text:
ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዞሪቁ ዝተረኽበ ተባሂሉ፡ውጥን ዲፕሎማሲ ምትላል ውሽጣዊ ሰነዳት ወያነ እንታይ ይብሉ? ተባሂሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ተዘርጊሑ ዘሎ ሰነድ፡
መዛኻኸሪ ንኩሉ ኣንባቢ፡-እዚ ሰነድ እዚ ብመንግስት ኤርትራ ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝዞረቐ ሰነድ ተባሂሉ ብኩሉ መራኸቢታት ቡዙሓቱ መንግስቲ ኤርትራ ዝተዘርግሔ ሰነድ እዩ። መቦቆል እቲ ጽሑፍ ብቛንቛ ኣምሓርኛ ዝተጻሕፈ እዩ፡ ብመን ከምተተርጎመ ዝገልጽ መግለጺ የብሉን። እዚ ሰነድ እዚ ዝተመየነ ድዩ ወይስ ሓቐኛ ምኻኑ እዉን ንምርግጋጹ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ እዩ ክራጋገጽ ዝክኣል የግዳስ መንግስቲ ኢትዮጵያ እወ ሓቂ እዩ፡ እዚ ሰነድ እዚ ሓቐኛ ናትና እዩ ክብሉ እዉን ቡዙሕ ትጽቢት ዝግበሮ ከምዘይኮነ ክፍለጥ ይግባእ።
ኣብ ልዕሊ ኤርትራ “እገዳ” ንምውሳን ብወያነን ኣሳሰይቱን ዝተፈጸመ ዓሎቕ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ዕርቃኑ እናወጸን እናተበለለን ክመጽእ ጸኒሑ ኣሎ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ኣብ ርእይቶ ዝተፈላለዩ ወገናት፡ “እገዳ” ናይ ምልዓል ቃና እናለዓለ ይኸይድ ኣሎ። እዚ ምዕባለታት’ዚ፡ ኣብ ልዕሊ’ቶም ብዲፕሎማሲ ሓሶትን ምትላልን፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት፡ ዘይፍትሓዊን ዘይቅኑዕን ውሳነ ኬሕልፍ ዝደረኹ ወያነን ኣሳሰይቱን ክፈጥሮ ዝኽእል ሻቕሎት ርዱእ እዩ። ኣብ ክፍላ ለካቲት፡ ካብ ቤት ጽሕፈት ሚኒስተር ዲኤታ ኣህጉራዊ ጉዳያት ወያነ፡ ናብ ኩሎም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ሚሺናት ዝተላእከ ዘዋሪ መልእኽቲን ናይ ስራሕ መምርሒን፡ ነዚ ተርባጽ’ዚ፡ ከምኡ’ውን ወያነ ኣብ ፖለቲካዊ፡ ዲፕሎማሲያዊን ዜናዊን ዘመተ ዝኽተሎ ናይ ምትላል ጸወታ ኣጉሊሑ ዜርኢ እዩ።
ሚኒስትሪ ዜና፡ ተዓዘብቲ ምሉእ ስእሊ ምእንቲ ክወስዱ፡ ቀጥታዊ ትርጉም ናይቲ ብቋንቋ ኣምሓርኛ ዝተጻሕፈ ውሽጣዊ ሰነዳት ወያነ እንሆ ከምዘለዎ የቕርቦ፦
ሰነድ 1.
ለካቲት 13 – 2006
መዘኻኸሪ
ናብ፡- ኤምባሲ ኢፌድሪ/ቀዋሚ ልኡኽ/ ኣብያተ ጽሕፈት ቆንስላ፡ ኩሎም ጀነራል ዳይሬክተራት፡ ኣብያተ
ጽሕፈት፡ ማእከል፡
ካብ፡- ቤትጽሕፈት ክቡር ሚኒስተር ዲኤታ
(ኣህጉራዊ መዳይ)
ርእሰነገር፦ ኤርትራ ካብ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዝተመሓላለፈላ ውሳነታት እገዳ ንኽልዓለላ እተካይዶ ዘላ ጻዕሪ ንምብርዓንን እገዳታት ብዝግባእ ኩነታት ተፈጸምቲ ንክኾኑ ኪግበር ዘለዎ ምንቅስቓስ ብዝምልከት ካብ ላዕለዋይ መሪሕነት ዝተውሃበ መምርሒ
ኣብዚ እዋን’ዚ መንግስቲ ኤርትራ ብባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዝተበየነሉ ውሳነታት እገዳ ከምዝልዓሉ ንምግባር ዝተፈላለየ ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ኣብ ምክያድ ይርከብ። ኤርትራ ውሳነታት እገዳ ኣብ ልዕሊኣ ካብ ዝሓልፍ ጀሚራ፡ ኣብ ክልልና ኣብ ዘለዋ ሃገራት ንዝንቀሳቐሱ ጸረ-ሰላም ግብረ-ሽበራውያንን ዘይሕጋውያን ውድባትን ብዝተፈላለየ ኣገባብ ደገፍ ብምሃብ፡ ነቲ ተነቢሩላ ዘሎ እገዳ ትጥሕስ ኣብ ርእሲ ምህላዋ፡ ካብዚ ተግባራታ’ዚ ከይተቘጠበት፡ ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ ግዜ፡ እቲ ኣብ ልዕሊኣ ዝተመሓላለፈ እገዳ ንኽልዓለላ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ብምንቅስቓስ፡ እቲ እገዳ ቅኑዕ ከምዘይኮነ ከተእምን ትፍትን ከምዘላ ሓበሬታታት ይእምቱ። እዚ ምንቅስቓሳት’ዚ ብቐጻሊ እናሓየለ ከምዝኸይድ ይግመት።
በዚ ምኽንያት፡ ኣብ ቀንዲ ቤትጽሕፈት ዘለዉ ክፍልታት ስራሕን ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤምባሲታትናን ብውጥን ዝተደገፈ ዲፕሎማስያዊ ስርሓት ብምክያድ፡ ንዕላማታት ኤርትራ ከበርዕኑ ስለዝግባእ፡ ነዚ ክሕግዝ ዝኽእል ዝተፈላለየ ምድላዋት ክካየዱ ጸኒሖም ኣለው። ኩሎም ዳይረክተር ጀነራላትን ኣምባሳደራትን ዕላማ ዲፕሎማስያዊ ዘመተታትና ንምዕዋት፡ ነቲ ኣቐዲሙ ዝተዳለወ ውጥን መሰረት ብምግባር፡ ዳይሬክተር ጀነራላት ንዝምልከቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለዉ ኤምባሲታት ወጻኢን ኣህጉራዊ ዉድባትን፣ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤምባሲታትና ድማ ኣብ ዝርከብሉ ሃገር፡ ብፍሉይ ንቤትጽሕፈት ዝምድናታት ወጻኢን ካልኦት እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላትን ብምልላይ፡ እቶም ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተወስዱ ውሳነታት እገዳ ንኸይልዓሉን ብዝግባእ ተፈጸምቲ ዝኾንሉ ኩነታት ንምፍጣርን ናይ ምእማን ስራሕ ከካይዱ ትጽቢት ይግበር።
ንግብራውነት ናይዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ዝሕግዙ ሰነዳት፡-
1. Concept Note
2. Aide Memorie
3. Action Plan
4. Talking Points
5. ናይ Un monitoring Group July 2013 ጸብጻብ Excerpt ምስቶም ማዕቀባት ዝተኣሳሰሩ ውሳነታት ሕቡራት ሃገራት፡ ኢጋድን ሕብረት ኣፍሪቃን፣
ብኢመይል ዝተላእከልኩም ክኸውን እንከሎ፡ ዳይሬክተር ጀነራላትን ኤምባሲታትን ምስዚ ጽሑፍ’ዚ ከም ጥብቆ ቀሪቡ ዘሎ ውጥን መበገሲ ብምግባር፡ ናይ ነፍሲ-ወከፎም ዝርዝር ውጥንን መደብን ብምውጻእ፡ ብመሰረት’ቲ ውጥን ናይ ዝተሰላሰሉ ተግባራት ቅዳሕ፡ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ክልተ ቕነ (ኣብ መፋርቕን መወዳእታን ወርሒ) ናብ ቤት ጽሕፈት ክቡር ሚኒስትር ዲኤታ ፖለቲካዊ ጉዳያትን ናብ ዝምልከቶም ዳይሬክተር ጀነራላትን፡ ኤምባሲታት ድማ ናብ ዝምልከቶም ዳይሬክተር ጀነራላት፡ ናብ ቤትጽሕፈት ክቡር ሚኒስትር ዲኤታን ዳይሬክተር ጀነራል ኣህጉራዊ ውድባትን ክልእኩ፡ ብክቡር ሚኒስትር ዲኤታ መምርሒ ተዋሂቡ ከምዘሎ ነፍልጥ።
ጥብቆታት፡- ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ
ቅዳሕ፡- ንቤትጽሕፈት ክቡር ሚኒስተር
ንክቡራን ሚኒስትራት ዲኤታታት
ሰነድ 2
ንኣተገባብራን ቀጻልነትን ናይቶም ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘሕለፎም ብይናት እገዳ ብዝምልከት፣ ምስ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ንምዝርራብ ክሕግዝ ዝተዳለወ መበገሲ ጽሑፍ (Concept Note)
መእተዊ
ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘሕለፎም ናይ እገዳ ብይናት (ውሳኔታት) ብዝግባእ ኣብ ግብሪ ክውዕሉን፣ ንመጻኢ ዝያዳ ጸኒዖም ክቕጽሉን ምእንቲ፣ ንቀወምትን ተተካእትን ኣባላት ናይቲ ባይቶ ብሓድሽ ኣቀራርባ (New Approach) ብምቕራብ ዲፕሎማስያዊ ምንቅስቓስ ምክያድ ኣድላዪ ኮይኑ ተረኺቡ ኣሎ። ባይቶ ጸጥታ ዘሕለፎም ውሳኔታት ብትኽክል ንምትግባሮም ኣባል ሃገራት ወሳኒ ተራ ከምዘለወን ይፍለጥ። ኣባላት ባይቶ ጸጥታ እውን ነቶም ውሳኔታት ካብ ምትግባር ሓሊፎም፡ ተጠናኺሮም ከምዝቕጽሉ ኣብ ምግባር፡ መተካእታ ዘይብሉ ኣስተዋጽኦ’ዩ ዘለዎም።
ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብሩ እገዳታት ኣብ ግብሪ ክውዕሉ ዝኸኣሉ ብኣውራኡ ኤርትራ ብእትኽተሎ ዝነበረት ዕላዊ ጽልኢ ናይ ምጽሕታር ኣካይዳ – ኣብ ኢጋድ ብዝተፈጥረ ውሽጣዊ ሓድነት ምንባሩ ኣይርሳዕን። ኣብ መስርሕ ምድላውን ምጽዳቕን ብይን (Resolution) ቁጽሪ 1907፣ ኡጋንዳ፣ ጂቡትን ሶማልን ዝተጻወትኦ ተራ፡ ኣብ ብይን (Resolution) ቁጽሪ 2023 እውን ኣብ ርእሲ’ቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ጂቡትን ኬንያን ተሳትፎ ጉሉሕ እዩ ነይሩ።
ኣብ ርእሲ ናይ ኢጋድ ሓድነት፣ ተቛጻጻሪ ጉጅለ (ሞኒተሪንግ ግሩፕ) በብግዜኡ ዘቕርቦም ዝነበሩ’ሞ፣ ብብዙሓት ተቐባልነት ዝረኸቡ፣ ኣብ ጭቡጥ መርትዖ ዝተመርኮሱ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተወሳኺ እገዳ ክትግበር ዝጠልቡ ጸብጻባት ዝተጻወትዎ ተራ’ውን ቁልፊ ምንባሩ ኣይዝንጋዕን። ውሳኔ ቁጽሪ 2023 (2011) ድሕሪ ምሕላፉ’ውን፣ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ናይ ምቁጽጻር ስርሑ ዝቐጸለ ክኸውን ከሎ፣ ኣብ ሓምለ 2012ን ሓምለ 2013ን ዝርዝራዊ ጸብጻብ ምቕራቡ ይዝከር።
ኣብ ሓምለ 2013 ዓ.ም. ዝወጸ ጸብጻብ፣ መንግስቲ ኤርትራ ንኣልሸባብ ዝህቦ ዝነበረ ቅሉዕ ደገፍ እኳ እንተነከዮ፡ ብተዘዋዋሪ መንገዲ ከምዝቐጸሎ፡ ኣብቲ ከባቢ ንዝርከቡ ኣዕነውቲ ሓይልታት ዝህቦ ኩሉ መዳያዊ ሓገዝ ከምዘየቋረጸ ዘንጽር’ዩ ዝነበረ። እቲ ጸብጻብ ኣብ ርእሲ’ዚ፣ መንግስቲ ኤርትራ ዝጥቀመሉ ሜላ ኮንትሮባንድ ኣቃሊዑ እዩ። እዚ ከኣ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ታክቲክ ለውጢ እምበር ናይ ስትራተጂ ለውጢ ከምዘይገበረ ዘርኢ ምዃኑ ኣብቲ ጸብጻብ በሪሁ። ይኹን’ምበር፣ ካብ ፈደረሽን ሩስያ (እንተላይ ካብ ፓኪስታን) “እቲ ጸብጻብ ሚዛናዊ ኣይኮነን” ዝብል ነቐፌታ ከምዝቐረበሉ፣ ካልኦት ኣብቲ ሪፖርት ኣስማትና ብዘይ ኣገባብ ተጠቒሱ ኣሎ ዝበላ ሃገራት ኢጣልያ፣ ኖርወይ፣ ኬንያን ሶማልን እውን ቅሬታአን ምግላጸን ይዝከር።
ስለዝኾነ፣ ብወገን ኤርትራ ዝኾነ ናይ ፖሊሲን ባህርይን ለውጢ ኣብ ዘይመጻሉ ኩነታት፣ እገዳ ንምዝላቕ ዝግበር ዘሎ ምንቅስቓሳት ንምዕጋትን፣ ነቲ እገዳ ተፈጻሚ ንምግባርን ውሁድ ምንቅስቓስ ምክያድ ልዑል ትዅረት ዘድልዮ ዕማም እዩ።
1. ብወገን ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ምንቅስቓስ
ኣብዚ ግዜ’ዚ ብገለ ወገናት፣ መንግስቲ ኤርትራ ደኺሙ እዩ – ናይ ምልምላም ኩነታት እውን የርኢ ኣሎ፣ ብኻልእ ወገን ድማ ንኤርትራ ካብ ማሕበረ-ሰብ ዓለም ምግላል ንህዝቢ ይጎድእ ስለዘሎ – ባይቶ ጸጥታ ኣተሓሕዛኡ ልስልስ እንተዝብል ዝብል ሓሳብ ይመጽእ ኣሎ። ብዛዕባ’ዚ፡ ናይ ኣመሪካ ናይ ጉዳያት ኣፍሪቃ ተሓጋጋዚ ሚኒስተር ብዝነበረ ሚስተር ሄርማን ኮሀን ዝተጻሕፈ ጽሑፍ ምጥቃስ ይከኣል። ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንጉዳያት ኣፍሪቃ ካብ ዝከታተሉ ኣካላት እውን፣ ኤርትራ ብቑጠባውን ፖለቲካውን ምኽንያታት መርገጺኣ እና’ልዘበት ስለዝኾነት፣ ምስኡ ዝዳረግ ምላሽ የድሊ ኣሎ ዝብሉ ርእይቶታት ከስምዑ ጀሚሮም ኣለዉ። ኣብ ከባቢ ኮንግረስን ባይቶ ዝምድናታት ወጻእን ኣመሪካ ኣብ ዝኣመሰሉ ትካላት’ውን ነዚ ዝመስል ርእይቶ ይቀላቐል ኣሎ። ክሳብ ሕጂ ንትግባረ ናይቲ እገዳ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ (ኣቐድም ኣቢለን – ኡጋንዳ ብይን 1907፡ ጋቦን ድማ ብይን 2023 ኣብ ምጽዳቕ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ከኣ ሞሮኮ ንኣተገባብራኡ ብዝምልከት እዋናዊ ሓበሬታ ኣብ ምሃብ) ምሉእ ደገፍ ዝሃባና ሃገራት ምዃነን ኣይርሳዕን። ካልእ ኣተኩሮ ዘድልዮ ጉዳይ፣ ኤርትራ ብእተርእዮ መታለሊ ዲፕሎማስያዊ መጥቃዕቲ (Deceptive Charm Offensive) እቲ ኣብ ውሽጢ ኢጋድ ንኤርትራ ብዝምልከት ዝነበረ ሓድነት፡ ናብ ኬንያን ሱዳንን ብዝተኻየዱ ምብጽጻሓት፡ (ኣብ ናይሮቢ ምስ ፕረዚደንት ሳልቫኬርን ናይ ታንዛንያን ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎን ፕረዚደንታትን ብዝተገብረ ምዝርራብ) ከይጉዳእ ስግኣት ኣሕዲሩ ምህላዉ እዩ።
ብወገን ኤርትራ – ካብቲ ዘሎ ተነጽሎ ንምውጻእ ልዑል ምንቅስቓስ ይገበር ምህላው ብግልጺ ዝረአ ዘሎ እዩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብዚ ቀረባ እዋን ናብ ኬንያን ሱዳንን ዝገበርዎ ምብጻሕ፡ ንሓለፍቲ ዝተፈላለዩ ኣካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት (UNDP፣ OCHA) ኣስመራ ከምዝበጽሑ’ሞ – ኤርትራ ተለዊጣ እያ ዝብል መልእኽቲ ንምሕላፍ ዝግበር ምንቅስቓሳት፡ ኣቶ የማነ ገብርኣብ ኣብ ፓሪስ ዝፈጸምዎ ምብጻሕ ብኣብነት ክጥቀሱ ይኽእሉ። ሰበስልጣን ኤርትራ ምስ ተቖጻጻሪ ጉጅለን ምስ ኣቦ-መንበር ኮሜቴ እገዳ (ኣምባሳደር ኮርያ)ን ኣብ ታሕሳስ 6/7 ኣብ ፓሪስ ዝገበርዎ ዝርርብ ኣካል ናይዚ ይመስል። እዚ ምንቅስቓሳት’ዚ፣ ምስ ማሕበረሰብ ዓለም ናብ ዘለዎም ርክብ ዝዓለመ እኳ እንተኾነ፣ ቀንዲ ዕላማኡ ግን ናይ እገዳ ጉዳይ ምዃኑስ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ብወገን ውድብ ሕቡራት ሃገራት እውን ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝተፈልየ መልክዕ – ብወገን ኤርትራ (እንተላይ ኣብ ፖለቲካ) ናይ ምትሕግጋዝ ድሌት ከምእተራእየ ዝገልጹ ሓበሬታታት ኣለዉ።
ብኣጠቓላሊ፣ ንእገዳ ብዝምልከት ዘሎ ኣሉታዊ ኣመለኻኽታ – ብፍላይ ድማ ኣብ ከባቢ’ተን ኣብ ምልማዕ ዝርከባ ሃገራት፣ ምቹእ ሃዋሁው ከይፈጠረ ከምዘይተርፍ ምግማት ይከኣል። ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ጀነቫ ኣብ ዝተገብረ ናይ ኤርትራ UPR፣ እታ ሃገር ዝረኸበቶ ደገፍ ቀሊል ግምት ዝወሃቦ ኣይኮነን። ሽዑ ከም ኡጋንዳ ዝኣመሰሉ፡ ንኤርትራ ብምድጋፍ ዘስምዕዎ መደረ ኣተኩሮ ክወሃቦ ዝግባእ’ዩ።
2. ንኢጋድ ብዝምልከት
ኣቐዲሙ ከምእተጠቕሰ፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እገዳ ኣብ ምውሳንን ምጥንኻርን (ካብ ሕብረት ኣፍሪቃ ክሳብ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ዝነበረ መስርሕ) ኣብ ውሽጢ ኢጋድ ዝነበረ ሓድነት ወሳኒ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ። እዚ ተፋሒቑ – እንተደኣ እቲ ጉዳይ ከም ናይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ጉዳይ ጥራይ ጌርካ ተወሲዱ፣ ሃገራት ናብቲ ናይ ኤርትራ – “ምንጪ ኩሎም ሽግራት ናይ ዶብ ሽግር እዩ” ዝብል ኣሰልቻዊ (Narrative) ዝኾነ ኣበሃህላ ገጾም ክኸዱ ዝገብር ዕድል ሰፊሕ እዩ። ስለዚ፣ ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ሓድነት ኢጋድ ንምድልዳል ብሕልፊ ምስ ጂቡትን ኬንያን ብቐረባ ምስራሕ ኣማራጺ የብሉን። ሓድነት ኢጋድ ምድልዳል – ነዚ ድማ ብወገን ኤርትራ ብዛዕባ ዝግበር ዘሎ ኣዕናዊ ምንቅስቓሳት ቅኑዕ መረዳእታ ከምዝህሉ ኣብ ምግባር፡ ትካላት ጸጥታን ድሕነትን ኢትዮጵያ ብሓባር ክሰርሑ ጽቡቕ እዩ።
3. ንተቖጻጻሪ ጉጅለ ብዝምልከት
ኣቐዲሙ ከምእተጠቕሰ፣ እቶም ብተቖጻጻሪ ጉጅለ ዝቐርቡ ዝነበሩ ጸብጻባት፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብሩ እገዳታት ከሪሮም ንክቕጽሉ ወሳኒ ተራ ነይሩዎም እዩ። ኮይኑ ግን፣ ናይ ሓምለ 2013 ጸብጻብ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ኣብ ዝቐረበሉ፣ ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት – ብሕልፊ ካብ ኤርትራ ተሪር ተቓውሞ ገጢምዎ እዩ። እቲ ጉጅለ ብተደጋጋሚ ኣብ ዝዘርግሖም ጸብጻባት፣ መንግስቲ ሶማል ኣብ ብልሽውና ከምእተሸመን ኣባላት ሰራዊት ኬንያ ኣብ ኪስማዮ ኣብ ንግዲ ፍሓም ብሰፊሑ ከምእተዋፈሩን ምግላጹ ይዝከር። በዚ ድማ፡ መንግስቲ ሶማል፡ መራሒ ናይቲ ጉጅለ ክእለ (ክለዓል) ዝሓትት ደብዳበ ናብ ዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ልኢኹ እዩ። ብወገን ኬንያ እውን ተመሳሳሊ ተቓውሞን ደብዳበን ናይ (Persona non Grata) መፈራርሒ ምቕራቡ ይፍለጥ። ምስዚ ብዝተኣሳሰር፣ ሓደ ብዜግነት እንግሊዛዊ – ብትውልዲ ድማ ናይጀርያዊ ዝኾነ ኣባል ናይቲ ጉጅለ ናብ ናይሮቢ ከይኣቱ ዝተኸልከለ ክኸውን ከሎ፣ መንግስቲ ኬንያ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ንዝቐረበሉ ናይ ቪዛ ሕቶ እምቢታ ሂብሉ እዩ።
እዚ ኩነታት’ዚ፣ ምስቲ ኤርትራ – እቲ ጉጅለ ካብ ሻርነት ሓራ (Neutral) ኣይኮነን እናበለት እትጉስጉሰሉ ኩነታት ተደሚሩ፣ ንተኣማንነት ናይቲ ጉጅለ ከይጎድኦ ስግኣት ኣሎ። እገዳ በቲ ባይቶ ዝህልዎ ደገፍ (ብሕልፊ ብተን ቀወምቲ ዘይኮና ኣባላት) ኣብ ጸብጻብ ናይቲ ጉጅለ ዝምርኮስ ብምዃኑ፣ ተኣማንነት ናይቲ ጉጀለ እንተደኣ ተተንኪፉ ኣብ ልዕሊ እገዳ ዘሎ ደገፍ ብኡ መጠን ከይጉዳእ ዘስግእ እዩ።
ከምዝፍለጥ – ናይቲ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ውህደትን (Integrity) ተኣማንነት ንሱ ዘቕርቦም ጸብጻባትን ነቲ እገዳ ዓንዲ ሕቖኡ እዮም። ኣብዚ ግዜ’ዚ (ንሶማልን ኬንያን ሓዊስካ) ካብ ዝተፈላለዩ ወገናት ኣብ ልዕሊ’ቲ ጉጅለ ዝውርወር ዘሎ ወቐሳታት፡ ምስቲ ኤርትራ – እቲ ጉጅለ ናይ ኣመሪካን ኢትዮጵያን መሳርሒ እዩ
እናበለት እተካይዶ ወፍሪ ተደሚሩ ንተኣማንነቱ ኣብ ሓደጋ ከየእትዎ ዘየስግእ ኣይኮነን። ናይቲ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ክብሪ ከይጉዳእ እምበኣር፣ ምስቲ ጉጅለ ተቐራሪብካ ምስራሕ፡ እቲ ጉጅለ ምስ መንግስታት ኬንያን ሶማልን ንዘለዎ ዘይምርድዳእ ንምፍታሕ ናይ ምርድዳእ ስርሓት ምክያድ ከድሊ እዩ። ኣብ ውሽጢ ኢጋድ እንፈጥሮ ምቅርራብን ናይ ሓባር ኣመለኻኽታን እውን፣ ነቲ ተቖጻጻሪ ጉጅለ ዝህቦ ደገፍ ከትርሮ ይኽእል እዩ።
4. ንኣባላት ባይቶ ጸጥታ ብዝምልከት
I. ንሓሙሽቲአን ቀወምቲ ኣባላት ብዝምልከት፣-
ኣመሪካ
ኣመሪካ – ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብሩ ውሳኔታት እገዳ ቁጽሪ (1907/2009) ከምኡ’ውን (2023/2011) ብተኸታታሊ ክሓልፉ ሓያል ምንቅስቓስ ገይራ እያ። ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ እዋኑ ቀዋሚ ልኡኽ ኣመሪካ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝነበረት ኣምባሳደር ሱዛን ራይስ – ነቶም ውሳኔታት ኣብ ምሕላፍን ባህርያቱ ኣጸቢቓ እትፈልጦ መንግስቲ ሻዕብያ ኣብ ከባቢና ዝፍጽሞ ሕማቕ ተግባራት ኣብ ምቅላዕን ዝፈጸመቶ ኣስተዋጽኦ ኣዝዩ ልዑል’ዩ ክበሃል ይከኣል። መንግስቲ ኣመሪካ፣ ንኤርትራ ብዝምልከት ብዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ይኹን ብተቖጻጻሪ ጉጅለ ጸብጻባት ኣብ ዝቐርበሉ እዋን፣ ኤርትራ፡ ኣብ ሶማልን ኣብዚ ከባቢን ንእትፍጽሞ ኣዕናዊ ስርሓት ብምኹናን – ካብዚ እከይ ተግባራት’ዚ ክትቁጠብ ብተደጋጋሚ ኣተሓሳሲቡ እዩ። ብተወሳኺ፣ ኤርትራ ካብ ምልምላምን ብስልቲ ደረጅ ካብ ምልዋጥን ሓሊፋ፣ ሓቀኛ (Genuine) ከምኡ’ውን ዝጭበጥ ለውጢ ከምዘየምጽአት ብመንግስቲ ኣመሪካ ዝፍለጥ ምዃኑ፣ ካብ ሓደ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ዲፕሎማት ብተዘዋዋሪ ንምርዳእ ክኢልና ኣለና።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ቀዋሚ ልኡኽ ኣመሪካ ኮይኖም ዘለዉ ኣምባሳደር ሳማንታ ፓወር፣ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ልክዕ ከም ኣምባሳደር ሱዛን ራይስ ተሪር መርገጺ ዘይክህልዎም ይኽእል እዩ ኢልካ ክግመት ዝከኣል እኳ እንተኾነ፣ ከም ወኪል መንግስቲ ኣመሪካ መጠን፡ ነታ ሃገር ብዝምልከት ዝተፈልየ ወይ ዝለዘበ መርገጺ ከሕዙ ይኽእሉ እዮም ክበሃል ግን ኣይክእልን። ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ከም ሓደ እወታዊ ጎድኒ ዝረአ – ኣምባሳደር ሱዛን ራይስ ናይ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ኣማኻሪ ሃገራዊ ድሕነት ስለዝኾነት፣ ኣመሪካ ከም ሃገር ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እትኽተሎ ፖሊሲ ኣብ ዝመጽእ ግዜ ክልወጥ ኢልካ ምሕሳብ የጸግም እዩ።
ኮይኑ ግን – ኤርትራ ካብ ቀረባ ግዜ ጀሚራ እትኽተሎ ዘላ ማሕበረሰብ ዓለም ናይ ምኽሳብ ኣካዪዳ ብዕቱብ እንተደኣ ቀጺሉን ናይ ሓደ ሓደ ሃገራት (ቻይናን ሩስያን) ቀልቢ እንተደኣ ስሒቡን ንቀወምቲ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ናይ ምግምማዕ ዕድል ክትረክብ ትኽእል እያ። ስለዝኾነ፣ ኣመሪካ በቲ ሒዛቶ ዘላ መርገጺ ንኽትቅጽልን – ነቲ ውሳኔታት ግብራዊ ክትገብርን ምእንቲ – ኤርትራ ጭቡጥ ናይ ባህርይ ለውጢ
ከምዘየምጽአት ስርሐይ ኢልካ ምርዳእ፣ ካብ ጽላት ዕደና (Mine Sector) እትረኽቦ ኣታዊ ምቁጽጻር ምእንቲ ክከኣል፣ ክዳሎ ዝግብኦ መርሓ ሕንጻጻት (Due Diligence Guidelines) ተጻፊፉ ኣብ ግብሪ ክውዕል ምእማን ከድሊ እዩ።
እንግሊዝ
እንግሊዝ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዘሕለፎም ክልተ ብይናት እገዳ ዝደገፈት ኮይና፣ ነታ ሃገር ኣብ ዝምልከት ምስ ኣመሪካ ተመሳሳሊ መርገጺ ከምዘለዋ ፍሉጥ እዩ። እንግሊዝ ነቲ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘሕለፎ ናይ ኣጽዋር እገዳ ተኸቲላ – The Export Control Order 2011 (S1 2011/1296) ዝበሃል ሕጊ ዘውጽአት ክትከውን ከላ፣ በቲ ሕጊ’ቲ – ኤውሮጳዊ ሕብረት ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘሕለፎ ናይ ኣጽዋር እገዳ ብመገዲ እንግሊዝ ከምዝፈጽሞ ንምግባር ምእንቲ ክከኣል እዩ።
ስለዝኾነ፣ እንግሊዝ ንውሳነታት ባይቶ ጸጥታ ይኹን ንተቖጻጻሪ ጉጅለ እትህቦ ደገፍ ኣብ ሓጺር ግዜ ክቕየር’ዩ ኢልካ ምግማት ከምዘይከኣል፣ ኣብ ኒዮርክ ምስ ናይ እንግሊዝ ቀዋሚ ልኡኽ ዝተገብረ ዝርርብ ይሕብር። ብተወሳኺ፣ እቶም እገዳታት ጸኒዖም ክቕጽሉን ብኸምቲ ዝድለ ግብራውያን ክኾኑን፣ ከምኡ’ውን እቲ ነዊሕ ግዜ ወሲዱ ዘሎ ምጽፋፍ ናይ መርሓ ሕንጻጻት (Due Diligence Guidelines) ተወዲኡ ኣብ ስራሕ ከምዝውዕል ንምግባርን ኤርትራ ሓቀኛ ናይ ባህርይ ለውጢ ከምዘየምጽአት ንምርዳእን፣ ምስ እንግሊዝ ሓቢርካ ምስራሕ ከገድስ እዩ።
ፈረንሳ
ፈረንሳ፣ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘሕለፎም ክልተ ብይናት እገዳ ክጸድቁ ከለዉ፣ ምሉእ ደገፋ ከምዝሃበትሉ ይዝከር። ነዚ ናይ ፈረንሳ መርገጺ ቀንዲ ምኽንያቱ፣ እቲ ኤርትራ ኣብቲ ከባቢ እተካይዶ ዘላ ጸረ ሰላም ምንቅስቓሳትን ንጸረ ሰላም ሓይልታት እትህቦ ደገፍን እኳ እንተኾነ፣ እታ ሃገር ኣብ 2008 ዶብ ጂቡቲ ጥሒሳ ወራር ምፍጻማን ክሳብ ሕጂ ምሩኻት ወተሃደራት ዘይምምላሳን፣ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዘሎ ርክብ ጽቡቕ ከምዘይከይድ ገይርዎ እዩ።
ብመሰረት’ቲ ኣብ መንጎ ቀወምቲ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ዘሎ ኣሰላልፋ፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣህጉራዊ ናይ ጸጥታን ሰላምን ጉዳያት (እንተላይ ናይ ኤርትራ)፣ ኣመሪካ፣ እንግሊዝን ፈረንሳን ኣብ መብዛሕትኡ ተመሳሳሊ መርገጺ ከምዘለወን ይፍለጥ። ክሳብ ሕጂ ብዘሎ ኩነታት እውን ፈረንሳ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዝተነብሩ እገዳታትን ነቲ ተቖጻጻሪ ጉጅለን ደገፋ ትህብ ከምዘላን ኣብ መጻኢ እውን ከምእትቕጽሎን፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ምስ ቀዋሚ ልኡኽ ፈረንሳ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተገብረ ዝርርብ ኣረጋጊጽዎ ኣሎ። ምድላው መርሓ ሕንጻጻት (Due Diligence Guidelines) ተጻፊፉ ኣብ ስራሕ ምእንቲ ክውዕል እምበኣር፡ ናይ ፈረንሳ ደገፍ ንምርካብ ምንቅስቓስ ኣገዳሲ እዩ።
ፈደረሽን ሩስያ
ሩስያ – ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ብይን 1907/2009 ኣብ ዘሕለፈሉ እዋን ደገፋ ዝሃበት ሃገር እኳ እንተኾነት፣ ኣብቲ ካልኣይ ብይን ናይ 2023/2011 ግን ናይ ድምጺ ዕቃበ ገይራ እያ። እዚ ጥራይ ዘይኮነ፣ ሩስያ፣ ምስ ደቡብ ኣፍሪቃን ቻይናን ብምዃን ንትሕዝቶ ናይቲ ውሳኔ ብምጅላሕ ሓይሊ ከምዘይህልዎ (water down ) ገይራቶ እያ። እዚ መርገጺ’ዚ ካብቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ርክብ ዝብገስ ኣይኮነን፣ እንተላይ ካልኦት ኣባል ሃገራት ናይቲ ባይቶ (ኣይቮሪኮስትን ሊብያን) ፍሉይ መርገጺ ወሲደን እየን። ኢትዮጵያ ብመንጽር’ቲ ምስ ሩስያ (ቀደም’ውን ምስ ሕብረት ሶቭየት) ዘለዋ ንዘበናት ዝቐጸለ ዝምድና፣ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘንበሮም እገዳታት ክለዓሉ ከምዘይትድግፍ ይግመት። ኮይኑ ግን፣ በቲ ሕጂ ኣብ መንጎ ኣባላት ናይቲ ባይቶ ዘሎ ናይ መን ልዕልና ሓዘ ውድድር፣ ብወገን P3 (ኣመሪካ፣ እንግሊዝን ፈረንሳን) ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተሪር መርገጺ ምስዝተሓዝ’ሞ፣ እታ ሃገር እገዳታት ክለዓለላ ጀሚራቶ ብዘላ ጎስጓስ ናይ ሩስያ እወታዊ ምላሽ እንተረኺባ፣ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብሩ እገዳታት ብትኽክል ክትግበሩን ዝያዳ ክኸሩን ሓሲባቶ ዘላ ዲፕሎማስያዊ ምንቅስቓስ ፈተነ ክገጥሞ ይኽእል እዩ። ኮይኑ ግን፣ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ኒዮርክ ዝርከብ ልኡኽና ኣብኡ ንዝርከብ ናይ ሩስያ ኣምባሳደር ረኺቡ ኣብ ዘዘራረበሉ ኣጋጣሚ፣ ሃገሩ ንኢትዮጵያ ክትድግፍ ድሉውቲ ምዃና፣ ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራ ከምዘየወዳድርዋ፣ ርክብ ክልቲአን ሃገራት ብዝሓየለ መልክዑ ንምቕጻል፡ ሩስያ ኩሉ ግዜ ድሉውቲ ምዃና ገሊጽሉ ኣሎ። ስለዝኾነ፣ ነዚ ዝያዳ ንምድራዕ፣ ኤርትራ ሓቀኛ ናይ ባህርይ ለውጢ ከምዘየምጸአት ምጉስጓስ – ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዘንበሮ እገዳታት ከምቲ ዝድለ ክትግበርን ዝያዳ ከሪሩ ክቕጽልን ኣብ ምግባር፣ ከምኡ’ውን እቲ ግዜ ወሲዱ ዘሎ Due Diligence Guidelines ኣብ ዝቐልጠፈ ተጻፊፉ ኣብ ስራሕ ክውዕል ምእንቲ፣ ሩስያ ደገፋ ክትህብ ኣጥቢቕካ ምዝኽኻር ኣገዳሲ እዩ።
ቻይና
ቻይና፡ ብመትከል፡ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ዝኾነ ዓይነት እገዳ ክመሓላለፍ የብሉን ዝብል መርገጺ ከም እትኽተል ዝፍለጥ’ዩ። እዚ ከምዚ ዓይነት ምስ ቻርተራት ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ዘይሳነን ካብ ሓንቲ ኣባል ባይቶ ጸጥታ ዝኾነት ሃገር ዘይትጽበዮን መርገጺ፡ ንኤርትራ ጠቒምዋ’ዩ። ነዚ ዘረጋግጽ ድማ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ክልተ ውሳነታት እገዳ (1907 ን 2023) ክመሓላለፍ ከሎ ቻይና ዕቃበታት ምርኣያን ምስ ሩስያ ብምዃን እቲ ካልኣይ ውሳነ ንክጅላሕ (water down ንክኸውን) ተሪር መርገጺ ምሓዛን’ዩ።
እዚ መርገጺ ቻይና ብመንጽር መትከል (principle) ጥራይ ክርአ የብሉን። ከም ዝፍለጥ ቻይና ምስ ኤርትራ ቁጠባውን ካልእን ርክባት ዘለዋ ብምዃና ንኤርትራ ከተቐይማ ኣይትደልን’ያ። ብኻልእ መዳይ፡ ኣብ መንጎ ቀወምቲ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ዘሎ ምክፍፋልን ላዕለዋይ ኢድ ንምሓዝ ዝግበር ጻዕርን ከም በዓል ኤርትራ ንዝኣመሰላ ዘይሕጋውያን ሃገራት ጠቒምወን’ዩ። ነዚ መረጋገጺ ዝኸውን ድማ፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ጭብጢታት፡ ምንቅስቓስ ፖለቲካውን ወተሃደራውን መራሕቲ ኤርትራ ምእጋድን፡ ኣብታ ሃገር ወፍሪ ንዘካይዳ ኩባንያታት ብዝምልከት ፋይናንሳዊ ምቁጽጻርን ምክትታልን ምግባርን ኣብ ዝብል ሓሳብ፡ ቻይና ብተደጋጋሚ ተቓውሞ ምርኣያ’ዩ። ዋላ’ኳ ቻይና እዚ ኣካይዳ’ዚ ነቲ ህዝቢ ዝጎድእ’ዩ ዝብል ምኽንያት እንተሃበት ነቲ ጉዳይ ክንዮ’ዚ ምርኣዩ ግቡእን ጠቓምን’ዩ።
ክንዲ ዝኾነ፡ ኤርትራ እቲ እገዳታት ንኽለዓል ዝጀመረቶ ጻዕሪ ብወገን ቻይና ተቐባልነት ንኸይረክብ፡ ኤርትራ ከምዘይተለወጠት፡ ከምኡ’ውን ጉዳይ እገዳ ጉዳይ ኢትዮጵያን ኤርትራን ጥራይ ከምዘይኮነ፡ ኣዕናዊ ፖሊሲ ኤርትራ ምስ ጉዳይ ዶብ ፈጺሙ ዘራኽብ ከምዘይብሉ ጸቒጥካ ምርዳእ ከድሊ እዩ።
II. ኣብ 2014 ኣባል ባይቶ ጸጥታ ንዝኾና ሃገራት ብዝምልከት
ናይጀርያ
ናይጀርያ፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሰላም ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምዝራግ ብዝኽተሎ ፖሊሲ ምኽንያት፡ ባይቶ ጸጥታ ንካልኣይ ግዜ ውሳነ ቁጠባዊ እገዳ (2023/2011) ኣብ ዘመሓላለፎ እዋን ምስ ጋቦን ብምዃን co-sponsor ብምግባር ከም ኣባል ናይቲ ባይቶ መጠን ልዑል ተራ ተጻዊታ’ያ። ከምዝዝከር ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እገዳ ከመሓላልፍ ከሎ ሊብያ ነቲ ናይ መጀመርታ ውሳነ ክትቃወም ከላ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ድማ ካልኣይ ውሳነ ክመሓላለፍ ከሎ ዋላ’ኳ ኣብ መወዳእታ እንተደገፈት ጸገም ፈጢራ ነይራ እያ።
ሃገርና ምስ ናይጀርያ ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻትን ተቐራሪባ ኣብ ምስራሕ ትርከብ። እታ ሃገር ብመገዲ ሪጂናል መካኒዝም ምዕራብ ኣፍሪቃ (ECOMOG) ብሓፈሻ፡ ኣብቲ ዞባ ሰላምን ጸጥታን ኣብ ምርግጋጽ ድማ ብፍላይ፡ መሪሕ ተራ ሒዛ ትነጥፍ ዘላ ኮይና፡ ኣብ ዳርፉር ዓቃብ ሰላም፡ ከምኡ ድማ ኣብ ሶማል ዉሑድ ቁጽሪ ዘለዎ ሓይሊ ፖሊስ ኣዋፊራ ዘላ እያ።
ሃገርና፡ እቶም ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተመሓላለፉ ብይናት እገዳ፡ ግብራውነቶም ንምርግጋጽን ዝያዳ ከሪሮም ንኽቕጽሉን ኣብ እትገብሮ ጻዕሪ፡ ናይጀርያ ብዝሓሸ ኩነታት ክትተሓባበርን መርገጺና ክትድግፍን እንጽበዮ ኮይኑ፡ ምስታ ሃገር ብመገዲ’ቲ ኣብ ኒውዮርክ ዝርከብ ኤምባሲና ዝያዳ ተቐራሪብካ ምስራሕ ኣገዳሲ’ዩ።
ጫድ
ጫድ ካብ ዝሓለፈ ቀረባ ግዜ ጀሚራ፡ ኣብ ማሊን ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን ጉሉሕ ተራ ትጻወት ዘላ ሃገር’ያ። ብእትጻወቶ ዘላ ጉሉሕ ተራ ድማ፡ ክትፍለጥ ጀሚራ ኣላ። እታ ሃገር ንኣባልነት ባይቶ ጸጥታ ካብ እትምረጽ ንደሓር፡ ነቲ ኣብ ኒውዮርክ ዝርከብ ልኡኻ ብሓይሊ ሰብ ናይ ምድልዳልን ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኣዲስ-ኣበባ ዘገልገለ ኣምባሳደራ ናይ ምምዳብ ስራሓትን ስለዝዓመመት፡ ምስ ናይጀርያን ርዋንዳን ብምዃን ኣብቲ ባይቶ ዝሓሸ ምንቅስቓስ ከተርኢ ትጽቢት ይግበረላ።
ጫድ ንተቐናቐንቲ ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ (Seleka) ደገፍ ከምእትህብ ብማዕከናት ዜና ዓለም ብተደጋጋሚ ዝተነግረ ክኸውን ከሎ፡ እቶም ተቐናቀንቲ ኣብ ማዝያ 2013 ኣብ ቤተ-መንግስቲ እንጃሜና ኣብ ዘካየድዎ ናይ መወዳእታ መጥቃዕቲ ካብ ኤርትራ ዝተዓደገ ኣጽዋር ከምእተጠቕሙ ተገሊጹ ነይሩ። ኣቐድም ኣቢሉ እውን፡ ፕረዚደንት ኤርትራ ብ12 ጥሪ 2011 ኣብ ዝተጸንበለ በዓል ነጻነት ጫድ ተሳቲፉ ነይሩ እዩ። ይኹን’ምበር፡ ጫድ ካብዚ ተበጊሳ፡ ኤርትራ፡ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊኣ ዘንበሮ እገዳ ንኽልዓለላ እተካይዶ ጻዕሪ ምሉእ ደገፋ ክትህብ’ያ ምባል ኣጸጋሚ’ዩ። ብወገንና ንሪኮመንዴሽናት ኢጋድን ሕብረት ኣፍሪቃን መሰረት ብምግባር፡ ንጫድ ጭቡጥ ባህርያት ኤርትራ ናይ ምግላጽ፡ ከምኡ ድማ እቲ እገዳታት ዝያዳ ሓዪሉ ክቕጽል ከምዘለዎ ናይ ምእማና ስራሓት ከነሰላስል ኣለና።
ኣብ ባይቶ ጸጥታ ናይ ሓንቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ደገፍ ምርካብ ንኤርትራ ዓቢ ዕድል ክኸውን ከሎ፡ ንመስርሕ’ቲ እገዳ ዓቢ ሃስያ’ዩ። ክንዲ ዝኾነ፡ ኣብቲ ቀንዲ ቤትጽሕፈት’ውን ብመንገዲ ናይ ኒዮርክ ኣምባሳደርና ኣብ ልዕሊ ጫድ ኣድህቦ ጌርካ ምንቅስቓስ ኣገዳሲ’ዩ።
ልትዌንያ
ልትዌንያ ኣባል ባይቶ ጸጥታ ክትከውን ፋልማያ’ዩ። ልትዌንያ ምስ ኣመሪካ ጽቡቕ ርክብ ዘለዋ ሃገር ክትከውን ከላ፡ ከም ኣባል ሕብረት ኣውሮጳ መጠን ንመትከላት ናይቲ ሕብረት ክትክተል ትርአ’ያ። እዚ ናይ ወጻኢ ፖሊሲኣ ኣብ ኤርትራ ዝተመሓላለፈ እገዳታት ብዝግባእ ግብራዊ ንኽኸውንን ብዝያዳ ሓዪሉ ንኽቕጽልን ኣብ እነካይዶ ጻዕሪ ሓጋዚ ክኸውን ከምዝኽእል ይእመት።
ብ26 ሕዳር 2013 ምክትል ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ልትዌንያ ምስ ኣምባሳደር ብርሃነ ገብረክርስቶስ ተራኺቦም ኣብ ዘካየድዎ ዘተ፡ ልትዌንያ ምስ ኢትዮጵያ ዘለዋ ዲፕሎማስያዊ ርክብ ንምሕያል ጽኑዕ ድሌት ከምዘለዋ ገሊጾም’ዮም። ካብዚ ብምብጋስ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተመሓላለፈ እገዳታት ንኽትግበርን ዝያዳ ሓዪሉ ንኽቕጽልን ኣብ እነካይዶ ጻዕሪ፡ እታ ሃገር ዋላ’ኳ ኣዝያ ሓያል ደጋፊት እንተዘይኮነት ንሃገርና ዝሃሲ ተግባር ክትፍጽም ትኽእል’ያ ኢልካ ምሕሳብ ኣይክኣልን።
ስለዝኾነ ኣብ ቀጻሊ፡ ንልትዌንያ ብምቕራብን ንሓቀኛ ባህርይ ኤርትራ ብምርዳእን እቲ እገዳታት ብዝግባእ ንኽትግበርን ንመጻኢ ድማ ዝያዳ ሓዪሉ ንኽቕጽልን ኣብቲ ጉዳይ ዝግባእ መረዳእታ ከምትጭብጥ ምግባር ኣገዳሲ’ዩ።
ቺለ
ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ብዝተራእየ ኣንፈት (trend)፡ ካብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ዝነበራ ሃገራት መብዛሕትአን ምስ ሃገራት ምዕራብ ተገራጫዊ ክበሃል ዝኽእል መርገጺ’የን ክኽተላ ተራእየን። ብካልእ መዳይ ካብቲ ዞባ ናብ ባይቶ ጸጥታ ዝተጸንበራ ሃገራት ማለት (ጓቲማላ፡ ኮሎምቢያን ኣርጀንቲናን) ንኣፍሪቃ ኣብ ዝምልከት ጉዳያት ንጡፍ ሱታፌ ኣይጸንሐንን። ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ብኣባልነት ኣብ ዝጸንሓሉ ግዜ፡ ኣድህቦአን ዝያዳ ኣብ ጉዳያት ናይቲ ዝውክልኦ ዞባ ከምዝኾነ ምርዳእ ተኻኢሉ’ሎ።
ቺለ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመታት፡ ካብ 2002 ክሳብ 2004 ኣብ ዝነበረ እዋን ኣባል ባይቶ ጸጥታ ነይራ እያ። ኣብቲ እዋን’ቲ ኣብ ጉዳያት ናይቲ ባይቶ ብፍላይ ድማ ንኣፍሪቃ ኣብ ዝምልከት ጉዳያት ትርጉም ዘለዎ ተሳትፎ ነይርዋ ክበሃል ኣይከኣልን። ይኹን’ምበር፡ ኣብቲ ባይቶ ኣብ ዝጸንሓትሉ እዋናት፡ ብዛዕባ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣጀንዳ ዘተ ኪካየድ እንከሎ፡ እቲ ኩነታት ብመንጽር ዓለምለኻዊ ሕጊ ክርአ ከሎ፡ ኤርትራ ዝሓሸ ምኽንያት (cause) ከምዘለዋ ዝገለጸትሉ እዋን ነይሩ። ብኻልእ ወገን ካብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ንደሓር ቺለ ምስ ኢትዮጵያ ንምቅርራብ ድልየት ዘርኣየት ክትከውን ከላ፡ እዚ ከኣ፡ ሃገርና ቤትጽሕፈት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝርከበላ ሃገር ስለዝኾነትን ቺለ ድማ ቤትጽሕፈት ውድብ ሃገራት ላቲን ኣሜሪካ ኣብ ርእሰ-ከተማኣ ስለዝርከብ፡ እዚ ምምስሳል’ዚ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝሓሸ ርክብ ንኽህሉ ምኽንያት ክኸውን ከምዝኽእል ብምሕሳብ እዩ።
ቺለ፡ ኣብ ባይቶ ጸጥታ ብእዋናዊ ኣባልነታ ጸግዒ ኤርትራ ሒዛ ንረብሓ ኢትዮጵያ ዝሃሲ መርገጺ ክትሕዝ ትኽእል’ያ ኢልካ ምሉእ ብምሉእ ምግማት ኣይከኣልን። ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ምስ ቀዋሚ ልኡኽ ቺለ ኣብ ኒዮርክ ኣብ ዝተገብረ ዘተ፡ ነዚ ምርግጋጽ ተኻኢሉ ኣሎ። ብወገን ሃገርና ናይ ቀረባ engagement ፈጢርካ ቺለ መርገጺና ከምትፈልጦ ምግባርን ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተመሓላለፈ እገዳታት ግብራውነቱ ክረጋገጽን ዝያዳ ከሪሩ ክቕጽልን ከምዘለዎ ከነረድኣ ኣገዳሲ’ዩ።
ዮርዳኖስ
ዮርዳኖስ ቅያር ኣባል ባይቶ ጸጥታ ዝኾነት፡ ስዑዲ-ዓረብ ንኣባልነት ድሕሪ ምምራጻ ስለዘንሰሓበት (wth drew) እዩ። ዮርዳኖስ ምስ ኤርትራ ዘለዋ ዝምድና ንምድልዳል ብ30 ሕዳር 2013 ኣብ የመን ዝርከብ ኣምባሳደራ ሚስተር ሱሌማን ጉዌይሪ (Mr. Suleiman Ghweiri) ኣብ ኤርትራ ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር (non resident ambassador) ገይራ መዚዛቶ። ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ዝድልድለሉ መዳያት ድማ ጥዕናን ትምህርትን ከምዝኾነ ንምፍላጥ ተኻኢሉ።
ዮርዳኖስ ናይ ጥሪ 2014፡ ፕረዚደንት ባይቶ ጸጥታ እያ ነይራ። ኣብ ውሽጢ’ቲ ወርሒ፡ ኣብ ጉዳያት ማእከላይ ምብራቕ፡ ሶርያን የመንን ክፉት ኣኼባ (open sessions) ኣዳልያ ብኣቦመንበርነት መሪሓ’ያ። እዚ፡ ዮርዳኖስ ኣድህቦ እትገብረሉ ዓለምለኸ ጉዳያት እንታይ ከምዝኾነ ዘመልክት ኮይኑ፡ ንኤርትራ ብዝምልከት ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር (non resident ambassador) ምምዛዛ ምስታ ሃገር ዘለዋ ዝምድና ንምድልዳል ከምዝወሰነት ዝእምት’ዩ።
ስለዝኾነ ብወገንና ንዮርዳኖስ ብምቕራብ፡ ነቲ ኤርትራ ኣብ ዞባና እተካይዶ ኣዕናዊ ተልእኾ ከምዘየቋረጸቶ ብምሕባር፡ ብባይቶ ጸጥታ ዝተነብረ ውሳነታት እገዳ ተፈጻምነቱ ብዝግባእ ክረጋገጽን ዝያዳ ሓዪሉ ክቕጽልን መረዳእታ ከምዝህሉ ምግባር ኣገዳሲ ይኸውን።
III. ኣብ ባይቶ ጸጥታ ብኣባልነት ንሓደ ዓመት ዝጸንሓ ሃገራት ብዝምልከት
ርዋንዳ፡ ደቡብ ኮርያ፡ ኣርጀንቲና፡ ሉክሰምበርግን ኣውስትራልያን ኣብ ባይቶ ጸጥታ ከም ተወሳኺ ቅያር ኣባላት ኮይነን ንሓደ ዓመት (2014) ክጸንሓ’የን። ኣብ ኒዮርክ ዘሎ ኤምባሲና ኣብዚ ቀረባ ግዜ ንወከልቲ ናይተን ሃገራት ኣመልኪቱ ኣብ ዝሃቦ ርእይቶ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ደቡብ ኮርያን ኣውስትራልያን ምስ ናይ ኣመሪካ ዝመሳሰል መርገጺ ከምዘለወን፡ ብኣንጻሩ ኣርጀንቲናን ሉክሰምበርግን ትርጉም ዘለዎ ኣስተዋጽኦ ኮነ ተሳትፎ ከምዘይብለን እዩ ገሊጹ። ርዋንዳ’ውን ምስ ልኡኽና፡ ብዝተፈላለየ ደረጃ፡ ኣብ ሓያሎ ጉዳያት ዘተ እንተካየደት’ኳ ንኤርትራ ብዝምልከት ቅርብቲ (forthcoming) ብምዃን ዝረብሕ ሓበሬታ ክትህብ ከምዘይከኣለት እዩ ዝገልጽ። እቲ ጉዳይ ከምዚ ኮይኑ እናሃለወ ናይ ኒዮርክ ኤምባሲና ነተን ሃገራት ኣመልኪቱ ቀዳማይ ኢድ (first-hand) ሓበሬታ ስለዘለዎ፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተመሓላለፈ ውሳነታት-እገዳ ብዝግባእ ክትግበርን ዝይዳ ክኸርርን ኣብ እንገብሮ ዘለና ጻዕሪ፡ ምስቲ ኤምባሲ ብምምይያጥ ንጥፈታት ምክያድ ኣገዳሲ ይኸውን።
4 መደምደምታ
ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተመሓላለፈ ውሳነታት እገዳ ኣብ ጸገም ወዲቑ ኣሎ ዝበሃል’ኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ በዳሂ ኩነታት ከምዘሎ ዝሕብሩ ሓያሎ ምልክታት ኣለዉ። ርግጽ እዩ፡ እቲ እገዳ ብቐሊሉ ክልዓል ዝኽእል ኣይኮነን። ዘይሩ ዘይሩ ነቲ ርሳስ (Pen) ሒዛቶ ዘላ ሃገር ኣመሪካ መርገጺኣ ክሳብ ዘይቀየረት፡ እቲ ዝተመሓላለፈ ውሳነ እገዳ ክለዓል ይኽእል’ዩ ኢልካ ኣይሕሰብን። ይኹን’ምበር፡ እቲ ጉዳይ ጓህማም (ስኒ ዘይብሉ) ኪኸውንን በብቑሩብ እናተሸርሸረ ኪኸይድን ዘሎ ዕድል ዕጽው ኣይኮነን። ነዚ ኩነታት’ዚ ንምግታእ ድማ’ዩ፡ ብወገንና ልዑል ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ከነካይድ ዝግብኣና። ናይዚ መዘኻኸሪ ቀንዲ ዕላማ’ውን ንሱ’ዩ። ኣብ ባይታ ብወገን ኤርትራ ዝግበር ምንቅስቓሳት ከይተቐየረ፡ ኤርትራ ብሸፈጥ ጥራይ
ነቲ ኣብ ልዕሊኣ ዝተመሓላለፈ ውሳነ እገዳ ጓህማም ንምግባሩ እተካይዶ ዘላ ሓደገኛ ምንቅስቓስ፡ እንተተዓዊታትሉ ሳዕቤኑ ከቢድ ክኸውን ይኽእል። እቲ እገዳ፡ ብመጠኑ እውን እንተኾነ ንኤርትራ ከምእትጓነ (marginalize) ኣብ ምግባር ከምዝሓገዘ ብዙሕ ሕቶ ዘድልዮ ኣይኮነን። ከምኡ ክንዲ ዝኾነ’ዩ ድማ ብወገን ኤርትራ ዝለዓለ ዲፕሎማስያዊ ንጥፈታት ዝካየድ ዘሎ። ናትና ብድሆ (challenge) ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝካየድ ምንቅስቓሳት፡ ናይ ኢትዮጵያ ዘይኮነ ናይ ኢጋድ ከምዝኾነ ጸቒጥካ ኣብ ምግላጽ’ዩ። እዚ ቀዳምነት ዝወሃቦ ሸቶ ኮይኑ፡ ክንረባረበሉ ይግባእ።
http://www.madote.com/2014/03/secret-ethiopian-government-documents.html
ዘሐጉስ ሓበሬታ ንደለይቲ ፍትሒ
ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳምን ከባቢኣን፡ ኣይንፈላለ ብዝብል ቴማ ተጠርኒፉ ብወግዒ ዝተመዝገበ ማሕበር መስሪቱ ፡ ህዝባዊ መጋብኣያ ኣብ ሆላንድ ንምምስራትን ናይ ቃልሲ እጃሙ ንኸበርክት ብዕቱብ ተበጊሱ ይርከብ:
ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳምን ከባቢኣን ( ማ . ም . ኤ . ኣ . ከ )
ማ.ም.ኤ.ኣ.ከ
ህዝቢ ኤርትራ፣ ሃገራዊ ነጻነቱ ንምጭባጥ ሐራ ደሞክራስያዊት ሃገር ከአ ንምርግጋጽ፣ ዘይሕለል መሪር ቃልሲታት አካይዱ ኢዩ። ሳላ’ቲ አብነታዊ አህዛብ ዝኾነ ጽንዓቱን መኸትኡን ከአ፣ ነቲ ዘይሰዓርን ዘይድፈርን ዝመስል ዝነበረ ሐይልታት መግዛእቲ ስዒሩ ነጻነቱ ክዉንን ጋህዲን ጌሩ ኢዩ። ልዑላውነት ኤርትራ ካብ ዝረጋገጽ አህጉራዊ ተፈላጥነት ካብ ዝረክብን ድሮ ርብዒ-ዘመን ቀሪቡ ኣሎ። ሕልምን ድሌትን ህዝብና ሰብኣዊ መሰሉ ተኸቢሩ ቅዋማዊት ሃገሩ ክሃንጽን ብሰላም ክነብርን ኔሩ። እንተኾነ ግን ሰአን ዝተጠርነፈ ህዝባዊ ውደባ፡ ስልጣን ብዘየናሕሲ ውልቀ-መላኺ ተጨውዩ፡ ባህጊ ህዝብና ተኾሊፉ፡ ሕድሪ ሰማእታት ተጠሊሙ፡ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ መባእታዊ ሰብኣዊ መሰሉ ተገፊፉ ኣብ አደዳ ድኽነትን ስቓይን ይርከብ። እታ ትማሊ ነጻ ንኸውጽእ ብዓሰርተታት አሽሓት ብሉጻት ደቑ ዝኸፈለላ ባይታ ኤርትራ አብ አዝዩ ርሱን ሞቕሎ ተቐይራ ንምርጋጻ ተጸጊሙ ንምንባራ ሓርቢትዎ ሽማግለኡ መንእሰይያቱ ደቒ አንስትዮኡን ሕጻናቱን ንዝረኸብዎ ቐዳድ መውጽኢ ዋላውን ንሂወቶም ሓደገኛ ይኹን ንዑኡ ተጠቒሞም ነታ ዝፈትውዋ ሃገሮም ንድሕሪት ራሕሪሖም ናብ እግሮም ዝመርሖም ናብ ስደት ይውሕዙ አለው።
ስለዚ እታ አብ ሕልሚ ህዝቢ ኤርትራ ዝነበረት ቅዋማዊት፣ፍትሓዊት፣ዲሞክራስያዊት፣ መሰል ዜጋታታ እተኽብር፣ ሰላማዊት፣ ምስ ጎረባብታ እትከባበር ምዕብልቲ ኤርትራ ዘይኮነት ብአንጻሩ ህዝባዊ ባይቶ ዝቦኸራ፣ ህዝቢ ዝመረጾ መራሒ ዘይብላ ዲሞክራስያዊ ምሕደራ ጨሪሹ ዘይረአየላ፣ ህዝባ ከም እንስሳ ገልታዕታዕ ዝብለላ ኤርትራ ኮይና ናይ ሎሚ ኤርትራ ንህዝባን ንጎረባብታን ብፍላይ ንዓለም ድማ ብሓፈሻ መስደመም ናይ ስቓይ መዲና ተቕይራ፣ መልክዓ ተደዊኑ ህዝባ ከምዘየለልያ፣ጓና ኮይናቶ ከም ዘላ ንኹሉ ደላይ ፍትሒ ከም ፀሓይ ቐትሪ ብሩህ እዩ።
ንሕና አብ አምስተርዳምን ከባቢአን እንነብር ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሕን ሰላምን ህዝብና፡ ንዘይሕጋውን ዘይቕዋማውን፣ ስርዓት ህግደፍ ንምእላይን አብ ቦትኡ ድማ ሕጋውን ቕዋማውን፣ ዲሞክራስያውን፣ ብልዕልና ሕጊ ዝግዛእ ስርዓት ንምትካልን አብ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ቓልስን ጥምጥምን ከም ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን እጃምና ንምብርካትን አድማዒ ተራና ንኽንጻወትን መታን ቕኑዕ ኤርትራዊ ውዳበ ኢልና ዝአመንናሉ ምጥርናፍ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ አብ ሓደ አዕሲልካ ምቕላስን ብኡ አቢልና ኸአ ናይ ቓልሲ አገባብና ዝያዳ ንምምዕባልን ተጎጃጅልካ ምቕዋም ከምዘየድመዔን ብሕጂ’ዉን ከምዘየድምዕን ካብ ተሞክሮና ተማሂርና፡ ሕድሕዳዊ ምትእምማንና ንምዕባይን፣ አብ ግሉጽነትን ተሓታትነትን ዝተመርኮሰ ማሕበር ንምምስራት ሰፊሕን ቐጻሊ ዘተን ምምኽኻርን ካብ እነካይድ ድሮ አስታት ክልተ ዓመት አቢሉ ኮይኑ። ፍረን ውጽኢትን ናይዚ ዝተጠቕሰ ብኹፉት ልቢ ዝተገብረ ልዝብ እነሆ አብ ዓመተ 2014 መጀመርያ ሓደ ንምቕላስን ንናይ ሓባር ጸገማትን ብሓባር ንምፍታሕን ዘገልግለና ማሕበር ናይ ኤርትራውያን አብ አምስተርዳምን ከባቢአን ብዕሊ አብ (ቤት ምኽሪ ንግዲ) kamer van de koophandel አመዝጊብና ስራሕና ጀሚርና ከነበስረኩም ከሎና ሓበን ይስመዓና።
ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳ,ምን ከባቢኣን ንነዊሕ ግዜ ክንረዳዳአሎም ዝጸናሕና አገደስቲ ዛዕባታትን ብዙሓት እኳ እንተኾኑ፣
-
ቀዳማይ ኣብ እንነብረሉ ሃገር ከም ኤርትራውያን፡ ነቲ ተበታቲኑ ዘሎ ሕብረተ-ሰብኣዊ ርኽክባትን ናይ ምትሕግጋዝ ባህልን ኣብ ንቡር ቦትኡ ንምምላስ። አብ ሃገረ ሆላንድ ዝተወልዱን ዝዓቢዩ ዘለውን ደቕና ባህሎምን ቛንቖኦምን ኮታ ታሪኽ ሃገሮም ኤርትራ ከምዝፈልጡ ንምግባር አበርቲዑ ይሰርሕ። አብዚ እዋን’ዚ ካብ ሃገሮም ብሰንኪ ሕሱም መነባብሮን እኩይ ምሕደራ ህግደፍን በርጊጎም ናብ ሆላንድ ዑቕባ ዝሓቱ ዘለዉ መንእሰያት አሕዋትናን አሓትናን ዘድሊ ምትሕግጋዝ ምግባር።
-
ካልኣይ ወገን ከኣ ዝሓለፈ ድኽመታት ዘይስሙር ኣገባብ ቃልሲ ብምግምጋም፡ ዝተወደበ ይኹን ዘይተወደበ፡ ኩሉ ንፍትሒ ዝቃለስ ኤርትራዊ ዜጋ ንነብሱ ከም ውልቀ-ሰብ ወኪሉ ኣብ ሓደ ሓባራዊ ዕላማታትን ኣብ ጥርኑፍ ኣገባብ ቃልሲ ብምስታፍ ፡ ሃገርናን ህዝብናን ካብዚ ወሪድዎ ዘሎ ኣደራዕ ንምድሓን ፡ እቲ እንኮ ኣማራጺ ዘይብሉ ናይ ዓወት መንገዲ ምዃኑ ኣስሚሩ ዝተበገሰ እዩ።
ተልእኾን ዕላማን ማሕበርና ከምዝእምቶ ብናይ ሓንቲ ከተማ ንጥፈታት ጥራይ ኣድማዒ ተራ ክትጻወት ስለዘይከኣል ፡ እቲ ብወገና ዝረኣናዮን ዘዐውት፡ ብሓድነት ዘላቒ ፍታሕ ንምርካብ ስጡም ህዝባዊ ምልዕዓል፡ ከም ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳምን ከባቢኣን ዝቖመ ቅርጻ፣ ጥርናፌኡ ካብ ታሕቲ ናብ ላዕሊ ዝምእዘዝ ከይኑ፡ ዝሰፍሐ ጥርናፈ ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ ህዝባዊ መጋብኣያ ንምርግጋጽ እዩ። አብ ኩለን ከተማታት ሆላንድ ማለት ብዓበይቲ ከተማታት ዝምእከል ነናይ ከባቢኡ ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ክምስረት እሞ ብኡ አቢሉ ከአ እተን ኩለን አብ ከከባቢኡ ዝተመስረታ ምጥርናፋት ብወከልተን አቢለን ህዝባዊ ባይቶ ናይ ኤርትራውያን አብ ሆላንድ ከቑማ ይጽዕር። ካብኡ ሓሊፉ እዉን ናብ ምዕራብ ይኹን ምስራቕ አውሮፓ እናልሓመ ብምኻድ ይምዕብል።
መስሪትናዮ ዘለና ማሕበር ነዞም አብ ላዕሊ ተዘርዚሮም ዘለዉ ንጥፈታት ማሕበር መታን ክሰላሰል አብ ዝሓጸረ ግዜ ብዝተኻእለ መጠን ብኹሉ መለኪዒታት ብቑዕ ዝኾነ መሳለጥያ ዝርከቦን ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ድማ ብዘይስክፍታ ዝዘናግዕሉን ሓበሬታ ዝለዋወጡሉን ክለብ አብ ሕምብርቲ አምስተርዳም ክኸፍት ሙዃኑ ብትሕትና ከነበስረኩም ከሎና ደጊምና ትብዓት ይስመዓና።
ብምቕጻል እዚ ማሕበር‘ዚ ናይ መን‘ዩ? ንመን‘ከ የገልግል፣
ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ብልዕላውነት ሃገሩን ሓድነት ህዝቡን ዝግደስ ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራዊ/ት ማሕበር እዩ፡ ንናይ ሓባር ዕላማ ድማ ከይሰልከየ የገልግል። እዚ ክንብል ከሎና ማሕበር ብዘይካ ነቶም ብድልየቶም ንምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ዝድግፉን ምስኡ ዝወገኑን ንኹሎም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ብማዕረ ይብጽሖም።
አብዚ ማሕበር’ዚ አባል ንሙዃን ዝኽልክል ነገር ፍጹም የልቦን። እቲ ካባና ዝድለ ንገዛእ ርእስና ምስ ሕልናና ተማጉትና ዘቲናን አነ ከም ኤርታርዊ ወይ ኤርታርዊት መጠን ነዚ ንኤርትራ ሃገርና ብኽሳዳ ሓኒቑ ሒዙ ዘሎ ጨፍላቕን በታንን ስርዓት ካብ ሱሩ ንምቡርቓቑን አምሳይኡ ድማ ዲሞክራስያውን ቕዋማውን ፍትሓውን ስርዓት አብ ኤርትራ ንምትካል ምስ አሕዋተይን አሓተይን ደለይቲ ፍትሒ አብዚ አብ ሆላንድ ይኹን ካብ ሆላንድ ወጻኢ ኮይነ ብሓባር ክቓለስ እነሆ ተዓጢቐ አለኹ ካብ ምባልን ምስ ነብስኻ ቓል ምእታውን ካብኡ ሓሊፉ ድማ ሕድሪ ሰማእታትና ካብ ምትግባርን ካልእ ዝሕተት ነገር ከቶ የልቦን። ብቐጥታ አባል ኢኻ።
ብዙሕ ሰሪሕናን ጽዒርናን ንዘቐልቐልናዮ ተስፋ ናይ ጥርናፈ ዉጽኢቱ መታን ክንሓፍስ ዕዮና እናሓየለ ሱታፌና አብ ኩሉ ምንቕስቓስ ማሕበርን ጻውዒት ማሕበርን እንዳዛየደ ውዳቤና እናተረረ አሰራራሓና ድማ እናወርጸጸ ክኸይድ ይግባእ።
ወትሩ አብ ቕድሚት ዝስራዕ ተልእኾና ኩነታት ንፈትዋ ሃገርን ነፍቕሮ ህዝብናን አብ ሓጺር መጻኢ ክቕየርን ለዉጢ ክረጋገጽን አበርቲዕና ክንቓለስን ግቡእና’ምበር ንዑ ዝሓትት አይኮነን። እወ ቕድም ንሕና ንሓድነትና ሸጥ መዓንጣና።
እዛ ዓመት እዚአ እምበአር ንህዝቢ ኤርትራ ዓመተ ተስፋን ለውጥን ዓመተ ኩለንትናዊ ግስጋሰን ሓድነትን ዓመተ ምሕያል ፖለቲካዊ ብቕዓትን ጥርናፈን ዓመተ መኸተን ዓወትን ኮይና ነዚ ድርብ ማሕበራውን ሃገራውን ተልእኾ እዚ ባድማዕነት ፈጺምና ዝበረኸን ጥሙርን ሓድነት ነመዝግበላ ዓመት ከም እትኸውን ርጉጽ እዩ፣ ባህግና ግን ብቓልስናን ብስራሕናን ስለ ዝዕወት ወትሩ ኢደይ ኢድካ ንበል፣ ሕጂ እውን ንሕና ንሓድነትና ሸጥ መዓንጣና።
ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንስውእትና ፡
ዓወት ንሓድነት ህዝቢ ኤርትራ፡
ማሕበር ምጥርናፍ ኤርትራውያን ኣምስተርዳምን ከባቢኣን!!!
ሃገራዊ ዕርቂ
ሃገራዊ ዕርቂ
መእተዊ።-
ወዲ-ሰብ ኩሉ ጻዕሩታቱን ቃልስታቱ ቀንዲ መንቐሊታቱን ናይ መጨረስታ ክዉቋዕ ዝደልዮ ዕላማታቱ፣ ኣብ ዉሽጡ ይኹን ምስጎራባቡቱን ዓለም ብሓባር ብሰላም ንምንባርን (peaceful coexistence) ማሕበራዊ ፍትሒ ንምርግጋጽ ዝዓለመ’ዩ። ነዚ ንዓለምለኻዊ ሕብረተሰብ ቀንዲ መንቐሊታቱን ናይ ምጨረስታ ክዉቋዕ ዝድለ ዕላማታት ንምርግጋጽ ካብ ዉሽጣዊ ኩነታትካ ክትነቕል ይግብኣካ። ከምኡ ስለዝኾነ፣ ኣብ ዝሓለፉ 40 ዓመታት ኣብ ሳልሳይ ክፋላት ዓለም፣ ማለት ኢስያ፣ ላቲን-ኣመሪካን ኣፍሪቃን ልዕሊ 30 ሃገራትን ኣህዛብ ኣብ መስርሕ ምስልሳል ሃገራዊ ዕርቂ (National Reconciliation) ይርከቡ። ናይ ነፍስ-ወከፍ ህዝብን ሃገርን ዝተፈላለየ ዳይነሚክስ እኳ እንተሃለዎ ንኩለን ሓደ ዝገብረን መሰረታዊ ሮቛሒታት።-
1)ኣብ ትሕቲ መለኽትን ምልክን ዝጸንሓ ብምኻነን፣
2)ኣብ ኪናት ሓድሕድ ተኣሊኽን ብምንባረን፣
3)ኣብ ትሕቲ ዓሌታዊ ፖሎቲካዊ ስርርዕ: ናይ ፍሉይ ረብሓ ጉጅለ፣ ሕሉፋት ሃገራዉነታዉያን፣ ኤትኒክ-ጉጂለ ሃገራዉነታዉያን፣ ሃይሞኖታዊ ሃገራዉነታዉያን ባታታት ብምጽንሔን፣
4)ብሰንኪ ዝፈሸለ ፖሎቲካዊ ስርርዓተን; ናብ ናይ ሕንፍሽፍስ (Anarchic) ሃገራት፣ ደም ዋሕዲ (anaemic) ዘጥቕዔን ሃገራት፣ ምልኣኩሞት (phantom) ሃገራት፣ ዝፈሸላ (aborted) ሃገራትን ዝተማረኻ (captured) ሃገራት ምስ ዝኾና፣ ናብ ንቡር ቀስተ ማኣዝነን ንምምላስ ዝተኻየደን ዝካየድ ዘሎ መስርሓት እዩ።
ኤርትራ ብኪናት ሕድሕድ ዝሓለፈት፣ኣብ ትሕቲ ምልክን ፈጺሙ ዝወደቀ ፖሎቲካዊ ስርዓት ስለ እትርከብ፣ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ፣ እቲ እንኮ መንገዲን ሕዋም ንኤርትራዉያን ናብ ንቡር ሂወት ክመልሰና ዝኽእል መስርሕ እዩ ኢልና ንኣምን። ዋላእዉን ናይ ቀደም ኣቦታትና ካብ 1940-1950 ብዝተፈላለየ ፖሎቲካዊ እምነታቶም ኣብ ሓያል ህልኻትን ዕንወታትን ወዲቆም ንኤርትራ ካብ ፍርቃ ምስ ሱዳን። ፍርቃ ምስ ኢትዮጵያ ምጽንባር እኳ እንተኣድሓንዋ፣ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ናጻ ልዕላዊት ሃገር ትኸዉን ኣብ ትሕቲ ኢምባሮጠራዊት ኢትዮጵያ ብፈደረሽን ምስተጸምደት፣ ንሕሉፍ ታሪኾም ክመዝኑን፣ ናይ መጻኢ ጉዕዝኦም ክቕይሱ መታን፣ ኣብ ናይ ኣስመራ ሲናማ ኢምፐሮ ኣስታት 4000 ህዝቢ ብዉሽጥን ብግዳምን ብምእካብ ብ31 ታሕሳስ 1950 ናይ ሰላም-ጉባኤ ኣካይዶም እዮም። ዉጽኢት ናይዚ ጉባኤ እዚ ንኤርትራዉያን ሓደ ገይርዎም ከም ሳዕቤኑ ድማ ማሕበር ሸዉዓተን ተ.ሓ.ኤ ንሓንቲ ናጻ ኤርትራ ከምንቃለስ ገይርና’ዩ።
ሃገራዊ ዕርቂ እንታይ ማለት’ዩ?
ሃገራዊ ዕርቂ ማለት፣ መስርሕ ንሓድሽ ፖሎቲካዊ ባህሊ ዘሳጋግር፣ መሰረታዊ ተሓድሶ ንሓድነት፡ ማዕርነትን ፍትሒ ህዝቢ ናይሓንቲ ሃገር ኣራጋጊጹ ብግብሪ ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ማሕበራዊ ባህላዊ መሰረታዊ ምቅይያራት ኣብ ሂወት እቶም ዜጋታት ሃገር ዘራጋግጽ፡ መስርሕ ሓድሕድ ምቅብባል፡ ጣዕሳ፡ ይቕረ-ይኹንካ፡ ካሕሳ፡ ምሕዋይ በሰላ፡ ደበስ፡ ሕሉፍ ታሪካዊ ገምገማ ዘካይድ መስርሕ እዩ። ኣብ ሰብኣዊ መሰላትን መዝነታትን፡ ኣብ ዲሞክራስያዊ ምዕባሌ ሲቪላዊን ሲቪክ ሕብረተሰብ፡ ኣብ ክንክን ዉሑዳትን ዉጹዓት ናይ ሕብረተሰብ፡ ኣብ ሳላማዊ ኣጋባብ ኣፋታትሓ ግርጭት፡ ኣብ ማዕርነት ብዛዕባ ኣረጊትን ሓድሽ ወለዶ ኣቶኪሩ ድማ ንምርምራቱ ንግብራዊ ሓቂ ወይ ጋህዲ ንምግባር ዝካየድ መስርሕ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ክብሃል እንኮሎ ንጹር ብደረጃ ሃገር-ለኸ ጠቀስን ሓቆፍ ዝሳላሰል እዩ።
ብመሰረቱ ግን እቲ ዕርቂ ካብ ክልተ ቡኡሳት ሰባት ጀሚሩ ብደረጃ ስድራ፡ ማይቤታት፡ እንዳ፡ ቀቢላ፡ ኤትኒክ ጉጅለታት ክህልወን ዝኽእል ናይ መሬት ሕቶ፡ ናይ መግሃጫ ከብትን መጭዓና ሕቶ፡ ናይ ማይ ዋሓዚ ሕቶ፡ ናይ ባህርያዊ ሃብትን ምምቅርሑ ሕቶታትን ፡ ናይ ፖሎቲካዊ ስልጣን ሕቶ፡ ናይ ጥዑይን ሓባራዉን ምምሕዳር ሕቶ ፣ ናይ ሲቪክ መሰላት ሕቶ ካልኦት ዘይተጣሕመሱ ግርጭታት ንምፍታሕ ዝሳላሰል መስርሕ ሰላማዊ ኣጋባብ መስርሕ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ኣዝዮም ሓያላት ሰባት ወይ ጉጂለታት ንካልኦት ንምዕብላል ዝካየድ ማሕበራዊ ናይ መፍጠሪ ሰላም መስርሕ ኣይኮነን፡ እንታይድኣ ብኣንጻሩ ፖሎቲካዊ ስልጣን ናብ ናይ ምቁጽጻር ህዝቢ ዘሳጋግር፡ ንመሰረታዊ ሽግር ህዝቢ ኣለልዩ ነባሪ ፍታሕ ዘምጽእ፡ ንሽጉራት ኣፍደገ ራህዋ ዝኽፈተሉ፡ ጹቁጣት መሰሎም ዝራጋገጸሉ፡ ውሕዳን ብቡዙሓን ካይ ጽቀጡን ካይዕብለሉን ዘይ ስገር ቀይሕ መስመር ደረታት ዘቀምጥ፡ ብዱላት ዝካሓስሉን ዝድበስሉን፡ ገበነይናታት ብሕጊ ዝሕተትሉ ወይ ምሕረት ዝዋሃቡሉ፡ ካብ ምዉጣጥ ናብ ምትሕብባር፡ ካብ ምንዕዓቅ ናብ ምክብባር፡ ካብ ምንጽጻግ ናብ ምቅብባል፡ ካብ ሽርሕን ሚስጥራዉነት ናብ ግሉጽነት፡ ካብ ዘይሓላፍነታዊ ናብ ሓላፍነታዊ፡ ካብ ምጥርጣር ናብ ምትእምማን፡ ካብ ዜሮ ተጻዋርነት ናብ ሙሉኡ ተጻዋርነት ዘሳጋግር ማሕበራዊን ፖሎቲካዉ መስርሕ እዩ።
ኣብ ዓለምና ኣብ ማእከል ዘተፈላልዩ ኣህዛባት፡ ሃገራት፡ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓሳት፡ መንግስታት፡ ሃገራዉን ዞናዉን ዓለምለኻዊ ማሕበራት፡ ትካላት፡ ዝተፈላለየ ዋዕላታት ንዝተፋላለየ ዕላማን ማዓላታትን ቀጻሊ እዮም ዝካየዱ። ብተዛማዲ ድማ ሃገራዊ ዕርቅታትን ክልትኣዊ (bilateral) ወይ ቡዙሓዊ (multilateral) ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ንነባሪ ሰላምን ሓበራዊ ፖሎቲካዊ ምጣኔ ሃብታዊ ማሕበራዊ ባህላዊ ምዕብልናታት ንምርግጋጽን ማሕበራዊ ፍትሒ ማዕርነታዊ ሽርክነት ንምንጋስ ተባሂሎም ከምዝካየዱ ሩጉጽ ጉዳይ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ከም ዛዕባ፡ ከም ፖሎቲካዊ ኣምር፡ ከም ጭርሖ፡ ከም መስርሕን ትግባሬን ኣዝዩ ዓቢ ናይ ምትካል-ዋልታ ሕቶ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ክብሃል እንኮሎ ናይ ዝተፈላለያ ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን በይናዊ ወይ ቡዝሓዊ ፖሎቲካዊ ልፍንት ወይ ዕርቂ ማለት ኣይኮነን። እንታይ ድኣ ናይ መላእ ሃገር ሕጋዉያን ተወከልቲ ህዝቢ፡ ንጡፋት ፖሎቲከኛታትን ፖሎቲካዊ ምንቅስቓሳት፡ ሲቪል ወይ ሲቪክ ማሕበራት፡ ወራዙትን መራሕት ልዑል ህዝባዊ ትካላት፡ ፖሎቲካዊ ስልጣን ጨቢጡ ዘሎ ጉጅለ፡ ፈሊጣን፡ ተዓዘብትን ሓሳብ ኣሃብተምትን ወጻእተኛታት ኣድማዒ ተሳትፎን ዉሳኔን ዝሓትት ኣዝዩ ዝተሓላለኸን ነዊሕ መስርሕ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ዋዕላ፡ ኣኼባ፡ መጋባእያ፡ ልፍንታዊ ስራሓት ማለት ኣይኮነን።
ሃገራዊ ዕርቂ ኣብ ህሉዉ ኩነታት ጥራይ ኣይኮነን እዉን ዝሙርከስ። ሃገራዊ ዕርቂ ነቲ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ሕሉፍ ታሪኽ እቲ ሕብረተሰብ ብታሪኽ፡ ብማሕበራዊ ፍትሒ፡ ብሕጊ፡ ብሰብኣዉን ስነምግባራዉን መዓቀኒታት ንፍጻሜታት እንዳመዘነ ፍርድታቱ የቀምጠሉን፣ ንዉሳኔን ኣፋታትሑኡን ዝምልከት ድማ ናብ ህዝቢ ብምዉራድ፡ ብባህግታት ህዝቢ ዕግበት ይዉስን። መላእ ህዝቢ ዝተሳማማዓሉን ዝዓገበሉን ሕሉፍ ታሪኻዊ ገምጋማት ምስገበረ፡ ቀጺሉ ንህልዉ ኩነታት እቲ ሃገርን ህዝብን ይመዝን፡ ኣብ መጨረሽታ ድማ ንመጻኢ እቲ ሃገርን ሕብረተሰብን ብሓባር፡ ብማዕረ፡ ብምክብባር፡ ብሓድነት፡ ብምዕባሌ ከንብሮ ዝኽእል ካብ ፍጹም ማሕበራዊ ጸጋታት እቲ ሕብረተሰብ ዝመንጨወን ተመሊሱ እዉን ንኡኡ ዝኩስኩስ ጡዑይ ዓንደ መንግስት፡ ጥዑይ ፖሎቲካዊ ስርርዕ፡ ጡዑይ ድሌት ህዝቢ ዘዕግብ ምጣኒ ሃብታዊ ፡ ጡዑይ ፍትሓዉን ምዕሩይ ማሕበራዉን ጥዕናዉን ኣገልግሎት፡ ጡዑይ ማሕበራዊ ፍትሕን ሰብኣዊ መሰላት ዘራጋግጽ፡ ጡዕይ ዘቤታዉን ግዳማዉን ሜላታት ዝትልም፡ ብዓቢኡ ድማ ባህላዊ ትንሳኤ ዘራጋግጽን ንሃገራዉን ህዝባዉን ናይ ጸጥታ ምትካል-ዋልታ ዘዉሕስ ባይታ ዝፈጥር መስርሕ እዩ;;
ሃገራዊ ዕርቂ ብባህሪኡ ኣብ ዝተወሰነ ፖሎቲካዊ ማሕበራዊ ምጣኔ ሃብታዊ ባህላዊ ዛዕባታት ዝተደረተ ኣይኮነን፣ ኩሉእንትናዊ ሃለዋት ሂወት እቲ ሃገርን ህዝብን ጠቀስ ዳህሳሲ እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ካብ ዉልቀ ሰብ ዜጋ ጀሚሩ ስድራቤት፡ እንዳ፡ ቀቢላን ኢትኒክ ጉጅለ ክሳብ መላእ ሃገር ኣብ ኩሉ እንትናዊ ሃለዋት ሂወቱ ማለት ኣብ ሰብኣዉነቱ፡ ሰብኣዊ መሰላቱን ጉቡኣቱን፡ ስነምግባሩ፡ ፖሎቲካዊ ማሕበራዊ ምጣኔ ሃብታዊን ባህላዉን ሂወቱ ዝምርምርን፡ እዚ ገበን እዚ በደል እዚ ከምዚ ክከዉን ይግባእ እንዳበለ ካብ ዝደቀቀ ክሳብ ዝዓበየ ጉዳይ እቲ ህዝቢ ርትዓዉን ሂወት ሶኻዕን መዕልቦ ኣናዳይን እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ብባህግታት ወይ ዊንታታት ጥራይ ዝካየድ መስርሕ ኣይኮነን። ነዚ ዊንታታትን ባህግታትን ክዉን ክገብሩ ዘኽእሉ ጹኑዓት ዓንድታትን ባይታታት ክህሉዉ ኣለዎም።
እቲ ዓንድታትን ባይታታት እንብሎ ዘለና፡-
ቀዳማይ: ኣብ ዉሽጥ ሃገር፣ ብሙሉእ ተሳትፎ ህዝቢ ዝካየደሉ ባይታ ክራጋገጽ ኣለዎ።
ካልኣይ: ብህዝቢ ተወኪላ ዝተመርጸት ናይ ሃገራዊ ዕርቂ ሓቀኛ ናይ ሃገራዊ ዕርቅን ሰላምን ኮምሽን ክትምዘዝ ኣለዋ።
ሳልሳይ: ነታ ኮምሽን ልዕላዊ ስልጣን ዘወንን ግዝኣተ-ሕጊ ወይ ቕዋም ክህሉ ኣለዎ።
ራብዓይ: ናይ ሃገራዊ ዕርቂ ናይ መወከሲ ዕማም ኮሚቴታት ብደረጃ ዓዲ ወረዳ ኣዉራጃ ሃገር ክቖማ ኣለወን፡ ኣብ ትሕቲ ኮምሽን ዕርቂ ዝማሓደራ ናጻ ናይ ታሪኽ ተማራመርቲ፡ ፍርዳዊ ትካል፡ ሲቪክ ኣብያተ ትምህርት፡ መርመርት፡ ናይ ፖሎቲካዊን ምጣኔ-ሃብታዊ ፖሊሲታት ሓንጸጽት ኪኢላታት፡ መራኸቢ ቡዙሓን ዝሓቆፋ ትካላትን ካልኦት ዘይተጣሕመሱ ክህሉ ኣለዎ።
ሃገራዊ ዕርቂ ክባሃል እንኮሎ ገለ ሰባት ጥራይ ንምምቅርራሕ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዘጣጥሕ፡ ንተቃወምትን ገዛኢ ስርዓትን ዝተዓርቅሉ፡ ሓደ ፖሎቲካዊ ምንቅስቃስ ኣብ ልዕሊ ካልእ ዝዕወተሉ፡ ንምልካዊ ስርዓት ኣሊኻ ስልጣን ትጭብጠሉ፡ መሳርሒ ንዋት ገይሮም ዝወስድዎን ነዚ ንምትግባር ዝንቃሳቀሱ ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። እዚ ፍጹም ጌጋ ኣራዳድኣን ፈተነን እዩ። ሃገራዊ ዕርቂ ናይ መላእ ሃገርን ህዝብን ኮይኑ፡ እቲ ህዝቢ ሕሉፍ ተሞክሮታቱ ሓሊኹ ንቅድሚት ከምዘይስጎም ኣብ ዝኾነሉ እዋናት፡ ካብዚ ፈንጢሱ ዝወጸሉ መስርሕ ሰላማዊ ኣጋባብ መስረታዊ ለዉጢ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ ዝርከበሉ እዩ።
ኣብ ኤርትራ ሃገራዊ ዕርቂ የድሊ ዶ?
ገለ ኤርትራዉያን ነዚ ሕቶ’ዚ ክምሉሱ እንከለዉ፣ ኣብ ኤርትራ ብሃይማኖት፣ ብኤትኒክ-ጉጂለ፣ ብዓዲ፣ ብኣዉራጃ ደረጃታት ሓድሕዳዊ ደም ምፍሳስ ወይ ድማ ንትኹላዊ ምትፍናንን ተኣትዩ ኪናት ሕድሕድ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ነንሕድሕዱ ስለዘይተኻየደ ሃገራዊ ዕርቂ ኣየድሊን እዩ ቢሎም እዮም ዝምልስዎ። ብምቅጻል ኣብ ኤርትራ ነዞም ኣብ ቀንዲ ቁልፍታት ፖሎቲካዊ ስልጣን ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዉ ሰበ-ስልጣን ኣብ ኣዝዩ ኣድማዒን ቱኩር ብብልሽዉናታት ዘይተተንከፈ ቤት ፍርዲ ብምቅራብ ጸገም ህዝቢን ሃገርን ክፍታሕ ይኽእል እዩ፣ ዝብል ግምታት ዘለዎም እዉን ኣይሳኣኑን እዮም። ኣብ ዘጥረይዎ ግምታት ህጉፈት ናይ ቁኑዕ ግምታት ዘየትሓዞም፣ ጉድለታት ቶሞክርኦምን ብዕምቆት ዘይምግንዛብ እኳ እንተኾነ፣ ማዕረ ክንደይ ብተራጻሚ ሰዉራ ዝሓለፈ ህዝብን ሃገርን ከም ሳዕቤኑ ድማ ፍጹም ምልካዊ ስርዓት ዝተተኽለሉ ሕብረተሰብ፣ ብእከይ ተግባራት መለኽቲ ከም ሓደ ብቫይረስ ዝተለኽፈ ጭዋዳታ ንሙሉእ ሰብነት ከምዝትንክፎ ዘይምግንዛብ’ዩ።
ሃገራዊ ዕርቂ ጥራይ ደምምፍሳስ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ነንሕድሕዱ መስኣጋጠመ ዝካየድ መስርሕ ጥራይ ኣይኮነን። ኣብ ኤርትራ ኸ ኩናት ሕድሕድ ኣይተኻየደን ድዩ? ኣብ ዓመተ ምህረት 1972-1974 ን1980-1981 ኣብ መንጎ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝተኻየደ ኪናት ሕድሕድ ከ ጉቡእ ምዕልቦ ተገይርዎ ዶ? ክትሃድሙ ሓሲብኩም ተባሂሎም ዝተቀጥሉ ዜጋታት የለዉናን ድዩ? ዶብ ብዘይሕጋዊ ኣጋባብ ትሰግር ኣለኻ ተባሂሉ ብጥይት ዝተቆልቡ ዜጋታት የብልናን ድዩ? ብጥርጠራን ጸለመን ተኣሲሮም ኣብ ቤት ማእሰርት ዝሞቱ የብልናን ድዩም? ሃለዋቶም ዘጥፉን ዝተሸርቡን ዜጋታት የብልናን ድዮም? ብሰንክ ፖሎቲካዊ መርገጺታቶም ዝተቀንጸሉ ዜጋታት የብልናን ድዮም? ብሰዉራ ኤርትራ ዝተበደሉ ህዝቢ የብልናን ድዮም? ኣኽረርት ክርስትያን ወይ ኣስላም ተባሂሎም ዝተቀንጸሉ የብልናን ድዮም? ናይ ተ.ሓ.ኤ። ናይ ህ.ግ.ሓ.ኤ፣ ናይ እስላማዊ ምንቅስቃስ፣ ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ ደገፍት…ወ.ዘ.ተ ተባሂሎም ግዳይ ናይ ጽልእን ቅርሕንትን ዝኾኑ ዜጋታት የብልናን ድዮም? ካልኦት ዘይተጣሕመሱ ሕቶታት ክልዓል ይክኣል’ዩ። ኣብ 21 ክፍሊ ዘመን፣ “ዓይኒ ብዓይኒ፣ ኢድ ብኢድ” (“the law of retaliation.”) ብዝብል ጥንታዊ ሕግታትን ሕዋምን ክንፈትሖ ከምዘይንኽእል ክንግንዞቦ ዝግብኣና ጉዳይ’ዩ።
ምናልባሽ ገለ መናፍቃን፣ ንናይ ሒነ ምፍዳይ ሕጊ ምንጻጉን ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ምእማንን፣ ናብ ዉሽጥ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዉ ገበነኛታት ንምክልኻል እዩ ዝብል ዘይረብሕ መመኽነይታታት ክቀርብ ይኽእል እዩ፣ ገበነኛታት ኣብ ወጻኢን ኣብ ማእከል ተቓዉሞ ሓይልታት ከምዘልዉ ክዝንጋዕ የብሉን። ይዕበ ይንኣስ ገበን ገበን እዩ። ግን መን ኢሉዎም ሃገራዊ-ዕርቂ ንገበነኛ ኣይቀጽዕን’ዩ? ዋላሓደ የሎን። ስለዚ ኣብ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ንመቅጻዕቲ ዝግብኦም፣ ካብ መቕጻዕቲ ዘናግፍን ዝካላኸልን ከምዘይኮነ ክፍለጥ ኣለዎ።
ሓደ ሃገርን ህዝቢ ቀስተ-ማኣዙኑ ስሒቱ ናብ ዘይተደልየ መስመርን ኣንፈት ምስሓዘ ናብ ንቡር መገዱ ንምምላስ ዝካየድ ናይ ተሓድሶ (rehabilitetion) መስርሕ’ዩ። ብሕጽር ዝበለ ኣጋባባት እተን ክልተ ዘዉትር ዝላዓላ ፖሎቲካዊ ኣምራትን ትሕዞ ኣጣቃቅምኣን ካብተገንዘብና ኣብ ኤርትራ ሃገራዊ ዕርቂ የድሊ ዶ ኣየድልን ዳርጋ ምሉስ ሕቶ እዩ። ኣብ ኤርትራ ሃገራዊ ዕርቂ የድሊ እዩ።
ኣብ መስርሕ ፖሎቲካዊ ኣምራዊ ትንተናታትን ኣታጋባብርኡ፣ ብገለ ክዝረብን ክትንተንን እንከሎ ኣዝዩ ዱንጉርን ላህመታዊ ኣፍልጦ ከምዘለዎምን፣ ብኣንጻሩ ብስምዒትን ባህግታትን ዝተንጀርበበ ምኻኑ ደሚቁ ይርኤ። ንልፍንታዊ ስርሓት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓሳት፡ ንስሙር ግንባር ዝተፈላለያ ፖሎቲካዊ ዉድባት፡ ንጸቢብን ከፊላዊ ፖሎቲካዊ ምጥርናፋት፡ ንዋዕላ ሃገራዊ ኮምሽን ዲሞክራስያዊ ለዉጢ፣ ንምጥርናፍ ትሕተ ሃገራዊ ፖሎቲካዊ ዝንባሌታት፣ ከም መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ዝካየድ ዘሎን ዝተኻየደን ኣምሲልካ ምግላጻት እዉን ይስማዕ እዩ። ብመሰረቱ እዚ ጉጉይን ዘይፖሎቲካዊ ብልሓት ኣታናትና ሃገራዊ ዕርቂ እዩ።
ኤርትራዉያን ዕላማና፡ ብዲሞክራስያዊ ማሕበራዊ ፖሎቲካዊ ሰዉራ ወይ ብሃገራዊ ዋዕላን ዕርቂ ኣቢልና ማሕበራዊ ፍትሕን ሰላምን ዝነገሶ ሕብረተሰብን ሲቪክ ሃገር ሃገራዉነት ንምህናጽ ዝድለ እንተኮይኑ፣-
1)ኣቀዲምና ኣብ ሕሉፍ ታሪኽና ተዛማዲ ሓቅነት ዘለዋ፣ ንኩላህና ዝጠምር ምርምራት ከነካይድ ሓባራዊ-ገጽታ ታሪኽ ንሕዘሉ ባይታ ክንፈጥር ኣለና። መብዛሕትኡ እዋናት ዕዉታት ንታሪኽ ስለዝጽሕፍዎ፣ ኣብ ክንዲ ንመላእ ሕብረተሰብ ዝዉክል ታሪኽ፣ ንኣታቶም ዝንእድን ኣብ ሙቹኡ ሕዙእ ቦታ ዘስፍሮም ስለዝኸዉን።
2)ካብ ሕሉፍ ታሪኽና ገምጊምና፣ ብንጹር ንጽባሕን ድሕሪጽባሕን ክንወቕዖም ንደሊ ምትካል-ዋልታታት ክንፈልጥ ኣለና።
3)ገና ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት ከምዘለና ብልክዕ ከነለሊ ኣለና። ንዘመናዊ ሲቪክ መንነት፣ ሃገራዉነት፣ ሕብረተሰብን ደዉላ ንምህናጽ ዝሕግዘና ራኢን መርሓ-ግብራዊ ሓሳባት ዝተኣናግድ ክኸዉን ኣለዎ።
4)ኣዝዩ ዱሑርን ሕቡኡን ጉጂላዊ ፖሎቲካዊ ረብሓታት ዘራጋግጽ ኣጀንዳታትን ስልትታት ክንስንድዎን ኣብ እንካን ሃባን ክንኣቱ ክንበቅዕ ድሉዋት ክንከዉን ኣለና።
5)ሰናይ ድሌት፡ ግሉጽነት፡ ተሓታትነት፡ ርእሰ ረብሓዊ መስዋእት ከነጥሪ ኣለና።
6)ልዕሊ ኩሉ ድማ ኣብ ከባቢናን ዓለምናን ዝካየድ ዘሎን፡ ብሕጂ ክካየድ ዝኽእል መስርሕ ምድቃቅ ህዝብን ሃገርን ዲሞክራሲ ኣብ ዓለምና ዓንኬል ዘጓጥም ዘሎ ጸገማት ብከመይ ክንካላኸሎን ንዉጉኖን መጽናዕትታት ምክያድ ንኤርትራዉያን ኣዝዩ ኣገዳስን ጠቃምን እዩ።
7)ሃገራዉነትናን መንነትና ክንዉስን ኣሎና።
መብዝሓትኣን ሃገራት ሳልሳይ ዓለም ካብ ኣብ ዉሽጠን ዘሎ ጸገማት ንላዕሊ፡ እቲ ንጸገማተን ንምፍታሕ ዘለወን ተበግሶታት ብናይ ግዳም ሓይልታት ጸቅጥታት ክድረኽን ክግታእን እንከሎ ይዓቢ። ዓለማዊ መስርሕ ንጥፈታት ፖሎቲካዉን ምጣኔ ሃብታዊ ንህላዌ ስነሓሳብ ህዝብን ሃገርን ብጽምዳዊ ኩርናዓቱ ስለዘጻቡቡልና ዘለዉ፡ ንዘለዉና ጸገማት ንምፍታሕ ዝህልዉና ተበግሶታት ብግዳማዊ ፖሎቲካዉን ምጣኔ ሃብታዊ ምትካል-ዋልታ ሓያላን ሃገራት ስለዝጽሎ፣ እቲ ተበግሶታታት እንዳሃለወ ከንሱ ርእስኻ ኪኢልካ ጸገማትካ ንከይትፈትሕ ን ካይተማሓድርን ዝግበር ማሕለኻታትን ጸቕጥታትን ኣዝዩ ዝሓየለን ዝዓዘዘን ብምኻኑ እዩ።
ኣምር ሃገራዊ ዕርቂ ብንጹርን በቲ ዝጠበቐ ትርጉሙ ድኣ ኣይኹን እንበር፡ ሓደ ብሰላማዊ ኣጋባብ ተሳላስሎ ሱር ነቀላዊ ማሕበራዊ ፖሎቲካዊ ሰዉራ እዩ። ሕመረት ሃገራዊ ዕርቂን ኣገዳስነት ፖሎቲካዊ ምርጫታትና ቀንዲ መናዓዓቢ ናይቲ መስርሕን፡ ምግላጽ ናይቲ ዘይክማህ ፖሎቲካዊ ባህግታትና፡ ናይ ኣማራጺታት ህልዉ ብዶሆታትናን ተሞክሮና፡ ኣብ ሓባራዊ ረብሓታትን ንኩሉና ዘገዱስና ጉዳያት ብንጥፈት ምዝታይ ምርዓምን ምንጻግን ዘጣቃለለ እዩ። ነዚ ንምስልሳል ድማ ዘቤታዉን ግዳማዉን ሮቋሒታት ዘተኣናግድዎ ክፍጠሩሉ ኣለዎም።
ንሃገራዊ ዕርቂ ንኣጋባባት ቃልሲ ብዝምልከት ዝተደርሰ፡ ዝተቶርጎመ፡ ዝትኣመመ እማሜታት ኣዝዩ ቡዙሕ እዩ። እቲ ኣብ ኤርትራ ንክኻየድ ንሓስቦ ዘለና መስርሓት ንሓንሳብ ምስ ፈረንሳ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ በኒን፡ ሊባኖስ፡ ኣልጀርያ……….ወ.ዘ.ተ፡ ተሞክሮታት ብምዝማድ ክግለጽን፡ ነቲ ኣብኡ ዝተጠቅምሉ ብልሓት ብቀጥታ ኣብ ኤርትራ ክትግበር ከምዝኽእል ዘተንብህ ጹሑፋት መጽናዕታት ነቢብና ኢና። ኣንቱም ሰባት እንበር ዶ ንኤርትራ ይፈልጥዋ እዮም ወይስ ካልእ ኤርትራ ትባሃል ሃገር ኣላ ዝብል ሕቶ እዩ ዝመጸካ። ምክንያቱ እማሜኦም ንኤርትራዊ ባይታን ኤርትራዊ ኣህጉረ ጥንታዉን ዘመናዉን ስልጣኔን ኣብ ባዕላዉን ዉድዓዉን ክስተታት ዝተመስረተ ብዘይሙኻኑ እዩ። ከምቲ ኣቦታትና ዝምስልዎ “ሕማቕ መምህር የደንቁር፡ ሕማቕ ሓኪም ዓይኒ ሰብ የንቁር” ከምዝባሃል፡ ሓደ ካብቲ ርኡይ ጸገማት ናይዞም ፈሊጣዉያን ዝኾኑ ዜጋታት፡ ነቲ ኣብ ከባቢ ዝነብሩሉ፡ ዘንበብዋ፡ ዝተዓዘብዎ ካብ መግዛእቲ ይኹን ከባቢኦም ዝወረስዎ ኣፍልጦታት ብዘይ ዜቤታዊ ዉኸሳ ከምዘለዎ ብዘይ ገለ ምልዉዋጥ ከተኣታትዉዎ ይህቅኑን ይናጣጠፉን። ርዱእ እዩ ኣብ ዓለምና ተዛማድነትን ፍሉይነትን ናይ ህዝብታት ሃገራት ኣቋዉማ፡ ተሞክሮ፡ ጸገማት፡ ግርጭታት፡ ጽፍሒ ምዕባሌ፡ ድሌታት፡ ማሕበራዊ ጸጋታት….. ወ.ዘ.ተ. ከም ዘሎ። ነዚ ድማ ብምዉድዳር ሰንጠረጅ ሰሌዳ ኣብቲ ዝቀርብ መሰረተ ሓሳባት (hypothesis) መወከሲ ዘለዎ ጭብጥታት ከሰንዮ ኣለዎ። እንተዘይኮይኑ ፈረንሳ ጋቲማላ በኒን ደቡብ ኣፍሪቃ ስለዝበልካ መፍትሒ ናይቲ ህሉው ጸገማት ኤርትራ ማለት ኣይኮነን።
ንባዶሽ እማሜታቶም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ቁቡል ክገብሩ ኣዳለዉቲ ናይቲ እማሜ ብዶክተር፡ ብፍላስፋ፡ ብዳይረክቴር፡ ብኢምባሳደር ማዓርግ ትምህርት ዝዉንኑ ፈሊጣን ከምተጸንዐ ሰሊሞም ይዝርግሕዎ።
ሙጉትና ኣገልግሎት መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ንፖሎቲካዊ ባህልና ንምቅያር ዝካየድ መስርሕ እዩ። ምክንያቱ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ብቀዳምነት ስነ-ሰብኣዊ፡ ስነ-ኣእሙራዊ፡ ገብረገብነታዊ፡ ስነምግባራዊ ቕሩቡነትን ኣብ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ ሃብታዊ፡ ሕብረተሰብኣዊን ባህላዉን ሱር ነቀላዊ ለዉጥታን ንምምጻእ ዝካየድ ማስርሕ ማሕበራዊ መስርሕ ብምኻኑ እዩ። ስለዚ እቲ ቀንዲ መወከሲታት (reference) ናይዚ መስርሕእ’ዚ ንምክያድ እቲ ባዓልቤታዊ ዉድዓዉን ምልክታት ኮይኑ፡ እቲ ግዳማዊ ኩነታት ድማ ከም ካልኣዊ ሮቋሒታት ክበስል ክበቅዕ ስለዘለዎ እዩ።
ሃገራዊ ዕርቂ ብከፊልን ካብ ሃገር ወጻኢ ቡኩራት ዝበዝሑ ዜጋታት ሕብረተሰብናን ኣባላት ህሉው ስርዓት ዘለዎ ክካየድ ዶ ይክኣል?
ኣይፋሉን ኣይክኣልን እዩ። ስለምንታይ ዘይክኣል ቡኩራት እቲ ምልካዊ ስርዓት ስለዘለዎ ድዩ? እወን ኣይፋሉን ዝብል መልስታትን ክልዓሉ ይኹሉ እዮም። ኣብዚ ሓደ ንጹር ሙጉት ክመጽእ ይኽእል እዩ። ንሱ ድማ እቲ ሃገራዊ ዕርቂ ንኣባላት ህሉዊ ስርዓት ኣይምልኮቶምን ድዩ? ይምልከቶም እባ፡ የግዳስ ህሉዉ ስርዓት ኣብ ፖሎቲካዊ ዘተ ስለዘይኣምንን ብዓቢኡ ድማ ገበነይና ስለዝኾነ ንኡኡ ንጽበየሉ ምክንያት የሎን፡ ካብቲ ስርዓት ወጻኢን ተቃወምትን ዘለና ጥራይ ሃገራዊ ዕርቂ ኣካይድና ዓቅምታትና ጠርኒፍና ኣንጻሩ ደዉ ምባልን ካብ ሱሩ ባሕጊካ ምእላይን ጥራይ እዩ እቲ እንኮ ምርጫ ክባሃል ይክኣል እዩ። ሕጂ’ዉን እዚ ብመገዲ ሃገራዊ ዋዕላ ዝተበጽሕ፡ ስሙር ግንባር ወይ ልፍንቲ እንበር ሃገራዊ ዕርቂ ኣይኮነን።
ብዓቢኡ ግን ነቲ ስርዓት ክትሓድጎ ክትብል፣ ነቲ ንሱ ዛጊት ዝቋጻጸሮ ዘሎ ሰለስተ ርብዒ ብዝሒ ዘለዎ ኣካላት ሕብረተሰብና ንተሳታፍነቱ ክትርሕርሕን ክትሕርምን እንተኾንካ፣ እቲ ዕርቂ ትብሎ ኣብ ክንዲ ዕርቂ ንዕርቂ ከሕልፍ ዘይክእል ዓጽሚ ጎሮሮ ወይ ሕማም መንሽሮ ክኸዉን እዩ። ምኽንያቱ ሃገራዊ ዕርቂ ማለት ናይ ፖሎቲካዊ ዉድባት ወይ ናይ መራሕቲ ፖሎቲካዊ ዉድባት በይንኣዊ ዕርቂ ወይ ክኣ ናይ ሓደ ዋዕላ ወይ መጋባኣያ ፍጻሜ ስለዘይኮነ’ዩ። እቲ ሓቂ ንሱ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ዝተፈላለያ ፖሎቲካዊ ምንቅስቃሳት ዝግበር መድረኻዊ ስምምዓት ዉህደታት ምትሕንፋጻት ፖሎቲካዊ መድረኻዊ ልፍንት፡ ስሙር ግንባር ወይ ድማ ስምረት ናይ ፖሎቲካዊ ዉድባት ጥራይ እዩ ክብሃል ዝክኣል።
እቲ ሃገራዊ ዕርቂ ኣብ ኤርትራ ክከይድ ዝድለ እንተሃልዩ ሓደ ፈጺሙ ክስገር ዘይክኣል ቅድመ ኩነት ኣሎ ንሱ ድማ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ክእለ ወይ ብቀዳምነት ቅዋማዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ክህሉ ኣለዎ። ንኹልኻ ዝቕይደካን ዝዳንየካን ግዝኣተ ሕጊ ካይሃለወ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ብፍጹም ክካየድ ከምዘይክእል ክፍለጥ ዘለዎ እዩ።
መዛዘሚ።-
ሕቶ ሃገራዊ ዕርቂ ብዝተፈላለዩ ፖሎቲካዉያን ተቃወምቲ ኤርትራዉያን ተላዒሉን ብዛዕቡኡ ቡዙሕ ተጻሒፉን እዩ። ሓቀኛ ፖሎቲካዊ መትከላቶም ስለዘይኮነ ግን ተራሕሪሑን እቲ ፖሎቲካዊ ኣምር ጋዕዙዩን ዝተራሕርሔ ሕዋም’ዩ። ነዚ ፉቱን መድሃኒት ሕብረተሰብን ሃገርን ዝኾነ ሕዋም ራሕሪሕካ፣ ኣቃራጭ መገዲ ወይ ብልሓት ዝባሃል ጉዳይ ከምዘየሎ ድማ ብድምቀት ከንስምረሉ ንደሊ። ዋላ እዉን ሃገራዊ ኮምሽን ንዲሞክራስያዊ ለዉጢ ኤርትራ ኣብ መርሓ-ግቡሩን መሳጋገሪ ቅዋሙን ነዚ ሕቶ’’ዚ ካይሞሎሶ ሓሊፉ ኣሎ። ካይተፈልጠ ዝተሓልፈ ወይ ሸለል ተባሂሉ ዝሓለፈ ጌርና እዉን ኣይንወስዶን።
ኣብዚ እዋን’ዚ ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ዝርዝር ቴክኒካዊ ቅድመተከተል ናይ ሃገራዊ ዕርቂ መስርሓት ክእምምን ክዉስንን መሰሉን ኣድላይን ኣይኮነን። እቲ ሓደ ክገብሮ ክእምቶን ዝኽእል፣ ሕቶ ሃገራዊ ዕርቂ ኩሉ እንትናዊ ፖሎቲካዊ ዛዕቡኡ፣ መትከሉን ዕማሙ ምኻኑ እዩ። ምንቅስቃስና ብዘይ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ንሃገርን ህዝብን ዘድሕን ሕዋም (formula) የሎን ኢልና ንኣምን። መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ፣ ንሕቶ ሕሉፍ ታሪኽና ፣ ንፖሎቲካዊ ባህልና፣ ንተሳትፎ ህዝቢ፣ ንናይ ደቂ-ኣንስትዮ፣ ንሕቶ መሬት፣ ንሕቶ ዝተበደሉ ወገናት ህዝብና፣ንሕቶ ዘይሙዕሩይነት ምዕብልናታትና፣ ንሕቶ ቋንቛ ን ሕቶ ዉሑዳን (minority) መምዩ ሱርነቐላዊ መዕልቦታትን ፍታሓትን ከተግብር መስርሕ ተሓድሶ ሕብረተሰብን ሃገርን ስለዝኾነ ድሕሪ ዉድቀት ፍጹም-መላኺ ስርዓት (totalitarian rule) ህ.ግ.ደ.ፍ መስርሕ ሃገራዊ ዕርቂ ንክሳላሰል ንቃለስ።
ብመርእድ ዘርኡ
11/08/2011
ምሁራት ዜጋታት ብጉዳይ ሃገራዊ ዕርቂ ምስ ናዝ ካብ ሬድዮ ድምጺ ኤርትራ
03-09-2014
ሰለስተ ምሁራት ኤርትራውያን ብጉዳይ ሃገራዊ ዕርቂ ናዝ ካብ ሬድዮ ድምጺ ኤርትራ ይዛተዩ።
•ዶር ገብረ ገብረማርያም፡ መምህር ኣብ ቨርጂንያ ተክ ቨርጂንያ።
•ኣሰይደ ኣቡሓሽም ናይ ምሕድራ ግርጭት ክኢላ፡ ሰብኣውን ፖለቲካውን ኣክቲቪሰት
•ዶር ዓወት ወልደሚካል። መምህር ኣብ ከንተኪ ዩኒቭርስቲ።
الأهداف والرؤيه السياسية والإجتماعية والإقتصادية والثقافية للحركة المدنية الديمقراطية الارترية
الأهداف والرؤيه السياسية والإجتماعية والإقتصادية والثقافية للحركة المدنية الديمقراطية الارترية
الحركة المدنية الديمقراطية الارترية هي حركة سياسية ولديها ميثاق يحتوى على حوالي مائة وخمسين صفحة لقد تم تلخيصه ادناه.
بناء علي الإرث القديم والحديث المتميز ، والتضحيات النضالية للشعب الارتري ، تؤمن الحركة المدنية الديمقراطية الارترية بالقييم الارتريه التى تتمثل فى التالى :
1/ ارتريا دولة مدنية مستقلة ذات سيادة تمخضت بتضحيات ومشاركة كافة فئات ابناء شعبها دون فرز عرقى ، ودينى مما ادى الى دحر المستعمر الاجنبي .
2/ ارتريا قامت علي بطولات وقيم وطنية مشتركة .
3/ الشعب الارتري كان يعيش لفترات طويلة علي قوانين وأعراف وإرث متقدم ومتطور .
4/ الشعب الارترى كان يعيش بمختلف انتماءاته الدينية والعرقية بإحترام متبادل .
5/ الشعب الارتري يمارس الزراعة والرعي سويا باحترام وتأخي .
6/ الشعب الارترى يعيش علي القييم المشتركة المتمثلة في العدالة والسلام والاحترام .
الرؤية السياسية من الناحيه النظريه :
1/ استقلالية القرار السياسي ، التعايش السلمي ، كفالة الحريات ، العدالة ،الديمقراطية ، المساواة ، الوحدة ، تقبل الراي الاخر، الشفافية ، اتاحة الفرص لجميع المواطنين بالتساوي ، التفاهم ، المصالحة ، هذه بعض النقاط للمبادئ الاساسية للحركة المدنية
الديمقراطية الارترية إنطلقا من هذه الاسس مع وضع فى الإعتبار الطموحات وإرادت الاغلبية ، فإننا نرى فى المستقبل بان تكون ارتريا الدولة المدنية الديمقراطية الحديثة.
تؤكد الحركة على سيادة القانون والنزاهة فى الحكم ، وتهيئة الشعب للمشاركة السياسيه بالرغبة الذاتية الحرة . وتؤكد الحركة ايضا ان الشعب الارترى هو مصدر السلطات ، والحركة اذ تناضل وتسعى من اجل ان يكون الشعب صاحب القرار الحقيقي في جميع مناحى الحياة .
2/ السعى من اجل ايجاد توافق وطني وطي مرارات الماضي عبر عقد مؤتمر حوار وطنى شامل حول المائدة المستديرة بعيدا عن فرض الاجندات ، مع قبول واحترام الرأي والرأي الاخر ، وعدم هضم حقوق المواطن الارتري .
والسعى من اجل ترسيخ قيم حقوق المجتمع المدني على اسس المواطنة التى تتبنى على الحقوق والواجبات دون تمييز وتكفل للجميع حياة عزيزة وكريمة .
3/ السعى لتحقيق سياسات اقتصادية واجتماعية وثقافية متكاملة ويتم توزيعها وتقسيمها تقسيما عادلا بين المواطنين مع وضع فى الاعتبار المتضررين والمحتاجين من اجل تحقيق العدالة الاجتماعية على اسس الدولة المدنية التى تؤكد احترم حقوق الانسان على مبدأ الاقتصاد الحر .
4/ كما تم التاكيد اعلاه في الرؤية والاهداف ان حركتنا تقوم على مبدأ استقلالية القرار السياسي ولذا نسعى لبناء علاقات دبلوماسية مع شعوب العالم ككل مبنية علي المصالح المشتركة وعلى وجه الخصوص مع دول الجوار كلا من: اثيوبيا ، السودان ، جيبوتي ، واليمن لما له من اهمية من اجل تحقيق التنمية المستدامة والامن والاستقرار فى المنطقة وهذا سيلعب دورا كبيرا فى ازدهار المنطقة ككل ، ونسعي لخلق علاقات دبلوماسية تتسم بالحياد وتتبني علي التعاون والمصالح المشتركة وعدم التدخل فى شان الاخريين بغض النظر من نظام الحكم وطريقته ادارة تلك الدول .
1– ايمان منا بان صاحب السلطة السياسية هو الشعب لذا يجب المشاركة الفعالة في النضال من اجل اسقاط النظام الشمولي المتمثل في الجبهة الشعبية للديمقراطية والعدالة فى ارتريا :
1/ نناضل من اجل تمهيد ارضية سياسيه لمشاركة كافة قطاعات الشعب .
2/ اقامة منظمات جماهيرية فعالة بإعتبارها ارضية المجتمع المدني .
3/ بذل قصارى جهدنا بان تكون المنظمات الجماهيرية عماد التحدي والضغوط على النظام الشمولي نظريا وفعليا.
4/ المنظمات الجماهيرية يجب ان تتأطر علي المستوى المحلي ، الاقليمى ، المركز ، الدولي مما يؤدى الى اقامة
منظمات جماهيرية قوية ، لان العمل المؤطر هو الدافع لبلورة نضالنا مع المجتمع الدولي ويساعد فى الاسراع
لاسقاط النظام الشمولى في ارتريا وباقل الخسائر .
2– الحركة المدنية الديمقراطية الارترية لا تسعى لإحتكار السلطة وبسط النفوذ وانما تسعى من اجل تصحيح المسار السياسي الارتري الي الاتجاه الصحيح :
1/ حركتنا تتبنى نظرية الدولة المدنية ولا تدافع عن جهة ما : عرقية ، دينية ، جنس ، عمر ، اقليم ، تجربة سياسية جبهة وشعبية ، انما نرى مشاركة كافة قطعات المجتمع الارتري على مستوى الدولة وان مهمتنا توعية الشعب بان يتبنى قضيته مشاركا في صنع القرار باردته الذاتية .
2/ حركتنا حركة جماهيريه تسعى لتغيير التجربة السياسية الارترية السلبية الى تجربة ايجابى يراعى فيها التوازن .
3/ حركتنا حركة سياسيه مدنية لا تحيد عن مبادئها التى تؤمن بها وتلتزم به اللتزاما قاطعا .
4/ فان نظرية الدولة المدنية التى تتبناها حركتنا ستؤثر وتحفز الوضع السياسي الحالى المتشرزم فى بلادنا والمنقسم فى الاطار القبلى و الدينى نحو الاتجاه الصحيح وهو الاطار الوطنى الشامل .
5/ فان حركتنا لا تسعى من اجل احتكار السلطة السياسية وانما تسعى من اجل تصحيح المسار السياسي الارتري .
6/ حركتنا حركة منفتحة لكل الارترين الذين يؤمنون باراءهم الشخصية ويسعون فى تحقيق التعايش السلمى ،
وتحقيق العدالة الاجتماعية و بناء وتشكيل الهوية الارترية .
7/ حركتنا هى حركة جماهيرية فانها تهتم بقضايا المضطهدين وصوت من لا صوت له .
8/ حركتنا تسعى وتناضل من اجل اقامة الإئتلافات والتحالفات التي تدار من قبل الشعب .
9/ حركتنا تسعى لترسيخ وإرثاء مفاهيم الحقوق والواجبات المدنية على اسس المواطنة .
3- ماهى المميزات الاساسية للحركة المدنية الديمقراطية الارترية؟
1/ حركة سياسية جماهيرية تحمل نظرية الدولة المدنية .
2/ تناضل من اجل تاكيد المشاركة الحقيقية للشعب .
3/ تؤمن بان الوفاق الوطنى هو الطريق الوحيد لتصحيح المسار السياسي ومعالجة المشكلات التى تواجه الشعب والوطن، وتسعى من اجل تحقيق ذالك .
4/ فان الحركة تثمن الحوارات التى تجريها الجماهير بمحض ارادتها وتؤكد على المخرجات التى توصلت اليها .
5/ فان كرامة الشعب والسيادة الوطنيه هو من اولوياتنا .
6/ فان من ركائز استراتجيتنا النضالية تعتمد على التأطير والتنظيم المحلي ، مع استقلالية الفرد بعيدا عن الولاء.
4 – بخصوص العلاقات الدبلوماسية على الصعيد المحلي والخارجي للحركة :
1/ ايمانا من مبادئنا النضاليه المشتركة على الصعيد المحلى سنعمل سويا مع الذين يناضلون من اجل العدالة ، والسلام ، والمساواه ، والديمقراطية ، وسيادت القانون ، وعلى وجه الخصوص المنظمات الجماهيرية .
2/على الصعيد الخارجي نود ونسعى ان نقيم علاقات ثنائيه طيبة مع دول الجوار وبقية العالم وعلى وجه الخصوص مع الحكومات والحركات التى تؤمن بنظرية الدولة المدنية ونرى ان تكون العلاقات مبنية على اسس الشراكة وعدم التدخل في الشأن الداخلي ، ولا نقبل العلاقات التى تقودنا بان نكون ادوات لقوة خارجية على الاطلاق .
5- في ختام رسالتنا نود ان نتوقف على نقاط اساسية ويجب ملاحظاتها لاهميتها :
1/ فان الشعب الارتري من وقت مبكر كان يسعى من اجل تحقيق الوحدة الوطنية منذ انطلاق الاجتماع الاول فى بيت جرجس للحوارالوطني الذى انعقد مابين 17 و18 نوفمبر فى الموافق: 1946 م وللاسف حتى الان لم يتحقق شيء منها ، ويرجع ذلك لتجاهل الركيزه الاساسية للوحدة الوطنيه التى تتمثل فى تحقيق حرية الفرد التى تتمثل في المواطنة ، وذلك بتقبل المواطنين بمحض ارادتهم الذاتيه قضايا الهوية الوطنية والعلم والدستور والقناعات فى العيش المشترك وهذه القضايا التى تمكن من تحقيق الوحدة الوطنيه . اما اذا اتت عبر الضغوط ، والاجبار ، والتضليل ، والهروب من المستحقات الداخلية بدواعى مختلفة فمن الصعب فى ظل هذه الاجواء تحقيق الوحدة الوطنية .
السؤال كيف يتم تحقيق الوحدة الوطنيه ؟ فان قضية الوحدة تعود الى الحرية المدنية للفرد كمواطن ، وليس عبر التخدير المرحلى ومصادرة الحقوق بدواعى الحروب . ومن اجل تحقيق ذلك في الوقت الراهن يتطلب علينا صياغة ميثاق وطنى شامل من خلاله نضمن العمل النضالى المشترك .
2/ اذا حاولنا تغيير النظام السياسي القائم دون تغيير انفسنا سوف نعيد التجربة مرة اخرى وسوف نكون ضحايا لممارساتنا السياسيه الغير ناضجة ، وتجنبا لهذه المخاطر يتوجب على كل فرد ارتري اولا ان يبدأ التغيير من نفسه وافكاره ، فان لم يحرر نفسه لا يمكن ان يحرر الاخرين ، فنحن الارترين حتي الان لم نحدد قناعتنا السياسي بوضوح واننا ننجرف مع كل التيارات الجديدة التى تظهر فى الساحه وهذا يعكس عدم امتلاك لقناعه سياسيه محددة وايضا عدم استعدادنا وجديتنا للعمل النضالي الدؤوب .
3/ فان ارتريا دولة مستقلة ذات سيادة وتدار بنظام شمولي متمثل في الجبهة الشعبية للديمقراطية والعدالة فان النضال المشترك الذى نخوضه لاسقاط هذه الزمرة بطبيعة الحال هو نضال تحررى تقدمى ثورى فلذا نجده ياخذ الطابع المدنى ولهذا السبب يجب على المضطهدين والمهمشين ان يتخلوا و ينسلخوا منه وينضموا الى النضال التحررى .
ولتحقيق هذا الهدف ينبغى علينا ان نكون : مؤهلين للقيادة ،ونتسم بوضوح الرؤيا ، وجاذبين فى الاسلوب ، وواعين لمتطلبات المرحلة ، وان نكون ديمقراطيين ونمارس العدل ، ومرنين فى التعامل مع الاخريين ، ومستعدين للتضحية.
اما اذا كانت ممارستنا تنحصر فى الاطار الضيق المتمثل فى القرية ، والعشيره ، والقبيلة والاقليم ، والدين ، واداة للاخريين .فليس هناك فرق بيننا وبين ممارسة النظام القائم ولهذا السبب فان المضطهدين والمظلومين سيلتفون حول النظام القائم الى اخر لحظة برغم قساوته واستبداده وهذا سيعرض ارتريا للانهيار والدمار .
4/ نحن الارتريين المقييمين فى المهجر اذا ما رغبنا فى العمل المشترك يتوجب علينا خطوة اولى اقامة فروع وروابط للجالية الارتريه من اجل تقوية اواصل المجتمع فى اطار اماكن التواجد على مستوى القطر وثم تتوسع الدائرة حتى تشمل مستوى القارة وبهذه الكيفية نستطيع ان نؤسس جاليات ومنتديات على مستوى دولى وتكون هناك لجان ممثله لكل قطر وهذا يعطينا اكثر تنظيما واداءا من اجل العمل النضالى الجاد .
ماهو المضمون والمحتوى السياسي بدعوتنا للدولة المدنية؟ العوامل والمميزات للدولة المدنية التى نتصورها كالتالى :
1/ الشرعية السياسية للدولة المدنية تكون بمشاركة فعاله من جميع المواطنين .
2/ الدولة المدنية تشمل كافة قطعات المجتمع بغض النظر عن انتماءهم العرقي والدينى والمناطقى .
3/ الدولة المدنية هى ملك للمجتمع المتمسك بالقيم والبطولات المتساويه .
4/ الدولة المدنية تدار من قبل نظام ديمقراطي شرعى يمثل كل المواطنين .
5/ الدولة المدنية نشأت على الاسس والقوانين والتشريعات بمشاركة الجميع وفى حالت ظهور خلافات يجب ان تكون لديها قنوات سلمية لحلحلة كل القضايا العالقة .
6/ الدولة المدنية تبدأ بحرية الفرد وتمنح الجماعات والهيئات التى تنطلق بارادت ذاتيها حقوقها .
يمكنكم التواصل بنا على عنوان الاميل الاتى :
http://nfthi.com/wp-content/uploads/2013/02/ECDM-DIALOGUE’S-PAPERS-FOR-OUR-COMMON-STRATEGY-AND-FUTURE.pdf
المجد والخلود لشهدائنا الابرار
النصر للشعب الارترى
الحركة المدنية الديمقراطيه الارتريه
04/02/2014
ቁርጡው ፖሎቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊን ባህላዊ ዕላማታት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኣስታት 150 ገጻት ዝሓዘ ሰነድ ትሕዝቶ መጽናዕትታት ዘለዎ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እኳ እንተኾነ፡ ብቁርጡዉ ኣጋባብ ጽማቕ ከምዚ ዝስዕብ ብልክዕ ዝመስል እዩ፡-
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ንናይ ሃገረ ኤርትራ ጥንታዊ ውርሻታት፣ ዘመናዊ መለለይታት፣ ጅግንነታዊ ተጋድሎ ሙርኩስ ብምግባር ናይ ሃገረ ኤርትራ መሰረታዊ መለለይታት እዞም ዝስዕቡ ምኻኖም ይኣምን፣-
- ብናይ መላእ ህዝባ፣ ብዘይ ኤትኒካዊን ዓሌታዊን ሃይማኖታውን ኣፈላላይ፣ ብሓባራዊ መስዋእቲን ኣበርክቶን ኣብ መሪርን ነዊሕን ተጋድሎ ዝተኸፍለ መስዋእቲ ዝተወልደት፣ ንእናተባራረየ ዝመጸ ባዕዳዊ መግዛእቲ ብምስዓር ህልውናኣ ጋህዲ ዝገበረት፣ ልዑላውነታን ነጻነታን ዘረጋገጸት ሲቪክ ሃገር እያ።
- ብሓባራዊ ሓርበይናዊ ሃገራዊ ክብርታት ዝተኣሳሰረት ሲቪክ ሃገር እያ።
- ንዘበናት ኣብ ትሕቲ ስርዓተ-ሕጊን ስልጡን ባህልን ዝተናበረ ህዝቢ ዘለዋ ሲቪክ ሃገር እያ።
- ዝተፈላለዩ ኤትኒካዊን ሃይማኖታዊን ክፍልታተ ሕብረተሰብ ንዘመናት ኣብ ሓደ ቁሸት ብምክብባር ዝቕመጡላ ሲቪክ ሃገር እያ።
- ኣብ ሓደ ጎሎጎል ሓሪሶም ኣብ ሓደ ሩብ ጥሪቶም ማይ ዘስትዩላን ብሰላምን ፍቕርን ምክብባርን ዝነብሩላ ሲቪክ ሃገር እያ።
- ኣብ ሓባራዊ ክብርታት ፍትሒን ሰላምን ምክብባርን ዝኣምንን ዝነብርን ህዝቢ ዘለዋ ሲቪክ ሃገር እያ።
ስነሓሳባዊ ፖሎቲካዊ ፍልስፍናን ፖሎቲካዊ ራእይናን፣–
1. ኣብ ትሕቲ ብጹእ ሓራ ፖለቲካዊ መስመር፣ ሰላምን ብሓባር ምንባር፣ ነጻነትን ሰብኣዊ ሓርነት፣ ደሞክራስን ፍትሕን፣ ማዕርነትን ሓድነት፣ ተጻዉርነትን ጉሉጽነት፣ ማዕረ ዕድላትን ተሳተፍነት፣ ስኒትን ዕርቅን ካብቶም ቡዙሓት ቀንዲ መትከላት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ኢዮም። ካብዚ መሰረታዊን ጹኑዕን መትከላት ብምንቃል፣-ናይ ብዙሓት ጠለብ ኣብ ግምት ዘእቱ ደሞክራሲ፣ ደሞክራስያዊትን ቅዋማዊት ሲቪክ ዘመናዊት ሃገር፣ ምርግጋጽ ግዝኣተ ሕጊን ጥዑይ ምሕደራ፣ ኣብ ኤርትራ ብናጻ ተሳትፎን ዕግበትን መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝረግእ ሕብረተሰብ፣ ሃገር፣ መንግስትን ዜጋን ዝራጋገጸሉ ባይታታት ምምድማድ’ዩ። ህዝባዊ ልዑላዊ ፖሎቲካዊ ስልጣን፣ ብሕጊ፣ ህዝቢ ኤርትራ ዝላዓለ ወናኒ ፖሎቲካዊ ስልጣን ብግብሪ ምኻኑ። መሰሉ ንኣምን። ኣብ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዉን ማሕበራዉን ምሕደራን ዉሳኔታት ሂወቱን፣ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ንጡፍ ተራ ከምዝህልዎ ምቅላስን ምስሳይን’ዩ።
2. ሃገራዊ ስኒትን ሰላም ክራጋገጽ፣ ንሕሉፍ ብሓርጎጽጎጻት ዝሓለፍናዮ መድረኻት መዛዘሚ ክግበረሉ፣ ንመጻኢ ንኩላትና ኤርትራዉያን ብሓባር ዘርባሓና ብሰላም ከንብረና ዝኽእል ሃገራዊ ዋዕላን ዋላን ከም ቀንዲ ሕዋም ተሓድሶ ከምዘድልየና ንኣምን። ሃገራዊ ስኒት መሰረት ናይ ሰላም ስለዝኾነ። ካብ ፖሎቲካዊ ፍጹምነት ርሒቅና፣ ኣብ እንካን-ሃባን ዝተመርኮሰ፣ ሓድ-ሕድ ምስ ኩሎም ዜጋታት ኢሂን-ሚሂን ብምባል፣ ንሓድ-ሕድ ምቅብባልን፣ ንሓድ-ሕድ ምክብባርን፣ ምጽዉዋርን መሰል ኤርትራዊ ዜጋ፣ መሰል ሲቪክ ሕብረተ-ሰብ፣ ኣድማሳዊ ሰብኣዊ መሰልን ዝተነጸረ ግቡእን መሰል ዜጋ ተደንጊጉ ዝትግበረሉ፣ ብዘይ ገለ ኣፈላላይ ኣድልዎን ሓለፈታትን፣ ኤርትራዊ ብኤርትራዉነቱ ኩሩዕ ዜጋ ኮይኑ ዝነብረሉ ክዉንነት ንምርግጋጽ ንቃለስ።
3. ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ኣብ ኩሉ መዳያት፣ ማሕበራዉን ባህላዉን ዘየቋርጽ ዋሕዚ ቀጻልነት ዕብየት ዘለዎ፣ ምዕሩይ ኣገልግሎትን ማዕረ ብጽሒት ዝሰርዕ ኣታዓዳድላ ብሓደ ሚዛን ዝጥምት ዝያዳ ድማ ንኣዝዮም ህሱያትን ቡዱላት ቆላሕታ ዝልግስ ማሕበራዊ፣ ምጣኔ-ሃብታዊ፣ ፍትሒ፣ ሰላምን ምዕባለን ዝረጋገጸሉ ኩዉንነት ንምፍጣርን ንምስሳይን ንቃለስ። ብመሰረቱ ፖሎቲካዊ ፍልስፍና ሲቪክ ሃገርነት፣ ምርግጋጽ ናይ ዜጋ ሓርነት ስለዝኾነ፣ ሰብኣዊ ሓርነት ክራጋገጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ሓርነት ክራጋገጽ ስለዝግብኦ፣ ነዚ ንምርግጋጽ ዕዳጋ ዝዉስኖ ስርዓተ ምሕደራ ምጣኔ-ሃብቲ ክራጋገጽ ስለዝግብኦ ኣብ ኤርትራ ናጻ-ዕዳጋ ምጣኔ-ሃብታዊ ስርዓት ክራጋገጽ ንቃለስ።
4. ከም’ቲ ኣብ መትከላት ራኢናን ዕላማታትናን ዝገለጽናዮ። ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብጹእን ካብ ጽግዕተኛነት ሓራ ዝኾነ ፖሎቲካዊ መስመር ስለ ዝኽተል፣ ዝምድናታትናን ምትእስስራትናን፣ ምስ ሃገራትን ኣህዛብ ዓለም ዝህልወና ዝምድና፣ ኣብ ሓባራዊ ረብሓ ንምዕዋት ዝዓለመ ኢዩ። ብፍላይ ድማ፣ ምስ ጐረባብትና ሃገራት ኢትዮጵያ፣ ሱዳንን ጅቡትን የመንን ዝህልወና ዝምድና፣ ንናይ ሓባር ዕብየትናን፣ ሓባራዊ ናይ ጸጥታ ምትካል-ዋልታና ኣገዳሲ ግደ ክጻወት ስለ ዝኽእል፣ ምስ ኩለን ሃገራት ካብ ሻርነት ነጻ ዝኾነ፣ ፖለቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ስርርዓተን፣ ወይ ዓይነት መንግስታተን ብዘየገድስ፣ ካብ’ዚ ዘይዕጸፍ መትከላት ዲፕሎማስያዊ ሜላታትና ብምንቃል፣ ምስ ጎረባብትና ሃገራት ኣብ ሓባራዊ ረብሓታትን ምትሕግጋዛትን ዝሙርኮስ፣ ውሑስን ቀጻልነት ዘለዎ፣ ንሰላምን ቅሳነትን ዝመርሕ ዝምድናታት ፍሉይነት ሂብና ንክንሰርሓሉን፣ ልዑላውነትና ሕድ-ሕድ ኣኽቢርና፣ ኣብ ናይ ሓድ-ሕድ ውሽጣዊ ጉዳያት ጣልቃ ከይተኣታተና፣ ንቐጻሊ ሰላምን ምጣኔ-ሃብታዊ ምዕባሌን ብሓባር ክንስርሕ ንቃለስ።
1.ምንጭ ንዋና ፖሎቲካዊ ስልጣን ህዝቢ እዩ፡ዝብል እምነት ስለዘሎና፣ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ዓትዒቱ ጭቢጥዎ ዘለ ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምምንዝዑ፣ብዋናን ምንጪ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዝኾነ ህዝቢ፣ህዝባዊ ተሳትፎ ዘራጋገጸ ቃልሲ ክኸዉን ኣለዎ ኢልና ስለንኣምን፣
1. ህዝባዊ ጽምዶን ተሳታፍነት ዝራጋገጸሉ፣ ሩጉጽ ባይታ ንምፍጣር ንቃለስ።
2. ህዝባዊ ማሕበራት (ቀንዲ ፈልስታት ሲቪላዊ ሕብረተሰብ) ንክፍጠራ ንጽዕት።
3. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት ኡግሚ ለዉጢ፣ ቀንዲ በዳህቲን ናይ ጸቕጢ ሓይሊ ንገባቲ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይነን ንክበቕዓ ብሓሳብን ተግባር ንምሕያለን ዝዓለመ ጻዕርታት ነካይድ።
4. ዝቆማ ህዝባዊ ማሕበራት፡ ብደረጃ ከባቢ፣ ክፍሊሃገር፣ ሃገር፣ ክፍሊዓለምን ዓለም ንክጋባኣን ንክጥርነፋ ንምግባር እዩ። በዚ ቅድመተከተላዊ ሕዋም ኣቢልካ ድማ ሓያል ዉዳቤ ህዝቢ ንምፍጣር ንቃለስ። ዝተወደበ ህዝቢ ተሰማዕነት፣ ሓይሊ፣ ኣኻሊነገራዊን መንፈሳዉ ምንጭታት…ወ.ዘ.ተ ስለዝዉንን፣ ኣንካይዶ ንገባቲ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ንማሕበረሰብ ዓለም እዉን እንተኾነ ከስምዕን ከድምዕ ስለዝኽእል፣ እቲ ሎሚ እንሓልሞ ጽባሕ ክትግበር እንደልዮ ራእይና ብዘይ ገለ ሓደጋ፣ ብዘይ ከቢድ ክሳራን፡ ሓጺር ጊዝየን ከነተግብሮ ብቕዓት ክህልወና እዩ።
2.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ዕላማን ራእዩን፣ፖሎቲካዊ ስልጣን ንምሕኻር፣ቅልጽም ዘለዎ ሓደ ሓያል ዓብላሊ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ንምፍጣር ዘይኮነ፣ንፖሎቲካዊ ክዉንነት ኤርትራ ናብ ንቡር ማኣዝን ንምትሓዝ ዝቃለስእዩ፣–
1. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኽተል፣ ናይ ዝተወሰነ ኤትኒክ-ጉጂለ፣ ሃይማኖት፣ ጾታ፣ ዕድሜ፣ ዞባ፣ ዝተወሰነ ፖሎቲካዊ ዉድብ ማለት ጀብሃ/ሻዕብያ ዕላማን ተሞክሮ፣ ማሕበራዊ ቀጸላን/ጉጂለን፣ ተጣባቅትን ረብሓታት ኣራጋገጽትን ዘይኮና፣ ጽምዶ ስትራተጂ-ከባቢ ዝመለለይና፣ ብደረጃ መላእ ሃገርን ህዝቢ እንነጥፍ፣ ጉዳይ ሃገር ኤርትራ ብህዝቢ ኤርትራ፣ ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ብናይ ገዛእ ርእሱ ዉሳኔን ዕግበት ንኽዉሰን መታን ክበቕዕ፣ እንቃለስ ምንቅስቓስ ኢና።
2. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ንኣሉታዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ኤርትራ ንኣዉንታዊን ርትዓዊ ፖሎቲካዊ ባህሊ ንምቅያር ዝነጥፍ ፖሎቲካዊ ናይ መሰረታት ምንቅስቓስ እዩ።
3. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ካብ ሙሱይሉነት ዝተናገፈ፣ ብዝኣምነሉ መትከላትን ዕላማታት ዝቅየድ ምንቅስቓስ እዩ።
4. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነት ተዓጢቁ፣ ንህልው ኣዝዩ ጸቢብ ኣዋዳድባን ፖሎቲካዊ እምነታት ( ኣብ ቀቢላ፣ ኤትኒክን ሞሎኮታዊ-እምነት) ተሞርኪሱ ዝነጥፍ ዘሎ ፖሎቲካዊ ጉጂለታት ንማእከል ህዝብናን ሃገርና ዘርብሕ ጽምዶታት ንክኣቱ ዘታባብዕን ዝድርኽ ምንቅስቓስ እዩ።
5. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብሓሳብን ተግባር ፖሎቲካዊ ስልጣን ክጭብጥን ክጫረት ዝተወደብ ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ ዘይኮነ፣ ንፖሎቲካ ኤርትራ ኣብቁኑዕ ማኣዝን ንምስርዑ ዝተወደበ፣ ናይ መሰረታት (ህዝቢ) ምንቅስቓስ እዩ።
6. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ናይ ኩሎም ዜጋታት ምእንቲ ብሰላም ብሓባር ንምንባር፣ ማሕበራዊ ፍትሒን ምህናጽ ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነትን ሃገርነት ሪዒሞም ዝቃለሱ፣ ዉልቃዊ ሓርነቶም ዝኣወጁ ዜጋታት መቃለሲን መራኸቢን ዋላ (ፕላት-ፎርም) እዩ።
7. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ብባህርያቱ ናይ መሰረታት ቃልሲ ስለዝኾነ፣ ንጭቆናን ሕሰም ህዝብና ዘቓልሕ ልሳን ብኣፎም ዝተዓብሱ ህዝብና እዩ።
8. ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ ኣብ ህዝቢ ዝተሰረተን ብህዝቢ ዝግዛእ ልፍንታዊ ቀንዲ ናይ ቃልሲ ፈለግ ንክምስረት ይቃለስ።
9. ሲቪክ መሰላትን ሓላፍነታት ዜጋታ የስተምህር፡ ንህዝቢ ንምሕያል ይጽዕት።
3.ቀንዲ መለለይ ሕላገት ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ ብሓጺሩ እንታይ እዩ?
1. ስነሓሳብ ሲቪክ ሃገራዉነት ዝዓጠቀ ናይ መሰረታት ፖሎቲካዊ ምንቅስቓስ እዩ።
2. ሙሉእ ተሳትፎን ጽምዶ ህዝቢ ክዉን ንምግባር ዝነጥፍ ምንቅስቓስ እዩ።
3. ሃገራዊ-ዕርቂ፡ ቀንዲ መምለሲ ኣብ ንቡር ማኣዝን ህዝቢን ሃገርን ኢሉ ዝኣምንን፡ ነዚ ክዉን ንምግባር ከም ቀንዲ ዕላምኡ ዝነጥፍ እዩ።
4. ኣብ መጋባእያታት ህዝብን ዉሳኔ ህዝቢ ዝኣምን እዩ።
5. ጉዳይ ሉዕላዉነት ሃገርን ህዝብን ቀዳምነታትና እዩ።
6. ቀንዲ መቃለሲ ስትራተጂና፣ ስትራተጂ ዉደባ ከባቢን ንነብሱ ዝዉክል ናጻ ዉልቀ-ዜጋ እዩ።
4.ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ፣ንዝህልወና ዜቤታዉን ግዳማዉን ዲፕሎማስያዊ ዝምድናታት ብዝምልከት፣–
1. ዘቤታዊ፣-ብሓፈሻ ምስ ኩሉ ደላይ ፍትሒ፣ ሰላም፣ ማዕርነት፣ ሓርነት፣ ዲሞክራስን ግዝኣተ-ሕጊ ብፍላይ ድማ ምስ ህዝባዊን ናጻ ዝኾና ናይ ህዝቢ ፈልስታት ማሕበራት ሓቢርና ክንቃለስ መትከላዊ እምነትናን ዉሳኔና እዩ።
2. ግዳማዊ፣-ምስ ኩሎም ኣብ ጎራባብትናን ስግረ-ጎሮባብትና ኣብ ሲቪክ ሃገርነት ዝኣምኑ መንግስታትን ምንቅስቓሳት ኣብ ማዕርነት ዝተሞርኮሰ፣ፖሎቲካዊ ሽርክነት ክንፈጥር ንቃለስ፣ ኣብ ፖሎቲካዊ ዉሳኔናን ፖሎቲካዊ ምኣዝና ጸቕጢ ዝፈጥሩልናን ኣእዳዎም ዘታኣታትዉን መሳርሒ ናይ ኢድ-ኣዙር ኩናት ክጥቀሙልና ዝደልዩ ብትሪ ንነጽግ።
5.ኣብ መዛዘሚ መልእኽትና ዝኾነ ሰብ ከስተብህለሎም ዝግብኡመሰረታዊ ሓሳባት ብዝምልከት፣–
1. ህዝቢ ኤርትራ፡ ካብ ቀዳማይ ዋዕላ-ቤትገርጊሽ ኣብ 17-18 ሕዳር 1946 ዓ.ም.ፈ ዝተኻየደ ጀሚሩ፡ ንሓድነት ኤርትራዉያን ክራጋገጽ ምሰናደያ እዩ፡ ዛጊት ግን ክረኽባ ኣይክኣለን ዘሎ። እቲ ሚስጢር ዘይመርከቢኡ ድማ፡ ንሓድነት ቀንዲ መራጋገጺ ዓንዲ ዝኾነት፡ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ብዘይምርግጋጹ እዩ። ዜጋታት ሙሉእ ሓርነት ምስወነኑ፡ ብመን-ሕራይ ብሓባር ኣብ ሓደ ሃገራዊ መንነት፡ሰንደቕ፡ ቅዋም። ሓባራዊ ረብሓን ዕግበታት…ወ.ዘ.ተ ሓድነቶም ከራጋጉጹ ይኽእሉ። ብጸቕጢ፡ ብምግዳድ፡ ብምድንጋር፡ ብናይ-ሓባር ጨቓኒ ምህላዉ፡ ብምሕላም…ወ.ዘ.ተ ሓድነት ሃገርን ህዝቢ ክራጋገጽ ፍጹም ኣይክኣልን እዩ። ስለዚ ሕቶ ሓድነት ክልዓል እንኮሎ፡ ሕቶ ሲቪክ ሓርነት ዉልቀ-ዜጋ ስለዝኾነ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን እዋናት ብስምዒት ንዳናገር ኣይኮናን። ኣብዚ እዋናት እዚ ክግበር ዝክኣል ናይ ሓባር ግራንድ ቻርተር ናይ ሓባር መቃለሲ ፎርም ምፍጣር ጥራይ ዝክኣል ሙኻኑ ንኣምን። እዚ ድማ በቲ ኣብ ላዕሊ ብቅድመ-ተከተል ዝጣሕመስናዮ ሕዋምን ዕታር መትከላት ክራጋገጽ ይክኣል እዩ።
2. ንህሉዉ ኣታሓሳስባናን ህሉዉ ፖሎቲካዊ ባይታ ካይቀየርና፡ ሕብረተሰብን ፖሎቲካዊ ስርዓትን ክንቕይር ንሓስብ እንተሃሊና፡ ግዳይ ናይ ቃልስታትናን ሕልምታትና ዳግም ክንከዉን ሙኻና ፍሉጥ እዩ። ነዚ ሩጉጽ ሓደጋ ተኽእሎ እዚ ንምዉጋድ ነፍስ-ወከፍ ኤርትራዊ ንነብሱ ንምቕያር ክቃለስ ኣለዎ። ነብሱ ዘይቀየረን ሓራ ዘየዉጸ ዜጋ ንሕብረተሰብ ሓርነት ከልብስ ኣይክእልን እዩ። ኤርትራዉያን ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ዝነፈሰ ንፋስ ንነፍስ፡ ኣብ ዝዋሓጀ ዉሕጅ ድማ ንሳራሰር ከምዘሎና ኣራጋጊጽና ንፈልጦ ሓቂ እዩ። ፍላን መጽዩ ይብሃል ንጊዚኡ ዕጉግ ንብል ድሕሪ ድማ ኣብ ሳልስቲ ንጭበጥ ወይ ንፍንጣሕ። እዚ ድማ ወነንቲ ናይ ገዛእ ርእስና ብዘይሙኻና፡ ክንቃለስ ድሉዋት ስለዘየሎና፡ ተወፋይነትን ዕቱቡነት ብዘይምህላዉ እዩ።
3. ኤርትራ ናጻን ሉዕላዊት ሃገር ኮይና፡ ብገባቲ ፖሎቲካዊ ጉጂለ ህ.ግ.,ደ.ፍ ትምራሕ ዘላ ሃገር እያ። ስለዚ እቲ ዝካየድ ቃልሳዊ-ጽምዶ፡ ብባህሪኡ ማሕበራዊ ሰዉራ ስለዝኾነ፡ ሲቪላዊን ሲቪክ ባህርያት ዘለዎ እዩ። እቲ ቅልስ ድማ ኣብ መንጎ ጨቓኒን ተጮቓኒ ስለዝኾነ፡ ኩሎም ጭቁናት ኣካል ናይዚ ቃልሲ እዮም። እዚ ቃልሲ’ዚ ክዕወት እንተተደልዩ፡ ኣብ ሕቕፎ ጨቓኒ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘለዉ ዜጋታትና፡ ኣብ ጎኒ ጭቑናት ምስ ዝስለፉ ጥራይ እዩ። ነዚ ንምግባር ድማ ብቅዓት፡ ጉሉጽነት፡ ኣሳሰይነት፡ ንቕሓት፡ ኣድማዕነት፡ ሃገራዉነትን ዕልማዉነት፡ ዲሞክራስያዊነትን ፍትሓዉነት፡ ተዓጻጸፍነት፡ ድሉዉነትን ተወፋይነት ምስ ዝህልወና እዩ። ብዓዲ፡ ብእንዳ፡ ብቀቢላ፡ ብኣዉራጃ፡ብጉጂለን ጉጂላዊ ኣታሓሳስባ፡ ብሃይማኖት፡ ብዕስበት፡ ንዉደብን ንነጥፍ እንተኼና፡ ካብቲ ዘሎ ስርዓት ስለዘይንሓይሽ ክሳብ ሓንቲ ጥይት ሓደ ሰብ ዝተርፍ ምስቲ ገባቲ ስርዓት ደዉ ክብሉ እዮም። እዚ ድማ ኤርትራ ኣብ ሞንጎ ክልተ ጽንግሊላት ኣብ ኢድና ክትሓዉየና እያ።
4. ናይ ብሓቂ ንሕና እዞም ኣብ ዲያስፖራ እንነብር ብሓባር ክንሰርሕ ይድለ እንተሃልዩ፡ መጀመርታ ኣብታ ንነብረላ ከተማ ወይ ቁሸት ድልዱል ማሕበረ-ኮምን ምትእስሳራትን ንፍጠር። እዘን ኣብ እንነብረሉ ከተማ ወይ ቁሸት ዝተመስረታ ማሕበረ-ኮማት ብቀጥታ ብወከልተን ኣቢለን ናይ መላእ ዓለምለኻዊ መጋባእያ ወይ ዋዕላ ብምክያድ ብደረጃ ሃገርን ክፍለዓለምን ዓለም ንጥርነፍ እሞ፡ ጽኑዕ ኤርትራዊ ምትእስሳራት ብምፍጣር ብስጡም ክንቃለስ ይክኣል እዩ።
መዛኻኸሪ፡ እንታይ ፖሎቲካዊ ሚስጢር ወይ ትሕዝቶ ስለዘለዎ እዩ? ሲቪክ ሃገራዉነት እንብል ዘሎና፡-
ሲቪክ ሃገርነት፣ መሰረታዊ መለለዪ ሲቪክ ሃገርነት በዞም ዝስዕቡ ቀንዲ ረቛሒታት ይፍለጥ፣-
1. ፖለቲካዊ ቅቡልነት (legitmacy) ናይ ደውላ ካብ ንጡፍ ተሰትፎ መላእ ዜጋታት ናይ እታ ሃገር ይምንጩ።
2. ሲቪክ ሃገር – ኤትኒካዊ ሃይማኖታዊ ወይ ዓሌታዊ መብቆሎም ብዘየገድስ ንኩሎም ዜጋታት ሃገር የጠቓልል።
3. ሲቪክ ሃገር – ብሓርበይናዊ ክብርታት ዝተጠምረ ማሕበረ-ሰብ ናይ ማዕረ ዜጋታት እዩ።
4. ሲቪክ ሃገር ዲሞክራስያዊ ስርዓት ዘለዎ ሃገር ኮይኑ ንኩሎም ዜጋታቱ ልዑላውነት የልብስ።
5. ሲቪክ ሃገር ናይ ሕግን ፖለቲካዊ ተሳትፎን መስርሕ ምሕጋግን መሳርዕ-ስራሕ ብምፍጣር፣ ኣብ ሃገር ንዘጋጥሙ ፍልልይትን ጸገማትን ንምፍታሕ ዘኽእል መሓውራት ኣለዎ።
6. ሲቪክ ሃገር ንዉልቃዊ ዜጋ መሰል መሰረታዊ ሓርነት’ዩ፣ ንብነጻ ዝፍጠር ጉጅለታትን ኣካላትን መሰል ናይ ምስስይ ሕቶ ስለዝኾነ እዩ።
በዚ ዝስዕብ ኢመይል ክትራኸቡና ይክኣል እዩ፡- eritreancdm@gmail.com
http://nfthi.com/wp-content/uploads/2013/02/ECDM-DIALOGUE’S-PAPERS-FOR-OUR-COMMON-STRATEGY-AND-FUTURE.pdf
ዘላኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና!
ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ!
ሲቪክ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ
04/02/2014
Is the choice of the Eritrean people between the plague and cholera?
Is the choice of the Eritrean people between the plague and cholera?
Dr. Tadios Tesfu (Frankfurt/Germany, the 1st of March 2014)
The Nobel laureate in physics and lead engineer of the Manhattan project in Los Alamos Richard Feynman once said, “An expert is a person who has done all the mistakes supposed to be done in a very narrow field”. If this is true, the regime in Eritrea and the opposition in the Diaspora must be experts. However, I am very amused, when I always hear our elderly (veterans) saying that the struggle (ገድሊ) was a big University and they have learnt a lot: imagining that the dean of the faculty was the happy goes lucky addicted gambler in Asmara.
On the regime:
According to Confucius, a government should provide abundant food (economy), sufficient army force (defence) and trust for its people. If this could not be achieved, two of the three that should be dispensed are first the army and then the food. However, if trust breaks dawn, this is what a society cannot stand.
For sure, we are the witnesses of a betrayal of confidence by the regime on the Eritrean people. For example, the regime has promised to transform the country into Singapore. To my opinion, ironically the regime has partially realized some of its promises. In Singapore is a one-party-state with limitations of freedom, of press and opinion, and the presidential elections are tenure trucked. In 1990 Prime Minister Lee Kuan Yew was succeeded by Goh Chok Tong after 25 years. Since 2004, the Prime Minster of Singapore is the eldest son of Lee.
However, south Korean philosopher Young-Oak Kim and the Singaporean best seller author Jung Kyu Kim described the positive aspects of Singapore as follows: All of which leads back to the question: how does Singapore do it? It is not just economic wealth, which impresses visiting to Singapore. The Singaporean Government excelled in almost every area one can think of: Singapore enjoys a low tax rate and a balanced budget. Its streets are clean, and its roads are nearly congestion-free. The City is a model for urban planning and public housing, with no slum to be found anywhere. No country manages water resources better, or treats waste more efficiently. Its education system is the best in the world according to the Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS), and just as impressive is the quality of its vocational training for less gifted students. Singapore has excellent healthcare, as evidenced by the lowest infant mortality in the world (in comparison you are recommended to read “Eritrea’s shattered science”, published in nature.com). Singapore also has a well-designed public pension system, which encourages the citizen to build and manage personal assets. The civil service candidates are spotted early and are carefully groomed before being picked up by various ministries. This means that regardless of the different ethnic and religious groups, Singapore is an action-oriented country (to assign the right personnel on the right position). Transparency International consistently rated Singapore as one of the least corrupt countries in the world.
Hereby the true lesson to learn is that the government of Singapore takes its peoples’ development more seriously than any other country in the world. The relentless focus on people results in high level of competence throughout the government.
On the contrary, the regime in Eritrea humiliates and deteriorates the Eritrean people. The worst things that the regime has done is scotching the futurity of the youth by excluding them from higher education and adequate social life in their community, and letting them vegetate in the military slavery for countless years with no light at the end of the tunnel. Thereby the regime wants deliberately to marginalize Eritrea from the world by demolishing the initiation of development and aspiration for happiness of the people to create a much-tamed society per se that acquiesced obedience unquestioning.
Some of the verses by Tao Te Ching that underline the relationship of a government to its people are “The best government is when people only know that rules exist (a liberal democratic government). The next best is when people love and praise their rulers (an illiberal democratic government). The next is when people fear their rulers (an authoritarian government). The next is when people feel humiliated by their rulers” (a totalitarian government). Which one of these verses exemplifies the relation of the regime to the Eritrean people?
Well, to my mind and according to Confucius, a government should govern but not persecute its people. The righteousness and benevolence of a leader can be responded by the good behaviour of its citizenships. If the virtue of a leader is like the wind, automatically the virtue of the people is like grass. As usual, a good cultivated grass bends as the wind blows. This means creating a virtuous society begins at the top. As Michael Sandel, a renowned Harvard professor, stated the purpose of politics is “to empower and enable the people to develop their distinctive human capabilities and virtues- to deliberate about the common good, to acquire practical judgment, to share in self-government, to care for the community as a whole”, as summarized by Kim et al. On the contrary, the regime in Eritrea is cultivating and restructuring its evil institutions inside and outside the country by exchanging his personnel from bad to worse by indoctrinated selfish lackeys and corrupted voracious bandits. To my mind, instated of exchanging 14 ambassadors around the globe, it will be enough just substituting or distorting the mastermind. Thus, Germans used to say, the fish begins to stink from the head. In our case, exchanging the leader of the regime will not be enough, we should be determined to uproot the whole PFDJ system and substitute it by liberal democratic institutions in Eritrea.
On the opposition:
Finally, the head of the regime accepted the existence of an opposition in Eritrea after years of denial on different international media outlets. In addition, the regime still distinguishes this group as traitors and indeed as not even citizens of Eritrea. Therefore, at the beginning, let as start by defining, what an opposition is and what the main characteristics of an opposition are. An opposition is a formation of legitimated institutional power in a political system, which historically gets back to the 18th century of the British Parlamentarism. The opposition intends to seize power by positioning its principles (ideals) and a political socio-economical agenda contra the existing body (the regime). If so, is there any existing opposition group in Eritrea, which has legitimated institutional power in a political system and a differentiated agenda to the existing regime? Alternatively, on the other hand, do we only have some rebels that try to snatch the power by hook or crook from the regime? Moreover, who is the donor of legitimating power to the opposition and even to the regime? The answer should be the people of Eritrea (from inside and Diaspora). Then my next question will be, do the regime and the opposition group have the legitimating power from all the Eritrean people from inside and outside the country? I will say unambiguously – not at all! I guess we should redefine the meaning of opposition and government in case of Eritrea, which are currently misleading terms in the international context. Hereby can be observed the loss of any sense of idealism or purpose in the midst of hyper-competition between the regime and the opposition group to win the battle to come to power, instead of giving the power back to the people, where it belongs.
Are there any senses of responsibility, inner morality or empathy of the leadership of the opposition groups towards the people?
Dave Barry of the Miami Herald noted three paradoxes of Japan that are perplexing due to their absolutely no linkage between material incentives and action being performed. In fact, there is no mystery at all. The three paradoxes are simply instances of inner morality at work, defined as doing the right thing with sense of responsibility and empathy, even if no one else is watching, as stated by Kim et al. In Japan,
- Police is unarmed, but everyone obeys the law
- You almost never see trash cans, but you never see litter, either
- There is no tipping, but the service is fantastic
Thus, to borrow Immanuel Kant’s distinction, one has merely to follow his categorical imperative (doing something because the thing is good in itself) rather than hypothetical imperative (doing the right thing on the condition that it leads to a reward later).
To my understanding, criticism should have to be timely and justified by evidences, and then they can serve as one stitch at a time saves nine. To quote J. Habermas that, the human life is vita agenda and not vita acta.
To exemplify the above allegations by counting every mistake made by the leadership of the Eritrean opposition groups for the last thirty years will burst the scope of this topic. It is enough, if we narrowly analyze the misfits of the biggest and latest opposition umbrella, the ENCDC (aka Baito, ባይቶ). Nonetheless, the institutional shortage of Baito, which has missed to have the third democratically institution (judicary), which to my opinion could have played a measure roll reconciling the executive and legislative parts of Baito for the last two years, due to their nonstop childish hostility. Furthermore, the leadership of Baito has failed to address the objectives of Baito and what Baito stands for to the public and to highlight the spirit of the chronicle Eritrean struggle for freedom, justice, democracy and rule of law. During the formation of Baito the Eritrean Diaspora were confident to implement, and may be more or less to exercise, democracy very soon in Eritrea with expectations higher than Kilimanjaro. We were disappointed finding out, how far and rough the way to democracy for Eritrea means, like the planet Mars for the NASA. Especially, when I have heard that chairpersons are struggle experienced Gentlemen and the vice-chairperson an educated Lady on the top of ENCDC, we were happy to have a new father and mother figures in the opposition, after a prolonged vanishing of the Shepherd. It did not last long until we felt once again like orphans.
Nowadays, I get fed up to hear the Baito leadership murmuring, how hard they are supposed to work and how much financial shortage do they have and so on. Therefore, without being cynical, I would like to ask them, when, where, with whom, why and last but not the least, what are they working for? Because I do not think that, the whole opposition groups (ደለይቲ ፍትሒ) are deaf and blind not to have noticed, if Baito has done any task in the last two years.
The first shocking event was to me that the Baito leadership did not sign the worldwide online-petition organized by the ENCDC-Branches of Germany on 1st March 2013. The aim was to support the city parliament of Giessen/Germany for their resolution on June 2012 to stop the annual PFDJ-Festival in their city, due to the unbearable reality that this Festival services the political and economical objectives of the totalitarian regime in Eritrea.
The second shocking event was to me that the Baito leadership, aftermath to their meeting at the end of July 2013 in Addis, come to assenna.com to announce the reason why they have dismissed the chief of the ENCDC executive body. They said, one of the many reasons was, that Dr. XY was humiliating the ENCDC-Hezbawi-Festival of July 2013 in Kassel Germany, uttering that the festival was unattractive and unpopular to show off at that event. As reported, Dr. XY was very busy organizing important meetings for ENCDC, after he has woken up from his winter sleep. Do you know the German history the “Dolchstosslegende”? This is a history related to the Versailles contract at the end of the First World War, when the German soldiers at the frontline felt betrayed and stabbed with a dagger from rear by their politicians back at home. I, as the initiator of the Festival and especially as the head of the festival coordination committee with all my comrades and ENCDC branches in Europe worked very hard to make the festival a success. I felt discouraged by the bulling of the Baito Leadership. Thank you so much Baito! After all, the Baito leadership has ignored to announce and brief the Eritrean public to participate in the historical premiere ENCDC-Festival (ሂዝባዊ ፈስትባል).
The third shocking event was that while Baito leadership are trampling on the ENCDC-bylaws every day, they admonish the ENCDC-branches or ENCDC members to line up and follow the ENCDC bylaws (From the top downwards of course, how hypocritical and paternalistic) ha, ha. To my mind, democracy means briefly explained work and power division. E.g., the ENCDC coordination committees in Germany, which I headed myself decided with all eight ENCDC branches in Germany, not to participate on the demonstration against President Mursi of Egypt on the 29th of January 2013 in Berlin for three reasons. First, due to technical shortage and the irrelevance of a political success, we could yield by participating in the demonstration. Second, the initiator of the demonstration was a PFDJ sympathizer and versus the bylaws of ENCDC. This means, we had different principles towards PFDJ regime. For example, the initiator insisted not to let us shout out our rage by calling slogans like “dawn, dawn dictator against the PFDJ regime”. Third but most important, there was misinformation from the German foreign office and Egyptian authorities regarding the arrival of president Mursi to Berlin. One week before the demonstration took place, the Baito leadership made an advertisement to the public to help the initiator of the demonstration. Now as usual Baito started to intervene in the task of the ENCDC committees in Germany without any mutual consultation. Afterwards the initiator has acted against Baito leadership and banned the vice chairperson from the participation in the conference of the demonstration with German politicians in Berlin. One day before the demonstration has taken place, there was a humiliating email exchange between Baito vice chairperson and the initiator allied with some of our German friends, who wanted to help and make the Eritrean demonstration anti the atrocity in the Sinai Venezuela, a success. Thus, it was chocking to grasp the childish, narrow minded, an ego-centred and a fuddy-duddy schizophrenic political culture of the Baito vice chairperson.
The fourth shocking event was that the non-occupation of the ENCDC-URL with any important information or briefings that may describe the recent INACTIVITY of the Baito leadership or nonetheless the activity of the ENCDC branches around the world. What you can see here are holiday congratulations (እል ኢድ ሙባረክ, ሩሁስ ልደት) to the public and a lot of other nonsense. The site is an evidence for the prolonged dead brain signals of a patient being placed in an artificial comma.
The fifth shocking event was that about finding a solution for the problems and hostility of Eritrean women organizations round the world, where the Baito vice chairperson was also to some extent involved on the fire setting. Although most of the women are members of ENCDC, they use to call their organizations as “Free Eritrean women organizations and so on”. I like to ask, what do they mean with free? Free of what are they? free of responsibility, free of shame, free of inner morality, free of mutual respect or free from empathy that the Eritrean people inside the country and especially the youth in the Diaspora will love to see their mothers and sisters together united in the struggle against the tyrant. Nowadays, I heard many women are migrating like birds of feather from one corner of the world to another to celebrate the 8th of March (the international women’s day). Do they know what the slogan of the initiators of the international women’s day, the Germans Clara Zetkin and Rosa Luxemburg was? I bet not! let me assist them:”Freiheit ist immer die Freiheit des anderen denkender“.
The sixth shocking event was to me that the non-attempt of carrying out a conflict management to the problems of the young journalist Yosef G-Hiwet, who penned and revealed insider information of his political organization. Why is the Baito leadership burying their head in sand like an ostrich, while one of the biggest political members of its umbrella is fragmenting?
The seventh shocking event was that whenever Baito leadership comes to Paltalk (Smerr) the vice chair is calling the chair officially by his title እቦ ወንበር (Chairman). This is a right thing. On the contrary, the chairperson is calling the vice chairperson by minimizing and adulating her forename. This is a slap right on the face to our feminists and against our gender equity, with a bitter test of chauvinism and patriarchalism. Officially, Baito leadership has two vice chairpersons. We have had never the opportunity to get to know the other vice chairperson in the last two years. What is the reason? Why does always the same vice chairperson accompanying the chairperson at any public meetings?
To be continued!
Notice: Solutions of the desolation concerning our chronic disease will follow soon!
ሰላምኩም ዝምነ ዶር. ታዲዮስ ተስፉ


c: text/html

text:
ኣብ ዞባ ደቡብ፡ ጽላት ሕርሻ ንምድንፋዕ ብ104 ሚልዮን ናቕፋ ዝተፈላለዩ ልምዓታዊ መደባት ከምእተሰላሰሉ ተገሊጹ፣
ኣብ ዞባ ደቡብ ጽላት ሕርሻ ንምድንፋዕ ኣብ 2013 ብ104 ሚልዮን ናቕፋ ዝተፈላለዩ ልምዓታዊ መደባት ከምእተሰላሰሉ፡ ጨንፈር ሚኒስትሪ ሕርሻ’ቲ ዞባ ኣብ ዘካየዶ ዓመታዊ ግውምጋም ገሊጹ፣
ኣብ’ቲ ብ20 ታሕሳስ ዝተኻየደ ገምጋም፡ ሓላፊ ጨንፈር ሚኒስተር ሕርሻ ዞባ ደቡብ ዶክተር ዑቕባዝጊ ክፍለ ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ። ኣብ 2013 – ምውዳድ ነጠብጣባዊ መስኖ፡ ምህናጽ መእለዪ ወሓይዝ። ምምድማድ መሬት። ምፍዋስ ማይኮዖታት። ምግራብን ምስፋሕ ሓምላይ መግቢ እንስሳን ዘጠቓለለ ዓበይቲ መደባት ሕርሻዊ ልምዓት ከምእተሳለጠ ብምሕባር። ብሰንኪ ዝነበረ ድኹም ክራማት ግን ከም’ቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ምህርቲ ክርከብ ከምዘይተኻእለ ኣብሪሁ፣
ፍርያት ጸባ ከምኡ’ውን ኣሕምልትን ፍረታትን ኣብ’ቲ ዞባ ኣተኲሮ ተዋሂቡ ካብ ዝተሰርሓሉ ምዃኑ ጠቒሱ ድማ። ኣብ’ዚ ዓመት’ዚ ኣብ ቀረብ ጸባ ኣስታት 18 ሚልዮን ሊትሮ፡ መዓር’ውን ልዕሊ 83 ሽሕ ኪሎ እቶት ከምእተረኽበ ብምብራህ። ኣብ’ዚ ጽላት’ዚ ከውፍሩ ናይ ዝደልዩ ዜጋታት ቊጽሪ ይዛይድ ብምህላው፡ ኣብ መጻኢ እቶታውነት ክዓቢ ትጽቢት ከምዝግበር ኣነጺሩ፣
ሕጽረት መድሃኒት ካብ ጉሉሓት ጸገማት ምንባሩ ዘመልከተ ዶክተር ዑቕባዝጊ። ብፍላይ ኣብ ኮሚደረ ዝተራእየ ሕማማት ንምህርቲ ዝሃሰየ ብምንባሩ፡ ኣብ መጻኢ ፍታሕ ከምዘድልዮ ኣስሚሩሉ፣
ሚኒስተር ሕርሻ ኣቶ ኣረፋይነ በርሀ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ጽላት ሕርሻ ንምድንፋዕ ብቐዳምነት ሓመድን ማይን ናይ ምዕቃብ ስራሓት ክሕይል ብምዝኽኻር። ዑደት ኣዝርእቲ ኣብ ምፍዋስ ባልዓትን ምኽዕባት እቶታውነትን ልዑል ኣስተዋጽኦ ስለዘለዎ፡ ኣብ መጻኢ ብዝለዓለ ክድፋኣሉ ኣተሓሳሲቡ፣
ኣመሓዳሪ ዞባ ደቡብ ኣቶ ኤፍሬም ገብረክርስቶስ ብወገኑ። ኣብ’ቲ ዞባ ምህርቲ ሕርሻ ንምዕባይ ዝውጠኑ መደባትን ዝካየዱ ስራሓትን ንምዕዋት፡ ኩሉ ኣካል ሕብረተ-ሰብ ብተዓጻጻፊ ክዋሳእ ኣዘኻኺሩ፣
****** ኣ.ዜ.ኤ ******

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣህጉራዊ ዜና
መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ እሱራት ናብ ፍርዲ ከቕርብ ጻውዒት ቀሪቡ
Radio Erena: 07 January 2018
መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ እሱራት ከምዘለዉዎ ካብ ተኣመነ፣ ናብ ቅድሚ ሕጊ ከቕርቦም ይግባእ ክብሉ ኣህጉራውያን ተጣበቕቲ መሰላት ጸዊዖም።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ብረቡዕ 3 ጥሪ፣ ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑ’ዮም ዝብል መግለጺ ሂቡ፣ ተባሂሉ ዝወጸ ሓበሬታ፣ ናይ ትርጉም ጌጋ እዩ፣ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ‘ንገለ ናይ ፖለቲካ እሱራት ምሕረት ክግበረሎም’ዩ’ እዩ ኢሉ ዝብል ዜና ካብታ ሃገር ኣብ ዝፍነወሉ ዘሎ እዋን’ዩ እዚ ጻውዒት’ዚ ዝቐርብ ዘሎ።
ኢትዮጵያ፣ ነቲ ግኑን ስም ዘለዎ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ቤት ማእሰርቲ ማእከላዊ ክዓጽዎ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጹ፣ መተካእታኡ ካልእ ኣህጉራዊ መዐቀኒታት ዘማለአ ቤት ማእሰርቲ ክሰርሕ ምዃኑ’ዩ ሓቢሩ።
ወተሃደራዊ ኣዛዚ ሑቲ፣ ናብ ሰራዊት መንግስቲ የመን ኢዱ ሂቡ
Radio Erena: 07 January 2018
ሓደ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ዕጡቕ ሓይሊ ሑቲ ምስ ሓምሳ ኣባላቱ፣ ናብ ሰራዊት መንግስቲ የመን ኢዱ ከምዝሃበ፣ ማዕከን ሓበሬታ ኣል ዓረቢያ ኣፍሊጡ።
እቲ ብቀዳም 6 ጥሪ ኣብ ወደባዊት ከተማ ሖደይዳ ኢዱ ዝሃበ ወተሃደራዊ ኣዛዚ፣ በቲ ብስዑዲ ዓረብ ተደጊፉ ዝዋጋእ ዘሎ ሰራዊት መንግስቲ የመን ኣብ ፍጹም ከበባ ኣትዩ ከምዝነበረ እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ የመልክት።
ኣል ሑቲ ካብ ኢራን ንዝረኽቦ ወተሃደራዊ ደገፍ መስመሩ ንምቑራጽ፣ ሰራዊት መንግስቲ ኣብ ሖዴይዳ ተኸታታሊ መጥቃዕታት የካይድ ኣሎ ክብሉ’ዮም ሰበስልጣን’ቲ መንግስቲ ዝገልጹ።
ቀ.ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑ ምዃኖም ገሊጹ
Radio Erena: 04 January 2018
ኢትዮጵያ፣ ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ክትፈትሕ ምዃና ንመግለጺ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ብምጥቃስ ቢቢሲ ሓቢራ።
ብመሰረት መግለጺ ቢቢሲ፣ ኢትዮጵያ ነቲ ሓደ ካብቲ ናይ ፖለቲካ እሱራት ዝተሓዝሉ ኣብያተ ማእሰርቲ ክትዓጽዎ'ያ።
ኣብ ክንድኡ፣ ኣህጉራዊ መምዘኒታት ዘማልአ ሓድሽ ቤት ማእሰርቲ ክህነጽ ምዃኑ ዝሓበረ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ እዚ ኢትዮጵያ ትወስዶ ዘላ ተበግሶ፣ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ናይ ተቓወምቲ ሓይልታት ፖለቲካ ዘተ ንምትብባዕ ምዃኑ ኣስሚርሉ።
ኣሽሓት ናይ ፖለቲካ እሱራት ከምዘለዋ ብተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ክትውቀስ ዝጸንሐት ኢትዮጵያ፣ ነቲ ክሲ ክትነጽጎ ድሕሪ ምጽናሕ'ያ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኩሎም ናይ ፖለቲካ እሱራት ክፍትሑ ምዃኖም ዘመልክት ዘሎ።
ኣብ ዩጋንዳ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ኣስታት 20 ሚልዮን ዶላር ወፍሪ ከምዘለዎም ተሓቢሩ
Radio Erena: 04 January 2018
ኣብ ኡጋንዳ ዝነብሩ ኤርትራውያን ነጋዶን ኣውፈርትን ክሳብ መወዳእታ 2016 ኣብ ዝነበረ ግዜ ኣስታት 20 ሚልዮን ዶላር ወፍሪ ከምዘለዎም በዓል መዚ ወፍሪ ኡጋንዳ ኣፍሊጡ።
እቲ መንግስታዊ ትካል ኣብ ዘቕረቦ ጸብጻብ፣ ወፍሪ ኤርትራውያን ኣብ ኡጋንዳ ኣብ 2013 ዓመት ምሕረት 1.7 ሚልዮን ዶላር ጥራይ ከምዝነበረ ብምዝኽካር፣ ኣብ ዝቐጸለ ሓደ ዓመት እቲ ወፍሪ ብዕጽፊ ብምዝያድ 4.2 ሚልዮን ዶላር ከምዝበጽሐ ኣረዲኡ።
ኣብ 2014፣ ኣስታት 10 ሚልዮን ዶላር ዝተገመተ ን17 ኤርትራውያን ኣውፈርቲ ናይ ንግዲ ፍቓድ ከምዝሃበ ዝሓበረ በዓል መዚ ወፍሪ ኡጋንዳ፣ እዚ ድማ ኣብዘን ዝሓለፋ ሓሙሽተ ዓመታት እቲ ዝበዝሐ ምንባሩ ኣገንዚቡ።
ሱዳንን ስዑዲ ዓረብን ብዛዕባ ህሉው ኩነታት የመንን ዞባ ወሽመጥን ዘትየን
Radio Erena: 03 January 2018
ሱዳንን ስዑዲ ዓረብን ብዛዕባ ህሉው ኩነታት የመንን ዞባ ወሽመጥን ከምዝዘተያ ማዕከናት ዜና ዓረብ ሓቢረን።
ብምክትል ሚኒስተር ምክልኻል መሓመድ ቢን ዓብዱላህ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ብ30 ታሕሳስ ኣብ ካርቱም ኣብ ዘካየዶ ምብጻሕ፣ ምስ ፕረዚደንት በሺርን ሚኒስተር ምክልኻል ሱዳን ጀነራል ዓዋድ ኢብ ዖውፍ ኣብ ዘካየዶ ርክብ'ዩ ብዛዕባ ወትሃደራውን ጸጥታውን ኩነታት የመን ዝዘተየ።
ኣስታት ሓደ ሽሕ ሰራዊታ ኣብ ጎኒ'ቲ ብስዑዲ ዓረብ ዝምራሕ ሓይልታት ልፍንቲ ወሽመጥ ዓረብ፣ ኣብ የመን ኣዋፊራ እትርከብ ሱዳን፣ ሰራዊታ ካብ የመን ከምዘይትስሕብን ኣብ ጎኒ'ቲ ብስዑዲ ዝምራሕ ልፍንቲ ደው ኢላ ክትቅጽል ምዃናን ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣረጋጊጻ።


text:
ሓድሽ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሚካኤል ጾሮና ብድሙቕ ሥነ ሥርዓት ተመሪቑ!
ሰንበት 7 መስከረም 2010 ዓ.ም. ሓድሽ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሚካኤል ጾሮና ብድሙቕ ሥነ ሥርዓት ተመሪቑ። ኣብዚ ሥነ ሥርዓት ምረቓ ብፁዕ ኣቡነ ቄርሎስ ሊቀ ጳጳስ ሀገረ ስብከት ደቡብ ዓዲ ቀይሕ፡ ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ ዋና ጸሓፊ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ ብፁዕ ኣቡነ ባስልዮስ ዋና ኣማኃዳሪ መንበረ ፓትርያርክ፣ ኣባ ገብረሥላሴ ኣድኃኖም ኣበምኔት ደብረ ወርቅ ኣቡነ ሊባኖስ ሃም፣ ኣመኃዳሪ ንኡስ ዞባ ጾሮና ኣቶ የማነ ጸጋይ፣ ገዳማውያን፣ መምህራን ሊቃውንት፡ ካህናትን ዲያቆናትን፣ ካብ ርሑቕን ቀረባን ዝመጹ ምእመናንን ምእመናትን ዕዱማት ኣጋይሽን ተረኺቦም ነይሮም።
ቀዳም 6 መስከረም 2010 ዓ.ም. ኣብ ሰዓታት ድኅሪ ቀትሪ፡ ብመሪሕነት ብፁዓን ኣቦታት ዝግባእ ጸሎትን ሥርዓተ ምእታው ታቦትን ዑደተ ታቦትን ምስ ተገብረ፡ . . .
ታቦት ኣብ መንበሩ ብኽብሪ ተነቢሩ። ኣብዚ ሓድሽ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ብኣርባዕተ መኣዝናት ንባበ ወንጌልን ጸሎተ ኪዳንን ስብሐተ ማኅሌትን ምስ በጽሐ ሥርዓተ ዋዜማ ተፈጺሙ።
ሰንበት 7 መስከረም 2010 ዓ.ም. ብለይቲ ስብሐተ ማኅሌት፡ መዝሙርን ጸሎታትን ምስ በጽሐ፡ ብመሪሕነት ብፁዓን ኣቦታት ጸሎተ ቅዳሴ ተሠሪዑ።
ብድኅር’ዚ ታቦት፡ ብብፁዓን ጳጳሳትን ውሉደ ክህነትን ተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰንበትን ምእመናንን ምእመናትን ተዓጂቡ ኣብ ቀጽሪ ቤተ ክርስቲያን ሠለስተ ሳዕ ዘይሩ ኣብ ዓውደ ምሕረት ምስ ቆመ፣ ብጣቕዒት ኣቦታትን ብዕልልታ ኣደታትን ተሰንዮም ሊቃውንት መዘምራን ለዘብ ከምኡ’ውን ተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰንበት መዝሙር ኣስሚዖ።
ቀጺሎም ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ ስብከተ ወንጌልን ናይ እንቋዕ ኣብዚ ኣብቅዓናንን ኣሐጐሰናንን መልእኽቲ ኣመኃላሊፎም። ብፁዕ ኣቡነ ሉቃስ ኣብ መልእኽቶም፡ ሕንፃ ቤተ እግዚአብሔር ብንጉሥ ሰሎሞን ከምዝጀመረን ኣብዛ ቤት’ዚኣ ‘ዓይነን ልበይን ንዘለዓለም ኪነብራ እየን’ ( 1ይ ነገ. 9፡3) ዝብል ቃል ኪዳን እግዚአብሔር ከምዘለዎን፣ ድኅሪ ምግላጽ ቤተ ክርስቲያን ነገልግለሉን ንግልገለሉ ስለዝኾነ ብዘለና ዓቕሚ ንውሉደ ክህነት ክንሕብሕብ፡ ንደቅና ድማ ናብ ትምህርተ ሰንበት ክንልእኽ ኣባታዊ ምዕዳን ሂቦም።
ኣብዚ ንኽዛዘም ኃሙሽተ ዓመት (2012 ዓ.ም. – 2017 ዓ.ም.) ዝወሰደ ሓድሽ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ፍሉይ ኣበርክቶ ዝነበሮም ንኃሙሽተ ካህናት መዓርገ ሢመት ክወሃቡ ከለዉ፡ ንብርክት ዝበሉ ምእመናን ከኣ ምስክር ወረቐት ተዋሂቡ። ኣብ መወዳእታ ብመሪሕነት ብፁዕ ኣቡነ ቄርሎስ ቡራኬን ጸሎተ ምህላን ምስ ተገብረ ታቦት ናብ መንበረ ክብሩ ኣትዩ።
ብሕዝቢ ጾሮና፡ ንቤት እግዚአብሔር ኣብ ምሕናፅ ዝነበረ ተሳትፎን ተልእኾን ከምኡ’ውን ኣብ መመረቕታ ዝተገብረ እንግዶትን ኣኽብሮትን ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ክሰጋገር ዘለዎን ካልኦት ከተማታትን ዓድታትን ክስዕብኦ ዘለወን መንፈሳውን ዘሐብን ባህልን እዩ።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣስታት 100 ስደተኛታት ጥሒሎም።
- ናይ ሓዘን መግለጺ
- ሰማእታትና ዝቐስኑን ህዝብታት ኤርትራ ዝድበሱን፡ ዝወደቕሉ ህዝባዊ ሓርነታዊ ዕላማ መሊኡ ሽትኡ ምስ ዝወቅዕ ጥራሕ እዩ፡
- ወዲ 48 ዓመት እስራኤላዊ ኣብ ልዕሊ ጓል 6 ዓመት ኤርትራዊት ጾታዊ ዓመጽ ፈጺሙ
- ጋዜጣዊ መግለጺ ንሕቶ ዶብ ብሰላም ንምፍታሕ ዝምልከት
- ጉጅለ ህግደፍ ንደገፍቱ ብመደብ ኣባኢሱ ተመሊሱ ብምሽምጋል ንመናዊሕ ስልጣኑ ይጥቀመሎም ኣሎ።
- ኣብ ሊብያ ካብ ኢድ ነጋዶ ሰብ ከምልጡ ካብ ዝፈተኑ ስደተኛታት 15 መይቶም ልዕሊ 20 ከም ዝቖሰሉ ተፈሊጡ
- መግለጺ ንዝኽሪ በዓል ናጽነት ኤርትራ
- ህግደፍ ብኣስገዳድ ህዝቢ የፈናቕል ኣሎ።
- ሓደ ወተሃደር ህግደፍ ሕነ ሓዉ 6 ኣብ ሓለዋ እሱራት ዝነበሩ ወተሃደራት ቀቲሉ ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ኣሰና ሓቢራ።
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 31 guests and no members online
- Details
- Written by ብኣራፋይነ ሃይለ
- Published: 10 June 2018
ስርዓት ኢሳያስ ናይ መን’ዩ?
በዚ ሕቶ’ዚ ዝግረሙ ካብኡ ሓሊፎም ድማ ነቲ ሕቶ መሊሶም እንታይ ማለት’ዩ ወይ እንታይ ክብል ደልዩ’ዩ ዝብል ሕቶ ዘልዕሉ ወገናት
ኣይሰኣኑን። ስለምንታይ’ሲ ንኳና ስርዓት ኢሳያስ፡ ዓንዲ፣ መረበዓ ወይ ገመል፣ ሰርወ፣ ምሑጽ ኮይኖም ደው ኣቢለሞ ዘለው ሰባት፡ ካብ ኣብራኽ ኤርትራውያን ዝተወልዱ፡ ብቋንቋ ኤርትራውያን ዝዛረቡ ትውልደ ኤርትራውያን’ዮም። ብዙሓት ሰባት ከኣ ፖለቲካዊ መንነትን ትውልዳዊ መንነትን ፈላልዮም ኣብ ምርኣይ ስለዝጽገሙ። ንስርዓት ኢሳያስ ደው ኣቢለሞ ዘለው ሰባት ብቑጽሮም ውሑዳት፡ ብፖለቲካዊ ኣረኣእያኦም፡ ኣብ ሕጊ ዘለዎም ኣጠማምታ ኮነ ኣገባብ ምሕደራኦም ግን ኤርትራዊ ሰረት የብሉን። ስለዚ ብናይተ ሚዛን ስርዓት ኢሳያስ ካብ ኤርትራዊ ታሪኽ፣ ባህሊ፣ ሕጊ፣ ኣገባብ ኣነባብራን ባህግን ዝወጸ’ዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ከኣ፡ ብሕጊ ኮነ ብፖለቲካ ከም ወኪሉ ኣይፈልጦን። ንሱ’ውን ብህዝቢ ኤርትራ ከምዘይተወከለ ሕርሕራይ ገይሩ ይፈልጥ’ዩ። በዚ ምኽንያት ህዝቢ ኤርትራን ስርዓት ኢሳያስን ባህሪያዊ ናይ ትውልዲ ዝምድና ኣለዎም። ብሕጋውን ፖለቲካውን መዳይ ዘተኣሳስሮም ወይ ዝኣተውዎ ቃል ኪዳን ግን የብሎምን። ኣብ ሓንቲ ሃገር ይንበሩ፡ ሓደ ዜግነት ይሃልዎም ‘ምበር፡ ብፖለቲካ መጺኣካስ ገዛእን ተገዛእን፣ ኣሳርን ተኣሳርን፣ ቀታልን ተቐታልን’ዮም። ብካልእ ኣዘራርባ ከብድን ሕቖን’ዮም።
ኣብ ጥዕና ዘለዎ ፖለቲካዊ ስርዓት ኣብ መንጎ ህዝብን መንግስትን ዘሎ ዝምድና ብህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም’ዩ ዝኣሰር፡፡ በዓል ቤት ናይ’ታ ሃገር ህዝቢ’ዩ። ስለዝኾነ ድማ ህዝቢ ለኣኺ፡ መንግስቲ ተለኣኺ’ዩ። ህዝቢ ብቅዋሙን ባህሉን ኣቢሉ ኣዛዚ፡ መንግስቲ ድማ ብኩንትራት ብዝተዋህቦ ስልጣን ኣገልጋሊ’ዩ። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ግን ካብ’ቶም ጥዕና ዘለዎም ሕጋውያን ስርዓታት ሓደ ኣይኮነን። ካብ’ቶም ፖለቲካዊ ጥዕና ዘይብሎም ዘይሕጋውያን ዓንደርቲ ስርዓታት ሓደን ቀንድን’ዩ። በዚ መሰረት ኤርትራዊ ትውልዲ ዘለዎ ደኣምበር፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ውክልና ዝተዋህበ ጉጅለ ኣይኮነን። ብህዝቢ ኤርትራ ተወኪሉ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ዝደየበ እንተዘይኮይኑ፡ ንህዝቢ ዘጋፍዕ እንተኾይኑ፡ ኣብ ደሞክራስን ልዕልና ግዝኣተ ሕግን እምነት ዘይብሉ እንተኾይኑን ከኣ ተልእኾኡን ባህሪኡን መሰረት ዝገበረ ሕቶ ክለዓል ናይ ግድን’ዩ። ስርዓት ኢሳያስ ናይ መን’ዩ ዝብል ሕቶ።
ደጊመ ከረጋግጾ ዝደሊ ብዛዕባ ትውልዱ ዘይኮነ፡ ብዛዕባ ፖለቲካዊ ባህሪኡን መንነቱን’የ ዝዛረብ ዘለኹ። ስለዚ ናይ ህዝቢ ኤርትራ እንተዘይኮይኑ ብመን’ዩ ደው ኢሉ ዘሎ? መን’ዩ ሕማቕ ኣለኻ ጽቡቕ ኣለኻ ዝብሎን ዝቆጻጸሮን? ንመን’ዩ ዝፈርሕ ዘኽብር? እወ ናይ መን ፖለቲካዊ ዜግነት’ዩ ዘለዎ? ናይ ኣመሪካ፣ ቻይና፣ ራሻ ወይስ ሕብረት ኤውሮጳ? ስዑዲ ዓረብያ፣ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፣ ግብጺ .. ብገንዘብ፡ ብዓይነት ኮነ ኣጽዋር ውግእ ከም ዝድግፋኦ ይፍለጥ። እቲ ዝገብራሉ ደገፍ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዘለዎን ጥቡቕ ዝምድናን ጸገሙ ንምቅላል ካብ ዝብል ቅኑዕ ሕልና ዝነቐለ ኣይኮነን።
ኣብ ውዑይን ዝሕሉን ኣቲኻ ከምዚ ግበር ፈጽም ኢለን ስለዝልእካኦን ንሱ ድማ ብተኣማንነት ስለዘገልግለንን’ዩ። ብዘየማትእ ካብ ሃገራት ስዑዲያ፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ከምኡ’ውን ግብጺ ዝተዋህቦ ተልእኾ ይፍጽም ዋጋ ዓስቡ ድማ ብገንዘብን ብዓይነት ይኽፈል’ዩ። ናታተን ፖለቲካዊ ዜግነት ግን የብሉን። ከም መንግስቲ ፖለቲካዊ ዜግነት ክወስድ ዝኽእል፡ ካብ መንግስታት ካብ ኣመሪካ፡ ቻይና፡ ራሻ፡ ሕብረት ኤውሮጳ ጥራሕ’ዩ። ብኸመይ? ንሳቶም ገንዘባውን ፖለቲካውን ሓይሊ ስለዘለዎም። ንሃገራዊ ረብሓኦም ብተኣማንነት ክሳብ ዘገልገለ ካብ ካልኦት ተጻባእቲ ክከላኸልሉ ዕድመ ስልጣኑ ከናውሕሉ ዝተወሰነ ተኽእሎ ስለዘለዎም። ፖለቲካዊ ዜግነት ናይ ሓደ ፖለቲካዊ ስርዓት፡ ኣንጻር ህዝብኻን ልኡላዊ ግዝኣትካን ዝኾነ ተግባራት ክትፍጽም ክብርኻን ነጻነትካን ኣሕሊፍካ ብምሃብ ኣብ ትሕቲ ጉልበት ዘለዎም መንግስታት ተጸጊዕካ ንምንባር ድልዊ ምዃን ማለት’ዩ።
ስርዓት ኢሳያስ ብባህሪኡ ጽግዕተኛ ምዃኑ ንብዙሓት ርዱእ ይመስለኒ። ናይ መን ወይ ኣብ ትሕቲ መን ዝብል ርጡብ መልሲ ንምሃብ ግን ከምዘጸግም ፍሉጥ’ዩ። ስለምንታይ ብዝሒ ገንዘብ መን ከፈለን ኣያ ኮይኑ ኣጆኻ ይብሎን ኣብ ምሕራይ ስለዝገላበጥ። ንኣብነት ዴሳዊ ስነ-ሓሳብን ንጹር ፖለቲካዊ መስመርን ዝነበሮን ዘለዎን ክመስል፡ ሎሚ’ውን ከም ትማሊ ሓራ ፖለቲካዊ መስመርና ይብል። ብደረጃ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ ምስ ሰውራ ቻይና ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባን ጥቡቕ ዝምድና ከም ዘለዎን ድማ ይሰብኽ። ብፕረዚደንት ፑቲን ትምራሕ ሃገረ ራሻ ኣንጻር ምዕራባውያን ኣብ እትገብሮ ንጥፈታት ንሕና’ውን ከምኡ ስለዝኾና መሓዙት ኢና ይብል።
ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ምሳኹም ሓቢርና ክንሰርሕ ቅሩባት ኢና እናበለ፡ ብስውር ይዘራረብ። ብዝተፈላለየ ሽፋናት ከኣ ገንዘባውን ዓይነታውን ደገፋት ይረክብ። ኣመሪካን ስርዓት ኢሳያስን ካብ ነዊሕ ኣብ ለኣኽን ተለኣኽን ዝተመሰረተ ርክብ ከም ዘለዎም ብሰነዳት ተደጊፉ ይቐርብ’ዩ። ስርዓት ኢሳያስ ግን ክሓብኦ ይፍትን። ሓንሳብ ከም ሕንቁቕ ቆልዓ እዚ ዘይተገብረለይ ኢሉ ሸራእራእ ይብል። ጸኒሑ ሰበስልጣን እታ ሃገር ፍሽኽታ ምስ ኣርኣይዎ ከኣ ዝተለምደ ናይ ተለኣኣኽነት ስራሑ ከካይድ ቀልባዕባዕ ክብል ይረኣ።
ስለዚ እዚ ናይ ጥፍኣት ጉጅለ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ወኪል ከምዘይኮነ ብተግባሩ ኣመስኪሩ’ዩ። ገንዘብን ኣያን ክረክብ ኣብ ትሕቲ ብዙሓት መንግስታት ጥልዕ ጉንብሕ ከምዝብል’ውን ከምኡ ፍሉጥ’ዩ። ካብ’ቶም ሓያላት መንግስታትን ሰብ ገንዘብን ዝያዳ ናይ ሓደ ግዙእ ወይ ኣገልጋሊ ክኸውን ግድን ስለዝኾነ ግን ናይ እከለ ንምባል ተጸጊመ። ገለ ኣብ ፖለቲካ ይግደሱ፡ ኣፍልጦ ኣለዎም ኢለ ዝግምቶም ሰባት’ውን ኣብ’ዚ ጉዳይ ዘለኩም ሚዛን ከመይ’ዩ ኢለ ተወኪሰዮም ነይረ። ገሊኦም ናይ ራሻ ልኡኽ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ’ዩ ዝብል መልሲ ሂቦምኒ። ገሊኦም ከኣ ኣይፋልኩምን ካብ ቅድሚ 50 ዓመት ጀሚሩ ናይ ኣመሪካ’ዩ። ሕጂ’ውን ናይ ኣመሪካ’ዩ። ኣማሪካውያን ከም ብጹሕ ውላዶም’ዮም ዝፈልጥዎ። ንሳቶም ዘይፈቐድሉ ከኣ ኣይገብርን። ኣመሪካውያን ግበር ዝበልዎ’ዩ ዝገብር። እቲ ምስ ራሻን ካልኦትን ኣለኒ ዝብሎ ዝምድና ጎናዊ’ውን ከምስልን’ዩ ክብሉ መሊሶም። ስለዚ ስርዓት ኢሳያስ ናይ መን ፖለቲካዊ ዜግነት’ዩ ዘለዎ?
ካብ ኣራፋይነ ሃይለ
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 06-06-2018
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ፕረዝደንት ህንዲ ራም ናት ኮቨኒህ ንናይ ሰለስተ መዓልታት ናይ ስራሕ ዑደት አዲስ አበባ ኣትዮም።
ንሶም ምስ ፕረዝደንት ኢትዮጵያ ሙላቱ ተሾመ ተራኺቦም ኣብ ጉዳይ ቁጠባዊ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት፡ ስምምዕ ንግዲ፡ ኮሚኒኬሽንን መራኸቢ ብዙሃንን ተዘራሪቦም።
ፕረዝዲነት ኮቭኒህ ኣብ ውሽጢ 45 ዓመታት ንመጀመርያ ጊዜ ንኢትዮጵያ ዝበጽሑ መራሒ ህንዲ እዮም።
ንሶም ኣብዚ ናይ ሎሚ ምብጻሕ ሃገሮም ኣብ መዳይ ትምህርቲ ንሃገራት ኣፍሪቃ ትህቦ ሓገዝ ብዝምልከት መብርሂ ሂቦም።
ፕረዚደንት ተሾመ ሙላቱ ብወገኖም ኣብ መንጎ ክልቲኣን ሃገራት ዘሎ ቁጠባዊ ዝምድና ዝያዳ ክዓብይ ጸዊዖም።
ብመሰረት ናይ 2016 ዓ.ም ጸብጻብ ኣብ መዳይ ንግዲ ክልቲኣን ሃገራት ክሳብ 1 ቢልዮን ዶላር ዝግመት ኮይኑ ኒው ደሊ ሓንቲ ካብተን ሰለስተ ቀንዲ ኣውፈርቲ ኣብ አዲስ አበባ ምኳኖምን ክሳብ 4 ቢልዮን ዝግመት ወፍሪ ከምተኻይድ ይፍለጥ።


text:
ኣብ ኢትዮዽያ ኣብ ወርሒ መስከረም ዝጅምር ሓዱሽ ዓመት መፅሓፍ ቅዱሳዊ መሰረት ከምዘለዎ ሊቃውንቲ ቤተክርስትያን ይገልፁ። ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ቤተክርስትያን ቅዱስ ምካኤል ዘገልግሉ ሊቀ ሊቃውንቲ ያሬድ ካሳ “ኣብ ዘበነ ኖህ ብሰንኪ ሓጥያት ደቂሰብ ዝወረደ ሓያል ዝናብን ዋዕን ኣብ መስከረምን ጥቅምትን ምፅሓዩ መስከረም መፈለሚ ሓዱሽ ዓመት ንክኸውን ሓደ ምኽንያት ምዃኑ ይእመነሉ” ይብሉ።
ክረምቲ ሓሊፉ ወቕቲ ሸዊትን ፍረን ዝረአየሉ ወርሒ መስከረም መኽፈቲ ሓዱሽ ዓመት ምዃኑ ነቲ ብመጽሓፍ ቅዱስ ዝቐረበ መረዳእታ ተወሳኺ ተፈጥሮኣዊ ምስክርነት እዩ እውን ይብሉ።
እቲ በዓል ሃይማኖታውን ባህላውን መልዐሊ ዘለዎ ኮይኑ ካብ ድሮ ኣትሒዙ ብፍሉይ ምስንዳእ እዩ ዝኽበር። ኩሉ በብዘለዎ ዓቕሚ ሰትን ዕምበባን ነፂጉ በጊዕ ወይ ደርሆ ሓሪዱ ዋ ፆሚቑ ፅርይርይ ኢሉ ይውዕል።
ሰባት ነቲ ሓዱሽ ዓመት መሰረት ገይሮም ኣብቲ ዓመት ክፍጽምዎ ዝሓሰቡ ትልምታትን መፅባዓታትን ዝሕንፅፁሉ ኣጋጣሚ እውን እዩ።
ግርማይ ገብሩ ኣብ ጎደናታት ከተማ መቐለ ነቲ በዓል ንምቕባል ዝግበር ዝነበረ ምሽብሻብ ኣመልኪቱ ንነጋዶ፣ ምሁራት፣ ካህናት፣ኣደታት፣ ኣመንቲ እስልምና፣ወነንቲ ባጃጅ፣ሸየጥቲ ሰትን ሰምሃልን፣ፖሊስ ትራፊክን ካልኦትን ሓቲቱ’ሎ።


text:
መርድእ
- Details
- Created: Friday, 20 October 2017 02:33
- Last Updated: Friday, 20 October 2017 02:33
ብጻይ ሓደራ ተስፋይ ብ 29.04.1951 ዓ.ም.ፈ ኣብ ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዓዲ-ዃላ ሞሰዳ/ እንዳዝማቲ ዑቕቢት፡ እንካብ ክቡራት ወለድቱ ኣቶ ተስፋይ ዘርኡን ወ/ሮ ኣማረሽ ኣበዶምን ተወልደ። ዕድመኡ ንትምህርቲ ምስ ኣኸለ ከኣ ኣብ ዓዲ-ዃላን ከተማ መንደፈራን ተማሂሩ ቀጺሉ ናብ ኢትዮጵያ ብምኻድ ብፍላይ ናይ ናብራ ዕብየት ሞያ ኣጽኒዑ ብምውዳእ ኣብ ሥራሕ ዓለም ተዋፈረ። ኣብ መጨረስታ 1974ዓ.ም.ፈ ከኣ ናብ ሜዳ ኤርትራ ብምእታው ምእንቲ ናጽነትን ሓርነትን ሕዝቢ ኤርትራ ንኽቃለስ ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሰለፈ። ኣብ ሕብረተ ሰብኣዊ ቤት ጽሕፈት ኣባል ምምሕዳር ናብራ ዕብየት ተመዲቡ ከኣ ንኣስታት ሽዱሽተ ዓመታት ዝኣክል ተቓሊሱ ንብጾቱ ዘቃለሰ ምሁርን ተባዕን መራሒ ነበረ። ሓደራ ተስፋይ ! ካብ ብዙሕ ገልጠምጠምን ኲናትን ዓውደ ውግኣትን ክሳዕ ናይ መጨርስታ`ውን ብ1978 ዓ.ም.ፈ ካብ ወራር ኢትዮጵያ ብኡሞሓጀር - ጎልጅ ኣብ ጎድኒ መስዋእቲ ኣብርሃም ተኽለ ዝወዓለ ንኣሰር ዝወጸ ምዑት ጅግና ተጋዳላይ ኢዩ ነይሩ።


text:
ኣካያዲ ስራሕ መሸጣ ፋብሪካ ዳሸን ቢራ ጨንፈር ክልል ትግራይ ኣይተ ኣለም ገብረትንሳኤ ንድምፂ ኣመሪካ ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ዳሽን ቢራ ንህንፀት ስታድየም ትግራይ ዛጊድ 42 ሚልየን ቅርሺ ወፍዩ ኣሎ፡፡
እቲ ፋብሪካ ብተወሳኺ ንመጠናኸሪ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ከነማ መቐለ ኣብ ውሽጢ ክልተ ዓማውቲ ሓደ ሚልየን ቅርሺ፣ ኣብቶም ዝሓለፉ 8 ዓማውቲ ንዕብየት ብሽክለታ ትግራይ ብተመሳሳሊ ሓደ ሚልየን ቅርሺ ከምዝሃበ ገሊፆም፡፡
ፋብሪካ ዳሸን ቢራ ንሓገዝ ማሕበር ጉዱኣት ኵናት ትግራይ ፍርቂ ሚልየን ቅርሺ፣ኣብ ሳምረ ንዝርከብ በሪ መይዳ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ ኣንስትዮ 300 ሽሕ ቅርሺ፣ ከምኡ እውን ንመፈፀሚ ሽልማት ማሕበር ከየንቲ ትግራይ 200 ሽሕ ቅርሺ ብድማር 45 ሚልየን ቅርሺ ንልምዓት ትግራይ ከምዘበርከተ ኣይተ ኣለም ዝሃብዎ መግለፂ የረድእ፡፡
ፋብሪካ ዳሸን ቢራ ፅፈቱ ዝሓለወ ቢራ ካብ ምቕራብ ብተወሳኺ ኣብ ምጥንኻር ልምዓት ሃገር ምስታፍ ዕላምኡ ምዃኑ ዝሓበሩ ኣይተ ኣለም ብቐንዱ ንስፖርት፣ንድሕነት ተፈጥሮን ሓለዋ ከባቢን ንጥዕናን ጠመተ ሂቡ ሓገዙ ክቕፅል እዩ ኢሎም፡፡


text:
8 – 7 – 2016
ጠቕላላ ጽማቚ ምጥራዝ ኤርትራውያን ካብ ሱዳን
80 ኤርትራውያን ዝርከቡዎም 120 ስደተኛታት 22 ሰዓታት ካብ ካርቱም ድሕሪ ምጒዓዞም ብሓይልታት ጸጥታ ሱዳን ብዕለት 23/07/2016 ተታሒዞም ናብ ካርቱም ድሕሪ ምምላሶም ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ኦምዱርማን ተዳጒኖም ከምዘለዉ እቲ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
ሓደ ስሙ ክግለጽ ዘይደለየ ሱዳናዊ በዓል ስልጣን ንወኪል ስሙር ደሞክራሲያዊ ግንባር ኤርትራ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ኦምዱርማን ብጀካዞም 36 ደቂ-ኣንስትዮ ዝርከብዎም 80 ኤርትራውያን ኣብዚ ወርሒ’ዚ ኣብ ዶብ ሊብያ ተታሒዞም ናብ ካርቱም ዝተመልሱ ሓዊስካ 367 ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኦምዱርማን ከምዘለዉ ብድጋሚ ሓቢሩ።
እቲ በዓል ስልጣን ዘረብኡ ብምቕጻል፣ መንግስቲ ኤርትራን ሱዳንን ብዛዕባ ምዕጋት ዋሕዚ ስደተኛታት ብዝምልከት ተመያይጦም ሱዳን ናይ ንኤሪትራውያን ናብ ሃገሮም ንኽጥርዝዎም ሓባራዊ ዉዕል ኣብ ወርሒ ግንቦት ሓድሽ ዉዕል ተፈራሪሞም ከምዘለዉ ሓቢሩ።
ብመሰረት ዉዕል’ዚ ኣብ ወርሒ ሓምለ ጥራሕ ኣስታት 730 ካብ ካርቱም፣ 460 ካብ ምምሕዳር ዞባ ከሰላ፣ 60 ድማ ካብ ፖርት-ሱዳን፣ ኮይኖም ብምሉኦም ናብ ኤርትራ ከምዝተጠረዙ እቲ ዝመጸና ሓብሬታ ኣረጋጊጹ።
እቲ በዓል ስልጣን ከምዝበሎ፡ ኤርትራውያን ሕጋዊ ቀጥዕታት ናይ ስደተኛ ከየማልኡ ኣብ መደበር ስደተኛታት ከያተዉ ፣ብቐጥታ ናብ ካርቱም ብምሕላፍ ምስ ኣሰጋገርቲ ደቂ-ሰባት ናብ ሊብያን፡ግብጽን ንኽሓልፉ ብዝገብርዎ ስምምዕ ሱዳን ከም መሰጋገሪ ይጥቀሙላ ኣለዉ። ስለዚ ንኹሉ ሕጋዊ ቀጥዕታት ስደተኛ ኣማሊኡ ዘይከይድ ኤርትራዊ እቲ ምጥራዝ ኩሉ ግዜ ቀጻሊ ምዃኑ ተረጋጊጹ ኣሎ።
ዜናን ባህልን፣ ስሙር ደሞክርሲያዊ ግንባር ኤርትራ www.EriFront.com E-mail: uedf2012@gmail.com


text:
ንባንኪ ዓለም፣ትካል ገንዘብ ዓለምን USAIDን ሓዊስካ ፳፬ ኣካላት ዘጠቃለለ ሴክሬተርያት፣ምስ’ቲ ሁማን ራይት ዝበፅሖ መደምደምታ ኣይንሰማማዕን ዝብል መልሲ ሂቡ‘ሎ።
ነዚ ተጋራጫዊ መግለፂታት ንምብራህ ተመሊስና ኣብ ሁማን ራይት ዋች ምስ ላዕለወዪቲ ኪኢላ መፅናዕቲ ቀርኒ ኣፍሪቃ ለስሊ ሌፍኮው ተዘራሪብና ኣለና።ንዓዓ ኣቀዲምና ዘቅረብናላ ሕቶ፣ነቲ መሻርኽቲ ምዕባለ ኢትዮዽያ ዘውፅእዎ መልሰ-ግብሪ ዘለኪ ሓፈሻዊ ሪኢቶ‘ዶ ክትህብና ዝብል‘ዩ።
መሻርኽቲ ምዕባለ ኢትዮዽያ ዘውፅእዎ ሪፖርት፣እቲ ዝልግስዎ ሓገዝ ንህይወት ሚልዮናት ኢትዮዽውያን ይቅይሮ ከምዘሎን ብቀጥታ‘ታ ሃገር ምለንየማዊ ሸቶታት ኣብ ምዕዋት ይሕግዛ ኣሎ ኢሉ ይጠቅስ። ኣተሓሒዙ፣መንግስቲ ኢትዮዽያ፣ነቲ ዝቅበሎ ደገፍ ክውል ይኹን መጠነ-ሰፊሕ ምጥፍፋእ ከምዝፈፀመሉ ዝሕብር መርተዖ ኣይረኸብናን‘ዩ ይብሉ። እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ምንስቲር ኮምንኬሽን ኢትዮዽያ ኣቶ በረከት ስምኦን ንቪኦኤ ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ፣ሁማን ራይት ዋች ባዕላዊ ሳዓሪን ሸዋሚን ንምኳን ዝመረፀ፣ዝቀበፀን ኣብ ኢትዮዽያ ብምርጫ ኣሳቢቡ መንግስቲ ንምግልባጥ ፈቲኑ ዝፈሸሎን ትካል‘ዩ ዝብል መልሲ’ዮም ሂቦም ብዛዕባ‘ቲ ዘውፃእክምዎ ሪፖርት ሪኢቶ ተሓቲቶም ክምልሱ ከለው‘ሞ ናትኪ መልሲ‘ዶ ክንሰምዕ ዝብል ሕቶ‘ሎ።ሌዝሊ ሌፍኮው ክትዛረብ ከላ “ካብ ኣቶ በረከት ከምዚ ዝዓይነቱ ዘብለጭልጭ መልሲ ንፅበዮ ነገር‘ዩ።ከምኡ ብምባል ዝፍለጡ ሰብ‘ዮም።እቲ ኣገዳሲ ነጥቢ ግና፣መንግስቲ ኢትዮዽያ ነቶም ይቃልሑ ዘለው ኣዝዮም ብዙሓት መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣይቅበልን ምባሉ‘ዩ።ብወገን መንግስቲ ኢትዮዽያ ናይ ፖሊሲ ለውጢ ክሳብ ዘይተተግበረ፣ኣዝዮም ከበድቲ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ክፍፀሙ‘ዮም ማለት‘ዩ።ንመንግስቲ ኢትዮዽያ ኣቀዲሙ ከሻቅሎ ዝግባእ እዚ‘ዩ” ኢላ።


text:
ሎማዕንቲ ሰኒ ዝተፈረዶም ጋዜጠኛታት ኣውስትራሊያዊ ፒተር ግረስት፣ግብፃዊ-ካናዳዊ መሓመድ ፋሕሚን ብኻሊእ ኽሲ ተወሳኺ ሰለስተ ዓመት ዝተፈረዶ ግብፃዊ ባሕር መሓመድን እዮም።
ኣብ ባግዳድ ዑደት ይፍፀሙ ዘለው ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ጆን ኬሪ እዚ ናይ ሎማዕንቲ ውሳነ ዘተሓሳስብ ፍርደ ገምድል ኢሎምዎ ኣለው።
ኣብ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮምሽን ሰብኣዊ መሰላት ናቪ ፒለይ እቶም ጋዜጠኛታት ንኽፍትሑ ብምፅዋዕ ጋዜጠኛታት ኣብ ግብፂ ክፍረዶም ከይኮነስ ሓለዋ ክግበረሎም ይግባእ ኢለን።
ኣል-ጀዚራ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታቱ ዝቐረቡ ኽስታት ክነፅጎም ፀኒሑ’ሎ።ግዚያዊ ዋና ዳይረክተር ቴሌቪዥን ኣል-ጀዚራ መስጦፋ ሶውጋ እቲ ፍርዲ ኣብ ልዕሊ ነፃነት ፕረስ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲ እዩ ኢሎምዎ ኣለው።
ምንስቴር ወፃኢ ኣውስትራሊያ ጁሊ ቢሾፕ እቲ ውሳነ ነፃነት ንምዕፋን ዝግበር ፈተነ ከይኸውን ዘለወን ስኽፍታ ብምግላፅ ግብፂ ናብ ዴሞክራሲ ይሰጋገር ኣለኹ ንእትብሎ ዝድግፍ ኣይኮነን ኢለን።
ቅድሚ እቲ ፍርዲ እውን ቀዳማይ ምንስቴር ኣውስትራሊያ ቶኒ ኣቦት ግረስት ንእስላማዊ ሕውነት ብምድጋፍ ከይኮነስ ንፍፃመታት እዩ ይፅብፅብ ነይሩ ክብሉ ንናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ዓብድል ፋታሕ ኤል-ሲሲ ሓቢሮምሎም ነይሮም።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣቐዲሙ ዘይተገልፀ ዑደት ዝፈፀሙ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ጆን ኬሪ ምስ ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ዓብደል ፋታሕ ኤሲሲ ትማሊ ሰንበት ተራኺቦም።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ምርጫ ካብ ዝካየድ ምስ ሓድሽ ፕሬዝዳንት ግብፂ ብዝለዓለ ደረጃ ዝርርብ ንምክያድ ትማሊ ሰንበት እዮ ካይሮ ኣትዮም።
ሰበስልጣን ግብፂ ናይ ምዝራብን ብነፃነት ናይ ምእካብን መሰላት ንከኽብሩ ጆን ኬሪ ፀዊዖም ኣለው።
ዓብድል ፋታሕ ኤሲሲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ንእስላማዊ ሕውነትን መራሒኡ መሓመድ ሞርሲን ብምብራር ወታደራዊ ኣዛዚ እታ ሃገር ብምዃን ስልጣን ካብ ዝሕዙ ጀሚሩ ኣብ ልዕሊ ተቓወምቲ ብዝውሰድ ብርቱዕ ስጉምቲ ዩናይትድ ስቴትስ ስኽፍትኣ ክትገለፅ ፀኒሓ እያ።
ብዝተወስደ ስጉምቲ ኣማእቲ ተቐቲሎም ኣሽሓት ድማ ተኣሲሮም እዮም።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ለውጢ ኩነታት ኣየር ቁጠባውን ጸጥታውን ኣገዳስነቱ ዓብዪ'ዩ ስለዚ ብዘይውዓል ሕደር ክፍታሕ አለዎ ኢሎም።ንሶም ነዚ ዝብሉ መራሕቲ ዓለም ብዛዕባ ለውጢ ኩነታት ኣየር ጉባኤ የካይድሉ ካብ ዘለው ከተማ ፓሪስ ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ እዮም።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ሙቐት ዓለም በቲ ሕጂ ዘለዎ እንተድኣ ቀጺሉ ቁጠባውን ጸጥታውን ሳዕቤኑ ከቢድ ክኸውን እዩ ኢሎም።
'ዓለም በቲ ሕጂ ዘላቶ ሙቐት ክትቕጽል እንተፈቒድና፣ናይ ባሕሪ ብራኸ በቲ ዝኸደሉ ዘሎ ፍጥነት እንተቀጺሉ፣ኩነታት ኣየር ብዘይግመት ኣገባብ ምቅይያሩ እንተቀጺሉ ዝዓበየ ኽፋል ቁጠባውን ወታደራውን ጸጋታትና ንምዕባለ ህዝብና ከይኮነስ ብዙሕ ከይጸናሕና ንዝፍጠሩ ሳዕቤናት ለውጢ ዓለምና ክነውዕሎ ኢና' ይብሉ ፕረዝደንት ኦባማ።
73 ኩባንያታት ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ለውጢ ኣየር ስጉምቲ ክውስዳ ድጋፍ ንምሃብ ቃል ከምዝኣተዋ ቤተ-መንግስቲ ኣሜሪካ (ዋይት ሃውስ) ሎሚመዓልቲ ሶሉስ ኣፍሊጡ’ሎ።ናብ ኣየር ዝፍነው መርዛም ጋዝ ክሳብ 50 ሚእታዊት ዝበጽሕ ከምዘጉድላ ምጥቃመን ማይ ድማ ብ80 ሚእታዊት ከምዝቕንሱ ካብ ዝተቐመጡ ሸቶታት ምዃኖም ተፈሊጡ'ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ምንስትር ወፃኢ ደቡባውያን በርናባ ማርየል ቤንጃሚን ንቪኦኤ ክዛረቡ ከለው፣ኣብ ቦር ዝነበሩ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ስለህይወቶም ኢሎም ካብ‘ቲ ከባቢ ከምዝረሓቁ ገሊፁ።
ሚስተር ቤንያሚን ኣብ ዘረብኡ፣ተወሳኺ ሰራዊት ናብ‘ቲ ከባቢ ክብገስን ነቲ ዝተመንዘዐ ከባቢ መሊሱ ንምቁፅፃርን ክሰርሕ ምኳኑ ጠቂሱ።
ረቡዕ መግለፂ ዝሃቡ ፕረዚደንት ኬር፣ምስ’ቶም ዝሓለፈ ሓምለ ብመሰረት ዝተወሰደ ወፍሪ ብወዛ ኣባላት ካቢነ ካብ ምክትል ፕረዚደንት ምስ ዝወረዱ ሚስተር መቻር ክላዘቡ ቅሩብ ምኳኖም ኣፍሊጦም‘ዮም።
ምክትል ዋና ፀሓፊ ሕ/ሃ ያን ኤልያሰን፣ኣብ ልዕሊ ልኡኽ ሕ/ሃ ደቡብ ሱዳን መጥቃዕቲ ከምዝተፈፀመ ግን ፀብፃብ ከምዘይበፅሖም ምስገለፁ ገሊፆም።
እዚ ከም‘ዚ‘ሉ ከሎ፣ዋና ፀሓፊ ሕ/ሃ ባንኪ ሙን፣ፕረዚደንት ሳልቫ ኬር ምስ መናሕንሕቶም ክላዘቡ ምስ ሕ/ሃ ክተሓባበሩን ፀዊዖም።
ሁማን ራይት ዋች ብወገኑ ኣብ ዝዘርገሖ መግለፂ፣ሰራዊት ኣብ ነገድ ዘነፃፀረ መጥቃዕቲ ይፍኑ‘ሎ፣ክልቲኦም ነገዳት ማዕረ ግዳያት ይኾኑ‘ለው ኢሉ‘ሎ።


text:
ምድላው 8ይ ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ተጻፊፉ
8ይ ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ኤርትራ 2018 “መንእሰይ፡ ጸዓት ዘላቒ ዕብየት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ምስ መመረቕታ መበል 31 ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎትን 9ይ ዙርያ ማሞስን ተወሃሂዱ፡ ካብ 13-15 ሓምለ፡ ኣብ’ታ ኩለንተናዊ ብቕዓት ኣብ ምህናጽን ሃገራዊ ክብርታት ኣብ ምስግጋርን መሪሕ ተራ እትጻወት ዘላ መዲና መንእሰያት – ሳዋ ንምክያድ ክካየድ ዝጸንሐ ኣብ ኣጋ ምጽፋፍ ከም ዝርከብ ኣወሃሃዲ ቤት ጽሕፈት 8ይ ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ብጻይ ሮቤል ከበደ ገሊጹ።
ድሕሪ ምርግጋጽ ምሉእ ናጽነት ዝተታሕዘ ዕዮ ገዛ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ምርግጋጽ ዘላቒ ዕብየት እዩ። ብስትራተጂ ርእሰ-ምርኮሳ ዝምራሕ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ መትከል ዝገበረ፡ ቀጻልነት ዘለዎ ዕብየት። ልክዕ ከምቲ ኣብ ምርግጋጽ ናጽነት ዝነበረ ተራ ድማ እቲ ዕላማ ብወሳኒ ተራ ሰብ እዩ ዝረጋገጽ – ሰብ ብሰቡ ድማ መንእሰይ!።
መንእሰይ ኤርትራ ሕልምን ባህግን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ምግሃድ ዝተጻወቶ ተራ ካብ ብቓላት ክትገልጾ ምፍታን ብትርጉም ልኡላውነትን ምውናን ሃገራዊ ባንዴራን ክስተማቐር ከሎ ዝበለጸ መግለጺ እዩ። ሕጂ ኣብ ናጻ ኤርትራ ኴንና ብዛዕባ ምርግጋጽ ዘላቒ ዕብየት ክንሓስብ ከለና’ውን እቲ እምነት ኣብ መንእሰይ እዩ፡ ምንጪ ምርግጋጽ ራእይና መንእሰይ እዩ። እዚ እዩ መንእሰይ ጸዓት ዘላቒ ዕብየት ዘብሎ።
ጸዓት ከም ቃል ክትርጎም ከሎ ስራሕ ናይ ምስልሳል ዓቕሚ ወይ ብቕዓት ወይ’ውን ሓይሊ ተባሂሉ ክግለጽ ይከኣል እዩ፡ ስለዚ፡ እቲ ምንጪ ዓቕሚ ትግባረ መደባትና ኣብ ኢድ መንእሰይ እዩ ዘሎ። ምናልባት ጸዓት ብዝግባእ እንተተጠቒምካሉ ክሳብ ክንደይ ምንጪ ዕብየትን ብልጽግናን ከምዝኾነ ርዱእ ስለዝኾነ መንእሰይ’ውን ብዝግባእ እንተተጠቒምካሉ ውሕስነት ዘላቒ ዕብየት ኣብ ኢዱ ከምዘሎ ንጹር ይኸውን።
ጸዓት ብዝግባእ እንተተዓቂቡን ተሓዲሱን እዩ ንብዙሕ መደባት ኣቀላጣፊ ባእታ ኮይኑ ክዓዪ ዝኽእል፡ ብተመሳሳሊ፡ መንእሰይ ብዝግባእ እንተተማሂሩን ተማእዚኑን ንኹሉ ባህግታትን መደባትን ሕብረተሰብ ናብ ጋህዲ ክቕይር ዘኽእል ዕቑር ሓይልን ክእለትን ኣለዎ።
“መንእሰይ ጸዓት ዘላቒ ዕብየት” ዝብል ቴማ እምበኣር፡ ነቲ መንእሰይ ኣብ ምውሓስ ዘላቒ ዕብየት ዝህልዎ ተራን ኣበርክቶን ንምግላጽ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመንእሰይ ክግበረሉ ብዛዕባ ዝግባእ ኣተሓሕዛን ኣልያን ንምዝኽኻር እውን’ዩ።
ኣተኩሮ መደባት 8ይ ሃገራዊ ፈስቲቫል መንእሰያት፡ ምህዞን ፈጠራውነትን መንእሰያት ዘንጸባርቕ፡ ኣብ ዝሓለፈ 40 ዓመት ኣበርክቶ ማሕበር ኣብ ምህናጽ መንእሰይን ከምኡ’ውን ተራ መንእሰያት ኣብ መስርሕ ምውሓስ ልኡላውነትን ምህናጽ ሃገርን ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ከንጸባርቕ እዩ። ብተወሳኺ ሰፊሕ ናይ ምዝላይን ምግራብን መደባት ማእቶት ዘጣመረ፡ ልሙድ ትምህርታዊ፡ ባህላዊን ስነጥበባውን መደባት ክህሉ እዩ።
ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝለዓለ ኣበርክቶ ንዝገበሩ ብሉጻት መንእሰያት ኣፍልጦ ዝህብ ሽልማት “ሶይራ”፡ ኣብ ምህዞን ሰንዓን ብዝለዓለ ተበላሕነትን መሃዝነትን ጸብለልታ ንዘርኣዩ ሽልማት “ምህዞን ሰንዓን” ከምኡ’ውን ኣብ ወጻኢ ሃገራት ናይ 2ይ ደረጃ ኣካዳምያዊ ትምህርቶም ብብቕዓት ንዛዘሙ ኤርትራውያን ዝወሃብ ሽልማት “ሳዋ” ኣብ ጽንብል ፌስቲቫል ክወሃቡ’ዮም።
ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ብሓፈሻ ብዛዕባ መደባት ማሕበርን መደባት መንእሰያትን ዝዝቲ እኳ እንተኾነ፡ 8ይ ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ግን ማሕበር ኣብ ጉዕዞ 40 ዓመት ብፍላይ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ናይ ናጽነት ዓመታት፡ መንእሰያት ኣብ ምልማል ከካይዶ ንዝጸንሐ ዝተፈላለየ ዓበይቲ መደባት ከንጸባርቕ ብዘኽእል ኣገባብ ክቐርብ’ዩ። ንኹሉ ኣብ ሓደ ኵርናዕ ክተንጸባርቘ ከጸግም ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ በብዅርናዑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መደያት ንዝተሰላሰለ ዕማም ኣብ ውጽኢት ብዘተኰረ ኣገባብ ከምዝቐርብ ክግበር ክስረሓሉ ጸኒሑ ኣሎ።
ኣብ መደባት ባህሊ፥ መንእሰያት ንያታዊ ክብርታትና ክፈልጥዎን ክነብርዎን፡ ብፍልጠት ተሰንዮም ድማ ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ተወዳዳሪ ክገብርዎን ዝድርኽ ዝተፈላለዩ ናይ ውድድር መደባትን ምርኢታትን ክካየድ እዩ። ኣብ ኣዳራሽ መንእሰያት ዞባታት፡ ንጉዕዞ ማሕበር ኣብ ዝሓለፈ ናይ ናጽነት ዓመትን፡ ተራ መንእሰያት ኣብ መስርሕ ምህናጽ ሃገርን ምዉሓስ ልኡላውነትን ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ዘንጸባርቕ ክኸውን እዩ። ኣብ ኣዳራሽ መንእሰያት ድያስፖራ ድማ ንተሳትፎ መንእሰያት ድያስፖራ ብዝምልከት ብቕዓትን ተወዳዳርነትን ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ዝነብሩሉ ከባብን ተሳትፎ ናይ እዚ ሃገራዊ ጸጋ ኣብ ሃገራዊ ጉዳያትን ዝልዓለ መልክዑ ብዝገልጽ ኣገባብ ንምንጽብራቕ ክፍተን እዩ። ተራ መንእሰያት ድያስፖራ ቅድምን ድሕርን ናጽነት ኣብ ክልተ ገጽ ብዘንጸባርቕ ዝቐርበሉ መድረኽ ክፍጠር’ዩ።
ብዘይካ’ዚ ብዓበይቲ ካድራትን ሞያውያንን ዝካየዱ ሰሚናራትን ኣብ መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ ምርኵስ ዝገበረ ሓባራዊ ዘተን ኣብ እዋን ፌስቲቫል ኣብ ሳዋ ክቐርቡ’ዮም። ኣብ ዝቐርቡ መጽናዕታዊ ወረቓቕቲ፡ እኹል ግዜ ተዋሂብዎም ከምዝዳለዉ ብምግባር፡ ንኹሉ ዓውድታት ብኽፉት ዝትንክፉን ኣብ ሕብረተሰብ ለውጢ ከምጽኡ ዝኽእሉን ወረቓቕቲ ንምቕራብ ይስረሓሉ ኣሎ። ዝተፈላለዩ ፍልጠት ጠቀስ ውድድራት ንተመሃሮ፡ መንእሰያትን ሰራዊትን ብዘሳትፍ ኣገባብ ንምክያድ ምድላዋት ይግበር ኣሎ።
ብዘይካ’ዚ ዛንታታት ውዕሎ ዋርሳይ ዝትረኸሉ መድረኽ፡ ብፍሉይ ንዝኽሪ ሰማእታት ዝዳሎ ኵርናዕ ሰማእታት፡ መደባት ሓባራዊ ዘተ፡ ሰሚናራትን ሓባራዊ ጉዳያትን ኣብ’ዚ ፌስቲቫል ክቐርቡ ተወጢኖም ዘለዉ ንጥፈታት እዮም።
ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ኣብ ነፍሲወከፍ ክልተ ዓመት ብምውህሃድ ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያትን ተመሃሮን ኤርትራን ማእከል ስልጠና ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን ዝካየድ ኮይኑ፡ ነዚ ን8ይ ግዚኡ ዝካየድ ዘሎ ፌስቲቫል ብድምቀት ንምብዓል፡ ካብ ክልቲኡ ወገን ዝቘመት ላዕለወይቲ ኣወሃሃዲት ኮሚቴ ሃልያ፡ ነንሓድሕደን ስጡም ናይ ስራሕ ምትእስሳር ዘለወን ንጥፈታት ዘወሃህዳ ኮሚተታት ድማ ብወገን ማሕበርን ማ.ስ.ሓ.ም.ኤን ኣቐዲመን ቈይመን ብንጥፈት ክዋስኣ ጸኒሐን ኣለዋ። ብተወሳኺ ካብ ሚኒስትሪ ቱሪዝም፡ ሚኒስትሪ ዜናን ካልኦት ኣካላትን ዝተወከሉ ኣባላት’ውን ከምቲ ልሙድ ኣካል ኮሚተ ፌስቲቫል ኮይኖም ክሰርሑ ተዳልዮም ኣለዉ።
ሃገራዊ ፌስቲቫል መንእሰያት ብቐንዱ ናይ መንእሰያት ውራይ ብምዃኑ፡ ኣብ ዉሽጥን ወጻእን ዝነብሩ ኤርትራውያን መንእሰያት ዕዱማት ጥራይ ካብ ምዃን ሓሊፎም፡ ብዝተፈላለዩ ንጥፈታት ተሳተፍቲ ክኾኑን ውራዮም ንምድማቕ ኣበርክቶኦም ከዕዝዙን ክስረሓሉ ጸኒሑ ኣሎ።
287 total views, 2 views today


text:
ድሕሪ ፅባሕ ሰንበት ዝካየድ ሃገራዊ ምርጫ ኢትዮጵያ ብጃምላውን ውዱብን ከምኡ እውን ሰፊሕ ምጥሓ መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላትን ኢትዮጵያዊያን ዝተዓጀበ እዩ ኢሉ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ።
ናብ ምርጫ ዝኽየድ ዘሎ መሰላት ሓሳብ ናይ ምግላፅ፣ናይ ምውዳብን ናይ ምእካብን ነፃነት ኣብ ዝተደረተሉ ኩነታት እዩ ዝበላ ኣብ ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዳይረክተ ምብራቕ ኣፍሪካ፣ቀርኒ ኣፍሪካን ዓበይቲ ቃላያትን Muthoni Wanyeki እየን።
ሰበስልጣን ኢትዮጵያ ዝተመዝገቡ ብዙሓት ኣባላት ሕጋዊ ተቓምቲ ፓርትታት፣ ጋዜጠኛትታ፣ብሉገራትን ሰልፈኛታት ኣሲሮም ኣለው።ንነፃ ማዕቐናትን ስቪል ማሕበሰብን ንምዕፋን ምፍርራሕን ዓፋኒ ሕግን እናሓዋወሱ ተጠቒሞም እዮም ይብል እቲ መግለፂ።
ቅድሚ ናይ ሰንበት ምርጫ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ፓርትታት ከይነቀሳቐሱ ገደባት ከምዝወሰኸ ከምዝገለፁ እውን እቲ ሪፖርት ይሕብር።ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ንልዕሊ ፍርቂ ሕፁያት ተወዳደርተይ ሰሪዙዎም ክብል ሰማያዊ ፓርቲ ንኣምንስቲ ኢንተርናሽናል ኣመልኪቱ’ሎ።ንፓርላማ ኢትዮጵያ ካብ ዝተመዝገቡ 400 ሕፁያት 139 ጥራሕ ከምዝወዳደሩ ይገልፅ እቲ መግለፂ።
ቅድሚ ሰለትሰ ማዕልታት 19 ግንቦት 2015 ኣ/ፈ በቀለ ገርባን ካልኦት ኣባላት ናይ ኦሮሞ ፌደራላዊ ኮንግረስን/መድረክ ኣብ ክልል ኦሮሚያ ወፍሪ ምርጫ የካይድሉ ኣብዝነበሩ እዋን ሓይልታት ፀጥታ ንስዓታት ከምዝኣሰሩዎም እቲ መግለፂ ይዝርዝር።
ኣብ ወርሒ መጋቢት እውን ሰለስተ ብረት ዝዓጥቁ ኣባልት ደሕንነት ኣብ ትግራይ ኣባል ዓረና መድረኽ ንዝኾኑ ሕሉፍ ካሕሳይ ብከቢድ ከምዝደብደብዎም ቅድም ክብል እውን ካብቲ ፓርቲ ንክወፁ ወይ ንዝመፅእ ሳዕቤን ክዳለው ካብ ሰበስልጣን ፀጥታ ናይ ቃል መጠንቀቕታ ይበፅሖም ነይሩ ይብል እቲ መግለፂ።
እስክንድር ነጋ፣ሪኢዮት ኣለሙን ዉብሸት ታየን ሓዊሱ እንተወሓደ 17 ጋዜጠኛታት ብፀረ-ሽብር ሕጊ ተፈሪዱዎም ተኣሲሮም ይርከቡ ይብል እቱ መግለፂ።ብዙሓት ጋዜጠኛታት እውን ብዝበፅሖም ምፍርራሕን መጠንቀቕታ ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ሃዲሞም እዮም።
ልኡኽ ተዓዛቢ ምርጫ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ብዝግባእ ክሪኦን ብኣንፃር ሰፊሕ ሰብኣዊ መሰላት ክፍትሾን ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ፀዊዑ’ሎ።
‘’ተዓዘብቲ ምርጫ ሕብረት ኣፍሪካ ብሕልፊ ምስ ምርጫ ዝተኣሳሰሩን ካብኡ ንልዕልን ዝፍፀሙ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት ትኹረት ክህብ ሓላፍነት ኣለዎ’’ዝበላ ዋንየኪ ብምስዓብ ‘’ ንሰብኣውን ናይ ህዝብን መሰላት ሓለዋ ዝህብ ናይ ኣፍሪካ ቻርተር ኢትዮጵያዊያን ኣብ መንግስቶም ብነፃነት ክሳተፉ ናይ ዘለዎም መሰል ክከላኸል ኣለዎ’’ይብላ።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ኣብዚ ካብ መስከረም ፳፮(26) ክሳዕ ኅዳር ፮(6) ዘሎ 40 መዓልትታት ዘመነ ጽጌ እትዝክሮ ስደት ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ፍቁር ወዳ እዩ። ቅዱስ ወንጌል ከም ዝነግረና፦ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ብዘመነ ንጉሥ ሄሮድስ ኣብ ቤተ ልሔም ምስ ተወልደ፡ ካብ ሃገር ምብራቕ ዝተላዕሉ ሰብ ጥበብ 'እቲ ዝተወልደ ንጉሥ ኣይሁድ ኣበይ ኣሎ፧' እናበሉ ኣብ ኢየሩሳሌም በጽሑ። ንጉሥ ሄሮድስ ነዚ ሰሚዑ ኣዝዩ ሰምበደ፣ ናይ ንጉሥ ሞትን ናይ ፀሓይ ዕርበትን ንዅሉ ስለዝኾነ ኵላ ኢየሩሳሌም’ውን ምስኡ ተሸበረት። ካብ ሊቃነ ካህናትን መምህራን ሕግን ኣርጊጹ ብዝተረድኦ ድማ ንጉሥ ሄሮድስ ነቶም ሰብአ ሰገል ' ብዛዕባ እቲ ሕፃን ኣረጋጊጽኩም መርምሩ፡ ምስ ረኸብክምዎ ኣነ ኸኣ መጺአ ምእንቲ ክሰግደሉ ንገሩኒ' ኢሉ ብተንኮል ናብ ቤተ ልሔም ኣፋነዎም። ናይ ክልተ ዓመት ጕዕዞ ተጓዒዞኦም ሠሚርሎም ነቲ ዝተወልደ መድኃኔ ዓለም ሰጊዶም፡ በቲ ዝተገልጸሎም ሕልሚ ንሄሮድስ ገዲፎም ብካልእ መንገዲ ናብ ሃገሮም ተመልሱ። ንጉሥ ሄሮድስ ከም ዘላገጽሉ ፈሊጡ ኣዝዩ ተቘጥዐ። ኣብ ተመን ተሠዊሩ ንኣዳም ዘስሓተ ዲያብሎስ ሕጂ’ውን ንሄሮድስ " እዚ ዝተወልደ ንጉሥ ናተይ ሥልጣንን ናትካ መንግሥትን ዝስዕር ስለዝኾነ ቅተሎ" ኢሉ ምስ መኸሮ፡ ሄሮድስ ነቲ መድኃኒ ሕፃን ጐይታ ዝረክብ መሲልዎ፡ ነዴታቶም ብረድኤት ቀለብን ክዳንን ኣታሊሉ ወዲ ኽልተ ዓመትን ካብኡ ንታሕትን ንብዘለዉ ንዅሎም ሕፃናት ቤተ ልሔምን ኣብ ኵሉ ጐደቦታታ ንዘለውን 144,000 ሕፃናት ኣቕተለ።” ማቴ. ፪፥፲፮/2፥16 ፣ ራእ ፲፬፥ ፩-፲፭/ 14፥1-15Read more: ወርኃ ጽጌ


text:
ሞሮኮ ድሕሪ 32 ዓመታት ናብ ሕብረት ኣፍሪካ ብኣባልነት ንምምላስ ወግዓዊ ሕቶ ኣቕሪባ።ሕብረት ኣፍሪካ ሎማዕንቲ ዓርቢ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ሰሜን ኣፍሪካዊት ሞሮኮ ናብ ኣባልነታ ንምምላስ ስሩዕ ሕቶ ዘቕረበት ብናይ ሞሮኮ ንጉስ መሓመድ ኣማኻሪ ጉዳያት ወፃኢ ዝኾኑ ጣይብ ፋሲ እዩ።ንሶም ንኣዶ መንበር ኮሚሽን ሕብረት ኣፍሪካ ዲላሚኒ ዙማ ከምዘቕርቡ እቲ መግለፂ ይሕብር።ክልቲኦም ዝተራኸቡ ኒው ዮርክ ይካየድ ኣብዘሎ ሓፈሻዊ ጉባኤ ሕቡራት መንግስታት እዩ።
እቲ ሕቶ ስሩዕ መስርሕ ሒዙ ከምዝኸይድን ዲላሚኒ ዙማ ምዝራበን እቲ መግለፂ ይሕብር።
ሞሮኮ ካብ ኣባልነት ንዓርሳ ዘግለለት እቲ ውድብ ንስሃራዊት ዓረብ ሪፓብሊክ ኣፍሪካ ብኣባልነት ተቐቢሉዋ ክትብል ብምቅዋም እዩ።ካብ መስረቲ ናይ ቀደም ውድብ ሓድነት ኣፍሪካ ዝኾነት ሞሮኮ ድሕሪ 32 ዓመት ኣባል ንምዃን ሕቶ ኣቕሪባ’ላ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
* ቅድሚ ኩሉ ዝዓበያን ዝናኣሳን ሃገራት፣ንዓለም ለኸ ሕጊታት ናይ ምትግባር ግዴታ ኣለወን።ሩስያ ኣብ ኡክረይን ዝፈፀመቶ ተግባር ንዓለም ለኸ ሕጊ ዝጣሓሰ‘ዩ።እቲ ሓቂ ክዝረብ ይግባእ።ኣሜሪካን መሻርኽታን ንኡክረይን ምሕጋዘን ክቅፅላ‘የን ይብሉ።
* ኣሜሪካ ሕሱም ድኽነት ክሳብ ዝቅፅላ 15 ዓመታት ንምጥፋእ ተበጊሳ‘ላ። ህዝቢታት ርእሶም ንክምግቡ ዓቅምና ዘፍቀደ ክንገብር ኢና።ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኣብ ቁጠበኦም ኣበርክቶ ንክህልዎን ንሕሙማቶም ክሕብሕቡን ክነኽእሎም ኢና።ዓለም እንተሓቢራ፣ቀፃላይ ወለዶ ምሕዩሽ ናብራን ህይወትን ከስተማቅር‘ዩ።
* ከምመጠን ማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣብ ኣርባዕተ ጉዳያት ኣተኲርና ክንንቀሳቀስ ይግባእ ዝበሉ‘ቶም ፕረዚደንት፣ቀዳማይ እስላማዊ መንግስቲ ዒራቅን ሶርያን ISIL ክዳኸምን ክድምሰስን፣ካልኣይ እስላማዊ ዓለም፣ንኣስተምህሮን ኣተሓሳስባን ኣል-ቃይዳን ISILን ብዘየማትእ ክነፅጎ፣ሳልሳይ ፅንፈኛታት ንዝጫጭሕሉ ባይታ ፀቢብነትን ዘስዕቦ ግጭትን ክውገድ፣ራብዓይ ብሕልፊ ሃገራት ሙስሊም፣ኣብ‘ቲ ልዑል ተስፋን ዓቅሚን ዘለዎ መንእሰይ ወለዶ ዝያዳ ትኹረት ንክገብሩን ፀዊዖም።
* ኣብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቅ ንዘለው መናእሰይ ሙስሊማት ብቀጥታ ክዛረብ።ሓደ ነገር ክትርድኡ ይደልይ፣ከባቢኹም፣ንድንቁርና ዘይኮነስ ንፍልጠት፣ንዕንወት ዘይኮነስ ንምህዞ፣ንቅትለት ዘይኮነስ ንክብሪ ህይወት ክብሪን ናእዳን ዝህብ ከባቢ‘ዩ።እቶም ካብ‘ዚ ጎደና‘ዚ ንክትርሕቁ ዝፅውዕኩም ወገናት፣ነቲ ህጡር ታሪኽ ዝጠለሙ‘ምበር፣ዝዕቅቡ ኣይኮኑን።


text:
ኣሜሪካ ነዚ ዝኣወጀት ዝሓለፈ ቀዳም ንወፃኢ ሃገራት ዝውሃብ ረድኤት ንምንካይ ክዛረቡ ዝፀንሑ ፕረዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ ብቑጠባ ናይ ዝማዕለባ ሃገራት ጉጅለ 20 ኣኼባ ኣብ ዝተሳተፍሉ ጀርመን እዩ።
ካብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ንድሓር እቲ ዝኸፍአ ሰብኣዊ ቅልውላው እዩ ዝበሉ ፈፃሚ ዳይረክተር ናይ ሕቡራት ሃገራት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ዴቪድ ቢስለይ ከምዚ ኢሎም።
“መንግስቲ ኣሜሪካ ንሚሊዮናት ሰባት ሰብኣዊ ሓገዝ ንምቕራብ 639 ሚሊዮን ዶላር ተወሳኺ ሓገዝ ከምዝህብ ኣፍሊጡ’ሎ።ኣብ ደቡብ ሱዳን፣ናይጀሪያ፣ሶማልን የመንን ብህውከትን ድርቅን ንዝተተንከፉ ሰብኣዊ ሓገዝ ንምቕራብ ክውዕል እዩ።ኣብ ደቡብ ሱዳን፣ናይጀሪያን የመንን ብሰንኪ ሰብ ዝሰርሖ ግጭት ከምኡ እውን ኣብ ሶማል ዝቐፀለ ግጭት ከቢድን ዝተናውሐን ድርቂ አጋጢሙ’ዩ።”
ንሶም ብተወሳኺ ረድኤት ኣብ ገለ ከባቢታት ደቡብ ሱዳን፣ኣብ ሶማልን የመንን ዓፀቦ ምውጋድ እንተተኽኣለ እውን ሓፈሻዊ ውሕስነት መግቢ ግን እናሓመቐን ንህይወት ዘስግእ ጥምየት እውን እናሰፍሐን እዩ ኢሎም።
እዚ ተወሳኺ ረድኤት ኣሜሪካ 2017 ዓ.ም. ካብ ዝጅመር ነዘን ኣርባዕተ ሃገራት ዝሃበቶ ሓገዝ ናብ 1.8 ቢሊዮን ዶላር ኣደይቡዎ ኣሎ ኢሎም።
ኣብ ኢትዮጵያ ብዛዕባ ዘሎ ኩነታት ክዛረቡ ከለው ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሃዋህው እናኸፍአ ይኸይድ ኣሎ።ተወሳኺ ሓገዝ እንተዘይቀሪቡ ቕዝፈት ከስዕብ ይኽእል እዩ ኢሎም።ኣብ ኢትዮጵያ ህፁፅ ረድኤት መግቢ እናተፀንቀቐ ከምዝኾነ ሕቡራት ሃገራት የጠንቅቕ ኣሎ፤ዝሓለፈ ዓመት መንግስቲ ኢትዮጵያ ንልዕሊ 10 ሚሊዮን ሰባት ብእዋኑን ብዕቱብን መግቢ ንምቕራብን ዝሃቦ ግብረ መልሲ ኣብዚ ዓመት እዚ እውን ብተመሳሳሊ ክሰርሕ ኣለዎ ኢሎም።እዚ ኮይኑ ግን ኣሜሪካ ንጉዳይ ኢትዮጵያ ትርስዖ ኣላ ማለት ኣይኮነን ኢሎም።
“እዚ ንእውጆ ዘለና ሓገዝ ንዘን ብቅልውላው ዝተጠቕዓ ኣርባዕተ ሃገራት ጥራሕ ዝምልከት እንተኾነ እውን እዚ ማለት ግን ንኢትዮጵያ ንርስዓ ኣለና ማለት ኣይኮነን።ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ እውን የሰክፈና እዩ። ኣሜሪካ እታ ዝዓበየት ሓጋዚት ኮይና ክትቕፅል እያ።መንግስቲ ኢትዮጵያን ካልኦት ለገስትን ዘጋጠመ ክፍተት ንምምላእ ተወሳኺ ሓገዝ ክህቡ ብፅኑዕ ነተባብዖም ኣለና።”
ዴቪድ ቢስለይ ኣሜሪካ ኣብዚ ዓመት እዚ ኣስታት 252 ሚሊዮን ዶላር ንኢትዮጵያ ከምዝሓገዘትን እቲ ሓገዝ ከምዝቕፅልን ገሊፆም ኣለው ።
‘’Bread for the World’’ ናይ ዝተባህለ ኣብ ዋሽንግተን ናይ ዝመደብሩ ናይ ክርስቲያን ትካል ፕረዝደንት ሬቨረንድ ዴቪድ ቤክማን ኣብ ዘውፅኡዎ መግለፂ “ፕረዝደንት ትራምፕ ንዓለምለኸ ሰብኣዊ ቅልውላው ዝሃብዎ ጠመተ ሓንጎፋይ ኢልና ንቕበሎ፤ግን እዚ ተኣዊጁ ዘሎ ረድኤት ኮንግረስ ቅድሚ ኣዋርሕ ዘፅደቖን ምምሕዳሮም ከይፍፀም ኣደናጉዩዎ ዝነበረን እዩ’’ ኢሎም ።
ፕሮግራም መግቢ ዓለም ብወገኑ ኣብ መጀመሪያ እዚ ዓመት ካብ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ቃል ዝተኣውዎ ሓገዝ እንተድኣ ዘይበፂሑ ኣብ ናይጀሪያ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ዝጠመዩ ሰባት ረድኤት ክቋረፆም ይኽእል እዩ ክብል ኣብ መጀመሪያ እዚ ዓመት ኣጠንቂቑ ነይሩ።


text:
ዝሓለፈ ናይ ኣውሮፓዊያውን ዓመት ኣብ ዙሪያ ዓለም ኣተሓሕዛ ፓለቲካዊን ስቪላውን መሰላት ዘንቆልቆለላ ከምዝነበረት Freedom House ዝተብሃለ ጉጅለ ኣፍሊጡ።
እቲ ትካል ዝኸፍአ መግሃስቲ ናይ ዝፍፀመለን ሃገራት ኣብ ዘውፅኦ ደርጃ ሶሪያ ቀዳመይቲ ሰሪዑዋ’ሎ።ካብ ኣፍሪካ ድማ ንኤርትራን ሱማሊያን ይጠቅስ። ዝሓለፈ ናይ 2014 ኣውሮፓዊያን ዓመት ብፍላይ ኣብ ዙርያ ዓለም ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኣሸበርቲ ብዝፈነውዎም መጥቓዕታት፣መንግስታት ከምኡ እውን ዓመፅቲ ብዝፍፅምዎም ዓፈናታት ዴሞክራሲያዊ መሰላት ዝኸፍአት ዓመት ነይራ ብመሰረት ፀብፃብ እቲ ጉጅለ።
ኣብ FREEDOM HOUSE ምኽትል ፕሬዝዳንት ክፍሊ መፅናዕትን ምርምርን ኣርች ፑዲንግተን ተስፋ ካብ ዘፀልምቱ ፍፃመታት ሓደ ምስፍሕፋሕ ሽበራ እዩ ምስ በሉ ‘’ቅድሚኡ ምስ ዝነበሩ ዓመትታ ብምውድዳር ሽበራ ኣብ ከይዲ ዴሞክራሲ ዕንቅፋት ዝፍጠረሉ ከም ናይ ዝሓለፈ 2014 ዓመት ኣይርኣናን’’ኢሎም።
FREEDOM HOUSE ኣብ ሪፓርቱ ሶሪያ ካብ ዓለም ዝኸፍአ ፖለቲካዊን ስቪላውን ነፃነታት ዝጥሓሰላ ቁፅሪ ሓደ ኢሉ ክምድባ ከሎ ካብ ኣፍሪካ ድማ ኤርትራ፣ሱማሊያ፣ኢትዮጵያ፣ሪፓብሊክ ማእኸይ ኣፍሪካ ካልኦትን ኣብቲ ዝርዝር ጠቒሱወን’ሎ።
ጀነፈር ደናም ኣብ FREEDOM HOUSE ሓላፊት ክፍሊ መራኸቢ ብዙሃንን ዴሞክራሲያዊ ነፃነታትን እየን።’’ንሰን ብፍላይ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካ ዝኸፍአ ኣተሓሕዛ ካብ ዝለወን ሃገራት ኤርትራን ሱማሊያን ይጥቀሳ።ብዙሕ ከይረሓኽካ ኢትዮጵያን ጁቡቲን ይስዕባ’’ኢለን።
ንሰብኣዊ መሰላት ዝሕለቕ ህይውማን ራይትስ ዎች ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ኣብዘውፅኦ ፀብፃብ ኣብዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ልዕሊ 19 ጋዜጠኛታት ኣብ ማእሰርቲ ከምዝርከቡ ገሊፁ’ሎ።ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝተፈትሑ ሽዱሽተ ጋዜጠኛታት ከይሓወሰ ሎሚ እውን 16 ጋዜጠኛታት ተኣሲሮም ከምዝርከቡ እቲ ትካል ይገልፅ።ናይዞም ጋዜጠኛታት ምፍታሕ ኣብ ናይ ኤርትራ ደረጃ ነፃነት ዘምፅኦ ለውጢ ከምዘየለ ይገልፃ ጄኒፈር ደናም።
እቲ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ መራኸቢ ብዙሃን ዘንበሮ እገዳ ምልዓሉ ዘረጋግፅ ሓቀኛ ድልየት ከምዘሎ ክሳብ ዘየርኣየ፣ክመሓየሽ እዩ ዝብል ሪኢቶ የብለይን ኢለን ብምውሳኽ።
ዝሓለፈ ናይ ኣውሮፓዊያን ዓመት ኣብ ኣፍሪካ ዝኸፍአ ዓፈናታት ነፃነታት ፖለቲካን ስቪልን ዝተርኣየሉ ምዃኑ ፍሪደም ሃውስ ይገልፅ።ካብ መንጎ እዚአን ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካ፣ደቡብ ሱዳን፣ምዕራብ ስሃራ፣ኢኳተሪያልን ጊኒ ገሊአን እየን።
ምብራቕ ኣፍሪካ እውን ምንቁልቋል ዝተርኣየሉ ኮይኑ ሓሊፉ’ሎ 2014 ኣ/ፈ።ቅድሚ ሎሚ ብኽፋል ነፃ ተባሂለን ዝነበራ ኡጋንዳን ብሩንዲን ሎሚ ኣብ ዝርዝር ነፃነት ዘይብለን ሃገራት ኣትየን ኣለዋ።