’ዚ ዝመስል ናይ ባህልን ናይ ትምህርትን ምትእስሳር ብቐሊሉ ዘይርከብ! እዚዶ’ይኮነን ጎደና ለውጥን ዕርቅን ዝጸርግ ደቀይ።
ከም በዓል ሕሩይን ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቅን ዝመስሉ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ግን ብዛዕባ ከም’ዚ ዝመስል ናይ ታሪኽን ናይ ባህልን ምምስሳል ምውጋዕ ከምዝወሓዶም፡ ንሳቶም’ውን፡ ኣብ ካልኣይን ሳልሳይን ደረጃታት ናይ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ጎንደር ጥራይ ዘይኮነ’ሲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ክሳብ ኣለማያ ... ምስ’ዞም ሕጂ፡ ንመሓውር ሩባ-ኣባይ ኣግሪሮም፡ ንደቂ ፈርዖን ድብኦ ጥራይ ቀሩቡላ’ምበር ሳርማኹም ኣይክትጎድልን’ያ ኣጆኹም እናበሉ፡ ምስ ጂቡቲ ብማይን ብአለክትሪክን፡ ብባቡር ምድርን ባቡር ባሕርን ናይ ምንብባር ጥበብ ኣስፊሎም፡ ሓዲሽ ናይ ደሞግራፍን ጀኦግራፍን ምዕራፍ ዝጽሕፉ ዘለዉ ቀየስቲ ሓሳባት ናይ ስግር ሩባ መረብ፡ መማህርቲ መዓብይቲ መጻውትን መወዳድርትን ከምዝነበርና ፍለጡልና እናበሉ’ዮም ብቓላትን ብመጻሕፍትን ብዛዕባ ናይ ትማሊ ውዕሎኦም ዝጀሃሩ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ንዓድን ዓውድን ዘርብሕ ለውጢ ንምምጻእ ንቃለስ ኔርና ኣብ ዝብሉሉ እዋን፡ መጋድልትን ናይ ዕላማ መላፍንትን ከምዝነበሩ ዘኪሮም ንጻዕሮም እንከድንቑ፡ ብኹርዓት ፍንጭሕ ከይብሉ ዘየስግእ መኣስ ኮይኑ ኣተሓሕዛኦም።
ይኹን ደኣ’ምበር እዚ ተመሳሳሊ ናይ ወለዶታት ተመኩሮ ብንጽጽር እንክረአ፡ ቀደም ዘመን ብጥዑሙ! ዝነበረ ናይ ታሪኽ መልክዕ፡ ብሓፈሽኡ ጎንደር ኬድኩም እንታይ ኣምጺእኩም ብዝብል ናይ ለውጢ መዐቀኒ ዝንጸባረቕ መንፈሳዊ ቅንኣት ዝዝከር’ዩ። እንተ’ዞም ናይ ምግዳል ሓሳባት ዘንጸፉ መራሕትና ካብ ቤት ትምህርቶም ዝሰነቕዎ ናይ ምርጫ ዓይነት ግን፡ ካብ ደቂ-ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ንምርሓቕ ዝሃልል ፍልስፍና ዝናን ባህታን ከምዝኾነ ዕዮ ምስክሩ፡ ኣዳዕዲዖም’ዮም ዝጽሕፉን ዝምድሩን።
ኣንጻር ጭቆናን ድኽነትን ዝነበሮም መርገጺ ኣመልኪቶም፡ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝዕቀን ትብል ናይ መጻኢ ዕድል ሕቶ ንምምላስ ዘንጸፍዎ ሓሳባት፡ እንተኔሩ፡ እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ ትዝ ዝብሎም ኣይመስሉን’ዮም። ሕሉፍ ሓሊፍዎም እኳ ደኣ ርብዒ ዘመን ድሕሪ ናጽነት’ውን “ካብ ሽሕ ኣምሓራ ሓደ ኣበራ” ብዝመስል ብላይ መስፍናዊ ናይ ትምክሕቲ ኣበሃህላ ንታሪኽ እንክጥብሩ፡ እዞም ናብ ሙሉእ ዓለም ፋሕ ብትን ዝብሉ ዘለዉ ደቂ እዋን ይዕዘቡና’ለዉ ዝብሉ ኣይመስሉን’ዮም።
ምግናን ዘይብሉ። ጓልና ወድና፡ ዓቢና ንኡስና፡ ከም ዕንጨይትን ጥሪትን ተጠሚርና ብጃላቡ ናብ ባሕሪ እንጎሓፍ ዘለና’ኮ፡ ኣብ ሃገረሰብ፡ ኣብ ህድሞናን ባይቶ ዓደ’ቦናን ዘሎ ናይ ናብራ ድኽነት ስለ ዘሕፈረና ኣይኮነን። ምስ መስርሕ ናይ ምግዳል ዘሎ ናይ ሓሳባት ድኽነት ናይ ምንባር ምርጫ ምስ ከልኣናዶ’ይኮነን። ንሱ ከም ዝወሓደና ድማ ኣብ ስደትና፡ ጽውጽዋይ ኣበራን ኣምሓራን፡ ለውጥን ዕርቅን ክሕብር ዝህንጦ ምስ ዝመስል ኣርእስቲ ዘለዎ መጽሓፍ ንንባብ ዝቐርበልና፡ እንታይ ክደግመና’ዩ? በደዊን ንውድና ንጓልና ተጋሲሶም እንክጠባብሑና ፈውሲ ቓንዛ ክኾነና ድዩ ዝድለ ዘሎ ወይስ እሉኹ ንምልንቃጥ’ዩ? ሱቕ ጥዑም!
እዞም መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል እምበኣርከስ መኣስ’ዮም ምስ ሰቦምን ምስ ባህሎምን ዝሕወሱ፡ እንድዒ። ህሉው ኩነታትና ከም ዝምስክሮ፡ ካብ ፈለማ፡ ምግዳል እንከስፍሉ፡ ንሳቶም ኣብ ዙፋን ምእንቲ ክስቀሉ፡ መበቆላዊ ባህልን፡ ናይ ሓባር ረብሓን፡ ከም መሰረት ብዘየንጽፍ ናይ ቂምታ ፖለቲካ ዝተደናገረ፡ ናይ ሕብረተሰብ ዓይነት (alternative society) ክስንዑ ከምዝተመጣጠሩ ጸዓዱን ጸለምትን ናይ ታሪኽ ጸሓፍቲ’ዮም ብኣንክሮ ዘዘኻኽሩ።
እቲ ዝገርም ነዛ ሕልሚ’ዚኣ ምእንቲ ከተግብሩ’ሲ፡ ካብ ግዝኣት ንጉስ ዕዳጋ ዝሕብኡ መሲሉዎም ንመንፈሳውን ዓለማውን ትምህርቲ ተሓሲሞም፡ ካብ ዓድን ዓውድን ርሒቖም’ዮም፡ ማፍጦም፡ ማፍጢ ዝናን ባህታን ኩዒቶም። ደሓን ኣይትእቶ! እዛ ናይ በረኻ ማፍጢ እዚኣ፡ ሓንቲ ልቢ ሓደ ህዝቢ ምእንቲ ክትምልምል ኣሽሓት ልብታት ቁልው ቁልው ኣቢላ’ያ ንእልፊ ኣእላፋት ኣተዓሻሽያ። ዝገደፈት ዘይብላ። ኣማስይኡ ግን፡ ናብ ግዝኣት ንጉስ ዕዳጋ ምምብርካኽ ኣማራጺ ከምዘይብሉ ምስተገንዘቡ፡ ካብ ጌግኦም ከይተኣረሙ ከደናግሩ፡ ውጥም ቅልቅል’ኳ እንተበሉ፡ ምስ ቤተሰቦምን ምስ ባህሊ እንዳ መዓለ’ቦኦምን ምሕዋስ ኣጊሙዎም፡ እነሆ ብኾቦሮን ዓዋተ ብዝተኮሳ ጥይትን ክሓስቡ፡ ካብ ስግኣትን ድኽነትን ከይተገላገሉ፡ ንዓድን ዓውድን ተነጺፎም በብሓደ ይሓልፉ።
ብዘይ ምግናን’ምበኣርከስ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ክሳብ ሕጂ ካብ እዋን ኣይከሰቡን። ዝገደደ ድማ እዛ ንእዋን ሕምብዚዝ ኣቢላ ፋሕ ብትን ተብለና ዘላ ናይ ሓሳባት ድኽነት እናረኣዩ፡ ንድሕሪት ተተመሊሶም ኣሕ ክብሉን፡ ኢሳያስ ዝበሃል ውልቀ- መላኺ’ዩ ጉድ ጌሩና ክውስኹሉን እንተዘይኮይኑ፡ ምስ ሰቦምን ምስ ባህሎምን ዘባተኾም ጠንቂ ዝስቆሮም ኣይመስሉን’ዮም። ግደ ሓቂ’ሲ ምስ’ቲ ካብ እዋን ናይ ቤት ትምህርቶም ኣትሒዙ፡ ዝሃለለ ፍልስፍና ዝናን ባህታን፡ ዘሎ ናይ ባህሊ ንዕቀት’ዩ መንቁ። ነዚ ፍልስፍና’ዚ መሰረት ብምግባር፡ ካብ ምጅማር ክሳብ ምፍጻም፡ ብግብርን ብሓሳባትን ወሳኒ ግደ ዝተጻወቱ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ትምህርቶም ከይወድኡ፡ ዕዮ ምስክሮም ባዕላቶም ዝፈረሙ ተመሃሮ እዮም። እዚኣቶም፡
ብሕልና ደቂ ኣሉላ
ብኣፎም ደቀ’ስመራ
ኣብ ቤት ትምህርቲ ጭራ፡
ከም ዕዋላ
ካብ እንዳ ሲነማ
ምስ ተለቅሑ ኣሎራ
ዓባዮም ቆጸሩዋ ንሲኞራ።
ሻቡ፡ ፍሉያት ኢና
ምስ ሓበሻ ከይትሕውሱና
ወሰኹሉ’ሞ፡ ምእንቲ ክጥዕሞም
ናብ ሸዋ ዝገዓዘት ናየ’ኽሱም ዝና
ከም መሽረፈት ተቖጺራ
ፈረሶም ተወጥሑ ኣንጻር ኣምሓራ
ክሳብ ዝባራዕ እሳተ ጎመራ።
ከምስስሉ ሓዳስ ባንዴራ
ምስ ተሰከሙ ከም መውጻእቲ ሓራ
ዓድን ዓውድን ስለ ዝተደናገራ፡
ባህላ ተቐይራ
ተባህለት’ሞ ሓዳስ ኤርትራ’ዩ
እዋን ተደናጊራ
ይሓስየና’ሎ ኣደራዕ ምስ መከራ።
ደቀ’ስመራ፡
ጀነራል የማነ ኪዳነ (ጃማይካ) ኣብ ቀረባ እዋን ከምዝበሎ፡http://www.lazatigrigna.com/watch.php?vid=eda3b78c2 ንሱን ፕረሲደንት ኢሳያስን፡ ወተሃደር ራእሲ ኣሉላ ኮይኑ መረብ ዝተሳገረ ናይ ትውልዲ ሓረግ ዝጠምሮም ደቀ’ስመራ ምዃኖም ኣነጺሩ’ሲ፡ ናይ ስጋ ዝምድና ዘለዎም መተዓብይቲ ምዃኖም ይምልኣሉ። ጃማይካ ብፍላይ ናይ ምግዳል መንፈስ ከመይ’ሉ ከምዝሰረጾ እንክዝክር፡ ኣግፊሑ ክዓምም ዝሓልም ኣህጉራዊ ዝምባለ ከምዝነበሮ ይዝክር’ዩ። ናይ ልቡ ክፍጽም ምስ ነቐለ ድማ፡ ካብ ጃማይካ ብቦስቶን ኣመሪካ’ቢሉ፡ ናብ ሜዳ ኤርትራ ዓለበ። ኣብኡ ምስ በዓል ኢሳያስ ሕድር-ውዕል ምስበለ ግን፡ ምስ ኢሳያስ እንተጸሚዱ፡ ኮኾቡ ከም’ታ ዝብህጋ ከምዘይትደምቕ ተረዲእዎ ግዲ ኮይኑ፡ መረብ ተሳጊሩ ተወሳኺ ቃልሲ ከሳውር ነዊሕ ኣይወሰድሉን። ኣብ መወዳእታ ድማ ኣብ በረኻ ኣይተረፈን፡ ካብ’ቶም ላዕለዎት ሰበስልጣን ናይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምዃን በቒዑ፡ ናይ ታሪኽ ምስክርነቱ ከካፍል ጀሚሩ’ሎ። ዝቕጽል ይግበሮ። ስለ’ዚ፡ ኢሳያስ ኣብ ኤርትራ ጃማይካ ድማ ስግር ሩባ ነናቶም ስልጣን ዘጣጥሑሉ ጉዕዞ፡ ህድእ ኢልካ እንከተስተንትኖ፡ እቲ መስርሕ ክሳብ ክንደይ ብህርፋን ዝናን ባህታን ዝሳዕረረ ፍልስፍና ተዓብሊሉ ከምዝተሳወረ ዝሕብር’ዩ ዝመስል። ጌጋ’ኽለኣለይ!
ሕሩይ’ውን ኣብ እዋን ትምህርቲ ናይ ክረምቲ ዕረፍቱ ኣብ ዓዲ የሕልፎ ኔረ ስለዝበለ፡ ንርእሱ ከም ሃገረሰብ ጸብጺቡ’ዩ’መስለኒ፡ ኣብ ገጽ 241 ናይ’ዛ መጽሓፉ፡ ናይ ኤርትራ ታሪኽን ባህልን ካብ ሱሩ ቦርቊቖም ንምጥፍኡ ዝተበገሱ ሰባት፡ ዝሓሰብዎ ምእንቲ ክሰልጦም፡ ነቶም ሕጊ ዝምእዘዙ ደቀ’ባት፡ ድሑራት’ዮም ንምባል’ሲ ሃገረሰብ ብዝብል ቅጽል የቆናጽብዎም ከም ዝነበሩ ዘኪሩ፡ ነቶም ከተመኛታት፡ መበቆሎም ዘይፍለጥ ደቀ’ስመራ (The rootless urbanized “Asmarinos”) ብምባል ካብ ነብሱን ካብ ቃልሱን ኣርሒቑ ሃፍ ከብሎም ይፍትን። ጽንሕ ኢሉ ኣብ ገጽ 243 ድማ “Eritrean manpower was imprisoned by the Adi system until Italian colonialism released it by introducing a, modern, labor market.” ይብል። እዝግዮ! ናይ ኤርትራ ሰብኣዊ ዓቕሚስ ናይ ዓድታት እሱር’ዩ ዝነበረ ይበሃል። መግዛእቲ ጥልያን’ዩ ፋብሪካታት ከፊቱ ካብ ሰንሰለት ማእሰርቲ ናይ ዓድታት ገላጊሉዎ ይበሃል። ብዛዕባ’ዛ ገዲፍናያ ዝመጻእና ኤርትራዶ’ይኮነን ዝዝረብ ዘሎ?
ኣቤት ጉድ! ቅድሚ ኹሉ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ክንደይ ካብ ሚእቲ’ዩ ኣብ ከተማታት ዝቕመጥ ዝነበረ? እዚ ኣብ ከተማታት ዝቕመጥ ክፋል ህዝቢ ኤርትራ፡ ብንጽጽር ምስ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ እንክረአ ኣዝዩ ውሑድ ኢዩ። ስለዝኾነ ድማ ጥልያን ፋብሪካታት ስለዝሃነጸ ኣብ ናብራ ናይ ከተመኛታት ዝሰረጸ ለውጢ እንተኔሩ’ውን ከም መለክዒ ለውጢ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ኤርትራ ከስምዕ ኣይክእልን’ዩ። ደሓር ከኣ እቶም ከተመኛታት (urban resdints = rootless Asmarinos p. 241) መበቆሎም ዘይፍለጥ፡ ንባህልን ታሪኽን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ክቕይሩ ድቃስ ዝሰኣኑ ናይ ጥፍኣት ልኡኻት እንተኔሮም፡ (in their drive to eradicate Eritrean history and culture p. 241) እቶም ኣብ ናይ ጥልያን ፋብሪካታት ዝሰርሑ ዝነበሩ ሰባት ንሳቶምዶ ኣይኮኑን። እስኪ ወላ ንጣዕመ ልሳን፡ ሳላ ፋብሪካታት ናይ ጥልያን ናይ’ዚኣቶም ሂወት ተቐይሩ’ዩ ንበል። ይኹን ደኣ’ምበር እዚ ለውጢ’ዚ ከም መለክዒ ለውጢ ኣብ ሃገራዊ/ኤርትራዊ ሰብኣዊ ዓቕሚ (labor market) ክኸውን ኣይበቅዕን’ዩ።
ካብ’ዚ መምዘኒ’ዚ እንተተነቒሉ፡ ሕሩይ ኣነ’ኮ ከም በዓል ጃማይካን ኢሳያስን ወተሃደር ናይ ኣሉላ ኮይኑ ሩባ ዝሰገረ ናይ ትውልዲ ሓረግ ኣይጠምረንን’ዩ ክብል ይኽእል ይኸውን’ዩ። ከም ትሕዝቶ መጽሓፉ ግን፡ ኣተሓሳስብኡ ልክዕ ከም በዓል ኢሳያስን ጃማይካን ህዝቢ ኤርትራ ማለት ህዝቢ ኣስመራ’ዩ ዝመስሎ፡ ውደ’ስመራ’ዩ። ነዚኣቶም ናይ ኤርትራ ምዕባለ ማለት ኣብ ከተማታት ብዝነበረ ናይ ጥልያን ፋብሪካታት ዝልካዕ’ዩ ዝመስሎም። ስለ’ዚ ሕሩይ ኢሳይስ ከምኡ’ውን ጃማይካ ብዛዕባ ኣብ ሃገረሰብ ወይ ድማ ኣብ ዓድታት ናይ ኤርትራ ዝነበረ ህዝብን ናብርኡን ክፈልጡ ዝደልዩ’ውን ኣይመስሉን’ዮም። ብዘይምግናን ዝናን ባህታን’ዩ ሕልሞም።
ዝኾነ ኮይኑ ብዛዕባ ፖለቲካ ናይ’ዞም ደቀ’ስመራ ኣመልኪቱ ማርቲን ፕላት ትዕዝብቱ እንክሕውሰሉ፡ “ሻዕብያ ንወያነ ኣጽዋርን ወተሃደራዊ ታዕሊምን ጥራይ ዘይኮነ፡ የማነ ኪዳነን (ጃማይካ) መሓሪ ሃይለን (ናይ ሜዳ ስሙ ሙሴ) ዝበሃሉ ክልተ ዓበይቲ ኣባላታ’ውን ከም መራሕቲ ሂባታ’ያ”፡ ይብል። (5, 16) ነዚ ሓሳባት ምጥርናፉ ምእንቲ ክጥዕም ንመሓሪ ሃይለ’ውን ልክዕ ከም ጃማይካን ኢሳያስን እቲ ወተሃደር ናይ ራእሲ ኣሉላ ኮይኑ ሩባ ዝሰገረ፡ ናይ ትውልዲ ሓረግ ይጥርንፎ ኢዩ።
ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ፡ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ክሳብ ክንደይ ኣብ ዓድን ዓውድን ናይ ኤርትራ ካብ ዝነበረ ባህልን ልምድን ዝረሓቑ፡ ደቀ’ስመራ ኢና በሃልቲ ከም ዝነበሩ ንምዝኽኻር’የ ኣልዒለዮም። ምናልባት ምስኡ ኣልግብ ኣቢለ ድማ እዚ ብስም ባድመ ናይ መን’ያ ዝተኣጉደ ሓዊ፡ ውሽጣዊ ትሕዝትኡ፡ ካብ እዋን ምግዳል ኣትሒዙ ኣብ መንጎ መዓብይትን መማህርትን ፈኸም ክብል ዝጸንሐ ናይ ዝና ዕማም’ዩ። ስለ’ዚ ድማ ኢዩ መን’ዩ ጎብለል ናይ’ዚ ንምፍላይ ዝግበር ኲናት’ዩ ዝተባህለሉ።
ብዘይምግናን ግን እዞም ደቀ’ስመራ እዚኣቶም ደቂ ኣሉላ’ኳ እንተኾነ መበቆሎም፡ ካብ እንዳ መዓለ’ቦኦም ካብ ኣምሓራ ምእንቲ ክርሕቁ’ሲ ምስ ፈረንጅን ኣዕራብን’ዮም ዝተላፈኑ። ዝሓሰብዎ ምእንቲ ክፍጽሙ ድማ ሃጸይ ምንሊክ’ኮ ናይ ኣኽሱም ዘውዲ መንጢሎም’ዮም ናብ ሸዋ ወሲዶማ ክብል ኣንጻር ኣምሓራ ሱር ዝሰደደ ናይ ቂምታ ፖለቲካ፡ ናብ ናይ ስልጣኖም መጣጥሒ ኣውዒሎሞ። ሕር-ሕራይ ጌሮም ድማ ጸላእን ኣምሓራን ዘመሳስል መጣጥሒ ስልጣን ናብ ዓድን ዓውድን ናይ ኤርትራውነት ኣስሪጾሞ።
ከም ርኢቶይ፡ እዛ ንመስርሕ ለውጥን ዕርቅን ፍሕት ምባል ከሊኣቶ ዘላ ናይ ሓሳባት ሰልሚ፡ ናይ’ዚ ኹሉ ሓጢኣት ተሰካሚ ፕረሲደንት ኢሳያስ ጥራይ ኢዩ። ሕሩይ’ኳ ኣብ ገጽ 211 ናይ መጽሓፉ (Step by step Isayas dismantled the democratic institutions of the EPLF.) ይብል። እንዳ ህዝባዊ ግማብር’ሲ ‘demeocratic institutions’ ኔሩዎ እንተኾይኑ ህሉው ኩነታቱ ዝምስክረሉ ኣይመስለንን። እዚ ኣበሃህላ’ዚ ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል’ዩ ተባሂሉ ምሕላፉ ይሓይሽ።
ብዘይምግናን ግን ነዛ ሸፍጥ’ዚኣ ዝፈጠርዋን ዝደጋግምዋን እቶም ኣብ ወርቃዊ-እዋኑ ኢሳያስ ኣይሓምም ኣይመውት፡ ኣብ ስራሕ ኣይጋገ ኣይደክም፡ ኣይስስዕ ኣይሰርቕ፡ ኣይኮነን መተካእታ ምኽትል’ኳ ዘይሕሰበሉ መራሒ’ዩ ዝብሉ ዝነበሩ መሳለጥቲ መደባቱ ነበር እዮም። ንሳቶም’ዮም ብጣቕዒቶም መዋርዶ ናብ ዘይተቐረበሉ ጸድፊ ሰቒሎም ሓንጊሮሞ ካብ በረኻ ናብ ዓዲ ዝኣተዉ። ዳርጋ ኩላቶም ድማ ክሳብ ውጽኢት ፖለቲካ ናይ ባድመ ተረባሕቲ ወይ ድማ መኻፍልቲ መኣዱ ዝነበሩ እዮም። ሕጂ’ውን እዛ ናብ መስርሕ ለውጥን ዕርቅን ኣስሪጾማ ዘለዉ ፍልይቲ ኣበሃህላኦም፡ ነቲ ጻዕሪ ክሳብ ክንደይ ትሓላልኾ ከም ዘላ ጠፊእዎም ኣይኮነን። ከም ኣመሎም ግን ብጌግኦም ምእንቲ ከይኣምኑን ካብ ተሓታትነት ምእንቲ ክሕብኡን ዝፈጠርዋ ሸፈጥ ኮይና፡ ክሳብ መዓልታ ነተ’ሓሳስባና ቀይዳ ሕምብዚዝ ከተብለና ክትቅጽል’ያ።
መስተርሆት!
ብዘይምግናን እምበኣርከስ፡ ንሰብ ጽቡቕ ፍቓድ መንገዲ መስትርሆት እትእምት ኣፋፍኖት፡ ኣብ’ታ ኢትዮጵያ ዝበሃል ጸላኢ’ለና ትብል እምንቶ፡ ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ምስ ዝሰፍነላ፡ እትኽፈት ናይ ባህሊ ማዕጾ ኢያ ዘላ። ንምድጋሙ ዝኣክል እታ ነዚ ኹሉ ዕንክይክይ ዘብለና ዘሎ ኳዂቶ ዝዘርኣቶ ሕቶ፡ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን’ሲ ብመጽዓን ድዩ ብእመት ዝእመት ትብል ናይ መሰል ሕቶ ኢያ ኔራ። በቶም ትምህርቶም ከይወድኡ ዕዮ ምስክሮም ባዕሎም ዝፈረሙ ተመሃሮ ተጨውያ’ምበር። መዋእልና ከም ዝምስክሮ ድማ፡ መስርሕ ናይ ምግዳል ንኢትዮጵያ ከም ጸላኢ ኣእሚኑ፡ ልቢ ናይ ብዙሓት ብማፍጡ ኣሕሪሩ፡ ብምርጭኡ ን30 ዓመታት ካብ ባህሊ እንዳ መዓለ’ብኡ ሓኪሉ’ዩ ዘይምሱል መሲሉ።
ከም ውጽኢቱ ድማ ሓንካስ በዓል ምርኩስ’ኳ ዘይተረፈ። ዝኸኣለ ዘበለ ይስደድ’ዩ ዘሎ። እቲ ዝበዝሕ ከኣ፡ ናብ’ቲ ይብጽሓኒ’ዩ ዝብሎ ህዝቢ (sense of belonging) ናብ ኢትዮጵያ’ዩ ዝውሕዝ ዘሎ። ከም ርኢቶይ ኣብ’ዛ ኩርናዕ እዚኣ’ያ ንለውጥን ዕርቅን እተድምዕ ምትዕጽጻፍ ተሓቢኣ ዘላ። እዚኣ’ያ መጽሓፍ ውዕል ናይ ኣልጀሪስ ዘይግንጸለላ እንተወሰኽኩላ’ውን ብዙሕ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። ብኻልእ ኣበሃህላ እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዝዓልብ ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ፡ ናብ ዓዱ ዝምለሰሉ ዕድል ክሳብ ዝበርቀሉ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ልቡ ዝረግኣሉ ናይ ስራሕን ናይ ምንባርን ባይታ እንተተነጺፉሉ፡ ቤተ መንግስቲ እንዳ ዝናን ባህታን ብዘይ ውግእ ወይ ክፈርስ’ዩ ወይ ድማ ንሓዲሽ ሓሳባት ክርዕም’ዩ፡ እንተበልኩ ካብ ሓቂ ዝረሓቕኩ ኣይመስለንን።
ኣይተረኽበትን ደኣ’ምበር፡ እንተትርከብ ኔራስ፡ እዛ ጻዕሪ’ዚእ እንተ በዝሐ ኣቕሽሽትን ዓበይቲ ዓድን’ያ ተድክም’ምበር፡ ሰበስልጣን እንዳ ኢሳያስን እንዳ ጃማይካን ካብ ስራሕ ኣይተብኩርን’ያ። ነዛ ቀላል ኣገባብ’ዚኣ ኣልዒሎም ጋሸ! ዘበርጋ ኣብ ቀረባ እዋን ከም ዝጸሓፍዎ “ስደተኞች ዒላማ በማድረግ ከኣገር ቤት ዘመዶቻቸው ጋር ግንኙነቶችን በመፍጠር የዲፕሎማሲውን ምሕዳር ለመጠቀም የሚረዱ ተግባራት ሲከናወኑ ኣልታዩም። የሁለቱን ኣገራት ምሁራን በተለይም ከውጭ የሚገኙትን መሰረት በማድረግ በሁለቱም ኣገራት የወደፊት ግንኙነት ኣስመልክቶ ምን ማድረግ እንድሚበጅ የሚያመልክቱ እንቅስቃሴዎች በስፋት ሲካሄዱ ኣልታዩም።” (9፡ 7) ይብሉ። ሓቆም’ዮም ዘበርጋ፡ ካብ ጽልእን ሕነ ምፍዳይን እንተ ዘይተነቒሉ፡ ለውጥን ዕርቅን ኣብ ህዝብን ኣብ ባህልን’ዩ ዘሎ። ጥይትን ወተሃደርን ሰላም ከምዘየምጽእ’ኮ ብተግባር ተመስኪሩ’ዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ዝሓለፈስ ሓሊፉ’ሎ፡ ደሃይ ባህልን ህዝብንከ ከመይ ኣሎ ንምባል እንተ ተሰማሚዕና ናብ’ቲ ቐንዲ ትሕዝቶ ናይ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ ክንምለስ ኢና።
ዝኣኽለን ጥሒነን’ሲ በዓለማርያም ይብላ! (ምስላ)
ጸሓፋይ ሕሩይ ተድላ፡ ኣብ’ዛ ሓዳስ መጽሓፉ ከም ዘዘንትዎ፡ “ክረምቲ ትምህርቲ ምስ ተዓጽወ፡ ስድራና ካብ ከተማ ንዓዲ ይሰዱና ኔሮም። ስለ’ዚ እቲ ከምኡ ዝበለ ኣጋጣሚ ደቀ’ኮ’ሞ ደቂ ሓውቦታት ከምኡ’ውን ካልኦት ኣባላት ቤተሰብ ኣብ ገረሚ (where the patriarch Bairu ruled) ንራኸበሉ ጥዑም እዋን’ዩ ዝነበረ። ብፍላይ ንኣይ ከም ቦኽሪ ዓይኖም መጠን ምስ ዓበይቲ ኮፍ ንኽብል ሓለፋ ይወሃበኒ ስለዝነበረ ድማ ብንእስነተይ ናይ ሓላፍነት መንፈስ ንኽሓድረኒ ሓጊዙኒ’ዩ። ብተወሳኺ እዚ ኣብ ገረሚ ነሕልፎ ዝነበርና ናይ ክረምቲ ዕረፍቲ፡ ብዛዕባ ቅርጺ ምንብባር ናይ ሃገረሰብ ኣብሪሁለይ ኢዩ። እዚ ተሞኩሮ’ዚ ሰውራዊ መልክዐይ ቀሪጹ፡ ስትራተጂ ዓዲ ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዘዋደድኩዎ፡ ራእይ መጻኢ ዕድል ኤርትራውነት ንኸርቅቕ ኣኽኢሉኒ ኢዩ።” (ገጽ 25-26) ይብል።
ሓቁ’ዩ ሕሩይ። መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ባህሊ እንዳ መዓለ’ብኡ ዝሕሰም፡ ኣማራጺ ናይ ሕብረተሰብ ዓይነት ክስንዑ፡ ከም ዝሃለሉ ክትምስክር ንእዋን ዘይተፈቕደላ ኮይኑ’ምበር፡ ንሱን መማህርቱን ተመሃሮ እንከለዉ ዝነበረ ናይ እዋን ኩነታት፡ ምስ’ዚ ውጽኢት ናይ ሓሳቦም ኮይኑ ዝህወጽ ዘሎ መዋእልና ብንጽጽር እንክረአ፡ በቲ ዝብህግዎ ቋንቋ ምዝካሩ ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ላ’ዶልቸ ላ’ቪታ’ዩ ዝነበረ። ስለዝኾነ ድማ፡ ቤት ትምህርቲ ንዕረፍቲ ምስ ተዓጽወ ናብ ዓዲ ብምኻድ፡ ሻኲን ቡሻን ... ምጽዋት፡ ሰዊት ምብላዕን ጸባ ምስታይን፡ ከምኡ’ውን ዛግራን ሰሰሓን ምህዳን .. ልሙድን ጥዑምን’ዩ ዝነበረ። እንተ ብዓስከር እንተ ብኳደረ ጎምበለ ረኺበ ኢልካ ምግፋፍ ዘይነበረ። ልዕሊ ኹሉ ድማ ኣቦታትን ኣቦሓጎታትን ብጉዳይ ዓዶምን መጻኢ ዕድል ናይ ውሉዶምን ክመያየጡ እንከለዉ ኣብ ጥቓኦም ኮፍ ኢልካ ብምስማዕ ዝቕሰም ትምህርቲ ክንደይ ክቡርን ሃናጽን’ዩ ኔሩ። ሱቕ ጥዑም!
ዝኣኽለን ጥሒነን’ሲ በኣለ ማርያም ይብላ ከምዝብሉ መሰልቲ እምበኣርከስ፡ እዚ ከም’ዚ ዝበለ ናይ ወለዲ ርስቲ፡ ኣብ ዓዲ፡ ንህዝቢ ሓቚፉ ዘነባብር ዝነበረ መንፈሳዊ ሞራላዊ ከምኡ’ውን አኮኖምያዊ ሕግን ወግዕን (culture, trust & institutions) መን ድዩ ደምሲስዎ? እቶም ብማያት ሩባ መረብ ዶብ ጠሪሮም መፋጥርትን መናብርትን በታቲኖም ተባሂሎም ዝምረሩ ፈረንጅን ናይ ሸዋ ነገስታትን ዘይኮኑ። ምናልባት’ውን እቶም ድሕሪ 30 ዓመታት ናይ ምግዳል’ዮም ተሳዒሮም ዝበሃለሎም ዘውድን ደርግን ከምዘይኮኑ ዘጠራጥር መኣስ ኮይኑ። ወይስ እዚኣ’ውንዶ ፕረሲደንት ኢሳያስ ምስ ናይ ባድመ ባርዕ ሓሙኹሽቲ ጌሩዋ’ዩ፡ ዝመስል ሕማም ደሓር ናይ ምግዳል ከንጸላልዋ’ዩ ትጽቢት ክግበረላ ዝድለ ዘሎ?
ብዘይ ምግናን ካብ’ቶም ገዛእትን ባዕዳውያንን ተባሂሎም ኣብ መስርሕ ምድቋስ ኤርትራውነት ዝምረሩ፡ ብዝኸፍአን ብዝመረረን ኣገባብ፡ ንባህሊ ዓደ’ቦ ካብ ሱሩ ካብ መሰረቱ ቦርቊቑ ክጉሕፎ ዝጸዓረ፡ ጀብሃን ሻዕብያን ኣንዳበለ ዘታለለ ፍልስፍና ዝናን ባህታን’ዩ። ዝሓለፈ ከይኣክል ድማ መስርሕ ናይ ምግዳል ካብ በረኻ ናብ ዓዲ ካብ ዝኣቱ ርብዒ ዘመን’ኳ እንተተፈቕደ፡ ናብ ልቡ ተመሊሱ፡ ብባይቶን ሕጊ’ንዳ’ባን ዝእለ ናይ ምንብባር ጥበብ ከመይ ድዩ ዝመስል ዝነበረ ብምባል ነብሱ ክፈቅድ ከምዘይጀመረ፡ ምስክር’ዩ ኣብ ሳዋ ዝተማህረ።
ብሓጺሩ ብባይቶ ዓዲ ዝምእከል ዝነበረ ወርቃዊ ወግዕን ባህልን ናይ እንዳ’ባ እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ ምምልካት ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ “ኣብ ሓማሴን ስርዓት ሃብስሉስ ገብረክርስቶስ፡ ኣብ ሰራየ ሕጊ ኣድከመ ምልጋ፡ ኣብ ኣከለ ጉዛይ ድማ ምዔን መሓዛን ኣድግና-ገለባ ዝበሃሉ ስርዕታት ናይ እንዳ’ባ፡ ኣብ’ዘን ቦታት እዚኣተን ንዝነብሩ ህዝብታት ናይ ኤርትራ ምስ ህዝብታት ናይ ኢትዮጵያ ዘተኣሳስሮም ናይ መንነት ሰንሰለት ብንጹር ይሕብሩ እያቶም።” (8፡ 76) ዝብል ምስክርነት ኣሎ። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ታሪኻዊ መሰረት ዘለወን ዓድታት ናይ ኤርትራ፡ ምስ’ቲ ካብ ትምህርቲ ጎንደርን ደቂ ጎንደርን ምርሓቕ ከም መንቀሊ ሓሳባት ናይ ናጽነት ኣንጺፉ፡ ኣማራጺ ናይ ሕብረተሰብ ዓይነት ክስንዕ ዝሃለለ ፍልስፍና ዝናን ባህታን፡ ክቃዶ ኣይክእልን’ዩ ኣተኣላልያ መጻኢ ዕድለን።
ብዘይ ምግናን እምበርኣርከስ ኣብ ዓድታት ናይ ኤርትራ ሰፊኑ ዝነበረ ናይ ምንብባር ጥበብ ነዊሕ ኣገልጊሉ’ዩ። እቶም በብእዋኖም ምእንቲ ቀይሕ ባሕሪ ናብ’ቲ ከባቢ ዝተቐላቐሉ ባዕዳውያን’ውን ትሕዝትኡ ርእዮም ኣይተጻብእዎን። ብንጽጽር እንክረአ ግን ትሕዝትኡ ርእዩ ለይትን ቀትርን ክድምስሶ ዝተሃላለኸ ሓይሊ፡ መስርሕ ናይ ምግዳል’ዩ። እዚ ህልኽ’ዚ ምስ ምሉእ ዕድመ ናይ’ቲ መስርሕ ዝመሓዘ ዕድመ ኣለዎ። ጀብሃን ሻዕብያን’ውን ኣይፈልን’ዩ።
ከም ውጽኢቱ ዓውድኻ ከም ዘርእኻ ስለዝኾነ ፍርዲ ንጉስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ እነሆ ናይ ባይቶ ጥበብ ጥራይ ዘይኮነ’ሲ፡ እቲ ኣብ ምንጻፍ መሰረት መጻኢ ዕድል ናይ ሕብረተሰብ እምኒ ኩርናዕ’ዩ ዝበሃለሉ ስድራቤት’ውን ዝተረፎ የብሉን፡ እናሓደረ ክፍንጣሕ’ዩ ዝቕጽል ዘሎ። ምናልባት እዚ ኩነታት’ዚ ኣብ ባይታ እንከሎ፡ ከም’ዚ መጽሓፍ ሕሩይ ዝሕብሮ፡ ናብ ዓዲ ብምኻድ ባይቶ ውረዱ ንምባል ዝፍተን እንተኾይኑ ግን፡ ዓሚ ዝሞተ ምራኽ ፈኑ ዝብል ምስላ ዘዘኻኽር ድፍረት’ዩ ዝመስል። ሓቂ ምዝራብ ከም ድፍረት እንተዘይተቖጺሩ’ሞ፡ ናይ ዓዲ መልክዕ ንምግማት ጸብጻብ ክግበር ዝፍቀድ እንተኾይኑ ከኣ፡
ሀ) ከም’ቲ ናይ ቀደም ከም’ቲ ልሙድ ዝነበረ ባህሊ፡ ኣቦን ኣደን ተደጋጊፎም ዘዕብይዎም ዉሉድ ክንደይ ካብ ሚእቲ ምተገመቱ?
ሁ) ዘኽቲሞም፡ ብዘይ ኣቦን ኣደን ዝዓብዩ ውሉድ ክንደይ ካብ ሚእቲ ምተገመቱ?
ሂ) ኣደታቶም ወይ ድማ ኣቦታቶም ጥራይ ዘዕብይዎም ውሉድ ክንደይ ካብ ሚእቲ ምተገመቱ?
ሃ) ንዓቕመ ኣዳም በጺሖም፡ ተመርዕዮም ሰሪሖም ዝኣትዉ ዘለዉ ሰብኣይን ሰበይትን ክንደይ ካብ ሚእቲ ምተገመቱ?
ሄ) ከይወለዱ ዝኣርጉ ኣወዳትን ኣዋልድን ክንደይ ካብ ሚእቲ ምተገመቱ?
ሆ) ምናልባት ኣብ’ዛ ተበጺሓ ዘላ እዋን ሰላም እንተዝኸውን ኔሩኸ፡ ቁጽሪ ናይ ኣወዳትን ኣዋልድን ምተመጣጠነዶ?
ብሓፈሽኡ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ ዝረአ ገምጋም፡ መብዛሕትአን ዓድታት ናይ ኤርትራ ኣዝዩ ብዘስደምም ፍጥነት ይቕህማ ከምዘለዋ ዳርጋ ኩሉ ሰብ ዝሰማምዓሉ ገምጋም’ዩ። ካልእስ ይትረፍ፡ ሬሳ ዘልዕል ወይ ድማ መቓብር ዝኹዕት ዓቕሚ ዘለዎ ሰብኣይ ውሒዱስ እዚ ብሰብኡት ጥራይ ዝዕመም ዝነበረ ናይ ኣገልግሎት ዓይነት ኣንስቲ ኢደን ክሕውሳሉ ይግደዳ ከምዘለዋ ይንገር’ዩ። አረ ኣብ ገለ ገለ ዓድታት’ሲ ካብ ከተማ ዝመጽኡ ቀባሮ ጽባሕ ንዝመውት ሬሳ ዝኸውን መቓብር ኲዒቶም ንኸተማ ዝምለሱሉ ኩነታት ከም ዘሎ’ውን ይንገር’ዩ።
ብሓጺሩ’ሲ መስርሕ ናይ ምግዳል ባህላዊ ርስቶም ንዓድታት ናይ ምዕቃብ መደብ ኣይነበሮን። በ’ንጻሩ’ኳ ደኣ፡ ትዕዝብቲ ማርቲን ፕላት ከምዘነጽሮ “ምስ ሱዳን ዝዳወብ ገዚፍ ክፋል ናይ ምዕራባዊ ኤርትራ፡ ብጎቦታትን ብምድረበዳን ዝተዓብለለ ኢዩ። እዚ ቦታ’ዚ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ናይ ምግዳል ስለዝነበረ፡ ደጀን ናይ’ቲ መስርሕ ኮይኑ ኣገልጊሉ’ዩ። ኣብኡ ሱር ሰዲዱ ከስፋሕፍሕ ዝተፈተነ ናይ ምምሕዳር ዓይነት ግን ኣዝዩ ረቂቕ ኮይኑ፡ ኣማራጺ ናይ ሕብረተሰብ ዓይነት (alternative society) ንምኹስኳስ’ዩ ክመጣጠር ዝፈተነ።” (5: 112)
እዚ ናይ ስልጣን መጣጥሒ ሜላ’ዚ፡ ዝወቐሮ ኣእምሮ -ንሕናን ንሳቶምን - ክብል ምስ ኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነስ ምስ ህዝቢ ኤርትራ’ውን፡ ገባርን-ተጋዳላይን እናበለ፡ ንዓድን ዓውድን ምሰ’ደናገረ፡ ምትእምማን ጠፊኡ፡ ምክሳስ በዚሑ፡ ምጥልላም ሰፊኑ፡ ነውርን ንቡርን ከየረፉ’ዮም ተሓዋዊሶም። ንኽትኣምኖ ብጸግም ኣገባብ፡ ኣብ ሲናይን ኣብ ሊብያን ንዝተጨውዩ ሰባት መልቀቒ ዝኽፈል ገንዘብ፡ ኣብ ገጠራትን ሽንጭሮታትን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣበ’ስመራን ካልኦት ከተማታትን ክሳብ ምፍጻም’’ዩ ሰብ ተረሓሒቑ ዘሎ። ብሓጺሩ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን’ሲ ንስልጣን ዘምልኽ፡ ኣማራጺ ሕብረተሰብ ከምዝሰንዐ ንምርግጋጽ፡ ፍሉይነቱ ከድምቕ ክሳብ ክንደይ ካብ ክውኑነት ከምዝረሓቐ፡ ጭካነኡን ኣወዳድቕኡን ህያው ምስክር’ዩ። ይኹን ደኣ’ምበር ብሕጂ’ውን ንስሓ ዝምረጽ እንተኾይኑ፡ እተን ተሪፈን ዘለዋ ኣደታትን ዓድታትን ማዕጾአን ክፉት’ዩ ንዉሉደን ብዕልልታ ክቕበላ።
መስፍንነት፡
ኣብ ገጽ 34 ናይ’ዛ መጽሓፍ ተተንቲኑ ከምዘሎ፡ ንዓዲ ዝወሃቦ ሚዛን ንኡድን ክቡርን ኢዩ። ከመይ’ሲ ናይ ኤርትራ ማሕበረሰብኣዊ ቅርጺ (The Eritrean Social Structure)ንባዕለን ብዘመሓድራ ዓድታት ዝተሃንጸ ኢዩ። ኣብ ዓድታት ናይ ኤርትራ ዋንነት መሬት ማሕበራዊ ስለዝኾነ መስፍናዊ መደብ ክበቁል ኣየፍቅድን’ዩ፡ ይብል።
ምናልባት እዚ ኣበሃህላ’ዚ ኣብ ኢትዮጵያ’ምበር ኣብ ኤርትራስ መስፍንነት ኣይነበረን ብምባል ፍልልይ ኣቐራርጻ ማሕበረሰብኣዊ መልክዕ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምንጻር እንተኾይኑ ክመጣጠር ዝፍትን ዘሎ፡ ኣብ ገጽ 11 ናይ’ዛ መጽሓፍ ዘሎ ምስክር፡ “ክሳብ ምቕልቃል ህዝባዊ ግምባር እቲ ዝዓበየ ክፋል ናይ ገረሚ ብስድራቤት እንዳ ትኳቦ’ዩ ዝውነን ዝነበረ” ዝብል ታሪኽ የቕርብ’ዩ። (ባይሩ ዑቕቢት ትኳቦ ገጽ 11) ብሓጺሩ ምስ ምውናን ናይ መሬት ዝተኣሳሰር መስፍንነት ኣብ ኤርትራ’ውን ከምዝነበረ ስድራቤት እንዳ ትኳቦ ኣብ ገረሚ ዝነበሮም ታሪኽ ንእሽቶ ምስክር ኣይኮነን። ስለዝኾነ ድማ ብደረጃ ናይ ዓድታት ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ኩነታት ካብ’ተን ኣብ ስግር ሩባ መረብ ዝነበራ ዓድታት፡ ካብ ዝፈላለየሉ ዝመሳሰለሉ ከም ዝበዝሕ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ኣማራጺ ናይ ሕብረተሰብ ዓይነት ምስናዕ’ዩ ኔሩ ዕላማና ክበሃል እንተዘይተደልዩ።
ሃይማኖታውን ፖለቲካዊ ኣነነትን!
“ከም መራሕ መንግስቲ ስርሖም እንክጅምሩ ተድላ፡ እቲ ቀዳማይ ዕማሞም ገይሮም ዝወሰድዎ ምህናጽ መንግስታዊ መሳርዖም ነበረ።... ኣብ ኣመራርጻ እቶም ሰበስልጣን ተድላ ንደቂ ኣውራጃኦም ዘመዶምን ንደቂ ሃይማኖቶምን ኣዳልዮም ዝብል ትሕም ትሕም ኣይተሳእነን።” (7፡ 266-267) ዝመስል ክስተት ከም መንቀሊ ናይ ንባብ ክለዓል ዝፍቀድ እንተኾይኑ፡ ..... መራሕ መንግስቲ ተድላ ብሃይማኖት ከኒሻ ብኣውራጃ ድማ ካብ ሓማሴን ከም ዝነበሩ ምዝኽኻር፡ ሓደ ምባል ከድሊ ኢዩ።
ቀጺሉ ምስ’ዚ ትሕም ትሕም ተሰሪዑ፡ ብዛዕባ ኣኻይዳ መንግስቲ ኤርትራ፡ ዝተባረረ ወረ ጥዑም ወረ ኣይነበረን። ናይ መንግስቲ ስልጣናት በ’ውራጃን ብሃይማኖትን ምድልዳል ከይኣክል፡ መራሕ መንግስቲ ተድላ ኣብ ልዕሊ’ቶም መወዳድርቶም ዝነበሩ ደግያት ኣብርሃ ተሰማ፡ ብሃይማኖት ተዋህዶ ብኣውራጃ ኣከለጉዛይ ዝተኸተልዎ ኣተሓሕዛ፡ ብሃይማኖት፡ ኣብ መንጎ ከኒሻን ተዋህዶን፡ በ’ውራጃ ድማ ኣብ መንጎ ሓማሴንን ኣከለ ጉዛይን ዘተሃላልኽ ቅርሕንቲ ክተክኽ ከም ዝጀመረ ዝሕብር’ዩ፡ ምውሳኽ ክልተ በለለይ ከስምዕ’ዩ።
ብኣብነት ንምዝካሩ፡ “ደግያት ኣብርሃ ተሰማ ኣብ ግዜ ምምሕዳር ተድላ ዝነበረ ኩነታትን መጻእን ኤርትራ ኣመልኪቶም ካብ ዝበልዎ፡ “ተቓውሞ ነዚ ስርዓት ዘይህልወሉ ምኽንያት ርእይቶ ኤርትራውያን ብሃይማኖታውን ዓሌታውን መልክዕ ተስፋ ብዘቑርጽ መንገዲ ተፈላልዩ ስለዘሎ ኢዩ። ኣስላም ተዋህዶ ካቶሊኽን ፕሮተስታንትን ኣብ ናይ ሓባር ባይታ ክመጽኡ ኣይኮኑን። ግን ናብ ጎበጣ ኢትዮጵያ ምስ ተምበርከኹ፡ ሓደ እዋን ኣብ መጻኢ፡ ከም ብሓዲሽ ኣብ መግዛእቲ ከምዝኣተዉ ክርድኦም ኢዩ’ሞ፡ እዚ ድማ ኣንጻር ኢትዮጵያውያን ከምዝሓብሩ ክገብሮም’ዩ።” (7፡ 454) ዝብል ዝገርም ጽሑፍ ይንበብ።
ኣብ ውሽጢ ሰዓብቲ ሃይማኖት ክርስትና፡ ፍልልይ ናይ ኣውራጃ ሓዊሱ ፈኸም ክብል ዝጀመረ ምርሕሓቕ፡ ብሸነኽ እስልምና ዝተሓወሶ ናይ ሓሳባት ዓይነት ነቲ ናይ ስልጣን ቁርቁስ፡ ዘዘሓሕል ኣይነበረን። ..... “ክሳብ 1943 ካብ ዓበይቲ መራሕቲ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ዝነበሩ..” (6፡ 83) ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን፡ “ብዝኾነ ከም’ዚ ምስኮነ ይብሉ ሸኽ ኢብራሂም፡ ነቲ ዋዕላ ረጊጾም፡ ትኽ ኢሎም ናብ’ቲ ዝሰርሑሉ ዝነበሩ ናይ ኣስመራ ቤት ምኽሪ ነጋዶ ኸዱ። ኣብ ቤት ጽሕፈቶም ኮፍ ኢሎም “ብኢስሚላህ ኣልራሕማን ኣልራሒም” ኢሎም ብምጅማር ድማ ፕሮግራም ኣልራቢጣ ኣልኢስላሚያ ነደፉ።” (6፡ 187)
ዝኾነ ኾይኑ ዘንብብ ይዕንብብ፡ ከምዝብሉ መሰልቲ፡ ብንባብ ዝድንፍዕ ትምህርቲ-ሃይማኖት ዘተባብዐ ናይ ሉተር ምንቅስቓስ፡ ኣገባብ ኣምልኾ ኣምላኽ ጥራይ ኣይጥርሮን’ዩ ናይ ለወጢ ባህጉ። ዕብየት-ብሕብረት ዝብህግ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ’ውን ብዑምቆት’ዩ ዝድህስስ። “ከም ትምህርቲ ናይ ሉተር፡ ክርስታይን ምስ ኣመኑ’ዮም ዝድሕኑ። ዕላማ ናይ ነፍስ ወከፍ ክርስትያን ድማ ናይ ሓባር ረብሓ ኣሃ እምበር ናይ ብሕቲ መኽሰብን ሃብትን ምድላብ ክኸውን የብሉን” ዝብል መርገጺ ዘተባብዕ ኢዩ። ነዚ ትምህርቲ’ዚ ናይ ትምህርተ-መለኮት (ቲዮሎጂ) ፕሮፈሰር ገርሃርድ ወግነር ትዕዝብቶም እንከንጸባርቑሉ፡ ምስ’ዚ ሉተራዊ ትምህርቲ ዝቃዶ ናይ ምንብባር ዓይነት ኣብ ጀርመንን ሃገራት ስካንዲናቭያን ሰፊኑ ዘሎ ሉተራዊ ሕብረተሰብኣዊነት’ዩ “Lutheran Socialism” ክሳብ ምባል ይበጽሑ።” (1፡ 45)
ብንጽጽር እንክረአ እምበኣርከስ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ትግርኛ ተርጒሙ ብጋንታን ብመስርዕን ዝተወደበ ንባብ ወንጌል፡ ኣብ ሓማሴን ከምዝተጀመረ ምዝንታው ዓቢ ዜና ኢዩ። ይኹን ደኣ’ምበር እዚ ኣብ ሓማሴን ዝተጀመረ’ሞ ሓዲሽ ኣመሃህራ ትምህርተ-ሃይማኖት ዝምርኮስ ናይ ለውጢ ምንቅስቓስ ዘናፈሳ ንፋስ፡ ካብ ናይ ሉተር መጻሕፍቲ ተወሲዳ ናብ ኤርትራ ምስ ሰገረት’ሲ፡ ዕብየት-ብሕብረት ዝብል ሉተራዊ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝተማልአቶ ኣይትመስልን’ያ።
በ’ንጻሩ’ኳ ደኣ “ቶማስ ካኡፍማን ዝበሃሉ ውሩይ ናይ ታሪኽ ሊቅ ከምዝብልዎ፡ “ብቛንቋኹም ባዕልኹም .. ኣጆኹም፡ ትብል ናይ ሉተር ኣቐራርባ’ሲ ነታ ብክርስትና ተጠርኒፋ ስምርቲ ትመስል ዝነበረት አውሮጳ ናብ ብሔራትን ሃገራትን ንኽትገማማዕ ዓቢ ኣስተዋጽኦ ኣበርኪታ ኢያ።” (3, 37) ይብል።
ብተመሳሳሊ ኣገባብ ኣብ ኤርትራ’ውን፡ እዚ ኣብ ትርጉምን ረብሕኡን ዝጸቅጥ ሉተራዊ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ግዕዝን ትግርኛን ምውድዳር ጥራይ ደው ዘበሎ ኣይመስልን’ዩ ፖለቲካዊ ጽልውኡ። ብፍላይ ብጽሕፈትን ስብከትን ናይ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ኣቢሉ፡ ኣብ ቋንቋታት ትግርኛን ኣምሓርኛን ዝደምቕ ባህላውን ፖለቲካውን ምርሕሓቕ ኣብ ምኹስኳስ እጃሙ ኣበርኪቱ’ዩ፡ እንተበልኩ ካብ ሓቂ ዝረሓቕኩ ኣይመስለንን። እኳ ደኣ ኣብ ገጽ 12 ናይ’ዛ መጽሓፍ ዘሎ ጽሑፍ ከም ዝምስክሮ፡ “ራእሲ ወልደሚካኤል ናይ ሓማሴን ጎይታ (the Lord of Hamasien) ንቛንቋ ግዕዝ ብትግርኛ ምትካእ ባህ ስለዘይበሎም፡ ንኣባላት ምንቅስቓስ ንባብ ወንጌል ከሳድዱ ነዊሕ ኣይወሰደሎምን።” ብምባል ነቲ ናይ ባህልን ናይ ቋንቋን ምግምማዕ ይዝክሮ’ዩ።
ዝኾነ ኾይኑ ክሳብ መፋርቕ 17 ክፍለ ዘመን ኣብ መንጎ ኩትልኽናን ከኒሻን ዝቐጸለ ናይ አውሮጳ ውግእ - ኲናት ብዘይ ኲናት- ኣዊጁ ዘፍ በለ’ሞ፡ ኣብ ውዕል ወስትፋልያ (1648) ብዝጸደቐ ስምምዕ መሰረት፡ ሓፋሽ በብሃገሮም ናይ መንግስታቶም ወግዓዊ ሃይማኖት ክኽተሉ ተሰማምዐ። በብቑሩብ ድማ አውሮጳ ብሃይማኖታት ካቶሊኽን ከኒሻን ዝደምቕ ሻራይ-ሻራኻ ተመቓቒላ ብጎቦ ዓይኒ ምቁምማት ቀጸለት።
ስለ’ዚ ኣብ ኤርትራ’ውን ንተራ ናይ ሃይማኖት ምስ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ምትእስሳር ቀሊል ኣይኹን ደኣ’ምበር፡ ሃናጽን ኣዕናውን እጃሙ ኣልዒልካ ምዝካሩ ነውሪ’ብሉን። ብፍላይ ሉተራዊ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ድማ ንጽልዋ ነገስታት ሮማን፡ ናይ ቫቲካን ጳጳሳትን ኣርዒዱ፡ ኣብ መስርሕ ምዕባለ ውሉድ ውሉዱ ንኣዳም፡ ንዘመናት ከገልግል ንዝጸንሐ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝገደፈሉ’ብሉን፡ ካብ ድቃሱ ኣበራቢሩ፡ ብጻዕቅን ብጻዕርን ናይ ተሓድሶ ማይ ማይ ክሳብ ዝብል’ዩ ጌሩዎ። እዚ ብርቱዕ ለውጢ’ዚ፡ ሽሕ’ኳ ካብ ዝጥንሰስ ክሳብ ሕጂ 500 ዓመታት እንተ ተፈቕዱ፡ ብቐሊሉ ዝርዳእን ዘረዳድእን ኣይኮነን ምስጢሩ። ስለ ዝኾነ ድማ ጽልዋኡ ኣብ ኤርትራ’ውን ከም ዓለሙ ኢዩ።
ምናልባት ንሰዓብቱን ኣመንቱን ዝህቦ ትርጉም እንድዒ’ምበር፡ መጽሓፍ ቅዱስ ናብ ትግሪኛ ስለ ዝተርጎመ፡ ወይ ድማ ብጋንታን ብመስርዕን ተወዲብካ ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘተባባዕ ኣገባብ ኣምልኾ ኣምላኽ ስለ ዝመሃረ፡ ሃይማኖትን ቃልሲ ኣንጻር መግዛእትን ዘላፍን ናይ ጽድቂ ፖለቲካ ኔሩዎ ዘስምዕ ኣይመስለንን። መን’ፈልጥ ግን ከም’ቲ ንሕና ንዝበደሉና ንሓድገሎም ንኣና ድማ በደልና ሕደገልና በጃኻ .. ዝብል ትምህርቲ ወለ’ዝጊ ኣቐዲሙ ፍቕርን ሰላምን ይዘርእ እንተኔሩ ወለ’ዝጊ ኣለዎ ባዕሉ።
ምናልባት ጉዳይ ጽድቅን ኩነኔን ንወለ’ዝጊ ገዲፍካ፡ ብሚዛን ዓይኒ ደቂ ሰባት ክረአ እንተኾይኑ ግን፡ ቅድሚ ምስፍሕፋሕ ሉተራዊ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝነበረ ሃይማኖታዊ ልማድ በቶም ዝምልከቶም ሰባት፡ ማለት’ሲ ትምህርተ መለኮት ዘጽንዑ ጥራይ ዝምእከል ሕዛእቲ’ዩ ዝነበረ። እቲ ናይ ትምህርቲ ዓይነት ድማ ካብ’ቶም ኣዝዮም ልዑላት ዝበሃሉ ናይ ሞያ ትምህርቲ፡ ማለት ሕክምናን ሕግን ንላዕሊ፡ ንፉዓት ተመሃሮ ዝመርጽን ዝነውሐ ግዜ ዝወስድን ናይ ትምህርቲ ዓይነት’ዩ ኔሩ። ብሓጺሩ’ሲ ኣመሃህራ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ብዝተመስከረሎም ሊቃውንቲ ዝምእከል ክቡርን ሕፉርን’ዩ ኔሩ። ምናልባት ካብ’ቲ ቅቡልን ልሙድን ዝነበረ ኣተሓሕዛ፡ ውጽእ ዝበለ ዝምባለ እንተተራእዩ ከኣ ምስ ክሕደትን ውግዘትን’ዩ ዝስራዕ ዝነበረ።
ምስ ክስተት ናይ ሉተር ትምህርቲ ግን፡ ምትርጓምን፡ ባዕልኻ ምንባብን ዘተባብዕ ንፋስ ስለ ዝነፈሰ፡ ቅርንጫፋት ደኣ በዚሖም’ምበር ናይ ለውጢ መጠኑስ እዝግዮ ዘብል’ዩ። ሕጂ ድማ ንሓዋሩ ናብ እንዳ ወለ’ዝጊ ዝወስድ ናይ ድሕነት ጎደና ዝጸርግ ይግበሮ’ምበር፡ መዓርግ ሃለቃ’ኳ ዘይለበሱ ሰበኽቲ መሊኦም’ዮም። ነዞም ሰበኽቲ እዚእቶም ፍሉያት ዝገብሮም፡ ንማእሰርትን መግረፍትን ዘይፈርሑ፡ መጽሓፎም ክግንጽሉ ግዜን ኩነታትን ዘይጸናተዉ ምዃኖም’ዩ። ኣብ ሳዋን መዓስከር ስደተኛታትን መጽሓፍ ቅዱስ ንምግንጻል ዘርእይዎ ትብዓት ከኣ ኣዝዩ ዝድነቕ’ዩ። ብፍላይ ኣብ’ቲ ጽንኩር መድረኽ ምስኦም ዝወዳደር ናይ ቀሺ ተዋህዶ ወይ ድማ ናይ ቀሺ ካቶሊኽ ትምህርቲ የልቦን’ኳ እንተዘይተባህለ፡ እንተ’ልዩ’ውን ጽምዋ መሪጹ ዝምህለል ከኣ ይኸውን’ምበር ዋዕ ኢሉ ዝዝምር ኣይመስለንን።
ብንጽጽር እንክረአ ብሸነኽ ተዋህዶን ካቶሊክን ደሚቑ ዝረአ፡ ንትምህርተሃይማኖት ምስ ዕለታዊ ናብራ ዘተኣሳስር ጻዕርታት ዳርጋ ተመሳሳሊ ኢዩ። ሕልፍ ሕልፍ ኢሉ ውልዕ ጥፍእ ዝብል ፍጻመታት እንተዘይኮይኑ፡ ንህሉው ኩነታት ኣብ ሚዛን ዘእቱ፡ ብዛዕባ ምኹስኳስ ባህልን ወግዕን ናይ ህዝብታት፡ ቤተ ክርስትያን ንመዋእል ሒዛቶ ዝነበረት ክብርን ሚዛንን ብፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ክበርስ እንከሎ ዘርኣይዎ ናይ መሪሕነት ተራ ብዙሕ ዝነኣድ ኣይኮነን። እዚ ዝምባለ’ዚ ፈጢርዎ ዘሎ ናይ መሪሕነት ሃጓፍ፡ ኣብ ምስዕራር ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ዝተጻወቶ ግደ ቀሊል ኣይኮነን። ብርግጽ ግን ኣብ ስደት፡ ብፍላይ ህዝቢ ኣብ ዝተኣከበሉ ቦታት ሰስዒቦም ቤተ ክርስትያን ምህናጽን ትምህርተ ሃይማኖት ምክትታልን ከተባብዑ ይረኣዩ እዮም። ካብኡ ሓሊፎም ግን ተዋህዶ ብመናድቕ ፒራሚድ ናይ ግብጺ ተኸዊሎም፡ ካቶሊክ ድማ ብድሕሪ ዲፕሎማስያዊ ሓጹር ናይ ቫቲካን ኣዝጊቦም፡ እታ ዘላ ኣብኣ’ላ፡ ዝብሉ’ዮም ዝመስሉ’ምበር፡ ሕዳር ጽዮን ኣመኽንዮም ኣኽሱም ክቕልቀሉ ወይ ድማ ቀብርን ምብጻሕን ኣመኽንዮም ምስ ናይ ጎንደር መማህርቶም ሓቢሮም ክምህለሉ ክሳብ ሕጂ ብወግዒ ኣይተራእዩን።
ናይ ኣልጀሪስ ውዕል ክሳብ ዝትግበር ኣብ ገበላ እንዳ ዝናን ባህታን ተዓጽዮም ዝምህለሉ’ዮም ዝመስሉ። ስለ’ዚ ድማ’ዩ ኣብ ኤርትራን ኣብ ኢትዮጵያን፡ ብፍላይ ኣብ መንእሰያት፡ እንዳ ሉተር ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ ተመርኲሶም እንከስፋሕፍሑ እንዳ ካቶሊኽን ተዋህዶን ግን ብመቖምያን ብጸናጽልን ምስ ደቂ ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ክፈሓፍሑ መላእኽታት ዘሰክሑ ዝመስሉ ዘለዉ።
ኤርትራውያን ከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና!
ምጥርጣር ስለ ዘመራምር፡ እናሓንሳብ’ሲ ምጥርጣር ክሳራ’ብሉን’ሞ፡ “ሽሕ’ኳ ሉተር ዘቐራን ስሓቕን ዝፈቱ እንተነበረ፡ ምስ ኣቐራርባ ጀርማናውያን ሰፊኑ ዝርከብ፡ ስብከት ዝመስል ናይ ምብህሃል መልክዕ፡ ባይታ ካብ ዘጣጥሑሉ ሊቃውንቲ ሓደ ንሱ ኢዩ። ክሳብ ሕጂ’ውን ጀርመናውያን፡ ክንዛረብ እንከለና ጽን ኢልኩም ስምዑና ብዝመስል ኣቐራርባኦም ብቐሊሉ’ዮም ዝልለዩ ይበሃል’ዩ። (1፡45)
እዚ ከም’ዚ ዝመስል ሉተራዊ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ፡ ምስ ፖለቲካዊ ጻዕርታት ቀዳማይ መራሕመንግስቲ ኤርትራ ተድላ ባይሩን ናይ ስልጣን መሃላልኽቶም ዝነበሩ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያምን ኣዛሚድካ ክንበብ እንተተፈቒዱ፡ ናይ ክልቲኦም ናይ ሓባር ረቛሒ ይመስል’ዩ፡ እንተበልኩ ብዙሕ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። ምኽንያቱ’ሲ ሽሕ’ኳ “ካብ 1933 ኣትሒዞም ዝፋለጡን፡ ኣብ ሉተራዊት መንጌላዊት ቤተክርስትያን ንናይ ሓባር ዕላማ ዝዋስኡን’ዮም ኔሮም።” (10፡ 65) እንተ ተባህለ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዕዞ ኣብ መንጎኦም ዝሓለፈ ምትህልላኽ ዝናፈቕ ታሪኽ የብሉን። ምናልባት’ውን እታ ሕልፍ ሕልፍ ኢላ እትለዓል ኤርትራውያን ከይንሰማማዕ ተሰማሚዕና ትብል፡ ናይ ኣዘራርባ ጎደፋ፡ ተባሂላ እንተኾይና’ሲ፡ ልዕሊ ኹሉ ካብ ናይ ክልቲኦም መራሕትን ጸሓፍትን ምፍሕፋሕ ተደቒላ ከይትኸውን ዘየጠራጥር ኣይኮነን።
ዝኾነ ኾይኑ ናይ ሃይማኖት ቀንዲ ዕላማ መንገዲ መንግስተ ሰማያት ምሕባር’ዩ ዝበሃል’ኳ እንተኾነ፡ በ’ተሓሕዛ ገለ ተበለጽቲ ናብ መማቕርቲ ዕላምኦም ተቐይሩ፡ ንደቂ ኣዳም ፈላልዩ፡ ናይ ውግእን ጽልእን ጠንቂ ክኸውን ብተደጋጋሚ’ዩ ኣብ ታሪኽ ዝንጸባረቕ። ኣብ ኤርትራ’ውን መስርሕ ናይ ምግዳል ሱር ክሰድድ እንከሎ ሃይማኖት ዝተጻወቶ ግደ፡ ንዜጋታት ከከምእነቶም ዝትርጎም ይኹን ደኣ’ምበር፡ ኣብ’ቲ ናይ ሓባር ዕላማ ዘሕደሮ ጽልዋ ቀሊል ከምዘይነበረ ዘዘኻኽር ትዕዝብቲ ኣብ ታሪኽ መሊኡ’ሎ ንምባል’የ እዚ ኹሉ ጸብጻብ ተር ኣቢለዮ።
ብሓፈሽኡ ግን ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ናይ ሃይማኖት ዓይነታት ቀደም ካብ’ቲ ወግዓዊ ሃይማኖቱ ተዋህዶ ዝነበረ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ማለት’ሲ ካብ ደቂ ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ምእንቲ ክርሕቁ ዝጀመርዎ ናይ ህልኽ ጉዕዞ፡ ንጻዕሮም፡ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ዝመስል ድሙቕ ሕብሪ ቀቢኦም ከም መሳለጢ ዕላምኦም ተጠቒሞሙሉ እዮም። ይኹን ደኣ’ምበር እቲ ከምኡ ዝመስል ናይ ሃይማኖት ጉልባብ ምስ መስርሕ ምዕባለ ውሉድ-ውሉዱ ንኣዳም ዝተተሓሓዘ ስለዝኾነ ኣብ ኤርትራ በጺሑ ዘገርም የብሉን። እንተ’ቲ ምምማይ ግን ዕዮ ገዛ ደቂ እዋን’ዩ። ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ ብታሪኽ ዝተወርሰ ናይ ባህሊ ሰንሰለት መሰረት ብምግባር፡ ንተዋህዶ ሃይማኖት፡ ምስ ኢትዮጵያ (ጸላኢ) ዘመሳስላ ትሕዝቶ ኣድሚቕካ፡ ከም መሳለጢ ፖለቲካ ናይ ጸላኢ ምቕራባ ቀሊል’ዩ ዝነበረ።
ስለ’ዚ ድማ’ዩ ብሕጂ’ውን ኢትዮጵያን ጸላእን ፈላሊኻ ምርኣይ ዓቢ ናይ ለውጥን ዕርቅን መሳለጢ ክኸውን ዝኽእል።
ምናልባት ኢትዮጵያ ንተዋህዶ ሃይማኖት ትህቦ ዝነበረት ሚዛን ምዝኽኻር ዝሕግዝ እንተኾይኑ ከኣ፡ እዛ ትስዕብ ናይ ታሪኽ ሓቂ ምሕዋስ እንታይ ክብል ኢሉ። “ሃጸይ ምንሊክ ኣብ 1881 ዓ.ም. ምስ ጣልያን ካብ ዝተፈራረሙሉ ናይ ውጫለ ውዕል፡ ዓንቀጽ ኣርባዕተ፡ ደጋታት ናይ ሓማሴን እንኮላይ ኣስመራ ንጣልያን ሂቦም ከብቅዑ፡ ገዳም ደብረ ቢዘን ግን፡ ርስቱን ጉልቱን ከይተረፈ፡ ከም ቀደሙ ናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ርስቲ ኮይኑ ክቕጽል’ዩ። ይብል’ሞ፡ ኢትዮጵያ ንወተሃደራዊ ኣገልግሎት ከተውዕሎ ግን ኣይትኽእልን’ያ።” ይውስኸሉ። (8፡ 181) ዝገርም’ዩ! እንዳ ሃጸይ ምንሊክ ውዕል ውጫለ ፈሪሞም ንፈረንጂ ስለ ዝሸጡና ምስ እዚኣቶም ከመ’ዓልካ ይትረፈና ዝብል ናይ ህልኽ ፕሮፓጋንዳ እንተዘይኮይኑ፡ ሓደ’ጽሕፍ ሓደ’ጸንሓለይ ዝመስል ጥበብ ከም ዝነበሮ እቲ ውዕል መኣስ ተገንዚብና።
ዝኾነ ኾይኑ ኣብ’ዚ ዝምባለ’ዚ ዝተባህለ ተባሂሉ፡ ክርሳዕ ዘይብሉ ናይ ፖለቲካ ሜላ’ሎ። መንግስታት ናይ ኢትዮጵያ እንተኾኑ’ውን፡ ንተዋህዶ ሃይማኖት ዝሓቖፈሉ ምኽንያት፡ ኣብ ባህልን ምንብባርን ናይ ብዙሓት ሱር ስለ ዘለዎ፡ ህዝብታት ዝጥርነፉሉ ሰንሰለት ምእንቲ ክረኽቡ’ምበር፡ መቐረት መንግስተ ሰማይ ኣህሪፍዎም ወይ ድማ እሳተ ነበልባል ገሃነመ እሳት ኣፍሪሕዎም ኣይኮኑን። ከምኡ’ውን እዞም ሓዲሽ ኣገባብ ናይ ሃይማኖት ሒዞም ብጥንታዊነት ናይ ቋንቋ ግዕዝን ኣገባብ ኣቐራርባ ትምህርተ ሃይማኖት ናይ ተዋህዶን እናተወራዘዩ ናብ ህዝቢ ዝቐረቡ ሰበኽቲ፡ ህዝቢ ኤርትራ መንግስተ ሰማይ ዝኣትወሉ ሓዲሽ መንገዲ ከጣጥሑ ድቃስ ስለዝሰኣኑ ኣይኮኑን። ሱቕ ጥዑም!
ምስ ጻዕርታት ምስናዕ ኣማራጺ ሕብረተሰብ ዘይቃዶ ኮይኑ’ምበር፡ ምስ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ናይ ባህልን ሃይማኖትን ናይ ሓባር ረቛሒ፡ ዶባት ናይ ጽልእን ቅርሕንትን ሰጊሩ፡ ፍቕርን ሰላምን ከስፍን ዝኽእል ናይ ምንብባር ዑቑር ሓይሊ ኣለዎ። ስለ’ዚ ድማ እዮም ዶክተር ደጃዝማች ዘውደ ገብረስላሰ፡ “ካብ ኣካላውን ንዋታውን መኸተና ንላዕሊ፡ ሓድነትና ብዝተፈላለዩ ኣጋጣምታት ከምዘይናወጽ ጠሚሩ ከነባብሮ ዝጸንሐ ሓይሊ፡ ጸሎት ቅዱሳት ኣቦታትናን ናይ’ቶም ብሓባር እንዝክሮም ጻድቃናትን ኢዩ። እዚ ጸጋ’ዚ መንገድና ከይሰሓትና ክሳብ’ዛ በጺሕናያ ዘለና እዋን ኣብጺሑና ኢዩ። ሎሚ ግን ብባዕዳውያን’ኳ ዘይተፈተነ ተርእዮ፡ ኣብ ናጻ ኤርትራ፡ እሞ ድማ በ’እዳው ብትውልዲ ዝብጽሑና መራሕቲ፡ እቶም መሰረታውያን ናይ ዝምድናና መትኒታት ሓንቲ ብሓንቲ ይቕንጠቡ ኣለዉ። ውጽኢቱ ድማ ምድምሳስ ታሪኽ ናይ ኣቦታትና ዘስዕብ ኢዩ። ንኣና ነዞም ብሂወት ዘለና ድማ ዘሕፍር’ዩ።” (8፡ 182) ክሳብ ምባል ዘማርሩ። ስለ’ዚ መንፈሳውን ባህላውን ርስቲ ናይ ተዋህዶ ሃይማኖት፡ ህዝብታት ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ንምቅርራብ ካብ ደውል ምድዋልን መጥቅዕ ምህራምን ሓሊፉ፡ መዓጹ ቤት ጽሕፈታት እንዳ ኢሳያስን እንዳ ጃማይካን ዝኹሕኩሕ ኣይመስልን’ዩ።
መንግስቲ ኤርትራ!
መንግስቲ ኤርትራ ዝብል መጸውዒ ስም ክሳብ ሕጂ ክንደይ ግዜ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ ሰፊሩ ከምዘሎ ሃሰስ ምባል እንተ ተፈቒዱ፡ ካብ’ዛ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን ትፍለ መንግስቲ ኤርትራ ትበሃል ኣብ ታሪኽ ኔራ እንተኾይና ዕድምኣ ክንደይ፡ መልክዓኸ እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ ብዙሕ ዘካትዕ ኣይኮነን። ብፍላይ “ብዘመን ተድላ ባይሩ ዝፍለጥ ካብ 1952 – 1955 ዝዝርጋሕ ቀዳማይ ክፋል ናይ እዋን ፈደረሽን፡ ኣብ ኤርትራ ውሑድ መዳርግቲ’ዩ እንተሃለዎ።” (7፡ X) እዚ መዳርግቲ ዝውሕዱዎ ዝበሃለሉ እግሪ ምትካል መንግስቲ ኤርትራ ዝወሃቦ ትንታነ ንጸሓፍቲ ናይ ታሪኽ ከከምዝጥዕሞም ዝንጸባረቕ’ኳ እንተመሰለ፡ ኣበ’ገላልጻ ሱር-መሰረቱ ድሙቕ ፍልልይ ዳርጋ የብሉን። ብኣብነት ንምዝካሩ፡
ጀራልድ ከነዲ ትረቫስኪስ፡
“ጀራልድ ከነዲ ትረቫኪስ ኣብ ግዜ እንግሊዝ ብናይ ስራሕ ኣጋጣሚ ናይ ቀረባ ተዓዛቢ ክኸውን ዕድል ዝረኸበ ጸሓፋይ ኮይኑ፡ “ጥልያን ካብ’ዝን ካብ’ትን ቀነጣጢባ’ያ ንኤርትራ ፈጢራታ ይብል’ሞ፡ ንዝተፈላለዩ ህዝብታት ካብ መበቆሎምን ካብ ታሪኾምን በቲኻ ምስ ኣኻኸበት’ሲ፡ ነቲ ዝኣከበቶ ኣካላት ኣላጊባ፡ ኤርትራ ብዝብል ስም ኣጠመቐቶ።” (5፡ 8) ይምልኣሉ። ብኻልእ ኣበሃህላ ኣብ ኤርትራ ሓዲሽ ሕብረተሰብ ናይ ምስናዕ ሜላ፡ ቅድሚ እንዳ ዝናን ባህታን፡ ኣብ ግዜ ጥልያን ማለት’ሲ ካብ ግዜ ምፍጣር ናይ ኤርትራ ኣትሒዙ ዝተፈተነ ጻዕሪ ኢዩ። ስለ’ዚ ድማ’ዩ ኣበጋግሳ መንግስቲ ኤርትራ “ ...ውሑድ መዳርግቲ’ዩ እንተሃለዎ።” ክሳብ ምባል ዝተበጽሐ።
ዶክቶር ደጃዝማች ዘውደ ገብረስላሰ።
“ጥልያን ንምልእቲ ኢትዮጵያ ወሪራ ምስተቖጻጸረት (1936 -1941)፡ ንኤርትራን ትግራይን ከም ሓንቲ ምምሕዳር (ጠቅላይ ግዛት) ቆጺራ ተመሓድራ ከምዝነበረት ክርሳዕ የብሉን።” (8, 58) ይብሉ’ሞ፡ “እንግሊዝ ንጥልያን ምስ ሰዓረታ ግን፡ ናብ’ቲ ብ1928 ዝነበረ ናይ ዶባት መልክዕ መሊሳ፡ ን10 ዓመታት ኣመሓዲራቶ።” ብምውሳኽ ብሓፈሽኡ ዝምድና ህዝብታት ናይ ክልቲኡ ሸነኽ ሩባ መረብ ብፍላይ ድማ ጉዳይ ኤርትራ ኣብ ምብቋሉ እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ ይሕብሩ።
ማርቲን ፕላት ዝበሃል (እንግሊዛዊ) ናይ ነዊሕ እዋን ተኸታታሊ ምዕባለታት መስርሕ ናይ ምግዳል፡ እዚ ዝስዕብ ናይ ታሪኽ ትዕዝብቲ ይምልኣሉ። “እንግሊዝ ንጣልያን ብወተሃደራዊ ዂናት ስዒራ ካብ ኤርትራ ምሰ’ባረረታ፡ ፈለማ’ኳ ከም’ታ ካብ ጥልያን ዝወረሰታ መልክዕ ኣትሒዛ’ያ ክትምልምላ ፈቲና ኔራ። እንተኾነ ግን ነዊሕ ኣይወሰደላን። ዝተዓዘበት ምስ ተዓዘበት፡ ንኤርትራ ዝኸውን ሓዲሽ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል ኣርቂቓ፡ እዞም ጥልያን ካብ’ዝን ካብ’ትን ኣኻኺቡ ኤርትራ ኢሉዎም ዘሎ ህዝብታት ከከም መሰረታዊ ምምስሳሎም ሰሪዕካ ምስ መበቆሎም እንተተኣኻኸቡ ይሕሾም ዝብል ወረቐታ ናብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም ለኣኸቶ። ሕቡራት መንግስታት ግን ንሓሳባት እንግሊዝ ነጸጎ። ካብኡ እንግሊዝ ቀልጢፋ ትዕግስታ ስለዝወድአት “Britain, fed up with attempting to resolve the future of Eritrea, turned the issue over to the UN.” ንጉዳይ ኤርትራ የለኹላን ኣነ ብምባል ናብ ሕቡራት ሃገራት ዓለም ኣመሓላለፈቶ። (5፡ 11) ይብል። ብጉዳይ ናይ ኤርትራስ እንግሊዝ’ኳ ተውሳኺተይ ኢሉ ዝውድአ ዓቕሉ፡ ዓቕሚ መኣስ ኮይኑ ስኢኑ። እንታይ ደኣ?
ደጃዝማች ገብረዮውሃንስ ተስፋማርያም፡
“ኣብ’ቲ እዋን ካብ ላዕለዎት መራሕቲ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝነበሩ እዮም። ... እቲ ሽዑ ዝነብረና ኣተሓሳስባ፡ ሕብረት ዝብል ይኹን ናጽነት ዝብል ይኹን ካልእ ዝብል፡ ናይ ጽልኢ ስምዒት ደኣ’ምበር ዝኾነ ሰብ ኣዕሚቑ ሓሲቡ፡ ኣእሚሩ ገይሩዎ ክበሃል ኣይከኣልን። በዚ ግብጺ ናተይ ትብል፡ በዚ ጣልያን ናተይ ትብል፡ በዚ እንግሊዝ ፖለቲካኡ ጌሩ ክፈላልየና ምስበለ፡ እቲ ምርጫና ኮይኑ ዝረኸብናዮ ምስ ኢትዮጵያ ምሕባር ኢዩ ኔሩ።” (6፡ 82) ብምባል፡ ከይብሉኒ ዘይብሉ ምሳሎም ይሕውሱሉ።
ዝኾነ ኾይኑ ምስ’ዚ ናይ ክቡር ደጃዝማች ገብረዮውሃንስ ምርጫ ዝሰማምዑ ዝነበሩ’ሞ፡ ነዛ ናይ’ንዳ ዝናን ባህታን መንግስቲ ኤርትራ ዘርከቡላ ኣቦታት ብዙሓት ኣይኮኑን። ካብ’ቶም ዘርከቡ ድማ ብዛዕባ ናይ ትማሊ ውዕሎኦም ካብ ምምስካር ሱቕ ጥዑም መሪጾም ካብ ታሪኽ ዝረሓቑ ውሑዳት ኣይኮኑን። እዚ ናይ ደጃዝማች ገብረዮውሃንስ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ከም መምዘኒ እንተተወሲዱ ግን፡ ቤተሰብ እንዳ ባይሩ ካብ ዝነበሮም ተመኩሮ ነቒሎም ኣብ ምንጻፍ ሓሳባት ዝምድና ኤርትራን ኢትይጵያን ታሪኽን ባህልን መሰረት ዘለዎ’ሞ ንረብሓ ህዝብታት (shared interests) ዘነጽር መንገዲ ሰላምን ራህዋን ክምህሩ’ዩ ትጽቢት ዝግበረሎም እንተበልኩ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። ከመይ’ሲ “ከም መራሒ ማሕበር ፍቕሪ ሃገርን፡ ከም ቀዳማይ ሕሩይ መራሒ መንግስቲ ኤርትራን፡ ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣቦይ ዝተጻወቶ ተራ ወሳኒ’ዩ (central) ዝነበረ፡ ክሳብ ምባል ይበጽሕ’ዩ ጸሓፋይ ኣብ ገጽ 20 ናይ’ዛ ሓዳስ መጽሓፍ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዘመን ተድላ!
“መራሕመንግስቲ ተድላ፡ ኣባል ማሕበር ፍቕሪ ሃገር (1946)፡ ኣባል ማሕበር ኣንድነት (1952) ከም ዝነበሩ ድሕሪ ምጽብጻብ፡ ንመዓርግ መራሕ መንግስቲ ተሓርዮም ቀዳመይቲ መንግስቲ ኤርትራ መስረቱ። (10, 11) “ብፍቓዶም ካብ ስልጣኖም ምስ ወረዱ ድማ፡ ኣብ ስዊድን ናይ ኢትዮጵያ ለጋስዮን ሚኒስተር ከምኡ’ውን ኣባል ቤት ምኽሪ ወሰንቲ ሕጊ ኮይኖም ክሳብ 1958 ኣገልጊሎም።” (8, 266) ቀጺሎም ብ1966 ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተጸምበሩ’ሞ፡ ክሳብ 1972 ብመዓርግ ምኽትል ፕረሲደንት መርሑ።” (10, 11) ቀዳማይ መራሕመንግስቲ መንግስቲ ኤርትራ ካብ 1946 ክሳብ 1972 ዘሕለፍዎ ናይ ስራሕ ተመኩሮ ብዙሕ ናይ ኣቕዋም ለውጢ ዘለዎ’ዩ ዝመስል።
ኣብ ኤርትራ መንግስቲ ኤርትራ ዝመርሑሉ እዋን ግን ሓጺርን ቅሳነት ዘይነበሮን’ዩ። ብኣብነት ንምዝካሩ፡ ናይ እንግሊዝ ቆንስል ዎርልድ-ስሚዝ ከም ዘዘንትዎ ኣብርሃ ተሰማ “ንመራሕ መንግስትነት ምስ ተድላ ባይሩ ተወዳዲሮም ምስ ተሳዕሩ ድምጾም’ኳ እንተዘየስምዑ፡ ብደገፎትምን ሰዓብቶምን ኣቢሎም ኣንጻር ተድላ ጎስጒሶም ዝብል ሕሜታ ተናፈሰ። .... ተግባራቶም ሃይማኖትውን ኣውራጃውን መልክዕ ኣለዎ ስለ ዝተባህለ’ሞ ናብ ኣእዛን ተድላ ኸኣ ስለ ዝበጽሐ፡ ተድላ ተቐየሙ። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ፡ ብቕዓት ኣብርሃ ዘየካትዕ ክንሱ፡ ኣብ’ቲ ሓዲሽ መንግስቶም ቦታ ነፈግዎም።” (7፡ 443)
ኮሚሽነር ፖሊስ ክራክነል፡ “... ንሓረጎት ኣባይ ብዛዕባ ደጊያት ኣብርሃ’ውን ኣዛረቦም። ኣብ’ቲ ዘረባኦም፡ ኣብርሃ ተሰማ “ወገናዊ ፖለቲካ እናፈጠረ፡ ንኤርትራ መግልጺ ዘይርከቦ ማህሰይቲ የውርደላ ኣሎ” ክብሉ ሓረጎት ተዛሪቦም ነበሩ። ብኣዝዩ ተሪር ቃላት ድማ፡ ኣብርሃ ዘተኣታተዎ ናይ ወገን ፖለቲካ፡ ንምዕራዩ ነዊሕ ግዜ ክወስድ ምዃኑ ገለጹሉ።” (7፡ 445)
ናይ ደግያት ኣብርሃ ተቓውሞ ብኸም’ዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ኣገላልጻ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ ሰፊሩ’ሎ። ናይ መራሕ መንግስቲ ተድላ ባይሩ ግብረ መልሲ ድማ፡ “ብ24 ጥቅምቲ 1953፡ ምሸት ከባቢ ሰዓት 10.00 ኢያሱ ተሰማ ሓዎም ንደግያት ኣብርሃ ምስ ሚካኤል ወለላ ኣብ ኣፍ ደገ ሲነማ ኦድዮን ንመራሕ መንግስቲ ክቐትሉ ፈቲኖም ተባሂሎም ብፖሊስ ተታሕዙ። ኣብ’ቲ ማእሰርቲ ዝተፈጸመሉ ኣፍ ደገ ሲነማ ኦድዮን መኪና መራሕ መንግስቲ’ምበር ንሶም ባዕሎም ኣይነበሩን። .... ንጽባሒቱ ብ25 ጥቅምቲ 1953፡ ደግያት ኣብርሃ ካብ ደቀምሓረ፡ ወዶም ኣስበሮም ኣብርሃ ድማ ካብ ኣስመራ ኣሰሮም ሰዓቡ። (7፡ 446)
“ቆንስል ብሪጣንያ ዎርልድ-ስሚዝ ሚካኤል ወለላ፡ ብ23 ጥቅምቲ ማለት 24 ሰዓታት ቅድሚ’ቲ ፈተነ ተገይሩ ዝተባህለሉ ምሸት፡ ኣብ እንዳ ተድላ ባይሩ ከምዝተራእየን እዚ ድማ ብመርመራ ፖሊስ ከምዝተረጋገጸን ገለጸ። (7፡ 450)
ምእሳር ኣባል ባይቶ መንግስቲ ኤርትራ፡
“Public life in the Adis is organized around the democratic Baitos or assemblies; … in keeping with this tradition, the parliament of Eritrea is referred to as the ‘Baito Eritrea’. … Another important feature of the Baito is the standardized democratic procedure of its sessions..” ማለት’ሲ መልክዕ ፓርላማ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዓድታት ዝነበረ ደሞክራስያዊ ናይ ባይቶ ምምሕዳር ከም ዝመሳሰል ንምዝካር ባይቶ ኤርትራ ይበሃል ኔሩ። ይብል ጸሓፋይ ኣብ 241 ናይ መጽሓፉ።
እዚ ኣበሃህላ’ዚ ብዘየገድስ፡ ባይቶ ኣኤርትራ ጽኑዕ መሰረትን ምስ ህዝቡ ዝዋስኣሉ ድልዱል ሰንሰለትን ኣይነበሮን። ምኽንያቱ ወላ’ቲ ሕገ መንግስቲ ናይ ኤርትራ ተባሂሉ ክጥቀስ ዝበሃግ ሕጊ’ውን፡ ሕቡራት ሃገራት ናይ ዓለም ኣርቂቑ፡ ኣብ ምትግባሩ ንደቀ’ባት ዘለማምዱ ክኢላታት ኣሰኪሙ’ዩ ናብ ኤርትራ ልኢኹዎ። ካብ’ቲ ኣብ ዓድታት ዘመሓድር ዝነበረ ሕጊ እንዳ’ባ ዝተቐድሐ ኣይኮነን። ትሕዝትኡ ድማ ይትረፍ ንህዝቢ ኤርትራ ንመብዛሕትኦም ናይ ባይቶ ኣባላት’ውን ዝርድኦም ኣይነበረን። ምናልባት ኣብ ከተማታት እንድዒ’ምበር ብዛዕባ ትሕዝትኡ ዝገልጽ ሓበሬታ ናብ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ኣይተባጽሐን። ዝኾነ ኾይኑ ኣብ እዋን ተድላ ደሞክራስያዊ ናይ ባይቶ ኣሰራርሓ እንተ ኔሩ፡ ባይቶ ኤርትራ ደኣ እንታይ ኮይኑ’ዩ ነዛ ትስዕብ ቀላል ፈተና ምሕላፍ ስኢኑ? “ኣዝማች ደሓር ደጊያት ገብረኪዳን ተሰማ’ውን ክእሰሩ’ኳ እንተ ተደልየ፡ ኣባል ባይቶ ኤርትራ ስለዝነበሩ፡ ፍቓድ ባይቶ ምውሳድ ኣድለየ። ፖሊስ ኤርትራ ድማ ብ25 ጥቅምቲ ሰንበት መዓልቲ ትእዛዝ ከፈጽም ብደብዳቤ ፍቓድ ሓተተ። ኣቦ መንበር ዓሊ ረድኣይ ባይቶ ውሳነ ክሳብ ዝህበሉ፡ ግዝያዊ ፍቓድ ይፈቕዱ’ሞ ገብረኪዳን ተሰማ’ውን ንጊዜኡ ተታሕዙ።
ባይቶ ናይ ቀዳመ-ሰንበት ዕረፍቱ ምስ ወድአ፡ ዓሊ ረድኣይ ነቲ ጉዳይ ብ26 ጥቅምቲ ኣብ መጋባእያ ኣቕረብዎ። .... ባይቶ ድማ ኣብ ልዕሊ መራሕ መንግስቲ ዝተፈተነ ሓደጋ ኮነነ። ንናይ ፖሊስ ተግባር ድማ መጎሰ። .... ድሕሪ ብዙሕ ክትዕ፡ እቲ ዝድለ ቑጽሪ ስለዘይተረኽበ፡ እቲ ናይ ማእሰርቲ እማመ ወደቐ።
ከምዚ ምስ ኮነ ተድላ ባይሩ ባዕሎም ናብ ዓሊ ረድኣይ ብ27 ጥቅምቲ “ ... ናይ ሃገርና ኤርትራ ጸጥታ ንምሕላው ... ኣዝማች ገብረኪዳን ተሰማ ኪተሓዙ ዘድሊ ስለዝኾነ፡ ... ባይቶ ኤርትራ .... ብዘይወዓል ሕደር ስምረትኩም ክትህቡ ኣተሓሳስበኩም ኣለኹ።” ዝብል ደብዳቤ ይጽሕፉ’ሞ፡ ብ29 ጥቅምቲ እቲ ደብዳቤ ኣብ ባይቶ ተነቢቡ፡ 46 ኣባላት ጥራይ ኣብ ዝተረኽቡሉ መጋባእያ እቶም ኣባል ንኽእሰሩ ብብልጫ ድምጺ ተወሰነ። ብኡ መሰረት ድማ ተኣስሩ።” እዚ ስጉምቲ’ዚ ብቕዓት ናይ’ቲ ባይቶ ዝምስክር’ዩ።
ብ28 ጥቅምቲ .. ኣመሪካዊ ቆንስል ክላርክ ምስ ኮሚሽነር ክራክነልን ዋና ዓቅቤ ሕጊ ኤርትራን ተራኸበ። ... ክራክነልን እቲ ጉዳይ ናብ ክፉት ቤት ፍርዲ እንተቐሪቡ ክዕወት ከምዘይክእልን ተመሊሱ ከጥቅዖም ከምዝኾነን እናማኸሮም እንከሎ፡ ቀልጢፉ ኽሲ ንኽቐርበሉ ባዕሎም ተድላ ጸቕጢ ይገብሩሉ ከምዝነበሩ ተዛረበ።
“ደጊያት ኣብርሃ፡ ገብረኪዳን ተሰማን ኣስበሮም ኣብርሃን ጥቓ ክልተ ወርሒ ምስ ተኣስሩ፡ ንሰኑይ 21 ታሕሳስ ቤት ፍርዲ ንኽቐርቡ ተቖጺሩ እንከሎ፡ ብቐዳም 19 ታሕሳስ ካብ ማእሰርቲ ተለቒቖም ንገገዝኦም ተሰዱ። ... ቤት ፍርዲ’ውን ከም ዝወጽእዎ ክኸዱ ኣጽደቐሎም። ... ኢያሱ ተሰማ ግን ብናይ ብረት ምሓዝ ክሲ 10 ዓመት ተፈርደ። እቲ ጉዳይ ብይግባይ ናብ ጠቕላሊ ቤት ፍሪድ ምስቀረበ ግን፡ ፕረሲደንት ቤትፍርዲ ሸረር፡ ክሳብ ሽዑ ዝተኣስሮ ይኣክል ብምባል ናጻ ለቐቖ። ... ኣቤት ጥበብ ናይ ፈረንጂ!
ዝኾነ ኾይኑ ብከም’ዚ ኣብ ላዕሊ ዝተዘከረ ኣሰራርሓ ዝዝከር’ዩ መልክዕ ምምሕዳር ባይቶ ኤርትራን መንግስቲ ተድላን። መራሕ መንግስቲ ነዚ ዝመስል ቅዲ’መራርሓ ሒዞም’ሲ፡ ኣብ ስራሕ ክብድ ዝበለ ፈተና እንከጋጥሞም፡ ስልጣኖም ዘልቅቕ ደብዳበታት የቕርቡ ከም ዝነበሩ ኣብ ገጽ 24 ከምኡ’ውን ኣብ ገጽ 284 ተመዝጊቡ’ሎ። እታ ቀዳመይቲ ከም ሰራዊት እንግሊዝ ተኸቲቦም ዘገልግሉ ዝነበሩ ወተሃደራት ሱዳን ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ካብ ዝተዋፈሩ ደቀ’ስመራ ምስ ቀተሉ እንክትከውን፡ “እታ ካልኣይቲ እንዳ ንጉስ ሃይለስላሰ ፈደረሽን ክፈርስ ምስ ወሰኑ፡ ነቲ ውሳነ ንምቅዋም ዝወሰድዋ ስጉምቲ ኢያ።” (8, 266) ብፍላይ ኣብ’ዛ ካልኣይቲ ስጉምቲ ዝርአ ኣዝዩ ዝገርም ኣገባብ፡ ነቲ ደሞክራስያዊ ስልጣንን ኣሰራርሓን ኔሩዎ ዝተባህለ ባይቶ ኤርትራ ኣኪቦም እንታይ ይሕሸና ክንዲ ዝብሉ ብመንገዶም ጎስጊሶም፡ ኣብ እንዳ ሲነማ ህዝቢ ኣኪቦም’ዮም ካብ ስልጣነይ እወርድ ኣለኹ ዝበሉ። ከም ርኢቶይ፡ እዚ ስጉምቲ’ዚ፡ ካብ ኣገባብ ምምሕዳር እንዳ ዝናን ባህታን ዝፈለ ኣይመስልን’ዩ። ሕሩይ ግን ነቲ ደሞክራስያዊ ክብሎ ዝጸንሐ ፓርላማ መንግስቲ ኤርትራ “ባይቶ ኤርትራ ካብ 1953 ጀሚሩ ንተግባራት መራሕ መንግስቲ ተድላ ናብ ዝቃወም መድረኽ’ዩ ተቐይሩ።” ይብሎ ኣብ ገጽ 76 ናይ መጽሓፉ። ዝኾነ ኾይኑ እቶም ብዙሓት ድዮም ምስ መራሕ መንግስቲ ምርድዳእ ስኢኖም ወይስ መራሕ መንግስቲ’ዮም ምስ ብዙሓት ምብህሃል ኣጊሙዎም እንድዒ፡ ኣብ መወዳእታ ግን ካብ ባይቶን ካብ ናይ ተድላ ርኢቶን ተኣኪቡ ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ሞትን ድኽነትን ዝሕሉ ሓሳባት ኣይተረኽበን። መራሕ መንግስቲ ተድላ ግን ብስዊድን ኣቢሎም፡ ክሳብ ካይሮን ደማስቆን ተሳጊሮም ናይ ጀብሃ ምኽትል ፕረሲደንት’ዮም ተሸይሞም።
ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንኢትዮጵያ!
ሕሩይ ብዛዕባ ኣገልግሎት ወደባት ናይ ኤርትራ ንኢትዮጵያ ኣብ ግዜ ዘውድን ደርግን ዝነበረ ኣተሓሳስባ፡ ሕጂ’ውን እቲ ናይ ቀደም ትርጉሙ፡ ትርጉም ዘለዎ ዝመስሎ’ዩ ዝመስል። ኣይትብከ እንድ’ዩ ዘብክየኒ ከምዝብሉ መሰልቲ፡ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ነቲ “ላሎ ላሎ ወደባት ዓደይ ይረኣየኒ’ሎ..” ዝድረፈሉ ዝነበረ ኣገልግሎት ዓሰብን ባጽዕን ንጎረባብትና ብምምሳሕ፡ ንርብዒ ዘመን ደም ካብ ዘንብዑና ዝስወጦም ኣይመስሉን’ዮም። ምናልባት ኣብ እርጋኖም ኣድላይነት ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንኢትዮጵያ ዘሕምሞም ክመስሉ ዝደልዩ እንተኾይኖም፡ ኣይኮነን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ’ውን ሰማዒ ዝረኽቡ ኣይመስለንን።
ብሓፈሽኡኣ ብዛዕባ ኣገልግሎ ወደባት ኤርትራ ንኢትዮጵያ ኣብ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል እንታይ ዝመስል ሰራውር ከም ዘለዎ ተዘኻኽር እዛ ትስዕብ ኣብነት እስኪ ክሕውስ። ናይ ራቢጣ መስራቲ ሓሳባት ዘርቀቑ ክቡር ሸኽ ኢብራሂም ሱልጣን፡ ኣበ’ተኣላልያ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ኣብ ታሪኽ ብዘመዝገቡዎ ሓሳባት ደጋጊምካ ምዝካሮም ዘይናቶም ምሃብ ዘስምዕ ኣይመስለንን’ሞ፡ ኣብ ጉባኤ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ካብ ዘስምዕዎ መደረ ክፋሉ፡ “ .. ኣብ ቅድሚ’ቲ ኮሞቴ ቀሪቦም መደረኦም ኣስምዑ። ... ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ኣገዳሲ ዝበሃል ናይ ሓባር ቑጠባዊ ረብሓታት’ውን የብላን። ድሕሪ ምባል ድማ ብጀኦግራፍያዊ መንጽር እንተኾነ’ውን፡ ካብ ወደባት ምጽዋዕን ዓሰብን ጂቡቲ ዝያዳ ከምዝጥዕማ ኣረደኡ። (6፡ 334-335) ብተወሳኺ ድማ፡ “እቲ ካብ ኢትዮጵያ ብብዝሒ ዝመጽእ .. ጣፍ እንተኾነ’ውን፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ከም ንቡር እኽሊ ዝጥቀመሉ ኣይኮነን። ብዝያዳ ዕፉንን መሸላን’ዩ ዝበልዕ። እዚ ኸኣ ኣብ ሃገርና መሊኡ’ዩ። (6፡ 502) ይውሱኹሉ። ከም’ዚ ዝመስል ኣረኣእይ መጻኢ ዕድል’ሲ ከመይሉ’ዩ ነጻላ ናይ ናጽነት ክውንዘፍ ክኢሉ ንእዋን ዝግደፍ ዕዮ ገዛ ኢዩ። ብሓፈሽኡ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ብዛዕባ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንኢትዮጵያ ከምዝዓጅቦም ዝምስክር ሓሳባቶም ብቐሊሉ ዝርከብ ኣይኮነን። ከመይ’ሲ እቲ ቃልሲ’ውን ኣንጻር ጸላኢ ተባሂሉ’ዩ ተቐይሱ።
ሕሩይ ግን “እዚ ብስም ባድመ ናይ መን’ያ ዝካየድ ዘሎ ወተሃደራውን አኮኖምያውን ኲናት’ውን መቐጸልታ ናይ’ቲ ካብ ግዜ ምምሕዳር እንግሊዝ ኣትሒዙ ዝነበረ ሕቶ ናይ ባሕሪ ኣፍ ደገ ንኢትዮጵያ ኢዩ።” ይብል ኣብ ገጽ 254, 259, 264 ናይ መጽሓፉ። ይኹን ደኣ’ምበር ሕጂ ኣብ’ዛ በጺሕናያ ዘለና እዋን ካብ ዝኾነ ጸሓፊ፡ ወይ ድማ ናይ ታሪኽ ተንታኒ ንላዕሊ ብዛዕባ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንኢትዮጵያ ክዛረቡ ዘየጸብቐሎም መራሕትን ምሁራትን፡ እቶም ንወደባት ዓሰብን ባጽዕን ቀቲሎም፡ ንመራሕቲ ናይ ጂቡቲ ድርብ ስረ ዘዕጠቑ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል’ዮም። ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ በዓል ጃማይካ’ኮ ብግብሪ ጥራይ ዘይኮነ ብቓላት’ውን ዝገደፉሉ የብሎምን ነቲ ፍልልይ ናይ ሓሳባት። ኣንቱም ሰባት ብሕውነት፡ ብሓይሊ፡ ወይ ብምስምምዕ ምንብባር ዘይከኣል እንተኾይኑ ምሳኻትኩም’ሲ፡ ይኹነልኩም ሕራይ፡ እንተደለኹም ኣግማል ኣስትዩሉ ንወደባትኩም ክሳብ ምባል ኣይተበጽሐን ድዩ? ብወተሃደራዊ ግጥም ንደርጊ ስዒርናዮ፡ ኣብ’ቲ ስዒቡ ዝቐጸለ ናይ ሓሳባት ጥምጥም ድማ ኢትዮጵያ ብዘይካ ወደባት ኤርትራ ከም ሃገር ክትቅጽል ኣይክትበቅዕን’ያ ንዝብል ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ቀቲልና’ዮ ኢና ክሳብ ምባል ኣይተበጽሐን ድዩ?
እቲ ዝገርም፡ እዚ ከም’ዚ ዝመስል ኣገላልጻ ናይ ህሉው ኩነታት፡ ተባሂሉ ካብ ዝበሃል ርብዒ ዘመን’ኳ እንተተፈቕደ፡ ብንጽጽር ክሳብ ሕጂ ኣብ ፍልስፍና እንዳ ዝናን ባህታን ነጊሱ ዘሎ ኣረኣእያ መጻኢ ዕድል፡ እዋኑ ዘሕለፈ ኣተረጓጉማ ብዛዕባ ናይ ወደባት ኣጠቓቕማ ሽታሕ ዘበሎ ፍልስፍና’ዩ። እዚ ፍልስፍና’ዚ ምስ ዘውድን ደርግን ኣብ ኢትዮጵያ ሰፊኑ ዝነበረ ኣረኣእያ፡ ማለት’ሲ ኢትዮጵያ ብዘይካ ኣገልግሎት ወደባት ዓሰብን ባጽዕን ከም ሃገር ክትቅጽል ከምዘይትበቅዕ ባዕላቶም ዘውድን ደርግን ምስክር’ዮም ዝብል ናይ ተበለጽቲ ሸፈጥ ዘሐንቀቖ ኢዩ። ዝገደደ ድማ ድሕሪ ናጽነት’ውን ነቲ ኣሎ ዝበሃል ናይ ባሕሪ ኣፍ ደገ፡ ኢትዮጵያ ከይትምንጥሎ ለይትን ቀትርን ሓለዋና ንቐጽሎ ዝመስል መጣጥሒ ስልጣኖም፡ ክሳብ ሕልፈቶም፡ ከም ናይ ዓወቶም መዳምቕቲ ኣምሲሎም ናብ እዋን ከቕርብዎ ሕፍር ዘይምባሎም’ዩ።
ብፍላይ ሕጂ ርብዒ ዘመን ምስ ናጽነት ዝገሃድ ዘሎ ክስተት፡ ወዮ ንመንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ኣብ ግብሪ ከውዕልዎ ዝጸገሞም ሜላ ንመራሕቲ ናይ ጂቡቲ ቀሊል ኮይኑ ድርብ ስረ ስለ ዘዕጠቖም፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ጂቡቲን ተፈጢሩ ዘሎ ምትእስሳር፡ ንዓሰብን ባጽዕን ምስ ኣዱሊስን ዙላን ዘመሓዝየን’ዩ ዝመስል። ኣይግበሮ። ድሮ’ኳ ማይን መብራህትን ኣበ’ስመራ ጠፊኡ፡ ጂቡቲ ግን ማይን መብራህትን ካብ ኢትዮጵያ ትረክባ’ላ ይበሃላ’ሎ። ስለ’ዚ ነዚ ለውጢ’ዚ ክግንዘብ ዘይደሊ’ሞ፡ ምስ ዘውድን ደርግን ዝተሳዕረ ናይ ሓሳባት ዓይነት እናዘመረ ዝቆጻጸ ብላይ ናይ ምግዳል ቋንቋ ኣይጣበቐሉን’ዩ ንህሉው ኩነታትና። ስለዝኾነ ድማ ኣብ’ዛ እዋን’ዚኣ ብዛዕባ ናይ ባሕሪ ኣፍደገ ንኢትዮጵያ ክምዕድ ዝፍትን ናይ ምግዳል ቋንቋ Ethiopia and Eritrea, a front row cover at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution ምስ ዝብል ንለውጥን ዕርቅን ዝቛምት ምሩጽ ኣርእስቲ ዘላፍን ምብልሓት የብሉን። መሰታ ዘውድን ደርግን’ዩ’ሞ፡ ኣሰር መሳትኡ እንተሰዓበ’ሕሾ። ሓዲሽ ሓሳባት ግን ተሳኢኑ’ወ’ሎ። ካልእ ንምባል ዘይኮነ’ሲ መጻኢ ዕድልና፡ ኢትዮጵያ ብዘይካ ኤርትራዶ፡ ኤርትራ ብዘይካ ኢትዮጵያ፡ መንአን ሃገር ምዃን ከም ዝእግመን ክንረአአ ኢና ካብ ዝብል ጎንፊ ዝናን ባህታን ዘናግፎ ሓሳባት ይደሊ’ሎ።
ህዝቢ ኤርትራ ድማ ብስም ናጽነት ኣጋጢሙዎ ብዘሎ ኣደራዕ፡ ካብ ዝወልድ ዝጸንት፡ ካብ ዝስረት ዝስደድ፡ ካብ ዝቐስን ዝሻቐል ይበዝሕ ስለዘሎ፡ ወዮ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝእመት ዝብል መሰረታዊ ናይ መጻኢ ዕድል ሕቶ፡ ክሳብ ሕጂ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል ካብ ዝበረዝዎ ኣረኣእያ ምንቅስቓስ ናይ’ዛ ዓለም ዕዳጋ ዝገላግሎ ሓዲሽ ሓሳባት’ዩ ጨኒቑዎ ዘሎ።
ንደቂ እዋን ዘርብሕ ትምህርቲ ምእንቲ ክስስን ግን ኣብ መስርሕ ምኹስኳስ ኤርትራውነት ዝተሓልፈ ናይ ለውጢ ጉዕዞ፡ ዘመዝገቦ ናይ ሓሳባት ምህዞ ኣብ መጻሕፍቲ ምምዝጋቡ ዓቢ ጸጋ ኢዩ። ስለዝኾነ ድማ ካብ ካልእ ሰብ ንላዕሊ ብዛዕባ ቅዲ ኣመራርሓ ክቡር ቀዳማይ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ተድላ ባይሩ፡ ኣድቂቖም ክጽሕፉ ካብ ዝኽእሉ ናይ ታሪኽ መሰኻኽር ሓደ ሕሩይ ተድላ ባይሩ’ዩ እንተበልኩ ዘጋነንኩ ኣይመስለንን። እዚ ትጽቢት’ዚ ቅቡል እንተኾይኑ፡ ናየ’ቦታት ጻዕሪ ብናይ ምግዳል ዓይኒ ጥራይ ዝንበብ ከምዘይኮነ ክሰሓት የብሉን።
ኣብ ገጽ 14 ዘሎ ናይ ኣቦታት ዕሊ፡ “ጥልያን ንኢትዮጵያ ክትወርር ትገብሮ ዝነበረት ምቅርራብ ዘቖጥዖም ኤርትራውያን ዓበይቲ ዓዲ፡ ከም በዓል ኣቦሓጎይ ከንቲባ ባህታ ጊላንኪኤል፡ ኤፍረም ተወልደመድህን፡ ይስሓቕ ተወልደመድህን፡ ኣፈንዲ ዓንዶም (ኣቡኡ ንጀነራል ኣማን) ሎረንዞ ታእዛዝ .. ብምስጢር እሂን ምሂን እናተበሃሃሉ፡ ኤርትራውያን ምሁራት ናብ ኢትዮጵያ ግዒዞም ኣንጻር ወራር ጥልያን ክሕግዙ፡ ይጽዕሩ ወይ ድማ የተባብዑ ኔሮም።” ዝብል ናይ ታሪኽ ኩርናዕ ይንበብ። እዚ ስጉምቲ’ዚ ብናይ ምግዳል ዓይኒ ጥራይ ክንበብ ኣይኣኽሎን’ዩ። እዞም ዓበይቲ ዓዲ ከንጽፍዎ ዝፈተኑ ናይ ሓሳባት ትሕዝቶ፡ ምስ’ቶም ኣብ እዋኖም ዝመልኩን ዝመርሑን ዝነበሩ፡ ፈረንጅን ፖለቲከኛታት እንዳ ሃጸይ ምንሊክን ክማጎትን ክረዳዳእን ዝበቅዕ ናይ ሓሳባት ጽፍሒ ከምዝነበሮም ዝሕብር’ዩ። ብርግጽ ድማ ምስ ጻዕርታት ምስናዕ ኣማራጺ ሕብረተሰብ ዘተኣሳስር ናይ ስልጣን ተበላጽነት ኣይለግቦምን’ዩ።
ናይ ጀብሃ ምኽትል ፕረሲደንት፡
ማዕረ ማዕርኡ እምበኣርከስ ንቐዳማይ መራሕመንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ ናይ ጡረታ ዕድመኦም ናይ ጀብሃ ምኽትል ፕረሲደንት ክሳብ ምዃን’ዮም ናብ ተጋዳላይ ተቐይሮም፡ ዝብል መደምደምታ፡ እንታይ ርእዮም እዮም ክንድኡ ዝኸውን ለውጢ ኣርእዮም ዘበሃህል’ዩ። ከመይ’ሲ ዝምድና ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን’ሲ ብእመት ድዩ ብመጽዓን ዝእመት ትብል ሕቶ ንምምላስ፡ ምእንቲ ሓድነት፡ ምእንቲ ፈደረሽን፡ ከምኡ’ውን ከም በዓል ስልጣን ናይ ኢትዮጵያ ኮይኖም ኣገልጊሎም’ዮም። ኣብ ኢትዮጵያ ድማ ውሻጠ እንዳ ንጉስ ሃይለስላሰ ከየተረፈ ምእታው ዘይጽግሞም መራሒ’ዮም ኔሮም። ስለ’ዚ ኣብ’ዛ ስጉምቲ እዚኣ ዝበጽሑሉ ናይ ሓሳባት መንጸፍ ምስ ሆ ሆ ናይ’ቶም ትምህርቶም ዘይወድኡ ተመሃሮ ዝስራዕ ኣይመስለንን።
ከመይ’ሲ፡ ናይ መንግስቶም፡ ማለት መንግስቲ ኤርትራ፡ ሃይማኖታዊ አኮኖምያውን ኣውራጃውን ዳይናሚዝም ኣብ እዋን መንግስቶም ይኹን ኣብ እዋን ምፍንጣሕ መንግስቲ ኤርትራ፡ እንታይ ዝመስል ከምዝነበረ ካብ ሰቦም ንላዕሊ ኣዳዕዲኦም ዝፈልጡ መራሒ እዮም። ስለ’ዚ ከም’ዚ ዝመስል ውዑይ ፍልጠትን ተመኩሮን ሒዞም ኣብ እርጋኖም ናይ ጀብሃ ምኽትል ፕረሲደንት ክሽየሙ እንከለዉ፡ ንደቂ ጎንደርን ትምህርቲ ጎንደርን ንዒቓ፡ ንጻዕርታት ካይሮን ደማስቆን ኣድኒቓ ክትፍጠር ትሕሰብ ዝነበረት ናይ ኤርትራ ዓይነት፡ ካብ’ታ ኣብ ቅድሚ ስልጣኖምን ኣብ ቅድሚ ናይ ፈረንጂ ኣማኸርቶምን፡ ንራቢጣን ኣንድነትን ላሕ ዘበለት ናይ ኤርትራ ዓይነት ተፈልያ እንታይ ክትመስል ከምትኽእል ካብ ሰብ ንላዕሊ ክበርሃሎም’ዩ ትጽቢት ዝግበረሉ’ሞ፡ ክሳብ ካይሮን ደማስቆን ዝወሰዶም ባህላዊ ሃይማኖታዊ አኮኖምያውን ፖለቲካውን ብልጫ ብቓላት እንተዘይቀሪቡ፡ መዓርግ ሽመቶም ምጽብጻብ ጥራይ ናብ ዘየድሊ ሕሜታ ከምርሕ ይኽእል’ዩ።
ላ’ዶልቸ ላ’ቪታ ይህልዋዶ መተካእታ?
ስለዝኾነ ድማ ኣብ ናይ ጡረታ ዕድመኦም፡ ካብ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ናብ ስዊድን ዓሊቦም’ሲ፡ ክሳብ ካይሮን ደማስቆን ከይዶም ናይ ጀብሃ ምኽትል ፕረሲደንት ክሽየሙ ዝመረጹሉን፡ ዝተመርጹሉን ናይ ሓሳባት መንጸፍ እንታይ ይመስል ኔሩ፡ ንዝብል ትጽቢት ዘዕግብ መልሲ የብላን እዛ ሓዳስ መጽሓፍ። ብርግጽ ኣብ ኣፈራርሳ ፈደረሽን ዝተራእየ ኣገባብን ውጽኢቱን ጽቡቕ’ዩ ኔሩ፡ ንምባል ዘይኮነ’ሲ መኣረምትኡ ወይ ድማ መተካእትኡ እንታይ ክመስል’ዩ ዝሕሰብ ዝነበረ ንምባል’የ።
ብተመሳሳሊ ኣበሃህላ ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ካብ ዝነበሩ ናይ ናብራ ደረጃታት እንዳ ቀዳማይ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ፡ ካበ’ስመራ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ ብመኪና ጥራይ ዘይኮነስ ብነፋሪት’ውን ምምልላስ ዘይጽግሞ፡ ላ’ዶልቸ ላ’ቪታ፡ ዝመስል’ዩ ዝነበረ ናብርኦም። ሕጂ’ውን እዚ ኹሉ መረረ ብዛዕባ ኢትዮጵያ ንህዝቢ ኤርትራ ብመጻሕፍቲ እንዳተነግረ፡ My beloved and most respected mother is still living. She is now in Addis Ababa, staying with the family of one of my ssiters. ” ዝብል ጽሑፍ ኣብ ገጽ 280 ይንበብ። እወ ኣደና ካብ ኢትዮጵያ ተበጊሰን ናብ ኢትዮጵያ ተመሊሰን። ናይ ምምላስ መሰል እንቋዕ ኣይተነፍገን። ርሑስ በዓል ፋሲካ ይግበረለን። ንህዝቢ ኤርትራ ድማ ከም’ታ ናተን ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ናይ ምንብባር መሰሉ፡ ብልምዱን ብባህሉን ክኣልያ፡ መንጸፍቲ ሓሳባት ናይ ምግዳል፡ ዝሓለፈ ይኣክል ኢሎም፡ ኣእዳዎም ክእክቡሉ ጸሎተንን ምርቐአንን ይርድኣዮ።
ምናልባት ቀዳማይ መራሕ መንግስቲ ኤርትራ ከምኡ ዝመስል መቐረት ዝነበሮ ሂወቶም ዕግበት ስኢኖሙሉ ዘይኮነስ፡ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ጭቆናን ድኽነትን ናይ ሓፋሽ ኣተሓሳሲብዎም’ዩ፡ ናይ ጀብሃ ምትል ፕረሲደንት ተሸይሞም ክበሃል እንተኾይኑ ዝድለ ዘሎ ከኣ፡ እሞ ብባህሊ ብአኮኖሚ ብሃይማኖት ከምኡ’ውን ብልኡላውነት እንክረአ፡ መዳሕንቱ ንመጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ካይሮን ደማስቆን’ዩ ተቐቢሩ ዝብል መርትዖ ኣበየናይ መጽሓፍ ከም ዝገደፍዎ ሓበሬታ እንተ’ሎ፡ ሓቢርና እንተንመሃሮ ክንደይ ምጠዓመ ኔሩ።
እንተዘይኮነ ግን ተዋህዶ ሃይማኖት ብግዕዝ እትምህሮ ንህዝቢ ክርድኦ ስለዘይከኣለ እስልምና ከስፋሕፍሕ ክኢሉ። እዚ ኩነታት’ዚ ዘተሓሳሰቦም ሰባት ንመጽሓፍ ቅዱስ ናብ ትግሪኛ ተርጒሞም፡ በብጉጅለ ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣለማሚዶም። ንእገረ መንገዶም ድማ ቃልሲ ኣንጻር መግዛእቲ ቀስቂሶም። ዝብል ሓሳባት ዘድንቕ መበገሲ ዘለዎ መጽሓፍ፡ ኣብ ምዝዛሙ ኣብ ካይሮን ደማስቆን ዓሊቡ ንጀብሃ ክመርሕ ዝቖረጸ ሓሳባት በ’ድንቖት ከቕርብ ምፍታኑ፡ ኣብ ኣንበብቱ ዘለዎ ግምት እንታይ ከም ዝመስል ዝሕብር’ዩ፡ ዝመስል። ምናልባት ነዚ ኹሉ ሕውስውስ ምድማር ዝፍተን እንተኾይኑ እንዳ ባይሩ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘበርከትዎ ናይ ፖለቲካ ሓሳባት ንጹር መርገጽን መጠርነፍን የብሉን።
ዝሓለፈስ ሕሰምና ዝመጽእ ድማዕና ይግበሮ ከምዝብሉ መሰልቲ ግን፡ ሕሩይ፡ ኣብ መወዳእታ ናይ መጽሓፉ ዘንጸባርቖ ናይ ኣቕዋም ለወጢ’ሎ። ፈለማ ዝነበሮ መርገጺ ናብ ወተሃደራዊ መንገዲ ዝዝምብል’ዩ። ንኣብነት “ሓው’ቦኡ ኣብ ቤት ማሕቡስ እንከለዉ፡ ምእንቲ ናጽነት መስዋዕቲ ምኽፋል ከምዘድሊ የተሓሳስቡ ኔሮም።” (ገጽ 18) ንዝብል መርገጺ ብኣንክሮ ይዝክሮ። ከምኡ’ውን “ኣብ እዋን ንጉስ ሃይለስላሰ ካብ መታሕት ናይ ኤርትራ ብዙሓት ስደተኛታት ናብ ሱዳን ምስ ወሓዙ፡ ዶክተር በረኸት ሃየ በል ሎምስ እነሀዉልካ ምስ ወተሃደራትካ ክኽተቡ ዝኽእሉ ዑቑር ዓቕሚ፡ ብምባሉ ኣገሪሙኒ።” (ገጽ 91) ይብል። ኣብ መወዳእታ ግን ንሜላ መስዋዕትን ዕስክርናን ሰጊሩ፡ ምስ’ቲ “Eritrea and Ethiopia – A front row look at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution.” ዝብል ኣርእስቲ ናይ መጽሓፉ ዘሳን’ዩ ንእዋን ዘርብሑ፡ ከም “ናይ ህዝቢ ዲፕሎማሲ” ገጽ 215 “ኮንፈደረሽን” ገጽ 264 ከምኡ’ውን ኣብ ምርቃቕ “ናይ ኣልጀሪስ ውዕል” ገጽ 215 ናብ ዱሩዕ ዘቕረቦም ነጥብታት ዘኪሩ፡ ብዘተን ብምብህሃልን’ዩ ለውጥን ዕርቅን ዝመጽእ ናብ ምባል ይቐንን። ዝቕጽል ይግበሮ።
ኣብ መወዳእታ ፈልየ ክጠቕሰን ዝደሊ ነጥብታ፡
1. ኣብ ገጽ 16 ግራዝማች ናብ እንግሊዝ ምስተተርጎመት “commander of the right flank” ተባሂላ’ላ?
2. ኣማውታ ኣብርሃም ተወልደ ብዝምልከት ኣብ ገጽ 100 ዘሎ ጽሑፍ፡ ብ1974 ብዛዕባ’ቲ ኩነታት ንተስፋሚካኤል ጆርጆ ምስተወከስኩዎ፡ ኣብ ሰገነይቲ ትርከብ ናይ ጥልያን ባር ዝበልዓ ምግቢ’ያ ቀቲላቶ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዝቐተለቶ’ውን ገሊጹለይ። ይብል። ብዙሓት ንፕረሲደንት ኢሳያስ ከልግቡሉ’ዮም ክፍትኑ ጸኒሖም’ሞ፡ እዚኣ’ውን ኣድህቦ ክግብኣ’ዩ።
3. ድጃዝማች ኣበራ ካሳ ሃይሉ - ጥሪ 1884 ኣብ ከባቢ ሩባ ዓንሰባ ሸፈቱ። ኣብ ግዜ ንእስነቶም ዝፈልጦም ካፒታኖ ፔቲኒ ክላ ወደይ ሽፍትነት ይትረፍካ፡ ምስ መንግስቲ ክዓርቀካ ክብሎም ናብ ቦትኦም ይኸይድ’ሞ፡ መጋቢት 1 -1884 ኣብ ከባቢ ደቂ ሸሓይ ቀቲሎሞ ናብ ኢትዮጵያ ገዓዙ። ሃጸይ ምንሊክ ከኣ ብኽብሪ ተቐበልዎም። መዓርግ ደጃዝማችነት’ውን ኣልበስዎም። ኣብ መወዳእታ ክሳብ 1894 ኣብ ትግራይ ጸኒሖም፡ ካብኡ ኣብ ከምባታ ናይ ኣንጋቻ ግዝኣት ተዋሂቡዎም ክሳብ ዝሞቱ ብኽብሪ ተቐመጡ። (8፡ 196)
4. “The term ‘Kibur’ is applied in Eritrea, to a person who is governed by ancestral laws, belongs to an Adi commune, owns a guaranteed source of livelihood, represented in Adi landownership, and is not subject to a feudal lord.” P: 71 ክቡር ማለት’ሲ ነጸዋውዓ ላዛን መቐረትን ዝውስኸሉ ምቁር ቃል’ምበር መዓርግ ወይ ሽመት የመልክት ድዩ? ደብዳቤ’ኳ ናብ ክቡር ሓወይ ናብ ክብርቲ ሓውተይ ክብርቲ ኣሞይ .... ክቡር ዓርከይ .. ተባሂሉ ዝጸሓፍ።
ለውጥን ዕርቅን ዘስፍን ፋሲካ ይግበሮ!
ዳንኤል ተስፋዮውሃንስ ተኽለጊዮርጊስ (ewandt54@gmail.com)
04/16/17
References:
1. The Economist January 7th – 13th 2017
2. The Economist March 22 -28 2008 A tiny country makes the best of a bad neighborhood.
3. The Economis 1843 February/March 2017
4. Europe in the aftermath of WW-II. Savage Continent – Keith Lowe 2012
5. Understanding Eritrea, Inside Africa’s Most Repressive State – Martin Plat 2016
6. ኣይንፈላለ - ኣለምሰገድ ተስፋይ
7. ፈደረሽን ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ካብ ማቴንሶ ክሳብ ተድላ 1951-1955 - ኣለምሰገድ ተስፋይ
8. የኢትዮጵያ እና የኤርትራ ግጭት መንስኤና መፍትሔ - ዶ/ር ደጃዝማች ዘውዴ ገብረስላሴ 2007 ብግዕዝ
9. የኢትዮጵያንና የኤርትራን ያልተቋጨ እሰጥ ኣጋባን ለመስበር - ገራገር ዘበርጋ 01/26/2017
10. Eritrea and Ethiopia – A front look at issues of conflict and the potential for a peaceful resolution Herui Tedla Bairu 2016


c: text/html

text:
ርእሲ ሓምሓም ዓሌታዊ ሕውሓት እንዶ`ሞ ዘይይርድኦ ኰይኑ።
የታላቁ መሰሪ "መለስ ዜናዊ" ትምቢት
Dec. 23, 2017
*ኣብዚኣስ ናይ ቀደም መራሕ ጭፍራ ወያነን መንግስቲ ኢትዮጵያ ነበርን ንፍስሄር መለስ ዜናዊ ሓቂ ተዛሪቡ። እንታይሞ ይገበር ርእሲ ሓምሓም ዓሌታዊ ሕውሓት እንዶ`ሞ ዘይይርድኦ ኰይኑ። ዘይገበሮ ጌረዮ ዘይውዓሎ ኲናት *ኣብ ዝበነ-ገድሊ ማለተይ እየ* ውዒለዮ ንደርጊ ኣነ ስዒረዮ እናበለ ብሓሶትን ጃህራን ክም እንቕርዖብ ኣናተነፍሐ ስጋብ ዕርበቱ ክቕጽል እዩ። ክፋስሉ ንደርጊ መን ከም ዝሰዓሮን ከም ዝደምሰሶን`ሲ ከምኡ`ውን ኣብ ሕምብርቲ ኢትዮጵያ ሓመድ-ኣዳም ኣልቢሱ ዝቐበሮ ዓቢ ናይ ኣንበሳ ኽፋሉ ግን ሓቦኛን ጽኑዕ ተቓላሳይ ህዝቢ ኤርትራን መሪሕ ውድቡ ጅግና ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራ ምዃኖም`ሲ ክኽሕድዎ ኣንተዘደልዮም ወያነን ህዝቢ ትግራይን ብፍላይ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኸኣ ብሓፈሻ ኣጸቢቕም ይፈልጡ እዮም። ስለምንታይ`ሲ ኣቲ ሓቀኛ ታሪኽ ኤርትራዊ ህዝባዊ ሰውራ ተሰኒዱ ስለ ዘሎ!
*ብርሃነ ሃብተማርያም

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብታ ብገዛእ ርእሳ ናጽነት ዝኣወጀት ሶማሊላንድ ንሳልሳይ ግዜ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ይካየድ ኣሎ።
ወኪል ጋዜጠኛ ድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ቋንቋ ሶማል ድምጾም ዝህቡ ሰባት ካብ ሰዓታት ወጋሕታ ሰዓት 3፡00 ጀሚሮም ኣብ መድመጺ ኑቕጣታት ተሰሪዖም ከምዝተራእዩ ሓቢሩ።
ኮሚሽን ምርጫ ሶማሊላንድ ንጽጉማትን ብዕድመ ዝደፍኡ ቀዳምነት ክወሃቦም ጻውዒት ኣቕሪቡ’ሎ።ኣስታት 1,642 መድመጺ ኑቕጣታት ከምዝተዳለው’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ይኹን ደአ እምበር ልዑል ጸጥታ ከምዘሎን ሓይልታት ጸጥታ ብወገኖም ህዝቢ ኣብ ምውሃብ ድምጺ ጥራይ ከተኹር የተባብዑ ኣለው።
ሓላፊ ሰራዊት ሶማሊላንድ ጀነራል ኑህ ኢስማዒል ታኒ “ኣብ ውሽጢ ኾነ ኣብ ደገ ዘሎ ጸጥታ ልዑል ምኳኑ ንህዝቢ ከነፍልጥ ንደልይ፡ ብሰላም ክድቕሱ፡ ናብርኦም ክገብሩን ህይወቶም ብሰላም ከካይዱ ንላበው፡ ሓላፍነትና ብዝግባእ ከንሰርሕ ኢና” ኢሎም።
ካብ 27 ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ኣውሮጳ፡ኤስያ፡ኣሜሪካን ካናዳን ዝተዋጽኡ ኣስታት 60 አባላት ዘለውዎ ዓለምለኸ ጉጅለ ንምኽትታትል እቲ ምርጫ ናብ ሶማሊላንድ ኣትዮም ኣለው።
ሓላፊ እታ ጉጅለ ሚቸል ዎልስ “ እቲ ምርጫ ብሰላም ክዛዘም ተስፋ ንገብር’ ኢለን።
ኣስታት 700,000 ሰባት ድምጾም ክህቡ ዝተመዝገቡ ክኾኑ ከለው ኣብ 1991 ዓ.ም ካብ ሶማል ንዝተነጸለት ሶማሊላንድ መበል ሓሙሻይ ፕረዝደንት ኮይኖም ንምምራሕ ሰለስተ ተወዳደርቲ ቀሪቦም ኣለው። ኮማንደር ተቓወምቲ ነበር ድሒሮም ሚንስትር ውሽጣዊ ጉዳያት ሶማሊላንድ ዝኾኑ ሙሳ ቢሂ ፡ ወሃቢ ቃል ፓርላማ ሶማሊላንድ ዓብዲራህማን መሃመድ ዓብዱላሂን ገዲም መራሒ ተቓዋምቲ ፋይሳ ዓሊ ዋርባ እቶም ቀንዲ ተወዳደርቲ መበል ሳልሳይ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ሶማሊላንድ እዮም።
ሰበ ስልጣን ሶማሊላንድ መድመጺ ኑቕጣ ድሕሪ ምዕጻዎም ሰዓት 6፡00 ድሕሪ ቐትሪ ንማህበራዊ መራኸቢ ብዙሃን ከምዝዓጽው እዚ ድማ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ካብ ምዝርጋሕ ንምኽልካል ምኳኑ ብምግላጽ ምዕጻው እዘን መራኸቢታት ካብ ኣርባዕተ ክሳብ ሽዱሽተ መዓልታት ክቕጽል ከምዝኽእል ሓቢሮም ኣለው።
መበል ሳልሳይ ፕረዝደንታዊ ምርጫ ሶማል ኣብ 2015 ዓ.ም ክካየድ ተወጢኑ እንተነበረ ብሰንኪ ደርቂን ፖለቲካዊን ቁጠባዊ እንቕፋታት ክመሓላለፍ ምጽንሑ ይዝከር።


text:
እዚ ብዕለት 4 ሕዳር 2017 ካብ ሰዓት 8.00 ምሸት ክሳብ 10.00 ምሸት ብናይ በርሊን ግዜ ዝተኻደ ኣኼባ ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ጒዳያት ኣብዞም ዝስዕቡ ዛዕባታትን ሓበረታ ሰልፋዊ ጉዳያትን ተዛሪቡን ውሳኔ ንዘደልዮም ድማ ወሲኑን ኣሎ።
ብመጀምርያ ዓመታዊ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ንገንዘብን ንብረት ዝምልከት ዝወስኖምን ንፈጻሚ ሽማገለ ዝሃቦ መምርሕን ብሓፈሻ ድሕሪ ምርኣይ: ብፍላይ ድማ ፈጻሚ ሽማገለ ነዚ ናይ ስራሕ ዓመት መደብ ዝመርሕ ዘቖሞ ምምሕዳር ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ጒዳያት: ብኣቦ መንበር ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ጉዳይ ንዘቕረበ ዓመታዊ ንድፊ ስራሕ ብፈጻሚ ሽማገለ ድሕሪ ምጽዳቕ፡ ናብ ምምሕዳር ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ዝተማሓላለፈ ውሳኔ ዓመታዊ መደብ ስራሕን: ሓደ ብሓደ ብምርኣይ ነቲ 6 ዓናቕጽ ዝሓዘ ውጥንን ኣብ ግብሪ ኣወዓዕልኡ ድሕሪ ምዝታይ: ንናይ ነብሲ ወከፍ ክፍሊ ዕማም ርእዩ ንኣተጋብርኦም ዝምልከት ድማ መምርሒ ሰሪዑ። ብተወሳኺ ጠቕላላ ተቛጻጻሪ ሰልፊ ዕማማቱ ኣብ ምስላጥ ዝሕግዝ መስኖ ከጣጥሕን ኣብ ኩሉ ትካላት ሰልፊ ዝህልዎ ናይ ስራሕ ምውህሃድን ድሕሪ ምዝታይ: ካብ ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ጉዳያት ዝሕተት ቐረባን ቅልጡፍን መስመር ኣሰራራሐ ንከማልእ ድልዊ ምህላዉን ከምዝጥቀምን ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ምምሕዳር ተመልኪቱ።
ገንዘባዊ ቤት ጽሕፈት ሰዲህኤ ንሓድሽ ኣባል ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ጉዳይ ሓው ጸሃየ መሓሪ ንናይ መጀመርያ ስርሑን ኣኼባኡ ኣብዚ ምምሕዳርን ኲሎም ዝጸንሑ ኣባላት ምምሕዳር ብኽብሪ ብምቕባል ንቕጻሊ ንናይ ሓባር ስራሕ ሰልፊ ዘለዎም ጽቡቕ ምንዮት ብሓጎስ ብምግላጽዮም ስርሖም ጀሚሮም ዘለው። ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ብፍላይ ኣብ ኣተሓሕዛን ምምሕዳርን ገንዘብ ዝጸንሐ ሓላፍነትን ምሉእ ስነ ምግባርን ተኣማንነትን፡ ፍልጠታውን ስራሕ ንዝነብሮ ሓው ብርሃነ ኣድሓኖም ዘለዎ ዓቢ ኣድናቖት ብምዝካር: ናይ ምርኽኻብ ስራሕ ንሓድሽ ተወካሊ ገንዘባዊ ጉዳያት ቤት ጽሕፈት ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ሓው ጸሃየ መሓሪ: ሓው ብርሃነ ኣድሓኖም ዝሃቦ ምኽርን ተሞክራዊ ትምህርትን ብምልላይ ኣባላት ቤት ጽሕፈት ገንዘባዊ ምምሕዳር ኣብ ሓው ብርሃነ ኣድሓኖም ዘለዎም ክብርን እምነትን ብሰፊሑ ኣልዒሎም ድሕሪ ምዝርራብ ምስጋንኦም ድማ ኣቕሪቦም።
ኣብ መወዳእታ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር ገንዘባዊ ጉዳያት ሰዲህኤ ኲነታት ሰልፍን ዞባታቱን ማለት ኤውሮጳ: ሰሜን ኣመሪካ ንካናዳ ዝሓወሰ: ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ (ሱዳንን ኢትዮጵያን) ኣውስትረልያን ማእከላይ ብምራቕን ዘሎ ምዕባለታትን ጸብጻባትን ርእዩ: ድሕሪ ክልተ ወርሒ ኣብ ዝገብሮ ኣኼባኡ ዝያዳ ናይ 6 ወርሒ ንጥፈታት ብምርኣይ ስርሑ ክግምግም ምዃኑውን ተመልኪቱ ኣሎ።


text:
ክብሪ ወዲ-ሰብን፡ ሃይማኖታዊ እምነት ምሕላው፡ ሓደራመብጻዓ ምኽባር፡ ኣብ ሕማቅን ጽቡቕን ምትሕግጋዝ፡ ወለድን ዓበይትን እኽልን ምኽባርን ዝኣመሰሉ ተግባራት ገለ ካብቶም ህዝቢ ኤርትራ ዝሕበነሎም ጽቡቕ ባህልታት ኢዮም ነይሮም። ኣብ ናይ ሎሚ ኤርትራ ግን፡ ክብሪ ወዲ-ሰብ ጠሪሱ ጠፊኡ፡ ኣጋድሞ፡ ኣደቅሶ፡ እለዮ ዝባሃለሉ፡ ወለድን ዓበይትን፡ መጸውዒኦም ኣታ፤ኣቲ ኰይኑሉ ዘሎ እዋን ኢና በጺሕና ዘለና። ብርእሰ ህግዲፍ ዝጀመረ ጥልመትን ክሕደትን ስድራታት ክታሓላሎን፤ ሕድሕድ ክካሰስን ይርከብ። ዝወደቐ እኽሊ ኣልዒልካ ተሳሊምካ ይብላዕ ወይ ከኣ ኣልዒልካ ኣብ ብርኽ ዝበለ ቦታ ይቕመጥ ከምዘይነበረ፡ ሎሚ ግን ህዝብና ብጥሙይ ከብዱ እንከሎ፣ ስርዓት ህግዲፍ ብዘተኣታተዎ ጽዩፍ ልምዲ፤ ኣብ ዝኣጐዶ ጓይላ፤ ጎጎን ቕጫንስ፥ ዋልታን ሴፍን ተረኺቡለይ መደበልን መሳዕስዕ ኰይኑ፡ ብማዓት ናይ ለመና ጸጉሪ ክጽፋዕ፡ ብዘይተኣደነ ጨና መና ክቛማጣዕ ክትርእዮ እንከለኻ ብጣዕሚ ዘሕዝን ኰይኑ፡ ካንዶ ዶ እዚ ህዝብናስ _____ የብለካ። እዚ ጥራሕ ዘይኰነ፡ ህዝብና ንቅድሚት ከይጥምትን ንከይሓስብን፡ ኣብ ሕሉፍ ተመኩሮታት ናይ ውግእ ተዓጽዩ፡ ኣብቲ ኢሳያስ ዝደልዮ ጃህራን ፈኸራን ንኽነብር ህግዲፍ ይጽዕር ኣሎ። እዚ ድማ ናይ ብዙሓት ጨቆንቲ ጠባይ ደኣምበር፡ ህዝብናስ “ንዝገበረልካ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” ካብ ምባል ሓሊፉ፡ ባዕሉ ንዝፈጸሞ ዕዉት ተግባራት ከም ልምዲውን ክፍክረሉን ክጃሃረሉን ተሰሚዑ ኣይፈልጥን። ከምዚ ሎሚ ብህግደፋውያን ዝኸይድ ዘሎ ዘመተ ክሰምዕ እንከሎውን ዓጃው-ጀው ብዝብል ገለጻ ጐስይዎ ክሓልፍ ኢና እንሰምዕ።
ደምበ ተቓውሞ ነዚ ብሰሪ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ኤርትራ ሰፊኑ ዘሎ ኣጸያፊ ልምድታት ምሕዩ ንምድርባር፡ ምስ ውድቀት ናይቲ ስርዓት ዝተኣሳሰር እዃ እንተኾነ፡ ንቡር ባህልን ልምድን ህዝቢ ኤርትራ ናብ ቦታኡ ንምምላስ ግን፡ ኣብ መዓልታዊ ሂይወቱ ካብ ከዘውትሮ ዘለዎ ዕማማት ኢዩ። ምኽንያቱ ጥዑይ ሕብረተ-ሰብ ኣብ ምህናጽ ህዝባዊ ባህልን ስርዓትን ኣገዳሲ ተራ ከምዘለዎ እንግንዘቦ ኢዩ። መንእስያትና ድማ ክፈልጥዎን ክወርስዎን ካብ ዘለዎም ጸጋታት ሓደ ኢዩ።
ፈስቲቫል ፍራንክፎርት 2014 ብመንጽር ናይቲ ገለ ደገፍቲ ህግዲፍ ኢና ባሃልቲ ዘዳልዉዎ በዓላትን ውራይን ክረኤ እንከሎ፡ ንተመኩሮ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ተጋደልቱን ዘኽብር፡ ኣብ ነጻነታዊ ቃልሲ ንዝነበራ ውድባትን ተራኤንን ዘመጉስ፡ እቲ ኣብዚ እዋንዚ ንቓልሳዊ ተመኩሮ ህዝቢ ኤርትራ ዘናኣኣስን ክብሪ ዝኸልእን ብገለ ሃገራውያ ዝወጽእ ዘሎ መወከሲ ዘይብሉ ጽሑፋት ታሪኽ ክባሃል ዝኻኣል ከምዘይኮነ፡ ተመኩሮ ጀብሃ ኮነ ሻዕብያ ናይ መላእ ኤርትራዊ ታሪኽ ምዃኑ ዘረጋግጽ ነይሩ። ብኣውራኡ ድማ ኣብ መድረኽ ካብ ዝነበሩ መንእሰያት “ኣነ ቅድሚ ዓበይቲ ኣያታተይን ኣሕዋተይን ክዛረብ ዘይግባኣኒ ምዃኑ፡ ካባይ ንላዕሊ ብተመኩሮ ዝበሰልኩምን እትፈልጡን ኣሕዋትን ኣሓትን ኣብዚ ገዛ ምህላውኩም’ውን እንዳፈለጥኩ እየ፡ ኣብ ቅድሜኹም ወጺኤ ዝዛረብ ዘለኹ፡” ናይ ዝብሉ መንእሰያት ድምጺ ኣብ ፈስቲቫል ኤርትራ ምስማዕ ምልክት ስዕረት ህግደፋዊ ልምድን ምምላስ ክብሪ ወለዲ ናብ ቦታኡን እዩ።
ሙዚቓዊ ልምድታት ጃንዳ ህግዲፍ ኣብ በሎ: በሎ ዝተሰረተ፡ ጸረ-ሰላምን ፍቅርን ክኸውን ከሎ፡ ፈስቲቫል 2014 ፍራንክፎርት ግን፡ “በዲልክና ባሕሪ” ብዝብል ነቲ ልሳን ህግዲፍ ዘይሕጋውያን ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ክብል መላገጺ ዝገበሮ ሂይወት ናይ ኣማእት ዜጋታት፡ ኣብ መላኣ ከርሲ ኤርትራውያን ግን፡ ኣሕዛኒ ተዘክሮታት ዝገደፈ ናይ 3 ጥቅምቲ 2013 ተረኽቦ ህልቂት ኤርትራውያን ኣብ ባሕሪ ላምፐዱሳ ዘዘኻኽርን፡ ንቃልሲ ሓርነት ዘዕጥቕን፡ ወኒ ሓርበኝነት ዘላዓዕልን ኢዩ ነይሩ። መሰንቆ/ጭራ-ዋጣ ኢዮብ ሃይለ ካብ ብረታዊ ተጋድሎ ክሳብ ለይተ ሎሚ ከይተሓለለት ንሰላምን ሓባራዊ ዕብየት ጐረባብቲ ሃገራት ክትዝምር፡ ክራር ዓንዲት ዑቅባይ ክተት ብሓደ ኢድ ንሓርነት፡ ኩሉ ዝዓደሎ መድሃኔ ህብትዝጊ ብትግረን ብሌንን ክብራይ ትውለዋለ፡ ወሊሎይ፡ ክብሉ ሓደ ድሕሪ ሓደ ክትሰምዕ እንከለኻ፡ ባህላዊ ጸጋታት ኤርትራና ህያው ይኰኑ ዘየብል ኣይነበረን።
ጊታርን ኪቦርድን፡ ሳክስፎንን ክራርን ሙዚቐኛታትን ከኣሞ ይበል ናይ ሓርነት ድምጺ ዘብል ኢዩ ነይሩ።
እዚ ጥራሕስ መኣስ ኰይኑ፡ ሙዚቐኛ ዓንዲት ዑቅባይ፡ ኣለኹም ዶ ደቂ-ጀብሃ ዓባይ፡ ኣለኹም ዶ ደቂ ሻዕብያወ ኣቱም ሰብ ቀደመ! ዝብል ዜምኡ፡ ንዝሓለፈ ቕያታትን፡ ሰረተ ፍትሕን ዲሞክራስያዊ ትልምታት ቃልስ ህዝብናን ዘዘኻኽር፡ ቅኑዕ ናይ ቃልሲ ውርሻታት ዘመልክት ብምንባሩ፡ ገለ ከኹድድ ክወዛወዝ ከሎ፡ ገለ ድማ ብኾፉ/ብቕምጡ ኣብቲ ኣደራሽ ዘይተቖጻጸየ ኣይነበረ።
ብዘይካዚ ህግዲፍ ምስ መራኸቢ ብዙሃን ካብ ዘለዎ ሽግር ክሳብ ምስጓግ ናይ ወጻኢ ዜና ማዕከናት ምብጽሑ ዓለም ዝፈለጦ ሓቂ እዩ።፡ ፈስቲቫል ኤርትራ 2014 ግን፡ ካብ ህዝቢ ዝሕባእ ስራሕን ዕላማን ስለዘይነበሮ፡ ዋላ ነቶም ናይ ጋዜጠኝነት ኣገባብ ኣይሓዙን፡ ምልክት ዝውክልዎ ዜናዊ ትካልውን የብሎምን ዝበሎም ደቂ-ሃገርውን፣ ንምሉእ ከይዲ ናይቲ ፈስቲቫል ክስእሉን ብፊልም ከልዕሉ ንዝደልዩ እንታይ ይብሉ ብዘየገድስ፡ ምሉእ ፍቓዱ ዝለገሰ ፈስቲቫል’ዩ ነይሩ። ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ድማ ይዕበ ይንኣስ መጋባእያታቱ ብነጻ ኤርትራውያን ዝቃላሕን ናብ ህዝቢ ዝበጽሕን ክገብሮ ተደላይነቱ ዕዙዝ እዩ። ከምዚ ክሳብ ዘይተገብረ ድማ ካብ ህዝቢ ተኸዊሉ ዝብጻሕ ውዑላትን ስምምዓት ደምበ ተቓውሞ ኩሉ ግዜ ኣብ ምክሳስ ክነብር እዩ።
ስለዚ እቶም ንፍትሕን ንስርዓተ ሕግን ንምንጋስ ኣብ ቃልሲ እንርከብ፡ ኣወንታዊ ታሪኽና፡ ልምድናን ባህልናን ክንዕቅብን ከነማዕብልን ስለዝግባእ፡ ኣካልን ተምሳልን ናይቲ ንስርዓት ህግዲፍ ንምውዳቕ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ጌርና ክንወስዶ ኣለና። ውድቐት ስርዓት ህግዲፍ ማለት ንሱ ዘታኣታተዎ ሕማቕ ማሕበራዊ ብልሽውናን ልምድታትን ምድርባይ’ውን ማለት እዩ።
እዚ ዝተጠቕሰ እወንታዊ ሸነኽ ባህላዊ መዳይ ፈስቲቫል 2014 ክኸውን እንከሎ ኣብዚ ንምብጻሕ ግን፡ ውራይና ኢልካ ስለዝተታሕዘ’በር፡ “ትጽቢት ድራሩስ የእርግ” ብዝብል ምስላ ወለዲ ክግለጽ ዝካኣል’ዩ። በዚ መሰረት፡ ደምበ ተቓውሞ፡ ናይ ግዜ ሰሌዳ ብኣግኡ ንዝምልከቶ ከምዝባጻሕ ምግባር፡ ናይ ግዜ ክብሪ ምሕላው፡ ብዝተዋህበካ ደቓይቕ ከተጠቓልል ምኽኣል፡ ትሕዝቶ ናይ ደገፍ መግለጺ ምልላይን ዝኣመሰሉ ነገራት ከም ባህሊ ከታኣታትዎምን ክሕዞምን ምተገብኤ ኣገዳሲ ድማ’ዩ።


text:
ኣብ ቅድመ ልዝብ ይሳተፉ ዘለው ገዛኢ ፓርትን ፓርትታትን ውሽጢ ሃገር ክሳብ ሕዚ ናብቲ ቀንዲ ልዝብ ክኣትው ነይሩዎም ክብሉ ኣባል ፓርላማ ዝነበሩ ይነቕፉ።እቶም ፓርትታት ኣብ ስነስርዓት እቲ ልዝብ ከይተረዳድኡ ዘሕለፍዎ ግዜ ዝጠፍአ ግዜ እዩ ክብሉ ገሊፆምዎ ኣለው ኣባል ፓርላማን ናይ ፓን ኣፍሪካ ፓርላማ ናይ ክብሪ ምኽትል ፕረዝደንትን ዶ/ር ኣሸብር ወልደጊዮርጊስ።
ዘተ ቅድመ ልዝብ ካብ ዝጅምሩ ሰለስተ ኣዋርሕ ምቑጻሩ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግን ተቓወምትን ትማሊ ብዘይስምማዕ ምስ ተፈላለዩ እቲ ኣኼባ ን2 ሚያዚያ 2009 ዓ.ም ተመሓላሊፉ’ሎ።መድረኽ እውን ነቲ ዝርርብ ኣቋሪፁዎ’ሎ።ንርእሶም ዘተኣኻኸቡ ሽዱሽተ ፓርትታት ድማ ንምቕፃል ወይ ንዘይምቕፃል ንምውሳን ኣኼባ ከምዘይካይዱ ኣፍሊጦም።
ኣባል ፓርላማ ዝነበሩ ዶ/ር ኣሸብር ወልደጊዮርጊስ እቲ ዝርርብ ምጅማሩ ዝድነቕ’ኳ እንተኾነ ከይተሰማምዑ ዝሓለፉወን መዓልታት ግን ዝባኸና እየን ይብሉ።
ቅድመ ልዝብ ተወዲኡ ዋና ልዝብ ጀሚሩ ህዝቢ ትፅቢት ዝገብረሉ ኣብ ክንዲ ዝኸይድ ብጋንኡ ናብ ምፍልላይ ምኻድ ኣይጠቅምን ኢሎም።
ዶ/ር ኣሸብር ከምዚ ዝበለ መድረኽን ዕድልን ምጥቃም እምበር ምቁራፅ ኣየድልን፤ ፖለቲካ እንካ ሃባ እዩ ኢሎም ።
ኣብ መንጎ ገዛኢ ፓርትን 21 ናይ ውሽጢ ሃገር ፓርታትን ፍልልያት ይርኣዩ ኣለው። ነቲ ሓደ ገፅ ኣብ መንጎ ገዛኢ ፓርትን ተቓወምትን በቲ ካልእ ድማ ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ፓርትታት ዘሎ ኣፈላለያት እዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ህልዊ ፖለቲካዊ ምዕባለታት ዞባና ኣይንረብሓናን ንጉድኣትና
- Details
- Created: Saturday, 13 January 2018 13:53
- Last Updated: Saturday, 13 January 2018 13:56
ትጎዪ ብርክን ንደላሎ ዝኽፈል ገንዘባዊ ዓቕምን ዝረኸበ ኤርትራዊ ካብ ኤርትራ ይወጽእ ኣሎ። ዶብ ዘስግር ዳንጋን መሰጋገሪ ዝኸውን ገንዘባዊ ደገፍን ዘይብሉ ከኣ፡ ብኣካል ኣብ ኤርትራ: ብሕልና ኣብ ምዕራባዊ ዓለም ይነብር ኣሎ። እዚ ዝተጋነነ ገምጋም ኣይኮነን። ኣብ ባይታ ዘሎ ጭቡጥ ሓቂ ዝምስክሮ’ዩ። ዓቕሚ ረኺቦም ካብ ኤርትራ ዝወጽኡ ኮነ ዘይወጽኡ ኤርትራውያን ክብረት ኣብ ሃገርካ ምዃኑ ስለዘይፈልጡ ኣይኮኑን ግን ዝስደዱን ናብ ስደት ገጾም ዘምባህቑ ዘለውን። ኣብ ማይ ቤቶም፡ ኣብ መሬቶም፡ ኣብ ሃገሮም ሰላም ስለ ዘየረኸቡ፡ ሰብኣዊ መሰሎም ብጉጅለ ውሑዳን ስለዝተደፍረ፡ ከም ናይ ውልቀ ንብረት ተቖጺሮም ብባርነት ከገልግሉ ስለዝተፈርዱ’ዮም፡ ኣብ ኤርትራ ምቕማጥ ተሳቒኻ ሞት፡ ካብ ኤርትራ ምውጻእ ግን ካልእ ዕድል ኣሎ ዝብል ጸቢብ ተስፋ ሰኒቖም ዝነፍጹ ዘለው።


text:
ሰሙነ ሕማማት (ሰሉስ)
ኪርያላይሶን ኪርያላይሶን ኪርያላይሶን !!!
ሰሙነ ሕማማት (ሰሉስ)
ሰሉስ መዓልቲ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ነቲ ብዕለተ ሰኑይ ዝፈጸሞ ተግባር መሰረት ብምግባር ጸሓፍት ፈሪሳውያን ንጐይታ ምኽንያት መኽሰሲ መታን ክረኽብሉ ብዙሕ ከቢድ ኢሎም ዝሓሰብዎ ሕቶታት ዝሓተትሉ መዓልቲ እዩ። ንኹሉ ዝገብሮ ትእምርትን ተኣምራትን ብናይ መን ስልጣን ከም ዝገብሮ ዝሓተትሉ ዕለት እዩ። ስለዚ ዝኾነ እዛ ኣብ ሰሙነ ሕማማት እትርከበ ሰሉስ ናይ ሕቶ መዓልቲ ትፍለጥ።
ብኻልእ ወገን ድማ እታ ጎይታ ሰኑይ ዝረገማ በለስ ምሉእ ብምሉእ ዝነቐጸትሉ መዓልቲ ሰሉስ እዩ። ኣይሁዳውያን ብትምህርቲ ጐይታ ኩሉ ግዜ ይቐንኡ ብምንባሮምን ኵሉ ሰብ ድማ ይስዕቦ ኣሎ ብምባል ይሓሙ ስለ ዝነበሩን ኣብ ቅድሚኦም ከቢድ ዝመስሎም መስቀላዊ ሕቶታት ብምሕታት ጐይታ ምስ ገዛእቲ ዓለምን ሕዝብን ከባእስዎ ተንኰል ካብ ምእላም፡ ፈተነ ካብ ምፍታን ዓዲ ኣይውዕሉን ነበሩ። ኣብዚ ናይ መወዳእታ ሰሙን’ውን ፋሲካ ንምኽባር ናብ ኢዮሩሳሌም ምምጽኡ ኣይተርፍን፡ ብዙሕ ሕዝቢ’ውን ብትምህርቱን ተኣምራቱን ይስዕቦን ይኣምኖን ኣሎ፡ ንሕናኸ ንመን ሒዝና ክንተርፍ ኢና፡ ኣብ ትምህርቱ ድማ ንግብርታትና የቃልዖ ኣሎ ብምባል ኣዝዮም ተሻቒሎም ነበሩ። በዚ መሰረት ድማ ብዓቢ ኽብሪ ብህጻናትን ብኣእማን ቢታንያ እናተመስገነ ናብ ቤተ መቕደስ ምእታዉን፡ ነታ መሻቐጢን መናገዲን ገይሮሞ ዝነበሩ ቤተ መቅደስ ዕዳጋታቶም ገላቢጡ ስለ ዝሰጐጎምን ብጭጉራፍ ገይሩ ብውርደት ስለ ዘባረሮምን ከምኡውን ሓቀኛ ዕላማ ቤተ መቅደስ ድማ ብምንጋር ነቲ ክፉእ ግብሮም ስለ ዘጋህዶን ስለዝወቐሶምን ኣዝዮም ተሻቒሎም ነበሩ። ስለዚ ከኣ እዩ ኣይሁድ ሊቃውንቲ ኻህናትን ዓበይቲ ህዝብን ነቲ ምኽሪ ሞት ክሕግዞም ዝኽእል ዝበልዎ ነገር ክሰርሑን ምኽንያት መኽሰሲ ከናድዩን ሓዲሮም ንጽባሒቱ ሰሉስ ሕቶታት ዝሓተትዎ። እቲ ሕቶ ድማ “በየናይ ስልጣን እዚ ትገብር ኣሎኻ፧ እዚ ስልጣን እዝስ መን ሃበካ፧” ዝብል ነበረ(ማቴ 21፡23-27, ማር11፡2733, ሉቃ 20፡1-8)። ነቲ መስቀላዊ ሕቶኦም ክምልስ ከሎ ብናተይ ስልጣን እየ ዝገብር እንተበለና ምስ ሮማዊ መንግሥቲ ከነባእሶ ኢና ዝብል ነበረ። ምኽንያቱ ዕዳጋን ንግድን ክተክልን ክነቅልን ዝኽእል ብኸመዚ ዓቢ ምስጋና ክምስገን ዝግብኦ ንጉስ ክኸውን ኣለዎ ብምባል እዩ። ነገስታት ድማ ብስልጣኖም ዝመጽእ ከም ዘይጻወርዎ ርዱእ ነገር ምዃኑ ኣብ ልደት ጐይታ ብሄሮድስ ዝተቐትሉ 144,000 ዝኾኑ ህጻናት ምዝካር እኹል እዩ። ብናቶም ሓሳብ ድማ ጐይታ ካብ ምድራውያን ነገስታት ኣይኮነን ክህነት ካብ ዝግብኦም ሌዋውያን’ውን ኣይኮነን፡ ብኸመይ ደኣ ዕዳጋና ክብትን ሕጊን ትእዛዝን ዘለዎ ትምህርቲ ክምህር ከምኡ’ውን ተኣምራት ክገብር ዝኽእል እናበሉ እዮም በየናይ ስልጣን ክገብር ከምዝኸኣለ ክፍልጡ ደልዮም ተንኰል ፍሒሶም ናብኡ ዝመጹ። ንሱ ግና ልብን ኮላሊትን ዝምርምር ኣምላኽ ስለዝኾነ ከም ወትሩ ክፍኣቶም ፈሊጡ ሕቶኦም ብሕቶ መሊሱ ኣሕፈሮም። “ጥምቀት ዮሓንስ ካበይ እያ፧ ካብ ሰማይዶ ወይስ ካብ ሰብ፧” ብምባል ድማ ሓተቶም። ንሳቶም ድማ ንሓድሕዶም ተዛራሪቦም “ካብ ሰማይ እንተ በልናዮ፡ ከመይ ደኣ ዘይኣመንኩምዎ፧ ክብለና እዩ ካብ ሰብ እንተ በልናዮ ግና፡ ንዮሓንስ ኩሎም ከም ነብዪ ይቘጽርዎ ኣለዉ እሞ፡ ንሕዝቢ ንፈርህ።” ብምባል “ኣይንፈልጥን” ኢሎም መለሱሉ። ጐይታ ድማ ኣነ ኸኣ በየናይ ስልጣን እዚ ኸም ዝገብር፡ ኣይነግረኩምን፡ በሎም (ማቴ 21፡23-27)። በዚ ድማ ሓፊሮም ተመልሱ።
ጐይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ዕለተ ሰሉስ ካልእ ሕቶታት’ውን ተሓቲቱን ተወሳኺ ትምህርቲ’ውን ምሂሩን እዩ። ብዛዕባ ምኽፋል ግብሪ፡ ትንሳኤ ሙታን፡ ወዲ ዳዊት ዝተባህለ መን ምዃኑ ዝኣመሰሉ ሕቶታት ዝመለሰሉን ብምስላ ገይሩ ድማ ዝመሃረሉን ዕለት እዩ(ማቴ21፡8 , ማር 12፡2 ማር 13፡37 ሉቃ 20፡9 ሉቃ 21፡38)። እዚአን ትምህርትታቱ ድማ ትምህርተ ሰሉስ ተባሂለን ይፍለጣ።
ካብዛ ዕለት’ዚ እንመሃሮ መልእኽቲ፡ ካብ መርገምን ሞትን ክንድኅን ንንስሓ ዝበቅዕ ፍረ ከነፍርን ጐይታ ናባና መንፈሳዊ ፍረ ደልዩን ብሂጉን ኣብ ዝመጸሉ እዋን ቖጽሊ (ሃይማኖት) ጥራይ ዘይኮንስ ፍረ (ሰናይ ግብሪ) ሒዝና ክነጽንሖ ከምዝግባእ እዩ። ሃይማኖይና ኣጽንዒና ሰናይ ግብሪ እንዳገበርና እንተጸና ፡ በታ ክርስቶስ ንፍርዲ ዝመጽአላ ሰዓት “ኣቱም ናይ ኣቦይ ብሩኻት” ተባሂልና ብየማኑ ቅቑመና እዩ። ኣብ ሃይማኖትና ከይጸናዕና፡ ሰናይ ምግባር’ውን እንተዘይብልና ግና “ኣንቱም ርጉማት ካባይ ርሓቑ” ተባሂልና ናብቲ ንዲያብሎስን ሰራዊቱን ዝተዳለወ ስፍራ ክንድርበ ኢና ስለዚ መንግስት ሰማያት ክንወርስ እንተድኣ ኮይና ኣብ ሃይማኖትና ጸኒዕና ክንነብር ይግባኣና።
ካልእ መልእኽቲ ናይዚ ዕለት’ውን ንጐይታ ምፍትታን ከምዘይግባእን፡ ንሕና’ውን ብሓቂ ኣብ መገዲ ክርስትና እንተሎና ብሰባት ኣብ ክንዲ ጽቡቕ ዝገበርና ክፉእ እንፍደየሉ ጊዜ ክህሉ ስለዝኽእል ብኵሉ ክንግረም ከምዘይብልና ዘረድእ እዩ። ዘለአለማዊ ስልጣን ናይ ባህርይኡ ዝኾነ ጐይታ፡ ከም ፍቓዱ ንሰባት ስልጣን ዝህብ ኣምላኽ፡ እንተላይ ነቲ ሒዞሞ ዝነበሩ ስልጣን ዝሃቦም ንሱ ክነሱ ብሓጥኣንን ክፉኣትን ሰባት “ነዚ ስልጣን ዝሃበካ መን እዩ፧” ተባሂሉ ተሓቲቱ እዩ። እዚ ድማ መን ምዃኑ ስለዘይፈልጥዎ እዩ። ዝምርምር እምበር ዘይምርመር ኣምላኽ ምዃኑ ኣየስተውዓልዎን። ሕቶኦም’ውን ናይ ቅንዕና ኣይነበረን። ንሱ ግና ንሕቶኦም ብሕቶ መሊሰሎም። ጐይታ ከምቲ ንዓይ ዝገበሩኒ ንዓኻትኩምውን ከምኡ ክገብሩኹም እዮም ከም ዝበለ ኣብ ጉዕዞ ህይወት ደቂ ሰባት ብዙሕ ተጻብኦ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ክመጾም ይኽእል እዩ። ንኵሉ ግና ብትዕግስት ክንሰግሮ ይግባእ።
ናይ ክርስቶስ ቤተሰብ፡ ከምቶም ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፡ ብኣምላኽነት ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጠራጠሩ ዝነበሩ፡ ሎሚ’ውን ብኣምላኽነት ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝጠራጠሩ፡ ኣምላኽነቱ ክሒዶም “ኣማላዲ እዩ” ዝብሉ ኣዝዮም ብሓት እዮም። ንሕና ግና ንሱ ናይ ባህርይ ኣምላኽ፡ ፈጣሪ ኵሉ፡ ብዘይ ብእኡ ሓደ እኳ ዝተፈጥረ ከምዘየለ ፈሊጥና ብጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ተኣሚንና፡ ኣብ ሃይማኖትና ጸኒዕና ነቶም ዝጠራጠሩ ድማ ብግቡእ እንዳኣረድእና ክንነብር ይግበኣና። እዚ ክንገብር እግዚኣብሔር ቅዱስ መንፈሱ ይዓድለና ።
ስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!


text:
- Start
- | ቆልዑን መንእሰያትን
- | Verkstäderna
- | Drömverkstan
Drömverkstan
ኣብ Drömverkstan ፣ናይ ገዛእርስኻ ጥበብ ምፍጣር ዝተፈላለዩ ተክኒካዊ ድለታትካን ምንቅስቃስካን ትፍትነሉን ዓውዲዩ። ንኣብነት ንስኻ ድለታት ናይ ምልካይ ፣ስረሓት ካይላ ፣ጽርበት ዕንጨይቲ ወይ ናይ ጆሶ ፎርማታት።
ብዓቢኡ ከኣ ወጺካ ምስ መሳቱ መሓዙትካ ከም ናትካ ዝንባለ ዘለዎም ተራኪብካ ሓሳባት ትለዋወጠሉን ቦታ እዩ። ብተወሳኺ ኣብ ናትና ማከል ወይ ኣዳራሽ ናይ ስራሕ ዕድላት ወይ ናይገዛእርስኻ ምራኢት ምቅራብ ተኽኡሎታት ትረኪብ።
ኣብ ናይ ሕልሚ ዓውዲ መጽ ናዕቲ ፣ንውንን ንሕና ትሑት መጠን ድምጺን ዕቃበ ኣቅሓ ወይ መ ንቀሳቀሲታትን ጽሩይን ብሉጽን ኣደራሽን።
ንሕና ዝተፈላለየዕላማታት ዘገልግሉ ካብ ኩሉ ዓለም ዝመለአ ንብረታት ዝውኒን ኣርባዕተ ስቱድዮ ኣለና፣
• ኣብ Snickeriet ስረሃት ውሽጢ ንምሳለ ምልካይ ቅባ፣ምስራሕ ነኣሽቱ መጻወቲ ቆልዑ ወይ ናይ ዕንጨቲ ሸሓኒታት ክትሰርሕ ትኽእል። ዝተፈላለዩ መሳሪሕታትን ማሺናትን ቀረብ ኣለካ።ማሲናትና ንሰራሕተኛትና ጥራይ ክጥቀሙለን ይፍቀድ ወይ 18 ዓመት ንላዕሊ ተኮንካ ማሺን ክትሕዝ ይፍቀደካ፣ሓገዝ ካብ ሰራሕተኛታት ትረኪብ።
• ኣብ Textilen ትረኪብ መሳሪሕታት ንምሳለ ስፈት ሓንቲ ቦርሳ፣ሓንቲ መተራስ፣ምጥላፍ ሓንቲ ጽብቅቲ ጨርቂ ወይ ምርካም ሓንቲ ሻርባ። ንሕና ገለ ኩሩባት ሰፈቲ ማሺን ኣለዋና ኣብዚ ኮንካ ክትጥቀመለን ትኽእል ንስኻ።ሓገዝ ካብ ሰራሕተኛታትና ትረኪብ።
• ኣብቲ stora ateljén ቀረብ ትረኪብ ብዙሃት ንብረታት ኣድለይቲ ነዓኻ ኣብ ትምህዞም ስረሃትካ።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
- Start
- | ክንክንን ጥዕናን
ክንክንን ጥዕናን
እንተ ደኣ ሓሚምካ ዝተፈላለየ ኣማራጺታት ኣለካ ክንክን ትረክበሉ።
ናይ ሂወት ክንክን ፍቃድ የማልእ እዩ - 112 ገርኩም ደዉሉ!
እንተ ደኣ ናይ ሂወት ክንክን ፍቃድ ዘይኮይኑ ክትረክቦም ትክል ነቶም ናትካ ማከል ጥዕና ወይ በዚ 1177 ተለፎን ቁጽሪ ናብ ክንክን መምርሒ ክድዉል ትኽእል።
ማእከል ጥዕና ኣብ Söderhamn ካብ ሶኒ ክሳብ ዓርቢ ካብ ሰዓት 08:00 ቅድሚ ቀትሪ ክሳብ 17:00 ድሕሪ ቀትሪ ኣገልግሎት ይህብ።
እንተ ደኣ ማእከል ጥዕና ተዓጺኩም በዚ ተለፎን ቁጽሪ 1177 ናብ ክንክን መምርሒ ደዊልኩም ሕክምናዊ ረዲኤት (Familjeläkarjouren) ትረኽቡ ትኽእሉ ካብ ሶኒ ክሳብ ዓርቢ ካብ ሰዓት 17:00 ድሕሪ ቀትሪ ክሳብ 20:00 ናይ ምሽት ከምኡዉን ካብ ቀዳም ክሳብ ሰንበት ካብ ሰዓት 10:00 ቅድሚ ቀትሪ ክሳብ ሰዓት 18:00 ድሕሪ ቀትሪ።
ናይ ክንክን መምርሒ ብተወሳኺ የመልክተልካ ናብ ህጹጽ ረዲኤት ናብ Bollnäs ወይ Hudiksvall።
ተወሳኺ ሌንካር
ፋርማሲ/ቤትመድሃኒት
መድሃኒት ኣብ ፋርማሲ ኢኻ እትዕድጎ። ገለ መድሃኒታት ካብ ሓኪምካ ፕረስክሪፕሽን የድልዮ። እቶም ኣብ ፋርማሲ ዚሰርሑ ብዛዕባ ሕማምን ኣፋውስን ብዙሕ ይፈልጡ እዮም። ንሓያሎ ሕቶታትካ ኪምልሹ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ፋርማሲ ንእተፈላዩ ሕማማት ዚምልከቱ ብሮሹራትውን ይርከብ እዩ።


text:
ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ሓሙሽተ መዓልታት ዝወሰደ 8ይ ዓመታዊ ስሩዕ ኣኼባኡ ብ17 መስከረም 2017 ዛዚሙ። ማእከላይ ባይቶ ኣብዚ ተኸታታሊ ኣኼባታቱ ኣገዳስን እዋናውን ሓበሬታታት ብዛዕባ ኤርትራውን ከባብያውን ጕዳያት ብጽሞና ሰሚዑን ሚዛናቱ ኣንቢሩን። ቀጺሉ ከኣ ናይ ኩለን ኣብያተ-ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ሰዲህኤ ጸብጻባት ብዝርዝር ሰሚዑ፡ ኣድላዪ ክትዓት፡ ምይይጥን ምትዕርራይን ድሕሪ ምግባር ከኣ ነቲ ጸብጻብ ከም ሕጋዊ ሰነድ ሰልፊ ኣጽዲቕዎ።
ኣኼባ፡ ቆላሕታ ካብ ዝሃቦም ዛዕባታት ሓደ፡ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ትሕቲ መላኺ ጉጅለ ህግደፍ ዘሕልፍዎ ዘለዉ ኣሰቃቒ ሃለዋት፡ ህጹጽ ፍታሕ ዘድልዮ ሽግር ምዃኑ ኣስሚርሉ። ምስ’ዚ ብምትሕሓዝ፡ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታትን ማሕበረ-ሰብ ዓለምን ነቲ ጉጅለ ህግደፍ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ሓቢእዎ ክኸይድ ዝጸንሐን ንህልውና ህዝብናን ልኡላውነት ሃገርናን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕን ገበናት፡ ንምቅላዕ ዘካይድዎ ዘለዉ ቃልሲ ብምንኣድ ቃልሶም ብዝያዳ ከሕይሉ ጸዊዑ።
ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ዝተራእየ ሰልፋዊ ኩነታት፡ መስርሕ ምሕዳስ ሰልፍን እማመ ሓባራዊ ስራሕ ፖለቲካዊ ውድባትን ዝርከብዎም ዛዕባታት ኣመልኪቱ ብሰፊሑ ተመያይጡ ውሳነታት እውን ኣሕሊፉ። በዚ መሰረት፡
ጉዳይ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ሰዲህኤ ዝምለከት
ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ኣብ’ዚ ኣኼባኡ ንመሪሕነት ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ነበር ብዝምልከት ንኹሉ’ቲ ክኸይድ ዝጸንሐ መስርሕን መሪሕነት ሰልፊ ክወስዶ ዝጸንሐ ሕጋውን ቅዋማውን ኣራሚ ስጉምትታትን ዓሚቝ ምይይጥን ሚዛንን ድሕሪ ምግባር፡ ነዚ ዝስዕብ ውሳነታት ኣሕሊፉ።
1፡ ሽማግለ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ነበር፡ እተካይዶ ዘላ ኢደ ወነናዊ ምንቅስቓሳትን ተውጽኦም ዘላ መግለጺታትን፡ ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ይኹን ንትካላቱ ዘይምልከቱ ምዃኖም ኣረጋጊጹ።
2፡ ነቶም ንውሳኔታት ኣብ ካልኣይ ጕባኤ እተመርጸ ሕጋዊ መሪሕነትን ንመምርሒ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ህጹጽ ጕባኤ ዞባ ሰሜን ኣመሪካን ተቐቢሎም ዝኸዱ ዘለዉ ኣባላት መሪሕነትን መሰረታትን’ቲ ዞባ ምስጋናኡ ገሊጹ።
3፡ ማእከላይ ባይቶ ንኹሎም ኣብ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ዝርከቡ ኣባላት ኣብቲ ተመዲቡ ዘሎ ህጹጽ ጕባኤ ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ተሳቲፎም ርእይቶኦም ከቕርቡን ምስ’ታ ብሰልፊ ወጺኣ ዘላ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ህጹጽ ዞባዊ ጉባአ ክተሓባበሩን ጸዊዑ።
መስርሕ ምሕዳስ ሰልፊ
ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ፡ መስርሕ ምሕዳስ ሰልፊ ዘለዎ ዕዙዝ ኣገዳስነት ኣብ ግምት ብምእታው ኣብ 7ይ ምዱብ ኣኼባኡ ንድፊ መስርሕ ምሕዳስ ንኸተሰናድእ ናይ ዝመዘዛ ሽማግለ ጸብጻብ ብጽሞና ድሕሪ ምስማዕን ምምይያጥን ነዚ ዝስዕብ ውሳኔታት ኣሕሊፉ።
1፡ በታ ሽማግለ ንዝቐረበ ንድፊ ኣድላይ ምትዕርራይ ገይሩ ከም መወከሲ ሰነድ ኣጽዲቕዎ።
2፡ መስርሕ ምሕዳስ ንምትግባር ዝድለ ቅጥዕታትን መጽናዕትን ዘቕርብ ኮሚሽን መዚዙ።
3፡ ማእከላይ ባይቶ፡ ኣብ ከክልተ ወርሒ ፍሉይ ኣኼባታት እናጸውዐ፡ ንጸብጻባት ኮሚሽን መስርሕ ምሕዳስ ሰልፊ ክሰምዕን ዘድሊ ውሳኔታት ክወስድን ተሰማሚዑ።
ጉዳይ እማመ ሰዲህኤ ንሓባራዊ ስራሕ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ዝምልከት
ብመንጽር እቲ ሓቢርካ ህጹጽ ፍታሕ ዘድልዮ ኤርትራዊ ኩነታት፡ ናይ ለውጢ ሓይልታት ከም’ቲ ትጽቢት ዝተነብረልና ክንከውን ዘይምኽኣልና ኣኼባ ተገንዚቡ። ካብ’ዚ ንምውጻእ ሰዲህኤ ኩሎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ፍልልያቶም ኣመሓዲሮም፡ ኣብቲ ዘሰማምዖም ብሓባር ዝስለፍሉ ኩነታት ንምጥጣሕ ሓድሽ እማመ ዘተ ንሓባራዊ ስራሕ ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ምቕራቡ እዋናውን ኣገዳስን ምዃኑ ባይቶ ደጊሙ ኣረጋጊጹ። ካብ’ዚ ሓሊፉ፡ ኣብ’ቲ እማመ ዘለዎም ሃናጺ ርእይቶ ንዝሃቡን ክበርሃሎም ዝደልይዎ ሕቶታት ንዘቕረቡን ውድባት መጎሱ ድሕሪ ምግላጽ፡ ንፈጻሚ ሽማግለ ብንጽል ይኹን ኣብ ክሊ ጽላል ተወዲቦም ምስ ዝዋስኡ ኣካላት ተቓውሞ፡ ዕቱብን ቀጻልን ምክትታልን ርክባትን ክገብር መዚዝዎ ኣሎ። ምስ’ዚ ብምትሕሓዝ፡ ኩልና ኤርትራውያን ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ውድባትን በርገሳውያን ማሕበራትን ዝሓለፈ ተመኩሮና መዚንና ሓድሽ ሓላፍነታዊ ኣተሓሳስባ ንከነዕኩኽ ኣዘኻኺሩ።
ማእከላይ ባይቶ ኣብ’ዚ ኣኼባኡ ብቀዋሚ ሽማግለ ኣብያተ-ጽሕፈት ገንዘባውን ማሕበራውን ጕዳያት፡ ንዝቐረበሉ ንድፊ መጽናዕቲ ብግቡእ ድሕሪ ምምርማር፡ ብፈጻሚ ሽማግለ ክትግበሩ ዘለዎም ጕዳያትን በታ ንድፊ ዘቕረበት ሽማግለ ክግበር ዘለዎ ተወሳኺ መጽናዕትታትን ኣነጺሩ።
8ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ፡ ብመሰረት’ቲ ንሓፈሻዊ ኩነታት ሃገርናን ከባቢናን ብዝምልከት ዝበጽሖ ገምጋም፡ ረብሓ ህዝብና ምስ ርግኣት ከባቢና ዘለዎ ዘይነጻጸል ዝምድና ድሕሪ ምስማር፡ ስርዓት ህግዲፍ፡ ብዘይ ኣፍልጦ ህዝብን ቅዋማዊ መወከስን ንውልቀ ረብሓኡ ዝገብሮም ዘሎ ዝምድናታት ሓደገኛ ምዃኑ ደጊሙ ኣረጋጊጹ። ካብ’ዚ ብምብጋስ፡ ተቓወምቲ ውድባት ብሓባር ዝሰርሕሉ ባይታታት ከፈጥሩ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ይኹን ኣብ ግዳም ዝርከቡ ተደናገጽቲ ናይ’ቲ ስርዓት ኣብ ጐድኒ ውጹዕ ህዝቦም ደው ክብሉ ይጽውዕ።
ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ሰደህኤ ኣብዚ 8ይ ስሩዕ ኣኼባኡ ብመሰረት ዓንቀጽ 6.1.6 ቅዋም ሰልፊ፡ ኣቦመንበር ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ሽማግለን መሪጹ። ኣቦ መንበር ንዘቕረቦም ሕጹያት ድማ ሓደ ብሓደ ድምጺ ብምሃብ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ መሪጹ። ከምኡ’ውን ናይ ሰልፊ ጠቕላላ ተቖጻጻሪ (ኦዲተር) መሪጹ።
ቀጺሉ፡ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዝርከቡ ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ሰልፎም ንምሕያልን ካብ ዘጋጥምዎ ሓደጋታት ንምድሓንን ከካይድዎ ንዝጸንሑ ቃልስን ዘርኣይዎ ጽንዓትን ኣመጒሱ። ኣብ መጻኢ እውን ከም ወትሩ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ዘለዉ ኣባላት ሰልፊ፡ ኣብ ቅዋም ሰልፎም ረጊጾም፡ ሕጋዊ ኣሰራርሓ ተኸቲሎም፡ ንሰልፎም ዘማዕብል ሓሳባትን ነቐፌታን ከቕርቡን ንቕድሚት ዘሰጉም ልሙድ ተወፋይነቶምን ልግሶምን ከበርክቱን ምሕጽንታኡ ኣቕሪቡ።
ኣብ ምዝዛም ኣኼባኡ ነቶም ብ18 መስከረም 2001፡ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ካብ ውሽጢ ይኹን ካብ ግዳም ተጨውዮም፡ ኣብ ሕሱም ጭካኔ ዝፍጸምሉ ኣብያተ-ማእሰርቲ ተዳጒኖም ዝሳቐዩ ዘለዉን ኣብኡ ህይወቶም ዝሓለፉን ሓርበኛታት ሃገራውያን ዘኪሩ። ህዝቢ ኤርትራን ኣህጉራዊ ማሕበረሰብን ድማ፡ ኣብ ልዕሊ ምልካዊ ስርዓት ሓያል ተጽዕኖን መኸተን ክገብሩ ጸዋዒቱ ኣቕሪቡ።
ሓቢርና ንስራሕ ከነድምዕ፡ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ!
ክብርን ዘልኣለማዊ ዝኽርን ንስዉኣት ሃገር!
ማእከላይ ባይቶ ሰደህኤ
17 መስከረም 2017


text:
መንግስታት ዓለም ብመንግስታትን ዕጡቓት ጉጅለታትን ህውከት ዝፍፀሞም ስቪላት ክካለኸሉ ኣይክኣሉን ኢሉ ሎማዕንቲ ረቡዕ ዝወፀ ፀብፃብ ንሰብኣዊ መሰላት ዝሕለቕ Amnesty International።ሓሙሽተ ቀወምቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ምፅናት ዘርእን ጃምላዊ ህልቂትን ኣብ ዝፍፀመሉ እዋን ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰለን ካብ ምጥቃም ክስሕባ ፀዊዑ’ሎ።
ዋና ፀሓፊ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ሳሊል ሸቲ ንቪኤ ኣብዝህብዎ ቃል ኣብ ዙሪያ ዓለም 2014 ኣ/ፈ ንግዳያት ግጭትን ህውከትን ናይ ህልቂት ዓመት ነይራ ኢሎም።ብምስዓብ ‘’ካብ ሶሪያ ክሳብ ዩክሬይን፣ካብ ጋዛ ክሳብ ናይጀሪያ ሚሊዮናት ስቪላት ዓለም ብዘስካሕክሕ ህውከትን ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላትን ተሳቒዮም እዮም’’ኢሎም።
ኣብ ታሪኽ ዝኸፍአ ናይ ስደተኛታት ቅልውላው ዘጋጠማ ዓመት እውም ነይራ 2014 ኣ/ፈ ብመሰረት ፀብፃብ ኣምነስቲ።ኣርባዕተ ሚሊዮን ሶሪያዊያን ስቪላት ብኲናት ተመዛቢሎም ኣለው።ኣሽሓት ስደተኛታት ድማ ኣብ ባሕሪ ሜዲትራኒያ ጠሊቖም።
ሃብታም ሃገራት ህይወት ስደተኛታት ኣብ ክንዲ ምድሓን ካብ ሃገረን ንኽወፁ ኣብ ምስራሕ እየን ኣተኲረን ይብሉ ሸቲ።መራሕቲ ካብ ሓደጋ ንዝሃድሙ ዘለው ንምሕጋዝ ቅሩቡነቶም ከረጋገፁ እውን ፀዊዖም ብምስዓብ።
ባህሪያት ዓለምለኻዊ ግጭት እናተለዋወጠ ክኸይድ ኣሎ ኢሎም።‘’ብዝሒ ብረት ናይ ዘልዕሉ ጉጅለታት ብዘገርም ኩነታት እናዓበየ ይኸድይ ኣሎ’’ዝበሉ ንሶም ብምቕፃል ‘’ኣስታት 35 ሃገራት ብረት ምስ ዝተዓጠቑ ከበድቲ ጉጅለታት ኣብ ግጥም ይርከባ።ስቪላት ጃምላዊ ህልቂት ከይፍፀሞም ኣብ ምሕላው መንግስታትን ዓለምለኸ ትካላትን ሓላፍነት ኣለዎም’’ኢሎም።
ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዳይረክተር ክፍሊ ኣድቮከሲ ስቲቭ ክራውሻው ኣብ 2014 ኣ/ፈ ዘጋጠመ ዘሕዝን ነገር ኣባላት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታ ፍትሓዊ ብዘይኮነ ኣገባብ ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰሰልን ምጥቃመን ዘደንቕ ፍሽለት እዩ፤ኣብቲ ቤት ምኽሪ ክልተ ግዜ ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰል ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም ይብሉ።
ሩሲያ ንዘይሕጋዊ ረፈረንደም ክሪሚያ ንዝኹንን ውሳነ ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰላ ተጥቒና ስዒራቶ።ሩሲያን ቻይናን ንሶሪያ ዝኹንን ውሳነ ዓፂየንኦ።
ስቲቭ ክራውሻው ሓያላት ኣባላት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ንዓኣተን ብዝጥዕም ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ስለዝተሰማምዓ ናይ ዓለምና ስቪላት ይሳቐዩ ኣለው ኢሎም።
ምፅናት ዘርእን ጃምላዊ መቕተልትን ኣብ ዝፍፀመሉ እዋን ቀወምቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰለን ካብ ምጥቃም ክዕቀባ ኣምነስቲ ይፅውዕ።
ንዘን ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር መሰል ዘለወን ሓሙሽተ ቐወምቲ ኣባላት ማለት እውን ሩሲያ፣ብሪታኒያ፣ፈረንሳይ፣ቻይናን ዩናይትድ ስቴትስን ከምኡ ክገብራ ንምእማን ከቢድ እንተኾነ እውን ክዕወት ዝኽእል እዩ ኢሎም ክራውሻው።
ኣብ ልዕሊ ሶሪያ ክውሰድ ዝነበሮ ዝጉምቲ እንተዘይወድቕ ነይሩ ጉዳይ ፕሬዝዳንት በሽር ኣል-ኣሳድ ናብ ዓለምለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ምተልኣኸ፤ንስቪላት እውን ዓብዪ ሰብኣዊ ሓገዝ ምቐረበ ነይሩ ኢሎም ክራውሻው።


text:
ትብጻሕ ስምዕታይ ንኣባላት ሰልፍታት "ህደግኤ"
- 1. ደሞክራስያዊ ውድብ ዓፋር ቀይሕ ባሕሪ 2. ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ 3. ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ 4. ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ - ሰውራዊ ባይቶ 5. ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ግንባር ኤርትራ 6. ደሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኩናማ ኤርትራ 7. ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስ 8. ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ 9. እስላማዊ ሰልፊ ንልምዓትን ፍትሕን 10. ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራ 11. ሰልፊ ናህዳ ኤርትራ 12. እስላማዊ ጉባኤ ኤርትራ 13. ህዝባዊ ጉባኤ ኤርትራ
እዛ ደብዳበ’ዚኣ ክልእከልኩም ዘገደደኒ ምኽንያት አብ ዝተፋላለዩ ጊዜታት ጉዳያት ኤርትራን ኢትዮጵያን አብ ሞንጎ ህዝቢታት ክህሉ ዝግባእ ዝመድና ርክብ፤ንህዘቢ ዘማሃለፍኩሞም ዉድባዊ ጽሑፋትኩምን ብሽም ህዝቢ ኤርትራ ምስ ወያነ ወይ ምስ “ህዝቢ ትግራይ” (ቃልኩም ንምጥቃም) ጥራሕ እትፍጥርዎም ዘለኹም ዝምድናታት ንህዝቢ ኢትዮጵያ ኣትሒቱ ዝጠመተን፤ ዘግለለን ኮይኑ ስለዝረኸብኩዎ፤ ቅድሚሕዚ መራሕቲ ህዝባዊ ግምባር (ሻዕቢያ) ዝገበሩዎ ዝነበሩ ጌጋታትን ድንቁርናን (ጠምባር ርክብ) ንስኹም እዉን መሊስኩም ትደግምዎን በቲ ዝተጉዓዘሉ ጉጉይን ሓደገኛ መትከል ትጓዓዙ ከምዘለኹም ኣብ ዉሳነታትኩም ነንብቦ ኣለና። ዘሰክፍ ኮይኑ ስለዝረኸብኩዎ ድማ ንክንዛራረበሉ ከተስተብህሉዎን ክትእርሙዎን ብዝብል እዛ ልእኽቶ ልኢኸልኩም። አስከ ብሽም ተቓወምቲ ዉድባት ኤርትራ ብቋንቁዋ እንግሊዝን ብቋንቁዋ ዓረብን ንህዝቢ ዝዘርጋሕኩሙዋ ጽሕፍቲ ካብታ ናይ እንግሊዝ ክጠቅስ።
"...
ቅድሚ ናጽነትኩም እንታይ ትብሉ ነይርኩም? “ኣድጊ፤ ኣምሓራ ኣብ ሀገርና ከይንነብር ዕንቀፈቲ ኮይኑና፤ ኣምሓራ ሰጒግና፤ኣምሓሩ እንተዳኣ ካብ ሀገርና ወጺኦም፤ ድሕሪ ናጽናት ምስ ህዝብና አብ ኮምብሽታቶ ከይተሰከፍና “ፈጣዕ” ክንብል ኢና፤ ክነኹድድ፤ ብናጽነት ክንፍሳሕ፤ክንዛወር ኢና…” ይባሃል ነይሩ። እታ ንስኹም ዝበልኩማ ድማ ህጻዉንቲ ደድሕሬኹም ይደግሙዋ ነይሮም።መንእሴአትኩም ድማ ረኸብቲ መከራን ስደትን ኮኢኖም ሎሚ’ዉን ንሪኦም ኣለና>>
እታ ናጽነት ዝበልኩማ ድማ ከም ጻሓይ በሪቓ።ኩርምቲኹምን ኩርምቲ ወያነን “ሓይኹ” ዘይጸገቦ፤ክሳብ ሕዚ ካብ ዝባኖም ምዉራድ ዝኣበኹሙዎም “አምሓሩን/ኢትዮጵያን” እትብለዎም ቋንቁኛኹም’ዉን ካብ ኮምብሽታቶ ወጺኦምልኩም። ሎሚ የለዉን።ከምቲ ዘጽመምኩምናን፤ ዝተጃሃርኩሙዎን መርዓ ሕጽኖትኩም አብ እታ እትጃሃሩላን እትፈትዉዋን ጎደና አብ ጎደና ጥልያን አብታ “ኮምብሽታቶ” ዘይኮነሰ አብ አምሰተርዳም፤ለንደን፤አብ-ኦክላንድ አብ ዲሲ፤ ኦምዱርማንን ኮይኑ። ሓዘንኩምን ሓጎስኩምን .ከምቲ ናይ ቀደምኩም አብ ስደት ሃገራት ኮይኑ።
ኣምሓራ ምስወጹ “ፈጣዕ” ክንብል ኢና ዝተብሃለላ ጃህራ ሎሚ ደሊና ስኢንናዮ።”ስርዓት ኢሳያስ ካብቶም ገዛእቲና ዝነበሩ ካብ እኒ መንግስቱ ዝገደደ እዩ” አልኩም’ዉን ብዕሊ ገሊጽኩም። “አንኳዕ ደስ በለኩም” ከይንብለኩም፤ወሊድና ተዋሊድና ኢና’ሞ ከርስና ከም ከርሲኹም ጸንቂቕካ ምዝራብ ሰብኣዊነት ክጎድሎ እዮ’ሞ፤ “ዝባኣሰ ኣይተምጽእ፤የቑሩሮ!” ጥራሕ ንብለኩም።
ንስኹም ከም መጠን ተቓወምቲ ንመንግሥቲ ሻዕቢያ ከተልግሱ ብመንግስቲ ወያነ ትግራይ ተሓጊዝኩም ንኢሳያስ ከተልግሱ እትገብሩዎ ዘለኹም ጻዕሪታት ብዕቱብ ንካታተሎ ኣለና። ንኢሳስ ከተለግሱ አብ’ትገብሩዎ ተጋድሎ ንሕና ስኽፍታ የብልናን።ተፃብኦ’ዉን የብልናን። ዉራይኩም’ምበር ዉራይ ህዘቢ ኢትዮጲያ አይኮነን።
ኮይኑ ግና፤ብሓደ ወገን ስክፈታ ኣለና።ጉጉይን ብዘርኣዊን ብድንቁርና ዝተመስረተ ምስ ዉሱናት መራሕቲ ዉድብ (ምስ ወያነ)ን፤ ምስ ህዝቢ ትግራይን መስሪትና እትብሉና ዘለኹም ዲፕሎማሲያዊ “ሂጥ-ሂጥ” ስራሕትኹም ምስኣንበብና ድማ ንሓዋሩ ህዝብታት ናብ ካሊእ ቅርሕንቲን ምዉጣጥን ዘእቱዉ ኮይኖም ስለዝተረዳእናዮም ክትእረሙሉን “ያእ” ክትባሃሉ ናይ ግድን ኮይኑ ረኺበዮ።
አብ’ቲ ላዕሊ ዝጠቐስኩዋ ብእንግሊዝ ዝተጸሓፈት ናትኩም ጽሕፍቲ፤እንተዳኣ ትሕዝቶኣ መርሚርናዮ ፤ምስ ተጋሩ እመበር ምስ ኢትዮጵያዊያን አብ ወጻእ ኮነ አብ ዉሽጢ ኢትዮጵያ ብኣካል ተረኺብኩም ብሽም ህዝቢ ኤርትራ ኮነ ብሽም ዉድባትኩም ዝገብርኩሙዎ ዲፕሎማሲያዊ ርክብ የለን።ጹሑፍኩምን መትከልኩምን ርክብኩምን ዘመልከተና ግና ምስ ህዘቢ ትግራይን ምስ ዉድብ ወያነን ጥራሕ ዝጠመተ ሙኻኑ ካብ’ቶም እትዝርግሕዎም ዘለኹም ዜና ጹሑፋትኩም ክንርዳእ ክኢልና።
እቲ ሻዕቢያ ዝገብሮ ዝነበረ ጸቢብን ዘርኣዊን ዝኾነ “ቆራይ” ኢንተርናሺናልን ኢንተር-ሪጅናል ህዘባዊ ዝምድና፤ንስኹም’ዉን ሎሚ ትደግሙዎ ኣለኹም። ሻዕቢያ ርክቡ ምስ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዘይኮነስ ምስ ወያነ ጥራሕ መስሪቱ አብዝነበረሉ ጊዜ፡ ህዘቢ ኢትዮጵያ ዘግለለ ብምንባሩ፤ሰበብ ናይቲ “ኡፍ-ኡፍ” ፍቕሮም ህዝቢ ናብ ዘቃትልን ናብ ዝገደደ ንሕኒሕ ኲናት ተለዊጡ እቲ “ሰሚርና” ኢሎም ዝሓሰዉና መልሓሶም ህዘቢ ብዘዳመየ ርክብ ዛዚመሞ።ሕዚ’ዉን ህዘቢ ከዉድኡ ይናሓንሑ አለዉ።
ጽሑፈኩምን ርክብኩምን ዘርእየና ዘሎ ሓበሬታ፡ ኢሳያስ ካብ ስልጣን ንምእላይ ምስወያነን ምስ ህዘቢ ትግራይን ምትሕቑቓፍ’ምበር፡ ምሰታ ንስኹም እትጸልኡዋ፤ እትጸልኡዎ፤ ዘምሃረኩም ፤ዝዓንገለኩምን ክሳብ ሎሚ’ዉን ምስ ዘጽልለኩምን ዘጋይሸኩምን ዘሎ ሓፋሽ ህዘቢ ኢትጵዮያ አይኮነን ርክብኩም።
ርክብኩም።ንስኹም እትጥምትዋ ዘለኹም ጸባብ ስልጣን ኢሳይስ ብኸመይ ንኣልዮ እ’ምበር፤ ካብ ቋንቋ ትግርኛ ተዛረብቲ ህዘቢ ንንየዉ ካሊእ ቋንቋ ምስ ዝዛረብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ብሕለፊ ምስ ህዘቢ አምሃራን ዝነበረ ህዉነታዊ ዝምድና ንምምላስ ምስ ዝጽዕሩ ሙሁራት አምሓራን ኮነ ምስካላኦት ዘለኩም ዝመድና ግና አብ ርሑቕ ዝጠምተ ዘይኮነስ ካብ ሰገር እግሪ መረብ ካብ ዓድዋ ካብ ኣኽሱም ካብ መቐለ ካብ ሽረ ንንየዉ ዘሎ አድማስ ከም ግኡዝ ህዘቢ ቆጺርኩሞ ንዕዘበኩም ኣለና።
ወያነ… ወያነ… ወያነ…አንዳበልኩም፤ ነቶም ብሓይሊ ብረትን ሕልክስናን ንስልጣን አብ ኢዶም ዝጨበጡ “ክብሪ” ሂብኩም ዝመድና እንትትፈጥሩ፤ ነቶም አብ ስልጣን ንዘየለዉ ንወየነ ከልግሱ “ሒኹ” ንዝብሉ ዘለዉ ካልኦት ዓልየታት ኢትዮጵያ ግና አግሊልኩም ምስቶም ስልጣን ብብረት ዝገበቱ ወየንቲ “ኡፉ ኡፉ” ፍቕሪ ኣለና ኢልኩም እትብሉና ዘለኹም እስቲ ብኣንደበት ወየንቲን መጽሄታት ወየንቲን ንህዝቢ ኤርትራ እንታይ እንዳበሉ ከምዝጽሕፉሉ ንዜነበቡዎ ከነንብበሎም፤ እነሆ፦
እቲ ዝጠቕሶ ዘለኹ ጻሓፊ ትግራዋይ እዩ። ጉዑሽ ወ/ግብርኤል ይባሃል።ኣብ ሃገር ጀርምን እዩ ዝነብር። ዳሃይ ብዝብል ስም ዝጽዋዕ አብ ከተማ መቐለ ዝሕተም ናይ ወየንቲ መጽሄት ካብቶም ወርሓዊ ጽሑፍ ዘዳልዉ 4 ኣባላት ጻሓፍቲ ሓደ እዩ።ጉዕሽ ካብቶም ኣብ ትግራይ መጣቖሳይ ዝኾኑ ዓልታዊ ጹሑፋት ዝጽሕፉ ሓደ እዩ። “ቅንጅት ሓንካሪ” አብዝብል ጸሑፉ ህዝቢ ትግራይ ሑንጉጋይ መጹኻ፤በልዑኻ፤ከጥፉኡኻ ኢሎም ነይሮም፤……..ካብ ወለዶም ብሓደራ ዝተቐበሉዎ ግበረ ኡኩይ ዉርሻ….ወዘተ..ወዘተ” እንዳበለ አንጻር ተቓወምቲ ወያነ (ቅንጅት) ወያነ ካብ መንበሩ ንከይወርድ እንትብለ አብ ጊዜ ምርጫ 97 መራሕቲ ወየንቲ ዝነዝሑዎ ብተንኮል ዝዘርጉሑዎ ምስጢራዊ ጸሑፋትን ዓልየታዊ ነፍሒን ካብ ቅንጅት እዩ ኢሎም በዘዳናገሩዎ ተቐቢሉ ንሱ ተጋሩ ንክዳናገጹ እሞ ምስ ወዲ ዜናዊ ክለግቡ ዝጻሓፎ እዩ። ሎሚ ድማ ኣብታ መጸሄቱ;-
> ኣብ ዝብል ጹሑፉ ከምዚ ይብል። ክጠቅስ፤-  > {ጉዑሽ ወ/ገብርኤል (ጀርመን) (ኤርትራ ዐገብ በሃላይ ኣልቦ ሃገር- ደሃይ መጽሄት -ቀዳማይ ዓመት መጋቢት/ሚያዚያ 2000 ዓ.ም}
ኢዞኦምን ከምዚኦምን ዝበሉ “ማሃይማን-ጎጣያትን” እዮም ንወያነ እንዳሰገዱ ባህ ትብሎም ኤርትራዊያን ኣሕዋትና ይብሉ፤ባንዴራኹም የዉለብልቡ፤ "ኤርትራዊት ኣዶ እዚ ኩሉ ኣይሳላኽንዶ ይብሉ":: ባህ ተዘይበሎም ድማ ከምቲ ኣብላዕሊ ዝተነብበ “ጉስሩጥ” ጽሑፍ አብ መጽሄታቶም ሓቲሞም ድንቁርና ንህዘቢ ክምግቡ ይርከቡ። አዚኦም ብከሚዚኦምን ዝበሉ ሳዓብቶም ዝተሃንጸ ዉድብ እዩ ንስኹም “ወየንቲ፤ ወየንቲ፤ ወየንቲ….” ዝብል ቁዛመ ሒዝኩም፤ ሎሚ ኣብ ዉድባዊ መግለጺ ዜናታትኩምን ፡ ንሶም ድማ “መቓልሕ” አብዝብል ጋዜጣኦም ናይ ክልቴኹም ሓዲሽ ሩሱን ርክብ አንዳሓሰዉን አንዳሓሰኹምን እቲ ህዘቢ’ዉን ምሳኹም ንክሕሱ ተዳናግሩዎ’ለኹም።
ክትሓብኡና ኢልኩም አንተዘይኮይንኩም ባህረ ወያነ መንነት ወየንቲ አጸቢቕኩም ትፈልጡዎ ጉዳይ እዩ። ኣብ ኤርትራ ኮነ ኣብ ኢትየጵያ ንሶም ዝቋጻፀሩዋ ተዘይኮይና፤ ንእገለ ኢሎም ከምዘይናሕስዩልኩም ፍለጡ (ቅድሚ ህዚ አብ ጎንኹም ዝለዝረኩማ ኣይትርሱዑዎን ንብል) ።ሎሚ ተቓወምቲ ኤርትራ ክገብራኦ ዝግባእ ምሰቶም ጊዜኦም ዝበለየን፤ ምስቶም ጠምባር ፖለቲካ ዝስዕቡ ወየንቲ ዘይኮነስ ምስ ካልኦት ኢትዮጵያዊያን እዉን ርክብ ክትምስርቱ ይግባእ ንብል።ክትፈጥሩ ድማ ምሰቶም ንኢትዮጵያ ክብትኑ ንኢሳየስ ድግድጊት ተዓጢቖም ኢድ ዝነስኡ “ዑሱባት” ዘይኮነስ ህዝቢ ከራኽቡን ሰላም ክፈጥሩን ምስ ዝጽዕሩ ክኾን ከምዘለዎ እገረ መገድና ንዉከፍ።
አስቲ ሕዚ ድማ ናትኩም ገዲፈና ናብ’ቶም ምሳኹም ዘይተቓደዉ ግና ንሸዕብያ ዝቃወሙ ካልኦት ዉድባት ኤርትራ ናብ አዲስ አበባ ከይዶም ናብ ትግራይ ናብ “ሽመልባ” ነቶም ሱዱዳት ኤርትራዊያን ኩነታቶም ፤ክዕዘቡ ንሰበ ስልጣናት ወያነ ፈቓድ ጠይቖም፤ ናብ ትግራኢ ከይኸዱ ንምንታይ ከምዝታኣገዱ ካብ አቦ መንበር “አቶ ረዘነ ሃበተን- መሓመድኑር ዑስማን” ሓለፊ ጉዳያት ወጻእ ክልቲኦም ካብ ዩናይትድ ኤርትርያን ናሽናል ፍሮንት ማለት “ግምበር ሃገራዊ ሓርነት ኤርትራ” “ግ.ሃ.ሓ.ኤ”)ምስ ክፍሊ ዜናታቶም ዝገበሩዎ ቃለ መጠይቕ ክጠቅስ’ሞ እቲ ዝባሃል ዘሎ ሓቅነት እንተዳኣ ሃሊይዎ “ወያነ ብሓቂ ድዩ ኤርትራዉን ከምታ ንኢትዮጵያ ብዓልየት ጎዛዚዩ ከጥፋኣ ዝደሊ ዘሎ ንዓኹም’ዉን ክጎዛዝየኩም ደልዩ?”
ወዲ ዜናዊ “ሰንዓ-ፎረም” ኢሉ ቤት/ጽ ከፊቱ፤ ንወያናይ ሕቡር ገ/መድህን ብአቦ መንበርነት ሰይሙ ክእክበኩምን ክመርሃኩምን ንገሌኦም’ዉን ነቶም ምሳኹም ብፓሊሲን ብናይ ስልቲ ወያነ አግባብ ቃለሲ ንዘይሓበሩ’’ዉን ከም-ከደምቱ ብነድሪ ይኹሪን የንጸርጽርን ከምዝነበረ ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ ምስ መራሕቲ ግንባር ሃገራዊ ሓድነት ኤርትራ ኣብ ዝገበረሎም ጋዜጣዊ ቃለ መጠይቕ ዘንበብናዮ እነሆ።
ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ <<ኣብ ኢትዮጵያ ምስ ኣተኹም ስራሕኩም ብምንታይ ፈሊምኩም?
መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.
ኤኣዲስ ኣበባ ዝኣተናሉ ዕለት ዓርቢ ስለዝነበረ፡ ከምኡ’ዉን ናይ ነዊሕ ጉዕዞ ኣየር ዝፈጠሮ ናይ ድኻም ተጽዕኖ ስለዝነበረና፡ ብቐጥታ ንዝምልከቶም ኣካላት ኣብ Iትዮጵያ ምእታዉና ክንሕብር ኣይከኣልናን። ቀዳምን ሰንበትን’ዉን መንግስታዊ ቤት ጽሕፈታት ዑጹዉ ምዃኑ ስለንፈልጥ፡ ክሳዕ ሰኑይ ንኽንጽበ መሪጽና።ምስ ናይ ዝተፈላለያ ዉድባት ኤርትራ መሪሕነትን ኣባላትን ግን ካብ ዓርቢ ምሸት ጀሚርና ክሳብ ቀዳምን ሰንበትን ዘቲና ሰንበት ሰንበት ሰዓት ሓሙሽተ ናይ ኣጋ ምሸት ኣቢሉ፡ ናይ መንግስቲ ኣካላት ይደልዩኹም ኣለዉ ዝብል ሓበሬታ ንረክብ። ንሕና’ዉን ብወገንና ተሌፎንናን ናይ ዝዓረፍናሉ ሆቴልን ኣድራሻ ብምንጻር ንዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ሓበሬታና ንህብ።ድሕሪ ሓደ ሰዓት (ሰንበት ማለት’ዩ) ሰዓት ሽዱሽተ ኣቢሉ ይኸዉን፡ ኣቶ ተኸስተ ዝበሃል ናይ ሰንዓ ፎረም ቤት ጽሕፈት ምክትል ዳይሬክተር ኣብ ዝዓረፍናሉ ሆቴል ብምምጻእ ይረኽበና፡ ኣቶ ተኸስተ ብዛዕባ ናብ ኢትዮጵያ ምእታዉና ካብ ሽዱሽተ ኣባላት ኪዳን ዝኾና ዉድባት ተዳጋጋሚ ናይ ቴሌፎን መልዕኽትታት ስለዘጽመሞ ንክረኽበና ከምዝተገደደ ብምሕባር፡ ነቲ ናይ ሽዱሽተ ዉድባት ናይ ቴሌፎን ጥርዓን ንዑደትና ምስ ንኪዳን ንምፍራስ ዝዓለመ ዕላማ ብምግምጋምን ብምትእስሳርን ዝቐረበ ጥርዓን ምንባሩ ድሕሪ ምጥቃሱ ኪዳን ዑዉት ኣኼባ ከምዝገበረን ተዓዊቱ ከምዝወጸኤን መድረኻዊ ጽላል መስሪቱ ከምዘሎን ብምጥቃስ ኣብ ልዕሊ ኪዳን ዘለዎ ኣወንታዊ ሚዛን ይሕብረና፡
ብሸነኽና ብሰንኪ ናይ ሽዱሽተ ዉድባት ጥርዓን ንክትረኽበና ምዉሳንካ ቅኑዕ ኣገባብ ኮይኑ ኣይስምዓናን፡ ኣመጻጽኣና ሕጋዊ እዩ። ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ምስ ዝርከብ ወኪልኩም ብዛዕባ ፖለቲካዊ መንነትናን ዉድባዊ ዕላማናን ዝግባእ ምርድዳር ኣካይድና ኢና፡ ስለ’ዚ ኣብ ክንዲ ሽዱሽተ ዉድባት ጥርዓን ስለዘስማዓ ምኽንያት ጌርካ ክትረኽበና ትዉስን ከም ኣጋይሽ መጠን ህድእ ኢልካ ብዛዕባ ዑደትና መጽናዕት እንተትገብር ዝበለጸ ነይሩ ብማለት ነቲ ዝተወሰደ ኣገባብ ቅኑዕ ከምዘይኮነን ካብ ትጽቢትና ኣዝዩ ዝረሓቐ ምዃኑን ንሕብሮ።
ብምቕጻል ከም ግንባር ሃገራዊ ሓድነት ኤርትራ /ግ.ሃ.ሓ.ኤ/ መጠን ኪዳን ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሽገር ንኽፈትሕ ብቕዓት ይኹን ሞራል ልዕሊ ኹሉ ድማ ፖለቲካዊ ስትራተጂ የብሉን ዝብል መርገጽ ዉድብና ጹኑዕ እምነትና ምዃኑ ንገልጸሉ። ኣስዒብና’ዉን ምስ ኪዳን ተጠርኒፍና ንክንሰርሕ ፍቓደኛታት ከምዘይኮንና ንሕብሮ።
ኣቶ ተኸስተ ብሸነኹ፡ ምስ ኪዳን ንዘይሰርሕ ዉድብ ኣይንሕግዝን፡ ይኹን እምበር ኣይትንቀሳቐሱ፡ ፖለቲካ ኣይትስርሑ ኣይንብልን፡ ማንም ኤርትራዊ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንምዉጋድ ክቃለስ ይኽእል’ዩ፡እዚ ድማ ናይ መንግስቲ ፖሊሲ እዩ ብማለት መሊሱልና። ብወገንና ምስ ኪዳን ተጠርኒፍና ኣይንሰርሕን ክንብል Eንከሎና ብመሰረቱ ኣብ’ቲ ፐይሮል ናይ ሰንዓ ፎረም ኣይንኣትዉን ማለትና ምዃኑ ግልጺ ንገብረሉ።
ብተወሳኺ ኣብ ኢትዮጵያ ንዉድብና ዝዉክል ቤት ጽሕፈት ንምኽፋትን ዉደባን ፖለቲካዊ ምንቅስቓስን ንምክያድ ሕጋዊ ተቐባልነትን መሰልን ጥራሕ ኢና ንሓትት ዘሎና እምበር፡ ምስ ኪዳን ካብ ምትእስሳር ናይ ዝርከብ ናይ ዝኾነ ይኹን ሓገዝ ተጸበይቲ ኣይኮንናን ብማለት ነቲ ቀንዲ ናይ ዑደትና ተልእኾ ብግልጺ ነነጽረሉ። ኣቶ ተኸስተ ቆጸራ ኣላትኒ፡ ካልእግዜ ክንራኸብ ኢና ብማለት ንርክብና ይድምድሞ።
ቤ/ ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ እተን ጥርዓን ዘቕረባ ሽዱሽተ ዉድባት ብዓል መን ምዃነን ተሓቢርኩም ዲኹም? ዋላስ ቁጽሪ ጥራሕ እዩ ተነጊሩኩም? ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ከ ርክብኩም ከመይ ቀጺሉ?
መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.ኤ:-
ኣስማት ናይ’ተን ጥርዓን ዘቕረባ ዉድባት ኣይተዋህበናን፡ ጥራሕ ተቓዉሞ ከም ዘስመዓን ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ምእታዉና ሕጉሳት ከምዘይኮናን፡ ዓቕመን ብዘፍቅደለን ደረጃ ኣንጻርና ክሰርሓን ክጉስጉሳን ምዃነን ብጭቡጥ ተሓቢርና፡ ብተግባር’ዉን ርIናዮ፡ ልዕሊ ኹሉ ግን ናይ ምሕሳዉን ምድንጋርን ሓያል ዓቕምታት ተጠርዩ ምህላዉ ጋህዲ ኮይኑልና።
ብ5/19/2008 ሰኑይ ንግሆ፡ ንናይ ሰንዓ ፎረም ቤት ጽሕፈት ዳይሬክተር ኣቶ ሕቡር ገብረኪዳን ተሌፎን ደዊልና ምምጻእና ክንሕብሮ ኣብ ዝፈተንናሉ እዋን፡ ኣዝዩ ብናህርን ብቑጥዔን መሊሱልና፡ ይትረፍዶ ከም ዳይሬክተር ናይ ሓደ ቤት ጽሕፈት፡ ከም ተራ ሰብ ነቲ ኢትዮጵያዊ ናይ ትሕትነት ባህሊ ከንጸባርቖ ኣይበቕዔን።
ኣቶ ሕቡር ዝመረጾ ኣገባብ፡ ምኽንያቱ ብዘየገድስ፡ ናይ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣሰራርሓ ተኸቲሉ እዩ ቀሪቡና ዝብል ገምጋም ከምዘይብልና ግልጺ ክኸዉን ኣለዎ Iልና ንኣምን። ስለዝኾነ’ዉን ምእንቲ ተሓታትነትን ሓላፍነትን ንጹርን ብሩህን ክኸዉን፡ ንጉዳይ ኡደትና ዝምልከት ዕላዊ ጹሑፍ ምቕራብ ግቡ እኮይኑ ስለዝተሰምዓና ነዚ ስዝዕብ ጹሑፍ ኣዳሊና ብኣካል ናብ ቤት ጽሕፈት ሰንዓ ፎረም ብምኻድ ንዝምልከቶ ኣካል ኣረኪብና።
ኣቶ ሕቡር ግን ፈጺሙ ንክረኽበና ይኹን ንኸዘራርበና ፍቓደኛ ኣይነበረን፡ ብኣንጻሩ ኣካየድቲ ሰንዓ ፎረም ኣይትራኸቡዎም ይብሉና ኣለዉ ዝብሉ ብዙሓት ኤርትራዉያን የጋጥሙና ነይሮም።
ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤናብ ኣቶ ሕቡር ዝጸሓፍኩሞ ደብዳቤ ከምዝሕብሮ፡ ዑደትኩም ኣብ ክልተ ዝተኸፈለ ምዃኑ ክንርዳእ ክኢልና። ቀዳማይ ንግ.ሃ.ሓ.ኤ ዝዉክል ቤት ጽሕፈት ንምቛምን ዕላዊ ተፈላጥነት ንምርግጋጽን እዩ ነይሩ፡ ብካልኣይ ደረጃ ድማ ናብ ናይ መዓስከር ስደተኛታት ሽመልባ ብምብጻሕ ንናይAmerican Eritrean Organization for Justice Democracy and Development ዝብሃል ናይ NGO ማሕበር ጸብጻብ ንምቕራብ ምንባሩ ክንርዳE ክIልና። ስለ’ዚ ንቀዳማይን ንካልኣይን ክፋል ዑደትኩም ንምዕዋት እንታይ ቀጻሊ ጻዕሪ ኣካይድኩም?
መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.ኤንኣስታት ዓሰርተዉ ክልተ መዓልቲ ዝኣክል፡ ድሕሪ መልሲ ምጽባይ፡ ሓዲሽ ምዕባለ ስለዘይረኣና ነቲ ካልኣይ ክፋል ዑደትና ንምስላጥ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ናብ Administration for Refugee and Returnee Affairs (ARRA) ብምኻድ ንናይ ሕግን ፕሮቴክሽንን መምርሒ ሓላፊ፡ ኣቶ ሃይለስላሴ ገብረማርያም ንረኽቦ፡ ነቲ ካብ AEOJDD ዝተዋህበና ደብዳቤ ድማ ነረክቦ። ኣቶ ሃይለስላሴ ገብረማርያም ኣዝዩ ትሑትን ዝበሰለ በዓል ሞያን፡ ንስርሑ ኣጸቢቑ ዝፈልጥን ዝመልኽኑ ኮይኑ ረኺብናዮ፡ ብሓፈሽኡ ብዛዕባ ኤርትራዉያን ስደተኛታት ሰፊሕ መግለጺ ሂቡና፡ ይኹን እምበር ናብ ሽመልባ ንምኻድ ናይ መንግስቲ ፍቓድ ከድልየኩም እዩ ይብለና፡ ስለምንታይ ዝብል ሕቶ ምስ ኣቕረብናሉ ድማ፡ ናይ’ዚ ሃገር ጸጥታ ንምሕላዉ ተባሂሉ ሰባት ብፍላይ ኤርትራዉያን ብመንግስቲ ደረጃ ፖለቲካዊ መንነቶም ክፍለጥ ስለዝግብእ ነዚ ስራሕ’ዚ ድማ ኣካላት መንግስቲ ስለዝዉስኑዎ ናይ ግድን ናይ ፍቓድ ወረቐት ከድልየኩም እዩ ይብለና።
ቀጺሉ ምስ ናይ ሰንዓ ፎረም ኣካላት እንታይ ርክብ ጌርኩም ይብለና፡ ብወገንና ክሳዕ ሕጂ ዝገበርናዮ ርክብ የለን፡ ምምጻእና ግን ብዕሊ ስለዝሓበርናዮም ኣብ’ዚ ሃገር’ዚ ከምዘሎና ይፈልጡ እዮም ዝብል መልሲ ምስ ሃብናዮ ዮ ባዕለይ ደዊለ ከዛርቦም እሞ ቴሌፎን ደዊለ መልሲ ክህበኩም ይብለና’ሞ፡ ብሸነኽና ሕራይ ንብሎ። ኣቶ ሃይለስላሴ ገብረማርያም፡ ድሕሪ ክልተ ሰዓት ቴሌፎን ደዊሉ፡ ናብ ሽመልባ ንክንኸይድ ፍቓድ ከምዘይተዋህበና ይሕብረና፡ ሽዑ ጉዳይና ይተሓላለኽ ከምዘሎን ይትረፍዶ ቤት ጽሕፈት ክንከፍትን ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ከነካይድን፡ ብመሰረቱ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ኣንጻርና ዘቕንዔ ናይ ምትዕንቓፍ ወፍሪ ከምዘሎ ኣጸቢቑ በሪሁልና።
ይኹን እምበር ብናትና ጽኑዕ እምነት ዘጋጠመና ዕንቅፋት ክሳዕ ሕጂ ካብ ናይ ሰንዓ ፎረም ቤት ጽሕፈት እምበር ካብ ካልእ ኣካል’ዩ ኢልና ኣይንግምትን። ካብ’ቲ ዘስደመመና ካሊእ ኣጋጣሚ፡ ምሳና ዝራኸቡ ዝነበሩ ምኽንያቱ ብዘይፈለጥናዮን ዘይበርሃልናን ነገር፡ ናይ ወጻእ ጉዳያት ኣማኻሪ ዝኾነ ኢትዮጵያዊ ክንራኸብ፡ ዕድል ንረክብ፡ ፖለቲካዊ መንነትናን ዉድባዊ መርገጻትናን እምነታትናን ብንጹር ድሕሪ ምሕባር ንዘጋጠሙና ጸገማት ንገልጸሉ፡ ጹን ኢሉ ድሕሪ ምስማዕ፡ ብሓፈሽኡ ኣዝዩ ብሱል ብዝኾነ ኣገባብ፡ ኣብ ከባቢና ሰላም ንኽሰፍን ምእንቲ ብዛዕባ ክፍትሑ ዝግብኦም ጸገማት ስፍሕ ዝበለ መግለጺን ሓሳባትን ድሕሪ ምቕራብ፡ ኣንጻር ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ክትቃለሱ ክሳዕ ዝደለኹም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኮይንኩም ንክትንቀሳቐሱ ፖሊሲ መንግስቲ ኢትዮጵያ የፍቅድ እዩ።
ዝኾነ ኮይኑ ግን ንኣቶ ሕቡር ክረኽቦ እሞ ምስኡ ክመያየጥ፡ ብድሕሪኡ ተራኺብና ንመዝኖ ይብለና፡ ንሕና’ዉን ጹቡቕ ሕራይ ንብሎ፡ ቃሉ ብምኽባር ድማ ምስ ኣቶ ሕቡር ይራኸብ፡ ድሕሪ ምስ ኣቶ ሕቡር ምርኻቡ ቴሌፎን ደዊሉ ነዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ይህበና። ምስ ኪዳን ክትሰርሑ ከምዘይትደልዩን ዋላዉን ብሚኒመም ዝኾነ ይኹን ርክብ ክትገብሩ ፍቓደኛታት ከምዘይኮንኩምን ብተወሳኺ ንሕና ልኡኻት ናይ ኣሜሪካ ኢና፡ FBI ኢዩ ዘዋፍረና ዘሎ፡ ንሓደ ኤርትራዊ ሰሰለስተ ሚኢቲ ዶላር እንዳኸፈልና ከነቃልሶም ንኽእል ኢና እንዳበሉ ፕሮፖጋንዳ ይነዝሑ ከምዘለዉ ሓበሬታ ንረክብ ስለዘሎና ሰደረስኪ እንታይ’ሞ ክገብሩ እዮም ዝደልዩ ዘለዉ ብማለት ካብ ምዕዛብ ሓሊፍና ካሊእ እንገብሮ የብልናን ኢሉኒ ብማለት ሓበሬትኡ ይድምድም።ንዝርርብና ብቴሌፎን ስለዝነበረ ይቆራረጽ ምንባሩን፡ ጽቡቕ ንሰማማዕ ከምዘይነበርና ምጥቃሱ ኣገዳሲ ይመስለና።
ብሓፈሽኡ ሕጂ’ዉን ካብ ትጽቢትና ኣዝዩ ታሕቲ ዝወረደ ገምጋም ኣቶ ሕቡር፡ ፍጹም ሓቅነት ዘይብሉ ዘይተዛረብናዮን ዘይበልናዮን ዘይበልናዮን ነገራት ከም ጭቡጥ ነገር ወሲዱ ስምናን ፖለቲካዊ መንነትናን ከካፍእ ምፍታኑ ናይ ብሓቂ ዘይሓላፍነታዊ ጥራሕ ዘይኮነስ ብመሰረቱ’ዉን ነዉሪ ምዃኑ ክንሕብሮ ንፈቱ።
ንኣቶ ሕቡር ብቴሌፎንን ከምኡ’’ዉን ናብ ቤት ጽሕፈቱ ብኣካል ከይድና ደብዳቤ ኣረኪብናዮ ከነብቅዕ፡ ዝኾነ ይኹን መልሲ ዋላ’ዉን ኣይፋል ኣይፈልጠኩምን’የ ዝብል መልሲ ንክህበና ዘይፍቓደኛ ኮይኑ ከብቅዕ፡ ስምና ንምክፋእ ከም’ዚ ኢሎሞም ከም’ዚ ተባሂሉ ዝብል ናይ ሓሶት ቤላቤለዉ ምምራጹ ነቲ ብዕሊ ዘቕረብናሉ ናይ ዑደትና መግለጺ ጹሑፍ ይጻረር ምዃኑ ማንም ሰብ ክመዝኖ ዝኽእል ጉዳይ ስለዝኾነ ብዙሕ ምትንታን ኣየድልዮን። ሕቶ ሕቡር ሓበሬታ ካበይ ረኺቡ ብዘየገድስ እቲ ዝበሎ ዉጹእ ሓሶት ምዃኑ ደጊምና ክንጠቅስ ንፈቱ፡ ካሊእ እቲ ምስ ኪዳን ንኽንጥርነፍ ዘይምምራጽና ናትና ናይ ኣባላት ግ.ሃ.ሓ.ኤ መሰል ኮይኑ ንዘይ መጠርነፊና ምኽንያት ቅድሚ ሕጂ ብዉደብ ደረጃ ግልጺ ገይርናዮ ‘ና። ኪዳን ክሰርሕ ይኹን ከስርሕ ዝኽእል ምትእኽኻብ ስለዘይኮነ ምስ’ኡ ንኽንጥርነፍ ፍቓደኛታት ኣይኮንናን። ብዝኾነ ይኹን መዐቀኒ ግን ንኪዳን ቅድሚ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣይንሰርዕን፡ ሰሪዑናዮ’ዉን ኣይንፈልጥን፡ ብማለት ነቲ ናይ ወጻእ ጉዳያት ሚዛንና ሂብናዮ።
>  >  >
ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ
ናይ ብሄር ሕቶ መዓስ ተጀሚሩ? ናይ ብሓቂ’ኸ ናይ ብሄር ኣድልዎ፡ ናይ ብሄር ወጽዓ ኣሎ ድዩ? ስለምንታይከ እንተድኣ ናይ ብሄር ወጽዓ ኣሎ ኮይኑ ናይ ኩናማን ናይ ዓፋርን ብሄራት ጥራሕ ክምስረታ ኪ’ለን?
መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.ኤ ናይ ብሄር ዉድባት ኣብ መወዳእታ ተስዓታት እየን ተመስሪተን፡ መጀመርታ ደምሓኩኤ ቀጺሉ ድማ ናይ ቀይሕ ባሕሪ ዓፋር ብሄራዊ ዉድብ ተመስሪቱ፡ ደምሓኤ (ሰ.ደ.ግ.ኤ) ንህ.ዲ.ግ.ኤ (ሳግም) ኣብዉሽጢ Iትዮጵያ ናይ ንዉሕ ዝበለ ዓመታት ህልዉና ዘለወን ዉድባት ኣብ ሓደ መድረኽ’ዉን ከም እስትራተጂካዊ መሓዙት ኢ ሃ.ዲ.ግ ዝፍለጣ ዝነበራ ዉድባት፡ ብሄራዊ ቃልሲ ህዝብታት ኤርትራ ይዓንብብ ዝብል ጭርሖታትን ፖለቲካዊ ኣስተምህሮታትን ምንቅስቓሳት የካይዳ ነይረን እየን። ስለ’ዚ ብዛዕባ ምስረታ ካብኡ ንላዕሊ ምግላጽ ብዙሕ ተደላይነት የብሉን፡ ናይ ብሓቂ ናይ ብሄር ኣድልዎ ይኹን ወጽዓ ኣሎ ድዩ ንዝብል ሕቶ፡ ስርዓት ፋሺሽቲ Iሰያስ ዝፈጠሮ ወይድማ ዘተኣታተዎ ነዚ ጉዳይ’ዚ ዝምልከት ጸገም ብዉድብ ደረጃ ኣሎ ኢልና ኣይንኣምንን። ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንኹሉ ህዝቢ ኤርትራ ዓፊኑ ጭቚኑ ዘሎ ስርዓት ኢዩ እምበር፡ ናይ ገለ ህዝቢ ፈታዊ ናይ ገለ ህዝቢ ድማ ፉሉይ ጸላI ኣይኮነን፡ ስለ’ዚ ናይ ብሄር ወጽዓ ናይ ብሄር ኣድልዎ ኣሎ እንዳተባህለዝግበር ዘሎ ምንቅስቓሳትን ፕሮፖጋንዳታትን ትሕዝቶ የብሉን።
ኣየናይ ናይ ኤርትራ ብሄር’ዩ ተጠቃሚ ዘሎ ምናልባት እቲ ተጠቃሚ ወይ ድማ ተረባሒ ዝብሃል ዘሎ ኣዝዩ ዝተጎድኤን ዝተበደለን ድኣ ከይኸዉን። ሓቂ ንምዝራብ ኣብ ትሕቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብብሄር ደረጃ ርቡሑን ዉጹዕን የለን፡ ነቲ ስርዓት ዝድግፍ ካብ ዝኾነ ይኹን ብሄር ወይ’ዉን ሃይማኖት ይኹን ብዘየገድስ ርቡሓት ኢዮም። ብኣንጻሩ ዘይድግፉዎ ድማ ካብ ዝኾነ ብሄር ወይ ሃይማኖት ይኹን ብዘየገድስ ጸላእቲ ኢዮም። ስለምንታይ ናይ ኩናማን ናይ ዓፋርን ናይ ብሄር ዉድባት ጥራሕ ተመስሪተን ንዝብል ሕቶ ንባዕሎም መስረትቲ’ዉን ክምልስዎ ስለዘይበቕዑ፡ ከም’ቲ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ ድማ ሓቅነት ኣለዎ ኢልና’ዉን ስለዘይንኣምን ብዛዕባ ምኽንያት መመስረቲኡ ብዙሕ ክንዛረብ ኣይንመርጽን፡ ናይ ሳሆን ናይ ብሌንን ናይ ብሄር ዉድባት ንምምስራት’ዉን ፈተነታት ተኻይዱ ፈሺሉ ኢዩ።
ሕጂ ግን ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበርናሉ ሰዓት፡ ናይ ሳሆ ብሄራዊ ዉድብ ምስረታ ከምዝተኣወጀ ሰሚዕና። እዚ ድማ ንጅግንነታዉን ሓርበኛዉን ታሪኽ ደቂ ብሄረ ሳሆ ኣብ ክልቲኡ ዉድባት መሪሕ ተራ ብምጽዋት ንዝሰርሕዎ ተኣምር ንዘረጋገጹዎ ዓወትን ምርሳሕን ምድፋርን እምበር ንኽብርታትን መሰልን ህዝቢ ሳሆ ዝቖመ ከምዘይኮነ ከም ግ.ሃ.ሓ.ኤ ብድፍረት እነቐምጦ ሚዛን ኢዩ።
ንዉድብና’ዉን ኣብ ምምራሕ ደቂ ብሄረ ሳሆ ኣዝዩ ዑዙዝ ተራ ይጻወቱ ስለዘለዉ ነዚ ዝካየድ ዘሎ ታሪኽ ዝሰሓተ ኣሉታዊ ምዕባሌታት ከም’ቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝፈሸለ ፈተነ ሕጂ’ዉን ክፈሽል ምዃኑ ንተኣማመን ኢና።ገለገለ ናይ ፖለቲካ ተንተንቲ፡ እዚ ናይ ብሄር ሕቶ ካብ ናይ ኢትዮጵያ መንግስቲ ዝተቐድሔ እዩ፡ ገለ’ዉን ብድፍረት ብመደብ መንግስቲ Iትዮጵያ ዝፈጠሮ እዩ ብማለት ዝግምግሙ ኣለዉ፡ ብሸነኽና ግን ከም’ቲ ኣቐዲምና ዘነጸርናዮ ናይ ብሄር ወጽዓን ኣድልዎን ኣሎ ኢልና ስለዘይንኣምን ኣመጻጽኡኡ ብዘየገድስ ሓቅነት የብሉን ዝብል ተሪር መርገጽ’ዩ ዘሎና። ናይ ኢትዮጵያን ናይ ኤርትራን ኩነታት ኣጸቢቑ ኢዩ ዝፈላለ፡ ኣብ ኢትዮጵያ መስፍናዊ ስርዓት ማዕቢሉ ልዕልና ናይ ሓደ ህዝብን ሓደ ሃይማኖትን ምንባሩ ብጭቡጥ ዝፍለጥ ሓቂ ኢዩ፡ መን ገዛኢ መን ተገዛኢ ነይሩ ፉሉጥ ኢዩ።
ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዙሕ ነገር ክንምሃር ከምንኽእል ክንምሃር’ዉን ምዃንና ንኣምን ኢና፡ ምስ ኩነታትና ምስ ጭቡጥ ኣተሃላልዋና ምስ ዘየሳንን ዘይከይድን ዘይጠዓዓምን ፖለቲካዊ ኣሰራርሓ ቀዲሕና ክንጥቀመሉ ግን ኣይግባእን ኢልና ንኣምን፡ ንኢትዮጵያ ክንመስል ናይ ብሄር ሕቶ ንሱዳን ክንመስል እስላማዊ መንግስቲ ከነቛምት ኣይግባእን ኢልና ብጹኑዕ ንኣምን።
ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ ዝምድና ደምበ ተቓዉሞ ኤርትራን Iትዮጵያን ከመይ እዩ ክግለጽ ዝኽእል? ግ.ሃ.ሓ.ኤ ኸ እንታይ ዓይነት ዝምድና ክህሉ ኣለዎ ኢሉ ይኣምን?
መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.ኤ
ብሓፈሽኡ ንጹር ዝኾነ ዝምድና ኣብ መንጎ ተቓዉሞ ዉድባት ኤርትራን መንግስቲ ኢትዮጵያን ኣሎ ክብሃል ኣይኽእልን፡ ካብ ናይ ጸላኢየይ ጸላኢ ፈታዊየይ ዝዓይነቱ ዝምድና ንላዕሊ ዝስገር ኣይመስለናን። ብሸነኽና ከም ግ.ሃ.ሓ.ኤ መጠን፡ ኣብ መንጎ ደምበ ተቓዉሞ ኤርትራን መንግስቲ ኢትዮጵያን ስጡም ዝኾነ እስትራተጂካዊ ምሕዝነት ክህሉ ኣለዎ ኢልና ንኣምን። ስርዓት ፋሺሽቲ ኢሳያስ ምስ እስትራተጂካዊ ጸላእቲ ኢትዮጵያ ስጡም ምትእስሳር ብምግባር ን ኢትዮጵያ ንምብትታን ተዓጢቑ ኣብ ዘለወሉ እዋን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንምዉጋድ ምስ ናይ ኤርትራ ናይ ተቓዉሞ ሓይልታት ንጹር ዝኾነ እስትራተጂካዊ ምሕዝነት ንኽገብር ዘይምረጸሉ ምኽንያት ስለምንታይ ምዃኑ ክሳዕ ሕጂ መልሲ ዘይረኸብናሉ ጉዳይ እዩ።
እስትራተጂካዊ ዝምድና ንምምስራት መንታ ዝኾነ ኣረኣኢያ ናይ ግድን ክህሉ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ብእምነትና ከም ግ.ሃ.ሓ.ኤ መጠን ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋን ምስ እስትራተጂካዉያን ጸላእቲ ኢትዮጵያ ዝኾነ ይኹን ሻራዊ ዝምድና ኣይንገብርን። ናይ ኢትዮጵያ ምእባይ ምምዕባል ምስልጣን ከም እስትራተጂካዊ ረብሓና ኢና ንሪኦ። ስለ’ዚ ብእምነትና ጉዳይ ተቓዉሞ ኤርትራዉያን ብናይ ዝመርሕ ዘሎ ፓርቲ ዝላዓሉ ኣካላት ፋይሉ ክትሓዝን ዝግባእ ምክትታል ክግበረሉ ይግባእ ኢልና ንኣምን። ኢዚ ፖለቲካዊ እምነትና’ዚ ድማ ናይ ክልቲኡ ኣሕዋት ህዝብታት ሰላምን ቅሳነትን ሕድሕድ ምክብባርን ንምርግጋጽ ዝዓለመ ምዃኑ ክንሕብር ንፈቱ። ንፋሺሽቲ ኢሰያስ ንምዉጋድ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ተቓወምቲ ኤርትራዉያንን እስትራተጂካዊ ምሕዝነት ንምምስራት ናይ ክልቲኤን ሃገራት ረብሓ ንምርግጋጽ ዝግበር ፍትሓዊ ሽርክነት ምዃኑ ብኽልቲኡ ሸንኽ ክእመነሉ ይግባእ። እዚ ሕጂ ብናይ ሰንዓ ፎረም ዝፍለጥ ንጉዳይ ተቓወምቲ ኤርትራዉያን ዝከታተል ቤት ጽሕፈት ብዝኾነ ይኹነ መዕቀኒ ብቕዓት ኣለዎ ኢልና ኣይንኣምንን። ካብ ሒዙዎ ዘሎ ሽም ኣትሒዝካ ብዙሕ ለዉጢ ኪግበረሉ ይግባእ ኢልና ንኣምን። ሱዳንን የመንን ስርዓት ፋሺሽቲ ኢሳአስ ይወገድ ኣይወገድ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ረብሓ የብሎምን። እንዓ ፎረም ዝብል ምትእኽኻብ ካልእ ዝሰፍሓ ኹን መደባት እንተ ድኣ ኣለዎ ኾይኑ፡ ይቀጽል ኣይቐጽል ጉዳይ ንዝምልከቶም ኣካላት ዝግደፍ ኢዩ። ብዛዕባ ጉዳይ ተቓዉሞ ኤርትራ ግን ሰንዓ ፎረም ፈሪሱ ስለዝኾነ ትርጉም የብሉን፡ ኣካላት ሰንዓ ፎረም ንናይ ኤርትራ ተቓዉሞ ንምድካም ምስ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኢድን ጓንትን ኮይኖም ይሰርሑ ምህላዎም ብዕዉጅ ኣንዳዕዲዖም የተግብሩዎን ይገልጹዎን ስለ ዘለዉ ንማንም ብሩህ ኢዩ ኢልና ንኣምን። ስለ’ዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንጉዳይ ተቓዉሞ ኤርትራ ብዑቱብ ክሕዞን ኣብ እስትራተጂካዊ ምሕዝነት ኣሚኑ ንጹር ፖለቲካዊ ፖሊሲ ንክሕንጽጽን በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ንላቦ። ናይ ፋሺሽቲ ኢሰያስ ኣብ ስልጣን ምጽናሕ ንኤርትራዉያን ጥራሕ ብምርማስ ዝዕቀን ጸገም ጌርካ ምርኣይ ግቡእ ኣይኮነን ኢልና’ዉን ንግምግም።
ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ ርክብኩም ምስ መንግስቲ Iትዮጵያ ከመይ ክቕጽል ኢዩ፡ ንዘጋጥመኩም ዕንቅፋት ንምፍታሕ እንታይ ዓይነት ስርሓት ክትሰርሑ Iኹም? መሪሕነት ግ.ሃ.ሓ.ኤ ናይ ግዜ ሕቶ ምዃኑ ኢና ንፈልጥ እምበር ዉIሉ ሓዲሩ ግ.ሃ.ሓ.ኤ ኣብ ኢትዮጵያ ቤት ጽሕፈት ከፊቱ ከምዝቃለስ ናይ ግድን ኢዩ ኢልና ኢና ንኣምን። ተፈጢሩ ዘሎ ምድንጋራት ክፍታሕ ኢዩ፡ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ ኪዳን ዘቐመጥናዮ ሚዛንን ገምጋምን ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ምንቅስቓስ መሰል ክንክላዕ ግቡእ ኣይኮነን፡ ከም’ቲ ደጋጊምና ዝገለጽናዮ ኢቲ ጸገም ካብ ዳይሬክተር ሰንዓ ፎረም ምስ ኪዳን ዘለዎ ቅርበት ዝተፈጥረ ጸገም’ዩ እምበር ብሰንኪ ፖሊሲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዘይኮነ ክፍለጥ ኣለዎ ኢልና ደጊምና ከነዘኻኸር’ዉን ግቡ ኢዩ ኢልና ንኣምን። << ንኪዳን ቅድሚ ህ.ግ.ደ.ፍ ኣይንሰርዕን፡ ሰሪ ኢናዮ’ዉን ኣይንፈልጥን፡ ክሰርሕ ኣይኽእልን’ዩ ጸገም ኣለዎ ምባል ድማ ዝተጋነነ ወይ ድማ ብዘይ መጽናዕቲ ብስምIት ወይድማ ካብ ቂም ዝነቅል ኣመዛዝና ዘይኮነስ ሓቂ ኢዩ። እንተድኣ ጉጉያት ምዃንና ክንኣምን ዝድለ ኾይኑ ድማ ብተግባር የርእዩና፡ብሰላማዊ ቃልሲ ንህ.ግ.ደ.ፍ ክትስዕር ምጽባይን፡ ህ.ግ.ደ.ፍ ባዕሉ ሓሲቡ ክቕየር ይኽእል’ዩ ኢልካ ምጽባይን ፍልልይ የብሉን፡ ህ.ግ.ደ.ፍ ብጀካ ብጎነጻዊ ቃልሲ ብኻሊእ ተኣምር ክዉገድ ኣይኽእልን’።
ኪዳን ብሰላም ዝፍታሕ ነገር ከምዘየለ ኣጸቢቑ ይፈልጥ ኢዩ፡ ሓደ ሓደ ግዜ’ዉን ብኹሉ መልክዓት ክንገጥሞ ኣሎና ዝብል ዘንባዕ መርገጽ’ዉን የቐምጥ ኢዩ፡ እንታይ’ዩ እቲ ኩሉ መዳያት ዝብሃል ኣገላልጻ ብሰላምን ብጎነጽን ማለት እንተድኣ ኮይኑ እቲ ናይ ሰላም ቃልሲ ከመይ ኢሉ እዩ ክስራሕ ዝድለ ዘሎ እቲ ጎነጽከ እንተድኣ እንተድኣ ወትሃደራዊ ስራሕ ንምስራሕ ዘብቅዕ ቤት ጽሕፈት ወይ’ዉን ኣሰራርሓ ዘየለኾይኑ ከመይ ኢሉ ኢዩ ተግባራዊ ስራሕ ክስራሕ ዝሕሰብ ዘሎ። ዓሰርተ ሰለስተ ዝተፈላለየ ወተሃደራዊ ዩኒፎርምን ፖለቲካዊ መንቀልታትን ዘለዎም ጉጅለታት ኣዋፊርካ? ኣይፋልን፡ ንህዝቢ ኤርትራን ሃገር ኤርትራን ንምድሓን እንተድኣ ዝድለ ኣሎ ኮይኑ፡ ሓደ ሃገራዊ ኤርትራዊ ዕላማ ንምዕዋት ሰሚሩ ክቃለስ ዝበቅዕ ዕጡቕ ሓይሊ ምምስራት ጥራሕ’ዩ መድረኽ ዝጠልበና ዘሎ። ካብ’ዚ ወጻኢ ከንቱ ሕልሚ እንተዘይኮይኑ ከም’ናይ ፖለቲካ ምርጫ ዝዉሰድ ነገር የለን፡ ብዘይ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ከተወግድ ምሕሳብ ዘበት ኢዩ። ቃለ መሕትትና ንድምድም፡ የቐይንየልና፡ ወኪል ቤ/ጽ/ዜ/ሓ ግ.ሃ.ሓ.ኤ 8/12/2008 >.
መታሓሳሰቢ - 1-ዝተዉሃቡ ሓሳበት ኣንበብቲ ኣረጊጸም ንክርድኡዎ ብዝብል ብሕብሪ ዝደመቑ/ዝተሰነዩ ወይ ብዋሕታ/ ወይ ብኢታሊክ ዝተጠቕሱ ኩሎም ካባይ እዮም። 2-ንመሪሕነት ግሃሓኤ - አብ ቃል መጠይቕኩም አቲ ንነዊሕ ዘበን ጉጉይ ፖለቲካዊ ነፍሒ ተደሪኸኩም እትነዝሑዎ ዘለኹም “ህዝቢ አምሓራ” ገዛኢ ኔይሩ፤ ካብ ካልኦት ብዝተፈልየ ምዕብልና ማዕቢሉ፤ ዓንቲሩ፤ ብህዘቢ ኣምሓራ ተገዚእና እትበሉዎ እምነትኩም ክትእርሙዎ ንደሊ። ህዝቢ ኣምሓራ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ንታሕቲ እምበር ልዕሊ ኤርትራዊያን ኣይነበሩን። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስልጣን ዝነበሩ ኤርትራዊያን ምስ ኣብስልጣን ዝነበሩ ብትዉልዲ ሓረግ ኣምሓሩ ውልቀሰባት እንተዳኣ ኣስማቶም ብቑጽሪ አናጻጺርናዮም ኤርትራዊያን ከምዝበዝሑ ንርኢ። ከምዘይሓለፈሉን ከምዘይማዕበልን አብ ስልጣን’ዉን ከምዘይነበረ - ገጌጋኹም ብጭቡጥ ክንማጎተኩም ዘኽእለና ማህደራትን ባይታን ስለዘሎ አቲ ካብዚ ንታሕቲ ዝበልኩሞ ማለት  > ዝብል ነፍሒን ዝበለየን ጸምባዕ ፖለቲካ ክትእርሙዎ ደጊምና ነታሓሳስብ። ህዘቢ ኣምሓራ ንዝኾነ ይኹን ህዘቢ ገዚኡ ኣብ ታሪኽ ኣይራኣናን። ነዚ ጽሑፍ ኢዚ አብ መድረኽኩም ዘተኣናገድኩም ኣሕዋት ኤርትራዊያን የቐንየለይ ይብል።www.ethiopiansemay.blogspot.co


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ድኽነት ነኪዩ፤ናይ ዜጋታት ነፍስ ወከፍ እታዊ እውን ወሲኹ ክብል መንግስቲ ኣፍሊጡ።ምንስቴር ገንዘብን ኢኮኖሚን ኣቶ ሰፉያን ኣሕመድ ንኣባላት ወከልት ቤት ምኽሪ ኢትዮጵያ ኣብዝሃብዎ መብርሂ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን ኣብ ግብሪ ምውዓለ ካብ ዝጀመረሉ 2003 ዓ/ም ክሳብ 2005 ዓ/ም በብዓመቱ ብማእኸላይ 10 ሚእታዊ ዕብየት ከምዝተመዝገበ ገሊፆም።
መነባብሮ ዜጋታት ዝተመሓየሸ እውን ከም ውፅኢ ናይዚ ዕብየት እዚ እዩ ኢሎም።ብፍላይ ድማ ዓመታዊ ናይ ነፍስ ወከፍ ኣታዊ ምውሳኹን መጠን ድኽነት እውን ምንካዩ ኣሃዛት ብምጥቓስ ‘’ ናይ ዜጋታት ነፍስ ወክፍ ኣታዊ ብናይቲ እዋን ዋጋ ዕዳጋ ኣብ 2002 ዓ/ም ካብዝነበሮ 373 ዶላር ኣብ 2005 ዓ/ም ናብ 550 ዶላር ሓፍ ኢሉ’ሎ’’ ኢሎም።
መጠን ድኽነት እውን ከምዝወረደ ጠቒሶም ኣለው።ንፓርላማ ኢትዮጵያ ዝቐረበን ብተውሳኺ ዝርርብ ከምዝፀድቕን ትፅቢት ዝግበረሉ ናይ 2007 ዓ/ም በጀት ፌደራል መንግስቲ ልዕሊ 178 ቢልዮን ብር ከምዝኾነ ምንስቴር ሰፉያን ኣሕመደ ገሊፆም ኣለው።


text:
ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ መግለጺ ኃዘን ናብ ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ልኢኻ!
ብዕለት 01 ሚያዝያ 2009 ዓ.ም. (09/04/2017 ዓ.ም.ፈ.) ኣብ መዓልቲ በዓለ ሆሳዕና፣ ኣብ ክልተ ኣብያተ ክርስቲያን ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ግብጺ ብዝተፈጸመ መጥቃዕቲ፣ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ዝተሰምዓ ልባዊ ኃዘን ብምግላጽ፣ ናይ መጸናንዒ ደብዳበ ልኢኻ።
“… ንነፍስ ወከፎም ድማ ፃዕዳ ኽዳን ተዋህቦም፣ እቶም ከማታቶም ኪቕተሉ ዘለዎም ብፆቶም ባሮትን ኣኅዋቶምን ክሳዕ ዚምልኡ ኸኣ ገና ቕሩብ ዘመን ኪዓርፉ ተባህለሎም” (ራእ. 6፥11) ንዝብል ኃይለ ቃል መሠረት ኣብ ዝገበረ ናይ መጸናንዒ ደብዳበ፡ እግዚኣብሔር ኣምላኽ ነቶም ዝዓረፉ ዕረፍቲ ነፍሲ ሂቡ ዘለዓለማዊ መንግሥቱ ከውርሶም፣ ነቶም ዝቈሰሉ’ውን ሕውየት፣ ንቤተ ሰብን ፈተውትን ግዳያት ድማ ምጽንናዕ ክህቦም ጸሎታ ከም እተብጽሕ ብምጥቃስ፣ ኣብዚ ጽንኩር እዋን ብጸሎት ኣብ ጐኒ ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንን ግዳያትን ኅዙናንን ከም እትኸውን ኣረጋጊጻ።
ኣብ መወዳእታ’ውን ነቲ “እቶም ንትእዛዛት ኣምላኽን ንእምነት ጐይታ ኢየሱስን ዚሕልዉ ቅዱሳት ከኣ ትዕግሥቶም ኣብዚ እዩ ዘሎ፣ ካብ ሰማይ ከኣ ጽሓፍ እቶም ካብ ሕጂ ብጐይታ ዚሞቱ ምዉታን ብፁዓን እዮም” (ራእ. 14፥13) ዝብል እሙን ቃል ጐይታ ብምጥቃስ፣ ተስፋ ክርስቲያን ምድራዊ ዘይኮነስ ሰማያዊ፡ ሥጋዊ ዘይኮነስ መንፈሳዊ እዩ እሞ ንዅሎም ሥድራ ቤትን ፈተውትን ምጽንናዕ ክህቦም ብምግላጽ መልእኽታ ዛዚማ።
ከምዝፍለጥ፡ በዚ ኣብ ክልተ ኣብያተ ክርስቲያን ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ግብጺ ዝተፈጸመ ሽበራዊ መጥቃዕታት፡ ኣብ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቤተ ክርስቲያን (ታንታ) 27 ክሞቱ ከለዉ 71 ከኣ ቈሲሎም፡ ብተመሳሳሊ’ውን ኣብቲ ቅዱስ ፓትርያርክ ኣቡነ ቴዎድሮስ ዝነበርዎ ቅዱስ ማርቆስ ቤተ ክርስቲያን (እስክንድርያ) ድማ 17 ክሞቱ ከለዉ 35 ከኣ ቈሲሎም።
ከምዚ ዝበለ መጥቃዕቲ ብዙኅ እዋናት ዝፍጸም እኳ እንተኾነ ኣብ ቀረባ እዋን ታኅሣሥ 2009 ዓ.ም. ( ታኅሣሥ 2017 ዓ.ም.ፈ.) 25 ምእመናን ዝቐተለን ብዙኃት ዘቝሰለን ኣብ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ'ውን ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ መልእኽቲ ኃዘን ከምዝለኣኸትን ኮፕቲክ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ግብጺ ከኣ ናይ ምስጋና መልሲ ከም ዝመለሰትን ዝዝከር እዩ።


text:
ኤርትራ ኣብ ውድድር ሻምፕዮን ብሽክለታ
ኣፍሪቃ 2012 – ቡርኪናፋሶ
ብድራር ፍሰሃየ
ኤርትራ ኣብ ውድድር ሻምፕዮን ኣፍሪቃ 2012 ብናይ ጋንታ ውድድር
ክሮኖሜተር ቀዳመይቲ ወጺኣ
ሎሚ 7 ሕዳር 2012 ኣብ ዝጀመረ ሻምፕዮና ብሽክለታ ኣፍሪቃ 2012 ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ብውድድር ክሮኖሜተር ናይ ጋንታ ንሃገራውያን ጋንታታት ቱኒዝያን ኣልጄርያን ኣኸቲላ ቀዳመይቲ ኮይና ውድድራ ብምዝዛም ተሸላሚት ኣርባዕተ ሜዳልያታት ወርቂ ኮይና።
ኣብቲ 16 ሃገራውያን ጋንታታት ቅድድም ብስክለታ ኣፍሪቃ ዝተሳተፋኦ ውድድር ንተቐዳደምቲ ዳንኤል ተኽለሃይማኖት፣ ናትናኤል ብርሃነ፣ ጃኒ ተወልደን ፍረቓልሲ ደበሳይን ዘሳተፈ ሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ንዝተመደበላ ናይ 42.4 ኪ/ሜ ውድድር ብ 51 ደቒቕ ብምዝዛም’ያ ፋልማይ ዓወት ኣመዝጊባ ዘላ፣ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝተኻየደ ተመሳሳሊ ውድድር ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ንሃገራውያን ጋንታታት ደቡብ-ኣፍሪቃን ሞሮኮን ኣኸቲላ ተሸላሚት 4 ወርቂ ሜዳልያ ኮይና ምንባራ ዝዝከር’ዩ።
እዚ ካብ ሎሚ 7 ሕዳር 2012 ጀሚሩ ኣብ ቡርኪናፋሶ ዝካየድ ዘሎ ዓመታዊ ውድድር ዓርቢ 9 ሕዳር 2012 ብናይ ውልቂ ናይ ጋንታ ናይ ክሮኖሜቴር ውድድር ቀጺሉ ድሕሪ ምውዓል ሰንበት 11 ሕዳር 2012 ኣብ ውሽጢ ከተማ ኡጋዱጉ ብዝካየድ ናይ ቸርኪቶ ቅድድም ክዛዘም ምዃኑ ተፈሊጡ ኣሎ።
ህዝባዊ ርክባት
ኮሚሽን ስፖርት ኤርትራ


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ዘመነ ስብከት
ካብ 7-13 ታኅሣሥ ክሳዕ ልደት ዘለዉ ሠለስተ ሳምንታት (ሰናብቲ) ዘመነ ስብከት ይበሃሉ። ኣብዞም ሳምንታት፡ ብዛዕባ እግዚአብሔር ወልድ ፍጹም ሰብ ከምዝኸውን ኣቐዲሞም ቅዱሳን ነቢያት ንዚተነበይዎ ትንቢት፡ ዚመሰልዎ ምሳሌ፡ ዚረኣይዎ ኅብረ ኣምሳል፡ . . . ንዝክርን ነስተንትንን። ሰሙን መጸ’ውን ምሥጢረ ሥጋዌ ዝገልጹ ጽሑፋት ይንበቡ፡ መዛሙር ይዝመሩ፡ ትንቢትን ምሳሌን እናተጠቅሰ’ውን ሰፊሕ ትምህርቲ ይወሃብ። ብሓፈሻ ጊዜኡ ንበዓለ ልደት ብኣፍልጦን ርድኢትን ናፍቆትን ክብርን ንምኽባር ዝግበር ምድላዋት’ዩ።
ኣብ ዘመነ ስብከት ዘለዉ ሠለስተ ሳምንታት ስብከት፡ ብርሃንን ኖላዊን ይበሃሉ።
1. ስብከት፦ እግዚአብሔር ወልድ ካብ ሰማየ ሰማያት ወሪዱ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ከም ዝውለድ፡ ብቅዱሳን ነቢያት ተሰቢኹ እዩ’ሞ፡ ናይ መጀመርታ ሰሙን ‘ስብከት’ ይበሃል
2. ብርሃን፦ ክርስቶስ ብርሃን ዓለም ዓለም ንምኹን መጺኡ እዩሞ ‘ብርሃን’ ተባህለ።
3. ኖላዊ፦ ክርስቶስ ንሱ ሓቀኛ ትጉህ ጓሳ እዩ’ሞ እዚ ሰሙን ‘ኖላዊ’ ተባህለ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር!


text:
ገዳም ፃዕዳ እምባ ቅድስት ሥላሴ ኣብ ዞባ ዓንሰባ ካብ ከረን 25 ኪሎ ሜተር ንሸነኽ ደቡባዊ ምዕራብ ኣብ ኣስታት 2500 ሜትሮ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ተደኲኑ ዝርከብ ብ1669 ዓ.ም. ዝተገደመ ገዳም እዩ።
ንግደት ናይ ገዳም ፃዕዳ እምባ ሥላሴ ዓመት መጽአ በዓል ሥላሴ ኣብ ዝበዓለሉ ፯/7 ሓምለን፣ ዕረፍቲ ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ዝኾነሉ ፲፱/19 ጥቅምትን እዩ ። ናይዚ ክብረ በዓል በረኸት ተሳተፍቲ ንምዃን ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ሃገርና ይነግዱ። ብፍላይ ኣብቲ ኸባቢ ዝርከቡ ሕዝበ ክርስቲያን ብብዝኂ ናብቲ ገዳም ብምምጻእ ነቲ በዓል የድምቕዎ።
ኣብ ገዳም ፃዕዳ እምባ ቅድስት ሥላሴ ዘብጽሕ መንገዲ ዓቐበትን ቍልቍለትን ዝበዝኆ ብምዃኑ ብርቱዕ ትዕግሥትን መንፈሳዊ ጽንዓትን ዝሓትት እዩ። ናብዚ ገዳም እዚ ንምብጻሕ ካብ ከተማ ከረን ተበጊስካ ብሸነኽ ደቡባዊ ምዕራብ ሩባታትን ጎቦታትን ድኅሪ ምኅላፍ፡ ‘ድንጃ ወርቅ’ ኣብ ዝተባህለ ኣብ እግሪ እቲ ገዳም ተገዲምዎ ዘሎ ነዊኅ እምባ ትበጽሕ። ካብ ‘ድንጃ ወርቅ’ ነዚ ተሪር ነዊኅ እምባ ንሓደ ሰዓትን ፈረቓን ብጥውይዋይ ናይ እግሪ መንገዲ ምስ ደየብካ ‘ማዕዶዋይ’ ዝተባህለ ቦታ ትበጽሕ።
ካብ ማዕዶዋይ ናብ ውሽጢ ገዳም ምስ ኣቕናዕካ ካብ መርገጺ እግሪ ዘይኃልፍ ሥፍሓት ዘይብላ፡ ብየማነ ጸጋማ ዘፍርህ ጸድፊ ዘለዋ ብጭንቂ እትስገር ‘ጸናፌ ጽልመት’ ተባሂላ እትጽዋዕ ጸድፊ ትረክብ። ነዛ ንምስጋራ ጭንቂ ዝኾነት መንገዲ እቶም ዝለመድዋ ዋላ ተሰኪሞም እዮም ዝኃልፍዋ። ካብዚ ንደኃር “ደገ ሰላምን መንገዲ ሰማይን” ዝብሃል ጥውይዋይ መንገዲ ምስ ሰገርካ ናብቲ ገዳም ትኣቱ። ኣብቲ ጥንታዊ ቤተ ክርስቲያን ‘ሰላም ለኪ’ ኢልካ ጸሎትካ ምስ ኣብጻሕካ፡ ብመጀመርታ ዕፁብ ድንቂ እናበልካ ትዕዘቦም ፍሉይነትን መንፈሳውነትን ናይዚ ገዳም እዚ ዝገልጹ ተኣምራት እዮም። ኣብዚ ገዳም እዚ ቀደም ከምዚ ነይሩ ዝበሃል ጥራሕ ዘይኮነስ ክሳዕ ሕጂ ብዓይኒ ዝርአ ተኣምራት ኣሎ። ኣብ ከባቢ እዚ ገዳም ዘለዉ ኣእዋም ብእርጋን ድዩ ብንፋስ ክወድቁ ኸለዉ ክንዲ ንታሕቲ ዝወድቁ ንላዕሊ እዮም ዝወድቁ። ኣብዚ ገዳም’ዚ እቲ፡ በላዔ ሥጋ ንስሪ እንተ ኾነ እኳ ሥጋ ዝሞተ እንስሳ ፈጺሙ ዘይምብልዑ ብዓይኒ ዝርአ ዘሎ ሓቂ እዩ። ከምኡ ውን ኣብዚ ገዳም እዚ ተመን ነኺሱ ኪቐትል ኣይክእልን እዩ፡ እቲ ዝተነኽሰ ሰብ ጻጸ ከም ዝነኸሶ ደኣ እምበር ተመን ዝነኸሶ ኾይኑ ኣይስምዖን፡ ፈጺሙ ውን ኣይመውትን እዩ። እቲ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ‘ነቶም ዝኣመኑ እዚ ተኣምራት እዚ ክስዕቦም እዩ ብስመይ ኣጋንንቲ ከውፅኡ፡ ኣትማን ክኅዙ እዮም፡ ዝቐትል እንተ ሰተዩ’ውን ከቶ ኣይጐድኦምን እዩ።’ ዝበሎ ኣምላኻዊ ቓል ኣብዚ ገዳም እዚን ኣብዚ ዘለናዮ እዋንን ክፍጸም ኢኻ ትርእዮ ። (ማር 16፥16-18፡ ግብ. ሓዋ 28፥3-5) ከምኡ ድማ ካብቲ ኣብዚ ገዳም ዝነበረ ዳዕሮ ተጸሚቑ ዝዳሎ ካብ ወይኒ ዝጥዕም ስዋ ልቢ ዘረስርስን ሕሊና ዘንቅሕን ኃይሊ ሕማም ዝፍውስን ውን ነይሩ እዩ። ብተወሳኺ ኸኣ ካብ ዝረኣዩ ዘደንቑ ተኣምራት፥ ሓደ እዋን ኣብ ክረምቲ ኣብቲ ገዳም ብርቱዕ ማይ እናሃረመ ዝወረደ በርቂ ነቲ ከውሒ ምስ ወቕዖ ኣብቲ ከውሒ ምስሊ ቅርጺ ኤርትራ ምሥኣሉ እዩ። እዚ ዅሉ ተኣምር እዚ ክሳዕ ሎሚ ጸኒዑ ዘሎ ብቓል ኪዳን ናይዚ ገዳም ፃዕዳ እምባ ሥላሴ ገዳሚ ዝኾነ ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል እዩ ።
ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ኣብ ደርሰነይ ዓንሰባ ካብ ኣቦኡ ዓምደ ሚካኤልን ኣደኡ ኂሩተ ማርያምን ተወልደ። ወለዱ ሕያዎትን ንእግዚአብሔር ዝፈርሁን ጾምን ጸሎትን ዘዘውትሩ ስለ ዝነበሩ ብሃይማኖትን ሥነ ምግባርን ኰስኲሶም ኣዕበይዎ። ኣቦኡ ቃለ እግዚአብሔር ምእንቲ ክመሃር ኢሉ ናብ ኣብ ቅዱስ ገብርኤል ቤተ ክርስቲያን ዝነበረ መምህር ወሲዱ ኣእተዎ። ነቲ መምህር ከአ ብትግሃት ክምህሮ ሓደራ በሎ። እቲ መምህር ድማ እናተሓጐሰ ተቐበሎም። በዚ ኸኣ ቅዱሳት መጻሕፍትን ያሬዳዊ ዜማን ተማህረ።
ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል “ክስዕበኒ ዝደሊ ርእሱ መኒኑ መስቀሉ ተሰኪሙ ይስዓበኒ።’’ ዝብል ቃል ጐይታ ንምፍጻም፡ ንዓለምን ፍትወታን ኃዲጉ መከራ መስቀል ተሰኪሙ ንጐይታ ሰዓቦ። ናብ በዓትታትን ገዳማትን እናዞረ ድማ ኣብ ኣድያቦ ቤተ ቂርቆስ ዝስሙ ገዳም ኣቡነ ኖላዊነ ኄር በጽሐ። ግብረ ምንኵስና እናተማህረ፡ በቲ ትግሃቱን ኣገልግሎቱን ተጋድሎኡን ትሩፋቱን ክሳብ እቶም ኣብኡ ዝነበሩ መነኮሳት ዝድነቑ የገልግል ነበረ። ካብ ጽንዓት ተጋድሎኡ መልክዑ ከም በረድ ፃዕደወ። በዚ ኸኣ ኣቡነ ዕንቈ ብርሃን ልብሰ ምንኵስናን ኣስኬማ መላእኽትን ኣልበሶ። ብኸምዚ ዝበለ ጽኑዕ ገድሊ ኣብ ኣድያቦ ምስ ኣቦኡ ዕንቈ ብርሃን ብዙኅ ዓመታት ጸኒሑ ብእኡ ተባሪኹ ናብ ዋልድባ ኸደ። ኣብ ዋልድባ ኣትዩ ድማ ካብቶም ኣብኡ ዝነበሩ ቅዱሳን ተባሪኹ ብፍጹም ተጋድሎ ነበረ። ብድኅር’ዚ ብፍቓድ ናይ ዋልድባ ቅዱሳን ናብ ወገሪቆ ገዳም ኣቡነ ተክለሃይማኖት መጺኡ ከም ኣበምኔትን መምህርን ኮይኑ ኣገልገለ። ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል በቲ ዝተዋህቦ ጸጋ ወንጌል እናመሃረን ሕሙማት እናፈወሰን ክሳብ ጋሽ ባርካ ደብረ ሳላ ዝበሃል ዞረ። ብድኅር’ዚ መልኣክ እግዚአብሔር ቅዱስ ገብርኤል እናመርሐ ናብታ መዕረፊት ቤቱ ዝኾነት ገዳም ፃዕዳ እምባ ሥላሴ ደብረ ከባቦ ዝበሃል ቦታ ኣብጽሖ። ኣብ ደብረ ከባቦ ብጾምን ጸሎትን ተጸሚዱ ንእግዚአብሔር የገልግል ነበረ። ክጽሊ ኸሎ ለይተ ለይቲ ክሳብ ሰማይ ዓምደ ብርሃን ተተኺሉ ይርኣዮ ነበረ። ኣጋንንቲ ውን ከም ኣትማን፡ ከም ኣናህብ፡ እናኾኑ የሳቕይዎ እኳ እንተነበሩ ብጾምን ጸሎትን ይስዕሮም ነበረ።
ብድኅር’ዚ ኣብ ደብረ ከባቦ ቤተ ክርስቲያን ሓኒፁ ማኅበር ኣቚሙ ን9 ዓመትን 6 ወርኅን እናተጋደለን መከራ እናተቐበለን ምስ ጸንሐ፡ ኣጋ ምሸት እናጸለየ ኸሎ መልኣኽ ናብኡ መጺኡ ‘ናብቲ ገዳም ከእትወካ እየ እሞ ስዓበኒ’ በሎ። ደድኅሪኡ እናሰዓበ ድማ ናብታ ሎሚ ደቂ ተባዕትዮ ጥራሕ ዝኣትውዋ ገዳም ኣእተዎ። ነታ ንኽትርእያ ኣዝያ እተጨንቕ መንገዲ ድማ ጸናፌ ጽልመት ኢሉ ሰመያ። ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ኣብ ውሽጢ እቲ ገዳም ቤተ ክርስቲያንን ቤት ማኅበርን ሓነፀ።
ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል በቲ ዝተዋህቦ ጸጋ ንርኹሳት መናፍስቲ ካብ ሕሙማት የውፅእ ስለዝነበረ እቶም ኣጋንንቲ ‘ኣብዚ ክትነብር ኣይንኃድገካን ኢና’ እናበሉ ብግህዶ ንሞት ክሳዕ ዝበጽሕ ዓይኑ ኣፍሰስዎ ግናኸ መልኣኽ እግዚአብሔር ዳኅሢሡ ኣሕወዮ። ከምኡ ውን እዞም ኣጋንንቲ ኣብቲ መኅደሪኡ ሓዊ ይኽዕውሉን ኣብ ልዕሊኡ ዓበይቲ ኣእማን የንከራርውሉን ነበሩ። እቶም ዝድርበይሉ ዝነበሩ ኣእማን ኣብ ረርእሲ ተቐሚጦም ኣብቲ ዝጽልየሉ ዝነበረ ብወገን ደቡብ ክሳብ ሕጂ አሎ።
ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ነቶም ዝኣመኑ እናኣጽንዐ፡ ንዘይኣመኑ ድማ ኣእሚኑ እናኣጥመቐ ኣብ መዓርገ ክህነት ኣብጺሑ ቤተ ክርስቲያን ይሓንፀሎም ነበረ።
ቅዱስ ኣቦና ምሉእ ሕይወቱ ብብዙኅ ተጋድሎ ሓዋርያዊ ተልእኾኡ ምስ ፈጸመ፡ ካብ እግዚአብሔር ቃል ኪዳን ተቐቢሉ ብ 19 ጥቅምቲ 1722 ኣብ መበል 96 ዕድሚኡ ኣብ ገዳሙ ፃዕዳ እምባ ዓረፈ።
ኣሰር ኣቦኦም ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ዝሰዓቡ ኣብዚ ገዳም ዝነበሩ መነኮሳት ዋላ ብጾምን ጸሎትን ዝተወሰኑ እንተኾኑ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ “ሑሩ ወመሀሩ’’ (ማቴ. 28፥19) ብዝበሎ ኣምላኻዊ ቓል መሠረት ሓዋርያዊ ተልእኾ ፈጺሞምን ብዙኃት ኣብያተ ክርስቲያን ካብ ከረን ክሳዕ ኦምሓጀር ካብኡ ኃሊፍካ ውን ክሳዕ ከሰላ ሱዳን ሓኒፆምን እዮም።
ነዚ ዝመስል በረኸት ተሳቲፍና፡ ታሪኽ ፈሊጥና፡ ተኣምራት ርኢና. . . ‘ያብጽሓነ አመ ከመ ዮም’ እናበልና ነናብ ቦታና ተመሊስና።
ጸሎትን በረኸትን ናይ ኣቡነ ሰይፈ ሚካኤል ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን!


text:
ንርብዒ ዘመን ዝጸልመተ፡
ትንሳኤ ሓርነትን ፍትሕን ዝነገሳ ኤርትራ
ህያው ምግባር ሓላፍነት ህሉው ወለዶ`ዩ!!!
ዑቕባይ ገብረመድህን (ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰትስ፡ ሰ.ኣ.)
ግንቦት 28 2016
*********
``ሓርነት ንዝለዓለ ፖለቲካዊ ዕላማ መጋበርያ ኣይኮነን፣
እቲ ዝለዓለ ፖለቲካዊ ዕላማ`ዩ።`` (ሎርድ ኣክቶን)
***
ብዘይ ሓርነትን ፍትሕን ትርጉም ዘለዎ ህይወት ኪህሉ፣
ብዘይ ዘተ ዓሚቝ ምርዳእ ኪምዕብል፣
ሓድነት ኪድልድል፣ ነባሪ ራህዋን ሰላምን ኪስስን ዘይከኣል`ዩ።
*********
``ኩሉ ምስጢር ይበላሾ`ዩ፣ ዋላ`ቲ ናይ ፍትሒ ምሕደራ፤ ዝኾነ ንኽትዕን ንሓፈሻዊ ቅሉዕነትን ከመይ ገይሩ ከም ዝስከሞ ዘየርኢ ድሕነት የብሉን።`` ሎርድ ኣክቶን- (Everything secret degenerates, even the administration of justice; nothing is safe that does not show how it can bear discussion and publicity. Lord Acton quotes)
2ይ ክፋል፡-
ሀ) ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ንናጽነት ዝተፈጸመ ፋሺስታዊ ኣዕናዊ ተግባር ውልቀመላኺ ኢሳይያስን ምእዙዛት ጃንዳኡን፡-
ህግሓኤ! ሓደ ስም ክልተ ተቓራኒ ባህሪያት ዝሓዘለ ግምባር፡-
ህ.ግ.ሓ..ኤ. ነቲ ልዕሊ ህይወቱ ንህዝቡ ዘፍቀረ፡ ንናጽነት ህዝቡ ህይወቱ ዘወፈየ ንጹህን ተባዕን ተጋዳላይን ብሓደ ጐድኒ፤ ነቲ ልዕሊ ህዝቢ ነፍሱ ዘፍቀረ፡ ብስሰዐ ስልጣን ሕልናኡ ዝቐበረ፡ ጨካን፡ ውልቀመላኺ ኢሳያስን ምእዙዛት ኣገልገልቱን ኣዕናዊ ተግባራቱን በቲ ካልኣይ ጐድኒ፤ከም ማይን ዘይትን ዘይወሃሃድ - ክልተ ባህሪያት ሓቚፉ ዝኸይድ ግምባር`ዩ ዝነበረ። ብሃገራዊ ደሞክራሲያዊ ሰውራ ዝልለ ግምባር ይንበር እምበር፡ ኣብ ኢድ ፋሺስታዊ ውልቀመላኽን ምእዙዛት ጃንዳኡን ደሞክራዊያውያን ሃገራውያን ዝሓቐቑሉ፡ ደሞክራሲ ፍጹም ዝተቐብረትሉ ግምባር ምንባሩ ታሪኽ ኣነጺሩ ዝምስክሮ ሓቂ ኢዩ።
ሰውራ ኤርትራ ኪዕወት ዝኸኣለ እምበኣር፡ ከምቲ ብየውሃት ኣመንቲ ዝበሃል - ሳላ ቅኑዕ መሪሕነት ዘይኮነ፡ ጭብጢ መርትዖታት ርትዓዊ ገምጋም ዘረጋግጾ፡ ሓፋሽ ተጋዳላይ ብጥይት ውልቀመላኺ ኣብ ዝባኑ፡ ብጥይት መግዛእታዊ ሰራዊት ኣብ ግምባሩ እናተወቕዐ፡ ኣንጻር ኩሉ ዕንቅፋታት በዲሁ ስለ ዝተቓለሰ`ዩ ኢዩ ኔሩ። ህ.ግ. ብሓደ ወገን በቲ ህይወቱ ንመስዋእቲ ዘወፈየ፡ ብተስፋ ናይ ናጻ ደሞክራሲያዊት ኤርትራ ሰውራ ዝተኻየደሉ ግምባር ክኸውን ከሎ፡ ኣንጻሩ ኸኣ፡ በቲ ውልቀምልካዊ ጃንዳ ትንፋስ ደሞክራሲ ተዓቢሱ ዝተቐብረሉ፡ መሰረት ውልቀምልካዊ ስርዓት ዝተነጸፈሉ፡ ሕድሪ ስዉኣትን ባህጊ ህዝብን ካብ እግሪ ተኽሉ ዝተጠልመሉ፡ ኣብ ክንዲ ብረት መሳርሒ ፍትሓዊ ፖለቲካ፡ ፖለቲካ መሳርሒ ጨቛኒ ብረት ዝኾነሉ ግምባር ምንባሩ ኩሉ ፍጻሜታት ምልካዊ ሓይልን ሳዕቤናቱን ጭብጢ ጸሊም ታሪኽ ኤርትራ ምንባሩ የረጋግጽ። ነዚ ሓቀይና ታሪኽ`ዚ ስግር የዋህነት ብርትዒ ምርኣዩ ኣብ ዓወት ናይ ተገቲሩ ዘሎ ቃልሲ ንፍትሕን ኣብ መጻኢ ዕድል ሃገርን ወሳኒ ተራ ኣሎዎ።
ከምቲ ``ቆርበት ተባላሺያ፣ ኣብ ምንታያ? ኣብ ምስታጣሓ፤ ኣይፋልን ኣብ ምጥባሓ`` ዝተባህለ፡ ናጽነት ኤርትራ ዝተጠልመትሉ፡ ካብቲ ኣብ 1991 ሕድሪ ስዉኣት ሓዚላ ዓዲ ኣቲያ ንህዝቢ ድሕሪ ከቢድ ክቡር መስዋእቲ እነሄኹ መጺአልኩም ዝበለትሉ ግዜ ኣይኮነን ዝጀመረ። እቲ ጥልመት ንመግዛእቲ ሓግሒግካ ንሞውጻእ ቃልሲ ኣብ ዝተወፍረሉ፡ ብሰሪ ኣብ እግሪ ተኽላ ብርእሰ ማህረምቲ ዝጀመረ ምድማይ፡ ዘይሓወየ ስምብራት ቍስሊ ሒዛ ስለ ዝኣተወት`ዩ።
እቶም ኣብ እግሪ ተኽሊ ገድሊ በትሪ ስልጣን ዝሓዙ መራሕቲ ተሓኤ ካብ መዓሙቕ ቀቢላዊ ኣተሓሳስባ ሓራ ስለ ዘይነበሩ፡ ቀዳማይ ዝወሰዱዎ መጥቃዕቲ ኣንጻር መግዛእቲ ዘይኮነ፡ ኣንጻር`ቶም -ብ ሓራካ - ዝፍለጡ ዝነበሩ ንቑሓትን ንጹሃትን ሃገራውያን ብምሕቃቕ፡ ንጥዑይ ፈልሲ ቃልሲ ናይ ምቕምሳል ብዝፈጸሙዎ ገበን`ዩ እቲ ናይ ጥልመት ማህሰይቲ ጀሚሩ። እቲ ብጕድለት ንቕሓት መስፍናዊ መሪሕነት ተሓኤ ኣብ ልዕሊ ፍትሓዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝጀመረ ርእሰ ማህሰይቲ ኸኣ፡ በቲ ጸሊም ዕላማ ሒዙ ንሜዳ ኤርትራ ዝኣተወ፡ ትኽ እንተ በለ ከም ማዕጺድ፡ ጸሊም ልቡ ብሽፋን ምስሉይ ጻዕዳ ስኒ ዝተኸወለ፡ ፍጥረተ ከይሲ ውልቀመላኺ ኢሳያስ ኣብ ዝለዓለ ጥርዙ ኣብጺሑዎ። ኣብ መንጽር`ዚ መርዛም በትሪ ስልጣን ውልቀምልኪ፡ እቲ ንዓለም ዘደንጸወ ምስጢር ዓወት ሰውራ ኤርትራ ብግቡእ ንምስናድ ናይ መጻሕፍቲ ቅጺታት ዝሓትት ሃገራዊ ዕማም ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብዚ ብዝተኻእለ መጠን ሓቀይና ስእሊ ናይ መስዋእትን ዓወትን፡ ናይ ምልኪን ጥልመትን ንምቕራብ ካብ ባሕሪ ብማንካ ጥራይ`ዩ ኪቐርብ ዝከኣል።
ኣብዚ ኪበርህ ዝግብኦ፡ እቲ መጀመርያ -ኣዕናዊ ምንቅስቓስ - ኢሉ ዝሰየሞ ተግባር ነቶም ንጹሃት ጀጋኑ ተጋተልቲ ዘይኮነ፡ ብልክዕ ናቱን ንዕኡ ዝምልከትን ምንባሩ ኢዩ። ስእነት ርእሰ-ምትእማን ዘጥቅዖ፡ ድኽነት ትብዓቱ ብጭካነ ዝሸፈነ፡ ልቡ ብጽልኢ ዝቐርሓነ፡ ውልቀምልካዊ ስልጣን ንተግባረ ዕንወት ሃገር ዝተመነየ፡ መልኣከሰብ ዝለበሰ ከይሲ ፍጥረት ምንባሩ ብኣግኡ ኪልለ ኣይተኻእለን። ስለ ዝኾነ ኸኣ፡-
- መንካዕ - ዝብል ኣጸላሚ ስም ዝተዋህቦም -``ኣብዚ ውድብ ምልኪ ይቕልቀል ኣሎ`` ኢሎም ኣብ መትከሎም ዝረገጹ ደሞክራሲያውያን ጀጋኑ የሕቂቑ፤
- ቀጺሉ - የሚን - ዝብል ኣጸላሚ ስም ዝተዋህቦም -ንሕና ምስ ተጋድሎ ሓርነት ብሓባር ኣንጻር መግዛእቲ ንቃለስ ንዝበሉ ደሞክራሲያውያን ጀጋኑ ኣጥፊኡ፤
- ኣሰሮም ንዝተኸተለ፡ ምሕሳብን ሓሳብካ ምግላጽን ባህሪያዊ መሰሉ ምዃኑ ብግብሪ ንዘርኣየን ከምኡ ከም ዝሓስብ ዝተጠርጠረን ብሰላዪት ምስጢራዊት ሰልፊ ብቓጽያን ብግህዶን ኣብታ -ብሓለዋ ሰውራ - ትፍለጥ ሓለዋ ምልካዊ ስልጣን ዝሓቐቑን፡ ወይ ርእሰ ምትእምማኖም ኣጥፊኦም ፍጹም ምእዙዛት ንምልኪ ኮይኖም ዝተረፉ -እዚ ጸሊም ታሪኽ -ህዝባዊ ግምባር ሓርነት ኤርትራ የጕልሕ።
- -ምብራዕ ኲናት ሓድሕድ ኣብ መንጽር ገዚፍ ባዕዳዊ ሰራዊት፡- ንመግዛእታዊ ሓይሊ ትንፋስ ዝሃበ፡ ናይ ብሉጻት ኣሕዋትን ኣሓትን ዝተዓጻጸፈ መስዋእቲ ጠንቂ ዝኾነ ኲናት ሓድሕድ ኣባሪዑ ንዓወት ቃልሲ ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ዘናወሐ፡ ክሳብ ሕጂ ናይ ዝወረደ ማህሰይቱ ግቡእ ታሪኻዊ ጸብጻብ ዘይተገብረሉ ጸሊም ነጥቢ ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ኣብ ርእሲ`ቲ ገና ገምጋም ዘይተገብረሉ ናይ ክልተ ኣሕዋትን ኣሓትን ጥፍኣት፣ ልዕሊ 40 ሽሕ ዝኾኑ ተጋደልቲ ተ.ሓ.ኤ. ካብ መሬቶም ከም ዝወጹ ጌሩ ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ኮይኖም ኣብ ናይ ቃልሶም ተዓዘብቲ ምውዳቖም፡ ኣብ ብረታውን ፖለቲካውን ዓወት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብምድንጓይን ብምትዕጽጻፍ መስዋእትን ዘስዓቦ መግለጺ የብሉን።
- ቅድሚ ምዝላቕ ሰራዊት ሓርነት ኣብ ኣፍደገ ኣስመራ ዓሪዱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነት ሃንቀው እናበለ ጸባ ኣርኢዩ ዘሕደገሉ ምኽንያት፡ ምእንቲ ውልቀምልካዊ ስልጣኑ ንግምባር ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ከም ቀዳማይ ጸላኢ ርእዩ ካብ ሜዳ ከውጽእ ብብሕቱ ስለ ዝወሰነ`ምበር፡ ኣብ 1978 ንጸላኢ ብሓባር ደምሲሶም ናጽነት ኪእውጁ ምሉእ ተኽእሎ ምንባሩ ህዝብን ሰራዊትን ዝፈልጦ ሓቂ ኢዩ ኔሩ። ኣብ እዋን ምዝላቕን፡ ብፍላይ ኣብቲ ቐጻሊ ብ5ይ-6ይ ወራራት ኣብ ዝፍለጥ ጥምጥም ምስ መግዛእታዊ ሓይሊ ዝተኸፍለ ማእለያ ዘይነበሮ ህይወት ንፋሺስታዊ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣይንታዩን ኢዩ።
- ምስጢራዊት ሰልፊ ህግሓኤ- እቲ - ወዱን ጓሉን - ነታ መተካእታ ዘይብላ ክብርቲ ህይወቱ ምእንቲ ናጽነትን ሓርነትን ህዝቡ ሞባእ ኪኸፍል ተወፊዩ፡ ኣብ ጥሙይ ከብዱን ዕሩቕ ዝባኑንን፡ ንጐረርኡ ተጥልል ሕፍቲ ማይ ንብጻዩ ዘቐድም፡ ሓያል ራኢ ተስፋ ንህዝቡ ተዓጢቑ ብጽንዓት ተቓሊሱ ንናጽነት ክውን ዝገበረ ላህመት ውላድ ኤርትራ ዘይፈልጣ ዝነበረ፡ ንውልቀምልኪ ኢሳይይስ ንምሕላው ንደሞክራሲያውያን ዜጋታት ንምቕንጻል ዝተሳሕለት ሴፍ መሳርሒ ፋሺስታዊ ውልቀመላኽን ብማእከላይ ሽማግለ ዝፍለጡ ምእዙዛት ጃንዳኡን ኢያ ዝነብረት። እታ ምስጢራዊት ሰልፊ እቲኣ፡ ብኢድ ተግበርታ ደሞክራሲ ኣብ ምቕባርን ብሩህ መጻኢ ናጽነት ኣብ ምጽልማትን፡ ነቲ ዝሰዓበ ናይ ርብዒ ዘመን ባርነትን ኣብ ምትእታው ዝተጻወተቶ ኣዕናውነት ኣዚዩ ሰፊሕን ወሳንን ብምዃኑ፡ ርእሱ ዝኸለ ታሪኽ ዕድል ሰውራ ኤርትራ ኢዩ ክብሃል ይግብኦ። ስለ ዝኾነ ኸኣ፡ ብውሑዱ እቶም ተቐበልቲ ኣደራዕ ስሕለታ ዝነበሩ ብህይወቶም ዘለዉ ጃጋኑ ተቓለስቲ፡ ጸሊም ታሪኻ ክድገም ዘይግብኦ ኣካል ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ`ሞ፡ ተመክሮኦም ንመጻኢ ወለዶ ኣብ ምርዳእ ክብርን ምዕቃብ ሓርነትን ፍትሕን፡ ደሞክራስን ማዕርነትን መምሃሪ ኪኾኖም ብዕትበት ኪጽሕፉዎ ብስም ሕድሮም ዝተጠልመ ስዉኣት አማሕጽኖም።
ይቕጽል . . .


text:
ኣብ’ዛ ብነዊሕ ኲናት ዝዓነወት ሃገር፣ ዘላቒ ቊጠባዊ ዕብየት ዘረጋግጽ ድልዱል ቊጠባዊ መሰረት ምንጻፍ፣ ኣዚዩ ከቢድ ብድሆ ምንባሩ ሰሙናዊ ሓተታ ገሊጹ።
ኣብ’ዛ ብነዊሕ ኲናት ዝዓነወትን ሩፍታ ዘይህብ ግጭታትን ተጻብኦን ዝሓለፈትን ሃገር፣ ዘላቒ ቊጠባዊ ዕብየት ዘረጋግጽ ድልዱል ቊጠባዊ መሰረት ምንጻፍን ውሕስነት መግቢ ዘጨብጥ ሓያል ሃገራዊ ቊጠባ ምህናጽን ኣዚዩ ከቢድ ብድሆ ምንባሩ፣ ሰሙናዊ ሓተታ ገሊጹ።
እቲ “ንኣድማዒ ቊጠባዊ ልምዓትን ዕብየትን” ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዳለወ ሰሙናዊ ሓታተ፣ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ሃገራዊ ልምዓትን ቊጠባዊ ሓርነትን ንምርግጋጽ ሰፊሕ ዝርግሐ መስመራት፣ እናዓበየ ዝኸይድ እኹል ቀረብ ማይ፣ ብቑዑን ስሉጥን መጓዓዝያን ርኽክብን፣ ኣድማዕቲ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት፣ ዕብየት ካልኦት ጽላታት ምስናይ ፖሊሲታቶምን መቓንን ሰባዊን ቴክኖሎጂካዊን ጸጋታቶምን ብከቢድ ክጸዓረሎም ምጽንሑ ብምጥቃስ፣ ዛጊት ምቕሉል ዕማም ተሳሊጡ ከምዘሎ ኣነጺሩ።
ብ27ን 28ን ነሓሰ “ልምዓት ህዝቢ፣ ብህዝቢ ንህዝቢ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ኣብ ወፍሪ ቊጠባዊ ሓርነትን ራህዋን ቅሳነትን ኤርትራ ሰፊሕን ኣድማዕን ሱታፌ ዜጋታት ንምጥጣሕ ንዝተቓንዐ ዋዕላ ቍጠባዊ ወፍሪ ኣብ ኤርትራ ብምምልካት እቲ ሰሙናዊ ሓተታ፣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዘስመዖ መኽፈቲ ቃል፣ ኣብ’ዘን ዝሓለፋ ልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ኩሎም’ቶም ድልዱል መሰረት ንምንጻፍ ዝወፈርናዮም ዓውዲታት፣ ብተለካዒ ኣሃዛዊ መስፈር ምስ ዝግምገሙ፣ ብዘይምግናንን ምንያትን ዛጊት ኣሳሊጥናዮ ዘለና ምቕሉል ምዃኑ፤ “ናብ’ቲ ክንበጽሖ እንደሊ ብዝያዳ ፍጥነት ንምግስጋስ ድማ፣ መርሓ ጐደናን ኮምፓስናን ዳግም ምትዕርራይ ኣገዳሲ’ዩ” ክብል ምግላጹ፣ ንዘሳለጥናዮ ዕማምን ንዝተርፈና ጕዕዞን ብንጹር ዘርኢ ከምዝኾነ ኣብሪሁ።
ህዝቢ ኤርትራ፣ ካብ ረድኤትን ግዝኣተ-ስነ-ኣእምሮኡን ነብሱ ሓራ ጌሩ፣ ውሕስነት መግቢን ትሕተን ልዕለን ቅርጹን ንምርግጋጽ ጥራይ ዘይኮነ፣ ክንዮኡ ንሰደድ ዝቐንዐ ተረፍ ምህርቲ ከፍሪ ምጽዓሩ፣ ኣብ ልምዓታዊ ዕዮ ዘሰላሰሎ ተኣምራታዊ ዓወቱ ምዃኑ ዘመልከተ’ቲ ሰሙናዊ ሓተታ፣ “ንመንግስቲ ኤርትራ ቊጠባዊ ድንፍዐ ማለት፣ ንኹሉ ዘሳትፍን ዘርብሕን ኣብ መላእ ሃገር ዝተዘርግሐ ሓያል ሃገራዊ ቊጠባን ዕሩይ ኣከፋፍላ ሃገራዊ ሃብትን ማለት’ዩ” ድሕሪ ምባል፣ ከም ኣካል ናይ’ዚ ከቢድ ሃገራዊ ልምዓታዊ ስትራተጂ፣ ንወፍሪ ዝሓቊፍ ብቚዕ ትሕተ-ቅርጺን ካልኦት መሰረታውያን ኣገልግሎታትን ንምብራኽ፤ ወፍሪ ዘኽስብን ቀጻልነት ወፍሪ ዘውሕስን ሕጋዊ መዳይ ንምትብባዕ፤ ብቚዕ ምሕደራ ጸጋታትን ንዜጋታት ስራሕ ናብ ዝፈጥር ሞያን ቴክኖሎጅን ዘሰጋግርን ሽርክነታዊ ወፍሪ፣ ናይ ወፍርን ዕድላትን ውድዓዊ ሓበሬታ ንኹሉ ከም ዝባጻሕ ንምግባር፤ ከምኡ’ውን ስርዓተ መዘርግሒ ሓበሬታን ርኽክብን ንምርግጋጽ፣ ብውሁድ ስራሕ ልዑል ጻዕሪ ይካየድ ከምዘሎ ኣረዲኡ።
እቲ ሰሙናዊ ሓተታ ኣብ መወዳእታ፣ ንዝተሃመሹ ወገናት ብምቕዳምን ንኹሉ ዘመዓራሪ ዕድላት ብምርሓውን ህዝቢ ኣብ እንኮን ፍትሓውን መኣዲ ምጽንባር፣ ፖለቲካዊ ርግኣት፣ ሃገራዊ ስኒት፣ ቍጠባውን ማሕበራውን ልምዓት፣ ማሕበራዊ ፍትሕን ባህላዊ ስጕምን ምርግጋጽ ነዊሕ ቃልስን ሂወት ብሉጻትን ዝተኸፍለሉ ነቕ ዘይብል ዕላማ ህዝብን መንግስቲን ኤርትራ ምዃኑ ደጊሙ ኣረጋጊጹ።
******* ኣ.ዜ.ኤ ******