text:
ካብ ፈለማ ወርሒ ነሓሰ ናይ’ዚ ዓመት ሞት ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ጎደናታት ከተማ ከሰላ ዝልመድ ዘሎ ክስተት ኮይኑ ምህላዉ ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ሓቢሩ። እቲ ወኪል ብዛዕባ እቲ ተርእዮ ንምፍላጥ ናብ ከተማ ከሰላ ኣብ ዝበጽሓሉ ፡ ብዛዕባ ኣብ ቀረባ ኣዋርሕ ኣብ ቃልዕ ጎደና እታ ከተማ ንከባቢ ሰሙን ሬሳኡ ክለዓል ዘይተደፍረ ኤርትራዊ ስደተኛ ኣረጋጊጹ ኣሎ።
ጠንቂ ሞት እቲ ዕባይ ከባቢ ኣኽርያ ናይ ከተማ ኣስመራ ምንባሩ ዝተነግረሉ ስደተኛ ዛጊት ከምዘይተረጋገጸ ፥ ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ንሰብ መዚ ጸጥታ እታ ከተማን ማሕበረኮም ኤርትራውያን ኣብታ ከተማን ሓቲቱ ዝረኸቦ ፍሕሹው ሓበሬታ ግና፡ እቲ ስደተኛ ብጽምኢ ወይ መንከስቲ ለመምቲ ሞይቱ ከይከውን ይእመት።
ሬሳ እቲ ግዳይ ከይተላዕለ መዓልታት ድሕሪ ምግባሩ፡ ነቲ ኣሰቃቒ ተርእዮ ክጻወሩ ዘይከኣሎ ነባሪ እቲ ከባቢ ዝኾኑ ሱዳናዊ ኣቦ ብዛዕባ እቲ ኩነታት ናብ ኣባላት ጸጥታ እታ ከተማ ከምዝሓበሩን እቲ ሬሳ ሻቡ ከምዝተላዕለን ይግለጽ።
ሬሳ እቲ ስደተኛ ብምትሕብባር መቕርብን ማሕበረ-ኮም ኤርትራውያንን ኣብ ከሰላ ናብ ዓዱ ክምለስ ከምዝተገብረ እውን ተረጋጊጹ ኣሎ።
ወኪል ኣፍሪቃ ሞኒቶርስ ብዛዕባ ሓፈሻዊ ጠንቂ ናይቲ ኣብ ጎደናታት ከተማ ከሰላ ዝረአ ዘሎ ሞት ተራ ኤርትራውያን ስደተኛታት እንታም ምዃኑን፡ ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሱዳን ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ዛጊት ዝወሰዶም ውሳኔታትን እንታይ ከምዝመስሉ ንምፍላጥ ንሰብ-መዚ ማሕበረኮም ኤርትራውያን ኣብ ከሰላ ረኺቡ ከዘራርብ’ኳ እንተፈተነ ፡ መሰረታዊ ምላሽ ግዳ ክረክብ ኣይከኣለን።
እቲ ወኪል ናብ መዘናግዒ ማእከል ማሕበረኮም ኤርትራውያን ኣብ’ታ ከተማ ብምብጻሕ ምስ ገለ ስደተኛታት ካብ ዝገበሮ ዝርርብ ፡ ኣብ ጎደናታት ከሰላ ብዘይፍለጥን ጸኒሑ ብዘይንጸርን ጠንቅታት ተቐቲሎም ናይ ዝርከቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ቊጽሪ ክዛይድ እምበር ክግታእ ይረአ ከምዘየሎ ክርዳእ ኪኢሉ ኣሎ።
ብተራን ኣባላት ጸጥታን ሱዳናውያን ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝፍጸም ኩሉዓይነታዊ በደል ይዛይድ ኣብ ዘለወሉ እዋን፡ ቊጽሪ ናይቶም ኣብ ጎደናታት ይዂን ኣብ ውሽጢ መንበሪ ገዛኦም ዝራሰዩ፡ ዝግረፉን ዝቕተሉን ስደተኛታት ይብርኽ ምህላዉ እዩ ክግለጽ ጸኒሑ።


c: text/html

text:
መቐጸልታ ኣኼባና ንሰንበት ዕለት 27 መጋቢት 2011 ኣብ ሽታይን ስትራስሰ 23 ንሰዓት 15፡00 ተቖጺሩ ኣሎ። ኣብ መጻኢ ኣኼባና ብዛዕባ ዝሓለፈ ሃገራዊ ዋዕላን ኣብኡ ዝተበጽሐ ስምምዕን ተመርኲሱ ንዝቐርብ ካልእ ኣድላዪ ዝበሃል ጉዳያት ዝምልከት ሕቶታትን ክበርህ እዩ።
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ንገለ እዋናት ኣዋዲቑዎ ዝጸንሐ 50 ሽሕ ናቕፋ ‘መቕጻዕቲ’ ካብ ኤርትራ ናብ ስደት ዘምለጡ ዜጋታት ብምቕጻል፡ ንወለዲ የሸገርን ይኣስርን ከምዘሎ ካብ ንኡስ ዞባ ሰገነይቲ ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣገንዚቡ።
12 ተወላዶ ሰቲሞን ሌ/ኮሎኔል ዑስማን ኣቡጠዊላ ዝተባህለ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ንኡስ ዞባ ተሰነይን ተኣሲሮም።
ኣብ ዓዲ ከፈለት ዞባ ደቡብ ንኡስ ዞባ ዱባርባ፡ ናይ ኣርብዓ ሰባት ሬሳታት ብወ/ሮ ፋንታየ ፡ ብዓልቲ ቤት ነፍስሄር ደጃዝማች ተስፋይ በራኺ ብቡልዶዘር ተፋሒሩ ወጺኡ፡ ኣብቲ እቲ ሬሳታት ተቐቢሩሉ ዝነበረ ቦታ ድማ፡ ናይ ስድራቤተን ጋህሲ ኣስሪሔናሉ ኣለዋ። እቶም ዓዲ ድማ ነቲ ሬሳታት ኣብኡ ዝነበረ ኣብ መሸማዕ መሊኦም ፍታሕ እንተረኸቡ ኢሎም ፎቖዶ ቤት ፍርዲ ኮለል ይብሉ ኣለው። እዚ ጉዳይ ካብ ዝጅመር ክልተ ዓመትን ፈረቓን ኮይኑ’ሎ፡ ስጋዕ ሕጂ ግን ፍታሕ ኣይረኸበን ኣሎ። ምስ’ዚ ጉዳይ ዝተተሓዘ ድማ፡ ሓሙሽተ ደቂ ዓዲ ንሓደ ዓመት ብዘይ ክስን ፍርድን ተኣሲሮም ኣለው።
ብመምህር ተስፉ ዘውደ።
መልሲ ክህበሉ ኣድላይ ኮይኑ ኣይተራእየንን። ብሓፈሽኡ ንኣንበብትን ተዓዘብትን እገድፎ። ኣብቲ ወፍሪ ባርነት ዝብል ጽሑፍ ናይ ተጋዳላይ ኣድሓኖም ገብረማርያም ዝቐዳሕክዎ የለን። መሰል ደራሳይ (copy right) ንመላእ ትሕዝቶ ናይ ደራሲ ደጊመ እንተ ዝጽሕፎ ኣበሃህለኻ ልክዕ ክኸውን ምኸኣለ። ይኹን እንበር ኣነ ባርነት ናይ መስፍናዊ ኣገላልጻ ባርያን ጭዋን ዝብል ናይ ትውልዲ ልዑልን ትሑትን ኣምር ዝያዳ የስምዕ። ብኣጋላልጻና ጭዋ ኮይኑ ጊላነት ግን ናብ ምምዝማዝ ገጻ ዝያዳ ተዘንብል። ሕጂ ኣብ ናይ ቃላት ኣተራጉማ እንተዘይ ነድህብ ዝሓሸ ነይሩ ይመስለኒ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
(ነዚ እንደገና ብተወሳኺ ሓበሬታ ዝተመሓየሸ ዜና ንምርኣይ ብሰማያዊ ሕብሪ ተጻሒፉ ዘሎ ሕጡበ-ጽሑፋት ተመልከቱ) ነዚ ዘሕዝን ፍጻሜ’ዚ ብዝምልከት ዘዝረኸብናዮ ሓበሬታ ከነስዕበልኩም ምዃና ከምዝሓበርናኩም፡ ብፍላይ ንቑጽሪ ናይቶም ግዳያት ብዝምልከት ዝረኽብናዮ ዝያዳ ዝተጻረየ ሓድሽ ሓበሬታ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ሓለፍቲ ዞባታት፡ ሓለፍቲ ንኡሳን ዞባታት፡ ሓለፍቲ ጨናፍር፡ ኣባላት ማእከላይ ቤትጽሕፈት ህግደፍ፡ ከምኡ ‘ውን ‘ዓበይቲ ጸሓፍቲ’ ተባሂሎም ዝእመነሎም ኣባላት ዝርከቡዎም ካድረታት ህግደፍ ውሽጣዊ ተቓውሞ ንምዅላፍ ክግበር ዝኽእል ጽገናታት ንምዝታይ ካብ 28 መጋቢት ኣትሒዞም ኣብ ደንጎሎ ተኣኪቦም ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን ክሰግሩ ቅድሚ ሰሙን ዝተበገሱ ዳርጋ ኩሎም ኤርትራውያን ምዃኖም ዝንገረሎም 335 ስደተኛታት ደሃይ ኣጥፊኦም ከምዘለዉ ገለ ቤተሰቦም ምስኣቶም ዝርከቡ ኤርትራውያን ምስናይ ከቢድ ጭንቀትን ስግኣትን ሓቢሮም።
ኣብ መዓስከር ወተሃደራዊት ታዕሊም ሳዋ ኣብ ዝርከብ፡ ንትሕቲ ዕድመ መንእሰያት ብዕስክርናዊ ኣተሓሳስባ ኣብ ምብካል ዝነጥፍ ቤትምህርቲ ከገልግሉ ዝጸንሑ መማህራን ብብዝሒ ናብ ስደት ስለዘምለጡ፡ ስርዓት ህግደፍ ነቲ ዘጋጥሞ ሕጽረት መማህራን ንምትካእ፡ ኣብቲ ቤትምህርቲ ክማሃሩ ካብ ዝጸንሑ ሓያለ ተማሃሮ መንእሰያት ብሕርያ ኣትሪፉ ከምዘሎ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ኤርትራ ወለንታዊ ናይ መጥባሕቲ ኣግልትሎት ከካይዱ ዝቐነዩ ኣባላት ናይቲ ኣብ ኣመሪካ (ቨርጂንያ) ዝመደበሩ Physicians For Peace ዝኾኑ ዓበይቲ ሓካይም: ኣገልግሎቶም ኣቋሪጾም ካብ ኤርትራ ክወጹ ብስርዓት ህግደፍ ተኣዚዞም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም ።
ካብ ዓድታቶም ብግዴታ ተመዛቢሎም ኣብ ዞባ ጋሽ ናይ ዝሰፈሩ ስድራቤታት ቆልዑ፡ ምቅይያር ክሊማ ብዘስዓቦ ዝተፈላለየ ሕማማት፡ ዓሶን ጥምየትን ተጠቒዖም ብብዝሒ ይሞቱ ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ኣቐድም ኣቢሎም፡ ንኤውሮጳ ኣብ ጉዕዞ እንከለለዉ ጃልብኦም ብምብልሻዋ ብምትሕግጋዝ መንግስቲ ጥልያንን ሊብያን ካብ መዓት ወጺኦም ናብ ሊብያ ዝተመልሱ ዝርከቡዎም 150 ዝኾኑ ኤርትራውያን ብሰበስልጣን ሊብያ ተገፊፎም ምስ ተወስዱ ደሃዮም ጠፊኡ ከምዘሎ ካብቲ ቦታ ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣረዲኡ።
ኣብ ማያዊ ክሊ ማልታ ናይ ሞት ሓደጋ ኣንጻላልዩዎም ዝነበረ ‘ሞ ብሓለዋ ባሕሪ ማልታ ዝደሓኑ 106 ዳርጋ ኹሎም ኤርትራውያን ምዃ’ኖም ዝእመነሎም ስደተኛታት ማልታ ኣትዮም ከምዘለዉ ብዝተፈላያ ማዕከናት ዜና ማልታ ተረጋጊጹ። ቪድዮ ንምርኣይ ኣብ ታሕቲ ተመልክቱ።
ኤርትራውያን ስደተኛታት ጽዒና ካብ ሊብያ ናብ ኤውሮጳ ኣብ ጉዕዞ ዝቐነየት ጃልባ፡ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ኣብ ኣህጉራዊ መስመር ምስ በጽሐት ነዳዲ ወዲኣ ጠጠው ኢላ ከምዘላ ‘ሞ ኣብ ናይ ጥፍኣት ሓደጋ ከምዝነበሩ ተሳፈርታ ተደጋጋሚ ናይ ረዲኤት ጻውዒት ይገብሩ ከምዘለዉ ብመርበብ ሓበሬታ ኣሰና ነጊርናሎም ዝነበርና ግዳያት፡ ድሒኖም ከምዘለዉ ትማሊ ምሸት ዝረኸብናዮ ገና ምርግጋጽ ዘድልዮ ኣፈናዊ ሓበሬታ የረድእ።
ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን እናተጓዕዙ እንከለዉ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ረዲኤት ሓቲቶም ዝደሓኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ (8 መስከረም 2009) ናብ ሊብያ ተመሊሶም ከምዘለዉ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
እቶም ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብቐዳም 13 ሰነ ብህግደፍ ካብ ኣባይቶም ተለቒሞም ዝተኣስሩ ሽማግለታት ኣቦታት ሓሰን ኬክያን ዓብዱ ዮኑስን ኣብ ኣስመራ፡ ሓሙሻይ መደበር ፖሊስ ተኣሲሮም ከምዘለዉ ምንጭታትና ካብ ኣስመራ ኣፍሊጦም።
ሓደ ካብ መራሕቲ ናይቲ “ኣሸባብ” ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ ልዕሊ መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ቅልጡፍ ወተሃደራዊ ጸብለልትነት ብምርኣይ ‘ነቲ ግዝያዊ መንግስቲ ገልቢጡ ንሶማል ዳግም ክቆጻጸራ ‘ዩ’ ተባሂሉ ዝንገረሉ ዘሎ እስላማዊ ምንቅስቓስ፡ ወጻእተኛታት ተዋጋእቲ ኣብ ጎድኑ ተሰሊፎም ኣብቲ ዳግም ዝተባርዐ ውግኣት ሶማል ይሳተፉ ከምዘለዉ እናተሓበነ ከምዝተኣመነ ‘ደይሊ ኔሽን’ ዝተባህለ መርበብ ሓበሬታ ኬንያ ገሊጻ።
መብዛሕትኦም ኣብ ከረን ዝዓዩ ዝነበሩ ልዕሊ 20 መማህራን ኣብ ባርካ ሂምቦል ኣብ ዝብሃል ቦታ ሓደ መሰጋገሪ ተመሲሉ ዝተዋስአ መጋበርያ ኣብ ኢድ ህግደፍ ከምዝውዕሉ ድሕሪ ምግባሩ፡ ንሱዳን ክትከዱ ሓሲብኩም ብዝብል ክሲ ኣብ ዓዲ ኣቤቶ ተኣሲሮም ከምዘለዉ ምንጭታት ይሕብሩ።
ምስቶም ዝሓለፈ ሳምንቲ ብምልካዊ ህግደፍ ዝተኣሰሩ ዓሰርተታት ኣባላት ራድዮ ባናን ሰራሕተኛታት መንግስትን ፡ ሰናይት ሃብቱን ይርግኣለም ፍስሃን ዝበሃላ መማህራን ደቀንስትዮ ከምዘለዋ ድሒሩ ዝመጽኣና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ከካይድ ክታሞም ዝተነብሮ መወዋዕታ ኣቕሪቦም ካብ ዝነበሩ ብ ጉጅለ 15 ዝፍለጡ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ኤርትራ ነበር ሓደ ዝነበረ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ሽወደን ተሰዲዱ ዝነብር ገዲም ተጋዳላይ መሓመድ ብርሃን ብላታ፡ እቶም ዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝጠለቡ ሓርበኛታት፡ ፍትሓውን ህዝባውን ሕቶ ህዝቢ ሒዞም፡ በቲ ምልካዊ ስርዓት ኣብ ጸላም ቤትማእሰርቲ ይሓቁ ከምዘለዉ ኣገንዚቡ።
ወተሃደራት ኤርትራ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ-ሰለስተ መዓልታት ብወገን ራስ-ዱሜራ ዶብ ጥሒሶም ናብ ጅቡቲ ብምእታው
መከላኸሊ ዕርዲ የዳልዉ ከምዘለዉ ንሓደ “ስሙ ክንገረሉ ዘይደለየ” በዓል ስልጣን ጅቡቲ ብምጥቃስ ኣገልግሎት ዜና
ፈረንሳ ሓቢሩ።


text:
Radio Erena: 11 April 2016
ንስዑዲ ዓረብን ግብጽን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዘሰሓሕባ ዝነበራ ደሴታት ንስዑዲ ክወሃባ’የን።
መግለጺ ካቢነ ግብጺ ብምጥቃስ ማዕከናት ዜና ማእከላይ ምብራቕ ኣብ ዘቕረብኦ ሓበሬታ፣ ቲራንን ሳናፊርን ዝተባህላ ክልተ ደሴታት ዘጠቓለለ ክሊ ማይ ቀይሕ ባሕሪ ንስዑዲ ዓረብ ክወሃባ ምዃነን ዝግለጽ ዘሎ ኣብ መንጎ ንጉስ ሳልማን ቢን ዓብደልዓዚዝን ፕረዚደንት ዓብደልፈታሕ ኣል ሲሲን ዝተበጽሐ ምርድዳእ’ዩ።
እዚ መንግስቲ ግብጺ ኣሕሊፍዎ ዘሎ፣ ከሰሓሕብ ዝጸንሐ ክሊ ማይ ቀይሕ ባሕሪ ንስዑዲ ዓረብ ክወሃብ ዝብል እማመ፣ ናብ ፓርላማ እታ ሃገር ብምቕራብ ናይ መወዳእታ ውሳኔ ክወሃቦ’ዩ።
መንግስቲ ግብጺ ነቲ ከሰሓሕብ ዝጸንሐ ክሊ ማይ ብዘይዝኾነ ቅድመ ኩነትን ሕጋዊ መዕለቢን ንስዑዲ ዓረብ ክህባ ምውሳኑ፣ ንልኣላውነትን ናይ ባሕሪ፣ ክሊ ኣየርን ማይን ጥምረት እታ ሃገርን ዝግህስ’ዩ ክብሉ ኣብታ ሃገር ብዕብየቱን ጽልውኡን ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ዝስራሕ ሰልፊ ሕውነት ኣስላም ዝርከብዎም ሰልፍታት ነጺጎሞ ኣለዉ።
መራሕቲ ግብጽን ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዘካየድዎ ዝርርብ፣ ስዑዲ ዓረብ ንግብጺ ናይ 10ታት ቢልዮናት ዶላር ሓገዝ ክትገብረላ ምዃኑ ድሕሪ ዝኣተወቶ መብጽዓ’ዩ፣ መንግስቲ ግብጺ ነተን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳሩ ዝርከባ ደሴታት ንንግስነት ስዑዲ ከረክብ ምዃኑ ዘፍለጠ።
ስዑዲ ዓረብ ኣምሳያ ናይቲ ግብጺ ዝወሰደቶ ተበግሶ፣ ብዘይካቲ ምስታ ሃገር ኣብ ቁጠባ ንምትሕብባር ዝኣተወቶ መብጽዓታት ቀይሕ ባሕሪ ሰንጢቑ ምስ ግብጺ ዘራኽበ ድልድል ክትሃንጽ መደብ ከምዘለዋ’ውን ኣብቲ ኣጋጣሚ ተገሊጹ ኣሎ።
እተን ኣብ ከባቢ ወሽመጥ ዓቓባ ዝርከባ ደሴታት፣ ንስዑዲ ዓረብን ግብጺን ንሓያሎ ዓመታት ከሰሓሕባ ዝጸንሓ ኮይነን ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ግብጺ ዝርከባ’የን።
ስዑዲ ዓረብ ነዘን ሰብ ዘይነብረን፣ ናብ እስራኤል፣ ገማግም ባሕሪ ኤላት ቅርበት ዘለወን ደሴታት ካብ ግብጺ እንተተረኪባተን፣ ንወትሃደራዊ መዓላ ክትጥቐመለን ምዃና ተንተንቲ ብኣግኡ ይእምቱ።
=================


text:
ጾምን ጸሎትን
ጾምን ጸሎትን
“ደጊም ክርስቶስ እዩ ኣባይ ዚነብር ዘሎ እምበር፥ ኣነ ኣይኮንኩን ዝነብር ዘለኹ። እዚ ሕጂ ብስጋ ዝነብሮ ዘለኹ ድማ፥ በቲ ዘፍቀረኒ፥ ምእንታይ ከኣ ንርእሱ በጃ ዝሃበ ወዲ ኣምላኽ ብምእማን እየ ዝነብሮ ዘለኹ”። ገላ: 2፡20
ዝኸበርኩም ምእመናን ካብዚ ናይ ጳውሎስ መልእኽቲ ተበጊስና ወዲ ሰብ ወይ ኣማናይ ሓጢኣት ከይንገብር ክመውትን ግና ምስ ክርስቶስ ሕያው ኮይኑ ከምዝነብርን ክንኣምን ይግብኦ። ከምኡ ድማ ንስኻትኩም ሓጢኣት ከይትገብሩ ከም ዝሞትኩም፥ ብኽርስቶስ ኢየሱስ ግና ንኣምላኽ ሕያዋን ከም ዝኸንኩም፥ ርእስኹም ቁጸሩ፡ ይብል ኣብ ሮሜ 6:11፣ ስለዚ ነፍሲ ወከፍ ክርስቲያን ካብዚ ተበጊሱ ነዚ ቃል ኣምላኽ ክነብሮን ኣብ መዓልታዊ ሕይወቱ ነዚ ቓል ኣምላኽ እዚ ከስተንትንን ክእውጅን ፍሉይ ጸዋዕታ ኣለዎ። ኣብ ሕይወት ክርስቲያን ሰለስተ ጸላእቲ ኣለውና ንሳቶም ከኣ፥ ስጋ፡ ዓለም፡ ሸይጣን ኢያቶም።
እዞም ጸላእትና ምእንቲ ነፍሲ ወከፍና መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ዝሰዓሮም። ንሕናውን ሕጂ ነዞም ሰለስተ ጸላእቲ ደቂ ሰባት ንምስዓር ብፍላይ በዚ ግዜ እዚ ወትሩ ዕጡቓት ክንከውን ይግበኣና። ስለዚ ንሕና ነዞም ፈተናታት ኢዚኣቶም በቲ ኣብ መስቀል ምእንቲ ድሕነትና ዝተፈጸመ ተግባራት ብምእማን ክንስዕሮም ይግበኣና። ምኽንያቱ ንሱ ኣብ መስቀል ኣብ ልዕሊ ስጋን ዓለምን ሸይጣንን ከምዝተዓወተ ኣብ መስቀል ኣርእዩና ኢዩ። ነዚ ንኽንገብር ከኣ እግዚኣብሄር ኣምላኽና ዘዲሊ መሳርሒ ንእምነትና ዘደልድልን ፍረ ዝህብን ነቶም ናይ እምነትናን ጉዑዞናን ጸላእቲ እንስዕረሉ መሳርሒ ገዲፉልና ከይዱ ኢዩ። እዚኣቶም ከኣ ጾምን ጸሎትን ኢዮም።
ጾም እቲ መሰረቱ መጽሓፍ ቅዱስ ዝኾነ ወዲ ሰብ በዚ መንገዲ እዚ ብእምነት ንኽዓብን ክቕደስን ቢሉ መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብቓሉን ተግባሩን ዝመሃሮ ቅዱስ መሳሪሒ ቅድስናና ኢዩ። ኣብ ጉዕዞ ሕይወትና ነገራት ኣለዉ ብዘይ ጾምን ጸሎትን ክንስዕሮም ዘይንኽእል። “እዚ ኸምዚ ዝኣመሰለ ዓይነት ግና በጸሎትን ብጾምን እንተዘይኮይኑ ኣይወጽእን እዩ በሎም ” ማቴ፡ 17፡21
ክርስቶስ ጾም ንኽትገብር ይምህረካ፡ ኣብነት ይህበካ ። ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ክትጸውም ከለኻ . . አንዳበለ ጾምካ ፍረ ምእንቲ ክህልዎ አንታይ ክትገብር ከምዘለካ መገዲን ኣገባብን ይሕብረካ. . ማቴ 6: 16። ስለዚ ንነፍሲ ወከፍ ኣማናይ ኣብ ጉዕዞ እምነቱ ንኽዓቢ ናብ ቅድስና ንኽበጽሕ ብፍሉይ መገዲ ኣብዚ ግዜ ጾም እዚ ምጽዋት፡ ጸሎት፡ ጾም ከዘውትር ይግበኦ።
እዚ ዓይነት ተግባር ብፍቅሪ ተደሪኽና ምእንቲ ፍቕሪ ኣምላኽ ኢልና ክንገብሮ ኣብ ማቴዎስ 6 ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ይምህረና። “ ብሰብ ምእንቲ ኽትረኣዩ ኢልኩም ጽድቅኹም ከይትገብሩ ተጠንቐቁ። እንተዘይኮይኑ ካብቲ ኣብ ሰማያት ዘሎ ኣቦኹም ዓስቢ የብልኩምን። እምበኣር ንስኻ ክትጸውም ከለኻ፥ የማነይቲ እትገብሮ ጸጋመይትኻ ኣይትፍለጦ፥ እቲ ብስውር ዚርኢ ኣቦኻ ድማ ብግልጺ ክፈዲየካ ኢዩ። ክትጽሊ ከለኻ ናብ ቤትኻ፥ እቶ፥ ማዕጾኻ ዓጺኻ ናብቲ ብስውር ዘሎ ኣቦካ ጸሊ. . . .ይብለና ።
ዝኸበርኩም ምእመናን ጾም ንደጋዊን ውሽጣዊን ጉዕዞ ክርስቲያናዊ ሕይወትና ገምጋም እንገብረሉን ንስሓ ብምእታው ምስ እግዚኣብሔር ኣምላኽና ሓውና እንዕረቐሉ ቅዱስ ግዜ ኢዩ። “እምበኣር ሕጂ’ውን ብጾምን ብብኽያትን ብቑዘማን ብምሉእ ልብኹም ናባይ ተመለሱ …ክዳውንትኹም ዘይኮነ ልብኹም ቅደዱ… እግዚኣብሔር ንኹራ ደንጓዩ ብምሕረት ምሉእ’ዩ ካብ ክቐጽዕ ክርሕርሕን ክምሕርን እዩ ዝፈቱ’ሞ ናብ እግዚኣብሔር ኣምላኽኩም ተመለሱ’’ ይብሎም፣ (ኢዮኤል. 2:12-13)። ስለዚ ንሕናውን ብጾምን ጸሎትን ናብ እግዚኣብሔር እንምለሰሉ ግዜን ወቕትን ኢዩ። ከምቲ ኣቀድሚና ዘስተንተናዮ ነቶም ናይ ዓለም ፈተናታት ደቂ ሰባት ስጋ፡ ዓለም፡ ሸይጣን ስዒርና ኣብቲ ናይ ክርስቶስ ትምህርቲን ጸዋዕታናን እሙናት ኮይና፡ ንኽንርከብ እንዕጠቐሉ ግዜ ኢዩ።
ጳውሎስ ናብ ኤፈሶን ክጽሕፍ ከሎ ከምዚ ይብል፥ “ንስኻትኩም ግና ንኽርስቶስ ከምዚ ጌርኩም ኣይተመህርክምዎን። እንተ ደኣ ብሓቂ ሰሚዕኩምዎ ኼንኩም፥ ብአኡ ከኣ ተማሂርኩም አንተኾንኩም. . . . . ነቲ ቐደም ትነብርሉ ዝነበርኩም ብኽፋእ ትምኒት ዝተበላሸወ ኣረጊት ሰብነትኩም ቀንጥጡ፥ በተሓሳስባኹም እውን ተሓደሱ” ይብል። ሎሚ ንሕና ብሓቂ ነቲ ዝመጽእ ናይ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ትንስኤ ብዝግባእ ክነብዕል እንተኾይና፡ ነዚ ቃል ጳውሎስ ክንሰምዕ ይግበኣና። ብተግባርናን ኣተሓሳስባናን ክንልወጥ፡ እቲ ኣብ ክርስቶስ ዝነበረ ኣተሓሳስባ ኣባና ክረኣን ክሰርሕን ክንሰርሕ ይግበኣና። ጾም ናይ ለውጢ፡ ናይ ንስሓ፡ ዕርቂ ግዜ ኢዩ እሞ ንተቀመሉ። ኣብ ቅድሚኡ ቀሪብና ከኣ ምስ ዳዊት ኮይና ከምዚ እንዳበልና ንዘምረሉ፥
“ኦ ኣምላኽ፥ ምእንቲ ዘለኣለማዊ ምሕረትካ ኢልካ ይቕረ በለለይ፥
ምእንቲ ዓቢይ ርሕራሔኻ ኢልካ ኸኣ ኣበሳይ ደንምስስ።
ካብ ኣበሳይ ኣጸቢቕካ ሕጸበኒ፥
ካብ ሓጢኣተይውን ኣጽርየኒ።
ኣነ ኣበሳይ እፈልጥ ኣለኹ፥
ሓጢኣተይውን ኩሉ ጊዜ ኣብ ቅድመይ እዩ።
ኣነ ንኣኻ፥ ንኣኻ ንበይንኻ ጥራይ በደልኩ፥
ኣብ ቅድሜኻውን እከይ ገበርኩ፥
ስለዚ ኽትፈርደኒ ሓቅኻ ኢኻ፥
እንተቐጻዕካኒውን ቅኑዕ ኣሎኻ።
ኦ ኣምላኸይ፥ ጽሩይ ልቢ ፍጠረለይ፥
ጽኑዕ መንፈስ ከኣ ኣብ ውሽጠይ ሓድስ።
ካብ ገጽካ ኣይትደርብየኒ፥
ቅዱስ መንፈስካውን ኣይተግድፈኒ።
ሓጎስ ምድሃንካ ምለሰለይ፥
ፈትየ ክእዘዘካ ደግፈኒ! ኣሜን
እግዚኣብሔር ስለ ኹሉ ነገር ዝተመስገነ ይኹን! ኣሜን
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር
Aba Hagos Tesfagabir


text:
ኣረገውትን ጥዕናን
ኩሎም ዓበይቲ ሰባት ኣብ ኖርወይ ብዕድመ ጦሮታ ይወጹ እዮም። ብዝሒ ናይዚ ጦሮታ ኣብ ናይ ቅድም ኣታዊ ስራሕ ስለዝምርኮስ ይፈላለ እዩ።
መብዛሕትኦም ኣረጋውያን ኣብ ኖርወይ ኣብ ናቶም ቤት እዮም ዝቕመጡ። ብዝሕ ዝበሉ ሰባት ካብ ኮሙነ ውን ሓገዝ ይግበረሎም እዩ ንኣብነት ኣብ ገዛ መጺአን ዝሕግዛ ነርስ፣ ግብራዊ ሓገዝ ኣብ ገዛ ወይ ኣብ ኮሙናዊ መውዓሊ ማእከል ናይ ምምጻእ ዕድል። ብዙሓት ባዕሎም ዝኽእልዎ ኣለዉ ወይ ብስድራቤቶም ጥራሕ ተሓጊዞም ዝኽእልዎ ኣለዉ።
ነፍስኻ ኣብ ክትኣልየሉ ዘይትኽእለሉ ደረጃ ምስ በጻሕካ ኣብ ሕክምና ቦታ ክወሃበካ ከተመልክት ኣለካ። ይኹን ደኣ እምበር ልዕሊ 90 ዓመት ዝዕድሚኦም ሰባት ፍርቆም ኣብ ሕክምና እዮም ዝቕመጡ።
ኣብ ገዛ ዝወሃብ ኣገልግሎታት ዝጥቀሙ ሰባት ነዚ ኣገልግሎታት ርእሰ-ብጽሒት ይኸፍሉ እዮም። ዝተረፈ ዋጋ ኣገልግሎታት ከኣ ኮሙነ ይኸፍሎ።ብዝሒ ዝኽፈል ርእሰ-ብጽሒት ካብ ኮሙነ ናብ ኮሙነ ይፈላለ እዩ።
ኣብ ሕክምና ዝቕመጡ ሰባት ውን ርእሰ-ብጽሒት ይኸፍሉ እዮም። ሓደ ቦታ ኣብ ሕክምና ከባቢ 800 000 ኮሮና ንዓመት እዩ ዋጋኡ። ተጠቃሚ ዝኸፍሎ ብዝሒ ኣብ ኣታዊኡ እዩ ዝሙርኮስ።
ኣረጋውያን መብዛሕትኡ ግዜ ፍልይ ዝበለ ናይ ጥዕና ጸገማት ኣለዎም።
- ክንኣርግ ከለና ነፍስና እንዳኸመ ይኸይድ። ኣብ ቀላጽምን መለጋግቦን ዝያዳ ቃንዛ ይስመዓና ይኸውን ካብ ናይ ቀደም ከኣ ህርኩትነትና ይጓደል። እዚ ከኣ ጭንቀትን ተነጽሎን ከስዕብ ይኽእል።
- ከባቢ 100000 ኣረጋውያን ኣብ ኖርወይ ብጭንቀት ይሳቐዩ። ጥዕናኦም ከም ቀደሞም ብዘይምህላዉ ክኸውን ይኽእል ጠንቁ። ግን ጽምዋን ተነጽሎን ውን ጠንቂ ክኸውን ይኽ እል። ብዙሓት ኣረጋውያን ናይ ምዝካር ክእለቶም ክዳኸም ንቡር እዩ፣ ብዙሓት ሕማም ረሲዕ የጥርዩ እዮም።
- ብዙሓት ኣረጋውያን ናይ ምዝካር ክእለቶም ክዳኸም ንቡር እዩ፣ ብዙሓት ሕማም ረሲዕ የጥርዩ እዮም። ሕማም ረሲዕ ሓንጎልና ይጉዳእ፣ ከምኡውን ናይ ምዝካር ክእለት፣ ስምዒታትንን ማሕበራዊ ዓቕምናን ይጉዳእ።
- ገሊኦም ክኣርጉ ከለዉ ሸውሃቶም ይዕጾ እዩ። በዚ ምኽንያት መኣዛታት ክጎድሎም ይኽእል፣ ወይ ልክዕ መኣዛታት ኣይረኽቡን። እዚ ንዓቕሚ ምኽልኻል ነፍሲ ኣዳኺሙ ንሕማማት ወይ ረኽሲታትን ብቐሊሉ ከምዝቃልዑ ይገብር።


text:
ናይ ኢትዮጵያ ፈደራል ዓቃቢ ሕጊ ኣብ ልዕሊ ኣቦ መንበር ፈደራሊስት ኮንግረስ ኦሮሞ ዶ/ር መረራ ጎዲና ተወሳኺ 10 ናይ ሲዲ መርትዖታት ምቕራቡ ተገሊጹ።
ተወሳኺ ምስሊን ድምጺን ዝሓዘ ሲዲታት ከምዘለዎ'ውን እቲ ዓቃቢ ሕጊ ንቤት ፍርዲ ኣፍሊጡ’ሎ።
ዓቃብ ሕጊ ኣቐዲሙ ዘቕረቦ ናይ መሰካኽርን ካልኦት መርትዖታትን እኹል ብምዃኑ ተኸሳሲ ንክኸላከሉ ወይ ድማ ውሳኔ ክህብ ሓቲቱ ኔሩ።
ጠበቓ ተኸሳሲ አቶ ወንድሙ ኢብሳ እቲ አካይዳ ናይ ሕጊ አገባብ የብሉን ኢሎም ክንጸግ ይግባይ ምባሎም ገሊጾም።
ፈደራል ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ምድብ ልደታ መጋባእያ 19 ን19 ታሕሳስ,2010 ቆጸራ ሂቡ’ሎ።
ዝሓለፈ ዓመት ዓቃቢ ሕጊ ኣብ ልዕሊ ዶ/ር መረራ: ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ፡ አቶ ጀውሃር መሓመድ፡ ኢሳት ቴሊቬዥንን ኦሮሞ ሚድያ ኔት ዎርክ ክሲ ምምስራቱን፡ ዶ/ር መራራ ጉዲና ካልኦት ኣብ ዘየለውሉ ጉዳዮም ከምዝረአ ሓቢሩ’ሎ።


text:
ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ "ሂላሪ ክሊንተን ልዕለይን ልዕሊ ቢል ክሊንተንን ከይተረፈ ንኣመሪካ ክመርሓ ብቕዕቲየን " ክብሉ ኣብ ዋዕላ ሰልፊ ደሞክራት መደረ ኣስሚዖም።
ኣብቲ ትማሊ ረቡዕ 27 ሓምለ ዝተኻየደ ሳልሳይ መዓልቲ ዋዕላ ደሞክራት ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ሓዊስካ ሓያሎ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ሰልፊ ደሞክራት ሄላሪ ክሊንተን እታ ዝበለጸት ፕረዚደንታዊ ተወዳዳሪት ምዃነን ብምዝርዛር ኣብ ልዕሊ ተቓናቓኒአን ዶናልድ ትራምፕ ካብ ቅድሚ ሕጂ ብዝተፈልየን ዝሓየለን ቃና ዝተወሃሃደ ወቐሳ ኣቕሪቦም።
ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ኣብ መደረኦም: ሾሞንተ ዓመት ንድሕሪት ተመሊሶም ምስ ኩሉቲ ዝነበረ ፍልልያት ሂላሪ ክሊንተን ብልጽትን በላሕን ብምንባረን ኣብ ካቢነኦም ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ መዝነት ሂቦም ንኣመሪካ ከገልግላ ዕድመ ከቕርቡለን ከምዝኸኣሉ ጠቒሶም።
ንሶም፤ ሂላሪ ክሊንተን ካብ ስርሒት ምቕታል ኦሳማ ቢን ላደን ጀሚርካ ካልኦት ኣብ መሪሕነቶም ዓበይቲ ውሳነታት ክሓልፉ ኣብ ዝተገብረሉ ምስኦም ሓቢረን ከምዝነበራ ብምግላጽ ንመሪሕነት ኣመሪካ ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ብቕዕቲ እየን ኢሎም።
ፕረዚደንት ኦማባ ሂላሪ ክሊንተን ኣመሪካ ኣብ ዝሓሸ ጎደና ተምርሕ ንካብ ኩሉ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ዜጋታት ኣሳታፊት ምስእትኸውንያ ዝብል እምነት ከምዘለወን ድማ ንዋዕለኛታት ኣረዲኦም።
"ኣመሪካውያን ንኹሉ ጥርጣረታትን ፍርሕታትን ኣወጊድኩም ምሳይ ኮይንኩም ንሂላሪ ክሊንተን መጻኢት ፕረዚደንት ኣመሪካ ገይርና ክትመርጹ ይሓተኩም" ድማ ኢሎም።
ንሜላ ተቐናቓኒአን ንምግላጽ ስም ዶናልድ ትራምፕ ክጽውዑ ኣብ ዝጀመሩሉ ካብ ዋዕለኛ ናይ ተቓውሞ ምዕዝምዛምኳ እንተተሰምዐ፤ ፕረዚደንት ኦባማ "ኣይነዕዘምዝም ነድምጽ" ክብሉ ቅጽበታዊ ምላሽ ሂቦም።
ዶናልድ ትራምፕ ብምዕዝምዛም ዘይኮነ ኣብ መድመጺ ነቑጣ ድምጺ ብምሃብ ጥራይ ክስዓሩን: ሂላሪ ክሊንተን ድማ ክዕወታ ከምዝኽእላ ንዋዕለኛ ኣተሓሳሲቦም።
"ዶናልድ ትራምፕ ጭርሖ ጥራይ እዮም ኣቕሪቦም። ፍርሒ ጥራይ እዮም ኣቕሪቦም። ንሶም ኣብ ልዕሊ ሰባት ፍርሒ ብምዝራእ ዶኾን ኣብ ስልጣን ከምጽእ ዘኽእል ድምጺ ብምርካብ ኣብዚ ምርጫ ክዕወት ይኽእልየ ካብ ዝብልዩ " ኢሎም ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ንሜላ ዶናልድ ትራምፕ እንክገልጹ።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብወገኖም ምስ ማእከላይ ደረጃ መነባብሮ ዘለዎም ኣመሪካውያን ዘለዎም ጥቡቕ ምትእስሳር ተጠቒሞም እዮም ንሄላሪ ክሊንተን መጻኢት ፕረዚደንት ኣመሪካ ብቕዓት ክእለትን ተሞክሮን ከምዘለወን ገሊጾም።
ምክትል ፕረዚደንት ባይደን ኣብ ዘቕረብዎ መደረ: ንማእከላይ መንባብሮ ዘለዎም ኣመሪካውያን ጎሲኻ ሃብታም ክህብትም ድኻ ድማ ካብቲ ናይ ድኽነት ደረጅኡ ክወጽእ ከምዘይክእል ንዋዕለኛ ብምዝኽኻር ዶናልድ ትራምፕ ዝኾነ ዓይነት ኣፍልጦ ማእከላይ ደረጃ መነባብሮ ዘለዎም ኣመሪካውያን ከምዘይብሎም ሓቢሮም።
ምክትል ፕረዚደንት ኣመሪካ ባይደን ዶናልድ ትራምፕ "ኣብ ታሪኽ ኣመሪካ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ጸጥታ ዝተሓተ ኣፍልጦን ቅሩብነትን ዘለዎም " ክብሉ ገሊጾሞም።
ሕጹይ ምክትል ፕረዚደንት ሰልፊ ደሞክራት ብምዃን ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ምስ ሂላሪ ክሊንተን ተሰሊፎም ዘለው ቲም ከይን ብወገኖም: ዶናልድ ትራምፕ እመኑኒ እንበሉ ንዝገብርዎ መደረታት ነቒፎም። ንሶም ኣብ መደረኦም ብዙሓት ኣሚኖሞም ከብቅዑ ኣብ መወዳእትኡ ማይ ሓቚኖም እዮም ተሪፎም ክብሉ ንዋዕለኛታት ገሊጾም።
ሄላሪ ክሊንተን ሓሙስ ምሸት ኣብ መዕጸዊ ዋዕላ ሰልፊ ደሞክራት ንሰልፊ ደሞክራት ወኪለን ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ክወዳደራ ሕጹይነተን ክቕበላ እየን። ምክትለን ሰነተር ቲም ከይን ትማሊ ምሸት ኣብ ዘቕረብዎ መደረ ነቲ ዝተረቑሑዎ መዝነት ብወግዒ ተቐቢሎሞ እዮም።


text:
መሰረት ክብርታት ቤት ትምህርቲ
ማዕርነት፣ማዕረ ክብረት ምህላውን ውልቀ ሰባት ናይ ገዛእ ርእሶም ምርጫታት ክመርጹን ኣብ ሕብረተሰብ ኖርወይ መሰረታዊ ክብርታት እዮም። እዞም ክብርታት ኣብ ቤት ትምህርቲ ውን ኣገደስቲ እዮም። ኣብ ቤት ትምህርቲ ዝወሃብ ትምህርትን ንጥፈታትን ውን ተማሃሮ ኩሎም ሰባት ማዕረ ክብሪ ከምዘለዎም ከምዝፈልጡ ምግባር እዩ ዕላምኡ። ተማሃሮ ኣብ መዓልታዊ ሂወት ትምህርቶም ጽልዋ ክሕድሩ ኣለዎም፣ ከምኡውን ብጊሓቱ ነቲ ባዕሎም ዝመሃሩዎ ትምህርቲ ሓላፍነት ክስከሙሉ ይመሃሩ። ቤት ትምህርቲ ንነፍስ ወክፍ ተምሃራይ ምስ ደረጅኡ ተዛማዲ ዝኾነ ትምህርቲ ክምህር ግዴታ ኣሎዎ።
ዕላማ ቤት ትምህርቲ ርእሶም ዝኸኣሉ ሰባት ጽቡቕ ማሕበራዊን ትምህርታዊን ዓቕሚ ዘለዎም ምፍራይ እዩ።
ኣብ ሓደ ዘመናዊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኣፍልጦን ርእሱ ዝኸኣለ ርእይቶታትን ሃልዩዎ ኣብ ስራሕዓለምን ሕብረተሰብን ብንጥፈት ክሳተፍ ትጽቢት ይግበረሉ።ቤት ትምህርቲ ንቆልዑ ጽቡቕ ሓፈሻዊ ፍልጠት የስንቕ። እዚ ማለት ቆልዑ ብዛዕባ ብዙሕ ዝተፈላለየ ኣርእስትታት ክመሃሩ ኣለዎም። ቋንቋ፣ ቁጽሪን ብዛዕባ ሕብረተሰብን ኣብ ቀጽሮም ዝርከብ ባህሪን።
ብጀካ ሓፈሻዊ ፍልጠት ምስናቕ ቤት ትምህርቲ ብዙሕ ዕማማት ኣለዎ፣ ንኣብነት ቆልዑ እዚ ዝስዕብ ክመሃሩ ኣለዎም፣
- ሓበሬታ ምድላይ፣ ነዚ ከኣ ብነቐፌታዊ ዝኾነ ዓይኒ ምግምጋም
- ኣብ ሓበሬታን ኖቶም ገምጋምን ተሞርኪሶም ናቶም ሓሳባት ክሃንጹ
- ንርእይቶታቶም ክካትዑ
ዕላማታት ትምህርቲ(ሕጊ ትምህርቲ)
- ምህሮ ኣብ ቤት ትምህርትን መለማመዲ ትካልን ምስ ገዛ ተማሃራይ ብምትሕብባር ንዓለምና መርሖ ክኸውን ኣለዎ፣ ከምኡውን ንተማሃራይ መሰረት ኣትሒዙ ታሪኻዊን ባህላዊን ርድኢት የስንቕ።
- ምህሮ ኣብ ካብ ባህሊ ክርስትናን ሰብኣውነትን ዝተወርሰ መሰረታዊ ክብርታት ዝተሞርኮሰ ክኸውን ኣለዎ፣ ከም ክብረት ንክብሪደቅሰባትን ባህርን፣ ናጽነት ተበላሓትነት፣ ፍቕሪ ብጻይ፣ ሕድገት ምግባር፣ ማዕረ ክብሪን ሓድነትን፣ ከምኡውን ብመገዲ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታትን መፈሳውነትን ዝግለጽ ክብርታት ኣብ መሰል ደቅሰባት ዝተሰርጸ ክኸውን ኣሎዎ።
- ምህሮ ኣብ ምስፋሕ ኣፍልጦ ሃገራውን ባህላውን ውርሻን ሓባራዊ ኣህጉራዊ ባህልናን እጃሙ ከበርክት ኣለዎ።
- Opplæringen skal gi innsikt i kulturelt mangfold og vise respekt for den enkeltes overbevisning. Den skal fremme demokrati, likestilling og vitenskapelig tenkemåte.
- ተማሃሮን ተልመዴናትን ሂወቶም ንኽመልኩን ኣብ ሕብረተ-ሰብና ንኽሳተፉን ኣፍልጦ፡ክእለታትን ቅኑዕ ጠባይን ከማዕብሉ ኣለዎም። ፈጠራን ምህዞን ሓገስ ክፈጥረሎም፣ ብተገዳስነት ክሳተፉን ክመራመሩን ድፍኢት ክህልዎምን ዕድል ክረኽቡ ኣለዎም።
- ተማሃሮን ተልመዴናትን ነቐፌታዊ ኣተሓሳስባ ክመሃሩ፡ ከምኡውን ተግባራቶም ስነ-ምግባራዊ ክኸውንን ኣከባቢኦም ንምዕቃብ ንቕሓት ክህሉዎምን ኣለዎ። እጃሞም ከበርክቱን ክተሓባበሩን መሰልን ሓላፍነትን ክወሃቦም ኣሎዎ።
- ቤት-ትምህርትን ትካል ተልሜደናትን ንተማሃሮን ተልመዴናትን ብምትእምማንን ክብረትን ክቐርቡዎም ኣለዎም፡ ከምኡውን ዝቐርጾም ናይ ምምሃር ድሌቶም ዘበራትዖሎም ጠለባትን ብድሆታትን ክህቡዎም ኣለዎም። ኩሉ ዓይነት ኣድልዎ ከኣ ክጻብኡዎ ኣለዎም።


text:
ምስ ገዛ ምትሕብባር
ወለዲ ደቆም ናይ ምዕባይ ሓላፍነት ኣለዎም። ቤት ትምህርቲ ምስ ወለዲ ብምትሕብባር ኣብዚ ዕዮ እዚ ክድግፎም ይደሊ።ቆልዑ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብዝተኻእሎም መጠን ብዙሕ ክመሃሩ ቤት ትምህርቲ ምስ ገዛ ተማሃራይ ክትሓባበር ኣገዳሲ እዩ።
ተማሃራይ፣ ወለዲን መምህርን ብሓባር ክዛረቡ ኣገዳሲ እዩ። ብዛዕባ ትምህርታዊ ምዕባለ፣ ተማሃራይ ኣብ ቤት ትምህርቲ ከመይ ከምዘሎ ክዘራረቡ ኣለዎም። ብውሑዱ ዓመታዊ ክልተ ከምዚ ዓይነት ዝርርባት ክህሉ ኣለዎ።
ወለዲ ካብ ትምህርቲ ዝመጽእ ጽሑፋዊ ሓበሬታ ከንብብዎን ጽቡቕ ጌሮም ክርድኡዎን ኣገዳሲ እዩ። ቆልዑ መደብ ዕዮ ገዛ ወይ/ድማ እዋናዊ መደባት ይወሃቦም እዩ። ኣብዚ መደባት ከኣ እታ ክላስ ኣብቲ ዝተፈላለየ ዓይነታት ትምህርቲ እንታይ ትዓዪ ከምዘላ ከተንብብ ትኽእል። ኣገደስቲ መልእኽትታት ንወለዲ ወይ ኣለይቲ ውን ኣብዚ መደባት ተጻሒፉ ኣሎ። ወለዲ ከኣ ዝኾነ ሕቶ ምስ ዝህልዎም ንመምህር ወይ ካልኦት ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ዘለዉ ክውከሱ ይኽእሉ።
ወለዲ ምስ መምህርን ካልኦት ወለዲን ክራኸቡ ልሙድ እዩ። ብዛዕባ ክላስን ኣከባቢ ክላስን፣ ብዛዕባ መደባትን ንጥፈታትን ይዛረቡ። ብውሑዱ ዓመታዊ ክልተ ከምዚ ዓይነት ኣኼባታት ይካየድ ። ኣብ ከምዚ ዓይነት ኣኼባታት ምስቶም ካልኦት ወለዲ ምልላይ ጽቡቕ እዩ።


text:
ዕለት 29 መስከረም ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልቲ፥ በዚ ምኽንያት`ዚ ናይ ኵለንተናዊ ሰብኣዊ ዕብየት ዝሓልይ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ፥ ኣብ 2020 ዓ.ም. ምእንቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ዝተፈላለየ ጐስጓስ የነቓቕሕ ከምዘሎ ናይቲ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት መግለጺ የመላኽት።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
“መንግስቲ ኣምላኽ ምሕናጽ ናይ ኵሉ ማሕበረ ክርስቲያን ናይ ሓባር ጻዕሪ እዩ፡ ምእንቲ ከምቲ ቅዱስ ጳውሎስ ዝምዕዶ ብሓደ ልብን ብሓደ ሓሳብ ፍጹም ስኒት (1ቆር.1,10) መሰረት ምትሕብባር ክንመሃር ይግብኣና” ዝብል ሓሳብ ዘቃልሕ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብምኽንያት መበል 106 ዓመት ናይ 2020 ዓ.ም. ሰንበት ዕለት 29 መስከረም ዝውዕል ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን፥ ከም ኢየሱስ ክርስቶስ ንኽስደዱ ዝተገዱ” ብዝብል ኣርእስቲ መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉ ይዝከር።
ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን በቢ ዓመቱ ካብ 1914 ዓ.ም. ኣትሒዛ እትዝክሮ ዕለት ክኸውን እንከሎ፡ ነቶም ገዛእ ርእሶም ናይ ምክልኻል ዓቕምን ብቕዓትን ዘይብሎም ካብ ቦታ ናብ ቦታ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ተገዲዶም ዝንቀሳቐሱ ክጽለይን ነዚ ብድሆ እዚ ንምግጣምን ኣብ ዓለም ብዛዕባ እዚ ክፍሊ ሕብረተሰብ እዚ ኣስተውዕሎ ክግበርን እቲ ካብኣቶም ዝኾነ ዝቐርብ ዕድል እውን እንጉድ ክኸውን ብቓልን ተግባርን ጻውዒት ብምቕራብ ዘበገሰቶ መደብ እዩ።
ናይ ኵለንተናዊ ምሉእ ሰብኣዊ ዕብየት ሓልዮ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈት ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ኣትሒዙ ብመዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ምኽንያት ዝተፈላለየ ጐስጓስ ከምዘነቓቐሔን ንኣብነት ናይ ሎረና ማርጋሪታ ካብ ኮሎምቢያ ቁሸት ቺቦሎ ንኽትስደድ ዝተገደትን ድሕሪ ናይ ወላዲኣ ናይ ሕርሻ ኤኮኖሚ ብሓዊ ክባራዕ ምስ ተገብረን በዝን ብዝተፈላለየ ዓመጽ ተገዲደን ገዛእ ርእስን ንኸድሕና ዝተሰዳን ንማሕበር ኢየሱሳውያን ምስጋና ይኹን ሳን በኒቶ ናይ ሕርሻ ትካል ንኸበግሳ በቒዔን ሕይወተን ዳግም ኣብ ምሕናጽ ከምዝርከባ ነዚ ታሪኽ ዘዘንተው ዘመሓላለፎኦ ናይ ምስማዐ ርእየት ምስክርነት ይጥቀስ። “ሕልምታትካ ንምዃን ምቅላስ” እዚ ናይ ሎረና ብምኽንያት ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ስደተይናታትን ተመዛበልትን ዘቕረበኦ ጻውዒት ክኸውን እንከሎ ኩሉ ደልሃመት ኮይኑ ኣብ ዝስመዓካ እውን ይኹን ዘይምብርካኽ ንቕድሚ ምባል ከምዘድሊ ይላበዋ።


text:
ኣብ ትግራይ ዝተወለዐ ውግእ ሻድሻይ ወርሒ አብ ዝሓዘሉ እዋን፣ ንስቅታኡ ዝሰበረ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ትማሊ ሓሙስ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ‘ተወሳኺ ሰብኣዊ ሓገዛት ንክቀርብን ነገራት ናብ ንቡር ንክምለስን’ ጸዊዑ ኣሎ።
ኣብ ትግራይ፣ ብውልቀን ብዕስለን ብፍላይ ብዩኒፎርም ዝለበሱ ኣባላት ሰራዊት ዝተደፈራ ደቂ ኣንስትዮ ከምዘለዋ ዝጠቅሱ ዝርብሽን ኣሰምባዲን ሪፖርታት ይወጹ ኣለው። ሓንቲ ላዕለወይቲ ባዓልቲ ስልጣን ሕቡራት ሃገራት ኣብ’ዚ ሰሙን ክዛረባ ከለዋ ‘ስፍሓትን ዕምቆትን እቲ ኣብ ትግራይ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝተፈጸመ ግፍዒ ንምንጻር ኣዋርሕ ክወስደልና ይኽእል’ዩ’ ከምዝበላ ዝዝከር እዩ።
እዚ ከምዚሉ ከሎ፣ ኣብ ዩኒቨርስቲ ጂኦርጅታውን ቅድሚ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ዝዋዓለ መድረኽ ልእኽቲ ኣየርላንድ ዝኾና ጀራልዳይን ባይርን ኔሰን ‘ቤት ምኽሪ ጸጥታ ኣብ ጉዳይ ትግራይ ሒዝዎ ዝነበረ ስቅታ ንእዝንኻ ዘጽምም እዩ፣ ነቲ ኩነታት’ውን ዝሕግዝ ኣይነበረን’ ክብላ ገሊጸነኦ እየን። ትማሊ ሓሙስ ዝበለኦ ግና ኣንጻሩ እዩ።ከምዚ በላ ‘እዚ ቤት ምክሪ’ዚ፣ ኣብ ልዕሊ’ቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ኣሰካፊ ኩነታት ንፈለማ ጊዜ ብሓደ ድምጺ ምዝራብ ጀሚሩ ኣሎ‘።
ኣብ ሕቡራት ሃገራት ልኡኽ ኢትዮጵያ፣ ንውሳነ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ብትዊተር ኣቢሉ ኣብ ዝሃቦ ግብረ መልሲ ‘እቲ ዝተካየደ ሕጊ ናይ ምኽባር ስራሕ ውሽጣዊን፣ ሰብኣዊ ስራሕቲ ሓዊሱ፣ ብሕጊ’ታ ሃገር ዝግዛእን እዩ። ኣብ ውሽጢ ሉአላዊነት ኢትዮጵያ ዝሕቆፍ’ዩ’ ኢሉ።


text:
መራሕቲ ሃይማኖት ኢትዮጵያ ንመሰል ኣፍሪካዊያን ግብረ-ሰዶማዊያን ደቂ ተባዕትዮ ጠጠው ዝበለ ትካል ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንዘካይዶ ኣኼባ ብምቅዋም ክህቡዎ ሓሲቦም ዝነበረ ጋዜጣዊ መግለፂ ንኻሊእ ግዜ ኣመሓላሊፎምዎ።
ዝቕፅል ሰንበት ኣብ ዝጅመር ዓለምለኸ ጉባኤ ኤዲስ ንምስታፍ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከምዝመፁ ዝተገለፀ ናይቲ ትካል ወኪላት እቲ ኣኼባ ዘካይዱ ምስ HIV/AIDS ብምትእስሳር እዩ።
ኣፍሪካዊያን ደቂ ተባዕትዮ ንፆታዊ ጥዕናን መሰላትን ዝተብሃለ ትካል ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንኸካይዶ ዝወጠኖ ኣኼባ ንመራሕቲ ሃይማኖት ኢትዮጵያ ኣየሕጎሰን።እቶም መራሕቲ ሃይማኖት ንግብረሰዶማዊነት ብጥብቂ ክኹንኑ ፀኒሖም እዮም።
ናይ ኢትዮጵያ ወንገላዊት መካነ እየሱስ ቤትክርስቲያን ናይ ክብሪ ፕሬዝዳንት ቐሺ ይተፋ ጎበና ሎማዕንቲ ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ መግለፂ’ውን ነዚ መርገፂ እዚ እዮም ኣጠናኺሮም።
ነዚ መርገፂኦም ደጊሞም ንምርግጋፅ’ውን ዝቕፅል ቀዳም ንዝካየድ ኣኼባ ግብረሰዶማዊነት ንምቅዋም ኣርባዕተ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሃይማኖት ተቛማት ማለት’ውን ናይ እትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን፡ሓፈሻዊ ጉዳያት ቤት ምኽሪ እስልምና፡ናይ ኢትዮጵያ ወነገላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ እየሱስን ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያንን ብሓባር ንናይ ውሽጥን ወፃእን ጋዜጠኛታት ጋዜጣዊ መግለፂ ንምሃብ ፀዊዕም ነይሮም።
ነቲ መገልፂ ሽፋን ንምሃብ ዝመፁ ጋዜጠኛታት’ውን ብርክት ዝበሉ ነይሮም።እቲ መገልፂ ቅድሚ ምጅማሩ ምንስቴር ጥዕና ኢትዮጵያ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ብሃንደበት ኣብቲ ቦታ ብምብፃሕ ምስቶም መራሕቲ ሃይማኖት ነዊሕ ዕፁው ኣኼባ ኣካይዶም።
እቲ መገልፂ ከምዘይውሃብ ንጋዜጠኛታት ንምንጋር ካብቲ ኣዳራሽ ዝወፁ ናይ ኢትዮጵያ ወንገላዊት ቤተክርስቲያን መካነ እየሱስ ናይ ክብሪ ፕሬዝዳንት ቐሺ ይተፋ ጎበና እቲ ኣኼባ ንኻሊእ ግዜ ከምዝትመሓላለፈ ብምግላፅ ሓፂር መግለፂ ሂቦም።
ብኤዲስን ፆታዊ ርክብን ኣብዝመሓላለፉ ሕማማት ዘተኮረ ዓለም ለኸ ጉባኤ ኣብ ኣፍሪካ ዝቕፅል ሰንበት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክኽፈት እዩ።ሸውዓተ ሽሕ ሰባት ከምዝሳተፉ እውን ተፈሊጡ ይብል እስክንድር ፍሬው ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝለኣኸልና ፀብፃብ።


text:
ነፍስ ወከፍ ዓመት ብዙሓት ሰባት ንጀርመን ይፈልሱ። 20 ካብ ሚእቲ ካብ ተቐማጦ ጀርመን ፡ ካልእ ወይ ዘይጀርመናዊ ናይ ባህሊ ድሕረ ባይታ ኣለዎም። ብዙሓት ካብኣታቶም ናይ ቋንቋ ብዙሕነት ዘለዎም ኮይኖም ፡ ናይቲ መበቆሎም ጥራይ ዘይኮነ፡ ካልእ ሓንቲ ወይ ዝያዳ ቋንቋታት ናይ ወጻኢ ይዛረቡ። ብዙሓት ንጀርመን ዝፈልሱ ሰባት ንቋንቋ ጀርመን ከም ባዕዳዊ ከም ካልኣይ ቋንቋ የጽንዕዎ። ሓደ ሰብ ናይቲ ዝቕመጠሉ ሃገር ወይ ዞና ቋንቋ ምስዝኽእል፡ ካብኡ ሓሊፉውን ብጉረማይለ ምዝቆማጥዖ ፡ ምስ ካልኦት ደቂ እቲ ዓዲ ፡ ብዝያዳ ይወሃሃድን ኣገባብ ኣካይዶኦም ዝያዳ የስተማቕሮን።
ረብሓ ናይ ቋንቋ ብዙሕነት
ሎሚ ብዙሕ ቋንቋታት ክትዛረብ ምኽኣል ኣብ ዓለምና ኣገዳሲ ብቕዓት እዩ። ኣብ መንጎ ሃገራት ዝርከብ ዶብ ካብ ቀደም ብዝሓሸ ክፉት ኮይኑ ብዙሓት ሰባት ንወጻኢ ሃገር ይግዕዙ ፡፡ ብጀካ ቋንቋ ኣደ ካልእ ተወሳኺ ቋንቋ ዝዛረብ ሰብ ፡ ዝያዳ ዕድላት ኣለዎ። ኣብ ውልቃዊ ሂወቱን ኣብ ስራሕ ብዙሕ ናይ ቋንቋ ክእለት ዘለዎም ሰባት ንዝተፈላለዩ ካልኦት ኣሕዛብን ባህልታትን የቐራርቡ። ናይ ቋንቋ ብዙሕነት ምልኪ ዘለዎም ሰባት ኣብ ባህላዊ ምውስሳብ ብቕዓት ይውንኑ። እዚ ማለት ቅርጺ ናይ መነባብሮ ናይ ካልኦት ሰባት ብዝተፈላለየ ጎድንታቱ ክመዝንዎ ይኽእሉ። ኣብ ጀርመን ዝዓበዩ ቆልዑት፡ ደቂ ሓደስቲ ምጻእ ፡ ቋንቋ ናይ ወለዶም ማለት ቋንቋ ናይ ኣደ ፡ ብባህሪኦም ካብ ዝተወልድሉ እዋን ኣትሒዞም ይመሃርዎ። ምስ ቋንቋ ማዕረ ማዕረ ድማ ፡ ብዙሕ ንባህልን ልምድን ናይ መበቆል ዓዶም ዝምልከት ይስቆሮም። ቋንቋ ጀርመን ካብ ብዝሒ ርክባት ዝተላዕለ ፡ ማለት ምስ ከምኦም ቆልዑት ብብዝሒ ብምጽዋትን ምስ ዓበይትን ከምኡውን ኣብ መዋእለ ህጻናትን ቤት ትምህርትን ይመሃሩ፡ እዞም ቆልዑ እዚኦም ሰብ ድርብ ቋንቋ ኮይኖም ይዓብዩ።
ኣገዳስነት ናይ ቋንቋ ጀርመናውያን
ንዓበይቲ ኣገዳሲ እዩ። ቋንቋ ጀርመን ምፍላጥ ማለት ምስ ካልኦት ሰባት ኣብ ጀርመን ንክትመያየጠሉ የኽእለካ ማለት እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ውን ፡ ንቋንቋን ከባቢን ምፍላጥ ኣብ ምውህሃድ ዓቢ ተራ ኣለዎ። ብዛያዳ ግን ቆልዑት ጽፉፍ ናይ ቋንቋ ምልኪ ምስዝውንኑ ቤት ትምህርቲ ይኣትው።
ኣታዊ ወጻኢ
ዝኾነ ቋንቋ ኣብትዛረበሉ እዋን ኣታውን ወጻኢን ብጣዕሚ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ቋንቋ ኣታዊ ማለት ሓደ ሰብ ዝሰምዖን ዘንብቦን ማለት እዩ። ሰባት ኩሉ ኩነታት ብልክዕ ምእንቲ ከንጸባርቑ ፡ ስሩዕ መራኸቢ ቋንቋ የድልዮም። እዚ ኣታዊ እዚ ዓይነታዊ ጸብለልትነት ክህልዎ ይግባእ። ማለት ካብ ሓደ ጽፉፍ ምልኪ ናይ ቋንቋ ዘለዎ ሰብ ክወጽእ ወይ ክርከብ ኣለዎ ማለት እዩ። ብፍላይ ንቆልዑት ተመሪጹ ዝንበብ መጻሕፍቲ ፡ ካብ ሓደ ብቕዓት ዘመስከረ ኣካል ክምንጩ ይድለ። ማዕረ ማዕረ ምስ እታዊ ፡ ወጻኢውን ከምኡ ኣገዳሲ እዩ። ወጻኢ ማለት ሓደ ሰብ ዘፍረዮ ፡ እዚ ከኣ ዝዛረቦ ወይ ዝጽሕፎ ማለት እዩ። ሰባት ቋንቋ ክጥቀሙ ኣገዳሲ እዩ። ሓደ ቋንቋ ብዕሊ ብምዝራብ ፡ ሰብ በብዓይነቱ ህልው ኩነታት ንምጽብራቕን ብዙሕ ተክእሎታት ይህልዎ። ምጽሓፍን ምንባብን ብዙሕ ብምልምማድ ይምዕብላ።
Output is also very important. “Output” means the language that a person produces, i.e. speaks or writes. It is essential for people to be able to use the language. To speak a language well, plenty of opportunities to practise in real-life situations are needed. Speaking and writing are important and effective ways of practising the language.
ምስ ወድኻ ወይ ደቕኻ ኣብ ገዛ ብቋንቋ ጀርመን ዘይኮነ ፡ ብናይ ቋንቋ ኣደ ምስእትዛረብ ነዚ ዘማዕብል ዝተፈላለየ ተኽእሎታት ኣሎ።
ኣገዳስነት ቋንቋ ናይ ሓንቲ ስድራ ቤት
ኣብ ብዙሓት ስድራ ቤታት ኣቦን ኣደን ሓደ ቋንቋ ይዛረቡ። እዚ ቋንቋ እዚ ኣብ ሓደስቲ ምጻእ ፡ ዳርጋ ኩሎም ቋንቋ ጀርመን ናቶም ኣይኮነን። ሓደ ቆልዓ ቋንቋ ናይ ስድራ ቤቱ ንኽፈልጥ ፡ ኣብ ገዛ ምስ ወለዱ በቲ ቋንቋ ክዛረብ ኣለዎ። ከምዚ ብምግባር እቲ ቆልዓ ጥቡቕ ዝኮነ ስምዒታዊ ርክብ ምስ ቋንቋ ኣደን ምስ መቦቆላዊ ባህሉን የማዕብል። ቋንቋ ኣደ ንቆልዑትን ዓበይትን ባህላዊ ሓበሬታን ልምድን ክብርታትን የመሓላልፍ። ስድራ ቤታት ብዝኾነ ይኹን ምኽንያት ቋንቋ ኣደ ካብ ምዝራብ ከቋርጹ የብሎም። ብዛያዳኳ ንደቆም ኣብ ማእከል ገዝኦም ኮይኖም ከምሓላልፍሎም ይግባእ። ንቆልዑት ፍሉይ ኣገዳስነት ዘለዎ ቋንቋ ኣደ ምስዝመልኩ እዩ። ጽፉፍ ዝኾነ ፍልጠት ናይ ቋንቋ ኣደ ፡ እቲ ዝበለጸ ቅድመ ኩነት ንካልኦት ቋንቋታት ንክትመልኽን ከተማዕብልን የገልግል። ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ብዙሕ እዋን ፡ (ድርብ) ቋንቋታት ወይ (ስሉስ) ቋንቋታት ማለት፡ ሰለስተ ዓይነት ቋንቋ ኣብ መዋእለ ህጻናት ይወሃብ እዩ።
ሓደ ሰብ ሓደ ቋንቋ
ኣብ ገለ ገለ ስድራ ቤታት ኣቦን ኣደን ሓደ ዓይነት ቋንቋ ኣይዛረቡን እዮም። ካብዚ ብምብጋስ ብዙሓት ስድራ ቤታት ፡ ሓደ ሰብ ሓደ ቋንቋ ፡ ኣብ ዝብል ኣገባብ ይጽግዑ። ነፍስ ወከፍ ወላዲ ምስ ውላዶም፡ በብናቶም ቋንቋ የዕልልዎ ። እቲ ቋንቋ ናይታ ስድራ ቤት ፡ ማለት እቲ ዝተፈላልፈየ ቋንቋታት ናይ ኣቦን ናይ ኣደን ፡ ክልቲኡ ናይቲ ቆልዓ ቋንቋ ኣደ ይኸውን። ሓደ ሓደ ግዜ እዚ ኣገባብ እዚ ፡ ስሉስ ቋንቋ ኮይኑ እቶም ክልተ ወለዲ ብጽቡቕ ይዛረብዎ።
ኣገዳሲ ተርእዮታት ኣብ ኣተዓባብያ ቋንቋ ብዙሕነት
ኣብ ኣተዓባብያ ቋንቋ ብዙሕነት ፡ ወለዲ ምስ ቋንቁኦም ስምዒታዊ ርክብ ክህልዎም ኣገዳሲ እዩ። ብርግጽ እቲ ዝበለጸ እቲ ኣቦ ወይ እታ ኣደ ፡ ብናቶም ቋንቋ ንውላዶኦም ምስዘዛርብዎ ይሓይሽ። ሓደ ናይ ስድራ ቤት ቋንቋ እንተሎ ፡ ኩሉግዜ እዚ ቋንቋ እዚ ኣብ ገዛ ክዝረብ ኣለዎ። እቲ ቆልዓ ድልየት እንተዘይብሉ ማለት በቲ ቋንቋ ንክዛረብ ፡ ኣገዲድካ ክኽውን የብሉን። መብዝሕትኡ እዋን ሓደ መድረኽ ኣሎ ባዕሉ ዝቕህመሉ። ወለዲ ከስተውዕልሉ ዝግባእ እውን ፡ ኣብ ገዛ ዝወሃብ መግለጺታት ክትሓዋወስ የቡሉን። ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም ቋንቋ ኣውንታዊ ኣራእያ ዘለዎም ወለዲ ፡ ንደቆም ቋንቋ ናይ ወለዶም ንኽመልኩ ዘኽእሎም ዓቢ ምትብባዕ እዩ።
ምትሕልላፍ ናይ ቋንቋ ኣደ ንቆልዓ ኣገዳሲ እዩ። ምስኡ ድማ ምውርራስ ናይ ጉረማይለ ቋንቋ ፡ ማዕረ ማዕረ ኣገዳስነት ኣለዎ።
ኣተዓባብያ ናይ ቋንቋ ብዙሕነት ንዝብል እርዕስቲ ዝምልከት፡ ብዙሓት ሓገዛትን ተወሳኺ ደገፍን ዝህባ ኣማኸርቲ ክለባት ኣለዋ። ብዙሓት ከተማታትን ዞና ወይ ከባቢታትን ፡ ሓደ ንባህላዊ ምውህሃድ ዘሳልጥ ቤት ጽሕፈት ወይ ቦታውን ኣለወን። ኣብዚ ቦታ እዚ ዝሰርሑ ሰባት፡ ብዛዕባ ቋንቋን ባህልን ዝምልከት ኣገዳሲ ሓበሬታን ምትብባዕን ይልግሱ። ውልቃውያን ክለባት ወይ ትካላትውን እንተኾነ ናይ ሓበሬታ ቦታ ኣለወን። ሎሚ ብዙሓት ክለባት ናይ ቋንቋ ብዙሕነትን ባህላዊ ምትዕጽጻፍን ፡ ብዝምልከት ዕማም ተጸሚደን ይርከባ። ሓደ ሰብ ኣብ ኢንተርነት ነዚ ንጉዳይ ናይ ቋንቋ ብዙሕነት እዚ ዘሰስን፡ ብዙሕ ናይ ኢንተርነት ተለቃቢታትን / ሊንክስ / ሓበሬታን ይረክብ።
ምትብባዕ ቋንቋ ጀርመን ንቆልዑት
ቆልዑት ኣብ መዋእለ ህጻናትን ኣብ መባእታ ቤት ትምህርትን ቋንቋ ጀርመን ብግቡእ ንኽመልኩ ፡ ነፍስ ወከፍ ኣውራጃ ጀርመን ናይ ገዛእ ርእሳ መደብን ኣሰራርሓን ንድፊ ሓሳብን ኣለዋ። ሓደ ቆልዓ እኹል ቋንቋ ጀርመን ምስዘየጥሪ ፡ ኣብ መደብ መሳለይ ቋንቋ / ስፕራኽ ፎርደር ፕሮግራም / ሓገዝ ይረክብ። ንኣብነት ኣብ ኣፈናዊ ትምህርቲ ቋንቋ ጀርመን / ፎርኩርስ ዶች / ወይ ድማ ኣብ መሳለይ ክፍሊ ቋንቋ ጀርመን / ዶች ፎርደር ክላሰ / ይኣቱ። ካብዚ ንላዕሊ ሓገዝ ዘድልዮም ቆልዑት ምስዝርከቡ ግን ዝተፈላለያ ናይ ምኽሪ ቤት ጽሕፈታት ኣገዳሲ ሓበሬታትን ምትብባዕን ዝልግሳ ኣለዋ።
ምትብባዕ ናይ ኣደ ቋንቋ
ቆልዑት ቋንቋ ኣዲኦም ኣብ ገዛ ይኹን ኣብ ሓደ ኢንስትቱዩት ንክማዕብልዎ ክተባብዑ ይግባእ። ኣቦን ኣደን ደቆም ናይ ገዝኦም ቋንቋ ንኽመልኩ ብመደብ ጹሑፋት ክንበበሎምን፡ ምስኣታቶም ብሓባር ብምዃን ድማ መዛሙርን ላሃጃታትን ጸወታን ምዝውታር የድሊ። ምስ ቤተሰቦም ብስልኪ ክደዋወሉን ስክይ ፐ ክለዋወጡን ይግባእ። ምስካልኦት፡ ከም ናቶም ቋንቋን ባህልን ዘለዎም ቤተሰብ ብምልላይ ድማ ፡ ምስደቆም ክላለዩን ክጻወቱን ቋንቋ ሃገሮም ክዛረቡን ይኽእሉ።
ብዙሓት ኣብያተ ጽሕፈትን ክለባትን ንቆልዑት ቋንቋ ኣደ ንክፈልጡ ዝወሃብ ናይ ትምህርቲ መደብ ኣለወን። ኣብዘን ኣብያተ ትምህርቲ እዚኣን ኣቶም ቆልዑት ብቋንቋ ኣደ ምጽሓፍን ምንባብን ይመሃሩ። ኣፍልጦ ናይ ናብራን ባህልን ናይ መበቆል ሃገሮም የጥርዩ። ኣብ ገለ ኣውራጃታት ጀርመን ኣብቲ ስሩዕ ቤት ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ውን ይወሃብ እዩ። እዚ ትምህርቲ እዚ ተወሳኺ ትምህርቲ ብቋንቋ ኣደ - ሙተር እሽፕራክሊሸ ኤርገንሱንግስ ኡንተርርሽት Muttersprachlicher Ergänzungsunterricht (MUE) ተባሂሉ ይጽዋዕ።
ኣብ ኢንተርነት ብርክት ዝበላ ማሕበራትን ክለባትን ፍሉይ መደብ ብፉልይ ቋንቋ ወይ ብባህላዊ ጉጅለ ዘካይዳ ኣለዋ ንኣብነት ጉጅለ ጸወታ ናይ ቆልዑት ወይ ናይ ስፖርት ክለብ ወይ ድማ መኣዲ ዘተ / እሽታም ትሽ / ኣለዎም። ክምዚ ብምግባር ቆልዑትን ወለድን ናይ ቤተሰቦምን ናይ መበቆል ቋንቆኦም ፍልጠት ብመደብን ብጭቡጥን ይርድእዎ።
Further questions? Write us via the contact form. We will forward your questions anonymously to the advisors of the youth migration services.Contact form


text:
በቢዕለቱ ካብ ዝተፈላለዩ ኣንበብቲ ካብ ዝለኣኹለይ ጽሑፋት፡ ሓደ ንሎሚ ቀቅድሚ 3ይ ክፋል ጽሑፍ ናባኹም ከብሎ መሪጸ ኣለኹ፡፡ ነዚ ጽሑፍ ንዝለኣኸለይ ግዱስ ዜጋ ኣቐዲመ ምስጋናይ እንዳገለጽኩ፡ ካብ ተዘክሮታተይ ሓደ ከም መእተዊ ተወኪሰ፡ ብቐጥታ ናብቲ ጽሑፍ ክወስደኩም፡፡
ንዓመታት “መተካእታ ፕረሲዳንት ሃገረ ኤርትራ ክኸውን እዩ” እንዳተብሃለ ዝተዘርበሉ፡ ሚኒስተር ዜና ነበር ዓሊ ዓብዱ፡ ካብቶም ኢሳይያሳዊ “ስብእና” (Personal cult) ንምዕባይ ዝጥቀመሎም ዝነበሩ ሜላታት ሓደ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት “ግዙኣት” ጋዜጠኛታት ብምዕዳግ፡ ንኢሳይያስ ቃለ መሕተት ክግበረሉ ምግባር እዩ፡፡ ብከምዚ መልክዕ፡ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ናብ ውሽጢ ሃገርና ኣትዮም፡ “ህውታተ” ኢሳይያስ ለቓቒሞም ከይዶም ’ዮም፡፡ ካብቶም ብኸውሊ ብኢሳይያስን ብዓሊ ዓብዱን ዝትግበሩ መናውራታት ሓደ ድማ፡ ኣብ ሞንጎ ቃለ መሕተት እቶም ጋዜጠኛታት ሃንደበት ካብ ዝተሓበርዎ ሕቶታት ወጻእ ምስ ዝሓቱ፡ ዓሊ ዓብዱ ብስራሕ ወይ ከኣ ብካልእ ኣመሳሚሱ፡ ነቲ ቃለ መሕተት ምቁራጽ እዩ፡፡
ብከምዚ መልክዕ ኣብ ጥቅምቲ 2010፡ ናብ ሃገርና ዝኣተወ ቀጠራዊ ጋዜጠኛ ኣሕመድ ዓሊ ግን ኣይግድን፡፡ በቲ እዋን፡ እዚ ጋዜጠኛ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዚያዳ ተቐባልነት ዘለዋ ንጋዜጣ ኣልወጠን ወኪሉ ምስተዓደመ፡ ዘይተሓሰበ ኣድራጋ ሕቶታት ብዛዕባ ቁጠባ ሃገር፡ ምቋም ባይቶ፡ ቅዋምን ምርጫን፡ ናጻ ፕረስ፡ ጉዳይ እሱራት ጉጅለ 15፡ ርክብ ምስ ሱዳንን ሓገዝ ንተቓወምቲ ጉጅለታት ደቡብ ሱዳንን ዝምልከት ሕቶታት ብምልዓል፡ ንኢሳይያስ ኣብ ወጥሪ ሸሚምዎ ነይሩ፡፡ በቲ እዋን ዋላ ዓሊ ዓብዱ እናሻዕ ነቲ ቃለ መሕተት ከቋርጽ፡ ምልክት እናገበረ ውን፡ እቲ ጋዜጠኛ ብትሪ ተቓዊሙ ነቲ ቃለ መሕተት ቀጺልዎ፡፡ ካብ ጋዜጠኛ ኣል ጀዚራ ጀንዳተን ቀጺሉ፡ እዚ ብቋንቋ ዓረብ ዝተኻየደ ቃለ መሕተት፡ ንኢሳይያስ ዘዋጠረ ብምንባሩ፡ በቲ እዋን ከምቲ ልሙድ ድሕሪ”ቲ ቃለ መሕተት ንዓሊ ዓብዱ ውን ብጽፍዒት ተሳሂልዎ ኢዩ፡፡ ብዙሓት ዜጋታት ኢሳይያስ “ይተሃራረም” ኢዩ ክበሃል እንከሎ ክሳብ ሕጂ ዘይኣምኑ ኣለው፡፡ እንተኾነ ኩሉ ዘርከበ ሚኒስተርን ወትሃደራዊ ሓላፊ ከምዝፈልጦ፡ ኣብ ዓለም ዕድመ ንዝደፍኡ ሓለፍትን ሚኒስተራትን ከይተረፈ ኢዱ ወስ ዘብል፡ ብዝጋምቤቲ ዘውድቕ ከም ኣድጊ ዝራጋሕ፡ እንኮ መራሒ ሃገር ሕጂ ውን ኢሳይያስ ጥራሕ ኢዩ፡፡
እምበኣር ምስታ ካብ ሓደ ግዱስ ዜጋ ዝተለኣኸትለይ ጽሑፍ ምትእስሳር ዘለዎ፡ ንጉዳይ ኩናት ምስ ጅቡቲ ኣመልኪቱ እቲ ጋዜጠኛ ኣልወጠን ንዝሓተቶ ሕቶ ዝሃቦ መልሲ ብምስዓብ፡ ናብቲ ጽሑፍ ከስግረኩም፡፡ ኢሳይያስ እቲ ኩናት ብናይ ካልኦት ኣጀንዳ ተሳዊሩ ዝተሰንዐ ምኻኑ ብምዝኽኻር፡ ብዛዕባ ኣበጋግስኡ ክዛረብ እንከሎ፡ “…ንሕና ኣብቲ ናቶም ሓሸውየ ክንኣቱ ኣይንደልን፡፡ እዚ ኩናት ንዓይ ውን ሃንደበታዊ ኢዩ ነይሩ፡፡ ከመይ ከምዝተጀመረ ዝፈልጦ የብለይን፡፡ ኣነ ውን ከም ህዝቢ ፈለማ፡ ካብ ሓው ልኡል ሸኽ ሓምድ ቢን ኸሊፋ እየ ሰሚዐዮ፡፡” ብምባል ከይሓፈረ ክሕሱ ኢዩ ተሰሚዑ፡፡ ኣብ ኩናት ምስ ኢትዮጵያ ውን ብተመሳሳሊ ነቲ ፍጻመ ከምዘይፈልጥን ኣብ መገሻ ከምዝነበረን ኢዩ ዝዛረብ፡፡
ኣብ 2ይ ክፋል ጽሑፍ ኣብ ወርሒ መጋቢት 2008 ኢሳይያስ ናብ ዶብ ጅቡቲ ተጓዒዙ ከም ዝነበረ ገሊጸልኩም ኔረ፡፡ እምበኣር ንጉዳይ ኩናት ጅቡቲ ዝምልከት ኣብ 2ይ ክፋል ዝሓበርኩኹም ሓበሬታ ዚያዳ ብጭብጥታት ዝድርዕ፡ ኢሳይያስ ኣብ ቅነ ናጽነት ውን፡ ናብ ከባቢታት ዓሰብ ዘካየዶ ጉዕዞታት ኣስንዩ፡ ንኩናት ጅቡቲ ዘዘኻኽር ካብ ሓደ ግዱስ ዜጋ ዝበጽሓኒ ጽሑፍ ከኣ እንሆ፡፡
ኣብ ሰሙን ቅነ-ነጻነት ኤርትራ: ማለት ኣብ ግንቦት 2008፡ (ካብ ዕለት 26 -28) ፕረሲደንት ኢሳይያስ ናይ ኣስመራ መደርኡ ምስ ኣካየደ፡ ናብ ዓሰብ ኢዩ ኣምሪሑ። ኣብቲ ቅነ’ቲ፡ ሃማደኤ ኣብ ከተማ ዓሰብ፡ ጉባኤ ኔርወን፡፡ ኣብኡ ንገለ ደቓይቕ ኣላጊስወን ይኸውን ይብል። ቀንዲ ዕላማ ጉዕዞኡ፡ ናብ ዓሰብ ግን፡ ጉዳይ ሃማደኤ ከምዘይነበረ ስዒበ ክገልጾ ክፍትን ኢየ። ቅድሚ ክለተ መዓልቲ፡ ፕረሲደንት ክመጽእ ስለዝኾነ ምሳሕ ኮነ ቡን ንኽዳለወሉ ብሜ/ጀ ሃይለ ሳሙኤልን (ሽዑ ኣዛዚ ስርሒት 4 ነበር)፡ ወ/ሮ ጽገሬዳ (ኣማሓዳሪት ዞ/ደ/ቀ/ባሕሪ)ን ተሓቢሩ ኔሩ።
ሑመድ ካሪካረ፡ ቻይና፡ መብራህቱ ማኢል -ወዲ ማኢል (ሓላፊ ኩባንያ ገደም) ዝርከብዎም ሓለፍቲ ኣኸቲሉ ብመኪና ናብ ዓሰብን ሓሌብን ደበኽ በለ። ብኡ መጠን ከኣ ኣብ ዓሰብ ራስ ገምቦን ደሴት ሓሌብን ዘድሊ መስተንግዶ ተገይርሉ። ተመሲሑ፡ ቡኑ ሰትዩ ተፋንዩ። ኢሳይያስ ካብ ዓሰብ ናብ ሓሌብ ምስተበገሰ ግን፡ ወ/ሮ ጽጌረዳ ነቶም ዝምለከቶም ደዊላ፡ ንሳ ከምዘይትመጽእ፡ ምኽንያቱ “ምስኪናይ ፕረሲደንት ኢሳይያስ ኮለል ክብል ስለዝቐነየ፡ ደኺሙ ኣሎሞ ኣብዚ ኣዕሪፉ ክቕኒ መዕረፊ ከዳልወሉ ኣብ ዓሰብ ተሪፈ ኣለኹ” ብምባል ሓበረቶም። ነዓይ ዝገረመኒ ከኣ፡ ካልኣይ ቻይና (ሓለቓ ስታፍ ስ/ዞ-4 ንዝነበረ ብርጋዴር ጀነራል ኣማኒኤል ሃንጀማ፡ ብዛዕባ ምምጻእ ፕረሲደንት ናብ ዓሰብ ኮነ ሓሌብ ዘይፈልጥ ምናባሩ ኢዩ። በቲ እዋን ሃንጀማ ናብ ሓሌብ ንክዛወር ከይዱ፡ ኣራፊዱ ብጃልባ ናብ ዓሰብ ምስ ተመለሰ ኢሳይያስ ከኣ ናብ ሓሊብ ገጹ ኣምሪሑ።
ኢሳይያስ፡ ካብ ሓሌብ ምስ ተፋነወ፡ ምስ ጭፍርኡ ብቐጥታ ናብ ራስ-ዱሜራ ኢዩ ኣምሪሑ። ኣብኡ ንቻይና ካብ ነፍሲ ወከፍ ክ/ሰ ሓሓንቲ ቦጦሎኒ፡ (ብድምር 4 ቦጦሎኒታት) ብምምዛዝ፡ ኣብቲ ብጂፒኤሱ ዓቂኑ ዘርኣዮ ቦታ፡ ሰራዊት ከስፍርን ድፋዓት ክኹዕትን፡ ካሪካረ ከኣ ከምኡ ሓንቲ ቦጦሎኒ ናይ ሓይሊ ባሕሪ ክመዝዝ ተኣዚዞም። ንጽባሕ ዑደት ኢሳይያስ፡ ንኹለን ኣባላት ሃማደኤ፡ መስተንግዶ ንኽዳሎ ከኣ ጽገሬዳ መምርሒ ኣውሪዳ። ኣብ ሓሌብ ተመሲሐን ሳዕሲዐን ናብ ራስ ዱሜራ ከይደን። በቲ እዋን ገና ሰራዊትና ኣይገዓዘን ኔሩ።
ካብ ራስ ዱሜራ ኣስታት 20 ኪ.ሜ ናብ ጅቡቲ ርሒቖም፡ ውሑዳት ሰራዊት ሃገረ ጅቡቲ ኣብ መዓስከሮም ይቕመጡ ኔሮም ኢዮም። እዚ መዓስከር ካብ ቅድም ዝነበረ ኢዩ። እዞም ሰራዊት ጅቡቲ ናይ ቀረብ ዝስተ ማይ ሽግር ስለዝነበሮም፡ ብመንገዲ ኣቶ ዓብደልቃድር ዳዉድ (ደርደር ረሓይታ ወይ ንጉስ ዓፋር ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ ጅቡቲ) ምምሕዳር ደሴት ሓሌብ ንክፈቕደሎም ሓቲቶም። ብኡ መጠን ከኣ ካብ ሓሌብ 40 ኪ.ሜ ርሒቑ፡ ኣብ ዝርከብ ምንጪ ማይ ፎራሽ፡ ሓንቲ ቦጥ ኣብ ሳልስቲ ንክወስዱ ተፈቒድሎም ኔሩ። ይጥቀሙ ከኣ ኔሮም። ኣብ ረሓይታ (ኣብ ጥቓ ዶብ እትርከብ ደርደር ዓፋር ዝነብረላ መሬት ኤርትራ) ከኣ፡ ገለ ኣባላት ስለያ ዞ/ስ 4ን ፖሊስን ይቕመጡ ኔሮም። ቅድሚ ምብጻሕ ኢሳይያስ፡ እቲ ከባቢ ዶብ ርጉእን፡ ህዝቢ ካብን ናብን ጅቡቲ ብመካይን ዝመላለስሉ ዝነበሩ፡ ናይ ሰላም ሃዋህው ኢዩ ኔሩ። እንተኾነ ምምጻእ ስለያ (ድሕሪ 2006) ናብ ረሓይታ፡ ህዝቢ ጽቡቕ ኣይረኸበን ኔሩ።
ህዝቢ ረሓይታ መነባብሮኡ ሙሉእ ብሙሉእ፡ ኣብ ፍርያት ባሕሪ ዝተመርኮሰ ኢዩ። ዓሳ ገፊፎም ናብ የመን ብምኻድ፡ ነዳዲኦም ኮነ ኣስቤዝኦም ሒዞም ኢዮም ዝመጹ ኔሮም። ድሕሪ ሓይልታት ስለያ ኣብ ረሓይታ ምምዳቦም ግን፡ “ዓሳ ከይትገፉ፡ ንመንብረኹም መንግስቲ ረዲኤት ክህበኩም ኢዩ” ተባሂሉ፡ ምእታው ምውጻእ ስኢኖም፡ ከቢድ ጥሜት ኣንጸላሊውዎም ኔሩ። ገለ ሃገራውያን ኣባላት ስለያ ግን፡ እቲ መነባብሮ ህዝቢ ረሓይታ ስለዘተሓሳሰቦም፡ ርእዮም ከምዘይረኣዩ ኮይኖም፡ ሓደ ሓደ ግዜ ሸለል ይብልዎም ኔሮም። ኣብቲ ግዜ”ቲ፡ ህዝቢ ዓፋር ብወከልቶም ኣቢሎም፡ “ከተልምሱና ዲኹም ደሊኹም ንሕና ብረዲኤት ኣይንነብርን ሰሪሕና’በር” ክብሉ ጉዳዮም ናብ ኢሳይያስ እውን ኣቕሪቦም ነይሮም፡፡ ብድሕሪኡ ንደርደር ሓላፊ ዓፋር ብትእዛዝ ኢሳይያስ ካብ ዞ/ደ/ቀ፡ መኪና ከምእትወሃቦ ኮይኑ፡፡ ብዛዕባ ምግፋፍ ዓሳ ከኣ፡ “ግፈፉ ግን ኣብ ዓሰብ ናብ እትርከብ ፕሮሰሲንግ ፕላንት ኣረክብዎ ገንዘብ ክወሃበኩም ኢዩ” ተባሂሎም። ኣብዚ ክልተ ሽግራት ተኸሲቱ፡ እታ ናይ ዓሰብ ኩባንያ ብሰንኪ መሳለጥያ፡ መዝሓሊታትን ዘይርጉእ ቀረብ ጸዓትን፡ እቲ ፍርያት ዓሳ ናብ ዕዳጋ ከይቀረበ ይጎሓፍ ኔሩ።
እቲ ዝወሃብ ገንዘብ ንገፈፍቲ ዓሳ ረሓይታ ከኣ፡ ንመጓዓዝያኦም ከማን ክሽፍን ዘይክእል መጠን ኮይኑ፣ በዚ ምኽንያት ከኣ፡ እቲ ምግፋፍ ዓሳ ደው ኢሉ። ምኽንያቱ ንገፈፍቲ ዓሳ ረሓይታ፡ ካብ ናብ ዓሰብ ናብ የመን ይቐርቦም። እንተኾነ፡ ጀላቡ ህዝቢ ረሓይታ፡ ካብ ዶብ ኤርትራ ቅሩብ ርሒቐን፡ ኣብ መሬት ጅቡቲ ዓስኪረን። ደርደር ረሓይታ፡ ኣብ ጅቡቲ ዓቢ ጽልዋ ስለዝነበሮ፣ መንግስቲ ጅቡቲ ኣይተንከፎምን። ብለይቲ ዓሳ ገፊፎም፡ ኣብ የመን ብምሻጥ፡ ገለ ኣታዊ ክገብሩ ጀሚሮም። እቲ ዘሕዝን ግን፡ ዜጋታትና (ገፈፍቲ ዓሳ ረሓይታ) ደው ነከብሉ፡ ኣብ ዝተገብረሉ እዋን፡ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ክሳብ ቀጽሪ ሓሌብን ገማግም ባሕርን እናቐረቡ፡ ሃብቲ ባሕርና ይምዝምዙ ኔሮም። ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ፡ ብሰንኪ ሕጽረት ነዳዲ፡ ከምቲ ዝድለ ክቆጻጸርዎም ኣይከኣሉን ኔሮም።
ኢሳያስ ትእዛዙ ኣብ ራስ ዱሜራ ምስ ኣመሓላለፈ፡ እዚ ኹሉ ምድላዋት ወ/ሮ ጽገሬዳ ጎስይዎ፡ ብቐጥታ ኢዩ ናብ ባጽዕ ኣምሪሑ። ብድሕሪ’ዚ 4 ቦጦሎኒታት ዞ/ስ 4ን፡ ሓንቲ ቦጦሎኒ ሓ/ባሕርን ናብ ራስ ዱሜራ መጺኤን ድፋዕ ክሰርሓ ተኣዚዘን። እዘን ኣሃዱታት እዚኤን፡ ብዘይ መሳርሒ ብተብተብ ድፋዕ ክኹዕታ ተኣዚዘን። እቲ መሬት ተሪር ስለዝነበረ ከኣ፡ ንምኹዓቱ ተሸጊሮም። ሓደ መራሕ ቦጦሎኒ ናብ ሓሌብ ከይዱ፡ ኣባላት ሓሊብ ሓጻዊን ቆሪጾምን ኣብሊሖም፡ ቡንታታትን መለንኪኖን ሂቦምዎ። ንዕኡ ርእዮም እቶም ዝተረፉ መራሕቲ ቦጦሎኒታት’ውን በብወገኖም ካብ ሓሊብ መሳርያታት የምጽኡ ኔሮም። ድሕሪ ናይ ገለ ሳምንታት ሃልኪ ግን፡ ስጋብ ቡልደዞራት ከምዝሳተፋ ኮይነን ኢየን።
እዚ ብኢሳያስ ዝተገብረ ሰራዊት፡ ኣብ ራስ ዱሜራ ምስፋርን ድፋዕ ምኹዓትን ንጅቡቲ ኣሰንቢድዎም ጥራይ ዘይኮነ፡ ማዕረ ጀነራል ተላኢኹ “እንታይ ተረኺቡ?” ኢሉ ክሓትት መጺኡ፡፡ እንተኾነ ዝረኸቦ መዘና ኣይነበሮን፡፡ ምስቶም ኣዘዝቲ ቦጦሎኒታት (እቲ ዝለዓለ ናይ ም/ትለንተ ማዕርግ ዝሓዙ) ተራኺቡ። ድሕሪ ገለ መዓልታት፡ ምስ ቻይና ንክራኸብ ንክነግርሉ መዓልቲ ቆጸራ ብምግባር፡ ናብ ዓዱ ከይዱ። ከም ቆጸራኡ መጺኡ፡ እንተኾነ ቻይና ኣይተረኸበን፡፡ (ከም ሳክቲዝም በቲ እዋን ንጉዳይ ጅቡቲ ቻይና ዝነበሮ መርገጺ ኣንጻር ኢሳይያስ ከምዝነበረ እፈልጥ) ሕጂ”ውን ምስቶም ኣዘዝቲ ቦጦሎኒታት ጥራይ ተራኺቡ ተመሊሱ። ድሕሪ ገለ መዓልታት፡ ገለ ሰራዊት ጅቡቲ ናብቲ ድፋዕ ዝስረሓሉ ዝነበረ ጫፍ ራስ ዱሜራ መጺኦም፡፡ “ፕረሲደንትና ዑመር ገለ ዑደት ክገብር ስለዝኾነ ኣብዚ ሓለዋ ክንገብር ኢና” ኢሎም። ኣዘዝቲ ቦጦሎኒታትና ከኣ፡ “ንሕና ምስ ጅቡቲ እንታይ ጸገም ኣለና? ደሓን ንሕና ዘይንሕልዎ” ኢሎሞም። ሰራዊት ጅቡቲ “ኣይፋልን!” ስለዝበሉ ግን፡ ጉዳዮም ብሬድዮ ንላዕሊ ተመሓላሊፉ፡፡ “ደሓን ሓለዋ ይግበሩ” ዝብል ትእዛዝ መጺኡ።
ፕረሲደንት ዑመር ገለ፡ ኩሉ ኩነታት ምስፋር ሰራዊት ኤርትራን ምኹዓት ድፋዕን ተዓዚቡ፡ ናብ ዓዱ ተመሊሱ፡፡ እቶም ንሓለዋ ዝመጹ ሰራዊት ግን ኣይተመለሱን። “ተመለሱ እባ!” እንተበልካ፡ “ኣብ መሬትና ኢና ዘለና ናበይ ክንምለስ!” ኢሎም ኮፍ ኢሎም። እዚውን ብሬድዮ ተመሓላሊፉ፡፡ ደሓን ግደፍዎም ተባሂሉ። እቲ ናብ ጅቡቲ ዝጥምት ድፋዓት፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ከኣ፡ ብድሕሪ ሰራዊት ጅቡቲ ስለዝኾነ (ሰራዊት ጅቡቲ ኣብ መንጎ ስለዝኣተዉ)፡ ካብ ስራሕ ወጻኢ ኮይኑ። ብዘይካ ኣብ ገለ ቦታታት ናብ ባሕሪ ዝጥምት ቅርጺ መሬት ዝፈጠሮ ጋግ፡ ክልቲኡ ሰራዊት ተሓዋዊሱ ይነብር ኔሩ። ሰራዊትና ብደጀን ሸነኽ ሓድሽ ድፋዕ ምኹዓት ጀሚሩ። (ከም ሳክቲዝም ኢሳይያስ በቲ እዋን ብተኸታታሊ ምስ ኣዛዚ ሚኪአለ ወልዳይ -ወዲ ወልዳይ ርክብ ሬዲዮ ይገብር ከምዝነበረ እዝክር)
ኣብቲ ናብ ባሕሪ ዘንቆልቁል፡ ድፋዕ ሰራዊትናን ሰራዊት ጅቡትን ቅርጺ መሬት ዝፈጠሮ ጋግ ኔርዎ። ሓደ መዓልቲ፡ ሰራዊት ኤርትራ ብድሕሪት ኣብ ማእቶት (ምኹዓት ድፋዕ) እንከሎ፡ ሓደ ካብቶም ዋርድያ ሃዲሙ፡ ናብ ሰራዊት ጅቡቲ ኣትዩ። ነዚ ዝሰምዑ ክልተ ኣዘዝቲ ቦጦሎኒ፡ ደድሕሪኡ ተኸቲሎም ናብ ድፋዕ ጅቡታውያን ብምኻድ፡ ንክወሃቦም ሓቲቶም፡፡ እንተኾነ፡ እቶም ሰራዊት ጅቡቲ ኣብዮም ኣየረከብዎምን። ብድሕሪኡ እቶም ኣዘዝቲ 5 ቦጦሎኒታት፡ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ህድማ ዘትዮም፡፡ “ድሕሪ ሕጂ ክሃድም ዝተረኣየ ብጥይት ይተሃረም” ዝብል መምርሒ ካብ ላዕሊ ከምዝመጾም ተዘራሪቦም፡፡ ዘገርም ኢዩ! ክልቲኡ ሰራዊት ተሓዋዊሱ ንኣስታት 2 ኣዋርሕ ቀጺሉ።
ብድሕሪ’ዚ ምስ ናህና ኣሰላልፋ ዝመጣጠን ኣብ ሰራዊት ጅቡቲ፡ ተደረብቲ ሰራዊት ምምጻእ፡ ጥይትን ኣጽዋርን ምጉራት፡ ብፍላይ ከኣ ዘይንቡር ካብ ውሽጢ ድፋዕ ዘይምውጻእ ዘይልሙድ ተርእዮ ምሽብሻብ ስለዝነበረ፡ ብእዋኑ ንላዕሊ ተሓቢሩ። እንተኾነ፡ ብሓለፍትና “ስቕ ኢልኩም ጥራይ ማእቶትኩም ቀጽሉ” ዝብል መልሲ ተወሃበ። ሓደ መዓልቲ ሰራዊትና ካብ ማእቶቱ ሰዓት 6 ናይ ምሸት ተፈዲሱ፡ ገሊኡ ናብ ድፋዑ እናተጎዓዘ፡ ገለ ከኣ ክሕጸቡ ናብ ባሕሪ እናወረዱ፡ ገለ ከኣ መኣዲ እናተቐረቡ እንከለዉ፡ በታ ናይ ቅድም ቦታ ሓደ ዋርድያ፡ ናብ ሰራዊት ጅቡቲ ስለዝሃደመ፡ ልክዕ ሰዓት 06:10 ድ.ቀ ብወገን ሰራዊትና ጥይት ተተኲስዎ። ጅቡታውያን ከኣ ተዳልዮም ስለዝጸንሑ፡ ነዚ ዕድል ተጠቒሞም በድራጋ ጠያይቲ ብኹሉ ወገናት ብምፍናው፡ እቲ ኲናት ተጀሚሩ። እቲ ዘሕዝን ናብቲ ናብ ረሓይታ ዘጠምት ዝባን ራስ-ዱሜራ፡ ጸቢብ ስለዝኾነ ክልቲኡ ሰራዊት ተሓዋዊሱ ኢዩ ዝነብር ኔሩ።
ከም ሳዕቤኑ ከኣ፡ ኣብ ሰለስተ መኣዲ ተቐሪቦም ንዝነበሩ ብጾትና፡ ቡምባ ኢድ ብምእታው ሰዊኤንኦም። ኣብ ካልእ ቦታታት ብሰንኪ ዝነበረን ናይ ተኹሲ ተመኩሮ፡ ነቲ ዝነበረን ዕድል ብዝግባእ ኣይተጠቐማሉን። ኣብዚ ኲናት’ዚ፡ እቲ ዝለዓለ ዕጥቂ ሰራዊትና ኣርፒጂ ጥራይ ኢዩ ኔሩ። ብመሬት ምስ ረሓይታ ዘራኽብ ኣፍደገ ተቖጻጺረንኦ፡፡ ብባሕሪ ከኣ፡ ካብ ኤርትራ ኣቐዲሞም ዝዓደግወን ክልተ ፒሲታት ጌረን ዓጽየንኦ። ሰራዊትና ተኸርዲኑ፡ ዝኣቱ የለ ዝወጽእ የለ ኮይኑ። ምዑታት ዝኾኑ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ እኳ ኣብኡ እንተነበሩ፡ በተን ነኣሽቱ ጀላቡ ኣንጻር ፒሲ ክዋግኡ ርኡይ ጸገም ኔሩ። እተን ዕጥቂ ሓይሊ ባሕርና ዝኾና ፒሲታት ሓ/ባሕርና ግን፡ ነዳዲ ስለዘይነበረን ኣብ ሓሌብ ተዓሺገን ነበራ።
ምግባት ዝኣመሉ ኮ/ወልዱ ባርያ (ሓ/መ/ጋራጃት ነበር)፡ ኣቐድም ኣቢሉ፡ ንነዳዲ ሓ/ባሕሪ ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ስለዘእተዎ፡ ጀላቡ ሓይሊ ባሕሪ ብፍላይ እተን ዓበይትን ኣድማዕትን፡ ኣብ ሓሌብ ተዓሺገን ኢየን ኔረን። ንሰን ከምቲ ንወልዱ ባርያ ዝርደኦ፡ ብ50 ወይ 60 ሊትሮ ዝንቀሳቐሳ ኣይኮናን። ዘገርም ኢዩ! ኣብቲ ኲናት ዝተጀመረሉ ሰዓት ማለት 06:10 ድ.ቀ፡ ሰራሕተኛታት መንግስታዊ ጋራጅ ዓሰብ፡ ካብ ስራሕ ተፈዲሶም ስለዝነበሩ፡ ንዝተኸበ ሰራዊትና ንምድሓን ውጉኣትና ንምውጻእን፡ ነተን ፒሲ ሓይሊ ባሕርና ዝኸውን ነዳዲ ክርከብ ኣይተኸኣለን። ጽቡቕ ዕድል ኮይኑ ገለ ዝተኸዘነ ነዳዲ ናይ ትካል ሓሬና ምፍራይ ጀላቡ ስለ ዝነበረ፡ ንክልተ ፒሲታት 10 000 ሊትሮ ነዳድን ማይን መሊአን፡ ሓይሊ ባሕርና ኣብ ከባቢ ሰዓት 9 ናይ ምሸት ተበጊሶም። ነተን ፒሲታት ጅቡቲ ኣሳጒጎም ብባሕሪ መንገዲ ብምኽፋት፡ ንሰራዊትና መስተርሆ ከፊቶም። ብመሬት ግን ከይተኸፍተ ስጋብ ሰዓት 4 ወጋሕታ ሓደረ።
ሰራዊት ጁቡቲ ነዚ ናይ መሬት ምዕጻው ብልጫታት ተጠቂመን ስለዘትከላ፡ ኲናት ክሳብ ከባቢ ሰዓት 4 ናይ ወጋሕታ ቀጺሉ። ብድሕሪኡ ግን ጅቡቲ ሃዲመን፡ ሰራዊትና ግን ንከይስዕበን ብላዕሊ መምርሒ ስለዝመጾ፡ ስድሪ’ውን ንቕድሚት ኣይሰጎመን። ሰራዊት ተኸርዲኑ ሓዲሩ ክነሱ፡ ካብ ግንባር ቡሬ’ውን ረዲኤት ኣይረኸበን።
ንጽባሒቱ ሰዓት 1:00 ድሕሪ ቀትሪ፡ ታንክታት ካብ ግንባር ቡሬ መጺኤን ኣብ ረሓይታ ከይበጸሓ፡ ነቲ ኣብ መንጎናን መንጎ ጅቡቲን ዝነበረ ሃጓፍ ቦታ ክኹዕታ ኣምስየን። ዘገርም ድራማ ኢዩ ኔሩ!፡ ነገሩ “ዝብኢ ምስከደ ከልቢ ይነብሕ” ከምዝብልዎ ኢዩ። ማለተይ ሰራዊትና ናይ ምድሓን ዕላማ እንተዝህሉ ኔሩ፡ ሰራዊትና ንኣስታት 10 ሰዓታት ተኸርዲኑ፡ ናይ ሞትን ሕየትን ብክላሽንን ኣርፒጂን ጥራይ እናተዋግኤ ኣይምሓደረን። ግንባር ቡሬ ርሑቕ ኣይኮነን፡ ብፍላይ ታንክታትና ዝዕርዳሉ ቦታ ከኣ ዝቐረበ። ሸለልትነት ዝበዘሖ፡ ኤረ ኮነ ኢልካ ሰራዊትና ንምጥፋእ ዝተሃንደሰ ከይከውንውን ዘጠራጥር ዘሕዝን ኲናት ኢዩ ኔሩ። መንግስታዊ ገራጃት ንጽባሒቱ ልክዕ ሰዓት 9 ናይ ንግሆ፡ ሓንቲ ቦጥ (ኦራል) ነዳዲ ሰዲዶም። ኲናት ሰዓት 4 ወጋሕታ ዝተወድኤ፡ ነዳዲ ግን ሰዓት ትሽዓተ ቅድሚ ቀትሪ መጺኡ። ምምሕዳር ሓሬና ነዳዲ ንሓይሊ ባሕሪ እንተዘይህቦም ኔሩ እቲ ኲናት ከመይኮን ምኾነ ኔሩ?
ኹናት ምስ ጅቡቲ ብምስጢር ኢዩ ተታሒዙ ኔሩ። ብዙሓት ሓለፍቲ እንከላይ ገለ ስታፋት ሓ/ምክልኻል፡ ካብ በለዛ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ንክፈልጡ ንዓሰብ እናደወሉ ገለ ዘይተማለኤ ሓበሬታ ይረኽቡ ከምዝነበሩ ይፍለጥ። እቲ ዘገረመኒ ክሳብ ኣስታት ሰለስተ ወርሒ፡ ናይዚ ፍጻመ ሓሊፉ ከሎ፡ ሚ/ምክልኻል ኤርትራ፡ ናብዚ ግንባር ጅቡቲ ገጹ ኣይተቐልቀለን። ቻይና’ውን እንተኾነ ዝተወሰና መዓልታት ጥራይ ኢዩ ተዛዊሩ። ነቶም 5 ቦጦሎኒታት ዘማእክል ናይ ቀረባ ሓላፊ ኣይነበሮምን። ባዕሎም ልቢ ኣዕብዮም ብዝገብርዎ ምርድዳእ ጥራሕ ኢዮም ናይ ሓባር ስራሕ ዝሰርሑ ኔሮም። (ኮ/ል ሚኪኤለ ወልዳይ በቲ እዋን ኣብ ራሓይታ ምስ ዳርዳር ብሓባር ነይሮም፡፡)
ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ! ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ግዱሳት ዜጋታት፡ ኣብ ዘዘለውዎ ኮይኖም ሓበሬታ ንህዝብና ከፍልጡን፡ ቃልሲ ከበራብሩን እንዳተላበኹ፡ ናይዚ ግዱስ ዜጋ ጽሑፍ ውን፡ ንኹሉ ክባጻሕ ሃየ ሼር -share- በልዎ፡፡ …
3ይ ክፋል ይቕጽል………
By: SACTTISM


text:
ኣብ 2021 ዓ/ም/ፈ ናይ ቡዙሓት ሃገራት ኣጠቓቕማ ጽፉፍ ድጅታላዊ ህይወት “digital quality of life” ብዝተገበረ መጽናዕቲ ኢትዮጵያ ካብ 110 ሃገራት መበል 110 ደረጃ ከምዝተሰርዐት ተገሊፁ።
እቲ ናይ መወዳእታ መስርዕ ክትቅመጥ ዝገበራ ዋና መለክዕታት ዋጋ ኢንተርኔት፣ ፅርየት ኢንተርኔት፣ ድጅታላዊ መሰረተ ልምዓት፣ ናይ ድሕነት ድጅታላዊ መሳርሕታት፣ ድጅታላዊ መሳርሕታት መንግስቲ ከምዝኾኑ ተሓቢሩ።
ኢትዮጲያ ኣብ ኣጠቓቕማ ጽፉፍ ድጅታላዊ ህይወት 2021 ዓ/ም/ፈ ናብ ዜሮ ከም ዝወረደትን ነዚ ስዒቡ ድማ እታ ሃገር ናብ ከቢድ ቅልዉላዉ ቁጠባ ንኽትኣቱ ከምዝገበራ ተሓቢሩ።
ብተወሳኺ ካብቶም ንኢትዮጲያ ድሕሪት ዘሰለፋ መለክዕታት ሓደ “electronics government” ናይ መንግስቲ ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሒታት ኮይኑ መንግስቲ ዘበናዊ ቴክኖሎጂን ኤሌክትሮኒካዊ መሳርሕን ንመንግስታዊ ኣገልግሎት ብኽንደይ ዝኣክል ከምዘዉዐሎ ዘመላኽት መልከዒ እንተኾን መንግስቲ ኢትዮጲያ ናይታ ዓዲ ዲጂታላዊ ብርኪ ናብራ ንዉልቀ ስልጣንን ኲናትን ብምዉዓሉ ናብዚ ብርኪ ከምዝወረደ ተዓዘብቲ የረድኡ።
መንግስቲ ኢትዮጲያ ድሕሪ ኣብ ትግራይ ኲናት ምዉልዑ እታ ሃገር ናብ ከቢድ ቁጠባ ቅልውላው ከምዘእተዋን ዜጋታት እታ ሃገር ኣብ ዕግርግርን ህዉከትን ኣትዮም ንስደትን ሞትን ይኾኑ ከምዘለው ይግለፅ።


text:
ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ዓመተ 2017 ንኣሰርተታት ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሑ መራሕቲ መዝነቶም ዝለቐቅሉ ዓበይቲ ናይ ፖለቲካዊ ለውጥታት ዝራእዩላ ዓመት እያ።ይኹን ደአ እምበር እዚ ለውጢ ነቲ ኣብታ ኣህጉር ዝረአ ግህሰት መሰላትን ሲቪላዊ ነጻነትን ዝሓላልኽ’ዩ ክብል ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሁማን ራይትስ ዎች ዓመታዊ ኣብ ዘውጽኦ ሪፖርቱ ሓቢሩ።
ኣብ ቀረባ ጊዜ ዝወጹ ጸብጻብ ዓለምለኸ ሰብኣዊ መሰላት ንኣህጉር ኣፍሪቃ ብቀዳምነት ዝሰርዑ ኣይነበሩን እዚ ድማ ትካል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ሁማን “ሓደገኛ ምንቅስቃስ” ንዝበሎ ንመሪሕነት ኣሜሪካ ፡ሩስያን ቻይናን ካብ ዘሎ ኣድልዎ’ዩ ክብል እቲ ትካል ወሲኹ የረድእ።
ይኹን ደአ እምበር እቲ ትካል ንኣፍሪቃ ካብ ምክትታትል ደው ኢሉ ማለት ከምዘይኾነ ምክትል ዳይሬክተር ሁማን ራይትስ ዎች ባባቱንዳ ኦሉንጎጂ ይገልጹ።
“ጾታዊ ዓመጽ ዘጋጠመን ደቂ ኣንስትዮ፡ ዝተቐተሉ ሰባት፡ ዝተአሰሩን ኣብ ማእሰርቲ ዝርኸቡ ሰባት ብዛዕባ ምስ ሰሜን ኮርያ ክሕልው ዝኽእል ናይ ኑክሌር ኹናት ኣይኾኑን ዝሓስቡ፡ ነዞም ሰባት ዘተሓሳስቦም መንግስተይ ንመሰላተይ ክሕልው ሓላፍነቱ እዩ፡ መንግስተይ ንምርግጋጽ መሰላተይ ሓላፍነቱት ኣለዎ ዝብሉ ጉዳያት እዮም።”
ንምክትል ዳይሬክተር ሁማን ራይትስ ዎች ኦሉግቦንጂን መሳርሕቶም ዘተሓሳስቦም ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዘሎ ደማዊ ምንቅስቃስ ጥሩፍ ጉጅለ ቦኮ ሓራም፡ ኣብ ካሜሮን ንተቓውሞ ተዛረብቲ ቋንቋ እንግሊዝ ንምዕፋን ዝኻየድ ስጉምትታት፡ ኣብ ዲሞክራቲክ ሪፖብሊክ ኮንጎ ዘሎ ዘይምርግጋእን ምትሕልላፍ ሃገራዊ ምርጫን ዝአመስሉ ጉዳያት እዮም።
ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ድማ ኣብ ኢትዮጵያን ታንዛንያ ዘሎ ተቓውሞ፡ ኣብ እዋን ምርጫ ኬንያ ዝተራእየ ተቓውሞን ኣብ ደቡብ ሱዳን ዘሎ ቀጻሊ ኩናትን እዩ።
ተመራመርቲ ኣብ ጋምብያን ኣንጎላን ዝተራእዩ ንኣሰርተታት ዓመታት ኣብ መሪሕነት ዝጸንሑ መራሕቲ ስልጣን ምልቃቕ ዝዓመሰሉ ምዕባለታት ነጻነት ቀስ ብቀስን ዝኸአልን ዝዓብይን ዘሎ እዩ ኢሎም ተስፋ ይገብሩ።
መራሕቲ ኣፍሪቃ ብሰንኪ አኻታዕቲ መራሕቲ ዓለም ጸቕጢ ካብኣቶም ዝተላዕለ ይመስሎም ይህልው እንተኾነ ግን ሁማን ራይትስ ዎች ግን ኪሉ ጊዜ ንሃገራት ኣፍሪቃ ይዕዘብ’ዩ።


text:
ብዛዕባ እዚ መርበብ ሓበሬታ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 6 7 2020
ብዛዕባ መርበብ ሓበሬታ Informationsverige.se ኣብዚ ብዝያዳ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ።
ኣብቲ መርበብ ሓበሬታ ምርካብ
ኣብ Informationsverige.se ብመሰረት ንውሱን ጕጅለ ወይ ናይ ተገዳስነት ዓውዲ ዝሰማማዑ ዝተፈላለዩ መእተዊታት ኣሎዉ። ኣብዚ ሓደ ነዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ዘለዎ መእተዊ ትረክብ፤
- ንዓኻ ዕቝባ ዝሓተትካ ወይ ዕቝባ ክትሓትት ዝኾንካ
- ንዓኻ ኣብዚ ቀረባ ግዜ መንበሪ ፍቓድ ዝተዋህበካ
- ንዓኻ ትሕቲ 18 ዓመት ዝኾንካን ብዘይ ወለድኻ ናብ ሽወደን ዝመጻእካን።
ከምኡ'ውን ንዓኻ ብዛዕባ ሽወደን ብዝይዳ ክትፈልጥ ትደሊ፡ ሓደ ብዛዕባ ሃገር ሽወደን ከመይ ከም ዝሰርሕ ሓበሬታ ዘለዎ መእተዊ ኣሎ።
ኣብቲ ንዓኻ ብዝበለጸ ዝሰማምዓካ መእተዊ እቶ፡
ኣብቲ መርበብ ሓበሬታ ኣየናይ ሓበሬታ ከም ዘሎ ሓፍሻዊ መግለጺ ንኽህልወካ ኣብቲ ዝተፈላለየ መእተዊ ጠዊቕካ ኣብቲ ኣብኡ ዘሎ ገጻት እንታይ ከም ዘሎ ብዝያዳ ከተንብብ ትኽእል ኢኻ። ሓታት ዕቝባ እንተ ዄንካ ወይ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂቡካ እንተ ኾይኑ ዝተፈላለየ ሕግታት ክህሉ ይኽእል እዩ።
ኣብቲ መእተዊ መብዛሕትኡ ግዜ ተመሳሳሊ ኣርእስቲ ትረክብ። ንኣብነት ብዛዕባ ስራሕ፡ መንበሪ፡ክንክንን ቍጠባን። ኣብ ገለ ካብዞም ዓውዲ ሃገር ሽወደን ከመይ ከም ዝሰረሕ ክትፈልጥ እንተ ደሊኻ፡ መጀመርታ ኣብቲ ንዓይ ይሰማማዕ እዩ ትብሎ መእተዊ ትጥውቕ ድሕሪኡ ኣብቲ ዘገድሰካ ኣርእስቲ ትጥውቕ።
ኣብቲ መርበብ ሓበሬታ ሽወደንኛ ክትለማመድ ትጅምረሉ ገጻት፡ ብዛዕባ ኣብ ሽወደን ወላዲ ምኳን ብዝያዳ ትፈልጠሉ ገጻትን ብዛዕባ ትምህርቲ ልልይ ምስ ሕብረተሰብ ከምኡ'ውን ናይ ትምህርቲ ጽሑፋት ናይ "ብዛዕባ ሽወደን" ዝሓዘ ገጻት ትረክብ።
ኣብዚ ብዛዕባ እዚ ዝስዕብ ከተንብብ ትኽእል፡
ኣብቲ መርበብ ሓበሬታ ምድላይ
ኣብ ላዕሊ ናይ እዚ መርበብ ሓበሬታ ሓደ ስእሊ ናይ ኣጕላሒ መረጼን ኣሎ። ኣብቲ ኣጕላሒ መረጼን እንተ ጠዊቕካ በቲ ዝመረጽካዮ ቋንቋ መድለዪ ቃል ክትጽሕፍ ትኽእል ኢኻ። እዚ ነቲ ትደልዮ ዘሎኻ ሓበሬታ ብቐሊሉ ከም ትረኽቦ ክገብር ይኽእል እዩ።
ቋንቋታትን ምትርጓማትን
ንመጀመርታ ግዜ ኣብ Informationsverge.se ምስ ኣተኻ እቲ መርበብ ሓበሬታ በየናይ ቋንቋ ክርኣ ምኳኑ ክትመርጽ ክኢልካ ኔርካ። ኣብ Informationsverige.se ንዅሎም ገጻት ናብ ትሽዓተ ቋንቋታት ኣስተርጕምናዮም ኣሎና። ካብዞም ዝስዕቡ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ፤
- ዓረብኛ
- ዳር
- እንግሊዝኛ
- ፈረንሳይኛ
- ፋርስኛ
- ሩስያኛ
- ሶማልኛ
- እስጳንኛ
- ሽወደንኛ
- ትግርኛ
ዳሕረይ ግዜ ካብቲ መጀመርታ ዝመርጽካዮ ቋንቋ ካልእ ቋንቋ ክትመርጽ እንተ ደሊኻ፡ ኣብቲ ላዕሊ ዘሎ ንእሽተይ ግሎብ ክትጥውቕ ኣሎካ። ድሕሪኡ ነቲ ትደልዮ ቋንቋ ምረጽ።
እቲ ሓበሬታ ብዛዕባ ዞባታትን ኮሙናትን ናይ ሽወደን ክሳብ ሕጂ ብዓረብኛ፡ እንግሊዝኛ፡ ሶማልኛ፡ ሽወደንኛን ትግርኛን ጥራይ ኢዩ ዘሎ።
ኣብዚ Informationsverige.se እቲ ገጽ በቲ ዝመረጽካዮ ቋንቋ እንተ ዘየለ ኾይኑ፡ እቲ ገጽ ብሽወደንኛ ክርኣ እዩ።
መላግቦታት ናብ ካልኦት ገጻት ወይ መርበብ ሓበሬታታት
ኣብ ኣገደስቲ ዝመስሉ መላግቦታት ክትጥውቕ ትኽእል ኢኻ። እቶም መላግቦታት ተወሳኺ ሓበሬታ ክትረኽበሎም ትኽእል ካልኦት ገጻት ኣብ Informationsverige.se ክኸፍቱ ይኽእሉ እዮም። ከምኡ'ውን ናብ ካልእ መርበብ ሓበሬታ፡ንኣብነት ናብ ብዓል መዚ ኢሚግረሽን ወይ ቮርድጋይደን 1177 ዝወስዱ መላግቦታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም።


text:
ብሓፈሽኡ 64 ግጥማት ክካየዱ‘ዮም።ኣብ ታሪኽ ፅዋዕ ዓለም ንፈለማ ጊዜ ናይ መስመር ሸቶ ቴክኖሎጂ ኣብ ጥቅሚ ክውዕል‘ዩ።
ኣብ ምድብ ሓደ ኣተኣናጋዲት ብራዚል፣ክሮኤሽያ፣ሜክሲኮን ካሜሩንን ኣለዋ።ኩለን ጋንታታት ብዘይካ ብራዚል ብርቱዕ ጋንታ‘ያ ክባሃለላ ዝኽእል ጋንታ ኣብ‘ዚ ምድብ የላን።ብራዚል ብቀሊሉ ንኩለን ስዒራ ናብ ካልኣይ ዙር ክትሓልፍ‘ያ ዝብል ቅድመ ግምት ኣሎ።ዓርቢ ሜክሲኮን ካሜሩንን።
ኣብ ካልኣይ ምድብ ሻምፕዮን ስዻኝ፣ሆላንድ፣ቺሌን ኣውስትራልያን ይርከባ። ስዻኝን ኔዘርላንድን ናብ ካልኣይ ዙር ክሓልፋ‘የን ዝብል ቅድመ ግምት ኣሎ።
ምድብ ሰለስተ፣ኮሎምብያ፣ግሪክ፣ኣይቮሪኮስትን ጃፓንን ይርከባሉ።ዝተቀራረበ ክእለት ዘለወን ምስ ምኳኑ ንምግማት ኣፀጋሚ ምድብ ተባሂሉ‘ሎ። ኣይቮሪኮስትን ጃፓንን ክሓልፋ‘የን ዝብል ግምት ኣሎ።
ኣብ ምድብ ኣርባዕተ፣ኡሩጓይ፣ኢንግላንድ፣ጣልያንን ኮስታሪካን።ጣልያንን ኢንግላንድን‘የን ዝሓልፋ ዝብል ግምት ኣሎ።ግን ኡሩጓይ ኣነኣኢስካ ትራኣይ ጋንታ ኣይኮነትን።
ምድብ ሓሙሽተ፣ስዊዘርላንድ፣ፈረንሳ፣ሆንዱራስን ኢኮዶርን።ፈረንሳይን ሆንዱራንስን ክሓልፋ‘የን ካብ‘ዚ ምድብ‘ዚ ዝብል ግምት ኣሎ።
ኣብ ምድብ ሽዱሽተ፣ኣርጀንቲና፣ቦስንያ፣ናይጀርያን ኢራንን ኣለዋ።ናይ ልዮኔል ሜሲይ ጋንታ ኣርጀንቲና ብዘይጥርጥር ክትሓልፍ‘ያ።ካልአይቲ ሓላፊት ጋንታ ግና ንምግማት ኣፀጋሚ‘ዩ።ምናልባት ናይጀርያ ዝሓሸ ዕድል ኣለዋ።
ምድብ ሸውዓተ ጀርመን፣ፖርቹጋል፣ጋናን ኣሜሪካን።ግሩፕ ኦፍ ዴዝ ተባሂሉ‘ሎ እዚ ምድብ‘ዚ።ኩለን ክሓልፋ ዝኽእላ ጋንታታት ግና ክጠፋፋኣ ዝተገደዳ ከም‘ዚ ማለት‘ዩ።መን ሓለፈት መን ወደቀት ድሕሪ ክልተ ሰሙን ክንፈልጥ ኢና።ጀርመንን ጋናን ዝብል ግምት ምሃብ ይካኣል ይኸውን።
ምድብ ሸሞንተ ቤልጅየም፣ኣልጀርያ፣ሩስያን ደቡብ ኮርያን።ዝሃሰሰ ታሪኽ ዘለወንን ዘይፍለጣን ጋንታታት ስለዝኾና ”ዳርክ ሆርስስ” ዘይራኣይ ጋላቢ ዝርከባሉ ምድብ ተባሂሉ‘ሎ።ግን ቤልጅየምን ሩስያን ክሓልፋ‘የን ይብሉ ገለ ተንተንቲ።


text:
ፕሬዝዳንት በሽርን ፕሬዝዳንት ኪርን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርርቦም ዝጀመሩ ብቕድሚ ትማሊ ሰንበት ነይሮም።እቶም ክልተ መራሕቲ ኣብ ጉዳያት ፀጥታ ዶባት ሓዊሱ ኣብ ብርክት ዝበሉ ጉዳያት ዝዘተዩ እንትኾኑ’ውን እቲ ምዕባለ ኣዝዩ ዝሕቱል እዩ።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ሱዳን ኤል ኦቦይዲ ብራሪያህ እቶም ፕሬዝዳንትታት ዝርርቦም ሎማዕንቲ ሰሉስ’ውን ክቕፅል እዩ ኢሎም።
ናይ 22 ኪሎሜትርን ኣብየይን ዝብሉ ክልተ ዛዕባታት ጥራሕ ከምዝተረፉን ኣብዞም ዛዕባታት እዚኦም ሎማዕንቲ ሰሉስ ከምዝቕፅልሉን እቶም ወሃቢ ቃል ሓቢሮም።
ክልቲአን ሃገራት ብነዳዲ ሃብታም ንዝኾነ ከባቢ ኣብየይ ይግብኣኒ ይብላ።ክልቲኦም ወገናት ሕብረት ኣፍሪካ 22 ኪሎ ሜትር ናይ ክልቲአን ዶባት ካብ ወታደራት ነፃ ክኸውን ኣለዎ ኢሉ ንዘቕረቦ ሓሳብ ንምጥያሽ ብዛዕባ ዝከኣለሉ እናተዘራረቡ እዮም።
ክልቲኦም ፕሬዝዳንታት ተዘራሪቦም ኣብዞም ጉዳያት እዚኦም ኣብ ፍታሕ ከብፅሑዎ ኣለዎም።ኣብ ጉዳያት ኣብየይ፡ካብ ወታደራዊ ምንቅስቓስ ነፃ ብዛዕባ ዝኾኑ ከባቢታትን ኣብ ጉዳያት ፀጥታን ክሰማምዑ ኣለዎም።


text:
ኣካል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት፣ ነቲ ሓይልታት ጸጥታ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ሰላማውያን ሰባት ዘካየዱዎ ገበን መርመራ ክግበረሉ፣ ዳግማይ ጸዊዑ።
ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ካብ ጀነቫ ኣብ ዘመሓላለፎ መግለጺ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣህጉራዊ ናጻ ጉጅለ ቆይሙ፣ ኣብቲ ገበን ተፈጺሙሉ ዝበሃል ዞባታት ኢትዮጵያ ብምእታው መርመራ ከካይድ እውን ጸዊዑ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቲ ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝቐረበ ጻውዒት ብምንጻግ፣ ናይ ገዛእ ርእሱ መርመራ ክገብር ምዃኑ’ዩ ኣፍሊጡ። ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ነዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘቑሞ ናጻ ጉጅለ ከምዝተቐበሎ ይሕብር። እንተኾነ ዕማም’ቲ ጉጅለ፣ ካብ ወርሒ ሕዳር 2015 ኣትሒዙ ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ኦሮሞ ተኻዪዱ ዝበሃል ገበናት ክምርምር ከምዝግባእ፣ ኣፈኛ’ቲ ባይቶ ራቪና ሻምዳሳኒ ገሊጻ።
ንሳ ብተወሳኺ እቲ መርማሪ ኣካል፣ ምሉእ ብምሉእ ናጻ፣ ግሉጽን ኣድማዒን ክኸውን፣ ነቲ ተፈጺሙ ዝበሃል ገበናት ምምርማር ጥራይ ዘይኮነ ከኣ ገበነኛታት ናብ ፍርዲ ዘምጽእ ክኸውን ከምዝግባእ ኣተሓሳሲባ።
ኣፈኛ ራቪና ኣብ መግለጺኣ፣ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት እቲ ዝምርምር ኣካል ኣህጉራዊ ምኽባር ሰብኣዊ መሰላት ዝጠልቦ መምዘኒታት ዘማለአ እንተኾይኑ፣ ምሉእ ደገፍ ከምዝገብረሉ ኣፍሊጣ። እንተኾነ እቲ ማእሰርቲ፣ ምፍርራህን ካብ ጎደናታት ግፋን ተኻዪዱሉ ዝበሃል ዞባታት ኢትዮጵያ ብኣህጉራውያን ኣካላት ክብጻሕ ከምዘለዎ ኣዘኻኺራ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊን ደሞክራስያዊን ለውጥታት ክገብር፣ ከምኡ’ውን ኣብ ትካላት ጸጥታ፣ ፈጻሚ ኣካልን ካልኦት ኣካላት መንግስትን ጽገናዊ ለውጢ ከካይድ፣ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ይጽውዕ።


text:
ቈልዓ ምዕባይ
እንተድኣ ኣፋራሪህካ፡ ጸፊዕኻ ወይ ንቖልዑ ብጸጉሮም እንተስሒብካ፡ ወይ ካልእ ዓይነት ግህሰት ኣብ ልዕሊኦም እንተፈጺምካ፡ ንስኻ መሰሎም ትግህስ ኣለኻ!
ነቶም ዘይንደልዮ ተግባር ዝፍጽሙ ክንቀጽዖም ንኽእል ዶ?
ስለምንታይ ኢኻ ንኖርወይ መሪጽካያ? መሰላት ቈልዑን ቈልዑ ምዕባይን ከ ንዓኻ ኣገዳሲ ክብሪ ድዩ? ኣብ ኖርወይ፡ ንቈልዑ ምህራም ብሕጊ ክልኩል እዩ፣ ወለዲ ንደቆም ብውሑስን ጽቡቕን ኣገባብ ኣተዓባብያ ጌሮም ከዕብዩዎም ድማ ሓላፍነት ኣለዎም። ወለዲ ኵሉ ግዜ ንድሌታት ደቆም ዓቢይ ኣቓልቦ ክገብሩሉ ኣለዎም፣ ኣብ ኖርወይ ህጻናት ብወለዶም ንኽስምዑ ዘለዎም መሰል ጽኑዕ/ተሪር ምዃኑ እውን ክግንዘቡ ኣለዎም።
መሰላት ቈልዑ ኣብ ኣህጉራዊ ውዕላት ሰብኣዊ መሰላትን ውዕል መሰላት ቈልዑን ዝሰፈረ እዩ። ልዕልና ሕጊ እውን ኣብ ኣህጉራዊ ውዕላት ሰብኣዊ መሰላት ዝሰፈረ እዩ፣ እንተዀነ፡ ዋላ’ኳ ዝበዝሓ ሃገራት ነቲ ውዕላት እንተ ኸተማሉ፡ ብዙሓት ሰባት ኣብ ሃገራቶም/መበቆል ዕድታቶም ብገዛእ መንግስታቶም ወይ ብኻልኦት ወገናት ናይ ሕበረተ-ሰቦም ይግረፉ/ይቕጥቀጡ፡ ኣብ ማሕቡስ ይዳጐኑን ይቕተሉን ኣለዉ። እዚ በደላት’ዚ ዝበጽሖም ዘሎ ቈልዑ ድማ፡ እቲ ኣብ ኣህጉራዊ ውዕላት ዝሰፈረ መሰሎም ይሕረሞም ኣሎ። ምናልባት ንስኻ’ውን ካብ ሃገርካ ወጺእካ ናብ ስደት ከተምርሕ/ክትሃድም ዘገደደካ ምኽንያት እዚ ዶ ክኸውን ይኽእል? ምኽንያቱ ገለ ወገናት ንመሰልካ ዝግህስ ተግባራት ኣብ ልዕሌኻ ስለ ዝፈጸሙ ሙሽ?
ቅድሚ ምምርዓወይ ወይ ሓዳር ምግባረይ፡ ብዛዕባ ኣተዓባብያ ቈልዑ ዝምልከት ሽዱሽተ ክልሰ-ሓሳባት ነይሩኒ፣ ሕጂ ሽዱሽተ ቈልዑ ኣለውኒ፣ ክልሰ-ሓሳባት ግን የብለይን።
ብዙሓት ካብቶም ተሰዲዶም/ሃዲሞም ናብ ኖርወይ ዝኣተዉ ሰባት፡ ምስ ናይ ኖርወይ ክነጻጸር እንከሎ ካብ ፍጹም ዝተፈልየ ኣረኣእያታትን ዝተፈልየ ባህልን ዘለዎም ሕብረተ-ሰባት ዝመጹ እዮም። ንክብረትን ውርደትን ዝለዓለ ማሕበራዊ ቦታ ካብ ዝህቡዎም፡ ንባህልን ልምድን ላዕሊ ሕጊ ኣብሊጾም ካብ ዝርእዩዎም ሕብረተ-ሰባት ዝመጹ እዮም። ኣብዞም ሕብረተ-ሰባት፡ወለዲ ንደቆም ብኣካላዊ ጐነጽ/ማህረምቲ እናቐጽዑ ከዕብዩዎም ልሙድ እዩ። እዚ ከኣ ኣካላዊ መቕጻዕቲ ኰይኑ፡ ኣንጻር ድሕነትን ውሕስነትን እዩ። ምስቲ ኣብ ኖርወይ ዘሎ ነገራት ዘይቃዶ እዩ። ኣብ ኖርወይ፡ ወለዲ ንደቆም ኣካላዊ መቕጻዕቲ/ማህረምቲ እናተጠቕሙ ከዕብዩዎም ልሙድ ኣይኰነን።
ቈልዑ ክሕዙዎ ዘይግባኦም ነገር ክሕዙ እንተ ትርእዮም፡ እሞ ድማ ደቅኻ ኰይኖም እንተ ዝጸንሑ፡ እንታይ ምገበርካዮም/ምበልካዮም? ንዓኻ ይዅን ንኻልኦት ሰባት ብብዕሉግ ቃላት እንተ ዝጸርፉኻ ኸ? እንተድኣ ንቘልዓ ብኢድካ ኣብ ኣጻብዕቱ፡ ኣብ ኣእዳዉ ጠብ ኣቢልካዮ፡ ወይ ካልእ ዓይነት ኣካላዊ ጐነጽ ተጠቒምካ ቀጺዕካዮ፡ ኣብ ልዕሊኡ ንመሰላቱ ዝግህስ ተግባራት ኢኻ ትፍጽም ዘለኻ ማለት’ዩ። ከምኡ እንተዀይኑ፡ ልክዕ ከምቲ ንስኻ ኣብታ ንስደት ክትወጽእ ዝተገደድካላ
ሃገርካ/መበቆል ዓድኻ እንከለካ ዝግበረልካ ዝነበረ ኣገባብ ኣተሓሕዛ/ኣተዓባብያ ኢኻ ተዕብዮ ዘለኻ ማለት’ዩ። ኣካላዊ መቕጻዕቲ፡ ንነብሶም ኣትሒቶም ዝጥምቱዋ ውሕስነት ዘይስምዖም ሽቝሩራት ቈልዑ እዩ ዝፈጥር። ናይ ድቃስ ጸገም፡ ናይ ቀልቢ ምጥፋእ ጸገም፡ ከምኡ ድማ ኣካላዊ ወይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገም እውን ከኸትለሎም ይኽእል። እዚ ከኣ ኣብ ትምህርቲ ሓሚቖም ንኽተርፉን ምስ ኮተቱ ድማ ምስ ጉጅለታት ገበን ንኽጽንበሩን ምኽንያት ክኸውን ይኽእል።
ብዙሓት ሕጊ ዝጥሕሱ ሰባት ኣብ ቤቶም ተመክሮ ናይ ግህሰት ባዕላቶም ዝፍጽሙ፡ ናይ ግህሰት መሰል ድማ ኣብ ደቆም ይንጻባረቕ እዩ።
ብ ውዕል ኣብ መንጎ ወለድን ውላድን ዝግበር መቕጻዕቲ ንቆልዑ ኣካልዊ መህሰይቲ ብዘየውርድ ኣብ ኖርወይ ኵሉ ግዜ ብሕጊ ክልኩል ኣይኰነን፣ ኣብ መንጎ ቈልዓ ምዕባይን ጐነጻዊ መቖጻዕትን ዝህሉ መፈላለዪ መስመር ኣበይ ክኸውን ከም ዘለዎ ብልክዕ ንኽትርድኦ ኣሸጋሪ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ልዕሊ ቈልዑ ዝፍጸም ጐነጻዊ መቕጻዕቲ ዘይውሑስ ሕበረተ-ሰብ ይፈጥር፡ ገበናት የጋድድ፡ ባዕላዊ ፍርድን ሕሉፍ ጽልእን ኣብ ልዕሊ ካልኦት የስዕብ። ኣብ ፖለቲካዊ ምርጫታት ብምስታፍ ንሕብረተ-ሰብና ክትጸሉ ትኽእል፡ ቈልዑን መንእሰያትን ንኽዓብዩ ከመይ ዝበለ ሕበረተ-ሰብ እዩ ዘድልዮም ኣብ ዝብል ጉዳይ ጸላዊ ተራ ክህልወካ ይኽእል።


text:
ምኽትል ፕረዚደንት ክልል ኦሮምያ ኣቶ ሽመልስ ኣብዲሳ ኣብ ቀረባ መዓልታት ዝጅምር ሓድሽ ዓመት 2012 ፀገማት ሕብረተሰብ ንምፍታሕ ብዝበለፀ ምውዳድ ከምዝስራሕ ገሊፆም።ናይቲ ክልል ሰላም ንምርግጋፅ ኣብ 2012 ካብ ኣካላት ፀጥታ መንግስቲ ወፃኢ ካልእ ዕጡቕ ኣይህሉን ኢሎም።
ኣባል ኣመራርሓ ናይ ኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ ግን እቲ መግለፂ ልሙድን መፍትሒ ዘየቐመጠን እዩ ክብሉ ርእይትኦም ሂቦም ኣለው።
ምኽትል ፕረዚደንት ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ኦሮሚያ ኣቶ ሽመልስ ኣብዲሳ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2011 ዓ/ም ዝተሰርሑን ኣብ 2012 ዓ/ም ብዛዕባ ዝስርሑን ስርሓት ዝምልከት መግለጺ ንመራኸቢ ብዙሃን’ታ ሃገር ሂቦም።
ነበርቲ ናይቲ ክልል ምስ ጎረባብቲ ክልላት ብሰላምን ብምትሕብባርን ንኽነብሩ ምስ ካልኦት ክልላት ሰፊሕ ስራሕ ተሰሪሑ ኣሎ ኢሎም።ኣብ 2011 ዓ/ም ካብ ዝተሰርሑ ክጠቕሱ ከለው “ፖለቲካዊ ባይታ ንምስፋሕን ኩሎም ፖለቲካዊ ፓርትታት ብዘይደረት ኣብ ክልል ክንቀሳቐሱ፣መሰሎም ንክኽበር፣ንኽሳተፉ ምግባር ተሰሪሑ እዩ።ካብ ወፃኢ ዝኣተው ፖለቲካዊ ፓርትታት እውን ሓድሽ ፖለቲካዊ ባህሊ ክጅምሩ ዘክእሎም ሰፋሕቲ ስርሓት ተሰሪሖም እዮም።”
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝለዓለ ፈተና ኣብ ዝነበረ ፀጥታን ሰናይ ምሕደራን ከምዝተሰርሑ ብምሕባር ኣብ 2012 ካብ ናይ መንግስቲ ሓይሊ ጸጥታ ወፃኢ ዝኾነ ይኹን ዕጡቕ ሓይሊ ኣብቲ ክልል ኣይንቀሳቐስን ኢሎም።
ብኣቶ ዳውድ ኢብሳ ዝምራሕ ናይ ኦነግ ጉጅለ ብናይቲ ክልል መንግስቲ፣ብኣባ ገዳ፣ብሽማግለታት ዓድን ፍሉጣት ሰባትን ሰፊሕ ፃዕሪ ተገይሩ ብዙሕ ሰብ ናብ ዝመረፆ ሰላማዊ ናብራ ንኽምለስ ዝለዓለ ስራሕ ከምዝተሰርሐ ኣቶ ሽመልስ ገሊፆም።ካብዚ ወፃኢ ግን ኢሎም ንሶም “ካብዚ ወፃኢ ብዛዕባ ዘቕበፀ ሓይሊ ምስኒ ኣቶ ዳውድ ዝለዓለ ዝርርብ ኣካይድና ንሳቶም እዚ ተዓጢቑ ዝንቀሳቐስ ዘሎ ጉጅለ ንሕና እንመርሖ ኣይኮነን፤ጉጅለ ሽፋቱ እዩ ኢሎም መርገፂ ወሲዶም ምስ ወሰኑ ምስ ፌደራላዊ መንግስቲ ተዋዲድና ኣብ ምዕራብን ደቡብ ኦሮሚያ ሕጊ ናይ ምኽባር ሰፊሕ ስራሕ ተሰሪሑ እዩ”ኢሎም።
ኣቶ ሽመልስ ኣብዲሳ ወሲኾም ንዜጋታት ተጠቀምቲ ኣብ ዝገብር ስርሓት ልምዓት ናይቲ ክልል መንግስቲ ሰፊሕ ስራሕ ከምዝሰርሐን ዝተጀመሩ ቁጠባዊ ምምሕያሻት ብምቕፃል ብዝሒ ሸቕሊ ኣልቦ ንምንካይ ኣብ ዝቕፅል 2012 ብትኹረት ክስራሕ እዩ ኢሎም ።
ብዛዕባ እቲ መግለፂ ርእይቶኦም ክህቡ ዝተሓተቱ ምኽትል ኣቦ መንበር ናይ ኦሮሞ ፌደራላዊ ኮንግረስ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ እቲ መግለፂ ቅድሚ ሎሚ ኢህወዴግ የውፅኦም ካብዝነበሩ ልሙዳት መግለፅታት ዝተፈለየ ኣይኮነን ኢሎም።
“ኢህወዴግ ዝዛረቦን ዝሰርሖን ዝተፈላልየ እዩ።ንኣብነት ብዛዕባ ሰላም ይዛረብ። ህዝቢ ሰላም ከይረክብ፣ፀገም ንኽፍጠር፣ፈቐዱኡ ናይ ዜጋታት መሰል ኣብ ዘይተኸበረሉ እዞም ኩሎም ኣብ ዘይተርኣየሉን ዴሞክራሲ ኣብ ዘይሰፈነሉን ኩነታት ይህቡዎ ዘለው መግለፂ፣ቅድሚ ሎሚ እውን ንፈልጦም ስለዝኾነ ካብ ዝነበረና ተመኩሮ ተበጊስና ዝተፈለየ እዩ ኢልና ኣይንኣምንን።”
ኣቶ ሙላቱ ወሲኾም ፌደራሊዝም ብግብሪ ዘይርኣና ህዝብታት ስለዝኾንና ፀገምና ዝፍታሕ ተቐራሪብና ኮፍ ኢልና እንተተዘራሪብና ጥራሕ እዩ እዩ ኢሎም ።


text:
ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ህወሓት ቕልጡፍ ዓወት ዘመዝገብናዘመዝገበ ፍትሓዊ ኵናት ብምክያዱ እዩ ኢሎም ጠቕላሊ ኢታማዦር ሹም ሓይልታት ምክልኻል ጀነራል ብርሃኑ ጁላ።ፕሬዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ብወገነን ምክልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ዘመዝገቦ ተጋድሎን ዓወትን ኣብ ታሪኻ እናተዘከረ ዝነብር እዩ ኢለን ትማሊ ኣብ ዝተኻየደ ስነስርዓት ምምስጋን።
ትማሊ ሓሙስ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ስካይ ላይት ሆቴል ንሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ ንምምስጋን ኣብ ዝተዳለወ ስነስርዓት ጠቕላሊ ኤታማዦር ሹም ሰራዊት ኢትዮጵያ ጀነራል ብርሃኑ ጁላ ኣብ ልዕሊ ህወሓት ዝተኻየደ ወታደራዊ ወፍሪ ኣብ ሓፂር ግዜ ብዓወት ምዝዛሙ ገሊፆም።
ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ሚሊሺያን ፖሊስን ክውድብ መሰል ዝተወሃቦ እቲ ንናይ ባዕሉ ክልል ንምክልኻል እምበር ንኢትዮጵያ ንምውራር ክጥቀመሉ እዩ ተባሂሉ ኣይሕሰብን ኢሎም።
ናብ ምክልኻል ዝኣተው ወታደራት ተወለድቲ ትግራይ ዝኣተወ ንኢትዮጵያ ንምሕላው ከይኮነስ ንናይ ህወሓት ኣጀንዳ ንምሕላው ምዃኑ ኣለዓዒሉ ንኢትዮጵያ ክወርር እዩ ኢሉ ዝሓሰበ የለን ኢሎም ብምውሳኽ።
ህወሓት ብዝወልዖ ሓዊ ናይ መወዳእትኡ ኣቀላጢፉ ኣሎ ኢሎም።
ሎሚ ኩሉ ነገር ተወዲኡ እዩ፤ኢትዮጵያ ሓንቲ ኮይና እያ፣መራሕቲ ህወሓት ካብ መኪና ወሪዶም እግረኛ ኮይኖም ኣለው፣ነቲ እግረኛ ንሃድኖ ኢና ዘለና፣ኣራሪና ናብ ሕጊ ክነቕርብ ኢና ኢሎም ጀነራል ብርሃኑ።
ዝተወረሩ ኣፅዋራት እውን ተመሊሶም ኣለው ክብሉ ወሲኾም ገሊፆም።
ህዝቢ ብዘይ ሰራዊት ሰራዊት ብዘይህ ህዝቢ ምንባር ኣይክኣልን ብደገፍን ሓገዝን ህዝቢ ስዒርና ኣለና ንህዝቡ ትግራይ ካብቲ ጉጅለ ነፃ ምውፃእ ተኻኢሉ ኣሎ ኢሎም።
ኣብቲ ስነስርዓት ተረኺበን መደረ ዘስምዓ ናይ ኢፌዴሪ ፕረዝዳንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ብሰራዊት ምክልኻል ዝተመዝገበረ ዓወት ኣብ ታሪኽ ተፃሒፉ ክቕመጥ እዩ ኢለን።
ብኻሊእ ዜና ብህወሓት ተማሪኾም ዝነበሩ ናብ 5,000 ዝፅግዑ ኣባላት ሰራዊት ሰሜን እዚ ኣብዚ ሰሙን ብወገን ተከዘ ኣቢሎም ናብ ዞባ ማእኸላይ ጎንደር ወረዳ በየዳ ይኣትው ከምዘለው ቤት ፅሕፈት ኮሚኒኬሽን መንግስቲ ናይቲ ወረዳ ኣፍሊጡ።
ምሉእ ት ሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል ።


text:
ንኤርትራን ኢትዮጵያን ዘራኽብ መስመር ጽርግያ ኦምሓጀር-ሑመራ ብ7 ጥሪ 2019 ብክልቲኦም መራሕቲ ብወግዒ ድሕሪ ምኽፋቱ ፡ኣብ መንጎ ክልቲኣን ሃገራት ዳግማይ ናይ ዶብ ንግድን ናይ ህዝቢ ንህዝቢ ርክባትን ምጅማሩ ነቲ ዝተጀመረ መስርሕ ሰላምን ዝምድናን ዘሐይል ከምዝኾነ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ነጋዶን መራሕቲ መካይንን ተዛሪቦም።
እቲ መስመር ነዊሕ’ኳ እንተኾነ ሸርፊ ናቕፋ ስለዝሕግዞም ንነጋዶን ተጠቀምትን ዘርብሕ ከምዝኾነ እቶም ነጋዶ ገሊጾም። ኣብ መስመር ጽርግያ ኣስመራ-ደቀምሓረ ኣብ ዝርከብ ግዝያዊ ዕዳጋ መርሓኖ ናይ መግብን መስተን፡ ናይ ህንጻን ናይ ጽሬትን ሃለክቲ ነገራት መዓልታዊ ይኣቱ ኣሎ። ዋጋታት ናይ ሃለኽቲ ከከምቲ ጠለብን ብዝሒ ዝኣቱ ኣቕሑን መዓልታዊ መጠናዊ ለውጢ ከምዝገብር ዝገለጹ ነጋዶ ኣብዚ ሕጂ እዋን እቲ ዋጋ ምስቲ ዝሓለፈ እዋናት ብምንጽጻር ዝሓሸ ከምዝኾነ ተዛሪቦም።


text:
Radio Erena: 06 January 2016
ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት ካብ ኢጣልያ ናብ ፈረንሳ ኣብ ምስግጋር ክተሓባበር ዝጸንሐ ፈረንሳዊ፣ ብገበን ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂሰባት ተኸሲሱ ኣብ ቤት ፍርዲ ከምዝቐረበ ማዕከናት ዜና ፈረንሳ ሓቢረን።
እቲ ሰድሪክ ሄሩ ዝተብሃለ፣ ብሕርሻ ዝናበር ፈረንሳዊ፣ ካብ ኢጣልያ ናብ ፈረንሳ ብባቡርን ካልእ ህዝባዊ መጓዓዝያታትን ምስጋር ንዘይክኣሉ፣ ስደተኛታት ብመንገዲ’ታ ንሱ ዝነብረላ ቁሸት፣ ጎቦታት እናቖራረጸ’ዩ ናብ ፈረንሳ ከስግሮም ጸኒሑ።
ኣብ ጉዕዝኦም ከም ማይ፣ መግብን ክዳንን ዝኣመሰለ መሰረታዊ ነገራት እናቐረበ፣ መብዛሕትኦም ዜጋታት ኤርትራን ሱዳንን ዝርከብዎም ኣማኢት ስደተኛታ ካብ ኢጣልያ ናብ ፈረንሳ ብምስግጋሩ፣ መንግስቲ ፈረንሳ “ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂሰባት” ብምኽሳስ’ዩ፣ ኣብ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ኣብ እትርከብ ከተማ ኒስ፣ ኣብ ቤት ፍርዲ ኣቕሪብዎ።
ቤት ፍርዲ ከተማ ኒስ በዚ ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ፣ ገበነኛ’ዩ ኢሉ እንተኣሚኑ፣ ክሳብ ዓመት ማእሰርትን 30 ሽሕ ኤሮ መቕጻዕትን ክብይነሉ ይእኽል’ዩ።
እንተኾነ፣ ኣብ መንጎ ኢጣልያን ፈረንሳን ተዓጊቶም ዝርከቡ ስደተኛታት ኣብ ምሕጋዝ ዝነጥፉ ሓያሎ ገበርቲ ሰናይ፣ ነቲ ኣብ ልዕሊኡ ብመንግስቲ ፈረንሳ ቀሪቡ ዘሎ ክሲ ብምንጻግ፣ ተቓውሞ የካይዱ ኣለዉ።
ሰድሪክ ሂሩ፣ ብዛዕባ’ቲ ተኸሲስሉ ዘሎ ጉዳይ ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ ምእንቲ ሰብኣዊ ርህራሄ ኢሉ ብዘይዝኾነ ናይ ገንዘብ ክፍሊት ዝገብሮ ብምዃኑ ከምዘይጥዓስን፣ ተመሳሳሊ ጸገም ንዝገጥሞም ስደተኛታት ብፍላይ ከኣ ዜጋታት ኤርትርን ሱዳንን ካብ ምሕጋዝ ከምዘየቋርጽን ገሊጹ።
===================


text:
ቅዱሳን ሓዋርያት፡ ናብቶም ኣብ ኢየሩሳሌምን ከባቢኣን ዝነበሩ ኣይሁድ ስብከተ ወንጌል ስለዘስፍሑ፡ ድኅሪ ቁሩብ ጊዜ ብዘይ ቈልዓ ሰበይቲ ቍጽሪ ምእመናን 5,000 ኮነ። ስብከቶም ኣብ ቤተ ኣይሁድ ጥራሕ ዝተሓጽረ ብምንባሩ፡ እዞም ቀዳሞት ክርስቲያን ካብ እምነተ ኣይሁድ ናብ ክርስትና ዝኣተዉ ነበሩ። ስሞም ድማ ኣኅዋት ደቀ መዛሙርት ይበሃሉ ነበሩ። (ግብ. ሓዋ. 1፡15 ፣ 6፡1)
ከም ሓደ ልቢ መኻሪ ከም ሓደ ልሳን ተናጋሪ ኮይኖም ዘለዎም ሃብትን ንብረትን ሂቦም ብሓደ ማኅበራዊ ናብራ ይነብሩ ነበሩ። ቍጽሪ ምእመናንን ምእመናትን ክበዝኅ ከሎ፡ ብማዕረን ብዝበለጸን ንዅሎም ዝኣሊ ጽፉፍ ምኅደራ ስለዘድልዮ ቅዱሳን ሓዋርያት ነቶም ሕዝቢ ‘ብጽቡቕ ዘመኃድርኹም ብመንፈስ ቅዱስ ዝምርሑ ሰባት ካብ ማእከልኩም መሪጽኩም ኣቕርቡ’ በልዎም። እቶም ሕዝቢ ድማ ብሓደ ድምፂ ንሾብዓተ ዲያቆናት መረጹ እሞ፡ ብኣንብሮተ እድ ብጸሎተ ማኅበር ሾሙሎም። ኣስማቶም ድማ፦ ቅዱስ እስጢፋኖስ፡ ቅዱስ ፊልጶስ፡ ቅዱስ ጳርኮሮን፡ ቅዱስ ኒቃሮና፡ ቅዱስ ጢሞና፡ ቅዱስ ጳርሜና፡ ኒቆላዎስ እዮም።
ስብከተ ሓዋርያት፡ ብትእምርትን ተኣምራትን ዝተሰነየ ብምንባሩ ካብ ቅድም ብዝበለጸ ብዙኃት ኣሚኖም ይጥመቑ ነበሩ። ካብ ካህናት ኣይሁድ ከይተረፉ ይኣምኑ ነበሩ። ብኣንጻሩ ሊቃነ ካህናትን ሰዓብቶምን ግና መጽሓፈ ብሉይ እናጠቐሱ ዝካትዕዎምን ዝቃወምዎምን ዝነበሩ ገዲፎም ንስብከተ ክርስትና ክኣስሩ ብቝጥዓ ተላዕሉ። ኣብ ልዕሊ ቅዱሳን ሓዋርያትን ኣርድእትን ቀዳሞት ክርስቲያንን ብዙኅ ፀዋትወ መከራ ኣውረዱ። ንቅዱስ ጴጥሮስን ቅዱስ ዮሓንስን ኣሲሮም ኣሳቐይዎም (ግብ. ሓዋ. 5፡17)፣ ንቅዱስ እስጢፋኖስ ብዳርባ እምኒ ቀተልዎ። (ግብ. ሓዋ. 7፡54) ንገሊኦም’ውን ገረፍዎምን ኣሳቐይዎምን ኣሳደድዎምን።
ንሳቶም ግን ስለ ስሙ መከራ ንምቕባል ድልዋት ስለዝነበሩ ብሓጐስ ይቕበልዎ ነበሩ። እኳ ደኣ ኣብ ቤተ መቅደስን ገዛ ገዛ እናዞሩን ከየብኰሩ ይምህሩን የበሥሩን ነበሩ። (ግብ. ሓዋ. 5፡41-42)
እቲ ዝበጽሖም መከራ ንተልእኾኦም ዘጽንዕ፡ ንስብከተ ወንጌል ሓጋዚ ኮነ። እቶም ዝተሰዱ በብዝኸድዎ ስለዝሰበኹ ትምህርተ ወንጌል ኣብ ኵሉ ክባጻሕ ከኣለ።
ቅድስት ቤተ ክርስቲያን፡ ኣብ ሓደ ቦታ (እስራኤል) ዝተወሰነት ንሓደ ሕዝቢ (አይሁድ) ዝተዋህበት ስለዘይኮነት “ሑሩ ወመሃሩ ኵሎ አሕዛበ” ብዝብል ኣምላካዊ ትእዛዝ ጕዕዞኣ ናብ ምድረ ኣሕዛብ ኣቕንዐት። ቅዱሳን ሓዋርያት ነዛ ዓለም ብዕፃ ተኻፊሎም መልእኽቲ ወንጌል፡ ብሥራተ ድኅነት ኣወጁ። ኣሕዛብ ድማ መልእኽቲ ወንጌል ተቐቢሎም ክርስቲያናት ኮኑ።
ንቤተ ክርስቲያን ዘሳድድ ዚነበረ ምሁረ ኦሪት ሳውል ሃይማኖተ ክርስትና ተቐቢሉ ተጠሚቑ፡ ናይ ቅዱሳን ሓዋርያት ተሓባባሪ ኃያል ሓዋርያ ብምዃኑ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዓለመ ሕዝብን ኣሕዛብን ተባጽሐት። (ግብ. ሓዋ. 9፦1-31)
ንመጀመርታ ጊዜ ሕዝበ ኣንጾኪያ ብተሳልቆን ላግጽን ‘ሰዓብቲ ክርስቶስ ኢኹም’ ንምባል ነቶም ደቀ መዛሙርትን ምእመናንን ምእመናትን ‘ክርስቲያን’ ዝብል መጸውዒ ስም ኣውፅእሎም። (ግብ. ሐዋ. 11፡25-26)
ቅዱሳን ሓዋርያት፡ ኣብ ከባቢ 50 ዓ.ም. ኣብ ኢየሩሳሌም ጉባኤ ሠሪዖም ንመጀመርታ ጊዜ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እትምርሓሉ ሕጊ ሠርዑ። (ግብ. ሐዋ. 15፦6-29) ከምኡ’ውን በብጊዜኡ ጉባኤ ሠሪዖም ዝወሰንዎም ውሳኔታት ኣብ ሲኖዶስ፡ ኣብጥሊስ፡ ግፅው፡ ዲድስቅልያ፡ . . . ዝበሃሉ መጻሕፍቶም ኣስፊሮሞ ኣለዉ። ሥርዓተ ኣምልኾ ዝፍጽምሉ፣ ስብሐታትን ውዳሴያትን ዘብጽሕሉ፡ ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን ዝዳለወሉ፡ ነገረ ሃይማኖትን ሥርዓትን ዝመሃሃርሉ ኣብ ፊልጵስዩስ ሕንፃ ቤተ ክርስቲያን ተጀመረ።
ሕዝበ ክርስቲያን ዝምርሕሎም መጻሕፍተ ሓዲሳት ማለት ኣርባዕቱ ወንጌል፡ ዓሰርተው ኣርባዕተ መልእኽታት ቅዱስ ጳውሎስ፡ ግብረ ሓዋርያት ፡ ኃምስቱ መልእኽታት፡ ራእይ ዮሓንስ ዝተጻሕፉ ኣብዚ ዘመን’ዚ እዮም።
ቍጽሪ ምእመናን ኣብ ብሔረ ኣሕዛብ እናበዝኅ ኣብ ዝመጸሉ እዋን፡ ኣብ ልዕሊ ሕዝበ ክርስቲያን ፈተናታት እናበዝኅ መጽአ። ኣብ ልዕሊ ተጻብኦ ኣይሁድ ናይ ኣሕዛብን ቄሣራት ሮምን መኳንንትን መከራ እምብዛ ገደደ። ኣሕዛብ፡ ተቓውምኦም ብስሕለትን መከራን ይምልሱ ነበሩ። ንሕዝበ ክርስቲያን ድማ ብማእሰርቲ፡ መግረፍቲ፡ ብሓዊ ምንዳድ፡ ኣብ መስቀል ምስቃል፡ ናብ ቀላይ ምስጣም፡ . . . ብዙኅ ጸዋትወ መከራ ኣብጽሕሎም።
እዞም ቀዳሞት ሕዝበ ክርስቲያን ስለ ክብረ ወንጌል፡ ስለ ርትዕት ሃይማኖት፡ መከራ ዝተቐበሉላ እንሆ ብናቶም ደም ለምሊማ ብናቶም ኣዕጽምቲ ተሓጺራ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ትነብር ኣላ፡ ንዘለዓለም’ውን ክትነብር እያ።
በረኸቶም ይኅደረና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀል ክቡር፡አሜን!!


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ናይ ወልቂ ጋዜጠታት የብፅሐ ዘሎ ፅዕንቶን ቅድመ ምመያን ንዝተረፉ ብኣፃብዕቲ ዝቑፀሩ ጋዜጣታት ዘጥፍእ እዩ ክብል ሰመጉ ኣተሓሳሲቡ።
ጉባኤ ሰብኣዊ መሰላት ሰመጉ ትማሊ ኣብዘውፅኦ ምግለፂ መንግስቲ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን መንገዲ ኣብ ልዕሊ እዞም ጋዜጣታት ፅዕንቶ እናገበረ እዩ።ብናይ መንግስቲ ኣብያተ ሕትመት ዝተዳለው ናይ ሕትመት ደረጃ ወይ’ውን ስታንዳርድ ውዕሊ ኣብቲ መግለፂ ከም ኣብነት ተጠቒሱ’ሎ።
ዋና ዳይረክተ እቲ ትካል ኣቶ እንዳልካቸ ሞላ ቅድሚ ሕዚ ኣብዝነበሩ ስርዓታት ተግባራዊ ክኸውን ዝፀንሐ ሰንሰር ወይ’ውን ቅድመ ምመያ ብሕገ መንግስቲ ንሓንሳብን ንሓዋሩን ቐቢርናዮ ምስበልና ብተዘዋዋሪ መንገድታት ምስ ኣብያተ ማሕተማት ፍሉይ ውዕል ፈርሙ፡መጀምሪያ ኮፒታት ይብፅሐና ዝብሉ ዝተፈላልዩ ድንጋጌታትን ናይ ቃል ትእዛዝን ኣብታ ሃገር ንዘሎ ሓሳብካ ናይ ምግላፅ፡ናይ ምሕታምን ምዝርጋሕን መሰላት ኣዝዪ ፈታኒ ኮይኑ ኢና ረኺብናዮ ይብሉ።
ጋዜጣ ፍትህ ከይትሕተም ምግባር ኣብቲ መገልፂ ካሊእ ዝተጠቐሰ ነጥቢ እዩ።ሰበስልጣን መንግስቲ ኣብዝሓለፉ እዋናት ኣብዝሃብም መግለፅታት ኣብ ነፃነት ፕሬስ ዝወሃቡ ነቐፌታታት ኣሉታ ሂቦምሉ እዮም።ኣብዝተፈላለዩ እዋናት ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት እውን ብዝሰርሕዎም ገበናት እምበር ምስ ናይ ጋዜጥኝነት ስርሖም ዝተኣሳሰረ ኣይኮነን ይብሉ።


text:
ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ከተማ መቐለ ተቖጻጺሩ2021-06-29 07:18:24 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP News Read 619 times
- font size decrease font size increase font size
ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፡ ካብ 28 ሕዳር 2020 ጀሚራ ኣብ ትሕቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ዝጸንሐት ከተማ መቐለ ብ28 ሰነ 2021 ኣጋ ምሸት ከም ዝተቖጻጸራን መንግስቲ ትግራይ ናብ ቦታኡ ከም ዝተመልሰን፡ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ኣረጋጊጹ። እዚ ዜና ብዘይካ በቲ ብክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብዝተዋህበ መግለጺ፡ ብዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ከይተረፈ ተረጋጊጹ እዩ። ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ቅድሚ ናብ ከተማ መቐለ ምእታዉ “ወፍሪ ኣሉላ ኣባ ነጋ” ብዝብል ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ኢትዮጵያ ሓያል ወጥቃዕቲ ከካይድ ቀንዩ እዩ።
ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ቅድሚ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ናብ ከተማ መቐለ ምእታዉ፡ ካብቲ ንትግራይ ብግዝያውነት ከመሓድር ብሰልፊ ብልጽግና ተመዚዙ ዝነበረ ዶክተር ኣብራሃም በላይ ኣብ ትግራይ ተኹሲ ናይ ምቁራጽ ስምምዕ ንክግበር ናብ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓሳብ ኣቕሪቡ ነይሩ። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ ነቲ ጻዋዒት ተቐላጢፉ ተቐቢሉ ናይ ሓይልታት ትግራይ መልሲ ከይተጸበየ፡ በይናዊ ተኹሲ ናይ ምቁራጽ ስጉምቲ ኣውጁ። ብኡ ንብኡ ከኣ መንጎኝነት ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ምሕታቱን’ውን ተፈሊጡ።
ኣብ ከተማ መቐለ ዝነበረ ሰራዊት ኢትዮጵያ ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ትግራይ መራኸብታት ኣቋሪጹ ምስ ጸንሐ ኣብ 28 ሰነ 2021 ቀቅድሚ ሓይልታት ምክልኻ ናብ ከተማ መቐለ ምእታዉ ካብ ሰዓት 3 ድሕሪ ቀትሪ ጀሚሩ ንወገን ዓፋር ከም ዘምርሐ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ካብቲ ቦታ ገሊጾም። ኣብዚ እዋንዚ ኩነታት ናይተን ካለኦት ከተማታት ትግራይ ኣብ ከመይ ኩነታት ከም ዘሎ ኣይተፈለጠን። ዝተፈላለዩ ናይ ትግራይ ማሕበራዊ መራኸብታት ብወገኖም “እዚ ዓወት ምትሓዝ ከተመ መቐለ እምበር ምሕራር መላእ ትግራይ ዘመልክት ኣይኮነን” ዝብል መጠንቀቕታ ርኢቶ ይህቡ ኣለዉ። ኣብዚ እዋንዚ ብዛዕባቲ ኣብ ትግራይ ዝጸንሐ ሰራዊት ኤርትራ ንጹር ሓበሬታ የለን።
ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ቅድሚ ከተማ መቐለ ኣብ ኢድ ሓይልታት ኢትዮጵያ ምውዳቓ፡ ብ21 ሕዳር 2020 ኣብ ትግራይ ዘጋጠመ ኩነታት ንምምዛን ህጹጽ ኣኼባ ኣካይዱ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ። ኣብዚ ኣኼባኡ ኣብ 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ሰዲህኤ ሂብዎ ዝነበረ ኣድህቦ ዘኪሩ፡ ”ስግኣት 3ይን ሓድነታውን ጕባኤና ጋህዲ ኰይኑ ህዝቢ ትግራይ ኣደዳ ህልቀትን ስደትን፣ ሃገርና መናሃርያ ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ህዝብና ድማ ግዳይ ናይ ዘይምልከቶ ውግእ ኰይኑ ኣብ ዲቕ ዝበለ ስቓይን ሓዘንን ይርከብ ኣሎ። “ ዝብል ሚዛን ኣንቢሩ። ካብዚ ሚዛኑ’ዚ ነቒሉ ኣብዚ ኣኼባኡ ካብ ዘውጸኦ 9 ነጥብታት ዝሓዘ ወግዓዊ መግለጺ ከኣ “1. ናይ ዶር. ኣቢዪን ኢሳያስን ሽርክነት ውግእ ኣብ ልዕሊ ህዝብን መንግስትን ትግራይ ንዅንን። ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ተኸሲቱ ዘሎ ውግእ መበገሲኡ ቅዋማውን ፖለቲካውን ስለዝዀነ፡ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክግበረሉ ንጽውዕ።” ዝብል ከም ዝነበሮ ዝዝከር እዩ።


text:
ትማል፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ሓደ ህርመት ሰሚሩ ዝሰዓቦ መሪሕነት ህግደፍ፡ ገንሸል ዜጋታትና ጉሒፉ፡ ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራን ኤርትራውነትን ደዊኑ ኣብ ድቕድቕ ጸልማት ምስ ኣጥሓለ፡ ህዝቢ ምስ ከዓቦ፡ እንሆ ኣብዘን ናይ መወዳእታ ፍቕዲ ዓመታቱ ድማ፡ ስካሪኮ ምስሉያትን ዕሱባትን ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብፍላይ ኣብዘን ዝሓለፋ 10 ዓመታት፡ ክንዲ ደጋፊ ወይ ከኣ ሰዓባይ ጉጅለ ህግደፍ ምኻን ዘሕፍርን ዘዋርድን እዋን የለን፡፡ ኩሉ እንዳፈለጠ ከምዜፈለጠ ኮይኑ፡ ኣብ ጎደና ቅብጸትን ተስፋ ምቑራጽን ዝተሸመ ጉጅለ ህግደፍ ከኣ፡ ህዝቢ ምስራሕረሖ ነተን ዝተረፍኦ ዓመታት ዕምሪ ከናውሕ፡ ንገለ ንጹጋት እንዳናዳየ ህዝቢ ከደናግር ይፍትን ኣሎ፡፡ መለለዬ ሕላገት ዕርበት ህግደፍ ዝኾኑ ዕሱባቱ ድማ፡ ኣብዚ ዘመን ብሰለስተ ኣግባባት ይውደቡ ኣለው…ብብላዕ፡ ብዘይፍላጥን ብስእነት ተስፋን፡፡
እቶም “ብብላዕ ዝዕሰቡ” ደገፍቲ፡ ንዝኾነ ዜጋ ኣብ ምንጋጋ ህግደፍ ከእትው ዘይሓንኩ፡ ሓላፍነት ዘይስመዖም ብኣጻብዕ ዝፍቀዱ ዜጋታት እዮም፡፡ እቶም “ብዘይፍላጥ ዝዕሰቡ” ድማ “ብነበር ታሪኽ” ተጋግዮም ወይ ከኣ ብጎስጓሳት በዓል ማንኪ ተደናጊሮም ዝጽንበሩ ደቂ ማማ ቆልዑት’ዮም፡፡ እቶም ኣብ ሳልሳይ ሪጋ ዝስርዑ “ብተስፋ ምስኣን” ዝዕሰቡ መጋበርያ ህግደፍ ድማ ወይ ብወለንታ ወይ ከኣ ብግዴታ ኣብ መዋጽኦ ኣልቦ ገበናት ጥሒሎም ሕነ ከይፍደዩ ፈሪሖም እናሻዕ ኣብ ገበን እንዳተቖማጥዑ ዝነብሩ ከም በዓል ሚኪኤለ ኢሳቕ ዝኣመሰሉ ሰዓብቲ’ዮም፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ!! ሎሚ ቅድሚ እዋናዊ ዛዕባን ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ጉዳያትን ዘድሃበ 7ይ ክፋል ጽሑፍ ኣወንዚፈ፡ ብዝሓተትኩምኒ መሰረት ብዛዕባ ገለ ንህዝቢ ኣብ ምድንጋር ዝተቐሰቡ፡ ሰዓብቲ ጉጅለ ኢሳይያስ፡ ሓደ ሓበሬታ ክፍንወልኩም መሪጸ ኣለኹ፡፡ እዞም ሎሚ ዘቃልዖም ሰባት፡ ካብቶም ብብላዕ ዝተዓሰቡ ኮይኖም፡ ኣብ ስርሓት ሚዲያን ብሉይ ፕሮፖጋንዳታት ህግደፍን ዝነጥፉ እዮም፡፡ ኣብ ታሪኽ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ናይ ሚዲያ ዘበርከቶ፡ ማዕረ ማዕረ መሳርዕን መዳፍዕ ህዝባዊ ግንባርን እዩ፡፡ ብሰንኪ ህግደፍን ኢሳይያስን፡ መትከላት ቃልስናን ሕድሪ ስውኣትናን ጥልመት ምስ ሳዕረሮ፡ እቲ ኣብ ሓደ ህርመት ሰሚሩ፡ ኣንጻር መግዛእቲ ዝተቓለሰ ህዝቢ፡ ብሃልኪ ፕሮፖጋንዳታትን ብዘይትግበሩ መጽብዓታትን ብሓሶትን ተደናጊሩ፡ ሓድነቱ ከጥፍእ ኮነ ተባሂሉ ዳግማይ ስነ-ኣእምራዊ ኩናት ተወሊዕሉ ኢዩ፡፡
በዞም ናይ ኢሳይያስ ናይ ፕሮፖጋንዳ ማሽነሪታት ዘይተምሃዘን ዘይተሰነዐን ታሪኽ ዳርጋ የለን፡፡ ካብ ፍጻመታት መንካዕ ክሳብ የሚን፣ ካብ ቅንጸላ ኢብራሂም ዓፋ ክሳብ ስሌማን ህንዲ፣ ካብ ምንጽልጻል ክሳብ ኣዋጅ ሃገራዊ ኣገልግሎት፣ ካብ ኩናት ደሴት ሓንሽ ክሳብ ባድመ፣ ካብ ምእሳር ኣባላት ጉጅለ 15 ክሳብ ስርሒት ፎርቶ፣ ካብ መትከል “ርእሰ ምርኮሳ” ክሳብ “ዋርሳይ ይከኣሎ”፣ ካብ መደባት ውሕስነት መግቢ ክሳብ ምኽዛን ማያት፣ ካብ ምምዕባል ዓቕሚ ሰብ ክሳብ ወሰኽ ደሞዝ፣ ካብ ሃኮሰኤ ክሳብ ሃማድኤ፣ ካብ ሃማመተኤ ክሳብ ስሉስ ውድባዊ ጉባኤ፣ ካብ ዋይ ፒኤፍ ዲጀ ክሳብ ሽማግለ መኸተ፣…ኮታስ ኣብ ኩሉ ሃገራዊ ዕማማት ጽላት ብጽላት፣ መድረኽ ብመድረኽ ብዙሕ ተሃውቲትሎምን ተዘሪብሎምን እዩ፡፡ እቲ ሓቅን ኣብ ባይታ ዘሎ ክውንነትን ግን ብኣንጻሩን ኩሉ ህዝቢ ኤርትራ ዝፈልጦን እዩ፡፡
በቢጽላቱ ንዝካየዱ ህግደፋዊ ጎስጓሳት ድማ፡ ቃላት ኮሓሒሎም፡ ምስልታት ሰኒዖም፡ ብዝወቀቡ ስነ-ጥበባዊ ኣገባባት ዝዋስኡ ዕሱባት በቢእዋኑ ተራእዮም ‘ዮም፡፡ እቶም እሙናት ተሰሚዮም ትማል ምስኡ ዝነበሩ ጎስጎስቲ ከም ቃንጫ መጺዩ ምስተፍኦም ከኣ፡ ናብ ስደት ምስ ተቐሰቡ ሕጂ’ውን ህግደፍ ሓደሽቲ “ኣፈኛታት” ክውድብ ህርድግ ይብል አሎ፡፡
ካብዞም ኣብ ዝተፈላለዩ ሚዲያታት ዘይንቡር ታሪኽ ክምህዙ ዝውዕሉ፡ ብታሪኽ እንዳማቶም ተበሊጾም፡ ንገሊኦም እንዳኻሓሉ፡ ንገሊኦም እንዳጠቀኑ ዝነብሩ፡ ውሑጅ ዘጋፍዖም ኣባላት ዝርከብዎ ሓይሊ ዕማም ምስሉያት ሓደ፡ ኣብ መርበባት ኢንተርኔት ዝዋሳእ ጉጅለ “ሃገራዊ ድሕነት” እዩ፡፡ እዛ ጉጅለ ከም ውልቀ ሰብ ተመሲሉ ቀጻሊ ብዛዕባ ህግደፍን ኣብ ሃገራዊ ድሕነት ዝብል ፔጅ
ኣብ ደገ ንዝነብር ዜጋ፡ ብፍላይ ከኣ ንኣባላት YPFDJ፡ ንምኹስኳስን ሓበሬታ ንምስናቕን፡ ብዝብል ዝተበጋገሰት ጉጅለ “ሃገራዊ ድሕነት” ኣበጋሲኣ የማነ ገብረኣብ (ማንኪ) ኮይኑ፡ ነቶም ክጽሕፉ ይኽእሉ ዝበሎም መንእሰያት ኣኪቡ፡ “ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ዝካየድ ዘሎ ስዕረት ብከመይ ንምክቶ?” ብምባል ዝተወሰነ ስልጠና ብምሃብ ብዝወደቦም ኣባላት ዝተዳለወት ፔጅ ‘ያ፡፡ እቶም መንእሰያት መብዛሕትኦም ኣብ ቀዳመ- ሰምበት ምስኡ ኩዕሶ ዝጻወቱን “ተካእቲ ወለዶ” ተባሂሎም ንነብሶም ዘእመኑን ብገለ ውን ዝተኣመነሎምን እዮም፡፡ ኣብ ሞንጎኦም ተስፋአለም ገብረስላሰ (ጫረ)፡ ሳምሶም ብርሃነ፡ ህዝባዊ መንግስትኣብ፡ ምሕረትኣብ መድሃኔ፣ ኤፍሬም ሃብተጽዮን (ወዲ-ገደ)ን ካልኦት ኣብ ደገ ዝዓበዩ ብቋንቋ እንግሊዝ ክምክቱ ተባሂሎም ዝተኣመነሎም ኮይኖም ጠለባቶም ካብ ማእከላይ ቤ/ጽ ህግደፍን ክፍሊ ምርምርን ስነዳን ይማለአሎም፡፡
ካብዚኣቶም ተስፋለም ጫረ ኣብ ኤረቲቪ ኣዳላዊ መደብ ጥበባት ኮይኑ ስለዘገልግል ብዙሕ ዘለልዮ እዩ፡፡ ቅድሚ ምኽፋት ፔጅ ሃገራዊ ድሕነት ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ፡ ተስፋለም ጫረ፡ ናይ ተቓወምቲ ብዝሒን ትሕዝቶን ናይ ፌይስቡክን ናይ ቲዊተር ኣካውንትን ድሕሪ ምጽናዕን ምዝርዛርን፡ ነፍሰወከፍ “ተቓላሲ” ልዕሊ ሓደ ኣካውንት ብምውጻእ ክቃለስ ከምዝግባእ ተላቢዩ፡፡ ደሓር ከኣ የማነ ስሩዕ ቤ/ጽ ተፈሊዩሎም ዘድሊ ጠለባት ተማሊእሎም ካብ ህዝቢ ተኸዊሎም ዝሰርሕሉ ቦታ ኣመቻችኡሎም፡፡
እዞም ክብ ኢሎም ዝተገልጹ መንእሰያት፡ ምስ ማንኪ፡ ኪሻ፡ ቻርሊን ዘምህረትን ጥቡቕ ናይ ስራሕ ርክብ ዘለዎም ኣባላት ኮይኖም መንነት ነፍሰወከፎም ከምዚስዕብ እዩ፡
- ተስፋለም ገብረስላሰ ገብረማርያም (ጫረ)፡ ብ1973 ኣብ ወኪ ተወሊዱ፡ ኣብ ማይተመናይ ዝዓበየ፡ ኣባል 6ይ ዙርያ ሃ/ኣገልግሎት’ዩ፡፡ ኣብ ምስንዳእ መጽሄት ተዓጠቕ ከም ኣባል ቦርድ ብምኻን ክነጥፍ ጸኒሑ፡፡ ኣብ ሳዋ ንነፍሲ ወከፍ ሓለፊ ብዝገብሮ ዝነበረ ዘይእደን ኣስተዋጽኦ፡ ምጽፋፍ ጸብጻባት፡ ምእካብ ኣዚዩ ደቀቕቲ ሓበሬታታት ብዛዕባ ነፍሲወከፍ ኣባል ወይ ውን ፍርይ ዝበለ መቀናቕንቲ ከምኡ ውን ምልኻዕ ወረን ይልለ፡፡ ንዝመጸ ሓላፊ ተገዛኢ ባህሪ ስለዘለዎ ድማ፡ ኩላቶም ሓለፍቲ ሳዋ ብተዘማዲ ብጽቡቕ ይዝክርዎ፡፡ ብሕልፊ ግን ንበዓል ብርጋዴር ጀነራል ነጋሽ ተስፋጽዮን፣ ኮረኔል ደበሳይ ግደ፣ ኮረኔል እዝራ ወልደገብሪኤል ብቐንዱ ንሜጀር ጀነራል ተኽላይ ሃብተስሉስ ዝነበሮ ውልቃዊ ኣገልግሎት ይልለ፡፡ ነዞም ዝተጠቕሱ ሓለፍቲ ብስሩዕን ዘይስርዑን ካብ ኢንተርኔት ሓበሬታ እንዳኣከበ ውን፡ ብዛዕባ ኤርትራ ብተቓወምቲ ዝጸሓፍን ዝበሃልን ይምግብ ኔሩ፡፡ ጫረ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዓምዲ “ዕላል ምስ ታሪኽ” ዝብል ጀሚሩ ነዊሕ ከይከደ ክቋረጽ ተጌሩ፡፡ ነታ መደብ ምስቲ ሓበሬታ ናይ ምኽዛን ባህሪኡ ብምትእስሳር ከዳልዋ ዝተዓደሎ ኮይኑ፡ ዳርጋ ብዛዕባ ነፍሲወከፍ ዝፈለጥ ተጋደላይ፡ ሕማቕ ሓበሬታ እንዳኣከበ ነታ መደብ ናብ ወረ ክልውጣን፡ “እገለ ኣብ ኩናት ሃዲሙ፣ ኣውራጃውነት ተነቒፉ ኔሩ፣ ምስ ጓል ዝምድና ኔርዎ” ወዘተ እንዳበለ ኣስማት እንዳረቖሐ ይጥቅን ኔሩ፡፡ኣብ ወርሒ 7/2008 ናብ ሚኒስትሪ ዜና ተመዲቡ ዓሊ ዓብዱ ክሳብ ዝሃድም መጋበሪኡ ኮይኑ ልዕሊ ጊሊያ ተገዚእዎን ተደፊኡን እዩ፡፡ ኣብ ሚ/ሪ ዜና ዓሊ ንዝደለዮም ሰባት እንዳጉልሐ፡ ንዘይደለዮም ድማ ኣንጻሮም ከምዚዝረብ እንዳገበረ፡ ብዙሕ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ጽሒፉ፡፡ ንሱ ጥራይ ዘይኮነ ተዛማዲ ናይ ተኣማንነት ብልጫ ስለ ዝረኣየሉን ብዘይዝኾነ ስክፍታ ንሰባት ከጸልም ስለዘይሰግእን ድማ፡ ዓሊ ዓብዱ ክህረም ንዝደለዮ ስነ-ጥበበኛን ሓላፊን ቀዳማይ ተጸዋዒ ጫረ እዩ ኔሩ፡፡ ብኸምዚ ድማ ዓሊ ዓብዱ ንኢሳያስ ጸጋይ፡ ዓብደላ ጃብርን ክሃርም እንከሎ ብድሕሪ መጋረጃ ዝጽሕፎ ጫረ ‘ዩ፡፡ጫረ፡ በቲ ናይ ምቅብባልን ኣዚዩ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ናይ ምእካብን ባህሪኡን፡ ኣብ ጠመተ እንዳ ጸጥታ ውን ኣቲዩ ኢዩ፡፡ ኣብ ሓደ እዋን እንዳ ጸጥታ ኣንጻር መንግስቲ ዝዳለው ጽሑፋት ንምምካት መደባት ምስ ሰረዐን፡ ኣብ ምእሳር ኣባላት “ሬዲዮ ባና”ን፡ ካብ ጸሓፍቲ ንጫረን ካልኦት 7 ኣባላት ወዲቦም ኔሮም፡፡ ጫረ ውን ነቲ ብኮ ተጠቒሙ ክሳብ ሕጂ ምስ ሓላፊ ወጻእ ስለያ ኮረኔል ጋይም ተስፋሚካኤል፡ ሓለፊ ክፍሊ ምክትታል ብልሽውና ኮረኔል የማነ ዓንደማርያም (ሰኮሎቭ) ካልኦትን፡ ጥቡቕ ርክብ መስሪቱ ብዛዕባ ማሕበረ ሰብ ስነ-ጥበብ፡ ኣብ ወጻእ ዝርከቡ ጸሓፍትን ጋዜጠናታትን ወረ ኣብ ምቅብባል ይሰርሕ እዩ፡፡ብሕልፊ ብዛዕባ ክጽለሙ ንዝድለዩ ሰባት ኣብ ምጽሓፍን፡ ምስ መሻርኽቲ ህግደፍ ዝኾና መርበባት ኣብ ምድላውን ውን ቀጻሊ ይነጥፍ ‘ዩ፡፡ ኣብ 2016 ኣብ መርበብ ሓበሬታ ራይሞክ ብማንኪ ተኣዚዙ “ሳክቲዝም ወያነ” ዝብል ሓደ ጽሑፍ’ውን ዘርጊሑ ኔሩ፡፡ ኣብዚ እዋን ከኣ ጎኒ ንጎኒ ሰርሓት ሚ/ሪ ዜና ሓንቲ ካሜራ ተሓንጊጡ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርንዓት ሃገርና እንዳተንቀሳቐሰ ኣሳእል ስኢሉ፡ ኣብ ፔጅ “ሃገራዊ ድሕነት” ክጽሕፍን ክጥቅዕን ዝውዕል ቀንዲ ወኪል ህግደፍ ኮይኑ ኣሎ፡፡
- ህዝባዊ መንግስትኣብ፡ ወዲ ስውእን ምሩቕ ፖለቲካል ሳይንስ ኣብ ኣስመራ ዩንቨርሲቲ ኮይኑ፡ ኣብ ኮርያ ተማሂሩ ድሕሪ ምምላሱ ሕጂ ፍሉይ ጸሓፊ ሓጎስ ኪሻ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ፡፡ ህዝባዊ ካብ ጋዜጣ ሰቲት ኣትሒዙ (ዳሕራይ ከኣ ሓዳስ-ኤርትራ) ይጽሕፍ ስለዝኾነ፡ ሕጂ ሓደ ካብቶም “ተካእቲ ወለዶ” ተባሂሎም ነብሶም ዘዕሽውን ምሉእ መዓልቲ “ኤርትራ ጽቡቕ ኣላ” እናበሉ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ወረ ክነዝሑ ዝውዕሉን ‘ዩ፡፡ ኣብ ቲዊተር ድማ ነፍሲወከፍ የማነ ቻርሊ ቲዊት ዝገበራ ምግዋሕን፡ ንኤርትራ ጽቡቕ ከምዘላ ዘምስል ስእልታት ኣብ ምዝርጋሕን ይነጥፍ፡፡
- ሳምሶም ብርሃነ፡ ከም ህዝባዊ ምሩቕ ፖለቲካል ሳይንስ ናይ ዩንቨርሲቲ ኣስመራ ኮይኑ፡ ብተመሳሳሊ ውን ወዲ ስውእ ስለዝኾነ፡ እዛ ሃገር “ልዕሊ ማንም ትብጸሓና” ካብ ዝብሉ ሓደ እዩ፡፡ ንሱ’ውን ኣብ ሃገረ ሆላንድ ተማሂሩ ድሕሪ ምምላሱ፡ ኣብ ሚ/ሪ ሃገራዊ ልምዓት ይሰርሕ ኣሎ፡፡ ሳምሶም ኣቐዲሙ ምስ የማነ ቻርሊ ይሰርሕ ስለዝነበረ፡ ነታ ጉጅለ ጠርኒፉ ምስ የማነ ማንኪ ዝተራኸበ ንሱ’ዩ፡፡
- ምሕረተኣብ መድሃኔ፡ ኣብ ዩንቨርስቲ ኣስመራ ብሶሲዮሎጂን ኣትሮፖለጂን ድሕሪ ምምራቕ ናብ ኮሚሽን ምጥያስ ተመዲቡ፡፡ ድሕሪ ምዕጻው’ቲ ኮሚሽን ናብ ማእከላይ ቤ/ጽ ህግደፍ ዝተቐየረ ዕባይ ቤ/ቲ ሰውራ ‘ዩ፡፡ ንሱ’ውን ብተመሳሳሊ ኣብ ኤውሮጳ ተማሂሩ ምስተመልሰ ናብ ስልጣን ገጹ ዝተጸገዐ ኮይኑ ካብቶም ውሑዳት ተረባሕቲ ሓደ’ዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ!
ምስዞም ክብ ኢሎም ዝተገልጹ ኣባላት ብቐጥታን ብተዘዋዋሪን ዝነጥፉ ካልኦት 6 ኣባላት ከምዘለው እንዳሓበርኩ፡ እዞም ኣባላት ብዙሕ ትርጉም ዘለዎም ስለዘይኮኑ ካብ ምቅልዖም ከምዝተቖጠብኩ ክሕብረኩም እፈቱ፡፡ እቶም 4 ግን ብዝረኸብዎ ጠመተን ናብ ሓለፍቲ ብምቅርራቦምን ንነብሶም ከም ተረከብትን ሓለፍትን ጌሮም ዘእመኑ እዮም፡፡ ብዓይኒ ሓቂ ብወገነይ ብዙሕ ትርጉም ስለ ዘይሃብኩዎም፡ ነዞም መንእሰያት ናይ ምቅላዕ መደብ ኣይነበረንን፡፡ ብዙሓት ተኸታተልቲ መንነት ኣዳለውቲ ፔጅ “ሃገራዊ ድሕነት” ንኽገልጸልኩም ብዝሓተትኩምኒ መሰረትን እቶም ኣዳለውቲ ውን ምእንቲ ህዝቢ ክፈልጦም ሎሚ ኣቃሊዐዮም ኣለኹ፡፡ ሃገር ብሃገራ ድነ ጸልማት ለቢሳ ክንሳ፡ ንበዓል ማንኪ ተኣማሚኖም ናይ ምጽሓፍ ባህሪያዊ ትዕድልቶም ተጠቒሞም፡ ኣብ ዝተፈላለዩ መርበባትን ሚዲያታትን ዝዋስኡ፡ ጅምር ፕሮጀክታት እንደሰኣሉ፡ ኣብ ባይታ ዘየለ ከምዘሎ እንዳምሰሉ፡ ታሪኽ እንዳኸወሉን እንዳዛብዑን፡ ኣብ ሞንጎ ህዝብታት ሕዱር ጽልኢ እንዳጋፍሑ፡ ህዝቢ ከደናግሩ ዝፍትኑ ምስሉያት ሰዓብቲ ህግደፍ እምበኣር እዚኦም ‘ዮም፡፡
By SACTTISM


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ መዓስከራት ስደተኛታት ማይ ዓይኒን ዓዲ ሓርሽን ተዓቝቦም ካብ ዝርከቡ ኤርትራውያን ልዕሊ 17000 በቲ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዘጋጠመ ልዕሊ 400 ኤርትራዊ ትንፋስ ዘህለቐ ትራጀዲ ዝተሰምዖም
እቲ ኣይ ካብ ባይቶ ኣይ ካብ ጋዜጣ ኣይ ካብ ህዝቢ ሓታቲ ዘይብሉ፡ ከከም ኣተሳስኡ ባህ ዝበሎ ዝገብር ቀይዲ-ኣልቦ ስርዓት ህግደፍ፡ ነቲ ባዕሉ ተሓሲሙዎ ዝጸንሐ ውክልና ሕብረት ኣፍሪቃ ብምቕባል ከም ወኪሉ ከገልግሎ ንግርማ ኣስመሮም ናብ ኣዲስ ኣበባ ልኡኹዎ ከምዘሎ ኣህጉራዊ ማዕከናት ዜና ዓለም ገሊጸን።
ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ፡ ሎሚ ዘበን፡ ካብቶም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝርከባ መዓስከራት ስደተኛታት ተዓቝቦም ዝጸንሑ 100 ኤርትራውያን መንእሰያትከስተምህር ፍቓደኛ ኮይኑ፡ ድሮ ዳርጋ 90 ካብ ሚእቲ ናይቶም ሕጹያት ንምህርቲ ኣብ ምቅርራብ ከምዝርከቡ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብመሰረት’ቲ ሓበሬታ፡ እቶም 3 ደቅንስትዮ ዝርከባኦም 12 ኤርትራውያን ካብ 2-17 ኣዋርሕ ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ግብጺ ክሳቐዪ ድሕሪ ምጽናሕ ‘ዮም ብ 3 መስከረም ኣዲስ-ኣበባ ኣትዮም፡፡ እቶም 7 ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ከምዝነበሩ ‘ውን እቲ ሓበሬታ የመልክት።
ስቅያት ህዝቢ ኤርትራ ከብቅዕ እንተኾይኑ እቲ ንልኡላውነት ሃገሩን ሰብኣዊ መሰላቱን ዘኽብርን ዝሕሉን፡ ወጽኢት መሪር ቃልሱ ዝኾነ፡ ሃገራዊ ቅዋሙ ኣብ ግብሪ ክውዕል ኣለዎ።
ነዚ ንምትግባር ከኣ ብዘይካ በቲ ብዓል ቤት ናይዚ ሕቶ`ዚ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ብካልእ ዝኾነ ይኹን ኣካል ከም ዘይፍጸም ካብ ሕሉፍ ታሪኽ ዓለም ተማሂርና ኣሎና።


text:
ሜ ጀር ጀነራል ብርሃነ ገረዝግሄር ይበሃል። ኣብ ድርኮ መራጉዝ ብ4 መስከረም 1949 ተወሊዱ። ካብ ቀዳማይ ክሳብ ራብዓይ ክፍሊ ኣብ ቤ/ት ድርኮ ተማሂሩ። ብድሕሪኡ ሓደ ዓመት ኣብ ማእከላይ ደረጃ ቤ/ት ሳንጆርጆ ድሕሪ ምምሃሩ፡ ናብ ቤ/ት ቤት ገርግሽ ሰጊሩ ካብ ሻዱሻይ ክሳብ ሻሙናይ ክፍሊ፡ ቀጺሉ ከኣ ኣብ ቤ/ት ልኡል መኮነን ክሳብ 11 ክፍሊ ተማሂሩ። ኣብ መወዳእታ፡ ናብ ኣዲስ ኣበባ ብምኻድ ዩኒቨርስቲ ብምእታው፡ ስነ-ቅመማ(chemistry) ከጽንዕ ጀሚሩ።
ካልኣይ ዓመት ከይወድአ ግን፡ በቲ ሽዑ ዝነበረ ክቱር ሃገራዊ ስምዒት ተደሪኹ፡ ናብ ሜዳ ኤርትራ ኣብ መጋቢት 1972 ዓ.ም ወጺኡ። ሜ/ ጀ ብርሃነ ኣብ ሰራዊት ዝሰርሓሉ ጽፍሕታት ኩሉ ንምዝርዛዝሩ'ኳ እንተኣሸገሮ፡ እቲ ንሱ ዝዝክሮ ግን፡ ኣብ መ ጀመሪያ 1973 ከም ኮሚሳር ጋንታ፡ ቀጺሉ ከም ኮሚሳር ሓይሊ ባሕሪ፡ ብድሕሪኡ ከም ኮሚሳር ቦጦሎኒ ኮይኑ ሰሪሑ። ሜ/ ጀ ብርሃነ ኣብ'ቲ ኣብ 1977 ዝተገብረ ቀዳማይ ውድባዊ ጉባኤ ህ.ግ፡ ኣባል ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት'ቲ ውድብ ኮይኑ ተመሪጹ። ካብ 1977-87 ከኣ፡ ኣባል ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ኮይኑ ክሰርሕ ጸኒሑ።
ብድሕሪኡ ክሳብ ናጽነት ኣብ ዘሎ ግዜ ድማ፡ ከም ኣባል ማእከላይ ሽማግለ፡ ኣማሓዳሪ ዞባ ምዕራብን ተሓጋጋዚ ጠቕላሊ ስታፍን ኮይኑ ብምግልጋል፡ ዓርቢ 24 ግንቦት 1991 ምስ'ቲ ነቲ ውግእ ዘወሃህድ ዝነበረ ላዕለዋይ እዚ ንኣስመራ ኣትዩ። ሜ/ ጀ ብርሃነ ኣብ መ ጀመርያ ናጽነት ከም ጸሓፊ ክፍሊ ኢንዳስትሪ፡ ብምቕጻል ከም ኣመሓዳሪ ኣውራጃ ሓማሴን ድሕሪ ምስርሑ፡ ናብ ምክልኻል ብምምላስ ብደረጃ ናይ ሜ/ ጀ ማዕርግ ከም ኣዛዚ ሓይሊ ምድሪ ኤርትራ ብምዃን ኣገልጊሉ። ካብ 1998 ንደሓር ድማ፡ ከም ኣዛዚ ሃገራዊ ዕቑር ሰራዊት ኮይኑ ክሰርሕ ጸኒሑ። ሜ/ ጀ ብርሃነ ማዕርጉ ተቐንጢጡ ካብ'ቲ ዝነበሮ መዝነት ከምዝተኣልየ ብሰፊሑ ክዕለል ጸኒሑ'ዩ። ጋዜጣ መቓልሕ፡ ሓቅነት ናይ'ዚ ወረ ንምርግጋጽን፡ ብምኽንያት ዓስራይ ዓመት በዓል ናጽነት ኤርትራ ንህሉው ኩነታት ሃገርናን ካልእን ኣመልኪታ ምስ ሜ/ ጀ ብርሃነ ገረዝግሄር ሰፊሕ ቃለ መጠይቕ ኣካይዳ ኣላ። ጋዜጣ መቓልሕ፡ ንሜ/ ጀ ብርሃነ ነዚ ቃለ መጠይቕ ክገብር ግዚኡ ሰዊኡ ፍቓደኛ ብምዃኑ ብስማን ብስም ኣንበብታን እናመስገነት፡ ናብ'ቲ ዝተገብረ ቃለመጠይቕ ተሕልፈኩም፡-
መቓልሕ፡- ብመጀመሪያ ንዝሃብካና ዕድል ካብ ልቢ እናመስገንና፡ ብኸመይ ናብ ገድሊ ከምዝተሰለፍካን፡ ናብኡ ክትከይድ እንታይ ዓይነት ስምዒት ከምዝደፋፍኣካን'ዶ መዕለልካና?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣቐዲመ ብሕታዊት ጋዜጣ መቓልሕ ንዘርኣየቶ ተገዳስነት እናመስገንኩ፡ ኣብ ሃገርና ዲሞክራስያዊ ስርዓት ንምህናጽ እትገብሮ ዘላ ጻዕሪ የመጉስ። ቀጺለ ናብ ሕቶኻ ክኣቱ፡ ኣብ 60'ታት እቲ ዝነበረ መግዛእታዊ ናይ ፖለቲካ ሃዋህው፡ ምፍራስ ፈደረሽንን ምጉባጥ ኤርትራ ብስርዓት ሃ/ስላሴን፡ ከም ኩሎም ናይ'ቲ ሽዑ እዋን ተማሃሮ፡ ገለ ናይ ምግዳል ስምዒት ክሓድረኒ ክኢሉ። ብድሕሪኡ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርሲቲ ሓያል ዝኾነ ናይ ለውጢ ምንቅስቓስ ስለ ዝነበረ፡ ንሕና ኤርትራውያን'ውን ብዛዕባ ሃገርና ዝያዳ ክንግደስ ገይሩና'ዩ። ኣብ'ቲ እዋን'ቲ ድሮ ብረታዊ ቃልሲ ጀሚሩስ፡ ምዕባለታት የርኢ ስለ ዝነበረ፡ ንሕና'ውን ብዛዕባ ሜዳ ምውጻእ ክንመያየጥን ክንሓስብን ጀሚርና። ኣብ'ቲ እዋን'ቲ ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራ(ህ.ሓ.ሓ.ኤ) ዝበሃል ብበዓል ዑስማን ሳልሕ ሳበ ዝምራሕ ቅኑዕ ምንቅስቓስ ካብ ጀብሃ ተነጺሉ ምስ ሰማዕና፡ በቃ ብዘይምስምስ ክንስለፍ ወሲንና። ሰባት ናብ'ቲ ቦታ ዝወስዱ ደሊና፡ ሓደ ርስቶም ዝበሃል ስውእ ብጻይ ረኺብና። ኣብ ቀዳማይ ሰሙን ናይ መጋቢት 1972 ካብ ኣዲስ ኣበባ ተበጊስና ኣብ 4ይ መዓልቲ፡ ናብ ሰሜናዊ ባሕሪ ርእሲ ዓዲ ዝበሃል መሬት እምባ ደርሆ ኣቲና። ናብ'ቲ ሽዑ እዋን 2ይ ወገን ተባሂሉ ዝፍለጥ ዝነበረ ክፋል ህ.ሓ.ሓ.ኤ ድማ፡ ተጸንቢርና።
መቓልሕ፡-መ ጀመሪያ ክትስለፍ እንከሎኻ፡ ምስ'ቲ ቅድሚ ምስላፍካ ዝነበረካ ትጽቢት ተቓድዩ'ዶ ዋላስ...?
ሜ. ጀ ብርሃነ፡- ክንወጽእ ክንሓስብ እንከሎና፡ ኣቐዲምና ንብዙሕ ኣዋርሕ ስነ-ኣእምሮኣውን ኣካላውን ምቅርራባት ንገብር ነይርና። ኣብ'ቲ እዋን'ቲ፡ ካብ ኣራት ኪሎ ዩኒቨርስቲ እናተበገስና፡
እንጠጦ ዝበሃል ጎቦታት ኣዲስ ኣበባ እናኸድና፡ ኣካላዊ ምንቅስቓሳት ንገብር ነይርና ኢና። እዚ ምስ ወጻና ከጋጥመና ዝኽእል ድኻምን ኣካላዊ ተጻዋርነትን ንምልምማድ'ዩ ነይሩ። ስለ'ዚ፡ ኩሉ ተዳሊናሉ ኢና ወጺእና። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ኣብ ታዕሊም ኣብ ዝነበርናሉ እዋን፡ ብዙሕ ዘጋጠመና ጸገም ኣይነበረን። ጽቡቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ከኣ፡ ኣብ'ቲ ዝኸድናሉ ቦታ ብዙሕ ጥሜትን ጽምእን ኣይነበረን።
መቓልሕ፡- ገለ ገለ ባእታታት፡ “ኲናት ሓድሕድ ብሰላማዊ መንገዲ ክእለ ይኽእል ነይሩ'ዩ።ዎ ይብሉ'ዮም። ነዚ ከመይ ትርእዮ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እዚ ብኹሉ መልክዓቱ ክርአ እንከሎ ውሳኔ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ'ዩ። መሪሕነት ተ.ሓ.ኤ ሃገራዊ ዕላማ ይንበሮ'ምበር፡ ኣብ ኣሰራርሕኡ/ኣከያይድኡ ንጹር ዘይኮነ መስመር
ሒዙ ይኸይድ ስለዝነበረ፡ ነዚ መስመር'ዚ ተቓዊሙ፡ ህ.ሓ.ሓ.ኤ ከምዝተፈልየ ኩሉ ዝፈልጦ'ዩ። እዚ ኲናት'ዚ ካብ'ቲ፡ “ኣብ ሜዳ ኤርትራ ልዕሊ ሓደ ውድብ ክህሉ የብሉን።ዎ ዝብል ጭርሖ ተ.ሓ.ኤ'ዩ ዝብገስ። ኣብ'ቲ እዋን'ቲ ንሕና፡ “እቲ ዝነበረ ፍልልይ ካልኣዊ'ዩ። ፍልልያት ብዘተን ብዲሞክራስያዊ ኣገባብን ክፍታሕ ይኽእል'ዩዎ ዝብል መርገጺ'ዩ ነይሩና። እንተኾነ፡ ተ.ሓ.ኤ፡ ኣብ ልዕሌና እውጅ ኲናት ስለዝኸፈቱ፡ ንሕና'ውን ክንከላኸል ተገዲድና። ብኸም'ዚ እቲ ኲናት ተ ጀሚሩ። ሕጂ፡ “ሰለማዊ ፍታሕ ክርከብ ይኽእል ድዩ?ዎ ዝብል ሕቶ፡ ኣነ ብወገነይ ካልእ ክመጽእ ዝኽእል ፍታሕ ኣይነበረን'የ ዝብል።
መቓልሕ፡- ኣብ ሜዳ እቲ ኣዝዩ ኣዎንታዊ ጎድኒ ህ.ግ ትብሎ እንታይ'ዩ? ኣሉታዊ'ኸ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እቲ ኣዎንታዊ ጎኒ ህ.ግ፡ ከም'ቲ ኩሉ ተጋዳላይ ህ.ግ ዝፈልጦን ዝሰርሓሉን፡ ህዝቢ ኤርትራን ዓለምን ጸላኢ'ውን ከይተረፈ ዘድንቖ ኣሰራርሓታት፡ ሓድነት፡ ምትእምማን፡ ብጻይነት፡ ተወፋይነት፡ ፍቕርን ሓልዮትን'ዩ ነይሩ። እዚ ብግብሪ ዝተሰርሐ ከኣ'ዩ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ዋላ ነቲ ፈላማ ውድብ ዝኾነ ተ.ሓ.ኤ ገዲፉ፡ ናብ ህ..ግ ዝተጸንበረን ናጽነቱ ብመንገዱ ዘረጋገጸን። እንተኾነ፡ ዋላ ኣብ'ዚ እውን፡ ኩሉ ነገር ጽቡቕ'ዩ ነይሩ፡ ዝኾነ ይኹን ጌጋታት ኣይነበረናን ክንብል ኣይንኽልን ኢና። ግን፡ ብምንጽጻር ኣሉታውን ኣዎንታውን መዳያት፡ ሰብ ነናቱ ሚእታዊት ክህቦ ይኽእል'ዩ። ብወገነይ እቲ ኣዎዎንታዊ ኣዝዩ ዓቢ ነይሩ።
መቓልሕ፡- እሞ እቲ ኣዎንታዊ ጎድኒ ህ.ግ ሕጂ ህግደፍ ዓቂብዎ'ሎ'ዶ ትብል?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣነ ነዚ ብኣሉታ'የ ዝምልሶ። እቲ ሕጂ ዘሎ ዕግበት፡ ምስ'ቲ ናይ ቀደም ክነጻጸር እንከሎ ብኣንጻሩ'ዩ። እዚ ዝበዝሕ ህዝቢ ዝዛረበሉን፡ ኡይ ዝብለሉን ዘሎ ሓቂ'ዩ። ዋላ'ኳ ኣነ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህ.ግ.ደ.ፍ ይኹን፡ ከም ሰብ ግን፡ ብዙሕ ዘይዓቀብናዮ ስርሓት ከምዘሎ ይርኣየኒ'ዩ። ብፍላይ ንትካላዊ ኣሰራርሓ፡ ንሓድነትና፡ ንመሪሕነትን ንኣረኣእያ ህዝብና ኣብ ልዕሊ'ቲ ግንባርን ዝምልከት፡ ህዝቢ ብዙሕ ዘይዓገበሎም ሕቶታት ከምዘለው'የ ዝፈልጥ።
መቓልሕ፡- እዚ ካብ ምንታይ ይመስለካ? ሰብኣዊ ዓቕሚ ናይ'ቲ ግንባር ስለዝደኸመ ድ'ዩ ዋላስ ካልእ'ዩ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣነ ብዝመስለኒ፡ ልዕሊ'ቲ ኣብ ሜዳ ዝነበረ ኣሰራርሓ ክንከይድ'ኳ እንተነበረና፡ ሕጂ ግን ከም'ቲ ናይ ሜዳ ዝተጓዓዝናዮ'ውን ክንስጉም ኣይከኣልናን። እቲ ምኽንያት ድማ፡ ሕግን ትካላዊ ኣሰራርሓን ተኸቲልና ክንጓዓዝ ስለዘይጸናሕና እዩ። ሕጋዊ፡ ትካላውን ባ ጀታውን ብዝኾነ መንገዲ ዓመታዊ ገምጋም እናገበርና፡ እሂን ምሂን እናተበሃሃልና ንጉዓዝ ዘይምህላውና'ዩ እቲ ጸገም።
መቓልሕ፡- ወያነ ክወሩና እዮም ኢልካ ሓሲብካ ትፈልጥ'ዶ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣነ ወያነ ከም ውልቀ ሰባት ይኹን ከም ስርዓት ብዓቕመይ ይፈልጦም'የ እየ ዝብል። ዝምድናና ከመይ ኢሉ'ዩ ጀሚሩን ማዕቢሉን? ከመይ ኢሉ ናብ'ዚ በጺሑን? ዝብሉ ሕቶታት፡ ብዝምልከቶም ኣካላት ዝተዘርበሉ ሓቂ ድማ ስለዝኾነ፡ ዝተፈልየ ርእይቶ የብለይን። ምስ ወያነ ዝነበረና ዝምድናታት፡ ኣብ 1978፡ 79፡ 80'ታት ብፍላይ እናሓርፈፈ'ዩ መጺኡ። ኣብ 1985 ከኣ፡ ብወግዒ ምስ ወያነ ዝምድና በቲኽና ኢና። ኣጋጣሚ ኮይኑ ምስ ወያነ ዝምድና ኣብ ዝበተኽናሉ እዋን፡ ምስ ብጻይ ስብሓት ኤፍረም ኣብ ካርቱም ከይድና ዝምድናና ብወግዒ በቲኽና። ከምኡ ዘግበረና ምኽንያት ድማ፡ ወያነ፡ “ህ.ግ ኣግላሲ ዝኾነ ውድብ'ዩ፡ ህ.ግ ናጽነት ከምጽእ ዘይክእል ናይ ብርጅዋ ውድብ'ዩዎ ዝብል ጸለመታት ኣንጻርና የካይድ ስለ ዝነበረ'ዩ። ብድሕሪኡ ንናደው ምስ ደምሰስና፡ ንዓናን ነቲ ዝሰራሕናዮ ዓወትን ዘመጉስ፡ ብሬድዮ ፈነውኦም ክዝምሩ ጀሚሮም፡ ብሓባር ክንሰርሕ ድማ፡ ጻውዒት ኣቕሪቦም። ኣብ'ቲ ኣብ 1989 ዝተገብረ መጥቃዕቲ ሽረ እንዳ ስላሴ ድማ፡ ክንተሓባባሮም ሓቲቶምና። ኣብ'ቲ እዋን'ቲ፡ ነቲ ዕቱብ ተሳትፎ ሓይሊ ህ.ግ ወኪለ ከይደ። ኣብ'ቲ ስራሕ ብምስታፍ፡ ዳርጋ ብሙሉኡ ትግራይ ብምሕራር መዳርግቲ ዘይብሉ ተራ ተጻዊትና ኢና። ኣብ'ዚ እዋን'ዚ፡ “ወያነ ኣንጻርና ይሰርሑ ነይሮም እንድ'ዮም? ከመይ ኢልና ምስኦም ክንተሓባበር ጸኒሕና?ዎ ዝብል ዘረባታት ይስማዕ'ዩ። እንተኾነ፡ ንሕና ዕላማና ምስ ዝኾነ ጸላኢ ደርግ ብምትሕብባር፡ ነቲ ዝዓበየ ናይ ሓባር ጸላኢና ንምድምሳስ ከምዝነበረ ክፍለጥ ኣለዎ። እዚ ኣብ'ቲ እዋን ቅኑዕ ውሳኔ'ዩ ነይሩ። ብድሕሪኡ፡ ወያነ ንሕቶ ረፈረንደም ኤርትራ ምድጋፉ፡ ኣብ ዝምድናና ቀሊል ተራ ኣይነበሮን። ቀጺሉ ኣብ ዶባት ክልቲአን ሃገራት ዝረአ ዝነበረ ናይ ንግድን ካልኦት ሕቶታትን ነይሩ'ዩ። ኣብ መወዳእታ 96 ከምኡ'ውን መ ጀመሪያ 97 ግን፡ ግሁድ ዝኾነ ምግሃስ ውዕላትን ዶባትን ይረአ ነይሩ'ዩ። እንተኾነ፡ “ክወሩና ይኽእሉ'ዮምዎ ዝብል ግምት ነይሩካ'ዶ ንዝብል፡ ኣነ ገለ ገለ ጎንጽታት ከልዕሉ ይኽእሉ'ዮም ዝብል ግምት ነይሩኒ ይኸውን፡ እቲ ግጭት ናብ'ዚ ደረጃ'ዚ ይድይብ'ዩ ዝብል ግምት ነይሩኒ ክብል ግን፡ ቁሩብ የጸግመኒ'ዩ። ነገርና ይደልዩና ምንባሮም፡ እቲ ኩነታት ናብ ውግእ ከምርሕ ከምዝኽእል ግን፡ እቲ ምልክታት ይርኣየኒ ነይሩ'ዩ።
መቓልሕ፡- ካልኣይን ሳልሳይን ወራር ወያነ፡ ብሓያል መኸተ ሓይልታት ምክልኻልን ህዝብን ኤርትራ እንተፈሸለ'ኳ፡ ብሓደ ሓደ ናይ ወጻኢ ማዕከናት ዜና ግን፡ ኤርትራውያን ተሳዒሮም'ዮም ዝብል ጸብጻባት ነይሩ'ዩ። ነዚ እንታይ መልሲ ትህበሉ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ቅድሚ ነቲ ሕቶ ምምላሰሰይ ኣቐዲመ ብዛዕባ ኲናትን(war) ውግእን( battle)፡ ኣብ መንጎኦም ዘሎ ፍልልያትን ኣሕጽር ኣቢለ ክገልጽ እደሊ። ምኽንያቱ፡ ወትሃደራዊ ዓወትን ስዕረትን ምስ ኲናትን ውግእን ተዛሚዱ ስለ ዝኸይድ። ውትህድርና(Military) ስነ-ፍልጠት(Science) እዩ። ስነ-ፍልጠት ስለዝኾነ ድማ፡ ዝኾነ ሰብ ከም ዝመስሎ ወይ ከም ድላዩ ክትርጉሞ ወይ ክገልጾ ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ፡ ናቱ ሕግታት፡ ጭቡጥ ግብራዊ ታሪኻዊ ይኹን ክልሰ-ሓሳባዊ መግለጺታት ስለዘለዎ።
ብወገነይ ቅድሚ ስዒርና ወይ ተሳዒርና ምባል፡ ዓወትን ስዕረትን ምስ ናይ ቀንዲ ዕላማ ወያነን ናትና ዕላማን፡ ብመንጽር ንዕኡ ንምትግባር ዝተወስዱ ስልታዊ ስጉምትታትን ተኣሳሲሩ ክግለጽ ኣለዎ። ኣብ ግንቦት 1998፡ እቲ ውግእ ምስ ተ ጀመረ፡ ወያነ “ሻዕብያ ነመሓድሮ ዝነበርና መሬት ብሓይሊ ሒዞም ልኡላውነትና ደፊሮም ስለዘሎዉ፡ ብዘይ ቅድመ-ኩነት ካብ መሬትና እንተዘይወጺኦም መሬትና ብሓይሊ ክንመልሶ ኢና።ዎ ኢሎም። ብመንገዲ ባይቶኦም ኣብ ልዕሌና ኲናት(ኀሽቶ) ኣዊጆም። ብኣንጻሩ ንሕና፡ “እዚ ጉዳይ'ዚ ጉዳይ ዶብ እዩ። ሕቶ ዶብ ስለ ዝኾነ ድማ፡ ብመሰረት ዝወረስናዮ መግዛእቲ ውዕላት ዶብ ክሕንጸጽን ብሰላም ክፍታሕን።ዎ ዝብል መርገጺ ሒዝና ንኣዋጅ ኲናት ቸዊምና።
ኣብ ለካቲት 1999፡ ወያነ ካልኣይ ወራር ጀሚሮም፡ ነቲ፡ “መሬትና እዩ፡ ነመሓድሮ ነይርና ኢና።ዎ ዝብልዎ ከባቢ ባድመ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንውሽጢ ኤርትራ ብምእታው ገለ ገለ ቦታታት ክሕዙ ክኢሎም። ንሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ መደቦም ክሳብ ኣስመራ ምእታው ምንባሩ ክበርህ ክኢሉ። ካብ'ዚ ክበርህ ከምዝኸኣለ እምበኣር፡-
1. ናይ ወያነ ናይ መወዳእታ ዕላማ ነቲ ተታሒዙና ዝብልዎ ዝነበሩ መሬት ምምላስ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንህ.ግ ደምሲስካ ወይ ኣዳኸïምካ፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ወያነ ጽግዕተኛ ዝኾነ ስርዓት ምትካል እዩ ነይሩ።
2. ብመንጽር ናይ'ዚ፡ እንተድኣ ናይ ወያነ ናይ መወዳእታ ዕላማ ንህ.ግ ምድምሳስ ወይ ምድኻም ኮይኑ፡ ንሕና'ውን ከም ሃገርን ህዝብን ክንህሉ እንተኾይንና ስርዓት ወያነ ክድምሰስ ወይ ክበታተን ኣለዎ። ስለ'ዚ፡ ናይ መወዳእታ ዕላማና ንወያነ ከም ስርዓት ምድምሳስ ወይ ምብትታን ኽውን ባህርያዊ እዩ። እዚ እቲ ፖለቲካዊ መዳይ ኮይኑ፡ እዚ ፖለቲካዊ ውሳነታት'ዚ ብሰላም እንተዘይመጺኡ፡ እቲ ካልእ ኣማራጺ ብሓይሊ ብጎነጽ ምፍታሕ እዩ። እዚ ድማ፡ ኲናት ይበሃል። ኲናት እምበኣር መቐጸልታ ፖለቲካ ኮይኑ፡ ንናይ መወዳእታ ዕላማኻ ብሓይሊ ብረት ምትግባር እዩ። ሓደ ካብ'ቲ ነዚ ዕላማ'ዚ ትጥቀመሉ ኣገባብ ድማ፡ ወትሃደራዊ ስርሒታት፡ ውግኣት(battles) እዩ። ዕላማ ናይ'ዚ ውግኣት'ዚ ከኣ፡ ንጸላኢ ደምሲስካ፡ በታቲንካ ወይ ደፊእካ እትደልዮ ቦታታት በብንእሽቶ ወይ ሰፊሕ መሬት ኣብ ሓደ እዋን ምሓዝ እዩ። እዚ ምስ ሚዛን ሓይሊ(ዓቕሚ ሰብ፡ ኣጽዋር... ሞራል ወዘተ) ወይ እውን ምስ ብልሓት(ስልቲ) ውግእ ዝተኣሳሰር እዩ። እቲ ውግኣት ከም'ዚ ኢሉ ክውሕድ ወይ ክበዝሕ ይኽእል። ነብሲ ወከፍ ውግእ(battle) ድማ፡ ናቱ ዓወትን ስዕረትን ኣለዎ።
ኣብ ግንቦት 2000 ወያነ ሳልሳይ ወራር ጀሚሮም፡ ውሽጢ ኤርትራ ብምእታው ዝበዝሕ ክፋል ዞባ ጋሽ ባርካ እንተላይ ባረንቱ፡ ዓቢ ክፋል ዞባ ደቡብ እንተላይ ሰንዓፈ ክሕዙ ክኢሎም። ኣብ'ዚ ዝተጠቕሰ ቦታታት ዝነበረ ኣስታት ሓደ ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ሃንደበት ንብረቱን ገዝኡን ገዲፉ ብምዝንባሉ ከኣ፡ ሕማቕ ኣጋጢሙና። ምስ ወያነ ሰለስተ ወራራት ኣካይድና። ኣብ'ቲ ቀዳማይ ወራር ንሓይሊ ወያነ ደፊእና መሬትና ክንሕዝ ክኢልና። ኣብ'ቲ ካልኣይን ሳልሳይን ወራራት ወያነ ሰፊሕ መሬት ኤርትራ ክሕዙ ክኢሎም።
ውግእ( battle) ንጸላኢኻ ደምሲስካ ወይ በታቲንካ ወይ ደፊእካ ነቲ ይብጽሓኒ ትብሎ መሬት ብሓይሊ ምሓዝ ካብ ኮነ፡ ብ ጀካ ብዓወት ወይ ስዕረት ካልእ ወትሃደራዊ መግለጺ የብሉን። ምናልባት እቲ ዘሰሓሕብ ቦታታት ክልቲኡ ወገናት ክደፍእ እንተዘይክኢሉ ብጃላነት(stalemate) ክግለጽ ይከኣል እዩ። ካብ'ዚ ወጻኢ ወትሃደራዊ መግለጺ እንተልዩ ድማ፡ ክሰምዕን ክመሃርን ድሉው እየ። እዚ ነቲ ዝተኻየደ ውግኣት ጥራይ ዝምልከት እዩ።
ኣብ'ቲ ኲናት(war) መጺእና ምስ እንርኢ፡ ወያነ ናይ መወዳእታ ዕላምኦም ኣብ ኤርትራ ካልእ ስርዓት ንምምጻእ ስለዝነበረ ኣይተዓወቱን። እቲ ክቕጽል ዝኽእል ዝነበረ ውግኣት ድማ፡ ብስምምዕ ሰላም ኣብ'ዚ ዘለዎ ኩነታት በጺሑ ይርከብ። ውግእ ቀጺሉ ነይሩ እንተዝኸውን፡ እንታይ ለውጢ ክመጽእ ከምዝኽእል ድማ፡ ክፈልጦ ዝኽእል የልቦን። ኣብ መወዳእታ ግን፡ እቲ ፍትሓዊ ኲናት ክዕወት ምዃኑ ርዱእ እዩ። ከም'ቲ ኣቐዲመ ዝበልክዎ ኣብ ውግእ ክትደፍእን ክትድፋእን ዝነበረን ዘሎን እዩ። ኣብ'ቲ መወዳእታ ግን፡ እቲ ፍትሓዊ ኲናት'ዩ ዝዕወት ዝብል ጭርሖ ኣብ ሕጂ በጺሑ ክቕየር ኣይክእልን እዩ። እዚ ኣብ ዝሓለፈ ናይ 30 ዓመት ተሞክሮታትና ዝተራእየ እዩ። ወያነ ድማ፡ ብሓይሊ፡ ብዓቕሚ ብብቕዓት እዮም ሰፊሕ መሬትና ሒዞም ዝብል እምነት የብለይን። እዚ ዝኾነ ሰብ፡ ህዝቢ ይኹን ሰራዊት ዝዛረበሉ ሓቂ እዩ። ሓቀኛ፡ ቅኑዕን ደቂቕን ገምጋም ግን፡ ክግበር ኣለዎ።
መቓልሕ፡- ኣብ ሳልሳይ ወራር፡ “ብዙሕ ናይ ኣጽዋር ዋሕዲ፡ ናይ ሰብኣዊ ኣወዳድባ ሃጓፍ፡ ናይ ኣዘዝቲ ሰራዊት ሸለልትነትን ነይሩና።ዎ ይበሃል'ዩ። ንስኻ ብዛዕባ'ዚ እንታይ ምበልካ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ብወገነይ ወያነ ሰፊሕ መሬትና ክሕዝ ዝኸኣለ፡ ብሰንኪ ኣጽዋር፡ ብሰንኪ ሰብኣዊ ዓቕምን፡ ብሰንኪ ኣዘዝቲ ሰራዊትን'ዩ ኣጋጢሙና፡ ዝብል ርእይቶ የብለይን።
መቓልሕ፡- ወያነ ኣብ እዋን 3ይ ወራር ክሳብ ኣስመራ ንምብጻሕ'ዩ ነይሩ ዕላምኦም። ቀንዲ ምስጢር ፍሽለቶም እንታይ'ዩ ትብል?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እዚ ፍሉጥ'ዩ። ናይ ወያነ ዕላማ ኣስመራ ምእታው ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣስመራ ኣቲኻ ስርዓት ምቕያር'ዩ። እዚ ዳሕራይ ባዕሎም ዝተዛረቡሉ ሓቂ'ዩ። እንተኾነ፡ ዋላ'ኳ ሰፊሕ መሬት ኤርትራ ክቖጻጸሩ እንተኸኣሉ፡ ሳላ ጅግና ሰራዊትናን ህዝብናን፡ ነቲ ናይ መወዳእታ ዕላምኦም ከተግብሩ ኣይከኣሉን። እዚ፡ ውጽኢት ናይ'ቲ ህዝብን ሰራዊትን ዘርኣዮ ፍሉይ ተወፋይነት'ዩ።
መቓልሕ፡- መኸተ ዋርሳይ ኣብ'ዚ ናይ ወያነ ኩነታት ከመይ ትግምግሞ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ዋርሳይ ካብ ክውንነት ናይ ኤርትራ፡ ካብ ቤተሰቡ፡ ካብ ዓበይቲ የሕዋቱን (ተጋደልቲ)፡ ካብ ሕ/ሰብን ዝወረሶ ሃገራዊ ስምዒት ስለዘለዎ፡ ካብ'ቲ ካልእ ክፋል ሕብረተሰብ ዝፈልዮ ምንም ነገር የልቦን። ኩሉ'ቲ ጅግንነት፡ ኒሕን ሓቦን ካብ ኣያታቱ ወሪስዎ'ዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ፡ ዋላ'ኳ እቲ ኲናት ሃንደበት ዝመጸና እንተኾነ፡ ብዘይካ'ቲ ኣብ'ቲ መ ጀመርያ ዝተራእየ ውሑዳት ጸገማት፡ ካልእ ሓቂ ብሓቂ ወራሲ ሕድሪ ምዃኑ ብግብሪ ኣረጋጊጹ'ዩ።
መቓልሕ፡- ኣብ መ ጀመሪያ ናጽነት ሓላፊ ክፍሊ ኢንዳስትሪ፡ ቀጺልካ ከኣ ኣመሓዳሪ ኣውራጃ ሓማሴን፡ ካብኡ ግን፡ ናብ ወትሃደራዊ መዳይ ብምኻድ ናይ ሜ ጀር ጀነራል ማዕርግ ረኸïብካ። እዚ ምቅይያር ስለምንታይ'ዩ? እንታይ'ከ ተሰሚዑካ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ንዓይ ከም'ዚ ዝበልካዮ ካብ ቦታ ናብ ቦታ ኣብ ሓጺር ግዜ ብቐጻሊ ምቅይያር ጽቡቕ'ኳ እንተዘይኮነ፡ ኣብ ስምዒተይ ብኣሉታ ዝጸለወኒ ኣይነበረን። ብፍላይ ኣብ'ቲ ናብ ውትህድርና ዝተመለስኩሉ፡ ኣብ ሰራዊት ናይ ምጥያስ ናይ ዘይርጉእ ኩነታት ኣብ ሰራዊት ስለዘነበረ፡ ኣነ ድማ፡ እዚ ኩነታት'ዚ ንምቕያር ድሌትን ተገዳስነትን ስለ ዝነበረኒ፡ ንቦታ ኣዛዚ ሓይሊ ምድሪ ኮይንካ ምስራሕ፡ ብኣዝዩ ጽቡቕ ዝኾነ መንፈስ'የ ተቐቢለዮ።
መቓልሕ፡- ኣብ ግዜ 3ይ ወራር መዝነትካ እንታይ'ዩ ነይሩ? ነየናይ ግንባር ኢኻ'ኸ ትእዝዝ ነይርካ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣብ'ቲ ግዜ'ቲ ፍሉይ ዝነበረኒ ሓላፍነት ኣይነበረን። ኣነ ጠጠው ኢለ'የ ነይረ። እቲ ውግእ ምስተ ጀመረ ግን፡ ስርሐይ ቀጺለ። ምስ ሚኒስትሪ ምክልኻልን ካልኦት ብጾተይን ድማ፡ እቲ ወራር ጠጠው ክሳብ ዝብል ኣብ ላዕለዋይ እዚ ኮይነ ሰሪሐ።
መቓልሕ፡- ኣብ ስራሕ ከም ዘየሎኻ፡ ካብ ሓላፍነትካ ከምዝወረድካን መዓርግካ ከይተረፈ ከም ዝተቐንጠጥካ ይስማዕ እዩ። እዚ ማዕረ ክንደይ ሓቅነት ኣለዎ? ሓቂ እንተኾይኑ'ኸ እቲ ምኽንያት እንታይ እዩ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እዚ ጉዳይ'ዚ ኣነ'ውን ካብ'ቲ ዝሓተሉን ገና መልሲ ዘይረኸብኩሉን ሕቶ እዩ። ውልቃዊ ጉዳየይ ኣልዒለ ክዛረብ ኣይምፈተኹን። ዋላ'ኳ ክዛረብ መሰለይን ግቡአይን እንተኾነ። እንተኾነ፡ እቲ ጉዳይ ብወግዒ ዘይምግላጹ፡ ኣብ ልዕለይ ይኹን ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ካልኦት ዝድስክሉ ዝነበሩን ዘለውን ብጾተይ ዘመሓላልፎ ኣሉታዊ መልእኽቲ ስለዘለዎ፡ እቲ ምኽንያት ብሓቂ ንህዝቢ ክግለጽ ስለዝደለኹ እዩ። ንሱ ድማ፡ ምስ ኣብ ህ.ግ ዝጸንሐ ክቱር እምነትን ዘይምግላጹን፡ “ገለ ነገር እንተዘይርከቦም'ዶ ምደስከሉ? ...ወዘተዎ ዝብል ምጥርጣራት ኣብ ልዕሊ እቶም ዝደስከሉ ስለዘሕድር እዩ። ብፍላይ ካብ'ዚ ተበጊሰ ድማ፡ እቲ ኣነ ዝፈልጦ ሓቂ ከብርህ ክፍትን እየ።
ብዕለት 11 ጥሪ 2001፡ ካብ ሓላፍነተይ ከምዝወረድኩን መዓርገይ ከም ዝተሓደግኩን ብሚኒስተር ምክልኻል፡ ብቓል ተሓቢሩኒ። ብወገነይ ብዕለት 12 ጥሪ 2001 ብሚ/ር ምክልኻል ዝተሓበረኒ፡ ካብ ሓላፍነተይ ምውራድን መዓርገይ ምሕዳግን ምኽንያት፡ ኣነ ጥራይ ዘይኮነ ከም ኣባል ናይ ክልቲኡ ባይቶታት፡ ኣባላት ባይቶ ክፈልጥዎን ህዝቢ እውን ክፈልጦ ስለ ዝግባእ፡ ብወግዒ ብጽሑፍ ክወሃበኒ ትሓትት ደብዳቤ ናብ ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ልኢኸ። ኣብ ርእሲኡ 30 ዓመታት ዝቸለስኩሉ ዕላማ ንሃገረይን ንህዝበይን ስለዝኾነ፡ ሕጂ'ውን ንዕላማ ቃልሰይ ክቕጽሎ ምዃነይ ጠቒሰ። ምኽንያቱ ተዋሂቡኒ ዘሎ ሓላፍነት ይኹን መዓርግ ን20 ዓመታት ኣብ ሳሕል ከርተት ናይ ዝበልክዎ ጻማ እምበር ብፍቶት ወይ ብህያብ ዝተተኹበለይ ስለዘይኮነ፡ ፍረ ቃልሰይ፡ ነባሪ ታሪኸይን መንነተይን ድማ ማንም ሰብ ዝሓኮ ኣይኮነን። ብዛዕባ ዘጉደልኩዎ ነገር እንተሎ ድማ(ዝኾነ ሕርኽርኽ ዝብል ዘይብለይ እኳ እንተኾንኩ) ብሕጊ ክሕተትን ሕጋዊ ስጉምቲ ብነጻ ፍርዳዊ ኣካል ክውሰደለይን ሓንጎፋይ ኢለ ዝቕበሎ ምዃነይን ከፍልጥ እደሊ። ምኽንያቱ ዝኾነ ሰብ ልዕሊ ሕጊ ስለዘይኮነን ብሕጊ ክሕተት ስለዘለዎን።
እንተኾነ ብዕለት 20 ጥሪ 2001 ጸሓፊት ፕረዚደንት ብቃል፡ ብተሌፎን ደብዳቤይ ፕረዚደንት ክቕበሎ ፍቓደኛ ከምዘይኮነን፡ ንሚ/ር ምክልኻል ክህቦ ከምዘሎንን ሓቢራ ደብዳቤይ መሊሳትለይ። ብዕለት 06 ለካቲት 2001 ንሚ/ር ምክልኻል ብመሰረት ሓበሬትኡ ንፕረዚደንት ዝጸሓፍኩሉ ደብዳቤን፡ ዝተዋህበኒ ናይ ቃል መልስን ዝሕብር 2 ሕቶታት ክምልሰለይ ብደብዳቤ ሓቲተ። ንሱ ድማ፡-
1. ስለምንታይ ካብ ሓላፍነተይ ከምዝወረድኩን መዓርገይ ከምዝተሓደግኩን ብወግዒ ብጽሑፍ ክወሃበኒ።
2. መንግስቲ ዘየድልዮ እንተኾይነ፡ ናይ ስንብታ ወረቐት ክወሃበኒ ዝብል እዩ። ክሳብ ሕጂ 4 ወርሒ ሓሊፉ ዝተዋህበኒ መልሲ የለን። ብወገነይ ሕርኽርኽ ዝብለኒ ነገር ከምዘየለ፡ ስለዚ፡ እቲ ምኽንያት ብንጹር ክፍለጥ ደጊመ ዝሓተሉ ዘሎኹ ጉዳይ'ዩ።
መቓልሕ፡- ኣብ ሳልሳይ ወራር፡ ወያነ ዝሰሎኹሉ ቦታታት ዕቑር ሰራዊት ዝቖጻጸርዎ'ዩ ነይሩ ይበሃል'ዩ። በዚ ድማ፡ ገለ ገለ ሰባት ነቲ ናትካ ምስጓግ ምስኡ የተኣሳስርዎ'ዮም። ንስኻ'ኸ እንታይ ርእይቶ ኣሎካ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ወያነ ዝሰሎኹሉ ቦታታት፡ ኣብ ትሕቲ እዚ ናይ ዕቑር ሰራዊት ኣይነበረን። እቲ ቦታታት፡ መሬት ዛይደ ኮሎም፡ ከባቢ ትኹል፡ ደቦናን ማይ ጤልን ዝበሃል ከባቢታት እዩ። እዚ ድማ፡ ኣብ ትሕቲ እዚ ናይ ዕቑር ሰራዊት ዘይምንባሩ በዚ ኣጋጣሚ ከረጋግጸልካ እፈቱ። ፍሉይ ኣነ ዝቖጻጸሮ ግንባር ኣይነበረን። ብናተይ ናይ ኣመራርሓ ድኽመት ዝፈረሰ ግንባር የለን፡ ብናተይ ናይ ኣማራርሓ ድኽመት ኣብ ሃገር ዝወረደ ስግኣት ከምዘየለ እፈልጥ።
መቓልሕ፡- ንስኻ ደስኪለ ኢኻ ትብል ዘሎኻ። ፕረዚደንት ግን፡ ምስ ጋዜጣ ናጽነትን መጽሄት ሕውየትን ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠየቕ፡ ምድስካል ዝበሃል ነገር ከምዘየሎን፡ ፍጹም ከምዘይቅበሎን'ዩ ገሊጹ። ብወገንካ ነዚ ከመይ ትርእዮ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እዚ ከም ቃል ኣብ ሜዳ፡ ኣብ ውሽጢ ህ.ግ ኣይፍለጥን'ዩ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ካብ 1993 ንደሓር ዝተዋህበ መግለጺ'ዩ። ትርጉሙ ኣብ ህዝቢ ድማ፡ ከም ካብ ስራሕ መንግስቲ ደው ምባልን፡ ደሞዝካ ኮፍ ኢልካ ምብላዕን እዩ። ኣብ'ዚ ዝሓለፈ ሸውዓተ-ሸሞንተ ዓመታት፡ ንዓመት፡ ንኽልተ ዓመት፡ ንሓሙሽተ ዓመትን ልዕሊኡን ደው ዝበሉ ተጋደልቲ ኣለው። ህዝቢ ነዚኦም ደስኪሎም ኢሉ እዩ ዝጽውዖም። ካልእ ዝተዋህበ ስነ-ቃል(ሩቅቶብቕቦተባተቐኅ) የልቦን። ስለ'ዚ፡ ምድስካል ዝበሃል የለን ዝበሃል ኣይመስለንን። ምኽንያቱ፡ ንዓመታት ዝተጋደሉ ተጋደልቲ፡ ንዓመታት ደው ስለዝበሉ ዝተዋህበ መግለጺ ስለዝኾነ፡ ክትሓብኦ ኣይትኽእልን ኢኻ። ካብ ስራሕ መንግስቲ ደው ኢሉ ኣሎ ማለት'ዩ።
መቓልሕ፡- ካብ ስልጣን ከም ዝተኣለኻን ማዕረግካ ከም ዝተሓደግካን ነጊርካና። ደሞዝካ'ኸ ትኽፈል ኣሎኻ ዲኻ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ደሞዝ ብሙሉኡ ይወሃበኒ'ዩ። ኣነ ግን፡ ከይሰራሕኩ ይወሃበኒ ስለዘሎ፡ ሕርኽርኽ እብለኒ። ምኽንያቱ፡ እዚ ኣነ ይኹን ካልኦት ንበልዖ ዘሎና ገንዘብ ናይ ህዝቢ'ዩ። ከይሰራሕካ ደሞዝ ክትወስድ ንዓኻ'ውን ኣይወሓጠልካን እዩ። ስለ'ዚ መንግስቲ፡ “ብቕዓት የብልካን፡ በዝን በትን ምኽንያት ንመንግስቲ ኣይተድልን ኢኻ።ዎ ዝብል እንተኾይኑ፡ ብወግዒ ብጽሑፍ መፋነዊ ተዋሂቡ ክፋኖ ኣለኒ።
መቓልሕ፡- ኣብ'ዚ እዋን'ዚ ብርክት ዝበሉ ሓለፍቲ፡ ካብ ስራሕ ደው ምስ በሉ መግለጽታት ይህቡ ኣለው። ገለ ገለ ሰባት ግን፡ “ንምንታይ ቀደም ኣብ ልዕሊ ካልኦት ተመሳሳሊ ተግባር እናተፈጸመ ትም ኢሎም ይርእዩ ነይሮም፡ ሕጂ ግን፡ ኣብ ነብሶም ምስ መጸቶም'ዮም ዝዛረቡ ዘለው።ዎ ይብሉ እዮም። ነዚ እንታይ መልሲ ትህበሉ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ሓቂ'ዩ ኣብ ባይቶ ከም'ዚ ዝኣመሰለ ኣብ መንጎና ዝነበረ ዘሳሓሕብ ጉዳይ ይዝረብ ኣይነበረን። ሕጂ ግን፡ ብዝተፈላለየ መንገዲ ይዝረብ ኣሎ። እዚ ሓደ ምዕባለ'ዩ። እንተኾነ፡ “ቅድሚ ሕጂ ስለ ዘይተዘርበ፡ ንምንታይ ሕጂ ይዝረብ ኣሎ?ዎ ምባል ቅኑዕ ኮይኑ ኣይስመዓንን። ቅድሚ ሕጂ ጌጋታት ነይሩ'ዩ። ስለ'ዚ፡ ብኡኡ ክቕጽል ኣለዎ ምባል ግጉይ'ዩ። እቲ ዘይዕግበት ኣብ ውሽጢñ ኣሰራርሓና፡ ካብ 1994/95-98 ዝ ጀመረ ግዜ፡ ብዙሕ ስምዒትን ዘረባን ነይሩ'ዩ። ኣብ 1998 ግን፡ ናይ ወያነ ኩነታት ስለዝመጸ፡ ንኩሉ ነገራት ኣደስኪልዎ ጸኒሑ። ድሕሪ ምንስሓብ ካብ ባድመን ድሕሪ 3ይ ወራርን፡ ከም'ቲ ዝሓሰብናዮ ስለ ዘይከደ፡ እቲ ጉዳይ ብዝተፈላለየ ኣጠማምታ ክንርእዮ ስለዝ ጀመርና፡ ኣብ 8ይ ኣኼባ ባይቶ ህግደፍ ገለ ገለ ነገር በጭቕ ክብል ጀሚሩ'ዩ። እንታይ ኮይንና ኢና ንባድመ ክንሓድጋ ክኢልና? ኣብ ኣሰራርሓና እንታይ ለውጢ ስለዘሎ'ዩ ወያነ ቦታታት ክሕዝ ክኢሉ? ኣሰራርሓና ብደቒቕ ይገምገም...ወዘተ ዝብል ርእይቶታት ብግልጺ ክውሕዝ ጀሚሩ። እንተኾነ፡ እቲ ናይ ገለ ገለ ሰባት ዘይዕግበት፡ ቅድሚኡ ዝ ጀመረን በብቕሩብ ፈኸም ክብል ዝጸንሐን እዩ።
መቓልሕ፡- ምስ ምእዋጅ ሕግታት ሰልፊ፡ ኣብ ሃገርና ሰልፍታት ቀልጢፈን ክምስረታ ትድግፍ ዲኻ? ትድግፍ እንተኾንካ ስለምንታይ? ኣይግዝይኡን እዩ። ህዝብና ኣይነቕሐን ዝበሃል ኣዘራርባ ስለዘሎ መዓስ እዩ ግዜኡ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ቅድሚ ናብ'ቲ ሕቶ ምእታወይ፡ ኣቐዲመ ኣሕጽር ኣቢለ ብዛዕባ'ዚ መብርሂ ክህብ እፈቱ። ሕብረ ሰልፋዊ ስርዓት እንታይ ማለት እዩ? ስለምንታይ እዩ ህ.ግ.ሓ.ኤ ኣብ ካልኣይን ሓድነታውን ጉባኤኡ፡ ኣብ መጻኢ ኤርትራ ብዙሕነት ሰልፍታት ኣገዳስን ጠቓምን ምዃኑ ወሲኑን ንህዝቢ ገሊጹን? ኣገዳስን ጠቓምን እንተዘይከውን፡ ስለምንታይ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ብክኢላታት ዝተነድፈን፡ ብተሳትፍኡ ዘጽደjን፡ ብዙሕነት ሰልፍታት ዝሕመረቱ ፖለቲካዊ ህይወት ክህሉ ዘፍቅድ ቅዋም ብ1997 ዘጽደቐ? ስለምንታይ እዩ'ኸ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ኣብ መበል 13 ኣኼባኡ፡ ሕግታት ሰልፊ እትነድፍ ኮሚተ ዘjመን፡ ኣብ ታሕሳስ 2001 ሃገራዊ ምርጫ ክካየድ ዝወሰነን? ስለምንታይ እዩ'ኸ ኣብ ህዝቢ ወሪዱ ህዝቢ ክካትዓሉ ዝተወሰነ? ንልምምድ ወይ ግዜ ንመሕለፊ ኣይመስለንን። ጠቓምን፡ ኣገዳስን መሰልን ስለዝኾነ እዩ።
ሕጂ ኣብ ትግባረ ምስ በጽሐ ዝኾነ ይኹን መመኽነይታ ክወሃበሉን ክዕገትን ኣይግባእን'ዩ። ናይ ህዝቢ ኤርትራ መሰል ስለዝኾነ። ኣነ ከም ኣባል ማእከላይ ባይቶ ህግደፍን ኣባል ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራን፡ ብመሰረት ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ውሳነታት እድግፎን ንትግባርኡ ክሰርሕን እየ። ሰልፍታት ክመጽእ ድዩ? እንተ መጺኡ'ኸ መዓስ ክመጽእ ይኽእል... ወዘተ ዝብሉ ሕቶታት፡ እቲ ኩነታት ዝምልሶ እዩ። ኣብ'ዚ ዓመት'ዚ ክመጽእ ዝኽእል እንተኾይኑ ይምጻእ። ድሕሪ ዓመት እንተመጺኡ ጽቡቕ፡ እንተ ዘይመጺኡ ጽቡቕ። ሓላፍነትና ከም ህግደፍ፡ ብሕግን ቅዋምን ተቐይድና፡ ምዘëእ ሃዋህው ምፍጣርን፡ ህዝቢ ኣብ ፖለቲካ ህይወት ሃገሩ ክሳተፍ ምእንቲ፡ ኣገዳስነቱን ጥቕሙን ብቅኑዕን ክፉትን ክትዕ ከም ዝፈልጥን ከምዝመሃርን ምግባር ኽውን ኣለዎ። ብድሕሪኡ ምርጫ ናይ ህዝቢ ይኸውን።
“ሕጂ ኩነታት ስለዘየፍቅድ ሰልፍታት ክመጻ ኣይክእላን እየን። ህዝብና ደረጃ ንቕሓቱ ትሑት ስለ ዝኾነ፡ ሕጂ ሰልፍታት ክjማ ኣይክእላን እየን።ዎ ምባል፡-
1. ህዝቢ ኤርትራ ብድሌቱ ብንቕሓቱን ብኹሉ ዓቕሙን ቸሊሱ፡ ድሕሪ 30 ዓመት ናጽነቱ ዝጨበጠ ህዝቢ'ዩ። ድሕሪ ናጽነት'ውን እንተኾነ፡ ምስ ኩሉ ዝነበሮ ቅሬታታትን ዕቃበታትን ኣብ ኣሰራርሓና፡ ወራር ወያነ ምስ መጸ ብሓደ ድምጺ ተላዒሉ ልኡላውነቱ ዳግም ዘረጋገጸ ህዝቢ እዩ። ሕጂ ኣብ ምቐüም ሰልፍታት ምስ በጽሐ፡ “ኣይነቕሐን፡ ኩነታት ኣየፍቅድን'ዩ...ዎ ምባል፡ ካብ ንህዝቢ ኣትሒትካ ምርኣይ፡ ካብ ጸርፊ ሓሊፉ ካልእ ትርጉም ክወሃቦ ኣይክእልን እዩ።
2. ወይ ድማ፡ ናይ ህግደፍ ተቐባልነት ብህዝቢ፡ ኣብ ዓቢ ምልክት ሕቶ ስለዘሎ፡ ካብ ስግኣት ዝተላዕለ ክመስል ይኽእል። እዚ እንተኾይኑ ድማ፡ እቲ ፍታሕ ህግደፍ ብኣሰራርሕኡን ኣካይድኡን ህዝቢ ከምዝቕበሎ ምግባር ጥራይ እዩ።
ሕብረ-ሰልፋዊ ስርዓት ማለት'ኳ፡ ሓደ ሃገር(ህዝቢ) ኣብ ክንዲ ብሓደ ሰልፊ ወይ ውድብ ዝjመ ስርዓት(መንግስቲ) ጥራይ ዝመሓደር፡ እቲ ነቲ ስርዓት ዘቕውም ውድብ፡ ሓደ ምስ ዝኽውን'ሞ፡ ሓደ ኮይኑ ከኣ፡ ሃንቀውታን ድሌትን ህዝቢ ዘየማልእ ምስ ዝኸውን፡ ካልእ ኣማራጺ ውድብ ክምስረትን፡ ብኣሰራርሕኡን ኣካይድኡን ህዝቢ እንተደጊፍዎ ድማ፡ ከም መወዳድርቲ ብሕግን ብመሰረት ቅዋምን ንሃገራዊ ረብሓን ሓድነትን ዝሰርሕ፡ ብክልተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዝjመ ስርዓት ማለት'ዩ።
ብዙሕነት ሰልፍታት ኣብ ዓለም፡ ብፍላይ ኣብ'ተን ዝማዕበላ ሃገራት ሰሪሑን ይሰርሕን ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ምስ በጽሐ፡ ዘይሰርሓሉ ምኽንያት እንታይ ኣሎ? እቲ ዝድለን ዝሕተትን ብሕግን ስርዓትን፡ ብቅዋምን ሕግታት ሰልፍን ተቐይድካ ምስራሕ እዩ። እዚ ድማ፡ ንኽጅምር ጥጡሕ ባይታ ምንጻፍ፡ ብመሰረት ተነጺፉ ዘሎ ሕጊ ሰልፊ፡ ከም ዝሰርሕ ምግባር'ምበር፡ ከይ ጀመረ ከሎ ንኸይጅምር፡ ንኸይመጽእ ዘምስል፡ ኣብ ህዝቢ ስክፍታታት ዘሕድር መግለጺታት ክወሃብ ኣይግባእን። ዝኾነ ነገር ከይ ጀመረን ከይተበገሰን ክትፈርዶ፡ መደምደምታ ክግበሮ ቅኑዕ ኣይኮነን። ኣይግዜኡን እዩ፡ መወዳእታ የብሉን። መልሲ'ውን ኣይኮነን። ብስም ዝናን ታሪኽን ህ.ግ.ሓ.ኤ ምንባር ኣይከኣልን እዩ።
መቓልሕ፡- ብዛዕባ ትካላዊ ኣሰራርሓ፡ ኣብ ግንባር ይኹን ኣብ መንግስቲ ብዙሕ እዩ ዝዝረብ? ንስኻ'ኸ ከመይ ትርእዮ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- መሰጋገሪ ቅዋም ናይ ግንባርን መንግስትን ኣሎና። ኣብ tርተር ናይ ህግደፍን፡ ኣብ መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራን፡ ንቅርጽን ኣቃውማን ዝምልከት ዓንቀጻት ብንጹር ሰፊሩ ኣሎ። ስልጣንን ሓላፍነትን ክልቲኡ ባይቶታት፡ ስልጣንን ሓላፍነትን ካቢነ ሚኒስተራት... ወዘተ እንታይ ምዃኑ ኣብቲ ቅዋም ተነጺሩ ኣሎ። ግን፡ ሰሪሑ ክበሃል ኣይክእልን እዩ። ትካላት ውሽጣዊ ናጽነተን ሓልየን፡ ባ ጀትን ተሓታትነትን ምቁጽጻር እናተገብረለን፡ ብቑዓት ሓለፍቲ ተመዲቦምለን፡ ብሕጊ ዘይሰርሓ እንተኾይነን ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣሎ ክበሃል ኣይክእልን እዩ። ስለምንታይ ከምኡ ኮይኑ፡ ካልእ ሕቶ ኮይኑ፡ ሓቅነቱ ወይ እቲ ምኽንያት፡ ንህዝቢ ክግለጽ ኣለዎ። ህዝቢ ብዛዕባ'ዚ ክፈልጥ መሰሉ እዩ። ክሓተሉ ድማ፡ ግቡኡ እዩ። ኣብ ህግሓኤ ብውድብ ደረጃ፡ ብጽብብ ዝበለ መልክዑ ይኹን እምበር፡ ሓያላት ትካላትን ሓያል ትካላዊ ኣሰራርሓን ነይሩና እዩ። ብኣወዳድብኡ፡ ብሕጋዊ ኣሰራርሕኡ፡ ብግሉጽነቱን ምቁጽጻሩን፡ ብኣረኣእይኡን ነብሰ-ምትእምማን ዝመልኦ ኣካይድኡን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ብግብሪ ኣእሚኑ፡ ኣብ ጎኑ ኣሰሊፉ፡ ነጻ ኤርትራ ክውን ምግባሩ፡ ህያው ምስክር እዩ። ንዓለምን ንጸላእትን ከይተረፈ ዘገረመ ትካላዊ ኣሰራርሓ ከኣ'ዩ ነይሩ።
መቓልሕ፡- ኣብ'ዘን ዝሓለፋ 6-7 ዓመታት ብዛዕባ ጉቦን ምጥፍፋእን ብዙሕ ተዘሪቡን ተጻሒፉን'ዩ። ፕረዚደንት ኢሳያስ'ውን ምስ ጋዜጣ ናጽነት ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ እቲ ዝዓበየ ኲናት ናይ'ዛ ሃገር ብልሽውና ምዃኑ ሓቢሩ ነይሩ። ኣብ ግንባርን(ህግደፍ) መንግስትን ጉቦን ምጥፍፋእን ከመይ ትርእዮ? ኣሎ ኢልካ'ዶ ትኣምን?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- መ ጀመርያ ጉቦ፡ ብልሽውና(corruption) እንታይ ማለት እዩ። ብዙሕ መልክዓት ናይ ጉቦ ኣሎ። ኣነ ብወገነይ ብውሑዱ ክልተ መልክዓት ናይ ጉቦ ክገልጽ እኽእል።
1. ሓደ ሰብ ወይ ጉጅለ ናይ ሰባት፡ ብውልቂ ወይ ብጉጅለ፡ ንውልቃዊ ወይ ጉጅለኣዊ ረብሓታት ክብል(ክብሉ)፡ ንኻልእ ሰብ ወይ ሰባት ገንዘብ፡ ብገንዘብ መልክዕ ፡ ህያብ ምሃብ ወይ ምቕባል ኽውን ይኽእል።
2. እቲ ካልኣይ መልክዕ ጉቦ(ብልሽውና)፡ ናይ ሞራል ጉቦ ይበሃል። እዚ ድማ፡ ሓደ ሰብ ሰባት ንኽፈትውዎ ወይ ክስዕብዎ፡ ካብ ሕጊ ወጻኢ ብዝኾነ ኣገባብ፡ ንኻልኦት ሰባት ዝኾነ ዓይነት ሓለፋታት(privileges)፡ ዋላ ብዘይኮነ መንገዲ ምውዳስ ከይተረፈ ጉቦ እዩ። ናይ ፍናን ጉቦ ድማ፡ ይበሃል። እዚ ን20 ዓመት ኣብ ሳሕል ዝተማሃርኩዎ ስነ-ምግባር ስለዝኾነ ኣይርስዖን እየ። ኣብ'ቲ ሕቶኻ ክምለስ፡
1. ኣብ'ታ ቀዳመይቲ ጉቦ የልቦን ክብል ኣይደፍርን እየ። ምኽንያቱ፡ ሓበሬታ ክሓጽረኒ ስለዝኽእል። ንዓመታት ዝተዘርበሉ ጉዳይ ስለዝኾነ ግን፡ እቲ ቅኑዕ ኣገባብ ዝብሎ፡ እቲ ፍጻመ ምስ ኣጋጠመ ኣብ እዋኑ(ሓቂ እንተኾይኑ)፡ መን ጉቦ ሂቡ፡ መን'ከ ጉቦ ተቐቢሉ፡ ኣብ ህዝቢ ምግላጽ፡ ህዝቢ ከም ዝፈልጦን ከምዝመሃረሉን ምግባር እዩ። ካብ'ዚ ሓሊፉ፡ ብዛዕባ ጉቦ ምዝራብ ጥራይ፡ ኣብ ጥርጥር ዘእቱ ጥራይ ዘይኮነ፡ ጉቦ እምበኣር የልቦን ዘብል'ውን ኽውን ይኽእል።
2. ኣብ'ቲ ካልኣይ መልክዕ፡ ጉቦ ወይ ናይ ፍናን ጉቦ ክኣቱ። ኣሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብጭቡጥ ኣሎ። እዚ ድማ፡ ብሕግን ብትካላዊ ኣሰራርሓን ተቐይድካ ካብ ዘይምስራሕ፡ ብባ ጀትን ብተሓታትነትን ካብ ዘይምስራሕ...ወዘተ ዝመጽእ እዩ። እዚ ከኣ፡ ናይ ዝሓለፉ ዓመታት ኣሰራርሓና፡ ደቂቕ ገምጋም ብምግባር ጥራይ ክዝረበሉ፡ ክፍለጥን ክግለጽን ዝከኣል እዩ። በዚ ኮይኑ በቲ፡ ኤርትራ ሃገርና ካብ ጉቦን ብልሽውናን ናጻ ክትከውን ንኽተሎ ዘሎና ፖሊሲ፡ ቅኑዕን ኣብ ቦትኡ ዘሎን እዩ። ነዚ ዝሕግዝ ግን፡ ጉቦ ኣብ ዝርከበሉን ዝርኣየሉን፡ ከይወዓለ ከይሓደረ ብሕጊ ብጭብጢ ከምዝተሓዝን፡ ሕጋዊ ስጉምቲ ከምዝውሰደሉን፡ ስጉምቲ ምስ ተወስደሉ ድማ፡ ብኡ ንብኡ ኣብ ጋዜጣ ይኹን ተለቪዥን ከምዝግለጽን፡ ወይ ብዝጥዕም መንገዲ ህዝቢ ከምዝፈልጦን ክግበር ኣለዎ። ከም'ዚ ምስ ዘይግበር ግን፡ ከም'ቲ ኣቐዲመ ዝበልክዎ፡ ህዝቢ ክጠራጠርን፡ ንኸይተኣማመን ዝግበር ዘሎ ኣሰራርሓ'ምበር፡ ጉቦ እምበኣር የለን ከብል ዝኽእልን እዩ። ወይ እውን እዚ ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ ጉቦ ዝዝረብ ዘሎ፡ ካልእ ፖለቲካዊ ዕላማ ኣለዎ ከስምዕ ይኽእል።
መቓልሕ፡- ንኣድላይነት፡ ዕማም፡ ብቕዓትን ሕጋውነትን ፍሉይ ቤት ፍርዲ ከመይ ትግምግሞ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ኣብ መ ጀመሪያ 1996 ጉቦ ሳዕሪሩ ዝብል ግኑን ኣዘራርባታት ስለዝነበረ፡ ኣነ'ውን ኣብ ምክልኻል ስለዝነበርኩ፡ ንፍሉይ እዋን ነቲ ዝተባህለ ዕላማ ንምውቃዕ(ጉቦን ምጥፍፋእን ንምቁጽጻር) ተባሂሉ ዝjመ ምንባሩ እፈልጥ። ብድሕሪኡ ግን፡ ንነዊሕ እዋን፡ ብፍላይ ክሳብ ሕጂ ምቕጻሉ ዘይግባእ'ዩ። ኣነ ከኣ፡ ነቲ ኣብኡ ዘሎ ዓቕምን ኣሰራርሓን ስለዝፈልጦ ሕጂ ክህሉ ኣይግብኦን'ዩ። ብርእይቶይ፡ እዚ ፍሉይ ቤት ፍርዲ ዝበሃል ክፈርስን፡ ብመሰረት ቅዋምና ከኣ፡ ሓደ ብቑዕ ዝኾነ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ክቐውም ኣለዎ እብል።
መቓልሕ፡- ተሳትፎ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳይ ሃገሩ ከመይ ትርእዮ? ህዝቢ ብዛዕባ ሃገሩን መንግስቱን ብኸመይ ይግምገም? ዕግበቱ ክሳብ ክንደይ እዩ ኢልካ ትኣምን?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- ብዛዕባ ተሳትፎ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ሃገሩን መንግስቱን፡ ህዝቢ ባዕሉ ክምልሶ ዝግባእ'ኳ እንተኾነ፡ ከም ኣባል ክልቲኡ ባይቶታት፡ ንህዝቢ ወኪለ ዝፈልጦ ክዛረብ እኽእል እየ። ኣብ'ዚ ብንጹር ክፍለጥ ዘለዎ፡ ህዝቢ ብዛዕባ ሃገሩን ህዝቢ ብዛዕባ መንግስቱን ክበሃል ከሎ፡ ክልተ ዝተፈላለየ ሕቶታት ምዃኖም ክፍለጥ ይግባእ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ብዛዕባ ኣብ ሃገሩ ዘለዎ ፍቕሪ፡ ወንን ሓልዮትን፡ ኣብ ናይ 30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ ብመስዋእቱ ኣረጋጊጽዎ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ውግእ ኣንጻር ወያነ ብግብሪ፡ ብመስዋእቲ፡ ብሓድነቱን ዳግም ኣረጋጊጽዎ። ስለ'ዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ዘለዎ ኣረኣእያን ተሳትፎን፡ ብግብሪ ብሓድነቱ፡ ብመስዋእቱ ስለዘረጋገጸ፡ ሓድነትን ተሳትፎን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ፡ ኣብ ሕቶ ምልክት ዝኣቱን፡ ምስ ካልእ ዕላማታትን ክደባለቕ የብሉን። ዝተመለሰ ሕቶ እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብዛዕባ ኣብ ልዕሊ ውድቡ፡ ግንባሩን መንግስቱን ግን፡ ዝተፈላለየ ኣረኣእያታት ክህልዎ ይኽእል እዩ። እዚ ምስ ኣካይዳን ኣሰራርሓን ናይ'ቲ ግንባር ወይ መንግስቲ ተኣሳሲሩ ዝኸይድ እዩ። ኣብ 60'ታት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ከም እንኮን ፈላምን ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩሉ ህዝቢ ወይ ዝበዝሕ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ደጊፍዎ ስዒብዎ። ኣብ 70'ታት ህ.ግ.ሓ.ኤ ከም ውድብ ምስ መጸ፡ ህዝቢ ውሽጣዊ ኣሰራርሓ ተ.ሓ.ኤ ስለዘየዕገቦ፡ ንህ.ግ.ሓ.ኤ ከም ቅኑዕን ሃገራውን ውድብ፡ ብመትከሉን ብውሽጣዊ ኣሰራርሕኡን ዝበዝሕ ህዝቢ ስዒብዎ፡ ናጽነት ድማ ኣምጺኡ። ሕጂ'ኸ ህግደፍ ብኣካይድኡን ተግባራቱን ክንደይ ካብ ህዝቢ ኤርትራ የዕግብ ኣሎ? ህዝቢ ህግደፍ ብኣሰራርሕኡን ብውሽጣዊ ሓድነቱን ኣየዕግበናን እዩ እንተበለ'ኸ እንታይ እዩ ሓጥያቱ? ኣሰራርሓና ዲና ክንእርምን ከነመሓይሾን ዘሎና፡ ወይስ ህዝቢ ኣይትዛረብ ኢልና ብሓይሊ፡ ብጸቕጢ ክስዕበና ኢና ክንሓስብ ዘሎና? ስለምንታይ እዩ ህዝቢ ብዛዕባ ሓድነት ግንባር ወይ መንግስቲ ዝጠራጠር ዘሎ። ሓደ ካብ'ቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይ'ዚ፡ ኣብ መሪሕነት ፍልልያት ስለዘሎ እዩ ኮይኑ ዝረኣየኒ። ህዝቢ ኤርትራ ንህግሓኤ ኣሚኑ ክስዕቦ እንከሎ፡ ኣብ መሪሕነቱን ኣመራርሕኡን እምነት ስለዝነበሮ እዩ። መሪሕነት ህግሓኤ ኣብ ውሽጡ ፍልልያት ኣይነበሮን። እንተነይርዎ ድማ፡ ኣዝዮም ንኣሽቱን ካብ ውሽጡ ብዝኾነ ተኣምር ዘይወጹን እዮም ነይሮም። ድሕሪ ናጽነት ግን፡ እቲ ምኽንያት ንጎኒ ኣጽኒሕና፡ ፍልልያት ኣብ ውሽጢ መሪሕነት፡ ኣብ ጎደናታት፡ ኣብ ህዝቢ ተዘርጊሑ፡ ህዝቢ ነዚ ፍልልያት'ዚ እናረኣየ፡ ብዝመሰሎን ብዝርድኦን ክገልጾን ክትንትኖን ጀሚሩ። ምኽንያቱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ኣቃውምኡን እምነቱን ዘይከይድ ኣሰራርሓ፡ ምስ እምነቱን ባህሉን ዘይከይድ ስነ ምግባር፡ ዝኣምኖምን ይውክሉኒ እዮም ዝብሎምን፡ ኣብ'ቲ ምውሳን መንግስታዊ ኣካላት እንተዘይሪኡ ክጠራጠርን ዕቃበታት ክርእን ግድን እመስለኒ። ብዘይካ'ዚ ህዝቢ፡ ንሃገር ዝምልከቱ ዝተፈላለየ ሕቶታት ዝዛረበሎምን ዘዕዘምዝመሎም የለውን ክበሃል ኣይክኣልን እዩ። ሓደ ካብኦም ሕቶ ቋንቋ እዩ። ኣብ ህ.ግ.ሓ.ኤ ይኹን፡ ሕጂ ኣብ መንግስቲ ኤርትራ ዝስርሓሉ ዘሎ ፖሊሲ፡ “ኩለን ብሄራት ኤርትራ፡ ብቋንቋ ኣዲአን ክመሃራ ኣለወን።ዎ ዝብል እዩ። ፖሊሲ ግን፡ ክቕየር፡ ክመሓየሽ ይኽእል እዩ። ደረቕ፡ ዘይቅየር ፖሊሲ የለን። ሕጂ ሕቶ ቋንቋ ተላዒሉ ይዝረበሉን፡ ኣብ ጋዜጣታት ይጸሓፍን ኣሎ። ሓንሳብ ከም ፖሊሲ ስለ ዝሓዝናዮ፡ ብኡኡ ክንደርቕ ድዩ ዘሎና?
“ኣነ ትግርኛ ተዛራቢ እየ። ብቋንቋ ኣደይ ይኹን ብዝጥዕመኒ ቋንቋ ክመሃር ኣሎኒ።ዎ ኢለ ክማጎት መሰል ኣሎኒ። ንኻልኦት ብሄራት፡ “ናይ ግድን ብቋንቋ ኣዴኽን ኢኽን ትመሃራ።ዎ ክብለን ግን፡ ክሳብ ክንደይ ዓቕምን መሰልን ኣሎኒ፡ ምልክት ሕቶ እዩ። ቋንቋ ኣካል ባህሊ እዩ። ቋንቋ ይኹን ባህሊ ምስ እምነትን ካልእ ረቐüሒታትን ተኣሳሲሩ ዝኸይድ እዩ። ስለዝኾነ ድማ፡ ነቲ ዝምልከቶ ክፋል ሕብረተሰብና ንኽዝትን ንኽውስንን ዕድል እንተተዋህበ ጽቡቕ እመስለኒ። “ደቅና ብቋንቋ ዓረብ ኢና ነምህር።ዎ እንተበሉ እንታይ ጉድኣት የምጽኣልና?
ካልእ ምስ ተሳትፎ ህዝብና ኣብ ፖለቲካ፡ ብዙሕ ይዝረብን ይስማዕን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ንሃብቲ፡ ጸጋ(ብኹሉ መልክዓቱ) ሃገሩ፡ ፍረ ጻማ ናይ ቃልሱን መስዋእቱን ብማዕረ'ዶ የስተማቕሮ ኣሎ? ብናትና ናይ ህግደፍ ኣካይዳ፡ ግብራዊ ኣሰራርሓ፡ ብዛዕባ ፍትሕን ማዕርነትን፡ ሕጉስን ቅሱንን ድ'ዩ ዘሎ ህዝቢ? ረጊኡ ብዘይ ስክፍታን ምጥርጣርን ድ'ዩ ዝነብር ዘሎ? ...ዝብሉን ዝተፈላለዩ ጉዳያትን ህዝቢ ብነጻ ክዛረበሎምን ክዝትየሎምን፡ ክፉትን ጥጡሕን ባይቶ ሃዋህው ክንፈጥረሎም ይግባእ።
መቓልሕ፡- ብምኽንያት 10ይ ዓመት ናጽነትና፡ ብመንገዲ ጋዜጣ መቓልሕ ከተመሓላልፎ እትደሊ መልእኽቲ እንተሎ?
ሜ/ ጀ ብርሃነ፡- እዚ በዓል'ዚ ድርብ በዓል'ዩ። ድርብነቱ ድማ፡ ዓሰርተ ዓመታት ናጽነት እንዝክረለን ኣብ'ቲ ወያነ ዝኸፈተልና ወራር መኪትና፡ ልኡላውነትና ዘረጋገጽናላን ስለዝኾነት፡ ኣብ ግዜ ሰላም ነብዕሎ ምህላውና'ዩ። ስለ'ዚ፡ ንህዝብን ጅግና ሰራዊትን ኤርትራ ዮሃና እናበልኩ፡ ነታ ትምነያ፡ ምዕብልቲ፡ ሰላማዊት፡ ዲሞክራስያዊትን ቅዋማዊትን ሃገር ንምምስራት የብቅዓካ እብል።
የቐንየልና ሜ/ ጀ ብርሃነ


text:
ብምኽንያ ዕለት 29 ሰነ ዝበዓል ዓመታዊ ክብረ በዓል ቅዱስ ጴጥሮስ ዎጳውሎስ ምኽንያት ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያርክ ብፁዕ ወቅዱስ በርጠለመዎስ ቀዳማዊ ልኡካን ካብ ዕለት 27 ሰነ 2019 ዓ.ም. ኣብ ሃገረ ቫቲካን ክኣትውን ዕለት 28 ሰነ 2019 ዓ.ም. ምስ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ክራኸቡን ቅዱስነቶም ኣብ ዘዕርገዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ክሳተፉ እውን ምዃኖም ልእኽቲ ጋዚጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን በነደታ ካፕሊ ሓቢረን።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ናይ ኣቢያተ ክርስቲያን ሓድነት ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምክሪ ከምዝሓበሮ፡ ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኣርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያንን ኵላዊት ቤተ ክርስቲያንን ናይ ነፍሲ ወከፈን ክብረ በዓል ሓላዊ ቅዱሳተን ኣብ ዘብዕላሉ እዋን ብልኡካነን ምስታፍ ሃናጺ ልሙድ ባህሊ ከምዘሎ ኰይኑ፡ ናይ ቁስጥንጥናይ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ሓላዊ ቅዱስ፥ ቅዱስ እንድሪያስ ዕለት 30 ሕዳር ኣብ ኢስጣምቡል ኣብ እተብዕለሉ ዕለት ቅድስቲ መንበር ብልኡካና ኣቢላ ክምእትሳተፍን ኣብ ዓመታዊ ክብረ በዓል ቅዱሳት ጴጥሮስ ዎጳውሎስ ሓለውቲ ቅዱሳት ኵላዊት ቤተ ክርስቲያን ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶድክሳዊት ቤተ ክርስቲያን እውን ብወገና ብልኡካና ኣቢላ ከምእትሳተፍ ክፍለጥ እንከሎ፡
ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ርክብ ምስ ቅዱስ ኣቦና
እቲ ጉጅለ ልኡካን ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ብናይ ተልሚሶስ ሊቀ ጳጳስ ናይ ቁስጥንጥንያ ናይ ውህደት ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ፓትሪያክ ወኪል ናይ ኦርቶዶክሳዊትን ካቶሊካዊትን ቤተ ክርስቲያን ጥሙር ናይ ቲዮሎጊያ ናይ ሓባር ድርገት ሓባራይ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ጆብ ዝተመርሔ ክኸውን እንከሎ፡ ብናይ ሚሊተን ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ማኪሞስን ብዲያቆን ቦስፍሪዮስ ማንጋፋስን ከምዝስነዩን ዕለት 28 ሰነ 2019 ዓ.ም. ብቕዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣቀባብላ ክግበረሎምን ምስ ናይ ክርስቲያን ሓድነት ዘነቓቕሕ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ እውን ርክብ ከምዘካይዱን ዕለት 29 ሰነ ቅዱስ ኣቦና ብዓመታዊ ክብረ በዓል ቅዱሳት ጴጥሮስ ዎጳውሎስ ዘዕርግዎ መስዋዕተ ቅዳሴ ክከታተሉ ምዃኖም ልእኽቲ ጋዜጠይና ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ቫቲካን ካፐሊ ሓቢረን።


text:
Monthly Archives
January 2021
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) መንግስቲ ዝኾነ ይኹን ፆታዊ መጥቃዕቲ ኣይፃወርን ክብላ ሚነስትር ደቂ ኣኒስትዮ፣ ህፃናትን መናእሰይን ወይዘሮ ፊልሰን አብዱላሂ ገሊፀን። እተን ሚኒስትር ምስ ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር ሚኒስትግ ጉዳያት ደቂ ኣኒስትዮ ሜጀር ጀነራል ጥሩዬ አሰፌ ተዘቲየን።…
ዩንቨርሲቲ መቐለ ስሩዕ ትምህርቲ ንምጅማር ዘኽእል ምድላው ከምዝገበረ ኣፍሊጡ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ዩንቨርሲቲ መቐለ ተምሃርኡ ተቐቢሉ ስሩዕ ምምሃርን ምስትምሃርን ንምጅማር ዘኽእል ምድላው ከምዝወገነ ኣፍሊጡ። እቲ ዩንቨርሲቲ 13 ሽሕ ተምሃሮ ዝቕበል እንትኸውን፥ ካብ ቀዳማይ ዓመት ክሳዕ ሻድሻይ ዓመት ዘለው ተምሃሩኡ ምዃኖም ዳይሬክተር ኣገልግሎት…
ኣቮካዶን ፓፓያን ብምድቓል ኣብ ቀፃሊ ዓመት ንሰደድ ወፃኢ ንምቕራብ ዘኽእል ዓቕሚ ይፍጠር ኣሎ-ቀ/ሚ ኣቢይ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣቮካዶን ፓፓያን ብምድቓል ኣብ ቀፃሊ ዓመት ንሰደድ ወፃኢ ንምቕራብ ዘኽእል ዓቕሚ ይፍጠር ኣሎ ክብሉ ቀዳማያይ ሚኒስትር ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድ ገሊፆም። እቶም ቀዳምይ ሚኒስትር እብ ማሕበራዊ ሚዲያ ፌስ ቡክ፥ ኣብ ዝቕፅል ዓመት ንሰደድ…
ፕሮጀክት መሰረተ ልምዓት መዕቖሪ ነዳዲ፣ መአዘዚ ሃዲድ ባቡርን መራገፊ ነዳዲን ኣዋሽ ተጀሚሩ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ፕሮጀክት መሰረተ ልምዓት መዕቖሪ ነዳዲ፣ መአዘዚ ሃዲድ ባቡርን መራገፊ ነዳዲን ኣዋሽ ተጀሚሩ። እቲ ፕሮጀክት ዝህነፅ ኣብ ክልል ዓፋር እንትኸውን፥ ብ2 ነጥቢ 8 ቢሊዮን ብር ወፃኢ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ክዛዘም ኢዩ ተባሂሉ። ምኡእ ወፃኢ እቲ…
341 ዜጋታት ካብ ሱዑዲ ዓረብ ናብ ሃገሮም ተመሊሶም
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013 ዓ.ም (ኤፍ ቢ ሲ)341 ዜጋታት ካብ ሱዑዲ ዓረብ ናብ ሃገሮም ተመሊሶም። ካብቶም ናብሃገሮምዝተመለሱ እቶም 76 ህፃናት ከምዝኾኑ ተገሊፁ። ተወካሊ ዳይረክቶሬት ጄኔራል ጉዳያት ቆንስላ ሚኒስቴር ጉዳያት ወፃኢ ነቶም ተመለስቲ ኣብ መዕርፎ ነፈርቲ ቦሌ ብምርካብ…
ውድብ ጥዕና ዓለም ክታበት ሰደድ ንከይግበር ንዝኸልከለ ሕብረት ኣውሮፓ ነቒፉ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013 ዓ.ም (ኤፍ ቢ ሲ)ውድብ ጥዕና ዓለም ነቲ ብሕብረት ኣውሮፓ ዝወፅአ ኣብ ኣባላት ሃገራት ዝፈርይ ክታበት ቫይረስኮሮና ናብ ወፃኢ ሰደድ ከይግበር ዝብል ሕጊ ተቓዊምዎ። ሕብረት ኣውሮፓ ክታበት ቫይረስኮሮና ንምብፃሕ ሕፅረት ኣብ ዘጋጠመሉ ግዘ እዩ፡ ኣብ ኣባል ሃገራት…
መበል 38 ዓለም ለኸ ውድድር ኣቋራጭ ጃንሜዳ ይካየድ ኣሎ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ) መበል 38 ዓለም ለኸ ውድድር ኣቋራጭ ጃንሜዳ አብ ፍሉይ ዞባ ክልል ኦሮሚያ ከተማ ሱኡልታ ይካየድ ኣሎ። ፌዴሬሽን ኣትሌቲክስ ኢትዮጵያ ዘዳለዎ እንትኸውን፥ ብዝተፈላለዩ ስፖርታዊ ተግባራት ይካይድ ኣሎ። እዋናዊን ሓዱሽን ሓበሬታ ንምርካብ…
ዩንቨርስቲ ኣርሲ 1 ሺሕን 959 ተምሃሮ ኣመሪቑ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ዩንቨርስቲ ኣርሲ ብዝተፈላለዩ መርሃ ግብሪታት ሰልጠኖም 1 ሺሕን 959 ተምሃሮ ኣመሪቑ። እቶም ተምህሮ ብጥዕና፣ ቢዝነስን ኢኮኖሚክስን፣ ትምህርትን ስነባህሪን፣ ሕጊ፣ ማህበራዊ ሳይንስን ሂዩማኒቲስን ኣብ ግብርናን ከባቢ ሳይንስን ኮሌጃት ዝሰልጠኑ ኢዮም።…
ህንፀት ግድብ ህዳሰ ብዝተተለመሉ እዋንን ብዝድለ መገዲን ይፍፀም ከምዘሎ ተገምጊሙ
ኣዲስ ኣበባ፣ 23 ጥሪ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ህንፀት ግድብ ህዳሰ ብዝተተለመሉ እዋንን ብዝድለ መገዲን ይፍፀም ከምዘሎ ተገምጊሙ። ሚንስትር ማይ መስኖን ኢነርጂን ዶ/ር ኢ/ር ስለሺ በቀለን ኣባላት ቦርድ ኤሌክትሪክ ኢትዮጰያን ኣብቲ ስፍራ ኣብ ዝገበርዎ ዑደት ኢዩ እቲ ገምግም ገይሮም።…
ጁንታ ህወሓት ካብ ትካላት ጥዕና ዝወረሮም ብርክት ዝበሉ ናውቲታት ሕክምና ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ውዒሎም
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ጥሪ ፣ 2013 ዓ.ም(ኤፍ ቢ ሲ)ጁንታ ህወሓት ካብ ትካላት ጥዕና ዝወረሮም ብርክት ዝበሉ ናውቲታት ሕክምና ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ከምዝወዓሉ መምርሒ ጥዕና መከላኸሊ ኣፍሊጡ። እቶም መድሓኒትን ናውቲታት ሕክምናን ቆላ ተንቤን ፍሉይ ስሙ ጎሮሮ ተባሂሉ ኣብ ዝፅዋዕ ከባቢ እዮም…


text:
Category: ሃገራዊ ዜና
ሽዱሽተ መራሕቲ ሃገራት ኢጋድ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተጋቢኦም
Radio Erena: 29 November 2019 ሽዱሽተ መራሕቲ ሃገራት በይነ-መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንምዕባለ (ኢጋድ)፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተጋቢኦም። ኣብቲ ብዓርቢ 29 ሕዳር፣ ዝተጋብአ መበል 13 ዋዕላ መራሕቲ ሃገራት [...]
መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ 3 ዓመታት፣ ኣስታት 50 ሽሕ መንበሪ ኣባይቲ ክሃንጽ ምዃኑ ይጉስጉስ
Radio Erena: 28 November 2019 መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ውሽጢ 3 ዓመታት ኣስታት 50 ሽሕ መንበሪ ኣባይቲ ክሃንጽ ምዃኑ ይገልጽ ኣሎ። እቲ መንግስቲ ብመንገዲ ኤምባሲታት፣ ካድራትን ካልኦት ልኡኻትን ኣብ ውሽ [...]
ጂቡቲ፣ መበል 42 ኣኼባ ማሕበር ፓርላማ ሃገራት ኣፍሪቃ ተኻይዱ
Radio Erena: 28 November 2019 መበል 42 ኣኼብ ማሕበር ፓርላማ ሃገራት ኣፍሪቃ ፣ ትማሊ ሓሙስ 28 ሕዳር ኣብ ጂቡቲ ተኻይዱ። ኣብቲ ኣኼብ፣ ኣባላት እቲ ማሕበር ካብ ዝኾና 41 ሃገራት ኣፍሪቃ ዝተወከሉ ኣ [...]
ብሪጣንያ፣ ደገፍቲ ህግደፍ፣ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛ ኣማኑኤል ኢያሱ፣ መጥቃዕቲ ኣካይዶም
Radio Erena: 28 November 2019 ኣብ ብሪጣንያ ዝርከቡ ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ፣ ኣብ ልዕሊ መስራትን ዋና ኣሰናዳኢን ኣሰና፣ ጋዜጠኛ ኣማኑኤለ ኢያሱ መጥቃዕቲ ኣካይዶም። እዚ ደገፍቲ ህግደፍ፣ ብሰሉስ 26 ሕዳ [...]
A Temple in Chains
Radio Erena: 25 November 2019 Sudan News Agency (SUNA) reported on 20 November 2019 that the Minister of Religious Affairs and Endowments Nasse [...]
ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሃገራት፣ 200 ሚልዮን ትሕቲ ዕድመ ቆልዑን ደቂንስትዮን ይኽንሸባ
Radio Erena: 25 November 2019 ኣብ ልዕሊ ደቂንስትዮ ዝወርድ ወጽዓ፣ ዓመጽ፣ ጎነጽን ጾታዊ ኣድልዎን፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት በብዓመቱ እናዛየደ ይመጽእ ከምዘሎ'ዩ ዘመልክት ዝተፈላለየ ጸብጻባት ትካላት ተጣበቕቲ መሰ [...]
ሱዳን፣ ኣብዚ 30 ዓመታት ዜግነትን ፓስፖርትን ናይ ዝወሰዱ ወጻእተኛእታት ተጻሪ ከምዘላ ኣፍሊጣ
Radio Erena: 25 November 2019 ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ሱዳን፣ ንወጻእተኛታት፣ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ክወሃብ ዝጸንሐ ዜግነትን ፓስፖርትን የጻሪ ከምዘሎ ኣፍሊጡ። ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ሱዳን ሌ/ጀነራል ኤል [...]
ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ፓለርሞ፣ ኤርትራዊ መድሃኔ ተስፋማርያም ናጻ ክወጽእ የብሉን ብምባል ይግባይ ሓቲቱ
Radio Erena: 24 November 2019 ቤት ጽሕፈት ኣኽባር ሕጊ ፓለርሞ፣ ኤርትራዊ መድሃኔ ተስፋማርያም ናጻ ክወጽእ የብሉን ብምባል ይግባይ ሓቲቱ። ብግጉይ መንነት ንነዊሕ እዋን ኣብ ቤት ማእሰርትን ቤት ፍርድን ክከላበት ዝ [...]
ኣመሪካ፣ ኤርትራውያን ምስጓግ ምጅማራ ተረጋጊጹ
Radio Erena: 22 November 2019 ምምሕዳር ትራምፕ፣ ናይ ዑቕባ መሰሎም ንዝነጸጎም ኤርትራውያን ናይ ምጥራዝ መስርሕ ምጅማሩ ተረጋጊጹ። በዚ መሰረት ኣብዚ ዝሓለፈ መዓልታት፣ ሓደ ኤርትራዊ ናብ ኤርትራ ከምዝተሰ [...]
ኤርትራ፣ ብዩኒሴፍ ዝተመወለ፣ ክታበት ጸረ ኣንቅጺ ይወሃብ ኣሎ
Radio Erena: 21 November 2019 ኣብ ኤርትራ፣ ብኣህጉራዊ ማዕከን ቆልዑ (UNICEF) ዝተመወለ ክታበት ጸረ ኣንቅጺ ብደረጃ ሃገር ይወሃብ ኣሎ። እቲ ካብ 15 ሕዳር ኣትሒዙ ብዞባ ማእከል ዝተበገሰ ሰፊሕ ሸፈነ ክታበት [...]


text:
ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንኹሉ ዝዓለመ እዩ
ኣብ ሃገረ ሽወደን፡ ኣብ ዩኒቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታትን ኣብ ምምሃር ተጸሚዶም ዝርከቡ ሰባት፡ ብዙሓት እዮም። ገለ ካብዚኦም ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ምስ ወድኡ ብቐጥታ ኣብዚ ደረጃ ምምሃር ዝጅምሩ። ገሊኦም ከኣ፡ ንዝተወሰን ግዜ ድሕሪ ምስራሕ፡ ሓድሽ ፍልጠት ንምቕሳም ካብ ዝብል፡ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ምምሃር ይጅምሩ። ኣብ ሽወደን፡ ዕድመ፡ ቀቢላውን ማሕበራውን ድሕረ-ባይታ፡ ኣካላዊ ስንክልና ወይ ውን ጾታዊ ዝምባሌታት ብዘየገድ፡ ናይ ትምህርቲ ዕድል ንኹሉ ክፉት እዩ። ስለዝኾነ ከኣ`ዩ፡ ዩንቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብየተ-ትምህርታት ሽወደን፡ ብብዙሕነት ናይተን ሓቊፈንኦም ዝርከባ ተመሃሮ ዝልለያ። ትምህርቶም ንምክትታል ናብ ሽወደን ዝውሕዙ ዜጋታት ናይ ካልኦት ሃገራት ውን፡ ብዙሓት እዮም።
ናይላዕለዋይደረጃቤት-ትምህርትን፡ክትመሃርዎዝደለኹምትምህርትንምረጹ
ኣብ ሽወደን፡ ካብ ሰሜን ክሳብ ደቡብ ፋሕ ኢለን ዝርከባ ኣስታት 50 ዩኒቨርሲታትን ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርታትን ኣለዋ። መብዛእሕትአን ካብዚኣተን መንግስታውያን ክኾነ እንከለዋ፡ ገለ ውሑዳት ከኣ ትካላዊ-ተቕዋማት እየን። ኩለን እዘን ዝተጠቕሳ ዩኒቨርሲታት ነቶም ኣብአን ትምህርቶም ዝወድኡ ተመሃሮ ምስክርነት ዝተጠናቐቐ ትምህርቲ ይህባ እየን። ዓይነታዊ-ትሕዝቶ ናይቲ ዝህብኦ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ኸኣ፡ ብመንግስታዊ ቤት-ጽሕፈት ኣቦ-ወንበር ዪኒቨርሲታት (Universitetskanslersämbetet (UKÄ) ዝተሰምየ መንግስታዊ በዓል-መዚ ቊጽጽር ይካየደሉ።
ኣብ ሽወደን፡ ዩኒቨርስትን ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን ኣለዉ። ንዩኒቨርሲቲ ካብ ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ዝፈልዮ ነገር ከኣ፡ ዩኒቨርሲቲ ኩሉ ግዜ መጽናዕታዊ ትምህርቲ (ናይ ዶክትረይት መዓርግ ትምህርቲ) የአንግድ ምዃኑ እዩ። ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ውን ኣቭ ውሱን መጽናዕታዊ ሜዳታት መጽናዕታዊ ትምህርቲ ከአንግዳ ዘኽእለን ፍቓድ ክረኽባ ይኽእላ እየን።
እንታይ ዓይነት ትምህርቲ ክትመሃሩ ትመርጹ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ድዩ ወይሲ ኣብ ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ክትመሃሩ ትደልዩ ዝብል ሕቶ፡ እንታይ እዩ እቲ ነዓኹም ኣገዳሲ ዝኾነ ነገር ኣብ ዝብል ዝተሰረተ እዩ። ኣብ ግምት የእቲኹም ክትሓስብሉ ዘለኩም ነገር፡ ኣብ እገለ ዩኒቨርሲቲ ወይ ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ እንታይ ዓይነት ኮርሳት ኣሎ፡ ግዝፊ ናይ’ቲ ማእከል ትምህርቲ፡ ኣበይ ይርከብ ካልእ ኣገዳሲ ትብልዎ ነገርን ዝድህስስ ክኸውን ኣለዎ። ገለ ዩኒቨርሲቲታን ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን፡ ኣብ ከም ስነ-ጥበብ ወይ ቴክኒንክ ዝኣመሰለ ውሱን ዓውዲታት፡ ትምህርቲ ዘተኰራ እየን። ኮይኑ ግን፡ መብዛሕትአን ዩኒቨርሲቲታን ማእከላት ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን፡ ብዙሕ ዓውዲታት ትምህርቲ ዝሓቆፈ ናይ ትምህርቲ መደባት ኣለወን።
እንታይ ዓይነት ትምህርቲ ወይ ውን ሞያ ክትመሃሩ ትደልዩ ዝኾነ ኣምር ምስዘይህልወኩም፡ ኣብዚ ገጽ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ Studera.nu ብምእታው፡ ዜነቃቕሕ ሓበሬታ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም። እቲ ሓበሬታ ግን፡ ብቋንቋ ሽወደን ዝተዳለወ እዩ። ዓይነት ስራሕን ሞያን ንምምራጽ ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ቤት-ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ (Arbetsförmedlingen) ውን ሓበሬታ ኣለኩም። እዚ ሓበሬታ`ዚ ናብ ብዙሕ ቋንቋታት ተተርጒሙ ዝቐረበ እዩ።
ናብ መርበብ-ሓበሬታ ስቱደራ-ኑ ንምእታው (Studera.nu)
ናብ መርበብ-ሓበሬታ ቤት-ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕ ንምእታው (Arbetsförmedlingen)
ግድንድንድዩሽወደናዊዜጋክኸውንዘለኒ?
ኣብ ሽወደን ኣብ ዝርከብ ዩኒቨርሲቲ ወይ ውን ማእከል ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርቲ ንምምሃር ሽወደናዊ ዜጋ ወይ ውን ቀዋሚ-ነባሪ ሽወደን ምዃን ግድን ኣይኮነን።
ናይ ምምልካትን ክፍሊት ትምህርትን ካብ ምኽፋል ምእንቲ ክትድሕኑ ግን እዚ ዝስዕብ ምምላእ የድልየኩም፡
- ዜጋ ኣውሮጳዊት ሃገር፡ ወይ ውን ዜጋ ናይ ሓንቲ ካብ ኣባል ሃገራት ኣውሮጳዊ ቊጠባዊ ምትሕግጋዝ (ነርወይ፡ ሌኽተንስተይን፡ ኣይስላድን)ወይ ውን ዜጋ ሃገረ ስዊዘርላንድ ክትኮኑ ኣለኩም።
ወይከኣ
- ኣብ ሽወደን ቀዋሚ ወይ ውን ግዝያዊ መንበሪ-ፍቓድ (ግዝያዊ ፍቓድ ግን ብምኽንያት ትምህርቲ ዝተዋህበ ክኸውን የብሉን)ክህልወኩም ኣለዎ።
ነዚ ነጥብታት`ዚ ካብ ምምላእ ሕድገታት ንምግባር ዘኽእል ፍሉይ ኲነታት ውን ኣሎ እዩ። ብዛዕባ`ዚ ብዝምልከት ኣብዚ ዝስዕብ መርበብ-ሓበሬታ Antagning.se ኣቲኹም ኣንብቡ።
ካልእናይምምሃርመንገዲታት
ናይ ካልእ ደረጃ ትምህርቲ ድሕሪ ምዝዛምኩም ዘሎ ዝቕጽል ኣማራጺታት፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲን ላዕለዋይ ደረጃ ትምህርትን ጥራይ፡ ዝተሓጽረ ኣይኮነን። ሞያዊ ቤት-ትምህርቲ ላዕለዋይ ደረጃ (högskolestudier)፡ ምስ ኣስራሕቲ ብቐረባ ብምውህሃድ፡ ግብራውን ክልስ-ሓሳባውን ትሕዝቶ ዝሓቆፉ ኣብ ዝተፈላለዩ ሞያዊ-ጽላታት ዝተኮሩ ናይ ትምህርቲ ዕድላት የአንግድ እዩ። ነዚ ዝምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብዚ ዝስዕብ መርበብ-ሓበሬታ www.yrkeshogskolan.se ኣለኩም። ኣብ ህዝባዊ ማእከል ትምህርቲ ናይ ላዕለዋይ ደረጃ (folkhögskola)፡ ዝተፈላለዩ ንጽል ኮርሳትን ምሉእ ፕሮግራማትን ክትመሃሩ ትኽእሉ ኢኹም። ኣብ ሽወደን፡ ዝተፈላለየ ዓውዲ-ፍልጠት ዝድህስስ ብርክት ዝበለ ናይ ትምህርቲ ዕድላት ዘአንግዳ፡ ኣስታት 175 ህዝባዊ ማእከላት ትምህርቲ ላዕለዋይ ደረጃ ኣለዋ።
ብዜካ`ዚ፡ ህዝባዊ ማእከላት ትምህርቲ ላዕለዋይ ደረጃ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ንምምሃር ከም መዳለዊ-መኣዲ ኮይነን ከገልግላኹም ይኽእላ እየን። ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብዚ ዝስዕብ መርበብ-ሓበሬታ www.folkhogskola.nu ኣለኩም።


text:
ኢሰያስ ኣፈወርቂ ወዲ ሓማሴን ኢዩ ንበሎ፡
ኣብ ገለ ትንተናታትን መግለጽን ብዙሓት ሰባት ብተፋላለየ መልካዓት ብጉዳይ ሃገርና ክገልጽዎ እንከለዉ ንውልቀ መላኺ ስርዓት ኣስመራ ምስቲ ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዕን መከራን ንህዝብና ድፋጭኡ ዘስቲዮ ዘሎ ከተዋዳድሮ እንከለኻ ምስቲ ኩሉ እከይ ዝኾነ ኢ-ሰብኣውነት ዝመልኦ ኣተሓሕዛ ዘለዎ ብሩኡይን ብግህዶን ሕጊ ኣልቦ ዝኾነ ስርዓት ህግደፍ፡ ብኸመይን ኣቢሉ እዩ ክነብር ኪኢሉን፡ ማዕረ ክንደይን ክሳብ ሕጂ እግሩ ኣደልዲሉ ክኸይድ ኪኢሉን ብዝብል መግለጺ ብዙሓትዮም ዝግለጽዎ።
ኣነ ብወገነይ ሓደ ኣገዳሲ ጉዳይ ኣሎ ክብሎ ዝደሊ። ቀዳምነት ብውልቀይ ምስ ዝኾነ ጽልኢ ኢኹን ቅርሕንቲ ወይ ዝንባለ ኮነ ኣንነታዊ ጠባያት ብባህሪያተይን ተፈጥሮይን የብለይን። በንጻሩ እኳዳኣ ኣዕሩኽተይ ደቂ ሓማሴን እዮም። ቅድሚ ናብቲ መሰረታዊ ውልቃዊ ሪኢቶይ ምእታወይ ከማሓላልፎ ዝደሊ ኣገዳሲ ሓደ ጉዳይ ኣሎ ንሱከኣ፡ ጉዳይ ስደተኛታት ዝምልከት ነቶም ገዳይም ዝኾኑ ክፋል ሕብረተሰብና ዓለቕቲ ኮይኖም ዘለዉ ንዖኦም እዩ ዝምልከት። ነቶም ድሒሮ ዝተሰዱ ድሕሪ 1991 ዓ.ም. ስደተኛታትን፡ ንኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ክፋል ሕብረተሰቦምን እውን ዝምልከት ጉዳይ ከምዘይኮነ ኣቐዲመ ሓደራ ንነገራት ከይትሓዋውስዎ ክላቦወኩም ይምሕጸን። ናይቶም ሓደሽቲ ስደተኛታት ሰብ ናብ ሰቡ፡ ዝብኢ ናብ ገረቡ ከም ዝባሃል፡ ናብ ሰቦም ከም ሰቦም እንተገበሩ ዝተሓዞም ኣይኮነን፡ ቀንዲ ጠንቂ ናይዚ ነገር እዚ ግን እቶም ገዳይም ኢዮም።
ቅድሚ ናብቲ ነገራት ምእታወይ ብዛዕባ ስርዓት ኢሰያስን፡ ምስኡ ዝተኣሳሰር መሕብኢ ባዓቲ ኮይኖም ዘለዉ ባእታታት ምትእስሳሮም ከብርህ ክፍትን ኢየ። ከም ዝፍለጥ ኣብ ዓለምና ብዙሓት ውልቀ-መለኽቲ ሓሊፎምን ኣለዉን። ነቲ ኢ-ሰብኣውነት ዝመልኦ ኣታሓሕዛ ህዝቦም ኢፋላለ ዳኣ ይኹን እምበር ካብቲ ኩሉ ሜላታቶም ክልተ መሰረታዊ ዓንዲ ዝኾኖኦም መሳርሒ ዝጥቀሙለን ሜላ ኩሎም ውልቀ-መለኽቲ ዝሰርሑለን ኣገባብ ኣላቶም። ዝጥቀሙለን ሜላ ጥራሕውን ዘይኮኑሲ ከንብሮኦም ዝኽእላ እንኮ እዘን ሜላ እዚኣተን ንሳተን ኢየን። ካብ ስልጣን ዝእለዩ ስለ ዘይመስሎም ኢዩ እምበር ግዜ እንተነውሐ ስልጣን ነባሪ ከምዘይ ኮነ ቡሩህ ነገር እዩ፡ ህዝቢ ኢዩ ነባሪ። እተን ዝጥቀሙለን ሜላታት ግን እዘን ክልተ ኣገደስቲ ጉዳያት ኢየን። ወተሃደራዊ ሓይሊ ምሓዝን፡ ኣብ ውሽጢ ናይታ ሃገር ዝርከብ ሓደ ክፋል ሕብረተ-ሰብ ናይታ ሃገር ኣብ ጎኖም ምሓዝን ኢየን። ልክዕ ኣብ ሃገርና እዚ ጉዳይ እዚ ኣሎ። ኢሰያስ ኣፈወቂ ነዚ ጉዳይ ብዕቱብ ዝሰርሓሉን ዘንብሮን ዘሎ ወተሃደራዊ ሓይሊ ሒዙን፡ ብደቂ ሓማሴን ኣቢሉ ዝጥቀመሉ ዘሎ ስልታዊ ሜላ ሓደ ንሱ እዚ ጉጋይ እዚ እዩ። ብወተሃደራዊ ሓይሊ ሸነኽ እንተ ሪኢና ጀነራላቶምን ብሪጋደር ጀነራላቶምን ናይታ ሃገር ደቂ ሓማሴን ኢዮም። ናይ ማዓርግ ጉዳይ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ማዓርጎም ኢፋላለ ይኹን እምበር ሰብ-ማዓርጋት ዘለዉ ንሳቶም ኢዮም።
ኣብ ሰለዳ ዘሎ ስእሊ ተመልከት…
እዞም ሰበ-ስልጣን እዚኣቶም ኣብ ትሕቲኦም ከም ዓለባ ሳሪየት ተጣናኒጎም ደቂ ከባቢኦም ዘፍሪዎም ማእለያ ዘይብሎም ኣዲኦም ትቁጸሮም። ጽልዋ ናይዚኣቶም ኣብ ወጻኢ ሃገራት ከይተረፈ ሊሒጉን ኣብ ግብሪ ዝስራሓሉ ዘሎ ነገርን ኢዩ። ሕጂውን ነቶም ድሒሮ ዝተሰዱ ድሕሪ 1991 ዓ.ም. ስደተኛታትን፡ ንኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ክፋል ሕብረተሰቦምን እውን ዝምልከት ጉዳይ ከምዘይኮነ ክሕብር ኢፈቱ።
ስርዓት ኢሰያስ ኣግሂዱ ምስ ደቂ ሓማሴን ተሻሪኹ ኢዘብጠና ከምዘሎ ገይሩ ክሳብ ዘየርኣየና ኢልኩም ክትሪኡን ትጽበዩን እንተሃሊኹም ዜጋታት፡ እዚ ካብ ግርህነት ዘይኮነስ ካብ ዕሽነት ወጻኢ ኢዩ ክባሃል ኢካኣል። ብዝያዳ እኳዳኣ ንኹላ ዜጋ ናይታ ሃገር ብኣልማማ ኣልሒሙ ቢሒም ዝበለ ኢታሓጎም ኢሉ ኢዘብጠና ኣሎ።
ኣብዚ ጉዳኢ እዚ፡ ደምበ ተቓውሞ ዘይፈልጥዎን ዘይራኣዮምን ኣሎ ኢዩ ክብል ግን ካብ ሓቂ ዝራሓቐ ኮይኑ ኢስማዓኒ። እዚ’ኮ ሓደ ክፋል ናይቲ ቃልሲ እነካይዶ ዘለና ጸረ ውልቀ-መላሒ ነገራት ኢዩ። ደፊሮም ኣግሂዶም ክቃለስዎን ክሰርሕሉን ዘይምድላዮም ግን ከይገረመኒውን ኣይተረፈን። ብሰንኪ ጉድለት ጉሉጽነት ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘይምህላዉ ብቡዙሕ ማዕዝናት ናይቲ ቃልሲ ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብሓቂ ብሓቂ ጎሲስዎ ኢዩ ዝርከብ።
ኣብ ኣደባባይ ከም ጸሓይ ደሚቁ ዝረኤ ሓቂ ኣብዞም ገዳይም ስደተኛታት ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ተግባራቶም ዝሽፍነሎም ጉዳይ ሓደ ነገር ኣሎ። ኩሉ ነገር ዓቕምና እነዝብለሉ መጥቃዕቲታት ነቲ ውልቀ-መላኺ ዝኾነ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኢና ”ሆ” ንብሎ። ብፍላይ ንመንነቱ ዝምልከት። ትግራዋይ እንዳበልና ኢና ፖለቲከኛታትና ኢኹኑ ውልቀ ሰባት መንነት ኢሰያስ ንገልጽ። እዚ ሓረግ እዚ ኣይኮነን ዘድሊየና ነይሩ። ጉዳይ ኢሰያስ ድሕሪ ለውጢ ምምጽኡ ኢዩ መን ምዃኑ እቲ ግዜ ስለ ዝገልጾ ኣብዚ መድረኽ እዚ ኣይመድለየን ማእዝንና ሲሒትና ጥራሕ ኢና ዘለና። ነቲ ናይ ደቂ ሓማሴን ተግባራት መኸወሊ ባዓቲ ኮይንዎም ዘሎ ብሰንኪ ትግባራቶም ናይ ኢሰያስ ጉዳይ ኢዩ። ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኣክንዲ ትግራዋይ’ዩ ኢልና ዓንገረር ንብል፡ ኢሰያስ ኣፈወቂ ሓማሴናይ ኢዩ ኢልና ጎስጓስ ክግበሮ ኢዩ ዝግባኣና ነይሩ። እዞም ባእታታት እዚኣቶም ኢሰያስ ወዲ ሓማሴን ካብ ዓዲ ጸሎት ምዃኑ ኢዮም ዝኣምኑ።
ስለ ዝኾነ ብግልጺ ከነካይጎ ዝግባኣና ቃልሲ ብሰንኪ ብደቂ ሓማሴን ሃገርና ኤርትራ እዚ ኹሉ እነካይጎን እንገብሮን ብሰንኪ እዞም ሰባት እዚኣቶም ክንብል ኢዩ ዝግባኣና። እቲ ሓቂ ከኣ ንሱ’ዩ። ኣብ ውሽጢ ሃገር እቲ ቀንዲ መሓውራት መሓንቖ ህዝቢ ገይርዎ ዘሎ ብጉጂለ ኢሰያስ በቶም ጀነራላትን ብሪጋደር ጀነራላትን ክኾኑ እንከለዉ፡ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ናይቶም ኣምባሳደራት ኣካላት ገዲፍካ፡ በቶም ገዳይም ስደተኛታት ተግባራቶም እስከ ንተዓዘብ።
ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሃገራት ዓለም እንነብረለን ከተማታት እስከ ከከባቢና ንፈትሽ። መን’ዩ ካብዞም ገዳይም ስደተኛታት ኣብ ጎኒ ውጹዕ ህዝቦም ምስ ደለይቲ ለውጢ ኮይኖም ዝቃለሱ። እንተለዉ ድማ በጻብዕቲ ዝቑጸሩ እንተዘይ ኮይኖም፡ ምስቲ ስርዓት ተዳናገጽቲ ንሳቶም ኢዮም። ውሕዳት ሓደሓደ ናይ መንነት ቅልውላው ዘለዎምን፡ ተበጽቲ እንታይ ገደሰና ባሃልቲ ተጎሰስቲ መሳርሕቲ ውሻላትን ዝኣመሰሉ ገዲፍካ እንተዘይኮይኑ ደገፍቲ ናይቲ ጉጅለ ደቂ ሓማሴን ኢዮም። ፍቆዶ ፈስቲቫላትን ባዓላትን ከም ውራዮም ተታሕዞሞ ዝርከቡን፡ ኤርትራ ማለት ንሶም ደቀባት፡ እታ ሃገር ነዖኦም ጥራሕ ትምልከቶም፡ ኤርትራ ሃገርና ከም ሓንቲ ንቡር ዘለዋ ሂወት ገይሮም ዘዕልሉላን ዝንየቱላን፡ ብዛዕባ ጸገም ህዝባ ከልዕሉ ዘይደሊዩ ዕሙት ዝኾነ ራኢ ዘለዎም ኢዮም። ኣብቶም ገዳይም ስነ-ጥበባውያን ደቂ ሓማሴን ከይተረፈ እዚ ጽልዋ’ዚ ኣሎ። እስከ ፈትሽዎም እዚኣቶምከ ኣብ ከመይ ንጥፈታት ኣለዉ። እንታይ ስለ ዝኹኑ ኢዮም?
ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ኣብ ጎኒ ውጹዕ ህዝቦም ደው ዝበሉ ደቂ ሓማሴን ዜጋታት ከም ዘለዉ ከይተጠቀሰ ክሕለፍ ዘይብሉ ኢዩ። ብሓፈሻ ከምቶም ካልኦት ዜጋታት ደለይቲ ፍትሒ ብመጠኑ ዘይምስታፎምን ኣብ ቃልሲ ዘይምህላዎም ኢዩ ዘዛርብ ዘሎ።
ሰላምን ራህዋን ይፍጠረሉ ህዝብና
ምንጪ ካብ፡ facebook