text:
ርክብ ላዕለዋይ ሓላፊ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ጸሓፊ ወጻኢ ጉዳያት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን፡ ብ12 ጥቅምቲ 2021 ምስ ኦሉሰንጎ ኣባሳንጆ ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ተፈጢሩ ዘሎ ቅልውላው ተዘራሪቦም። ኣብ ዝርርቦም ፍሉይ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጀፈሪ ፈልትማን እውን ከም ዝተሳተፊ፡ ንወሃቢ ቃል ነድ ፕሪሰ ብምጥቃስ ኣብ ዕላዊ መርበብ ሓበሬታ መንግስቲ ኣሜሪካ ዝወጸ ዜና ይሕብር።
ኣብዚ ምስ ላዕለዋይ ልኡኽ ኦባሳንጆ ዝተኻየደ ርክብ፡ ኣቦመንበር ኢጋድን ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳንን ዓብደላ ሃምዶክ፡ ላዕለዋይ ወኪል ሕብረት ኤውሮጳ ጆሰፕ ቦረል፡ ጸሓፊት ወጻኢ ጉዳያ ዓባይ ብሪታንያ ኤልዛበት ትሩስ፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳያት ጀርመን ኒልስ ኣንነን ናይ ፈረንሳ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ፍረድሪክ ክላቪየርን ተሳቲፎም። እዞም ኣብዚ ርክብ ስተሳተፉ ወገናት ነቲ ኣብ መንጎ ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ንምፍታሕ ዘርእይዎ ዘለዉ ምውህሃድ ተቐቢለምዎ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመንን ዓብይ ብሪታንያን፡ ኣካላት ናይቲ ውግእ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ዓመጽ ጠጠው ከብልዎን ናብ ተኹሲ ምቁራጽ ዘብጽሕ ዘተ ክኣትዉን፡ በዚ ኣቢሎም ከኣ ሰፊሕን ንኹሉ ዘሳትፍን ምይይጥ ዘብጽሕን ኣብ ኢትዮጵያ ናብ ሰላም ዘብጽሕን ሓድነት ሃገረ ኢትዮጵያ ዘውሕስን ባይታ ክፈጥሩ ጸዊዖም።
እዞም ተሳተፍቲ ናይቲ ርክብ፡ ኩሎም ዝምልከቶም ናይቲ ውግእ ተሳተፍቲ ዓለም ለኻዊ ሕግታት ተቐቢሎም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ናብ ኩሎም ዝምልከቶም ኣካላት ሰብኣዊ ረዲአት ንክበጽሕ ክምእዘዙ ጸዊዖም።
ኣስተምህሮ ብዛዕባ ጐስጓስ ንተሳትፎ መንእሰያትWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ብጥምሮ ኣብያተ-ጽሕፈት ውደባ፡ ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያትን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ዝተዳለወ ጐስጓስ ንተሳትፎ መንእሰያት፡ ዝምልከት ኣስተምህሮ ብ9 ጥቅምቲ 2021 ተዋሂቡ። ኣብዚ ሓያሎ ኣባላት ሰዲህኤ ዝተሳተፍዎ፡ ብመንገዲ ዙም ዝተኻየደ ኣስተምህሮ፡ ብጾት ያሲን ኢብራሂም፡ ኣስገደት ምሕረተኣብን ደስበለ ካሕሳይን ንኩነታት መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ስደት መጽናዕታዊ ጽሑፍት ኣቕሪቦም።
ኣብዚ ብኣላይነት ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮም ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውደባዊ ጉዳያት ሰዲህኤ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ፡ ሓው ያሲን ኢብራሂም ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጉዳይ መንእሰያት ኣገዳሲ መበገሲ ነጥብታት ኣቕሪቡ። ብጻይ ያሲን ኣብ መብገሲ ሕሳቡ፡ ኣገዳስነት ምክያድ መጽናዕቲ ብዛዕባ ጐስጓስን ተሳትፎን መንእሰያት ኤርትራ፡ መንእሰይ ካብቲ ካልእ ክፍልታት ሕብረተሰብ ብፍሉይ ዝረአየሉ ምኽንያት፡ ኣመዓባብላ ፖለቲካዊ ኣረአእያ መንእሰይ፡ ብሓፈሻ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኤርትራ ኩነታት መንእሰያት ኣብ ዝብሉ ዛዕባታት ብዝተፈላለዩ ክኢላታት ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ብምጥቃስ ኣገዳሲ ዝርዝር መብርሂ ሂቡ።
ብጻይቲ ኣስገደት ምሕረተኣብ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ ተወሊዶምን ዓብዮምን ብዝተፈላለዩ ምኽንያታትን ኣገባባትን ካብ ኤርትራ ወጺኦም፡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ብዛዕባ ዝርከቡ ኤርትራውያን መንእሰያት ወኸሳታት ዘሰነዮ መጽናዕቲ ኣቕሪባ። እዞም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራውያን መንእሰያት ካብ ኣወጻጽእኦም ካብ ሃገር ጀሚርካ ዝተፈላለየ ተመኩሮታት ዘለዎም፡ ብኣዝዩ ጽንኩር ኩነታት ዝሓለፉ ምዃኖም ገሊጻ። ብፍላይ እቶም ድሕሪ ናጽነት ዝተወልዱ ብዛዕባ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነት እኹል ኣፍልጦ ዘየጥረዩ፡ ብዘይካቲ ክስደዱ ዘገደዶም ጉጅለ ህግደፍ ብዛዕባኡ ዝነገሮም እንተዝይኮይኑ፡ ብዛዕባ ግደ ህዝቢ ኤርትራን ካለኦት ውድባት ምሉእ ኣብፍልጦ ከምዘይብሎምን ነተን ካለኦት ውድባት በቲ እቲ ጉጅለ ዘስረጸሎም ግጉይ ኣተሓሳስባ “ሓሙሻይ መስርዕ” ኢሎም ካብ ምጽዋዕ ሓሊፎም ካልእ ግንዛበ ከምዘየብሎም ኣስፊራ። ብዘይካዚ ንጉዳያት ኣስፊሕካ ብምራኣይ ኣብ ከም ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ዝኣመሰሉ ኣምራት ዘለዎም ኣረኣእያ ኣዝዩ ድሩት ምዃኑ ብኣብነታት ኣሰኒያ ገሊጻ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ናይቲ መንእሰይ ኣተሓሳስባ ክሰፍሕን ኣብቲ ቃልሲ ክሳተፍን ቀጻሊ ኣስተምህሮ ምሃብን ነቲ ንሱ ዝኣምነሉ ኣተሓሳስባ ቀሪብካ ምርዳእን ከም ዘድሊ ሓቢራ።
ብጻይ ደስበለ ካሕሳይ ኣቦመንበር ዞባ ሰሜን ኣሜሪካ ሰዲህኤ ብወገኑ፡ ኣብ ወጻኢ ተወሊዶም ዝዓበዩ ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ ዝምልከት ተመሳሳሊ መጽናዕቲ ኣብቲ ኣስተምህሮ ኣቕሪቡ። ብጻይ ደስበለ ከም መወከሲ ዝወሰዶም ካብ 25 ክሳብ 40 ዝዕድሚኦም ዕባይ ዲያስፖራ ኤርትራውያን መንእሰያት መብዛሕትኦም ናይ ምምሃር ዕድል ዝረኸቡ ምዃኖም ኣረዲኡ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ከኣ ናይዞም መንእሰያት ስድራቤት ናይ ስደት ተመኩሮን ኣብቶም መንእሰት ዘሕድሮ ጽልዋን ኣገንዚቡ። ኣተሓሒዙ፡ እዞም መንሰያት ኣብ ፖለቲካ ሃገሮም ከይሳተፉ ጽልዋ ካብ ዘሕድርሎም ካብ መጀመርታ ምስ ኤርትራዊ ኩነታት ዘላልዮም ኣብ ወጻኢ ሓያል ኤርትራዊ ማሕበረሰብ ዘይምንባሩ ከም ሓደ ምኽንያት ጠቒሱ። ኣብ መወዳእታ ከኣ ኣብ መንእሰያት ኤርትራ ከይተሓጽረ ብኣህጉራዊ ደረጃ ንመንእሰያት ኣብ ዝምልከት ናይ ዝተኻየዱ መጽናዕትታት ከም ኣብነታት ንተሳተፍቲ ገሊጹ። ከምኡ እውን መንእሰያት ኣብ ቃልሲ ተሳቲፎም ናይ ምስግጋር ትውልዳዊ ሓላፍነቶም ንክፍጽሙ ክግበሩ ብዛዕባ ዝግበኦም ጻዕርታትን ጐስጓሳትን ኣስፊሩ።
ተሳተፍቲ ናይዚ ኣገዳስን እውናውን ኣስተምህሮ ድሕሪቲ መግለጽታት፡ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ኣቕሪቦም ብኣቕረብቲ ኣስተምህሮን ተሳተፍትን ግቡእ መልስታት ተዋሂቡን ነቲ መጽናዕትታት ዘሀብትም ተወሳኺ ሓሳባት ቀሪቡን። ብዘይካዚ ብዛዕባቲ ኣብቲ ኣስተምህሮ ዝቐረቡ ነጥባታ ኮነ ተዛመድቲ ዛዕባታት ብፍላይውን ኣብዚ ተኣፋፊ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርናን ግደ ፖለቲካዊ ሓይልታቱን ብዝምልከት ብተሳተፍቲ ጠቐምቲ ለበዋታትን መተሓሳሰባታትን ቀሪቦም።
ኢትዮጵያ፡ ምስ ህወሓት ንምዝታይ፡ መንጎኝነት ደቡብ ሱዳን ተቐቢላWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ነቲ ደቡብ ሱዳን ንመንግስቶምን ህዝባዊ ወያነ ሕሃርነት ትግራይን (ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ) ከተዛቲ ብኢጋድ ዝቐረበ ሓሳብ ከም ዝተቐበልዎ፡ ሱዳን ትሪቡን ብ8 ጥቅምቲ 2021 ኣብ ዝዘርገሓቶ ዜና ሓቢራ።
ደቡብ ሱዳናዊ ፕረሲዳንታዊ ወሃብ ቃል፡ ኣተኒ ወክ ኣተኒ ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ነቲ ብምብራቕ ኣፍሪቃዊ ዞባዊ ኣካል ኢጋድ ዝቕረበ ንደቡብ ሱዳን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝቕጽል ዘሎ ጸገም ንምህዳእ ከም ብቕዕቲ ኣዛታይት ዝመዘዘሉ ሓሳብ ብወግዒ ከም ዝተቐበልዎ ዝሓለፈ ዓርቢ ዕለት 08: ጥቅምቲ 2021 ኣብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ኣፍሊጦም።
እቶም ደቡብ ሱዳናዊ ፕረሲደንታዊ ወሃቢ ቃል፡ ኣብ ጁባ ንናይ ሕቡራት ሃገራት ሬድዮ ኤፍ ኤም ከም ዝገለጽዎ፡ እቲ መስርሕ ዘተ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ብ4 ጥቅምቲ 2021 ናይ 2ይ ዙር መዝነቶም ምስ ተረከቡ ውሱን ዕለት እዃ እንተዘይጠቐሱ ብቐጥታ ከም ዝጅመር ሓቢሮም።
ሚራያ ከም ዝጠቐስዎ፡ ፕረሲደንት ሳልቫኬር ተቐባልነቶም ብኢትዮጵያ ዘረጋገጹ ኣብ ጽንበል ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝተሳተፍሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም 2021 እዋናዊ ኣቦመንበር ኢጋድ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ሓምዶክ፡ እቶም ብቑዕ ሰብ ነቲ ዘተ ፕረሲደንት ሳልቫኬር ምዃኖም ምሕባሮም ዝዝከር እዩ። ናይ ደቡብ ሱዳን ሚኒስተር ዜና ብወገኖም ቀዳማይ ሚንስተር ሓምዶክ ንፕረሲደንት ሳልቫኬር ዝመዘዝሉ ምኽንያት ምስ መራሕቲ ኢትዮጵያ ጽቡቕ ርክብ ስለ ዘለዎም ነቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን ትግራይን ዘሎ ጸገም ንምፍታሕ ብቑዕ እዮም ብዝብል ምዃኑ ኣብቲ ዜና ተጠቒሱ።
እቲ ሓበሬታ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ህውከት ዝተፈጥረ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ውርሒ ሕዳር 2021 ምንቅስቓስ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ንምቁጽጻር ሓይልታቶም ናብ ትግራይ ምስ ኣዋፈሩ እዩ ክብል፡ ንኣመዓባብላ ናይቲ ኩነታት ጠቒሱ። ድሕሪዚ እቲ ህውከት ምሉእብምሉእ ናብ ሰፊሕ ወግእ ማዕቢሉ ልዕሊ ክልተ ሚልዮን ህዝቢ ትግራይ ናብ ዝመዛበለሉ ደረጃ ከም ዝዓረገ ገሊጹ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ከኣ ቤት ጽሕፈት ትካል ሰብኣዊ ረዲአት ዝሃቦ ጸብጻብ ብምጥቃስ፡ ኣብዚ እዋንዚ ካብ ክልል ኣምሓራ ከባቢ 250 ሺሕ ካብ ክልልዓፋር ከኣ ክሳብ 112 ሺሕ ዝበጽሑ ሰባት ብሰንክቲ ውግእ ካብ መረበቶም ተመዛቢሎም ከምዘለዉ ኣስፊሩ።
ኣብ መወዳእታ እቲ ከም ቅድመ-ኩነት ተኹሲ ንምቁራጽን ንዘተን ምውጻእ መልሻ ኣምሓራን ሰራዊት ኤርትራን ካብ ትግራይ ኣቕሪቡ ዝነበረ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፡ ኣብዚ ፕረሲደንት ሳልቫኬር ክመርሖ ዝበሃል ዘሎ ዘተ ብዛዕባ ምስታፉ ዝተፈልጠ ከምዘየለ ጠቒሱ።
ኣባላት ባይቶ ኣውሮጳ ኣብ ውግእ ኢትዮጵያ ምምሕያሽ እንተዘይተራእዩ እገዳ ክግበር ሓቲቶምWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣባላት ፓርላማ ኤውሮጵ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ክሳብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ 2021 እንተዘይተመሓይሹ ኣብ ልዕሊ ኣካላት ናይቲ ውግእ እገዳ ክውሰን ብ7 ጥቅምቲ 2021 ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ ሓቲቱ።
ብመሰረትዚ ብብዙሓት ማዕከናት ዜና ዝተቃልሐ መጸዋዕታ ኣባላት ባይቶ ኤውሮጳ እቲ እገዳ ኣብ ልዕሊ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ብህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ኣብ ምግዳድ እቲ ውግእ ኢድ ዘለዎም ኣካላትን እዩ። እቶም ኣባላት ባይቶ ኤውሮጳ ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ንምቕራብ ሰብኣዊ ረዲአት ዘተዓናቕፉ ኣካላት ብቕልጡፍ እዚ ተግባሮም ከቋርጹ፡ ኣብ ትግራይ ሕገመንግስታዊ ኩነታት ናብ ንቡር ክምለስን ተኹሲ ጠጠው ናይ ምባል ስምምዕ ክብጻሕን ጸዊዖም። ከምኡ እውን ኣብ ካለኦት ከባብታት ኢትዮጵያ ዘሎ ቅልውላው እንዳበኣሰ ይኸይድ ምህላዎም ኣብዚ ኣኼባኦም ኣመልኪቶም።
እዚ ብ618 ድምጺ ዝተደገፈ፡ ብናይ 4 ድምጺ ተቓውሞን 58 ተዓቅቦን ብብዝሒ ድምጺ ዝተወሰነ ውሳነ ኣባላት ባይቶ ኤውሮጳ፡ እቲ ቀረብ መድሃኒት፡ ነዳድን ካልእ መሰረታዊ ነገራትን ዝኽልክል ዘሎ ዘይዕላዊ ውሳነ ክለዓል፡ እቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መጸዋዕታ ኣቕሪቡ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዋላኳ እንተዘይተቐበሎ፡ ሰብኣዊ ረዲአት ናብ ትግራይ ከይቀርብ ከም ዝዕንቅፍ ብዝተፈላለዩ ወገናት ክኽሰስ ከም ዝጸንሐ ዝፍለጥ እዩ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኮነ ኢሉ ንህዝቢ ትግራይ ናብ ጥምየትን ካልኦት ሰብኣዊ ቅልውላዋትን ንምእታው ኣብ ክባ ከም ዘእተዎ ብምጥቃስ እዩ ዝኸስስ።
ኣባላት ባይቶ ኣውሮጳ ኣብቲ ናይ 7 ጥቅምቲ 2021 ኣኼብኦም ኣብ ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን እውን ሰብኣዊ ረድኤት ክግበር ኣዘኻኺሮም፡ ኣብቲ ውግእ ዝሳተፉ ዘለዉ ኣካላት ንሰላማውያን ዜጋታት ዒላማ ምግባሮም ኮኒኖም። ትሕቲ ዕድመ ህጻናት ናብ ኲናት ምምልማል ከምኡ’ውን ኣብቲ ኲናት ንዝፍጸሙ ጾታዊ ዓመጽን ካለኦት ግፍዕታትን እውን ተቓዊሞም።
እቲ ኣኼባ ኣባላት ፓርላማ ኤውሮጳ ጎረባብቲ ሃገራት ነቲ ኲናት ዘጓሃህር ተግባራት ካብ ምፍጻም ክዕቀቡ ብምምሕጻን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድሕነት ናይቶም ብሰንኪ ውግእ ዝተመዛበሉ ወገናትን ናይቶም ዛጊት ደሃዮም ዘይተፈልጠ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣመት ክገብር ተማሕጺኑ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ፡ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንተኒዮ ጉተረዝ ብ6 ጥቅምቲ 2021 ንኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ብዛዕባቲ ብሓፈሻ ኣብ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ ዘሎ ኩነታት መብርሂ ሂቦም። ኣብ መብርሂኦም፡ ኣብ ትግራይ ብሰንኪ ጥምየት ዘጋጥም ዘሎ ሞት ብዝምልከት ዝወጹ ዘለዉ ዘሰንብዱ መረዳእታታት ይውስኹ ምህላዎም ኣመልኪቶም። ህይወት ንምድሓን ናብቲ ክልል ረዲአት ከይበጽሑ ይሰናኸሉ ምህላዎም እውን ነቲ ቤት ምኽሪ ኣረዲኦም።
ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዓሊ እንደጋና፡ ንቀዳማይ ሚኒስተርነት ተሰይሞምWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ናይ ኢትዮጵያ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ህዝቢ (ፓርላማ)፡ ብ4 ጥቅምቲ 2021 ኣብ ሰዓታት ናይ ንግሆ ኣብ ዘካየዶ 6ይ ዙር ምምስራት መንግስቲ፡ ንዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዓሊ ንቐጻሊ 5 ዓመታት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮይኖም ክቕጽሉ ሰይምዎም። እቲ ካብ 547 ኣባላቱ 425 ዝተሳተፍዎ፡ ብኣባላት ሰልፊ ብልጽግና ዝተዓብለለ ቤት ምኽሪ፡ ነቶም ኣፈባይቶ ኮይኖም ክሰርሑ ዝጸንሑ ኣቶ ታገሰ ጫፎ እንደጋና ኣቐጺልዎም። ወይዘሮ ሎሚ በዶ ዝተባህላ ፖለቲከኛ ከኣ ምክትል ኣፈ ባይቶ ኮይነን ተመሪጸን። ኣብዚ ናይ ንግሆ ክፋል ኣኼባ፡ ወይዘሮ ሳህለወርቅ ዘውደ ፕረሲደንት ፈደራላዊት ረፐብሊክ ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ክልቲኡ ኣብያተ-ምኽሪ ናይ ሓባር ኣኼባ ምስ ከፈታ፡ ብዛዕባ ኣብዚ ቀጻሊ ዓመት ኣብ ኢትዮጵያ ክዕመሙ ዝግበኦም መደባት ስፍሕ ዝበለ መደረ ኣቕሪበን።
ጐኒንጐኒ፡ ናይዚ መስራቲ ኣኼባ ፓርላማ ዝተኻየደሉ ግዜ፡ ናይ ኢትዮጵያ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ኣኼባ ተኻይዱ። እዚ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን፡ ክሳብዚ ቀረባ መዓልታት ናይ ክልል ኣምሓራ ፕረሲደንት ንዝነበሩ ኣቶ ኣገኘሁ ተሻገር ኣፈባይቶ ገይሩ መሪጽዎም። ምክትሎም ከኣ ኣብ ክልል ዓፋር በዓልቲ መዚ ዝነበራ ወይዘሮ ዛህራ ኡመድ መሓመድ ኮይነን።
ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ዓሊ፡ ኣብቲ ኣብ ሰዓታት ንግሆ ኣብ ኣደራሽ ቤት ምኽሪ ተወከልቲ ቀዳማይ ሚንስተር ኮይኖም ብመንገዲ ወይዘሮ መኣዛ ኣሸናፊ ፕረሲደንት ጠቕላሊ ቤት ፍርዲ ኢትዮጵያ ቃለ መሓላ ፈጺሞምም። ድሕሪ ቀትሪ ብወተሃደራዊ ሰልፍን ሙዚቃዊ ምርኢትን ተሰንዩ ኣብ መስቀል ኣደባባይ ብርክት ዝበሉ ዕዱማት ኣብ ዝተረኽብሉ ኣብ ዝቐጸለ ሰፊሕ ጽንብል፡ እቶም ቀዳማይ ሚኒሲተር ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፡ ንታሪኽ ኢትዮጵያን ንመስርሕ እቲ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ምርጫን ዝምልከት ስፍሕ ብዝበለ ገሊጾም። ንኣመዓባብላ ናይቲ ኣብ ትግራይ ተጀሚሩ ዝቕጽል ዘሎ ውግእ ዝምልከት እውን እቲ ልሙድ መርገጾም ኣንጸባሪቖም፡ ንምህናጽ ሓያል ሰራዊት ከም ዝቕጽልዎ’ውን ገሊጾም። ንተግባራት ምዕራባውያን መንግስታት ጠቒሶም ከኣ ምትሕግጋዝን ምትሕብባርን ሃገራት ኣፍሪቃ ጸዊዖም።
ኣብዚ ድሕሪ ቀትሪ ኣብ መስቀል ኣደባባይ ዝተኻየደ ጽምብል፡ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፡ ዩወሪ ሞሰቪኒ ናይ ዩጋንዳ፡ ሳልቫኬር ማርደት ናይ ደቡብ ሱዳን፡ ዑመር ገለ ናይ ጅቡቲ፡ እሁሩ ከንያታ ናይ ኬንያ፡ መሓመድ ፎርማጆ ናይ ሶማልያ፡ ማሳኪ ናይ ሰኔጋል፡ ኣሕመድ ቡሃሪ ናይ ናጀርያን፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኮንጎን ተረኺቦም።
እዚ ከኣ ብዘይካ ናይ ኤርትራን ሱዳንን ናይ ኩለን ንኢትዮጵያ ዘዳወበኣ ሃገራት መራሕቲ ከም ዝተሳተፉ እዩ። ካብዞም ኣብቲ ጽንብል መደረ ዘስምዑ፡ መራሕቲ፡ ናይ ጅቡቲ፡ ኬንያን ደቡብ ሱዳንን፡ ብቐጥታ እኳ እንተዘይኮነ፡ ኣዝዩ ረቂቕ ብዝኾነ ውሕልነት፡ ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ገጢሙ ዘሎ ወጥሪ፡ ብሰላም ክፈትሖ ኣተሓሳሲቦም፡ ኣብቲ መስርሕ ክተሓባበርዎ ቅሩባት ምዃኖም ዘመልክት መልእኽትታት ኣመሓላሊፎም።
ኣብ ቀጻሊ መዓልታት ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ናይ ሓድሽ ካቢነኦም ኣባላት ናብቲ ቤት ምኽሪ ኣቕሪቦም ከጽድቑ ትጽቢት ኣሎ።
ኢትዮጵያ 7 ሓለፍቲ ኣህጉራዊ ትካላት ክትሰጉግ ወሲናWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
መንግስቲ ኢትዮጵያ ሸውዓተ ሓለፍቲ ኣህጉራዊ ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ውሽጢ 72 ሰዓታት ካብ ሃገሩ ክወጹ ብመንገዲ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳይ ናይታ ሃገር ከም ዝኣዘዘ ናይታ ሃገር መንግስታዊ ማዕከናትን ዝተፈላለያ ትካላት ዜናን ሓቢረን። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ብዝምልከት ብ30 መስከረም 2021 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ነቶም ካብ ሃገሩ ንኽወጹ ዝኣዘዞም ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሒ ሓላፍነት ኣብ ኢትዮጵያ ክሰርሑ ዝጸንሑ ሓለፍቲ ኣህጉራዊ ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያዊ ጉዳያት ኢድ ብምእታው እዩ ከሲስዎም።
እቶም ካብ ኢትዮጵያ ንክስጎጉ ዝተወሰኖም፡ 1) ኣቶ ግራታ ለይቲ፡ ምክትል ሓላፊ ምውህሃድ ሰብኣዊ ረዲአት ቤት ጽሕፈት ምውህሃድ ጉዳይ ሰብኣዊ ረዲአት 2) ወይዘሮ ኣደል ኮዶር ወኪል ዩነሰፍ ኣብ ኢትዮጵያ 3) ወይዘሮ ጋዳ ኢልታሂር ሙዳዊ ግዝያዊ ምክትል ኣተሓባባሪት ኣብ ቤት ጽሕፈት ሰብኣዊ ረዲአት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ 4) ኣቶ ክወሲ ሳንኩለተ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ሰላምን ዕቤትን ኣማኻርን ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ረዲአት ኣተሓባባርን 5) ኣቶ ሰይድ መሓመድ ሄርሲ ምክትላ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ምትሕብባር ሰብኣዊ ረዲአት ኣብ ኢትዮጵያ 6) ኣቶ ሶኒ ኣኑግብላ ተቖጻጻሪ፡ ጸብጻብ ሓጋዝን፡ መራሒ ጋንታ ቤት ጽሕፈት ላዕለዋይ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኢትዮጵያ 7) ወይዘሮ ማርሲ ቪጎዳ ሓላፊት ቤት ጽሕፈት ምውህሃድ ረዲአት ኣብ ኢትዮጵያ እዮም።
ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሓላፊ ሰብኣዊ ረዲአት ማርቲን ግረፊት ንስጉምቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብትሪ ነቒፎም፡ እዚ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ኣዝዩ ሓያል ጥሜት ዘጋድድ ምዃኑ ብምጥቃስ እቲ ተግባር መንግስቲ ኢትዮጵያ ረዲአት ዝቐርበሉ ዕድል ይዓጹ ከምዘሎ ዘርኢ ምዃኑ ገሊጾም። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጎተሬዝ ብወገኖም እቲ ውሳነ ምስ ሰምዑ ኣዝዩ ከም ዝደንጸዎም ጠቒሶም፡ ኩሉ ናይ ሰብኣዊ ረዲአት ተግባራት፡ ብመንጽር ሰብኣውነት፡ ርትዓውነት፡ ብዘይሻራነትን ናጽነትን ከም ዝካየድ ጠቒሶም። ምስዚ ኣተሓሒዞም ከኣ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋንዚ ሕቡራት ሃገራት፡ መግቢ፡ መድሃኒት፡ ማይን ንጽሬት ዘድሊ ነግራትን ምቕራብ ዝርከቦ ህጹጽ ህይወት ናይ ምድሓት ተግባራት የካይድ ከም ዘሎ ሓቢሮም፡ ኣብቶም ኣብዚ ተግባር ተዋፊሮም ዘለዉ ሰራሕተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘለዎም እምነት ዕዙዝ ምዃኑ ኣመልኪቶም።
ኣብ መወዳእታ ከኣ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ጸገም ዘሎ ህዝቢ ክሕግዝ ድልዊ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ እዚ ከኣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሰራሕተኛታት ረዲአት ግቡእ ተግባራቶም ክፍጽሙ ከፍቅደሎም ይግበኦ ዝብል ኣብ ግምት ብምእታው ምዃኑ ገሊጾም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ብሓፈሻ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት እታ ሃገር፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ ክሳብ ሞት ዘብጸሓ ከቢድ ሓደጋ ጥሜት ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን ነዚ ስጉምቲ ብምውሳዱ ብዝተፈላለዩ ወገናት ይኹነን ኣሎ።
ሓላፊ ትካል ሰብኣዊ ረዲአት ሕሃ፡ መካይን ናብ ትግራይ ክንቀሳቐሳ ሓቲቶምWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ሓላፊ ትካል ሰብኣዊ ረዲአት ሕቡራት ሃገራት ማርቲን ግረፊት ሓገዝ ዝጸዕና መካይን ናብ ትግራይ ክንቀሳቐሳ ሓቲቶም። እዞም ኣብ ሕቡራት ሃገራት ናይ ህጹጽ ረዲአት ሓላፊ ማርቲን ግረፊት፡ ኣብ ትግራይ ጥሜት ጉድኣት የውርድ ከም ዘሎ ከም ዝርድኡ ንማዕከን ዜና ሮይተርስ ሓቢረምዎ።
እቶም ሓላፊ “ኣብ ትሕቲ ወግዓዊ ዘይኮነ እገዳ ናብ እትርከብ ትግራይ”፡ ክበጽሕ ካብ ዝግበኦ ሰብኣዊ ሓገዝ 10% ጥራይ ናብቶም ሓገዝ ዝጽበዩ ሰባት ከም ዝበጸሐ ነቲ ማዕከን ዜና ሓቢረምዎ። ኣተሓሒዞም ከኣ ህጹጽ ሕተኦም ሓገዝ ዝጸዓና መካይን ናብ ትግራይ ዝንቀሳቐሳሉ ኩነታት ክፍጠር ምዃኑ ኣመልኪቶም። እዚ ጸገም ሰብ ዝሰርሖ ስለ ዝኾነ መንግስቲ ክፈትሖ ከም ዝግበኦ እዞም ሓላፊ ሰብኣዊ ረዲአት ኣመልኪቶም።
ኣብ ትግራይ ቅድሚ 10 ኣዋርሕ ውግእ ካብ ዝጅመር ንነጀው፡ ብኣሸሓት ዝቑጸሩ ሰባት ከም ዝሞቱን ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ድማ ህጹጽ ሰብኣዊ ሓገዝ ከም ዘድልዮምን ዘመልከት ጸብጻባት ክቐርብ ከም ዝጸንሐ እውን ኣብ መግለጺ ናይዞም ሓላፊ ተጠቒሱ። እቶም ሓላፊ ዓጸቦ ዘጋጥሞም ሰባት ክሳብ 400 ሺሕ ክበጽሑ እዮም ዝብል ግምት ነይሩና ኢሎም። እዚ ግና ከኣ ስሩዕ ሓገዝ ክቐርብዩ ብዝብል ሕሳብ ዝቐረበ ግምት እዩ ነይሩ ኢሎም።
ግረፊትስ፡ ኣብ ትግራይ ናይ ጥረ ገንዘብ፡ ነዳዲ፡ ተሽከርከርትን ወግዓዊ ዘይኮነ ናይ ሰብኣዊ ሓገዝ እገዳን ኣጋጢሙ ከም ዘሎ ጠቒሶም፡ ብሰንክዚ ሕጽረታት’ዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ጥሜት ከጋጥም ዝግመት እዩ ኢሎም። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ ኣብ ትግራይ ዝኾነ ናይ ሓገዝ እገዳ ከምዘይተግብረ ሓቢሩ፡ እኳደኣ መስርሕ ምቕራብ ረዲአት ንምቅልጣፍ 7 ዝነበረ መቆጻጸሪ ነቑጣታት ናብ 3 ከም ዘውረዶ ክገልጽ እዩ ጸኒሑ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ በወገኑ ናብ ትግራይ ሓገዝ ጽዒነን ምስከዳ ዘይተመልሳ ተሽከርከርቲ ኣብ ትግራይ እንታይ ይሰርሓ ከም ዘለዋ ኣይነጸረለይ ዝብል ስምዕታ ኣቕሪቡ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ እተን መካይን ዘይተመልሳሉ ምኽንያት መምለሲ ነዳዲ ስለ ዝሰኣና እየን ዝብል መልሲ ምሃቡ ዝዝከር እዩ። ነዚ ዝምልከት ጸብጻብ ሑቡራት ሃገራት ብወገኑ፡ እተን ተሽከርከርቲ ኣብ ጉዕዞአን ክልተ ግዜ ተኹሲ ከም ዝተኸፍተንን ደቂ ትግራይ መራሕቲ መካይን ኣብ ክልል ዓፋር ዝተኣስርሉ ኣጋጣሚ ከም ዝተፈጥረን ይሕብር።
30 ማሕበራት ናብ ዋና ጸሓፍን ኣባላት ቤት ምኽርን ሕቡራት ሃገራትን ደብዳበ ጽሒፈንWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም ዝርከባ 30 ማሕበራት ናብ ዋና ጸሓፊ ኣንቶኒዮ ጉተረዝን ቀወምቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራትን ኣብ ትግራይ ዝረአ ዘሎ ህውከትን ጥሜትን ከብቅዕ ዝጽውዕ ቅሉዕ ደብዳበ ጽሒፈን።
ሳራህ ሸፈር ዋና ዳይረክተር ርክብ ዓለምለኸ ስደተኛታት፡ ነዚ ብ22 መስከረም 2021 ዝተላእከ ደብዳበ ጠቒሰን ከም ዝበለኦ፡ እቶም ዝተላእከሎም ኣካልት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ንእትርከብ ትግራይ ዝምልከት ስጉምቲ ክወስዱ መጸዋዕታ ቀሪቡ ኣሎ።
እዚ መልእኽቲ ኣብ ትግራይ ካብ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚሩ፡ ኣብኡ ዝርከቡ ሰቪል ነበርቲ፡ ሓገዝ መግቢ፡ ኣገልግሎት ባንክን መራኸብታትን ከም ዝተቛረጾም ተጠቒሱ፡ ምስዚ ብምትሕሓዝ ከኣ ሓደ ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ኣብ ጥሜት ኣትዩ ከም ዘሎን ብዙሓት ከኣ ኣብ ኣፍ ጥሜት በጺሖም ከም ዘለዉን ተንጸባሪቑ። በቲ ዝተኻየደን ጌና ዘዓረፈን ውግእ ጾታዊ ዓመጽን ጥምየትን መሳርሒ ውግእን ጠንቂ ምምዝባልን ይኸውን ከም ዘሎ ተጠቒሱ።
እተ 30 ማሕበራት ኣብዚ መልእኽተን፡ ዋና ጸሓፍን ኣባላትን ቤት ምኽሪን ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት እዞም ዝስዕቡ ስጉምታት ክወስዱ ጸዊዐን። ተኹሲ ጠጠው ክብልን ኩሎም ሓይልታት ካብ ትግራይን ከባቢኡን ክወጹን፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓገዝ ዝኣትወሉ ኣፍደገታት ክኸፍት ኣብቲ መስርሕ ዕንቅፋት ከይፈጥርን፡ ናብ ትግራይ ተቖጻጸርትን ብዛዕባቲ ዝተፈጸመ ሰብኣውን ሕጋውን ግህሰታትን ዘጻርዩ ኣካላትን ክኣትዉ ተጽዕኖኦም ከሕይሉን፡ ህዝባዊ ወያኒ ሓርነት ትግራይን ካለኦት ተቓወምቲ ኣካላት ዝሳተፍዎ ዘተ ንክግበር ከተባብዑን ጸዊዐ።
ካብተን ኣብቲ መልእኽቲ ዝኸተማ ማሕበራት፡ ምሕዝነት ምህናጽ ሰላም፡ ባይቶ ኢትዮጵያዊ ማሕበረሰብ ንዕቤት፡ ግሎባላዊ ማእከል ሓላፍነት ንሓለዋ፡ ጀዊሽ ዓለም ለኻዊ ሓለዋ፡ ማእከል ግዳያት ስቓይ (ቶርቸር)፡ ጠቕላላ ቦርድ ቤት ክርስትያንን ማሕበረሰብን፡ ኮሚተ ስደተኛታትን ተጣየስትን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ማሕበር ግዱሳት ምሁራት ኣፍሪቃ፡ ኮሚተ ተግባር ሰቪላዊ ማሕበረሰብ፡ ትካል ሰዓብቲ ስደተኛታትን ተጣየስትን ኣስተምሃሪ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ይርከበአን።
ሕቡራት ሃገራት ኣብ ውግእ ትግራይ ኩሎም ወገናት ከቢድ ሰብኣዊ ግህሰት ከምዝፈጸሙ ኣፍሊጡWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኩሎም ወገናት ከቢድ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ከም ዝፈጸሙ፡ ሚሸል ባቸለት፡ ላዕለወይቲ ሓላፊት ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ገሊጸን። እተን ኮሚሽነር ንሰን ዝመርሐኦ ትካል ሕቡራት ሃገራትን መንግስታዊ ትካል ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያን ብሓባር ናይ ዘካየድዎ ውሱን መርመራ ጠቒሰን መግለጺ ከም ዝሃባ ተፈሊጡ።
ሓይልታት መንግስቲ ኢትዮጵያን ተሓባበርቶምን፡ ጃምላዊ ማእሰርቲ፣ ቅትለት፥ ጾታዊ ዓመጽ፣ ሰፊሕ ዝምታ፣ ምምዝባልን ምቕያድን ሲቪላውያን ፈጺሞም ክብላ ከሲሰን። እተን ኮሚሽነር ኣብቲ ኣብ ጀነቫ ስዊዘርላንድ ዝተኻየደ ናይቲ ዝመርሐኦ ትካል ኣኼባ፡ ንሓይልታት ትግራይ እውን ኣብ ጐረባብቲ ክልላት ከይዶም ተመሳሳሊ በደላት ከም ዝፈጸሙ ጠቒሰን።
ኮሚሽነር ባችለር ኣብቲ ኣኼባ ውጽኢት ናይቲ ካብ 16 ጉንበት ክሳብ 20 ነሃሰ 2021 ዝተኻየደ ናይ ሓባር መርመራ ባሕቲ ሕዳር 2021 ከም ዝግለጽ ኣፍሊጠን። እቲ ሓባራዊ መርመራ፡ ኣብ ከተማ መቐለን ምብራቓውን ደቡብውን ትግራይን፡ ከምኡ'ውን ከባብታት ውቕሮ፣ ሳምረ፣ ኣላማጣ፣ ቦራ፣ ዳንሻ፣ ሑመራን ማይካድራን ዝተኻየደ ኮይኑ፡ ብወተሃደራት መንግስቲ ኢትዮጵያን መሻርኽቱን ኣብ ልዕሊኦም ከቢድ ግፍዒ ከምዝተፈጸመ ተነጊሩ። ብብዙሓት ወገናት ከቢድ ግህሰት ከምዝተፈጸማ ዝንገረላ፡ ጥንታዊት ከተማ ኣክሱም እትርከቦም ማእከላይን ምብራቓውን ዞባታት ትግራይ ብሰንኪ ጸጥታዊ ጸገም ክብጻሕ ከምዘይተኻእለ ኣብቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ተሓቢሩ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝተባህለ ትካል፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት፡ ኣብቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግኣት ዝተሳተፉ ሰራዊት ኤርትራ፡ ኣብ ኣክሱም ብኣማኢቲ ዝቑጸሩ ሰላማውያን ሰባት ከምዝቐተሉ ርግጸኛ ኮይኑ ሓበሬታ ሂቡ ምንባሩ ዝዝከር እዩ። መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ ነቲ ዝቐረቦ ክሲ ኣይተቐበሎን።
እቶም በቲ መርመራ ዝተኣከቡ ሰነዳት፡ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ዝበጽሐ መጥቃዕቲ፣ ጃምላዊ ቅትለትን ምስዋርን ዝርከቡዎም፡ ብርክት ዝበሉ ከበድቲ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት ምፍጻሞም ከምዘነጸሩ እተን ኮሚሽነር ኣረዲአን ።
ኮሚሽነር ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ ዶክተር ዳንኤል በቀለ ብወገኖም፡ እቲ ዝተኣከበ ሓበሬታ ኣብ መስርሕ ምትንታን ከም ዘሎ ብምጥቃስ ብመሰረት ክልቲኦም ወገናት ዝበጽሑዎ ስምምዕ ዝመጽእ ዘሎ ወርሒ ሕዳር 2021 ውጽኢቱ ወግዓዊ ከም ዝኸውን ገሊጾም። እቶም ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ፡ ኣባላት ቤት ምኽሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰልን ማሕበረሰብ ዓለምን ሕጂ'ውን ንስቓይ ኢትዮጵያውያን ፍታሕ ዝህብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ምዃኑ ክትግንዘቡ ይግበኣኩም" ኢሎም። ምስዚ ብዝተጠሓሓዘ ኮሚሽነር ባችለር ብወገነን ኩሎም ወገናት፡ ብዘይቅድመኩነት ተጻብኦታት ብምቁራጽ፡ ነባሪ ፍታሕ ከናድዩ ጸዊዐን።
ኣብቲ ኣኼባ ዝተረኸቡ ዓቃቢ ሕጊ ፌደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ዶ/ር ጌዲዮን ጢሞቲዎስ ከኣ እቲ ኮሚሽን ዘካየዶ መጽናዕቲ መንግስታዊ ኣፍልጦ ዘይረኸበ'ዩ፡ ብምባል ከም ዘይቅበልዎ ከም ዝገለጹ ካብ ማዕከን ዜና ቢቢሲ ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣገንዚቡ።
More...
ኣባላት ናይ ዓለም መራሕቲ ዘይሻራዊ ጉጅለ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ተኹሲ ከቋርጽ ሓቲቶምWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣባላት ናይ ዓለም መራሕቲ ዘይሻራዊ ጉጅለ (THE ELDERS) ኣብዚ ቅንያት መግለጺ ኣውጺኦም። ኣብዚ ዘውጽእዎ መግለጺ፡ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ውግእ ትግራይ ዝሳተፉ ዘለዉ ኣካላት፡ ተኹሲ ኣቋሪጾም ንክዛተዩ ዘተባብዕ ስጉምቲ ንክወስድ ሓቲቶም። ብመሰረቲ ብማዕከን ዜና ቢቢሲ ዝተዘርሐ ሓበሬታ፡ እዞም ኣባላት እቲ ጉጅለ ነዚ ሕቶዚ ዘቕረቡ፡ ዓለም ለኻዊ ሰላምን ድሕነትን ንምስፋን ግደ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ብዝምልከት ኣብ ዝተኻየደ ርክብ እዩ። ቤት ምኽሪ ጸጥታ ብሓድነት ቅልውላዋት ኣብ ምፍታሕ ግደኡ ክገብር እውን ኣባላት እዚ ዘይሻራዊ ጉጅለ ጸዊዖም።
ኣብ ዓለም ይረኣዩ ካብ ዘለዉ ቅልውላዋት ተባሂሎም ኣብቲ ኣጋጣሚ ካብ ዝቐረቡ ጉዳያት፡ ኣብ ርእስቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእ፡ ናይ ኣፍጋኒስታን፡ ሚንያማር፡ ከምኡ እውን ናይ ፍልስጤም ተጸሪሖም። ናይዚ እዋንዚ ናይቲ ጉጅለ ዓበይቲ ሰባት መራሒት ናይ ኣየር ላንድ ናይ መጀመርያ ጓለንስተይቲ ፕረሲደንትን ኣብ ሕቡራት ሃገራት ላዕለወይቲ ኮሚሽነር ሰብኣዊ መሰል ዝነበራን ሜሪ ሮቢንሰን “ውግእ ጠጠው ምባል፡ ይረአ ንዘሎ ስቅያት ንምውጋድ መተካእታ ዘየብሉ መንገዲ እዩ” ኢለን። ኣተሓሒዘን ከኣ ምስ ምግዳድ እቲ ውግእ ንሓለዋ ደቂ እንስትዮን በጽሕታትን ቀዳምነት ክወሃብ ኣትሪረን ተምሕጺነን።
እተን መራሒት ናይቲ ጉጅለ ኣተሓሒዘን፡ “ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ቅድሚ ሕጂ ብሰንክቲ ውግእ ይወርድ ብዛዕባ ዘሎ ሰብኣዊ ግህሰትን ዋሕዲ መግብን መግለጺ ተዋሂብዎ እዩ። ብተወሳኺ እውን ኣብ ትግራይ ወሲባዊ ዓመጽን ጥሜትን ከም ናይ ውግእ መሳርሒ ምጥቃም ወሲኽካ ብዙሕ ግህሰት ይፈጸም ከም ዘሎ ተገሊጽሉ እዩ” ኢለን።
ኣብ ርእሲዚ እቲ ቤት ምኽሪ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ንክርዳእ ንትግራይ ወሲኽካ ኣብ ኢትዮጵያ ክበጽሕ እሞ ነቲ ኩነታት ህጹጽ ፖለቲካዊ መፍትሒ ክረኽበሉ ከም ዝግባእ ጠቒሰን። “ወተሓደራዊ መፍትሒ ግና ኣይረብሕን እዩ” ኢለን።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ተወካሊት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ቤት ምኽሪ ጸጥታ፡ ኣንበሳደር ሊንዳ ቶማስ ግሪንፊልድ “እዚ ጉጅለ ዓበይቲ ብጉዳይ ኢትዮጵያ ዘካይዶ ዘሎ ምምኽኻር ንድፎ ኢና።” ኢለን። ኣተሓሒዘን ከኣ ፕረሲደንት ናጀርያ ነበር ኦሊሴንጎ ኦባሳንጆ ተወካሊ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ቅርኒ ኣፍሪቃ ኮይኖም ምምዛዞም ጽቡቕ መርኣያ እዩ ኢለን።
ኣብ ትግራይ ብ4 ሕዳር 2020 ዝጀመረ ውግእ 10ይ ወርሑ ዝሓዘ ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋንዚ ናብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ልሒሙ ናይ ብዙሓት ሰባት ምምዝባልን ሞትን የኽትል ኣሎ።
ትጽቢት ህዝቢ እናጨረሐ፡ ድሌቱ ዝገብር ጉጅለWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ናይ ህዝቢ ዘይኮነ ክነሱ ናይ ህዝቢ መሲሉ ምቕራብ ካብ መለለይታት ጉጅለ ህግደፍ ሓደ እዩ። ከምዚ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ንዝምድና ህዝቢ ኤርትራን እቲ ጉጅለን “ዓይንን ሓመድን” ኢልና እንገልጾ። ነቲ ዝምድና ናብ ከምዚ ዝኣመሰለ ምርሕሓቕ ዘምጸኦ ከኣ ናይቲ ጉጅለ ብዙሕን ተደጋጋምን ጥልመታት እዩ።
ነቲ ኣብ መንጎ ህዝቢ ኤርትራን ጉጅለ ህግደፍን ዝጸንሐን ዘሎን ምርሕሓቕ ካብ ዝፈጥርዎ፡ ንኣብነት ንምጥቃስ ዝኣክል፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብታ ብቃልሱ ናጻ ኣውጺኡ ብድምጹ ልኡላውነት ዘልበሳ ሃገሩ ብሕገ-መንግስቲ ክመሓደር ክደሊ እንከሎ፡ እቲ ጉጅለ ብኣንጻሩ ሕገመንግስታዊ መሰረት ብዘየብሎም ግዝያዊ ኣዋጃትን ምስጢራዊ መምርሕታትን ይመርሕ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሕጊ ብዝተመስረተ መሰላቱን ሓርነታቱን ክሕለወሉ ይደሊ፡ ህግደፍ ከኣ ብጉልበትን ዓመጽን፡ ፍትሒ ናይ ምርካብ፡ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ፡ ናይ ምውዳብን ናይ ምእማንን መሰላትን ናጽነትን ህዝቢ ይነፍግ። ህዝቢ ኣብ ሃገሩ ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ክወሓሰሉ ይብህግ፡ ብኣንጻርዚ፡ እቲ ጉጅለ ህውከት ይጽሕትር፡ ህዝቢ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ከይሓርስን ከይነግድን ኢደ-እግሩ ኣሲሩ ይሕዞ። ብኣድላይነት ዲሞክራስን ህዝባዊ ምርጫን ከኣ ይዋራዘ።
እቲ ዘገርም፡ ህግደፍ ነቲ ብተግባር ዝረአ ዘሎ ናይ ህዝቢ ባህጊ ዘየንጸባርቕ ተግባሩ፡ በቲ ህዝቢ ክኾነሉ ዝጽበዮ ከመላኽዖ፡ ከምቲ “ትጽቢት ህዝቢ እናጨረሐ ድሌቱ ዝገብር ጉጅለ” ዝበልናዮ፡ ኣብ ባይታ ብዘየለ ምቁር ቃላት ዝተነድቀ መዳህለሊ መደረታትን መግለጽታትን ዘውጽእ ምዃኑ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብምኽንያት መበል 60 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺኳ “ሓርነት ዘይብሉ ግዙእ ህዝቢ ሂወት ዘለዎ ህዝቢ’ዩ ክብሃል ስለዘይክኣል፡ ከም ህዝቢ ህያው ንክኸውን ከኣ ንሓርነቱ ዝሕተት ዋጋ ክኸፍል ስለ ዘለዎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝኽፈል ከፊሉ ሓርነቱ ብምጭባጥ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ተሰጋገረ።” ዝብል ሓሳብ ንረክብ። ነቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ምምሕዳር ህግደፍ ኣብ ህልም ዝበለ ጭቆና ዝነብር ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ዓይኑ ደፊንካ፡ በዚ ኣበሃህላ ከተዕሽዎን ከይተሰጋገረ እንከሎ፡ ከተሰጋግሮ ምፍታንን እምበኣር፡ ክሳብ ክንደይ እቲ ጉጅለ “ነቲ ርኡይ በደሉ የለን፡ ነቲ ዘይድህሰስ ተስፋኡ ድማ ኣሎ” ክብል ይህቅን ከም ዘሎ ዘመልክት እዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ክንዲ ሕድሪ ሰማእታትን ህዝቢ ዘንበረሉ እምነትን ኣኽቢሩ፡ ነቲ ዝተረፈ ኤርትራዊ ልኡላውነትን ናጽነትን ምሉእ ትርጉም ዘትሕዞ፤ መስርሕ ንምምላእ ንቕድሚት ምስጓም ዝሓለፈ ተመኩሮ ኣተዓባቢኻን ብሒትካን ብምዝንታው ጥራይ ኣብታ ዝነበራ እዩ ጠጠው ኢሉ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ነቲ ባዕሉ ዝሰርሖን ክቡር ህይወት ደቁ ዝኸፈለሉን ታሪኽ ንድሕሪት እናተመልሰ ዝጽብጽበሉ ጥራይ ዘይኮነ ንቕድሚት እናማዕደወ መጻኢኡ ዘጣጥሓሉ እዩ ዝጽበ ነይሩ። እቲ ጉጅለ ግና ማእከሉ ድሌት ህዝብን ዕቤት ሃገርን ኣብ ድልዱል ባይታ ምህናጽ ዘይኮነ፡ ዋላ ትድከን መንእሰያታ ተሰዲዶም ትባድምን ኣብታ ብደም ጀጋኑ ዝመጸት ሃገር ጸቢብ ዘይህዝባዊ ዓንኬል ፈጢርካ ንኹሉ ህዝቢ ዝጠልቦ ጸማም እዝኒ ሂብካ ስልጣንካ ምድልዳል ስለ ዝኾነ፡ ኣብ መድረኽ ግዜ ናጽነት ምኹዳድ እምበር ንቕድሚት ኣይሰጐመን። ሎሚ’ሞ ኸዓ ንድሕሪት ናይ ምምላስ ምልክታት እውን የርኢ ኣሎ።
እስኪ ሓንቲ እናስሓቐት እተተሓሳስብ ጉዳይ ክንጠቅስ “ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ መደብ ኤርትራውያን ህጽናት፡ ነሽነሽ ኣብ እትበሀል ተለቪዥን ብዩቲብ ዝተዘርሐት እያ። ሓደ ህጻን ናጽነት መን ኣምጺእዋ ምስ ተባህለ “ሓደ ሰብኣይ” ኢሉ መሊሱ። ካልእ ህጻን ከኣ መራሒ ኤርትራ መን ይበሃል ምስ ተባህለት “ኣብይ” ኢላ መሊሳ።”
ጉጅለ ህግደፍ ተግባሩ ፊትንፊት ኣንጻር ድሌት ህዝቢ ኮይኑ ናይ ህዝቢ ዝመስል ጭረሖ ካብ ምስማዕ ግና ዓዲ ኣይወዓለን። ኣብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መግለጺኡኳ፡ ነቲ ኤርትራ ከይትዓብን ከይትህነጽን ብሰንኩ ተፈጢሩ ዘሎ ድኽነት፡ ድሕረት፡ ስደት መንእሰያትን ምንዋጽ ሓድነት ህዝብን ደፊኑ፡ ኣሽኻዕላል ብዝመስል፡ “ድሕሪ ናጽነት፡ ነቲ ዘይከውን ዝተባህለ ምዕቃብ ናጻ ሃገር ክዉን ዝገበረ፡ ንመጻኢ’ውን ነቲ ዘይክኣል ዝመስል ናይ ራህዋን ልምዓትን ፍትሕን ሃገር ምህናጽ ዝክኣል ክገብሮ ዘኽእሎ ብቕዓት ይውንን’ዩ።” ዝብል ዝርከቦ ሓሳብ ኣስፊሩ። እቲ ዓቕሚ ዝብሎ ዘሎ ናይ ህግደፍ ዘይኮነስ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ማለቱ እንተኮይኑ በዚ’ሞ ዝጠራጠር ኣካል የለን።
ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ኣብ ቅድሜኡ ዘሎ ንዓኡ እትመስልን ባህጉ እተረጋግጽን ሃገር ናይ ምህናጽ ዕላማ ከዕውት ካብ ዘድልይዎ ቀንዲ መሳርሕታት ሓድነቱ እዩ። ሓድነት ንህዝቢ ኤርትራ ናይ ምዕዋቱ ቀንዲ መፍትሕ ምዃኑ ኣብቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሱ ኣረጋጊጽዎ እዩ። ጸላእቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝፈርህዎ ብብዝሑ ወይ ብዕጥቁ ዘይኮነ ብሓድነቱ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንምስዓር እቲ ቀንዲ መሳርሒ ሓድነቱ ምድኻም ምዃኑ ኣሚኖም ንምብታኑ ዝጸዓሩ ግና ዘይተዓወቱ ከኣ ብዙሓት እዮም። ናይ ጸላእቱ ዘይምዕዋት፡ ዓወት ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ከኣ ህግደፍ እውን ኣጸቡቑ ዝፈልጦ እዩ። እንተኾነ ህግደፍ’ውን ካብቲ ህዝቢ ንምድሃኽ ዝጥቀመሉ ሜላታት ሓደ ሓድነት ህዝብና ምድኻም እዩ።
እቲ ጉጅለ ብባህሪኡ “ሓድነት ህዝቢ ኣይንረብሓይን” ካብ ዝብል ዝነቅል ምዃኑ ርዱእ እዩ። ናይ ክሳብ ሕጂ ተግባሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመጻኢ እውን ከምቲ ኣብ ፈቐዶ ኣደባባያት ኢትዮጵያ ዝጭረሖን ሓዊ ዝኣጉዶን ናብቲ ህዝብና ክምለስ እትጽበዮ ኣይኮነን። “ንህዝቢ ዝደልዮ እናጨራሕካሉ ድሌትካ ምግባር” ካብ ዝብል ምትላል ነቒሉ ኣብቲ ናይ መበል 60 ዓመት ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም መግለጺኡ “ኣብ መጻኢ’ውን ባህግታትናን ዕላማታትናን ንኽሰምር ናብኡ ዘብጽሓና ሓያል ሓድነትን ውዳቤን፡ ቅኑዕ መስመርን መሪሕነትን፡ ጽንዓት ኣብ ዕላማ ከም ዘድልየና ንጹር’እዩ።” ዝበሎ ኣምሰሉነት ምስትብሃል እኹል እዩ። ንኤርትራ ከም ሲንጋፖር ክንገብራ ኢና ኢሉ ኣብ ቃሉ ከም ዘይጸንዐኸ ህዝብና ረሲዕዎ ማለቱ ድዩ።
ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ዝተለኽየ ሕብሪ እንተተለኽየ፡ ዝኾነ ምቁር መግለጺ እንተውጸአ፡ ከምቲ “ወዲ ድሙ ነይገድፍ ግብረ-እሙ” ዝበሃል፡ ካብ ኣነቓቕላኡ ባህጊ ህዝቢ ዘኽብር ሕልና የብሉን። ካብዚ ብምንቃል ህዝቢ ኤርትራ ብዘይካቲ ሒዝዎ ዘሎ ህግደፍ ኣወጊድካ ለውጢ ናይ ምምጻእ መኸተ ካልእ መተካእታ ከምዘየብሉ ተርዲኡ ቃልሱ ክቕጽል ጥራይ እዩ ዝግበኦ።
መግለጺ ኣቦ መንበር ሰዲህኤ ብምኽንያት ምጅማር ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራWritten by ኣቦ መንበር ሰዲህኤ
ሰላምታ ንመራሕትን ኣባላትን ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ
ሰላምታን ምስጋናን ንኣሰናዳኢት ሽማግለ በዓል ባሕቲ መስከረም
ዝኸበርኩም ተሳተፍቲ
ኣብ’ዚ ንታሪኽ ህዝብና ቅኑዕ መንገዱ ኣብ ምትሓዝ ወሳኒ ተራ ዝነበሮ ክቡር መዓልቲ፡ ኣብ መንጎኹም ተረኺብና ርድኢትና ከነንጸባርቕ ንዝገበርኩምልና ዕድመ ዕዙዝ ምስጋና ነመሓልላፍ። ኣካል ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ብምዃን ነዚ ዕድል’ዚ ክንጥቀም የኹርዓና፡ የሐብነና። ብስም ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ (ሰዲህኤ) ከኣ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ እንቋዕ ናብ መበል 60 ዓመት ዝኽሪ ምጅማር ተጋድሎና ኣብቅዓና ብማለት፡ ሰላምታ ጽንዓትን ዓወትን ነመሓላልፍ።
ኣሓትን ኣሕዋትን!
ቅድሚ ኩሉ ኣብ’ዚ ዕለት’ዚ ነቲ ኣቦ ብረታዊ ቃልስና ዝዀነ፡ ስለ’ዛ ሃገር ድማ ህይወቱ ዝኸፈለ ጅግና ተጋዳላይ ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተ ንዝክር። ንስዉእ ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተ፡ ስሙ ከነልዕል ከሎና ምስ ጅግንነትን ቆራጽነትን ንተኣሳሰር፣ ንተዋፍይነትን፡ ንጽንዓትን ንጥምጠሞም፣ ንኣይሰዓርን በሃልነት ንሓቑፎ፣ ንተስፋ ንውንንኖ ንዓወትን ሃገራዊ ሓድነትን ድማ ነማዕድዎ። እዚ ስለ ዝዀነ ባሕቲ መስከረም ኣባናን ኣብ መላእ ህዝብናን ክብርቲ መዓልቲ እያ። መዓልቲ ቃልስን ጽንዓትን ዓወትን።
ተጋዳላይ ሓምድን ምስኡ ዝተበገሱ ውሑዳት ተጋደልትን፡ ብሓደ መስከረም 1961፡ ኣብ ጎቦታት ኣዳል ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ከበስሩ ከለዉ፣ ሽፋቱ እዮም ተባሂሎም። ይኹን’ምበር እዞም ዉሑዳት ሸፋቱ ዝተባህሉ በተን ዝነበራኦም ውሑዳት ኣጽዋርን ብሃገራዊ ራኢን ተስፋን ተሰንዮም ብምቕጻሎም፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝተሓወሶ፡ ቃልሲ ክካየድን ኣብ መወዳእታ ነቲ ሓያል፡ ሰራዊት መግዛእቲ ኢትዮጵያ ክስዕርን በቒዑ። ከም ውጽኢት ናይ’ዚ ኣብነታዊ ቃልሲ ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዝረኸበ ናጻ ሃገረ ኤርትራ ክሃንጽ በቒዑ። ነዚ ዕለት’ዚ ከነኽብር ከሎና እምበኣር ንጽንብል ዓወት ጥራይ ዘይኰነ ነቶም ምእንቲ ዓወት ዝተሰውኡ ንምዝካር እውን እዩሞ፡ ስዉኣትና ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ይኹኖም፡ ዓቢ ክብሪ ከኣ ይብጻሓዮም።
ድሕሪ ናጽነትክ?
ድሕሪ ናጽነት፡ ሕልሚ ዓዋተ፡ ከምኡ’ውን ባህጊ ህዝቢ በኒኑ እዩ። ዓዋተ ድሕሪ ምሕላፉ ካልእ ዓዋተ፡ ናይ መድረኽ ናጽነት ዓዋተ፡ ሓድሽ ዓዋተ ኣይረኽብናን። ካብ ጭቆና ተናጊፍና፡ ደጊምስ ሓዊና እናበልና ተደጊስና፤ ብናጽነት ተኻሒስና እናበልና ተጠሊምና፤ ካብ ዕዳ ተናጊፍና እናበልና፡ ሓድሽ ወለዶና ዝስከሞ ሓድሽ ዕዳ መጺኡና። ደጊም ወዲእና ኢልና ሩፍታ እናተመንነና ሓድሽ ድኻም ሓድ መገሻ ናብ ስደት ኣርኪቡና።
ቀሲንና ኢልና ኢና፤ ግን ተገሪህና’ምበር ለካስ ኣይቀሰንናን። ብሓጺሩ ብዙሕ ግዜ ንዝተባህለ ስቅያት ህዝብና ንዘይምድጋም፡ጌና ኣብ 2021 ህዝብና ኣብ ናይ ኲናት እቶን ዝነድድ ዘሎ ህዝቢ ኰይኑ’ሎ። እቲ መሪር ሓቂ ኤርትራና፡ ነቲ ግዳማዊ ገዛኢ ብውሽጣዊ ገዛኢ ቀይራቶ’ምበር ነቲ ግዝኣት ንባዕሉ ኣየጥፋእቶን። እንሆ’ምበኣር እዛ ሃገር ኣብ ትሕቲ ድሌት ሓደ ውልቀ መላኺ እትሳቐ፡ ብስምዒት ሓደ ውልቀ መላኺ እትመሓደር ሃገር ኰይና’ላ። እቲ ምረት ኣብዚ’ዩ ዘሎ።
ሕጂኸ?
ኣብዚ መድረኽ’ዚ እቲ ዝኸፍአ ገጢሙና ኣሎ። ጉዳይ ልዑላውነትን ናጽነትን ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ኣሎ። ከባቢና ካብ ወርሒ ሕዳር 2020 ጀሚሩ ናብ ኣዕናዊ ኲናት ኣብ ዝኣተወሉ፡ እቲ ስርዓት ካብ’ቲ ከቢብዎ ዝጸንሐ ናይ ውድቀቱ ምልክታት ንምድሓን፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ናብ ዘይናቱን፡ ብቐረባ ናብ ዘይምልከቶን ኢትዮጵያዊ ግርጭት ኣእቲዩ፡ ንሓድሽ ወለዶ ኤርትራ፡ ናብ ውግእ ጠቢሱዎ እዩ። ከም ሃገር ካብ ሓይሊ ሰብ ጀሚርካ ክሳብ ቁጠባዊ ዓቕሚ ክሳብ ክንደይ ክሳራታት ከም ዝገጠመ ወግዓዊ ጸብጻብ እኳ እንተዘየለ፡ ከቢድ ክሳራ ከም ዝተጓነፈ ይንገረሉ ኣሎ። እዚ ኩሉ ንምክያድ ዝደረኽ ብቑዕን እዋናውን ኤርትራዊ ምኽንያት ነይርዎ ዘይኰነስ፡ ብጋህዲ መደብ ውልቃዊ ዓርኩ ንምሕጋዝን፡ ኣብቲ ከባቢ ብፍላይ ምስ ትግራይ ንዘለዎ ውልቃዊ ሕሳባቱ ንምጽራይን እዩ። ታሪኽ ከኣ እናመዝገቦ ይሓልፍ ኣሎ።
እቲ ካብ ኩሉ ዘየቕስን ከኣ እዚ ኣብ ክልል ትግራይ ዝተወልዐ ኲናት፡ ብሰንኪ’ቲ ስርዓት ኤርትራ ዝወሰዶ ፖሊሲ ቀጥታዊ ምትእትታው፡ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ጐድኒ ማእከላይ መንግስቲ ተሰሊፉ ናብ ውሽጢ ትግራይ ኣትዩ ውግእ ምክያዱን፡ ኣብ ውሽጢ ደምበ ተቓውሞ ንባዕሉ፡ ነዚ ኩነታት ብዝምልከት ከቢድ ፍልልያት ምግሃዱን እዩ። ስለ’ዚ ጥሩፋት ርእይቶታት ክቕልቀሉ በቒዖም፡ ንመድያ ደምበ ፍትሒ ክቆጻጽርዎ ከኣ ፈቲኖም። እዚ ድማ ንምልካዊ ስርዓት ኣብ ውሽጢ ዝተባርዐ ግርጭታት ደለይቲ ፍትሒ ኣትዩ ፍልልያት ንኸሳውር ዕድል ከፊቱሉ።
ክቡራት ኣሕትን ኣሕዋትን
ኣይንረስዕ። እቲ መሰረታዊ ኣጀንዳ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፡ ምልካዊ ስርዓት ምውዳቕን፡ ብዲሞክራስያዊ ስርዓት ምትካኡን’ዩ። ኣብዚ ዝተሓደሰ ኩነታት ግን እዚ መርሖ’ዚ፡ ቀዳማዊ ቦታኡ ንክለቅቕ ተጻዒሩሉ እዩ። ብፍላጥ ይኹን ብገርሂ፡ ካልእ ኣጀንዳ ክመርሕ ከይኑ። ምልካዊ ስርዓት ከኣ ከም ወርቃዊ ዕድል ተጠቒሙ ካብ መጻብቦ ንክወጽእ፡ ነቲ ከኸዶ ዝጸንሐ ናይ ምንቁልቋል መስርሕ ቀይሩ ናብ ምድያብ ምእንቲ ከምርሕ፡ ንደምበ ፍትሒ ብኣጀንዳኡ ኣብ ክንዲ ዝጐዓዝ፡ ኣብ ኣጀንዳ ካልኦት ንክህውትቶ ጽዒሩ። ደምበ ፍትሒ ካብ ሒዝዎ ዝጸንሐ ናብ መዓልቦኡ ከብጽሕ ዝኽእል ቀንዲ መንገዲ ኣንሻቲቱ፡ ኣብ ቃራና ንዝረኸቦ መንገዲ ሒዙ ንኽጐዓዝ ፈተነታትን ምርጫታትን ክቐርበሉ ጸኒሑ።
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን፡
ንሕና ከም ደምበ ተቓውሞ፡ ኣይንተሃመል። ሕጂ’ውን ዕላማና ንምልኪ ብዘየዳግም ንሎምን ንጽባሕን ምስዓር’ዩ። ኣብዚ ዓቢ መዓልቲ ባሕቲ መስከረም ከነስትውዕለሉ ዘሎና ድማ፡ ሕጂ’ውን ተመሊስና ነቲ ቀንዲ መንገዲ ምሓዝ እዩ። ነቲ ንኹልና ዘእንግድ ሰፊሕ መንገዲ! ‘መንገዲ ኣርባዓ!’ ጐደና ዓወት!
እቲ ኣብ ከባቢና ዝርከብ ምዕባለታት ክጸልወና፡ ከሻቕለና፡ ካብኡ ሓሊፉ’ውን ምስቲ ዝተሓደሰ ኩነታት ዘሳኒ ፖሊሲ ክንሕንጽጽን፡ ምሕዝነታትና ከነነጽርን ክገብረና ንቡር እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ግን ልዕሊቲ ኣብ ሃገርና ዝካየድ ዘሎ ጥምጥም ኣይትንክፈናን’ዩ። ናይ ኢትዮጵያ ኩነታት ኢትዮጵያውያን ኣለውዎ፣ ናይ ሱዳን እውን ሱዳናውያን ኣለውዎ፡ ናትና ናይ ኤርትራውያን ተራ ኣብ ጉዳያቶም፡ ኣብ ትሕቲ ዝዀነ ይኹን ኩነታት ድሩትን ውሱንን እዩ። ከምቲ ካልእ ድማ ንጉዳይ ኤርትራ እውን ኤርትራውያን ኣለውዎ። ንዓና ጉዳይ ኤርትራ እዩ ቀዳማዊ ዋኒንና! ሕጂ’ውን ከም ዓዋተን ብጾቱን ንኤርትራና ነድሕን።
ጸዋዒትና ብኣጀንዳና ንጐዓዝ፡ ዝብል እዩ። ቀዳማይ ኣጀንዳና ድማ ኣብ ኤርትራ ንምልካዊ ስርዓት ስዒርካ ብህዝባዊ፡ ቅዋማዊ ስርዓት ምትካኡ እዩ።
ራኢ ባሕቲ መስከረም ንምውሓስ ንቃለስ!
ውድቀት ንምልኪ!
ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣት ኤርትራ!
ኣቦ መንበር ሰዲህኤ
1 መስከረም 2021
ብፖሓኤ ዝተዳለወ ጽንብል ባሕቲ መስከረም ተኻይዱWritten by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ዘዳለዎ መበል 60 ዓመት ዝኽሪ እቲ ብመሪሕነት ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ባሕቲ መስከረም 1961 ዝተበሰረ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ: ብ4 መስከረም 2021 ብናይ ዙም መራኸቢ ተጸንቢሉ። ኣብቲ ብኣሕዋት ኣድያም ተፈራን እስማዒል ገበይታን ዝተመርሐን ንሓያሎ ሰዓታት ዝቐጸለን ጽንብል ኣባላት እተን ውድባትን ካለኦት ኤርትራውያንን ተሳቲፈምዎ። ኣብ መኽፈቲ እዚ ጽንብል ኣቦመንበር ኣወሃሃዲት ኣካል ፖሓኤ ዶ/ር መሓመድ በሺር መእተዊ ቃል ኣስሚዑ። ዶ/ር መሓመድ በሽር ኣብቲ ዘስመዖ ቃል፡ ታሪኻዊ ኣጀማምራ እቲ ብረታዊ ቃልሲ፡ ጽንዓትን ጀግንነትን ናይቶም ጀመርትን ኣብዚ እዋንዚ ብሰንኪ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ለኣላዉነት ሃገርናን ዘንጸላሉ ዘሎ ሓደጋን ዝጽበየና ዘሎ ቃልስን ዝምልከት ጠቒሱ።
ድሕርቲ መኽፈቲ ቃል ኣቦ መንበር ኣዋሃሃዲት ኣካል ፖሓኤ፡ ኣቦመንበራት ናይተን ኣባላት ፖሓኤ ዝኾና ግንባራትን ውድባትን ሰልፍን መደረታት ኣስሚዖም። ብዘይካዚ ንገዳይም ተቓለስቲ፡ ደቂ ኣንስትዮን ንመንእሰያትን እውን ብቕደም ሰዓብ ነዚ ታሪኻዊ ዕለት ዝምልከት ቃላቶም ኣስሚዖም። በቶም ነቲ በዓል ኣመሊቶም መገለጺታት ዘስምዑ ኣሓትን ኣሕዋትን ቆላሕታ ካብ ዝተዋህቦም ነጥብታት እዞም ዝስዕቡ ይርከብዎም። ኤርትራውያን ብረታዊ ቃልሲ ከካይዱ ዘገደዶም ኩነታት፡ ትብዓትን ጽንዓት ናይቶም ውሑዳት ክንሶም ከም ዝበዝሑን ከምዝሕይሉን ኣሚኖም ብረታዊ ቃልሲ ዘበሰሩ ሓርበኛታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ብረታዊ ቃልሲ ዝኸፈሎ ሰፍ ዘይብል ኩለንተናዊ ዋጋን ዘመዝገቦም ዓወታትን ብኹሎም መደርቲ ተንጸባሪቖም።
እዚ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ብመሪሕነት ጅግና ስዉእ ሓድም እድሪስ ዓዋተ ብውሑዳት ሰባትን ዝኣረገ ዘመናዊ ዘይኮነ ዕጥቅን ዝተጀመረ፡ ደሓር ግና ኣሸሓት ዝሰዓብዎን ካብ ጸላእቱ ብረት ሰሊቡ ዝዓጠቐን ቃልሲ፡ ቀዳማይ ምዕራፉ ብምርግጋጽ ናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ከም ዝተዛዘመ ብዝተፈላለዩ መልከዓት ተገሊጹ። እንተኾነ ባህጊ ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪቲ ሕድሪ ህዝቢ ጠሊሙ ኣብ ስልጣን ዝተኾየጠ ጉጅለ ህግደፍ እቲ ዓወት ተኾሊፉ ሎሚ ህዝብና ኣብ ጸልማት፡ ልኡላውነት ሃገርና ከኣ፡ ኣብ ሓደጋ ምህላዎም ካልእ በቶም ቃል ዘስምዑ ቆላሕታ ዝተዋህቦ ዛዕባ ነይሩ። ምስዚ ብዝተሓሕዘ ኣብዚ እዋንዚ እውን ካልእ ነዚ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ብደሆ ዝምጥን ዓዋተ የድልየና ከም ዘሎ ኣብቲ መደረታት ዝተጠቕሰ ክኸውን እንከሎ፡ ቀዳማይ ናይዚ እዋንዚ ናይ ሓባር ዕላማና ምውጋድ ወጻዒ ጉጅለ ህግደፍ ክኸውን ከምዝግበኦን ነዚ ንምዕዋት ሓቢርካ ካብ ምቅላስ መተካእታ ከም ዘየለን ከኣ ካልእ መደርቲ ዘስመርሉ ነይሩ።
ኣብ መንጎ መንጎ ናይቲ መደረታት ከኣ ንባሕቲ መስከረም ዝምልከቱ ግጥምታትን ሰውራዊ መዛሙር ብትግርኛን ዓረብን ቀሪቦም።
ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ፖሓኤ) ቅድሚ ሕጂ እውን ን20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ ብዝምልከት ዕዉት ናይ ሓባር መድረኽ ኣዳልዩ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ። ዝኽሪ በዓል ሓደ መስከረም 2021 እውን ከምዝሓለፈ ብዓወት ተዛዚሙ።


c: text/html

text:
ኬንያ፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብታ ሃገር ኣትዮም ዝበለቶም ሸሞንተ ኤርትራውያን ቀይዳ።
ፖሊስ እታ ሃገር ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፣ እቶም ካብ 17 ክሳብ 31 ዓመት ዝዕድሚኦም ኤርትራውያን፣ ብዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ተመሪሖም፣ ብመኪና ኣብ ዝጓዓዝሉ ዝነበሩ እዋን’ዩ ብሰንበት 31 መጋቢት፣ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል እታ ሃገር ዞባ ኢሲዮሎ ተታሒዞም።
ብዘይካ’ዚ ኣብ ምስግጋር እቶም ኤርትራውያን ኢድ ኣለዎም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ሰለስተ ሰባት’ውን ተኣሲሮም ኣለዉ።
እቶም ኤርትራውያን፣ ካበይ ተበጊሶም ናብይ ድማ የምርሑ ኔሮም ብዝርዝር እንተዘይተገልጸ፣ ካብ ኢትዮጵያ ዝሰገሩ ምዃኖም ይግመት።
ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝጸንሑ ኣሽሓት ኤርትራውያን፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ዶብ እናሰገሩ ናብ ኬንያ ክኣትዉ ምጽንሖም ብተደጋጋሚ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
መብዛሕቶም ናብ ዶብ ኣፍሪቃ፣ ኡጋንዳን ካልኦት ሃገራትን ናይ ምስጋር መደብ ዘለዎም ኮይኖም፣ ሓያሎ ድማ ኣብ ኬንያ ከምዝተርፉ ይፍለጥ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
5/፭ ሓምለ ቅዱስ ጴጥሮስ ወጳውሎስ
ሀ, ቅዱስ ጴጥሮስ
ጴጥሮስ ማለት ከውሒ ማለት እዩ። ብእብራይስጥ ኬፋ ይበሃል። ቀዳማይ ስሙ ስምኦን እዩ፡ ትውልዱ፡ ካብ ነገድ ሮቤል ኮይኑ ኣቦኡ ዮና ይበሃል። ዝተወልደሉ ቦታ ኣብ ቤተ ሳይዳ ኣብ ገሊላ እዩ። ሰበይቱ ድማ ጴርቴዋ ትበሃል። ንሱ ዓሳ ብምግፋፍ ናብርኡ ዝመርሕ ዝነበረ ሰብ እዩ። ካብ ዕለታት ሓደ መዓልቲ ከኣ ምስ ሓዉ እንድርያስ ዓሳ እናገፈፉ ከለዉ ንሓዋርያነት ተጸውዑ (ማቴ 4፡19) ።
ጴጥሮስ የዋህ፡ ፈጣን፡ ቅጡዕ ነበረ። የዋህ ዘብሎ ጎይታ ኣብ ማእከል ባሕሪ ክኸይድ ከሎ ምስ ረአዮ “ኦ ጎይታይ ናባኻ ኽመጽእ ፍቐደለይ” ኢሉ ብባሕሪ ክከይድ ምፍታኑ፡ (ማቴ 14፡28) ፡ ፈጣን መበሊኡ ጎይታ ንደቂ መዛምርቱ ኣብ ቂሳርያ ናይ ፊልጶስ “ሰባት ንወዲ ሰብ መን ይብልዎ” ኢሉ ምስ ሓተቶም፡ገሊኦም “ሙሴ ይብሉኻ፡ ኤልያስ ይብሉኻ…” ኢሎም ምስ መለስሉ፡ “ንስኻትኩም መን ትብሉኒ” ኢሉ ምስ ሓተቶም፡ ቅዱስ ጴጥሮስ “ንስኻ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ እቲ ህያው ኣምላኽ ኢኻ” ኢሉ መለሰሉ (ማቴ 16፡16) ፡ ቁጡዕ ዘብሎ ድማ ኣይሁድ ንጎይታ ምስ ሓዝዎ፡ ተቖጢዑ እዝኒ ማልኮስ ብሴይፊ ምቁራጹ እዩ (ዮሓ 18፡10) ።
ጎይታ “ሃብታም መንግስተ ሰማያት ካብ ዝኣቱስ ገመል ብዓይኒ መርፍእ ክሓልፍ ይቐልል” ኢሉ ይምህሮም ስለ ዝነበረ፡ ሓዋርያ ጴጥሮስ “ኩሉ ገዲፍና ንኽተለካ ኣሎና ንዓና እንታይ ዓስብና፧” ኢሉ ሓተቶ። ጎይታ ድማ “ብሓቂ እብለኩም ኣለኹ ወዲ ሰብ በታ ሓዳስ ዘመን ኣብ ዝፋን ክብሩ ኣብ ዝቅመጠላ እዋን ንስኻትኩም ድማ ንዓሰርተ ክልተ ነገድ እስራኤል ክትፈርዱ ኢኹም” ኢሉ ዝረኽብዎ ክብሪ ነገሮም (ማቴ 19፡27-28) ። ሓደ መዓልቲ ኩሎም ደቂሶም ከለዉ ጎይታ ግን ኣይደቀሰን ነይሩ። ሓዋርያ ቅዱስ ጴጥሮስ ድማ ንጎይታ ኣይትድቅስን ዲኻ ኢሉ ሓተቶ። ጎይታ ድማ ናይ ዑንቂ ጽዋእ ዝሑል ማይ ገይሩ ሃቦ፡ ከይሰተያ ከሎ ድቃስ መጾ። ካብ ኢዱ ድማ ወደቖ ምስ ተበራበረ፡ ጽዋእ ተሰይሩ ማይ ፈሲሱ ረኣዮ እሞ ሰንበደ። ጎይታ ድማ ምስንባድ ናይ ጴጥሮስ ርእዩ “ኣነ ድማ ንዓለም ከምአ ገይረ እየ ሒዘያ ዘለኹ ዝድቅስ እንድሕር ኮይነ ከምታ ጽዋእ ትስበር ከምታ ማይ ድማ ትፈስስ ኣሰራ’ውን ኣይትርከብን” ኢሉ መለሰሉ። ጴጥሮስ ከኣ ንጎይታ “ንዓለም ከመይ ጌርካ ትሕዛ፧” ክብል ደጊሙ ሓተቶ፡ ንዓለም ኣብ ኢዱ ሒዙ ንዕኡ ድማ ኣብ ማእከላ ገበሮ እሞ ኦ ስምኦን ኣበይ ኣለኻ ኢሉ ሓተቶ፡ እንድዒ ኣበይ ከም ዘለኹ ኣይፈልጥን እየ ኢሉ መለሰሉ።
ቅዱስ ጴጥሮስ ቅድሚ ኩሉ እኳ ንጎይታ እንተስዓቦ ኣብ ግዜ ሕማማቱ ግን ቅድሚ ኩሎም ክሒዱዎ ነበረ ግን ከኣ ብንስሓ ተመልሰ (ማቴ 26፡69-75)። ጎይታ ቅድሚ ዕርገቱ “ኣባጊዐይን ዕያውተይን ሓሉ” ኢልዎ ነይሩ፡ እዚ ማለት ድማ ኣብ ፍጹምነት ኣብ ማእከላውነት ኣብ ምጅማር ዘለዉ ከም ኣቦ ኮይንካ ሓልዎም ብምባል ሓደራ ሃቦ (ዮሓ 21፡15-17) ። ጎይታ ምስ ዓረገ ኣብ 10ይ መዓልቲ መንፈስ ቅዱስ ተቀቢሉ ዝፈልጦ ጸኒዕሉ ዘይፈልጦ ተገሊጽሉ ኣብ ሓደ መዓልቲ ብስብከቱ 3000 ኣእሚኑን ኣጠሚቑን እዩ (ግሃ 2፡41) ። ምስ ዮሓንስ ጸሎት ክገብሩ ናብ ምኩራብ ምስ ኣተዉ ክውለድ ከሎ ዝለመሰ ሰብአይ ነበረ። ብስም እግዚኣብሔር ድማ ለመኖም። ጴጥሮስ ድማ “ንህበካ ወርቂ ወይ ብሩር የብልናን ብስም ኢየሱስ ክርስቶስ ግን ተንስእ” ምስ በሎ ተፈወሰ (ግሃ 3፡1-8) ።
ሓዋርያት መንፈስ ቅዱስ ምስ ተቐበሉ ኣብ ኢዮሩሳሌም ዓመት ምስ መሃሩ፡ ወንጌል ንዘይ በጽሖ ብስራተ ወንጌል ከስፋሕፍሑ ብመሪሕነት ቅዱስ ጴጥሮስ ዕጫ ገበሩ ንኹሎም ኣኣብ ዝበጽሖም ሃገረ ስብከት ኣብጺሑ ንሱ ድማ ሮም ከደ። ኣብ ሮም ድማ 25 ዓመት መሃረ። ቅድሚ ናብ ሃገረ ስብከቱ ሮም ምኻዱ ኣብ ሰማርያ፡ ኢዮጴ፡ ልዳ፡ ኣንጾኪያ፡ የንጦስ፡ ገላትያ፡ ቀጶደቂያን፡ ቢታንያ፡ ምሂሩ ኣብ ኢዮጴ ንጣቢታ ካብ ሞት ኣተንስኣ፡ ኣብ ልዳ ድማ ንኤንያ ካብ ሓሚምዎ ዝነበረ ሕማም ለምጺ ኣድሓኖ። ኣብ ሰማረያ እናመሃረ ከሎ ስምኦን ዝበሃል ጠንቋላይ ብዙሕ ወርቅን ብሩርን ብምምጻእ፡ ከማኹም ተኣምር ከም ዝገብር ግበረኒ በሎ። ቅዱስ ጴጥሮስ ድማ “መንፈስ ቅዱስ ብወርቅን ብብሩርን ክትገዝእ ደሊኻ፡ ጽኑዕ ክሕደት ከምዘለካ ይርኤካ ኣለኹ” ኢሉ መለሰሉ። ስምኦን ከምዘይኮነሉ ምስ ፈለጠ ኣንጾኪያ ከይዱ ክምህር ጀመረ። ንምእመናን የስሕት ኣሎ ኢሎም ድማ ነገርዎ። ንዮሓንስ ሒዙ ድማ ናብ ሰማርያ ወረደ፡ ምሰኦም ምክርካር ከም ዘይዋጽኦ ፈሊጡ ናብ ሮማ ከደ። ብዙሕ ህዝቢ ድማ ይስዕቦ ነበረ። ነቶም ህዝቢ ንምእማን ድማ ንመስዋዕቲ ዝተቐረበ ብዕራይ ኣብ እዝኑ ሕሹኽ ምስ በሎ፡ ኣብ ክልተ ተመቕለ ቅዱስ ጴጥሮስ ብመስቀል ኣማዕተበሉ ሓፍ በለ፡ ብድሕሪ’ዚ ሓይሊ ኣጋንንቲ ተጠቂሙ ክዓርግ ፈቲኑ ቅዱስ ጴጥሮስ ብመስቀሉ ምስ ኣማዕተበሉ ካብ ላዕሊ ወደቐ ብሕማቅ ኣማውታ ድማ ሞተ። ትንሳኤ ሙታን የለን ጎይታ ንነፍሱ ብምትሃት፡ ብሕድረት እዩ ኣልዒልዎ ኢሎም ንህዝቢ ዝህውኹ ተላዕሉ። ንሓዋርያትን ኣርድእትን ኣኪቡ ብመሪሕነት ያዕቆብ ኣብ ኢየሩሳሌም ጉባኤ ገበሩ። 43 ዓንቀጻት ዘለዎ መጽሓፍ ደድስቅልያ ድማ ጽሓፈ። እዚ ዝኾነሉ ብ50 ዓ/ም እዩ። ነቶም ዝማሃሮም ካብ ሃይማኖቶም ከይዝንብሉ ክልተ መልእኽቲ ጽሓፈሎም እታ ቀዳመይቲ ብ54 ዓ/ም ኣብ ባቢሎን ኮይኑ፡ እታ ካልአይቲ ድማ ብ60 ዓ/ም ኣብ ሮማ ኮይኑ ጽሒፍወን።
ንጉስ ነይሮን ቄሳር መምለኺ ጣዖት ስለ ዝነበረ ብምኽንያት ሃይማኖት ኣሲርዎ ነይሩ። ንኣካይያ ዘሚቱ ምስ ተመልሰ ኣብ ጣዖት ስገድ በሎ። ቅዱስ ጴጥሮስ ድማ ኣይሰግድን ኢሉ ኣበዮ። ብሽንካር ተሸንኪሩ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ይሙት ኢሉ ፈረዶ። ቅዱስ ጴጥሮስ ኣህዛብ ከሸግርዎ ከለዉ ሓዊ ካብ ሰማይ ወሪዱ ክበልዖም ናብ ኣምላኽ የመልክት ነበረ። ከምቲ ዘመልከቶ ድማ ይኾነሉ ነበረ፡ ምስ ተፈርደ ድማ ከምኡ ኢሉ ጸለየ፡ ጎይታ መስቀሉ ተሸኪሙ ከሎ ተራእዮ፡ ጎይታይ ኣብ ሮማ ንኻልአይ ግዜ ተሰቒልካ በሎ። ንስኻ ስለዝፈራህካ ካልአይ ግዜ መጻእኩ በሎ። ብድሕሪ እዚ፡ ከም ጎይታ ዝተሰቅሎ ዘይኮነስ ቁልቁል ኣፈይ ገይርኩም ስቐሉኒ” በሎም። መርቄሎስ ዝተባህለ ወዲ መዝሙሩ ካብ መሰቀል ኣውሪዱ ብጸባን ብወይንን ሓጺቡ ሽቶ ቀቢኡ ብጻዕዳ ሃሪ ገኒዙ ስጋኡ ምእንቲ ከይፈርስ ኣብ መዓር ዝመልአ ሳንዱቅ ገይሩ ቀበሮ። ቅዱስ ጴጥሮስ ን50 ዓመት ዝኣክል ምስ መሃረ በዛ ዕለት እዚአ ዓረፈ።
ለ. ቅዱስ ጳውሎስ
ጳውሎስ ማለት ሕሩይ፡ ምሩጽ ማለት እዩ፡ ብኻልኣይ ድማ ብርሃን ማለት እዩ። ጳውሎስ ማለት ብርሃን ኮይኑ (ዘዳ 14፡2) ቀዳማይ ሽሙ ሳውል እዩ። ሳውል ማለት
ድማ ጸጋ እግዚኣብሔር ማለት እዩ። ትውልዱ ካብ ነገደ ብንያም እዩ (ፊል 3፡5) ። ኣቦኡ ዮስኤል ይበሃል። ጎይታ ምስ ተወልደ ኣብ ሓሙሻይ ዓመቱ ኣብ ጤርሴስ ተወልደ። ወዲ 15 ዓመት ምስ ኮነ ኣብ ኢየሩሳሌም ምስ ዓባይ ሓፍቱ ብምቕማጥ ኣብ ትሕቲ ገማልያል ሕጊ ኦሪትን መጻሕፍቲ ነቢያትን እናተማህረ ዓበየ (ግ.ሓ 22፡3) ። ብሕገ ኦሪት ኣዝዩ ቀናእ ስለ ዝነበረ “ክርስቶስ ፍጡር እዩ፡ ወንጌል ድማ ድቓላ እያ” እናበለ ንሓዋርያት ይቃወም፡ ንምእመናን ድማ የሳድድ ነበረ። ብወንጌል ዝኣመነ ድሕሪ ዕርገት ጎይታ ኣብ 8ይ ዓመቱ እዩ። ክርስቲያን ንምስዳድ ካብ ሊቀ ካህናት ወረቀት ተቐቢሉ ናብ ደማስቆ እናኸደ ከሎ መብረቕ ወደቖ፡ ሰንቢዱ ድማ ወደቐ፡ “ሳውል ሳውል ስለምንታይ ተሳድደኒ ኣለኻ፧” ዝብል ድምጺ ድማ ሰምዐ። ንሱኸኣ “ንስኻ መን ኢኻ፧” ኢሉ ድማ ሓተተ። “ንምእመናን ኣብ ዝወዓልዎ ኣየውዕልን፡ ኣብ ዝሓደርዎ ኣየሕድርን፡ ኢልካ ተሳድደኒ ዘለኻ፡ኣነ ክርስቶስ እየ፡ በሊሕ ሴፍ እንተረገጽካ ንርእስኻ እዩ ዝኸፍኣካ፡ ሕጂ ድማ ንምእመናን እንተበደልካ ዝጉዳእ ንስኻ ደኣ እምበር ኣነ ከይመስለካ” በሎ፡ ጳውሎስ ድማ “ሕጂ እንታይ ክገብር ትደሊ ኣለኻ፧” ኢሉ ሓተቶ። ተሲእካ ናብ ከተማ እቶ እትገብሮ ክነግሩኻ እዮም በሎ። ምስኡ ዝነበሩ ድምጺ እናሰምዑ መልክዑ ግን ክርእዩ ኣይከኣሉን፡ ካብ ዝወደቖ ተንሲኡ ተመሪሑ ከኣ ናብ ደማስቆ ኣብጽሕዎ እኽለ ማይ ከይቀመሰ ከኣ ሰለስተ መዓልቲ ገበረ።
ካብ 72 ኣርድእቲ ሓደ ሃናንያ ኣብ ደማስቆ ይነብር ነበረ። ጎይታ ብራእይ “ንጳውሎስ ኣእሚንካ ኣጠምቆ” በሎ። ንሱ ከኣ “እዚ ከመይ ኢሉ ይኸውን እዚ ሰብ እዚ ንምእመናን ዘሳድድ እንድዩ፧” በለ። ጎይታ ከኣ “ምሩጽ ኣቕሓ ገይረዮ ኣለኹ ኪድ ተቐበሎ ድማ” በሎ። ንሱ ከኣ ከይዱ “ሳውል ሓወይ እቲ ኣብ መገዲ ዝረኣኻዮ ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መንፈስ ቅዱስ ክሓድረካ ናባኻ ልኢኹኒ ኣሎ” ኢሉ ዓይኑ ዳህሰሶ እሞ እቲ ዓይኑ ሸፊንዎ ዝነበረ ነገር ተቐራሪፉ ካብ ዓይኑ ረገፈሉ።
ብኢየሱስ ክርስቶስ ኣሚነ ኢሉ ክምህር ምስ ጀመረ ኣይሁድ ተገረሙ ተንኮል ካብ ምሕሳብ ስለዘየዕረፉ ኣሲሮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣእተውዎም። ኣብ ሶርያን ኪልቂያን ክምህር ከሎ ሲላስ ምስኡ ስለዝነበረ ንክልቲኦም ኣሲሮም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣእተውዎም። ፍርቂ ለይቲ ምስ ኮነ ዓው ኢሎም ዘመሩ፡ እቲ ቤት ማእሰርቲ ድማ ካብ መሰረቱ ኣንቀጥቀጠ፡ እቲ ሓላዊ ቤት ማእሰርቲ ምንቅጥቃጥ እቲ ቤትን ምክፋት ማዕጾን ርእዩ እሱራት ዝሃደሙ መሰሎ እሞ ካብ ቁጥዐ ሓለቓኡ ፈሪሁ ገዛእ ርእሱ ከጥፍእ ሴፍ ኣውጽአ፡ ቅዱስ ጳውሎስ ድማ “ኩላትና ኣለና ሓደ እኳ ዝኸደ የልቦን ነፍስኻ ኣይተጥፍእ” በሎ። በዚ ከኣ ኣሚኑ ተጠምቀ (ግሓ 16፡19-34)። ቅዱስ ጳውሎስ ክምህር ከሎ ብጥበብ እዩ ዝምህር ዝነበረ። ኣብ ጣዖት ንዝአምኑ ከም መምለኺ ጣዖት መሲሉ ይምህሮም ነበረ (1ቆሮ 9፡21)። ናይዚ ምኽንያት ድማ ቅዱስ ጴጥሮስን፡ ዮሓንስ ከካብ ሃገረ ስብከቶም ተመሊሶም ኣብ ኢየሩሳሌም ነበሩ፡ ቅዱስ ጳውሎስ ድማ ኣብ ኣንጾኪያ ኬድኩም መሃሩ ኢሉ ለአኾም። ንሳቶም ድማ ብደመና ተጻዒኖም ከዱ፡ እቶም ህዝቢ መምለኽቲ ጣዖት ነበሩ፡ ኣብኡ ኣትዮም ክምህርዎም ምስ ጀመሩ ንጴጥሮስ ሃሪሞም ኣብ እግሪ ጣዖት ደርበይዎ ንዮሓንስ ድማ ብዘይ ማይ ላጽዮም ኣብ ደገ ደርበይዎ። ጳውሎስ ድማ ልብሲ ካህን ተከዲኑ፡ መምለኺ ጣዖት መሲሉ መጸ። ኣብ ደገ ድማ ንዮሓንስ ረኸቦ። “ፍቁረ እግዚእ! እንታይ ኣውዲቕካ፧” በሎ። ዮሓንስ ድማ “ኣነስ ድሓን እየ ሊቀ ሓዋርያት ጴጥሮስ ሃሪሞም ኣውዲቖሞ ኣለዉ” ኢሉ ነገሮ። ናብ ውሽጢ ኣትዩ ድማ ብኢዱ ጠቂዑ ንህዝቢ ኣከቦም፡ ካብ ቄሳር ተላኢከ እየ መጺአ ነዞም ናይ ሓሶት ትምህርቲ ዝምህሩ ሒዝኩም ኣምጽኡለይ ኢሉ ኣሎ” ብምባል ነቶም ህዝቢ ነገሮም። ንሶም ድማ “ሕጊ ንጉስ ስለ ዘይሰማዕና ሃሪምና ኣብዚ ደርበናዮም” ኢሎም መለስሉ። ንሱ ድማ “ናብዚ ኣምጽኡለይ” በሎም እሞ ኣምጽእሉ። ንሱ ከኣ “እንታይ እናበልኩም ኢኹም ትምህሩ፧”ኢሉ ሓተቶም። ቅዱስ ጴጥሮስ ድማ “ጎይታ ካብ ሰማይ ወሪዱ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ተወሊዱ፡ ሞተ፡ ተንስአ፡ ዓረገ፡ ዳግማይ ድማ ክመጽእ እዩ” ኢልና ንምህር በሎ። ንሱ ከኣ “ድንግል ከመይ ኢላ ትወልድ፧ ምውት’ከ ከመይ ኢሉ ይትንእ ሓሳዊ” ብምባል ንቅዱስ ጴጥሮስ ብጽፍዒት ሃረሞ፡ ቅዱስ ጴጥሮስ ከኣ ናብቲ ናይ ቅድም ግብሩ ዝተመለሰ መሲልዎ፡ “ተመየጥከኑ ጳውሊ ሃበ ዘቀዳሚ ግብርከ” በሎ። ብድሕሪ እዚ “እዚ ትብልዎ ዘለኹም ሓቂ እንተኾይኑ ምውት ኣተንሲእኩም ኣርእዩኒ” ብምባል ናብ ሓደ ካብ ዝመውት ክልተ ወርሒ ገይሩ ዝነበረ ወዲ ንጉስ መቓብር ወሰዶም። እቶም ሓዋርያት ድማ ጸሎት ገበሩ፡ ጳውሎስ’ውን ብትሑት ድምጺ ይጽሊ ነበረ። እቲ ምዉት ድማ ተንስአ፡ “መን ኣተንሲእካ ኢሎም” ከኣ ሓተትዎ፡ ንሱ ከኣ ናይ ቅዱስ ጳውሎስ መልክዕ ካብ ጽፍሪ እግሩ ክሳብ ጸጉሪ ርእሱ ነጊሩ “ኣተንሲኡኒ” ኢሉ ነገሮም። እቶም ህዝቢ ከኣ ነዚ ተኣምር ርእዮም ብጎይታ ኣሚኖም ተጠመቑ።
ቅዱስ ጳውሎስ ንሕሙማት ውን ሕሙም ተመሲሉ ምሂሩዎም እዩ (1ቆሮ9፡22) ። እዚ ከመይ እዩ እንተተባህለ “ሓሚመ” ኢሉ ኣብ ቤት ሕሙማት ኣተወ 40 መዓልቲ ድማ እኽለ ማይ ከይበለዐ ብኸቢድ ከም ዝሓመመ ይግዕር ነበረ። 40 መዓልቲ ምስ ገበረ “ኣቱም የሕዋተይ በቲ ኣብ ኢዮሩሳሌም ዝምህር ዝነበረ ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተባህለ እንድሕር ኣሚንካ ትድሕን ኢኻ ክብሉ ሰሚዐ ነይረ” በሎም። ንሳቶም ድማ “ካባኻ ንላዕሊ ሕሙም የለን እሞ ንስኻ እመን፡ እንድሕር ንስኻ ካብ ሕማምካ እንተሓዊኻ ንሕና ከኣ ብእኡ ክንኣምን ኢና” በልዎ። ጳውሎስ ከኣ “ኣነ ብኢየሱስ ክርስቶስ አሚነ ኣለኹ” በለ እሞ ተንስአ። ነዚ ርእዮም ከኣ እቶም ሕሙማት “ንሕና’ውን ብኢየሱስ ክርስቶስ ኣሚና ኣሎና” ኢሎም 200 ዝኣኽሉ ሕሙማትን ድውያትን ካብ ሕማሞም ሓውዮም ተንስኡ። ብወንጌል ኣሚኖም ከኣ ተጠመቑ። በዚ ከምዚ ከኣ ካብ ሃገር ናብ ሃገር እናኸደ ብዙሕ መሃረ ነቶም ዝመሃሮም ድማ ካብ ሃይማኖቶም ከይወድቁ 14 መልእኽትታት ጽሓፈሎም።
ብ69 ዓ.ም ሮም ኣትዩ ክምህር ከሎ ንጉስ ኔሮን ቄሳር ኣሲርዎ ነበረ። ንኣካይያ ስዒሩ ምስ ተመልሰ ካብ ማእሰርቱ ኣጸውዖ፡ መስቀሉ ሒዙ ድማ ቀረበ፡ በዚ ተቖጢዑ ብሴይፊ ክቐትልዎ ኢሉ ኣዘዘ፡ ከም በጊዕ እናጎተቱ ክወስድዎ ከለዉ ኣብ መገዲ ጓል ንጉስ ረኸበቶ። ኣሚና ስለ ዝነበረት መንዲልኪ ሃብኒ በላ፡ ንሳ ድማ ሃበቶ ብእኡ ሸፊኖም ድማ ሰየፍዎ፡ ደሙ ንላዕሊ ብምንጣር ብዓመጻ ትቀትሉኒ ኢሉ ከሰሶም፡ “ደምከ ጴጥሮስ ወልደዮና በጽዋዐ መስቀል ተቀድሐ፡ ወደመ ጳውሎስ ሰማያተ ጸርሐ” ከም ዝበሎ ደራሲ። ቀቲሎሞ ክምለሱ ከለዉ ጓል ንጉስ ረኸበቶም እሞ ጳውሎስ’ከ ኢላ ሓተተቶም። ብመንዲልኪ ሸፊና ቀቲልናዮ በልዋ። ንመንዲለይ መሊሱለይ ምስ ጴጥሮስ በዚ ክሓልፉ ርኤዮም ከለኩ ከመይ ጌርኩም ቀቲልናዮ ትብሉኒ ኢላ መንዲላ ኣርኣየቶም በዚ ድማ ኣመኑ። ተቖሪጹ ዝወደቐ ርእሲ ምስ ኽሳድ ኣልገብዎ ከም ቀደሙ ድማ ኮነሎም እሞ ቀበርዎ። መዋእል ስብከቱ 42 ዓመት ድሕሪ ምምሃር ወዲ 74 ዓመት ምስኮነ ብሰማዕትነት ዓረፈ።Leave a comment


text:
ህዝባዊ ሽማግለ ተቐማጦ ሎስ ኣንጀለስ ቀዳም 30 ጥቅምቲ 2010 ንኻልኣይ ጊዜ ብምእካብ ኣቦ መንበርን፡ ምኽትልን፡ ዋና ጸሓፍን ከምኡውን ናይ ሓላፊ ሜድያን ሓበሬታን፡ ጉዳያት ፋይናንስን፡ ስርዒታውን፡ መጽናዕተ-ቅዋማውን ጉዳያትን፡ ንኡሳን ሽማግለታትን መሪጹ።
ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኮይና ክትቃለስ ዝጸንሐት ወ/ሮ ምሕረት ገብረየሱስ፡ ካብ’ቲ ሰልፊ ክትሳናበት ናብ ኣቦ ወንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣቶ ወልዴሱስ ዓማር ወግዓዊ ምልክታ ከምዘቕረበት ምንጭታት ሓቢሮም።
መንግስቲ ሆንግ ኮንግ ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘጽንዖ፡ ቀረብን ምስግጋርን ኣጽዋር፡ ምድስካል ኣብ ባንካትታት ዝርከብ ገንዘብ ናይቲ ስርዓትን፡ ምቕያድ ምንቅሳት ሰበስልጣንን ዘጠቓለለ እገዳ ባይቶ ጸጥጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ስራሕ ዘውዕል ኣዋጅ ከምዘውጽአ news.gov.hk ዝተባህለ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ናይታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ኣብ መንጎ ኣሃዱታት ሰራዊት ኤርትራ ዘይምቅዳው ይኽሰት። መንግስቲ ኤርትራ ዜናዊ ንብረትን ሰነዳትን ንሳሕል የግዕዝ። ምስ ምትእትታው ኢራን ኣስታት 90 ሰራሕተኛታት ረፋይነሪ ዓሰብ ካብ ስራሕ ይባረሩ።
እቲ ብስም ስማዊ ሰብ ብርኪ ዝውነን ዝበሃል ዝነበረ ደሓረይ ግና እቲ ሓቀኛ ዋንነቱ ናይ ንግዳዊ ባንክ ኤርትራ { ህግደፍ} ዋንነቱ ዝተረጋገጸ ትካል ስርሑ ደው ኣቢሉ ካብ ዝዕጾ ክልተ ሰሙን ገሩ ኣሎ። ሰራሕተኛታት እቲ ሆተል ድማ ኩላቶም ብ መሰረት ኮንትራክት ተቖጺሮም ብምንባሮም ብሙሉኦም ካብ ስራሕ ከም ዝተፋነዉ እሙናት ምንጭታት ሓቢሮም::


text:
Radio Erena: 19 April 2020
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደል ፋታሕ ኣል ሲሲ፣ ንጉዳይ ፈለግ ናይል ብዝምልከት ናብ መራሕቲ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ መልእኽቲ ይሰድድ ኣሎ።
ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሳምሕ ሹክሪ ብኣካል እንዳዞረ ዘብጽሖ ዘሎ እዚ ካብ ፕረዚደንት ኣልሲሲ ዝተላእከ ደብዳቤ፣ ኢትዮጵያ ንኣጠቓቕማ ፈለግ ናይል ብዝምልከት ዝካየድ ዝነበረ ዘተ ድሕሪ ምስሓባ ዝተፈጥረ ወጥሪ ሰማይ ዓሪጉሉ ኣብ ዘሎ እዋን እዩ።
እቲ ብሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ባንክ ዓለምን ዝተማእከለ ኣብ መንጎ ግብጺ፣ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ዘተ፣ ኣመሪካ ምስ ግብጺ ብምውጋና፣ ኢትዮጵያ ክትስሕብ ከምዝተገደደት እያ ትገልጽ።
እዚ ፕረዚደንት ኣልሲሲ ዘመሓላልፎ ዘሎ መልእኽቲ፣ ናብ ታንዛንያ፣ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ሩዋንዳ፣ ደሞክራስያዊት ሪፖብሊክ ኮንጎ፣ ደቡብ ሱዳንን ኒጀርን ዘጠቓለለ ክኸውን እንከሎ፣ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ ጸቕጢ ንምፍጣር ዝዓለመ’ዩ ክብሉ ዲፕሎማስያውያን ተንተንቲ ይገልጹ።
ኣቐድም ኣቢሉ፣ ተመሳሳሊ መልእኽቲ ናብ ጅቡቲ፣ ሶማልን ኣልጀሪያን ከምዝተላእከ ዘመልከቱ እቶም ዲፕሎማሰኛታት፣ ካልኦት ሰበስልጣን ግብጺ ናብ ቱኒዝያን ሞውሪታንያን እውን ከምዝበጽሑ ኣፍሊጦም።
ኢትዮጵያ ካብቲ ዘተ ድሕሪ ምስሓባ፣ እቲ ጀሚራቶ ዘላ ዲጋ ገና ምሉእ ብምሉእ ከይተዛዘመ፣ ካብ ናይዚ ዓመት’ዚ ክራማት ጀሚሩ ማይ ከተዕቅለሉ ክትጅምር ምዃና ድሕሪ ምግላጻ፣ ኣብ ግብጺ ከቢድ ሻቕሎት እዩ ፈጢሩ ዘሎ።


text:
ኢትዮጵያ ንኣሽሓት ተወለድቲ ትግራይ 'ከሓድቲ እዮም' ብዝብል ክሲ ኣብ መላእ ሃገር እናሓፈሰት ናብ ቤት ማእሰርቲ ትዳጉኖም ከምዘላን መብዛሕቲኡግዜ ብዘይክሲ ንኣዋርሕ ከምዝእሰሩን ኣሶሺየትድ ፕረስ ፀብፂቡ ኣሎ።
መንግስት ኣብ ትግራይ የካይዶ ዘሎ ውግእ ሻድሻይ ወርሑ ኣብ ዝሓዘሉ ዕላማ ማእሰርቲ ወታደራውን ስቪላውን ሰራሕተኛታት ኣብ ሓደ እዋን ይዕብልሉዎም ካብ ዝነብሩ መንግስታዊ ትካላት ንተወለድቲ ትግራይ ንምፅራግ እዩ።እንተወሓደ ኣብ ትሽዓተ ቦታት ዝተትሓዙ እሱራት ብበዝሕን ብሃበ ተረኽበን ስፍሕ ዝብለን ኢትዮጵያ ኣፍልጦ ካብ ዝሃበትሉ ወይ ካብ ዝኣመንትሉ ኣዚዩ ዝለዓለንእዩ።ሓል ሓሊፉ ብሄራዊ መንነት ብሕታዊ ምኽኒያት ማእሰርቲ እዩ።
እሱራት፣ስድራታትን በፃሕትን እማእቲ ዋላ እውን ልዕሊ 1,000 ሰባት ኣብ ወታደራዊ መደብራትን ናይ ሕርሻ ኮሌጅን ሓዊሱ እንተወሓደ ኣብ ትሽዓተ ቦታት ተዳጕኖም ከምዝርከቡ ይገልፁ ።
መንግስቲ ናይ ሰላም ኖቤል ተሸላሚ ኣብይ ኣሕመድ ውሱን ቁፅሪ ንዘለዎም ትግራዎት ላዕለዎት ወታደርዊ ሰበስልጣን ምእሳሩ ኣሚኑ ኣሎ።Associated Presse\AP\ንፈለማ ግዜ ከምዝፀብፀቦ ግን እቲ ካብ ካህናት ክሳብ ሰራሕተኛታት መንግስቲ ዝተዘርግሐማእሰርቲ ኣዚዩ ዝሰፍሐን ብሃበተረኽበ ዝፍፀምን እዩ።
ሓደ ወታደራዊ እሱር ንAP ኣብ ዝሃቦ ቃል ምስ ካልኦት ልዕሊ 400 ትግራዎት ተኣሲሮም ከምዝርከቡን ምስ ጠበቓታቶም ክራኸቡ ከምዘይተፈቐደሎምን ገሊፁ። ዋላ ስድርኦም እውን ክሪኡዎም ኣይክእሉን።AP ንደሕንነቱ ክብል ሽም ናይዚ ሰብ ኣይፀርሕን፤ ንወታደራዊ መንነት ወርቐቱ እውን ሪኡ ኣሎ።
‘’ዝደለዩዎ ነገር ክገብሩ ይኽእሉ’'ኢሉ እዚ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከብ ወታደር ተሓቢኡ ብዝኣተወ ቴሌፎን ኣቢሉ ኣብ ዝሃቦ ቃል።’’ክቐትሉና ይኽእሉ፤ኣብ ኢዶም ኢና ዘለና፤ካብ ምፅላይ ካሊእ ምርጫ የብልናን’’ኢሉ።
ብዙሓት ሰራሕተኛታት ውትድርና ተዋጋእቲ ኣይነበሩን። መምህራንን ነርስታትን እውን ኣለው ብመሰረት ምስ 15 እሱራትን ስድራታት እሱራትን ዝተኻየደ ቃለ ምልልስ።ብመንግስቲ ኣብ ዝውነኑ ኩባኒያትት ዝሰርሑ ስቪል ሰራሕተኛታት እውን ተታሒዞም ይርከቡ።
ዕጡቓት ዘይኮኑ ሰባት ብሃበተረኽበ ምድጓን ምስ ዓለምለኸ ሕጊ ዝራፀም እዩ ክብል ምስ ኣባላት ስድራ እሱራት ዝተራኸበን ንናይ AP ሕቶታት መልሲ ንምሃብ ዘይደለየን ዓለምለኸ ኮሚቴ ቀይሕ መስቀል ሓቢሩ።
ኩነታት ዝተፈላለዩ እንተኾኑ እውን ገለ እሱራት ኣብ ማዕልቲ ሓደ ምግቢ ጥራሕ ይውሃቦም።ለበዳ ኮቪድ 19 ብቕልጡፍ ይስፋሕፋሕ ኣብዘለሉ ዓሰርተታት እሱራት ብቆርቆሮ ኣብ ዝተሰርሐ መፅለሊ ተዳጊኖም ይርከቡ። ስድራታት ኣገደስቲ ዝኾኑ መድሓኒታት ከይኽልከል ይጭነቑ ኣለው።AP ዝተኸታተሎም እሱራትን ስድራታትን ክግረፉ ወይ ኣካላዊ መግሃስቲ ብቐጥታ ኣይርኣየን።ግን ዳርጋ ኩሎም ክብሃል ይክኣል ንህይወቶም ብምስጋእ መንነቶም ከይፍለጥ ዝሓተቱ እዮም።
ተጋሩ ሓደ ግዜ እንተድኣ ተታሒዞም መብዛሕቲኡ ግዜ ኣብ ኢትዮጵያ ግልፂ ኣብ ዘይኮነ ወታደራዊ ናይ ፍትሒ ስርዓት ንባዕሎም ይረኽቡ።እዚ ማለት ድማ ናይ ውልቆም ጠበቓ ናይ ምቑፃር መሰሎም ይስእኑ እሞ ንዝለዓለ መቕፃዕቲ ምስ ዳኛ ይራኸቡ።እቶም እሱራት ንማእሰርቶም ንምክርኻር ዘለዎም ዕድል ዝተሓተ ብምዃኑ ተስፋ ምቑራፅ ከምዝስምዖምን ዕድሎም ኣብ ኢድ እቶም ብክሕደት ዝኸሰሱዎም ሰባት ከምዝወደቐን ይገልፁ።
ሓንቲ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ እትነብር ትግራወይቲ ኣብ መንጎ ወታደራት ዝካየድ ኵናት እትርዳእ እንተኾነት እውን ናይ ምውጋእ ታራ ዘይብሎም ኣብ ኮምኒኬሽንን ምኽባር ሰላም ዝሰርሑን ክልተ ኣኮታታ ምእስራኦም ትቃወም።ሓደ ካብቶም እሱራት ካብ ሕዳር ጀሚሩ ኣይተርኣየን።
‘’እቲ ሓደጋ ኣብ ደሞም ድዩ ዘሎ ኣብ DNA?’’ብምባል ትሓትት።’’ኢትዮጵያዊያን ይመስሉኒ ነይሮም’'ክትብል ትውስኸሉ።
እቲ ጃምላዊ ማእሰርቲን ናይ ገዛ ማእሰርትን መቐፀልታ መሰኻኽር ንልዕሊ ሽዱሽተ ሚሊዮን ትግራዎት ንምጥፋእ ዝካየድ ዘሎ ጭፍጨፋ፣ጉጅላዊ ፆታዊ መድፈርቲ፣ምብራርን ብኣስገዳድ ምጥማይን ክብሉ ዝገለፁዎ እዩ።እቶም ማእሰርታት ዘድንቑ እዮም ምኽኒያቱ ኣብይ ኣሕመድ ንኣሽሓት ፖለቲካዊ እሱራት ብምፍትሖም ኣብ ሓደ እዋን ዝተንኣድሉ ስለዝነበረ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ናይ ትግራይ ገበነኛታት ኢሉ ዝፀውዖምን ደገፍቶምን ንዝብሎ ብምጉላህ እውን ትግራዎት ዒላማ መንግስታዊ መረኽቢ ማዕኸናት እዮም።ኣባላት ስድራ እሱራት ሓል ሓሊፉ ካብ ስርሖም ይባረሩ፣ካብ ወታደራዊ መንበሪኦም ይባረሩ፣ባንኪ ኣካውንቶም ከይንቀሳቐስ ይግበር።
ንኣስታት ሰላሳ ዓመታት ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ዓፋኒ መንግስቲ ፍሉጣት ዝነበሩ መራሕቲ ትግራይ ዘርኢ መሰረት ዝገበረ ፖለቲካ ብምንድጋፎም ብቀዳማይ ምንስቴር ኣብይን ካልኦትን ይውቀሱ።ዶክተ ኣብይ ኣብ 2018 ኣ\ፈ ስልጣን ምስ ሓዙ ግን ግልስ ኢሎም። ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሃገራዊ ምርጫ ምስተናውሐ ናይ ባዕሎም ምርጫ ብምክያድ ንናይ ኣብይ መንግስቲ ዘይሕጋዊ ክብሉ ፀዊዖምዎ።መንግስቲ ኢትዮጵያ ተዋጋእቲ ትግራይ ንወታደራዊ መደብር ኣጥቒዖም ክብል ብምኽሳስ ንኣሽሓት ሰባት ዝቐተለ ወታደራዊ ወፍሪ ፈኒዩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ደድሕሪ ‘’ላዕለዎት መራሕነት’’ ናይ ቀደም ኣማሓደርቲ ትግራይ እዩ ኢሎም ኣብ ብሪታኒያ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ምንስቴር ፓብሊክ ዲፕሎማሲ መኮነን ኣማረ ንAP ኣብ ዝሃብዎ ቃል።’’ስለዚ ጃምላዊ ማእሰርቲ ወይም ጃምላዊ መግሃስቲ መሰላት ዝብሃል የለን’’ኢሎምኣቶ መኮነን።
ቅድም ክብል ብኢንተርኔት ልሒኹ ዝወፀ ቪድዮን ብAP ዝተረጋገፀን ሓደ ላዕለዋይ ወታደራዊ ብዓል ስልጣን ብዛዕባ ትግራዎት ‘'ውሽጥና ክነፅሪ ነይሩና ...ዋላ ኣብ ማእኸሎም ብዙሓት ጥዑያት ሰባት እንተሃለው እውን እቲ ፅቡቕ ካብቲ ክፉእ ክንፈልዮ ኣይንኽእልን።ነታ ሃገር ንምድሓን ከይሰርሑ ክግለሉ ገይርናዮም’’ሎሚ ሓይልታት ፀጥታ ‘’ምሉእ ብምሉእ ኢትዮጵያዊያን እዮም’’ኢሎም ብርጌደር ጀነራል ተስፋየ ኣያሌው ኢሎም ኣብ ሓደ ናይ ውሽጢ ኣኼባ ዝመስል መብርሂ ።
ዘርኢ መሰረት ዝገበረ መጥቓዕቲ ሪፖርት ዝግብረሉ ናይ ስልኪ መስመር ከምዝኸፍት ዝገለፀ ቤት ፅሕፈት ጠቕላሊ ዓቃቢ ሕጊ ይኹን ወታደራዊ ወሃቢ ቃል ካብ AP ዝቐረበሎም ሕቶታት ኣይመለሱን።ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ሰባት ኣብ ካምፕታት ይእሰሩ ንዝብሉ ፀብፃባት ኣየረጋገፀን ይኹን እምበር ብናይ ትግራይ ቅልውላው ብዝሓደሮ ሻቐሎት መብዛሕቲኡ ንፀጥታ ንኢትዮጵያ ዝውሃብ ሓገዝ ጠጠው ከምዝበለ ገሊፁ ኣሎ።
ብናይ ልቓሕ ስልኪ ድምፁ ኣትሕት ኣቢሉ ካብ ማእሰርቲ ንAP ቃሉ ዝሃበ ካሊእ ትግራዋይ ምስ ካልኦት ልዕሊ 30 ናይ ነፈርቲ ኣብረርቲ \ፓይሌታት\ ቴክኒሻናትን ካልኦት ወታደራዊ ሰራሕተኛታትን ብዘይክሲ ተታሒዝና ኣለና ኢሉ።ስድራታት ኣባላት ስድርኦም ኣበይ ከምዘለው ከምዘይፈልጡ ወላዲት ኣዲኡ ኣብ ርሑቕ ኣብ ስራሕ ዘሎ ከምዝመስለን ይገልፅ።ካብ ወታደራዊ ቤት ፍርዲ ፍትሒ ንምርካብ ተስፋ ከምዝቖረፀ እውን ይገልፅ።
‘’ሰላም እንተመፂኡ ምናልባሽ ክፈትሑና ይኾኑ’’ ኢሉ ንሱ ‘’ተዘይኮይኑ ግን ናይ ዝሓዋሩ ተስፋ የብልናን። ክቐትሉና እዮም ኢለ እውን እሰግአ እየ’’ ምስ በለ ናይ ስልኪ ቃሉ ብቕፅበት ዛዚሙዎ።
ግምት በዝሒ እሱራትን ካፕታትን ይፈላለ እዩ። ብመሰረት ንሓደ ተመራማሪ ዝ ሃቡዎ ግምት ነበር ላዕለዋይ ብዓል ስልጣን ኢትዮጵያን ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ መስራቲ ኢንስቲትዩት መፅናዕትታት ሰላምን ፀጥታን ዝኾኑ ትግራዋይ ሙሉጌታ ገብረሂወት በርሀ እቲ ኵናት ክጅምር ከሎ ካብ ሰራዊት እታ ሃገር ጥራሕ ልዕሊ 17,000 ሽሕ ትግራዎት ተኣሲሮም እዮም ይብሉ።
ብእሱራት፣ስድራታት እሱራትን በፃሕትን ዝተፈለጡ እንተወሓደ ትሽዓተ ማእኸላት ሓዊሱ APብርክት ዝበሉ ካልኦት ኣብ መላእ እታ ሃገር ከምዘለው ክሲ ካብ ዝቕርቡሎም ናይ ሰለስተ ዝተፈላለዩ ዝርዝራት ረኺቡ ኣሎ።
ሓደ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ ካብ ዝርከብ ማእኸል ሚራብ ኣባያ ዘምለጠ እሱር ኣብኡ ጥራሕ ልዕሊ 1,500 ሰባት ተታሒዞም ከምዝርከቡ ይገልፅ።
ኣብ ካልኦት ክልተ መዳጎኒታት ዝበፅሐ ሓደ ሰብ ኣብ ሓደ ጥራሕ መብዛሒቶም ወታደራዊ ኣዘዝቲ ዝኾኑ 110 ሰባት ከምዝፈቐደን ኣብቲ ካልኣይ ድማ መብዛሕቲኦም ኮማንዶን መኮነናት ሓይሊ ኣየርን ዝኾኑ 270 ከምዝቖፀረ ገሊፁ ኣሎ።ገሊኦም ኣብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንልዕሊ ሰላሳ ዓመታት ዘገልገሉን ጉድለት ስነ ምግባር ዘይነበሮምን እዮም ይብል።ካብ 40 ክሳብ 50 ብቆርቆሮ ኣብ ዝተሰርሕ ሓደ ክፍሊ ከምዝነበሩ ይገልፅ እዚ በፃሒ።እቶም እሱራት ብጉጅለ ክዘራረቡ ከምዘይፍቀደሎም ወይ ስድርኦም ከምዘይሪኡዎም ወይ ብስልኪ ክራኸቡ ከምዘይፍቀደሎምን እኹል ምግቢ እውን ከምዘረኽቡን ከምዝተዛረቡዎ ይገልፅ።
‘’እቲ ቦታ ኣዚዩ ሃሩር፣ኣዚዩ ኣዚዩ ሃሩር እዩ፣ፅቡቕ የለውን’’ኢሉ እቲ በፃሒ።እቲ በፃሒ ናብቲ መዳጎኒ ናይ ምምልላስ ዕድል ንዘይምዕፃው AP ካብዚ ንላዕሊ ኣይገለፀን።ኣብ መላእ እታ ሃገር ኣብ 20 ቦታታት ሰባት ተኣሲሮም ከምዝርከቡ ይዛረብ።
‘’ትፈልጥ ዲኻ ዘፍርሕ እዩ’’ ኢሉ ንሱ።’'እቶም ሰባት ንሃገሮም ዘገልግሉ ወታደራት እዮም ነይሮም ግን ብመንግስቶም ተጠቒዖም.....በቲ ማሕበረሰብ ከም ከድዓት እዮም ተራእዮም፤ስለዝኾነ ድማ ብዛዕባ ስድርኦም ኣዚዮም እዮም ዝጭንቑ ዘለው’’ኢሉ።
ስድርኦም ድማ ብዛዕቦም ይሻቐሉ።ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነብር ሓደ ኣብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ሰራሕተኛት ምምሕዳር ሓይሊ ሰብ ንዝነበረት ወላዲት ኣዲኡ ንዝሓለፉ ሰለስተ ኣዋርሕ ሪኡዋን ኣዘራሪቡዋን ከምዘይፈልጥ እናነብዐ ይዛረብ።ናይ ሓው ስድራ ድማ ካብ ወታደራዊ መነበሪ ብሓይሊ ክወፅእ ከምዝተገብረ ብምግላፅ ኣብ ደገፍ ዝተደርበየ ናይ ገዛ ኣቑሑት ዘርኢ ፎቶግራፋት የርኢ።
‘’ንሃገሩ ብእምነት የገልግል ነይሩ’'ኢሉ እዚ ሰብ እዚ ኣስዕብ ኣቢሉ ድማ ‘’እቲ ኩነታት ፅቡቕ የለን፤ንዓይ ጥራሕ ኣይኮነን ንኩሉ ትግራዋይ’'ይብል።
ካሊእ እሱር ኣብ ጎረቤት ሃገር ኣብ ተልእኾ ምዕቃብ ሰላም ተዋፊሩ ከገልግል ድሕሪ ምፅናሕ ናብ ኢትዮጵያ ተፀዊዑ ከምዝተሓዘ ውላዱ ይዛረብ።ብዋሕስ ወፂኡ። AP ንዝተፈትሐሉ ሰነድ ቤት ፍርዲ ፌደራል ሪኡዎ ኣሎ።ግን ዋላኳ ኣብታ ሃገር እንተዘይነበረ እውን ዘይምርግጋእ ትፈጥር ኣለኻ ብዝብል ክሲ መሊሶም ናብ ወታደራዊ ካምፕ ኣእትዮምዎ ይርከቡ።
‘’ትማሊ ኣዛሪበዮ ነይረ።ኣብ ወጥሪ ዘሎ ይመስል’’ኢሉ ውላዱ።’'ወታደራት ብሕቡእ ስልኪ ሂቦምዎ።ሕቡን ሰብ እዩ’’በለ ብምውሳኽ።ወላዲ ኣቡኡ ብሰንኪ ሕፅረት ምግቢ ኽብደቱ ኣስታት ዓሰርተ ኪሎ ከምዝነከየ ይገልፅ።
ሓደ ብፌደራል ቤት ፍርዲ ብዋሕስ ዝተፈትሐ ሰብ ናብ ወታደራዊ ስርዓት ምትሕልላፍ ሕጋዊ ኣይኮነን ይብሉ ምስ 75 ጉዳያት ኣባላት ሰራዊትን ፌደራል ፖሊስን ዝነበሩ ተጋሩ ዝሰርሑ ናይ ሕጊ ጠበቓ ታደለ ገብረመድህን።ኣብ ወሰን ኣዲስ ኣበባ ናብ ዝርከብ ሓደ መዳጎኒ ከይዶም ዝርኣዩዎ ክገልፁ ከለው ጠበቓ ታደለ ኣብ ሓንቲ ክፍሊ 25 ሰባት ከምዝድቅሱ፣ምግቢ ኣብ ማዕልቲ ሓደ ግዜ ከምዝወሃቦምን ስድርኦም እውን ከምዘይሪዎምን እዩ።’’ንፁሃን እዮም’’ ኢሎም ጠብቓ ታደለ‘’እቲ እንኮ ነገር ተወለድቲ ትግራይ ምዃኖም ጥራሕ እዩ’’ በሉ ኣስዒቦም።
ስቪላት እውን ተታሒዞም ይርከቡ።ሓደ ሰራሕተኛ ብመንግስቲ ዝውነን መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ብዋሕስ ምስተፈትሐ ንሃገሩ ራሕሪሑ ከምዝሃደመ ይዛረብ።
‘’ሎሚ ብጣዕሚ ኢና ንደልየካ’’ኢሎምኒ ክብል ይዝክር ሓደ ሰራሕተኛ ፌደራል ፖሊስ ብዘይዝኾነ ይኹን መብርሂ ካብ ገዝኡ ክወስዱዎ ከለው።ካብ መወዳእታ ሕዳር ክሳብ መወዳእታ ጥሪ ኣብ ዝነበረ እዋን ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ኣስታት 100 ላዕለዎት ወታደራዊ ሰበስልጣን ከምዝርኣየ ይገልፅ።
ዓሰርተታት ቀሳውስቲን ዲያቆናትን እውን መብዛሕቲኦም ንሓደ ወርሒ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተኣሲሮም እዮም ይብሉ ኣብ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን ኢትዮጵያ ሓላፊ ክፍሊ ላይብረሪን ሙዚየምን ዝኾኑ ልሳነወርቅ ደስታ።ኣብ ጥቓ ሓረር ልዕሊ 2,000 ዝግመቱ ኣባላት ሰራዊት ተኣሲሮምሉ ኣብ ዝርከብ ማእኸል ምስ ዝርከብ ሓደ እሱር ምዝርራቦም እውን ይገልፁ።
‘’ቃላት የብለይን።ከምዚ ዝበለ ፅልኢ ከመይ ገይረ ክገልፆ እኽእል?’’ኢሎም ይሓቱ።
ካብ ካምፕታት ወፃኢ በዝሖም ዘይፍለጡ ትግራዎት ኣብ ናይ ገዛ ማእሰርቲ ይርከቡ።ሓደ ንAP ቃሉ ዝሃበ ሰብ ሓንቲ ምስ ሰራዊት ትሰርሕ ነርስ አደ እቲ ኵናት ካብ ዝጅመር ካብ ስርሓ ተኣጊዳ ካብ ገዛ ከይትወፅእ ከምዝተገብረት ይገልፅ።
ናይ ሕቡራት መንግስታት ቤት ፅሕፈት ሰብኣዊ መሰላት ትግራዎት ብሃበ ተረኽበ ይእሰሩ ከምዘለው ዝሕብሩ ፀብፃባት ከምዝፈልጥ ብምግላፅ ‘’ብሰንኪ ጉድለት ግልፅነት’’ ግን ዘተኣማምን ግምት ከምዘይብሉ ሓቢሩ ኣሎ።
መንግስቲ ዘጣየሾ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ንሕቶታት AP ኣይመለሰን።ኣብ ክንድኡ ብዛዕባ ትግራዎት እሱራትን ብሄር መሰረት ዝገበረ ምንክልባትን ዘውፅኦ መግለፂ ልኢኹ።እቲ ኮሚሽን ኣብ ቀረባ ኣብ ዘውፅኦ መግለፂ ምኽልካል ፍትሓዊ ፍርዲ፣ስድርኦም ከይሪኡዎም ምኽልካል፣ሕክምና ከይረኽቡ ምኽልካል ኣብ ብዙሓት መዳጎኒታት ብስፍሓት ኣሎ፤መብዛሕቲኡ ግዜ እሱራት ኣበይ ከምዘለው ንእስድሮም ክዛረቡ ከምዘይኽእሉ ገሊፁ ኣሎ።
እቲ ኮሚሽን ኣብ መጀመሪያ እዚ ዓመት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ናይ ፌደራል ማእኸል ተታሒዞም ንዝርከቡ 21 እሱራት ኣዘራሪቡ ኣሎ።ገሊኦም ‘'ቅድሚ ፍርዲ ዝተናውሐ ማእሰርቲ፣ከምዝፅረፉ፣ምፍርራሕ ከምዝበፅሖም፣ከምዝተወቕዑን ኣብ ቁፅፅር ክውዕሉ ከለው ብጥይት ምቑሳሎምን’'ገሊፆም ኣለው።ይኹን እምበር እቶም እሱራት ኣብ ፅቡቕ ኩነታት ጥዕናን ቅቡል ዝኾነ ደረጃ ኣብ ዘለዎ ቤት ማእሰርቲ ይርከቡ ኢሉ ኣሎ እቲ ኮሚሽን።
ትግራዎት ግን ንናይቲ ኮሚሽን ኣበሃህላ ይሙግቱዎ። ኣብ ጎርቤት ደቡብ ሱዳን ኣባላት ተልእኾ ዓቃቢ ሰላም ሕቡራት መንግስታት ዝነበሩ ልዕሊ ደርዘን ወታደራት ኣብ ወርሒ ለካቲት ኣብ ነፋሪት ኣይንሳፈርን ኢሎም ተረፎም።
እቶም እሱራት ቀፂሉ ዘጋጥሞም ኣይፍለጥን።ንAP ቃሎም ዝሃቡ ክልተ ሰባት ናይ ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ፖለቲካዊ ፓርቲ ንምፍላጥ ዝወሃብ ኣስትምህሮ ሓዊሱ ንዕኦም ዳግም ናይ ምምሃሩ ወፍሪ ተጀሚሩ ኣሎ ይብሉ። ሓደ ንAP ቃሉ ዝሃበ ወዲ ሓው ኣብኡ ስልጥና ምውሳዱን ካሊእ ሰብ ድማ ኣብ ቀረባ ስልጠና ክጅምር ከምዝገለፅሎም ይሕብር።
ንመንግስቲ ህዝልዎ ሓደጋ እቲ ማእሰርቲ ኣብ ሓደ እዋን ተኣማንነቶም ዝገለፁ ተወለድቲ ትግራይ ናብ ንቑሓት ተቓዋምነት ክልውጦም ይኽእል ዝብል እዩ።
ፓይለት ሓይሊ ኣየር ተኽለብርሃን ወልደስላሴ ንሱን መሳርሕቱን ሎሚ ይድለዩ ምስ ዘለው ናይ ትግራይ መራሕቲ ርክብ ኣለኩም ተባሂሎም ከምዝተኸሰሱ ይገልፅ።ካብ ናይ ገዛ ማእሰርቲ ኣምሊጡ ካብታ ሃገር ወፂኡ ኣሎ።መሳርሕቱ ኣብ ደብረ ዘይት ኣብ ጥቓ ዋና ቤት ፅሕፈት ሓይሊ ኣየር ተኣሲሮም ካብ መንጎ ዝርከቡ 1,000 ዝግመቱ ተጋሩ ምዃኖም ከምዝነገሩዎ ይገልፅ።
ከሓዲ ተባሂሉ ምጥርጣሩ ዝሰንበደ ንሱ ኢትዮጵያ ንተወለድቲ ትግራይ ዝሓዘትሉ ኣገባብ ካብ ምጉሃዩ ዝተልዓለ ሕዚ ብረት ንምልዓል ድልየት ኣለዎ።
‘’ቀደም ኣብ ጎኒ ትግራይ ኮይነ ንምውጋእ ትልሚ ኣይነበረንን’’ኢሉ ተኽለብርሃነ ‘'ኣብዚ ሕዚ እዋን ግን ዕድል እንተረኺበ ብርግፅ እወ! ንህዝበይ ክከላኸል እየ’’በለ ወሲኹ ተኽለብርሃን ወልደስላሰ።


text:
ተለቪዥን ኣልዓለም ብዛዕባ ዶባዊ ግጭት ኤርትራን ኢትዮጵያን ፍሉይ መደብ ኣቕሪቡ
ትማሊ ዓርቢ ዕለት 25/11 እቲ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ዝፍኖ ተለቪዥን ኣልዓለም ፍሉይ መደብ ብዛዕባ ዶባዊ ምስሕሓብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣቕሪቡ።ኣብቲ ፕሮግራም ጋዜጠኛ ኣንዋር ኣልዓንሲ ካብ ቤሩት፡ እስታዝ መሓመድ ተወከል ካብ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣወሃሃዲ ኢትዮጵያዊት ጋዜጣ ኣልዓለም መሓመድ ኢብራሂምን ተሳቲፎም።እቲ ፕሮግራም ዝርዝራዊ ጸብጻብ ብዛዕባ ዶባዊ ግጭትን ህሉው ምዕባለታትን ኣብመንጎ ክልቲአን ሃገራት ኣቅረቡ።
ጋዜጠኛ ኣንዋር ኣልዓንሲ ወጥሪ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ከምዝቕጽልን ሓድሽ ውግእ ናይ ምልዓል ትጽቢት ከምዘሎን ብምብራህ ክልቲኦም ስርዓታት ውሽጣዊ ጸገማት ከምዘለዎም ብምግላጽ ካብዚ ጸገማት እዚ ንምህዳም ድማ ናይ ወተሃደራዊ ግጭት ምርጫ ጥራሕ ከምዘለዎም ኣብሪሁ።ንሱ እቲ ምስሕሓብ ናይ ክልቲአን ሃገራት ናብ ውልቃዊ ምስሕሓብ ኣብ መንጎ ኢሰያስን መለስን ከምዝተቐየረን እቲ ናይ ወተሃደራዊ ዳግመ ግጭት ኣብ ዝኾነ እዋን ክለዓል ከዝኽእልን ገሊጹ።
ኣቶ መሓመድ ኢብራሂም ብወገኑ ብዛዕባ ናይ ኢትዮጵያ መርገጺ መብሪሂታት ብምሃብ ተሪር ነቐፌታ ንመንግስቲ ኤርትራ ኣቕሪቡ።ምኽንያት ናይቲ ግጭት ድማ ኤርትራ ዘጋጥምዋ ዘለዉ ቁጠባዊ ጸገማትን ዞባዊ ምንጻልን እዮም ብምባል ኤርትራ ብወተሃደራዊ ይኹን ብቑጠባዊ መዳያት ድኽምቲ ሃገር እያ ክብል ገሊጹ።
ኣቶ መሓመድ ጣሃ ተውከል ብወገኑ ሓድሽ ወተሃደራዊ ግጭት ክህሉ ከምዘይክእል ብምብራህ እዚ ድማ ብሰንኪ ፖለቲካዊን ቁጠባዊን ኩነታት ናይ ክልቲአን ሃገራት እዩ ክብል ኣብሪሁ።እቲ እንኮ ኣማራጺ መፍትሒ ናይዚ ግጭት ድማ ብመንገዲ ዘተ ምፍትሑ ጥራሕ እዩ ኢሉ።ተወከል ከምዝበሎ ፕረዚደንት ኤርትራ ሰለስተ ስትራቴጂካዊ ጌጋታት ፈጺሙ፡ ንሳተን ድማ እቲ ቀዳማይ ንኹላተን ኣማራጺታት መንጎኝነት ናይ ዝተፈላለያ ሃገራት ገዲፉ ብ 1998 ናብ ወግእ ምእታዉ፡ ካልኣይ ኣብቲ 40% ካብ መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝነበሩሉ ግዜ ስምምዕ ኣልጀርስ ምቕባሉ፡ እታ ሳልሳይ ድማ መጥቃዕትታት ኣብ ልዕሊ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ኣሜሪካን ኣብ ወልቃዊ ምስሕሓብ ምስ ዋና ጸሓፊ ኮፊ ኣናን ምእታዉ እዩ ክብል ገሊጹ።ብዛዕባ ናይ ምስፍሕፋሕ ድሌታት ብወገን ኢትዮጵያ ኣብዝቐረበሉ ሕቶ ክምልስ እንከሎ፡ ተወከል ኢትዮጵያ ናጽነት ኤርትራ ከምዝኣመነት ብምግላጽ እቶም ኤርትራ ትድግፎም ዘላ ተቓወምቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ግን ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ናጽነት ኤርትራ ብምእማኑ ከምዝቃወምዎ ኣብሪሁ።ንሱ እዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ መንግስቲ ኣወንታዊ መርገጺ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ከምዘለዎን ኣብ ጥቕምታት ክልቲኦም ህዝብታት ዝተሞርከስ ዝምድናታት ክህነጽ ከምዝኽእል ድማ ሓቢሩ።እዚ ዝኽወን ከኣ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምስዝህሉን ናይ ሃገራዊ ስምምዕ መንግስቲ ምስዝቕወምን ዝምድናታት ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያን ካልኦት ሃገራትን ብጽቡቕ ክሰላሰል ከምዝኽእል ገሊጹ።ንሱ እቲ መንግስቲ ምስኩሎም ጌጋታቱ ሓንቲ ዕድል ተሪፋቶ ከምዘላ ንሳ ድማ ሃገራዊ ዕርቂ ምግባር እዩ ብምባል ናይቲ ስርዓት ምጉያይ ናብ ሱዳንን የመንን ወይ ድማ ኢትዮጵያ ፍታሕ ከምዘይኮነን ብምሕባር እቲ ስርዓት ምስ ህዝቢ ክተዓረቕን፡ እሱራት ክፈትሕን ብብዝሑነት ርእይቶ ክኣምንን ናይ ቁዋም ሃገር ክቕወምን ኣለዎ ክብል ገሊጹ።ተወከል ኣብ መግለጺኡ ኤርትራ ድኻ ሃገር እያ ናይ ዝብል ኣተሓሳስባ ብምውቃስ ኤርትራዊያን ሃገሮም ከምሓድሩ ክእለት ከምዘለዎም እታ ሃገር ዓቢ ቁጠባዊ ትሕዝቶ ከምዘለዋ ብምብራህ እቲ ቀንዲ ጸገም ኣብ ፖሊሲታት እቲ ስርዓት እምበር ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ከምዘይኮነ ገሊጹ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2909


text:
ኣንታ እቲ ደርሆ ደኣ ከይድቕስ
ብኣንቶንዮ ተስፋይ
ዕለት 15 ሚያዝያ 2010
ከም’ዚ ሎሚ ደቂ ሰባት ኣብ ምዕቡል ደረጃ በጺሖም፡ ንስርሓቶም ብልክዕ ስፍርን ዓቐንን ቅድሚ ምክዋን፡ ተፈጥሮ ብዝዓደሎም፡ ትውህቦን ልቦናን ወሲኾም ይፍጽሙ ነበሩ። እቲ መሳርሒ ብልሓታት ብዙሕ ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ተደላይነቱ የውዕልዎ።
እቶም ዝተፈላልዩ መለክዒ ወይ መዕቐኒታት ንብረት ወይ ጥሪት፡ ንፈሳሲ፡ ንደረቕ፡ ንርሕቐት፡ ከምኡ’ውን ግዜ ነይርዎ’ዩ። ብዙሕ’ውን ዘይጠቐስክዎ ክህሉ ይኽእል’ዩ። ይኹን’ምበር ኣብ’ቲ ግዜኡ ከኣ ኩሉ በቲ መለክዒ ስርሑ ክፍጽም እነከሎ ብስምምዕ፡ ብምቕርራብ ኣብ ዕዳጋታት፡ ብሕግን ስርዓትን ከኣ ኣብ ፍርዲ፡ ኣብ ካሕሳ፡ ኣብ ዕዳ ይጥቀምሉ ነበሩ። ነዚ ጉዳይ ክሳብ ሕጂ እቶም ክቡራት ወለድና ኣብ መዕቐኒ ክጥቀምሉ ክንሰብዕ ዘርከብና ውሑዳት ኣይኮናን። ኣብ’ዚ ሕጂ ዘሎና መዋእል ኩሉ ነዚ ቦታዊ መዕቐንን፡ መለክዕን ዝትክእ ኣብ መብዛሕትኡ ኣህጉራዊ ዝዀነ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝዝውተር’ዩ።
ኣብ’ቲ ዘንቐለኒ ጉዳይ ክምለስ፡ ከም’ቲ ክባሃል ንሰምዖን፡ ብዙሓት’ውን ዘርከብናሉ፡ ደርሆ ፍርቂ ለይቲ ምስ ኮነ ይንቝ፡ ኣጋ ወጋሕታ ሰዓት ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ከኣ ናይ ወጋሕታ ይንቝ። ናይ ቀደም ሰባት ንዝቕረበን፡ ዝረሓቐን መገሻ ክዳለዉ እነከለዉ ይኹን ንማሕረስ፡ ደርሆ ክንቁ እንከሎ ከም ናይ ግዜ መዕቐኒ ይጥቀምሉ ነበሩ።
ሓደ እዋን ሰባት ንመገሻ ቕድሚ ምንቃል ኩሉ ናብ’ቲ ጉዕዞ ዘድለዮም ንብረት ጠርኒፎም፡ ናብ ነንእዶም ቅድሚ ምድቃስ፡ ሓደ ካብ’ቶም ገያሾ ” በሉስ ከ ልዋም ዘለዎ ለይቲ ይግበረልና’ሞ፡ ሃየ ጽባሕ ደርሆ ኣብ ወጋሕታ ምስ ነቐውስ ብድድ’ልና ንንቐል፡ ብዓንተቦ ጸሓይ ከየርከበትና ክንበጽሕ በለ “።
ካብ’ቶም ክሰምዑ ዝጸንሑ፡ ተቐቢሉ ” እቲ ደርሆ ከይድቅስ’ምበር ሓቂ በለ” እሞ ካልኣይ ኣይግድን ደርሆ እንተደቒሱስ ካብ መገሻ ዓዲ ከይንውዕል’ና፡ ነቲ ደርሆ ዘተስኦ፡ ወይ’ውን ዝሕልዎ ንግበር ተባሂሉ። ሓቂ ሓቂ’ዩ፡ እወ ደርሆ ከይድቕስ’ሞ ካብ መገሻና ከይንቦኵር ሃየ ተበራሪና ንሓሉዎ በሉ።
ደርሆ ሰላም ሓደረ። መጀመሪያ ፍርቒ ለይቲ ነቐወ፡ ደጊሙ ኣብ ወጋሕታ ነቐወ፡ ገያሾ ከም’ታ ዝተሰማምዕዋ ካብ ነንእዶብ ብድድ’ሎም ናይ ንግሆ ግቡኦም ፈጺሞም ንመገሻ ነቐሉ።
መሲልካ ወይ ተሪኽኻ ኣበይ በጻሕካ’ድዩ፡ በዚ ሎሚ ናይ ተብተብ መገሻ ወይ መስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ብዝምልከት፡ እቲ ደርሆ ከይድቕሰና፡ ነቲ ደርሆ ዝሕሉ ክንገብር ግድነት’ዩ። መሕለዊ መስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ፡ መወሰኒ ሃገራዊ፡ መፈጸሚ ሃገራዊ፡ መተግበሪ ሃገራዊ ዋዕላ፡ ሓባራውን ብስምምዕን፡ ኮይኑ እዚ ሓባርዊ ስምምዓትን ውዕላትን ከይጣሓስ፡ ብዘይድልዎን ብዝተኻእለ ከኣ ካብ ግጉይ ውሳኔታት ነጻ ኮይኑ ናይ ምትግባሩ መስርሕ ብፍሉይ ከም ዕማም ንዝተዋህቦ ኣካል ይኹን፡ ብሓፈሽኡ ድም ህዝቢ ክቆጻጸርን፡ ክከታተልን ግዲኡ መሰሉ’ዩ።
ከም’ቲ ንገያሾ ከተስእ ዝተባህለ ደርሆ፡ ንባዕሉ ከይድቕስ ሓላዊ ዝተገብረሉ፡ ሎሚ ድማ ነቲ ዓራቒ (ዋዕላ) ዝዓርቆ( ኣብ መንጎ ሓይልታትን ይኹን ህዝብቢ)፡ መምርሒ፡ ሕግን ስርዓት፡ መስርሒ ኣገባብ፡ መወከሲ ሰነድ ንድፊ ከይርስዕ፡ ብስርዒታዊ ኣገባቡ ክሕሎ ግድነት’ዩ። እዚ ከም ርዱእ እንተተወሲዱ፡ ኩሉ ዝሕጎሰሉን፡ ኩሉ ዝዓግበሉን ኮይኑ፡ ከም’ቶም ገያሾ ውሕስነት መገሻ ገቢሮም ዝሓደሩ፡ ንሕና ከኣ ውሕስነት ሃገራዊ ዋዕላ፡ ዝጎድለና ክይህሉ፡ ዝበዅረና ከይህሉ፡ ንዕኡ ዝሕሉ ሕጋዊ ኣካል ክንገብር፡ እንተዘይሃለወ ከኣ ክንዛረብ ክንጽሕፍ ግድነት’ዩ።
መደምደምታ
ሃገራዊ ዋዕላ ኣይገበር ዝበለ የልቦን። ሃገራዊ ዋዕላ ብኸመይ ዝመሰለ ኣገባብ ይፈጸም’ዩ እቲ ሕቶ። እወ ብኸመይ ይፈጸም ? ንልዕሊ 20 ዓመት ኩሉ በብሸነኹ በብዝርድኦ በብዝዓግበሉ ስለ ዝተዛረበ ድዩ ዕድመ ምድላው ሃገራዊ ዋዕላ በሲሉ ክበሃል ? ብርእይቶይ ዋላ 100 ዓመት ይዘረበሉ፡ እቲ ቁምነገር ሓባራዊ ስምምዕ’ዩ። ናይ’ቲ ኩሉ ተኣኪቡ ዝተፈንጠሐ ሽማግለ ሃገራዊ ዋዕላ ነናቱ ጸገማት ዘለዎ’ዩ። ብሂወቶም’ኳ ኣለዉ። ምእንቲ’ዚ እቲ ንውሓት ግዜ ዘተሓሳስብ’ኳ እንተዀነ፡ ሎሚ ካብ ሓምለ 2009 ክሳብ ሓምለ 2010 ንባዕሉ እቲ ግዜ ኣኻሊ ኣይኮነን። ይትረፍ ሕጂ ሙሉእ ዓመት’ውን ተሰሪሕሉ እንተዝንበር እቲ ግዜ ካብ’ቲ ተላኢኹ ዝበሃል ዘሎ ንድፊ ናይ ምጽራይ ጀሚርካ፡ ክሳብ ሙሉእ ሓባራዊ ስምምዕ ምድላው ዝበጽሕ ግዜ ዘፍቕድ ኣይኮነን።
ብቅኑዕን ብዛዕባ’ዚ ኣፍልጦ ኣብ ህዝቢ ክዓቢ ዝጀመረ ግን ድሕሪ’ቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ 9-10 ሕዳር 2009 ዝተኻየደ ናይ ሰላም ዝርርብ ዋዕላ ብሩስለስ’ዩ። ዋዕላ ብሩስለስ እንተ በቲ እንተ በዚ ካብ’ቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2009 ሒዝዎ ዝወጸ ሓፈሻዊ ናይ መስርሕ መደብ ሃገራዊ ዋዕላ ክንህርን ክዓብን ጀሚሩ።
እዚ ዘብርሆ ኣገዳሲ ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ከኣ ኪዳን ምንቕስቓስ ገለ ውድባት ብትኵረት፡ ዝጥምቶን ኮይኑ እዩ ዝረአ። ኣብ መንጎ ሓይልታት ኪዳን ሓደ ውዕል ኣሎ፡ ንሱ ከኣ ነፍሲ ወከፍ ሓይሊ ሰልፊ ይኹን ውድብ ውሽጣዊ ነጻነት ሃልይወን፡ ንኪዳን ብዘይጎድእ ንጥፈታት የካይዳ።
ከም ዕላውያን ሰልፍታትን ውድባትን ከኣ፡ ንውሳኔታት ዘተግብራሉ ትካላት ሃልዮመን፡ ንዕኡ ንምዕዋት ኣብ ኩሉ መዳያት ጽፍሒ ትካላት ይነጥፋ። ኩሉ ኣባል ኪዳን ኣብ ሓደ ደረጃ ዝምድና ዝተሰርዐ ኣይኮነን። ብኡ መሰረት ከኣ ንጥፈታት ይፈላለ። ምእንቲ’ዚ ነቲ ንዋዕላ ብሩስለስ ዝተሳተፈ ሓይልታት፡ ካብ ኣብ ካልእ ዝካየድ ንጥፈታት ኣባላት ውድባት ኪዳን ተገዳስነቱ ዛይዱን፡ ነቲ ጉዳይ ናብ ካልእ ንምጥምዛዙ ተደልዩ መረዳእታ ክቀርበሉ ዝኽእል ውሕዱ ኣይኮነን።
ካልእ ኣርባዕተ ካብ ኣባላት ሓይልታት ኪዳን፡ ንቲ ዝነበረ ገደብ ናይ ግዜ ከውሕስ ኣብ ሓድነታዊ መስርሕ ናይ ዝነበረ፡ ኣኼባታት እንዳሃለወ፡ ከም ዘሎኒ ሓበሬታ፡ ሃንደበት ጉዳይ ሃገራዊ ዋዕላ ተበራቢሩ ሙሉእነት ኣባላት ኪዳን ኣብ ዘይብሉ ስምምዕ፡ ግቡእን እኹሉን ዝርጋሔ ሓበሬታ ኣብ ዘይብሉ፡ ኣብ ኣባላት ኪዳን ኣብ ዘይብሉ ስርሓት ተብተብ ኮነ። ኣብ መወዳእታ ከኣ እንሆ ከም’ዚ ሎሚ ንርእዮ ንዕለት ሃገራዊ ዋዕላ ኣብ ሓምለ ሰሚሮም ገዲፎሞ።
እቲ ጠንቒ ናይ ዘይስምምዕ መን ምዃኑ ንምብራህ ዝኣክል ከኣ፡ ኣብ መንጎ እቲ ዋዕላ ሰላም ብሩስለስን ብወርሒ ሕዳር ዝተኻየደ፡ ካልኣይ’ቲ ሓድነታዊ ኮንፈረንስ ኣብ ታሕሳስ ዝተፈጸመ፡ ዘሎ ግዜ ናይ ሃገራዊ ዋዕላ ሽማግለ ካብ ለካቲት እንተተቖጺሩ ኣስታት 9 ወርሒ ኮይኑ ኣሎ፡ ካብ እቲ ናይ ኪዳን ኣኼባ ሃገራዊ ዋዕላ ዝተኻየደሉ ወርሒ ሓምለ ከኣ 3 ምዃኑ’ዩ። ስለ’ዚ ኪዳን ኣብ ኣብ ዝሓለፈ እዋና ኣበይ ነይሩ ክሕተት ዘለዎ ንሱ’ምበር እቶም ህዝብን ዓለምን ዝፈልጦ ኣብ ዓብይ ታሪኻዊ ሃገራዊ ጉዳይ፡ እሞ ብፍረን ዓወትን ዝተዛዘመ ዝወዕሉ ኮር ተገልበጥ ክሕተቱ ፍጹም ዘይግባእ’ዩ። ኣበይ ምንባሮም ከኣ ኩሉ ዝፈልጦ’ዩ።
ምእንቲ’ዚ ከም’ዚ ዝበለ ናይ ስራሕ ምብዃር ከይርከብ፡ ነቲ ኣርሓ ደርሆ’ውን ከይድሽ ሓላዊ እንተተገብሮ ዘሰክፍ ኣይኮነን።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=655


text:
Radio Erena: 11 February 2019
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ፣ ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቕባን ዦን ኣሰልቦርን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ሉክዘንበርግ፣ ካብ 11 ክሳብ 14 ለካቲት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክበጽሕ’ዩ።
ዑደቱ ብኣዲስ ኣበባ ዝጅምር ልኡኽ ሉክዘንበርግ፣ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ዶክተር ወርቅነይ ገበየሁን ካልኦት ሰበ ስልጣንን ብምርኻብ ኣብ ልምዓታዊ ሓገዝን ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታትን ብዝምልከት ክመያየጥ’ዩ።
ምስ ኮሚሽነር ሕብረት ኣፍሪቃ ሙሳ ፋኪ ብምርኻብ፣ ኣብ ጉዳይ ምግታእ ስደተኛታት በቲ ሕብረት ንዘሎ መደባት ክመያየጥሉ ምዃኖም ተፈሊጡ ኣሎ።
እቲ ልኡኽ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝጸንሐሉ፣ ኣብ ክልል ትግራይ፣ ኤርትራውያን ተዓቝቦምሉ ኣብ ዝርከብ መዓስከራት ክበጽሕ ትጽቢት ኣሎ።
14 ለካቲት ናብ ኣስመራ ዘምርሕ እቲ ሚኒስተር፣ ምስ ሚኒስተር ጉዳያት ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ካልኦት ሰበ ስልጣንን ኣብ ተመሳሳሊ ዛዕባ ክዝቲ’ዩ።
ኣብ ኤውሮጳ እትርከብ ንእሽቶ ሃገር ሉግዘንበር፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፣ ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ ዝዓበዩ ኣርእስታታ’ዮም ኮይኖም ጸኒሖም።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ጀሚረንኦ ዘለዋ ርክብ፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ክገትእ፣ ሓያሎ ሃገራት ኤውሮጳ ተስፋ ኣንቢረናሉ ኣለዋ።
ካብዚ ተስፋ’ዚ ዝነቐለ፣ ሓያሎ ሃገራት ኤውሮጳን ወኪላተን ናብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምልኣኽ ይርከባ።
===================


text:
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ኢትዮጵያን ሶማልን፣ ዴሞክራስያዊ መስርሕ ዝተኸተለ ምስግጋር ስልጣን ክትግበር ምኽኣሉ፣ ኣብቲ ዞባ ዝዓበየ ተስፋ ሰላም’ዩ ክብሉ ዲፕሎማሰኛታት ይገልጽዎ ኣለዉ።
ብሸኽ ሸሪፍ ሸኽ ኣሕመድ ዝምራሕ ግዝያዊ መሰጋገሪ መንግስቲ ክትመሓደር ዝጸንሐት ሶማል፣ ህዝቢ ብዴሞክራስያዊ ኣገባብ ብ275 ኣባላት ባይቶ ብምምራጽ ኣብ ዘካየደቶ ቅዋማዊ ፕረዚደንት ናይ ምምራጽ መስርሕ፣ ሓድሽ ፕረዚደንት ክትመርጽ እንከላ፣ ኢትዮጵያ ድማ ድሕሪ ሞት ቀዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ፣ ዴሞክራስያውን ቅዋማውን ኣገባብ ዝተኸተለ ምስግጋር ስልጣን ብምክያድ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር መሪጻ ኣላ።
190 ካብ 275 ድምጺ ኣባላት ባይቶ ብምርካብ ዝተረቑሐ ሓድሽ ፕረዚደንት ናይታ ገና ምሉእ ርግኣትን ጸጥታን ዘየውሓሰት ዘላ ሶማል፣ ሓሰን ሸኽ ማሕሙድ ንሓሙሽተ ዓመት ዝጸንሕ መንግስቲ እታ ሃገር ንምግልጋል ትማሊ ቃለ መሓላ ክፍጽም እንከሎ፣ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኮይኑ ዝተረቁሐ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ድማ ኣብ መጀመርያ መዓልታት ናይ ወርሒ ጥቅምቲ ቃለ መሓላ ክፍጽም ትጽቢት ኣሎ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቶ ሃለማርያም ደሳለኝ፣ ኣብቲ ትማሊ ዝተኻየደ ስነ ስርዓት ምፍጻም ቃለ መሓላ ሓድሽ ፕረዚደንት ሶማል’ውን ተረኺቡ ኔሩ’ዩ።
ሓድሽ ፕረዚደንት ሶማል ብቴክኖሎጂ ክሳብ ናይ ማስተርስ ዲግሪ ትምህርቱ ዝተኸታተለን ከም መምህርን ተጣባቒ መሰላትን ኮይኑ ንነዊሕ ዓመታት ዝሰርሐ ክኸውን እንከሎ፣ ሓድሽ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ድማ ብኢንጂነሪንግ ማለት ምህንድስና ዝልዓለ ትምህርቲ ዝተኸታተለን፣ ኣብ ዩኒቬርሲቲ ፕሮፌሰር ናይ ምህድስና ኮይኑ ዘገልገለን ድሕሪኡ ድማ ሓላፊ ክፍሊ ምህንድስና ማለት ዲን ናይቲ ደፓርትመንት ዝነበረን’ዩ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ምስግጋር ስልጣን ናብ ሓድሽ መንእሰያት ወለዶ ብዝወሰዶ ተባዕ ተበግሶ፣ ደርግ ንምእላይ ኣብ ዝተኻየደ ቃልሲ ወልሓንቲ ኣበርክቶ ንዘይነበሮ ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ከም ላዕለዋይ መራሒ ሃገር ክመርጽ እንከሎ፣ እታ ንልዕሊ 21 ዓመት ትካላዊ መንግስቲ ዘየነበራ ሶማል ድማ፣ ሓድሽ ኣፍደገ ንምቛም ትካላዊ ስርዓት ብእትወስዶ ዘላ ተበግሶ’ያ ኣብ ፖለቲካ ሶማል ብዙሕ ተፈላጥነት ዘይነበሮ ሓድሽ ፕረዚደንት መሪጻ ዘላ።
እዘን ክልተ ጎረባብቲ ሃገራት ኣተግቢረንኦ ዘለዋ መስርሕ፣ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንመጻእ ኣታኣማማኒ ሰላምን ርግኣትን ዘለዎ ዞባ ከምዝኸን ዝእንፍት ደኣ ይኹን’ምበር በንጻሩ፣ ኣብ ኤርትራን ሱዳንን ዘለዉ መራሕቲ ግና፣ ብሒቶሞ ዘለዉ ስልጣን ብሰለማዊ መገዲ ናብ ህዝቢ ከምዘሰጋግሩ ዝእንፍት ወልሓንቲ መስርሕ ብዘይምህላዉ፣ ንተስፋ ሰላም ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣሻቓሊ ይገብሮ።
ሱዳን ከም ምክትል ፕረዚደንት፣ ባይቶ፣ ወዘተ ዝኣመለሉ ጽላታት መንግስቲ ዘለዋ እኳ እንተኾነት፣ ኣልበሽር ግና ብዘየማትእ ስልጣን ንምብሓት ከምዝሰርሕ’ዩ ዝንገረሉ።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ድማ ካብዚ ብዝበኣሰ፣ ባይቶ የለ ምክትል ፕረዚደንት፣ ምሉእ ጽላታት መንግስቲን ሃገርን ብፕረዚደንት ዝተባሕተ ምዃኑ ይፍለጥ።
ኣብ ጅቡቲ ኣብ ዝካየድ ፕረዚደንታዊ ምርጫ’ውን ምስግጋር ስልጣን ከውሕስ እኳ እንተዘይክኣለ፣ ስልጣን ብሓደ ዝተባሕተ ብዘይምዃኑን ፣ ከም ምክትል ፕረዚደንት፣ ቀዳማይ ሚኒስተርን ኣፈኛ ባይቶን ዝኣመሰሉ ስልጣናትን ስለዘለዉ፣ ፕረዚደንት ብሞት ኮነ ካልእ ምኽንያት ኣብ ስልጣን ኣብ ዘይህልወሉ ሃጓፍ ከጋጥም ኣይክእልን’ዩ ዝብል እምነት ከምዘሎ ተንተንቲ ፖለቲካ እዚ ዞባ ይተቕስዎ።
ኣብ ኢትዮጵያን ሶማልን፣ ዴሞክራስያዊ ምስግጋር ስልጣን ክትግበር ምኽኣሉ ተስፋ ሰላም’ዩ
ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ኢትዮጵያን ሶማልን፣ ዴሞክራስያዊ መስርሕ ዝተኸተለ ምስግጋር ስልጣን ክትግበር ምኽኣሉ፣ ኣብቲ ዞባ ዝዓበየ ተስፋ ሰላም’ዩ ክብሉ ዲፕሎማሰኛታት ይገልጽዎ ኣለዉ።


text:
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት/IMO/ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝተልዓለ ለበዳ ሕማም ኮሌራ ከምዘሎ ብምግላጽ ዝርግሓ’ቲ ሕማም ካብ ቁፅፅር ወፃኢ ቅድሚ ምዃኑ ንምክልኻሉ ቕልጡፍ ስጉምቲ ክውሰድ ፀዊዑ።
ካብ ሰነ 2016 ዓ.ም ጀሚሩ ትካል ስደተኛታት/IOM/ እዋን ዝናብ ክኣትው ከሎ ኣስታት 60 ሚእታዊት ግዝኣት እታ ሃገር ብመንገዲ ምጉዓዝ ስለዘይክኣል ብሰንኪ’ዚ ሕማም ብዝሒ ናይ ዝሞቱ ክውስኽ ይኽእል እዩ ክብል የጠንቅቕ።
ወሃቢት ቃል እቲ ትካል ኦሊቪያ ሄደን ነቲ ሕማም ንምቁፅፃር ኣዚዩ ከቢድ ዝገብሮ ቅልውላው ምቕፃሉ፣እዋኑ ዝናብ ምዃኑን ናይ ተመዛበልቲ ምንቅስቓስን እዩ ይብላ።
“ብሕማም ኮሌራ እንተድኣ ተለኺፍኪ ወይ ሓደ ካብ ስድራኺ በቲ ሕማም እንተድኣ ተታሒዙ እሞ ኸኣ ምስ ካልእ ሰብ እንተድኣ ተራኺቡ ኣብ ልዕሊኡ ናብ ካልእ ክፋል እታ ሃገር እንተተንቀሳቒሱ እቲ ሕማም ሒዙዎ ይጉዓዝ ማለት እዩ።ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ከይኸውን ተስፋ ንገብር።ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ምስ ካልኦት መሻርኽቱ ኣካላት ሕቡራት ሃገራትን ዘይመንግስታዊ ትካላትን ኣብ ባይታ እናሰርሐ ይርከቡ።”
ኣብታ ብግጭት ትሕመስ ዘላ ሃገር ሰብኣዊ ሓገዝ ዘድልዮም ሰባት ልዕሊ 7.5 ሚሊዮን ምዃኑ ፀብፃብ’ቲ ትካል ወሲኹ ይገልፅ።ለበዳ ከም ኮሌራ ዝኣመሰሉ ተመሓላለፍቲ ሕማማት ኣብ ዝተመዛበሉን ንሓደጋ ዝተቓልዑን ብፍላይ ድማ ኣብ ልዕሊ ብሕፅረት ኣመጋግባ ዝሳቐዩ ኣሽሓት ትሕቲ ሓሙሽተ ዓመት ህፃናት ሓደገኛ እዩ።
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታትን መሻርኽቱን ክታበት ኮሌራ ኣብ ምሃብን ናይ ፅርየት ናውቲ ኣብ ምዕዳልን ከምዝርከቡ ሄይደን ገሊፀን ኣለዋ።


text:
ንምዕራብ ትግራይ ዘራኽብ ወሳኒ ድልድል ተከዘ ምዕናዉ ስክፍታት የዛይድ ኣሎ።
ኣህጉራዊ ትካል ኮሚተ ድሕነት ብትዊተር ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፡ ንትግራይ ዘራኽብ ድልድል ተከዘ ብምዕናዉ ነቲ ክካይድ ዝድለ ሰብኣዊ ሓገዛት ዝዕንቅፍን ድሕሪት ዝመልስን ምዃኑ ገሊጹ። ንኹላቶም ኣብዚ ኲናት ዝዋስኡ ዘለዉ ወገናትንሰላማዊ ህዝቢ ንምሕጋዝ ዘይተገደበ ናይ ምንቅስቓስ ፍቓድ ክህቡ ድማ እቲ ትካል ተማሕጺኑ።
ኣማሓዳሪት ትካል ሓገዝ ስግር ባሕሪ ኣሜሪካ (ዩኤስኤኣይዲ) ሳማንታ ፓወር ድሕሪ ምዕናው ድልድል ተከዘ፡ ካብተን ንትግራይ ዘራኽባ ኣርባዕተ መስመራት ሕጂ ሓንቲ ጥራይ ተሪፋ ኣላ ኢለን።
ወሃብ ቃል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኤሪ ካነኮ፡ ብዛዕባ ምዕናው ድልድል ተከዘ ከም ዝሰምዑ እኳ እንተ ጠቐሱ:ክሳብ ሕጂ ግን ጭቡጥ ሓበሬታ ከም ዘይረኸቡ ጠቒሶም።
እቶም ወሃብ ቃል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብጋዜጠኛታት ንዝቐረበሎም ሕቶ ከምዚ ክብሉ መሊሶም፤ “ሰራሕተኛታት ናይ ካልኦት ትካላትን ናብ ትግራይ ከይዶም ሓገዝ ክህቡ ንጽውዕ ኣሎና። እዚ ንሰምዖ ዘሎና ምዕናው ናይቲ ድልድል ሓቂ እንተኾይኑ:ነቲ ዝድለ ዘሎ ሓገዝ ንድሕሪት ዝመልስን ተስፋ ዘቝርጽን’ዩ፡” ኢሎም።
ንኣስታት ሽሞንተ ኣዋርሕ ኣብቲ ክልል ድሕሪ ዝነበረ ኲናት፡ ኣስታት 5 ሚልዮን ካብ ህዝቢ ትግራይ:ህጹጽ ናይ መግቢ ሓገዝ ከም ዘድልዮ ውድብ ሕቡራት ሃገራት የምልክት። ኣስታት 350ሽሕ ድማ ካብዚኣቶም ብዝኸፍአ ደርቂ ዝጥቅዑ’ዮም።
ኣባል ዩኤስኤኣይዲ ዝኾና ሳራ ቻርለስ ብሰሉስ ንአባላት ቤት ምኽሪ ተወክልቲ ህዝቢ ኣሜሪካ መንግስቲ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃበኦ ምስክርነት፡ እቶም ጥሜት ዘንጸላልዉም ዘሎ ዜጋታት ኣስታት ሓደ ሚልዮን ከም ዝበጽሑ ኣመልኪተን። ቅልጡፍ ፍታሕ ምስ ዘይህሉ ዝኸፍአ ክስዕብ ምዃኑ ድማ ኣጠንቂቐን።
ወሃብ ቃል ውድብ ሕቡራት ሃገራት’ውን:ብሰንኪ ኣብ ባይታ ዝርአ ዘሎ ቅልጡፍ ምልውዋጥ፡እቲ ዝነበረ ዘይምቹእ ኩነታት መሊሱ ከም ዝበኣሰ ገሊጾም። ኣብ ርእሲኡ፡ምቍራጽ በረራታት:መስመር ቴለፎንን ኤለትሪክን ካልእ ጸገም ፈጢሩ ምህላዉ ወሲኾም ይሕብሩ።
ምስቲ ዘሎ ብዙሕ መሰናኽላት ግን ትካላት ወሃብቲ ረድኤት ዝከኣሎም ይሰርሑ ኣለዉ። ብድሩት ዓቕሚ ድኣ ይኹን እምበር፡ ቀረባት ማይ ነዳዲን ዝነድድ ዕንጸይቲን ብረቡዕ ኣብ ገለ ወገናት ከተማ መቐለ ከባጽሑ ክኢሎም ኣለዉ። ኣብ ሽረ ንዝርከቡ ተመዛበልቲ ናይ ጽሩይ ዝስተ ማይ ሓገዝ፣ ከምእ’ውን ኣብ ከተማ ሳምረ ናይ መሰረታዊ ቀረባት ጥዕና ሓገዝ ከም ዝተላእከ’ውን ተፈሊጡ ኣሎ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዝወሰዶ በይንኣዊ ተበግሶ ምቍራጽ ተጻብኦታት፡ብሰንኪ ድምር ካብ ምዕራውባውያን ሃገራት ዝመጾ ጸቕጢን፡ ሓይልታት ትግራይ ዘመዝገቡዎ ቅልጡፍ ዓወታትን ምዃኑ ተንተንቲ ይገልጹ።
ኣብ ዝሓለፈ መደባትና ኣቃሊሕናዮ ከም ዝነበርና፡ ተንታኒት እቲ ዞባን ተመራማሪት ዓውዲ ፖለቲካን ዝኾና ማሪና ኦተወይ፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ በይንኣዊ ስጉምቲ ምቍራጽ ተጻብኦታት ይውሰድ እምበር፡ እዚ ግን ንሓይልታት ትግራይ ዘገድሶም ኣይኮነን ኢለን ነይረን።


text:
Radio Erena: 15 April 2019
ስዑዲ ዓረብ፣ ንፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ዝኣለየ ወትሃደራዊ ጉጅለ ዘለዋ ደገፍ ብወግዒ ገሊጻ።
እታ ሃገር ብስም ንጉስ ሳልማን ኣብ ዝዘርግሓቶ መግለጺ፣ ምርጫ ህዝቡ ሱዳን ከምእተኽብር ብምጥቃስ፣ ምስቲ ስልጣን ሒዙ ዘሎ ወትሃደራዊ ጉጅለ ክትተሓጋገዝ ቅርብቲ ከምዘላ ኣፍሊጣ።
ከም መርኣያ ሰናይ ድልየታን ደገፋን ድማ ህጹጽ ረዲኤት ንምልጋስ መዲባ።
ስዑዲ፣ ነዚ ንፕረዚደንት ሱዳን ብዕልዋ ዝኣለየ ወትሃደራዊ ጉጅለ፣ ብወግዒ ዝደገፈት ናይ መጀመርያ ሃገር ኮይና ኣላ።
ስዑዲ ዓረብ፣ ንምእላይ ፕረዚደንት በሺር ዘለዋ ደገፋ ቅድሚ ኩለን ሃገራት ብወግዒ ትገልጽ ዘላ፣ ካብቲ ፕረዚደንት በሺር ምስ ቀጠርን ቱርኪን ዝነበሮ ጥቡቕ ዝምድናታት ዝጸንሓ ሻቕሎት ዝብገስ ምዃኑ ተንተንቲ የመልክቱ።
ይኹን’ምበር፣ እቲ ወትሃደራዊ ጉጅለ ዝህልዎ ዘቤታዊ፣ ዞባዊን ኣህጉራውን ፖሊሲታት ምስ ግዜ ዝርአ ዝኾነ ዘመልክቱ እቶም ተንተንቲ፣ እዚ ኣብ ሱዳን ተኸሲቱ ዘሎ ኩነታት፣ ንሃገራዊ ወሽመጥ ዓረብ ጥራይ ዘይኮነ፣ ንሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃን ምዕራብን’ውን ዘሽቕሎ ምዃኑ የረድኡ።
ኣብ ሱዳን፣ ነታ ሃገር ዘረጋግእን ጸጥታ ዘውሕስን ማእከላይ መንግስቲ ክቐውም እንተዘይኪእሉ፣ ምስቲ ኣብ ሊብያ ዘሎ ኩነታት ተደሚሩ፣ ፍኑይ ዋሕዚ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ስደተኛታትን ሽበራን ከየኸተል ዝዓበየ ስግኣት ሃገራት ኤውሮጳ ኮይኑ ኣሎ።
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር ድሕሪ ምእላዩ፣ ዛጊት እንታይነቱ ንጹር ዘይኮነ ወትሃደራዊ ጉጅለ፣ መሪሕነት እታ ሃገር ሒዙ ይርከብ።
ህዝቡ ሱዳን፣ ኣብዚ ብናይ ቀረባ መሳርሕቲ ፕረዚደንት በሺር ቆይሙ ዘሎ ግዝያዊ ወትሃደራዊ ባይቶ፣ እምነት ከምዘይብሉ ብምጥቃስ፣ እቲ ጉጅለ ስልጣኑ ናብ ሲቪላዊ ምምሕዳር ከሰጋግር ይጽውዕ ኣሎ።
====================


text:
ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣኼባ ምክያዶም ፅቡቕ ስጉምቲ እዩ ኢሎም ኣብቲ ኣኼባ ዝተሳተፉ ተቓወምቲ ፓርትታት። ካብ ምዝርራብ ወፃኢ ካልእ መንገዲ የለን ዝበሉ እዞም ተቓወምቲ ከምዚ ዝበለ ኣኼባ ቀፃልነት ክህልዎን እኹል ሽፋን መራኸቢ ብዙሃን እውን ክረክብን ፀዊዕም ኣለው።
ቀዳማይ ሚኒስትር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ብዛዕባ ካልኣይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርመሽንን ምስ ተቓወምቲ ዘካየድዎ ኣኼባ እዚ ናይ መጀመሪያ መድረኽ'ዩ።እቶም ቀዳማይ ሚኒስትር ንሕቶታት መራሕቲ ተቓወምቲ ብደብዳቤ እንተዘይኮይኑ ብኣካል ሰሚዖም ኣይፈልጡን።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተዳለወ ኣኼባ ዝተረኽቡ መብዛሕቲኦም ተቓወምቲ ኣባላት ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ዝኮኑ ፖለቲካዊ ፓርትታት እዮም።
ናይ ኢትዮጵያ ራእይ ፓርቲ ካብኦም ተሳተፊ እቲ አኼባ ሓደ ኮይኑ ፕሬዝዳንት እቲ ፓርቲ ኣቶ ተሻለ ሰብሮ እቲ መድረኽ ኩሎም ተቓወምቲ ፓርትታት ክሓትዎ ዝፀንሑ እዩ ኢሎም።
‘’ድሕሪ 10 ዓመታት ዝተረኽበ ኣጀንዳ እዩ፤ብቐሊል ኣይተረኽበን’’ ዝበሉ ንሶም ብምስዓብ ‘’ኣብዚ መድረኽ እዚ ዘይተሳተፉ ተቓወምቲ ፓርትታት ሓዊሱ ኩላትና ክንሓቶ ዝፀናሕ እዩ’’ኢሎም።ብከምዚ ዝቕፅል እንተኾይኑ ዓብዪ ስጉምቲ እዩ'ውን ኢሎም።
ንከይዲ ሃገራዊ መረፃ ካብ ዝነቐፉ ፓርትታት ሓደ ናይ ዝኾነ ናይ ኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ /ኢዴፓ/ ፕሬዝዳንት ዶ/ር ጫኔ ከበደ ተቓወምቲ ንዝፍጠሩ ዕድላት ክጥቀምሉ ኣለዎም ብምባል ከምዚኦም ዝበሉ ኣጋጣሚታት ናይ ህዝቢ ሕቶ ንምቅላሕ ከምዝጥቕሙን ኣብ ፓርላማ ዘይተረኸበ መሰል በዚ መልክዕ እንተድኣ ተረኺቡ ሓሳብ ንሓሳብ ንምልውዋጥ ዝጠቅም መንገዲ እዩ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
Radio Erena: 10 March 2019
ሸሞንተ መጋቢት ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቀንስትዮ ኣብ መላእ ዓለም ተዘኪራ ውዒላ።
ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኤርትራውያን እውን ነዛ ዕለት ብዝተፈላለየ መልክዕ ዘኪሮማ ከምዝወዓሉ ከካብ ቦትኡ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ።
ኣብዚ ዜጋታት ኤርትራ ኣብ ክልተ ደምበታት ተኸፋፊሉም ዝርከቡሉ ዘለዉ እዋን፣ ደለይቲ ለውጢ ኤርትራውያን፣ ካብተን ኣብ ንዓመታት ኣብ መሓዩር ዝርከባ ደቀንስትዮ ጀሚሮም ክሳብ’ተን ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝርከባ ዜጋታት ዘሕልፎኦ ዘለዋ መከራ ተንቲኖም።
ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቀንስትዮ ንምጽምባል፣ ብኤምባሲታት ኤርትራ ዝተዳለወ በዓላት እውን ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ይካየድ ኣሎ።
ኤርትራውያን ደቀንስትዮ፣ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኣብ ማእሰርቲ፣ ኣብ ስደት ከኣ ኣብ ፈቐዶ መዳጎኒ መዓስከራትን ኣሰጋገርትን ዝሓልፎኦ ዘለዋ መስገደል ዝመልኦ ህይወት እንዳረኣኻ፣ ንመጋቢት 8 ምጽምባል ቁስልኻ ምሕባእ እዩ ክብሉ’ዮም ሬድዮ ኤረና ዝተወከሰቶም ተጣበቕቲ መሰላት ዝገልጹ።
ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ዝዓበየ ቦታ እትሽፍን ኤርትራዊት ጓለንስተይቲ፣ እታ ዝያዳ ዝተበደለት ኣካል ሕብረተሰብና ብምዃና፣ ኣብ ዓመት ሓንቲ መዓልቲ ዘይኮነ፣ ዓመት ምሉእ ክትዝከርን ክትከብርን ኣለዋ ክብሉ ኤርትራውያን ከካብ ቦትኡ ጭሮሖም የቃልሑ ኣለዉ።
ኣብ እስራኤልን ካልኦት ሃገራትን ካብ ዝርከቡ ዜጋታትና፣ ወጽዓን በደልን ጓለንስተይቲ ዝቕረፈሉ፣ ብዓቢኡ ከኣ ኣብ ሃገርና ንይምሰል ዘይኮነ ዝግበኣ ቦታን ክብርን ክሳብ ትረክብ ኩሉ እጃሙ ከበርክት ካብ ሓያሎ ወገናት ዝቐርብ ዘሎ ጻውዒት እዩ።


text:
1ይ ክፋል
ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ዝተጠቕሱ ብዙሓት ናይ እምነት ኣቦታት ዝዀኑ ጀጋኑ ተጠቒሶም ኣለዉ። እዞም ሰባት ብፍርሓት ኣምላኽ መሊኦም ኣብ እምነት ጸኒዖም ብሕጋግቱ ተመሪሖም ንፍቓዱ ነቢሮም ንኽብሩ ደው ኢሎም ብመከራ ተፈቲኖም ነቲ ዝተጸውዕሉ ኣብ ፍጻሜ ኣብ ጺሖም ኣብ ፍቕሩ ጢሒሎም ኣብ ግዜ ድኻሞም ኣብ ሓይሊ ኣምላኽ ተኣሚኖም ኣብ እዋን ውድቀት ሓጥያቶም ብንስሓ ናብ ፈጣሪ ዝተመላለሱ ሰባት እዮም። ታሪኽ እዞም ናይ እምነት ሰባት ኣብቲ ቑዱስ ጹሑፍና ጋህ ኢሉ ተቐሊዑ ኣሎ። ንሎሚ እምብኣር ከም ኣብነት እሞ ድማ ንቤተሰብና ዓቢ ኣርእያ ዝዀነና ብዛዕባ ማርዶካይ ክንርኢ ክንፍትን ኢና።
ማርዶካይ ኣብ እዋን እቲ ብርቱዕ ጸበባ ተማሪኹ ካብ ሃገሩ ናብታ ብንጉስ ኣሕሽዌርስ ትግዛእ ዝነበረት ምድር ናብ ሱሳን ዝኣተወ ሰብኣይ እዩ። ማርዶካይ ኣብ ዘመን ህይወቱ ንኣምላኽን ንህዝቢ ኣምላኽን ነቲ ዝነብረሉ ዝነበረ ምድሪ ስደት ንበረኸትን ንታሪኽን ኰይኑ ዝሓለፈ ብርቱዕ ናይ ኣምላኽ ሰብ እዩ። እዚ ካብ ገዛእ ርእሱ ዝወጸ ንኣምላኽ ጥራይ ዝነብር ዝነበር ማርዶካዮ ኣብዚ ዘመን እዚ ንዓና ንቤተሰብ ኰነ ንኻልእ ዘመሓላልፎ ሓደ ረዚንን ከቢድን ዝኰነ መልኣኽቲ ኣለዎ። ሰብ ኣብዛ ምድሪ ብዙሕ ዝጽዋዓሉ ነገር ኣሎ እዩ። እዚ ሰብ ዝዝከረሉ ኩሉ፡ ሓደ መዓልቲ ነበረያ ነበረ ክኸውን ከሎ፡ ንኣምላኽ ኢልካ እትገብሮ ዘበለ ኩሉ ግና ኣብ መዘከርታ ኣምላኽ እዩ ዝጸሓፍ። ነዚ እዩ እቶም ንኣምላኽ ዝፈርሑ ንሓድሕዶም ተዘራረቡ፡ ኣምላኽ ድማ ኣብ መዘከርታ መጽሓፍ ጸሐፎ ተባሂሉ ተጻሒፉ ዘሎ። ሎሚ ባህጊ ድሌትናን ጸሎት ልማኖናን ኣብዛ ምድሪ ከሎና ንኣምላኽ ዝኾነ ታሪኽ ሰሪሒና ምሕላፍ ክኸውን ኣሎዎ። እምብኣር ኩቡራት ኣሕዋት ብምቕጻል ካብ ህይወት ማርዶካይ ገለ ነጥብታት ክንርኢ ኢና።
ኣቐዲምና ከም ዝበልናዮ ማርዶካይ ተሰዲዱ ዘይኮነ ብጸላኢቲ ተማሪኹ እዩ፡ ኣብ ዓዲ ጓና ዝቕመጥ ዘሎ። ህይወት ሓደ ምሩኽ ክሳብ ክንደይ ክፉኡ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ብገዛእ ርእሱን ፍቓዱን ህይወቱ ንምምራሕ ዘለዎ ተኽእሎ የሎን ተበልን ምግናን ኣይኰነን። ኣብ ማእከል ጸላእቲ ዀንካ ክትነብር ዘሎ ሓርጎጽጎጽን ተስፋ ምቑራጽን እምብዛ ከቢድ እዩ። ኣብዚ ከምዚ ዝኣምሰለ ውርደት ዝመልኦ ናብራ ህይወት ብዕላማ ክትመላለስ ራእይ ሒዝካ ክትጓዓዝ ከቢድ እዩ። መብዛሕቱ እዋን’ውን ዘይከኣል እዩ። ኣብዚ ከምዚ ዝኣመስለ ህሞት ተዓዊቶም ዝወጹ ሰባት ክትርኢ ኸሎኻ ብርቂ ነገር እዩ ዝዀነካ። መብዛሕትኦም እቶም ኣብ ልቦም ንኣምላኽ ዘንገሱ ሰባት ግና ኣብዚ ከምዚ ዝኣመስለ ኣዚዩ ጹንኩር እዋን ኣብ ዘይኰን ቦታ ኣብ ቦታ ኽብሪ ትቐሚጦም ዓቢ ዕዮ ኣምላኽ ሰሪሖም ንበረኸት ኰይኖም ዝሓለፉ ባሮት ኣምላኽ ሒደት ኣይኰኑን። ካብ ዮሴፍ ጀሚርካ ንባርነት ብኣሕዋቱ ዝተሸጠ እሞ ድማ ንህዝቡን ግብጺን ንዓቢ ምድሓን ዝዀነ፣ እኒ ዳኒኤል ኣብ ግዝኣት ባቢልዮን ንስም ኣምላኽ ዘሰምዩ ወሲኽካ ማርዶካይ’ውን ኣሰሮም ብምስዓብ ናይ ዕላማ ሰብ ኰይኑ ሓሊፉ።
ብኸመይ ኢና ግና ማርዶካይ ናይ ዕላማ ሰብኣይ ንብሎ ዘሎና። ማርዳካይ ሓንቲ ኣስቴር እትብሃል ዘኽታም ጓል ሓወብኡ ኔራቶ። ማርዶካይ ነዛ ኣዚያ መልከዔኛ ዝኰነት ዘመዱ ሓላፍነት ወሲዱ፡ ከም ጓሉ የዕብያ ነበረ። ኣብ ግዝኣት ንጉስ ኣሕሼዌሮስ ንግስቲ ዋሽቲ ሰበይቱ ንንጉስ ምዃና እዩ። ኣብ ልዕሊኡ ዓመጽ ስለ ዝገበረት ካብ ስልጣን ተኣልያ ነበረት። ንንጉስ እትኸውን ሰበይቲ ድማ ትድለ ነበረት። ማርዶካይ ነዚ ነገር እዚ ምስ ሰምዔ ስቕ ክብል ኣይከኣለን። ከምይሲ እዚ ሰብኣይ’ዚ ብዓላም ኣሪሒቕ ዝርኣዮ፡ ራእይ ስለ ዝነበረ እዩ። ነዚ ድማ እዩ ንኣስቴር ኣብ ኢድ እቲ ሓላዊ ኣንስቲ ዝንበረ ንሃጋይይ አሒሊፉ ዝሃባ። እቲ ዘገርም እዚ ኣብ ምድሪ ሰደት ኰይኑ ንሩሑቕ ገጹ ዝጥምት ዝነብረ ማርዶካይ፡ ኣብ ኢድ እቲ ሓላፊ ኣንስቲ ሂቡ ጥራይ ኣይኰነን ስቕ ኢሉ።
ዕላማን ራእይን ዘለዎ ንሓደ ነገር ድማ ኣብ መዕረፊኡ ከብጽሕ ዝጋደል ሰብ ስቕ ኢሉ ኢዱ ኣጣሚሩ ኣይጽበን እዩ። ነዚ ድማ’ዩ እቲ ቓል “ማርዶካይ ከአ ንኣስቴር ደሓን ምህላዋን እንታይ ከም ዚገብርዋን ኪፈልጥ፡ ኩሉ መዓልቲ ኣብ ቅድሚ መካበብያ ቤት ኣንስቲ ይመላለስ ነበረ።” ማርዶካይ ንኣስቴር ኣብ ምድሪ ጸላኢ ንዓቢ ስራሕ ኣምላክ እዩ ዘዳልዋ ዘሎ። ነዚ ዝከውን መምርሒ ሓሳብ ድማ የስንቓ ነበረ። “ብኻልይቲ ጊዜ ድማ ደናግል ምስ ዚእከባ፡ ማርዶካይ ኣብ ደገ ንጉስ ኮፍ ይብል ነበረ። ኣስቴር ከምቲ ምስኡ ተዐቑባ ኸላ፡ ንትእዛዝ ማርዶካይ ትገብሮ ዝነበረት፡ ኣስቴር ከምቲ ማርዶካይ ዝአዘዛ፡ ወለደኣን ህዝባን ገና ኣይነገረትን ነበረት። ነዚ ኰይከነ ኣይተርፍን ህዝቡ ኣብ ዓቢ ጸባብን መከራን ምስ ወደቐ ንኣስቴር ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ምድሓን መጺኺ ተዀንኪ መን ይፈልጥ ብምባል ዝተዛረባ። ብርግጽ ኣስቴር ነቲ ኣምላኽ ብማርዶካይ ኣቢሉ ዘዳለዋ ዓላማ ኣብ ሸቱኡ ኣብጺሕቶ። ማርዶካይ እዚ ኩሉ ክገብር ከሎ እሞ ኸኣ ካብ ካልእ ዓሌት ማለት ኣይሁድ ምዃኑ እንተ ተፈሊጡ ዘኽፍሎ ዋጋ ክሳብ ክንደይ ከቢድ ምዃኑ ይፈልጥ እዩ። ግና ኸኣ ነቲ ኣርሒቑ ዝረኣዮ ክብሪ ክብል ክኸፍሎ ድልዊ ነበረ።
ሎሚ ነፍሲ ወከፍና፡ ሰብኣይ ኰነ ሰበይቲ ኣብ ልዕሊ እቶም ነዕብዮም ዉሉድ እንታይ ዓይነት ዓላማ ወይ ራእይ ኣሎና ንምንታይ ነዳልዎም ኣሎና? ንሕና’ኸ ከም ማርዶካይ ሰብ ዓላማ ኰይና፡ ብዓላማን ራእይን እናተመላለስና ኣሪሒቕና ንምርኣያ ኣዒንትና ብመንፈስ ኣምላኽ ኩሑላት ዲየን? ከምቲ ማርድካይ ክንዮ እቲ ዘለዎ ኩነታት ሓሊፉ ካልእ ብሉጽ ነገር ርእዩ ንምድሓንን ክብርን ዝጠመተ ንሕናኸ እዚ ዓይነት መንፈስ ኣብ ውሽጥና ኣእቲና ክንዮ እቲ ዘይክየድ ዝመስል ክንዮ እቲ ዘይብጻሕን ዘይስገርን ዝመስል ሃዋህው ኣርሒቕና ክንከይድ ሎሚ ብዓላማን ብራእይን ንመላለስ’ዶ? ኣብዚ ከምእንርእዮ ዘሎና ህሉው ኩነታት ቤተሰብ ማርዶካይ፡ እታ ምርኽቲ ከም ጓሉ ዘዕበያ ኣስቴር ናብ ንግስነትሲ ክትመጽእ ይትረፍ ገረድ ንጉስ እኳ ንምዃን ዘይሕሰብ እዩ ዝነበረ። ግና ምስ ኣምላኽ ዀንካ ዘይብጻሕን ዘይከኣለን ነገር ስለ ዘየለ እዚ ኩነት ክውን ኰይኑ ማርዶካይ ከኣ ክሳብ መወዳእታ ነዚ ዕላማ ነቢሩ። ኣብ ልዕሊ ኣስቴር ድማ እቲ ክገብሮ ዝግባእ ኩሉ ጌሩ።
ሎሚ ነቲ ኣምላኽ ኣብ ውሽጢ ስድራናን ቤተሰብናን ክንበጽሖ ዘሎና ክቡር ነገር ንምብጻሕ ነዚ ዘሎ ህልዊ ኩነታት ከይረኣና ብዕላማን ብራእይን ንመላለስ’ዶ? ምናልባት ኩነታት ገዛና ክንርኢ ከሎና እቲ ባይታ ካልእ ክኸውን ይኽእል እዩ። ግና ኣምላኽ ንቤትና ንህዝቢ ኣምላኽ ንምድሓንን ንበረኸትን የዳልዋ ከም ዘሎ ነስተውዕል። ኣምላኽ ሓደ ግዜ ደገ ክኸፍትለና እንተደልዩ ሎሚ’ዩ ዘዳልወና ስለዚ ከም ማርዶካይ ብዓላማ ዀይና ብራእይ ተሰኒናን ንኹነታትና ከይጠመትና ንቤትና ንኹቡር ምድሓን ኣምላኽ ነዳልዋ።
ይቕጽል . . .


text:
ክርስትያን ኣማንን ፖለቲካዊ ተሳታፍነትን
ሓደ ክርስትያን ኣማኒ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኪህልዎ ይኽእልዶ? ሰዓቢ ክርስቶስ ኴንካ ፖለቲካዊ ሞያ ኪህልወካ ይኽእልዶ? ክርስትያናት ኣብ ፖለቲካዊ ሓደው ማሕበራዊ ንጥፈታት (ኣክቲቪዝም) ኪዋስኡ ይኽእሉዶ? ወዘተ ዚብል ሕቶታት በብጊዜኡ ኣብቶም ወንጌላውያን ከምኡውን ካልኦት ክርስትያናት ኣሕዋት ዚለዓልን ዜከራኽርን ሕቶታት እዩ። ኣብዚ ቅንያት እዚ እኳ፡ ነቲ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ዓለም ዝተመዘዘት ኮሚሽን መጽናዕቲ (Commission of Inquiry – Eritrea) ዘውጽኣቶ ጸብጻብ ንምቅዋም ከምኡውን ንምድጋፍ ኣብ ጄነቫ ኣብ ዚካየድ ሰላማዊ ሰልፍታት ክርስትያናት ኪሳተፉ ይግባእዶ ኣይግባእን ኣብ ፈይስቡክ ሓያሎ ክትዓት ኪካየድ ቀንዩ። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ኣብዚ ሕቶታት እዚ ዘሎኒ ኣመለኻኽታ ብመገዲ እዛ ጽሕፍቲ ከቕርብ። እዚ ጉዳይ እዚ ምስቲ ሃይማኖትን ፖለቲካን ዚብል ስፍሕ ዝበለ ንኹሉ ሃይማኖታት ዜጠቓልል ኣርእስቲ ዚተሓሓዝ እኳ እንተኾነ፡ ኣነ ግን ኣብ ክርስትናን ፖለቲካን ኣድሂበ ክትንትን እየ።
ፈለማ ኣብዚ ጉዳይ እዚ ምንጻሩ ዜድሊ ክልተ ነገራት ኣሎ። እቲ ሓደ እዚ ሕጂ ኣልዒልናዮ ዘሎና “ክርስትናን ፖለቲካን” ዚብል ጉዳይ ኪኸውን ከሎ፡ እቲ ኻልኣይ ድማ ብገለ ሸነኹ ምስኡ ኪተሓሓዝ ዚኽእል ግናኸ ዝተፈልየ ኣርእስቲ “ቤተ ክርስትያንን መንግስትን” ዚብል እዩ። ንዓይ ከምዚርደኣኒ፡ እቲ ዚበዝሕ ኣብ መንጎ ክርስትያናት ኣመንቲ ጉዳይ ፖለቲካ ኪለዓል ከሎ ዚህሉ ምምንታው (ዳይለማ)፡ ኣብዚ ንጹር ምርዳእ ካብ ዘይምህላው ይመስለኒ። ስለዚ ነዚ ክልተ ከመይ ኢሉ ዝተፈላለየ ነገራት ምዃኑ ከነጽር ክፍትን።
ፈለማ እስከ ነቲ ክርስትናን ፖለቲካን ዚበሃል ኣርእስቲ ንርአ። ክርስትናን ፖለቲካን ዚብል ኣርእስቲ፡ ነቲ ሓደ ውልቀ-ክርስትያን ከም ሓደ ውልቀ-ዜጋ ሓንቲ ሃገር ኣብ ጉዳይ ሃገር ዚህልዎ ተሳትፎ ዚምልከት እዩ። ከም ክርስትያን፡ ኤቲካዊ ሞራላዊ መንፈሳዊ እምንቶን ኣመለኻኽታን ሃልዩዎ ዚመላለስ ኪኸውን እምነቱ ይጠልቦ። ህይወቱ በቲ ዝኣመነሉ ሓቂ ይመርሕ፡ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ህይወት ድማ ብመሰረት ዝኣመነሉ ክብርታት (ቫልዩስ) ይምራሕ። ብሓጺሩ ከም መንፈሳዊ ሰብ ኪመላለስ ጽወዓ ኣለዎ። መምህር እንተኾይኑ፡ እምነቱ ቀንዲ መርሖ ህይወቱ ዝገበረ መምህር ኮይኑ ሞያኡ ይገብር። ሓረስታይ እንተኾይኑ ሕጂውን እምነቱ ከም መትከል ሒዙ ናይ ማሕረስ ሞያኡ ይገብር። ነጋዳይ እንተኾይኑ`ውን ከምኡ ንክርስትያናዊ እምንቶኡ ዓቂቡ ንግዳዊ ንጥፈታቱ የካይድ። ልክዕ ምስዚ ብዚሰምር ኣገባብ ድማ እቲ ምስ ፖለቲካዊ ሞያ ኮነ ንጥፈታት ዚዛመድ ተግባራት ይፍጽም። ከም ዜጋ ናይ ሓንቲ ሃገር መጠን፡ ኣብ ጉዳይ ሃገር ይዋሳእ። ኣብ ምርጫታት ይሳተፍ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኪዋሳእ ይኽእል፡ ኣብ ሲቪካዊ ጉዳያት ኪነጥፍ ይኽእል፡ ኣብ ፖለቲካዊ ጎስጓሳት ኪሳተፍ ይኽእል። ንዝያዳ ትንታነ ብዛዕባዚ ኣርእስቲ ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ ርአ። ናብ፡ ዝያዳ ዝርዝራዊ ገለጻ ቅድሚ ምሕላፈይ ንእንታይነት እቲ ካልኣይ ኣርእስቲ ክገልጽ።
እቲ ካልኣይ ኣርእስቲ “ቤተ ክርስትያንን መንግስትን” ዚብል እዩ። እዚ ንኽልተ በበይኑ ዕላማን መትከላትን ኣገባባትን ዘለወን “ትካላት” (ኢንስቲትዩሽንስ) ዚገልጽ ጉዳይ እዩ። [ሓደራ፦ ትካል ኪበሃል ከሎ ከምቲ ንቤተክርስትያን ዜቋናጽቡ ሰባት ዚብሉዎ ማለት ዘይኮነ፡ ብናታ ስርዓት እትመሓደር ኣካል ምዃና ንምግላጽ እዩ]። ቤተ ክርስትያን መንፈሳዊ ዕላማ ዘለዋ፡ ብሓደ ልዑል ሰማያዊ ስልጣን እትኣምንን ንእኡ ተማእዚዛ እትኸይድን ኣካል እያ። ኣብ ቤተ ክርስትያን እጢ ዝለዓለ ስልጣን “መጽሓፍ ቅዱስ” ወይ “ቃል ኣምላኽ” እዩ። እቲ ስርዓተ ምሕደራ ካብ ሓንቲ ቤተ ክርስትያን ናብታ ካልእ ኪፈላለ ይኽእል እዩ። ግናኸ፡ መወዳእትኡ ስልጣን ናይ ኣምላኽ ምዃኑ እዩ። ምእመናን ናይ ሓንቲ ቤተ ክርስትያን ንመንፈሳዊ ህይወቶም ከምኡውን ኤቲካዊ ሞራላዊ ህይወቶም ዚምልከት ቤተ ክርስትያን ተመሓድሮም፡ ትምህሮም፡ ትጓስዮም፡ ካልእ ዝምድናታት ድማ ተካይድ።
ብኻልእ ሸነኽ፡ ምድራዊ መንግስቲ ሓንቲ ሃገር ድማ ንናይ ምድሪ ዝምድናታት ደቂ ሰብ ዜመሓድር ትካል እዩ። ኣብ ሓደ መንግስቲ ዝለዓለ ስልጣን ዚህልዎም ሰባት እዮም። ኣብ ምልካውያን ስርዓታት ሓያሎ እዋን እቶም መለኽቲ እዮም ዝለዓለ ስልጣን ዚህልዎም። ኣብ ዴሞክራስያውያን ሃገራት ድማ ስልጣን ናይቲ ዚመርጽ ህዝቢ እዩ። መንግስቲ ሓንቲ ሃገር ነቲ ዜመሓድሮ ህዝቢ፡ ሰብኣዊ መሰል፡ ማሕበራዊ ፍትሒ፡ ፖለቲካዊ መሰላት፡ ቁጠባዊ ልምዓትን፡ ጸጥታን ኬረጋግጸሉ ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ዚመሓደር ህዝቢ ድማ ብዝተፈላለየ መገድታት ከም ግብሪ፡ ቀረጽ፡ ዜግነታዊ ተሳታፍነትን ብምግባር ሓላፍነቱ ይፍጽም።
ብተሓታትነት፡ ዕላማ፡ ዚነጥፉሉ ባይታ (ጁሪስዲክሽን) ከምኡውን እንታይነት እምበኣር ቤተ ክርስትያንን ምድራዊ መንግስትን ዝተፈላለያ እየን። ስለዚ ድማ ኪጸናበራ የብለንን። ካብዚ ዝተላዕለ ድማ እዩ እቲ ድሕሪ ሰውራታት ፈረንሳን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን (ኣብቲ First Amendment ዚበሃል ጥብቆ ቅዋም) ብፍላይ እናጎልሐ ዝመጸ መርሆ “ምፍልላይ ቤተ ክርስትያንን መንግስትን” (separation of church and state) ኪመጽእን ኪስፍሕፋሕን ዝኸኣለ። ቅድሚኡ፡ ኣብ ታሪኽ ናይ ማእከላይ ዘመን እንተተመልከትና፡ ቤተ ክርስትያን ኣብ ኩለን ምድራውያን መንግስታት ልዕልና ነይርዋ። ንነዊሕ ዘመናት ድማ ኣብ መንጎ ጳጳሳት ሮምን ሃጸያት ኣውሮጳን ናይ ስልጣን ቁርቁ ይካየድ ነይሩ። ካብዚ ዝተላዕለ፡ ቤተ ክርስትያን ንባዕላ ኣካል እቲ ኢምበርያጦርያዊ ዕግርግራት እያ ነይራ። ድሕሪ ዘመን ተሓድሶውን እዚ ምጽንባር ይቕጽል ነይሩ። ደሓር ኣብ መበል 18 ክ/ዘመን ግን ኣብ መንጎ ቤተ ክርስትያንን መንግስታት ዓለምን መሰረታዊ ምፍልላይ ኮይኑ። ሎሚ፡ ኣብ ሓያሎ ቅዋማትን ሕገ መንግስታትን ሃገራት፡ እዚ ምፍልላይ ቤተ ክርስትያንን መንግስትን ተሰኒዱ ንረኽቦ። እዚ ግን ክልተ-ሸነኻዊ እዩ። ቤተ ክርስትያን ከም ኣካል (ኢንስቲትዩሽን) ኣብ መንግስታዊ መዋቕራትን ስርዓታትን ኢዳ ኣይተእቱን። መንግስታት ኣይትሸይምን፡ መንግስታት ኣይትስዕርን፡ ሓደው ንመስርሕ ምሕደራ ኣይትትንክፍን። በቲ ኻልእ ድማ መንግስቲ ሓንቲ ሃገር ንቤተ ክርስትያን ኣይትንክፍን። ኣብ መስርሕ ሃይማኖታዊ ስርዓታ፡ ተግባራታን ትምህርታን ኢድ ኣየእቱን። ብዛዕባዚ ቅድሚ ሕጂ ዝጸሓፍክዋ ጽሕፍቲ ኣብዚ ኽትረኽቡዋ ትኽእሉ ኢኹም።
እዚ ኪበሃል ከሎ፡ ቤተ ክርስትያን ሓፈሻዊ ኤቲካውን ሞራላውን ርእይቶ ኪህልዋ የብሉን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ሓንቲ ሃገር ንዘሎ ማሕበራዊ ጉዳያት፡ መንፈሳዊ መኣዝን፡ ኣመልኪታ፡ ኣባታዊ ጉስነታዊ ምኽሪ፡ ማዕዳ ከምኡውን ለበዋታት ኼተቕርብ ሓላፍነት ኣለዋ። እዚ እቲ ትንቢታዊ ኣገልግሎታ እዩ። መወዳእታ ዕላምኡ ድማ ግብሪ ወንጌል ደኣ እምበር ፖለቲካዊ ስልጣን ኣይኮነን። ንዘኽታማት፡ መበለታት፡ ስደተኛታት ኽትኣሊ፡ ኽትጓሲ፡ ኽትረድእ ወንጌላዊ ሓላፍነታ እዩ። እዚ ምስ መንግስታዊ መዋቕራትን ስርዓታትን ዚተሓሓዝ ኣይኮነን።
ብዛዕባ ፍልልይ ቤተ ክርስትያንን መንግስትን ካብ ኣነጸርና፡ ናብቲ ቀዳማይ ዘልዓልናዮ ጉዳይ ክንምለስ። ክርስትያንን ፖለቲካን ኽንብል ከለና፡ ቤተክርስትያን ከም ኣካል ዘይኮነስ፡ ሓደ ውልቀ-ሰብ ክርስትያን ኮይኑ ኣብ ሃገራዊ ጉዳያት ዚህልዎ ተሳትፎ ማለትና እዩ። ሓደ ክርስትያን ከም ውልቀ-ሰብ መንፈሳዊ ጽወዓ ኣለዎ ቅድሚ ዝኣገረ። እቲ ኣብ ምድሪ ዚመላለሶ ድማ ብጠመተ መንፈሳዊ ድሕነቱ እዩ። ስለዚ ቀንዲ ዕላማ ህይወቱ ድሕነቱ ዓቂቡ ኪመላለስ እዩ። ነዚ ኺገብር ከሎ፡ መናብሮኡ ኣብ ምድሪ ብምዃኑ፡ ኣብ ምድሪ ዜናብሮ ጉዳያት ኣለዎ። ሰሪሑ ኪበልዕ፡ ወሊዱ ዘሚዱ ኪነብር፡ ምስ ጎረባብቱ ተሳንዩ ኺነብር፡ ምስ ደቂ ዓዱ ኪነጥፍ ባህርያዊ ነገር እዩ። ነዚ ኹሉ ኪገብር ከሎ ኩሉሳዕ እቲ ወንጌላዊ መጸዋዕታ ኣብ ኣእምሮኡ ኣሎ፡ ከመይሲ፦
“ንስኻትኩም ጨው ምድሪ ኢኹም። ጨው መቐረቱ እንተ ኸደኸ፡ ብምንታይ ይምቅር፧ ብሰብ ኪርገጽ ንግዳም ምድርባዩ እንተ ዘይኰይኑ እምበር፡ ዚጠቅም የብሉን።”
ዚብል ጽወዓ ኣለዎ (ማቴዎስ 5፡18)። ብዛዕባ ጨውን ብርሃንን ኪዝረብ ከሎ፡ ወንጌላዊ ተልእኾ ምዃኑ ኢና እንግንዘብ። እቲ ዕላማ ድማ ምምቃር ከምኡ ድማ ኣብ ጸላም ብርሃን ምዃን እዩ። እዚ ብኸመይ ንዚብል ሕቶ ድማ ከም ሓደ ወደ መዝሙር መጠን ኣብ ሕብረተሰብ ናይ ሰናይ ጽልዋ ኪህልዎ፡ ንክርስቶስ ኬንጸባርቕ ከምዘለዎ እዩ። ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ዓውደ ስራሕ፡ ኣብ ስድራቤት፡ ኣብ ጎረባብቲ፡ ኣብ መንጎ ደቂ ዓዲ፡ ኣብ ማእከል ህዝብን ሃገርን ሰናይ ጽልዋ ኪህልወካ። እዚ ናብ ኩሉ መኣዝን እዩ ዚዝርጋሕ። ናብ መንፈሳዊ፡ ቁጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ፡ ፖለቲካዊ መኣዝናት ኣቢሉ ድማ ይዝርጋሕ። ሓደ ክርስትያን መምህር፡ ነጋዳይ፡ ሓረስታይ፡ ወተሃደር፡ ስፖርተኛ ወዘተ ኪኸውን ዚኽእል ካብ ኮነ፡ ተጣባቒ ሰብኣዊ መሰል፡ ኣባል ሰልፊ፡ ዲፕሎማት፡ ሚኒስተር፡ መራሒ ወዘተ ኪኸውን ድማ ይኽእል እዩ። እዚ ሞያ ሓደው ዓውደ ስራሕ እዩ። ብርእሱ ኣበር ኮነ እንታ የብሉን። ሰብ እዩ ኣበርን እንታን ሓደው ሓጢኣት ዚገብር ወይ ኪገብር ዚኽእል። ክርስትያን ድማ ከም ሰብ እዩ ኣብቲ ቦታ ብዚገብሮ ዚምዘን። ኣብ ኩሉ ዓውድታት ከኣ ጨውን ብርሃንን ኮይኑ ኪመላለስ ይግብኦ።
በዚ መሰረት፡ ኣብ ዓለም ሓያሎ ክርስትያናት ኮይኖም ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰል፡ መራሕቲ ፖለቲካዊ ውድባትን ካልእን ኮይኖም የገልግሉ እዮም። ነቲ ክርስትያናዊ ክብርታት (ቫልዩስ) ዓቂቦም ክሳዕ ዝተመላለሱ ድማ ሰናይ ጽልዋ እዩ ዚህልዎም። እቶም ብዙሕ ሳዕ እንጠቕሶም ከም እኒ ዶ/ር ማርቲን ሉተር ኪንግ፡ ወንጌላዊ ቢሊይ ግራሃምን ዴዝሞንድ ቱቱን ካልኦትን ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰልን ማሕበራዊ ፍትሕን ዓው ኢሎም ይጣበቑ ነይሮም። ኣብ ምድርና እኳ እቶም ኣብነታዊ ክርስትያን ኣቦ ኣቶ ወልደኣብ ወልደማርያም ሓያሎ ፖለቲካዊ ንጥፈታት የካይዱ ነይሮም። ኣብ ሕቡራት መንግስታት ከም በዓል ፍሬድሪክ ዳግላስ (ጸሓፍን ተጣባቕን)፡ ኣብ ሃገር እንግሊዝ በዓል እኒ ዊልያም ዊልበርፎርስ (ኣባል ባይቶ) ብዝገበርዎ ጥብቅነት ጊላነት ተሳዒሩ። እቲ ስምይቲ መጽሓፍ “ዋጋ ወደ መዝሙርነት” ዝጸሓፈ ጀርመናዊ ፓስተርን ስነ-መለኮታውን ዲትሪክ ቦንሆፈር፡ ኣንጻር ኢሰብኣውነት ስርዓተ ናዚ ደው ብምባሉ ሕልና ክርስትና ኣብ ሃገር ጀርመን ኪዕቀብ ክኢሉ። ካልኦትውን ሓያሎ ምጥቃስ ይከኣል።
ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኽንብል ከለና ግን እንታይ ማለትና ኢና? ሓያሎ ኣሕዋት፡ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኪለዓል ከሎ ንጽገታዊ ኣመለኻኽታ ተዓዚበሎም። እዚ ኸኣ ንሓያሎ ዘመናት ኣብ ምድርና ሃናጺ ፖለቲካዊ መስርሕ ርኢና ስለዘይንፈልጥ ኮይኑ እዩ ዚረኣየኒ። ስለዚ፡ ፖለቲካ ኪበሃል ከሎ ንዓና ውዲት፡ ምግፋዕ፡ ምቅትታል፡ ዓመጽ፡ ምትንዃል፡ ክፍኣት፡ ዓሌትነትን ዓሌታዊ ኣፈላላይን፡ ምጥፍፋእ ወዘተ እዩ። ናይ ግድን ከምኡ ድዩ ግን? ምናልባሽ፡ ኣብ ዝሓለፈ መዋእላት ወድ ሰብ ከመዮ ቶማስ ሆብስ ዝበሎ ፖለቲካዊ ጉዳያት ወድ ሰብ “ኩሉ ኣንጻር ኩሉ” ዝቐንዓሉ ሕንፍሽፍሽ እዩ ነይሩ። ኣህጉራዊ ዝምድናታት ኽንርኢ ከሎና፡ ሕጂውን ኣበየ ኩርናዕ ዓለም ግርጭታት ንርኢ ኢና እሞ፡ ጉዳይ ፖለቲካ ጉዳይ ግርጭታት እዩ ኢልና ንግምግም ንኸውን። እቶም ማርክሳዊ ስነ-ሓሳብ ገይሮም ብፕሮፓጋንዳዊ ዘመተ ዘደንቆሩና ንኹሉ ዝምድናታት ብዓይኒ ግርጭታትን ምፍሕፋሕ ደርብታትን ገይሮም ስለዘረድኡና፡ ንኹሉ ብጊንጣውነት (ሲይኒሲዝም) ከምእንርእዮ እዮም ገይሮምና። ኣብ ማእከል ኩሉ ሕልኽላኽ ህይወት ወድ ሰብ ተስፋን ሰናይን ኸይንርኢ ከልኪሎምና። ካብዚ ዝተላዕለ ድማ፡ ንኹሉ ዝምድናታት ወድ ሰብ ብዓይኒ ጥርጣረን ክልሰ ሓሳብ ውዲትን (ኮንስፒራሲ ቲዮሪ) ከምእንርእዮ ገይሮምና። ሓደ ካብቶም ግዳያት ናይዚ ድማ ፖለቲካዊ ተሳትፎ እዩ። ግናኸ፡ ንፖለቲካ ካብቲ መሰረታዊ መበገሲኡ ኽንርእዮ ከለና፡ ናብዚ መደምደምታዶ ዚወስደና ይኸውን?
ፖለቲካ፡ ቃል ብቓሉ “ጉዳያት ከተማታት” ማለት እዩ። ብቛንቋ ግሪኽ “polis” ማለት ከተማ ማለት እዩ። ብዛዕባ ምሕደራ እዘን ከተማታት ኣመልኪቱ ንዝጸሓፋ መጽሓፍ ድማ እዩ ኣሪስቶትል ፖለቲካ ኢሉ ሰምዩዋ። ስለዚ ኣብ ዘመንና ፖለቲካ፡ ንኹሉ እቲ ምሕደራዊ ጉዳያት ሃገራት ዚገልጽ ዓውዲ ወዲ ሰብ እዩ። ፖለቲካዊ ተሳትፎ ድማ ኣብዚ ምሕደራዊ ጉዳያት እዚ ብቐጥታ ወይስ ብተዘዋዋሪ ተሳትፎ ምህላው ማለት እዩ። መብዝሕትና እቶም ኣብተን እንነብረለን ሃገራት ዜግነት እተዋህበና፡ ኣብ ምርጫታት ንሳተፍ ኢና። ግናኸ እዚ ተሳትፎና ፖለቲካዊ ተሳትፎ ምዃኑ ይርደኣናዶ? እቲ ዚገርመኒ ነገር ድማ፡ ኣብ ዝኸድካዮ ገዛ፡ ብዛዕባ ኣብታ ሃገር ዘሎ ፕረዚደንት ወይ ቀዳማይ ሚኒስተር ወይ ኣሚር ወይ ንጉስ ምዕላል ንቡር እዩ። ኣብ ኬንያ ከለኹ፡ ክርስትያናት ብዛዕባ ኪባኪ፡ ራይላ ኦዲንጋ ብዛዕባ ምርጫ እታ ሃገር ብዙሕ ይዛረቡ፡ የዕልሉ፡ ደገፎም ወይ ተቓውሞኦም ይገልጹ፡ ዋላ እቶም ኤርትራውያን። ኣብ ዘለኽዋ ሃገር፡ ብዛዕባ ቀዳማይ ሚኒስተር ከምኡውን ሚኒስተራት፡ ክርስትያኑ ዘይክርስትያኑ ኖርማል ኮይኑ የዕልለካ፡ ንፖሊሲታቶም ዘለዎ ደገፍ ወይ ተቓውሞ ይገልጽ። እቶም ኣብ ፌይስቡክ ዝርእዮም ክርስትያናት ኩሎም ከኣ ብዛዕባ ባራክ ኦባማን ፖሊሲታቱን ብዙሕ ኪዛረቡን ኪጽሕፉን እርእዮም። ብፍላይ ከኣ ኣብታ ብዛዕባ “ንሰለስተ” ጾታታት ዚኸውን ሽቓቕ (ይቕሬታ ካልእ ቃል ስለዘይረኸብኩላ) ዚምልከት ዘቕረቦ እማመ ዚምልከት ክርስትያናት ብዙሕ ኪብሉ ርእየ። እዚ ኹሉ ነገራት ፖለቲካዊ ተሳትፎ ምዃኑ ይርደኣናዶ።
ግናኸ፡ እቲ ክልተ ሚዛን ከምዘሎና ዜመልክት፡ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ኽንበጽሕ ከለና፡ “ኣብ ፖለቲካ ክኣቱ ኣይደልን እየ”፡ “ፖለቲካ ኣይፈቱን እየ”፡ “ፖለቲካ ምስ ክርስትና እንታይ ኣራኺብዎ” ወዘተ ኽንብል ከለና እዩ። በዚ ኾነ በቲ ኣብ ፖለቲካ ንዋሳእ ኣሎና። እቲ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንእምነትና ኬሳድድ ከሎ፡ ብሕቡእ ኽንጽሊ ኽንእከብ ጽሑፋት ኽንለዋወጥ ከለና፡ ፖለቲካዊ ተቓውሞና ኢና ንገብር ኔርና። እቲ “ዝበሉኻ ግበረሎም ወይ ዓዶም ሕደገሎም” ኢልና ኽንወጽእ ከለና ፖለቲካዊ መርገጺና ኢና ኣነጺርና። እቲ ፖለቲካዊ፡ ሃይማኖታዊ ከምኡውን ካልእ ዑቕባ ኽንሓትት ከለና ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኢና ጌርና። ንመንግስቲ ኤርትራ ኢና ኮኒንናዮ። ኣብዛ ምድሪ ዚነብር ኩሉ ሰብ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ከይገበረ ዚነብር የልቦን።
ፖለቲካዊ ተሳትፎ ዝተፈላለየ መልክዓት ኪህልዎ ይኽእል። ገሊኡ ንጡፍ (ኣክቲቭ)፡ ገሊኡ ኸኣ ልኡም (ፓሲቭ) እዩ። ገሊኡ ብጽሑፍ ኪሳተፍ ይኽእል፡ ገሊኡ ብሰላማዊ ሰልፍታት ኪሳተፍ ይኽእል፡ ገሊኡ ኣብ ምርጫታት ብምስታፍ ወይ ጎስጓስ ብምክያድ ኪሳተፍ ይኽእል፡ ገሊኡ ፖለቲካዊ ንቕሓት ብምሃብ ኪኸውን ይኽእል፡ ገሊኡ ባዕሉ ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፊ ብምጽንባር ኪኸውን ይኽእል፡ ገሊኡ ንምርጫ ብምውድዳር ኪኸውን ይኽእል። ሓደ ክርስትያን ከኣ ኣብዚ ኹሉ ነገራት ተሳትፎ ኺገብር ይኽእል። ኻልእ መገዲውን ኣለዎ፡ እወ፡ ጸሎትን ምህልላን ብምግባር ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኪህልዎ ይኽእል። ኩሉ ሕጋዊ (ለጂቲመይት) ኣገባባት ፖለቲካዊ ተሳትፎ እዩ። እዚ ኹሉ ኣብ ሓንቲ ሕጋውን ብሕጊ ዚምእዘዝን መንግስቲ ዘለዋ ሃገር ዚዓዪ እዩ። ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ልዕልና ሕጊ ዘይብለን ሃገራት እታ ልኡም ተሳትፎ ጥራይ እያ እትዓዪ። ኩሉ ሕጋዊ መዓጹ ስለዝተደፍነ፡ ኸኣ ሰባት ወይ ጎነጻዊ ተሳትፎ እዮም ኬካይዱ ወይ ድማ ከምቲ ሕጂ ኮይኑ ዘሎ፡ ዓዲ ገዲፎም እዮም ዚወጹ። እዚ`ውን ፖለቲካዊ ተሳፍትፎ እዩ።
ኣብ መደምደምታ፡ ክርስትያን ፖለቲካዊ ተሳትፎ ኪህልዎ ይኽእል እዩ። እቲ ሕቶ ከመይ ገይሩ ነቲ ክርስትያን ክብርታት ዓቂቡ፡ ብሃናጺ መገዲ ተሳትፎኡ ይገብር እዩ። ኣብዚ ኸነስተውዕሎ ዘሎና፡ ከምቲ ሓያሎ ናይ ፖለቲካ ሰባት ዕላማይ ጥራይ ጥዑይ ይኹን እምበር ከመይ ገይረ ዕላማይ ይወቅዕ ዜገድስ ኣይኮነን ናብ ዚብል መርሆ ኽንኣቱ የብልናን። ንክርስትያን፡ እቲ ኣገባብ ተሳትፎኡ ማዕረ እቲ ኺበጽሖ ዚደልዮ ሸቶ የገድሶ እዩ። ክርስትያን ምስቲ ማክያቬልያዊ “እቲ ሸቶ ነቲ ኣገባብ ምኽኑይ ይገብሮ” ዚብል መርሆ ፍጹም ኪርዕም ኣይግባእን። ንክርስትያን “እቲ ኣገባብ ኮነ እቲ ሸቶ ምኽኑይ ኪኸውን ይግባእ”። ከምዚ እንተኾይኑ ተሳትፎኡ ጠቓሚ፡ ሃናጽን ሰናይን እዩ።
ኣማኑኤል ኤልያስ
ክቡራት ነበብቲ፡ ካብዚ ቀጺለ፡ ገለ ካብቲ ንፍትሕን ቅንዕና ኣመልኪቱ ቃል ኣምላኽ ንሓደ ኣማኒ ካብ ዚብሎ ነገራት ክጠቅስ። እዚ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳይን ኣብ ኩሉ ዓውዲ ህይወትን ዚጠቅም መርሆታት እዩ። ባዕለይ ክንዲ ዝትርጉሞ ግን ነፍሲ ወከፍ ባዕሉ ኬስተንትኖ እሓድጎ፦
“ጥበበኛ ምምራሕ ኣብ ዜብሉስ፡ ህዝቢ ይወድቕ፡ ብምብዛሕ መኸርቲ ግና ደሓን ይርከብ።” (ምሳሌ 11፡14)
“ንምግዱርን ንዘኽታምን በይኑሎም፣ ንጭኑቕን መስኪንን ፍትሒ አውጽኡሎም።” (መዝሙር 82፡3)
“ረሲእ፡ መገዲ ፍትሒ ንምጥዋይ፡ መማለጃ ኻብ ሕቝፊ ይወስድ።” (ምሳሌ 17፡23)
“ምግባር ሰናይ ተመሀሩ፡ ቅንዕና ድለዩ፡ ንጥቑዕ ርድእዎ፡ ንዘኽታም ፍትሒ ኣውጽኡሉ፡ ንመበለት ተጣበቑላ።” (ኢሳይያስ 1፡17)
“መሳፍንትኺ ሽፍታታትን ኣዕሩዂ ጐሓሉትን እዮም። ኲሎም ምቕባል ደርሆ ይፈትው፡ ደድሕሪ ኻሕሳ ይጐይዩ። ንዘኽታም ፍትሒ ኣየውጽኡሉን፡ ነገር መበለት ከኣ ኣባታቶም ኣይበጽሕን እዩ።” (ኢሳይያስ 1፡23)
“እቶም ንሽጉራትሲ ፍትሒ ኪኸልእዎም፡ ንድኻታት ህዝበይ ከኣ መሰሎም ኬግድፍዎም፡ ንመበለታት ምርኮኦም ኪገብርወን፡ ንዘኽታማት ድማ ምእንቲ ኪኸትርዎም ኢሎምሲ፡ ሕጋጋት ዓመጻ ዚሕግጉ፡ ሕሰም ዚጽሕፉ ጸሓፍቲ ወይለኦም።” (ኢሳይያስ 10፡1-2)
“ራዛ ኣብ ሰማይ ወርሓቱ ይፈልጥ፡ ኳትራን ለዃዂቶን ዓያን ዚመጻሉ ግዝያት የስተብህላ እየን፡ ህዝበይ ግና ፍትሒ እግዚኣብሄር ኣይፈልጥን እዩ።” (ኤርምያስ 8፡7)
“ስለዚ ሕጊ ደኸመ፣ ፍትሒውን ከቶ ኣይወጸን። እቲ ረሲእ ነቲ ጻድቕ ከቢብዎ እዩ እሞ፣ ስለዚ ፍርዲ ቐኒኑ ይወጽእ ኣሎ።” (እንባቆም 1፡4)


text:
ዕድመ፡ ንሰፊሕ ህዝባዊ፡ ዘተ፡ ንዕለት 8,9,10 ሓምለ 2016 ኣብ ጀርመን፡
ከም ኤርትራውያን መጠን፡ ህዝብናን ሃገርናን፡ ኣብ ኣዝዩ ጽንኩርን፡ ተሪርን እዋን፡ ከም እንርከብ፡ ንኩልና ብሩህ ጥራሕ ዘይኮነ፡ኣዝዩ ኣሻቓሊ ውን’ዩ ። ኩነታትና ካባና ሓሊፉ፡ ንዓለም ውን ኣታሓሳሳቢ ኮይኑ’ሎ። ሃገርና ምስላ ተደዊኑ ባዲማ፡ ህዝብና ውላዱ ስኢኑ ዘኽቲሙ፡ መንእሰያትና ተስፋ ቆሪጾም፡ እግሮም ናብ ዝመርሖም ተበታቲኖም፡ ኣብ ድያስፖራ እንነብር፡ ደለይቲ ፍትሒን ለውጥን ውን፡ ሓቢርና ዓቕምታትና ኣወሃሂድና፡ክንምክት ስለ ዘይበቓዕና፡ ኣብ ሓድሕዳዊ ግርጭት ተሸሚምና፡ ህዝብን ሃገርን ከነድሕንስ ይትረፍ፡ ንነብስና ውን ክንከላኸል ኣብ ዘይንኽእለሉ ደረጃ ወሪድና ምህላውና ኩሉ ዝምስክሮ ሓቂ’ዩ።
ነዚ መሰረት ብምግባር እምብኣር፡ ካብ’ዚ ዓዘቕቲ’ዚ እንወጸሉ፡ ፍታሕ ንምንዳይ፡ ኩልና (ህዝቢ፥ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ፥ ሲቪክ ማሕበራት)፡ ተራኺብና ኢሂን ምሂን እንብሃለሉ፡ ናይ ሳልስቲ ዓውደ-ዘተ፡ ንዕለት 8,9,10 ሓምለ 2016 (8, 9 ,10July 2016 ) ኣብ ጀርመን፡ Kirchstrasse 120, 67691 Hochspeyer (Keiserslautern)፡ ኣዳሊና ስለ ዘሎና፡ ብተገዳስነት ክትሳተፍዎ፡ ብክብሪ ንዕድም።
ኣዳላዊት ሽማገለ
لا شك اننا كارتريين على علم بما هو عليه شعبنا من معاناة وما يمر به من اوقات عصيبة، وكلنا مشغول بهذا الوضع. لقد اصبح العالم ايضا مهتم بقضية شعبنا وما آلت اليه الاوضاع في بلادنا. البلاد في تدهور مستمر والشعب فقد فلزات اكباده، وشبابنا لم يعد له امل البقاء في البلاد فاصبح يهاجر الى كل اتجاهات العالم، وبسبب ضعفنا نحن طلاب العدالة وعدم قدرتنا على تسيق جهودنا، وبقاءنا في وحل الخلافات البينية، لم نعد نستطيع انقاذ شعبنا ووطننا، ولا حتى الدفاع عن انفسنا. هذا هو واقعنا الذي لا نستطيع انكاره. بناءا على هذا ندعو جميع التنظيمات السياسية ومنظمات المجتمع المدني للمشاركة في ندوة للحوار والبحث لايجاد حلول ومخارج من هذا الوحل.
سوف تعقد الندوة تحت شعار: ”ارتريا هي ملك لشعبها، وتطور شعبها هو الضمانة لها، التآخي و المحبة بين ابناء الشعب هو متنفسها”.
التاريخ: من 8 الى 10 يوليو – 2016
المكان: مدينة كايسرسلاوتم (Keiserslautern) – ألمانيا
يرجى من الجميع ابلاغ اللجنة المنسقة للندوة بمشاركتكم واراءكم حول بنود الحوار المطروحة، ونشكر لكم مقدما حسن تعاونكم في ذلك ودعمكم.
لمزيد من المعلومات بامكانكم التواصل مع اعضاء اللجنة التنسيقية الواردة امساءهم ادناه:
الايميل: [email protected]
لارسال دعمكم المادي:
ህዝባዊ ዘተን ፈስቲቫልን 2016 ፍራንክፈርት ጀርመን
ሓቀኛ ዋና ኤርትራ ህዝባ’ዩ፡
ስልጣኔኡ ዋሕሳ ፍቕሪ ሓድሕዱ ከኣ ትንፋሳ ኢዩ!
ነጥብታት ዕላማ
እዞም ነጥብታት እዚኦም ካብ ሰነዳት እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ናይ 2014 ሓሳባት ህዝቢ ዘጠቓለሉ ኢዮም። ብቓላት ይኹን ብመላእ ነጥቢ ክውሰኹን ክእረሙን ክምልኡን ክጎድሉን ይኽእሉ።
– ህዝቢ ኤርትራ ህዝባዊ መሰሉ ተጠቒሙ ብዛዕባ እዋናውያን ጉዳያቱ ክዛተን ኣፈናዊ ቅዲ መጻኢኡ ክትልምን
– ነቲ ኣብ ፈተነ ዝርከብ ናይ ምንብባር፡ ምጽውዋርን ሓድሕድ ምትሕልላይን መንፈስ ንኸሐድስ
– ህዝቢ ተራኡ ኣብ ፍታሕ ኩለንትናዊ ህሉውን መጻእን ብድሆታትን ዓመጻትን ከነጽር
– ህዝቢ ናይ መራሕን ተመራሕነቱን ሰንጠረጅ ክሕንጽጽ፡ ትጽቢቱን ደረቱን ኣብ ፖለቲካውያን ሓይልታት ኤርትራ
ከነጽር
– መሰረት ውህደትን ምትእኽኻብን ናይ ንጡፋትን ልኡማትን ደለይቲ ሰናይን ፍትሕን ሃገርና ንምንጻፍ
– ንባህላውን ስነ-ጥበባውን፡ ዕብየትን ፍርያትን ንምትብባዕን ንምውህሃድን
መስርሕ ጉባኤን ትጽቢታቱን፡
እዚ ጉባኤ ብወከልቲ እታ ሽማግለ ጉባኤ ብመሰረት ኣቐዲሞም ዝተጸጸዩን ዝተሃንጹን ዛዕባታት-ዘተ ይኸይድ። ናይ ኩሉ ስነ-ስርዓትን መደባትን ላዕለዋይ ተሰማዕነት ክህልዋ ዘለዋ ከኣ እታ ኣወሃሃዲት ሽማግለ’ያ። ውጽኢት ናይቲ ጉባኤ ጸሚቛ ከኣ ናብ ህዝብን ተሳተፍትን ተቕርብ። ኣብዚ ጉባኤ’ዚ ዝዀነ ይኹን ፖለቲካዊ ውሳነ ክውስን ኣይግብኦን። ጠለብን ድሌትን ስክፍታን ምሕጽንታን ደረጃ ድሌት ተሳተፍነትን ህዝቢ ዝረጋገጸሉን ተጸሚቝ ዝፈርየሉን ጥራይ’ዩ። ተጋባእቲ ኣገዳስነት ካልእ ህዝባዊ ኣኼባ እንተተራእዩ ተመሳሳሊት ሽማግለ ብምሕጻይ ከተሰናድእ ክሓቱ ይኽእሉ። ውጽኢት ናይ’ዚ ምግባእ ህዝባዊ’ምበር ፖለቲካዊ ጥርናፈ ወይ ውጽኢት ዘይምዃኑ ብንጹር ክንገር ኣለዎ። እንተዀነ ፖለቲካውያንን ናይ ስነ-ሓሳባት ኣካላትን ጽልውኦም ኣብቶም ተሳተፍቲ ከንብሩሉ ዝኽእሉ ገጽ ንገጽ ክራኸብሉ ዝኽእል መድረኽ ይኸውን። እዚ ማለት ግን ተጋባእቲ ብድሕሪ’ዚ ምዝዛም እዚ ጉባኤ ናይ ሓባር ጠርናፊ ፖለቲካዊ ሓይሊ ወይ ትካላት ከይፈጥሩ ዝኽልክል ዘይኮነስ ከተተባብዕ’ውን እንተዝኽእል ጸገም የብሉን።
እዚ ህዝባዊ ዘተ እዚ ብጻውዒትን ምሕጽንታን ምዕጋብን ለበዋን ህዝባዊ ፍረ ዘለዎም ውሳኔታትን ክወጽእ’ዩ’ቲ ትጽቢት።
ኣፈናዊ ሰንጠረጅ ዕለታዊ መደባት
08/07/16
– መኽፈቲ ጉባኤ ብኣ.ሽ.
– ቃል መራሕቲ ሃይማኖታት
– ስነጥበባዊ ፍርያት (ሙዚቃዊ ድራማታት)
– ናይ30 ደቓይቕ ሰሚናራት
09/07/16 – መቐጸልታ ሰሚናራት
– ጉጅለኣዊ ዘተታት
– ስነጥበባዊ ፍርያት (ሙዚቃዊ ድራማታት)
10/07/16 – መቐጸልታ ጉጅለኣዊ ዘተታት
– ጸብጻብ ውጽኢት መራሕቲ ዘተታት
– መዛዘሚ ስነ-ስርዓት
– ናይ ምዝንጋዕ መደብ
ህዝባዊ ዘተን ፈስቲቫልን 2016 ፍራንክፈርት ጀርመን
እዛ ኣ.ሽ. ኣገልጉሎታ ነዚ ፊልማዊ ናይ ህዝቢ ዘተ ንምድላውን ምውህሃድን ዕዉት ኮይኑ ክሳብ ዝወጽእን ኰይኑ ዕድሚኣ ክሳብ ሓደ ሰሙን ብድሕሪ ወግዓዊ ምዝዛም እቲ ህዝባዊ ዘተ ክኸይድ ይኽእል። ምፍጻም ዕዮኣ ብኣዋጅን ንተሳተፍትን መላእ ህዝብን ጸብጻብ ብምቕራብን ከኣ የኸትም።
ዛዕባታት ዘተን ሰሚናራትን
ህዝቢ ኤርትራ ክዛተየሎም ዝግብኦ ኣርእስታት እልቢ የብሎምን። ኣብ ሓደ ናይ ዘተ ኣጋጣሚ ጥራይ ክድህሰሱ ዝኽእሉ’ውን ኣይኮኑን። ከም መጠን ናይ መጀመርያ ተመኩሮ ምዃኑን ብሰንኪ ሕጽረት መዓልታትን ግን ንውሑዳት ኣርእስታት ከነቐድም ተገዲድና ኣለና። እዞም ዝስዕቡ ዛዕባታት ዘተ እምበኣር ህዝቢ ብሓፈሻ ብምርዳእን ብባህሪኦም ጭቡጥን ጸላውን ውጽኢት ሒዞም ናይ ምውጻእ ባህሪ ስለዘለዎም ዝተመርጹ ኢዮም። ንኡሳን ነጥብታት ነፍሲወከፍ ዛዕባ ዘተ ከኣ በቶም መራሕቲ እቶም ዘተን ኣ.ሽ. ክዝርዘር ኢዩ።
ኣ.ሽ. ነቲ ዛዕባታት ዘተ ኣብ ኣርባዕተ ክፍሊ ከፊላቶ ኣላ። እቶም ዛዕባታት ምስቶም ኣርባዕተ ሰሚናራት ዝተተሓሓዙ ኢዮም።
እዚ ዝስዕብ ሰደቓ ንኣርእስታት ሰሚናርን ዘተን ዘርኢ ኢዩ።
ኣርእስታት ሰሚናር ዛዕባታት ዘተ
ኣፈታትሓ ሽግራትን ዕርቅን ምንብባርን ምጽውውርን ሕጅን መጻእን
ማሕበራዊ፡ ቁጠባዊ ፖለቲካዊ መዳያት ሃገርና ጸላዊ ዘመተ
ሕሉፍን እዋናውን ኩነታት ፖለቲካውያን ሓይልታትን ህዝብን
ደቀ-ንስትዮን ስደተኛታትን ስደትን ሓድሕድ ምትእልላይን
ዛዕባታት ዘተን ንኡሳን ነጥብታቶምን
እዞም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ዛዕባታትን ንኡሳን ነጥብታቶምን ከኣ ንኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ንክዝትዩሉ ክለኣኸሎም’ዩ።
– ምንብባርን ምጽውውርን ኣብ ሕጅን መጻእን፡ ኤርትራውያን ከም ህዝቢ ካብ ዝተፈላለዩ ዓሌታት ዝፈለስና፡ ዝተፈላለዩ እምነታት እንኣምንን ዝተፈላለዩ ቋንቋታት እንዛረብን ዝተፈላለየ ጂኦግራፊካዊ ኣቀማምጣ ዝሰፈርናን ኢና። ኣብ ክዉንነት ፖለቲካውያን ሓይልታትን መንግስታትን ከየድትን መጻእትን ተትካእትን ኢዮም፡ እቲ ጸናሒ እቲ ህዝቢ ኢዩ። ስለዚ ከኣ ናይ ሓደ ህዝቢ ናይ ምንብባርን ምጽውዋርን ኣገዳስነት ዘየተሓትት’ዩ። ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ናይዞም ዝተጠቕሱ ፍልልያትን ዘጎሃህርዎ ባእታታትን ብዙሓት ክዀኑ እናኸኣሉ፡ ኣብ ቀጻሊ ብሓደ ክንነብርን ሕግና ንኩሉ ብሄር፡ ኣውራጃ፡ ዓሌትን እምነትን ብመሰልን ማዕርነትን ዝሕሉ ጌርካ ምስርሑን ከኣ እቲ ተራ ናይ ህዝቢ ባዕሉ’ዩ። ካልኦት ሓይልታት ተወሰኽቲ ተራ ጥራይ ኢዮም ክጻወቱ ዝኽእሉ። ስለዚ ኣብዚ ጉባኤ እዚ ተጋባእቲ ነታ ዘላን እትመጽእን ኤርትራ ከም ህዝቢ ከመይ ጌርና ንነባበርን ንኩሎም ተመዝመዝቲ ነቓዓት ፍልልያትን ከመይ ጌርና ንመልኦምን ንልሕሞምን እንዛተየሉን እንሕጽጸሉን’ዩ።
o እምነት
o ብሄር
o ኣውራጃ ወይ ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ
o ፖለቲካዊ
ህዝባዊ ዘተን ፈስቲቫልን 2016 ፍራንክፈርት ጀርመን
ስነሓሳባውን
ቐጥታዊ ደገፍ ንዓመጽ
– ስደትን ሓድሕድ ምትእልላይን፡ ስደት ዝዓበየን መጠን ግዝፉ ኣሻቓልን ጉዳይ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝኸውን ልዕሊ ፍርቂ ዘመን ኮይኑ ኣሎ። ኣብዚ ዘለናዮ ግዜ ከኣ ገኒኑን ብዕጽፈ-ዕጽፊ ሓደገኛ ኮይኑ ንረኽቦ። ኣብ ታሪኽ ስደትና እቲ ቀዲሙ ዝተሰደ ነቲ ድሒሩ ዝሰዓበ ብዘይ ኣፈላላይ ናይ ምርዳእ ውሁብ ሓላፍነት ወሲዱ ክተሓባበር ጸኒሑ’ዩ። እንተኾነ ግን ኣብዚ ሕጂ ረድኤት ዘድለየሉ ግዜ እቲ ዝድለ ሓልዮትን ምብጃውን ዝሒሉ ንርእዮ።
ምኽንያቱ ብዘየገድስ። ዝዀነ ፍትሕን ተራድኦን ካብ ዓለም ለኻውያን ናይ ተራድኦ ማሕበራትን ሃገራትን ክንደልዮ ንርከብ ኣለና። ከም ህዝቢ ንህዝብና ክንገብሮ ዝግብኣና ደገፍ ግን ዝጎሰናዮም ወይ ወለል ዝበለና ይመስል። ስለዚ እዚ ጉባኤ’ዚ ከም ህዝቢ ናይ ካልእ ደገፍ ይረኸብ ኣይረኸብ ንገዛእ ባዕልና ንተሓጋገዘሉን ንረዳድኣሉን ፍታሓት ነናድየሉን ኢዩ።
o ጥዕናን ስነ-ኣእምሮኣዊ ቆላሕታን
o ትምህርትን ዓቕሚ ምምዕባልን
o ንቕሓትን ኣበርክቶን
o ምወላን ምፍጣርን ሃገራዊ ትካል
– ጸላዊ ዘመተ፡ እዚ ኣርእስቲ’ዚ ነቲ ኣብ ፖለቲካዊ መድረኽ ኤርትራ ላዕለዋይ ኢድ ሒዙ ዘሎ ኢፍትሓውን ኢሰብኣውን ስርዓትን ሰልፍን ብዲፕሎማሲ ከኣ ካብ ዝዀነ ይኹን ኤርትራዊ ጥርናፈ (ሳላ ጂኦ-ፖለቲካዊ መልክዕ ከባቢና ምቕያሩ) ሰዲሩ ዝርከብ ዘሎ በየናይ መንገዲ ክንብድሆን ጉዳይና ዓለምለኻዊ ኣቓልቦ ንኽረክብ ዝተወሃሃደ ህዝባዊ ጻዕርታት ክንገብር ንኽእልን ዝዝተየሉ ኢዩ። ክሳብ ሕጂ ዝጸንሑ ስራሓት ክንዲቲ ዝድለ ውሁዳት ኣይንበሩ’ኳ ኣወንታዊ ፍርያት ኣፍርዮም ኢዮም። እንተዀነ መንግስታት ዝምድናታቶም ዝድልድል ወይ ዝድስክል ምስ ህዝቢ ዘይኮነስ ምስ ህሉዋት መንግስታት/ስርዓታት ስለዝዀነ፡ ኣብዚ ዘተ እዚ ህዝቢ ንዓለም ድምጺ ከሰመዓሉ ዘኽእሎ ሜላታት ዓቕምታትን ክምህዝ ትጽቢት ይግበረሉ።
o ጎረባብቲ ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን
o ጸለውቲ ሃገራትን ዓለማውያን ውድባትን
o ሜላታት ዘመተ
o ምወላን ምፍጣርን ሃገራዊ ናይ ዘመተ ትካል
– ፖለቲካውያን ሓይልታትን ህዝብን፡ ተራ፡ ደረትን ዝምድናታት ህዝብን ፖለቲካውያን ሓይልታትናን ብዙሕ ንጹር ከይኮነ’ዩ ክኸይድ ጸኒሑ። እዚ ከኣ ሓደ ካብቲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ ዘለዎ ኩነታት ንኽበጽሕ ዝገበሮ ጥራይ ከይከኣል ካብዚ ወሪድዎ ዘሎ መዓት ንኸይገላገል ዓቢ ገደብ ኮይንዎ ክርከብ ጸኒሑ’ሎ። እቲ ሓቂ ወይ ልክዕ ዝለዓለ ስልጣን ኣብ ሓንቲ ሃገር፡ ናይ ህዝቢ’ምበር ናይ ፖለቲካውያን ሓይልታት ክኸውን ኣይግብኦን። ብንጹር ፖለቲካውያን ሓይልታት ንሓደ ህዝቢ ንኽከላኸሉ፡ ሰላምን ጸጥታን ክሕልዉ፡ ጸጋታት ንኸመቓርሑን ማዕርነትን ፍትሕን ንኸረጋግጹ፤ ብመሰረት ድሌታትን ኣቃውማ ህዝብን ብምሕላው ፖለቲካዊ ሞያኦም ብምልላይ መንግስታዊ ጽፍሒ ንኽሕዙ ንህዝቢ ዝሓቱ’ሞ፡ ብመሰረት ፍታዉ ከኣ ህዝቢ ቆጽሉ ዘውድቐሎም’ዮም።
ሓደ መንግስቲ ንህዝቢ’ዩ ተሓታትነቱ እንተኢልና ፖለቲካውያን ሓይልታት ከኣ ካብ’ቲ ዓንኬል ኣይወጻን ኢየን።
እንተወሓደ ካብቲ ህዝቢ ዘውድቐለን ኣቃውማ’ኳ ክወጻ ኣይግብአንን። ስለዚ እዚ ዘተ እምበኣር ህዝቢ ኣብ ህዝባዊ ዘተን ፈስቲቫልን 2016 ፍራንክፈርት ጀርመን ልዕሊኡ ቆይሞም ንዝወጹን ንኽወጹ ዝመጣጠሩን ንድምጹ ክሰምዑን ናይ ህዝቢ ተራኡ ንከኽብሩሉን ኒሻኑ ዘምልሰሉን ኢዩ።
o ልዑልነት ህዝቢ ኣብ ሃገርን ሕግን
o ልዑላውነትን ፖለቲካውያን ሓይልታትን
o ግሉጽነትን ተሓታትነትን ፖለቲካውያን ሓይልታት
o ህዝብን ጸጊዕነት ምስ ፍትሓውያን ፖለቲካውያን ትካላት
Paypal ni Hizbawiezete [email protected] online.de Teclemariam Ghebregergis IBAN DE63500105175414573205 BIC INGDDEFFXXX ni Hizbawizete


text:
ከይሓረስካ ምዝራእ ብሰለስተ መንገዲ ዝትግበር ሜላ ሕርሻ እዩ። ቀዳማይ ብቀንዱ ንግራት ዘይምሕራስ ወይካዓ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ምሕራስ እዩ። ካልኣይ ቁልፊ ቁምነገር ካዓ ቀሪም ምግዳፍ እዩ። እዚ ማለት ድማ እኽሊ ምስ ታዓፀደ 30% ማለት ካብ ሰለስተ ሓደ ኢድ ቀሪም ኣብ ግራት ክሕደግ ኣለዎ። ሳልሳይ ድማ ዘርኢ ምዝናቕ ዝብል እዩ።
ኣብዚ ሜላ እዚ መፅናዕትን ምርምርን ዝገብሩ ዘለዉ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ መምህር ሕርሻን እንትኾኑ እቲ ምርምር ነቲ ኣብ ቤልጅየም ጌንት ዩኒቨርሲቲ ዝሰርሕዎ ዘለዉ መደብ ፒ ኤች ዲ ዝምልከት እዩ።
ሓደ ገባር ኣብ ዓመት ክሳብ ኣርባዕተ ግዜ ስለዝሓርስ መሬት ብቐሊሉ ብንፋስን ውሕጅን ንምጉሕጓሕ ይቃልዕ። ኣብ ርእሲ እዚ ብዕራይ ዘይብሉ ገባር ይፅገም። ቀሪም ተዘይተሓዲጉ እውን ብተመሳሳሊ ሓመድ ብማይ ተሓፂቡ ግራት ልሙዕ ሓመድ ይስእን።
ኣይተ ተስፋይ ” ኣብ ዓለም ልዕሊ ሓደ ምኢቲ ሚልዮን ሄክታር መሬት ከይተሓረሰ ይዝራእ። እዚ ሜላ እዚ ኣብ ኣሜሪካ እዩ ተጀሚሩ። ብቐዳምነት ብራዚል ትስራዕ ካልኦት ከም በዓል ኣርጀንቲና ዝኣመሰላ ሃገራት ደቡብ ኣሜሪካ በዚ ሜላ እዚ ፍሉጣት እየን። ኣብ ኤሽያ ህንዲ ኣብ ኣፍሪካ ጋና ዝኣመሰላ ሃገራት ጀሚረነኦ ኣለዋ” ኢሎም።
እዚ መፅናዕቲ እዚ ኣብ ትግራይ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ምስ በልጅየም ብምትሕብባር ብ2005 እዩ ተጀሚሩ። ኣብ ዓዲጉዶምን ደጉዓ ተምቤንን ዛጊድ ዝተገብረ ፈተነ ፅቡቕ ውፅኢት ተረኺብዎ ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ዓዲጉዶም ኣብ ዝተገብረ መፅናዕቲ በቲ ዝፀነሐ ልሙድ ቤላ ኣተሓራርሳ ካብ ሓደ ሄክታር መሬት 250 ኩንታል ልሙዕ ሓመድ ተጓሕጕሑ ይኸይድ ነይሩ። በዚ ሓዱሽ ሜላ ኣተሓራርሳ ናብ 50 ኩንታል ክትሕት ክኢሉ ኣሎ።
ማይ ብምዕቃብ መዳዩ እንትረአ እውን ካብ ሓደ ሄክታር መሬት 980 ሜትር ክዩብ ማይ ንበለል ይጠፍእ ነይሩ በቲ ዘመናዊ ሜላ ናብ 460 ሜትር ክዩብ ክወርድ ክኢሉ ኣሎ። ካብ ሓደ ሄክታር 16 ኩንታል ዘእትዉ ዝነበሩ ሓረስቶት ዓዲ ጉዶም ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ብምሕራስ ካብ ሄክታር 25 ኩንታል ክሓፍሱ ክኢሎም እዮም።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኦሮሚያ ለንቅነ ብዝተወልዐ ህውከት ብውሑዱ 167 ሰባት ከም ዝሞቱ ተገሊጹ። ክልላዊ መንግስቲ ትማሊ ምሸት ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፥ ካብ መንጎ`ቶም ዝተቐተሉ ትሸዓተኣባላት ፖሊስ፥ ሓሙሽተ ድማ ሚሊሻ ከም ዝኾኑ ሓቢሩ`ሎ። ኣካላት ጸጥታ`ቲ ኽልል 3,100 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምእተው ኣፍሊጦም ኣለዉ።
ብመሰረት ሓበሬታ ፈደራል ፖሊስ ቁጽሪ ዝሞቱ ድሕሪ ትማሊ ኣይወሰኸን፥ ቁጽሪ ዝተኣሰሩ ግን ወሲኹ`ሎ። ሓላፊ ፈደራል ፖሊስ ኮሚሽን ኣቶ ጄይላን ኣብዲ፥ ብዛዕባ ዳሕራዋይ ሪፖርት ክገልጽ ከሎ፥ ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ ዝተመዝገበ ቁጽሪ 167 ሰባት ኣብ ክልል ኦሮሚያ ብዝተላዕለ ህውከት ከም ዝሞቱ ኣረጋጊጹ`ሎ። እቲ ወሃቢ-ቓል ፈደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ 10 ሰባት ህይወቶም ሓሊፉ`ሎ ይብል ።
ብዘይካ`ቶም ህይወቶም ዝሰኣኑ፥ ዝቖሰሉ ብድምር 229 ከም ዝተመዝገቡ ኣፍሊጡ`ሎ።
ብኻልእ ወገን ሎሚ ናይ ክልል ኦሮሚያ ተተካኢ ኮሚሽነር ፖሊስ ሙስጠፋ ከድር፡ ብድምር 239 ከም ዝተቐተሉ ንኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ዝገለጾ- ድሕሪኡ ናብ ካልኦት ዓለም-ለኸ ሚድያታት ዝተበተነ ዜና ብጌጋ ምዃኑ`ውን ኣቶ ጄይላ ኣብዲ ኣፍሊጡ`ሎ።
ብኻልእ ወገን፥ ሎሚ ዝተወሰኸ ሓዲሽ ቁጽሪ ሞት ከም ዘየለ ኣብ ዝሕበረሉ ዘሎ እዋን፥ ድሕሪ`ቲ ህውከት ብፖሊስን ሓይልታት ጸጥታን ብዝውሰድ ዘሎ ስጉምቲ፥ ኣብ ልዕሊ ተጠርጠርቲ ዝግበር ማእሰርቲ ወሲኹ ውዒሉ`ሎ።
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ምስ ናይ ሎሚ ወሲኽካ 3,100 ክእሰሩ ከለዉ፥ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድማ 1,600 ሰባት ከም ዝተኣሰሩ ፖሊስ ኣረጋጊጹ`ሎ።
ወሃቢ-ቃል ፈደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ካብቲ ቁጽሪ ንላዕሊ ግን ነቲ ዘሎ መረዳእታታት ናይ ምምርማር ስራሕ ተጀሚሩ ከም ዘሎ፥ ምጽራይ ኣብ ዝተገብረሉ እዋን ድማ ንህዝቢ ብዕሊ ክነፍልጥ ኢና ኢሉ`ሎ ።
ብኻልእ ወገን በቲ መጥቃዕቲ ኣባላት ቤተሰቦም ዝሰኣኑ፥ ኣብ ዝዋይ ድግዳ ዝረከቡ ዜጋታት፥ ከምኡ`ውን ንብረቶም ዝተቓጸሎም ኢትዮጵያውያን ብዘይ ዝኾነ ረድኤት ኣብ መደበር ፖሊስ ተዓቑብና ንርከብ ኣለና ክብሉ ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም ኣለዉ።
ወሃቢ ቃል ክልላዊ መንግስቲ ኦሮሚያ ኣቶ ጌታቸው ባልቻን ወሃቢ-ቃል ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚንስተር ኣቶ ንጉሱ ጥላሁንን ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት በብወገኖም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፥ ነቲ መጥቃዕቲ ዘካየዱ ህውከት ንምትኹቷኽን ኣብ መንጎ ክልተ ብሄረሰባት ግጭት ንምልዕዓልን፥ ከምኡ`ውን ንምልእቲ`ዛ ሃገር ንምዝራግ ዘንቀዱ ወገናት`ዮም ኢሎም ኣለዉ።


text:
ዋሽንግተን ንኣዋርሕ ኣብ መሪር ፖለቲካዊ ስሓቦ ጉተቶ ዝፀንሐት’ዃ እንተነበረት ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ መደረ ንምስማዕ ናብ መድረኽ ምስ ኣተው ግን ድሙቕ ኣቀባብላ ነይሩ ዝተገበረሎም።’’ሕብረትና ፅኑዕ ንኽከውን ዝገበርኩም ንስኻትኩም፣ዜጋታትና ምዃንኩም ሎምሸት እዚ ጉባኤ እዚ ብሓደ ድምፂ የስምዐኩም ኣሎ።’’ ክብሉ ንህዝቢ ንምምስጋን ብዙሕ ግዜ ኣየጥፍኡን።
ዝበዝሕ መደረ ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ናይ ዩናትድ ስቴትስ ቁጠባን ማእኸላይ እቶት ዘለዎም የጋጥሞም ዘሎ ፈተናን ብምትኳር ኩነታት ይመሓየሽ ከምዘሎ ግን መረጋገፂ ሂቦም ኣለው።ኣስዒቦም ‘’ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመት ንፈለማ ግዜ ኣብዙሪያ ዓለም ዝርከቡ መራሕቲ ንግዲ ኢንቨስትመንት ንምግባር ቁፅሪ ሓደ ቻይና ምዃና ተሪፋ ኣሜሪካ እያ ኢሎም ኣለው’’ኢሎም።
ቁጠባዊ ዳግመ ሕውየት ዋላ እንተርኣና እውን ብዙሓት ኣሜሪካዊያን ናብርኦም ንምድፍፋእ ብዙሕ ይሰርሑ ኣለው፤ኣዝዮም ብዙሓት ድማ ስራሕ የብሎምን ኢሎም።
ዝተሰበረ ዝበልዎ ስርዓት ኢሚግሬሽን ምዕራይ ከም ሓደ ምፍትሒ ኣቕሪቦም ኣለው ኦባማ።
ንሪፓብሊካዊያን ፓርቲ ወኪለን ትማሊ መሸት ንናይ ፕሬዝዳንት ኦባማ መደረ መልሲ ዝሃባ ካብ ክፍለ ግዝኣት ዋሽንግተን ዝተወከላ ኣባል ኮንግረስ ካቲ ሚክ-ሞሪስ ሮጀርስ እየን። ናይቶም ፕሬዝዳንት ፖሊስታት ንመነባብሮ ህዝቢ ኣፀጋሚ ይገብሮ ስለዘሎ ሎሚ ብዙሓት ሰባት ንድሕሪት ይተርፉ ኣለው ኢለን።
ተራኢዩ ዘይፈልጥ ዝበልኦ ናይ መንግስቲ ወፃኢ፣ምንሃር ግብሪን ስራሕ ኣልቦነትን ንምዕራይ ሓቃዊ ስጉምቲ ክወስዱ እውን ፀዊዐን።
ቁልፊ ናይ ወፃኢ ፖሊስታት ሎሚ’ውን ኣብ መንጎ ኣባላት ኮንግረስን ፕሬዝዳንት ኦባማን መፈላለይ ነጥብታት ኮይኖም ቀፂሎም ኣለው።ንኣል-ቃይዳን ካልኦት ኣሸበርትን ምህዳን ከምዝቕፅልሉ ቃል ብምእታው እንተኾነ ዩናይትድ ስቴትስ ንጉዳይ ኢራን ብዝተፈለየ ኣገባብ ክትሕዞ ይግባእ ኢሎም።
ምስ ኢራን ንዝካየድ ዝርርብ ንድሕሪት ዝጎትት ብኮንግረስ ንዝቐርብ ዝኾነ ይኹን ናይ ማዕቐብ ሕጊ ብድምፂ ከምዝስዕርዎ ኣጠንቂቖም ኣለው ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ።


text:
ኣብ ክልል ኣምሓራ ኣብዝተፈላለዩ ከባቢታት ትማልን ሎማዕንትን ብዝተፈጥሩ ግጭታት ኣባላት ሓይልታት ፀጥታ ሓዊሱ ብዙሓት ሰባት ከምዝሞቱ ተቓዋሚ ውድብ መላእ ሓድነት ኢትዮጵያ/መኢኣድን/ ነበርትን ገሊፆም።
ኣብቶም ዝሓለፉ ሸውዓተ ማዕልታት ኣብ ክልል ኣምሓራ 28 ሰባት:ኣብ ክልል ኦሮምያ 17 ሰባት ተቐቲሎም ክብል መኢኣድ ገሊጹ ኣሎ።
ኣብ ከተማ ባህር ዳርን ኣብ ካልኦት ከተማታት ጎረባብቲ ዞባታትን ናይ ስርሕ ኣድማን ዕግርግራትን ከምዝነበሩ ወሃቢ ቃል ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ኣረጋጊፆም ኣለው።
ናይ መኢኣድ ምኽትል ፕሬዝዳንት ኣቶ ሙሉጌታ ኣበበ ብወገኖም ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ብዝተፈጥረ ግጭት ብዙሓት ሰባት ከምዝተቐትሉ ሓቢሮም። ኣብ ከተማ ስማዳ ብዛዕባ ዝነበረ ከምዚ ክብሉ ገሊፆም።
ንሶም:" ህዝቢ ሎማዕንቲ ኣብ ስማዳ ንሰልፊ ወፂኡ ነይሩ። ኣብ እዋን እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ሓይልታት ፀጥታ ብዝወሰዱዎ ስጉምቲ ሽዱሽተ ሰባት ተቐቲሎም ካልኦት 20 ሰባት ድማ ከምዝቖሰሉ ንምፍላጥ ክኢለ ኣለኹ" ኢሎም።
ኣብቲ ሰልፊ ተሳቲፈ ዝበለ ሓደ መንነቱ ዘይገለፀ ሰብ ከምዝበሎ ኣብታ ከተማ ብሰላማዊ ኣገባብ ተቓውሞ ይካየድ ከምዝወዓለ ብምግላፅ ኣብ መወዳእታ ግን ኣብ ኣብያተ ፅሕፈት መንግስቲ ተሰቒሉ ዝነበረ ኮኾብ ዘለዎ ባንዴራ ብምውራድ ካሊእ ባንዴራ ንምስቓል ኣብዝተገብረ ፈተነ ግጭት ተላዕሊ እቶም ሰባት ከምዝተቐትሉን ከምዝቖሰሉን ገሊፁ’ሎ።
ኣብ ደቡብ ጎንደር ወረዳ ወገራ እውን ሰልፈኛታት ናብ ከተማ ክንኣቲ ኢና ኣይትኣትውን ብዝብል ኣብ መንጎ እቶም ሰልፈኛታትን ሓይልታት ፀጥታ ብዝተልዓለ ናይ ቶኽሲ ልውውጥ ኣርባዕተ ሓይልታት ፀጥታን ሰለስተ ሓረስቶትን ብድምሩ ሸውዓተ ሰባት ከምዝሞቱ ኣቶ ሙሉጌታ ሓቢሮም።
ኣብ ምዕራብ ጎጃም እውን ብተመሳሳሊ ኣብ ዞባ ሃዊ ወረዳ ዳንግላ መንበሪ ኣባይቲ ሰበስልጣን ሓዊሱ ሓሙሽተ መንበሮ ገዛውቲ ብህዝቢ ከምዝተባርዑ ኣቶ ሙሉጌታ ገሊፆም።
ንሶም: "ኣብ ምዕራብ ጎጃም ዞባ ሃዊ ወረዳ ዳንግላ ንመንበሪ ገዛውቲ ከንቲባን ምምሕዳር መሬትን ሓዊሱ ንሓሙሽተ ኣባይቲ ኣቃፂሎም ኣለው። እቲ ህዝቢ ኦ ኢሉ ብምውፃእ ኣብ ልዕሊ ንብረቶም ስጉምቲ ወሲዱ’ሎ" ኢሎም።
ትማሊ ኣብዝተኻየደ ሰልፊ እውን ብሓደ ምፅራይ ገበን ፖሊስ እቲ ወረዳ ንዝውነን ሆቴል ከምዘቃፀሉ ኣቶ ሙሉጌታ ኣበበ ገሊፆም።
ንሱ እውን ንሰብ ከምዝቐተለ፣ካብኦም ጥይት ዘቐብል ዝነበረ ሰብ እውን ከምዝተቐለን ካብቲ ህዝቢ እውን ኣስታት ሸሞንተ ሰባት ከምዝቖሰሉን ነቲ ፖሊስ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ኣውዒሎም ነቲ ሆቴል ከምዘዕነውዎን ሓቢሮም።ብድምሩ ሰለስተ ሰባት ምማቶም ገሊፆም።
ኣብ ዞባ ሃዊ ከተማ ቻግኒ እውን ሓይልታት ፀጥታ ንሰልፈኛታት ንምብታን ቶኽሲ ከፊቶም ክልተ ሰባት ተቐቲሎም ሸሞንተ ምቑሳሎም ገሊፆም።
ኣብ ከተማ እንጅባራ እውን ትማሊ ሰንበት ክልተ ሰልፈኛታትን ሓደ ወዲ ሓላፊ ፀጥታን ብድምር ሰለስተ ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣቶ ሙሉጌታ ገሊፆም።
ንሶም: "ሓላፊ ዘፈር ፀጥታ ወይ ሓላፊ ሚሊሽያ ኣብ ኮሶበር ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ክውሰድ ትእዛዝ ሂቡ ስለዝነበረ እቲ ህዝቢ ብዝረኸቦ ሓበሬታ ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ክወስዱ ዝገበረ እቲ ሓላፊ እዩ ኢሎም ስለዝኣመኑ ንዕኡ ደልዮም ናብ ገዝኡ ክኸዱ ከለው ንወዱ ረኺቦም ከምዝቐተሉዎ ሓበሬታ በፂሑኒ’ሎ" ኢሎም።
ኣብ ክልል ኣምሓራ ብዛዕባ ዝተርኣዩ ፀገማት መልሲ ዝሃቡ ወሃቢ ቃል ክልላዊ መንግስቲ ኣምሓራ ኣቶ ንጉሱ ጥላሁን ንብረት መንግስትን ህዝብን ከምዝዓነወን ህይወት ከምዝጠፍአን ኣማሲዮም ንመሳርሕትና ሰለሞ ኣባተ ገሊፆምሉ ኣለው።
ንሶም: " ሎማዕንቲ ኣብ ከተማ ባህርዳር ስራሕ ጠጠው ኢሉ ነይሩ።ኣብ መጎዓዚያን ኣብ ትካላት ወሃቢቲ ኣገልግሎትን ኣብ ኣጋ መወዳእታ እውን ሰራሕተኛታት መንግስቲ ተኸሲቱ ነይሩ።ቅድም ክብል እውን ሎማዕንቲ ኣብ ካልኦት ከተማታት ጎረባብቲ ዞባታት እዚኦም ተኸሲቶም እዮም።ሰልፍታት ነይሮም፤ዕግርግር ተፈጢሮም እዮም።በዚ ምኽንያት ንብረት ህዝብን መንግስትን ዓንዩን ህይወት ሰብን ጠፊኡ’ሎ" ኢሎም።
ዝፍፀም ዘሎ ህወከት ብዝተወደብ ኣገባብ ምዃኑ ዝሓበሩ ኣቶ ንጉሱ መንግስቲ ሕጊ ንምስፋን ይሰርሕ እዩ ዘሎ ዛጊድ ዝበፅሐ ሞትን ዕንወትን ግን ንቕድሚት ክንገልፆ ኢና ኢሎም።


text:
መንግስቲ እስራኤል ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝገብሮ ዘሎ ጸቕጢ ንምቅዋም ኣማኢት ኤርትራዊያን ሰላማዊ ሰልፊ ከምዘካየዱ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣመልኪቱ። እቶም ኣብ ኣፍደገ ሚኒስትሪ ምክልኻል እስራኤል ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዱ ኣማኢት ኤርትራውያን፣ መንግስቲ እስራኤል ንዝኾነ ስደተኛ ብዘይፍርዲ ንሰለስተ ዓመታት ክቕይድ ንዘውጸኦ ሕጊ ብምቅዋም፣ ‘ናብ ቤት ማእሰርቲ ዳግማይ ክንምለስ ኣይንደልን’ ዝብል ጭሮሖ ከምዘልዓሉ ተፈሊጡ። ኣዳለውቲ’ቲ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፣ ካብታ ዓባይ ቤት ማእሰርቲ ኤርትራ ኣምሊጦም ከምዝወጹን፣ ኣብ ደሞክራስያዊት ሃገር ብዘይገበን ዳግማይ ናብ ቤት ማእሰርቲ ክኣትዉ ከምዘይደልዩን ሓቢሮም። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እስራኤል፣ ኣብታ ሃገር ዝርከቡ ስደተኛታት ክቕየዱ ሓያል ጻዕርታት ከካይድ ምጽንሑ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ካብ ጥቅምቲ 15 ኣትሒዙ ተግባራዊ ዝኸውን፣ ንስደተኛታት ብዘይ ፍርዲ ንሰለስተ ዓመታት ዝኣስር ሕጊ ከተግብር ምውሳኑ ይዝከር። እንተኾነ እቲ ሕጊ ተግባራዊ ክኸውን ናይ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ውሳኔ ዘይኮነ ዝጽበ ዘሎ፣ እቲ ሓድሽ መዳጎኒ መዓስከር ገና ስለዘይተወደአ ምዃኑ ንምንጭታት ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት እስራኤል ብምጥቃስ ጆርሳሌም ፖስት ሓቢሩ። እቲ ሰላማዊ ሰልፊ፣ ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ሸሞንተ ጥቅምቲ ከምዝጀመረ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት የመልክቱ። ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝርከባ ኤርትራውያን ደቀንስትዮ፣ ከምገበነኛታት ክቕየዳ ከምዘየፍቅዳ ብምግላጽ ከምዝጀመርኦን፣ ከባቢ 400 ዝኾኑ ካልኦት ኤርትራውያን እሱራት ንመዓልታት ናይ መግቢ ምሕሳም ኣድማ ከምዘካየዱን፣ ንሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሃብዎ ቃለመጠይቕ ምግላጾም ይዝከር። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ቀዳማይ ሚኒስተር በንያሚን ናታንያሁ፣ ኣብ ዶባት ግብጽን እስራኤልን ዝርከብ ሓጹር ብዝሓየለ መልክዕ ክስራሕ ጸዊዑ’ዩ። ብተወሳኺ ውሽጣዊ ባይቶ ክነሰት፣ ኣብ ኣስራኤል ዝርከቡ ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ዝልእክዎ ገንዘብ መጠን ክግበረሉ ጻውዒት ከምዘቕረቡ ይዝከር።
ኣማኢት ኤርትራዊያን ኣብ እስራኤል ሰላማዊ ሰልፊ ኣካዪዶም
Newer Postመ.ኤርትራ ናይ መዘናግዒ ቪላታት ይሃንጽ
Older Postኣብ ኬንያ ናይ ቦምባ መጥቃዕቲ ተኻዪዱ
COMMENTS
WORDPRESS: 0


text:
ኣብ ዞባታት ማእከል፡ ጋሽ-ባርካን ዓንሰባን ኣብ ዝርከብ መወሸቢ ማእከላትን ክፍልታት ተመላለስቲ ሕሙማትን ሎሚ 31 ታሕሳስ ብዝተገብረ ናይ ላቦራቶሪ መርመራታት፡ 68 ዜጋታት ብኮሮና ቫይረስ ምልካፎም ተረጋጊጹ።
ካብ’ዚኦም 41 ኣብ ዞባ ማእከል – 38 ኣብ መወሸቢ ማእከላት፣ 3 ድማ ኣብ ክፍልታት ተመላለስቲ-ሕሙማት ብዝተገብረ መርመራታት’ዮም መልከፍቶም ተረጋጊጹ።
ኣብ መወሸቢ ማእከላት ዞባ ጋሽ-ባርካ መልከፍቶም ዝተረጋገጸ 26 ከኣ፡ ኣዲባራ 14፣ ኣቑርደት 5፣ ባረንቱ 4፣ ዓሊ-ግድር 2፣ ኦምሓጀር ድማ ሓደ’ዮም። ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ክፍልታት ተመላለስቲ ሕሙማት ከረን፡ ሓንቲ ዜጋ መልከፍታ ተረጋጊጹ’ሎ።
እዚ ከም’ዚ’ሉ እንከሎ፡ 22 ኣብ ዞባ ጋሽ-ባርካ፡ 11 ድማ ኣብ ዞባ ማእከል ኣብ ሆስፒታላት ክንክን ክግበረሎም ዝጸንሑ ብጠቕላላ 33 ዜጋታት፡ ሓውዮም ነናብ ቤቶም ክፋነዉ እንከለዉ፡ ብኮሮና ቫይረስ ተለኺፎም ኣብ ሆስፒታላት ኣስመራን ተሰነይን ክንክን ክግበረሎም ዝጸንሑ ወዲ 55 ዓመትን ወዲ 50 ዓመትን ክልተ ዜጋታት ዓሪፎም ኣለዉ።
በዚ መሰረት፡ ጠቕላላ ቊጽሪ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ ዜጋታት፡ ክሳብ ሎሚ 1320 በጺሑ’ሎ። 676 ካብ’ዚኦም ሓውዮም ዝተፋነዉ፡ 3 ብሞት ዝተፈልዩ፡ 641 ድማ ገና ኣብ ሆስፒታላት ተዓቚቦም ዝርከቡ’ዮም።
ሚኒስትሪ ጥዕና
31 ታሕሳስ 2020


text:
ናይ ኢትዮጵያ ቤት ምኽሪ ሓባራዊ መድረኽ ፓርትታት ፖለቲካ ናይ 2012 ሃገራዊ ምርጫ ክናዋሕ ብድምፂ ብልጫ ወሲኑ።ቦርድ ምርጫ ብወገኑ ውሳነ ናይቲ ቤት ምኽሪ ወግዓዊ ኣብ ልዕሊ ዝገበሮ ናይ ምርጫ ሰደቓ ግዜ ተፅዕኖ ኣይህልዎን ክብል ኣፍሊጡ።
ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ፓርትታት ናይ ሓባር ቤት ምኽሪ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብዘካየዶ ኣኼባ ሃገራዊ ቦርድ ምርጫ ዝወሰኖ ሰደቓ ግዜ ክናዋሕ ድምፂ ወሲኑ’ሎ።
ገዛኢ ፓርቲ ሓዊሱ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ፖለቲካዊ ውድባት ዝሳተፍሉ ናይ ሓባር ቤት ምኽሪ ኣብዘካየዶ ኣኼባ ልዕሊ 50 ውድባት ተሳቲፎምሉ።
ምርጫ ይናዋሕ ኣይናዋሕ ዝብል ብዝተወሃበ ድምፂ 41 ፓርትታት ይናዋሕ ክብሉ ከለው ገዛኢ ፓርቲ ሓዊሱ ሽዱሽተ ፓርታት ኣብ ዝወፀሉ ናይ ግዜ ሰደቓ ክካይድ ድምፆም ሂቦም።ሓሙሽተ ውድባት ድማ ድምፆም ዓቂቦም ኣለው።
እቲ ውሳነ ንዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ከምዝቐርብ መራሕቲ ናይቲ ቤት ምኽሪ ሓቢሮም።እቲ ውሳነ ቦርድ ምርጫ ኣብ ልዕሊ ዘቐመጦ ናይ ግዜ ሰደቓ ዘለዎ ትርጉም ዝተሓተቱ ምኽትል ኣቦ መንበር ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ኣቶ ውብሸት ኣየለ ምስ ፖለቲካዊ ውድባት ክልተ ሰለስተ ግዜ ምስተመያየጡ ነቲ ናይ ግዜ ሰደቓ ከምዘውፅኡ ብምሕባር ናይ መወዳእታ ውሳነ ካብ ዝምልከቶ ኣካል ካብ ፓርላማ እንተድኣ መፂኡ ተፅዋዕነትና ንፓርላማ ስለዝኾነ ብኡ መሰረት ክንኸይድ ኢና ኢሎም።
ገለ ፖለቲካዊ ፓርትታት ነዚ ናይ ግዜ ሰደቓ ይኹን ቦርድ ምርጫ ንዝሰርሖም ካልኦት ተግባራት ነቒፎም ኣለው። ቦርድ ምርጫ ደጋፊ ብልፅግና ፓርቲ እዩ ክብሉ እውን ኸሲሶም ኣለው።ምኽትል ፕረዚደንት ውድብ መላእ ሓድነት ኢትዮጵያ ኣቶ ሙሉጌታ ኣበበ ቦርድ ምርጫ ቅድሚ ኣኼባ ቤት ምኽሪ ሓባራዊ መድረኽ ፖለቲካ ፓርትታት ምክያዱ ናይ ግዜ ሰደቓ ምውፅኡ እቲ ምርጫ ብአጋኡ ውዱቕ ይኸውን ኣሎ ኢሎም።
“እቲ ቦርድ ናይ ብልፅግና ወኪል ምዃኑ ኣብ ምርግጋፅ እዩ ዝርከብ።እዚ ብትኽክል ክንቃለሶ ዘለና ስለዝኾነ እቲ ቤት ምኽሪ፣መራሕቲ ቤት ምኽሪን ኣባላትን ስቕ ኢልና ንሓልፎ ኢና ኢለ ኣይኣምንን።”
ምኽትል ኣቦ መንበር ቦርድ ምርጫ ኣብዝሃብዎ መልሲ ኻልኦት ውድባት ሰለስተ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ዝውድኦም ጉዳይ ብልፅግና ፓርቲ ብዘለዎ ብልጫ ፀጋታት ንነገራት ኣብ ዝሓፀረ እዋን ክውድእ ምኽኣሉ ዝተፈለየ ነገር ዝግበረሉ ይመስሎም ስለ ዘሎ እዩ እምበር እቲ ሓቂ ከምኡ ኣይኮነን ኢሎም።
“ሓቂ ንምዝራብ ኣብኡ ዘለና ሰባት ገለልተኝነትና ንምርግጋፅ ንኸዶ ዘለና መንገዲ ከቢድ እዩ።ስለዚ ሓሸክር ናይ ምዃን ዓቕሚ የብልናን፣ንሰባት ዝሽከም ማእገር እውን የብልናን።ካብ ስራሕናን ሕግን ወፃኢ ዝገዝአና ይኹን ንምርሓሉ ካልእ ነገር የለን።”
ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ሃገራዊ ምርጫ ድምፂ ዝውሃበሉ ዕለት 23 ነሓሰ 2012 ዓ/ም ክኸውን ወግዓዊ ምግባሩ ይዝከር።


text:
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ብቐዳም 1 ሕዳር 2014 "ጠንቅታት ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታትን መፍትሒ ይዀኑ ኢዮም ዝተባህሉ ርእይቶታትን" ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ብኣቶ ክሪስቶፍ ቡሽ፡ ወይዘሮ ሃይከ ሀከር፡ ኣቶ ደበሳይ ነጋስን መንግስተኣብ ኣስመሮምን ዝተዳለወ፡ ንስደት ኤርትራውያን ዝምልከት ክፉት ሰሚናር ኣብ ጀርመን፡ ኪርሽፕላትስ፡ ተኻይዱ።
ኣቶ ክሪስቶፍ ቡሽን ወይዘሮ ሃይከ ሀከርን
እዚ ካብ ሰዓት 3፡30 ድ.ቀ. ክሳብ ሰዓት 6፡30 ናይ ምሸት ዝቐጸለ ብናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ዝብል ቃል ብወይዘሮ ሃይከ ሀከር ኢዩ ተኸፊቱ። ኣስዒቡ ኣቶ ቡሽ፡ መንነቱ ድሕር ምፍላጥ፡ ብዛዕባ'ታ ነዚ ሰሚናር'ዚ ዘዳለወት 4 ዝኣባላታ ኮሚቴ፡ ከምኡ'ውን፡ ብዛዕባ'ቲ ንሱ ዝመርሖ ብቋንቋ ጀርመን ምምሃር ጀሚሩ ናብ ጋዜጣታት ጀርመን ምንባብ ዝሰገረ ናይ ፕረስ ክላብ ዝብሃል ጕጅለ ሓጺር ድሕረ ባይታ ኣቕሪቡ። ቀጺሉ፡ እቲ ቴማ ናይ'ቲ ኣኼባ ብመንግስተኣብ ኣስመሮም ዝተዳለወ ምዃኑ ሓቢሩ። ነቶም ነዚ ኣኼባ ኣብ ምድላው ብተክኒካዊ መዳይ (Power Point) ዝተሓባበሩ ከም ኣቶ ክርስትያን ብራውዘን ፍጹም ደበሳይን ዝኣመሰሉ ሰባት ድማ ምስጋና ኣቕሪቡ። ኣስዒቡ፡ ንሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም ድሕሪ ምልላይ መደረኡ ከቕርብ ናብ መድረኽ ዓዲምዎ።
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ኣቦ መንበር ሰዲህኤ
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም፡ ኣቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ምዃኑን ንድሕረ ባይታኡ ዝገልጽ ብኣቶ ክሪስቶፍ ቡሽ ዘይተጠቕሰ ነጥብታት መሊኡ ነብሱ ኣላልዩ። ንኣዳለውቲ ሰሚናር፡ ንክርስታያን ብራውዘ ፍጹም ደበሳይን ኵሎም ዕዱማት ኣጋይሽን ድሕሪ ምምስጋን፡ ነቲ ብቛንቋ እንግሊዘኛ ዘዳለዎ መግለጺ ኣቕሪቡ። ሓው መንግስተኣብ ዘንበቦ መግለጺ ብቋንቋ ጀርመን ተተርጕሙ ኣኼበኛታት ብፓወር ፖይንት ከምዝከታተልዎ ተገይሩ። ብድሕር'ዚ፡ መድረኽ ንሕቶን መልስን ርእይቶታትን ተኸፊቱ።
ብድሕሪ ናይ ሓጺር ዕረፍቲ፡ ናብ ጀርመን ዝተተርጐመ ጽሟቕ ናይ'ቲ ብ4 ካቶሊካውያን ጳጳሳት ኤርትራ ዝተዘርግሐ ሃዋርያዊ መልእኽቲ ብሓው ሙሴ ሰመረ ተነቢቡ። እዚ ውን፡ ንበይኑ ናይ ሕቶን መልስን ክትዕን መደባት ተኻይድሉ።
ኣብ'ቶም ዝተነበቡ 2 መግለጺታት ብኣኼበኛታ ካብ ዝቐረቡ ገለገለ ሕቶታትን ዝተዋህቡ መልስታትን ከም'ዚ ዝስዕቡ ነበሩ።
ሓው ሙሴ ሰመረ
1. መንግስቲ ኤርትራ ብናይ መን ሓገዝ እዩ ዝነብር ወይ ምንጪ ፋይናንሳዊ እቶቱ እንታይ ኢዩ?
ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ኣብ ደገ ዝነብር ኤርትራዊ 2% ካብ እቶቱ ክኸፍል ዘገድድ ሕጊ ኣለዎ። ኩሎም ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ነዚ ስልዕቲ'ዚ ክኸፍሉ ግዱዳት ኢዮም። እዚ እንተዘይገይሮም ከም ዜጋታት ኣብ ሃገሮም ክረኽብዎ ዝኽእሉ ዜግነታዊ መሰላት ከረጋግጹ ኣይኽእሉን እዮም። ንኣብነት፡ ንብረት ናይ ምውናንን ናይ ምውራስን መሰል ይንፈግጉ፣ ናይ ትውልዲ ምስክር ወረቓቕቲ ይኹን ናይ ንግዲ ትካላት ፍቓድ ኣይውሃቦምን፣ ኣብ ሃገሮም ገዛ ክሰርሑ ኣይክእሉን፣ ከም ዜጋታት ካብ ኤምባሲታት ናይቲ ስርዓት ክግበረሎም ዝኽእል ኣገልግሎት'ውን ኣይረኽቡን። ...ወዘተ።
በዚ መሰረት እቲ ምስ ውሽጢ ሃገር ዝግበር ርኽክብን መሰላትን ምስዚ ናይ 2% ምኽፋልን ዘይምኽፋልን ዝተታሓሓዘ እዩ። ኣብ ርእስ'ዚ፡ ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ናብ ቤተሰቦም ዝሰድዎ ገንዘብን (remittances) ናይ ሓዋላ ኣታዊታትን ውን ምንጪ ናይ መንግስቲ ፋይናንስ ኢዮም። ከምኡ'ውን፡ እቲ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተዋፊሩ ዘሎ ጕልበት ብስማዊ ደሞዝ ኢዩ ዝሰርሕ። እቲ ብጕልበቱ ዝርከብ ኣታዊታት መንግስቲ ኤርትራ ኢዩ ዝወስዶ።
ብዘይካዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ቁጠባዊ ቅዋም፡ ምዱብ ምጣኔ ሃብታዊ ባህሪ (command economy) እዩ። በዚ መሰረት ብዘይካ ገለ ናእሽቱ ዋኒናት መላእ ሃገራዊ ሃብቲ እንተላይ መሬት ኣብ ትሕቲ ዋንንት ናይ ሰልፊ ህግዲፍ/መንግስቲ እዩ። ኣብ ትሕቲ ከምዚ ዝኣመሰለ ኲነታት፡ እቲ መንግስቲ ዘካይዶን ዝቘጻጸሮን ብርክት ዝበለ ዘይሕጋዊ ንግዲ ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ካብ ገለ መለኽቲ ዲክታቶርያዊ ስርዓታት ናይ ሃገራት ዓረብን ማእከላይ ምብራቕን ዝረኽቦ ሓገዛትውን ኣለዎ እዩ። ብሓፈሽኡ ክረኤ ኣንከሎ ግን፡ እቲ ስርዓት ንህዝቢ ብምርዓድን ኣገዲዱ ካብዝረኽቦ እቶትን እዩ ዝነብር ክባሃል ይካኣል እዩ።
2. ንህዝቢ ብስም ወትሃደራዊ ኣገልግሎት ኣብ ዕስክርና ንኽነብር ዘገድደሉ ምኽንያትስ እንታይ ዘስግኦ ነገር ኣሎ እዩ?
ድሕሪ ነጻነት ኤርትራ ኣብ 1993 ብረፈረንዱም ምድምዳሙ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ምስኩለን ኣብቲ ከባቢ ዝርከባ ጐረባብቲ ሃገራት ባዕሉ ብዝጻሕተሮ ውግኣት ኣብ ኲናት ኣትዩ እዩ። እተን ኣብ ባእስን ኲናትን ክኣትዋ ዘገደደን ሃገራት ግን ብመጀምርታ ንናጽነት ኤርትራ ዝተቐበላ እየን ነይረን። ስለ'ዚ ካብ ደገ ክመጾ ዝኽእል ንህዝቢ ኣብ ዕስክርና ዘንብር ዝኾነ ይኹን ስግኣታት ዝፈጥር ነገር ኣይነበረን የለን እውን። እቲ ስርዓት ግን፡ ባዕሉ ኣብ ነብሱን ኣብ ህዝብን ጐረባብቲ ሃገራት ዝፈጥሮ ናይ ራዕድን ሽበራን ስግኣታት ኣለዎ። ናይ ውሽጡ ስግኣታት ጥራሕዩ ዘለዎ። በዚ መሰረት ንመንእሰይ ኤርትራ ካብ ኩሉ ሰብኣዊ መነባብራኡን ከም ሰብ ተፈጥራዊ ህይወት ከየስተማቕርን ገይርዎ ይርከብ። መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ውግእን ህውከትን ዝነብር፡ ኣብ ሰላምን ራህዋን ጠቕሚ ዘይብሉ ሃዋኺ ስርዓት እዩ።
3. ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ ቀደም ሓንቲ ሃገር ዲየን ነይረን ወይስ ዝተፈላለያ ሃገራት እየን ነይረን?
ብመጀመርታ ኤርትራ ከም ኩለን ኣፍሪቃውያን ሃገራት ብመግዛኣቲ ዝቖመት ሃገር እያ፡ ናይዛ ሎሚ እንፈልጣ ኤርትራ ሃገርነት ምስ መግዛእቲ ጣልያን ዝተኣሳሰረ እዩ። ጣልያን ኣብ ኤርትራ ወሪሩ ምስ ኣተወ፡ ኣብ 1890 ክሳብ 1910 ዘሎ ግዜ ምስናይቲ እዋን መንግስቲ ኢትዮጵያ ዳግማዊ ምነሊክ ዶባዊ ውዑላት ተገይሩ፡ ጣልያን ኣብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ተሳዒራ ክሳብ ትወጽእ ኤርትራ ግዝኣት ናይ ጣልያን ነይራ። ድሕር'ዚ ን10 ዓመታት ኣብ ትሕቲ ሞግዚትነት እንግሊዝ ጸኒሓ። ድሕርዚ ኤርትራ ከም ሃገር ምስ ኢትዮጵያ ኣብ 1952 ብፈደራላዊ ውዑል ትማሓደር ነይራ። ኣብ 1962 ስርዓት ሃይለ ስላሰ ነቲ ፈደረሽን ምሉእ ብምሉእ ኣፍሪሱ፡ ንኤርትራ ኣብ ዝጐበጠሉ ግዜ፡ 30 ዓመታት ዝወሰደ ነጻነታዊ ኲናት ተኻይዱ ኤርትራ 1991 ካብ መግዛእቲ ሓራ ኰይና፡ ኣብ 1993 ረፈረንዱም ተገይሩ ምልእ ነጻነት ተኣዊጁ ኣብ ዓለም ከም ሃገር ተቐባልነት ረኺባ።
4. ኤርትራ፡ እንታይ ኰይና ኢያ ንድሕሪት ተመሊሳ?
ብግዝኣተ-ሕግን ብቕዋምን ዘይሰርሕ፡ ንሰብኣዊ መሰላት ዜጋታት ዘየኽብር፡ ኣብ ምጽሕታር ግርጭት ዝኣምን ስርዓት ስለዘለዋ ኢያ ንድሕሪት ተመሊሳ።
5. እዚ መግለጺ ዝተጨበጠ ፍታሕ ዘቕረበ ኣይመስልን፡ ከም ኤርትራውያን ኣብዚ ዝሑፍዚ ዘለኩም ርእይቶ ከመይ እዩ?
ብመጀመርታ እቲ ጽሑፍ ኣብ ትሕቲ ከመይ ዝኣመሰለ ኲነታትን መንግስትን ኢዩ ተጻሒፉ ዝብል ኢና ክንርኢ ዘለና። ኣብ ኤርትራ ምልካዊ ስርዓት ኣሎ፡ ምልካዊ ስርዓት ድማ ናይ ምጽሓፍ ኮነ ምዝራብ መሰል ኣየፍቕድን እዩ። ተቓውምን ነቄፈታን ዘይጻወር ስርዓት እዩ። ንኹሉ ብሓይልን ዓመጽን ኣርዒዱ ዝነብር ዘሎ እዩ። ስድራታት ንከይታኣማመን ውሽጣዊ ሰኪዐታት በቲኑ ኣብ ሕድሕድ ምትሕልላው ዘንብር ስርዓት ኢዩ ዘለና። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኲነታት ዝተጻሕፈ መግለጺ ብምዃኑ ነፍሰ ተወፋይነትን መስዋእትን ዝኽፈሎ ናይ ተባዓት መግለጺ እዩ። ንነብሶም በጅዮም ዝወሰድዎ ብምዃኑ ድማ ድሮ ሰዓብቲውን ኣጥርዩ ኣሎ። እቲ ጽሑፍ ኩሉ ኤርትራዊ ብውልቀ ይኹን ከም ህዝቢ ክገብሮ ዘለዎ ሓላፍነታት ኣመልኪቱ ኣሎ፡ ድሕነት ሃገርን ህዝብን ድማ ኣብ ኢድ ህዝቢ እምበር ንውልቀ ሰባት ዝተርፍ ከምዘይኮነ ፈሊጡ ህዝቢ ሓላፍነት ክስከም ኣለዎ።
እቲ ጽሑፍ ብዙሕ እዩ፡ ክሳብ 32 ገጻት ይርከቦ። ቀንዲ ትሕዝትኡ ድማ ህዝቢ ግዲኡ ከበርክት ዝሓትት እዩ። ኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብን ክትጸሮ ኣብዘይትኽእል ምብትታን ኣትያ ምህላዋ የገንዝብ ኣሎ። ነዚ ኲነታትዚ ናይ ምቕያር ሓላፍነት ዘለዎ ድማ ህዝቢ እዩ። እቲ ክግበር ዘለዎ ፍታሓት ካብ'ኣቶም ጥራሕ ክንጽበዮ ኣይግባኣን።
ብዘይካዚ፡ እቲ ዝሑፍ ካብ ተራ ሰባት ዝወጸ ከምዘይኮነ ምፍላጡ ኣገዳሲ እዩ። ካብ ከም'ዚኦም ዝመስሉ ሰባት ዝወጽእ ጽሑፍ ድማ ክሳብ ክንደይ ጥንቓቐ ከምዘድልዮ ምግንዛቡ ዘሸግር ኣይመስለንን። መንእሰያት ንወጻኢ ኣብ ምስዳዶም ብሓፈሻኡ ንህዝቢ ምስካም ግን ቅኑዕ ኣይመስለንን፡ ከም መግለጺ ግን ተባዕ ስጉምቲ እዮም ወሲዶም።
6. እቲ መንግስቲ ኣብ ልዕሊኦም ስጉምቲ ከይወስድ ስግኣታት ኣሎኩም'ዶ?
ብርግጽ እቲ ስርዓት መኣረምታን ነቐፈታን ዝጻወር ኣይኰነን። ኣብ ተመኩሮና ድማ፡ ብዙሕ ከምኡ ዝኣመሰለ ናይ ምእሳርን ምቕትልን ትግባርት ርኢና ኢና። ኣካያይዳና ንኣርም ዝበልዎ ኣባላት ፓርላማን መቓልስቱን ኣዳህሊሉ ሒዙ ኣብ ማኣሰርቲ ዘብሊ ዘሎ ስርዓት እዩ። ንኣቡናትን ሸኻትን ዝእስርን ካብ ሓላፍነቶም ዘውርድን ስርዓት እዩ። ነዞም መግለጺ ኣውጺኦም ዘለዉ መራሕቲ ሃይማኖትውን ዝጥዕሞ ግዜ እዩ ዝጽበ ዘሎ ኣምበር ይገድፎም እዩ ዝብል እምነት የብልናን። ቅድሚ ሕጂ'ውን ንዕስክርና ዝተቓወሙ ምእመናን ዮሆዋን ጰንጠን ዝኣሰረን ካብ ሃገር ዘባረረን ትካላቶም ዝዘመተን፡ ዶብ ንኽሰግሩ ዝፍትኑ ስደተኛታት ተኵሱ ዝቐትል ስርዓት ምዃኑ ንፈልጦ ኢና። ካቶሊካዊት ቤት ክርስትያን ኣብ ኤርትራ ድማ ካብ ነዊሕ በዚ ስርዓትዚ ክትሳቐ ዝጸንሐት እያ። ንዝተቓወምዎ መራሕቲ ሃይማኖት ብሜላ ካብ ሃገሮም ዘባረሮም መራሕቲ ሃይማኖት ውን ኣለዉ። ንብረታ ተመንዚዓን መጽሔታ ተኣጊዱን እዩ።
7. ኣብዚ ከተማ ብዙሓት ትሕተ ዕድመ ተሰዲዶም ዝመጹ ኤርትራውያን ኣለዉ፡ ናይዚኦም ምስዳድ ጽቡቕ መነባብሮ ከሕልፉ ዝመጹን ስድርኦም ዝሰደድዎምን ኣንተዘይኰይኖም ከመይ ኢሎም መጺኦም?
ጽቡቕ ዝጸልእ ሰብ ከምዘየለ ፍሉጥ እዩ። እዞም መንእሰያት እዚኣቶም ግን ጽቡቕ መነባብሮ ከናድዩ ብስድርኦም ተደሪኾም ዝመጹ ዘይኰኑስ፡ ካብቲ ዝጽበዮም ወታሃደራዊ ኣገልግሎት ከምልጡ ብኣጋኡ ዝወስድዎ ዘለዉ ስጉምቲ እዩ። ተስፋኦም ዘጸልመተ ስርዓት ከሎ፡ ብሰላም ብፍትሒ ክነብሩ ከምዘይክእሉ ፈሊጦም ኢዮም ዝስደዱ ዘለዉ። ሕጂ፡ ሻውዓይ፡ ሻምናይ ክፍሊ ዘለዉ፡ ድሕሪ ገለ ዓመታት ሳዋ ክወርዱ ምዃኖም ይፈልጡ ኢዮም። ብሳዋ ከይሓለፉ ዝኸድዎ ካልእ ትምህርቲ ድማ የለን።
ሓደ ግዳይ ሳዋ ዝነበረ መንእሰይ ኣብቲ ኣኼባ ተረኺቡ ምስክርነቱ ከቕርብ እንከሎ፡ ካብ'ዞም ኣብ'ዚ ኣኼባ ዘለና ህይወቱ ባዕሉ ክሕልፍ ዝደሊ ኣለኩም'ዶ ብዝብል ሕቶ ጀሚሩ። ኣይመስለንን ክብል ባዕሉ ድሕሪ ምምላስ፡ ኣነ ናይ ዓይኒ ምስክር እየ ኣብ ነብሰይ ዝወረደ ድማ'የ ክሕብረኩም ይብል። "ኣብ ሳዋ፡ ኣርባዕተ ዓመት መመላእታ ክእሰር፡ ክፍታሕን ክቕጻዕን ኢየ ኣሕሊፈዮ። ኣብ ልዕለይ ናይ ምቕትል ፈተነ ውን ተኻይዱ ኢዩ። ኣብ ሳዋ ብዘይካ ወታሃደራዊ ታዕሊም ትምህርቲ ኣይነበረናን። ኣብ ትሕቲ ወታሃደራዊ ታዕሊም ኰንካ ትምህርቲ ዝብሃል ነብስኻ ዝቕበሎ ኣይኰነን። በዚ ክስደድ መሪጸ ብኽንደይ ሽግር ኣብዚ በጺሔ፡ ኣብዚ ክበጽሕ 12 ሽሕ ዶላር ተኸፊሉልይ። እዚ ዓቐን ገንዘብ'ዚ ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ገንዘብ እዩ። ሰሪሐ ክነብረሉ ይኽእል ነይረ። ኣብ ኤርትራ ግን ነጽነት ናይ ምንባርን መሰል ወዲ ሰብን ዝባሃል ስለዘየለ፡ ገንዘበይ ኣጥፊኤ ክስደድ ተገዲደ። ስለዚ ስእነት ገንዘብን ጽቡቕ ናብራ ስለዝደለናን ኣይኰናን ንስደድ ዘለና" ክብል ገሊጹ።
ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም ኣብ መዛዘሚ እቲ ኣኼባ፡ ንኣኼበኛታት ዘርኣይዎ ምውቕ ተኻፋልነት ኣመጕሱ። ጠንቂ ናይ ስደት ኤርትራውያን እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ናይ ሓደ ውልቀሰብ ኢክታቶርይዊ ስርዓትን ሕማቕ ምሕደራ ምዃኑ ኣሚቱ። እቲ መፍትሒ ናይ'ቲ ሽግር ድማ ቀሊል ዘይኰነስ፡ ሃገራት'ቲ ዞና፡ ኣህጕራዊ ማሕበረሰብ ዓለምን አእጃሞም ከበርክቱ ዝሓትት ዝተሓላለኸ ጕዳይ ምዃኑ ኣረዲኡ። እቲ ዝድለ ፍታሕ፡ ግዝኣተ-ሕጊ ዘስፍን፡ ንሰብኣዊ መሰላት ዘኽብር ቅዋማዊ ስርዓት ምትካል ምዃኑ ኣብሪሁ። ዶባት ምዕጻውን ንዝኣተዉ ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ምምላስን ጥራሕ መፍትሒ ከምዘይኰነ ኣስሚርሉ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃይማኖታዊ መራሕቱ እምነት ስለዘለዎ እቲ ሃዋርያዊ መልእኽቲ ንብዙሓት ክጸሉ ኢዩ ዝብል ገምጋም ከምዘለዎ ሓቢሩ።
************
ምሉእ ትሕዝቶ ናይ'ቲ ብሓው መንግስተኣብ ኣስመሮም ብእንግሊዘኛ ዝቐረበ ጽሑፍ፡ ትርጕሙ ከም'ዚ ዝስዕብ ኢዩ።
ጠንቅታት ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታትን መፍትሒ ይዀኑ ኢዮም ዝተባህሉ ርእይቶታትን
መንግስተኣብ ኣስመሮም
ኤርትራ፡ 120,000 ትርብዒት ኪሚ ዝስፍሓታ፡ 6 ሚልዮን ተቐማጦ ዝነብሩላ ንእሽቶ ሃገር ኢያ። ኤርትራ፡ ከም ሃገር ቅድሚ 124 ዓመት ብመግዛእቲ ጣልያን ኢያ ቆይማ። ኣብ ኤርትራ 9 ብሄራት ኣለዋ። መብዛሕትኡ ህዝባ ብሕርሻ፡ መጓሰን ምግፋፍ ዓሳን ኢዩ ዝናበር።
ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ ሰንሰለታዊ መግዛእቲ ባዕዳውያን ሓይልታት ኢያ ጸኒሓ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ብዝተፈላለዩ ኣገባባት፡ ማለት ብሰላማውን ዕጥቃውን ኣገባብ ኣንጻር ገዛእቱ ተቓልሱ። ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት (1961-1991) ብረታዊ ተጋድሎ ድማ ብ1991 ካብ ባዕዳዊ ጐበጣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ናጻ ኰይና። ብ1993 ብዝተኻየደን ኣህጕራዊ ተፈላጥነት ብረኸበን ህዝባዊ ሪፈረንደም ድማ ኣቢላ ድማ ብ1993 ልዓላዊት ሃገር ክትከውን በቒዓ።
ኵላትና ከም እንፈልጦ፡ ጠንቂ ናይ ሰብኣዊ ምፍንቓልን ስደትን ባህርያዊ ሓደጋታት፡ ውግኣት፡ ድኽነት፡ ሕማቕ ምሕደራን ብልሽውናን ኢዮም።
ቀዳማይ ማዕበል ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡-
ኤርትራውያን ብብዝሒ ክስደዱ ዝጀመርሉ እዋን ብ1967 ዓ.ም ኢዩ። ኣብ'ዚ ዓመት'ዚ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ዓሳ ንምቕታል ማይ ምንጻፍ ካብ ዝብል ፖሊሲ ተበጊሱ፡ ኣብ'ቶም ተጋደልቲ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝንቀሳቐስሉ ዝነበሩ ክባቢታት ኣብ ቆላታት ኤርትራን ኣብ ምብራቓዊ ገማግም ኣከለጕዛይን ንዝርከብ ህዝቢ ብጅምላ ክቐትልን ዓድታቶም ከቓጽልን ጀመረ። ብሰንክ'ዚ ኣረሜናዊ ተግባር'ዚ፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን መብዛሕትኦም ድማ ኣስላም ናብ ሱዳን ተሰደዱ።
ካልኣይ ማዕበል ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡-
ብ1974 ዓ.ም ወተሃደራዊ ደርግ ኣብ ኢትዮጵያ ንንጉስ ሃይለስላሰ ዓልዩ ስልጣን ጨበጠ። ደርግ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ሰንሰለታዊ ናይ ራዕዲ ወፈራታት ኣካየደ። ኣብ ልዕሊ ተሓኤን ህግሓኤን ዝገብሮ ዝነበረ መጥቃዕትታት ድማ ኣዛየደ። ከም ውጽኢት ናይ'ዚ ውግኣት'ዚ ብዙሓት ኤርትራውያን ካብ ኵሉ ኵርንዓት ናይ ኤርትራ ሃገሮም ገዲፎም ናብ ሱዳን፡ ማእከላይ ምብራቕን እንተላይ ናብ ኣውሮጳን ኣመሪካን ክስደዱ ተራእዩ።
ሳልሳይ ማዕበል ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡-
ጠንቂ ናይ'ዚ ዋሕዚ'ዚ ብ1980-81 ኣብ መንጐ'ተን ክልተ ዓበይቲ ውድባት ኤርትራ ተሓኤን ህዝባዊ ግንባርን (ህወሓት ውን ኣብ ጐድኒ ህዝባዊ ግንባር ኰይኑ ተዋጊኡ) ዝተኻየደ ናይ ሕድሕድ ውግእ፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቝጸር ሰራዊት ተሓኤ ተደፊኡ ናብ መሬት ሱዳን ኣትዩ። ብዙሓት ካብ'ኦም ድማ ብሕጋውን ዘይሕጋውን ኣገባብ ኣቢሎም ክሳብ ማእከላይ ምብራቕ፡ ኣውሮጳን ኣመሪካን በጺሖም ኢዮም። ብተወሳኺ፡ ብሰንኪ'ቲ ብ1984-85 ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ወሪዱ ዝነበረ ድርቅን ጥሜትን ብዙሓት ኤርትራውያን ንስደት ከምርሑ ተአራእዮም ኢዮም።
ራብዓይ ማዕበል ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት፡-
እዚ ዋሕዚ'ዚ ብድሕር'ቲ ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘጋጠም ናይ 1998-2000 ዓ.ም ናይ ዶብ ውግእ ኢዩ። ክሳብ ሕጂ ድማ፡ እቲ ስደት ደው ኣይበለን ዘሎ። እቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይ'ዚ ስደት'ዚ፡ እቲ ደረት ኣልቦ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኢዩ። እዚ መደብ'ዚ ብመጀመርያ፡ ኵሎም'ቶም ካብ 18-40 ዝዕድሚኦም ዜጋታት ኤርትራ ን18 ኣዋርሕ ኣገልግሎት ክገብሩ ተባሂሉ ኢዩ ተወሲኑ።
ኣብ'ዚ ራብዓይ ማዕበል ንስደት ዝውሕዙ ዘለዉ ኤርትራውያን መብዛሕትኦም ትሕቲ 25 ዕድመ ዘለዎም መንእሰያት ኢዮም። እቲ ቀንዲ ንስደት ዝደፋፍኦም ዘሎ ምኽንያት ድማ፡ ተቓውሞኦም ነቲ መወዳእታ ዘይብሉ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎትን (ባርነት) ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ዘሎ ሰብኣዊ ግህሰታትን ኢዩ። ጸብጻባት ትካላት ሕቡራት ሃገራት ከምዝሕብሮ፡ ኣብ ሱዳን ክሳብ 300,000 ዝዀኑ ምዝጉባት ስደተኛታት ክህልዉ እንከለዉ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ድማ 150,000 ኣለዉ። እዚ ቍጽሪ'ዚ ነቶም ኣብ መደበር ስደተኛታት ከይበጽሑ ናብ ኣዝማዶም ዝኣትዉ ወይ ድማ ብቐጥታ ናብ ካልኦት ሃገራት ዝሰግሩ ዘይምዝጉባት ስደተኛታት ዘጠቓልል ኣይኰነን።
ብመሰረት ጸብጻባት ሕቡራት ሃገራት ኣብ ነፍስወከፍ መዓልቲ 3,000 ዝዀኑ ኤርትራውያን ናብ ሱዳን ይስደዱ። ገለ ድማ፡ ዶብ ኤርትራ ክሰግሩ ከለዉ ብጥይት ወተሃደራት ኤርትራ ዝቕተሉ ኣለዉ።
ኤርትራውያን ስደተኛታት ዝጕዓዝሎም ክልተ መንገድታት ኣለዉ። ንሳቶም ከኣ፡-
1. ካብ ኤርትራ ... ናብ ሱዳን/ኢትዮጵያ ... ናብ ሊብያ፡ ናብ ዓዲ ጣልያን
2. ካብ ኤርትራ ... ናብ ሱዳን/ኢትዮጵያ፡ ...ናብ ግብጺ/ሲና... ናብ እስራኤል
እቲ ካልኣይ ናብ እስራኤል ዘብጽሕ መንገዲ ብ2006 ዓ.ም ጣልያንን ሊብያን ንዋሕዚ ናይ ስደተኛታት ደው ንምባል ዘኽእል ስምምዓት ምስ ገበሩ ኢዩ ተኸፊቱ። ስደተኛታት ኣብ እስራኤል ምስ በጽሑ፡ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ዶብ ጥሒሶም ዝኣተዉ ተባሂሎም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኢዮም ዝኣትዉ እምበር ከም ስደተኛታት ኣይቍጸሩን ኢዮም። ኣብ ርእስ'ዚ፡ መንግስቲ እስራኤል ምስ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ተሰማሚዓ ነቶም ስደተኛታት ካብ ሃገራ ከተባርሮም ትርአ ኢያ።
ዘይሕጋውያን ኣሰጋግርትን ነጋዶ ደቂ ሰባትን
ኣብ'ዚ ስራሕ'ዚ ዝዋፈሩ ዘለዉ ዓሌታት ራሻይዳ ናይ ምብራቕ ሱዳንን በደዊን ናይ ሲናን ሊብያን ኢዮም። እቲ መርበብ ግን፡ ኣዝዩ ሰፊሕን ዝተሓላለኸን ኢዩ። ናይ ኤርትራ፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ፡ ሊብያ፡ ጸጥታውን ወተሃደራውን ባእታታት፡ ከምኡ ውን፡ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝንቀሳቐሱ ጥሩፋት ናይ እስላም ምንቅስቓሳት፡ ሓካይም፡ ናይ ብረትን ዕጸ ፋርስን ኣካላት ደቂ ሰባትን ዝሸጡ ነጋዶን ዝካፈልዎ መርበብ ኢዩ።
እቶም ግዳያት፡ ካብ ሓደ ናብ ካልእ ነጋዳይ እናተሸጡ ኢዮም ዝኸዱ። ካብ ጨወይቶም ሓራ ንኽወጹ ድማ ካብ 2000 ዶላር ክሳብ 50,000 ናይ ኣመሪካ ዶላር ክኸፍሉ ይግደዱ። ነዚ ገንዘብ'ዚ ንምርካብ፡ እቶም ጨወይቲ ዝተፈላለያ ዓይነት ዓዛብ ኢዮም ኣብ ልዕሊ'ቶም ግዳያቶም ዝፍጽሙ። ምቕጥቓጥ፡ ዝመኸኸ ፕላስቲካ ኣብ ዝባኖም ምንጥብጣብ፡ ኣብ ነሓሲ ኣንጠልጢልካ ምቕጥቃጥ፡ ምዕማጽ ወዘተ ገለ ካብ'ቶም ነቶም እሱራት ዘሳቕይሎም ኣገባባት ኢዮም።
ኣዝማድ ናይ'ቶም ዝተጨውዩ ስደተኛታት ኣብ ኣውሮጳ ወይ ካልኦት ሃገራት ምዕራብ እንተልዮም እቲ ዝሕተት ገንዘብ ብዙሕ ኢዩ። መታን ነዚ ገንዘብ'ዚ ንምርካብ ድማ፡ እቲ ዘመድ ንስቓይን ኣውያትን ናይ'ቲ እተጨውየ ቤሰቡ ብሞባይል ተለፎን ከምዝሰምዕ ይገብሩ። እቲ ዝተጠልበ ገንዘብ እንተደኣ ዘይተኸፊሉ፡ ገለ ካብ ኣካል ናይ'ቲ እሱር ተወሲዱ ናብ ነጋዶ ይሽየጥ። እቲ ግዳይ ድማ መብዛሕቱ ግዜ ይቕተል።
እቲ ዋሕዚ ናይ ስደተኛታት እንተደኣ ብገለ ምኽንያታት ነክዩ፡ ኣብ'ተን መደበራት ስደተኛታት ከይዶም ነቶም ምዝጉባት ስደተኛታት ይጨውይዎም።
ብዙሓት ስደተኛታት፡ ኣብ ጕዕዞ እንከለዉ፡ ብጽምኢ፡ ጥሜት፡ ሕማም፡ ሕጽረት ምስትንፋስ፡ ብወቕዒ ጽሓይ ወይ ብምጥሓል ይሞቱ። ብ3 ጥቅምቲ 2013 360 ዝዀኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ገማግም ደሴት ላምፓዱዛ ምጥሓሎም ንዓለም ዘሰንበደ ተራኽቦ ኢዩ ነይሩ።
ሊቀ-ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኣቡነ ፍራንሲስ፡ ዓለምና ነዚ ሓደጋ'ዚ ክትከላኸል ብዘይምኽኣላ፡ ን3 ጥቅምቲ 2013 "ዕለት ናይ ብኽያትን ሕፍረትን" ክብሉ ኢዮም ገሊጾማ። እዚ ድማ ብዙሓት እንተላይ ዓዲ ጣልያንን ሕብረት ኣውሮጳን ንጕዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣስተብህሎ ክገብርሉ ደፋፊኡ ኢዩ።
መግለጺ ሊቀ-ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣቡነ ፍራንሲስ ድማ፡ ነቲ ብ25 ግንቦት 2014 ብ4 ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ዝተዘርግሐ፡ ንነፍስወከፍ ኤርትራዊ ነቲ ጸገም ኣብ ምፍታሕ እጃሙ ከበርክት ዝጽውዕ ሃዋርያዊ መልኽእቲ ንምትሕልላፍ መገዲ ጸረገ። እቲ ሃዋርያዊ መልእኽቲ፡ ነዚ ዝኸይድ ዘሎ ዋሕዚ ስደት ኣብ ሓጺር ግዜ ደው ንምባል እንተዘይተኻኢሉ፡ ኤርትራን ህዝባን ንሓደጋ ምብትታን ክቃልዑ ኢዮም ዝብል ትሕዝቶ ዘለዎ ኢዩ።
እንታይ ክግበር ኣለዎ?
1. ኣብ'ተን ምንጪ ናይ ስደት ዝዀና ሃገራት ፖለቲካዊ ለውጥታት ክምዝገብ ክኽእል ኣለዎ። ኣብ ኤርትራ ንኣብነት፡ ልዑላውነት ናይ ሕጊ ክኽበር፡ ቅዋም ክህሉን ኣብ ስራሕ ክውዕልን፡ መደብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ን18 ኣዋርሕ ክኸውን ወይ ጠሪሱ ደው ክብል፡ ተቓወምቲ ዝዋስኡል ናይ ብዙሓት ሰልፍታት ስርዓት ክቐውም፡ እሱራት ክፍትሑ ...ወዘተ የድሊ።
2. ናይ መወዳእታ ፍታሕ ክሳብ ዝርከብ፡ ኣብ ሱዳን፡ ኢትዮጵያ፡ የመንን ጂቡትን ተዓቚቦም ዘለዉ ስደተኛታት ናይ ትምህርትን ሞያዊ ስልጠናን ኣገልግሎት ክውሃቦምን ናይ ስራሕ ዕድላት ክኽፈተሎምን ይግባእ።
3. ኣብ መንጐ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ሱዳንን ዘላቂ ሰላም ንምስፋን ምጽዓር።
4. ጸጥታን ሓለዋን መደበራት ስደተኛታት ምሕያል፤
5. ነቶም ዝተረስዑ ቀቢላታት ራሻይዳን በደዊንን ኣብ ናይ ሃገሮም ፖለቲካን ዋኒንን ዝካፈልሉ ዕድላት ምኽፋት።
6. መንግስታት ኤርትራ፡ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ሃገራት ሰሜን ኣፍሪቃን ኣንጻር ነጋዶ ደቂ ሰባት ዘካይድኦ ቃልሲ ከውሃህዳ ምግባር ..ወዘተ የድሊ።