text:
ካህናት ተዛሪቦም፤ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዶኾን ይኸውን?
“ኣቱም ኣቦይ ቀሺ’የ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ ” (ሓደ ዛንታ፡ ገጽ 25)
ብፕሮፈሰር ግርማይ ነጋሽ
መእተዊ
እዚ ሓተታ’ዚ እቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2014 ብካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዝቐረበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ዘንቀሎ ኢዩ። እዚ ብኣርባዕተ ዓበይቲ ካህናት እታ ቤተ-ክርስትያን ዝተዳላወ ኣገዳሲ ጽሑፍ’ዚ ብመገዲ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸቢታትን ኣብ ኤርትራን ምሉእ ዓለምን ተዘርጊሑ፡ ኣርእስቲ ክትዕን ዕላልን ኮይኑ ንኣዋርሕ ቀጺሉ። እቲ ጽሑፍ: ናይቲ ብሰንኪ ብህዝቢ ዘይተመርጸ: ብፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ: ዲክታቶራዊ ስርዓት ናይ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ሓሙሽተ ሚልዮን ዝኾኑ ዜጋታት እታ ሃገር ዝወርድ ዘሎ ማሕበራዊ፡ ቍጠባውን፡ ፖለቲካውን ሕምስምስን ሕሰምን ኰሊዑ ዘርኢ ስእሊ ይህብ። ዕላማ ናይዚ “ካህናት ተዛሪቦም፤ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዶኾን ይኸውን?” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝቐርብ ዘሎ ሓተታ ብዛዕባ’ቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ዘሎኒ ኣረዳድኣን ሕቶታትን ንግዱሳት ኣንበብቲ ንምክፋልን፣ ብዛዕባኡ ቀጻሊ ክትዕን መጽናዕታዊ ዳህሳስን ንምትብባዕን ኢዩ። ቀንዲ ትሕዝቶ ሓተታይ ኣብ ኣገዳስነት ናይ “ኣበይ ኣሎ ሓውኻ?” ከም ሓርነታውን ሞራላውን ሰነድ ዘተኮረ ኮይኑ፡ ኣብ ትንተናይ፡ እቲ ሰነድ ብኽልተ ፍሉያት ምኽንያታት ቅድሚ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ተራእዩ ዘይፈልጥ ክስተት ነቐፌታዊ ክለሰ-ሓሳብ (critical theory) ሒዙ ከምዘሎ ከብርህ ክፍትን እየ። እቲ ቀዳማይ ፍሉይነት ናይቲ ጽሑፍ፡ ብኣካዳሚያዊ ዓይኒ ክጥመት ከሎ፡ ኣብ ልዕሊ ውጽዕ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ናጽነት ኣትሒዙ ዝወርድ ዘሎ ‘ግፍዒ: ስቓይን ንብዓትን’[1] ብኣዝዩ ዝርዝራዊ ትንተናን ግሉሕ መነጸርን ዘቕርብ ምዃኑ ኢዩ። ክሳብ ሎሚ ዝኾነ ይዅን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝተዳለወ ጽሑፍ: ከምዚ ገይሩ ተቲዑ፡ ንህሉዊ ኵነታት እታ ሃገር ዘርኢ ትንተና ኣይቀረበን። ካልኣይ፡ እቲ ጽሑፍ: ነቲ ዝወርድ ዘሎ ኣሰቃቕ ብደቂቕ ኣገባብን ርዝነትን ዘቕርብ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ንዝተገንዘቦ ብቋንቋን ትሕዝቶን ምስቲ ኣብ ታሪኽ ናይ ላቲን ኣመሪካ ካቶሊካውያን ኣብያተ-ክርስትያን ብስም “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” (liberation theology) ዝፍለጥ ናይ ኣተሓሳስባን ተግባርን ምንቅስቓስ ዝተኣሳሰረ ስለዝኾነ ኢዩ። እዚ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ፡ ካህናትን ምሁራትን ዘበገሱዎ ቲዮሎጂያዊ ምንቅስቓስ: ንኣግእዞ ውጹዕ ህዝቢ ዝዓለመ ገስጋሲ ምንቅስቓስ ኮይኑ: ታሪኽ ከም ዘመልክቶ ብተደጋጋሚ ንድምጺ ዝሰኣኑ ጭቁናት ኣህዛብ ድምጾም ኣብ ምስማዕን ቃልስታቶም ሸቶታቱ ንኽወቅዕ ብሓሳብን ግብርን ብምሕጋዝን ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበረ ኢዩ። ኣብ ኤርትራዊ ክውንነት ምስ እንምለስ ከኣ እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ናይ ካቶሊካውያን ኣቡናት ጽሑፍ፡ ነቲ ሓይሉን ምስቲ ኣህጉራዊ ናይ “ሓርነት ቲዮሎጂ” ዘለዎ ተመሳሳልነትን ኣብ ጸብጻብ ኣእቲኻ፡ እዚ ሕጂ ዝቀላቐል ዘሎ ቅሉዕ ተሳትፎ ቃልሲ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ፡ ሓንሳብ ተቐልቂሉ ዝጠፍእ’ዶ’ስ? ወይስ ንመጻኢ ቀጻልነት ዘለዎ ምትእትታው ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዘበስር ፈለማ ተበግሶ’ዩ? ዝብል ስነ-መጐታዊ ሕቶ የለዓዕለልካ።
ጸኒሕና ኣብቲ ትንተናዊ ክፋል ናይዚ ሓተታ’ዚ ብሰፊሑ ክንዛራበሉ እኳ እንተኾንና፡ ኣብዚ “መእተዊ” ብዛዕባ’ታ ኣብ ኣርእስቲ ናይዚ ዓንቀጽ’ዚ እትርከብ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ገለጻ እውን ቍሩብ መብርሂ ክህብ እደሊ። ምንጪ ናይዛ ከም ቀንዲ ኣርእስቲ ኮይና ዘላ “ካህናት ተዛሪቦም” እትብል ሓረግ እታ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሳ ዘላ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ” እትብል ሓያል ጥቕሲ ናይ ደራሲ ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኢያ። እታ ጥቕሲ፡ እቶም ንስራሕ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ከንብቡ ዕድል ዝረኸቡ ከምዝፈልጡዎ፡ ኣብታ ብ1927 ኣሰናድዮም ኣብ 1950 ዘሕተሙዋ ሓደ ዛንታ ዘርእስታ፡ ኣዝያ ብልጽቲ ልቢ-ወለድ ታሪኽ ትርከብ። ብትግርኛ፡ “ንዘረባ ዘረባ የምጽኦ፡ ንሓመድ ድጒሪ የውጽኦ” ዝብል ምስላ ኣሎ። እቲ ብካቶሊካውያን ኣቡናት ዝወጸ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ከንብብ እንከለኹ ከኣ እቲ ጽሑፍ ነታ ናይ 1927 ጥቕሲ ኣባ ገብረየሱስ ኣዘኻኺሩኒ። እንተኾነ፡ ካብ ናይ ቃላት ምውሳብ ሓሊፉ፡ ንጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉን ነዚ ሕጂ እነተኵረሉ ዘሎና ሰነድ ኣቡናትን ዘተኣሳስር ናይ ትሕዝቶ ምምስሳል’ውን ኣሎ። ደራሲ ሓደ ዛንታ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ምሁር ካቶሊካዊ ካህን ኮይኖም: መጽሓፎም ነቲ ኣብ ግዜኦም ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ግዝኣት ጣልያንን፡ መሪር ምኽታብ ዕስክርናን፡ ንግዙኣት ኣፍሪቃውያን ኣህዛብ ንሓድሕዶም ከም ዝዳመዩ ብምግባር መግዛእቲ ናይ ምንዋሕ ሽርሕን ብትሪ እትዅንን ስራሕ ኢያ። እዚ ኣብ ልቢ-ወለድ መጽሓፍ ኣባ-ገብረየሱስ ሃይሉን ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ዝርከብ ወቐሳዊ ስነ-ሓሳብ፡ ካብ ካቶሊካዊ መሰረተ-እምነትን ትምህርቲ ማሕበራዊ ፍትሒን ተበጊሱ፡ ንተመሳሳሊ ጸቕጥን መግፋዕትን ኤርትራውያን ኮኒኑ፡ ንመሰሎምን ክብሮምን ዝጣበቕ ሓቅታት ድማ ንኽልቲአን ስራሓት ተመሳሳልነት ሂቡ፡ ጎኒ-ጎኒ ጌርካ ንኽንበባ ይዕድም።
ከም ኣቀራርባ፡ እዚ ሓተታ’ዚ ብቐደም-ተኸተል እዞም ዝስዕቡ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ክፋላት ዝሓዘ ክኸውን ኢዩ። ፈለማ፡ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ታሪኻውን ቴማውን ኣገዳስነት ልቢ-ወለድ ታሪኽ ሓደ ዛንታን ዝምድናኡ ምስ ህልዊ ኵነታትን ንምድህሳስ “ሓደ ዛንታን ምድግጋም ታሪኽን” ብዝብል ንኡስ ክፋል ክንጅምር ኢና። ቀጺሉ፡ “ካብ ሓደ ዛንታ ናብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”፣ካብኡ ስዒቦም ከኣ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ላቲን ኣመሪካ”፣ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ?” ዝብሉ ክፋላት ክቐርቡ ኢዮም። ኣምር “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ ኤርትራ ሓድሽ ኢዩ። ስለዚ ድማ እቲ ብዛዕባኡ ዝወሃብ ሓተታ ዳህሳሲ ኮይኑ፡ ምስ ክውንነት ኤርትራ ብዘዛምድ ጠመተ ክቐርብ ኢዩ።
ሓደ ዛንታን ምድግጋም ታሪኽን
ኣብ 1927 ዶክተር ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ዝተባህሉ ኤርትራዊ ካህን ብዛዕባ ኵነታት ናይታ ሽዑ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ጣልያን ዝነበረት ኤርትራን ህዝባን ኣገዳሲት ታሪኻዊት ልቢ-ወለድ ጽሒፎም። ኣባ ገብረየሱስ (1906-1993) ናይ ዶክተረይት መዓርግ ብቲዮሎጂ ዝነበሮም፡ ብኣገላልጻ ተመራማሪት ሎራ ክሪስማን ድማ፡ ‘ብምሁራዊ ብቕዓቶምን ናይ ርሑቕ ራእዮኦምን ምስቶም ዓበይቲ ጸለምቲ ፍላስፋታት ከምኒ ፍራንዝ ፋኖንን አይመ ሰዘርን ዝወዳዳሩ’፡[2] ክኾኑ እንከለዉ፡ ካብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ጀሚሮም ክሳብ ዕለተ-ሞቶም ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝለዓለ መንፈሳውን ማሕበራውን ኣገልግሎት እናሃቡ ዝሓለፉ ናይ ኤርትራ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣቡን ነበሩ። ኣብ ዝተወሰነ ግዜ እውን ርእሰ-ኣቡን (vicar general) ናይ ካቶሊካውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ኢትዮጵያን ኤርትራን ነበሩ። ኣቐዲሙ ከም ዝተጠቕሰ፡ እታ መጽሓፍ፡ ማለትሓደ ዛንታ ፡ ኣብ 1950 እኳ እንተሓትመት፡ ኣብ ንኡስ ዕድመኦም፡ ማለት ኣብ 1927፡ ዘዳለዉዋ ኢያ። መግዛእቲ ጣልያን ኣብ ኤርትራ ንዘስዓቦ ወተሃደራዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ማሕበራውን ስነ-ኣእሙራውን ምቅይያራት ከም ድሕረ-ባያታ ወሲዳ ድማ፡ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኣብ መጀመርታ ዕስራ ክፍለ ዘመን (ኣብ ከባቢ 1890 ዓ.ም.ፈ. ማለት’ዩ) ካብ ያታዊ ወይ ኣፍሪቃዊ መነባብሮ ናብቲ ብዓመጻዊ ድፍኢት ምምሕዳር ጣልያን ዝተኣታተወ ብ“ዘመናውነት” ዝፈለጥ “ኤውሮጳዊ ምህዞ”[3] ክሰጋገር ወይ ክተኣታቶ እንከሎ ብግሉጽ ተርኢ። ፍሉይ ቴማኣ ድማ እቲ ኣብ ሕብረሰብ ኤርትራ “ዘመን ትርቡሊ” እናተባህለ ዝዝከር፡ ዓቢ ስንብራት ዝገደፈ ጕዳይ ዕስክርናን ወፍሪ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያን፡ እቶም ዓሳክር ከም ኣገልገልትን መሳርሕን መግዛእቲ ኤውሮጳ ኮይኖም ምስ ወተሃደራት ጣልያን ተሰሊፎም ኣንጻር ደቂ-ሊብያ ኣብ ዝገበሩዎ ናይ ውግእ ወፍሪ ዘጋጠሞም ከቢድ ተመኵሮን ኢዩ። ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ርእሲ’ቲ ዝነበሮም ኣፍሪቃዊ ትምህርቲ ብኤውርጳዊ ትምህርቲ ዝተመልመሉ ሰብ ብምንባሮም፡ ዋላ’ኳ ምስ መግዛእቲ ጣልያን ዘራኽቦም ምምሕዳራውን ትምህርታውን ዝምድናታት እንተነበረ፡ ንኽፍኣት መግዛእቲ ጣልያን ብዓንተቦኡ ኢዮም ተገንዚቦሞ። ኣብቲ መእተዊ መጽሓፎም ከም ዝእምቱዎ፡ መሰረታዊ ድርኺት ናይ ዕላማ “ትርቡሊ” ብቐረባ ተኸታቲሎምን ንዝርዝራት እቲ ወፍሪ ብደቂቑ ኣጽኒዖምን ንኽጽሕፉ ዘብቅዖም እውን ውጽኢት ናይዚ ብኣጋኡ ዘጥረዩዎ ነቐፌታዊ ንቕሓት ኢዩ። ብቓላቶም፡ ነዚ ከቢድ ተመኵሮ ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ብስነ-ጽሑፋዊ ወይ ልቢ-ወለዳዊ ኣገባብ ንኽስንዱዎ ዝደረኾም ወይ ዝደፋፍኦም መሰረታዊ ምኽንያት ክገልጹ እንከለዉ፡ ከምዚ ይብሉ፤
እዚ ሓደ ዛንታ ተባሂሉ ዚኅተም ዘሎ መጽሓፍ፤ ቀደም ወዲ 18 ዓመት እንከለኹ ንትምህርቲ ቢለ ዓድ ጣልያን እንክኸይድ፤ ባሕሪ እናተሳገርኩ ዝተስምዓኒ ጦብላሕታን፤ ምስኡ ድማ ናይ ተዓስኪራቶም ዚሳገርዎ ዝነበሩ ኣኅዋተይ ዘለዓዓለይ ዝኽርን ዚገልጽ እዩ። . . . ኣጸሓሓፋኡ ናይ ንኡስ እዩ፤ ናይ’ቱ ሻዑተይ ዕድመይ ዝነበረኒ ናይ ዓሌተይ ሓስባን ሓልዮን እንከስተውዕል ግን ንእግዚኣብሔር ከመስግን የለዓዕለኒ። (ሓደ ዛንታ “መተኣታተዊ”)
ሓደ ዛንታ ብዛዕባ ትካቦ ዝተባህለ ኣብ ግዜ ትሩቡሊ ምስ ጣልያን ተዓስኪሩ ንሊብያ ዝዘመተ መንእሰይ ተዘንቱ። ንጕዕዞ ዓሳክር ኤርትራውያን ካብ ኣስመራ ነቒሎም ሊብያ ክሳብ ዝኣትዉ ትትርኽ። ኣብታ መጽሓፍ ናይቲ መገሻ ድሕረ-ባይታን ግፍዓዊ ዕላማኡን ብንኡድ ቋንቋ ተቐሪጹ ኣሎ። እቶም ዓሳክር ካብ መደበር ባቡር ኣስመራ ክነቕሉ እንከለዉ ዝስመዖም ዝነበረ ግሁድን ሕቡእን ስምዒታት፣ ናይ ኣፋነውቲ ስድራቤታት ጫውጫውታን ብኽያትን፣ ከምኡ’ውን ነቶም ኣፋነውቲ፡ “ኪዱ ካብዚ ርሓቑ” እናበሉ እቶም “ዛብጥያታት ብኹርማጅ (እወ ከም ኣእዱግ) መልጢጦም ለምጢጦም”[4] ከባርሩዎም እንከለዉ ቍልጭ ኣቢላ ተርኢ። ብተወሳኺ፡ ካብ ፎሮቭያ ኣስመራ ነቒሎም፡ ብጎቦታትን ጋለርያታትን ዓርበ-ረቡዕን ነፋሲትን ሓሊፎም፡ ዓይኒ ኣብ ምሓዙ ንባጽዕ ክኣትዉ፣ ካብኡ ብመርከብ ነቒሎም፡ ብፖርት-ሱዳን ኣቢሎም፡ ቀይሕ-ባሕሪ ተሳጊሮም፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ግብጺ ድሕሪ ምዕራፍ ናብ ሊብያ ንኽኣትዉ ብመትረብ-ስወጽ ክሓልፉ እንከለዉ ኣብሪሃ ተርኢ። እቶም ዓሳክር ንሊብያ ክብገሱ እንከለዉ ብዙሕ ናይ ጅግንነትን ናይ ንእስነት ስምዒትን ነይሩዎም’ዩ። እንተኾነ፡ ውግእ ከምቲ ዝሓሰቡዎ ቀሊል ኮይኑ ኣይጸንሖምን። ኣብ ርእሲ’ቲ ዘይለመዱዎ ናይ ቀላይን ምድረበዳን ከቢድ ጕዕዞ፡ ተጻባእቶም ሊብያውያን ብወተሃደራዊ ዓይኒ ብቐሊሉ ዘይምብርከኹ ጥራሕ ዘይኮኑስ፡ ከም ህዝቢ ንሰብኣዊ ክብሮምን፡ ናጽነት ሃገሮምን ዘድሊ መስዋእቲ ንምኽፋል ድሉዋት ከም ዝኾኑ ይርድኡ።
ኤርትራውያን ዓሳክር ንሊብያ ቅድሚ ምኻዶም ዝቐሰሙዎ ወተሃደራዊ ትምህርቲን ጸረ-ዓረባዊ ፕሮፖጋንዳን ነይሩ’ዩ። እቲ ኢጣልያዊ ፕሮፖጋንዳ ነቶም ሊብያውያን ከም ስልጣነ ዘይብሎም ጓሶት ኣትሒቱ ዝርእን ብኣንጻሩ ከኣ ንሓይሊን ዝናን ጣልያን ኣዝዩ ዘተዓባብን ነበረ። እቶም ሊብያውያን ተቓለስቲ ነቲ ኣብ ሓንጐል ዓሳክር ዝነበረ ስእሊ ብግብሪ ምስ ኣፍረሱዎ ግን፡ እቶም ዓሳክር ነቲ ዘምጽኦም ዕላማ እንደገና ክምርምሩዎ፡ ቀስ-ብቐስ’ውን ኵነታት ነብሶምን ሃገሮምን ንኽመዝኑ ይግደዱ። ኣብ ከምዚ ኵነታት እንከለዉ’ዩ ድማ ትካቦ (እቲ ቀንዲ ጠባይ ናይታ መጽሓፍ) መርሚሩ ንነብሱ ክፈልጥ ዝጅምር። ነብስኻ ምፍላጥ ንትካቦ እንታይ ነበረ? መልሲ ናይዚ ሕቶ ብውሑዱ ሰለስተ ተምሳላት ኣለዉዎ። ብፖለቲካዊ ዓይኒ፡ ትካቦ፡ ብዛዕባ’ቲ ውግእ ብሩህ ገምጋም ብምግባርን መግዛእታዊ ኤውሮጳ ኣብ ኣፍሪቃ ዘይፍትሓውን ገበናውን ምዃኑ ብምርዳእን፡ ጸረ-መግዛእታዊ ንቕሓት የጥሪ። ከምኡ’ውን እቲ ብዛዕባ ህዝቢ ዓረብ ኣመልኪቱ ብገዛእቲ ጣልያን ዝተዋህበ ትምህርቲ ሓንጐል ዝምርዝ ዓሌታዊ ኣተሓሳስባ ምዃኑ ተገንዚቡ ብዛዕባ ኣዕራብን ሃይማኖት ምስልምናን ዝነበሮ ኣረኣእያ ይእርም። ብሳልሳይን ወሳንን ደረጃ ከኣ፡ ትካቦ፡ ንባዕሉ ግዙእ ክነሱ፡ ንኻልኦት ንምግዛእ ዘገልግል መሳራሒ ኢምቦሮጥርያዊ ጭቆና ምዃኑ ተገንዚቡ፡ ንተሳትፎ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ሊብያ ኣበርቲዑ ይዅንኖ። ትካቦ ንጣዕሳኡን ነፍሰ-ነቐፌታኡን ብኸምዚ ዝስዕብ ይገልጾ፤
[እቶም ሊብያውያን] ጠበናዡ ብዙኀ ኣይርህዎምን ነበረ፤ ጠያይት ዝገደደ፡ ንጉሥ የቢሎም ሹመና የቢሎም እንከለዉስ፤ ብዝከኣሎም ንታ ዓዶም እንካብ ኢድ ጓና ከድኀኑ ይዓጥቁ፤ ሓበሻ ግን ኣብ ዓዱ ንጣልያን ክኣትዉ ሱቕ ቢሉ ርእዩዎምስ፤ ከም ልቢ ዘይቢሉ እንስሳ እናሰገደ ተገዚእዎምስ፤ እዙይ ከይኣኽሎ ከዓ ንቶም ንዓዶም ክከላኸሉላ ዝደልዩ ሰባት ክዋጋእ ይቕረብ ኣሎ። ተገዛኢን ንኻልኦት ክገዝኡ ከዓ መገብርን፤ ንኡ ሓንቲ ኣይክትኣትዎ፤ ዓዱ ሓንቲ ኣይክጥቀመሉ፤ ንቶም ደቂ ምድሩ ሽሕኳ ርኀቃት እንተኾኑ፤ ደቂ ኣፍሪቃ ምዃኖም ዘይተርፎም ጐረባብቱ ከግዝእ እዩ ዝመጸ። (ሓደ ዛንታ 28)
ኣብተን ቀጺለን ዝሰዓባ ክልተ ዝተወሳሰባ ምዕራፋት፡ እቶም ደራሲ ነቲ ዘስካሕክሕ ኲናት በረኻታት ብሰፊሑን ስምዒት ብዝትንክፍ ስነ-ጽሑፋዊ ኣገላልጻን ኣስፊሮሞ ኣለዉ። እቶም ኣብቲ ኲናት ዘተኵሩ ገጻት፡ እቶም ዓሳክር ከመይ ኢሎም ብማይ-ጽምኢ ከም ዝተወድኡ፣ ገሊኦም ኣብቲ ምድረበዳ ፋሕፋሕ ኢሎም ከም ዝጠፍኡ፣ ገሊኦም ብናህሊ መሬትን ቅትለትን ዕጫ ሞት ወሪዱዎም ግደ ኣሞራ ክኾኑ ኣብቲ በረኻ ከም ዝተደርበዩ ይገልጹ። ነዚ ንህይወት ዓሳክር ኤርትራውያን ትሕቲ ህይወት እንስሳ ዝሰርዐ ኣሰቃቒ ትርኢት’ዚ ደራሲ ከምዚ ብምባል ይስንዱዎ፤
እንካብ ምስ ማእዲ ምስ ኲናት ምትሕልላው ዝብል ምስላ ኣሎ። እቶም ዓስከር ይውኣት እዮም ብጽምኢ ኣምዑቶምን ጐረርኦምን ነቒጹ እንከሎ ንቱ ማይ ዘለዎ ድንኳን ምሕላው እሞ፤ እንካብኡ ቕሩብ ክትጥዕም ዘይምክኣል ክንደይ ዝጽንክሮም ከምዝነበረ መን ክርድኦ ይኽእል። ሻዑ ከምቲ እቱ ሃብቶም ኣብ ገሃነም እሳት ኮይኑ ንኣልዓዛር ማይ ጥምዕ ኣቢሉ ኣንዲ ኣጽባዕቱ ልሳኑ ከዝኅለሉ ዝምነ ዝነበረ፤ ከምኡ ቅሩብ ማይ ነጥቢ እኳ ትኹን ክህቡዎም ምደለዩ፤ ግን [እቶም ወተሃደራት ጣልያን] ንኣታቶም ሰብ ከይቐርቡ ከልክሉ በሉዎም እምበር፤ ማይ መን ክህቦም፤ እዙ ሓሳባት እዙይሲ ከመይ ቢሉ ይመጾም። ጨርባሕታ ማይ ስምዕ ብዘበሉላ ልቦም ምስኣ ቁሉብ ትብል ነበረት። ከምዙ ክትበልዕ ከሎኻ፤ ከልቢ ኣብ ጥቃኻ እንተሎ፤ እታ ዓይኑ ምስታ ኢድካ ሓፍ ለጥ እትብል፤ ርኢኻ ርኤ ከማኡ ነበሩ። ብዝተረፈን ከዓ ምስ ጣልያን እንተመዛዘንካዮም ዘይከም ኣኽልባት እዮም፤ ኤረ ኣኽልባት እባ ይሕሱ፤ ዳርንጐት እኳ ዝበልዑ። (ሓደ ዛንታ 35-36)
ጽንሕ ኢሎም ከኣ፡ ደራሲ ነቲ ህልቀት ዓሳክር ወፍሪ ትርቡሊ ኣብ ስድራቤታት ኤርትራ ዝፈጠሮ ሓዘንን ምረትን እንክገልጹ፡ “ኣንታ ነብሶም’ዶ ነጊሩዎም” ብዘስምዕ ኣገባብ፡ ነቲ ኣብ 2013 ኣብ ላምፓዱሳ ዝተረኽበ ዘስካሕክሕ ሓደጋን ካልኦት ናይ በረኻ ቅዝፈትታን ብዘዘኻኽር ቋንቋ፡ ሓዘኖም ይገልጹ። እቲ ንድምር ህዝባዊ ቃንዛ ዝገለጽ ምስቍርቋር ደራሲ ከምዚ ዝስዕብ ይብል፤
ኃዘኖም እውን መጸናንዒ ዘይብሉ ኾነ፤ ከመይሲ ደቆምን ሰቦምን ስኢኖም፤ ንሱ ጥራይ’ውን ኣይኮነን፤ ሬሳታቶም እኳ ኣይረኸቡን፤ ኣብ ዕመቕ ባሕሪ ዓሣ በሊዑዎ ይኸውን፤ ወይ ኣብ በረኻ ቀለብ ራውያታትን፤ ጊደ ኣዛብእን ኮይኑ ይኸውን፤ ዝብል ሓሳብ እናሓሰቡ እውን ጸላኢና ይርኣዮ ዝበኽዩዎ ዝነበሩ። (ሓደ ዛንታ 47)
ምንም’ኳ ብርክት ዝበሉ ምዕራፋት ሓደ ዛንታ ንስነ-መጐት ውግእ ዝገልጹ እንተኾኑ፡ ኣብ መንጎ-መንጎ ደራሲ ካብዚ ዝተመልከትናዮ ናይ ሕርቃን፡ ጓህን ጣዕሳን ገለጻ ወጺኦም ብሃይማኖታዊ ቋንቋ ይዛረቡ ኢዮም። ማለት ቍሩብ ልቢ ኣፍኵስ ብዘብል ቋንቋ ገይሮም እቲ ጥፍኣት ወይ ውድቀት ልዕሊ ዓቕሚ ሰብ ምዃኑ ብምእማት፡ ምሕጽንታኦም ከም ጸሎት ንሰማያት የቕርቡ፤
ኤህ ትርኢ ኣሎኻ ኦኹሉ እትርኢ ኣምላኽ። ርኣዮም እዞም ደቂ ዓድና ከመይ ዝበለ ኃሣር ዝረኸቡ ከምዘለዉ። ገሊኣቶም (ሓደ ክልተ ኣይኮኑን) ቅሩብ ተዓጊሥም፤ ንቶም ዓቕሎም ዝጸቦም ዝነበረ እውን ከጽንዑ ምደለዩ፤ ግን ዘረባ ተሳኦኖም፤ ከመይሲ ጐረሮ እንድኅሪ ነቐጸ ልሳን ዘተርክሶ ጥፍጣፍ እንተደኣ ሰኣነ፤ ዘረባ’ዶ ይከኣል እዩ። (ሓደ ዛንታ 36-37)
እንተኾነ፡ ከምዚ ዝተጠቕሰ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ፡ ከም ካህን መጠን፡ ብዛዕባ ፍታሕ ናይዚ ግዙፍ ናይ ህዝቢ ውድቀት “ካብ ኣምላኽ ደኣ’ምበር ካብ ሰብ’ሲ ኣይርከብን’ዩ” ኢሎም እኳ እንተኣመኑ፡ በቲ ሓደ ወገን፡ ደቂ-ሰባት እውን ንባዕሎም ኣብ ታሪኽ ቦታኦም ኣብ ምውሳንን ሽግራት ህይወቶም ኣብ ምፍታሕን ሓላፍነት ከም ዘለዎም ብብሩህ ይሕብሩ፡፡ ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ህዝቢ ወይ ዜጋታት ፖለቲካውን ማሕበራውን ለውጢ ኣብ ምምጻእ ወሳኒ ግደ ከም ዘሎዎም፡ ስለዚ ድማ ተራኦም ብንጡፍ ክጻወቱ የማሕጽኑ። ብፍላይ ንካህናት ዓደቦ ከኣ፡ እቲ “ህዝቢ እንተዘይከኣለስ ንሕና’ኸ?“ ብዘስምዕ ኣዘራርባ፡ ብዛዕባ’ቲ ሽዑ ንዕኦም ዘሻቕሎም ዝነበረ ጕዳይ ዕስክራና ትርቡሊ ድምጾም ንህዝቢ ከስምዑ ብምዝኽኻር ወይ ብምዕዳም ለበዋኦም ብሓንቲ ዋዛን-ቍምነገርን ዝሓቘፈት ባህላዊት ደርፊ ገይሮም የተሓላልፉ። ንሳ ከኣ ከምዚ ትብል፤ “ኣቱም ኣቦይ ቀሺየ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ፤ ሓደ ጐበዝ ሰኣና ከይዶም ትሪቡሊ’የ”።[5]
“ታሪኽ ይድገም’ዩ” ዝብል ኣበሃህላ ኣሎ። ትርጕም ናይ ታሪኽ ምድጋም (historical iteration of an event) ብጥንቃቐ ክትሓዝ ዘለዎ’ኳ እንተኾነ፡ ሓቅነት ናይዚ ኣበሃህላ’ዚ ግን ኣብ ኤርትራ ብተደጋጋሚ ጐሊሑ ይርአ። ሎሚ’ውን ኣብ ኤርትራ ነቲ ኣብ ላዕሊ ክጥቀስ ዝጸንሐ ናይ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ድርሰት ዘዘኻኽር ተመሳሳሊ ኵነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ንኽልቲኡ ክውንነታት፡ ነጻጺልካ ዘይኮነስ፡ ከም ዝተኣሳሰረ ሃገራዊ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ገይርካ እንተ ርኢኻዮ፡ እቲ ተመሳስልነት ብኽልተ መገዲ ክበርህ ዝኽእል ሓቅነታት ኣለዎ። ብሓደ ወገን፡ ሕጂ’ውን ተኻታታሊ ኲናት: ዕስክርናን ጭቆናን ዝፈጠሩዎም ውሕጅ ሽግራትን ሕሰማትን ነታ ሃገር ኣዕለቕሊቖም ንህዝባ ናብ ባዳ ምድረበዳን ደልሃመት ባሕርን ዝደፍእሉ ክውነንት ተፈጥሩ ኣሎ። በቲ ሓደ ወገን፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ “ግዜ ትርቡሊ” ካህን ደራሲ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ንዅነታት እቲ ህዝቢን ሃገርን ተገንዚቦም ኣንጻር ምምሕዳር ጣልያን ዝወሰዱዎ ናይ ምስክርነትን ነቐፌታን ስጕምቲ፡ ሎሚ’ውን ኵነታት ሃገርን ህዝቢን ዘሻቐሎምን ዘሕሰቦምን ካህናት ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ብግልጺ ተዛሪቦም፡ ነቐፌታኦምን ምሕጽንታኦምን ኣቕሪቦም ኣለዉ። ምናልባት ኣብ መንጎ ጽሑፍ ኣባ ገብረየሱስ ሃይሉ ኣብ ሓደ ዛንታን ናይዞም ኣርባዕተ ኣቡናት ጽሑፍ ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ፍልልይ እንተሃልዩ፡ እቲ ቀዳማይ ሕሉፍ ስቓይ ዓሳክር ኤርትራውያን ኣብ ግዜ መግዛእቲ ጣልያን ዝገልጽ ታሪኻዊ ልቢ-ወለድ፡ እዚ ዳሕረዋይ ከኣ ህያው ስቓይ ኤርትራውያን ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዝርዝር ዝስንድ ምዃኑ ኢዩ።
ካብ ሓደ ዛንታ ናብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”
ኩሉ በቲ ጒዳይ ዝግደስ ከምዘንበቦ፡ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ፡ ሃገራውን ኣህጉራውን[6] ኣቓልቦታት ዝረኸበ ጽሑፍ፡ ካብ ሃይማኖታዊ እምነትን ሞራላዊ መርገጽን ናይቶም ደረስቱ ካቶሊካውያን ኣቡናት ተበጊሱ ብዛዕባ ወድዓዊ ኵነታት ናይ ሎሚ ኤርትራን ህዝባን ዝትንትን ጽሑፍ ኢዩ። እቲ ሻቕሎታቶምን ነታ ጽሕፍቲ ንኸዳልዉን ንኽዝርግሑን ዝደረኾም ምኽንያት ከቕርቡ እንከለዉ፡ እቶም ኣቡናት እምነትን ትምህርትን፡ ሓልዮትን ተግሳጽን፡ ሞራላዊ ትብዓትን ራእይን ብዘጠናንግ ቃላት ገይሮም ይገልጹዎ። ንሕመረት ምኽንያት መጽሓፊኦም ከምዚ ዝስዕብ ክብሉ ብቓላቶም ኣስፊሮሞ ኣለዉ፤
“ካብ ምእማን ንዚመጽእ ዓቢይ ታሕጓስ ንምስትምቓርን እምነት ንዚኸፍተልና ሰፊሕ ኣድማስን፣… ነታ እምነት’ቲኣ ድማ ብፍጹም ሓድነታን ምልኣታን ክንገልጻ፣ በቲ ህላዌኡን ብስራሕ መንፈስ ቅዱስን በርቲዕና፣ ኣብ ዝኽሪ ጐይታ እሙናት ኮይንና ንኽንርከብ…” ብዚብል ዕላማ ነዚ ንጽሕፈልኩም ኣሎና። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 5)
ነቲ ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ገኒኑ ዘሎ ሃይማኖታውን ብሄራውን ወጥርታትን ሓሓሊፉ’ውን ኣብ ውሽጢ ሃይማኖታትን ብሄራትን ኣውራጃታትን ዝርአ ምስሕሓባት ብምግንዛብ: ከሎ ገና ንህዝቢ ኤርትራ ዕላማ ጽሑፎም ብጽሩይን ሃናጽን መንፈስ እተበገሰ ምዃኑን ብጌጋ ከይውሰድን ከኣ የጠንቅቑ። ንዓና “ንኵነታትናን ኵነት ሓውናን ክንግምግም ግቡእ እዩ” ድሕሪ ምባል “ነዚ ንምግባር ‘ዚደፍኣና ዘሎ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ዘይኮነስ ናይ ኣገልግሎት ባህጊ ጥራሕ’ዩ’” ክብሉ ይድምድሙ።[7] ዳኒኤል ልቫይን ዝተባህለ ናይ “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” (liberation theology) ተመራማሪ፡ “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America” ኣብ ዝብል ዓንቀጹ፡ ንዕላማታት ናይቶም ኣብቲ ዞና ንማሕበራዊ ፍትሒ ዝቃለሱ ካህናት ኣብሪሁ ይገልጾ። ነቲ ናይ ልቫይን ገለጻ ምስቲ ሕጂ ንካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዘለዓዓሎም ድርኺት ኣዛሚድካ እንተሪኢኻዮ፡ ንመበገሲኦምን መሰረታዊ ፍልስፍናኦምን ንምብራህ ዝሕግዝ እማመ ኢዩ። እቲ ተመራማሪ ኣብ ጽሑፉ ከምዚ ክብል የመልክት፤
[እቶም ኮሎምቢያዊ ካህን] ዘቕረቡዎ ርእይቶ ሃይማኖት ኪንዮ ርዱእ ስርዒታውን ስነ-ሓሳባውን ትካላት ቤተ-ክርስትያን ዝሓልፍ ግደ ከምዘሎዎ ዘርኢ ኢዩ። ትዕዝብታኦም፡ ሃይማኖት ኣብ ሓርነት ወዲ-ሰብ ዝጻወቶ ወሳኒ ግደ ከምዘለዎ፡ ኣብቲ ንሓርነት ዝግበር ጸዓት ድማ፡ ስብከተ-ወንጌል ካብቲ ኣብ ምድሪ ዝሓሸ መዓልታዊ መነባብሮ ንምፍጣር ዝዕልም ጻዕሪ ክፍለ ከምዘይክእል የመልክት።[8]
ኣስዒቡ ልቫይን ንሕመረት ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ከመይ’ሉ ምስ መነባብሮን ቃልስን ውጹዓት ከም ዝተኣሳሰርን ከብርህ እንከሎ፡ “ብዛዕባ ድኽነት ምሽቓልን ብግብሪ ንድኻታት ምሕላይን ንክለሰ-ሓሳብን ስነ-ምግባርን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣጣሚሩ ይገልጾም” ይብል።[9]ኣብ ህልዊ ኲነታት ኤርትራ፡ እዚ ናይ ልቫይን ኣበሃህላ ሃይማኖት ኣብ ውሽጢ ቤተ-ክርስትያን ጥራሕ ከይተዓጽወ፡ ካብኡ ወጺኡ ኣብ ጕዳይ ምሕደራ ህዝብን ትካላት መንግስትን ግደ ብምጽዋት፡ ንመንፈሳውን ሞራላውን ሓይሉ ኣብ መዓላ ምሕራር ህዝቢ ካብ ኵለንተናዊ ጭቆናን ምዝመዛን ምልኪ ምውዓል ዝብል ትርጕም ይሕዝ። እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ናይ ኣቡናት ጽሑፍ በዚ መንጽር’ዚ ምስ ዝርአ ድማ፡ እቲ ዝርዝራቱ ነዚ ሓቂ’ዚ ዘንጸባርቕ (ወይ’ውን ንበል ነዚ ኣተራጓጕማ’ዚ ዝድግፍ) ኮይኑ ንረኽቦ።
ቀንዲ ዕላማ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ንህሉዋት ሽግራት ኤርትራ ምትንታንን፡ ፍታሓት ክኾኑ ዝኽእሉ ሓሳባት ምእማትን ኢዩ። ማእከላውያን ነጥብታት ናይቲ መልእኽቲ ከምዚ ዝስዕብ ክጽመቑ ይከኣል። ኣብ መጀመርታኡ እቲ ጽሑፍ ንባህርያዊ ጸጋታት ኤርትራን ንናይ ህዝቢ ኤርትራ ታሪኻዊ ምጽውዋር ሃይማኖታትን ብሄራትን ዘኪሩ፡ ነቲ ብሰላምን ምክብባርን ናይ ሓባር ምንባር ድሌቶም የመጕስ። ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም ኣሓትን ኣሕዋትን ኴንካ ንሓድሕድ ምድግጋፍን ሃለዋት ሓድሕድ ምግባርን ዝጸንሐን ዘሎን ጽቡቕ ባህሊ ምዃኑ የረጋግጽ። እንተኾነ ብዛዕባ ድሕሪ ናጽነት ዝተፈጥሩ ምዕባሌታት ብምግምጋም፡ ዋላ’ኳ ሓደ-ሓደ ንህዝቢ ዝሕግዙ ስራሓት እንተተገብሩ፡ እታ ሃገር ገና ብ“ዘይሓወየ ቍስልታት” (ገጽ 9) ትሳቐ ከም ዘላ ይዝርዝር። ብመሰረት እቲ መልእኽቲ እቶም ዘይሓወዩ ቍስልታት ኣብዞም ዝስዕቡ መዳያት ተጋሂዶም።
- ነቲ 365 ስደተኛታት ኤርትራውያን ዝሃለቕሉ ሓደጋ ባሕሪ መዲተራንያን ብምዝካር እቲ ሰነድ ንምኽንያት መስደዲኦምን ህልቀቶምን ይሕብር። “እዚ ፍጻመ’ዚ ከኣ ናይቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ኣብ ፈቐዶ ሩባን ኩርባን፡ ኣብ ፈቐዶ ባሕርን ምድረበዳን ብኢድ ጨወይትን ገፋዕትን ክፍጸም ናይ ዝጸንሐ ተመሳሳሊ ህልቀት መቐጸልታ እዩ፡” (ገጽ 10) ድሕሪ ምባል፡ ህዝቢ ኤርትራ በቲ ተደጋጋሚ ምረት ርዒዱ ከይተበታተነን እንታይነቱ ከም ህዝቢ ከየጥፍአን ነቲ ‘ናይ ተስፋን ምምላስን ሓሳብ ፈጺሙ’ ከይርስዖ የተባብዕ (ገጽ 5)።
- እቲ ሰነድ ንዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ብዝምልከት ዝተፈላለዩ ምኽንያታት የቕርብ። እቲ ቀንዲ ምኽንያት ኣብ ኤርትራ እቶም መንእሰያት ግቡእ ስራሕን ናይ ትምህርቲ ዕድላትን ብምስኣኖምን፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ “ኣይሰላም ኣይኲናት” ዘሎ ኵነት ብተበላሓትነት ክፈትሖ ብዘይምብቅዑን፡ መብዛሕትኦም ኣብ ዕስክርና ተሸኺሎም ብምህላዎም ኢዩ። ግና እቶም ነቲ ሰነድ ዝደረሱ ካህናት ኩሉ ምንጪ ጌጋታት መንግስቲ ኤርትራ’ዩ ካብ ዝብል ጥምዙዝ ትንተና ይቝጠቡ። ንመንእሰያት ኤርትራ’ውን ሓለፍነት የሰክሙ። ኣብ ክንዲ ኣብ ዓዲ መነባብሮኻ ከተመሓይሽ ምጽዓር ናብ ስደት ምህዳም፣ ኣብ ክንዲ ናብራኻ ተመሓይሸሉ ዕድላት ምንዳይ ካብ ደገ ዝመጽእ ገንዘብ ምጽባይ፣ ብናይ ሓሶት መርዓታት ንወጻኢ ምኻድ ካብቶም ጃምላዊ ስደት ንኽፍጠር ዘበርከቱ ረቛሒታት ምዃኖም ይጠቕሱ (ገጽ 11-12)።
- ወዲ-ሰብን ኣካላት ሰውነትን ምሻጥ (human and organ trafficking)ሓደ ካብቲ ንኤርትራውያን ዘብርስ ዘሎ እሞ ከኣ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዘይንቡርን ዘይፍለጥን ዘስካሕክሕ ኣረሜናዊ ተግባር’ዩ። ስፍሓት ናይዚ ብሃገራውያንን ወጻእተኛታትን ዝፍጸም ጨካን ውዕለት፡ ሰብ ቀቲልካ ኣካላት ሰብ ጠቢሕካ ምሻጥን፣ ደቀንስትዮን ደቂ-ተባዕትዮን ብስጋ ተጋሲስካ ንኣራዊት ምድርባይን ዘጠቓልል ኢዩ። እቶም ካህናት ነዚ ረሳሕ ተግባር’ዚ ሓዘኖም እናገለጹ ኣትሪሮም ይዅንኑ። ኣቤቱታኦም ናብ መንግስቲ ኤርትራን ማሕበረሰብ ዓለምን ብምቕራብ ድማ እቲ ጕዳይ ብጥብቂ ምክትታል ክግበረሉን ብቕልጡፍ ደው ክብልን ኣትሪሮም ይምሕጸኑ። ከምኡ’ውን፡ እቲ ኵነታት ኣዝዩ ዘስካሕክሕ እንከሎ፡ ብኣንጻሩ፡ ብማሕበረሰብ ዓለም ብሓፈሻኡ፡ ብፍላይ ግን ብወገን መንግስቲ ኤርትራ፡ ነቲ ጕዳይ ንምፍታሑ ዝተራአየ ዝሕቱል ግብረ-መልሲ ኣብ ጸብጻብ ብምእታው፡ እቶም ካህናት ብምግራም ከምዚ ኢሎም ይሓቱ፤
ኣብ ታሪኽ ተሰሚዑ ዘይፈልጥ፣ ዘመነ ባርነትን ሕጊ-ኣራዊትን ኣብ’ዚ ስልጡን ዓለም ተመሊሱ ዝኣተወሉ ኵነታት ክትርኢ ከሎኻ፣ ናይ’ቶም ፈጸምቱ ሕሊናን ኣተናን’ኳ እንተደንዘዘ፣ እቲ ነዚ እናረኣየ ዚርከብ ዓለምከ ከመይስ ከመይ ኢሉ ተጻዊሩዎ ኣሎ?? ንምቅዋሙ ንምውጋዱ’ውን ዘይምጒያዩ፣ ኣውራ ከኣ እዚ ነውራምን ኣራዊታውን ተግባር ናይ ዚፍጸመሉ ቦታን፣ ናይ ዚፍጽሙ ሰባትን፣ ናይቶም ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ግዳያትን… መንግሥታትን መራሕትን፣ ምድሪ ዘቢጦም ነዚ ግፍዕ’ዚ ንኸወግዱ እንታ ዘይምግበሩ!! እዚ ዘስካሕክሕ ተግባር’ዚ ዘይተዓግተስ ድሌት ድዩ ማህሚኑ? ዓቕሚ ድዩ ደኺሙ? ወይ ከኣ ዝተገብረ ጻዕሪ እንተሎ፣ ጻማ ድዩ ተሳኢኑ? ወይስ መን’ዩ ረቢሑሉ? እንታይ ኢና ክንብል? (…) ታሪኽን ግዜን ግን ከግህዶን ኪፈርዶን ዘለዎ እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 12-13)
- ሓፈሻዊ ምጣኔ-ሃብታዊ: ማሕበራውን ስነ-ልቦናውን ኵነታት ኤርትራ ብዝምልከት፡ እቲ ሕብረተሰብ ብድኽነትን ዝተፈላላዩ ሕማማትን (ኤይድስ: ሽኮርያ፡ ጸቕጢ ደምን ስነ-ኣእምራዊ ጭንቀትን) ዝተጠቕዐ ምዃኑ እቲ ሰነድ ይሕብር። ኣብ ርእሲ’ቲ ክሊማዊ ለውጢ: ምስፍሕፋሕ ምድረበዳነትን ድኽነት መሬትን ዘበገሶ ቍጠባዊ ሕሰም፡ እታ ሃገር ስእነተ-ስራሕ ብዘበገሶ ቅልውላው ናብራ፡ ስደትን ብርሰት መንእሰያትን ትሳቐ ከም ዘላ ኣጕሊሑ የርኢ። ከምኡ’ውን እቶም ኣቡናት ኣብ ጽሑፎም: ካብቲ ኣዝዩ ዘሻቕል ካልእ ተደራቢ ሽግር ብምጥቃስ ፡ ህድማ መንእሰያት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣቦታትን ኣደታትን ኤርትራውያን ምስ ደቆምን ደቂ-ደቆምን መታን ክተኣኻኸቡ ናብ ስደት ይውሕዙ ምህላዎም የነጽሩ። እቲ ዋሕዚ ከምዚ ኢሉ እንተቐጺሉ ከኣ እታ ሃገር ህዝቢን መጻኢ ወለዶን ዘይብላ ኮይና ከይትቓድር ስግኣቶም ይገልጹ፤
ስለ’ዚ ሃገር ናይ ሰባት ድኻ ትኸውን ከም ዘላ ብግልጺ ዚርአ ዘሎ ኵሉ፣ ኣብ ዝኾነ ማኅበራዊ ጕዳይ ከም እንዕዘቦ፣ እቲ መንእሰይ ወለዶ ጥራሕ ዘይኮነስ፣ እቲ ማእከላይ ወለዶ ዚበሃል’ውን ዳርጋ የሎን፣ ንኡስ ወለዶን ሓይልን ዘይብላ ሃገር እንታይ እዩ እቲ ዕድላ? ሃገር ብሕዝባ ብሰባ እያ እትደምቕን እትጽብቕን እምበር፣ ብዘይሰብ ዓዲ ዓዲ ኣይከውንን፣ ሃገር ከኣ ሃገር ኣይትኸውንን። ((“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 14)
- ስደት ክበዝሕ ከሎ ጥምረት ስድራቤታት ከምዝጕዳእ ፍሉጥ ኢዩ። እቲ ጽሑፍ ንምብትታን ስድራቤታት ኤርትራውያን ብዝምልከት ድሕነት ሃገር ካብ ህይወት ስድራቤት: ህይወት ሃገር ከኣ ካብ ድሕነት ስድራቤት ተፈልዩ ክርአ ከም ዘይከኣል ብዝርዝር የረድእ። ነዚ ዓሚቝ ሓቅነት’ዚ ድማ: እቲ ሰነድ: ‘ስድራቤት መሰረት ሕብረተሰብ’ ምዃና ርዱእ ኮይኑ: ሃገር፤ “ምእንቲ ህዝባ ዝቖመት’ምበር: ሰብ ምእንቲ ሃገር ከምዘይኮነ” ኣስሚሩሉ ኣሎ።
- እቶም ካህናት: ኣብ ጽሑፎም: “ሞራላዊ ሕንጸት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ሞራላዊ ውድቀትን ብልሽውናን ኣብ ኤርትራ ብደቂቑ ይዛረቡ። እቲ ብልሽውና ካብ ህዝባዊ ሞራላዊ ውድቀት ድዩ ተላዒሉስ ወይስ እቲ መንግስቲ ዝፈጠሮ’ዩ ንዝብል ሕቶ’ኳ ቍርጺ መልሲ እንተ ዘይብሉ: ብእምነቶም: ኣብታ ሃገር ምምሕዳራዊ ግሉጽነትን ናጻ-ፕረስን ዘይምህላዉ ናይ ‘ሰበይ-ሰብካ’ን ልሙስነትን ሕሜታን ባህሊ ንክነግስ ባይታ ከፊቱ ኢዩ።
- ዝሓየለ ነቕፌታ ናይቲ ሰነድ ኣብ ስእነት ልዕልና ሕጊ’ዩ ዘተኵር። ስእነት ልዕልና ሕጊ ኣብ ኤርትራ ቅድሚ ሕጂ ብብዙሓት ምሁራንን ተቓወምቲ ጕጅለታትን ዝተዘርበሉ ጕዳይ ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ወጻኢ። ኮይኑ ግና፡ ኣብዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ሰነድ ብዝርዝር ምስፋሩ ፍሉይ ኣድማዕነት ዝህቡዎ ሰለስተ ነጥብታት ኣለዉ። ሓደ: ጸሓፍቲ ከም ዘረጋግጽዎ: ብደገ ዝተጻሕፈ ዘይኮነስ በቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮይኖም ለውጢ ንኸምጽኡ ዝጽዕሩ ብምዃኑ ኢዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ እቶም ካህናት ኣጸቢቖም ይፈልጡዎ ኢዮም፤ “ንሃገር ድማ እቲ ኣብ ውሽጣ ኮይኑ ዝሓንጻ’ዩ ሕልፊ ዘድምዓላ” (ገጽ 14) ክብሉ ከኣ ኣብቲ ጽሑፎም ገሊጾሞ ኣለዉ። ካልኣይ: እቲ ነዚ ጕዳይ’ዚ ዝገልጽ ቋንቋኦም ግሉጽን ሓያልን ጥራሕ ዘይኮነስ ንዅነታት ዘይሕጋዊ ማእሰርቲ: ስእነት ሰብኣዊ መሰላትን ተደላይነት ሕገ-መንግስትን ብዘይ ቀለ-ዓለም ብስም ረቚሑ ብህጹጽ ንኽፍታሕ ዝጽውዕ’ዩ። እቲ ሳልሳይ ነጥቢ ከኣ: ዋላ’ኳ እቲ ጨቋኒ ባህሪ ናይቲ ስርዓት ኣብ ጸብጻብ ብምእታው: ካልኦት (ብጋህዲ ዘይተዘርግሑ) ተመሳሰልቲ ጽሑፋት ክህልዉ ዝግመት እንተኾነ: እዚ ሰነድ’ዚ እቲ እንኮ ብግልጺ ናብ ህዝቢ ዝተዘርግሐ፡ ደፋር: ሞራላውን ነቕፌታውን ጽሑፍ ብዛዕባ ፖለቲካውን ማሕበራውን ፍትሒ ኣብ ኤርትራ ምዃኑ’ዩ። ብዛዕባ ስእነት ልዕልና ሕጊ ብዝምልከት እቶም ካህናት ከምዚ ክብሉ ኣስፊሮም ኣለዉ፤
ብሕጊ ዚሕተትን ዝእሰርን ኵሉ: ቅድሚ ኵሉ ብሰብኣውነትን ብናይ ድንጋጸ ኣገባባትን ዚተሓዘሉ፣ ቀጺሉ ድማ በቲ ጥሒስዎ ዝተባህለ ሕጊ መሠረት ብዝቐልጠፈ ኪፍረድን ጕዳዩ ኣብ መዕለቢኡ ኪበጽሕን፣ ብዓቢኡ ከኣ ብቅዋማዊ ሕጊ ክትምራሕ ምድላይ፣ ዝኾነ ይኹን ንርትዕን ፍትሕን፣ ንኡነተይና ሓርነትን ዝቖመ ኣካል ዚጽበዮ ነገር ስለዝኾነ፣ ዕቱብ ኣቓልቦ ኪረክብ ኣለዎ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 17)
- ንትምህርቲ ከም መሰረት ስራሕን ምዕባሌን ብምርኣይ፡ ትካላት ሃገራዊ ትምህርቲ ብግቡእ “ንኽስርዑን ንኽምዕቡሉን” እውን እቲ ሰነድ ይጽውዕ። ሃገራዊ ስርዓተ-ትምህርቲ ኣብ ኣካዳሚያዊ ትምህርቲ ጥራይ ዘተኰረ ዘይኮነስ፡ ንዘመናዊ ኵሉንተና ፍልጠት ተመሃሮ ኣብ ግምት ዘእተወ መታን ክኸውን ንኣምራት “ማዕርነት: ደሞክራዊያውነት: ፍትሕን ርትዕን: መሰል ሕጋውነትን ተሓታትነትን” (ገጽ 18) ዘማእከለ ክኸውን ከም ዝግባእ ይሕብሩ። ብኣረኣእያኦም ከምዚ ዝኣመሰለ ኣካዳሚያውን “ማሕበራዊ ንቕሓትን” ዘጨብጥ ትምህርቲ’ዩ ንሃገር ካብ ናይ ደገ ዝመጽእ ናይ ወጻእተኛታትን ደቂ-ሃገርን ምጽወታት ኣውጺኡ: በብቝሩብ ርእሳ ናብ እትኽእለሉ ደረጃ ዘሰጋግራ (ገጽ 18)።
ግደ ሓቂ ንምዝራብ: ብርክት ዝበሉ ካብቶም ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” በዞም ኣቡናት ከም ነቐፌታን ምሕጽንታን ቀሪቦም ዘለዉ ነጥብታት፡ ቅድሚ ሕጂ ብኻልኦት ውልቀ-ሰባትን ጕጅለታትን ናጽነት ኤርትራ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ በብእዋኑ ክግለጹ ጸኒሖም ኢዮም። ማለት ብዛዕባ ኣድላይነት ሕገ-መንግስቲ: ናጻ-ፕረስን ዝተፈላለዩ ተምሳላት ማሕበራዊ ፍትሕን ዝቐረቡ ትንተናታትን ለበዋታትን ውሑዳት ኣይነበሩን። ንኣብነት ኣነ ንባዕለይ፡ ኣብ ሕዳር 27፡ 1992፡ ብዛዕባ ጕዳይ ኣድላይነት ድርሰታዊ ናጽነትን ሓደገኛነት ሳንሱርን ኣመልኪተ ኣብ ኣስመራ ንጸሓፍትን ጋዜጠኛታትን ህዝብን ካብ ዘቕረብኩዎ ለበዋ: ሎሚ (ጓሂ እናተሰምዓኒ) ገለ ካብኡ ንመዛኻኽሪ ክጠቀስ እደሊ። ኣርእስቲ ናይቲ መደረ “ናይ ደረስቲ ናጽነት” ኢዩ ነይሩ፣ ብዛዕባ ሓደገኛነት ሳንሳር ድማ ከምዚ ይብል፤
እዚኣቶም ኩሎም (ዝወጹ ዘለው ስነ-ጽሑፋዊ ዕዮታት) ንትንሳኤ ኤርትራዊ ስነ-ጽሑፍ ዘበስሩ ምልክታት ጥራሕ ስለ ዝዀኑ፡ ኣብ’ዞም ምልክታት’ዚኦም ተመርኲስካ፡ መንግስታዊ ሳንሱር ስለየልቦ ኤርትራዊ ስነ-ጽሑፍ፡ ክምዕብል’ዩ ወይ’ውን መንግስቲ ንስነ-ጽሑፍ ስለ ዘተባብዐ ስነ-ጽሑፍና ደጊም ክዕምብብ’ዩ ዝብል ግጉይን ግሩህን ምስትርሓው (complacency) ዝፈጥሮ ኣተሓሳስባ ወይ እምነት ከይፍጠር ምጥንቃቕ ከድሊ ኢዩ። ብሕልፊ’ኳ ደረስቲ፡ ‘መንግስትና ከይነቐይሞ’፡ ወይ’ውን ‘እዚ መንግስትና ኣይፈትዎን ይኸውን’ዩ’፡ ወይ’ውን ‘ከምዚ እንተጸሓፍኩስ ከምዚ ስለ ዝዀነ’ዩ ክብሉኒ ኢዮም’ ዝብል ረማሲ ርእሰ-ሳንሱር (self-censorship) ግዙኣት ከይኰኑ ምጥንቃቕ ከድልዮም ኢዩ።[10]
ብተመሳሳሊ፡ ብዛዕባ’ቲ ክምዕብል ዝጸንሐ ዘሰክፍ ናይ ውግእን ጸቕጥን ኵነታት ተሻቒሎም ትንተናታትን ምሕጽንታን ከቕርቡ ዝጸንሑ ተመራመርቲ (ብዙሓት እኳ እንተዀኑ) ኣብዚ ገለ ቊሩብ ንምጥቃስ፤ ዳን ኮነል ኣብ Conversation with Eritrean Political Prisoners(2004)፣ ኪዳነ መንግስትኣብን ዑቕባዝጊ ዮውሃንስን ኣብ Anatomy of An African Tragedy: Political, Economic and Foreign Policy Crisis in Post-Independence Eritrea (2005)፣ ጋይም ክብርኣብ ኣብ Eritrea: A Dream Deffered(2009)፣ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለየ መርበብ-ሓበሬታት ኤርትራ ከም ዓዋተ: ኣስማሪኖ : ኣሰናን ካልኦትን ዝጽሕፉ ግዱሳት ዜጋታትን ተጣበቕቲ መሰላት ከም’ኒ ዶክተር ኣልጋነሽ ጋንዲ፣ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ: ኤልሳ ጭሩም: ሜሮን እስቲፋኖስን ሚሪያም ፋን ራይዘንን ክጥቀሱ ይከኣሉ። ብተወሳኺ’ውን ምስ ኣካይዳ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይምስምማዕ ብጒጅለ 15 ዝፈልጡ ኣብ 2001 ዝተኣስሩ ናይ ፖለቲካ ተቓወምቲ ምንቅስቓስን፣ ናይ ብጒጅለ 13 ዝፈልጡ ኣብ ወጻኢ ሃገር ናይ ዝቕመጡ ምሁራት ዜጋታት ተቓውሞን ክጥቀሱ ይከኣሉ። ድሒሩ’ውን እቲ ብ“ፎርቶ 2013” ዝፍለጥ፡ ዕልዋ መንግስቲ ዝፈተነ፡ ወተሃደራዊ ምንቅስቓስ ተራእዩ።
ነዞም ኣብ ላዕሊ ከም ናይ ነቐፌታን ተቓውሞን ኣብነታት ክጠቕሶም ዝጸናሕኩ፡ ብዝተፈላለዩ ውልቀ-ሰባትን ጒጅለታትን ዝተገብሩ ኣስተዋጽኦታትን ምንቅስቓሳትን ንምዝካር ዘድለየ ምኽንያት፡ እዚ እንዛረበሉ ዘሎና ጽሑፍ ኣቡናት ምስቲ ክእከብ ዝጸንሐ ውህሉል ጻዕርታት ዝተዛመደን ብኡ ዝተጸልወን ደኣ’ምበር፡ ብሃንደበት ካብ ባዶ ነቒሉ ዝተላዕለ ምንቅስቓስ ከምዘይኮነ ንምግንዛብ ኢዩ። እንተኾነ፡ እቲ ጽሑፍ ንባዕሉ ሓደ ኣካል ናይቶም በብግዜኡ ዝተራእዩን (ዝርኣዩ ዘሎዉን) ፈተነታት ተቓዎሞን ነቐፌታን’ዩ እኳ እንተተባህለ፡ ብርእይቶይ፡ ን“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ኣብ ኤርትራ ከም ኣዝዩ ሓድሽ ተርእዮ ወሲድና ብፍሉይነት ክንርድኦን ብኣተኵሮ ከነጽንዖን ኣገዳሲ’ዩ እብል። ነቲ ጽሑፍ ሓድሽ ተርእዮ ዝገብርዎ ረቛሒታት ድማ፡ ብሓጺሩ፤ (1) ኣብ ውሽጢ ሃገር ብዝነብሩ መራሕቲ ሃይማኖት ትካል ዝብገስ ምዃኑ (ቅድሚ ሕጂ ብኸምዚ ብግሁድ ተቓውሞኡ ዝገለጸ ካልእ ሃይማኖታዊ ትካል ኣብ ኤርትራ ኣይተራእየን)፡ (2) ኣብ ኤርትራውያን ንዝወረደ ፖለቲካዊ ምልኪ ብሰላማዊ መንገዲ ንምውጋድ ጸግዒ ህዝቢ ምሓዙ (ብውዱብን ሰላማዊን መንገዲ ርእይቶኻ ንህዝቢ ምግላጽ ንባዕሉ ኣገዳሲ ኢዩ)፡ (3) ቀንዲ ከኣ፡ ብክለሰ-ሓሳባዊ ዓይኒ ክርአ እንከሎ፡ እቲ ጽሑፍ ንመጀመርታ ግዜ ንኣምር “ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ ኤርትራ ዘተኣታቱ ብምዃኑ ኢዩ። ኣብ መእተዊ ናይዚ ጽሑፍ ከም ዝተኣመተ፡ ብዛዕባ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ምዝራብ ሓድሽ ነገር’ዩ። ስለዚ ድማ ብዛዕባ ተዛማድነቱ ኣብ ኤርትራን ክስተቱ ኣብ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ን ቅድሚ ምዝራብና፡ ኣብዚ ዝስዕብ ክፋል ብዛዕባ ታሪኽን ትሕዝቶን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብሓጺሩ ክንርኢ ኢና።
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ላቲን ኣመሪካ
“ሓርነታዊ ቲዮሎጂ” ኣብ 1960-1970ታት: ብድፍኢት ካቶሊካውያን ቤተ-ክርስትያን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝጀመረ: “ኣብ ወሳኒ መድረኽ ዘመናዊ ታሪኽ ሃገራት ኣመሪካ” ዝተጋህደ ፍጻመ ኢዩ።[11] እዚ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ኣብ መብዛሕትአን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ (ኣርጀንቲና: ቺለ: ኮሎምቢያ: ፔሩ: ጓቲማላ: ኒኳራጓን ካልኦትን[12]) ዝተራእየ ምንቅስቓስ’ዚ ኣንጻር’ቲ ብሰንኪ ምልካውያን መራሕቲ ዘጓነፈ መጠኑ ዝሓለፈ ብልሽውና: ጭቆናን ኣድልዎን ዝተላዕለ ነበረ። ቅድሚ’ዚ ሓድሽ ምንቅስቓስ’ዚ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን በቲ ዓቃባዊ ኣጠማምታኣን በቲ ምስ “ጸረ-ለውጢ ዝኾኑ ሸነኻት” ዝነበራ ሓፈሻዊ ሽርክነትን ኢያ ትልለ ነይራ።[13] ድሒሩ ግን ኣብቲ ከባብን ዓለምን ብዝተራእዩ ተደጋገምቲ ክስተታት ማሕበራውን ፖለቲካውን ቅልውላዋት ዝፈለቑ ስነ-ሓሳባት: እንተላይ ማርክስነት[14]፡ እናተጸልዉ ገለ ካህናትን ምሁራትን ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ ህዝቢ ወጊኖም ኣንጻር ወጽዓ ደው ክብሉ ተራእዮም። እዚ ኣብ ክቱር ምልክን ርእሰማላዊ ስስዐን ዝገነነለን ሃገራት ላቲን ኣመሪካ፡ ግሁድ ፖለቲካዊ መርገጽ ሒዝካ ምስ ህዝቢ ጠጠው ናይ ምባል ተርእዮ እምበኣር ኣብ ታሪኽ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ታሪኻዊ ነጥበ-መቐይሮ’ዩ ነይሩ።[15]
ክልተ ነንበይኖም ግን ከኣ ወሳኒ ተራ ዝተጻወቱ ምዕባለታት ንሓርነታዊ ቲዮሎጂ ዝብል ኣምር ቅርጺ ኣትሒዞም፡ ኣብ ዓለም ኣፍሊጠሞ። እቲ ሓደ ምዕባሌ ምሕታም ናይታ ብ 1971 ብፐሩኣዊ ካህን ጉስታቮ ጊተረዝ ተጻሒፋ ዝወጸት A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation[16]እትብል መጽሓፍ’ዩ። ጉስታቮ ጊተረዝ ምስ ድኻታት ወገን ደቂ ሃገሩ ንነዊሕ ዓመታት ዝሰርሐ ነበረ፣ እዚ ተመኵሮ’ዚ ድማ ዳሕራይ ነታ መጽሓፍ ኣብ ምድላው መበገሲ ኮይኑዎ። እቲ ኣብ ዕብየት ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ወሳኒ ግደ ዝተጻወተ ካልኣይ ረቛሒ፡ እቲ ብስም “ካልኣይ ዋዕላ ካቶሊካውያን ኣቡናት ላቲን ኣመሪካ ኣብ ከተማ መደጂን፡ ኮሎምቢያ፡” ዝፍለጥ ናይ 1968 ኣኼባ ኢዩ።[17] ተመራመርቲ ልቫይንን ፍሩሃርን ከም ዝገልጽዎ፡ እዚ ርክብ’ዚ ‘ንተራ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብቲ ዞባ ብሓድሽ ራእይ ዝኸለሰ’ዩ ነይሩ።’[18]
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብዚ ዘለዎ ደረጃ ንምብጻሕ ብብዙሕ መስርሕ ሓሊፉ’ኳ እንተኾነ (እንተላይ ውሽጣዊ ተቓውሞ ካብ ርእሳነ-ጳጳስ ዮሃንስ ጳውሎስ ካልኣይ[19]) መሰረታውን ቀጻልን መለለይኡ ብግብርን ሓሳብን ንማሕበራዊ ፍትሒ ምቅላስ ኢዩ። ልቫይን፡ ነዚ ሓቂ’ዚ፡ ቀንዲ ብልጫ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ እቲ ምንቅስቓስ “ኣብ ድኻታት ተሰሪቱ: ንድኻታት ተቓሊሱ፡ ዘቃልስ” ምዃኑ’ዩ ክብል ይገልጾ።[20]
ከምእኒ ልቫይንን በሪማንን ዝኣመሰሉ ተመራመርቲ፡ ታሪኻዊ ክስተትን ትሕዝቶን ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብዕትበት ክጽናዕ ከምዘለዎን እቲ ዝግበር ክለሰ-ሓሳባዊ ትንተና ነቲ ምንቅስቓስ የግድን ምስ ኣብ ሕብረተሰብ ዘለዎ ጽልዋ ኣዛሚዱ ክምርምሮ ከምዝግባእን ይሕብሩ። ዘይሩ-ዘይሩ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ምስ ውጹዓት ኣህዛብ ካብ ዝህልዎ ዝምድና ነጺልካ ምርኣይ ትርጕም ከምዘይብሉ ወይ’ውን ከም ዘይከኣል እውን ይግምግሙ።
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንድኻታት ይሰምዕ: ማዕረኦም ወሪዱ ከኣ ካብ መነባብሮኦምን ዓለም-ርእይቶኦምን ይመሃር። ኣብ ህዝባዊ ቃልስታት ጸግዒ ምውሳድን ምስ ውጹዕ ደው ምባልን መሰረታውያን ኣምራት ናይዚ ክለሰ-ሓሳብ ኮይኖም: ማእከላይ ወይ ኢሻራዊ መርገጽ ምውሳድ ከም ምስሉይነትን ዘይክውነታውን ይሕሰብ።[21]
ንካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ምስ “ምጽወታን” ምሕጋዝ ውጹዓትን ዘተኣሳስራ ታሪኽ ነዊሕን ፍሉጥን ኢዩ። እሞ፡ እዚ ታሪኽ’ዚ ርዱእ ካብ ኮነ፡ “ንሓርነታዊ ቲዮሎጂ ፍሉይ ዝገበሮ ደኣ እንታይ ኢዩ?” ዝብል ሕቶ ክልዓል ይኽእል ኢዩ። ተመራመርቲ እቲ ዓውዲ ከም ዝገልጹዎ፡ ምስ ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ እቲ “ድኻታት ምሕጋዝ” ዝብል ኣምር ናብ “ውጽኢት ወይ ለውጢ ንድኻታት ምምጻእ” ናብ ዝብል መትከላዊ እማመ ምቕያሩ ኢዩ። ብመሰረት እዚ ሓድሽ ኣጠማምታ ድማ ንድኽነት ብኣዝዩ ሓፈሻዊ: ጥቕሉል ኣጠማምታ ምርኣዩ ተሪፉ: ንመሰረታዊ ወይ ትካላዊ ጠንቅታቱን መፍትሒኡን ምምርማር ተጀሚሩ።[22] ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ብከለሳ-ሓሳባዊ ዓይኒ፡ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ንዓበይቲ ፖለቲካውን ቍጠባውን ጒዳያት ሕብረተሰብ ብግልጺ ብዓይኒ’ቲ ድኻ ህዝቢ ገይሩ ይጥምት፣ ብተግባር ድማ መራሕቲ ሃይማኖትን ዜጋታትን ንረብሓ ህዝቢ ክጣበቑ ይጽውዕን ይሰርሕን።[23]
ገለ ሰባት፡ በቲ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ ዘለዎ ኣተኵሮ ተደናጊሮም፡ እቲ ምንቅስቓስ ካብቲ ቀንዲ ዓንዱ ዝዀነ መንፈሳዊ ወይ ሃይማኖታዊ ሰረተ-እምነት ዝረሓቐ’ዩ ኢሎም ይኣምኑ። እዚ ኣረኣእያ’ዚ ጌጋ ኢዩ። እቶም ነቲ ምንቅስቓስ ብደቂቑ ዘጽንዑዎ ተመራመርቲ ከም ዘብርሁዎ፡ ኣብ ተመኵሮ ላቲን ኣመሪካ፡ እቶም ናይ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ተንቀሳቐስቲ ኣብ መንፈሳዊ ሰረት ናይቲ እምነት ተመርኲሶም’ዮም ንዓመጽን ምዝመዛን መኪቶሞ። ብፍላይ’ውን ንናይቲ ቤተ-ክርስትያን ልሉያት ነቢያትን መላእኽትን ተጠቒሞም ከም ኣብነታት ብምውሳድ ነቲ ህዝቢ ንመሰሉ ንኽቃልስ ምሂሮሞ። ጉስታቮ ጊተረዝ ኣብ’ታ ኣብ 2003 ዝተሓትመት፡We Drink from Our Own Wells፡እትብል መጽሓፉ ንማእከላዊ ኣገዳስነት መንፈሳዊ ሰረተ-እምነት ኣብ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ከምዚ ክብል ኣስሚሩሉ ኣሎ፤
እቲ መንፈሳዊ ሰረተ-እመነት፡ ብመሰረቱ ካብታ ናይ ድኻታት ዝዀነት ቤተ-ክርስትያን ዝውለድ ኢዩ። ማለት፡ ካብቶም ምስ ኣበየ ኵርናዕ ዓለም ምስ ዝርከቡ ድኻታት ህዝቢ ሕብረትን ምድግጋፍን ንኽተርር ዝፍትኑ ኣመንቲ ዝምንጩ ኢዩ። እዚ መንፈሳውነት’ዚ ማሕበራዊ ኮይኑ፡ ኣድማሳዊ ኣቕጫጭኡ ከይሰሓተ፡ ምስ ሃይማኖታዊ ዓለመ-ርእይቶ ናይቶም ጭቁናት፡ ኣመንቲ ህዝቢ ዝተዋሃሃደ ኢዩ። ከምዚ ዘለ መንፈሳውነት ኵሉ ግዜ እናተሓደሰ ዝኸደሉ ምኽንያት ከኣ፡ እቲ ንልኡምነት ነጺግና፡ ብተባላሓትነት ንኽንሰርሕ ዝደፍኣና ፍቕሪ ኣምላኽ ንባዕሉ ወትሩ እናተሓደሰ ዝነብር ብምዃኑ ኢዩ።[24]
ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ?
እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ብዝብል ኣርእስቲ ዝተዘርግሐ ሰነድ ካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ሓደ መርኣያ ኣብነት ናይቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ’ዩ ኢልካ ክውሰድ ይከኣል’ዩ። ዋላ’ኳ እቶም ታሪኻውያን ክስተታት ኣብ በበይኖም እዋንን ቦታን ደኣ ይፈጸሙ’ምበር: ክልቲኦም ኣንጻር ጭቆናን ምእንቲ ውጹዕ ህዝቢን ብዝወስዱዎ መሰረታዊ ተበግሶ ነጻጺልካ ምርኣዮም ኣጸጋሚ’ዩ። ምናልባት ምንጻር ዘድልዮ ግን፡ እዚ ናይ ኤርትራ ተርእዮ: ብርዱእ ጂኦግራፊያዊ ርሕቀትን ዋሕዲ ምትእስሳርን ብቐጥታ በቲ ናይ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ተደፊኡ ዝቐረበ’ዩ ምባል ይኸብድ’ዩ።
ኣብ ላዕሊ ከም ዝተገልጸ፡ እዚ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?”ዝብል ሰነድ ብሰሪ ጕድለት መሪሕነት ኤርትራ ዝርአ ዘሎ ፖለቲካዊ: ቍጠባዊ: ስእነት ሕግን ናህሪ ብልሽውናን ኣትሪሩ ዝነቅፍ ኢዩ። ካብዚ ሰነድ ተበጊስካ ምስ እትፈርድ ከኣ፡ ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኣብ ጸግዒ ውጹዓት ኤርትራውያን ዜጋታት (ድኻታት: ስደተኛታት: ግዳያት ሓደጋታት ባሕሪን ምድረበዳን፡ እሱራት) ደው ኢላ ከም ዘላ ብቕሉዕ ዝሕብር’ዩ። እቲ ምስናይ ደቂቕ መርትዖታቱ: ነቲ ዝወርድ ዘሎ በበይኑ ኣበሳታት: ገሊሁ ዝርኢ ሰነድ ከኣ ንመንግስቲ ኤርትራ ፖለቲካዊ ለውጢ ክገብር ዝጽውዕ’ዩ። እዚ ተባዕ ተበግሶን መርግጽን ከኣ ን“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ምስቲ ኣብ ሃገራት ላቲን ኣመሪካ ዝተራእየ ምንቅስቓስ ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ብቐጥታ የተኣሳስሮ።
ብተወሳኺ፡ ኣብ ውሽጢ’ቲ ጽሑፍ ንምንቅስቓስ ሓርነት ቲዮሎጂ ዘዘኻኽሩ ጭቡጣት ምልክታት’ውን ኣለዉ። እቲ ሰነድ ንኽልተ ኣህጉራውያን ሰነዳት፡ ማለት “ኣፍደገ እምነት” እትብል ደብዳበ ናይ ርእሰ-ጳጳስ በነዲክት XVI ከምኡ’ውን ንፍሉይ ጸሎት ህሉዊ ርእሰ-ጳጳስ ፍራንሲስ ምጥቃሶም ሓደ ብሩህ መርኣያ ናይቲ ምትእስሳር’ዩ።
ከም ሓንቲ ሰፊሕ ሰረት ዘለዋ ሃይማኖታዊት ትካል መጠን: ካቶሊካዊት ቤተ-ክህነት ኤርትራ: ከምቲ ብተደጋጋሚ እትገብሮ ነቲ ዝርአ ሞራላዊ ውድቀትን ኣንፈት ሃይማኖት ምጥፋእን ኣመልኪታ፡ ኣብ ጽሑፋት ርእሰ-ጳጳሳት ተመርኲሳ ኣስተምህሮ ክትህብ ንቡር’ዩ። ኣብዚ ናይ ሕጂ መግለጺ ብፍላይ እቶም ኣቡናት ንዝለዓለ ካቶሊካዊ ቤተ-ክህነት ቫቲካን ምጥቃሶም ግን ባርኾት እቲ ቤተ-ክህነት ከም ዘለዎም ንምርኣይ ጥራሕ ዘይኮነስ ምንቅስቓሶም ኣህጉራዊ ኣንፈት ዘለዎ ምዃኑ ንምእማትን ኣቓልቦ ዓለም ኣብ ኤርትራ ንምስሓብን’ውን ዝዓለመ ይመስል። እቶም ኤርትራውያን ኣቡናት ሰነዶም ከዳልዉ እንከለዉ ከም እምነታዊ መበገሲ ገይሮም ዝወሰዱዎ ናይ ጳጳስ በነዲክት XVI ስምዕታ ወይ ለበዋ እዚ ዝስዕብ’ዩ ነይሩ፤
“ቤተክርስትያን ብምልእታ ኮነ ኵሎም ጓሶት ልክዕ ከም ክርስቶስ ኮይኖም ነቲ ሕዝቢ ካብ ምድረበዳ መሪሖም ከውጽኡዎ፣ ናብ’ቲ ሰፈር ሕይወት ኪመርሕዎ፣… ናብ’ቲ ምልኣት ሕይወት ዚህብ፡ ናብኡ ከብጽሕዎ ኪብገሱ ኣለዎም” ድሕሪ ምባል፣ ቀጺሎም፡ “ክርስትያን በቲ ንማኀበራዊ ናብራ ንሕንጸተሰባዊ ኮነ ፖለቲካዊ መደይ ዚርኢ…ሕልፊ ዚግደሱ ኮይኖም ይረኣዩ፣ ብእምነት ዝመጽእ ግን፣ ብሕይወት ኀብረተሰብ ኣገዳሲ ምዃኑ ከም ትሑዝን ንቡርን ዚግምትዎ ይመስሉ፣ ከም ሓቁ ግን ደጊም እዚ ግምት’ዚ ከም ንቡር ወይ ትሑዝ ኪውሰድ ኣይከኣልን ጥራሕ ዘይኮነስ፣ ብዚበዝሕ “ጕዳይ እምነት” ግልጺ ብግልጺ ዚነጸግ ዘሎ እዩ፣ “ኣብ ዝሓለፈ እዋናት ብትሕዝቶ እምነትን፣ ካብኡ ንዚፍልፍል ሓሳባትን መደብ ሕይወትን” ዓቢይ ግምት ዚወሃበሉ ግዜ ነይሩ “ሎሚ ግን… ንብዙኃት ሰባት ብዝተንከፎም ዓሚቚን ረቂቕን ፈተና እምነት” መላእ ኀብረተ-ሰብ ኪናወጽ ዚርከብሉ እዋን እዩ። (“ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ገጽ 4)
ከምቲ ኣቐዲምና ዝበልናዮ: እቲ ካልኣይ እቶም ኣቡናት ዝተወከሱዎ ሰነድ፡ እቲ ብዕለት 2 ሰነ፡ 2003 ዝተዋህበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጸሎት ናይ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ኢዩ።ህሉዊ ርእሳነ-ጳጳስ ቫቲካን ፍራንሲስ ካብ ኣርጀንቲና ምዃኖምን ቅድሚ ጳጳስ ምዃኖም ኣብቲ ዞና ኣብ ዝግበር ዝነበረ ህዝባዊ ቃልሲ ብግብሪ ዝተሳተፉ ብምዃኖምን ከኣ ነዚ ምትእሳሳር ካቶሊካዊት ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ምስ ኣህጉራውያን ኣብያተ-ክርስትያናት ዘጕልሕ’ዩ። እቲ ኣቡናት ኤርትራ ዝተጠቕምሉ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ኣርእስቲ ብቐጥታ ካብ ኣስተምህሮ ህሉዊ ጳጳስ ፍራንሲስ ዝተወስደ ምዃኑ ድማ ኣብ መንጎ’ዚ ኤርትራዊ ሰነድን ኣህጉራዊ ሓርነታዊ ቲዮሎጂን ንዘሎ ወይ ክምዕብል ዝኽእል ዝምድና ብዘየጠራጥር መገዲ የብርሆ። ምናልባት እቲ ሕቶ ግን ‘እዚ ብካቶሊካውያን ካህናት ተጀሚሩ ዘሎ ኣንፈታት ምቕልቃል ሓርነታዊ ቲዮሎጂ ኣብ ኤርትራ ዘበስር ድዩ ወይስ ተቐልቂሉ ዝጠፍእ’ዩ?’ ዝብል’ዩ። መልሲ ናይዚ ሕቶ’ዚ ንግዜ ዝግደፍ’ዩ።
መወከሲ
[1] “ሓውኻኣበይኣሎ?”፡ገጽ 5 ርአ።
[2]Laura Chrisman, “Introduction,” in Gebreyeus Hailu, The Conscript, trans. Ghirmai Negash (Athens: Ohio University Press, 2013), xvii-xix.
[3] Terence Rangers, “The Invention of Tradition in Colonial Africa,” in Perspectives on Africa: A Reader in Culture, History, and Representation, eds. Roy Richard Grinker and Christopher B. Steiner (Cambridge: Blackwell, 1997): 597-612.
[4]ገብረየሱስሃይሉ፡ሓደዛንታ (ኣስመራ፡ቤትማሕተምጴጥሮስሲላ፡ 1950)፡ገጽ9።
[5]ሓደዛንታ፡ገጽ 25።
[6]ሰመረሃብተማርያም “ንሓውኻኣበይኣሎ?” ብዝነኣድ ኣገባብ ናብ እንግሊዝኛ ተርጒምዎ ኣሎ። ብሳላ እቲ ትርጕም ድማ ግዱሳት ወጻእተኛታት ነቲ ጽሑፍ ብቐጥታ ከንብብዎ ክኢሎም። ንትርጕም ሰመረ ኣብዚ ዝስዕብ ናይ ኢንተርነት ኣድራሻ ርአ፤
[7] “ሓውኻኣበይኣሎ?”፡ገጽ 7።
[8]Daniel H. Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” The Journal of Politics 50, no. 2 (1988): 241. Quoted passage is as follows: “[The Colombian priest’s] comments point to a role for religion that transcends the institutional and ideological boundaries of formal church structures. They suggest that religion has a primary role to play in human liberation, and that in the search for liberation, transmitting the Gospel message of salvation cannot be separated from the creation of a better life, here and now.”
[9] Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 243. Quoted passage is as follows: “Concern with poverty and the poor knits liberation theology in theory and practice.”
[10]ግርማይ ነጋሽ፡ ናይ ደረስቲ ናጽነት፤ ምስ ካልኦት፡ ናይ ዝተመርጹ ስነ–ጽሑፋውን ባህላውን ዓንቀጻት (Trenton, NJ: The Red Sea Press, 2006)፡ገጽ 17።
[11] Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 248. For earlier preliminary discussions on liberation theology in Europe, see Henri Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics Among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” Journal for the Scientific Study of Religion 41, no. 1 (2002): 29.
[12] Michael Dodson, “Liberation Theology and Christian Radicalism in Contemporary Latin America,” Journal of Latin American Studies 11, no 1 (1979): 204; Henri Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” Journal for the Scientific Study of Religion 41, no 1 (2002): 30-31.
[13]Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 241. See also Manzar Foroohar, “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems,” Latin American Perspectives 13, no 3 (1986): 38, and Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” 31.
[14] Dodson, “Liberation Theology and Christian Radicalism in Contemporary Latin America,” (203); Gooren, “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” 31.
[15] Quoting Christian Smith, The Emergence of Liberation Theology: Radical Religion and Social Movement Theory (1991), Gooren in “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City” writes: “… a small cadre of young, aggressive, radicalized theologians outraged by Latin American poverty and dependency gained access to positions of influence in the Latin American Catholic Church. They did so at a critical time when, because of a growing organizational crisis and an increased ideological openness, the Church was searching for a new organizational strategy that would strengthen its ability to achieve its mission in society.
The strategy of this cadre was to abandon alliance with Latin America’s political, economic, and military elites, and establish ties instead with Latin America’s poor masses. They wanted to redefine the church as an advocate of social justice, economic equality, human rights, anti-imperialism, and popular political participation. (Gooren 30)
[16] Gustavo Gutierrez, A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation (Orbis Books: Mayknoll, New York, 1973). Originally published as Teología de la iberación, Perspectivas by CEP, Lima, 1971.
[17] Foroohar, “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems,” writes: “The Second Conference of Latin American Bishops at Medellin, Columbia, in 1968 was a culmination of this process of radicalization in the Latin American church.” (40)
[18]See Foroohar in ibid., and Levine in “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 245.
[19] Gooren, in “Catholic and Non-Catholic Theologies of Liberation: Poverty, Self-Improvement, and Ethics among Small-Scale Entrepreneurs in Guatemala City,” observes: “But the Catholic Church had changed significantly as well. In countries where liberation theology was traditionally strong, Pope John Paul II appointed more conservative new bishops and cardinals. The fact that liberation theology had originated and spread through enthusiastic leaders now became a weakness. The leaders were replaced or forbidden from expressing their views, such as the Brazilian Leonardo Boff and Nicaraguan Ernesto Cardenal.”(31)
[20]Levine, in “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” puts the point thus: “The poor have something of special value for theology and for religion generally. Morover, this contribution is best expressed in efforts intitiated and carried out by themselves, not by others acting in their name. In this way, the poor appear in liberation theology less as objects of the church’s actions or programs than as active subjects. Acting for the poor therefore yields in liberation theology to sharing with, learning from, and accompanying them in organizations which poor people themselves have a major hand in running.” (245)
[21] Quoted passage by Levine in ibid. reads as follows: “liberation theology commits itself to listening to the poor and learning about about the world as they see and experience it. Commitment and involvement with struggles for liberation are central, and therefore stances of dispassionate neutrality are dismissed as unrealistic and hypocritical.” (246)
[22] Phillip Berryman in Liberation Theology (Temple Univeristy Press: Philadelphia, 1987) aptly comments: “People do not simply happen to be poor; their poverty is largely a product of the way society is organized. Hence, liberation theology is a critique of economic structures that enable some Latin Americans to jet to Miami or London to shop, while most of their fellow citizens do not have safe drinking water.” (5)
[23] Foroohar in “Liberation Theology: The Response of Latin American Catholics to Socioeconomic Problems” states: “Traditional Catholicism views poverty as an individual failure and stresses charity and job training. In contrast, the bishops at Medellin examined poverty in its social context and called for not only individual charity but a profound change in the socioeconomic failure.” (40)
[24] Original passage is as follows: “The spirituality being born … is the spirituality of the church of the poor … the spirituality of an ecclesial community that is trying to make effective its solidarity with the poorest of the world. It is a collective, ecclesial spirituality that, without losing anything of its universal perspective, is stamped with the religious outlook of an exploited and believing people. … It is a new spirituality because the love of the Lord who urges us to reject inertia and inspires us to creativity is itself always new.” Quoted in Levine, “Assessing the Impacts of Liberation Theology in Latin America,” 247.
ምስጋናን ሓበሬታን
እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ ንድፊ እንከሎ፡ ኣንቢቦም ክቡር ርእይቶታቶም ንዝሃቡኒ ዶ/ር ናዝሬት ኣምለሶም፡ ዶ/ር ኣንገሶም ኣጽበሃ፡ ዶ/ር ኣፈወርቂ ጳዎሎስን ኣቶ ኣብርሃም ዘርአን ብልቢ አመስግን።
I would like to thank Dr. Nazareth Amlessom, Dr. Angessom Atsbaha, Dr. Afewerki Paulos, and Mr. Abraham Zere for their valulable comments on various earlier drafts of this paper.
About the Author: Ghirmai Negash is a Professor of English & African Literature in Ohio University. He can be contacted at: negashg@ohio.edu
Title for English citation: “The Priests Have Spoken: Beginnings of Liberation Theology in Eritrea?”


c: text/html

text:
ህልው ኩነታት ዓድና እንታይ ይመስል? ኩነታት ብዕምቆት ምህዳስ ከመይ በለ? ህወሓት ታይ ይገብር ኣሎ? ናበይ ይወስደና ይኸውን?
ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ኣብዛ ሃገር (ካብ ክልል ናብ ክልል እኳ ዝፈላለ እንተኾነ) ክንሪኦ ዝፀናሕና ቅልውላውን ፖለቲካዊ ዘይምርግጋዕን ከይዱ ከይዱ ብቲ ንቡር ከይዲ ክፍታሕ ስለ ዘይከኣለ፤ መንግስቲ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ብምእዋጅ ኮማንድ ፖስት ኣጣይሹ ናብ ኣንፃራዊ ሰላምን ምርግጋዕን መሊስዎ ኣሎ። እዚ ጉዳይ ብመሰረቱ ብዘላቕነት መፍትሒ ክሳብ ዘይረኸበ ግን ሐዚ ‘ውን ንዜጋታት ዘተሓሳስብን ዋና መዘራረቢ ጉዳይን ኮይኑ ይርከብ። ስለዝኾነ ድማ እቲ ኩነታት ሐዚ ‘ውን ምድህሳሱ ኣገዳሺ ይኸውን። ኣብዛ ሓፃር ፅሕፍቲ እዚኣ 1) ውድብ ኢህወደግ ከም መራሒ መንግስቲ መጠን ንቲ ፀገም ኣሚኑ ክፈትሖ እየ ኢሉ ምንቅስቓስ ካብ ዝጅምር ዘሎ ሓፈሻዊ ሃገራዊ ኩነታት ብሓፂሩ፣ ኣብ ምንጪ እቲ ፀገም ዘሎ ኣርዳድኣን ከይዲ ኣፈታትሕኡን ብዝምልከት ዝወሃቡ ዘለው ርኢቶታት፤ 2) ብቲ ካሊእ ገፅ ድማ ኣብ ትግራይን ተጋሩን ዘሎ ኩነታት እንታይ ይመስል?፣ ህወሓት ንቲ ኩነታት ከመይ ገምጊምዎ? እንታይ ክያዶታት ከይዱ? ኣብ ምንታይ ኩነታት ይርከብ ዝብል ንምርኣይ ክፍትን እየ።
መእተዊ
ኢትዮጵያ ንኣሽሓት ዓመታት ነፃነታ ሓልያ ዝነበረት ኣብዚ ዓለም እኒሀዋ ካብ ዝበሃላ ጥንታዊ ስልጣነ ዘለዎን ዕድመ-ፀገብ ዓድታት ሓንቲ እያ። ኣብ ሓደ እዋን እውን ኣብቲ ጫፍ ናይ ስልጣነ ዓለም ተቐሚጣ ዝነበረት እያ። ብቲ ካሊእ ገፅ ድማ ብዝገርም መንገዲ ጉፅዞ ቁልቁለት ናብ ድኽነትን ድሕርትን ወሪዳ ፈፈው ኢላ እያ። ካብ መጀመርታ ብሓበራዊ ምርድዳእ ህዝባ ዝተመስረተ መንግስትን እትግዘኣሉ ሰነድን ሃሊይዋ፤ ሓበራዊ ሃገራዊ ፍልስፍና ሃልዩ፣ ክብፃሕ ዝግበኦ ሃገራዊ ራኢ/ሽቶ ተቐሚጡ፣ እሞ ንዙይ መሪሑ ዝኸድ መንግስትን ሰብን ሃልዩ ስለ ዘይተኸይደ፤ ሓድነታ ዝፀንዐ ካብ ሓደ መድረኽ ናብ ካሊእ መድረኽ እናማዕበለ ዝኸይድ ሃገራዊ ጉዕዞ ከይወነነት ፀኒሓ።
“እቲ ዝተቓለሰ ህዝቢ ሐዚ’ውን ሓመድ እናደፍአ ሓመድ መሲሉ እዩ ዝነብር ዘሎ።”
“ክንቃለስ ኢና ዝመፃእና እምበር ማእከላይ ኮሚቴ ክንከውን ኢልና በረኻ ኣይወፃእናን” ፣ ንሓደ ውድብ ጥራይ ተኣማኒ ምዃን ዘላቂ መፍትሒ ኣየምፅእን፣ ሓድ ውድብ ረብሓኻ ከረጋግፀልካ እትጥቀመሉ መሳርሒ ስለ ዘኮነ ረብሓኻ ክሳብ ዘረጋገፀ ኢኻ ተኣማኒ/ሎያል እትኾነሉ”
ተጋዳላይ ኣረጋዊ በርሀ (ዶ/ር)
ተጋዳላይ ኣረጋዊ በርሀ (ዶ/ር) መስራቲ ህወሓት እዩ። ንህወሓት ጠፍጢፉ ሰሪሕዋ ጥራይ ዘይኮነስ ካብ ጥጅእ ክሳብ ፅራይ ኣብፂሕዋ ዝብል ይገልፆ ይመስለኒ። ኣብ እዋን ምንቅስቓስ ተመሃሮ ንጡፍ ተዋሳኣይ ዝነበረ፤ ደሓር እውን ዝተወሰኑ ኣዕርኽቱ ኣተኣኻኺቡ ማሕበር ገስገስቲ ብሄረ ትግራይ (ማገብት) ዝመስረተ ኣረጋዊ በርሀ ካብቶም ንደደቢት ወፅኦም ሽግ ሓርነት ዝወልዑ ዕንቁ ደቂ ህዝቢ ሓደ ነይሩ ጥራይ ዘይኮነስ መራሒ ነይሩ። ኣብ ገድሊ ዝነበሮ መፀዊዒ ሽም በሪሁ እዩ። በሪሁ ክሳብ 1971 ዓም (ን 4 ዓመታት) ኣቦመንበር እቲ ውድብ፤ ካብ 71 ክሳብ 77 ሓላፊ ወታደራዊ ጉዳያት፤ ካብ 78 ክሳብ 80 ዓም ኣብ ድምፂ ወያነ መዳለዊ ዝተፈላለዩ ፅሑፋት ኮይኑ ኣገልጊሉ። ካብኡ ንደሓር ካብ ውድብ ተሰናቢቱ ንወፃኢ ከይዱ ክሳብ ዶክትሬት ዲግሪ ተማሂሩ ኣብ ስራሕቲ ምርምርን ፖለቲካዊ ንጥፈትን (Tgrean alliance for national democracy ዝብል ውድብ ኣጣይሹ ይንቀሳቐስ )ይርከብ፤ ኣብ ሃገረ ኔዘርላንድ፣ ኣውሮፓ ይነብር፣ በዓል ሓዳርን ኣቦ ቖልዑን እዩ። ኣብ ጅግንነትን ብቕዓትን ኣረጋዊ በርሀ ዝጠራጠር ተጋዳላይ ኣይረኸብኩን። ገለ ብፆቱን መቓልስቱን ከመይ ይገልፅዎ ኣስዒበ ከቕርበልኩም፦
ኣቦይ ስብሓት ብዛዕባ ጅግንነት ዶ/ር ኣረጋዊ እንትዛረብ “ሰብ ከይዱ ብህይወት ክምለሶ እዩ ዘይበሃል ብድፍረት ከይዱ ይመፅእ፤ ኣይከኣልን ዝበሃል ከም ዝከኣል ብትግባር ዘርኢ፤ ብዙሓት ተጋደልቲ ብትብዓትን ብቖራፅነትን ክቃለሱ መርኣያ ዝኮነ፣ ወነ ዘዕጠቐ እዩ፤ ሰብ ብምህናፅ ተወዳዳሪ ኣይነበሮን፤ ዓብዪ ወታደራዊ ናይ ጅግንነት ባህሊ ሃኒፁ እዩ፣ በሪሁ ጅግንነት ኣብ ህወሓት ከም ባህሊ ክህነፅ ኣብ ምግባር ዝነበሮ ተራ ብቓላት ንምግላፅ የፀገም እዩ” ይብል (ኣብ EBS ተሌቪዥን ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕን ንኢያሱ መንገሻ ኣብ ዝሃቦ ቃለ መጠይቕን)
ጀ. ፃድቃን ብወገኑ “ኣረጋዊ ብውልቅኡ ጅግና ነይሩ ጥራይ ዘይኮነስ፣ ብነሃተይ እምነት ኣብ ህወሓት ጅግንነት ከም ባህሊ ንክኸውን/ንኽሰርፅ ኣብ ምግባር (ብተግባር ብምርኣይን ብዘረባ ብምግላፅን) ዘይትካእ ተራ ነይርዎ” ይብል። ጀ. ፃድቃን ቅፅል ኣቢሉ ብዛዕባ ኣብቲ መጀመርታ እዋናት ዝነበረ (ቅድሚ ምስረታ ማለሊት) ኩነታት ኣብ ዝገለፀሉ ፅሑፉ “ኣረጋዊ ይኹን እቶም መጀመርታ ካብ ንእሽተይ ጉጅለ ጀሚሮም ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ይድግፉ እዮም ዝበልዎም ሰባት ኣተኣኻኺቦም፤ ከቢድ ናይ ውደባ ስራሕ ሰሪሖም ቃልሲ ክጅመር ኣግቢሮም፤ ኣብቲ ፈታኒ ዝነበረ ህልውናኻ ናይ ምርግጋፅ መድረኽ ትኽክለኛ ዝመሰሎም ውሳነ እናወሰኑ እቲ ናይ ህዝቢ ትግራይ ተጋድሎ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ይኹን ወታደራዊ ሓይሊ ማንም ክደፍኦ ናብ ዘይኽእለሉ ደረጃ ዘብፅሑ፤ እዚኣም ኣብቲ መጀመርታ 10 ዓመታት መሰረታዊ ውሳነታት እናወሰኑን እናመርሑን ንቓልሲ ህዝቢ ትግራይ ኣብዚ ንድሕሪት ዘይምለሰሉ ኩነታት ዘብፅሑ ኮሎም ከም ኩሉ ፈታዊ ዓዱ ትግራዋይን ከም ምስኦም ኮይነ እጃመይ ዘወፈኹ ሰብን ዓብዪ ከበሬታ ኣለኒ። ኣረጋዊ ካብዚኣቶም ብቕድሚት ዝስራዕ ጅግና ትግራዋይ እዩ።” (ውራይና 18)።
ብስራት ኣማረ ኣብታ “ፍኖተ-ገድል” እትብል መፅሓፉ “ዶ/ር ኣረጋዊ በርሀ ኣብ ግዜ መሪሕነቱ ብዘርኣዮ ብቕዓትን ኣልቦ ፍርሒ ጅግንነትን ኣብ ህዝብን ውድብን ዝለዓለ ክብሪ ረኺቡ እዩ። ብፀላኢ ከም ሰይጣን፣ ብህዝብን ብተጋደለትን ድማ ሞት ዘይትንክፎ ኣንበሳ ተባሂሉ። ጅግንነትን ወነን ኣረጋዊ በርሀ ንተጋዳላይ ህወሓት መርኣያን ኣብነትን ኮይኑ ሰራዊት ህወሓት ሰፈር ዝወፀሉ ድንብርፅ ዘይብል ቆራፅ ጅግናን ክኾን ኣኽኢሉ እዩ። ከም ኣያተታቱ የውሃንስን ኣሉላን ካብ ምንም ተላዒሉ ብዝገርም ድፍረትን ጥበብን ዘርኣዮ ስብእና ንቡዝሓት ምንጪ ወታደራዊ ክእለትን ፍሉይ ጥበብን ኮይኑ እዩ። ከምዙይ ኮይኑ እውን ኣብ ቀዳማይ ጉባኤ ህወሓት ብዝለዓለ ድምፂ ኣቦመንበር ክኾን ዝተመረፀ ኣረጋዊ ብሰናይ ፍቐዱ ኣነ ይትረፈኒ ኢሉ ንስብሓት ነጋ ክምረፅ ኣቕሪቡ/ጠቁሙ ስልጣን ብሰላም ኣሕሊፉ ዝሃበ እዩ። እዙይ ኣረኣእያ ድማ ኣብቲ ውድብ ስልጣን ደላዪ ምዃንን ኣብ ስልጣን ንነዊሕ ግዜ ምቕማጥን ፅቡቕ ዘይምዃኑ መልእኽቲ ኣሕሊፉ እዩ”
ካሊእ ጅግንነት ዶ/ር ኣረጋዊ ዝገልፅ፤ ኮ/ል እያሱ መንገሻ “መለስ ዜናዊና የህወሓት የትግል ጉዞ፣ ቅፅ 1” ኣብ ዝብል መፅሓፉ ገፅ. 239 ከምዚ ይብሎ “ኣብቲ ወቕቲ (ክሳብ 1976 ዓም) ሽሙ፣ ዝንኡን ስልጣኑን ከም ውቅያኖስ ባሕሪ ዝገዘፈ፣ ሰማይ ዝኣክል ዝሰፍሐ ተባሂሉ ዝእመነሉ ፍጥረት። ከም ግመል ተጓዒዙ ዘይደክም ፣ ዝተፈጠረ ሓዱሽን ኣፀጋሚን ኩነታት ድንብርፅ ዘየብሎ፣ ፍርሕን ድንጋፀን ብጥቕኡ ተወዝ ዘይትብሎ፣ ኣብ ዝኮነ ኣሎ ዝበሃል ኣፀጋሚ ኩናት ዘይጠፍእ፣ ካብ ትምህርትን ስልጠናን ዘይኮነስ ካብ ዝረኸቦ ተግባራዊ ልምድን ንባብን ኣብ ወታደራዊ ኣመራርሕኡ ዝነበሮ ፍልጠት፣ ክእለትን ብቕዓትን ተኣምር ዘበለ ፍጥረት እዩ በሪሁ”
ብብፁቱ ብከምዚ ዝግለፅ ጅግና ተጋዳላይ ኣረጋዊ በርሀ ኣብ ታሪኽ ተጋድሎን ሐዚ ዘሎ ኩነታትን ሰፊሕ ቃለ መጠይቕ ሂቡና ኣሎ። “ኣብቲ ዘይተርፍ ምግዳልን ዘይተርፍ ዓወትን ህይወትካ ሰሪዕኻ ናይ እማን ዝተጋደልካ ብፃይ ከመይ ኣለኻ! ብንእሰነትካ ከም ባሕታዊ መኒንካ፤ ኣብ በዓትን ቋቁራን ኣብ ሞሮርን ገሓርትን … ፈፈው ዝበልካ ተጋዳለይ ትግራይ ከመይ ኣለኻ! ኣንታ በዓል ሽራራን ሸንሸልን፤ ኣንታ በዓል ጋምባለን ኹሽኩን፤ ኣንታ በዓል ዕላማን መትከልን፤ ከመይ ኣለኻ! … ሓውን ማይን ኢኻ። ከም ሓራስ አድጊ ቦቕቧቕ፤ ከም ሓራስ ነብሪ ትንድር ረመፅ ዘይትዕኮት ኢኻ። ንዅናት እትቅልስ አቦ ጓይላ ኣቦ ብሬን ከመይ ኣለኻ። ቁምብላታት ረሽራሽ ናይ ፋሽሽቲ ከም ኣይሂ ዝናም ኣብ እንግዳዕኻ እናፀሓየ፤ መሬት ጉሂራ ባል ባል ኢላ ግመ ባሩድ እናገላህኻ ከም ስልኪ እናተዓፃፀፍካ ድፋዓትን ድሩዓትን ትብንቅር … ተጋዳላይ ትግራይ ከመይ አለኻ?” እትብል ፅሕፍቲ ጋዜጠኛ ነጋ ዘርኡን፤ “ንጉሰየ ዓይኖመይ ዓይኖመይ፣ክኾሉዃ ኣይሓቆም እንድዮምየ፣ ክዘምቱኻ ኣይሓቆም እንድዮምየ፣ … ስብእነትካስ ሓሊፉ ተሪፉ… ንጉሰየ ንጉሰ ሪኢኻያ እዛ ዓለም…” እትብል ናይ ዳዊት ሽላን ደርፊን ኣንጊደ እየ ናብ ቃለ መጠይቕ ዶ/ር ኣረጋዊ ከስግረኩም፤ ሰናይ ንባብ።
ውራይና፦ ቃልሲ ቅድሚ ምጅማርኩም ማለት ህወሓት ቅድሚ ምምስራትኩም ተመሃሮ ኮይንኩም ብዙሕ ምንቅስቓስ ነይርኩም እሞ ንሃትካ ተሳትፎ እንታይ ይመስል ከም ዝነበረ መሰረት ገይርካ እቲ ከይዲ እንተዋጋዕኻና?
ዶ/ር ኣረጋዊ በርሀ፦ ብርግፅ ናይ ህዝቢ ትግራይ መከራን ሽግርን ዘበገሶ ምንቅስቓሳት ነይሩ እዩ። ንሕና ውፅኢት ናይቲ ሽግር ኮይና ንቲ ሽግር ንምፍታሕ፤ ካብ ዝተሰመዐና ጀሚሩ ዋላ ካልኣይ ብርኪ (ሃይ ስኩል) ተመሃሮ ኮይና እውን ንንቀሳቐሰ ነይርና ኢና። ናይ ቅድሚት ዕድልና እውን ኣብቲ ናይ ህዝብና ፍትሒ ምርካብ ምዃኑ ተረዲኡና ትምህርትና ይኹን ካሊእ ስራሕትና በዚ ቃልሲ ዝተቓነየ እዩ ኮይኑ ነይሩ። ካብኡ ዝተለዓለ ኣብ ዩኒቨርስቲ ከይድና እውን እቲ ቃልሲ ከመይ ኢሉ ክፍጠርን ናበይ ገፁ ክኸይድ ከም ዝግበኦን ምስቲ ኣብኡ እንረኽቦ ትምህርቲ ይኹን፤ ምስቲ ብኢትዮጵያ ደረጃ ኣብኡ እንገብሮ ነበርና ምንቅስቓስን እናተሓሓዝና ክንሪኦ ጀሚርና። ኣብ ህዝብና ውሽጢ እነኣተና እውን ምንቕቓሕ ምፍጣር፣ ምውድዳብ ምፍጣር ጀሚርና። ካብዚታት እዩ እቲ ምንቅስቓስና ዝጅምር። ከይዱ ከይዱ ኸዓ ናብ ተሓህት ደሓር ህወሓት ምፍጣር በቒዑ።
ክልተ ኣዝዮም ወሰንቲ፣ ዓበይቲ ዋኒናት ተጋሩ -2009 ዓ.ም ተራ ዓመት ኣይኮነትን!
ዘፅኣት (ዶ/ር)- ካብ መቐለ
ናይ ነገራት ኣንፈት ንዘስተብህል፣ ኣብ ቅድሚትና ዘለዉ ፈተናታት ካብቶም ዝሓለፍናዮም ኩሎም ብዓይነት፣ ስፍሓትን ዕምቆትን ዝዛየዱ እምበር ዝወሓዱ ኣይኮኑን፡፡ ስለዝኾነ ድማ በብግዚኡ ንዝፍጠሩ ጊዜያዊ ፀገማት ሓዊ ኣብ ምጥፋእ ጥራሕ ተፀሚድና ኣብ ሰንፈለል ከይንነብር ጥንቃቐ ክንገብር ይግበአና፡፡
ብርግፅ ንቶም በብግዚኡ ዝፍጠሩ ሃንደበታዊ ፀገማት፣ ተጻብኦታት ግቡእን ተመጣጣኒን ግብረ-መልሲ ምሃብ ግድን እዩ፡፡ ንኣብነት፡ ንቲ ሐዚ ኣብ ከባቢታት ጎንደርን ካልኦት ከባቢታት ኣምሓራን ብኒ የጎንደር ሕብረትን መሰል ሓይልታት ትምክሕቲን ውዲት፣ ብገለ መራሕቲ ብአዴን ኣተሓባርነት፣ በዓል ግብጽን ሸዓብያን ኣይዞኹም
ነፃ መድረኻትን ውዳበታትን ንምፍጣር ንትጋህ!
ኣብዚ ሐዚ እዋን ዝኒሀ ናይ ዓድና ኩነታት እንታይ ይጠልበና ኣሎ ኢልና እንተሓቲትና ነፃ ኮይንካ ምዝርራብን መፍትሒ ሓሳባት ምንዳይን ዝብል አዩ ግቡእ መልሲ ክኾን ዝኽእል። ብርክት ዝበሉ ሰብ ተሞኩሮ “መፍትሕታት ኣብዛ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ፀገማት” ኢሎም ካብ ዝፍንውዎም ዘለው ነጥብታት እቲ ዝዓዘዘ ሚዛን ዝወስድ “ኩሎም ሓይልታት ብሓባር ዝዝትዩሉ መድረኽ ምፍጣር” ዝብል እዩ። እዙይ ንምግባር ድማ ነፃ መድረኽ ዝፈጥራ ነፃ ትካላት ወይ ውዳብታት ክህልዋ ግድን ይብል። እቲ ሃገራዊ ኩነታት ብኸምዚ ዝበለ ኣገባብ እንተዘይተኸይዱ፤ ኢህወደግ ብዝገብሮ ፃዕሪ ጥራይ ክፍታሕ እዩ ዝብል ተስፋ ዘለዎ ለባም የልቦን። ንህልውና ዓድን ምርግጋፅ ዘላቒ ረብሓ ህዝብን ክበሃል ድማ ክትግበር ዝግበኦ አዩ። እዙይ ንመራሒ መንግስቲ ዝኾነ ኢህወደግ ጥራይ ዝሕደግ ዘይኮነስ ናይ ኩሉ ዜጋ ጉዳይ ስለ ዝኾነ ዝከኣለና ክንገብር ይግባእ።
ናብ ናይ ትግራይ ኩነታት እንትንመፅእ እውን ተመሳሳሊ ነገር ምግባር ከድሊ እዩ። ካብቲ ካብ ትምክሕተኛታትን ካልኦት ፀረ ህዝቢ ትግራይን ዝመፅእ ዘሎ ዘመቻታት ወፃእ ንህልውናን ሓድነትን ተጋሩ ኣብ ሓደጋ ዘእትው ዝተረሓሓቐ ኣርኣእያ ዘለዎም ፖለቲካዊ ሓይልታት ኣብ ትግራይና ውሽጢ ኣለው እኳ ዝበሃል እንተዘይኮነ፣ ንቲ ካብ ደገ ክመፀና ዝኽእል ሓደጋ ንምኽልኻልን ኣብ ዓድና ዘለው ናይ ህዝብና ጠለባት ንምምላስን ክበሃል ግን ንሕና እውን ምዝርራብ የድልየና እዩ። ብመሰረት እቲ ጭቡጥ ነባራዊ ኩነታት ኣብ ትግራይ ክዘራረቡን ክማየጠን ዘለዎም እቲ ህዝቢን ገዛኢ ፓርቲ ህወሓትን እዮም ክኾኑ ዝኽእሉ። አዙይ ድማ
ቐረብ ፅሬት ትምህርቲ ክልልና ኣብ ትሕቲ ”?”
ብዳንኤል ትካቦ /This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it./
መሰረታዊ ዕብየት ወድሰብ ተፈጥሮኣዊ እታወታት ዓለም ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ከም ተወሳኺ መሳለጢ ዕብየትን መፍረይ ፍልፍል ፍልጠትና ዝኾነ መሃዛይነትና እዉን እንገልፀሉ ብኡኡ ልክዕ ዓቕምና ኣዉፂእና ዘለና ፍሉይ ከእለት እነንፀባርቐሉ ባይታ እዉን እዩ ዓዉዲ ትምህርቲ።
ኸይዲ ትምህርቲ ከባቢና፣ ማሕበረሰብና፣ ባህልናን ልምድታትናን ኣለሊና ክንፈልጥ ከምኡ ድማ ዝጠቕመናን ዝጎድአናን ካብ ጥቅሚ ዉልቀ ሰብነት ዘሊልና ዜግነታዊ እታወትና እነንፀባርቐሉ ከይዲ ለዉጢ ኣመለኻክታን ባህርን /Behavioral and Attitudinal Change/ እነምፀአሉ ሃዲድ እዩ ትምህርትን ኣብያተ ትምህርትን።
እዚ ከም መንደርደሪ መረዳድኢ ሓሳብ ሒዝና ኣብ ክልልና ልክዕ ከም ካልኦት ክልላት ሃገርና ዘይስሩዕ ቐረብ ትምህርቲ ወይ ድማ ልማዳዊ ፈላሚ እንዳ ትምህርቲ ቤተሰብን ኣብያተ ክርስትያናት ምዃነን ከምዘሎ ኾይኑ መሰረታዊ ስሩዕ ትምህር ካብ መዉዐሊ ህፃናት ይጅምር። ። ፅሬት ከይዲ ስሩዕ /ዘበናዊ/ ትምህርትና ከመይ ይመስል? ወለዲ ደቆም ናብ ስሩዕ ትምህርቲ እንተእትዉሎም መሰረታዊ ከይዲ ክትትሎም እንታይ ይመስል? መዓልታዊ ዉዕሎ ደቆምን ለዉጢ ኣተሓሳስብኦምን ካብ መምህራኖም ንላዕሊ ከስተዉዕሉሉ ዝኽእሉ ምችዉ ባይታ ዘርጊሖም ዶ? ብፍላይ ድማልዕሊ ካልኣይ ብርኪ ኣብ ዘለዉ መደባትን ዓዉድታትን ትምህርቲ “ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ደቅና እንታይ ይመሃሩ ኣለዉ?” ኢሎም ምስ ኣብያተ ትምህርቲ እኹል ረክቢ ልዉዉጥ ሓበሬታ ዶ ይገብሩ? ኢልና እንተሓቲትና እንረክቦ መልሲ “ክንድትዝድለ ኣይኮነን።” ዝብል እዩ። መንግስታዉን ዘይመንግስታዉን ኣብያተ ትምህትታትና ዋላ’ኳ ወ.መ.ሕ /ወለድን መምህራንን ሕብረት/ ኢለን
“ዓሚቝ” ትሃድሶ ህወሓት ካብ ልሙድ ቅይዐ ናብ ስቱር ንዕቐት………………
ወዲ ገረብ ፃና(ካሕሳይ ሃይሉ)
ካብ መቐለ
ትሃድሶ/ገምጋም ህወሓት ኮስኲሱ ንዘዕበየ ወይ ምስኡ ተኾስኲሱ ንዝዓበየ ሰብ "ሙክት ነይርኻ ወጠጦ" እንትኾኖ እምበርከ እዞም ሰባት ኣብቲ ፅንኩር ኩነት ተዋሳእቲ’ዶ ነይሮም? የብል። ኣብቲ መሪር ብረታዊ ቃልሲ ብዙሓት ሸተኽ መተኽ ዝስረሖም፣ ኣብቲ ፅዕፁዕ ኲናት ትሓቢኦም ውዒሎም፣ ኲናት እንትዛዘም ማይ ምሕዋርን ምግቢ ምብሳልን ዝቕድሞም ዘየለ፣ ንቶም ሓቀኛ ተቓለስቲ ደቂ ህዝቢ፣ ንቶም ኣብ ሃልሃልታ ሓዊ ምስ ዕንፀይቲ ብረት ሓቢሮም ክነዱ ዝወዓሉ፣ ማይቀጠነ ብገምጋምን ነቐፈይታን ዓቕሎም የፅብብሎም ምንባሮም ዝፍለጥ እኳ እንተነበረ፣ 99% ታጋዳላይ ግን ስረ ወየንቲ ወለዱ ዓጢቑ ኣዶ ትግራወይቲ ከይትሕረድ ብህንቀተ ልቡ ምስቲ ኣረመኔ ፀላኢ ዝጣራሸም ዝነበረ ምዃኑ ንፃት ውን ኣይንጠራጠርን። ንሱ እዩ ድማ ንዛ መአከቢት ጉሓሉ ዝኾነት ውድብ ዓኽ ኢልና ከይንተፍኣ፣ ዓፅሚ እቶም ጀጋኑ ተጋደልቲ ግራንጣ ኮይኑ ከይወግአና ኣብ ደንበኣ ትውይ ምልስ እንብል ዘለና።
ካብ ሓምሻይ ጉባኤ ኣትሒዝና ንድሓር ክሳብ ቀዳማይ ጉባኤ ናይቲ ውድብ ኣብ ዝነበሩ ጉባኤታትን ዝተኻየዱ ኮንፈረንሳትን እንትንርኢ ኣይኮነን ንቲ
ካብ ብኢህወደግ ለሚዓ ዝበሃል ክትፈርስ ኣለዋ ኢሎም ምስ ዝተሰለፉ ክሳድ ንኽሳድ ትተሓናነቕ እምበር ታይ ናይ ሓባር ኣጀንዳ ሒዝና ክንከይድ ትደልየና?
ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦
ውራይና፦ እቲ ሐዚ ኣብዛ ሃገር ዘሎ ፀገም ምንጩን እንታይነቱን ብኣኻ ከመይ ትገልፆ?
ተጋዳላይ ስዩም መስፍን፦ ንቐደም እቲ ፀገም ንብሎ ዘለና እንታይ እዩ፣ ናይ ሓባር ምርድዳእ ኣለና ዶ ዝብል ምርኣይ ከድልየና እዩ ቅድሚ ናብ ምንጩ ምኻድ። ስለዚ ዘጋጥሙና ዘለው ፀገማት እንታይ ይመስሉ? እንታይ ከ እዩ ባህሪኦም፣ ኣሰላልፈኦም? ኢልካ ምርኣይ እዩ ፅቡቕ ዝመስለኒ። ኣብ ሃገርና ኩላትና ከምንሪኦ ዘለና ህንፀት ፖለቲካዊ ስርዓት እዩ ዝካየድ ዘሎ። እዚ ድማ ብመሰረቱ ብፅቡቕ እናኸደ እዩ፤ ይዓቢ ኣሎ፣ ይምዕብል ኣሎ ዋላ እቲ ፖለቲካዊ ጉዕዞ። ፌደረራላዊን ዴሞክራስያዊን ናይ ስርዓት ጉዕዞ ኢልና ኣለና። ህወሓት/ኢህወደግ ሒዝዎ ዝተበገሰ ዕላማ ኣሎ። ምስ ደርጊ 17 ዓመት ዝተቓለሰሉ ምኽንያት እቲ ስርዓት እቱይ ከይኣፍረስካ ኣንፃር ድኽነት ዝካይድ ቃልሲ ምግባር ስለ ዘይከኣል እዩ። ናይ ህዝብታት ሓድነት ኣብ ምፍቕቓድ ዝተመስረተ ሓድነት ብዘለዎ ምቕፃል ዘይከኣል ስለ ዝነበረ እዩ። ንዙይ ብሓይሊ ኣወጊድካ ንቲ ንኸዶ ዘለና ስርዓት ንምህናፅ እዝኹሉ ዝተኸፈለ። እቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ እዙይ እዩ ነይሩ ብዓወት እውን ተዋፂእናዮ።
ስለዚ ምስተዓወትና ክንገብሮ ዝነበረና ኣብ ሃገርና ናይ ብሄራትን ብሄረሰባትን ማዕርነትን ሓድነትን ክነረጋግፅ ነይሩና። እዙይ ብናይቲ ህዝቢ ድሌት መሰረት እዩ። ሓደ ልዑል ሓደ ትሑት፣ ካልኣይ ዜጋ ሳልሳይ ዜጋ ዘይብሉ ኩሎም ብሄራት ብሄረሰባት ኢትዮጵያ ኣብ ናይ ሓባር ድሌቶምን ረብሐኦምን፣ ኣብ ምክብባርን ምድግጋፍን ዝተመስረተት
ዩኒቨርስቲ ዓድግራት፦ ምስ ዕብየት ሃገር ዝገስገሰ ኣብነታዊ ዩኒቨርስቲ
ኣብ ክልልና ካብ ዘለው የኒቨርስቲታት ሓደ ዘኾነ ዩኒቨርስቲ ዓድግራት ኣብ ሓጪር ግዜ ነዊሕ ዝተጎዓዘ ኣብነታዊ ዩኒቨርስቲ እዩ። እቲ ኣብ ሓፂር ግዘ ዝተጎዓዞ ነዊሕ ርሕቐት ግልፂ ምእንታን ክኾነልና ክጅመር ከሎ ዝነበሮን ሐዚ ዘለዎን ብኣሃዝ ኣደጊፍና ክንርኢ፦
ሕዳር 2004 እዩ ስራሕ ጀሚሩ። ኣብቲ እዋን 960 ተመሃሮ፣ 13 ክፍሊ ትምህርቲ፣ 4 ኮሌጅ፣ 94 መመሃራን፣ 109 ድጋፍ ወሃብቲ ዝሓዘ ነይሩ። ኣብ ዝሓለፈ ዘበን ትምህርቲ 12696 ስሩዕ ቀዳማይ ድግሪ፣ ማስተርስ 203 ተመሃሮ ኣተኣናጊዱ( ለሚዘበን ድማ 5600 ብስሩዕ ጥራይ ይቕበል ኣሎ)፤ ስራሕተኛታት 1350 ድጋፍ ወሃብቲ፣ መመሃራን 856፣ ድምር ቀወምቲ 2200፣። ክጅምር ከሎ 12 ብሎክ ፣ ሎሚ 190 ብሎክ ተሰሪሑ። ኣብ በዝሒ ተመሃሮ፣ ስታፍ ኣባላት ይኹም መሰረተ ልምዓት ብኽንደይ ዕፅፊ ከምዝዓበየ ገቢጥዎ።
እዚ ኣዋጅ ንቐፃሊ ህንፀት ዴሞክራስን ሰላምን ንጠቐመሉ!
መ/ጀ ኣበበ ተ/ሃይማኖት (ጀቤ)
ኢትዮጵያ ኣብዞም ዝሓለፉ 25 ዓመታት ኣብዚ ሰላም ዘይዓሰሎ ምብራቕ ኣፍሪካ ንባዕላ ሰላም ኣረጋጊፃ ንኻልኦት እውን መርኣያ ኮይና እያ። እሰዬው እዩ ዘብል፤ እዙይ ውፂኢት ቃልሲ መላእ ህዝብታት ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ዝተማለአ ዴሞክራስያዊ ሕገመንግስቲ ኣፅዲቖም ብምትግባሮም እዩ። መሰል ብሄረ፣ ብሄረሰብ፣ ህብታትን ውልቀን ኣጣሚሩ ብዝተማለአ መንገዲ ዘኽብር ሕገ መንግስቲ ብዝተወሰነ መልክዑ እውን እንተኾነ ከተግብሩ ስለ ዝጀመሩ እዩ። ማሕበራዊን ኢኮኖምያዊን ልምዓት ብምምፃእ ብተነፃፃሪ ቅልጣፈ ድኽነት ብምንካይ አዩ ህንፀት ዴሞክራስያዊ ስርዓት ሒዞም ዘለው።
“ትግራይ ዶ ትሕረስ?”
ብኣቤል ጉዕሽ
ኩሉ ዝመሰሎ ክዛረብ እዩ ክፉት መድረኽ ተፈጢሩ። ከምቲ ዝተብሃለ እውን ኮይኑ። ኣብዛ ዓዲ ዝርኣዩ ፀገማት ኩሎም ይልዓሉ ኣለዉ። “ወዲ ሰራሒ ማዕፆ ዝብኢ ወሰዶ።” ይብሃል ኣሎ። “መብራህትን ስልክን ምቁርራፅ ኣሎ” ዝብሃል ዘረባ ከም ማስቲካ ይሕየኽ ኣሎ። ናይ መሬት ጉዳይ ይልዓል ኣሎ። ኣብ ኣብያተ ፍርዲ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ካብ መዛግብትና
እቲ ካፊተርያ ዚዓዪ ብፍቕሪ ምዃኑ ረኣየ
ኣብ መኣዲ የሆዋ ብሓንሳእ ሓቢርካ ምምጋብ ኣብ ቲኦክራስያዊ ንጥፈታትና ወትሩ ጕሉሕ ቦታ እዩ ዘለዎ። ህዝቢ ኣምላኽ ንመንፈሳዊ ድግስ ኪእከቡ ኸለዉ፡ ስጋዊ ምግቢ ሓቢሮም ኪምገቡ ኸለዉ እውን ንሓጐሶም የዛይዶ እዩ።
ኣብ መስከረም 1919፡ ተመሃሮ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ሴዳር ፖይንት፡ ኦሃዮ፡ ሕ.መ.ኣ. ሸሞንተ መዓልቲ ዝጸንሐ ዓብዪ ኣኼባ ገበሩ። ነቶም ተኣከብቲ ዚኸውን ክፍልን ምግብን ኣብ ሆቴላት መሰናድዎ ኺግበር ተመዲቡ እኳ እንተ ነበረ፡ ካብቲ እተጸበይዎ ንላዕሊ ብኣሽሓት ዚቝጸሩ ሰባት መጹ። ኣሰሰይቲ እቲ ሆቴል ብብዝሒ ሰብ ዓቕሎም ስለ ዝጸበቦም ንግዜኡ ስራሖም ደው ኣበሉ። እቲ ተስፋ ቘሪጹ ዝነበረ ኣካያዲ እቲ ካፊተርያ እውን ካብቶም ተኣከብቲ ኺሕግዙ ዚኽእሉ መንእሰያት እንተ ኣልዮም ሓተተ እሞ፡ ብዙሓት ወለንተኛታት ተረኽቡ። ሓንቲ ኻባታቶም ሰይዲ ግሪን እያ ነይራ። ሰይዲ፡ “ኣሳሳይት ኰይነ ዝዓየኹ ንመጀመርታ ግዜይ እኳ እንተ ነበረ፡ ጽቡቕ ግዜ ኢና ኣሕሊፍና” በለት።
ኣብቲ ቐጺሉ ዝነበረ ዓመታት፡ ኣብ ዓበይቲ ኣኼባታት ዚግበር ናይ ካፊተርያ መሰናድዎ ምስ ተገብረ፡ ማእለያ ዘይብሎም ወለንተኛታት ንኣሕዋቶምን ኣሓቶምን ኣገልጊሎም እዮም። ሓያሎ መንእሰያት ምስ ክርስትያን ብጾቶም ኰይኖም ኬገልግሉ ምኽኣሎም መንፈሳዊ ሸቶታት ኬውጽኡ ሓጊዝዎም እዩ። ብ1937 ኣብ እተገብረ ዓብዪ ኣኼባ ኣብ ካፊተርያ ዝዓየየት ግላደስ፡ “ካብ ካልእ ቦታታት ምስ ዝመጹ ሰባት ተራኺበ እየ። ንጸገማቶም ብኸመይ ከም ዝሰገርዎ ኸኣ ሰሚዐ እየ። ሽዑ ኸኣ እየ ንመጀመርታ ግዜይ ፈላሚት ኰይነ ኼገልግል ክምነ ዝጀመርኩ” በለት።
ሓንቲ ኻብቶም ተኣከብቲ ዝዀነት ብዩላ ኮቪ፡ “እቶም ዓየይቲ ዘርኣይዎ ተወፋይነት፡ ኵሉ ነገራት ብዘይ ዕንቅፋት ንኺካየድ ሓጊዙ እዩ” በለት። ይኹን እምበር፡ እቲ ዕዮ ናይ ርእሱ ብድሆታት ነይርዎ እዩ። ኣንፈሉ ማኔራ ኣብ ሎስ ኣንጀለስ፡ ካሊፎርንያ ኣብ ዚርከብ ስታድዩም ዶድገር ምስ በጽሐ፡ ኣብ ካፊተርያ ኣገልጋሊ ዀይኑ ኺዓዪ ኸም እተሸመ ፈለጠ። “ከም ሽዑ ገይረ ሰምቢደ ኣይፈልጥን እየ” ድማ በለ። ሓደ ኻብቲ ነቲ ኣኼባ እተገብረ ምድላዋት፡ ነዳዲ ናብ ክሽነ ንምምሕልላፍ 400 ሜተር ዚንውሓቱ መትረብ ተዃዒቱ እዩ።
ብ1982 ኣብ ሴራልዮን፡ ህርኩታት ወለንተኛታት፡ ነቲ ቦታ ኣጽርዮም፡ ኣብ ኢዶም ብዘሎ ነገራት ተጠቒሞም ካፊተርያ ሃኒጾም እዮም። ብ1951 ኣብ ፍራንክፈርት፡ ጀርመን፡ ብልሓተኛታት ኣሕዋት ብሃፋ ዚዓዪ ሞተር ባቡር ተኻረዮም፡ 40 ድስቲ ብምስኽታት ምግቢ ኪኽሽኑ ኽኢሎም እዮም። ኣሳሰይቲ ኣብ ሰዓት ን30,000 ሰባት ምግቢ ኣቕሪቦም እዮም። ተኣከብቲ ንዕዮ እቶም ኣቓሑ ኣብ ዚሕጸበሉ ኽፍሊ ዚዓይዩ 576 ዓየይቲ ምእንቲ ኬቕልሉ ኢሎም፡ ናይ ርእሶም ካራታትን ፋርኬታታትን ሒዞም መጹ። ኣብ ያንጎን፡ ሚያንማር ከኣ ሓለይቲ ዝዀኑ ኸሸንቲ ምግቢ ምእንቲ ኣህጉራውያን ልኡኻት ኢሎም ንመጠን እቲ ብልምዲ ዚጥቀሙሉ ዚመርር ቀመማት ነክዮምዎ እዮም።
“ደው ኢሎም እኮ እዮም ዚበልዑ”
ብ1950 ኣብ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ ኣብ እተገብረ ዓብዪ ኣኼባ፡ ኣኒ ቦጋንሲ ኣብ ካፊተርያ ኣብ ጸሓይ ደው ኢላ ነዊሕ ሪጋ ኽትሕዝ እኳ እንተ ኣድልያ፡ እዚ በረኸት ከም ዘምጽኣላ ኸምዚ ብምባል ገለጸት፦ “ካብ ኤውሮጳ ብመርከብ ዝመጻ ኽልተ ኣሓት ዜዕልላኦ ዝነበረ ባህ ዜብል ዕላል፡ ንኣቓልቦይ ስሒብዎ ነበረ።” እተን ኣሓት፡ የሆዋ ናብቲ ኣኼባ ንኺመጻ ብኸመይ ከም ዝሓገዘን ይዛረባ ነበራ። ኣኒ ኣስዒባ፡ “ኣብቲ ቦታ እቲ፡ ከምዘን ክልተ ኣሓት ገይሩ እተሓጐሰ ሰብ ኣይነበረን። በቲ ሪጋ ዀነ በቲ ሙቐት ዋላ ሓንቲ ኣይተሰምዐንን” በለት።
ኣብ መብዛሕትኡ ዓበይቲ ኣኼባታት፡ እቲ ብዓብዪ ድንኳን እተሰርሐ ካፊተርያታት፡ ደው ኢልካ እትምገበሉ ነዋሕቲ ጠረጴዛታት ዝነበሮ ዀይኑ ቐልጢፍካ በሊዕካ ንኻልኦት ቦታ ኽትገድፈሎም ዜገድድ እዩ ነይሩ። ከምኡ እንተ ዘይግበር ነይሩ፡ ብኣሽሓት ዚቝጸሩ ሰባት ኣብቲ ውሱን እዋን ምሳሕ ብኸመይ ኪምገቡ ምኸኣሉ፧ ሓደ ናይ የሆዋ ምስክር ዘይኰነ ሰብ፡ “ጕዳም ዝዀነ ሃይማኖት እዩ ዘለዎም። ደው ኢሎም እኮ እዮም ዚበልዑ” በለ።
ወተሃደራውን ሲቪላውን ሰበ ስልጣን፡ በቲ ዝርኣይዎ ስልጠትን ውዳበን ተደኒቖም እዮም። ኣባላት ሰራዊት ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ ነቲ ኣብ ስታድዩም ያንኪ ከተማ ኒው ዮርክ ዝነበረ ካፊተርያ ምስ መርመርዎ፡ ነቲ ኣባል ክፍለ ሰራዊት ብሪጣንያ ዝዀነ መጄር ፋውልክነር ከምኡ ዓይነት ምርመራ ኺገብር ተማሕጸንዎ። መጄር ፋውልክነር ምስ ሰበይቱ ዀይኑ፡ ናብቲ ብ1955 ኣብ ትዊኬንሃም፡ ዓዲ እንግሊዝ እተገብረ “ዕውትቲ መንግስቲ” ዘርእስቱ ዓብዪ ኣኼባ ኸደ እሞ፡ እቲ ካፊተርያ ዚዓዪ ብፍቕሪ ምዃኑ ኸም እተዓዘበ ገለጸ።
ንዓሰርተታት ዓመታት ዚኣክል፡ ኣብ ዓበይቲ ኣኼባታት ብወለንታ ዚዓይዩ ፈቃራት ኣገልገልቲ፡ ንጥቕሚ ተኣከብቲ ኢሎም ብምጡን ዋጋ መኣዛ ዘለዎ ምግቢ የቕርቡ ነይሮም እዮም። ይኹን እምበር፡ እዚ ኸቢድ ዕዮ እዚ፡ ነቶም ወለንተኛታት ነዊሕ ሰዓታት ንኺሰርሑ ዜገድዶም ኣብ ርእሲ ምንባሩ፡ ገሊኡ ወይ እውን ኵሉ እቲ መደባት ኣኼባ የምልጦም እዩ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ 1970ታት ኣብ ዓበይቲ ኣኼባታት ምግቢ ዚቐርበሉ መሰናድዎ ቕልል ከም ዚብል ተገብረ። ድሕሪኡ ኣብ መጀመርታታት 1995 ከኣ፡ ተኣከብቲ ናብቲ ዓብዪ ኣኼባ ናይ ርእሶም ምግቢ ሒዞም ኪመጹ ተነግሮም። እዚ ኸኣ፡ ነቶም ምግቢ ዜዳልዉን ዜቕርቡ ዝነበሩ ወለንተኛታት ነቲ መንፈሳዊ መደብ ንኺከታተልዎን ምስ ክርስትያን ብጾቶም ግዜ ንኼሕልፉን ሓጊዝዎም እዩ። *
የሆዋ ነቶም ንክርስትያናት ብጾቶም ኬገልግሉ ዝጸዓሩ ኣሕዋትን ኣሓትን ኣኽቢሩ እዩ ዚርእዮም። ገሊኦም ነቲ ኣብ ካፊተርያ ንምግልጋል ዘሕለፍዎ ዜሕጕስ እዋን ኪዝክሩ ኸለዉ ይደፋነቑ ይዀኑ። ይኹን እምበር፡ ሕጂ እውን እንተ ዀነ፡ ፍቕሪ ኣብ ዓበይቲ ኣኼባታትና ቐንዲ እጃም ከም ዘለዋ ርግጸኛታት ኢና።—ዮሃ. 13:34, 35።
^ ሕ.ጽ. 12 ወለንተኛታት ኣብ ካልእ ክፍልታት እቲ ዓብዪ ኣኼባ ኺሕግዙሉ ዚኽእሉ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ከም ዘለዎም ፍሉጥ እዩ።


text:
1እንሆ ዂሎም ተቐበልቲ ቐረጽን ኃጥኣንን ክሰምዕዎ ናብ ኢየሱስ ቀረቡ። 2ፈሪሳውያንን መምህራን ሕግን ድማ እዙይስ ንኃጥኣን ይቕበል ምስኣቶምውን ይበልዕ እናበሉ ኣበርቲዖም ኣጕረምረሙ። 3ሽዑ ኸምዙይ ኢሉ መሰለሎም፦ 4 ካባኻትኩም ሚእቲ ኣባጊዕ ዘለዋኦ እሞ ካብኣተን ሓንቲ እንተ ጠፍአቶ ነተን ተስዓን ትሽዓተን ኣብ በረኻ ኃዲጉ ነታ ዝጠፍአት ክሳዕ ዝረኽባ ኽደሊ ዘይኸይድ እንታዋይ ሰብ እዩ? 5ምስ ረኸባ ድማ ተሓጕሱ ኣብ ማእገሩ ይሕንግራ። 6ናብ ገዝኡ ምስ ተመለሰ ድማ ነዕርኽቱን ንጐረባብቱን ብኃባር ጸዊዑ እታ ዝጠፍአትኒ በጊዐይ ረኺበያ እየ እሞ ምሳይ ተሓጐሱ› ይብሎም። 7ከምኡ ኸዓ ንስሓ ኻብ ዘይደልዩ ተስዓን ትሽዓተን ጻድቃን ብዝንሳሕ ሓደ ኃጥእ ኣብ ሰማይ ዓብዪ ሓጐስ ክኸውን እዩ እብለኩም ኣለኹ። 8 ከምኡውን ዓሠርተ ቐለበት ብሩር ዘለዋሞሓንቲ ቐለበት ብሩር እንተ ጠፍአታ መብራህቲ ኣብሪሃ ገዝኣ ዘይትዂስትር ክሳዕ እትረኽባ ድማ ብጥንቃቐ ዘይትደሊ አየነይቲ ሰበይቲ እያ? 9ምስ ረኸበታ ድማእታ ዝጠፍአትኒ ብሩረይ ረኺበያ እየ እሞ ምሳይ ተሓጐሳ› እናበለት ንመሓዙታን ንጐረባብታን ትጽውዕ። 10ከምኡ ኸዓ ብሓደ ዝንሳሕ ኃጥእ ኣብ ቅድሚ መላእኽቲ እግዚኣብሔር ሓጐስ ክኸውን እዩ እብለኩም ኣለኹ። 11ከምዙይ ድማ በሎም፦ ንሓደ ሰብኣይ ክልተ ደቂ ነበርዎ። 12እቲ ንእሽተይ ነቦኡ ኣቦይ! ካብዝ ገንዘብካ እቲ ዝብጽሐኒ ግደይ ሃበኒ› በሎ፤ ንሱ ኸዓ ነቲ ገንዘቡ መቒሉ ሃቦ። 13ድኅሪ ቑሩብ መዓልቲ ድማ እቲ ንእሽተይ ወዲ ዘለዎ ዂሉ ኣኪቡ ናብ ርኁቕ ሃገር ከደ። ኣብኡ ድማ ነቲ ገንዘቡ ብስድነትን ብስኽራንን በተኖ። 14ዘለዎ ዂሉ ምስ ወድአ ኣብታ ሃገር ብርቱዕ ጥሜት ኮነ፤ ንሱውን ተጸገመ። 15ከይዱውን ካብቶም ደቂ እታ ሃገር ኣብ ሓደ ተቖጸረ፤ ንሱ ድማ ሓሰማታት ክጓሲ ናብ ወፍሩ ሰደዶ። 16ካብቲ ሓሰማታት ዝቕለባኦ ዝነበራ ቛርፍ ክበልዕ ድማ ሃረር ይብል ነበረ፤ እንተኾነ ሓደኳ ዝህቦ ኣይረኸበን። 17ሽዑ ናብ ልቡ ተመሊሱ እንጀራ ዝተርፎም ኣገልገልቲ ኣቦይ ክንደይ እዮም! ኣነ ግና ኣብዙይ ብጥሜት እመውት ኣለኹ።› 18ተሢአ ደኣ ናብ ኣቦይ ክኸይድ እሞ፦ ኣቦይ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔርን ኣብ ቅድሜኻን ኃጢኣት ገበርኩ። 19ደጊም ወድኻ ኽበሃል ኣይግብአንን እዩ ካብቶም ሓሻኽርካ ኸም ሓደ ቝጸረኒ ኽብሎ እየ› በለ። 20ተሢኡ ድማ ናብ ኣቦኡ ተመለሰ፤ ኣቦኡ ኸዓ ገና ኣብ ርኁቕ እንተሎ ረአዮ እሞ ራህረሀሉ፤ ጐይዩ ድማ ኽሳዱ ሓቝፉ ሰዓሞ። 21እቲ ወዱ ድማ ኣቦይ! ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔርን ኣብ ቅድሜኻን ኃጢኣት ገበርኩ፤ ደጊምስ ወድኻ ኽበሃል ኣይግብአንን በሎ። 22ኣቦኡ ግና ንሓሻኽሩ ዝበለጸ ኽዳን ብቕልጡፍ ኣምጺእኹም ክደንዎ! ቀለበት ኣብ ኣፃብዕቱ ኣሣእንውን ኣብ ኣእጋሩ ግበሩሉ! 23ስቡሕ ዝራብዕ ኣምጺእኹም ሕረዱሞ ንብላዕ! ንተሓጐስ! 24እዝ ወደይ ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፤ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ እዩሞ› በሎም። ክሕጐሱ ድማ ጀመሩ። 25 እቲ ዓብዪ ወዱ ግና ኣብ ወፍሪ ነበረሞ መጺኡ ኣብ ጥቓ ገዛ ምስ ቀረበ ሙዚቃን ጐይላን ሰምዐ። 26ካብቶም ሓሻኽር ኣቦኡ ንሓደ ጸዊዑ እዝ ዝሰምዖ ዘለኹ እንታይ እዩ?› ኢሉ ጠየቖ። 27ንሱ ኸዓ እቲ ሓውካ ስለ ዝመጸ እሞ ኣቦኻ ብዳኅንኡ ስለ ዝረኸቦ ስቡሕ ዝራብዕ ሓሪዱሉ› በሎ። 28ንሱ ግና ዀርዩ ምእታው ኣበየ፤ ኣቦኡ ኸዓ ወፂኡ ለመኖ። 29ንሱ ግና ነቦኡ፦ እንሆ ኽንድዙይ ዝኣክል ዓመታት ኣገልጊለካ ካብ ትእዛዝካውን ፈጺመ ኣይኃለፍኩን፤ እንተኾነ ንኣይ ምሰዕርኽተይ ዝሕጐሰሉ ሓደ ማሕሲእ እኳ ኣይሃብካንን። 30እዝ ምስ ኣመንዝራታት ኮይኑ ገንዘብካ ዝበተነ ወድኻ ምስ መጸ ግና ስቡሕ ዝራብዕ ሓረድካሉ› በሎ። 31ኣቦኡ ኸዓ ወደይ ንስኻስ ኲልሻዕ ምሳይ ኣለኻ፤ ናተይ ዝኾነ ዂሉ ድማ ናትካ እዩ። 32እዝ ሓውካ ግና ሞይቱ ነይሩ ሓውዩ፤ ጠፊኡ ነይሩውን ተረኺቡ እዩ እሞ ክንሕጐስን ባህ ኽብለናን ይግብአና እዩ› በሎ።
Copyright
Learn More


text:
ሃገራትን ህዝብታትን
ናብ ኤል ሳልቫዶር እተገብረ ምብጻሕ
ዳርጋ 500 ዓመት ይገብር፡ ስጳኛውያን ናብዛ ሕጂ ኤል ሳልቫዶር እትብሃል ዘላ ሃገር ምስ ኣተዉ፡ ኣብቲ ኸባቢ ዝነበሩ ዓብለልቲ ዓሌት ንኽሎም፡ “ኩስካትላን” ኢሎም ሰመይዎ፣ ትርጕሙ ድማ “ምድሪ ዕንቊ” ማለት እዩ። ኣብዚ እዋን እዚ፡ ኣብ ኤል ሳልቫዶር ዚነብሩ መብዛሕትኦም ሰባት፡ ዘርኢ እቶም ደቀባት ዝዀኑ ዓሌታትን ዘርኢ እቶም ካብ ኤውሮጳ ዝፈለሱን እዮም።
ተቐማጦ ኤል ሳልቫዶር ህርኩታትን ምቕሉላትን ወራዙትን ኣኽበርቲ ሰብን እዮም። ዝርርብ ቅድሚ ምጅማሮም ወይ ናብ ጕዳዮም ቅድሚ ምእታዎም ከኣ፡ “ብወኖስ ድያስ” (ከመይ ሓዲርኩም፧) ወይ ከኣ “ብወናስ ታርደስ” (ከመይ ውዒልኩም፧) ብምባል ብትሕትና እዮም ሰላምታ ዜቕርቡ። አረ እቶም ኣብ ገጠርን ኣብ ንኣሽቱ ኸተማታትን ዚነብሩ ተቐማጦ ኤል ሳልቫዶርሲ፡ ንሓላፍ መገዲ ሰላም ከይበልካ ረጊጽካዮ ምሕላፍ፡ ከም ነውሪ እዮም ዚቘጽርዎ።
ሓደ ኻብቲ ተቐማጦ ኤል ሳልቫዶር ብዝያዳ ዚፈትውዎ ምግቢ፡ ፑፑሳ እዩ። እዚ ምግቢ እዚ፡ ብዕፉን (ወይ ብሩዝ) እተሰርሐ ባኒ ዀይኑ፡ ኣብ ማእከሉ ጅብናን ባልደንጓን፡ ከምኡ ድማ ስጋ ሓሰማ ወይ ካልእ ነገራት ኣእቲኻ እዩ ዚዳሎ። መብዛሕትኡ ግዜ ኸኣ ምስ ስልስን ምስ ኩርቲዶን እዩ ዚቐርብ። ኩርቲዶ፡ ካውሎን ካሮትን ሽጕርትን እተቓመመ ኣቸቶን ኣወሃሂድካ ዚዳሎ ምግቢ እዩ። ገሊኣቶም ፑፑሳ ኺበልዑ ኸለዉ፡ ካራን ፋርኬታን ዚጥቀሙ እኳ እንተ ዀኑ፡ ባህላዊ ኣመጋግባ ፑፑሳ ግና ብኢድ እዩ።
ትፈልጥዶ፧ ኤል ሳልቫዶር “ምድረ እሳተ ጎመራ” ተባሂላ ትጽዋዕ እያ። ኣብታ ሃገር ልዕሊ 20 እሳተ ጎመራ ኣሎ፣ ገሊኡ ኸኣ ንጡፍ እዩ። መንጫዕጫዕታ ሎስ ቶርስዮስ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ብእሳተ ጎመራ እተፈጥረ ሽዱሽተ ዓምዲ ዘለዎ ኣኻውሕ እዩ ዚፈስስ።
ኣብ ኤል ሳልቫዶር ልዕሊ 38,000 ናይ የሆዋ መሰኻኽር ኣለዉ፣ ኣብ ኣስታት 700 ጉባኤታት እተወደቡ ድማ እዮም። ንልዕሊ 43,000 ሰባት ከኣ ብስጳንኛን ብእንግሊዝኛን ብቛንቋ ምልክት ኤል ሳልቫዶርን መጽሓፍ ቅዱስ ይምህርዎም ኣለዉ።


text:
ምዕራፍ 34
የሱስ፡ ዓሰርተው ክልተ ሃዋርያት ሓረየ
እቶም 12 ሃዋርያት
ዮሃንስ መጥምቕ ንየሱስ ከም ገንሸል ኣምላኽ ካብ ዜፋልጦ ዳርጋ ሓደ ዓመትን መንፈቕን ሓሊፉ ነይሩ። የሱስ ህዝባዊ ኣገልግሎቱ ምስ ጀመረ፡ ብዙሓት ቅኑዓት ሰባት ደቀ መዛሙርቱ ዀይኖም እዮም። ካባታቶም እኒ እንድርያስ፡ ስምኦን ጴጥሮስ፡ ዮሃንስ፡ ምናልባት እውን ያእቆብ (ሓው ንዮሃንስ)፡ ፊልጶስ፡ በርተሎሜዎስ (ናትናኤል እውን ዚብሃል) ኪጥቀሱ ይከኣሉ። ድሕሪ ግዜ ብዙሓት ካልኦት እውን ንክርስቶስ ሰዓብዎ።—ዮሃንስ 1:45-47።
ድሕርዚ፡ የሱስ፡ ሃዋርያት ዚዀንዎ ኺሓሪ ድሉው ኰነ። ንሳቶም ከኣ ናይ ቀረባ ኣዕሩኹ ዚዀኑን ፍሉይ ስልጠና ዚውሃቦምን እዮም። ቅድሚ ምሕራዩ ግና ናብ ከረን ደየበ፣ እዚ ኸረን እዚ ድማ ምናልባት እቲ ኣብ ጥቓ ባሕሪ ገሊላ ኻብ ቅፍርናሆም ብዙሕ ዘይርሕቕ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ኣብኡ ኸኣ ምሉእ ለይቲ ኺጽሊ ሓደረ፣ ካብ ኣምላኽ ጥበብን በረኸትን ኪውሃቦ እዩ ዚልምን ነይሩ ዚኸውን። ንጽብሒቱ፡ ንደቀ መዛሙርቱ ጸዊዑ፡ ሃዋርያት ዝዀኑ 12 ኻባታቶም ሓረየ።
የሱስ ነቶም ኣብ መእተዊ እዛ ዓንቀጽ ተጠቒሶም ዘለዉ ሽዱሽተ ሓረዮም፣ ብዘይካኦም ከኣ ነቲ ኻብ መደበር ቀረጽ ዝጸውዖ ማቴዎስ ሓረዮ። እቶም ዝተረፉ ሓሙሽተ ድማ ይሁዳ (ታዴዎስን “ወዲ ያእቆብን” እውን ዚብሃል)፡ ስምኦን እቲ ቐነናዊ፡ ቶማስ፡ ያእቆብ ወዲ እልፍዮስ፡ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ እዮም።—ማቴዎስ 10:2-4፣ ሉቃስ 6:16።
ክሳዕ እቲ ግዜ እቲ እዞም 12 እዚኦም ምስ የሱስ ይጓዓዙ ነይሮም እዮም፣ ንሱ ድማ ኣጸቢቑ ይፈልጦም ነይሩ እዩ። ብዙሓት ካባታቶም ኣዝማዱ እዮም። ያእቆብን ሓዉ ዮሃንስን ንየሱስ ደቂ ሓትኖኡ እዮም። ከምቲ ገሊኦም ዚብልዎ፡ እልፍዮስ ነቲ ንየሱስ ዘዕበዮ ዮሴፍ ሓዉ እንተ ዀይኑ ድማ፡ ሃዋርያ ያእቆብ ወዲ እልፍዮስ ንየሱስ ወዲ ሓው ኣቦኡ ይኸውን ማለት እዩ።
የሱስ መሸም ንስም ሃዋርያቱ ምዝካር ኣይሽገርን እዩ ነይሩ። ንስኻ ግና ትዝክሮምዶ፧ እዚ ዚስዕብ ሜላ ንምዝካሮም ኪሕግዘካ ይኽእል እዩ፦ ክልተ ስምኦን፡ ክልተ ያእቆብ፡ ክልተ ይሁዳ ዚብሃሉ ነይሮም እዮም። ስምኦን (ጴጥሮስ) ከኣ እንድርያስ ዚብሃል ሓው ነይርዎ፡ ያእቆብ (ወዲ ዘብዴዎስ) ድማ ዮሃንስ ዚብሃል ሓው ነይርዎ። በዚ ኸምዚ ሸሞንተ ሃዋርያት ክትዝክር ክኢልካ ማለት እዩ። እቶም ዝተረፉ ኣርባዕተ ኸኣ እቲ ኣካብ ቀረጽ ማቴዎስን እቲ ደሓር እተጠራጠረ ቶማስን እቲ ኻብ ትሕቲ ኦም እተጸውዐ ናትናኤልን ዓርኩ ፊልጶስን እዮም።
ዓሰርተው ሓደ ኻብቶም ሃዋርያት፡ ካብቲ ዓዲ የሱስ ዝዀነ ገሊላ እዮም። ናትናኤል ካብ ቃና እዩ። ፊልጶስን ጴጥሮስን እንድርያስን ካብ ቤት-ሳይዳ እዮም። ጴጥሮስን እንድርያስን ግና ደሓር ናብ ቅፍርናሆም ግዒዞም እዮም፣ ማቴዎስ እውን ኣብኣ ዚነብር ዝነበረ እዩ ዚመስል። ያእቆብን ዮሃንስን ኣብ ቅፍርናሆም ወይ ኣብ ጥቓኡ እዮም ዚነብሩ ነይሮም፣ ዕዮኦም ድማ ምግፋፍ ዓሳ እዩ ነይሩ። እቲ ደሓር ዝኸድዖ ይሁዳ ኣስቆሮታዊ ጥራይ እዩ ኻብ ምድሪ ይሁዳ ነይሩ ኪኸውን ዚኽእል።


text:
ግምቢ ዘብዐኛ (ሕታም መጽናዕቲ) ጥሪ 2014
እዛ ሕታም እዚኣ፡ የሆዋ ወትሩ ንጉስ ምዃኑ ተረጋግጸልና። ብዛዕባ መሲሓዊት መንግስቲ ኣምላኽን ብዛዕባ ዝዓመመቶ ነገራትን ዘሎና ግንዛበ እውን ተስፍሓልና።
ፈትዮም ይመጹ—ምዕራብ ኣፍሪቃ
ንገሊኦም ኤውሮጳውያን ናብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ንኺግዕዙ ዝደረኾም እንታይ እዩ፧ እንታይ ውጽኢትከ ረኺቦም፧
ነቲ ናይ ዘለኣለም ንጉስ ዝዀነ የሆዋ ኣምልኮ
የሆዋ ኸም ኣቦ መጠን እንታይ ከም ዝገበረን ንንግስነቱ ብኸመይ ከም ዝዓየየሉን ምፍላጥካ፡ ናብኡ ኸም እትቐርብ ይገብረካ።
100 ዓመት ዝጸንሐ ግዝኣት መንግስቲ ኣምላኽ—ብኸመይ ይጸልወካ፧
ካብ ግዝኣት መንግስቲ ኣምላኽ ብኸመይ ኢና ኽንጥቀም እንኽእል፧ መሲሓዊት መንግስቲ ኣምላኽ ንተገዛእታ ብኸመይ ከም እትዅልዖምን እትምህሮምን እትውድቦምን ርአ።
ብግዜ ንእስነትካ ጥበባዊ ምርጫ ግበር
ብዙሓት ርእሶም ዝወፈዩ ክርስትያን መንእሰያት፡ ንኻልኦት ብምሕጋዝ ዜደንቕ ተመክሮ ይረኽቡ ኣለዉ። ንስኻኸ ኣብ ኣገልግሎት የሆዋ ብምክፋል ዝያዳ ዕግበት ክትረክብ እትኽእል ብኸመይ ኢኻ፧
ክፉእ መዓልትታት ከይመጸ ንየሆዋ ኣገልግሎ
ብዕድመ ዝደፍኡ ክርስትያናት ኣገልግሎቶም ንኼስፍሑ ዜኽእሎም እንታይ ኣጋጣሚታት ኣለዎም፧
“መንግስትኻ ትምጻእ”—ግናኸ መዓስ፧
እቲ ብኣምላኽ እተቐብአ ንጉስ፡ ድሕሪ ሓጺር እዋን ንፍቓድ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ምሉእ ብምሉእ ንምፍጻም ተወሳኺ ስጕምቲ ኸም ዚወስድ ርግጸኛታት ክንከውን እንኽእል ስለምንታይ ኢና፧
ብቝልዕነተይ ዝመረጽክዎ
ኣብ ኮሎምበስ፡ ኦሃዮ፡ ሕ.መ.ኣ. ዚነብር ዝነበረ ሓደ ቘልዓ፡ ካምቦድያኛ ኺመሃር ወሲኑ። ስለምንታይ፧ ውሳነኡ ንመጻኢኡ ዝቐረጾኸ ብኸመይ እዩ፧


text:
ተቐዲስካ ኢኻ
“ተሓጺብኩምን ተቐዲስኩምን . . . ኢኹም።”—1 ቈረ. 6:11።
1. ነህምያ ናብ የሩሳሌም ምስ ተመልሰ፡ እንታይ ዜጕሂ ነገራት እዩ ኣጋጢምዎ፧ (ኣብዛ ገጽ እዚኣ ዘሎ ስእሊ ርአ።)
ተቐማጦ የሩሳሌም ይዘራረቡ ነበሩ። ሓደ ዕሉል ጓና ኣብ ሓደ ኽፍሊ ቤተ መቕደስ ይሓድር ነበረ። ሌዋውያን ዕዮኦም ጠንጢኖም ነበሩ። ሽማግለታት ኣብ ኣምልኾ ኣብ ክንዲ ዚመርሑ፡ ሰንበት ምድሪ ይነግዱ ነበሩ። ሓያሎ እስራኤላውያን፡ ጓኖት ይምርዓዉ ነበሩ። እዚ ዜጕሂ ነገራት እዚ፡ ገለ ኻብቲ ንነህምያ፡ ድሕሪ 443 ቅ.ክ. እተወሰነ ግዝያት ጸኒሑ ናብ የሩሳሌም ምስ ተመልሰ ዘጋጠሞ እዩ።—ነህ. 13:6።
2. እስራኤላውያን ቅዱስ ህዝቢ ዝዀኑ ብኸመይ እዮም፧
2 እስራኤላውያን ንኣምላኽ እተወፈዩ ህዝቢ እዮም ነይሮም። ብ1513 ቅ.ክ. ከኣ ምስ ፍቓድ ኣምላኽ ተሰማሚዖም ንኺነብሩ ተሃንጥዮም ነበሩ። ኣብቲ እዋን እቲ፡ “እግዚኣብሄር እተዛረቦ ዅሉ ቓላት ንገብር” በሉ። (ዘጸ. 24:3) በዚ ምኽንያት እዚ ኸኣ፡ ኣምላኽ ቀደሶም፡ ማለት ሕሩያት ህዝቡ ኪዀኑ ፈለዮም። እዝስ ኣየ ኸመይ ዝበለ ፍሉይ መሰል ኰን እዩ ነይሩ! ድሕሪዚ ኣርብዓ ዓመት ጸኒሑ፡ ሙሴ ነቶም ህዝቢ፡ “ንስኻስ፡ ንእግዚኣብሄር ኣምላኽካ ቅዱስ ህዝቢ ኢኻ እሞ፡ እግዚኣብሄር ኣምላኽካ፡ ካብ ኵሎም ኣብ ልዕሊ ገጽ ምድሪ ዘለዉ ህዝብታት ፈልዩ፡ ህዝቡ ኽትኰኖ ሐረየካ” ብምባል ኣዘኻኸሮም።—ዘዳ. 7:6።
3. ነህምያ ንኻልኣይ ግዜ ናብ የሩሳሌም ኣብ እተመልሰሉ እዋን፡ መንፈሳዊ ዅነታት ኣይሁድ ከመይ ነበረ፧
3 እቲ ዜሕዝን ግና፡ እቲ እስራኤላውያን ቅዱስ ህዝቢ ዀይኖም ንኺነብሩ ዝነበሮም ውዕዉዕ ስምዒት ነዊሕ እዋን ኣይቀጸለን። ንኣምላኽ ዜገልግሉ ገለ ውልቀ ሰባት እኳ እንተ ነበሩ፡ ብደረጃ ህዝቢ ግና፡ ኣይሁድ ብዝያዳ ዜተሓሳስቦም ዝነበረ፡ ፍቓድ ኣምላኽ ምግባር ዘይኰነስ፡ ቅዱስ ወይ ውፉይ መሲልካ ምርኣይ እዩ ነይሩ። ነህምያ ንኻልኣይ ግዜ ናብ የሩሳሌም ኣብ እተመልሰሉ እዋን፡ እሙናት ተረፍ እንደገና ናይ ሓቂ ኣምልኾ ንምክያድ ካብ ባቢሎን ካብ ዚምለሱ ኣስታት ሓደ ሚእቲ ዓመት ሓሊፉ ነበረ። ኣብቲ ግዜ እቲ እውን፡ መንፈሳዊ ቕንኢ እቲ ህዝቢ ቕሂሙ ነበረ።
4. ቅዱሳት ህዝቢ ዄንና ንኽንቅጽል ዚሕግዘና እንታይ ረቛሒታት ኢና ኽንምርምር፧
4 ኣብዚ እዋን እዚ ዘለዉ ናይ የሆዋ መሰኻኽር እውን፡ ከም እስራኤላውያን ብደረጃ ህዝቢ ተቐዲሶም እዮም። ቅቡኣት ክርስትያናት ኰኑ እቶም “ብዙሓት ህዝቢ” ተቐዲሶም፡ ማለት ንቕዱስ ኣገልግሎት ተፈልዮም እዮም። (ራእ. 7:9, 14, 15፣ 1 ቈረ. 6:11) እስራኤላውያን ቅዱሳት ኰይኖም ስለ ዘይቀጸሉ፡ ምስ ኣምላኽ ዝነበሮም ርክብ ተባላሽዩ እዩ። ንሕና ግና ኸምዚ ኼጋጥመና ኣይንደልን ኢና። ኣብ ኣገልግሎት የሆዋ ቕዱሳትን ጠቐምትን ኴንና ንኽንቅጽል ኪሕግዘና ዚኽእል እንታይ እዩ፧ ኣብዛ ዓንቀጽ እዚኣ፡ ነዚ ዚስዕብ ኣብ ነህምያ ምዕራፍ 13 ጐሊሑ ዘሎ ኣርባዕተ ረቛሒታት ክንምርምር ኢና፦ (1) ካብ ሕማቕ ዕርክነት ምርሓቕ፣ (2) ቲኦክራስያዊ ስርዓት ምድጋፍ፣ (3) መንግስቲ ኣምላኽ ምቕዳም፣ ከምኡውን (4) ክርስትያናዊ መንነትካ ምዕቃብ። እስከ እምበር፡ ንነፍሲ ወከፍ እዘን ነጥብታት እዚአን በብሓደ ንመርምረን።
ካብ ሕማቕ ዕርክነት ርሓቕ
5, 6. ኤልያሺብን ጦብያን እንታዎት እዮም ነይሮም፧ ኤልያሺብ ምስ ጦብያ እተዓራረኸሉ ምኽንያት እንታይ እዩ ነይሩ፧
5 ነህምያ 13:4-9 ኣንብብ። ሕማቕ ጽልዋ ብዚገብረልና ነገራት ተኸቢብና ስለ ዘሎና፡ ቅዱሳት ኴንና ኽንቅጽል ቀሊል ኣይኰነን። ብዛዕባ ኤልያሺብን ጦብያን እሞ ንመርምር። ኤልያሺብ ሊቀ ኻህናት እዩ ነይሩ። ጦብያ ድማ ዓሞናዊ እዩ ነይሩ፣ ኣብቲ ኣብ ይሁዳ ዝነበረ ምምሕዳር ፋርስ ከኣ ንኡስ መኰነን ኰይኑ ይዓዪ ነይሩ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ጦብያን ብጾቱን ነቲ ነህምያ ንመናድቕ የሩሳሌም ንምህናጽ ዚገብሮ ዝነበረ ጻዕሪ ኼቋርጽዎ ይጽዕሩ ነበሩ። (ነህ. 2:10) ዓሞናውያን፡ ናብ ቤተ መቕደስ ኪኣትዉ ኣይፍቀደሎምን እዩ ነይሩ። (ዘዳ. 23:3) እቲ ሊቀ ኻህናት ደኣ እሞ ንምንታይ እዩ ንጦብያ ኣብቲ ቤተ መቕደስ ኣብ ዝነበረ ኣዳራሽ፡ ቦታ ዝሃቦ፧
6 ጦብያ ምስ ኤልያሺብ ናይ ቀረባ ርክብ መስሪቱ ነበረ። ጦብያን ወዱ ዮሓናን ኣይሁዳውያን ኣንስቲ ተመርዕዮም ነበሩ፡ መብዛሕትኦም ኣይሁድ ከኣ ንጦብያ ብጽቡቕ የልዕልዎ ነበሩ። (ነህ. 6:17-19) ሓደ ኻብቶም ደቂ ደቂ ኤልያሺብ፡ ጓል ሳንባላጥ ተመርዕዩ ነበረ። ሳንባላጥ፡ ሓደ ኻብቶም ሹማምንቲ ሰማርያን ናይ ቀረባ ኣዕሩኽ ጦብያን እዩ ነይሩ። (ነህ. 13:28) እዚ ርክብ እዚ፡ እቲ ሊቀ ኻህናት ዝነበረ ኤልያሺብ ንሓደ ዘይኣማንን ተጻራርን ዝነበረ ሰብ፡ ጽልዋ ንኺገብረሉ ስለምንታይ ከም ዝፈቐደሉ ንኽንርዳእ ይሕግዘና። ይኹን እምበር፡ ነህምያ ንዅሉ ኣቕሑ ጦብያ ኻብቲ ኣዳራሽ ኣውጺኡ ብምድርባይ ንየሆዋ ዘለዎ ተኣማንነት ኣርእዩ እዩ።
7. ሽማግለታትን ካልኦትን ኣብ ቅድሚ የሆዋ ምእንቲ ኸይረኽሱ እንታይ ኪገብሩ ይኽእሉ፧
7 ህይወትና ዝወፈና ኣገልገልቲ ኣምላኽ ብምዃንና፡ ብቐዳምነት ንየሆዋ ኢና እሙናት ክንከውን ዘሎና። ምስቲ ጽድቃዊ ስርዓታቱ ተሰማሚዕና እንተ ዘይተመላሊስና፡ ኣብ ቅድሚኡ ቕዱሳት ኴንና ኽንነብር ኣይንኽእልን ኢና። ናይ ቤተ ሰብ ምትእስሳር ንስርዓታት መጽሓፍ ቅዱስ ንኺዕብልሎ ኽንፈቕደሉ የብልናን። ክርስትያን ሽማግለታት ብኣተሓሳስባኦም ወይ ብስምዒቶም ዘይኰነስ፡ ብኣተሓሳስባ የሆዋ እዮም ዚምርሑ። (1 ጢሞ. 5:21) ነቲ ምስ ኣምላኽ ዘለዎም ርክብ ዜበላሽዎ ነገራት ንኸይገብሩ ኸኣ ይጥንቀቑ እዮም።—1 ጢሞ. 2:8።
8. ህይወቶም ዝወፈዩ ኣገልገልቲ የሆዋ፡ ብዛዕባ ዕርክነት እንታይ እዮም ኪዝክሩ ዚግባእ፧
8 ነቲ፡ “ሕማቕ ዕርክነት ንጽቡቕ ልማድ የበላሽዎ እዩ” ዚብል ጥቕሲ ኣይንረስዓዮ። (1 ቈረ. 15:33) ገሊኦም ኣዝማድና ኣብ ህይወትና ኣወንታዊ ጽልዋ ኸይገብሩልና ይኽእሉ እዮም። ኤልያሺብ ኣብቲ ነህምያ መናድቕ የሩሳሌም ንምህናጽ ዚገብሮ ዝነበረ ዕዮ ምሉእ ብምሉእ ብምድጋፍ፡ ነቶም ህዝቢ ሰናይ ኣብነት ገዲፉሎም ነይሩ እዩ። (ነህ. 3:1) ድሕሪ ገለ ግዜ ግና፡ እቲ ጦብያን ካልኦትን ዚገብሩሉ ዝነበሩ ሕማቕ ጽልዋ፡ ኣብ ቅድሚ የሆዋ ዜርክሶ ነገራት ከም ዚፍጽም ገይርዎ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ጥዑያት ኣዕሩኽ፡ ከም ንባብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ ክርስትያናዊ ኣኼባታት፡ ወፍሪ ኣገልግሎት ኣብ ዝኣመሰለ ጠቓሚ ክርስትያናዊ ንጥፈታት ክንካፈል ኬተባብዑና ይኽእሉ እዮም። ብፍላይ እቶም ቅኑዕ ዘበለ ንኽንገብር ዚድርኹና ኣባላት ስድራ ቤትና ፍቕርን ሞሳን ይግብኦም እዩ።
ንቲኦክራስያዊ ስርዓት ደግፍ
9. ስርዓታት እቲ ቤተ መቕደስ ዚፈርስ ዝነበረ ስለምንታይ እዩ፧ ነህምያኸ ብዛዕባ እዚ፡ ንመን እዩ ወቒስዎም፧
9 ነህምያ 13:10-13 ኣንብብ። ኣብቲ ነህምያ ናብ የሩሳሌም እተመልሰሉ እዋን፡ ኵሉ እቲ ንቤተ መቕደስ ዚግበር ዝነበረ ውጽኢታት ኣቋሪጹ ዝነበረ እዩ ዚመስል። ሌዋውያን፡ እቲ በዚ ኸምዚ ዚረኽብዎ ዝነበሩ ደገፍ ስለ ዘቋረጸ፡ ዕዮኦም ጠንጢኖም ነናብ ማሕረሶም ተመልሱ። ነህምያ ብዛዕባ እቲ ዅነታት እቲ፡ ነቶም ኣሕሉቕ ወቐሶም። እዞም ሰባት እዚኦም፡ ንዕዮታቶም ሸለል ኢሎምዎ ነይሮም ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም። ከም ቀደሞም፡ ካብቲ ህዝቢ ዕሽር ኣይቅበሉን፡ ወይ ከኣ ነቲ ዕሽር ናብቲ ቤተ መቕደስ ኣይሰድድዎን ነይሮም ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም። (ነህ. 12:44) ስለዚ፡ ነህምያ ዕሽር ከም ዚእከብ ገበረ። ንመኽዘናት ቤተ መቕደስን ነቲ ኣብ መጻኢ ዚገብሮ ውጽኢታትን ዚቈጻጸሩ እሙናት ሰብኡት እውን ሸመ።
10, 11. ኣገልገልቲ ኣምላኽ ንናይ ሓቂ ኣምልኾ ዚድግፉሉ እንታይ ፍሉይ መሰል እዩ ዘለዎም፧
10 ካብዚ ኽንረኽቦ እንኽእል ትምህርቲ ኣሎዶ፧ እወ ኣሎ፣ ንየሆዋ ብጥሪትና ንኸነኽብሮ ፍሉይ መሰል ከም እተዋህበና ተዘኻኺርና ኢና። (ምሳ. 3:9) ንዕዮ የሆዋ ንኽንድግፍ ውጽኢት ክንህብ ከለና፡ ንየሆዋ ነቲ ዚውንኖ ነገር ኢና እንህቦ። (1 ዜና 29:14-16) ብዙሕ ነገራት ክንህብ ዘይንኽእል ኰይኑ ይስምዓና ይኸውን፣ ይኹን እምበር፡ ባህጊ እንተ ኣልዩና ዅላትና አእጃምና ኸነበርክት ንኽእል ኢና።—2 ቈረ. 8:12።
11 ሓንቲ ዓባይ ስድራ ቤት፡ ብዕድመ ንዚደፍኡ ሰብ ሓዳር ዝዀኑ ፍሉያት ፈለምቲ፡ ሓንሳእ ኣብ ሰሙን ምስኣ ሓቢሮም ንኺምገቡ ንሓያሎ ዓመታት ትዕድሞም ነበረት። እቶም ወለዲ፡ ሸሞንተ ቘልዑ እኳ እንተ ነበርዎም፡ እታ ኣደ፡ ንዓሰርተ ሰባት ምግቢ ምድላዋ ስለ ዘይተርፍ፡ ንኽልተ ሰባት፡ ተወሳኺ ምግቢ ምድላው ከም ዘይከብዳ እያ ወትሩ እትዛረብ። እዚ ንእሽቶ ዚመስል እኳ እንተ ዀነ፡ እቶም ፍሉያት ፈለምቲ ኣዝዮም እዮም ዜማስዉሉ። ንሳቶም እውን ብግዲኦም ነቶም ኣአንገድቶም በረኸት ኰይኖምዎም እዮም። እቶም ፈለምቲ ነታ ስድራ ቤት ብዜተባብዕ ቃላትን ብተመክሮታትን ይሃንጽዋ ስለ ዝነበሩ፡ እቶም ቈልዑ መንፈሳዊ ዕቤት ንኺገብሩ ተደሪኾም እዮም። ጸኒሖም ኵሎም ኣብ ናይ ምሉእ ግዜ ኣገልግሎት ኣተዉ።
12. ኣብ ጉባኤ እተሸሙ ሰብኡት እንታይ ሰናይ ኣብነት እዮም ዚዀኑ፧
12 ካልእ እንረኽቦ ትምህርቲ ኸኣ እንሆ፦ ሎሚ ዘለዉ እተሸሙ ሰብኡት እውን ልክዕ ከም ነህምያ፡ ግምባር ቀደም ኰይኖም ንቲኦክራስያዊ ስርዓት ይድግፉ እዮም። እቶም ካልኦት ኣባላት እታ ጉባኤ እውን ካብ ኣብነቶም ይጥቀሙ እዮም። በዚ መዳይ እዚ፡ ሽማግለታት ንሃዋርያ ጳውሎስ እውን ይመስልዎ እዮም። ጳውሎስ፡ ንናይ ሓቂ ኣምልኾ ደጊፉ፡ ጠቓሚ መምርሒ ድማ ሂቡ እዩ። ንኣብነት፡ ብኸመይ ውጽኢት ገንዘብ ኪግበር ከም ዚከኣል ዚሕብር ሓያሎ ግብራዊ ርእይቶታት ሂቡ እዩ።—1 ቈረ. 16:1-3፣ 2 ቈረ. 9:5-7።
መንፈሳዊ ነገራት ኣቐድም
13. ገሊኦም ኣይሁድ፡ ሰንበት ዚንዕቑ ዝነበሩ ብኸመይ እዮም፧
13 ነህምያ 13:15-21 ኣንብብ። ብስጋዊ ነገራት እንተ ተታሒዝና፡ መንፈሳውነትና በብቝሩብ እናጠፍአ ኪኸይድ ይኽእል እዩ። ብመሰረት ዘጸኣት 31:13፡ ሰንበት ንእስራኤላውያን፡ እተቐደሱ ህዝቢ ምዃኖም ተዘኻኽሮም ነበረት። እታ መዓልቲ እቲኣ፡ ንኣምልኾ ስድራ ቤት፡ ንጸሎት፡ ከምኡውን ብዛዕባ ሕጊ ኣምላኽ ንምስትንታን ክትምደብ እዩ ዚድለ ነይሩ። ኣብ ግዜ ነህምያ ዝነበሩ ገሊኦም ሰባት ግና፡ ከምተን ካልኦት መዓልትታት፡ ንንግዶም ይጥቀሙላ ነበሩ። ኣምልኾ ዕሽሽ ተባሂሉ ነበረ። ነህምያ ነዚ ምስ ረኣየ፡ ኣብ ሻድሸይቲ መዓልቲ፡ ኣብ እዋን ዕራርቦ፡ ሰንበት ቀቅድሚ ምጅማራ ደጌታት እታ ኸተማ ኸም ዚዕጾ ገበረ፡ ነቶም ጓኖት ነጋዶ ድማ ሰጐጎም።
14, 15. (ሀ) ንንግዳዊ ንጥፈታትና ደረት እንተ ዘይጌርናሉ እንታይ እዩ ኼጋጥመና ዚኽእል፧ (ለ) ኣብ ዕረፍቲ ኣምላኽ ክንኣቱ እንኽእል ብኸመይ ኢና፧
14 ካብቲ ነህምያ ዝገደፎ ኣብነት እንታይ ክንመሃር ንኽእል፧ ሓደ ኻብኡ ንንግዳዊ ንጥፈታትና ደረት ክንገብረሉ ኸም ዘሎና እዩ። እንተ ዘይኰነ ግና፡ ብፍላይ ንዓለማዊ ስራሕና ንፈትዎ እንተ ዄንና፡ ኣብ ክልተ ኽንምቀል ንኽእል ኢና። ነቲ የሱስ ንኽልተ ጐይቶት ክንግዛእ ከም ዘይንኽእል ዝሃቦ መጠንቀቕታ ኣይንረስዓዮ። (ማቴዎስ 6:24 ኣንብብ።) ነህምያ፡ ገንዘብ ዚረኽበሉ ኣጋጣሚታት እኳ እንተ ነበሮ፡ ነቲ ኣብ የሩሳሌም ዘሕለፎ ግዜ ብኸመይ እዩ ተጠቒሙሉ፧ (ነህ. 5:14-18) ምስ ጢሮሳውያን ወይ ምስ ካልኦት ሰባት ንግዳዊ ርክብ ኣብ ክንዲ ዚገብር፡ ንኣሕዋቱ ንምሕጋዝን ንስም የሆዋ ዚቕድስ ነገራት ንኺገብርን ተወፍዩ ነበረ። ሎሚ እውን ብተመሳሳሊ፡ ክርስትያን ሽማግለታትን ኣገልገልቲ ጉባኤን ንጉባኤ ኣብ ዚጠቅም ነገራት እዮም ዜተኵሩ፣ ነዚ መንፈስ እዚ ብምንጽብራቖም ከኣ ክርስትያን ብጾቶም የፍቅርዎም እዮም። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ኣብ ህዝቢ ኣምላኽ ፍቕርን ሰላምን ድሕንነትን ኪሰፍን ክኢሉ እዩ።—ህዝ. 34:25, 28።
15 ክርስትያናት ሰንበት ኬብዕሉ ግዴታ እኳ እንተ ዘይብሎም፡ ጳውሎስ፡ “ንህዝቢ ኣምላኽ ዕረፍቲ ሰንበት ተሪፋትሎም ኣላ” በለ። ኣስዒቡ እውን፡ “እቲ ኣብ ዕረፍቱ ዝኣተወስ፡ ከምቲ ኣምላኽ ካብ ግብሩ ዝዓረፈ፡ ንሱ እውን ካብ ግብሩ ዓሪፉ ኣሎ” ብምባል ገለጸ። (እብ. 4:9, 10) ስለዚ፡ ከም ክርስትያናት መጠን፡ ምስቲ ዚግስግስ ዘሎ ዕላማ ኣምላኽ ብምስምማዕ ብተኣዛዝነት ንመላለስ እንተ ዄንና፡ ኣብ ዕረፍቱ ኽንኣቱ ንኽእል ኢና። ንስኻን እተፍቅሮም ኣባላት ስድራ ቤትካን ንኣምልኾ ስድራ ቤትን ንኣኼባታትን ንወፍሪ ኣገልግሎትን ኣብ ህይወትኩም ቀዳምነት ትህብዎ ዲኹም፧ ኣስራሒና ወይ መሻርኽትና ብፍላይ ነቲ ቐዳምነት እንህቦ ቲኦክራስያዊ ንጥፈታትና ዘየኽብርዎ እንተ ዀይኖም፡ ኣብ መትከልና ኽንጸንዕ ኬድልየና እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ንቕዱስ ነገራት ቀዳምነት ክንህብን ኣቓልቦና ኣብኡ ምእንቲ ኽንገብርን፡ ‘ደጌታት እታ ኸተማ ኽንዓጹን ንጢሮሳውያን ክንሰጕጎምን’ የድልየና ይኸውን። ስለ እተቐደስና ድማ፡ ‘ንኣገልግሎት የሆዋ ኸም እተፈለኹ፡ ብናብራይ አርኢ ድየ፧’ ኢልና ንርእስና ኽንሓትታ ኣሎና።—ማቴ. 6:33።
ንክርስትያናዊ መንነትካ ዓቅቦ
16. ብግዜ ነህምያ፡ እስራኤላውያን፡ እቲ ኸም ቅዱሳት ህዝቢ መጠን ዝነበሮም መንነት፡ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ዝነበረ ብኸመይ እዩ፧
16 ነህምያ 13:23-27 ኣንብብ። ብግዜ ነህምያ፡ እስራኤላውያን ሰብኡት ጓኖት ኣንስቲ ይምርዓዉ ነበሩ። ነህምያ ንየሩሳሌም ንፈለማ ግዜ ኣብ ዝበጽሓሉ እዋን፡ ንዅሎም ሽማግለታት፡ ኣረማውያን ከይምርዓዉ ብጽሑፍ ተሰማሚዖም ከም ዚፍርሙ ገይሩ እዩ። (ነህ. 9:38፣ 10:30) ድሕሪ ገለ ዓመታት ግና፡ ኣይሁድ ጓኖት ኣንስቲ ኣብ ርእሲ ምእታዎም፡ ነቲ ኸም ቅዱሳት ህዝቢ ኣምላኽ መጠን ዝነበሮም መንነት እውን ዳርጋ ኣጥፊኦምዎ ነይሮም እዮም። ደቂ እተን ጓኖት ኣንስቲ፡ ቋንቋ እብራይስጢ ኼንብቡ ወይ ኪዛረቡ ኣይክእሉን እዮም ነይሮም። እዞም ቈልዑ እዚኦም ምስ ዓበዩ እስራኤላውያን ከም ዝዀኑ ምገለጹዶ፧ ወይስ ኣሽዶዳውያን፡ ዓሞናውያን፡ ወይ ሞኣባውያን ከም ዝዀኑ ገይሮም ምሓሰቡ፧ ቋንቋ እብራይስጢ ኸይከኣሉ፡ ሕጊ ኣምላኽ ኪርድኡ ምኸኣሉዶ፧ ኣብ ክንዲ ነቶም ኣዴታቶም ዜምልኻኦም ዝነበራ ናይ ሓሶት ኣማልኽቲ፡ ንየሆዋ ኺፈልጥዎን ንኼገልግልዎ ኺመርጹን ዚኽእሉ ዝነበሩ ብኸመይ እዮም፧ ብቕልጡፍን ብቘራጽነትን ስጕምቲ ኺውሰድ የድሊ ስለ ዝነበረ፡ ነህምያ ከምኡ ገበረ።—ነህ. 13:28።
17. ቈልዑ ምስ የሆዋ ብሕታዊ ርክብ ምእንቲ ኼማዕብሉ፡ ወለዶም ብኸመይ ኪሕግዝዎም ይኽእሉ፧
17 ሎሚ እውን ኣወንታዊ ስጕምቲ ብምውሳድ፡ ንደቅና ክርስትያናዊ መንነቶም ኪዕቅቡ ኽንሕግዞም የድሊ። ኣቱም ወለዲ፡ ‘ደቀይ በቲ ንቕዱስ ጽሑፋዊ ሓቂ ዜመልክት “ጽሩይ ከናፍር” ወይ ጽሩይ ቋንቋ ኽሳዕ ክንደይ እዮም ኣጽርዮም ዚዛረቡ፧ (ጸፎ. 3:9) እቲ ደቀይ ዚዛረቡሉ ነገራት፡ ጽልዋ መንፈስ ቅዱስ ከም ዘለዎም ድዩ ዜንጸባርቕ ወይስ ጽልዋ ዓለም፧’ ኢልኩም ንርእስኹም ሕተትዋ። ኬመሓይሽዎ ዜድልዮም መዳያት ከም ዘሎ እንተ ኣስተብሂልኩም፡ ቀልጢፍኩም ተስፋ ኣይትቝረጹ። ከመይሲ፡ ቋንቋ ንኽንመሃር ግዜ ይወስድ እዩ፣ ብፍላይ ከኣ ኣቓልቦና ዚሰርቕ ነገራት ምስ ዜጋጥመና ዝያዳ ግዜ እዩ ዚወስድ። ንደቅኹም ከም ዚለማለሙ ኺገብሮም ዚኽእል ሓያሎ ጸቕጥታት የጋጥሞም እዩ። ስለዚ፡ ኣምልኾ ስድራ ቤት እትገብርሉ መደባትን ካልእ ኣጋጣሚታትን ተጠቒምኩም ንደቅኹም ምስ የሆዋ ጥብቂ ርክብ ኬማዕብሉ ብትዕግስቲ ሓግዝዎም። (ዘዳ. 6:6-9) ካብዛ ናይ ሰይጣን ዓለም እተፈለኻ ምዃን ዘለዎ ጥቕሚ ኣጕልሑሎም። (ዮሃ. 17:15-17) ልቦም ክትትንክፉ ድማ ጽዓሩ።
18. ክርስትያን ወለዲ፡ ደቆም ርእሶም ንየሆዋ ምእንቲ ኺውፍዩ፡ ካባታቶም ንላዕሊ ኺሕግዞም ዚኽእል ዘየለ ስለምንታይ እዩ፧
18 ነፍሲ ወከፍ ቆልዓ፡ ንኣምላኽ ንኼገልግል ወይ ንኸየገልግል ናይ ገዛእ ርእሱ ውሳነ እዩ ኺገብር ዘለዎ። ኰይኑ ግና፡ ወለዲ ንደቆም ብብዙሕ መዳያት ኪሕግዝዎም ይኽእሉ እዮም። እዚ ኸኣ፡ ጽቡቕ ኣብነት ምዃን፡ ኪገብርዎም ብዛዕባ ዘይብሎም ነገራት ኣነጺርካ ምንጋር፡ ከምኡውን ውሳነታቶም እንታይ ኬስዕበሎም ከም ዚኽእል ምግላጽ የጠቓልል። ኣቱም ወለዲ፡ ደቅኹም ርእሶም ንየሆዋ ምእንቲ ኺውፍዩ፡ ካባኻትኩም ንላዕሊ ኺሕግዞም ዚኽእል የለን። ክርስትያናዊ መንነት ንኼጥርዩን ንኺዕቅብዎን ሓገዝኩም የድልዮም እዩ። ኵላትና ነቲ ምሳልያዊ ‘ኽዳንና፡’ ማለት ነቲ ኸም ሰዓብቲ ክርስቶስ ዜፍልጠና ባህርያትን ስርዓታትን ምእንቲ ኸይነጥፍኦ ኽንጥንቀቕ የድልየና እዩ።—ራእ. 3:4, 5፣ 16:15።
“ንጽቡቕ” ተሓስበሉ
19, 20. የሆዋ “ንጽቡቕ” ኪሓስበልና ዚኽእል ብኸመይ እዩ፧
19 ሓደ ኻብቶም ኣብ ግዜ ነህምያ ዝነበሩ ኣገልገልቲ ኣምላኽ፡ ነብዪ ሚልክያስ እዩ ነይሩ። እቲ ነብዪ፡ “ነቶም ንእግዚኣብሄር ዚፈርሁን ንስሙ ኸኣ ዚሐስቡን ዚኸውን መጽሓፍ መዘከርታ ኣብ ቅድሚኡ ተጻሕፈ” በለ። (ሚል. 3:16, 17) ኣምላኽ ነቶም ዚፈርህዎን ንስሙ ዜፍቅሩን ሰባት ኣይርስዖምን እዩ።—እብ. 6:10።
20 ነህምያ፡ “ዎ ኣምላኸይ፡ ንጽቡቕ ሕሰበለይ” ኢሉ ጸለየ። (ነህ. 13:31) ንሕና እውን፡ ወትሩ ካብ ሕማቕ ዕርክነት ንርሕቕ፡ ንቲኦክራስያዊ ስርዓት ንድግፍ፡ መንግስቲ ኣምላኽ ነቐድም፡ ከምኡውን ንክርስትያናዊ መንነትና ንዕቅብ እንተ ዄንና፡ ከም ነህምያ ‘ንጽቡቕ ኪሕሰበልና እዩ፡’ ወይ ከኣ ኣብ መጽሓፍ መዘከርታ ኣምላኽ ክንጸሓፍ ኢና። ስለዚ፡ ‘ብእምነት እንተ ኣሊና፡ ርእስና ንፈትን።’ (2 ቈረ. 13:5) ነቲ ምስ የሆዋ ዘሎና ቕዱስ ርክብ እንተ ዓቂብናዮ፡ ንሱ “ንጽቡቕ” ኪሓስበልና እዩ።


text:
“ኣቱም ኣቦይ ቀሺ’የ፤ ዓገብ እንዶ ኣይትብሉየ ” (ሓደ ዛንታ፡ ገጽ 25) ብፕሮፈሰር ግርማይ ነጋሽ መእተዊ እዚ ሓተታ’ዚ እቲ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2014 ብካቶሊካውያን ኣቡናት ኤርትራ ዝቐረበ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ?” ዝብል ጽሑፍ ዘንቀሎ ኢዩ። እዚ ብኣርባዕተ ዓበይቲ ካህናት እታ ቤተ-ክርስትያን ዝተዳላወ ኣገዳሲ ጽሑፍ’ዚ ብመገዲ ኢንተርነትን ካልኦት መራኸቢታትን ኣብ ኤርትራን ምሉእ ዓለምን ተዘርጊሑ፡ ኣርእስቲ ክትዕን ዕላልን ኮይኑ…
Read more
መግለጺ ንጥፈታት ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ብኣቶ ተወልደ ሃብተሚካኤል፡ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለን፡ ብሓጂ ጀሚል ኣማንን ኣቶ ክፍለዝጊ ገብረመድህንን፡ ኣባላት ባይቶ፡ ዝምራሕ ልኡኽ ብሚያዝያ 16, 2012 ምስ ናይ መንግስቲ ኣመሪካ ናይ ወጻኢ ጉዳይ ሰበ-ስልጣናት ኣብ ዋሽንግቶን ዲሲ ተራኺቦም ሰፊሕ ዘተ ኣካይዶም። ብዛዕባ ሃገራዊ ባይቶን ዘካይዶ ዘሎ ንጥፈታትን ኣስፊሖም ዘትዮም። ኣብዚ እዋን’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ…
Read more
“ኣስተውዕል መንእሰይ ኣለኵ በል ክስገር ኢዩ እዚ ዘመን ገበል” ድምጻዊ ዮውሃንስ ትካቦ (ወዲ ትኳቦ) ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ሙኳኑ’ዩ ምስ ድምጻዊ ዮውሃንስ ትኳቦ “ ይገርመና ኣሎ” ምስ ትብል ግጥመ-ዜሙኡ ቝሙቕ ዝበለ ስነ-ጥበባዊ ዕላል ኣካይድና ነይርና፡፡ ድሕሪኡ ዋላ ኣይተራኸብናን፡፡ ተጣፊኢና፡፡ ኣብ ልዕሊ “ ይገርመና ኣሎ” ስነ-ጥበባዊ ትንታነን ውልቓዊ ርእዩታተይ ከስፍር ከለዅ፡ ካብ ኣንባቢ ብዙሕ ኢ-መይል መጺኡኒ ነይሩ፡፡…
Read more
ኩቡራት ኣንበብቲ መጀመርታ ሰላምታይ ይብጻሕኩም፡ እቶም ብደቂ ሰባት ብቓል ወይ ብጹሑፍ ዝፍጸሙ ጌጋታት፡ ብቡዙሕ ኣገላልጻ ክግለጹ ይኽእሉ፡ ገለ ካብኣቶም፡ 1. ጌጋ ትፍጽም ከምዘለኻ ብዘይ ምርዳእ፡ 2. ብሰባት ተደፋፊእካ፡ 3. ሓቅነት ዘይብሉን ኢሎሞ ኢልካን ወይ ስምዒታውን ወገናውን ምስ ዝኸውን፡ 4. እቲ ዝኸፍአ ግና ረብሓታትካ ንምኽዕባትን ሰባት ንምኽሳብን ኮይኑ፡ ንኻልኦት ዝብድል ፈጠራን ንታሪኽ ዝሓማትልን ጨምጣጥን ቶኽታዂን ምስ…
Read more
ኣስታት ቅድሚ ዕስራ ዓመት ይኸውን ሓደ ዓርከይ ንክልተ ቤተ-ሰብ ናይ ድራር ዕድመ ገበረልና። ድሕሪ ዝተቀረበ ሽሻይ ምምጋብና ናብ መሕለፊ ጊዜ ዝበልናዮ ወግዒ ኣተና። ከም ኣጋጥሚ እቲ ሳልሳይና ኣዚዩ ተዋዛያይ ብምንባሩ ነቲ ምሸት ዳርጋ ንሱ ተቛጻጺርዎ ኔሩ ክብል ይኽእል። እዚ ሓው እዚ ብዝሓት ቛንቛታት ናይ ምዝራብ ዓቅሚ ዝነበሮ ስለዝኮነ ካብ ሓደ ዕላል ናብ ብሓደ…
Read more
ኣብ ዓለም ዘለው ዲክታተራት ሓደ ንኹሎም ዝገዝኦም ባህርይ ኣሎ። ንሱ ድማ መሰል ህዝቢ ኣየኽቡሩን፡ መሰል ውልቀሰባት ኣየግድሶምን፡ ልዕላውነት ሃገርውን ኣይንታዮምን። እታ ቀንዲ እተገድሶም ስልጣኖም ኢያ። ብስልጣኖም ዝመጾም ዝኾነ ስጉምቲ ክወስዱ ድልዋት ኢዮም። ኢሳያስ ብፍላይ ሕልፍ ዝበለ ጨካን ኢዩ። ናይዝጊ ክፍሉ ንንውሕ ዝበለ ግዜ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ክሕከም ጸኒሑ ከም ዝዓረፈ ዝፍለጥ ኢዩ።ከምኡ’ውን ኣብቲ ንሳላሳ ዓመታት…
Read more
ኣብቲ “ሕጋውነት መንግስቲ ኤርትራ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝቐረበ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ፡ መንግስቲ ኤርትራ ደሞክራሲያዊ መንግስቲ ምዃኑን ዘይምዃኑን ብምትንታን ዳህሲስናዮ። ብመሰረት’ቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ ዝቐረበ ትንተና ኸኣ፡ መንግስቲ ኤርትራ ብኹሉ መለክዕታት ሕጋውነት፡ ሕጋዊ መንግስቲ ከም ዘይኰነ ኣረጋጊጽና። ኣብዚ ካልኣይ ክፋል ናይዚ ኣንቀጽ’ዚ፡ ንደሞክራሲያውነት መንግስቲ ኤርትራ ብኸፊሉ ክንድስሶ ኢና፡፡ ኣብቲ ዝስዕብ ሳልሳይ ክፋል…
Read more
ነዚ በዳህን ዕዙዝን ሕቶ’ዚ፡ ብዕግበትን ብብቕዓትን ንምምላስ ንድሕሪት ምልስ ኢልካ ብውሕዱ ንክልተ ዓበይቲ ነንሓድሕዶም ዝተወሳሰቡ ኣገደስቲ ረቛሒታት ኣድቂቕካ ምምርማር የድሊ። ንሳቶም ከኣ፥ ንኣቀዋውማ መንግስቲ ኤርትራን፣ ንባህሪ ናይቲ መንግስታዊ ስልጣን ንበይኑ ብሒቱ ዝሓዘ ሓይልን (ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ (ህ.ግ.ሓ.ኤ)) ዝምልከቱ ኢዮም። ንኣቀዋውማ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ እትምርምረሉ፡ እቲ ብቐዳምነት ክትግንዘቦ ዝግባእ ኣገዳሲ ጕዳይ ሕጋውነቱ ስለ ዝዀነ፡ ቀዳማይ…
Read more
መጀመርያ ህዝቢ ኤርትራ እንቋዕ ኣሓጎሰካ፡ እንቋዕ ከኣ ኣሓጎሰና ክብል እፈቱ። እዚ ዓወት’ዚ ብርግጽ ንውጹዕ ሀዝቢ ኤርትራ ዮሃና ንህግደፋውያን ድማ መርድእ ኢዩ። እወ! ሕጂ’ውን ውጹዕ ህዝቢ ኤርትራ እንድሕሪ ተኣኪቡ ከምቲ ጸላእቱ ዝምነይዎ ዘይኮነስ ከይተሰማምዐ ኣይወጽእን ኢዩ። እወ! ንመጀመርያ ንሙሉእ ህዝቢ ኤርትራ ኣይወክል እምበር ብከፊል ብህዝቢ ዝተመርጸ ኤርትራዊ ባይቶ ቆይሙ። ዲሞክራስያውያን ተቓለስቲ እንቋዕ ደስ በለኩም። ሽሕኳ ህግደፋውያንን…
Read more
ዓመጻት ህግደፍ አብ ልዕሊ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ብቀሲስ ፕሮፈሰር አትናቴዎስ ገብረአብ (ሃዋሳ፡ ኢትዮጵያ) ስለ ኩሎም ናይ ሕሊና እሱራት ኤርትራ ኩላትና ተንሲእና ናይ ሓንተ ደቂቕ ናይ ሕሊና ጸሎት ነዕርግ። ዝከብርኩምን ዝኸብርክንን ጉባኤኛታት፡ ሎሚ ኣብ ቅድሜኹም ተረኺበ፡ ነቲ ንነዊሕ እዋናት ዝተዛረብኩሉን፡ ዝተቓለስኩሉን ጉዳይ ከም አንደገና ምሳኻትኩም ክዛተየሉ አዝዩ ባህ ይብለኒ። ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ…
Read more


text:
ግምቢ ዘብዐኛ (ሕታም መጽናዕቲ) መጋቢት 2015
እዛ ሕታም እዚኣ፡ ካብ 4 ክሳዕ 31 ግንቦት 2015 ኣብ ዘሎ ሰሙናት ንዚጽናዕ ዓንቀጻት መጽናዕቲ ዝሓዘት እያ።
ዝያዳ ዕግበትን ዓስብን ዘለዎ ሞያ ረኺብና
ዴቪድ ካርትራይትን ግወን ካርትራይትን መጻምድቲ ዀይኖም ሳዕስዒት ባለይ ይስዕስዑ ነበሩ፣ ሕጂ ግና ንኣእጋሮም ብዝሓሸ መገዲ ይጥቀሙሉ ኣለዉ
“ከምኡ ዝዀነ፡ ስለ ዝሰመርካዮ እዩ”
ኣብዚ ቐረባ ዓመታት፡ ሕታማትና ንገሊኡ ጸብጻባት መጽሓፍ ቅዱስ መብዛሕትኡ ግዜ ብዝቐለለን ብዝነጸረን መገዲ ዚገልጾ ዘሎ ስለምንታይ እዩ፧
‘ክትነቅሕ’ ዲኻ፧
ብዛዕባ እቲ የሱስ ነተን ዓሰርተ ደናግል ብዚምልከት ዝሃቦ ምሳሌ ኣብ ዝነበረና ግንዘበ እተገብረ ምትዕርራይ ኣንብብ፣ እቲ ምትዕራርይ ኣብቲ ቐሊልን ህጹጽን መልእኽቲ እቲ ምሳሌ ዜተኵር እዩ።
ሕቶታት ካብ ኣንበብቲ
ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዚወጽእ ዝነበረ ጽሑፋትና፡ ሓደ ጸብጻብ መጽሓፍ ቅዱስ ጽላሎት ናይ ዚመጽእ ዝዓበየ ነገር ከም ዝዀነ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ይገልጽ ነይሩ እዩ፣ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ግና ብዙሕ ኣይገልጽን እዩ። ስለምንታይ፧
ካብ ምሳሌ እቲ ታለንት ተምሃር
እዛ ዓንቀጽ እዚኣ፡ ብዛዕባ ምሳሌ እቲ ታለንት ንዘሎና ምርዳእ ተነጽሮ።
ንኣሕዋት ክርስቶስ ብተኣማንነት ደግፎም
እቶም ክርስቶስ ከም ኣባጊዕ ዚፈርዶም ሰባት፡ ንኣሕዋቱ ዚድግፍዎም ብኸመይ እዮም፧
“ብጐይታ ጥራይ” ምምርዓው—ሎሚ እውን ግብራዊ ድዩ፧
እቶም ንምኽሪ ኣምላኽ ኪስዕቡ ዝቘረጹ ሰባት፡ ንልቢ የሆዋ የሐጕስዎን መንፈሳዊ በረኸት ይረኽቡን እዮም።


text:
ትምህርቲ 6
ምስ ክርስትያን ብጾትና ምሕባርና ብኸመይ ይጠቕመና፧
ዋላ እውን ጣሻ ኣቋሪጽና ወይ ሕማቕ ኵነታት ኣየር ተጻዊርና፡ ኣዘውቲርና ኣብ ክርስትያናዊ ኣኼባታትና ንእከብ ኢና። ናይ የሆዋ መሰኻኽር፡ ኣብ ህይወቶም ጸገማት ዜሕልፉን ብመዓልታዊ ስራሖም ዚደኽሙን ክነሶም፡ ምስ ኣመንቲ ዝዀኑ ብጾቶም ኪሓብሩ ጻዕሪ ዚገብሩ ስለምንታይ እዮም፧
ንጥቕምና እዩ። ጳውሎስ ብዛዕባ እቶም ኣብ ጉባኤ እንረኽቦም ብጾትና ኺዛረብ ከሎ፡ “ኣብ ንሓድሕድና ነስተብህል” በለ። (እብራውያን 10:24) እዚ መግለጺ እዚ፡ ንሓድሕድና ኽንፋለጥ ዚእምት እዩ። ስለዚ፡ ቃላት እቲ ሃዋርያ፡ ብዛዕባ ኻልኦት ተገዳስነት ኪህልወና የተባብዕ። ምስ ካልኦት ክርስትያን ስድራ ቤታት ምስ እንፋለጥ፡ ገሊኣቶም ከም ናትና ዝበለ ብድሆታት ብዓወት ከም ዝሰገሩን ንሕና እውን ብዓወት ክንሰግሮ ኺሕግዙና ኸም ዚኽእሉን ክንግንዘብ ኢና።
ነባሪ ዕርክነት ይሃንጽ። ኣብ ኣኼባታትና፡ ሌላ ምስ ዘሎና ሰባት ጥራይ ዘይኰነስ፡ ናይ ቀረባ ዕርክነት ምስ ዘሎና ሰባት እውን ኢና እንእከብ። ኣብ ካልእ እዋናት እውን፡ ምሳታቶም ሓቢርና ብጥዑይ መዘናግዒ ንዘናጋዕ ኢና። እዚ ሕብረት እዚ እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ፧ ንሓድሕድና ንከባበር፣ እዚ ኸኣ ንፍቕርና የደልድሎ። ሽዑ፡ ብጾትና ጸገማት ኬጓንፎም ከሎ፡ ድልዱል ዕርክነት ስለ ዝሰረትና፡ ብፍታው ንሕግዞም። (ምሳሌ 17:17) ምስ ኵሎም ኣባላት ጉባኤና ብምሕባር፡ ‘ንሓድሕድና ኸም እንተሓላለ’ ነርኢ።—1 ቈረንቶስ 12:25, 26።
ነቶም ፍቓድ ኣምላኽ ዚገብሩ ዘለዉ፡ ፈተውትኻ ኽትገብሮም ነተባብዓካ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ፈተውቲ፡ ኣብ መንጎ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ክትረክብ ኢኻ። ምሳና ኻብ ምሕባር፡ ሓደ እኳ ኺዓግተካ ኣይትፍቀድ።
ኣብ ኣኼባታት ምስ ካልኦት ምሕባር ንጥቕምና ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
ምስ ጉባኤና መዓስ ክትላለ ትደሊ፧
ብዝያዳ ፍለጥ
ኣብ ሰሙናዊ ኣኼባታት ናይ የሆዋ መሰኻኽር እንታይ እዩ ዚግበር፧
ብኸመይ ከም እነምልኽ ፍለጥ።


text:
ገበር | ኣምላኽ ይግደሰልካ ድዩ፧
ኣምላኽ ይርድኣልካ
“ጐይታየ፡ ንስኻ መርመርካኒ ፈለጥካኒውን።” —መዝሙር 139:1።
ገሊኦም ዚጠራጠሩ ስለምንታይ እዮም፧ ሓያሎ ሰባት፡ ኣምላኽ ንደቂ ሰብ ከም ሓጥኣን፡ ማለት ርኹሳትን ቈላሕታ ኺገብረሎም ዘይበቕዑን ሰባት ገይሩ ጥራይ ከም ዚርእዮም ኰይኑ እዩ ዚስምዖም። ብጭንቀት እትሳቐ ኬንድራ፡ ነቲ ኣምላኽ ካባና ዚደልዮ ብቕዓት ምሉእ ብምሉእ ክትሕልዎ ብዘይምኽኣላ ኸቢድ ጸጸት ተሰምዓ። በዚ ምኽንያት እዚ ኸኣ፡ “ምጽላይ ኣቋረጽኩ” በለት።
ቃል ኣምላኽ እንታይ ይምህር፧ የሆዋ ኽንዮ ዘይፍጽምናኻ ስለ ዚርኢ፡ ንዅነታትካ ብሓቂ ይርድኣልካ እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ፍጥረትና ይፈልጥ እዩ እሞ፡ ሓመድ ምዃንና ይዝክር እዩ” ይብል። ብዘይካዚ፡ “ከም መጠን ሓጢኣትና ኣይገብረናን” እዩ፣ ኣብ ክንዳኡስ፡ ምስ እንንሳሕ ብምሕረት ይቕረ ይብለልና እዩ።—መዝሙር 103:10, 14።
ብዛዕባ እቲ ኣብ መእተዊ እታ ቐዳመይቲ ዓንቀጽ ዝረአናዮ ዳዊት ንጉስ እስራኤል እሞ ንመርምር። ዳዊት፡ “ኣዒንትኻ፡ ድቂ ኸሎኹ፡ ረአያኒ፡ እተን ምዱባት መዓልትታተይ . . . ኵለን ኣብ መጽሓፍካ ተጻሕፋ። ዎ ኣምላኽ፡ መርምረኒ፡ ልበይ ከኣ ፍለጥ” ኢሉ ጸለየ። (መዝሙር 139:16, 23) እወ፡ ዳዊት፡ ሽሕ እኳ እንተ ሓጥአ፡ ሓድሓደ ግዜ እውን ከቢድ ሓጢኣት እንተ ፈጸመ፡ የሆዋ ነቲ እተነስሐ ልቡ ኸም ዚርእዮ ኣሚኑ እዩ።
ካብ ዝዀነ ይኹን ሰብ ንላዕሊ፡ የሆዋ ኺርድኣልካ ይኽእል እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ሰብ ነቲ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ዘሎ እዩ ዚርኢ፡ እግዚኣብሄር ግና ልቢ እዩ ዚርኢ” ይብል። (1 ሳሙኤል 16:7) ኣምላኽ ንሓደ ነገር ስለምንታይ ከም ዝፈጸምካዮ ይፈልጥ እዩ፣ እወ፡ ተወርሶ፡ ኣተዓባብያኻ፡ ከባቢኻ፡ ከምኡ እውን ባህርያትካ ብኸመይ ኪቐርጸካ ኸም ዚኽእል ይፈልጥ እዩ። ሽሕ እኳ ትጋገ እንተ ዀንካ፡ እንታይ ዓይነት ሰብ ክትከውን ከም እትጽዕር ይርኢ እዩ።
ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ‘ናይ ሓቂ መንነትካ’ ንዘለዎ ዓሚቝ ፍልጠት ንኼጸናንዓካ ዚጥቀመሉ ብኸመይ እዩ፧


text:
ገበር | ሰይጣን ኣሎ ድዩ፧
ሰይጣን ንእኩይ ባህርይ ድዩ ዜመልክት፧
እቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ተጠቒሱ ዘሎ ሰይጣን ንእኩይ ባህርይ ከም ዜመልክት ጌርካ ምድምዳም ቀሊል እዩ። ኰይኑ ግና፡ መጽሓፍ ቅዱስ ከምኡ ኢሉ ድዩ ዚምህር፧ ከምኡ ኢሉ ዚምህር እንተ ዀይኑ፡ ስለምንታይ ደኣ እዩ እሞ ሰይጣን ምስ የሱስ ክርስቶስን ምስቲ ዅሉ ዚኽእል ኣምላኽን ከም እተዘራረበ ዚገልጽ፧ ነቲ ሰይጣን ምስ የሱስን ምስ ኣምላኽን እተዘራረበሉ እዋን እስከ ንመርምሮ።
ሰይጣን ምስ የሱስ እተዘራረበሉ እዋን
የሱስ ኣገልግሎቱ ኣብ ዝጀመረሉ እዋን፡ ድያብሎስ ብሰለስተ ፈተናታት ገይሩ ኼታልሎ ፈቲኑ ነይሩ እዩ። ብቐዳምነት፡ ሰይጣን፡ የሱስ ነቲ ኣምላኽ ዝሃቦ ሓይሊ ኣብ ጥቕሚ ርእሱ ብምውዓል ጥሜቱ ኺዕንግል ኪፍትኖ ጸዓረ። ድሕሪኡ፡ ድያብሎስ ንየሱስ፡ ኣቓልቦ ሰባት ምእንቲ ኺስሕብ፡ ህይወቱ ኣብ ሓደጋ ንኼእቱ ኼደፋፍሮ ጸዓረ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ፍግም ኢሉ እንተ ሰጊዱሉ፡ ኵለን መንግስትታት ዓለም ከም ዚህቦ ንየሱስ ነገሮ። የሱስ በቲ ሰይጣን ብብልሒ ዘቕረበሉ ፈተናታት ኣይተታለለን፣ ኣብ ክንዳኡስ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ እዋን ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ጠቒሱ መለሰሉ።—ማቴዎስ 4:1-11፣ ሉቃስ 4:1-13።
የሱስ ምስ መን እዩ ዚዘራረብ ነይሩ፧ ምስቲ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ እኩይ ባህርይ ድዩ፧ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም ዚገልጾ፡ የሱስ “ብዘይ ሓጢኣት፡ ከማና ብዅሉ እተፈተነ እዩ።” (እብራውያን 4:15) ብዘይካዚ፡ መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ንሱ ሓጢኣት ኣይገበረን፡ ኣብ ኣፉ እውን ተንኰል ኣይተረኽበን” ይብል እዩ። (1 ጴጥሮስ 2:22) የሱስ ፍጹምን ንጽህናኡ ዚሕሉን ሰብ እዩ ነይሩ። ኣብ ውሽጡ እከይ ንኺዓቢ ኣይፈቐደን። ብንጹር እምበኣር፡ የሱስ ምስቲ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ እኩይ ባህርይ ኣይኰነን ዚዛረብ ነይሩ፣ የግዳስ፡ ምስ ሓደ ናይ ሓቂ ኣካል እዩ ዚዘራረብ ነይሩ።
እቲ የሱስን ድያብሎስን ዝገበርዎ ዝርርብ፡ ሰይጣን ናይ ሓቂ ኣካል ምዃኑ ዜርኢ ተወሳኺ መርትዖ እውን ዝሓዘ እዩ።
ድያብሎስ ንየሱስ፡ ፍግም ኢሉ እንተ ሰጊዱሉ፡ ግዝኣት ዓለም ከም ዚህቦ ተመባጺዑሉ ኸም ዝነበረ ኣይትረስዕ። (ማቴዎስ 4:8, 9) ሰይጣን ናይ ሓቂ ኣካል እንተ ዘይኰይኑ ግና፡ እቲ ንየሱስ ኪህቦ ዝሓሰቦ ግዝኣት ትርጕም የብሉን ማለት እዩ። የሱስ እውን እንተ ዀነ፡ ሰይጣን ዓብዪ ስልጣን ከም ዘለዎ ኣይከሓደን።
የሱስ ንፈተናታት ሰይጣን ምስ ነጸጎ፡ ድያብሎስ ንየሱስ፡ “ምሹእ ግዜ ኽሳዕ ዚረክብ ሓደጎ።” (ሉቃስ 4:13) ኣብዚ መዳይ እዚኸ፡ ሰይጣን ንእኩይ ባህርይ ጥራይ ድዩ ዜመልክት ወይስ ተስፋ ንዘይቈርጽ ጸላኢ፧
ድያብሎስ ንየሱስ ምስ ሓደጎ፡ ‘መላእኽቲ መጺኦም ንየሱስ ከም ዘገልገልዎ’ ኣስተብህል። (ማቴዎስ 4:11) እዞም መላእኽቲ እዚኦም፡ ንየሱስ ኬተባብዕዎን ኪሕግዝዎን ዝመጹ ናይ ሓቂ መንፈሳውያን ፍጡራት ድዮም፧ እሂናይ ደኣ። ከምኡ እንተ ዀይኑ ደኣ እሞ፡ ንምንታይ ኢና ንሰይጣንከ ኸም ናይ ሓቂ መንፈሳዊ ፍጡር ጌርና ዘይንርእዮ፧
ሰይጣን ምስ ኣምላኽ እተዘራረበሉ እዋን
ብዛዕባ እቲ ንኣምላኽ ዚፈርህ ዝነበረ እዮብ ካብ ዚገልጽ ጸብጻብ፡ ሰይጣን ምስ ኣምላኽ ከም እተዘራረበ ዚሕብረና ሓሳብ ንረክብ ኢና። እቲ ጸብጻብ፡ ድያብሎስን ኣምላኽን ብዛዕባ እተዘራረቡሉ ኽልተ እዋናት ይገልጽ እዩ። ኣብ ክልቲኡ ኣጋጣሚ፡ ኣምላኽ ንእዮብ ስለቲ ንጽህናኡ ነኣዶ። ሰይጣን ከኣ፡ እዮብ ንኣምላኽ ዜገልግሎ፡ ጥቕሚ ስለ ዚረክብ ምዃኑ ገለጸ፣ ብኻልእ ኣበሃህላ፡ ድያብሎስ፡ ኣምላኽ ንእዮብ ብጥቕሚ ኣታሊሉ ንዕኡ እሙን ከም ዚኸውን ከም ዝገበሮ እዩ ዚዛረብ ነይሩ። በዚ ኸምዚ፡ ንእዮብ ካብ ኣምላኽ ንላዕሊ ኸም ዚፈልጦ ገለጸ። የሆዋ ድማ ንሰይጣን፡ ንንብረት እዮብ ኬጥፍኦን ንደቁ ኪቐትሎምን ንጥዕናኡ ኺጐድኦን ፈቐደሉ። * ድሕሪ ግዜ፡ እቲ የሆዋ ብዛዕባ እዮብ እተዛረቦ ነገራት ቅኑዕ ምንባሩ፡ ሰይጣን ድማ ሓሳዊ ምዃኑ ተረጋገጸ። ኣምላኽ ከኣ ንእዮብ ስለቲ ንጽህናኡ ባረኾ።—እዮብ 1:6-12፣ 2:1-7።
ኣብቲ ኣምላኽን ሰይጣንን ዝገበርዎ ዝርርብ፡ የሆዋ ምስቲ ኣብ ውሽጡ ዚርከብ እኩይ ባህርይ ድዩ ዚዘራረብ ነይሩ፧ መጽሓፍ ቅዱስ፡ “ኣምላኽ መገዱ ፍጽምቲ እያ” ይብል። (2 ሳሙኤል 22:31) ብዘይካዚ፡ ቃል ኣምላኽ፡ “እቲ . . . ኵሉ ዚኽእል የሆዋ ኣምላኽ ቅዱስ፡ ቅዱስ፡ ቅዱስ እዩ” ይብል። (ራእይ 4:8) ቅዱስ ኪብሃል ከሎ፡ ንጹህን ካብ ሓጢኣት ዝረሓቐን ማለት እዩ። የሆዋ ፍጹምን ኣበር ዘይብሉን ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ውሽጡ እኩይ ባህርይ ኪህልዎ ኣይክእልን እዩ።
ሰይጣን ምስ ኣምላኽ ዝገበሮ ዝርርብ፡ ኣብ ልዕሊ እዮብ ናይ ሓቂ መዘዝ ኣምጺኡ እዩ
ይኹን እምበር፡ ገሊኦም ሰባት፡ እዮብ ዚብሃል ሰብ ስለ ዘይነበረ፡ እቲ ኣምላኽን ሰይጣንን ዝገበርዎ ዝርርብ፡ ምሳልያዊ ዛንታ ኸም ዝዀነ ገይሮም ይከራኸሩ እዮም። እዚ ግና ቅኑዕ ድዩ፧ ካልእ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ፡ እዮብ ብሓቂ ኣብ ታሪኽ ዝነበረ ሰብ ምዃኑ ይሕብር እዩ። ንኣብነት፡ ኣብ ያእቆብ 5:7-11፡ ክርስትያናት ኣብ ጽንኩር እዋናት ተጻዋርነት ንኺህልዎም ንምትብባዕን የሆዋ ንተጻዋርነቶም ከም ዚባርኾ ዚገልጽ ዜጸናንዕ ሓሳባት ንምሃብን፡ እዮብ ተጠቒሱ ኣሎ። እዮብ ብሓቂ ኣብ ታሪኽ ዘይነበረ ሰብ እንተ ዀይኑ፡ ኣብ ልዕሊኡ ዝወረደ መጥቃዕቲ ሰይጣን ድማ ልቢ ወለዳዊ እንተ ዀይኑ፡ እቲ ኣብነቱ እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ፧ ሓደ ኻብቶም ኣብ ህዝቅኤል 14:14, 20 ተጠቒሶም ዘለዉ ሰለስተ ጻድቃን ሰብኡት፡ እዮብ እዩ፣ እቶም ካልኦት ክልተ ኸኣ፡ ኖህን ዳንኤልን እዮም። እዮብ ልክዕ ከም ኖህን ዳንኤልን፡ ብሓቂ ኣብ ታሪኽ ዝነበረን ዓባይ እምነት ዝነበረቶን ሰብኣይ እዩ ነይሩ። ስለዚ፡ እዮብ ብሓቂ ኣብ ታሪኽ ዝነበረ ሰብ እንተ ዀይኑ፡ እቲ መጥቃዕትን መስጐጕትን ዘውረደሉ ኣካልከ ብሓቂ ዘሎ ኣካል ደይኰነን ኪኸውን ዘለዎ፧
ብንጹር እምበኣር፡ መጽሓፍ ቅዱስ ንሰይጣን፡ ከም ናይ ሓቂ መንፈሳዊ ፍጡር ገይሩ እዩ ዚገልጾ። ኰይኑ ግና፡ ‘ሰይጣን ኣብዚ እዋን እዚ ንዓይን ንስድራ ቤተይን ኪጐድኣና ይኽእል ድዩ፧’ ኢልካ ትሓስብ ትኸውን።
ኣብዚ ግዜናኸ፧
ጕጅለ ገበነኛታት ብሃንደበት ናብታ እትነብረላ ኸተማ መጺኦም ንበል። ብሰንኪ ምምጻእ እቶም ገበነኛታት፡ ኣብቲ እትነብረሉ ኸባቢ ዘሎ ድሕንነትን ስነ ምግባርን ኣዝዩ ኸም ዚበላሾ ፍሉጥ እዩ። ብተመሳሳሊ፡ ሰይጣንን እቶም ልክዕ ከም ሰይጣን ካብ ኣምላኽ ዝዓለዉ ናይ ሓቂ መንፈሳውያን ፍጡራት ዝዀኑ ኣጋንንቱን፡ ኣብ ምድሪ እዮም ተቐይዶም ዘለዉ። እዚኸ እንታይ ሳዕቤን ኣምጽአ፧ ብዛዕባ እቲ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዚርአ ኣብ ከባቢኻን ኣብ መላእ ምድርን ዜጋጥም ዘሎ ነገራት እስከ ሕሰብ።
ብደረጃ ዓለምለኸ ብዙሕ ጻዕሪ እኳ እንተ ተገብረ፡ ጭካነ ዝመልኦ ዓመጻ ይውስኽ ከም ዘሎ ኣስተብሂልካዶ፧
ብዙሓት ወለዲ ነቲ ኣብ መዘናግዒ እናበዝሐ ዚኸይድ ዘሎ ሓተታ መናፍስቲ ዘይቅበልዎን ንደቆም ኪጐድኦም ከም ዚኽእል ገይሮም ዚቘጽርዎን እኳ እንተ ዀኑ፡ ብዝያዳ እናወሰኸ ይኸይድ ከም ዘሎ ኣስተውዒልካዶ፧
ንኣከባቢ ንምዕቃብ ብዙሕ እኳ እንተ ተጻዕረ፡ በብእዋኑ ንኣከባቢ ዜበላሹ ነገራት የጋጥም ከም ዘሎ ኣስተብሂልካዶ፧
ከቢድ ጸገም ከም ዜጋጥም ዚገብር ገለ ሓይሊ፡ ንደቂ ሰብ ናብ ጥፍኣት ገጹ ዚመርሖም ዘሎ ዀይኑዶ ይስምዓካ፧
መጽሓፍ ቅዱስ፡ ነዚ ሎሚ ዜጋጥም ዘሎ ጸገማት ዚሕተተሉ መን ምዃኑ ኺገልጽ ከሎ፡ “እቲ ንብዘላ ዓለም ዜስሕታ ዘሎ ድያብሎስን ሰይጣንን ዚብሃል ዓብዪ ገበል፡ እቲ ናይ ጥንቲ ተመን ተደርበየ፣ ናብ ምድሪ ተደርበየ፡ መላእኽቱ እውን ምስኡ ተደርበዩ። . . . ኣቱም ምድርን ባሕርን ግና፡ ድያብሎስ ሓጺር እዋን ከም ዘለዎ ፈሊጡ፡ ብብርቱዕ ቍጥዓ ወሪዱኩም ኣሎ እሞ፡ ወይለኹም” ይብል። (ራእይ 12:9, 12) ብዙሓት ሰባት ነዚ ዅሉ መርትዖታት ድሕሪ ምምርማሮም፡ ሰይጣን ኣብ መላእ ዓለምና ጽልዋ ኼሕድር ዚኽእል ሓደገኛ መንፈሳዊ ኣካል ምዃኑ ደምዲሞም እዮም።
ንርእስኻ ብኸመይ ካብ ሰይጣን ከተዕቍባ ኸም እትኽእል ትሓስብ ትኸውን። ከምኡ ኢልካ ምሕሳብካ ኸኣ ግቡእ እዩ። እዛ ቐጺላ ዘላ ዓንቀጽ፡ ኣብዚ መዳይ እዚ ኺሕግዘካ ዚኽእል ግብራዊ ምኽሪ ዝሓዘት እያ።
^ ሕ.ጽ. 12 የሆዋ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዚርከብ ስም ኣምላኽ እዩ።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ናይ ሓዘን መግለጺ፣ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ፡
- ደምዳሚ መግለጺ፣ስሩዕ ኣኼባ ፈጻሚ-ኣካል፡ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ /ደ.ግ.ሓ.ኤ/
- ቃል ሓዘን ጨንፈር ሽወደን ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ
- ቃል ሓዘን ግንባር ሃገርዊ ድሕነት ኤርትራ/ ሕድሪ ጨንፈር ጀርመን
- ናይ ሓዘን መግለጺ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድሪ
- ኤርትራ ካብ 2015 ንነጀው ቀጥታ ተጠቃዒት ናይ’ቲ ብኤል ኒኖ ዝፍለጥ ምዝባዕ ኣየር ኮይና ምጽናሐ ተገሊጹ
- ናይ ሓዘን መግለጺ ብደግሓኤ ዞባ ኤውሮጳ
- ናይ ሐዘን መግለጺ
- ቃል ሓዘን
- መግለጺ ሓዘን፡
- ክልተ ዲፕሎማት ስርዓት ህግደፍ ነቲ ስርዓት ከም ዝራሕርሑ ይግለጽ ኣሎ
- ምስጋና
- ሓድነት ኤርትራውያን ንፍትሒ ኣብ ዓባይ ብሪጣኒያ ዝተባህለ ማሕበረ ተመስሪቱ
- ኤርትራውያን ተቐማጦ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ሓድሽ ዓመት 2017 ብሓባር ጸንቢሎም
- ተመሃሮ ቤት ትምህርቲ “ እንዳ ማርያም ” ኣንጻር ስርዓት ህግደፍ ኣድማ ኣካይዶም !!
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 99 guests and no members online
- Details
- Written by ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ
- Published: 30 December 2016
ኤውሮጳዊ ሕብረት፥ መን’ዩ ስርዓት ህግደፍ ብግብሪ ክመሃር ይግባእ።
መከራ ኤርትራውያን ሓደ ገጽ ዘይኮነስ ኩለንተናዊ’ዩ። ኩለንተናዊ እንተኾይኑ ከኣ ኩሎም ማሕበራዊ ጸገማት ኣብኡ ተሓቚፎም ኣለው ማለት’ዩ። ዝያዳ ንምንጻሮም ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ጸጥታዊ፣ ማሕበራዊ። እዚ ንብደሆታት ዲፕሎማስን ነቲ ወትሩ ዘንጸላሉ ዘሎ ሓደጋ ኲናትን ከይዘንጋዕና’ዩ።
ኣብ ኤርትራ መሰል ሓሳብካ ምግላጽ የለን ጥራሕ ዘይኮነ፡ ከም ቃል ፖለቲካ፡ ደሞክራሲ፡ ሰብኣዊ መሰላት ዝበሃል ከተድምጽ ንወይልኻ’ዩ። በዞም ኣገደስቲ ግን ከኣ ኣብ ኤርትራ ውጉዛት ኮይኖም ዝርከቡ ቃላት ክጻወት ዝተሰምዐ ዜጋ ብመጠንቀቕታ’ውን ዝሓልፈሉ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ፖለቲካ ሰብኣዊ መሰል ደሞክራስያዊ መሰል ዝብል ቃላት ምጥቃም፡ ብዛዕባ ሃለዋት ሓደ ሕብረተ-ሰብ፡ መንግስታዊ ስትራተጂ፡ ብቕዓት ምምሕዳር፡ ክኽበሩ ዘለዎም ናይ ዜጋታት መሰረታዊ መሰላትን ነጻነታትን፣ ብዛዕባ ዕዮን ውጽኢት ዕዮን፣ማሕበራዊ ቀረባት ዝተናኽፍ ስለ ዝኾነ ካልእ ትርጉም ተዋሂብዎ ዋጋ ዘኽፍል’ዩ። ስርዓት ህግደፍ ነዞም መሰረታዊ ነገራት ወይ ኣምራት ወትሩ የነኣእሶም። የቆናጽቦም። እዚ ኣገዳሲ ኣምራት ደሞክራሲ’ዚ ከም ቃል ከይትጥቀም ዝኽልክል ኣተሓሳስባ ኣብ ዘለዎ ከኣ ጭቆናን ካብ ጭቆና ንምህዳም ዝግበር ስደትን ክህሉ ባህሪያዊ’ዩ።
ዕድመን ጾታን ዘይፈሊ ስደት ኤርትራውያን ‘ምበኣር ብብዝሑ ጥራሕ ዘይኮነስ ብዘጋጥሞ ዘሎ ባርባራዊ ግፍዕታት ንዓለም’ዩ ዘዛረብ ዘሎ። እቲ ጠንቂ ናይ’ዚ መስደመም ዋሕዚ ስደት ዝኾነ ስርዓት ድማ ሓንሳብ ክሓብኦ ይፍትን ካልእ ግዜ ብኣቋራጭ ሃብቲ ክድልቡ ተደናጊሮም ወይ ሰዲዖም እናበለ ክገልጾ ይስማዕ። ናይ’ዚ ጠንቂ ናይ ምዕራባውያን ብሓፈሻ ማእከላይ ስለያ ኣመሪካ ድማ ብፍላይ ኮነ ኢሎም ዝሃንደስዎ ዝወደብዎን ኢሉ’ውን ከደናግረሉ ይፍትን። ገለ ግዜ’ውን ናይ በይንና ጥራሕ ኣይኮነን ኣህጉራዊ ተረኽቦ’ዩ ብዝብል መዋድቕቲ ሃሰስ ክብል ይደናደን’ዩ።
ጉዳይ ስደት ኣፍሪቃውያን ብሕልፊ ከኣ ጉዳይ ስደት ኤርትራውያን ኣዝዩ ኣሻቓሊ ካብኡ ሓሊፉ ከኣ ዘሕዝንን ዘጉህን’ዩ። መራሕቲ መንግስታት ኤውሮጳ ኣብ ወርሒ ሕዳር ናይ 2015 ኣብ ከተማ ላ ላቬታ ( ደሴት ማልጣ) ክልተ መዓልቲ ዝወሰደ ምስ ወከልቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘተ ኣካይዶም ነይሮም። ኣብ’ቲ ዓውደ ዘተ ወይ ዋዕላ ፕረዚደንት ሪፓብሊክ ፈረንሳ ንኤውሮጳ ሕብረት ወኪሉ ተሪር ረዚን መደረ ኣስምዑ ነይሩ። መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ዕድል ህዝብታቶም ከም ህዝቢ ኤርትራ ዘባህርር ከይከውን ጥንቃቔ ከገብሩ፡ ህዝቦም ብሓላፍነት ክመርሑ ከማሓድሩ፡ ምስ ኣህጉራዊ ማሕበረ-ሰብ ተደጋጊፎም ክሰርሑ ከም ዘለዎም ዘዘኻኽርን ዝመክርን ነይሩ። ንሱ ቀጺሉ ንዓይ ዝገርመኒ ዋላ ሓደ ካባታትኩም ንስርዓት ኣስመራ ዓው ኢሉ ክኹንኖ ዘይምስማዐ’ዩ ኢልዎም ነይሩ ፕረዚደንት ፈረንሳ ፍራንስዋ ኦላንድ።
ኣብ’ቲ ዋዕላ ዝተሳተፈ ተወካሊ ስርዓት ህግደፍ ዖስማን ሳልሕ ድማ ኤርትራ ፖለቲካዊ ጸገም የብላን ብግዝያዊ ኢኮኖሚያዊ ብደሆታት ግን ተሓኒቃ ኣላ። ናይ ገንዘብ ሓገዝ እንተተገይሩላ ከኣ ነቲ ኩነታት ደው ከተብሎ ዓቕሚ ኣለዋ ክብል መዲሩ። ናይ ገዛእ ርእሶም ስትራተጂካዊ ውጥናት ዘለዎም መራሕቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ድማ በዚ ዘይምስጡር ቅሉዕ ሓሶት ናይ’ቲ ስማዊ ሚኒስተር ተጎልቢቦም፡ ብስም ልምዓታዊ ምትሕግጋዝ ኣማኢት ሚሊዮን ዩሮታት ክምጥውሉ ተራእዮም። ስርዓት ህግደፍ ነቲ ስደት ዘይኮነ ምኽንያት’ዩ ክበሉ ፈቲኑ። ንኤውሮጳ ሕብረት ድማ ከም’ዚ እንተሂብኩምኒ ከምዚ ክገብር ዓቕሚ ኣለኒ ብምባል ቃል ኣትዩሎም። ዝደለዮ ገንዘብ ከኣ ተሰሊዕሉ። ለውጢ ከተኣተቱ ግን ኣይተራእየን። ድሕሪ ሓደ ዓመት ድማ እነሆ ነቲ ብዘይ ደሞዝ ዝሰርሕ ዝነበረ ሰራዊት ደሞዝ ክኸፍል ጀሚረ ዝብል መደናገሪ ወፍሪ የካይድ ኣሎ። እንተኾነ እቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ኣሻቒሉኒ ዝበሎን ክፍታሕ ቃል ዝተኣትወሉን ዋሕዚ ስደትን ግን ብኢሱ ደኣምበር ኣይቀነሰን ኣይተገትአን።
ሰበ ስልጣን እቲ መንግስታዊ ጉጅለ ነቲ ካብ ጽባሕ ዋዕላ ማልጣ ዝተዋህቦም መጠበሪ ኣብ ደሞዝ ሰራዊትን ዝተጸንዑ ናይ ልምዓት መደባትን ኣብ ክንዲ ዘውዕልዎ፡ ኣብ ናይ ውልቀ ሓሳባቶም ስለ ዘእተውዎ እቲ ኣቐዲሙ ገንዘብ እንተሂብኩምናስ ዜጋታትና ከነመሓድር ንኽእል ኢና ክብሉ ዝኣተውዎ ህዝብን ሃገርን ዘዋርድ ስምምዕ በርዒኑ። መንነት ህግደፋውያን ከኣ ተቓሊዑ። ኤውሮጳዊ ሕብረት መሻርኽቲ ናይ ከም’ዚ ዝበለ ዝወጽኣሉ ኢ-ሰብኣዊ ፋሽስታዊ ተግባራት ዝፍጽም መንግስታዊ ሚዛን ዘይብሉ መደናገሪ ጉጅለ ኮይኑ፡ ኣብ ኤርትራን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዘለዎ ስትራተጂ ክሃርም ምሕላኑ ከንቱ ሕልሚ ምንባሩ ገሃድ ወጺኡ። እቲ ንከም’ዚ ዝበለ ጨካን ስርዓት ብኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተለገሰ ገንዘብ ካብ ከፈልቲ ግብሪ ኤውሮጳውያን ዝተዋጽእ ምዃኑ ድማ ዘዛርብ’ዩ። ምኽንያቱ ካብ ኤርትራ ንዝመጽኦም ዘሎ፡ ፍጹም ጸረ-ህዝቢ ፖለቲካዊ ምሕደራ ዝጠንቁ ዋሕዚ ስደት፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ጠንቂ ኣብ ምልጋስ ኣወንታዊ ኣስተዋጽኦ ምግባር፡ መሊስካ መጨፍለቒ ዝኾኖ ሓይሊ ከይስእን ብክንዲ’ዚ ዝኸውን ገንዘብ ምጥባር ፈጺሙ ክኸውን ዘይነበሮ’ዩ። እዚ ሕብረት ነቶም ከፈልቲ ግብሪ እንታይ መልሲ ከም ዝህቦም ከኣ ንቕድሚት ንሰምዖ ክኸውን’ዩ።
ሕብረት ኤውሮጳ መጀመርያ ምስዘይ መሻርኽቱ ተሻሪኹ ክሰርሕ ምፍታኑ ክገብሮ ዘይነበሮ ክንሱ፡ ምስ ገበሮሞ እቲ መደብ ምስ ፈሸለ’ውን ዝፈገደ ወይ ዝተማህረ ኣይመስልን። ኣስታት ሓደ ዓመት ናይ ዋዕላ ላ ቫሌታ ብ17 ታሕሳስ 2016 ብማዕከናት ዜና ዝተቓለሐ ንኣብነት፡ ኤውሮጳዊ ሕብረት ሕጂ’ውን ዋሕዚ ስደት ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምዕጋት ኣስታት 200 ሚሊዮን ዩሮ ከም ዝመደበን ስርዓት ህግደፍ ድማ ተወሳኺ ካብ’ዚ ክምቀል ምዃኑ’ዩ። እዚ ብሓቂ ብምስም ስደተኛታት ካልእ ዕላማ ዘለዎ ይመስል። ምኽንያቱ ሕብረት ኤውሮጳ ብዋሕዚ ስደት ተሸጊሩን ብራህዋ ዜጋታት ኤርትራ ዝግደስ እንተደኣ ኮይኑን ካብ ከም’ዚ ዝበለ ጸወታ ወጺኡ፡ ጌጋታቱ ኣሪሙ ብደረጃኡ ርሑቕ ዝጠመተ ድሕነት ህይወት ሰባት ቀዳምነት ዝሰርዐ መደባት ክሕንጽጽ ነይርዎ። ከምኡ ካብ ዘይገበረ ግን ንሱ’ውን ኣብ’ቲ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሕልፍዎ ዘለዎ ከርፋሕ ህይወት ኣብ ታሪኽ ናቱ ብጽሒት ዘልዕል ምዃኑ ክፈልጥ ይግባእ።
ብካልድ ሙኽታር
ብሓልዮት ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 30-12-2016
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
- መጸዋዕታ ንኣገዳሲ ህዝባዊ ኣኼባ
- ዕድመ መጋቢት 8 2016 ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ ሰሚናር ኣብ ከተማ ስቶክሆልም اجتماع جماھیري مھم في مدینة استوكھلم مظلھ الارتریھ السویدیة لتغییر Important Public Seminar in Stockholm Sweden
- ዕድመ ንሓዲሽ ዓመት አብ ከተማ ኰለን/ጀርመን
ሓተታ-ርእይቶ-መልእኽቲ
- ፖሎቲካ መገለይሲ ቐየስገው፣ ዓውተር ደርብሲ አልግድ (ጥበብድ) ገምድገው ሓሪረትል ለመለም የንቱታት ለቡኑኽር ጉኑዂር መንድርተነኲ።
- ባሕሪ ኤርትራ ጥሙይ ዘየዕንግል፡ ድራር ዓይኒ
- ሰሪሕናን ንሰርሕ ኣለናን በበይኑ’ዩ
- ኣብ እንዳ ህግደፍ ሓተትን ተሓታትን ኩሎም ሓደ
- ካልኦት ዘዝበልዎ እናደገምካ ብተስፋ ካብ ምባር፡ ኣብ መሬትካ ሰቢትካ ናትካ ምግባር
- ነውራም መራሒ፡ ነውራማት ደገፍቲ
- Initiating Ethio- Eritrea Dialogue for Democratic Development
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
Erena on Facebook
Articles
ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝርከቡ ፓትራይርክ ኣቡነ እንጠንዮስ ናብ ገዳም ክኸዱ ዘቕረብዎ ሕቶ መንግስቲ ኤርትራ ነጺግዎ
Radio Erena: May 16, 2014
ኣብ ናይ ገዛ ማሕዩር ዝርከቡ መበል ሳልሳይ ፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ኣቡነ እንጠንዮስ፣ ካብቲ ተታሒዞምሉ ዘለዎ ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ዕጹው ገዛ ናብ ሓደ ካብ ገዳማት ክግዕዙ ንዘቕርብዎ ሕቶ መንግስቲ ኤርትራ ከምዝነጸጎ፣ መርበብ ሓበሬታ ዘ ኦርቶክስ ንምንጭታቱ ገሊጹ።
እቲ መርበብ፣ ሓድሽ ስእሊ ናይቶም 87 ዓመት ዕድመ ጌሮም ከምዘለዉ ዝንገረሎም ኣቡነ እንጠንዮስ ብምስናይ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፣ እቶም ፓትርያርክ ጥዕንኦም ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ከምዝርከብ ብምጥቃስ፣ ኣቡነ እንጠንዮስ ኣውራ ዘተሕእሳስቦም ዘሎ ጉዳይ ኩነታት እታ ቤተ ክርስትያንን ሰዓታን ምዃኑ ከምዝተዛረቡ’ውን ኣመልኪቱ።
ሓደ ካብ እሙናት ሰዓብቲ እቶም ፓትርያርክ ቅድሚ ሽዱሽተ ወርሒ ናብቲ ተሓይሮምሉ ዘለዉ ዕጹው ገዛ ክበጽሖም ከምዝኸኣለን ነዚ ሓድሽ ስእሊ ድማ ብ ሞቢላይ ክወስዶ ከምዝኽኣለን’ውን እቲ መርበብ ሓበሬታ በተወሳኺ ጠቒሱ ኣሎ።
መበል ሳልሳይ ፓትርያርክ ኤርትራ ብውጹእ ዎ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ፣ ብውሳኔ ህግደፍ ካብ መንፈሳዊ ኣገልግሎትም ድሕሪ ምእላይ፣ ህግደፍ ሕጊ ቤት ክርስትያን ብምጥሓስ ኣብ ክንድኦም ንኣቡነ ዲዮስቖሪስ መበል ራብዓይ ፓትርያርክ ክኾኑ ጀነራላትን ሚኒስተራትርን ኣብ ዝተረኽብሉ ከምዝሸሞም ኣይርሳዕን።
ብህግደፍ ዝተሸሙ ኣቡነ ዲዮስቖሮስ፣ ብሰንኪ ወቕዒ ከቢድ ጥዕናዊ ጸገም ኣጋጢምዎም ከምዘሎ’ውን ዝፍለጥ ኮይኑ ሱዳን ካብ ዝርከብ ሕክምና ናብ ኣስመራ ድሕሪ ምምላሶም፣ ብምኽንያት ፋሲካ ሓጺር መልእኽቲ ንምትሕልላፍ ከምዝኸኣሉ ይፍለጥ።
==============================


text:
ግምቢ ዘብዐኛ ታሕሳስ 2015
ንመጽሓፍ ቅዱስ ክትርድኦ ትኽእል ኢኻ
‘ንመጽሓፍ ቅዱስ ምርዳኡ ኣጸጋሚ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧’ ኢልካ ሓሲብካዶ ትፈልጥ፧
ንመጽሓፍ ቅዱስ ክትርድኦ ዘሎካ ስለምንታይ ኢኻ፧
ብዙሓት ሰባት ነዚ ቕዱስ መጽሓፍ እዚ ዜኽብርዎ እኳ እንተ ዀኑ፡ ከመይ ከም ዚጠቕሞም ኣይፈልጡን።
ንምርዳኡ ቐሊል ዝዀነ መጽሓፍ
መጽሓፍ ቅዱስ ርዱእ ኪኸውን ከም እተጻሕፈ ዜረጋግጽ ኣርባዕተ ረቛሒታት ኣሎ።
ንመጽሓፍ ቅዱስ ንምርዳኡ ብኸመይ ሓገዝ ትረክብ፧
መጽሓፍ ቅዱስ ርዱእ ኪኸውን እተዳለወ እንተ ዀይኑ፡ ንምርዳኡ ስለምንታይ እዩ ሓገዝ ዜድልየካ፧
ግብዝና—መወዳእታ ይህልዎ ደዀን ይኸውን፧
ብሰንኪ ግብዝና ኻብ ፖለቲካ፡ ሃይማኖት፡ ወይ ንግዲ ርሒቕካ ዲኻ፧
ትፈልጥዶ፧
ኣብ በዓል ጰንጠቈስጠ 33 ድ.ክ.፡ ኣይሁድ፡ “ኣብ ትሕቲ ሰማይ ካብ ዘለዉ ዅሎም ህዝቢ” ድዮም ናብ የሩሳሌም መጺኦም፧ እቶም በዓል ኣይሁድ ኬብዕሉ ናብ የሩሳሌም ዚመጹ ዝነበሩ ሰባት ኣበይ ይሓድሩ ነይሮም፧
ጴጥሮስ ናይ መጀመርታ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ድዩ ነይሩ፧
የሱስ ንጴጥሮስ፡ “ንስኻ ጴጥሮስ ኢኻ። ንማሕበረይ ከኣ ኣብዛ ኸውሒ እዚኣ ኽሀንጻ እየ” ኪብሎ ኸሎ፡ እንታይ ማለቱ እዩ ነይሩ፧
ልምድታት በዓል ልደት እንታይ ጌጋ ኣለዎ፧
ልምድታት በዓል ልደት ኣረማዊ መበቈል እኳ እንተ ኣለዎ፡ ኪስዓብ የብሉን ማለት ድዩ፧
መልሲ ሕቶታት መጽሓፍ ቅዱስ
ኣምላኽ ንፈተውቲ ሓቂ ሓንጐፋይ ኢሉ ዚቕበሎም ስለምንታይ እዩ፧


text:
1ቄኤሶኮ ቢያ ዑሢ ማዓ ፔቴ ፔቴ ዓሳ ፔ ዓሶ ባኣካፓ ዶኦሪንታኔ፤ ዬያታ ፆሲም ማዺንታ ባኮና ዓሲ ዛላ ዔቂ ጎሜ ዓቶም ጌይሳ ዒንጊፆ ዒንጋኒ ዶኦሪንታኔ። 2ዒዚ ፔ ቶኦኪና ላቢንታያ ማዔሢሮ ዔሩዋ ዓሶና ላቢንታ ዓሶናም ሚጪንቲ ማኣዳኒ ዳንዳዓኔ። 3ዒዚ ፔ ጎሞና ሜሌ ዓሶ ጎሞና ዛሎ ዒንጎ ባኮ ዒንጋኒ ዒዛ ኮይሴሢ ዬያ ዛሎናኬ። 4ዓኣሮኔጉዲ ፆሲ ዔኤሊባኣያ ማዔቴ ዖኦኒያ ዬያ ቦንቾ ፔኤሮ ዴንቃ ዓሲ ባኣሴ፤ 5ዬያጉዲ ኪሪስቶሴ ቄኤሶኮ ቢያ ዑሢ ማሃ፥ ቦንቾ ፔኤሮ ዔኪ ቦንቺንቲባኣሴ፤ ጋዓንቴ ዒዚ ቄኤሶኮ ቢያ ዑሢ ማሃ ቦንቾ ዔኬሢ፡- “ኔኤኒ ታኣኮ ናዓሢኬ፤ ታኣኒ ኔኤኮ ሃኖ ዓዶ ማዔኔ” ጌዔ ፆዛሢዳፓኬ። 6ዬያጉዲ ሃሣ ሜሌ ቤስካ ፆሲ፡- “ሜልኬፃዲቄ ቄኤሴ ማዒ ዶኦሪንቴሢጉዲ ኔኤኒ ናንጊና ናንጋንዳ ቄኤሴኬ” ጋዓኔ። 7ዬሱሴ ዓሲ ማዒ ሃያ ሳዖይዳ ናንጌ ዎዶና ሓይቢዳፓ ዒዛ ዻቂሻንዳ ፆዛሢ፡ ዼኤፒ ዒላቲና ሃሣ ዬኤኪ ዬኤኪ ፔ ማሊፆ ኬኤዚ ሺኢቄኔ፤ ዒዚ ሼሌዑሞና ዓይሢንቴሢሮ ፆሲ ዒዛኮ ዒማና ሺኢጲፆ ዋይዜኔ። 8ዎዚ ዒ ፆሲ ናይ ማዔቴያ ዒዛ ሄሌ ሜታሢ ዛሎና ዓይሢንቲሢ ዒ ዔሬኔ። 9ዬያና ዒ ጊኢጌያ ማዒ ጴዼስካፓ፥ ዓይሢንታዞንሢም ቢያ ናንጊና ዻቂንታኮ ካራ ዒ ማዔኔ። 10ሜልኬፃዲቄ ዶኦሪንቴሢጉዲ ፆሲ ዒዛ ቄኤሶኮ ቢያ ዑፃሢ ማሂ ዶኦሬኔ። 11ዬያ ዛሎ ሚርጌ ኑ ኬኤዛንዳ ባኣዚ ናንጊታንቴ ዑኬ ዒንሢም ዔኤቢ ጌሉዋኣሢሮ ዒንሢም ኬኤዚ ዔርዛኒ ሜቶኬ። 12ሄኤዶ ሄሊ ዒንሢ ናንጌ ጎይፆና ሴካ ዓሲ ዔዔርዛንዳያታዖ ፆሲ ቃኣሎኮ ዓይፆ ካሮ ሜሌ ዓሲ ሃጊ ዒንሢ ዔርዛንዳያ ኮይሳኔ፤ ዬይ ዒንሢም ኮይሳሢያ ዲኢቂ ማዓንዳኣፓዓቴም ዶዲ ሙኡዚቱዋሴ። 13ዓይጎሮ ጌዔቴ ዲኢቂ ሺሺንቂ ዑሾሢ ቢያ ናይ ማዔሢሮ ፂሉሞ ዛላ ዔራቶ ባኣዚ ሃጊ ዔሪባኣያኬ። 14ዶዲ ሙኡዚ ኮይሳሢ ጋዓንቴ ኮዦና ፑርቶና ዱማሲ ዔራ ዒናዼ ዓሲምኬ።
Copyright
Learn More


text:
Erena on Facebook
ሸሞንተ መጋቢት ዓለም ለኻዊ ደቀንስትዮ
ኣብቲ ንመሰል ርእሰ ውሳኔን ናጽነትን እንቃለሰሉ ዝነበርና እዋን ሸሞንተ መጋቢት፡ ዕለተ ዝኽሪ እተን ድርብ ወጽዓን ጭኮናን ዝነበረንን ዘለወንን ደቀንስትዮ ዓለምናን ሃገርናን ስለዝኾነት ካብተን ብዓቢ ክብሪ እነብዕለን ዝነበርና ዓለማውያን በዓላት ሓንቲ ኢያ ነይራ። ይዝከረኒ ሽዑ ንታሪኽን ኣመዓባብላን ሸሞንተ መጋቢት ብዝምልከት “ምስ ዝርገሐን ዕቤትን ሰውራ ኢንዳስትሪ (ኣብ መጀመርታ 1900 ዓመተ ምሕረት) ወጽዓታት ደቀንስትዮ ዓለምና እናተጋህደ ምስመጽአ ኣብ ምዕራባዊ ዓለም ናይ ለውጢ ኣተሓስሳስባታት ኪቕልቅልን ኪዓብን ከምዝጀመረ፤ ኣብ 1908 ከኣ ኣስታት 15,000 ዝኾና ደቀንስትዮ ኣመሪካ ኣብ ከተማ ኒው-ዮርክ ናይ ስራሕ
ሰዓታት ኪጎድለለን ክፍሊተን ኪመሓየሸን ወከልተን ኪመርጻ ኪፍቀደለን ዝጠልብ ታሪኻዊ ሰላማዊ ሰልፊ ከምዘካየዳ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ከኣ ማሕበርነታዊ ሰልፊ ኣመሪካ 28 ለካቲት ኣብ መላእ ኣመሪካ መዓልቲ ደቀንስትዮ ኮይና ኪትበዓል ከምዝወሰነ፤ እቲ ውሳኔ እቲ ከኣ ንኣርባዕተ ዓመት ዝኣክል ኣብ ነፍሲ ወከፍ መወዳእታ ሰንበት ናይ ለካቲት ኪበዓል ድሕሪ ምጽናሕ በታ ኣብ 1909 ኣብ ኮፐንሄገን ደንማርክ ከም ዓለማዊ መዓልቲ ደቀንስትዮ ኪትበዓል ዝተወሰነት ሸሞንተ መጋቢት ከምዝተተከአ፤ ካብ 1911 ኣትሒዙ ከኣ ሸሞንተ መጋቢት ከም ዓለማዊ መዓልቲ ደቀንስትዮ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ይዝከርን ይኽበርን ምህላዉ፤ ሓርነታዊ ቓልስና ከኣ ድርብ ወጽዓን ጭኮናን ደቀንስትዮ ሰይሩ ምዕሩይ ሕብረተሰብ ንምፍጣር ይቃለስ ምህላዉን ኣብ መጻኢት ኤርትራ ደቀንስትዮና ኣብቲ ብቓልሰን ዘረጋግጸኦ ናጽነት ኩሉ ሰብኣዊ መሰላተን ተሓልዩ ቀሲነን ከቢረንን ኪነብራ ሙዃነን ኣስተምህሮ ይወሃበና ነይሩ።
ድሕሪ’ቲ ሰሚናራትን ኣስተምህሮን ከኣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣሃዱታት ኣብ ግንባርን ደጀንን በብዓቕምና ንኽብሪ እታ ዕለት ዝገልጽ መደባት ማለት፡ ግጥምታት፡ ደርፍታት፡ ተዋስኦታት ስእልታትን ምዝንጋዕን፡ ብምቕራብ ድርብ ጭኮናን ወጽዓን ደቀንስትዮ ተሳዒሩ መሰል ማዕርነት ኪኽበርን ንጭርሕን ንምድርን ነይርና። ግደ ሓቂ ከኣ ምዑታት ኤርትራውያን ተቓለስቲ ደቀ-ንስትዮና ባዕላተን ኢየን ደፊአን ኣብ ቓልሲ ሓርነት ተሳቲፈን። ብጀግንነተንን ስረአንን ከኣ ነቲ ዘስተናዕቐንን ዘነኣእሰንን ዝነበረ ተባዕታዊ ልዕልና ሰይረን ማዕርነተን ብግብሪ ኣረጋጊጸን። ታሪኽን ጀግንነትን ኤርትራውይና ታቓለስቲ ኣዘንቲኻ ዝውዳእ ኣይኮነን - ማዕሪኡ ከኣ እቲ ዝተሰበረ መብጽዓን ዝተጠልመ መሰለንን እውን ከምኡ።
ዓመት መጽአ ኣብ ሸሞንተ መጋቢት ኤርትራውያን ተቓለስቲ ደቀንስትዮ ኣብቲ መሪር ቓልሲ ዘርኣየኦ ጀግንነት፡ ተወፋይነት፡ ጽንዓት፡ መኸተን ትብዓትን፡ ወዘተ ወዘተ እናጠቐስና ንቕየአን ዝነአንን ንኢድና ኣይንጸግቦን ኢና። ከነቆናጅዎ ዘይኮነ ከኣ ልዕሊ ሓቂ ዝደመቐ ሓቂ ስለዝኾነ ኢዩ።
ትማል ጀጋኑ ደቀንስትዮና ነዛ ብደመ ረሃጸን ሓርነት ከረጋግጻ ምስ ሰብኣዊ ባህርይን ባህርን እናተቓለሳ ብቦምባ ኢድ ታንክታት ዝማረኻ ጸላእተን ኪሳዕ ዝምስክሩለን “ሓራስ ነብሪ!!” ዝተባህላን ቅያን ተኣምርን ዝሰርሓ ኢየን። ወትሩ ካብ ሕሉፍን ታሪኽን ስለእንብገስ ከኣ ትማልስ ሰሪሐን ሎሚኸ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ኩነታት ኣለዋ ኢልና ህሉው ኩነታት ኪንምርምርን ክንድህስስብ ኣገዳሲ ኢዩ።
እተን ኣብ ቓልሲ ሓርነት ተኣምር ዝሰርሓ ደቀንስትዮና ድሕሪ ናጽነት በቲ ንኹሉ ተጋዳላይን ሕብረተሰብ ኤርትራን ዝጠለመን ዝኸሓደን ስርዓት ተጠሊመን ኢየን። እተን ትማል ኣብ ቓልሲ ሓርነት ምእንቲ ርሁው መጻኢ ኪብላ ዝሰንከላን ዝመኸናን ደቀንስትዮ ተኻሒደን ኢየን። እተን ኣብ ፈቐዶ ወጻኢ ሃገራት ተሰዲደን ዘዝሓዝኦን ዘዘረምሰሰኦን ንሃገር ዘወፍያ ዝነበራ “ኣደ - ሰውራ” እናበልና ብቕጽል እንጽወዐን ዝነበርና ኣዴታትና ኣብ እርጋነንን ድኻመንን ኣይተዘከራን - ኣይከበራን። ዓው ኢልካ ዘይብከዮን አሕሊፍካ ዘይወሃብ ውላድ ከስዐ ኮይኑወን ጨጓር ንውሽጢ ኮይኑወን ከም ደም ስኒ ይውሕጠኦ ኣለዋ። ግን ኪሳዕ መዓስ’ዩ መኺርካዮ ዘይሰምዕ፡ ሚዕድካዮ ዘይርዳእ፡ ለሚንካዮ ዘይርህርህ፡ ሓቲትካዮ ዘይምልስ መላኺን ጨኳንን ስርዓት ኪትመሻኸኖ ኪትነብር። እዚ ሕድርን መብጽዓን ምምስራት ዲሞክራሲያዊት ቅዋማዊት ሃገር ጠሊሙ ንሃገር ብፍጹም ምልኪ ዘድምያ ዘሎ ስርዓት ኪእለ ኣለዎ።
ደቀንስትዮ ኤርትራና ከኣ ማዕረ እተን ቅድሚ ሚእቲ ዓመት ኣብ ጎደናታት ኣመሪካን ኤውሮጳን መሰለን ንኪኽብረለን ዝጨረሓ ነዛ እነኽብራን እንዛረበላን ዘሎና ዕለት ክውንቲ ዝገበራን ደቀንስትዮ ዓለምና ብደምን መስዋእትን ድርብ ዋጋ ከፊለን ናጽነት ህዝበን ኣረጋጊጸን ኢየን። እንተኾነ ግን ናጽነተን ተጠሊሙመጻወቲ ውሑዳት ጉጅለ ምልኪ ስለዝኾና ነቲ ካብ ኢድ ባዕዲ ዝመንጠለኦ ናጽነት ካብ ኢድ መላኺ ወዲ ሃገር ኪምጥለኦ ኣለወን።
ህዝቢ ኤርትራ ንመጻኢ ራህዋ እናሓለመን እናሓለነን’ዩ ብሓባር ብምክብባር ንኺነብር ክቡር ዋጋ ከፊሉ። እቲ ሓፋሽ ህዝቢ ዋጋ ዝኸፈለሉ ውሑዳት ስሱዓት ከጋይጽሉን ኪብለጹሉን ኣይኮነን ዕምበባ ደቁን ወፍዩ።
ሓደ እዋን ሓንቲ ብጸይቲ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ “ ኣብ ሕሉፍ ቅያታትና ኣይንንበር” ኪትብል ጽሒፋ ነይራ። መሪር-ምቁር ዝኽርታት ህይወት (ኖስታልጃ) ዘይተርፍ መኻይዲ ደቂ ሰባት ስለዝኾነ - ኣየወ ቐደም ዝገበርናዮ ምባል ዘይተርፍ ዘይኮነ ነቲ ቐደም ዝሰራሕካዮ ሕጂ እንተዘይዓቂብካዮን ብግብሪ እንተዘይደሪዕካዮን ገይረ ምባል ዛንታ ጥራሕ ኢዩ ዝከውን - ሕሉፍ ዛንታ።
ስለዚ እተን ትማል “ማዕርነት ብስራሕ ተኻፋልነት” እናበላ ኣብ ጎድኒ ደቂ ተባዕትዮ ብጾተን ኮይነን ዝሰርሃን ዝመርሓን፤ ብቖራጽነተን ጸላእተን ዘርዓዳ ብተወፋይነት ንአሕዋተን ዘሐበና ድርብ ቓልሲ ኣካይደን ንተባዕታዊ ልዕልና ዝመከታን ዝበደሃን ሃገራውያን ተቓለስቲ ሎሚ ህይወተን ተበላሽዩ፤ ዓቕመ ኣዳም ዝበጽሓን ዘይበጽሓ ዕሸላት ደቀንን ናእሽቱ አሕዋተንን መፍቶ ነጋዶ ኣካላት ደቂ ሰብ ኮይነን ኣብ ሲናይን ሰሃራን እናተሳቐያ ደኒነን ኪቑዝማን ኪነብዓን ጥራሕ የብለንን። ዓው ኢለን ፍትሒ ይንገስ ኢለን ክጭርሓ ኣለወን። እቲ ኹሉ ዝተኻየደ ቓልሲ ንመሰል ኢዩ ነይሩ እምበር መሰል ኣብ ዘየረጋግጽ ስማዊ ባይቶ 30 ሚእታዊት መናብር ንምርካብ ኣይነበረን።
ጓለንስተይቲ ብርሃን ሕብረተሰብ ኢያ፤ ጓለንስተይቲ ኣደን ሓፍትን ኢያ። ንሳ መምህርን በዓልቲ ቤትን እውን ኢያ። ምንጪ ፍቕርን ምርድዳእን ስኒትን ምክብባርን እውን ኢያ። ስለዚ እዘን ብሕሉፈን ዝሕበና ደቀንስትዮና ሎሚ እውን ዘተኣማምን መጻኢ ኪምስርታ፡ ኣብ ከተማን ገጠርን፣ ኣብ ውሽጢን ወጻኢ ሃገርን ብሓደ ድምጺ ፍትሒ ይንገስ ምልኪ ይፍረስ ኪብላ ኪበቕዓ ኣለወን። ብዘይ ፍትሒን ርጉጽ ፍትሓዊ ትካላትን ከኣ ሃገር ኪትስጉምን ኪትዓብን ኣይሕለምን ኢዩ።


text:
ምዕራፍ 63
የሱስ ብዛዕባ መዐንቀፍን ሓጢኣትን ምኽሪ ሃበ
ማቴዎስ 18:6-20 ማርቆስ 9:38-50 ሉቃስ 9:49, 50
ብዛዕባ መዐንቀፊ እተዋህበ ምኽሪ
ሓውካ እንተ በዲሉካ
የሱስ ነቲ ሰዓብቱ ኺህልዎም ዘለዎ ኣረኣእያ፡ ብምሳሌ ገይሩ ኣረድኦም። ከም ቈልዑ ትሑታትን መዓርግ ዘይብሎምን ኪዀኑ መኸሮም። ደቀ መዛሙርቱ ኸኣ ‘ንኸምቲ ቘልዓ ዝኣመሰለ፡ ብስም የሱስ ኪቕበልዎ፡ በዚ ኸምዚ ንየሱስ እውን ኪቕበልዎ’ ኸም ዚግባእ ተነግሮም።—ማቴዎስ 18:5።
እቶም ሃዋርያት ኣቐዲሞም መኖም ከም ዚዓቢ ተኻቲዖም ብምንባሮም፡ ንቓላት የሱስ ከም መግናሕቲ ገይሮም ርእዮምዎ ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም። ድሕርዚ፡ ሃዋርያ ዮሃንስ ንየሱስ፡ “ሓደስ ብስምካ ኣጋንንቲ ኼውጽእ ርኢናዮ፣ ምሳና ስለ ዘይሰዓበ ኸኣ፡ ክንክልክሎ ፈቲንና” ኢሉ ዘጋጠሞም ነገር ነገሮ።—ሉቃስ 9:49።
ዮሃንስ ከምኡ ኺብል ከሎ፡ ሃዋርያት ጥራይ ኬሕውዩ ወይ ኣጋንንቲ ኼውጽኡ ስልጣን ከም ዘለዎም ገይሩ ስለ ዝሓሰበ ደዀን ይኸውን፧ ከምኡ እንተ ዀይኑ፡ እቲ ኣይሁዳዊ ኸመይ ገይሩ እኩያት መናፍስቲ ኼውጽእ ክኢሉ፧ እቲ ሰብ እቲ ምስ ሃዋርያት ኰይኑ ንየሱስ ስለ ዘይሰዓበ፡ እቲ ዝገበሮ ግብርታት ሓይሊ ንዮሃንስ ዘይግቡእ ኰይኑ ተሰምዖ።
የሱስ ግና ከምዚ ዚስዕብ ኢሉ ንዮሃንስ ዘይተጸበዮ ምላሽ ሃቦ፦ “ብስመይ ግብሪ ሓይሊ ዚገብር፡ ቀልጢፉ እውን ብዛዕባይ ሕማቕ ኪዛረብ ዚኽእል ሓደ እኳ የልቦን እሞ፡ ክትክልክልዎ ኣይትፈትኑ። ዘይጻረረና ዘበለስ ምሳና እዩ። እቲ ናይ ክርስቶስ ብምዃንኩም ጣሳ ዝሑል ማይ ዜስትየኩም ዘበለ ኸኣ፡ ዓስቡ ኸቶ ኣይኪስእንን እዩ፡ ብሓቂ እብለኩም ኣለኹ።”—ማርቆስ 9:39-41።
ኣብቲ ግዜ እቲ፡ እቲ ሰብ እቲ ንየሱስ ንምስዓብ ብኣካል ምስኡ ኪኸይድ ኣየድልዮን እዩ ነይሩ። እታ ክርስትያናዊት ጉባኤ ገና ኣይቈመትን ነይራ፣ ስለዚ፡ እቲ ሰብ እቲ ምስ የሱስ ይጐዓዝ ዘይምንባሩ፡ ተጻራሪ ወይ መስፋሕፍሒ ናይ ሓሶት ሃይማኖት ከም ዝነበረ ዚእምት ኣይነበረን። እቲ ሰብ እቲ፡ ብስም የሱስ ይኣምን ነይሩ እዩ፣ ከምቲ የሱስ ዝበሎ ኸኣ፡ ዓስቡ ኣይስእንን እዩ።
በቲ ሓደ ሸነኽ ግና፡ እቲ ሰብ እቲ ብቓላትን ብተግባራትን እቶም ሃዋርያት እንተ ተዓንቂፉ ኣኽቢድካ ዚርአ ጕዳይ ድዩ፧ የሱስ ብዛዕባ እዚ፡ “እቲ ንሓደ ኻብዞም ዚኣምኑ ንኣሽቱ ዚዕንቅፍ ዘበለ ግና፡ ብኣድጊ ዚዘውር መጥሓን ኣብ ክሳዱ ተኣሲሩ ኣብ ባሕሪ እንተ ዚድርበ ምሓሾ” በለ። (ማርቆስ 9:42) ቀጺሉ ድማ፡ ሰዓብቱ ብኸም ኢድ፡ እግሪ፡ ወይ ዓይኒ ዝበለ ክቡር ኣካል እኳ እንተ ስሒቶም፡ ንኣካሎም ኬወግዱ ኸም ዘለዎም ገለጸ። ምስቲ እትፈትዎ ኣካልካ ናብ ገሃነም (ስንጭሮ ሂኖም) ካብ እትኸይድ፡ ንዕኡ ኣወጊድካ ናብ መንግስቲ ኣምላኽ ምእታው ከም ዚሓይሽ ነገሮም። እቶም ሃዋርያት ነቲ ኣብ ጥቓ የሩሳሌም ዚርከብ ጐሓፍ ዚነድደሉ ስንጭሮ ይፈልጥዎ ብምንባሮም፡ ንነባሪ ጥፍኣት ከም ዜመልክት ኪርድኦም ይኽእል ነይሩ እዩ።
የሱስ፡ “ካብዞም ንኣሽቱ ንሓደ እኳ ኸይትንዕቁ ተጠንቀቑ፣ ከመይሲ፡ ኣብ ሰማይ ዘለዉ መላእኽቶም፡ ወትሩ ገጽ እቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ኣቦይ ይርእዩ እዮም፡ እብለኩም ኣለኹ” ኢሉ እውን ኣጠንቀቐ። እቶም “ንኣሽቱ” እተባህሉስ ኣብ ቅድሚ ኣቦ ኽሳዕ ክንደይ እዮም ኣኺቢርካ ዚርኣዩ፧ የሱስ ቀጺሉ ብዛዕባ ሓደ ሰብ ነገሮም፣ እቲ ሰብ እቲ 100 ኣባጊዕ ነበራኦ፡ ግናኸ ሓንቲ ኻባታተን ጠፍኣቶ። ሽዑ፡ ነተን 99 ሓዲጉ ነታ ዝጠፍአት ኪደሊ ኸደ እሞ፡ ምስ ረኸባ ኸኣ ካብ በተን ዘይጠፍኣ 99 ብእኣ ተሓጐሰ። የሱስ ኣስዕብ ኣቢሉ፡ “እቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ኣቦይ፡ ሓደ ኻብዞም ንኣሽቱ እኳ ኺጠፍእ ኣይደልን እዩ” በለ።—ማቴዎስ 18:10, 14።
የሱስ ምናልባት እቲ ሃዋርያቱ መኖም ከም ዚዓቢ ዝገበርዎ ኽትዕ ስለ ዝዘከረ ኸኣ፡ “ኣብ ገዛእ ርእስኹም ጨው ይሃልኹም፡ ንሓድሕድኩም ከኣ ብሰላም ንበሩ” በሎም። (ማርቆስ 9:50) ጨው ንምግቢ የመቅሮ እዩ። ምሳልያዊ ጨው ድማ ንዘረባ ኻልእ ሰብ ከም ዚውሓጠልካ ይገብር እዩ፣ በዚ ኸምዚ ድማ ሰላም ይዕቀብ፣ ክትዕ ግና ሰላም እዩ ዚዘርግ።—ቈሎሴ 4:6።
ሓድሓደ ግዜ፡ ከቢድ ዘይምርድዳእ ኪፍጠር ይኽእል እዩ። የሱስ ከኣ እዚ ነገራት እዚ ብኸመይ ከም ዚፍታሕ ኪገልጽ ከሎ፡ “ሓውካ እንተ በዲሉካ፡ ኪድ፡ ንስኻን ንሱን ኣብ በይንኹም በደሉ ንገሮ። እንተ ሰሚዑካ፡ ንሓውካ ረቢሕካዮ” በለ። እንተ ዘይሰሚዑኸ፧ “ኵሉ ነገር ብምስክርነት ክልተ ወይ ሰለስተ መሰኻኽር ምእንቲ ኺጸንዕ፡ ሓደ ወይ ክልተ ምሳኻ ውሰድ” ኢሉ መዓደ። እዚ ነቲ ነገር እንተ ዘየደቂስዎ፡ “ንጉባኤ” ኺነግርዋ፡ ማለት ውሳነ ኺገብሩ ንዚኽእሉ ሽማግለታት ኺነግርዎም ይግባእ። ድሕሪኡ እውን እቲ በዳሊ እንተ ዘይሰሚዑኸ፧ የሱስ፡ “ከም ካብ ኣህዛብን ከም ኣካብ ቀረጽን ቍጸሮ” በለ፣ እዚ ኸኣ ከምቶም ኣይሁድ ኪሕወስዎም ዘይብሎም ኣህዛብ ይቝጸር ማለት እዩ።—ማቴዎስ 18:15-17።
ሓለውቲ ጉባኤ ንቓል ኣምላኽ ጠቢቖም ኪስዕብዎ ኣለዎም። ተግሳጽ ዜድልዮ በዳሊ እንተ ኣጋጢምዎም፡ እቲ ዚፈርድዎ ሰብ፡ “ኣብ ሰማይ ድሮ እሱር” እዩ ዚኸውን። ንጹህ ኬጋጥሞም ከሎ ግና፡ “ኣብ ሰማይ ድሮ ፍቱሕ” እዩ ዚኸውን። ክርስትያናዊት ጉባኤ ምስ ቈመት፡ እዚ መምርሒታት እዚ ጠቒምዋ እዩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኸቢድ ውሳነ ዚሓትት ጕዳይ፡ የሱስ፡ “ክልተ ወይ ሰለስተ ዀይኖም ብስመይ ኣብ እተኣከቡሉ፡ ኣነ ኣብ ማእከሎም እየ” በለ።—ማቴዎስ 18:18-20።


text:
1ፆሲ ሱንፆና ኑ ዔርዛ ዔርዚፆና ጫሽኪንቱዋጉዲ ዓሶም ዓይሌ ማዒ ማዻ ዓሳ ቢያ ዔያቶ ዎይሣ ዓሳ ቦንቺንታኒ ኮይሳሢ ዔሮንጎ። 2ዔያቶ ዎይሣ ዓሳ፡ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃ ዓሲ ማዔ፥ ጎዳ ዬሱሴ ሱንፆና ዔያቶኮ ዒሾንሢ ማዔሢሮ ዓይሎ ማዔ ዓሳ ፔኤኮ ዎይሣ ዓሶ ቦሆፓ፤ ዔያታ ማዻ ማዾና ማኣዲንታ ዓሳ ኪሪስቶሴ ጉሙርቃያና ናሽኪንታ ዒሾንሢያ ማዔሢሮ ቤርታኣስካፓ ባሼ ዔያቶም ማዾንጎ። ዬያሮ ኔኤኒ ዔርዛንዳያና ዞራንዳያና ኮይሳሢ ዬያኬ። 3ጎኔ ፆሲ ካኣዦና ዎላ ፔቴ ማዔ ባኮ ዔርዚፆ፤ ሃሣ ጎዳ ዬሱስ ኪሪስቶሴኮ ጎኔ ቃኣሎ ሃሺ፥ ዱማዼ ባኣዚ ዔርዛ ዓሲ ዓኣቶ፡- 4ዬይ ዓሢ ዖዖቶርቃያኬ፤ ዔራ ባኣዚያ ባኣያኬ። ጋዓንቴ ፔቴ ጌይንቴ ባኣዚዳ ማርሚሢና ዣሊሢናኮ ፑርታ ሱኡኬ ዒዛኮ ዓኣያኬ፤ ዬይ ባካ ቂኢሩሞ፥ ዑራ፥ ጫሺ፥ ፑርታ ዓልቲሢንታ፥ 5ዒና ባይቄያና ጎኑሞባኣ ዓሲ ማዣ ጋፑዋ ማርሞንታ ዔኪ ሙካኔ። ዬያጉዴ ዓሶም ፆሲ ካኣሽኪጻ ቆሎ ዴንቂሢኮ ካራ ማዒ ጴዻኔ። 6ጎኔና፦ “ታኣም ዓኣሢ ጊዳንዳኔ” ጋዓ ዓሲም ጋዓንቴ ፆሲ ካኣሽኪጻ ዑሣ ዓኣዼ ዖርጎቹሞኬ። 7ዓይጎሮ ጌዔቴ ሃያ ዓጮ ዓይጎዋ ኑ ዔኪ ዬዒባኣሴ፤ ሃሣ ሃያ ዓጫፓ ዔኪ ኑ ዓኣዻንዳ፥ ዓይጎ ባኣዚያ ባኣሴ። 8ጋዓንቴ ኑ ሙዓንዳ ባኣዚና ማኣዓንዳ ባኣዚና ዴንቄቴ ኑም ጊዳንዳኔ። 9ዖርጎቺ ማዓኒ ኮዓዞንሢ ጋዓንቴ ዻቢሻ ፒሮይዳ ጌሊ ዓሲ ፑርቲሳያና ባይዛ፥ ፓሡዋያና ሜቶ ማዔ ሱኡኬይዳ ዓርቂንቲ ሎኦማንዳኔ። 10ዎይቲ ጌዔቴ ሚኢሼ ኮሺ ናሽኪሢ ፑርቱሞ ቢያኮ ካራኬ፤ ፔቴ ፔቴ ዓሳ ሚኢሼ ዴንቃኒ ሱኡካዺፆና ፆሲ ጉሙርቂፆዳፓ ሃኪ፥ ፔ ናንጎ ሜቶይዳ ዓጌኔ። 11ኔኤኒ ፆሲ ዓሢዮ! ዬያ ቢያይዳፓ ሺኢኬ፤ ፂሉሞ፥ ጎኔ ዓያናና ዓኣ ዓሲ ማዒሢ፥ ፆሲ ጉሙርቂሢ፥ ናሹሞ፥ ጊቢ ዳንዳዒሢና ሼሌዑሞና ዓኣያ ማዔ። 12ፆሲ ጉሙርቂፆ ዛሎና ዓኣ ኮዦ ዖሎ ዖልቴ፤ ሚርጌ ዓሶ ቤርቶይዳ ኮሺ ጉሙርቂንቲሢና ኔ ማርካዼ፥ ሃሣ ዬያም ኔ ዔኤሊንቴ፥ ናንጊና ናንጎይዳ ዶዴ። 13ቢያ ባኣዚም ሼምፖ ዒንጋ፥ ፆዛሢንታ ሃሣ ጴንፄ ዓጮ ዓሢ ጲላፆሴ ቤርታ ጎኑሞ ዛሎ ማርካዼ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴንታ ማርካ ማሂ ታ ኔና ዓይሣኔ። 14ኑ ጎዳሢ፥ ዬሱስ ኪሪስቶሴ ሙካንዳያ ሄላንዳኣና ሃያ ዓይሢፆ ዻቢንቲ ባኣያና ዾንኪሳ ባኣዚ ባኣያ ማዒ ካፔ። 15ኪሪስቶሴኮ ሙኪፆ ኬላ ዓንጂንቴያና ፔኤሮ ዎይሣያ ማዔ፥ ካኣቶኮ ካኣቲ፥ ጎዳቶኮ ጎዳ ጌሤ ኬሎና ማዓንዳኔ፤ 16ዒዚ ሌሊ ሓይቁዋያኬ፤ ሃሣ ዖኦኒያ ባንሢ ዑካኒ ዳንዳዑዋ፥ ፖዒዳ ዒ ናንጋያኬ፤ ዒዛ ፔቴታዖ ዛጌ ዓሲ ባኣሴ፤ ሃሣ ዖኦኒያ ዒዛ ዛጋኒ ዳንዳዑዋሴ። ቦንቾና ዎልቄና ናንጊና ዒዛም ማዖንጎ፤ ዓኣሜን። 17ሓያ ዓጮኮ ዖርጎጮ ዓሳ ዖቶርቁዋጉዲ ሃሣ ሃጊ ማዓንዳ ዎዞ ዔያታ ፔኤኮ ባይቃ ቆሎይዳ ማሁዋጉዲ፤ ዔያታ ጌሣ ሃጊ ማዓንዳ ዎዞ ኑና ዎዛሳንዳጉዲ ቢያ ባኣዚ ዑሣ ዓኣሢ ኑም ዒንጋ፥ ፆዛሢ ዑፃ ማሃንዳጉዲ ዞሬ። 18ሃሣ ኮሺ ማዾ ዔያታ ማዻንዳጉዲ፥ ዬያ ማዾ ማዺፆና ዔርቴ ዓሲ ማዓንዳጉዲ ሃሣ ዔያቶኮ ዓኣ ባኮ ዒንጋኒና ፓቂ ጊሽታኒ ናሽካያ ማዓንዳጉዲ ዞሬ። 19ዬያ ማዺጾና ጎኔ ናንጎ ዴንቃኒ ዓይፃ ዶዲ ማዔ፥ ቆሎ ሃጊ ሙካንዳ ዎዶም ፔም ዔያታ ቡኩሳያ ማዓንዳኔ። 20ፂሞቴዎሴ! ፆሲ ኔም ዒንጌ ባኮ ቢያ ካፔ፤ ዔራቶቱዋንቴ “ዔራቶኬ” ጌይንቴ፥ ፓሡዋ ዣላሢና ማርማሢ ሃሼ። 21ፔቴ ፔቴ ዓሳ፦ “ዬያጉዴ ዔራታ ኑኡኮ ዓኣኔ” ጌዒ ፆሲ ጉሙርቂጾ ጎይፆ ሃሺ ኬስኬኔ። ፆሲኮ ኮሹሞ ዒንጊፃ ኔኤና ዎላ ማዖንጎ።
Copyright
Learn More


text:
ውቁባት ማካው
ማራኺ ሕብርታት ዘለወን ጕጅለ ኣዕዋፍ ካብቲ ዱር ነፊረን ወጻ። እዚ ዜደንቕ ተርእዮ እዚ፡ ነቶም ኣብ መወዳእታ 15 ኽፍለ ዘመን ናብ ማእከላይን ደቡባውን ኣመሪካ ዝመጹ ኤውሮጳውያን ዳህሰስቲ መሲጥዎም እዩ። እዘን ዝረኣይወን ኣዕዋፍ፡ ኣብ ትሮፒካዊ ቦታታት ኣመሪካ ዚርከባ ነዊሕ ዝጭርአን ማካው ዚብሃላ ዓይነት ሕንጻይ (ፓፓጋሎ) እየን። ነዊሕ ከይጸንሐ፡ ስእልታት እዘን ፍሉያት ፍጥረታት እዚአን ከም ምልክት እቲ ሓድሽ እተረኽበ ገነት ዚብል ስም እተዋህቦ ቦታ ዀይኑ፡ ኣብ ካርታታት እቲ ዞባ ኺወጽእ ጀመረ።
ተባዕትዮን ኣንስትዮን ማካው፡ ካብተን ብሕብሪ ዘጌጻ ኻልኦት ኣዕዋፍ ዚፈልዮም ደሚቕ ሕብሪ ኣለዎም። ብተወሳኺ፡ ማካው መስተውዓልትን ብእኩብ ዚነብሩን ኰይኖም ተሪርን ቀጢንን ድምጺ እዩ ዘለዎም። ኣዝርእትን ትሮፒካዊ ፍረታትን ካልእ ምግብን ንምምእራር፡ ብሓንሳብ ኣስታት 30 ዚዀኑ ማካው ኣንጊሆም ካብ ሰፈሮም ይወጹ። ከም ካልኦት ሕንጻይ፡ ብዓንቃሪቦ ጽፍሮም ምግቢ ጨቢጦም ብምሓዝ በቲ ገዚፍን ጠዋይን ዝዀነ መትኰቦም እዮም ዚበልዑ። ንተሪር ሽፋን ካዕካዕ እውን ከይተረፈ ጨዲዶም ኪኸፍትዎ ይኽእሉ እዮም። ምስ ተመገቡ፡ መብዛሕትኡ እዋን ብጕጅለ ዀይኖም ናብ ኣጻድፍ ወይ ገማግም ርባ ብምኻድ መሬት ይተዅቡ፣ እዚ ድማ በቲ እተመገብዎ ኸይምረዙን ዜድልዮም ቀመማዊ ባእታታት ኪረኽቡን ዜኽእሎም እዩ።
“[ኣምላኽ] ንዅሉ በብግዚኡ ጽቡቕ ገበሮ።”—መክብብ 3:11
ማካው ብተፈጥሮኦም ንምሉእ ህይወቶም ይጻመዱን ንጨቓዊቶም ኣብ ምእላይ ንሓድሕዶም ይተሓባበሩን እዮም። እቶም እተፈላለዩ ዓሌታት፡ ኣብ ጓንጓታት ኦም፡ ደንደስ ርባታት፡ ጒላታት ፍልሖ፡ ወይ ድማ ኣብ ነቓዓት ኣጻድፍ እዮም ዚሰፍሩ፣ ኣብኡ ድማ እቶም መጻምድቲ ንኽንቲት ሓድሕዶም ኬመዓራርዩ ኸለዉ ኺርኣዩ ይኽእሉ እዮም። ሽሕ እኳ እቶም ጨቓዊት ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ ወርሒ እኹላት ዚዀኑ እንተ ዀኑ፡ ንሰለስተ ዓመት ዚኸውን ምስ ወለዶም እዮም ዚጸንሑ። ማካው ኣብ በረኻ ኻብ 30 ኽሳዕ 40 ዓመት ብህይወት ኪጸንሑ ይኽእሉ፣ ገሊኦም ኣብ ቤት እተታሕዙ ግና ንልዕሊ 60 ዓመት ብህይወት ጸኒሖም እዮም። ኣስታት 18 ዓሌት ማካው እዮም ዘለዉ። ገለ ኻብዚኣቶም ኣብዚ ስእልታት ኪርኣዩ ይኽእሉ እዮም።


text:
ትግርኛ (tigrinja)
መበገሲ ገጽ
ናብ ኡፕሳላ እንኳዕ ደሓን መጻእኹም! ኣብዚኣ ከተማ ልዕሊ 200,000 ተቐማጣይ ህዝቢ ኣሎ። እቲ ቤት ማዘጋጃ ከም ክንክን ህጻናት፣ ኣብያተ ትምህርቲን ኣረጋዊያን ናይ ምክንካን ዝኣምሰሉ ንጥፈታት ናይ ምስላጥ ሓላፍነት ኣለዎ። እቲ ቤት ማዘጋጃ ኣብ መዳይ ቐረብ ጽሩይ ማይን ዘይጽሩይ ማይ ናይ ምጽራይ ስራሕ የሳልጥ እዩ፤ ከምኡውን ጎዳናታት የማሓድር፣ ጎሓፍ ናይ ምውጋድ፣ ጎዳናታት ናይ ምጽራይ፣ ኣካባቢ ናይ ምሕላውን ሓደጋ ባርዕ ናይ ምክልኻልን ንጥፈታት የሳልጥን የማሓድርን እዩ። ካብዚ ብተወሳኺውን ኣብያተ መጻሕፍት ኣለውና ከምኡውን ኣብ ናጻ ግዜኹም ናብ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ክትበጽሑ ከምእትኽእሉ ነረጋግጽ ኢና። ዘፈር ስራሕ ንግዲ፣ ሓይሊን ኣባይቲን ንምትብባዕ ጎስጓስ ንገብር ኢና። ከምኡውን ኻልኦት ሓያሎ ንጥፈታት ነሳልጥ ኢና። ኣብ ከተማ ኡፕሳላ ተቐማጦ ዝኾኑ ሰባት እቲ ቤት ማዘጋጃ ብዝህቦም ኣገልግሎታት ዕግበት ምርካቦም ንኣና ኣዚዩ ኣገዳሲ ነገር እዩ።
ቤት ማዘጋጃ እታ ከተማ ብሓላፍነት ኣብ ዝነጥፈሎም ዘፈራትን ከባቢታትን ዝሳለጡ ነገራት እንታይ ከምዝኾኑ ብዝያዳ ንምፍላጥ ኣብዚ ክተንብብ ትኽእል ኢኻ። ናይ መርበብ መጋጠሚታት ወይ ሊንክታት ብቋንቋ ሽወደን ተወሳኺ ሓበሬታ ናብእትረኽበሉ መርበብ የብጽሑኻ እዮም። ምስ ቤት ጽሕፈት ምምሕዳር እታ ከተማ ወይ ምስ ቤት ማዘጋጃ ክትዘራረብ እንተደሊኻ ብናትካ ቋንቋ ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል፤ ነዙይውን ክተዘራርቦ ናብእትደልዮ ዲፓርትመንት ተወከስ፤ ኣገዳሲ እንተኾይኑድማ ኣስተርጓማይ የቕርቡልኻ እዮም።
ቋንቋ ሽወደን ተምሃር
ቋንቋ ሽወደን ንሰደተኛታት፤ SFI ናይ ቋንቋ ሽወደንን ብዛዕባ ሕብረተሰብ ሽወደንን መሰረታዊ ትምህርቲ ይህብ። እቲ ትምህርቲ ዝተዳለወ ናይ መበቆል ቋንቋኦም ቋንቋ ሽወደን ንዘይኾነ ኣበይቲ ሰባት እዩ። ኣብ ቤት ማዘጋጃ ከተማ ኡፕሳላ እንተተመዝጊብኹም፣ ናይ ኻልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ዲፕሎማ ወይ ተመጣጣኒ ወረቐት፣ ቀዋሚ ናይ ሲቪላዊ ምዝገባ ቍጽሪ እንተሓሊዩኩምን ዝዕድመኹም ልዕሊ 20 ዓመት እንተኾይኑን ቋንቋ ሽወደን ንሰደተኛታት፤ ኣብ SFI ክትመሃሩ ትኽእሉ ኢኹም። ረቋሒታት ትምህርቲ SFI እንተድኣ ዘየማላእኹም ኮይኑ ግና ቋንቋ ሽወደን ክትምሃሩ እንተደሊኹም፤ ብዛዕባ እቲ ቤት ትምህርቲ ሓበሬታ ክትረኽቡ ምእንታን ናብቲ ማእከል ተወከሱ።
ንዝያዳ ሓበሬታ ናብ መርበብ ሓበሬታ SFI ተወከሱ
ጥዕናን ክንክንን
እቲ ቤት ማዘጋጃ ኩሎም ዜጋታት ንመነባብሮኦም ሓላፍነቶም ንምውሳድ ዘድልዮም ሓገዝ ከምዝረኽቡ ከረጋግጽ ኣለዎ። ናይ ሓገዝ ኣገዳሲነት ከም ዕድመ፣ ስንኩልነት ኣካል ወይ ኣብ መንጎ ናይ ቐረባ ርክብ ዝፍጸም ተግባር ዓመጽ ካብ ዝኣምሰሉ ነገራት ዝተመርኰሰ ይኸውን። ሓገዝ ክበሃል ኮሎ ኣብ ገዛ ዝወሃብ ድጋፍ፣ ናይ መራኸቢ ነጥብታት፣ ናይ ዕላል ቴራፒ ወይ ሓገዝ ኽኢላ ሕጊ ዝኣምሰሉ ነገራት ከጠቓልል ይኽእል።
ብዛዕባ ጥዕናን ክንክንን ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ
ትምህርቲ
ዕድመኦም ካብ 1 ክሳብ 5 ዓመት ዝኾኖም ህጻናት ትምህርቲ መዋዕለ ህጻናት ክመሃሩ ይኽእሉ። ካብ ሰለስተ ዓመት ዕድመ ጀሚሮም ትምህርቲ መዋዕለ ህጻናት ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም። ዕድመኦም ካብ 6 ክሳብ 15 ዓመት ዝኾኖም ቆልዑት ብመሰረት ሕጊ ሽወደን ንትሽዓንተ ዓመት ዝወሃብ መሰረታዊ ትምህርቲ (ካብ 1ይ ክሳብ 9ይ) ክመሃሩ ኣለዎም። ግድነት ዘለዎ ናይ ትሽዓንተ ዓመት ትምህርቲ ዝዛዘሙ መናእሰያት ላዕላይ ኻልኣይ ብርኪ ቤት ትምህርቲ ንክመሃሩ ክመርጹ ይኽእሉ እዮም። ካብኡ ደሓር ድማ ንትምህርቲ ኮሌጅ፣ ዩኒቨርስቲ፣ ስሩዕ ትምህርቲ ኻልኣይ ብርኪን ናይ ኣበይቲ ሰባት ትምህርቲን ኣጠቓሊሉ ኻልኦት ሓያሎ ምርጫታት ትምህርቲ ኣለዉ። ዝኾነ ዕድመ ንዘለዎም ህጻናት ውልቃዊን እቲ ቤት ማዘጋጃ ዝውንኖምን ኣብያተ ትምህርቲ ቅሩብ እዮም፤ ከምኡውን ኣብ ከተማ ኡፕሳላ ዝትደልዩዎ ቤት ትምህርቲ ክትመርጹ ትኽእሉ።
ብዛዕባ ትምህርቲ ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ
ስራሕ
ናይ ሽወደን ኣገልግሎት ህዝባዊ ኩሎም ስራሕ ስራሕ ዝደልዩ ሰባት ምስ ኣስረሕቲ ኣካላት ከምዝራኸቡ ንምርግጋጽ ኣገዳሲ ንጥፈታት የሳልጥ። ናይ ሽወደን ኣገልግሎት ህዝባዊ ስራሕ መንግስታዊን ክፍሊት ዘይሓትትን ኤጀንሲ እዩ። እቲ ቤት ማዘጋጃ ብዛዕባ ስራሕ ንሰራሕተኛታት ምልክታ ብምውጻእ ሓበሬታ ይህብ ከምኡውን ምስ ናይ ሽወደን ኣገልግሎት ህዝባዊ ስራሕ ብምትሕብባር ይሰርሕ።
ብዛዕባ ናይ ሽወደን ኣገልግሎት ህዝባዊ ስራሕ ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ።
መንበሪ ኣባይቲ
ኣብ ኡፕሳላ መንበሪ ገዛ ንምርካብ ናይ ቤት ማዘጋጃ ሓገዝ ናይ ዝጽበዩ ሰባት ሪጋ ኣሎ። እቲ ቤት ማዘጋጃ ዝውንኖም መንበሪ ኣባይቲ ብኡፕሳላሄም ዝመሓደሩን ንክራይ ዝተዳለዉን ኣፓርትመንትታት ወሲኾም እዮም። ከምኡውን ብውልቀ ሰባት ወይ ትካላት ዝካረዩ ኣፓርትመንትታት ኣለዉ።
ብዛዕባ ኡፕሳላሄም ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ
ዝያዳ ሓበሬታ ንተምሃሮ
ብውልቀ ሰብ ወይ ብብሕታዊ ትካል ዝውነን ኣፓርታማ ናይ ምዕዳግ ተኽእሎ እንተሓሊዩካ መንበሪ ገዛ ብቕልጡፍ ናይ ምርካብ ዕድልካ ኣዚዩ ዝለኣለ እዩ። ብዛዕባ እዚ ሓገዝ ክገብሩልኻ ዝኽእሉ ሓያሎ ወኪላት ብሕታዊ ትካል ኣለዋ።
ኣብያተ መጻሕፍቲን ባህሊን
ኣብ ኣብያተ መጻሕፍት ንኣብነት መጻሕፍቲ ክትዋሓስ፣ ብሓያሎ ቋንቋታት ዝተጽሓፉ ጋዜጣታት ክተንብብን ሓበሬታ ክትሓትትን ትኽእል ኢኻ። እቲ ቤት ማዘጋጃ ካብዚ ብተወሳኺ ናጻ ኣብዝትኾነሉ እዋን ናብ ሙዚየማት ክትበጽሕ፣ ናብ ኮንሰርትታት ክትኸይድን ኣብ ንጥፈታት ስፖርት ክትሳተፍን ከምእትኽእል የረጋግጽ።
ብዛዕባ ባህሊን ስፖርትታን ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ
ህጹጽ ሓገዝ እንተድኣ ደሊኹም
እቲ ቤት ማዘጋጃ ብቐንዲ ብርጌድ ምክልኻል ሓደጋ ባርዕ ዝሓቖፈ ሓደጋ ናይ ምክልኻል ኣገልግሎት ምሃብ እዩ። ህጹጽ ሓገዝ ደሊኹም ንኦም ወይ ንፖሊስ ወይ ኣምቡላንስ ምርካብ ክትደልዩ ከለኹም ናብ ቍጽሪ ተሌፎን 112 ደውሉ። እዚ ቍጽሪ ተሌፎን ንኩሎም ህጹጽ ሓገዝ ንዝደልዩ ጸገማት ናብ ዘተሓባብር ማእኸል የምርሕ እዩ።
ብዛዕባ ህጹጽ ሓገዝ ንዝያዳ ሓበሬታ ተወከሱ። ህጹጽ ዘይኾነ ስሩዕ ሓገዝ ኣበይ ከምእትረኽቡ ኣብዚ ግቡእ ሓበሬታ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም፤ ንኣብነት ናይ ምፍርራሕ ተግባር እንተድኣ ተጓኒፍኩም፣ ድጋፍ እንተደሊኹም ወይ ብኣባል ቤተሰብ ዝፍጸም ተግባር ዓመጽ እንተድኣ ተቃሊእኹም።