text:
ኣፈጣጥራ ሃገርን ሃገራውነትን ስምዒታቱንMonday, 15 March 2021 16:40 Written by ተኽለ መለኪን
ንሎሚ ብሓጺሩ ናይ ኣፍሪቃ ሃገራት ከመይ ኢለን ዶባተን ተሓንጺጹ፤ ከመይከ ሃገራት ኮይነን ኣብ ዝብል ክትንክፍ እፈቱ፤ ምናልባሽ ንገለ ዘይኣድላዪ ሕሉፍን ዘየቃዱ ስምዒታት ንምዕጋት ይሕግዝ ድማ ይኸውን እብል።
ኣውሮጳውያን ርእሰማሎም ካዕቢቱን ሃብቲሞምን ከብቅዑ፤ ርእሰማሎም ካብ ሃገሩ ሓሊፉ ናብ ካልኦት ሃገራት ከስፋሕፍሕ ኣብዝጀመረሉ፤ እቲ መድረኽ ናይ ካብ ሃገርካ ሓሊፍካ እንተ ብቁጠባዊ መዳይ እንተ ብወረራ ናይ ካልኦት ሃብትን ጸጋታትን ክትመጺ ኣብ ዝጅመረሉ መድረኽ ኢዩ ሃጸይነት ዝበሃል።
ቅድሚኡ ዝነበረ ግን ሃብትኻ ንምኽዕባት ዝሰፍሐ መሬትን ህዝብን ብምሓዝ ስለዝነበረ፤ ንመግዛእቲ ኢዩ ነይሩ። እቲ ዝገዝእ ሃገሩ ጥራይ ክገዝእ እንከሎ፤ ንጉስ ኢዩ ዝበሃል ዝነበረ (ኪንግ)። ካብ ሃገሩ ወጺኡ ንካልእ ንጉስ ወይ ካልኦት ነገስታት ስዒሩ መግዛእቱ ዘስፋሕፍሔ ንጉስ ድማ ካብ ንጉስ ናብ ሃጸይ ወይ ድማ ንጉሰ ነገስት/ታት (ኤምፐሮር) ይሰጋገር። ስለዚ ኣብ ታሪኽ ሃጸይ ዝብል ክንሰምዕን ክነንብብን ከለና፤ ካብ ሓንቲ ሃገር ንላዕሊ ዝገዝእ ምዃኑ ምልክት ኢዩ። ኣብ ቀረባ ንታሪኽ ናይ ጎረበትና ኢትዮጵያ ምስ እነስተብህል፤ ስም ነጋውስን ሃጸያትን ንሰምዕ ኢና። ኣብዚ ቀረባ ኣማእታት ብዘበነ ነገስታት ዝፍለጥ መድረኽ፥ ኣብዛ ሰሜናዊት ኢትዮጵያ (ሸነኽ ዓፋርን ሶማልን ኦሮሞን ገዲፍና፤ ኣርባዕተ ንግስነታት ነበራ፤ ኣብ ትግራይ፤ ኣብ በጌምድር (ጎንደር) ኣብ ወሎ፤ ኣብ ሸዋ። ኣብ መፋርቕ 1800ግን፥ ካሳ ዝተባህለ ኣዲኡ ብድኽነት ዘዕበየቶ ጎንደሬ ክሳብ ኣብ ናይ ንግስነት ደረጃ በጺሑስ፤ ነቶም ዝተረፉ ሰለስተ ነገስታት ብውግእ ስዒሩ ንኣቢሲን ያ (ኢትዮጵያ)ሓንቲ ብምግባር ክነግስ እንከሎ፤ ስሙ ናብ ቴድሮስ፤ ስልጣኑ ድማ ካብ ንጉስ፤ ናብ ሃጸይ (ንጉሰ ነገስት) ኢዩ ተሰጋጊሩ። ካብ ራስ ካሳ፤ ናብ ንጉስ ጎንደር፥ ካብኡ ድማ ናብ ሃጸይ ተድሮስ ተሰጋገረ። ድሒሩ ኣብ ጊዜ ሃጸይ ምኒሊክ ድማ፤ ናይ ደቡብን: ደቡባዊ ምዕራብን ምብራቅን ሸነኻት ዝሓወሰ ስፍሓት ዝሓዘት ብሃጸይ እትምራሕ ኢትዮጵያ ኮነት፤ እቲ ሃጸይ ዝብል ስም ድማ ክሳብ ሃጸይ ሃይለሰላሴ ቀጸለ።
ሃገርና ኤሪትራ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ብኩሉ ሸነኻታ ክትተነኻኸፍ ዝጸንሐት ኮይና፤ ጥልያን ምስ ሓዛ ድማ ዶባታ ንጹር ዝኾነት ሃገር ኮነትን ኣብ ዓለም ተለለየትን። እቲ ክጠቕሶ ዝደለኹ እውን ኢዚ መስርሕ ኣብ ኤሪትራ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ኣብ ምሉእ ኣፍሪቃን ካልኦት ናይ ስሉስ ዓለም ሃገራትን ዘጋጠመ ኢዩ። ብሓጺሩ ኩሉ ኣፍሪቃውያን ሃገርና ወይ ዶብና ዝብልኦ፥ ዶባቱ በቶም ንቁጠባዊ ምስፍሕፋሕ ክብሉ ምንጪ ሃብትታቶም ንምውሓስ ብእካል መጺኦም ዝወረርወንን ዝገዝእወንን ሃገራት ዝተሓንጸጸ ኢዩ። ኣሓትን ኣሕዋትን፤ ኣኮታትን ሓውቦታትን ኣሞታትን፤ ኣብ ክልተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ውን ዝፈላለየ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ፤ እቲምንታይሲ፤ ገዛእቲ ነንሕድሕዶም ኣብ ዝተሰማምዑሉ ዝተሞርኮሰ ምድዋብ ደኣምበር፤ ብድልየት ነበርቲ ዝተወሰነ ስለዘይምንባሩ።
ሎሚ ኣብ ኤሪትራ ምስ ኣብ ዶባትና ዝርከቡ ኣህዛብ ዘለና ዝምድና ጥራይ ዘይኮነስ፤ ኣረኣእያታትና ሓንሳብ ከሰማምዓና ሓንሳብ ክፈላልየና ንዕዘብ ኢና። እቲ ሃገራት ዝርከበላ ኣቀማምጣ ይኹን ሒዘንኦ ዝርከባ ህዝቢ፤ ሓሓንሳብ ከም እዝጊ ዝፈጠሮ ጌርካ ብምርኣይ፤ ኣብ መንጎ ኣህዛቡ ከይተረፈ ዝተጋነነ ፍልልያት ከምዘሎ ጌርካ ዝቐርብ ክዕዘብ እንከሎኹ ኣብ ሓንጎለይ ወትሩ ዝመጽእ ሕቶ ኣሎ። እዚ ድማ፤ ንኣብነት ኣብ ኤሪትራ ጥልያን እንተ ከምቲ ኣብ ውጫለ ዝተሰማምዖ፤ እንተ ብሓይሉ፤ እንተ ምስ ከም እንግሊዝን ፈረንሳይ ተሰማሚዑ፥ ገለ ክፋል ናይ ትግራይ፥ ወይ ናይ ዓፋር ወይ ናይ ሱዳን ኣብዛ ሕጂ ዘላ ኤሪትራ ሓዊስዋ ነይሩ እንተዝኸውንሲ፤ ነዞም ዝተወሰኹ (ኩላትናውን ተወሲኽና እንዲና) ከምዚ ሕጂ ብዛዕበኦም ዘለና ኣረኣእያ መሕደርናዶ፧ ወይሲ ልክዕ ከምዛ ሕጂ ነንሕድሕድና ዘለና ሕውነትን ሓድነትን ምኾኑ? ህዝቢ ዓጋሜ፤ ኣብ ጂቡቲ ዘለዉ ዓፋርን ዒሳን፤ ከምኡውን ናይ ሱዳን ሃደንድዋ ካብ ቅድሙ ኣካል ኤርትራ ነይሮም እንተዝኾኑ፤ ከም ኤሪትራውያን ምተኸብሩን ምተፈትዉን ጥራይ ዘይኮነስ ካብ ዝኾነ ኣብ ልዕሊኦም ኰርድ ዝኽእል ውን ክንከላኸለሎም ባህርያዊ ምኾነ።
እሞ እዚ ኣኽእሎታትውን ነይሩ ክነሱ፤ ስለምንታይ ኢና ገሌና ንጎረባብትና ካብ ግቡእ ንላዕሊ ከነጓንን፤ ከነካፍእን ክሳብ ክንፍንፍንን ንርአ። ታሪኽ እንተዘይፈላልየና፤ ብባህርያዊ መስርሕ ምዕባለ (በሰላም ይኹን ብውግእ)ዝተበጽሐ ዝለመድናዮን ዝተቐብልናዮን ሃገራውነት ነይሩ እንተዝኸውን ካብዚ ሎሚ እንርከበሉ ዝተፈልየ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ምናልባት እውን ኣዝዩ ዝተፈልየ ክኸውን ይኽእል ነይሩ እኳ ኢዩ።
ነዚ ክጽሕፍ ዝደፋፍኣኒ፤ እዚ ብሰንኪ ኣብ ኢትዮጵያ ተረኺቡ ዘሎ ኣሰካፊ ኩነታትን፤ ኢድ ምትእትታው ናይ ምልካዊ ስርዓት ኤሪትራን፤ ኣብ ህዝቢ ኤሪትራ፤ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ኣብ ስደት ዝርከብ ኤሪትራውን፤ ዝረአ ዘሎ ፍልልያት ስለዘገረመኒ ኢየ። ፖለቲካዊ ሚዛናትን ፍልልያትን ንቡር ኮይኑ፤ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝወርድ ግፍዒ ግን ንበይኑ ኣርእስቲ ኢዩ። እዚ ጥርይ ዘይኮነ፤ ነቲ ዝግፋዕን ዝጸንትን ዘሎ ህዝቢ ብዘይምልከቶ፤ ብቅርሕንቲ እንቋዕ ደኣ! ዘስምዕ መደረታትን ትንተናን፥ ንህዝቢ ትግራይ ከምዘይጎረበትካን ምናልባትውን ዘመድካን ወይ ዘመድ ወዲ ሃገርካን ምዃኑ ኣብ ግምት ከየእቶኻ ዝመጽእ ርእይቶ፤ ካልእ ይትረፍ ብስም ሰብኣውነትኳ ኩኑን ኢዩ። ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስኩዎ፤ እዚ ህዝቢዚ ወይ ኣካልና፤ ወይ ኣካሉ ክንከውን ንኽእል ዝነበርና ምዃኑ ምዝካር የድሊ፤ እቲ ምኽንያት ድማ ብሰንኪ ወረርቲ ኣብ ዝተወሰነልና ዶባት ንነብር ብምህላውና።
እቲ ካብ ኩሉ ሓደጋዊ ዝገብሮ ድማ፥ ኣብ ኤሪትራ ዘሎ ስርዓት፥ ነቲ ምስ ድልየትን ሃንቀውታን ኤሪትራውያን ዘይሳነ ናይ ርሑቕ ምስጢራዊ ዕላምኡ ንምምላእ ዘካይዶ ዘሎ ኣዕናዊ ምድላዋትን ተግባራትን መናፍሓትን፤ ኣብቶም ኮነ ኢሉ ሓንጎሎም ዝሓጸምቦን፤ ኣፈራሪሑ ሓራይ ዘበሎምን፥ ሓደጋ ዘይትንክፎም ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኣጣቓዕቲ ሰብ ውልቃዊ ጥቕምታትን ሒዙ፤ ውዒሉ ሓዲሩ ንሃገርናን ህዝብናን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ስጉምትታት ምውሳዱ ኢዩ። ካብ ዕለተ ናጽነት ኣትሒዝና ሰላም ዘይረኸብና፤ ብስደት ዝተፈለጥና፤ ሃገርና ንድሕሪት ዝተደቑሰትና፤ ናይ ዓለም ፍልጠትን ጸጋታትን ዝተሓረሞ ህዝቢ ዘለና፤ ካብቲ ንናጽነት ዝኸፈልናዮ መስዋእቲ ዘይውሕድ ንኸፍል ዘለና፥ ኣብነት ናይ ዝኸፍአ መላኺ ዝመርሓንና ብምዃን እንፍለጥ ወዘተ ኰንና እነሀ። ነዚ ጉዕዞ ዚ ጊዜ ከይሃብና እንተዘየበርዓንናዮ ግን፤ ንመጻኢ ወለዶታት ንገድፈሎም ጸገም ቀሊል ኣይክኸውንን ኢዩ።
ብካልእ ሸነኽ ድማ እቶም ንኩሉ ተረዲኦምን፤ ብፍላይ ድማ፤ ካልእ ይትረፍ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝወርድ ዘሎ ሃንደበታዊ መቕዘፍቲ፤ ብዓይኒ ሰብኣዊ ርህራሄን ድንጋጼን፥ ኣብ ልዕሊ ህዝበይውን ከምዚ ዝበለ መከራ እንተዝወርድከ? ካብ ዝብልውን ተበጊሶም ነቲ ተግባር ዝኹንኑን ኣንጻሩ ዘቃልሑን ሞጎስ ይብጽሓዮም ከይበልኩ ክሓልፍ ኣይደልን። ውሑዳትውን ኣይኮንናን። እዚ ድማ ናብ ዘሎ ጊዝያዊ ኩነታት ዘተኮረ ኳ እንተኾነ፤ ውዒሉ ሓዲሩ ንኤሪትራውያን ዘኹርዕን ብህዝቢ ትግራይ ጥራይ ዘይኮነስ ብህዝቢ ኩለን ጎረባብትና ሞጎስን ክብርን ምትእምማንን ዝፈጥር ከምዝኾነ ርዱእ ኢዩ። ቃንዛ ዝኾነ ህዝቢ፤ ቃንዛና እንተዘይኮይኑ፤ ንገዛእ ርእስና እንገብሮን እንምስርቶ ስርዓትውን ሰብኣውነት ዝለበሰ እንተዘይኮይኑ፤ ህዝብና ንዘሕለፎ ስቓይን መሪር መስዋእትን ዝዘንግዔ ኢዩ ዝኸውን። ናይ ባዕልና ቅኑዕ ውሳነ ኣብ ምውሳን እውን ኣሰሩ ክገድፍ ኢዩ። መዘዝ ፖለቲካ ብስም ህዝቢ ዝስራሕኳ እንተኾነ፤ ሓሓንሳብ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘስዕቦ ሳዕቤን ከቢድ ክኸውን እንከሎ፤ ንክልቲኣቶም ፈላሊኻ ምርኣይ ልቦና ኢዩ።
ሰላምን ራህዋን ንህዝቢ
ናይ ሓዘን መግለጺSunday, 14 March 2021 19:42 Written by EDPD NA Information Office
ነብስሄር ወይዘሮ ጽገ ክፍለ ምሖስ፤ ካብ ኣቦኣ ኣቶ ክፍለ ምሖስን ካብ ኣዲኣ ወይዘሮ ክብራ ጋሻዝጊን ብ1949 ዓ.ም ኣብ ገዛ-ላምዛ፣ ከተማ ድባርዋ ወረዳ ጽልማ፣ ኣውራጃ ሰራየ ተወሊዳ። ኣብቲ ተወሊዳ ዝዓበየትሉ ከተማ፣ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ኣብ ቤት ትምህርቲ ድባርዋ ፈጺማ፡ ካልኣይ ደረጃ ድማ ኣብ ኣስመራ ናይ ተለኮሙኒከሽን ሞያዊ ስልጠና ፈጺማ።
ኣብ ከተማ ዓሰብ ኣብ ተለኮሙኒከሽን እንዳሰርሐት ከላ ምስ በዓል ቤታ ነብስሀር ኣስጎዶም ገብረመድህን (ወዲ ባሻይ) ሓዳር መስሪቶም ብሓንሳብ ይነብሩ ነይሮም። ኣብቲ እዋን’ቲ ውሽጣዊ ስሩዓት ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኰይኖም ናብርኦም እንዳመርሑ ከለዉ፡ ኣብ መላእ ሃገርና ዝኽሰት ዝነበረ መሪር መግዛእታዊ ግፍዕታትን ንሱ ዝፈጠሮ ዘይንቡር ኵነታትን ተቓዊሞም ንሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ክጋደሉ ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብ1975 ዓ.ም. ተጸንበሩ።
ወይዘሮ ጽገ ንወለዳ ምእዝዝትን ኣፍቃሪትን፡ ብኣሕዋታን መላእ ቤተሰቦምን ፍትውቲ፣ ሓላይትን ኣካቢትን ስለዝነበረት፣ “ዳዕሮ ገዛ” ዝብል ቅጽል ስም ከምዝነበራ ኣሕዋታ ይዝክሩ። ተቓላሲት ጽገ ሓብቲ ክልተ ስዉኣት ኣሕዋታ፣ ስዉእ እስቲፋኖስ ክፍለ ኣባል ህዝባዊ ግንባር፣ ስዉእ ሃይለ ክፍለ ኣባል ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እያ። ኣሕዋታ ርግኣት፣ ሂወትን ገነትን ብህይወት ኣለዋ።
ወይዘሮ ጽገ ምስ በዓል ቤታ ወዲ ባሻይ ኣብ ኣመሪካ 1981 ዓ.ም. ኣትዮም ኣብ ከተማ ኦክላንድ እንዳሰርሑን ደቆም እንዳዕበዩን ምዉቕ ናብራ ይመርሑ ነይሮም። ብህይወት ኣብ ዝነበርሉ እዋን ሰላምን ፍትሕን ኣብ ኤርትራ ንምንጋስ ምስ ብጾቶም ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ኵሎም ደለይቲ ፍትሕን ዘይሕለል ቃልሲ የካይዱ ብምንባሮም፤ ብብጾቶም ፍቱዋትን ክቡራትን እዮም።
ወይዘሮ ጽገ ብዝሓደራ ሕማም ኣብ ሆስፒታል ክትእለ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ገዝኣ ተመሊሳ፣ ክንክንን ምክትታልን ደቃ ከይተፈልያ ጸኒሓ ብ9 መጋቢት 2021 ዓ.ም. ብሰላም ዓሪፋ።
ወይዘሮ ጽገ ኣደ ሰለስተ ደቃ፡ ኪኮ፣ ራህዋን ቤትኤልን እያ።
ወይዘሮ ጽገ ን19 መጋቢት 2021 ዓ.ም. ኣብ ጎድኒ ነብስሀር በዓልቤታ ኣስገዶም ኣብ መቓብር ፕየድሞንት፣ ከተማ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ሓመድ ኣዳም ክትለብስ እያ።
መላእ ማሕበረሰብ ኤርትራውያን ተቐማጦ ኦክላንድን በይ-ኤርያን ከምኡ’ውን ካብ ርሑቕን ቀረባን ብሞት ክብርቲ ወይዘሮ ጽገ ዝተሰምዖም ዝተሰምዐንን መሪር ሓዘን ንምግላጽን ንቤተስብ ንምጽንናዕን ብስልክን ኢመይልን መልእኽታትኩም ዝሰደድኩም ፈተውትን መቓልስታን ምስጋና ይብጻሕኩም፡ ሕሰም ድማ ኣይትርከቡ። ንሓብትን ኣደን ጽገ እዝጊኣብሄር ኣብ መንግስተ ሰማያቱ ይቀበላ። ንቤተ ሰባን ብጾታን ጽንዓት ይሃቦም ጠሊ ድማ ይሕደገሎም።
ቤተሰብ
ንኤርትራ ኢልና ኢና እንገብሮSunday, 14 March 2021 19:48 Written by ኣሰፋው በርሀ
ሓሙሻይ ክፋል
እዚ ኣብ ከባቢና ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ንሎሚ ይኹን ንመጻኢ ህይወት ህዝቢ ኤርትራ ዝትንክፍ ብምዃኑ ብትዂረት ክንሪኦ ዘሎና ኢዩ። ንልዑላውነት ሃገር ዝፈታተኑ ሓያለ ምልክታታት ይርኣዩ ኣለዉ። ብቐንዱ ከኣ እቲ ንኤርትራ ዝመርሕ ዘሎ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ቅድም ብቐጻሊ መግለጺታቱ፡ ሎሚ ከኣ ብተግባር ንልዕላውነት ሃገር ኣብ ሓደጋ ኣእትይዎ ይርከብ። እዚ ድማ ነቲ ኩሉ ግዜ ካብ ደቡብ ንኤርትራ ዝመጻ ስግኣታት ዝፈጥር ወስታታት ዝያዳ ኣራጒድዎ ምህላዉ ኢዩ ዘመልክት።
ኢትዮጵያውያን ደረጃታቱ ድኣ ክፈላለ ይኽእል'ምበር ናጽነት ናይ ኤርትራ ብዘይ ኣፍደገ ባሕሪ ዘትረፎም ስለዝኾነ ኣይወሓጠሎምን ኢዩ። ነዚኦም ኣብ ክልተ ደረጃ መቒልና ክንሪኦም ንኽእል ኢና። እዚ ድማ በቲ ኣብ ሃገሮም ኢትዮጵያ ክትከል ዝድለ ስርዓት ብዝህልዎም ኣረኣእያን ብዘለዎም ኣናብባ ኣብ ታሪኽን ዝውሰን ኢዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ኢትኒካዊ ፖለቲካ ዝተመስረተ ፈደራላዊ ስርዓት ክትከል ዝደልዩን ነዚ ዝጻረሩን ኢዮም። እቶም ኢትኒካዊ ፖለቲካ ዝኽተሉ፡ ብመሰል ርእሰ ውሳኔ ብሔራት ዝኣምኑ፡ ኣብ ሰሜንን ደቡብን ኢትዮጵያ ዝርከቡ ሓይልታት ኮይኖም ብመትከል፡ ንናጽነት ኤርትራ ዝጻረሩ ኣይኮኑን። ንናጽነት ኤርትራ ምጽራር ማለት ነቲ ዝኣምንሉ መትከል “ርእሰ ውሳኔ ብሄራት ክሳብ ምግንጻል” ዝብል ምጽራር ማለት ስለዝኸውን። ካብዚኦም ብቀንዱ ብምሳሌነት ክጥቀሱ ዝኽእሉ ካብ ሰሜን፡ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ካብ ደቡብ ኢትዮጵያ ድማ ናይ ኦሮሞ ናጽነት ግምባር ኢዮም። እዚ ማለት ግን ኣብ ኣተሓሕዛ ጉዳያት ክልተ ሃገራት ብመንግስታት ዝፍጸም ጌጋታት ከጋጥም ምስ ዝኽእል፡ ወይ ውን ምትሕልላይ ምስ ዝጠፍእ ነቲ መትከላዊ መርገጻት ሰንከልከል ከብሎ ኣይክእልን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ውሽጢ ህወሓት ናይ ዝነበሩ ገለ መራሕቲ ኣብዚ ሕቶዚ ዝተራእየ ናይ መርገጽ ምቕያር ከም ኣብነት ናይዚ ሰንከልከላት ክጥቀስ ይከኣል ኢዩ።
እቶም ንናጽነት ኤርትራ ዘይቅበሉ ኣብ ማእከል ኢትዮጵያ ዝርከቡ፡ ህዝቢ ኣምሓራ ዝማእከሎም ኢዮም። እዚኦም ኢትዮጵያ ከምቲ ኣብ እዋን ኣመራርሓ ንጉስ ሃይለስላሰ፡ ወይ እዋን ደርግ ኣሃዳዊ ስርዓት ዝተኸለት ክትከውን ይደልዩ። ኣብ ናይ ጥንቲ ታሪኽ ብምምርኳስ ውን ንኤርትራ ከም ኣካል ኢትዮጵያ'ምበር ከም ናጻ ሃገር ኣይፈልጥዋን። እዞም ሓይልታት'ዚኦም ደርግ ምስተሳዕረ ኣብ እዋን ኢህወድግ መእተዊ ጠፊእዎም ዝነበሩ፡ ዉልቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ኣብ ኣስመራ ተቐቢሉ ህይወት ሰዂዑ ዘዕበዮም፡ ግንቦት ሰባትን ኣርበኞች ግምባርን ዝተባህሉ ውድባት ኢዮም። ሎሚ ብስም ውድብ “ኢዜማ” ኣብ ፖለቲካ ብስፍሓቶም ድሕሪ ብልጽግና ፓርቲ ብካልኣይ ደረጃ ዝስርዑ ንምርጫ ዝንቀስቐሱ ዘለዉ ኢዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ዝመርሖ ሰልፊ ብልጽግና፡ ንኣምሓራ ዝትንክፍ ብዝገብሮም ጌጋታት ብዙሕ ሕጉሳት እንተ ዘይኮኑ፡ ምስ ብልጽግና ኮይኖም ፖለቲካ ኢትዮጵያ ክቆጻጸሩ ወሲኖም ዝነጥፉ ዘለዉ ኢዮም።
ኣሰላልፋ ሓይልታት ኢትዮጵያ ነዚ ካብ መሰለ፡ ብዝምድናዊ ኣዘራርባ ኣየኖት ሓይልታት ኢዮም ንልዑላውነት ኤርትራ ተፈታተንቲ ዝኾኑ ኢልና ክንሓትት ግቡእ ይመስለኒ። እቶም ኣብ መሰል ርእሰ ውሳኔ ብሔራት ብመትከል ዝኣምኑ’ዶ ወይስ እቶም ነዚ ዝጻረሩ ሓይልታት? ከም ኤርትራውያን ነዚ ሕቶ’ዚ ብቅኑዕ ክንምልሶ የገድሰና ኢዩ።
ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ እቲ ኣብ ምምራሕ ኢትዮጵያ ዝተኸተሎ ዝነበረ ዘይምዕሩይን ገባትን ኣመሓዳድራ ምስ ህዝቢ ዘጻልኦ ንጎኒ ገዲፍና፡ እቲ ካልእ ቀንዲ ዝጽለኣሉ ዝነበረ ምኽኒያታት ኣብ ኢትዮጵያ ብክልተ ጉዳያት ነይሩ። እቲ ሓደ ንናይ ኤርትራ ሃገራዊ ናጽነት ኣፍልጦ ምሃቡ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ኣብ ብሄራት ዝተሞርኮሰ ፈደራላዊ ስርዓት ስለዝተኸለን ኢዩ። ዘይከሓድ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ብዝሓዞ መርገጽ ፖለቲካዊ ዋጋ ከፊሉ ኢዩ። ብኣስፋፋሕቲ ኣምሓራ ካብ ፖለቲካዊ ገጽ ኢትዮጵያ ክሕከኽ ካብ ዝተደልየለኡ ምኽንያታት ሓደ እዚ ኢዩ። ብዝተረፈ ወያነ ዝመርሖ ኢህወደግ ኣብ ምምዕባል ኢትዮጵያ ብጠቕላላኡ ክረአ ከሎ ርኡይ ለውጥታት ኣምጺኡ ኢዩ።
ኣብ ቅድሚ ናይ ሰለስተ ሓይልታት ምሕዝነት፡ ናይ ኣብይ፡ ኢሰያስን ሓይልታት ኣምሓራን ከም ቀዳማይ ዕማም ዝተወስደ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ምድምሳስ ኢዩ። በዚ ኣቢሉ ከኣ ኣብይ ነቲ ቀንዲ ዕንቅፋት ኣብ ስልጣኑ ኮይንዎ ንዘሎ የልግስ።ኣምሓራ ብትግራይ ዝተወስዶም መሬት ወልቃይትን ራያን የምልሱን ንሓደ ካብ ጸላእቶም የልግሱን ኣለዉ። ኢሰያስ ሕነኡ ዝፈደየ ኮይኑ ይስመዖ፡ ናብቲ ካልኣይ መደቡ መስገሪ ባይታ የጣጥሕ ኣሎ ማለት ኢዩ። እቲ ድሕሪ'ዚ ዝመጽእ እዞም ሰለስተ ሓይልታት ከመይ ክቕጽሉ ኢዮም ዝብል ኢዩ። ኣብይን ኣምሓራን ብዙሕ ዘየረዳድኦም ጉዳያት ኣሎ። ናይ ኣብይ መሰረታዊ ደገፍ ካብ ኦሮሞ ኢዩ። ኣብ ኦሮሞ እቲ ህዝባዊ ኣረኣእያ፡ ዘሎ ሕገ መንግስቲ ቀጻሊ ክኸውን ኢዩ። እዚ ልክዕ ከም ናይ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣተሓሳስባ ኢዩ። ምስ ናይ ኣምሓራ ድማ ተጻራሪ ኢዩ። ናይ ኣምሓራ ከኣ ምስ ናይ ኢሳያስ ኣረኣእያ ዝጣበቕ ኢዩ።ኣብ ሓደ ክመጹ እንተኾይኖም ናይ ኦሮሞ ወይ ናይ ኣምሓራ ሓሳብ ተሳዒሩ ክኸዱ ኣለዎም። እዚ ከኣ ዘይመስል ኢዩ። ኣብ ጉዳይ ኣዲስ ኣበባን፡ ኣብ ኣናብባ ታሪኽ ኢትዮጵያን ዘለዎም ፍልልይ ካብቲ ነፍሲ ወከፎም ምስ ትግራይ ዘለዎ ዝገፍሕ ኢዩ። ኣብ ኣናብባ ታሪኽ ኢትዮጵያ ኣምሓራን ትግራይን ዝያዳ ይቀራረቡ። ኦሮሞ ንታሪኽ ኢትይጵያ ዝግደስሉ ኣይኮኑን ሓወልቲ ሃጸይ ምኒሊክ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክፈርስ ሕኒን ምስ በሉ ኢዮም።
ሓይልታት ኣምሓራ ንወያነ ምስዓር ከም ሓደ ስጉምቲ ንኤርትራ ናብ ሕቕፊ ኢትዮጵያ ምምጻእ ገይሮም ይቖጽሩ። ብኢስያስ ኣቢሎም እንተረኺቦማ ከኣ ኣሰናይ ኢዩ ንዕኦም። እንተዘይኮነ ግን ደቂሶም ዘይሓድርሉ ኢዩ። ኣቶ ኢሳያስ ኣብ ክልል ኣምሓራ ከይዱ ኣብ ዝተዛረቦ፡ ንዝተረፋ ህይወቱ ንኢትዮጵያ ኣብ ከዕውት ዝኽእል ስራሓት ከወፊ ምዃኑ ገሊጹ ነይሩ። ምስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደ ህዝቢ ኢዩ ዝብሎ ተደማሚሩ፡ ከመይ ክዝርዘር ኢዩ ኣብ መጻኢ ንርእዮ። ከቕስነና ዝኽእል ጉዳይ ግን ኣይኮነን።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ክሳብ ሕጂ ብመምርሒ ናይ ኣቶ ኢሰያስ ክኸይድ ጸኒሑ። ኣብ ከመይ ዝበለ ዘይውጻእ ጸድፊ ኣእትይዎ ከምዘሎ ከኣ ዘይርዳእ ኣይመስለንን። እቲ ምስ ኢስያስ ኮይኑ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክመርሕ ዝነበሮ ሕልሚ ዝተሓምሸሸ ይመስል። ሎሚ ምስ ኢሳያስ ኮይኑ ነዚ ኣትይዎ ዘሎ ጸድፊ ክወጾ ከቢድ ክኾኖ ከም ዝኽእል ንምግማት ኣየሸግርን ኢዩ። ካብ ኢስያስ ብዝቕበሎ መምርሒ ዓዲ ልዕሊ ሚእቲ ሚልዮን ሃገር ክመርሓ ኣይክእልን ኢዩ። ኢሳያስ ምስዚ ኩነታትዚ ተጠዓዒሙ ዘኽይድ ባህርያት ከምዘይብሉ ከኣ እንፈልጦ ኢዩ። ኣብ ልዕሊ ወያነ ሕነኡ ምፍዳይ ልዕሊ ኩሉ ነገር ስለዝሰርዖ ግና ንኣቢይ “ንስኻ ኢኻ ትመርሓና” ኢልዎ ስለዝነበረ ገለ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘራኽብ ቅርጻታት ኣውጺኦም፡ እታ መፍትሕ ናይ ምምራሕ ንኣብይ መን ይፈልጥ ይህቦ ውን ይኸውን። እዚ ኩሉ ግን ካብዚ ኣብ ትግራይ ብዝፍጽምዎ ገበናት ኣትየሞ ዘለዉ መንቀራቑሮ ክወጹ ምስዝኽእሉ ኢዩ።
ስርዓት ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ንምውዳቕ፡ ልኡላውነት ሃገርና ክሕሎ ፍትሕን ሰላምን ክነንግስ እንቃለስ ዘለና ኤርትራውያን፡ ንረብሓ ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ዘይኮነ ግጥም ኢሳያስ ስዒሩ ክወጽእ ከሎ ናትና ዓወት ከምዘይከውን ክንፈልጥ ይህልወና። እቲ ክንከዶ ዘለና ኢሳያስ ኣብ ዝኸዶን ዝኣተዎን ጸረ ህዝቢ ተግባራት ተሳዒሩ ከምዝወጽእ ምግባር ኢዩ። ብውሑዱ ድማ ነዚአን ከነዐዉት ንቃለስ።
ኣብ ትግራይ ኣትይዎ ካብ ዘሎ ውግእ ክወጽእ፡
ሰብኣውን ነገራውን ዓቕሚታት ሃገርና ዘማስን ዘሎ ውግእ ጠጠው ክብል፡
ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ብዝፈጸሞን ዶብ ሰጊሩ ኣብ ትግራይ ይፍጽሞ ብዘሎን ገበናት ኣብ ሕጊ ክቐርብ ክንጽውዕ ይግባኣና።
ንኤርትራ ኢልና ኢና እንገብሮThursday, 11 March 2021 10:58 Written by ኣሰፋው በርሀ
ራብዓይ ክፋል
ከም ኤርትራውያን እቲ ርእሲ ኩሉ ዘገድሰና፡ ጉዳይ ሃገርናን ህዝብናን ኢዩ። ህዝብና እቲ ዝግብኦ ክብሪ ረኺቡ፡ ብፍትሒ ኣብ ሰላምን ብልጽግናን ክነብር ንደሊ ንምትግባሩ ድማ ንቃለስ። ኣብ ህዝብናን ሃገርናን ክወርድ ዘይንደልዮ በደል ኣብ ልዕሊ ካልኦት ህዝብታትን ሃገራትን ብኣና ይኹን ብካልኦት ክፍጸም’ውን ዘይንደልዮ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኩሉ ጉዳይ ሃገሩ ውሳኒ ተራ ንክህልዎ ኢዩ ተቓሊሱ። ንገድሊ መሪሖም ናጽነት ዘዕቆቡ ተጋደልቲ እቲ ኩሉ ዝተሰዉእዎን ዝሰንከልዎን ሰላም፡ ብልጽግናን ፍትሕን ዝሰፈና ሃገር ንምምስራት ኢዩ ነይሩ። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን፡ ፍረ ቃልሲ ህዝብና ብሓደ ጉጅለ ተጨውዩ ሃገር ክትምዕብለሉ እትኽእል ዝነበረት መኣዝን ተሳሒቱ።
ኤርትራ ከም ሃገር ኣብ ምብጋሳ ክትገብሮም ዝነበርዋ ብዙሓት ኢዮም ነይሮም። ብቐንዱ ግን ሃገር ዝምርሓሉ ሕጊ ከተጽድቕ በዚ መሰረት ድማ መንግስታ ከተቕውም፡ ንኹሉ ኤርትራዊ ዓቕሚ ዘዋስእ ስርዓት ክትተክል፡ ምስ ዓለምናን ዞባናን ዘዋስእ ቅኑዕ ፖሊሲ ዝምድና ክትሕንጽጽ ኢዩ ዝግባእ ነይሩ። ኣብ ክንድኡ ግን ብናይ ሓደ ሰብኣይ ኣመራርሓ ተተኪኡ፡ ፊን ከምዝበሎ ድማ ሃገር እናሓመሰ ይነብር ኣሎ። ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ኣብ ናይ 30 ዓመታት ኣመራርሕኡ ቀንዲ ጸላኢ ምዕባለን ሓድነትን ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ኣረጋጊጹ ኢዩ። ብሰንኪ ተናኻሲ ጠባያቱን ጸሕታሪ ውግእ ዝኾነ ተግባራቱን ዝፈጠሮም ጸላእቲ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ጸላእቲ ክኾኑ ግድን ኣይኮነን። ህዝቢ ኤርትራ ኢሰያስ ንዝጸልኦ ክጸልእ ንዝፈተዎ ክፈቱ እንተኾይኑ፡ ነቲ ንሃገርና ናብ ገደል ዝወስድ ኣመራርሕኡ ኣሜን ኢልካ ምቕባል ጥራይ ኢዩ ዝኸውን። ዲክታቶር ኢሰያስ ዝኣተዎምን ዘላዓሎምን ኣዕነውቲ ውግኣት ብሰላም ክፍትሑ ዝኽእሉ ዝነበሩ ኢዮም። ኣብ ጉዳይ ደሴታት ሕነሽ ምስ የመን፡ ኣብ ጉዳይ ዶብ ምስ ኢትዮጵያን ጅቡትን ዝተገብሩ ውግኣት ኩሎም ትርጉም ዘይነበሮም ካብ ዋግኦም ንላዕሊ ዋጋ ዘኽፈሉ ኢዮም ነይሮም። ኣብቲ እዋንቲ ዋና ጸሓፊ ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዝነበረ፡ መንግስተ ሰማያት የዋርሶ፡ ኮፊ ኣናን ንናይ ባድመ ውግእ “ትርጉም ዘይብሉ ውግእ” ኢሉ ኢዩ ገሊጽዎ። በዚ ትርጉም ዘይብሉ ውግእ ዝመጸ ሳዕቢናት፡ ሞት፡ ዕንወት፡ ምምዝባልን ጽልእን ተመሊስና ነቲ ጠንቅታቱ ክንፍትሾን ነቲ ቅኑዕ፡ ቅኑዕ፡ ነቲ ጌጋ ድማ ጌጋ ክንብሎን ክንመሃረሉን እንተዘይኪልና፡ ግጉይ ኣመራርሓ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሎሚ ውን ኣብ ጸድፊ ከእትወናን ንስቅያትና ከናውሖን ኢዩ።
ብጉጅለ ኢሳያስ ዝምራሕ ስርዓት ኤርትራ ኣብ ጠቕሚ ህዝቢ ዝተመስረተ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ የብሉን። በዚ ከኣ ኤርትራ ፈታዊ ዘይብላ ካብ ዓለም ኣብ ተነጽሎ እትነብር ኢያ። ምስ ጎረባብታ ናይ ሓቢርካ እናተሓጋገዝካ ብሰላም ምንባር ፖለቲካ እትኽተል ኣይኮነትን። ኣብ ሶማል ዝተኸተለቶ ግልብጥብጥ፡ ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ቀጠርን ኢማራትን ቀዋምነት ዘይብሉ ነቲ ሓደ ከተርሕቕ ምስቲ ካልእ ኣሻሩ ካብ ዝብል ግዚያዊ ጠቕሚ ዝነቅል መርገጻት፡ ነቲ ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት ቀንዲ መዕቆቢን ደጋፍን ዝነበረ ህዝቢ ሱዳን፡ ብጉጅለ ህግድፍ ናይ ኢዶም ዘይምርካብ መግለጺ ናይ ዝሓዞ ዘይጥዑይ ፖሊሲ ወጻኢ ዝምድናታት ኢዮም። ንኢትዮጵያ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያታ ኣትዩ ብቐጻልነት ኣብ ምሕማሳ ይርከብ። ኢሳያስ ኣፈወርቂ እቲ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝገብሮ ምትእትታው ንጠቕሚ ህዝቢታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ነይሩ እንተዝኸውን'ኳ ኣይምሓሰመን። ግን ንማንም ዘርብሕ ኣይኮነን።
ኣቶ ኢሰያስ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝትከል መንግስቲ ኣብ ብሔራት መሰረት ዝገበረ ፖለቲካ ክኸውን ከምዘይብሉ፡ ከምዝመኸረ ደጊሙ ደጋጊሙ ብኹርዓት ክገልጽ ተሰሚዑ ኢዩ። እቲ ብሸነኹ ዝግበር ዝነበረ ግን፡ ንብሄራዊ ፖለቲካ ዘሰጉማ ውድባት እትዮጵያ፡ ናይ ኦሮሞ ናጽነት ግምባር፡ ናይ ኦጋዴን ናጽነት ግምባርን ካልኦትን ንክዕወታ፡ ንህዝቢ ኢርትራ ድራሩ ኣሕዲጉ፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ሓቚፉ ይሕግዘን ነይሩ ኢዩ። በቲ ካልእ ሸነኽ ድማ ንናጽነት ኤርትራ ዘይቅበሉ ሓይልታት ኢትዮጵያ፡ እንተተዓወቱ ድማ ተመሊሶም ንኤርትራ ክጎብጡ ድሕር ዘይብሉ፡ ከም ጉንቦት ሸውዓተን የኣርበኞች ግንባርን ዝተባህሉ ይሕግዝ ነይሩ። መራሕቲ ጉጅለ ህግድፍ ካበየናይ ስነ-መጎት ነቒሎም ኢዮም ነዞም ኣብ ኢትዮጵያ ተጻራሪ ዕላማታት ዘለዎም ሓይልታት ዝሕግዝዎም ነይሮም? ኢሰያስ ነዞም ተጻረርቲ ልኡላውነት ኤርትራ ዝኾኑ ሓይልታት ኢትዮጵያ ክሕግዝ ከሎ፡ ኣብ ኤርትራዊ ጉዳይ ዘለዎ ክሕደት ኢዩ ብዝያዳ ኣመስኪሩ። እዚ ዘይሃገራዊ መርገጽዚ ዝያዳ ይጎድኣና ኣሎ። እዚ ሕጂ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ብምእታው ኣብ ልዕሊ ጎረቤት ህዝቢ ትግራይ ዝፍጸም ዘሎ በደል ብዋጋ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ደቁ፡ ገንዘቡ፡ ግዜኡን ጥዑይ ናይ ጎረባብቲ ዝምድናን ይኸስር ኣሎ።
ኤርትራ ብጅግንነት ደቃ ናጻ ሃገር ኮይና፡ ናጽነት ብዘምጽኡላ ከኣ፡ ብኣምራርሓ ኢሳያስ እናተበደለት ትርከብ። ናተይ እትብሎ ህዝባዊ መንግስቲ ክሳብ ሕጂ ኣይተተኽለን። ኣብ ረብሓታት ሃገር ዘይተሰረተ፡ ኢሰያስ ፊን ብዝበሎ ኣብ ዝመርሓላ ዘሎ ሃገር፡ ናቱ ፈተውቲ፡ ከም ፈተውቲ ህዝብና ጸላእቱ ውን ከም ጸላእቲ ህዝብና ክንቆጽሮም ዘይከኣል ኢዩ። በየናይ ኣብ ሃገራዊ ረብሓ ዝተመስረተ ናይ ወጻኢ ዝምድናታት ፖሊሲ ኢዩ ንህዝቢ ኤርትራ ”እዚኦም'ዮም ፈተውትኻን ጸላእትኻን” ክብሎ ዝኽእል። ኢሰያስ ዝፈጥሮም ጸላእቲ ናይ ባዕሉ ጸላእቲ ጥራይ ኢዮም ክኾኑ ዝኽእሉ። ንኣመራርሓ ኢሰያስ ዝጸልአን ዝተቓወመን ኤርትራዊ ይኹን ወጻእተኛ ከም ጸላኢ ህዝብን ሃገርን ጌርካ ምልጣፍ ናይ ህግደፍ ስራሕ ኢዩ። እዚ ከኣ ነቲ ኣብ መንጎ ሃገርን መራሕን ዘሎ ፍልልይ ምኽሓድ ማለት ኢዩ።
ንሕና ምስ ሃገራት ክንፈጥሮ ዝግባኣና ዝምድና ኣብ ናይ ሓባር ረብሓታት ዝተሞርኮሰ ኢድ ምትእትታው ዘየፍቅድ ናይ ሓድሕድ ናጽነት ዘኽብር ክኸውን ኣለዎ ኢልና ንኣምን። ዉልቀ መላኺ ኢሰያስ ብዝተኸተሎ ግጉይ ኣመራርሓን ኣፈታትሓ ግርጭታትን ዝወረደ ጉድኣትን ጽልእን ኣብ ምእራሙ ክንከይድ ከምዘሎና'ምበር ናይዚ ኣሉታዊ ውርሻ ቀጸልቲ ክንከውን ኣይግባኣናን። ኢሰያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዘለዎ ጽልኢ ብተግባር ኣመስኪሩ ኢዩ። ንሕና ግን ነዚ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ንዓመታት ከካይዶ ዝጸንሐ ኮይኑ ስለዝስመዓና፡ ኣብ ህዝቢ ትግራይ ዝቕጽሎ ዘሎ ገበን ብዕጽፊ ንኹንኖ። ኣብዚ ኣብ ትግራይ ኣጒድዎ ዘሎ ሓዊ ተቓጺሉ ዕድሚኡ ክሓጽርን ህዝብና ራህዋ ክረክብን ድማ ዝከኣለና ንገብር።
ይቕጽል
ገበናት ህግደፍ ኣብ ኤርትራ፡ ከኣ ከይዝንጋዕTuesday, 09 March 2021 10:13 Written by ኣድሓኖም በርሀ
ጉጅለ ህግደፍ “ሌባሌባ እንተበልዋስ፡ ሉዋሉዋ ዝበልዋ ይመስላ” ከም ዝበሃል፡ እነሆ በቲ ሓንሳብ ዝመረጾ ዘይጥዑይ መንገዲ ይቕጽል ኣሎ። እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ በብዓይነቱ ገበናት ዝፍጽመሉ ሜዳ ጸቢብዎስ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ከስፍሖ ብዙሕ ግዜ ብብዙሕ ኣገባባት ፈቲኑ። ሎሚ ከኣ ከም መቐጸልታ ናይዚ ግጉይ ኣተሓሳስባ ናይ ምስፋሕ ተግባራቱ፡ ኣብቲ ዓይኒ መፍተሉ ዘይፍለጥ ህልዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ከም ዝኣተወ ጸሓይ ዝወቐዖ ሓቂ ኮይኑ ኣሉ።
ህግደፍ ካብ ኤርትራ ናብ ደገ ዘመዓዱ ጥዑይ ንምዝራእ ዘይኮነ፡ እቲ ኣብ ኤርትራ ክፍጽሞ ዝጸንሐን ዘሎን ገበናት ንምስፍሕፋሕ እዩ። እንተኾነ ብብዙሓት ወገናት እዚ ስግረ-ዶባዊ ምህዞኡ ከም ትጽቢቱ ተቐባልነት ኣይረኸበን። እዚ እከይ ሓሳቡ ከምቲ ዝተመነዮ ተቐባልነት ዘይረኽበሉን ቀንዲ ምኽንያት ከኣ እቶም ሓሳቡ ክሸይጥ ዝኸዶም ኣካላት ስለ ዘይገዝእሉ እዩ። ናይ ዘይምግዘኦም ምኽንያት ከኣ ኣተሓሳስባ ኢሳያስ ንህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነስ ንኻልእ ከምዘይበቅዕ ስለ ዝግንዘቡ እዮም። ኣብዚ እዋንዚ ግና “እንተስ ብገርሂ እንተስ ብጉርሒ” ጸረ ህዝቢ ተግባር ኢሳያስ ኣብቲ ብብልጽግና ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዕዳጋ ረኺቡ። ኣተሓሳስባ ኢሳያስ ኣብ ኢትዮጵያ ዕዳጋ ምርካቡ ከኣ ኣብ ኢትዮጵያውያን ኣዛራቢ ኮይኑ ኣሎ። እንተኾነ ናይቶም “ብሰንኪ ኣብ ዓዱ ዝመኸነን ዝተፈንፈነን ኣተሓሳስባ ኢሳያስ ምቕባልና ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ዲፕሎማስያዊ መድረኻት ዋጋ የኽፍለና ኣሎ” ዝብሉ ኢትዮጵያውያን ቁጽሪ ይበዝሕ ከም ዘሎ ንዕዘቦ ዘለና እዩ።
ናይ ጉጅለ ኢሳያስ ኣብ ዘይንጹርን ዘይብሩህን ኩነታት ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ምዝማድ፡ ኣብቲ እዋኑ ኣዝዩ ኣዛራቢ ነይሩ። ኣዛራብነቱ ኣብ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውናንን ጥራይ ከይተደረተ ናይ ግዳም ሓይልታት ኣጀንዳ እውን ኮይኑ ነይሩ። ዝያዳ ኣዛራቢ ዝኾነ ከኣ ድሕሪ ናይ 20 ዓመታት ናይ “ኣይሰላም ኣይውግእ” ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሃንደበት ዝመጸ ስለ ዝነበረ እዩ። ይኹን እምበር በቶም ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ከም በዓል ጉንበት 7 ዝኣመሰሉ፡ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ ብውሽጢ ውሽጢ ይስራሓሉ ምጽንሑ በዓል ኣንዳርጋቸው ጽጌ ኣቃሊዐምዎ እዮም። ንሕና እዚ ብብዙሕ ተንኮላትን ውዲታትን ዝተላዕጠጠ ዝምድና እንታይ ከም ዝወልድ ኣብ ምግማት፡ ከምዚ ንርእዮ ዘለና ከም ዝኸውን ናይ ምርዳእ ጸገም ኣይነበረናን። መረጋገጺና ከኣ ጨካንን ደረቐኛን ኣተሓሳስባ ኢሳያስ ንኤርትራን ህዝባን ዘይኮነ ንኢትዮጵያ’ውን ከምዘይጠቅም ስለ እንርዳእ እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና በቶም ብጉጅለ ኢሳያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ይፍጸም ዝነበረ በደል ብግቡእ ዘይተረድኡ ወይ ከኣ ተረዲእዎም ክኑሱ ዘይተገደስሉ ኣካላት፡ እዚ ዝምድና እዞም መራሕቲ ናብ ራህዋ ናይ ክልቲኡ ህዝብታት ይወስድ ይኸውን ዝብል እምነት ኣንቢረምሉ ነይሮም። እቲ ብግብሪ ዝኸውን ዘሎ ግና እቲ ንሕና እቶም ነቲ ጉዳይ ብደቂቕ ክንከታተሎ ዝጸናሕና ዝገመትናዮ እዩ።
ሎሚ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣትዩ ኣብ ትግራይ ይዋጋእ ከም ዘሎ ድሕሪ ክንደይ ናይ ሓሳባት ሓጐጽጐጽን ኣተሓባባእን ተረጋጊጹ እዩ። መራሕቲ ህግደፍን ብልጽግናን’ውን “ሓቢእካዮ ዘይሕባእ” ምስ ኮኖም ብዘይተወደን ብሓላፍዘላፍ ኣገባብን ክእመንሉ ተገዲዶም እዮም። “እቲ ሰራዊት ኣብኡ ኣትዩኸ እንታይ ይገብር ኣሎ?” ዝብል ከኣ ውዑይ ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ። ኤርትራውያን ብዛዕባ ምእታው ሰራዊት ኤርትራ ናብ ትግራይ፡ ነቲ ዋና ኣሳሳይ ኢሳያስን ጉጅለኡን ገዲፍካ፡ እቶም ዝተረፍና እውን ኣብ ሓደ ዕቱብ ናይ ሓባር ሚዛን የለናን። ካብቲ ነዚ ተርእዮ መሚና ኣብ ናይ ሓባር ሚዛን ከይንበጽሕ ኣጸጊሙና ዘሎ ምኽንያታት ሓደ ንኤርትራን ህዝባን በቲ ሓደ ወገን፡ ንኢሳያስን ጉጅለኡን ከኣ በቲ ካልእ ወገን ዝተፈላለዩ ምዃኖም ኣብ ክንዲ ምርኣይ ደዋዊስካ ምርኣዮም እዩ። እዚ ከኣ ንኢሳያስ ሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ይምልስ ከም ዘሎ መሲሉ ገበናት ክፍጽም ዕድል ዝህቦ ዘሎ ናይ ሓሳብ በዓቲ እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሰራዊት ኤርትራ ብዙሓት ወገናት ቦታታት እንዳጠቐሱ፡ ገበን ከም ዝፈጸመ ይኸስዎ ኣለዉ። ኣብ ኣብያተ-ክርስትያን ማርያም ኣኽሱምን ድንገላን ዝተፈጸመ ቅትለት ከኣ ንኣብነት ዝጥቀሳ እዩ። ካብዚ ነቒሎም ኢሳያስ ኣብ ቅድሚ ዓለም ለኻዊ ቤት ፍርዲ ገበነኛታት ቀሪቡ ክኽሰስ ዝጽውዑ ኣለዉ። “ሰራዊት ኤርትራ ነዚ ገበናትዚ ውዒልዎ ድዩ ኣይወዓሎን?” ኣብ መስርሕ ምጽራይ ስለ ዘሎ ውጽኢቱ ክንርኣዮ ኢና። ናብቲ ሓቂ ክንመጽእ እንተኮይና ግና፡ ኢሳያስ ንክኽሰሲ ናብዚ ኣብ ትግራይ ፈጺምዎ ዝበሃል ዘሎ ጥራሕ ከይተቛመትካ እቲ ኣብ ኤርትራ፡ “ብዘይሕገመንግስቲ ዝመርሕ። ንዜጋታት መወዳእታኡ ኣብ ዘይፍለጥ ወትሃደራዊ ባርነት ዝጸምድ፡ ዜጋታት ንክስደዱ ምኽንያታት ፈጢሩ ዝደፋፍእ፡ መሰል ምእማን፡ ምዝራብ፡ ምውዳብ፡ ምጽሓፍን ምንቅስቓስን ዜጋታት ዝኸልእ፡ ብዘይ ፍርዲ ዝኣስር፡ ዝስውርን ዝቐትልን ……ወዘተ” እንዳበልካ ዘርዚርካ ዘይውዳእ ገበናቱኸ ኣየኽስሶን ማለት ድዩ። ዘኽስስን ዘፍርድን ስለዝኮነ ኢና ከኣ፡ “ገበናት ህግደፍ ኣብ ኤርትራ፡ ከይዝንጋዕ” ንብል ዘለና።
ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ንዘሎ ገበናት ህግደፍ ዝኹንኖ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ንዝፍጸም በደላት እውን ከምዘይድግፎን ከምይዘይሕተተሉን ፍሉጥ እዩ። ኣብዚ እቶም ንጉጅለ ኢሳያስ ዝረግሙን ዝኸሱን ሓይልታትን ህዝብን ትግራይ እውን ንህዝቢ ኤርትራ ብዘይወዓሎ ከይልክምዎ ከስተብህሉ ይግበኦም። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ዓቕምን ዕድልን እንተዝረክብ ነቲ ኢድ ኣእታውነት ጉጅለ ህግዲፍ ዓው ኢሉ ከምዝኹንኖ ዘጠራጥር ኣይኮነን።
ሰራዊት ኤርትራ ዝተወደበን ነብሱ ዝከላኸለሉን ኣድላይ እንተኮይኑ ከኣ ዘጥቀዓሉ መሳርሒ ዝወነነ ካብቲ ህዝቢ ዝሓሸ ነቲ ዘይከውን “ኣይከውንን እዩ” ናይ ምባል ተኽእሎ ነይርዎ። እንተኾነ ዋልታን ኲናትን ኮይኑ ብቐዳምነት ህዝቡ መድሓነ። ካብኡ ሓሊፉ ንገዛእ ርእሱ “ወራርን ሰራቕን” ካብ ዘብል ተግባር ናጻ ክኸውን መተገብኦ። ነቲ “ሰራዊት ኤርትራ ብጉጅለ ህግዲፍ ዝውጻዕ ዘሎ ቀንዲ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ እዩ። ህልውና ሃገር ናይ ምውሕስ ሓላፍነት ኣለዎ። ኣብ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ኢሳያስ ሰላም ናይ ምውሓስ ሓላፍነት ክስከም’ዩ።” ዝበሃሎ ዝምጥን ስጉምቲ ክወስድ ካብ ሎሚ ዝጥዕም ግዜ ኣይነበሮን። ብኣንጻሩ ንብዓት ህዝቢ ኤርትራ ዘይሓበሰ ሰራዊት፡ ስለምንታይ ናብ ትግራይ ከም ዝኸይድ ንህዝቢ ብሩህ ኣይኮነን። “ከይፈተወ ብህግደፍ ስለ ዝተገደድ እዩ” ዝብል ኣበሃህላ ከኣ ፈጺሙ ምኽኑይ ኣይኮነን።
ሕብረተሰብ ዓለም ንኢሳያስን ጉጅለኡን ክምርቕ ኮነ ክረግም እንከሎ፡ መበገሲኡ ህልዊ ኰነታት ኤርትራ ክኸውን ይግበኦ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ጉጅለ ህግደፍ እገዳ ክውሰን እንከሎ፡ እቲ ኣብ ግምት ዝኣተወ ርክቡ ምስ ኣልሸባብ እምበር፡ ዘቤታዊ ጉዳይ ኤርትራውን ኣይነበረን። ሎሚ ከኣ እዚ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ዝወጣወጥ ዘሎ መቕጻዕቲ ንገበናት ህግደፍ ኣብ ኤርትራ፡ ከይዝንግዕ ነዘኻኽር።
ገድሊ ደቂ ኣንስትዮTuesday, 09 March 2021 10:09 Written by ኣልጋነሽ ያቖብ
ነዚ ናይ ሎሚ ኣጋጣምን ዕድልን ተጠቒመ፥ ንደቂ ኣንስትዮ ዓለም ብዝምልከት ሓሳባተይ ክገልጽ ኣፍቅዱለይ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን፤ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ክጸሓፍን ክዝረብን ክንብብን ንሰምዕን ኢና። እዚ ድማ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዝግበር ሰላማዊ፥ ፍትሓዊ፥ ዲሞክራስያዊ፥ ምጣነሃብታዊ ወዘተ ቃልሲ ኣገዳስን ወሳንን ስለ ዝኾነ ኢዩ። ነዚ ፍርቂ ኣካል ዘይምጥማትን ዘይምስታፍን ምሉእ ዓወት ከምዝግብ ኣይክእልን ኢዩ። ኣብ ዓለምና፤ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ኣባታዊ ስርዓት ዝጸንሐ ወጽዓታትን ዓመጻንትን ንምንጋፍ ኢየን ብናይ ሓባር ቃልሲ ንምዕዋት ሓቢረን ክቃለሳ ዝጽዕራ ዘለዋ። ቃልሰን እውን ከድምዕ ይረአ ኣሎ። ንኣብነት ዝኣክል፤ ለካቲት 14 ከም መዓልቲ ቃልሲ ኣንጻር ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝካየድ ግፍዒ፤ ሕዳር 25 ድማ ከም ዓለምለኻዊ መዓልቲ ጸረ ዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ተባሂሉ ኣብ ምሉእ ዓለም ዝኽበር ኮይኑ ኣሎ።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ጓል ኣንስተይቲ፥ ከም ኣደ ንደቃ፥ ንበዓልበታ፥ ነሕዋታን ኣሓታን፤ ኮታ ንምሉእ ሕብረተሰባ ብፍቕሪን ሓልዮትን ደኺመ ከይበለት እተገልግል እያ። ብዙሓት ለባማት ክምስሉ እንከለዉ፤ ኣደ፥ ብርሃን ገዛ፥ ኣደ ዓንዲ ገዛ ይብሉ። ቆልዓ ካብ እተወልደሉ ዕለት ኣትሒዙ፥ ንምሉእ መዋእሉ መሰረት ዝኾኖ እተርእዮ ናይ ፈለማ መምህሩ፥ ኣደ ኢያ። ኣደ ብፍልጠትን ትምህርትን ክብ ክትብል እንከላ፤ ብሉጻትን ንቑሓትን ለባማትን ቆልዑን ወለዶን ንሕብረተሰብ ተበርክት። እዚ ድማ፤ ምዕቡል ሕብረተሰብ ንምህናጽ፤ ጓል ኣንስተይቲ ዓቢ ግደን እጃምን ከምዘለዋ ኢዩ ዝሕብረና። እንተኾነ ግን እታ ክንድዚ ኩሉ ኣገዳስነት ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ኣደ፥ እቲ ዝግበኣ ክብረት ይኹን ጻማ ትረክብ ኢያ ክበሃል ኣይከኣልን።
ክቡራት ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና ምልስ ኢልና ክንርኢ እንተዅይና፤ ኤሪትራ ብዙሓት ጀጋኑን ሰብ ታሪኽን ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ ኔረንኣን ኣለዋኣን፤ የግዳስ ታሪኸንን ቅያአንን ተጎስዩ ዝሓልፍ ምዃኑ ዘሕዝን ኢዩ ጥራይ ዘይኮነ፥ ንታሪኽናውን ምሉእ ኣይገብሮን ኢዩ። ካብቲ ብዙሕ ውሑድ ኣብነታት ታሪኽ ደቂ ኣንስትዮ ክጠቅስ፤
ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣደ ራእሲ ወልደሚኪኤል።
1837 ዓም፤ ኣይተ ሰለሙን ኣቦ ራእሲ ወልደንኪኤል፥ ብሰንኪ እርጋንን ብሕማምን ክልተ መንእሰያት ኣወዳት ገዲፎም ሞቱ። ወልደንኪኤል ወዲ 15 ዓመት፥ መርዕድ ድማ ወዲ 14 ዓመት ነበሩ። ኣይተ ሰለሙን ክሞቱ እንከለዉ፥ ውክልና ደቆም ንበዓልቲ በቶም ን ወ/ሮ ኢለን ሓጎስ ኢዮም ለበዋኦም ዝተናስሑ።
ወ/ሮ ኢለን ብዝነበረን በሊሕ ኣእምሮ፥ ተባዕ ጠባይን ክብ ናይ ምባል ድልየትን፤ ድሕሪ ሞት በዓል በተን፥ እቲ ንቦኽሪ ውላደን (ንኣይተ ወልደንኪኤል) ኢዩ ዝብጽሖ ኢለን ዝጽበይኦ ዝነበራ ስልጣን መዝነት፤ ናብ ደግያት ሃይሉ እተባህሉ ብምትሕልላፉ ዕረፍቲ ኣይረኸባን። ወ/ሮ ኢለን ድኻመን ከይጸብጸባ ናብቲ ሽዑ ጎይታ ትግራይ ዝነበረ ውበ፤ ስልጣን ንውላደይ ኢዩ ዝግባእ ንምባል ከዳ። ኣብቲ ዓዲ ብዝጸንሐ ሕግን ልምድን ድማ፥ ን ወ/ሮ ኢለን፤ ዕድመ ወደን ንዓቕመ ምምሕዳር ክሳብ ዝበቅዕ፤ ኣብ ክንዲ ወደን ባዕለን ስልጣን ሒዘን ከመሐድራ ተፈቕደለን። እቲ ዝተዋህበን ግዝኣት ጥንታዊ ሓማሴን (ማለት ክሳብ ምኽዓው ቆላ) ኢዩ ነይሩ። ወ/ሮ ኢለን ነቲ ዝተፈቕደለን ግዝኣት ሓማሴን ንምምሕዳር፤ ሓደ እሙን መኮነንን ዓኣስርተ ሽሕ ኣቢሎም ዝግመቱ ሰራዊት ኣኸቲሉ ኣሰነየን። እዚ ውሳነ ግን ኣሉታዊ ሳዕበናት ኢዩ ኣኸቲሉ። እቲምንታይሲ፥ ብኣንጻሩ ናይ ዝጸንሐ ልምድን ባህልን ሓማሴን፤ ብሰበይቲ ምምሕዳር ዘይምቕባል ኢዩ። ጸላእተን እንዳ ሃዘጋ ኣብ ጉራዕ ኣድብዮም ጸኒሖም ኣብ ኩናት ኣእተዉወን።ተራር ሰበይቲ ብምንባረን፤ ጥቕመንን ጥቕሚ ደቀንን ንከውሕሳ፥ ብረት ምልዓልውን ኣይሰነፋን። ንኣብነት ኣብ ኲናት ዓዲዜን ባዕለን ሰራዊተን መሪሐን ኣንጻር ተቓወምተን ገጢመን ስዒረን ኢየን። ወ/ሮ ኢለን ኣብቲ ናብ ብረት ግጥምያ ከምቲ ዋዕሮ ኣንበሳ ኩርኩር ሸደን መሪሓ ናይ ሃደን ጥበብእ ተመሓላልፍ፤ ነቲ መንእሰይ ውላደን (ወልደንኪኤል) ምስአን የፍርኦ ነበራ። ንውላደን እውን ኣብ ደረጃ ራእሲ ኣብጺሐንኦ ኢየን። እንተኾነ፤ ኣብ መወዳእታ፤ ወ/ሮ ኢለን ካብ ጸላእተን ሃዲመን ኣብ በት መቕደስ ኢየን ተዓቝበን ነይረን። ኮይኑ ግን ጸላእተን፤ ናይ ዑቕባ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታት ጥሒሶም፥ ካብ በት መቕደስ ኣውጺኦም ንጸላእተን ኣረከብወን። ጸላእተንውን ኣሲሮም፥ ብዘስካሕክሕ ኣሳቕዮም፥ ኣረሜናዊ ብዝኾነ ኣገባብ ቀተልወን።(መረብ ምላሽ፤ ሩፌሎ ፓሪኒ)
እቲ ዝገርም ግን፤ ኣብ ሕብረተሰብና እቲ ዝዝንቶ ታሪኽ ራእሲ ወልደንኪኤል ደኣምበር ታሪኽ ወ/ሮ ኢለን ኣይኮነን። ብመሰረቱ እቲ ጅግንነት ናይ ወ/ሮ ኢለን ኢዩ ንራእሲ ወልደንኪኤል ክፍለጥ ዝገበረ። ኣብ ባህልን ነዝን ከምዝን ንምጥቃስ ዝምሰል ምስላታት ኣሎ ኢዩ። “ንርስቲ ይማጎታላ ኣንስቲ” ዝብል ኢዩ። ኩሉ ጊዜ “ድሕሪ ዕዉት ሰብኣይ፥ለባም ሰበይቲ ኣላ” እውን ይበሃል።
ታሪኽ ናይዛ ርእሰከተማና ኣስመራውን እንተኾነ፤ ታሪኽ ናይ በላሕቲ ኤሪትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ። ኣብ ከባቢ 1500 ዓም ኣቢሉ ኣርባዕተ ንኣሽቱ ቁሸታት ነይረን። ኣብቲ እዋንቲ ነንሕድሕድካ ምጥቕቓዕ ልሙድ ኢዩ ነይሩ።ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ምጥቕቓዕ ንምምካትን ንምክልኻልን፥ በተን ደቂ ኣንስትዮ ከምዚ ዝብል ሕሳብ ይቐርብ: ”ቆልዑትና ዝጭወዩ፥ ሰብኡትና ዝሕረዱ፥ ጥሪትና ዝዝመታን ካብ ሃለዋ፤ ንጸላእትና ሓቢርና ንምምካት ምእንቲ ንክንክእል ሓቢርና ሓደ ዓቢ ዓዲ ምስራሕ የድልየና”። በዚ ናይዘን ደቂ ኣንስትዮ ሓሳብ ድማ፥ ካብ ኩለን ዓድታት ተወኪሎም ናይ ሓደ መዓልቲ ዋዕላ ይግበር።
ከም ባህሊ ነቲ ዋዕላ ደቂ ተባዕትዮ ጥራይ ኢዮም ዝሳተፍዎ። በዚ ነቲ ናይተን ደቂኣንስትዮ ሓሳብ ግን ተቐበልዎ። እዛ ናይ ሎሚ ርእሰ ከተማና ኣስመራ ተባሂላ እተሰምየትሉ ምኽንያት፥ እተን ኣንስቲ መኺረን ኣስመራ ንማለት ኢዩ። ሽም ናይታ እትህነጽ ዓባይ ዓዲ ኣስመራ ክኸውን ተወሲኑ ኣብ ግብሪ ድማ ወዓለ።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ኣብ ሃገርና፥ ኩሉ እዃ እንተዘይበልና፤ ብዙሕ ዝዝንቶ ወይውን እተጻህፈ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽ ኣሎ። ነዚ ናይ ምስናድ ሓላፍነት ናህና ስራሕ ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ከዘኻኽር እፈቱ።
ህዝቢ ኤሪትራ ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ናጻ ንምውጻእ፥ መሪርን ሓያልን ቃልሲ ኣካይዱ ኢዩ። እተን ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮውን፥ ኣካል ናይዚ ቃልሲ ነይረን ኢየን።
ኣብ ምወዳእታ ሓምሳታት ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ንሃገራዊ ናጽነት ኣብ ዝጀመረሉ፥ ብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ኣካል ናቱ ኮይነን ይቃለሳ ነይረን እየን። ካብቲ ዝፍጽምኦ ዝነበረ ገለ ኣገደስቲ ስራሓት፥ መልእኽትታት ምብጽጻሕ፥ ሓበረታታት ምምሕልላፍ፥ ብፍላይ ዃ ኣብ ሱዳን ተሰዲደን ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ዓቢ እጃም ኣካዪደን ኢየን። 1961 ዓም ብረታዊ ቃልሲ ኤሪትራ ምስ ተበገሰ፥ እቲ ቃልሲ ናይ ምሉእ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ ነይሩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ መዓንጥአን ሸጥ ኣቢለን፥ ካብ መጀመርታ ኣትሒዘን ኢየን ኣካል ናይ ሰውርአን ዝኾና። እቲ ኣብ ኩሉ ከተማታት ብፊዳኢን ዝካየድ ዝነበረ ዓመልያታት/ስርሒታት ፤ ጀጋኑ ደቂ ኣንስትዮ ነይረንኦ ኢየን። ብዙሓት ኣብቲ ስርሒታት/ዓመልያታት ዝተሰውኣ ውን ኣለዋና ኢየን። ብተወሳኺ ንተጋደልቲ ዘድሊ ዝነበረ ነገራት ከም መልእኽትታት፥ ኣፋውስ፥ ክዳውንቲ፥ ኣጽዋር፥ ምዝርጋሕ ሕበረታ ይኹን ሓዲሽ ሓበረታታት ምእካብ ካብ ጸላኢ ተሓቢኤን ይፍጽምኦ ነይረን፤ ብዓቢኡ ድማ፥ ንሰውርአን ብገንዘብ ምሕጋዝ፥ ንተጋደልቲ ምምጋብ፥ ኣሰብኡተን ናብ መዳ ምስ ዝሳተፉ፥ ናይ ስድራበት ሓላፍነት ወሲደን ደቀን ብምዕባይ፤ ሰፍ ዘይብል ሓላፍነትን ቃልስን እካይደን ኢየን። ነዚ ዝፍጽማ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፥ ኣብ ከተማ ኣብ ገጠር፥ ኣብ ስደት፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ከይተረፈ ዝነበራ ኢየን።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከም ህዝበን፥ እቲ ባዕዳዊ መግእቲ ዝፍጽሞ ዝነበረ ዘስካሕክሕ ወጽዓታት፥ ግፍዕታትን ዓመጻትን ስለ ዝመረረን፤ ሃገራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ መተካእታ ዘይብሉ ምዃኑ ኣሚነን፥ ካብ ስሳታት ጀሚረን ናብ ብረታዊ ቃልሲ ተሳቲፈን ኢየን። ብፍላይ ኣብ ሰብዓታት ድማ ብብዝሒ ተሰለፋ። እንተኾነ ኣብቲ መጀመርያ፥ ኣብ ባህልና ጠበንጃ ምሓዝ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ስራሕ ስለዝነበረ፤ ሰውራና ሓንጎፋይ ኢሉ ተቐቢልወን ክበሃል ኣይከኣልን ኢዩ። ኣብ ዘይቦትአን መጺአን ብዝብል ነጻጊ መንፈስ ይርእየን ዝነበረ ውሑድ ኣይነበረን።እቲ ብባዕዲ ዝወርድ ዝነበረ ግፍዒ ግን ወድን ጓልን ዝፈሊ ኣይነበረን። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ንሜዳ ክስለፋ ከለዋ፥ ልክዕ ከምቶም ደቂ ተባዕትዮ ንመሰል ህዝበን ድኣምበር፥ ንስብእነት ኣይነበረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ በቲ ተባዕ ጻዕረንን ጽንዓተንን መኪተን ንተቐባልነተን ኣብ ግብሪ ኣረጋገጽኦ። ናይ ስራሕ ብቕዓትን ማዕርነትን ብግብሪ ኣርእየን ኢየን። ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት ተመዲበን ገድላዊ ስርሓት የካይዳ ነይረን ኢየን። ደቂ ኣንስትዮ ተጋደልቲ፥ ሕልፊ ኩሉ ዝገበራ፥ነቲ ከቢድ ቀሊል እናገበራ፥ ብፍቕሪ ብተወፋይነት፥ ንስኻ ጽናሕ ኣነ ክሓልፍ እናበላ፥ ኣዝዩ ዘገርምን ዘስደምምን ስራሓት ኣካይደን ከብቅዓ፤ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ተሞክሮ ከምዝምስክሮ፤ ነቲ ዝግብአን መሰል ጌና ኣይረኸባን።
ኣብቲ ን30 ዓመታት ዝተኻየደ ደሓርውን ናጽነት ዘረጋገጸ ቃልሲ ሰውራ ኤሪትራ፤ 30% ደቂ ኣንስትዮ ዝተሰለፋሉ ኢዩ ነይሩ። ጀጋኑ ተጋደልትና ኣብ ሕብረተሰብና መሰረታዊ ለውጢ ኣርእየንን ኣረጋጊጸንን ኢየን። ነቲ ንጓል ኣንስተይቲ ከም ለውህ፥ ፈራሕ፥ ጎደሎ፥ ጽግዕተኛ ዘርኢ ዝነበረ ኖርም፤ እቲ ጸቓጢ ኣባታዊ ስርዓት ዝፈጠሮ ብልምዲ ዝጸንሐ ድኣምበር፥ ምስኣተን ዝተፈጥረ ዘይምዃኑ ብተግባር ምሂረን።
ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ተሳታፍነተን ኣብቲ መሪሕ ኣካል ነይረንዶ?
ኣይነበራን። መላኺ መንግስቲ ኢሳያስ ባህርያቱ ኣይኮነን። ሎሚ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ዘይኮነስ፥ ብዙሕ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ዝተሓረመሉ ስርዓተ መንግስቲ ኢዩ ዘሎ። ኩሉ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻር መላኺ ስለዝኣተወ፤ እቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ እውን ኣካል ናይቲ ብመላኺ ኢሳያስ ዝዝወር ግንባር ንስሙ ዝቖመ ድኣምበር፥ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝጣበቕ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።
ሕልሚ ናይዘን ጀጋኑ ተጋደልቲ ነበር፤ ናጽነት ረኺበን፥ ምሉእ ሓርነት ህዝበን ክርእያ መሰላተን ክሕለወለን ኢዩ ነይሩ። ከም ወዮ “ኣይመርገም ኣይምርቓ” ዝበሃል፥ ህዝብና ሕማቕ ረኺቡ።
ድሕሪ ናጽነት እቲ ክሕደት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ኢዩ ዝጀመረ።6000 ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ መብዛሕትአን ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበራ 10,000 ናቕፋ ሂቡ ኣጣየሰን። መናበሪ ይኹን መዕቆቢ ዘይብለን ኣብ ጥራሕ ጎጎል ኢዩ ደርቢዩወን። ከም ህዝበንን ብዙሓት ተጋደልትን ምስቶም ፍረ ሰውራ ዝኾኑ ፍቱዋት ደቀንን፤ ኣብ ድኽነት፥ ስደት፥ ምኽዳም፥ ስእነት ስራሕን ሕማምን ተሸሚመን ይርከባ።
ድሕሪ ናጽነት መሰለን ሓቲተንዶ? እወ፤ 1993 ዓም ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንመሰለን ኣብ ዝሓተታሉ፥ እቲ መልሲ ናይ መላኺ ኢሳያስ፤ ጠለባት ህዝቢ ክብልሽ ዕላምኡ ስለዘይኮነ፤ ከም ኣመሉ ናይ ምሕጫጭ መልሲ ኢዩ ሂቡወን። እተን ገለ ሞያ (ትምህርቲ) ወይ ነዊሕ ተሞክሮ ዝነበረን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮውን እንተኾና ኣብ ትሕቲ`ቶም ሓደ ሞያን ተሞክሮን ዝነበሮም ተጋደልቲ ደቂ ተባዕትዮ ኢየን ተመዲበን። እቶም ደቂ ተባዕትዮ ተጋደልቲ ሓለፍቲ ክኾኑ እንከለዉ፤ እተን ተጋደልቲ ደቂ ኣንስትዮ ድማ ጸሓፍቶም ኢየን ኮይነን።
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፤
ናጽነት እኩብ ድምር ቃልሲ ህዝቢ ኤሪትራ ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ታሪኽና ክንስንድ መድረኽ ይጽበየና ኣሎ። ነተን ብጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝጽሕፋን ኣብ ናይ ሓበሬታ ማዕከናት ዝምጉታን ቃለማሕተታት (ኢንተርቪዩው) ዝገብራን ደቂ ኣንስትዮ ከየመገንኩወን ክሓልፍ ኣይደልን። ተግባራተን ኣብ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓቢ እጃም ክህልዎ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ።
ታሪኽ ኣሉታውን ኣወንታውን ሰነኻት ኣለዎ። እንታይ ጽቡቕ ጌርና እንታይ ተጋጊና ምስ እንመዝን፤ ታሪኽ ክንፈልጥን ክንርዳእን ንኽእል። ንሓዲሽ ወለዶ ድማ ንምህረሉ።
ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ከምቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎ ዝገበርኦ ሎሚውን ብምሉእ ድሌት ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፤ ርኡይ ግደ ከበርክታ ባዕላተን ክብገሳ ኣለወን። ከም ደቂ ኣንስትዮ ባዕልና ክንዋሳእን ንደምበ ተቓውሞ ክንዓስሎን ይግባእ። ደቂ ኣንስትዮ ኤሪትራ ኣብ ሲቪካዊ ማሕበራት፥ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምውሳእ ከድልየና ኢዩ። ልክዕ ሲቪካውን ፖለቲካውን ቃልሲ ኢድ ን ኢድ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ኢዩ። ውዒሉ ሓዲሩ ውድብ ዝመርሕ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ሰልፊ ስለዝኾነ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ኣቲኻ፥ ነቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዘገልግል ውሳኔታት ምዕዋት ሓደ ካብ ቃልስና ክኸውን ይግባእ።ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሓጋጊ ኣካል ክመጻሉ ዝኸላሉ መንገዲ፤ ኣብቲ ኣብ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ምስ ዝሳተፋን ዝህልዋን ትራሕ ኢዩ። ነዚ ክብል እንከለኹ፤ ኣብ ስልጣን ዝመጻ ደቂ ኣንስትዮ ቦትአን ባዕለንን ብድልየተንን ብኽእለተንን እምበር ከም ምጽዋት ክወሃበን ዝጽበይኦ ክኸውን ከምዘይብሉ ንምጥቃስ ኢየ።
ዓረብ ስፕሪንግ ዝፈጠሮ!
ኣብ ቱኒዝያ ዝተረኽበ ሓዲሽ ተርእዮ፤ ኣብቲ ብቃልሲ ዝተመዝገበ ሓዲሽ ናይ ቱኒዝያ ቅዋም፤ ንፈለማ ጊዜ ንዓመጽ ደቂ ኣንስትዮ ዝከላኸል ምዕራፍ ከም ዝጸድቕ ብምግባር ተዓዊቱ። እዚ ድማ ኣብ ሃገራት እዕራብ ናይ መጀመርያ ዓቢ ታሪኻዊ ስጉምቲ ኢዩ። እቲ ዘሐጉስ፥ ሎሚ ኣብ ፓርላማ ናይ ቱኒዝያ 21% ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን ኣለዋ። እተን ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ፤ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ደቂ ኣንስትዮ ንምእታው ብርቱዕ ቃልሲ ኣካይደን ኢየን።
እዚ ድማ ነዚ ነካይዶ ዘለና ቃልሲ ጽቡቕ ኣብነት ኮይኑ ይስመዓኒ። ኣብ ባህልና ኩሉ ጊዜ ስልጣን ክበሃል እንከሎ፥ ንተባዕታይ ከምዝምልከት ኮይኑ ኢዩ ጸኒሑ። ኣሓት፦ እቲ መገዲ ክጅመር ኣለዎ። እቲ መስርሕ ባዕሉ ኣይጅምርን ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምምራሕ ንክመጻ ዕድል ናይ ምንቕቓሕ ክረኽባ ኣለወን። ንኣብነት ኣብ ሽወደን ነተን ኣብ ምምራሕ ክመጻ ዝድለያ፤ እቲ ሰልፈን ዝእክል ትምህርታዊ ተመክሮታት ይህበን (ትሬይኒንግ)። ኣባናውን ነዚ ዕድል`ዚ ከነተኣታትዎ ናትና ቃልሲ የድሊ።
ብዙሓት መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን፥ ንሕና ዓቕሚ ኣለና ኢለን ባዕለን ኣብ ምምራሕ ክኣትዋ ክንርኢ ተስፋ እገብር።
በዚ ኣጋጣሚዚ፤ ነተን ኣብ ደንበ ተቓውሞ ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ኮይነን ኣብ ዝተፈላለያ ውድባትን ሰልፍታትን ከይተሓለላ ዝቃለሳ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ፤ ከምኡውን ነተን ሓያላት ኣክቲቪስትታት ደቂ ኣንስትዮ ሞጎሰይን ኣድናቖተይን የመሓላልፍ።
ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ቃልሲ የለን
ዝኽርን ክብርን ንስዉኣትና
ኣልጋነሽ ያቖብ
መጋቢት 8 ፡2021
ሽወደን
ንኤርትራ ኢልና ኢና እንገብሮSunday, 07 March 2021 21:57 Written by ኣሰፋው በርሀ
ሳልሳይ ክፋል
ብዘይካ ኣብ ዝጽሕትሮ ህውከትን ውግእን፡ ኣብ ሰላም ክነብር ዘይኽእል ፋሽስታዊ መራሒ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ቀንዲ ጸላኢ ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ኢዩ። ኣብ ታሪኽ ሃገራት ሓደ መራሒ ሃገር በዚ ደረጃ’ዚ እመርሖ ኣለኹ ንዝብሎ ህዝቢ ክጸልእን ክንዕቕን ሳሕቲ ተርእዮ እዩ። ኢሰያስ ኣፈወርቂ ንህዝቢ ኤርትራ ክብሩን ሰብኣዊ መሰላቱን ጥራይ ኣይኮነን ገፊፍዎ፡ ከይነብር ሂወቱ ከይዕንግል፡ ተማሂሩን ሰሪሑን ከይምዕብል ኣጊድዎ ኢዩ። ካልኦት መለኽቲ ስርዓታት ምስ እንርኢ ህዝቢ ንኣረኣእያኦም ተኸቲሉ ክኸይድ ዝቕስቡ’ውን እንተኾኑ፡ ህዝቢ ናብርኡ ከመሓይሽ እናደገፉ ዝያዳ ክርብሓሉ ዝኽእል መሰረተ ልምዓታት ብምህናጽ ኣብቲ ሃገር ምዕባለ ከምጽኡ ይረኣዩ ኢዮም። እቲ ሽግር ብናቶም መላኺ መንገዲ ስለዝኸድዎ’ምበር ሃገሮም ንካልእ ኣሕሊፎም ዘይህቡ ኢዮም። ዉልቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ግና፡ እመርሖ ኣለኹ ንዝብሎ ህዝብን ሃገርን ዝንዕቕን ዝጸልእን እንትርፎ ዕንወትን ስቓይን ስደትን ሞትን ካልእ ጽቡቕ ነገር ከምጽእ ዘይከኣለ መራሒ ኢዩ።
እቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ክፍጽሞ ዝጸንሐ በደላት ኣይኣክልን ኢሉ እንሆ ኸኣ ሎሚ ንህዝብና ኣብ ውግእ ዘይምልከቶ ጎረቤት ሃገር ጠቢስዎ ይርከብ። እዚ ንህዝቢ ዕላምኡ ፍሉጥ ዘይኮነ፡ መዓስ ክውዳእ ኢዩ ዘይተፈልጠ፡ ክንደይ ዋጋ ከኽፍል'ዩ ዘይተገምገመ ውግእ ንህዝቢ ኤርትራ ዛጊት ዓቢ ዋጋ ኣኽፊልዎ ከምዝህሉ ክግመት ዝከኣል ኢዩ። ዘዕርፎ ናይ ግዳም ጸቕጥታት እንተዘይረኺቡ ብተዋሳእቲ ሓይልታት ናይዚ ውግእዚ ከቢድ ጉድኣት ከየውረደ ብተሎ ዝውዳእ ኣይመስልን።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይን ውልቀ መላኺ ኢሳያስን ነዚ ውግእዚ፡ ዓለም ኣቓልቦኣ ኣብ ምርጫ ፕረሲዳንት ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብ ዝነበረትሉ ምጅማሮም ብሰላሕታ መደቦም ንምፍጻም ኢዩ ነይሩ። ብዝወሓደ ክሳራ ኣብ ሓጺር ግዜ ንህወሓት ድምጻን ድምጽማጻን ከጥፍእዎም መዲቦም። ዝወጠንዎ መደብ ክሰልጠሎም ኣይከኣለን። ብኣንጻሩ ንዓኣቶም ዘይተጸበይዎ ክሳራ ወሪድዎምን ይወርዶም ኣሎን። “ሓደ ሰላማዊ ሰብ ኣይቀተልናን” ዝበልዎ ውግእ ብኣሽሓት ዝቑጸር ሰብ ብግፍዒ ተቐቲልዎ ሰፍ ዘይብል ንብረት ዓንዩ ህዝቢ ኣብ ውሽጢ ሃገር ካብ ስፍርኡ ተዘናቢሉ ናብ ጎረባብቲ ሃገራት ብዓሰርተታት ኣሽሓት ተሰዲዱ። ንዓመታት ኣብ ትግራይ ዑቕባ ረኺቦም ብሰላም ዝነብሩ ዝነበሩ፡ ኣሽሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ግዳያት ናይ ሞትን መጭወይትን ምብትታንን ኮይኖም ኢዮም። እቲ ብሕቡእ ክውዳእ ተሓሲቡ ዝነበረ ውግእ ዓለም ፈሊጥዎ፡ ብርቱዕ ቁጠዐ ድማ ኣኸቲሉ።
እቲ ውግእ ክጅምር ከሎን ሎሚን ዘሎ ኣሰላልፋ ሓይልታት ተቐይሩ ኢዩ። ክጅምር ከሎ ናይ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ሓርነት ህዝቢ ትግራይ ብሓደ ሸነኽ ናይቲ ኣቢይ ዝመርሖ መከላኸሊ ሰራዊት ኢትዮጵያን ፍሉይ ሓይልታት ኣምሓራን ሰራዊት ኤርትራን በቲ ካልእ ሸነኽ ኢዮም ተሰሊፎም ነይሮም። ሎሚ ግና ኣብቲ ኣሰላልፋ፡ ነቲ ኣቢይን ኢሳያስን ዘካይድዎ ዘለው ውግእ ዝጻረር ሓይልታት በዚሑ ኣሎ። ዋላ ንህወሓት ንምድሓን ኢሉ እንተዘይኮነ፡ በቲ ኣቢይን ኢሳያስን ዘካይድዎ ዘለዉ ብናይ ውግእ ሕግታት ዘይምራሕ ገበናዊ ተግባራት ወያነ ይጽውዖ ንዘሎ መፍትሒ ተጸንቢረሞ ክኸዱ ይረኣዩ ኣለዉ። ድምጽታት መንግስቲ ኣመሪካ፡ ሃገራት ኤውሮጳን ካልኦት ኣህጉራዊ ማሕበራትን ኣብዚ መስርዕዚ ኣትዮም ኣለዉ።
ብቐንዱ ግን፡ ሰራዊት ኣብይ፡ ኢሳያስን ክልል ኣምሓራን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ፈጺመሞ ብዘለዉ ጃምላዊ ቅትለት፡ ዕንወትን ምብስባስን ንህዝቢ ትግራይ ኣዚዩ ኣቖጢዕዎን ኣጨኪንዎን ዘሎ ጉዳይ ኢዩ። ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ኩነታት ከረሳርስዎን ክኸስብዎን ዝኽእሉ ኣይመስሉን። እቲ በደል ኣብ ልዕሊ ፍሉይ ሓይሊ ህወሓት ፈልዩ ዝተፈጸመ ስለዘይኮነ፡ ዋላ ቀደም ዝምድናኦም ምስ ህዝቢ ገለ ጨዳድ እንተነበሮ ሎሚ ግን ሰጢሙ ኣንጻር በደልቱ ክቃለስ ገይርዎ ኢዩ። ብሄርተኝነት ትግራይ ዋላ ካብ ቅድም ዝነበረ እንተኾነ፡ ሎሚ ግና ዝያዳ ክግንፍል ይረአ ኣሎ። እዚ ሓያል ስምዒት’ዚ ሓድሽ ናይ ቃልሲ ኣንፈት ዝሕዘሉ ገፊሕ ምናልባታት ኣሎ። ትግራይ ኣካል ናይ ኢትዮጵያ ኮይና ትቐጽልዶ ኣይትቐጽል ዝብል ኣብ ህዝቢ ትግራይ ከም ዓቢ ሕቶ ክለዓል ምዃኑ ዘይተርፍ ኢዩ። እዚ ውን ንፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ምጽላዉ ዘይተርፎ ኢዩ።
ሕጊ ንምኽባር ተባሂሉ ዝተጀመረ መጠነ ሰፊሕ ውግእ፡ ንወተደራዊ ዓቕሚታት ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ሃስይዎ ምህላዉ ዘየጠራጥር ኢዩ። ወያነ ተመሊሶም ናብ ቤተ-መንግስቲ ኣዲስ ኣበባ ክምለሱ ከምዘይክእሉ ርዱእ ኢዩ። ብዓንተብኡ ውን ኣብቲ ብኢትዮጵያውያን ዝተኻየደ ኣቢይ ኣሕመድ ከም ቀዳማይ ሚኒስተር ዘምጽኣሉ ለውጢ ካብ ስልጣኖም ወሪዶም ኣብ ትግራይ ተደሪቶም ኢዮም። ወያኔ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊን ኣተሓሳስባን ካብ ኢትዮጵያ ክጠፍኡ ግና ዘይመስል ነገር ኢዩ። ሎሚ ኢትዮጵያ እትኸደሉ ዘላ ፈደራላዊ ስርዓት ፈሪሱ ብኣሃዳዊ ስርዓት ክትካእ ዝደልዩ ካብ ብሔረ ኣምሓራ እንተዘይተረኺቦም ካልኦት ብሔራት ዝቕበልኦ ኣይኮናን። እቲ መሰረታዊ ጠንቂ ናይዚ ኣብ ትግራይ ዝኸይድ ዘሎ ውግእ እዚ ኢዩ፡፡ ኢትዮጵያ በየናይ ስርዓት ትመሓደር ኣብ ዝብል ኢዩ እቲ ፍልልይ። እቲ ካልእ መመኽነይታታት መሐወስታ ጥራይ ኢዩ። ዋላ ንወያነ ካብ ፖለቲካዊ ጸወታ እንተኣውጽእዎም እቲ ሽግር ዝፍታሕ ኣይኮነን። ካብ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ዝዝውሮ ኣቢይ ኣሕመድ ትጽቢት ዘይግበር ኮይኑ'ምበር፡ መፍትሒ ናይዚ ሽግርዚ ኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታት ኢትዮጵያ ዝሳተፍዎ ፖለቲካዊ ሰላማዊ መንገዲ ጥራይ ኢዩ።
ናብ ኩነታት ኤርትራ ክምለስ፡ መንግስቲ ጉጅለ ህግደፍ ንኹሉ መዳያት ህይወት ህዝቢ ኤርትራ ብክትንክፍ ዝኽእል ደረጃ ኢዱ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ኣእቲዩ ኣሎ። እዚ ንረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ኣይኮነን። ንረብሓ ህዝቢ ኤርትራ እንተዝኸውን ዝሕባኣሉን ዝከሓደሉን ምኽኒያት የብሉን። እዚ ብህዝቢ ኤርትራ ቅቡል ክኸውን ዘይክእል፡ ኢሳያስ ውልቃዊ መደባቱ ንምዕዋት፡ ስልጣኑ ንምንዋሕን ንምስፍሕፋሕን ዝኸዶ ዘሎ ካብ ሙዃን ሓሊፉ ካልእ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ። ስለዚ ካብኡ ተሳዒሩ ክወጽእ ኩሉ ቃልሲ ከካይድ ኣለዎ።
ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ነዚ መንግስቲ ኢሳያስ በዚ ኣብ ትግራይ ዝፍጽሞ ዘሎ ኣብ መላእ ዓለም ኣንጻሩ ተፈጢሩ ዘሎ ሃዋሁ ንጥቕሚ ኤርትራ ከውዕልዎ ክጽዕሩ ይግባእ።
ይቕጽል
ሓባራዊ ኣኼባ ጨናፍር ሰ.ዲ.ህ.ኤ.ሃገር ሽወደን ንዝኽሪ 8ተ መጋቢት!!Sunday, 07 March 2021 18:47 Written by ጸሃየ ቀለታ
ብዕለት 06 መጋቢት 2021 ዓ.ም.ፈ ክልተ ጨናፍር ሰዲህኤ ሃገር ሽወደን ብኤሎትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሓን ንክብርን ዝኽሪን ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ናይ 5ተ ሰዓት ዝወሰደ መግለጺ ርሱን ዓሚቅ ክትዕ ተካይዱ። እዚ ታሪካዊ ሙዉቅ ምሸት ድሕሪ ናይ ክልተ ኣቦ መንበራት ሰላምታን ሓጺር መእተውን ንብጸይቲ ኣልጋነሽ ያዕቆብ ዕድል ተዋህበ። እዚ ኣገዳሲ ሃብታም ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን ኣደታት ሓያሎ ዓመታት ቅድሚ ሰውራን ኣብ ሰውራ ዝተጻውተኦ ተባዕ ቆራጽ ግደ ምዉቅ መሃሪ ብሓቂ ተንካፊ ዝኾነ ትንተና ረዚን ሰነዳዊ ግብራዊ ብኣዝዩ ኣገራሚ ዝኮነ ኣቅሪባቶ። ኮይኑ እዚ መስተንክር ብልሓት ጽሮት ንድርብ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ፡ ካብ ጊዜ ባዕዲ ንላዕሊ ኣብ ጊዜ ሰውራ በዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ጨቋኒ ጉጂለ ዝተፈጸመ ዝመረረን ዝኸፋኤን ንግደ ኣደ ወላዲት ኣምኪኑ ኣብ ምዕባይ ደቃ ባህሎምን ክብሮምን ኣህሲሱ ዘጽነተ፡ ካብ ሳሕል ጀሚሩ ክሳብ ሳዋ ብምዕናዉ ኣረመኤናዊ መደባቱ ብምትግባር እንሆ ሃገረ ኤርትራ ምስላን ክብራን ደምሲሱ በቲኒዋ ይርከብ ብምባል ኣልጋነሽ ብቀደም ተኸተል ብኣብነት ተቀምጦ። ቀጺላ ሕጂ ኣብ ትግራይ ተፈጺሙ ተባሂሉ ዝግለጽ ዘሎ ኣዝዩ መሪር ቀባጽ ኢሰብኣዊ ነውራም ግህሰት ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ እሞ ከኣ ብደቅናን ኣሕዋትና ዘርእና ንክትዛረበሉ ከም ሰብ እውን ዘሕፍር እዩ ብምባል ብዓሚቅ ጓሂ ምስትንታን መግለጺኣ ትድምድም። ብምቅጻል ንታሪኻዊ መደረ ብጸይቲ ኣልጋነሽ ብምድናቅ ኩሉም ተሳተፍቲ ኣኼባ ኣገናዕ ብምባል ዓቢ ሓበንን ኩርዓትን ንቀጻሊ ቃልሲ ዕጥቆም ከበሩኹ ቃሎም ኣሔዲሶም። ብምቅጻል ብጻይ መንግስተኣባ ኣስመሮም ኣባል ፈጻሚ ሽማገለ ሰልፍን፡ ኣባል ኣዋሃዲት ሽማገለ ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ዝኾነ ዕድል ተዋሂቡ፡ ሃለዋት ሰልፍን ንጥፈታቱን ምዕባሌታቱን ሓቢሩ፡ ኣብ ሓባራዊ ቃልሲ ፖሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ብጽፉፍ ልክዕ ሃለዋትን በጺሑዎ ዘሎ ደረጃ ሓቢሩ። ብጻይ ዶ/ሃብተሚካአል ኣባል ፈጻሚ ሽማገለ ሓላፊ ናይ ገንዘባዊ ጉዳይ ሰልፊ ብጹምቅ እሩም ኣገባብ ሳላ ዉፍይነት መላእ ኣባላት ሰልፊ ዝምስገን ትሕዝቶ ከም ዘሎ ኣበሲሩ፡ ብምቅጻል እውን ንምእላይ ናብ ሱዳን ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ወዲ ሸሪፈይ ዕዉት ከም ዘሎ ሓቢሩ። ኣብ ርእሲኡ እውን ንኤርትራውያን ስደተኛታት ደቂ ኣንስትዮ ብኣባላት ሰዲህኤ ዝልኣኽ ዘሎ ሓገዝ ሰናይ ተበግሶ ኣድኒቁ። ሳተፍቲ ኣኼባ ብምሉኣቶም ንዝተዋህበ መግለጺ መሪሕነትናን ሰልፍና ኣብ ምዕዋት ሓባራዊ ቃልሲ ፕሊቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ዘበርክቶ ዘሎ መሪሕ ግደ ኣመስጊኖም፡ ይኹን እምበር ምስ ዚ ሎሚ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ንሃገርና ኤርትራ ልዕላውነታ ብክድዓትን ጥልመትን ቃልሳ ኣንዳዕዲዑ ናብ ኢትዮጵያ ከምበርክኻ ኣግሂዱ ይሰርሕ ስለ ዘሎ ንድሕነት ሃገርና እኹል ኣይኮነን ብምባል ፡ ብዝያዳ ማዕረኡ ንምልጋሱ ዘምርሕ ቃልሲ ከሰጋገር ኣሎዎ ብምባል ተሪር ምሕጽታ ኣቅሪቦም ተማሳሳሊ ምይይጥ ቀጻሊ ክኸውን ኣስሚረምሉ። ኣብ መደምደምታ ከኣ ንነብሰሔር ወልዱ ዮውሃንስ ብዝነበሮ ሓያል ተሳትፎ ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብምዝካር ናይ ሓዘን ተሳተፍቲ ምኻኖም ገሊጾም ብዝኽረ ስዉኣት ኣኼባ ተዛዘመ።


c: text/html

text:
ነባር ፖለቲካዊ ተንታንቲ ቅልውላውን ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪቃን ዝኾነ ተሓጋጋዚ ፕሮፈሰር መድሃኔ ታደሰ ”ኣብ ሓፂር ጊዜ ኣብ ኢትዮዽያ ዝኽሰት ፀጥታዊ ፀገም ዝህሉ ኣይመስለንን።ምኽንያቱ፣ሓይልታት ፀጥታ‘ታ ሃገር ዳርጋ ብናይ ባዕሎም ከይዲ ዝተፈላለየ ፅልዋን ትርጉምን ክህልዎም እንተዘይኮይኑ ከቢድ ዝባሃል ፀገም ፀጥታ ዝህሉ ኣይመስለንን” ይብል።
ኣብ ዞባዊ ፀጥታን ሰላምን ኣማእኪሉ ክትንትን ከሎ ድማ “ብደረጃ‘ቲ ዞባ እውን እንተኾነ፣ ብኤርትራ ወገን ውሱን ምንቅስቃስ ትሪኢ‘ኳ እንተኾንካ፣ካብኡ ሓሊፉ ከቢድ ዝኾነ ከባቢያውን ናይ ወፃኢ ፖሊሲ ለውጥን ክህሉ ኣይኽእልን” በለ።
ቀ/ሚ መለስ ዜናዊ ኣብ ታሪኽ ዝህልዎም ቦታ ብሕልፊ በቲ ንሶም ዝጀመርዎ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝብል ኣተሓሳስባን ተግባርን እናተዘከሩ ክነብሩ‘ዮም።እዚ ኣተሓሳስባ‘ዚ ምስ ፖለቲካዊ ምርግጋእን ምዕሳል ዴሞክራስን ተሳንዩ እንተቀፂሉ ክንቅነቅ ዘይኽእል ውርሻኦም‘ዩ ይብል።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ፍልልያትና ከም ጸጋ እንተዘይሪኢናዮ ሓደጋ’ዩ !
ቀዳማይ ክፋል
ኤርትራ ሃገርና ካብ ነዊሕ ዘመናት ኣትሒዛ፡ ሃብታም’ያ ክትበሃል እነከላ፡ በቲ ነገራዊ ዕቝር ባህሪያዊ ሃብቲ ኣብ መብዛሕትኡ ኣጋጣሚታት ዝግለጽ’ዩ። ኤርትራ ብነገራዊ ማለት ተፈጥሮ ማዕድናትን ወይ ቅመማውን ሚነራልን ጥራሕ ኣይኮነትን ሃብታም፡ እንታይ ደኣ ናይ ትሽዓተ ሕብረ ብሄራት ጉጅለታት ባህላውን፡ እምነትን እትውንን ሃገር’ያ። እዞም ፍልልይታ ከኣ ክዓብዩን ምዕብሉን’ምበር ክድምሰሱን ኽተፍኡን ዘይግበኦም ሃብቲ ህዝቢ ኤርትራ’ዮም።
ነዚ ከም’ዚ ዝኣመስለ ነናቱ ሙሉእ መነንት ዘለዎ ንምልኣት ሃገር ኤርትራ ዘቆመ ፍልልያት’ዚ ከም ሃብቲ ጸጋ ወሲድና፡ ንምምሕዳሩን ንምንባዩን እንተዘይኪእልና፡ ነቲ ንኤርትራ ዘቆመ መንነት፡ ነቲ ንኤርትራ ዘቆመ ሕብረ ብሄራት ምፍራስ ከም ማለት’ዩ። እዚ እንተፈረሰን እንተተጎድኤን ከኣ ብዛዕባ ሃገር ኤርትራን ህዝባን ኮሪዕና ክንዛረበሉ ዘኽእለና ኣይኮነን።
እቲ ሽግር ዘምጽእ ዘሎ እቲ ፍልልይ ኣቋውማ ህዝብናን፡ ባህሪ ኣቐማምጣ ምድረ ገጽ ኤርትራ ዘይኮነስ፡ ንፍልልያት ዘይምቕባል’ዩ። ብተወሳኺ ጠንቒ ናይ’ቲ ፍልልያት ዘይምቕባል ተርእዮ ዘጋድድ ብህድኣት ዘይምርኣይን ዘይምምርማርን ክኸውን ይኽእል።
ሓደ ሕብረ ብሄራዊ ጉጅለ፡ ሓደ እምነት፡ ንባዕሉ ኣብ ትሕቲ ጭው ዝብለ ጨፍላቒ ስርዓት ዝመሓደርን ዝናበይን ንባዕሉ ካብ ምልክንን ጭቆናን ከይተገላገለ፡ ንመሰልቱን ኣሕዋት ብሄራትን ሃይማኖታትን ክጭፍልቕን፡ ክጭቁንን ኣይክእልን’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ብመሰረቱ ንህዝቢ ኤርትራ ዝውክል ኣይኮነን፡ ንማንም ብሄር’ውን ዝውክል ኣይኮነን። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ብሓደ ውልቀ መላኺ ዝምራሕ ጉጅለ ፡ ጃንዳ ህ.ግ.ዲ.ፍ እዩ።
ዕላማ ናይ’ዚ ብውልቐ መላኺ ዝምራሕ ጉጅለ ጃንዳ ህ.ግ.ዲ.ፍ ከኣ፡ ኩሉ ኣፍደጋታት ሰላም ዲሞክራስን ዓጺኻ፡ ህዝቢ ብምእሳርን ብምግፋዕን ስልጣን ምድልዳልን፡ ምንዋሕን’ዩ። ስለ’ዚ ከኣ ኤርትራዊ ይኹን፡ ዘይኤርትራዊ ኣብ ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ከቐምጦ ዝኽእል ሚዛን ርዱእ ብምዃኑ ብዙሕ ግዜ ዝወስድ ከመራምረካ ዝኽእል ኣይኮነን።
ኣብ ዝሓለፈ ታሪኽና ኣብ ዝተፈላልየ መድረኻት ገገለ ውልቀ መራሕቲ ንመበቆላዊ ፍልልይ ጸብጺቦም ኣብ ማእከል ሕብረተ ሰብ ኤርትራ ንኽነጻጸግን፡ ንኽነጻጸልን ብዙሕ ፈቲኖምን’ዮም። እንተዀነ ብዙሕ ከይተጓዕዙ ፈሺሎምን፡ ርእይቶኦም ተጎምጕሞም ዳግማይ ኣብ ናይ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ መድረኽ ከይተመልሱ ሓሊፎም’ዮም።
ኣብ ገገለ ተርኽቦታት ህዝቢ ብምድንጋር ይውሓዱ ይብዝሑ ሰዓብቲ ረኺቦም ናይ’ቲ ዘልዓልዎ ግጉይ ርእይቶ ዝተወዓወቱ ዝመስሎም ኣይሰኣኑን። ናይ’ዚ ጉዳይ ኣውራ ኣብነት ክዀነና ዝክእል ከኣ ህ.ግ.ዲ.ፍ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ፍልልያት ጸብጺብካ፡ ማዕረ ማዕሪኡ ከኣ ምንጽጻልን ምንጽጻግን ኣሎ ክትብል ኣዝዩ ኣጸጋሚ’ዩ። እቲ ምስ ፍልልያቱ ተሓቋቝፉን ተሰማሚዑን ዝነብር ህዝቢ ኤርትራ፡ ብሰንኪ ባህላዊ እምነታዊ ፍልልያቱ ንምንጽጻሉን ንምንጽጻጉን ዝግበር ሃቐነ ኣብ እዝኑ ባዕዲ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ እቶም ተማሂርናን ፈልይጥናን ዝብሉ እንተዘይኮይኖም፡ እተም ተናሂርናን ሰልጢናን ዝብሉ እንተዘይኮይኖም፡ ንሳቶም ዝዝርግዎ ወግዒ፡ ዘዳርንዎን ናይ ሓሶት መብጽዓታት እንተዘይኮይኑ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንኤርትራ ምስ ብሄራታን ብዙሕነት ባህልታትን ይፈልጣ፡ መንነቱን ክብረቱን ከኣ ብኡ ይመዝን።
ሎሚ ምስ’ቲ ምሒዝር ፈላላይ ቅዋም ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ እቲ ንስደት ዘምርሕ ዘሎ ኤርትራዊ’ኳ፡ ልክዕ ከም’ቲ ኣብ ቃልሲ ዝሓለፍናዮ ሕውነትን ምትሕልላይን ብቀጻልነት ብምውዝውታር፡ ኤርትራዊ ሕልና ዓቒብዎ ይኸይድ ምህላዉ ምርኣይ ዓብይ ምስክርነት ናይ’ቲ ሎሚ በቶም ምሁራትን ናይ ፖለቲካ ፈልጣትን ዝወርድ ዘሎ መርዛም ሕንዚ እዩ።
ህዝቢ ኤርትራ ሙሉእ ሓድነት ኣብ ዘየረጋገጸሉ እዋን ንሙሉእ ሓድነት ተቃወምቲ ሓይልታት ጠለባት ምቕራቡ፡ ናይ’ቲ ንመጻኢ ከም ህዝብን ሃገርን ዘዋጽኦ ኣማራጺ ዘይብሉ መንገዲ፡ መስርሕ ህንጻ ዲሞክራሲያዊ ትካል ምዃኑ ብምእምና’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ፍልልያት ባህሊ፡ ሃይማኖት፡ ልምዲ ፈጺሙ ንምጥፋእ ዝግበር ሓድነት ዘይኮነ፡ ነቲ …..
ሕብረ ብሄራዊ ባህሊ ከም ዘለዎ ብምቕባል፡
ከም ዘለዎ ብስልጡን ኣገባብ ብምምሕዳር፡
ንኽዓብን ክምዕብልን ነጽናት ብምሃብ፡
ነፍሱ ከምሓድር ስልጣን ብምሃብ፡
ንምትግባሩ ብዝውስን ፖለቲካዊ ኣመለኻኽታ፡ ኣብ’ዚ ውሳኔ ናይ ክህሉ ዝኽእል ራእይ ኣብ ሓድነት’ምበር፡ ሓድነታዊ ራእይ ንኩሉ ባህልን ልምድን ዝደባልቕን ዝሓዋውስን፡ ዝጥፍእን ዝርምስን ኣይኮነን።
እቶም ወግዒ ዝህቢ ኤርትራ ክዝርጉን ክፍንጥሑን ዝደልዩ ከኣ፡ በቲ ሓድነታዊ ራእይ ናይ ምትሕውዋስን ምጥፋእን ኣንፈት ፖለቲካዊ ንቕሓቶም ዘብልሑን፡ ዝምጕቱን’ዮም። እዚ ናታቶም ሞጎት ከኣ ይረፍስ ሎሚ ኣብ 21 ክፍለ ዘመን ኣብ’ቲ ድሕር ሕብረ ምጣነ ሃብታዊ ቅርጻን፡ ድሕሩ ኣገባብ ማእቶትን ሂወት ህዝቢ ኤርትራ ዝምርሓሉ ዝነበረ መዋእል’ኳ ዘገለግል ሽጣራ ፖለቲካ ኣይኮነን።
እቲ ዝገርም ሎሚ ኣብ ምዕራብ ሃገራት፡ ብስንኪ ኵናት፡ ባህሪያዊ ሓደጋ ካብ ዓዱን መነባብርኡን ዝተመዛበለ ህዝቢ፡ ኣብ ቦታ ስደት ባዕዲ ሃገራት ዝነብር፡ ካብ ሕሉፍ ኵናት ካልኣይ ኵናት ዓለም ኣትሒዙ ንልዕሊ 50 ዓምታት ኣብ ስደት ዝርከብ ናይ ዝተፈላልየ ህዝቢ ሙሉእ ዓለም፡ ኣብ ናይ ስደት ሃገሩ ባህሉ ቋንቍኡ ተቐባልነት ረኺቡ፡ ብፍላይ ኣብ ባይቶታት ኤውሮጳ መካትዒ ኮይኑ ዘሎ ኣብዝሓ ባህሊ ዘለዎ ህዝቢ ከም ዘለዎም ብሕጊ ንኸስፍሩ ዝቃለስሉን ዝማጎትሉን ዘለዉ መዋእል’ዩ።
ኤሮጳውያን ኣብ ስደተኛታት ዝለዎም ኣረኣእያ ናይ መብዛሕትኡ፡ ብኣውንታዊ ዝርእዮን ዝግምግሞን’ምበር፡ ንስደተኛታት ከም ተጽዕኖን ጸገም ዝርእዮ ኣይኮነን። እቶም ናይ ስደተኛታት ብኣውንታዊ ገምጋማትን ሚዛንን ዘስፍሩ፡ ስደትኛታት በቲ ሒዘሞ ዝመጹ ናይ ስድራ ቤታዊ ምትእስሳር፡ ናይ ስራሕ ባህሊ፡ ናይ ካልእ መዓልታዊ ከም ኣመጋግባ ዝኣመስለ፡ ባህሎም ከም ዝሃብተም ዝርእዩን ዝግንዘቡን’ዮም። ኣውራ ድማ ቁጠባዊ ዕብየቶም ብዘይ ደግፍ ስደተኛታት ክረጋግጸ ይኽእል ዘይምንባሩ ዘመልክትን’ዩ።
እሞ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ስደቱ ናይ ብዙሕነት ባህሊ፡ ሃይማኖት፡ ኣብ ስራሕ ዘለዎ ትግሃት በዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ኣብነታዊ ዝዀነ ሚዛን ካብ ዝተነበረሉ፡ ኣብ ሃገሩ ብሃይማኖትን ብሄራት ፈላልዮም ከዳኽምዎን፡ መንነቱ ከጥፍእሉ ኣብ ሓሰር ሓዊ ዝርኵዑ ደቂ ሃገር ብኽመይ ክምዘን ይኽእል።
ይቕጽል
ዕለት 2 ሕዳር 2009
ኣንቶንዮ ተስፋይ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=28


text:
ፍሹል ኣኼባ ስርዓት ህግደፍ ብአምበሳዶር ኣቶ ግርማይ ሳንቲምዝተኻየደ ኣብ ኦታዋ ርእሰ ከተማ ካናዳ ብ EYGM – CANADA ጨንፈር ኦታዋን ካልኦት ግዱሳት ሃገራዊያን ኤርትራዊያንን ተወቒዑን መኺኑን
ጋዜጣዊ መግለጺ ብዛዕባ
ፍሹል ኣኼባ ስርዓት ህግደፍ ብአምበሳዶር ኣቶ ግርማይ ሳንቲምዝተኻየደ ኣብ ኦታዋ ርእሰ ከተማ ካናዳ ብ EYGM – CANADA ጨንፈር ኦታዋን ካልኦት ግዱሳት ሃገራዊያን ኤርትራዊያንን ተወቒዑን መኺኑን
ስርዓት ህግደፍ ብ ቀዳም ዕለት 30 ጥቅምቲ 2010 ዓ.ም. ኣብ ኦታዋ ርእሰ ከተማ ካናዳ ንዝቅመጡ ኤርትራዊያን ፍሹል ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብቲ ኣኼባ ናይ ዝተሳተፉ ቁጽሪ ኣስታት 40 ሰባት ክኸውን ከሎ፡ ምክኒያት ናይቲ ኣኼባ ኣቶ ግርማይ ሳንቲም ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ዋሽንግቶንን ኣብ ካናዳን፡ ኣብ ኦታዋ ንዘሎ ሃዋህው ከጽንዕን እንተመቺኡ ከኣ ኣብቲ ልሙድ ናይ ለመና ኣመል ስርዓት ህግደፍ ክሰጋገርን እዩ ኔሩ።
እቲ ከም ኣጀንዳ ሒዙዎ ዝቐረበ ፡
- ጉዳይ ኤርትራን ጂቡቲን ብሞንጎኝነት ቐጠር ኣብ ህግደፍ ዝረብሓሉ ኩነታት እስጉም ከምዘሎን
- ብናይ ሶማል ዝምልከት ከኣ ናብ ህግደፍ ዝቐረበ ክሲ ኣሉታውን ጭብጢ ዘይብሉን እዩ ድሕሪ ምባሉ ኣብ ከባቢና ብዝምልከት ተሳተፍቲ እምበር ተዓዘብቲ ኣይንኾውንን ክብል ነቲ ቀዳማይ ሓሳቡ በቲ ካልኣይ ሓሳቡ ሃሪምዎ፡
- ቀጺሉ ብዛዕባ ደቡብ ሱዳን ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ጥሪ 2011 ናይ ረፈረንዶም ዝካየደሉ እዋን ምኻኑን፡ ብምኽኒያት ኣብ ዶብ ሰሜንን ደቡብን ሱዳን እትርከብ ከተማ ኣብየይ ናይ ማስሕሓብ ሃዋሁው ከምዘሎን፡
- ንቃልሲ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ኣመልኪቱ፡ ናይ ንዕቀት ኣመል ስርዓት ህግደፍ ብዘንጸባርቕ ድስቲ ን ጻሕልን ወያነ እንዳልመጽካ ኣብ ዓዲግራት ኮንካ እንዳ ተኣከብካ ሃገር ክርከብ ዘይ ሕለም እዩ እንዳበለ ኣስተናዒቕዎ።
- ናብቶም ብስርዓት ህግደፍ ተኸዲዕም ካብ ሃገሮም ዝባረሩ ዘለዉ መንእሰያት ኤርትራ ሃገርና ኣመልኪቱ ነዞም ዓዶም ገዲፎም ኣብ ስደት (slave) ማለት ጊላ ኮይኖም ድስቲ ሓጺቦም ዲዮም ፡ ወላስ ሽቓቕ (ዓይኒ ምድሪ) ሓጺቦም ወይ ወልዊሎም ስድራቤቶም እሕጉዙ ኣለዉ፡ ካብኡ ሓሊፉ ቁጦባ ሃገር የማሓይሹ ኣሎዉ፡ ብኽድዓት ክረኣዩ የብሎምን ንዳበል ብዘስደምም ኣዘራርባ ሓጪጭሎም።
- ድሕሪ ነዊሕ ናይ ዕንኪላሎን ሃልወሳን ሓሸውየን ኣቶ ግርማይ ሳንቲም ብስርዓት ህግደፍ ሰናቲም ክኣሪ ከምዝተላእከ ገሊጹ።
- ኣመለኛ ለማንን ተዓባይን ስርዓት ህግደፍ እቲናይ እገዳ መስርሕ ከምዘይ ሃሰዮምን ግን ከኣ ንዕደና ወርቂ INVEST ክገብር ገንዘብ ከምዘድልዮም ንሱ ድማ ነቲ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝነብር ኤርትራዊ ብሃገራውነት ጠቢሩ ገንዘብ ማእሪሩ ነቲ ትልኽ ዝብል ዘሎ ስርዓት ውልቀመላኺ ኢሰያስ ዕድመ ከናውሕ ስብከቱ ቀጸል። ስርዓት ህግደፍ ብዘይካብዶላር ብካልእ ዘይሓስብ፡ ዶላር ንምርካብ ድማ ዘይኣልሞ ሓሶትን ዘይወስዶ ዓሻ ስጉምቲን የብሉን። ኣቶ ሳንቲም ዘረብኡ ምስወደአ ናይ ሕቶን ሪኢቶን መደብ ተኸፊቱ። ብገለ ኣብኡ ዝተረኸቡ ኣባላት EYGM –CANADA ጭንፈር ኦታዋ ኣብ ቲ ኣኼባ ዝተሳተፉ፡ ንደገፍቲ ስርዓት ህግደፍን ኣምባሳደር ሳንቲምን ዘንቀጥቅጥ ሕቶታት ዘነበ።
እቲ ሕቶታት ነዚ ዝስዕብ እመስል፡-
ቀዳማይ ሕቶ ብኣቶ ሲዒድ ኣደም ብ ኣባል EYGM –CANADA ዝቀረበ፡ እዚ ሎሚ ንርእዮ ዘሎና ናይ POLICY ምቅይያር ኣብ ስርዓት ኣስመራ ከይመስገንኩዎ ክሓልፍ ኣይደልን። ምክንያቱ ኩልና ከምእንፈልጦ ስርዓት ህግደፍ ስምዑኒ ምበር ክሰምዕ ዘይፈልጥ ብዙሕ ዝስከም እምበር ብዙሕ ዝሓስብ ዘይፈቱ ክነሱ ሎሚ ግን ድሕሪ 20 ዓመታት ፊደል ናይተጸዋርነት ዝመሃር ዘሎ እመስል። ኣነን ንስኻን ዘይንኽሕዶ መንእሰይ ኤርትራ ካብንብረቱን ትምህርቱን ተመዛቢሉ በቲ ሕጊ ኣልቦነት ኣመሓዳድራ ተረቢሹ
ካብታ ዝፈትዋ ሃገሩን ዝፈትዎም ስድራቤቱን ገዲፉ ንስደት ይውሕዝ ኣሎ። ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ጎረባብቲ ሃገራት ኢትዮጵያን ሱዳንን ከምኡ ከኣ ኣብ ምድረ በዳ ግብጽን ሊብያን ናይ ሂወት ፈተነ አሕልፍ ኣሎ። ጠንቂ ናይዚ ኩሉ ስርዓት ህግደፍ ንበይኑ ፈላጥ መለኮታዊ ፍጥረት ጌሩ ንነብሱ ስለ ዝሰርዓ ህዝቢን ሃገርን ኣብ ሽግር ጠቢሱዎ ኢሉ ከም ሪኢቶ ድሕሪ ምቅራቡ ናብ ሕቶኡ ሰግረ።
ኣቶ ግርማይ ብዛዕባ INVEST ናይ ዕደና ኣልዒልካ ተዛሪብካ። እንተኾነ ሕጊ ዘይብላ ሃገርን ቅዋም ዘይብሉ ስርዓትን መንእሰይ ዝሃድመላ፡ ክብርታት ሃማኖታትን ባህሊን ዘናሹ ስርዓት ፡ ተጋዳልይ ብዘይ ክሲ ዝእሰረላን ውሕስነት ዘይብላ ዓዲ ኢንቨስት ትብል ብከመይ ኣብጋባብ እዩ ሰብ ክቅበሎ? ብምባል ሕቶኡ ደምደመ።
ዝተዋህበ መልሲ ካብ ኣቶ ሳንቲም ብሓሳብ ምሳኻ ኣይነስማማዕን ብዝኾነ ግን ሪኢቶኻ ተዛሪብካ ብምባል ኣዝሊቐ።
ካልኣይቲ ሕቶ ብ ዮሴፍ ነጋሲ ኣባልEYGM –CANADA ኮይና ሐደ መንግስቲ ወይ ሃገር ብዛዕባ ኢንቨስትመንት ንኽዛረብ በቲ ዝተሓተ መምርሕታት ዝቅየድ ክኸውን ኣሎዎ። ኣብ ስርዓት ህግደፍ እንተመጺእካ ግን ሕጊ ማለት ወይ ቅዋም ዘይብሉ፡ ሰብ ይእሰር እምበር ፍርዲ ዘይውሃቦ ትካል እጅምር እም ብምስምስ ይንጥቕ። ብሓጺሩ ንኩሉ business monopolize ገሩዎ ዝነብር ዘሎ ስርዓት ብምንታይ መለክዒ ኢኻ ብዛዕባ common share ወይ investment ትዛረብ ዘሎኻ። ኩነታት ኤርትራ ሕጂ ኣይ ሰላም ኣይ ኩናት ኮይና ትነብር ኣላ ኢልካ ኔርካ፡ እሞ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ንሰላም ዝተገብረ ጻዕርታት እንታይ ኣሎ? ከምዚ ኢሉ እንተቀጸሉ እቲ ሃገራዊ ዕማም ክሳብ መዓስ እዩ ተወንዚፉ ክነብር፡ ቁዋም መዓስ ክትግበር እዩ፡ ጉዳይ እሱራት መዓስ እዩ ክርአ? ካብቲ ዝገርም ኣብ ኤርትራ በዚ ሕጂ ግዜ ካብ ቤትምህርቲ ቤት ማእሰርቲ እበዝሕ ስለዚ መጀመርያ እቲ ክግበር ዘለዎ መባእታዊ ስራሕ ግዳ ዘይትገብሩ? ክብል ሕቶኡ ደምዲሙ።
መልሲ ኣቶ ሳንቲም፡ ብቁጠዔ ካበይ ኣምጺእካዮ እዚ ዘረባ ክብል ኣግባዕብዐ። ቀጺሉ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ነገር ክትሪእዮ ዘጸግመካ እንተኾይኑ ናይ ዓይኒ እኩያለ ግዛእ ክብል ሓጪጭሉ።ኣብዚ ግዜዚ ብኑጹር ኣቶ ሳንቲም ሳጉኡ ዘይኮነትስ ብሓቂ ዋጋ ነብሱ ምኻና እታ ሳንቲም ባዕሉ ናብ ህዝቢ ተቃሊዑ።
ሳልሰይቲ ሕቶ ብ በራኺ ዮሃንስ ኣባል EYGM –CANADAኣቶ ግርማይ ሳንቲም ብዝደርበኻዮ ዘርባ ብዛዕባ ካብ ሃገሮም ተባሪሮም ኣብ ስደት ዝርከቡ መንእሰያት ሃገርና ኣመልኪትካ ከዳዓት ኣይትበልዎም ከም SLAVE ማለት ከም ጊላ ድስቲ ሓጺቦም ዲዮም ወይስ ዓይኒ ምድሪ ወልዊሎም ስድራቤቶም ይሕግዙ ኣሎዉ ከማኡ ከኣ ንቁጠባ ሃገር ይጠቕሙ ኣለዉ ኢልካ ክትገልጽ ጸኒሕካ። ከም ኣምባሳደር መጠን እቲ ኣዘራርባኻ ምስቲ ዘሎካ መዝነት ወይ STATUS ካብ ከምዚ ኣዘራርባዚ ብእሩም ብዝኾነ ቃላት ክትዛረብ ተመራጺ ኮይኑ እስመዓኒ። ነቲ ኣብ ሃገር ዘሎ መንእሰይ ፍታሕ ኣናዲኻ ተማሂሩን ማዕቢሉን ንሃገሩን ህዝቡን ከማዕብልብዓል እጃም ክኸውን ክንዲ ትገብርዎ፡ ንክሃድም ተተባብዕዎ ዘለኹም ትመስሉ ካብ ኣዘራርባኻ። ማንም ዘይስሕቶ መንእሰይ ከሲርካ ዝመጽእ መኽሰብ የለን ኢሉ ናብ ካልኣይ ሕቶ ኽሰግር ከሎ፡ይኣኽለካ ብምባል ካብ ሕቶኡ ምድምዳም ኮሊፍዎ።
መልሲታቱ ብተመሳሳሊ ኣቃጫጭን ምቁንጻብን ዝመልኦ ምንም ፍረነገር ብዘይብሉ እዩ ኔሩ። ኣቶ ሳንቲም ኣብ መልስታቱ፡ ንስኻ ንኤርትራ ኣብዚዓዲ ኮንካ ትገብሮ ነገር የሎን ቅድሚሕጂ ውን ዝገበርካዮ ስለ ዘይብልካ ሓላይ ህዝቢ ኤርትራ መሲልካ ብኮውሊ ሕቡእ ኣጀንዳታትኩም ከተተግብሩ ቦታየብልኩምን ክብል ኣግባዕቢዑሉ።
ራብዕይት ሕቶ ብሓደ ኣባል ህግደፍ ዝኾነ ስሙ ሓሰን ሳልሕ ሙሕሰን ዝብሃል ኣብ ከተማ ኦታዋ ብሻፍት ዝፍለጥ እያ ቀሪባ። እዚ ሰብ እዚ ብትውልዲ ፍርቂ ኣካሉ ትግራዋይን የመናውን ኮይኑ ኣብ 70ታት ንዓደብኡ ከይዱ ዝነብር ዝነበር ዜጋ ናይ የመን ሎሚ ካብ ኤርትራውያን ንላዕሊ ኮይኑ ነቶም መሰል ህዝብና ይከበር፡ ቅዋም እተግበር ፡ ህዝባዊ መንግስቲ ይቁም ኢሎም ንዝምጉቱ ዝነበሩ ዜጋታትና ብምቁሻሽ፡ እዚኦም ዝሓትዎ ዘለዉ ሕቶ ስቅ ኢልካ ንራብሻ ዝዓለም እዩ እንዳበለ ብዛዕባ ኤርትራውነቶም ጥርጣሬ ከም ዘሎዎ ገሊጽን ካብ ቲሕቲ ሃገራውነት ስሚዒታቶም ንኽወጹ መተሓሳሰቢ ለጊሱሎም። ከምዝብሃል ግን ጂንጂብል መንእያ እንተበሉዋስ መንትብል እዩ ነገሩ እሞ ንሱ ንባዕሉ ኣነ መንእየ ኢሉ ብርግኣት ንክሓስብ ይዕደምዎ። ሕጂ ንግዚኡ ናብተን ሕቶታት ዘቅረበን ክንምለስ፡
- ንምንታይ እያ መንግስቲ ካናዳ ከምኡ መንግስትታት ዓለም ኣብ ሕጂ በጺሔን ኣብ ኤርትራ ብዙሕ ቆላሕታ ክገብራ ጀምረን ዘሎዋ? ብፍላይ ኣብ ክልተኣዊ ምትሕግጋዝ ኣብ ሱዳንን ሶማልን ኣብዚ ሕጂ ዝሕሰብ ዘሎ መስርሕ ሰላም፡ ብሓቂ ኣብ ጉጉይ ኣረኣእያ ከምዝነበራ ተቀቢለንኦ ዴን ወስ ሕቡእ ኣጀንዳ ስለዘለወን ኢየን ከም ቀደመን?
- ቃልሲ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 80ታት ከመይ ከምዝነበረ ኣስተምህሮ ክትህበና ዶ ትክእል? ምክንያቱ እዚኦም ኣብዚ ዘዕገርግሩ ዘለው ምናልባሽ ከመይ ጌርና ነጻነትና ከምዘምጻእናያ ብከመይ ካብ ወያኔ ተከላኪልና ከምዝዓቀብናያ ምእንቲ ትምህርቲ ክኾኖም ክብል ዘረብኡ ዛዚመ።
ኣብ 80ታት ኣቶ ሻፍት እዝኑ ሰቑሩ ስረ ዮዮ ጌሩ ኣእጋሩ ገቲሩ ኣብ ከተማ ኦታዋ ዝፈልጥዎ ሰባት ሓውና ሻፍት ሎምስ ፖሊትካ ተማሂሩ ክብሉ ክሕጭጩሉ እስምዑ ነበሩ።
እብቲ ናይ ሕቶታቱ መልሲ ንዝምልከት ግን ዝተኾሓሓለ ዝተቆናጀውን መልስታት ተገሩሉ፡ እዚ ከኣ ካብቲ ዝተጸበናዮወጻኢ ኣይነበረን።
ሓሙሻይ ሕቶ ብ ወዲ ኢድሪስዝቀረበት ቀጥታ ንኣቶ ሳንቲም ትምልከት ናይ ሕልና ሕቶ እያ ኔራ። ኣብ ክፍሊ መጋዕዚያ ከሎና ኣነን ንስኻን ንፈልጦም ስምና ኤርትራ ሃይማኖትና ኤርትራ ዓድና ኤርትራ እንዳበሉ ዝሓለፉ ብጾት ኣሎውና፡ ናይ ዕድል ኮይኑ ኣነን ንስኻን ብሂወትና ኣሎና፡ ንሳቶም ግን ሕድሪ ሂቦምና ሓሊፎም እዮ፡ ስለ ዞም ሰባት እዚኣቶም እንታይ ትሓስብ? እቲ ዝሃቡኻ ሕድሪከ ብዝግባእ ዶ ተተግብሮ ኣሎኻ? ንምንታይ ስደተኛታት ንዓዶም ዘይምለሱ? ንምንታ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ሱዳንን ኣብ ኢትዮጵያ እሰፍር ዓዱ ለቒቁ? ንምንታይ ቁዋም ዘይትግበር? እዚ ዲዩ ኔሩ ሕድሪ ስዉእትና ክብል ሕቶኡ ዛዚሙ።
ድሕሪ ሓንሻብ ዝን ምባል ኣቶ ሳንቲም ቀጥታ ሓንቲ ሓረግ ካብተን ሕቶታት ወሲዱ ስም ዓዲ ወዲ እድሪስ ኣልዒሉ ንደቂ ሒርጊጎ እንተኾይኑ ኣብ ዓጎምቦሳ ባሕሪ ናይ ኣከለጉዛይ ከምዘጣየሶም ሕቢሩ።
ናይመጨረሽታ ዝነበረ ሕቶ ብሓደ ደጋፊ ህግደፍ ዝኾነ ብኸምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ፡ ንሕና ኤርትራውያን ግጉይ ኣሰራርሓ መንግስቲ ከንነቅፍን ክንእርምን ግዴታና እዩ። እቲመንግስቲ ከኣ ኣብ ዘሎዎ ሕጽረታትን ጌጋታትን ክንቀፍ እንከሎ ነቲ ነቀፈታ ተቀቢሉ ኣሰራርሓኡ ክቅይርን ከመሓይሸን ክኽእል ኣለዎ። ሓባእ ቁስሉ ሓባእ ፈውሱ ከምዝብሃል ምስላ ንሕና ኤርትራውያን ተቀማጦ ኦታዋ ኣይሽንካይ ብጉዳይ ሃገርና ነንሓድሕድና ውን ኣብዛ ዘለናያ ከተማ ክንረዳዳእ ኣይከኣልናን። ካልእ እትረፍ ፡ ማሕበረ ሰብ ንኩላትናዝጥርንፍ እካ ክንገብር ኣይበቃዕናን ብምባል ስክፍታኡ ገሊጹ።
ኣብ መጨርሽታ ካብ ሊዕሊ 3000 ተቀማጦ ኦታዋ 40 ሰብ ጥራሕ ኣብ ኣኼባ ክሳተፉ ከለዉ፡ ስርዓት ህግደፍ ኣዚዩ ካብ ህዝቢ ከምዝተነጸል ናይ ትማል ቀዳም 30 ዝነበረ ኣኼባ ምልክት እዩ። ብሓፈሽኡ፡ ግን መንእሰያት EYGM – CANADA ብዝሓጉስ ጸብለልትነት ንኣኸባ ህግደፍ ወዲእዎ።
ሞት ክናና ንኢሰያስ
ክብሪን ሞጎስን ንስውኣትና
ሰላምን ቅሳነትን ንህዝብና
ብኣደም ወዲ ሓላል
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1745


text:
ፕረዝደንት ኦባማ ኣብቲ ኣብ ከተማ ሆቺምኒህ ዝተኻየደ ርኽብ ምስ መንእሰያት ቬትናም ሕጉስ ምኻኖም ሓቢሮም። እዞም መንእሰያት ኣባላት’ቲ እቲ ተበግሶ መንእሰያት መራሕቲ ደቡብ ኤስያን ኤስያን ዝተባህለ ጉጅለ ኮይኖም እቲ ተበግሶ ብፕረዝደንት ኦባማ ኣብ 2013 ዓ.ም ዝተጀመረ’ዩ።
ኣብዚ ኣጋጣሚ ናይ መወዳእታ ሕቶ ነቶም ፕረዝደንት ከተቐርብ ዕድል ዝረኸበት ጓል 26 ዓመት ሱቦይ ሙዚቀኛ (ራፐር) ኮይና ቅድሚ ሕቶኣ ንፕረዝደንት ምቅራባ ፕረዝደንት ኦባማ ገለ ካብ ስርሓታ ከተቕርብ ሓቲቶማ ኔሮም።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ፕረዝደንት ኦባማ ንመሰል ሓሳብኻ ብነጻነት ምግላጽ አተባቢዖም። ነቶም ፕረዝደንት ዝቐረበሎም ካልእ ሕቶ ብኸመይ ዓብይ መራሒ ክትኸውን ትኽእል ዝብል’ዩ ኔሩ።
‘ ብመጀመርያ ሓደ ነገር ክነግረኻ ኣነ ኣብ ናትኻ ዕድመ ኣብ ዝነበርኽሉ እዋን ዝተራቐቐ ኣይነበርኹን። ንኡሽተይ ኣብ ዝነበርክሉ እዋን ብዙሕ ጸወታ የብዝሕ ኔረ ንትምህርተይ’ውን ብዙሕ ዝግደስ ኣይነበርኹን። ዳሕራይ ግን ዕቱብ ኽኸውን ጀሚረ።’
ፕረዝደንት ኦባማ ብተወሳኺ ምስ መራሕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዘካየድዎ ርኽብ መራሕቲ’ታ ሃገር ስብኣዊ መሰለት ዜጋታቶም ከኽብሩ ጸዊዖም።
ድሒሮም ፕረዝደንት ኦባማ ምስ ወነንቲ ትካላት እታ ሃገር ብምርኻብ ኣብ ምምዕባል ዝምድና ክልቲአን ሃገራት ዘለዎም ተስፋ ገሊጾም።
ፕረዝደንት ኦባማ ኣብ ኣህጉር ኤስያ ዘካይድዎ ምብጻሕ ናብ ጃፓን ብምምራሕ ኣብ ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት G -7 ብምስታፍን ንሂሮሽማን ብምብጻሕን ክዛዘም’ዩ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መራሒ ናይቲ “ቻደማ” ብዝብል ስም ዝጽውዓ፡ ቀንዲ መቀናቕንቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስልፊ ታንዛኒያ፡ ፍሪማን እምብወ ብፖሊስ’ታ ሃገር ተኣሲሩ። እምብወ፡ ንምምሕያሽ ቅዋም’ታ ሃገር ኣመልኪቱ ህዝባዊ ኣኼባ ክገብር ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበረ እዋን’ዩ ብሓይልታት ጸጥታ ተወሲዱ። እቲ ዝሓለፈ ረቡዕ ካብ ከተማ ምዋንዛ ዝተመቝሐ መራሒ ሰልፊ ክሳብ ሕጂ ሃለዋቱ ኣይተፈልጠን።
ወሃብ ቃል መንግስቲ ታንዛኒያ፡ ንሃለዋት እምብወ ኣምልኪቱ ብጋዜጠኛ ድምጺ ኣሜሪካ ንዝቐረበሉ ሕቶ፡ ዝምልከቶ ኣካል ንሱ ዘይኰነስ እቲ ነቲ ስጕምቲ ዝወሰደ ኮሚሽን ፖሊስ ምዋንዛ ምዃኑ ይነግር።
ኣብ እዋን መሪሕነት ሳሚያ ሓሰን እዚ ፈላማይ ማእሰርቲ ላዕለዋይ መራሒ ተቓዋሚ ሰልፊ’ዩ ። ንሰን ቅድሚአን ፕረዚደንት ዝነበሩ ጆን ማጋፉሊ ድሕሪ ምሟቶም’የን ኣብ ወርሒ መጋቢት ካብቲ ዝነበረን ናይ ምኽትል ፕረዚደንት ስልጣን ምሉእ መዝነት ተረኪበን።
ኣብ እዋኑ፡ ካብቲ ቅድሚአን ዝነበረ መሪሕነት ዝተፈለየ መገዲ ክኽተላ ምዃነን ልዑል ተስፋ ተነቢሩ ነይሩ። ማጋፉሊ ኣብ እዋን ስልጣኖም ዘርእዩዎ ዝነበሩ በብይኑ ኣከራኻሪ ስጕምታት ካብ ከቢድ ነቕፌታ ኣይበዀሩን።
ኣባላት ሰልፊ ቻደማ፡ መራሒኦም፡ ብመሓዉር ጸጥታ’ታ ሃገር ከም ዝተጨውየ’ዮም ዝኣምኑ። ካብ ኣባላት ባይቶ’ቲ ሰልፊ ዝዀነ የሪኮ ኔረረ፡ ልሙድ ናይ ፖሊስ ማእሰርቲ እንተ ዝነብር፡ ብመሰረት ሕጊ’ታ ሃገር፡ ኣብ ውሽጢ 48 ሰዓታት ናብ ቤት ፍርዲ ምቐረበ ወይ ድማ ናጻ ምተባህለ። እቲ መራሒ ልዕሊኡ ምእሳሩ ግን ምልክት ናይ ምጭዋይ ምዃኑ ንድምጺ ኣሜሪካ ይሕብር።
ፖሊስ፡ ዛጊት መኽሰሲ ምኽንያት ዘይምግላጹ፡ ንቕዋምን ሕጊን እታ ሃገር ዘፍርስ ምዃኑ ኔረረ የመልክት።
ተንታኒ ፖለቲካ ምብዋና ዓሊማቱ’ውን፡ እቲ ተግባር፡ ኣብ ፖለቲካ ታንዛኒያ ዘሎ ፍልልያት ሚዛን-ሓይሊ ዘርኢ’ዩ ይብል። ብኣገላልጻ ዓሊማቱ፡ ገዛኢ ሰልፊ ሲ.ሲ.ኤም ከም ድላዩን ብዘይ ፍቓድን እናተኣከበ፡ ንተቓወምቲ ሰልፍታት ምኽልኻሉ፡ ኣብ ደሞክራሲ’ታ ሃገር ኣሉታዊ ሳዕቤን ከም ዘለዎ ይጠቅስ።
ጸሓፊ ሰልፊ ቻደማ፡ ጆን ምንኪያ፡ ብረቡዕ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ህልወና መራሒኦም ኣብ ሓጺር እዋን እንተ ዘይሰሚዖም ናብ ፍርዲ ከምርሑ ምዃኖም ገሊጹ።
ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት’ውን፡ መንግስቲ ታንዛኒያ፡ ቅዋም’ታ ሃገር ከተግብር ይጽውዑ ኣለዉ። ንግዝኣተ-ሕጊ ኣብ ዝጣበቕ ትካል ዝነጥፍ ቦብ ማንግወ ሓደ ካብኣቶም’ዩ።
“ብመሰረት ቅዋም ታንዛኒያ፡ ፖለቲካውያን ሰልፍታት ብዘይ ገደብን ቅድመ-ኵነትን መደባቶም ክሰርዑን ርክባት ከካይዱን ምሉእ መሰል ኣለዎም። ህዝቢ ከመይ ክሓስብ ከም ዘለዎ መንግስቲ ከማእዝን ሓላፍነት የብሉን። ህዝቢ ሓድሽ ቅዋም የድልዮ ኣሎ። ሕጂ ዝርአ ዘሎ ምእሳር መራሕቲን ተራ ዜጋታትን፣ ከምኡ እናበለ’ውን ምጕንዳብ ፖለቲካዊ ክትዓት ኣንጻር መሰረታዊ መትከላት ደሞክራሲ’ዩ።”
ዝሓለፈ ወርሒ፡ ፕረዚደንት ሳሚያ ሓሰን፡ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃበኦ ቃል፡ ንቁጠባ’ታ ሃገር ምስ ኣመሓየሸኦ፡ ንምትዕርራይ ቅዋም ዝምልከት ናጻ ክትዕ ከፍቅዳ ምዃነን ኣመልኪተን ነይረን። ፖለቲካውያን ሰልፍታት ክፉት ዘተ ክግበሩ ምሉእ ድጋፍ ምሃብ’ውን ካብቲ ሽዕኡ ዝተዋህበ ቃል’ዩ ነይሩ።


text:
ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ምዝገባ መረፅቲ ህዝበ ውሳነ ሲዳማ ብሰላማዊ ምዝዛሙ ገሊጹ::እቲ ትካል ወሲኹ ኣስታት 2.3 ሚሊዮን መረፅቲ ከምዝተመዝገቡ ተሓቢሩ’ሎ::
ኣካቢት ቦርድ ምርጫ ኢትዮጵያ ወ/ሪት ብርቱካን ሚደቅሳ ሎሚ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብኦ መግለጺ ምዝገባ መረፅቲ ብሰላማዊ መንገዲ ከምዝተዛዘመን ነቲ ከይዲ ድማ ሰራዊት ምክልኻል: ፌደራል ፖሊስን ሓይልታት ፀጥታ እቲ ክልል ልዑል ግደ ምምርካብቶም ሓቢረን::
ወይዘሪት ብርቱካን ካብ 27 ጥቅምቲ ክሳብ 6 ሕዳር 2012 ዓ.ም ዝተኻየደ ምዝገባ መረፅቲ ኣስታት 2.3 ሚሊዮን መረፅቲ ተመዝጊቦም ኢለን:: እቲ ቦርድ ምርጫ ኣብ ከይዲ እቲ ምዝገባን ካልኦት ስራሓት ህዝበ ውሳነ ህዝቢ ሲዳማ ጥርዓን ምስ ዝነበሮም ኣካላትን ምስቲ ቦርድ ዘተ ምስ ዝደልዩን ከምዝተመያየጡ ገሊፀን። ኣብ ጉዳይ ምምሕዳር ዶባት ዝምልከት ቅድሚ ሐጂ ጎንፂ ኣብ ዝነበሮም ኣብ ወንዶገነትን ባሌላ ዝተባህሉ ከባቢታት ተፈጢሩ ዝነበረ ዘይምርድዳእ ምስ ተዋሰንቲ ወረዳታት ክልል ኦሮምያን ዞባ ሲዳማን ከምዝተዘተየ ተዛሪበን::
እተን ኣካቢት ቦርድ ከምዝገለፅኦ ካብ ምርጫ ጣብያ ከባቢ 200 ሜትሮ ርሒቖም ክንቀሳቐሱ ዝፍቀደሎም ኣካላት ኣመራርሓ መንግስቲ: ሽማግለ ዓድን ኣባላት ፖሊስን ኣብ ጣብያታት ምርጫ ተራእዮም ምንባሮም እዚ ድማ ክእረም ገይርና ኢና ክብላ ተዛሪበን:: ኣብ ጣብያታት ምርጫ ክርከቡ ዝፍቀደሎም ወከልቲ ክልቲአን ምልክታት: ኣፈፀምቲ : ምርጫ ተዓዘብትን ጋዜጠኛታት ጥራሕ ምኳኖም ገሊፀን::
እተን ኣካቢት ቦርድ ምርጫ ወሲኸን ካርድ ምርጫ ናብ ገዝኡ ዝወሰደ ኣፈፃሚ ምርጫ ካብ ስራሕ ከምዝተሰናበተን ካልእ ድማ መዝገብ መረፅቲ ክሓብእ ዝፈተነ ፈፃሚ ምርጫን ብተወሳኺ እውን ስራሕ ተዓዘብቲ ዝረበሸን ኣብ ትሕቲ ቐይዲ ብምእታው ምርመራ ይካየደሎም ኣሎ ኢለን:: እቲ ቦርድ ልዑል ተመዝገብቲ ዝተርኣየሎም ከባቢታት ብምፍላይ ኣብ መዓልቲ ምርጫ 175 ሓደሽቲ ጣቢያታት ከጣይሽ እዩ ክብላ ገሊፀን::
ፅባሕ እቲ ህዝበ ውሳነ ኣብ ዝካየደሉ እዋን መንግስታዊ ኣብያተ ዕዮን ውልቀ ትካላትን ዕጽው ክኾኑ እዮም ተባሂሉ:: ንመረፃ ዘድልዮ ናውቲ ካብ ኣዲስ ኣበባ ብሰራዊት ምክልኻል ተዓጂቡ ትማሊ ናብ ሲዳማ ምጉዕዓዝ ከምዝጀመረ’ውን ወይዘሪት ብርቱካን ሚዴቅሳ ገሊፀን::
ምሉእ ትሕዝቶ ጸብጻብ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ኣብ መርበብ ኢንተርነት ገረገር (Gereger) ሓባሪ ብዝብል ስም ዘውጽኦ፣ ኤሪ ቲቪ አብ ሃይደልበርግ ተጸፊዓ ዝብል ኣርእስቲ ብዛዕባ ደቂ ኣንስትዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግ/ጀርመን ትንክፍ ኣቢሉ ከምዝነበረ ዝዝከር እዩ፡ ኣነ ውን ምቕማጠይ ኣብዚ ኸባቢ ከም ምዃኑ መጠን ቁሩብ ወስ ከብል ኣፍቁዱለይ።
ብሓደ ክልተ ግዱሳት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስቲዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግ/ጀርመን ብዝወሰደኦ ቕዱስን ቅኑዕን ተብግሶ ንሕና ኣብዚ ዘለና ኣብ ዝሐሸ ህይወት ዘለዎ ሃገር እናነበርናን ደቅና ብጽቡቕ እናዕበናን ፣ ነተን ኣሓትና ኣንስቲ ስዉኣትናን ኣዴታት ስዉኣትናን ኣብ ኤርትራ ዘለዋ እሞ ከኣ በቲ ዝታሓተ ህይወት ናብረኣን ክመርሓሉ ኣብዘይክኣል ደርጃ እናሃለዋ ፣ንሕና ሪእና ከምዘይረኣና ሰሚዕና ከም ዘይሰማዕና፣ትም ኢልና ክንሓልፎ ሕልናና ኣየፍቅድን ብምባል፣ እሞ ኸኣ ተኣኪብካ ንእትገብሮ ውጺእቱ ኣድማዒ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢለን ብምእማን፣ነቲ ክርዳድ ከይኣለያን ከየለለያን ንኹለን ደቂ ኣንስቲዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግ ኣረኣእየን ብዘየገድስ ኣኼባ ጸዊዐን ኩሉ ኹነታት ገለጻለን፣ ቐጺለን ከኣ ንሕና ካብ ፖለቲካ ይኹን ካብ ዝኾነ ይኹን ጉጅለ ወይ ውድብ ነጻ ዝኾነ ማሕበር ደቂ ኣንስቲዮ ኣብ ሃይደልበርግ/ጀርመን ክንምስርት ስለ ዝደለና ፣ ዕላማ ማሕበር ከኣ ንሓንቲ ኣብ ኤርትራ እትነብር ኣደ ስዉእ ወይ ሴይቲ ስዉእ ገንዘብ ኣኪብናን ናብርኣ ባዕላ ክትመርሓሉ እትኽእል እግሪ ከንትካላ፣ ካብ ጽግዕተኝነት ከንውጽኣ ኢዩ፣ እዚ ከምዚ ሉ እንከሎ ግን እቲ እንእክቦ ገንዘብ ብቤት ጽሕፈታት ወይ ውድባት ወይ ወን ብኻሎኦት ማሕበራት ዘይኮነ ፣ ባዕልና በቲ ነታ ኣደ ወይ ሓፍትና ብቐጥታ ኣብ ኢዳ ይበጽሕ ኢዩ ኢልና እንኣምነሉ መንገዲ ንምስዳድ ኢዩ ሓስብና፣ ብምባል ብንጹር ዕላመአን ኣነጽራለን ፣ ስለዚ ነዚ ትቃወማ ወይ ካልእ ሓሳብ እንተለክን ምስበለአን ፣ ኩለን ኣብቲ አኼባ ዝነበራ ብዘይ ገለ ተቓውሞ ተቐበልኦ።
ሲዒበን ነዚ ቕዱስ ዕላማ ዝኾነ ይኹን ጉጅለ ወይ ውን ውልቀሰብ ዝቃወመና ኣይክህሉን እዩ ብምባል፣ ብግርህነተን ኣሰራርሓ ኮራኹር ኣባልት ህግደፍ ከየጽንዓ፣ብዘይነዊሕ ምክታዕን ምሕሳብን፣ ብታህዋኽ ኣካየድቲ ማሕበር ብምምራጽ ብጠበቓ ጌርን ቅዋም አጽዲቐን ነቲ ማሕበር ሕጋዊ ማሕበር ኣብ ከተማ ሃይደልበርግ/ ጀርመን ገበርኦ (ሕጋውንውት ኣልበስኦ)።
ቐጺለን ውን ነቲ ቐንዲ ዕላማ ማሕበር አብ ግብሪ ንምውዓል፣ ኤርትራውያን ፣ጀርመናውያንን፣ ካለኦት ዜጋትትን ዓዲመን መግቢ፣ቡን፣ ሻሂ እንዳሸጣ ነቲ ማሕበር ምስቲ ኸባቢ ዘሎ ህዝቢ ኣላለየኦ ፣ እዚ ከምዚ እሉ እንዳሃለወ ኣብታ ኸተማ ኣብ ግዜ ሓጋይ ኣብ መንገዲ (ጽርግያ) ዝግበር ናይ ኩሎም ኣብ ሃይደልበርግ ዝነብሩ ናይ ዝተፈላለዩ ዜጋታት ዓለም በዓል ንምስታፍ ካብቶም ኣዳለውቲ ናይ ፍቓድ ወረቐት ድሕሪ ምርካብ ቴንዳ ተኺለን ን ክልተ መዓልቲ ዝኣክል መግቢ ድሕሪ ምሻጥ ነቲ ቐንዲ ዕልማ ማሕበር ብጥብቂ ተታሓሓዘኦ ፣እዚ ክብል ከልኹ ግን ዳርጋ 90% ናይቲ ኩሉ ስርሓት በተን ነቲ ማሕበር ዘበገሳ ክልተ ሰለስተ ዝኾና ይዕመም ከም ዝነበረ ክንስሕቶ ኣይግባእን ፣ ምስቲ ኹሉ ድኻምን ላእልን ታሕትን ግን ብርክት ዝበለ ገንዘብ ክእክባ ኸኣላ።እቲ ስራሕ ውን ዕውት ነበረ።
ዎዮ|“ዝበእስ ክሳብ ዝደልዎ ይሕንክስ„ ከምኡ ውን “ዘራጊ ኾሎስ ጽሩይ ማይ ነይስተ,, ከም ዝብሃል ኣብቲ ውሽጢ ማሕበር ክርዳዳት ኣባልት ህግደፍን ኣንስቲ ኣባልት ህግደፍን ስለ ዝንበራ ፣ ማህበር ካብ ዝምስረት ጀሚሮም ውን ከይደቀሱ ይሓድሩ ስለዝነበሩ ንሶምን ኣንስቶምን ነቲ ሉሙድ እከይ ስርሖም ተታሓሓዝዎ፣ እሱ ኸኣ ኣብዚ ኸተማ ነጻ ካብ ህግደፍ ዝኮነ ማሕበር ይምስረት ስለ ዘሎ ፣ ኣንስትና ኸኣ ኣብ ውሽጠን ስለ ዘለዋ ብኣኣተን ጌርና ተቓላጢፍና ኣብዚ ኸባቢ ሱር ከይሰደደ ኾሎ ፋሕ ከነብሎ ኣለና ብምባል ንገሊኤን ደቂ ኣንስትዮ እቲ ኸተማ ብቴለፎን ንገሊኤን ከኣ ኣብ ጽምው ዝበለ ቦታ ረኺብካ ናይ ምፍርራህን ታህዲድን ስርሖም ተታሓሓዝዎ፣ ንገለ ውሑዳት ንስኺ ዓዲ ክኣትዊ ኣይትደሊን ዲኺ ስድራቤትኪ ክትሪኢ ኣይትደሊን ዲኺ ኣብዚ እኮ ናጻ ካብ ህግደፍ ዝበሃል ማሕበር ኩልኩል ኢዩ ተሓሰብክሉ ይሓይሽ እናበሉ፣ ነተን ገሊኤን ከኣ በንስቶም ጌሮም ቴለፎን እንዳደወላ ስምዒ ኩስቶ ተጠንቀቒ እዚ ማሕበርን እተን መስረቱን መንገደን ስሒተን እየን ዕላማኤን ሓደግኛ እዩ ኣብ ሕማቕ ከውድቓና ኤየን ዝሓስባ ዘለዋ ሰለዚ ብትሪ ክንቃወመን ኣለና እዚ ማሕበር ኣብ ሃማደኤ/ህግደፍ ክጽንበር ኣለዎ ክንብለን ኣለና፣ እንተዘየሎ ኩሉ ኣብዚ ኸተማ ዘሎና ንዓኺ ውን ምስኤን ክንጽለኪ እዩ እንዳበላ ነትን መሳኪን ደቂ ኣንስትዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግ ዘይነበረን ሻቕሎትን ሕንፍሽፍሽ ኣእተዋለን ።በተን ካብ ኩቺና(ውሻጠ) ጀርመን ወጺኤን ዘይፈልጣ ሰበኡተን ዘዘምጹለን ወረ ዝምገባ ናይ ርእሰን ርእይቶ ክህባ ዘይክእላ ብፕሮፖጋንዳ ኤሪ ቲቪ ዝደንቆረ ርእሰን ኣንስቶም ጌሮም ነቲ ከም ወትሩ ፍሹል ዝኾነ ሓሶታቶም ክነዝሓ ጀመራ።
እዚ ከይኣክል እዞም ኮራኹር ኣባላት ህግደፍ ኩሉ ግዜ ዘይፍለጡ መሲሉዎም ብሕቡእ ክሰርሑ ዝፍትኑ ፣ ነተን ሓለፍቲ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ጸዊዖም ነጻ ማሕበር ዝበሃል የለን ኩሉ ኣብቲሕቲ መንግስቲ ህግደፍ እዩ ክኸውን ዘለዎ ፣ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ይኹን አብ ወጻኢ ሃገር ከምዚ ዝበለ ኣሰራርሓ ህግደፍ ኣየፍቅድን እዩ፣ስለዚ እዚ ኣዋህሊልክንኦ ዘለኽን ገንዘብ ናብ መንግስቲ ክኣቱ ኣለዎ መንግስቲ ባዕሉ ነቲ ዝምልከቶ ክህቦ ኢዩ ብምባል ኣፈራርሑወን።ገሊኤን ካብ ኣባላት፣ ዝመጸ ይምጻእ በቲ ቕዋም ማሕበርና ክንግዛእ ኣለና፣ ሕጂ ወን በቲ ዝተሰማምዕናሉን ዝጀመርናዮን ዕላማ ክንከይድ እዩ መምሪሕና፣ ገንዘብና ከኣ ኣብ ማሕበርና(ነጻ ማሕበር) ኣትዩ ባዕልና በቲ ዝመስለና ነታ ወጽዕቲ ኤርትራዊት ኣደ ክንሰደላ ኢና ክብላ ከለዋ፣ በዚ ኾይኑ በቲ ኸኣ ገለ ካብ መስረቲ እቲ ማሕበርን ካብ ኣካየድቲ እቲ ማሕበርን ኣብቲ ቀንዲ ዕላመኤን ስለ ዘይጸንዓን፣ ቀልጢፈን ስለ ዝረዓዳን፣ ናብትን ናብትን ግልብጥ ግልብጥ፣ ስለ ዝበላን፣ ምስ ኣካየድቲ ኣባላት ህግደፍ ብምስጢር ድሕሪ ምዝርራበንን እቲ ገንዘብ ናብ ቆንስላዊ ቤት ጽሕፈት ፍራንክፎርት ክኣቱ ተገደዳ (ብምፍርራሕ)።
ከምቲ ሉሙድ ኣሰራርሕኡ ካብ ኣፍ ድኻ ክምንጥል ዝለመደ መግስቲ ህግደፍ ነቲ ነታ ውጽዕቲ ኣደ ስውእ/ ሰይቲ ስውእ ንመነባበሪኣ ክኸውን ኢለን ዝኣከበኦ ገንዘብ ብመገዲ ኮራኹር ኣብላት ህግደፍ ኣብ ሃይደልበርግ ዘለዉ ጌሩ ኣብ ቆፍኡ ኣእተዎ። ጽንሕ ኢሉ ኸኣ በቶም ናቱ ሉኡኻት ጌሩ መታን ከምስልን ነተን መሳኪን ኣባልት እቲ ነጻ ማሕበር ከእምንን ኣብቲ ንሱ ዝውንኖ መርበብ ኢንተርነት ሻባይት፣ ግዱሳት ደቂ ኣንስትዮ ተቐማጦ ከተማ ሃይደልበርግ ክንድዚ ዝኣክል ገንዘብ ኣወፊየን ክብል ተሰምዔ።ካብ ኣፍ ኣደ ስውእ፣ ካብ ኣፍ ሰይቲ ስውእ፣ ካብ ኣፍ ውላድ ስውእ፣ እንጀራ፣ ባኒ እንዳመንጠልካን ንዖኦም መነባበሪ ክኸውን ዝተኣከብ ገንዘብ እንዳመንዛዕካን ፣ ዓመት ዓመት 20 ሰነ መጸት ናይ ስዉኣት መዓልቲ ከትኽብር ሸበድበድ ምባል ምስምንታይ ይቑጸር፣ ንመን ንምእማን እዩ ኸ፣ፍርዲ ንኣንባቢ ይገድፈሉ
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣባልት ህግደፍ ሃማድኤ ዓቢ ጉዳይ ከም ዝትረኸበ ነጻ ማሕበር ኣብ ከተማና(ሃይደልበርግ) ተምስሪቱ ስለ ዘሎ ጠፋእና በጃኽን ቀልጢፍክን ርድኣና ብምባል ን ወ/ሮ ኣደ ወንበር ሃማደኤ ጨንፈር ጀርመንን ንወ/ሮ ወካሊት ሃማደኤ ንኡስ ጨንፈር ካብ ማንሃይምን(ንግዚኡ ሽማ ዘይፈለጥክዋ) መጺኤን ኣኼባ ክገብራለን ተላብወን ፣ ከም ለበወእን ሃጽ እናበላ ኸኣ መጻ፣ እንታይ እሞ እሰን ውን ከምቶም ዝቐደሙ ደቂ መዛሙረን ከይሓፈራ ኣብዚ ኣብ ጀርመን ይኹን ኣብ ካልእ፣ ካብ ህግደፍ ዝውንኖ ማሕበር ወጻኢ ዝኾነ ማሕበር ክትምስርታ ፈጺሙ ክልኩል ኢዩ ክብላ ተስምዓ።
እሞ ኸ ደኣ ወይዘራዝር ሓለፍቲ ሃማደኤ ህግደፍ፣ ነዚ ከም ዓቢ ጉዳይ ቆጺርክን ህጹጽ ወራር ከም ዝተርኸበ ኣብ ሃይደልበርግ መጺኽን ነቲ ካብ መጽሔት ህግደፍን ሰብኡትክንን ዝተምሃርክንኦ እቲ ንዑቕን ሓልፍነት ዝጎደሎ ዘረባታት ካብ ኣፍክን ምስ ተሰምዔ፣ እንታይ ዓይነት ሰባት ምዃንክንን ዝኾነ ይኹን ቁምነገር ዘለዎ ስራሕ ከምዘይትሰርሓን ናይ ዱሑራት ድሑራት ኣተሓሳስባ ከምትውንናን ንኹል ክበርሃሉ ኪሉ ፣ እስኽን ክልቴኽን ንማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ክትመርሓስ ይትረፍ ንነብስኽን ኣበይ ቦታ ከምዘላ ክትፈልጠኣ ዘይትኽእላ ሰባት ምዃንክን በዚ ኣጋጣሚ ክሕብረክን እፈቱ
ስለዚ ነዚ ከማዚ እከይ ስራሕ ዝተዋፈሩ ሰብእቶም ይኹኑ ኣንስቶም ኣብላት ህግደፍን ነቶም ክልተ ገጽ ሒዞም/ሒዘን ብምስጢር ምሶኦም እንዳተራኸቡ/ባ ቴለፎን እንዳደወሉን/ላን ኩሉ ናይቲ ቁኑዕ ኤርትራዊ ጸብጻብ ከሕሉፉ ዝውዕሉ ናይዚ ከተማን ከባቢኡን ሃሱሳት እንታይ ይገብሩ፣ ኣበይ ይሰርሑ፣ ካበይ ይነብሩ፣እንታይ ይዛረቡ፣እንታይ ይብልዑ፣ ምስ መን ይዘሩ ኣንዳዕዲዕና ስለ ንፈልጥ ፣ ንቐጻሊ ካብ ከምዚ ኣነዋሪ ዘይ ኤርትራዊ ባህሊ ዓይነት ስራሕ ምስራሕ እንተተቖጠብኩም ግርም እንተዘየሎ ግን ካብ ሕጂ ንድሓር ኩሉ እቲ ግብርኹምን፣ ክፋትኩምን ፣ሓሶትኩምን፣ ኣስማትኩምን ፈሊጥናኩም/ክን ስለዘለና ንኹሉ ህዝቢ ካብ ምሕባር ድሕር ምባል የለን።
እሞ ኣሓት ደቂ ኤርትራ
ንሕና ደቂ ኣንስትዮ ተቐማጦ ሃይደልበርግን/ማንሀይምን ከባቢኡን ፣ ኣብ ጀርመን ዓዲ ዲሞክራሲ ፣ ዓዲ መሰል እንዳተቐመጥና ብሓደ ክልተ ህይወቶም ብርእሶም በቲ ንዕኦም ዝመስሎም ብድላዮም ክመርሑ ዘይክእሉ ፣ናብርኦም ብመጽሔት ህግደፍን ኤሪ ቲቪ ዝምራሕ ፣ ንጥቕሞምን ንጅብኦም ክመልኡ ክብሉ ነቲ መንግስቲ ህግደፍ ኣጆኻ ኣለናልካ ክብሉ ዝውዕሉ ኣባላት ህግደፍ እዚ ከባቢ፣ ንሕና ተቢዕና ብትሪ ክንቃወዎምን መለእኽትና ከነስምዖምን ኣለና፣
ከም ኩለን ደቂ ኣንስቲዮ ዓለምና ንሕና ውን ኣብዚ ሃይደልበርግን/ማንሃይምን ከባቢኡን እንቕመጥ ኣብ ጀርመን መሰልና ሕልውን ውሕሱን ከም ሙኻኑ መጠን፣ክነብር፣ክንሰርሕ ክንዛረብ፣ ክንጽሕፍ፣ ክንእከብ ፣ ክንቃወም፣ ክንድግፍ ፣ክንንቀሳቐስ ፣እንዳተፈቐደልና ብሰንኪ ድሑር ኣተሓሳስብኦምን ታህዲዶምን ኣባላት ህግደፍን ሰዓብቶምን፣ ከይተሰናበድና፣ ከይፈራሕናን ካብ ጽኑዕን ቅኑዕን ዕላማናን ኣተሓሳስባናን ነቕ ከይበልና ጉዕዞና ክንቅጽል ኣጆኽን ኣጆና ንዓና ውን ኣልዉና ኣብጎንና ይብለክን።
መሰልና ባዕልና ብኣና ንዓኣና


text:
ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማን ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ኮንግረስን ናብ ካሊእ ግጭት የምርሑ ኣለው።ብምኽንያት ኣሰሓሓቢ ጉዳይ ኢሚግረሽን እታ ሃገር።ሪፓብሊካዊያን መራሕቲ ኮንግረስ ሕጋዊ ሰነድ ዘይብሎም ሚሊዮናት ስደተኛታት ከይጥረዙ ምሕረት ንምሃብ እቶም ፕሬዝዳንት ስልጣኖም እንተድኣ ተጠቒሞም ስጉምቲ ክንወስድ ኢና ይብሉ ኣለው።
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ፍቓድ ኮንግረስ ከይሓተቱ ናይ ኢሚግረሽን ሕጊ ንምምሕያሽ ናይ ፈፃሚ ስራሕ ስልጣነይ ንምጥቃም ተዳሊየ ኣለኹ ይብሉ ኣለው።
ኣብ መወዳእታ ኣብ ኣውስትራሊያ ኣብዝተኻየደ ጉባኤ ጉጅለ-20 ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ከምዝሓበርዎ ካብ ገለ ኣባላት ኮንግረስ ብዝፍነው መጠንቀቕታታት ሓድሽ ሕጊ ኢምግሬሽን ካብ ምውፃእ ንድሕሪት ኣይብልን እየ ኢሎም።
ድሕሪ ናይ ሓደ ዓመት ናይ ኮንግረስ ምጉት ዘይተወድአ ሕጊ ንምውዳእ እዋኑ ሕዚ እዩ ኢሎም።
‘’ስልጣን እናሃለወኒ ብቐፃልነት ክፅበ ኣይክእልን እየ’’ ዝበሉ ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብ ክንዲ ንስድራታት ምፍልላይ ስርዓተ ሕጊ ኢምግሬሽን ክመሓየሽ ኣለዎ ኢሎም።ኩሉ ዝኣመነሉ ዘይሰርሕ ስርዓት ኢምግሬሽን ንምምሕያሽ እንድሕር ዘይፈቲነ ጉቡአይ ዘይፈፀምኩ መራሒ እየ ክኸውን እውን ኢሎም።
ብዛዕባ እዚ ጉዳይ እዚ ንኣፈጉባኤ ጆን በይነር ብተደጋጋሚ ከምዝሓበሩሎም እውን ገሊፆም።
ኮንግረስ ስጉምቲ እንድሕር ድኣ ዘይወሲዱ ነቲ ዝተሰበረ ስርዓት ኢምግሬሽን ብዝሓሸ ኣገባብ ንኽሰርሕ ሕጋዊ ስልጣነይ ከምዝጥቀም ቅድሚ ኣዋርሕ ንኣፈ-ጉባኤ በይነር ሓቢርሎም እየ ኢሎም ኦባማ።
ሰኔት ዩናይትድ ስቴትስ ኣብ ዝሓለፈ ሰነ 2013 ኣ/ፈ ዝተመሓየሸ ሕጊ ኢሚግሬሽን ኣፅዲቑ።ወከልቲ ህዝቢ ዩናይትድ ስቴትስ ግን ነቲ ጉዳይ ኣይርኣዩዎን።
ኣፈ-ጉባኤ በይነርን ካልኦት ሪፓብሊካዊያን ኣባላት ቤት ምኽሪን ምሕረት ምሃብ ኢሎም ንዝፅውዖዎ ሕጋዊ ሰነድ ንዘይብሎም ስደተኛታት ሕጋውነት ንምሃብ ፕሬዝዳንት ኦባማ ናይ ፈፃሚ ስራሕ ስልጣኖም እንተድኣ ተጠቒሞም ንደረት ሕገ መንግስታዊ ስልጣኖም ዝዘለለ እዩ ኢሎም።
ንሰበስልጣን ምምሕዳር ኦባማ ዝሓበራ መራኸቢ ብዙሃን እቲ መደብ ክሳብ ሓሙሽተ ሚሊዮን ዝበፅሑ ንኣሜሪካዊያን ህፃውንትን ሕጋዊ ነበርትን ንዝኾኑ ወለዲ ሕጋውነት ክህብ ይኽእል እዩ።
ኣፈ-ጉባኤ በይነር ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ እቶም ፕሬዝዳንት በዚ መንገዲ ክቕፅሉ እንተድኣ ኮይኖም ብኸቢድ ክንቃለሶም ኢና፤በዚ መንገዲ ምምሕዳር ጌጋ እዩ ኢሎም።
ኣብ ሰኔት ዝርከቡ ሪፓብሊካዊያን እውን እቶም ፕሬዝዳንት ሰፊሕ በይናዊ ስጉምቲ ንኸይወስዱ ንምክልኻል ስጉምቲ ከምዝወስዱ የጠንቅቑ ኣለው።ኣብዚ ሒዝናዮ ዘለና ውርሒ ሕዳር ኣብዝተኻየደ ምርጫ ሪፓብሊካዊያን ነቲ ቤት ምኽሪ ተቖፃፂሮምዎ ኣለው።እዚ ማለት ድማ እቶም ፕሬዝዳንት ካብ ዝቕፅል ወርሒ ጥሪ ጀሚሮም ካብ ሪፓብሊካዊያን ፅኑዕ ተቓውሞ ከጋጥሞም እዩ።
ነዚ እውን ሪፓብሊካዊያን ካብ ብሕዚ ፕሬዝዳንት ኦባማ ኢምግሬሽን ንምምሕያሽ ዝወስድዎ ስጉምቲ ኣብ ርክባት ዋይት ሃውስን ኮንግረስን ከቢድ ኣሉታዊ ሳዕቤን ክህልዎ እዩ ክብሉ ዘጠንቅቑ ዘለው።


text:
Radio Erena: 30 November 2020
ሱዳን፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ዝተመዛብሉ ልዕሊ 10ታት ኣሽሓት ሓደስቲ ስደተኛታት ንምትእንጋድ ኣብ እትዳለወሉ ዘላ እዋን፣ ላዕለዋይ ኮሚሽነ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ፊሊፖ ግራንዳ ናብታ ሃገር ዑደት ኣካይዱ።
እቲ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ብ27 ሕዳር ናብ ካርቱም ኣብ ዘምርሓሉ፣ ሓደ ሓደ መዓስከራት ስደተኛታት ብምጻሕ ኩነታት እቶም ሓተቲ ዑቕባ ተዓዚቡ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ፣ ኣብታ ሃገር ብዛዕባ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ምሕታት ዑቕባን ስደተኛታት ዝእለይሉ ኣገባባትን ብዝምልከት ምስ ወከልቲ እቲ ኣህጉራዊ ትካልን ሰበ ስልጣን ሱዳንን ተመያይጡ።
ኣብ ምብራቕ ሱዳን ኣብ ዝርከብ መዓስከራት ስደተኛታት፣ ልዕሊ 100 ሽሕ ኤርትራውያን ተዓቝቦም ይርከቡ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ ድማ፣ ካብ ኵናት ትግራይ ዝሃደሙ ኣስታት 43 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ተጸንቢሮሞም ኣለው።
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፣ ካብ ኩነታት ናይቶም ኣብ ሱዳን ዘለዉ ሓተቲ ዑቕባ ብዝያዳ፣ ኩነታት ናይቶም ኣብ ክልል ትግራይ ብዘይኣላዩ ተሪፎም ዘለዉ ኣስታት 90 ሽሕ ስደተኛታት ከምዘሻቐሎ’ዩ ዝገልጽ።
================


text:
Radio Erena: 28 June 2021
ሓይልታት ትግራይ፣ ንከተማ መቐለ ከምዝተቖጻጸሩ ዝተላለያ ማዕከናት ዜና ዓለም ኣቃሊሐን።
እቶም ሓይልታት፣ ንኣስታት ክልተ ሰሙን ክካየድ ኣብ ዝቐነየ ሓያል ኵናት፣ ንሓያሎ ክፋለተ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ ብምድምሳስ፣ ናብ ወሳኒ ወትሃደራዊ መድረኽ ከምዝተሰጋገሩ ክሕብሩ’ዮም ጸኒሖም።
ከቢድ ሰብኣዊን ንዋታን ክሳራታት ዝወረዶ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ብዝተፈላለይ መኣዝናት ተበታቲኑ፣ ካብ ብዙሕ ከባቢታት ትግራይ ብፍላይ ድማ ካብ መቐለ ክስሕብ ከምዝተገደደ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ።
ይኹን’ምበር፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ በይናዊ ምቁራጽ ተኸሲ ከምዝኣወጀ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ ኣሎ።
በቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝተመዘዘ ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ብወገኑ፣ ሓረስቶት ትግራይ ኣብ ናይ ክረምቲ ወቕቲ መታን ኣብ ሕርሽኦም ክጽመዱ፣ ምቁራጽ ተዅሲ ክትግበር ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ከምሓተተን፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ነቲ ጻውዒት ከምዝተቐበሎን ገሊጹ።
ማዕከናት ዜና ብዝህብኦ ዘለዋ ሓበሬታ መሰረት ድማ፣ እቲ ግዝያዊ ምምሕዳር፣ ምስ ምስሓብ ሰራዊት መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ካብ መቐለ ሃዲሙ ይርከብ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ምስ ምትሓዝ ከተማ መቐለ ተኣሳሲሩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ወጥሪ ሰፊኑ ከምዘሎ ተሓቢሩ።
ብፍላይ ትግርኛ ንዝዛረቡ ተወላዶ ትግራይን ዒላማ ዝገበረ ግፋን ማእሰርቲ ይርአ ምህላዉ’ውን ምንጭታት ይጠቕሱ።
ስእሊ፣- ካብ ኣርካይቭስ ኢንተርነት
================


text:
ኣብ ስዊስ ፖሎቲካዊ ዑቕባ ዝሓተቱን ነበርትን ኤርትራውያን።
ህዝቢ ኤርትራ ብህግደፍ ኣብ ዝጭቆነሉ፣ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ዘይከብረሉ፣ መንእስያትና ግዳያት ናይ ምድረበዳን፣ ቀለብ ዓሳ ባሕሪን ዝኾንሉ፣ ብሰንኪ ጉጉይ ምሕደራ ስርዓት ህግደፍ ሃገርና ትባድመሉ ዘላ ግዜ ፣ ብሑቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ህግደፍ እገዳ ስለ ዝተወሰነ፣ ነዚ እገዳ ዘይፍትሓዊ ኣምሲልካ፣ ንገርሂ ህዝብና ንምድንጋር ድማ አብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝተወሰነ ጌርካ ንዝግበር ዘሎ ሸፈጥን፣ ፋኸራን፣ ህግዳፋውያን ንምልከቶ አሎና። ንሓልዮት ህዝቢ ድማ ኣይኮነን። ነቲ ብሓይሊ ወተሃደር ስልጣን ህዝቢ መንዚዑ ዘሎ መራሒኦም ዕድሜ ስልጣኑ ንኸናውሑ፣ ዝግበርዎ ዘለዉ ኮንቱ ፈተነ ኢዩ።
ጀኔቭ፣30/09/2009: ኤርትራውያን መንእሰያት ተቐማጦ ዙሪክን ከባቢኣን ንቓልሲ ይለዓሉ !
ብቐዳምነት ዓበይቲ በዓላት ናይ ክልተ እምነታትና ኣብዒልና እንቋዕ ኣብ’ዚ ኣብቓዓና ንብል። ወርሒ መስከረም ኣብ ቓልስና፣ ኣደ ምምካትን፣ ኣደ ጽንዓትን፣ ስለ ዝኾነት ኩልና ካብኣ ክንመሃር፣ እቲ ክፍጸም ዘይክኣል ዝነበረ ሓይሊ ፣ ሓደ ብሓደ ዝሰዒርና፣ ሳላ እምነትናን ተስፋናን ኢዩ፣
24 ግንቦት እቲ ቐንዲ ዕላማኣን ምስጢራን ኣገባብ ኣባዓዕላኣን ከይሓዘት፣ ብመንግስቲ ኤርትራ ጀሆ ኮይና ብህግደፍ እትምእከል በዓል ነጻነት መደለቢት ገንዘብ ጥራይ ዘይኮነ፣ ንንግስነት መራሒ ህግደፍ ክንቕበል፣ ንጭቖናኡ እህህ ከይበልና ክንውሕጥ፣ ሃገር ብኹሉ መደይ እናኣንልቖለት ከላ ዓይንና ክንዕምት፣ እሱራት ፖሎቲካ ንዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክማስኑን ከእዉዩን እዝንና ክንዓብስ፣ መንእሰያትና ሃጽ ኢሎም ክስደዱ ከም’ቲ ንሱ ዝሕጭጨሎም ክንሕጭጭን ክንወራዘን ፣ ብሕጽር ዝበለ ውርሒ ግንቦት መንገዳ ሲሒታ፣ ታሪኽ ጀጋኑና ሓኺኻ፣ ንዓሰርተ ሾሞንተ ዓመት ንክብርን ዝናን ፕረሲደንት ትባዓል ኣላ።
ኣብ ስዊዘርላንድ ኣብ ከተማ ጀኔቭ ፣ ከም ኣመሎም ህዝቢ ከደናግሩን ክሓልቡን ህግደፋውያን፣ንዕለት 01.11. 2008ዓም ካብ ኤርትራ ተዋሳቲ ጉጅሌ ጸዊዖም፣ ሙዚቓ መደብ ኣዳሊዮም ኣለዉ። እዚ ናይ ሙዚቓ መደብ ኢዚ ኣታዊኡ ንበትሪ ወልቐ መላኺ ከም ዘተርርን ኣምሰዩኡ ከኣ መጨፍለቕን መጨቆንን ህዝብና ከም ዝውዕል ኣይትስሕትዎን ትኾኑ።
ኣብ ትሕቲ ሓንቲ ጸሓይ ከም ዘሎና ዝዝንግዑ ህግደፋውያን፣ ንህዝቢ ከታልሉ፣ ኣይከኣሉን። ተቓወምቲ ዜጋታት ተቐማጦ ስዊስ ነዚ መደብ ከይጀመረ ክፈሽል ንህዝቢ ብምምሃርን ብምምዓድን ጀመርናዮ፣ ቀጺሉ ድማ ኣብ’ቲ ምሸት ኣብ ኣፍደገ ኣደራሽ፣ ተረኺብና “ቐዳምነት ቁዋማዊት ሃገር” “ንሕጊ ዝጸልእ ንባርነት የፍቅር” ዝብል ጭርሖን ዝዝርጋሕ ወረቓቕትን ሒዝና፣ ሰላማውን ሕጋውን ተቓውሞና ኣርኢና።


text:
መንእሰያት ኣፍሪቃዊያን ፋሽን ዲዛይነራት ኣፍሪቃዊ መቦቆል ንዘለዎ ሕብርታትን ቅድን ናብቲ ብዙሓት ሰብ ሞያ ዝሳተፍሉን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ዝኻየድ ብናይ ኣፍሪቃ ናይ ፋሽን ሰሙን ዝፍለጥ ምርኢት ቅዲ ክዳውንቲ ( ፋሽን ሾው) ሎሚ ዓመት የቕርቡ።
ኣፍሪቃዊያን ሰብ ሞያ ቅዲ ክዳውንቲ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ከተማ ለንደን ኣብ ዝተኻየደ ምርኢት ነቲ ንዓይኒ ዝስሕብ ሕብሪን ቅዲን ዘለዎም ስርሓቶምን አቕሪቦም።
በዓልሞያ ቅዲ ክዳውንቲ ሳምሶን ሶብያ ነቲ ምርኢት ኣመልኪቱ “ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ምርኢት ልዕሊ 50 ዲዛይነራት ካብ ሸውዓተ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተሳተፉ ኽኮኑ ከለው ነቲ ሕብሪን ቅድን ኣፍሪቃ ናብዚ ቦታ ኣምጺኦሞ’ዮም” ይብል።
መብዛሕትኦም እቶም ዲዛይነራት ንስርሓቶም ዝጸልው ታሪክን ባህልን ልምድታት ህዝቦም ዘንጸባራቑ ክኾኑ ከለው እዚ ድማ ነቲ ክዳውንቲ ፍሉይ መለለይ ኮይንዎ።
ኣብ ብሪጣንያ ተወሊዱ ኣብ ናይጀርያ ዝዓበየ ጎርጅ አዲሰጉን ኣብዚ ምርኢት ዝቐረበ ስርሓቱ ለውጢ ፍልማዊነት ንቕዲ ክዳን ምዃኑ ብምግላጽ ንጽባቐ ባህሊ ኣፍሪቃ ንምጽብራቕ ዝዓለመ ምኳኑ ይገልጽ።
እዚ ኣብ ለንደን ዝተኻየደ ናይ ኣፍሪቃ ናይ ፋሽን ሰሙን ንመበል ሻውዓይ ጊዜ ዝተዳለወ ኮይኑ እዚ ኢንዳስትሪ ዋጋ 31 ቢልዮን ዶላር ምኳኑ አዳለውቲ ኣቲ መደብ ይሕብሩ።


text:
Radio Erena: 07 May 2018
ኣብ ኤርትራ፣ ንልዕሊ 11 ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሑ፣ ኣላዩ ቤት-ኤል፣ ቃለ-ህይወት ቤተክርስትያን ኤርትራ ፓስተር ዑቅባሚካኤል ተኽለሃይማኖት ዝሓለፈ ሰሙን ተፈቲሖም።
ፓስተር ዑቕባሚካኤል፣ ኣላዩ ቤት ኤል ቤተ ክርስትያን ቃለ-ህይወት ጥራይ ዘይኮኑ፣ ዳይረክተርን መምህርን ናይታ በታ ቤተ ክርስትያን እትመሓደር፣ ኣብ ደቀምሓረ ዝነበረት፣ ካብ 1ይ ክሳብ 8ይ እተምህር ኣሕዳሪት ኮሌጅ SIM’ውን’ዮም ኔሮም።
መንግስቲ ንፓስቶር ዑቕባሚካኤልን ካልኦት ኣባላት ‘ታ ቤተክርስትያንን ድሕሪ ምእሳሩ፣ ነታ ቤት ትምህርቲ ክህግራ እንከሎ ንኣዳርሽ ናይታ ቤተ ክርስትያን ከኣ መለማመዲ ሙዝቃን ባህልን ጌርዎ ከምዘሎ ምስታ ቤተ ክርስትያን ቅርበት ዘለዎም ወገናት ንሬድዮ ኤረና ገሊጾም።
መምህር ዑቕባሚካኤል፣ ድሕሪ ናይ ልዕሊ 11 ዓመታት ማእሰርቲ ዝተፍትሕሉ ምኽንያት ኣይተፈልጠን።
ይኹን’ምበር፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ክሊ ዕድመ 70ታት ዝርከቡ መምህር ዑቕባሚካኤል፣ ብሕማም ድሕሪ ምስናፎም፣ መንግስቲ ካብቲ ቤት ማእሰርቲ ከምዘፋነዎም’ዮም ቀረብቶም ዝሕብሩ።
ብትሕትንኦምን ሰብኣዊ ርህራሄኦምን ኣብ ደቀምሓረ ዝተፈልጡ ፓስተር ዑቕባሚካኤል፣ ኣብ ግዜ ደርግን ድሕሪ ናጽነትን ንዝተጸገመ ህዝቢ ኣብ ምርዳእን፣ ንዘኽታማት ኣብ ኮሌጅ SIM ብምሕብሓብን ዝተፈልጡ ምስጉን ኣቦ’ዮም።
ናይ ኣስታት 60 ዓመታት ታሪኽ ዝነበራ ቃለ-ህይወት ቤተክርስትያን ኤርትራ ካብ 2002 ንደሓር ኣትሒዛ ምስ ካልኦት ተመሳሰልቲ ኣብያተ ክርስትያናት ክትዕጾ እንከላ፣ መራሕተንን ኣገልገልተንን ከካብ ዝተረኽብዎ ተታሒዞም ከምዝተኣስሩ ይዝከር።
ከም ፓስተር ተስፋጽዮ ሓድጉን ሕጂ ድማ ፓስተር ዑቕባሚካኤልን ዝኣመሰሉ ብጽኑዕ ድሕሪ ምሕማሞም ክፍትሑ እንከለዉ፣ መብዛሕቶም እዞም ናይ እምነትን ስነ ምግባርን ኣቦታትን መማህራንን ዝኾኑ ፓስተራን ኣገልገልትን ግና ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ተኣሲሮም ይርከቡ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ ልዕሊ 90 ዓመት ንዝዕድሚኦም፣ ፓትርያርክ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ብጹእ ወ ቅዱስ ኣቡነ እንጠንዮስ’ውን ክሳብ እዚ እዋን ሓይርዎም ከምዘሎ ይፍለጥ።
============================


text:
Radio Erena: 23 December 2016
ፕረዚደንት ግብጺ ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲ ኣብ ኡጋንዳ ወግዓዊ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ኣብ ከተማ ካምፓላ ድሕሪ ምእታዊ፣ ዓጀብቱ ምስ ዓጀብቲ ፕረዚደንት ኡጋንዳ ዩዌሪ ሙሴቬኒ ከምዝተባእሱ ማዕከናት ዜና ካብ ካምፓላ ሓቢረን።
ዓጀብቲ ፕረዚደንት ኣል ሲሲ ናብ ቤተ-መንግስቲ ኡጋንዳ ብረቶም ሒዞም ክኣትዉ ኣብ ዝፈተንሉ እዋን፣ ዓጀብቲ ፕረዚደንት ኡጋንዳ ስለዝኸልከልዎም እቲ ባእሲ ከምዝተላዕለ ዘ ኡጋንዳ ዝተብሃለት ጋዜጣ ጠቒሳ።
እቲ ኣብ ሰብ ዝኾነ ጉድኣት ዘየብጽሐ ባእሲ ዓጀብቲ፣ ብምትእትታው ክልቲኦም መራሕቲ ከምዝሃደአ ካልኦት ምንጭታት ዜና ኡጋንዳ ይሕብራ።
ብሰንበት 18 ታሕሳስ ኣብ ኡጋንዳ ዘጋጠመ ባእሲ ዓጀብቲ ክልተ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ብምስጢር ክተሓዝ ሓያል ጻዕርታት እኳ እንተተኻየደ፣ ሓደ ሓደ ማዕከናት ዜና ግና ብቪድዮ ብምስናይ ዘርጊሐንኦ ኣለዋ።
ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፣ ኣብ ጉዳይ ናይል ጸግዒ ናብ ዘይሓዘት ኡጋንዳ ናይ ሓደ መዓልቲ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም ናብታ ሃገር ዝኣቱ ዘሎ፣ ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ናብቲ ኢትዮጵያ እትሃንጾ ዘላ ዲጋ ተሃድሶ ድሕሪ ምብጽሑ’ዩ።
ብዑደት ላዕለዋይ ልኡኽ ስዑዲ ዓረብ ናብ ኢትዮጵያ፣ ዲጋ ተሃድሶ ተቖጢዑ ዘሎ ፕረዚደንት ኣል ሲሲ፣ ምስ ኢትዮጵያ ምትፍናን ክፈጥሩ ይኽእሉ’ዮም ናብ ዝበሎም መራሕቲ የቋምት ምህላዉ ተንተንቲ የረድኡ።
=======================


text:
ናብ ኣቶ ኣምሃ ዶሚኒኮ – ኣቦ መንበር ሃገራዊ ኮምሽን ንዴሞክራሲያዊ ለውጢ
ቃለ መጠይቕ ምስ መስፍን ሐጎስ — አቦ መንበር ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ
አቕራቢ ጋዜጠኛ – ወልዱ ሚኪኤል
ኤርትራ ንኣህጉራዊ ዓቃብ ሰላም ካብ መሬታ ክውጽእ ምውሳና፡ ብሕጊ ምኽኑይን ብዲፕሎማሲ ሓጋዚንዶ ነይሩ፡ ወይስ ንናይ ኤርትራ ጉዳይ ሃሳዪ?
ኣህጉራዊ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት፡ ኣብ ኤርትራ ክዕስከር ዝብል ውሳነ፡ ምስ ምሕንጻጽን ኣብ ባይታ ምምልካትን ናይቲ ሓድሽ ውሳነ ዶብ ብምትእስሳር ማለት ኢዩ’ምበር፡ ደረት ንዘይብሉ ግዜ ኣብ ኤርትራ ክጸንሕ ኣይኮነን። ኮሚሽን ዶብ ብይኑ ሂቡ። ኣብ ባይታ ከይተመልከተ እነሆ ዳርጋ ሽዱሽተ ዓመቱ ቀሪቡ። ውሳነ ኮሚሽን ዶብ፡ ኣብ ግዜኡ፡ ኣብ ባይታ ብምሕንጻጽ ተተግቢሩ ነይሩ እንተ ዝኸውን፡ ምስሕሓብ ዶብ ኣብቂዑ ምዀነ ነይሩ። ምስሕሓብ እንተ ኣብቂዑ፡ ዓቃብ ሰላም ክሳብ ሕጂ ዝጸንሓሉ ምኽንያት ኣይምነበረን። ዶብ፡ ኣብ ባይታ ክሳብ ዘይተሓንጸጸ፡ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ኣብ ኤርትራ ክጸንሕ ኣለዎ ማለት ቅኑዕ ኣይመስለንን። በቲ ካልእ መዳይ፡ ሰራዊት ዓቃብ ሰላም ብድሌት ኣኣንጋዲ ሃገር ኢዩ ሰፊሩ። ኣኣንጋዲ ሃገር ኣይደለዮን፡ ይወጽእ። ብምውጻእ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ዝኽተል ሳዕቤን እንተ ሃልዩ፡ ናይቲ ሃገር ሓላፍነት ይኸውን።
ቃል ኣቦ-መንበር ተጋ. ኣድሓኖም ገብረማርያም ኣብ 2ይ ውድባዊ ጉባኤ ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስ !!


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ድሕሪ ጰራቅሊጦስ ዘላ ሰንበት ዓቢይ በዓል ቅድስት ሥላሴ ዝዝከረሉ ዕለት እዩ። ሥላሴ ፈጠርትናን ሓለውትናን ሒዝና ምንም ክንጠራጠር ከምዘይብልና ዝገለጹ ቅዱስነቶም `ናብቲ ናይ ተስፋ ኣምላኽናን ቀረባናን ዝኾነ ኣምላኽና ክንልምን እንከሎና ገበርቲ ሠናይ ኰና ኣጸናናዕቲ ናይ ኣሕዋትናን ኣሓትናን ንኹን። ካልኦት ክጅምሩ ኣይንጸበ’ ኢሎም።
ምሥጢረ ሥላሴ ነቲ ብእግዚአብሔር አብ ዝተገብረን ብመንጎኝነት ወልድ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተፈጸመ ምሥጢረ ድሕነት ምዃኑ ዝገለጹ ቅዱስነቶም ንሶም እውን ነዛ ሰንበት እዚኣ ምስቶም ብምንቅጥቃጥ መሬት ዝተጐድኡ እሞ ዛጊት ኣብ ዳግመ ህንጸት ዘይተዓወዱ ሕዝቢ ካመሪኖ ክውዕሉ መዲቦም። ሽሕ’ኳ ብ2016 ዓምፈ ብብርቱዕ እንተተሃስዩን ገና እውን እቲ ፍርስራስ ኣብኡ እንተሎን እቲ ሕዝቢ ግን ዳግም ንምትንሣእ ብዘለዎ ኒሕን ሓቦን ንቅዱስነቶም ብዓቢ ሓጎስ ተቀቢሎምዎም። ቅዱስነቶም እውን ቅርበቶም ብምግላጽ ተስፋ ክገብሩን ተጻይ ኩሉ ፈተነ ከኣ እግዚአብሔር ኣብ ጐድኖም ምዃኑ ዘኪሮም ከምቲ መዝሙረ ዳዊት እግዚአብሔር እንተማእከላ ኢትትሃወክ ዝበሎ ኣብዚ ዘመነ ጰራቅሊጦስ ነቲ መጸናንዕን ሓራ ዘውጽእን መንፈስ ቅዱስ ጽን ክብሉ ኣዘኻኺሮም። ሽሕ’ኳ ናኣሽቱን ምንም ዘይንክእልን እንተኾና ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ግን ክቡራት ኢና እውን ኢሎም።
ናኣሽቱን ኢክሂልን ኢና ኮይኑ ግን ንእግዚአብሔር ክቡራቱ ኢና!
ኣብ ናይ ዕለቱ መዝሙረ ዳዊት 8 ‘እቲ ንስኻ እትዝክሮ ሰብ፣ እቲ እትሐልየሉ ወዲ ሰብሲ እንታይ እዩ፧’ ንዝብል ይጠቅሱ እሞ ናብ’ቲ ህልው ኩነታት ናይቲ ከባቢ ኣገናዚቦም እቲ ክሳብ ሰማይ ዝተላዕሊ ዓነውነው ክብል እንተኾኑ እቲ ተስፋ ዘንበርካሉ ናብ ሓሙዅሽቲ ክልወጥ እንተኾይኑስ ወዲሰብሲ እንታይ እዩ! ኢሎም ይሓቱ። ነዚ ኣብ ውሽጢ ልብናስ ይኹን ካባና ወጻኢ ዝልሉ ዘይርግጽነት እንትርፊ ካብ ኣምልኽ መልሲ ካብ ካልእ ክንረክብ ኣይንኽእልን! ደጋጊሙ ቃል ኣምላኽ ከምዝብሎ ከኣ ክዝክረና እዩ።
መንፈስ ቅዱስ ወትሩ ንቊስልታትና ብዘይቲ ተስፋ ይቀብዕ!
ቅዱስነቶም ንሕዝቢ ካመሪኖ ወትሩ ክርስዕዋ ዘይብሎም ኢሎም ሓደራ ዝበልዎም ‘ፍሉያት ደቂ እግዚአብሔርን ብምንም ዘይትክኡን ምዃንኩም ዘክሩ’ ትብል ነበረት። ስለዚ ከኣ ይብሉ እግዚአብሔር ወትሩ ኢድና ናብ ምሃብ ከይንዝብልን ብሓዘን ኰለል ከይንብልን ኢሉ ሓይሊ ይህበና። እቲ ዘይውዳእ ዝመስል ሕማቅ ነገር ኣይብደሃናን። ኣሉታዊ ዝኽርታት ወላ ከይደለናዮም እዮም ቅጅል ቅጅል ዝብሉና። ዝገደደ ከኣ ሓንሳእ ሓንሳእ ኢደ እግርና ጠሚሮም እስረኛታት ይገብሩና። ካብዚ ኩሉ ሓራ ከውጸኣና ዝኽእል ሓደ ጐይታ ጥራሕ እዩ። ነዚ ከኣ መንፈስ ቅዱስ ብምሃብ ይገብሮ።
ነዚ ቅብዒ ስዒባ እትመስእከስ ተስፋ እያ። ሽሕ’ኳ ሕዝቢ ካመሪኖ ቈሲሉን ተሸጊሩን እንተሎ ኣብዚ ሽግር እዚ ጐጆኦም ክሃንጹ ይጽውዑ። መንፈስ ቅዱስ እታ ቀዳመይቲ ድፍኢት ሂቡ ነቲ ቀንዲ ዕላማ ፍጥረትናን ልደትናን ዝኾነ ታሕጓስ ክነማዕዱ ግዝያዊ ዘይኮነ ነባሪ ተስፋ እናቀለበ ይድግፈና። እዚ ተስፋ እዚ በቲ በራስን ሓላፍን ዝኾነ ናይ ዓለም ንጥረ ነገራት ዝተሃንጸ ኣይኮነን።
ምሥጢረ ሥላሴ ጸገም ምርምር ዘይኮነ ናይ ቅርበት እግዚአብሔር ምሥጢር እዩ!
ዕለቱ በዓለ ቅድስት ሥላሴ ብምንባሩ ነዚ ዓቢ ምሥጢር ቅርበት እግዚአብሔር ዝበልዎ ናይ ድሕነትና ምንጪ ንክርድኣና ብርሃን መንፈስ ቅዱስ ክንልምን ዘዘኻኸሩ ቅዱስነቶም ከም ሳልሳይ ነጥቢ ነዛ ቅርበት እግዚኣአብሔር እትብል ብመልክዕ ጸሎት ከምዚ ክብሉ ገሊጾማ።
ብዙሓት ክመራመሩ ዝፍትኑ ንምሥጢረ ሥላሴ ክገልጹን ከድይቡን ከውርዱን ርእሶም ሓቢጦም ርእሲ ሰብ ዘሕበጡ ኣይሰኣኑን ጉዳይ ምሥጢረ ሥላሴ ግን ይብሉ ቅዱስነቶም መሕበጥ ርእሲ ዘይኮነ ዘደንቅ ምሥጢር ቅርበት እግዚአብሔር እዩ ትርጉሙ ከኣ እግዚአብሔር ወዱ ዝሃበና ኣቦ እዩ ብዝበለጸ ንክቀርብ ከማና ሰብ ብምዃን ንሰኸም ሕይወት ተሰኪምና ከመይ ኢልና ከም እንጐዓዝ ንክድግፈና ከኣ ንእግዚኣአብሔር መንፈስ ቅዱስ ይሰደልና።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላክ ግንቦት -16.2018
ዮሓ.17:11-19
ደጊም ኣነ ኣብ ዓለም ኣይነብርን ኢየ። ንሳቶም ግና ኣብ ዓለም ኣለዉ፥ አነውን ናባኻ እመጽእ አለኹ። ኦ ቕዱስ አቦ! ነቶም ዝሃብካኒ ኸማና ሓደ ምእንቲ ኽኮኑ ብስምካ ሓልዎም። ኣነ ምስኣታቶም ከለኹ በቲ ዝሃብካኒ ስምካ ሓሎኹዎም፥ ከምኡውን ተኸናኸንክዎም፥ እቲ ቕዱስ ጽሑፍ ምእንቲ ኺፍጸም ብዘይካ እቲ ወዲ ጥፍአት ካብአቶም ሓደ እካ ዝጠፍአ የልቦን። ሕጂ ግና ናባኻ እመጽእ አሎኹ፥ ሓጎሰይ አብአቶም ምእንቲ ኪፍጸም ድማ እዚ አብ ዓለም እዛረብ አሎኹ።
አነ ቓልካ ሃብክዎም፥ ከምቲ አነ ናይ ዓለም ዘይኮንኩ ንሳቶምውን ናይ ዓለም አይኮኑን እሞ፥ ዓለም ጸልአቶም፡፤ ካፍቲ ኽፉእ ክትሕልዎም እምበር ካብ ዓለም ክትወስዶም አይኮንኩን ዝልምን ዘሎኹ። ከምቲ አነ ናይ ዓለም ዘይኮንኩ ንሳቶምውን ናይ ዓለም አይኮኑን። በቲ ሓቂ ቐድሶም፥ ቃልካ ሓቂ እዩ። ከምቲ ንዓይ ናብ ዓለም ዝለአኽካኒ ከም ኡውን አነ ናብ ዓለም ለአኽክዎም፡፤ ንሳቶም ብሓቂ ምእንቲ ኪቕደሱ አነ ንርእሰይ ምእንትኦም እቕድስ አሎኹ::


text:
‘’ኣብ በረኻ ኮይኑ ንኢትዮጵያ ንምሕማስ ዝሰርሕ ጉጅለ ሽፍታ ንድምፃዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ ቀታሊኡ ኣነ እየ ኢሉ ክኣምን ትፅቢት ኣይግበርን’’ ኢሎም ኣብ ኦሮሚያ ኣባል መሪሕነት ብልፅግና ፓርቲ ኣቶ ታየ ደንድኣ።
ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ኣዛዚ ክፋል ግንባር ነፃነት ኦሮሞ ሸኔ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ጃል መሮ ድሕሪ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ኣሎ ንዝብል ብመንግስቲ ዝቐረቦ ክሲ ነፂጉዎ።ጃል መሮ ብዝብል ሳጓ ዝፍለጥ ኩማ ድሪባ ምስ ቪኦኤ ኣብዘካየዶ ቃለ መጠይቕ ንቅትለት ሃጫሉ ተሓታቲ መንግስቲ እዩ ኢሉ ኣሎ።
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ኣባል መሪሕነት ብልፅግና ፓርቲ ኣቶ ታየ ደንደኣ ንሬድዮ ድምፂ ኣሚሪካ ኣብዝ ሃቡዎ መግለፂ ኦነግ ሰላማዊያን ሰባት ይ ቐትል እዩ ኢሎም።
ቅድሚ ሎሚ እውን ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ሰላማዊ ሰባት ከምዝተቐተለን ብፍላይ ድማ ኣብ ወለጋ ንብርክት ዝበሉ ሰላምዊ ዜጋታትን ሓላፍቲ መንግስትን ምቕታሎም ጥራሕ ከይኮነስ ንኻልኦት ንምፍርራሕ ሬስኦም ይጉተት ከምዝነበረ ነዚ ኹሉ ንሕና ኢና ገይርናዮ ኣይበሉን ኢሎም ኣቶ ታየደንድኣ።
‘’እዚ ኹሉ ንሕና ገይርናዮ ኣይበሉን።ምኽኒያቱ ነዚ ዝፍፅምዎ ዘለው ንዜጋታት ንምፍርራሕ፣ንዕኦም ዝነቅፍ ምስኦም ዘይተሰለፈ ምንባር ከምዘይኽእል ኣሚኑ፣ሰጊኡ ክግዝአሎም ንምግባር ከምዚ ዝበለ ተግባር ይፍፅሙ እዮም’’ኢሎም።
ከምዚ ገይርና ኢና እንተዘይበሉ እውን ንሃጫሉ ከምዝቐተሉዎ መርኣያታት ኣለውና ዝበሉ ኣቶ ታየ ሃጫሉ ኦነግ ብቦሊየ ክመፅእ እዩ ኢለ ኣይግምትን ነይረ ብታንኪ ኣቢሉ ብወለጋን ባሌን እዩ ክመፅእ ዝብል ግምት ነይሩኒ ኢሉ ንሚዲያ ምስ ሃበ ኣብ ወፃኢ ዘለው ደገፍቲ ኦነግ ከምዝወፈርሉ ገሊፆም።’’የፈራርሕዎ መጠንቀቕታ ይህቡዎ ነይሮም’’ እውን ኢሎም።
ልዕሊ ኩሉ ግን ኣነ እውን ኣብ ውሽጢ ኦነግ ስለዝነበርኩ ባህሪኦም ይፈልጦ እየ ንኦሮሞ ከቐይም ዝኽእል ፀርፊ ብምፅሓፍ ነፈጠኛ ፀሪፉና ብዝብል ፕሮፕጋንዳ ይሰርምሑ ምንባሮም ከምዝፈልጡ ሓቢሮም።
ቅድሚ ሎሚ ኣካይዳኹም ኣዐሪዩ ኢሎም ንዝተዛረቡዎም ኣባላቶም ከይተረፈ ከምዝቐተሉን ግን ቀቲልናዮም ከምዘይብሉን ኣቶ ታየ ወሲኾም ገሊፆም። ባዕሎም ይፈልጡ፣ኣባላት ይፈልጡ ህዝቢ እውን ይፈልጥ እዩ ኢሎም።
‘’ምስ ናይ ሃጫሉ ቅትለ ዝተኣሳሰሩ ነገራት ብምርመራ ዝተረኸቡ ነገራት ኣለው።ቀፃሊ ምርመራ እውን ይካየድ እዩ ዘሎ።ሕድ ሕድ ብጭቡጥ ውፅኢቱ ብሕብረተሰብ ክፍለጥ ነዊሕ ግዜ ኣይኸውንን እዮም ዝበሉ።
ብቕፅል ሽሙ ጃል መሮ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ኩምሳ ድሪባ ኣብ ዕጥቓዊ ቓልሲ ናይ ዝርከብ ሰራዊ ነፃነት ኦሮሞ ኣዛዚ ዞባ ምዕራብ ከምዝኾነ ዝንገረሉ ምስ ድምፂ ኣመሬካ ኣብዝካየደ ቃለ ምልልስ ንቕትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ኮነ ኣብዝተፈላለዩ ከባቢታት ንዝተፈፀሙ መጥቓዕትታት ተሓታቲ ከምዘይኮነ ገሊፁ ኣሎ።
ጃል መሮ ኣተሓሒዙ ድምፃዊ ሃጫሉ ኣብ ስልጣን ካብ ዘለው መራሕቲ ንላዕሊ ንሰራዊት ኦሮሞ ዝቐረበ ከምዝነበረ ብምግላፅ ተቓውሞ እንተዝህልዎ እውን ንዕኡ ንቐትለሉ ዋላ ሓደ ምኽኒያት የለን ኢሉ።
‘’ሃጫሉ ሁንዴሳ ዝተቐተለ ብሰራዊት ነፃነት ኦሮሞ ኣይኮነን።ሰራዊት ነፃነር ኦሮሞ ንሃጫሉ ኣይቀትልን’’ ኢሉ።ንሕና ንዋጋእ ዘለና ተዓጢቑ ይንቀሳቐስ ምስ ዘሎ፣ንሕና ኣብ እንቀሳቐሰሉ ከባቢ ንሰላማዊ ዜጋታት ዝቐትል ወታደራዊ ሓይሊ ወታደራዊ ግጥም ኢና ነካይድ ዘለና ኢሉ ብምውሳኽ።


text:
ሚኒስተር ምክልኻል ኤርትራ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም፣ ኣብ ሽወደን ደቡባዊ ክ አተማ ስቶኮልም ኣብ ሄግዳልን ኣብ ዝርከብ ኣዳራሽ፣ ንፍሉያት ኣባላትን ደገፍትን ህግደፍ ብምስጢር ከካይዶ ዝወጠነ ዕጹው ኣኼባ፣ ካብ ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ተሪር ተቓውሞ ገጢምዎ።
ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም፣ ቅድሚ ሳልስቲ ብምስጢር ናብ ሽወደን ብምእታው፣ ምስጢራውን ዕጽዉ ኣኼባ ንምክያድ ዝወጠኖ መደብ፣ እቲ ሓበሬታ ኣቐዲሙ ንኤርትትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ስለዝበጽሖም’ዮም ነቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ወዲቦሞ።
እቲ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ድሕሪ ምጅማሩ፣ ፖሊስ ከተማ ስቶኮሎም ናብቲ ቦታ ከምእተረኽቡ፣ ድሕሪ’ቲ ፍጻሜ ድማ ጀነራል ስብሓት ኤፍሬም ብምስጢር ዕጹው ኣኼባ ከካይድ ምውጣኑ ንመንግስቲ ሽወደን ከምዘቖጥዖን ወኪል ሬድዮ ኤረና ካብ ስቶኮልም ኣረጋጊጹ።
እቲ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፣ ናብ ሽወደን ዝኣተወሉ ወግዓዊ ዕድመ ስለዝተገብረሉ ከምዘይኮነ ዘረጋገጸ መንግስቲ ሽወደን ድማ፣ ብዛዕባ ዕላማ ዑደት እቲ ጀነራል ኣፍልጦ ከምዘይነበሮ ኣነጺሩ።
ሽወደን እታ ዝበዝሑ ዕሉላት ደገፍቲ ህግደፍ ዝቕመጡላ ሃገር ኮይና፣ ምንቕስቓ ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ እናሓየለ ኣብ ዝመጸሉ ግና፣ ደገፍቲ ህግደፍ ክገማምዑ ይርኣዩ ምህላዎም ሓያሎ ወገናት ይጠቕሱ።
መርኣያ ናይዚ ድማ እቲ ብ ሽወደን ከተማ ስቶኮልም ኣብ ዝርከብ ሰለስተ ኣዳራሻት ደገፍቲ ህግደፍ ኣብ ሕእደ እዋን ብሓዊ ምብርዑ’ዩ ዝበሉ እቶም ወገናት፣ እዚ ጀነራል ስብሓት ኤፍሪም ብምስጥሪ ኣኼባ ከካይደሉ ዝወጠነ ኣብ ሄግዳለን ዝርከብ ኣዳራሽ’ውን ሓደ ካብቲ ዝተቓጸለ ምዃኑ ኣገንዚቦም።
እታ ብደጀን ደገፍቲ ህግደፍ ኣብ ወጻኢ እትፍለጥ ዝነበረት ሽወደን ኣብዚ እዋን’ዚ ሓደ ካብቲ ዝልዓለ ምንቕስቓስ ኤርትራውያን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝርኣየላ ሃገር ኮይና ምህላዋ’ውን ይፍለጥ።
============================


text:
ህዝቢ ሱዳን፣ ን30 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ፕረዚደንት በሺር ንምእላይ ዘካይዶ ዘሎ ተቓውሞ ብዝልዓለ መልክዑ ይቕጽሎ ኣሎ።
ነዚ ኣብ መላእ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞ፣ ታሕተዎት መኮንናት ዝርከብዎም ኣባላት ሰራዊት ብብዝሒ ይጽንበርዎ ምህላዎም ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ካብ ካርቱም ሓቢረን።
ፖለቲካውያን ውድባት ሱዳን ብወገነን፣ ኣብታ ሃገር ከቢድ ዕንወት ከይበጽሐ፣ ፕረዚደንት በሽር ስልጣኑ ብወለንትኡ ክሓድግን፣ ስልጣን ኣብ ናይ ምስግጋር መስርሕ ድማ ክተሓጋገዛን ይሓታ ኣለዉ።
እንተኾነ፣ እቲ ኣብ ኣፍሪቃ ንዝነውሐ ዓመታት ኣብ ስልጣን ካብ ዘለዎ መራሕቲ ሓደ ዝኾነ ፕረዚደንት በሺር፣ መንበሩ ንህዝቢ ከረክብ ቅሩብ ከምዘየለ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሃገራት ምዕራብ ይጠቕሱ።
እቲ ፕረዚደንት ሓይልታት ጸጥትኡ ብምውፋር፣ ለውጢ ንዝሓቱ ዘለው ሰልፈኛታት ጉዳት የውርድ ከምዘሎ’ውን ይወቕሱ።
ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ደጊሙ ኣብ ዝተጎሃሃረ ህዝባዊ ናዕቢ ሱዳን ብውሕዱ ሸውዓተ ሰባት ከምዝተቐትሉን ሓያሎ ሰባት ከምዝቖሰሉን ይግለጽ።
ሓይሎ ሃገራት፣ ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ዜጋታተን ጥንቓቐታት ክገብሩ ብመንገዲ ኤምባሲታተን ጻውዒታት የቕርባ ኣለዋ።
ኣብ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ናዕቢ፣ ኣብታ ሃገር ንዝርከቡ 10ታት ኣሽሓት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣሻቒሉ ከምዘሎ’ውን በብእዋኑ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ፕረዚደንት በሺር፣ በዚ ዝካየድ ዘሎ ማዕበል ህዝባዊ ተቓውሞ ካብ ስልጣኑ እንተተኣልዩ፣ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝነውሕ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ ክልተ መለኽቲ፣ ፕረዚደንት ኡጋንዳ ዩዌሪ ሚሴቬኒን ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ጥራይ ክኾኑ’ዮም።


text:
"ብፍላይ ኣብዚ ሕጂ እዋን ሕብረተሰብ ደቁ ናብ ሕክምና ናይ ምውሳድ ልምዱ ይዓብይ ብምህላዉ ቁፅሪ ግዳያት ይውስኽ ከምዘሎ ንርዳእ ኣለና" ኢሎም።
ፀገም ልቢ ህፃናት ብኽልተ መንገዲ ከምዝፍጠር ዶክተር ኣባዲ ይገልፁ፤ ሓደ ካብ ኣፈጣጥረኦም ዝመፅእ ፀገም ኽኸውን ኸሎ እቲ ካልኣይን ኣዝዩ ከቢድ ኰይኑ ዘሎን ድማ ቆልዑ ምስ ዓበዩ ሰኣን ቀልጢፍካ ምሕካም ብሰንኪ ሕማም ሓናት ዝፍጠር ሕማም ልቢ እዩ።
"ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ሓደ ሽሕ ህዝቢ ካብ 0.6 ክሳብ 1.4 ሚእታዊት ሕማም ልቢ ይረአ፤ እዚ ማለት ድማ ብሚልዮናት ዝቑፀሩ ህፃናት በቲ ሕማም ተጠቒዖም ኣለዉ ማለት እዩ" ኢሎም ዶክተር ኣባዲ።
ኣብ መንጐ ዝማዕበላን ኣብ ምምዕባል ዘለዋ ሃገራትን ዘሎ ለውጢ ክረአ ኸሎ እቲ ዝሰፈሐ ኣፈላላይ ኣብ ሕክምና ልቢ ከምዘሎ ተገሊፁ'ሎ። ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ኣብ ዝርከባ ሃገራት ብዘይመጥባሕቲ ብቐሊሉ ክዕረይ ብዝኽእል ፀገማት ልቢ ብዙሓት ህፃውንቲ ይሞቱ ምህላዉ ግሁድ ኰይኑ'ሎ።
ሓደ ካብቶም ግዳያት ህፃውንቲ ጓል 5 ወርሒ ኣብሳላት ተመስገን ትበሃል። ህፃን ኣብሳላት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከቡ ላዕለዎት ሕክምና ሆስፒታል ቅዱስ ጳውሎስን ጥቁር ኣምበሳን ከምኡ’ውን ኣብ ዓይደር ምርመራ ተኻይዱላ እዩ። ኣብ ዓይደር ነታ ህጻን ዝመርመሩ ዶክተር ኣባዲ ከምዝብልዎ ኣብ ኣብሳላት ዝረአ ዘሎ ፀገም ካብ ኣፈጣጥራኣ ዝመፀአ ኰይኑ እሞ ድማ ክብድ ዝበለ እዩ፤ ክኢላታት ካብ ሃገርና ወፃኢ ናብዚ መፂኦም ክሰርሕዎ ዘይኽእሉ ክልተ ሰለስተ ጊዜ መጥባሕቲ ዘድልዮ ፀገም እዩ ይብሉ።
ወላዲኣ ኣይተ ተመስገን ብርሃነ ቦኽሪ ጓሉ ኣብሳላት ከሀክም ምስ በዓልቲ ቤቱ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ ሕክምና ከርተት ከምዝበለ ብምግላፅ ኣብ መወዳእታ ካብ ሃገር ወፃኢ ከይዳ ክትሕከም ሕክምናዊ ቦርድ ዓይደር ከምዝወሰነን መረጋገፂ መረዳእታ ከምዝተወሃቦን ይገልፅ።
ጓሎም ካብ ሃገር ወፃኢ ወሲዶም ከሕክሙ ገንዘባዊ ዓቕሚ ስለዘይብሎም አእዳዎም ናብ ህዝቢ ከምዝዘርግሑ ይዛረቡ፤ ካብዚ ወፃኢ ግና ወላ ሓንቲ መፍትሒ ከምዘይብሎም ልባዊ ሓዘኖም ይገልፁ።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ቅልጡፍ ዕብየት ዘርእያ ዘለዋ ገሊአን ሃገራት እተን ኣብ ዓለም ኣዐሪየን ብጥምየት ዝጥቅዓ ሃገራት ከምዝኾና ሓደ ሓድሽ ዝወፀ መዐቀኒ ውሕስነት ምግቢ ዓለም ኣፍሊጡ።
እቲ ሓድሽ ዝወፀ መዐቀኒ ውሕስነት ምግቢ ዓለም ምግቢ ናይ ምዕዳግ ዓቕሚ፡ምግቢ ናይ ምርካብ፡ፅርየትን ደሕንነትን ምግቢ 105 ሃገራት ዝዳህሰሰ እዩ።
ዩናይትድ ስቴትስ፡ጀርመንን ፈረንሳይን ሓዊሱ ቢንዱስትሪ ዝማዕበላ ሃገራት ኣብ መዐቀኒ ውሕስነት ምግቢ ዝለዓለ ደረጃ ሒዘን ኣለዋ።ሃገራት ትሕቲ ሰሃራ ኣፍሪካ ድማ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ይርከባ።
ሞዛምቢክ፡ኢትዮጵያ፡ሩዋንዳን ኒጀርን ኣብቶም ዝቕፅሉ ክልተ ዓመታት ኣዝዩ ስሉጥ ቁጠባዊ ዕብየት ካብዘርእያ ሃገራት ገሊአን እየን።
ሊዮ ኣብሩትዚ ኢኮኖሚክ ኢንተለጀንስ ዩኒት ናይ ዝተብሃለ ቁጠባ ዓለም ናይ ዝትንቢ ትካል ዳይረክተር እዮም።እቲ ናይ ትንበያ ትካል ዘ ኢኮኖሚስት ናይ ዝተብሃለ ውሩይ ናይ ብሪታኒያ ኩባንያ ናይ ዜና መፅሄት ሓደ ጨንፈር እዩ።ውፅኢት እቲ መፅናዕቲ ትፅቢት ዘይተገበረሉ ምዃኑ’ውን ይገልፁ ኣብሩትዚ።
ኣብዘን ሃገራት እዚአን ዝመፅእ ዕብየት ንቶም መንግስታት እውን ብናይ ቀረፅ ኣታዊ ኣቢሉ እቶቶም ከምዝውስኸሎም ወሲኾም ይገልፁ።
ሓንቲ ሃገር ህዝባ ንምምጋብ እትዕወተሉ ካልእቲ ሃገር ድማ እትፅገመሉ ምኽንያት ካብ ሃገር ናብ ሃገር ይፈላለ እዩ ይብላ ዋና ፈፃሚት ስራሕ ኬሚካላውን ሕርሻዊን ትካል ዱፖንት ዩናይትድ ስቴትስ።
ናይ USAID ዋና ኣማሓዳሪ ራጂቭ ሻህ እዞም ጉዳያት ፖሊስታት መንግስቲ ኣብ ድኻ ሃገራት ንዝርከቡ ብዙሓት ሓረስቶት ኣብ ምድጋፍ ቀንዲ መሳርሕታት እዮም ይብሉ።
ኣብ ኮርነል ዩኒቨርስቲ ኪኢላ ቁጠባ ዝኾኑ ክሪስ ባረት ግን ረብሓ እቲ ሓድሽ መዐቀኒ ብጥንቃቐ ይርኢዎ።ውሕስነት ምግቢን ንሰባት ከመይ ይፀልዎምን ዝብል ንምዕቃን ዝግበሩ ፈተነታት ሕርኽራኽ ስለዘለዎ ከመይ ከምዝዕቀን ገና ኣይፈለጥናዮን ይብሉ።
እንተኾነ ንዝተገበረ ፃዕሪ ናእድኦም ገሊፆም ኣለው።እዚ ዘርእዮ ሓቂ ኢሎም ኣብ መደወዳእታ ሰባት ንጉዳይ ውሕስነት ምግቢ ዓለም ዓብይ ጠመተ ሂቦም ይከታተልዎ ከምዘለው ዘርኢ እዩ ይብሉ።


text:
Radio Erena: 01 May 2018
ወከል ባይቶ ኣመሪካ ኣብ ሱዳን ምብጻሕ ከምዘካየደ ማዕከናት ዜና ሓቢረን።
እቲ ብሉዊ ቪሰንት ጉተረዝ ዝተመርሐ ወኪል ባይቶ ኣመሪካ፣ ናይ ሰለስተ መዓልታት ምብጻሕ ንምፍጻም ብሰንበት 29 ሚያዝያ ናብ ካርቱም ድሕሪ ምእታው ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር በክሪ ሓሰን ሳልሕ፣ ካልኦት ሰበ ስልጣንን ተቓወምቲ ወገናትን እታ ሃገር ተዘራሪቡ።
ወኪል ባይቶ ኣመሪካ ናብ ካርቱም ዝበጽሕ ዘሎ፣ ድሕሪ’ቲ ኣመሪካ ንልዕሊ 20 ዓመታት ኣብ ልዕሊ ሱዳን ዘንበረቶ እገዳ ምልዓላ ንፈለማ እዋን’ዩ።
ዕላማ ዑደት እቲ ወኪል፣ ኣብ መንጎ ዋሽንግቶንን ካርቱምን ንዘሎ ልሕሉሕ ዝምድና ብዝሓሸ ክጽገነሉ ዝኽእል ዕድላት ንምንዳይ ምዃኑ ተገሊጹ።
እቲ ልኡኽ ብዕድመ መንግስቲ ሱዳን’ዩ ናብ ካርቱም በጺሑ።
ኣፈኛ ባይቶ ሱዳን ኢብራሂም ኣሕመድ ዑመር ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ሱዳን ንልኡኽ ኣመሪካ ዝዓደመትሉ ምኽንያት፣ ንዘሎ ምዕባለታት ሱዳን ብኣካል ንኽዕዘብ ምዃኑ ጠቒሱ።
ምስ ወኪልቲ ባይቶ ኣመሪካ ናብ ሱዳን ዝበጽሐ ተሓጋጋዚ ጸሓፊ ክፍሊ ትሬዠሪ፣ ማርሻል ብሊንግስሊያ፣ ኣብ መንጎ ሱዳንን ኣመሪካን ናይ ባንክታት ስምምዕ ንኸይካየድ ዝኽልክል ዝኾነ እገዳታት ከምዘየለ ኣብቲ ኣጋጣሚ ገሊጹ።
======================


text:
ጋሻ ውሕጅ ኮሮና ቫይረስ ክሓልፍ’ዩ፡ ኣብ ቅድሚኡ ግን ጠጠው ኣይንበል
ጋሻ ውሕጅ ኮሮና ቫይረስ ክሓልፍ’ዩ፡ ኣብ ቅድሚኡ ግን ጠጠው ኣይንበል ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ኣብ መላእ ዓለም፡ ብዛዕባ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ፡ ዘይትዛረብ ሃገር ወይ ማዕከን ዜና ትከሰስ። ለበዳ ኮሮና ቫይረስ፡ ዶብ፡ ሃይማኖት፡ ዕድመ፡ ሃብቲ፡ ጾታ ዘይፈሊ ብኣልማማ ንኹሉ
ጋሻ ውሕጅ ኮሮና ቫይረስ ክሓልፍ’ዩ፡ ኣብ ቅድሚኡ ግን ጠጠው ኣይንበል
ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ኣብ መላእ ዓለም፡ ብዛዕባ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ፡ ዘይትዛረብ ሃገር ወይ ማዕከን ዜና
ትከሰስ። ለበዳ ኮሮና ቫይረስ፡ ዶብ፡ ሃይማኖት፡ ዕድመ፡ ሃብቲ፡ ጾታ ዘይፈሊ ብኣልማማ ንኹሉ ስለዝለክፍን ስለዝቀዝፍን
ድማ ንኹሉ ንጥፈታት ዓለም ብሒትዎን ኣልሚስዎን ይርከብ። ብጠንቂ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ኣሽሓት ሰባት ይመቱን
ኣብ ሕክምና ይዕቆቡን፡ ካብ ስድራቤትን ስራሕን ይመዛበሉን ኣለዉ። እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ሕማም ካብ ቁጽጽር ወጻኢ
ከይከውን ዓቢ ስግኣት ስለዘሎ ከኣ ሰበስልጣን ዝተፈላለያ ሃገራት ንዜጋታቶም፡ “ኣብ ቤትኩም ኮፍ በሉ” ዝብል ጽኑዕ
ትእዛዝ ኣማሓላሊፎም ኣለው። ከም ሳዕቤኑ ድማ፡ ትካላትን ኣብያተ ጽሕፈትን ወሃብቲ ኣገልግሎትን ስለዝተዓጽወ
ዓሰርተታት ኣሽሓት ሰራሕተኛታት ካብ ስራሕ ጠጠው ኢሎምን ተጸበይቲ መንግስቲ ኮይኖምን። ስድራቤታት ምንጪ ኣታዊ
ስለዘይብለን፡ መግዝኢ ዝብላዕ መግቢ፡ መኽፈሊ ክራይ ገዛን ዕዳን ካልእ ወጻኢታት ከይስእናን; ኣብ ዓቢ ስግኣትን
ጭንቀትን ኣትዮን ኣለዋ።
ሃገራት፡ ነቲ ኣብ መላእ ዓለም ኣትዩ ዘሎ ለበዳ ቫይረስ ንምቁጽጻርን በቲ ሕማም ንዝተዳኸመ ቁጠባዊ
ንጥፈታት ንምብርባርን ንተመዛበልቲ ንምሕጋዝን ደገፍ ይህባ ኣለዋ። እቲ በብሃገሩ ዝውሰድ ዘሎ ስጉምቲ; ካብ ሃገር
ናብ ሃገር ካብ ክፍli ሃገር ናብ ክፍli ሃገር ክፈላለ ዝኽእል’ኳ እንተኾነ፡ ንኮሮና ቫይረስን ንኻልእ ተመሳሳሊ ጽንኩር
ኩነታት ንምብዳህን ከም ኤርትራውያን ክንገብሮ ዝግብኣና መሰረታውን መባእታውን ነጥብታት ምጥቃስ ግን ሓጋዚ
ይመስለኒ።
ቀዳማይ፡ ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት፡ ዘይሓልፍ ጸገም ስለዘየለ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ
ካብ መጠን ንላዕሊ ክንርበሽ፡ ክንጭነቅን ተስፋ ክንቆርጽን የብልናን። ምኽንያቱ ምጭናቅ እንተልዩ፡ እቲ ክንገብሮ
እንኽእል ቀሊል ስጉምቲታት ክንወስዶ ስለዘይንኽእልን ብዘይተደልየ ሕማም ክንስነፍ ዕድል ስለዝኸፍትን፡ ኮሮና ቫይረስ
ናህሩ ወዲኡ ዝሓልፍ ጋሻ ውሕጅ ምዃኑ ተገንዚብና ህድኣት የድሊ። እቲ ክንገብሮ እንኽእልን ዓቅምና ዘፍቅዶን ጥራይ
ኢና ክንገብር ዘለና።
ካልኣይ፡ በዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ለበዳ ኮሮና ቫይረስ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን ንሰርሓሉ ዝነበርና ትካላት ብምዕጻዉን
ከይንሰርሕ ዓዲ ውዕል ስለዝኾናን፡ ብሰንኪ ስእነት ገንዘብ፡ ቤትና ከይውረስ፡ ዕዳ መኽፈሊ ከይንስእን፡ ሓሚምናን
ጠሚናን ግዳም ሓደር ከይንኸውን፡ ደቅና ካብ ትምህርቲ ከየቋርጹ ዝብሉን ካልኦት ጉዳያትን ሻቅሎትን ጸገማትን
ከቢቡና ኣሎ። ብርግጽ እዚ ገጢሙና ዘሎ ኩነታት ዘቅስን ኣይኮነን። ይኹን እምበር፡ ብመንግስቲ ንግዚኡ ዝግበርን
ዝወሃብን ሓገዛት ስለዘሎ፡ ኣብ ከከባቢና ዘሎ ዕድላትን ምንጭታትን ክንፈልጦን ክንጥቀመሉን ኣለና። ንኣብነት
ወርሓዊ ዕዳ ናይ ገዛና ክንከፍል እንተዘይክኢልና፡ ንዝተወሰነ ኣዋርሕ ብዘይ መቅጻዕቲ ዕዳና ክውንዘፈልና ይኽእል ኢዩ።
ካባና ዘድሊ ኣበይ ነምልክት ቅኑዕ ሓበሬታ ምርካብን ንሕተቶ ቅጥዕታት ብግቡእ ምምላእን ጥራሕ ኢዩ።
ሳልሳይ፡ ምስዚ ዘሎ ቅልውላው ጥዕናን ሕጽረት እቶትን፡ ክኢላታትን ዝምልከቶም ኣካላትን ከይተወከስና
ብታህዋኽን ዓቅሊ ጽበትን ዕሙት ስጉምቲ ካብ ምውሳ ክንቁጠብ ኣለና። ቅድሚ ዝኾነ ውሳኔ ምውሳድና፡ ጥቅሙን
ጉድኣቱን ናይቲ ክንወስዶ ሓሲብና ዘለና ጉዳይ ክልተ ግዜ ክንሓስበሉን ጸገማትና ኣብ ምቅላል ይሕግዙና ኢዮም ምስ
ዝበልናዮም ሰባትን ትካላትን ምምኻር ጉዳኢ ኣይኮነን። ኣብ ኣእምሮና፡ ወትሩ ሓደ ማዕጾ እንተተረጊጡ ካልእ ማዕጾ
ከምዝኽፈት ተስፋ ክንገብር ይግባእ።
ራብዓይ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ግዜ ሞትን ሓጎስን፡ ኣብ እዋን ጸገምን ራህዋን፡ ሓድሕድ ምትሕግጋዝን
ምጽንናዕን ሓደ ካብ ዝበለጸ ክብርታትናን ባህልናን ስለዝኾነ፡ ሕጂ’ውን ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ንምምካት፡ ብሓባር ከም
ሓንቲ ስድራቤት ኮይና ክንደጋገፍ፡ ክንተሓላለን ሓበሬታ ክንለዋወጥን ትጽቢት ይግበረልና።
ሓሙሻይ፡ ኩልና ከምዘይንስሕቶ፡ ኣብ መዓልታዊ ህይወትናን ምንቅስቃስናን ምስ ከባቢና ብዘለና ምትእስሳርን
ምውሳእን፡ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ክንጥቃዕን ንሕማም ክንቃላዕን ብዙሕ ተኽእሎታት ኣሎ። እንተኾነ፡ ብቫይረስ
ዝስዕብ ሕማማት ክንከላኸሎን ማህሰይቱ ከነውሕዶን ንኽእል ኢና። ሊቃውንቲ ከምዝገልጽዎ፡ ኣብ ኣካላትና ዘሎ ናይ
ምክልኻልን ምጽዋርን ብቅዓት እንተሓይሉ፡ ነቲ ብግዳም ብጎዳእቲ ነገራት ዝመጸና መጥቃዕቲ፡ ክምክት ይኽእል ኢዩ።
ተጻዋርነት ንምዕባይ ድማ፡ ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ንበልዖ መግቢ፡ ንሰትዮ ፈሳሲ፡ ንጥቀመሉ ኣቁሑትን መንበሪ
ቤትናን ጽሬት ከነዘውትር፡ ብዝከኣል መጠን፡ ንጥዕናና ጉዳእቲ ዝኾኑ ዓይነታት መግቢ ወጊድና ዝተመጣጠነ መግቢ
ከም ኣሕምልቲ፡ ፍረታትን ዓሳን ክንምገብ፡ ምዋስዋስ ኣካላት፡ ሕጉስ ህይወትን ዕረፍትን ክህልወና ምጽዓር ኣዝዩ
ኣገዳሲ’ዩ።
በዚ ኣጋጣሚ፡ ምህላውን ሞትን፡ ሕማምን ጥዕናን፡ ጸገምን ራህዋን ሓቢሮም ዝጓዓዙ ኣካል ህይወትና
ስለዝኾኑ፡ ንመጻኢ’ውን ንዝኾነ እንተታትን ዘይንቡር ኩነታትን ብዝከኣለና ድሉዋት ክንከውን ይግባእ። ንኣብነት፡
ሕማም፡ ስንክልና፡ ካብ ስራሕ ምውጻእ፡ ባህርያዊ ሓደጋታት ኣብ ዝኽሰተሉ ንሕማቅ እዋን ገንዘብ ከነቀምጥ፡ ኣቁሑት
ቀዳማይ ረዲኤት ክንሕዝን፡ ንስለ ጥንቃቀ እምበር ሕማቅ ምምናይ ኣይኮነን። ስለምንታይሲ ውሕጅ ከይመጸ መንገዲ
ውሕጅ ጽረግ ስለዝቀልልን ስለዝምረጽን። ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ድማ ከም ጋሻ ውሕጅ ምሕላፉ ዘይተርፎ’ኳ እንተኾነ፡
ብሰንኪ ሸለልትነትናን ምርባሽናን ለኪሙና ከይከይድ ግን ኣብቲ ንሱ ኣልደመልዲ ሒዙ ዝሓልፈሉ ሰናጭሮ ጠጠው
ክንብል የብልናን።
ጽላል፡ ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ 25 መጋቢት 2020


text:
ኣምባሳደር መለስ ኣለም፡ ኢትዮጵያን ኬንያን ሞያሌ ናጻ ቐጠና ቁጠባ ክኸውን ይብህጋ
ኢትዮጵያን ኬንያን፡ ዝሓሸ ቁጠባዊ ውህደት ክፈጥራሉ ኣብ ዝኽእላ መሰረታዊ ምንቅስቓስ ኢንቨስትመንትን ዝርግሐ ትሕተ ቕርጽን፡ ኣተኲረን ከም ዝሰርሓ ተገሊጹ።
ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ኬኒያ መለስ ኣለም፡ ኣብ ዙርያ እዋናዊ ጉዳያትን ዝምድና ክልቲኤን ሃገራትን ንጋዜጠኛታት መብርሂ ሂቡ።
እቲ ኣምባሳደር፡ እዘን ሃገራት ዝነሓንሓ ዘይኮና ኣብ ሓበራዊ ተጠቃምነት ዝድረኽ ዕጫ ዘለወን'የን ዝበለ እንትኾን፡ ፕሬዝደንት ኬኒያ ኡህሩ ኬንያታ ኣብ መጀመርታ ወርሒ መጋቢት ኣብ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ምብጻሕ፡ ርክብ እተን ሃገራት ዘጠናኸረ'ዩ ነይሩ ኢሉ።
መራሕቲ ኢትዮጵያን ኬንያን 01 መጋቢት 2019 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺቦም ከም ዝዘተዩን፡ ቤት ጽሕፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ መንግስቲ ኬንያ ልኡኻት ንግድን ሰብ ሃብትን ሒዙ ኣብ ኢትዮጵያ ዘለው ዕድላት ኢንቨስትመንት ንምዕዛብ ምምጽኦም ሓቢሩ ነይሩ።
ድሕሪ እዚ ሰብ ሃብቲ ኬንያ ኣብ ኢትዮጵያ መዋእለ ንዋዮም ንምውፋር ድልየት ከም ዘርኣዩ ዝገለጸ ኣምባሳደር ኣለም፡ ኣብ ቀረባ መዓልታት ኣብ ምህርታት ቆርበት ዝነጥፉ ሰብ ሃፍቲ ኢትዮጵያ ናብ ኬኒያ ከም ዝመጽኡ ተዛሪቡ።
"ክልቲኤን ሃገራት ውሕስና መግቢ ኣብ ምርግጋጽን ህንጸት መሰረተ ልምዓትን ትኹረት ገይረን ክሰርሓ'የን። ክልቲኤን ዘራኽበን ዶብ ሞያሌ ድማ ናጻ ቐጠና ቑጠባ ንክኸውን መራሕተን ድልየት ኣርእዮም'ዮም" ኢሉ።
ብኻልእ ወገን ኣብ 2013 ማእኸሉ ኬንያ ዝገበረ ኢትዮጵያ ምስ ደቡብ ሱዳን ዘራኽባ ፕሮጀክት መጓዓዝያ ዝኾነ ንዓመታት ህንጸቱ ክጓተት ብዛዕባ ዝጸንሐ ፕሮጀክት ላሙ'ውን ኣልዒሉ'ዩ እቲ ኣምባሳደር።
"ቑጠባዊ ውህደት ንምፍጣርን ኣማራጺ ወደብ ንምርካብን፡ እቲ ፕሮጀክት ክዛዘመሉ ናብ ዝኽእል ስራሕ ተኣትዩ'ዩ። ካብ ሰለስቲኦም ተርሚናላት ድማ እቲ ሓደ ኣብ ውሽጢ ወርሒ ሰነ ኣገልግሎት ክጅምር'ዩ" ኢሉ።
ቐጻሊ ትኹረት
ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዓብዪ ፖለቲካዊ ምህዋር ለውጢ'ያ ትርከብ ዝበለ ኣምባሳደር መለስ ኣለም፡ "መሪሕነት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ ሓቀኛ ናይ ምርጫ ባይታ ንምፍጣር ውፉይ'ዩ" ኢሉ።
ኣብ ዝቕጽሉ ግዜያት ድማ፡ ዲሞክራሲ ንምስፋሕ ዝዕድም ምቹእ ባይታ ዝህነጸሉ ግዝኣተ ሕጊ፣ ተሓታትነትን ትካለዊ ህንጸትን ክህሉ ክንሰርሕ ኢና ክብል ተዛሪቡ።
"ስእነት ስራሕን ድኽመት ትካላትን፡ ኢትዮጵያ ኣብ ክሊ ዘምጽኣቶም ለውጢታት ፈተና ዝኾኑ'ዮም" እውን ኢሉ እቲ ኣምባሳደር።
ኣምባሳደር መለስ ኣለም፡ ርክብ ህዝቢ ንህቢ ክልቲኤን ሃገራት ኣብ ምጥንካር ትኹረት ገይሩ ከም ዝሰርሕ'ውን ኣብቲ ኣጋጣሚ ቃል ኣትዩ።
ዑደት ቐዳማይ ሚኒስትር ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት
ቐዳማይ ሚኒስትር ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዘካይዶ ዑደት ጅቡቲ ዝጀመረ እንትኾን፡ ሱዳን በጺሑ ዝሓለፈ ሰንበት ድማ ኣብ ኬኒያ ንክልተ መዓልታት ዕላዊ ዑደት ስራሕ ኣካይዱ። እዘን ሃገራት ካብ ዘለዉን ኩለመዳያዊ ምትአስሳር ካብ ምጥንኻር ብዝዘለለ ሓደሽቲ ስምምዓት ቑጠባን ፖለቲካን ይፍጽማ'የን ዘለዋ።


text:
ኣብ ናይ ሃገረ ቫቲካን ናይ መራኸቢ ብዙሓን ሕንጻ ክፍሊ ራዲዮ ዕለት 13 ጥቅምቲ 2020 ዓ.ም. ድሕሪ ቐትሪ ሱይድቲሮል ባንኪ ቤት ምስ ናይ ቫቲካን ናይ መራኸቢ ብዙሓን ቤት ጽሕፈት ብምትሕብባር ዝተዳለዎ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝደረስወን “ይሴባሕ” ዘርእስታን እታ ኣብ ቀረባ እዋን ንንባብ ዝበቕዔት “ኵላትና ኣሕዋት” ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቲ ድሕረ ባይታ ዝገበረ ዓውደ ጉባኤ ናይ ባህሊ ጉዳይ ዝሓልይ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብጹዕ ካርዲናል ራቫዚን ናይ ስነ ማሓድራኣዊ ዘላቒ ዕላማ ዘለዎ መደብ ቁጠባዊ ቀረብ ዘሳልጣ ናይ ዝተፈላለያ ማሕበራት ወከልትን ኣሳቲፉ ከምእተኻየደ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ኣመደዮ ሎሞናኮ ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ሰብ እምበር ገንዘብ ማእከል ዘይገብር ኣገባብ ኤኮኖሚያዊ ቁጠባ ምሕሳብ ይከኣልዶ? ዝብል ሕቶ ናይቲ ዝተኻየደ ዓውደ ኣኼባ ማከላዊ ሕቶ ክኸውን እንከሎ፡ እቶም ኣብቲ ብናይ ዜና ቫቲካን ሓላፊ ማሲሚሊያኖ መኒከቲ ኣላዛብነት ኣብ ዝተኻየደ ዓውደ ኣኼብ ዝተረኽቡ ካብ ናይ ቁጠባን ኤኮኖምን ኣካላትን ናይ መናብርተ ጥበብ መምሃራንን ኣባላት ውሉደ ክህነትን ገዳማንት ዝተዋጽኡ ኣካላት፡ ይሴባሕን ኵላትና ኣሕዋት ዘርእስታን ዓዋዲያን መልእኽቲ ድሕረ ባይታ ገይሮም “ንዘላቒ ዓለም ኣብ ስነ ምግባር ምውፋር” ዝብል ኣብ ይሴባሕ ዓዋዲት መልእኽቲ ዝተመልከተ ሓሳብ ከምዘቃልሑን ዝሓበሩ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ሎሞናኮ ኣስዒቦም፥ ናይ ባሕሊ ጉዳይ ዝሓልይ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብጹዕ ካርዲናል ጃንፍራንኮ ራቫዚ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ፥ “ዘላቒ ኤኮንኖሚ ክበሃል እንከሎ እደ ሜላዊ ክስተት ጥራሕ ማለት ዘይኮነ፡ ኣብቲ ናይቲ ራብዓይ ወለዶ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ካብ ዘጠቓልሎም ሓሳብ ሓደ ኮይኑ እዩ፡ ቁጠባ መሳለጢ እዩ፥ . . . ስራሕ ሃብቲ ጥራሕ ዘይኮነ ናይ ሰብኣዊ ክብሪ እውን እዩ፡ ከምቲ ጋንዲ ዝበሎ ብዘይ መሰረታዊ መምርሒ ዝቐውም ፖለቲካ ዓለም የዕንው፥ ስለዚህ ዕዮ ዘይፈጥር ሃብቲ፡ ዋኒን ብዘይ ስነ ምግባር እዚ ዓለም የዕንው ምስ በሉ ኣተሓሒዞም እውን ሃይማኖት ብዘይ እምነት የዕንው ብልሓት ብዘይ ጥበብ፡ ምትሕብባርን ምድግጋፍን ገዛእ ርእስኻ ክሳብ ምውፋይ ስንድው ዘይክወኖ እንተድኣ ኮይኑ ዓለም የዕንው” ዝብል ሃሳብ ዘማእከለ መደረ ከምዘስምዑ ሎሞናኮ ኣፍሊጦም።
ቁጠባ ስነ ምግባር ክህልዎ
ቁጠባ ኣብ ስነ ምግባር ዝተጣብቀ ክኸውን ኣለዎ ዝብል ሓሳብ ዘማእከለ መደረ ናይ ሱይድቲሮል ባንኪ ቤት ኣመሓዳሪ ኣልፎንሶ መኦማርቲኒ ከምዘስምዑን፡ ናይ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ኣገልግሎት ዝሓልይ ላዕለዋ ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፊ ኣባ ኣውጉስቶ ዛምፒን እውን ብወገኖ፥ እቲ ተኽሲቱ ዘሎ ቅልውላው ቁጠባን ኤኮኖምን ስነ ምግባራዊ መምዘንታት ዳግም ንምሕንጻጽ ዕድል ክኸውን ኣለዎ ዝብልን ቁጠባ መባጼሕ ዘይኰነ ንሓባራዊ ኣገልግሎት መሳለጢ እዩ ዝብል ሓሳብ ብሰፊሕ ዘብርሀ መደረ ከምዘስምዑ ዝሓበሩ ሎሞናኮ ኣስዒቦም፥
ስርዓትን ዘላቂ ቝጠባን
ኣብቲ ጉባኤ ተረኺቦም መደረ ዘስምዑ ሮማ ኣብ ዝርከብ ላ ሳፔንዛ መንበረ ጥበብ ናይ ስነ ሕሳብ ስነ ቁጠባ መምህር ሮበርቶ ደ ማርኪስ፥ ኣብ 2018 ዓ.ም. ሕብረት ኤውሮጳ ዘላቒ ቁጠባ ኣብ ዝምልከት ጉዳይ ብስርዓት ዝተደገፈ መደብ ኣቕሪቡን እዚ ኸኣ ኣብ መዳይ ቁጠባ ንዝዓዩ ሰራተይናታት ዝሓቁፍ መቓን ክኸውን ተሓሳቢ ገይሩ ከምዝኾነን . . . ኣብ መናብርተ ጥበብ ዝቐርብ ዛዕባ ኤኮኖሚ ዝምልከት መደብ ሕንጸት መዓስን ወትሩን ምስ ዘላቕን ተቐባልነት ዘለዎ ኤኮኖምን ቁጠባን ኣምር ዝተጣምረ ክኸውን ኣለዎ ከምዝበሉ ኣፍሊጦም።
ስነ ምግባርን ምውፋርን
ኣስዒቦም እውን ናይ Aism Luxembourg - እተሰምየ ትካል ወኪል ፒየትሮ ኢንቨርኒዚ እውን ብወገኖም ስነ ምግባርን ምውፋር ሃብቲ ገንዘብን ፍልጠትን ብቕዓትን ኣብ ዝብል ሓሳብ ኣማእኪሎም ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ምስ ናይ ሕይወት ባህሊ ዘለዎ ምትእስሳር ኣብሪሆም፡ ሕይወት ካብ ምጽናስ ካሳብ ባህርያዊ ሞትን ድጋፍ ንኣባይቲ ስድራን ንግደ ደቀንስትዮን ዝንቀሳቐስ ኤኮኖሚ ምትብብዕን ኣብ ዝብል ስነ ምግባራዊ መሰረተ ሓሳብ ዝቖመ ኤክኖሚ ምድጋፍ ንዘላቒ ቁጠባን ኤኮኖምን መሰረት ምዃኑ ብዘፊሕ ከምዘብርሁ ሎሞናኮ ኣፍሊጦም።
ስዒቡ እውን ኣብ መጻኢ ናይ ምሕናጽ ኪደት፡ ንገዛእ ርእሱ ቁጠባ ዘለዎ ዓቢይ ግደን ብቁጠባ ኣቢልካ መጻኢ ኣብ ምሕንጻ ምውፋር፡ ዘይንጽል ሓቛፊ ማሕበረሰብ ንምቛም ብዝድግፉ መደባት ዝስነይ ቁጠባን ንስነ ሕይወት እደ ጥበብን ሃብቲ ገንዘብ ምውፋርን ንዘላቒ ኤኮኖሚ ቅቡልን ዘላቕን ምውፋር ሃብቲ ገንዘብ፥ ኣብ ምውፋር ሃብቲ ገንዘብ ከጋጥም ዝክእል ስግኣት ኣቐዲምካ ምስትውዓልን ብዕሙት ኪደት ምውፋር ሃብቲ ገንዘብ ብዓንተውኡ ምውጋድ፡ ስለዚህ ንዘላቒ ቁጠባን ኤኮኖምን ዘላቒ ምውፋር ሃብቲ ገንዘብ ወሳኒ እዩ፡ እዚ ናብ ቅልውላው ንኽይእተውን ቅልውላው እንተጋጠመ እውን ንምብዳሁ ዘኽእል ዑቑር ሓይሊ ዘለዎ ይኸውን ዝብል ሓሳብ ብዑምቀት ዘብርሁ መደረታት ከምዝቐረቡ ሎሞናኮ ሓቢሮም።


text:
Radio Erena: 21 June 2021
ብምክትል ቀዳማይ ሚኒስተርን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢን ኣቶ ደመቀ መኮነን ዝምራሕ ላዕለዋይ ልኡኽ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ሩስያ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ኣካይዱ።
እቲ ሚኒስተር ምስ ሩስያዊ መዘንኡ ሰርጌ ላቭሮቭ፣ ኣብ ሞስኮ ብምርኻብ፣ ብዛዕባ ዝምድና ክልቲኤን ሃገራትን ህሉው ዞባዊ ኩነታት ብዝምልከት ተመያይጦም።
ወኪል መንግስቲ ኢትዮጵያ ናብ ሩስያ ዝበጽሕ ዘሎ፣ ከም መቐጸልታ ናይቲ ሩስያ ምስ ሃገራት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን ጀሚራቶ ዘላ ዝርርብ’ዩ።
ሩስያ፣ ኣብቲ ዞባ ኣብ እዋን ሕብረት ሶቬት ዝነበራ ጽልዋ ንምምላስ ክትሰርሕ ምዃና’ዩ ዝግለጽ።
ኣቐዲሙ’ውን ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ጂቡቲን የመንን ኣብታ ሃገር ተመሳሳሊ ምብጻሕ ኣካይዶም’ዮም።
ሩስያ፣ ኣብ ሱዳን ወትሃደራዊ መዓስከር ንምህናጽ ምስ ስርዓት በሺር ዝኸተመቶ ውዕል፣ ብመሰጋገሪ መንግስቲ ዳግመ ግምት ይግበረሉ ምስ ምህላዉ፣ እታ ሃገር ጠመተኣ ናብ ካልኦት ሃገራት እቲ ዞባ ዘቢሉ ከምዘሎ ክግለጽ ጸኒሑ’ዩ።
ምስ ሃገራት ምዕራብ ምቕዳው ዘይብላ ኤርትራ፣ ሓንቲ ካብተን ብቀዳምነት እትጥምተን ሃገራት ምዃና’ውን ወትሃደራዊ ተንተንቲ ይጠቕሱ።
================


text:
መእተዊ፥
መሓመድ ወርዲ ዝብሃል ሱዳናዊ ኩለንትናዊ ደራፊ (በታ ትስዓተ ዓሸር ሰና ወይ ሰበርታ ትብል ደርፉ እዩ ዝያዳ ኣብ ኤርትራ ዝፍለጥ) ንግጥምን ነቲ ዘስቆርቁር ቅዲ ሙዚቃ ናይ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃን ኣመልኪቱ፡ ኣብ ሓደ ካብ ቃለ-መጠየቓቱ ከምዚ ኢሉ ነይሩ። ” ግጥምን ሙዚቃን ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ፡ ብፍላይ ከኣ ሱዳን፡ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ ባህላዊ ሂወት ናይቲ ተራ ህዝቢ ካብኡ ናብኡ ከኣ ታሕተዋይ ደረጃ መነባብሮ ዝነብር ህዝቢ እዩ ዝነቅል። ብኣረኣእያይን ኣረዳድኣይን ውን ዝያዳ ካብተን ኣብ ጽዑቕ ዕዮ ተጸሚደን ዳርጋ ብትሕቲ መልሓሰን ቁዘማ ዝዓይነቱ ውሁድ ድምጽን ንዕኡ ዘሰኒ ዝተወሃሃደ ቃላትን ከስምዓ ዝውዕላ ኣዴታት’ዩ ዝነቅል ዝብል እምነት ኣለኒ። ብህጻናትና ካብኣተን ስለንሰምዖ ድማ ብኡ ተጸሊና ሂወትና ቅኔኣዊ ይኸውን ስርሓትና ውን ንዕኡ የንጸባርቕ እመስለኒ።” በብሃህላ ወርዲ፡ ግጥሚ ንኹለንትናዊ ሂወትና ዘሰኒ ቀመም እዩ። ኣጽብብ ኣቢልና እንተረኣናዮ ‘ውን፡ መንቋሕቋሕታ ካብ ዝኸፈትናሉ ዕድመ ጀሚርና፡ ንፍቕሪ ኣደን ካልእ ስድራቤታዊ ሂወትን፡ ንፍቕሪ ጾታን ዕርክነትን፡ ሃገራውነትን ጅግንነት፡ ካልእ ማሕበራዊ ሂወትናን ብግጥምን ቅኔኣዊ ነግሕታት ግጥምን(ጥቕስታትን)፡ ክንገልጾ፡ ከነንጸባርቖ፡ ከነሰንዮ ክንፍትን ንቡር ተርእዮ እዩ።
ብንእሽቶ ኣፍልጦይን ተፍትሸይን ከምኡ ውን ጽብብ ዝበለ ርድኢተይ፡ ብዘለዎ ብዝሒ ህዝብን ዝርጋሐን ክግምገም እንከሎ፡ ድሕሪ ቋንቋታት ዓረብን ኣምሓርኛን ከም ትግርኛ ጌሩ ብስፍሓት ግጥሙ ዝስመዓሉን ዝንበበሉን ቋንቋ ዘሎ ኣይመስለንን። ከምዚ ዓይነት ባህላዊ ሰረትን ተቐባልነትን ዘለዎ ግጥሚ፡ ክበጽሖ ዘለዎ ደረጃ ምዕባለን ክህልዎ ዝግባእ መለሳታትን፡ ከመይ ክኸውን ትጽቢት ይግበር፡ ዝብል ሕቶ እምበኣር ብቐዳምነት ዝመጽእ እዩ።
መድረኻት ግጥሚ ትግርኛን ውጽኢቶም፥
ቴድሮስ ኣብርሃም (ጸሓፍን ጋዜጠኛን) ኣብ መእተዊ ናይቲ ንመጽሓፍ “ብድሕሪ ማዕጾ” ናይ ሃይለ ቢዘን ዝጸሓፎ ገምጋም(review) ንኣበሃህላ ናይ ሓደ ፕሮፌሰር ጠቒሱ ከምዚ ይብል። ” ሓደ እዋን ኣብ ሓደ ኮሌጅ፡ ሓደ ፕሮፌሰር ስነ-ግጥሚ ንተመሃሮኡ፡ ያታውያን ገጠምቲ ንገጠምቲ ዘመናውነት ብኸምዚ ዝስዕብ ከም ዘባጭዉሎም ኣዕለሎም፥ “ዘመናዊ ግጥሚ ንንግጣም፡ ብርዒ ዘይኰነ መቕዝ’ዩ ዘድልየካ። ንሓንቲ ዓምዲ ጋዜጣ ንትኹል በታ መቐዝ ምስ እትቐዳ፡ ሓንቲ ዘመናዊ ግጥሚ ብቐሊሉ ኣብዛ ኢድካ ትረክብ።”
እቲ ፕሮፌሰር ንባዕሉ፡ ኣብ ልዕሊ ገጠምቲ እዋናት ሮማንቲክስ ከምኡውን ቪክቶሪያን ክቱር ፍቕሪ ስለ ዝነበሮ፡ ጠመተ ተመሃሮኡ ኣብ ልዕሊ ዘመናውያን ገጠምቲ ንኽሰፍሕ ክሕግዞም ኣይፈተነን። ከም ውጺእቱ፡ እቶም ተመሃሮ ተውሳኺ ጻዕሪ ብምግባር ግጥምታት ምንቅስቓስ ዘመናውነት ከመይ ይመስሉ ክፈልጡ እንተ ዘይፈቲኖም፡ እቲ ልዒሉ ዝተጠቕሰ ዕላል ከም ቅቡል ክውስድዎ ልዑል ተኽእሎ ነይሩ። ኣብ ንባብ ግጥሚታት ዘመናውነት ንዝጠሓለ ግን፡ ገጠምቲ ዘመናውነት ካብ ያታውያን ገጠምቲ ዝተፈንጨልሉ ምኽንያት ብንጹር ቅርጺ ይሕዘሉ።” (ንምሉእ ትሕዝቶ እቲ ጽሑፍ ኣብ Soyra blog.com ምንባቡ ይከኣል)
ኣበሃህላ ቴድሮስ ነቲ “ቅንየት” ዝብል ስያመ እታ መጽሓፍን እቲ ገጣሚ ኣተኣታትይዎ ዝበሎ ውልቃዊ ጻዕሪ ዝምንጩ ናይ በይኑ ቅዲን ንምፍላይ እኳ እንተኾነ፡ ዝኾነ ግጥሚ ካብቲ ቅድሚኡ ዝጸንሐ ሓድሽ መለሳ፡ ዝኾነ ገጣሚ ንሱ ጥራይ ዝልለየሉ ሓድሽ ምህዞ(ፈጠራ ቅዲ ኣገጣጥማ) ክህሉ ከምዘለዎ እዩ ዘዘኻኽር። እዚ ኣብ ውልቃዊ ጻዕሪ ዝምርኮስ ምዃኑ ግዳ ኣነጺሩ የርኢ። ውልቃዊ ጻዕሪ ግና ካብ ባዶ ዝነቅልን ብሃውሪ ዝጒዓዝ ዘይኮነ፡ መወከሲ ዘለዎ፡ መራሕቲን መሃርትን ዘለውዎ ምስ ዝኸውን እዩ ውጽኢታዊ ዝኸውን። ንኣበሃህላ እቲ ፕሮፌሰር እንተሪእና ውን እዚ ኢና ክንግንዘብ ንኽእል።
በዚ መንጽር ክረኣዩ እንከለዉ፡ መድረኻውያን (ናይዚ ህሉው እዋን) ግጥምታትና ከመይ ኣለዉ? መድረኻውያን ገጠምትና ኸ? ዝብል ሕቶ ከልዕል እደሊ። ፍርዲ ከይሃብኩ፡ ርእይቶይ ቅድሚ ምስፋረይ ግዳ፡ ካበይ ክሳዕ ኣበይ ዘሎ’ዩ እቲ ዝዛረበሉ ዘለኹ መድረኽ ከነጽር ክፍትን እየ። ቅድሚኡ ዝነበሩ መድረኻት ብኣዝዩ ጸቢብ እንተነጸርኩዎም ‘ውን ኣይጽላእን።
ቅድሚ ምጅማር ሰውራ ኤርትራ ዝነበረ ሂወት ግጥሚ ከይተንከፍኩ፡(ዓሚቚ መጽናዕትን ኣፍልጦን ስለዘድልዮ) ሰለስተ መድረኻት ይረኣዩኒ ንዓይ። እቲ ነቲ ቃልስን መሰነይታኡን ጥራይ ኣተኲሮ ሂቡ፡ ኣብ ሜዳ፡ ኣብ ኣስመራ ይኹን ስደት ዝነበረ ምንቅስቓስ ግጥሚ፡ ከም ሓደ መድረኽ፡ ንሱ ሒዝዎ ዝመጸ መንቋሕቋሕታ ዘንበድበዶ ቅርጺ ኣልቦ ናይ 90ታት ምንቅስቓስ ግጥሚ ከም ካልኣይ፡ እቲ መድረኽ እቲ ዘፍረዮም እሞ ውዱን ብዝኾነ መልክዕ፡ ርኡይ ዝላን ምዕባለን ስነ-ግጥሚ ትግርኛ ዝተራእየሉ ድሕሪ 1998 ዝነበረ እዋን ከም ሳልሳይ ይጠቕሶ። እዚ ሳልሳይ መድረኽ ዝብሎ ዘለኹ፡ ንግጥሚ ትግርኛ ዝተፈላለየ መለሳታት ኣልቢሱ፡ ሓፍ ዘበሎ መድረኽ ምዃኑ ብዙሓት ጸሓፍቲ ይጠቕሱ። ሓደ ካብኦም ኣብርሃም ተስፋልኡል ንኣበሃህላ በየነ ሃይለ ኣብ መጽሓፍ “ትጽቢት ባህጉ” ብምጥቃስ ብኸምዚ ይገልጾ። “ትጃር ካብዚ ምስተማህረ ካልእ ከስተባህል ጀሚሩ። ስነ ጥበብ ንመንእሰያት ንከመይ ይጠማመቱ ምዕዛብ ከምዘድልዮ ገሚቱ፣ ኣዒንቱ ቁሊሕ ኣቢሉ። ደረጃ ተዋስኦታትን ሓዋሩ ዕቑር ተስፋ’ኳ እንተሃሎዎ ገና ውሕልነትንብልሓትን ከምዘድሊ ፈሊጡ። ንስነጥበብ ዘአንግዳ ሓያሎ መድረኻት ከምዝቖማ ፈሊጡ። ኣብ ኣስመራ መድረኽ “ቁርሲ ቀዳም ኣብ ጠዓሞት”: ኣብ ደቀምሓረ “ጋብላ ስነጥበብ”: ኣብ መንደፈራ “ማህጸን ስነጥበብ”: ኣብዓሰብ “ኩስራ ስነጽሑፍ”: ኣብ ዓዲ-ቐይሕ “መኣዲ ስነጽሑፍ” ወዘተ ተዓዚቡ። ካብ መድረኽ ስነጥበባት ናብ መድረኽ ስነጥበባት ኣብ ዝዘረሉ ግዜ ዝረኸቦም ገጠምቲ መንእሰያት ልቡ መሲጠሞ። ቀዳሞት ግጥሚ ንግስቲ ስነ ጥበባት ኢያ ዝብሉዎ ዝነበሩ ዘኪሩስ ንግስና ግጥሚ ኣብ ሃገሩ ብምርኣዩ ኩርዓት ተሰሚዑዎ። እቶም ጉጅለ 91 ስነጥበባት ነቶም ኣብ ናይ ጥንቲ ዘመናት ነይሮም ዝብሃሉ ጕጅለታት ፍልጠት ኣዘኻኺረሞ።ኣብ እዋን ሶቅራጠ ንመኻትዕቱ ሶፊያውያንን ደቀመዛምርቱን ኣብ ኣደባባያት ከተማ ኰይኖም ብዛዕባ ሓቂን ጽባቐን ክመያየጡ እንከሎዉ ተራእዮሞ። ነቲ ኣዝዩ ዝፈትዎ ዛንታ ቡዳሃን ተመሃርቱን’ውን ብናፍቖት ዘኪሩ ብዛዕባ መወዳእታ ዘይብሉ ህልውና ንምስትንታን ሱባኤ ክኣቱ እንከሎዉ ተራእየሞ። እዞም መንእሰያት ሃገሩ ፍልይ ከምዝብሉ ግን ኣስተውዒሉ። ምኽንያቱ ናይዚኣቶም ምንጪ ፍልጠትካ ብመደረ ሓደ ወይ ካብ ዘተ ክልተ ፍሉጣት ሰብ ዝና ተጸቢኻ ዝወጽእ ሓቂ ዘይኰነስ ካብ ወግዒ መሳቱ ንመሓዙት ንምዃኑ ኣገሪሙዎ። ኣብ ጽምኢ ጸምጸም በረኻ ተራእዩና፣ ኣብ ጫፍ ጎቦታት ተሰሚዑና ኣብ ጽምዋ ብሕትውና ተኸሲቱልና ኣብ ኣድባራት ፍልጠት ተገሊጹልና ኣብ መኽዘን ምህሮ ተዋሂቡና ኢሎም ውርዝናኦም ንደቀመዛሙር ከላልዩ ዝፍትኑ ዘይምርኣዩ ኣገሪሙዎ። መዘና ንመዘና ብዘይቃልዓለም ክወዳደሩ ርእዩ። ሓደ ዝጸሓፎ ግጥሚ ዓው ኢሉ ኣንቢቡ ምስ ወድአ: እቶም ኣባላት መድረኽ ነቲ ግጥሚ ተቐባቢሎም ክትንትኑዎ ንከሀብትሙዎ ንዘቕርቡዎ ዝነበሩ ምኽንያታት ነንርእሱ እናተገራጨወ ክበልሕን ክተብዕን ብዓይኑ ርእዩ። ኣብ መንጎ መሳቱ ስነጥበባዊ ኣውሃህባ ርእይቶ ዘተባብዕ መኣዲ ፍልጠት መዓስ ተዘሪኡ መዓስ ከም ዝዓንበበ ደንጺዩዎ። ንሓዋሩ ብሩኽ ፍረ ክህብ ከምዝኽእል ድማ ኣይተጠራጠረን። (90-91)” (ምሉእ ትሕዝቶ እቲ ጽሑፍ ኣብ መርበብ ፐን ኤርትራ ምንባቡ ይከኣል)
እዚ መድረኽ እዚ ክሳዕ ኣበይ በጺሑን ኣበይ ተቖጽዩን ቅድሚ ምዝራበይ(ወላ እኳ ጃምላዊ ማእሰርቲ ገጠምቲ ኣብ 2009 ምዃኑ ክግመት ዝከኣል እንተኾነ) ኣብቲ ልዕሊ 10 ዓመታት ዝኸዶ ጉዕዞ እንታይ ገበረ? ክብል እደሊ። ኣብቲ መድረኽ እቲ ዝነበሩ ገጠምቲ፡ ንግጥሚ ትግርኛ ብዝረቐቐ መለክዒታት ስነ-ጽሑፍ ክርእይዎን ክትንትንዎን ፈቲኖም እዮም። እዚ ግን ኣብ መንጎ ሕድሕዶም እምበር ሰነድ ኮይኑ ዝሓልፍ ኣይነበረን። ንሓድሕዶም ተበሃሂሎምን ተበላሊሖምን ናብ ፕሮፌሽናል ገጠምቲ ዝሰገርሉ መድረኽ፡ መጻሕፍቲ ግጥሚ ዝፈረየሉ መድረኽ እዩ። ኣብዚ እዋን በይኖም ኣይነበሩን ዘሰንይዎም ምሁራን ስነ-ጽሑፍ ኔሮሞም። እዚ ኣዝዩ ዝተወደበ ዝመስል፡ ” ለውጢ ስብ ስነ-ጥበብ ኤርትራ ኣምጺኡ” ተባሂሉ ዝዝረበሉ መድረኽ፡ ብዘይካ እቲ ኣብ ገዛእ ርእሱ ዘምጽኦ ለውጥን ጠቕምን፡ ንዝቕጽል መድረኽ ሰጊሩ ክጠቅም ዝኽእል ስራሕ ሰርሐ ዶ? ኢለ ክሓትት ከለኹ ምረት እስመዓኒ።
ናይቲ መድረኽ ገጠምቲ ንልዕሊ 10 ገለ ዓመታት መራኸቢ ብዙሓን ኤርትራ ዝበሓቱን ብዘይካ ገዛእ ግጥምታቶምን ኣስማቶምን ምቅላሕ፡ ፍልጠት ኮይኑ ንዝቕጽል መድረኽ ይኹን ወለዶ ክጠቅም ዝኽእል ምንም ስራሕ ኣይሰርሑን። አቲ እናሻዕ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ብዘይምቁራጽ ዝመጽእ ፍርያቶም ክንደይ ትሕቲኦም ዘለዉ መንእሰያት ገጠምቲ ክጸልዉ ይኽእሉ? እቶም ብጽልዋኦም ዝተቓነዩ መንእሰያት ከ ብልክዕ ንስርሓት እቲ ዝጸለዎም ገጣሚ ዝመስል ግጥሚ ከፍርዩ ይኽእሉ ዶ? ምስ በልኩ፡ ክልተ ሓሳብ ይመጽኡኒ። እንተፍርዮም ግጥሚ ትግርኛ ብዘይመለሳ ይቕጽል። ከፍርዩ ዝኽእልሉ ኩነታት ኣዝዩ ድኹም ምዃኑ ምስ ኣስተብሃልኩ ግዳ፡ ኣብ ሓደ መድረኽ ደው ኢልና ምህላውና እዝክር። ከም ውጽኢቱ ግጥምታቶም ክንደግም ንውዕል ኣለና። እንታይ ክገብሩ ነበሮም!?
እቶም ዝሓሸ ናይ ትምህርቲ ዕድል ከምዘለዎም ዝፈልጦም ናይቲ መድረኽ ገጠምትን ምሁራትን ስነ-ጽሑፍን፡ ኪኖ እቲ ዕርክነታዊ ምትእኽኻቦም፡ ክእለቶም ዘይኮነ ፍልጠቶም ዘመሓላልፍሉ ሜላታት ክፈጥሩ ይኽእሉ ኔሮም። ከምቲ ንግጥምታቶም መጻሕፍቶም ገንጺልካ ድዩ ኣርካይቭ ተወኪስካ ዝርከብ፡ ናይቲ ሞያ ፍልጠቶም ውን ብመልክዕ ሌክቸር ድዩ ካልእ ሜላ ክስንድዎ ምኸኣሉ እሞ ጥቕሙ ምበዝሐ። እዞም “እገለ ብዛዕባ ግጥሚ ከምዚ በለ” እናበልና ጥቕስታቶም እነቕርብ ናይ ቀደም ይኹኑ ናይ ሕጂ ገጠምቲ ካልኦት ቋንቋታት፡ እቲ ኣበሃህላኦም ንበይኑ ዝበልዎ ኣይኮነን። ካብ መንጎ እቲ ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ዘቕርብዎ ኣስተምህሮታትን ዘዳልውዎ ጽሑፋትን ዝተቖንጨለ እዩ። ሓደ ገጣማይ ገጣማይ ምስ ተሰምየ ክገብሮ ዘለዎ ውን ኣብቲ ንሱ ዘድምዓሉ ቅዲ ዘሎ ሜላታት እዩ ከጽንዕ፡ ኣጽኒዑ ብጽሑፍ ክትንትኖ፡ ተንቲኑ ከቕርቦ እዩ ዘለዎ፡፡ ኣዝዩ ፍሉጥ ኣገባብ መተሓላለፊ ፍልጠት እዩ ኣብ ካልእ ቋንቋ ክብርእዮ እንከለና።
እዚ ሕጂ ኣርእስቲ ጽሑፈይ ኮይኑ ዘሎ፡ ብስእነት መራሕን ሓጋዝን ብደርገፍገፍ ዝቕጽል ዘሎ፡ ብብርዖም ዘዘውተሩ ጸሓፍቲ “ፈጠራን ጽባቐን ዘይብሉ” ዝብሃል መድረኽ ከኣ ምርኲስን መወከስን ምረኸበ። ኣይገበርዎን። እቲ ዘጋጠሞም ብድሆታት ኣይዝክሮን ማለት ኣይኮነን። (ነዚ ኣብርሃም ተስፋልኡል poets are targeted because … ኢሉ ጽሒፍሉ ኣሎ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ፐን ኤርትራ ምንባቡ ይከኣል። )
እዚ ናይ ሎሚ ዝነዝሐ ክፋሉ ምናልባት ውን ዳርጋ ኩሉ፡ ኣብ ስደት ብዝርከቡ ገጠምቲ ዝተዓብለለ መድረኽ ግጥሚ ትግርኛ(ናይ ኤርትራ ክፋል) ንሓያሎን ‘ሓያላትን’ ጸሓፍቲ ” ‘ብ ላ ጀሚሩ ዓዲ-ዃላ – ላሊበላ’ ጥራይ ዝዘውር፡ ኣየናይ ናይ መን እዩ ክትፈልዮ ዘይከኣል ግጥምታት’ዩ ዘፍሪ ተባሂሉ ዝውቀስን ዝዂርመጅን ዘሎ መድረኽ፡ ውጽኢት ሕሉፍ ምዃኑን፡ ሓገዝ እቶም ኮርመጅቱ ውን የድልዮ ምህላዉን ምዝንጋዕ እምበኣር፡ ሓላፍነትካ ምዝንጋዕ ኮይኑ እስመዓኒ። ንእሽቶ ኣብነት፡ ሓደ ካብቶም ንሕስያ ዘይብሎም ነቐፍቲ (እዛ ቃል ኣብ ግጥሚ ክትሰርሕ ኣይግብኣን) ዘርኣየ ኣብርሃም ተስፋልኡል፡ (ነዚ መድረኽ ጠቕሊልካ ቀቲልካን ቀቢርካን ሓድሽ ትንሳአ ምፍጣር ውን ይብል እዩ፡፡) ንተበግሶ ናይ ኣማኑኤል ኣስራት ኣብ ከባቢ 2000 ዓ/ም ብኸምዚ ይገልጾ። “ኣማኑኤል ግን ናይ ማዕዶ ነቓፊ ጥራይ ኣይነበረን። ኲኖ ተዓዛቢ ብምዃን ከኣ ኣብቲ ተሃስዩ ዝመሰሎ ዓውዲ ስነ-ግጥሚ ኤርትራ ኣበርክቶ ንምግባር ባዕሉ ተሳታፋይ ኰይኑ መሪሑ።” ይብል፡፡ ነዛ ኣበሃህላ ናብ ነብሱ ገልቢጡ እንተዝርእያ፡ እንታይ ውጽኢት ኮን ምሃበቶ!? እቶም ካልኦት “የለኹምን” ዝብሉ ‘ዓበይቲ’ ገጠምትን ንነብሳቶም ‘ሃየስትን ነቐፈትን’ ዝሰየሙ ጸሓፍቲ ኸ ኪኖ ወቐሳኦም ዝወሰድዎ ንዕብየት ዝዓለመ ግብራዊ ተበግሶ ዘይምህላዉ፡ ኪኖ ፍርሕን፡ ክነቕፉ እምበር ከበርክቱ ዓቕሚ ከምዘይብልም ዘርኢ እንተዘይኮይኑ፡ ምስ ምንታይ ክውሰድ ይከኣል?
ሕጂ ውን ብጸቢብ ኣስተብህሎይ ክግምግሞ እንከለኹ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ 10 ዓመት ሓድሽ ዓይነት ግጥምን ገጣማይን ዝረኣና ኣይመስለንን፡፡ እዚ እንተኾይኑ፡ እቶም ቅድሚኡ ዝፈረዩ ዝፈረዩ ገጠምትን ጸሓፍቲ ብዛዕባ ግጥምን፡ ምስ መራኸቢ ብዙሓን ሓቢሮም፡ ሓድሽ ንምቕባል ድልዋት ኣይነበሩን ወይ ቦታኦም ንምሕላው ዋርድያ ቆይሞም ኔሮም ማለት እዩ። (እዚኣ እናጸሓፍኩ ሓንቲ ናይ ሎሚ 10 ዓመት ዘጋጠመትኒ ፍጻመ ዘኪረ።) ኣብ 2006 ወርሒ ሚያዝያ መስለኒ። ናብ ፎርቶ ሚኒስትሪ ዜና ተዛዊረ። ብቐንዱ ኣብ መደብ ረምታ ግጥሚ ከቕርብ እኳ እንተነበረ ዝወሰደኒ፡ ንእግረ መንገደይ ንግርማይ ኣብርሃም (ብመንገዲ ሃብቶም ዓርከይ ተላልየዮ) ረኺበዮ። ሽዑ ግርማይ ኣብ ሬድዮ ናይ ግጥሚ መደብ ኔርዎ። ንሱን ካልኦት መሳርሕቱን ኮፍ ኢልና እናዕለልና መለስ ንጉሰ መጺኡ። ድሕሪ ሒደት ዕላል ዳርጋ ኣብ ምብጋስና፡ ግርማይ ንመለስ “ኣታ መለስ ዓርከይ ነዛ ናይ ጽባሕ መደብ ትኾነኒ ሓንቲ ግጥሚ ኣይትረኽበለይን” ኢልዎ። መለስ እንታይ መሊስሉ ኣይዝክሮን። ኣሉታ ምንባሩ እቲ መልሲ ግን በዛ “እንታይ ደኣ እየ ዝገብሮ ወደይ ግጥሚ እኮ ስኢነ” ትብል ዘይርስዓ ምቑርምራም ግርማይ ከገናዝቦ እኽእል እየ፡፡ ክልቴና ምስ ግርማይ እናኸድና፡ “ካብዚ ኩሉ ዝመጸካ ደብዳቤታት ግጥምስ ኣብ ሰሙን ሓንቲ ጽብቕቲ ትስእን!?” ኢለዮ። ሽዑ ዝሃበኒ መልሲ ብድሕሪኡ ናብ ፎርቶ ገጸይ ደብዳቤ ከይሰድድ ኣወሲኑኒ እዩ። ኪኖ ትምህርቲ፡ ንሓደ ገጣማይ ምትብባዕ ማለት እንታይ ማለት ምዃኑ መራኸቢ ብዙሓን ሃገርና ዝሓስባሉ ኣይመስለንን። ንባዕሎም ነቲ መደባት ዘቕርቡ ስነ ጥበባውያን ውን እንተኾነ ካብኡ ዝፍለ ርድኢት ዘልዎም ኣይመስለንን።
ሎሚ ኸ? ኪኖ ነቐፌታን ምቚርምራምን ተበግሶ ንዕብየት ስነ ጥበብ ብሓፈሻ ንግጥሚ ከኣ ብፍላይ ኣብዚ ናይ ስደት ሂወት ዝወስዱ፡ ምሁራን ስነ ጽሑፍ፡ ገዳይም ገጠምትን ካልኦት ግዱሳትን እንታይ ኮን ይገብሩ ኣለዉ? ኣብዚ ሓይሊ ሶሽያል ሜድያን ምስኡ ተኣሳሲሩ ዝመጽእ ገደብ ኣልቦ ዕድላት ንጽሑፍን፡ ግጥሚ ትግርኛ እንታይ ሒዙን ምስ መን ኮይኑን ይጒዓዝ ኣሎ?
ኣብ ጥቅምቲ 2001 እመስለኒ፡ ብመለስ ንጉሰ ዝምራሕ ቁርሲ ቀዳም ኣብ ጠዓሞት፡ ንሳባ፡ ይርግኣለምን ፍርቱናን ከአንግድ ተዳልዩ ፍርቱና ኣይመጸትን። ሽዑ ይርግኣለም ዘቕረበታ፡ ” ኣበይ ኢና ንዘርኦ” ትብል ግጥሚ፡ ብሰንኪ ምዕጻው ጋዜጣታት ብሕቲ፡ ስነ ጥበባውያን ስርሓቶም ዝዝርግሕሉን ሞያኦም ዘዕብይሉን መድረኽ ምጽባቡ ወይ ምጽልማቱ እተርኢ ግጥሚ እዝክር። መራኸቢ ብዙሓን ንዕቤት ስነ ጥበባዊ ኣመና ኣገዳሲ ምዃኑ ክልተ ሰባት ዝካትዕሉ ኣርእስቲ ኣይኮነን። ሎሚ ንይርግኣለም እንተዝረኽባ፡ ዝዝራእ ደኣ ተሳኢኑ እምበር መዝርእስ መሊኡ ኔሩ። ጥዕና ዘለዎም ኮስኮስቲ ከኣ ስለዝተሳእኑስ እቲ ዝርካቡ ውን ቀልጢፉ እናሃጎጎ ምበልኩዋ። ዘይምብርኳትን ዘራእትን ጸገማት ዘራኦን ውን መውካእኩዋ። እቶም “ፈጠራን ጽባቐን ኣልቦ ግጥምታት” ውጽኢት ሕሉፍን ግዳያት ህሉው ትዕቢትን ፍርሕን ምዃኖም ውን ብምረት ምተዛረብኩዋ።
ህሉው መድረኽ ግጥሚ ኣብ ፈይስቡክ፥
ወኒ ዝመንቀሊኡ ግጥምታት ፈይስቡክ፡ ነቲ ብሰንኪ ስደትን ህሉው ፖለቲካዊ ጸገማት ውሽጢ ዓድን ሓደ ጥፍኣት ዘንጸላለዎ ግጥሚ ትግርኛ (ናይ ኤርትራ) መድሕኑ እዩ ክብል እደፍር። ኣብዚ መድረኽ እዚ ብዓይኒ ንስሪ ዝኾነ ኣስተብህሎን ውልቃዊ ጻዕርን፡ ሓያላት መንእሰያት ገጠምቲ ክፈርዩ ምዃኖም ጥርጥር የብለይን። ወኒ እምበር ፍልጠት ዘይብሎም፡ ካብ ሕብረተ ሰቦም ተነጺሎም ዝነበሩ፡ ንዝተፈላለየ ባህላውን ስደት ዘስዓቦ ብድሆታትን ዝተቓልዑ ብምዃኖም ዝተወደበ ሓገዝ ክኢላታት የድልዮም። ርኡይ ጸገም ናይተን ብውልቃዊ ጻዕሪ ወኒ ዘለዎም ገጠምቲ ዝቖማ ጉጅለታት ግጥሚ ፈይስቡክ እምበኣር እዚ እዩ። ስእነት ፍልጠትን ቀጻልነቱ ከየውሕስ ይገብሮ። ስእነት ሓገዝ መለሳ ኣልቦ ዕንክሊል ክፈጥር ይገብሮ። እንኮ ቀጻልነታ ኣውሒሳ ዘላ ጉጅለ ገጠምቲ፡ ብተበግሶ እቲ “ሓመድ ድበ ግጥምታት ትግርኛ ኣብ ፈይስቡክ መስኪረ” ዝበለ ስነ ጥበባዊ መኮነን ተስፋይ ዝቖመት ኮይና፡ ንሳ ውን ብገምጋሚ ዓይኒ ክሪኣ እንከለኹ፡ ብዘይካ እቲ ከም ሽማ ዝዛሪ ግጥምታትን ምስኡ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ ዘይስነጽሑፋዊ ርእይቶታትን ኣብ ግጥሚ ተምጽኦ ዕብየት እርኣየኒ የለን።
ዝጥቀስ ብዝሒ ነባብን ተሳታፍን ዘለዋ ጉጅለ ከም ምዃና መጠን ትዕዝብተይ ብዛዕብኣ ኣስፍሕ ከብሎ ክፍትን እየ።
እዛ ግሩፕ ካብ ትምስረት፡ ንዕብየት ግጥሚ ኣብ ግምት ብምእታው ይጠቕሙ እዮም ዝበለቶም፡ ስለስተ ዓበይቲ መደባት ኣተኣታትያ።
1፥ ውድድር ግጥሚ፥
ኣብ ግጥሚ ዝግበር ውድድር ዘለኒ ዕቃበ ብድሙቕ ኣስሚረ (ካልእ እዋን ከስፍሖ እየ)፡ እቲ ንሰለስተ ዓመታት ኣከታቲሉ ዝተኻየደ ዓመታዊ ውድድር፡ ተመሳሳልነት ናይተን ዝተዓወታ ግጥምታትን ገጠምትን ኣረኣኢኻ፡ ኣብ ግጥሚ ዝመጸ ለውጢ ከምዘየለ ትግንዘብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ተመሳሳልነት እተን ዝተዓወታ ግጥምታት፡ ኣብ ገጠምቲ ዝፈጥሮ ጽልዋን ደያኑ ብምንታይ ተጸልዮምን እውን ከተገናዝብ ትኽእል። ንሰለስተ ግዜ ሓደ ዓይነት ቅዲ ዝተኸተላ ግጥምታት ክዕወታ ዝረኣዩ ገጠምቲ፡ ምስቲ ብደያኑን ኣዳለውቲ እቲ መደብን ዘይቀርብ መብርሂ ተደሚሩ፡ ከምኣተን ግጥምታት ከፍርዩ ጥራይ እዩ ዝደፋፍኦም። ንሳተን ብቑዓት ነይረን ዶ ከኣ ካልእ መልሲ ዘድልዮ ሕቶ ይኸውን። ካልእ ኩርናዕን መልክዕን ግጥሚ ከምዘሎ ከስተብህሉ ኣይሕገዙን እዮም። ደያኑ ውን ጸቕጥን ጽልዋን እንተዘይብሎም፡ ካብ ዝቐደመ ዓመት ዝሓይሽ ፍርያት እንተዘይረኺቦም፡ ንሽልማት ዝበቅዕ ግጥሚ ኣይፈረየን ዝብል ፍርዲ ክህቡ ትብዓት ክህልዎም ይግባእ። ዓውዲ ስነ-ጽሑፍ ጥንታዊ ከም ምዃኑ መጠን፡ ገለ ፍሉይ ስራሕ ኣምጺኡ ዝውስኾ እንተዘይብሉ፡ ካብ ዝነበሮ ኣይተንቀሳቐሰን ምባል ዘድሊ እመስለኒ። እቲ ዝዓበየ ናይ ዓለምና ናይ ስነ ጽሑፍ ሽልማት ኖበል ኮይኑ፡ ነቲ ሽልማት ዝበቅዕ ስራሕ ዝመምዩ ደያኑ፡ ድሕሪ እቲ ብዙሕ መሰናኽል ዝሓልፍ ናይ ተፍትሾም መስርሕ፡ ናይ መወዳእታ ዘቐምጥዎ ፈታኒ መምዘኒ፡ እዛ ጽሕፍቲ ወይ እዚ ጸሓፊ ንኽዕወት፡ ኣብቲ ንዘመናት ዝኸደ ዓውዲ ስነ ጽሑፍ እንታይ ሓድሽ ነገር ወሲኹ? ዝብል እዩ። ውድድራትና ነዚ ክመስሉ ትጽቢት ይግበር።
2፥ ቃለ-መጠየቕ ምስ ገጠምቲ፡
ብተበግሶኡ፡ ከምቲ ኣብ ዓዲ ኣይተገብረን ዝበልኩዎ ምትሕልላፍ ፍልጠት ንኽገብር ዝነቐለ፡ ብተግባር ግን ዝስመ ቀረብ ዘይብሉ መደብ ቃለ-መጠየቕ፡ ምስ ደረጃ ኣለዎም ዝበሎም ገጠምቲ ዝግበር እዩ። እዚ መደብ ብልክዕ እንተዝተሓዝ፡ እቲ እንኮን ዝበለጸን መወራረሲ ተመኲሮን ፍልጠትን ምኾነ። ይኹን እምበር፡ ዘቕርቦ ትሕዝቶ ግን ካብ ባዮግራፊ ናይቲ ቃለ-መጠየቕ ዝገብር ሰብ ዝሓልፍ እዩ ኢለ ኣይግምግሞን። ነዚ ኣመልኪተ ምስ ሓደ ኣብቲ መደብ ዝተዓደመ ገጣማይ ኣዕሊለ ኔረ። ብዘይካ እቲ ” …… ግን እቲ ትብሎ ዘለኻ ክንገብር ዓቕሚ ኣለና ድዩ? ኪኖ ግጥሚ ምጽሓፍ ዝሓልፍ ክእለት፡ ፍልጠት ኣለና ድዩ? ኣብ ድሕሪ እቶም ግጥምታትና ደኣ ተሓቢእና ከይንህሉ……” ዝበለኒ ዋዛ ዝመስል ገለ ሓቂ ዘለዎ ዘረባኡ፡ ብቕዓቱ ዝፍትሹን ፍልጠቱ ዝብርብሩን ሕቶታት ከምዘይቀረብሉ ውን ኣዕሊሉኒ።
ነቲ መደብ ዘዳልዉ፡ ኪኖ ክእለት ገጠምቲ ዘንጸባርቑ ሕቶታት፡ ፍልጠቶም ፈቲሾም በርቢሮምን ዘውጽኡ ሕቶታት ከዳልዉ ምተገብአ። ሰባት ከኣ ብተፈጥርኦም፡ ፍልጠት እምበር ክእለት ከውርሱ ኣይክእሉን እዮም። ንኽእለቶም ክሰርሕሉን ከርእይዎን ጥራይ እዮም ዝኽእሉ።
3፥ እዚ ብኣዝዩ ንኡስ ከይዲ ዝቐርብ መደብ ህየሳ ክብሎ ዘይክእል ምስትምቓር ውን ዘይኮነ፡ ግጥሚ ኣልዒሉ ዝዛረብ፡ ሓሓሊፉ ውን ግጥሚ ጠቀስ ጽሑፋት ዘቕርብ መደብ እዩ። እዚ መደብ፡ ብዘይካ እቲ ብወኒ እምበር ክእለትን ፍልጠትን ዘይብሎም ጸሓፍቲ ዝኸይድ ምዃኑ፡ ሓደ ጎናዊ ማለት ኣዕናዊ ወይ ወዳሲ ሸነኽ ግጥምን ገጠምትን ስለዘልዕል፡ ካብ ጥቕሙ ኣብ ጸቢብ ርድኢታት ዝምርኮስ ምትፍናን ዝፈጥሮ ይበዝሕ። ክኢላታትን ምኲራትን ገጠምትን ሃየስትን ኣብዛ ኩርናዕ እዚኣ ተሳትፍኦም ክገብሩ ምተገብአ፡፡ ፍልጠት፡ ሓላፍነት ምዃኑ ዘኪሮም ‘ውን ፍልጠቶም ብቕኑዕ መንፈስ ከወፍዩ ምተገብኦም። ምስቲ ብግንዖ ምስራሕ ዝለመደ ባህርን ባህልን ትጽቢተይ ምህሙን እኳ እንተኾነ፡ ግጥሚ ብባህሪኡ ብዘይመኽሰብ ንኣእምሮኣዊ ዕግበት ዝሰርሕን ዝስራሕን ምዃኑ ኣሚኖም፡ “ብዘይግዛዕ ዶ ሰብ ይግዛእ” ከይበሉ፡ ንዕብየት ስነ ግጥሚ ኣበርክትኦም ዘይምግባሮም፡ ካብ ሓላፍነት ምህዳም ምዃኑ ከዘኻኽሮም ደስ እብለኒ፡፡ ኣካየድቲ እዛ ጉጅለ ነዚ ዝምችእ ኩነታት ፈጢሮም ዶ ኣይፈጠሩን ግን፡ እዚ ውን ካልእ ተዓዛቢ ዓይኒ ክርእዮ ዘለዎ እዩ።
መደምደምታ፥
እዚ ምስ በልኩ፡ ገጠምቲ እዚ መድረኽ ከ ኪኖ ሕድሕዳዊ ምውድዳስን ምውቕቓስን፡ ግጥሚ ኪኖ ስምዒትካ ጥራይ ትነግፈሉ፡ ብርዒ ምትካል ስለዝኸኣልካ፡ ድላይካ ቃላት ትሰርዓሉ ምዃኑ ተረዲኦም፡ ሓላፍነት ዘሰክም፡ ንዋታዊ መኽሰብ ዘይርከቦ ግና ክቡር ሞያ ምዃኑ ዘኪሮም፡ ዝገብርዎ ጻዕርታት እንታይ ይመስል? ቀዲመ ፍርዲ ኣይህብን እየ ስለዝበልኩ ርእይቶ ውን ዝህብ ኣይመስለንን። እቲ መድረኽ ባዕሉ ግን ምስክር እዩ። መዘኻኸሪ ግዳ ክህብ ምደለኹ። ንመዘኻኸርየይ ” ኣብ ግጥሚ እንታይ ኢኻ ትሓልም!?” ብዝብል ሕቶ ከሰንዮ ባህ እብለኒ። ከምቲ ትፈልጦ፡ ሕልምኻ፡ ኣብ ውሽጥኻ ዘሎ ብግጥሚ ንግዳም ምውጻእ ጥራይ እንተኾይኑ፡ እዚ ልዕሊ 6 ቢልዮን ህዝቢ ዓለም ኣኣብ ውሽጢ ብዙሕ ስለዘለዎ ሰማዒ የብልካን። ሕልምኻ ገጣሚ ክትሰመ እንተኾይኑ፡ እዚ ዝጠቐስኩዎ ኣሃዝ፡ እንታይ እምበር መን ከምዘየገድሶ ንስኻ ውን ትምስክሮ ኢኻ። ሕልምኻ፡ ግጥሚ ዝፈጥሮ ባህታ፡ ኣስተንትኖ፡ … ወዘተን ንሱ ዝፈጥሮ ልውጥን እንተኾይኑ፡ ለውጢ ዘገምታዊ እዩ እሞ ዘገም ኢሉ ዝሰርሕ ዘልኣለማዊ ስራሕ ክትሰርሕ ፈትን።
ከምቲ እቲ ጸሓፊ ዝብሎ “ክምህር፡ ክምዕድ፡ ክግስጽ ……ወዘተ” ትብል ትብል እንተለኻ ግን፡ እቲ ትምህርቲ፡ ማዕዳን ተግሳጽን ናብ ነብስኻ ኣቕንዓዮ።
ግጥሚ ንምግጣም፡ ተውህቦ፡ ወኒ፡ ተበግሶ፡ ፍልጠትን ጻዕርን ከምዘለዉኻ ምስ ኣረጋገጽካ ብርዕን ወረቐትን ሒዝካ ሜዳ ውረድ። ሜዳ ግጥም ዝካየደሉ ምዃኑ ግዳ ዘክር። ብዝብል መዘኻኸርየይ ክድምድም።
ፍቕረይ የማን
ሚያዝያ 2016
መወከሲ፥
http://www.peneritrea.com/blog/——-
http://soyra.blogspot.no/2014/04/bdihri-maetso-poems-of-profound-images.html?m=1
https://m.facebook.com/groups/107677896082681?ref=bookmarks
ከምኡ ውን ውልቃዊ ዝኽርታተይ


text:
መግለጺ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ብኣጋጣሚ ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፤
መግለጺ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ብኣጋጣሚ ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም
ዕላማ ባሕቲ መስከረም ኣብ ሓቀኛ ምዕራፉ ክበጽሕ እዩ!
ቅድሚ 59 ዓመታት ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ሕግን ስርዓትን ማሕበረሰብ ዓለምን ኣህጉራዊ ውዕላትን ስምምዓትን ጥሒሱ፡ ልዑላዊ ክብረትና ክግህስ፣ ንነትናን ባህልናን ታሪኽናን ደምሲሱ ዱርና ክሓዝእን መሬትና ክግብትን ዝመጸ መግዛእታዊ ሓይሊ ሃጸያዊ ስርዓት ተፈሪ መኮነን(ሃጸይ ሃይለስላሴ) ተቃዊሙ፡ ነቲ ብሕግን ስርዓትን ዘይኣምን ብስነ መጎት ሓይሊ ድሌቱን ባህጉን ከፈጽም ዝደሊ ባዕዳዊ ስርዓት ብዝርድኦ ቋንቋ ክምኽት ብረት ኣልዒሉ “እምቢ ንባዕዳዊ መግዛእትን ባርነትን” ኢሉ ብወግዒ ቃልሱ ብዕለት 1 ባሕቲ መስከረም 1961 ጀሚሩ። እንሆ እዛ ዕለት እዚኣ “ባሕቲ መስከረም ዕለተ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ” ተባሂላ ዓመት መጸ ትኽበር ኣላ።
ሓርበኛ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ነጸብራቅ እምቢታ ህዝቢ ኤርትራ ኮይኑ፡ “እምቢ ንባዕዳዊ መግዛእቲ” ብምባል፣ ኣብ ጎቦ ኣዳል ጥይት ነጋሪት ነጻነትን ሓርነትን ክትኩስ እንከሎ፡ እቲ ዕላማ ህዝቢ ካብ ባርነት፣ ሃገርን ርስትን ካብ ጎበጣን መግዛእትን ባዕዳዊ ሓይሊ ሓራ ንምግባር እዩ። ኣብ ባሕቲ መስከረም ዝተወቕዐት ነጋሪት ሓርነት ኣብ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ተሰሚዓ። ወለዶ 60ታት ከኣ ነቲ ቅዱስ ዕላማ ተቀቢሉ ብማዕበል ክዓስሎን ንኩሉ’ቲ ሓርነት ንምውሓስ ዝሕተት ዋጋ ክኸፍል ድልው ስለዝኾነ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓጺር ግዜ ክባራዕ፣ ኣብ ሓጺር እዋን ዓበይቲ ለውጥታት ከመዝግብን ንመሓውራት ባዕዳዊ መግዛእቲ ኣብ ኩሉን ብኹሉን ክገጥምን ኣብ ዝጀመረሉ እዋን፡ ጽልዋን ዓቅምን ገዛኢ ሓይሊ ኣብ ፈተና ክወድቕ ዝኾነሉ ኩነታት ተፈጥረ።
ኣብ ፍርሕን ስግኣትን ዝኣተወ ሓይሊ መግዛእቲ፡ ብምሕያልን ምብራኽን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ስግኣቱ ጥርዚ ኣብ ዝበጽሐሉ እዋን፡ ቃልሲ ህዝቢ ንምቁጻይ ማእለያ ዘይብሉ ኢሰብኣዊ ኣራዊታዊ ስጉምቲ ክወስድ ጀመረ። ካብ’ቲ ኣብ ታሪኽ ዝተሰነደ ባርባራዊ ግፍዕታት ዓድታት ምንዳድ፣ ንጹሃት ዜጋታት ምሕራድ፣ ሰባት ብታንኪ ምርጋጽ፣ መንእሰያት ኣብ ዕዳጋታት ምሕናቅን ምስቃልን ካልእ ብዙሕ ግፍዕታት ፈጺሙ። ይኩን ደኣ’ምበር ህዝቢ ኤርትራ በቲ ንምርዓዱን ንምጅጃውን ዝተኣልመ ባርባራዊ ጨካን ተግባራት ከይተዳህለ፡ በንጻሩ ክበልሕን ክሰሓልን፣ ዕምሪ መግዛእቲ ንምሕጻር ሕሉቡን ንጹፉን ከውፍርን ውሉድ ብርኹ ዝኾኑ ደቁ በጃ ክኾኑን ፍቃደኛ ኮይኑ እዩ።
ብሓይሊ ብረትን ብዝሒ ሰራዊትን ኣጽዋርን ዝሰዓር ጭቁን ህዝብን ዝጭፍለቕ ፍትሓዊ ሕቶን ስለዘየሎ፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ሓይሊ መግዛእቲ ምስ ነበልባል ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ተራጺሙ ክሕምሸሽ፣ ዘካየዶም ሓደ ድሕር’ቲ ሓደ ዝሰዓቡ ወራት ክፈሽሉን ክብርዕኑን ፈከራታትን ታህዲድን ዓመጽቲ ፋይዳ ዘይብሎም ከንቱ ክተርፉን ኮይኖም። በዚ ከኣ እቲ መስተንክራዊ መዳርግቲ ዘይነበሮ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዓለም ደሚቁ ክወጽእ፣ መርኣያን ኣብነትን ንብዙሓት ጭቁናት ህዝብታት ኣፍሪቃን ዓለምን ክኸውን ክኢሉ እዩ። እዚ ከኣ ኣብ መዛግብ ታሪክ ንፍትሒ ዝተኻየዱ ቃልስታት ክስነድ ኮይኑ ኣሎ። ከምቲ ኣብ ዓለምና ዝተራእየ ተመክሮ፡ ንፍትሓዊ ሕቶ ጭቁናት ጓዕጺጹ ንመዋእል ዝነብር ፋሽሽታዊ ኣረሜናዊ ገዛኢ ሓይልን ንዘመናት ተምበርኪኹን ተጻዒዱን ዝነብር ህዝብን ስለዘየሎን ስለዘይተራእየን፡ እቲ ብዕለት ባሕቲ መስከረም 1961 ዝጀመረ ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ኩሉ መስገደላትን ብድሆታትን ሰጊሩ፣ ድሕሪ ናይ 30 ዓመታት ዘይሕለልን ዘይዕጸፍን ቃልስን ዝተኸፍለ ናይ ዓሰርተታት ኣሽሓት ናይ ሂወትን ኣካልን መስዋእትን፡ ሓይሊ ባዕዳዊ ገዛኢ ተሳዒሩ፣ በርዒኑ። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ብቕልጽሙን ብዘይሕለል ቓልሱን ኣብ ዓለም ኤርትራ እትበሃል ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ሓራ ዝኾነት ልዑላዊት ሃገር ጋህዲ ክገብር በቂዑ እዩ። ወለዶታት ኤርትራ ንሞት ብሞት ስዒሮም፣ ንሓዊ ብሓዊ ገጢሞም፣ ኤርትራ ካብ መንጋጋ ሓርገጽ ገዛኢ ሓይሊ ፋሽሽታዊ ስርዓት ደርጊ ኣብ ግንቦት 1991 ክትናገፍ ኮይና።
እንተኾነ ግን፡ ዘይከም ባህግናን ትምኒትናን እቲ ንቓልሲ መሪሑ ዓዲ ዝኣተወ ሓይሊ፡ ነቲ ብክቡር ዋጋ ዝተረኽበ ዓወት ነጻነት ኤርትራ ከም ናይ ብሕቱ ቆጺሩ፡ ኤርትራ ናይ በይኑ ሕዛእቲ ክገብራ፣ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ኣገልጋሊ ኩሉ ጸቢብ ድሌታቱ ንምግባር ስለዝወጠነ፡ እቲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጸበዮ ፍረ ቃልሱን ደበስ መስዋእቲ ደቁን ክኾኖ ዝተጸበዮ ሰላም፣ ምዕባለን ዲሞክራስን ክሕረም ብዓይኑ ተዓዚቡን ጌና ይዕዘብ ኣሎን። ወዮ መግዛእትስ ቋንቋ ዳኣ ቀያይሩር’ምበር፡ ሓርነትን ሰላምን’ሲ ኣይተረኽበን። ህዝቢ ኤርትራ ከኣ “ወጮ እንተገልበጥካዮ ወጮ” ኮይንዎ እንሆ ንዝሓለፈ 29 ዓመታት ኣብ ዳግማይ ቃልስን ግጥምን ኣንጻር ህግደፋዊ ዓመጽን በደልን ተጸሚዱ ይርከብ። ጸረ ዘቤታዊ ጨቋኒ ገዛኢ ሓይሊ ብኩሉን ኣብ ኩሉን ክረባረብ፣ ነቲ ብሰንኪ ናይ ፖለቲካ ተዃሉ ዝተጠልሞ መሰላቱን ክብረቱን ልዑላውነቱን ክመልስን ከውሕስን ሎሚ’ውን ከም ትማሊ ኣብ ቃልሲ ህዝባዊ ሓርነት ተጸሚዱ’ሎ።
ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ንመበል 59 ዓመት ዝክሪ ባሕቲ መስከረም ክዝኽር እንከሎ እምበኣር፡ ብሓደ ወገን ነቲ ዝሓለፈ ባዕዳዊ መግዛእታዊ ሓይሊ ደምሲስካ፡ ነጻን ልዑላዊትን ሃገር ህያው ንምግባር ዝተኸፍለ መዘና ዘይብሉ ክቡር ኩሉ ዓይነት ዋጋ ንምዝካርን እቲ ናይ ዓወት ታሪኽ ንወለዶታት ክወራረስ፣ ክብርታት ሃገራውነትን ሓርበኛዊ ናይ ጅግንነት መንፈስን ክዕቀብ ንምግባርን፤ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ነቲ ሎሚ ከም ህዝቢ ንሓልፎ ዘሎና ኩሉ ዓይነት ባርነትን ዓመጽን ንሓዋሩ ንምዕጻፍ፣ ሰብኣዊ ክብረትናን ኩለንትናዊ ክብርታትናን ንምጭባጥ፣ ነቲ ኣብ ሓደጋ ወዲቁ ዘሎ ህላወናን ቀጻልነትናን ውሑስ ንምግባር ከምኡ’ውን ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ፖለቲካዊ ጠላዕ ዝኣቱ ዘሎ ሃገራዊ ልዑላውነትና ዳግም ውሑስ ንምግባር መብጽዓና እነሐድሰሉን ነቲ ዕላማ ዓንተቦ ዝኾነ ሓራን ዲሞክራስያዊትን ኤርትራ ህያው ንምግባር ዝቐንዐ ዕላማ ኣቦታትና ብምቕጻል፡ ጅግንነትን ኣሰርን ቀዳሞት ኣቦታት ቃልሲ ተኸቲልና፡ ዝፈለሙዎ ቃልሲ ኣብቲ ዝኣመቱዎ ናይ ሓርነትን ዲሞክራስን ምዕራፍ ከነብጽሖ ረዚን ሓላፍነት እንስከመሉ ረዚን ዕለት እዩ። እምበኣርከስ ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር ኣብ ዝክሪ ባሕቲ መስከረም ናብ ህዝቢ ኤርትራ ዘሕልፎ መልእክቲ እንተሎ፥
ከም ህዝብን ሃገርን ህልው ኩነታትና ኣብ ፖለቲካዊ፣ ቁጠባውን ማሕበራዉን መዳዩ ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ንርከብ ኣሎና። ኣብ ሃገርና ብዘይ ፍቃድ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ተወጢሑ ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ፡ ንስለ ጸቢብ ናይ ስልጣን ሕሳባቱን ባህግታቱን ውራየይ ኢሉ ህዝቢ ኣብ ምጽናትን ሃገር ኣብ ምዕናውን ተጸሚዱ ኣሎ። እቲ ሎሚ ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ከም ህዝቢ ንሓልፎ ዘሎና ሕሱም ሃለዋትን ዘስካሕክሕ መነባብሮን፡ ህያው ምስክር ናይ’ቲ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብእዉጅ ዘካይዶ ዘሎ ኣጽናቲ ኲናት እዩ። ነቲ ህግደፋዊ መሪር ጭቆናን ዓመጽን ንነብሮ ዶ ግዳ የሎናን፧ በቲ ህግደፍ ዝኽተሎ ዘሎ ኩሉ ዓይነት ናይ ዕንወት መንገዲ፡ ከም ህዝብን ሃገርን ህላውነትና ኮነ ቀጻልነትና ኣብ ገዚፍ ምልክት ሕቶ፣ ልዑላዊ ክብረትና ከኣ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ክኣቱ ይኸውን ኣሎ። ከም ህዝብን ሃገርን ኣብ ኣዝዩ ተኣፋፊ ቀራና መንገዲ ንርከብ ኣሎና። እቲ ሕቶ እምበኣር ከም ህዝቢ ን30 ዓመታት መሪር ብረታዊ ተጋድሎ ዘካየድናን ኩሉ ዓይነት ዋጋ ዝኸፈልናን ኣብ ሃገርናን ርስትናን ብሰላም፣ ብራህዋን ብቅሳነትን ክነብር ከምኡ’ውን መኣዲ ልምዓት፣ መኣዲ ምዕባለን ዲሞክራስን ክንቋደስ እዩ። ብሰንኪ ፖለቲካዊ ሽርሕን ምልካዊ ምሕደራን ጉጅለ ህግደፍን ውልቀ-መላኺ መራሒኡን ግን ህላወና ኣብ ዓቢ ምልክት ሕቶ ወዲቁ ኣሎ።
ስለዚ እምበኣር ልዕሊ ኩሉ ከም ህዝቢ ክንህሉን ክንቅጽልን ከምኡ’ውን መሰረት ህላወና ከነውሕስ፡ ነቲ ዝተቓለስናሉን መተካእታ ዘይብላ ህይወት ኣቦታትናን ኣዴታትናን ከምኡ’ውን ህይወት ኣሕዋትናን ኣሓትናን ዝተበጀወሉን ዕላማ ምንጋስ ፍትሕን ልዕልና ሕግን፣ ምትካል ህዝቢ ዝመረጾ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት፣ ምህናጽ ምዕብልትን ብልጽግትን ምዕርግትን ኣማዕዲካ እትጥመት፡ ዜጋታታ ዝኾርዑላ ሃገር ኣብ ዝደልደለ መሰረት ከነረጋግጽ፤ ሎሚ ብምክንያት ዝኽሪ ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልስና ሓድነትና ኣስጢምና ኩሉ’ቲ ከፋፋልን ጎጃጃልን ድሑር ኣተሓሳስባን ጸቢብ ረብሓታትን ወጊድ ብምባል፡ ብሓድነት ክንቃለስ፣ ህግደፍን ኣዕና ዊ፣ በታታንን ኣጽናትን ጸረ ህዝቢ ኣተሓሳስብኡን ኣብ ጋህሲ ክንቀብሮም፣ ኣብ ልዕሊ ዑና መቃብር ፋሽሽታዊ ቁንጮ ህግደፍ፡ ሕድሪ ዝሓለፉ ጀጋኑ ሰማእታትና ዝኾነ ምርግጋጽ ሓርነት፣ ምርግጋጽ ፍትሕን ዲሞክራስን ክውን ክንገብር ሃገራዊ ሓላፍነት ክንስኸም ይግባእ።
ባሕቲ መስከረም ወትሩ ብኽብሪ ትዘከር!!
ዕላማ ቃልሲ ኣቦታትና ብቃልስና ከነረጋግጾ ኢና!!
ኤርትራን ኤርትራውነትን ንዘልኣለም ክነብሩ’ዮም!!
ሓርነትና ናይ ግድን’ዩ!!
ስምረት ምንቅስቓስ ኤርትራውያን ንድሕነት ሃገር
1 መስከረም 2020


text:
ብኣዲስ ኣበባ ገይሮም ንምጥያስን ብድልየቶምን ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሓልፉ ስደተኛታት ዝሓሸ መሳለጥያ ክረኽቡ ንምሕጋዝ ናይ ሕቡራት ሃገራት ትካል ስደተኛታት/IOM/ ምስ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ናይ ንምትሕብባር ዝሓለፈ ሰሙን ስምምዕ ተፈራሪሙ።
ካብቶም ናብ ኣፍሪቃ መእተዊ ዝኾኑ ቀንዲ መንገዲታት ኣየር ቦሌ ዓለምለኸ መዓረፎ ነፈርቲ ኣዲስ ኣበባ ሓደ ምዃኑን መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ድማ ስደተኛታት ንኽጣየሹ ኣብ ዓለምለኸ መጎዓዚያ ብፂሒት ዘለዎን እዩ።
ናይ ኣዲስ ኣበባ ጨንፈር ቤት ፅሕፈት ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ብዓለምለኸ መዕረፎ ነፈርቲ ኣቢሎም ብድልየቶም ንዝምለሱ ስደተኛታት ኣብ 2016 ዓ.ም 6,260 ስደተኛታት፣ኣብ 2017 ዓ.ም ድማ 3,200 ስደተኛታት ክምለሱ ኣሳሊጡ’ሎ።
እቲ ስምምዕ ነቶም ተጣየስቲ ወይ ስደተኛታት ዘድልዮም ሓገዝ ኣበይን ብከመይን ክረኽቡ ከምዝኽእሉ ኩነታት ንምድላው ዘኽእል እዩ።
ኢትዮጵያ ሓንቲ ንኣፍሪቃዊያን ስደተኛታት ብዝዓበየ ዘዕቖበት ሃገር እያ።ኣብዚ ሕዚ እዋን ብዋናነት ካብ ደቡብ ሱዳን፣ሶማልን ኤርትራን ዝመፁ ልዕሊ 800 ሽሕ ስደተኛታት ኣዕቑባ’ላ።


text:
Radio Erena: 16 May 2018
ኣቦ መንበር ኮሚተ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ካይራት ኢማሮቭ፣ ናብ ኤርትራ ንምብጻሕ ዘቕረቦ ሕቶ መንግስቲ ኤርትራ ከምዝነጸጎ ዲፕሎማስያውይን ምንጭታት ሓቢሮም።
እቲ ካዛኪስታናዊ ዲፕሎማሰኛ፣ ኣቐዲሙ ናብ ጅቡቲ፣ ሶማልያ፣ ኢትዮጵያን ኬንያን ከምዘካየደ ዝጠቀሱ እቶም ምንጭታት፣ ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ንምዝርራብ ዘቕረቦ ሕቶ ከምዝተነጽገን ናብ ኤርትራ ዘእቱ ቪዛ ከምዝተኸልከለን ኣፍሊጦም።
ዕላማ ናይቲ ኣብ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ዘካየዶ ዑደቱ፣ ብዛዕባ ፖለቲካዊ፣ ጸጥታዊን ወትሃደራውን ኩነታት ሓበሬታ ብምእካብ፣ ጸብጻብ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ናብ ባይቶ ጸጥታ ንምቕራብ’ዩ።
ባይቶ ጸጥታ፣ ኣብ 2009 ከምኡ ድማ 2011 ክልተ እዋን ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘንበሮ እገዳ ንኽልዓለ፣ እቲ መንግስቲ ይሓትት እኳ እንተሎ፣ ምስ ኮሚተ እገዳን ተቖጻጻሪት ጉጅለን ምትሕብባር ግና ሓንጊዱ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
ኮሚተ እገዳ ሶማልን ኤርትራን ኣባላት ተቖጻጻሪ ጉጅለን ናብ ኤርትራ ንምብጻሕ ካብ ዘቕረብኦ ተደጋጋሚ ጠለባት፣ እዚ ናይ ዝሓለፈ ቅንያት ንፈለማ እዋኑ ኣይኮነን።
===================


text:
ዝጽወመሉ ምኽንያት ከኣ፦
ረቡዕ፦ ቤት ፍርዲ ኣይሁድ ንጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንምስቃል ናይ ሞቱ ምኽሪ መኺሮም ዝፈጸሙሉ ዕለት እዩ። (ዮሓ. 11፡46-53) ስለዚ መድኃኔ ዓለም ክርስቶስ ምእንቲ ደቂ ሰባት ዝተፈርዶ ናይ ሞት ፍርዲ ምእንቲ ክንዝክር ኣብዛ ዕለት እዚኣ ኽንጸውም ብሥርዓት ቤተ ክርስቲያን ተሠሪዑ ክጽወም ይነብር ኣሎ።
ዓርቢ፦ ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ መከራ መስቀል ተቐቢሉ ዝተሰቕለሉን ብሥጋ ዝሞተሉን፣ ተስፋ ደቂ ሰባት ዝተፈጸመሉን ዕለት እዩ። (ሉቃ. 23፡26-49፣ ዮሐ. 19፡17-30)
በዚ መሠረት እንትርፎ ኣብ በዓለ ኃምሳን ልደትን ጥምቀትን፡ ኣብ ረቡዕን ዓርብን ምእንታና ዝወዓለልና ውዕለት እናዘኸርና ብጾምን ጸሎትን ነዘን ክልተ ዕለታት እዚኣተን ከነኽብረን ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ትእዝዘና። (ፍት.መን.አን. 15፡ ዲድስቅ. 29)
ናይ ሎሚ ዓመት ዘመነ ዮሓንስ 2012 ዓ.ም. ዝጅምረሉ ረቡዕ 3 ሰኔ ፡ ዓርብ 5 ሰኔ እዩ።
ስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል፡ ወለመስቀሉ ክቡር፡ አሜን!