text:
ዝኸበርክንን ዝኸበርኩምን ተመረቕቲ 34 ዙርያን 12 ዙርያ ማሞስን፡
ዝኸበርክንን ዝኸበርኩምን ወለድን ኣለይትን ሳዋ ምስ ዕዱማት፡
ፈለማ ንኹሎም ተመረቕትን ወለድን ዮሃን እንቋዕ ሓጎሰኩም!
ንኣለይትን መምህራንን ሳዋ ከኣ ልዑል ምስጋና!
34 ዙርያ ካብ ዝሓለፉ ዙርያታት ናታ ፍሉይ ሕላገትን ዝኽርታትን ዘለዋ ዙርያ’ያ። ኣብ ዓለም ዝተኸስተ ለበዳ ኮሮና ብዘይካ’ቲ ዘኸተሎን ገና ዘኸትሎ ዘሎን ህልቂት፡ ንደቂ-ሰብ ናይ ተበራበር ደሃይ ይህብ። ንብዙሓት ብሰብ ፍሉይ ረብሓ ዝጋውሑ ወይ ክጋውሑ ዝጸንሑ፡ ከም ንቡር ዝተወስዱ ዘይንቡራት ኣምራትን ክብርታትን ናይ ሓዊ ፈተነ’ዩ ነይሩ። ካብኡ ዝውሰድ ትምህርቲ ከኣ ዕቱብ ምርምርን መጽናዕትን መአረምታን ዝሓትት’ዩ። ብተመሰሳሳሊ፡ ምስ ለበዳ ኮሮና ብሃነፍነፍ ክዓኑ ዝጸንሐ ባህርን ጸጋታቱን ኣብ ክሊማዊ ገልበጥበጥ ኣስዒብዎ ዘሎ ክሊማዊ ሃስያ’ውን ተወሳኺ ደሃይ ተበራበር’ዩ።
ለበዳ ኮሮና ብተዛማዲ ምስ ኣብ ጎዶቦናን ዓለምን ዝጥቀሱ ኣሃዛት ቅዝፈት ንእሽቶ’ዩ ክበሃል ዝከኣል’ኳ እንተኾነ ዝንዓቕ ግን ኣይነበረን። ምስ ኩሉ ጸጋ ሰብና ንምስሳን ብድሩት ዓቕሚታት ሓዀት እንብለሉ መደባት ትምህርቲ፡ ብሰበብ ለበዳ ኮሮና ዝወረደ ዕንቅፋትን ምጉታትን ሃስያን ግን ዝኸበደን ዘተሓሳሳብን’ዩ ነይሩ።
ኣብ ውሽጢ ለበዳ ኮሮናን ህዉጽ ክሊማን ዝተኸስተ ጩራ ወይ ጸርጊ ሰላምን ምስ ኩሉ ንወለዶ ምሉእ ዘርኣናዮ ትዕግስትን ጻዕሪን፡ ብኣሸቀልቲ ወያነ ዝተኣወጀ ኲናትን ዝተፈነወ ዓንዳሪ መጥቃዕትን ዳርባ ሚሳይላትን፡ ካልእ ደሃይ ተበራበር’ዩ።
ናይ ርእሰ ምክልኻል ሕጋውን ሕልናውን መሰልና ንኸይንጥቀም ንምስንባድና ዝተኻየደ ወይ ዝካየድ ሕሱር ኣሰይጣኒ ደዋኒ ፕሮፖጋንዳ ሓሶት‘ውን፡ ካብቲ ገበን ዝያዳ ዘስደምም’ዩ ነይሩ።
ካብ ደሃይ ተበራበር ለበዳ ኮሮናን ክሊማዊ ነውጺን ዓንዳሪ ተጻብኦን ዳግም ዝተረጋገጸልና ትምህርቲ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብሩህ’ዩ። ርግኣትን ሰላምን ኮነ ራህዋን ጣዕሚን ዝስራሕን ዝስራሓሉን እምበር ሎተርያ ኣይኮነን።
ድሕሪ ናይ ፍርቂ ዘመን ዓሎቕን ኲናትን ዕንወትን ካብ 1941 ክሳብ 1991፡ ምስ ድሩት ጸጋታትን ዕድላትን ቀጻሊ ተጻብኦታትን ሓርነትናን ልኡላውነትናን ሓሊና ናጻ ሃገር ክንሃንጽ ዝተበገስናሉ ጉዕዞን ዝተኸተልናዮ ሕንጻጽን ህያው ምስክር’ዩ።
ብኣጋጣሚ 34 ዙርያን 12 ዙርያ ማሞስን ምስ ፍሉይ ሕላገታቱ ንቐጻሊ ምረሻና ዝህልዉና ሓበርቲ ክብርታት ወትሩ ከይተዛነና ትኩራትን ድሉዋትን፡ ቅድሚን ልዕሊ ኩሉን ከኣ ከይተሓለልና ዓየይትን ኣፍረይትን ምዃን’ዩ።
ንኮሮናን ካልኦት ለበዳታትን ብዝበለጸ ንምምካት፡ ጥዕናዊ ናይ ምክልኻል ብቕዓትና ምሕያል፣ ክሊማዊ ሃውጺ ንምምካት ዝቐየስናዮ ናይ ማይ ፕሮግራማትና ዓጸፋ ምስፋሕ፣ ብሰበብ ለበዳ ኮሮና ተመዛቢሉ ዝበዀረ ትምህርታዊ መደባትና ኮነ ዝተኸስረ ዕድል ንምምላስ፡ ዓይነታዊ ክለሳን ምትዕርራይን ምግባር’ዩ።
ን34 ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎትን 12 ዙርያ ማሞስን ደጊመ ዮሃና እናበልኩ፡ ፍልጠትን ክእለትን ተመኩሮ ንምድላብ ብዘይ ምዝናይ ጸዓሩ።
ሓበንን ክብርን ንሰማእታትና
ዓወት ንሓፋሽ፡


c: text/html

text:
ጉባኤ መራሕቲ ዩናይትድ ስቴትስን ኣፍሪካ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ምክያድ ይርከብ።ዩናይትድ ስቴትስ ምስ ኣፍሪካ ናይ ንግዲ ምትእስሳር ንምሕያል ቅርብቲ እያ ክብሉ ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ጆን ኬሪ ንመራሕቲ ኣፍሪካ ገሊፆምሎም።
ኣስታት 50 ዝኾኑ ፕሬዝዳንትትታን ካልኦት ላዕለዎት ሰበስልጣንን ኣፍሪካ ንጉባኤ መራሕቲ ኣብ ዋሽንግተን ይርከቡ።ሎማዕንቲ ኣብዝተጀመረ ኣኼባ ጆን ኬሪ ኣብ ኣፍሪካ ኣብተን ዝቕፅላ ሒደት ዓመታት ተኣምራዊ ስግግር ምፍጣር ይክኣል እዩ ኢሎም።
ከምዚ ክብሉ ‘’ኣብ ክንዲ ድኽነት ብልፅግና፣ኣብ ክንዲ ግጭት ድማ ምትሕብባር ምትካል ይክኣል እዩ።’’
ኣብ ዓለም ቅልጡፍ ቁጠባዊ ዕብየት የመዝግባ ካብ ዘለዋ ገሊአን ሃገራት ኣፍሪካ እየን።እንተኾነ ነጋዶ ዩናይትድ ስቴትስ ብሓፈሽኡ ኣብ ኣፍሪካ ኣብ ምምዋል ኣብ ክልተ ልቢ ኮይኖም ፀኒሖም።ምንስትራት ኣፍሪካ ንኣተሓሳስባ ነፃ ዕዳጋን ምትሕብባር ዩናይትድ ስቴትስን ክሓቕፋ ፀዊዖም ኬሪ።
ኣብ መድረኽ ስቪል ማሕበረሰብ ኣፍሪካ ተረኺቦም ተሳተፍቲ እቲ ጉባኤ ኣብ ሃገሮም ዴሞክራስን ውልቃዊ መሰላትን ክደፍእሉ ፀዊዖም።ሰባት ንመንግስቶም ዝኣምኑ እንተኾይኖም ማሕበረሰብ ብዝበለፀ ክብልፅግን ክረጋጋእን፣ኣብ ህውከትን ኣኽራሪነትን ናይ ምስታፍ ዕድሎም እውን ክትሕትን እዩ ኢላ ዩናይትድ ስቴትስ ትኣምን ኢሎም ኬሪ።
ፕሬዝዳንት ኦባማ ፅባሕ ሰሉስ ኣብ መድረኽ ንግዲ ዩናይትድ ስቴትስን ኣፍሪካን መደረ ከስምዑ እዮም፤ድሕሪ ፅባሕ ረቡዕ ድማ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት፣ዞባዊ ፀጥታን ሰናይ ምሕደራን ጠሚቱ ኣብዝካየዱ ኣኼባታት ክሳተፉ እዮም።
ዩናይትድ ስቴትስ ኣብዚ ናይ ሰለስተ ማዕልታት ጉባኤ ናብ ሓደ ቢሊዮን ዝፅጋዕ ስምምዓት ንግዲ፣ንስራሕቲ ዕቀባ ሰላም ዝኸውን ተወሳኺ ገንዘባዊ ሓገዝ፣ንምግብን ንፕሮግራማት ሓይሊ ኤለክትሪክን ዝውዕል ሓገዝ ቢሊዮናት ዶላር ዕላዊ ክትገብር እያ።
ኣርባዕተ መራሕቲ ኣፍሪካ ኣብቲ ጉባኤ ንኸይሳተፉ ተገይሮም ኣለው ብመሰረት መግለፂ ሰበስልጣን ዩናይትድ ስቴትስ።ፕሬዝዳንትታት ዙምባቤ፣ሱዳን፣ኤርትራን ሪፓብሊክ ማእኸላይ ኣፍሪካን።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
መበል 25 ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ ይካየድ ኣሎ።መራሕቲ ኣብ ናይታ ኣህጉር ፈተናታት ፀጥታ፣ ብሜድትራኒያን ይሰግሩ ብዛዕባ ዘለው ስደተኛታትን ምምዕባል መሰረት ልምዓትን ትኹረት ክህቡሎም ትፅቢት ይግበር።
ናይ ደቡብ ኣፍሪካ ምንስቴር ዓለምለኸ ርክባትን ምትሕብባርን ማይት ኒኮና ማሻቦኔ ኣብ ፕሮቶሪያ ንጋዜጠኛታት ኣብዝሃብኦ መግለፂ ምጥፋእ ድኽነት ዝለዓለ ኣጀንዳ እዩ ምስበላ ኣስዒበን ’’መናእሰይ ወልዶና ንናይዛ ኣህጉር ብልፅግና ክሰርሑን መሰረታዊ ዝኾነ ቁጠባዊ ስግግር ብምምፃእ ድኽነት ፍፁም ብዝኾነ ኩነት ንምጥፋእን መዕጠቕና ሸጥ ክነብል ኣለና’’ኢለን።
ኣፍሪካ ብቕልጡፍ እያ ትምዕብል ዘላ።ኣብ ዓለም ስሉጥ ቁጠባዊ ዕብየት የምፅኣ ዘለዋ ሃገራት ኣብ ኣፍሪካ ይርከባ።ሕፅረት መንገድታት፣ሓይሊ ኤሌክትሪክን ካልኦት መሰረታዊ ልምዓትን ግን ዕንቅፋታት ዕብየት ይኾኑ ኣለው።
ኣብ ሕብረት ኣፍሪካ ኮሚሽነር መሰረተ ልምዓትን ኢነርጂን ዝኾኑ ኢላሃም ኢብራሂም እዚ ኣጀንዳ እዚ እውን ኣብቲ ጉባኤ ዓብዪ ጠመተ ክወሃቦ እዩ ኢሎም።
ናይ ብሩንዲ ፖለቲካዊ ዘይምርግጋእን ኲናት ደቡብ ሱዳንን እውን ክዝተየሉ እዩ።ኣብ ኬንያ፣ናይጀሪያን ሱማሊያን ከም ዝኣመሰላ ሃገራት የጋጥም ዘሎ ቃፃሊ ስግኣት ሽበራ እውን እቶም መራሕቲ ክመኽርሉ እዮም።
ብባሕሪ ሜድትራኒያን ኣቢሎም ንምስጋር ዝፍትኑ ኣሽሓት ኣፍሪካዊያን ስደተኛታት ይህወቶም ዝስእንሉ ዘለው ጉዳይ ስደት እውን ክዝረበሉ ኣጀንዳ ተታሒዙ’ሎ።
ኣብ ሕቡራት መንግስታት ለውጥታት ንምግባር ኣብ ዝቐረቡ ሓሳባት ናይታ ኣህጉር መረገፂ እንታይ ክኸውን ኣለዎ ኣብዝብል ሰበስልጣን ክዝትይሉ እዮም።ብፍላይ ድማ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ታራን ደረጃን ውክልና ሃገራት ኣፍሪካ ፍሉይ ኣቓልቦ ክወሃቦ እዩ።
ገለ ሃገራት ኣፍሪካ ኣብ ቀረባ ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ብሰንኪ ዝተፈፀመ ኣብ ዘርኢ ዝተመስረተ ህውከት ነቲ ጉባኤ ተሓሲመንኦ ንዝብል ካብ ኩለን ኣባል ሃገራት ሕብረት ኣፍሪካ ኣብቲ ጉባኤ ከምዝሳተፋ መረጋገፂ ረኺብና ኢና፤መብዛሕቲኦም መራሕቲ ሃገራት እውን ኣብቲ ጉባኤ ክሳተፉ እዮም ምሕሳም የለን ክብላ ሚኒስቴር ማሻባኔ መልሲ ሂበን።
መራሕቲ ሃገራት 14ን 15ን ሰነ 2015 ኣ/ፈ ምስተኣከቡ እቲ ጉባኤ ክዛዘም እዩ።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ሓምለ – 25.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ማቴ. 20. 20-28
ድኅሪዚ አደ ደቂ ዘብዴዎስ ምስ ደቃ ናብኡ ቐሪባ እናሰገደት ሓደ ነገር ለመንቶ። ኢየሱስ ከአ “እንታይ ትደልዩ፧” በላ። ንሳ ድማ “እዞም ክልተ ደቀይ አብ መንግሥትኻ ሓደ ብጸጋም ኪቕመጡ ሕራይ በለኒ” በለኒ። ኢየሱስ ግና መሊሱ “እትልምንዎ አይትፈልጡን ኢኹም። እቲ አነ ዝሰትዮ ናይ መከራ ጽዋዕ ክትስትዩኸ ትኽእሉዶ፧” በሎም። ንሳቶም ድማ “እወ፥ ንኽእል” በልዎ። ኢየሱስ ከአ “ጽዋዐይሲ ኽትሰትዩ ኢኹም፥ አብ የማነይን ጸጋመይን ምቕማጥ ግና ነቶም አቦይ ዘዳለዎሎም እዩ እምበር አነ አይኮነኩን ዝህቦ” በሎም። እቶም ዓሠርተ ደቅ መዛሙርቱ ነዚ ሰሚዖም በቶም ክልተ አኅዋት አመና ሓረቑ። ስለዚ ኢየሱስ ጸዊዑ “ንአሕዛብ እቶም ሹማምንቶም ከም ዚገዝእዎም፥ ዓበይቶም ድማ አብ ልዕሊኦም ከም ዚሥልጥኑ ትፈልጡ ኢኹም።
- አስተንትኖ
ድኅሪዚ አደ ደቂ ዘብዴዎስ ምስ ደቃ ናብኡ ቐሪባ እናሰገደት ሓደ ነገር ለመንቶ። ኢየሱስ ከአ “እንታይ ትደልዩ፧” በላ። ንሳ ድማ “እዞም ክልተ ደቀይ አብ መንግሥትኻ ሓደ ብጸጋም ኪቕመጡ ሕራይ በለኒ” በለኒ። ኢየሱስ ግና መሊሱ “እትልምንዎ አይትፈልጡን ኢኹም። እቲ አነ ዝሰትዮ ናይ መከራ ጽዋዕ ክትስትዩኸ ትኽእሉዶ፧” በሎም። ንሳቶም ድማ “እወ፥ ንኽእል” በልዎ።
ኢየሱስ ከአ “ጽዋዐይሲ ኽትሰትዩ ኢኹም፥ አብ የማነይን ጸጋመይን ምቕማጥ ግና ነቶም አቦይ ዘዳለዎሎም እዩ እምበር አነ አይኮነኩን ዝህቦ” በሎም። እቶም ዓሠርተ ደቂ መዛሙርቱ ነዚ ሰሚዖም በቶም ክልተ አኅዋት አመና ሓረቑ። ስለዚ ኢየሱስ ጸዊዑ “ንአሕዛብ እቶም ሹማምንቶም ከም ዚገዝእዎም፥ ዓበይቶም ድማ አብ ልዕሊኦም ከም ዚሥልጥኑ ትፈልጡ ኢኹም። “አባኻትኩም ግና ኸምዚ አይኮነን፥ እቲ ኻባኻትኩም ኪዓቢ ዚደሊ አገልጋሊኹም ይኹን። እቲ ኻባኻትኩም ሓለቓ ኪኸውን ዚደሊ ልኡኽኩም ይኹን። ከመይ ወዲ ሰብ እውን እንተኾነ ኬገልግልን ሕይወቱ ምእንቲ ብዙኃት በጃ ኪህብ ደአ እምበአር ኬገልግልዎ ኢሉ አይመጸን” በሎም።
ዝኸበርኩም ኣኃዋትን አኃትን ካብዚ ናይ ሎሚ ቃል ወንጌል ተበጊስና እምበአር ነፍሲ ወከፍና ሕይወትና ብቓል አምላኽ ክንመርሕ፡ መዓልታዊ ሕይወትና ብቓል አምላኽ አሰኒና ምስቲ ሰማያዊ አቦናን ጋሳናን ዝኾነ ጎይታና አምላኽና ክርስቶስ ርክብና ክነዕሙቕ ንጽዋዕ አለና። ክርስቶስ ምስ ሓዋሪያቱ ናብ ኢየሩሳሌም ገጾም ይኸዱ ነበሩ። አይሁዳውያን ክምዝቐትልዎ ይፈልጥ ነሩ። ኢሰይያስ ነቢዊን ድሮ አዊጅዎ ነሩ ኢዩ። እቲ ናቱ ስቕያትን ሞትን ምእንቲ ድኅነት ሰብ ከምዝነበረግን ኩሉና እንፈልጦ ሓቂ ኢዩ። ኢየሱስ “ክስዕበኒ ዚደሊ ሕይወቱ ይመንን፥ መስቀሉ አልዒሉ ድማ ይስዓበኒ” ኢሉውን ምሂሩ ነሩ ኢዩ። ሓዋሪያትን ግን ነዚ ሓቂ እዚ ክርድእዎ አይክእሉን። ስቕያትን መስቀልን ንሓደ መሲሕ አይሓስብዎን።
ሓዋሪያት ተልእኾን መደብን ናይ ክርስቶስ አይርድእዎን ጥራይ ዘይኮነ ናይ ገዛእ ርእሶም ቦታ ረብሓን ክሓስቡ ይርከቡ። አደ ደቂ ዘብዴዎስ አብ ክንዲ ደቃ ሓደ ነገር ንክትሓቶ ናብ ኢየሱስ ትቀርብ። ኢየሱስ ከአ “እንታይ ትደልዩ፧” በላ። ንሳ ድማ “እዞም ክልተ ደቀይ አብ መንግሥትኻ ሓደ ብጸጋም ኪቕመጡ ሕራይ በለኒ”። ንሳቶም ኢቲ ሓቀና ተልእኮ ክርስቶስ መሲሕ አይተረደኦምን። ብዛዕባ መጻኢ ሕይወቶም ድልየቶምን ሃረርታኦምን ክሻቀሉ ተረኽቡ።
ኢየሱስ ግና መሊሱ “እትልምንዎ አይትፈልጡን ኢኹም እናበል ይምልሰሎም። ብዙሕ ግዜ ንሕናውን አብ ቅድሚ አምላኽ ቀሪብና ጸሎትና አብ ቅድሚ አምላኽ ቅቡል ንኽኸውን፡ እግዚአብሔር ጸጋታቱ ንኽዕድለና፡ እቲ ዘድልየና መልሲ ንኽህበና አብ ቅድሚኡ ቀሪብና እቲ ሓቀኛ ጸሎት ናብ እግዚአብሔር ክነቕርብ ይግበአና። አብ ቅድሚ አምላኽ ቀሪብና እንልምኖ እንሓቶ ክንፈልጥ የድሊ። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ “እቲ አነ ዝሰትዮ ናይ መከራ ጽዋዕ ክትስትዩኸ ትኽእሉዶ፧” እናበለ ክሓቶም ይርከብ። ብዛዕባ ስቅያቱ ይዛረብ ምክኒያቱ ክርስቶስ ክሳቐ ኪዋረድ ኪስቀል ኪመውት ነሩዎ። እቶ ብሓቂ አሰሩ ዝኽተሉ ናቱ ሓዋሪያት ኮይኖም አሰሩ ዝስዕቡውን ስቕያትን ስደትን ከምዝወርዶም መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ይፈልጥ ነይሩ ኢዩ። ስለዚ ኢዩ “ነቲ አነ ዝሰትዮ ናይ መከራ ጽዋዕ ክትስትዩኸ ትኽእሉዶ፧” እናበለ ክሓቶም ዝተረኽበ። ስለዚ ጽዋዕ ምስታይ ማለት ምእንቲ ክርስቶስ ኢልካ ንስቅያት፡ ስደትን ሞትን ንምቕባል ቅሩብ ምኻን ማለት ኢዩ። ስለዚ ንሕናውን ከም ተኸተልቲ ክርስቶስ እንድሕር ደአ ኮይና ነታ ጽዋዕ ክርስቶስ ክንሰቲ ቁርባት ክንከዊን ይግበአና። አብ መዓልታዊ ሕይወትና ስቅያት ስደት ምእንቲ ድኅነትና ክንቅበል ይግበአና።ስለዚ ንሳቶም አብ ክንዲ ናይ ክብሪ ቦታ ሕይወቶም ስጋብ ሞት ንምሃብ ድሉዋት ምኻኖምን ዘይምኻኖምን ንምፍላጥ ክርስቶስ ጎይታ ይሓትት። ንሳቶም ድማ “እወ፥ ንኽእል” እናበሉ ሓቀና መልሲ ይህቡ፡ ነዚ ባዕሉውን ክርስቶስ “ጽዋዐይሲ ኽትሰትዩ ኢኹም፥ እናበለ ይምስክረሎም፡፤ አብ የማነይን ጸጋመይን ምቕማጥ ግና ነቶም አቦይ ዘዳለዎሎም እዩ እምበር አነ አይኮነኩን ዝህቦ” በሎም። ክርስቶስ እምበአር እዚ ብምባል ስልጣን አብ ቤተክርስቲያን ብድሊየት ወዲ ሰብ ዘይኮነ መለኮታዊ ጸዋዕታ ወይ መደብ እግዚአብሔር ምኻኑ የረድአና። ወይ ከአ ካብ እግዚአብሄር ምኻኑ የረድአና።
“አባኻትኩም ግና ኸምዚ አይኮነን፥ ይብል ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ። እቲ ኻባኻትኩም ኪዓቢ ዚደሊ አገልጋሊኹም ይኹን። እቲ ኻባኻትኩም ሓለቓ ኪኸውን ዚደሊ ልኡኽኩም ይኹን። ከመይ ወዲ ሰብ እውን እንተኾነ ኬገልግልን ሕይወቱ ምእንቲ ብዙኃት በጃ ኪህብ ደአ እምበአር ኬገልግልዎ ኢሉ አይመጸን” በሎም። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ እዚ ትምህርቲ ይህብ። እዚ ብምባል ከአ ብሓቂ ንሱ ካብ ሰማያት ሰማያት ዝወረደ ንአገልግሎት ንድኅነት ሰባት ምኻኑ ይምህር። እዚ አብ መንጎ ሓዋሪያት አብ መንጎ አመንቲ እቲ ክዓቢ ዝደሊ አብ ቅድሚ እግዚአብሔር ክብሪ ክረክብ፡ ክለብስ፡ ጸጋ ክሽለምን ዝደሊ አብ ቅድሚ ሰባት ትሕት ክብል፡ ብትሕትና ክመላለስ ብተአዝዞ ክመላለስ፡ ሕግታቱ ኽሕሉ ይጽዋዕ። ነዚ ኢና እምበአር ነቲ ከገልግል ዝመጸ አምላኽና፡ ነቲ ም እንቲ ናይ ነፍሲ ወከፍ ድኅነት ሕይወቱ ዝሃበ አምላኽና ክንክተል፡ አሰሩ ክንስዕብ አብዚ ዓለም እዚ አገልገልቲ ኮይና ክንርከብ ንሕተት። “ሰብ ካብቲ አብ ክንዲ አዕርኹ ንሕይወቱ በጃ አኅሊፉ ዚህቦ ዚዓቢ ፍቕሪ የብሉን” እናበለ ዮሓ.15:13 ከምዝዛረብ ክርስቶስ ስጋብ ክንዲዚ አፍቂሩና ኢዩ። ሕይወቱ ምእንቲ ነፍሲ ወከፍና አሕሊፉ ሂቡ። ምእንቲ ከገልግለና ምእንቲ እቲ ሰማያዊ አብኡ ዘዳለወልና መንግሥቲ ንኽውርሰና። እምበአር ንሕናውን ብፍቕሪ ተደሪኽና አብ አግልግሎት አኅዋትና ንምግልጋል ወትሩ ክን ዕጠቕ እግዚአብሔር አምላኽና ብአማልድነት ቅድስቲ ድንግል ማሪያም ይሓግዘና! አሜን።
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………::
ኣባ ሓጎስ ተስፋጋቢር


text:
ኣልጀዚራ ኢንግሊሽ ብ19 ነሓሰ 2021 ኣብ ወግዓዊ ናይ ፌስቡክ ገፁ ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንፂ ደው ንምባል ከሸማግል ሓሳብ ኣቕሪቡ' ዝብል ዘርእስታ ዓንቀፅ ሓቲሙ ኔሩ።
እቲ ናይ ፌስቡክ ሕታም "ፕረዚደንት ቱርኪ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቢ ኣሕመድ ተራኺቡ እንተዀነ ግን ፍሉይ ስምምዓት ወይ ውዕላት ኣይተገልፀን" ምስ ዝብል ሓፂር ፅሑፍ ተሰንዩ ቀሪቡ። ነቲ ሕታም ልዕሊ 437 ተጠቀምቲ ፌስቡክ ተቀባቢሎሞን፣ ኣስታት 3,000 ኸኣ ግብረመልሲ ሂቦምዎን እዮም።
ሓቂቼክ ነቲ ኣብቲ ወብሳይት ዘሎ ትሕዝቶ ናይቲ ዓንቀፅ ድሕሪ ምምርማሩ፤ ‘ፕረዚደንት ቱርኪ ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንፂ ደው ንምባል ከሸማግል ሓሳብ ኣቕሪቡ’ ዝብል ትሕዝቶ ከምዘይብሉ ኣረጋጊፁ ኣሎ። ስለዚ ሓቂቼክ ኣብ መንጎ እቲ ኣብ ፌስቡክ ዘሎ ኣርእስቲን ኣብቲ ወብሳይት ዘሎ ትሕዝቶን ኣርእስቲን ናይቲ ዓንቀፅ ርክብ ከምዘይብሉ ብምርግጋፅ ነቲ ናይ ፌስቡክ ሕታም መደናገሪ ኣርእስቲ ኢልዎ ኣሎ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ብ18 ነሓሰ 2021 ናብ ቱርኪ ኣንካራ ናይ ሓደ መዓልቲ ናይ ስራሕ ምብፃሕ ገይሩ ነይሩ። ምስ ብፃዩ ፕረዚደንት ቱርኪ ጣይብ ኤርዶጋን’ውን ብዛዕባ ክልተኣውን ዞባውን ጉዳያት ዘትዩ እዩ።
ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ወታደራዊ ጎንፂ ብሰላማዊ መገዲ ክፍታሕ ኸምዚድግፍ ገለፁ እዩ።
እቲ ፕረዚደንት ነቲ ኣብ ኣልፋሽቓ ኣብ ሕርሻዊ መሬት ዝካየድ ዘሎ ናይ ዶብ ግጭት ንምፍታሕ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን ከሸማግል ፍቓደኛ ምዃኑ’ውን ገሊፁ ነይሩ።
ምስቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ናብ ኣንካራራ ዝገበሮ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ብእተተሓሓዘ ኣል ዓራቢያ ኢንግሊሽ ፕረዚደንት ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ትግራይ እተላዕለ ግጭት ደው ንምባል ከሸማግል ከም ዝሓተተ እትገልጽ ዓንቀጽ ዜና ኣሕቲሙ ነይሩ።
ድሕር’ዚ እዩ እምበኣር ኣልጃዚራ "ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጎንፂ ንምፍታሕ ከሸማግል ሓሳብ ኣቕሪቡ” ዝብል ኣርእስቲ ዘለዋ ዓንቀፅ ኣብ ፌስቡክ ዝጠቀዐ።
ምስሊ: እቲ ኣብ ወብሳይት ዝተሓትመ ዓንቀፅ
ይኹን እምበር እታ ኣብቲ ወብሳይት ዝተሓተመት ዓንቀጽ ብዛዕባ እቲ ‘ፕረዚደንት ቱርኪ ነቲ ኣብ ትግራይ እተላዕለ ግጭት ንምፍታሕ ከሸማግል ሓሳብ ከምዘቅረበ’ ዋላ ሓንቲ ኣይትገልጽን እያ። እታ ኣብቲ ወብሳይት ዘላ ዓንቀጽ ካብቲ ኣብ ፌስቡክ ዝተጠቀዐት ዓንቀፅ ብኣርእስታን ትሕዝቶን እተፈልየት እያ። ኣርእስቲ ናይታ ኣብ ወብሳይት ዝወጸት ዓንቀጽ "ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ዘሎ ግጭት ብሰላማዊ መገዲ ክፍታሕ ደጊፉ" እያ ትብል። ኣስዒቡ ኤርዶጋን ከምዚ ይብል "...ነቲ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ንዚቝጸሩ ሰባት ካብ መረበቶም ዘመዛበለን ብሚልዮናት ዚቝጸሩ ሰባት ናብ ጥምየት ከቃለዐን ኣብ ትግራይ ዘሎ ግጭት ሰላማዊ ፍታሕ ክረክብ ደጊፉ።” ብተወሳኪ’ውን እቲ ዜና ኤርዶጋን ነቲ ኣብ ዶብ ኢትዮጵያን ሱዳንን እተላዕለ ውጥጥ ንምፍታሕ ከሸማግል ፍቓደኛ ምዃኑ ከምዝገለፀ ትሕብር።
ምስሊ: ኣሶሼትድ ፕረስ
ስለዚ ሓቂቼክ ኣብ መንጎ እታ ኣብ ፌስቡክ እተጠቀዐት ዓንቀጽን እታ ኣብ ዌብሳይት እተሓትመት ዓንቀጽን ናይ ኣርእስቲን ትሕዝቶን ኣፈላላይ ስለዘለወን ነቲ ናይ ፌስቡክ ሕታም መደናገሪ ኣርእስቲ ኢልዎ ኣሎ።


text:
Radio Erena: 15 February 2021
ፕረዚደንት ደቡብ ሱዳን፣ ሳልቫኪር ሚያርዲት፣ ንኣቦ መንበር መሰጋገሪ ባይቶ ሱዳን፣ ጀነራል ዓብደልፈታሕ ኣል ቡርሃንን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፣ ኣብይ ኣሕመድን ንምቅርራብ ዝወሰዶ ተበግሶ መሰናኽል ከምዝገጠሞ ኣገልግሎት ዜና ቱርኪ ኣረጋጊጹ።
እቲ ማዕከን ዜና፣ ንዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ሱዳን ብምጥቃስ ኣብ ዘቕረቦ ዜና፣ መራሕቲ ናይተን ብዶባ ዝሰሓሓባ ዘለዋ ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ኣብ ጁባ ክራኸቡ ዝቐረበ መደብ፣ ኢትዮጵያ ብዝቐረበቶ፣ ሰራዊት ሱዳን ካብቲ ሒዝዎ ዘሎ ከባቢታት ክትስሕብ ዝብል ቅድመ ኩነት፣ ክዕወት ከምዘይክኣለ ኣነጺሩ።
ሱዳን፣ ነቲ ኣብ ግዜ መግዛእቲ እንግሊዝ ምስ ኢትዮጵያ ዝተኸተመ ስምምዕ ዶባት ከተኽብር ዝጽውዕ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ናብ ናይ ሽምግልና ዘተ ቅድሚ ምቕራቡ፣ ሰራዊት ሱዳን ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣትሒዙ ዝሓዞ ሰፋሕቲ ከባቢታት ክስሕብ’ያ ብተደጋጋሚ ትጽውዕ ዘላ።
መንግስቲ ሱዳን ብወገኑ፣ ሒዝዎ ዘሎ ከባቢታት ቅድሚ 26 ዓመታት ብኢትዮጵያ ዝተወረረ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ካብ ሉኣላዊ መሬቱ ከምዘይስሕብ ይምጉት።
ሰራዊተን ናብቲ ዘሰሓሕበን ዘሎ ዶባት ዝጓርታ ዘለዋ ሱዳንን ኢትዮጵያን፣ ጸጸኒሐን ናይ ሞርታራን ካልእ ፈኵስቲ ግጭታትን የካይዳ ምህላወን ይሕበር።
==============


text:
Radio Erena: 05 July 2020
ማሕበር ሰብ ሞያ ሱዳን፣ ኣባልነቱ ካብቲ ልፍንቲ መስሪቱ ብሞያውያን ክንቀሳቐስ ዝጸንሐ ክፋል ግዚያዊ መንግስቲ ከምዝሰሓበት ኣፍሊጡ።
ከምዝዝከር፣ ንዑመር ኣልበሽር ካብ ስልጣኑ ዝዓለወ ምንቅስቓስ፣ ሓደ ሓይሊ ብዘቖማ ዝተፈላለያ ማሕበራት ሰብ ሞያ እዩ ተመሪሑ። ሓደ ካብዞም ማሕበራት ዝኾነ ኤስ.ፒ.ኤ. ዝተባህለ ከኣ፣ ኣብ መንጎ ኣባላት ብዝተኸስተ ዘይምርድዳእ ካብቲ ልፍንቲ ክስሕብ ከምዝወሰነ ኣፍሊጡ።
ህዝቢ ሱዳን፣ ሰላማዊ ሰልፊ ብምክያድ ንስርዓት ኣልበሽር እኳ እንተዓለዎ፣ ብወተሃደራውያን ሰበስልጣንን ማሕበራት ሰብ ሞያን ቆይሙ ዘሎ ግዚያዊ መንግስቲ ርኡይ ለውጢ ከምጽእ ብዘይምኽኣሉ፣ ሰላማዊ ሰልፊ ንምግባር ዳግማይ ናብ ጎደናታት ከተማ ካርቱም ክወጽእ ጀሚሩ ኣሎ።
ሓይሊ ንናጽነትን ለውጥን፣ ሓያሎ ማሕበራት ጠርኒፉ፣ ንህዝቢ ሱዳን ስርዓት ኣልበሽር ኣብ ምዕላው ናይ መሪሕነት ተራ ምጽዋቱ ዝፍለጥ’ዩ። ምስ ላዕለዎት ወተሃደራውያን ኣዘዝቲ፣ ናይ ልፍንቲ መንግስቲ ኣብ ምምስራት ግና ሕጽረት ተመኩሮ ስለዘለዎ፣ በቶም ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ፖለቲካ ሱዳን ክንቀሳቐሱ ዝጸንሑ ኣዘዝቲ ሰራዊት ብቀሊሉ ክዕብለል ከምዝኸኣለዩ፣ ብተንተንቲ ፖለቲካ ዝወሃብ ዘሎ መግለጺ።
ደሞክራስያዊ ኪዳን ጠበቓታት፣ ማሕበር ሰብ ሞያ ሱዳን፣ መርበብ ጋዜጠኛታት፣ ኮሚቴ መማህራን፣ ማሕበር ሓካይም፣ ገለ ካብተን ሓይሊ ንናጽነትን ለውጥን ዘቖማ በርጌሳውያን ትካላት እየን።


text:
ኣብቶም ዝሓለፉ ዓሰርተ ኣዋርሕ ብዘይኣግባብ ስልጣን ብምጥቓም ልዕሊ 400 ሚሊዮን ብር ኣታዊ መንግስቲ ከምዘይተኣከበ ምፅራዩ እውን እቲ ኮሚሽን ገሊፁ’ሎ።
ኣብ ፌደራል መንግስቲ ኮሚሽነር ኮሚሽን ስነ ምግባርን ፀረ ግዕዝይና ኣቶ ዓሊ ሱለይማን ናይ 10 ኣዋርሕ ኣፈፃፅማ ስራሕ ቤት ፅሕፈቶም ሎማዕንቲ ሰሉስ ንቤት ምኽሪ ወከልቲ ህዝቢ ኣብዘቕረብዎ ፀብፃብ ኣብግዕዝይና፣ምክልኻል ብልሹው ኣስራርሓ፣ምምርማርን ምኽሳስን ገበን ግዕዝይና እቲ ኮምሽን ካብ ዝሰርሖም ገሊኦም እዮም ኢሎም።
ኣብ ምምሕዳር መሬት ብዛዕባ ዝተፈፀመ ዘይሕጋዊ ኣሰራርሓ ብውልቀ ሰባት ሃብትነት ዝተትሓዘ ግምት መሬት መንግስቲ 203 ሚሊዮን 549 ሽሕን 144ን ብር ምዃኑ ሪፖርቶም የመልክት።
ናይ ሓሰት ሰነድ ዋንነት መሬት ብምድላውን ሕጋዊ ስርዓት ንዘየማልኡ ሰባት መሬት መንግስቲ ብዘይኣግባብ ብምሃብ ኣብ ሰለስተ ምርመራታት ኣብ ልዕሊ 14 ተጠርጠርቲ ምፅራይ ተኻይዱ ናብ ዓቃቢ ሕጊ ምቕራቡ ሓቢሮም።ኣስዒቦም ‘’ኣብዚ ናይ ምርመራ ስራሕ ብዝተኣከበ መረዳእታ መሰረት 155 ሽሕን 208 ትርብዒት መሬት መንግስቲ ብዘይኣግባብ ብውልቀ ሰባት ዝተትሓዘ ምዃኑ ተፈሊጡ’ሎ’’ኢሎም።
ግብሪ ብዝምልከት ብቐንድነት ዝተጠቐሱ ጉዳዮም ብቤት ፍርዲ እናተርኣየ ዝርከቡ ናይ ቀደም ሓላፍትን ሰራሕተኛታትን ብዓል ስልጣን ኣታዊ ውሽጢ ሃገርን ጉምርክን ከምኡ እውን ውሑዳት ነጋዶን እዮም።
180 ጉዳያት ምፅራይ ተኻይዱ ኽሲ ዝቐረበ እንትኸውን ኣብ ካልኦት 10 ጉዳያት ግን ሕዚ እውን እቲ ምርመራ ከምዝቐፀለ እቶም ኮሚሽነር ሓቢሮም።ስልጣን ብዘይኣግባብ ብምጥቃም ዝለዓለ ገንዘብ መንግስቲ ኣይተኣከበን ዝበሉ ንሶም ንኣሰራርሓ ብምጥሓስን ዘይሕጋዊ ኮሚቴ ብምጥያሽን ቅድም ክብል ዝተወሰነን ኮሚቴ ሰማዒ ጥርዓን ንዘፅደቖን ግብሪ ብምስራዝ ሓለፍቲ ብቐጥታ ንኦዲተራት እናኣዘዙ ግብሪ ንኽንኪ ብምግባር፣ኣብ ልዕሊ 21 ኸፈልቲ ግብሪ ዝተወሰነ 452 ነጥቢ ሸውዓተ ሚሊዮን ብር ኣታዊ መንግስቲ ንኸይእከብ ኣብ ልዕሊ ዝገበሩ 22 ተኸሰስቲ ምርመራ ተኻይዱ 18 ኽስታት ተመስሪቶም ኣለው ኢሎም።
ዝተጋገየ ሰነድ ብምቕራብ፣ታክሲ ብምስዋር፣ካብ ግብሪ ነፃ ኮይኖም ዝኣተው ኣቑሑት ንዘይተፈቐደ ዕላም ብምውዓልን ቐረፅ ዘይምኽፋልን ብዙሕ ኣታዊ ከምዝተስኣነ ይሕብሩ ኣቶ ሱለይማን።
ሓደ ሓደ ተቓወምቲ መንግስቲ ሎሚ እውን ንግዕዝይና ገና ኣይተንከፎን ክብሉ የማርሩ።ኮሚሽነር ዓሊ ሱሌይማን ብወገኖም ግዕዝይና ብሓደ ውቅዒት ምቕታል ከምዘይክኣልን ከይዲ ምዃኑን ይዛረቡ።


text:
ካብ ዝጅመር ሓምሳ ማዕልታት ዘቑፀረ ኣብ ትግራይ ይካየድ ዘሎ ውግእ ሕዚ እውን ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ከምዝቐፀለ ይግለፅ ኣሎ።ናይ ትግራይ ክልል ሓላፊ ብልፅግና ፓርቲ ኣቶ ነብዩ ስሑል ብወገኑ 98 ምእታዊ ክልል ትግራይ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ከምዝርከብ ይገልፅ።ካብ ከተማ መቐለን ዝተወሰና ከተማታትን ወፃኢ ኣብ ትግራይ ኣገልግሎት ስልኪ ብዘይምህላው ግን ነቲ ዝብሃል ዘሎ ብነፃ ኣካል ንምርግጋፅ ኣይተኽኣለን።
ኣብ ትግራይ ዝተቛረፁ ኣገልግሎታት ናብ ንቡር ንምምላስ ይስራሕ ከምዘሎ ዝገለፀ ኣቶ ነብዩ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ኣገልግሎት ባንኪን በረራ መንገዲ ኣየርን ከምዝጅምር ሓቢሩ።ኣብ ዝተፈላለዩ ከባቢ ሕፅረት መሰረታዊ ቀረባትን ኣገልግሎታትን ከምዘሎ ነበርቲ ይገልፁ።
ኣብ መቐለ ናይ ኤርትራ ወታደራት ሪኢና ዝብሉ ሰባት እንተሃለውን መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ድማ ወታደራት ኤርትራ ኣብ ትግራይ ምህላዎም ካብ እሙናት ፀብፃባት ፈሊጥና ኣለና፤ከምዚ ዝበለ ዝኾነ ይኹን ዓይነት ወታደራት ክወፁ ንፅውዕ እንተበለ እውን ወታደራት ኤርትራ ይኹኑ ናይ ካሊእ ናይ ወፃኢ ሓይሊ የለን ክብል ኣቶ ነብዩ ስሑል ሚካኤል ነፂጉዎ።
ምምስራት ሓዱሽ ካብኔ ብግዚያዊ ምምሕዳር ትግራይ፣ኩነታት ፀጥታ ትግራይ፣ብወገን ምዕራብ ትግራይን ደቡብ ትግራይን ይስምዑ ዘለው ጉዳያት ወሰንን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሓዊሱ ኣብ ካልኦት ከተማታት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ትግራይ ይፍፀሙ ኣለው ዝብሃሉ መግሃስትታትን መልሲ ሂቡ ኣሎ።
ንምሉእ ቀዳማይ ክፋል ድምፂ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ባሕቲ መስከረም ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፣ ኣብ መላእ ዓለም ብዝርከቡ ኤርትራውያን ትዝከር ኣላ።
ሓያሎ ተቓወምቲ ውድባትን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢን ነዛ መዓልቲ ኣመልኪቶም ንሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሰደዱዎ መልእኽቲ፣ ህዝቢ ኤርትራ ኣርዑት ባዕዳዊ መግዛእቲ ንምእላይ ኣብ 1961 ብረታዊ ቃልሲ ጀሚሩ፣ ናጽነቱ ብገዛእ ቅልጽሙ’ኳ እንተረጋገጸ፣ ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ፣ ብዘገዛእ ደቁ ኣብ ዳግማይ መግዛእቲ ወዲቑ ከምዝርከብ ገሊጾም።
ኣብዚ ናይ 30 ዓመት ብረታዊ ቃልሲ፣ ህዝቢ ኤርትራ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ደቁ ወፍዩ፣ ናጽነቱ ብምርግጋጽ እፎይ ክብል ዝግብኦ ክነሱ፣ ካብቲ ኣብ እዋን ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝነበረሉ ብዝያዳ ናብ ስደትን ከርተትን ተዳሪጉ ከምዘሎ ይፍለጥ።
ኣብ ዝተፈላለየ ክፍለ ዓለም ዝርከቡ ኤርትራውያን ደለይቲ ለውጢ፣ ነቲ ብጅግና ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተ ዝተወለዐ ሓርነታዊ ቃልሲን ዕላማታቱን ዳግም ንምኽባር፣ ባሕቲ መስከረም ቃል ንኣትወላ ዕለት’ያ ክብሉ ብዝተፈላለየ መልክዓት የኽብሩዋ ኣለዉ።
ብፍላይ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ሃገር ምንባር ዘይከኣል ምስ ኮኖ ብጃምላ ናብ ስደት ኣብ ዘምርሓሉ ዘሎ እዋን፣ መንግስቲ ኤርትራ ጠንቅታት’ዚ መንእሰይ ካብ ምዉቕ ናብርኡ ሃጽ ኢሉ ከምዝጠፍእ ዝገብሮ ዘሎ ኣጽኒዑ ፍታሕ ካብ ምንዳይ ዝያዳ፣ ናብ ሃገራት ምዕራብ ብምውጥዋጥ፣ መመሳመሲ ኣብ ምድላይ የሕልፎ ከምዘሎ እቶም ደለይቲ ለውጢ የመልክቱ።
ብጅግና ሓምድ ኢድሪስ ዓዋተን ውሑዳት ብጾቱን ዝጀመረ ብረታዊ ቃልሲ፣ ኩሉ ሃገራዊ ዓሲሉዎ ኣብ ናጽነት ከምዝበጽሕ ዝገበረ ህዝቢ ኤርትራ፣ ሕጂ’ውን ብስርዓተ ሕጊ ዝመሓደር ቅዋማዊ መንግስቲ ኣብ ምምስራት ዝግበር ቃልሲ፣ ኩሉ ፍልልያቱ ኣወጊዱ ናብቲ ቃልሲ ክጽምበር ኤርትራውያን ውድባትን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ወገናትን ጻውዒቶም የቕርቡ።


text:
ኣባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኣብቲ ዕለተ ብፅዕና ብፁዕ ጳውሎስ ሻድሻይ ኣብ ዘቅረብዎ ስብከት ሕይወት ናይቲ መንእሰይ ሽሕ’ኳ ሓጺር እንተኾነ (1817-1836) ንዝመንና እውን ቀጻሊ ምንጪ ኣስተንትኖ ምዃኑ ከምዚ ክብሉ ገሊጾም ነሮም፣
ሓደ መንእሰይ ቅዱስ ክኸውን ይኽእልዶ? ሓደ ሸቃላይ ቅዱስ ክከውን ይኽእልዶ? እወ ብዘደንቅ መንገዲ ኮይኑ ግን እዚ መንእሰይ እዚ ብፁዕ ክኸውን ከምቲ ማንም መንእሰይን ሠራሕተኛን ቅድስና ዝግብኦ ጥራይ ዘይኮነ መንእሰይን ሠራሕተኛን ስለዝኾነ እዩ ብፁዕ ዝበሃል ዘሎ ኢሎም ነሮም።
መንእሰይን ሸቃላይን!
ስብከት ቅዱስነቶምከስ ንሕይወት ናይዚ ሓዲስ ብፁዕ ኣብ ክልተ መቐልዎ መጀመርያ ብሕይወቱ እንከሎ ዘሕልፎ ገድሊ ካልኣይ ከኣ ድሕሪ ሞቱ ዝተገልጸ ፍጻሜታት ከምዚ ክብሉ ተንቲኖም ነሮም፣
ሕይወት ብፁዕ ኑንስዮ ግሉጽነትን ምሥጢራውነትን ዝመልኦ ሕይወት!
ር.ሊ.ጳ ጳውሎስ ሻድሻይ ሕይወት ብፁዕ ኑንስዮ ክንዮ ኣብ ላዕሊ ዝተመልክትናየን ክልተ ክፍልታት ማለት መንእሰይን ሠራሕተኛን ሕልፍ ኢልካ ምሥጢራውን ግሉጽን ዝኾነ ሓደስቲ መኣዝናት ከምዝለዎውን ይገልጹ፣
ግድላት ናይ ዘመንና ሠራሕተኛታት!
ቅዱስነቶም ነዚ ኩሉ ሕቶታት ምስ ዘርዘሩ ኣብ ናይ ዘመንና ሠራሕተኛታትን ቀንዲ ግድሎምን ምናዳ ከኣ ንሕይወት ሠራሕተኛ ካብ ናይ እምነትን መንፈሳውነትን ክፍሊ ክፈላልዮ ዝጋደል ዘሎ ጉድለት ፍትሒ ኣመልኪቶም ከምዚ ኢሎም ነሮም፣
ሕዝባዊ መንፈሳውነት ኣብ ባህሊ!
ንመንእሰይ ኑንስዮ ኣብ ኲስኰሳኡ መሠረት ዝኾኖ ንምግላጽ ር.ሊ.ጳ ጳውሎስ ሻድሻይ ኣደ ዓባዮም ‘ዓባይ መምህር’ ኢላ እትገልጻን ንሓደ ዘኽታም ኣብቲ ጽንኩር ናይ ሥቃይ ግዜ ከም ዕላል መልእልተ ባህርያዊ ቃና ኮይኑ ዘጸናንዖን ዝረድኦን ሕዝባዊ መንፈሳውነት ምዃኑ ከምዚ ክብሉ ገሊጾም፣
ምሥጢር ቅድስናኡ!
ቅዱስነቶም ስብከቶም ንምዝዛም ምስ ከምዚ ዝበለ ብፁዕ ዕርክነት ምፍጣር ኣድላዩ ከምዝኾነን ነቲ ክግለጽ ዘይከኣል ሕይውነት ናይዚ መንእሰይ ሠራሕተኛ ክርስዑ ከምዘይብሎም ኣዘኻኺሮም፣
ተአምራታዊት ምንጪ ማይ!
እዚ መንእሰይ እዚ እግሩ ብመንሽሮ ሓሚሙ ኣብ ብርቱዕ ቃንዛ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ዝገብሮ ምስ ሰኣኖ ናብታ ጥቃኡ ዝነበረት ዓይኒ ማይ ከይዱ ክሕጸብ ከሎ እቲ ምፍጣርካ ዘጽልእ ቃንዛ መንሽሮ ህድእ ይብለሉ ነሩ፣ ሎሚ ከም ሎሚ ነዛ ምንጪ ማይ ባሪኽና ማይጸሎት ኮይና ሕዝቢ ምእንቲ ክግልገለላ ኣብቲ ብስሙ ቈይሙ ዘሎ መካነ ንግደት ዓቢይ ባስካ ብመልክዕ መርከብ ሰሪሖም ይጥቀሙሉ ኣለው፣


text:
Reveals the secrets of Washignton D.C.
ብ Anthony T. Browder
ግድነት ክስማዕን ክርኣይን ዘለዎ ቪድዮ። እቶም ኣብ ቫቲካንን ዋሽንግቶንን፣ ሎንደንን ሮማን፣ ኣብ ካልኦት ሃገራት ኤውሮጳን ተተኺሎም ዘለው ሓውልታት፣ ካብ ግብጺ ዝተዘምቱ እዮም። እቲ ምልክት ብዙሓት ሃገራት ኤውሮጳን ኣሜሪካን ድማ፣ ምልክት ኣውሳር ዝተባህለ ንጉስ ግብጺ እዩ ዝነበረ። እቲ ስርቅን ፍግርን ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ኣመል ኤውሮጳውያን፣ (ደቂ ከነኣንን ደቂ ያፌትን) ስለዝኾነ፣ ንመረዳእታ ኣብ 1868 ዓ.ም.ፈ. እንግሊዛውያን፣ ንኢትዮጵያ ክወርዋ ከለው ርኡይ ሽፍነትን፣ ውረራን እዩ ዝነበረ። እቲ ዘስደምም ጉዳይ ድማ፣ ብዕሎም ኮነ ኢሎም ንኽስልዩ ንኢትዮጵያ ዝሰደድዎም 4 ሰለይቲ፣ ሃጸይ ቴድሮስ ምስ እሰሮም፣ ነርባዕተ ሰለይቲ እሱራቶም ንኸድሕኑ፣ንሃጸይ ንሃጸይ ቴድሮስ ኣጥቂዖም፣ ማእለያ ዘይብሉ ክቡር መለለዩ መንነትን ባህልን፣ 72 ቅዱሳት መጻሕፍቲ ኢትዮጵያ ዘሚቶም፣ ንስኮትላንድን ለንደንን ኣግዒዞሞ። እቶም መጻሕፍቲ ክሳብ ሎሚ ኣብ ሙዝየም ኤዱንቡርግንንለደንን ክሳብ ሎሚ ኣለው። እቲ ምስጢራት ድማ ተርግጒሞም ዘሚቶሞ።ማፍያ ኮሎንያል ጣልያን ድማ ጥንታዊን መለለዪ መንነት ደቂ ኣግኣዝያን ዝኾኑ ሓውልታ ኣኽሱም መንቊሶም ንሮማ ኣግዒዞሞም። ጠንቋሊ ኣባል ፍሪሜሶን ሃይለስላሴ ግና፣ ንብረት ኢትዮጵያ ምለሱዎ ኢሉ ንጎይተቱ መንግስቲ እንግሊዝን ጣልያንን ከመልክት ኣይደለየን። መኽንያቱ ድማ ዕሱብ ጽዮናውያን ስለዝኾነ። ኣብ ግዝየ መንግስቲ ህውሓት ግና፣ ገለ ብኮሎንያል ጣልያን ተዘሚቶም ዝነበሩ ሓውልታት ኣኽሱም፣ ካብ ሃገር ጣልያን ከምዝተመልሱ ተሓቢሩ ነይሩ። እቲ ማፍያ ኮሎንያል ጣልያን ዝዘመቱዎ ኩሉ ድዩ ወይስ ፍርቁ ተመሊሱ ግና ዝተረኽበ ሓበሬታ ክሳብ ሎሚ የልቦን የልቦምን።


text:
ኣብ ናይ ትማሊ ቀዳማይ ክፋል መደብና ‘ንኤርትራ ሓዊሱ 11 ሃገራት ‘ፕሮቶኮል ምሕደራ መስርሕ ምልላይ ገያሾ ንክካየድ ዘይፈቐዳ ሃገራት፣ ሃገራዊ ድሕነት ዩ-ስ ዝጠልቦ ቅድመ ኩነት ሓበሬታ ብዛዕባ ግብረ ሽበራ፣ ገበንን ካልኦትን ንሃገራዊ ድሕነት ዝጸልው ሓበሬታን ድሕረ ባይታን መንነትን ክልግሳ ቅሩባት ዘይኮና ዝተባሃላ 11 ሃገራት እገዳ መገሻ ቀዋሚ መንበሪ ኣሜሪካ (ኢምግራንት ቪዛ) ተነቢሩወን ኣሎ። እዚ ክልከላ መገሻ ንቀወምቲ ነበርቲ ናብ ኣሜሪካ ስለምንታይ ምትእትታውን ምትግባርን ኣድለየ? መን’ከ’ዩ ተለኪሙ? ዝብሉን ካልኦትን ሕጋዊ ንኢምግረሽን ዝምልከቱ ሕቶታት ኣልዒልና ምስ ሰብ ሞያ ሕጊ ኢምግረሽን ዝጀመርናዮ ፍሉይ መደብ ሎሚ ክንዛዝሞ። በትረ ስልጣን ንኣቶ ኣማሃ ሃብተማርያም ኣዝራሪብዎ ኣሎ፣
ኣብ ዘረባና ‘ዮናታን ገብመስቀል ደብርጽዮን ዝተበሃልኩ ኤርትራዊ ዜግነት ዘለኒን ኣብ ኣስመራ ተወሊደ ዝዓበኹን ኮይነ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ድማ ዲቪ ሎተሪ በጺሑኒ ግቡእ ናይ ስደተኛ ወረቐተይ ኣማሊአ ኣብ ሃገረ ኢትዮጵያ ዝነብር ዘለኹ ስደተኛ እየ። ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ጌርና ኣይኮናን ናይ መንበሪ ፍቃድ ሓቲትና ዘሎና: ናይ ስደተኛ TRAVEL DOCUMENT ኢና ንጥቀም ዘሎና። እሞ ናተይን ናይዞም ከምዚ ናተይ ጉዳይ ዘለዎምን ኤርትራውያን ጉዳይ ብከምይ እዩ ክተሓዝ?’ ዝብል ሕቶ ልኢኹልና ኣሎ። ንባዓል ሞያ ሕጊ ኢምግረሽን ኣቶ ኣማሃ ሃብተማርያም ተወኪስና ዝረኸብናዮ መልሲ ‘እቲ ሓድሽ ሕጊ እገዳ መገሻ፣ ብዛዕባ’ዚ ሕቶ’ዚ ሙሉእን ንጹርን መብርሂ ኣይሓዘን። ንጊዚኡ ኤምባሲ ኣሜሪካ ንዝህበኩም መምርሒ ተኸታተሉ’ ዝብል ኮይኑ ኣሎ።
ካልኣይ ክፋል መብርሂ ሰብ ሞያ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ምዕራብ ሸዋ ወረዳ ባንቱ ከተማ ቶሌ ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ ኣብ ዘካየድዎ ሰልፊ ፖሊስ ብዝወሰዶ ስጉምቲ ሓደ ተማሃራይ ከምዝተቐትለ ተፈሊጡ። ፖሊስ ኮሚሽን እቲ ክልል ብወገኑ ህይወት ተማሃራይ ዝጠፍአሉ ምኽንያት ምርመራ ተገይሩ ስጉምቲ ክውሰድ እዩ ኢሉ’ሎ።
ናይቲ ዞባ ወኪል ፌደራሊስት ኮንግረስ ኣቶ ገብረሚካኤል ደባ ብዛዕባ ዘጋጠመ ሞትን እቲ ሰልፊን ንቪኦኤ ከምዚ ክብሉ ይገልጹ።
'ሎሚመዓልቲ ኣብ ከተማ ቶሌ ተማሃሮ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ዶብና ይከበር፣መንነትና ይከበር፣ኦሮምኛ ናይ ፌደራል ቋንቛ ይኹን፣ወራር መሬት ደው ይበል ዝብሉ ጭርሖታት እዮም ሒዞም ወጺኦም።ፖሊስ እቲ ወረዳ ንምንታይ ነዚ ትሓቱ ኢሎም ቶኽሲ ከፊቶም ደጀኔ ሰርቤሳ ዝተባህለ ውልቀ-ሰብ ድማ ቐቲሎምዎ።'
ስም ዝርዝሮም ዘይበጽሖም ካልኦት ሰለስተ ሰባት ድማ ኣብቲ ከባቢ ይሕከሙ ኣለው ይብሉ ኣቶ ገብረሚካኤል።
ብኻልእ ወገን ድማ ኣብ ዞባ ምዕራብ ወለጋ ወረዳ ጉሊሶ ተማሃሮ ሰልፊ ኣብዘካይድሉ እዋን ሓደ ተማሃራይ ምማቱ ወሃቢ ቃል ኮሚሽን ፖሊስ ኣቶ ሰለሞን ታደሰ ኣረጋጊጾም ኣለው።
ምሉእ ትህዝቶ ጸብጻብ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ማዕርነትን ሰብኣዊ መሰላትን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 18 2 2020
ማሕበራዊ ማዕርነት ክብሃል እንከሎ፡ ኲላቶም ደቅሰባት፡ ዓሌታዊ መበቆሎም፡ ጾታዊ ዝንባለታቶም ወይ'ውን ስንክልናታቶም ብዘየገድስ፡ ማዕረ እዮምን ብማዕረ ኣገባብ ከኣ ክታሓዙ ኣለዎምን ማለት እዩ።
ስእሊ፡ ዮነር
'ዤምሊክሄት' ትብል ቃል: ብ1948 ዓ.ም. ካብ ሓፈሻዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ው.ሕ.ሃ ዝመጸት ቃል'ያ። ሓፈሻዊ ኣዋጅ ሰብኣዊ መሰላት ው.ሕ.ሃ፡ ኲላቶም ደቅሰባት ማዕረ ክብርን መሰልን ከምዘለዎም ዘመልክት'ዩ። 'ዤምሊክሄት' ማለት፡ ኩሉ ሰብ ሓደ ክብሪ ሃልዩዎ ብሓደ ዓይኒ ክርአ እንከሎ ማለት'ዩ። ኲላቶም ሰባት ዝመስሎም ክዛረቡ፡ ዝደለዩዎ ኣምላኽ ክኣምኑን ዝደለዩዎ መጻምዲ ክመርጹን መሰሎም'ዩ።
ሓፈሻዊ ኣዋጅ "ውዕል ሰብኣዊ መሰላት" ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ንዘሎ ህዝቢ ይምልከት። ሰብኣዊ መሰል ኣብ ዘይክበረሉ ቦታን ሃዋሁውን ምዕቡል ደሞክራሲ የለን ወይ ኣይሰርሕን። ሓደ መንግስቲ፡ ንህዝቡ፡ ካብ ዓሌታዊ ኣፈላላይን ጭቆናን ክከላኸለሉ ኣሎዎ። ኣብ ሽወደን፡ "ውዕል ሰብኣዊ ድሕነት" ነዞም ዝስዕቡ ሰለስተ ነጥብታት የኽብሮምን ይከላኸለሎምን። 'ቅጥዒ መንግስቲ፡ ማለት (regeringsformen)': 'ሕጊ ናጽነት ሕትመት ወይ ሕጊ ፕረስ፡ (tryckfrihetsförordningen)': 'ሕጊ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ ናጽነት (yttrandefrihetsgrundlagen)' ማለት'ዩ። እቲ ሕጊ፡ መንግስትን ኮምዩናትን ንኹሉ ነባሪ፡ ናይ ስራሕ፡ መንበሪ ቤትን ትምህርትን መሰላቱ ንኽሕሉዉ ይሰርሑ ይብል።
ኤውሮጳዊ ውዕል
ካብ 1950 ዓ.ም ኣትሒዙ፡ ንሰብኣውያን መሰላት ዝሕሉን ዝከላኸልን ኤውሮጳዊ ውዕል ኣሎ። "ውዕል ኤውሮጳ (Europakonventionen)" ድማ ይብሃል። ከምዚ ዝበለ ውዕል፡ ምስ ብዙሓት ሃገራት ብምስምማዕ እዩ ዝግበር። ገለ ካብ'ቶም ኣብቲ ውዕል'ቲ ዘለዉ መሰላት ንምጥቃስ፡
- መሰል ናጽነትን ውልቃዊ ድሕነትን
- መሰል ንፍትሓዊ ፍርዲ
- መሰል ክብረት ንውልቃውን ንስድራቤታውን ህይወት
እዚ፡ ብ1995 ዓ/ም ናይ ሽወደን ሕጊ ኮይኑ። ሃገር፡ መንግስትን ኮምዩናትን፡ ነዚ ሕጊ 'ውዕል ኤውሮጳ' 'ዚ ኣብታ ሃገር ኣብ ግብሪ ከም ዝውዕል ይገብሩ።
ጾታ፡ ጾታዊ ማዕርነትን ኣንስታይነትን፡
ጾታዊ ማዕርነት፡ 'ማዕርነት ኣብ መንጎ ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን' ዝብል ትሕዝቶ ኣሎዎ። ንገዛእ ህይወቶምን ሕብረተሰቦምን ክጸልዉ ማዕረ ሓይልን ዕድልን ኣሎዎም። ጾታዊ ማዕርነት ማለት፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ማዕረ መሰላትን ግቡኣትን ክህሉዎም ኣሎዎ ማለት እዩ። ኲነታት ደቅሰባት፡ ጾታ ገዲፍካ፡ ብኻልእ ረቋሒታት ክጽሎ ይኽእል እዩ። እዚ ማለት ከኣ፡ ኲላተን ደቀንስትዮ ወይ'ውን ኲላቶም ደቂ ተባዕትዮ፡ ሓደ ዓይነት ተመኲሮታት ህይወትን ኩነተ-መንብሮን የብሎምን።
ጾታ፡ ቀሊል መፍለዪ ነጥቢ ኣይኮነን። ንነብሶም ኣይከም ጓለንስተይቲ ኣይከም ወዲ ተባዕታይ ዝቖጽሩዋ ሰባት ኣለዉ። ገለ ገለ'ውን እቲ መበቆል ጾትኦም ገዲፎም ናብ ካልእ ጾታ ዝሳገሩ ኣሎዉ። ኲላቶም ደቅሰባት፡ ጾትኦም ብዘየገድስ፡ ብልሙድ ጾታዊ ኣረዳድኣታትን ሕብረተሰብን፡ ኣብኡ ሰፊኑ ዝርከብ ክብራዊ መለክዒታት ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ክጽለዉ ባህርያዊ እዩ።
ኣንስታይነት (ፈሚኒዝም)፡ ኣብ ሕብረተሰብ፡ "ደቀንስትዮ ብደቂ ተባዕትዮ ዝተጸቕጣ ወይ ከም ንኡስ ክፋል እየን ዝቑጸራ" ካብ ዝብል እኩብ ርድኢት ዝነቅል፡ እሞ ኻኣ፡ ነዚ ክቕይር ዝህቅን ጠማሪ መረዳእታ እዩ። ኣንስታይነታዊ ፖለቲካዊ ምንቕስቓስ፡ ብዝተፈላለየ ኣገባባት ኣቢሉ፡ ደቂ ተባዕትዮን ደቀንስትዮን ኣብ ሕብረተሰብ ማዕረ ዕድላት፡ መሰላትን ግቡኣትን ንኽህሉዎም ይቃለስ። ብግብሪ ክርአ እንከሎ፡ ጾታዊ ማዕርነት ንምርግጋጽ ዝግበር ጻዕርታት፡ ኣግላሊ ወይ ፈላላዪ ዝኾነ ሕግታት ንምውጋድን፡ ጾታዊ ዓመጽ ንምቅላስን፡ ቊጽሪ ደቀንስትዮ ኣብ ወሳኒ ቦታታት ክብ ንምባል ምቅላስ፡ ከምኡ'ውን ካልእ ዓይነት ጸቕጥታት ምስ ጾታ ዝተታሓሓዘ ምዃኑ ምዝኽኻርን ከጠቓልል ይኽእል።
ጾታዊ ማዕርነት፡ ኣብ ፖለቲካዊ መዳይን ኣብ ቤትን
ኣብ መጀመርታ ናይ 20 ክፍለ ዘመን፡ ኣብ ሽወደን፡ ኣብ መንጎ መሰላት ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዓቢ ፍልልይ ነይሩ። ቅድሚ 1921 ዓ.ም፡ ደቀንስትዮ፡ ናይ ምድማጽን ኣብ ባይቶ ናይ ምምራጽን መሰል ኣይነበረንን። ኣብቲ እዋን'ቲ ግን፡ ምርዑዋት ደቀንስትዮ ከም ብጹሓት ተቖጺረን። እዚ ማለት ከኣ: ንኣብነት ንቑጠባዊ እቶተን ብዝምልከት፡ ንመጀመርታ ግዜ፡ ናይ ምውሳን መሰልን ናጽነትን ረኺበን። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ኣብ ፓርላማ፡ ብቚጽሪ ክንዲ'ቶም ደቂ ተባዕትዮ ዝኾና ደቀንስትዮ ኣለዋ። ጾታዊ ኣቃውማ መንግስቲ ምስ እንዕዘብ'ውን ብተመሳሳሊ ማዕረ ደቂ ተባዕትዮ ዝኾና ሚኒስተራት ደቀንስትዮ ንረክብ። ኣብ ኮምዩናት ሽወደን ካብ ዝተሓርዩ ፖለቲከኛታት፡ 43% ደቀንስትዮ እየን።
ቅድሚ ብርክት ዝበሉ ዓመታት፡ መብዛሕተአን ምርዑዋት ደቀንስትዮ እየን ደቀን ዝከናኸናን ገዝአን ዝኣልያን ነይረን። ኣብ 1970ታት ግን፡ ንህጻናት ተባሂለን ዝቖማ ብርክት ዝበላ መውዓሊ ህጻናትን ማእከላት ትርፊ ግዜን ተሃኒጸን። ወለዲ፡ ቆልዓ ምስ ወለዱ፡ ነቲ ብሕጊ ዝተፈቕደሎም ዕረፍቲ፡ ከም ዝማቐሉዎ ዝገብር 'ስርዓተ-ውሕስነት-ወለዲ (Föräldraförsäkringen)' ኣብቲ እዋን'ቲ ተኣታትዩ። እዚ ምቅይያራት'ዚ ኸኣ፡ ደቂ ኣንስትዮ ክሰርሓን ኣታዊ ክህልወንን ገይሩ። ኣብ 1970ታት ኣብ ዝነበረ ግዜ፡ ምንጻል ጥንሲ ዘፍቅድ ሕጊ ተኣታትዩ። ብመሰረት እዚ ሕጊ'ዚ ኸኣ፡ ደቀንስትዮ፡ ጥንሲ ምስ ዘጋጥመን፡ ክንጽለኦ ወይ ክወልድኦ ክውስና መሰል ረኺበን።
ኣቐዲሙ፡ ናይ ገዛ ስራሕ ብደቀንስትዮ እዩ ዝካየድ ነይሩ። ስራሕ ገዛ ክብሃል እንከሎ፡ ንኣብነት፡ ቆልዓ ምክንኻን፡ ምሕጻብ ክዳውንቲ፡ ምጽራይ ገዛን ምሕጻብ ኣቑሑን ማለት እዩ። ኣብዚ እዋን'ዚ፡ ስራሕ ገዛ፡ ብሰብኣይን ሰበይትን ብሓባር ዝዕየ እኳ እንተኾነ፡ ዝበዝሐ ክፋል ናይቲ ስራሕ ግን፡ ገና ብደቂ ኣንስትዮ እዩ ዝዕመም ዘሎ፡።
ጾታዊ ማዕርነት፡ ኣብ ቦታ ስራሕን ቤት ትምህርትን፡
ኣብ ዓመተ 1927፡ ኣዋልድ፡ ልክዕ ከም ኣወዳት፡ ኣብ መንግስታዊ ትምህርቲ ናይ ምስታፍ ማዕረ ዕድል ተዋሂበን። ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ መባእታን ካልኣይን ደረጃ ዘሎ ውጥን ትምህርቲ ምስ እንዕዘብ፡ ዝውሃብ ትምህርቲ እንታይ ከጠቓልል ከምዘለዎ ብደቂቕ ሰፊሩ ንረኽቦ። መምሃራን፡ ማዕርነት ንምርግጋጽ ክጽዕሩ ከም ዝግባእ'ውን ኣብቲ ውጥን ትምህርቲ ሰፊሩ ይርከብ። እዚ ማለት ከኣ፡ መምሃራን፡ ነዋልድን ኣወዳትን ብማዕረ ክሕዙዎምን ክርእዩዎምን ዝጽውዕ እዩ። ኣብዚ እዋን'ዚ መንእሰያት ዝመርጹዎ ሞያ ወይ ዓይነት ትምህርቲ፡ ምርጫ ከም ወዲ ወይ ጓል ክትገብሮ እትኽእል ነገራት፡ ማለት ጓል እንተትኸውን ወይ ወዲ እንተትኾኒ ዝኣመሰሉ ኣብ ጾታ ዝተመስረቱ ተዛመድቲ ምርጫታት'ዮም።
ኣብ 1980 ዓ/ም፡ እዚ 'ብሕገ-ጾታዊ-ማዕርነት (jämställdhetslagen)' ዝፍለጥ ሕጊ'ዚ፡ ቅድሚ ኹሉ፡ ንጾታዊ ማዕርነት ኣብ ቦታ ስራሕን ንምዕሩይ ደሞዝን ማእከል ዝገበረ እዩ። ኣብዚ እዋን'ዚ 80% ናይ'ተን ኣብ ክሊ ዕድመ 20 ክሳብ 64ዘለዋ ደቀንስትዮ፡ ኣብ ስራሕ ዓለም ተዋፊረን ይርከባ። ኣብ መንጎ ጾታታት፡ ዓቢ ናይ ደሞዝ ጋግ ኣሎ። ብጠቕላላ ክረአ እንከሎ፡ ደቀንስትዮ 87% ናይ'ቲ ንደቂ ተባዕትዮ ዝውሃብ ደሞዝ የእትዋ። ሓደ ካብ ቀንዲ ምኽንያታት ናይዚ ኸኣ፡ ደሞዝ ናይቲ ብደቂ ተባዕትዮ ዝዕብለል ሞያታት፡ ካብ ናይ'ቲ ደቀንስትዮ ዝሰርሓሉ ሞያታት፡ ልዕል ዝበለ ስለዝኾነ እዩ። ካብ ቁጽሪ ደቂ ተባዕትዮ ዝበዝሕ ቁጽሪ ዘለወን ደቀንስትዮ፡ ፍርቂ መዓልቲ ይሰርሓ። ነዊሕ ናይ ወለዲ ዕረፍቲ ይወስዳን ብሰንኪ ምእላይ ዝሓመመ ቆልዓ'ውን ብብዝሒ ካብ ስራሕ ይቦኽራን። ብኸምዚ ኸኣ፡ ፍልልይ ዓመታዊ ኣታዊ ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን መሊሱ ይዓቢ። ክሳብ'ዚ እዋን'ዚ፡ እቶም ብብዝሒ፡ ሓለቓታት ናይ ስራሕ ዝኾኑን ሓድሽ ትካል ዝምስርቱን፡ ደቂ ተባዕትዮ እዮም።
ፖለቲካዊ ጾታዊ ምዕሩይነት ኣብ ሽወድን
ኣብ ዓመተ 2006፡ ፓርላማ ሽወደን፡ ዕላማ ናይ'ቲ ንጾታዊ ማዕርነት ዝምልከት ፖለቲካዊ ጻዕርታቱ፡ ንደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን ኣብ ሂወቶምን ኣብ ሕብረተሰቦምን ዝጻወቱዎ ተራ ብዝምልከት፡ ማዕረ ዝኾነ ስልጣንን ዕድላትን ክውሃቦም ዝብል ውሳነ ኣጽዲቑ። ነዚ ኣጠቓላሊ ዕላማ'ዚ ሽድሽተ ከፊል-ዕላማ ኣለውዎ።
- ምዕሩይ ምምቕራሕ ስልጣንን ጽልዋን። ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ንጡፋት ዜጋታት ንኽኾኑን ኣብ ፖለቲካዊ ውሳነ ጽልዋ ኬሕድሩን፡ ማዕረ መሰላትን ዕድላትን ክህሉዎም ኣሎዎ።
- ቍጠባዊ ማዕርነት። ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ንምሉእ ህይወት ቁጠባዊ ሓርነት ዘረጋግጽ ደሞዝ ዝኽፈሎ ስራሕ ንዚምልከት፡ ማዕረ ዕድላትን ኵነታትን ክህሉዎም ኣሎዎ።
- ትምህርታዊ ማዕርነት። ንትምህርቲ፡ ምራጫ ትምህርቲን ውልቃዊ
ምዕባለን ንዚምልከት፡ ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ኣዋልድን ኣወዳትን
ማዕረ ዕድላትን ኵነታትን ክህልዎም ኣሎዎ።
- ማዕረ ምምቕራሕ ነቲ ዘይክፈሎ ስራሕ ገዛን ስራሕ ሓልዮትን ክንክንን። ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ንናይ ገዛ ስራሕ ማዕረ ሓላፍነት ክወስዱሉን፡ ብማዕረ ኵነት ሓልዮትን ክንክንን ክህቡን ክወስዱን ዕድላት ክህልዎምን ኣሎዎ።
- ጥዕናዊ ማዕርነት። ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ኣዋልድን ኣወዳትን ሓደ ዓይነት ቅድመ-ኵነት ንምሉእ ጥዕና ክህልዎምን ከምኡ'ውን ብማዕረ ኵነት ሕክምናን ሓልዮትን ክቕረበሎም ኣሎዎ።
- ጐነጽ ደቂተባዕትዮ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ደው ክብል ኣሎዎ።ደቀንስትዮን ደቂተባዕትዮን፡ ኣዋልድን ኣወዳትን፡ ሓደ ዓይነት መሰለን ዕድልን ንኪጥሓስ ዘይግብኦ ኣካላዊ ክብረት ክህልዎም ኣሎዎ።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ናይ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ዘካይዶ ዘሎ መበል 19 ሓፈሻዊ ዓመታዊ ምሉእ ጉባኤ ይቕጽል ኣሎ፡ ናይ ተጋባእያን ርእይቶን ኣብ ኡጋንዳ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ፍራንዘሊ ምስ ቫቲካን ረዲዮ ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ስምረትን ሰላምን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣገዳሲ ምዃኑ ይሕብሩ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
“ኣብቲ ናይ ሓባር ረቛሕን እቲ ዘስምረናን ብምስትንታ ነቲ ብሓባር ክንሃንጾ እንኽእል ነትኵር” ነዚ ዝበሉ ኣብቲ መበል 19 ናይ መላእ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣብ ዘካይዶ ዘሎ ሓፈሻዊ ምሉእ ዓመታዊ ጉባኤ ዘረባ ዘስምዑ ናይቲ ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ሕብረት ጠቕላሊ ዋና ጸሓፊ ኣባ ፈርዲናንዶ ሉጐንዞ ከምዝዀኑ ፊደስ ናይ ዜን ኣገልግሎት እንከመልክት፡ እቲ ናይ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ብዓይነቱ ቀዳማይ ዝቖመ ማሕበር ምዃኑ ሓቢሮም ኣብ 1961 ዓ.ም. ኣብ ታንዛኒያ ሎሚ እውን ዓቢይ ክብሪ ዝወሃቦ ሸውዓቲ ውድዕታት ብምሕንጻጽ ዝቖመ ከምዝዀነን፡ ናይዚ ቅዋሜ ፍልስፍናዊ ኣናስሩ ከኣ፡ ብዓውሎማ ምሕሳብን ካባብኣዊ ትግባረን ዝብል ምዃኑ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ብሰፊሕ ከምዘዘኻኸሩ ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ሓቢሩ።
ቤተ ክርስቲያንን መራኸቢ ብዙሃንን
ዋና ጸሓፊ ብፁዓን ጳጳሳት ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ሕብረት እቶም ሸውዓተ ናይቲ ማሕበር ቅዋመ ዓላማ ብዝርዝር እንክገልጹ፡ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ነዊሕ ውጥናት ዝነጽር እዩ፡ እቲ ቀዳማይ ቤተ ክርስቲያንን መራኸቢ ብዙሃንን ዝብል እዩ፡ እቲ ጉባኤ ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳት ኣባይቲ ምኽሪ ሕብረት ናይ ገዛእ ርእሱ ወግዓዊ ናይ ፈነወ ማዕከናት ክህልዎን ማለት ኣብቲ ከባቢ ኣስፍሆተ ወንጌል ንምንቕቓሕ ዝኣመተ ናይ ምስማዐ ርእየት መደብርን (ተለቪዥንን ራዲዮን) ቤት ማሕተምን ክህልዎ ዝብል ነጥቢ እዚ መበል 19 ዓውደ ጉባኤ ከምእተመያየጠሉን ከምኡ እውን መንፍሳዊ ሕንጸት ናይ ሰበኻ ውሉደ ክህነትን ንሕዳሴ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎን ቀዋሚ መደብ ሕንጸትን ናይ ሓባር መንበረ ጥበብ ናይ ምሕናጽ ተኽእሎን ናይ ርእሰ ብቕዓት መርሓ ግብርታት፡ ኣብ ከባቢ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝርከባ ካቶሊካውያን ኣቢያተ ትምህርትን ፍትሕን ሰላምን ኣብ ከባቢ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃን ዝድህስሱ ነጥብታት ኣማእኪሉ ከምእተመያየጠ ይሕብሩ።
ግደ ንኡሳን ማሕበረ ክርስቲያንን ዓለማውያን ምእመናን ደቀንስትዮን
ኣብ ዛምቢያ ናይ ሉሳካ ነበር ሊቀ ጳጳሳት ብፁዕ ኣቡነ ተለስፎረ ጆርጅ ምፑንዱ ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ፡ ናይ ንኡሳን ማሕበረ ክርስቲያንን ዓለማውያን ምእመናንን ደቀንስትዮን ካብ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኮንጐ ነቒሉ ናብ ዅለን ሃገራት ኣባል ማሕበር ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብፁዓን ጳጳሳ ጉባኤ ህብረት ከምዝሰፍሔን ካብ ናብ ብጋሴኡን ምስፋሕ ዘሎ ከይዲ ዳህሲሶም ኣተሓሒዞም እውን ኣብ መንጐ ናይ ሓንቲ ሃገር ብፁዓን ጳጳሳን ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝርከቡን ብሓጺሩ ንነሒ ዝኣመተ መደብ ኣስፍሆተ ወንጌልን ኣብ ንጥፈታት ቤተ ክርስቲያን እጃሞም ንኸበርከቱ ዓለማውያን ምእመናን ናብ ተዋሳእነት ብዘተባብዕ መደብ መሰረት ብሔራውን ዞባውን ክፍለ ዓለማውን ዓለም ሓቀፋውን ተራኽቦነት ክህሉ ዘነጽር ሓሳብ ኣቕሪቦም፡ ደቀንስትዮ ብኸመይ መገዲ ክድግፋ ከምዘለዎንን ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣገልግሎት ግዴኤ ምትብባዕ ይግባእ ከምዝበሉ ፊደስ ናይ ዜና ኣገልግሎት ኣፍሊጡ።
ብዝህነት ኣብ ኣፍሪቃ ከም ጸጋ ዘይኰነስ ምኽንያት ወጥርን ውጥረትን ኰይኑ ይንበር
ኣብ ኡጋንዳ ናይ ሰበኻ ሊራ ጳጳስ ብፁዕ ኣቡነ ጁዘፐ ፍራንዘሊ ምስ ልኡኽ ጋዜጠይና ቫቲካን ረዲዮ ኣገልግሎት ክፍሊ ዜና ኣባ ፓዎል ሳማሱሞ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ብዝህነት ማዕርነት ክብርን መሰልን ሰላማዊ ስኒት ኣብ እግዚኣብሔርን ዝብሉ ነጥብታት ጠቒሶም። ብዙሕ ጊዜ እቲ ውዕዉዕ ብዝህነት ጸጋ ክነሱ ኣብ ኣፍሪቃ ብዙሕ እዋን ዝዀነ ይዅን ዓይነት ጭቡጥ ምዕባለ ናይ ዘስናኽል መንቀሊ ግጭትን ምስሕሓብን ውጥረትን ኰይኑ እዩ ዝንበር፥ ኩሉ ዘይበላለጽ ማዕረ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝተዓደለ እዩ፡ ናይ ኩሉ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ክኽበር ይግባእ። ብፍላይ ናይ ድኻታትን ዝተናዕቁን ናይቶም ኣብ ሕብረተሰብ ሸለል ዝበሃሉን ዝተረስዑን፡ ስለዚህ ቤተ ክርስቲያን ውህደት ኣብ ሰላም ኩነት ከተተባብዕን እተቕንዕ ክትከው ኣለዋል። ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብ ዓሌትን ባህልን ዘማእከለ ብዙሕ ውጥረቶ ኣሎ፡ ስለዚህ ነቲ ውልቃዊ ዓሌትን ባህል ሰገር ዝዀነ ናይ ሓባር መንነት ምርካብ የድሊ ኢሎም።
ሰላም ኣብ መንጐ ኢትዮጵያን ኤርትራን ናይ ተስፋ ትእምርቲ እዩ
ብፁዕ ኣቡነ ፍራንዘሊ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ እቲ ኣብዚ ናይ ምብራቕ ኣፍሪቃ ሃገራት ኣባይቲ ምኽሪ ብፁዓን ጳጳሳት ህብረት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምሉእ ሓፈሻዊ ጉብኤኡ ኣብዝ አካይደሉ ዘሎ እዋን እቲ ኣብ መንጐ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዳግም ዝተበገሰ ናይ ሓባር ዘተን ዝተበጽሐ ሰላምን ንመላእ ኣፍሪቃ ትእምርቲ ተስፋ እዩ ኢሎም።
እውነተይናን ነባርን ሰላምን ሓድነትን ምሕናጽ
ብፁዕ ኣቡነ ፍራንዘሊ ኣስዒቦም፥ ኣብ ሰበኻኦም ዘሎ ማለት ኣብታ ብኣኦም ሓዋርያዊ ጉስነት ዝምራህ ኣብ ኡጋንዳስ ሰበኻ ሊራ እናሓሰቡ፡ እዚ ከባቢ ንልዕሊ 20 ዓመት ብዙሓት ንሞትን ማህሰይትን ዝዳረገ ናይ ሕድ ሕድ ውግእ ኣዳራሽ ኰይኑ ከምዝጸንሔ ዘኪሮም ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ ዝካየድ ዘሎ ንዋታውን ግብረ ገባውን ዳግመ ሕንጸት ተጠቓሚ ኩሉ እዩ፡ ንዘኽታማት ዝሓልይ፡ ንህሙማን ድኻታትን ዝሓልይ ዝተፈላለዩ ማሕበራት ግብረ ሰናይ መሰረት ኣብቲ ከባቢ ነባሪ ሰላም ንምሃጽ ብዙሕ ጻዕሪ ይካየድ ኣሎ። ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ መዳይ ዓቢይ ተራ ከምዘለዋ ሓቢሮም፡ እቲ ጉባኤ ነዚ ሓለፋ ዘብል ጸጋ ዝምሕጸን እውን እዩ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


text:
ኣስተንትኖ ቃላ ኣምላኽ ሠነ – 8.2018
ዮሓ.19:31-37
ስለዚ፥ ድሮ ሰንበት ስለ ዝነበረ፥ እታ ሰንበት እቲአ ድማ ኽብርቲ በዓለ ዓመት ስለዝነበረት፥ እቲ ሬሳታት አብ መስቀል ምእንቲ ኸይኃድር መሓኹልቶም ሰሰቢሮም ኬውርድዎ መራሕቲ አይሁድ ንጲላጦስ ለመንዎ። ሽዑ እቶም ወተሃደራት መጺኦም መሓኹልቲ እቲ ቐዳማይን ናይቲ ምስኡ ዝተሰቕለ ኻልአይን ሰበሩ። ናብ ኢየሱስ ምስ መጹ ግና ድሮ ከም ዝሞተ ርእዩም መሓኹልቱ አይሰበርዎን። ሓደ ኻብቶም ወተሃደራት ግና ጎድኑ ብኹናት ወግኦ፥ ብኡብኡ ኸአ ደምን ማይን ወፅ። እቲ ነዚ ዝረአየ መስከረ፥ እቲ ምስክሩ ኸአ ሓቂ አዩ፤ ንስኻትኩም ምእንቲ ኽትአምኑ ድማ ንሱ ሓቂ ኸም ዝመስከረ ይፈልጥ እዩ። እዚ ዝኾነ ኸአ አቲ “ካብኡ ሓደ ዓጽሚ እካ አይኪሰብሩን እዮም” ዚብል ጽሑፍ ምእንቲ ኺፍጸም እዩ። ካልእ ጽሑፍውን “እቶም ዝወግእዎ ክርእይዎ እዮም” ዚብል አሎ።


text:
ካልኣይ ዙር ምምላህ ግድብ ህዳሴ ሎማዕንቲ ምዝዛሙ ተገሊፁ።ብኽልተ ተርባይናት ሓይሊ ምምንጫው ከምዝክኣል እውን ተሓቢሩ ኣሎ።ናይ ኢትዮጵያ ምንስቴር ማይ፣መስኖን ኢነርጅን ዶክተር ስለሺ በቀለ ናይ ክረምቲ ዝናብ ዝለዓለ ብምዃኑ እቲ ግድብ ብቅልጡፍ ከመልእ ከምዝኽኣሎ ብምሕባር ድሕሪ ሕዚ ክሳብ ዝቕፅል ሰለስተ ኣዋርሕ ሓይሊ ናይ ምምራት ቀፃሊ ዕማም እዩ ኢሎም።
ካልኣይ ዙር ምምላእ ዓብይ ግድብ ህዳሴ ኢትዮጵያ ሎሚ 12 ሓምለ 2013 ዓ\ም ምዝዛሙ ዕላዊ ኮይኑ ኣሎ።እቲ ግድብ መሊኡ ብዝባኑ ክፈስስ ከሎ ኣብቲ ቦታ ተረኺቦም ዝተዓዘቡ ናይ ኢትዮጵያ ምንስትሪ ማይ፣ መስኖን ኢነርጅን ምንስተር ዝኾኑ ዶክተር ስለሺ በቀለ ብኽልተ ተርባይናት ሓይሊ ምምንጫው ክጅምር ዘኽእሎ እዩ ኢሎም።
‘’ንኩሎም ኢትዮጵያዊያን እንኳዕ ሓጎሰኩም ክብል እደሊ’’ ዝበሉ ንሶምሎሚ ካብ ንጉሆ ጀሚሩ ቀስ ብቐስ እናመልአ ሕዚ ብዝባን እናፈሰሰ እዩ ዘሎ ኢሎም። ‘’ብኽልተ ተርባይናት ሓይሊ ንምፍራይ ዘኽእለና መጠን ማይ ምሉእ ብምሉእ ክንሕዝ ኣኽኢሉና ኣሎ’’ ኢሎም ።
ናይ ክረምቲ ዝናብ ዝለዓለ ብምዃኑ እቲ ግድብ ብቅልጡፍ ከመልእ ኣኽእሊዎ እዩ ኢሎም ብምዋኽ።
ብሰንኪ እዚ ግድብ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያ፣ግብፅን ሱዳንን ዝለዓለ ዘይርምድዳእ ኣሎ። ታሕተዎት ተፋሰስ ግብፅን ሱዳንን ሕፅረት ማይ ሓዊሱ ጉድኣት ክወርደና እዩ ክብላ ብተደጋጋሚ ይገልፃ።ግን እቲ ግድብ ይመልእ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ዋሕዚ ናይቲ ማይ ኣይተሰናኸለን ጥራሕ ከይኮነስ ክፍጠር ዝነበረ ምዕልቕላቕ ክተርፍ ገይሩ እዩ ኢሎም።
ንሓዋሩ እውን ሚዛናዊነት ዋሕዚ ናይቲ ማይ ብምዕራይ ንታሕተዎት ተፋሰስ ሃገራት ዝዓበየ ረብሓ ክህልዎ እዩ ኢሎም ብምውሳኽ።


text:
- Other languages
መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእትን ፈርፈርታ
መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእትን ስውየትን (Tourettes syndrom och tics) ብዕድመ 7 ዓመት ክትመልእ እንከለኻ ዝርአ ጸገም ኮይኑ፡ ቀንዲ መበገሲኡ ኸኣ ኣብ ሓንጎል ዘጋጥም ምምዝባል እዩ። ጸገምካ ተራእዩ ሕማምካ ክንጸረልካ ምግባር፡ ብፍላይ ከም ወላዲ ናይቲ ህጻን መጠን፡ ናይ ሕልፈት ፍርዲ ክቊጸር ይኽእል እዩ። እቲ ሓቂ ግን ብኣንጻሩ እዩ። መብዛሕትኦም ግዳያት ካብዚ ጸገም ተላቒቖም፡ እቲ ጸገም ዳግማይ ከይቕልቀሎም ውን ክቆጻጸርዎ ይበቕዑ።
መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ እንታይ እዩ?
መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ፡ ምስቶም መትነ-ሲካትሪያዊ ዕዮኣዊ ስንክልናታት ተባሂሎም ዝጽውዑ እኩብ ጸገማት ዝጽንበር ጸገም እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ሓደ ካብቶም ሓንጎል ከምቲ ዝድለ ብዘይምስርሑ ዝፈጠሩ ዝተፈላለዩ ጸገማት ሓደ እዩ። ነዚ መኽሳእቲ`ዚ ብዝምልከት፡ እቲ ዝፍጠር ጸገማት ከም ሞተራውን ናይ ቃላትን ባህሪ ዘለዎ ፈርፈርታ እዩ። ፈርፈርታ ክንብል እንከለና፡ ነጸብራቓዊ ምልክታት፡ ከም ጭምጭምታ ዓይኒ፡ ናዕናዕታ መንኮብ ወይ ውን ነገራት ምትንካፍን፡ ማለትና እዩ። ከም ትስዕል፡ እሒሕ ትብል ወይ ውን ተፋጺ ምድላይ ውን ክመስል ይኽእል እዩ።
ብዙሓት ሰባት፡ ንፈርፈርታ፡ ምስ ኣነዋሪን ኣብዘይለዓቱን ዝኾነ ቃላት ምውርዋር የዛምድዎ። እዚ ኸኣ ኮፕሮላሊ (koprolali) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ፡ ኣብ ኩሎም ግዳያት መትነ-ሲካትሪያዊ ጸገማት ዝኾኑ ሰባት ዝርአ ጸገም ውን እዩ።
ፈርፈርታ፡ መብዛሕትኡ ግዜ፡ ኣብ ግዜ ንእስነት ካብ 5 ክሳብ 7 ኣብ ዘሎ ክሊ-ዕድመ ዝቕልቀል ጸገም እዩ። ኣብዚ ዕድመ`ዚ ምቕልቃሉ ግን፡ እቲ ህጻን በዚ ሕማም ክጥቃዕ እዩ ማለት ኣይኮነን። ባዕሎም ምስ ግዜ ዝጠፍኡ ፍወሳ ውን ዘየድልዮም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ሕማም መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ ክንጸር ምእንቲ፡ እቲ ግዳይ ብዘይምቊራጽ ንሓደ ዓመትን ሰለስተ ወርሕን ብፈርፈርታ ዝተንጸላለወ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ሕማም መብዛሕትኡ ግዜ ናወዳት ዘጥቕዕ ኮይኑ፡ ብትውልዲ ዝውረስ ሕማም ውን እዩ።
ህይወተይ በዚ ሕማም ብኸመይ ክጽሎ ይኽእል?
መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ፡ ነቶም ፋልማዮም ትምህርቲ ዝጀመሩ ህጻናት ኣዝዩ ከሸግሮም ይኽእል እዩ። ብዜካ ፈርፈርታ፡ ጸጋማት ምትኳር፡ ልዑል ንቕሓት፡ ናይ ምንባብ ጸገማት ውን ከኸትል ይኽእል እዩ። ባህርያት ናይቲ ሕማም ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክፈላለ ይኽእል እዩ። ንኣብነት ኣብ ገለ እዋን ፈርፈርታ ቀጻሊ ይኸውን፡ ኣብ ካልእ እዋን ከኣ፡ ምልክታት ናይቲ ሕማም ዝጥፍኣሉ ግዜ ኣሎ። ጸቕጢ ነዚ ሕማም ከነጣጥፎ ይኽእል እዩ።
እቲ ግዳይ ዕድመ ኣዳም ክበጽሕ እንከሎ፡ ምልክታት ናይዚ ሕማም እንዳነከየ ይኸይድ ወይ ውን ምሉእ ብምሉእ ይጠፍእ። ከምዚ ምስዘየጋጥም፡ መብዛሕትኦም ሰባት፡ ነቲ ፈርፈርታ ከባቢኦም ክሳብ ዘይርእዮ፡ ክቆጻጸሮው ይበቕዑ። ነቲ ፈርፈርታ ትቆጻጸኢሮማ ብምውዓል ከኣ ኣብ ገዛ ምስ ተመልሱ ነጻ ይገድፍዎ። ብዙሓት ሰባት በዚ ሕማም ተጠቒዕም እንከለዉ፡ ጽቡቕ ማሕበራዊ ህይወት የሕልፉ እዮም። ኣብ ክርደኣካ ዝኽእል ከባቢ ዝበቆልካ ምስ እትኸውን ውን፡ ንመዓልታዊ ህይወትካ የቓልለልካ እዩ።
ብመትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ ዝተጠቕዐ ሰብ፡ ግዳይ ሃንደበታውነት፡ ጥሩፍ ኣስገዳዲ ሲንድሮም (tvångssyndrom)፡ ሻቕሎትን ጸቅትን ይኸውን። እዚ ሕማም ንተውህቦን ብልሓትን ናይቲ ግዳይ ዝትንክፍን ኣይኮነን። ኣብ መንጎ መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእትን ሙዚቃዊ ተውህቦን ምትእስሳር ከይህሉ ተባሂሉ ብሙዝ-ኣርቲ ተዘሪቡሉ እዩ።
ሕክምናዊ ረድኤት ክሓትት ኣለኒ`ዶ?
ብፈርፈርታ ንነዊሕ ግዜ ዝተጠቕዐ ህጻን ምስ እትርእዩ፡ ሕክምናዊ ረድኤት ክትሓቱ ኣለኩም። እቲ ህጻን ዘርእዮ ጸገማት ኣብ ምንታይ ዝምርኮስ ምዃኑ፡ ባዕልኹም ወዲእኩሞ ክትመጹ ኣይትኽእልን ኢኹም። እቲ ህጻን ቅልጢፉ ሕክምናዊ ረድኤት ምስ ዝሓትት፡ ምስ ግዜ እቲ ሕማም ንምቊጽጻሩ ቀሊል ይኸውን። ኣብ ከባቢ ናይቲ ግዳይ ዝርከብ ሰብ፡ ነቲ ሕማም ዝምልከት ሓበሬታን ፍልጠትን ብዛዕባ`ቲ ሕማም ዝዓጠቐ ሰብ ምስ ዝኸውን፡ ጠባያት ናይቲ ግዳይ ብድልየቱ ዝቐየያየር ከምዘይኮነ ክርድኡ ይኽእሉ።
ከከም ዕድመ ናይቲ ህጻን ምስ መእከል-ጥዕና፡ ክንክን ጥዕና ቤት-ትምህርቲ፡ ክፍሊ ሲካትሪያዊ ክንክን ህጻናትን ኮተቴን ወይ ውን ክፍሊ ክንክን ጥዕና ህጻናት፡ ተራኺብኩም ክትዘራረቡ ትኽእሉ። መንነት ናይቲ ሕማም ክንጸር ምእንቲ፡ መጀመርያ እቲ ሓኪም እቲ ፈርፈርታ ካልእ ነገር ዝፈጠሮ ከምዘይኮነን፡ እቲ ግዳይ ውን ብሞተራውን ናይ ቃላትን ባህሪ ዘለዎ ፈርፈርታ ይሳቐ ምህላዉ ከረጋግጽ ኣለዎ።
እቲ ፍወሳ ከመይ ይመስል?
እቲ ነቲ ህጻን ዝወርዶ ናይ ፈርፈርታ ጸገም ዕዮኣዊ ዕንቅፋታት ዝፈጥር ዝመስል ምስ ዝኸውን፡ ክግበረልኩም ዝኽእል ክኢላዊ ድጋፍ ኣሎ እዩ። ብዜካቶም ተወሰኽቲ ድጋፋት፡ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ውን ተገንዝቦኣዊ ባህርኣዊ ፍወሳ (kognitiv beteendeterapi (KBT) ንሕማም መትነ-ሲካትሪያዊ መኽሳእቲ ኣብ ምፍዋስ ውጽኢታዊ ኮይኑ ክርከብ ይኽእል እዩ። ነቲ ሕሙም ንምድጋፍ ካብ ዝብል ውን ቤተ-ሰብ ናይቲ ግዳይ ውን ድጋፍን ትምህርትን የድልዮም እዩ።


text:
ኣብ ኩሎም ናይ መንግስቲ ትካላት፣ወረዳታትን ከባቢታትን ሓለዋ ፖሊስ ተጠናኺሩ ቀፂሉ’ሎ ዝበሉ ኮምሽነር ፖሊስ ኣዲስ ኣበባ ኣቶ ይሕደጎ ስዩም ኣብ ዝሓለፈ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ፍንጀራ ዝፈፀሙ ሱማሊያዊያን ምዃኖም ምርግጋፁ ብምግላፅ ከምዚ ኢሎም።’’ትማሊ ዝተውሃበ መግለፂ መንግስቲ ኤርትራን ምስ ኣል-ሽበባ ብዝተኣሳሰረን ዘሎ ስግኣታት ንሓደጋ ከየሳጥሐና ህዝቡ ይኹን ሓይልታት ፀጥታ ሓቢሮም ንኽሰርሑ ሓበሬታ ንምሃብ እዩ’’ኢሎም።
ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ሎሚ ንፈለማ እዋን ዝተርኣየ ከምዘይኮነን ቅድሚ ሎሚ እውን ብተደጋጋሚ ዝፈሸለ ሓደጋ ከምዝነበረ ብምግላፅ ሓሰት ንህዝቢ ዕላዊ ዝኾነሉ ምኽንያት ኣይህሉን።ብጭቡጥን ብተደጋጋምን ዝተኸሰተ ግን ድማ ዝፈሸለ ሓደጋ እዩ።ሕዚ እውን እንተኾነ ተመሳሳሊ ዝኾነ ትሕዝቲ ከምዝህልዎ ምውሳድ ይክኣል እዩ ኢሎም።
እቲ ሓደጋ ብጭቡጥ ሓበሬታን መረዳእታን ዝተሓገዘ ስግኣት እዩ ዝበሉ ንሶም ዝኾነ ይኹን ኣካል ኣሉታ ስለዝሃበሉ ከይኮነስ ኣብ ሃገራና ዝተሃቀነ ሓደጋ ናይ ምፍሻል ስራሕ ናይ ኮሉም ሓይልታት ፀጥታን ህብዝን ስራሕ ክኸውን ስለዘለዎ ዝኾነ ይኹን ኣካል ከምኡ ስለዝበሉ ዕሽሽ ኣይንብል ክብሉ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ኽሲ ኣሉታ ዝሃበሉ መሊሶም።
መረዳእታ ካብ መሬት ተላዒልካ ዝንገር ከይኮነስ ከምዚ ዝበለ ሓደጋ ንምፍፃም ዝንቀሳቐሱን ዝተንቀሳቐሱን ወገናት ምህላዎም ስለዝተፈልጠን እዩ ክብሉ ኮምሽነር ይሕደጎ ስዩም ገሊፆም።
ህዝብ ነዚ ሓደጋ ናይ ምፍሻል ዓቕሚ ኣለዎ ኢሎም እውን ኢሎም እቶም ኮምሽነር።
እቶም ብመንግስቲ ኤርትራ ዝሕገዙ ዝተባህሉ ሓይልታት ቅድሚ ሎሚ ብተደጋጋሚ ሓደጋ ንምብፃሕ ክንቀሳቐሱን ከም ተለኣኣኽቲ ኮይኖም ከግልግሉን ዝፀንሑ ኣሸበርቲ ተባሂሎም ዝተመደቡን ሓይልታት ከምኡ ድማ ኣል-ሸባብ ብዝረኸብዎ ኣጋጣሚ ኣብ ሽብር ክሳተፉ ይኽእሉ እዮም ኢሎም።


text:
ኣቶ ግርማ ኣስመሮም ኣብ ሕብረት ኣፍሪካ ኣምባሳደር ኤርትራ ብምዃን ናይ ሽመት ደብዳብኦም ንኣቦመንበር ኮምሽን ሕብረት ኣፍሪካ ዦ ፒንግ ኣብዚ ሰሙን ኣረኪቦም
ዲፕሎማሰኛታት እቲ ስጉምቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ርክብ ናይ ምምሕያሽ ምልክት ኣየርኢን ኢሎም።
ካብ ሕብረት ኣፍሪካ ዝወፀ መግለፂ ከምዝሓበሮ ፒንግ ኤርትራ ናብቲ 53 ኣባል ሃገራት ዘለዎ ውድብ ምምላሳ ታሕጓሶም ገሊፆም።
ኤርትራ እቲ ካብ 1998 ክሳብ 2000 ኣ/ፈ ዝተኻየደ ዅናት ንኸብቅዕ ዝተፈረመ ናይ ሰላም ስምምዕ ኢትዮጵያ ክትጥሕሶ እንተላ ሕብረት ኣፍሪካ ኣየውገዘን ክትብል ብምቅዋም ኣምባሳደራ ስሒባ'ያ።እቲ ኣህጉራዊ ውድብ ኣብቲ ስምምዕ ቀንዲ ተዋሳኢ'ዩ ነይሩ።
ብመሰረት ፃውዒት ኢትዮጵያ፡ ሕብረት ኣፍሪካ ተራእዩ ብዘይፈልጥ ኣብ 2009 ኣ/ፈ ንሶማሊያዊያን እስላምዊ ተዋጋእቲ ሓገዝ ብምሃባ፡ ሕቡራት መንግስታት ንኤርትራ ንክቐፅዓ ከምዝሓተተ ዝዝከር'ዩ።ኤርትራ ብትሪ እንተነፀገቶ እውን ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኣስመራ እገዳ ኣፅዋር ምድስካል ንብረትን ናይ ጉዕዞ እገዳን ሓዊሱ ጠንካራ ማዕቐባት ኣንቢሩ'ዩ።
ኣቦመንበር ሕብረት ኣፍሪካ ዣን ፒንግ፡ ኤርትራ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዳግም ንኸይትምለስ ኢትዮጵያ ናይ ሕብረት ኣፍሪካ ናይ ምትእንጋድ ሓላፍነታ ተጠቒማ ንኤርትራ ኸልኪላታ'ያ ዝብል ናይ ኤርትራ ኽሲ ዝሓለፈ ዓመት ነጺጎምዎ ነይሮም። ፒንግ ኤርትራ ናብቲ ውድብ ንኽትምለስ ብዘይምስልካይ ከምዝሰርሑ ዲፕሎማሰኛታት ይገልፁ።
ምንስትሪ ወፃኢ ኢትዮጵያ ብወገኑ፡ ኤርትራ ናብ ሕብረት ኣፍሪቃ ንኸይትምለስ ዝኾነ ይኹን ፈተነ ከምዘይገበረ ክገልፅ ፀኒሑ እዩ።ወሃቢ ቃል ምንስትሪ ወፃኢ ኢትዮጵያ ኣቶ ዲና ሙፍቲ ብስልኪ ኣብዝሃብዎ ቃለመጠይቕ፡ ኤርትራ ናብ ሕብረት ኣፍሪካ ዳግም ምምላሳ ኣብ ርክብ ክልቲኤን ሃገራት ዘስዕቦ ለውጢ ከምዘይብሉ ገሊጾም። “ምስቲ ኩነት ዘራኽቦ ዋላ ሓንቲ ነገር የለን።ናይ ሕብረት ኣፍሪካ ኣተኣናጋዲት ሃገር ኢና።ንሕብረት ኣፍሪካ ዘድሊ ናይ ምስላጥ ግዴታ ኣለና።ርክብ ምስ ኤርትራ ናብቲ ዝነብሮ ምስ ምምላስ ዘራኽብ ነገር የብሉን” ኢሎም።
ኤርትራ ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ኣብ ካምፓላ ኣብዘካየዶ ጉባኤ ዝለዓለ ተዓዛቢ ልኢኻ ነይራ።
ኤርትራ ኣምባሳደራ ዳግም ናብ ሕብረት ኣፍሪቃ ልኢኻ
ዥን ፒንግ ንኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ተቐቢሎምዎም
ኣቶ ግርማ ኣስመሮም ኣብ ሕብረት ኣፍሪካ ኣምባሳደር ኤርትራ ብምዃን ናይ ሽመት ደብዳብኦም ንኣቦመንበር ኮምሽን ሕብረት ኣፍሪካ ዦ ፒንግ ኣብዚ ሰሙን ኣረኪቦም


text:
Radio Erena: 28 September 2020
ኣብ ሰሜናዊ ፈረንሳ ዝርከብ ምምሕዳር ካሌ፣ ኤርትራውያን ንዝከርብዎም ኣስታት 1200 ሓተቲ ዑቕባ፣ ናይ መግቢ ሓገዝ ዝህባ ትካላት ግብረ ሰናይ፣ ደው ከብልኦ ንዘውጽኦ መምርሒ ተቓውሞ ገጢምዎ።
ኣስታት 250 ዝኾኑ ተጣበቕቲ መሰል ስደተኛታትን ሰራሕተኛታት ትካላት ግብረ ሰናይን፣ ብ25 መስከረም ኣብ ዘካየድዎ ሰለማዊ ሰልፊ፣ እቲ ምምሕዳር ዘንቀዶ ሓሳብ፣ ሰብኣውነት ዝጎደሎ ምዃኑ ነቒፎም።
እቲ ምምሕዳር ብወገኑ፣ እቲ ኣብ ማእከል ከተማ ካሌ፣ ንኣሽሓት ሓተቲ ዑቕባ ብምእካብ ዝካየድ ዘሎ መግቢ ናይ ምዕዳል መስርሕ፣ ንለበዳ ኮረና ቫይረስ ዘቃልዕ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ስግኣት ነበርቲ እታ ከተማ ንምሕላው ነቲ ስጉምቲ ከምዝወሰዶ’ዩ ዝጣበቕ።
ኣብ ካሌ፣ ናብ ብሪጣንያ ንምስጋር ዝሓለኑ ዝበዝሑ ዜጋታት ኤርትራ፣ ሱዳን፣ ኣፍጋኒስታንን ሶርያን ዝርከብዎም ኣስታት 1200 ሓተቲ ዑቕባ ኣለዉ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ኣብ ካሌ፣ ኣብ መንጎ ሓተቲ ዑቕባ ብዝተጎሃሃረ ናዕብን እንባጋሮን ብውሕዱ ሓያሎ ሰባት ቆሲሎም ኣብ ሆስፒታል ተዓቝቦም ከምዘለዉ ማዕከናት ዜና እቲ ዞባ ኣመልኪተን።
እቲ ብ25 መስከረም፣ ብካራሩን ኣባትርን ዝተኻየደ ግጭት፣ ኣብ መንጎ ዜጋታት ሱዳን ምዃኑ ዝሓበረት ሬድዮ ‘ላ ቩዋ ዱ ኖርድ’፣ ክልተ ሰባት ከምዝተወግኡ ኣረጋጊጻ።
ጠንቂ’ቲ ግጭት ንጹር እኳ እንዘይኮነ፣ ኣብ መንጎ ዜጋታት ኤርትራ፣ ሱዳንን ኣፍጋኒስታንን ተደጋጋሚ እዋን ግጭታት ከምዝለዓል፣ ብሰንኩ ድማ ብውሕዱ 4 ሰባት ከምዝሞቱ ጸብጻብ ፖሊስ ናይቲ ምምሕዳር የመልክት።
==============


text:
ስሙር ሓይሊ ኢትዮዽያን ሶማልያን ኣብ ማእከላይ ሶማልያ ኣንፃር ምልሻታት ኣል-ሸባብ ከምዝተዋግኡ መሰኻኽር ገሊፆም።
ቪኦኤ ኣገልግሎት ሶማልኛ ከምዝገለፆ፣እቲ ሎሚ ሰሉስ ዝተካየደ ውግእ ኣብ ሞንጎ ከተማታት ሉቅን በርደለን ኣብ ዝርከብ ከባቢ‘ዩ።
በርደለ ካብ ባይዶኣ ስሳ ኪ/ሜ ርሕቀት‘ያ ትርከብ።ባይዶኣ ሓያል ዕርዲ ኣል-ሸባብ ምኻና‘ውን እቲ ዜና ይሕብር።
ተጠባባቂ ቀ/ሚ ሶማልያ ሎሚ ንሪፖርተራት ከምዝገልዎ፣ሓይልታት ጥምረት ናብ ባይዶኣ ይምርሹ‘ለው፣ነታ ከተማ ኣብ ውሽጢ መዓልታት ክሳብ ዓርቢ ክቆፃፀርዋ‘ዮም ኢሎም።ብዛዕባ ዝወረደ ጉድኣት፣ዛጊድ ዝተገልፀ ነገር የለን።
መንግስቲ ሶማልያ ሶኒ ኣብ ዝሃቦ መግለፂ፣መጥቃዕቲ ኣንፃር ኣል-ሸባብ ሓዪሉ ንናፃ ዞባ ከስፍሕ‘ዩ ከምዝበለ ዝዝከር‘ዩ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና፣ኣውሮዻውያን ኣብ ወሽመጥ ዓደንን ማያት ሶማልያን ኣብ ልዕሊ ከተርቲ ባሕሪ ወፍሮም ከሕይሉ‘ዮም።
ምንስትር ወፃኢ እንግሊዝ ዊልያም ሄግ፣ሃገሮም ነቲ ኣብ ስሽልስ መደብሩ ዝኸውን ሓይሊ ፀረ-ክትራን ባሕሪ ብገንዘብ ክትድግፍ፣ኣዛዚ‘ውን ክትምድብ’ያ ኢሎም።
እቲ ዞባዊ ኣተሓባባሪ ፀረ-ክትራን-ባሕሪ፣ማሕበረ-ሰብ ዓለም ደድሕሪ‘ቶም ሸፋቱ ክስዕብን ናብ ፍርዲ ከቅርቦምን’ዩ ይብሉ ዊልያም ሄግ።
ንምህናፅ‘ቲ ማእከል ዝውዕል 870 ሽሕ ዶላር እንግሊዝ ክትልግስ‘ያ።ኣብ ምዕዋት‘ቲ ተበግሶ፣ኔዘርላንድ፣ስሽልስን ኢንተርፖልን‘ውን ክተሓባበሩ‘ዮም።
ክትራን ባሕሪ ንቁጠባ ዓለም ሎም-ዘበን ጥራሕ ኣስታት ሸውዓተ ቢልዮን ዶላር ከምዘኽሰረ ሓደ መፅናዕቲ ዩ-ስ ከምዘፍለጠ‘ውን እቲ ዜና ይሕብር።
ስሙር ግንባር ኢትዮጵያን ሶማልያን ናብ ባይዶኣ ይምርሽ ኣሎ
ክሳብ ዓርቢ ነታ ከተማ ክቆፃፀርዋ'ዮም ይብሉ ቀ/ሚ ሶማልያ
ስሙር ሓይሊ ኢትዮዽያን ሶማልያን ኣብ ማእከላይ ሶማልያ ኣንፃር ምልሻታት ኣል-ሸባብ ከምዝተዋግኡ መሰኻኽር ገሊፆም።


text:
ዘተ ኣብ ህዝባውን ሃገራውን ጉዳይ ምስ ደቀ'ንስትዮ ኣባላት ደግሓኤ
ስለምንታይ ኢና ደቀንስትዮ ተወዲብና ንቃለስ፧ ካብ ደቀ'ንስትዮ ኣባላት ደግሓኤ
ኣባል ጉጅለ በህሊ ስኒት ናይ ደሞክራሲያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ።
ኣባል ጉጅለ በህሊ ስኒት ናይ ደሞክራሲያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ።
መልስና ነቲ ብገለ ኤርትራውያንን ተጋሩን ተቓወምቲ ውድባት ዝመጽአ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ
"መልስና ነቲ ብገለ ኤርትራውያንን ተጋሩን ተቓወምቲ ውድባት ዝመጽአ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ"ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ሰፊሩ ዝረኸብናዮ ቪድዮ Red Sea Eri ናባኹም ናብ እዝኒ ሰማዕትና ሰናይ ምክትታል።
Read more: መልስና ነቲ ብገለ ኤርትራውያንን ተጋሩን ተቓወምቲ ውድባት ዝመጽአ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ
ቃለ-መጠቕ ምስ ኣቶ ተወልደ ሃብተ
እዋናዊ ጉዳያት | ደም ኤርትራዊ መንእሰይ ዘይጸገቡ ማዳ ሃገር
እዋናዊ ጉዳያት | ደም ኤርትራዊ መንእሰይ ዘይጸገቡ ማዳ ሃገር
ቃለ መጠይቕ ምስ ገዲም ተጋዳላይ ሙሴ ዳኘው
ሕቶ ምሕዝነት ኣብፖለቲካ ኤርትራ ኣብ ዝብል ኣርእስቲ ሰፊሕ ተንታን ክህበና ዕዱም ጋሻ ሒዘልኩም መጽየ ኣለኹ ናብ ምክትታል ክወስደኩም። ይብል Red See Eri
ቃለመጠይቕ ምስ መምህር ዘርኣይ ተስፋይን ሓው ጎይትኦም ክፍሎምን
ኣብ ህልዊ ኩነታትሃገርናን መድረኻዊ ሕቶታትን
ኣዛራራቢ ዛዕባታት፡ ዘተ ምስ ኣቶ መዝሙር ፍስሃየ ን ኡስታዝ ሑሴን ዓ/ዋስዕ (ካልኣይ ክፋል) 2021
Read more: ኣዛራራቢ ዛዕባታት፡ ዘተ ምስ ኣቶ መዝሙር ፍስሃየ ን ኡስታዝ ሑሴን ዓ/ዋስዕ (ካልኣይ ክፋል) 2021


text:
ኣከባቢ፡ ተፈጥሮን ተፈጥሮኣዊ ዓቃብነትን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 16 10 2018
ተፈጥሮኣዊ ዓቃብነት ክብሃል እንከሎ፡ እቲ ሕብረተስብን ትካላቱን ምስ ተፈጥሮ ተሳኒዮም ነቲ ኣከባቢ ብዘይሃሲ መገዲ ክነብሩ ከለዉ ማለት እዩ።
ባይቶ ሽወደን፡ ኩሉ ሽወደናዊ ዝሰርሓሎም፡ ንተፈጥሮኣዊ ዓቃብነት ዝምልከቱ ዕላማታት ሓንጺጹ ኣሎ። እዚ ማለት ከኣ፡ ንኣብነት ካብ ፋብሪካታትን ተሽከርከርትን ዝወጹ ጋዛት፡ ንደቂ ሰባት ከምዘይጎድኡ ምግባርን ህይወታዊ ብዙሕነት (biologiska mångfalden) ምዕቃብን ማለት'ዩ። ናይ ክሊማ ስግኣት መታን ከይፍጠር፡ ኣጠቓቕማ ጸዓትን ባህርያውያን ጸጋታትን፡ ክድረትን ውጽኢታዊ ክኸውንን ኣለዎ።
ኮምዩናት ከኣ፡ ንኸባቢኦም ዝምልከት ስራሓት፡ ማለት ንኣተሓሕዛ ኣከባቢ ዝምልከት ሓላፍነት ይስከማ። ንኣብነት ሓደ ኮምዩን፡ ንጓሓፍ፡ በየናይ መገዲ ከም ዝኣልዮ ወይ ከመይ ገይሩ ብዘዕግብ ኣገባብ ንሓይሊ ጸዓት ከም ዝጥቀመሉ ዝምልከት ክኸውን ይኽእል። ኩሉ ነባሪ ሽወደን፡ ምስ ተፈጥሮ ተሳኒዩ ንኽነብር ግዴታ ኣሎዎ።
ኣተሓሕዛ ጎሓፍ
ኣብ ሽወደን፡ ዓመታዊ፡ ብዙሕ ጎሓፍ ይእከብ። ካብ ኣባይቲ ዓመታዊ፡ 4.2 ሚልዮን ቶን ዝኸውን ጎሓፍ ይወጽእ። እዚ ማለት ከኣ፡ 430 ኪሎ ግራም ጎሓፍ ካብ ሓደ ሰብ ማለት'ዩ። ነዚ ኹሉ ጎሓፍ ንምእላይ፡ ብዙሕ ወጻኢታት ይወጽእ። ስለዚ፡ ጎሓፍ፡ ብዝተኻእለ መጠን ብጽቡቕ ኣገባብ ምእላይ ኣገዳሲ እዩ።
ዝበዝሕ ካብቲ ንጒሕፎ: ከምብሓድሽ ክንጥቀመሉ ንኽእል ኢና። ከምዚ ብምግባር ከኣ ነቲ ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ንዕቅቦ። ኣብ ሃገረ ሽወደን፡ ኩሉ ሰብ ነቲ ጎሓፍ ወጋጊኑ ክድርብዮ ከም ዘለዎ ዝሕብር ሕጊ ኣሎ። ነቲ ጎሓፍ ወይ ነቲ ኣብ ጎሓፍ ዝርከብ ጸዓት ከም ብሓድሽ ናይ ምጥቃም ብልሓት'ውን ኣሎ።
ዳርጋ ኩሉ ዝካረ ኣባይቲ እንዳ ጎሓፍ ኣሎዎ።
ከምዚ ክብሃል ከሎ፡ ተረፍ መረፍ-መግቢ፡ ታኒካታት፡ ወይ ሓጺነ-መጺን መሰልቲ፡ ጠራሙዝ፡ ፕላስቲክን ወረቐትን ኣብ ነንበይኑ መቐመጢ ትእክቦ ማለት እዩ።
ብዙሓት ዋናታት ገዛ፡ ንተኻረይቶም፡ ንመእከቢ ተረፍ-መረፍ መግቢ ዝኸውን ፕላስቲክ ይዕድሉዎም'ዮም። ተረፍ-መረፍ መግቢ ድማ፡ ብሓደ ተኣኪቡን ተደኵዑን ሓመድ ይኸውን።
ጎሓፍ ክትድርብየሎም እትኽእል ካልኦት ቦታታት'ውን ኣለዉ።
- መደበር ዳግመ-መዓላ (Återvinningstaion)
ኣብዚ፡ ዝተጠቕለሉ ጎሓፋት: ጋዜጣታትን ባተርያታትን ክትገድፍ ትኽእል።
- መደበር ኣከባቢ (Miljöstation)- መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መዕደሊ ነዳዲ ይርከብ
ኣብዚ ቦታ'ዚ፡ ንኣከባቢ ሓደገኛ ዝኾኑ ጎሓፋት ምግዳፍ ይክኣል።
- ማእከል ዳግመ-መዓላ (Återvinningscentral)
ኣብዚ ቦታ'ዚ፡ ግዝፍ ዝበሉ ጎሓፋት ከምኡ'ውን ሓደገኛ ዝኾኑ ኬሚካላትን ጎሓፋት ኤለክትሮኒክስን ምግዳፍ ይክኣል።
ምፍልላይ ተረፍ-መረፍ መግቢ
ተረፍ-መረፍ መግቢ ተኣኪቡ ንድዂዒ ይኸውን። ተረፍ-መረፍ መግቢ ክትውግኖ እንከለኻ፡ እቲ ክነድድ ዝግብኦ ጎሓፍ ይጎድል ኣሎ ማለት'ዩ።
ከም ተረፍ-መረፍ ኮይኖም ንድዅዒ ዝበቕዑ ነገራት፡
ተረፍ-መረፍ ዓሳ ወይ ናይ ባሕሪ እንስሳታት፡ ስጋ፡ እንቋቝሖ፡ ኣሕምልትን ፍረታትን፡ ባኒ፡ ቀጠፍ ሻሂ፡ ዳካ ቡን፡ ናይ ቡን ፊልተር፡ ናይ ክሽነ ወረቐት፡ ዕምባባታት፡ ኣትክልትን ሓመድን እዮም።
ስእሊ፡ ምምሕዳር ዑደትን ማይን ከተማ ዮተቦርይ
ምፍልላይ መዐሸጊታት: ጋዜጣታትን ባተርያታትን፡
ኣብ ኲላተን ኮምዩናት፡ ከም መዐሸጊታት: ጋዜጣታትን ባተርያታትን ክትድርብየሎም እትኽእል ቦታታት ዳግመ-መዓላ ኣለዉ። ዝተዓሸጉ ጎሓፋት፡ ኣብ ቦታታት ዳግመ-መዓላ ክግደፉ ከለዉ ንቑጻትን ጽሩያትን ክኾኑ ኣለዎም።
ኣብ ቦታታት ዳግመ-መዓላ፡ ነዞም ዝስዕቡ ዘገልግሉ መዕቆሪታት ኣለዉ፡
- ጋዜጣታት
- መዐሸጊታት ወረቐት
- መዐሸጊታት ፕላስቲክ
- መዐሸጊታት ሓጺነ-መጺን
- መዐሸጊታት ሕብራውያን ጠራሙዝ
- መዐሸጊታት ዘይሕብራውያን ጠራሙዝ
- ባተርያታት
ስእሊ፡ ምምሕዳር ዑደትን ማይን ከተማ ዮተቦርይ
ጋዜጣታት
ጋዜጣ ኣብ ዳግመ-መዓላ ከነውዕል ከለና: ነቶም ዝኣረጉ ኣመጻሪኻ ሓደስቲ ጋዜጣታት ኣብ ምድላው ብዝካየድ መስርሕ ብዙሕ ጸዓት ወይ ሓይሊ ከነድሕን ንኽእል።
መዐሸጊታት ወረቐት
ብወረቐት ዝተሰርሑ መዐሸጊታት ንኣብነት ካርቶናት፡ ከም ብሓድሽ ተማጻርዮም ሓድሽ መዐሸጊ ኣብ ምስራሕ ይጠቕሙ።
ብፕላስቲክ ዝተሰርሑ መዐሸጊታት
ልስሉሳትን ተረርትን ዓይነታት ፕላስቲክ፡ ኣብ ዳግመ-መዓላ ክውዕሉ ይኽእሉ'ዮም። ኣብቲ ንፕላስቲክ ተባሂሉ ዝተቐረበ መዕቆሪ፡ መዐሸጊታት ፕላስቲክን ስታይሮፎምን (frigolit) ምድርባይ ይክኣል'ዩ። ብፕላስቲክ ዝተሰርሑ ግን ከኣ ከም መዐሸጊ ዘየገልግሉ ነገራት፡ ንኣብነት ከም ኣስባስላ መሕጸብ ኣቕሑ፡ መጻወቲ ቆልዑ ዝኣመሰሉ፡ ከም ማንም ጎሓፍ ስለ ዝጽብጸቡ ኣብዚ ኣይድርበዩን እዮም።
ብሓጺን ዝተሰርሑ መዐሸጊታት
ሓጺን፡ ብተደጋጋሚ ኣብ ዳግመ-መዓላ ብምውዓል ብዙሕ ጸዓት ምቚጣብ ይክኣል።
ኣብቲ ንሓጺን ተባሂሉ ዝተቐረበ መእከቢ፡ ከም ብሓጺን ዝተሰርሑ ነገራት፡ ዚንጎን ኣለሚንዩምን ምድርባይ ይክኣል።
ኣብዚ መዕቆሪ'ዚ፡ ሕብሪ ወይ ኮላ ዘሎዎም መዐሸጊ ሓጻውን ዘይምግዳፍ። ምኽንያቱ ሕብርታትን ኮላታትን ከም ሓደገኛ ጎሓፋት'ዮም ዝጽብጸቡ። እዚኣቶም፡ ኣብ መደበር ኣከባቢ (miljöstation) እዮም ክጎሓፉ ዘለዎም። ከም ፍሊት ዝንፍሑ ታኒካታት'ውን ኣብ'ዚ ኣይድርበዩን'ዮም። ንሳቶም'ውን ከም ሓደገኛ ጎሓፋት'ዮም ዝጽብጸቡ።
መዐሸጊታት ጥርሙዝ
ጥርሙዝ፡ ብተደጋጋሚ ኣብ ዳግመ-መዓላ ምውዓል ይከኣል'ዩ። ጥርሙዝ ኣብ ዳግመ-መዓላ እንድሕር ኣውዒልና፡ ጸዓትን ጥረታት ኣቑሑን ካብ ምብኻን ንድሕን። ዳርጋ 40% ዝኸውን ኣብ ዳግመ-መዓላ ዝውዕል ጥርሙዝ፡ ሓደስቲ ዓይነታት ጠራሙዝ ኣብ ምስራሕ የገልግል። ንኣብነት ናይ ፈሳሲ ጠራሙዝ። ጠራሙዝ ክትጉሕፍ እንከለኻ፡ ሕብሪ ዘለዎምን ዘይብሎምን ፈላልዮም።
ተረፍ-መረፍ ጎሓፍ
እቲ ክፍለ ዘይክእል ጎሓፍ፡ ኣብ እንዳ ጎሓፍ ኣብ ዘሎ ልሙድ መጒሓፊ ይድርበ። ኣብ ዓበይቲ መቃጸሊ ቦታታት ከኣ ይቃጸል። ተረፍ-መረፍ ጎሓፍ ክነድድ ከሎ፡ እቲ ዋዒ ኣብ ጥቕሚ ይውዕል። ንኣብነት ገዛውቲ ኣብ ምውዓይ ክጠቅም ይኽእል። "ግዳማዊ ዋዒ" ተባሂሉ ድማ ይጽዋዕ።
ፍርያት ኤለክትሪክ
ኩሉ እንድርብዮ መሳርሕታት ኤለክትሪክ፡ ጎሓፍ ኤለክትሪክ ተባሂሉ ይጽዋዕ። ኩሉ ጎሓፍ ኤለክትሪክ፡ ኣብ ቦታታት ዳግመ-መዓላ ይግደፍ። ከም ጎሓፍ ኤለክትሪክ ዝጽብጸቡ፡ መብራህቲ 'ፍሎረሰንት'፡ ገመዳት ኤለክትሪክን ባተርያን ዝኣመሰሉ እዮም። ባተርያታት ተኣኪቦም ነንበይኖም ይፈላለዩ።
ገዘፍቲ ጎሓፋት
ከም ገዘፍቲ ጎሓፋት ዝጽብጸቡ፡ ንኣብነት፡ ዝኣረጉ ኣቑሑ ገዛ፡ ዝተሰብራ ሽግለታታት ክኾኑ ይኽእሉ። ኣብ ገዛ ኽራይ ትቕመጥ እንተ ኾይንካ፡ ገዘፍቲ ጎሓፋት ኣብ ምጕሓፍ ካብ ዋና ገዛ ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። እንተዘይኮይኑ፡ ናብ ዝምልከቶ ቦታ ዳግመ-መዓላ ውሰዶ።
ዳርጋ ዝበዝሕ ሰብ ኣብ ገገዝኡ ሓደገኛ ጎሓፍ ኣሎዎ። ንኣብነት ኣቸቲና: መንከስ ሓዊ: ኣዝማልቶ ወይ መጠንቀቒ ባርዕ (brandvarnare)። ባተርያ ማኪና: ተረፍ ዘይቲ: ሕብሪ: ክሎሪን: ኮላን መብራህቲ ፍሎረሰንትን፡ ብተወሳኺ ከም ሓደገኛታት ጎሓፍ ክጥቀሱ ይኽእሉ። ስእሊ: ቡ ኮየሩድ
ሓደገኛ ጎሓፍ
ሓደገኛ ጎሓፍ ዝብሃል፡ መርዛም ነገራት፡ ነታጕ፡ ተባራዕን ዝባላዕን ነገራት ክኸውን ይኽእል። ሓደገኛ ጎሓፍ፡ ብውሑድ ዓቐን'ውን እንተኾነ ጒድኣት ከውርድ ይኽእል'ዩ።
ሓደገኛ ጎሓፍ፡ ምስቲ ልሙድ ጎሓፍ ሓዊስካ ከይትድርቢ ኣስተብህል ኢኻ።
ሓደገኛ ጎሓፍ፡ ኣብ መደበር ኣከባቢ (miljöstation): ኣብ ቦታ ዳግመ-መዓላ፡ ወይ ከኣ ንሓደገኛ ጎሓፍ ተባሂለን ኣብ ዝተመደባ ፍሉያት መካይን ይግደፍ።
ኣብነት ሓደገኛ ጎሓፍ፡
ባተርያታት መካይን፡ ነዳዲ፡ ዘይቲ፡ ሕብሪ፡ ተረፍ-መረፍ ኮላ፡ ክሎሪን፡ መብራህቲ ፍሎረሰንት፡ መብራህቲ ኣምፑል፡ ኣሕቀቕቲ ፈሳሲታት፡ ላክናፍታ፡ መቕጠኒ ሕብሪ፡ ተርፐንቲን፡ ላምባን፡ ኣቸቲናን፡ ነዳዲ መንከስ-ሓዊ: ዝምልኡ ባተርያታትን ስብሒ ዝኣልዩ መሕቀቕትን'ዮም።
ተረፍ-መረፍ መድሃኒት፡ ኣብ ኣብያተ መድሃኒት (Apotek)ይጉሓፉ። ኣብ ኣብያተ መድሃኒት ድማ፡ ክትድርብዮም ንዝደለኻዮም መድሃኒታትን መሳርሒታት መድሃኒትን፡ መጒሓፊ እትጥቀመሎም ጎማታት ኣሎዉ። ስእሊ: ክሪስተር ኢህርሊን
ኣብ ፈቐዶኡ ምድርባይ
ሓደ ካብቲ ዝዓበየ ጸገማት፡ ኣብ ደገ ጎሓፍ ምድርባይ እዩ። እዚ ድማ ንተፈጥሮ ሃሳዪ እዩ። ነዚ ጎሓፍ'ዚ ንምጽራይ፡ ዓመታዊ ብሚልዮናት ዝቑጸር ገንዘባዊ ወጻኢታት ይሓትት።
ማይን ረሳሕ ፈሳስን
ኣብ ሽወደን፡ ብዙሕ ማይ ኣሎ። እቲ ብቡምባ ዝመጽእ ማይ፡ ጽርየቱ ኣተኣማማኒ'ዩ። ዝበዝሕ እዋን፡ ካብ'ቲ ብጎማ ገዚእካ እትሰትዮ ማይ ከይተረፈ ይበልጽ። ግን ከኣ፡ ዝሑል ማይ ቡምባ ጥራይ'ዩ ጽሩይ። እቲ ውዑይ ማይ ብሰንኪ'ቲ ዝመሓላለፈሉ ሻምብቆታት፡ ረሳሕ ክኸውን ይኽእል'ዩ። ስለዚ ውዑይ ማይ ቡምባ፡ ክትሰትዮ ኮነ መግቢ ክትሰርሓሉ የብልካን። ማይ፡ ብሻምብቆታት ኣቢሉ ናብ መጻረዪ ቦታ ይኸይድ። ምስተጻረየ ድማ፡ እቲ ተረፍ ኣብ ባሕሪ ይኣቱ። ኩሉ ማይ ኣይጻረን'ዩ። ኩሉ ማይ ካብ መርዛም ባእታ ንምጽራይ ብርቱዕ'ዩ። ስለዚ ኣብ ማይ እንታይ ከም ነፍስስ ከነስተብህልን ጥንቃቐ ከነዘውትርን ይግብኣና።
ዝሑል ማይ ቡምባ ጥራይ‘ዩ ዝስተ። ስእሊ: ሃና ኾዌስተት
ኣብ መተሓላለፊ ረሳሕ ማይ እንታይ ይኣቱ?
ኣብ መተሓላለፊ ርስሓት፡ ማለት ሽቓቕ ክጉሓፍ ዝግበኦ ርስሓት፡ መሕሰሲ ንጥቀመሉ ወረቐት ሽቓቕን ካብ ኣካላትና ዝወጽእ ርስሓትን'ዩ። ናይ ሽቃቕ ወረቐት፡ ብማይ ዝሓቅቕ ፍሉይ ወረቐት'ዩ። ካልእ ወረቓቕቲ፡ ንኣብነት ወረቐት ክሽነ፡ መሕሰሲ ኢድ ትርኩስ ሶፍቲ፡ ኣብ ሽቓቕ ዘሎ መሕሰሲ ኢድ ሶፍቲ፡ ንሻምብቆታት መተሓላለፊ ረሳሕ ፈሳሲ ክዓብሶ ይኽእል'ዩ። ማይ ኣብ ምጽራይ ድማ ጸገም ክፈጥር ይኽእል።
ሻምብቆ ረሳሕ ማይ ካብ መርዛማት ከሚካላት ነጻ ምእንቲ ክኸውን፡ ንኸባቢ ዘይጓድኡ ፍርያት ክትገዝኡ ትኽእሉ ኢኹም። ንኣብነት ክዳን ወይ ኣቑሑ ንመሕጸቢ ዘገልግሉ ፈሰስቲ ብዝምልከት ክልተ ዓይነት ምልክታት 'ስቫነን' (Svanen) ወይ'ብሮ ሚልዮቫል' (Bra miljöval) ዘሎዎም ኣለዉ። መሳርሒታት ሕክምና ወይ መድሃኒት፡ ብፍጹም ኣብ ሻምብቆ ረሳሕ ማይ ክድርበዩ ወይ'ውን ምስ ጎሓፍ ገዛ ክሕወሱ የብሎምን። ዘየድልዩኹም መድሃኒታት ኣብ ፋርማሲ ኬድኩም ክትጉሕፉዎም ኣለኩም። ኣብ ፋርማሲታት፡ ንመደርበዪ መድሃኒታት ተባሂሉ ዝተዳለወ ፍሉይ ፌስታላት ኣለኩም።
ጽዓት
ኩሉ እንጥቀመሉ ሓይሊ ጽዓትን ሓይሊ ኤለክትሪክን ንኣከባቢና ይጸልዎ'ዩ። ኣብ መጎዓዝያ፡ ኣብ ምማቝ ህንጻታትን ኣብ ኢንዱስትሪታትን ብዙሕ ጽዓት ይፈስስ። ዝበዝሕ እዋን፡ ጽዓት ካብ ነዳዲ፡ ካብ ጋዝን ከሰልን ይምንጩ። እዚ ድማ ንዕቃበ ኣከባቢ ጽቡቕ ኣይኮነን። ነዞም ኣብ ክሊማ ዝረኣዩ ዘለዉ ለውጥታት ንምንካይ፡ ውሕድ ዝበለ ጽዓት ክንጥቀም ይግባኣና። እቲ እንጥቀመሉ ጽዓት'ውን ምስ ኣከባቢ ዝሳነ ክኸውን ኣለዎ። ንኣብነት ከም ካብ ማይ፡ ንፋስን ጽሓይን ዝርከብ ጽዓት ምጥቃም ንኣከባቢ ግርም እዩ።
ካብ መካይን ዝወጽእ ጋዝ ንምንካይ፡ ህዝባዊ መጓዓዝያ ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። ኣብ ክንዲ ብማኪና: ከም ትራም (spårvagn): ባቡር ትሕቲ ምድሪ (tunnelbana): ካልኦት ባቡራት ወይ ኣውቶቡስ ጌርካ ክትጐዓዝ ትኽእል ማለት'ዩ። ኣብ ክንዲ ብነፋሪት'ውን፡ ብባቡር ክትጐዓዝ ትኽእል ኢኻ። ካብ ዕዳጋታት እንታይ ከም ትገዝእ'ውን ምስትብሃል ጽቡቕ'ዩ። ኣብ ከባቢኻ ዝፈረዩን ዝተሰርሑን ነገራት ክትገዝእ ዝከኣለካ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ዝወሓደ ስጋ ምብላዕ። ከመይ'ሲ፡ ስጋ ንኽበስል ብዙሕ ጸዓት እዩ ዝወስድ። ኣብ ገዛኻ ጸዓት ምቚጣብ'ውን ጽቡቕ እዩ።
ምዕረያ ኣከባቢ፡ ግሩም ናይ ኣከባቢ ምርጫ፡ ስቫነን/ደርሆ ማይ፡
ኣብ ገዛኻ፡ ጽዓት ምቑጣብ
ኣቕሑ ገዛኻ ኣብ ጥቓ መውዓዪ ናይ ገዛ፡ ማለት ኤለመንት እንተ ዘየቐሚጥካ ጽዓት ትቚጥብ። ምኽንያቱ እቲ ሙቐት ብቐሊሉ ኣብቲ ገዛ ይዝርጋሕ ኣሎ ማለት'ዩ። ዝበዝሕ እዋን፡ መሳርሒታት ኤለክትሪክ ውሉዓት'ዮም። ንመሳርሒታት ኤለክትሪክ ኩሉ ሳዕ ምስ እተጥፍኦም ብዙሕ ጽዓት ትቚጥብ። ገለ ነገር ከተብስል እንከለኻ'ውን፡ ነቲ ድስቲ፡ መኽደኒ እንተ ጌርካሉ ብዙሕ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክትቊጥብ ትኽእል።
ትሑት ጽዓት ዝወስድ መብራህቲ ተጠቐም። ካብ ገዛ ክትወጽእ ከለኻ ድማ መብራህቲ ኣጥፍኣዮ።
ትካል ሓይሊ-ንፋስ ስእሊ: Colourbox
ሓይሊ ኤለክትሪክ ካበይ ይመጽእ?
ዝዓበየ ክፋል ሓይሊ ኤለክትሪክ ሽወደን፡ ካብ ሓይሊ-ማይን ኒዩክለራዊ ሓይልን ይመጽእ። ናይ ሃይድሮ ኤለክትሪክ ሓይሊ፡ ኣብ ውሽጢ መብዛሕትኡ ወሓይዝ ሽወደን፡ ብሓይሊ ኤለክትሪክ ዝምንጩ ሓይሊ እዩ። ኣብ ሽወደን፡ ሰለስተ ነቚጣታት መመንጨዊ ሓይሊ ኑክሌር ምስ ዓሰርተ ማሺናት ኒዩክለሳዊ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤለትሪክ ትካላት ኣሎዉ። ኑክለሳዊ ሓይሊ፡ ካብ ፍርቂ ንላዕሊ ጠለብ ኤለክትሪክ ሃገረ-ሽወደን ይሽፍን። ካብ ተፈጥሮኣዊ ነዳዲ፡ ነዳድን ጋዝን ዝመጽእ ሓይሊ ኤለክትሪክ ውሑድ እዩ። ተፈጥራዊ ነዳዲ ካብ ኣዕጻው ዝርከብ ነዳዲ እዩ። 10% ሓይሊ ጽዓት፡ ካብ ንፋስ ይርከብ። ጸዓት፡ ካብ ንፋስን ጸሓይን ምውሳድ ጽቡቕ እዩ። ከመይ'ሲ ኣይውዳእን ስለዝኾነ።
መንግስቲ ሽወደን፡ ንስርዓተ-ጸዓት ብዝምልከት፡ ፍሉይን ዘላቕን ዝኾነ 100% ኣብ ዳግመ-ምሕዳስ ዝምርኮስ ጸዓት ናይ ምጥቃም ሽቶ ኣቐሚጡ ይርከብ።
ምምራጽ ትካላት ኤለክትሪክ
ኤለክትሪክ ዝዝርግሓ ትካላት (Elhandelsföretag) ብምቕያር ብዙሕ ገንዘብ ክትቊጥቡ ትኽእሉ ኢኹም። ኣብ ሌገንሀት ዝዓይነቱ ኣፓርታማ ትቕመጡ ምስ እትኾኑ፡ ካብ 400-1000 ክሮነር ዝኸውን መጠን ገንዘብ ክትቊጥቡ ትኽእሉ። ኣብ ቪላ መሳሊ ገዛ ትቕመጡ ምስ እትኾኑ ከኣ ብዓጸፌታ፡ ማለት ብኣሽሓት ዝኸውን ገንዘብ ክትቊጥቡ ትኽእሉ። ኤለክትሪክ ዝዝርግሓ ትካላት እምበር ኤለክትሪክ ዘመንጭዋ ትካላት(Elnätsföretag)፡ ክትቅይሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም።
ኤልፕሪስኮለን (Elpriskollen) – ምውድዳር ዋጋታትን ውዕላትን
ኣብቲ "መርኣዪ ዋጋታት ጸዓት" (Elpriskollen) ዝብል መርበብ ሓበሬታ ኣቲኹም፡ ዋጋታትን ውዕላትን ናይ ኩላተን ኤለክትሪክ ዝዝርግሓ ትካላት ሽወደን ከተወዳድሩ ትኽእሉ ኢኹም።
ንዘርጋሕቲ ጸዓት ብዝምልከት፡ ካብ ትካል ናብ ትካል ምቕያር ቀሊል እዩ። ነዚ ንምግባር ተሌፎን ደዊልኩም'ውን ክትውድኡዎ ትኽእሉ ኢኹም። መጀመርታ ግን እንታይ ዓይነት ውዕል ከምዘለኩም ረኣዩዎ። ምኽንያቱ ኣብ ገለ ገለ እዋናት፡ ኣብ መንጎ ናይ ውዕል፡ ማለት ውዕልካ ከይተወደአ ዘርጋሕቲ-ጸዓት ምቕያር ክቡር ክኸውን ይኽእል'ዩ።
ዝተፈላለዩ ዓይነታት ውዕላት ኤለክትሪክ፡
ቀዋሚ ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ (Fast elpris):
ናይዚ ሓይሊ ኤለክትሪክ'ዚ ዋጋ፡ ንገለ እዋን፡ ውሱን ማለት ትሙን'ዩ። በቲ ሓደ ወገን፡ ከምዚ ዓይነት ውዕል ክህልወካ ጽቡቕ'ዩ። ምኽንያቱ ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ ንላዕሊ ክድይብ እንከሎ ውሑስ ኢኻ-ኣይከብረካን'ዩ። ማዕረ-ማዕሪኡ ግን፡ ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ ክጎድል ከሎ ኣይሓስረልካን'ዩ።
ተንቀሳቓሲ ወይ ተቐያያሪ ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ (Rörligt elpris):
ናይዚ ሓይሊ ኤለክትሪክ'ዚ ዋጋ፡ ምስ ኲነታት ዕዳጋ ይቀያየር'ዩ። ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ ክጎድል ከሎ ይሓስረልካ። ክውስኽ ከሎ ድማ ይኸብር። ኣብዚ ውዕል'ዚ፡ ዋጋ ሓይሊ ኤለክትሪክ ክውስኽን ክጎድልን ይኽእል'ዩ።
እዋናዊ ዋጋ (Tillsvidarepris):
እዚ፡ ባዕልኻ ዝሕሸካ እንተዘይመሪጽካ ብቐጥታ ዝውሃበካ ዋጋ'ዩ። እዚ ዋጋ'ዚ፡ ተንቀሳቓሲ'ዩ። ኣብ ዓመት ከኣ፡ ዳርጋ 3 ሻዕ ይቀያየር። እዋናዊ ዋጋ፡ ዝበዝሕ ግዜ፡ ካብ ቀዋምን ተንቀሳቓስን ዋጋ ይኸብር።
ምስ ኣከባቢ ዝሳነ ኤለክትሪክ (Miljömärkt el) ወይ ሓምላይ ኤለክትሪክ (grön el):
ምስ ኣከባቢ ዝሳነ ኤለክትሪክ ክብሃል እንከሎ: እቲ እትጥቀመሉ ሓይሊ ኤለክትሪክ፡ ካብ ምስ ኣከባቢ ዝሳነዩ ምንጭታት፡ ከም ሓይሊ-ንፋስን ሓይሊ-ማይን ዝፈረየ ማለት'ዩ።


text:
ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣሜሪካ ኣንቶኒ ብሊንከን ምስ ብቁጠባ ዝማዕበላ ሃገራት G-7 መዘናታቶም ንምዝታይ ለንደን ኣትዮም ኣለው።ኣብቲ ንሰለስተ መዓልታት ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ስሩዕን ጎናውን ኣኼባታት ለበዳ ኮሮናቫይረስ፣ ጉዳይ ሩሲያን ቻይናን ዛዕባታት ክኾኑ ይኽእሉ'ዮም ተባሂሉ'ሎ።
ኣብ ቀረባ ዓመታት መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ዝፀንሐ ኒኩሌራዊ ፕሮግራማት ኢራንን ሰሜን ኮሪያን ሎሚ ሶኑይ ምሸት ኣብ ዝህልው ናይ እንኳዕ ደሓን መፃእኹም እንግዶት ድራር ዝርርብ ክግበረሉ ተመዲቡ ኣሎ።
ብሊንከን"ኣዚያ ኣገዳሲት መሻርኽትና ዝኾነት ብሪጣንያ ንዋዕላ ብቁጠባ ዝማዕበላ ሃገራት G-7 ብፕረዝዳንትነት ብምትእንጋድ ሸውዓተ ዓመታት ኣቑጺራላ’’ ኢሎም::
ብሊንከን ብምውሳኽ ኣብ ብሪጣንያ ድሕሪ ምብጽሖም ብቲዊተር ኣቢሎም ኣብ ዝዘርግሑዎ መልእኽቲ ‘'ምስ መሻርኽትናን መሓዙትናን ኣብዞም ጉዳያት ንምዝታይ ናብዚ ምምላሰይ ፅቡቕ እዩ’’ ኢሎም ።


text:
Radio Erena: 07 June 2020
ለበዳ ኮሮና ቫይረስ ኣብ መላእ ዓለም ከስፋሕፍሕ ካብ ዝጀመረሉ ኣብዘን ዝሓለፋ ሰለስተ ኣዋርሕ ጥራይ ብዉሑዱ 127 ጋዜጠኛታት ከምዝሞቱ ተገሊጹ።
ጀኔቫ ዝመደበሩ ፕረስ ኤምብለም ካምፐይን ዝተባህለ ትካል ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ሰራሕተኛታት ሜድያ ብዛዕባ’ቲ ለበዳ ንህዝቢ ኣብ ምሕባር ኣብ ቅድመ ግምባር ተሰሊፎም ምጽንሖም ብምዝኽኻር፣ በዚ ድማ ቀዳሞት ግዳያት ክኾኑ ከምዝኸኣሉ ኣፍሊጡ።
ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ብውሑዱ 12 ጋዜጠኛታት ህይወቶም ክስእኑ እንከለዉ፣ ደቡብ ኣመሪካ 62 ጋዜጠኛታት ብምስኣን ዝለዓለ ቁጽሪ ዘመዝገበት ኣህጉር እያ።
ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን ሓያሎ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ጋዜጠኛታት ብዛዕባ’ቲ ሕማም ሪፖርት ከይገብሩ ብምፍርራህን ብምእሳርን፣ ሓበሬታ ከይወጽእ ክዕፍኑ ከምዝተራእዩ ተጣበቕቲ መሰል ጋዜጠኛታት ስምዕታ ከቕርቡ ጸኒሖም’ዮም።
መለኽቲ ስርዓታት ኣብ ዘለወን ሃገራት ህዝቢ ኣብ ገገዝኡ ተወሺቡሉ ኣብ ዘሎ እዋን ነቲ ኣጋጣሚ ብምጥቃም፣ ስዉር ግፍዕታት ክፍጸም ጸኒሑ እዩ።


text:
ተኸሳሳይ ሃብቶም መርሃይ ብሕልፊ ንኤርትራውያንን ኢትዮዽያውያንን ብዱባይ፣ሕቡራት ዓረብ ኢምሬትስ፣ደቡብ ኣፍሪቃን ማእከላይ ኣሜሪካን ኣቢሉ ናብ ኣሜሪካ ካብ ሕጊ ወፃኢ ንክሰግሩ ይሰርሕ ነይሩ ተባሂሉ‘ዩ ተታሒዙ።
47 ዓመት ዝዕድሚኡ ሃብቶም መርሃይ፣ናብ ኣሜሪካ ተታሒዙ ዝመፀ ቅድሚ ኣርባዕተ መዓልታት‘ዩ።ንሱ ኣብ ሞሮኮ ዓሚ ተኣሲሩ ናብ ኣሜሪካ ሓሊፉ ኣብ ዝዋሃበሉ መስርሕ ፀኒሑ።
ሃብቶም ብሓደ ዘይሕጋዊ መኽሰብ ሰባት ናብ ኣሜሪካ ንክኣትው ውዲት ፈፂሙ ከምኡውን ሕጋዊ ፈቃድ ዘይረኸቡ ሰባት ናብ ኣሜሪካ ንክኣትው ገይሩ‘ዩ ብዝብሉ 15 ክሲታት ተሓታቲ ኮይኑ‘ሎ።
ሃብቶም ንሓደ ሰብ ናብ ኣሜሪካ ንምእታው 15 ሽሕ ዶላር ይቅበል ከምዝነበረ፣እቶም ካብ ኣፍሪቃ ዝብገሱ ዘይሕጋዊ መንገደኛታት ኣብ ዱባይ፣ ደቡብ ኣፍሪቃን ካልኦት ሃገራትን ዝሓድርሉ ስፍራ የዳልወሎምን ነይሩ።
ኣብ‘ዚ መዝገብ ክሲ ዝቀረቡ ነጥቢታት ክስታት‘ምበር ዝተረጋገፁ ኣይኮኑን። ሃብቶም መርሃይ ድማ ክሳብ ብፍርዲ ዘይተበየኖ፣ገበነኛ ኣይኮነን።


text:
ቓለ መጠይቕ ምስ ኣቶ ሑሰን ከሊፋ
ጋልፍ ኢንፎርኔሽን ሰንተር (ጋኢሰ)
ክቡራት ተኸታተልትና ካብ ዕለት 23/02/05 ክሳብ 05/03/05 ኣብ ከተማ ካርቱም ንምምስራት ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ጉባኤ ከምዝተኻየደ ይፍለጥ።ኣቦ መንበር እቲ ኪዳን ኣቶ ሑሰን ከሊፋ ኣብ ቤ/ጽ ዓዲምናዮ ብዕለት 12/03/05 ምስ ጋልፍ ኢንፎርኔሽን ሰንተር (ጋኢሰ) ቓለ ምልልስ ኣካይዱ።ናይቲ ዝተገበረ ቓለ ምልልስ ሙሉእ ትሕዝቶ እነሆ፡
ኣቶ ሑሰን ከሊፋ ንዕድሜና ኣኽቢርካ ንሕቶታትና ክትምልስ ድልው ብምኻንካ ብስም ኣባላት ጋኢሰን ተኸታተልት እዚ መደብን ነመስግን።
ሕቶ፡ መን እዩ ሑሰን ከሊፋ?
መልሲ፡ ብዓል ሓዳርን ኣቦ ሽዱሽተ ቆሉዑ እየ። ክልተ ኣወዳትን ኣርባዓተ ኣዋልድን ኣለውኒ።ኣብ 1961 ምስ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተ.ሓ.ኤ) ተሰሊፈ።ካብ 1964-65 ካብቶም ኣብ መሪሕነት ዝነበሩ ነይረ።ናይ መጀመሪያ ኣዛዚ ሰራዊት ዝረኸብክዎ ኣቶ ጣህር ሳለም ኣብ ኣዶቡሓ ነይሩ።ኣብ 1969 ናብ ኢራቕ ከይደ ግቡእ ወታሃደርዊ ትምህርቲ ተከታቲለ።ኣብ 1972 ትምህርተይ ውዲአ ተመሪቐ።ብድሕሪ እዚ ናብ ሜዳ ተመሊሰ፡ ከም ሓላፊ ብርጌድ 64 ኮይነ ተመዲበ።ኣብ ካልኣይ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ ኣባል ማእከላይ ባይቶ ኮይነ፡ ከም ኣዛዚ ሰሜንን ደቡብን ደንካሊያ ብድሕሪኡውን ከምተቖጻጻሪ ሰሜን፤ ደቡብ ደንካሊያን ኣከለጉዛይ ኮይነ ተመዲበ።ድሕሪዚ ወታደራዊ ስታፍ ነይረ።ኣብ ሳልሳይ ጉባኤ ተ.ሓ.ኤ ምክትል ኣቦ መንበር ኮይነ ተመሪጸ። ክሳብ ሕጂ ከም ምክትል ኣቦ መንበር ናይቲ ውድብ ኮይነ ይሰርሕ ኣለኹ።
ሕቶ፡ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ምህናጽ ሃገር እጃምካ ንምብርካት ንምንታይ ናብ ሃገርካ ዘይኣተኻ?
መልሲ፡እወ! ሓጎስ ናይ ናጽነት እቲ ዝዓበየ እዩ።ኣብ ሃገርና ኣቲና እጃምና ከነበርክት ብዙሕ ጻዕርታት ገይርና።ንኣብነት ብመገዲ የሕዋትና ሱዳን፤ የመንን ኢማራት ዓረብን ሃገራዊ ዕርቒ ክግበር።እንተኾነ ግን እቲ ስርዓት ንጻዕርታት ሽኽ ዛይድን ሱዳንን ነጺግዎ።ከምትፈልጥዎ ሸኽ ዛይድ ዓብይ ሓገዝ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዝገበረ እዩ።ንሱ ኣብዚ ናይ ዕርቂ ጻውዒት ንዓናን ነቲ ስርዓትን ንምቕርራብ ናይ ክልተ ሚሊዮን ዶላር ኣመሪካ ከምእውን ኣሳለጥቲ ካብ ሃገራት ውሽመጥ ከምጽእ ምኻኑ ቃል ኣትዩ ነይሩ። ብሰንኪ ኣብያ እቲ ስርዓት እቲ ጻዕርታት ከንቱ ኮይኑ።ካብዚ ሓሊፍውን ተቓወምቲ የብለን እናበለ ነቲ ህላወ ተቓወምቲ ነጺግዎ።ነዚ ኣዋጅ ንሕናውን ነጺግናዮ ዋላዃ ገለ ተቓወምቲ ተቐቢሎም ናብ ሃገሮም ይመለሱ እምበር።ስለዚ ክሳብ ሕጂ መገድና ንቕጽል ኣለና።ንሕናውን ከም መትከልና ህላወ ናይ ሓደ ውድብ ኣብ ሓንቲ ሃገር ኣይንድግፎን ኢና።
ሕቶ፡እዚ ከምዚ ኢሉ ግን ተ.ሓ.ኤ ምስቲ ስርዓት ብሚስጥር ርክብ ነይርዎ ዝባሃል ዘረባታት ኣሎ። ብዛዕባ እዚ እንታይ ትብል።
መልሲ፡መጀመሪያ(ስሓቕ) እቲ ስርዓት ህላወ ናይ ካልኦት ተቓወምቲ ኣይኣምንን እዩ።ካልኣይ ምስቶም መሳርሕቱ ዝነበሩ ከማን ክመያየጥን ክላዘብን ኣይካኣለን።በንጻሩ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዳጉኒዎም እዩ ዘሎ።ዝሓስብ ሓንጎል ጥራይ እዩ ብዛዕባ ልዝብን ዘተን ዝኣምን።ዝርርብን ዘተን ካብ መምርሒታትን ፍልስፍናን እቲ ስርዓት ወጻኢ እዮም።
ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ዝነበረ ቃልሲ ይበዝሕ ነይሩ ካብ እቲ ኣንጻር እቲ ስርዓት፡ እዚ ድማ ኣድማዒ ውጽኢት ንኸይርከብ ዝገበሮ እዩ።ስለዚ እዚ ተበጺሑ ዘሎ ሕብረት ኣብ ትሕቲ ጽላል ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ነቲ ቕንዲ ዕንቕፋት ኮይኑ ዝነበር ኣወጊዱ ኣንጻር እቲ ዲክታቶራዊ ስርዓት ቃልሱ ኣቕኒዑ ኣሎ።ስለዚ እዚ ኪዳን ኣብ ሓጺር ግዜ ምዕባለ ከርእይ ምኻኑ እምነት ኣለኒ።
ሕቶ፡ ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን መሪሕነቱ ከመርጽ ዝተከተሎ መስርሕ ከመይ ነይሩ?
መልሲ፡ብመሰረተ ብዝሒን ዕብየትን እተን ውድባት መናብር ተሓዚእለን።ነተን ዓሰርተ ሓደ ውድባት ከክልተ ፡ ነተን ሓሙሽተ ውድባት ሓሓደ ተዋሂብዎን ። ስለዚ ዕስራን ሸውዓተን ዝኣባላታ ማእኸላይ መሪሕነት ተመሪጻ።ኣብላት እታ ፈጻሚት ሽማግለ ግን ኣብ ዓቕምን ተወፋይነትን ውልቀሰባት ምርኩስ ብምግባር እዮም ተመሪጾም። እዞም ኣባላት ፈጻሚት ሽማግለ ንውድቦ ወኪሎም ዝኣተዉ ዘይኮኑስ ክሰርሑ ዝኽእሉን ሙሉእ ግዚኦም ከወፍዩ ዝኽእሉ ብድምጺ እዮም ተመሪጾም። ስለዚ ንዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ተከቲልና መስርሕ ምርጫ ኣካይድና ስለምንታይ ንሱ ስለዝኾነ ቃልስና።
ሕቶ፡እቶም ኣባላት ፈጻሚት ሽማግለ ካብቲ ናይ ውድቦም ናይ ስራሕ ተጽዕኖ ነጻ ኮይኖም ክሰርሑ ድዮም ወይስ ኣብ ክልቲኡ እዮ ክሰርሑ?
መልሲ፡ተስዓ ሚኢታዊ ናይቲ ግዚኦም ነዚ ጽላል ወፊዮም ክሰርሑ እዮም።እዚ ድማ ኣብ ቐጻልነት ፕሮግራም እቲ ውድብ ዝሙርከስ እዩ።ካብ ዝሓለፈ ጌጋታትና ብዙሕ ተማሂርና ስለዝኺና ኣብዚ ዝመጽ ሽግር ከጋጥመና እዩ ዝብል እምነት የብለይን።ብሙሉእ ዓቕምና ኣዋሃሂድና ንምዕዋት ዕላማታት ኤዲኪ ክንሰርሕ ኢና።
ሕቶ፡ነቲ ስርዓት ንምውዳቕ እንታይ ዓይነት ኣገባብ ቃልሲ ኢኹም ትጥቐሙ?
መልሲ፡ንሕና መጀመሪያ ብሰለማዊ መንገዲ እቲ ዘሎ ኩነታት ንምፍትሑ ክንጽዕር ኢና።እቲ ካካይ ተግባራት እቲ ስርዓት ዘካይዶ ዘሎ ብምቕላዕ ኣብ ህዝብ ጽዑቕ ጎስጓስ ክንገብር ኢና።ህዝቢ መጀመሪያ ነዚ ፈሊጡ ክላዓል ክኽእል ኣለዎ።ካብዚ ሓሊፍካ ኩነታት ኤርትራ እንተደኣ ርኢና፡ ቁጠባ፤ጸጥታውንን ወታደራውን ኩነታት ኣብ ዝኸፈአ ደርጃ እዩ ዘሎ።ኣብ ልዕሊ እዚ እቲ ስርዓት ነቶም ላዕለዎት ሐለፍትን መሳርሕቱን ዝነበሩ ዓሰርት ሓሙሽተ ሰባት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዳጉንዎም እዩ ዘሎ ከምእውን በቲ ተጻባኢ ባህሪያቱ ካብ ጎራብቲ ተነጺሉ ኣሎ። ኣብ ዚሓለፈ ክልተ መዓልታት ኣንጻር ኣመሪካን ኣውሮጳው ሕብረት ናይ ቃል ዘለፋ ጀሚሩ ኣሎ።እዚ ኩሉ ንዓና ዓብይ ዕድል እዩ ዓቕምናን ሓይልናን ኣዋሃሂድና ክንዕወት እንተደኣ እቲ ስርዓት ብሰለማዊ መንገዲ ንምፍትሕ እዚ ወጥሪ እንተዘይተቐቢልዎ።
ሕቶ፡ከምቲ ኣቐዲምካ ዝበልካዮ እቲ ስርዓት ናትኩም ህላወ ኣይኣምንን እዩ። ስለዚ ብሰለማዊ መንገዲ ንኽፍታሕ ምጽዋዓኩም ኣይገርምን ዶ?
መልሲ፡እወ እቲ ናትና ድሌት ካብቲ ድሌት ናይ ህዝብና ዝፍለይ ኣይኮነን፡ ህዝብና ኣደዳ ሽግርን ጸገምን ኮይኑ እዩ፡ መሪርዎ እዩ። ሰላም ኣብ ኢዱ ክንሳ ኣማዓዲዩ ይጥምታ ኣሎ። ብመሰረት እዚ ከም መጀመሪያ ኣማራጺን ድሌትን እዚ ኪዳን ብውሕድ ክሳራን ውጻኢታትን ነዚ ጸገም ምፍታሕ። እቲ ስርዓት ብዛዕባና ህላወ ዘይምግላጹን ብዙሕ ኣገዳስነት የብሉን እንተድኣ ሕዝብና ኣለሊናን ፈሊጥናን።
ሕቶ፡እቲ ስርዓትን ተደናገጽቱን ኣብዚ ተኣፋፊ ዘሎ ግዜ ርክብ ምስ ጎራብቲ ምግባርኩም ብፍላይ ምስ ኢትዮጵያ ከም ጥልመይ እዮም ዝቆጽርዎ?
መልሲ፡ኣነ ከምዝመስለኒ እቲ ስርዓት እዩ ክብሪ ቃልሲ ናይ ኤርትራዊያን ዘሕሰረን ሕድሪ ናይቶም ጀጋኑ ስዋእትና ዝጠለመን።ከምዝፍለጥ እዚ ስርዓት ኣብ ግዜ ቃልሲ ምስ ግንባር ወያነ ዝምድና ብምፍጣር እንድዩ ኣንጻር የሕዋት ኩናት ዝገበረ።እዚ ስቕያትን ሽግርን ኣብ ነፍስወከፍ ኣእምሮ ኤርትራዊ ጸሊም በሰላ ዝገደፈ እዩ።ሕጂ ንዓና ዝምድና ገይሮም ኢሉ ክኸስስ ይገርም እዩ።ሓደ ሓቂ ክፍለጥ ዘልዎ ግን ኣብ መንጎ ህዝብታት ክሊቴን ሃገራት ጥቡቕ ዝምድና እዩ ዘሎ ሕጂውን ክቕጽልእ እዩ።ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ስርዓት ክሳብ ሕጂ ማሕዛ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ ክፍልጥ ኣለዎ።ቐዳማይ ሚኒስተር መለስ ዜናዊ ነቶም ተቓወምቲ ኢትዮጵያ፡ ኢትዮጵያ ሓድነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ክምተኽብር ኣረጋጊጽሎም እዩ።ንሕናውን ብዛዕባ እቲ ንቡር ዝምድናና ተመያይጥና ኢና።ስለዚ ድሌት ናይ ጎራብትና ሰላምን ዲሞክራስን ምስፋን ምዃኑ ኣረጋጊጽና ኢና።ርክብና ምስ ጎራብትና ንቡርን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓታት ዝተሞርከሰ እምበር ካልእ ሕቡእ ኣጀንዳ ከምዘይብሉ ክፍለጥ ኣለዎ።ንሕና ነቲ ቕድሚ ናጽነት ዝጀመረ ቃልሲ ንረባሓ ህዝቢ ኤርትራ ሕጅውን ዝቕጽል ዘሎ ኣብ ዕላምኡ ንምብጻሕ እምበር መሳርሒ ናይዝኾነት ሃገር ክንከውን ዝተበገስናሉ ዕላማ ኣየፍቕደልናን እዩ።ስርዓት ኣስመራ ግን ብሓዊ ዝገብሮ ዘሎ ጸወታ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ዘሳቕዮን ዘንብዖን ዘሎ ኮይኑ፡ ኣብ ዞባና’ውን ህውከት ፈጢሩ ኣሎ።ስለዚ ነዚ ጸወታ ሓዊ ደው ከብሎ ኣለዎ።
ሕቶ፡ርክብኩም ምስ ኢትዮጵያ። ኣብዚ ግዜ ኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ኩናት እያ ዘላ። ስለዚ ናትኩ ርክብ ምስ ኢትዮጵያ ተኣፋፊ ዶ ኣይገብሮን?
መልሲ፡ርክብና ምስ ኢትዮጵያ ፍሉይ ኣይኮነን።ንረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ብኸመይ ንሰርሕ እዩ እቲ ቐንዲ ዕላማና። እዚ ክሲ ናይቲ ስርዓት ይትረፍ ዶ ንዓና ነቶም መሳርሕቱ ለውጢ ዝሓተቱ ኣብ ማእሰርቲ ዳጉንዎም እዩ ዘሎ።ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ተማሃሮ፤ ጋዜጠናታትን ካልኦትን ነቲ ስርዓት ይቓወምዎ ኣለዉ።ስለዚ ኣብዚ ሕጂ እዋን ነቲ ስርዓት ዝተቓወመ ዘበለ “ወያነ” ስም እዩ ዝጥመቕ ዘሎ። እዚ ድማ እቲ ስርዓት ነዚ ዝኣረገ ሜላ ከም መጎሳጎሲ ዝጥቐመሉ ዘሎ እዩ።
ሕቶ፡እዚ ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ዓሰርተ ሽዱሽተ ውድባት ዝጠርነፈ እዩ።ኣብ መስርሕ ጸገም ምስዘጋጥም ብኸመይ ክትፈትሕዎ ኢኹም? ነዚ ዝምልከት ኮሚቴ ኣላትኩም ዶ?
መልሲ፡ኮሚቴ ምግባር ኣገዳስነት የብሉን ስለምንታይ ከም ሓደ ፖለቲካዊ ትካል፡ ኣብ ሓደ ብሓባር ዘውጻናዮ ቻርተር ክንሰርሕ ስለዝተበገስና። ኣብ ልዕሊ እዚ ኤዲኪ ኣብ ዝተሓተ ፖለቲካዊ ፕሮግራምን መትከላትን ተሰማሚዑ እዩ።እዚ ክንብል ከለና እቶም ሓለፍቲ ውድባት ኣብ ምዕዋት እዚ ኪዳን ብቕንዕና ተበጊሶ ኣለዉ ማለት እዩ። ስለዚ ብዓሉ እዚ ሓደ ናይ መፍትሒ ጸገምና እዩ።
ሕቶ፡እዚ ኪዳን ንኹሉ ተቛዋማይ ክምዘይጠርነፈ ርዱእ እዩ።ስለዚ ኣብዚ ሕጂ እዋን ዘይተጠርነፉ ዘለዉ ውድባት ንኣባልነት ዝንልከት ከመይ እዩ?
መልሲ፡ኣባል ናይዚ ኪዳን ክከውን ዝደልይ ውድብ እንተሃልዩ ማእጾና ክፉት እዩ። ሓንቲ ውድብ ኣባል ንምዃን ከተማልኦ ዘለዋ ነጥባታት፡ ፖለቲካዊ ፕሮግራም ዘለዋ፤ ስሩዕ ጉባኤ ትገብር፤ተወፋይነት ኣብ ስራሕን መሪሕነትን ተርእይ ከምእውን ኣገባብ ቃልሳ ንጹር ዝኾነ ከም ውድብ እዚ ኪዳን ክትሓብር ትኽእል እያ።
ሕቶ፡እዚ ኪዳን ንቶም ተቓውምቲ ውድባት ጥራይ ዝጠርነፍ እዩ። ነቲ ስቪል ሕብረተሰብን ምሁራትን ንምስታፍ ዝሓዝክሞ መደብ ኣሎ ድዩ?
መልሲ፡እወ! እዚ ኪዳን ንዝተወሰኑ ፖለቲካዊ ውድባት ጥራይ እዩ ሓቑፉ ዘሎ። እንተኾነ ግን ናብ ሓደ ጽላል ምብጻሓና ዓብይ ስጉምቲ እዩ።ምስቲ ስቪል ሕብረተሰብ’ውን ርክብ ክህልወና እዩ።ድሌት ናይቲ ስቪል ሕብረተሰብ ኢና ንምልስ ዘለና ስለምንታይ ናይ መጀመሪያ ሕትኡ ዝነበረ ሕብረት ናይዘን ውድባት እዩ እዚ ድማ መሊስናዮ ኢና። ነቲ ስቪል ሕብረተሰብ ከነሳትፎ ናይ ግድን እዩ እንተደኣ ፍትሕን ዲሞክራስን ኣብ ኤርትራ ክሰፍን ኮይኑ።ስለዚ ንቻርተርን ሕጊ ሕንጻን ዝተቐበለ ናብቲ ኪዳን ኪጽንበር ማዕጾና ክፉት እዩ።
ሕቶ፡እንታይ እዩ እቲ ቐንዲ ምኽንያት ናይቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሃጓፍ ኣብ መንጎ ኣብ ውሽጢ ዝሎ ህዝቢን ኣብ ደገ ዘለዎ ተቓወምትን?
መልሲ፡መጀመሪያ ነቲ እትብሎ ዘለኻ ሃጓፍ ኣይሰማምዓሉን እየ። ስለምንታይ ምትእስሳር ኣለዎም።ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ሰሙን መንባብሮ ህዝብና ኣብቲ ዝኸፈአ ደረጃ እዩ በጺሑ ዘሎ።ከም ባኒ፤ ሽኮርን ካልእ መሰረታዊ ነገራት ሪጋ ሒዝካ ኢኻ ትወሰድ።ተቐማጦ ከተማ ኣስመራ ልክእ ከምቶም ነበርቲ ገጠር ተጸበይቲ ረድኤት ኮይኖም ኣለዉ።ኣብ ውሽጢ ከተማ ዘለዉ ብዓሎም ናይ ዓይኒ መሰካክር እዮም ህዝቢ ኤርትራ በቲ ዘይሓላፍነታውን ሕልና ኣልቦ ዝኾነ ፖሊሲ እቲ ስርዓት ይሳቐይ ምህላዉ።
ሕቶ፡ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ዝተረሳዓኹም ተቃለስቲ ሕጂውን ዘተረሳዓኹም ተቛወምቲ ኢኩም ትባሃሉ። ናይዚ ቐንዲ ምኽንያት እንታይ እዩ?
መልሲ፡እወ እቲ ቕንዲ ምኽንያት ካብቶም ንኤርትራ ዝገዝኡ ዝነበሩ ዝብገስ እዩ።ኣብ ግዜ ባረታዊ ቃልሲ ምዕራባዊያን ነቲ ቃልሲ የድንቕዎ ነይሮም፡ ሓንቲ ኣፍሪቃዊ ሃገር ነታ ሓንቲ ብኸመይ ትገዝኣ ብምባል።እቲ ጸገም ካብዚ ዝጀመረ እዩ። ንሕና ናጽነትና ዝረኸብና ብሓይልናን ብመስዋእቲ የሕዋትናን እዪ፡ በዚ ድማ እቲ ዝግባኣና ክብሪ ካብ ዓለም ረኺብና።ሎሚ ተጋደልቲ ናብ ጮቆንትን ቐተልቲን ኣብ ልዕሊ እቶም ደቆምን የሕዋቶን ምእንቲ ናጽነት ዘሰውኡ ተቐይሮም ንዝብል መን ይኣምን።ሎሚ እዞም ሰባት ዝኸፈአ ናብራ ከሕልፉ ምተገበአ ዶ? ስድራቤታት ኤርትራ ተበታቲኑ፡ ዝኾነ ሰብ ሓጎስን ጓሂን ናይ ስድርኡ ብሓባር ኣክንዲ ምክፋል ከምዝይምልከቶ ማዕዶ ማዕዶ ይርእዮ ኣሎ።ከምዝኽነ ኤርትራዊ እዚ ስርዓት ካብ ሰማይ ድዩ ወይስ ካብ ፕላኔት ኢለ ይሓትት።ካበይ እዩ መጺኡ ምስ እዚ ኩሉ ጭካነ ኣብ ልዕሊ ናይ ገዛእ ርእሱ ህዝቢ ቅትለት ዝፍጽም። መብዛሓቶ ፈተውቲ ህዝቢ ኤርትራ ከምእውን ኤርትራዊያን፡ “ነዞም ተጋደልቲ ዕድል ሃብዎም ነዞም ናጽነት ዘምጹ እንትይ ቅያ ክምዝሰርሑ ክትርእይዎም ኢኹም” ዝብል ነይሩ።እንተኾነ ግን ዘሕፍር ኩነታት እዩ ዘሎ፡ ካብ ደገን ወጻእን ኣንጻር እዚ ስርዓት።ህዝቢ ኤርትራ፡ ንቃልሱ ህያውን ዘይርሳዕን ዝገበረ እዩ። እዚ ተቓውሞ ኩሉ ዝሳተፎ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ኤርትራን ዞባናን ዝቕይር እዩ።እቲ ግዜ ኣኺሉ እዩ ዲሞክራሲ ይመጽእ ኣሎ ናብ ኤርትራ፡ ኤርትራ ዓዲ ራህዋ፤ ፍትሕን ናጽነትን ክትከውን እያ።
ሕቶ፡ምስ ዞባውን ኣህጉራውን ዘለኩም ዝምድና ከመይ ይመስል?
መልሲ፡ንሕና ዞባውን ኣህጉራውን ጽቡቕ ዝምድን እዩ ዘለና ብፍላይ ፖሊሲ ናይቲ ስርዓት ዝምድናን ምስ ሱዳን ከዓሙቕን ክድልድልን ገይርዎ እዩ።ከምእውን ምስ ኢትዮጵያን የመንን ጽቡቕ ዝምድና ኣለና።ናይ ስርዓት ኣስመራ ዘምጾ ፍልልያት ምስ ጎራብቲ ኤርትራ ኣብ ሓደ ዕጽው ገዛ በይና ከምትተርፍ ገይርዋ እዩ።ኣብ መንጎናን ጎራብቲ ሃገርትን ዘሎ ምሕዝነት እቲ ሓደ ኣብ ልዕሊ ሓደ ኢዱ ዘይአትወሉ እዩ፡ ብመሰረት እዚ ልኡላውነትን ናጽነትን ኤርትራ ዘኽብራን ዝድግፋን እየን።ነቶም ኣብ ኣውሮጳ፤ ኣመሪካን ሃገራት ዓረብን ዘለዉ ኤርትራዊያን ኣብ ምልጋሰ ሕሳባት ንምቕያር ዲሞክራሲ ከምእውን ፖለቲካዊ ርክባት ምስ ጎራብትና፤ኣውሮጳ፤ ኣመሪካን ሃገራት ዓረብን እጃሞም ከበርክቱ ንኣምን።እዚ ነቲ ስርዓት ካብ ኩሉ ርክባት ክንጽሎ እዩ።ስለዚ ኣብ ክሳዱ ኣትያ ዘላ ገመድ ንምስሓብ ኣሎ ዝባሃል ፋይላት ክንከፍት ኢና።
ሕቶ፡ ኣብዚ ቕረባ ማዕልታት እቲ ስርዓት ንመንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ማእከናት ዜና ክዘልፍ ይስማእ ኣሎ እዚ ከመይ ትርእዮ?
መልሲ፡ ሎሚ እዚ ስርዓት ቃልሱ ምሳና ኣይኮነን ኣንጻር መንግስቲ ኣመሪካ እዩ።እዚ ዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ እቲ ስርዓት ኣብ ናይ መወዳእታ ዓቕሊ ጽበትን ተስፋ ምቑራጽን እዩ ዝርከብ ዘሎ።ኩሉ ሰብ ከምዝፈልጦ ኣብ ዘሓለፈ ሽዱሽተ ዓመት እቲ ስርዓት ሰለስተ ኣስካሓካሓቲ ውግኣት ንኤርትራ ዘይርብሕ ኣካይዱ እዩ።ስለዚ ኤርትራ ኣብ ድቕድቕ ዝበለ ጸላም ተዋሒጣ እያ ዘላ ስለምንታይ እቲ ስርዓት ብኹሉ ሸነኻት ሓዊ ስለዝወለዐ።
ሕቶ፡ ምስ ሃገራት ዓረብ ዝምድና ናይ ምግባር ተኽእሎ ከዘሎ ይስማዕ እዩ።ንምንታይ እቶም ተቓወምቲ ውድባት ንምዕዋት ዲሞክራሲያዊ ቃልሲ ክጠማሉ ዘይደለያ?
መልሲ፡ ሃገራት ዓረብ ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ማሕዙትን ደገፍትን ኤርትራ ነይረን።እዚ እቲ ሓቒ እዩ ኣብ መዝገብ ታሪኽ’ውን ሰፊሩ ዘሎ እዩ።እንትኾነ ግን እቲ ጉዳይ ድሕሪ ናጽነት ተቐይሩ ስለምንታይ ህዝቢ ኤርትራ ናብ ዳግማይ ደም ምፍሳስ ከይኣትው ብምባል።በዚ ምኽንያት ምስትቓወምቲ ርክብ ኣይገበራን።ኣብ ልዕሊ እዚ ምስዚ ኣብ ዓለም ዝረአ ዘሎ ቕልውላው ክጸልውን ምጅማሩ፡ኣድህቦ እዘን ሃገራት ከምቲ ዝድለይ ኣይኮነን ስለምንታይ ናይቲ ስርዓት ፖሊሲ ንኻልኦት ዘየሳትፍ ገባቲ ብምኹኑ።በዚ ኣጋጣሚ ንኹለን ሃገራት ዓረብ ምስቲ ስርዓት ዝምድና ዘለዎን ኣብ ልዕሊ እቲ መንግስት ጸቕጢ ክገብራ ምእንታን ቕትለትን ማእሰርትን ህዝቢ ኤርትራ ደው ክብል ይጽውዕ።
ክቡር ኣቶ ሑሰን ከሊፋ ኣቦ መንበር ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን ነቲ ዝሃብካና ቃለ ምልልስ ብስም ተከታተልቲ የመስግን።የቐነለይ።
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2987


text:
መንስግቲ ሱዳን ዓመታዊ ሃገራዊ ባጀት ሰሊዑ
መንስግቲ ሱዳን ዓመታዊ ሃገራዊ ባጀት ሰሊዑ
ምንጪ ኣገልግሎት ዜና ሱዳን
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ ዓርቢ 27/12/2019 ናይ 73 ቢልዮን (1.62 ቢሎን ዶላር) ሕጽረት ወይ ደፊሲት ዘለዎ ናይ 2020 ዓመታዊ ባጀት ከምዝጽደቀ፣ ሚኒስትር ፋይናንስ ሱዳን፣ ኢብራሂም ኣልባዳዊ ገሊጹ።
እዚ ካቢነ ሚኒስትራትን ባይቶ ሉኡላወነትን (governing council) ኣጽዲቅዎ ዘሎ ባጀት፣ ድሕሪ ምውዳቅ ስርዓት ኣልባሺር፣ ንመጀመርያ ግዜ ይኹን ዳኣ’ምንበር እዚ ባጀት ብዙሕ ተቃውሞ የጋጥሞ ኣሎ። ብፍላይ ካብቲ ኣብ ምዕላው ስርዓት ኣልባሺር መሪሕ ተራ ዝተጻወት፣ ምንቅስቃስ ምትእኽኻብ ሞያውያን ሱዳን ብርቱዕ ተቃውሞ ኣጋጢምዎ ኣሎ። ካብቲ ብዝሓለፈ ስርዓት ዝወጽእ ዝነበረ ባጀት ለውጢ ከም ዘይብሉ ክብሉ ገሊጾሞ ኣለዉ።
ብመሰረት እቲ ባጀት፣ መንግስቲ ኣብዚ ዓመት እዚ 568.3 ቢልዮን ጅኔህ ሱዳን (12.63 ቢልዮ ዳላር) ንኸእቱን፣ 58 ቢልዮን ጅኔህ ዝኸውን ድማ ንመደባት ልምዓት ንኸውጽእን ትጽቢት ኣለዎ። ከምኡ ድማ እቲ ባጀት፣ ኣብ ትምህርትን ጥዕናን ዝግበር ወጻኢታት ብዕጽፊታት ከምዚ ወሰኸ ተገሊጹ።
መንግስቲ ሱዳን ሐደ ካብ’ቶም ቀዳምነታቱ ጌሩ ሒዝዎ ተበጊሱ ዘሎ መስርሕ ሰላም ምስ ተቃወምቱ’ዩ። ኣብ እዚ ግዜ እዚ መስርሕ ሰላም ምስ ተቃውምቲ፣ ሱዳን ካብ ናይ ግብረ ሽበራ መዝገብ ንኽይትላዓል ቀንዲ ዓንቃፊ ኮይኑ ይርከብ።ካልእ ምስዚ ዝተኣሳሰር ውን እታ ሃገር ካብ ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብን ዓለማዊ ባንክን ሓገዝ ከይትረክብ ሓሪምዋ ኣሎ።
ብናህሪ ዋጋታት መግብን ነቀለ ዝቅበባ ቁጣባ ሱዳን ብናህሪ ይሕንበብ ኣሎ። ከም ዝዝከር እቲ ብሰንኪ ሕጽረት ሕብዝትን ነዳድን (ብድጎማ መንግስቲ ዝሽየጡ) ናኣህሪ ዋጋታትን ዝተላዓለ ተቃወሞ፣ ንፕረስደንቲ ኣልባኣሺር ካብ ስልጣኑ ከዝልግስ ገበሮ።
ብተወሳኺ መሰጋጋሪ መንግስቲ ድጎማ ነዳዲን ሕብዝትን ንኽላዓል ቀሪብዎ ዝጸነሐ ኢማመ ንኻልእ ግዜ ንኽረአ ኣሰሰጋጊርዎ ከምዘሎ ሚኒስተር ዜናታ ሃገር ፈሰል መሓመድ ሳልሕ ብተወሳኺ ገሊጹ።
ዜናን ሓበሬታን
ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲ ለውጢ
31 ታሕሳስ 2019


text:
ትግራይ ኣብነታዊ መሪሕ ፖለቲካዊ ብቕዓት፡ ህዝባዊ ሕራነን ዓወትን።
ህርኩት ህዝቢ ትግራይ፡ ቅድም ክብል ብሰንኪ ብቁዕ መሪሕ ፖለቲካዊ ውድብ ዘይምርካብ፡ ንዓመታት ዘይኮነ ንዘመናት ብዝተፈላለዩ ናይ ውሽጥን ናይ ደገን ገዛእቲ ሓይልታት፡ ውሽጣዊ ሓድነቱ ተዘሪጉ፡ ቁጠባዊ ምንጪታቱ ተመንዚዑ ብለባሙ ናብ ዓሻ ተቖጺሩ ርእሱ ኣድኒኑ፡ ገዛእ ርእሱ መሲሉ ዘይኮነ ተመሳሳሉ ክሓድር ተፈሪዱ ጸኒሑ። ድሕረትን ድኽነትን ካብ ምቁጽጻር ወዲ-ሰብ ወጻኢ ዘይኮነ፡ ብትምህርትን ስራሕን ዝምክት ጠንቂ ምዕባሌ ክንሱ፡ ኣብ ትግራይ ግን ፈጺሙ ብዓቕሚ ወዲ-ሰብ ዘይብዳህ ብመንፈሳዊ ሓይሊ ወይ ብመርገም ከም ዝመጽአ ክሳብ ዝመስል፡ ህዝቢ ዕድለዩ ኢሉ ክቕበሎን ተሰኪምዎ ክነብር ተፈሪዱ። ኣቦ ድሕረትን ድኽነትን ዘይህዝባዊ፡ ዘይደሞክራስያዊ፡ ዘይቅዋማዊ ኣድላዊ ጸረ-ህዝቢ ፖለቲካዊ ስርዓተ ምሕደራ’ዩ።
ህዝቢ ትግራይ ብድሕረትን ድኽነትን ተኣሲሩ ይነብር ከም ዘሎ፡ ጠንቂ ድማ ኣብ በብመድረኹ ፖለቲካዊ ስልጣን ዝተቖጻጸሩ ገዛእቲ ሓይልታት ምዃኖም ይፈልጥ ነይሩ። ኣፍልጦ ስለ ዝነበሮ ድማ ብዝተወደበን ዘይተወደበን ኣገባብ፡ እምቢ ኣይግዛእን፣ እምቢ ንዘይፍትሓዊ ግብሪ፣ እምቢ ንኣድላዊ ፖለቲካዊ ምሕደራ ዝብል ድምጺ የስምዕ ነይሩ። ገለ ተበዓት ድማ ካብ ውሽጡ ብመልክዕ ሽፍትነት ብረት ሒዞም በረኻ ወጺኦም ተቓውሞኦም ይገልጹ ከም ዝነበሩ ጸሓፍቲ ታሪኽ የረጋግጹ። ናይ ቀረባ ኣፍልጦ ዝነበሮም ሰብ ጸጋ ዕድመ’ውን የዘንትው። እዚ ህዝቢ ትግራይ ብሰንኪ ጨፍለቕቲ ገዛእቲ ሓይልታት ብፍሉይ ንድሕረትን ድኽነትን ተሳጢሑ፡ ትሕቲ ህልዋት፡ ልዕሊ ምውታት ኢልካ ክግለጽ ኣብ ዝኽእል ከርፋሕ ህይወት የሕልፍ ከም ዝነበረ፡ ካብ’ዚ ንምውጻእ ክሳብ’ቲ ኣብ ፖለቲካ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ፍሉይን ፍሩይን ቦታ ዘለዎ፡ ዘይዕውት ግን ከኣ፡ ኣወንታዊ መሰረት ኣንጺፉ ዝሓለፈ ቀዳማይ ወያነ ኣንጻር መስፍናዊ ስርዓት ተቓሊሱ።
ናይ እምቢታ ድምጹ የስምዕ፡ ብመልክዕ ሽፍትነት በረኻ ብዝወጽኡ ውሑዳት ተባዓት ደቁ ኣቢሉ ዘይዕግበቱ ይገልጽ ‘ምበር፡ ንጉስ ሃ/ስላሴ ብግዳማዊ ሓይሊ ንግስነት እንግሊዝ ተደጊፉ ንቀዳማይ ወያነ ክሳብ ዝሃረመሉ ግዜ፡ ከም ህዝቢ ኣብ ማሕበራዊ ህይወቱ ካብ ዝቐደመ ዝገደደ እንተዘይኮይኑ ዝሓሸ መነባብሮ ክርኢ ኣይከኣለን። ለባም ክንሱ፡ ጸላኢኡን ፈታዊኡን ፈላልዩ ከም ዘይፈልጥ ናይ ፖለቲካዊ በሃም ተቖጺሩ፡ ኣብ ገዛእ መሬቱ ብጉልበቱ ዘፍረዮ ምሩጽ ኣዝርእትን ኣትክልትን፣ ካብ እንስሳ ዝረኽቦ መዓር፡ ጠስምን ስብሕትን፣ ኮታ ብገንዘብን ብዓይነትን ንመሳፍንቲ መኳንንትን ሽሞኛታትን ብቀጻሊ ይግብር ነይሩ። ጓሉ ውዱ፡ ሰብኣዩ ሰበይቱ ኣብ ዝተኣዘዞ እናኸደ ብቀስመን የገልግል ነይሩ። እቲ ዘመን’ቲ ፈጺሙ ዘይርሳዕ ዘመነ ሕሱም ቃንዛን እህህታን ምንበሩ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ ተሰኒዱ ይርከብ።
ነቲ ገዛእቲ ኮነ ኢሎም ዝፈጠርዎ ሕሱም ድሕረትን ድኽነትን፣ ንምውጋድ፡ ኣብ በበይኑ ኣጋጣሚታት ክሳብ ውዲታዊ መጥቃዕትን ፍሽለትን ቀዳማይ ወያነ፡ ብዝተወደበን ዘይተወደበን ዝካየድ ዝነበረ ቃልሲ ኣይተዓወተን። ስለምንታይ? ብቑዕ ቀላሲ ፖለቲካዊ ሓይሊ ስለ ዝሰኣነ። ነዚ ናይ እምቢታ፡ ውድቀትን ውሽጣዊ ሕራነን ቃልሲ ከም መወከሲ ተጠቒሙ፡ ብግዝያዊ ስምዒት ዘይኮነ፡ ብህዱእ መንፈስ፡ ሓቀኛ ህዝባዊ ባህሪ፡ ንጹር ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳብ፡ ማሕበራዊ ውግንና፡ መሰረታውያን ጸላእቱን ተጻባእቱን ኣለልዩን፣ ንኹሉ ብደሆታት ብጽንዓትን ጥበብን ሓሊፉ ኣብ ዓወት ከም ዝበጽሕ ብነዊሕ ዝኣመተ ምትእኽኻብ ተጀሚሩ፡፡ ኣብ ሕቑ`ፊ ጸላኢ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨሪሲቲ፡ ብማሕበር ገስገስቲ ብሄረ ትግራይ (ማገብት) ብሓሳብ ተጠኒሱ። ብ11 ለካቲት 1975 ብህወሓት ኣብ ደደቢት ተወሊዱ። እዚ ዕጥቃዊ ቃልሲ ንሓርነት፡ ንድሕሪት ብዘይምለስ መልክዑ ፍናኑ ከይዘሓለ ቀጺሉ። ናይ ዘመናት ሰንሰላታዊ መግዛእታዊ ኣርዑት ድማ ብናይ 17 ዓመት ኣላሽ ዘይብል ደማዊ ብረታዊ ቃልሲ ስዒሩ መሰስ ኢሉ፡ ኣብ መድረኽ ወጺኡ።
ኣብ ናይ 17 ዓመት ደማዊ ብረታዊ ቃልሲ ናይ ኣሽሓት ኣዋልድን ኣወዳትን ዕድመ ንእስነት ካብ ኩሉ ውልቃዊ ማሕበራዊ ድሌታትን ዕድላትን ንስለ ክብረት መሰረታዊ ሓርነታዊ መሰል ህዝቢ ክበሃል መስዋእቲ ተኸፊሉ። ህጻናት ብቕረባ ፍቕርን ክንክንን ወለዲ ካይረኸቡ ዘኽቲሞም ክዓብዩ ኮይኖም። ብዕድመ ዝደፍኡ ወለዲ ናባይ ስኢኖም ዘይምሱል መሲሎም ኣስቆንቊኖም። ወሲኖም በረኻ ዝወጽኡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ደቂ-ህዝቢ ብኽብሪ ተሰዊኦም። ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ከኣ ክቡር ኣካሎም ገቢሮም። ምሉእ ኣካልን ኣእምሮን ሒዞም ወፊሮም፡ ብሰንኪ ውግእ ጎደሎ ኣካልን ዝተዛበዐ ኣእምሮን ሒዞም ተመሊሶም። እዚ ኩለ-መዳያዊ መስዋእቲ ብኣስገዳድ ኣይኮነን። ብንቕሓት ብመን ሕራይ ዝተፈጸመ’ዩ። ንዘመናት ብውረድ ተዋረድ ብምቅብባል ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝበጽሕ ዝነበረ ደርባውን ብሄራውን ዓፈና ዳግም ከም ዘይምለስ ሓንሳእ ንሓዋሩን መኸተምታ ንምግባር ዝተኸፈለ ክቡር ዋጋ። ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም፡ ብዘይ ስኽፍታ ብእፎይታ ብመስተርሆት ንምንባር ዝተኸፈለ ስለ ዝኾነ ከኣ ህዝቢ ትግራይ፡ ብምቅላሱን ክቡር መስዋእቲ ዋጋ ሓርነት ብምኽፋሉን ክጠዓስ ኣይተሰምዐን። ምስ’ቲ ኩሉ ኣብ ኣፈጻጽማ ዘጋጥም ዝነበረ ሓላፍ ዘላፍ ምምሕደራዊ ጎደሎታት፡ ፖለቲካዊ ንቕሓቱ፡ ተጻዋርነቱ፡ ናይ ዕላማ ንጹርነቱ፡ ክቡር መስዋእቱን ኣብ ትግራይ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ከም ሃገር ብኢትዮጵያ ደረጃ ሰላም፡ ደሞክራሲ፡ ልምዓት፡ ቅዋማዊ ስርዓት ክውን ክኸውን ብምግባር ዘይድምሰስ ድሙቕ ታሪኽ ሰሪሑ። ኣብ ፖለቲካዊ ታሪኽ ኢትዮጵያ ሓድሽን ብውጹዓት ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ቅቡል ዝኾነ ፖለቲካዊ ምዕራፍ ከፊቱ።
ኣብ’ቲ በሃልቲ ዝብልዎ ግን ጭቡጥ መረዳእታ ዘይብሉ ናይ 3 ሽሕ ናይ ሃገርነትን መንግስነትን ታሪኽ፡ ተራእዩን ተሰሚዑን ዘይፈልጥ፡ ኣብ መንጎ’ቶም ነታ ሃገር ዘቖሙ ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ፍቶታዊ ማዕርነታዊ ሓድነት ዝብል ፖለቲካዊ ቋንቋ ኣተኣታትዩ። ኣሃዳዊ ውልቀ መላኺ ኣተሓሳስባን ምሕደራን ቀቢሩ፡ ህዝባዊ ቅዋማዊ ፈደራላዊ ስርዓተ ምሕደራ ተኺሉ። ዝተረስዑን ዝተገፍዑን ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ገዛእ ርእሶም መሲሎም ባዕሎም ንባዕሎም ክመሓደሩ፡ ናትና ኢሎም ብዝተኣማመንሉ ቅዋምን መራሕትን ክመሓደሩ ገይሩ። ብደማዊ ኲናት ሕድሕድን ዓጸቦን ትፍለጥ ዝነበረ ኢትዮጵያ ክፉእ ስማን መልከዓን ኣብ ምቕያር ናቱ ኣወንታዊ ታሪኽ ተጻዊቱ። በመራርሓ ህወሓት/ኢህወደግ ኣብ ዝሓለፈ 27 ዓመታት ደላዪ ሰላም ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝምስክሮ፡ ውሽጣዊ ሰላማ ብዘተኣማምን ኣውሒሳ፡ ሰላም ካልኦት ኣብ ምውሓስ ብሓሳብን ብተግባርን ትዋሳእ ዘይትስገር ሃገር ኮይና። ኣብ’ዛ ሱር ዝሰደደ ድኽነት ዘለዋ ሃገረ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ብተኣምር ዝግለጽ ማሕበረ ቁጠባዊ ዕቤት ተመዝጊቡ። ምሁራት ስነ-ቁጠባን ዝምልከቶም ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ብዝሃብዎ ውጽኢት መጽናዕታዊ ጸብጻቦም ዝኾነ መግለጺታት መሰረት፡ ንልዕሊ 10 ዓመት ብዘይምቁራጽ ብክልተ ኣሃዝ ልምዓታዊ ዕቤት ኣርእያ።
ዝኾነ ሰብ ብዓይኑ ዝሪኦ፡ ደረጃኡ ዝሓለወ ጽርጊያ፣ ከም ጥዕና፡ ትምህርቲ፡ ስፖርታዊ ሜዳ ዝኣመሰለ ማሕበራዊ ትካላት፡ ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይ፡ መብራህቲ፡ ስልኪ ክሳብ ኣብ ርሑቕ ገጠራት ክዝርጋሕ ተጀሚሩ። ንግድን ወፍርን ዓምቢቡ። ትካላት ገንዘብ ማለት ባንክ ኣስፋሕፊሑ። ዝተፈላለየ ደረጃን ኣገልግሎትን ዘለዎም ህንጻታት ከም ኣብ ገደና ዝበቁል መዘርባዕ ብዘይ ምቁራጽ ከጉላዕልዕ ተራእዩ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት ካብ መዓሙቕ ድኽነት ጥሮታ ወጺኦም። ኣብ ደረጃ ማእከላይ እቶት ተሰሪዖም። እዚ ብሳላ ናይ 17 ዓመት ቃልስን መስዋእትን ዝተረኽበ፡ ምዕቡል ህዝባውን ደሞክራስያውን ኣተሓሳስባን ትሕተ ቅርጻዊ ልምዓታዊ ገስጋስን ‘ዩ። ናይ ትማሊ ቦታኦም እናዘከሩ ዘባሁቑ ተረፍ መረፍ ገዛእቲ ደርብታትን ሕልና ኣልቦ ከሓድትን 27 ዓመት “ናይ ጸልማት ግዜ ነይሩ” ኢሎም ሓቂ ከዛብዑ ‘ኳ እንተፈተኑ ክቐብርዎ ግን ከቶ ኣይከኣሎምን። ዛጊት ኣወንታዊ ታሪኽ ክድምስሱ ላዕልን ታሕትን ክብሉ ንሰምዕን ንዕዘብን ኣለና ኢና። ግን ከንቱ ድኻም’ዩ።
ኣብ ዲፕሎማስያዊ መዳይ ተበላሽዩ ዝነበረ ስምን መልክዕ ኢትዮጵያን ዝተቐየረሉ፡ ውጹዓትን ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን እዛ ሃገር ተመስገን ከም ሰብ ተቖጺርና ዝበልሉ፡ ሓድሽ ወለዶን ደላዪ ሰላም ማሕበረ-ሰብ ዓለም ዝምስክሮ፡ እቲ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ቅዋም፡ እቲ ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት፡ እቲ ትሕተ ባይታዊ መደባት ልምዓት፡ ኣብ ናይ መን ፖለቲካዊ ስልጣን፣ ካበይ ክሳብ ኣበይ ዝነበረ ዓመታት (መድረኽ) ከም ዝነበረ ብጽሑፍ፡ ብድምጺ፡ ብምስሊ ዝተሰነደ ስለ ዝኾነ፡ ከም’ቲ ከሓድቲ ዝብልዎን ዝደልይዎን ብቐሊሉ ኣይድምሰስን። ነዚ ኣብ ትሕተ ቅርጻዊ መደባት ልምዓት ዝተራኣየ ኣወንታዊ ገስጋስ ዝፈጠረ ልዕለ ቅርጻ ማለት፡ ህዝባዊ ደርባዊ ባህሪ፡ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ ብቕዓት ኣመራርሓ፡ ጸላእትን ፈተውትን ብኣካል ዘይኮነ ብፕሮግራም በተሓሳስባ ዝመዝን ዝፈሊ ንቕሓትን ሕራነን ህዝቢ ብምዃኑ ድማ ህዝቢ ትግራይ ከም ህዝቢ ክሕበን ይግባእ። 27 ዓመት ናይ ክሳራ ዓመታት ኣይኮነን። ብውሕዱ መሰረት ሰብኣዊ ክብረትን ትሕተ ቅርጻውን ልምዓት ተቐሪጹ፡ ተዘሪኡ፡ ፍረ ክህብ ዝጀመረሉ ናይ ተስፋን ብርሃንን ዓመታት ስለ ዝነበረ ክብሪ ናይ’ቲ ድኻምን መስዋእትን ደቂ ህዝቢ ህያው ኮይኑ ብኣወንታ እናተዘከረ ክነብር’ዩ።
ኣብ’ዚ ግን ሓደ ዘይከሓድ ሓቂ ኣሎ። ፖለቲካዊ ብቕዓት ኣመራርሓ፡ ህዝባውነት፡ ጽንዓት፡ ተወፋይነት ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ቅድሚ 1991 ዝነበረን ድሕሪኡ ዝተራእየን ሓደ ኣይነበረን። ኣብ በረኻ እንከሎ ሓያል ነይሩ። መንግታዊ ስልጣን ምስ ሓዘ ግን ዘይነበረ ባህርን ድኽመትን ከርኢ ጀሚሩ። እቲ መለለይ ህወሓት ዝነበረ ህዝባውነት ቀስብ ብቐስ ክልሕልሕ ተራእዩ። ነፍሰ ፍትወት ሳዕሪሩ። እዚ ዘይንቡር ፖለቲካዊ ዘልሓጥሓጥ’ዚ ቅድሚ መስዋእቲ ተጋ/መለስ ምልክታት ከርኢ ጀሚሩ ነይሩ። ድሕሪ መስዋእቱ ግን ብኢሱ። ቀዳዳት በዚሑ። ፍሑኽ እናበለ ሳዕሪሩ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ኮይኑ። ዋሕስ ውጹዓት ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ዝኾነ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ቅዋምን ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓትን ንሓደጋ ተቓሊዑ። ኣንጻሩ ዝኾኑ ሓይልታት ትምክሕትን በለጽን መጻወቲ ሜዳ ተፈጢርሎም። ከም ዋና ዘይብላ ኣድጊ ዝረኸቡ ዕስለ ኣዛብእ በብመንገዶም ክምጅርጡ ዕድል ረኺቦም።
ብርእይቶይ ኣብ’ዚ ኣጋጢሙ ዘሎ ፖለቲካዊ ውድቀት ኣመራርሓ ህወሓት ናቱ ብጽሒት ኣለዎ። ብሽርሕን ብሓይልን ትምክሕተኛታትን ናይ ውሽጢ ውዲተኛታትን ጥራሕ ስለ ዝተደፍኣ ኣይኮነን ኣብ’ዚ ሕጂ ዝርከበሉ ወሪዱ። ብወሳኒ መልክዑ ብናቱ ሕመቕ ኣብ ውሽጢ ፖለቲካዊ መሪሕነቱ ብዝማዕበለ ኣሉታዊ ባህሪ ዝተፈጥረ’ዩ። ምኽንያቱ ፖለቲካዊ መሪሕነት ህወሓት ህዝባውነቱ ዓቂቡ፡ ውሽጣዊ ሓድነቱ ብበሊሕ ደሞክራስያዊ ቃልሲ እናመሓደረ ብተወፋይነት እናተዝዋሳእ ነይሩ፡ እቲ ቅኑዕ ህዝባዊ ቅዋም፡ ህዝባዊ ፈደራላዊ ስርዓት፡ ስትራተጂ፡ ፖሊስን ስልትን ህዝባዊ ተቐባልነት ስለ ዝነበሮ ብቐሊል ኣይምፈረሰን ነይሩ። ፖለቲካዊ መሪሕነት ህወሓት-ኢህወደግ ስለ ዝሓመመ ትጽቢት ዘይተገብረሉ ሓደጋ ኣጋጢሙ። ህወሓት ኣብ ፈደራላዊ መንግስቲ ካብ ዝነበሮ ወሳኒ ቦታ ተደፊኡ ናብ ወሰን ወጺኡ። ኢህወደግ ፈሪሱ ታሪኽ ኮይኑ። ህዝባዊ ቅዋምን ቋንቋ መሰረት ዝገበረ ፈደራላዊ ስርዓትን ጓሳ ስኢኑ። ብስነ-መጎት ሓይሊ ይህደድ፡ ይሸራረፍን ናብዘይህላወ የምርሕ ኣሎን።
እንተኾነ ግን፡ ከም’ቲ “ክምብል በለ ‘ምበር ኣይተኻዕወን” ዝበሃል ምስላ፡ ንህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋምን ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓትን ልዕሊ ዝኾነ ፖለቲካዊ ውድባትን ክልላዊ መንግስታትን ኢትዮጵያ፡ ኩለንተናዊ መስዋእቲ ዝኸፈለ፡ ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ከም’ቶም ተስፋ ቆሪጾም ብሓደ ጽፍዒት ውድባቶምን ክልላዊ መንግስታቶም ዘፍረሱ፡ ተስፋ ቆሪጹ ኢዱ ኣይሃበን። ንዘጋጠመ ፖለቲካዊ ውድቀት ጠንቅን ሳዕቤንን ከለልን ኣለልዩ ንምፍዋስን መደብ ኣውጺኡ። 37 መዓልታት ዝወሰደ ውድባዊ ገምጋም ገይሩ። ንህዝቢ ዘቐየመ ግዕዝይና፡ ጉድለት ሰናይ ምምሕዳር፡ ኣድላዊ ኣሰራርሓ ካብ ዝለዓለ ፈጻሚ ኣካሉ ጀሚሩ ርኡይ ጉድለት ከም ዝነበሮ መዚኑ፡፡ ብስቢስና ነይርና ክብል ኣሚኑ፡ ብወግዒ ንህዝቢ ሓቢሩ። ንዝተፈጸመ ጉድለት ከም ውድብ ይቕሬታ ሓቲቱ። ዝነበሮ ጉድለት ኣሪሙ ብሓድሽ መንፈስ፡ ሰውራዊ ደሞክራስያዊ ፖለቲካዊ መስመሩ፡ ፖሊሲ ልምዓታዊ መንግስቲ፡ ህዝባዊ ቅዋምን ፈደራላዊ ስርዓትን ሒዝና ክንቅጽል ኣለና ዝብል መርገጽ ሒዙ ብዳገመ ስርርዕ ተበጊሱ። ዝሰርሕ ይዕንቀፍ’ዩ። ገለ ዕንቅፋት ብንኡስ ጉድለት ትወጽኣሉ’ዩ። ገለ ኸኣ ካብ ነባሪ ስምብራት ክሳብ ጠቕሊልካ ሞት ዘብጽሕ’ዩ።
ንህወሓት ዝገጠሞ ፖለቲካዊ ዕንቅፋት ሓቂ ንምዝራብ ቀሊል ኣይነበረን። ኣብ መንጎ ሞትን ሕየትን ፈታኒ ኩነታት ዘውድቕ ዕንቅፋት’ዩ። ሳላ’ቲ ኣቐዲሙ ዝወነኖ ህዝባዊ ኒሕ፡ ገለ ምስ ኣጋጠመካ ቅድም ቀዳድም ብዘይ ንሓፍነት ውሽጥኻ ምርኣይ ምግምጋም ስሩት ፖለቲካዊ ባህሊ ንሞት ኢዱ ክህብ ኣይፈቐደን። ብውሕሉል ኣገባብ ኣብ ህዝባዊ መስመሩ ጸኒዑ ዳግም ህይወት ዘሪኡ። ናብ ማሕበራዊ መሰረቱ ዝኾነ ህዝቢ ወሪዱ። ፖለቲካዊ ልዝብ ኣካይዱ። ጌጋ ተፈጺሙ ኣሎ ግን ከኣ መድሕን ህላዌናን ቀጻልነትናን ውድብ ህወሓትን ህዝባዊ መስመሩን’ዩ ኣብ ዝብል ሓባራዊ ምርድዳእ በጺሑ። ምስ’ቲ ዘጋጠሞ ዝተወደበ ፖለቲካዊ ጸለመ፡ ስቪል ህዝብን ትካላትን ትግራይ መሰረት ዝገበረ መቕተልትን ዕንወትን ስኑ ነኺሱ መኪቱ። እዚ ንህዝቢ ትግራይ ከም ህዝቢ ሓበን’ዩ። ንብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ኢትዮጵያን ዓቢ ትምህርቲ’ዩ።
ብፍላይ ካብ መፋርቕ ዓመተ 2018 ንደሓር ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ንጻውዒት ሰላም ኢህወደግ ተቐቢለዮ ኣለኹ ካብ ዝበለሉ፡ ወግዓውነትን ሕጋውነትን ብዘይብሉ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣስታት ን20 ዓመት ብዶብ (መሬት) ይግባኣኒ ተጎልቢቡ ሓርፊፉ ዝጸንሐ ዝምድና ንምፍታሕ ግዳማውያን ሓይልታት ዝዝውርዎን ዘሳስይዎን ስምምዕ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኣተን ሃገራትን ስርዓታትን ዘይኮነ ኣብ መንጎ ክልተ ሰባት ዝተፈጥረ ፖለቲካዊ ጥዕና ዘይብሉ ዝምድና፡ ኣብ ልዕሊ ውድብ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ዘጋጠመ በትን በትን ቀርቂርካ ካብ ጸዋታ ወጻኢ ናይ ምግባር ዓይነተ ብዙሕ ተጻብኦ ቀሊል ኣይነበረን። ኩሉ ትግረዋይ ደልዲሉ ከይረግጽ ንህይወቱ ክሰግእ፡ ክሸማቐቕ፡ ርእሱ ኣድኒኑ ተመሳሲሉ ክነብር፡ ደኺሙ ርሂጹ ዘጥረዮ ትካላት ብስርቂ ከም ዘጥረዮ ተቖጺሩ ክውረስ ወይ ክቃጸል፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ፈደራላዊ ጽፍሒ ፖለቲካዊ ሓላፍነት ኮይኖም ከገልግሉ ዝጸንሑ ተወለድቲ ትግራይ፡ ብዘይ ብቑዕ ምኽንያትን ብዘይሕጋዊ ኣገባብን ክግለፉ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ኩለን ክልላት ኣብ ውሽጢ 27 ዓመት ንዝተፈጸመ ገበን ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰል፡ ራስያ ንብረት ህወሓት ጥራሕ ተሓታቲ ዝገብር፡ ብዘይ ዝኾነ ፖለቲካዊ ሕንከት ብወግዒ ተወፊርሉ። ንህወሓት ቀቢርና ንህዝቢ ትግራይ ኣምበርኪኽናን ኢና ስልጣን ንቆጻጸር ዝብል ናይ ፈተውቲ ነብሶም ቀጻልነት ዘይብሉ ቃል ኪዳን፡ ዓይኒ የብለይ ስኒ የብለይ ህጁም ኣጋጢምዎ። ከም’ቲ ቀደም ውድብ ጥራሕ ትመርሓሉ ኩነታት እንተዝኸውን ኣይምኸበደን። ገና ካብ ድሕረትን ድኽነትን ዘይተናገፈ ህዝቢ እናመራሕካ ከም’ዚ ዝበለ ናይ ክሕደት ውዲት ከጋጥም እንከሎ ግን እቲ ሓላፍነታዊ ጾር ካብ ልክዕ ንላዕሊ ከቢድ’ዩ።
ሰባት ብፖለቲካዊ ብቕዓት ዘይኮነ ጸላእቲ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ኣበይ ኣለው ተደልዮም ኣብ ዘይግበኦም ወሳኒ ፖለቲካዊ ስልጣን ክድይቡ’ዩ ተገይሩ። ህዝባዊ ቅዋምን ፈደራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓትን ካብ ዝፈቐዶ ወጻኢ ብተራ ጽልኢ ብነበሎ ንበሎ ኩሉ ሓድግታት ህወሓት ኢህወደግ ንምድምሳስ ክነጥፉ ተራእዮም። ገና’ውን ይነጥፉ ኣለው። ትርጉምን ክብርን ህዝብን ሃገርን ኣብ ጸብጻብ ዘየእተወ ውሳኔታት ክመሓላለፍ ተዓዚብና። ንኣብነት ምቛም ናይ ሰላም ኮሚሽን፣ ናይ መንነት ኮሚሽን፣ ምስግጋር ቆጸራ ህዝቢ፣ ምስግጋር 6ይ ሃገራዊ መረጻ፣ ግልጽነት ዘይብሉ ስምምዕ ሰላም ኢሳያስን ኢትዮጵያን፣ ስርዓት ዘይተኸተለ ጃምላዊ ምፍታሕ ኣብ ቀይዲ ዝነበሩ ዜጋታትን ምእታው ኣብ ደገ ዝነበሩ ፖለቲካዊ ውድባትን፣ ኣብ ክልል ሶማል ዝተራእየ ኢድ ኣእታውነት፣ ኣብ ክልላት ደቡብ ዝተላዕለ ቅዋም ብዝሃበን ዕድል ተጠቒምና ናይ ገዛእ ርእስና ክልላዊ ምምሕዳር ክንምስርት ኢና ዝብል ሕጋዊ ሕቶን ዝተዋህቦ ጨፍላቒ ግብረ መልስን ...ወዘተ ህወሓት ኣብ እዋኑ ቅዋምን ድሌት ህዝብን ማእከል ዘይገበረ በታንን ዓፋንን ክብል ብወግዒ ተቓዊምዎ ኮኒንዎ። ንበሎ ጥራሕ ኣይሰማዕ ኣይንስመዓዮ ድማ ዝብል ሃላሊ ሓይሊ ልዕልነት ስለ ዝሓዘ ግን ኣይተሰምዐን። ተቐባልነት ኣይረኸበን።
እንተኾነ እቲ ንህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ንምንብርካኽ ዝተሓስበ ንሃገረ ኢትዮጵያ ከም ሃገር ኣብ ከቢድ ቅልውላው ኣእትይዋ። ዕንወት ንብረት ማእሰርትን ሞትን ሰባት ዳርጋ ልሙድ ዕለታዊ ተግባር ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ። ንጥፈታት ነጋዶ ተገቲኡ። ቀልቢ ኣውፈርቲ ባህሪሩ። ሃገራዊ ቁጠባዊ ቅልውላው ኣብ ዘይሕበኣሉ ደረጃ በጺሑ። ናህሪ ሃለኽቲ ነገራት ድኻ ብቐረባ ኣብ ዘይረኽቦ ሰማይ ዓሪጉ። ህወሓት (ወያነ) ጠፊኡልና ነጻነት ረኺብና ሓሊፉልና መሰረት ዝገበረ ዝስማዕ ዝነበረ ናይ ታሕጓስ ሆታን ዕልልታን ደረጃ ብደረጃ ርእሱ ከድንን ተራእዩ። ገለ ቀልጢፉ ማይ ከም ዝሰኣነ ኣትክልቲ ተስፋ ቆሪጹ ቀምሲሉ። ገለ ውሑድ ብመንገዲ ኣጥፊእካ ምጥፋእ ፖለቲካ ኣለኹ ኣይሞትኩን ነጋሪት ኲናት የስምዕ ኣሎ።
መሪሕነት ህወሓትን ግን ንኹሉ ምዕባሌታት ከከም ኣመጻጽኣኡ ብቐረባ እናተኸታተለን መርገጹ ብወግዒ ንህዝቢ እናሓበረን ኣብ መስመሩ ነኺሱ ቀጺሉ። ጌም ኣበር ድሕሪ ደጊም ዝተርፍ ፖለቲካዊ ሕጽቦ’ዩ ዝበለ ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ከም ዝሓሰብናዮ ኣይከደን ኢሉ ክሳብ ዝኣምን መትከላዊ ጽንዓቱ ኣመስኪሩ። ብሳላ ቕኑዕ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ መስመርን ፖለቲካዊ ንቕሓትን ኣብ ጓጓ ህዝቡ ኣትዩ ወይ ከ ፈልከት ኢሉ። ንተጻባእቱ ብሓቂ ዘይቑርጠም ጥረ ኮይንዎም ኣሎ። መድሓኒት ናይ’ዚ ተፈጢሩ ዘሎ ፖለቲካዊ ቅልውላው ብስነ-መጎት ሓይሊ ክትፈትሖ ምፍታን ውጽኢቱ ህዝብን ሃገርን ለኪምካ ምጥፋእ’ዩ። እቲ እንኮ መዋጽኦ ንኹሎም ዝምልከቶም ወገናት ዘሳተፈ ሃገራዊ ፖለቲካዊ ዘተን፡ ትግባረ 6ይ ሃገራዊ መረጻን’ዩ ክብል’ውን ጸዊዑ። ኣይሰማዕ ኣይንስመዓዮ ዝብል ሓይሊ፡ ሃገራዊ መትንታት ስለ ዝተቖጻጸረ ግን ተቐባልነት ኣይረኸበን። ምስ ኩሉ ካብ ኣፈጻጽማ ዝብገስ ዝነበሮ ጉድለታት፡ ብህዝባዊ ውግንናኡ፡ ብቕኑዕ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳቡ፣ ስትራተጁን ስልቱን ዝፍለጥ ን27 ዓመታት ነዛ ሃገር ዝመርሐ ሓባራዊ ግንባር ኢህወደግ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ፈሪሱ። ብልጽግና ዝተባህለ ውድብ ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ቦትኡ ተቖጻጺሩ። ፖለቲካዊ መሪሕነት ህወሓት ነቲ ዘይሕጋዊ ምፍራስን ምድያብን ተቓዊሙ ብወግዒ ነብሱ ኣግሊሉ። እዚ ክምጎስ ዘለዎ መግለጺ ፖለቲካዊ ብስለቱን ህዝባዊ መትከላዊ ጽንዓቱን’ዩ።
6ይ ሃገራዊ መረጻ ኢትዮጵያ በቲ ልሙድ ናይ ግዜ ሰሌዳ ኣብ ሓምሻይ ዓመቱ ኣብ ወርሒ ግንቦት 2020 ክካየድ ነይርዎ። ግን ምኽንያቱ ብዘይተነጸረ ብምርጫ ቦርድ እታ ሃገር ናብ ወርሒ ነሓሰ 2020 ተሰጋጊሩ። ቀጺሉ ሕጂ’ውን ብምስጢር ብውሳነ ናይ ሰልፊ ብልጽግና፡ ብወግዒ ብመራጻ ቦርድ ለበዳ ሕማም ኮሮና (ኮቪድ 19) ምሉእ ንምሉእ ኣብ ቁጽጽር ከም ዝወዓለ ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ሚኒስትሪ ጥዕና ኢትዮጵያን ብወግዒ ክሳብ ዝሕብሩ ብዝብል ምስምስ ብንጹር ደረት ግዜኡ ናብ ዘይተነጸረ ደፊእዎ። ንህወሓት ሓዊስካ ብዙሓት ፖለቲካዊ ውድባት ኣይተቐበልዎን። ነዚ ሰልፊ ብልጽግና ኮነ ኢሉ ዝገበሮ’ዩ፡ ንለበዳ ሕማም ኮሮና እናተቖጻጸርና ኣብ’ቲ ተታሒዝሉ ዝነበረ ወርሒ ነሓሰ ክንገብር ኣለና፡ ከምኡ እንተዘይተገይሩ ናይ’ዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ሓይልን ክልላዊ መንግስታትን ዕድመ ኣብ ወርሒ መስከረም ከብቅዕ’ዩ። ህዝብን ሃገርን ኣብ ሓደጋ ክወድቕ’ዩ ክብሉ ጸዊዖም ሰማዒ ኣይረኸቡን። ህወሓት ግን በዚ ኣይተገትኣን።
ፈደራላዊ መንግስቲ 6ይ ሃገራዊ መረጻ ንምክያድ ፍቓደኛ እንተዘይኮይኑ፡ ኣነ ብዘይ መረጻ ብዘይውክልና ህዝቢ ኣብ ስልጣን ክቕጸል ኣይደልን ኣይክእልን ድማ። ስለዚ ብደረጃ ክልል ትግራይ መረጻ ከካይድ ውዴታ ዘይኮነ ግዴታ’ዩ ኢሉ። ክልላዊ መረጻ ከካይድ ፈጻሚ ኣካል ህወሓት ኣጽዲቕዎ። ስዒቡ ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ኣጽዲቕዎ። ቀጺሉ ክልላዊ ባይቶ ኣጽዲቕዎ። ነቲ መረጻ ዝምልከት ሕጋዊ ኣዋጃት ወጺኡ። በቲ ኣዋጅ መሰረት ገይሩ ዝሰርሕ ትካል ኣጣይሱ። ኣብ’ቲ ክልል ምስ ዝርከቡ ተቓወምቲ ውድባት ኮፍ ኢሉ ተዛትዩ። እቲ ዝተጣየሰ ኮሚሽን መረጻ ናይ ፖለቲካዊ ውድባትን ውልቀ ሰባትን ዝምዝገብሉ ናይ ግዜ ሰሌዳ ኣነጺሩ። ንህወሓት ሓዊሱ 5 ፖለቲካዊ ውድባትን 11 ውልቀ ሰባት ድማ ብወግዒ ተመዝጊቦም። ምዝገባ መረጽቲ፡ መስርሕ ምረጹኒ ተወዳደርቲ ወገናትን ብዝተታሕዘሉ ግዜ ብህዱእን ዕወትን ኣገባብ ከም ዝተሰላሰለ ኮሚሽን መረጻ ገሊጹ። ተወዳደርቲ ውድባትን ገለ ወሃብቲ ርእይቶ ካብ ህዝብን’ውን ምስክርነቶም ሂቦም። ቅድሚ ሳልስቲ ናይ ዕለት መረጻ ብ7 መስከረም 2020 ብመንጎኝነት ኮሚሽን መረጻ ወከልቲ ኩሎም ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ዝተረኽብሉ፡ ከመይ መጺእና? እንታይ ትዕዝብቲ ኣለና? ከመይ’ከ ክንቅጽል ኣለና? ኣብ ዝብል ነጻ መድረኽ ከፊቶም ብሓላፍነታዊ ስምዒት ዘዝስመስሎም ገሊጾም።
ነካይዶ ዘለና መረጻ ሕጋዊ’ዩ። ታሪኻዊ’ዩ። ናይ ህዝቢ ትግራይ መረጻ’ዩ። መን ይዕወት ብዘይገድስ “ትግራይ ትመርጽ” ዝብል ጭርሖ ተሓንጊጥና ንመሰል ዓርሰ ውሳኔና ብሓባር ደው ክንብል ኣለና። ድሕነትን ክብረትን ህዝቢ ትግራይ ቀዳምነትና ክኸውን ኣለዎ ዝብል ሓባራዊ መጥመሪ ሓሳብ ዝነበሮ መድረኽ ምንባሩ ብመስኮት ቴሌቪዥን ተዓዚበ። ብ5 መስከረም 2020 ባይቶ ፈደረሽን ምስጢራዊ ኣኼባ ኣካይዱ። ኣብ ትግራይ ዝካየድ ክልላዊ መረጻ፡ “ከምዘይተኻየደ ዝቑጸር” “ዘይጸንዕ” ተፈጻምነት ዘይብሉን ዝብል ትሕዝቶኡ ዘይብሩህ ውሳኔ ኣመሓላሊፉ። ብ 8 መስከረም 2020 ድማ ዓንጎል ሰልፊ ብልጽግና፡ “እንደ ዕድር እቁብ የሚቆጠር ነው” ( ከም” እድር፡ ዕቁብ” ዝቑጸር’ዩ።” “ጨረቃ ቤት ነው” (ብዘይሕጋዊ ኣገባብ ከም ዝተስራሕ ገዛ’ዩ።) ኣብ ዝበጽሖ የብሉን። ክፈረስ’ዩ። ርእሶም ምስ ዝደረቐ ሰባት ክዳረቕ ኣይደልን። ጅባኦም ምስ ነጸፈ ክገድፍዎ’ዮም። እንተዝደሊ ነይረ ግን እቲ ኣለና ዝብል ሓይሊ ምልሻ ስለ ዝኾነ፡ ብዘለኒ ሓይሊ ሰብን ወተሃደራዊ ነዋትን ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ምውዳእክዎ ኔረ ዝዓይነቱ ፈኸራ ድዩ ኣንጸርጽሮት ንምርዳኡ ዘጸግም መደረ ክህብ ተሰሚዑ።
“መዓልትን ከልብን ከይጸዋዕካዮ ይመጽእ” ከም ዝተባህለ፡ እቲ ከም ብጽሕቲ ወርሒ ሰዓትን ዕለትን እናቆጸርኩ፡ ብሰላም ብዓወት ህዝቢ ትግራይ ድማ ክዛዘም እናተመነኹ ብሻቕሎት ዝጸበዮ ዝነበርኩ ዕለተ መረጻ ኣኺሉ፡፡ ብዝተታሕዘሎ ግዜ፡ ብዕለት 9 መስከረም 2020 ካብ ሰዓት 6፡00 ወጋሕታ ጀሚሩ ብሰላም ይካይድ ኣሎ ዝብል ዜና ተቓሊሑ። ከም ኣጀማምራኡ ኣብ ዝተወሰነ ከባቢ ዝተራእየ ናይ ምህዋኽ ወስታ እንተዘይኮይኑ መስርሕ መረጻ ብሰላም ክካየድ ውዒሉ ሰዓት 6፡0 ናይ ምሸት ከም ዝተዓጽወ ኮሚሽን መረጻ ኣፍሊጡ። ዝተፈላለያ ኣህጉራዊ ጽልዋ ዘለወን ዓበይቲ ማዕከናት ዜና ካብ ቅድመ መረጻ ጀሚረን ንመስርሕ መረጻ ብሰፊሕ ኣቃሊሐናኦ። ካብ ዝተመስረታሉ ሞያዊ ስነ ምግባር ወጻኢ ናብ ሓደ ሸነኽ ወጊነን ምርጫ ክካይድ የብሉን ጥራሕ ዘይኮነ፡ ህወሓት ካብ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ብሓይሊ ክጠፍእ ኣለዎ። ኣሸባሪ ተባሂሉ ብሕጊ ክኽሰስን ክቕየድን ኣለዎ ኢናበላ ዝጉስጉሳ ዝነበረ ብመንግስትን ብውልቅን ዝወነና ማዕከናት ዜና ውሽጢ ሃገር ግን ሽፋን ኣይሃባኦን። ገዛእ ርእሰን ኣብ ትዕዝብቲ ወዲቐን። መንነተን ኣቃሊዐን።
ድሕሪ መረጻ ነጋዶን ሰብ ሃብትን ትግራይ ዘይርሳዕ ታሪኽ ሰሪሖም። ንኹሎም ተወዳደርቲ ፖለቲካዊ ውድባት ስለቲ ዘርኣይዎ ሓላፍነታዊ ኣብነታዊ መሃሪ ሰላማዊ መስርሕ ምረጹኒን ውጽኢት ቆጸራ ካርድ ዝሃበና ክንቅበል ድልዋት ኢና ዝብል መርገጽን ገንዘባዊ መተባብዒ ከም ዝሃብዎም ማዕከናት ዜና እቲ ክልል ኣቃሊሐን። ብ11 መስከረም 2020 ድማ ወግዓዊ ውጽኢት ግልጺ ተገይሩ። በቲ ዝተዋህበ ወግዓዊ መግለጺ መሰረት፡ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራት (ህወሓት) 2.590.620፣ ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ (ባይቶና) 20,839፣ ውድብ ነጻነት ትግራት (ውናት) 18,479፣ ውድብ ሳልሳይ ወያነ 7,136፣ ደሞክራስያዊ ውድብ ዓሲምባ 774 ድምጺ ከም ዝረኸቡ፡ ብዝተረኸበ ድምጺ ድማ ኩሎም ዕጉባት ምዃኖምን ኮሚሽነር ኮሚሽን 6ይ ክልላዊ መረጻ ትግራይ መ/ር ሙሉወርቅ ኪ/ማርያም ገሊጹ። ኣብ ስልጣን ዘሎ ውድብ ህወሓት ድማ 152 መናብር ብምርካብ ተዓዊቱ። 38 መናብር ኣብ’ቲ ውድድር ዝተሳተፉ ፖለቲካዊ ውድባት ብምርድዳእ ከካፈልዎ ምዃኖን’ውን ተገሊጹ። ብዝኾነ መስርሕ መረጻ ብሰላም ተዛዚሙ። እምነ መሰረት ናይ ቀጻሊ ዓወት ድማ ኣንቢሩ። ህዝቢ ተሓጒሱ። ሓደ ንመሰለይ ንመንነተይ ኢሉ ዝከራኸር ዝቃለስ ንቑሕ ህዝቢ ስለ ዝረኣኹ ድማ ኣነ’ውን ተሓጒሰ።
ሓቂ ንምዝራብ ጸሎተይን ትጽቢተይን ብሰላም ብዓወት ክዛዘም ምርኣይ ይኹን ‘ምበር፡ ብከም’ዚ ዓይነት መሰረታዊ ጸገም ብዘይብሉ ክዛዘምዩ ዝብል ትጽቢት ኣይነበረን፡፡ እቲ ዝኾነ ምስ ኮነ ግን ተሓጒሰ ጥራሕ ዘይኮነ ተገሪመ። ኣብ ጎረቤተይ፡ ብቋንቋይ፡ ብባህለይ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ድሕረትን ድኽነትን ካብ ዝርከብ ህዝቢ ከም’ዚ ዝበለ ፖለቲካዊ ብስለት ምርኣይ ኣዝዩ ዝድነቕ’ዩ፡፡ ንሓደ ተቓላሰይ ህዝቢ መሪሕ ደሞክራስያዊ ውድብ ምርካብን ዘይምርካብን ዘለዎ ትርጉም ተገንዚበ ንህወሓት ኣድኒቐ። ንጉጅለ ህግደፍ ድማ ኮኒነ። ትግረዎት ኣሕዋተይ ነቲ ኩሉ ፈኸራን ተጻብኦን መኪቶም ከም’ዚ ዝበለ ኣንጸባራቒ ዓወት ምሕፋሶም ብልቢ ተሓጒሰ። ብናይ ትግራይ ውድባት ፖለቲካዊ ብቕዓትን ናይ ህዝቢ ትግራይ ዘዋጽኦ ፖለቲካዊ መስመር ዝወነነ ንቕሓት ቅዱስ ቅንኢ ሓዲሩኒ። እንቋዕ ኣብ’ዚ ደረጃ በጽሑ ድማ ኢለ። ኣብ መዳይ መረጻ ዘርኣይዎ ፖለቲካዊ ብቕዓትን ሓድነትን ኣብ ልምዓት ክደግምዎ ኸኣ ተመኒየ። ኣብ ነጻላ መንደቖም ዝርከብ ኤርትራዊ ብምዃነይ ድማ፡ ተዘሪጉ ብዘሎ ፖለቲካን ኣብ መዓልታዊ ነገራት ሕድሕዶም ክመናጨቱ ዝውዕሉ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራን ሓዚነ። ቅድሚ ኤርትራዊ ሰብኣዊ ክብረት ንግኡዝ መሬት ክብሪ ካብ ዝህብ ኣረኣእያ ክድሕኑ፡ ናይ ኩሉ ጸገምና ወያነ ዝብል ናይ ደንቆሮ ፖለቲካ ወጺኦም፡ ህዝብን ህዝባዊ ልኡላውነትን ማለት እንታይ ማለት’ዩ? ህዝባዊ ደርባዊ ባህሪ ማለት እንታይ ማለት’ዩ? ንጹር ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ መስመር ማለት እንታይ ማለት’ዩ? ኣብ ዝብል ከትኩሩን ኣጉል ትዕቢት ገዲፎም ፖለቲካዊ ውድባት ትግራይ ካብ ዝኸድዎን ዘመዝገብዎን ዓወት ትምህርቲ ክውስዱን ድማ እላቦ። ንህዝቢ ትግራይ ንስለቲ ዘደንቕ ፖለቲካዊ ንቕሓቱን ሕራኔንኡ ደጊመ ዮሃና እብሎ።
ካብ ኣሮን በርሀ
11 መስከረም 2020
Hits: 370


text:
LEVIT KINGDOM CENTER
ለዋውያን መንግስታዊ ማእከል
ቃል እግዚኣብሄር ከም ዝእዝዞ ብ ቅድስና ሂወት ምንባር ን ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር መንቅብ ዘይብልካ ንምኳን ኣጥቢቅካ ምስራሕ።ሃዋርያዊ ትውልዲ ከም ምኳና መጠን ካብ ብሕታውነት ንናይ ሓባር ምትእስሳርን ሕብረትን ትግበራን ዓቢ ትኩረት ምሃብ። ነፍሲ ወከፍ ኣባል ብናይ ክርስቶስ ጸጋን ሓይልን ሓቀኛ ናይ ሂወት ለውጢ ማንነት ብምንባር ንመሎኮታዊ ሓሳብ ብምርዳእ ብስለት ዝመልኦ ሂወት ካብ ምልባስ ዝተላዕለ ናይ ጎይታ ሓሳብ ብትክክል ናብ ምትግባር ዘክእል ናይ ሂወት መለክዒ ምምጻእ።
ABOUT OUR CHURCH
ነፍሲ ወከፍ ኣባል ብናይ ክርስቶስ ጸጋን ሓይልን ሓቀኛ ናይ ሂወት ለውጢ ማንነት ብምንባር ንመሎኮታዊ ሓሳብ ብምርዳእ ብስለት ዝመልኦ ሂወት ካብ ምልባስ ዝተላዕለ ናይ ጎይታ ሓሳብ ብትክክል ናብ ምትግባር ዘክእል ናይ ሂወት መለክዒ ምምጻእ።
TEENAGE MINISTRIES
ያራሽ ትውልዲ፡ ተካእቲ ትውልድን ናይ እግዚኣብሄር ሰራሕ ተቀቢሎም ዘመሓላልፉን ከምእውን ጎይታና የሱስ ክርስቶስ ተመሊሱ ንክመጽእ ዘቀላጥፉ ትውልዲ እዮም
SERVICES
እግዚኣብሄር ካብቶም ዘሃበና ተልእኮ ኣብ ኤሮፓ መንግስቱ ንምስፋሕ መደብ መሰረት ምስ ቢልድ ኪርከ ዘነበረና በሓባር ቃል ኣምላክ ምክፋልን ናይ ሻሂ ግዜን በጣዕሚ ጽቡቅ ግዜ ኔሩና
LEVITE KINGDOM
CENTER
I'm a title. Click here to add your own text and edit me.


text:
www.eri-platform.org
ብራሰልስ፡ በልጁም
28 ነሓሰ 2021
ሲምፖዝዩም ኤርትራ 2021
መኽፈቲ መደረ
ምሕያል ተግባራዊ ዓቕሚ ህዝቢ ኣብ ለውጥን ደምክራስያዊ ስግግርን
ኣምባ. ዓንደብርሃን ወልደጊዮርጊስ
ዝኸበርክንን ዝኸበርኩምን ተሳተፍቲ ኤርትራ ሲምፖዝዩም 2021:
ምዉቕ ሰላምታይ ብምቕዳም፡ እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም።
ኣስዒበ፡ ኣብዚ ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ መላእ ዓለም ተላቢዑ፡ ንዅለን ሃገራትን ንዅሎም ህዝብታትን ብዘይ ኣፈላላይ፡ ብኣልማማ ብምጥቃዕ ዛጊት ልዕሊ 4.5 ሚልዮን ህይወት ሰብ በሊዑሉ ዘሎ ጽንኩር እዋን’ዚ፣ ኵሉ ስድራቤታዊ፡ ሞያውን ብሕታውን ጕዳያትኩም ኣወንዚፍኩም፡ ካብ ዚተፈላልዩ ኵርናዓት ዓለም፡ ኣብዚ ሲምፖዝዩም’ዚ ንምስታፍ ብምምጻእኩም ብልቢ አመስግን።
ኤርትራ ሲምፖስዩም 2021 መቐጸልታ ናይቶም ቅድሚ ሕጂ ብሓልዮት ኤሪ-ፕላትፎርም ዚተኻየዱ ሰለስተ ተኸታተልቲ ሲምፖዝዩማት ኰይኑ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ንኤርትራን ንኤርትራዊ ዳያስፖራን ኣብ ዘገድሱ ሓሙሽተ ቀንዲ ቴማታት ዘተ ከተኵር ኢዩ። ዕላምኡ፡ ኣብዚ ወሳኒ መድረኽ’ዚ፡ ኣብቲ ኣብ ሃገርና ለውጥን ደሞክራስያዊ ስግግርን ንምምጻእ እነካይዶ ቃልሲ (1) ነቶም ዘጋጥሙና ብድሆታት ብውድዕ መሚና ንምምካት፤ (2) ነቶም ዚኽፈቱልና ዕድላት ኣለሊና ብግቡእ ንምጥቃም፤ (3) ዘዐውት ኣገባብ ቃልሲ ንምርዓም ዘኽእለና ኣድማዒ ስትራተጂ ንምድህሳስ ኢዩ።
ኣብዚ እቲ ናይ ቀረባ ጐደቦና ብብርቱዕ ኲናትን ዓሚቝ ቅልውላውን ዚናወጸሉ ዘሎ ተሃዋሲ እዋን’ዚ፡ ዘተና ብቐንዱ (1) ብዛዕባ እዋናዊ ሃለዋት ኰነ መሰረታዊ ረብሓ ሃገርናን ህዝብናን ሓባራዊ መረዳእታ ንምዅስኳስ፣ (2) ንፖለቲካዊ መጻኢ ሃገርና ዘርብሕ ሓባራዊ ራእይ ንምምዕባል፣ (3) ኣብ ሃገርና ርእሰ-ምምሕዳራዊ ለውጢ ኣብ ምቅልጣፍን ደሞክራስያዊ ስግግር ኣብ ምድራኽን፡ ተኽእሎ ኣበርክቶና ንምድህሳስ ዚሓለነ ኢዩ።
በዚ ሓጺር መእተዊ’ዚ፡ ናብቲ ቀንዲ ኣብዚ ዘአከበና ጕዳይ ክኣቱ እየ።
ኦቶ ፎን ቢስማርክ፡ እቲ ውሩይ ፕራሻዊ ፖለቲካዊ መራሕን መሃንድስ ሕብረትን ሃገረ ጀርመን፡ ኣብ ሓደ እዋን “ፖለቲካ ስነ-ጥበበ ናይቲ ዚከኣል፡ ዚፍጸም - ስነ-ጥበብ ናይቲ ቀጺሉ ዚበለጸ ኢዩ” (“politics is the art of the possible, the attainable – the art of the next best”) ይብል። ካብ እዋን ቢስማርክ ኣትሒዙ፡ እቲ ዝውታረ ርየልፖለቲክ (realpolitik) ኣብ ጕዳይ ሃገር ናብ ደረጃ ምስላ ወይ ብሂል ደይቡ ይርከብ። እዚ ብሂል’ዚ፡ ሎሚ ምስ’ቲ ህሉው ኵነታት ሃገርና ብምዝማድ ኪርአ እንከሎ፡ ፖለቲካ ነቲ ህሉው ክዉንነት ናብቲ ኪኸውን ዚግብእ ክዉንነት ንምቕያር ዚሰላሰል ፕራግማታዊ ተግባር ምዃኑ ኪውሰኾ ይከኣል። ማለት፡ ነቲ ኣብ ባይታ ዘሎ ክዉንነት፡ ኣብ መንጎ እቶም ዘለዉና ባህግታት፡ ተኽእሎታትን ጸጋታትን ሚዛን ዚሓለወ ቀጻሊ ጻዕሪ ብምክያድ፡ ናብቶም እንደልዮም ዕላማታት ገጹ ንምድፋእ ዚዓለመ ፕራግማታዊ ተግባር ኢዩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ኣብ ዳያስፖራዊ ፖለቲካ ኤርትራ ኣብ ዚተመዛዘነ ሓባራዊ ባህግታት፡ ተኽእሎታትን ጸጋታትን ዚተመስረተ ጥርናፈ ሃገራዊ ሓይልታት ምፍጣር ርኡይ ተደላይነት ኣለዎ። እቲ ተጐጃጂሉ፡ ስነ-ጥበብ ናይቲ ዘይከኣል ርዒሙ፣ ኣብ ዓንኬል ናይ ሓድሕዳዊ ምምቕቓል፡ ምክሳስን ምትፍናንን ዕንክሊል ኪብል ዚጸንሐ ዳያስፖራዊ ፖለቲካ ኤርትራ ዛጊት ዕቱብ፡ ጥሙር፡ ኣድማዒ ተቓውሞ ከሰላስል ኣይከኣለን። ክንየው ግብራዊ ልምሰት፡ ብዙሓት ኣብቲ ቀጽሪ ተቓውሞ መኣዝኖም ስሒቶም፣ ብዋጋ ረብሓ ሃገሮምን ህዝቦምን፡ ናብ ኣብ ጕዳያት እንዳማቶም ዚቋየቑ፣ ንረብሓ ወረርቲ ዘገልግሉ ከዳዕቲ ሃገሮምን ህዝቦምን ተቐይሮም ኣለዉ። ብሓቂ፡ ሓድሓደ ውልቀሰባት፡ ፖለቲካዊ ጕጅለታትትን ማዕከናት ዜናን፡ ብፍላይ፡ ንቡር ደረታት ጭውነትን ሓላፍነታዊ ኤርትራውነትን ጥሒሶም ኣብ ደልሃመት ናይ በለጻዊ ዕሱብነት፡ ግሁድ ክድዓት ኰነ ርኡይ ከዳምነት ተዋፊሮም ኣለዉ።
ኣብ ትሕቲ ጕልባብ ናይ ተቓውሞ ኣንጻር’ቲ መላኺ ስርዓት፡ ሓያሎ ኤርትራውያን ምስቶም ንነዊሕ እዋን፦
ተጻባእቲ ባዕዳዊ ሓይልታት ብቕሉዕ ኣሻሪዮም፡ ብንጥፈት ዚድግፉን ብግሁድ ዘማልዱን ኣለዉ። እቲ ዚኸፍአ ድማ፡ ብዘይ ሕፍረትን ጣዕሳን ይቕጽሉዎ ምህላዎም ኢዩ።
ሕሉፍ ሓሊፎም፡ ንሓድሽ ወራር ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ኪዕድሙ፣ ነቲ ብሓይልታት ወያነ ኣብ ልዕሊ’ቶም ኣብ ትግራይ ዚተዓቝቡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ካብ ፈለማ ኣትሒዙ ኪፍጸም ዚጸንሐ ዘስካሕክሕ ግፍዕታት ክሳብ ምኽሓድ፡ ምንሓፍ ወይ’ውን ምምኽናይ ኪኸዱ ክትዕዘብ ኣዝዩ ዘስደምም ተርእዮ ኢዩ። ምስ ተጻባእቲ ባዕዳዊ ሓይልታት ብምውጋን፡ ቀይሕ መስመር ሰጊሮም፣ ፍጹም ሞራላዊ ጥፍሽናኦም ኣቃሊዖም፣ ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ነቲ ዳያስፖራዊ ተቓውሞ ብዝያዳ መቓቒሎምን ነንሓድሕዱ ኣተፋኒኖምን ኣለዉ።
ኣብ ህይወት ደቂሰብ ኰነ ኣብ ምዕባለ ሰብኣዊ ሕብረተሰብ፡ ለውጢ ቀዋሚ ረቛሒ ኢዩ። ግዜ ድማ ለውጢ ዘስገድድ ዓቢ ፈታሕ ሽግር ኢዩ፤ ነቶም በብእዋኑ ዚቕልቀሉ ግድላት በብመድረኹ መዕለቢ እናዋደደ የወግን። ኣብ መወዳእታ ትንታኔ፡ ታሪኽ ኣብ ፍርዱ ንዚዀነ ከዳዕ ወይ ዕሱብ ኣየናሕስን ኢዩ። እዋኑ ምስ ኣኸለ፡ እዚ ዅሉ ተሓላቒ ረብሓታት ናይ ተጻባኢ ባዕዳዊ ሓይሊ ብምዃን፡ ንሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምጥቃን፣ ነቲ ሃገራዊ ሓይሊ ምዝላፍ ኰነ ኣብ ውሽጢ’ቲ ተቓውሞ ሓድሕዳዊ ምትፍናን ምፍጣር፣ ምስ ኣብቅዐ፤ ብርግጽ ድማ ከብቅዕ ኢዩ፣ ንሃገራዊ ዕርቅን ማሕበራዊ ስኒትን ባይታ ዘጣጥሕ፣ ንዅሉ’ቲ ዚተፈጸመን ዚፍጸም ዘሎን ክድዓት፡ በደላት ይዅን ገበናት ዚእርም፣ ነቶም ግዳያት ዚድብስ፣ ተሓታትነት ዘረጋግጽ ኣሰጋጋሪ ፍትሒ ምስልሳል ግድን ከድሊ ኢዩ።
እቲ ኣብ ትሕቲ መድቈስቲ ናይ ሓደ ኣረሜናዊ ውልቀ-መላኺ ንነዊሕ እዋን ብሕሰም ኪሳቐ ዚጸንሐ ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ኣብ ወሳኒ ህሞት ይርከብ። እቲ መወዳእታ ናይቲ ሓሳድ ስርዓትን ብልሽታዊ ኣገባብ ምሕደርኡን ኣብ ደረት ትርኢት ቀሪቡ፤ እቲ ኪስዕብ ዚግባእ ደሞክራስያዊ ስግግር ኪትግበር ዚከኣል ምዃኑ ድማ እናበርሀ መጺኡ ኣሎ። ጸጋታትና ኣኻኺብና ኣድማዒ ስራሕ ንምስልሳል ምስ እንበቅዕ፡ ኣብ ጥርኑፍ ሓባራዊ ጽምዶ ምስ እንኣቱ፡ ንተግባራዊ ዓቕሚ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ኰነ ኣብ ዳያስፖራ ዚነብር ህዝብና፡ ኣብ ምሕያል ዓቢ እጃም ከነበርክት ከም እንኽእል እኣምን። ብርግጽ፡ ኣብ ሃገርና ሰላም፡ ፍትሕን ራህዋን ንምስፋን ርእሰ-ምምሕዳራዊ ለውጢ ኣብ ምቅልጣፍ ክንሕግዝ፣ ርጉእ ሰላማዊ ስግግር ናብ ቅዋማዊ መንግስትን ደሞክራስያዊ ምሕደራን ኣብ ምምጻእ ከነበርክት ንኽእል።
ሎሚ እቲ ናይ ቀረባ ጐደቦና ብዓሚቝ ቅልውላው ናይ ኲናት፡ ዘይርግኣት፡ ህውከትን ምትፍናንን ይሕመስ ኣሎ። ብፍላይ ህዝብታት ኢትዮጵያ ኣደዳ ኲናት ሓድሕድን ኣዕናዊ ጐድናዊ ሳዕቤናቱን ኰይኑ ኣብ ሕሱም ስቓይ ይርከብ። በጨቕታ ናይቲ ኲናትን ህውከትን ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን፡ እንተላይ ኣብቲ ዳያስፖራዊ ተቓውሞ፡ ሓያል ኣሉታዊ ስንብራት ከም ዘኸተለ ንኵላትና ብሩህ ኢዩ። ንሓደ ካብቲ ቀንዲ ጠንቅታት ናይዚ ኣሉታዊ ስንብራት’ዚ ኣብቲ ዳያስፖራዊ ተቓውሞ ንምግላጽ፡ ንሓደ ካብቲ ኣብ 2ይ ኲናት ዓለም ቀዳማይ ሚኒስተር ብሪጣንያ ዚነበረ ዊንስቶን ቸርቺል ኣብ ሓደ እዋን ኣጋጢሙኒ ዚበሎ ፍጻሜ ብቓሉ እጠቅስ፦
“ሓደ መዓልቲ ኣብ ቤት ጽሕፈት ቢቢሲ (BBC) ቃለመጠይቕ ንምክያድ፡ ታክሲ ወሲደ። ኣብኡ ምስ በጻሕኩ፡ ነቲ በዓል ታክሲ፡ ክሳብ ዝምለስ ን40 ደቓይቕ ኪጽበየኒ ሓቲተዮ። እቲ በዓል ታክሲ ‘ንገዛይ ከይደ ንመደረ ዊንስቶን ቸርቺል ክሰምዕ ስለ ዘለኒ፡ ኣይትሓዘለይ፡ ክጽበየካ ኣይክእልን’የ’ ኢሉኒ። በቲ ንመደረይ ክሰምዕ ምድላዩ፡ ኣዝየ ተገሪመን ተሓጒሰን፡ መን ምዃነይ ከይነገርኩዎ፡ ኣብ ክንዲ 5 ፓውንድ፡ 20 ፓውንድ ኣውጺአ ሂበዮ። ነቲ ገንዘብ ምስ ተቐበለ፡ “ጐይታይ፡ ክሳብ ትምለስ ንሰዓታት ክጽበየካ እየ። ግደፎ ቸርቺል ኣብ ገሃነም ይኺድ፣ ክጽበየካ እየ” ኢሉኒ።
እቲ ምህሮ ኣዝዩ ንጹር’ዩ። መትከላት ብኸመይ ብገንዘብ ከም ዚልወጡ የርኢ። ሃገር ንገንዘብ ትሽየጥ፤ ክብረት ንገንዘብ ይሽየጥ፤ ስድራቤታት፡ ኣዕሩኽ ብገንዘብ ተጻሊኦም ይፈላለዩ፤ ሰባት ንገንዘብ ይቐትሉ፣ ንገንዘብ ጊልያታት ኰነ ከደምቲ ይዀኑ፤ ንገንዘብ ሃገሮምን ህዝቦምን ከዲዖም ንጸላኢ ይዕሰቡ።
እዚ ዅሉ ጥልመትን ክድዓትን ብዘየገድስ፡ ለውጢ ኣብ ኤርትራ ውሽጣዊ ኤርትራዊ ጕዳይ ምዃኑ፣ መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኣብ ኢድ ናይ ዚዀነ ባዕዳዊ ሓይሊ ዘይኰነስ፣ ኣብ ኢድ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ኢድ ናይዚ ሓድሽ ኤርትራዊ ወለዶ፡ ምህላዉ ፍጹም ብምእማን፡ ብኣድማዕነት ንምስራሕ ንበገስ። ኣብዚ ወሳኒ መድረኽ’ዚ፡ እቲ ፕሮ-ደሞክራሲ ዚዀነ ኤርትራዊ ተነጣጣፊ ኣብ ዳያስፖራ፡ ኣብቲ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ፡ እንተዀነ ኣተዓራቒ ተራ ኪጻወት፡ ብዚተረፈ ድማ፡ ምዙን ዘይሻራዊ መርገጺ ኪሕዝ ኣዝዩ ኣገዳሲ ኢዩ። ንሕና ብቐዳምነት፡ ኣብቲ ነቲ ህሉው ምልካዊ ስርዓት ብሓደ ኣብ ግዝኣተ ሕጊ፡ ደሞክራስያዊ መትከላትን ኣኽብሮት ሰብኣዊ መሰላትን ዚምስረት፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምትካእ ዚካየድ ሃገራዊ ጻዕሪ ከነድህብ ይግባእ።
ሎሚ ኣብዚ ኣብ ትሕቲ ምሕያል ተግባራዊ ዓቕሚ ህዝቢ ኣብ ለውጥን ደምክራስያዊ ስግግርን ዚብል ቴማ ዚጋባእ ዘሎ ሲምፖዝዩም ኤርትራ 2021 ምእንቲ እዚ ዕላማ’ዚ ኢና ተኣኪብና ዘለና። እቲ ማእከላይ ህሞታዊ ሕቶ፡ ነቲ ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ ዘሎ ብድሆ ንምምካት ይዅን መድረኻዊ ሓላፍነትና ንምስካም ተቐሪብና ኣለና ዲና፧ ዚብል ኢዩ። ነፍሲ ወከፍና፡ ኣነ ምስቶም ምሳይ ተመሳሳሊ ኣረኣእያ ዘለዎም ደቂ ሃገረይ ብሓባር ብምስራሕ ነቲ ጾር ክስከሞን ነቲ ዕማም ክፍጽሞን ድሉው ድየ ዚብል ሕቶ ከልዕልን ብጽሞና ኪምልስን ይግባእ።
ናብቲ ምዱብ ፕሮግራምና ብዝርዝር ቅድሚ ምእታው፡ ምናልባት ብዛዕባ ሓደ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዚተቐልቀለ፣ ነቲ ዳያስፖራዊ ፖለቲካ ኤርትራ ብዝያዳ ዚመቓቕል ኣርእስቲ ሓጺር ሓፈሻዊ መግለጺ ምቕራብ ኣገዳሲ እመስለኒ። እዚ ድማ እቲ ‘መንግስቲ ኣብ ስደት’ ዚብል እማመ ኢዩ። ከም መበገሲ፡ እቲ እማመ ንገዛእ ርእሱ ሓድሽ ኣይኰነን። ቅድሚ ዓሰርተ (10) ዓመታት ኣቢሉ ካብ ወጻኢ፡ ብደገፍ ግዳማዊ ሓይልታት ኣብ ኤርትራ ስርዓት ንምቕያር ተወጢኑ ብግብሪ ኣብ ፍጹም ፍሽለት ዕንክሊል ኪብል ዚጸንሐ ህውተታ ኢዩ።
እቲ ዛጊት ዘጋጠሞ ፍሽለት ድማ፡ ንኤርትራን ህዝባን ጸጋ እምበር ዕዳ ኣይኰነን። ምኽንያቱ፡ እቲ ውድዓዊ ውጽኢት ናይ ኵሉ’ቲ ብግዳም ዚመጽእ ለውጢ፣ ርሑቕ ከይከድና፡ እቲ ንህዝብታት ሶማልያ፡ ዒራቕ፡ ሲርያ፡ ሊብያ ኰነ ኣፍጋኒስታን ዚሕምስ ዘሎ ኣሰቃቒ ክዉንነት እኹል መርኣያ ኢዩ። ስለዚ፡ ከምቲ ብናይ ግዳም ሓይልታት ተሓርዩ ንዒራቕን ህዝባን ኣብ ዓሚቝ ዓዘቕቲ ናይ ቀጻሊ ቅልውላው ዘሸመመ “መራሒ” ዚኸውን፡ ኤርትራዊ ኣሕመድ ሻላቢ ንህዝብናን ሃገርናን ዚጐድእ’ምበር ዚጠቅም ኣይኰነን።
እቲ እማመ ‘መንግስቲ ኣብ ስደት’፡ ብቐዳምነት ኣብቲ ነቲ ብሕብረብሄራዊ ሓድነትን ኮማዊ ስኒትን ዚልለ ሕብረተሰብ ኤርትራ ከም “ብክልተ ኣተሓሳስባታት፡ ብክልተ ባህልታት፡ ብክልተ ቋንቋታት” ዚቘመ ሕብረተሰብ ኣምሲሉ ዚገልጽ ግጉይ መቓቓሊ ጕጅላዊ መበገሲ (divisive sectarian premise) ሰረት ዘንጸፈ ኢዩ። እቲ ትግባረ ናይ ከምዚ ዚኣመሰለ ጕጅላዊ ፖለቲካ (sectarian politics) ኣብ ሊባኖስ፡ ነቲ ብቐጻሊ ኲናት ሓድሕድ፡ ምቅትታልን ህውከትን ዚሕመስ ህዝቢ ሊባኖስ ጐዲኡ’ምበር ኣይጠቐመን። እቲ ኣዝዩ ዘሐዝን ዚጠፈሸ ሊባኖሳዊ ክዉንነት ድማ፡ ንኤርትራ ካልእ ሊባኖስ ምግባር፡ ተመሳሳሊ ጕድኣትን ጥፍሽናን እምበር ፋይዳ ከም ዘይህሉዎ ዘረጋግጽ ህያው ኣብነት ኢዩ።
ብዘይካ’ዚ፡ እቲ እማመ “መንግስቲ ኣብ ስደት” ዘይምልሶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ፖለቲካዊ ጕዳያት ኣለዉ። (1) ሕቶ ግዝኣተ ሕጊ፡ (2) ሕቶ ውክልና ህዝቢ፡ (3) ሕቶ ግቡእነት ስርዓት፡ (4) ሕቶ ግብራውነት ኣብ ባይታ፡ (5) ሕቶ ውድዓዊ ሳዕቤን ኣብቲ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምትካል ዚካየድ ቃልሲ። እዚኣቶም ገለ ካብቶም እቲ እማመ “መንግስቲ ኣብ ስደት” ዘይምልሶም፡ ኣብ ቅድሚት ተገቲሮም ዚርኣዩ ጕሉሓት ጕዳያት ኢዮም።
እቲ ኣብ ስደት ዚቐውም ‘መንግስቲ’፡ (1) ሓቛፊ ውክልና ህዝቢ ኣብ ውሽጢ ኰነ ኣብ ዳያስፖራ ዘይህሉዎ፣ (2) ግቡእ ወይ ሕጋዊ ኣቀዋውማ ዚጐድሎ፣ (3) ግብራዊ ተፈጻምነት ዘይብሉ ይኸውን። ብተወሳኺ፡ ኣብ ክንዲ ከም መመላእታ ናይቲ ዘቤታዊ ደሞክራስያዊ ጻዕሪ መጠን፡ ርእሰ-ምምሕዳራዊ ለውጢ ኣብ ምድራኽ ዘበርክት፣ ንነብሱ፡ ከም መተካእታ ወይ መወዳድርቲ ናይቲ ውሽጣዊ ደሞክራስያዊ ሓይሊ ብምቕራብ፣ ነቲ ብኤርትራዊ ዋንነትን ዓቕምን ምእንቲ ግዝኣተ ሕግን ርጉእ ደሞክራስያዊ ስግግርን ዚካየድ ሃገራዊ ቃልሲ ዚዕንቅፍ ውድዓዊ ስንብራት ከም ዘስዕብ ኣብነት ናይ በዓል ሊብያ እኹል መርኣያ ኢዩ።
ሕጂ ናብቲ ኣብዚ ሎሚ ዘተኣኻኸበና ቀንዲ ጕዳይ ክምለስ።
ሲምፖዝዩም ኤርትራ 2021 ኣብ ሓሙሽተ ቴማዊ ፓነላት ከተኵር ኢዩ፦
ፓነል 1፡ ገምጋም እዋናዊ ኵነታት ኤርትራን ዞባን፤ ክፋል 1፡ ብዛዕባ እዋናዊ ኵነታት ኤርትራን ዞባናን፣ ክፋል 2፡ ብዛዕባ እቲ ዚምዕብል ዘሎ ጀኦፖለቲካዊ ኵነታት፣ ዚዝቲ።
ፓነል 2፡ ቃልሲ ምእንቲ ፍትሕን ደሞክራስን ኣብ ዘመነ ሓሶትን ዘይሓቅነትን፤ ክፋል 1፡ ብዛዕባ ሓበሬታ ብመንጽር ፕሮፓጋንዳ፦ ምምማይ ክዉንን ፈጠራን፣ ክፋል 2፡ ብዛዕባ ሓድሽ ሚድያ፡ ኣሃዛዊ (ዲጂታል) ዳያስፖራን ፖለቲካዊ ተነጣጣፍነትን፣ ዚዝቲ።
ፓነል 3፡ ምሕያል ተግባራዊ ዓቕሚ ህዝቢ ኣብ ደሞክራስያዊ ለውጢ፤ ክፋል 1፡ ብዛዕባ ውሽጣዊ ደረኽቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ፣ ክፋል 2፡ ብዛዕባ ግዳማዊ ኣቀላጠፍቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ፣ ዚዝቲ።
ፓነል 4፡ እዋናዊ ብድሆታት ኤርትራዊ ተቓውሞ ኣብ ዳያስፖራ፤ ክፋል 1፡ ብዛዕባ ተወዳደርቲ ኣረኣእያታት ሃገራዊ ረብሓ ኤርትራ፣ ክፋል 2፡ ብዛዕባ ልዑላውነት ከም ሃገርን ከም ህዝብን፣ ዚዝቲ።
ፓነል 5፡ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዘቃላጥፍ ጥርናፈ፤ ክፋል 1፡ ብዛዕባ ደሞክራስያዊ ለውጢ ዘቃላጥፍ ጥርናፈ፣ ክፋል 2፡ ብዛዕባ ምህናጽ ሃገራዊ ማዕከን ዜና ወይ ሚድያ፣ ዚዝቲ።
ነፍሲ ወከፍ ፓነል፡ ብሓደ ኣላዛብን ክልተ መደርትን ዚተወደበ ኢዩ። ደድሕሪኡ ናጻ ክፉት ዘተ ይቕጽል።
ምስዚ ዅሉ ኣሉታዊ ሳዕቤናቱ፡ እዚ ህሉው ኵነታት ዞባናን ሃገርናን፡ ነቲ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሓይሊ ብሓደ ወገን ብድሆታት በቲ ካልእ ድማ ዕድላት ፈጢሩሉ ከም ዘሎ ምስትብሃል ኣገዳሲ ኢዩ።
እዚ ኣብዚ ቅልውላዋዊ ህሞት’ዚ፡ ኣብ ትሕቲ ምሕያል ተግባራዊ ዓቕሚ ህዝቢ ኣብ ለውጥን ደምክራስያዊ ስግግርን ዚብል ኣርእስቲ ዚሰላሰል ዘሎ ኣገዳሲ ሲምፖዝዩም’ዚ፣ መድረኽ ናጻ ክፉት ዘተ ብምውዳድ፡ (1) ብዛዕባ ሃለዋት ሃገርናን ህዝብናን ሓባራዊ መረዳእታና ዘዐቢ፣ (2) ብዛዕባ’ታ ናይ ጽባሕ ኤርትራ ሓባራዊ ራእይ ዚዅስኵስ፣ (3) ኣብታ ፍትውቲ ሃገርና ለውጢ ንምቅልጣፍን ርጉእ ደሞክራስያዊ ስግግር ንምድራኽን፡ ብፍላይ ኣብ ፖለቲካውን ዜናውን ዕዮ፡ ብኣድማዕነት ንምቅላስ ናብ ዘኽእል ጥርኑፍ ኣሰራርሓ ብዘምርሕ ውጽኢት ኪዛዘም ተስፋ እገብር።
ጽን ኢልኩም ስለዝሰምዕኩምኒ አመስግን።
ዘልኣለማዊ ሓበን ንጀጋኑ ሰማእታትና!
ዕድመ ንናጻ ልዑላዊት ሃገረ ኤርትራ!
ፈጣሪ ንኤርትራን ህዝባን ይባርኽ!
www.eri-platform.org


text:
Radio Erena: 20 July 2021
ኣብ ኤርትራ፣ ኣብ ኦሎምፒክ ቶክዮ 2020 ዝወዳደሩ ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ንምምርጽ ዝተኸተለ መስርሕ ፍታሓዊ ከምዘይኮነ ተገሊጹ።
ኣብ ናይ ደቂተባዕትዮ፣ መርሃዊ ቅዱስን ኣማኑኤል ገብረእግዚኣብሄርን ንኤርትራ ወኪሎም፣ ብ17 ሓምለ ናብ ጃፓን ከምዘቅንዑ ብወገን ኤርትራ ምስ ዝተሓበረ፣ ኣብ ኦሎምፒክ 2020 ንኽወዳደር ውሑስ ቦታ ተሓዚእሉ ዝነበረ፣ መኽሰብ ደበሳይ ካብታ ጋንታ ዝተረፈሉ ምኽንያት ኣብ መንጎ ደገፍትን ኣፍቀርን እታ ሃገራዊት ጋንታ ኣዘራራቢ ኮይኑ ኣሎ።
ኣብ 2019 ኣብ ባህርዳር ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ጽርግያ፡ ሻምፕዮን ኣፍሪቃ ብምዃን ዘውዲ ዝደፍአ፡ ተቐዳዳማይ ጀርመናዊት ኮንቲነንታል ቲም መኽሰብ ደበሳይ፡ በቲ ኣብ’ቲ ውድድር ዝተጐናጸፎ ዓወት፡ ተሳትፎኡ ኣብ ኦሎምፒክ ቶክዮ 2020 ከም ዘረጋገጸ ዝዝከር እዩ።
እዚ ወዲ 30 ዓመት ገዲም ተቐዳዳማይ፡ በቲ ኣብ ባህርዳር ብሓባር ምስ ሓፍቱ ሞሳና ደበሳይ፡ ዝቖረጾ ቀጥታዊ ትኬት፡ ንኤርትራ ወኪሉ ኣብ ኦሎምፒክ ቶክዮ ከም ዝሳተፍ እዩ ፈሊጡ ጸኒሑ።
ካብ’ቲ ሽዑ እዋን ኣትሒዙ ክሳብ እዚ ዝሓለፈ ቀረባ እዋናት፡ ብመንግስታውያን ማዕከናት ዜና ኤርትራ ክግለጽ ከም ዝጸንሐ ከኣ፡ ብርግጽ መኽሰብ ተሳታፊ ኦሎምፒክ ቶክዮ እዩ ኔሩ።
ውድድር ኦሎምፒክ ቶክዮ 2020 ብምኽንያት ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ብሓደ ዓመት ኣብ ዝተናወሐሉ፡ ኣዳላዊት ኮሚቴ’ውን፡ ብምሉኦም እቶም ኣብ’ቲ ግዜ ናብ ኦሎምፒክ ቶክዮ 2020 ምሕላፎም ዘረጋገጹ ስፖርታውያን፡ ቦትኦም ኣብ’ቲ ኣብ 2021 ዝካየድ ውድድር ኦሎምፒክ ዝተዋሕሰ ምዃኑ ሓቢራ ኔራ እያ።
መኽሰብ’ውን ብተደጋጋሚ ኣብ ቃለ መጠይቓቱ ክገልጾ ከም ዝጸንሐ፡ ነዚ ውድድር ብሃንቐውታ እናተጸበየ ኣድላዪ ምድላዋት እዩ ክገብር ጸኒሑ።
እንተኾነ ግን፡ መኽሰብ ደበሳይ ምስ’ታ ንኤርትራ ወኪላ ናብ ቶክዮ ዘምርሐት ጋንታ ኣይገሸን።
እዚ ድማ፡ ንብዙሓት ኣፍቐርቲ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ኣብ ርእሲ ምስድማሙ፡ ብምንታይ ምኽንያት ከም ዝተረፈ ስንክሳር ኮይንዎም ከምዝርከብ ይገልጹ።
ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ሳምሶም ሰለሙን፡ ብቀዳም ምስ ተለቪዥን ኤርትራ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ፡ ንኤርትራ ብዩሲኣይ 2 ደቒ ተባዕትዮን 1 ጓል ኣንስተይቲን ከተሳትፍ ኮታ ከም እተዋህባ ሓቢሩ።
ብኡኡ መሰረት ድማ፡ ኣገባቡ ዝሓለወ ምርጫ ከም እተኻየደን፡ ኣብ ደገ ዝወዳደሩ ተቐዳደምቲ ውጽኢቶምን ብቕዓቶምን ተራእዩ፡ ፈደረሽን ናቱ ነጥብታት ብምሓዝ፡ ንብቕዓት ዝምልከት ኣገባባት ብኣሰልጣኒ ብፕሮፌሽናላዊን ብዝለዓለን መልክዕ ካብ ነዊሕ ግዜ ተሰሪሕሉን መርሃዊን ኣማኑኤልን ድማ ከም እተመርጹ እቲ ኣሰልጣኒ ኣረዲኡ።
ይኹን’ምበር፣ እዚ መስርሕ እዚ፣ ብመሰረት እቲ ኣብ ባህርዳር ዝተረኽበ ውጽኢት ሻምፕዮን ኣፍሪቃ፡ መኽሰብ ተሳትፎኡ ኣብ ኦሎምፒክ ቶክዮ ስለ ዘረጋገጸ፡ ኣብ ምልክት ሕቶ ክኣቱ ከምዘይግባእ ተንተንቲ እዚ ዓውዲ ስፖርት ኣገንዚቦም።
እቲ ምርጫ ከም’ቲ ብኣሰልጣኒ ሳምሶን ዝተባህለ፡ ውጽኢት ተቐዳደምቲ ምርኩስ ብምግባር ዝተኻየደ እንተኾይኑ ድማ፡ ኣብ ቦታ ኣማኑኤል፡ ቢንያም ግርማይ እዩ ክኸይድ ዝግብኦ ክብሉ ይምጉቱ።
ናይ’ዚ ዝሓለፈ 2 ዓመታት ውጽኢት ክልቲኦም ተቐዳደምቲ እንተድኣ ተገምጊሙ፣ ኣብ 2020፣- ኣማኑኤል 55፡ ቢንያም ድማ፡ 358 ናይ ዩሲኣይ ነጥቢ ኣኻዕቢቶም። ኣብ 2021 ድማ ኣማኑኤል ዛጊት 70 ነጥቢ፡ ቢንያም ከኣ፡ 145 ነጥቢ ኣዋህሊሎም ኣለዉ።
ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን፡ ብደረጃ ዓለም ኣብ ናይ ዩሲኣይ ደረጃ፡ ኣማኑኤል ኣብ መበል 574 ደረጃ ክስራዕ እንከሎ ቢንያም ድማ፡ መበል 166 ተርታ ተሰሪዑ ኣሎ።
ኣብ’ዚ ዝሓለፈ 2 ዓመታት ኣማኑኤል ልዕሊ ቢንያም ዝተዓጻጸፈ ርሕቐት ተጓዒዙ ክኸውን ከምዝኽእል ዘዘኻኸሩ እቶም ተንተንቲ፣ ናይ ኦሎምፒክ ውድድር ናይ ሓደ መዓልቲ ክላሲካል ውድድር ጥራይ ብምዃኑን፡ ኣብ ውድድር ክላሲክ ከኣ፡ ብዝበለጸ ቢንያም ግርማይ ስለ ዘድምዕን፡ ብዓይኒ ውጽኢት እንተተራእዩ፣ ኣብ ኦሎምፒክ ቶክዮ ክሳተፍ ዝግብኦ ቢንያም፡ ብዓይኒ ፍትሒ እንተተራእዩ ከኣ፡ መኽሰብ እዩ ክብሉ ደምዲሞም።
===================


text:
Radio Erena: 26 December 2017
ስዑዲ ዓረብን ጅቡትን መጓዓዝያ፣ ጥዕና፣ ሕርሻ፣ ጸዓት፣ ቴክኖሊጂን ዝርከቦ ዝተፈላለየ ጽላታት ንምትሕግጋዝ ዘኽእል ውዕል ከምዝኸተማ ማዕከን ዜና ዓረብ ኒውስ ኣፍሊጡ።
እዘን ሃገራት ነዚ ዝኸተማ፣ ብ22 ታሕሳስ ኣብ ሪያድ ኣብ ዝተኻያደ ሓባራዊ ምርኢት ቁጠባዊ ንጥፈታት’ዩ።
ኣብ ምርኢት፣ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን፣ ዲፕሎማሰኛታት፣ ነጋዶን ኣውፈርትን ክልቲኤን ሃገራት ተረኾቦም።
ካብ ክልትኤን ሃገራት ዝተዋጽአ ኮሚተ ብምቛም ንትግባረ እቲ ተወጢኑ ዘሎ ናይ ምትሕግጋዝ መደባት ክከታተሉ ዝብል እማመ’ውም ኣጽዲቖም።
ጅቡቲ ኣምሳያ ናይቲ ምስ ቀጠር ዝነበራ ዝምድና ብምብታኽ ጸግዒ ስዑዲ ዓረብ ምሓዛ፣ ካብ ሪያድ ወትሃደራውይን ቁጠባውን ደገፍ ይብርከተላ ምህላዉ ይፍለጥ።
ብዘይካ’ዚ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ጅቡቲ ቀዋሚ ወትሃደራዊ መዓስከር ንምህናጽ ትሰርሕ ከምዘሎ ይሕበር።
============


text:
ገዱ ኣንደርጋቸው፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኮይኑ ተሸይሙ
ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኣምሓራ ነበር ኣይተ ገዱ ኣንደርጋቸው፡ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኮይኑ ተሸይሙ።
ርእሰ ምምሕዳር ክልል ኦሮሚያ ዝነበረ ኣይተ ለማ መገርሳ ድማ ሚኒስተር ምክልኻል ኮይኑ።
ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ሚኒስተር ምክልኻል ሃገር ኮይና ተሸይማ ዝነበረት ኢንጂነር ኣይሻ መሓመድ ድማ፡ ኣብቲ ሎሚ ዝተውሃበ ሽመት ሚኒስተር ከተማን ኮንስትራኽሽንን ኮይና ተሸይማ።
ባይቶ ተወከልቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ሎሚ ኣብ ዘካየዶ መበል 37 ስሩዕ ኣኼብኡ እዩ ነዚ ሽመት ኣጽዲቕዎ።
እዚ ሽመት ሰለስተ ሚኒስተራት፡ ሓደ ተቓውሞን፣ ሓሙሽተ ተዓቅቦ ድምጽን ጥራይ እዩ ካብቲ ባይቶ ገጢምዎ።
ኢንጅነር ኣይሻ መሓመድ፡ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ፈላመይቲ ጓል ኣንስተይቲ ሚንስትር ምክልኻል ኮይነን ንኣዋርሕ ጸኒሐን እየን።
ሚኒስተር ምክልኻል ሃገር ኮይነን ኣብ ዝተሸማሉ፡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበርኦ ቃለ-መሕትት፡ ሚኒስቴር ምክልኻል ሃገር ደቂ ኣንስትዮ ተሸይመናሉ ዘይፈልጣ መዝነት ብምዃኑ ዘይተፀበይኦ ሽመት ከምዝነበረ ገሊጸን ነይረን።


text:
ኣስታት ክልተ ወርሒ ኣቑጺሩ ዘሎ ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ብዙሓት ንስደትን ሞትን ምቕልዑ ይቅፅል ኣሎ ። ኣብ ሓደ ንእሽተይ ክሊኒክ ዝሰርሕ ንርእሱ 'ውን በቲ ኲናት ተሰዲዱ ሱዳን ዝኣተወ ዶክተር ውፅዒት ናይቲ ኲናት ብፋስ ዝተፈግኡን ብካራ ዝተወግኡን ቁሱላት ሰባት ሕክምናዊ ኣገልግሎት ከምዝሃቦም፤ ካብ ሓደጋ ንምምላጥ ድማ መዓልታት ብዝወሰደ ጉዕዞ ኣዕጋሮም ዝቆሰሉ ሰባት ከምዝተዓዘበን ይዛረብ ።
ኣብ ቀረባ እዋን ዝመፀ 54 ዓመት ዝዕድሚኡ ሃናፂ ጉዑሽ ተስላ እቲ ዝተሰብረ እግሩ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ረኺቡ ኣሎ ። ሓደሽቲ ምዕባለታት ፍፃመ ዜና ድማ የዘንትው ።
250 ዝኾኑ መናእሰይ ዓዲ ኣሰር ካብ ዝተባህለት ንእሽተይ መንደር ብሓይልታት ኤርትራ ተዓፊኖም ተወሲዶም ኣበይ ከምዝኣተዉ ኣይፍለጥን ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሕዳር'ውን ኣብታ ተወሊዱ ዝዓበየላ ከተማ ራውያን ሬሳ ሰባት ብኣኽላባት ክብላዕ ከምዝረኣየ ይዛረብ ። ብድሕሪ'ዚ ብሰራዊት ኢትዮጵያ ተቀጥቂጡ ኣብ መወዳእታ ድማ ናብ ዶብ ሑመራ ወሲዶም ደርብዮሚኒ ይብል።


text:
ኣብ ክልል ዓፋር ዑደት ዘካይዱ ዘለው ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ካብ ናይ ወፃኢ ለገስቲ ሃገራት ተፅዕኖ ምውፃእ ዝክኣል ሃገራዊ ሓድነት ክሕይልን ናይ ስራሕ ባህሊ ክዓብን ከሎ እዩ ኢሎም።
ንሶም ወሲኾም ኢትዮጵያ ይትረፍስ ንህዝባ ንካልኦት ዝተርፍ ተፈጥሮኣዊ ፀጋ ዘለዋ ሃገር እንተኾነት እውን ብሓባር ሰሪሕና ብሓባር ክንብልፅግ ኣይከአልናን ኢሎም።
“እንተደሊና ክንህብ ኢና፤እንተደሊና ኸአ ክንኸልአኩም ኢና እናበሉ ካብ ዘፈራርሑና ሓይልታት ነፃ ዘውፅአና ተሓባቢርና ወፅኢት ክነምፅእ ከለና እዩ።እንተኽኢልካ ኩሉ ይሕግዘካ፤ውፅኢታዊ እንተድኣ ኮይንኻ ኩሉ ይሕግዘካ።ከምዘይትኽእል ክሓስቡ ከለው ግን ብውሑድ ሳናቲም ከታልለካ ይደሊ።ስለዝኾነ ካብዚ ነፃ ንምኳንን ብምሉእ ዓቕሚ ብኽልተ እግርና ደው ኢልና ክንሰርሕ ክንኽእልን ፃዕርን ሕብረትን የድልየና እዩ ።”
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ቀጺሎም ኢትዮጵያዊያን ንኢትዮጵያ ብዝግባእ ክፈልጡዋ ኣለዎም ኢሎም።
ኣብ ወረዳ ዱብቲ ዝርከብን ካብ ወፃኢ ዝኣትው ስርናይ ብናይ ውሽጢ ሃገር ምህርቲ ንምትካእ ብመንግስቲ ንዝተጀመረ ፕሮጀክት እውን ተዓዚቦም ኣለው።
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ሓምለዋይ ዓሻራ ከቐምጡ ከለው ከምዝተዛረቡዎ ትማሊ ብዝተመዝገበ ዓወት ከይተዘናጋዕና ተወሳኺ ዓወት ንምሕፋስ ተኽሊ ምትካልን ምሕብሓብን ቐዳምነት ዝወሃቦ ተግባርና ክኸውን ኣለዎ ኢሎም ።


text:
ካብ ዓለምለኸ መዕረፎ ነፍርቲ ሰንዓ ተጠሊፎም ናብ ኢትዮጵያ ዝተወሰዱ ዋና ፀሓፊ ግንቦት 7 ንዝነበሩ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ፅጌ ከፍትሕ ሪፕሪቭ ዝተብሃለ ትካል ፃዕርታት የካይድ ከምዘሎ ኣፍሊጡ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ዝወፀ ሓደ ፀብፃብ ኣል-ጀዚራ ፖለቲከኛታት ኣሜሪካ፣ኢንግሊዝን ሕብረት ኣውሮፓን ዋና ፀሓፊ ግንቦት 7 ዝነበሩ ኢንግሊዛዊ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ፅጌ ክፍትሑ ንናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ምሕታቶም ይገልፅ።
ሪፕሪቭ ኣብ ዙርያ ዓለም ሞት ዝተፈርዶም ሰባት ንምሕጋዝ ዝንቀሳቐስን ዋና ቤት ፅሕፈቱ ዓዲ ኢንግሊዝ ዝገበረን ገባሪ ሰናት እዩ።
ኣቶ ኣንዳርጋቸው ንመስቀይቲ ተቓሊዖም ንምዃኖም ጥርጣረ ዝሓደሮ ንዕኦም ዘርኢ ቪዲዮ ምስወፀ ምዃኑ ሓቢሩ’ሎ።በዚ ምኽንያት ንዝቐረቦም መብዛሕቲኦም ክስታት ክኣምኑ ከይተገደዱ ኣይተረፉን ይብል ሪፕሪቭ።
ኣብ ሪፕሪቭ ዳይረክተ ጉዳያት መቕፃዕቲ ሞት ማያ ፎ ኣቶ ኣንዳርጋቸው ንኽፍትሑ ፃዕርታት ይገብራ ከምዘለዋ ይዛረባ።ዝርዝሩ ይስምዑ።


text:
Radio Erena: 26 June 2018
ብሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ ዑስማን ሳልሕን ኣማኻሪ ፕረዚደንት ኣቶ የማነ ገብርኣብን ዝተወከለ ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ፣ ብዛዕባ ዘተ ሰላምን ምሕንጻጽ ዶብን ፈላም ዘተ ንምክያድ ሎሚ 26 ሰነ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ።
እቲ ልኡኽ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝትኣተወሉ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶክተር ኣብይ ኣሕመድን ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ዶክተር ወርቅነ ገበየሁን ዝርከብዎም ላዕለዎት ሰበ ስልጣን ድሙቕ ኣቀባብላ ጌሮምሉ።
ብዘይካ’ዚ፣ ከም ዶክተር ኣርከበ ዑቕባይ፣ ጀነራል ብርሃኑ ጁላን ኣሕመድ ሸዴን ዝኣመሰሉ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኢትዮጵያን ኢህወደግ’ውን ኣብቲ ንልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ናይ ምቕባል ስነ ስርዓት ተረኺቦም።
ልኡኽ መንግስቲ ኤርትራ ንምቕባል ኣብ ኣዲስ፣ ኣውራ ጎደናታት ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ቦሌ፣ እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም ዝብል ጽሑፍ ዝተንጠልጠሎ፣ ባንዴራ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓባር ተሰቒለን።
እቲ ልኡኽ ኣብ ኣመሪካ ምስጢራዊ ርክባት ከካይድ ድሕሪ ምጽናሕ’ዩ ናብ ኣዲስ ኣበባ ኣትዩ ዘሎ።
====================


text:
ዝበዝሕ ግዜ ፖርኖግራፊያ ይርኢJag brukar titta på porr - tigrinska
ሕቶ
ዝበዝሕ ግዜ ፖርኖግራፊያ ይርኢ። ምርኣይ ይፍቐድ ድዩ? ሓደ ሓደ ግዜ ጽቡቕ ኣይስምዓንን።
ምላሽ
ልዕሊ ዕድመ ዝዋስእዎ ፖርኖግራፊያ ምርኣይ ዘይሕጋዊ ኣይኮነን። ግን ትሕቲ 18 ዓመት ዝዋስእዎ ፕሮኖግራፊያ ምርኣይ፣ ምውናን ወይ ምዝርጋሕ ኩልኩል እዩ።
ፖርኖግራፍያ ዝበዝሕ ግዜ ንኣካላትን ጾታዊ ርክብን ብካብ ጋህዲ ወጻኢ ብዝኾነ መገዲ የርኢ። ፖርኖግራፊያ ዝበዝሕ ግዜ ውርደትን ጎነጽን ኣብ ልዕሊ ኣዋልድ ከርኢ ልሙድ እዩ። ንዝኾነ ሰብ ናብ ዓመጽ ምቕላዕ ወይ ጾታዊ ርክብ ንክፍጽም ምግዳድ ዘይሕጋዊ እዩ።
ፖርኖግራፍያ ምርኣይ ኣብ ሓደ ግዜ መሳጥን ግጉይን ኮይኑ ክስምዓካ ይኽእል። ብዙሕ ፖርኖግራፊያ እንተሪእኻ ጾታዊ ርክብ ከመይ ክኸውን ኣለዎ፣ ወይ ካልኦት ሰባት እንታይ ይፈትዉ ዝብል ኣረኣእያኻ ክጸልወካ ይኽእል እዩ። ከመይ ከም ዝስምዓካ ውን ክጸልወካ ይኽእል። ዝበዝሑ ሰባት ፖርኖግራፊያ ካብ ምርኣይ ሕማቕ ይስምዖም።
ብዛዕባ እዚ ምስ ዝኾነ ሰብ ክትዘራረብ ወይ ምርኣይ ፖርኖግራፊያ ንምቑራጽ ሓገዝ ትደሊ ዲኻ? ምስ ክሊኒክ መንእሰያት ተራኸብ ወይ ናብ ናይ ሓገዝ ቴሌፎን PrevenTell ብ ቑጽሪ 020-667788 ደውል።


text:
Radio Erena: 21 January 2020
ኣልሸባብ፣ ኣብ ሶማል ተዋፊሮም ንዝርከቡ ቱርካውያን ዒላማ ዝገበረ መጥቃዕቲ ኣካይዱ።
እቲ ጉጅለ፣ ካብ ሶማል 30 ኪሎሜተር ርሒቃ ኣብ እትርከብ ከተማ ኣፍጎየ፣ ብ18 ጥሪ ኣብ ዘካየዶ መጥቓዕቲ፣ ቱርካውያን ዝርከብዎም ልዕሊ 20 ሰባት ግዳያት ሞትን መቑሰልትን ኮይኖም።
ኣርባዕተ ክሞቱ እንከለዉ ልዕሊ 16 ከምዝቖሰሉ ሕክምናዊ ጸብጻባት ኣረጋጊጾም።
ሰበ ስልጣን መንግስታት ሶማልን ቱርኪን በብወገኖም ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፣ እቶም ግዳያት እቲ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ምህናጽ ጽርግያ ተዋፊሮም ዝነበሩ ቱርካውያን መሃንድሳትን ሶማላውያን ሰራሕተኛታትን ምዃኑ ጠቒሶም።
ኣልሸባብ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ዘካየዶ መጥቃዕቲ፣ ኣብ ስልጠና ፖሊስ ሶማል ዝተዋፈሩ ቱርካዉያን ዝርከብዎም ልዕሊ 80 ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣይርሳዕን።
እቲ ሽበራዊ ጉጅለ ኣብ ልዕሊ ዒላማታት ቱርኪ ዘድሃበ መጥቃዕታት ምዝያዱ፣ ኢድ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ክህልዎ ይኽእል’ዩ ዝብል ጥርጣረታት እናዛየደ ይመጽእ ኣሎ።
መንግስቲ ሶማል፣ ኣቐዲሙ ኣብቲ ቀዳማይ መጥቃዕቲ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ “ኢድ ናይ ወጻኢ ሃገር” ከምዘለዎ ምእንፋቱ ይዝከር።
ኣብ ሶማል፣ ኣብ ስልጠና ፖሊስን ካልእ መደባትን ዝተዋፈሩ ኣማኢት ቱርካውያን ከምዘለዉ ይፍለጥ።
=================


text:
ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣብ ከተማ ጎንደር ብጠንቂ ዝተላዓለ ግጭት ንብረት ከምዝዓነወን ህይወት ከምዝጠፍአን፣ ወኪል ኮሚተ ሕቶ መንነት ወልቃይት’የ ዝብሉ ኣቶ ኣደራጀው ዋኜ ንቪኦኤ ገሊፆም።
ኣብ ጎንደር ብፌደራል ፖሊስ ኢትዮጵያ ተኸቢቦም ዝነበሩ ኮሎኔል ደመቀ ዘውዱ’ውን፣ ኢዶም ከምዝሃቡ ኣፍሊጦም።
እዚ ከም’ዚ’ሉ ከሎ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሎሚ ኣብ ዝዘርገሖ መግለፂ፣ ኣብ ኤርትራ ካብ ዝዓረዱ ሓይልታት ፀረ ሰላም መምርሒ እናተቀበሉ ኣብ ክልላት ኣምሓራን ትግራይን፣ ሰባት ዝቀተሉን ብሕጊ ዝድለዩን ካብ ዝነበሩ እቲ ሓደ ተጠርጣሪ ሎሚ ኢዱ ከምዝሃበ ገሊፁ።
እቲ ተጠርጣሪ ሎሚ ንፖሊስ ኣምሓራ ኢዱ ከምዝሃበ ሃገራዊ ሓበሬታን ኣገልግሎት ድሕነትን፣ ፌደራል ፖሊስን ግብረ-ኃይሊ ፀረ ግብረ-ሸበራን ኣፍሊጡ።
ብጠንቂ ዝተፈጥረ ህውከት፣ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ሰባትን ኣብያተ ንግዲን ጥፍኣት ከምዝወረደ’ውን እቲ መንግስታዊ መግለፂ ሓቢሩ።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ 26 መጋቢት 2021
“ ዮሓ. 10፡31-42
አስተንትኖ
አይሁድ መድኃኔ ኢየሱስ ክርስቶስ አነን አቦን ሓደ ኢና ስለዝበለ “ ብዳርባ እምኒ ኢቀትልዎ ከም ብሓድሽ እምኒ አልዓሉ። መድኃኒን ኢየሱስ ክርስቶስ ከአ ከምዚ እናበለ ይሓቶም“: “ካብ አቦይ ብዙኅ ሠናይ ግብርታት አርአኹኹም፤ ካብ አተን በየነይቲ ግብሪ ኢኹም ብዳርባ እምኒ ኽትቀትሉኒ ትደልዩ ዘሎኹም፧”እናበለ ተዛረቦም። አይሁድ ከአ “በቲ ምጽራፍካን ሰብ ከሎኻ ገዛእ ርእስኻ አምላኽ ብምግባርካን እምበር በቲ ጽቡቕ ግብርታትካ አይኮንናን ብዳርባ እምኒ እንቐትለካ” ኢሎም መለስሉ። ስለዚ ክቐትልዎ ይደሊዩ ምኽኒያቱ ስለዝተጻረፈ። ሕጊ ንኽቅተል የፍቅድ።
ክርስቶስ ንኣይሁዳውያን ንምርዳእ ካብ መዝሙር ዳዊት ምዕራፍ 82:6 አነስ፥ ‘አማልኽቲ ኢኹም፥ ኹልኹካትኩም ውሉድ እቲ ልዑል ኢኹም” “እዚ ኢሉ ድሕሪ ኢሉ ጠቒሱ” እቲ ጽሑፍ ኪሰዓር አይከአልን ኢዩ፥” እናበለ ይምልሰሎም። ኣይሁዳውያን አብቲ ቃላቱ ይኹን አብቲ ዝገብሮ ዝነበረ ተግባራት ክኣምኑ ኣይከኣሉን፡፡ ንሱ ሰራቒ በደለኛ ኣይነበረን። እንታይ ደኣ ከምቲ ቅዱስ ጴጥሮስ አብ ግ.ሓ. 10:38 ዝመስከሮ “ ኣምላኽ ከመይ ኢሉ ንኢየሱስ ብዓል ናዝሬት ብመንፈስ ቅዱስን ብሓይልን ከም ዝቐብኦ፥ ንሱ ኸኣ ኣምላኽ ምስኡ ስለዝነበረ፥ ኣብ ኩሉ ጽቡቕ ከም ዝገበረን፥ ንኹሎም ነቶም ሰይጣን ዝኣሰሮም ከም ዘሕወየውን ባዕልኻትኩም ትፈልጥዎ ኢኹም።ግ.ሓ. 10:38 እናበለ ናይ ሁዳውያን ፈሪሳውያን ክወቕሶም ዝተረኽበ፡
“ብከንቱ ዚጸልኡኒ ኻብ ፀግሪ ርእሰይ ይበዝሑ፥ ጸላእተይ ብሓሶት የካፍኡኒ፥ ኺቐትሉኒ ዚደሊዩ ኃያላት ኢዮም” መዝ.69:4። ክርስቶስ በቲ ሳናይ ተግባሩ እዚ ፍርዲ ካብ ተፈረዶ ንሕና ተኸተልቱውን አብ መዓልታዊ ሕይወትና ንኽርስቶስ ክንመስል መጠን ዝጸዓርናሉ መጠኑ ሕማቕን ስደትን ከምዘጋንፈና ክንፈልጥ ይግበአና።
ዓለም እንተ ጸልአትኩም ቅድሜኹም ንአይ ከም ዝጸልአትኒ ፍለጡውን” Gv.15:18 ኢሉና ኢዩ።። Gv.15:18 መስቀልና ጸርና ክንስዕቦውን አዚዙና ኢዩ። ክርስቶስ ግብሪ አቦይ እንተ ዘይገበርኩ አይትእመኑኒ። ዝገብሮ እንተ ደአ ኮይነ ግና፥ ንአይ እካ እንተ ዘይአመንኩም፥ አቦ አባይ ምህላዉ አነውን አብ አቦ ምህላወይ ምእንቲ አረጋጊጽከም ክትፈልጡ ነቲ ግብረይ እመንዎ” እናበለ መለሰሎም። ስለዚ ክርስቶስ ደጊሙ ብዛዕባ እቲ ዝገበሮ ሰናይን ዘደንቅን ተግባራትን ግልጸትን እግዚአብሔር አቦ ምካኖም ይገልጽ። ስራሓ አቦይ ዘይገብር እንተ ኮይነ ግና አይትእመኑኒ።
ሎሚውን ንነፍሲ ወከፍና ዝብሎ ኢዩ። ንሕና ደቂ አምላኽ ኢና ክርስቲያን ኢና ክንብል ንኽእል ኢና። ነዚ ሓቅነቱ ዘረጋግጹ ግና ተግባራትና ኢያቶም። ከም ሓዋሪያት ክርስቶስ ሰዓብቲ ክርስቶስ ስራሕ ክርስቶስ ክፍጽም ይግበአኒ፡: ስራሓ አምላኽ ወይ ተግባራት አምላኽ ሕውነት፡ ፍቅሪ፡ ትሕትና ኢያቶም እዚአቶም አብ ሕይወትናን ከንጸባርቑ አለዎም። ሎሚ ክርስቶስውን ብዝተፈላለየ መገዲ ዘደንቅ ተግባራቱ አብ መንጎና እናፈጸመ ኢዩ።
ንአብነት እቲ ዝዓበ ተአምራት አብ መዓልታዊ ሕይወትና ብቤተክርስቲያኑ ብአገልገልቱ ብተ አምረታዊ መገዲ መአዱ ሰሪዑ እንኩ ብልዑ ስተዩ ሕይወት ክትረኽቡ ይብለና። ነዚ ተግባር እዚ አሚና አብኡ ብንስሓ ተሓጺብና ክንምገብን ክንሓውን ንዕደም። ካብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ተበጊስና እምበአር ንገዛእ ርእስና እዚ ሕቶ እዚ ክነቅርብ ንዕደም፦ ከም አማናይ ካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን፡ ነቲ ክርስቶስ ብቤተክልርስቲያኑ ዝፍጽሞ ተግባራት ብኸመይ ይቅበሎን፧ እዚ ተግባራት እዚ አብ ሕይወተይ ከንሰባርቅከ እንታይ እገቢር?
Aba Hagos Tesfagabir


text:
Extracted from Facebook Page of Ermias Fikadu
ሕሉፍ ፍቕሪ ህዝባዊ ግንባርን ሕሉፍ ጽልኢ ህዝባዊ ግንባርን ኩሎም ሓደ።
ናብዚ ዘሎናዮ ኩነታት ካብ ዘብጽሑና ጠንቅታት ሕሉፍ ፍቕሪ ወይ ሕሉፍ ጽልኢ ናይ መድረኻት፡ ውልቀሰባት ወይ ጉጅለ እዮም።
ሕሉፍ ፍቕሪ ኢትዮጲያን ሕሉፍ ጽልኢ ኢትዮጲያን ዝነበሮም ዜጋታት ናይ 40ታት 50፣ታት ኤርትራዊ ዘይምርድዳእ ፈጢሩ። ታሪኽ ጀብሃን ሽዕብያን እውን ሕሉፍ ሓድሕዳዊ ምንጽጻግ ነይሩዎ።)
ሕሉፍ ፍቕሪ ይኹን ጽልኢ ክንዲ ኣብ ፍትሒ ኣብ ስሚዒት ደው የብል ። ሕሉፍ ጽልኢ ወይ ፍቕሪ ዘንጸባርቑ ተረርቲ ( hard liners ) እዮም።
ተረርቲ፡ መርገጺኦም/ስብእነቶም ‘ ተርርቲ ‘ ብዝበልዎም ቃላት፡ ‘መሪር ‘ ብዝብሉዎ ንእሽቶ ሓቂ ዝውንን ሓሳባት፡ ‘ሓቂ’ ብዝብሉዎ ዝተቖንጨለ መርትዖ ይገልጹ። ስብእነት ብባህላዊ መልክዑ ስለዝርእዩ እንትኺኢሎም ሓይሊ ክጥቀሙ፡ እንተዘይኪሎም ዝጎራፈጥ፡ ዝጻፋዕ፡ ዝሃርም፡ ዘውድቕ ዝበሉዎም ቃላት ይጥቀሙ። ኣካታዒ ነጥብታት ከልዕሉ ክምህ ኣይብሉን።
ሕሉፍ ፍቕሪ ህዝባዊ ግንባር ይኹን ሕሉፍ ጽልኢ ህዝባዊ ግንባርን ኣብ መጻኢ ክውኒነትና እንታይ ፋይዳ ከይህልዎ፡ ህዝባዊ ግንባር ሰባት ተኣኪቦም ጀምሮሞ ከምቲ ዝጀመሩዎ ድማ ክጠፍእ ንቡር እዩ። ኤርትራ ቅድሚ ህዝባዊ ግንባር ነይራ እያ።
ዝበዝሕ ስም ምዕዳል ( ጽርፍን ምድፍፋርን )፡ ካብ እዞም ክልተ ሰብ ተረርቲ መርግርጺ ወገን ይመጽእ። ናይ ኣነ ይበልጽ ውድድር ብምባል እውን ክትሰምዮ ይኽእል። በዚ ዘንጸባርቕዎ ክልቲኦም ስልጣን ምስ ዝሕዙ ተመሳሳሊ መላኽነት ክፈጥሩ ይኽእሉ።
ሕሉፍ ጽሊኢ ህዝባዊ ግንባር ዘሎዎም ምስ ኢትዮጲያ ሕሉፍ ፍቕሪ ይንበቦም፡ ሕሉፍ ፍቕሪ ህዝባዊ ግንባር ዘሎዎም ሕሉፍ ጽልኢ ኢትዮጲያ ይንበቦም። ክልቲኦም ድማ ነናቶም ሃስያ ከይሃለዎም ኣይተርፍን። ( ከምዛ ዘለውዋ ) ዕድል ምስ ዝረኽቡ እቲ ሓደ ኩርኩር መንግስቲ ኢትዮጵያ ክተክል ይኽእል እቲ ሓደ ድማ ከምዛ ዘላ ኩርኳሕ ዲፕሎማሲ ይቕጽሎ።


text:
Radio Erena: 04 December 2014
ኣብ ሃገራት ስካንዲናቭያን ዑቕባ ሓቲቶም ዝርከቡ ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ እንተተጠሪዞም፣ ኣብ ሲቪላዊ ወይ ከኣ ወትሃደራዊ ቤት ፍርዲ ክቐርቡ’ዮም ክብል ፈጻሚ ጉዳያት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሽወደንን ሃገራት ስካንዲናቭያን ኣቶ ዮናስ ማና ባይሩ ምርግጋጹ ኣብ ዴንማርክ እትሕተም ጋዜጣ ፖለቲከን ሓቢራ።
ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሃገራት ስካንዲናቭያ ኣቶ ዮናስ ማና ነታ ጋዜጣ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፣ ካብ ሰራዊት መንግስቲ ሃዲሞም ዑቕባ ዝሓተቱ ኤርትራውያን ናብ ኤርትራ እንተተሰጉጎም መቕጻዕቲ ከምዝጽበዮም ኣይሓብአን።
ንሱ ኣብ መግለጺኡ፣ እቶም ዝስጎጉ ኤርትራውያን ኣብ ተሃድሶን ኣገልግሎትን ክዋፈሩ ወይ ከኣ ብገንዘብ ክቕጽዑ ምዃኖም ብምምልካት ካብ ምእሳሮም ዝርከብ ረብሓ ግን ከምዘየለ ኣረዲኡ።
መንግስቲ ደንማርክ፣ ንኤርትራውያን ክትህቦ ዝጸንሐት ፖለቲካዊ ዑቕባ ጽኑዕ ገደብ ክትገብረሉ ምዃና ድሕሪ ምፍላጣ’ዩ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ስካንዲናቭያ ነዚ መግለጺ ዝህብ ዘሎ።
እንተኾነ እቲ በታ ጋዜጣ ዝቐረበ መግለጺ ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ዘጋጊ’ዩ ክብል ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ስካንዳናቭያ ነጺግዎ ኣሎ።
ኣብ እስራኤል ዝርከብ ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣቶ ተኸስተ ተስፋማርያም’ውን መንግስቲ ኤርትራ ብድሌቶም ናብ ዓዶም ዝምለሱ እንተዘይኮኖም ተሰጉጎም ንዝመጹ ከምዘይቕበል ደጋጊሙ ከምዝሓበረ ኣይርሳዕን።
ዋሕዚ ስደት ኤርትራውያን ኣብ ኤውሮጳ ሓደ ካብ ዓበይቲ መዘራረቢ ዛዕባታት ኮይንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ሚኒስተራት ጉዳያወት ወጻኢ ሃገራት ኤውሮጳን ኤርትራ ናይ እትርከበን ብስደት ዝልለያ ሃገራትን ዝተሳተፍዎ ዋዕላ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ኢጣልያ ከተማ ሮማ’ውን ተኻይዱ’ዩ።
ኣብቲ ዋዕላ ዝተረኽበ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ኣቶ ዑስማን ሳልሕ፣ ኤርትራ ንመንእሰያታ ዘድሊ ዕድላት ትምህርትን ስራሕን ንምፍጣርን መሰረታዊ ቊጠባዊ ለውጢ ንምምጻእን ትሰርሕ ምህላዋ እኳ እንተሓበረ፣ እዚ በቲ ሚኒስተር ዝቐረበ ሓበሬታ ብሓያሎ ኤርትራውያን እምነት ኣይረኸበን።
ን23 ዓመታት ንዜጋታቱ ባይታ ከጣጥሕ ዘይክኣለ መንግስቲ ኤርትራ፣ እብዚ ዝቕጽል ኣርባዕተ ሓሙሽተ ዓመታት ሰፊሕ ዕድላት ክንፈጥረሎም ኢና ምባሉ፣ ካብ ሕብረት ኤውሮጳ ምድንጋጽን አገፍን ንምርካብ እንተዘይኮይኑ ብግብሪ ዝስራሕ ይኹን ዝዳሎ ነገር ዘይምህላዉ’ውን ይጠቕሱ።
====================================


text:
ጉጅለ ህግደፍ ባዕሉ ዝረሸኖም ተጋደልቲ፡ ካብ መዝገብ ስውኣት ሓኺኽዎም’ዩ
ጉጅለ ህግደፍ ባዕሉ ዝረሸኖም ተጋደልቲ፡ ካብ መዝገብ ስውኣት ሓኺኽዎም’ዩ ኣብ 20 ሰነ, 1992፡ ናይ ሽዑ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ ስድራቤት ስውኣት መስዋእቲ ደቆም ዝተረድኡሉን 20 ሰነ ሃገራዊ በዓል ከምዝኾነን ብወግዒ ዝተኣወጀሉን ዕለት’ዩ ነይሩ። ኣብቲ ህሞት’ቲ ልብኻ ዝትንክፍን
ጉጅለ ህግደፍ ባዕሉ ዝረሸኖም ተጋደልቲ፡ ካብ መዝገብ ስውኣት ሓኺኽዎም’ዩ
ኣብ 20 ሰነ, 1992፡ ናይ ሽዑ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ ስድራቤት ስውኣት መስዋእቲ ደቆም ዝተረድኡሉን 20 ሰነ ሃገራዊ በዓል ከምዝኾነን ብወግዒ ዝተኣወጀሉን ዕለት’ዩ ነይሩ። ኣብቲ ህሞት’ቲ ልብኻ ዝትንክፍን ዘሐብንን መግለጺ ዝምልከቶም ኣካላትን ስምዒታት ስድራቤት ስውኣትን ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ይቃላሕ ነይሩ። ሓንቲ ቆኒና ዘዕበየቶ እንኮ ወዳ ዝነቆረት ኣደ፡ ብመስዋእቲ ውላዳ እንታይ ከምዝተሰምዓ ክትገልጽ ምስተሓተት፡ “መስዋእቲ ወደይ ናጽነት ስለዘምጽአ ይሕበን እምበር ኣይበኽየሉን ኢዩ፡ ወደይ ዝተሰውኣሉ ዕላማ እንተተጠሊሙ ግን ክሓዝንን ክነብዕን ኢየ” ኢላ ንትጽቢት ሓታቲ ዘደንጸወ መልሲ ሂባ። ሎሚ ድሕሪ 28 ዓመታት ንመግለጺ’ታ ሓደ ወዳ ዝነቆረት ኣደ ደጋጊምካ ክትሰምዖ እንከለኻ፡ መልእኽታ ዕምቆትን ርዝነትን ከምዝነበሮ ክትግንዘቦ ትኽእል። ኣታ ሓደ ከም ሓሙስ ወዳ ንናጽነት ኤርትራ ሞባእ ዝኸፈለት ጽንዕቲ ኣደ ብህይወታ ኣንተድኣ ሃልያ፡ ነቲ ቅድሚ 28 ዓመት፡ “መስዋእቲ ወደይ ሕድሩ እንተተጠሊሙ ጥራሕ’የ ዝሓዝንን ዝነብዕን” ዝበለቶ መግለጺ ዘኪራ መሪር ሓዘን ከምዝስምዓ ዘጠራጥር ኣይኮነን።
ቅድሚ ናጽነት ኤርትራ፡ ብዘይካ’ቲ ፍሉጥ ቀዋሚ ዕርድታትን ደጀንን ተጋደልቲ፡ ኣብ ማእከል ህዝብናን ኣብ ኣፍንጫ ጸላእን ኮይኖም መዓልታዊ ንጥፈታቶምን ምምካት ጸላእን ዘካይዱ ተጋደልቲ ነይሮም ኢዮም፡፡ እዚ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ፡ ኣብ ነፍስ ወከፍ ከባቢ ከም ጽኑዕ ዕርዲ፡ ዘመናዊ ኣጽዋር፡ ብዝሒ ሰራዊት፡ ኮይኑ ዝገልግል እሙን፡ ለጋስን ሓቦኛን ህዝቢ ስለዝነበረ ኢዩ። ኣብቲ ብልምዲ ድሕሪ መስመር ጸላኢ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ቦታ ህዝቢ ጥራይ ኣይኮነን ኣብ ጎድኒ ሰውራ ኮይኑ ህይወቱን ንብረቱን ጥሪቱን ገቢሩ። በዓቲታት፡ ጎቦታት፡ ገዳማት፡ ኣግራብ፡ ሩባታት ከይተረፉ፡ መሕብኢ ንብረት ሰውራ፡ ቆጸይቲ ተጻብኦታት ጸላኢ፡ ሓለውቲ ትንፋስ ተጋደልቲ ኮይኖም ዝመከቱ ኢዮም። ኣብ ርእሲኡ መግዛእቲ ኢትዮጵያ፡ “ዓሳ ንምጥፋእ ባሕሪ ኣንጽፍ” ውጥን ንምትግባር፡ ናብቲ ተጋደልቲ ዝንቀሳቀስሉን ከም ቀዋሚ ቦታ ዝሓዝዎን ከባቢታት ብተደጋጋሚ ወፍርታት ብምክያድ ሰላማዊ ህዝቢ ምግፋዕን ንብረቱ ምዝማትን ዓድታቱ ምቅጻልን ልሙድ’ዩ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ህዝብና ሓንቲ መዓልቲ’ውን ብግፍዒታት ጸላኢ ርዒዱ ካብ ሰውርኡ ዘልሓጥ ኢሉ ኣይፈልጥን ኢዩ።
ህዝብና ሓደ ድሕሪ ሓደ ዘዝተወልዱ ደቁ በረኻ ምስወፈሩ እንኮስ ናጽነት ዓቲሮም ይመለሱ እምበር ሞት ከም ኣዳም ዝብል ሓቦን ዒብን ስለዝሓደረሮ ምፍልላይ ውሉድን ወላድን ከም ቅቡል ተወስደ። ወለዲ ንዓመታት ድሃይ ደቆም ከይረኸቡ ድሕሪ ምጽናሕ፡ ናጽነት ኤርትራ ምስተጋህደ ግን፡ ብንብዓትን ጽምዋ ዝተዓብለለ ህይወት ከኸትምን ደቆም ሓቁፎም ክስዕሙ ሃረር በሉ። ሕልሚ ብዙሓት ወለዲ ግን ከምቲ ዝተመነይዎ ኣይተጋህደን። ብዙሓት በረኻ ዝወጹ ኣይተመልሱን ብዝወጽዎ ብመስዋእቲ ተፈልዮም። ወለዲ ደቆም ቤቶም ዕጽዉ ከይጸንሖም፡ ወትሩ ብዓቅሞም እኽለማይ ቀሪቦም ጸሓይ በሪቃ ክሳብ ትዓርብ ካብ ቅርዓት ናብ ውሽጢ ገዛ እናተመላለሱ ፍጭም በሉ። ደቆም ዘይተመልሱዎም ስድራቤት ንመጋድልቶም፡ መተዓብይቶምን ደቂ ዓዶምን ሓቲቶም፡ ብህይወት ከምዘየለው እናፈለጡ፡ ርሑቅ ዓዲ መሐሰዊ ከምዝብሃል፡ “ኣሃድኡ ዓሰብ’ያ ዘላ፡ ሳሕልያ’ዘላ ወዘተ” ዝብል መደዓዓሲ መልሲ ምስረኸቡ። “ይግበሮ” ኢሎም ብዘይካ ብትዕግስቲ ምጽባይ ካልእ ምርጫ ኣይነበረንን።
እቲ ካብ ኩሉ ዘሕዝን ድማ ኣብ 20 ሰነ ምንጋር መዓልቲ ስውኣት፡ ብዙሓት ስድራቤታት፡ ደቆን ከም ስውኣት ወይ ውን ከም ቅዩዳት ኣይተነግራን። ብዘይካ ምህላው ወይ ሞት ካልእ ሳልሳይ ምርጫ ከምዘየለ ርዱእ’ኳ እንተነበረ፡ ወለዲ መናጥቦ ናይቶም ኣብ ንእስነቶም ዝተጋደሉ ደቆም ሓርበቶም። ስድራቤት ካብ ምምሕዳር ንኡስ ዞባ ክሳብ ኣስመራ ብምምልላስ ዝርንዝሕ እናነብዑ ደቆም ኣበይ ከምዝኣተዉን ሞቶምን ሕየቶምን ክሕበሮም ለመኑ። እንተኾነ፡ ሓንሳብ “መልሲ ብምምሕዳርኩም ክንገረኩም’ዩ” ካልእ እዋን ድማ “መዝገብ ይጻረ’ሎ” ምባል ሓቂ ኣይተነግረምን። እቲ ንስድራቤት ሰውኣት ዝወሃብ ዝነበረ ሓገዝ ገንዘብን ምስክር ወረቀት ሓርበኛን’ውን ተነፍጎም። ዓው ኢልካ ዘይትበኽየሉ ሞት ሕጹይ ኮኖም፡፡ ግዜ ምስነውሐን ዝፈልጡ ሓቲቶም ኮለል ዘብል መልሲ ምስረኸቡን ደቆም ኣብ ልዕሊ መሬት ብህይወቶም ከምዘየለው’ኳ እንተደምደሙ፡ ካብ መንግስቲ “ተሰዊኡ ወይ ተሰዊኣ” ትብል ቃል ስለዘይወጸት ግን ከም ስውኣት ብንቡርን ብጸሓይ ቀትርን ክሓዝኑሎምን ክነብዑሎምን ኣይከኣሉን።
ደቆም ብህግደፍ ዝተቀንጸሉ ስድራቤታት፡ ብዘይ ደባሲ ኣብ ዕጹዉ ገዛ ተጨቢጦም ንብሕቶም ብጓሂ ክኹምተሩን ብሓለጊ ድኽነት ክግረፉን ብዘይ ገበን ተፈርዱ። ወለዲ ለይትን መዓልትን ንዓመታት ደቅና ክብሉ ተስፋ ምስቆረጹን ብሕማምን ክቱር ናፍቆትን ምስተደነሱን፡ ቅድሚ ካብዛ ዓለም ምስንባቶም ካብ ኣፎም ተደጋጊማ ትወጽእ ዝነበረት ቃል፡ “ፈጣሪ ብህይወትና እንከለና ገጽ ደቅና ከንርኢ ኣይፈቀደን፡ ኣብ ላዕላይ ሰማይ ደቅና ክንርኢ እንተኽኢልና’ውን ክንዲ ኹሉ’ዩ” ትብልያ ነይራ። በብእዋኑ ድማ ሞትን ሕየትን ደቆም ከይረኸቡ፡ ምስ ስዉር ሓዘንን ቃንዛን ደቅና እናበሉ ካብዛ ዓለም ብሞት ተፈልዮም። ስድራቤት፡ እቶም ሃገሮምን ህዝቦምን ሓራ ንምውጻእ ኣብ ንኡስ ዕድሚኦም ናብ በረኻ ዝወጹ ደቆም፡ እቲ ናጽነት ዘምጻኹ ኣነ’የ ኢሉ ዝንየት ጠላም ጉጅለ ህግደፍ ከምዝቀንጸሎም ሓቂ ኣይተነግሩን። ስድራቤታት ዓስቢ ደቆም ከይርኣዩ ኣህህ እናበሉ ምስ ስቃዮም ተቀቢሮም።
ኣብ 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ኣብ እዋን ሓርነታዊ ቃልሲ ህይወቶም ንዝኸፈሉ ዜጋታትና ንምዝካር ኣብ ዝግበር ሃገራዊ በዓል፡ ቁጽሪ ስውኣት ልዕሊ 65 ሽሕ ምዃኑ፡ ጉጅለ ህግደፍ መግለጺ ይህብ’ዩ። እንተኾነ ቁጽሪ ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ናይ ዝተሰውኡ ኤርትራውያን ቅኑዕ ከምዘይኮነ ብዙሕ ሰብ ዝሓመሉ ኣርእስቲ ኢዩ። ጉጅለ ህግደፍ ኣብ እዋን ሰውራ ካብ መርፍእ ክሳብ መድፍዕ ኣብ ምቁጽጻር ንብረት፡ ኣተሓሕዛ መዝገብ ዝተሰውኡ፡ ሃለዋቶም ዝጠፍኡ ዘተማረኹ ተጋደልቱ፡ ብስነ ስርዓት ምጓዓዝን ብልጫታት ከምዝነበሮ ዝገልጹ ኣለዉ። ይኹን እምበር፡ ጉጅለ ህግደፍ፡ ነቶም ባዕሉ ብፍላጥ ኣብ መዓሙቅ ዘስፈሮምን ዝቀንጸሎምን ተጋደልቲ፡ ኣብ መዝገብ ስውኣት፡ ምሩዃት፡ ወይ ሃለዋቶም ዝጠፍኡ ኣይሰፈሩን። እቶም “ትድለ ኣለኻ” ተባሂሎም ካብ ኣሃዱታቶም ምስተወስዱ ህጣሞም ዝጠፍኡ ተጋደልቲ፡ ኣበይ ኣትዮም እንታይ ኮይኖም ኢልካ ምሕታት፡ “ምስጢር ክትፈልጥ ህርድግ ኣይትበል፡ ዘይምልከተካ ኣይትሕተት” ዝብል ተግሳጽን መጠንቀቅታን ስለዝወሃበካ፡ ኣብ ነብስኻ ከይበጽሓካን ብሕሙምካን ክሳብ ዕለተ መስዋትኻ ትቅጽል።
ጉጅለ ህግደፍ፡ ኣብ 1970 ካብ ጀብሃ ካብ ዝፍለ ክሳብ ሎሚ፡ ደም ንጹሃት ኣናሰተየ፡ ኣናቀበረን ስለዝመጸ፡ እቶም ባዕሉ ዝቀንጸሎምን ኣብ ሰናጭሮን ጎዳጉድን ብሕማምን ስቃይን ህይወቶም ዝሰኣኑን ከም ስውኣት ኣይሰቡን ኢዮም። ስድራቤቶም’ውን ከምስውኣት ኣይተነግሩን፡ ምስክር ሓርበኝነት ይኹን መጠወሪ ገንዘብ ኣይተዋህቡን፡፡ ጉጅለ ህግደፍ ነቶም በብእዋኑ ብትድለዩ ኣለኹምን ብጭውያን ወሲዱ ኣብ ጎዳጉዲ፡ ሰናጭሮን ምትሓዚ ንብረት(Container)ብዘይ ፍርዲ ንዓመታት ዝጨፍጨፎም ተጋደልቲ፡ ህይወቶም ምስሓለፈ፡ ብምስጢርን ብጸልማትን ኣብ ስቱር ቦታ ኢዩ ዝቀብሮም። ብዙሓት መታን ኣሰር ኣስከሬኖም ከይርከብ፡ ኣብ ውሕጅ ዝሓልፈሉ ሩባታትን ሰናጭሮን ይድርበዩ። ገሊኦም ድማ ሬሳኦም ብኣሲዳዊ ቀመም ከምዝሓቅቅ ይግበር። እቶም ነዚ ስግድግድ ዘብል ምስጢር ዝፈልጡ ሰባት በብእዋኑ ብዝተፈላለየ ብልሓት ከምዝጠፍኡ ይኾኑ።
ናይ ራዕድን ቅትለትን እኩይ ተግባራት ጉጅለ ህግደፍ ግን፡ ኣብ መሬት ኤርትራ ጥራይ ዝሕጸር ኣይኮነን። ህግደፍ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ብጉልባብ፡ ኤምባሲ፡ ቆንስላዊ ጉዳያትን ማሕበረ ኮምን፡ ስለያዊ ትካላቱ ብምዝርጋሕ፡ በብእዋኑ ገበንን ዘይሕጋዊ ንጥፈታት ካብ ምፍጻም ድሕር ኣይበለን። ቅድሚ ናጽነት፡ ዝበዝሕ ኤርትራዊ ከይለበመ እንከሎ፡ ጉጅለ ህግደፍ፡ ነቶም ንቀጻልነት ስልጣኑ የስግኡ’ዮም ዝበሎምን ምስጢራቱ ዝፈልጡን ኣባላት ተጋድሎ ሓርነትን ህዝባዊ ግንባርን፡ ብስም ጅሃድን ግብረሽበራን ከድዓትን ብሰላሕታ ቀንጺሉን ጨውዩን ኢዩ። ናይ ዳሕራይ ገደደ ከምዝብሃል፡ እቲ ካብ ኩሉ ዘሕዝን ድማ ብትእዛዝ ጉጅለ ህግደፍ፡ ኩሎም’ዞም ብሰለይቱ ብጋህድን ብምስጢርን ዝጠፍኡ ኤርትራውያን፡ ከም ስውኣት ኣይፍለጡን ኢዮም። ብኣጋጣሚ ዕስራ ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንኽብሪ ስውኣቱ ዝውልዖ ሽምዓን ጥዋፍን ኣብ ኣብያተ ክርስትያናትን መሳጊድን ዘካይዶ ጸሎትን ዶዓን ኣይምልከቶምን ኢዩ። ስድራቤቶም እውን ዝኾነ ክብሪ፡ ኣፍልጦ፡ ሓገዝ ኣይረኽቡን ኢዮም።
ስለዚ ኣረሜናዊ ጉጅለ ህግደፍ፡ ብኣጋጣሚ 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ዓመት- ዓመት ንብዓት ሓርገጽ ክነብዕ፡ ብስም ስውኣት ክምሕልን ክጥሕልን፡ ንናጽነትና ንልዕሊ 65 ሽሕ ህይወት ሰብ ከፊልና ክብል እንከሎን፡ ኣብ ሓንጎልና ዝመላለስ ጉዳይ ብዙሕ’ዩ። ብቀንዱ እቶም ጉጅለ ህግደፍ ኣብ እዋን ገድልን ድሕሪ ናጽነትን ዝተቀንጸሉ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳጎኒ ቦታታት መሰሎም ተጋሂሶም ብዘይ ፍርዲ ተሓይሮም ዘለዉ ግዳያት፡ ንዓመታት ሞትን ሕየትን ደቆምን ወለዶምን ከይተነግሮም ፍትሒ ስኢኖም ዝዘኽተሙን ዝሞቱን ስድራቤታት ክንዝክር እንከለና፡ ኣብ 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ዝያዳ ንነብዕን ንቁጣዕን። ሰማእታትና ሕድሮም ስለዝተጠልመ፡ ወለዶምን ደቆምን ኣብ ክንዲ ዝኾርዑን ዝሕበኑን፡ ከስተማስሉ፡ ክቅንዘዉ፡ ብጓሂ ክማስኑን ጽምዋ ክወርሶምን እንከሎ፡ “እቶም ብህይወት ዘለና ኢና ምውታትን ሰነፋትን እምበር፡ ስውኣትስ ካልኣይ ግዜ ህይወቶም ክብጀዉልና ኣይክእሉን ኢዮም” ትብል።
ኤርትራውያን፡ ኣብቶም ምእንታናን ንስለ ልኡላውነት መሬቶምን በጃ ዝሓለፉ ሰማእታትና፡ ብወርቂ ዘይትመን ብቃላት ዘይግለጽ ኣኽብሮት ስለዘለና፡ ን20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታትና ብኣስተንትኖን ብሓበንን ኢና ነብዕሎ። እንተኾነ፡ ውልቀመላኺ ህግደፍ፡ ብስም 65 ሽሕ ሰማእታት ከወራዘን ተቆርቋሪ ስድራቤት ስውኣት ክመስልን እንከሎ፡ እቶም ብኢድካ ዝተቀንጸሉ፡ ንዓመታት ሃለዋቶም ዝጠፍኡን ኣብ ጎዳጉዲ ዝሳቀዩ ዘለዉን ዜጋታትና ኣበይ ኣለዉ ክንብል ኣለና።
ጽላል፡ ካብ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ 12 ሰነ 2020