text:
ኮምፒተርን ምሕታምን
ኣብ ቤት ንባብ ብነጻ መስመር ኢንተርነት ትጥቀም። መስመር ኢንተርነት ነትሎን (Netloan) ይበሃል። በቶም ኣብ ካርድኻ ዘለዉ ቑጽርታት ተጠቒምካ ድማ ኣቲኻ ኣገልግሎት ትረክብ። ኣብ ቤት ንባብ ብዙሓት ኮምፒተር ብነጻ ክትጥቐመሎም ትኽእል ኣለዉ።
ግዜ ንምሓዝ ድማ አቲ ኣብ ካርድኻ ዘሎ ቑጽርን ፓስዎርድን የድልየካ። ኣባላት ቤት ንባብ ከመይ ጌርካ ከም ትጥቐም ከርእዩኻ እዮም።
ሰራሕተኛታት ሰነዳት ክትሓትም ወይ ኮቢ ኪትገብር ምስ ትደሊ ይሕግዙኻ። ካብ USB ሜሞሪ ወሲድካ ክትሓቲም ትኽእል። ካብ ተንቀሳቃሲት ተለፎን ብቀጥታ ክትሓትም ትኽእል። ነዚ ክትገብር ሓደ Princh ዝበሃል ኣፕሊኬሽን የድሊየካ። ነብሲ ወከፍ ኮቢ ወይዉን ሕትመት 2ክሮና ዋግኡ። ኮቢ ወይ ሕትመት ብሕብሪ ተደሊኻ 4ክሮና ዋግኡ። ኣብቲ ናይ ሓበረታ ቦታ ብካሽ ወይዉን ብካርድ ክትከፍል ትኽእል ንስኻ።
ብተወሳኺ ፋክስ ክትሰድድ ምስ እትደሊ ሓገዝ ትረኪብ ካባና። ንነብሲ ወከፍ ገጽ ናይ ፋክስ 5 ክሮና ኣብ ዉሽጢ ሽወደን 10 ክሮና ካብ ሽወደን ወጻኢ። ንስኻ ሰነዳት ክትቀድሕን ናብ ኢ-ኣድረስ ክትሰዲድን ትኽእል። ክትቀድሕ ብነጻ ትኽእል። ካብ ሰራሕተኛታት ሓገዝ ትረኪብ።
ተወሳኺ ሓገዝ ምስ ትደሊ ብዛዕባ ኮምፕዩተር፣ሞባይል ተለፎን፣ታብለይት ኣይፓድ ወይ ኢንተርነት ዝተታሓሓዘ ዝኣመሰሉ ካብ ክፍሊ ድጅታል ኣብ ቤት ንባብና ሓገዝ ትረክቡ። ቆጸራ ትሕዝሉን ትኣትዉሉን ግዜ ኣለኩም። ንዝበለጸ ናይ ድጅታል ሓገዝ ሓበረታ ኣብ ቤት ንባብና ገጽ ኣንብቡ።
ተወሳኺ ሌንካር
ቤት ንባብ
አንተ ዳ ኣ ኣጥፊእካዮ ወይ ድማ ኣባላሽኻዮ አቲ ዝተለቀሕካዮ መጽሓፍቲ ግድን ባዕልኻ ትኸስሮ።
ብኸምዚ መሰረት ትኸፍል፣
ናብ ቤት ንባብ በዚ ቁጽሪ ተለፎን ተወከሱ 0270-755 10
ወይ ብ ኢ-መይል (e-post) ክትሰዱ ትኽሉ


c: text/html

text:
ኣብ ኣስመራ ኣምባሳደር እንግሊዝ ሳንድራ ቴይለር-ሄይውድ፣ነቶም ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ዝተኣሰሩ 4 እንግሊዛውያን ክበፅሓ ዘይምኽኣለን፣ከቢድ ሻቅሎት ከምዝፈጠረሉ፣ሎሚ ንቪኦኤ መግለፂ ዝሃበ ቤት ዕዮ ምንስቴር ወፃኢ እንግሊዝ ሓቢሩ።
ንመርከቦም ነዳዲ ክመልኡ ኣብ ኤርትራ ዘዕረፉ 4 ዜጋታታ ከምዝተኣሰሩዋ እንግሊዝ ንዝሃበቶ ክሲ፣ሰበ-ስልጣን ኤርትራ ሪኢቶ ካብ ምሃብ ተቆጢቦም‘ለው።
ምንስቴር ወፃኢ እንግሊዝ ግና፣ካብ‘ታ ዝሰማዓናላ ዕለት ጀሚሩ ንክንሪኦም ኣበርቲዕና ንፅዕር ኣለና ይብል።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ዜጋታት ኣሜሪካ ካብ ማያትን ወደባትን ኤርትራ ንክርሕቁ ሰንበት ዝወፀ መጠንቀቂ ይሕብር።እቲ ምንስቴር ወፃኢ ኣሜሪካ ዘውፀኦ ሪፖርት፣ዝሓለፈ ታሕሳስ ነዳዲ ንምምላእ ናብ ምፅዋዕ ዝኣተወት መርከብ እንግሊዝ ብኤርትራ ከምዝተታሓዘትን፣ኣብ ውሽጣ ዝነበሩ ኣርባዕተ መርከበኛታት ከምዘይተፈትሑን ሓቢሩ‘ሎ።
እቲ ዩ-ስ ዝሃበቶ መጠንቀቂ መንገደኛታት ወሲኹ፣ንዜጋታት ካልኦት ሃገራት ዘሳፈራ መራኽብ‘ውን ንኣዋርሕ ከምዝተታሓዛ ሓበሬታ ኣሎ ይብል። ኣብ ኩሎም ተጓንፎታት፣መንግስቲ ኤርትራ ስለምንታይ ነተን መራኽብ ከምዝሓዘን፣ወይካኣ ቆንስላዊ ምብፃሕ ዘይፈቀደሉ ምኽንያት ኣይተዛረበን ዘሎ።ወደብ ዓሰብ ንኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ካልኦት ሃገራት ዕፁው‘ዩ።
ንኣብ ኤርትራ ዝተኣሰሩ ዜጋታታ ክትሪኢ ዘይካኣለት እንግሊዝ ሻቕሎታ ገሊፃ
ኤርትራ ሪኢቶ ካብ ምሃብ ተቖጢባ
ኣብ ኣስመራ ኣምባሳደር እንግሊዝ ሳንድራ ቴይለር-ሄይውድ፣ነቶም ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ዝተኣሰሩ 4 እንግሊዛውያን ክበፅሓ ዘይምኽኣለን፣ከቢድ ሻቅሎት ከምዝፈጠረሉ፣ሎሚ ንቪኦኤ መግለፂ ዝሃበ ቤት ዕዮ ምንስቴር ወፃኢ እንግሊዝ ሓቢሩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ንዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት ዝተዓጽወ ኢንተርነት ነታ ሃገር ልዕሊ 4 ሚልዮን ዶላር ኣታዊ ከም ዘስኣና ኣብ ዓለም ዝርግሐ ኢንተርነትን ድሕነት ሳይበርን ዝከታተል ` ኔት ብሎክስ` ዝተባህለ ዘይ-መንግስታዊ ትካል ኣፍሊጡ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ኣገልግሎት ኢንተርነት ዘቋረጾ ድሕሪ ቅትለት ሃጫሉ ዝሰዓበ ሁከትን ረብሻን ንኸይጋደድን ህይወት ሰባት ንምሕላውን ምዃኑ ይገልጽ።
በቲ ምዕጻው ኢንተርነት ኢትዮ-ቴሌኮምን ትካላት ንግድን ፋይናንስን`የን ዝያዳ ከሲረን-። ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ብኢንተርነት ተጠቒሞም ኣገልግሎት ዝህቡ `ዛይ ራይድ` ከምኡ`ውን `ደሊቨር ኣዲስ` ዝብሃሉ ክልተ ናይ ንግዲ ትካላት፥ ኣብ`ዘን ዝሓለፋ ክልተ ሰሙናት ጥራሕ ካብ 50 ክሳብ 200 ሺሕ ብር ከምዝኸሰሩ ይገልጹ።
ጸገም ትራንስፖርት ኣዲስ ኣበባ ንምቅላል ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ዝተመስረተ `ዛይ ራይድ` ዘመናዊ ኣገልግሎት ታክሲ፥ ኣብ እዋን`ቲ ኢንተርነት ዝተቛረጸሉ 10 መዓልታት፥ ነቲ ክረኽቦ ተሊምዎ ዝነበረ ልዕሊ 500 ሺሕ ብር ከም ዝሰኣነ መስራቲ`ቲ ትካል ሃብታሙ ታደሰ ይገልጽ።
“ኣብ ትሕቲኡ ልዕሊ 40 ተቖጸርትን ልዕሊ 700 ዘወርትን ዘመሓድር ዛይ ራይድ፥ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ኣቐዲሙ`ውን ዕዳጋ ዝሒልዎ ከም ዝነበረ ዝገልጽ ኣቶ ሃብታሙ፥ ንድሕነት ሃገር ኢሉ መንግስቲ ዝወሰዶ ምዕጻው ኢንተርነት ዝድግፍ`ኳ እንተኾነ፡ ኣትዓጻጽውኡ ግን ንትካላት ንግዲ ብዘይ ጎድእ መልክዕ ክግበር ይክኣል ኔሩ`ዩ።”
ብተመሳሳሊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምህርትታት መግቢ፡ ኣስቢዛ፥ ዕንባባን ካልእ ሃለኽትን ነገራት ዘቕርብ `ደሊቨር ኣዲስ` ዝተባህለ ትካል`ውን ድሕሪ ምዕጻው ኢንተርነት ልዕሊ 200 ሺሕ ብር ምስኣኑ መስራቲ`ቲ ትካል ኣቶ ፈለግ ጸጋይ ይገልጽ።
ኢንተርነት ምዕጻው ኣብታ ሃገር ዓቢይ ጸገም ምህላዉ ዘርኢ`ዩ ዝብል ኣቶ ፈለግ፥ ዝኾነ ሰብ ኣብ ሃገሩ ሰሪሑ ንምንባር ብቐዳምነት ድሕነትን ሓላዋን የድልዮ ኢሉ።
ካብ ትካላት ንግድ ወጻኢ ባንክታት ትካላት ቴክኖሎጂ ሓበሬታ፡ ትካላት ወከልቲ ጉዕዞ በቲ ምቁራጽ ኢንተርነት ካብ ዝተጎድኡ `ዮም። ብፍላይ ከኣ ባንክታት ምስ ምትሕልላፍ ሓወላ ገንዘብ ብዝተኣሳሰር ኣሉታዊ ተጽዕኖ ከም ዘሕድር `ውን ሓለፍቲ`ተን ትካላት ይገልጹ።
ዋና ኣካያዲ ስራሕ ትካል ማይክሮፋይናን ንስር ኣቶ ዳዊት ጸጋ፥ ኣብ ኢትዮጵያ ብተደጋጋሚ ብዝኽሰት ምዕጻው ኢንተርነት ምኽንያት፡ ብዝፍጠር ምቁራጽ ርክባት፥ እታ ሃገር ኣብ መዓልቲ ክሳብ 4 ሚልየን ዶላር ዝበጽሕ ዓቢይ ኣታዊ ከምዘስእና ይገልጽ።
ብዛዕባቲ ጉዳይ ዝተሓተተ ተንታኒ ቁጠባ ኣቶ ዋሲሁን በላይ ብወገኑ፥ ኢትዮጵያ ምስ ካልኦት ሃገራት ክነጻጸር ከሎ፥ ብዲጂታል ቁጠባ ኣብ ኣዝያ ዝተሓተ ደረጃ እንተሃለወት`ኳ፥ ኣብታ ሃገር ብቐጥታ ምስ ኢንተነት ርክብ ኣብ ዘለዎም ስራሓት ዝተዋፈሩ ትካላት ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙናት ኣታዊኦም ምስኣኖም ብምግላጽ፥ ብቀንዱ ተጎዳኢ ግን ባዕሉ መንግስቲ`ዩ ይብል።
ተንታኒ ቁጠባ ዋሲሁን በላይ ኣተሓሒዙ መንግስቲ ብመንጽር ድሕነት ሃገር ዘቋረጾ ኣገልግሎት ኢንተርነት፥ ኣብታ ሃገር ዝወረደ ናይ ቁጠባ ተጽዕኖ ቀሊል እንተዘይኮነ`ኳ፡ ብመንጽር ምሕላው ህላዌ ሃገር ግን ከሲቡ`ዩ ይብል ።


text:
ክስገር ዘየብሉ ቀይሕ መስመር2021-10-03 21:12:38 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP Editorial Read 872 times
- font size decrease font size increase font size
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራውያን ብዝተፈላለዩ መዐቀንታት ብዙሓት ኢና። ቁጽርና ከባቢ 4 ሚልዮን ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብመንጽር ጾታና፡ እምነትና፡ ዕድመና፡ ደረጃ ትምህርትና፡ ቦታዊ ኣቀማምጣና፡ ባህልና፡ ቋንቋና፡ ብሄርናን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባናን ክረአ እንከሎ’ውን ብዙሓት ኢና። ብዙሕነትና ሎሚ ዝፍጠር ዘሎ ሓድሽ ተርእዮ ዘይኮነ፡ ኣብቲ ነዊሕ ተመኩሮ ቃልስና እውን ምሳና ክጐዓዝ ዝጸንሐ እዩ። ብዙሕነትና ብሃገራዊ ሓላፍነት ከነመሓድሮ እንከለና፡ ምንጪ ሓይልናን ብርታዐናን ከም ዝኸውን ብግብሪ ኣርእዩና እዩ። ናብ ዘይግቡእ መንገዲ ክንመጦ እንከለና ዝብትነናን ዘድክመናን ምዃኑ ድማ ኣብ ተመኩሮና ዝረኣናዮን ሎሚ እውን ከምዘይገደፈና ካባና ዝተሰወረ ኣይኮነን።
ኣብ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባና ኣብዚ እዋንዚ፡ ባህሪ ጉጅለ ህግደፍ እንመዝነሉ መዐቀኒ፡ ነቲ ጉጅለ ንምውጋድ እንመርጾ ኣገባብ፡ ኤርትራ ድሕሪ ህግደፍ ክትመሓደረሉ ዝግበኣ ኣገባብ ኣብ ምትላም፡ ነዚ ተተሓሒዝናዮ ዘለና ቃልሲ ኣብ ምዕዋት ኮነ መጻኢት ኤርትራ ኣብ ምህናጽ ምስ መንን በየናይ ደረጃን ንዛመድ ኣብ ዝምልከቱ ዛዕባታት ክንሓስብ እንከለና፡ ናይ ርእይቶ ብዙሕነት ከም ዘለና ንርእዮ ዘለና እዩ። ካብ ሓደ ንላዕሊ ውድባት ክንከውን ዝድርኸና እውን ንሱ እዩ። እዚ ኩሉ ርእይቶታት ተደሚሩ ከኣ ናብ ሓደ ናይ ሓባር ጭቆና ንምውጋድን ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምህናጽን ዝጥምት እምበር በብዝወፈሮ ተፈላልዩ ዝነብር ክኸውን ኣይግበኦን። ናይ ሓባር መዋስኢ መድረኽ ዘድልየና ከኣ ምእንቲ’ዚ እዩ። ስለዚ እቲ ዘሰክፈና ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ምፍጣሩ ዘይኮነ፡ ነቲ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ከነመሓድሮን ሓባራዊ ኣቕጣጫ ከነትሕዞን ምብቃዕን ዘይምብቃዕን እዩ።
ምስዚ፡ ከምቲ “ሺሕ ፈልጺ መእሰሪኡ ልሕጺ” ዝበሃል ቀይሕ መስመር ከይንሰግር እንጥንቀቐሎም እምበር፡ ክንፈላለየሎም ዘይግበኣና መሰረታዊ ኣዕኑድ ከም ዘለዉ ምስትብሃል ናይ ግድን እዩ። ኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነትን መንነትን፡ ንኹልና ብማዕረ ዝብጸሓና፡ ብኹልና ከኣ ክዕቀብ ዝግበኦ እዩ። ከምቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ዝተፈላለዩ ሓሳብ ምንጽብራቕ ውሁብ’ዩ ዝበልናዮ፡ ኣብዚ ረዚን ዛዕባ ኤርትራዊ ሃገራዊ ልኡላውነትን መንነትን፡ እንተተፈላሊና ብመሰረቱ እውን እቲ ፍልልያትና ዓቂብና እንረግጾ መሬት ክጾረና ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ኤርትራን ልኡላውነታን እንተተፈላሊና “ደቂ ሓንቲ ሃገር ኢና” ፡ ኢልና ምእንተኣ ሓቢርና እንስለፈሉ ቦታ ስለ ዘይህልወና። ስለዚ እቲ “ክንሰግሮ ዘይግበእ ቀይሕ መስመር” ዝበልናዮ ነቲ ናብዚ ከይወስደና ክንጥንቀቐሉ ዝግበና ዘይጥዑይ ጐደና እዩ።
እቲ ክንዕቅቦ ዝግበኣና ኤርትራዊ ልኡላውነት ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ናብኡ ዝበጻሕናሉ ሓርበኛውን ክቡር ዋጋ ዝተኸፍሎን ጉዕዞ ቃልሲ እውን ክብርን ሓለዋ ዘድልዮ እዩ። ነዚ ጉዕዞ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነትን ልኡላውነትን ምንእኣስን ንሓርበኛታቱ ክብሪ ምንፋግን ማለት ካብ ንልኡላውነት ኤርትራ ዘይምቕባል ተፈልዩ ዝረአ ኣይኮነን።
እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ሓደ ኤርትራዊ ንልኡላውነት ሃገሩ ብዘይሃሲ፡ ብርኢቶኡ “እዚ እዩ ኣብ ኤርትራ ዘዋጽእ” ኢሉ ዝኣመነሉ ኣተሓሳስባ ስለ ዝሓዘን ንዕኡ ንምስፋሕ ስለ ዝጐስጐሰን ዝወደበን ብሸፈጥ “ኣንጻር ልኡላውነት” ዝብል ግጉይ ቅጽል ምጥቃን መሰል ምውዳብ ዝግህስ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ደገፍቲ ኢና በሃልቲ ኤርትራውያን፡ ክብሪ ሃገሮምን ህዝቦምን ሓልዮም ኣንጻር ናይ ህግደፍ ጨቋኒ ርኢቶ ንዝተሰለፉ ኤርትራውያን “ጸረ ልኡላውነት ኤርትራ እዮም” ክብሉ ምስማዕ ዝተለምደ እዩ። እዚ ኣበሃህላኦም ካብ ትርጉም ልኡላውነት ሃገር ጀሚርካ፡ ክሳብ ዋና ልኡላውነት መን ምዃኑ ዘለዎም ናይ ኣረዳድኣ ግጉይነት ዘመልክት’ዩ። ሓሓሊፍካ እውን “ሉኣላውነት ዝፈጠረ ጉጅለ ህግደፍ እዩ፡ ንሱ እንተዘየልዩ ከኣ ምስኡ ዝጠፍእ እዩ” ብዝዓይነቱ ስንኩፍ ኣተሓሳስባ፡ ዕድመ ህግደፍ ክነውሕ ዝጽልዩ ምእንቲ ልኡላውነት ኤርትራ ምዃኑ ከመልክቱ ዝደልዩ ዘይሓፍሩ ኣለዉ። ልኡላውነት ኤርትራ ግና ብሳላ ህግደፍ ዝዕቀብ ዘይኮነ፡ ብሰንኪ ህግደፍ ከይድፈርን ከይህሰን ዘስግእ ዘሎ፡ ውጽኢት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ተመኩሮና ዝምስክሮ እዩ።
ልኡላውነት ኤርትራ ብኤርትራውያን እዩ ተዋሒሱ። ንመጻኢ እውን ብኤርትራውያን እዩ ዝዕቀብ። ምስ ናይ ቀረባ ይኹን ናይ ርሑቕ ፈተውቲ እንገብሮ ዝምድና ኣብ ርእሲቲ ናትና ዓቕሚ ተወሳኺ ክንድልብ ኣምበር፡ ኤርትራዊ ጉዳይና ብኣኣቶም ንምውሳን ኣብ ሓደ መኣዲ ንቕረበሉ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋንዚ ነዚ ቅኑዕ ኣገባብ ኣጽኒዕና ብዘይመሓዝና ኣብ ዝምድናና ምስ ኢትዮጵያ-ትግራይ ዘለና ናይ ርእይቶ ፍልልይ ነቲ ቀንዲ ኤርትራዊ ኣጀንዳና ይጸልዎ ምህላዉ፡ ገሌና ክስገር ዘይግበኦ ቀይሕ መስመር ንሰግር ምህላውና ዘመልክት እዩ። ሎሚ ናይ ኤርትራ ባንዴራ ምስ ናይ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ባንዴራ፡ ካርታ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ከም ሓንቲ ሃገር ተላጊበን ኣብ ገለ ኣደባባያት ምርኣይ፣ ኣብ ገሊኡ ኣደባባያት ከኣ ምስ ባንዴራ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ከተንበልብል ምዕዛብ ዝተለመደ እዩ። ነዚ ተርእዮታት’ዚ እቲ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ኣብ ከባቢ ጎንደር፡ ደሴ፡ ሑመራን ምጥፍኦም፡ ኣብ ዓላማኦም ሞይቶም ዝብል ወረ ክውሰኾ እንከሎ “ኣበይ ኢና ዘለና?” ዘየብል ኣይኮነን። ኣብዚ ነቲ ማእዝኑ ዝሰሓተ ጫፋት ንቃወሞ ኣለና እምበር፡ ንጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዝኣተዎ ኣቲኻ ምቅላሱስ ኣብ ቦታኡ እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ፡ ንታሪኻዊ ኣመዓባብላ ኤርትራዊ ሃገራውነት ቅድመ-ምፍጣር ሃገራት ዝነበረ ታሪኽ ተሞርኲስካ ንናይ ጐረባብቲ ማሕበረ-ባህላዊ ዝምድና፡ ሰማይ ኣዕሪግካን ልዕሊ ዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ ዝረኸበ ናይ ሃገርነት መለክዒ ምስራዕን ንዕዘብ ኣለና። እዚ ብመሰረቱ ተመሳሳሊ ማሕበረ-ባህላዊ ርክባት ኣዛሚድካ “ሓድሽ ሃገር ክንፈጥር” ብዝብል፡ ናይዛ ህያው ኤርትራ ሓድነት ህዝብን መሬትን ምብታን ዘኸትል ምዃኑ ብንጹር ንርኢ ኣለና። እቲ ጉዳይ ዝያዳ ሓደገኛ ዝኸውን፡ ገለ ቁንጣሮ ኤርትራውያን ኢና ዝብሉ ወገናት ኣብ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዝምልከት ዛዕባ ምስ ኤርትራውያን ዘይኮኑ ወገናት ዝናበብሉ ዘለዉ ምዃኖም እዩ። ስለዚ ከምቲ ወለድና ከምዚ ከጋጥሞም እንከሎ፡ “ስግኣትና ትብዓትና ይግበረልና” ዝብልዎ፡ እዚ ክስገር ዘይግበኦ ቀይሕ መስመር ዝደናደንን ተመዝሚዙ ዕድመ ህግደፍ ዘንውሕን ኣረዳድኣ ከይሳዕረረ ክንኮልፎ ዝግበኣና እዩ። በዚ ኣጋጣሚ ክንጸር እንደልዮ፡ እዚ ንልኡላውነት ዝጻባእ ሓደገኛ መንገዲ፡ ከም ናይ ኩሎም ናይ ለውጢ ሓይልታት ጌሮም ከቕርብዎ ዝፍትኑ ወገናት ኣብ ግጉይ መንገዲ ከም ዘለዉ ተገንዚቦም፡ ናብ ልቦም ክምለሱ ነዘኻኽሮም።


text:
እቲ ኣብ 1992 ኣ/ፈ ዝተበፅሐ ስምምዕ ሰላም ነታ ደቡባዊት ኣፍሪካ ዘዕነወን ሓደ ሚሊዮን ንዝግመቱ ሰባት ንዝቐተለን ናይ 15 ዓመታት ሕድ ሕድ ኵናት ንኸብቅዕ ዝገበረ እዩ ነይሩ።
ትማሊ ሰሉስ ናይ ሬናሞ እዮም ተባሂሎም ዝእመኑ ዕጡቓት ኣብ ማእኸላይ ሞዛምቢክ ንዝርከብ ፖሊስ ጣቢያ ኣጥቒዖም።እዚ ዝኸውን ዘሎ መራሒ እቶም ተዋጋእቲ ቶኽሲ ጠጠው ናይ ምባል ስምምዕ ኣብቂዑ’ሎ ኢሎም ምስ ኣወጁ ድሕሪ ሓደ ማዕልቲ እዩ።
ሬናሞ ገዛኢ ፓርቲ ፍረሊሞ ንምርጫታት እናጭበርበረ ነቲ ተቓዋሚ ፓርቲ እናግለሎ ከምዝመፀ እቲ ጉጅለ ይኸስስ።
ብዛዕባ ሞዛምቢክን ደቡባዊ ኣፍሪካን ክፅሕፍ ዝፀንሐ ኣብ ብሪታኒያ ዝመደብሩ ምሁር ጆሴፍ ሃንሎን ኣብቶም ዝሓለፉ 20 ዓመታት ብዙሓት ነገራት ስለዝተለወጡ እታ ሃገር ናብ ሕድ ሕድ ኵናት ክትምለስ እያ ዝብል ሻቐሎት የብሉን።
ኣብ ለንደን ዝመደብሩ ትካል ፖሊሲ ቻትሃም ሃውስ መፅናዕቲ እተካይድ ኤልሳቤት ኣዜፍዶ ሃርማን መንቀሊ ሱር እቲ ናይ ቀረባ ግጭት ቅድሚ ዓሰርተታት ዓመታት ይጥርጠር ዝነበረ ጉዳይ ገንዘብን ስልጣንን እዩ ትብል።
ሬናሞ ካብ ፖለቲካ ወፃኢ ዝኾነሉ ሓደ ምኽንያት ናይታ ሃገር ስርዓት ዝተጣየሸሉ ኣገባብ እዩ ይብላ ንሰን።እቲ ጉጅለ ካብ ናይ ደባይ ተቓላሳይ ናብ ፖለቲካዊ ተንቀሳቓሲ ብዝግባእ ንዓርሱ ብዘይምልዋጡ እውን ህዝባዊ ደገፍ ከምዝስኣነ ብተወሳኺ ይገልፃ።
ናይ ሞዛምቢክ ሃብቲ ተፈጥሩኣዊ ጋዝ እናወሰኸ ምዃዱ እውን ካሊእ ዘሰሓሕብ ነጥቢ ምዃኑ ይሕብራ ኤልሳቤት።ሬናሞ ካብ ፖለቲካዊ ስልጣን ጥራሕ ከይኮስ ካብ ቁጠባዊ ረብሓ እውን ተገሊለ እየ ዝብል እምነት ኣለዎ ምስበላ ኣስዒበን ‘’ገለ ኣባላት ገዛኢ ፓርቲ ንፖለቲካዊ ስልጣን ጥራሕ ከኮነስ ነቲ ቁጠባ እውን ተቖፃፂሮምዎ ኢሉ ይኸስስ።ካብ ናይታ ሃገር ፀጋታት ተገሊልና ኢሎም እዮም ዝሓስቡ’’ ኢሎም።
ክልቲኦም ተንተንቲ እቲ ሎሚ ሓል ሓሊፉ ይካየድ ዘሎ ቶኽሲ ክቕፅል ከምዝኽእል ብምትንባይ ኣብ ነዊሕ እዋን ፅልዋ ክህልዎ ይኽእል እዩ ይብሉ።እንተኾነ ግን ኵናት ኣብ ኣድማስ ገና ኣይበፅሐን ይብሉ።


text:
****መግለጺ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ንድሕነት ሃገር፡ ከተማ ሻርለትን ከባቢኣን ኣብ እዋናዊ ጉዳያት ሃገርና ዞባናን***
ህዝባዊ ምንቅስቓስ ንድሕነት ሃገር፡ ከተማ ሻርለትን ከባቢኣን ነሓሰ 1, 2020 ብዛዕባ እዋናዊ ኩነታት
ሃገርናን ዞባናን ዕሙቕ ዝበለ ዘተ ኣካይዱ።
ብሰንኪ ስርዓት ህግደፍ፡ ህዝብና ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ቅልውላው ከምዝረከብ ብምርዳእ፣ እዚ ስርዓት
ብዝኽተሎ ዘሎ ኣዕናዊ ናይ ውሽጥን ደገን ፖሊሲታት፡ ሃገርና ኣብ ኣዝዩ ሕማቕ ኩነታት ከምዘላ
ብምርዳእ፣ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዝገብሮ ዘሎ
ሚስጢራዊ ስምምዓትን ርክባትን ንረብሓ ህዝብናን ሃገርናን ዘይኮነስ፡ ንሃገራዊ ሉዓላውነትና ኣብ ሓደጋ
ዘእትው ከምዝኾነ ብምግንዛብ፣ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ግርጭት፡ ንህዝብናን ሃገርናን
ከኸትሎ ዝኽእል ከቢድ ሳዕቤን ብምግንዛብ፣ ከምኡ’ውን ምስ’ቲ ገዲም ተጋዳላይ መስፍን ሓጎስ “
ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ዝዓቢ ጸላኢ የብሉን” ዝበሎ ብምስምማዕ፡ ከተማና ነዚ
ዝስዕብ መርገጺ ትወስድ፦
1. ሃገራዊ ናጽነትና፡ ሉዓላውነትናን ህዝባዊ ሓድነትናን ምስ ዘኽብር ዝኾነ ሓይሊ ኣብ
ሓባራዊ ጉዳይና ክንሰርሐ ከምንኽእል፡
2. ገዲም ተጋዳላይ መስፍን ሓጎስ ኣብ’ዚ ቀረባ እዋን ንዝወሰዶ ተባዕ ተበግሶ ንድግፍ፡
3. ምውዳቕ ስርዓት ህግደፍ፡ ረብሓ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓፈሻ፡ ረብሓ
ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ድማ ብፍላይ ከምዝኾነ ንኣምን።
ብተወሳኺ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ንድሕነት ሃገር፡ ከተማ ሻርለትን ከባቢኣን ነዚ ዝስዕብ ለበዋታት
ነቕርብ፦
● ሰራዊት ኤርትራ፡ ነዚ አጽናቲ ስርዓት ህግደፍ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝዳለወሉ ዘሎ ኩናት፡
ንህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዘከትሎ ከቢድ ሳዕቤን ተገንዚቡ፡ ነቲ ሒዝዎ ዘሎ ብረት፡ ኣንጻር’ዚ
ስርዓት ከቅንዕ ንጽውዕ።
● ኩለን ብህዝባዊ ምንቅስቓስ ተጠርኒፈን ዘለዋ ከተማታት ባይቶ ይኣክል ሰሜን ኣሜሪካ ኣብዚ
ጉዳይ ክዛተያን፣ ተዛትየን መርገጺኤን ከነጽራን።
● ከምኡ’ውን ባይቶ ሰሜን ኣሜሪካ ኣብ’ዚ ጉዳይ መርገጺኡ ኣነጺሩ ወግዓዊ ክገብር ብትሕትና
ንሓትት።
● ኩለን ህዝባዊ መራኸቢታትና፡ ንርክብ ህዝብታት ኤርትራን ህዝብታት ዞባናን ናብ ንቡር
ንምምላስ ኣበርቲዐን ክሰርሓ ድማ ንጽውዕ።
● ኣብ መወዳእታ፣ ኣብ ከከተማና ንዝረከቡ ደለይቲ ፍትሒ፡ ሓድነቶም ምእንቲ ከደልድሉ ብጽፈት
ክንውድብን፡ ነቶም ክሳብ ሕጂ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ናብ ደምበ ፍትሒ ዘይተጸንበሩ ዜጋታትና
ድማ ጽዑቕ ጎስጓስ ብምግባር ኣብ ጎኒ ውጹዕ ህዝቦም ደው ክብሉ ዓቕምና ዘፍቀዶ ክንሰርሕ
ንላቦ።
ነሓሰ 24 2020
ህዝባዊ ምንቅስቓስ ንድሕነት ሃገር፡ ከተማ ሻርለትን ከባቢኣን


text:
ብህዝባዊ ናዕብታት ቱኒዝያስ ግብጽን ሰንቢዱን ኣእሙራኣዊ ዕረፍቲ ስኢኑን ብ 27 ጥሪ ናብ ቀጠር ብምኻድ ክሳብ 11 ለካቲት ኣብታ ሃገር ንኽለተ ሰሙን መመላእታ ዝቐነየ መራሒ ጭፍራ ህግደፍ ‘ፕርዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣብቲ ብ12 ለካቲት ኣብ ባጽዕ ዝተኻየደ ጽምብል ስርሒት ፈንቅል ከምዝተሳተፈ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብህዝባዊ ናዕብታት ቱኒዝያስ ግብጽን ሰንቢዱን ኣእሙራኣዊ ዕረፍቲ ስኢኑን ብ 27 ጥሪ ናብ ቀጠር ብምኻድ ክሳብ 11 ለካቲት ኣብታ ሃገር ንኽለተ ሰሙን መመላእታ ዝቐነየ መራሒ ጭፍራ ህግደፍ ‘ፕርዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣብቲ ብ12 ለካቲት ኣብ ባጽዕ ዝተኻየደ ጽምብል ስርሒት ፈንቅል ከምዝተሳተፈ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣሰንዩ ኣብቲ ካብ 31 ግንቦት ክሳብ 1 ሰነ 2010 ኣብ ፈረንሳዊት ከተማ Nice ዝተኻየደ መበል 25 ዋዕላ ፈረንሳን-ኣፍሪቃ ዝተሳተፈ ኣባል ቤትጽሕፈት ፕረሲደንት ስምኦን መሓሪ፡ ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሑ ኣብ ኤውሮጳ ፖለቲካዊ ዑቕባ ከምዝሓተተ ምንጭታት ንኣሰና ሓቢሮም።
ሓደ ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ጸጥታ ኤርትራ ኮለኔል ስምኦን ገብረድንግል ድሕሪ ዝተኸየደሉ ፈተነ ቅትለት ብምስጢር ካብ ኤርትራ ወጺኡ ደሃዪ ተሓቢኡ ዝቐነየ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ምስ ወዱን ሓደ ሓለዋኡን ኣብ ቦለኛ ዓዲ ጥልያን ከምዝተራእየ ምንጭታትና ካብ ዓዲ ጥልያን ሓቢሮም።


text:
ዓሸራ አብ ኢጣሊያንን ግሪኽን ምሓብ ደገኛ ድዩ ?
ዓሸራ አብ ኢጣሊያንን ግሪኽን ምሓብ ደገኛ ድዩ ?
ኩብራት አሕዋት ሕብረት ኤውሮፓ፣ ካብ ኢጣሊያን ግሪኽን ካብ ዕለት 16 መስከረም 2015 ኣትሒዞም ንዝመጹ ስደኛታት፣ ኣብ “ሆትስፖት”(hotspot) ዝበሃል ሓድሽ ፕሮግራም፣ ንኤርትራውያንን ካልኦት ስደኛታትን ኣብ ምትግባር ትርከብ። እዚ ፕሮግራም፣ ነቶም ስደተኛታት ናብ ዝተፋላለያ ናይ ሕብረት ኤውሮፓ፣ ዓድታትእዮም ዝወስድዎም ዘለዋ። ስጋዕ ሕጂ 90% ናብተን ዝደልይወን ዓድታት እዩ ዝበጽሖም ዘሎ። መብዛሕቶም፣ ኣብ ወርሒ ታሕሳስ፣ ኣብ ላምፔዱዛ ዝኣተዉ ኤርትራውያን ግን፣ካብ ናይቲ ፕሮግራም ጥቕሚ ዘይምርድኦም ዝተላዕለ፣ ዓሸራና ኣይንህብን ብምባል፣ ኣብ ምግቢ ምሕሳምን ሾብሮ ኣብ ምግባርን ይርከቡ ኣለዉ። ብወገና ንነዊሕ ዝካአለና ከነረድእ ጸኒሕና አለና፣ሂጂ ከአ መራከቢ ብዙሓን ብወገነን ብሰፈሕ ነዚ ጉዳይ ብምጽራይ ነዞም ፈትዋት አሕዋትና ፍታሕ ንክረክቡ ክተሓባበሩና ብክብሪ ንላቦ ::
Coordinamento Eritrea Democratica
ውህደት ዲምክራሳዊት ኤርትራ ኣብ ኢጣልያ (ውዲኤ)


text:
Radio Erena: 08 September 2020
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ፡ ምስ ካልኦት ሃገራውያን ጋንታታት ምሕዝነታዊ ግጥማት ንኸተካይድ ድሌቱ ምዃኑ ኣሰልጣኒኣ ኣለምሰገድ ኤፍሬም ሓቢሩ።
ንሱ ንመርበብ ሓበሬታ ሃገራዊ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ “ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ንንውሕ ዝበለ ዓመታት ካብ ዞባዊን ኣህጉራዊን ውድድራት ቦኺራ ጸኒሓ፡ ዓሚ ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ሴካፋ ንፈለማ እዋን ዳግማይ ብምስታፍ፡ ካልኣይ ደረጃሒዛ ምውጻኣ፡ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ይዓቢ ከም ዘሎ ዝምስክር እዩ።” ኢሉ።
እታ ሃገራዊት ጋንታ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ መጻረዪ ግጥማት ንዋንጫ ዓለምን ውድድርምብራቕን ማእከላይን ኣፍሪቃ፡ ማለት ሴካፋን ብርክት ዝበለ ጸወታታት ከም ዘካየደት ዝጠቐሰ ኣሰልጣኒ ኣለምሰገድ “ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዞባዊ ውድድር ሴካፋ ንኡድ ውጽኢት ምምዝጋቦም ብምዝኽኻር ብሉጻት ተጻወትቲ፡ ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ልዑል ብቕዓት ዘለዎ ግጥማት ብዝያዳ ከምዝዕንብቡ ኣስሚርሉ።
ኣለምሰገድ ብተወሳኺ፣ “ሓንቲ ሓያል ጋንታ ንምህናጽ፡ ዝተፈላለየ ወግዓዊ ውድድርን ጸወታታት ንምክያድ የድሊ።” ድሕሪ ምባሉ፣ ካብ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝተበጽሐ ምዕራፍ፡ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብራኽ ዘለዎ ባህጊ ገሊጹ።
ተጻዋታይ ጋንታ ኣዱሊስን ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራን ዝነበረ ኣቶ ኣለምሰገድ ኣብ መወዳእታ፣ ብምኽንያት ክስተት ሕማም ኮሮና ቫይረስ፡ ንጥፈታት ስፖርት ብምድስካሉ፡ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ብኣሉታ ከም እተጸልወ ድሕሪ ምሕባር፣ ተጻወትቱ ኣህጉራዊ ግጥማት ንምስልሳል ምእንታን ክኽእሉ፡ ሴካፋ ኣብ መወዳእታ ናይዚ ዓመት ውድድር ክሰርዕ ተላብዩ።
ብመንእሰያት ዝቖመት ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ፣ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ኡጋንዳ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ዋንጫ ሲንየር ሴካፋ፡ ክሳብ ፍጻመ በጺሓ፡ ብኣኣንጋዲት ሃገር ተሳዒራ ፡ ካልኣይ ደረጃ ክትሕዝ እኳ እንተበቕዐት፣ ሸውዓተ ተጻወታ ዑቕባ ንምሕታት ምትራፎም ግና ካልእ ምስሊ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ዘንጸባርቕ ፍጻሜ’ዩ ኔሩ።
================


text:
Radio Erena: 03 November 2015
ኢትዮጵያ፣ ኣንጸላልዩዋ ንዘሎ ከቢድ ናይ ደርቂ ሓደጋ ንምምካት ትጽዕር ከምዘላ መጽሔት ዘ ኢኮነሚስት ሓቢሩ።
እታ ሃገር ኣብዚ ሓሙሽተ ዓመታት ተኸሲቱ ዘይፈልጥ ዓይነት ደርቂ ኣንጸላልዩዋ ከምዘሎ ዝሓበረ ጸብጻብ ዘ ኢኮነሚስት፣ ህወይት ደቂ ሰብ ብደርቂ ንኸይረግፍ፣ ልዑል ምድላዋት ይካየድ ምህላዉ ንሰበ ስልጣን ኢትዮጵያ ብምጥቃስ ኣረዲኡ።
ሓላፊ ህጹጽ ናይ መግቢ ሓደጋ ከባቢ ወሎ፣ መሓመድ ያሲን ነታ መጽሄት ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፣ ከም ወሎ ዝኣመሰለ ብደርቂ ንዝተሃስየ ከባቢ፣ ካብቲ ዝሓሸ ሕርሻዊ ምህርቲ ዝተሓፍሶ ክፋል ኢትዮጵያ ንምምቕርሑ መደብ ተሓንጺጹ ምህላዉ ጠቒሱ።
ኢትዮጵያ፣ ልዕሊ 8 ሚልዮን ካብ ህዝባ ናይ ደርቂ ሓደጋ ኣንጸላልይዎ ከምዘሎ ብወግዒ ኣፍሊጣ’ያ።
መንግስቲ እታ ሃገር፣ ነዚ ናይ ደርቂ ሓደጋ ኣጸላልይዎ ዘሎ ህዝቢ ህጹጽ ናይ መግቢ ረዲኤት ንምብጻሕ፣ 192 ሚልዮን ዶላር ሰሊዑ ከምዘሎ ይገልጽ።
ተወሳኺ ናይ ልዕሊ ፍርቂ ቢልዮን ዶላር ኣህጉራዊ ረዲኤት ከምዘድሊ’ውን ትካላት ሕቡራት ሃገራት ካብ ኢትዮጵያ የመልክታ።
እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ደርቂ፣ ዛጊት ኣብ ህይወት ሰብ ዘብጽሖ መቕዘፍቲ ምህላዉ እኳ እንተዘይተሓበረ፣ ኣማኢት ከብቲ፣ ኣግማልን ጤለ በጊዕን ከምዘህለቐ ግና ካብ ከባቢታት ዓፈር ዝተፈነወ ዜና ኣረጋጊጽዎ’ዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ ከቢድ ሓደጋ ደርቂ ከምዘስዓበ ዝግለጽ ዘሎ ሕማቕ ኩነታት ኣየር ‘ኤል ኒኖ’፣ ስምብራቱ ኣብ ኩለን’ተን ጎረባብቲ ኢትዮጵያ ዝኾና ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ’ውን ክርአ ከምዝኽእል ዝተፈላለዩ ክኢላታት የጠንቕቑ።
=============


text:
ኣብቲ ነዚ መዓልቲ ኣዋልድ ንምዝካር ኣብ ዋይት ሃውስ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት ኣማኻሪት ሃገራዊ ጸጥታ ኣሜሪካ ሱዛን ራይስ፡ ተዓዋቲት አካዳሚ ኣዋርድ ስነ ጥበባዊት መርሊ ስትሪፕ፡ ቀዳመይቲ እመቤት ሚሸል ኦባማን ካልኦት ተረኺበን ኔረን። ዝሓለፈ ኣዋርሕ ቀዳመይቲ እመቤት ሚሸል ኦባማ ናብ ላይበርያን ሞሮኮን ብምብጻሕ ብዙሕ ቁጽሪ ዘለወን ደቂ ኣንስትዮ ዕድል ትምህርቲ ዘይረኽባ ከምዘለዋ ገሊጸን።
“ብተደጋጋሚ ከምዝተዓዘብናዮ መራሕቲ ሃገራት ይኹኑ፡ ኣመሓደርቲ ዓበይቲ ትካላት ኾነ መንእሰያት ኣዋልድ ዘለወን አገራሚ ታሪኽ ክሰምዑ ከለው ዘይትንኸፍ የለን፡ በቲ ኩነታት ዘይጉህይን ክሕግዝ ዘይብገስ’ውን የለን” ኢለን ሚቸል ኦባማ።
ኣቀዲመን ምስ ቴሌቭዥን ሲኤንኤን ዶኮመንታሪ ፊልም ዝሰርሓት ተዋሳኢት መርሊን ስትሪፕ ንተሳተፍቲ እቲ ስነ-ስርዓት ንዝሓሸ ዓለም ኣብ ልዕሊ መንእሰያት ደቂ-ኣንስትዮ ዘሎ ኣረኣእያ ክቕየር ኣለዎ ኢላ።
“ምሉእ ስድራ ስድራ ሰብኣዊነት ነዚ ጉዳይ ትኹረት ክህቦ ኣለዎ። እዚ ኽከውን ድማ ይምነ። ይመስለኒ ደቂ ተባዕትዮ ማዕጾታት ክኽፈት ከምዘለዎ ክርድኡ ክንሕግዝ ይግባእ እዚ ድማ ልዕልና መሰረት ዝገበረ ዘይኾነ ንፍርቂ ማህበረሰብ ዓለም ዕድል ብምኽፋት ካብ ዝብል ምርዳእ ኽኸውን ኣለዎ።”
እተን ኣርባዕተ ኣዋልድ ነቲ መድረኽ ምስዘን ፍሉጣት ሰባት ኣብቲ መዓልቲ ዝመርሓ ብወገነን ናብ ቤት ትምህርተን ንምኻድ ብዙሕ ኪ.ሜ ይጉዓዛ ከምዝነበራ ይዛረባ። ዋላ’ኻ ብዙሕ ዕንቅፋት እንተነበረ ነቲ ጉዕዞ ናብ ቤት ትምህርቲ ግን ከምዘይዓገተን ይገልጻ።
ቀዳመይቲ እመቤት ሚሸል ኦባም እዚ ጉዳይ ብውልቀን’ዉን ዝስምዓን ምኻኑ’ውን ይገልጻ ። ምኽንያቱ ካብ መንግስቲ ብዝረኸበኦ ሓገዝ ናብ ሸቶ ትምህርተን ክበጽሓ ከምዝሓገዘን ይገልጻ።
መንግስቲ ኣሜሪካ ኣስታት 1 ቢሊዮን ዶላር ኣብ ምዝርጋሕ ኣገልግሎት ትምህርቲ ንኣዋልድ የውዕል፡ ብተመሳሳሊ ባንኪ ዓለም ኣብ ዝመጽእ ሓሙሽተ ዓመታት 2 ቢሊዮን ዶላር ኣብ ምዝርጋሕ ትምህርቲ ኣዋልድ ከምዘወፍር ሓቢሩ’ሎ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይኽኣል።


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራቸስኮ ዕለት 9 መስከረም 2019 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ሞሪሸስ ኣብ ዘካየድዎ መገሻ ኣብታ ናይታ ሃገር ንሕዝብን መንግስትን ክብሪ ኣብ ቤተ መንግስቲ ምብጻሕ ኣካይዶም ምስ ናይታ ሃገር ግዚያዊ ርእሰ ብሔር ባርለን ቭያፖርይን ኣስዒቦም እውን ምስ መራሔ መንግስቲ ፕራቪንድ ኩማር ጁግናውት ከምእተራኸቡን፡ ድሕሪ እዚ ርክብዚ ምስ ናይታ ሃገር ላዕለዎት ናይ መንግስትን ናይ ፖለቲካን ናይ በርገሳውያን ማሕበራትን ኣብ ሞሪሸስ ናይ ወጻኢ ሃገራት ልኡካነ መንግስታት ከምእተራኸቡ ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ረዲዮ ደቦራ ዶኒኒ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ቅዱስነቶም ኣብቲ ርክብ ድሕሪ መራሔ መንግስቲ ዘስምዕዎ ወግዓዊ ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ቃል ኣስዒቦም ዘስምዕዎ መደረ ምልዋጥ ናብቲ ንዅሉ ዝሓልይ ንኵለንተናዊ ክንክን ተፈጥሮን ፍጥረትን ሰብኣዊ ሕይወት ናብ እቶት ጥራሕ ዝብል ከይዲ ዘነኣእስ ጣዖታዊ ኣገባብ ኤኮኖሚ ኣይፋል ክበሃልን ብዝሓነት ዘኽብር ባህሊ መሰረት እንገዳ ንስደተይናታት፡ እቲ ሓደ ናይ ሞሪሸስ መለለዪ ምዃኑ ዘመላኽቱ ቅዉም ሓሳባት ዘማኣከለ ከምዝነበረ ዶኒኒ ገሊጸን።
ሰብኣዊ ወጅሂ ዘለዎ፡ ንዅሉን ናይ ኵሉን ኤኰኖሚ ምምዕባል፡ ኣብ ምውሃድ ብዘተባብዕ መሰረት ስደተይናታት ምእንጋድ ኣገዳሲ ምዃኑ ከዘዘኻኸሩ እንከለዉ፥
ምዕሩይ ምብጻሕ ሃብትን እቶትን ናይ ስራሕ ዕድል ዝፈጥርን ናይ ኵሉ ብፍላይ ናይ ድኻታት ኵለንተናዊ ምዕባለ ዝድግፍ ናብዚ ዓይነት ዕላማ ዘመስረቐ ኤኮኖሚ ምምዕባል የድሊ፡ ሕጹጽ መኽሰብ ናብ ዝብል ኣብ መንበረ ታቦት ምጽንጻንን መኽሰብ ጥራሕ ዝዓጦን ድኻታትን ዝተናዕቁን ምህዳርን ማለት ተፈጥሮን ሃብቲ ተፈጥሮን ዘዕድይ ሰብኣዊ ሕይወት ናብ ዘስውእ ጣዖታዊ ኤኮኖሚ ፈተና ንኸይውደቕ አተባብዕ።
ምልዋጥ ናብ ኵለንተናዊ ምህዳር፥ ናይ ፖርቲ ልዊስ ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ካርዲናል ማውሪሰ ፒያት እውን ከምዘዘኻኸርዎ፡ ናብ ኵለንተናዊ ስነ ምህዳራውነት ምልዋጥ ከምዘድሊ ኣዘኻኺሮም፡ እዚ ዕንወት ምህዳር ጥራሕ ንምእላይ ዝድግፍ ዘይኰነ ኤኮኖሚያዊ ዕብየት ንዅሉ ዝብልን ናብ ማሕበራዊ ቅልውላው ዘየብጽሕ ናይ ሕይወት ኣገባብ ናይ ኤኮኖሚ ምዕባለ ፍኖት ክኸውን ኣለዎ ቢሎም፡
ሱታፌ ኣብ ብዝሓነት ብዘይ ምሕራግን ምንጻግን
ቅዱስነቶም እቲ ኣብ ማውሪሸስ ዝተፈጥረ ኣብ ባህሊ ዘሎ ፍልልያት ዘኽብር ዘሳንይን ባህላውን ስነ ምግባራውን ሃማኖታውን ስኒት እናሓሰቡ፡ ህዝቢ ሞሪሸስ ኣብ መግዛእቲ ፈረንሳ ብዝነበረ ስርዓት ዴስነት ካብ ኣፍሪቃ ብዝመጹን ድሓር እውን ኣብ 1800 ዓመታ እንግሊዝ ብዝኸተሎ ዝነበረ ተመሳሳሊ ስርዓት ካብ ህንዲ ዝመጹን እዚኣቶም ካብ ጠቕላላ ብዝሒ ሕዝቢ እዞም ክልተ ክፍሊ ሕብረተሰብ እቲ 68 ሚእታዊ ክሽፍኑ እንከለዉ፡ እቲ 27 ዝተሓናፈጸን 3 ሚእታኢ ትውልደ ቻይናን 2 ሚእታዊ ትውልደ ፈረንሳን ዝውክል ምዃኑ ክፍለጥ እንከሎ፡ እዚ ብዝሓ ትውልደ’ዚ ናይ ሞሪሸስ ባህልን ኣነባብራን ዘህብትም ሕውነት ክጸንዕ ዝገበረ ምዃኑ የዘዛኽሩ።
ሞሪሸስ ፍልልይ ትውልደ ይሃሉ ማሕበራዊ ሰላም ዝተረጋገጸሉ ሕብረተሰብ ምቛም ከምዝክኣል እትምስክር ሃገር እያ፡ ብኻልእ ኣገላልጻ፡ ማንም ብዘይ ምሕራግን ብዘይ ምንጻግን ውጽኢታዊ ዝዀነ ሱታፌ ኣብ ውሽጡ ዝዓሰሎ ሰብኣዊ ስድራ ቤት ምቛም ተኻኣሊ ምዃኑ ዝተረጋገጸላ ሃገር እያ፡ ኵሉ ኣብ ብዝሓነት ውሁድ ዝዀነላ መሬት ምዃና ቅዱስነቶም የብርሁ።
ንኣናስራትኵም እሙናት ብምዃን ነቶም ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ ስራሕ ዕድል ንኽረኽቡን ንገዛእ ርእሰኦምን ስድራ ቤቶምን ዝተመሓየሸ መነባሮ ንምርካብ ንዝስደዱ ኣአንግዱ፡ ከምቶም ዘአንገዱ ናይዛ እዋናዊት ሞሪሸስ ተክለ ሃገር ዘብጽሑ ኣበው ሃገርኩም፡ እተእንግዱ ኰይንኩም ናይ ኵሉ ሰብኣዊ ክብርን መሰልን ዝኽበረሉ እውነተይና ናይ ምርኻብ ባህሊ ተዋሳእትን ጠበቓን ኩኑ!
ከምዝበሉ ዶኒኒ ኣፍሊጠን።
ናይ ነፍሲ ወከፍ መንነት ኣብ ምኽባር ዝጸንዔ ምትሕብባር ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት
ኣብ ሞሪሸስ ዝርከባ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት፥ ሂንዱን ክርስትናን ምስልምናን፡ ዘሎ ሰላማዊ ርክብ ናይ ምርኻብ ባህሊ መሰረት ዝገበረ ምዃኑ ዝጠቐሱ ቅዱስ ኣቦና ነዚ ርክብ’ዚ ንኢዶም ንማሕበራዊ ሰላምን ነቲ ደረት ሰገር ዝዀነ ሕይወት ንዘናሽው ዘበለ ኵሉ ንምቅዋምን ወትሩ እዚ ናይ ነፍሲ ወከፍ መንነት ኣብ ምኽባር ዝጸንዔ ምትሕብባር ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ሃይማኖታት ክቕጽልን ሓደራ ምስ በሉ፡ ኣብዚ ፍርያም ከይዲ ዘተ’ዚ ተዋሳእነት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ሞሪሸስ ኣረጋጽ ቢሎም፡
ላዕለዎት ኣኣካላት ሞሪሸስ ዝዀነ ይዅን ዓይነት ኣገባብ ምግባረ ብልሽውናን ብላዕን ዝዋግኡ ንመንእሰይ ወለዶ ኣብነት ኰይኖም ክርከቡ ኣተሓሳሲቦም፡ ካብ ኣለዳ ናጽነት ሞሪሸስ ዝተተባበዔን ዝቖመን ዴሞክራሲያዊ ባህሊ ኣድኒቖም፡ እዚ ባህሊ’ዚ ንሞሪሸስ ናይ ሰላም ፍልፋል ንኽትከውን ከምዘብቅዓ ገሊጾም፡ እዚ ኣገባብ ደሞክራሲ ዝምዕብል ኵሉ ዓይነት ናይ ኣድልዎ ቅርጽታት ብምውጋእ እዩ ከምዝበሉ ዶኒኒ ሓቢረን።


text:
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር አብይ አሕመድ ሎሚ ሰንበት ኣብ ሰዓታት ወጋሕታ ኣስመራ ኣትዮም።
ንሶም ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ኣብ ዝኣተውሉ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ከምተቐበልዎም ሚኒስተር ዜና ኤርትራ አቶ የማነ ገብረ መስቀል ኣብዘውጽእዎ ናይ ትዊተር መልእኽቲ ኣፍሊጦም።
በዚ ታሪኻዊ ዝተባህለ ርክብዚ: መራሕቲ ክልቲኣን ሃገራት ድሕሪ 20 ዓመታት ንመጀመርያ ጊዜ ይራኸቡ ኣለው።
ኣቐዲሙ: ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድ ፤ ኢትዮጵያ ንናይ መወዳእታን ቀያድን ውዕል ኣልጀርስ ብዘይቅድመ ኩነት ተቐቢላቶ ኣላ ድሕሪ ምባሎም፤ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ እውን " ንህልው ኩነታት ብቐጥታን ብዕምቆትን ክንፈልጦን ቀጻሊ ውጥን ስራሕ ምእንቲ ክንነድፍን ልኡኽ ናብ አዲስ አበባ ነበግስ አለና” ክብሉ ብኣጋጣሚ ዝኽሪ ስውኣት ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ምግላጾም ይዝከር።
በዚ ድማ ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ ዝተመርሐን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብርኣብን ዝተረኽቦን ልኡኽ ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ምብጽሑ ይዝከር።


text:
ናብ ሽወደን ምምጻእ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 8 8 2018
ናብ ሽወደን ምስ መጻእካ ሽዑ ሽዑ ንዕቝባ ከተመልክት ኣሎካ።
ናብ ሽወደን ክትመጽእ ከለኻ ምስ ፖሊስ ዶብ እንተ ተራኺብካ
ናብ ሽወደን ክትጓዓዝ ከለኻ ምስ ፖሊስ ዶብ እንተ ተራኺብካ፡ ዕቝባ ክትሓትት ከም ትደሊ ንዕኦም ክትሕብሮም ኣሎካ። ፖሊስ ዶብ ኣብ መቈጻጸሪ ፓስፖርት ኣህጕራዊ መዕርፎ ነፈሪቲ፡ ኣብ መዓሸግ መራኽብን ኣብ ባቡር ምድርን ኣውቶቡሳትን ናብ ሽወደን ዝመጻሉ ቦታን ይርከቡ። እቶም ፖሊስ ዶብ ሓደ ሓደ ሕቶታት ክሓቱኻ እዮም። ድሕሪኡ ነቶም ሕቶ ዕቝባኻ ዝቕበሉካ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ክትረኽቦም ኢኻ።
ናብ ሽወደን ክትመጽእ ከለኻ ምስ ፖሊስ ዶብ እንተ ዘይተራኺብካ
ድሮ ኣብ ሽወደን እንተ ኣሊኻ ኾንካ ንብዓል መዚ ኢሚግረሽን ባዕልኻ ክትራኸቦም ኣሎካ።
ዕቝባ ኣብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ኣብ ዮተቦርይ፡ ማልሞ፡ ስቶኮልም፡ ቡደን፡ ኖርሾፒን፡ ሱንድስቫል፡ ኡመኦ፡ ኡፕሳላን ኦረብሩን ከተመልክት ትኽእል።


text:
ብርቱዕ ሕማም ሳንቡእ ዘስዕብ ፈለማ ኣብ ቻይና ዝተርኣየ ቫይረስ ናብ 118 ሃገራት ተዘርጊሑ ምህላው ውድብ ጥዕና ዓለም ይገልጽ።
ኮሮና ቫይረስ ክሳዕ ክንደይ'ዩ ሓደገኛ?
ውድብ ጥዕና ዓለም ብመሰረት ካብ 44,000 ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ዝኣከቦ ጸብጻብ፡
- 81% ፈኲስ ምልክታት እዮም ዘርእዩ
- 14% ብርቱዕ ምልክታት የርእዩ
- 5% ብጽኑዕ ይሓሙ
እቶም በዚ ኮቪድ-19 ዝብል ስያመ ተዋሂብዎ ዘሎ ሕማም ዝሞቱ ግና ካብ 1%-2% ምዃኖም እዩ ዝግለጽ።
ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሕክምናዊ ክትትል ይግበረሎም ኣሎ፤ ስለዚ መጠን ሞት ክዛይድ ይኽእል እዩ።
እንተኾነ ግና ብዙሓት በቲ ሕማም ዝተለኽፉ ግና ከይተፈለጡ ዝሓውዩ ሰባት'ውን ክህልው ስለ ዝኽእሉ እቲ መጠን ሞት ክጎድል ይኽእል እዩ።
ኮሮናቫይረስ ወይ ኮቪድ-19 ፈውሲ ኣለዎ ዶ?
ነቲ ቫይረስ ካብ ኣካላትና ዘወግድ ፈውሲ የለን። ሓካይም፡ ነቶም በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት፡ ኣድላዩ ዝኾነ ካልእ ክንክን ከም ዝረኽቡ ብምግባር፡ ዓቕሚ ምክልኻል ኣካላቶም (immune system) ከም ዝሕይል ብምግባር እዮም ዝሕክምዎም ዘለው።
ዛጊት ነቲ ሕማም ክፍውስ ዝኽእል ክታበት ኣይተረኽበን።
ገለ ካብቲ ዝግበረሎም ክንክን፡ ናይ ምስትንፋስ ሓገዝ ከም ዝረኽቡን፡ ግቡእ መግብን ማይን ከም ዝሰትዩን ምግባርን'ዩ።
ክታበት ንምርካብ ብዝተፈላለዩ ኩባንያታትን ትካላትን ፈተነታት ይግበር ኣሎ።
ገለ ሆስፒታላት ድማ፡ ናይ ካልኦት ዓይነት ቫይረሳት ኣፋውስ ክሕግዝ ዝኽእል እንተኾይኑ፡ ፈተነታት የካይዳ ኣለዋ።
ብኸመይ ንርእስና ክንከላኸል ንኽእል?
ኣእዳውካ ብዝግባእ ምጽራይ፤ ሓደ ንምምሕልላፍ ኮሮናቫይረስን ካልእ ሕማማትን እንከላኸለሉ ኣገባብ እዩ።
ውድብ ጥዕና ዓለም ካብ ዝህቦም ምኽርታት እዞም ዝስዕቡ ይርከብዎም፡
- ኣእዳውኩም ተሓጸቡ- ሳሙናን ናይ ኢድ መሕጸቢ 'ጀል'ን ንቫይረስ ክቐትል ይኽእል'ዩ
- ክትስዑሉ ከለኹም ኣፍኩምን ኣፍንጫኹምን ተሸፈኑ- እንተ ተኻኢሉ ብ'ቲሹ' (ሶፍት)- ድሕሪኡ ድማ ነቲ ቫይረስ ንኸይላባዕ ኣእዳውኩም ተሓጸቡ።
- ዓይንኹም፡ ኣፍንጫኹምን ኣፍኩም ኣይትሓዙ- በቲ ቫይረስ ዝተለኽፈ ነገራት ምስ እትሕዙ ናብ ኣካላትኩም ክሰግር ስለዝኽእል
- ናብ ዝስዕሉ ይኹን ዝህንጥሱ ወይ ድማ ረስኒ ዘለዎም ሰባት ኣይትጸግዑ- እቲ ቫይረስ ከናጥርዎ ስለዝኽእሉ- እንተ ተኻኢሉ ሓደ ሜትሮ ካብኦም ክትርሕቁ ይምረጽ
ዝርግሐኡ እንታይ ይመስል?
መዓልታዊ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት በቲ ቫይረስ ይልከፉ ኣለው። እቲ ቁጽሪ ካብቲ ብወግዒ ዝግለጽ ዘሎ ብዓሰርቲ ዕጽፊ ክዛይድ ከም ዝኽእል ተንተንቲ ይዛረቡ።
እቲ ለበዳ ሕጂ ኣብ ደቡብ ኮርያ፡ ኢጣልያን ኢራንን ክኽሰት ከሎ፤ ናብ ዓለም ለኻዊ ለበዳ ከይዓቢይ ስግኣት ኣሕዲሩ ኣሎ።
ሓደ ተመሓላላፊ ሕማም ኣብ ሓደ እዋን ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም ስግኣት ክፈጥር ከሎ፡ ዓለምለኻዊ ለበዳ ምዃኑ ይእወጅ።
በቲ ቫይረስ ንባዕልኹም ወይ ካልኦት ከም ዝተትሓዙ እንተተጠራጢርኩም
ንርእስኹም ካብ ካልኦት ሰባት ብምፍላይ፡ ኣብ ገዛኹም ጽንሑ፤ ካልኦት'ውን ከምኡ ክገብሩ ኣተባብዕዎም።
ኣብ ኢትዮጵያ እንተለኹም ድማ 8335 ብምድዋል ንኢንስቲትዩት ማሕበረሰብ ጥዕና ኢትዮጵያ ኣፍልጡ።


text:
ሓፈሻዊ ስያመታት
መዐቀኒታት
ኣቕራብ ኤለክትሪክ ቀይሕ ባሕሪ እዩ። ኣብዚ ጽሑፍ ነቲ ኤለክትሪክ ዓዳጊ ዓሚል ወይ ዓማዊል ተባሂሎም ይጽውዑ። ሓደ ዓሚል ናብ ቀይሕ ባሕሪ ንኪቕየር ምስ ኣመልከተ ናይቲ ውዕል ተቐባልነት ይረክብ ። እዚ ግን ቀይሕ ባሕሪ ነቲ ኣወዓዕላ ምስ ተቐበሎ እዩ ። ዓሚል ነዚ ኣብ ታሕቲ ተጠቂሱ ዘሎ ስያመታት ምቅባል ግዴታ ኣለዎ። ካብ ቀይሕ ባሕሪ ሰደድ ኤለክትሪክ ሚጂማር እቲ ዓሚል ምስዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ስያመታት ምስ ዚሰማማዕ እዩ። ካልእ፣ ብመሰረት እብዚ ውዕል ካልኦት ኣገደስቲ ንጥብታት ኣንተደኣ ተዘይ ተተንኪፎም ኣለዉ ኮይኖም፣ ሕጊ ናይ Forbrukerombudets standard kraftleveringsavtale የጠቃልል። እዋናዊ ስያመታት ኣብ ወብ ሳይት ናይዚ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ዝዀነ ይኹን እዋን ኪርከብ እዩ። www.redsea.energy.
ምጅማር
ኣብ እዋን እቲ ሓድሽ ዓሚል ምስቲ ናይዚነበሮ ጸዓት ኣቅራቢ ትካል (ነኣብነት ከም ቀይሕ ባሕሪ ትካል)ውዕል ምስ እዝሰብር፣ቀይሕ ባሕሪ ሓላፍነት ኣይወስድን እዩ። ቀይሕ ባሕሪ ነቶም ሓደስቲ ዓማዊል ክረዲት ናይ ምቍጽጻር መሰል ኣለዎ ። ቀዪሕ ባሕሪ ን ሓደ ዓሚል ናይ ምንጻግ መሰል ኣለዎ። እንተ ዝከዉን ኾይኑ ውን ኣብቲ ውሽጢ ግዜ ናይ ዓሚል ምጥዓስ መሰል ጸዓት ምቅራብ ክጂምር ይኽእል እዩ። ስለዚ ዓሚል ኣብ ውሽጢ እቲ ናይ ጣዕሳ ግዜ ምስ ዝጠዓስ፣ ንዝተጠቀመሉ ሓይሊ ኣብ መዝገብ ይኣቱ፣ ብኡ መሰረት ድማ ክኸፍሎ ይግባእ፣ ዓንቀጽ §21 ብዛዕባ ጣዕሳ፣ ግን ዝዀነ ይኹን ቀዋሚ ኽፍሊት ኪቕንጠጥ እዩ። ዓሚል ካብ ቀይሕ ባሕሪ ናብ ክልእ ትካል ጸዓት ምስ ዝከዪድ፣ ኣብቲ ናቶም መዝገብ ይኣቱ፣ግን ክጽበ ኣለዎ ኽሳብ እቲ መሰጋገሪ ግዜ ዝሓልፍ። ኣብዚ መሰጋገሪ ግዜ ኣንተደኣ ካልእ ዝሓሸ ናይ ጽዓት ትካል ምስ እዝረክብ፣ ቅድሚ ምስግጋሩ ካለኣይ ግዜ ነቶም ኣቀዲሙ ክሰግሮም ዝበለ ትካል ክሕብሮም ከምዘለዎም ነዘኻኽር።
ዋጋታት
ዋጋታትና ብ ሰለስተ ዓይነት ዉዕላት ይቀርብ።
ስፖት ዋጋ፥ መግዝኢኡ + ናይ መንግስቲ ወርሓዊ ክፍሊት + ንእሽቶ ተወሳኺ ብመንገዲ ቀይሕ ባሕሪ።
ቀዋሚ ዋጋ፥ ሓደ ዓይነት ዋጋ ንመሉእ ዓመት።
ዉሱን ዋጋ፥ እዚ ዓይነት ዋጋ ከም ስፖት ቅርጺ ዝሓዘ እዩ።
ሕሳብ
እቲ ውዕል ወርሓዊ እዩ ዚኽፈል ። እቲ ቅብሊት ብኢ፡መይል፣ ጶስጣ ወይ ከኣ ወርሓዊ ኻብቲ ናይ ባንክ ሕሳብ ዓማዊል ብቐጥታ ብምንካይ ክኽፈል ይኽእል እዩ።
ስሕተት
ኣንት ደኣ መዘኻኸሪ ናይ ክፍሊት ተተሰዲዱ፣ ናይ መዘኻኸሪ ክፍሊት ክኽፈል ይግባእ። ብዛዕባ አዚ እንተ ደሊኻ ኣብ ሕጊ *ምእካብ ዕዳ* (ኣዋጅ 13 ግንቦት 1988 ቍ። 26) ተጠቒሱ ኣሎ ። እቲ ኽፍሊት ኣብ ውሽጢ እቲ ኽፍሊት ዚውዳእ ግዜ እንተ ዘይተፈጺሙ፣ እቲ ዓሚል ነቲ ኽፍሊት ኣብ ውሽጢ እቲ ግዜ እቲ እንተ ዘይጸጊንዎ እቲ ቐረብ ኤለክትሪክ ድሕሪ 14 መዓልታት፣ ከምቲ ኣቐዲሙ ምልክታ ምስ ተነግሮ፣ ናይ ቍይሕ ባሕሪ ኣገልግሎት ሰደድ ኤሌክትሪክ ደው ኪብል ይኽእል እዩ።
ብሕታዊ ሓበሬታ
መስርሕ ሓበሬታ ብመሰረት እቲ ሕጊ ብሕታዊ ሓበሬታ እዩ ዚፍጸም ። ኣድራሻታት ኢ፡መይል ብዘይ ፍቓድ እቲ ዓሚል ኣይትንከፍን እዩ።


text:
መልኣከ መዊእ ብርሃኑ ኪሮስ ኣብ ከተማ መቐለ ኣማሓዳሪ እንዳ ኣቡነ ኣረጋዊ ቤተክርስታያን እዮም። መልኣከ መዊእ ብርሃኑ ብኣቆፃፅራ ኢትዮዽያዊያን ብ1978 ዓ/ም እዮም ኣብ ብራና ምፅሓፍ ጀሚሮም። ትምህርቲ ቤተ ክህነት ኣብ ዝመሃሩሉ ዝነበሩ እዋን ንማሓዙቶም እናራኣዩ ኣብ ብራና ምፅሓፍ ክመልኩ ከምዝኻኣሉ ይዛረቡ።
“ብራና ካብ ቆርበት ጤል እዩ ዝሰናዳእ። ናብ ብራና ንምልዋጥ ዝላዓለ ፃዕሪ ይሓትት። ብፍላይ እቲ ቆርበት ንቑፅ እንተኾይኑ ንሓሙሽተ ማዓልታት ኣብ ፁሩይ ማይ ይእጀል። ዝበሰለ ምዃኑ ምስ ኣረጋገፅካ ዘርጊሕኻ ስግኡ ይግፈፍ። ብተደጋጋሚ ፃሓይ ምስወቐዖ እቲ ጨጉሪ ይላፀ። ካውኡ ብራና ይኸውን።’’ ይብሉ መልኣከ መዊእ ብርሃኑ።
ኣብ ብራና ብቐይሕን ፀሊምን ሕብሪ ንምፅሓፍ ጫፉ ዝተፀረበ ሸምበቆ እዮም ዝጥቀሙ። ፀሊም ሕብሪ ካብ ቆርበት ዝተላፀየ ሰግላጥ ዝበሃል ተገፊፉ ዝወፅእ ነገር፣ ቆፅሊ ታህሶስ፣ ቆፅሊ ፃዕዳ ሓረግ፣ ናይ ላምባ ዠለሎ እዚኦም ኣንቂፅካ ወይ ድማ ቀሊኻ ነዚኦም ኣቃሚምካ ብሓደ ተፍልሖ። ዳሓር እቲ ማዩ ኣፅሊልካ ደጋጊምካ ትግዕቶ። እናደጋገምካ ትሓስዮ ንሰለስተ ኣዋርሕ ዝኣክል።
እቲ ቐይሕ ድማ ካብቲ ኣዴታት ንስፈ ዝጥቀማሉ መቕይሒ ርግሀን ላኻን ንዲ ቀለም ከምኡ እውን ብጫ ሕብሪ ሓዊስካ ፃዕዳ እንግዳዲዕ ወሲኽካ ከም ዝሰናዳእ መልኣከ መዊእ ብርሃኑ ኪሮስ ይዛረቡ።መልኣከ መዊእ ብርሃኑ ብጣዕሚ ብርክት ዝበሉ ፅሑፋት ኣብ ብራና ዝፃሓፉ እንትኾኑ እቶም ቀንዲ ኢሎም ዝጠቕሱዎም ግና ዕስራ መንፈሳዊ መፃሕፍቲ እዮም።
“ተኣምረ ማርያም፣ወንጀል፣ስንክሳር፣ግንዘትን ዝተፈላለዩ ቅዳሴታትን ዝኣመሰሉ ዕስራ ዓበይቲ መፃሓፍቲ ፅሒፈ እየ።” ኢሎም።
ኣብ ብራና ዝሰፍር ፅሑፍ ከምቲ ኣብ ወረቐት ዝፃሓፍ ብቐሊሉ ዘይቕደድን ክሳብ ንውሉድ ወለዶ ዝፀንሕ ምዃኑ ዝገልፁ መልኣከ መዊእ ብርሃኑ ኣብ ዝሐዚ እዋን ወላኳ ቁፅሩ እንተወሓደ ጠማቲ ዝሳኣኑ ፃሕፍቲ ብራና ኣብ ትግራይ ከምዘለዉ ይገልፁ።


text:
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ናብ ናይ ወላዲ ኣቡኦም ዝኾነ ሃገር ኬንያ፣ብምቕፃል ድማ ናብ ኢትዮጵያ ክጉዓዙ እዮም።እቶም ፕሬዝዳንት ኣብ ናይሮቢ ኣብ ዝካየድ ዓለምለኸ ጉባኤ መራሕቲ ፈጠራ ንግዲ ክሳተፉ እዮም።
ኣብ ስልጣን ዝርከብ መራሒ ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ኢትዮጵያ ዑደት ክፍፅም ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ፈለማይ እዮም።ናይ ኢትዮጵያ ዑደቶም ሕቶታት ምልዓሉ ኣይተረፈን። ምኽንያቱ ኢትዮጵያ ብቁጠባ ዝለዓለ ዓወት ዘመዝገበትን ኣብ ምግስጋስ እትርከብን ሃገር እንተኾነት እውን ዓበይቲ ሽግራት ኣለዋ።ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ከቢድ ዓፈና ይፍፀም።
ኣብዚ ኩነታት ፕሬዝዳንት ኦባማ ዑደት ምክያዶም ዝተጋገየ መልእኽቲ የሕልፍ እዩ ብዛዕባ ዝብሉ ነቐፍቲ ሪኢቶ ክህባ ዝተሓተታ ኣብ ማእኸል ዊልሰን ዳይረክተር ፕሮግራም ኣፍሪካ ሞንዴይ ሙያንጉዋ ፕሬዝዳንት ኦባማ ክልቲአን ሃገራት ኬንያን ኢትዮጵያን ንዑደት ምምራፆም ንጉዳይ ኣፍሪካ ዝከታተሉ ብገሊኦም ማሕበረሰባት ስኽፍታ ዝፈጠረ ጉዳይ እዩ ይብላ።ኣብ ክልቲአን ሃገራት ኣብ ምሕደራን ኣተሓሕዛ ሰብኣዊ መሰላትን ዘሎ ስኽፍታ ብምሕባር።
‘’ኬንያን ኢትዮጵያን ብፋላይ ኣብ ጉዳያት ፀጥታ ቁልፊ ስትራተጂያዊ መሻርኽቲ ዩናይትድ ስቴትስ ምዃነን እውን ክንርስዕ የብልናን’’ዝበላ ንሰን ‘’ኣብ ሱማሊያን ኣብምሉኡ ቀርኒ ኣፍሪካን ዘሎ ኩነታት ንክልቲአን ሃገራት ዓብዪ ፈተና እዩ’’ይብላ። እዚ ስግኣት እዚ ንምሉእ ቀርኒ ኣፍሪካ ጥራሕ ከይኮነስ ዓለምለኸ መልክዕ እውን ኣለዎ ኢለን።በዚ መንፅር ኬንያን ኢትዮጵያን ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ቁልፊ መሻርኽቲ እየን።እቶም ፕሬዝዳንት ዘካይድዎ ዑደት ክልቲእን ሃገራት ኣብቲ ዞባ ሰላምን ፀጥታን ንምስፋን ከምኡ እውን ኣንፃር ኣል-ሸባብ ንምውጋእ የበርክትኦ ንዘለዋ ኣስተዋፅኦ ብኣካል ተረኺቦም ንምምዝስጋን ዕድል ይህቦም እዩ ይብላ።ዝርዝሩ ኣብዚ ይስምዑ።


text:
Radio Erena: 30 September 2018
ንቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ንምድጋፍ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ናይ ቦምባ መጥቃዕቲ ኣካዪድኩም ዝተበሃሉ ሓሙሽተ ጥርጡራት፣ ወግዓዊ ክሲ ቀሪቡሎም።
ኣብቲ ብዕለት 28 መስከረም ዝወዓለ መጋባእያ፣ እቲ መጥቃዕቲ ቦምባ ንቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ንምቕታል ዝተሃንደሰ’ዩ ኔሩ ክብል ኣኽባር ሕጊ ብዝርዝር ገሊጹ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ንህዝቢ ኦሮሞ ከም መሳርሒ ተጠቒሙ፣ ውልቃዊ ስልጣኑ ንምስፍሕፋሕ ጥራይ’ዩ ዕላምኡ እምበር ሓልዮት ህዝቢ ከምዘይብሉን ንኦሮሞ ከምዘይውክልን ብምእማን ነቲ መጥቃዕቲ ክህንድስዎ ከምዝኸኣሉ’ዩ ኣብቲ መጋባእያ ተገሊጹ።
እቲ ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ዘሎ ክሲ፣ ብቅትለት ክልተ ሰባት፣ ናይ ፈኲስን ከቢድን መጉዳእቲ ኣብ ልዕሊ 150 ሰባት፣ ከምኡ’ውን ብፈተነ ቅትለት ቀዳማይ ሚኒስተር ዝርከቦም ክስታት ተመስሪቱሎም ኣሎ።
እቲ ብናይ ኣመሪካ ፍሉያት ናይ ገበን መርመራ ክኢላታት ተሰንዩ ዝተኻየደ ደቂቕ መጽናዕቲ፣ ኣርባዕተ ካብቶም ክሱሳት ብምውዳብን ምትግባርን ገበን ክሕተቱ እንከለዉ፣ እቲ ሓምሻዮም ውልቀሰብ፣ ብምትሕብባር ምስ ግብረሽበራውያን እዩ ተኸሲሱ ዘሎ።
ቀንዲ ሃንዳሲት ናይቲ መጥቃዕቲ ቦምባ፣ ኣብ ኬንያ ዝምቕማጣ ገነት ታምሩ ዝተባህለት ውልቀሰብ’ያ ክብል ኣኽባር ሕጊ ይገልጽ።
ኣብዚ ሰለስተ ወርሒ ዘቑጸረ መጽናዕቲ ዝተገብረሉ ክሲ፣ ኣብቲ መጥቃዕቲ ቦምባ ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ኢድ ኔርኩም ተባሂሎም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝጸንሑን ብዋሕስ ዝተፈትሑን፣ ላዕለዎት ሰበስልጣን ፖሊስን ሓለፍቲ ጸጥታ ፈደራላዊ ቤት ጽሕፈትን ዝርከብዎም ናይ ሓያሎ ክሱሳት ጉዳይ ገና ኣብ መስርሕ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
=======================


text:
Radio Erena: May 13, 2014
ሊብያ ካብ ሕብረት ኤውሮጵ ህጹጽ ሓገዝ እንተዘይረኺባ፣ ስደተኛታት ናብ ኤውሮፓንምስጋር ክትፍንዎም ምዃና ኣጠንቒቓ።
ሊብያ ነዚ መጠንቐቕታ ተቕርብ ዘላ፣ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ናብ ኤውሮጳ ንምስጋር ዝሓለኑ 10ታት ኣሽሓት ስደተኛታት ናብ ሊብያ ይውሕዙ ኣብ ብምህላዎም’ዮም።
ሕብረት ኤውሮጳ፣ ነዚ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ናብ ሊብያ ዝርአ ዘሎ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ምስ መንግስቲ ሊብያ ህጹጽ ምትሕግጋዝ እንተዘይገይሩ ድማ፣ ሊብያ ነቶም ስደተኛታት ናብ ኤውሮጵ ንምስጋር ናጻ ክትፍንዎም ምዃና ግዝያዊ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ሳልሕ ማዘቕ ንማዕከናት ዜና ገሊጹ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ሓሙሽተ ኣዋርሕ ጥራይ ኣሽሓት ኤርትራውያን ዝርከብዎም 22 ሽሕ ስደተኛታት ናብ ገማግም ባሕሪ ኢጣልያ ከምዝሰገሩ ዝጠቐሳ ማዕከናት ዜና ድማ፣ ክልተ ዕጽፊ ናይዚ ዝተጠቕሰ ኣሃዝ ድማ ኣብ ሊብያ ከምዘሎ ሓቢሮም።
ብማእከላይ ባሕሪ ዝፍጸም ዘሎ ዋሕዚ ስደተኛታት ሃገራት ኣፍሪቃ ናብ ኢጣልያ ካብ ኣማኢት ናብ ኣሽሓት ተሰጋጊሩ ከምዘሎ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ኢጣልያ ብወገና ካብ ሃገራት ሕብረት ኤውሮጳ ህጹጽ ሓገዝ ትሓትት ኣላ።
ሊብያን ኢጣልያን እተን ቀንዲ ኣፍደገ ናብ ሃገራት ኤውሮጳ ብምዃነን፣ ግዳያት ዋሕዚ ስደተኛታት ኮይነን ምህላወን ብቀጻሊ የማርራ።
=====================


text:
Monthly Archives: Apr 2020
رسالةاملجلس الوطني اإلرتري للتغييرالديمقراطي بمناسبةقدوم شهررمضان الكريم
ዝተባረኸን ርሑስን ጾም ሮመዳን ይግበሮ
ዝተባረኸን ርሑስን ጾም ሮመዳን ይግበሮ ኣብ’ዚ ጽንኩር ኩነታት፡ ኣብ ውሽጥን ወጻኢ ዝርከብ ህዝብና ንጾም ሮመዳን ዝዳለወሉ ዘለዉ፡ ብጽቡቕ ጀሚሩ ብጽቡቕ ክፍጸም ዝተባረኸን ርሑስ ጾመ ሮመዳን ይግበሮ ብምባል ውሓደለ ንመላእ ኣመንቲ ምስልምና ኤርትራውያን ሰላምታ የመሓላልፍ። ጾም ሮመዳን ከኣ ንሰላም ስኒት ፍቅሪ ይግበረልና። ዜናን ሓበሬታን ውሓደለ 24 ሚያዝያ 2020Read more
ርሑስ ሮሞዳን ይግበረልና !! ت
ብምኽንያት ለበዳ ኮቪድ-19 ንህዝብና ዝግበር ሓገዛት ዝምልከት መግለጺ
ብምኽንያት ለበዳ ኮቪድ-19 ንህዝብና ዝግበር ሓገዛት ዝምልከት መግለጺ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ዘካይድዎ ዘለዉ ቀጻሊ ተወሃሂድካ ምስራሕ ዝዓለመ ዘተ ብዕምቝት እናተራዳድኡ ይኸዱ ምህላዎም ክንሕብር ደስ ይብለና። ብዛዕባ ንዓለምና ለቢዱ ዘሎ ሕማም ኣመልኪትና ናይ ሓባር መግለጺ ኣውጺእና ምንባርና ዝዝከር እዩ። ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ዝተፈላለዩ ነዚ ጉዳያት እዚ ኣልዒሎም ዝተፈላለየ ናይ ባንኪ ሕሳባት/ኣካውንታት ከፊቶም ዘለዉ ሲቪካዊ ማሕበራት ብቐረባ ድሕሪ ምዝታይ ከኣRead more
ናይ ዮሃና መልእኽቲ ብኣጋጣሚ በዓል ፋሲካ
መልእኽቲ በዓል ትንሳኤ ንህዝቢ ኤርትራ ኣቶ ተስፋሚኪኤል ዮሃንስ ኣ/መ ፈ/ሽ ውሐደለ
መልእኽቲ በዓል ትንሳኤ ኣቶ ተስፋሚኪኤል ዮሃንስ ኣ/መ ፈ/ሽ ውሐደለ ብምኽንያት ዓብይ በዓል መዓልቲ ትንሳኤ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ንእትርከቡ ህዝብና እንቋዕ ጾመ ልጓም ፈትሓልኩምን፡ ኣብ በዓል ፋሲካ ኣብጽሓኩም እንዳበልኩ ሰላምታይ ከመሓላልፍ እፈቱ። ዝኽበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን ኣመንቲ ክርስትና ኤርትራውያን፡ ኣብ’ዚ እንርከበሉ ዘለና እዋን ንህዝብናን ንህዝቢ ዓለም ኣጋጢምዎ ዘሎ ኣዝዩ ዘሻቅልን ኣብ ማሕበራዊ ሂወትና ከቢድን ተጽዕኖ ዘለዎ ኩነታት ተላባዒ ሕማም ኮቪድ-19 ዝበዓል ዘሎRead more
ዝኽሪ መዓልቲ እሱራት ሕልናን ፖለቲካን ኤርትራ
መደረት ኮሮና እት ኤርትርያ ከእፎ እግል ትግባእቱ ክቱብ
ካብ ውሻባ covid-19 እንታይ ንምሃር መሪሕነት፦(autority) ከም ሓላፍነት’ዶ ወይ ከም ስልጣን
ረአዩኒ ረአዩ ሕብኡኒ ሕብኡኒ (ላኣመጽእ)የምጽእ!!!
ረአዩኒ ረአዩ ሕብኡኒ ሕብኡኒ (ላኣመጽእ)የምጽእ!!! ኣቦታትና ክምስሉ ከለዉ ብጣዕሚ ጥዑማት ኢዮም። ሓደ ሰብ ንዘይኮኖ ነገር ኣምሲሉ ክዋሳእ እንከሎ ” ብቛንቛ ትግረ ረአዩኒ ረአዩን ሕብኡኒ ሕብኡኒ ላኣመጽእ” ኢሎም ይምስሉሉ። ኣብ ኣብ ባህልና ወትሩ ምስላ ደርቢኻ ኣይክየድን ኢዩ። የግዳስ መሲልካ እንታይ ኣምጻእካ ስለዝበሃል ምኽንያት ምድጋም ምስላ ኣቦታተይ ከምዚ ዝስዕብ ኢዩ። ስርዓት ህግደፍ ለንቅነ ህዝቢ ኤርትራRead more
Eritrea: Tackling COVID-19 Pandemic requires a swift national action, global cooperation and multilateral partnership
Eritrea: Tackling COVID-19 Pandemic requires a swift national action, global cooperation and multilateral partnership COVID-19 is a borderless pandemic that is spreading across the world exponentially. Combating the spread of the virus would require taking radical measures with effective leadership response, inter-ministerial coordination, global cooperation and the establishment of crisis management and advisory body comprising healthcare professionals and scientists. ToRead more
ሓባራዊ ጋዜጣዊ መግለጺ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ للقوى السياسية الإرترية تصريح صحفي مشترك
ብሰንኪ ኮቪድ-19 ህዝብና ከርእዮ ዝሕተት ሓልዮት ቅዱስ ሕልናን
ብሰንኪ ኮቪድ-19 ህዝብና ከርእዮ ዝሕተት ሓልዮት ቅዱስ ሕልናን ኣብ’ዚ ንርከበሉ እዋን ጽንኩርን ኣሕዛንን ኩነት ኮቪድ-19 ፡ ኤርትራውያን ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዘርእይዎ ዘለዉ ሓልዮት፡ ንስግኣታቶም ዘንጸባርቕ ብምኽርን ተገዳስነትን ዝገብርዎ ኣስተዋጾ ቅዱስ ስርሓት’ዩ ኢዩ። ህዝቢ ካብ ህዝቢ ውድብ ካብ ውድብ፡ኣውራጃ ሃይማኖት…ወዘተ ከይተፈላልየ ብሓባር ብዛዕባ ህዝቢ ኤርትራ ክሓትት ይረአን ይስማዕን ኣሎ። ተርእዮ ኮሮና ቫይረስ ኣብ ዓለምና፡ንህላወ ወዲ ሰብ ዝፈታትን ክሳብ ሞት ዘብጽሕRead more
ዓለምና ከመይ’ዩ ክኸዉን ድሕሪ covid-19 ይብል
ዓለምና ከመይ’ዩ ክኸዉን ድሕሪ covid-19 ይብልሕሰብ ኣስተውዕል ተማራመር ተባራበርስላም ኩቡራት ተኻታተልቲ ወይብ-ሳይት፣ተማራመርቲ ፖለቲካ፣ሊቃውንቲ ኣብ ቡዙሕ ክፍልታት ስነፍልጠታት ዝዋስኡ፡ድሕሪ እዚ ንሙሉእ ዓለም ዘንፈጥፈጠ/ዘርዓደ፣ግይና ፈውስን ክታበትን ዘይተራጋገጸ፣ ሙሉእ ሓይልታቱ ናብ’ዚ ዓይነት ተላባዒ ሕማም ንምክልኻል ፈውሲ ንምርካብ ብዘይ ዕረፍቲ ክድህስስን ከጽንዕን ምእንቲ፣እዚ ዘይብሃል ባጀርት ወዚዑ ህርድግ እናበለ ክነሱ፤ንዝመጽእ ብኸመይ ክምሓደር ? እንታይ ዓይነት ዝምድናታ ክህሉ ? ንፍልጠታትን ሓይልታትን ምውህሃድ’ዶ ወይስ በቢ ዘለኻዮ ምቕጻልRead more
An Eritrean Appeal to the International Humanitarian Community To: H.E. Mr. Filippo Grandi High Commissioner, UNHCR, Geneva, To: H.E. Dr. Tedros Adhanom, Director General, WHO Geneva CC: Other Concerned UN Bodies, Host Countries of Eritrean Refugees March 31, 2020 Subject: An Appeal for Protection of Eritreans at Home and abroad from the Scourges of Corona virus Dear UNHCR Commissioner, Mr.Read more
رسالة من القوى السياسية الإرترية إلى الجهات الدولية المعنية
رسالة من القوى السياسية الإرترية إلى الجهات الدولية المعنية إلى/ سعادة السيد فليبو جراندي، المفوض السامي لمفوضية الأمم المتحدة لشؤون اللاجئين – جنيف إلى/ سعادة الدكتور تيدروس أدحنوم ، المدير العام لمنظمة الصحة العالمية – جنيف نسخة إلى: هيئات الأمم المتحدة المعنية الأخرى الدول المضيفة للاجئين الإرتريين التاريخ: 31 مارس 2020 الموضوع: نداء لحماية الإرتريين داخل الوطن وخارجه من وباءRead more
ሓባራዊ መልእክቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ናብ ዝምልከቶም ኣህጉራውያን ትካላት
ሓባራዊ መልእክቲ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ናብ ዝምልከቶም ኣህጉራውያን ትካላት ክቡር ኣቶ ፊሊፖ ግራርዲ – ኮምሽነር ላዕላዋይ ኮምሽን ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት – ጀነቫ ክቡር ዶ/ር ተድሮስ ኣድሓኖም – ጠቕላሊ ዲረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ጠቕላሊ – ጀነቫ ቅዳሕ፡- ካልኦት ዝምልከቶም ኣካላት ሕቡራት ሃገራት ንኤርትራውያን ስደተኛታት ኣዕቆብቲ ሃገራት 31 መጋቢት 2020 ጉዳይ፡- ንኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዘለዉ ኤርትራውያን ጸረ-መቕዘፍቲ ኮሮና ቫይሩስRead more
بيان مشترك من القوى الوطنية الإرترية إلى الشعب الإرتري شعبنا الإرتري في كل مكان،
بيان مشترك من القوى الوطنية الإرترية إلى الشعب الإرتري شعبنا الإرتري في كل مكان، في هذا الوقت الذي تفشى فيه الوباء الذي يعرف بمرض فيروس “كوفيد19” وبات ينتقل بسرعة النار في الهشيم إلى العالم بأسره، وتسبب في وقت وجيز حتى الآن في إزهاق آلاف الأرواح من البشر، وإلحاق خسائر جسيمة في اقتصاديات الدول، وفي وقت أكدت فيه التقارير على أنRead more
ሓባራዊ መልእኽቲ ናብ ህዝቢ ኤርትራ! ካብ ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ 1 ሚያዝያ 2020
ሓባራዊ መልእኽቲ ናብ ህዝቢ ኤርትራ! ካብ ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ 1 ሚያዝያ 2020 ክቡር ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ መላእ ዓለም ብዘይተሓስበ ቅልጣፈ ተላቢዑ ዘሎ፣ ብኮቪድ19 ዝፍለጥ ሕማም፡ ኣብ ሓጺር ጊዜ ኣብ ሂወት ደቂሰባት ኣውሪዲዎ ዘሎ ቅዝፈትን ኣብ ቁጠባዊ ትሕዝቶ ሃገራት ኣስዒብዎ ዘሎ ክሳራታታትን ኣዝዩ ከቢድ ኢዩ፡፡ ዓለም ናብ ሓንቲ ጸባብ ቁሸት ተሳጊራትሉ ኣብ ዘላ እዋን፣ ካብ ሃገር ናብ ሃገር፡ ካብRead more
تنظيم الوحدة للتغيير الديمقراطي فرع شمال أمريكا ينهي مؤتمره الأول بنجاح
تنظيم الوحدة للتغيير الديمقراطي فرع شمال أمريكا ينهي مؤتمره الأول بنجاح። عقد فرع تنظيم الوحدة للتغيير الديمقراطي بأمريكا الشمالية مؤتمره الآول في 28 مارس 2020 . بدأ المؤتمر أعماله في تمام الساعة 9صباحاً شارك فيه وفد من قيادات التنظيم برئاسة كل من السيد تسفاميكائبل يوهنس رئيس اللجنة التنفيذية لتنظيم الوحدة للتغيير الديمقراطي وأعضاء أخرون من اللجنة التنفيذية و المجلس المركزيRead more
ኣብ ሰለስተ ወርሒ ዝሕተም መጽሔት ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ
ሻቅሎት ለበዳ ኮሮና ቫይረስን፡ ጫንቓ ማይ ተቐማጦ ኣስመራን !
ሻቅሎት ለበዳ ኮሮና ቫይረስን፡ ጫንቓ ማይ ተቐማጦ ኣስመራን ! ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ኣብ ንህዝብታት ዓለም ኩሉ መዳያዊ ኩነታቱ ክበሃል ዝካኣል ሻቅሎት ኣብጺሕዎ ከም ዘሎ ብመስኮት ቲቪ ዝዕዞቦን ዝርእዮን ዝሓልፎን ዘሎ ሂወት ምዃኑ ሓበሬታ ዘይድልዮ ኣይኮነን። ኣብ’ዚ ጽንኩር ኩነታት ከኣ ሰባት ብደቆም፡ ወለዶም ፈተውቶም ከም ዝሻቀሉ ፍሉጥን ርዱእን’ዩ። ብፍላይ’ኳ ነቲ ርሑቅን ኣብ ዝተደራረበ ጸገማት ማሕበራዊ ናብራ ዘሕልፍ ዘሎ፡ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝተሓረሞRead more


text:
ፈፃሚ ስራሕ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ብዘካየዶ ኣኼባ ሃገራዊ ምርጫ ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ እዋኑ ክካየድ ኣብ ምርድዳእ ከምዝበፅሐ ኣፍሊጡ’ሎ።እንተኾነ ግን ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ፓርቲታት ኢትዮጵያ፣ኣክቲቪስታት፣ተንተንትን ካልኦት ዜጋታትን ኣብ ዝቕፅል ዓመት ምርጫ ክካየድ እንተኾይኑ ርግፀኛታት ኣይኮኑን።እቲ ክርክርን ዘተን ቀፂሉ’ሎ።
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ ዝነጥፍ ሃፍቶም በርሀ ሕዚ ኣብታ ሃገር ዘሎ ኩነታት ምርጫ ክካየድ ዘኽእል ኩነታት ከምዘየለ ብምግላፅ እቲ ሽግር ሕግን ስርዓት ስለ ዘይተኸበረ እዩ ይብል።ናይ ፌደራል መንግስቲ ሕግን ስርዓትን እንተድኣ ኣኽቢሩ ግን ክካየድ ይኽእል እዩ፤ክካየድ እውን ኣለዎ ይብል።‘’ምርጫ ብዝምልከት ንዝሓለፈ ከባቢ ሓደ ዓመት ካብ ዝተኸታተልኩዎ ኩነታትን ኣብ መሬት ብዘሎ ርድኢትን ቀፃሊ መረፃ ኣብ ግዚኡ ዝካየድ ኣይመስለንን’’ ክብል ሪኢቱኡ ሂቡ ሃፍቶም በርሀ።
ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ብዘሎ ኩነታት ፀጥታን ሰላምን ሃገራዊ ምርጫ ዝቕፅል ዓመት ኣብ እዋኑ ክካየድ የብሉን፤ክናዋሕ ኣለዎ ዝብል ሪኢቶ ካብ ዘለዎም ሓደ ድማ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲን ከባቢኣን ዝንቀሳቐስን ንናይ ኢትዮጵያ ፖለቲካ ብቐረባ ዝከታተልን ኣክቲቪስት ነጋሲ በየን እዩ።ንሱ ‘’ኢትዮጵያ ሕዚ ብዘላትሉ ኩነታት ኣብ ባይታ ምርጫ ንምክያድ ዘኽእል ኣይኮነን’’ ይብል።ተቓወምቲ ምስ ህዝቢ ተራኺቦም ሓሳቦም ከፅርፁን ክንቀሳቐሱን ክሳብ ዝኽእሉ ናይ ምርጫ እዋን ክናዋሕ ኣለዎ ይብል ብምውሳኽ።
ኣብ ስራሕ ዘሎ ሕገ መንስግቲ ኢትዮጵያ ምርጫ ኣብ እዋኑ ክካይድ ከምዘለዎ ይእዝዝ እዩ ዝበለ ድማ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ሕገ መንስግቲ ዝኾነ ኣቶ የማነ ካሳ እዩ።ንሱ ‘’እቲ ሕገ መንግስቲ ሓደ ፓርላማ ናይ ስራሕ ዘመኑ ሓሙሽተ ዓመት ከምዝኾነን ናይ ፓርላም ናይ ስራሕ ዘመኑ ቅድሚ ምውድኡ ሓደ ወርሒ ዝቕፅል ስልጣን ዝርከብ ፖለቲካዊ ውድብ ንምፍላይ መረፃ ተኻይዱ ይነፀር ኢሉ ብግልፂ ኣቐሚጡዎ’ሎ።ካብዚ ወፃኢ ምርጫ ንምንዋሕ ዝኾነ ይኹን ዓንቀፅ ኣየቐመጠን’’ ይብል ኣቶ የማነ።ምርጫ ንክልተ ሰለስተ ዓመት ስለዝተናውሐ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ሃውህው ምሉእ ብምልኡ ክፍታሕ ማለት ኣይኮነን፤ናይ ምርጫ ኮሚሽን ገለልተኝነት እውን ክረጋግፅ እዩ ማለት እውን ስለዘይኸውን ምርጫ ኣብ እዋኑ ክካየድ ኣለዎ ይብል።
ድምፂ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብርሃም ተስፋልኡል*
2 መጋቢት 2020
ኣስተማቓሪ እምበር ገጣሚ ዘይምዃነይ፡ ንኸምዚ ዝብል ውልቃዊ ትንታነ ክህብ የኽእለኒን ብመጠኑ ካብ ጸግዕነት የድሕነኒን ኢለ እኣምን።
ኣብ ፈለማ ወርሒ ለካቲት 2019፡ ኣብ ኤርትራ ብመገዲ ኣሕተምቲ ሕድሪ ናብ ኣንበብቲ ዝበጽሐት ህያው ደብሪ፡ ትግርኛዊ ቕንየት ብተስፋማርያም ወልደማርያም ኣብ መኣዝን ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ዓባይ ነጥበ-መቐይሮ’ያ። ድሒረን ብመገዲ ኣሕታሚ እምኵሉ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 ናብ ዕዳጋ ዝወረዳ ፍቕሪ ወይኸኣ ሞት፡ 110 ሕሩይ ቅንየት ብሃይለ ቢዘን ከምኡ’ውን ኣለኹ፡ እኩብ ግጥምታት ብይርጋኣለም ፍስሃ ብብዙሕ ኵርናዓት ወሰንቲ መላግቦ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ (ቋንቋ ትግርኛ) መሲለን ይስመዓኒ።
ከምኡ ንኽብል ዘድፍረኒ ምኽንያት፤
ካብ መወዳእታ 2001 ዝተተግበረ ሕሱም ሰንሱር (ብሕልፊ ኣብ ግጥሚ ናብ ምሉእ ክልከላ’ዩ ዝጸጋጋዕ) ነቲ ጽቡቕ ዕብየትን ፈጠራውነትን ከርኢ ጀሚሩ ዝነበረ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ቈጽዩዎ፣ ቀልጢፉ ከይጥጥዕ’ውን ኣደኽዲኹዎ። ዝሰዓበ ነዊሕ ነቕጺ መጽሓፍቲ ግጥሚ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ እምበኣር ብሰንኩ’ዩ። እተን ብፍሩይ ክጥቀሳ ዝኽእላ፡ እሞ ከኣ ብውልቂ ዝተሓትማ መጽሓፍቲ ዘሎ’ዩ ዝህሉ (2008) ብመለስ ንጉሰ ከምኡ’ውን ብድሕሪ ማዕጾ (2008) ብሃይለ ቢዘን’የን። እዚኣተን’ውን እንተዀነ፡ ብላዕለዎት ኣዘዝቲ ሚኒስትሪ ዜና ነበር፡ “ብኸመይ ሓሊፈን?” ዝብል ምጕስቓል ኣስዒበን ነይረን።
(ብመገዲ ኣሕተምቲ ሕድሪ–ሰንሱር ሚኒስትሪ ዜና ስለ ዘይሓልፍ–ዝተሓትማ ህያው ደብሪ፡ ትግርኛዊ ቕንየት (2019) ብተስፋማርያም ወደለማርያም ከምኡ’ውን ርቀትካ ዕጣን (2017) ብግርማይ ኣብርሃም ካብተን ክጥቀሳ ዝኽእላ ጽቡቓት ስራሓት’የን)።
ከም መርኣያ’ዚ ክውሰድ ዝኽእል፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ተዓብዒቦም ዝጸንሑ ሓያሎ መንእሰያት ገጠምቲ፡ ከም መገለጺ ሓርነቶም፡ ካብታ ሃገር ምስ ወጽኡ፡ ግጥምታቶም ከሕትሙ ይጓየዩ። ገለ ካብኡ ንምጥቃስ (ኣብነት ንምሃብ ደኣ’ምበር ምሉእ ዝርዝር ኣይኰነን)፤ ሳርማታት ኣደይ ብጸጋይ መሓሪ (ተመርዖ)፣ ፈውሲ ናፍቖት ብተስፉ ሓጎስ፣ ጽቡቕ ዕድል ብሚኪኤል ተኽለ፣ ድምጺ ልቢ ብብርሃነ ገብረሂወት፣ እንቶሽ ብዮናስ ወልደሩፋኤል (ቀሺ)፣ ሰብን ታቦን ብመኮነን ተስፋይ፣ ሓወልተይ ብክብሮም ደሞዝ።
ኣብ ኣፋዊ ስነ-ቅንየት ሰፊሕ ሰረት ዘለዎ ስነ-ግጥሚ ትግርኛ፡ ብህቡብነቱን ብዝሒ ሰብ ተውህቦን ምናልባት ቀዳማይ ዝስራዕ ዓውዲ ስነ-ጽሑፍ’ዩ። ስነ-ግጥሚ ትግርኛ (ኣብ ኤርትራ) እንተስ ኣንፈት ዘትሕዙ ወይ’ውን ዝውሽሉ፡ ገለ ከኣ ሰንሰለት ዘቕጽሉ በበይኖም መድረኻት ሰጊሩ ኣሎ።
ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ብመሳርሒ ድምጺ ዝተዘርግሐ (ኣብ ሕትመት ምስ ዘይስነድ) መወከሲ ክኸውን ስለ ዘጸግም ኣብዚ ጽሑፈ ኣብ ግምት ኣይኣተወን። ግጥሚ፡ ከም ሓደ ጽሑፋዊ ዓውዲ፡ ምሉእ ቅርጺን ርእሱ ዝኸኣለ ዓውዲን ምዃኑ ዝያዳ ዝነጸረ ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ መሲሉ ይስመዓኒ። ካብ ምምስራት ናይ ኤርትራ ሰሙናዊ ጋዜጣ ብ1942 ኣትሒዙ ኣብ ጋዜጣታት ዝሕተም ግጥምታት ደኣ ንርከብ እምበር፡ ካብ እዋናዊ ጐስጓስን መብዛሕትኡ መዓዲ ቃናታትን ዝሓልፍ ግን ኣይነበሮን። እቶም ግጥምታት ዘበርክቱ ዝነበሩ’ውን ብዕቱብነት ዝሓዙዎ ኣይመስሉን። እዚ ግን ንኸም ኣብ ማሕበር ትያትር ኣስመራ (ማትኣ) ብበዓል መምህር ኣስረስ ተሰማ፡ ንጉሰ ሃይለ (መንስዓይ)ን ካልኦትን ዝጸሓፍ ዝነበረ ሕደማታት ደርፊ ኣብ ግምት ከየእተኹ’የ።
ብረታዊ ቃልሲ ከም ነጥበ-መቐይሮ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ንምባሉ ዝኸኣለኒ ምኽንያት፡ ጽሑፋዊ ግጥሚ ቅርጺ እናሓዘ፡ ገጠምቲ ድማ ከም ሞያውያን ክርኣዩ ስለ ዝጀመሩ’ዩ። ቃናን ትሕዝቶን እቲ ግጥምታት ነቲ ዝነበረ ሃውሁ ቃልሲ ዝገልጽ ደኣ ይንበር’ምበር፡ ዓበይቲ ገጠምቲ ከምእኒ ሰሎሞን ጸሃየ፡ ኢሳያስ ጸጋይ፡ ሰሎሞን ድራር፡ ግርማይ ገበረመስቀል፡ ፍስሃ ዮሃንስ (ጆሽዋ)ን ካልኦትን ኣፍርዩ። ኣበርክቶ’ተን በብእዋኑ ዝነበራ መጽሔታት ርኡይ ኰይኑ፡ ንስነ-ጽሑፍን ባህሊን ጥራይ ኣመልኪታ እትሓትም መጽሔት ነጸብራቕ ብምንባራ’ውን ኣብ ዕብየት ስነ-ጽሑፍ፡ ብቐንዱ ከኣ ስነ-ግጥሚ ልሉይ ግደ ነይሩዋ። ኣብ ሜዳ ዝፈረዩ ግጥምታት ምስናይ ኣማእዛኒ መእተዊ ብግርማይ ገብረመስቀል እተሰናዳወት መጽሓፍ መዝሙር ተጋዳላይ (1992) ምውካስ ይከኣል።
ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ ካልእ ቦታ፡ እሞ ከኣ ብምሩኽ ተጋዳላይ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ዓለም-በቃኝ ዝፈረየ ርእሱ ዝኸኣለ ካልእ ዓቢ ዕዮ’ውን ነይሩ። እቲ ስራሓት ድሒሩ ደኣ ናብ ህዝቢ ይዘርጋሕ እምበር፡ ብሕልፊ “ከም ቆሎ መሸላ” እትብል ኣብ ዘመናዊ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ካብ “ማመት” ዘይንእስ ተራ ኣለዋ ክብል ዝደፍር ግጥሚ በየነ ሃይለማርያም ኣብ 1985 ኣቢላ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዓለም-በቃኝ፡ ዝተጻሕፈት’ያ። ጽልዋ በየነ ሃይለርማርያም ካብቶም ኣብ ሜዳ ዝነበሩ ተጋደልቲ ክፍለ ከም ዝኽእል ዘየማትእ እኳ እንተዀነ፡ ከምኡ ዝመስል ስራሓት ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ምኽሳቱ ግን ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ናብ ርእሱ ዝኸኣለ ጽሑፋዊ ዓውዲ ክሰግር ኣኽኢሉዎ።
ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ፡ ምስ ብዙሕነት ሕትመትን ምምልላእን ምውሳብን ካብ በየኑ ኵርናዓት ዝመጹን (ብሜዳ፡ ኣብ ትሕቲ ጸላኢ (ዝውቱር ኣጸዋውዓ–ኣስመራ) ዝጸንሑ፡ ካብ ወጻኢ ዝተመልሱ) ንስነ-ግጥሚ ኤርትራ ዓቢ ድፍኢት ኰይኑዎ።
ነቲ ብጽቡቕ ስጥመት ዝኸይድ ዝነበረ ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ተወሳኺ መገዲ ብምፍጣር ክጥቀስ ዝኽእል ቀዳማይ ዶክተር ርእሶም ሃይለ’ዩ። ርእሶም ካብቲ ዝነበረ ስገማ ካልእ ኣንፈት ኣትሒዙ። ኣበርክቶኡ ድማ ነቲ ብዘይ ዝውቱራት ቃላትን “ከበድቲ ዝመስሉ” ብህሎታት ኣማእኪሉ ዝጓዓዝ ዝነበረ ስነ-ግጥሚ ናብ ተራ ተዛራቢን ኣንባቢን ኣውሪዱ፡ ካብቲ ዘይቅረብ ዝመስል ዝነበረ ናብ “ምብህሃል” ሓዊሱዎ። ንኣፋዊን ጽሑፋዊን ልምድታት ብጽቡቕ ኣሳንዩ ድማ ኣማኢት ኣዛነይቲ፡ ኣተሓሳሰብቲ፡ ኣዘኻኸርቲ፡ ኣስቈርቈርቲ፡ ተነበይቲ፡ ነቕፈቲ፡ ወደስቲ ወዘተ. ግጥምታት ኣፍርዩ። ንግጥሚ ኣካል ዕለታዊ ምብህሃል ንኽኸውን’ውን ሓጊዙ።
ቅድሚን ድሕሪን ርእሶም ሃይለ ኣዝዮም ብሉጻት ግጥምታትን ገጠምቲን ኣይፈረዩን ንምባል ዘይኰነስ ነቲ ዝነበረ መስመር ኣካይዳ ካልእ መገዲ ክሕብር ስለ ዝኸኣለ ጥራይ’የ ብፍሉይ ዝጠቕሶ ዘለኹ። እንተዘየሎ፡ ንብዙሕ ኣንባቢ ግሉሕ ዝዀነ፡ ካብ ፈለማ ናጽነት ክሳብ ምዕጻው ጋዜጣታት ብሕቲ ዝነበረ ገስጋስ ግጥሚ ኣዝዩ ኣተባባዒ’ዩ። ብድሕሪኡ ብሰንሱር ምስ ተሓንቀን ንነፍሲ-ወከፍ ነግሒ፡ “እዚኣ እንታይ ንምባል ኢኻ?” ዝብል ዘይስገር መኻልፍ ምስ መጽአን እቲ ገስጋስ ብርኡይ ተቘጽዩ። ምስትምቓር ኣንበብቲ’ውን ማዕረኡ ሸሊሑን ተበሊሉን። ብሰንኩ ከኣ ይመስለኒ፡ ነታ ተራ ጐስጓሳዊ ግጥሚ’ውን ከይተረፈ፡ “ብውሽጢ-ውሽጢ ከምዚ ንምባል’ዩ፣ ኣብ ማእከሎም ኰይኑ ነቒፉዎም፡” ዝብል ዝተጋነነ ትንታነታትን ካብ ሃመማ ስብሒ ምውጻእ ዝዓይነቱ ምንባብን ዘጋጥም ዘሎ።
ብዛዕባ’ዘን መበገሲ ጽሑፈይ ዝዀና ሰለስተ መጽሓፍቲ እምበኣር፡ ገምጋም ዘይኰነስ መዘኻኸሪ ነጥብታትን ጕሉሕ ብልጫታተተን ክጠቅስ።
ህያው ደብሪ ብተስፋማርያም ወልደማርያም
ድሕሪ ነዊሕ ስቕታ፡ ናብ ኣንበብቲ ግጥሚ ትግርኛ ዝተጸንበረት (ካብ ኣርእስታ ንምልቃሕ) ደብሪ ግጥምታት ኤርትራ ዝዀነት ህያው ደብሪ ብተስፋማርያም ወልደማርያም’ያ። እዛ መጽሓፍ ንዕብየታ፡ ኣገዳስነታን ፍሉይነታን ዝዳረግ ምስትምቓርን ገምጋማዊ ጽሑፋትን ዛጊት ኣይቀረባን። እዚ ከም ውጽኢት በበይኖም ምኽንያታት ክኸውን ይኽእል። ህያው ደብሪ ብኣሕተምቲ ሕድሪ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምሕታማ፡ ነቶም ኣብ ደገ ዘለዉ ኣንበብቲ ብቐረባ ኣይበጽሐትን ክትከውን ትኽእል። ምናልባት ካብ ርሑቕ ዝጥመት ግምታዊ ትንታነ፡ ገጣሚ ተስፋማርያም ወልደማርያም ኣባል መሪሕነት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ጀብሃ) ብምንባሩ፡ እቶም ከወዓውዑዎ ዝኽእሉ መጋድልቱ ኣብ ስደት፡ እታ መጽሓፉ ድማ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ብምሕታማ እቲ ኵነት ዝፈቕዶ ኣይመስልን። ግጥምታት ተስፋማርያም ንኣብ ብመገዲ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝተዓበለሉ ኵነት ኣናብባ ዝደፍእ ዘይኰነስ ዓሚቝ ምስትምቓርን ኣተኵሮን ዝሓትት ዕዮ ብምዃኑ ንሓያሎ ኣካፈልቲ ዝጥዕም ኣይኰነን። ተስፋማርያም ነቶም ድሕሪ ናጽነት ዓብዮም ግጥሚ ዘስተማቕሩ ኣንብበቲ ፍሉጥ ሰብ ስለ ዘይኰነ (ኣብ መራኸቢ-ብዙሃን ውሽጢ ሃገር ወይ’ውን ኣብ ደገ ዝርከባ መርበባት ግጥምታቱ ክሕተም ኣይጸንሐን)፣ ከምኡ’ውን ኣብ ቅርጺ፡ ቴማታት፡ ቋንቋ፡ ኣሰራርዓ ካብቲ ተለሚዱ ዝጸንሐ ኣገጣጥማ ኣዝዩ ስለ ዝፍለ፡ ንኣንባቢ ክብድሆን ምውሓጥ ክኣብዮን ጽቡይ’ዩ።
ኣካል’ዛ መጽሓፍ ኰይኑ፡ ብሄኖክ ተስፋብሩኽ ዝተጻሕፈ ልዕሊ 100 ገጻት ሸፊኑ ዘሎ “ስነቕርጻዊ ትንታነ ንቕንየታት ‘ህያው ደብሪ’” ኣፍቃርቲን ገጠምቲን ከንብቡዎ ጥራይ ዘይኰነስ ከጽንዑዎ የድሊ። ኣብ ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ብዓይነቱ ፍሉይ ትንተና ስለ ዝዀነ ነቲ ብኣዝዩ ቍንጥራሮን ተናጸልን ዝኸይድ፡ ብቐንዱ ከኣ ምስ ብዅረት ከምዚ ዓይነት ኣስተምህሮ ዝህባ ላዕለዎት ትካላት ዘሎ ድርቀት፡ ዓቢ ኣስተዋጽኦ’ዩ።
ኣብ ዓሰርተ ክልተ (ብቴማታቶም) ምዕራፋት ዝተኸፋፈለት ህያው ደብሪ፡ 157 ግምምታት ሓቚፋ ኣላ። ገጣሚ ተስፋማርያም ካብ ኣርእስታት’ቶም ምዕራፋት ተበጊሱ’ዩ ንኣንባቢ ካብ ምቹእነት ዝለመዶ ዓይነት ኣርእስታት ዘውጽኦን ብእኡ ኣቢሉ ድማ ዝብድሆን። እቶም ምዕራፋት፤ “ቃለ-ያታዊ ቕንየታት”፣ “ንስለ ፍልየት-ንጸራዊ፥ ክዕው-ፈሰሳዊ፥ መቕረ-ላዛዊ ብቕዓታት ናይ ትግርኛዊ ቛንቋ፤ ብመደያት ናይ ግጥማዊን ስዲ-ንባባዊን ቅንየት”፣ “ገለ-ገለ ንጸራታት፤ ናይ ውሉዳዊን ትውልዲኣዊን ፍቕሪታት”፣ “ጽልዋታትን ዝካሬታትን፤ ካብ ከባቢታት ናይ መዕበያ”፣ “ንስለ ዋዛኡ፥ በእንተ ሰሓቑ፡ ምናልባት’ውን ምስ ገለ-ገለ ቅዉም-ነገራት”፣ “ንቕድመ-ኤርትራዊን ኤርትራዊ ሃገረ-ሓርነታዊን ውርሻታትና ዘንጸባርቑ ቕንየታት”፣ “ገድልኣዊ ቕንየታት”፣ “ትግርኛዊ ቛንቋን፤ ኣነን”፣ ትግርኛዊ ሃይኩ”፣ “ቅንየት፤ ንስለ ንባቡ፥ መእንተ ስነ-ጽሑፍ”፣ “ቅንየት፡ እንደገና፤ ንስለ ረምታኡ፥ መእንተ ሳምራኡ”፣ “ስዲ-ንባባዊ ቕንየታት፡” ዝብል ኣርእስታት ዝተዋህቦም’ዮም።
ግጥምታት ተስፋማርያም፡ ኣብ ነዊሕ ዓመታት ስደቱ (ኣመሪካ) ዝተጻሕፉ ኰይኖም፡ ነታ ብርሑቕ ዝቐርጻን ዘፍቅራን ኤርትራ፡ ሕብረተሰባ፡ መሬታን ባሕራን’ዩ ቅድሚኡ ኣብ ስነ-ጽሑፍ ኤርትራ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ዝዝክራ፡ ዝደጕዓላን ዝቓንየላን። ኣብቲ ባዕሉ ደራሲ ብዝኸለሎ መዐየሪ ጥራይ ክምዘን ዝኽእል ኣጸሓሕፋ ድማ ነቲ ቋንቋ ከም ድላዩን ኣብ ድላዩን ክፈታትሎ፡ ክሰፍዮ፡ ክዓጽፎን ክሕጭጨሉን ይርአ። ነቲ ውሁብ ተወሲዱ ዝጸንሐ ቅርጺ ግጥሚ ትግርኛ ብሓድሽ ርእየተ-ኵርናዕ ፈተሻ መገዲ ይኸፍት። ካብ ምብዳህ ሓሊፉ ድማ ነቶም ክስዕቡዎ ዝኽእሉ ኣንበብቲ ኣብ ሰገነቱ ይሰቕሎም። ናብኡ ንምሕኳር ግን ኣንበብቲ ተወሳኺ ጻዕሪ ክገብሩ ይሕተቱ።
እቶም ብኽትሩ ናፍቖት ዝልልዩ ግጥምታት ተስፋማርያም–ገለ እዋን ምስ ሕሉፍ ዝተኣስሩ ክመስሉ ደኣ ይኽኣሉ’ምበር–ኣብ ቋንቋ፡ ኣገላልጻታት፡ ቅርጺን ምትዕጽጻፍን ዘርኣዮ ውሕልነት፣ ብቐንዱ ከኣ ከም ስነ-ጥበበኛ ዝወሰዶ ትብዓት ግን መዳርግቲ ኣይርከቦን።
ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ኤርትራ ዝዝውተር ቋንቋ ብህዝባዊ ግንባር ዝተጸልወ ብምዃኑ፡ ኣጠቓቕማ ቋንቋ ተስፋማርያም፡ ኣብ መንጎ ክልተ ውድባት ዝነበረ ፍልልይ ትግርኛ ንምርኣይ’ውን ዘኽእል’ዩ።
እዚ ዓቢ ዕዮ ተስፋማርያም ወልደማርያም ውጽኢት ሱባኤ ዓሰርተታት ዓመታት ስደትን ከም ነቢት ኣብ ዝኽሩን ሓሳባቱን እናሓደረት እትምቅር ሃገሩን’ዩ። እዚ መጽሓፍ ድሕሪ ሞት ደራሲ ደኣ ይተሓተም እምበር፡ ብድምሩ ውጽኢት ኣመና ለጋስን ንጽባሐይ ዘይብልን ደራሲ’ዩ። ካብ ገጣሚ በየነ ሃይለርማርያም ኣገላልጻ ንምልቃሕ ድማ፤ “ገሚዑ ዝህበኪ ልቡ ኣብ ውንጭሕቲ/ሂቡ ሂበ ዘይብለ ዘይኰነ ሕፍንቲ” (ግጥሚ “ፈቲሐ’ዶ ክምርዓወኪ?”)። ተስፋማርያም እምበኣር ገሚዑን ገሊሁን ንኣንበብቲ ዝህብ’ሞ ገና’ውን ሂበ ዘይብል ገጣሚ’ዩ።
ኣብ መመረቕታ’ዛ መጽሓፍ ዝነበረ ጽንብልን ግምጋምን ንምዕዛብ ኣብዚ ጠውቑ።
ፍቕሪ ወይኸኣ ሞት ብሃይለ ቢዘን
ካልኣይቲ መጽሓፍ እኩባት ግጥምታት ሃይለ ቢዘን ዝዀነት ፍቕሪ ወይኸኣ ሞት ነቲ ደራሲ ኣቐዲሙ ሰሪቱዎ ዝጸንሐ መስመር ተኸቲላ እትነድቕ’ያ። ሃይለ ቢዘን፡ ብቕርጣወ ቃላቱን ስጥመት ኣገጣጥማኡን፣ ነቲ ልሙድ ቅርጺ ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ሓድሽ መሳዅትቲ ኣብ ምኽፋት ዝገብሮ ተበግሶ፣ ካልእ ድማ ነቲ መሪር ናጽነታዊ ገድሊ ብውሕሉል ጥበብን ዝዳረጎ ገለጻታትን ኣብ ምስናድ ዝገበሮ ተራ ይለለ። ኣብ በበይኖም ሕትመታት፡ ዝያዳ’ኳ ኣብ መጽሔት ሕውየት ዝወጹ ዝነበሩ ግጥምታት ሃይለ፡ ብጽባቐ ኣሰዃዅዓ ቃላቶምን ካብቲ ንጎንጺ ንምግላጽ ጥራይ ዝዝውተሩ ዝነበሩ ኣገላልጻታትን መለሳ ፈጢሮም’ዮም። ነቲ ኣብ ክሊ ስነ-ጽሑፍ (ጽንካረኡ ንምግላጽ) ምስ ሞትን ባሩድን ጥራይ ዝዛመድ ዝነበረ ቃልሲ ናብቶም ኣብ ሕብረተሰብ ዝሰረቶም ወይ ድማ ቅዱሳዊ ባይታ ዝምንጻፎም ዓንኬል ገለጻታት ስሒቡ ኣካላዊን ስጋዊ ሞትን ጥራይ ዘይኰነስ፡ ልዑል መንፈሳዊ ቃልሲን ድርኺትን ዝነበሮ ሰውራ ኣብ ምስጋር ዓቢ ተራ ተጻዊቱ። ነቲ ብቛንቋ ኲናት ጥራይ ዝግለጽ ዝነበረ ጅግንነት ድማ ርኡይ መለሳ ፈጢሩሉ።
ሃይለ ቢዘን ኣብዛ ሓዳስ 110 ግጥምታት ሓቚፋ ዘላ መጽሓፉ ሓደ ዝፈትኖ ቅዲ ኣጸሓሕፋ ኣለዎ። መለለዪ ደራሲ ዝዀኑ መረጻ ቃላትን ኣገላልጻታትን ኣብ ቦታኦም ኰይኖም፡ በብዓሰርተ ዝተኸፋፈሉ ቴማታት’ዩ ኣቐሚጡ ዘሎ። ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ኣርእስቲ ድማ ብዝተፈለላየ ኵርናዕን ጠመተን ዓሰርተ ግጥምታት ይገጥም። ንኣብነት፡ በታ ኣርእስቲ መጽሓፍ ዘላ “ፍቕሪ ወይኸኣ ሞት” ብዝብላ ቴማን ኵርናዕን ዓሰርተ ግጥምታት ኣለዋ። ኣብ ሓንቲ ቴማ ዓሰርተ ዝኣክል ግጥምታት ምጽሓፍ፡ ደራሲ ምስ ነብሱ ዝገበሮ ውድድር ምግማት ኣየጸግምን።
እቶም እንሓንሳብ ብዋዛዊ ዓይኒ፡ ካልእ ግዜ ድማ ብሕጫጨ ወይ ግሩህ ኣንደበት ዝተቐንዩ ግጥምታት በበይኖም ቴማታት ሓቚፎም ኣለዉ። ፍቕሪ፡ ደጕዓ ስደት፣ ክብሪ ንዝሓለፉ መራሕቲ ስነ-ጥበበኛታት (የማነ ገብረሚካኤል (ባርያ)፡ ኣባ ይስሓቕ ገብረየሱስ (ዶ/ር)፡ ኣብርሃም ሳህለ፡ ኣልኣሚን ዓብደለጢፍ፡ ትካቦ ወልደማርያም፡ ኣስረስ ተሰማ፡ ሃይለ ባህታ፡ ተኪአ በየነ፡ እሱራት ጋዜጠኛታት፡ መተዓብይቱን ኣዕሩኽቱን)፣ ቀዲሞም ብእንግሊዘኛ ዝተጻሕፉ ግጥምታት ደራሲ፣ ካብ ካልእ ቋንቋ ብገጣሚ ዝተተርጐሙ፣ ናብራ ፍርሒን ምጕስቓልን ኤርትራ ወዘተ. እቶም ቴማታት’ዮም።
ነፍሲ-ወከፎም ግጥሚ ርእሱ ዝኸኣለ ጽባቐን ውሕልነት ደኣ ይሃልዎም እምበር፡ “ስርዓት-ነጥቢ ግፋ” ብዝብል ቴማ ዝተጻሕፋ 10 ግጥምታት ግን ብቕርጸንን ቅዲ ኣጸሓሕፋአንን ፍልይ ዝበላ’የን። ዝተመኰረሉ ሰብ ጥራይ ክገልጾ ዝኽእል፡ ብዅልንትናኡ ፍጹም ራዕዲ ንምእታው ዝዕላማኡ ወተሃደራዊ ግፋ ኤርትራ በቲ ንቡር ቋንቋ ምግላጹ ኣይከኣልን። እቶም ግዳያት ዓቢ ግፍዒ ዝዀኑ ወተሃደራት ዝጥቀሙሉ ቋንቋ፡ ተረፍ ፍርሖምን ዘይዕግበቶምን ናብቶም ከምኣቶም ዝመስሉ ግዳያት ክወጽኡዎ ክፍትኑ ከለዉ ዝርአ ናይ ርዑድ ኣርዓዲ ግርምቢጥነት፡ ሃዳኒን ሃዳሚን ዘይፍለጠሉ ክቢ ምጕያይ. ወዘተ. ንዕኡ ብዝዳረጎ ኣገባብ ኣጸሓሕፋ ግጥሚ ተቐሚጡ ኣሎ።
ኣለኹ ብይርጋኣለም ፍስሃ
ይርጋኣለም ፍስሃ፡ ካብ እዋን ብሕታውያን ጋዜጣታት ኣትሒዛ ኣብ በበይኑ መድረኻትን ማዕከናት መራኸቢታትን ግጥምታት ከተሕትም ደኣ ትጽናሕ እምበር፡ ኣለኹ ናይ ፈላም መጽሓፋ’ያ። ይርጋኣለም ብቐንዱ ውጽኢት’ቲ ኣብ መወዳእታ 90ታትን– መስከረም 2001ን ምስ ምዕንባብ ናጻ ጋዜጣታትን ምምስራት መድረኻት ስነ-ጽሑፍን ኣጸቢቓ ምስ ኣንበብቲ ዝተላለየት’ያ።
ይርጋኣለም ብውሕልነት ኣገጣጥማኣ ኣብ ሰንሰለታዊ መድረኽ ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ሓደ ቃለ-ቤት ደኣ ይጽንሓያ’ምበር፡ ብመገዲ መጽሓፋ ኣቢላ ግን ስፍራኣ ኣጣጢሓ ጥራይ ዘይኰነትስ ወሳኒ እምነ-ኵርናዕ ብምሓዝ ስማ ብደሚቕ ኣጽሒፋ ኣላ። ኣብዛ መጽሓፍ ካብ 2000 ክሳብ 2019 ዝዝርግሑ፡ ብቐንዱ ግን ንኽልተ ወሰንቲ መድረኻት ገጣሚት (ቅድሚን ድሕሪን ማእሰርቲ) ዝሓቝፉ 130 ግጥምታት ተጠቓሊሎም ኣለዉ። ገጣሚት፡ ኣቐዲማ ብእትፍለጠሉ ብቕዓት ኣገጣጥማ ምስቶም ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ዝርከቡ ገጠምቲ ዝሰርዓ ደኣ ይዅን’ምበር ኣብዛ መጽሓፋ ዝፈሊ መሰረታዊ ብልጫ ግን ኣሎ። ሰማንያን ኣርባዕተን ካብዞም 130 ግጥምታት መብዛሕትኦም፡ ደራሲት ብዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ተሓዪራትሉ ኣብ ዝነበረት ሽዱሽተ ዓመታት ዝተጻሕፉ ክዀኑ ከለዉ፡ ገለኣቶም ድማ ድሕሪ ካብ ማእሰርቲ ድሕሪ ምልቃቓን ካብታ ሃገር ድሕሪ ምውጻኣን ኣብ መገዲ ስደታ ዘጓፈኑዋ ጦብላሕታትን እስትንትኖ እዮም። እዞም ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ ተጠቓሊሎም ዘለዉ ግጥምታት እምበኣር፡ ካብቶም ኣቐዲሞም ተደጋገምቲ ቴማታት ዝነበሩ ሕጫጨን ነቐፋን ንልምድታት፡ ፍቕራዊ ስምዒታት፡ ደቀቕቲ ትዕዝብታት ወጺኣ ኣብ መላግቦ ሞትን ህይወትን ዘሎ ኵነት ክትፍትሽ ክኢላ።
ኣብቲ ሽዱሽተ ዓመት ዝወሰደ–ብሕሱም መገረፍቲ፡ ዘይባትኽ ትጽቢት፡ ሰግለለት ሞት፡ መሽጐራጕር ዘይትቐብጽን ትልኽ እትብልን ትንፋስ፡ ርሑቕ ተስፋ፡ ትሕቲ ሞት ዝርከብ ህላወ ወዘተ.–እቶም ቀንዲ ቴማታት’ዞም ግጥምታት’ዮም።
ገጣሚት ይርጋኣለም ነቶም ሽዱሽተ ኣቐንዘውቲ ዓመታትን ብሰንኩ ዝሰዓበ ምፍንቓልን ብኣዝዩ ተነባቢን ምስ ኣንባቢ ብቐጥታ ክዛመድ ዝኽእልን ኣገጠጥማ ገይራ ኣቕሪባቶም ኣላ። ነቶም ከምኡ ዝመስል መከራ’ውን ሰሚዖም ዘይፈልጡ ኣንበብቲ ድማ ናብ ውሽጢ ሸላኣን መመርመሪ ክፍልታት ማይ-ስርዋን ብምውሳድ ናብኣቶም’ውን ዝወረደ ከም ዝስምዖምን ዝዀኖም ገይራ ጽሒፋ ኣላ።
እዛ መጽሓፍ እምበርኣር ህያው ሰነድ ስቓይ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ ግፍዒ በቲ ሓደ፣ ብድምጺ ኣውያት ናይቶም ኣብ ፈቐዶ መሸጐራጕር ኮንተይነራትን ትሕቲ-መሬታዊ ኣባይቲን ዝበልዩ ዘለዉ ናይ ሕልና እሱራት ድማ በቲ ካልእ’ያ። ምስቲ ዝፍጸም ዘሎ ግድዒ ዝዳርግስ ይትረፍ፡ ብላህመታዊ ወገኑ’ውን ዝስንድ ስነ-ጽሑፋዊ ስራሓት ስለ ዘይጸንሐ ድማ እዛ መጽሓፍ ከፋቲት በሪ’ያ።
ግጥምታት ይርጋኣለም ፍስሃ፡ ነቶም ብተመሳሳሊ ግዳያት ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ ኰይኖም ነባሪ ሰነድ ስቅያት ማእሰርቲ ዝጸሓፉ ኣርካናት ገጠምቲ ከምእኒ ቱርካው ናዚም ሒክመት (Nâzım Hikmet) ከምኡ’ውን ሞሮካዊ ዓብደለጢፍ ላዕቢ (Abdellatif Laâbi) ዘዘኻኽሩን ዝዳረጉን’ዮም። ንዅላቶም ዝኣስሮም ግሉጽነት፡ ቀጥታዊ ምብህሃል፡ እቲ ወሳኒ ሓይሊ ነቲ ቃንዛን ሰንፈላልነትን ኣብ ምግላጽ እምበር፡ ኣብ ምርቓቕ ኣበሃህላታን ገለጻታትን ዘይምህላኽ’ዩ።
ንምጥቕላል፤ ግጥሚ ሓንሳብ ኣንቢብካ ዝሕለፍ ዘይኰነስ ደጋጊምካ ምስትምቓር ዝሓትት ዓውዲ ብምዃኑ፡ ኣፍቀርቲ ስነ-ጽሑፍን ግጥሚን ትግርኛ እዘን ኣብ ዝሓለፋ ዓመት ዝተሓትማ መጽሓፍቲ ከንብቡወን ጥራይ ዘይኰነስ ንኽደጋግሙወን ኣብ ከብሒ መጽሓፍቶም ክቕመጣ ዘለወን’የን።
ነዘን መጽሓፍቲ ንምርካብ
ህያው ደብሪ ብተስፋማርያም ወልደማርያም ኣብዚ ጠውቑ
ፍቕሪ ወይኸኣ ሞት ብሃይለ ቢዘን ኣብዚ ጠውቑ
ኣለኹ ብይርጋኣለም ፍስሃ ኣብዚ ጠውቑ
_____________________________________
*ኣብርሃም ተስፋልኡል ፈጻሚ ዳይረክተር ፐን ኤርትራን ኣሰናዳኢ እዚ መርበብ ሓበሬታን ኰይኑ zere@peneritrea.com ብዝብል ኢመይል ምውካሱ ይከኣል።


text:
ፓራ ስፖርት ንኩሎም ስንክልና ዘለዎም ሰባት ዝኸውን ዓይነት ስፖርት ኮይኑ ኣብ ኖርወይ ኩሉ ሰብ ዓቕምታቱን ድረጅኡን ብዘየገድስ ኣብ ስፖርት ክሳተፍን ስፖርታዊ ባህታ ክስመዖምን ባይታ ይጣጣሓሎም እዩ። ብዙሓት ዕድላት ኣሎዎም ምኽንያቱ 55 ፍሉያት ኮሚሽናት ኣለዋ ፓራ ስፖርት ዘካይዳ፡ ገለ ካብቶም ዓይነታት ስፖርት ኩዕሶ እግሪ፡ዩዶ፡ ምጅላብን ኣብ ውሽጢ ዝጽወት ባንዲን እዩ። ኣብ ፓራ ስፖርት ዝሕቆፉ ኣርባዕተ ጉጅለታት እዮም ዘለዉ፡ ንሶም ድማ ናይ ምንቅስቓስ ጸገም፡ ናይ ምስማዕ ጸገም፡ ናይ ምርኣይ ጸገምን ናይ ምዕባለ ስንክልናን ዘለዎም ጉጅለታት እዮም።
ፓራ ስፖርት ሓፈሻዊ መጸውዒ ስም ኮይኑ ንኩሎም ስንክልናታት ዘለዎም ሰባት ዝኸውን ዓይነት ስፖርት እዩ ትርጉሙ። ኣብ ኖርወይ ኩሉ ሰብ ብዘየገድስ ዓቕምታቱን ደረጅኡን ስፖርታዊ ባህታ ከምዝስመዖ ምግባር እዩ ድሌትና። ኣብ ኖርወይ ልዕሊ 11.000 ስንክልናታት ዘለዎም ሰባት ኣብ ጋንታታት ስፖርት ዝሳተፉ ኮይኖም ካብዚ ኣጸቢቖም ዝበዝሑ ክሳተፉ ከኣ እኹል ቦታ ኣሎ። ስፖርት ክትጅምር ድሌት ኣለካ ዶ፡ ወይ ከም ኣሰልጣኒ፡ ኣባል ሽማግለ ወይ ካልእ ብምዃን እጃምካ ከተበርክት ትደሊ ዶ፧ ድሌት እንተለካ ንሽማግለ ስፖርት፡ኮሙነ፡ ክልል ስፖርትን ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይን ክትውከሶም ትኽእል ኢኻ፡ ምኽንያቱ ኣብ ፓራ ስፖርት ክትነጥፍ ጽቡቕ ዕድል እዩ ዘለካ። ኣብ ኖርወይ 55 ፍሉያት ኮሚሽናት ኣለዋ ኣብ ትሕቲ ጽላል ፓራ ስፖርት ዝሕቆፋ። ኩዕሶ እግሪ፡ዩዶ፡ምጅላብ፡ምሕኳር፡ ፈረስ ምስራርን ኣብ ውሽጢ ዝጽወት ባንዲን ብዙሕ ካልእን ዘጠቓለለ እዩ ድማ።
ኣብ ፓራ ስፖርት ዝሕቆፉ ኣርባዕተ ጉጅለታት እዮም ዘለዉ፡ ንሶም ድማ ናይ ምንቅስቓስ ጸገም፡ ናይ ምስማዕ ጸገም፡ ናይ ምርኣይ ጸገምን ናይ ምዕባለ ስንክልናን ዘለዎም ጉጅለታት።
ብዙሓት ቆልዑ፡መንእሰያትን ዓበይትን ኣብ ኣእጋሮምን ኣእዳዎምን ብምኽንያት ክቆጻጸሩዎ ዘይክእሉ ምንቅስቓሳት ወይ ዓቕምታት ይጎድሎም ወይ ይሓጽሮም ብምዃኑ ናይ ምንቅስቓስ ክእለቶም ዝተጓደለ እዩ። እዚ ቀዋምን ንሕጽር ዝበለ ግዜን ክኸውን ይኽእል፡ ንኣብነት ብምኽንያት መስበርቲ ዓጽሚ ወይ ከኣ ንነዊሕ ግዜ ዝጸንሕ ብምኽንያት ብተፈጥሮ ዝመጽእ ኣካላዊ ኩነት፡ዕድመ ወይ ማህሰይትታት ክኸውን ይኽእል። ጋንታታት ስፖርት ኣብ ኖርወይ ንናይ ምንቅስቓስ ጸገም ዘለዎም ሰባት ጽቡቕ ዕድላት እዩ ዘለወን፡ ገሊኦም ስንክልና ዘለዎም ሰባት ኣብ ንቡር ንጥፈታት እንዳ ኣሳተፋ ወይ ድማ ኣብ ርእሱ ዝኸኣለ ጉጅለታት ፈልዮም ዝተዋደደ ንጥፈታት ብምግባር። ስንክልና ዘለዎም ሰባት ኣብ ስፖርት ንኽሳተፉ ክበቕዑ መታን ብዝሕ ዝበሉ ዝተሰርሑ ኣብ ንጥፈታት ዝሕግዙዎም ሓጋዚ ናውትታት ኣሎዉ።
ብዘየገድስ ዕድመ ኩሉ ሰብ ንናቭ ኣብ ንጥፈታት ዝጥቀመሉ ሓጋዚ ናውትታት ክወሃቦ ከመልክት ይኽእል እዩ። እቶም ትሕቲ 26 ዓመት ዝዕድሚኦም ንነፍስ ወከፍ ኣብ ንጥፈታት ዝጥቀሙሉ ሓጋዚ ናውቲ ካብ 4000 ኮሮና ዘይሓልፍ ከም ርእሰ-ብጽሒት ይኸፍሉ።
ናይ ምርኣይ ጸገም ዘለዎም ውን ኣብ ኖርወይ ብዙሕ ጽቡቕ ክጥቀሙሉ ዝኽእሉ ዕድላት እዩ ዘለዎም። ኣብዚ ውን ከምኡ እዩ፡ ማለት እንተተኻኢሉ ኣብ ንቡር ንጥፈት ምስ ካልኦት ምስታፍ ወይ ድማ ኣብ ርእሱ ዝኸኣለ ጉጅለታት ዝተዋደዱ ንጥፈታት ዝካየደሉ ክኸውን ይኽእል። ናይ ምርኣይ ጸገም ዘለዎም ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ኣሰነይቲ የድልዮም እዩ፡ ኣብ ጋንታታት ስፖርትን ኣብ እንግዶታትን ብዙሕ ብወለንትኦም ኣሰነይቲ ብምዃን ዝሕግዙ ሰባት ኣሎዉ። ከም ወላዲ ምናልባሽ ከምኡ ክትገብር ትደሊ ዶ ትኸውን፧ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይ ኮርስ ኣለዎም ከም ወለንታዊ ኣሰናዪ ክትሳተፍ ብቕዓት ዘትሕዘካ። ምናልባሽ ምሳኻ ልምምድ ዘካይድ ብጻይ ትደሊ ትኸውን፧ ብዙሓት ኮሙነታት ከም ሓደ ክፋል ናይ ኣገልግሎት ደገፍቲ ኣካላት ልምምድ ምሳኻ ከካይዱ ዝኽእሉ ሰባት ኣሎዎም። እዞም ደገፍቲ ኣካላት ንጥፈታት ዝፈትዉን ኣብ ኮርስ ዝተሳተፉን ሰባት እዮም።
ናይ ምስማዕ ጸገም ክበሃል ከሎ ሓደ ሰፊሕ ኣምር ኮይኑ ብዙሓት ደረጃታትን ዓይነታትን እዩ ዘለዎ። ምጽማም ክበሃል ከሎ ናይ ምስማዕ ክእለትካ መብዛሕትኡ ክጠፍእ ከሎ ኮይኑ ብተፈጥሮ ወይ ዝወረደካ ክኸውን ይኽእል፡እዚ ድማ ዘረባ ክትርድኦ ወይ ዘረባኻ ክትቆጻጸሮ ትኽእለሉ ዕድላት ይቕንሶ እዩ። ዝጻናዓካ እንተኮይኑ ፍኹስ ዝበለ ጸገም ኮይኑ ዘረባ ትርደኣሉን ቋንቋኻ ትቆጻጸረሉን እዩ። እቶም ዝጻንዖም ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ መስምዒ ናውቲ ይወሃቦም እዩ መታን መዓልታዊ ሂወቶም ክመሓየሸሎም። ድሮ ኣብ 1925 ስፖርት ንናይ ምስማዕ ጸገም ዘለዎም ሰባት ተወዲቡ ኔሩ። ሎሚ ኣብ ኖርወይ ንናይ ምስማዕ ጸገም ዘለዎም ሰባት ሸሞንተ ርእሰን ዝኸኣላ ጋንታታት ስፖርት ኣለዋ፡ ይኹን ደኣ እምበር ምስ ናይ ይቕሬታ ካብ ትሮንድሀይም ንሰሜን ንንዮ ዘሎ ቦታ ግን የለዋን። ንሽማግለ ስፖርት ወይ ኮሙነ ብምውካስ ንዓኻ ዝኾኑ እንታይ ዓይነት ዕድላት ከምዘለዉ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ።
ንስንክልና ምዕባለ ዘለዎም ሰባት ውን ጋንታታት ስፖርት ጽቡቕ ዕድላት እዩ ዘለወን። ኣብ ንቡር ንጥፈታት ወይ ኣብ ዝተዋደደ ንጥፈታት ዘካይዱ ርእሱ ዝኸኣለ ጉጅለታት ክትሳተፍ ትኽእል ኢኻ። ዋላ እኳ ናይ ምዕባለ ስንክልና እንተሃለወ ኣብ ስፖርት ነዊሕ ናይ ምግስጋስ ተኽእሎታት ኣሎ። ሓንቲ ጓል ስታበክ ኣብ ረምታዊ ጂምናስቲክስ 41 መዳልያታት ወርቂ ተጓናጺፋን ኣብ ፍሉይ ጻወታታት ኦሊምፒክስ ከኣ ዳውንስ ሲንድሮም ዘለዋ ቀዳመይቲ ኖርወጃዊት ኣሰልጣኒት ኮይና ኣላ። ስለዚ ዋላ ስንክልና ምዕባለ ይሃልውካ ስፖርተኛን ኣሰልጣንን ክትከውን ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ውድድራት ክትሳተፍ ከለኻ እቶም ተሳተፍቲ ከከም ክብደት ስንክልንኦም እዮም ዝምደቡ፡ መታን ብዝተኻእለ መጠን እቲ ውድድር ፍትሓዊ ክኸውን። እቶም ልዑል ጥምሖ ዘለዎም ሰባት ኣብ ውድድር ቻምፕዮን ኖርወይ ክሳተፉ ወይ ንኖርወይ ወኪሎም ባንዴርኦም ኣብ ኣፍልቦም ተለጢፉ ኣብ ፓራ ኦሊምፒክስ፡ ደፍ ኦሊምፒክስ ወይ ስፐሻል ኦሊምፒክስ ዎርልድ ገምስ ክሳተፉ ይኽእሉ።


text:
ካብ ቃሉ ጀሚርካ ስደት ኣሉታዊ ኣመት ዝሓዘ ኮይኑ፡ ዝኾነ ጥዑም ነገር ከምዘይብሉ ንርዳእ። እቲ ምንታይ እዚ ኣርእስቲ ክለዓል ከሎ፡ ጓሲስዎም ዝመጺእ ጉዳያት ሕቶ ሰብኣውነት ድሕነትን እዩ፡፡ ካብ ውሑስ ምሳጋር ካብቲ ዘሳድዶም ዘሎ ፈታኒ ኩነታት ምንባር ክሳብ ኣብቲ ይኾነንን ክነብረሉን እኽእል’የ ዝብልዎ ቦታ(ዓዲ) ንምብጻሕ ዘሎ ጉዕዞ ምስናይ ኩሉ ዓይነት ሽግራቱ ዘይጽወር ስለዝኸውን። ስለዚ’ዩ ከኣ ስደት ምስ ኩሉ ግናይ ሓድግታቱን በሰላታቱን፡ ኣብ ርእሲ’ቲ ኣብ ንቡር ህይወት ዝገጥመካ ሃልኪ ውረድ-ደይብ ናብራ፡ ከም ሓደ ተወሳኺ ኣደራዕ ዝቑጸር። እንተ ንዓና ኤርትራውያን ከኣ’ሞ ታሪኽ ኣንጻርና ዝጸመደ ክመስል፡ ዝሓለፈ ከይኣክል፡ ንምንጋሩ ዘስደምም ሕማቕ ኣካይዳ ኩነታት ዓዲ፡ ሓደ ድሕሪ’ቲ ካልእ እናሰዓበ፡ ህዝቢ እዛ ዝኾና ክሳብ ዝጠፍኦ፡ ግዳይ ስደትን ማእሰርትን ኮይኑ ይርከብ። ዘይሕሱብ ዘጋጠሞ መስኪናይ ህዝቢ፡ ካብቲ ካብ ናይ መግዛእቲ ብዝተዓጻጸፈ መልክዕ ዝከፍአ ኣተሓሕዛ መንእሰያት ንምህዳም፡ እንታይ እዩ’ሞ ዘይተገብረ!? ብዘይምግናን ከኣ ነፍሲ ወከፍ ጉዕዞን ፈተነ ስደት ኤርትራዊ፡ ርእሱ ዝኸኣለ ኤፒካዊ(Epic) ዛንታ እናጸሓፈ ይሓልፍ ምህላዉ ኣየጠራጥርን። ዘይከም ናይ ካልኦት ኣህዛብ ታሪኽ ስደት፡ ኣብቲ ዝተሰደድሉ ዓዲ ዝግበር ፈተነታት ምጥያስን ምውህሃድን ኣብቲ ኣዕቚብካ ዘሎ ሕብረተሰብ ዘይጅምር ምዃኑ፡ ጉዕዞ ስደት ኤርትራዊ መንእሰይ ፍሉይ ይገብሮ። እቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ከለኻ ዝጅምር ሱግሚ ሞትን-ሕየትን፡ ናብ ዶብ እናተጸጋዕካ ብዝኸድካ ሓደገኛነቱ እናጎልሐ ዝመጽእ ምዃኑ ፍሉይ የብሎ። እቲ ኣብ ጎረቤት ሃገር ምስ ሰገርካ ዝወሃበካ ቕጽል ‘ስደተኛ’ ብብልሒ መላጸ ምስ ሓለፍካ ዝወሃብ ምዃኑ እዩ። ብድሕሪ’ዚ ዘጋጥም ኩሉ ዓይነት ፈተነታት ከኣ፡ ካልእ ገጽ ዛንታ’ቲ ኤርትራዊ መንእሰይ ይኸውን።
ኣብ ቦኽሪ ዓዲ ስደትካ ኮንካ ዝከናወን ናብራ ጥዒሙ ከምዘይጥዕም ርዱእ ኮይኑ፡ ምምስራት ንቡር ህይወት ዳርጋ ዘይሕሰብ ይኸውን፡ ዝግበር ኩሉ ዓይነት ፈተነታት ፍሹል ኮይኑ ክትረኽቦ፡ ብዙሕ ዘይኣገራሚ ይኸውን። ምኽንያቱ ኣብ መጀመሪያ ዓዲ ስደትካ ኮንካ ክትረኽቦም እትኽእል ዕድላት ስራሕ ዳርጋ ዘይሕሰብ ስለዝኸውን’ዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ኮንካ ክትሓስቦ ከኣ ኣጸጋሚ እዩ። እዚ ነቲ ማላዊ ዓቕሚ ኣብ ግምት ከየእተኻ ማለት እዩ። ካብ ዜሮ ተበጊስካ፡ ሓገዝ ዝኾነ ወገን ከይተጸበኻ ኣብ ቦኽሪ ዓዲ ስደትካ ብነብስኻ ክትሓድር ምኽኣል ዓወት ዝወሓዱ ስደተኛታት እዩ። ሓደ ካብዞም ናብዚ ደረጃ’ዚ ዝበጽሑ ስደተኛታት መሓዛይ ምዃኑ፡ ወትሩ ደስ ካብ ዝብለኒ ዛንታ ስደት ዕዉታት መንእሰያት ኮይኑ እዩ ዝስመዓኒ። ካብ ክቱር ተምሳጥን ቕዱስ-ቕንእን እዚ መንእሰይ ተበጊሰ ክንደይ ግዜ ኮን’የ ካብ ኣመጻጽኣኡ ጀሚርካ ክሳብ ህሉው ኩነታቱ ንቐረብተይ ዘየዕለልኩ? ምሒር ምድግጋም ዛንታ’ዚ መንእሰይ፡ ኣብ ውሽጠይ ኣትዩ ብዙሕ እዋን እዩ ምስ ነብሰይ ዘባእሰኒ። “ንምንታይ ኣነ ከምኡ ዘይኮንኩ?” እናበልኩ፡ ኣብ ዘይዓቕመይ ክመጣጠር እናተፈለጠኒ፡ ብዙሓት ከምኡ ዓይነት ሰባት ክህልዉ እምነ። ዮሴፍ ይበሃል ቅድሚ ሸሞንተ(8) ዓመት ናብ ኢትዮጵያ ዝመጽአ ወትሃደር ነበር ኣባል19 ዙርያ እዩ። ከም ኩሉ ካልእ ኤርትራዊ መንእሰይ ሕማቕ ኩነታት ዓዲ ሕርሕራይ ጌሩ ዝለብለቦ መከረኛ እዩ። ከም ኣተራርኻኡ ዮሴፍ፡ ነቲ ኣብ ዓመትን መንፍቕን ወይ ክልተ(2) ዓመት ዝወሃብ ዝነበረ ዕረፍቲ ወርሒ ክልተ ወርሒ እናኣኽበረ ንቑሩብ እዋን ከም ዝተሳለየን፡ ድሕሪ ግዜ ግን ኩሉ ኩነታት ዒቕ ስለ ዝበሎ፡ ቑሩብ መዓልታት ኮብሊሉ፡ መሬት ደሓን ኣሎ እናበለ ካብ ማእከል ከተማ ብወትሃደራዊ ፖሊስ ተገፊፉ ናብ ዓዲ-ኣበይቶ፡ ደሓር ኣይተዓለምኩን ብምባል ናብ መደበር ታዕሊም ዊዓ ከም ዝተወስደ እናሰሓቐ እዩ ዝዛረበሉ።
ህይወት መደበር ታዕሊም ዊዓ፡ ምስ ሕጂ ዘለዎ ኩነታት እንዳኣነጻጸረ፡ ከመይ ኢሉ ከም ዘሓለፎ ዋላ ንባዕሉ እናገረሞ እዩ ዘዕልለሉ። ካብ ክሊማ’ቲ ከባቢ ጀሚርካ ቀረብ መሰረታውያን ወሲኽካ ክሳብ’ቲ ኣረሜናዊ ኣተሓሕዛ ተዓላሞ፡ ኣማሪሩ ዘይጸግቦ ምዃኑ ብዙሕ እዋን ገጢሙኒ ኣሎ። ካብቲ ‘ሲኦል’ እናበለ ዝጠቕሶ ቦታ ንምህዳም ወትሩ ድሉው ኮይኑ፡ መስሎኺ ዝኸውን ቦታን ኣጋጣምን ኣብ ምጽናዕ ሳምንታት ከምዘሕለፈ ብሓበን እዩ ዝዝክሮ ዮሴፍ። ከም ሓሳቡ ሓደ መዓልቲ ክሕጸቡ ኢሎም ናብ ሩባ ምስ ወሰድዎም፡ ዝሓሸት ኣጋጣሚ ስለዝኾነቶ ከም ጉምብሕ-ጉምብሕ እናበለ ካብቲ ሩባ ቁሩብ ፍንትት ምስ በለ፡ ሓደ ብማዕዶ ክከታተሎ ዝጸንሐ ተዓላማይ ምስ ካልኣዩ ከም ዝተጸምበሮን፡ ኣብ መዐለሚ ኮምፕላስዮኒ ሓቢእዋ ዝነበረ ሓጻር ስረ ለቢሱ መንገዶም ናብ ኣስመራ ከም ዝጀመሩ ይነግር። ኣብቲ ንመዓልታት ዝቐጸለ ናይ እግሪ ጉዕዞ፡ ባህሪ ዝቐረቦ ሽግር ጥሜትን ጽምእን ተሓዊስዎ ንህይወት ዝፈታተን ኩነታት ከም ዘሕለፈ ብምስክሕካሕ እዩ ዝዝክሮ። መለሳ’ቲ ግናይ ሁመት እንተኾነቶ፡ ዳርጋ ጥራይ ነብሱ ናብ ብሎኮ ባጽዕ ከምዝኣተወ ክነግረና ከሎ፡ ብሰሓቕ ትዋሕ ከምዝበልና እዝክሮ እየ። ድሕሪ’ቲ ዝተወስደ ናይ ህድማ ስጉምቲ፡ ነዊሕ ከምዘይጸንሕን ንህይወቱ’ውን ሓደገኛ ስለዝነበረ ግዜ ከይበልዐ ናብ ኢትዮጵያ ሰገረ።
ናብራ ስደት ፍጹም ጋን ዝኾኖ ዮሴፍ፡ ሽግር ቛንቛ ተወሲኽዎ ተስፋ ዘቑርጽ ምንባሩ ይዝክር። ዝኾነ ዝድግፎ ብዘይምንባሩ ብልክዕ ተጻገመ፡ ብኸምኡ መንገዲ ክቕጽል ከምዘይክእል ኣዳዕዲዑ ዝፈለጠ ዮሴፍ፡ ዓይነት ስራሕ ከይመረጸ ኣብ ዝኾነ ክዋፈር ወሰነ። በዚ ዝጀመሮ ህይወት ስራሕ ኣብ ዓዲ ስደት፡ ሓንሳእ ከም ዓዳሊ ዝስተ ማይ፡ ሓንሳእ ከም ተሓጋጋዚ ኣውቲስታ ታክሲ ናይ ከተማ፡ ገለ እዋን ከኣ ከም ክኢላ ኤለክትሪክን ትቦታት ማይን ኮይኑ “እዚኣስ ኣይክእላን’የ!” ከይበለ ነዛ ነብሱ ኣብዛ ዘየእተዋ ኣይነበሮን። በብቑሩብ ሰባት ክላለይ ምስ ጀመረ፡ ኣብቲ ብብዝሒ ኤርትራዊ ስደተኛ ዝቕመጠሉ ሰፈራታት ከም ደላላይ ኣባይቲ’ውን ፈተነ። ምልከት ቛንቛ ኣምሓርኛ እናኣጥረየ ብዝኸደ ግዜ ቑሩብ ርግኣት እናተሰምዖ ዝኣክል ተስፋ ኮኖ። ዮሴፍ ነዛ ነብሱ ዕረፍቲ ከይህባ ዝመሓለ ክመስል ካብን ናብን ይጓየ። ምስ ገለ ወነንቲ ትካል ማእለማ ስፌት ባህላዊ ክዳውንቲ ብዝመስረቶ ጥዑይ ዝምድና፡ ኣልባሳት ናብ ደገ እናለኣኸ ከም ቐንዲ ስርሑ ብምርኣይ ንነዊሕ ግዜ ሰርሓሉ። ካብ ጽግዕተኛነት ማንም ሰብ ነጻ ወጺኡ ነብሱ ብምኽኣሉ ዝያዳ ሞራል እናሃቦ ብስነ-ስርዓት ሓዞ። እዚ እናገበረ መምርሒ ፍቓድ መኪና ካብ ቐዳምነታቱ ብምንባሩ፡ ዝኣክል ዓቕሚ ኣብ ዝረኸበሉ ትምህርቱ ብምክትታል ወረቐቱ ምስ ሓዘ፡ ናብቲ ቀጺሉ ዘሰርዖ መደብ ብሙሉእ ልቡ ጎየየ። እታ ካብ ነዊሕ እዋን ከም መናበሪት ኢሉ ዝኣምነላ ዝነበረ ስራሕ ግዚኣ ዝኣኸለ ክትመስል፡ ናብ ሓደ ጋራጅ ወሲዱ ዝገዝኣ መኪና ብሃንደበት ምስ ኣርኣየኒ፡ ፍጹም ዝብሎ ጠፊኡኒ ኣብቲ ዝነበርክዎ ተዓኒደ ብዓይኒ ኣድናቖት እናጠመትኩዎ፡ ከይተረድኣኒ ናይ “እንቛዕ ሓጎሰካ!” ኣጥቢቐ ሰዓምክዎ። ስራሕ ታክሲስታ ደሓን ዝኾነ እቶት ከም ዝርከቦን፡ ከፊኡ ከምዘይከፍአካን ኣብ ነንበይኑ ናይ ሻሂ ዕላላትና ይደጋግሞ ምንባሩ እናዘከርኩ፡ ካብ ነዊሕ እዋን ዝመደቦ ምዃኑ ልዕሊ ካልእ ግዚ ነጸረለይ።
ነዊሕ ጉዕዞ ስደት ዮሴፍ እንክዝክር ብዙሕ ነገራት’ኳ ኣብ ኣእምሮይ ይመጽኣኒ እንተኾነ፡ ዝያዳ ኩሉ’ሲ ይኽእሎን ክበጽሖን እየ ኢሉ ብንግሁኡ ዝተዓጥቐን ዝወፈረን ሰብ ውዒሉ-ሓዲሩ ዝዕወት ምዃኑ፡ ዛንታ’ዚ ሓው ዘይሃፈፈ ውዑይ ምስክር እዩ ዋላ’ኳ ብብዙሕ መስገድላት ዝሕለፍ እንተኾነ። ስደት ዝበዝሐ እዋን ደግፉኒ-ደግፉኒ፥ ሓግዙኒ-ሓግዙኒ፥ ርድኡኒ-ርድኡኒ ዝበዝሖ፡ ኮታስ ብሓንቲ ኢድካ ከምዘይተጣቕዕ ተቖጺሩ እዩ ዝሕለፍ። ይኹን ደኣ’ምበር ብሓንቲ ኢድካ ኪኖ ምጥቓዕ ዝኸይድ፡እኳ ደኣ እቲ ዝዓመረ ጓይላ ክትተክል ከም እትኽእል ግሁድ ሓቂ ምዃኑ ካብዚ ታሪኽ ክንግንዘብ ይከኣል። እቲ ካብ ነዊሕ እዋን ከም ንቡር ዝተወስደ ርድኢት ስደትን ተመጽዋትነትን ተሰይሩ ክንርኢ ንምነ እንተኾይንና፡ መጀመሪያ እጅገና ሰብሲብና ንስራሕ ድሉዊ’ሞ ንግበሮ፡ ደሓር ወጅሂ ህይወት ገጻ መሊሳ ከም ዘይተስተሓፍረና ክንርኢ ኢና። እንተ ንሓው ዮሴፍ ‘ኣገናዕ’ ምባል ዘየድልዮ ምዃኑ ካብ ኩሉ ምንቕስቓሳቱ ስለዝርደኣኒ፡ ብቕሉዕ ክውድሶ ኣይመርጽን፡ ብውሽጢ ልበይ ግን ሰሰሪቐ ከምዝምጉሶ ግን ገለ ይጥርጥር ይኸውን።


text:
ኣብ ሽወደን ዝነብሩ ኤርትራዉያን ማሕበረሰብ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ልዕሊ ዲክታተርያዊ ስርዓት ህግደፍ ጸቕጡ ከዛይድ ዝጽውዕ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ኣካይዶም።
ኣብ ሽወደን ዝመደበሮም ሲቪላዊ ማሕበራትን ፖለቲካዊ ሓይልታትን ግዱሳት ዜጋታትን ብዝቖመ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ሓባራዊ ጽላል ብዝተባህለ ማሕበር ዕስራ ዓመት ዘቁጸረ መሬታዊ ነጻነት ኤርትራ ነጻነት ኤርትራ ምኽንያት ብምግባር ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ዘሕለፎ ዝጸነሐን ዘሎን 20ዓመታት ናይ ዉርደትን መከራን መዋእል ንምዝካር፡ ከምኡ እዉን ኣቓልቦ ሕዝብን መንግስትን ሽወደንን ብኡ ኣቢልካ እዉን ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ጎድኒ ሕዝቢ ኤርትራ ደዉ ብምባል ጸቕጢ ኣብ ልዕሊ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍ ከዛይዱ ዝጽዉዕ ሰለማዊ ሰልፊ ብምድላዉ ብድሙቕ ኣገባብ ሎሚ 18 ግንቦት ኣማስይኡ ኣብ ኣፍደገ ሃገራዊ ባይቶ ሽወደን ተኻይዱ፡፡


text:
ግዳያት ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ስደተኛታት ጽዒና ኣብ ገማግም ባሕሪ ቱኒዝያ ዝተጠሓለት መርከብ 82 ምብጽሑ ትካል ቀይሕ ወርሒ ቱኒዝያ ብቐዳም ኣፍሊጡ።
እታ መርከብ ካብ ሊብያ ተበጊሳ ናብ ኣውሮጳ ተምርሕ ዝነበረት ክትኸውን ከላ ካብታ መርከብ ብህይወት ዝተረፉ ስደተኛታት ኣብታ መርከብ ኣስታት 86 ስደተኛታት ተጻዒኖም ምንባሮም ንሓለዋ ባሕሪ ቱኒዝያ ዝሓለፈ ሰሙን ምሕባሮም ይዝከር።
ትካል ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ኣብቲ ገማግም ባሕሪ ዝነበሩ ገፈፍቲ ዓሳ ኣርባዕተ ሰባት ምድሓኖምን ሓደ ካብቶም ዝደሓኑ ሆስፒታል ምስ በጽሓ ምሟቱ ሓቢሮም ኔሮም።
“ድሕሪ ንሓደ ሰሙን ዝተኻየደ ዳሕሳስ ሬሳ ኩሎም ኣብታ መርከብ ተጻዒኖም ዝነበሩ 82 ሰባት ተረኺቡ’ዩ” ክብሉ ሓላፊ ቀይሕ ወርሒ ቱኒዝያ ሞንጊ ሳሊም ንኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ኣፍሊጦም።
ኣቐዲሙ ኣብ ወርሒ ግንቦት ስደተኛታት ጽዒና ካብ ሊብያ ተበጊሳ ኣውሮጳ ንምብጻሕ ትጉዓዝ ዝነበርት ጀልባ ኣብ ገማግም ባሕሪ ቱኒዝያ ብምጥሓላ 65 ሰባት ምሟቶም ይዝከር።


text:
ክፍልታት ኢምግሬሽን ኡጋንዳን ኬንያን፣ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ገያሾ ብጽኑዕ ይፍቱሽን ይከታተሉን ምህላዎም ምንጭታትና ሓቢሮም።
ክፍልታት ኢምግሬሽን እዘን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት፣ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ገያሾ ብጽኑዕ ዝከታተሉን ዝፍትሽሉን ምኽንያት፣ ምስቲ ኣብ ኤርትራን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዘሎ ኩነታት ብምዝድማድ ምዃኑ’ዩ ዝግለጽ።
ኣብ ኤርትራ፣ ብዘይካ ኣብ ፍሉይ ጉዳያት፣ ዜጋታት ፓስፖርትን መውጽኢ ቪዛን ክወሃቦም መሰል ከምዘየብሎም ክፍሊ ኢምግሬሽን ኬንያን ኡጋንዳን ዝፈልጥዎ ኮይኖም፣ ኣብ ልዕሊ’ቶም ብፓስፖርት ዝመጹ ዜጋታት ኤርትራ ድማ ብዙሕ እምነት ከምዘየብሎም ዝተወከስናዮም ኤርትራውያን የረድኡ።
ኬንያን ኡጋዳን፣ መንግስቲ ኤርትራ ንዕጡቓት ሶማል ይድግፍ’ዩ ኣብ ዝብል ውሳኔ ድሕሪ ምብጽሖም፣ ብፍላይ ኬንያ ብፓስፖርት ንዝንቀሳቐሱ ኤርትርውያን ስግኣታት ክሓድራ ጸኒሑ’ዩ።
ኬንያ ብሰንኪ እዚ ምኽንያት እዚ፣ ኣብ ስለያን ዕጡቓት ሶማል ኣብ ምድግጋፍን ኢድ ኔርዎም ዝብል ጥርጣረ ዘሕደረትሎም ኤርትራውያን ሰራሕተኛታት ኤምባሲ ናብ ኤርትራ ከምዘባረረቶም ኣይርሳዕን።
ብዘይካ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብዝስርሓሉ ናይ ኢምግሬሽን ኣካይዳ፣ ናብ ኬንያን ኡጋንዳን መእትውዊ ቪዛ ዘየድሊ እኳ እንተኾነ፣ ብሰንኪ ናይ ኤርትራ ጉዳይ ግና እዘን ሃገራት ንኸም በዓል ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት መእተዊ ቪዛ ክሓታ ተኽእሎ ምህላዉ’ውን ይጠቐስ’ዩ።
እንተኾነ እቲ ዝበዝሐ ናብዘን ሃገራት ዝኣቱ ዘሎ ኤርትራዊ ዜጋ፣ ዶባት እናቛረጸ ብሱዳን- ጁባ- ካምፓላ ወይ ድማ ኢትዮጵያ-ሞያለ- ናይሮቢ ምዃኑ ዝፍለጥ’ዩ።
ኡጋንዳን ኬንያን፣ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ገያሾ ብጽኑዕ ይከታተላ
ክፍልታት ኢምግሬሽን ኡጋንዳን ኬንያን፣ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ገያሾ ብጽኑዕ ይፍቱሽን ይከታተሉን ምህላዎም ምንጭታትና ሓቢሮም።


text:
ንምጅማር ስራሕ ኣብያተ ምኽሪ ወከልቲ ህዝብን ፌደረሽንን ብመደረ ዝኸፈታ ናይ ኢትዮጵያ ፕረዚደንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ኣብዚ ዓመት ዝካየድ ምርጫ ካብቶም ዝሓለፉ ምርጫታት ብዝሓሸን ዓለምለኸ መዐቀኒ ብዘማልአን ክፍፀም እዩ ኢለን።
ሓምሻይ ናይ ኢትዮጵያ ቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝብን ናይ ፌደረሽን ቤት ምኽሪን ሻድሻይ ዓመት ናይ ስራሕ ዘመን ቀዳማይ ናይ ሓባር ኣኼባ አኻይዱ'ሎ።
ብርክት ዝበሉ ዛዕባታት ኣብ ዝዳህሰሰ ናይ ፕረዚደንት ሳህለወቅ ዘውዴ ናይ መኽፈቲ መደረ ዝሓለፈ ዓመት ከም ሃገር ዘኹርዑ ዓወታት ዝተመዝገብሉን ብኣንፃሩ ድማ ብዘሕዝን ኩነታት ናይ ሰባት ሞትን ምምዝባል ግጭትን ዕንወት ንብረትን ዝተኸሰተሉ እዩ ነይሩ ኢለን።
ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ናይ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ናይ ሰላም ፃዕርን ሽልማት ኖቤልን ናይ ኢትዮጵያ መልክዕ ንዓለም ኣብ ምፍላጥ ዝተፃወቶ ጊደ ዝዓዘዘ ነይሩ ኢለን ። ዝሓለፈ ዓመት ጉድለታት ኣሰራርሓ ዝነበሮ ተኣሪሙ ናብ ስራሕ ዝተኣተወሉ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ዲፕሎማሲያዊ ተፅእኖታት ተፃዊራ ህልውንኣ ዘኽበረትሉ ከምዝነበረ እውን ገሊፀን።
ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ዝሓሸ ምንቅስቃስ ዝተመዝገበሉ ነይሩ ዝበላ ፕረ. ሳህለወርቅ ኣብ ህንፀት ዴሞክራሲ ዝተሰርሐ እውን ዝተባባዕ ነይሩ ኢለን። ለበዳ ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ዝተሰርሑ ስራሕቲ እውን ውጽኢታዊ ነይሮም ኢለን።
ብኣንፃሩ ድማ ካብ ኮቪድ ክሳብ ፀጥታ፣ካብ ምንዋሕ ምርጫ ክሳብ ወራር ኣንበጣ ኢትዮጵያ ዝተፈተነትሉ ኮይኑ ሓሊፉ ክብላ ገሊፀን።
ኣብ 2013 ዓ.ም ትኹረት ዝወሃቦ ጉዳያት ኣብ ትሕቲ ተፅዕኖ ስምዒትን ጉልበትን ወዲቑ ዝነበረ ሃዋህው ዴሞክራሲ ብሕግን ስርዓትን ክምራሕ መንግስቲ ትኹረት ሂቡ ክንቀሳቐስ እዩ ኢለን።
ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ኣብዚ ተታሒዙ ዘሎ ዓመት ካብ መንግስቲ ወፃኢ ዝኾነ ይኹን ኣካል ኣፅዋር ሒዙ ከይንቀሳቐስ ክግበር እዩ ኢለን ኣለዋ።
ፍትሓውን ናይ ህዝቢ ፍቓድን ዝተረጋገፀሉ፣ዓለምለኸ መመዘኒታት ዘማልአ ሃገራዊ ምርጫ ከምዝካየድ ሓቢረን።
ኣብቲ ስነስርዓት ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ሓመድ፣ዲፕሎማትን ኣጋይሽን ተረኺቦም ነይሮም ይብል ፀብፃብ መስፍን ኣራጌ ካብ ደሴ።


text:
ገበን ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ጋዜጣታትን ኣሰናዳእተንን2021-09-18 18:56:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in ጽሑፋት ትግርኛ Read 208 times
- font size decrease font size increase font size
ህዝቢ ኤርትራ ቃልሲ ዝመረጸ፡ እቲ ቃልሲ ዝሓቶ ዋጋን ዝወስዶ ግዜን ናይ ምኽፋል ህርፋን ስለ ዝነበሮን ዘለዎን ከም ዘይኮነ ርዱእ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ዝቃለስ ብዘይካ ተቓሊስካ ብምምንዛዕ ጸለእቲ ፈትዮም ዘይተኹብሉ መሰል ስለ ዝነበሮን ዘለዎን እዩ። ናይቲ ን30 ዓመታት ምእንቲ ናጽነት ዘካየዶን ሎሚ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዘካይዶ ዘሎንቃልሲ ከኣ፣ ካብዚ ወጻኢ ካልእ ትርጉምን ምኽያትን የብሉን። ብፍላይ ነዚ ናይ ድሕሪ ናጽነት ቃልሲ ምእንቲ ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራሲን ኣብ ሓደ እዋን “ሎሚኸ ድሕሪ’ታ ዝበሃግናያ ነጻነት ምርካብና እንታይ ቃልሲ ኣድለየ” ዝብሉ ወገናት ይስምዑ ነይሮም እዮም። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ወገናት ነቲ ወጻዒ ጉጅለ ኣበሩ ሓቢኦም ከጸባብቕሉ ዝደልዩ፡ ወይ ድማ ትርጉም ምሉእነት ናጽነት ዘይተረድኡ እዮም።
ሎሚ ኣብ ኤርትራ ኣብ ክንዲ “ሕገመንግስቲ፡ ዲሞክራስያዊ ምርጫ፡ ምኽባር መሰረታዊ መሰላት፡ ልዕልና ፍትሒ፡ መሰል ሕሳብካ ምግላጽ….. ወዘተ” እናበልካ ዝበኾሩ መሰላት ምጽብጻብ፡ “ዋላ ሓንቲ ዝተኸብረ መሰል የለን” ምባል ዝቐለለ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ብዓብይኡ ነቲ ናይ ኩሉ ሕግታት ዓንዲ ማእከል ሕገ-መንግስቲ ኣጊዱ ከብቅዕ፡ ኣብ 1996 ኣዋጅ ፕረስ ቁጽሪ 90 /1996፡ ብዝብል፡ ኣዝዩ ጸቢብ ዕድል ዝህብ፡ ሕጊ ፕረስ ኣውጺኡ ምንባሩ ይፍለጥ።
ነዚ ተኸቲለን ከኣ ሸውዓተ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ክዕንብባ ጀሚረን ነይረን። ህዝቢ ኤርትራ በዘን ናይ ብሕቲ ሕትመታት ኣቢሉ ካብቲ መንግስቲ ዝዝርገሖ ዝንቡዕን ስሱዕን ዜናታት ዝተፈልየ መማረጺ ሓበሬታ ብምርካቡ ኣብ ለውጢ ተስፋ ኣሕዲሩ ነይሩ። እንተኾነ እቲ ተስፋ ህዝቢ፣ ዘይተስፍኡ ዝኾነ ጉጅለ ኢሳያስ፡ ክዕገስ ባህሪኡ ስለ ዘይፈቐደሉ፡ ምስቲ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ጉጅለ-15 ዝወሰዶ ስጉምቲ ኣጐዛጒዙ፡ በቲ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ፈጸምቲ ራዕዲ ዘሕደርዎ ሻቕሎት ተኸዊሉ፡ ነተን ጋዜጣታት ኣብ ወርሒ መስከረም ብ2001 ክዓጽወን እንከሎ፡ ካብቶም ኣብኣተን ኣብ ዝተፈላለዩ ጽፍሕታት ዝነጥፉ ዝነበሩ ጋዜጠኛታት 16 ኣሲሩ። በዚ ከኣ ነቲ ጩራ ዘይመንግስታዊ ሓበሬታ ናይ ምርካብ ዕድል ምሉእ ብምሉእ ኣጸልሚትዎ። እዚ ስጉምቲ ሽዑ “ሀ” ኢሉ ዝተጀመረ ጸረ ዲሞክራሲ ስጉምቲ ዘይኮነ፡ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ጽባሕ ናጽነት ”ድሕሪ ሕጂ ብውድባት ሓሸውየ የለን” ብዝብል ዝፈለመ ናይቲ ጉጅለ መንደልሓቒ ተግባር እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ብፍላይ ከኣ ምስቲ ዕቤት ማሕበራዊ መራኸቢ ዘርእዮ ዘሎ ቅልጡፍ ገስጋስ፡ ሚድያ ከም ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ኣካላት፡ እንታይነት ሓደ መንግስቲ ካብ ዝግለጸሉ መምዘንታት ሓደ ናብ ምዃን ደረጃ በጺሑ ዘሎ እዩ። ኣብ ከምዚ ሓበሬታ ሓይሊ ዝኾነሉ መዋእል፡ ህግዲፍ ንህዝቢ ናጻ ሚድያ ምንፋጉ ከኣ ኣብ ዝለዓለ ጫፋ ጸረ ዲሞክራሲ ምህላዉ ካብ ዘርእዩ ምልክታት እዩ። በዚ መሰረት እያ ከኣ፣ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር እዚ ጉጅለ፡ ይሕመቕ ይጸብቕ ብዘየገድስ፤ እንኮ ዘይመንግስታዊ ትካል ዜና ዘየብላ ሃገር ኣፍሪቃ ኮይና ተመዝጊባ ዘላ። በብግዜኡ ብደረጃ ዓለም ብዛዕባ ምእሳር ጋዜጠኛታት ዝርዝር ክዳለው እንከሎ ከኣ ደረጃ ኤርትራ ካብ መጠረስታ ንላዕሊ ካብ 1ይ ክሳብ 3ይ ዘይሓልፍ እዩ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ግደ ናጻ ፕረስ ኣብ ምህናጽ ሃገርን ናይ ህዝቢ ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል ኣብ መጻኢት ኤርትራን ፍሉይ ግምት ካብ ዝህቦም ሓደ እዩ። በዚ መሰረት ኣብቲ ብደረጃ ጉባአ ዝጸደቐ ንመጻኢ’ውን ዘማዕዱ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ፡ “ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰ.ዲ.ህ.ኤ) ሓበሬታ ዘይብሉ ህዝቢ ብዛዕባ መሰላቱን ነጻነቱን ብቑዕ ኣፍልጦ ከምዘይውንን ይኣምን። ኣብ ኤርትራ መራኸቢ ብዙሓን ካብ ምቍጽጻር መንግስትን ካብ ምግባት ዓበይቲ ኮርፖረሽናትን ነጻ ኰይነን ሰፊሕን ዓሚቝን ዝተኣሳሰረን ዜናታት ንከቕርባ ዘኽእለን ባይታታት ንምፍጣር ክጽዕት ኢዩ።” ዝብል ኣስፊሩ ኣሎ።
ነጻ ሚድያ፡ ምስቲ መንግስቲ ዝህቦ ሓበሬታ፡ ማዕረማዕረ ዝስጉም ንህዝቢ መማረጺ ሓበሬታ ዘቕርብ እዩ። መንግስቲ ካብ ህዝቢ ተሓቢኡ፡ ህዝቢ ዝጐድእን ምጥፍፋእ ዘሳዕርርን መንገዲ ከይሕዝ ዝቆጻጸርን እንተተፈጺሙ ዘቃልዕን እዩ። ህዝባዊ ሓልዮት ዘለዎም ዲሞክራስያውያን መንግስታት፡ እዚ ብሕታዊ ሚድያ ንሳቶም ዘይረኣይዎ ዘርእዮም፡ ዘይበጽሕዎ ናይ ህዝቢ ስምዒታት ዘንጸባርቐሎምን ከዕርይዎ ዝገበኦም ጌጋታት ከእርሙ ዝሕግዞምን እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ሕጋዊ መልክዕ ብምትሓዝ የተባብዕዎን ይሕግዝዎን። ከም ህግደፍ ዝኣመሰሉ ብዘይፈቓድ ህዝቢ ናብ ስልጣን ዝደየቡ፡ ካብ ህዝቢ ተሓቢኦም ክጐዓዙ ንዝደልዩን ወትሩ ካብ ህዝባዊ ማዕበል ዝሰግኡን ኣካላት ግና ንናጻ ፕረስ ከም ቁርን ኣስሓይታን ይፈርሕዎን ኣብኡ ንዝነጥፉ ጋዜጠኛታት “ብማይ ቀጠነ” ይሃድንዎምን። ህግደፍ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ዝኣገደን ኣዳለውተን ኣሲሩ ዘሳቒ ዘሎን ከኣ ካብዚ ባህሪ ጨቆንቲዚ ነቒሉ እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ነተን ናተይ ዝብለን “ድምጺ ሓፋሽን ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን” እውን፡ ብኣዝዩ ጸቢብ ምቁጽጻር እዩ ዝሕዘን። ኣብዘን ሚድያታት እዚኣተን ኮይኖም ዋላ ብውሱን ርሕቀት ካብ ድሌት እቲ ጉጅለ ወጻኢ ክስጉሙ ዝፍትኑ ናይ መንግስቲ ሚድያዊ ክኢላታት እውን ዕድሎም ማእሰርቲ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ፈቐዶ ስደት ዘለዉ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ከኣ ናይ ብሕቲ ዝነበሩ ጥራይ ዘይኮኑ ኣብ መንግስታዊ ሚድያ ዝሰርሑ ዝነበሩ እውን ኣለዉ።
ነቶም ኣብ መፋርቕ ወርሒ መስከረም 2001 ዝተኣስሩ እሞ ክሳብ ሕጂ ብዘይ ፍትሕን ፍርድን ዝሳቐዩ ዘለዉ ጋዜጠኛታት ምዝካሮም ኣገዳስን እዋናውን እዩ። እቲ ዝኽሪ ግና እቲ ጉጅለ ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸሞ ግፍዒ ንምጽብጻብ ጥራይ ክኸውን ኣይግባኦን። ኣብ ርእሲኡ “እቲ ንሳቶም ዝጀመርዎ ንህዝቦም መማረጺ ሓበሬታ ናይ ምስናቕ ዕላማ ብኸመይ ይቐጽል?” ዝብል ሕቶ ብዝምልስ ክኸውን ይግበኦ። ኣብ ኤርትራ ብሕታዊ ሚዲያ ዘይምላዉ፡ ካብቲ ዝዓበየ ዲሞክራስያዊ ብኩራት ሓደ እዩ። ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት ኣብ ወጻኢ ዝገብርዎ ዘለዉ ጻዕሪ ዝተባባዕን ዝነኣድን እዩ። እንተኾነ ኣብርክተኦም ኣብ ክንዲ ኣብ ሕድሕዱ ዝነጻጸግ፡ ኣብ ሕድሕዱ ዝመጋገብ ኮይኑ እንተዘይተወዲቡ፡ መፍቶ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ምዃን ሓሊፉ፡ ከምቲ ንብህጎ ልሳን ናይቲ ልሳን እንከለዎ ዝተለጉመ ህዝቢ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ስለዚ ኣብዚ ዓውዲዚ ዝነጥፉ ዘለዉ ክኢላታት ኣብዚ ኣጋጣሚ ኮይኖም ክሓስብሉ ይግበኦም ንብል።


text:
ብ26 ነሓሰ 2021 ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኣምሓራ ሰብ-ኣልባ ወተሃደራዊ ነፋሪት ወይ ድሮን ብሓይልታት ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ተወቂዓ ከምዝወደቀት ዚገልፁ ክልተ ስእልታት ዝሓዘት ትዊት ተሓቲማ ነበራ። እቲ ናይ ትዊተር ፅሑፍ "... ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ [ሓይልታት ህወሓት] ንሓንቲ ኻብተን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ውግእ ዘውዓለን ድሮናት ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብ ዝነበረ ውግእ ወቂዖም ኣውዲቆምዋ።" ይብል።
እታ ናይ ትዊተር ሕታም (ትዊት) ኽሳዕ ልዕሊ 375 ሳዕ ተባፂሓ እያ። ግናኸ ሓቂቼክ ነታ ትዊት መርሚሩ "ሓሶት" ኢሉዋ ኣሎ።
ካብ ሕዳር 2020 ኣትሒዙ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ሓይልታት ህወሓትን ውግእ ይካየድ ኣሎ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ህወሓት ኲናት ዝኣወጀ ሰሜናዊ እዚ ናይታ ሃገር ሃገራዊ ሓይልታት ምክልኻል ብህወሓት ተጠቒዑ ድሕሪ ምባሉ እዩ። ኣብቲ ውግእ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰብ-ኣልቦ ነፈርቲ ውግእ ከምዝተጠቀመ ልዕለዎት ወታደራዊ ሰብመዚ እታ ሃገር ገሊፆም ኔሮም እዮም።
እንተኾነ ግና ብመሰረት ኣብ መናደዪ ምስሊ ጉግል ብዝተገብረ ኣለሻ እዞም ኣብቲ ትዊት ዘለዉ ስእሊታት ኣብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዝወደቀት ድሮን ኣየርእን። እቲ ናይ መጀመርታ ምስሊ ንፈለማ እዋን ብ20 ጥቅምቲ 2020 ተሓቲሙ ኔሩ። እዚ ስእሊ ብሰራዊት ምክልኻል ኣርትፃኽ (ናጎርኖ ካራባኽ) ተሃሪማ ዝወደቀት ስርሓት ተርኪ ዝኾነት ሰብ-ኣልቦ ነፋሪት ውግእ ዜርኢ እዩ። እዚ ስእሊ እዚ ኣብቲ ብ2020 ኣብ ናጎርኖ-ካራባኽ እተገብረ ውግእ ከም ዝተሳእለ ኢዩ።
እቲ ኻልኣይ ምስሊ ንመጀመርታ ግዜ ብ16 ሓምለ 2020 እዩ ኣብ ጉግል ተሓቲሙ። እዚ ስእሊ እዚ ኣብ ሰሜናዊ ዶባት ኣዘርባጃን ተወቂዓ ዝወደቀት ናይ ኣርመንያ ድሮን ኢዩ።
ስለዚ’ውን ሓቂቼክ እቶም ምስሊታት ብሓይልታት ህወሓት ተሃሪማ ዝተሓምሸሸት ናይ ኢትዮጵያ ናይ ውግእ ድሮን ከምዘየርእዩ ብምርግጋፅ ነቲ ናይ ትዊተር ሕታም ሓሶት ኢልዎ ኣሎ።


text:
ሓንቲ ሽማግለ ህዝቢ ንሃገራዊ ጉባኤ – ስዊዝ፡ በቶም ካብ ከተማታት በርን ፡ ኒው-ሻተል፡ ሶሎቱን፡ ኣራው፡ ቮ(Vaud)፡ ጀነቭ፡ ባዝል፡ ዙሪክ፡ ሉዘርን፡ ሽዋይዝ፡ ሉጋኖን ፍሪቡርግን ዝመጹ፡ ኣብ ተቓዉሞ ደንበ ዘለዉ ኤርትራዉያን፡ ብ 27 ለካቲት 2011 ቖይማ። ኣብዚ ኣኼባ’ዚ፡ እቶም ዝበዝሑ ተሳተፍቲ መንእሰያት እዮም ነይሮም።
ሽማግለ ንሃገራዊ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ናይ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ መደብ ስርሑ ድሕሪ ምግምጋም ህዝባዊ ኣኼባ ንምጽዋዕ መደባቱ ሰሪኦዑ ኣብ ምንጣፍ ይርከብ።
ትማሊ ቀዳም ታሕሳስ 18/2010 ካብ ሰዓት 2፡00 – ክሳብ 6፡30 ድ፡ቀ ኩሉ ደላይ ፍትሕን ሰላምን ዝኾነ ኤርትራዊ ኣብ ኮሎምቦስን ሲንሲናትን ካልኦት ንኣሽቱ ከተማታት ኦሃዮን ዝነብር ነቲ ሓያል ቁርን በረድን ተጻዊሩ ብጉዳይ ሃገሩ ክዝቲ ምዕባለ ኮሚሽን ክከታተልን ንመጻኢ ጉዕዞኡ ሓሳቡ ከፍስስን ብኣዝዩ ዘሐብን ቁጽሪ ንርባዕተ ሰዓት ዝኣክል ክዝቲ ዉዒሉ ።
ዝሓለፈ ቀዳም ሕዳር 20 ጥቅምቲ 2010 ኣባላት ኮሚሽን ንሃገራዊ ዋዕላ ንህዝቢ ቦስቶንን ከባብን ህዝባዊ ኣኼባ ኣካይዶም።
ከምቲ ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዓለም ዝካየድ ዘሎ መደባት ህዝባዊ ኣኼባታት ብኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራሲያዊ ለዉጢ፣ ኣብ ኦታዋ ዋና ከተማ ካናዳ ብዕለት 6 ሕዳር 2010 ዓ.ም፣ ዕዉት ኣኼባ ብኣባል ኮምሽን ኣቶ ክብሮም ደብሩ ተኻይዱ።
ህዝባዊ ሽማግለ ተቐማጦ ሎስ ኣንጀለስ ቀዳም 30 ጥቅምቲ 2010 ንኻልኣይ ጊዜ ብምእካብ ኣቦ መንበርን፡ ምኽትልን፡ ዋና ጸሓፍን ከምኡውን ናይ ሓላፊ ሜድያን ሓበሬታን፡ ጉዳያት ፋይናንስን፡ ስርዒታውን፡ መጽናዕተ-ቅዋማውን ጉዳያትን፡ ንኡሳን ሽማግለታትን መሪጹ።
ካብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ኣትሒዙ ፤ ኣብ ወጻኢ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ንኹሉ ዝጥርንፍ ሃገራዊ ዋዕላ ንኽግበር ክጽውዑን ክጠልቡን ጸኒሖም እዮም።
ኣብ ቀንዲ ስነ-ጽሑፈይ ቕድሚ ምእታወይ፣ እዚ ጽሑፋዊ ተበግሶይ፣ ንውድባት፣ ንውልቀሰባት ንኪዳን ንምቁንጻብን ንምውንጃልን ዝዓለመ ዘይኮነስ፣ ኣብ ክንድኡ ብቡቁዓትን ውፉያትን ውልቀሰባት፣ ውድባት፣ ሰልፍታት፣ ከምኡውን ብብቁዕ ኪዳን ዝቆመ ደምበ ተቃውሞ ንኽህልወና ካብ ምህንጣይ ዝነቀለ ምዃኑ ክሕብር እፈቱ:: ተስፋ ድማ እገብር ብቕኑዕ መንፈስ ንኽትንበብ::


text:
ኣካይዳ ኢሳያስ፡ “ኣባ ጉንባሕሲ ዘይግራቱ ይኾልል’ዩ”Saturday, 17 October 2020 11:15 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ዲክታተር ኢስያስ ኣፈወርቂ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ካብ 12 ክሳብ 14 ጥቅምቲ 2020 ኣብ ኢትዮጵያ ኮለል ክብል ቀንዩ። መገሻኡ “ብዕድመ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ” ከም ዝኾነ ተቓሊሑ። ብመሰረት እቶም ነቲ ጉዳይ ቀሪቦም ብረቂቕ ዝከታተልዎ ወገናት ዝህብዎ ሓበሬታ ግና፡ እዚ ንኢሳያስ ዘይግበኦ ክብሪ ንምሃብ ዝተማህዘ ከም ዝዀነን ከይተዓደመ ደፊኡ ናብ ኢትዮጵያ ከም ዝኣተወን እዩ ዝግለጽ። ኣብ ወርሒ ሓምለ 2018 ኣብ መንጎ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ስምምዕ ሰላም ተኸቲሙ ካብ ዝበሃል፡ እቲ ብሕቡእ ዝካየድ ገዲፍካ ኢሳያስ ብወግዒ 5ተ ግዜ ናብ ኢትዮጵያ ተመላሊሱ።
ኢሳያስ ኣብዚ ተደጋጋሚ ናብ ኢትዮጵያ መገሻኡ ኣብ ከታማታት፡ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣዋሳ፡ ናዝሬት፡ ጐንደር፡ ባህርዳር፡ ዝዋይን ጅማን በጺሑ። ናብዘን ከተማታት ኣብ ዝበጸሓሉ ከኣ፡ ዝተፈላለዩ ናይ ኢንዳስትሪ ፓርክታት፡ ዩኒቨርሲታት፡ ኣብ ደብረዘይቲ ዝርከብ ኢትዮ-ኢንጅነሪንግን መደበር ሓይሊ ኣየር ኢትዮጵያን፡ ኣብ ዝዋይ ዝርከብ ዘመናዊ መስኖ፡ ኣብ ጅማ ዝርከብ ማእከል ፈልሲ ቡን፡ ኣብ ጐቦ እንጠጦ ዝተሃንጸ ሓድሽ መናፈሻ፡ ማእከል ሓይሊ ኤልክትሪክ ግቤን ዓብይ ዲጋ ህዳሴ ኣባይን በጺሑ። ኣወዳድባ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ከም ዝተዓዘበ እውን ተነጊሩ። ነዝታት ተዓዚቡ ቅዱስ ቅንኢ ሓዲርዎ ከምዘይትግብሮ’ኳ ርዱእ እንተኾነ፡ ኣብ ኩሉቲ ዝበጸሖ ቦታታት ብዛዕባቲ ትካላት ብክኢላታት መግለጺ ተዋሂብዎ። እዚ ዝኸውን ዘሎ ኣብ ኤርትራ ካብ ዓዲ ሃሎ ወጺኡ “ኣብዚ ቦታዚ በጺሑ” ዝብል ዜና ነበረያነበረ ኣብ ዝኾነሉ እዩ። ንሱ እዩ ከኣ “ኣባ ጉንባሕሲ ዘይግራቱ ይኾልል” ዘብል።
ምስዚ ኩሉ ቀጻሊ ምምልላሱ ግና፡ ጉዳይ ህዝቢ ዘገድሶ ኣይኮነን። ንማለቱ’ውን ምስቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ዘይቀበጽዎ ውሑዳት ኤርትራውያን ክራኸብ ሓሲብዎን ፈቲንዎን ኣይፈልጥን። ነዚ ዘይገብር “መራሒ ኤርትራ እየ” ዝብል ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣብ ኤርትራን ኤርትራውን ዘለዎ ንዕቀትን ዘይተገዳስነትን ክሳብ ክንደይ ሳዕሪሩ ከም ዘሎ ዘረድእ መረጋገጺ እዩ። ኣብ ኣዲስ ኣበባ ካብ ዝነብሩ ኤርትራውያን መብዛሕትኦም ካብ ኢሳያስ ተስፋ ዝቖረጹ እዮም። እቶም ውሑዳት ተታሊሎም ዝነበሩ ብዛዕባቲ ኢሳያስ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝኣልሞ ዘሎ ውዲት ዘይተረድኡን ድማ ብምስምስ ተላባዒ ሕማም ኮቪድ-19 ዝሕለብዎ ዘለዉ ገንዘብን ኣብ መዓልኡ ዘይውዕል ከምዘየሎ ከስተውዕሉ ይግበኦም።
ናይዚ ንነዊሕ ግዜ እንኮ መገሻኡ ናብ ዞባ ጋሽ ባርካ ምምልላስ ወይ ኣብ ዓዲ ሃሎ ተዓኹሊልካ ምውዓል ዝነበረ ዲክታተር፡ ክልተ መብረ ዘየብሎም ዕዙማት ኣሰነይቲ ኣኸቲሉ፡ ናብ ኢትዮጵያ ናይ ምምልላስ ዕላማ “ኪኖ’ቲ ዝርአ እንታይ እዩ?” ዝብል ናይ ብዙሓት ሕቶ እዩ። ብሰንክቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘይግሉጽነት፡ ኣብ ምናልባት ዝተመርኮሰ መልሲ ጥራይ ከም ዝህልወና ፍሉጥ እዩ። እቲ ርኡይ ምኽንያት ካብ ኤርትራዊ ዛዕባ እንዳሃደምካ ናይ ጐረባብትን ከባብን ተገዳሲ መሲልካ ንምቕራብ ዝመሃዝ “ኣተሃድማ ዕቡያት” እዩ። ኣብቲ ብቐጥታ ዝምልከተካ ሓላፍነት ከየድማዕካ ደገደገ ምምዕዳው፡ ኣብቲ እተማዕድዎ እውን ከተድምዕ ከምዘየኽእል ርዱእ እዩ። ብመንጽር’ዚ ንስሙኳ ኤርትራዊ ጉዳይ ክውግን ዘይፈተነን ዘይደለየን ሸፋጢ ዲክታተር ኣብ ጉዳይ ጐረቤት ኮነ ከባቢ ክጽይቕ እንተዘይኮይኑ ከዐሪ ከምዘይክእል ካብ ዘየስተብህልሉ እቶም መዋዕልቱ’ውን ካብኡ ዝሕሹ ኣይኮኑን።
እቲ ካልእ ተልእኾ ቀጻሊ መገሻታት ናይዚ ዲክታተር ናብ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢዱ ኣእቲዩ ውሽጣዊ ጉዳዮም ኣባሊሑ፡ ብፍላይ ነቲ ኣብ መንጎ ክልል ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ዘሎ ወጥሪ መዝሚዙ ሕነ ንምፍዳይ ምዃኑ ናይ ብዙሓት ግምት እዩ። ህልዊ ኩነታት ኢትዮጵያ፡ በቲ ኢሳያስ ዝሃርፎ በታኒ ዘይሓላፍነታዊ ኣገባብ ድዩ ክተሓዝ፡ ወይስ በቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ወድዓውን በዓል ቤታውን ሓቂ ኣብ መጻኢ ዝረአ ንኢትዮጵያውያን ዝምልከት እዩ። ብዙሓት ከም ዝረዳድእሉ፡ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብኢትዮጵያዊ ክውንነት እምበር ብኢሳያሳዊ ጠብሎቕሎቕ ክውገን ንቡር ኣይኮነን። ድሮ እውን ብፍላይ ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ምስ ናይ ኤርትራ ዝመሳሰል ናይ ገንዘብ ምምሕዳርን ምቁጽጻርን “ኣቶ ኢሳያስ ካብ ጉዳይና ኢድኩምን እግርኹም ኣክቡልና” ዝብል ድምጺ ኢትዮጵያውያን መመሊሱ ይዛይድ ኣሎ።
ዲክታቶር ኢሳያስ፡ ጌና እቲ ንኤርትራ ካብ ኢትዮጵያዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ ዝካየድ ዝነበረ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ መስርሕ እንከሎ፡ ካብ ኢትዮጵያ ንዘይምፍላይ የዕጠጢ ከም ዝነበረ፡ ብዓይኖም ዝረኣዩን ብእዝኖም ዝሰምዑን ምስክርነቶም ሂቦም እዮም። እዚ ገበነኛ ሰብኣይ ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ናጻ ተዓዘብቲ ኣብ ዝነበርሉ፡ ብልዕሊ 99% “እወ ንናጽነት” ዝበሎ ውሳነ ዘንጊዑ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ኢትዮጵያ ከይዱ፡ “ሎሚ እያ መስዋእትን ውሳነን ህዝቢ ኤርትራ ንምጥላም እትጥዕም” ብዝብል፡ ኣፍ ልቡ ብክልተ ኣእዳዉ እንዳደሰቐ “ክልቴና ህዝቢ ሓደ ኢና” ክብልን፡ ንኤርትራ ኢትዮጵያዊ መራሒ ክመዘላን ተዓዚብናዮ ኢና። ዋላ’ኳ እዚ ከሓድን ጠላምን ጉሒላ፡ ሃንደፍደፉን ኣብ ውሽጥን ወጻእን ኤርትራ ሓያል ቁጠዐ ከም ዘልዓለ እንተዘይሰሓቶ፡ ሓንሳብ ስለ ዝዓበደ ከምቲ “ሓንሳብ ዝጠልቀየ ዝናብ ኣይፈርሕን” ዝበሃል፡ ካብቲ ምስ ኢትዮጵያ ሕግብግብ ናይ ምባል ስምዒቱ ኣይወጸን። ኣብዚ ዳሕረዋይ መገሻኡ እውን፡ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ እትሕወሰሉ ውዲት እንተዘይተዓወተ፡ ንመጻኢ ህይወቱ ኣብቲ መንግስቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ምብራቕ ኣዲስ ኣበባ ዝገዘኣሉ ዘመናዊ መንበሪ ገዛ ናይ ምጥጣሕ ዕላማ ከም ዘለዎ ነቲ ጉዳይ ብኹሉ መልከዓቱ ብደቂቕ ዝከታተልዎ ኣካላት ይእምቱ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኢትዮጵያ ብዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ዝምራሕ ዘሎ መንግስቲ፡ በቲ ሓደ ወገን “ሕጋውነቱ ዘብቀዐ እዩ” በቲ ካልእ ወገን ከኣ “የለን ሕጂ እውን ሕገመንግስታዊ እዩ” ዝብል ሓያል ፖለቲካዊ ምስሕሓብ ኣሎ። ኣብዚ ህሞትዚ ናይ ኢሳያስ ናብ ኢትዮጵያ ምጋሽ እምበኣር፡ ናይቲ መንግስቲ ኣብይ ኣሕመድ ሕጋዊ ህያውነት ንምድማቕ እዩ ዝብሉ ወገናት እውን ኣለዉ።
በዚ ኮነ በቲ፡ እዚ ናይ ኢሳያስ ቀጻሊ ወዛሕዛሕ ናብ ፈቐዶ ከተማታትን ትካላትን ኢትዮጵያ፡ ብርግጽ ማእከሉ ረብሓን ቀጻልነትን ኤርትራን ህዝባን ኣይኮነን። ነዚ መዕገቲ እንተ ዘይገርናሉ፡ ንመጻኢ ዕድል ሃገርናን ህዝባን ካብ ዝኸፈአ ናብ ኣዝዩ ዝገደደ ዝወስድ ሓደገኛ መንገዲ ከይከውን ዘተሓሳስብ እዩ። ነዚ ስግኣትዚ ቀንጢጥና ናብ ኩለመዳያዊ ኤርትራዊ ራህዋ ንምቕያሩ ከኣ፡ ነቲ ኣንጻር ገበናት ኢሳያስ፡ ዝምረሓሉ ኣተሓሳስባን መተግበሪ ትካላቱን ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ሓድነትና ኣደልዲልና ካብ ምቕጻሉ ካልእ መተካእታ ከም ዘየብልና ዝያዳ’ቲ ዝሓለፈ ግዜ ከነስተውዕል ንጥለብ።
ብድሕሪ መጋረጃ፡ ምስ ኢሳያስSaturday, 10 October 2020 12:29 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኢሳያስን ጉጅለኡን ንስሙ ከም መራሕቲ ኤርትራ ይጸውዑ እምበር ብኣተሓሳስባን ተግባርንሲ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዘይህልዉ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ብሓደ ዘይምህላዎም ንምርዳእ ድማ ድሌት፡ ባህግን ትጽቢትን ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ምዃኑ ተረሲዑ፡ መላኺ ስርዓት ናይ ጭቆና ስልጣኑ ከናውሕ ብዝገብሮ ዘሎ ወስታታት ሃገራዊ ክድዓት ዝሓዘ ውዲታት ዝግለጽ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ፡ ልኡላውነት ሃገሩን ክብሩን ክዕቀብ፡ ኣብታ ኣዝዩ ክቡር ዝዋጋኣ ሃገሩ፡ ኩሉ መሰላቱ ክሕለወሉ፡ ብሕገመንግስታዊ ስርዓት ክመሓደር፡ ዝመርሕዎ ሰባት ዘደይበሉን ዘውርደሉን ዲሞክራስያዊ፡ ትካላትን ኣሰራርሓን ክህልዎ ድሌቱ እዩ። ነብሱ ክኢሉ ሃገሩ ዘዕብየሉን ጸጋ ሃገሩ ብማዕረ ንኹሎም ዜጋታት ዝመቓረሓሉን ቁጠባዊ ፖሊሲ ክትልም ይደሊ። ዘይተገደበ መሰል እምነት፡ ሓሳባካ ምግላጽን ምውዳብን ከረጋገጸሉ ይደልን ይብህግን። ባህግን ድሌትን ጥራይ ዘይኮነ እቲ ዘካየዶ ነዊሕን መሪርን ቃልሱ እውን ምእንቲ እዚ እዩ ነይሩ። እቲ ሎሚ ዘካይዶ ዘሎ ቃልሲ እውን ምእንቲ እዚ እዩ። ብኣንጻሩ ኢሳያስ ኮነ ኢሉ ኣንጻር እዚ ዝተዘርዘረ ድሌት ህዝቢ ኤርትራ እዩ ክሰርሕ ዝጸንሐን ዘሎን። ኢሳያስ ጸረ ዲሞክራስን ልዕልና ሕግን ጥራይ ኣይኮነን። ኣብ ግሁድ ብቕትለት ዝተሰነየ ኣእዳዉ ብደም ዝተሓጽበ ዕሉል ገበነኛ እዩ። እዚ ተግባሩ ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ ዝምድና ክሳብ ክንደይ “ሕቖን ከብድን” ብዝበሃል ደረጃ ርሕቀት ከም ዘለዎ ዘመልክት እዩ።
ምስዚ ኩሉ ውረድ ደይብ፡ እቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣንጻር ወጽዓ ዘስምዖ ዘሎ ጥርዓንን ዘካይዶ ዘሎ ቃልስን፡ ዋላውን በቶም ኣብ ሃሃገሮም ብዲሞክራስያዊ ትካላዊ ኣሰራርሓ ኢና ንመርሕ ዝብሉን ንመሰረታዊ መሰላት ህዝቢ ክሕለቑ ዝስምዑን ወገናት ክንድቲ ዝድለ ኣይተሰምዐን። እቲ ዝገደደ ከኣ ዋላውን ኣብ ሕገመንግስታቶም “ስልጣን ብዘይ ናይ ህዝቢ ናጻን ዲሞክራስያውን ምርጫ ኣይተሓዝን” ዝብል ዓንቀጻት ዘለዎም ነቲ ን30 ዓመታት ሕድሪ ህዝቢ ጠሊሙ ብዘይሕገመንግስቲ ብኢደወነኑ ኣብ ስልጣን ዝተኾደጨ ዲክታቶር ኢሳያስ ተዓሚቶም ከም መራሒ ኤርትራ ክፈልጥዎ እንከለዉ እዩ። እዚ እምበኣር፡ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ብድሕሪ መጋረጃ’ውን ሃሰስ ክንብሎ ዘገድደና እዩ። እዚ ክፍንፈን ዝግበኦ ዲክታተር መኻይዲ ክረክብ እንከሎ ከኣ “ንመን ኣለዎስ፡ መን ኣለዋ ኣላቶ” ዘብል እዩ።
ኢሳያስ ኣጋጣሚ ክረክብ እንከሎ፡ ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ግዕዘይ ምስሉ ንምዕራይን ኣብ ሃገሩ ዝሰኣኖ ደገፍ ካብ ግዳም ንምቕራም ሃንደፍደፍ ካብ ምባልን ንድሕሪት ዝብል ኣይኮነን። “ቀጽል” ዝብል ናይ ርሑቕ ደፋኢ ሓይሊ ዘለዎ ብዝመስል ኣገባብ፡ ንብዙሓት ብዘገረመ ሃንደበት ብ9 ሓምለ 2018 ምስቲ ኣብዚ እዋንዚ ነዊሕ ዕድመ ዘለዎ ረቂቕን ሕቡእን ርክብ ነይርዎም ዝበሃል ዘሎ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናይ “ሰላም” ስምምዕ ከቲምና ኢሉ። ጌና እዚ ስምምዕ ቁሩብ ፍሑሕ ከይበለ ከኣ ካብ ብዙሓት ኣድብዮም ክከታተልዎ ዝጸንሑ ዝመስሉ ወገናት ዘይግበኦ ክነሱ “ናይ ሰላምን ልምዓትን ባእታ” ክበሃል ሰሚዕና። በዚ መጸ ዘይበሃል ካብ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ሃገራት መዳልያታት ተዋሂብዎ። ሕሉፍ ሓሊፉ ኣብ ኢትዮጵያ ምስ ከደ “መጺእካለይዶ፡ ክጽበየካ” ተባሂሉ። ብህያብ እውን ዝተረፈ የለን። ካብ እንስሳ ዘቤት ክሳብ ባህላዊ ክዳውንትን ናይ ሓርበኝነት መለልይ ዋልታን ኩናትን ተዋሂብዎ። ናይ ቃል ኪዳን ካትም እውን ወድየምሉ። ኢሳያስ በዚ ዝተገብረሉ ኣቀባብላን ዝተዋህቦ ገጸ በረከትን ምስ ሰኸረ፡ ዘስምዖ ቃል ከኣ ካብ ሓደ ጥዑይ ተራ ሰብ እውን ዘይትጽበዮ ኮይኑ ንብዙሓት ኣደንጽዩ። እቲ ዘሕዝንን ኢሳያስ ናይ ኤርትራን ኤርትራውያንን ከም ዘይኮነ ዘረድአን ከኣ መደርኡ ደረት ሓሊፉስ ንኤርትራዊ ሃግርነትን ልኡላውነትን ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ምንባሩ እዩ። ኢሳያስ ምስዚ ኩሉ ጉያኡን ምልፍላፉን ኣብቲ ዝተኻየደ ቁማር ብቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ተበሊዑ፡ ወያ ክሳብ ሕጂ ኣብ ባይታ ትርጉም ዝሰኣነትን ተዛርብ ዘላን ናይ 2019 ናይ ሰላም ኖበል ሽልማት ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይዳ።
ዝተፈላለዩ ኣብ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ጸብለል ክብሉ ዝወጠኑ ሓይልታት፡ ንኢሳያስ ኣብ ናይ የመንን ሊቢያን ውግኣት ተለኣኣኺ ቆጺረምዎ። መልእኽቱ ከዕውት ከኣ ላዕልን ታሕትን ኢሉ። ኣብ መሬት ኤርትራ ወተሃደራዊ መደበራት ንዝኸፈቱ መንግስታት መሬት ንከካሪ ንኤርትራውያን ኣመዛቢሉ። ኣብቲ መስርሕ ኣደዳ ስደት፡ ሞትን ድኽነትን ዝኾኑ ኤርትራውያን ብዙሓት እዮም። ዓስቢ ናይዚ ከኣ ዶላራት ሓቒፉ። እዞም ንኢሳያስ “እፍእፍ” ዝበልዎ ወግናት፡ ጉዳዮም ምስ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ጸላዊ ክሳዳዊ ኣቀማምጣ ዘለዋ ኤርትራ እምበር ምስ ህዝባ ከምዘይኮነ በሪሁ እዩ። ነቲ ቀደም ገዛእቲ “ኤርትራ መሬታ’ምበር ህዝባ ኣየድልየናን’ዩ” ዝብልዎ ዝነበሩ ዘኪርካ ከኣ ታሪኽ መልክዑን ተዋሳእቱን ቀይሩ ንገዛእ ርእሱ ይደግም ኣሎ ዘየብል ኣይኮነን።
እዚ ተረኽቦ ህዝቢ ኤርትራ ህልውናኡ ብቀንዱ ኣብ ኢዱ እምበር፡ ካብ ካልኦት ዝጽበዮ ከምዘይኮነ ዘረድእ እዩ። እዞም ንኤርትራ ኣብ ረብሓኦም ከውዕልዋ ዝሓልሙ፡ እቲ ዋኒን ህዝቢ ዘይዋኒኑ ኢሳያስ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ስለ ዝደልይዎ፡ “ኣንታ ንበረልና” ክብልዎ ናይ ግድን እዩ። ስለዚ እቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ብደሆ፡ ኤርትራ ኣብ ኢድ ንጉዳይ ህዝባ ኣብ ቅድሚት ዝሰርዕ ኣካል ከም እትኣቱ ምግባር እዩ። እቲ ተተሓሒዝናዮ ዘለና ልኡላውነት ኣውሒስና ዲሞክራስያዊ ምምሕዳር ናይ ምስራጽ ቃልሲ ኣንጻር ጉጅለ ኢሳያስ ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ኣንጻርቶም ብመንገዲ ኢሳያስ ኣብ ኤርትራ ከባብያዊ ረብሓኦም ከረጋግጹ ህርድግ ዝብሉ ብድሕሪ መጋረጃ ዘለዉ መወልቱ ምዃኑ ክንርዳእ ይግበኣና። ምናልባት እውን መን ይፈልጥ ረብሓኦም ንክሕልዉ እቲ ዲክታተር ብዝኸፍቶ ኣፍደገ ብግሉጽ ክጐብጡና ይሓልሙ ይኾኑ።
ኢሳያስ ቀጻልነቱ ኣብ ኤርትራ ውሑስ ንክኸውን ከባቢና በቲ ናቱ ዘይጥዑይ ንፋስ ክእዕብለኽ ካብ ምጽዓር ንድሕሪት ከምዘይብል ምግንዛብ የድሊ። ናብ ሶማል፡ ኢትዮጵያን ሱዳንን ዝገብሮ ዘሎ ተደጋጋሚ መገሻታት ካብዚ ሓሊፉ ህዝቢ ዝረብሓሉ ተልእኾ የብሉን። ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ሱዳን ኣትዩ ኣብ ምብራቓዊ ክፍሊ እታ ሃገር ዝኣጉዶ ዘሎ ሓዊ፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳይ ኣትዮጵያ ኣትዩ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ዝወሰዶ ዘይሓላፍነታዊ መርገጽ ከኣ ናይዚ ኣብነት እዩ።
ስለዚ ንሕና ኣብዚ ነካይዶ ዘለና ናይ ለውጢ ቃልሲ፡ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ዕንቅፋታት ንምጽራግ፡ ኢሳያስን ውሑዳት ኤርትራውያን ደቂ መዛምርቱን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንተላይ ነቶም ብድሕሪ መጋረጃ “ኣንታ ንበረልና” ዝብልዎ ዘለዉ ናይ ቀረባን ርሑቕን መንደልሓቕቲ’ውን ኣርሒቕና ብምጥማት ኣብ ግምት ከነእትዎም ይግበኣና።
ሓሳባይ እንተሓለፈ፡ ኣተሓሳስባኡ ህያው’ዩSaturday, 03 October 2020 10:00 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራን ህዝባን፡ መሰልካ ኣሕሊፍካ ብዘይምሃብ፡ ከፋፊሎም ከዳኽሙኻ ንዝህቅኑ ገዛእትን ወጻዕትን ብዘይምንብርካኽ፡ ኣብ መስርሕ መሪር ቃልሲ ምእንቲ ናጽነትን ልኡላውነትን ከጋጥሙ ብዝኽእሉ ውረድ ደይብን ብደሆታትን ንድሕሪት ብዘይምምላስ እዮም ክሳብ ሕጂ ከም ናይ ጽንዓት ኣብነት ዝግለጹ። እዚ ሎሚ ኣብ ልኡላዊ ሃገርነትና ዝወላወልን ህዝባዊ ክብርና ከህስስ ዝህቅንን ዘሎ ስሱዕ ጉጅለ ህግዲፍ ግና፡ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ዘይጸውር፡ ንናይ ርኢቶ ፍልልይ ንምጽባብ ዘይኮነ፡ ንምርሕሓቕ ኣጋዲዱ ውልቃውነት ከዕቢ ዝሕልን እዩ።
ጉጅለ ህግዲፍ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ኣብ ኩሉ ዝወዓሎን ከም ኣጀንዳ ሒዙ ዝዓሞን ቅልውላው ክፈጥር እንተዘይኮይኑ: ካብ ናቱ ንዝተፈልየ ንሃገርን ህዝብን ዝጠቀም ኣተሓሳስባ ኣፍልጦ ዝህብ ባህሪ የብሉን። ኣፍልጦ ዘይምሃብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ገጽ ምድሪ ከጥፍኦ ከይደቀሰ ዝሓድር ብዛዕባ ምዃኑ፡ ኣይኮነንዶ ንዓና ነቶም ከነወግዶ ኣብ መስርሕ ቃልሲ ዘለና፡ ንኻለኦት ብማዕዶ ዝርእይዎ’ውን ከም ሓድሽ ተረኽቦ ተወሲዱ ዝዝረበሉ ኣይኮነን። ህግዲፍ ዘይክእሎ ክነሱ፡ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባን ሓሰብቱን ንምጥፋእ፡ ከንቱ ፈተነ ካብ ምክያድ ዓዲ ኣይውዕልን። እቲ ነዚ ከንቱ ህርፋኑ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ዝጥቀሞ ሜላታት ከኣ፡ ነቶም ነቲ ዘፍርሖ ኣተሓሳስባ የንቅዱን የስርጹን እዮም ንዝብሎም ወገናት፡ ብእኩብን ብውልቅን፡ ብጋህድን ብስዉርን ምእሳር፡ ምስዋርን ምቕታልን እዮም። ኩሎም እዞም ጨካናት ናይ ህግዲፍ ኣተሓሳስባ ናይ ምቕታል ስጉምትታት፡ ድሑራት፡ ግዜ ዝሓለፎምን ብዙሓት ዲክታቶራት ፈቲነምዎም ካብ ዘይተርፍ ውድቀት ዘየድሓንዎምን እዮም።
ጉጅለ ህግዲፍ “ኣለኹ” ንምባልን ናቱ ጸረ-ህዝቢ ኣተሓሳስባ ብዘይውድድር ንምስራጽን ዘካይዶ ምንቅስቓስ ኣብ ናይ ብዙሓት ፍሹላት ተመኩሮ ዝተራእየ እዩ። ናይ ኣተሓሳስባ ልዕልና ንምድላብ ዝግበር ቃልሲ፡ ሃናጽን ናብ ዝለዓለ ብቕዓት ዝድይብን ንክኸውን፡ ኣብ ትሕቲ ናይ ሓልዮት፡ ምጽውዋርን ምክእኣልን መስርሕ ዘጽልል፡ ሕጋውን ሰላማውን ውድድር ዝተሰረተ ክኸውን እንከሎ ጥራይ እዩ። ነዚ ኣብ ዝጸውር ናይ ውድድር ሜዳ ክትጻወት ምኽኣልን ዘይምኽእል ከኣ ኣገዳሲ ናይ ፖለቲካዊ ብቕዓትን ህዝባዊ ተቐባልነትን መምዘኒ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ከምዚ ዓይነት ሓላፍነታዊ ፖለቲካዊ መስርሕ ምውሳእ ዘኽእል ብቕዓት ኮነ ባህሪ ከም ዘየብሉ ባዕሉ ብብዙሓት ግብራዊ ኣብነታት ኣመስኪሩ እዩ። እቲ ሎሚ ዝኸዶ ዘሎ ጸቢብን ኣግላልን ናይ ጥልመት ጉዕዞ ከኣ፡ ካብ ሓዲዳ ብዝወጸት ባብሩ ዝምሰል፡ ናይ ሓጐጽጐጽን “ዝወለደት ትውለድን” መንገዲ ኮይኑ፡ መንግዲ ጠፊእዎ ነቲ ሓደ እንዳልዓለ መሊሱ ዝሓዞ እንዳደርበየ ብዘዕገርግር ውልቀሰብ ዝዝወር ዘሎ እዩ።
እዚ ንዛረበሉ ዘለና ጉጅለ ግብሩ ስለ ዝፈልጥ እሞ ካብ ናቱ ብዝተፈልየ ዝሓስብ ኣብ ኤርትራ ክህሉ ኣዝዩ ስለ ዘስገኦን፡ “ጸቢብ ጉጅላወነትን ጸረ ህዝቢ ምምሕዳርን ይተኣረም፡ ጉዳይ ሃገርን ህዝብን ንቡር ሕገመንግስታዊ መልክዑ ይሓዝ፡ ብናይ ክሳብ ሕጂ ተሓሳሲብና ንቕድሚት ነማዕዱ” ንዝበሉ ኣባላት ጉጅለ 15ን ሕያሎ ደገፍቶምን ኣሲሩ። ካብቲ ኢሳያስ ዝደልዮ ኣተሓሳስባ ብዝተፈልየ ስለ ዝሓሰቡ ጥራይ ምእሳር ብዞም ናይ 18 መስከረም 2001 ግዳያት ከም ዘይተጀመረ ከኣ ኣብ ግምት ክኣትው ዝግበኦ እዩ።
“ህዝቢ ኤርትራ ብዛዕባ ሃገሩ፡ መነባብሮኡ፡ መጻኢ ዕድሉ፡ ከባቢኡን ዓለምን ካብቲ ናይ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራን ሬድዮ ድምጺ ሓፋሽን ዝተፈልየ መማረጺ ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰል ክህልዎ ይግበእ” ካብ ዝብል ሓልዮት ሙያዊ ግቡኣቶም ክፍጽሙ ንዝተበገሱ መንእሰያት ናይ ብሕቲ ሚድያ ጋዜጠኛታትን ጸሓፍትን ኣሲሩ፡ ነተን ህዝቢ ክሃርፈን ጀሚሩ ዘነበረ ዘይመንግስታዊ ጋዜጣታት ከኣ ኣጊድወን። ናይዚ ኩሉ ስጉምትታት መንቀሊ ከኣ ፍርሒ ዝፈጠሮ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ ናይ ንምድቋስ ሕማም እዩ።
መዓስ እዚ ጥራይ፡ ብናቶም ውሳነ፡ “እዚ እዩ እቲ ክንስዕቦ ዝግበኣና መንገዲ እምነት” ንዝበሉ ወገናት ሃይማኖታዊ ናጽነቶም ግሂሱ ኣሲርዎም። “ኣብዚአን ጥራይ እመኑ” ብዝብል ከኣ ውሱናት እምነታት ሰሊዑ። እቲ ኣዝዩ ዝገረም ከኣ መራሕቲ ናይተን ዘፍቀደለን እምነታት እውን ግዳይ ማእስርትን ሞትን ካብ ምዃን ኣይደሓኑን። ኤርትራውያን ሰብ ጸጋ፡ ብሓባርን በብውልቅን “ኣብዚ መዳያትዚ እንተ ኣውፊርና ንዓና ተጠቒምና ህዝብናን ሃገርናን እውን ከነርብሕ ንኽእል ኢና” ካብ ዝብል ሃገር ናይ ምህናጽ ክቱር ፍቕርን ሓልዮትን “ብገንዘብና ከነልምዕ” ስለ ዝበሉ፡ ነታ ንህዝብና ካልእስ ይትረፍ ካብ ንሕብስቲ ኣብ መስርዕ ምሕዳር ዘየድሓነት፡ 09 እትበሃል ንግዳዊ ትካል ህግዲፍ ብዘይውድድር ንከህብትም ዝእሰር ኣሲሩ ዝውረስ ወሪሱ በቲንዎም። ንሳቶም ከኣ ደም እንዳጠዓሞም ሎሚ ኣብ ናይሮቢ፡ ጁባ፡ ኣዲስ ኣበባ፡ ካምፕላ፡ ሉዋንዳን ካለኦት ጐረባብቲ ከትማታትን ገንዘቦም ኣፍሲሶም ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ቁጠባ ዓዲ ጓና የልምዑ ኣለዉ። እዚ ከኣ ካልእ ናይ ህግዲፍ ኣተሓሳስባ ናይ ምቕታል ቀናእ ወስታ እዩ።
እቶም ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ካብ ፖለቲካ ክሳብ ቁጠባ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ኤርትራና ካብ ናይዚ ጉጅለ ብዝተፈልየ ዝሓሰቡ ብዙሓት ኤርትራውያን ኣብ ፈቐዶ ጐዳጉዲ ይሓቁ ኣለዉ። እንተኾነ ንሳቶም እምበር ኣተሓሳስባኦምስ ኣይተኣስረን። ተመኩሮና ከም ዝምስክሮ፡ መስርሕ ቃልስና ካብ መግዛእቲ ናብ ናጽነትን ልኡላውነትን ዕንቅፋታት ተጻዊርካ፡ ንተጽዕኖ ልዕለ-ሓያላን ከይተረፈ በዲህካን ኣርሒቕካ ብምጥማትን እዩ ተዓዊቱ። ኣብቲ መስርሕ ጅግና ክሓልፍ እንከሎ፡ እቲ ጅግንነቱ ግና ሓቢሩ ዝመውት ዘይኮነ፡ በቲ “ቅሰን ኣነ ኣለኹ ተቐባሊ ሕድሪ” ዝብል ተካኢ ጅግና እዩ ዝውረስ ነይሩ።
እቲ ሰንሰለታዊ መስርሕ ምውርራስ ጽንዓትን ኣተሓሳስባን ሎሚ’ውን ቀጺሉ፡ ልኡላዊት ኤርትራ ምስ ኩሉ ጸገማታ “ኣለኹ” ትብለና ኣላ። እቲ በዚ ተጣላዒ ጉጅለ ሰባት ኣሲርካን ቀቲልካን ነቲ ህዝቢ ዝማእከሉ ኣተሓሳስባኦም ንምብራስ ዝህቀን ዘሎ ከኣ በቲ ኣብ ተመኩሮና ብግብሪ ዝተመስከረ ናይ ሕድሪ ምቅብባል ህያው እዩ። እቲ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ንከታተሎ ዘለና ድምጺ ደቂቶም ግዳያት ማእሰትን ሞትን ከኣ ነዚ ዘረጋግጽ እዩ። እቲ “ኤርትራና ሕገመንግስታዊት፡ ብዙሕነታዊት፡ ዲሞክራስያዊት፡ ሰላማዊትን ልምዕትን ክትከውያን” ዝበል ንድሕሪት ዘይምለስ ኣተሓሳስባ፡ ሰባት ብምእሳር ዝቕህም ዘይኮነ፡ እቲ ሓደ እንተ ወደቐ እቲ ካልእ እንዳተንሰአ ክሳብ ዓወት ክቕጽል እዩ። ምኽንያቱ “ሓሳባይ እንተሓለፈ፡ ኣተሓሳስባኡ ግና ህያው” ስለ ዝኾነ።
“ካብ ተዋጋኢት ላም” ዘየድሕን ጉጅለSaturday, 26 September 2020 11:27 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ጥልመት፡ ክሕደት፡ ቅትለትን ወጽዓን ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሕ መልከዓትን ናይ ነዊሕ ግዜ ታሪኽን ዘለዎ ምዃኑ ብሩህ እዩ። እቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፍጸም በደል መዓስን ብኸመይን ተጀሚሩ ዝተፈላለዩ ወገናት ነናቶም መዕቀንን መበገስን ክህልዎም ይኽእል። እቲ ኩልና እንሰማመዓሉ ግና ሎሚ እውን እዚ ወጽዓ እንዳገደደ እምበር እንዳሓሸ ይኸይድ ዘይምህላዉ እዩ። እዚ ጉጅለ ጸረ ህዝቢ ተግባሩ ተነጊርዎ ዘእረም ዘይኮነ፡ እኳደኣ ካብ ባህርያቱ ዝነቐለ ን“ባህ ኣይበሎ” ስልትታት እንዳቀያየረን ኣጋጣምታት እንዳፈጠረን ጌጋታቱ ዝደግምን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘለዎ ጽልኢ ዘሳዕርርን እዩ።
እዚ ንኤርትራ ዘመሓድር ዘይኮነ “ዝገዝእ” ዘሎ ህግዲፍ፡ ህዝቢ ዝብድለሉ ኣገባብ ከምዚ’ዩ ኢልካ ካብ ምዝርዛር “ ኩሉ ተግባራቱ ጸረ ህዝቢ እዩ” ኢልካ ምድምዳም እዩ ዝቐልል። በደላቱ ኣብታ ከይፈተወት ሕድሪ ደቃ ጠሊሙ ዘሳቕያ ዘሎ ሃገርና ኤርትራ ዝድረት ዘይኮነ፡ ኣብ ኩሉ ኤርትራውያን ዘለዉዎ ኩርነዓት ክረአ ዝጸንሐን ዘሎን እዩ። ብዙሓት ኣብ ሃገሮም ብሓፈሻ ማሕበራዊ ሕቶኦም፡ ብፍላይ ከኣ ናይ ሕክምና ጸገሞም ዝምልሰሎም ዝሰኣኑ ኤርትራውያን ህይወቶም ንምድሓን ናብ ዝተፈላለያ ናይ ርሑቕን ቀረባን ሃገራት ክገሹ ክግደዱ ጸኒሖም እዮም። ኣብ ገዛእ ዓዶም ኣብ ወጻኢ ንዝነብሩ ደቆም ናብ መርዓን መዓርግን ክበጽሑ ስለ ዘይከኣሉ፡ ደቆም ከምስሉ ናብ ጐረባብቲ ሃገራት ክገሹ ዝጸንሑ ኤርትራውያን ሒደት ኣይኮኑን። ብሰንኪ ንምምሕዳር ህግዲፍ ራሕሪሖም ምስዳዶምን ኣብ ዓዲ ስደቶም “ናይ ጣዕሳ ቀጥዒ” ዘይምኽታሞምን ናብ ዓዶም ክኣትዉ ዘይክእሉ መንእሰያት ዝናፈቕዎም ቤተሰቦም ክርእዩ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ክራኸቡ ዝግደዱ እውን ኣለዉ። ብፍላይ ከኣ ምስቲ ውሱን ዓቕሞም መብዛሕተኦም ኤርትራውያን ናብተን ብኣየርን ብመሬትን ብቕሉዕ ድዩ ብምስጢር ክኣትዉወን ዝኽእሉ ሱዳንን ኢትዮጵያን እዮም ዝያዳ ክገሹ ጸኒሖም። እቶም ኣብ ዝተፈላለየ ኩርነዓት ዓለም ዝነብሩ እሞ ዝናፈቕዎም ቤተሰብ ክርእዩ፡ ወይ ዝሓመመ ከሕክሙ ዝደልዩ፡ እንተኾነ ናብቲ ዘለዉዎ ሃገር ናይ ምውሳዶም ዓቕምን ፈቓድን ዘየብሎም እውን ናብዘን ሃገራት እዮም ዝመጽዎም።
ብዙሓት፡ እዚ ንዓልምና ዘሸበረ ጌና ሎሚ’ውን ናህሩ ዘይነከየ ኮቪድ-19 ከይተጋህደ እንከሎ፡ ገሊኦም ብመኪና ገሊኦም ከኣ ብነፋሪት ንዝተፈላለየ ማሕበራዊ ዕማም ዝገሹ ኤርትራውያን፡ ጉዳዮም ወዲኦም ናብ ሃገሮም ክምለሱ ቅሩባት ክነሶም፡ ህግዲፍ ነቲ ቫይረስ ኣመኽንዩ ስለ ዘይፈቐደሎም፡ ኣብ ዓዲ ጓና ኣብ ከቢድ ስቓይ ይነብሩ ኣለዉ። በዚ መሰረት ከኣ ብስእነት መጽለሊ ኣባይቲ፡ መግብን ካልእ መሰረታዊ ነገራትን ኣብ ዝለዓለ ጸገም ወዲቖም ኣለዉ። “ቀልጢፍና ክንምለስ ኢና” ኢሎም ኣብ ዓዲ ምስ ዝገደፍዎም እሞ ተዓጽዮም ዘለዉ ቤተሰቦም ኣብ ዓሚቕ ናፍቖትን ሻቕሎትን ወዲቖም። ምስተመለስና ክንዓሞ ኢና ዝበልዎ መደባቶምን ናይ ክረምቲ ሕርሻን ኩሉ በዂሩ። ናይዚ ብኩራት ሳዕቤን ከኣ ንመጻኢ እውን ቁጠባዊ ስንብራቱ ቀሊል ኣይክኸውንን እዩ። ወለዶም ወይ ካልእ ኣባል ቤተሰቦም ንዝተፈላለዩ ምኽንያታት ንውሱን ግዜ ናብዘን ጐረባብቲ ሃገራት ንክኸዱ ዘተባብዑን ወጻኢኦም ዝኸኣሉን ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን፡ ብሰንኪ ኮቮድ-19 ኣታዊኦም ኣዝዩ ስለ ዝነከየ፡ ብቐጻሊ ክናብይዎም ብዘይምኽኣሎም ኣብ ሻቕሎት ኣትዮም ኣለዉ።
ሓደ ናብ ጉጅለ ህግዲፍ ቅርበት ዘለዎ ከም ዝጠቐሶ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያንን ጥራይ ብድምር ልዕሊ 6 ሺሕ ኤርትራውያን ኣብተን ሃገራት ናብ ዘለዋ ኤምባስታት ምምሕዳር ህግዲፍ ከይዶም፡ ናይ “ናብ ዓድና ምለሱና” ጥርዓን የስምዑ ኣለዉ። ካብዞም በብግዜኡ ብተለፎን ረብሪቦም ብኣካል ናብተን ኤምባስታት ቀሪቦም “ምዕጻው ምዕጻዉስ ኣብ ዓድና ምስ ቤተሰብና ክንዕጾ መንገዲ ክፈቱልና” ዝብሉ ዘለዉ፡ ሓያሎ ኣብ ሕክምና ዘይተዓወቱ ወይ መሊሶም ዝተደግሱ፡ ብኮረር ዝብል መናብር (wheelchairs) ዝሕገዙ ኣብ ዓድኻ ምቕባር እምበር: ካልእ ትጽቢት ዘየብሎም ከም ዝርከብዎም ይገልጹ።
ጉጅለ ህግዲፍ ወትሩ ናይ ህዝቢ ጸገምዩ ዝምዝምዝ። እዞም ናብ ዓዶም ክምለሱ እሞ፡ ኣብ ዓዶም እንተ ንምሕዋይ እንተ ንሙማት ዕድሎም ክርእዩ ዝህወኹ ዘለዉ ኣካላት፡ እቲ ጉጅለ ዝበሎም ካብ ምትግባር ካልእ ዕድል ከምዘይብሎም ይርዳእ እዩ። ህግዲፍ ነዚ ኣጨናቒ ኩነታቶም ናብ ገንዘባዊ ረብሕኡ ከውዕሎ ከም ዝሰርሕ ከኣ፡ ብመንጽርቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ መጻዪ ተመኩሮኡ ሓድሽ ኣይኮነን። ኣብ ሓደ እዋን ልዕሊ ዕድመ ደቅኹም ብዘይፈቓድ መንግስቲ ናብ ስደት ኣምሪሖም ኢሉ ልዕሊ 50 ሺሕ ናቕፋ ዘኽፈለ ጉጅለ ምዃኑ እውን ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። ኣብዚ እዋንዚ ከኣ እነሆ ብግብሪ ነዞም ጽጉማት ካብቲ ቅድም ኣብ መንጎ ኣስመራን ካርቱምን ወይ ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን ንበጺሕካ ምምላስ ዝኽፈል ዝነበረ ዘይውሕድ ዓቐን ዶላር፡ ናብ ኣስመራ ንምምላስ ጥራይ ከኽፍል መዲቡ ኣሎ። ኣብ ርእሲ እዚ “ምስተመለስኩም ንዝተወሰነ ግዜ ኣብ ሆቴላት ክትጸንሑ ኢኹም” ብዝብል ነቲ ሆቴላት ዝኽፈል ገንዘብ ቅድሚ ምብጋሶም ምስ ህልዊ ኤርትራዊ ዓቕሚ ዘይመጣጠን ገንዘብ ከትሕዙ ናይ ምግዳዶም መደብ ከም ዘለዎ እቶም ነቲ ኩነታት ብቐረባ ዝከታተሉ ይሕብሩ ኣለዉ።
እዚ ኣካል ናይቲ ህግዲፍ ናይ ህዝቢ ጸገም መዝሚዙ መኽሰብ ንምእካብ ዘውጸኦ መደብ እዩ። ክሳብ ሕጂ ኣጽቂጡ ዝጸንሐ እውን ነዚ ተንኮልዚ ንምፍሓስ እዩ። ጉዳይ ህዝቡ ዘገድሶ ነይሩ እንተዝኸውን፡ በቲ ብዙሓት ሃገራት ኣብዚ ሕማቕ ግዜ ኣይኮነንዶ ንመገሻ ከይዶም ዝተዓግቱ፡ ኣብተን ሃገራት ነዊሕ ዓመታት ዝጸንሑ ዜጋታተን ብፍላይ ካብ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ብመንግስታዊ ወጻኢ ናብ ሃገሮም ንምምላስን ኣብ ዓዶም እግሪ ንምትካልን ዝገብረኦ ብዘለዋ ጻዕሪ መቐንአ። ሓላፍነት ወሲዱ ነዚ ጉዳይ እንተዝግደሰሉን ናተይ ኢሉ እንተዝሕዞን ከኣ ነዞም ኣብ ጸገም ወዲቖም ዘለዉ ኤርትራያውን ካብ ሱዳን ኮነ ካብ ኢትዮጵያ ብመካይን ናብተን ኣብ ዶባት ኤርትራ ዘለዋ ከተማታትን ነቁጣታትን መብጸሖም እሞ ኣብኡ እቲ ዝድለ ጥዕናዊ መርመራ እናተገብረ ነናብ ዓዶም ምተመልሱ።
እዚ ብህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ግፍዒ መልክዑ ቀይሩ ዝመጸ እምበር ብትሕዝቶኡ ሓድሽ ኣይኮነን። እንተኾነ “ሓድሽ ኣይኮነን” ኢልና ስቕ ኢልና እንሓልፎ ዘይኮነ፡ ከም ኣካል ናይቲ ከውርዶ ዝጸንሐ ግህሰት ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ክንቃለሶን ድምጽና ከነስመዓሉን ዝግበኣና እዩ። እዚ ሓላፍነት ናይቶም ቤተሰቦም ዝሳቐዩ ዘለዉ ውሱናት ወገናት ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ኩልና ኤርትራውያን ግቡእ ስለ ዝኾነ ብሓባር ክንቃለሶን ከነቃለዖን ዝግበኣና እዩ።
ግደ መንእሰይ መተካእታ የብሉንFriday, 18 September 2020 10:16 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ኤርትራ ንኹልና ኤርትራውያን ማዕረ እትብጸሓና ብ”ወላዲት ኣደና” እንምስላ ክብርና እያ። ኤርትራ ከምቲ ክትጉዳእን ክትደምን እንከላ፡ ኩልና ንጉዳእን ንደምን፡ ክርህዋን ክትቀስንን እንከላ ከኣ ንቐስን። ከምቲ ቅድም ኤርትራ ናጻን ልኡላዊትን ክትከውን ዝተቓለስናዮ ሎሚ ድማ ልኡላውነታን ክብሪ ህዝባን ዓቂባ ክትቅጽል ናይ ኩልና ኣበርክቶ ወሳኒ እዩ።
ካብኡ ናብኡ ግና ቅድም ኮነ ሎሚ፡ ግደ ናይቲ ካብ ብዝሒ ህዝብና ከባቢ 70% ዝኸውን ኤርትራዊ መንእሰይ ግደ ዝዓዘዘን መተካእታ ዘየብሉን እዩ። ግደ መንእሰይ ዝያዳ ካልኦት ክፍሊ ሕብረተ ሰብ ወሳኒ ዝኾነሉ፡ ንሕሉፍን መጻእን ኣራኺቡ ወለዶታት ዘቐጽል ድንድል ምዃኑ ሓደ ምኽንያት እዩ። እዚ ዕዙዝ ግደ መንእሰይ ኣብ ብዙሕ ተመኩሮታት ምህናጽ ሃገርን ምቕጻል ወለዶታትን ዝተራእየ ኮይኑ፡ ኣብ ኤርትራዊ ተመኩሮና ከኣ ናጻ ሃገር ንምውሓስ ኣብ ዝተኻየደ መሪርን ነዊሕን ቃልሲ ተመስኪሩ እዩ።
መንእሰይ ነዚ ከቢድን መተካእታ ዘየብሉን እጃም ዝወስድ፡ ነዚ ሓላፍነት ዝጸውር ዓቕሚ፡ ጉልበትን ውዑይ ስምዒት ዝውንን ብምዃኑ፡ ኣብ ህልውናን ቀጻልነትን ሃገር ግደኡ ስለ ዝዓዝዝ እዩ። ኣብዚ ዓቕሚ ንብሎ ዘለና ብጉልበትን ኣካላዊ ሓይልን ጥራይ ዝግለጽ ዘይኮነ፡ ሓድሽ ኣተሓሳስባን ዘመናውነትን ምውና እውን ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ። ስለዚ ኢና ንእስነት በቲ ብተፈጥሮ ዝወሃብ ናይ ዕድመ ንኡስነት ጥራይ ዘይኮነ፡ ዝያዳ ብመንጽር ካብ ናይ ትማሊ ዝሓሸን ንህልዊ ኩነታት ገምጊሙ ኣብ ግምት ዘእትውን ናብ መጻኢ ዘማዕድው ካብ ጸቢብን ድሑርን ስምዒታት ዝነጽሀ ኣተሓሳስባ ብምውናን ዝምዘን እዩ።
ሓቀኛ ሃገር ናይ ምህናጽን ወለዶ ናይ ምቕጻልን እምነት ዘለዎ ስርዓት መንእሰይ እዩ ዝሃንጽ። መንእሰይ ምህናጽ ከኣ ኣብቲ ወሳኒ ናይ ምቕባል ዕድመኡ ትምህርትን ዝተፈላለዩ ክእለታትን ምስናቕ እዩ። መንእሰይ’ውን ንገዛእ ርእሱ እንተዘይሃኒጹ ሃገር ክሃንጽ ከምዘይክእል ብምግንዛብ ነዚ ድልዊ ናይ ምዃን መባእታዊ ሓላፍነት ኣለዎ። መንእሰይ ሃገሩ ዝሀንጸሉ ዓቕሚ ካብ ኣብያተ-ትምህርትን መሰልጠኒ ማእከላትን ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብቲ ሓላፍነት ዘረክቦ ትውልዲ እውን ክቐስሞ ከም ዝግበኦ ምግንዛብ የድልዮ። ምኽንያቱ ናይ ምቕጻል ሓላፍነቱ ካብ ባዶ ዝጅምር ዘይኮነ፡ ካብቲ ዝርከቦ ተመኩሮ ነቲ ክቕጽል ዘየድሊ እንዳ ኣወገደ ነቲ ሃናጺ ትሕዝቶኡ ከኣ ዝያዳ እንዳማዕበለ ዘተግብሮ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ነንዝሓለፈ ተመኩሮ ጥሪኡን ብሱሉን እንዳደርበየን እንዳነጸገን ሃገር ክሃንጽን ሰንሰለታዊ ምትኽኻእ ክዕቅብን ኣይክእልን እዩ።
ብኣንጻር’ዚ ሃገር ከዕኑን ህዝቢ ክብትንን ዝዓለመ ከም ህግዲፍ ዝኣመሰለ ስርዓት ምኽንያታት እንዳፈጠረን ተንኮል እንዳመሃዘን ንግደ መንእሰይ’ዩ ዘዕኑ። መንእሰይ ካብ ዝዓንወሉ ቀንዲ መንገዲ ከኣ ብኣንጻርቲ ዝህነጸሉ መንእሰያዊ ግደኡ ክፍጽም ዘኽእሎ ዓቕምን ኣተሓሳስባን ከምዘየጥሪ ምግባሩ እዩ። ኣድህቦኡ ኣብ ክንዲ ኣብ ብምብልሓት፡ ብኣፍልጦን ኣርሒቅካ ምርኣይን ናብ ዘይተሰነየ ብቕዓት፡ ናብ ጉልበትን ሓይልን ጥራይ ከም ዝኸውን ምድፋኡ እዩ። ኣተሓሳስቡኡ ማዕቢሉ ኣብ ቅድሚኡ ዘይብሩህ ጉዳይ ከጋጥሞ እንከሎ “ስለምንታይ?” ኢሉ ዘይሓትት “ንኺድ ጥራይ” ክበሃል እንከሎ፡ ናብ ህዝብን ሃገርን ዘርብሕ ዘይኮነ ናብ ዝተባህሎ ጥራይ ዝኸይድ ከም ዝኸውን ምግባሩ፡ መንእስይ መተካእታ ዘየብሉ ግደኡ ንከይፍጽም ዝመሃዝ ተንኮል እዩ።
ካብዚ ዝተጠቕሰ ክልተ ተጻራሪ ኣተሓሕዛ መንእሰይ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ኣየናዩ ምዃኑ ብሩህ እዩ። ኣብ ግዜ ህግዲፍ ሃገርና ዋላ ሓንቲ ዩኒቨርሲቲ የብላን። ካለኦት ኣብያተ-ትምህርቲ እውን፡ እቲ ጉጅለ ኮነ ኢሉ ብዝመሃዞ ዝተፈላለየ ተንኮላት መብዛሕትአን ዳርጋ ካብ ምስትምሃር ዓዲ ውዒለን ናብ ምዕጻው ገጸን ዝኸዳሉ ኩነታት ምዕዛብ ልሙድ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ምስ ናይ ኣየነይቲ ሃገር ተመኩሮ ከተዛምዶ ብዘጸግም፡ ኩሎም ናይ 2ይ ደረጃ ተመሃሮ ኣብ ሓንቲ ቤት ትምህርቲ ሳዋ ክመሃሩ ኣብ ዝግደድሉ እዋን ኢና ዘለና። እቲ ጸገም ኣብ ሓንቲ 2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ክመሃሩ ኢልካ ምእካቦም ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይዛ መምሃራን ኮነ ካልእ እኹል መሳርሒ ዘየብላ ቤት ትምህርቲ ቀንዲ ዕማም መንእሰያት ፍልጠቶም ዘይኮነ፡ ናይ ጉልበት ዓቕሞም ዝምዘነላን ካብ ኤርትራዊ ክብርታት ክወጹ ዝደፋፍኡላን ምዃና እዩ። እዚ ኩሉ ደሚርካ ክምዘን እንከሎ ኣብ ምድኻም መንእሰይ ዝዓለመ ውዲት እዩ። ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ ተላባዒ ቫይረስ ኮሮና ኣብ ዘስገኣሉን ምርሕሓቕ ካብ ቀንዲ መፍትሕታት ሓደ ኣብ ዝኾነሉን ንመንእሰያት ኣብ ሓደ ቤት ትምርቲ ምእካቦምከ ምስ ምንታይ ይቑጸር?
ኣብዚ እዋንዚ ንሃገርና ኣጋጢምዋ ካብ ዘሎ ብደሆታት እቲ ቀንዲ ኣብ ልዕሊ መንእሰይ ዝወርድ ዘሎ ማህሰይቲ እዩ እንብል ካብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሓደጋታት ብምንቃል እዩ። ነጸብራቕ ናይዚ ሓደጋ ከኣ ኣብ ገጠር ኮነ ኣብ ከተማ፡ ኣብ ኩሉ ማሕበረ-ቁጠባዊ ጽፍሕታትን ድሕነት ሃገር ኣብ ምሕላውን ዝረአ ዘሎ ሓደጋ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ነቲ ሃገር ንምዕናውን ቀጻልነት ትውልዲ ንምቁራጽ ዘለዎ ኣዕናዊ ኣተሓሳስባ ከዕውት ኣብ ኤርትራ ጥራይ ከይተደረተ ናብቲ መንእሰይ ዝኸዶ እንዳሰዓበ ዝፈጥሮ ዘሎ ተንኮላት ክሳብ ክንደይ ንዕንወት ሃገርን ብርሰት ህዝብን ዘንቀደ ምዃኑ ዘመልክት እዩ።
ኤርትራዊ መንእሰይ ግና ከምቲ ህግዲፍ ዝወጠኖ ሕልናኡ ኣየውደቐን። ኣብ ዓዲ ኮነ ኣብ ወጻኢ ዘሎ መንእሰይ ንተንኮላት እቲ ጉጅለ ስዒሩ ነቲ መተካእታ ዘየብሉ ሃገር ናይ ምህናጽን ወለዶታት ናይ ምቕጻልን ግደኡ ክመልስ ጻዕሩ ቀጻሊ ኣሎ። “ኤርትራዊ መንእሰይ ኣብ ሃገሩ ተስፋ ቆሪጹ ምስተሰደ ኣይክምለስን እዩ” ዝብል ሕልሚ ህግዲፍ መኺኑ እዩ። መንእሰይ ስደት መሰረታዊ መፍትሒ ከም ዘይኮነን ካብ ቃልሲ ከም ዘየብኩርን ተገንዚቡ፡ ኣብ ዘዘለዎ ናይ ስደት ሃገር፡ ገሊኡ ኣብ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ገሊኡ ኣብ ማሕበራትን ህዝባዊ ምልዕዓላት ተሰሪዑ ዘካይዶ ዘሎ ናይ ለውጢ ቃልሲ፡ ሕልሚ ህግዲፍ ሕልሚ ጥራይ ኮይኑ ከም ዝተረፈ ዘረድእ እዩ። ሎሚ ኣብ ሃገርን ካብ ሃገር ወጻእን ዘሎ ኤርትራዊ መንእሰይ በቲ ሓደ ወገን፡ መንእሰይን እቲ ነባር ተቓላሳይን ከኣ በቲ ካልእ ወገን ብግቡእ ክናበቡ ምኽኣሎም ከኣ እቲ ንጉጅለ ህግዲፍ ሕማም ርእሲ ኮይንዎ ዘሎ እዩ።
ሓድነት ሓይሊ ብዛዕባ ምዃኑ ንኹልና ንጹር እዩ። ኤርትራዊ መንእሰይ መርኣያ ህዝቢ ኤርትራ ብምዃኑ ኩሉቲ ኤርትራ እትውንኖ ብዙሕነት ምስኡ’ውን ኣሎ። መንእሰይና እቲ ቀንዲ መንእሰይ ዘብሎ ፈተና ክሓልፍ ከኣ፡ ብዙሕነቱ ዓቂቡ ሓድነቱ ከደልድል መተካእታ የብሉን። ካብቲ ካብ ዝሐለፈ ተመኩሮ ክመሃረሉ ዝግበኦ ዛዕባታት ከኣ ኣገዳስነት ሓድነት ቀንዲ እዩ። ሓድነቱ ዘይደልደለ መንእሰይ፡ መፍቶ ህግዲፍ ዝኸውን እምበር፡ መተካእታ ዘየብሉ ግደኡ ዝፍጽም ክኸውን ኣይክእልን እዩ።
ሳዋ፡ መዓስ እዩኸ ክርህዋ?Friday, 11 September 2020 10:03 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ካብቶም ለንቅነ ኣብ ማሕበራዊ መራኸብታት ብዛዕባ ኤርትራ ክዝረቡ ዝቐነዩ ግና ብናይ ህግዲፍ መርበብ 03 ዝተማህዙ ከይኮኑ፡ ዕቱብን ደቂቕን ምጽራይ ዘድልዮም ወረታት፡ “ኣብ ዓድታት ካርንሽም ብዙሓት ስድራቤታት ተኣሲሮም ናብ ዘይተፈልጠ ሕቡእ ኣብያተ-ማእሰርቲ ተወሲዶም፡ ጠዓመ መቐለ ዝተባህለ ቀራን ኢደ በይዛ ሰለያ ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ተቐይዱ፡ ኤቨን ዘካርያስ ዝበሃል ኣብ ኤርትራ ንብዙሓት ደም ዘንበዐ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓሊባይ ሎጅ ብዝብል ትካል ተኸዊሉ ክንቀሳቐስ ዝጸንሐ ተቐንጺሉ፡ መራሕ መኪና ኣንበሳደር ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መኪናኡ ተቐቲሉ…” ዝብሉ ካብቶም ብዙሓት ናይ ህውከት እምበር ናይ ቅሳነት ዘይኮኑ ንፋሳት እዮም። ልዕሊ ኩሉ ከኣ “ተሳተፍቲ መበል 34 ዙርያ ናብ ሳዋ ክወርዱ ጀሚሮም” ዝብል ኣብ መድረኽ ዘሎ በዓል ቅነ ኤርትራዊ ወረ እዩ። እዚ ዘየሕጉስ ወረታት ንኤርትራዊ ሃዋህው ኣብ ዝበከለሉ፡ ኣብ ጐረቤትና ትግራይ ግና ብኣንጻሩ “ትግራይ ትመርጽ” ብዝብል ጭረሖ ናይ ጽንዓትን ዲሞክራስያዊ መሰልካ ምጥቃምን መኸተ፡ ኣብ ዓበይቲ ማዕከናት ጸላዊ ዜና ኣብ ዝኾነሉ ህሞት ምዃኑ፡ ደላይ ሰላምን ለውጥን ኤርትራዊ ብቕዱስ ቅንኢ ሓሪኑ ንዝያዳ መኸተ ክዕጠቕ ዝጽውዕ እዩ።
እዚ ኩነታት፡ እቶም ኣብ ሓደ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢኦም ስርዓት ደርጊ ሓቢሮም ብምቅላስ ናይ ሓባር ዓወት ዘመዝገቡ ህዝብታት ኤርትራን ትግራይን ሎሚ ዘለዉዎ ሃለዋት ከነነጻጽር ዘገድደና እዩ። ውጽኢት ምንጽጻርና ናበይ ከም ዝመርሓና ከኣ ፍሉጥ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብመንጽር ፖለቲካዊ ኣተሃላልዋ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ኣዝዩ ዝኸፈአ ደልሃመት ከም ዘሎ ክንቅበሎ እንቕሰብ ሓቂ እዩ። ሎሚ ንሃለዋት ህዝቢ ኤርትራ ዝምልከት ዝውረ ሕማቕ እምበር፡ ጽቡቕ ዛዕባ የለን።
እታ ኣብ ሓደ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ምእንቲ ሃገርን ህዝብን ዝብጀዉ ሓርበኛታት ብምምልማልን ምዕጣቕን ጽቡቕ ዝና ዝነበራ መደበር ታዕሊም ሩባ ሳዋ፡ ሎሚ ብሰንኪ ህግዲፍ ምስሊ ኤርትራውነት ዝድውን ዘይሰብኣውን ዘይዲሞክራስያውን ስርሒታት ዝፍጸመላ ገሃነም ኮይና ስለ ዘላ፡ ሳዋ ኣማን ብኣማን ክልተ ግዜ ተራእያ። ካብዚ ኣበሳዚ ወጺኣ ራህዋ ትርእየሉ ግዜ ከመጸላ ከኣ ትጽበ ኣላ። እተን ገበን ጉጅለ ህግዲፍ ብዝለዓለ ደረጃ ዝፍጸመለን ዘይተዓደላ ቦታታት ኤርትራ፡ ዕራዒሮ፡ ናኹራ፡ እምባትካላ፡ ዓዲ ኣበይቶ፡ ምዕጢር፡ ዊዓ………ወዘተ እንዳበልካ እንተ ዘርዚርካየን ብዙሓት እየን። ሳዋ ግና ናይ ወለዶታት ምትኽኻእ ኣብ ሓደጋ ዘእትወት ስለዝኾነት ዝገደደ እዩ። ምኽንያቱ እዛ ዘይኢዳ ዝረኸበት ሳዋ፡ ኤርትራዊ መንእሰይ ካብ ኩሉ መሰላት ዝሕየረላ፡ ዝምድና ተመሃራይን ወለዱን ዝብተኸላ፡ ኤርትራዊ ባህላውን ሃይማኖታውን ክብርታት ዝበላሸወላ፡ ንጸቢብ ኣፍራሲ ህግዲፋዊ ጉጅለ ዘገልግል ጸይቂ ባህሊ ዝህንደሰላ፡ መንእሰያትን ትሕቲ ዕድመን ደቂ ኣንስትዮ ካብ ኤርትራዊ ባህሊ ወጻኢ ናይ ዝኾኑ ኣርሒቖም ዘይርእዩ ኣረመንየ ጉግማጉግ ዓለምቲ መጻወትን ከደምትን ዝኾነላ፡ መንእሰይ ተማሂሩን ሓዳር መስሪቱን ትውልዳዊ ሃገር ናይ ምቕጻል ሓላፍነቱ ከይፍጽም ዝዝረዓላን ኩሉ ጸልማት ምስ ኮኖ ናብ ስደት ዝነቕለላን ማእከል ገበን ኮይና ኣላ።
እዚ “ደቂ ሃገር ኢና” ብዝብሉ ኤርትራዊ ስነ-ምግባር ዝቐበጾም፡ ዘይወግሕ ዝመስሎም፡ ንድሕሪት እምበር ንቕድሚት ዘማዕዱ ቀልቢ ዝረሓቖምን ብግዝያዊ ጽሩራ ዝሰኸሩን ወገናት ኣብ ሳዋ ዝፍጸም ዘሎ ገበን፡ ሓደ መርኣያ ካብ ገበናት ጉጅለ ህግዲፍ እምበር፡ ንኹሉ ኣብ መዝነት ዘሎ ዝውክል ኣይኮነን ዝብል እምነት ኣለና። ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ሃገርና፡ ንዓሰርተታት ዓመታት እሱራት ተዓጽየሙለን ዘለዋ ኣብያተ-ማእሰርቲ፡ ነናተን ክብደት ገበን ኣለወን። ኣብ ሳዋ ዝፍጸም ዘይሰብኣዊ ገበናት ዘሕድሮ ሻቕሎት ኣብ ኤርትራዊ ክሊ ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ፡ ሕብረተሰብ ዓለም እውን ህግዲፍ ካብ ከምዚ ዓይነት ኣብዚ ንርከበሉ መዋእል ከጋጥም ኢልካ ዘይትጽበዮ ባርነት ንክቑጠብ በብግዜኡ መጸዋዕታ ዘቕርበሉ ብሰንክቲ ኣብ ሳዋ ዝትግበር ዘሎ “ደረት ግዜን ኣገልግሎትን ዘየብሉ” ግዱድ ዕስክርና እዩ። እዚ ኣብ ሳዋ ዝፍጸም ገበን ኣብ ቀልቢ ብዙሓት ኣገደስቲ ሳባትን ዘይመንግስታዊ ትካላትን ቆላሕታ ዝረኸበሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ኤርትራውያን ኣብ ኩሉ ዝተሰደድሉ ኩርነዓት ዓለም፡ ጠንቂ ስደቶም እቲ ካብ ሳዋ ዝነቅል “ደረት ዘየብሉን ኣገዳድን ዕስክርና” ምዃኑ ስለ ዝገልጹ እዩ።
ተመኩሮ ሳዋ ድሕሪ ናጽነት፡ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ መንእሰያትና ገበን ዝፈጸመሉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ መወዳእታ መላኺ ኣተሓሳስባኡ ዝቕበረሉ ነቑጣ ክኸውን እዩ። ህግዲፍ ነቲ ዘይተርፍ ስዕረቱ ንዘይምቕባል እዩ፡ ነቲ ሳዋ ዝመበቆሉ ግዱድን ደረት ዘየብሉን ወተሃደራዊ ፖሊሲኡ ጠጠው ንከብል ዝቐርቦ ምሕጽንታ ዘይቅበሎ። ዝተፈላለዩ ኤርትራዊ ሓልዮት ዘንቀሎም ወገናት፡ ብቐንዱ ከኣ ባይቶ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ ብተደጋጋሚ ከቐርብሉ ንዝጸንሑ ምሕጽንታታት’ውን፡ ዘይርትዓውን ዘይወድዓውን ትምክሕታዊ ምስምሳት ብምቕራብ ክነጽጎ ጸኒሑ። ሳዋ ኩሉቲ ሎሚ ኣብኣ ዝፍጸም ዘሎ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን ግህሰታት ኣወጊድካ፡ ሃገር ኣብ ምክልኻልን ምህናጽን ዝነጥፍ፡ ክብሪ ህዝቢ ዘቐድም ብሕጋዊ ትካል ዝመሓደር ብቑዕ ዓቕሚ ኣብ ምፍጣር ዘትከለ ኣገባብ ጥራይ መንእሰይ ዝምልመለላ እንተትኸውን፥ ዓለም ኣይመኻዓበታን። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ’ውን ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮና፡ “ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብቅዋም ዝጸደቐ ናይ ግዜ ገደብ ዝህልዎ ዜጋታት ኣብ ውትህድርና ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ዘዝመረጽዎ ዓይነት ሞያ ኣገልግሎት ዝህቡሉ ትካል ክኸውን ከምዝግባእ ይኣምን።” ብዝብል ዝሰፈረ ዓንቀጽ ኣለና።
ህዝቢ ኤርትራ ንመደባት ሳዋ ካብቲ ዝተበገሰሉ ጀሚሩ “ይኹን” ኢሉ ብዘይስኽፍታ ኣይተቐበሎን። ውጽኢት መስርሕ ፕሮጀክት ሳዋ ምስተራእየ እውን ክትቃወሞ እምበር፡ ክትድግፎ ዘተባብዕን ዘብህግን ኣይነበረን። ምዃን እኳ ኣብ ግዜ ህግዲፍ ዝንጸግ እምበር ተቐባልነት ዝረክብ ፍጻመ የለን። ብፍላይ ኣብዚ ህዝብና ብምኽንያት ኮሮና ቫይረስ መተካእታ ኣብ ዘየብሉ ተዓጽዩ፡ ኣደዳ ጥምየትን ጽምእን ዝኾነሉ ዘሎ እዋን፡ መንእሰያት ኣገዲድካ ናብ ሳዋ ምውሳድ ምስቲ እዋናውነቱ “ሳዋ፡ መዓስ እዩኸ ክርህዋ?” ንዝብል ሕቶ ጽባሕ ዘይኮነ “ሎሚ” ዝብል መልሲ ክረክብ ዝግበኦ’ዩ።
እንዳእመነ ዘይኮነስ፡ እንዳደናገረSaturday, 05 September 2020 09:57 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
“ጉጅለ ህግዲፍ ምስዚ ኩሉ፡ ሕገ-መግስታዊ ምምሕዳር፡ ህዝባዊ ምርጫ፡ ምኽባር ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰል፡ ትካላላዊ ኣሰራርሓ፡ ልዕልና ሕጊ፡ ዝያዳ ኩሉ ከኣ ምዕቃብ ልኡላዊ ሃገር ዘይቕበልን ዘየኽብርን ክነሱ፡ ብምንታይ ተኣምርዩ ዳርጋ ን30 ዓመታት ኣብ መንግስታዊ ስልጣን ተኾዲጩ?” ዝብል ናይ ብዙሓት ሕቶ እዩ። እዚ ሕቶ ናይቶም ጉዳይ ኤርትራ ዘይዋኒኖም፡ ካብ ርሑቕ ዝዕዘብዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናትና ናይቶም ሰብ ዋኒን እውን እዩ።
ንሕና እቶም ሰብ ጉዳይ ግና ሕቶ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይቲ ሕቶ መልሲ እውን ኣለና። መልስና “ዲክታተር ኢሳያስ ምስዚ ኩሉ ክፋኡ ንክንድዚ ዓመታት ዝኣክል ግዜ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐን ዘሎን፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣገናዕ ሕራይ ገበርካ ስለ ዝበሎ እዩ” ዝብል ከምዘይኮነ፡ ኣተሃላልዋና ንገዛእ ርእሱ ህያው መስካሪ እዩ። ባህጊ ናጻነት ህዝቢ ኤርትራ ክሳብ ክንደይ ሰማይ ዝዓረገ ከም ዝነበረ’ውን፡ ኣይኮነንዶ ንዓና ንኤርትራውያን ንህዝቢ ዓለም እውን ብሩህ ነይሩን እዩን። ህዝቢ ኤርትራ ምብሃግ ናጽነት ጥራይ ዘይኮነ ንህያውነት ባህጉ ዝኸፈሎ፡ ብደረጃ ግዜ፡ ንዋት ኮነ ክቡር ህይወት ክምዘን እንከሎ መወዳድርቲ የብሉን። ካብ መግዛእቲ ተቓሊሱ ናጻ ዝወጸ እሞ ክንዲ ህዝቢ ኤርትራ ዋጋ ዝኸፈለን ዝተጸመመን ህዝቢ የለን። ነዊሕ ግዜ ወሲድካ ኣዝዩ ክቡር ዋጋ ከፊልካ ንዘውሓስካዮ ልኡላውነት ፍሉይ ክብሪ ክትህቦን ከም ብሌን ዓይንኻ ክትሕልዎን ከኣ ግድን እዩ።
ኣብ መሪሕ ቦታ ደረጃ ቃልሲ ኮይኑ፡ ክንዲ ናጽነት ዝኣክል ክብደት ዝወሃቦ ኣኽሊል ንዘድፍኣልካ ኣካል ፍሉይ ግምት ምሃብ ንቡር እዩ። ኣብ ባህልና እውን “ንዝገብረልካ ወይ ግበረሉ ወይ ንገረሉ” እዩ ዝበሃል። ህዝቢ ኤርትራ ንግደ ኢሳያስን ደቂ መዛምርቱን ኣብ ምምራሕ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ንዝነበሮም ቦታን ኣበርክቶን ዝሃቦ ክብደት ፍሉይ ምዃኑ ኣብ ብዙሕ መድረኻት ኣንጸባሪቕዎ እዩ። ነቲ ዝተረፈ ናይ ድሕሪ ናጽነት ቀጻሊ ኩለ-መዳያዊ ኤርትራዊ ረብሓን ቀጻልነትን ከውሕሱለይ እዮም ዝብል እምነት እውን ኣንቢርሉ ነይሩ። ህዝብና ምህናጽ ናይ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ቀሊል ከም ዘይነበረ ተረዲኡ፡ ክንድቲ ቃልሲ ንናጽነት ዝወሰዶ 30 ዓመታትኳ እንተዘይኮነ፡ ናይቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ ቁስሊ ኣሕዊኻ፡ መሰል ህዝባ እተኽብር ኤርትራ ናብ ምህናጽ ምስግጋር ግዜን ትዕግስትን ከም ዘድሊ እውን ኣብ ሕልና ህዝቢ ኤርትራ ዝነበረ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ከኣ ብድሕሪ መጋረጃ ዲክታተርያዊ ባይታኡ እንዳጣጠሐ፡ ናብ ህዝቢ ኤርትራ በብግዜኡ ናይ “ግዜን ዕድልን ሃቡና፡ ዓዲ ኣብ ባዶ ካዝና ኢና ተረኪብናያ፡ ካብ መግዛእቲ ዝወረስናዮ ዓንቃፊ ባህሊ ኣይሓወየን” ዝብሉ ዕባራ ምኽንያት እዩ ዝስንዕ ነይሩ።
እቲ ካልእ ዲክታቶር ኢሳያስ ህዝቢ ንምድንጋር ዝጥቀመሉ ዝነበረ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ክደራረቡ ዘይግበኦም ጉዳያት ደዋዊስካ ናይ ምርዳእ ጸገም እዩ። በቲ ሓደ ወገን ሓደ ዘይጥዑይ ውድብን ህዝቢ ኤርትራን ምድውዋስ ተራእዩ። እቲ ኢሳያስ ቅድም ከም መሕብኢ ዝጥቀመሉ ዝነበረ፡ ሎሚ ግና ዝጠለሞ ጉጅለኡ እንተ ተተንኪፉ ኤርትራ ከም ሃገር ኣይክትህሉን እያ ዝብል ኣብ ልቢ ገለ ኤርትራውያን ቦታ ረኺቡ ነይሩ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ናጽነት ኤርትራ ብዝለዓለ ወሳኒ ተሳትፎ ህዝብን ተወፋይነት ሰማእታቱን ዝተረጋገጸ ክነሱ፡ ንግደ ዲክታተር ኢሳያስ ኣብዚ መስርሕ ልዕሊ ክኾኖ ዝግበኦ መጢጥካ ምቕራቡ ነቲ ዲክታተር ካብ ዘሻደንዎ ሓደ እዩ። እቲ ብግሩሃት “ወዲ ኣፎም ብሪየ ንሱ ኣንበሳ፡ ዓሻክሩ ነብሪየ” ዝተደረፈሉ ሎሚ ክትዝክሮ እንከለኻ ዘሕፍር እዋን’ውን ነይሩ’ዩ፡ ጥራሕ ኢልካ ዝሕለፍ ዘይኮነስ፡ ለካ ናብዚ ንምብጻሕ ዝጽረግ ዝነበረ ዘይተሓስበሉ ወፍሪ እዩ ነይሩ።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ናይ መጀመርያ ዓመታት ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ከምዚ ዝተጠቐሰ ናይ ትጽቢት ህሞት እንከሎ፡ እቲ ጉጅለ ደቂሱ ኣይሓደረን። ምናልባት ህዝቢ ኤርትራ ሓደ እዋን እቲ ሓቂ ተረዲእዎ፡ “ናብ ናይ መሰል ምሕታት ኣተሓሳስባ ከይብርኽ”፡ ብዓንተብኡ መሕለውታ ውዲታት ካብ ምጽዋድ ዓዲ ኣይወዓለን። ሰባት ኣንጻሩ ኣፍ ኣውጺኦም ኣብ ምንቃፉ ከይበጽሑ፡ “ኣንጻረይ ይሓስቡ ከይህልዉ” እንዳበለ ይኣስር ምንባሩ ክሳብ ክንደይ ብንግሆኡ ካብ ህዝቢ ይፈርሕ ከም ዝነበረ ዘመልክት እዩ። ህዝቢ ኣብ ሕድሕዱ ከይተኣማምን እሞ ሓቢሩ ንከይለዓሎ ዝተፈላለዩ መልከዓት ዝነበሮ መርበባት ስለያ ዘርጊሑ። ካብቲ እዋንቲ ጀሚሩ ኤርትራውያን “ሰብኣይን ሰበይትን ወይ ወላድን ውሉድን” ኣብ ዘይምትእምማን ደረጃ ምብጸሖም ተዓዚቡ “ኣቤት ሕማቕ ዘበን በጺሕና” ዝብል ዝነበረ ኤርትራዊ ብዙሕ እዩ። እዚ ኩነታትዚ ሎሚ እውን መልክዑ ደኣ ቀይሩ ይኸውን እምበር ብትሕዝቶኡስ ኣይተለወጠን። ምናልባት እውን ይገድድ ይህሉ።
እቲ ጉጅለ ሓሓሊፉ ካብ ተዓዘብቲ ንዝቐርበሉ ሕቶታት ዝህቦ ዝነበረ መልስታት፡ ዕዳጋ ወሪዱ ዓዳጋይ ምስ ሰኣነ፡ “ካብኡ ኣይትሕለፉ” ብዝብል ባህ ኣይበሎ፡ “ምርጫ ናይ ዲሞክራሲ መርኣያ ኣይኮነን፡ ዘጽደቕኩምዎ ሕገ መንግስቲ ኣገልግሎት ከይጀመረ ኣበርዒኑ እዩ፡ ብዘይሕገ-መንግስቲ ምምራሕ ኣባና ዝተጀምረ ኣይኮነን” ብኣኡ ኣቢሉ ከኣ እነሆ መጀመርታኡ እምበር መዓርፎኡ ናብ ዘይፍለጥ መደናገሪ መንገዲ ይጐዓዝ።
ካብዚ ሓሊፉ እዚ ጉጅለ ኣቐድም ኣቢሉ፡ ኣታሃራሪፍካ ናይ ምድዕዓስ መንገዲ እውን ነይርዎ እዩ። ንሓንሳብ ኣብ ጥራይ ጐልጎል ንኤርትራ ከም ሲንጋፖር ክንገብራ ኢና ኢሉ ይሓልም። ንሓንሳብ ድማ ኣብ ዘይተጨበጠ ሓቂ ኤርትራ ካብኣተን ከም እትሕይል ኣምሲሉ ብምቕራብ፡ ምስተን ኣብ ኑክሌራዊ ደረጃ ዝበጸሓ ሃገራትን ዞባዊ ትካላትን ክጻረፍን ክወዳደርን ይውዕል ነይሩ። ኣብዚ ሓደ ዘገርም ዛንታ ክንጠቅስ።
ሓደ ኣብ ስርዓት ደርጊ ስልጣን ዝነበሮም ኤርትራዊ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ጸጸራት ይእሰሩ። ሓደ ካብቶም ዝሕልዉዎም ዝነበሩ ብናይ ኢሳያስ ሓሶት ዝሰኸረ እሞ እቶም ዝሕልዎም ዝነበረ እሱር ምሁርን ፈላጥን ምዃኖም ዝተነግሮ፡ ”ኣቦይ እገለ ኣብዛ ዓለምናስ ከም ኤርትራ ዝኣመሰለ ሓያልን ሃብታምን ሃገርዶ ትህሉ?” ይብሎም። ወዮም ናይቲ ስኻር ጠንቂ ዝተረድኡ ኤርትራዊ እሱር ከኣ እቲ ሓላዊኦም ከሕጐስ እሞ ክተሓባበሮም ስለ ዝደለዩ፡ “እንድዒ ምናልባት ኣሜሪካ እምበር ንኤርትራ ትወዳደር ሃገር ዘላ ኣይመስለንን” ኢሎም መለስሉ። እቲ ወዲ ሓደ ድኻ ኤርትራዊ፡ ገርሂ ልቡ ወታደር ከኣ፡ እንዳተሓጐሰ ከደ ዝብል ዘገርም ዛንታ ኣሎ። እዚ ኢሳያስ ከምቲ ዝተጸበዮ ደኣ ኣይኮነሉን እምበር ክሳብ ክንደይ ንህዝቢ ኤርትራ መጻወቲ ክገብሮ ይህቅን ከም ዝነበረ ዘርኢ እዩ። ሕጂ እውን ኣብ ናይ ምትእምማን ዘይኮነ፡ ኣብቲ ናይ ምድንጋርን ምትሕብባእን ቦታኡ ምህላዉ ከኣ “ኣመል ምስ መግነዝ” ዘብል’ዩ።
ባሕቲ መስከረም፡ ባሕቲ መኸተSunday, 30 August 2020 10:40 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
እነሆ ናብ መበል 59 ዓመት (1961-2020) ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም ባሕቲ መኸተ በጺሕና። ኣይኮነንዶ ንከም ባሕቲ መስከረም ዝኣመሰለ ቀያሪ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ;፡ ንካልእ ኣውንታዊ ተመኩሮ ዝተመዝገበሉ ኣጋጣምታት እውን ምምጓስን ሰናይ ምምናይን ልሙድ እዩ እሞ “ዮሃና እንኳዕ ናብዛ ታሪኻዊት ዕለት ባሕቲ መስከረም ኣብጸሓና” እናበልና ንኣብ ውሽጥን ወጻእን ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ሰናይ ትምኒትና ንገልጽ።
ባሕቲ መስከረም ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ ምሉእ ናጽነት ዝተጀመረላ ዕለት ጥራይ ዘይኮነት፡ እቲ ተኸታታሊ ቃልሲ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ዝተሰጋገረላን እቲ ዝበለሐ ብረታዊ ኣገባብ ቃልሲ ዝተበሰረላን ሽግ ዓወት ዝወለዐትን እያ። ኣብቲ ብረታዊ ቃልሲ፡ ኣንጻር ብዓቕሙን ሓያል ዘራዩን ኣዝዩ ዝበልጸካ ኣካል፡ ኣይኮነንዶ ደፊርካ ክትጅምሮ ክትሓስቦ እውን ዘጸግመሉ ዝነበረ ኩነታት “ንናይ ጽባሕ ብርሃን፡ ናይ ሎሚ ጸልማት ተቓሊስካ ምስዓር።” ብዝብል ኒሕ ንዘበሰርዎ ጅግና ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ዝመራሒኦም ጀጋኑና ዘለና ዘይሃስስ ክብሪ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ ምዝካሩ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ እሞ “ክብርን ዘለኣለማዊ ዝኽርን ንዓኣቶም ይኹን።”
ከምቲ ዘይተጀመረ ኣይውዳእን እዩ ዝበሃልን፡ ሀንሪ ዎድስን ዎርዝ ሎንግ ፌለው ዝተባህለ ፈላጥ፡ “ምጅማር ዓብይ ብቕዓት እዩ፡ ዝጀመርካዮ ምፍጻም ከኣ ኣዝዩ ዝዓበየ ብቕዓት እዩ።” ዝበሎን እቶም ኣሰር ናይቶም ጀመርቲ ስዒቦም ሓደ እንዳወደቐ እቲ ካልእ እንዳተተከአ ብኣዝዩ ኩርኳሕ ዝመልኦ መንገዲ ተጓዒዞም፡ ክሳብ ብርሃን ናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ዘቐጸሉ፡ ህሉዋት ሓርበኛታትን ሰማእታትን ኤርትራ እውን ኣብዚ መበል 59 ዓመት ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም ባሕቲ መኸተ ንዝክረሉ ዘለና ክምጐሱ ንቡር እዩ። በቲ ብሰንኪ ጥልመት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሕድሪ ጀጋኑና ብኸምቲ ዝተጸበይዎ ዘይምትግባሩ ከኣ ንሓዝን። ሓዘን መፍትሒ ስለ ዘይኮነ ከኣ፡ ዝተጠልመ ሕድሮም ናብ ቦታኡ ክንመልስ ዝጀመርናዮ ቃልሲ ክንቅጽሎ ምዃና ባሕቲ መስከረም ቃልና እነሕድሰላ ኣጋጣሚ እያ።
ዓመት መጸት ንባሕቲ መስከረም ክንዝክር እንከለና፡ ነቲ ዝሓለፈ፡ መሪርን ዝከኣል ዘይመስል ዝነበረ ዘኽኣለን ጉዕዞ ቃልሲ ከነቕልበሉኳ ንቡር እንተኾነ፡ ቀንዲ ጠመተናስ ናብዚ ዘለናሉ ሃለዋትን ዝጽበየና ዘሎ ዕድላትን ብደሆታትን እዩ ዝኸውን። እዚ ማለት ነዚ ኣጋጣሚ ተጠቒምና ንዘለናሉ ኩነታት ብግቡእ ምምዛን፡ ካብዚ ሚዛን ነቒልና ከኣ መጻኢ ዕማማትና ምንጻርን ንምትግባሩ ዘይጥለም ቃል ምእታውን ዓቕሚ ምጥራይን እዩ። ምኽንያቱ ምትላም ብዘይተመጣጣኒ ተግባር ትርጉም ስለ ዘየብሉ።
ሃለዋትና ብመንጽርቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳያት ብጉጅለ ህግዲፍ ብፍላይ ከኣ ብውልቀ-መራሒኡ ዝወርዶ ዘሎ ኣደራዕ በቲ ሓደ ወገን፡ ብመንጽር ነዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ወጽዓን በደልን ስዒርካ ናብ ሰናይ ዘበን ንምስጋር ዝግበር ዘሎ ናይ ለውጢ ቃልሲ ከኣ በቲ ካልእ ወገን ክድህሰስ ይግበኦ። ህልዊ ኩነታትና ሓጺናዊ ኣርዑት ወጽዓ መግዛእቲ ህግዲፍ መሊሱ ዝተረረሉ፡ ቃልሲ ሓይልታት ለውጢ ከኣ ካብቲ ዝጸንሖ ዝያዳ ኣብ ዝበረኸሉ፡ ግና ከኣ ኣብቲ ክኾኖ ዝግበኦ ደረጃ ኣብ ዘይበጻሓሉ ምህላውና እዩ ዘርኢ። ስለዚ ቀንዲ ቆላሕታና ናብቲ ክሳብ ሕጂ ዘመዝገብናዮ ውጽኢት ዘይኮነ፡ ናብቲ ዝተርፈና ምምጥጣር ክኸውን ይግበኦ። ባሕቲ መስከረም ከኣ ንከምዚ ዝኣመሰለ ዓበይቲ ዕማማት ንምዕዋት ቃልናን ቅርቡናትናን ደጊምና እነሕድሰላ ኣጋጣሚ እያ።
እዛ ናይ ሎም ዘበን ባሕቲ መስከረም፡ ባሕቲ መኸተ፡ ካብተን ካልኦት ናይ ድሕሪ ናጽነት ባሕቲ መስከረማት ፍሉይ ዝገብራ ኩነታት የንጸላሉ ኣሎ። እቲ መኸተ ፋይል ምእንቲ ናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ተዓጽዩ፡ ናይ ክብሪ ቦታኡ ሒዙ ኣሎ ኢልናዮ ዝነበርና፡ ብሰንኪ ህግዲፍ ሒዝዎ ዘሎ ናይ ዘርባዕባዕን ሓቢእዎ ዝጸንሐ ሸርሒ ንቕድሚት ምምጻእን ዳግማይ ከይክፈት ኣብ እንስከፈሉ ህሞት ምህላውና ፍሉይነት ኣለዋ። ከምቲ “ዘፋነኻዮ ጋሻስ ኣይመለስካ” ዝበሃል፡ ብሰንክቲ ኢሳያስ ሓቢእዎ ዝጸንሐ እኩይ ብልኡላውነት ኤርትራ ዝጣላዕ መዛግብ ውዲት ክግንጽል ምፍታኑ ብጉዳይ ልኡላውነት ኤርትራ ኣብ እንስከፈሉ እዋን ኢና ንመበል 59 ዓመት ባሕቲ መስከረም እንዝክራ ዘለና።
እዚ ከኣ ነቲ ለውጢ ናይ ምምጻእ ጸዓትና ከቢድን ተደራራብን ይገብሮ። እንተኾነ ዝያዳ ጽንዓትን ሓድነትን ደኣ ይሓተና እምበር፡ ሕዱር ተንኮል ኢሳያስን መዳኸርቱን ግብራዊ ኮይኑ፡ ዝተዓጽወ ፋይል ስዑራት ጸረ ናጽነት ኤርትራ ህይወት ክሰኩዕዩ ማለት ዘበት እዩ። ነዚ ተደራራቢ ብድሆታት ብተደራራቢ ትብዓትን ድልዱል ሓድነትን ከም እንብደሆ ዘመልክት ኣብ ቅድሜና ጋና ከነዕኩኾ ዝግበኣና ብሩህ ዕድላት ኣለና። ሓደ ካብቲ ዕድላት፡ ብሓፈሻ ብዝተፈላለዩ ደረጃ ውዳበታት ዝነጥፉ ዘለዉ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ፡ ብፍላይ ከኣ ምጥርናፍ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ፡ ካብ ስምምዓት ኣብ ወረቐት ምኽታም ስምምዓት ሓሊፎም፡ ብግብሪ ዝዋስኡ ሓባራዊ ሓይልታት ዕማም ምምስራት ምብጸሖም ሓደ ካብ መግለጽታት መጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ብሩህ ምህላዉ እዩ። ብዓቢኡ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ሕጂ ብናይ ህግዲፍ ናይ ሓሶት ስብከት ኣብ ዘይታለለሉ ደረጃ በጺሑ ምህላዉ ካልእ ኣብ ልዕሊ ጉጅለ ህግዲፍ ናይ ምዕዋትና ብሩህ ተስፋ እዩ።
ከምቲ ኤርትራውያን፡ “ውሑዳትን ሰብ ውሱን ዓቕምን ክነስና፡ ንብዙሓትን ክሳብ ኣፍንጫኦም ዝተዓጥቁን ናይ ምስዓርና ምስጢር ሓድነትና እዩ” እንብሎ፡ ምስጢር መጻኢ ተዓዋትነትና’ውን ካብዚ ወጻኢ ኣይኮነን። ካብ ኢሳያስ ጀሚርካ ዘለዉ ናይ ርሑቕን ቀረባን ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ እውን፡ ነዚ ምስጢር ዓወትና ስለ ዝፈልጥዎን ዝፈርሕዎን ንዓና ከፋፊሎም ንምስጢር ዓወትና ትርጉም ከስእንዎ ካብ ምህቃን ዓዲ ከምዘይውዕሉ ንዕዘቦ ዘለና እዩ። እዚ ከተንበርክኾ ንእትደሊ ሓይሊ ከም ቅድመ-ኩነት ሓድነቱ ናይ ምድኻም ተንኮል፡ ኣባና ጥራይ ዝፍተን ዘይኮነ ኣብ ብዙሕ ኩርነዓት ዝረአ ዘሎ እዩ። ስለዚ ሎሚ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ “ነቲ ሕልሚ ባሕቲ መስከረም ኣብ ምግሃድ ወሳኒ ግደ ዝነበሮን ኣብ መጻኢ ናይ ቃልስን ዓወትን ጉዕዞና እውን ወሳኒ ቦታኡ ንዘይስገር ሓድነት፡ ልዕሊ ኩሉ ጠሚትና በትብዓትን ጽንዓትን ክንሰርሓሉ ናይ ግድን እዩ።
ዘለኣለማዊ ዝኽርን ክብርን ንሰማእታት ኤርትራ!
30 ነሓሰ 2020
ቅዋማዊ ኣሰራርሓ፡ መለለዪ ሰዲህኤ’ዩSunday, 23 August 2020 09:35 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ኣብ 4ተ ዓመት ሓደ ግዜ ጉባአ የካይድ። ኣብዚ ጉባአኡ ከከምቲ ጉባአ ዝካየደሉ ግዜ ብዙሓት ዓበይቲ እዋናዊ ኤርትራውን ከባብያውን ዛዕባታት ይለዓሉ፡ ይዝተየሎምን ውሳነታት ይወሃቦምን። ብዝያዳ ከኣ እቲ ሰልፊ ኣብ መንጎ ክልተ ጉባአታት ከዕውቶ ዝቃለሰሉን ዝልለየሉን ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ኣካላቱ ዝምርሕሉ ቅዋምን የጽድቕ። ካብዚ ሓሊፉ ሓጋጊ ኣካል ማእከላይ ባይቶ ይመርጽ። እዚ ባይቶ ከኣ ኣብ ስሩዕ ኣኼባኡ መደባት ዘተግብር ፈጻሚ ሽማግል ይመርጽ።
ማእከላይ ባይቶ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ስሩዕ ኣኼባ የካይድ። ኣብዚ ኣኼባኡ ናይቲ መደባት ሰልፊ ከፈጽምን መዓልታዊ ህይወት ሰልፊ ክከታተልን ሓላፍነት ወሲዱ ክመርሕ ዝጸንሐ ትካል ፈጻሚ ሽማግለ ዓመታዊ ጸብጻብ ተቐቢሉ ይመዝንን የጽድቕን። ኣብ መጻኢ ዓመት ክዕመሙ ናይ ዝግበኦም ስረሓት ኣቕጣጫን ፖሊሲን ከኣ ይስእል። እዚ እቲ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ኮይኑ፡ እዚ ሓጋጊ ኣካል ሰልፊ ከከም ኣድላይነቱ ፍሉያት ኣኼባታት እውን የካይድ እዩ። እቲ ኣብዚ ነፍሲ ወከፍ ዓመታዊ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ዝምረጽ ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 4ተ ወርሒ ስሩዕ ኣኼባኡ የካይድ። ከከም ኣድላይነቱ ፍሉይ ኣኼባታት እንዳካየደ ክሳብ ስሩዕ ኣኼባኡ ክጸንሑ ዘይክእሉ ህጹጻት ጉዳያት ይርእን ይመዝንን። ትካላዊ ኣሰራርሓ ሓደ ካብቲ ኣብዚ እዋንዚ ኣብታ ብህግዲፍ እትምራሕ ኤርትራ በዂሩ ዘሎን ናይቲ ጸገማት ቀንዲ ጠንቂ ምዃኑን ኩልና እንርደኦ እዩ።
ብመሰረዚ ትካላዊ ኣሰራርሓን ባህልን ሰዲህኤ ማእከላይ ባይቶ ድሕሪ 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ብ15-16 ነሓሰ 2020 2ይ ስሩዕ ኣኼባኡ ኣካይዱ። ኣብዚ ኣኼባኡ ኣብ ዝሓለፈ ዓምት ዝተዓሙ ስረሓት መዚኑ፡ ኣብ መጻኢ ዓመት ክዕመሙ ዝግበኦም መደባት ኣመልኪቱ ከኣ፡ ንዝርዝራዊ ኣተገባብራኦም ነቲ ኣብዚ ስሩዕ ኣኼባ ዝተመርጸ ፈጻሚ ሽማግለ ሓላፍነት ሂቡ። ማእከላይ ባይቶ ኣብዚ ኣኼባኡ፡ ነቶም ብዝተፈላለዩ ትካላት ሰልፊ ዝተዓሙ ኣውንታዊ ሰረሓት ንኢዱ፡ ምትዕርራይ ዘድልዮም ኣሚቱ፡ ኣብ መጻኢ ካብኡ ዝያዳ ክስራሕ ዘኽእል መደባት ሰሪዑ። እዚ መድረኽዚ ሓጋግን ፈጻምን ትካላት ሰልፊ ዝተሓሳሰብሉን ድላይነት ተሓታትነት ዝረኣየሉን እዩ።
ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመት ሓድነት ሓይልታት ለውጢ ኤርትራ ንምርግጋጽ ዝተኻየደ ቃልሲ፡ ናብ ዝሓሸ ለውጢ ይብርኽ ከም ዘሎ ተረዲኡ። ንኹሎም ሓቢርካ ዘቃልስ ናይ ሓባር መድረኽ ንምፍጣር ቅሩብነት ዘርኣዩ ወገናት ኣመጒሱ። ሰዲህኤ ጉጅለ ህግዲፍ ንምስዓርን ኣብ ክንድኡ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካልን ሓቢርካ ምቅላስ መተካእታ ከምዘየብሉ ብምርዳእ በብደረጃኡ ማለት፡ ካብ ኣብቲ ዘረዳድኣካ ሓቢርካ ምስራሕ ክሳብ ፍጹም ሓድነት ዘለዉ መማረጽታት ንምትግባር ቅሩብ ብምዃን ክስረሓሉ ከም ዝጸንሐ ተገንዚቡ። ኣብ መጻኢ እውን ነዚ መሰረታዊ ዕማም ብምሉእ ዓቕሙ ከም ዝደፍኣሉ ቅሩብነቱ ኣሕዲሱ።
ብጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝወርድ ዘሎ ዝተፈላለዩ መልከዓት ዝሓዘ በደል ዝያዳ ይገድድ ከም ዘሎ፡ ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ ከምቲ “ኣብ ርእሲ ዘላታስ ተወሰኸታ” ዝበሃል፡ ተላጋቢ ቫይረስ ኮቪድ-19 ተወሲኽዎ ኣብ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ናይ ጥምየት ሓደገኛ ኩነታት ከም ዘሎ ተረዲኡ። ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ዝካየድ ቃልሲ እውን ብኽንድኡ ደረጃ ክሕይል ኣብ ዝድለየሉ ዘሎ እዋንን፡ ንጉጅለ ህግዲፍ ምድጋፍ ከም ነውሪ ክውሰድ ኣብ ዝግበኦ ግዜን እቲ ጉጅለ ህዝብን ሃገርን ለኪሙ ናብ ጸድፊ እንዳተጓዕዘ፡ “ኣጆኻ” ዝብልዎን ዘይግበኦ ሚዛን ሂቦም ዝንእድዎን ኤርትራዋያን ኮኑ ዘይኤርትራውያን ወገናት ናብ ልቦም ክምለሱ ኣትሪሩ ኣተሓሳሲቡ።
ኩሉ ከም ዝርደኦ ኣብዚ እዋንዚ ገበናት ጉጅለ ህግዲፍ፡ ሕገመንግስታዊ፡ ህዝባውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳርን ትካላዊ ምትሕስሳብን ብምንፋግ ጥራይ ዝግለጽ ኣይኮነን። ካብዚ ብዝገደደ ህልውና ሃገር ኣብ ሓደጋ ዘውድቕ ዝለዓለ በደልዩ ዝፍጽም ዘሎ። ኣኼባ ባይቶ ነዚ ገበንን ጥልመትን ኮኒኑ፡ ንመጻኢ እውን እቲ ጉጅለ ካብዚ ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ ጥፍኣት ስለ ዘይምለስ፡ እቲ ሃገር ናይ ምድሓን ሓላፍነት ናይ ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ሃገር ኮነ ኣብ ወጻኢ ዝርከብ ህዝብና ነዚ ሓደጋ ቀዳምነት ሰሪዑ ብሓባር ንክቃለሶ ማእከላይ ባይቶ ጸዊዑ። ካብ ብዙሓት ጠንቅታት ናይዚ ኣብ ኤርትራ ዘንጸላሉ ዘሎ ሓደጋ፡ ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣብ ዘየብሉ፡ ስልጣን ኣብ ኢድ ሓደ ውልቀሰብ ምውዳቑን ኢደ-ወነናዊ ኣካይዳ ምስዕራሩን እዩ።
ኣብ ርእሲዚ ከምቲ ኣብቲ ድሕሪ ኣኼባ ዝወጸ “መግለጺ 2ይ ስሩዕ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ” ዝተመልከተ፡ ባይቶ ዝመዘኖ ካልእ ጉዳይ ኣብ ኢትዮጵያን ከባቢናን ዝረአ ዘሎ ቅልጡፍን ዘይቅሱንን ምዕባለ፡ ሓድሽ ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋን ጽልዋኡ ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይን እዩ። እዚ ምዕባለ ሰፊሕ ዝርዝርን ብዙሓት ተዋሳእትን ዘለዎ እዩ። እቲ ቀንዲ ንኤርትራውያን ዘገድሰና፡ ዘሰክፈናን ብፍሉይ ቆላሕታ ክርእዮ ዝግበናን ከኣ ዲክታተር ኢሳያስ ብጉልባብ ምሕዳስ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ፡ ብልኡላውነትና ዘርእዮ ዘሎ ምዕልባጥ እዩ። ባይቶ ነዚ ብዝምልከት ሰፊሕ ምይይጥ ኣካይዱ፡ ሰዲህኤ ንውሳነታት ጉባአ ሰልፊ መሰረት ገይሩ ኣብዚ መዳይዚ ዝምረሓሉ ናይ ዝምድና ፖሊሲ ኣጽዲቑ። ከም ነጸብራቕ ናይዚ ፖሊሲኡ ከኣ፡ ብዓብይኡ ዲክታቶር ኢሳያስ በቲ ዋጋ ብዙሓት ሓርበኛታት ዝኾነ ልኡላውነትና ከይጣላዕን ንሱ ብዝኸፈቶ ናይ ጥፍኣት ኣፍደገ ኣትዮም፡ ኤርትራዊ ልኡላውነትና ንድሕሪት ንምምላስ ዝደናደኑ ወገናት ኤርትራ ናይ ህዝባ እምበር ናይ ውልቀ-መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ናይ ብሕቲ ንብረት ከምዘይኮነት ተረዲኦም ኢደ-እግሮም ክእክቡ ኣተሓሳሲቡ። ብኣንጻሩ ኤርትራዊ ልኣላውነቱ ኣብ ዝተዓቀበሉ፡ ኣብ ሰላም፡ ናይ ሓባር ረብሓን ጣልቃ ዘይምትእትታውን ዝተሰረተ ፍትሓዊ ዝምድናን ምትሕግጋዝን ንክፍጠር ንዝሰርሑ ፍትሓውያን ወገናት ኣተባቢዑን ንኢዱን።
ሃገርና፡ መዋፈሪትን መዋግኢን ሓያላት ከይትኸውንThursday, 13 August 2020 18:27 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ጉጅለ ህግዲፍ ቀዳምነቱ ጉዳይ ኤርትራን ህዝባን ከምዘይኮነ፡ ብተደጋጋሚ ነጊሩና እዩ። እቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳያት ብግብሪ በቲ ጉጅለ ዝረአ ዘሎ እውን ነዚ ዘረጋግጽ እዩ። እቲ ጉጅለ ከምዚ ዓይነት ምርጫ ምውሳዱ፡ ንጉዳይ ኤርትራን ህዝባን ተገዲስካ መፍትሒ ምርካብ ስለዘይክእል ድዩ ወይስ ስለዘይደልን ዘይሓልን?፡ ንዝብል ሕቶ ዝተፈላለዩ ኣካላት ነናቶም መልሲ ከም ዝህልዎም ርዱእ ኮይኑ፡ ብመሰረቱ ግና ምስቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ውህሉል ተመኩሮ፡ “ብኤርትራን ህዝባን ስለ ዘይግደስ እዩ” ኢልካ ምጥቕላል ዘጸግም ኣይኮነን። ምኽንያቱ እቲ ጉጅለ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ሕቶ ኣገዲስዎስ ናተይ ኢሉ ክምልስ ብዝህልዎ ውሱን ዓቕሚ እውን ስለ ዘይፍትን። ብኣንጻሩ ተመኩሮ ናይዚ ጉጅለ፡ ነቲ ብህዝቢ በብግዜኡ ዝቐርብ ዝርዝር ጸገማት መሊስካ ኣብ ምግዳድን ነቲ ህዝቢ ካብ ሃገራዊ ጉዳዩ ኣብ ምግላሉን ምርሓቑን ዝተመስረተ ስለ ዝኾነ።
እዚ ጉጅለ ብህዝቢ ኤርትራ ዘይምግዳሱ፡ ናይ ዓቕሚ ጉዳይ እንተዝኸውን፡ ኣብ ኤርትራ እዚ ዘይበሃል መልሲ ዝሰኣነ ሕቶታት ህዝቢ እንዳሃለወ፡ ኣፉ መሊኡ “ደጊም ብዛዕባ ኣርባዕተ፡ ሓሙሽተ ሚልዮን ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነ፡ ብዛዕባቲ ልዕሊ 400 ሚልዮን ህዝቢ ከባቢና ኢና እንሓስብን እንግደስን ኣይመበለን። ስለዚ “ብጉዳይ 400 ሚልዮን ህዝቢ እየ ዝሓስብ” ዝብል ኣካል፡ ብዛዕባ 5 ሚልዮን ዘይምግዳሱ ናይ ዓቕሚ ዘይኮነ ዘይምግዳስ ምዃኑ ምርዳኡ ዘጸግም ኣይኮነን። ብንጹር ንምስፋሩ እቲ ጸገም ብጉዳይ ከባቢ ምግዳሱን ምሕሳቡን ዘይኮነ፡ ከምቲ “ቅድሚ ፈረስ ዓረብያ” ዝበሃል፡ ንጉዳይ ኤርትራ ከምዘይናትካ ጓሲኻ ቀዳምነትካ ናብ ዘይኮነ ጠለውጠለው ምባል እዩ። እንተ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና ናይ ሃገራት ናይ ርሑቕን ቀረባን ምጽልላው ሰማይ ዝዓርገሉ እዋን፡ ንዝምድና ምስ ከባቢና ሃገራት ምግዳስ ብዝምልከት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) እውን፡ ኣብቲ መደብ ዕዮኡ “10.2 ኣብ ዞና ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ሰላምን ቅሳነትን ሓባራዊ ምጣኔ ሃብታዊ ዕብየትን ብምድግጋፍ ክረጋገጽ ምቅላስ፡” ብዝብል ኣነጺሩ ኣስፊርዎ ዘሎ እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሳብ ግን ንህግዲፍን ሳዓብቱን መንቀሊኦም ኣይኮነን።
እንተኾነ ናይ ህግዲፍ ብኤርትራን ህዝባን ዘይምግዳስ፡ ዝለመዐት፡ ብሕጊ እትመሓደር፡ መሰረታዊ ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላትን ነጻነት እምነት ህዝባን ዝተሓለወላ፡ መንእሰያታ ዓዶም ዝሃንጹላ…… ወዘተ ሃገር ክትከውን ብዘይምግዳሱ ጥራይ ከም ዘይግለጽ ርዱእ እዩ። ምኽንያቱ ብዓብይኡ ንዘለዋ ጸገማት ዘይኮነ፡ ምስ ዘለዋ ጸገማት ንህልውነኣ ከም ሃገር እውን ዝፈታተን መንግዲ ጥፍኣት ይሕዝ ስለ ዘሎ። ብቐረባ’ኳ ኣብ ጉዳይ ዝምድናኡ ምስ ኢትዮጵያ ሒዝዎ ዘሎ ኣገባብ ንህዝቢ ክልቲአን ሃገራት ዘየርብሕ ውልቃውን ዘይግሉጽን መርኣያ እዩ። እዚ ናይ ኢትዮጵያ ዘይብሱል ዝምድናኡ በይኑ ፈሊኻ ዝረአ ዘይኮነ፡ ምስቲ ንከም ሕቡራት ኤማራት ዓረብ ዝኣመሰላ ካዝነአን ብዶላር ዘህጠራ ኣብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ፈቒዱለን ዘሎ ወተሃደራዊ መደበራት ደሚርካ ዝረአ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ወተሃደራት ኢትዮጵያ ኣብ ዝተፈላለዩ ወተሃደራዊ መሰልጠንታት ኤርትራ ከም ዝረኣዩ ብሰፊሑ ዝዝረብ ዘሎ እዩ። ናይ ኤርትራ ናይ ስለያ ኣባላት ኣብ ኢትዮጵያዊ ጉዳይ ይዓዩ ኣለዉ፡ ዝበሉ ናይ ማሕበራዊ ሚዲያታት ሓበሬታ እውን ብዙሓት እዮም። ነዚ ሓበሬታታት ምስቲ ኢሳያስ “ጉዳይ ኢትዮጵያ ኢድና እንሕውሰሉ እምበር፡ ስቕ ኢልና እንርእዮ ኣይኮነን” ዝበሎ ኣስተብሂልካ ብደቂቕ ተኸታቲልካ እተጽነዕ እምበር “ እዚ ሓሶት እዩ” ኢልካ እትሓልፎ ኣይኮነን። እነሆ ኣብዚ እዋንዚ ከኣ መንግስቲ ሩስያ ኣብ ኣፍሪቃ ወተሃደራዊ መደበር ክትከፍተለን መዲባተን ካብ ዘላ ሽዱሽተ ሃገራት ኣፍሪቃ ኤርትራ ሓንቲ ምዃና ብማዕከናት ዜና ይጥቀስ ኣሎ።
ወሃብ ቃል ጉጅለ ህግዲፍ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝበሎ፡ ብናይ ቀረብ (ሎጂስቲክስ) ማእከል ኣማኻንዩ፡ ነቲ ናይ ሩስያ ምኽፋት ወተሃደራዊ መደበር ኣብ ሃገርና ክኽሕዶ ፈቲኑ። እዚ ምስ ተመኩሮ ናይቲ ድሕሪ ዕጻይምጻጻይ ደሓር እቲ ጉጅለ ዝተኣመነሉ ናይ ሕቡራት ኢመራት ዓረብ ኣጀማምራ ወተሃደራዊ መደበር ኣብ ከባቢ ወደባዊት ከተማ ዓሰብ ዝመሳሰል እዩ። ካብዚ ጉጅለ ህግዲፍ ዘካይዶ ዘሎ ናይ ደገደገ ምምዕዳው፡ እቲ ዲክታቶር ናብ ህዝቢ ኤርትራ ዘይበጽሕ ነገራዊ ረብሓን ዝናን ከም ዝረኸበሉ ተዓዚብና ኣለነና። ብግብሪ ወርቂ መዳልያታት ክስለም፡ ሚልዮናት ዶላር ክቕበልን ከም “ናይ ሰላም መልእኽተኛ” ክምጐስን ተዓዚብና ኣለና።
ብዘይካዚ መራሒ ጉጅለ ህግዲፍ ዲክታቶር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ካብቲ ንሓያሎ ዓመታት ኣብ ዓዲ ሃሎ ተኾርምዩ፡ ከንጸላልዎ ዝጸንሐ፡ ተነጽሎን ናይ ህልውና ስግኣትን ወጺኡ መዛምድትን መጋይሽትን ክረክብ ዘኽኣሎ እዩ። ብኣንጻሩ እዚ ህግዲፍ ምስ ናይ ግዳም ሓይልታት ተመሳጢሩ ዝኸፍቶ ዘሎ ወተሃደራዊ መደበራትን ዝፍሕሶ ዘሎ ተንኮላትን፡ ህዝቢ ኤርትራ ቁጠባዊ ራህዋን ማሕበራዊ ቅሳነትን ዝረኽበሉ ኣይኮነን። ካብዚ ሓሊፉ እዚ ውዲታትን ዘይቅዱስ ምትእስሳራትን ንሓዋሩ ንኤርትራ፡ ከምቲ ኣብ የመንን ሊብያን ዝረአ ዘሎ ጸላእቲ ዝዕድመላን ኣብ ቀረባ እውን ናበይ ገጹ ከም ዝምዕብል ዘይፍለጥን ሓደጋ ዝሓቖፈ እዩ። ዶሮ’ኳ ሓያሎ ኣተሓሕዛ ህግዲፍ ኣብ ጉዳዮም ባህ ዘይበሎም ኢትዮጵያውያን ወገናት ዲክታቶር ኢሳያስን ጉጅለኡን ካብ ጉዳዮም ኢዶም ከልዕሉ ስምዕታታት ከቕርቡ ጀሚሮም ኣለዉ። ዒራ ደኣ ህዝቢ ኤርትራን ህግዲፍን “ከብድን ሕቖን” ኮይኖም ከም ዘለዉ ካብዞም ኢትዮጵያውያን ዝተሰወረ ኣይኮነን እምበር፡ እዚ ናይ “ካብ ጉዳይና ኢድኩም ኣልዕሉልና” ስምዕታ ኣብ ህግዲፍ ዝድረት ዘይኮነ ናብ ህዝቢ ኤርትራ እውን ዝመጣጠር እዩ። ካብዚ ብዘይተፈልየ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ እውን፡ ህዝቢ ኤርትራ እንተኾነ ንህግዲፍ ከእድቦ፡ እንተዘየለ ከኣ ኣደዳ ናይቲ ንሱ ዝኣጉዶ ሓዊ ከይከውን ብቐጻሊ ይጽውዕ ኣሎ።
ስለዚ ንሕና ናይ ልኡላውነትና ቀጻልነትን ናይ ህዝብና ድሕነትን ዘገድሰና ኤርትራውያን፡ ምስቲ ካልእ ኣንጻር ህግዲፍ ንቃለሰሉ ዛዕባታት፡ “ሃገርና መዋፈሪትን መዋግኢትን ሓያላት” ከይትኸውን፡ ነዚ ንናይ ግዳም ሓይልታት መሬት ገማግም ቀይሕ ባሕሪ እንዳቆረሰ ወተሃደራዊ መደበራት እንዳከፈተ ዝጣላዕ ዘሎ ኣዕናዊ ሓይሊ ኣምሪርና ክንቃለሶ እውናዊ እዩ።