text:
ታሪኽ ይድገም ኣሎ። ዘመነ ባርነት ሓሊፉስ፣ ዘመነ ኮሎንያል ኣርኪቡ፣ ንሱ ድማ ኣብቂዑ ዘመነ ሓዲሽ ኮሎኒ ወይከኣ ኒዮ-ኮሎንያሊዝም ኣርኪቡ። ንሱ ተወዲኡ ከብቅዕ ከኣ፣ ሎሚ ማይ ዘይሓለፎ፣ ብዘይካ ምግባት ካልእ ዓላማ ዘይብሉ፣ግሎባላይዘሽን፣ ወይከኣ ሓዲሽ ዓለማዊ ስርዓት ዝብሃል ስርዓት መጺኡ። እዚ ኩሉ ላዕልን ታሕትን ድማ ንመላእ ኣፍሪቃ ንምቍጽጻር ጥራይ እዩ። እቲ ካብ ኩሉ ዘስደምም ድማ ኩሎም እቶም መለኽቲ ኣፍሪቃውያን፣ ግንከእ ንብረት ጽዮናውያንን ዝኾኑን፣ ካብ ብኣእምርኦም ድማ፣ ብኣእምሮ ምዕራባውያንን፣ ብፍላይ እዃድኣ ብኸብዶም ጥራይ ዝሓስቡ ገረብ ብሓኽላ ኮይኖም ንህዝቢ ኣፍሪቃ ኣሕሊፎም ንጽዮናውያን ይህቡዎ ኣለው። እንዳ ህግደፍን እንዳ ወያኔን ድማ እቶም ዝገደዱ ንዋት ጽዮናውያን ምዃኖም ክቡራት ተኻታተልቲ መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ ክትግንጽዘቡ ኣሎኩም። ነቲ ውዲት እንድህግደፍን እንዳ ወያኔን፣ሎሚ እንተዘይ በጻሕኩሞ ድማ፣ ጽባሕ ብጊሓት ከተርክቡሉ ኢኹም።
ክትበልዓ ዝደሌኻ ኣባ ጉንባሕስ ዛግራ ትብላ። እዞም ኣብዳው መራሕትቲ ምዕራብ ኣፍሪቃ፣ ምስቲ ጽዮናዊ መራሕ መንግስቲ ፈረንሳ ንሃገሮም ክሕግዞም ይኣይ ኣኼባ ድሕሪ ምክያዶም ዝተሳእሉዎ ንመዘከርታ ስእሊ።
ኣብጅቲ ጂ5 ጉጅለ ሳሕል ዝብሃል ውድብ ካብ ምትእታው ወተሃደራዊ ጎንጺ ዝገደደ እዩ።
እዞም ኣብታሕቲ ዘለው ካብ ብኣእምርኦም ብኸብዶም ዝሓስቡ መሳኪን ወተሃደራት እዚኣቶም፣ ንረብሓ ጽዮናውያን፣ ንወገንኩም ቅተሉ ሕረዱ እንተተባህሉ ድሕር ዘይብሉ ኣራዊት እዮም።
ኣደ 6 ቆልዑ፣ ወይዘሮ ፎን ደር ላይን፣ ሚንስተር ምክልኻል ሃገር ጀርመን፣ ኣብ ማሊ ወሪሩ ዘሎ ሰራዊት ሃገር ጀርመን ክትበጽሕ ድሕሪ ምኻዳ፣ ምስቲ ዓናን መላኺ ሃገር ማሊ ክትንቀሳቐስ ከላ። ዘርኢ ስእሊ።
እቶም ከርፋሕ ናብራ ጸሊኦም፣ ሃገሮም ገዲፎም ንኤሮጳ ዝስደዱ ዘለው መሳኪን ደቀባት ሃገር ማሊ። ኣብቲ ሃገሮም ብሰንኪ ጽዮናውያን ክነብሩ ከምዘይክእሉ ይግበር ኣሎ።
ደቂ ሊብያ ብኤውሮጳውያን NGO እንዳተመወሉ ንስደተኛታት ኣፍሪቃውያን ከመሓላልፉ ክለው።
ኣብዚ ዓመትዚ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ብሊብያ ኣቢሎም ንሃገር ጣልያን ዝግጓረቱ ዘለው ቍጽሮም ስለዝዛየደ መንግስቲ ጣልያን ኣብቲ ወደባት ሊብያ መራኵብ ክትሰድ ተዳልያ ኣላ። እቲ ጉዳይ ግን ንህዝቢ ዓለም ንምድንጋር እዩ እምበር፣ ጽዮናውያን ምስ ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ተሰማሚዖም ዝገብሩዎ ዘለው፣ ሓዲሽን ረቂቕን ዘመናዊን ኮሎንያሊዝም ኣብ ኣፍሪቃ ጥራይ እዩ።
እቶም ኣዛብእ ዲክታቶራት ሃገራት ኣፍሪቃ ድማ፣ከደምቲ ምዕራባውያን ኮይኖም፣ ንደቂ ሃገር ንኽስደዱ ቀንዲ መሳርሒ ኮይኖም ኣለው።
ኢሰያስ ኣፈወርቂ ድማ ሓደ ኣባልን ስሩዕን መንግስታት ኤውሮጳ እዩ።
ብሓልዮት መርበብ ሓበሬታ ደቀባት ኤርትራ 5 ንሓሰ 2017 ዓ.ም።ፈ.


c: text/html

text:
ሓጺር ታሪኽ ህይወት ሓርበኛ ተጋዳላይ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ (ካካይ)
By Eritrean Media
ዝኸበርኩም ኣንበብቲ፡ ገዲም ተጋዳላይ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር ካካይ ብዝሓደሮ ሕማም ብቐዳም 14 ለካቲት 2015 ወጋሕታ ከምእተሰውአ ብዜና ተገሊጹ’ዩ። ስነ-ስርዓት ቀብሪ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ካካይ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣባላት ካቢነ ሚኒስተራት፡ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን መንግስትን ግንባርን፡ ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ መራሕቲ ሃይማኖት ከምኡ’ውን ቤተሰቡ፡ ህዝብን ሰራዊትን ኣብ ዝተረኽቡሉ፡ ብረቡዕ 18 ለካቲት ኣብ መካነ-መቓብር ሓርበኛታት ኣስመራ ተፈጺሙ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ብጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሚኒስትሪ ምክልኻል ጀነራል ፍሊጶስ ወልደዮውሃንስ ዝተነበበ ሓጺር ታሪኽ ህይወት ስዉእ እንሆ፦ ክቡራንን ክቡራትን! ከም ኩሉ ፍጡር፡ ሓርበኛ እውን ታሪኹ’ዩ ዝነብር እምበር ዘልኣለማዊ ኣይኮነን። እንሆ ድማ ሎሚ፡. . .ሓደ ካብቶም፡ ገድሊ ህዝቢ ኤርትራ ንናጽነት ዘፍረዮም፡ ምሉእ ዕምሮም ንህዝባዊ ዕላማ ወፍዮም ብልዑል ሓቦን ጽንዓትን ዝተቓለሱ ሓርበኛታት፡ ብመስዋእቲ ተፈልዩናስ ብሓበንን ክብሪን ንፋነዎ ኣሎና። ካብ ተራ ተዋጋኣይ ክሳብ ሓላፊ ክፍሊ፡ ኣመሓዳሪን ኣዛዚ ሰራዊትን ኮይኑ ንሃገሩን ህዝቡን ብተወፋይነት ዘገልገለ፡ ሓርበኛ ተጋዳላይ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ (ካካይ)። ኣብ 1948 ዓ.ም.፡ ካብ ወለዱ ኣቶ ዑመር መሓመድን ወይዘሮ ሳዕድያ ኣሕመድን ኣብ “ኣፍታ” ንኡስ ዞባ “ዙላ” ዝተወልደ ተጋዳላይ ኣሕመድ ዑመር መሓመድ (ካካይ)፡ ካብ 67 ዕድመኡ፡ 47 ዓመታት ኣብ ቃልሲ ንናጽነትን ህንጸት ሃገርን እዩ ኣሕሊፍዎ። ሓደ ካብቶም ሓያል ፍቕሪ ህዝቢን ሃገርን፡ ትስፉው መንፈስ፡ ጽንዓት፡ ተበጃውነት፡ ትብዓት፡ ምቕሉልነት ዝመለለይኡ ክብርታት ዝውንኑ ጀጋኑ ኤርትራውያን ተቓለስቲ ድማ እዩ። ስውእ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ካካይ፡ ግዜ ንእስነቱ ኣብ ትውልዲ ዓዱ “ኣፍታ” ምስ ስድራቤቱ፡ ኣብ ሕርሻዊ ንጥፈታት እናተሓጋገዘ’ዩ ኣሕሊፍዎ። ገና ብቑልዕነቱ ትጉህን ህርኩትን ሰብ ድማ እዩ ነይሩ። ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብ እዋን ብጽሕናኡ፡ ጸላኢ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘውርዶ ዝነበረ ግፍዒታት፡ ብፍላይ ድማ፡ ኣብ 1967 ዓ.ም.፡ ኣብቲ ዝዓበየሉ ከባቢ፡ ኣብ ሓያሎ ዓድታት ዝፍጸም ዝነበረ ኣረሜናዊ ቅትለትን ራስያን ብምርኣይ’ዩ፡ ኣንጻር መግዛእቲ ናይ ምቅላስ ልዑል ወኒን መንፈስን ዘሕደረ። በዚ ድማ፡ ወዲ 19 ዓመት እንከሎ፡ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተወዲቡ፡ ኣብ ዓዱ ኮይኑ ምስ ተጋደልቲ ክተሓጋገዝ ጀሚሩ። ነዊሕ ከይጸንሐ፡ ኣብ ሰነ 1968፡ ኣብ መሳርዕ 4ይቲ ክፍሊ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብምጽንባር፡ ኣብ ዓጎምቦሳ ወተሃደራዊ ታዕሊም ወሲዱ። ምስ ምቛም ስሙር ሓይሊ፡ ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብ ሓይሊ ሮሞዳን ትረ ተመዲቡ ገድሉ ክቕጽል ድሕሪ ምጽናሕ፡ ህዝባዊ ሓይልታት ምስ ተወልደ፡ ካብ ተ.ሓ.ኤ. ናብ ህዝባዊ ሓይልታት ሰጊሩ፡ ቃልሱ ንናጽነት ብዝለዓለ ወኒን መንፈስን ቀጺሉ። ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብ ህዝባዊ ሓይልታት ምስ ተጸንበረ፡ ካብ 1971 ክሳብ 1975 ኣብ ዝነበረ ዓመታት፡ ኣብ ክፍሊ ኣጽዋር ህ.ሓ. እዩ ዝነጥፍ ነይሩ። ኣብቲ ከቢድ ሃልኪን ድኻምን ዝመልኦ፡ ብልሓት፡ ምስጢራውነትን ትብዓትን ዝጠልብ ዕማማት ምዕቃብን ምብጽጻሕን ኣጽዋርን ተተኰስቲን ብልዑል ተወፋይነት ድሕሪ ምግልጋሉ ድማ፡ ኣብ 1975፡ ኮሚሳር ክፍሊ ዕቃበ ብረት ህዝባዊ ሓይልታት ክኸውን በቒዑ። ክሳብ 1977 በዚ ሓላፍነት’ዚ ብምስራሕ ከኣ፡ ኣብ ጥሪ 1977 ሓላፊ ክፍሊ ዕቃበ ብረት ኮይኑ ተመዚዙ። ብጻይ ኣሕመድ ካካይ፡ ን9 ዓመታት ዝኣክል ሓላፊ ክፍሊ ዕቃበ ብረት ህ.ግ. ኮይኑ ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን፡ ኣብ ዕብየትን ምዕባለን ናይቲ ክፍሊ ዓቢ ኣበርክቶ ዝገበረ ሓላፊ እዩ። ብድሕሪ’ዚ ኣብ 1986፡ ካብ ክፍሊ ዕቃበ ብረት ናብ ክፍሊ ህዝባዊ ምምሕዳር ተቐይሩ፡ ኣመሓዳሪ ዞባ ምብራቕ ኮይኑ ተመዚዙ። ኣብ ክፍሊ ህዝባዊ ምምሕዳር ንሓደ ዓመት ብምግልጋል ከኣ፡ ኣብ ነሓሰ 1987 ናብ ተዋጋኢ ሰራዊት ተቐይሩ፡ ኣብ ክፍለ ሰራዊት 70 ኮሚሳር ክፍለሰራዊት ንምዃን በቒዑ። ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብ ክፍለሰራዊት 70 ሰለስተ ዓመታት ድሕሪ ምግልጋል፡ ኣብ 1990 በዚ ጽፍሒ’ዚ ናብ ክፍለሰራዊት 96 ተቐይሩ። ክሳብ ዕለተ ናጽነትን ድሕሪኡን ከኣ ብደረጃ ኮሚሳር ክፍለሰራዊት ኣገልጊሉ። ኣብ ጥሪ 1992 ኮሚሳር ኮር 161 ኮይኑ ዝተመዘዘ ብጻይ ኣሕመድ፡ ክሳብ 1994 ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ ኣብ ኮራት 161ን 271ን ብደረጃ ኮሚሳር ድሕሪ ምስራሕ፡ ኣብ ግንቦት 1994 ሓላፊ ስታፍ ሎጂስቲክስ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኮይኑ ተመዲቡ። በዚ ጽፍሒ’ዚ፡ ን5 ዓመታት ምስ ሰርሐ ድማ፡ ካብ 1999 ክሳብ 2002፡ ሓላፊ ስታፍ ዞባ ስርሒት 4፡ ካብ 2002 ክሳብ 2004 ኣዛዚ ዞባ ስርሒት 3 ኮይኑ ኣገልጊሉ። ካብ 2004 ክሳብ ዕለተ መስዋእቱ ድማ፡ ሓላፊ ስታፍ ኣጽዋር ሚኒስትሪ ምክልኻል ኮይኑ ብተወፋይነት ክገልግል ጸኒሑ። ስውእ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ፡ ኣብ ኩሉ ዝተመደቦ ስርሓት፡ ሃገርን ህዝቢን ዘሰከሞ ሓላፍነት፡ ብልዑል ተወፋይነትን ብቕዓትን ብምፍጻም፡ ኣብ ቃልሲ ንናጽነትን ህንጸት ሃገርን ብሓፈሻ፡ ኣብ ምስፋሕን ምምዕባልን ንጥፈታት ዕቃበ ብረት ድማ ብፍላይ ዓቢ እጃም ዘበርከተ ዜጋ እዩ።
ስውእ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ (ካካይ)፡ ኣብ ፈለማ ናይ ቃልሲ ህይወቱ፡ ማለት ኣብ 1969፡ ኣብ ኩመይላ፡ ሓሽሻይ፡ ሓልሓል ኣብ ዝተኻየደ ውግኣት ከምኡ’ውን፡ ኣብ 1971፡ ኣብ ኲናት ሓድሕድ ፈልሒት ብደረጃ ተራ ተዋጋኣይ ክሳተፍ እንከሎ፡ ካብ 1987 ንደሓር፡ ብደረጃ ኮሚሳርን ኣዛዚን ክፍለሰራዊት፡ ኣብ ውግኣት ግንባር ናቕፋ፡ ኣብ ስርሒት ፈንቅልን ምርብራብ ግንባር ጊንዳዕን ከምኡ’ውን ኣብ ውግኣት ምሕራር ሰንዓፈ፡ ድግሳ፡ ሰገነይቲ ተሳቲፉ፡ ጅግንነቱ፡ ተወፋይነቱን ብቕዓት ኣመራርሓኡን ዘመስከረ ዜጋ እዩ። ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብ 1978 ኣብ ናቕፋ፡ 2ይ ዙርያ ፖለቲካዊን ፍልስፍናዊን ትምህርቲ ክቐስም እንከሎ፡ ኣብ 1985 እውን ኣብ ዓራግ ትምህርቲ ወተሃደራዊ ሳይንስን ካርታን ቀሲሙ እዩ። ስውእ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ፡ በዓል ሓዳርን ኣቦ ሓንቲ ውላድን እዩ። ተጋዳላይ ኣሕመድ፡ ብሃገራዊን ሞያዊን ኣበርክቶኡ ጥራይ ዘይኮነ፡ ከም ውልቀሰብ፡ ብሰብኣዊ ባህርያቱ እውን ፍቱው ብጻይ እዩ ነይሩ። ምስ ዓቢ ይኹን ንእሽቶ ብቐሊሉ ክረዳዳእ ዝኽእል ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣዝዩ ምቕሉልን ሕያዋይን ብምንባሩ፡ ብመቓልስቱን መሳርሕቱን ቅቡልን ምስጉንን እዩ ነይሩ። ምሉእ ዕድመኡ ብልዑል ሓቦን ጽንዓትን ስለ ሃገርን ህዝቢን ተወፍዩ ዝተቓልሰ ብጻይ ኣሕመድ፡ ኣብዚ ቀረባ እዋን ብዘጋጠሞ ሕማም፡ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ሱዳንን ሕክምናዊ ክንክን ክግበረሉ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ኣብ ወጋሕታ ናይ 14 ለካቲት 2015፡ ኣብ ሃገረ ሱዳን ኣብ ሆስፒታል ዓሪፉ። ሎሚ (ትማሊ) ረቡዕ 18 ለካቲት 2015 ድማ፡ ክቡር ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ብጻይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣባላት ካቢነ ሚኒስተራት፡ ላዕለዎት ሰበስልጣን መንግስቲን ግንባርን፡ ኣዘዝቲ ሰራዊት፡ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ቤተሰቡ፡ ህዝቢን ሰራዊትን ኣብ ዝተረኽብሉ፡ ኣብ መካነ መቓብር ሓርበኛታት ኣስመራ፡ ብኽብ ዝበለ ስነ-ስርዓት ሓመድ ኣዳም ለቢሱ። ዕድመኡ ምሉእ ንሃገራዊ ናጽነትን ዕብየትን ዝወፈየ ገዲም ተቓላሳይ ኣሕመድ “ዓሪፉ” ዝብል ዜና ክስማዕ እንከሎ፡ ንህዝቢን ሃገርን ዓቢ ክሳራ ብምዃኑ ዘሕዝን እኳ እንተኾነ፡ ስውእ ተጋዳላይ ኣሕመድ ዑመር ግን፡ ኣብቲ ዝተዋህቦ ዕምሪ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢን ሃገርን ተጻዒኑ ዝነበረ ኣርዑት መግዛእቲ ኣብ ምቕንጣጥ፡ በሪ ርሁው መጻኢ ኣብ ምርሓው፡ ኩለንተናኡ ንሃገሩን ህዝቡን ወፍዩ፡ ዕውት ስራሕ ብምስራሕ፡ ሃገራዊ ግቡኡ ብምልኣት ዝፈጸመ ዜጋ ብምዃኑ፡ ነቲ ብዙሕ ዝዓመመሉን ዘፍረየሉን ጉዕዞ ህይወቱ ብሓበንን ዓቢይ ክብርን እናዘከርና ኢና ንፋንዎ ዘለና። መንግስቲ ኤርትራ፡ ብመስዋእቲ ገዲምን ውፉይን ብጻይ፡ ሜጀር ጀነራል ኣሕመድ ዑመር መሓመድ (ካካይ) ዝተሰምዖ መሪር ሓዘን እናገለጸ፡ ንስድራቤቱን መላእ ህዝቢ ኤርትራን “ጽንዓት ይሃብኩም!” ይብል። ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና! ዓወት ንሓፋሽ!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ዓለምለኸ ሉተራዊት ቤተ ክርስትያን ሽወደንን መንግስቲ ሽወደንን ንዝኽረ መበል 500 ዓመት ሉተራዊ ተሐድሶ ዝገበሩሎም ዕድመ መሰረት ዕለት 31 ጥቅምቲ 2016 ረፍዲ ንሽወደን ከተማ ማልመ ከምዝተጓዕዙ ይፍለጥ።
ቅዱስነቶም ምስ ዘስነይዎም ብጹዓን ካርዲናላትን ጳጳሳትን ሀገራት ሐቆፍ መዕረፍ ነፈርቲ ምስ በጽሑ ናይ መንግስቲ ሽወደን ቀዳማይ ሚኒስተርን ናይ መንግስቲ ላዕሎዎት ሰበ ስልጣናትን ናይ ሃይሞኖት መራሕትን ብድሙቅ አገባብ ተቀቢሎምዋም። እዚ ንመበል 500 ዓመት ሉተራዊ ተሐድሶ ንምዝካር አብ ሽውደን ዝጀመርዎ ሐዋርያዊ ጒዕዞ መበል 17 ዑደት ሐዲሽ ምዕራፍ ክርስትናን ንኤኩመኒዝም ንሐድነት ክርስትያን ፍሉይ አስተዋጽኦ ከም ዝህልዎ ይምለክት ።
ከምቲ ዝዝከር ሉተራዊትን ካቶሊካዊትን አብያተ ክርስትያናት ነነዊሕ ዘበናት ብጠንቂ’ቲ ቅድሚ 500 ዓመታት አብ ሞንጎኤን ዝተፈጥረ ምፍልላይ ንነዊሕ ዝበናት ከም ዘይተቃደዋን ቅድሚ 50 ዓመታት ግን ዝተ ሕድሕድን ምቅርራብን ከም ዝጀመራ ይፍለጥ።
አብ ሞንጎ ካቶሊካዊትን ሉተራዊትን አብያተ ክርስትያናትን ዘሎ ርክብ ጽቡቅ ከም ዝኾነ ክምልከት እንከሎ እዚ ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት አብ ሽውደን ትማሊ ዝጀመርዎን ሎሚ ዝዛዘምን ሐዋርያዊ ዑደት”ዚ ንሐድነት ክርስትያን ዓቢ አስተዋጽኦ ከም ዝህልዎ ምሁራን ሥነ መለኮት ገምጊሞም።
እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ አብ ሀገራት ሐቆፍ መዕረፍ ነፈርቲ ከተማ ማልመ ምስ ናይ መንግስቲ ሽውደን ቀዳማይ ምኒስተር ስታፋን ሎቨን ብብሕቲ ምስ ናይ ባህልን ዲሞክራስን ምኒስተር አሊቸ ባብ ኩቡንከን ተራኺቦም ሐሳብ ንሐሳብ ተለዋዊጦም ።
ር. ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ካብ መዕረፍ ነፈርቲ ማልመ ናብቲ ዘዕርፍሉ ቦታ ናብቲ ኢጎሎሳ ዝተባህለ ቦታ ከም ተጓዒዞም።
ብድሕሪ’ዚ ፍርቂ መዓልቲ ናይ መንግስቲ ሽወደን ቀዳማይ ሚኒስተር ስታፋን ሎቨን ንርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት አብቲ አብ ከተማ ሉንድ ዝርከብ ግራንድ ሆተል ምሳሕ ዓድሞሞም አብቲ ብቀዳማይ ምኒስተር ዝተግበረ እንግዶተ ምሳሕ ናይ ቅድስቲ መንበር አውራ ጽሐፊ ብጹዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን ፕረሲዳንት ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ሐድነት ክርስትያን ብጹዕ ካርዲናል ኩርት ኮኽ ምክትል አውራ ጽሐፊ ቅድስቲ መንበር ብጹዕ አቡነ አንጀሎ በቹ አብ ሽውደን ናይ ቅድስቲ መንበር ሐዋርያዊ እንደራሴ ብጹዕ አቡነ ሄንሪክ ጆሰፍ ናውኪ አወሀሀዲ ሐዋርያዊ ዑደት ሽውደን ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት አባ ፈደሪክ ኤማኑኤልሶን ከም ዝተሳተፉ ተፈሊጡ አሎ።
ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ድሕሪ ምሳሕ ናብቲ ዘዕርፍሉ ቦታ ንከተማሉንድ ቤተ ንጉሳውያን ቤተ ሰብ ንኢገሎሳ ተመሊሶም።
ከተማ ሉንድን ኡፕሳላን አብ ሰሜናዊ ርእሰ ከተማ ዝርከባ ጥንታውያን ከተማታት ሽወደን ከም ዝኾና ይፍለጥ።
ድሕሪ ሐጺር ዕረፍቲ ክአ ንንጉሳውያን ቤተ ሰብ ናይ ክብሪ ምብጻሕ ከካይዱ ናብቲ አብ ከተማ ሉንድ ዝርከብ ንጉሳዊ አዳራሽ ተጓዒዞም ንጉስ ካርል ጉስታቭን ንግስቲ ሲልቪያን ተቀቢሎሞም ድሕሪ ሐጺር ርክብ ክአ ካብቲ አዳራሽ ንጉሳውያን ቤተ ሰብ 100 ሜትር ርሒቁ ዝርከብ ካተድራል ሉንድ አሰንዮሞም።
እዚ አብ ከተማ ሉንድ ዝርከብ ካተድራል አብ ሞንጎ 1085-1145 ዓመተ ምህረት ዝተሀንጸ ጥንታዊ ካተድራል ከም ዝኾነ ክምልከት ከሎ Lutheran World Federation ዓለም ለኸ ሉተራዊ ፈዴረሽን አብ ከተማ ሉንድ ብ1947 ከም ዝተመስረተ ይዝከር።
ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸኮስ ብንጉሳውያን ቤተ ሰብ ተሰንዮም ካተድራል ሉንድ ምስ በጽሑ ናይ ሽወደን ቤተክርስትያን ሊቀ ጳጳሳት አንቸ ያከለንን ናይ ርእሰ ከተማ ስቶክሆልም ካቶሊካዊ ጳጳስ ብጹዕ አቡነ አንደርስ አርቦረልዩስ ብውዕዉዕ አገባብ ተቀቢሎምዎም።
አብ ውሽጢ ካተድራል ሉንድ ክአ ናይ ሃይማኖትን መንግስትን ወኪላት ብዙሐት ምእመናን አብ ዝተረክብሉ ናይ ሐባር ኤኩመኒካዊ ንሐድነት ክርስትያን ሥርዓተ ጸሎት ተኻይዱ ።
ፕረሲደንት ዓለም ለኸ ሉተራዊ ፊዴረሻን ጳጳስ ሙኒብ ዩናን አብ ካተድራል ሉንድ ቀዲሶም ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ክአ አብቲ ካተድራል መሥዋዕተ ቅዳሴ አዕሪጎም።
ድሕሪ መሥዋዕተ ቅዳሴ ክአ ምስ ንጉሳውያን ቤተ ሰብ ሽውደን ተፋንዮም ናብቲ ካብ ከተማ ሉንድ 28 ኪሎሜትር ርሒቃ ትርከብ ከማ ማልመ አረና ብመኪና ተጓዒዞም።
ናይ ዓለም ለኸ ሉተራዊ ፈዴረሽን ፕረሲዳንት ሙኒብ ዩናን ዋና ጽሐፊ ማርቲን ዩንግ አብ ቅድስቲ መንበር ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ፕረሲዳንት ብጹዕ ካርዲናል ኩርት ኮኽ ምስ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ካብ ሉንድ ንማልመ አረና ተጓዒዞም።
ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ አብ ማልመ አረና ምስ ወኪላት ኤኩመኒካዊ ሐድነት ክርስትያን ተራስኺቦም ፕረሲዳንት ዓለም ለኸ ሉተራዊ ፈዴረሽን ሙኒብ ዩናን ክአ ዲስኩር አስሚዖም ።
አብ መወዳእታ ክአ አብቲ green room ዝተባህለ አዳራሽ ምስ 30 ወኪላት አብያተ ክርስትያናትን ቀዳማይ ምኒስተር መንግስቲ ሽወደንን ተራኺቦም ተዘራሪቦምን ተሰናቢቶሞምን ነቲ አብ ማልመ እረና ዝተረኽበ ህዝበ እግዚአብሔር ክአ ሐዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ተፋንዮምዎ።
ድሕሪ ፍጻሜ ጸሎት ሕደነት ክርስትያን ማልመ አረና ክእ ናብቲ ዘዕርፍሉ ኢገሎሳ ዝተባህለ ቦታ ተጓዒዞም በዚ ክአ ናይ ትማሊ ዕለት 31 ጥቅምቲ ውዕሎ ሐዋርያዊ ዑደት ሽወደን ተፈጺሙ።
ባሕቲ ሕዳር ቅዱስ አቦና ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ንግሆ ካብቲ ዘዕርፍሉ ዘለዉ ኢጎሎሳ ናብት 35 ክሎሜትር ርሒቁ ዝርከብ Swedbank ስታድየም ተጓዒዞም።
ሎሚ ቅድስቲ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኩሎም ቅዱሳን ዘኪራን አብዒላን ከም ዝውዓለት ክዝከር ከሎ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት አብ ከተማ ማልመ Swedbank ስታድየም ብዙሕ ህዝበ ክርስትያን አብ ዝተረክበሉ ብላቲንን ቋንቋ ሽወደንን መሥዋዕተ ቅዳሴ አዕሪጎም ።
አብ ዘስምዕዎ ስብከት ‘ምስ መላእ ቤተክርስትያን ሎሚ በዓለ ኩሎሙ ቅዱሳን ነብዕል ኣሎና፣ ከምዚ ብምግባርና ከኣ ነቶም ቅድስናኦም ዝተኣወጀሎም ጥራይ ዘይኮነ ነቶም መላእ ሕይወቶም ብእምነት ክርስትና ዝተመልኤ ኮይኑ ግን ብዘይ መጠን ትሑታትን ገርሀይናታትን ብምዃኖም ሕቡእ ሕይወት ቅድስና ስለዘሕለፉ ቅዱሳን ንዝክር፣ ብርግጽ ምስዚኦም ብዙሓት ኣዝማድናን ኣዕሩኽትናን እንፍለጦም ሰባትን ኣለው፣
ስለዚኸስ ሓደ ፍሉይ ቅድስና ነብዕል ኣሎና፣ እዚ ቅድስና እዚ ነቲ ኣብ ጥምቀት ዝተኣትወ መብጽዓ ዕለት ዕለት ብተኣማንነት ብምንባርን ብምምስካርን እምበር ዓበይቲ ፍሉያት ተኣምራት ብምፍጻም ኣይኮነን፣ እዚ ቅድስና እዚ ንፍቅሪ እግዚኣብሔርን ፍቅሪ ብጻይን ዘቀደመ እዩ፣ እዚ ፍቅሪዚ ካብ ዕብየቱ ዝተላዕለ ንገዛእ ርእስኻ ረሲዕካ ኩለንትናኻ ንኣገልግሎት ካልኦት ምውፋይ እዩ፣ ከምቲ ንደቆምን ንስድራቤትምን ኩሉ ዝስውኡ ኣደታትን ኣቦታትን ምሕሳብ ይከኣል፣ እዞም ሰባትዚኦም ስድራን ውሉድን ዝሓቶ መስዋዕቲ ዓቢ ምዃኑ እናፈለጡ ብዙሕ ናይ ግሎም ነገራትን ሕልምታትን ብፍቃዶም ይሓድጉ እሞ ነዚ ቅዱስ ዕላማ ይውፈዩ፣
ኮይኑ ግን ንቅዱሳን ፈልዩ ከምዝልለዩ ዝገብሮምን ብሓቂ ሕጉሳት ዝገብሮምን ጉዳይ ኣሎ፣ እዚ ከኣ ነታ ኣብ ውሽጢ ልቢ እትርከብ ካብ ፍቅሪ እግዚኣብሔር እትፍልፍል ሓቀኛ ታሕጓስ ስለዘለለይዋ እዩ፣ ስለዚ ከኣ እዩ ቅዱሳን ብጹዓን ተባሂሎም ዝስመዩ፣ ብጽዕናኸስ ሕይወቶምን ዕላማኦምን ሃገሮምን እያ፣ እዚ ብጽዕና እዚ ጐይታ ባዕሉ ዝሕብረና መንገዲ ሕይወት እዩ በዚ ከኣ ኣሰሩ ክንስዕብ ንኽእል፣ ኣብ ናይ ሎሚ ወንጌል ኢየሱስ እቶም ብመንፈስ ድኻታት ብጹዓን እዮም ክብል ኣብ ርእሲ እምባ ኮይኑ ዝሰበኾ ሰሚዕና፣
እዘን ጐይታ ዝኣወጀን መንገዲ ብጽዕና ንሱ ባዕሉ ዝተኸተለን ኮይነን ናይ ነፍሲ ወከፍ ክርስትያን መምርሒ ሕይወት ከኣ እየን፣ ኣብ መንጎኤን የውሃት ብጹዓን እዮም ትብል ኮይና ኣብ ወንጌለ ማቴዎስ 11.29 ከኣ ‘ኣነ የዋህን ትሑት ልብን እየ እሞ ካባይ ተመሃሩ’ ይብለና፣ መንፈሳዊ መለለዪ ጐይታ እዚ እዩ በዚ ከኣ ሃብቲ ፍቅሩ ይገልጸልና፣ ለዋህ ኰንካ ምንባር ናብ ኢየሱስ ዘቅርበናን ኣብ ነንሕድሕድና ከምእንወሃሃድ ዝገበርና መንፈሳዊ ሓይሊ ኮይኑ ነቲ ዝፈላልየና ዝቋመናን ገዲፍና ንሓድነት ዝኲስኲሱ ሓደስቲ መንገድታት ሃሰስ እናበልና ንሓድነትን ውህደትን ንምምዕባል እዩ፣ ነዙይ ኣብነት ዝኾኑና ኣብዚ ቀረባ እዋናት ቅድስናኦም ዝተኣወጀ ቅድስት ማርያ ኤሊዛበታ ሄሰልብላድን ናይ ኤውሮጳ ጠበቃ ዝኾነት ቅዱስት ብርጂታ ቫድስተናን ምርኣይ ይከኣል፣ እዚአን ክልተ ቅዱሳት እዚኤን ኣብ መንጎ ክርስትያን ሓድነት ንክፍጠር ነቲ ዝጠመረናን ሓደ ዝገብረና ናይ ውህደት ምትእስሳር ዝፈጥርን ነገራት ንምርካብ ጸሊየንን ሰሪሔንን፣ ኣብዚ ሎሚ መበል ሓሙሽተ ሚእቲ ዓመት ናይ ሉተራዊ ተሓድሶ እንዝክረሉ ዓደን ከኣ ብዙሓትን ዝተፈላለዩን ህዝብታት ብሓባር ክነብሩ ምኽኣሎም ምስክር እዩ፣ ቅዱሳንከስ ብለውሃት ልቢ እዮም ናይ ለውጢ ጸጋ ዝረኽቡ፣ ብለውሃት ልቢ ዕቤት እግዚኣብሔር ክንርዳእ ንኽእል በዚ ከኣ ብንጽሕና ክነምልኾ ንኽእል በዚ ከኣ ነቲ እንኮ ሃብትኻ ዝኾነ እግዚኣብሔር ስለትረክብ ከይጠፍኣካ ወይ ከይትኸስሮ እትፈርሆ ነገር የልቦን፣
መንገዲ ብጽዕናኸስ ናይ ሓደ ክርስትያን መፈለጢ ወይ መንነት እየን፣ እዚ ከኣ ከም ተኸተልቲ ክርስቶስ ብመንገዲ ብጽዕና ክንመላልስ ስለዝተጸዋዕና ነቲ ኣብ ዘመንና ዝኽሰት ስቃይን ቃንዛን ብናይ ኢየሱስ መንፈስን ፍቅርን ክንገጥሞ ኣሎና፣ በዚ መንገዲዚኸስ ብዝተሓደሰ መንፈስን ወትሩ ሓቀኛ ብዝኾነ ኣገባብን ሓደስቲ ነገራት ክነመልክት ንኽእል፣ እቶም እናተዓመጹ ብዓይኒ ምሕረት ዝዕገሱን ብልቦም ዝምሕሩን ብጹዓን እዮም፣ እቶም ነቶም ኩሉ ዘገለሎም ድኻታትን ጽጉማትን ዓይኒ ዓይኖም እናተመልከቱ ዝቀርብዎምን ዝሕግዝዎምን ዘጸናንዕዎምን ብጹዓን እዮም፣ ኩሉ ናይዚ ግዜና ጸገማት ንዝጸለዎ ሰብ ዝሕግዙ ብጹዓን እዮም፣
ዝኸበርኩም ኣሕዋትን ኣሓትን ጸዋዕታ ቅድስና ንኩልና ዝቀርብ ጸዋዕታ ስለዝኾነ ካብ ጐይታ ብመንፈስ እምነት ንቀበላ፣ ቅድመና ዝሓለፉ ቅዱሳን ብኣብነት ሕይወቶምን ብኣማላድነቶምን ይሕግዙናን የተባብዑናን፣ ንሕናውን እንተኾነ ቅዱሳን ንምዃን ሓገዝ ሓድሕድ የድልየና እዩ፣ ሃየኸስ ብሓባር ነዚ ዕድመዚ ብታሕጓስ ንኽንቅበሎ ጸጋኡ ክህበና ንጐይታ ነታ ንግስቲ ሰላም ዝኾነት ንግስቲ ኩሎም ቅዱሳን ኣኖና እግዚእትነ ማርያም ንለምን፣’ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ፣
ድሕሪ ፍጻሜ ሥርዓተ ቅዳሴ ክአ ምስቲ አብ Swedbank ስታድየም ዝተረኽበ ህዝበ ክርስትያን መልአከ እግዚአብሔር ጸሎት ደጊሞም፣
ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንቸስኮስ ድሕሪ ፍጻሜ መልአከ እግዚአብሔር Swedbank ስታድየም ብቀጥታ ንሀገራት ሐቆፍ መዕረፍ ነፈርቲ ተጓዒዞም ምስቶም አብኡ ክጽበይዎም ዝጸንሑ ናይ መንግስትን ሃያሞኖትን ላዕሎዎት ሰበስልጣናት ተሰናቢቶም ናይ ክልተ መዓልቲ ሐዋርያዊ ዑደት ሽወደን ፈጺሞም ድሕሪ ቀትሪ ብሮማ ሰዓት አቈጻጽራ ሰዓት ሰለስተን ፈረቃን ብድሐነ ሰላም ናብ መንበረ ሐዋርያ ቅዱስ ጰጥሮስ ተመሊሶም።
እዚ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍፍራንቸስኮስ አብ ሽውደን ዘካየድዎ ሀገራት ሐቆፍ ሐዋርያዊ ዑደት መበል 17 ክከውን እንከሎ አርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ካብ ኢጣልያ ወጻኢ ዘካየድዎ ሐዋርያዊ ዑደት መበል 154 ከም ዝኾነ ይዝከር።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
‘ተሓድሶ’ ጉልባብ መናፍቕነት!'
ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፡ ኣካል መድኃኔ ዓለም ክርስቶስ ምዃና ቅዱሳት መጻሕፍት ኣምሊኦምን ኣስፊሖምን ይገልጹ። ኣብ 325 ዓ.ም. ኣብ ኒቅያ ተጋቢኦም ከም ሓደ ልቢ መኻሪ ከም ሓደ ቃል ተናጋሪ ዝኾኑ ርቱዓነ ሃይማኖት 318 ሊቃውንት (ሠለስቱ ምእት) ኣብ ጉባኤኦም ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሓንቲ፣ ሓዋርያዊት፣ ቅድስት፣ ዓለም ለኻዊት ምዃና ኣረጋጊጾም። ‘ርትዕት ሃይማኖቶሙ ለቅዱሳን አበዊነ’ ኢሎም ቅዱሳን ከምዝገለጽዋ፡ ሓቀኛ መገዲ ሕይወትን ኣፍ ደገ ሰማያዊት ኢየሩሳሌምን እያ። (ይሁ 1፡3፣ ውዳሴ ማርያም)
እግዚአብሔር ንቅድስት ቤተ ክርስቲያን ‘ቤተይ’ ኢሉ ይጽውዓን የፍቅራን። ካብ ሰማየ ሰማያት፡ ካብ ልዑል መንበሩ ፍቕሪ ሰብ ስሒብዎ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ተበጂዋ እዩ። እዛ ብኃላፊ ወርቅን ጠፋኢ ብሩርን ዘይኮነስ ብኽቡር ደሙ ዘጥረያ ቤት’ዚኣ ጕዕዞኣ ፍኖተ ቀራንዮ፣ ጕዕዞ መስቀል እዩ።ተውሳክ፡ . . .‘ተሓድሶ’ ጉልባብ መናፍቕነት!


text:
Devotionals
ኩሉ ትእዛዝ ኣምላኽ ኣብ ክልተ ትእዛዝ ክጥቕለለ ይከኣል፡ ንኣምላኽ ብምሉእ ልብኻን ብዅሉ ነፍስኻን ብዅሉ ሓይልኻን ብዅሉ ሓሳብካን ምፍቃርን... See More
Article
እግዚብኣብሄር ኣብ ታሪኽ ናይ ደቂ ሰባት ባህሪያቱን ኣክይዳኡን ዘይልወጥ ስለ ዝኾነ፣ ይጽውዕ አምበር ኣይጽዋዕን፡ ይስሕብ አምበር ኣይሰሓብን።ነዚ... See More
Booklet
ምዕራፍ 1 ንስሓ ካብ ምዉት ግብሪ ምዕራፍ 2 እምነት ብኣምላኽ ምዕራፍ 3 ትምህርቲ ጥምቀት ምዕራፍ 4 ምንባር ኣእዳው ምዕራፍ 5 ትንሳኤ ምውታት ምዕራፍ 6 ዘልኣለማዊ ፍርዲ ምስጢር ጸሎት
እግዚብኣብሄር ኣብ ታሪኽ ናይ ደቂ ሰባት ባህሪያቱን ኣክይዳኡን ዘይልወጥ ስለ ዝኾነ፣ ይጽውዕ አምበር ኣይጽዋዕን፡ ይስሕብ አምበር ኣይሰሓብን።ነዚ ቃሉ፣ መዝ119:89-90 ከነጽረልና ከሎ፣ “ዎ እግዚኣብሄር፣ ቃልካ ንዘለአለም ኣብ ሰማይ ጸኒዑ ... See More
ምንጪ ጽሑፍ-ብክርስቲያናዊት ጸሓፊት Jill Briscoe ተደሪሳ ካብ 8 Choices That Can Change a Woman’s Life ዚተሰምየት መጽሓፍ ካብ To Gather Wealth or Gather Grace ዘርእስቱ ምዕራፍ ዚተተርጐመ J... See More
ኩሉ ትእዛዝ ኣምላኽ ኣብ ክልተ ትእዛዝ ክጥቕለለ ይከኣል፡ ንኣምላኽ ብምሉእ ልብኻን ብዅሉ ነፍስኻን ብዅሉ ሓይልኻን ብዅሉ ሓሳብካን ምፍቃርን ንብጻይካ ከም ነፍስኻ ምፍቃርን። እቲ ፈላጢ ሕጊ ናብ የሱስ ቀሪቡ "ናይ ዘለኣለም ህይወት ምእንቲ ኽወርስ... See More
መጽሄት እንጌራ ህይወት ቁጽሪ ዓሰርት ሓደ ወጺኣ ኣላ፣ እዛ መጽሄት ኣገልጋልን ኣገልግሎቱን፡ ተነባቢ ህይወቱን፡ ኒቆድሞስ፡ሕቡእ ጋሻ ከምኡውን እዝኒ ዘለዎ ይስማዕ፡ ዝብሉ ጽሑፋት ሒዛ ኣላ።... See More
ክፉት ሰማይ ዓመተ ተሓድሶን ዓጺድን... See More
“ ቕንያቱ ኽፋእ እዩ እሞ . . . “ ብዛዕባ “ ፖርኖግራፊ ፡ ግብረሕቡእን ግብረሰዶምን “ እትድህስስ ሓዳስ ኤሌክትሮኒክ መጽሓፍ ብሓው ክብሮም ኣሰፋው! ... See More


text:
ሓደ ሰብ ኢንተርነት ከዘውትር ከሎ ኪሓስበሉ ዘለዎ ነገራት ኣሎ። ኢንተርነት ኣዚዩ ኣገራሚ ነገራ እዩ ሰብ ከኣ ኪዘናግዓሉ ይኽእል እዩ። ግን ከይሓሰብካ ምስ እትሰርሕ ብጌጋ ንሰብ ክትትንክፍን ከተጕህን ትኽእል ኢኻ። ኣብቲ ስእላዊ ጸወታ፡ ሓደ ሰብ ኢንተርነት ከዘውትር ከሎ እንታይ ኪገብር ከም ዘለዎ ዚእምት መምርሒ ኣሎ።
ናይ መርበብ ብልሂ ኹን!
ኣብ ኢንተርነት ከመይ ክትገብር ከም
ዘሎካ ዚእምት 10 መገዲ
1. መጀመርታ ሕሰብ፡ ደሓር ግበር
ኣብ መርበብ፡ ጽሑፍ ወይ ስእሊ ወይ ርእይቶ ቅድሚ ምልጣፍካ ሕሰበሉ። እቲ ኣብ መርበብ እትልጥፎ ቀልጢፉ ኪዝርጋሕ ይኽእል እዩ። ን’ዘልኣለም’ ኣብኡ ኪጸንሕ ይኽእል። መንዩ ግን ነቲ ዝለጠፍካዮ ዚርእዮ? መብዛሕትኡ ግዜ ኣብቲ መርበብ ብዚርከብ መሳርሒ ጌርካ መን ኪርእዮ ከም ዚኽእል ባዕልኻ ክትመርጽ ትኽእል።
ቅድሚ ገለ ነገር ምልጣፍካ ከምዚ ብምባል ሕሰብ፤ ኩሉ ኣብቲ ክላስ ዘሎ ተምሃራይ ነዚ ኪፈልጦ እደሊ ድየ? ኩሎም ተመሃሮ ነዚ ስእልዚ ኪርእዩዎ እደሊ ድየ? መልሱ ኣይፋል ምስ ዚኸውን፡ ኣይትለጥፎ።
2. ናይ ውልቅኻ ኣረኣእያ
ብዛዕባ ካልኦት ርእይቶ ክትህብ ከሎኻ ወይ ፎቶ ክትልጥፍ ከሎኻ ብዘይሓሰብካዮ መገዲ ብቕልጡፍ ኪዝርጋሕ ይኽእል። ብልምዲ ንመስሓቕ ኢልካ ዝሓሰብካዮ ኣብቲ መርበብ ዘይእሩም ኪኸውን ካልእ ትርጉም ኪወሃቦውን ይኽእል።
ኩሉ እቲ እትገብሮ ንኻልኦት ይጸልዎም እዩ። እቲ ኣብ ህይወት ክልኩል ዝኾነ ነገራት ኣብቲ መርበብውን ክልኩል እዩ፡ ንኣብነት፡ ምድንዳን ወይ ምጽራፍ።
ቅድሚ ርእይቶ ምሃብካ ወይ ኣብቲ መርበብ ገለ ምልጣፍካ፡ ከምዚ ብምባል ሕሰብ፤ እዚ ነገርዚ ነቲ ሰብ ብቐጥታ ኣብ ገጹ ምበልኩዎዶ?
3. ምስ መን ኢኻ እትራኸብ?
ኣብቲ መርበብ ንመጀመርታ ግዜ ብጻይ ምስ እትረክብ፡ ክትጎርሕ ይግበኣካ። ከታልለካ ዚደሊ ኪኸውን ይኽእል። ዕድመኡ ሕተቶ፡ ተጣቢብካውን ወጥሮ።
ነቲ በይንኻ ረኺብካዮ ዘይትፈልጥ ሰብ ኣይትራኸቦ። ንሓደ እትፈልጦ ሰብ ምሳኻ ውሰዶ። ብዙሓት ሰባት ኣብ ዘለዉዎ፡ ግዜን ቦታን ወሲንካ ቆጸራ ግበር። ምስ ሓደ ሰብ ክትራኸብ ከም ዝኾንካን ኣበይ ምዃኑን ንብጾትካ ወይ ካልእ ዕብይ ዝበለ ሰብ ንገር።
ምስ ዘይትፈልጦ ሰብ ኣይትራኸብ።
4. እንታይ ኢኻ ንኻልኦት ከተካፍሎም እትደሊ?
ብሓቂ እንታይ ኢኻ ንኻልኦት ከተካፍል ደሊኻ? ቅድሚ ንኻልኦት ውልቃዊ ሓበሬታ ምሃብካ፡ ሕሰበሉ። ናይ ግልኻ ቍጽሪ መንነት፡ ተነቃፊ ስእሊ፡ ወይ ንኣኻን ንኻልኦትን ዚምልከት ሓበሬታ ቅድሚ ምሃብካ ቅሩብ ሕሰብ፡ ብፍላይ ከኣ ኩሉ ሰብ ኪፈልጦ ዘይትደሊ እንተኾንካ።
ውልቃዊ መኽፈት መርበብን ምስጢራዊ ኣሃዝን (ፓስወርድ) ንሰብ ብፍጹም ኣይትሃብ።
5. ኩሉ ግዜ ምንጪ ተቘጻጸር
ነቲ መርበብ ወይ ሳይት መን እዩ ሰሪሑዎ? ስለምንታይከ ተሰሪሑ? ዝኾነ ዓይነት መርበብ ወይ ናይ ኢንተርነት ሳይት ብምኽንያት እዩ ዚስራሕ። ንምሕባር ዲዩስ ወይ ንረክላም፡ ወይስ ንገንዘብ ወይስ ከምቲ ናቱ ከም እትሓስብ ንምግባር?
መብዛሕትኡ ኣብ ኢንተርነት እተንብቦን እትርእዮን ሓቂ ኣይኮነን። እቲ ሓበሬታ ዝንቡዕ ወይ ግጉይ ኪኸውን ይኽእል። ኣብ መርበብ ከተንብብ ከሎኻ ነቲ ምንጪ ኣብ ግምት ኣእትዎ። ተጠንቂቕካ ኣንብቦ፡ ቅድሚ ምጥቃስካ/ምቕዳሕካ ድማ ብዓይኒ ነቐፌታ ተመልከቶ።
ኣብ ኢንተርነት ገለ ከተንብብ ከሎኻ ከምዚ ብምባል ሕሰብ፤ መን እዩ ጽሒፉዎ፡ ስለምንታከ?
6. ስእልታትን ሓበሬታን ምቕዳሕ
ካብ መርበብ ኢንተርነት ገለ ናይ ሰብ ጽሑፍ ክትጠቅስ ወይ ስእሊ ወይ ፎቶ ክትጥቀም ምስ እትደሊ፡ ነቲ ምንጪ ጥቐሶ። ሕጊ ተኸተል። ኣየናይ ብናጻ ከም ዚቕዳሕ ወይ ኣየናይ እዩ ናይ መን ንምፍላጥ እንተ ሸጊሩካ፡ ንመምህርካ ወይ ንኻልእ ዓቢ ሰብ ተወከስ።
7. ቅኑዕ ኣገባብ ይሃሉኻ
ኣብቲ መለጠፍን (ፖስት) ኣብቲ ፎቶኻን ቍጽጽር መታን ኪህልወካ እንታይ ክትገብር ከም ዝግበኣካ ፍለጥ። ኣብቲ ሳይት ወይ ኣብቲ መጻወቲ እንታይ ቅድመ-ኩነት ኣሎ? ከመይ ክትገብር ከም ዘሎካ ዚሕብር ገለ ሕግታት ኣሎዶ? ኣብቲ ሳይት ብምንባብ እንታይ ሕጊ ከም ዚሰርሕ ፍለጥ፡ ወይ ንዚፈልጥ ሕተት።
8. ቅድሚ ሓደ ነገር ምግባርካ ፍቓድ ሕተት
ምስ ካልእ ሰብ እተሰኣልካዮ ስእሊ ክትልጥፍ ምስ እትደሊ ኣቐዲምካ ነቲ ሰብ ፍቓድ ክትሓቶ ይግባእ። ናይ ካልእ ሰብ ስእሊ ምስ ዚኸውን ድማ ቅድም ነቲ ሰብ ፍቓድ ሕተቶ - ንሱ እዩ ነቲ ስእሊ ዚውንኖ ኩሉ ሰብ ከኣ ስእሉ ኣብ መርበብ ኪልጠፍ ኣይደልን እዩ።
ስእሊ ቅድሚ ምልጣፍካ ከምዚ ብምባል ሕተት፤ ኣነ ዘለኹዎ ሰእሊ ካልእ ሰብ ኪልጥፎ እደሊዶ?
9. ብኢንተርነት ጌርካ ምዕዳግ
ነቶም ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመኦም ባዕላቶም ብኢንተርነት ገይሮም ኪዕድጉ ኣይፍቀደሎምን። ዕብይ ዝበለ ሰብ ነቲ ክፍሊትካ ከፍቅደልካ ይግባእ። ግን ጸገም ከኣ ኣሎ።
ኩሉ ግዜ ሕቡእ ሓበሬታ ኣሎ። እዚ ኸኣ ዋጋ ናይቲ ኣቕሓ ወይ ጸወታ ክንደይ ምዃኑ ንምፍላጥ የሸግረካ። ቅድሚ ሓደ ነገር ብኢንተርነት ምዕዳግካ ወይ ምሻጥካ ንዚፈልጥ ሰብ ኣማኽር፡ በዚ ኸኣ እቲ ንኽትዕሾ ዘሎካ ዕድል ይቕንስ።
10. ምስ መን ክትራኸብ ከም እትደሊ ባዕልኻ ትውስን
ኩነታቱ ደስ ምስ ዘይብለካ ነቲ ርክብ ኣቋርጾ። ኣይደልን ክትብልን ከተቋርጽን መሰል ኣሎካ። ንኣኻ ዚሰማምዓካ ባዕልኻ ኢኻ እትውስን። ውሕስነት ምስ ዘይስመዕካ ንሓደ እትኣምኖ ሰብ ተወከሶ። ኩነታቱ ደስ ዘይብል ወይ ዘይንቡር ኮይኑ ምስ ዚስመዓካ ሓደ ዕብይ ዝበለ ሰብ ንኽሕግዘካ ተወከሶ።


text:
ብመሰረት ሓበሬታ ትካል ‘ዶብ ኣልቦ ሓኻይም ’ ናይ መጀመርያ ዝተባህለ ተርእዮ ሕማም ሸሮኽን ቺክንጉያን ዝተባህለ ብመንከስቲ ጣንጡ ዝስዕብ ሕማም ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኬንያ ንኣገልግሎት ጥዕና’ታ ሃገር ይዕብልል’ሎ ይብሉ።
ተርእዮ እቲ ሕማም ካብ ዝጅምር 17 ኣዋርሕ ከምዘቑጸረ ዝሓበረ ትካል ‘ዶብ ኣልቦ ሓካይም ’ ኣብ ማንደራ ዝተባህለ ከባቢ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ጥራይ 12 ሰባት በቲ ሕማም ምሟቶም ሓቢሩ። ኣብዚ ከባቢ ኣስታት 800 በቲ ሕማም ዝተጠቕዑ ሰባት ከምዘለውዎ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ናይ 'ዶብ ኣልቦ ሓካይም' ጨንፈር ኣብ ኬንያ ዳይሬክተር ሊስበዝ ኣልበርትች ብዛዕባ’ቲ ኩነታት ከምዚ ክብላ የረድኣ።
‘ እቲ ዘሕዝን ኣጋጣሚ’ቲ ለበዳ ሸሮኽ ጎኒ ጎኒ’ቲ ቺክንጉያ ዝተባህለ ብመንከስቲ ጣንጡ ዝመሓላለፍ ሕማም ምምጽኡ’ዩ። ንዓና ከምዚ ዓይነት ተርእዮ ክልተ ዓይነት ሕማማት ብሓደ እዋን ኣብ ሓደ ጊዜ ከጋጥም እዚ ናይ መጀመርያ’ዩ።’
ትካል ‘ ዶብ ኣልቦ ሓካይም ’ ብተወሳኺ ኣባላት ማንደራ መወከሲ ሆስፒታል ብሕሙማት ሸሮኽ ከምተዓብለሉን ንሕሙማት ቺክንጉያ ሕኽምና ንምሃብ ይቃለሱ ከምዘለው ይገልጽ።
ሕማም ቺኩንግያ ብመንከስቲ ጣንጡ ዝስዕብ ሕማም ኾይኑ ኽቱር ቃንዛ ዘለዎ ሓደገኛ ሕማም ምኳኑን ንብዙሓት ኣባላት’ቲ ኣገልግሎት ጥዕና’ውን ይጸልው ከምዘሎ ተገሊጹ’ሎ።
ሚኒስትሪ ጥዕና ኬንያ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ’ታ ሃገር ኣስታት 260 ብሕማም ቺክንጉያ ተጠቒዖም ክኾኑ ይኽእሉ ዝተባህሉ ጥርጡራት ሰባት ከምዘለው ካብዚኦም እቶም ሸውዓተ ብምርመራ ላብራቶሪ ዝተረጋገጸ ከምዝኾነ ይገልጹ።
ዳይሬክተር ጨንፈር 'ዶብ ኣልቦ ሓካይም' ኣብ ኬንያ ብወገነን መንግስቲ ዝሓሸ ግብረ-መልሲ ክህብን ኣብ ምክትታል ጥዕና ጹሩይ ዝስተ ማይ ድማ ልዑል ወፍሪ ከካይድ ጸዊዓን።
ሚኒስተር ጥዕና ከባቢ ማንደራ ብወገኑ እቲ ከባቢ ምስ ጎረቤት ሃገራት ኢትዮጵያን ሶማልን ዘለዎ ቅርበት ኣብ ግምት ብምእታው መንግስቲ ዝከአሎ ኩሉ ይገብር ከምዘሎ ይገልጹ።
ብተመሳሳሊ ሚኒስትር ጥዕና’ታ ሃገር ተርእዮ ሕማም ሸሮኽ ኣብታ ሃገር ካብ ዘጋጥም ካብ መወዳእታ ኣዋርሕ 2014 ጀሚሩ ኣስታት 15,000 ሕሙማት ሸሮኽ ኣብ መላእ’ታ ሃገር ከምዝተራእዩ ይገልጹ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ናይ ዕቑባ ሕቶኻ እንተተነጺጉ
Om du får avslag på din ansökan om asyl – tigrinska
ናይ ዕቑባ ሕቶኻ እንተተነጺጉ፣ ንስኻ ኣብ ስዊድን ክትጸንሕ ንኽፍቀደልካ ዘኽእል ብቑዕ ምኽንያት የብልካን ክብል ቦርድ ስደተኛታት ስዊድን (Swedish Migration Agency) ወሲኑ ኣሎ ማለት እዩ። ሕቶኻ እንተተነጺጉ፣ ክልተ ምርጫታት ኣለዉኻ: ነቲ ውሳነ ተቐቢልካ ናብ ዓድኻ ምምላስ፣ ወይድማ ይግባይ ምሕታት። ይግባይ እንተሓቲትካ፣ እቲ ፍርድቤት ነቲ ውሳነ ዳግም ክርእየልካ እዩ። ዋላ ይግባይ እናሓተትካ እናሃለኻ ኣሸበሸብ፣ ንዓድኻ ናይ ምምላስ ድልውነት ክትገብር ኣለካ።
- አማርኛ (amhariska)
- العربية (arabiska)
- Azərbaycanca (azerbajdzjanska)
- ب ه سۆرانی (sorani)
- English (engelska)
- Español (spanska)
- پارسی (persiska)
- Français (franska)
- Bosanski, hrvatski, srpski (kroatiska)
- Հայերեն (armeniska)
- Kurmancî (kurmandji)
- MoHroл xэл (mongoliska)
- يه دری (dari)
- پښتو (pashto)
- Arlijan (romani arli)
- Pycckий (ryska)
- Af soomaali (somaliska)
- Shqip (albanska)
- Swedish (svenska)
- Oʻzbek (uzbekiska)
እቲ ውሳነ እንተድኣ ተቐቢልካዮ ናይ ዕግበት ኣዋጅ ዝበሃል ወረቐት ክትፍርም ኢኻ። እዚ ወረቐት ድሕሪ ምፍራምካ ይግባይ ምባል ስለዘይከኣል ንዓድኻ ንኽትምለስ ምድላዋት ክትገብር ኣለካ።
ንዓድኻ ንኽትምለስ ተሸባሸብ
ናብ ዓድኻ ወይድማ ክትነብረሉ ናብ እትኽእል ካልእ ሃገር ንምምላስ ምድላዋት ናይ ምግባር፣ ፓስፖርትን ካልኦት ኣድለይቲ ነገራትን ናይ ምውጻእ ሓላፍነት ሙሉእ ብሙሉእ ናይ ባዕልኻ እዩ። ቦርድ ስደተኛታት ስዊድን ኣብ ሃርካ ክትረኽቦም ምስ ዘለካ ኣካላት ክትራኸብ ወይድማ ንጉዕዞ ክትምዝገብ ኣብ ምግባር ክተሓባበረካ ይኽእል እዩ። ካበየናይ ሃገር መጺእኻ ዝብል ኣብ ግምት ብምእታው ኣብ ዓድኻ ብጽሕ ምስበልካ ንዘድልየካ ገለ ነገራት ሓገዝ ዝኸውን ናይ ገንዘብ ደገፍ ክግበረልካ እውን ተኽእሎ ክህሉ ይኽእል። ምስተመለስካ ብዛዕባ ክግበረልካ ዘለዎ “ናይ መጣየሺ ደገፍ” ነቲ ዝቕበለካ ኣካል ሕተት።
ናይ ተመላሲ መጣየሺ ደገፍ ክሕታት ዝኽእል ከመይ ዝበለ ሰብ ከምዝኾነ ንምፍላጥ ተወሳኺ ኣንብብ
እቲ ውሳነ ንኣርባዕተ ዓመታት ይሰርሕ
ኩሉግዜ ንምንጻግ ሕቶ ዝምልከቱ ውሳነታት ንኣርባዕተ ዓመታት እዮም ኣብ ግብሪ ዝጸንሑ
ይግባይ
ይግባይ ክትሓትት መሪጽካ ማለት እቲ ቦርድ ስደተኛታት ስዊድን ዘሕለፎ ውሳነ ዳግም ክረኣየልካ ንቤትፍርዲ ትሓትት ኣለኻ ማለት እዩ። ክትስጎግ እንተተወሲኑልካ እቲ ናይ ይግባይ ሕቶኻ ክሳዕ ዝረኣየልካ ኣብ ስዊድን ክትጸንሕ ትኽእል። እቲ ውሳነ ብቕጽበት ክስጎግ ኣለዎ ዝብል እንተኾይኑ ግን፣ ዋላ ይግባይ ሕተት ብዘየገድስ ናይ ግድን ካብ ስዊድን ክትወጽእ ኣለካ።
ይግባይ ከመይ ክትሓትት ከምዘለካ ብዝምልከት ተወሳኺ ኣንብብ።
በቲ ውሳነ ክትግዛእ እንተዘይክኢልካ
እቲ ውሳነ ኣብ ግብሪ እንተውዒሉሞ በቃ ይግባይ ትሓተሉ ዕድል እንተዘይብልካ፣ (እቲ ውሳነ ኣብ ኦሮማይ ኣብ ግብሪ እንተውዒሉ) ናይ ግድን ካብ ስዊድን ክትወጽእ ኣለካ። ካብ ስዊድን ክሳዕ እትወጽእ ክንደይ ዝኣክል ግዜ ከምዘድልየካ ኣብቲ ናይ ምስጓግ ውሳነ ክጥቀስ ኣለዎ። እዚ ግዜ ምስተወደአ እትነብረሉ ቦታ ናይ ምርካብ መሰል ከምኡድማ ካብ ቦርድ ስደተኛታት ናይ ገንዘብ ደገፍ ናይ ምርካብ መሰል የብልካን። እዚ ምስኦም ዝነብሩ ትሕቲ 18 ዝዕድሚኦም ቆልዑ ናይ ምሕብሓብ ሓላፍነት ኣብ ልዕሊ ዘይብሎም ኩሎም ዓበይቲ ሰባት ተፈጻሚ ይኸውን።
እቲ ቦርድ ስደተኛታት ብዛዕባ ቁጽጽር ከምኡድማ ውሑስ ሓለዋ እውን ውሳነታት ከሕልፍ ይኽእል እዩ። ቁጽጽር ማለት ኣብ ውሽጢ እተነጸረ ግዜ ኣብ ቦርድ ስደተኛታት ወይ ኣብ ፖሊስ ክትምዝገብ ኣለካ ማለት እዩ። ብዛዕባ ውሑስ ሓለዋ ውሳነ እንድሕር ተወሲኑልካ ክሳዕ እትብገስ ኣብ ናይ ክራይ ገዛ ክትጸንሕ ተኽእሎ ኣሎ። ብተወሳኺ ተመሊስካ ከይትመጽእ ዝኽልክል ውሳነ እውን ክውሰነልካ ይኽእል እዩ።
እቲ ቦርድ ስደተኛታት እቲ ውሳነ ንምትግባር ሓይሊ ምጥቃም የድሊ እዩ ዝብል ሓሳብ እንተሃልይዎ፣ እዚ ናይ ምትግባር ሓላፊነት ኣብ ፖሊስ ይወድቕ።
በቲ ውሳነ ኣይግዛእን ትብል እንተኾንካ እንታይ ከመዝጋጥመካ ንምፍላጥ ተወሳኺ ኣንብብ
ተመሊስካ ከይትመጽእ ምኽልካል
ኣብ ዝተወሰነልካ ግዜ ካብ ስዊድን እንተዘይወጺእኻ ተመሊስካ ከይትመጽእ እገዳ ክግበረልካ ይኽእል እዩ፣ እዚ ማለት ንዝተወሰነ እዋን ናብ ሃገራት ሸንገን (Schengen countries) ክትኣትው ኣይፍቀደልካን ማለት እዩ።
ቅጽበታዊ ምስጓግ ተበይኑልካ ማለት ተመሊስካ ከይትመጽእ እውን እገዳ ተጌሩልካ ኣሎ ማለት እዩ።
ብዛዕባ እቲ ተመሊስካ ከይትመጽእ ዝግበር እገዳን ንሱ ንምውጋድ ክትገብሮ ዘለካ ነገራትን ንምፍላጥ ተወሳኺ ኣንብብ።
ድሕሪ እቲ ውሳነ ዝኽሰቱ ሓደሽቲ ፍጻመታት
ብምኽንያት እቲ ተመሊስካ ከይትመጽእ ዝኽልክል እገዳ ዝተፈጥር ገለ ነገር እንተልዩ፣ ነዚ ዝቕበለካ ኣካል ከተፍልጦ ኣለካ። ሽዑ እቲ ቦርድ ስደተኛታት እቲ ናይ ምስጓግ ውሳነ ንምትግባር ዝዕንቅፉ ገለ ነገራት ከይህልዉ ክፍትሽ እዩ። ንጉዳይካ ዝምልከት ውሳነ ምስበጽሓካ ዝተፈጥረ ገለ ሓድሽ ነገር ናይ ግድን ክህልዉ ኣለዎ።
ሕቶኻ ምስተነጽገ ብዛዕባ ዝፍጠር ሓድሽ ሓበሬታ ብዝምልከት ተወሳኺ ኣንብብ።
መንበሪ፣ ናይ ባንኪ ካርድ ከምኡድማ LMA ካርድ
ሕቶኻ እንተተነጺጉ ወይድማ ክትስጎግ እንተተበይኑልካሞ እቲ ውሳነ ኣብ ግብሪ እንተውዒሉ፣ ወይድማ ብወለንታኻ ካብ ስዊድን እትወጸሉ ግዜ እንተተወዲኡ፣ መንበሪ ቦታ ናይ ምርካብን ናይ ገንዘብ ደገፍ ናይ ምርካብን መሰል ኣይህልወካን። እዚ ምስኦም ዝነብሩ ትሕቲ 18 ዝዕድሚኦም ቆልዑ ናይ ምሕብሓብ ሓላፍነት ኣብ ልዕሊ ዘይብሎም ኩሎም ዓበይቲ ሰባት ተፈጻሚ ይኸውን።
ናይ መንበሪ ቦታን ናይ ገንዘብ ደገፍን ናይ ምርካብ መሰልካ እንተስኢንካ ናይ LMA ካርድኻ ናብቲ ቦርድ ስደተኛታት ክትመልስ ኣለካ። ካብ ቦርድ ስደተኛታት ዝተቐበልካዮ ናይ ባንኪ ካርድ እንተልዮካ ድማ ኣብ ሒሳብካ ዘሎ ገንዘብ ኣውጺእኻ እቲ ካርድ ክትመልሶ ኣለካ። ኣብ ናይ ቦርድ ስደተኛታት መንበሪ ቦታ ትነብር እንተሊኻ ድማ ካብቲ መንበሪ ለቒቕካ መፍትሕ ከተረክብ ኣለካ።
ክንክን ጥዕናን ቤት-ትምህርቲን
ክሳዕታ ካብ ስዊድን እትወጸላ ዕለት ቅድም ክብል ትረኽቦ ዝነበርካ ናይ ጥዕና ኣገልግሎት ናይ ምርካብ መሰል ኣለካ፣ ይኹን እምበር ሽዑ ናይ ገንዘብ ደገፍ ናይ ምርካብ መሰልካ ስለትስእን ንክንክን ጥዕናን ኣፋውስን እተውጸኦ ወጻኢ ኣይክሽፈነልካን እዩ።
ቆልዑት ክሳዕታ ካብ ስዊድን ዝወጹላ ዕለት ትምህርቲ ናይ ምምሃር መሰል ኣለዎም።


text:
ዕድመ ጸጋ’ዩ ወዲ ሰብ’ውን ዕድመ እና ወሰኸ ብዝኸደ ተሞኩሮ እናደለበን ኣብ ሕብረተሰቡ ዘለዎ ክብሪ እናዓዘዘን ይመጽእ። ደቂ ሰብ ንመዋእል ክንነብር ኣይንጸልእን ኢና። እንተኾነ ግን ዕድመ እና በሃግና ብመንጽሩ ናብ እርጋን ገጽና ብዝኸድና ዝቖጸርናየን ዓመታት ክንሓብእ ንጅምር። ዝበዝሓ ደቂ ኣንስትዮ ሓቀኛ ዕድሚኤን ከም ዝሓብኣ ንሳተን ከይተረፋ ዝምስክሮኦ ሓቂ’ዩ። ጉዳይ ዕድመ ኣብ ዕላላትና ምስ ዝለዓል እታ ተኣማሚንካ ሰላሳታት በጺሓ’ያ እትብላ ሄዋን ኣፋ መሊኣ “ጓል 25 ዓመት’የ” ክትብለካ ንቡር’ዩ። ነዚ ከም’ዚ ዓይነት መልሲ ዋላ’ውን ብውሽጥኻ ኣይትእመኖ ምቕባሉ ጥራሕ’ዩ።
እቲ ምንታይ ናብ ክትዕ ገጽካ እንተኣምሪሕካ ነታ ብቐደሙ’ውን ብዛዕባ ዕድሜኣ ክትሕተት ዘይትፈቱ ጓል ኣንስተይቲ ክትከስራ ስለዝኾነ። እቲ ዘገርም ግን ደቂ ኣንስትዮ ንገዛእ ርእሰን እናነኣሳ ንመዛኑኤን ዝኾና ዓመታት እናወሰኻ ከእርገኤን ምፍታነን’ዩ። ውሩይ ተዋስኣይ ሀሊውድ ኮሜድያን ኤዲ ማርፊ ሓደ ጋዜጠኛ “ብኸመይ ኢኻ እቲ ሓቐኛ ዕድመ ሰበይትኻ ፈሊጥካ?” ኢሉ ምስ ሓተቶ “ንንዕልታ ሓቲተ” ኢሉ መሊሱሉ። እንግሊዛዊ ምሁር ስነ-ልቦና ዶ/ር ኣልፍሬድ ኣዳምዝ ብወገኑ “ነታ ዘፍቅራ በዓልቲ ቤተይ መዓልታዊ ንስኽን ነቢትን እና ሓደርኩም ኢኹም እትምቅሩ ዝብላ’ኳ እንተኾንኩ፡ ንሳ ግን ዛጊት ክሳብ ሕጂ ጥራሕ ሰለስተ ናይ ገጽን ቆርበትን መጥባሕትታት ብምክያድ ንዕድሜኣ ዒስራ ዓመታት ንድሕሪት መሊሳቶ ኣላ” ይብል። ኣስዒቡ ድማ “እቲ ዘገርመኒ ድማ ኣብ መንገዲ ዘጓንፉና ሰባት ንዓይ ብምምልካት እዚ ኣቦኺ ድዩ ምስ በሉዋ ኣብ ገጻ ዝዓስል ናይ ዕጋበት ክምስታ’ዩ” ይውስኽ።
ደቂ ኣንስትዮ ካብ ጥንቲ ኣትሒዘን’የን ኣብ ገጸንን ኣካላተንን ብብርዑ ዝስንዶ ስንብራት ኣብ ምቅዋምን ምድምሳስን ዝኣተዋ። ባህላዊ ይኹን ዘመናዊ ኣገባባት ብምጥቃምን ክሳብ’ቲ ብሰፊሑ ልምድታት ምፍናው ሬሳ ኣህዛብን ባህልታቶምን ሓደ ካብ መራሕቲ ሃይማኖት ነቲ ኣዕጫው ምስ ኣቓጸሎ ድማ፡ እቶም ቐባሮ ቅዱስ ሂወት ብምምናይ ሓሓንቲ ዕማኾ ኩቦ ከምኡ’ውን ከም ህያብ ዕንባባን ዑድን ኣብ’ቲ ዝቓጸል ዘሎ ሬሳ ይድርብዩ። እቲ መስርሕ ምቅጻል ምስ ተዛዘመ ስድራ ቤቱ፡ ዝተኣከብ ሓመኹሽቲ ብነሓስ ብያቲ ብምውሳድ ኣብቲ ቑዱስ’ዩ ኢሎም ዝኣምኑሉ ሩባ “ጋንጅ” ይድርብዩዎ። በዓልቲ ቤት መዋቲ ከም መርኣያ ኣብ ልዕሊ በዓል ቤታ ዘለዋ ኣኽብሮትን ፍቕርን ብሂወታ እንከላ ምስ ሬሳ መዋቲ ሰብኣያ ትቓጸል ኔራ’ያ። እዚ ልምዲ’ዚ ብመንግስቲ ህንዲ’ኳ ብትሪ እንተ ተኸለከለ ኣብ ርሑቕ ከባቢታት ሂንዲ ግን ክሳብ ሓጂ ይፍጸም ኣሎ።
ኣብ ደሴታት ማዳጋስካር ዝነበር ህዝቢ መሪና ሂወቶም ምስ ባሕሪ ብምትእስሳሩ ኣብ ባሕሪ ልዑል ፍቕርን ክብርን’ዩ ዘለዎም። ሓደ ኣባሎም ምስ ዝመውት ድማ ነቲ ሬሳ ምስ’ቲ ንሱ ዝጥቐመሎም ዝነበረ ናውቲ መግፈፊ ዓሳ ኣብ ንእሽቶ ጃልባ ኣቐሚጦም ኣብ ባሕሪ ይገድፍዎ። እታ ጃልባ ምስ ንፋስ ባሕሪ ክትጓዓዝ ምስ ጀመረትን ክሳብ ካብ ዓይኖም እትኽወልን ድማ ጸሎትን ምህለላን የካይዱ። ኣብ ጋና ንዝሞተ ሰብ ናይ ኮካ ኮላ፡ ሞባይልን ነፋሪትን ወዘተ ቅርጺ ዘለዎ ሳንዱቕ ብምድላው የፋንዉዎ። እዚ ልምዲ’ዚ ካብቶም ኣብታ ሃገር ዝነብሩ ቀቢላ “ኣልጃ” ዝተወርሰ’ዩ።
ኣባላት’ዛ ቀቢላ ሰብ እንተሞይቱ ምስቲ ዝነበሮ ባህርያት ዝመሳሰል ቅርጺ ተቐሚጡ ናብታ ካልአይቲ ዓለም ክጓዓዝ ኣለዎ ዝብል እምነት’ዩ ዘለዎም። ቅድም ናይ ባህላዊ መሳሪሒታት ቅርጺ’ኳ ይጥቀሙ እንተነበሩ፡ ሰናዱቕ ሬሳ ግን ዘመናዊ ቅርጺ እናሓዘ መጺኡ። ኣብ ደሴት ሶውላውሲ ኢንዶኒዥያ ዝነብሩ ኣባላት ቀቢላ “ቶራጁዳ” ምስሊ ናይቲ ዝሞተ ሰብ ብቅርጻ ተዳልዩ ኣብ ልዕሊ መቓብሩ የንብሩ እዚ ድማ ነቲ ሬሳ ካብ ርኹሳት መናፍስቲ ንምክልካል ተባሂሉ’ዩ። ስድራ ቤት መዋቲ ብርክት ዝበላ ሓሰማታትን ኣጣልን ክትሓርድ ስለዘለዋን ምስ ካልእ ወጻኢታት ቐብርን ተዳማሚሩ እቲ መስርሕ ንዓመታት ይቕጽል። ኣብ ደቡባዊ ክፋል ካሜሮን ዝነብር ህዝቢ፡ ሬሳ ዝሞተ ሰብ ከከም ደረጅኡን ሃብቱን ብዓለባ ይግነዝ። ናይ መቕርቡን ፈለጥቱን እናተባህለ ድማ ክሳብ 50 ወይ’ውን ልዕሊኡ መግነዝ ዓለባታት ይብርከተሉ’ሞ ብኹሉ ይግነዝ። ብ ሂ ል ለ ባ ማ ት ዛ ንታ ስእሊ ንምንታይ’የን ደቂ ኣንስትዮ ሓቀኛ ዕድሚኤን ዝሓብኣ? ሓደገኛ ምዃኑ ዝንገረሉ መጥባሕትታት ብምክያድ ዝዓጠረ ቆርበትን ዝተጨማመደ ገጽን ሲሒበን ሰሓሒበን ናብ’ቲ ናይ ቅድም ምስሉ ኣብ ምምላስ ይርከባ።
ጎኒ ጎኒ’ዚ ድማ እታ ጓል ዒስራ ክሳብ ሰላሳ እትበጽሕ ጓል ዓሰርት ሸሞንተ ዓመት’የ፡ ሳላሳ ምስ ኣተወት ድማ ክንዲ ኣጻብዕቲ ኢዳ ዓመታት ክትንኪ ትጅምር። ካብኡ ንንየው ግን ምቑጻር ብምቁራጽ ኣብ ሰላሳታት ትደርቕ። ዶ/ር ኣልፍሬድ ኣዳምዝ ነዚ ናይ ኣተሓሳስባ ጸገም’ዩ ዝብሎ። ከም ኣባሃህሉኡ ሓደ ሰብ ተፈጢሩ ክሳብ ዝመውት ዝተፈላለዩ ናይ ዕድመ መድረኽት’ዩ ዝሰግር። ነፍስወከፍ መድረኽ ድማ ናቱ ምልክታት ኣለዎ። ሰባት’ውን ነዚ ኣሚና ምስቶም ዝፍጠሩ መድረኻት ክንጓዓዝ’ኳ ዝግብኣና እንተኾነ ንሕጊ ተፈጥሮ ብምቅዋም ግና ኣብ ናይ ዕድመ ህውተታ ንኣቱ።
ኣብ ኣተሓሳስባ ሕብረተ-ሰብ ዕድመ ደቂ ኣንስትዮ ምስ ፍርያምነትን ሰሓብነትን ስለዝዛመድን ደቂ ተባዕትዮ’ውን ናብ ዘዝናኣሳ ስለዝጥምቱን ንዓበይቲ ደቂ ተባዕትዮ ከም ለባማትን ውርዝያትን ንዝኣረጋ ደቀንስትዮ ድማ በንጻሩ ከም ነግራማትን መዕዘምዘምትን ስለ ዝቖጽርወን፡ ንጽቡቃትን ንንኣሽቱን ጥራሕ ማእከል ዝገብራ ጽልዋ ማዕከናት በቲ ሓደ ትሑት ርእሰ ምትእምማን ናይ’ተን ዕድሚኤን ዝሓብኣ ደቀንስትዮ ድማ በቲ ካልእ፡ ዕድሜኻ ናይ ምሕባእ ልምዲ የማዕብል። እዚ ክሳብ ዝፍወስ ድማ ንዝኾነት ጓል ኣንስተይቲ ዕድሜኣ ካብ ምሕታት ንቆጠብ።


text:
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
እቲ ንዓሰርተ ዓመታት ዝኣክል ኣብ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ኤርትራ ዝይምርግጋእ ፈጢሩ ዝጸንሐ ናይ ኣቦና ብጹእ ወቅዱስ ኣቡነ ኣንጦንዮስ 3ይ ፓትርያርክ ሃገር ኤርትራ ካብ ስልጣኖም ምውራድ፡ እንሆ ሎሚ ብከቢድ ጻዕሪ ቅዱስ ሲኖዶስ ኤርትራን ጉባኤ ሊቃውንትን መዕለቢ ረኺቡ፡ ኣቦና ናይ ቅዱስ ኣምላኽና እግዚኣብሔር ቃል ኣብ ልቦም ብምዑቓር “ይቕረ ኢሉ ዘይምለስ ዲያብሎስ ጥራይ እዩ” ብምባል ንቅድስት ቤተክርስቲያንን ንቅዱስ ሲኖዶስ ኤርትራን ይቕረ ብምሕታት “ብፍቕርን ብስኒትን ክጓዓዝ ፈትየ ኣለኹ” ኢሎም። እቲ ንነዊህ እዋን ንቅድስት ቤተክርስቲያን ናብ ድነ ጸልማት ኣንጸላልዩ ዝነበረ ደመና ተኣልዩ፡ ቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ኤርትራ ናይ ሰላም ብርሃን ወሊዓ “ዝተሓጎስ እንተሎ ይዘምር” ትብል ኣላ።
እዚ ጉዳይ እዚ ንብዙሓት ንሓድነት ቅድስት ቤተክርስቲያን ምእመናን ንምብትታን ቀንዲ ምኽንያት ኮይኑ ምጽንሑ ዝዝከር እዩ።
ሕጂ ውን ኩሎም እቶም ነዚ ጉዳይ እዚ ምኽንያት ብምግባር ካብ ቅድስት ቤተክርስቲያን ይኹን ካብ ሓድነት ምእመናን ተፈሊዮም ዝጸንሑ፡ ኣሰር ቅዱስ ኣቦና ስዒቦም ናብ ልቦም ክምለሱ እግዚኣብሔር ሰናይ ፍቓዱ ይኹን።
ብምምላስ ናይ ብጹእ ኣቦና ኣቡነ ኣንጦንዮስ 3ይ ፓትርያርክ ሃገረ ኤርትራ ዝተሰመዓና ዓቢይ ሓጎስ እናገለጽና፡ ናብ ኣብ መላእ ዓለም እትርከቡ ደቂ እታ ጥንታዊትን ኣጽናፋዊትን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን ኤርትራ እንቋዕ ሓጎሰና ንብል!!!
እግዚኣብሔር ንቤተክርስቲያናን ሃገርናን ህዝብናን ይባርኽ ኣሜን!!!


text:
HIP HOP ተባሂሉ ዝፍለጥ ህርመት ሙዚቃ ትጻወት ኤርትራዊት ኣመሪካዊት ሱዚ ኣብርሃ: ኣብቲ ዝመጽእ ሓምለ ኣብ ሳዋ ዝካየድ ፈስቲቫል መንእሰያት :ንክትደርፍ ተበጊሳ ኸምዘላ ትገልጽ
HIP HOP ተባሂሉ ዝፍለጥ ህርመት ሙዚቃ ትጻወት ኤርትራዊት ኣመሪካዊት ሱዚ ኣብርሃ: ቅጽል ሽማ Queen Nefertiti ፡ ኣብቲ ዝመጽእ ሓምለ ኣብ ሳዋ ዝካየድ ፈስቲቫል መንእሰያት :ንክትደርፍ ተበጊሳ ኸምዘላ ትገልጽ። ኣብ ሱዳን ተወሊዳ ድሕሪ 25 መዓልታት ምስ ስድራ ቤታ ናብ U.S ዝመጸት ሱዚ፡ ምስ ስድራቤታ ብሳላ ዘለዋ ጥቡቕ ርክብ መበቆላን ቋንቋኣን ክትርስዕ ኸምዘይከኣለት ሓቢራ። ብዛዕባ ካልኣይ ቋንቋ ዘለዎ ረብሓ ክትመክር ከላ፡ “ ብዙሓት ናእሽቱ ኸለዉ ብትግርኛ ምዝራብ ዘሕፍሮም ዝነበሩ ቆልዑት፡ ምስ ጎበዙ ብዙሕ`ዮም ዝጠዓሱ” ትብል።
Queen Nefi፡ ኣብቲ ምስ ተወልደ ወልደገብሬል ዝገበረቶ ቃለመጠይቕ፡ ምስ ካልኦት ከም Eriam Sistersን Sandman Nigusን ዝበሉ መንእሰያት ንኤርትራ ተበጊሳ ኸምዘላ ሓቢራ`ላ።
ንምሉእ ትሕዝቶ`ቲ ቃለመጠይቕ ንምስማዕ ኣብቲ ምልክት ድምጺ ጠውቑ


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ ዲሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ብሌን ኤርትራ/ሆደ
ገምጋምና ድሕሪ ሰላማዊ ሰልፊ ጀኔቭ 23.05.2016፣
‘’በትሪ ሓቂ ትቀጥን እምበር ኣይትስበርን’’
ካብ ነዊሕ ግዜ ህዝቢ ኤርትራ ንሓርነት ዘሚርና ደሪፍና ሰላማዊ ሰልፊ ጌርና ተኣሲርና ተሰዲድና ክሳብ ብረት ዓቲርና ሂወትናን ኣካልናን ሃብትናን ግዜናን ሰዊእና። ኣውያት ህዝብና ግን ባህግን ጽቡቕ ተስፋን እንበር ክሳብ ሎሚ ሙሉእ ብሙሉእ ኣይተዓወተን። ሰብ ክዉለድ ከሎ ሓራ’ዩ። ንሓርነቱ ከኣ መሬት ወላ ከም ኣፍ እንቚ ትጽበብ እንበር ኣሕሊፉ ኣይህብን’ዩ። ናይ 1961ዓም ብረታዊ ቓልሲ ንዕብየትን ንዝናን ናይ ዉልቐሰባት ዘይኮነ ንሓርነት ህዝቢ’ዩ ተበጊሱ። እንተኾነ ኣከዋውናና ማሕበራዊ መቆምያታትና ብግቡእ ከይተጸንዔ፣ ንድልየታታትና ብግቡእ ዝሕልዎ መርሕ ከይተጠርየ ብድልየትን ብተስፋን ስለዝተጓዓዝና ሂወትን ግዜን ወዲኡ ነቲ ዝተብገሰሉን ዝሰንከለሉን በሊዑ ፍጻሜኡ ንረብሓ ከዳዓት ኮይኑ።
ህዝብና ኣብ ናጽነት ኣሎኹ እናበለ ሂወቱ ‘’ዎጮ እንተገምጠልካዮ ዎጮ’’ ኮይኑ ኣብ ዝተዓጻጸፈ ፍርሕን ምሽቑራርን ምሕቓቕን ይነብር ኣሎ። ጉጅሌ ኢሳያስ ሃገር ብዘይ መቆምያታት ከቑሙ ክብሉ ክበርን መሰል ዜጋታት መንጢሎም ‘’ስልጣና’’ ክብሉ ህዝብን ሃገርን ይርምሱ ኣለዉ። ኤረ ሃገራውነት ብብልሕን ብቓልስን ብመስውእትን ብሕድገትን ዝነበረትን ዝመጽኤትን ሎሚ ሃገራውነት፣ ብ2%ን፣ ብባርነት ሃገራዊ ኣገልግሎትን፣ ንጻዕዳ ጸሊም ብምባልን፣ መንነትካ ብምሕባእን፣ ኮበሮ ኲናት ብምዉቓዕን ገይሮሞ ነዚ እንቢ ዝበለ ህዝብና ኣድጊ ዘይትጾሮ ወጽዓ ዪወርዶ ኣሎ። ፋሺሽታዊ ጉጅሌ ኢሳያስ ንስልጣኑ ክብል ዘይሰማዕናዮን ዘይረኤናዮን ካብ’ዚ ንላዕሊ ጭቆናን ጥፍኣትን ኣብ ልዕሌና ከውርድ’ዩ።
እንተኾነ ‘’ሓቂ ብርእሳ እንተቐበርካያ ብእግራ ትወጽእ’’ ከም ዝበሃል መሰል ዝሓትት ህዝቢ ብዝኾነ መሳርያ ኣፈራሪሕካዮ ክትገዝኦ ከም ዘይትኽእልን ሎሚ’ውን ከም ትማሊ ብዓወት ዪጎስዕ ኣሎ። ጉዳይ ገበነኛ መንግስቲ ኤርትራ፣ ‘’ቀታል ህዝብታት’ዩ’’ ዝብል ኣብ ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ክለዓል ክጅምር ከሎ ዉሑዳት ሰባት ኔይሮም። ከም ሓለምቲ ከኣ ዪቁጸሩ ኔይሮም። እዚ ናይ ትማሊ 23 ሰኔ 2016ዓም ሰላማዊ ሰልፍን ውሳኔ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስታት ክትርእን ክተሰሞዕን ከሎኻ ግን ኣብ ህዝቢ ምስ ዝምክት ዝስዕሮ ከም ዘየሎ ምስክር’ዩ። ‘’መን ይእኽሎም’’ ዝብሉ ዝነበሩ ፈሺሎም። በዚ ኣጋጣሚ ንህዝብና ዝንዕቁን ዘትሕቱን ዝነበሩ ኣብ ልቦም ክምለሱ ተስፋ ንገብር። ህዝብና ንሓቂ ወላ እንተቀበርዋ ኣዉጺእዋ። እዚ ጥራይ ድማ ኣይኮነን ጌና ዝቅጽልን ዝመረረን ከውርደሎም’ዩ።
ክቡራትን ክቡራንን ደለይቲ ፍትሕን ተቓለስቲ ፍትሕን ህዝብታት ኤርትራ፣
ብቐዳምነት ዮሃን ነዚ ዓወት እዚ ክዉን ክኸውን ሰብ ክድቕስ ዘይደቀስኩም!! ዮሃና ናይ ትማልን ናይ ሎምን ሱዉኣትና እታ ቆጽሊ ኣዉልዕ ንስኹም ዝተኸልኩማ ትዕንብብ ኣላ!! ዮሃን ኣካለስንኩላትና ደኺምናን ተጸጊምናን ከይበልኩም ኣብ ኩሉ ሰላማዊ ሰልፊ ተመርሑና!! ዮሃን ገዲማን ተጋደልቲ ንእስነትኩም ዝሃብኩምና!! ዮሃን ሰነ-ጥበባውያን እስፖርታውያን ንሓቂ ዝመስከርኩም!! ዮሃና ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ክኸብር ብእግርን ብብርዕን ዝተጓዓዝኩም!! ዮሃና ፓልቶካትን ኩለን ናይ ዌባትን ፈይስ ቡካትን ሬድዮን ቲቭን መራኸቢ ብዙሓንን!! ዮሃና ፖሎቲካውያን ውድባትናን ሲቭካውያን ማሕበራትን ኩሉ ህዝብና ብውዱብን ብዉልቕን!! ዮሃና ኣብዚ መሪር ግዜ ምሳና ደው ዝበላ ሃገራትን ውድባትን ዉልቀ ሰባትን!! እዚ ዓወት’ዚ ግን ብዓቢኡ እኩብ ድምር ናይ ህዝብና ኣብ ዉሽጥን ኣብ ወጻእን ዝነብር ስለ ዝኾነ ዮሃና ህዝብታት ኤርትራ!!
ክቡራትን ክቡራንን ደለይቲ ፍትሕን ተቓለስቲ ፍትሕን ህዝብታት ኤርትራ፣
ዓመጽትን ሓሰውትን ክሳብ ኣብ መቓብሮም ዝኣትዉ ስርሖም ኣየቋሩጹን’ዮም። ብትግሬ ‘’ደብር ኣካኑ ኢሓድግ በዓል ኤመል ኤመሉ ኢሓድግ’’ ከም ዝብል ምስላ ኣቦታት እዚኦም’ውን ንሓሶት ከም ሮኬት ክሳብ ወርሒ ክትበጽሒ ክኮሓሕልዋ፣ ንጭቆና ከም ሞዶሻ ኮይና ሓምሓም ርእሲ ሰብ ክትሰብር ክዉልዉልዋ፣ ንህዝቢ ከናቁቱ ካብ መኻዝኖም ሐደስቲ ብልሓታት ከውጽኡ ለይትን መዓልትን ስራሖም ኣይክገድፉን’ዮም። ባህሪኦም ካብ ናይዲያብሎስ ንላዕሊ’ዩ። ኣይትገርሁ፣ ንዉላዶምን ንኣዲኦምን ዘይምሕር ልቢ’ዩ ዘለዎም። ግደፉ ንሓንቲ ብሄር ወይ እምነት ወይ ኣውራጃ ወይ ዉልቀ ሰብ ንመላእ ሃገር ንርብሓኦም ክሸጡ ዓይኖም ዘይዕምቱ’ዮም። ግብሮም ደው ዝብል ኣብ መቓብር ምስ ዝሰፈሩ’ዩ።
ኣሓትናን ኣሕዋትናን ገርህታትን ኣምሰሉታትን ተበለጽትን መዓልቲ ነጻነት መጽኤት ‘’ጽቡቕ ኣዋጅ’’ ክንሰሚዕ ኢና ትብሉን፣ ወገናን እምነትናን ዝዉክል መንግስቲ’ዩ ኢልኩም እትታለሉን፣ ሹመትን ገዛን ዙረት ሓጋይን ከይተርፈኩም ዓይንኹም ትዕምቱ እዝንኹም ትዓብሱን፣ ብኮበሮን ዳንኬራን ጃህራን ዝሰኸርኩምን ንሕልናኹም ክሳብ ክንደይ ዓመታት ክትክሕድዋ ኢኹም? መንግስቲ ብመርገምዶ ብኢድ ሰብ ሓላፋይ’ዩ። ንሕናን ንስኹምን ግን ተረፍቲ’ና። ኣድምጹና።
ክቡራትን ክቡራንን ደለይቲ ፍትሕን ተቓለስቲ ፍትሕን ህዝብታት ኤርትራ፣
ዝተረፈ ከም ዘሎና ንኣኹም ዝንገር ሕቡእ ምስጢር ኣይኮነን። ህዝብታት ኤርትራ ንሓርነቱ ክቓለስ ድሉው ሙዃኑ ኣብ ጅኔቫ 23.06.2016ዓም ሰላማዊ ሰልፊ ኣመስኪሩ’ዩ። እንተኾነ ውደባ ልዕሊ ውደባ፣ ውድብ ልዕሊ ውድብ፣ መራሒ ልዕሊ መራሒ፣ ርእይቶ ኣብ ልዕሊ ርእይቶ እናእምጻካ ንቀዳማይ እናፍረስካ ዳሕራይ ክትሃንጽ ምፍታን ካብ ደዉ ዝበልካዮ ሓንቲ ስድሪ እኳ ፍንትት ክንብላና ከም ዘይኽእል ተሞኩርናሉ ኣሎና። እዚ ሰላማዊ ሰልፊ ንኹላትናን ናይ ኩላትትናን ፍትሓውያን ጽላል መርሕዎ፣ እንተዝኸውን!! እናበልና ዊዕልና። ንሕና ፍትሓውያን እና በሃልቲ ንሃገርን ንህዝብታት ኤርትራ እቶም ካልኣይ ገጽ መንግስቲ ኤርትራ ወይ መተካእታ ሙዃና ዘርኢ ዝተእማምን ጽላል ክነቑዉም ኣይበቓዕናን። ካብ ዝጭቁኑ ዘለዉ ኣሕዋትና እንኮ ዝፈልየና እኮ ንሕና ፍትሓውያን ሙዃና’ዩ። ካልእ ፍልል የብልናን። እንተኾነ ኣነንትነትን ዕብለላልን ነብርኩን ባህሊ ሒዝና ፍትሓውያን ክንከዉንን ሓደ ሃገራዊ ጽላል ክንምስርት ዘይሕሰብ’ዩ። እዚ ሓርነታዊ ቃልሲ መበገሲኡን መዕረፊኡን ፍትሒ’ዩ። ፍትሒ ደልና ኢና ንቓለስ ዘሎና። ፍትሒ፣ ድማ ኣብ ሓድነትን፣ ኣብ መሰልን፣ ሕድገትን’ያ ትርከብ። እዚ ባህሊ እዚ ንኣና ጋሻ ኣይኮነን። ናይ ህዝብና ባህሊ ካብ ጥንቲ ካብ ትቕምቲ’ዩ። እዛ ሃገር ብሽርክነት ጥራይ ከም ትዋሓስ ኣሚና ደረትና ኣይንስገር። ሕድገት ዘይገብር ህዝቢ ሃገር ከቑሙዉም ኣይክእልና’ዩ። ሕድገት ንልመድ። ብሄራትን ውድባትን ምንቅስቓሳትን ሲቪካውያን ማሕበራትን ኮሚኒቲ (ዓዲ ወረዳ ኣውራጃ) እምነታት ኩሎም መቆምያታት ሃገር ኢዮም። ነዚኦም ብልፍንቲ ብመርፍእን ብፈትል ክነስምሮም ከም ቀድማይ ዕላማ ንበገሰሎም። ፋሺስቲ መንግስቲ ኤርትራ ‘’ናተይ ዪሰማዕ’’ ክብል ሃገርን ህዝብን ዪሸምም ኣሎ። ነዚ ባህሊ እዚ ካብ ሱሩ ካብ ማእከልና ንእለዮ። ዝኾነ ሰብ ወይ ኣኩብ ማሕበር ሓሳቡ ክገልጽ ከሎ ዶብ ክንገብረሉ ኣይንፈትን። ምኽንያቱ ኩልና ሓደ መሰል’ዩ ዘሎና። ሓደ ንሓደ እዚ ተዛረብ እዚ ኣይትዛረብ ኢሉ ዝወስነሉ መሰል የብሉን። ምኽንያቱ ብባይቶ ሃገርን ህዝብን ዝቆመ ቁዋም የብልናን። ኣብ’ዚ ጉዕዞ ሓርነት ፍልልያት ርኣይቶን ኣቛቁማን ክህልወና ናይ ግድን’ዩ። ነዚ ንፍልልያትና ከም ጸጋ እንተወሲድናዮም ከማዕብሉናን ከዕዉቱናን’ዮም። ከም ጸገም እንተወስዲንዮም ‘’ብትም በል/ሊ’’ እንተመኪትናዮ ከኣ ንጥፍኣትና ክኾኑ ዪኽእሉ’ዮም። ዲውድብብኤ ብዘይቅድመ ኲነት ነቲ ናይ መጠረሽታ ሽቶና ክነዕዉት ሕድገትን ተጻዋርነትን ፍትሕን ተወፋይነትን ክስስን ክሰርሕ’ዩ። ናይ ኩልና ዕላማ ከኣ ንሱ ክኸውን ንጹዉዕ።
ዲሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ኤርትራ/ሆደ ንመጻኢ ወስታ ቅሩብነቱ እናገለጸ ብዝተዓትረ ዓወት ንኹሉ ህዝብና ኣብ ዉሽጥን ዲያስፖራን ንዘሎ ዮሃና እናበለ ንድገፍትና ሕብረት ኣፍሪቓን ኣባላት ኢጋድን ንባይቶ ሕቡራት መንግስታት ሰብኣዊ መሰልን ንኹሎም ኮሚቴታቶምን ብስም ህዝብና ይምጉስን ንቐጻሊ ፍትሓዊት ኤርትራ ክሳብ ትረጋገጽ ኣብ ጎንና ደዉ ክብሉ ዪጹዉዕን።
ግዜጣዊ መግለጺ ዲሞክራስያዊ ውድብ ብሄረ ኤርትራ/ሆደ
ውድቐት ንፋሺስታዊ ጉጅሌ ኢስያስ!!!
ዓመጸኛታት ኢሳያስን ጉጅሌኡን ኣብ ፍትሒ ይቅረቡ!!!
ዝኽርና ንስዉኣት ብፍትሒ ምንጋስ ይኹን!!!


text:
መብዛሕትአን ዩኒቨርሲቲታት ሽወደን ምስ ዩኒቨርሲቲታት ወጻኢ ሃገር ንእተፈላለዩ ዓይነት ፕሮግራማት ትምህርቲ ኣብ ወጻኢ ስምምዕ ኣለወን። ኣብ ወጻኢ ሃገር እናተመሃርካ እተሕልፎ ጊዜ ከም ኣካል ትምህርታዊ ፕሮግራም ሽወደን ዚጽብጸብ ኰይኑ፡ ኣብ ኣአንጋዲት ትካል እተጥርዮ ኣሃዱታት ትምህርቲ (credits) ምስ ተመለስካ ቅቡል ይኸውን።
ኣብ ወጻኢ ሃገር ኣብ ናይ ምምሃር ፕሮግራም ክትካፈል እንተ ዀይንካ፡ ኣብ ሽወደናዊ ዩኒቨርሲቲ ወይ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ተቐባልነት ዝረኸብካን፡ ኣብ መብዛሕትኡ ኣጋጣምታት ድማ, ንትምህርቲ ናብ ወጻኢ ሃገር ቅድሚ ምኻድካ ገለ ኣሃዱታት (credits) ትምህርቲ ኣብ ሽወደን ዝዛዘምካን ክትከውን ይግባኣካ።
ተመሃሮ ካብ CSN ዚረኽብዎ ፋይናንሳዊ ቀለተን ለቓሕን ናብ ናይ ወጻኢ ሃገር ትምህርቶም ኬቕንዕዎ ይኽእሉ። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣምታት፡ ተመሃሮ ንተወሳኺ ማህደረ-ትምህርቲ ብቑዓት እዮም። ንዝያዳ ሓበሬታ ኣብ ዩኒቨርሲቲኻ ንዘሎ ዓለምለኸ ኣወሃሃዲ ክተዘራርቦ ኣሎካ። ንናይ ወጻኢ ሃገር ትምህርቲ ዚምልከት ሓበሬታ እንተላይ ኣብ studera.nu ይርከብ።
ኤራስሙስ+ (Erasmus+)
ኣብ ኤውሮጳ ዚርከብ ዝዓበየ ፕሮግራም ልውውጥ ተመሃሮ ኤራስሙስ+ (Erasmus+) ዚበሃል ፕሮግራም ትምህርቲ ሕብረት ኤውሮጳ እዩ። ኤራስሙስ+ ተመሃሮ ካብ 3 – 12 ኣዋርሕ ኣብ ካልእ ኤውሮጳዊት ሃገር ኣብ ዚርከብ ዩኒቨርሲቲ ኪመሃሩ ዕድል ይህብ። ተመሃሮ ኤራስሙስ ትምህርታዊ ክፍሊታት ዘይከፍሉ ኪዀኑ ከለዉ፡ ናይ €315 ወይ €375 ዩሮ ወርሓዊ ማህደረ-ትምህርቲ ይቕበሉ። ተመሃሮ ኤራስሙስ+ ብደረጃ ቀዳማይ ዲግሪ (bachelor’s)፡ ካልኣይ ዲግሪ (master’s) ወይ ሳልሳይ ዲግሪ (doctoral) ደረጃታት ኪመሃሩ ይኽእሉ።
ንፕሮግራም ኤራስሙስ+ ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ studera.nu ምርካብ ይከኣል።
Page last updated 2015-09-30


text:
AUDIO (AM Quality) NEWS for our users in Africa CLICK HERE
Download HQ video
ድምጺ ደሊና 08 መጋቢት 2015
ኣዳላውን፡ ኣቕራብን: ዘካርያስ ክብርኣብ
ክቡራት ተኸታተልቲ ድምጺ ደሊና፣ ዘለኩም ርእይቶ፣ ሓበሬታን ነቕፌታን ብመንገዲ ዝኸፈትናልኩም መስመር ተሌፎን viber skype ከተመሓላልፉ መልእኽቲ ማሽን ድምጺ ደሊና ክፉት ምህላዉ ክንሕብረኩም ንፈቱ:: ተሌፎን 001 714 598 3138; Skype: voice.of.delina: Viber: +1714 598 3138
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
ሓብትኻ ኣበይ ኣላ?
ሓብተይ ብተፈጥሮኣ ሓላል‘ያ። እዛ ናተይ ሓብቲ ከምታ ናትኩም ሓብቲ ሙኻና ርግጸኛ እየ። ከመይ‘ሲ ኩላትና ኤርትራውያን ካብ ማህጸን ኤርትራውያን ኣዴታት ኢና ወጺኣና። ጡብ ኣዴታትና ጠቢና ኸኣ እግሪ ተኺልና። መብዛሕትና ኤርትራውያን ፍቕሪ ኣደ ኣስተማቒርና ኢና ዓቢና። ኣብ ዝባን ኣዴታትና በቲ ብቆርበት ዝተሰርሐን ብዛዕጎል ተሰሊሙ ዝወቀበ ማሕዘልን ደቂስና ጸጉሪ ኣዴታትና ኣንዳመንጨጭና ዓቢና። ኤርትራዊት ኣደ ነዚ ኹሉ ፍቕሪ ውላድ ካብ ልቢ ለጊሳቶ እያ። ደቃ ብሰላም ክነብሩ የሕዋታ‘ውን ቀሲኖም ከይንቀሳቐሱ መግዛኣቲ ሓሊኹ ሒዝዎም ከምዘሎ ስለ ዘስተብሃለት፣ መግዛእቲ‘ውን ዒቕ ስለዝበላ ግን ጨኪና፣ ንኹሉ ኤርትራዊ ሓላኺ ባህልታት ሰጊራ ካብ ውሽጠ ብምውጻእ ንጀለብያ፣ ብሓጺር ስረ ተኪኣ ናብ በረኻ ወጺኣ ብረት ብምሓዝ ኣብ ጎድኒ የሕዋታ ተሰሊፋ። እታ ኣብ ዓዲ ዝተረፈት‘ውን ቀንዲ ስንቂ ቓልሲ ኤርትራውያን ኮይና መኪታ። እዚ ኹሉ፣ ክንዮ መዓልቲ 8 መጋቢት ዝኸይድ ዓቢ ታሪኽ‘ዩ።
ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ናታ ኣስተዋጾኦ ብምግባር ናጽነታ ድሕሪ ምጉንጻፋ ግን እቲ ክትረኽቦ ዝግበኣ ክብሪ ክትረክብስ ይትረፍ ኣብ ሃገራ ደቃ ሓቒፋ ብሰላም ክትነብር‘ውን ኣይከኣለትን። ሎሚ እታ ሓቀኛ ኤርትራዊት ኣደ ብሰንፈላል ሻቕሎት ደቃ ከብዳ ሓቒፋ ትሓድር ዘላ እያ። ገለ፣ ውላዳ ኣበይ ተቐይዱ ከምዘሎ ሓበሬታ ዝተነፍጋ፣ ገለ ሞት ውላዳ ብወግዒ ዘይተነግረት‘ሞ ኣብቲ መሪር ቀብሪ ውላዳ ክትሳተፍ ዘይተዓደት፣ ገለ ኸኣ በዓልቤታን ውላዳን ኣብ ግዱድ ዕስክርና ብዘይ ዓስቢ ባርያ ኮይኖም ጅሆ ተታሒዞማ ስለዘለዉ፣ ብሕሰም መነባብሮ ትበልዖ፣ትኽደኖን ተጽልለሉ ቤትን ሲኢና ኣብ ቅሉዕ ልመናን ምንዝርናን ዘላ ኣያ።
እዛ ኤርትራዊት ኣደ ውሉዳ ብሰንኪ መወዳኣታ ዘይብሉ ሃገራዊ ባርነት ካብ ህግደፍ ክሃድም ኣብ ኢድ ነጋዶ ደቂ ሰባት ኣብ ዝኣትወሉ፣ሰሚዓቶ ዘይትፈልጥ ሚልዮናት ናቕፋ ክፈሊ ትበሃል ኣላ። ካብዚ ብዘይፍለ‘ውን በቶም ንባርነት ዝፈረድዎ፣ ውሉድኪ ዳግማይ እንተዘይወሊድክዮ ተባሂላ ክሳብ ሓምሳ ሽሕ ናቕፋ ክትከፍል ዝተገደደትሉ እዋናት ነይሩ እዩ። ኣብ ባሕሪ ንዝጠፉኡ ደቃ ኣብ ቤተክርትያናት ጸሎተ ፍትሓት ከይትገብር ዝተኸልከለት‘ውን ኣዲኣ ቱቕጸራ። ካላሽን ሒዛ ተምበርኪኻ ንሓርነታ ከምዘይተኮሰት፣ ድሕሪ ናጽነት ኣብ ዓዲ ዓረብ ተምበርኪኻ ስሚንቶ ትውልውል ዘላ‘ውን ውሕድቲ ኣይኮነትን። ኤርትራዊት ኣይቀሰነትን። ውላድ መኻን ኮይና ፣ ምስ ወጹ ዘይተመልሱ ደቃ ክትጽበ ዝርንዛሕ እንዳነብዐት ኣፍ ልዳት ገዝኣ ከፊታ ፍጭም ኢላ ትጽበ ዘላ።
ሓብትና ኣበይ ኣላ? እንታይ ይገጥማ‘ሎ? ከመይ ኢልና‘ኸ ዕርዲ ንኾነላ?
ሓብታና ኣብ ግዱድ ሃገራዊ ባርነት መፍልሒት ቡን ብልሽዋት ሓለፍቲ ህግደፍ ኮይና፣ ብግበሪ ኣይትግበሪ ክብራ ሸይጣ ክትነብር ተገዲዳ ኣላ። ካብቲ መወዳእታ ዘይብሉ ባርነት እንተወጸት ብምሕሳብ ከኣ ገሊኣ ካብ ቃል ኪዳን ወጻኢ ብፍኑው ኣደዳ ጥንስን ሕርስን ኮይና ዝተደርበየት፣ ገለ ኸኣ ካቡኡ ብተዓጻጻፊ ዘስካሕክሕ ኣብ ጉዕዞ ስደታ ካብ ነጋዶ ደቂ ሰባት ሰፍ ዘይብል ጾታዊ ዓመጽ የጋጥማ‘ሎ። እዚ ሂወት ሓብትና ኣብ ውሽጢ ዓድን ወጻኢን ሕስረት ኣብ ልዕሊ ሕስረት ግህሰት ኣብ ልዕሊ ግህሰት ኣንዳወለደ ይቕጽል ኣሎ።
ሃገራዊ ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ግን እንታይ እዩ ስርሑ? ንመዓልቲ ሸሞንተ መጋቢት‘ከ ብኸመይ ይርደኦ?
እዚ ማሕበር‘ዚ ወጽዓ ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ክጣበቕስ ይትረፍ ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ከንጸባርቖ‘ውን ይኸብዶ እዩ። መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ኣብቲ ሕሉፍ ታሪኽ ገድሊ ዝተፈጸመ ክቡር ስራሕ ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ከም መሸቀጢ ብምጥቃም ናይ ጓይላን ዳንኬራን ዕለት ጥራሕ ብምግባር ንመከራን ጸቕጥን ኣሕትና ጎስዩ ነቲ መዓልቲ ጨውዩ ዘይትርጉሙ ሂብዎ‘ሎ። ዓለም ዝሰከሓሉ ስቓይ ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ንፈውሲ ማሕላ ከም ኣጀንዳ ከተልዕሎ ዘይከኣለት ኣደ ወንበር ማሕበር ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ወይዘሮ፠፠፨ ንኸብዳ ጥራሕ ትሓድር ፈታዊት ነብሳ ሙኻና ስርሓ ይምስክረ‘ላ ኣሎ። ኣብ መዓልቲ ሸሞንተ መጋቢት ኸኣ ብዝተፈላለየ ጥልፊ ዙርያ ብኸበሮን እምብልታን ኣብ ልዕሊ ስቓይ ኣሓታ ብሳዕሳዒት ጥራሕ ዘኪራቶ ትውዕል ኣላ። እዚ ግን ሓጥያት እዛ ወይዘሮ ጥራሕ ኣይኮነን። ገለ ዓያሹ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ‘ውን ነቲ ነዚ ኹሉ ውርደት ዝዳርገን ዘሎ ስርዓት ክውድሳ ይረኣያ እየን። ብጨርባሕባሕ ኣዋርቕ፣ ብድምጺ ከበሮታትን ጣቕዒትን ብዝተፈላለየ ኣጫርቕ ዝተሰለመ ዓለባታት ወድየን ዝር ይብላ ኣለዋ። ሕሉፍ ሓሊፍወን‘ውን ንስእሊ ሊቀ ኣጋንንቲ ህግደፍ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ልዕሊ ዓራተን ዝሰቐላ ከም ታቦት‘ውን ሽምዓ ዝውልዓሉ ኣይተሳኣናን። ደምበ ተቓውሞና ነዚ መዐቀኒ ዘይብሉ ገለ ስድነት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፣ ጉድለት ንቕሓት ክኸውን ኣለዎ ኢሉ ብምግማት ናብ ልበን ክምለሳ ብዙሕ ጻውዒታት ይገብረለን ኣሎ። ሰማዕቲ ክኾና ዘለዎ ትጽቢት ከኣ ልዑል‘ዩ።
ሎሚ ሸሞንተ መጋቢት ብዛዕባ‘ታ ደሃይ ውላዳ ዘይረኸበት፣ ኣብ ሲናይ ኮይና ተእዊ ዘላ፣ ደቃ ኣብ ዘይሪኢዋ ሕቡእ ሸላታት ተዷጊና ዘላ፣ ኣብ ጉዕዞ ስደት መከራኣ ትጸግብ ዘላ፣ ብዘይ ድልየታ ኣብ ሃገራዊ ባርነት ዝተሰከመቶ ድቂ ሒዛ ከርተት ትብል ዘላን ብምጥፋኣ ደሃይ ውሉዳ ትሻቐል ዘላ ዘኪርናያ ክንውዕል ይግበኣና። ሸሞንተ መጋቢት መቆጻጸይ ኣእጋርናን መንቀሳቐሲ መናኹብናን ኮይኑ ክሓልፍ ኣይንግበር። ብዘይ ኣደ ሃገር የላን። ብዘይ ሓብቲ ፍቕሪ የለን። ጥዑይን ክብሩ ዝሓለወ ኤርትራዊ መንነት ክቕጽልን ክህልውን ኣንተኾይኑ ህላውነት ጥዕና ዘለዋ ኤርትራዊት ኣደ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ነዚ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወጻኢን ዘጋጥም ዘሎ ግህሰት ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ መድሃኒቱ ቃልሲ እዩ። እዚ ቃልሲ‘ዚ ግን ንደቂ ኣንስትዩ ጥራሕ ዘይኮነ ንኹላህና ዝምልከት‘ዩ። ኣደይ ኣበይ ኣላ? ሓበተይ ኣበይ ኣትያ? ክንብል ኣንተዘይኪኢልና ኤርትራዊ ሕልናና ከንቱ እዩ። ድሕሪ ደጊም ስቕታን ትዕግስትን ከብቅዕ ኣለዎ። መልሲ ሓብትኻ ኣበይ ኣላ ከሐርነና ይግባኣ። ንኽብራ ኸኣ ንሓርነታ ብዝግበር ቃልሲ ንፍትሓዮ። ተሳትፎ ጉል ኣንስተይቲ ክዓዝዝ እጃምና ነበርክት። ኣደ ጠርናፊት ስድራን መሰረት ሕብረተሰብ ሓደ ሃገር‘ያ። ሓብትኻ ኣበይ ኣላ?


text:
2ይ ሓድሽ ሓበሬታ ንእዋናዊ ሃለዋት ኤርትራ።
ዕለት 23 ሕዳር 2015 ዓ.ም
እዚ ስዒቡ ዝቐርብ ንእዋናዊ ሃለዋት ኤርትራ ዝገልጽ ሓበሬታ ሎሚ ምሸት ዕለት 23 ሕዳር 2015 ዓ.ም ካብ ውሽጢ ኤርትራ ዝተላእኸ ኮይኑ፣ ንመላእ ኣብ ግዳም ዝነብር ህዝብና ጽገምናን ንሓልፎ ዘለና ሕልፈትን ሓደራ! ኣብጽሓልናን ናብ ኩሉ ኣቃልሓልናን ብዝብል ተሪር ምሕጽንታ ዝተሰነየ ኣብ ርእሲ ምምባሩ ንትሕዝትኡ ዝምልከት ድማ፣ ከም ዘለዎ ፍጹም ምቅይያር ዘየተገብረሉ ሓበሬታ ምኻኑ እናገለጽኩ ሰናይ ንባብ እምነየልኩም፣-
ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ብሕቡእ ካብ ኣራዊት ዘይፍለዩ እሙናትን ሰብ ሓለፋን ዝኾኑ ወተሃደራት መልሚሉ ኣብ ከባቢ ዶባት ኣዋፊሩዎም ከም ዘሎ ይፍለጥ። እቲ ዝገርም እዞም ዝተጠቕሱ፣ ነቶም ኣብቲ ከባቢ ዶባት ክሕልዉዎም ተባሂሎም ዝተኣዘዙ ሰባት ነበርቲ እቲ ከባቢ ድዮም፣ ወይስ ንስግረ ዶብ ክኸዱ ካብ ዶባት ዝሓዙዎም ዝፍለጥ ነገር እኳ እንተዘየለ፣ ግን ክኣ ነቶም ዝሓዙዎም ሰባት: ካብ ህዝቢ ዝሰምዖምን ዝርእዮምን ኣከባቢ ከይርሓቑ ብኣባትርን ካልእ ጎማ ዝመስል መሳርሒ መግረፍትን ብዘስካሕክሕ ጭካነ ይጭፍጭፍዎም ኣለዉ። እዚ ኽኣ ብፍላጥ ንሰብ ንምስካሕ ተባሂሉ ዝግበር ዘሎ ጭካነ’ዩ ዝመስል። እዞም ከምቲ ብጊዜ ደርግ "ቅልብ" ተባሂሎም ዝጽውዑ ዝነበሩ ሰብ ፍሉይ ሓለፋ እሙናትን ጨካናትን ወትሃደራት ስርዓት ደርግ ካብኦም ዘይፍለዩ “ቅልብ” ወተሃደራት ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኮይኖም ፍጹም ርህራሄ ትበሃል ነገር የብሎምን። እዞም ዝተጠቕሱ ኣረሜናውያን ኣብ ኩሉ’ቲ ዶባት ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓሓሊፎም መዓስከራት እኳ እንተለዎም፣ ነቲ ሕሱም ተግባራቶም ዘርእዩሉ መድረኻት’ውን ዘይሰኣኑ እንክንሶም ሕሉፍ ሓሊፎም ነቲ ብሕቡእ ኣብ በረኻታትን ዶባትን ዝፍጽምዎ እከይ ተግባራቶም ብቓልዕን ብርእዮን ኣብ ዝተፈላለያ ዓድታት ከተግብርዎ ጀሚሮም ከም ዘለዉ እዚ ዝስዕብ ኣብነት ቅጥቀስ ይክኣል፣- እዚ ኽኣ ኣብ ሸኻ እያሞ ዝተባህለ ዓዲ: ካብ መንደፈራ ናብ ዓዲ ዃላ ዳርጋ ዝቐረበት ዓዲ: ዝተገብረ ጭቡጥ ናይ ስሓቦ ጉተቶ ፍጻመ ንርአ።
ሎሚ ኣብ ኤርትራ ሕጊ ሰለ ዘየለ: ኩሎም ኣከራኸርቲ ነገራት ብሰሓቦ ጉተቶ እናተባህሉ እዮም ዝፍትሑ ዘለዉ። ምኽኒያቱ ህዝቢ ኣብ ዘይብሉ ወርቂ ጸላም (ጉቦ) ስለዝሕተት ኩሎም ጉዳያት ክጉተቱን ናብ ዘይተደለየ ኣንፈት ክምእዘኑን ኢዮም ዝራኣዩ፣ እዚ ክኣ ፍረ ብልሹው ምሕደራ ኮይኑ ህዝቢ ዝሳቐየሉ ዘሎ’ዩ። ኪኒየው እዚ እቲ ጉዳያት ዝሰሓብ ወይ ዝጉተት ዝመሰሎ ብዓል ስልጣን ንሓዋሩ ዘይተዋጽኦ ኮይና እንተተራኢያቶ ወይ ሕነን ደምን ተስዕብ ትመስሎ ጉዳይ እንተ ኣጓኒፋቶ ጥራይ እዩ: ስብእነቱ ኣብ ሓደጋ ንኸየውደቐ ኣተሃድማ ዕቡያት ጌሩ ንጉዳያት ክፈትሕ ዝርአ። ነዚ ውን እቶም ውሑዳት ድሓንዝብሃሉ ሰበ ስልጣን እዮም ዝፈልጡዎን ዘተግብርዎን። ስለዚ እዚ ኮይኑ እቲ ጉዳይ ኣብ ሸኻ እያሞ ድማ ልክዕ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ኣብ መንጎ ደቂ ዓዲ ብዝተወልዐ ስሓቦ ጉተቶ እቶም ፍሉያት ቅልብ ወትሃደራት ህ.ግ.ደ.ፍ ብለይቲ ነታ ዓዲ ወሪሮም ብምሓዝ ለይቲ ኣይገደፉ ቀትሪ ንንጹሃት ደቂ ዓዲ ዳጒኖም ብምቕጥቃጥ ግደ ኣውያትን ቁዘማን ክገብርዋ ድሕሪ ምቕናዮም፣ ዓዲ ዓቕሊ ኣጽቢባ ነቶም ጨካናት ምሕረት ከርእዩ ኣብ እግሮም ወዲቓ ክትልምኖም እኳ እንተፈተነት እቲ ዘገርም ግን እቶም ኣረሜናውያን ብንዕቀት: ኣብ ዘይምልከተኩም ከይትኣትዉ ክብሉ ኣፈራሪሖሞም። እቲ ግፍዒ ድማ ከም ዝነበሮ ቀጺሉ። እንተኾነ ግን ዓዲ ኣይሓመቐትን: ናብቲ ከነስምዖ ንኽእል ኢና ዝብሉዎ ሓላፊ ንኡስ ዞባ ከይዶም ነቶም ርጉማት ወትሃደራቱ ካብ ዓዶም ከርሕቖም ይጠርዑ’ሞ ኣማሓዳሪ ተዋጽኦ ስለ ዘይመሰለቶ ዕጥይጥይ ድኣ በለ። ግን ክኣ ካብቶም ንጥርዓን ዝመጹ ዓበይቲ ዓዲ "ሓደ ካብ ወዲ ዓዲ በዞም ሰባት እንተ ጠፊኡ ክንረኣአ ኢና" ምስ በሉዎ ግን ፈሪሑ: ነቶም ላዕለዎት ኣዘዝቱ በቲ ዝሰማምዑሉ ቋንቋ ኣእሚኑ ናብ ዓዲ ጣፋት ዝበሃል ቦታ ከም ዝግዕዙ ጌሩ’ሎ። እዚ ክኣ ዳርጋ ኣብ ሓደ ኣከባቢ እዩ።
ይኹን’ምበር እዞም ኣረሜናውያን ወተሃደራት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣመሎም ኣይገደፉን: ኣብ ውሽጢ ሓጺር እዋን ናብ ሻኻ እያሞ ተመሊሶም ክልተ ንሶም "ገበነኛታት" ዝበሉዎም ሰባት ሒዞም ናብ ዓዲ ጣፋት ይኸዱ’ሞ ከምቲ ዝበሃል: ሓደ ካብቶም "ገበነኛታት" ዝበልዎ ብለይቲ ኣምሊጡዎም ግዲ ኾይኑ: ነታ ዓዲ ምልእቲ ሽንፍላኣ ክግልብጡዋ ውዒሎም። ወዮ "ገበነኛ" ዝተባህለ ፍጹም ተሳኢኑ። እቶም “ቅልብ” ወትሃደራት ህግደፍ: ገጾም ናብቲ ዘየምለጠ ሰብ መሊሶም ከም ኣመሎም ካብ ህዝቢ ከይረሓቑ ብኣባትር ክሰሃሉዎ ጀሚሮም፣ እቲ ኣወያት መመሊሱ ብኢሱ ዓድጣፋት ሰሚዓቶ ዘይትፈልጥ መከራ ነጢቡዋ። ደቂ ዓዲ ተኣኻኺቦም “ ኣቱም! ሰባት እንተይ ኢና ንሰምዕን ንርእን ዘለና” ብምባል ንኣንሰቶም ክልምና ልኢኾመን። እዚ ዘግበሮም ክኣ ሰብኣይ ክልምን እንተ ኸይዱ ከም ሽፍታ ሰለ ዝቑጸር’ዩ ኣንስቲ ክልምና ዝተገብረ። ኣንስቲ "ስለ ነፍሲ": "ስለ ነፍሲ" እናበላ ንኹሎም መላእኽቲ ጸዊዔን እናበኸያ ነቲ ብጭካነ ዝቕጥቀጥ ዝነበረ ሰብኣይ ክምሕሩዎ እኳ እንተለመና ወዮም ዘይምሕሩ ጨካናት ወተሃደራት ህ.ግ.ደ.ፍ ግን መጀመርታ ብታህዲድ ክርሕቃ ኣፈራሪሖመን፣ እንተኾነ ኣንስቲ ምስ ንብዓተን ምንቕ ምባል ምስ ኣበያ ግን ብደናጒላ ድኣ ኣተውወን።
ብድሕሪ’ዚ ዝሰዓብ እቲ ግዳይ ዝኾነ ሰብኣይ ኣውያቱ እናሃሰሰ ድሕሪ ምኻዱ ኣብ መወዳእታኡስ ጠሪሹ ህጣሙ ድኣ ኣጥፊአ። ወዮም “ቅልብ” ወተሃደራት ህ.ግ.ደፍ ክኣ ነቶም ዝርካቦም ሰብኡት ዓዲ ገፊፎም: ነቲ ግዳይ ዝኾነ ሰብ ተሰኪሞም ናብ ሕክምና ዓዲ ዃላ ከብጽሑዎ ኣዚዞሞም፣ ደቂ ዓድ ጣፋት ነቲ ግዳይ ትንፋስ ኣይረኣዩሉን: ግን ክኣ ትእዛዝ ናይ ዞም ጨካናት ስለ ዝኾነ ግድን ዓዲ ዃላ ከብጽሑዎ ኔሩዎም። ደቂ ዓዲ ጣፋት ብዛዕባ እዚ ብኢድ እዞም ጨካናት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝተቐትለ ሓዎም ወዲ ጎዶቦኦም ሰብኣይ ዝፈልጡዎ የብሎምን፣ ይኹን’ምበር መልክዕ አቲ ግዳይን ቀተልቱን ግን ፈጺሞም ከም ዘይርስዕዎ ሕኒን ይብሉ ኣለዉ።
እዚ ኣቐዲመ ካብ ኤርትራ ከም ዝተላእከ ዝሓበርኩኹም ሃለዋት ህዝብናን ኣብ ልዕሊኡ ዝወርድ ዘሎ ግፍዕን በደልን ድሮ ካብ ወሰናስን ዶባት ናብ ሻኻ እያሞ ካብ ሻኻ እያሞ ክኣ ናብ ዓዲ ጣፋት ብሕጂ ኸ ናበይ ኮን ይቕጽል ይኸውን ዝፍለጥ ነገር የለን፣ ኣብኡ ጠጠው ክብል’ዩ ዝብሃል ክኣ ኣይኮነን’ሞ ከምቲ “ጭሕሚ ዓርክኻ ክላጸ ጭሕምኻ ማይ ልኸ” ዝብሃል ናብ ኩልና ከይልሓመ ብኣጋኡ ኣንጻር እዞም ገፋዕትናን ዓመጽትናን ክንልዓል ጊዜ ይጠልበና’ሎ። ምኽኒያቱ መሰል ሓደ ሓውና ብዓል ሻኻ እያሞ ከይተኸብረ መሰል ኩልና ኤርትራውያን ዜጋታት ክኽበረልና ንጽበን ንሓስብን እንተሃሊና “የዋህነት” ይብል ‘ተረኸበ እቲ ዝንዕቀናን ዝረግጸናን ዘሎ ርእሰ ኣጋንንቲ ዕቡድ መራሒ እዞም ጃንዳ የዋህነት ጥራይ ኢዩ።
ኣብ ካልእ እዋን ምስ ካልእ ሓድሽ ሓበሬታ የራኽበና።
ፍትሒ ይንገስ ምልኪ ይፍረስ!
ኢሳያስ ኣስፍሃ ሎንዶን።


text:
ኤርትራን ሱዳንን ካብ ኣፍሪቃ ብሑቡራት መንግስታት ብመንጽር ዓለም ለኻዊ ሕጊ ነጻነት ሃይማኖት፡ ብዘዘውትረኦ ጥሕሰት ሃይማኖታዊ ነጻነት እንደጋና ኣብ ፍሉይ ዘሻቕል ዝርዝር ዝሰፈራ ሃገራት ኮይነን።
ብጠቕላላ ብናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ኣብዚ ናይ ሃይማኖታዊ ነጻነት ጥሕሰት ዝርዝር ዝኣተወ ሃገራት 10 እየን። ብዘይካዘን ክልተ ሃገራት ኣፍሪቃ (ኤርትራን ሱዳንን) ካብተን ካለኦት ኣብቲ ዝርዝር ዝሰፈራ ቻይና፡ ከምኡ’ውን ኢራን፡ ሚያማርን ሰሜን ኮርያን ይርከበአን።
ምሉእ ትሕዝቶ ናይቲ ዝርዝር ንምጥቃስ፡ ታጃኪስታን፡ ቱርክመኒስታን፡ ኡዝበኪስታንን ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ዓባይ ናይ ንግዲ መሻርኽቲ ሳዑዲ ዓረብን ኣብቲ ዝርዝር ኣለዋ። እዘን 10 ሃገራት እንደጋና ኣብቲ ዝርዝር ዝሰፈራ ኣብ ዝሓለፈ 22 ታሕሳስ ክኸውን እንከሎ፡ ፓኪስታ’ውን ብፍሉ ኣብ ናይ ምክትታል ዝርዝር ተታሒዛ ከምዘላ እቲ ሓጺር ጸብጻብ ኣረዲኡ።
ወጻኢ ጉዳይ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ “ ምዕቃብ ሃይማኖታዊ ነጻነት፡ ንሰላም፡ ምርግጋእን ብልጽግናን መሰረታዊ ተደላዪ እዩ” ዝብል ሓሳብ ኣስፊሩ። ኣስዒቡ ድማ ናይዚ ዝርዝር ምውጻእ፡ እተን ኣብቲ ዝርዝር ሰፊረን ዘለዋ ሃገራት ሃይማኖታዊ ነጻነት ንከኽብራ ንምትብባዕ ዝዓለመ ምዃኑ ጠቒሱ።
ኤርትራ ሃይማኖት ብሰፊሕ ዝዝውተረላ ሃገር’ኳ እንተኾነ፡ እቲ መንግስቲ ግና ብዙሓት መራሕቲ ሃይማኖት ብዘይፍርዲ ኣሲሩ ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ ሕዳር፡ መንግስቲ ኣብ ጉዳይ መስርሕ ትምህርቶም ምስ ኣተወን ሓለፍቶም ምስ ኣሰረን ተመሃሮ እስላማዊ ትምህርቲ ኣብ ጐደናታት ኣስመራ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ኣካይዶም እዮም። ነዚ ናይ መንግስቲ ኢድ ኣእታውነትን ተቓውሞ ተመሃሮን ስዒቡ ብዛዕባ ሃይማኖት ኣብ ኤርትራ ብዙሓት ዛዕባታት ይለዓሉ ኣለዉ።.
ሱዳን ብወገና ብሓፈሻ ኣንጻር ሃይማኖት ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ ምስልምና ዘይኮኑ ሃይማኖታዊ ጸቕጢ ከም እትገብር ከም ሕሱም ክትከሰ ዝጸንሐት ሃገር እያ። ንነጻነት ደቡብ ሱዳን ምኽንያት ካብ ዝኾኑ ጠንቅታት ሃይማኖታዊ ነጻነት ዝምልከት ጉዳያት ሓደ እዩ። ሰሜናዊ ክፋል ናይ ሱዳን ብዓብላልነት ሃይማኖት ምስልምና ኮይኑ፡ ኣብ ደቡብ ከኣ ክርስትና ኣሎ።
ትርጉም ቤ/ጽ ዜና ሰዲህኤ


text:
Book Reviews/ገምጋም መጽሓፍ(ኣሕተምቲ ሕድሪ)
ኤርትራ፡ ካብ ፈደረሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን 1956-1962
ገምጋም መጽሓፍ ኣምባ/ ዓብዱ ሄጂ ecssheggi@gmail.com
• ምስ ተመራማሪ ታሪኽን ደራሲን ብጻይ ኣለምሰገድ ተስፋይ ድሕሪ ነዊሕ ኣብ ዝተራኸብናሉ ኣጋጣሚ ፡ ብዛዕባ መጽሓፉ ሓቲተዩ ። ከም ዝተወደእትን ኣድላይ ስእልታት ምስ መረጸላ ንሕትመት ክትቀርብ ምዃና ሓቢሩኒ ። ኣስዒቡ፡ “ነዛ መጽሓፍ ክህይሱ ካብ ዝሓሰብክዎም ሰባት ሓደ ንስኻ ኢኻ ፡ ፍቓደኛ እንተኾንካ ነታ መጽሓፍ ኣብ ፍላሽ ክህበካ” ኢሉኒ ። ንትጽቢቱ እበቅዕዶኾን ብምባል ስክፍታ’ኳ እንተነበረኒ ፡ ብኽብሪ ግን ተቐቢለዮ ። እነሆ ሎሚ እታ መጽሓፍ ተሓቲማ ኣብ ስነ-ስርዓት መመርቕታ ብጺሓ’ላ። ንደራሲን በዓልቲ ቤቱ ብጸይቲ ኣብረሀት ሃይለን ወዱ ማትያስ ኣለምሰገድን ከምኡ’ውን ንኾሎም እቶም እዛ መጽሓፍ በርሃን ክትርኢ ዝተሓጋገዙ ፡ ብፍላይ ድማ ንማእከል ምርምርን ስነዳን ፡ ኣሕተምቲ ሕድርን ዮሃና እብል። ብወገነይ ደማ ፡ ብዛዕባኣ ዘለኒ ርእይቶን ትዕዝብትን ሒዘ ቀሪበ’ለኹ። ከምቲ ድራሲ ዝሓሰቦን ዝጽበዮን ከኽወን ድማ ተስፋ እገብር።
• ብሕጸር ዝበለ ፡ መጽሓፍ “ኤርትራ፡ ካብ ፈደራሽን ናብ ጎበጣን ሰውራን” ኣብ ግዜ ፈደረሽን ካብ 1956 ጀሚሩ ክሳብ 1962 ዝነበረ ኩነታትን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጲያን ቆይሙ ዝነበረ ስርዓት ፈደረሽን ከመይ ይሰርሕ ከምዝነበረን ፡ ብኸመይ ኣገባብ ከም ዝፈረሰን፡ ከምኡ’ውን ምጅማር ብረታዊ ቓልሲን ዝነበሩ ማሕለኻታትን ብዶሆታትን ትትርኸልና። እዛ መጽሓፍ ፡ 743 ገጻት ዘለዋ ፡ ኣብ 26 ምዕራፋት ዝተኸፍለት ፡ ኣስታት 150 ኣሳእል እትሓቁፍ ኢያ ። ኣብ ከርሳ ዘሎ ሓበሬታ ኣዚዩ ብዙሕን ፡ ብጣዕሚ ኣገዳሲን ኢዩ። ብቐጻሊ ድማ ኢዩ ዝፍልፍልን ዝዛሪን ። ደራሲ፡ በቲ ዝወንኖ ዓቕምን ብፈጣሪ ዝተዓደሎ ተውህቦን ፡ ነቲ ሓበሬታ ኣብ ነፍስወከፍ ገጻ ከም ዘርኢ ኢዩ ዝንስንሶ ። ነቲ ዝነስነሶ ድማ ተመሊሱ ኣብተን ዳሕረዎት ምዕራፋት ፡ በቲ ወናም ብርዑ ይኹስኩሶ ፡ በቲ ርጡብን ልዙብን ቋንቁኡ ድማ የልመዖ።
• ኣብዛ መጽሓፍ ዘለዉ ፍጻሜታት ኣዚዮም ብዙሓትን ዝርዝራዊን ኢዮም ። ብወገነይ ፡ ነቶም ፍጻሜታትን ፈጸምቶምን ፡ ንቦታን ዕለተ ፍጻሜን ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊኣ ክህሉ ዝኽእል ሃናጺ ነቐፈታ ንጎድኒ ገዲፈ ፡ ኣብቲ ዓቢ ስእሊን ፡ ኣብቶም እታ መጽሓፍ እተልዕሎም ቀንዲን ዓበይቲን ጉዳያት ማለት (issues) ብምትኳር ዝተማሃርክዎን ዝቐሰምክዎን ከካፍለኩም ክፍትን ኢየ ። ደራሲ፡ እቶም ዘልዕሎም ጉዳያት ንኹሎም ወገናት ዝእንግዱ ፣ እቶም ብጥንቃቐ ዝህቦም መደምደምታታት ድማ ኣብ ጭብጥታት ዝተሞርኮሱን ሚዛን ዝሓለዉን ምእንቲ ክኾኑ ብዙሕ ኢዩ ጺዒሩ ። እዚ ድማ፡ ሓደ ካብቲ ብሉጽነት ናይዛ መጽሓፍ እዩ ክብል እደፍር ። ደራሲ ነዚ ኣመልኪቱ ፡ ኣብ መቕድም ናይታ ቀዳመይቲ መጽሓፉ “ኣይንፈላለ”ውን ኣተንቢሁ ኔሩ ኢዩ። እጠቅስ፡
“ታሪኽ (ይብል ኣለምሰገድ ተስፋይ) ጽቡቕን ሕማቕን ተባሂሉ ብንጹር ሕንጻጻት ክፍለ ዝከኣል ኣይኮነን ። ሓደ ናይ ታሪኽ ተመራማሪ ፡ ነቲ ኣብ ቅድሚኡ ዝቐርብ ጭብጥታት ወገን ከይፈለየን ብስምዒት ጥራይ ከይተመርሐን፡ ከከም ኣመጻጽኡ ክርእዮን ክምርምሮን ግቡእን ሓላፍነትን እዩ” • ደራሲ፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ናይዛ መጽሓፍ’ውን ካብዚ ኣተሓሳስባ’ዚ ኣይወጸን ። ነቶም ዝነበሩ ፍጻሜታት ከከም ኣመጻጽኦምን ኣፈጻጽማኦም ጌሩ ኢዩ ክምርምሮም ፈቲኑ። እዚ ንምግባር ፡ ብዙሓት ኣብ ወሽጥን ወጻእን ዝርከቡ ስነዳትን መጻሕፍትን ከም ዝተወከሰ ፡ ምስቶም ኣብቲ ህሞት ዝነበሩ’ሞ ብኣሉታ ይኹን ብኣውንታ ዝተዋስኡ ዜጋታትን ወጻእተኛታትን ቃል-መጠይቓት ከም ዝገበረ ፡ ንኻልኦት ብርክት ዝበሉ’ውን ከም ዘዛረበ ክንግዘብ ንኽእል ። ብሓፈሻ ፡ ዝተጠቕመሎም ምንጭታት ሓበሬታ ዝተፈላለዩ ማለት (diversified) ብምዃኖም ንምጉት ደራሲ ኣደልዲሎም ፣ ነታ መጽሓፍ ድማ ርዝነትን ክብደትን ዘለዋ ሰነድ ክትከወን ኣብቂዖማ ኣለዉ።
• ኣብ ትሕዝቶ ናይዛ መጽሓፍ ክንኣቱ ከለና ፡ እቶም ኣብኣ ዘለዉ ቀንዲ ተዋሳእቲ፡ ህዝቢ ኤርትራን ቃልሱን ብሓደ ወገን ፡ መግዛእቲ ኢትዮጲያን መሻርኽቱ ዝኾኑ እንግሊዝን ኣሜሪካን ካኣ በቲ ኻልእ ወገን ኢዮም ። ብሕጽር ዝበለ ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንመሰሉን ንልዕልና ሕግን ከም ዝተቓለሰ፡ መግዛእቲ ኢትዮጲያን መሻርኽቱን ድማ ፈደረሽን ኣፍሪስካ ኤርትራ ንምግጐባጥ ከም ዝጻዓሩ ትትርኸልና ። ኣብቲ ዓሰርተ ዓመታት ዝወሰደ ቁሩቁስ ፡ ኢትዮጲያን መሻርኽታን ፡ ንኤርትራ ጎቢጦም ኣካል ኢትዮጲያ ከም ዝገበሩ ተዘንትወልና ። ደራሲ ፡ እቲ ጎበጣ ከመይ ከም ዝተፈጸመ፡ ተቓዉሞ ህዝቢ ኤርትራ ከመይ ከም ዝነበረ ፡ ጸላእትና ዝተጠቕሙሉ ስትራተጂን ሜላን፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፈጸምዎ በደላትን ግፍዕታትን ብሰነዳት ኣሰኒዩ ይትርኸልና። ነቲ ንሱ ዝበጽሖ መረዳእታ ድማ ፡ ብዝካኣሎ ሚዛን ሓሊዩ ኣብዛ መጽሓፍ ኣስፊሩ የካፍለና ። ደራሲ ፡ ኣብዛ መጽሓፍ’ዚኣ ታሪኻዊ ሓቅታት (ኣወንታ ይኹኑ ኣሉታ) ዋላ ግዜ እንተሓለፎም ክጉሰዩ ከም ዘይብሎም ፡ ክስገሩ’ውን ከም ዘይግባእ የስምረሉ ።
• ኣስዒቡ ፡ ብዛዕባ ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ኣመዓባብሉኡን ኢዩ ዘዘንትወልና ። ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረ ድሕረትን ትሑት ሃገራዊ ንቕሓትን ኣብ ግምት ብምእታው ካኣ ኢዩ ነቲ ዝነበረ ኩነታት ክትንትን ዝፍትን ። ሰላማዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከመይ ከም ዝጀመረ ፡ ኣብ ከመይ ዝበለ ሃዋሁ ከም ዝማዕበለ ፡ ትሕዝትኡን ኣካይድኡን ፡ ዘጋጠምዎ ባዕላዊ መስናኽላትን ድኽመታትን ፡ ዝተጻወሮ መግዛኣታዊ በደልን ጭቆናን ይሕብረና ። ምስ’ዚ ኣዛሚዱ ከኣ ፡ ንመስል ህዝቢ ኤርትራ ዝተቓለሱ ሰልፍታትን ዉድባት ከም ኣልራቢጣ ኣልኢስላሚያ ፡ ኤርትራ ንኤርትራዊያን ፡ ሓረካ ወይ ማሕበር ሸውዓተ ፣ ኣድማ ሰራሕተኛታት ፡ ሾብሮ ተማሃሮን ካልእን …. ብውልቂን ብሓባርን ዝካየዱ ዝነበሩ ተቓዉሞታት ይዝርዝረልና ። ብኣጠቓላሊ ፡ ኣብቲ ግዜ’ቲ ፡ ብወልቂ ይኹን ብሓባር ሓያል ቃልሲ ከም ዝተኻየደ ፡ ቀሊል ዘይኮነ መስዋእቲ’ውን ከም ዝተኸፍለ የረዳእና ። እቲ ቃልሲ፡ ክዕወት ወይ ከድምዕ ዘይምኽኣሉ ፡ ምስቲ ኣብቲ ግዜ’ቲ ኣብ መንጉኡን ኣብ መንጎ ጸላእትን ዝነበረ ሚዛን ሓይሊ ተዛሚዱ ክረእ ኣለዎ ኢሉ ድማ ይምጉት ። ብዛዕብ’ቶም ዝተኻየዱ ሰላማዊ ቃልስታት ክድምድም ከሎ ድማ ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 1991 ዝተጎናጸፎ ናጽነት፡ ድምር ወይ ውጽኢት ናይቶም ካብ 40ታት ጀሚሮም ክሳብ 91 ዝቐጸሎ ሰላማውን ብረታውን ቃልስታት ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝኾኑ የረድእ ። ኣብ ምዕራፍ 21 ገጽ 468 ድራሲ ከምዚ ይብል፥
“ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ድምር ተመኰሮ ሓረካን ካልኦትን ፡ ተ.ሓ.ኤ.ን፡ ህ.ግ.ሓ.ኤን ኢዩ ። እዚ ተፈላሊዩን ተበታቲኹን ክረአ ኣይግባእን ። ከም ሓደ ጥሙርን ኣገዳስን ኣካል ሃገራዊ ታሪኽ ተወሲዱ ፡ በብኣብርክቶኡ በብእወታኡን በብድኽመቱን ክግለጽ ከሎ ጥራይ እዩ ንወለዶታት ዘገልግል ሓያል ተመኰሮን ዉርሻን ዘተሓላልፍ”


text:
ኣብ ዞባ ጋሽ-ባርካ፡ ህዝቢ ብወፈራዊ ማእቶት ዘሰላሰሎ ልምዓታዊ መደባት ኣድማዒ ምንባሩ፡ ምምሕዳር’ቲ ዞባ ብ13 ታሕሳስ ኣብ ዘካየዶ ዓመታዊ ገምጋም ተሓቢሩ።
ኣብ ዝቐረበ ጸብጻባት፡ ህዝቢ ተወዲቡ፡ ኣብ ምጽጋንን ምስራሕን ጽርግያታትን ጋብዮናትን፡ ኣብ ምትግባር ፕሮጀክታት ማይን ምዕቃብ ሓመድን ማይን፡ ኣብ ሕርሻዊ ልምዓትን ካልእን ዕዉት ስርሓት ከምእተሰላሰለ ተገሊጹ።
እቲ መደባት፡ ብምውህሃድ መኸተ ልምዓት ምዕራባዊ ዞባን ተሳተፍነት ምምሕዳራት፡ ኩባንያታት ህንጻን ሓይልታት ምክልኻልን ከምእተኻየደን ዓቢ ተመኲሮ ከምእተቐስሞን ድማ በሪሁ።
ተሳተፍቲ ኣብ መወዳእታ፡ ኣብ ኣዋጃትን መምርሒታትን መሬት ዝጸንሐ መረዳእታ ንምዕባይ ጻዕሪታት ክካየድ፡ ተጀማሚሩ ዘሎ መስርሕ ምድልዳል መሬት ብጥንቃቐን ንህዝቢ ብዘዕግብን መንገዲ ክትግበር፡ መደብ መኸተ ልምዓት ንምዕዋት ኩለን ዝምልከተን ኣካላት ኣበርቲዐን ክጽዕራ ተላብዮም።


text:
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
ኦ ወዲ ዳዊት መሓረና !!!
ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱሱ ክርስቶስ ካብ ኢያሪኮ ክወጽእ ከሎ ብዙሕ ሕዝቢ ሰዓብዎ። እንሆ ድማ ክልተ ዕውራት ኣብ ወሰን መገዲ ተቐሚጦም ነበሩ እሞ፡ ጎይታ ኢየሱስ ይሓልፍ ከም ዘሎ ሰሚዖም “ኦ ወዲ ዳዊት መሓረና” እና በሉ ጨርሑ። እቶም ሕዝቢ ድማ (ኣብ ማእከል ሕዝቢ ዝነበሩ ፈሪሳውያን) ተኣምራት እንተደኣ ጌሩ ሰብ ክስሕብ፡ ወንጌልውን ክትሰፍሕ እያ፡ ስለዚ ኦሪት ክትጠፍእ እያ ኢሎም ስቕ ንኽብሉ ገንሕዎም። ንሳቶም ግና ብዓይኒ ጸወታ የለን ብምባል “ኦ ወዲ ዳዊት መሓረና” እና በሉ ኢየሱስ ናይ ባህሪ ኣምላኽ ምዃኑ “መሓረና” እናበሉ ተማሕጸንዎ። በዚ ምስጢር’ዚ ድማ ምስጢረ ተዋህዶ መስኪሮም እዮም። ኢየሱስ ክርስቶስ ከኣ ደው ኢሉ ጸውዖም እሞ “እንታይ ክገብረልኩም ትደልዩ፧” በሎም። ንሳቶም ድማ “ኣዒንትና ክኽፈታ፡ ክንርኢ” በልዎ። ጎይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ራህራሃሎም እሞ ኣዒንቶም ተንከየ ብኡንብኡ ርኣዩ ሰዓብዎ ከኣ። ንግዜኡ ብእግሪ ሰዓብዎ ፍጻሜኡ ግና ብግብሪ መሰልዎ። ካብቶም 72 ኣርድእቲ ኮይኖም ድማ ተቆጽሩ። ጎይታ ካብ ኢያሪኮ ወጺኡ ናብ ኢየሩሳሌም ዝተጓዕዘ ኣብ መስቀል ተሰቂሉ ንደቂ ሰባት ኩሎም ዕረፍቲ ነፍሲ ንመሃብ እዩ።
እዞም ዕዉራት እዚኣቶም ቀዳማይ ካብ ኢያሪኮ ናብ ኢየሩሳሌም ብዝወስድ መገዲ ምጽንሖም፡ ካልኣይ ካብ ተግባረ ስጋ ዝዓቢ ተግባረ ነፍስ (ካብ ናይ ገንዘብ ብርሃን ካብቲ ግዝያዊ ዘይሓልፍ ብምቅዳሞም)፡ ሳልሳይ ድማ ስቕ በሉ ምስ ተባህሉ ስቕ ዘይምባሎም ማለት ምሕረት ክሳዕ ዝረኽቡ ምጭርሖም፡ ራብዓይ ድማ ኣብ ዝተጸውዕሉ ግዜ ብእምነት ምቅራቦም፡ ሓምሻይ ዝልምንዎ ምፍላጦም ካብ ጸልማት ወጺኦም ብብርሃን ክመላለሱ ክኢሎም እዮም። ኣብዚ ኢያሪኮ ናይ ዓለም፡ ኢየሩሳሌም ድማ ናይ ገነት፡ ናይ መንግስተ ሰማያት ምሳሌ እዩ። እቲ መገዲ ድማ ናይ ሃይማኖት ምሳሌ እዩ። ምኽንያቱ ሃይማኖት ካብ ዓለም ኣውጺኡ ናብ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም መንግስተ ሰማያት ዘብጽሕ መገዲ እዩ።እግዚኣብሔር ከምዚ እዩ ዝብል “ናብ ቀራና መገዲ ደው ኢልኩም ተመልከቱ፡እቲ ጥንታዊ መገዲ እቲ ጽቡቕ ጎደናን ኣየናይ ምዃኑ ሕተቱ እሞ ብኡኡ ተመላለሱ፡ሽዑ ንነፍስኹም ዕረፍቲ ክትረኽቡ ኢኹም” ከም ዝብል (ኤር6፡16)። ዕረፍቲ ነፍሲ ዝርከብ ኣብ መንግስተ ሰማያት እዩ።
ስለዚ ከምቶም እዞም ክልተ ዓይነ ስዉራን ናብታ ምሳሌ ናይ ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ዝኾነት ምድራዊት ኢየሩሳሌም እትወስድ መገዲ ጸኒሖም ዝተፈወሱ፡ ንሕናውን ብሓጢኣት ጸልሚቱ ዘሎ ሕይወትና ብብርሃን መታን ክመልእ ካብቲ ናይ ሓጢኣት መገዲ ወጺእና ናብ ሕይወት ዝወስድ መገዲ (ቤተክርስቲያን) ክንጸንሕ ይግበኣና።
እግዚኣብሔር ኣምላኽና ብብርሃኑ ክንመላለስ ቅዱስ ፍቓዱ ይኹን ኣሜን!!!


text:
ካብ ካሊፎርንያ ዝተወከለ ኮንግረስማን ዳና ሮራባቸር፡ ሻቕሎት ሰብኣዊ መሰላት ንምሕዝነትና ዝቕይድ ክኸውን የብሉን ይብል።
ኣብ ዞባ ቀይሕ ባሕሪ ዘሎ ኩነታት ጸጥታ፡ ኣብ የመን ኢራን ተካይዶ ዘይቀጥታዊ ውግእን፡ ቀዳምነታት ኣሜሪካ ኣብ`ቲ ዞባን፡ ነቲ ምስ ኤርትራ ዝግበር ምቅርራብ ደራኺ ከምዝገብሮ እቲ ኣባል ሓጋጊ ባይቶ የስምረሉ። ኣተሓሒዙ፡ በታ ናይ ነዊሕ ጸላኢታ ዝኾነት ኢትዮጵያ ሕብሪ ዝተቐብአ ፖሊሲ ኣሜሪካ ክቕየር ኣለዎ ይብል።
“ ኣብ ጎኒ ኢትዮጵያውያን ጥራሕ ተንጠልጢልና ንፖሊሲታትና ክመርሑልና ስቕ ኢልና ክንርኢ የብልናን። ኤርትራ ኣብ ኣዚዩ ኣገዳሲ ስትራተጂያዊ ስፍራ እትርከብ ሃገር`ያ። ብመንጽር ጸረ-ሽበራዊ ኩናት፡ ምስ ሓላፍነታውያን ዝኾኑ ሰባት ክንሰርሕ ኣለና። ”
ኣብ ትሕቲ ወተሃደራዊ ማዕቀብ ሕቡራት ሃገራት ትርከብን፡ ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ትኽሰስን ኤርትራ፡ ኣብዚ እዋን`ዚ ንወተሃደራዊ መዓስከር ኢማራት ዓረብ፡ ኣብ ወደብ ዓሰብ ኣተኣናጊዳ`ላ።
ኣሜሪካ ፡ኣብ ግዜ ዝሑል ኩናት ብፍላይ ከኣ ካብ 1943-1977 ዓ.ም፡ ኣብ ኣስመራ “ቃኘው ስተሽን” ተባሂሉ ዝፍለጥ ወተሃደራዊ መደበር ከምዝነበራ ይፍለጥ።
ምሉእ ትሕዝትኡ ጸብጻብ ኣብ`ዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ሕርይቲ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮዽያ ናብ ብራዚል ንዓመታ ሰነ ተተኣናግዶ ግጥም ፅዋዕ ዓለም ዝጀመረቶ ምምራሽ ትማሊ‘ውን ኣጠናኺራ ቀፂላትሉ።እታ ጋንታ ኣብ ምድባ መሪሕነታ ኣሓይላ‘ላ።ሸውዓተ ነጥቢታት ሒዛ ትመርሕ።ጋንታ ደቡብ ኣፍሪቃ ብሓሙሽተ ነጥቢታት ካልኣይ፣ ማእከላይ ሪፐብሊክ ሳልሳይ፣ቦትስዋና ራብዓይ።
ጋንታ ኢትዮዽያ ትማሊ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ቦትስዋና ገጢማ፣ኣብ መበል 89 ደቃይቅ ተቀይሩ ብዝኣተወ ጌታነህ ከበደ ወርቃዊት ሸቶ ኣመዝጊባ‘ላ።
ኣብ ሜዳኣ ንማእከላይ ሪፐብሊክ ዘተናኣገደት ደቡብ ኣፍሪቃ፣ክልተ ንባዶ ተዓዊታ።ግን ብትሕቲ ክልተ ነጥቢታት ንኢትዮዽያ ትስዕብ‘ላ።ቀፃላይ ግጥማ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣንፃር ኢትዮዽያ ኣዝዩ ወሳናይ ክኸውን‘ዩ።ካብ‘ዚ ምድብ‘ዚ ሓንቲ ጋንታ ጥራሕ‘ያ ናብ መወዳእታ ዙር ግጥም ትሓልፍ።
ናብ ካልኦት ግጥማት ክንሰግር፣ታንዛንያ ንሞሮኮ ሰለስተ ንሓደ፣ዛምብያ ምስ ሌሴቶ ሓደ ንሓደ።ጋና ንሱዳን ኣርባዕተ ንባዶ።ማሊ ንሩዋንዳ ክልተ ንሓደ።ኬንያን ናይጀርያን ሓደ ንሓደ።ክሳብ 87 ደቃይቅ ኬንያ ሓደ ንባዶ ትመርሕ ነይራ።ሴኔጋልን ኣንጎላን ሓደ ንሓደ።
ኣብ ዝተፈላለየ ዞባታት ኣፍሪቃ ይካየድ ዘሎ ርሱን ግጥማት ኣፍሪቃ ዝመፅእ መስከረም ክዛዘም‘ዩ።ዓሰርተ ምሕላፈለን ዘረጋገፃ ጋንታታት፣ ኣብ በፂሕካ ምምላስ ክልተ ግጥማት ነንባዕለን ክጣፈኣ‘የን።ብድሕሪኡ እተን ዝተዓወታ ሓሙሽተ ጋንታታት፣ብቀጥታ ኣብ ብራዚል ዝካየድ ፅዋዕ ዓለም ንኣፍሪቃ ወኪለን ክፃወታ‘የን።


text:
ግብረ-ዋኒን ኣብ ዘይብሉ ቀረጽ ቴምብር ካብ ሰነዳት ክእከብ ይከኣል ዲዩ?
ብተወልደብርሃን ገብረ
መእተዊ
ሚኒስትሪ ፋይናንስ ብኣዋጅ ቁ. 180/2017 ዝፍለጥ “ኣዋጅ ኣከፋፍላ ቀረጽ ቴምብር” ኣብ ናይ መጋቢት 15 ሕታም ሓዳስ ኤርትራ ዘርጊሑ ኣሎ። መስከረም ዶት ነት ኩሉ ጊዜ ኣቓልቦና ንምስሓብ ኣፍርይ ኣቢሉ ስለ ዝዘርገሖ ምስጋና ይብጻሓዮ። ምኽንያቱ እንተ ኽንነቅፎ እንተ ክንእዶ መጀመርታ ከነንብቦን ክንርደኦን ስለ ዘሎና።
ኣብ ካለኦት ጽሑፋተይ ከም ዝገለጽኩዎ መንግስቲ ሕግታት (laws)፡ ኣዋጃት (declarations)፡ ውሳነታት (decrees)፡ ትእዛዛትን (orders) መምርሕታትን (directives) ከውጽእ ንቡር ኢዩ። ኣዋጃት ግብሪ ብሓፈሻ ካኣ ቀንዲ ምንጪ እቶት (revenue) መንግስቲ ስለ ዝኾኑ ብዘይ እቶት ካኣ መንግስቲ ብዝግባእ ክሰርሕ ስለ ዘይክእል ዝያዳ ኣገዳስነት ኣሎዎም። ቀረጽ ቴምብር ካብ ሰነዳት ሓደ ካብ ኣገደስቲ ምንጪ እቶት መንግስቲ ኢዩ። ቀረጽ ቴምብር ሰነዳት ማለት ካብ ሕጋዊ ሰነዳት ወይ ውዑላት ዝእከብ ግብሪ ወይ ቀረጽ ማለት ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ዓበይትን ተናቓነቅትን ቁጠባታት ምንቅስቃስ ግብረ-ዋኒን (transaction) ብዝላዓለ ደረጃ ይረአ። ብኡ መጠን ካኣ ሕጋዊ ሰነዳት ወይ ውዑላት ብቁጽርን ዓቐንን ዝተዓጻጸፉ ይኾኑ።
ከምኡ ስለ ዝኾነ መንግስቲ እዞም ሰነዳትን ውዑላትን ተፈጻምነት ክህልዎም መታን ብዝምልከቶም ኣካላት ነዚ ኣገልግሎት ይህብ። ስለዚ መንግስቲ ብቐዳምነት ንተዋዓዓልቲ ኣገልግሎት ስለ ዝህብ ዋጋ ኣገልግሎቱ ክረክብ ግድነት ኢዩ። ብኻላኣይ ደረጃ ካኣ መንግስቲ ኢዩ፡ ግብሪ ኣኪቡ ካልእ ወፍርታት ማለት ንትሕተ-ቅርጽታት ማይ፡ ጥዕና፡ ትምህርቲ፡ መንገድታት፡ ወዘተ ረፈን ዋኒን ስለ ዘሎዎ። ብዝኾነ ዝገርመኒ ነገር ስለ ዘሎ ኢየ። ነገሩ “ጭሕምን ጸሊእክን ሰብኣይን ደሊኽን” ኢዩ። ወፍሪ ጸሊእኩም ግብርን ደሊኹም ማለተይ ኢየ።
ግብረ-ዋኒን ኣብ ሃገርና የሎን
ግብሪ-ዋኒን (transaction) ካብ ዝነኣሰ ክሳብ ዝዓበየ ምንቅስቃስ ወኒን ኣብ ዕዳጋ ማለት ኢዩ። ዕዳጋ ዝብል ቃል ቁሉዑን ዝረአን፡ ዘይቅሉዕን ዘይረአን ክኽውን ይኽእል። እቲ ቅሉዕ ወይ ዝረኣ ብዘይ ድፊኢት ሸያጣይን ዓዳጋይን ዝራኸቡሉ ቅሉዕ ባይታ ክኸውን እንከሎ እቲ ዘይረኣ ግን መብዛሕትኡ ጊዜ ብሰነዳትን ብቤት-ጽሕፈታት ወሃብቲ ኣገልግሎትን ዝከናወን ኢዩ። ዕዳጋ ኣሕምልቲ፡ ዕዳጋ ከብቲ ወይ ጤለ-በጊዕ፡ ዕዳጋ ኣልባሳትን ካለኦትን ቅሉዓት ዕዳጋታት ኢዮም። ዕዳጋ ዘይተንቀሳቓሲ ንብረት (real estate) ብመንገዲ ናይ ዘይተንቀሳቓሲ ንብረት አጀንሲያ (real estate agent) ኢዩ ዝከናወን ናይ ዘይረኣ ዕዳጋ ኣብነት ካኣ ኢዩ። ኣብ ዓድና ግን ብደላሎ ኢዩ ዝከናወን። ናይ ደላሎ ሽግር ዳርጋ ሽግር ጸሊም ዕዳጋ ኢዩ። ብ1 ሚሊዮን ናቕፋ ዝተሸጠ ገዛ ኣብ ጠበቓ ከይዶም ብ500 ሲሕ ናቅፋ ውዑል ይፈራረሙ። መንግስቲ ድማ ካብ 1 ሚሊዮን ናቅፋ ዘይኮነስ ካብ 500 ሽሕ ናቅፋ ቀረጽ ቴንብር ካብዛ ሰነድ ሒዙ ይኸይድ። እቲ ካልእ ጸገም ሽያጣይ ክንደይ ከም ዝሸይጥ ዓዳጋይ ካኣ ክንደይ ከም ዝዕድግ ሓበሬታ የብሎምን። ስለዚ ተታሓሒዝካ ሸለው ኢዩ።
ንምዃኑ’ኸ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ክንደይ ገዛ ወይ ቀዋሚ ንብረት ኣብ መዓልቲ ይሽየጥ? ማለት ዕዳጋ ናይ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ኣሎ ዲዩ? እስከ በብሓደ ንርኣዮ፡-
- ን25 ኣመታት መንበሪ ገዛውቲ ይኹን ዕዳጋታት ኣይተሰረሓን። ተሰሪሑ ዝባሃል እንተ ኾይኑ እተን ኩሉ ሰብ ዝፈልጠን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ – ሰምበል፡ ስፐይስ፡ ቁሸት፡ እንዳ-ጀርመን፡ ቃሓውታ፡ ማይ-ተመናይ ክኾና እንከሎዋ ኣብ ካለኦት ከተማታት ካኣ ምናልባት ውሑዳት ኣሎዋ። ስለዚ መንግስቲ ካብ ሰነዳት መሸጣ ገዛውቲ ክረኽቦ ዝኽእል ግብሪ ቴምብር ሰነድ የሎን ማለት ኢዩ።
- ከምቲ ኩሉ ጊዜ ዝብሎ ኣብ ኤርትራ ወፍሪ የሎን። ስለዚ ተለቃሕቲ የሎውን። ተለቃሓይን ኣለቃሓይን ባዕሉ መንግስቲ ኢዩ። ስለዚ ድማ ካብ ናይ ልቓሕ ሰነዳት ክእከብ ዝኽእል ግብሪ ቴምብር የሎን ማለት ኢዩ። ብዘይካ’ዚ ካለኦት ናይ ባንክታት ኣገልግሎታት፡ ንኣብነት ለተር ኦፍ ክረዲት ካሎኦት ኣገልግሎታትን ዳርጋ የሎውን። በዚ ምኽንያት ሰነዳት ስለ ዘየሎዉ ግብሪ ቴምብር ምስኡ ሓቢሩ የሎን።
- ክራይ መሬት (land lease) ዝባሃል የሎን። ንኣዋጅ ቁ. 178/2016-ግብሪ ካብ ኣታዊ ሕርሻ ገጠርን እንስሳ ዘቤትን ከይረሳዕኩም። እዚ ኣዋጅ’ዚ ብሽም “ግብሪ ኣታዊ ሕርሻን ገጠርን እንስሳ ዘቤትን” ይተኣወጅ’ምበር እቲ ሓቀኛ ትሕዝተኡስ ግብሪ ካብ ክራይ መሬት ኢዩ። እቲ ዝገርም ኣዋጅ መሬት ቁ. 58/94 ብወግዒ ከይተዘረዘ ኢዩ እዚ ኣዋጅ ቁ. 178/2016 ተኣውጁ። ስለዚ ሓረስቶት ኤርትራ ደጊም ተኻረይቲ መሬቶም ኢዮም። ኩሎም ሓረስቶት ኤርትራ ውዑል ክራይ መሬት ክፍርሙ ኣሎዎም ማለት ኢዩ። መቸስ ኣብ ነብሲ ወከፍ ዓመት ውዑል ክፍርሙ ኣይኮኑን። ስለዚ ካብ ሰነዳት መሬት ዝርከብ ግብሪ ቴምብር እውን ኣይክህሉን ኢዩ።
- ሰነዳት ክራይ ኣባይቲ – ካብ ሰነዳት ክራይ ኣባይቲ ግብሪ ቴምብር ኣኪብካ ክትመልኦ እትኽእል ካሳ ኣይኮነን ጁባ’ውን ኣሎ ክባሃል ዝከኣል ኣይመስለንን።
- እቲ ዝርዝር ካብ ሰነዳት ክእከብ ዝኽእል ግብሪ ቴምብር ብዙሕ ኢዩ ግን ብደቀቕቲ ነገራት ከረብርበኩም ኣይደልን።
ግብሪ-ዋኒን ኣብ ዘይብሉ ሃገር ቀረጽ ቴምብር ካብ ሰነዳት ምእካብ ዝከኣል ኣይኮነን
ብደረጃ ሃገር ኢና ንዛረብ ዘሎና። ተናቃናቂ ቁጠባ (vibrant economy) ኣብ ዘይብሉ ሃገር ዓበይቲ ሰነዳት ግብረ-ዋኒን ክህልዉ ኣይክእሉን ኢዮም። እንተ ሃለዉ እውን ብቁጽሪ ይኹኑ ብዓቀን ስማውያን ጥራሕ ኢዮም። ማለት ኣብ ግምት ኣትዩ ብኽንድ’ቲ ሽውሃት ግብሪ ከርዊ ዝኽእል ኣይኮነን። ህንጻዊ፡ ኢንዱስትሪያዊ፡ ሕርሻዊ፡ ቱሪዝማዊ፡ ቴክኖሎጂያዊ፡ ንግዳዊ፡ ፊናንሳዊ፡ መጓዓዝያውን መራኸብታትን ምንቅስቃስ እንተ ዝህሉ ካብቶም ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስኩዎም ፍሩያት ሰነዳት ግብረ-ዋኒን ብዙሕ ቀረጽ ቴምብር ክእከብ ይኽእል ነይሩ። ሕማቅ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን ካብ ሕጋዊ ዘይሕጋዊ ንግዲ ሳዕሪሩ ህዝቢ ካኣ ግዳይ ናይዚ ዘይሕጋዊ ስራሕ ኮይኑ ጥራሕ ዘይኮነ ግዳይ ሽቅለት ኣልቦነት እውን ኢዩ።
ምኽሪ ህዝቢ ኤርትራ ካልእ ምርጫ የብልኩምን። ማዕጾ ንወፍሪ ኣብ ህንጻዊ፡ ኢንዱስትሪያዊ፡ ሕርሻዊ፡ ቱሪዝማዊ፡ ቴክኖሎጂያዊ፡ ንግዳዊ፡ መጓዓዝያውን መራኸብታትን ክፈትዎ’ሞ ሽዑ እቲ እትደልዩዎን እትናፍቅዎን ግብሪ መንግስቲ ክትረኽቡ። ካብዚ ኣዋጅ እዚ ግን ኣይኮነን ቆፎ ታስኪን’ውን ክትመልኡ ኣይትኽእሉን ኢኹም። ቀደምስ ካብ ሰነዳት ግብረ-ዋኒን ቀረጽ ምእካብ መዓስ ሸለል ኢልኩሞ።
ስለዚ ብኣዋጃት ዝመጽእ ለውጢ የሎን ብፖለቲካዊ ድሌትን ተበግሶን እምበር።


text:
ክርስትያናዊ ህይወትናን ኣገልግሎትናን–ደብተር ኣኼባ ጥሪ 2017
ንመርኣዪ ዚኸውን ኣቀራርባታት
መጽሔት ግምቢ ዘብዐኛ ንምብርካትን ብዛዕባ ምልክት ዳሕሮት መዓልትታት ዚገልጽ ሓቂ ንምስትምሃርን ዚሕግዝ ንመርኣዪ ዚኸውን ኣቀራርባታት። ነቲ ኣብነታት ተጠቒምካ ናይ ገዛእ ርእስኻ ኣቀራርባ ኣዳሉ።
ኣብ ቃል ኣምላኽ ዚርከብ መዛግብቲ
“ንጉስ ምእንቲ ጽድቂ ኺነግስ እዩ”
የሱስ እቲ ንጉስ ነቲ መጓሰ ዚከናኸኑ ሽማግለታት የዳሉ። ነቲ መጓሰ መንፈሳዊ መምርሕን ዕረፍትን ብምሃብ የቕስንዎ።
ኣብ ቃል ኣምላኽ ዚርከብ መዛግብቲ
ህዝቅያስ ዓስቢ እምነቱ ረኸበ
ኣሶራውያን ንኣይሁድ ብዘይ ውግእ ኢዶም ከም ዚህቡ ኺገብርዎም እኳ እንተ ፈተኑ፡ የሆዋ መልኣኹ ልኢኹ ንየሩሳሌም ተኸላኸለላ።
ክርስትያናዊ ህይወት
“ኦ የሆዋ፡ . . . ብኣኻ እእመን እየ”
ኣብ ጽቡቕ ይኹን ኣብ ሕማቕ እዋን ብየሆዋ ኽንእመን ኣገዳሲ እዩ። ህዝቅያስ ብኣምላኽ ከም ዚእመን ዘርኣየ ብኸመይ እዩ፧
ኣብ ቃል ኣምላኽ ዚርከብ መዛግብቲ
የሆዋ ንድኹም ሓይሊ ይህብ
እቲ ንስሪ ብዘይ ዕረፍቲ ዚገብሮ ምንስፋፍ፡ ኣምላኽ ንዚህበና ብርታዐ፡ ኣብ ኣምልኾና ብኸመይ ክንጥቀመሉ ኸም እንኽእል ዚገልጽ ጽቡቕ ምሳሌ እዩ።
ክርስትያናዊ ህይወት
መስጐጕቲ ንዚወርዶም ክርስትያናት ኣብ ጸሎትካ ዘክሮም
መስጐጕቲ ንዚወርዶም ክርስትያናት ምእንቲ ኽንሕግዞም እንታይ ኢልና ኽንጽልየሎም ንኽእል፧
ኣብ ቃል ኣምላኽ ዚርከብ መዛግብቲ
የሆዋ ናይ ሓቂ ትንቢት ዚንበ ኣምላኽ እዩ
የሆዋ ዳርጋ 200 ዓመት ቅድሚ ስዕረት ባቢሎን፡ እንታይ ከም ዚኸውን ዚገልጽ ዝርዝር ትንቢት፡ ብኢሳይያስ ኣቢሉ ሂቡ ነበረ።


text:
2.ፖሎቲካዊ ቅርጻ መንግስት ኤርትራ ህሉው ኩነታቱን፡
ፖሎቲካዊ ቅርጻ መንግስት ኤርትራ፡ ከም ነፍስ ወከፍ መንግስት፡ ንጡፍ ይኹን ልሙስ መንግስታዊ ቕርጻ ዘለዎ እዩ። መንግስት ኤርትራ ከም መንግስት ናይ መሳጋገሪ መንግስት ኮይኑ፡ ልሙስ ይኹን ንጡፍ ፈጻሚ ሓጋጊ ፈራዲ ኣካላት እዉን ኣለዉዎ። እቲ ንጡፍ ኣካላት መንግስት ኤርትራ ፈጻሚ ኣካል መንግስት ጥራይ እዩ። ፈጻሚ ኣካላት ብፕረዝደንትን ቤት-ጽሕፈቱን፡ ብካቢነ ሚኒስተራት፡ ኣማሓደርቲ ዞባታትን ላዕለወት ወትሃደራዊ ናይ ስርሒታት ኣዘዝትን ዝጠመረ እዩ። መዳቢ፡ ኣካብን መራሕን ፈጸምት ኣካላት መንግስት፡ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ ኣዛዚ፡ ፕረዝደንት እታ ሃገር ፕረዝደንት ኢሰያስ ኣፍወርቕ ኣብርሃም እዩ። ፕረዝደንት ኢሰያስ ኣፍወርቕ ኣብርሃም ደረት ዘይብሉ መዝነትን ጽልዋን ድማ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት እታ ሃገርን መንግስታዊ ቅርጻን ኣለዎ።
ኩሎም ኣባላት ካቢነት ሚኒስተራት ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ ኣይኮኑን። መብዛሕትኦም ግን ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ እዮም። ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ 150 ዝብዙሑ ኮይኑ፡ ብሰለተ መገድታት ኣብቲ መዝነት ናይ ኣባላት ባይቶ ዝመጹ እዮም።
ቀዳማይ፡ 75 ዝብዝሖም ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ፡ ኣብ ሳልሳይ ዉድባዊ ጉባኤ ህ.ግ.ሓ.ኤ ኣብ ናቕፋ ካብ 10-16 ለካቲት 1994 ኣብ ዝተኻየደ ጉባኤ፡ ከም ናይቲ ዉድብ ኣባላት ፈጸምት ን ማእከላይ ሽማግሌ ዝተመርጹ እዮም።
ካልኣይ፡ 11 ሕዙእ-መናብር ብመልክዕ ኣዉንታዊ ኣድልዎ ንደቂ-ኣንስትዮን፡ 15 ንኣብ ደገ ዝነብሩ ኤርትራዉያን ብዝተሓዝኤ ኮታ፡ ብድምር 26 ኣባላት ባይቶ ዝመጹ እዮም። ደቀንስትዮ ዝርከብኦ 19 ዝኣባላቱ ናይ ህ.ግ.ደ.ፍ. ላዕለዋይ ፈጻሚ ኣካል ኣብቲ ሃገር ወሳኒ ፖሎቲካዊ ስልጣን ዘለዎ እዩ። እተን ደቂ ኣንስትዮ ሚኒስተራት ናይ ፍትሕ፣ ቱሪዝምን ዕዮን ማሕበራዊ ጉዳይን እየን። ካብቶም 75 ዝቑጽሮም ማእከላይ ኮሚቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. 11 ደቀነስትዮ እየን። ደቀነስትዮ ኣብ ዝተፈላለየ መንግስታዊ ጽፍሕታት ከም ኣማሓደርቲ ከተማ ናይ ኣውራጃ ኣመሓደርትን ተሓጋገዝትን ኢምባሲታትን ዝኣመሰለ ላዕለዋይ ስልጣን ቦታታት ሒዘን ይርከባ። ኣብ ስለያዉን ወትሃደራዉን ትካላት እዉን ከም ሞኮንናት ተመዲበን ይሰርሓ ኣለዋ። ዋላ እኳ ኣብ ዝላዓለ ጽፍሕታት ተመዲበን ይሰርሓ እንተሃለዋ ካብ ኣባታዉን ማሕበራዉን ፖሎቲካዊ ስርዓት ጸቕጥን ጭቖናን ግን ዝተናገፋ ኣይኮናን።
ሳልሳይ፡ እቲ መዕቐኒታትን ቅድመ-ዕየራን እንታይ ምኻኑ እኳ ብንጹር ዝፍለጥ እንተዘይኮነ፡ 49 ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ ብሕርያ ፕረዝደንትን ኣብ ከባቢኡ ዝርከቡ ላዕለዎት ሰበ-ስልጣን ተሓርዮም ኣባላት ባይቶ መንግስት ኤርትራ ዝኾኑ እዮም።
መንግስት ኤርትራን ኮምሽን ምንዳፍ ቕዋም ብምትሕብባር፡ 527 ተወከልት ኣብ ደገን ኣብ ዉሽጥን ዝነብሩ ኤርትራዉያን ናይ ቅዋም ባይቶ ኣቒሙ። ደቀነስትዮ ኣብ ናይ ቅዋም ኮሚሽን ኣብ ዝተሳተፋሉ እዋን ፍርቂ ናይቲ ኣስታት 50 ዝቑጽሩ ኮሚቲ ኣባላት ነይረን። ኣብ ዕለት 23 ግንቦት 1997 ንቕዋም ኤርትራ ከምዝጸድቕ ድሕሪ ምግባር፡ ንፕረዝደንት ኢሰያስ ንከተግብሮ ሙሉእ ሓላፍነት ኣሰኪምዎ። ቀጺሉ ብለካቲት 2001 ንድፊ ኣዋጅ ፖሎቲካዊ ሰልፍታትን ዉድባትን ቀጺሉ ድማ ኣብ ታሕሳስ 2001 ሕጊ ምርጫታት ጸዲቁን ተኣዉጁን እዩ። ካብዚ መርትዖኦታት ብምንቃል ንጡፍ ክግበር ኣይተደልየን ድኣ እንበር፡ መንግስት ኤርትራ መንግስታዊ ቅርጻ፡ ሕጋዉያን ሰነዳት ሃገራዊ ቅዋምን ሕግን ሕጋጋትን ዘለዎ መንግስት እዩ።
ድሕሪ 2001 ዓ.ም.ፈ ሓጋጊ ኣካላት መንግስት ኤርትራ ሕጋዊ ንጥፈታቱን መዝነቱን ደስኪሉን ለሚሱን እዩ። ካብ መወዳእታ 2001-2008 ዓ.ም.ፈ. ሓጋጊ ኣካላት መንግስት ፈጺሙ ትኣኪቡን ሕጊ ኣጽዲቁን ነጺጉን ስርሓት መንግስት ገምጊሙን ኣይፈልጥን እዩ።
ፈራዲ ኣካል መንግስት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምቁጽጻርን ጽልዋን ፈጻሚ ኣካል መንግስት ኮይኑ፡ ብኢደ ኣዙር ኣብ ትሕቲ ፈጻሚ ኣካል ዝማሓደር ይግባይን ጠበቃን ዘይብሉ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ኣሎ። ብዘይካ እዚ ብቐጥታ ኣብ ትሕቲ ሚኒስትሪ ፍትሒ ዝማሓደር ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ፡ ናይ ዞባ ኣብያተ-ፍርዲ፡ ናይ ወረዳ ኣብያተ-ፍርዲ፡ ናይ ዓዲታት ኣብያተ-ፍርዲ፡ ናይ ሸርዕያን ኮማዊ ኣብያተፍርድታት ዝቖመ እዩ።
ላዕለዎት ዳያኑ ኣብያተ ፍርድታት ብፈጻሚ ኣካል ተሓርዮም ይምደቡ፡ ማእኮልትን ታሕተወትን ዳያኑ ድማ ብሚኒስትሪ ፍትሒ ይምደቡ፡ ዳያኑ ኮማዊ ኣብያተፍርዲ ድማ ብህዝቢ እቲ ኮማዊ ኣካባቢ ይምረጹ፡ የግዳስ እቲ ዝካየድ ምርጫታት ብኣካላት እቲ ምምሕዳር ወይ ቀበሌ ፍጹም ዝተጸልወን ዝተገዝኤን እዩ።
ብዘይካ እቲ ቬርጌሳዉን ማሕበራዉን ኣገልግሎት ዝህብ ሚንስቲሪታት፡ ጸጥታዉን ወትሃደራዉን ምሕደራን ቅርጻን ዝርጋሔን ኣዋዳድባን ሃገር ኤርትራ ብሚስጥር ክትሓዝ ከምዘለዎ ኣብ ግምት ብምእታዉ፡ ብክልተ ዝተፈላለዩ ሚኒስትሪታት ዝተወደበ እዩ። ሚኒስትሪ ምክልኻልን ሚኒስትሪ ሃገራዊ ድሕነትን እዮም። ዝላዓለ ኣዛዚኦም ድማ ፕረዝደንት እታ ሃገር እዩ። ፕረስደንት እቲ ሃገር ካብ ታሕቲ ጀሚሩ ክሳብ ላዕሊ ጫፍ ጽፍሒ እቲ ሚኒስትሪታት ሙሉእ ኣፍልጦ ምቁጽጻርን ምትእትታዉን ኣለዎ።
ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ኣብዚ ዘላናዮ ወቕት ፍጹም፡ ኣብ ዞባዊ ጂኦ-ፖሎቲካን ኢደ-ኣዝዉራዊ ኪናት ተጸሚዱ ስለዘሎ፡ ንዉሽጣዊ ኩነታቱ ንምምዛንን ንምዕራይን ዘለዎ ተበግሶን ጽዓትን ኣዝዩ ድሩት እዩ። ንዉሽጣዊ ቅልዉላዋቱ ክዓብጥ ብግዳማዊ ፖሎቲካ ክሽፍን ካብ ዝህቕን ዳርጋ 8 ዓመታት ሓሊፉዎ ኣሎ። ነዚ ተግባራት እዚ ዘጣዓዕሙሉን ዝኹስኹስሉን ናይ ደገ ሓይልታት እዉን ከምዘለዉ ኣብ ግምት ክኣቱ ዝግብኦ ሓቕታት እዩ። ምኽንያቱ ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት መተሃላለኺ ወይ ደጋፊ ዝኸዉን ናይ ካልኦት ሃገራት ፖሎቲካዊ ስርዓታትን ፖሊስታትን እንተዘይረኺቡ ንበይኒ ክገጥምን ክጋጮን ክትሃላለኽ ኣብ ዘይተደልየ ዘይቀጥታዊ ኪናት ክኣቱ ኣይክእልን እዩ። ፈደራላዊ ስርዓት ኢትዮጵያ (ወያኔ) መሻርኽቱን ፖሎቲካዊ ስርዓት ኣብ ኤርትራ ክቕይሩ፡ ስግሩ ድማ ንኤርትራ ኣብ ትሕቲ ናይ ዓለምለኻዊ እምባሮጣርያዊ ረብሓ ኣብ ቀርኒ-ኣፍሪቓ እተራጋግጽ ኢትዮጵያ ብዝተፈላለየ መልክዓት ክትጽመድ ዝሕለንን ንእኡ ንምርግጋጽ ስለዝናጣጠፉ፡ ስርዓት ኣስመራ እዉን ንኹሉ ዉጥናቶም ንምቑጻይን ንምብርዓንን ስግሩ ስርዓቶም ክቕይር ዘለዎ ባህግታትን ንጥፈታትን ኣዝዩ ልዑል እዩ። ኣብ ከምዚ ደፋእን ስሓብን ሮቛሒታት ዘለዎ ናይ ዓለምለኻዉን ዞናናን ፖሎቲካዊ ጽምዶ ይርከብ ኣሎ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ካብ ህዝቡን ሰራዊቱን ዳርጋ ፍጹም ተባታቲኹ እዩ። ሓደ ፖሎቲካዊ ስርዓት ካብ ህዝቡን ሰራዊቱን ክንጸልን ክባታተኽን እንኮሎ፡ ልክዕ ከምዚ ዝኾነ ፈሳሲ ኣብ ዘእተኻዮ ዝተፈላለየ ቕርጽ ዘለዎ ኣግእዞ ናቱ ናይቲ ዝኣተዎ ኣግእዞ ቕርጽ ዝሕዝ ከምኡ ዓይነት እዩ ኮይኑ ዘሎ። ልዕሊ ኹሉ ግን ዋላ እዉን ኣብቲ ዝላዓለ ብልሒ ጫፍ ዘሎ መሪሕነት ፈጸምቲ ኣካላቱ እዉን እንተኾነ፡ ፍልልያቶም ከም ከብድን ሕቆን ኮይኑ፡ ናይ ሓሳብን ተግባርን ሓድነት የብሎምን። ኣብ ምብትታንን ሃደሽዶሽን ዝርከብ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ናይ ፖሎቲካዊ ስልጣኑ ዕምሩ ንምንዋሕ፡ ብሉዑል ንያት ዝሰርሓሉ ዘሎ ኣብ ምትራር ስለያዊ ትካላቱን ፍሉይ ሓለዋ ሰራዊት መንግስቱን ዘተኮረ ጥራይ እዩ። ኩሎም ምልካዉያን ስርዓታት ክወድቑ እንተደልዮም ድማ ልክዕ ከምዛ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝገብራ ዘሎ እዮም ዝገብሩ።
ኩሎም ዝተፈላለዩ ጽፍሕታት ሚኒስትሪታት ላዕለዎትን ማእከሎትን ስለያዉን ወትሃደራዉን ሞኮንናቱ ኣብ ፍጹም ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሎቲካዉን ምራላዉን ብልሽዉናታት ስለዝተደቕደቁ ብዘይካ እቲ ጨቢጦሞ ዘለዉ ፖሎቲካዊ ስልጣን ኣብ መን ዝያዳ ሃብተመ መን ዝያዳ ፖሎቲካዊ ጽልዋ ወነነ ዝሓለነ፡ ኣብ ፍጹም ዉድድራትን ቅድድምን ስለዝርከቡ፡ ቀጻሊፖሎቲካዊ ምትፍናን ህሉዉ እዩ። ስለዚ ናይ ግዝየን ቦታን ሕቶ ጥራይ እዩ እምበር ነንሕድሕዶም ክቃታተሉ እዉን ድሉዋት ምኻኖም ዘርኢ ምልክታት ኣብ ባይታ ህያዉ እዩ።
መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጦ ጉዳይ እዩ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ሞት ናይ ፍቕረ ዝባሃል ነጋዳይን፡ ንስምኦን ገብረድንግል ንምቕታል ዝተወስደ ፈተነታት፡ ሓደ ኣንፈት ምልክታት ነቲ ኣቀዲምና ዘተንባህናዮ ክዉንነት ዝገልጽ ግብራዊ ምስክር እዩ። ኣብዚ ከም ኣብነት ዘስመርናሉ ኩነታት ላዕለዎት ወትሃደራዉን ጸጥታዉን ሞኮንናት፡ ኣቀዲሞም ተጋደልት ዝነበሩ ዝተጣየሱ ነጋዶ፡ ቬርገሳዉያን ዜጋታት ምትእትታዉን ምትእስሳራትን ዝነበሮ ናይ ምጣኔ-ሃብታዊ ቀንጠብጠባት ስርሒት እዩ። ዉሽጣዊ ምፍርራሕን ምዉድዳራት ስለዘሎ ድማ ዝቕተሉ ተቐቲሎም ዝታሓዙ ተታሒዞም ኣብ ቀይድ ምስ ኣተዉ፡ ክሳብ ሕጂ ነቲ ጉዳይ መዕጸዉን መግለጽን ኣይተገብረሉን ዘሎ።
እዚ ክዉንነት እዚ ማዕረ ክንደይ እቲ ስርዓት ብዉሽጡ መሽሙሹ ከምዘሎ፡ ማዕረ ክንደይ ምስ ህዝቡን መንግስታዊ ትካላቱን ተባታቲኹ ከምዘሎ ብግሉጽ የርእየና። ተወሳኺ መርኣያታት ድማ ኣብ ዉሽጥ እቲ ምልካዊ ስርዓት ኣርካናት-ኪናት እንዳተፈጥሩ ይኸዱ ኣለዉ። መንግስትን ሕግታቱን ዘይቓጻጸሮም እንተደልዮም ክቀትሉ፡ እንተደልዮም ክሞቕሑ፡ እንተደልዮም ብብንጣስ ወረቀት ጽሕፍ ጽሕፍ ኣቢሎም ካብ ሃገራዊ ባንኪ ገንዘብ ክመዙ፡ እንተደልዮም ሰብ ካብ ዉሽጥ ሃገር ንወጻኢ ከምዝወጽእ ዝገብሩ፡ እንተደልዮም ንህዝቢ ንብረቱን ገንዘቡን ዝምንዝዑ …ወ.ዘ.ተ ሓታቲ እንተዘይብሎም፡ ናይብሓቂ ኣርካናት-ኪናት ተፈጢሮም ኣለዉ ማለት እዩ። ካብዚ ክዉንነት ዝነቀለ ሓደ ናይ ወትሃደራዊ ስርሒታት ኣዛዚ ኣብ ልዕሊ እቲ ናይ ካልእ ዞባ ወትሃደራዊ ስርሒታት ኣዛዚ፡ ክትሃላለኽን ኣባላቱ ክቅየደሉን ዘዉትር እዩ ዝርኤ። ስለዚ ኣብ ዉሽጥ ሓደ ምልካዊ መንግስት ካልኦት ንኣሽቱ ናይ ምልኪ-ንኡሳን መንግስታት ብኣርካናት-ኪናት ዝዉነና እንዳተፈጥራ ዝኸዳ ዘለዋ ይመስላ።
ንምጥቅላሉ ነዚ ንኡስ-ዛዕባ’ዚ ዝኣክል፡ ኣብ ኤርትራ ሱሩ ዝተነቕለ ስርዓት፡ ብፍሑሶ-ገመድ ምጣኔ-ሃብታዊ ብልሽዉናታትን ፖሎቲካዊ ሽርሕታትን ደዉ ኢሉ ዘሎ ይመስል። ንኸምዚ ዓይነት ፖሎቲካዊ ስርዓት ንምዉዳቕ ወይ ንምቕያር ድማ ቀዳምነት ነቶም ፍሑሶ-ገመድ ብልሽዉናታትን ሽርሕታትን ገቲሮምሒዞም ደዉ ኣቢሎሞ ዘለዉ ኣእዳዉ ኣርካናት-ኪናት ክብተኽ ክካኣል ኣለዎ። ምኽንያቱ ነቲ ርእሲ ተሰኪምዎ ዘሎ ማሓዉራትን ኣግማድ እንተዘይተበቲኹ፡ ነቲ ርእሲ ኣብ ትቛጻጸረሉ እዋናት እቶም ማሓዉራትን ኣግማድን ናይቲ ርእሲ ዘለዉ፡ ኣብ ትሕቲኦም ክሳብ ኣስናኑ ዝዓጠቀ ሰራዊት፡ ስልጣንን መካኒዝም ስለዘለዎም ነቲ ዝተቓጻጸርካዮ ሁግፈት-ርእሲ ብጎኒ ባዕሎም ክትክእዎ ወይ ድማ ኣብ ዘይተደልየ ሓሸዉያ ደማዉን ኣዕናዉን ኪናት ሕድሕድ ክእትዉኻ ፍጹም ተኽእሎታት ኣሎ።
ፖሎቲካዊ ስርዓት ምቕያር ብማዕዶ ቀሊል መሲሉ ክርኤ ይኽእል ይኸዉን። ኣብ ኪናት ዘይዉዓለ በሊሕ ከምዝባሃል ከምዚ ጌርካ በዚ ኣቢልካ ንፍላን ኣሲርካ ንፍላን ቀቲልካ ተባሂሉ ናይ ሓሳብ ንድፊን ቅድን ስትራተጂ ክዝረብ ክሕንጸጽ ይክኣል ይኸዉን፡ ብግብሪ ግን ኣዝዩ ዝተሓላለኸ እዩ። ንኸምዚ ፍጾም ምልካዉን ፖሊስ-ሰራዊታዊ ስርዓት ንምቅያር፡ ከም ቀንድን ወሳንን ሮቛሒ ዘይሙእዙዙነት ህዝቢ ብናህሪ ዝተሓወሶ ቁጥዔን ስምዒትን ክንዓዓብ ኣለዎ። ናዕቢን ዘይሙእዙዙነት ህዝቢ ምስተላዕለ እቲ ስርዓት ነቲ ናዕቢ ህዝቢ ንምግታእን ንምቑጻይን ክነቕል ምኻኑ ፍሉጥ እዩ። ክነቕል እንተኾይኑ ብሓይሊ ፖሊስን ናይ ስለያ ትካላቱን ክገትኦ ስለዘይክእል፡ ሰራዊት እዩ ክሰድድ ሰራዊት ድማ ብቀዳምነት ንላዕለዎት ኣዘዝቱ ኣርካናት-ኪናት ኣብ ትሕቲ ሙሉእ ምቁጽጻሩ ብምእታዉ: ከም ካልኣይን ቀንዲ ንምንጭ-መራኸቢ ቡዝሓን ዝኾኑ መደበራት ሬድዮ ተለቪዝንን ተለኮምኒከሽን ኣብ ትሕቲ ሙሉእ ምቁጽጻሩ ብምታዉ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ሰራዊት ኤርትራን ሓቤሬታ መምሪሒታት ዘማሓላልፈሉ መደበራት ክቃጻጸር ኣለዎ። ጎኒ ጎኑ ኣየር-ፖርት፡ ወደባት፡ መሕንቆ ነጥብታት ዶባት ካብን ናብን ዝኣትዉን ዝወጽእን ክቓጻጸር ኣለዎ። ብኸምዚ ቕድመ-ተከታላዊ ዕማማት ብምትግባር፡ ምስ ህዝቡ ደዉ ብምባል ንጸጥታን ምርግጋእን ናይታ ሃገር ካብ ምቑጽጻሩ ወጻኢ ንከይከዉን ብዕትበት ክሰርሓሉ ኣለዎ። ነዚ ብግብሪ ንምትግባሩን ንምዉህሃዱን ናይ መሪሕነት ሕቶ ወሳኒ ብምኻኑ፡ ዝተዋደደ ፖሎቲካዊ ስነሓሳብ ዝዓጠቀ፡ ፖሎቲካዊ ዕላምኡ ዝፈልጥ፡ ብ(ብቕዓት) ብቕዓት ብሰነ-ምግባር ብዝስፈር ዝትሕዝትኡ፡ ክእለትን ከዋሃህድን ከመርሕን ዝኽእል፡ ኣዝዩ ዉፉይን ተዓጻጻፊ መርሒነት ከድሊ ምኻኑ እዉን ክዝንጋዕ የብሉን። ስለዚ ነዚ ስርዓት’ዚ ንምቅያሩ ዝድለ እንተኾይኑ፡ ንህዝቢ ብፖሎቲካዊ ንቕሓቱ ንምሕያሉ ከም ቀንዲ ዕማም ክስራሓሉ ዘለዎ እዩ።
3.ምጣኔ-ሃብታዊ ኩዉንነት ኣብ ኤርትራ፡
ኤርትራ ሓንቲ ካብተን 50 ድኻታት ሃገራት ዓለምና እያ። እኹል ማሕበራዊ ጸጋታትን ባህርያዊ ሃብትን እኳ እንተሃለዋ፡ ንማሕበራዊ ጸጋታታ ንምዕቃብ፡ ካብዘለቶ ደረጃ ንዝላዓለ ክብ ንምባል፡ ንባህርያዊ ጸጋታት መሬታ ንምልማዕን፡ ካብ ከርሲ ሓመዳ ማዓድናት ንምጉሕጓሕ፡ ንጽዓት ዘገልግሉ ባህርያዊ ጋዝን ነዳድን ምንዳይ ንተኽእሎታት ረቐቕት ዝገብርዎም፡ ኣዝዮም ዝተሓላለኹ ዓበይቲ ግዳማዉን ዉሽጣዉን ብድሆታት ከምዘሎዋ ሩድኡ እዩ። ከም መቀጸልታ ዓለምለኻዊ ሕጋዉነቱ ዝተራጋገጸ ዉጽኢት ሪፈረንደም፡ ኤርትራ ወግዓዊ ሃገራዊ ናጽነታን ልዕላዉነታን ኣብ 24 ግንቦት 1993 ምስ ኣወጀት፡ መንግስት ኤርትራ መጀመርታ ኣብ ኤርትራ ከራጋግጾ ዝግብኦ መሰረታዊ ሕቶ ነይሩ። ንሱ ድማ ሙሉእ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊን ልዑላዉነትን ናጽነትን ሓርነትን እዩ። ኤርትራ ናጻን ልዕላዊትን ሃገር ተባሂላ እኳ እንተተኣወጀ ብግብሪ ግን ፖሎቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ልዕላዉነታዉን ጥብቖነት ምስ ኢትዮጵያ ስለዝነበራ፡ ናጻን ሓራን ዝኾነ ፖሎቲካዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ፖሊስን ዉሳኔን ኣብ ኣስመራ ኬንካ በይንኣዊ ክዉሰን ፈጺሙ ዝክኣል ኣይነበረን። ከምኡ ስለዝነበረ እቲ ኣብ ባይታ ዝነበረ ሓቕታት፡ ኩሉ ኣብ ኣስመራ ኮይኑ ዝሕንጸጽን ዝዉሰንን ፖሊሲታት ካብ መንግስት ኢትዮጵያ ናይ ይሕለፍ ቀጠልያ መብራህቲ ክዉላዓሉ ኣለዎ ወይ ድማ ኣብ ሳሓቦ-ጋቱቶ ግርጭታት ንክእቶ ዝስሕብ ህሞት ጥራይ እዩ ዝነበረ። ኣብ ርእሲ እዚ ግዳማዊ ጸቕጥታት እዚ ህ.ግ.ሓ.ኤ ኣቀዲሙ ዝተዋደደ ትሑዝ ምጣኔ-ሃብታዊ ዉጥናትን መደባትን ብደረጃ ሃገር ስለዘይነበሮ፡ ንመጀመርታ ግዝየ ኣብ 1994 ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲ ኣማዕቢሉ፡ ኣጽዲቁን ኣዊጁን እዩ። እዚ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ሜላ ክዉጠን ክእወጅን እንኮሎ፡ ኣብ ርእሲ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ጥብቖነት፡ መሰረታዉያን ቡኹረታት ትካላትን ካልኦት መሰረታዉያን-ነገራትን ኣብቲ ሃገርን መንግስትን ኣብ ዝነበሩሉ እዋናት ዝተገብረ እዩ። ካብኣቶም ገለ መሰረታዉያን ቡኹረታት ከም ኣብነታት ንምጥቃስ፡-
1. መንግስት ኤርትራ ዝማሓደረሉ ዝተነጸረ ፖሎቲካዊ-ምጣኔሃብቲ ኣይዶሎጅን ፖሊሲ ኣይነበሮን። ዝተነጸረ ፖሎቲካዊ-ምጣኔሃብቲ ኣይዶሎጅን ፖሊስን ካይሃለወካ ድማ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊስን ዉጥን ክሕንጸጽ ኣይካኣልን እዩ እኳ እንተዘይተባህለ፡ ግብራዉነቱ ኣጸጋሚ ክኸዉን እዩ። ምኽንያቱ ምጣኔ-ሃብታዊ ፖሊሲታትካ፡ ነጸብራቕ ፖሎቲካዊ-ምጣኔሃብቲ ኣይዶሎጅን ፖሊሲታትካ እዮም። ብኣንጻሩ ድማ ፖሎቲካዎ ፖሊሲታትካ ነጸብራቕ ምጣኔ-ሃብታዊ ፖሊሲታትካ ስለዝኾኑ፡ ሓደ ብዘይ መወከስታ እቲ ካልኣይ ክሰርሕ ዝኽእል ስለዘይኾነ እዩ። እንተሰርሔ ድማ ከምዚ ሕጂ ንርእዮ ዘሎና መእሰሪ-ማእዶ ዘይብሉ ዝኸዉን እዩ።
2. ጠገለ ዘለዎ መንቀሊ ዝኸዉን መሰረት መንግስታዉን ህዝባዉን ትካላት: ጠገለ ዘለዎ መንቀሊ ዝኸዉን መሰረት ኣካላዉን ማሕበራዉን ትሕተ-ቕርጻ፡ ብዓይነትን ዓቀንን ብቕዓት ሰብኣዊ ዓቕምታት፡ ቕርጡዉን ስሉጥን ኣዋዳድባን ኣሳራርሓን መንግስታዊ መዋቕራት፡…ወ.ዘ.ተ ኣይነበረን።
3. ኤርትራ ከም ሓዳስ ሃገርን ሓድሽ መንግስትን ናይ ገዛእ ርእሳ ባጤራ ስለዘይነበራ: ንፖሊሲ ምሕደራ ገንዘብ {monetary policy} ን ምቁጽጻር ወጻኢታቱን፡ መጠነ-ቀረጽ፡ መጠነ-ወለድ…ወ.ዘ.ተ ፖሊሲ {fiscal policy} ዘማዓራርየሉ፡ ኣብ ምጣኔ-ሃብቲ መላእ ሃገር ብኣድማዒ ከተግብር ስለዘይክእል፡ ቡኽረት ትግባሬ ናይዞም ክልተ ምጣኔ-ሃብታዊ ፖሊሲታት ህያዉ እዩ ነይሩ። እዞም ክልተ ፖሊሲታት ዘይብሉ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ሜላን ዉጥንን ፈጺሙ ክሰርሕ ኣይክእልን እዩ እኳ እንተዘይተባህለ ንሱ ዝፈጥሮ ኣሉታዊ ሓድግታት ኣብ ምምዕባል ምቁጽጻርን ምጣኔ-ሃብቲ እታ ሃገር ዓቢ ሓደጋታት ዘለዎ እዩ። መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ ገለ ቁንጹባት መሳጋገሪ-ሕግታት ፍራንኮ ቨሉታን መጠን ወለድ ባንክ…ወ.ዘ.ተ እኳ እንተኣታተወ፡ ብመሰረቱ ባጤራ ኢትዮጵያ ንጥቀም ስለዝነበርና ከም ፖሊሲታት ኣድማዒ ኮይኑ ክሰርሕ ኣይክእልን እዩ ።
4. መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ ኣብ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ሜልኡ ናጻ ዕዳጋ ኢሉ እኳ እንተወጠነን እንተኣወጀን፡ ነቲ ናጻ ዕዳጋ ከሰርሖ ዝኽእል ዋሕዚ ገንዘብ ንተለቃሕትን ኣብ ንግዲ ዝናጣጠፉ ዜጋታት ኣይነበሮን። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ ኣብ ዉሽጥ እቲ ሃገር እኹል ዑደተ ገንዘብን ኣዝዩም ንዑባት ንኣሽቱ ነጋዶ ዓንዲ ሕቆ ምጣኔ-ሃብት ናጻ ዕዳጋን ስለዝይነበሩ፡ እቲ ናጻ-ዕዳጋ ዝባሃል ኣዋጅን ዉጥንን ኣፋዊ ጥራይ እዩ ነይሩ ክባሃል ይክኣል። ልዕሊ ኹሉ ግን ንናጻ ዕዳጋ ኣዉፈርት ዉሕስነት ዝኸዉን ትካላዊ ኣሳራርሓን ንነዊሕ እዋናት ከዉሕስ ዝኽእል ቀዋምነት ዘለዉ ሕግን ሕጋታትን ምጣኔ-ሃብታዊ ንጥፈት ስለዘይነበረ፡ ዓበይቲን ንኣሽቱን ናይ ዉሽጥን ግዳምን ኣዉፈርት ዓቢ ወፍርታት ከካይዱ ኣየታባብዔን። እዚ ክዉንነት እዚ ነቲ ብሕታዊ-ምጣኔ-ሃብታዊ ጽላት ኤርትራ ብምዱርቃስ፡ ብኣንጻሩ ብመንግስታዉ ምጣኔ-ሃብታዊ ስርርዕ {parastatal institutions} ከም ዝዕብለል ገይሩዎ።
5. መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ ኣብ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ሜልኡ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ መሰረት ዝበዝሔ ህዝብና ዝናባበረሉ ዝናጣጠፈሉን ሕርሻን ምርባሕ እንስሳታት ዝሙርኮስ፡ እሞ ንእንዱስትሪያዊ ሕርሻ ዝደፍእ፡ ዝላዓለ ሓይሉ ኣብ ትኪ ዘይብሉ እንዱስትሪ ከም ቱሪዝምን ንግድን ስለዘተኮረ፡ ሰደድ ኮይኖም ናይ ወጻኢ ሸርፊ ከምጹ ዝኽእሉ እስትራተጂካዊያን ኣእኻል፡ ሃለኽትን ጥረነገራት ካልኦት ቀረባት ኣብ ዉሽጥ ሃገር ከፍሪ ኣይክኣለን። ልዕሊ ኹሉ ግን ብቀዳምነት ክስራሓሉ ዝግባእ ካብ 1992-2001 ዓ.ም.ፍ ምርግጋጽ ዉሕስነት መግቢ ዝስተ ጹሩይ ማይ ምህናጽ ኣካላዉን ማሕበራዉን ቅርጻታት ከንሱ ኣይተሰርሓሉን። እዞም ኣቀዲሞም ዝተጣሕመሱ ገዘፍት ዉሽጣዊ ቡኽረታትን፡ ቀጺሉ ኤርትራ ኣብ 1997 ዓ.ም.ፈ. ናይገዛእ ርእሳ ባጤራ ምስወነነት፡ ፍጹም ምንጋፋ ብምጣኔ-ሃብታዊ ትሕዝቶታትን ፖሊሲታትን ዝመንቀሊኡ ገለ ፍልልያት ናይ ጸጥታ ስትራተጂ ምስ መንግስት ኢትዮጵያ ስለዝተጋህደ፡ ከም ሳዕቤኑ ነቲ ብዶብ ተሳቢቡ ካብ 1998-2000 ዓ.ም.ፍ ዝተኻየደ ኪናት ኮስኪሱዎ እዩ። ከም ዉጽኢት እዚ ኪናት እዚ ድማ ንምጣኔ-ሃብታዊን ማሕበራዉን ዕብየት ሃገር ኤርትራ ከቢድ ማህሰይቲ ፈጢሮሙሉ እዮም።
ኪናት ብማዕረ ነተን ክልተ ዝዋግኣ ሃገራት ንድሕሪት ዝመልስን ዝሃስን እኳ እንተኾነ፡ ዛዕባና ግን ንኤርትራ ዝመልከተ ስለዝኾነ ኣቶኩረና ናብኡ ከድህብ እዩ። ስለምንታይ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ኪናት ምእታዋ ንምጣኔ-ሃብታዊን ማሕበራዉን ዕብየት ኤርትራ ሃስዩዎ? ንዝብል ሕቶ ብኸምዚ ዝስዕብ ሕጽር ዝበለ ኣጋባብ ክግለጽ ይክኣል እዩ።
1. መሰጋገሪ መንግስት ኤርትራ (ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ) ንምጣኔ-ሃብታዊ መደባቱ ከም ቀንዲ መንዓዓቢ ዝወሰደን ሃገራት፡ ንሃገራት ኢትዮጵያን ሱዳን እየን ዝነበራ። ኣብዘን ክልተ ሃገራት ዝተፈላለየ ገንዘባዉን ጉልበታዉን ወፍርታት ብምግባር ኣብዚኣተን ሃገራት ዝርከብ ስትራተጂካዊ ሃለኽትን ጥረ-ነገራት ቀረባትን ኣገልግሎት ብመገዲ ትካላት መንግስት፡ ተራ-ነጋዶ ን ተራድኣዊ ነጋዶ እንዳዓደገ ንዕዳጋትት ዓለም ብምቕራብ፡ ኤርትራ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ትረኽበሉ ባይታ ምፍጣር እዩ ነይሩ። ካብቶም ስትራተጂካዊ ሃለኽትን ጥረ-ነገራት ቀረባትን ንምጥቃስ፡ ወርቂ፡ ጡጥ፡ ስምስም፡ ቡን፡ ዒንዲዳ ወይ ጻዕዳ-ቀንጠብ (gum acacia)፡…ወ.ዘ.ተ ነይሮም። ከም ሓሳብን ተግባራትን ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዝሓሰቦ ክትርእዮ ኣብ ዝድልየሉ እዋናት፡ ከምሓሳብን ተግባርን ምጣኔ-ሃብታዊ ዓቕምን ጃምላዊ ሃገራዊ ምጣኒ-ሃብታዊ ዕብየት ኤርትራ ብቕጽበት ካብ ዝታሓተ ሑሉም መንቕሎ ንዝላዓለ ጥርዚ ተወንጪፉ እዩ። ጎኒጎኒ እዚ ግዳማዊ ወፍርታትን ንጥፈታትን ከዕቕቦምን ክጸሮምን ዝኽእል ግብራዊ ዉሽጣዊ ፖሎቲካዉን ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲ፡ ምህናጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት፡ መትንታት ምጣኔ-ሃብቲ፡ ኣካላዉን ማሕበራዉን ቅርጻታት…ወ.ዘ.ተ ስለ ዘይነበረን ዘይተኻየደ ግን ምብታኽ ዝምድናታት ምስ ኢትዮጵያን ሱዳንን ጓህዲ ምስ ኮነ እቲ ብ7.4 ዝዓበየ ጃምላዊ ሃገራዊ ምጣኒ-ሃብታዊ ዕብየት ኤርትራ ብቕጽበት ንትሕቲ ዚሮ ኣሉታ ኣንቆልቂሉ እዩ።
2. ንኣስታት 75 ሚልዮን ዝግመት ህዝቢ ኢትዮጵያ ካብ ደገ ዝኣትዉዎ መሳሪሒታት ንዋት ጥረ-ነገራት፡ ቀረባት፡…ወ.ዘ.ተ ብወደባት ዓሰብን ምጽዋዕ እዩ ነይሩ። ብዓቢኡ እዚ ክልተ ወደባት እዚ መዓልታዊ ኣብ ንጡፍ ስራሓትን ኣገልግሎት ስለዝነበረ፡ ብዉሑዱ ኣስታት 30000 ቀወምትን ግዝያዉያን ሰራሕተኛታት ነብሶምን ስድራቤታቶምን ዝጥዉሩሉ ምንጭ-ዕዮን ዓስብታቱን እዩ ዝነበረ። ብተወሳኺ ብዘይካ ነተን ኣብ ወደባት ተጸጊዔን ዘራግፋ መራክብ-ባሕሪ ዝቕረጽ ቀረጽን ዝዉሃብ ኣገልግሎት ካብኡ ዝርከብ ኣታዊታት ናይ ወጻኢ ሸርፊ ገንዘብ ሓዲካ፡ ካብ መንግስት ኢትዮጵያ ዓመታዊ ቀጥታዉን ዘይቐጥታዉን እቶት {revenue} ኣስታት $100 ሚልዮን ዶላር፡ ናይ ወደብ ኣገልግሎት (port-fees) ኣስታት $42 ሚልዮን ዶላር፡ ናይ መጻረይ-ነዳዲ ብግንዖ-ጻማ ናይ ዝተጸራየ ነዳዲ 1/5 (መሓመስ) ብጽሒት-ብርኪ ንኤርትራ ኣስታት $20 ሚልዮን ዶላር፡ ብድምር ዓመታዊ .መሰጋገሪ መንግስት ኤርትራ ካብ መንግስት ኢትዮጽያ ኣስታት $162 ሚልዮን ዶላር ጹሩይ ኣታዊ ነይርዎ።
3. መብዛሕትኦም ኣብ ኤርትራ ዝፈርዩ ዝነበሩ ሙሱርሓት ንዋትን ቀረባትን ዕዳግኦም ኣብ ኢትዮጵያ እዩ ነይሩ። ኣብ ኤርትራ ኣብ ንኡሳን-መሳንዕ ዝፈረዩ ቀረባት 69% ንኢትዮጵያ ይኸዱ ነይሮም። ካብዞም ንኢትዮጵያ ከይዶም ዝሽየጡ ዝነበሩ መስንዓዊ-ፍርያት ወይ ምህርትታት ዓመታዊ ካብ $37 – $ 43 ሚልዮን ዶላር ዝግመት ኣታዊ ይርከብ ነይሩ። ኣብ ልዕሊኡ ካብ ኢትዮጵያ ንኤርትራ ዘድልዩ ቀረባት ከም ጣፍ፡ ዕፉን፡ ዓተር፡ ጉፍሮ በርበረ፡ ወርወር ቀላሚጦሳት…ወ.ዘ.ተ ብብር ተዓዲጎም ይኣትዉ ብምንባሮም ኣዝዮም ሑሱራት-ቀረባት ነይሮም። ልዕሊ ኹሉ ግን ነቲ ኣብ መንጎ ጠለብን ቀረብን ዝነበረ ዓንኬል ጋግ ብዝሓጸረ ግዝያትን ዝዉሓደ ገንዘብን ናይ ምዕባስ ርጉጽ ተኽእሎ ስለዝነበሮ፡ ኣብ ኤርትራ ምርግጋእ ናይ ቀረብን ጠለብን ዕዳጋ ነይሩ ክባሃል ይክኣል። ነዚ ብመርትዖ ኣሃዛዊ-ጸብጻብ ንምስናዩ ከምዚ ዝስዕብ እዩ፡-
ካብ 1993-1997 ዝተኻየደ ንግዲ ኤርትራዉያን ምስ ኢትዮጵያ ብብር
ዓመተ-ንግዲ ካብ ኢትዮጵያ ንኤርትራዝኣተወ ካብ ኤርትራ ንኢትዮጵያ ዝተሰደ ሚዛናዊ-ገምጋም
1993 63,968,197 123,579,747 59,611,550
1994 90,796,808 181,491,011 90,694,203
1995 146,820,200 259,700,000 112,880,000
1996 261,781,354 273,400,000 11,618,646
1997 274,600,000 218,200,000 -56,400,000
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስናዮ ክዉንነት ስለዝነበረ፡ ጃምላዊ ሃገራዊ ምጣኒ-ሃብታዊ ዕብየት ኤርትራ {GDP} ካብ 1993-1997 ዓ.ም.ፈ ብ7.4% ክብ ኢሉ ከብቕዕ እቲ ኩናት ኣብ ዝጀመረሉ ወቕት ግን ንትሕቲ 0% ለጠቕ ዝበለ። ቀጺሉ እዚ ሕጂ ዝቕጽል ዘሎ መስርሕ ኣይሰላም ኣይኩናት ዘስዓቦ፡ ዳርጋ ኤርትራ መጠን ምጣኔ-ሃብታዊ ዕብየት ካብ 2000-2008 ዓ.ም.ፈ ዘሎ ግዝያት ካብ 2.5% ንላዕሊ ወይ ንታሕቲ ፍሕት ክብል ኣይክኣለን ዘሎ። ብኩሉ እንትንኣ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ዝወደቃ ሃገራት (Failed States) ዓለምና እያ። ነዚ መዐቀኒ ዝኾነ ኣብ ርእሲ እቲ ኣቀዲመ ዝጣሕመስናዮ ሮቛሒታትን ዉጽኢቱ ድማ 66% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ድኻ እዩ፡ 37% ድማ በተኽ ወይ ብትምታ-ጥሜት ዝተጠቕዔ ህዝቢ ምኻኑ እዩ። ኣብ ሲቪላዊ ስራሕ እቲ ዝዋሓደ ደሞዝ 360 ናቕፋ ንወርሒ እዩ። እዚ ግን ንመነባብሮ ናይ ሓደ ሰራሕተኛን ስድራ ቤትን ክዓብስ ዝኽእል ደሞዝ ኣይኮነን። ብዙሓት ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ካልእ ቦታታት ዝሰርሑ ሰባት፣ ካብቲ ዝወሓደ ደሞዝ ንታሕቲ ይኽፈሉ ኣስታት 150 ናቕፋ ንወርሒ ከም ናይ ጅባ-ጉንዖ መሐሸሺ ይኽፈሉ። ማእከላይ እትዋት ወርሓዊ ዶሞዝ 680 ናቕፋ ክኸዉን እንኮሎ፡ እቲ ዝላዓለ ድማ 4000-5000 ናቕፋ ዝበጽሕ እዩ።
እዚ ነቲ ዝነበረ ጭቡጥ ኩነታት ንምግላጽ ዝዓለመ ድኣ እንበር፡ ኤርትራ ብዘይ ጥብቖነት ኢትዮጵያን ብዘይ ዕዳጋታት ኢትዮጵያን ሱዳንን ክትነብር ወይ ክትምዕብል ኣይትኽእልን እያ ማለትና እዉን ፍጹም ኣይኮነን። ኩሉ ኣብ ኤርትራ ዝትግበር ወይ ክትግበር ዝዋደድ ዓቢ-ኣጣቃላሊ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲ ካብ ጥብቆነትን ቀንዲ ጽሙድ ኣብ ዕዳጋ ኢትዮጵያን ሱዳንን ምኻን ዝተናገፈ፡ ብፍላይ ንኢትዮጵያዉያን ግን ንኣብ ኣፍደጋዊ-ባሕሪ ኣገልግሎትን ንግዲ ዝስሕብን ዘታባብዕን ፖሊሲታት ክኸዉን ኣለዎ። ኢትዮጵያ ካብ ኤርትራ ዘዋጽኣ ሩኡይ ረብሓ ኣለዋ። ብኣንጻሩ ድማ ኤርትራ ካብ ኢትዮጵያ ዘዋጽኣ ሩኡይ ረብሓ ስለዘለዋ፡ ረብሓታት ክልቲኡ ሃገራት ሚዛናዊ ኮይኑ ዝሕሉ ኣብ ዞባዉን ዓለምለኻዊ-ዓዉለማ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲ ዝተመስረተ ክኸዉን ከም ዘለዎ ክንጥቁም ንደፍር።
መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ (ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ) ንኣካላዉን ማሕበራዉን ትሕተ-ቅርጻ ምህናጽ፡ ንዉሕስነት መግቢ ምርግጋጽ፡ ንመትንታት ምጣኔ-ሃብቲ ዝኾኑ መሬታዊ ትሕተ-ቕርጻ ንምንጻፍን ምድዃን፡ ናይ መራኸቢታት ቀዋምን ተንቀሳቀስን ቴለፎናት ኢንቴርነት ትሕተ-ቅርጻ ምስፋሕን ምህናጽ፡ ሕርሻዊ-ኢንዱስትሪ {agro-industry}…ወ.ዘ.ተ ምህናጽ ከም መደብ ኣቀዲሙ ካብ 1995 እኳ እንተተወጠነ፡ ብምኽንያት ጥብቖነት ዝይሓራን ዘይርጡብ ፖሎቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ፖሊሲታቱን ተረኽቦ ኪናት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ደስኪሉ ድሕሪ ምጽናሕ ካብ 2001 ዓ.ም.ፈ ብንጡፍ መልክዓቱ ጀሚርዎ። ክጅምሮ እንኮሎ ድማ ዳግም ብሓደገኛ ፖሊሲን ዉሳኔን ጀሚርዎ። ንሰብኣዊ ዓቕሚ ጉልበት ሰብ ንከብዱ እንዳቀለብካ ጉዱድ-ዕዮ ዜጋታት ብምጥቃም ዓበይቲ ንትዓዛቢ ክምስጡ ዝኽእሉ መደባት ከተግብር መታን ንሃገራዊ ኣገልግለቱ ዝወድኤ ዜጋ ክቕጽል፡ ንዘይኣገልገለ ድማ እንዳገፈፈ ብሓይሊ ኣብ መዓስከራት ሳዋ ዊዓን ኪሎማን ወሲዱ ክዕልምን ዋላ ናይ ካልኣይ ደረጃ መፈጸምታ ዓመት ኣብ ሳዋ ከምዝኸዉን ገበረ።
ብከምዚ ኣቀዲምና ዝገለጽናዮ ፖሊሲ ብምጥቃም ድማ፡ ብደረጃ ሃገር ኣብ ዝተፈላለየ ጽላታት ማሕበራዊ፡ ኣካላዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ፡ ባህላዊ፡ ወትሃደራዊ፡ ጸጥታዊ፡ መራኸቢታትን ዝተፈላለየ ኣገልግሎታት ዝህብ ትካላት ኣስታት 500,000 ዝግመት ዓቕሚ ጉልበት ሰብ ብምዉፋር ነዞም ቀጺልና ንገልጾም ዕማማት ክዓምም ኪኢሉ ኣሎ። መታን ጽቡቕ ኣፍሉጦን ስእልን መታን ክህልወና፡ ካብቶም ዓበይቲ ክጥቀሱ ዝኽእሉ ዝተዓሙ ዕማማት ብመልክዕ መግለጽን ኣሃዛዊ ጸብጻብ ክንገልጾም ክንፍትን ኢና።
1. ሙዕማቕን ምስፋሕ ወደብ ምጽዋዕ ናጻ ናይ ዕዳጋ ዞና ምኽላልን፡ ምሕዳስ ወደብ ዓሰብ።
2. ምስራሕን ምስፋሕን ዓለምለኻዊ መዕልቦ-ነፈርት ምጽዋዕን ዓሰብ። ምስራሕ መዕልቦ ነፈርቲ ኣብ ከተማታት ተሰነይ፡ ናቕፋን ሳዋን።
3. ምህናጽ ንኡስ-መሳንዕ {cottage-industry} መመስርሒ መህነጺ ህንጻ ጥረ-ነገራት ኣብ ጊንዳዕ ዊዓ ገደም ሕርጊጎ ኣብ ሰምሃር ፡ መመስርሒ ፍርያት ሕርሻን ሽኮር፡ መመስርሒ ባናናን ጸብሒ-ኣቡንን ኣብ ኣለቡ…ወ.ዘ.ተ ኣብ ባርካ ተተኺሉ ኣሎ።
4. ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ናጻ ክትወጽእ እንኮላ ብድምር ናይ መባእታ፡ ማእከላይ ደረጃ፡ ካልኣይ ደረጃ፡ 1 ናይ ተግባረ ኢድ ብ.4 {Point4} ትስመ ዝነበረት 1 ብኣስመራ ዩኒቨርስትይ ትስመ ዝነበረትን ዘላን ብድምር 534 ኣብያተ-ትምህርትታት ነይረን። ሕጂ ግን ዋላ እኳ ኣስመራ ዩኒቨርስትይ ደስኪላ ትሃሉ፡ ብድምር 1548 ኣብያተ-ትምህርትታት ካብዚኣን 7 ኮሎጃትን 2 ናይ ተግባረ ኢድ ኣብያተ-ትምህርት 1 ናይ መማህራን መሰልጠኒ ኢንስትቱት…ወ.ዘ.ተ ይርከብኣን።
5. ኣብ ክንክን ጥዕና ብዝምልከት: ኣብ ኤርትራ ዓበይቲ ማእኮሎት ንኣሽቱን 190 ዝግመታ ክሊኒካትን ናይ ጥዕና ማእከላት ኣለዋ፡ ካብዚኣተን 13 ሓደስት ሆስፒታላት፡ 19 ናይ ጥዕና ማእከላት {health centers}: 112 ናይ ጥዕና መደበራት {health stations} ተሰሪሔን ኣገልግሎት ኣብ ምሃብ ይርከባ። ከምኡ እዉን ነርስታት፡ ናይ ጥዕና ሞኮንናት ን ሓካይም ዝማሃሩሉ ኮለጅ ጥዕና ስነፍልጠት ኣብ ሆስፒታል ኣሮታ ኣስመራ ተኸፊቱ ተማሃሮ የሰልጥን ኣሎ። ዉጽኢት ናይቲ ኣብ ክንክን ጥዕና ዝተኻየደ ኣብ ዝስዕብ ቀሌቤት መርበብ ሓቤሬታ ክንበብ ይክኣል ፡-http://www.unicef.org/wcaro/soac08/profiles/3_eritrea.php
6. ናይ መሬት ትሕተ ቅርጻ (ጽርግያታት) ብዝምልከት፡ ብዘይከ ዝተሓደሱ ቢንቶታት 15 ዓበይቲ ቢንቶታት ተሰሪሖም ኣለዉ። 527 ኪ.ሜ ዝንዉሓቱ ብቕጥራን ዝተለበጠ ጽርግያ፡ 683 ኪ.ሜ ዝንዉሓቱ ብሙሩጽ ሓመድ ዝተደግደገ ጽርግያ፡ 1471 ኪ.ሜ ዝንዉሓቱ ንኡስ-ኣገልግሎት ዝህብ ጽርግያታት ተሰሪሑ ኣሎ። ካብዚ ዝነቀለ ንመጓዓዓዚ ብዝምልከት፡ ኣብ ኤርትራ ኣስታት 156 መስመራት መጓዓዓዚ {route} ብዘይካ ናይ ዉሽጢ ከተማታት ኣገልግሎት ታክስታት ኣሎ።
7. ንሕርሻን ዝስተ ጹሩይ ማይ ንምዉሓስ ብዝምልከት፡ ኣስታት 578,000 ሄክተር ዝስፍሓቱ መሬት ንክሕረስ ድሉዉ ዝኾነ መሬት ኣሎ። ካብዚ 49,200 ሄክተር ዝስፍሓቱ ኣዝዩ ስቡሕ መሬት ኮይኑ፡ ንስትራተጂካዊ ዘራእቲ ዘገልግል እዩ። ዝተፈላለዩ ንዉሓትን ዕሙቀትን ዘለዎም መስኖታት እዉን ተዘርጊሖም ኣለዉ። ኣብ መላእ ኤርትራ ኣስታት 1032 ሓደስት ዒላታት ንዝስተ ማይ ተኻዒተን ኣለዋ፡ ኣስታት 238 ዓበይቲ ማእኮሎት ንኣሽቱ ዲጋታት ተገዲበን ተሃኒጸን ኣለዋ፡ ኣስታት 324 ራህያታት እዉን ተዶኪነን ኣለዋ።
8. ንመራኸቢታትን ኣገልግሎት ፖስጣ ብዝምልከት፡ ኣብ ኤርትራ ብዘይካ እቲ ኣቀዲሙ ዝነበረ ናይ መስመር ስልኪ ተለፎን ሰኪዔት ሕጂ ድማ ኣገልግሎት ተንቀሳቃሲ ተለፎን ተጀሚሩ ኣሎ። ክልቲኡ ኣገልግሎታት ቴለፎን እንዳዓበየን ተገልገልትን እንዳበዝሑ ይኸዱ ኣለዉ። ኣገልግሎት ኢንተርነት እዉን ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ኤርትራ ተዘርጊሑ ኣሎ። 6 ቀረብት ምንጭ ኢንተርነት {internet service providers} 87 ዉሃብቲ ኣገልግሎት ኢንተርኔት ካፈታት ኣላዋ። ኣገልግሎት ፖስጣ ኣብ ኤርትራ ኣዝዩ ስሉጥን ጽፉፉን እዩ ጸኒሑ: ሕጂ ግን ይግስርጥ ኣሎ። ኣገልግሎት ፖስጣ ዝህባ 73 ዓበይትን ንኣሽቱን ኣብያተጽሕፈታትን ንቑጣታትን ኣለዋ።
9. ንጽዓት ኤለክትሪክ ብዝምልከት፡ ንጽዓት ሮቒሕና ክንዝት ኣብ እንጅመረሉ እዋናት፡ ንነዳድን ካልኦት መመንጨዊ ጽዓት ንዋት ዘጣቃለለ ከምዝኾነ ኣቀዲምና ክንግንዘቦ ዝግባና ጉዳይ እዩ። ኣብ ኤርትራ ኣዝዩ መጠነ ዉሑዱን ንኡሱን ዝኾነ ናይ ንፋስ መመንጨዊ ጽዓት ኣብ ደንካልያን፡ ናይ ጽሓይ መመንጨዊ ጽዓት {photovoltaic power systems }ድማ ኣብ ገለ ዓድታት ከበስን ካልኦት ቦታታት ይዝዉተር እኳ እንተኾነ፡ ጽፍሒ ተጠቃምነቱ ዓቀኑን ዓይነቱን ኣዝዩ ዱሩትን ኣብ ፈተናታት ዝርከብ እዩ። እቲ ኣብ ኤርትራ ዝዉትር መመንጨዊ ኤለክትሪክ ጽዓት ናፍታ ዘቃጽላ ንኣሽቱ ማእኮሎትን ዓበይቲ ናይ ሞቶር ጀነሬተራት እየን። ኣገልግሎት ጽዓት ኤለክትሪክ ኣብ ኤርትራ መብዛሕትኡ ኣብ ዓበይቲ ከተማታትን ሓዉሲ ከተማታትን ዝዝዉተር እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ገለ ገጠራት ኤርትራ ስሕት ኢሉ ንኡሳን ጀነሬተራት ኣዝዩ ዱሩት ኣገልግሎት ንከባቢኤን ክህባ ይርኤ እዩ።
ነዚ ዘይሙዑርይን ዘይቡቑዕን ኩነታት ኣገልግሎት ጽዓት ኤለክትሪክ ንምቕያር ዕቱብ ጻዕርታት ዝካየድ እዩ ዝመስል፡ ዛጊት ግን 80% ዝግምገም ዓድታትን ህዝብ ኤርትራ ተጠቃሚ ከምዘይኮነ ክፍለጥ ኣለዎ። ካብቲ ነዚ ጸገማት ንምፍታሕ ዝተኻየደ ጻዕርታት ካብ 1997 ዝጀመረ መደባት ንኣስመራ ቀንዲ መጋቢ ኤለክትሪካዊ ጽዓት ዝኸዉን ኣብ ሕርጊጎ ኣስታት 60MW ዘመንጩ ዓቢ ጀነሬተር ተተኺሉ ኣብ 2000 ዓ.ም.ፈ ድማ ብነፈርት ኩናት ኢትዮጵያ ተደብዲቡ ከምዝስንክል ኮይኑ ነይሩ። ቀጺሉ ከምዝጽገንን 88MW ከምዘመንጩ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ጎኒ ጎኒ እዚ ዓለማዊ ባንክ ብ$57.2 ሚልዮን ዝምዉሎ ናይ ገጠራት ኤለክትሪክ ጽዓት ፕሮጀክትታት እዉን ይኸይድ ስለዘሎ፡ ምዝርጋሕ ስልክታት ኤለክትሪክ ምትካል ዓንድታት ጸዋሪ ስልክታት ኤለክትሪክ፡ ምህናጽ መተሓላፊታትን መናሃርያን ኤለክትሪክ {transformer} ንገጠራት ኤርትራ ኣገልግሎት መርሖ ዝኸፍት ይካየድ ኣሎ። እቲ ዛጊት ብጻዕቂ እዚ መስርሕ ዝካየደሉ ዘሎ ከባቢታት ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን ጥራይ ስለዝኾነ ሙዑሩይ ዝርጋሔ ኣለዎ ክባሃል ኣይክኣልን እዩ። እዚ ማለት ግን ኣብ ካልኦት ከባቢታትን ገጠራት ኤርትራ እዚ ንጥፈታት እዚ ኣይካየድን ኣሎ ማለት ኣይኮነን። እቲ ምህናጽ ምዕባሌ ካብ ማእከል ኤርትራ ዶ ንወሳናስን ኤርትራ ይኺድ፡ ወይስ ካብ ወሳናስን ኤርትራ ንማእከል ይመርሽ ዝብል እስትራተጂካዊ ሕቶ ብግቡኡ ዝጠመተን ዝመለሰ ኣይመስለናን።
ኤርትራ ብግምት 7000 በርሚል ነዳዲ ንመዓልቲ ከተህልኽ ስለ ትኽእል፡ ነዚ ሃልኪ ድማ መዓልታዊ ብናይ ደገ ሸርፊ ዓዲካ ንምምጽኡ ኣዝዩ ከቢድ ስለዝኾነ ጽምዲ ጻዕርታት ንምፍትሑ ክካየድ ጸኒሑ ዛጊት ግን ብሰንኪ ሓደገይኛ ፖሊሲ ስርዓት ኣስመራ ከባቢናን ዑዉት ክኸዉን ኣይክኣለን ዘሎ።
1. ምስ መንግስት ሱዳን ብምስምማዕ ብቀጥታ ናይ ነዳዲ ቀረብ ካብ ሱዳን ንኤርትራ ብሽምብቖ መተሓላለፊ ነዳዲ ምድባይን ምዝርጋሕን መደባት ነይሩ፡ እዚ እዉን ዛጊት ብምኽንያት ፖሎቲካዊ ቅልዉላዋት ናይ ክልቲኡ ሃገራት ስርዓታትን ከባቢን ክትግበር ኣይተካእለን ዘሎ።
2. ኣብ ገማግም ቀላያት ቀይሕ ባሕሪ ነዳድን ባህርያዊ ጋዝን ኣለዎ ተባሂሉ ስለዝግምገም፡ ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዒላታት ነዳዲ ንምንዳይ ምስ ናይ ግዳም ትካላት ፈተሽት ነዳዲ ብምሽራኽ ጻዕርታት ተኻይዱ እዩ። ብሕጂ እዉን ምስ ናይ ቻይና ኩባንያ ስምምዓት ተኸቲሙ ኣሎ። ኣብ ከባቢ ዙላን ዒዲን ካብ 1997-2002 ዓ.ም.ፈ ድማ 3 ዒላታት ነዳዲ ንምንዳይ ተፋሒሩ ዛጊት ግን እቲ ፈተናታት ምንዳይ ዑዉት ኣይኮነን ዘሎ።
9. ንዕደናዊ ማሕጎዳ {mining industry} ብዝምልካት፡ ባህርያዊ ማዓድናትን ሃብትን ኤርትራ ከም ቀንዲ ምንጪ እቶት ኤርትራ ኮይኑ ከገልግል ከም ቀዳማይ ሕልሚን ራእይን ዝጸንሔ እዩ። ህ.ግ.ሓ.ኤ ካብ 1977 ዓ.ም.ፈ ጀሚሩ ጨንፈር ማዓድን ብምምስራት ብኪኢላታት ስነ-ምድራዊ ቅየሳን ናይ ማዓድን ሙሁራት ብምእካብ ዝተፈላለየ መጽናዕትታት፡ ዳህሳሳትን ቅየሳታትን እንዳካየደ እዩ መጽዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ድማ መንግስት ኤርትራ ኣቃልቡኡ ኣብ ምንዳይ ዝጉሑጓሕ ማዓድናት ኣዝዩ ልዑል ስለዝጸንሓ ዝተፈላለየ መሬታዊ ቅየሳን ፍተሻን ምስ ናይ ግዳም ዓደንት ኩባንያታት ብምሽራኽ ብንጥፈት ክሰርሓሉ ጸኒሑ እዩ። ዛጊት ክዕደን ዝኽእል ቦታታትን ኤርትራ ዓዲ-ንፋስ፡ እምባደርሆ፡ ድባርዋ፡ ቢሻ፡ ኣዉጋሮ ምኻኑ ተፈሊጡ ኣሎ። ኣብዚ ዝተጠቕሰ ቦታታት ልዑል ዑዱን ማዓድናት ናሕሲ፡ ወርቂ፡ ቡሩር፡ ኒከሊ፡ ዚንጎ…ወ.ዘ.ተ ከምዘሎ ድማ ተራጋጊጹ ኣሎ። መንግስት ኤርትራ ኣብዚ መዳይ እዚ ዘተኮረ፡ ዝገብሮ ዓለምለኻዊ ስምማዓትን ሽርክነትን ኣዝዩ ጥንቁቅ ኣታሓሕዛ ዘለዎ ይመስል። ምኽንያቱ፡-
1. ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ሽርክነታዊ ብጽሒተን መብዛሕትእን ሃገራት ዋሃ እንተተባህለ 20% እዩ። መንግስት ኤርትራ ግን ዕጽፊ 40% ምስ ኩባንያ NEVSUN ተሳማሚዑ ኣሎ።
2. ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ነቲ መዕደኒ ዝኸዉን ናይ ማሕጎዳ ትሕተ-ቕርጽታት ናይ ደገ ተኳናተርት ህንጻ ኣትዮም እዮም ዝሰርሕዎ፡ ኣብ ኤርትራ ግን ናይ ዉሽጥ ሃገር ትካል ህንጻ ሰገን ነቲ ናይ ቢሻ ትሕተ-ቕርጻ ክትሰርሖ ጀሚራ ኣላ። ስለዚ ካብዘን ክልተ መሰረታዉያን ሮቓሒታት ብምንቃል፡ መንግስት ኤርትራ ካብቶም ካልኦት ጽላታት ወጀ-ሃላይ ዝሕዞምን ዘካይዶምን ንጥፈታት ኣብ ንመዕደናዊ ማሕጎዳዊ መዳይ ብዝምልከት ሩጡብ ኣጋባብ ኣካይዳ ኣለዎ ክባሃል ይክኣል።
ፕሮጀክት መዕደኒ ቢሻ ኣብ 2010 ዓ.ም.ፈ ኮምሽን ክጅምር ትጽቢታት ኣሎ። እቲ ምስዚ ተኣሳሲሩ ክዝርበሉ ዝኽእል ንእቶትን ኣጣቃቅምኡን መዓላታቱን…ወ.ዘ.ተ ብዝምልከት ብቀጥታ ምስቲ ፖሎቲካዉን ምጣኔ ሃብታዉን ፖሊሲታት ናይቲ ህሉዉ ስርዓት ስለዝታኣሳሰር ኣብ መወዳእታ እዚ ዛዕባ መዛዛሚና ከነስምረሉ ኢና።
መዛዘሚ ንምጣኔ-ሃብታዊ ክዉንነት ኤርትራ፡ መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ (ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ) ብግስ ካይበለ ብኣብ ትሕቲ ፖሎቲካዉን ምጣኔ-ሃብታዉን ምዕብልና ምልኪ ተሞርኪሱ እዩ ዝነቀለ። ነዚ ብመርትዖታት ንምስናይ ከምዚ ዝስዕብ ይኸዉን፡
1. ኣብ ፖሎቲካዊ መዳይ፡ ንሕና ንናጽነታዊ ሰዉራ መሪሕና ስለዘዐወትና፡ ነዚ ህዝብ፡ መንግስትን ሃገርን ንመርሖ ንሕና ጥራይ ኢና! ሓሸዉየ ናይ ፖሎቲካዊ ዉድባትን ሰልፍታትን ድሕሪ ሕጂ የሎን ብምባል ሰኸኽ ካይበሉ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ዶርጊሖሞ እዮም። ነዚ ብወግዒ ኣብ መራኸቢ ቡዙሓን ዝተዛረቡሉ ድማ ኣብ 1992 ዓ.ም.ፈ ፕረዚደንት ኢሰያስን፡ ኣብ 1995 ዓ.ም.ፈ ድማ ሓለፊ ወዳቢ ኣካል ህ.ግ.ደ.ፍ ኣቶ ዓብደላ ጃብር እዮም። ካብዚ እምነትን መግለጺታትን ብምብጋስ ድማ ፍጹም ምልካዊ ፖሎቲካዊ ስርዓት ሃኒጾም። ሕጂ እዉን ኣብ ስነ-ኣእሙራዊ ቕኒቶምን መዓልታዊ ተግባራቶምን ናይቶም ፖሎቲካዊ ስልጣን ጨቢጦም ዝመርሕ ዘሎዉ ጃንዳ ህ.ግ.ደ.ፍ ንሕና ዘይንመርሓን ዘይንዉንናን ኤርትራ ዋላ ኣብ ማዓሙቕ ቀላይ ባሕሪ ሰጢማ ትጥለቕ ዝብል ሕልና ዘለዎም ይመስሉ። ህዝቢ ይኹን ሰራዊት መላእ ሃገር ማኣዝኑ ኣጥፊኡ እንዳተባታተነ ከንሱ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ዝባታትን ዘሎ ፖሊሲታቶም ምምዕራይን ልጓም ጭቖንኦም ምፍካስ መመሊሶም ከኽርርዎ ይራኣዩ ኣለዉ።
2. ኣብ ምጣኔ-ሃብታዊ መዳይ፡ መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ (ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ) ናይ ህንጻ ትካላት ከምባዓል ብድሆ፡ ገደም፡ ሰገን…ወ.ዘ.ተ፡ ፋብሪካታት፡ ንግዳዊ ጋራጃት ከም ባዓል ጋራጅ ዓንቦርቦብ ፡ ጋራጅ ጽርበት ሓጺን ኣዶብሓ፡ ኣምጻእን ላኣኽን ትካላት ከምባዓል ቀይሕ ባሕሪ {09}: ናይ ወጻኢ ገንዘብ መሽረፊን መሐወልን ትካላት ከም ብዓል ሂምቦል፡ መጋዓዓዚ ኣዉቶቡሳት፡ ሚኒባሳት፡ ታክስታት ከምባዓል ኩባንያታት መጓዓዝያ ገመልን ሓራትን፡ ሕሉፍ ሓሊፉ ክሳብ ንመዓልታዊ ሃላኺታት ገዛ ዝሸጣ ኣሽባሽቶታት ብስም ርትዓዊ ድካናት ዝፍለጣ፡…ወ.ዘ.ተ ብመንግስት ቆይመን ብመንግስት ዝማሓደራን ዝዉነናን ስለዝኾና፡ ኣብቲ ሃገር መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ጥራይ ዝባሓትኦ ዕዳጋን ምንቕስቃሳትን ጥራይ እዩ ዘሎ። ዉጽኢት ናይ ከምዚ ዓይነት ንጡፍ መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ድማ እዚ ዝስዕብ ሳዕቤናት የኸትል፡-
1. ምቡሕጋግን ምድካይን ማእከላይ ደርቢ እቲ ሕብረተሰብ የስዕብ። ስቡሕ ማእከላይ ደርቢ እንተዘየሎ ድማ ዲሞክራሲ ንምርግጋጹ ኣዝዩ ከቢድ እዩ።
2. ምድካይ መላእ ሕብረተሰብ የስዕብ፡ እቲ ኣቀዲሙ ድኻ ዝነበረ ድማ ናብ በተኽነት ይቃላዕ።
3. ንምጣኔ ሃብታዊ ብልሽዉናታት ብቁሉዕ መልክዓቱ ሕጋዉነት የልብስ።
4. ሃብትን ገንዘብን እታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ዉሑዳት ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ዜጋታት ይብሓት።
5. ዘይምምጥጣን ቀረብን ጠለብን የስዕብ።
6. ምጣኔ ሃብታዊ ቅልዉላዋትን ሃሚታትን የስዕብ።
7. ሕብረተሰብ ስለዝደኪ፡ ንዕዳጋ ወሪዱ ስለዘይሽምት፡ ምንቕስቃስ ገንዘብን ዕዳጋን ይልህምምን ይመክኽን። ምልህማምን ምምካኽን ዕዳጋ ድማ ንፍጹም ዉድቀት የንቆልቁል።
8. ዜጋታት ክነብሩ ስለዘጸግሞም ንክስደድን ዝተፈላለየ ነዉጽታት ኣብቲ ሃገር ንክግሃድ ይድርኽ።
9. ዜጋታት ንዓጸቦ፡ ጥምየትን ዘይተደልየ ሞትን ይቃልዑ (ብፍላይ ድማ ህጻናትን ኣረገዉያን)…ወ.ዘ.ተ።
መንግስት ንጡፍ መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ዝዉንን ዘካይድን እንተኾይኑድማ እዚ ዝስዕብ ሳዕቤናት የኸትል፡-
1. መንግስት ዝበዝሓ ሰራሕተኛታት ዝዉንን ዶሞዝ ዝኸፍልን ኣብታ ሃገርን ንሱ ጥራይ እዩ። ዉሽጣዊ ኣታዊታቱ ብቀረጽ ካብ ህዝቢ ዝእክቦ፡ ኣዝዩ እንዳዉሓደ ስለዝኸይድ፡ ጃምላዊ ሃገራዊ እቶት (GDP) ስለዝሽምረር ናይ ዕዳጋ ሓርጎጽጎጻት ከጋጥሞ እንኮሎ፡ ክጻወሮ ስለዘይኽእል፡ ሓደ ሓደ ግዝያት ዶሞዝ ንሰራሕተኛታቱ ኣብ ክኸፍለሉ ዘይክእል ደረጃ ክወድቕ ፍጹም ተኽእሎታት ኣሎ።
2. መንግስት መላእ ፖሎቲካዊ፡ ምጣኔ-ሃብታዊ…ወ.ዘ.ተ ምሕደራ እታ ሃገር ኣብ ትሕቲኡ ስለዝኾነ፡ ኣዝዩ ማእጋርን ዘይቑርጥዉን ጽዕነት ዕማማትን ዉሳኔታትን ኣብ ልዕሊኡ ስለዝጻዓን ንምቁጽጻሩ ምምሕዳሩ የጸግሞ እሞ ንሃገራዊ ሓደጋታት ከጋጥም ዝተቃልዐ ይኸዉን።
3. መንግስት ዝበዝሔ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት 80% ዝዉንን ብምኻኑ፡ ክሳራን ዉድቀትን እዘን ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ከጋጥም እንኮሎ ዉድቀቱን ክሳራ ህዝብን መንግስት እዩ ዝኸዉን። ዝወደቀን ዝኸሰረን መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላቱን ወናኒኤን መንግስትን ድማ ካብ ክሳርኡ ንምሕዋይ ቀረጻት ብምልዓልን ዘይተደልየን ዘይጉቡእን መቕጻዕትታት እንዳዘዉተረ ንህዝቢ እንዳመጸየን እንዳመዝመዘን ትንፋስ ክሰኩዕ ስለዝህቕን ካብ ኣፍ ህዝቢ ኩላሶ እንዳመንጠለ ክዕንገል ይፍትን።
4. ወትሩ-ጊዝያት ዝታሓተ ናይ ስራሕ ጽፈት፡ ዝበዝሔ ናይ ስራሕ ስዓታት ምብኻን፡ ምብኻን ልዑል ጥርዚ ሃገራዊ ሃብቲ፡ ሕጽረታት ዲስፕሊን ስራሕ…ወ.ዘ.ተ ዘለዎ መንግስትን መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ስለዝኾኑ፡ መንግስት ካብ ኣታዊታቱ ወጻኢታቱ ክበዝሕ እዩ። ካብ ኣታዊታቱ ወጻኢታቱ ዝበዝሕ መንግስት ድማ ንንብሱን ምጣኔ-ሃብታዊ ዓቕሚ እቲ ሃገርን ህዝብን ለኪሙ ንዉድቐቱ እዩ። እዚ ኣብ ላዕሊ ዝጣሕመስናዮ ክዉንነት እዩ ድማ ኣብ ኤርትራ ህያዉ ዘሎ።
እዚ ኣብ ዓለምና ተጋሂዱ ዘሎ ምጣኔ ሃብታዊ ቅልዉላዋትን ሃምን ብቀጥታ ንምጣኔ ሃብታዊ ዓቕምታት ኤርትራ እኳ እንተዘይሃሰዮ፡ ብተዛዋዋሪ ግን ምስቲ ዘሎ ዉሽጣዊ ፖሊሲን ምጣኔ ሃብታዊ ህሞታት ተኣሳሲሩ ኣዝዩ ክሃስዮ ምኻኑ ፍሉጥ እዩ። ምኽንያቱ ኩሉ ዘድሊ ቀረባት ካብ ደገ ብናይ ወጻኢ ሸርፊ ተዓዲጉ ስለዝመጽእ እዩ። ኣብ ዓመት ዳርጋ መንግስት ኤርትራ ንዕድግታት ሃለኽትን ቀረባትን ንምዕዳግ ኣስታት $400 ሚልዮን ዶላር የድልዮ። ነዚ ገንዘብ እዚ ንምርካብ ሰደድ ክገብር ኣለዎ ወይ ድማ ካብ ኣብ ደገ ዝነብሩ ኤርትራዉያን ንስድራቤታቶም ዝላኣኽ ገንዘብ {remittance} ክርከብ ኣለዎ። ኣብ ስደት ዝነብር ኤርትራዊ ንስድራቤቱ ዝልእኾ ዝነበረ ገንዘብ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኣስታት $300 ሚልዮን ይግመት ነይሩ። ሕጂ ግን ዓለማዊ ምጣኔሃብታዊ ቅልዉላዋት ኣጋጢሙ ስለዘሎ እዚ ዝስደድ ዝነበረ ገንዘብ ክንኪ ምኻኑ ዘየጣራጥር ሓቕታት እዩ። ከም ሳዕቤኑ ሕጽረታት ቀረብን ጠለብን፡ ሕጽረታት ዑደተ ገንዘብ…ወ.ዘ.ተ ክጋሃድ ምኻኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። እዚ ድማ ምጣኔ ሃብታዊ ዘይሩጉእነትን ናህሪ ዘለዎ ሓርጎጽጎጻት ዕዳጋ ከስዕብ እዩ።
ነፍስ-ወከፍ ክዝንግዖ ዘይብሉ ጭቡጥ ሓቕታት ኣሎ። ንሱ ድማ ንጡፍ መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ን መንግስታዊ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲታት መሳጋገሪ መንግስት ኤርትራ (ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ) ከትግብር ክዉስን እንኮሎ፡ ብሃዉሪ ትም ኢሉም ወይ ጽቡቕ መሲልዎ ከም ምርጫ ዝገበርዎን ዝገብርዎ ዘለዉ ዘይምኻኑ እዩ። እንታይ ድኣ ከም ቀዳማይ ዕላማ ሃብታም መንግስት ንምፍጣር ዝሃቀነ እዩ። ሃብታም መንግስትን ፍጹም ዓብላልነት ምጣኔ-ሃብታዊ ስልጣን ምህላዉ ከም ሳዕቤኑ ፍጹም ፖሎቲካዊ ስልጣን ስለዝኾነ፡ ንኹሉ ስልጣናት ዓትዒቶም ክሕዝዎ ስለ ዝወሰኑ እዮም። ካብዚ መንግስታዊ ምጣኔ-ሃብታዊ ትካላት ን መንግስታዊ ምጣኔ ሃብታዊ ፖሊሲታት፡ ዝረብሕ ዜጋ እንተሃሊዩ ድማ ጥራይ እቶም ኣብ ዝላዓለ ጥርዚ ናይቲ ስርዓት ዘለዉ ሰብ መዝታትን፡ ናቶም ኣገልገልቲ ዝኾኑ ኣብ ማእከላይን ታሕተዋይን ጽፍሕታት እቲ መንግስት ዝርከቡ ዉልቀሰባትን ነጋዶ ብኣጻብዕ ዝቁጸሩ ጥራይ እዮም።
ኣቀዲምና ኣብ ላዕሊ ከም ዝጣሕመስክዎ ብናጻ ጉልበት ዜጋታት ወይ ወፍሪ ዋርሳይ ይክኣሎ ኣዝዮም ዓበይቲ ኣካላዉን ማሕበራዉን ትሕተ-ቅርጻታት እኳ እንተተሃንጹ፡ እዞም ትሕተ-ቅርጻታት ኣብ ክንዲ ኣብ ምልዓል ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ምልዓል ምጣኔ-ሃብታዊ ዓቕሚ ሕብረተሰብ፡…ወ.ዘ.ተ ዓቢ ግደ ዝጻወቱ፡ ከም መጅሃርን ንሰርሕ ኣሎና መበሊ ነቲ ስርዓት ን መድከይን መባታተንን ነቲ ሕብረተሰብ ኤርትራ ኮይኖም የገልግሉ ምህላዎም ኩላትና ንሳማማዓሉ ሓቂ ንኽኸዉን ሰብ ሙሉእ ተስፋ ኢና።
ኣብያተ-ትምህርቲ ተሰሪሑ ተማሃራይ ዘይምሃረሉ እንተኾይኑ፡ ኣብያተ-ክንክን ጥዕና ተሰሪሑ ሕሙም ዜጋ ዘይሕከመሉን መድሃኒት ዘይርከበሉ እንተኾይኑ፡ ጽርግያ ተሰሪሑ ዜጋ ተንቀሳቂሱ ዘይነግደሉን ዘይራኸበሉን ዘይግልገለሉን እንተኾይኑ…ወ.ዘ.ተ ምህናጽ ኣካላዉን ማሕበራዉን ቅርጻታት እንታይ ትርጉም ይህልዎ? ብዝመስለና ዋላሓንቲ ፋይዳ የብሉን። የግዳስ ንመጻኢ ከም ዓቢ ኣካላዉን ማሕበራዉን ምጣኔሃብታዉን መትንታትን ምንጻፍ ክኸዉን ከምዝኽእል ዘየካትዕ እኳ እንተኾነ፡ ሎሚ ዘሎ ወለዶ ኣዝዩ እንተተሃስዩን ተባታቲኑን፡ እቲ ዝመጽእ ዘሎ ወሎዶ እዉን ንኽጥቀመሉ እስትንፋስን ንያትን ክህልዎ ስለዘይኮነ፡ ብቀሊሉ ክዕረ ዘይክእል ኩሉእንትናዊ ምጣኔሃብታዉን ማሕበራዉን ዕንወታት ከኸትል እዩ።


text:
ቻንስለር ጀርመን ኣንጌላ መርኬል: ጀርመን ንስደተኛታት ማዕፁኣ ምኽፋታ ጠጠው ክተብል ንዝቐረበ ፃውዒት ብትሪ ነፂገንኦ።ንሰን ነዚ ዝገለፃ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ኣብታ ሃገር ብዙሓት መጥቓዕትታት ምፍፃሞም ስዒቡ እዩ።
መርኬል ሎማዕንቲ ሓሙስ ከምዝበልኦ እቶም ኣጥቓዕቲ ማሕበራዊ መንነታትናን ንሰባት ናይ ምቕባልን ምሕጋዝ ባህልናን ንምፍትታን እዮም ዝደልዩና ዘለው፤ነዚ ብፅኑዕ ንነፅጎ ኢለን።
ኣብ ቀረባ ኣብ ጀርመን ዝተፈፀሙ ኣርባዕተ መጥቓዕትታት ዘሰንብድ፣ዘሕምምን ዘሕዝንን እዩ ክብላ ብምፅዋዕ ይኹን እምበር እቲ ጉዳይ ካብ ናይ ሰበስልጣን ቁፅፅር ወፃኢ ኮይኑ’ሎ ማለት ግን ኣይኮነን ኢለን።
ካብ 18 ሓምለ 2016 ጀሚሩ ኣብ ጀርመን ብዝተፈፀሙ መጥቓዕትታት ኣርባዕተ ኣጥቓዕቲ ሓዊሱ 15 ሰባት ሞይቶም ዓሰርተታት ድማ ቖሲሎም ኣለው።
ነቲ መጥቓዕቲ ካብ ዝፈፀሙ ኣርባዕተ እቶም ሰለስተ ሓተቲ ዕቑባ እንትኾኑ ዳዕሽ ክልቲኦም መጥቓዕትታት ኣነ እየ ፈፃሚኡ ክብል ሓላፍነት ወሲዱ’ሎ።


text:
ኣመሪካ ህጹጽ ረድኤት ንዘድልዮም ኢትዮጵያውያን ዝውዕል ናይ 35 ሚልዮን ዶላር ተወሳኺ ሓገዝ ክትህብያ ክብላ ኣብ ኢትዮጵያ ዳይረክተር USAID ለስሊ ሪድ ገሊፀን።
ለስሊ ሪድ ሃገረን ኣብቶም ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት 774 ሚሊዮን ዶላር ከምዝሓገዘት ድማ ሓቢረን።
ዩናይትድ ስቴትስ ዝሓለፈ ዓርቢ ወግዓዊ ዝገበረቶ ተወሳኺ ሓገዝ ናይ በልጊ ዝናብ ገምጊሙ ስዒቡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን መንግስትን መሻርኽቱን ዝተመሓየሸ ሰነድ ካብ ዘውፅኡ እዚ ናይ መጀመርያ ሓገዝ እዩ።
እቲ ሓገዝ ክሳብ ወርሒ ታሕሳስ ዝሽፍን ናይ 600 ሚሊዮን ዶላር ተወሳኺ ገንዘብ ከምዘድሊ አብ ዝሓለፈ ቅነ ዝወፀ ሓድሽ ሰነድ ይሕብር።
ዳይሬክተር USAID አብ ኢትዮጵያ ለስሊ ሪድ ”ዩናይትድ ስቴትስ ተወሳኺ 35 ሚሊዮን ዶላር ምልጋሳ በዚ አጋጣሚ ክገልጸልኩም እደልይ። ምስ መሻርክቱን ምስ ፕሮግራም መግቢ ዓለም ምስ ናይ ሕቡራት መንግስታት አተሓባባሪ ሰብኣዊ ረድኤት ካልኦትን ብምዃን ህፁፅ ድልየት ኢትዮጵያዊያን ንምምላእ ይሰርሕ ኣሎ እዚ እውን ነዚ ዝውዕል እዩ “ ኢለን።
እዚ ናይ ሎሚ ሓገዝ ሓዊሱ ዩናይትስ ስቴትስ ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ኣስታት 774 ሚሊዮን ዶላር ንህዝቢ ኢትዮጵያ ከዝለገሰት ለስሊ ሪድ ብተወሳኺ ሓቢረን።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ኣመሪካ ዝርከቡ ሓደ ዲፕሎማት ደቡብ ሱዳን: መንግስቶም ፓስፖርት ናይ ሓሙሽተ ሰበ-ስልጣን ደቡብ ሱዳን ነበር ምስራዙ ኣፍሊጦም።
እዚ ዝኸውን ዘሎ እቶም ሓሙሽተ ሰበ ስልጣን ደቡብ ሱዳን ነበር ኣመሪካ ንደቡብ ሱዳን ክትርከባ ጎስጓስ ብምክያዶም ምዃኑ እቶም ኣብ ኣመሪካ ዝርከቡ ዲፕሎማት ደቡብ ሱዳን ብተወሳኺ ሓቢሮም።
ብዘይካዚ እቶም ሰበ ስልጣን መንግስቲ ነበር ኣብታ ሃገር ንዘሎ ህውከት ከብቅዕ ናይቲ ከባብያዊ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ኣብ ደቡብ ሱዳን ክዋፈር ንዝቐረበ ሓሳብ ደገፎም ከምዝገለጹ ተጠቒሱ።
ኣብ ኣመሪካ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ደቡብ ሱዳን ንጉዳያት ዲያስፖራ ዝተሓባብሩ ኣምባሳደር ጎርደን ቡዋይ " ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንደቡብ ሱዳን ክርከባ ኣለዎ" ኢሉ ዝጽውዕ ዝኾነ ደቡብ ሱዳናዊ "ክሕደት ኣብ ልዕሊ ሃገሩ ይፍጽም ከምዘሎ ክፍለጥ ክኽእል ኣለዎ" ድማ ኢሎም።
ብኻልእ ወገን: ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዋና ከተማ ጁባ ደቡብ ሱዳን ቶኽሲ ካብ ዝልዓል ቅድሚ ሎሚ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ደቡብ ሱዳናዊያን ናብ ኡጋንዳ ይውሕዙ ስለዘለው ትካላት ሰብኣዊ ረድኤት ተወሳኺ ሓገዝ ከምዘድሊ ይውዑ ኣለው።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣስታት 70 ሽሕ ደቡብ ሱዳናዊያን ናብ ኡጋንዳ ዝኣተው እንትኾኑ መብዛሕቲኦም ብሕፅረት ኣመጋግባ ዝተጠቕዑን ሕክምና ዘድልዮምን እዮም።
ኡጋንዳ ካብ ዴሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎን ደቡብ ሱዳንን ዝመፁ ልዕሊ ፍርቂ ሚሊዮን ስደተኛታት ኣዒቑባ ትርከብ።


text:
መንገዲ ኣየር ኢትዮጰያ ኣብ ቀፀልቲ 8 ዓመታት 60 ሓደሽቲ ነፈርቲ ንምዕዳግ ምስ 3 ዓበይቲ ዓለም ለኸ ትካላት ውዕል ትኣዝዝ ዕድጊት ፈፂሙ፡፡
- Last Updated on 19 August 2017
- Hits: 196
መንገዲ ኣየር ኢትዮጰያ ክሳብ 2025 ኣብ ዝሓዞ ትልሚ ካብ ቦይንግ፣ኤርግሰን ቦምባርደየርን ካብ ዝተብሃሉ ኣቅረብቲ ነፈርቲ ንክዕድግ እዩ ውዕሊ ፈሪሙ፡፡ በቲ ትልሚ መሰረት እተን ተወሰክቲ ነፈርቲ ናብ ስራሕ እንትኣትዋ ትርፊ መንገዲ ኣየር ሕዚ ካብ ዘለዋ 2 ነጥቢ 71 ቢሊዮን ዶላር ናብ 25 ሚልዮን ዶላር ክዓቢ ተባሂሉ ትፅቢት ይግበር፡፡ እቲ መንገዲ ኣየር ኣብዚ ሕዚ እዋን ብ92 ነፈርቲ ልዕሊ ሓደ ሚኢቲ ዓለም ለኸ መበፅሕ ዘለዎ እንተኸውን እዘን ሓደሽቲ ነፈርቲ እንትውስክ እቲ መንገዲ ኣየር ዘለወኦ ቁፅሪ ነፈርቲ ናብ 152 ብምዕባይ ዝብፅሐሎም ቦታትት እውን ናብ ልዕሊ 140 ክብ ከብል እዩ ተባሂሉ፡፡ ካብዚ ሕዚ እዋን መነገዲ ኣየር ኢትዮጰያ 12 ሽሕ ሰራሕተኛታት ዘለዎ እንትኾን ኣብ ዓመተ 8 ነጥቢ 8 ሚሊዮን ተጎዓዝቲ ናብ 100 ዓለም ለከ መብፅሒ ቦታት እናተኣናገደ ይርከብ ይብል ፀብፃብ ኢቢሲ ፡፡


text:
ኣብታ ዞባ ልዕሊ 780 ሄክታር መሬት ንኢንቨስትመንት ተፀኒዑ…
መቐለ መስከረም 02/2010(ድወት) ኣብ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣብ 2010ዓ.ም በጀት ንልምዓት ኢንቨስትመንት ሕርሻ ዝውዕል ልዕሊ 780 ሄክታር መሬት ተፀኒዑ ከምዘሎ ዴስክ ሓለዋ ከባቢን ምምሕዳርን ኣጠቓቕማን መሬት እቲ ዞባ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ዴስክ ክኢላ ምሕደራ ልምዓት ኢንቨስትመንት ሕርሻ ኣይተ ንጉሰ መረሳ ከምዝሓበርዎ እቲ ንልምዓት ኢንቨስትመንት ሕርሻ ክውዕል ተነፂሩ ዘሎ ልዕሊ 780 ሄክታር መሬት ኣብ ዘመናዊ ልምዓት መስኖ ሃፍቲ እንስሳን ንህብን ኻልኦትን ክዋፈሩ ንዝደልዩ 29 ሰብ ሃፍቲ ክሰጋገር እዩ።
ከምኡ’ውን ኣብቲ ዞባ ኣብ ዓውደ ልምዓት ኢንቨስትመንት መስኖ ሃፍቲ እንስሳ ልምዓት ንህብን ኻልኦትን እናተሳተፉ ዝርከቡ ልዕሊ ሓደ ሚኢቲ ሰብ ሃፍቲ ዝተጠናኸረ ደገፍ ክግረበሎም ምዃኑ ዝሓበሩ እቶም ክኢላ ንልዕሊ 6ሽሕ ወገናት ቐዋምን ግዝያውን ሓዱሽ ዕድል ስራሕ ክፍጠር ትፅቢት ከምዝግበር ድማ ኣረዲኦም።
ኣብቲ ዞባ ልዕሊ 2.1ቢልዮን ቅርሺ ርእሰ ማል ዘመዝገቡ ሓሙሽተ ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም ልዕሊ ሓደ ሚኢቲ ሰብ ሃፍቲ ኣብ ዓብይ ኢንቨስትመንት ሕርሻ ብምስታፍ ተረባሕቲ ይኾኑ ከምዘለዉ ድማ ንምፍላጥ ተኻኢሉ።


text:
‘ኣብ ወርቃዊ ኢዮበልዩ የራኽበና!’ እምበር ዶ ምስ ሰብ ኢና ዘለና!
ኢሳያስ ሎሚ ኣመስኪርካ
መሰል ህዝቢ ምርጋጽ
ናብ ዕብዳን ከም ዘድሃበልካ
ኣይሰለጠናን እምበር
ክንፈልጠካ ብዙሕ ኢና ጽዒርና
ከም ዘይሰለጠና ግን እናጠፋኣና
ሱቕ ምባልና’ዩ ምስክርና
እምበርዶ ብጥዕንኡ’ዩ እዚ ወዲ
ገለ ዘጋግዩ ረኺቦሞ ከይኮኑ እናበልና
ክወግሕ’ዩ እናበልና ምሒር ተዘንጊዕና
ግን ‘ኣብ ወርቃዊ ኢዮበልዩ የራኽበና!’
ብማለት ምስ ኣሽካዕልካ ኣብ ኣደባባይ ሃገርና
ብሕሉፍ ጽላለ ከም ዝተገነዝካ በሪሁልና
‘ሰብ ክሳብ ዝጸልኣካ ዕድመ ኣይሃብካ!’
ዝብል ምስላ ቀዳሞት ከም ዘይተሰቑረካ ፈሊጥና
ኣብ ወርቃዊ ኢዮበልዩ የራኽበና! ምስ በልካና
እምበር ዶ ምስ ሰብ ኢና ዘለና! ኢልና
ካብቲ ብመዓልቲ ናጽነት ሃለውለው መደረኻ
ሕሱም ህርፋን ስልጣን ከም ዘለካ ጋህዲ ኮይኑልና
ንዝመጽእ 25 ዓመት ንምብሓት ስልጣን!
ከክፉኡ ምትምናይ ዝተረፈ ህዝቢ ንምጽናት
ዘይተፈልጠ ምኽሪ ሰብ ይኹን ምኽሪ ሰይጣን
ንኣደባባይ ሃገር ብዕባባን ዳንኬራን ኣመላኪዕካ
ነቲ ዓለም ከይተረፈ ዝሰከሓሉ ክሒድካ
ኣብ ህዝብና ተውርዶ ዘለኻ ሕሰምን መከራን ዓቢጥካ
ብውሽጡ ሕሩር ህዝቢ ጣቕዒት ዝሕባእ እንተ መሲሉካ
ተዘናቢሉካ ኣሎ ተዘናቢሉካ
እንታይከ ይብሃል
ንሰማዒ ዘሕፍር ንሃገር ዘዋርድ መደረ ኣሽካዕላል
መምህር መሲልካ ብዛዕባ ዝሓለፈ ሃለው ምባል
ዘይትገድፈሎም ነቶም ናይ ታሪኽ መማህራን
ዘይትገድፎ’ዚ ፍሽለትካ ንኣመሪካ ንወያኔ ከትላግበሎም ምፍታን
እንታይ ገበረ’ቲ ህዝቢ ቁም ትዛረብ መሲሉዎ ሃንቀው ዝብል
ዘይትዛረብ ብዛዕባ’ቲ ንህዝቢ ዘሻቕሎ ዘሎ ጉዳይ
ዘይትዛረብ ብዛዕባ’ቶም ሕቡሳት
ከም ጨው ዝሓቁ ዘለዉ ትሕቲ መሬት
ዘይትዛረብ ብዛዕባ’ቲ ቅዋም ዝተሸፈነ ብዓለባ ሳሬት
ዘይትዛረብ ብዛዕባ’ቲ ናብ ህዝቢ ዝወርድ ዘሎ ሕሰም ጥሜት
ሓቂ እንተትዛረብ ንኣኻ ሞጎስ ኔሩ ብታሪኽ ዝስነድ
እንታይ ገበረኸ እቲ ወጻኢ ኮይኑ ሃለውለው ዝሰምዕ
እንታይ ገበረኸ እቲ ብሰንክኻ ሃጽ ዝበለ ንስደት
‘ሰሚዕኩሞ ዶ መደረ ፕረዚደንትኹም!’ እናተባህለ ዝዋረድ
መዛረቢ ዓለም ዝኸውን
‘እዞም ፈቐድኡ ዝተበኑ ምንባር ስኢኖም ኣብ ሃገሮም
መንግስቶም ዘሳደዶም ዝኸሓዶም
ተረፍ በረኻ ባሕሪ ነጋዶ ሰብ ዝኾኑ ምዓት ዝወረዶም
ዝከኣለና ንግበር ነድሕኖም ንዘርከብናሎም
ክሳብ ሰላምን ራህዋን ዝነግስ ኣብ ሃገሮም’
እናበሉ ነሕዋትናን ደቅናን ከድሕኑ ምጽዓሮም
ምስጋና ይኹኖም
እንተ ንስኻሞ ይጽብጸብ’ዩ ዘሎ ገበንካ
ብክፉእ ግብርኻ ዓለም ፈሊጡካ
ኣሽንኳይ ንሕና
ንሕና ከኣ ንስኻ ከለኻ ዶ ድቃስ ከይወስደና
ክሳብ ተዛቲና ንልዓል ነዲርና
ፍትሒ ነንግስ ኣብ ሃገርና
‘ኣብ ወርቃዊ ኢዮበልዩ የረኽበና!’ ዝበልካና
መለበሚ ኮይኑና’ሎ መለበሚና
ምናልባት ዕድመ ሂቡካ ዘዋር ከይትደግመና!
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ
ምስሉ ተኪኤ 05-29-2016


text:
ፕረዚደንት ሱዳን ኦማር ኣልባሽር ኣብ ክልተኣዊን ዞባዊ ዛዕባታትን ምስ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንምዝርራብ ኣስመራ ከምዝኣተው ተገሊፁ።
ብመሰረት ሱዳን ትሪብዩን፣ኣማኻሪ ምንስትር ፕረዚደንት፣ምንስትር ወፃኢን ዳይረክተር ስለያን ድሕነትን ምስ‘ቶም ፕረዚደንት ተጓዒዞም‘ለው።
ፕረዚደንት ኣል-ባሽር ብጠንቂ ኣብ ዳርፉር ዝተፈፀመ ቅትለት፣ብገበን ሰብኣዊነት ብዓለም-ለኸ ቤት ፍርዲ ከምዝድለዩ ዝዝከር‘ዩ።ኤርትራ ኣባል ኣይኮነትን፣ነቲ ትእዛዝ ማእሰርቲ‘ውን ከምዝኾነነቶ ይዝከር።
መገሻ ፕረዚደንት ኣል-ባሽር ይፍፀም ዘሎ፣ብምኽንያት ኣባይ/ናይል ኣብ ሞንጎ ኢትዮዽያን ግብፅን ውጥረት ኣብ ዝሓየለሉ እዋን‘ዩ።
ኣብ ሓደ እዋን ሪኢቶኦም ዝሃቡ ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፣ማይ ኣባይ/ናይል፣ፖለቲካዎ ቁርቁስ እንተዘይተሓዊስዎ፣ንግብፅን ኢትዮዽያን ይኣክል‘ዩ ኢሎም ነይሮም።
ኤርትራ፣ኣብ ውዳበ ምትሕግጋዝ ውዕል ናይል፣ናይ ተዓዛብነት መንበር ከምዝሓዘት ይፍለጥ።
ሱዳን ብወገና፣ኢትዮዽያ ካብ ማይ ኣባይ ንክትጥቀመሉ ከምትድግፍ ሓደ ላዕለዋይ ባዓል-ስልጣን ሱዳን ከምዝገለፀ ይፍለጥ።


text:
ኣቦ መንበር ፈጻሚ ጉዳያት ላዕለዋይ ትምህርታት ኤርትራ ዝነበረ ዶክተር ታመሰ መሓሪ ብፕረዚደንት ኢሳያስ ድሕሪ ምብራሩ: ንቦትኡ ክትክእ ዝተሾመ ብሪጋደር ጀነራል ዶክተር ሃይለ ምሕጹን፡ ኣብ ላዕለዋይ ስርዓተ ትምህርቲ ወተሃደራዊ ስርዓተ ምሕደራ የተኣታቱ ምህላዉ ተሓቢሩ።
ብሪጋደር ጀነራል ዶክተር ሃይለ ምሕጹን ድሮ ዝኾነ ካብ ዲፕሎማ ናብ ዲግሪ ናይ ምቕጻል ፕሮግራም ደው ክብል ክእዝዝ ሙኻኑ ኣብ ዝተኻየዱ ኣኼባታት ከምዝኣመተ ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ፡ ኣብ ምሕደራ ላዕለዋይ ስርዓተ ትምህርቲ ወተሃደራዊ ሃዋህው ዓሲሉ ምህላዉ ገሊጾም።
ከምዝፍለጥ ብዲፕሎማ ዝተመረቑ መንእሰያት ናብ ዲግሪ ክሰጋገሩ ምስዝሓቱ ሰብ ኣብ ዝሓለፈ ምምሕዳር ላዕለዋይ ትምህርቲ ቁቡልን ዝተባባዕን ተበግሶ አዩ ነይሩ። እዚ ሕጂ ክትግበር ዝሕሰብ ዘሎ ውጥን ክዉን እንተኾይኑ መንእሰያት ካብ ዲፕሎማ ናብ ዲግሪ ናይ ምምራቕ ሕልሞም ብወተሃደራዊ ትእዛዝ ስርዓተ ትምህርቲ ኪቑጸ ሙኻኑ ይግመት።
ብዘይካ እዚ ዶክተር ሃይለ ምሕጹን ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ኪዓጽዎ መደብ ከምዘለዎ ኣሚቱ ምህላዉ ተገሊጹ። ዶክተር ሓይለ ምሕጹን ምኽንያት ናይቲ ምዕጻው ኪገልጽ ከሎ ፡ ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ዘፍርዮም ንዘሎ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ናይ ሕርሻ ምሩቓት ዝውሕጥ ሕርሻዊ ንጥፈታት ስለዘየሎ ክሳብ ሕጂ ኪግበር ዝጸንሐ ምምራቕ ፕረዚደንት ኢሳያስ ብኽነት ኢዩ ነይሩ ዝብል ገምጋም ስለዘለዎ ኢዩ ክብል ይሕብር።
እቲ ካልኣይ ምኽንያት ምዕጻው ኮለጅ ሓመልማሎ ክገልጽ ከሎ ዶክተር ምሕጹን እቶም ኣብ እቲ ኮለጅ ዝምረቑ ዘለዉ ናይ ሕርሻ ምሩቓት ምስ ኣብ ባይታ ዘሎ ግብራዊ ዕዮ ምትእስሳር ዘይብሎም ናይ ክለሰሓሳብ ሰባት የፍሪ ስለዘሎ ኣብ ሕርሻዊ ዕዮ ዘበርከቶ ፍረ የለን ዝብል ናይ ፕረዚደንት ኢሳያስ ገምጋም ስለዘሎ ሙኻኑ ይሕብር። በዚ መሰረት ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ኣብ ውሽጢ ኮለጅ ዓዲቀይሕ ተዋሒጡ ሓደ ፋካልቲ ኮይኑ ኪቕጽል ክውስን ሙኻኑ ዶክተር ሃይለ ምሕጹን ይሕበር።
እዚ ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ናይ ምዕጻው ስጉምቲ ክልተ ኣዋርሕ ድሕሪ ምስፋሕ እቲ ኮለጅ ዝውሰድ ዘሎ ስጉምቲ ኢዩ። ከምዝዝከር ብዕለት 11 ሓምላ 2017 ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ብ 5 ሚልዮን ዶላር ናይ ሕርሻ ላቦራተሪ ተተኺሉሉ ተባሂሉ በቶም ክዕጾ ሙኻኑ ዝኾነ ሓበሬታ ዘይነበሮምን ዝያዳ ዝምልከቶምን ሓለፍቲ ስነስርዓት ምምራቕ ከምዝተገበረሉ ዝፍለጥ ኢዩ። ይኹን ግን ኣብ ኤርትራ ኩሎም ውሳነታት ብሓደ ሰብ ስለዝፍጸሙ እዚ ሃንደበታዊ ውሳነ ንኹሎም ዝምልከቶም ኣካላት ኣስደሚሙ ምህላዉ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ ገሊጾም።
ዶክተር ሓይለ ምሕጹን ኣብ ኮለጅ ሓልሓለ እውን ተመሳሳሊ ስጉምቲ ክውሰድ ተኽእሎ ምህላዉ ይገልጽ ምህላዉ ዝሓበሩ ምንጭታት ሬድዮ መድረኽ ኣብ ኮለጅ ጥዕና እውን ዝኾነ ብደገ ዝወሃብ ሓገዛት ስለያዊ ተልእኾ ስለዘለዎ ሓደገኛ ኢዩ ብዝብል መደምደምታ ብዘይካ ክዩባውያንን ህንዳውያንን ካብ ወጻኢ መማህራን ምምጻእ ደው ክብል ኣዚዙ ምህላዉ ተሓቢሩ።
ኣብ ኤርትራ ከም ኩሎም ስርዓተ ምሕደራ ናይቲ መንግስቲ፡ ኣብ ስርዓተ ትምህርቲ እውን ብመጽናዕታዊ መርሓ ወይ ውን ብምኽሪ ክኢላታትን ዘይኮነ ፕረዚደንት ኢሳያስ እንታይ ባህ ኢልዎ ተባሂሉ ዝውሰን ኢዩ።
ከም ግቡእ ኮለጅ ሓመልማሎ ይኹን ምቕጻል ተማሃሮ ካብ ዲፕሎማ ናብ ዲግሪ ክውሰን ዝግባእ ብናይ ስነትምህርቲ ፈላጣትን ቦርድ ምሕደራን እምበር ፕረዚደንት ኢሳያስ ፊን ብዝበሎ ውሳነ ብመንገዲ ዝመደቦ ጀነራል ብዝትግበር ትእዛዛት ኪኸውን ኣይግባእን።


text:
ግብረ መልሲ እቲ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ንሃገራት ኣፍሪቃን ሄይቲን ዝገለጽሉ ዘይእሩም ቃላት፣ ብዘይምቁራጽ ይውሕዝ’ሎ።
ፕረዚደንት ትራምፕ ኢሎምዎ ዝተባሃለ ቃላት ኣብ ጋዜጣታት ዘ ዋሽንግተን ፖስት፣ ዘ ኒውዮርክ ታይምስን ቴለቭዥን ሲኤንኤን’ዩ ኣቐዲሙ ወጺኡ።
ትራምፕ ንቀ/ሚ ኖርዌይ ኣብ ዋይት ሃውስ ኣብ ዝተቐበልሉ እዋን፣ ኣሜሪካ ከም ኖርዌይ ካብ ዝኣምሰላ ሃገራት’ያ ተወሳኺ ስደተኛታት ክትቅበል ዝግባእ ኢሎም።
እንተኾነ ዋይት ሃውስ ነቲ ፕረዚደንት ትራምፕ ኢሎምዎ’ዮም ዝባሃል ዘይእሩም ቃላት ብዛዕባ ኣፍሪቃን ሄይትን ኣሉታዊ ግብረ መልሲ ክሳብ’ዚ ሰዓት’ዚ ኣይሃበን ዘሎ። ሪፐብሊካዊ ኣባል ኮንግረስ ኢልየና ሮዝ-ሌትነን፣”ትንፋስካ’ዩ ዝሓጽረካ። እዞም ቃላት’ዚኣቶም ካብ ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዝመጹ ቃላት’ዮም ኢልካ ንምምእማን ንምሕሳቡ’ውን ከቢድ’ዩ። ንኣድልዎን ንሰባት ብማዕረ ትሪኢን ስደተኛታት ካብ ተጋይሽን ሃገር። ካብ ነጻ ሃገር? ፕረዚደንታ ግና ካብ ድኻታትን ዘይጽሩያትን ዝበለን ሃገራት ስደተኛ ክንቅበል ኣይንደልን ይብል ኣሎ።
ኣማሓዳሪ ፍሎሪዳን ሕጹይ ፕረዚደንታዊ ተወዳዳሪ ዝነበሩ ጀፍ ቡሽ ብትዊተር ሪኢቶ ሂቦም ኣለው። “ፕረዚደንት ኣሜሪካ ብመንጽር ፍርዲ፣ ውሁድ ፖሊሳዊ ውሳነታት ክራኣይ ከሎ ብዘይጥርጥር ዓሰርተ ስዳሮ ንድሕሪት’ዩ ዝወስደና። ዘተስፍዎ፣ ቃላት’ቶም ፕረዚደንት ብጌጋ ዝተዘርቡ’ምበር፣ ንዝሓዝዎ ዘርኣዊ ትርጉም ኣየንጸባርቑን ምባል’ዩ ዝቐለኒ” ኢሎም ።
ቀ/ሚ ሄይቲ ዝነበሩ ለውረት ላሞት እውን ኣብ ትዊተር ዝውጽእዎ ግብረ መልሲ ‘ሸም ኦን ትራምፕ’ ማለት ‘የሕፍርካ ትራምፕ’ ኢሎም።
ወሃቢ ቃል ትካል ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ኮልቪለ ንኣባሃህላ ፕረዚደንት ትራሞፕ ዓሌታዊነት እዩ ድሕሪ ምባል ንጽልኢ ወጻእተኛ ዘተባብዕ ንመነባብሮ ብዙሓት ክጸልው ዝኽእል እዩ ኢሎም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መንበሪ-ገዛ
እታ
Ånge Fastighets- & Industri ABእተባህለት ናይቲ ኮምዩን ትካል ክራይ ኣባይቲ ኣብ ከተማታት መንበሪ ኣባይቲ ተቕርብ።
ካብ ብሕታውያን ኣካረይቲውን ገዛ ምክራይ ይከኣል። ብዛዕባዚ
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ዝያዳ ሓብሬታ ክትረክብ ትኽእል። እቲ ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ምዕባለ ኣሃዱ ዘሎ
ናይ ምውህሃድ ኣተሓባባሪ ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ስደተኛታት ገዛ ንኺረኽቡ ይሕግዞም።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ብብዝሒ ዚዝረባ ቋንቋታት፡ ዓረብን ዳሪን እየን። ካልኦትውን ብዙሓትውን ኣለዋ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ኦንየ ኮምዩን ኣብ ስፖርትን ባህልን መዘናግዕን ዘተኮረ ሃብታም ማሕበራዊ ህይወት ኣሎ። እታ ሽወደናዊት ቤትክርስትያንን ናይቲ ኮምዩን ናጻ ናይ ቤትክርስትያን ሰበኻን ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ይሕግዛ። ኣብ ኦንየ ዚርከባ ማሕበራት ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ደብተር ክትረኽበን ትኽእል።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ኦንየን ፍረንስታን ካብ መግቢ ጀሚርካ ክሳዕ ክዳውንትን መጸባበቕን ናይ ህንጻ መሳርሕን ዝጠርነፈ እተፈላለየ ኣቕሑ ዚሸጣ ድኳናት ኣለዋ። ኣብ ብዙሓት ቁሸታት ድማ ነኣሽቱ ግሮሰሪታት ኣለዋ።
እቲ ኣብ ኦንየ ዘሎ
ማእከላይ ቤትንባብ ብዙሕ መጻሕፍቲ ኣለዎ። ሲነማ ኣብቲ ናይ ኦንየ ህዝባዊ ኣደራሽ ይርከብ።
ኣብ ኦንየ ሰንትሩም ከም
ቤትጽሕፈት መራኸቢ ስራሕን
ናይ ኦንየ ኮምዩን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ይርከብ። ኣብ ፍረንስታ መሐምበሲ ኣብ ኦንየ ከኣ ናይ በረድ ኣደራሽን መጋለብን ኣሎ።
ሕሱር ኣቕሑ ገዛ ወይ ኣቕሑ ክሽነ ምስ እትደሊ ኣብ ኤሪክስየልፐን ሰከንድሃንድ ኦንየ ወይ ኣብ ኤሪክስየልፐን ሰከንድሃንድ ፍረንስታ ድለ።
ዝቐረባ ከተማታት፡ ሱንድስቫልን ኦስተርሱንድን እየን። ብማኪና ወይ ብባቡር መገዲ ሓደ ሰዓት እየን።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ኦንየ ኮምዩን 12 ኮሙናውያን ኣብያተትምህርቲ ህጻናት ኣለዋ። እቶም ብለይቲ ዚሰርሑ ወለዲ ኣብቲ ናይቲ ፓርክባከን ቤትትምህርቲ ህጻናት ንደቆም ለይታዊ ክንክን ኣሎ።
ተወሳኺ ሓበሬታ
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ረአ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ኦንየ ኮምዩን ዓሰርተ ኮሙናውያን መባእታ ኣብያተትምህርትን ሓንቲ መባእታዊ ደረጃ ዝሓዘት ብሕታዊት ቤትትምህርትን ኣለዋ።ብዛዕባአን ተወሳኺ ሓበሬታ
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ኣሎ።
እቲ ኣብ ኦንየ ዚርከብ
ቦበርዪምናስየት ሃገራዊ መደባት የቕርብ። ኣብኡ ናይ ኮለጅ ትምህርቲ ኣሎ። ንሱ ብቑዕ ትምህርቲ ስለ ዚህብ ትምህርትኻ ድሕሪ ምውዳእካ ስራሕ ናይ ምርካብ ዘሎካ ዕድል ዝበለጸ እዩ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብቲ ኮሙናዊ ትምህርቲ ኣባጽሕ ኦንግስትረምስኤንሀተን/ ለርሳንትሩም ኤስኤፍኢ ንምውሳድ ተኽእሎ ኣሎ። ነቶም ሓደስቲ መጻእቲውን ናይ ማሕበረሰብ ምልላይ መደብ ኣሎ።
ኣብቲ ኮሙናዊ ትምህርቲ ንዓበይቲ፡ ብመባእታውን ካልኣይ ደረጃውን ጽፍሒ ክትመሃር ትኽእል። ግን ሞያዊ ስልጠና ብካልኣይ ደረጃዊ ቤትትምህርቲ ከኣ ኣሎ። ኣብቲ ለርሰንተር፡ ንስንኩላን ዝዓለመ ሰርቩክስ ኣሎ።
ናይ ፍረንስታ
ኦልስታ ኮለጅ ናብ ቅድን ሙዚቃን ኣርቲስትነን ዝዓለመ ሓፈሻውን ፍሉይን ኮርሳት ኣለዎ። ነቶም ሽወደን ካልኣይ ቋንቋኦም ዝኾነ ድማ ናይ ሞያን መዳለውን ኮርሳት ኣሎ።
ኣብ ሱንድስቫልን ኦስተርሱንድን ንኣኻ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ክትመሃር ንእትደሊ ሰብ ብዙሕ ምርጫታት ዘለዎ
Mittuniversitetet ኣሎ። ኣብተን ክልተ ከተማታት ብባቡር በጺሕካ ክትምለስ ትኽእል። ብኮለጅን ብዩኒቨርሲቲን ደረጃ ዚወሃብ ናይ ርሑቕ ትምህርቲውን ኣሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
ብመገዲ
Vårdguiden 1177 ብዛዕባ ጥዕናኻን ቀጻሊ ርክብ ምስቲ ኣብ ቨርስተርኖርላንድ ዘሎ ክሊኒክን ምኽሪ ትረክብ።
ኣብቲ
ናይ ኦንየ ወረዳዊ ማእከል ጥዕና፡ ናይ ህጻናት ማእከል ጥዕናን ናይ ሕማም ሽኮር ነርስን ናይ መግብን ምውስዋስ ኣካላትን ሓኪምን ኣሎ።
ኣብ ፍረንስታ
ናይ ፍረንስታ ብሕታዊ ማእከል ጥዕና ኣሎ።
ሕክምና ስኒ ኣብ ኦንየን ፍረንስታን ኣሎ። ኣብ ኦንየ ብሕታዊ ሕክምና ስኒ ኣሎ።
ዝቐረበ ሆስፒታል ናይ ሱንድስቫል ሆስፒታል እዩ። ንሱ ወረዳዊ ሆስፒታል እዩ። ኣብኡ ድማ ናይ ህጹጽ ረድኤትን እተፈላለየ ኣገልግሎትን ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ንኣገልግሎት ትርጉም ብኣካል፡ ብተለፎን፡ ብመልእኽቲ፡ ብናይ ሰነዳትን ብሮሹርን ትርጉም፡ ንናይ ሱንድስቫል ቤትጽሕፈት ትርጉም ኢና እንውከስ። እቲ ናይ ትርጉም ኣገልግሎት በቲ ትካል እዩ ቆጸራ ዚግበሮ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኦንየ ምዕቡል ኣውቶቡስን ባቡርን ዝጥቀም ሓባራዊ ትራፊክ ኣለዋ። ካብ ኦንየ ናይ ባቡር ወይ ኣውቶቡስ መነሃርያ ናብ ኩሉ ቦታታት ናይቲ ኮምዩን ወይ ክሳብ ሱንድስቫልን ኦስተርሱንድን ካልእ ክፍልታት ሽወደንን ክትከይድ ይከኣል። ብዛዕባ ናይ መስመራት ሓበሬታ ኣብ
DinTur.se.ረአ። ብዛዕባ ናይ ሰዓታት ሰሌዳን ምዝገባን ቲከትን ሓበሬታ ከኣ ኣብ
SJ.ረአ።
መዓርፎ ነፈርቲ ኣብ ሱንድስቫልን ኦስተርሱንድን ኣሎ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ብባቡር ኣስታት ሓደ ሰዓት ኣብ ዚወስድ ርሕቀትን 200,000 ተቐማጦ ዘለወን ሱንድስቫልን ናይ ከባቢ ኦስተርሱንድ ዕዳጋ ስራሕ፡ ብዙሕ ዋኒናት ኣሎ። ኣብቲ ኮምዩን ዝዓበየ ናይ ኢንዱስትሪ ወሃብ ስራሕ ኣብ ከሚካል ኢንዱስትርን ምስናዕን ዱርን መገዲ ባቡርን ዘተኮረ እዩ።
ኦንዮ ኮምዩን እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ። ኣብ ክንክን ጥዕናን ትምህርትን እተዋፈሩ 850 ሰራሕተኛታት ከኣ ኣለዉዎ።


text:
Checklists
ሓደጋታት ኣብ ዝኾነ እዋን ክጋጥም ይኽእል እዩ። ንኸባቢና፣ ከም ናይ ሓጋይ ኩነታት ኣየር ማዕበል፣ ሱናሚ፣ ባርዓትን ናይ ሓደገኛ ባእታታት ምፍናው ዝኣመሰሉ ይሕውስ። ንዓኹምን ንስድራቤትኩምን ንዝኾነ ዓይነት መቕዘፍቲታ ምቕራብ ንድሕነትኩም ኣገዳሲ እዩ። እቲ ኣድላይ ኣገልግሎታት ኣብቲ ዝነብሮ ንኽምለስ መዓልታት ወይ ሰሙናት ከወስድ ስለ ዝኽእል እንተወሓደ ን ሰለስተ መዓልታት – ኣብ ጊዜ መዓት ከኣ ንዝያዳ – ብነብስኹም ክትሓድሩ መደብ ክትገብሩ ኣለኩም።
ኣብ ጊዜ ሓደጋ ነቶም ትፈትውዎምን ንንብረትኩምን ንምክልኻል ክትገብርዎ ዝግብኣ ንጹር ነገራት ኣሎ። እዚ ኸኣ ካምዚ ዝስዕብ ይሕወስ፥
መደብ ግበሩ – እንተተፈላሊኹም ምስ ስድራቤትኩም ብኸመይ ኣበይን ከምትራኸቡ ፍለጡ።
ናይ ጊዜ ሓደጋ ኣቑሑት ቀርቡ – ከም ዝስተ ማይ፣ ዘይበላሾ-መግቢታት፣ ናይ ሕጹጽ ረድኤት ኣቑሑት፣ ናይ ኢድ መብራህቲ፣ ዝያዳ ባተሪታት፣ ብኢድ-ትውላዕ ወይ ብባተሪ-ትሰርሕ ራድዮ፣ ብሓኪም ዝተኣዘዘ መድሃኒት፣ ዘምውቕ ክዳውንቲን ኮቦርታን፣ ከምኡ’ውን ጥረ-ገንዘብ ዝኣመሰለ መሰረታዊ ቀረብ ምድላው። ንእንስሳታትኩም ዝኸውን ቀረብ’ውን ኣይትረስዑ!
ተሳተፍቲ ኩኑ – ጎርባብትኹም ፍለጡን ነቶም ሓገዝ ዝድልዮም ሰባት ንኽትረዱ ቅሩባት ኩኑ፣ ከምኡውን CPR/ህጹጽ ረድኤት ተመሃሩ።
ኣፍልጦ ይሃልኹም – ኣብ ናይ ከባቢኹምን ዞባኹምን መጠንቀቕታታት ቦታ ተመዝገቡ፣ ከምኡ’ውን ናይ ከባቢኹም ማዕከን ዜናታት ስምዑ።


text:
እታ ሰዓት ምስ በጽሐት ምስቶም ዓስተው ክልተ ሃዋርያት ኣብ መኣዲ ተቐመጠ። ንሱ ድማ ኣብ መንግስቲ ኣምላኽ ክሳዕ ዝፍጸም ደጊም ካብዚ ከምዘይበልዕ እብለኩም ኣለኹ። እሞ ቅድሚ ስቓየይ ምሳኹም ገንሸል ፋስጋ ክበልዕ ብዙሕ ሃረር ኢለ ኣለኹ በሎም። ሉቃ22:14
እዛ ሰዓት’ዚኣ የሱስ ክርስቶስ ዕዮ ናይዛ ምድሪ ፈጺሙ፡ ናብ ስቕለት ዝቀራረበላ ዝነበረት ናይ መወዳእታ ግዜ እያ ። ኣብዛ ግዜ እዚኣ ድማዩ የሱስ ምስቶም ኣዝዩ ዘፍቅሮም ደቀመዛሙርቱ ድራር ክበልዕ ሃረር ዝበለ። ቅድሚቲ ሓደ ካብቶም ዘፍቅሮም ኣሕሊፉ ምሃቡ፥ ቅድሚቲ መሪር ጽዋእ ሰትዩ ምፍናዉ፡ ድራር ስንብታ፡ ድራር ፍቕሪ ፡ድራር ለበዋ፡ ድራር ምድፍናቕ ደለየ። ኣብ እዋን ድራር ድማ ክብሎም ጀመረ። "ግናኸ ኢድ እቲ ዘትሕዘኒ ኣብ መኣዲ ምሳይ እነሃ ወዲ ሰብሲ ከምቲ እተመደበሉ ክኸይድ እዩ ነቲ ወዲ ሰብ ብኡኡ ዝተሓዝ ሰብኣይ ግና ወይልኡ" ሉቃ 22:22
ደቀመዛሙርቲ የሱስ ን3 ዓመታት ነገሮም ኩሉ ገዲፎም እዮም ስዒቦሞ። እቲ ተስፋ ገይሮምሉ ዘለዉ ንሱ ጥራይ እዩ። ንሱ ድማ ኣብዛ ግዜ እዚኣ ናብ ስቓይ ይኸይድ ኣለኹ ይብሎም ኣሎ። እቲ ነገር ንግዚኡ እኳ ግር እንተበሎም ዕምቖቱ ግን ኣይተረድኦምን። እቲ ዘትሕዞ ውን ኣብ ማእከሎም ከምዘሎ እኳ እንተነገሮምን ወይልኡ ድማ እንተበሎምን፡ ብዘይካ መንደኣኾን ኮይኑዩ ኢሎም ንሓድሕዶም ምምርማር ርግጽ መልሲ ኣይረኸቡን። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣምበኣርዮም ብዘይገለ ምድንጓይ ናብ ካልእ ኣርእስቲ ዝሰገሩ። ኣብዚ እዋንዚ ፍጹም ክለዓል ዝግብኦ ኣርእስቲ እኳ እንተዘይነበረ እቲ ኣብ ውሽጦም ዝነበረ ተርባጽ ግና ነቲ ዝነበርዎ ኩነታት ሓሊፉ ኣብታ ናይ ስንብታ ድራር ናብ ካልእ ክርክር ሸመሞም። "መኖም ዓቢ መሲሉ ከምዝረአ ከኣ ኣብ ማእከሎም ክርክር ኮነ" ሉቃ22:24 ንሰብ ይትረፍ ንሞት ንመገሻ ከተፋኑ እኳ ናቱ ዝኾነ ክብደት ኣለዎ። ዋላ እኳ ክብደት ንየሱስ ዝጽበዮ ዝነበረ ስቓይን ሞትን እንተዘይተረድኡ ብግሁድ ግን የሱስ ስቓይ ይጽበዮ ከምዘሎ ነጊርዎም’ዩ። ኣብዚ ግዜ እዚ ብዛዕባ መንኮን ይዓቢ ዝብል ክርክር ኣብ መንጎኦም ክለዓል ፍጹም ኣይትጽበይን። ምናልባት ደኾን የሱስ ብንውሓት ንኡኡ ዝሰዓቡሉ እዋናትን ብዓይነት ዘገልገልዎ ኣገልግሎትን ንስኻ ቀዳማይ ንስኻ ካልኣይ ኢሉ ዕቤቶም ክነግሮም ሓሲቦም ነይሮም ይኾኑ። እታ ናይ መወዳእታ ናይ ድራር ግዜ ድማ ብመን ይዓቢ ዝብል ክርክሮም ዓብሊሎማ። እቲ ኣዝዩ ዝገርም ግን እቲ ህድኣት ዝመልኦ መልሲ የሱስ እዩ። ኣይዘለፎምን፡ ኣይነቐፎምን ኣነ ናብ ሞት ይቀራረብ ንስኹም እዚ ተራእይኩም ኣይበሎምን። መሊሱ እኳ ደኣ ንዘመኖም ኩሉ ዝኸውን ትምህርቲ መሃሮም፡ ሉቃ22፡25 "ነህዛብ ነገስታቶም እዮም ዝገዝእዎም እቶም ምልኪ ዘለዎም ከኣ ሕያዎት ይበሃሉ ንስኻትኩም ግና ከምኡ ኣይትኹኑ እቲ ኣባኻትኩም ዓቢስ ከምንእሽቶ እቲ ጎይታ ውን ከም ግዙእ ይኹን" ወሲኹ ውን "እቲ ኣብ መኣዲ ዝቕመጥን እቲ ዘገልግልን ከ መኖም ይዓቢ እቲ ኣብ መኣዲ ዝቕመጥ ደይኮነን ኣነ ግና ኣብ ማእከልኩም ከም ኣገልጋሊ እየ" ብምባል ናቱ ኣብነት ተኸቲሎም ትሕት ንኽብሉ ድሕሪ ምንጋር፡ መሊሱ ውን "ኣብታ መንግስተይ ኣብ መኣደይ ምእንቲ ክትበልዑን ክትሰትዩን ኣብ ዝፋናት ተቐሚጥኩም ከኣ ንዓስርተ ክልተ ነገድ እስራኤል ክትፈርዱስ ከምቲ ንኣይ ኣቦይ ዝመደበለይ ኣነ ኸኣ ንኣኻትኩም መንግስቲ መደብኩልኩም።" በሎም። እዚ ኣይኮነን መወዳእታኹም እሞ ኣብዚ ተራ ነገር መን ይዓቢ ብምባል ኣይትከራኸሩ። ዙፋናት ዝተዳለወልኩም ሰባት ኢኹም። ንኡኡ ደኣ ተስፋ ግበሩ ክብል ንዘመኖም ምሉእ ጠመትኦም ከመዓራርይሉ ዝኽእሉ ግሩም ምህሮ ምሃሮም።
Posted by:
Asmait Teklezghi
Dec 01, 2016
0 Comments
468 Views
Other article


text:
ሓጺር ጸብጻብ ናይዚ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ኣስመራ ዘጋጠመ ኩነታት!
ድሕረባይታ፥
ሚኒስትሪ ትምህርቲ ካብ መፋርቅ 2014 ጀሚሩ ቤትትምህርታት ኮማዊ-ሰረት ክህልወን ዝብል መደብ ሒዙ ክንቀሳቀስ ጀሚሩ። ዕላማ እቲ መደብ ቤት ትምህርትታት ኣብ ትሕቲ ከባብያዊ ምምሕዳራት ክኣትዋ ዝብል ኮይኑ፡ ህዝቢ በብኸባቢኡ ተወዲቡ ኣብ ምሕደራን ፋይናንስን እተን ቤትትምህርትታት ከበርክት ዝብል እዩ።
እቲ ሓሳብ ናብ ሓለፍቲ ቤትምህርትታት ምስ ቀረበ ብዙሕ ተቃውሞ ገጢምዎ። እቲ ተቃውሞ፡ ዋላ'ኳ እቲ ኣምር ከም ሓሳብ ቅቡል እንተኾነ ዘይተግባራዊ እዩ ዝብል እዩ። እቲ ምኽንያት'ድማ ህዝቢ ንባዕሉ ኣብ ቁጠባዊ ቅልውላው እንከሎ ንቤት ትምህርትታት ክምውል ዓቅሚ የብሉን ዝብል እዩ።
እንበኣርከስ ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ኣብ መፋርቅ መስከረም ትግባረ እዚ ኮምዝሰረቱ ቤትትምህርቲ ዝብል ዘዋሪ መልእኽቲ(circular) ናብ ኩለን ቤት ትምህርትታት ተዘርጊሑ። ቤት ትምህርቲ ድያእ ሓንቲ ካብአን ኮይና እቲ ዘዋሪ መልእኽቲ ሽዑ ንሽዑ እዩ ካብ ኮሚተ ተቃውሞ ገጢምዎ።
መእተዊ፥
ቤት ትምህርቲ ድያእ ኣብ መወዳእታ ጫፍ ናይ ኣኽርያ እትርከብ ኮይና ካብተን ውሑዳት ካብ ምዕጻው ዘምለጣ ናይ ውልቂ ቤትትምህርትታት እያ።
እምበኣርከስ ሓደ ካብ ነጥብታት ናይቲ ኣብ መፋርቅ መስከረም ዝተዘርግዝሐ ዘዋሪ መልእኽቲ (circular); ኩለን ቤትትምህርታት ናብ መንግስቲ ክርከባ ብመንገዱ ድማ ናብ ምምሕዳራት ከባቢ ክሰጋገራ ዝብል እዩ።
ዲያእ ብ ክልተ ኮሚተታት ወለዲ እያ ትመሓደር። እቲ ሓደ ኮሚተ ንጥፈታት ዝበሃል ኮይኑ ን መዓልታዊ ንጥፈታት ቤት ትምህርቲ ይከታተል። እቲ 2ይ ድማ ብ ዓበይቲ ወለዲ ዝቆመ ኾይኑ፡ ከም ናይ ምኽሪ ኮሚተ ኮይኑ የገልግል።
ነዚ ውሳኔ 2ኤን ኮሚተ እየን ተቋዊመነኦ። እታ ናይ ንጥፈታት ኮሚተ'ድማ ምስ ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ ጽዑቅ ዝርርብ ቀንያ። ሚኒስትሪ ትምህርቲ ግን ኣብ ውሳኔኡ ደሪቁ። ኣባላት ኮሚተ ድማ ምስ ናይ ምኽሪ ኮሚተን ህዝብን ክንዘራረብ ዕድል ይወሃበና ኢሎም ምስ ተፈቅደሎም ኣብ ዕለት 15/10/2017፥ ኣኼባ ጸዊዖም። ኣብቲ ኣኼባ ኣቦወንበር ናይ ኮሚተ ምኽሪ ዝኾኑ ሓጂ ሙሳ መሓመድኑር ዝተባህሉ ዓቢ ኣቦ ንህዝቢ ዘነቃቅሐ መደረ ሂቦም።
ብድሕሪኡ ኣቦይ ሓጂ ሙሳ መሓመድኑር ተቀይዶም። ናይዞም ኣብ ህዝቢ ኣኽርያ ዓቢ ተቀባልነትን ክብርን ዘለዎም ሽማግለ ኣቦ ምቅያድ ኣብ ህዝቢ ብሓፈሻ ኣብ ተማሃሮን መማሃራንን ድያእ ድማ ብፍላይ ከቢድ ቁጥዐ ፈጢሩ። መበገሲ ናይዚ ሎሚ ዝወዓለ ናይ ተቃውሞ ሰልፊ እንበኣር እዚ ይመስል።
ሓፈሻዊ ትንተና ናይ ተቃውሞ ሰልፊ
ሎሚ ከባቢ ሰዓት 2 ኣቢሉ ይኸውን ኣስታት 100 ዝኾኑ ተማሃሮ ዲያእ ናብ ጎደና ሓርነት ኣምሪሖም። እቶም ደቂተባዕትዮን ደቀንስትዮን ተማሃሮ ካብ ጎደና ሓርነት ናብ ቤትጽሕፈት ፕረዚደንት ኣብ ዝወስድ መንገዲ "ቤት ትምህርትና ይከፈተልና"፡ "ኣቦታትና ይፈትሑ" ዝብልን ካልእን ጭሮሖታት ኣልዒሎም።
ኣባላት ሲቪላዊ ፖሊስን፡ ወተሃደራትን ናብቲ ቦታ ብምምጻእ ኣብ ልዕሊ እቶም ትሕቲዕድመ መንእሰያት ብ ኣባትር ስጉምቲ ክወስዱ ጀሚሮም። ንሱ ጥራይ ከይኣክል ድማ ብዙሕ ጠያይት ናብ ሰማይ ተኲሶም።
ብድሕሪዚ እቶም ተማሃሮ ናብ በበይኑ ኣከባቢ ፋሕ ምስበሉ ፖሊስን ወተሃደራትን ደድሕሪኦም እናጎየዩን ጠያይቲ እናተኮሱን ክሃድንዎም ጀሚሮም። ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ሰብ ዝወረደ ሞትን መቁሰልትን ግን ንጹር ሓበሬታ ክርከብ ኣይተኻእለን።
ብድሕርዚ ኣባላት ሰራዊት ናብ ኣኽርያ ገጾም ብምምራሕ ነዝረኸብዎ መንእሰይ ይቅይዱ ኣለው። ብዘይካዚ ኣብ ከባቢ ሰዓት 5 ሰራዊት ዘጸዓና በጣሕ ናብ ኣኽርያ ኣትየን ኣለዋ።
እቲ ኹነታት ንግዜኡ ሃዲኡ ኣሎ። ብዛዕባ ቀጻሊ ምዕባለታት ድማ ኣብ ገግዚኡ ክንሕብረኩም ኢና።


text:
ኣብ ክልል ትግራይ ካብ ዝሓለፈ ፍርቂ ሰነ ጀሚሩ ብዝተልዓለ ለበዳ ብርቱዕ ተምላስን ውፅኣትን "ኣፃዳፊ ተምላስን ማያዊ ውፅኣትን" ልዕሊ 300 ሰባት ከምዝሓመሙን ሓደ ህፃን ሓዊሱ ክልተ ሰባት ከምዝሞቱን ቢሮ ጥዕና ክልል ትግራይ ኣፍሊጡ።እቲ ሕማም እናተጋፍሐ ይኸይድ ኣሎ ዝብል ስኽፍታ እንተሃለወ እውን ካብ ቁፅፅር ወፃኢ ኣይኮነን ኢሎም ምኽትል ሓላፊ ቢሮ ጥዕና እቲ ክልል ኣቶ ጎይትኦም ጊጋር።
ኣብ ሰለስተ ዞባታት ክልል ትግራይ ካብ ፍርቂ ወርሒ ሰነ ጀሚሩ ካብ ዝልዓል ነቲ ሕማም ንምቁፅፃር ሰፊሕ ስራሕ እናተሰርሐ ፀኒሑ ይብሉ ኣቶ ጎይትኦም።
ኣብ ሓድ ሓደ ወረዳታት፣ ዞባታት ሰሜን ምዕራብን ደቡብ ምብራቕን ከምኡ እውን ኣብ ከተማ መቐለ እናተርኣየ ከምዝፀንሐን ብምዝኽኻር ዛጊድ ኣብ ምሉእ ትግራይ ኣስታት 300 ሰባት በቲ ሕማም ተታሒዞም ኣለው ኢሎም።
‘’ኣብ ኢደይ ብዘለኒ ሓበሬታ ዛጊድ ክልተ ሰባት ሞይቶም እቲ ሓደ ህፃን እዩ’’ኢሎም።
ኣብ ከተማ መቐለ ካብ ፍርቂ ሰነ ጀሚሩ ዛጊድ ኣስታት 170 ሰባት ከምዝሓመሙ እውን ወሲኾም ሓቢሮም።ብተነፃፃሪ ካብተን ካልኦት ዞባታት ዝሓሸ ኣገልግሎት ጥዕና ክህልዎ ኣብዝእመነሉ ከተማ መቐለ ክንድዚ ዝኣክል ሰብ ምሕማሙ ካብ ቁፅፅር ይወፅእ ከይህሊ ንዝቐረበ ሰኸፈት ሕሙማት ኣብ ሓደ ግዜ ናብ ሆስፒታል ብምምፅኦም ዝተፈጥረ ምጭንናቕ እዩ ኢሎም።
ኣብ ከተማ መቐለ ዝሓሸ ኣገልግሎት ጥዕና እንተሃለወ እውን ከቢድ ሕፅረት ዝስተ ማይ ስለዘሎ እቲ ሕማም ክጋፋሕ ካሊእ ምኽንያት ከምዝኾነ ሓቢሮም።
ቢሮ ጥዕና እቲ ክልል ተወሳኺ ሓይሊ ሰብ ብምምዳብ ዝለዓለ ምርብራብ ስለዝገበረ ህይወት ሰብ ክድሕን ክኢሉ ኢሎም።
እቲ ሕብረተሰብ ዘይትሓከመ ማይ ከይሰቲ፣ዝጠራጠር እንተድኣ ኮይኑ ክኣ እናፍልሐ ክሰቲ ናይ ባዕሉን ከባቢኡን ፅረየት ክሕሉን ፀዊዖም ኣቶ ጎይትኦም።
ምስ ኣቶ ጎይትኦም ዝተኻየደ ምሉእ ቃለ ምልልስ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ትማሊ ምሸት 10 መዓልታት ቅድሚ ካብ ዋይት ዋውስ ምውጽኦም: ናይ መፋነዊ መደረ ንህዝቢ ኣስሚዖም።
ኣብዚ መደረኦም ኣብ ዝሓለፈ ሸሞንተ ዓመታት ምምሕዳሮም ዘመዝገቦ ፍጻመታት ንምጉላሕ ዝተጠቐምሉ ፕረዚደንት ኦባማ፡ ካብ ምክፍፋልን ፖሊቲካዊ ጽልእን ዝብገስ ኣብ ዲሞክራሲ ኣሜሪካ ብዛዕባ ክመጽእ ዝኽእል ሓደጋ ኣጠንቂቖም።
ኣብ`ታ ፖለቲካዊ ቃልሶም ዝጀመሩላ ከተማ ቺካጎ ናይ ስንብታ መደረ ዘስምዑ ፕረዚደንት ኦባማ ናብ ዓድኻ ምምላስ ጥዑም`ዩ ፡ ኣመሪካ ካብ 2009 ንደሓር ዝያዳ ሓይላ ትርከብ ኣላ ኢሎም።
‘ቅድሚ ሸሞንተ ዓመታት፡ ኣሜሪካ ካብ ዓዘቕቲ ኤኮኖሚ ክትወጽእ`ያ፡ ኢንዱስትሪና ከም ሓዲሽ ክበራበር`ዩ፡ ኣብ ታሪኽና ዝበዝሐ ዕድላት ስራሕ ክኽፈት`ዩ ኢለኩም ኔረ እንተኾይነ፡ ምስ ህዝቢ ኩባ ሓዲሽ ምዕራፍ ክንከፍት ኢና፡ ብዘይ ዝኾነ ጥይት ምትኳስ ንፕሮግራም ኑክሌር ኢራን ክንዓጽዎ ኢና ኢለኩም ኔረ እንተኾይነ፡ ንዋና-ኣወሃሃዲ ግብረ-ሽበራ መስከረም 11 ክንምንጥሎ ኢና ኢለኩም ኔረ እንተኾይነ፡ ማዕርነት ተመሳሳሊ ጾታ ሰብ-ሓዳር ክነረጋግጽ ኢና፡ ንመሰል ውሕስነት ጥዕና 20 ሚልዮን ኣሜሪካውያን ክነረጋግጽ ኢና ኢለኩም እንተኾይነ፡ ብርግጽ`ምበኣር ኣጠማምታና ሰማይ ኢዩ ኔሩ ትብሉ ትኾኑ”ኢሎም።
ኣብ`ዛ ሃገር ዘሎ ፖለቲካዊ ፍልልያት ዘልዓሉ ፕረዚደንት ኦባማ፡ ኣሜሪካውያን ነንሕድሕዶም ዝራኸብሉ ባይታ ሃሰስ ክብሉ ብምትሕስሳብ ከምዚ ኢሎም “ዲሞክራሲ ሓደ ዓይነት ኣተሓሳስባ ዝጠልብ`ኳ እንተዘይኮነ፡ መሰረታዊ ትርጉም ሓድነት ዝጠልብ`ዩ።”
ድሕሪ ትሽዓተ መዓልታት ዝፋነዉ ፕረዚደንት ኦባማ፡ ኣሜሪካ ከም ኣብ ኤኮኖሚያዊን ዘርኣውነትን ዘሎ ዘይማዕረነታዊነት ንዲሞክራሲ ኣሜሪካ ሓደጋ ምዃኑ ኣጠንቂቖም።
“ዝኾነ ኤኮኖሚ ኣብ መንጎ ማእከላይ እቶት ዘለዎም ጸዓዱን ዘይርኹባት ውሑዳንን ብዘሎ ቃልሲ ዝቕረጽ እንተድኣ ኮይኑ፡ እቶም ሃብታማት ናብ ውልቃዊ ማዕከኖም ኣብ ዝግሕጥሉ፡ እቶም ጻዕራማት ህይወቶም ንክስዕሩ ንኽጋደሉ ክንገድፎም ኢና ማለት`ዩ።”
ኣሜሪካ ካብ ኣብ እዋን ስልጣን ዝሓዝኩሉ ግዜ ሎሚ ዝያዳ ተስፋ ይርኣየኒ ብምባል፡ ዜጋታት ኣብ ዲሞክራሲያዊ መስርሕ ተሳትፍኦም ክቕጽሉ ጸዊዖም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ተነሓናሕቲ ደቡብ ሱዳን ንዘተ ሰላም እንደገና ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተራኺቦም።ኣደራደርቲ እዚ ናይ መወዳእታ ናይ ልዝብ ዙር እዩ ኢሎምዎ ኣለው።
እቶም ተነሓናሕቲ ኣብ ስምምዕ ዘላቒ ስላምን መቐሎ ስልጣንን ክበፅሑ 10 ማዕልታት ተሪፉዎም ኣሎ።ሕብረት ኣፍሪካን ኢጋድን ክሳብ 5 መጋቢት 2015 ኣ/ፈ ክሰማምዑ ብተደጋጋሚ የጠንቅቑ ኣለው።
ነቲ ልዝብ ይመርሖ ናይ ዘሎ ኢጋድ ዋና ኣደራዳሪ ኣቶ ስዩም ስዩም መስፍን እዚ ናይ ሎሚ ልዝብ ንደቡብ ሱዳን ናይ መወዳእታ ዕድል እዩ ኢሎም።
ቅኑዕ ልዝብ እንካ ሃባ ክካየድ ኣለዎ ምስ በሉ ኣቶ ስዩም ብምስዓብ ‘’ሓደ ሚያዚያ ቅድመ ስግግር ክጅመርን ቅድሚ ትሽዓት ሓምለ መሰጋገሪ ናይ ሓድነት መንግስቲ ኣብ ግብሪ ክውዕልን እቲ ልዝብ ክሳብ 5 መጋቢት ክዛዘም ኣለዎ ዝብል ተላዘብቲ ዝተሰማምዕሉ ክኽበር ኣለዎ’’ኢሎም።
ፀጥታ፣ቁጠባ፣ፍትሕን ሰብኣዊ ጉዳያትን እውን ኣብቲ ልዝብ ዝቐርቡ ኣጀንዳታት እዮም።ኣብ ጉዳያት መሪሕነትን ምሕደራን ዝጥምት ሓደ ኮሚቴ ኣሎ።ክልቲኦም ወገናት ኣብ መኽፈቲ እቲ ልዝብ ድልውነቶም ደጊሞም ኣረጋጊፆም ኣለው።ቅድሚ ሎሚ ብርክት ዝበሉ ውዕላት ተፈሪሞም እዮም።ክልቲኦም ወገናት ንውዕል ጠጠው ምባል ተፃብኦ ምጥሓሶም ዘረጋግፅ ሓበሬታ ኣሎ ይብል ኢጋድ።
ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ማዕቐብ ሓዊሱ ኣብ ጉዳይ ደቡብ ሱዳን ኣብዚ ሕዚናዮ ዘለና ሰሙን ውሳነ ከሕልፍ ትፅቢት ይግበር።
ምንስቴር ሓበሬታ ደቡብ ሱዳን ማይክል ማክዩ ግን ማዕቐብ ንነግራት ካብ ምትሕልላኽ ካሊእ ረብሓ የብሉን ኢሎም።
‘’ማዕቐብ ንህዝቢ ደቡብ ሱዳን ስቓይ ካብ ምውሳኽ ዋላ ሓደ ረብሓ የብሉን’’ ምስበሉ ማይክል ብምስዓብ ‘’ማዕቐብ ፍታሕ ኣይኮነን።ርግፀኛ እየ፤ማዕቐብ ንኽግበር ዝፅውዑ ዘለው ኣብ ደቡብ ሱዳን ሰላም ክዓስል ድልየት ዘይብሎም እዮም’’ኢሎም።
ናይ ደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪርን ምኽትል ፕሬዝዳንት ዝነበሩ ሎሚ መራሒ ተቓዋሚ ሪያክ ማቻርን ኣብ መወዳእታ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ሰሙን እውን ዳግም ገፅ ንገፅ ክራኸቡ እዮም።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ጾመ ሓዋርያት
ሓዋርያዊት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ብኣዋጅ ንኽጽወሙ ዝሓገገቶም 7 ኣጽዋማት ኣለዉ። ሓደ ካብዞም ኣጽዋማት ከኣ እዚ ጀሚርናዮ ዘሎና ጾመ ሓዋርያት እዩ።
ጾመ ሓዋርያት፡ ‘ጾመ ሰነ’ ተባሂሉ ይጽዋዕ’ዩ። ኣብ ማቴ. 9፡14-15 “ደቀ መዛሙርቲ ዮሓንስ ናብ ጐይታ ኢየሱስ መጺኦም “ንሕናን ፈሪሳውያንን ብዙኅ ንጸውም፡ ደቀ መዛሙርትኻ ደኣ ስለምንታይ እዮም ዘይጾሙ፧” ኢሎም ምስ ሓተትዎ፡ “መርዓዊ ምስኣቶም ከሎዶ ኣዕሩኽ መርዓዊ ኪጾሙን ኪኃዝኑን ይኽእሉ እዮም፧ ግናኸ መርዓዊ ካብኣቶም ዚውሰደላ መዓልቲ ኽትመጽእ እያ፡ ሽዑ ኸኣ ኪጾሙ እዮም፡’በሎም” ዝብል ተጻሒፉ ከምዘሎ፡ ጐይታ ምስ ዓረገ ደቀ መዛሙርቱ ቅዱሳን ሓዋርያት መንፈስ ቅዱስ ተቐበሎም ኃይሊ ረኺቦም፡ ቅድሚ ናብ ስብከተ ወንጌል ምውፋሮም ዝጾምዎ ጾም እዩ።
በዚ መሠረት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፡ ኵሉ ሕዝበ ክርስቲያን ነቦታትና ሓዋርያት ኣብነት ገይሩ ካብ ጽባሕ ሰንበት ጰራቅሊጦስ ክሳዕ በዓለ ጴጥሮስ ወጳውሎስ ክጸውም ትእዝዝ እያ። ኣብ ፍትሐ ነገሥት’ውን (አንቀጽ 15) ‘ወውእቱ ይተሉ እምበዓለ ኃምሳ ወፋሲካሁ አመ ኃምሱ ለሐምለ በዓለ ጴጥሮስ ወጳውሎስ’ ከምዝብል እዩ። እዚ ጾም እዚ ብ”ኢያዐርግ፡ ኢይወርድ” ስለ ዝመላለስ ውሱን ጊዜ የብሉን። ሓሓደ ጊዜ ካብ ኣርብዓ መዓልቲ ይዛይድ፡ ሓሓደ ጊዜ’ውን ካብ ሠላሳ መዓልቲ ይውኅድ። ናይ ሎሚ ዓመት ዘመነ ዮሓንስ 2008 ዓ.ም. ካብ ሰኑይ 13 ሰኔ ክሳዕ 5 ሓምሌ ይጽወም።
ስለዚ ኵሉ ሕዝበ ክርስቲያን በዚ ቅዱስ ጾም’ዚ ነፍሱ ምእንቲ ክቕድስ ክጸውም ይግባእ።