text:
ጉዳይ ተኽልዝጊ ዑቕባልደት (ሰንበት)
እዚ ሎሚ ምእንቲ ሓርነት እነካይዶ ዘለና ምንቅቓስ ምስቲ ቀደም ኣብ እዋን መግዛእቲ ስለ ናጽነት ኤርትራ ዝገበርናዮ ቃልሲ ክነጻጸር ከሎ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ እዩ። ባህሪ ናይቲ ግጭታት ዝተፈላለየ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ እቲ ናይ ሽዑ ቃልሲ ኣንጻር ባዕዳውያን፣
እዚ ሎሚ ምእንቲ ሓርነት እነካይዶ ዘለና ምንቅቓስ ምስቲ ቀደም ኣብ እዋን መግዛእቲ ስለ ናጽነት ኤርትራ ዝገበርናዮ ቃልሲ ክነጻጸር ከሎ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ እዩ። ባህሪ ናይቲ ግጭታት ዝተፈላለየ ኣብ ርእሲ ምዃኑ፣ እቲ ናይ ሽዑ ቃልሲ ኣንጻር ባዕዳውያን፣ እዚ ናይ ሕጂ ቃልሲ ግን ኤርትራዊ ምስ ኤርትራዊ ስለዝኾነ ከቢድ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፣ ሃሱሳትን መዋቐርትን እቲ ስርዓት ኣብ ዝጋለጹሉ እዋን፣ ደቂ ዓዲ፣ ቤተሰብ ወይ ኣሕዋት ስለዘለዉዎም ነቲ ጉዳይ ብቐሊሉ ምቕባል ክኸብድ፣ ካብኡ ሓሊፉ ምክልኻል ከጋጥም ልሙድ እዩ። እዚ ባህርያዊ ጠባይ ወዲ ሰብ ምዃኑ ተረዲእካ ብመጠኑ ሸለል ክብሃል ዝኽእል ‘ኳ እንተኾነ፣ ካብዚ ኣመና ሓሊፉ፣ እቲ ክዉንነት ብዘየገድስ ብጻይነት ብዋጋ ሕውነት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ክኣቱ ክፍተን ከሎ ግን ዘየተሓሳስብ ኣይኮነን። በቲ ሎሚ ተኽለዝጊ ዝገበሮ፣ ነቲ ናይ ግንባር ናቕፋ ዱባለ ክንከሶ ኣይንኽእልን ኢና። ብሓቂ፣ ፍትሕን ሓርነትን ናይ ምርግጋጽ ድሌት እንተደኣ ሃልዩና፣ ሓውና ይኹን ወዲ ዓድና ብዘየገድስ፣ ኣብ መትከል ዝተመርኮሰ ቃልሲ ኢና ከነካይድ ዘለና።
ኣቐዲመ: ኣብ ልዕሊ ‘ቲ ኣብ ሚላኖ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ብቴለፎን “ተኽለሰንበት” ብዝብል ስም ድሕሪ ምልላዩ፣ ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ናብ ስዊዘርላንድ ምስ ገዓዘ ‘ውን ርክቡ ዝቐጸለ ተኽለዝጊ ዑቕባልደት (ሰንበት) ዘለኒ ትዕዝብትን ዝተኻየደሉ ተወሳኺ መጽናዕትን ኣመልኪተ ብጋህዲ ንዘቕረብኩዎ መተሓሳሰቢ፣ ዝሃቦ መልሲ ርእየዮ።
እቶም ካልኦት ኣስማቶም ሓቢኦም፣ ብስም ‘ደለይቲ ፍትሒ ሚላኖ’ ኣብ ክንድኡ ዝሃቡዎ ምስክርነት ‘ውን ከምኡ ኣስተብሂለሉ። ይኹን’ምበር፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ቀዳመ-ሰንበት ኣብ ለንደን ጽዕቕ ዝበለ ኣኼባታትን ኣጋጣሚታትን ስለዝነበረ ዕድል ስለዘይረኽበኩ ከም ጫለዳ ኣወንዚፈዮ ዝቐነኹ ጉዳይ ተኽልዝጊ ዑቕባልደት (ሰንበት) ብቐጥታ ንትሕዝቶ ደብዳቢኡ ብዝርዝር መሊሰ ንምቝያቝ ዘይኮነ፣ ነቲ ዕላምኡ ንኻልኦት መተሓሳሰብን መጠንቀቕታን ስለዝነበረ ብሓፈሻዊ መንገዲ ዘቕረብኩዎ ትሕዝቶ፣ ብዝያዳ ዝርዝራት ከብርሆ እየ።
ብኻልእ መንገዲ ደኣ ምሉእ ስሙ ረኺበዮ እምበር፣ ንሱ ባዕሉ ቴለፎን ደዊሉ ምሳይ ኣብ ዝተላለየሉ እዋን ሓቀኛ ስሙ ሓቢኡ ተኽለሰንበት ከምዝብሃል ጠቒሱ “ሰንበት” ኢለ ክጽውዖ ከምዝደሊ እዩ ሓቢሩኒ። ዋላ ስሙ ፈሊጠዮ ከለኹ ክሳብ ሎሚ በታ ንሱ ዝሓረያ ኮድ “ሰንበት” ኢለ ክጽውዖ ስለዝጸናሕኩ ሕጂ ‘ውን “ሰንበት” ኢለ ኣብዚ ጽሑፍ ክጠቕሶ እየ።
ሰንበት፣ “እወ ኣነ ሰላዪ ህግደፍ እየ” ኢሉ ኢዱ ከልዕል ብቐደሙ ‘ውን ትጽቢት ኣይነበረንን። ኣብ መደምደምታ ናይቲ ጽሑፍ ‘ውን ከምዝጠቐስኩዎ፣ ነቲ ትዕዝብቲ ክዝርግሓሉ ዝተገደድኩሉ ምኽንያት ብቐንዱ ምስኡ ዝራኸቡ ኣባላት ደምበ ተቓውሞ ክጥንቀቑ፣ ህዝቢ ብሓፈሻ ድማ ኣመት ናይቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘጋጥም ሕልኽላኻት ረኺቡ ክልብም፣ ንምዝኽኻርን እዩ። ካብዚ ወጻኢ ዝኾነ ካልእ ዕላማ የብሉን። ኣርእስቲ ስለዝወሓደኒ ወይ ከኣ ግዜ ስለዝበዝሓኒ ‘ውን ኣይኮንኩን ንሰንበት ዝምልከት ዓንቀጽ ጽሒፈ። ንምዃኑ ካብ ‘ዞም ኣማኢት ምስ ኣሰና ዝተሓጋገዙ ተሓባበርቲ ንሰንበት ዝሓርየሉ ምኽንያት ከ እንታይ እዩ?
ዝፈለጥኩዎ ነገር ንውሽጢ ውሒጠ፣ “እንታይ ገደሰኒ” ኢለ፣ ርክበይ ብምቍራጽ ስርሐይ ምቕጻል እቲ ዝቐለለ ምርጫ እዩ ነይሩ። እንተኾነ፣ ከምኡ ዝኣመሰለ ባህርይ የብለይን። ካልኦት ሰባት ካብ ተመሳሳሊ ሓደጋ እንተዘየድሒነ ሓላፍነተይ የጕድል ኣለኹ ማለት ስለዝኾነ ‘ውን ኣይወዓልኩዎን።
ስም ሰብ፣ እሞ ኸኣ ከምቲ ኣብ ዝቐደመ ጽሑፍ ‘ውን ዝጠቕስኩዎ “ብዓቕሙ ይተሓባበር ኣሎ” ኢለ ኣሚነዮ ናይ ዝነበርኩ ሰብ ኣልዒለ ንህዝቢ ክነግረሉ ምውሳነይ ካብ ባዶ ዝተበገሰ ኣይኮነን። ናብቲ ነጥብታት ንኺድ።
- እቲ ናይ ጥርጣረ ደወል ኮይኑ ጉዳዩ መጽናዕቲ ክገብረሉ ዝደረኸኒ ነጥቢ፣ ምስታ ከም ዋና ስለያ ህግደፍ ኣብ ኤውሮጳ ዝተጋለጸት ናጽነት ተኽለ ዝነበሮ ጥቡቕ ርክብን፣ ንዓይ ከም ተቓዋሚት ኣእሚኑ ነቲ ብመንገዳ ዘምጽኦ ዝነበረ ሽርሓዊ ፖለቲካዊ ዕላማታት ዝነበሮ ፈጠራዊ ሓበሬታታት ከእምነኒ ዝገበሮ ጻዕርን እዩ።
ሰንበት ስለምንታይ እዩ፣ ነታ ከም ሰላዪት ናይቲ ስርዓት ዝተኣወጀላ ናጽነት ተቓዋሚት ምዃና ከእምነኒ ፈቲኑ?
ነቲ ብመንገዳ ረኺበዮ ኢሉ ዝሃበኒ ሓበሬታ ሃንደራእ ኢለ ክዝርግሖ ዶ ኣይኮነን። ነዚ ጉዳይ’ዚ ኣብ መልሱ “ኣብ ሜዳ ዝፈልጣ ‘ያ፣ ከምሰላዪት ኣይፈልጣን እየ፣ …” ክብል ኣፋዅሱ እዩ ክሓልፎ ፈቲኑ ‘ምበር ብቑዕ መግለጺ ኣይሃበሉን። ይኹንምበር፣ “ብዓልቤታ ደጋፊ ናይቲ ስርዓት ስለዝኾነ” ምእንቲ ከይሰምዖም፣ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ካብቲ ገዛ ከምዝወጽእ ድሕሪ ምግባራ ብኣካልን ብቴለፎንን ኣጸምዮም ይዘራረቡ ምንባሮም ባዕሉ ሓቢሩኒ ስለዝነበረ፣ ጥቡቕ ርከብ ከምዝነበሮምን ብዛዕባ እንታይነታ ዓሚቝ ፍልጠት ከምዝነበሮን እየ ተገንዚበ።
- ነጋሲ ሰረቐ (ደምበ ፖሊስ) ዝተባህለ ኣብ ስዊዘርላድ ዝነበር ሰብ ኣብ ፓልቶክ ንሰለይቲ ህግደፍ የቃልዕ ከምዘሎ ልቡ እናመመሎቐ ዝሓበረኒ “ሰንበት” ባዕሉ እዩ። ይኹን ‘ምበር ሽዑ ነታ ቀደም ተቓዋሚት ምዃና ኣዳዕዲዑ ዝገለጸለይ ናጽነት፣ ነጋሲ ኣብ ፓልቶክ ከም ሰላዪት ህግደፍ ኣቃሊዑዋ ክንሱ ሰንበት ኣይጠቐሰለይን። ስለምንታይ?
ቅንዕና እንተዝነብሮ፣ ብመንገዳ ረኺበዮ ኢሉ ዘምጽኣለይ፣ ድሒረ ዝጠቕሶ ሓቅነት ዘይነበሮ ሓበሬታታት፣ ገሊኡ መረጋገጺ ስለዝሰኣንኩሉ፣ ገሊኡ ድማ ሓሶት ምዃኑ ኣረጋጊጸ ስለዘይተጠቐምኩሉ፣ ሕርኽርኽ ይብለኒ ከምዝነበረ ኣጸቢቑ ሰለዝግንዘብ፣ ኣብቲ ቴለፎን ደዊሉ ብዛዕባ ምግላጽ ሰለይቲ ህግደፍ ዝሓበረኒ እዋን፣ “ሰላይት ህግደፍ እያ ኢሉ ንናጽነት ኣጋሊጹዋ ኣሎ፣ ተጋግየ ኣጋግየካ ነይረ” እንተዝብለኒ፣ ቴለፎን ኣብ ምዕጻው ኣይምበጻሕኩን፣ ኣይምተጠራጠርኩሉን፣ ይኹን ኣይኹን፣ “ዘይግራህን ዘይጋገን ሰብ የለን” ኢለ ሸለል ክብሎ ‘ውን ኣይምተጸገምኩን።
ድሒረ ንነጋሲ ሰረቐ (ደምበ ፖሊስ) ቃለመጠይቕ ኣብ ዘካይደሉ ዝነበርኩ እዋን፣ ናጽነት ዋና ሰላይት ህግደፍ ኣብ ኤውሮጳ ምዃና ምስ ገለጸ፣ “ሰንበት” ብኡ ንብኡ ተዘኪሩኒ። ኣቐዲሙ ተሃንዲዱ ብዛዕባ ደምበ ፖሊስ ኣብ ፓልቶክ ዝገበሮ ዘረባ ክሕብረኒ ከሎ፣ ብዛዕባ’ቲ ምግላጽ ክሕብረኒ ዘይኮነ፣ ነቲ ደምበ ፖሊስ ኣብ ፓልቶክ ዝተዛረበሉ ጉዳይ ምስምዐይን ዘይምስምዐይን ንምርግጋጽ፣ ከምኡ ‘ውን መረዳእታይን ስምዒተይን ክመዝን ዝወሰዶ ፈተነ ምንባሩ ‘ውን ተረዲአ። ምኽንያቱ፣ ኣነ ነቲ ዘረባ ከምዘይሰማዕኩዎ ብምጥቃስ፣ ናይ ደምበ ፖሊስ ቴለፎን ከምዝጽኣለይ ምስሓተትኩዎ ሽሕ ‘ኳ እንተተሰማምዐ፣ ብኡ ኣቢሉ ተሸሪቡ ስለዝጠፍአ፣ ብቐጥታ ካብቶም ኣብ ፓልቶክ ዘዛረቡዎ ኣመሓደርቲ ሓደ፣ ካብ “ጆን ብላክ” እየ ንቴለፎን ደምበ ፖሊስ ረኺበዮ።
ደምበ ፖሊስ ኣብ ራድዮ ኣሰና ኣብ ዝገበሮ ቃለመጥየቕ ፣ እንታይነት ናጽነት ደጊሙ ምስ ደርጎሖ ከኣ ‘ዩ፣ እቲ ጠፊኡ ዝቐነየ “ሰንበት” ንዓይ ክረክብ ተደጋጋሚ እዋን፣ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ብምድዋል ክርበጽ ዝጀመረ። ብወገነይ ግን መስመር ድሮ ተበቲኹ እዩ።
- “ሰንበት” ቅድሚ ሓያለ ኣዋርሕ ካብ ስዊዘርላንድ ናብ ዓዲ እንግሊዝ መጺኡ ካብ ለንደን ወጻኢ (Outside London) ብናይ ሰብ ቴለፎን ደዊሉለይ፣ ኣብ ለንደን ምስ መጸ ክንራኸብ ስለዝሓተተኒ ድማ ቆጸራ ጌርና። እንተኾነ፣ ደጊሙ ኣይደወለለይን፣ ኣይተራኸብናን። ናብ ስዊዘርላድ ተመሊሱ ድሕሪ ቁሩብ ግዝያት ቴለፎን ምስ ደወለ፣ “ኣብ ዝሓለፈ እዋን ንለንደን መጺእካ ኣብ ዝነበርካሉ ግዜ ደኣ ምጥዓም ዲዩ ኣብዩካ ዘይተራኸብና” ኢለ ኣብ መንጎ ዘርባና ምስ ጠቐስቁሉ ግን፣ ናብ ዓዲ እንግሊዝ ከምዘይመጽአ ኣሉ ምስ በለኒ፣ ኣዝዩ ደንጽዩኒ። ኣብ መገሻ፣ ግዜ ምሕጻርን ዘይምጥዓም ኣሎ። ኣሉ ግን ካልእ ትርጉም ኢዩ ዘለዎ። ስለምንታይ መጺኡ፣ ስለምንታይ ደዊሉለይ፣ ስለምንታይ ዘይረኸበኒ፣ ስለምንታይ ከ ኣሉ ኢሉ? ሕቶታት ገዲፉለይ። ብፍላይ እታ ምስኡ ጥቡቕ ርከብ ዝነበራ ናጽነት ድሕሪ ምግላጻ፣ ነቲ ጉዳይ ኣተኣሳሲረዮ።
ውዲታዊ ፖለቲካዊ ዕላማ ዝነበሮ ዝንቡዕ ሓበሬታ
- ሓደ ካብቲ ብመንገዲ “ሰንበት” ዝረኸብኩዎ ናይ ሓሶት ሓበሬታ፣ ሓደ ስሙ ክዕቅቦ ዝደለኹ ነባርን ውሩይን ኤርትራዊ ደራፋይ ኣብ ወጻኢ ዑቕባ ሓቲቱ ዝብል እዩ።
ብዝተፈላለየ መንገዲ ሓታቲተ፣ ሓሶት ምዃኑ ስለዘረጋገጽኩ ነቲ ሓበሬታ ናብ እንዳ ጓሓፍ ከእትዎ ቀልል ‘ኳ እንተነበረ፣ እቲ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ካበይ ተበጊሱ፣ ስለምንታይ ተደልዩ፣ ስለምንታይ ከ ብመንገዲ ኣሰና ክዝርጋሕ ኣድልዩ ምሕታት ግን ኣየቋረጽኩን።
ብዘይካ ‘ቲ ተኣማንነት ኣሰና ከም ትካል ሚድያ ንምድኻም ዝገብሮ ጻዕሪ፣ ስርዓት ህግደፍ፣ ኣብቲ ሃገር ክህልዉ ዘይደልዮም፣ ብኡ ኣቢሎም ክርሕቁሉ ዝደልዮም ኣገደስቲ ዜጋታት ናይ ሓሶት ወረ ዘርጊሑ ከምዝማትኡን ካብ ሕብረተሰብ ከምዝንጸሉን ጌርካ ናይ ምምካኖም ልምዲ ከምዘለዎ ንዝርዳእ፣ እቲ ጉዳይ ብሓደ እምኒ ክልተ ረጋቢት ናይ ምህራም መደብ ከምዝነበሮ ዘማትእ ኣይኮነን።
- እቲ ዝዓበየ ፖለቲካዊ ውዲት ዝነበሮ ዝንቡዕ ሓበሬታ ግን፣ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ነቲ ስርዓት፣ ብፍላይ ንኢሳይያስ ካብ ስልጣን ንምእላይ ብዛዕባ ዝተኻየደ ናይ ማእከሎት ሓለፍቲ ዝተወደበ ውጥን ዕልዋ እዩ። ሰንበት፣ ኣብዚ ምንቅስቓስ ‘ዚ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ እትርከቦም 5 ማእከሎት ሓለፍቲ ንሓደ ዝኣመኑዎ ካብ ዝለዓለሉ ኣዘዝቲ ሰራዊት “እዚ መደብ’ዚ ሓንጺጽና ኣለና ‘ሞ ምሳኻ ኴንና ጥራይ ኢና ክትግብሮ እትኽእል” ኢሎም ምስ ቀረቡዎ፣ ንኢሳይያስ ሓቢሩ ንኹሎም ከምዘእሰሮምን እቲ ጉዳይ ከምዝፈሸለን ‘ዩ ገሊጹለይ።
ሞት ናይቲ ኣብ ከረን ዝዓረፈ ሚኒስተር ነበር ወለንኪኤል ገረማርያም፣ ከምኡ ‘ውን ናይቶም ናብ ጽምብል ዝኽሪ ውቃው እዝ ንሰሜናዊ ሳሕል እናተጓዕዙ ብሓንሳብ ዝጠፍኡ፣ብሪጋደር ጀነራል ቫይናክ፣ ብሪጋደር ጀነራል ኣማኑኤል ሃንጀማን ደሱን ምስዚ ምንቅስቓስ ‘ዚ ምትእስሳር ስለዝነበሮም ብውዲት ናይቲ ስርዓት ከምዝተቐንጸሉ ‘ውን ኣዘንትዩለይ።
ነቲ ሓበሬታ ካበይ ከምዝረኸቦ ኣጥቢቐ ምስ ሓተትኩዎ፣ ናጽነት ተኽለ ከምዝሓበረቶ ኣረጋጊጹለይ። ንሳ ንባዕላ ካበይን ብኸመይን ከምዝረኸበቶ ምስ ሓተትኩዎ ድማ፣ ክልተ ካብቲ ኩነታት ዘምለጡ ኣባላት ናይቲ ምንቅስቓስ ኣብ ስዊዘርላንድ ምስኣ ከምዝተራኸቡ ገሊጹለይ።
ሽዑ፣ ነቲ ጉዳይን ኪኖኡ ዘሎ ኩንታትን ድሕረ ባይታን ንምፍላጥ፣ ምስ ናጽነት ከራኽበኒ ‘ኳ እንተሓተትኩዎ፣ ተመሊሱ ፍቓደኛ ከምዘይኮነት ሓቢሩኒ። “ሰንበት” እታ ድራማዊት ዛንታ ቅሂማ ክትርሳዕ ይደሊ ‘ኳ እንተነበረ፣ ኣነ ግን ኣይረሳዕኩዋን። ሓሓሊፈ፣ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ይሓቶ ስለዝነበርኩ፣ ኣብ መወዳእታ ከቕበጸኒ፣ እቶም ተኣሲሮም ዝነበሩ 5 “ተንቀሳቐስቲ” ከምዝተፈትሑ ኣብዚ ዳሕረዋይ ኣዋርሕ ሓቢሩኒ።
እቶም ንኢሳይያስ ኣኼባ ክገብር ዝሓተቱዎ ጉጅለ 15 ኣብ ቤትማእሰርቲ እናሓቐቑስ ያኢ፣ ንኢሳይያስ ካብ ስልጣን ክዓልዉዎ ንዝፈተኑ ሰባት ኢሳይያስ ኣብ ስልጣን ኣብ ዘለወሉ እዋን ካብ ማእሰርቲ ፈቲሑዎም? እቲ ሕንቅልሕንቅሊተይ እምብኣር ምስኦም ተፈቲሑለይ።
እቲ ስርዓት ተቓወምቲ ዝመስሉ ወይጦታት ኣዋፊሩ ናይ ሓሶት ሓበሬታ ብምምጣው ንተኣማንነትና ከፍኵስ ከምዝፍትን፣ ብተዘዋዋሪ ሓቅነት ዘለዎ ሓበሬታ ብምሃብ ንርእሱ ከረጋግጾ ዝደለዮ ጉዳያት ከመጻሪ ፣ እንተኾይኑሉ ነቶም ኣብ ታርጌት ዘእተዎም ኣገደስቲ ባእታታት ዋጋ ከምዘይብሎም ገይሩ ንምምካን፣ Nutralize ንምግባሮም ከምዝፍትን ’ውን ኣብ ተመክሮ ተማሂርናሉ ኢና። ንብዙሕ ካብቲ ፈተነታት ኣፍሺልናዮ ‘ኳ እንተኾና፣ ከቢድ ዋጋ ዝኸፈልናሉ ኣጋጣሚታት ከምዘሎ ‘ውን ኣይንርስዖን። ዝተማሃርናሉ ጌጋ ክንደግም ስለዘይደለና ኸኣ ኢና ሕጂ ክንጻወሮ ዘይመረጽና። ሕጂ ምህሮ ግደ ናይቶም ዝለኣኹን ዝተላእኩን እዩ።
(ኣብዚ ንእገረ መንገደይ ከስምረሉ ዝደሊ፣ ሰንበት ኣብ መልሱ፣ “ እቲ ሓበሬታ ዘጠራጥር እንተነይሩ፣ ስለምንታይ ትዝርግሖ” ንዝበሎ፣ እዚ ገለ ኣብነታት ናይቲ ሓሶት ኮይኑ ስለዝረኸብኩዎ ዘይዘርጋሕኩዎ እዩ። ሰንበት ግን፣ መታን ክእመን ዝኾነን ዘይኮነን እዩ ከለጋግብ ፈቲኑ። ነዚ ንሱ ዝሃበኒ ሓበሬታ ከምዘይዘይዘጋሕኩዎ እናፈለጠ እዩ ከም ገርሂ ክኸኣኸል ዝፍትን ዘሎ።)
በዚ ዝጠቐስኩዎ ነጥብታት ‘ውን እንተኾነ፣ “በቃ፣ ሰንበት ሰላዪ ስርዓት ህግደፍ እዩ” ኢለ ናብ መደምደምታ ኣይበጻሕኩን። ዓቢ ጥርጠራ ስለዝሕደርኩ፣ መጽናዕቲ ከካይድ እየ ወሲነ። ልኡኽ ስርዓት ህግደፍ ምዃኑ መረጋገጺ ምስ ረኸብኩ ጥራይ ከኣ ‘የ ነቲ ጉዳይ ምእንቲ ’ቲ ደጋጊመ ዝጠቐስኩዎ ዕላማ ተዛሪበሉ።
ካልእ ዕላማ ርክቡን ምንቅስቓሱን ክፋእ ከምዝነበሮ ተወሳኺ መርትዖ ዝኾነኒ፣ እቲ መልሲ ኣብ ምሃብ ነገራት እናሓዋወሰን እናመሳሰለን ካብቲ ቀንዲ ኣርእስቲ ንምውጻእን ንምትላልን ዝገበሮ ፈተነ እዩ።
ኣብ ክንዲ ተኽ ኢሉ ነቲ ኣለኒ ዝብሎ ክከላኸል ዝፍትን፣ “ኣማኑኤል ኢያሱ ብገንዘብ ህዝቢ መርበብ ሓበሬታ ወኒኑ ንሰብ ብሓሶት ኣጸሊሙ”…ክብል መልሱ ምጅማሩ ንባዕሉ ሓደ ኣብነት ናይቶም ፈኵስ ርእሲ ንምድንጋር ብምዕላም ዝገበሮም ብዙሓት ፈተነታት እዩ።
መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ዳት ኮም ብገንዘብ ህዝቢ ኣይተፈጥረትን፣ ብሰሪ ሕጽረት ገንዘብ ህዝቢ ድማ ኣይክትዕጾን እያ። ከምዚ ዓይነት ሓሳብ ዘለዎ ሰብ እንተልዩ ይሓልም ጥራይ እዩ ዘሎ። ገንዘብ ህዝቢ ምእንቲ ‘ቲ ናብ ኤርትራ ዝፍኖ መደብ ራድዮ እዩ ዝልገስ። እዚ ንሰንበት ዝምልከት ጽሑፍ ከኣ ኣብ መርበብ ኢንተርነት ደኣ ‘ምበር ኣብ ራድዮ ኣይተፈነወን። ገንዘብ ህዝቢ ደኣ ኣብዚ ጉዳይ ‘ዚ እንታይ ዘምጽእ ኔይሩዎ? ንኣንባቢ ካብቲ ቀንዲ ኣርእስቲ ኣውጺእካ ኣብ ስምዒት ንምእታው።
ኣብ መወዳእታ መልሱ 4 ሰባትን ትካላትን (መድረኽ፣ ኤልሳ፣ ታደሰ፣ ዮናታን) ጠቒሱ ብኣንጻር ናይቲ ክዉንንት ገልቢጡ፣ “ዝለገስኩሉ ምኽሪ ኣቐይምዎ ከይከውን ይግምት” ክብል ዝሃቦ መደምደምታ ንገዛእ ርእሱ፣ ተወሳኺ መርትዖን ኣብነትን ናይቲ ኣብ ቀዳማይ ጽሑፈይ፣ “ርክባትን ኩነታትን ደምበ ተቓወምቲ ብምጽናዕ ዝበታትተኑሉ መንቅታት ምፍታሽን እዩ….ተልእኾኡ” ክብል ንዝጠቐስኩዎ እኩይ ስርሑ ደጊሙ ዘረጋግጽ ከይኑ እየ ረኺበዮ።
ንነገሩ ሰንበት ከምቲ ዝበሎ ነዞም ሰባት ብዝምልከት ዘቕረበለይ ምኽሪ ስለለዘቐየመኒ ይርሕቆ እንተዝህሉ፣ ስለምንታይ ነዚ ኹሉ መዓልታት ተጸብየ፣ ኣብቲ ዝተቐየምኩሉ እዋን ርክብ ካብ ምቍራጽ እንታይ ዓንቂጹኒ።
ሰንበት፣ ሓበሬታ ካብ ምቕባል፣ ነቲ ድሮ ህዝባዊ ዝኾነ መርገጺየይ ደጊፉ “ጽቡቕ ገበርካ” ካብ ምባል ሓሊፉ ከማኽርን ርእይቶ ክህብን ሰሚዐዮ ኣይፈልጥን። ኪኖኡ ዓቕሙ ከጋንን ምፍታኑ ግን ካብኡ ክርሕቕ ንዝወሰንኩሉ ምኽንያት ንዕኡ ብዝጥዕሞ ሓድሽ ጥበብ ኣቃሙሙ ለባም ብምምሳል፣ ነቲ ከም ደላዪ ለውጢ ቀሪቡ ዝፈተኖ ግርጭታት ናይ ምብላሕ ዕማም፣ ውጥኑ ኣብ ዝፈሸለሉ ግዜ’ውን ከይተረፈ ክቕጽሎን መሸፈኒ ሃሱሳዊ ስርሑ ክኾኖን ስለዝደለየ እዩ።
ሓንሳብ ብገንዘብ፣ ሓንሳብ ብሓዘን፣ ሓንሳብ ብዘቐይም ምኽሪ፣ ሰንበት ልዕሊ ጉጭ ትሕቲ ጉጭ እንተበለ፣ እቲ ኣነ ርክበይ ክቋርጽ ዝወሰንኩሉ ዝተቖጣዕኩሉን ምኽንያት እዚ ብኣብነታት ዝጠቐስኩዎ ምዃኑ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። ኣብ መልሱ ግን፣ ነቲ ኮነ ኢለ ዝዓቀብኩዎ ጉዳያት ጥራይ ዘይኮነ፣ ነቲ ዝተዛረብኩሉ ነጥብታት ከይተረፈ ሸፈፍ ኢሉ እዩ ሓሊፉዎ።
ኣነ በዚ ዝጠቐስኩዎ ምኽንያታት፣ ብሕልፊ ብሕልፊ፣ ናጽነት ተኽለ ሰላዪት ናይቲ ስርዓት ከምዝኾነት ኣብ ፓልቶክ ምግላጻ እናፈለጠ፣ ባዕለይ ክሳብ ኣብ ቃለመጠየቕ ነቲ ጉዳይ ዝረኽቦ ክሓብኦ ምፍታኑ፣ ኩነታቱ ንምርግጋጽ መጽናዕቲ ኣብ ዘካየድኩሉ፣ እቶም ሰላዪ ህግደፍ ምዃኑ ዘረጋገጹ ኣጸቢቖም ዝፈልጡዎ ምንጭታት “ከመይ ጌርኩም ደኣ ፈለጥኩሞ? ኣንታ እዞም ተቓወምቲ ዓይንን እዝንን እምብኣር ኣለኩም እዩ፣ ኣለኹም እምብኣር ኢኹም!” ብምባል እዮም ከይተማትኡ መስኪሮም። እቲ ሓቂ እዚ እዩ፣ ምእማንን ዘይምእማንን ንኣንባቢ ንሓድጎ። ደጊም ንሕና ምስ ሰንበት ዘመላልስ የብልናን።
ኪኖ ጉዳይ ሰንበት በዚ ኣጋጣሚ ምድጋምን ምኽራርን ዘድልዮ ነጥቢ ግን፣ እቲ ኣብ መእተዊ ዝጠቐስኩዎ፣ ኣብ መትከላዊ ሕቶታት ኣብ መንጎ ብጻይነትን ሕውነትን ክህሉ ዘለዎ ፍልልይ እዩ። ናብ ካልኦት ተመሳሳሊ ወቐሳታት ክመጽእ ከሎ፣ ጭብጢ ከይሓተቱ፣ ብኡንብኡ በትሪ ኣልዒሎም ከም ተመን ዕዳጋ ጦፋዕ ጦፋዕ ዘብሉ፣ ወረ ገሊኦም ሲ ኣስማቶም ሓቢኦም ሰባት ክኸሱ ድሕር ዘይብሉ ኣብ ደምበ ተቓወሞ ዝርከቡ ብጾት፣ ሕጂ (ንሰንበት) ተኽለዝጊ ዑቕባልደት መቕርቦም ስለዝኾነ ምውሓጥ ኣብዩዎም ጭብጢ ኣመኽንዮም ዋጭዋጭ ክብሉ ምስማዕ ዘተዓዛዝብ እዩ። ጭብጥን ምኽንያትን ክሕተት ግቡእ እዩ። ፍርድን ፍትሕን ግን ኣብ መንነት ናይ ሰብ ዘይኮነ ኣብ ሓቅነት ዝተመርኮሰ እዩ ክኸውን ዘለዎ። ፖለቲካዊ መስመር፣ ኣብ ጉድጓድ ከምዘይተሸኽለ ፓርታ ኩዕሶ እግሪ፣ እንተደሊኻ እተቕርቦ፣ እንተደሊኻ እንተርሕቖ ክኸውን የብሉን። መን ወዲ መን ብዘየገድስ፣ ስለ ፍትሕን ሓርነትን ዝሓንጸጽካዮ ዕላማን ዝጨበጥካዮ መትከልን ቀዋሚ እዩ ክኸውን ዘለዎ። ንቓልሲ መሪር ዝገብሮ ድማ እዚ እዩ። ዕላማን መትከልን ሓደ ሓደ ግዜ ካብ ናብ ሓውኻ ናብ ብጻይካ ክትቀርብ ዘገድድ ጠለባት ስለዘለዎ።
ኣማኑኤል ኢያሱ
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ !


c: text/html

text:
ኣብ ኤርትራ 'ስልታዊ ሰፊሕን ከቢድን ብመንግስቲ ዝፍጸም መግሃስቲ መሰላት ከምዝራኣይን ዝሕተት ሰብ ከምዘየለን ደምዲምና ኣለና።ገበናት ሰብኣዊነት ተፈጺሙ’ውን ይኸውን' ይብል እቲ ኮምሽን።
'ብሕልፊ መናእሰይ ቅብፀትን ለውጢ ንምምፃእ ሓይሊ ኣልቦ ኮይኑ ከምዝስመዖምን፣ኣማኢት ኣሻሓት መናእሰይ ንህይወቶም ኣብ ሓደጋ መንግስቶምን ጨካናት ኣስገርቲ ሰባትን ኣውዲቖም ይሃድሙ’ለው' ይብላ ሸይላ ኪቱሪት።
'ዘይርካ ዘይርካ ንመግሃስቲ መሰላት ኣብ ኤርትራ ዝሕተተሉ መንግስቲ ኤርትራ’ዩ' ምስበላ፣'ቀንዲ ተሓተቲ' ንዝበለኦም ዝተፈላለዩ መንግስታዊ ኣካላት ዘርዚረን ኣለዋ።
መንግስቲ ኤርትራ ግና ‘እቲ ክሲ ባዶ ጠቀነ’ዩ።እዚ ክሲታት’ዚ፡ መቐጸልታን መዕረጊን ናይቲ፡ ኤርትራ ኣብ ፖለቲካዊ፡ ቁጠባዊን ማሕበራዊን ምዕባለ፡ እንተላይ ኣብ መዳይ ሰብኣዊ መሰላት እተመዝግቦ ዘላ ገስጋስ ንምዕናው ኪካየድ ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ድርኺት ዘለዎ ዘመተ እዩ’ ከምዝበለ ዝዝከር’ዩ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
- Details
- Hits: 3100
I. እንታይነት ግብሪ /ታክስ/
ግብሪ/ታክስ መንግስቲ ካብ ሕብረተሰብ፣ ውልቀ ትካላትን ከምኡ ‘ውን መንግስታዊ ናይ ልምዓት ትካላትን ሕጋዊ ሰብነት ዘለዎም ካልኦት ትካላት ዝእከብ ገንዘብ እዩ፣
- ግብሪ ንሕብረተሰብ ማሕበረ-ኢኮኖሚያዊ ግልጋሎታት መስፋሕፍሒ ዝውዕል ገንዘብ መአከቢ ከም ዋና ፍልፍል እቶት ኮይኑ ሕጋዊ መስርሕን ኣገባብን ተዘርጊሑሉ ዝእከብ ዋና ናይ መንግስቲ መኣዲ ኮይኑ የገልግል፣
- ግብሪ ናይ መንግስቲ እቶት ካብ ምድንፋዕ ንላዕሊ ነቲ ናይ ዓዲ ኢኮኖሚ ንምምዕባል ሓጋዚ ብምዃን ኢንቨስትመንት የበረታትዕ፣ ኣብ መንጎ ዜጋታት ዘሎ ናይ ሃፍቲ ክፍፍል (ኣፈላላይ) ብምፅባብ ፍትሓዊ ንክኾን ይሕግዝ።
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
We have 34 guests and no members online


text:
መዓልትን ከልብን ከይጸዋዕካዮ ይመጽእ ከምዝበሃል፡ እንሆ መዓልቲ ምርኻብና እናተቐራረበ ይመጽእ ኣሎ። ዝኸበርኩም ብጾት ማሕበር ዳንካልያ ከመይ ቀኒኹም፣ እቶም ብራሕቂ ቦታ ብኣካል ዘይንረኸበኩም ከኣ ከመይ ኣሎኹም ፣ ሕራይ ንኽትህልዉ ሽማግለ ደረት ዘይብሉ ትምኒታ ትገልጽ።
ኣብ ዝሓለፈ መልእኽትና መራኸቢ ቦታ ከምዝሓዝናን ቁጽሪ ተሳተፍቲ ብግምት ሂብና ከምዝነበርናንከምዝሓበርናን ዝዝከር ኢዩ። እቲ ልክዕ ናይ ተሳተፍቲ ቁጽሪ (ዝተጻፈፈ) ክሳብ ዕለት 15.04.2016 ከነስዕብ ምዃና ተነጊሩና ምንባሩ እውን ሓቢርና ኔርና ኢና። ክሳብ ሕጂ 19 ሰባት ጥራሕ ተሳታፍነቶም ሓቢሮሙና ኣለዉ፣ በዚ ኣጋጣሚ ከኣ ከነመስግኖም ንፈቱ። እቶም ዝተረፍኩም እውን ቅድሚ'ቲ ዝተባህለ ዕለት ብተሌፎን ወይ ብመንገዲ ኢመይል ንዝኾነ ኣባል ሽማግለ ክትሕብሩ ኣጥቢቕና ንላቦ።
ሰላምን ቅሳነትን ኣብዘዘለኹሞ ቦታ እናተመኔና
ብሰላም የራኽበና
መዘከርታ፣ ኣብ ቀረባ ጊዜ ዝኽፈል ዋጋ ብልክዕ ከነስዕበልኩም ኢና።


text:
ክቡራት ተኸታተልቲ ድምጺ ኣሰና፡ ኣብ ዝሓለፈ መደብና ብዜና ከምዝጠቐስናዮ፡ ዝሓለፈ 16 ለካቲት መበል 2ይ ዓመት ምምስራት ድምጺ ኣሰና እዩ ነይሩ።
ንሓው መኮነን ዓንደሚካኤልን ኩላትኩም ኣንበብቲን፡
ብቐዳምነት: ንጹሑፋት መኮነን ብስሙ ወጺኡ ክንሱ: ብናይ ብርዒ ስም ከም ዝወጸ ገይረ ስለ እተረዳእኩዎ ጌጋይ ይቕበል:: ብርግጽ ሕጂ እቲ ምንጪ-ጽሑፍ ህግደፍ ከምዘይኮነ ፈሊጠ ኣለኹ:: እዚ ግን ንዝተረፈ ርእይቶይ ብዛዕባ ትሕዝቶ ናይቲ ጽሑፍ ኣይቅይሮን::
ታሪኽ ክርስትና ከምዝምስክሮ ፍቕሪ፡ ትሕትና፡ ፍትሕን ንውጹዓት ምውጻእ…መሳሊ ካብ መሰረት ትምህርቲ ክርስቶስ ስለዝኾነ እቶም ዘተግብርዎ ብፍሪኦም ይዕቀኑ። እሞ፡ ብርሃኖም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ይበርህ። እቶም ብስም ክርስቶስ ክርስትያን ኢና እና በሉ ኣብ ዓለምና መሳርሒ ንገዛእቲ ዓለም ኮይኖም ዘሻርዉ ግን ዓስቦም ካብ ገዛእቶም ይኸውን።
ህዝቢ ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ቀያሕቲ ደቁ ከፊሉ ዝረኸቦ ናጽነት፡ ክበር ንበር ዝብሎ እምበር ኣብቲ ዘይሓወየ ቑስሉ ብሓለንጊ ዝገርፎ መራሒ ክረክብ ብሓቂ ኣይጻምኡን ኔሩ።
ዳማይ ወራር ብዓወት ኢሰያስ ድሕሪ ምዝዛሙ፡ መንግስታት ኣመሪካን ርዋንዳን ዘበገስዎ ኣርባዕተ ነጥብታት ዝሓዘ
እማመ ሰላም ቀሪቡ። ንሱ ድማ ክልቲአን ሃገራት ካብቲ ዘከራኽረን ቦታታት ክስሕባን፡ ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላት
ድማ ዶበን ክሕንጸጽ ዝብል እማመ ኣቕሪበን።
ኣብ ጅቡቲ ዶብ ጥሒሱ ቅሉዕ ወራር ከምዝፈጸመ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ከቕርብኦ ቀንየን ኣለዋ። ምስዚ ፍጻመታት
ብምትሕሓዝ እምበኣር፡ ኢሰያስ ንምንታይ ዕላማ ነቲ ብጎነጽ ፈጺሙ ክፍታሕ ዘይክእል ዶባዊ ግጭት ንምንህሃሩ
ከምዝጎይን፡ እንታይ ዕላማ ንምውቃዕ እቲ ግጭት ከምዝምህዞን እዚ ዓንቀጽ ክትንትኖ ፈቲኑ ኣሎ።
ኣብዚ ስርዓት ህግደፍ ናይ ወጻኢ ባጤራ ተጸንቂቑዎ ነቀይ-ነቀይ ዝብለሉ ዘሎ ቀውጢ እዋን፡ ኣብ ኤርትራ ካብቲ ዝርካቡ ሕንኳዅ ቆፎ-ባንካ ብዘይተጕላባ ባጀት ዝስልዓሉ ትካል እንተልዩ መረኸቢ ብዙሃን ህግደፍ፡ ብፍላይ ድማ ‘ቲቪ-ኤረ’ እዩ።


text:
ሚንስትር ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ማትዮ ሳልቪኒ 30 ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ዘድሓነት ብናይ ግብረ ሰናይ ትካል ትውነን መርከብ ዳግማይ ናብ ማእከላይ ባሕሪ ከምዘይትገይሽ ኣፍሊጦም።
እቶም ክልተ ነፍሰጾራት፡ሓደ ዕሸል፡ ክልተ አላይ ዘይብሎም ህጻናት ዝርከብዎም 30 ስደተኛታት ትማሊ ሓሙስ ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ዝደሓኑ ምዃኖም ተፈሊጡ’ሎ።
ሰበ ስልጣን ኢጣልያ ብትካላት ግብረ ሰናይ ዝካየድ ስርሒት ህይወት ኣድሕን ምስ ዘይሕጋዊን ኣስገርቲ ሰባት ምትሕሓዝ ኣለዎ ብዝብል ወደባት’ታ ሃገር ንመርከባት ግብረሰናይ ትካላት ዕጽው ምዃኑ ክገልጹ ምጽንሖም ይፍለጥ።
እተን ትካላት ነቲ ክሲ እንተነጸጋ’ኳ ብሰንኪ ዘጋጥም ዕንቅፋታትን ተደጋጋሚ ምርመራ ሰበ ስልጣን ኢጣልያን ናብ ማእከላይ ባሕሪ ምጋሽ ደው ከምዘበላ ይገልጻ።
እታ ማር ጆኒ ዝተባህለት መርከብ ኣብ ወርሒ መጋቢት ብተመሳሳሊ ካብ ማእከላይ ባሕሪ ዝደሓኑ ስደተኛታት ኣብ ላምፓዱሳ ብምርጋፋ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትያ ምንባራ ይዝከር።
ሚንስትር ውሽጣዊ ጉዳያት ኢጣልያ ማትዮ ሳልቪኒ ነዚ ዳሕረዋይ ፍጻመ ብዝምልከት ኣብ ናይ ትዊተር ገጾም ዘስፈርዎ መልእኽቲ እታ መርከብ ዳግማይ ናብ ማእከላይ ባሕሪ ከምዘይትገይሽ ኣፍሊጦም ኣለው።
ወነንቲ’ታ መርከብ ግን ብዛዕባ’ዚ ውሳነ ከምዘይተሓበሮም ይገልጹ።
ሚንስትር ሳልቪኒ ናብ መዝነት ካብ ዝመጹ ንደሓር ኣብዚ ዓመት’ዚ ማእከላይ ባሕሪ ብምቁራጽ ኢጣልያ ዝኣተው ቁጽሪ ስደተኛታት 873 ምኳኑ እዚ ድማ ምስ ናይ 2017 ክወዳደር ከሎ ብ98 ሚእታዊት ክጎድል ከሎ ምስ ናይ 2018 ብ91 ሚእታዊት ምጉዳሉ ተገሊጹ’ሎ።
ይኹን ደአ እምበር ምስ ምዕጻው ወደባት ኢጣልያ ንመርከባት ትካላት ገበርቲ ሰናይን ምጉዳል ቁጽሪ ኣብ እዘን መራኽብ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ስደተኛታት ዝያዳ ሓደገኛ ጉዕዞ ክፍጽሙ ይግደዱ ከምዘልውን ብመሰረት’ዚ ድማ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ኣብ ገማግም ባሕሪ ቱኒዝያ 70 ስደተኛታት ምሟቶም ኣላርም ፎን ዝተባህለ ትካል ሓቢሩ’ሎ።


text:
መስራቲ ጉባኤ ባይቶ ይኣክል ሽወደን
መስራቲ ጉባኤ ባይቶ ይኣክል ሽወደን
26-27 ጥቅምቲ 2019 ስቶክሆልም ሽወደን
መስራቲ ጉባኤ ይኣክል ሽወደን ቀዳማይ መዓልቲ ዕለት 26 ጥቅምቲ 2019 ቅድሚ ቀትሪ ካብ ኩለን ከተማታት ሽወደን ዝተወከሉ ተሳተፍቲ ጉባኤ መደባቶም ሰሪዖም ስርሓቶም ፈጺሞም። ድሕሪ ቀትሪ ከኣ ምስ ዕዱማትን ህዝብን ብዛዕባ ተደላይነት ጥርናፈን መኸተን መሰልን፡ ነፍስኻ ምኽኣልን ዝተፈላልየ ኣስተምህሮታት ተዋሂቡ።
ብኣሕዋት ኣርሀ ሓምድ ናካን ሙሴን ኤፍሬምን ተኻይዱ። ከምኡ’ውን ዶ/ር ሙስጣፋ ብዛዕባ ኤርትራ ምጣነ ሃብታዊ ትሕዝቶን ሃገራዊ ፍርያትን ሰፊሕ መግልጺ ኣቅሪቡ። ብተወሳኺ ሓፍትና ኤልሳ ብዛዕባ ንቅሎ ኣደታት ኣብ ኤውሮጳ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ መግለጺ ኣቅሪባ።
ካልኣይ መዓልቲ ሰንበት ዕለት 27 ጉባኤ ቀጺሉ ባይቶ ይኣክል ሽወደን መሪሕነት ንምምራጽን፡ ንድፊ ዓንዲ ሕጊ ማሕበርን ኣሰራርሓን ንምውሳን ነዊሕ ግዜ ዝወሰደሉ፡ ዓሚቕ ክትዕ ዝተኻየደሉ መዓልቲ ነበረ። ድሕሪ’ዚ ከኣ መሪሕነት ቆይሙ ምስ ወድአ ከም’ቲ ብዕለት 26 ዝተኻየደ መስርሕ ብኣስተምህሮ ዝተሰነየ ጽምብል ዘዛሚ መደባት ተስሪዑ ብዙሕ ህዝቢ ሃንቀውታ ዝሕደሩ ነበረ።
ኣብ’ዚ ኣጋጣሚ ብዙሓት ፍሉጣት መንእሰያት ደረስቲ፡ ስነ ጥበባውያን፡ ስነ ጽሑፍ፡ ደረፍትን፡ ከምኡ ኣብ መራኸቢ ብዙሓት ዝነጥፉ ጋዜጠኛታት ዝተረኽብሉ፡ Radio Erena: Aan: Tv Sened ከምኡ ካልኦት ስም ግዱሳት ደቂ ሃገር ዝተረኸብዎን፡ ተጣባቂ ሰብኣዊ መሰል ኣብ ሃገር ጣልያን መንእሰይ ኣብርሃም ተስፋይ ብፍሉይ ክጥቀሱ ካብ ዝኽእሉ ፍሉይን ዕዙዙን ንዋዕላ መስራቲ ጉባኤ ይኣክል ሃገር ሽወደን ድምቐት ንምሃብ ዝተሳተፉ ምንባሩ ጥራሕ ዘይኮነ ህዝብና ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ኣልዒልዎ ዘሎ ጭርሖን መስርሕን ኣብ መወዳእታ ክበጽሕ ዝካየድ ዘሎ ምልዕዓል ህዝቢ’ውን ዘመልክት’ዩ።
ዜና ሓበሬታን
ውድብ ሓድነት ዲሞክራሲያዊ ለውጢ
27 ጥቅምቲ 2019


text:
ኣቶ ብርሃነ ሃይለማርያም ተስፋጽዮን ቅድሚ 14 ዓመት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ድሕሪ ምርኣዩ፣ ዳሃዩ ኣይረኸብናን።
ደበሳይ ሃብተጼን ዝተባህለ ዓዲ ሰግዶ (ከባቢ ኣስመራ) ዝዓዱ ኤርትራዊ መንእሰይ፡ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ካብ ኤርትራ ምስ ጠፍአ ስድራቤቱ ሃለዋቱ ጠፊኡና ተጨኒቕና ስለዘለና፡ ዝኾነ ሓበሬታ እንተልዩኩም ናብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ከተመሓላልፉልና ብትሕትና ንሓትት። ኣብ ሽመልባ ዝብል ጽንጽንታ ሰሚዕና ኳ እንተነበርና፡ መረጋገጺ ኣይረኸብናን።
ምሕረታኣብ ማሪቆስ ተስፋይ ዝተባህለ፡ ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቓልሲ ተጋዳላይ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ ዜጋ ድሕሪ ናጽነት 1991 ናብዚኣ ኣትዩ ከይተባህለ ደሃዩ ስለዝጠፍኣና ሃለዋቱ ዝፈልጥ ሰብ እንተሎ ክትተሓባበሩና ብትሕትና ንሓትት።
ኣብ ወርሒ ለካቲት 2006፡ መንግስቲ ህግደፍ፡ ብማዕከናት ዜናኡ “ሓንቲ ዓባይ ናይ ገያሾ መጓዓዝያ መርከብ ገዚአ’’ ኢሉና ነይሩ።
ተኣምራት ጸጋይ ዝተባህለ ወዲ 12 ዓመት ወደይ ሃለዋቱን ዝፈልጥ ሰብ እንተሎ ናብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና (aseye@asena-online.com) ክሕብረለይ ብትሕትና እሓትት።


text:
ዝተፈላለየ ኣገባባት መቐመጢ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 7 11 2018
ኣብ ሽወደን ብዝተፍአለየ ኣገባብ ክትነብር ትኽእል ኢኻ። ሓደ ኣፓርትማ ክትካረ ወይ ክትገዝእ ትኽእል። ሓደ ገዛ ክትካረ ወይ ክትገዝእ ትኽእል። ኣብዚ ሓበሬታ ብዛዕባ ዝተፈላለየ ኣገባብ ምንባር ትረክብ።
-
መሰል ተኻራያይ ዝሕለወሉ ቤት
ኣብ መላእ ናይ ሽወደን ኮምዩናት ዝካረ ኣፓርትመንት እትደልየሉ ናይቲ ከባቢ ትካል ክራይ ኣባይቲ ኣሎ። እተን ትካላት ናይ ሓደ ሰብ ወይ ናይ ኮምዩን እየን። ብኮምዩን ዚውነነ ትካል ክራይ ኣባይቲ ህዝባዊ ትካል ኣባይቲ ይብሃል። ኣብ መሰል ተኻራያይ ዝሕለወሉ ቤት ምስ እትቕመጥ ከም ተኻራዪ ኢኻ እትፍለጥ። ነቲ ኣፓርትማ ካብቲ ኣካራዪ ትካረዮ (ትልቅሖ) ኢኻ ዘሎኻ፡ ማለት ካብቲ ነቲ ገዛ ዚውንን ትካል።
ኣብቲ ኣፓርትማ ገለ ምስ ዝስበር
ኣብቲ ገዛ ገለ ምስ ዚስበር እቲ ኣካራዪ እዩ ዘዐርዮ። ከም ተኻራያይ መጠን ንኣብነት እቲ ፎርኖ ወይ ፍሪጅ ምስራሕ ምስ ዚኣቢ ክትከፍል የብልካን። ግን ነቲ ምስባር ባዕልኻ ዝፈጸምካዮ ምስ እትኸውን ክትከፍል ትግደድ። እቲ ኣካራዪ ቅድሚ ኣብቲ ገዛ ምእታውካ ንኹሉ ቍጽጽር ይገብረሉ እዩ። ከምኡ ዚገብር መታን ነቲ ኣቐዲሞም ካልኦት ተኻረይቲ ዘበላሸውዎ ከይትኸፍል ብማለት እዩ።
ዝተፈላለዩ ዓይነት ውዕላት
ብዙሕ ዓይነት ኣገባብ ናይ ምክራይ ኮንትራት ኣሎ። ቀዳማይ ኮንትራክት ማለት ኣብቲ ገዛ ክሳዕ ዝደለኻዮ ግዜ ክትቅመጥ ትኽእል ማለት እዩ። ካልኣይ ኮንትራት ማለት ካብቶም ቀዳማይ ኮንትራት ዘለዎም ሰባት ንግዜኡ ትካረ ኣሎኻ ማለት እዩ።
ጸሊም ኮንትራት
ጸሊም ክንትራት ኣብቲ ብገንዘብ ዝሽየጥን ዚዕደግን ናይ ክራይ ቤት ዚግበር ኮንትራት እዩ። ኣብ ሃገር ሽወደን ተኸራይን ኣካራዪን ናይ ክራይ ኮንትራት ኪሸጡ ወይ ኪዕድጉ ኣይፍቀድን። እቲ ነቲ ንክራይ ቤት ዚግበር ኮንትራት ክፈል ዚብለካ ሰብ ገበን እዩ ዚፍጽም ዘሎ፡ በዚ ተግባርዚ ድማ ኪእሰር ይኽእል።
ተኻራዪ ነቲ ናይ ክራይ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ
ንስኻ ከም ተኻራያይ መጠን ክትግዕዝ እንተ ደሊኻ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ክትስርዞ ኵሉ ግዜ መሰል ኣሎካ። ድሕሪ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ምስራዝካ ንሓደ ዝተወሰነ ግዜ ነቲ ገዛ ክራይ ምኽፋል ምቕጻል ከድልየካ ይኽእል ይኸውን እዩ። እዚ ናይ ምስራዝ ግዜ ይብሃል። እቲ ናይ ምስራዝ ግዜ ኣብቲ ውዕል ካልእ ሰፊሩ እንተ ዘየለ ኾይኑ መብዛሕትኡ ግዜ ሰለስተ ወርሒ እዩ። እቲ ናይ ምስራዝ ግዜ፡ ድሕሪ ነቲ ውዕል ክራይ ገዛኻ ምስራዝካ ዘላ ትስዕብ ወርሒ ጀሚሩ ኣብ ግብሪ ይውዕል።
ኣካራዪ ነቲ ናይ ክራይ ገዛ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ
እቲ ኣካራዪ ነቲ ምስ ተኻራዪ ዝገበሮ ናይ ክራይ ኮንትራት ከቋርጾ መሰል ኣለዎ። ከምዚ ዚኸውን እቲ ተኻራዪ ነዚ ዚስዕብ ምስ ዚፍጽም እዩ፤
- ብዘይ ፍቓድ ናይ ኣካራዪ ነቲ ገዛ ንኻልእ ሰብ ምክራይ ወይ ምትሕልላፍ።
- ነቲ ገዛ ብጀካ ንምቕማጥ ንኻልእ ምጥቃም፡ ንኣብነት ንገበናዊ ንጥፈታት ወይ ካብቲ ገዛ ሓደ ዓቢ ትካል ምክያድ።
- ብሓላፍነትካ ናብቲ ህንጻ ባልዕ ክኣትዉ ወይ ኣብኡ ባልዕ ከም ዝተላብዑ ጸብጻብ ካብ ምሃብ ምቑጣብ።
- ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ንኣብነት ኣብ እዋን ምዕራይ ነቲ ኣካራዪ ንኽኣቱ ምኽልካል፡ ኣካራዪ ናብቲ መንበሪ ንኽኣቱ ምኽልካል።
- ነቲ መንበሪ ብሕማቕ ምሓዝ።
- ኣብቲ ውዑል ክራይ ዘሎ እንተ ዘይተማሊኡ።
- ክራይ ካብ ምኽፋል ሓደ ሰሙን እንተ ሓሊፉ።
-
ኮምዶሚንዩም
ኮምዶሚንዩም ኪብሃል ከሎ ዚካረ ገዛ ኾይኑ እትኸፍሎ ግዴታታት ዘለዎ እዩ። ካብቲ ነቲ ገዛ ዚውንኖ ማሕበር፡ ብርኪ ምግዛእ ማለት እዩ። ሽዑ ናይቲ ማሕበር ኣባል ትኸውን ነቲ ገዛ ድማ ትጥቀመሉ።
ኣብቲ ኮንዶሚንዩም ክትቅመጥ ከሎኻ ነቲ ማሕበር ነፍስወከፍ ወርሒ ኢኻ እትኸፍሎ። ነዚ ንኽትከፍል ካብ ባንካ ተለቂሕካ እንተ ኾንካ ነቲ ባንካ ወለድን ግዴታን ክትከፍል ይግበኣካ።
ኣብ ኮምዩናት ኣየናይ ገዛ ከም ዚሽየጥ ዚሕብሩ ናይቲ ከባቢ ወኪላት ክራይ ኣባይትን ትካላት ክራይ ኣባይትን ኣለዉ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩናት ናይ መርበብ ገጻት እንታይ ዞባውያን ትካላት ከም ዘለዉ ክትረክብ ትኽእል። ኣብ ኢንተርነት ኣቲኻውን ባዕልኻ ዝሽየጥ ኮንዶሚንዩም ክትደሊ ትኽእል።
-
ገዛ
ኣብ ሽወደን ገዛ ክትዕድግን ክትካረን ይከኣል። ገዛ ክትዕድግ ምስ እትደሊ እቲ ዋጋ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ከተማታትን ነኣሽቱን ከምኡውን ገጠራትን ይፈላለ እዩ። ኣብቲ ኮምዩናት ናይቲ ከባቢ ኣየናይ ገዛ ከም ዝሽየጥ ዚሕብሩ ወኪላት ክራይ ኣባይን ኣከፋፈልትን ኣለዉ። ጥርሑ መሬት ገዚእካውን ኣብኡ ናይ ውልቂ ገዛ ክትሰርሕ ይከኣል እዩ።
ኣብ ናይ እተን ኮሙናት መርበብ ሓበሬታ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ ኣየኖት ገዛውትን መሬትን ዝሽየጥ ከም ዘሎ ሓበሬታ ኣሎ።
-
ብሰከንድ ሃንድ/ሰኮንዶ ማኖ ምካራይ
ኣብ ሃገር ሽወደን ብሰከንድሃንድ ምክራይ ልሙድ እዩ። ከምዚ ኪብሃል ከሎ ካብ ሓደ ቀዳማይ ኮንትራት ዘለዎ ሰብ ገዛ ትካረ ማለት እዩ። ካብቶም ኣብ ኮንዶሚንዩም ዘለዉ ወይ ድማ ናይ ባዕሎም ገዛ ዘለዎም ክትካረ ትኽእል።
ብሰከንድሃንድ ገዛ ክትካረ ምስ እትደሊ፡ እቲ ኣካራዪ ፍቓደኛ ምዃኑ ከተረጋግጽ ይግባኣካ።
ብሰከንድሃንድ ገዛ ክትካረ ከሎኻ ኮንትራት ምጽሓፍ ኣይትረስዕ። ከምኡ ምስ ዘይትገብር እቲ ቀዳማይ ኮንትራት ዝገበረ ነቲ ገዛ ምስ ዚደልዮ፡ ከውጽኣካ ይኽእል እዩ። ቅድሚ ኮንትራት ምጽሓፍካ፡ ሰከንድሃንድ ክትካረ ከሎኻ እንታይ መሰላት ከም ዘሎካ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ።
-
ጽግዕተኛ/ደባል
ኣብ ናይ ሓደ ሰብ ኣፓርትማ ወይ ገዛ እውን ተኻሪኻ ክትቅመጥ ይከኣል እዩ። ከምዚ ማለት ንስኻ ምስ ሓደ ኮንትራት ዘለዎ ወይ ነቲ ገዛ ዝውንኖ ሰብ ኢኻ ትቕመጥ ዘሎኻ ማለት እዩ። እዚ ድማ ጽግዕተኝነት ይብሃል። ጽግዕተኛ እንተ ኾንካውን ኮንትራት ምግባር ከድልየካ እዩ። ስለዚ ኣብ ናይ ካልእ ሰብ ኣፓርትማ ወይ ገዛ ተኻሪኻ ክትቅመጥ ከሎኻ ኮንትራት ምጽሓፍ ኣይትረስዕ።


text:
ብዕለት 6 ኅዳር 2010፡ ዶ/ር ክብርኣብ ይሥሓቕ፡ “ነባሪ ሰላም ብመትከላት (መገዲ) ሃገራዊ ዋዕላ” ኣብ ዝብል ኣርእስቲ፡ ትምህርቲ ንሕዝቢ ኣቕሪቡ ነበረ። ኣቶ ጸጋዘኣብ ዮውሓንስ ኣብ ምምሕዳር’ቲ ኣኼባ፡ ከምኡ መምህር ማሕሙድ ኣደም ናብ ቛቓንቛ ዓረብ ብምቱርጋም ተሓባበሩ።
በቲ ለባማትን ከኢላታትን ሃገራዉያን ባይታ ዘተ ዘጣጥሑልና ተጠቒምና ኣሰር ናታቶም ሒዝና ይሓይሽ እንብሎ ኣካይዳ እዋናዊ ቃልሲ ክንዝቲ ኣብዚ ምብቃዕና ሓጎስ ኩልና ምኻኑ ንኣምን ።
ኤርትራዊ ሲቪካዊ ማሕበር ስኒት-ሰላም ፍራንክፎርት ስሩዕ ዓመታዊ ሓፈሻዊ ጉባኤኡ ብዕለት 04.07.2009 ብዓወት ኣሰላሲሉ። ጉባኤ ናይ ዝመጽእ ዘሎ ዓመት ማሕበር ከንጣጠፈሎም ዘለዎ መደባት ድሕሪ ምሕንጻጽ ሓድሽ መሪሕነት መሪጹ ብዓወት ደምዲሙ።
ብቐረባ ብግዳምን ብውሽጥን ክከታተል ዝጸናሕኩ ግዱስ ኤርትራዊ ኢየ። ነዛ ኣብ ፍራንክፈርትን ከባቢኣን ጥራይ ዘይኮነስ፣ ኣብ ኤውሮጳ ንተቓወምቲ ዘርዊ ዕማማት ትፍጽም ዝነበረት፣ ሕጂ ግን ነቲ ዘንቀሳቕሳ ኣካላዊ ሳንቡኣ ከየተንፍስ ዝዓብስ ማሕነቖ ይካየደላ ስለ ዘሎ ንምፍዋሳ ዘድሊ ሓገዝ ከበርክት ኢለ ኢየ ዝጽሕፍ ዘለኹ።
"ፈስቲቫል ሰላም" ለንደን ብስእሊ ንምርእይ ኣብዚ ጠውቑ
ባይቶ ጸጥታ ተልእኾ ዓቃብ ሰላም ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከብቅዕ ትማሊ ውሳኔ ድሕሪ
ምውሳዱ፡ እቲ ውድብ ነቲ ናይ ምውጻእ ውሳኔ ሎሚ ሓሙስ ከተግብሮ ከምዝጀመረ ዝተፈላለዩ ማዕከናት ዜና ሓቢሮም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ንስምምዕ ሰላም ኣልጀሪስ ንኹሉ ወይ ብኸፊል፡ ንግዚኡ ወይ ንሓዋሩ ክስርዞ ይሓስብ ምህላው፡ ንመንግስቲ ኤርትራ ከምዘፍለጦ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ናይ ሎሚ 31 ሓምለ መጋብኣያኡ፡ 26 ሽሕ ወተሃደራትን ፖሊስን ዝሓቍፍ ሓባራዊ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ሕብረት ኣፍሪቃን ልኡኽ ዓቃብ ሰላም ናብ ዳርፉር ክለኣኽ ብምሉእ ድምጺ ወሲኑ።


text:
ዕለት 11 ግንቦት 2016 ዓ.ም. ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ መላእ ዓለም ሓቆፍ ማሕበር ደናግል የሕሉቕ ጉባኤ ኣባላት ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ጳውሎስ ሻድሻይ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ተቐቢሎም ካብተን ኣባላት ማሕበር ደናግል ዓበይቲ ኣሕሉቕ ዘቕረባሎም ሕቶ መሰረት ገይሮም ቃለ ምዕዳን ከምዝለገሱ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ሰርጆ ቾንቶፋንቲ ሓቢሮም።
እቲ ውዕዉዕ መንፈስ ዝተነብሮ ኣብ ጳውሎስ ሻድሻይ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ዝተኻየደ ርክብ፥ ቅዱስ ኣቦና ነቲ ካብተን ደናግል ንዝቐርበሎም ሕቶ መልሲ ብምሃብ ኣብ ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን፥
ተሳታፍነት ጓለንስተይቲ ኣብ ናይ ቤተ ክርስቲያን ውሳኤታት
ጓለንስተይቲ ኣብቲ ውሳኔ ናይ ምትሕልላፍ ናይ ቤተ ክርስቲያን ተግባር ግደ ከምዘይብላ ዝከሓድ ኣይኰነን ርኡይ ሓቂ እዩ። ኣብ ቤተክርስቲያን እትወት ጓለንስተይቲ ብፍላይ ድማ ውሳኔ ኣብ ናይ ምትሕልላፍ ናይ ቤተ ክርስቲያን ተግባር ኣዚዩ ድሑርን ዳርጋ የለን ክበሃል ዝከኣል እዩ፡ ስለዚህ እዚ ንምቕያር ክንደልን ክንዓይን ንቕድሚት ክንብልን ይግባእ ኢሎም፡
ብዛዕባ ስብከት
ኣብ ቤተ ክርስቲያን ወሳኒ ናይ ምዃን ተግባር ምስ ወግዐ ቅስናን ወግዐ ክህነት ዝተኣሳሰረ ተግባር ኣይኰነን። ስለዚህ ኣብ ናይ ቤተክርስቲያን ወሳኒ ተግባር ምትሕብባርን ሱታፌን ጓለንስተይቲ ብሓፈሻኡ ሱታፌ ዓለማዊ ምእመን ኣገዳሲ እዩ። ስለምታይ ሕይወት ብዓይኒ ተባእት ጥራሕ ዘይኰነስ ብዓይኒ ጓለንስተይቲ ምርአይ ኣገዳሲ እዩ። ዝማላእ ርእየት እውን እዩ። ርእየት ጓለንስተይትን ተባዕትን ተማላላኢ እዩ። ምስ እዚ ኣተሓሒዞም ድማ ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ስብከት ኣብ ስርዓት ቅዳሴ ዝምልከት ንዝቐረበሎም ሕቶ ኣስዒቦም፡ ሓንቲ ድንግል ሓንቲ ዓለማዊት ኣብ ናይ ቃል ሊጡርጊያ ስብከት ከተስምዕን ክትሰብኽን ክልኩል ኣይኰነን ኣብ ስርዓት ቅዳሴ ግና እቲ ስብከት እቲ ወይንም ህብስትን ናብ ስጋን ደምን ኢየሱስ ክርስቶስ ናይ ምልዋጥ ስልጣን ንዘለዎ ካህን ዝምልከት እዩ። ስለዚህ ኣብ መስዋዕተ ቅዳሴ ዝቐርብ ስብከት ንካህን ዝምልከ ኣገግሎት እዩ። እዚ ድማ ቲዮሎጊያውን ሊጡርጊያውን ጉዳይ እዩ ከምዝበሉ ቸንቶፋቲ ገሊጾም።
ፈተና ኣንስታይነት
ቅዱስ ኣቦና ነተን ናይ ዝተፈላለያ ማሕበር ደናግል ጠቕለልቲ የሕሉቕ ካብ ፈተና ኣንስታይነት ክቑጠባን ክሕለዋን ሓደራ ቢሎም እቲ ቀዳማይ ፈተና ኣንስታይነት እዩ። ናይ ጓለንስተይቲ ግደ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ኣንስታይነት ኣይኰነን፡ መሰልን ግቡእን ዝምልከት እዩ። እዚ መሰልን ግቡእን’ዚ ድማ ጸጋ ጥምቀ እዩ። ስለዚህ እዚ መሰልን ግቡእን ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ናብ ኣንስታይነት ካብ ምቕያር ምጥንቃቕ የድሊ፡ ስለምታይ ኣገዳስነት ርእየት ጓለንስተይቲ ዘናእእስ እዩ፡ እዚ ሓደጋ’ዚ ኣብ ደናግል ዝረአይ ኣይኰነን። ኣብ ገለ ገለ እዋን ዝተራእየ ሽግር ኣውን እንተነበረ። ሎሚ ኣሎ ክብል ኣይደፍርን ኢሎም።
ፈተና ክህነታውነት
እቲ ካልኣይ ኣዚዩ ከቢድ ፈተና ድማ ክህነታውነት እዩ። ክህነታውነት ኣሉታዊ ጠባይ እዩ፡ ልክዕ ከም ሓደ ሳዕስዒት ታንጎ እዚ ፈተና’ዚ ብሓደ ኣካል ጥራሕ ዘይኰነስ ብክልተ ኣካል ዝኽወን እዩ፡ ስለዚህ ክልኣዊ ምሽባን ዝሓትት ፈተና እዩ፡ እቲ ንድንግልን ዓለማዊ ምእመንን ከኽህን ዝደሊ ካህንን እቲ ክኽህንት ዝደሊ ኩሉ ናይ ቁምስና ሓላፍነት ካብ ገዛእ ርእሱ ኣውሪዱ ንቆሞስ ዝህብ ክዋሳይ ዘይደሊ ዓለማዊ ምእመንን ክህሉ ይኽእል። ነዚ እዩ ድማ ክሌኣዊ ምሽባን ዝሓትት ምዃኑ ዝገለጹ። ብሓደ መዳይ ካህን ኩሉ ንበይኑ ክመርሕን ክእዝዝን ክውንን ዝደሊ ክኸውን ትኽእል ብኻልእ መዳይ ድማ ዓለማዊ ምእመን ወይ ድማ ድንግል ኣብ ቁምስና ካብ ሓላፍነት ንምምላጥን ኩሉ ንካህን ንምሕዳግን ብምድላይ ዝግለጽ ክህነታውነት ኣሎ፡ ክህነታውነት ብጸቕጥን ብንዓይ ይጥዓመኒ ዘስዕቦ ፈተና ምዃኑ ኣረዲኦም።
ማዕርገ ድቁና ንጓለንስተይቲ ዝብል ሓሳብ ዘጽንዕ ኣገዳስነት ምቛም ፍሉይ ድርገት
ቀዋሚ ማዕርገ ድቁና ንጓለንስተይቲ እንተዝፍቀድ ዝብል ሓንቲ ድንግል ንዘቕረባሎም ሕቶ ቅዱስ ኣቦና መልሲ እንክህቡ፡ ምፍቓድ ዘይምፍቃድ ንዝብል ሕቶ ብቑዕ መልሲ ንምሃብ ብዛዕባ ቀዋሚ ድቁና ንጓለንስተይቲ ዝብል ሓሳብ ብዕምቆት ዘጽንዕ ናይ ገዛእ ርእሱ ፍሉዩ ድርገት ምቛም ከምዘድሊ ዝሓበሩ ቅዱስ ኣቦና ኣብ ሓደ እዋን ይብሉ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ’ዚ ምስ ሓደ ናይ ቲዮሎጊያ ሊቅ ተወላዲ ሶሪያ ሓሳብ ንሓሳብ ተለዋዊጦም ከምዝነበሩ ድማ ዘኪሮም፡ እቶም ሶሪያዊ ናይ ቲዮሎጊያ ሊቅ እውን ኣብ ቀዳማይ ዘመን ሕይወት ቤተ ክርስቲያን ዲያቆናት ደቀንስትዮ ከምዝነበራ ዝገልጽ ታሪኽ ከምዘሎ ከምዘነጸሩሎም ሓቢሮም፡ ኰይኑ ግና እቲ ዲያቆናዊ ኣገልግሎተን ብግልጺ ኣንይታ ዓይነት ምንባሩ ዘነጽር ታሪካዊ ሓበሬታ ግን የልቦን ኢሎም፡ ስለዚህ እዚ ሕቶ’ዚ ዓቢይ ሕቶ እዩ። ከምዚ ብምዃኑ ድማ ነዚ ጉዳይ’ዚ ዘጽንዕ ፍሉይ ንገዛእ ርእሱ ዝኸኣለ ድርገት ምቛም ከድሊ እዩ፡ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ’ዚ ድማ ምስ ናይ ዓንቀጸ እምነት ሓልዮ ቅዱስ ማሕበር ክመያየጠሉ ምዃኖም ሓቢሮም፡ እቲ ኣነ ምስቶም ሶሪያዊ ናይ ቲዮሎጊይ ሊቅ ዘካይድዎ ምይይጥ ከም ሓሳብ ደኣ እምበር ከምኡ ክኸውን ኣለዎ ንምባል ከምዘይኰነ ኣነጺሮም፡ ብዛዕባ እዚ ርእሰ ጉዳይ’ዚ ብዙሕ መጽናዕቲ ከምዘይገበሩ ብትሕትና ገሊጾም። ስለዚህ ብቑዕ ውሳኔ ንምሃብ ነዚ ጉዳይ ዝምልከትን ብዑምቀት ዘጽንዕ ናይ ገዛእ ርእሱ ድርገት ምቛም ከድሊ እዩ ምስ በሉ፥ ቤተ ክርስቲያን ነዚ ሕቶ’ዚ ዘየማትእ መልሲ ክትህበሉ ስለ ዝግብኣ እቲ ድርገት ምቛም ከድሊ ግድን እዩ ከምዝበሉ ቸንቶፋቲ ገሊጾም።
ኣገልግሎት ጊልያነት ማለት ኣይኰነን
ቅዱስ ኣቦና ብዛዕባ ኣገልግሎ ደናግልን ደቀንስትዮን ኣባላት ውፉይ ሕይወትን ኣመልኪቶም ድማ መልሲ እንክህቡ፥ ንሳተን ዝህብኦ ኣገልግሎት ጊልያነት ወይ ድማ ክድምና ኣይኰነን። ደናግል ኣብ ቁምስናታት ከም መጣዓዓሚ ቅመም ኣይኰናን። ትምህርተ ክርስቶ ይህባ ዝብል ብዙሕ ነዚ ዝመሳሰል መልሲ ዝወሃቦ ኣገግሎት እዩ ዝመስል። እዚ ግና እዅል ኣይኰነን እቲ እተን ኣባላት ውፉያን ህይወት ደናግል ኣብ ቁምስናታት ዝህብኦ ኣገግሎት ጊልያነት ክኸውን የብሉን። ንህሙማን ምብጻሕን ምግልጋን ምንባይ ኣረጋውያንን ዘተናዕቁን ድኻታን ምክንኻን፡ እዚ ግና ማሕበራዊ ዕዮ ማለት ኣይኰነን። እቲ ኣገልግሎት ብውፉይ ሕይወት እዩ ክንበር ዘለዎ። ጸዋዕታ ሓንቲ ድንግል ኣገልግሎት ንቤተ ክርስቲያንን ሕዝበ እግዚኣብሔን እዩ እምበር ክድምና ኣብ መንበረ ጳጳሳትን ኣባይቲ ካህናትን ቤት ትምህርቲ ዘርአ ክህነት ክድምና ማለት ኣይኰነን እንክብሉ ቅዱስ ኣቦና መልሲ ከምዝሃቡ ቸንቶፋቲ ሓቢሮም።
ህርፋን ሃብቲ ገንዘብን እሩም ምሕደራን
ኣብ ውፍዩ ሕይወት ሕቶ ሃብቲ ገንዘብ ኣሎ። ዲያብሎስ ብጁባ ኣቢሉ ከምዝኣትው ክርሳዕ የብሉን። ብጁባ ጳጳሳት ድዩ ብዘየገድስ ብጁባ እዩ ዝኣትው። ህርፋን ኣብ ገንዘብ ናይ ምግባረ ብልሽውና ቀዳማይ ደርቢ እዩ፡ ኣብ ቁምስናን መንበረ ኣቡናትን ሰበክኻታትን መንፈሳዊ ማሕበራትን ክረአይ ዝከኣል ፈተና እዩ። ገንዘብ ግብረ ሰናይን ንናይ ድኻታት ኣሕዋት ኣባይቲ ትምህርትን ንናይ ሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ መሳለጢ እዩ ክውዕ ዘለዎ ዝበሉ ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም፥ ገዳማውያን ማሕበራትን ማሕበራት ውፉይ ሕይወትን እቲ ንናይ ሓዋያርያዊ ግብረ ኖልዎ መሳለጢ ክኸውን ዘዋፍርዎ ሃብቲ ገንዘብ ዘመሓድር ኣካል ብብቕዓት ምሕራይ እምበር ብዓይረከይ ዓርከኒ ክኸውን የብሉን፡ ብዓርከይ ዓርከይ ዝፍጸም ምሕደራ ሃብቲ ገንዘብ ዘስዓቦ ጸገም ብዙሕ እዩ። ዝረአይ ዘሎ እውን እዩ፡ ስለዚህ ምሕደራ ናይ ሓባር ሃብቲ ዓቢይ ሓላፍነት ዝሓትት ብርቱዕ ጥንቃቔ ዘድልዮ እዩ ከምዝበሉ ልኡኽ ጋዜጠና ራዲዮ ቫቲካን ቸቶፋንቲ ገሊጾም።
ጸሎትን ተግባርን ብዘጣመረ ሕይወት ዝንበር ናይ ውፉይ ሕይወት መንፈሳዊ ህያብ
ሓደ ሓደ ናይ ቤተ ክርስቲያን ላዕለዎት ዓበይቲ ኣካላት ደናግል ኣብ ሰቂለ ሕሊና ሕይወት ጥራሕ ከድህባን ነዚ ዓይነት ሕይወት ጥራሕ ክነብራን ኣለወን ቢሎም ዝሓስቡን ዘተሓሳስቡን ኣለዉ ቢለን ካብተን ኣሕሉቕ ሓንቲ ንቕዱስ ኣቦና ሓሳበን ዘካፈላ ድንግል ዝጠቐሱ ቅዱስ ኣቦና፥ ብርግጽ ኩለን ደናግልን ኣባላት ውፉይ ሕይወትን ምሱጥ መንፈሳዊ ሕይወት ማለት ሰቂለ ሕሊና ዝነብራ ክዀና ኣለወን ስለዚህ እቲ ጸዋዕታ ደናግል ከም ናይ ቤተ ክርስቲያን ኣደነት ባህርይ ዝግለጽ እዩ። ኣደነት ኣብ ቤተ ክርስቲያን ከከም ናይ ማሕበር መንፍሳዊ ዕላማ ዝንበርን ዝግለጽን እዩ። ስለዚህ ደናግል ከከም ናይ ማሕበረን መንፈሳዊ ዕላማ ክነብራ ዝተጸውዓ እያተን። ከከም መንፈሳዊ ዕላማ ኢየሱስ ክርስቶ ምንባር እዩ። ቃልን ሕይወትን ዘጣመረ ሕይወት። ጸሎትን ተግባርን ምውሃድ የድሊ እንክብሉ ቅዱስ ኣቦና ከምዝመለሱ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ቸንቶፋቲ ኣመልኪቶም።
ኣድላይነት ዕረፍቲ
ኣብ መወዳእታ ቅዱስ ኣቦና ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን እንከጠቓልሉ፥ ደናግል ኣባላት ውፉይ ሕይወት ኣብ ኣገልግሎት ብዙሕ ድኻም ዘጋጥመን ብምዃነ ብቑዕን ምሉእን ኣገልግሎት ብቐጻልነት መታን ከቕርባ ዕረፍቲ የድልየን፡ ኣገዳሲ እውን እዩ፡ ብሉጽ ኣገልግሎት ንምቕራብ ኣካላዊ ዕረፍቲ የድልይ ከምዝበሉ ቸንቶፋንቲ ገሊጾም።


text:
ብካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ወርሒ ግንቦት ማርያማዊ መንፈሳውነት ዝነበረሉ ወርሃ ማርያም ተባሂሉ ዝጽዋዕን መላእ ቤተ ክርስቲያንን ምእመናንን ኣብ ማርያማዊ መንፈሳውነት ብዕምቆት ዘድህብሉን ጥልቂ ትርጉም ተልእኾ ማርያም ኣብ መደብ ድሕነት ዝስትንተነሉን ምስትውዓሉ ዝሕደሰሉ ወርሒ ምዃኑ ክፍለጥ እንከሎ፣ ናይዚ ማርያዊ ወርሒ መዕጸዊ ሊጡርጊያዊ መደብ ኣብ ናይ ሃገረ ቫቲካን ናይ ኣታኽልቲ ስፍራ ከምእተኻየደን፣ ካብቲ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ዝርከብ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ እስጢፋኖስ ዘሓበሻ ተበጊሱ ኣብቲ ኣብ ሃገረ ቫቲካን ኣብ ዝርከብ ቅድስቲ ድንግል ማርያም ዘሉርድ በዓቲ ዝተዛዘመ ብመቕጾሪያ ጸሎት ዝተሰነየ መንፈሳዊ ንግደት ከምእተፈጸመ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ማሪና ታማሮ ሓቢረን።
ነቲ ናይ ማርያማዊ ሊጡርጊያዊ ጸሎት ዝመርሑ ናይ ሃገረ ቫቲካን ህየንተ ብፁዕ ካርዲናል ኣንጀሎ ኮማስትሪ ምስ ራዲዮ ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፦ ወርሒ ግንቦት ወርሒ ማርያም እዩ። ማርያም ሕርያ እግዚኣብሔር እያ፣ ኣብቲ እግዚኣብሔር ዝፈጸሞ ድልያ ሰብኣዊ ፍጡር ንሱ ድማ መደብ ድሕነት ተሓባባሪት ክትዀኖ ባዕሉ ዝሓረያ እያ። እቲ መደብ ድሕነት ድሮ ዝተፈጸመን ገና ዝፍጸምን እዩ፣ ኣብቲ ድሮ ክውንን ገና ዝኸውንን ከይዲ መደብ ምድሓን ኣምላኽ ማርያም ዓቢይ ተራ ኣለዋ። ስለዚህ ኣብቲ ገና ኩነት ምድሓን ተሓባባርነታ ዝቕጽልን ኣገዳስን እዩ። ስለዚህ ንማርያም ዘሎና ኣኽብሮት ወንጌላዊ እዩ፣ ቀዳማይ ሰጋድን ኣኽባርን ማርያም ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ እዩ። ቀጺላ ድማ ቅድስቲ ኤሊዛቤጥ እያ። ሎሚ ድማ ሕዝበ እግዚኣብሔር።
ንማርያም ዘሎና ፍቕሪ ከምቲ ሓደ ውላድ ንዲኡ ዝነብሮ ፍቕሪ እዩ። ኣብ ጉዕዞና እተሰንየና ኣደ እያ። ኣብ ወርሒ ግንቦት ነቲ ናታ ኣማላድነትን ኣብ ጎድንና ኰይና ናብ ወዳ ብምምራሕ ንሱ ዝበለኵም ግበሩ እናበለት ንሱ ዝበለና ምግባር ብቓልን ሕይወትን ዝሃበቶ ኣብነት እነስተንትነሉን ንሱ ዝበለና ንምግባር ኣሚትና ኣብ እንፍጽሞ ጉዕዞ እምነት ሓይሊ እግዚኣብሔር ከይፍለየና ብጸጋ ኣማላድነታ ተሰንየና። ንማርያም እነመስግነሉ ወርሒ እዩ።
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዝሓለፈ ሰንበት ዕለት 31 ግንቦት 2015 ዓ.ም. ማርያም ዘእንግዱ ማሕበረሰብ ንኹን፣ ዘእንግዱ፣ እዚ ማለት ድማ ትሑት ልብን ሓላይን ምዃንን ከምቲ ንሳ ዝበልካዮ ይኹነለይ ቢላ ኣብ ከርሳ ወልደ እግዚኣብሔር ዘእንገደት፣ ከምኡ ድማ በቶም ብድኽነት ዝተጠቕዑን ዝተናዕቁን ዝተነጸሉን ኣብ ሕብረተሰብ ከም ውዳቕ ዝሕሰቡን ዝተረስዑን ኣብ ደጋዊ ክፍሊ ከተማታትናን ህልውናን ብዝነብሩ ኣቢሉ ዝግለጽ እግዚኣብሔር ከነእንግድ ዘተሓሳስብ ምዕዳን ምዃኑ ገሊጾም፣ ልባትናን ማዕጾናን ንዝኩህኩሑ ርህው ክንግበር ዘተባብዕን ንኢየሱስ ኣብ ምፍላጡን ምስዓቡን ንኽንዓቢ ዘተባብዓና ማርያማዊ መንፈሳውነት ኣብ ቤተ ክርስቲያን ብፍሉይ መገዲ እንነብረሉ ወርሒ እዩ እንክብሉ ዘካይድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት ሓድሽ ዓመት ብቐንዱ
ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ዘተኰረ ቃለ-መሕትት ኣካዪዱ
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብምኽንያት እንኣትዎ ዘሎና ሓድሽ ዓመት 2015፡ ብ30 ታሕሳስ ካብ ሰዓት 8፡00 ምሸት ብቐንዱ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ዘተኰረ ቃለ-መሕትት ምስ መራኸቢ ብዙሓን ሃገርና ኣካዪዱ። ኣብ’ቲ ብኤሪ-ቲቪን ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራን ብቐጥታ ዝተፈነወ፡ ንኹሉንትናዊ ምዕባለታት ሃገርናን ከባቢናን መጻኢ ኣመታቱን ዘብርህ ቃለ-መሕትት፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ንትግባረ ልምዓታዊ መደባትን ገስጋሶምን፡ ኣብ 2015 ክትግበሩ ዝተወጠኑ መደባት ልምዓት፡ ኣገዳስነት ምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም፡ ንፖለቲካዊ ህንጸትን ምሕያል ህዝባዊ ግንባርን ዝተታሕዘ መደባት፡ ኣብ ህንጸትን ምኽባር ልኡላውነትን ሃገር ብተወፋይነት ንዝሰርሑ ዘለዉ መንእሰያት ዝሕሰብ ጻማን መጻኢ ዕድላትን፡ ዓቕሚ ምክልኻል ንምሕያል PDF
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ወረቐት ስራሕ ሓደስቲ...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ወረቐት ስራሕ ሓደስቲ ኣምባሳደራት ሃገረ
ቐጠርን ህዝባዊት ሪፓብሊክ ቻይናን ተረኪቡ
Full PDF here
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር...
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር
ዝገበሮ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዛዚሙ ተመሊሱ
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ሃገረ ቐጠር ዝገበሮ ናይ ሰለስተ መዓልታት ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዛዚሙ ትማሊ 8 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ድሕሪ-ቀትሪ ተመሊሱ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ኣሚር ሃገረ ቐጠር ሼኽ ተሚም ቢን ሓመድ ኣልሳኒን ብ7 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ቅድሚ ቐትሪ ኣብ ከተማ ኣደውሓ ኣብ
ዝርከብ ቤተ-መንግስቲ ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ ኣብ ምምዕባል ክልተኣዊ ዝምድናን ሽርክነታዊ ምትሕግጋዝን ከምኡ’ውን ንክልተአን ሃገራት ኣብ ዘገድሱ ጉዳያት ዘትዮም። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ብ6 ታሕሳስ ኣብ ሰዓታት ንግሆ’ዩ ናብ ሃገረ ቐጠር ገይሹ።
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ ምርግጋጽ ምዕሩይ...
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ ምርግጋጽ ምዕሩይ ተጠቃምነትን ዕድላትን ጸጋታት
ሃገር ዝተሰረተ ምዃኑ፡ ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ገሊጹ
ስትራተጂ ልምዓት ኤርትራ፡ ኣብ መትከል ምርግጋጽ ምዕሩይ ተጠቃምነትን ዕድላትን ጸጋታት ሃገር ንነፍሲ-ወከፍ ዜጋ ዝተሰረተ ምዃኑ፡ ሓላፍነት መንግስቲ ድማ ነዚ ሃብቲ ሃገርን ህዝብን ዘላቒ ምዕባለ ብዘውሕስ ኣገባብ ኣብ ጥቕሚ ምውዓል ከምዝኾነ፡ ቀዋሚ ወኪል ኤርትራ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣምባሳደር ግርማ ኣስመሮም ገሊጹ።
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ...
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ መርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፡ ኣብ ራብዓይን ናይ መወዳእታን ክፋል’ቲ ቓለ-መጠይቕ፡ ኣፍሪቃ ኣብ ፓለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላዊ ወዘተ … መዳያት ንኸይትምዕብል ዝዓንቀፍዋ ረቛሒታት ኣብሪሁ። ብመርበብ ሓበሬታ ዊኪሊክስ ዝተዘርገሐ ሓበሬታ፡ እቲ ሰነዳት ሓድሽ እኳ እንተ ዘይኮነ፡ ንብስም ዲፕሎማሲ ዝካየድ ጥበብ ሓሶትን ምድንጋርን ኣብ ምቅላዕ ግደ ከም ዘሎዎ ኣገንዚቡ። ከምኡ’ውን ዓለምና ምውዳቕ ሕብረት ሶቭየትን ምድያብ ኣመሪካ ከም እንኮ ልዕለ-ሓያላንን ምንቍልቋልን ከም እተዓዘበት ገሊጹ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ መድረኽ ኵናትን ዕብለላ ሓደ ልዕለ-ሓያላን ዘብቅዓሉ ግዜ ይኽሰት ምህላዉን፡ ዓለምና ብፍሉይ ዳይናሚካዊ ረቛሒታት ዝመሓደር ኣብ ሓድሽ መድረኽ ንምእታው ትቀራረብ ከም ዘላን ኣብሪሁ።
ፕረዚንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ብዛዕባ ግጭት ስነ-ሓሳብ ከም ዘብቀዐ፡ ታሪኽ ኣብ መወዳእታ መድረኽ ከም ዝኣተወ ከምኡ’ውን ግጭት ናይ ስልጣነታትን ሃይማኖታትን ከም ዝተጀመረ ዝገልጽ ስነ ሓሳባት ርእይቶኡ ተሓቲቱ ብዛዕባኡ ትንታነኡ ኣቕሪቡ። ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ርእይቶታት ንምልውዋጥን ሓሳባት ንምዝርጋሕን ብቑዕ መድረኽ ንክኸውን ከኣ ምንየቱ ገሊጹ። Read more


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ንቕልውላው ወሽመጥ ዲፕሎማስያዊ መፍትሒ ክርከብሉ ጻዕርታቶም ከምዘበርትዑ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቐጠር ሸኽ መሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ኣል ታኒ ትማሊ ሰኑይ መስከረም 25,2017 ኣፍሊጦም።
ሸኽ መሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ኣል ታኒ ነዚ ዘፍለጡ ኣብ ፓሪስ ርእሰ ከተማ ፈረንሳ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ክኸውን እንከሎ: ካብ ፕረዚደንት ትራምፕ ነዚ ጉዳይ’ዚ ብዝርርብ ንምፍታሕ ዘለዎም ልዑል ድሌት ከምዝተገንዘቡ’ዮም ገሊጾም።
ንመግለጺ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ቐጠር ሸኽ መሓመድ ቢን ዓብዱልራሕማን ኣል ታኒ ስዒቡ ካብ ዋይት ሃውስ ዝተዋህበ መብርሂ ግን የለን።
ኣብ ፈለማ ምጅማር ቅልውላው ወሽመጥ ምዃኑዩ: ሃገራት ስዑድዓረብ: ኢማራት: ግብጽን ባሕረይንን ፖለቲካውን ንግዳውን ርክባተን ምስ ቐጠር ድሕሪ ምብታኸን: ፕረዚደንት ትራምፕ ቐጠር ዝለዓለት መዋሊት ግብረሸበራ ኢሎም ምግላጾም ይዝከር።
እቲ ስጉምቲ ምስታ ናይ ዓለምና ዝበዝሐ ምህርቲ ባህርያዊ ጋዝ ብምልኣኽ ትፍለጥን ኣብቲ ዞባ ድማ ዝዓበየ ወተሃደራዊ መዓስከር ኣመሪካ ዝርከባ ቐጠር ኣብ ኣርእስቲ ምብታኽ: ፖለቲካውን ንግዳውን ርክባት ናይ ኣየርን ናይ ባሕርን መገድታት’ ውን ምዕጻወን ይዝከር።


text:
ናይ ሽወደን ስርዓተ ምርጫ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 19 10 2018
ክውክሉና እንደልዮም ሰባት፡ ብሓፈሻዊ ድምጺ ምምራጽና፡ መሰረት ደሞክራስያዊ ሕብረተሰብ እዩ። ምርጫ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ። ምኽንያቱ፡ እቲ ህዝቢ፡ ነቲ ዝካየድ ፖለቲካ፡ ብምርጫ እዩ ዝጸልዎ።
ሰብ ዘድምጸሉ ናይ ምርጫ ነቝጣ ዘርኢ ስእሊ፡ ስእሊ፡ ዮነር
ምርጫን ተሳትፎን
ኣብ ምርጫ፡ ብዙሓት ሰባት ክሳተፉ ምርኣይ፡ መርኣያ ናይቲ ኣብ ፖለቲከኛታትን ኣብቲ ደሞክራስያዊ ስርዓትን ዘሎ እምነት እዩ። ባይቶ፡ ኣውራጃታትን ኮምዩናትን ብልክዕ ከም ወከልቲ ህዝቢ ጌርካ ክትቆጽሮም እንተዄንካ፡ ዝበዝሑ ካብ'ቶም ናይ ምድማጽ መሰል ዘለዎም ሰባት፡ ኣብ ዝግበር ህዝባዊ ምርጫ ክሳተፉ ኣለዎም። ኣብቲ ኣብ ሽወደን፡ ኣብ ዓመተ 2014 ዝተኻየደ ባይቶኣዊ ምርጫ፡ 86% ናይ ህዝቢ ሽወደን ተሳቲፉ። ኣብቲ ናይ ዞባን ኮምዩናትን ምርጫ ግን፡ ተሳትፎ መረጽቲ፡ ቁሩብ ውሕድ ይብል ነይሩ። ኣብ ምርጫ ክትሳተፉ እንከለኹም፡ ከምቲ ናትኩም ሓሳብ ዘሎዎም ሰባት፡ ብሓንሳብ ኮይኖም ንሕብረተሰብ ዝጸልዉሉ መገዲ ናይ ምፍጣር ተኽእሎታት ዓቢ ይኸውን።
ዝተፈላለዩ ሰባት፡ ዝተፈላለየ ናይ ምስታፍ ባህሪ ኣሎዎም። ትሑት እቶትን ትሑት ትምህርትን ዘሎዎም ሰባት፡ ካብቶም ልዑል እቶትን ልዑል ትምህርትን ዘሎዎም ሰባት ዝተሓተ ተሳትፎ ናይ ምርጫ ኣሎዎም። ካብ ነኣሽቱ ድማ፡ ዓበይቲ ብብዝሒ የድምጹ። ተሳትፎ ምርጫ፡ ኣብ'ቶም ኣብ ወጻኢ ዝተወልዱ'ውን ትሑት እዩ። እቲ ኣብ ሽወደን ኣብ ምድማጽ ናይ ምስታፍ ዝንባለ፡ ብዙሕ ዓመታት ምስ እትቕመጥ፡ እናለዓለ ይኸይድ።
ሓፈሻዊ ምርጫ
ኣርባዕተ ዓይነታት ሓፈሻዊያን ምርጫታት ኣሎዉ:-
- ምርጫ ሃገራዊ ባይቶ
- ምርጫ ኣውራጃዊ ባይቶ
- ምርጫ ኮምዩናዊ ባይቶ
- ምርጫ ኤውሮጳዊ ባይቶ
እቶም መራጾ፡ ንሓደ ሰልፊ ይመርጹ። ኣብኡ ኸለዉ ድማ፡ ንሓደ ካብ'ቶም ኣብቲ መድመጺ ካርዲ ዘለዉ ሕጹያት ክመርጹ ይኽእሉ። ኩሉ ሰብ፡ ነቲ ዝደለዮ ሰልፊ ክመርጽ ይኽእል።
ስርዓተ ምርጫ ሽወደን፡ ሚዛን ዝሓለወ እዩ። እተን ሰልፍታት፡ ብመጠን ዝረኸበኦ ብዝሒ ድምጺ፡ ኣብ'ቶም ዝተመርጹ ጉጅለታት ወኪላት ይህልዉወን።
ባይቶኣዊ፡ ኣውራጃውን ናይ ኮምዩንን ሓፈሻዊ ምርጫ ሽወደን፡ ኣብ ኣረርባዕተ ዓመታት ሓንሳብ፡ ኣብ ወርሒ መስከረም ይካየድ። እዞም ምርጫታት'ዚኣቶም ኩላቶም፡ ኣብ ሓደ መዓልቲ ይካየዱ። ናብ ፓርላማ ኣውሮጳዊ ሕብረት ዝቐንዐ ምርጫታት፡ ኣብ ሓሓሙሽተ ዓመታት ሓንሳብ፡ ከምቲ ልሙድ ኣብ ወርሒ ሰነ ይካየድ።
ህዝባዊ ረፈረንደም
ህዝባዊ ምርጫ፡ ነቶም ኣብ ሃገራዊ፡ ዞባውን ከባብያውን ጽፍሕታት ዘለዉ ፖለቲከኛታት፡ ህዝቢ ብዛዕባ ሓደ ፖለቲካዊ ጒዳይ፡ እንታይ ዓይነት ርእይቶ ከም ዘለዎ ንምፍላጥ ዕድል ይህቦም። ኣብ ሽወደን፡ ክልተ ዓይነት ህዝባዊያን ረፈረንደማት ኣሎዉ። ምኽሪ ዝህብ ህዝባዊ ረፈረንደምን ንቕዋም ዝምልከት ሕቶ ንምምላስ ዝግበር ህዝባዊ ረፈረንደምን እዮም። እቲ ምኽሪ ዝህብ ረፈረንደም፡ ኣሳሪ ኣይኮነን። እቶም ፖለቲከኛታት፡ ነቲ ውጽኢት ረፈረንደም ዝጻረር ውሳነ ክህቡ'ውን ይኽእሉ እዮም። እቲ ንቕዋም ዝምልከት ረፈረንደም፡ ምስ ባይቶኣዊ ምርጫ ብሓደ ብምትእስሳር ይካየድ። ኩሉ ግዜ ድማ፡ ኣሳሪ እዩ። ይኹን ዳኣ'ምበር፡ ከምዚ ዓይነት ምርጫ'ዚ፡ ኣብ ሽወደን ተገይሩ ኣይፈልጥን'ዩ።
ኣብ ሽወደን ዝተኻየደ ናይ ቀረባ ዝብሃል ህዝባዊ ረፈረንደም፡ እቲ ብ2003 ዓ.ም. ዝተኻየደ ረፈንደም እዩ ነይሩ። እቲ ረፈረንደም'ቲ ዝተገብረሉ ምኽንያት ከኣ፡ "ባጤራ ሽወደን (ክሮና) ብባጤራ ኤውሮ ይተካእ'ዶ?" ዝብል ሕቶ ንምምላስ ዝተገብረ ረፈረንደም'ዩ ነይሩ። እቲ ዓብላሊ ድምጺ ከኣ፡ 'ኣይፋል' ዝብል እዩ ነይሩ። ብደረጃ ከባቢ ክርአ እንከሎ፡ ዓመታዊ፡ ኣብ ገለ ወይ'ውን ብርክት ዝበላ ኮምዩናት፡ ረፈረንደም ይካየድ እዩ። ንዝኾነ ሕቶ ብዝምልከት፡ ንምኽሪ ዝዓለመ ረፈረንደም ምእንቲ ክካየደሉ፡ እቲ ጒዳይ ብውሑዱ 10% ዝኾኑ ናይ ምድማጽ መሰል ዘለዎም ሰባት ከልዕሉዎ ኣለዎም። እዚ ኸኣ ህዝባዊ ተበግሶ (folkinitiativ) ይብሃል። ክልተ ሲሶ ናይ ኣባላት መሪሕነት ኮምዩን ወይ ኣውራጃ፡ ነቲ ሓሳብ ምስ ዝቃወሙዎ ረፈረንደም ክካየድ ኣይክእልን እዩ።
መሰል ድምጺ
ሽወደናዊ ዜግነት ዘለካን 18 ዓመት ዝመላእካን እንተዳኣ ኴንካ ኣብ ምርጫ ባይቶ ሽወደን ከተድምጽ መሰል ኣሎካ ።
18 ዓመት ዝመላእካን ዜጋ ሓንቲ ሃገር ካብ ኣባላት ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት እንተዳኣ ኴንካን፡ ኣብ ምርጫ ኤውሮጳዊ ባይቶ ከተድምጽ መሰል ኣሎካ።
እቶም 18 ዓመት ዝመልኡ፡ ኣብ ሽወደን ብዉሑዱ፡ ብወግዓዊ ምዝገባ 3 ዓመት ዝተቐመጡ ሰባት፡ ኣብ ናይ ኮምዩንን ኣውራጃን ምርጫታት ክሳተፉ መሰል ኣሎዎም። ኣብዚ ምርጫታት'ዚ ንምስታፍ፡ ሽወደናዊ ዜግነት ኣይሓትትን እዩ።
ብዓል መዚ ምርጫ (Valmyndigheten)፡ ቅድሚ ምርጫ፡ ናብ'ቶም ከድምጹ መሰል ዘሎዎም ሰባት፡ መድመጺ ወረቐት ይልእኽ። መድመጺ ወረቐት፡ ናብቲ ዝተመዝገብካሉ ኣድራሻ ይልኣኽ። ንኸተድምጽ፡ መድመጺ ወረቐትን መንነትካን ክትማላእ ኣለካ።
ከተድምጽ መሰል እንተሎካ፡ ንፖለቲካዊ ዕማም ክትምረጽ'ውን መሰል ኣሎካ። እዚ ማለት ከኣ፡ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ፡ ኣብ ኣውራጃዊ ባይቶን ኮምዩናዊ ባይቶን ክትምረጽ ትኽእል ኢኻ ማለት'ዩ።
ከተድምጽ ከለኻ፡ ነታ እትድግፋ ሰልፊ ትመርጽ። ስም ናይቲ ክትድግፎ እትደልዮ ሰብ'ውን ናይ ኤክስ፡''X" ምልክት ብምግባር ክትመርጾ ትኽእል ኢኻ። እዚ ምርጫ'ዚ ኸኣ፡ ውልቀ ሰባዊ ምርጫ (personrösta) ይብሃል።
ምርጫታት ሽወደን፡ ብስቱር መልክዕ እዮም ዝካየዱ። እዚ ማለት ከኣ፡ ነየነይተን ሰልፊ ድምጽኹም ሂብኩም ምዝራብ ኣየድልየኩምን እዩ ማለት'ዩ። እቶም ንመስርሕ ምርጫ ዘመሓድሩን ድምጽኹም ዝቕበሉኹምን ሰባት'ውን ኣየነይቲ ሰልፊ ከም ዝሓረኹም ክበጽሑዎ ኣይክእሉን እዮም።
ስእሊ፡ ማርኩስ ሉንድስተት፡ ዩነር
ገደብ ንንኣሽቱ ሰልፍታት
ሓንቲ ሰልፊ፡ ኣብ ባይቶ ክትውከል እንተኾይና፡ 4% ሃገር-ለኸ ድምጺ ወይ'ውን 12% ድምጺ ካብ ሓደ ናይ ምርጫ ነቚጣ ክትረክብ ኣለዋ። ሓንቲ ሰልፊ፡ ኣብ ኣውራጃ ንኽትውከል እንተወሓደ፡ 3% ድምጺ ክትረክብ ኣለዋ። ኣብ ፓርላማ ኤውሮጳዊ ሕብረት ንምውካል'ውን ከምቲ ናይ ባይቶ፡ 4% ድምጺ የድሊ። ኣብቲ ኣብ ዓመተ 2018 ዝካየድ ምርጫ ናይ ኮምዩናዊ ባይቶ፡ ንነኣሽቱ ሰልፍታት ዝምልከት ሓድሽ ናይ ትሑት ድምጺ ገደብ ክተኣታቶ እዩ። እቲ ገደብ 2% ወይ'ውን 3% ድምጺ ምርካብ ክኸውን እዩ። 2% ወይ 3% ዝኾነሉ ከኣ፡ ኣብ ቊጽሪ ናይ'ቶም ኣብቲ ኮምዩን ዝርከቡ ናይ ምርጫ ነቚጣታት ዝተመርኮሰ እዩ።
ኣብ ባይቶ ሽወደን ቦታ ዘይብለን ኣብ ኮምዩናትን ዞባታትን ግን ኣባላት ዘለዉወን ሰልፍታት ኣለዋ።


text:
På skatteverket.se använder vi kakor (cookies) för att webbplatsen ska fungera på ett bra sätt för dig. Genom att surfa vidare godkänner du att vi använder kakor. Vad är kakor?
ኣብ ሃገር ሽወደን ቅድሚ መርዓ ካብ ስካተቨርከት ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) መጠየቕታ ከተቕርብ ይግበኣካ። ነዚ ንምግባር ድማ ነቲ ናብ ስካተቨርከት ዚለኣኽ ፎርም ክትመልኦ ይግበኣካ። ቅድሚ መርዓ ኣቐዲምካ ነቲ ፎርም ክትልእኮ ይግበኣካ።
ብመሰረት ሕጊ ሽወደን እዚ ዚስዕብ ንመርዓ ኪዓግተካ ይኽእል እዩ፤
እዚ ናይ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) ሕጊ ኣብ ሃገር ሽወደን ክትምርዓዉ ምስ እትደልዩ የገልግል፡ ወላውን ሽወደናዊ ዜግነት ኣይሃልኹም ወይውን ኣብ ሽወደን ዘይትቕመጡ እንተ ኾንኩም።
እቲ ናይ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) ጉዳይ ምስ ተወደአ፡ ካብ ስካተቨርከት ናይቲ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ ወረቐት ወይ ድማ ናይ መርዓ ምስክር ይወሃበኩም። እቲ ወረቐት ምስክር ናብ ገዛኹም ይለኣኽ፡ ንኣርባዕተ ኣዋርሕ ድማ የገልግል። ብድሕሪኡ ነቲ ቃልኪዳን ዘእሰር ሰብ ቅድሚ መርዓ ቀልጢፍኩም ርኸቡዎ። ነቲ ክልተ ምስክራት ናብቲ ቃልኪዳን ዘእስር ሰብ ኣቕርቡዎ፡ ግን ብዙሓት ኣዳለውቲ ቃልኪዳን ንኣብነት ከም ኮሙናት ነቲ ናይ ቃልኪዳን መስርሕ ንምምዳብ እቲ ወረቐት ምስክር ኣቐዲሙ ኪውሃቦም ከም ዝደልዩ ክትፈልጡ ይግበኣኩም። እቲ ቃልኪዳን ዘእስር ሰብ ድሕሪ ምእሳር ቃልኪዳን ነቲ ወረቐት ምስክር ፈሪሙ ናብ ስካተቨርከት ይልእኮ።
ካብ መጋቢት 1-2015 ጀሚሩ እቲ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ ወረቐት ምስክር፡ ማሕተምን ክታምን ኣይከደልዮን እዩ። ኣብቲ መሰጋገሪ ግዜ ግን ገለ ክታም ዘለዎ ገለ ድማ ዘይብሉ ኪርከብ እዩ። ካብ ሓምለ 1 ግን ክታምን ማሕተምን ኣይከድልን እዩ።
ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ ንምሕታት ነቲ ስካተቨርከት/ቤትጽሕፈት ቀረጽ SKV 7880 ፎርም መሊእካ ናብ ስካተቨርከት ኣቕርቦ ወይ ለኣኮ። ብመሰረት ምስ ሽወደን ዘሎካ ርክባት፡ ካልእ ሰነዳት ከተቕርብ እውን የድሊ እዩ፡ ከምኡውን ኣብቲ ናይ ምጥያቕ ኣጋጣሚ ብኣካል ናብቲ ስካተቨርከት ኪድ።
ክልተኻትኩም ኣብ ሃገር ሽወደን ምዝጉባት ምስ እትኾኑ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ ንምሕታት ነቲ ናይ ስካተቨርከት/ቤትጽሕፈት ቀረጽ SKV 7880 ፎርም ምልኡዎ። ፈርሙሉ ነቲ ኦሪጂናል ድማ ናብቲ ስካተቨከት ኣቕርቡዎ ወይ ለኣኹዎ።
ሓደ ካባኻትኩም ኣብ ሃገር ሽወደን ምዝጉብ ምስ ዘይከውን፡ ማለት ምዝገባኡ እተሰረዘ ወይ ድማ ተመዝጊቡ ዘይፈልጥ ምስ ዚኸውን፡ ናብ ሓደ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ኬድኩም ናይ ቃኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) ሕተቱ። ኣብቲ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ምስ ከድኩም ነቲ መንነትኩም ብፓስፖርት ኣደልድሉዎ። ነቶም ናይ ኤውሮጳዊ ቁጠባዊ ሕብረት EES ወይ ናይ ስዊሰርላንድ ዜጋታት ዝኾኑ እቲ ሃገራዊ ወረቐት መንነት የገልግሎም እዩ።
ኣብ ሽወደን ዘይተመዝገብካ ምስ እትኸውን ነቲ ሲቪላዊ ኩነታትካ ዘርእይ ወረቐት ምስክር ከተቕርብ ትኽእል ኢኻ። እቲ ወረቐት ምስክር ኣብቲ ሕጂ እትቕመጠሉ ሃገር ካብ ሓደ ስልጣን ዘለዎ ትካል፡ ከምኡውን ኣብቲ ዜጋ ዝኾንካሉ ሃገር ካብ ስልጣን ዘለዎ ትካል እተዋህበ ኪኸውን ይግባእ። እቲ ወረቐት ምስክር ካብ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ዚበዝሕ ዕድመ ኪህሉዎ ኣይግባእን።
ከምኡ ዝመሰለ ወረቐት መንነት ምስ ዘይህልወካ ዝርዝራዊ ሓበሬታ ንኽትረክብ ኣብቲ ሕጂ እትነብረሉ ሃገር ዚርከብ ስልጣን ዘለዎ መንግስታዊ ትካል ተወከስ፡ ማለት ኣብቲ ዜግነት ዘሎካ ሃገር ወይ ድማ ኣብ ቀረባ ዚርከብ ኤምባሲኻ።
ክልተኻትኩም ዘይምዝጉባት ምስ እትኾኑ ግን ሓደ ካባኻትኩም ናይ ሽወደን ዜግነት ምስ ዚህሉዎ፡ ክልተኻትኩም ናብ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ኬድኩም ናይ ቃኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) ክትሓቱ ይግበኣኩም። ኣብቲ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ምስ ከድኩም ነቲ መንነትኩም ብፓስፖርት ኣደልድሉዎ። ነቶም ናይ ኤውሮጳዊ ቁጠባዊ ሕብረት EES ወይ ናይ ስዊሰርላንድ ዜጋታት ዝኾኑ እቲ ሃገራዊ ወረቐት መንነት የገልግሎም እዩ።
ነፍስወከፍኩም ነቲ ሲቪላዊ ኩነታትኩም ዘርእይ ወረቐት ምስክር ከተቕርቡ እውን ይግበኣኩም እዩ። ንስኻ፡ ሽወደናዊ ዜግነት ዘሎካ፡ እቲ ወረቐት ምስክር ካብ ሽወደናዊ በዓል ስልጣን ዘይኮነስ ካብቲ ሕጂ እትቕመጠሉ ሃገር ስልጣን ዘለዎ ትካል እዩ ዝመጸካ። ናይ ሽወደን ዜግነት ምስ ዘይህልወካ ግን ኣብቲ እትቕመጠሉ ሃገር ካብ ስልጣን ዘለዎ ትካል ከምኡውን ኣብቲ ዜጋ ዝኾንካሉ ሃገር ካብ ዚርከብ በዓል ስልጣን እተዋህበ ኪኸውን ይግባእ። እቲ ወረቐት ምስክር ካብ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ዚበዝሕ ዕድመ ኪህሉዎ ኣይግባእን።
ኣብቲ እትቕመጡሉ ሃገር ዚወሃብ ምስ ዚኸውን፡ ናይ ቃልኪዳን ወረቐት ምስክር እውን ከተቕርቡ ትኽእሉ ኢኹም። ናይ ቃልኪዳን ወረቀት ምስክር ካብቲ ንኽትምርዓዉ መሰል ከም ዘሎኩም ዘረጋግጽ ኣብቲ እትቕመጡሉ ሃገር ዚርከብ ስልጣን ዘለዎ ትካል ዚውሃብ ምስክር እዩ። ዛጊት ነናትኩም ምስክር ምስ ዘይህልወኩም ግን ዝርዝራዊ ሓበሬታ ንኽትረክቡ ኣብቲ ሕጂ እትነብሩሉ ሃገር ዚርከብ ስልጣን ዘለዎ መንግስታዊ ትካል ተወከሱ፡ ንስኻ፡ ዜግነት ሽወደን ዘይብልካ ኣብቲ ዜግነት ዘሎካ ሃገር ዚርከብ ነቲ ስልጣን ዘለዎ መንግስታዊ ትካል ተወከስ፡ ወይ ድማ ነቲ ኣብ ቀረባ ዚርከብ ኤምባሲኻ።
ካብ ክልተኻትኩም ሽወደናዊ ዜግነት ዘለዎ ወይ ኣብ ሽወደን እተመዝገበ ምስ ዘይህሉ ናብ ሓደ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ኬድኩም ናይ ቃኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning) ሕተቱ። ኣብቲ ቤትጽሕፈት ኣገልግሎት ምስ ከድኩም ነቲ መንነትኩም ብፓስፖርት ኣደልድሉዎ። ነቶም ናይ ኤውሮጳዊ ቁጠባዊ ሕብረት EES ወይ ናይ ስዊሰርላንድ ዜጋታት ዝኾኑ እቲ ሃገራዊ ወረቐት መንነት የገልግሎም እዩ።
ኣብ ሃገር ሽወደን ንምምርዓው ብሽወደናዊ ሕጊ ንኽትምርዓዉ መሰል ዘሎኩም ወይ ድማ ብመሰረት ሕጊ ናይቲ ዜጋ ዝኾንኩሙሉ ሃገር ወይ እትቕመጡሉ ሃገር መሰል ዘሎኩም ክትኮኑ ይግባእ። ነዚ ንምቕራብ ገለ ካብዚ ዚስዕብ ኪህልወኩም ይግባእ፤
እታ ዜጋ ዝኾንኩሙላ ወይ እትቕመጡላ ሃገር ምስቲ ናይ ቃኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning] ተወሳኺ ወረቓቕቲ ምስክር ከም ዘድሊ ክትሓትት ስለ እትኽእል ቅድሚ ኣብ ሽወደን ናይ ቃኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning] ምርካብኩም ነቲ ወረቓቕቲ ምስክር ንምሓዝ ኣይትረስዑ።
ካብ ክልተኹም ተመርዒዩ ዚፈልጥ ወይ ምዝጉብ መናብርቲ ዝነበረ እንተሎ እቲ ዝሓለፈ ቃልኪዳን ወይ ምእካብ (partnerskapet) ደው ከም ዝበለ ዚገልጽ ሓበሬታ ኣቕርቡ። ኣብቲ ሲቪላዊ ኩነታት ዚገልጽ ወረቐት ምስክር ወይ ኣብቲ ህዝባዊ ደብተር ከምኡ ምስ ዘይህሉ፡ ውዱእ ናይ ፍትሕ ብዪን ወይ ናይቲ መጻምድቲ ወይ ናይቲ ምዝጉብ መናብርቲ ናይ ሞት ሰርቲፊከት ከተቕርቡ ትኽእሉ።
ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning] መጠየቕታ ኣብ ካልእ ኖርዲካዊ ሃገር ጌርኩም እንተ ኾንኩም፡ ኣብ ሃገር ሽወደን ምስ እትምርዓዉ እውን የገልግል እዩ። ግን ወድተባዕታይን ጓልኣንስተይትን ክትኮኑ ይግባእ። እዚ ድማ ዜግነት ብዘየገድስ የገልግል። ኣብ ሃገር ሽወደን ሓድሽ ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning] መጠየቕታ ክትገብሩ ኣየድልን ግን ነቲ ካብ ካልእ ኖርዲክ ሃገር ዝተዋህበኩም ናይ ቃልኪዳን መረጋገጺ (hindersprövning] ብቐጥታ ናብቲ ቃልኪዳን ዘእስር ሰብ ከተቕርቡዎ ትኽእሉ።
ሕቶ ምስ ዚህልወኩም ናብ ናይ ስካተቨርከት መብርሂ (Skatteupplysningen) 0771-567 567 ደውሉ።


text:
ኣብ ዕድመ ንእስነት ዝርከብ ብስራት መስፍን ኣብ ኢትዮጵያ ሓደ ገባሪ ሰናይ ትካል ኣጣይሹን ይመርሕን‘ሎ።
እቲ ትካል ብምህፃረ ቃል እንግሊዘኛ EYES (Ethiopian Youth Educational Support) ማለት ድማ ትካል ትምህርታዊ ሓገዝ ንመናእሰይ ኢትዮጵያ ይባሃል። እዚ ትካል’ዚ መዓዝን ካብ ምንታይ ተበጊሱን ክጣየሽ ከምዝኽኣለ ብስራት መስፍን ይነግረና። እዚ ድማ ትምህርቲ ቁልፊ ልምዓትን ምዕባለን እዩ ካብ ዝብል ቅኑዕ መበገሲ ተላዒሉ ነዚ ንምትግባር ከምዝተጣየሸ ግልፂ ኮይኑ’ሎ።
EYES ማለት’ውን ትካል ትምህርታዊ ሓገዝ ንመናእሰይ ምስ ህዝብን መንግሰትን ትግራይ በምትሕግጋዝ ዛጊድ 10 ኣብያተ ትምምህርቲቲ ሃኒፁ’ሎ። ኣብያተ ትምህርቲ ምህናፅ ጥራሕ ‘ውን ተይኮነስ ምሉእ ውሽጣዊ ናውቲ ኣማሊኡ እዩ ናብ ግልጋሎት ዘብቅዕ።
ኣብተን ዛጊድ ዝተሃነፃ ኣብያተ ትምህርቲ ልዕሊ 10 ሽሕ ተምሃሮ ተማሂሮምን ኣብ ከይዲ ምምሃር ይርከቡን።እቲ ትካል ብዋናነት ኣብ ገጠራት ትግራይ ጠመተ ሂቡ ዝሰርሕ እንትኾነ ብፍላይ ኣብ ወረዳታት ሕንጣሎወጀራትን እንደርታን ኣተኵሩ ይሰርሕ ምህላዉ ብስራት ይገልፅ።
ካብ ከተማ መቐለ ንኣንፈት ደቡብ ትግራይ ገፅ 50 ኪሎ ሜትሮ ርሒቕካ ኣብ ወረዳ ሕንጣሎ ወጅራት ናብ እትርከብ ከተማ ሕዋነ ብምኻድ እቲ ትካል ኣብ ዝሃነፆ ቤት ትምህርቲ ዝባን-ዓልበ ብኣካል ተረኺበ ዝወሃብ ዘሎ ግልጋሎት ትምህርቲ ክርእይ ክኢለ እየ። ኣብታ ቤት ትምህርቲ ካብ ፀሓይ ዝርከብ ፍልፍል ሓይሊ ብምጥቃም ተምሃሮ ስልጠና ኮምፒውተር ይወሃብ ምህላዉ እውን ተገንዚበ።
ትካል ትምህርታዊ ሓገዘ ንመናእሰይ ኢትዮጵያ ነቲ ዘተግብሮ ዘሎ ልምዓታዊ ዕማም መፈፀሚ ዝውዕል ሓገዝ ካብ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝርከብ Sir Bob Geldof ከም እውን ፈታዊ ህዝቢ ኢትዮጵያ ካብ ዝኾኑ Dr David Stables ከምዝረክብ ብስራት መስፍን ይዛረብ።


text:
ኣብቲ ብመሪሕነት የማነ ገብረኣብ (ማንኪ) ኣብ መወዳእታ ሚያዝያ ኣብ ነርወይ ዝተኻየደ ኣኼባ YPFDJ ዝተሳተፉ ሰለስተ ኣባላት ማእከላይ ቤትጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን ከምኡ ‘ውን ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያት ኤርትራን ንስርዓት ህግደፍ ራሕሪሖም ኢዶም ከምዝሃቡ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ሰራዊት ጽዒና፡ ካብ ተሰነይ ተበጊሳ ናብ ኣስመራ ትጓዓዝ ዝነበረት ዓባይ መኪና ኣብ ሓጋዝ ብነታጕ ድሕሪ ምቅጻላ ኣብኣ ካብ ዝነበሩ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል 30 ክሞቱ ከለዉ፡ ብርክት ዝበሉ ከምዝቖሰሉ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ግዱሳት ኤርትራውያን ካናዳውያን ምስ ኣባል ባይቶ ሰልፊ ሊበራል ሚስተር ጀራርድ ከነዲ ብ29 መጋቢት ብምርኻብ ንኩነታት ኤርትራን ኤርትራውያን ስደተኛታትን ዝምልከት ሰፊሕ ዘተ ኣካይዶም።
ቁጽሪ ናይቶም ኣብዚ ዝሓለፈ ቀረባ ሰሙናት ንስርዓት ህግደፍ ብምርሕራሕ ንግዚኡ ክንጠቕሶ ኣብ ዘይደለና ሃገር ወጻኢ ዑቕባ ዝሓተቱ ኣባላት ሓይሊኣየር ኤርትራ 19 በጺሑ ከምዘሎ፡ ገለ ካብኣቶም ምስ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ኣብ ዝገበሩዎ ሓጺር ቃለመጠየቕ ኣረጋጊጾም።
ብ 4 መጋቢት 2010 ኣብ ከባቢ ሳዋ ኣብ ዝርከብ መዓስከር፡ ኣዘዝቲ በራጊድ ናይቲ ብሓለዋ ፕረዚደንት ዝፍለጥ ፍሉይ ኣሃዱ፡ ብዛዕባ ‘ቲ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ተወሲኑ ዘሎ እገዳ ኣብ ዘካየዱዎ ኣኼባ ተሪር ተቛውሞ ንዘቕረቡሎም 11 ኣባላት ብ9 መጋቢት ከምዝኣሰሩዎም ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
15 ኣባላት ሓይሊ ኣየር ኤርትራ፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ኣርባዕተ መዓልታት ካብ ስርዓት ህግደፍ ብምምላጥ፡ ምእንቲ ድሕነቶም ንግዚኡ ክንጠቕሳ ኣብ ዘይደለና ሃገር ኣትዮም፡ ፖለቲካዊ ዑቕባ ሓቲቶም ከምዘለዉ ምንጭታት ሓቢሮም።
ንእገዳ ባይቶ ጸጥታ ዝቃወም ደብዳበ፡ ብሽሞምን ኣድራሽኦምን ተጻሒፉ፡ ብዘይኣፍልጦኦም፡ ናብ ኣባላት ፓርላማ ዓዲ እንግሊዝ ዝተላእከ ኤርትራውያን ቁጥዐኦም ንምግላጽ ናብ መርበብ ሓበሬታ ኣሰና ሓበሬታ ኣመሓላሊፎም ።
ኣባለት ውድባት ኤርትራዊ ደሞክራስያዊ ኪዳንን በርገሳውያን ማሕበራትን ኣብ ሽወደን፡ ኣብ ልዕሊ ዲክታተራዊ ስርዓት ህግደፍ ዝተበየነ ማዕቀብ ምኽንያት ብምግባር ናይ ሓደ መዓልቲ ሰሚናር ኣካይዱ። እቲ ሰሚናር ንማዕቀብ ብይን ቁጽሪ 1907 ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ፡ ዓሙቕ ዘተ ብምክያድ፡ ሕጋውነቱን ኣድማዕነቱን፡ ኣብ ልዕሊ መሓውር ስርዓት ህግደፍን ገባቲ ፖሊስኡን ዘነጻጸረ ውሕሉል ማዕቀብ ብምዃኑን፡ ንጸረ ሰላምን ርግኣትን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ዓለምን ግጉይ ፖሊስኡ ዝገትእ ከም ዝኾነ ተገንዚቡ። ምዕራፍ ቁ. 7 ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓንቀጽ ብዓንቀጽ ብምኻድ ዘትይሉ።
ንመደምደምታ ስምረት ሰለስተ ውድባት ማለት ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ፡ ሰልፊ ህዝቢ ኤርትራን፡ ኤርትራዊ ህዝባዊ ምንቅስቓስን ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ኣብ ዋሽንግቶን ዲ.ሲ. ዋዕላ ከካይዱ ምዃኖም ንሕብር። ቀንዲ ዕላማ’ ናይ’ቲ ዋዕላ፡ ኣባላት ሰልስቲኡ ውድባት/ሰልፍታት ነንሕድሕዶም ንኽላለዩን፣ ርኢቶን ለበዋን መሰረታት ኣብ’ቲ ናብ ኣባላት ተዘርጊሑ ዝወርሐ ንድፊ ፖለቲካዊ መደብ-ዕዮን ቅዋም ሰልፍን ጸሚቝካ ናብ’ቲ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ታሕሳስ ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ መጸናበሪ ጕባኤ ንምቕራብ እዩ።
ኣስታት 150 ኣባላት ዝሓዘት ኣሃዱ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ምስ መራሕ ሓይላ ዝሓለፈ ሰኑይ 31 ነሓሰ ብምሉኣ ሱዳን ኣትያ ኢዳ ከምዝሃበት ምንጭታት ካብቲ ቦታ ሓቢሮም።
(ስእሊ፡ ሓላፊ ሓለዋ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ኮለኔል ተስፋልደት – ካብ ርሑቕ ዝተሳእለ – ስእሊ ንዝለኣኸልና ምንጪ ነመስግን)
ስርዓት ህግደፍ ምስቲ ብሓሙስ ዕለት 13 ነሓሰ ኣብ ልዕሊ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ማይ-ኣጣል ዝተኻየደ ናይ ቅትለት ፈተነ ብዝተኣሳሰረ ምኽንያት ሰለስተ ኣባላት ፖሊስ ከምዝኣሰረ ኣብ ፓሪስ ዝመደበራ ድምጺ-ኢሬና ንምንጭታታ ብምጥቃስ ሓቢራ።
መልእኸቲ ብስም ኣብ ማእሰርቲ ካብ ዝርክቡ ዓሰርተ ሓደ ኣባላት ባይቶ ኤርትራ ን2ይ ጊዜና ካብ ቤት ማእሰርቲ እንሰዳ ዘለና መዘክር
ፍረደሪክ ማልም ዝተባህለ ኣባል ባይቶ ሽወደን፡ "እቶም ንዲፕሎማስያዊ ስራሕ ፍቓድ ዝተዋህቦም ኣባላት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ሽወደን ንዝቕመጡ ኤርትራዊ መበቆል ዘለዎም ሽወደናውያን ግብሪ የኽፍሉ እንተሃልዮም፡ ዲፕሎማስያዊ መዝነቶም ክቕንጠጡ እዮም። ኣብ ሽወደን፡ ግብሪ ናይ ምእካብ ስራሕ ናይ ሃገረ-ሽወደን ዕማም ጥራይ እዩ" ክብል ከምዘጠንቀቐ፡ Stockholm News ዝተባህለ መርበብ ኢንተርነት ኣፍሊጡ።
ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ነቲ ስርዓት ህግደፍ 88 ዓድታት ብሓይሊ ንምፍንቓል ዘውጽኦ ኣዕናዊ መደብ ኣብ ጎድኒ ህዝቦም ኮይኖም ክቃወሙዎ ጀሚሮም ከምዘለዉ ምንጭታትና ሓቢሮም።
ምስቶም ዝሓለፈ ሳምንቲ ብምልካዊ ህግደፍ ዝተኣሰሩ ዓሰርተታት ኣባላት ራድዮ ባናን ሰራሕተኛታት መንግስትን ፡ ሰናይት ሃብቱን ይርግኣለም ፍስሃን ዝበሃላ መማህራን ደቀንስትዮ ከምዘለዋ ድሒሩ ዝመጽኣና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
እቲ ብጭንቀት ተዋሒጡ ዘሎ ስርዓት ህግደፍ፡ ኣባላት ራድዮ ባና ማለት ፈነወ ትምህርቲ ንዓበይቲ ዝርከቡዎም ልዕሊ 30 ሰራሕተኛታት መንግስቲ ከምዝኣሰረ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ሰለስተ ናይ ካፕተን መዓርግ ዘለዎም መኮነናት ዝርከቡዎም 25 ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ኤርትራ ብኽልተ ፈጣናት ጃላቡ የመን ብምስጋር ኢዶም ከምዝሃቡ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኩሎም ኣባላት ሓይሊ ኣየር ኤርትራ ንብረቶም ገዲፎም ንሎሚ (06.12.2008) ናብታ ከም ቤተመንግስቲ ዝጥቀመላ ዘሎ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ክወርዱ ቀጥታዊ ትእዛዝ ከምዘመሓላለፈ፡ እንተኾነ ኣባላት ሓይሊ ኣየር ንትእዛዙ ብስሙር ድምጺ ነጺጎሞ ከምዘለዉ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ኣምባሳደር ነበር ኣቶ ኣድሓኖም ገብረማርያምን ኣቶ በሺር እሽሓቕን ኣብ ሽወደን ክገብርዎ ዝጸንሑ ዲፕሎማስያዊ ርክባቶም ኣብ ምድምዳሙ ገጹ ይኸይድ ኣሎ። ኣቐድም ኣቢሉ ክሳብ ካብቲ ኣብ ሽወደን ዝመጽሉ ዕለት 7/10/2008 ክሳብ ዕለት 12/10/2008 ዝነበረ ውጽኢት ስርሓቶም ምስ ወከልቲ ሰልፍታት ሽወደንን መንግስትን፡ ምስ ኤርትራውያን ኣብ ከተማ ኡፕሳላ ከምኡ’ውን ፍሉይ ርክብ ምስ ወከልትን ኣባላትን ኤርትራውያን ሲቪካዊ ማሕበራት ዝገበርዎ ርክብን መግለጽን ብዛዕባ ኤርትራዊ ደክራስያዊ ኪዳን ዝሕብር ሕጽር ዝበለ ጸብጻባት ተቓሊሑ ከም ዝነበረ ዝዝከር ኢዩ።
58 ኣባላት ሓይሊ ኣየር ኤርትራ፡ ንመንግስቲ ኤርትራ ራሕሪሖም: ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ኤርትራ፡ ሜጀር ጀነራል ተኽላይ ሃብተስላሴ ተሪር ምግብዕባዕ የካይድ። ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ዜግነት ዘለዎም ሰብ ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ፡ ሰነዳቶም ኣብ ሓደጋ ይሳጣሕ።
ሽፍታ ስርዓት ህግደፍ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ልዕሊ ነጋዶ ገይሩዎ ዝጸንሐ ካብ ወጻኢ ናብ ኤርትራ ንብረት ናይ ምእታው እገዳ፡ ኣብ ልዕሊ ውልቃውያን ገያሾ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ይወስድ ኣሎ።
ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝተጋብኡ መራሕቲ ሃገራት ኢጋድ፡ ብ14 ሰነ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝገበሩዎ ኣኼባ፡ “ንመጥቃዕቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጅቡቲ” ኮኒኖም።
ሓሙሽተ ኣባላት ሃግራዊት ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ ኣብ ዩጋንዳ ፖለቲካዊ ዕቑባ ሓቲቶም።
ዝኸበርኩም ኣባላት ሰልፊ፡ ሰልፍና ካብ ዘለዎ ግዝያዊ ጸገማት ወጺኡ፡ ተስፋ ኣባላቱ የሐዲሱን፡ ክኸይድ ናይ ኩሉና እምነትን ድልየትን እዩ ኢልና ንኣምን፡፡ ካብ ቀጻሊ ምብትታን ምፍንጫልን ፖለቲካዊ ባህሊ ወጻኢ፡ ተጻዋሪ ሃዋህው ፈጢርና ፡ ናይ ምዉጋን ባህርያትን፡ ዘይምርድዳኣትን ክእለ፡ ሓድሕዳዊ ምትእምማን ክህልወናን፡ መስመር ሰልፊ ናብ ንቡር ክምለስን ምእንቲ፡ እቲ ዝሓሸ መፍትሒ፡ ኩሉ ኣባል ሰልፊ ተርኡ ዝጻወተኡ ሃዋህው ክፍጠር፡ ቅዋም ሰልፊ ብዝፈቕዶ መሰረት ህጹጽ ጉባኤ ሰልፊ፡ ክካየድ፡ ጻዊዒትና ነቕርብ፡፡
ሰመረ ከሰተ
ሙሴ ኤፍረም
ገብሬል ሓጎስ
ተስፋይ ብርሃነ
ኣባላት ባይቶ ሰልፊ ደሞክራሲ ኤርትራ ናብ ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ዝለኣኹዎ መጸዋዕታ (Click on Link below)http://asena-online.com/administrator/index3.php?option=com_media&task=list&listdir=/PDF


text:
Radio Erena: 13 June 2018
ኣብ ኤርትራ ክንቀሳቐሱ ዝጸንሑ ክልተ ወትሃደራውያን መራሕቲ ዕጡቓት ተቓወምቲ ኦሮሞ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብዘቕረቦ ናይ ሰላምን ደሞክራስን ጻውዒት ናብ ሃገሮም ከምዝኣተዉ ንኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ብምጥቃስ ሺንሁዋ ሓቢሩ።
እቶም ዮናታን ዱቢሳን ኣበበ ገረሱን ዝተባህሉ ክልተ መራሕቲ፣ ናይ ግብጺ ዑደቱ ዛዚሙ ናብ ሃግሩ ምስ ዝምለስ ዝነበረ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ሓቢሮም ናብ ኣዲስ ኣበባ ከምዝኣተዉ ተገሊጹ።
ኣብ ኤርትራ ናይ ዝመደበሩ ግንቦት ሸውዓተ ምክትል መራሒ ዝኾነን፣ ናብ ኤርትራ እናተመልሰ ኣብ የመን ተታሒዙ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸንሐን ኣቶ ኣንዳርጋቸው ጽጌ ብምሕረት ክፍታሕ እንከሎ፣ መራሒ ናይቲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ብሓይሊ ብረት ንምእላይ ክንቀሳቐስ ዝጸንሐ ውድብ ዶ/ር ብርሃኑ ነጋ ከኣ ብልዕሊኡ ተመስሪቱ ዝጸንሐ ክሲ ከምዝተላዕሊ ይፍለጥ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ናብ ስልጣን ካብ ዝመጽእ፣ ብዘይካ’ቲ ዘካይዶ ዘሎ እሱራት ናይ ምፍታሕን ስልጣን ናይ ምድልዳልን መስርሕን ኣብ ጽገናዊ ለውጢ ኢትዮጵያ ብሰለማውን ዴሞክራስያውን መንገዲ ክዋስኡ ዝደልዩ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝርከቡ ተቓወምትን ማዕከናት ዜንኦምን ናብ ሃገሮም ክኣትው ጻውዒት ከምዝገበረ ይፍለጥ።
ብዘይካ’ዚ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ንነዊሕ ዓመታት ጠቕላሊ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ኢትዮጵያ ጀነራል ሳሞራ ዮኑስን ሓላፊ ጸጥታን ሃገራዊ ድሕነትን ጌታቸው ኣሰፋን ብጥሮታ ድሕሪ ምፍናዉ፣ ብጀነራል ሰዓረ መኮነንን ጀነራል ኣደም መሓመድን ተኪእዎም።
ኣብ ልዕሊ’ዚ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ደስኪሎምን ተኣሲሮምን ዝነጸንሑ ኣዛዚ ሓይሊ ኣየር ነበር ዝርከቦም ላዕለዎት ኣዘዝቲ ሰራዊት፣ ናብ ናይ ክብሪ ማዕርርረጎም ተመሊሶም፣ ናይ ጥሮታን ካልእ መሰላቶም ተሓልይሎም ብኽብሪ ከምዝፈነው ጌሩ ኣሎ።
=========================


text:
Avesta
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 28 11 2019
ኣቨስታ ኣብ ንውሓት ናይ ፈለግ ዳላ (Dalälven) ኣብ ደቡብ ዳላና ትርከብ። ናብ ተፈጥሮን ዓበይቲ ከተማታትን ድማ ቀረባ እዩ። ኣብ ቈልዑን መንእሰያትን ዓቢ ወፍሪ እዩ ዝግበር።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ23,295
ስፍሓት መሬት669 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Borlänge 60 ኪሜ
- Falun 68 ኪሜ
- Västerås 74 ኪሜ
- Stockholm 158 ኪሜ
ኣብ ኣቨስታ እቲ ካልእ ገዲፍካ ናይ ዳላርና ማእከል ስእሊ ቈልዑ (barnbildcentrum) ዝኾነ ቨርከት/ስነጥበብ ኣቨስታ (Verket/Avesta Art) ኣሎ። እቲ ምስ እቲ ደስ ዝብል ናይ ስድራ መሓምበሲ ኣዳራሽ መትሮፑለን ኣቨስታ (Metropoolen Avesta) ተላጊቡ ዝርከብ ናይ ስፖርት ክሊ፡ ሓደ ሓድሽ ብዘይ መደብ ስፖርት ዝግበሮ ቦታ እዩ። ኣብ ክፋላት ናይዛ ኮሙን እውን ብዘይ መደብ ስፖርት ትገብርሉ ናእሽቱ ናይ ስፖርት ቦታታት ኣሎ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ኣቨስታ ኮምዩን እተፈላለየ መንበሪ ኣባይቲ ኣሎ። ኣብኡ ኣፓርትማ፡ ኮንዶሚንዩም፡ ቪላታትን ኣጸደታትን ትረክብ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ እተፈላለየ መንበሪ ኣባይትን ናይ ኣካረይትን ደላሎን ሓበሬታን ትረክብ።
-
ናይ ሓበሬታ ካርታ
ኣብቲ ካርታ እንታይ ኪረኣይ ከም እትደሊ ምረጽ
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብቲ ኮምዩን እተን ብብዝሒ ዚዝረባ ቋንቋታት፡ ዓረብ፡ ትግርኛን ፋርስን/ዳሪን እየን። ግን ፈረንሳ፡ ኩርድ፡ ኡጉሪስካ፡ ሩስያ፡ ታይላንድን ሶማሊንውን ኣብ ይዝረብ እዩ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
እቲ ኮምዩን እተፈላለያ ማሕበራት ኣለዎ። ብዛዕባአን ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ደብተር ማሕበራት ክትረክብ ትኽእል። መብዛሕትኡ ናይቲ ኮምዩን ንጥፈታት ኣብቲ Evenemangskalendern ይንገር።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብቲ ኮምዩን ብዙሕ ዓይነታት ድኳናት ኣሎ። ከምኡውን ብዙሕ ቅርንጫፍ ዘለዎ ቤትንባብ። እቲ ናይ ምውህሃድ ኣሃዱ ኣብ ናይ ኣቨስታ ቤትንባብ ይርከብ። ኣብያተጽሕፈት መድህንን ቀረጽን ሓባራዊ ቤትጽሕፈት ኣለዎም። ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ፍሉይ መቐበሊ ቤትጽሕፈት ኣለዎም።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣቨስታ ኮምዩን ግሩም ክንክን ህጻናት ኣለዎ። ከምተን ውሑዳት ኮምዩናት ዚገብራኦ ምሸትን ለይትን እውን ይሰርሕ እዩ። ብዘይካ ኣብያተትምህርቲ ህጻናት፡ ከም መእለዪ ህጻናት ኮይኑ ዚስርሕውን መውዓሊ ስድራቤት ኣሎ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ናይ ኩለን ኮምዩናት መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ትረኽቦ። ኣብቲ ኮምዩን ብሕታዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣሎ። እቲ ናይቲ ኮምዩን ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ካርልፈልትዪምናስየት ይብሃል። ንሱ መብዛሕትኡ ብኮለጅ ደረጃ ዝኾነ ሰፊሕ ትምህርቲ የቕርብ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብን ጥቓን ኣቨስታ ግሩም ዝኾነ ናይ ትምህርቲ ዕድላት ኣሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ኣቨስታ ለይትን መዓልትን ዘገልግል ናይ ህጹጽ ረድኤት መቐበሊ ዘለዎ ናይ ከባቢ ሆስፒታል ኣሎ። ብወረዳ ዚካየድ ማእከል ጥዕናን ንቀዳምነት ክንክን ዘገልግል ብሕታዊ ማእከል ጥዕናን ኣሎ። ኣበይ ክትሕከም ከም እትደሊ ባዕልኻ ኢኻ እትመርጽ። ኣብቲ ማእከል ጥዕና፡ ናይ ኣደታትን ህጻናትን ክሊኒካት ከምኡውን ናይ ምሕዳስ ጥዕናን ናይ ምውስዋስ ክሊኒካት ኣሎ።
እቲ ምምሕዳር ዞባ ሕክምና ስኒ ይህብ፣ እተን ናይ ግሊ ወሃብቲ ኣገልግሎት እውን። ናይ መንእሰያት ክሊኒክ እውን ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ሰበስልጣን ኣብ እትራኸበሉ ግዜ ናይ ትርጉም ኣገልግሎት ብኣካል ወይ ብተለፎን ንኽትረክብ ተኽእሎ ኣሎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ ስሉጥ ኣግልጎሎት መጎዓዝያ ኣሎ። ንሰዓታት ንቕሎን ናይ መጎዓዝያ ኣማራጺታትን ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ክትረኽብዎ ትኽእሉ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ኣቨስታ ነቶም ሰብ ዋኒን ኪኾኑ ዚደልዩ ዓቢ ሓገዝ ኣሎ። ንኣብነት ናይ ሓድሽ ዋኒን ሰንትሩም፡ ናይ ቢዝነስ ስልጠና፡ ናይ ቁጠባ ኣሃዱ ከምኡውን ነቲ ዘድሊ ነገራት ብጽፉፍ መገዲ ንኺኸይድ ዘማኽሩ ናይ ተሓጋገዝቲ ጉጅለ ኣለዉ። ሓያሎ ናይ ሰብ ዋኒን ማሕበራትውን ኣሎ።
ኣብቲ ኮምዩን እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ ከም ኣብነት ንምውሳድ እዞም ዚስዕቡ እዮም፤ Stora Enso Fors, ኣቨስታ ኮምዩን ን ናይ ዳላርና ወረዳ ቤትምኽሪ። ግን ከኣ ኣብ እተፈላለየ ንጥፈታት እተዋፈራ ነኣሽቱን ማእከሎትን ዋኒናት ኣለዋ። ኣብዘን ቀረባ ዓመታት ብዙሓት ኣብ ክንክንን ጥዕናን ዚሰርሑ ዝነበሩ፡ ጥሮታ ኪኣትዉ እዮም። ስለዚ ብዙሕ ናይ ስራሕ ዕድላት ኪህሉ እዩ።


text:
ኣዝዩ ተሓጒሱ ድማ እቲ ካብ መልኣኽ ዚሰምዖ ንእምባ መሪና በዓልቲ ቤቱ ነገራ፣ እምባ መሪና’ውን “ከምቲ ንበዓል ቤተይ ዝተገለጽካሉ ተገለጸለይ” ኢላ ኣበርቲዓ ለመነት፣ ቅዱስ ሩፋኤል ከኣ ተገልጸላ እሞ ክልተኦም በዚ ነገር እዚ ተደኒቖም ካብታ ብሥራት ዚሰምዑላ ዕለት 28 ሚያዝያ ክሳዕ ዕለት 6 ነሓሴ ብጾም ብጸሎት ብምጽዋት ሱባኤ ኣትዮም 7 ነሓሴ ኣብ ዕለት ፅንሰት እግዝእትነ ማርያም እምባ መሪና ንቅድስቲ ሰሎሜ ፀነሰት፣ ኣብ 40 መዓልቲ ድማ “ከምቲ ነደይ ኣብ ማሕፀን ሓና ዝፈጠርክዋ፣ ከምኡ ድማ ንሰሎሜ ኣብ ማሕፀን እምባ መሪና ፈጠርክዋ” ዚብል ኣምላኻዊ ድምፂ እምባ መሪና ካብ ማሕፀና ሰምዐት።
ቅድስቲ እምባ መሪና ካብ ፅንሳ ኣብ መበል 4ይ ወርኃ ኣብ ከባቢኣ ናብ ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን ንኽትሳለም እናኸደት ከላ ኣብ ከባቢ ሩባ ምስ በጽሐት ንኸተዕርፍ ኮፍ በለት።
ሽዑ ካብቲ ሩባ ማይ ኪወርዳ ዚመጽኣ ብዙኃት ሕሙማት ኣንስቲ፡ ከም ዓይነ ሥዉራት፡ በሃማት፡ ለምጻማት፡ ጸማማት፡ ቈራያት ዚነበራ ብማዕዶ ኣብ መንጎ እተን ጥዑያት ኮይነን ምስ ረኣያኣ ምሕረት እግዚኣብሔር ጸዊዕወን “ኪትፍውሰናን ኬተሕውየናን ኪትባርኸናስ ንዓናይ ናብኣ ንኺድ ተበሃሃላ። ሽዑ እተን ጥዑያት ነዚ ሰሚዐን እናሰሓቓ “እዚኣ ደኣ መን ኮይና እያ ከመይ ገይራኸ ኪትፍውሰክን፧” እናበላ ኣላገጻላ። ንሳተን ግና ንሕናስ ንኺድ ደኣ ኢለን ናብ እምባ መሪና ከዳ። ኣብ ቅድሚኣ ድማ ናይ ጸጋ ስግደት ሰገዳላ፣ ጽላሎት እምባ መሪና ኸኣ ኣብ ልዕሊአን ወደቐ፣ ብኡ ንብኡ ድማ ነፍስ ወከፈን ካብቲ ዝነበረን ሕማመን ሓወያ። እቲ ኣብተን ሕሙማት ዚነበረ ሕማም ከኣ ናብተን ዘላገጻ ጥዑያት ኢና በሃልቲ ተሳገረ። ሽዑ ናብቲ ዝሓሰበቶ ቤተ ክርስቲያን በጺሓ፣ ዲያቆን “ተንሥኡ ለጸሎት” ምስ በለ፡ ኣብ ማሕፀን እምባመሪና ዝነበረት ሰሎሜ “ኣደይ ተንሥኢ ተንሥኢ ዲያቆን ተንሥኡ ለጸሎት ይብል ኣሎ” ኢላ ተዛረበት፣ ቀጺሉ ካህን “ሰላም ለኵልክሙ” ምስ በለ ብትሑት ቃል “ምስለ መንፈስከ “ ኢልኪ ተቐበሊዮ በለታ። እምባ መሪና ነዚ ድምፂ ፅንሳ ብምስማዕ ፈርሐት። ሽዑ “ኣደየ ኣጆኺ ኣይትፍርሒ፣ ኣነ ሰሎሜ ጓልኪ ኣብ ማሕፀንኪ ተፀይረ ዘሎኹ ኣብ ዕለት ሓደ ግንቦት ልደት እግዝእትነ ማርያም ኽትወልድኒ ኢኺ” ኢላ ኣጸናነዓታ።
ካብ ዝገበረቶ ተኣምራት
ኣብ ሻብዓይ ወርኂ ፅንሳ፣ ሓደ መስፍን ካብ ካልእ መስፍን ዚተለቅሖ ገንዘብ ክሒዱ ኣብ ልዕሊ እቲ መስፍን ኃደጋ ኬውድቕ ተበገሰ፣ እቲ በዚ ዚፈርሐ ኣለቃሒ መስፍን ምስ ሠራዊቱ ሃዲሙ ናብ ሕይወትብነን እምባ መሪናን ከይዱ እቲ ኪገብሮ ዘለዎ ከማኽርዎን ብጸሎት ኪሕግዝዎን ተማኅፀነ። ሽዑ ሰሎሜ ኣብ ማሕፀን ኣደኣ ኮይና ዓው ብዝበለ ድምፂ “ኣጆኻ ኣይትፍራሕ፣ ከመይ ንሱን ሾብዓተ ደቁን ኣረሚ ቐቲልዎም እዩ። ነቲ ዝሃብካዮ ወርቂ ድማ ኣብ ትሕቲ ዓራት በዓልቲ ቤቱ ቐቢርዎ ኣሎ። ክሳዕ እዚ ዝበልኩኻ ዚፍጸም ንሠለስተ መዓልቲ ኣብዚ ቀኒ” ኢላ መለሰትሉ።
ነዚ ዚሰምዐ መስፍን “እዚ ኣብ ማሕፀንኪ ዘሎስ ነቢይ ድዩ ወይ መልኣኽ፧” ኢሉ ኣብ ቅድሚ እምባ መሪና ናይ ጸጋ ስግደት ሰገደ። ሰሎሜ ደጊማ ኣብ ማኅፀን ኣዲኣ ኮይና “ከምዚ እትብሎ ዘሎኻ ወዲ ኣይኮንኩን፣ ጓለንስተይቲ ፈላሲት ክሳዕ ዕለተ ሞተይ ንመከራ ዝውለድ እየ” በለቶ። ደጊሙ ነዚ ነገር እዚ ካብ ማሕፀን እምባ መሪና ሰሚዑ ናብ ምድሪ ወደቐ፣ ከም ምዉት ከኣ ኮነ።
ሽዑ ድኅሪ ሠለስተ መዓልቲ ናይቲ መዋቲ መስፍን በዓልቲ ቤትን ኣዝማድን ናብቲ ዘለቅሖ መስፍን መጺኦም “ሰላም ንግበር፣ ወርቅኻ ዕጽፊ ጌርና ክንህበካ ኢና” በልዎ። ንሱ ኸኣ እናበኸየ ‘እቲ ወርቀይ ኣበይ ከም ዘሎ ደኣ ንገሩኒ እምበር ኣይቅበለኩምን እየ” በሎም። እቶም ኣዝማዱ “ኣብ ትሕቲ ዓራት በዓልቲ ቤቱ ተቐቢሩ ኣሎ” በልዎ። ንሱ “ብሓቂ ትንቢት ናይዛ ሕፃን ኣብ ማሕፀን ኣዲኣ ኮይና ዚተናገረቶ ተፈጸመ” በለ። እምባ መሪና ድማ “ወርቂ ናይዚ መስፍን እዚ ኣይትቀበል፣ ምኽንያቱ ምስ ሰበይቲ ኃዉ ዘምዩ እዩ” በለቶ። ነቲ ገንዘብ ከኣ ንድኻታት ዓደሎ።
ልደት ሕፃን ሰሎሜ
እምነ ሰሎሜ ኣብ ዕለት ሓደ ግንቦት ተወልደት፣ ዕለት ዕሥራ ሓምለ ንጥምቀታ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ተኣኪቦም ካህናት ጸሎት ኬብጽሑ ተንሥኡ፣ ሕፃን ሰሎሜ ብልሳና “ኣነ ጳጳስ ከይመጽአ ኣይጥመቕን እየ። እቲ መልአኽ እግዚአብሔር ሓቢርዎ ንኽብሪ ጥምቀት ዚመጽእ ዘሎ ጳጳስ ኣብ መንገዲ ኣሎ” በለት። በዚ ነገር እዚ እቶም ካህናት ኣብ ክልተ ተኸፍሉ። ገሊኦም ንጸበ፣ ገሊኦም ከኣ ነጥምቃ ኢሎም ስለ ዝተኸራኸሩ መልአኽ እግዚአብሔር መጺኡ ንሕፃን ሰሎሜን እምባ መሪናን ሃንደበት ካብቲ ቤተ ክርስቲያን ኣልዒሉ ናብ ቤተን ወሰደን። እቲ ንጥምቀት ዝተዳለወ ማይ ከኣ ከም እምኒ ደረቐ፣ በዚ ነገር እዚ ኣብቶም ንጥምቀት ዚተኣከቡ ራዕድን ፍርሓትን ኮይኑ ኣብ ምድሪ ወዲቖም ከም በድኒ ኾኑ። እቲ ንኽብራ ዚተላእከ ጳጳስ ድማ ክይድ ውዒሉ ናብ ቤቶም ምስ መጽአ፡ ሕይወትብነ ጽቡቕ ገይሩ ተቐበሎ። ሕፃን ሰሎሜ ድማ ኣብ ዝባን ኣደኣ ኮይና “ካብ ዝባንኪ ኣውርድኒ ኣብ እግሩ ክሳለም” ኢላ ካብ ዝባን ኣዲኣ ወሪዳ ልክዕ ከም ጓል ዓሠርተው ክልተ ዓመት መሲላ ኣብ እግሪ ጳጳስ ተሳለመት። ሽዑ ንጽባሒቱ ሰንበት ኮይኑ ናብ ቤተ ክርስቲያን ከዱ። እቲ ጳጳስ ከኣ በቶም ዚወደቑ ሰባትን በቲ ከም እምኒ ዝደረቐ ማይን ተገሪሙ “እዚኣቶም ደኣ ምዉታት ድዮም፧ እዚ ማይከ ከመይ ኢሉ እዩ ደሪቑ፧” ኢሉ ተገረመ። ሕፃን ሰሎሜ ነቲ ዝተፈጸመ ካብ ጥንቱ ክሳዕ ተፍጻሜቱ ነገረቶ። ካብ ዝባን ኣደኣ ወሪዳ ድማ ነቶም ዚወደቑ “ብስም ጐይታ ኢየሱስ ክርስቶስ ተንሥኡ” በለቶም። ንሳቶም ብኡ ንብኡ ብቕጽበት ተንሢኦም ኣብ እግራ ወዲቖም “ብኣኺ ወዲቕና ብኣኺ’ውን ተንሢእና” በሉ። ነቲ ደሪቑ ዚነበረ ማይ’ውን “ብስም ጐይታይ ኢየሱስ ክርስቶስ ናብቲ ቐዳማይ ፍጥረትካ ተመለስ” በለቶ። ናብቲ ጥንታዊ ፍጥረቱ ኸኣ ተመልሰ። ብኢድ እቲ ዝመጽአ ጳጳስ ከኣ ተጠምቀት። ቅዱስ ሚካኤል ከኣ መንፈሳዊ ኣቦኣ ኾነ።
ኣተዓባብያ ሕፃን ሰሎሜ
ሕፃን ሰሎሜ ከም ኣተዓባብያ ኵሎም ሕፃናት ብመንፈሳዊ ኣተዓባብያ ዓበየት፣ ናይ ወትሩ ሥራሓ ድማ ጾም፣ ጸሎትን ስግደትን ነበረ፣ ብመዓልትን ለይትን (300) ስግደት ትሰግድ ፣ ምስኡ ድማ ኵሉ መጻሕፍቲ ጸሎት ተብጽሕ፣ ጸጋ እግዚኣብሔር ከኣ ኣብኣ የዓርፍ ነበረ፣ መንጸፋ ድማ (120) ኣእሻዅ ዘለዎ እግዝእትነ ማርያም ዝፈተለትላ መንጸፍ ትንጸፍ ነበረት፣ ነዚ ኵሉ ተጋድሎኣ ሰብ ኣይፈልጦን ነበረ። ትርኢታ ከኣ ከምተን ጽቡቕ ዚምገባን ዚኽደናን ትመስል ነበረት።
ሰሎሜ ጓል 15 ዓመት ኣኺላ ክንዲ ኣዴታታ ድኅሪ ምዃና ናብ ዲያቆን ቶማስ ዝተባህለ ከምኣ ሓደ ቅዱስ ሰብ ተመርዓወት፣ ናይ ሠለስተ መዓልቲ ሱባኤኦም ምስ ወድኡ ቅዱስ መርቆሬዎስ ሰማዕት ብራእይ ተራእዮም፣ “ሱባኤ የኣኽለኩም፣ ሰብኣይን ሰበይትን ኩኑ፣ ምእንቲ ክትኣምኑኒ ድማ ቅዱስ ሚካኤል ምሳይ ኣሎ፣ ቅዱስ ሚካኤል ከኣ እወ ሓቂ እዩ፣ ነቲ ዚፅነስ ሕፃንውን በቲ ናይ ዕለቱ በዓል መርቆሬዎስ ሰማዕት ስም ኣውፅኡሉ” ኢልዎም ካብኦም ተሠወረ።
ፅንሰትን ልደትን ጥምቀትን ኣቡነ መርቆሬዎስ
ድኅር’ዚ ኣቡነ መርቆሬዎስ ኣብ ዕለት 25 ኅዳር ካብ ቅድስት ሰሎሜ ተፀንሰ። ብዕለት 29 ነሓሴ ብእግዝእትነ ማርያምን መላእኽትን ተሰንያ ወለደት፣ ቅድም ንመርቆሬዎስ ደኃር ንኣብሳዲ ፣ ንማቴዎስ ዘበርበሬ፣ ንመክብበ ደናግል ከምቲ ብራእይ ዚረኣይዎ ወሲዳ ብዘሎ ኵሉ ሥርዓትን ሕግን ኣምሂራ ኣዕበየቶም።
ከምቲ ኣብ ማሕፀን ኣዲኣ ኮይና “ኣነ ፈላሲት ጓለንስተይቲ ደኣ እምበር ወዲ ተባዕታይ ኣይኮንኩን” ዝበለቶ እቲ ትንቢት ምእንቲ ኪፍጸም ኣብ መበል ኣርብዓን ሸሞንተን ዓመት ዕድሜኣ ርእሳ ላጽያ ፣ ንዓለም መኒና ንሠለስተ ወርኂ ብጾምን ብጸሎትን ብትሕትናን ፍርሃት እግዚኣብሔርን ተመኵሮ ድኅሪ ምውሳዳ ኣርዑት ምንኵስና ካብ ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ተቐበለት፣ ካብ ኣቡነ ኤዎስጣቴዎስ ፍንትት ኢላ ድማ ተመንን ግሔታትን ኣብ ዚበዝኅዎ ኣብ ከባቢ ገዳም ደብረ ድማኅ ባሕተወት፣ ንመጻኢ ወለዶ ትእምርቲ ምእንቲ ኪኸውን ድማ ከውሒ ሃሪማ ማይ ኣፈልፈለት። ክሳዕ ንእግራ ዚውሕጥ ንብዓት እናነብዐት መዓልቲ ፍርዲ ትዝክር ነበረት።፡
ፈተና ጸላኤ ሠናያት ንቅድስቲ ሰሎሜ
ሓደ መዓልቲ ጸላኤ ሠናያት ቤተ ዘመድ ተመሲሉ ናብኣ መጺኡ “ሰላም ንኣኺ ይኹን” ኢሉ “ስለምንታይ ኢኺ ኣብዚ ቦታ እዚ ምስ ኣራዊት ነብርን ኣንበሳን ተቐሚጥኪ፧ ቤትኪ ገዲፍኪ፧ ፈሊጥክኒዶ ኣሎኺ፧ ኣነ ወዲ ኃው ኣቦኺ እገሌ እየ ናይ ሥጋ ኴንክኒ ክናዝዘኪ መጺአ፣ ሰብኣይኪ ካልእ ሰበይቲ ተመርዕዩ፣ ደቅኺ ዘኽቲሞም፣ ንምንታይ ካብቲ ማሞቕ ቤትኪ ኣብዚ ቍርን ኣስሓይታን መሪጽኪ፧" በላ።
ቅድስቲ ሰሎሜ መንፈስ ቅዱስ ገሊጹላ ሓሳዊ ምኻኑ ፈሊጣ፣ “ተድላን ሓጐስን እዚ ዓለም እዚ ከም ጽላሎት ኃላፊ ስለ ዝኾነ ነዚ መሪጸ፣ ሃብቲ ምድሪ ኣይደልን ፣ ሃብቲ ሰማይ ይኅሸኒ” በለቶ። ጸላኤ ሠናያት ብመልሳ ተገሪሙ “ናብ ቤት ምምላስ ይትረፍሲ ንምንታይከ ሕራይ ዘይትብልኒ፧ ሥጋኺ ብጾም፣ ብጸሎት፣ ብስግደት ማሲኑ፧” በላ።
ንሳ ድማ “እንተበላዕኩ ኣይውስኽ፣ እንተዘይበላዕኩ ኣይንኪ “በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅድስ አሐዱ አምላክ” ኢላ ኣማዕቲባ “ርሓቕ ኣታ ርኹስ” በለቶ። ብኡ ንብኡ ድማ ከም ትኪ በነነ፣ ስለ እቲ ኵሉ ዚገበረላ ንእግዚኣብሔር ኣመስገነት።
ኣብ ጸሎታ መላእኽቲ መጺኦም “ኦ ሰሎሜ፣ ቡርክቱ ለአብ ወልዕልቱ ለወልድ ወማኅደሩ ለመንፈስ ቅዱስ አልቦ ዘይትማሰለኪ ዘእንበለ ማርያም ወላዲቱ” እናበሉ የጸናንዕዋ ነበሩ።፡ ተራዳኢኣ መልኣኽ ገብርኤል የገልግላን ኅብስተ መና እናኣምጽአ ይምግባን ነበረ። ኪትቈርብ ኣብ ዝደለየቶ ጊዜ ድማ ኣብ ልደት፡ ጥምቀት፡ 21 ጥሪ፡16 ነሓሴ፡ ትንሣኤ፤ ሠረገላ እሳት ኣምጺኡ ብደመና ጽዒኑ ናብ ኢየሩሳሌም ወሲዱ የቐብላ ነበረ፡።
ንነፍሲ ዚኸውን እንተሓተተት፡ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ናብኣ መጺኡ ንዚሓተተቶ ቃል ብቓል ይነግራ፣ ብዅሉ ግብሪ ጽድቂ ፍጽምቲ ኾነት፣ ንእግዚኣብሔር ድማ ኣሥመረቶ። ብኣካለ ሥጋ ኸላ ናብ ሰማያት ዓሪጋ ጻድቃንን ኃጥኣንን ትርኢ ነበረት። በዚ ከምዚ 33 ዓመት ድኅሪ ምንባራ፣ ምስቲ በዓል ቤታ ዚገበረቶ 48 ዓመት ተደሚሩ 81 ዓመት ገበረት።
ቃል ኪዳን ከምዝተቐበለት
ኣብ 23 ኅዳር ምሸት ቁሩብ ሓመመት፣ ብሕማማ ድማ ንእግዚኣብሔር ኣመስገነት፣ ሽዑ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብቕድሚኡን ብድኅሪኡን ብየማኑን ጸጋሙን ኣእላፍ መላእኽትን ቅዱሳንን ኣስዒቡ ናብኣ መጺኡ “እንታይ ክገብረልኪ ትደልዪ፧ ከመይ እቲ ናባይ እትመጽእሉ ጊዜ ኣኺሉ እዩ” በላ።
ንሳ “ተዝካረይ ንዚገብሩ፣ ስመይ ንዚዝክሩ ብስመይ ቤተ ክርስቲያን ዚሓንፁ መሓረለይ” በለቶ። ጐይታና ኸኣ “ከምዚ እትብሊዮ ኪኸውን ምሒለልኪ ኣሎኹ” ኢሉ ቃል ኪዳን ሂቡ ናብ ሰማያት ዓረገ። ንጽባሒቱ ሰዓት 9 ናይ ንግሆ ድማ ዕለት 24 ኅዳር ነፍሳ ካብ ሥጋኣ ተፈልየት። ናብ መንግሥተ ሰማያት ከኣ ብኢድ መላእኽቲ ዓረገት።
ጸሎታን በረኸታን ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡አሜን!


text:
ኣባላት ደባይ ተዋጋእቲ ነበርን ምስ ምክትል ፕረዚደንት ዝነበሩ ሪክ መቻር ዝወገኑ እሙናት ደገፍቶምን፣ ነቲ ሎሚ ዝተበጸሐ ውዕል ምምቕቓል ስልጣን ምስ መንግስቲ ንኢዶም ኣለው።
እቲ ሎሚ ኣብ ጁባ ዝተኸትመ ውዕል፣ ኣብ እዋን ስግግር 30 ሚኒስትራት ንክምዘዙ፣ መንግስቲ ንሚኒስትር መከላኸሊ፣ ሓበሬታ፣ሃገራዊ ድሕነትን ፍትሒን ሓዊሱ 16 ሚኒስትራት፣ ተቃወምቲ ንሚኒስትራት ጉዳያት ውሽጢ ሃገር፣ ነዳዲ፣ ላዕለዋይ ትምህርቲ፣ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ሓዊሱ 10 ሚኒስትራት፣ ዝተረፉ መዝነት ኸኣ ንካልኦት ወገናት ተከፋፊሉ’ሎ።
ክፍሊ ርክብ ዝምድናታት ወጻኢ ተቃወምቲ ኢዝቂኤል ሎል፣ ንኩሉ ዝሓተትናዮ ኣይረኸብናን ግን ዕጉባት ኢና ይብል። ንሱ ብተወሳኺ‘በቲ ዝረኸብናዮ ዕጉባት ኢና ክብል ኣይክእልን። እንተኾነ ዘይዓገብናሉ እውን እንተኾነ፣ ፈሪምና ዝተቀበልናዮ ስለዝኾነ ክንትግብሮ ኢና። በቶም ዝመረጽናዮም ሚኒስትራት’ውን ሕጉሳት ኢና። ሚኒስትሪ ጉዳያት ውሽጢ ሃገር፣ ነዳዲ፣ ላዕለዋይ ትምህርቲ፣ ሳይንስን ቴክኖሎጂን፣ ኤኔርጂን ግድባትን፣ ትምህርቲን ቴክኖሎጂ ማይን ረኺብና ኣለና’ ኢሉ።
መዝነት ሚኒስትር ወጻኢን መጓዓዝያን ምስ ክልቲኦም ዘይወገኑን ኣብ ሓደ እዋን ተኣሲሮም ዝነበሩን ፖለቲካዊያን ተዋሂቡ’ሎ። እዚ ድማ ሃገራዊ ዕርቂ ንክወርድ ሓጋዚ’ዩ ይብል ዝረኸብናዮ ዜና።
ካብ’ቶም ተላዘብቲ ሓደ ዝኾነ ሚስተር ጋቱዝ ‘እቲ ውዕል ኣዝዩ ኣገዳሲን ኩሎም ወገናት ዝሳዓሩሉን’ዩ ኢሉ ይገልጾ። ህዝቢ ደቡብ ሱዳን ስለ ሰላም ኢሎም ብዓቕሊ ስለዝተጸበዩ ድማ ኣመስጊኑ።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
* ኣፍሪቃ ትላዓል ዘላ ኣህጉር፣ኣህጉረ ኢንቨስትመንትን ንግድን ኮይና‘ላ።
ከም ሃገረይ ኢትዮዽያ ሓዊሱ፣ኣብ ምዕዋት ምለንየማዊ ሸቶታት ርኡይ ኣዎንታታት ተመዝጊቡ‘ሎ።እንተኾነ ኣብ ምንካይ ሞት ኣደታት ጉድለት ኣለና።ስለዚ ኣጀንዳታት ስግር ምለንየማዊ ሸቶ ኣልዒልና ክንዝቲ ግድን‘ዩ ኢሎም።
* ብወገና ክሳብ ንዓመታ ብደረጃ ዓለም ንክትግበር ንዝተወጠነ ውዕል ክንክን ከባቢን ዓለማዊ ዋዒ ትሕቲ ክልተ ዲግሪ ሴንቲግሬድ ንክሕፀርን ንሰርሕ‘ለና ዝበሉ እቶም ቀ/ሚ፣ዋና ፀሓፊ ሕ/ሃ ባንኪ ሙን ኣብ‘ዚ ሰሙን‘ዚ ኣኼባ ኩነታት ኣየር ስለዝፀውዑ ኣመስጊኖም፣እንተኾነ ኣብ ሸቶ ንምብፃሕ ንጅሙር መደባት ንክቅፅሉ ክደፍኡሉ‘ዮም ዝብል እምነት ኣለኒ በሉ።
* ኣብ ዞባና ንዘበናት ዝሰራሕናሉ መደባት፣ብዘየቋርፅ ግጭታትን ህውከትን ይሽርሸር‘ሎ።ቅልውላው ደቡብ ሱዳን ሓደ ኣብነት‘ዩ።ኣባል ሃገራት ኢጋድ ደገፍ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ሕቡራት ሃገራትን ማሕበረ-ሰብ ዓለምን ተወሲኹሉ፣ ነቲ ቅልውላው ብሰላማዊ ኣገባብ ንምድቃስ ዝካኣለና ንሰርሕ‘ለና።እንተኾነ ይትረፍ‘ዶ ዛዛሚ ውዕል ክእሰር፣ምዕይ ክብል ኣይካኣለን።ተፃባእቲ ሓይልታት ተገዳስነት እንተዘይሃልዩዎም፣መስርሕ ሰላም ክስጉም ኣይኽእልን።ኢጋድ እንተኾነ መዕለቢ ክሳብ ዝርከብ ዝካኣሎ ክገብር‘ዩ።
* ንዳግመ ህንፀትን ሶማልያ ክሳብ ድሕሪ ክልተ ዓመት እዋን ስግግር ትትግብርን ክንሕግዝን ክንረባረብን ኣለና።ግጭት ዕጫ ኣፍሪቃ ጥራሕ ኣይኮነን።ጋህዲ እናኾነ ይመፅእ ዘሎ ሻቅሎት፣ዓለም-ለኸ ስግኣት ፀጥታ ክሳዕ ክንደይ ሓባራዊ ስግኣት ኮይኑ ከምዘሎ‘ዩ።ድሕሪ ምዝዛም ዝሑል ኲናት፣ስግኣት ፀጥታ ከም‘ዚ ናይ‘ዚ መዋእል‘ዚ ኮይኑ ኣይፈልጥን። ስግኣት ፈጠራ ራዕዲ ንሰፊሕ ከባቢታ ከቢድ ስግኣት ኮይኑ‘ሎ።
ሙሉእ ሪፖርት ኣብ መርበብ ሓበሬታና ኣቲኹም ኣዳምጹ


text:
ዲሲ ተጠማቲት ናይ ቀልሲ ግንባር..ግን ነዚ ትጽቢት ዝበቅዕ ምንቅሳቓስን ምልዕዓልን ምድላውን ይርኤ ኣሎ ድዩ?
ኤርትራውያን ዲሲን ከባበኣን ናይ ይኣክል ባይቶ ኣብ ምምስራት እብ ዝነጥፍሉ ዘሎዉ ግዜ፡ ንመንፈስን ዕላማን ይኣካል ማእከል ዝገበረ፡ ሰፊሕ፡ ስጡም፡ ኣሳታፊ፣ ብዙሕነት ዝመለለይኡ ውደባ ክገብሩ ትጽቢት ይግበረሉ እዩ ዘሎ። ብብግዚኡ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከተማታት ዝርኤ ዘሎ ሰፊሕን ሕኑንን ተሳተፎ ህዝቢ ንተቓለስቲ ዲሲን ከባቢኣን ሓያል ብድሆ እዩ።
ዲሲ፡ ማእከል ቃልሲ ንፍትሒ ስለ ዝኾነት፡ ኣብዚ መድረኽ ህዛቢዊ ማዕበል፡ ኣገዳስን መሪሕ ግድን ክትጻወት እዩ ትጽቢት ዝግበረላ ዘሎ። ነዚ ንምብቃዕ ዓቢን ከቢድን ሓላፍነት እዩ። “ዲሲ እንተሰኒፎም ወይ ጸገም እንተገሮም፣ ቃልሲ ይኣክል ክህሰ እዩ” ዝብሉ ኣይሰኣኑን እዮም።
ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ዲሲ፡ ናይ ኣመሪካ ኮንግረስ ኣብ ዲስ፡ ናይ ዓለም ኤምባሲታት ኣብ ዲሲ፡ ወጻኢ ጉዳይ ኣመሪካ ኣብ ዲሲ..ዝበዝሔ ኤርትራውያን ዝቐመጡሉ ካባቢ ዲስ ..እዚ ጸጋታትን ዕድላትን ሕሉፍ ናይ ቃልሲ ታሪኽ ዲስን ንዲሲ ተጠማቲት ናይ ቃልሲ ግንባር ይገብራ።
እንተኾነ፡ ልዕሊ እዚ ኣብ ኩሉ ከተማታት ዓለም ዝግበር ዘሎ ናይ ይኣክል መስራቲ ኣኻብታትን ውደባን ትኸወን፡ ካብኡ ብዝተረፈ፡ ማዕረኡ ክትከውን ይግብእ እንተተባህለ ዘይወድዓዊ ትጽቢት ኣይኮነን፡፡ ግን፡ ነዚ ትጽቢት ዝበቅዕ ምንቅሳቓስን ምልዕዓልን ዝካየድ ዘሎ ኣይመስልን። ጽብብ ከይትብል ይፍራሕ እዩ ዘሎ። ከም’ቲ ዝጸንሔን ዝርኤ ዘሎ ኣካይዳን፡ ማለት፡ እቶም ኣብ ምንቅስቓስ ዝጸንሑን ዘለዉን፡ እንተ ብስልኪ እንተ ብተክስት እንተ ብኢመይል ተጻውዊዖም ንበይኖም ከይገብርዎ እሞ ብኩሉ ሸነኹ ጸቢብ ከይከውን ብእዋኑ፡ ቀያሕቲ ናእሽቱ መብራህቲ ውልዕ ውልዕ እየን ዝብላ ኣለዋ።
ግዜ ሂብካ: ጽዑቕ ህዝባዊ ወፈራን ምልዕዓልን ከድሊ እዩ።
ባይቶ ይኣክል ንምትካል ኣብ ኣመሪካ ካናዳ ኣውራጳ ከምኡ’ውን ኣውስትራልያ ዝተገበረ መስራቲ ኣኻባታት፡ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ብዝሒ ህዝቢ ዝተሳተፎ ምንባሩ ኣብ ዜናታት ንዕዘብ ኣለና። እዚ፡ ብዝሒ ተሳታፊ ህዝቢ ጥራይ ዘይኮነ፡ ተሳትፎ መንእሰያትን ደቀ-ኣንስትዮን ጎሊሁ ዝተራእየሉ ዕዉት ኣኸባታት እዩ ነይሩ። እዚ መስራቲ ኣኸባታት፡ ብቐሊሉ ዝመጸ ዘይኮነስ፣ ግዜ ተወሲዱ፡ ጽዑቕ ህዝባዊ ወፈራን ምልዕዓልን ከም ዝተገብረሉ ካብ ወደብቲ ዝተርኽበ ሓበረታ የረጋግጽ።
“ኤርትራውያን ኣብ ዝርከብሉ፡ ገዛ-ገዛ እንዳኸድና፡ እብ ቤተ-ክርስትያናት፡ መጻጊድ፣ ኣብ ቦታ ንግዳዊ ትካላት (ታክሲታት ደው ዝብላሉ፡ ቤት መገቢ)ተዋፊርና ሰፉሕ ዕዉት ኣኸብታት ክንገበር በቒዕና” እዮም ዝብሉና ዘለዉ፣ እቶም ዝወደቡ።
ሕጂ እንተስፍሕዎ’ ምብር ተደዋዊሊም እዮም ዝገብርዎ ነሮም..
ከምዚ ዓይነት ሓሜታ ጸኒሑ እዩ። እቶም ንወዕሎ ዲሲ ከም ሰብ ወራይ ኮይኖም ዘዓወቱ ኣሕዋትን ኣሓትንን: ንህዝቢ ዲሲን ከባቤኣን ግን ዛጊት ኣብ ኣኸባታት ይኣክል ብብዝሒ ከሳትፍዎም ኣይከኣሉን ዘለዉ። እቶም ካብ ዲሲን ከባቤኣን ኣብ’ታ ናይ ሰሜን ኣመሪካ ባይቶ ዝተወከሉ ሰለስተ ኣባላት ዘካየድዎ ኣኸባታት: ብመጠን ብዝሒ ህዝቢ ዲሲን ከባቢኣን: ቁንጣሮ እዮም ነሮም እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ንምንታይ ዝብል ሕቶ ክምለስ ዝግብኦ እኳ እንተኾነ፡ ሕጂ፡ እቲ ዝጸንሔ ጸቢብ ኣካይዳ ብምስፋሕ፡ ኣቐዲሞም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ዘይተሳተፉ ምርካብን ኣብዚ ታሪኻዊ ናይ ምስረታ ኣኻባ ከሳተፉ ብመዕዳማን ጽዑቕ ህዝባዊ ወፈራን ምልዕዓልን ክግበር ጻዕሪ ምክያድ ዘደሊ ይመስል። እዚ ከይገበርካ ተጓይኻ ኣኸባ ምግባርን ኣካየድቲ ምምርጻን ሓያል ናይ ይኣክል ውደባ ክፍጥር ኣይክእልን፡፡
ናይ ሓደ ወርሒ ጹዑቕ ህዝብዊ ወፈራ ኣብ ዲሲ ከድሊ እዩ..
ነዚ ንምግባር፣
- ብውሑዱ ናይ ሓደ ወርሒ ጹዑቕ ህዝብዊ ወፈራ ኣብ ዲሲ፡ መሪላንድ፣ ቨርጂንያ ወፈራ ክግበር፡ ነዚ ዝፍጽማ ናይ ምልዕዓል ኮሚተ ክቖማ፡
- ቀዳም-ቀዳም ክሳብ ዕለት መስራቲ ኣኸባ ብዛዕባ ምስረታ ባይቶ ይኣክል ኣብ ረድዮ ረክላም ክግበር
- ንኣኸባ ዝዕድም ወረቓቕቲ (ፍላየር) ኣብ ቤተ-ክርስትያንትን መሳጊድን ኣብያተ ንግድን ክዝርጋሕ። ኤርትራውያን ዝኣትዉዎ ቤተ መግብን እንዳ ቡንን ናይ መግቢ መሸጣ ትካላት ( Safeway, Giant, Shoppers)
- ቅድሚ ከልተ ሰሙን መዓልቲ ኣኸባ፣ ኣብ ህቡባት ሚድያታት፡ ኣሰና፡ ኤሪ-ሳት፡ ፋኑስ ነተዎርክ፡ ረድዮ ኤረና..ክቃላሕ ምግባር
መስከረም 10/04/2019


text:
Image copyright Getty Images
ድሕሪ ብረግዚት [ምውጻእ ብሪጣንያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት]፡ ብሪጣንያ ምስ ኣፍሪቃ ንግዲ ንምዕዛዝ ትደሊ ኣላ። ኣብ ለንደን፡ ብሪጣንያ-ኣፍሪቃ ናይ ንግዲ ዋዕላ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን ልኡኽና ማቲው ዴቪስ፡ ናይ ብሓቂ ንኣፍሪቃ ዝኾኑ ሓደስቲ ዕድላት ኣለዉ`ድዮም ክብል ይሓትት።
ንግዲ ጥበብ/ብልሓት የድልዮ። ውዕላት ንግዲ ድማ ዝያዳ ጥበብ የድልዮም። ኣብ ውዕል ንኽትበጽሕ ዝግበሩ ዝርርባት ድማ ውሕልና ዘድልዮም ኣዝዮም ዝተሓላለኹ`ዮም።
እቲ ነዊሕ ጉዕዞ ብረግዚት ድማ ብቕልጡፍ ይዛዘም ኣሎ።
ብሪጣንያ ለሎሚ ለይቲ መወዳእታ ጥሪ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ምስ ወጽአት ተመሊሳ ብሕግታት ዓለማዊ ውድብ ንኸይትቕየድ፡ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ከስርሓ ዝኽእል ውዕል ክትነድፍ ኣለዋ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ቦሪስ ጆንሰንን ኣብ ጉዳይ ብረግዚት ደገፍቱን፡ ንረብሓታት ምውጻእ ብሪጣኒያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ ንዜጋታት ዘርብሕ ናይ ባዕላ ውዕላት ንግዲ ናይ ምዝርራብ ተኽእሎ ሓዊስካ ማለት'ዩ፡ ከብርሁ ክሕተቱ ጸኒሖም ኣለዉ።
ኣካል ናይ ሓደ ዓቢ ሕብረት ምዃን ናይ ገዛእ ርእሱ ረብሓታትን ሃስያታትን ኣለዎ። እወ፡ ምስ'ቶም ናይ ሓባር ፖሊሲታት ንኽትቃዶ ክትብል ናይ ባዕልኻ ሸቶታት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ተእቱ።
እንተኾነ ግን ኣብ እተካይዶም ናይ ንግዲ ዝርርባት ሓይልን ድርኺትን ናይ'ቲ ሕብረት ድማ ትጥቀም።
Image copyright Getty Images
እዚ ግን ንኣፍሪቃ ኣበይ የቐምጣ?
ኩሉ ሰብ ከምዝጽበዮ፡ ሚኒስተር ዓለም-ለኻዊ ዕቤት ብሪጣንያ ኣሎክ ሻርማ ኣዝዩ ርግጸኛ ኮይኑ ዝምድና ብሪጣንያ ምስ ኣፍሪቃ የማነ-ጸጋም ውዕላት ንግዲ፣ ዋኒናትን ወፍርን ዝኽተምሉ "ብልዑል ጸቕጢ ናህሪ ዝፈጥር [turbo-charged]" ክኸውን'ዩ ኢሉ።
መንግስቲ ብሪጣኒያ ንዝምድና ኣፍሪቃ ብዕቱብ ዝሓዞ ይመስል፤ እቲ ዋዕላ ወፍሪ ብሪጣንያን ኣፍሪቃን ድማ ከም ሓደ ኣብነት ገይርካ ክውሰድ ይከኣል ይኸውን። ዝኾነ ክመጽእ ዝኽእል ለውጢ ኣብ ኩነታት ንግዲ ግን ኣዝዩ ርሑቕ'ዩ፤ ምናልባት ዓመታት እውን ክወስድ ይኽእል'ዩ።
ብሪጣንያ ምስ ወጽአት እንታይ'ዩ ክቕየር?
ኣብ መወዳእታ ጥሪ ዝቕየር ነገር የለን።
ብዙሕ ፖለቲካዊ ምስሉይነትን መደረታትን ክህሉ'ዩ፡ ብሪጣኒያ ግን ክሳብ መወዳእታ ናይ'ዚ ዓመት ብሕግታት ጉምሩኽን፡ ሓደ ዕዳጋን ናይ ኤውሮጳዊ ሕብረት ክትቅየድ'ያ። ነዚ ብኽልተ ተወሰኽቲ ዓመታት ከተናውሖ ዘኽእላ ሕጊ'ውን ኣሎ፤ ቀዳማይ ሚኒስተር ጆንሰን ግን ነዚ ድሮ ነጺግዎ'ሎ።
እዚ ማለት ድማ ኣብ 2020 ዝምድና ንግዲ ብሪጣኒያን ኣፍሪቃን ከም ዘለዎ ብሕጊ ኤውሮጳዊ ሕብረት ተቐይዱ ክቕጽል'ዩ ማለት'ዩ።
ድሕሪ 2020'ከ?
ድሕሪ 2020'ውን እንተኾነ፡ ውዕላት ንግዲ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ምስ'ታ ምሉእ ብምሉእ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝወጽአት ብሪጣኒያ ኣብ ትሕቲ "ቀጻልነት/ምትእስሳር ዘለዎም ውዕላት" ከም ዘለውዎ ክቕጽሉ'ዮም።
እዚ ማለት ድማ እቶም ናይ ኩነታት ንግዲ (ቀረጻት፣ ብጽሒት/እጃም፣ መለኪዒታትን ካልኦትን) ከምዘለውዎ ክቕጽሉ'ዮም፡ ማለት ብመስረት'ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተኸተሙ ውዕላት ክቕየዱ'ዮም።
ንኣብነት፡ ብሪጣንያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ መስከረም ምስ ደቡብ ኣፍሪቃ፣ ቦትስዋና፣ ናሚቢያ፣ ሌሰቶ፣ ኤስዋቲኒን [ናይ ቀደም ስዋዚላንድ] ሞዛምቢክን ዝርከብኦ ሕብረት ጉምሩኽ ሃገራት ደቡባዊ ኣፍሪቃ (ሳኩ) ውዕል ቁጠባዊ ሽርክነት ኣበጊሳ።
እዚ ውዕል'ዚ እተን ኣባል ሃገራት ምስ ብሪጣኒያ ዘለወን ንግዳዊ ውዕል በቲ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘለወን ውዕል ተቐይዱ ክቕጽል ዘኽእል'ዩ።
እዚ ውዕል'ዚ "ድሕሪ ብረግዚት፡ ኩባኒያታት ንግድን ብዘይ ገለ ተወስኽቲ ዕንቅፋታት ክቕጽላ ከኽእለን'ዩ" ኢላ ጸሓፊት [ሚኒስተር] ዓለማዊ ንግዲ ብሪጣኒያ ሊዝ ትራስ።
ዕላማ ናይ ብሪጣኒያ ድማ ከምኡ ይመስል። ማለት ኣብ መንጎ ብሪጣኒያን ሃገራት ኣፍሪቃን ዘለዉ ውዕላት ብመሰረት'ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝተኣትዉ ቅድመ-ኩነታት ክቕየዱ እዮም። ብሪጣኒያ ምስ 70 ሃገራት ዓለምና 40 ተመሳሰልቲ ውዕላት ኣለዉዋ።
ንምንታይ'ቶም ውዕላት ዘይተቐየሩ?
ገለ ካብ`ቲ እቶም ውዕላት ዘይተቐየርሉ ምኽንያታት ብሪጣኒያ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ውዕል ምስዘይብለን ሃገራት ሓደስቲ ውዕላት ክትክትም ንከኽእላ ተባሂሉ ዝተሓስበ`ዩ። ኣብ`ዚ እታ ዝዓበየት ሃገር ኣሜሪካ`ያ።
ቀሊል ይመስል፡ ግን ኣይኮነን። ብውሑዱ ኣብ ዝነውሐ እዋን ብምኽንያት ዘይርግጹነት መጻኢ ድሕረ-ብረግዚት።
እቶም "ቀጻልነት ዘለዎም ውዕላት" ኣብ መወዳእታ ከብቅዑ`ዮም፡ ሽዑ`ዮም ከኣ እቶም ሓቀኛታት ዕድላትን ብድሆታትን ሃገራት ኣፍሪቃ ዝቕልቀሉ።
ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ብሪጣኒያ ዝሓሸ ውዕል ክረኽባ ይኽእላ`ዶ?
ብሪጣኒያ ካብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ወጺኣ ዝተሓተ ናይ ምውዕዓል ጽልዋ`ዩ ክህልዋ። እዚ ማለት ድማ ምስኣ ንግዲ ዝገብራ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝሓሸ ውዕላት ንምርካብ ክጸምቁኣ/ከዋጥራኣ ይኽእላ`የን - ምናልባት።
ኣቐዲሙ ከምዝተገልጸ፡ ንግዳዊ ዘተታት፡ ዝተሓላለኹን ጊዜን ክእለትን ዝሓቱን`ዮም።
እታ ናይ ፈላሚት ጥይት ሎሚ ዓርቢ 31 ጥሪ ሰዓት 11 ናይ ምሸት ምስ ተተኮሰት፡ ንግዳዊ ዝርርባት ብሪጣንያ ቀዳምነት ክወሃቦም`ዩ።
Image copyright Getty Images
ብሪጣንያ ኣብ ኣፍሪቃ ከተትኩር ድያ?
እቲ ዝዓበየ ኣድህቦ ብሪጣኒያ ምስ`ቲ ዝቐረበን ዝዓበየን መሻርክቲ ንግዳ ዝኾነ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝበለጸ ውዕል ኣብ ምርካብ ከተኩር`ዩ።
ካብ`ኡ ቀጺሉ ምስ ኣሜሪካ፣ ቻይና፣ ደቡብ ኮሪያን ኣውስትራሊያን ዝግበሩ ውዕላት ቀዳምነት ክወሃቦም`ዩ። እዚ ማለት ድማ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ታሕቲ/ድሕሪት ናይ`ቲ ዝርዝር/ሊስታ ክስርዓ`የን ማለት`ዩ።
እንተኾነ ግን ሕቶ ዓቐንን ፋይዳን/ኣድላይነትን`ውን ኣሎ። ንኣብነት፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ካብ ዝርከባ ሃገራት እታ ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝዓበየ/ዝበዝሐ ንግዲ ዘለዋ ሃገር`ያ።
ማዕድናት፣ መካይንን ምህርቲ ሕርሻን ናብ ኤውሮጳዊ ሕብረት`ዮም ዝለኣኹ፡ 18 ሚእታዊ ካብኡ ድማ ናብ ብሪጣንያ። ገለ ምህርቲ ሕርሻ ግን ብውዕል ብጽሒት/እጃም ይቕየዱ`ዮም።
ብሪጣንያ ንሕጊ እጃም ተልግሶ`ዶ ትኸውን?
ብኽልስ-ሓሳብ ብሪጣንያ ካብ`ቲ ሕጂ ኣብ ትሕቲ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘላቶ ቀይዲ ወጺኣ ንዕዳጋ`ታ ሃገር ኣስፊሓ ክትከፍቶ ትኽእል`ያ። ነዚ ዕድላት ድማ ደቡብ ኣፍሪቃውያን ኣፍረይቲ ነቢት ክጥቀምሉ ይኽእሉ።
እንተኾነ ግን፡ ፈረንሳውያን መዘናታትቶም ነቲ ኣብ መንጎ ብሪጣንያን ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝግበር፡ ሓለፋ ዘለዎ ውዕላት ተጠቒሞም ፍርያት ነቢቶም ናብ ብሪጣንያ ከምዝለኣኽ ክገብሩ ይኽእሉ`ዮም።
ብግደ ሓቂ ግን፡ እንታይ ከምዘጋጥም ክትንበ ኣይትኽእልን ኢኻ። እዚ ድማ ዝርርባት ንግዲ ክሳብ ክንደይ ዝኣክል ሕልኽላኻት ከምዘለዎ`ዩ ዘርእየካ።
ንምግጣሙ ዝግበሩ ዘለዉ ጻዕርታት ብዘየገድስ፡ ዘይርግጹነት ሓደ ዓቢ ረቛሒ`ዩ።
"ዋላ`ኳ ብሪጣኒያ ንዝዝርብ ንግዲ ብኽልተ ዓመት ክናዋሕ ብምእማማ እቲ ሻቕሎት እንተተቓለለ፡ ንግዚኡ ግን እቲ ዝህሉ ጽልግልግን ዘይንጽሩነትን ኣብ ልዕሊ`ቶም ክህልዉ ዝኽእሉ ዕድላት ጸብለልታ ክህልዎ`ዩ" ትብል ራዚያ ኻሃን ናይ ስታንዳርድ ቻርተርድ ባንክ።
ብረክዚት ካልእ መዳያት ቁጠባ ኣፍሪቃ ክጸሉ ይኽእል`ዶ?
ብርግጽ፡ ብረክዚት ልዕሊ ንግዲ ክኸይድ`ዩ። እዚ ድማ ብሪጣንያ ድሕሪ ብረክዚት ኣብ ቁጠባዊ ዝሕጠት [recession] እንተኣትያ ክረአ ይኽእል። እዚ ንከም ደቡብ ኣፍሪቃ ንዝኣመሰላ ሃገራት ብኸቢድ ክሃስየን`ዩ።
ብደረጃ ዓለም፡ ብሪጣንያ ሻሙነይቲ ዝዓበየት ዕዳጋ ሰደዳት/እትወታት ደቡብ ኣፍሪቃ`ያ ኢሉ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ቀሚሩ'ሎ።
ቁጠባ ብሪጣንያ ጉንፋዕ እንተሒዝዎ፡ ደቡብ ኣፍሪቃ ኢንፍሉዌንዛ ክሕዛ`ዩ።
ቁጠባ ደቡብ ኣፍሪቃ ጎብለል ኣህጉራዊ ቁጠባታት ብምዃኑ፡ ንሳዕቤን ዝሕጠት ቁጠባ ብሪጣንያ ኣብ`ተን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ ዝኸበደ ይገብሮ።
ኣፍረይቲ ዕምባባታት ኬንያ`ኸ?
ንገለ እታወታት [ኢምፖርትስ] ንምስሳይ፡ ብሪጣንያ ሓዲሽ ትሕተ-ቅርጺ`ውን ከድልያ ይኽእል`ዩ።
ፍርያት ዕምባባ ሓደ ካብ ዓበይቲ ሰደዳትን ምንጪ ናይ ወጻኢ ሸርፍን ናይ ኬንያ`ዩ። እዚ ጽላት`ዚ ዓቢ ፈጣሪ ሸቕለት ኮይኑ፡ ሓደ ሚእቲ ሽሕ ሰብ ብቐጥታ ከሸቅል እንከሎ ኣስታት ክልተ ሚሊዮን ሰብ ድማ ብተዘዋዋሪ የሸቅል።
Image copyright Getty Images
ኣብዚ እዋን ምህርቲ ዕምባባ ኬንያ ብመንገዲ`ቲ ዓርሞሸሽ ዕዳጋ ኣምስተርዳም [ሆላንድ] ኣቢሉ`ዩ ናብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ዝኣቱ። ዓሰርተ ሸሞንተ ሚእታዊት ካብ`ኡ ድማ ናብ ብሪጣኒያ ይኣቱ። ድሕሪ ብረክዚት ግን እንታይ`ዩ ክኸውን?
ውዕል ዜሮ ቐረጽ ኣብ ትሕቲ ቀጻልነት ዘለዎ ውዕል ክቕጽል ይኽእል`ዩ፡ ኣካላዊ [ፊዚካል] ጸገማት ግን ክህልዉ`ዮም።
ባይቶ ዕምባባ ኬንያ [Kenya flower Council] ዕምባባታት ኬንያ ብቐጥታ ናብ ብሪጣንያ ክትሰድድ ዘሎ ትሕተ-ቅርጺ ከም`ቲ ናይ ናይሮቢ-ኣምስተርዳም ምዕቡል ኣይኮነን ኢሉ።
ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ሃስያ ክህሉ`ዩ ማለት`ዩ።
ነጋዶ ኣብ ምንታይ`ዮም ክጥምቱ ዘለዎም?
ንኩባንያታት ኣፍሪቃ ዝምልከት፡ ድሕረ-ብረክዚት ኩነታተን ኣብ`ቶም ምስ ኤውሮጳዊ ሕብረትን ብሪጣንያን ዘለውወን ዓይነት ንግድታት ክምርኮስ`ዩ።
"እተን ኣብ`ቲ ምስ ሓለፋታት ኤውሮጳዊ ሕብረት ዘለዎ ዕዳጋ ብሪጣኒያ ብኸቢድ ዝምርኮሳ ኩባንያታት፡ ኣብ ኤውሮጳ ዝመጽኡ ዘለዉ ምዕባለታት ኣቓልቦ ክህበኦም ይግብአን። ከምኡ`ውን ነቶም ኣብ መንጎ ሃገረንን ብሪጣንያን ዝግበሩ መጻኢ ውዕላት ከድህባሎም ኣለወን" ኢሉ ማቲው ስተርን ናይ ዲ ኤን ኤ ቁጠባ [DNA Economics] ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ከተማ ፕሪቶሪያ።
"ኩሉ በቲ ዝወጽኣሉ ውጥን እንተድኣ ተፈጺሙ፡ እቶም ሓለፋታት ክዕቀቡ`ዮም። ዝኾነ ሸታሕታ ናይ ሓደ ኣካል ግን ንገለ ትካላት ከቢድ ዋጋ ከኽፍለን`ዩ" ድማ ይብል።
ኣፍሪቃውያን ፖለቲከኛታትን ነጋዶን ኣብ ዋዕላ ወፍሪ ብሪጣንያ-ኣፍሪቃ ኣብ ለንደን ኣብ ዝጋብእሉ ዘለው እዋን ግን ዘይርግጹነት የንጸላሉ`ሎ።
እዚ ዘርግጹነት`ዚ ብገለ ሸነኻቱ በቶም ሓደስቲ ዝርርባት ይቃለል ይኸውን፤ ጸኒሕካ ግን ሓደስተ ዝርርባት ይካየዱ ይኾኑ።
ዘይርጉጽነት ጸላኢ ናይ ወፍሪ`ዩ፡ እዚ ድማ ሓደ ካብ`ቶም ብድሕሪ`ቶም ኣብ`ቲ ዋዕላ ናይ ለንደን ዝተራእዩ ፍሽኽታታትን፡ ምልውዋጥ ሰላምታን ኢድን ዘለዉ ስክፍታታ`ዩ።
Source=https://www.bbc.com/tigrinya/news-51321965


text:
ምክትል ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነትን ስለያን ኮሚሽነር ኮሚሽን ፈደራል ፖሊስ ዝነበሩ ኣቶ ያሬድ ዘሪሁን ትማሊ ሓሙስ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ተገሊጹ ።
ንማእሰርቲ ኣቶ ያሬድ ዘሪሁን ዓቃቢ ሕጊ ብርሃኑ ጸጋይ ኣብ ዘውጽእዎ ናይ ትዊተር መልእኽቲ አረጋጊጾም ኣለው እንተኾነ ተወሳኺ መብርሂ ግን ኣይሃቡን።
ኣቶ ያሬድ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ኮሚሽነር ኮሚሽን ፈደራል ፖሊስ ኮይኖም ዝተመዘዙ ክኮኑ ከለው ድሕሪ ሰለስተ ወርሒ ካብ መዝነቶም ምልቃቖም ይዝከር ።
ኢትዮጵያ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ብክስታት ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ብልሽውናን ኣስታት 63 ላዕለዎት ሰበ ስልጣን'ታ ሃገር ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ይፍለጥ ።
ብተወሳኺ ትማሊ ሓሙስ ንሓላፊ ክፍሊ ጸጥታ ኢትዮ ቴሌ ኮም ኣቶ ጉደታ ኦላና ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ንመንግስቲ ቅርበት ዘለዎ ፋና ብሮድካስቲንግ ኤጄንሲ ሓቢሩ ።
ይኹን ደአ እምበር ምክንያት ማእሰርቲ ኣቶ ጉደታ ብንጹር ከምዘይተገልጸ'ውን ፋና ገሊጹ'ሎ


text:
ኣብ ማዳጋስካር ኣርባዕተ ፕረዚደንታት’ታ ሃገር ነበር ሓዊሱ ዝሳተፍሉ ፕረዚደንታዊ ምርጫ ፅባሕ ረቡዕ ክካየድ እዩ።እቲ ምርጫ ናብ ካልኣይ ዙር ከምዝሰግር ተንተንቲ ይገልጹ ኣለው።
ኣብ ምርጫ ማዳጋስካር ኣርባዕተ ፕረዚደንታት’ታ ሃገር ነበር ወሲኹ ብርክት ዝበሉ ፍሉጣት ኣሽማት ዝርከብዎም 36 ሕፁያት ቐሪቦም ኣለው።
ንኢንስቲቱት መጽናዕትታት ፀጥታ ትሰርሕ ሊየስሊ ሎዉ-ቫውድራን እዚ ንዝኾነ ይኹን ከደንቕ የብሉን ትብል።
“ኣብ ኣዚያ ድኻ ሃገር፣ኣዚዮም ውሑዳት ሊሂቃን ዘለዋ ሃገር ኩሎም ነቲ ፖለቲካ ክዕብልሉዎ ድልየት ዘርእይሉ ዘለው ኩነታት እዩ ዘሎ።ውዱብ ፖለቲካዊ ሃውህው የለን፣ዓብለልቲ ፖለቲካዊ ፓርትታት እውን የለውን።”
International Crisis Group ኣብ ዝተበሃለ ዓለምለኸ ትካል ዝስርሕ ፒየርስ ፒጎው ፕረዚደንት ማዳጋስካር ብዙሓት ዝምነዩዎ ስራሕ ኣይኮነን ይብል።ዝሓለፉ ኣስታት 20 ዓመታት ፖለቲካዊ ኩነታት ቀደም ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ፈረንሳይ ዝነበረት ማዳጋስካር ርጉእ ዝብሃል ኣይነበረን።እቲ ዝሓመቐ ዝብሃል እዋን ግን ኣብ 2009ንራቫሎ-ማናና ካብ ስልጣን ዝዓለየ ዕልዋ መንግስቲ እዩ።
እታ ሃገር ብብዝሒ ብናይ ቫኒላ ፍርያትን ብስሓብቲ ገማግም ባሕርታታን ትፍለጥ።ሕሱም ድኽነትን ሳይክሎን ተባሂሉ ዝፅዋዕ ኣዕናዊ ህቦብላን እውን ትፍለጥ።
ተሓለቕቲ መሰላት ግን እቲ ብድሆ ካብ ቁጠባ ዝዘለለ እዩ ይብሉ።ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብታ ሃገር ኣብ ቀረባ እዋን መግሃስቲ ሰብኣዊ መሰላት ምውሳኹ ምስናዱ ገሊፁ’ሎ።።
ፒጎው ግን እዚ ምርጫ ብዛዕባ ፖሊስታት እንተኾይኑ ጥርጣረ ኣለዎ።ኣብዛ ንእሸተይ ከተማ ውልቃዊ ውድድር ክርኣይ ዝውቱር እዩ ይብል።ከም መርኣያ ድማ እታ ዝዓበየት ሓንቲ ጉዳይ ቁጠባ ናይታ ሃገር ከምዝኾነ ከም መርትዖ ይገልፅ።
“ካብቶም ሕፁያት ዋላ ሓደ እውን ሓያል ናይ ቁጠባ ትልሚ ዝሓዘ ዘሎ ኣይመስልን።…ናይ ልምዓት ትልሚ ኣብ ጠረጴዛ ኣይንርእን ዘለና።ከምዝመስለኒ እቲ ዝዓበየ ብድሆ እዚ እዩ።”
ካብቶም ሕፁያት ሓደ ልዕሊ 50 ሚእታዊት ድምጺ እንተዘይረኺቦም ክልተ ዝለዓለ ድምፂ ዝረኸቡ ሕፁያት 19 ታሕሳስ ዳግም ምርጫ ክገብሩ እዮም።


text:
መእተዊን ከምኡ`ውን ምእታው ብስደትን እንቋዕ ናብ ኮርስ ልልይ ሕብረተሰብ ብደሓን መጻእኩም- ሓደ መእተዊ ብዛዕባ ሕብረተሰብ ሽወደን። ዕላማ ናይዚ ኮርስ ብዚምልከት ኪንዘራረብ ኢና ፣ ምምጻእ ናብ… Continue Reading 1. ሌላከምኡ’ውንስደትRead more
2. ታሪኽ ሃገረ-ሽወደን
ታሪኽ/ዛንታ ሽወደን እንቋዕ ናብ ኣስተምህሮ ቁ. 2 ብደሓን መጻእኩም – ናይ ሎሚ ኣርእስትና ታሪኽ/ዛንታ ኢዩ። ገለ ሰባት ”ዛንታ ኣይፈቱን እየ” ይብሉ ፤ ገሊኣቶም ድማ ”ዛንታ… Continue Reading 2. ታሪኽ ሃገረ-ሽወደንRead more
3. ኣስተምህሮ ባህልን ልምዲታትን
ባህሊን ልምዲታትን ኣብ ናይ ሎሚ ትምህርትና ፥ ብዛዕባ ሽወደናዊ ባህልን ልምድታትን ክንርኢ ኢና። እዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ድማ ነቕርብ፡ ፍጹም ሽወደናዊ ዝበሃል ነገር ኣሎ ድዩ/መለለይኡ፧ ብዛዕባ… Continue Reading 3. ኣስተምህሮ ባህልን ልምዲታትንRead more
4. ኣስተምህሮ ጂኦግራፍያን ህዝብን
ጆግራፊያን ህዝቢን እንቋዕ ናብ 4ይ ኣስተምህሮ ብድሓን መጻእኩም፤ ናይ ሎሚ ኣርእስትና ጆግራፊያ እዩ። ሃገረ ሽወደን ሰፋሕ (ሸላሕ) ኢያ ፤ ብዙሕነት ዘለዋ (ምልክዕቲ) ሃገር እያ። ሎሚ… Continue Reading 4. ኣስተምህሮ ጂኦግራፍያን ህዝብንRead more
5. መንበሪን ኣካባቢን
መንበሪን ኣከባቢን ናይ ሎሚ ትምህርትና ድማ ብዛዕባ እቲ ብዙሕ ኣገዳስነት ዘለዎ ሕቶታት ናይ መንበሪን፤ መዕቆቢ ኣብ ከተማን ዚምልከት ይኽውን። ሕቶ መንበርን ፡ መዕቆቢ ገዛውትን ኣብዚ… Continue Reading 5. መንበሪን ኣካባቢንRead more
6. ግብራዊ ዕለታዊ ሂወት
ዕለታዊ ህይወት ብተግባር ኣስተምህሮ ቁ. 6 ፡ ብዛዕባ ኣብ ዕለታዊ ህይወትና ፡ ግድን ዘድልዩናን ኪህልዉና ንደልዮም ነገራትን ይምልከት። ካብ ኮሙንካ ወይ ካብ ክፍሊ ከተማኻ እንታይ… Continue Reading 6. ግብራዊ ዕለታዊ ሂወትRead more
7. ዕዳጋ-ዕዮ
ዕዳጋ ዕዮ እንቋዕ ናብ ኣስተምህሮ ቁ. 7 ብደሓን መጻእኩም። ናይ ሎሚ ኣተኩሮና ዕዳጋ ዕዮ ኢዩ። ሕግታትን ቅርጽን ዕዳጋ ዕዮ ኣገባባት ኣብ ምቑጻር ስራሕን ከምኡ ድማ… Continue Reading 7. ዕዳጋ-ዕዮRead more
8. ምንዳይ ዕዮ
ምንዳይ ስራሕ ኣብ ትምህርቲ ቁ.8 ስራሕ ንምድላይ ተግባራዊ ምኽርታት ክንህብ ኢና። ህልዊ ኩነታትኩምን ከምኡ እውን መጻኢ መደባትኩምን ንርኢ። ግደ ቤት-ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሓት ሲቪ (ካሪክለም ቪተ)… Continue Reading 8. ምንዳይ ዕዮRead more
9. ግብሪን ማሕበራዊ-ሕብሓበን
ግብሪ/ትውጊትን ማሕበራዊ ውሕስነትን/ብልጽግናን እንቋዕ ናብ ኣስተምህሮ 9 ብደሓን መጻእኩም ፦ ብዛዕባ ስርዓተ-ግብሪ (ቀረጽ/ተጎ) ሽወደን ኪንዘራረብ ኢና። ኣብ ሃገረ-ሽወደን እንኸፍሎም ዝተፈላለዩ ዓይነት ግብሪታት (ተጎታት) ዝኣተወ ግብሪ… Continue Reading 9. ግብሪን ማሕበራዊ-ሕብሓበንRead more
10. ትምህርቲ ንዓበይቲን ናይ ናጻ ግዜን
ትምህርቲ ንዓበይቲን ከምኡ`ውን ናጻ ግዜን ኣብ ኣርእስቲ 10 እንዘራረበሉ ዛዕባ፦ ትምህርቲ ንዓበይቲ ንጥፈታት ናይ ናጻ ግዜ ንዓኹም ብዘገድሱ ንጀምር ፦ ትምህርቲ ኪትመሃሩ ትደልዩ`ዶ፧ ወይ ድማ… Continue Reading 10. ትምህርቲ ንዓበይቲን ናይ ናጻ ግዜንRead more
11. ማዕርነትን ፡ ማዕርነት ጾታን።
ሓፈሻዊ ማዕርነትን ፡ ጾታዊ ማዕርነትን ናይ ሎሚ ኣስተምህሮ ብዛዕባ ሓፈሻዊ ማዕርነት ኮይኑ ፣ ዝያዳ ኣተኩሮ ኣብ ጾታዊ ማዕርነት መንጎ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ይምልከት። ውልቀ-ሰባዊ መሰላት ሓፈሻዊ… Continue Reading 11. ማዕርነትን ፡ ማዕርነት ጾታን።Read more
12. ጽላል ኣንጻር ኣድልዎን ጐነጽን
ጽላል ኣንጻር ኣድልዎን ጐነጽን ኣስተምህሮ ቁ.12 ፡ . . . መቐጸልታ ናይ ዚሓለፈ ኣብ ማዕርነት ዘተኩር ኣስተምህሮ ኣድልዎ ኣመልኪትና ፡ ኣብ መሰላትን ግዴታታትን ከነተኩር ኢና።… Continue Reading 12. ጽላል ኣንጻር ኣድልዎን ጐነጽንRead more
13. ሓቢርካ ምንባር
ሓቢርካ ምንባር ሎሚ መዓልቲ እንመሃሮ ኣርእስቲ ፡ ህጻናትን ወለዲን እዩ፦ ዝተፈላለየ ሓቢርካ ናይ ምንባር ኣገባብ ዝምድናታት ምስ ዘብቅዕ – ሓላፍነት ወለዲ ብመንጽር ህጻናት ተራ/ግደ ወለዲ… Continue Reading 13. ሓቢርካ ምንባርRead more
14. ስድራን ሕብረተ-ሰብን
ስድራ-ቤትን ሕብረተሰብን ኣብ ኣስተምህሮ 14 ፡ ኣተኩሮና ኣብ ስድራ-ቤትን ሕብረተ-ሰብን እዩ። እቲ መንግስቲ ሃገረ-ሽወደን ንህጻናትን ስድራ-ቤታትን ዚህቦ ቁጠባዊ ደገፍ ክንክን ህጻናት ኣብ ሽወደን ስርዓተ ትምህርቲRead more
15. ዲምክራሲ ኣብ ሃገረ-ሽወደን
ዲሞክራሲ ኣብ ሽወደን እንቋዕ ናብ ትምህርቲ 15 ብድሓን መጻእኩም ፤ ኣርእስቲ ናይ ትምህርትና ድማ ደሞክራሲ ኢዩ – ነዚ ኪንርኢ ኢና። መሰረታት/ኣዕኑድ ደሞክራሲ እቶም ኣርባዕተ መሰረታውያን… Continue Reading 15. ዲምክራሲ ኣብ ሃገረ-ሽወደንRead more
16. ፖለቲካን ተሳታፍነትን
ፖለቲካን ተሳታፍነትን ኣርእስቲ ናይ ኣስተምህሮ 16 ብዛዕባ ፖለቲካን ተሳታፍነትን እዩ። ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ጽንሰ-ሓሳባትን ፥ ከምኡ እውን እቶም ተወኪሎም ኣብ ባይቶ ዘለዉ ሰልፍታትን ። ሽወደናዊ ኣገባብ… Continue Reading 16. ፖለቲካን ተሳታፍነትንRead more
17. ጥዕና
ጥዕና ኣርእስቲ ናይ ሎሚ ትምህርቲ ብዛዕባ ጥዕና እዩ ምሉእ ጥዕና ክንብል እንከለና እንታይ ማለትና ኢና፧ ንጥዕናኻ ዚጸልዉዎ`ኸ ኣየኖት ነገራት እዮም፧ ምርጫ ኣገባብ/ቅዲ ህይወት/መነባብሮ ሓደጋታት ናይ… Continue Reading 17. ጥዕናRead more
18. ክንክን ጥዕናን ፡ ክንክን ስኒን
ኣብያተ-ሕክምና ከምኡ`ውን ሕክምና ስኒ ኣብ ትምህርቲ 18 ብዛዕባ ጥዕናን-ክንክን ሕማምን ከምኡውን ሕክምና ስኒን ኣብ ሽወደን ቅርብ ኢልና ክንርኢ ኢና። ብኸመይ ይሰርሕ፧ ክንደይ ዝተፋላለዩ ዓይነታት ክንክን… Continue Reading 18. ክንክን ጥዕናን ፡ ክንክን ስኒንRead more
19. ምድፋእ ዕድመ ኣብ ሽወደን
ምድፋእ ዕድመ/እርጋን ኣብ ሽወደን ትምህርቲ ቁ. 19 ብዛዕባ ምድፋእ ዕድመ/እርጋን ኣብ ሽወደን ኢዩ። ሓፈሻዊ ብዛዕባ እርጋን ስርዓተ ጡረታ (መልዕሎ) – ጡረታ ምስ እንወጽእ ክፍሊ ክንክን… Continue Reading 19. ምድፋእ ዕድመ ኣብ ሽወደንRead more
20. ኣስተምህሮ ክለሳን ገምጋምን
ክትትልን ገምጋምን ኣብዚ ናይ መወዳእታ ኣስተምህሮ`ዚ ኣቐዲሙ ንዝነበረና ኣስተምህሮታት ተመሊስና ኪንርእዮ ኢና ፣ ከምኡ ድማ ነዚ ኮርስ ኪንግምግሞ ኢና። እንታይ ተማሂርካ/ኪ፧ ሓደ ኣሃዛዊ መሕትት-ገምጋም ኪትመልእ… Continue Reading 20. ኣስተምህሮ ክለሳን ገምጋምንRead more


text:
ኣብ ቀዳማይ ክፋል፡ ሃገርና ብስርዓት ፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ካብ ዝተቛረነትሉ ግዜ ጀሚሩ ንዓመታት ዝተዋህለለ ግፍዒ መሊኡ ስለ ዝተደፍአ ብዓወት ስርሒት ፈንቅል ኣብ ምንታይ ደረጃ ከም ዝበጽሐ ዝገልጽ’ዩ።
ብህዝባዊ ናዕብታት ቱኒዝያስ ግብጽን ሰንቢዱን ኣእሙራኣዊ ዕረፍቲ ስኢኑን ብ 27 ጥሪ ናብ ቀጠር ብምኻድ ክሳብ 11 ለካቲት ኣብታ ሃገር ንኽለተ ሰሙን መመላእታ ዝቐነየ መራሒ ጭፍራ ህግደፍ ‘ፕርዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣብቲ ብ12 ለካቲት ኣብ ባጽዕ ዝተኻየደ ጽምብል ስርሒት ፈንቅል ከምዝተሳተፈ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ብህዝባዊ ናዕብታት ቱኒዝያስ ግብጽን ሰንቢዱን ኣእሙራኣዊ ዕረፍቲ ስኢኑን ብ 27 ጥሪ ናብ ቀጠር ብምኻድ ክሳብ 11 ለካቲት ኣብታ ሃገር ንኽለተ ሰሙን መመላእታ ዝቐነየ መራሒ ጭፍራ ህግደፍ ‘ፕርዚደንት’ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ኣብቲ ብ12 ለካቲት ኣብ ባጽዕ ዝተኻየደ ጽምብል ስርሒት ፈንቅል ከምዝተሳተፈ ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ስሪሒት ፈንቅል መጻኢ ዓወት ህዝብና ዘበስረ በብዓመቱ ድምቀት እናወሰኸ ዝዝከር በዓል ኢዩ። ነፍስ ወከፍ ኤርትራዊ ነቶም ኣብኡ ዝወዓሉ ሰሚዑ ምስኦም ይሕጎስ። ከምታ ጸባ ዘስተኹምና ጸባ ስተዩ ይብሎም ብልቡ።
ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ነዊሕን ተኻታታሊ መግዛእታትን ንልዕሊ 30 ዓመታት ብርቱዕ ቃልሲ ድሕሪ ምክያዱ መዘና ዘየብሉ ከቢድ መስዋእቲ ምእንቲ ሃገሩን ሓርነቱን ከፊሉ ነጻነቱ አረጋጊጹ።


text:
ጸረ ኢን ፍሉዌንዛ ክታበት ውሰድInfluensavaccination i Sörmland - tigrinjaThe content concerns Sörmland
ሕማም ኢንፍሉዌንዛ ዚበዝሕ እዋን ሓደገኛ ኣይኮነን። ሕዱር ሕማም ልብን ሳምቡእን ወይ ካልኦት ተመሳሰልቲ ሕማማት እንተሎካ: ወይ’ውን ነፍሰ-ጾራት ዝኾናን: ኣብ 65 ዓመት ዚበጽሑን ልዕሊኡ ዚርከቡን ግን እንተ ተኸተቡ እዩ ኣውራ ዘተኣማምን። ኣብዞም ዝተጠቕሱ ጕጅለ ሰባት ትርከብ እንተ ኾይንካ: ዚግበረልካ ክታበት ካብ ክፍሊት ናጻ’ዩ።
ኢንፍሉዌንዛ እንታይ’ዩ፧
ኢንፍሉዌንዛ: ዚበዝሕ እዋን ኣብ መፋርቕ ዓመት ክራማት ኣብ ሽወደን ልሙድዝኾነ ሕማም ቫይረስ’ዩ። ልሙድ ኢንፍሉዌንዛ: ወቕታዊ ኢንፍሉዌንዛ ተባሂሉ’ውንይጽዋዕ’ዩ። ዓይነታት ኢንፍሉዌንዛ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ይፈላለዩ፤ እቲ ዚወሃብክታበት ከኣ ከከም ወቕቱ ይተኻኸል። ምእንት’ዚ: ጽቡቕ ምክልኻል እዋናዊኢንፍሉዌንዛ ኪህልወካ: ቀውዒ-ቀውዒ ክታበት ክትወስድ ኣገዳሲ’ዩ።
ኢንፍሉዌንዛ ኪሕዘካ ሓደገኛ ድዩ፧
ነቶም ዚበዝሑ ብኢንፍሉዌንዛ ዚሓሙ ሰባት ልዑል ረስኒ: ሰዓል: ሕማም ርእስንመዓጽፎን የስዕበሎም። መብዛሕትኡ እዋን ኣብ ውሽጢ ሰሙን ትሓዊ። ነቶም ኣብኣስጋኢ ጕጅለ ዘለዉ ግን ሕማም ኢንፍሉዌንዛ ጽኑዕ ሕማም የስዕበሎም።
መን’ዩ ኪኽተብ ዚግብኦ፧
65 ዓመት ዚመልኡን ልዕሊኡ ዚርከቡ ሰባትን፤ ነፍሰ-ጾራት (መበል 16 ሰሙንጥንሲ ዚሓለፋ) ከምኡ’ውን ኵላቶም እቶም ኣብዚ ታሕቲ ዚጥቀሱ ኵነታት ሕማምዚርከቡ/ ወይ ሕማማት ዘሎዎም: ዕድመ ብዘየገድስ ካብ ክፍሊት ናጻ ዝኾነኣገልግሎት ክታበት ይወሃቦም:-
- ሕዱር ሕማም ልብን ሳምቡእን
- ክትፍውሶ ዘጸግም ሕማም ሽኮር
- ምግደራ ዘስዕብ ጽኑዕ ሕማም ኣዝማ
- ኣዝዩ ዝተዳኸመ ዓቕሚ ምክልኻል ሕማም ረኽሲ (ብምኽንያት ሕማም ወይ መድሃኒት ምውሳድ)
- ሕዱር ድኻም ኵላሊትን ጸላም ከብድን
- ምስትንፋስ ዚጸሉ መትነ-ጭዋዳዊ ሕማም
- ብዙሕ ምግደራ ዘሎዎም ቈልዑ
- ልዕሊ 40 ቢ.ኤም.ኢ. (BMI) ዘሎዎም ልዕሊ-ሚዛን ዝኾኑ ሰባት
ኣብዚ ኣስጋኢ ጕጅለ እቱው ምዃንካ ርግጸኛ እንተ ዘይኮይንካ ኵሉሳዕ ምስሓኪምካ ክትዛረብ ትኽእል ኢኻ።
ኣዕጋቢ ምክልኻል ዚህብ ዘተኣማምን ክታበት
ካብ 1970ታት ንንየው ብሚልዮናት ዚቝጸሩ ሰባት ተኸቲቦም’ዮም። ብዘዕግብኣገባብ ካብ ኢንፍሉውዌንዛ ዚከላኸል ዘተኣማምን ክታበት ከኣ’ዩ። እዚ ክታበት:ኣብቲ መርፍእ ዚውግኣሉ ክፍሊ ኣካልካ ሕበጥን ቂሒን ከስዕበልካ ይኽእል’ዩ፤ቍሩብ’ውን ከቐንዝወካ ይኽእል’ዩ። ስሕት ኢሉ’ውን ረስኒ ይገብረልካ። እዚ ዅሉግን ድሕሪ ሓደ-ክልተ መዓልታት ይገድፈካ።
ኣብዞም ዚስዕቡ ቦታታት ምኽታብ ይከኣል
ኣብቲ ዝተመዝገብካሉ ማእከል ኣገልግሎት ጥዕና (ቮርድሴንትራል) ክትክተብትኽእል ኢኻ። ካብ መፈለምታ ወርሒ ሕዳር: ማእከላት ኣገልግሎት ጥዕናናይዚ ኣውራጃ: ብዘይ ቈጸራ (drop-in-tider) ዚወሃብ ፍሉይ ኣገልግሎትኪህልወን’ዩ። እቲ ጊዜ ዘይጥዕም እንተ ኾይኑ ግን: ኣብ ክንድኡ ብስልኪ ወይብመርበብ ኢንተርነት ኣብ ቮርድሴንትራል ቈጸራ ክትሕዝ ትኽእል ኢኻ። ድሮፕ-ኢን ጊዜን ሓበሬታ ርክብን ኣብ 1177.se ኣሎ።


text:
ኣብ ብሩንዲ ኣብ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፥ ሕጹይ ገዛኢ ፓርቲ ብገፊሕ ተዓዊቱ- ተቓወምቲ ግን ዝተጨርበርበረ ምርጫ`ዩ ይብልዎ`ለዉ።
ኮሚሽን ምርጫ`ታ ሃገር ትማሊ ሶኑይ ከፊላዊ ውጽኢት ኣፍሊጡ`ሎ-ኢቫሪስቲ ንዳዪሺሚየ ድማ ብ 69 % ድምጺ ከም ዝተዓወተ ኣፍሊጡ። ቀንዲ መወዳደርቱ ኣጋቶን ርዋሳ ድማ 24 % ድምጺ ረኺቡ። እንተኾነ እቲ ምርጫ ናጻ ኣይነበረን ብምባል ነቲ ውጽኢት ተቓዊምዎ`ሎ። ወሃቢ ቓል`ቲ ብ CNL ዝፍለጥ ተቓዋሚ ፓርቲ ተረንስ ማኒራምቦና ንድምጺ ኣሜሪካ ክገልጽ ከሎ፥ ንሕና መራሒና ርዋሳ ከም ዝሰዓረ ዘርኢ ናትና ዝተቆጸረ ድምጺ ኣለና ኢሉ።
" እቲ ምቑጻር ድምጺ ዳግም ክካየድ ንዝምልከቶ ኣካል ክንሓትት ኣለና። ንሱ ኣስዒቡ እቲ ብኮሚሽን ምርጫ ዝተነግረ ውጽኢት ንድልየት ህዝቢ ዘየንጸባርቕ ምዃኑ መርትዖ ኣለና"ኢሉ።
ኣተሓሒዙ ኮሚሽን ምርጫ ንናይ ተቓወምቲ ተዓዘብቲ ካብ መደበራት ምርጫ ከምዝርሕቑ ብምግባር ምስ ገዛኢ ፓርቲ ወጊኑ ናይ ሓሶት ቁጽሪ ይህብ ኣሎ ክብል`ውን የማርር።
ካብ መንግስቲ ኮነ ካብቲ ተመራጺ ፕረዚደንት ዝተዋህበ ምላሽ የለን። እንተኾነ ምኽትል ፕረዚደንት ብሩንዲ ሲንዶምዎ፡ ነቲ ክስታት ዋጋ ብምኽላእ ንተዓዋቲ እንቋዕ ኣሓጎሰካ ኢሎም ኣለው። " ምርጫ ሕጂ ተወዲኡ`ዩ- ተመራጺ ፕረዚደንት ኢቫሪስቲ ንዳዪሺምየ መራሒ ኩሎም ብሩንዳውያን ክኸውን ንዝጽውዕ " ኢሉ።
ገዛኢ ፓርቲ ብሩንዲ ኣብ ፓርላማ`ውን 72 መናብር ብምሓዝ ተዓዊቱ`ሎ- ካልኣይ ዝወጸ ድማ 27 መንበር።
ዛዛሚ ውጽኢት ምርጫ ብሩንዲ ሎሚ ሰሉስ ክፍለጥ`ዩ- ተቓወምቲ ጉዳዮም ናብ ሕገ-መንግስታዊ ቤት-ፍርዲ ንምውሳድ 10 መዓልቲ ኣለዎም። እዚ ሕጂ ኣብ ብሩንዲ ተዓዊቱ ዘሎ፥ በቲ ንብሩንዲ ንነዊሕ ዝመርሐ ፒየረ ንኩርንዚዛ ዝተረቑሐ`ዩ።


text:
ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ
ውድብ ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ
ጋዜጣዊ መግለጺ
ኣብ ዝሓለፉ ገለ መዓልታት፡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ (ቀኣ) ንኣህጉራዊ ኣቓልቦን ኣርእስተ ዜናን ዝሰሓቡ ክልተ ኣገደስቲ ፍጻሜታት ኣጋጢሞም። ቀዳማይ ካብዚኦም፡ እቲ ኣብ ጽብል መመረቕታ ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ርእሲ ከተማ ኢትዮጵያ፡ ሓድሽ ዝተሰርሐ ፓርክ ሓድነት ንምስታፍ ዝተኣከቡ መራሕቲ ሃገራትን መንግስታትን ምብራቕ ኣፍሪቃ ነይሩ። ይኹን’ምበር፡ ምስ ኩሉ’ቲ ውዕዉዕ ውዳሰ ዝረኸበ “ስምምዕ ሰላም” ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ካብ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ ኣብቲ ኣጋጣሚ ዘይተሳተፈት ኤርትራ ጥራይ ነይራ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ግን ንኣጋይሹ ኣብ ዘስምዖ መደረ፡ ብስም ክልቲኦም መራሕቲ ክዛረብ ካብ ፕረዚደንት ኤርትራ ውክልና ከም ተዋህቦ ተሰሚዑ። መግለጺ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ዘይምህላው ፕረዚደንት ኤርትራ፡ ኣብቲ ዝተበጽሐ “ስምምዕ ሰላም” ከንጸባርቖ ዝኽእል ኣሉታዊ መልእኽቲን ኣብ መስርሕ ሰላም ክልቲኦም ሃገራት ጥርጣረታት ምቕማጥን ንምንእኣስ ኢሉ ዝገበሮ ዲፕሎማሲያዊ ፈተነ ክኸውን ይኽእል። ይኹን’ምበር፡ ገለ ሕቶታት ከልዕል፡ ዘየድሊ ግምታትን ኣመታትን ኣናኺሱ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንተመሳሰልቲን ተደጋገምቲን ዝኾኑ፡ መራሒ ኢትዮጵያ ኣብ ኣህጉራዊ መጋብኣያታት/መድረኻት ዝህቦም መግለጺታት ዘለዎ ስክፍታታት ዘሐይል ወይ ዘጋድድ’ዩ። ኣብዚ መጀመርታ መድረኽ መስርሕ “ሰላም” ክልቲኦም ሃገራት ነዚ መግለጽታት’ዚ ምሃብከ ግቡእ ድዩ ዘብል’ውን’ዩ። ከምኡ’ውን፡ ብዛዕባ ናይ ኤርትራ ተደጋጋሚ ብኲራት ካብ ብዙሓት ዞባውያንን ኣህጉራውያንን ርክባት ኣዝዩ ዕቱብ ስክፍታ ዘልዕል’ዩ። ካብዞም ብኲራት ኤርትራ ዝተራእየሎም፡ ኣብ ካርቱም ዝተጋብአን ልዑል ኣገዳስነት ዝነበሮን ናይ ሱዳን ሃገራዊ ኣጋጣሚ ጎረባብቲ ሱዳን ካብ ዝኾኑ ሃገራት ዘይተሳተፈት ኤርትራ ጥራይ ምንባራን፡ ብዛዕባ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ዝተጋብኡ ተደጋገምቲ ኣኼባትን ናይ ሃገራት ኢጋድ መራሕቲ ኣኼባታትን ይርከቡዎም። ናይ ብሓቂ ከኣ፡ ብኲራት ኤርትራ ካብ ተሳታፍነት ኣብ ኩሎም’ዞም ርክባት’ዚኦም ክኽተል ካብ ዝኽእል ሳዕቤን ሕቶታት ዘልዕልን ዕቱብ ስክፍታታት ዝፈጥርን’ዩ።
ካልኣይ ፍጻመ ጉዳይ ውሳነ ኖርወጃዊ ኮሚቲ ሽልማት ኖበል። እቲ ኮሚቲ፡ ናይ 2019 ሽልማት ሰላም ኖቤል ንቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ፡ ዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ዓሊ፡ ሰላምን ኣህጉራዊ ምትሕግጋዝን ንምርግጋጽ ዝገበሮ ጻዕሪን፡ ብፍላይ ድማ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንዝነበረ ግጭት ንምፍታሕ ዝወሰዶ ወሳኒ ተበግሶ፡ ምኽንያት ብምግባር፡ ክወሃብ ምውሳኑ ዝተተሓሓዘዩ። ሓድነት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ንዶ/ር ኣቢዪ ኣሕመድ፡ ንሽልማት ኖበል ብምዕዋቱን ንውሳነ ኣህጉራዊ ኮሚሽን ኢትዮ-ኤርትራ ብዘይ ቅድመ-ኲነት ክቕበል ንዘርኣዮ ትብዓት፡ ምስ ጎረባብቱ ሃገራት ብዝጀመሮ ክፉት ርክባት፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ዞባ ሰላም ንምህናጽ ሓድሽ ዲናሚካዊ መርሕነት ምርኣዩ፡ ዮሃና ይብሎ።
ሰላም ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትይጵያን ንህዝቢታት ክልቲኡ ሃገራት ጥራይ ይጠቅም ዘይኰነ፡ ሰላም፡ ጸጥታን ዞባዊ ምትሕግጋዝን ኣብ ምሉእ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክህሉ ይሕግዝ ዝብል እምነት ኣሎና። ይኹን’ምበር፡ ዝዀነ ስምምዕ ሰላም ቀጻልነት ክህልዎ እንተ ኰይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ወናኒ መጻኢ ዕድሉ ክኸውን ኣለዎ። ታሪኻን ስትራተጂያዊ ኣቀማምጥኣን መሰረት ብምግባር፡ ኤርትራ፡ ኣብ መጻኢ ዞባና ትጻወቶ ተራ ኣለዋ። እዚ ኮይኑ፡ ብዘይ ናይ ምርጫ ናጽነትን፡ ህዝቢ ኤርትራ ብናይ ገዛእ መንግስቱ ኣኽብሮት ዘይምርካብን፡ ሃገርና፡ ዲናሚካዊ ሽርካ ንዞባዊ ሰላምን ምትሕግጋዝን ክትከውን ኣይትኽእልን።
እቲ ዝሕዝን፡ ምስ “ስምምዕ ሰላም”ን ኩሉ ኣብዚ ቀረባ እዋን ውዕዉዕ ኣድኖቖት ዝረኸበ ኣወንታዊ ምዕባለን፡ ኤርትራ ዝዀነ ለውጢ ዘይተራእየላ ሃገር’ያ። ክሳብ’ዚ ዕለት፡ ናይ ፖለቲካዊ እሱራት ኣይብጽሑን፣ሃውራዊ ማእሰርቲ ጥርጡራት ናይ ፖለቲካ ተቓወምቲ ደው ኣይበለን፣ ንዝሓለፈ ልዕሊ 20 ዓመታት ዝቕጸለ ገደብ-ኣልቦ “ሃገራዊ ኣገልግሎት” መንእሰያት ካብ ሃገር ክወጹ ኣገዲዱ፣ ምንቊልቋል ቊጠባ ሃገር ይቕጽል። ብሓጺሩ፡ ብ’ስምምዕ ሰላም” ሰማይ ዓሪጉ ዝነበረ ተስፋ ህዝቢ ኤርትራ ተባሕጒጉ፡ ገና፡ ናጽነት ኣብ ኤርትራ ኣይተረጋገጸን።
ንከምዚ ዝበለ ልሉይ ፍጻሜታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ ሓዲለ፡ ኩልና ኣብ ውሽጢ ሃገርን ስደትን ንርከብ ኤርትራውያንን ሓይሊታት ዲሞክራሲን፡ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲ ንምርግጋጽ ከይተሓለልና ቃልሲና ክንቅጽል ይጽውዕ።
መብጽዓና፡ ምቕጻል ቃልሲና’ዩ!
ዕድመ ንኤርትራና!
ፈጻሚ ኮሚቲ-ሓዲለ
14 ጥቅምቲ፡ 2019 ዓም።
Like this:
Like Loading...
Related


text:
ኣብ ክልል ኦሮሚያ ዞባ ቦረና ወረዳ ሚኦ ከተማ ዱሊላ ትማሊ ሶሉስ ምሸት ክልተ መርዓውትንን ካልኦት ሰለስተ ሰባትን ብሰራዊት ምክልኻል ከምዝተቐትሉ ነበርቲ ገሊፆም።ካልኦት ክልተ ሰባት እውን ቆሲሎም።
ሓደ ሽሞም ክግለፀሎም ዘይደለዩ ነባሪ ከተማ ዱሊላ ብዛዕባ’ቲ ፍጻመ ከምዚ ኢሎም።
“ብሞተር ብሽክሌታ መርዓት ሒዞም ናብ ናይቲ መርዓዊ ገዛ እናኸዱ ነይሮም።ሓይልታት ምክልኻል እውን ኣብታ ከተማ ነይሮም።ደው ክብሉ ክነግሩዎም ከለው ነታ ሞተር ብሽክሌታ ደው ስለዘየበሉዋ ቶኪሶም ነቶም ተመረዓውቲ ቀቲሎምዎም።ህይወት ሰለስተ ሰባት ብከምዚ ጠፊኡ።ብምቕፃል እውን ኣብታ ከተማ ይጉዓዙ ንዝነበሩ ሰባት ቶኽሲ ከፊቶም ንሰለስተ ሰባት ቐቲሎም ብድምር ህይወት ሓሙሽተ ሰባት ጠፊኡ’ሎ” ኢሎም።
ቀተልቲ ናብ ፍርዲ ክሳብ ዝቐርቡ ሬሳ ናብ ማእኸል ጥዕና ኣይንወስድን ከምዝበሉ እውን ተፈሊጡ።
ዝቖሰሉ ናብ ያቤሎ ሆስፒታል ተላኢኾም ኣለው።ኣዘዝቲ ሰራዊት ምክልኻል ነቲ ጉዳይ የፃሪዩዎ ከምዘለው ሓላፊ ጉዳያት ኮሚኒኬሽን እቲ ወረዳ ኣቶ ሳሩ ጉቴ ንድምጺ ኣሜሪካ ገሊፆም ኣለው።


text:
ጠበቓታት
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 28 6 2019
ክኢላ ሕጊ፡ ኣብ ሽወደን ቍጽጽር ዚግበረሉ ሞያ እዩ። እዚ ድማ እቲ ብተመሳሳሊ ኵነት ከምቲ ዲግሪ ናይ ሽወደን ትምህርቲ ዘለዎ ሰብ ክሰርሕ ዚደሊ ናይ ወጻኢ ዲግሪ ዝረኸበ ክኢላ ሕጊ፡ ከምዚ ዓይነት ዲግሪ ክህልዎ ኣለዎ ማለት እዩ።
ንኸም ዳኛታት፡ ጠበቓታትን ኣኽበርቲ ሕግን ዝኣመሰለ ገለ ጉጅለታት ሞያተኛታት፡ ሓደ ናይ ሽወደን ዲግሪ ክህልዎም ናይ ግድን እዩ። ኣብ ሽወደን፡ ናይ ክኢላ ሕጊ ዲግሪ ናይ ኣርባዕተ ዓመትን ፈረቓን ናይ ምሉእ ግዜ ትምህርቲ እዩ።
ተወሳኺ ትምህርቲ
መመላእታ ትምህርቲ ንዝደልዩ ወጻእተኛታት ክኢላታት ሕጊ ክልተ ኣማራጺታት ኣሎ።
ሕጹይ ክኢላ ሕጊ ስዊድን
ሕጹይ ክኦላ ሕጊ ስዊድን ኽትኮኑ እንተደሊኹም፡ ኣብ ሓደ ካብቲ ኣብ ስዊድን ዘሎ ፕሮግራማት ስልጠና ዳንነት ንኽትኣትዉ ከተመልክቱ የድልየኩም። ኣብዚ ግዜ'ዚ፡ ፕሮግራማት ስልጠና ዳንነት፡ ኣብ ስዊድን ኣብ ሽድሽተ ዩኒቨርሲታት ይውሃብ ኣሎ። ንሳተን ድማ ዩኒቨርሲቲ ስቶክሆልም፡ ዩኒቨርሲቲ ጐተንበርግ፡ ዩኒቨርሲቲ ኡፕሳላ፡ ዩኒቨርሲቲ ላንድስ፡ Umeås ከምኡውን ዩኒቨርሲቲ Örebro እየን። ኣብዚ ፕሮግራማት'ዚ እንተኣቲኹም፡ እቲ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝረኸብክሙዎ ዲግሪ፡ ከም ክረዲት ክሕሰበልኩም ከተመልክቱ ትኽእሉ ኢኹም።
ተወሳኺ ትምህርቲ
መመላእታ ትምህርቲ ኣብ ናይ ሽወደን ዩኒቨርሲቲን ኮለጅን ይዳለው። ንናይ ትምህርቲ ቁጠባዊ ደገፍ የብቅዑን 1-2 ዓመት እዩ ዝወስድ።


text:
1. መእተዊ
እቲ ድሕሪ ናይ 1998-2000 መሪር፡ ኣዕናውን ክውገድ ዝከኣል ዝነበረን ዶባዊ ኲናት ንኽልተ ዓሱረ-ዓመታት ዝጸንሐ ኲነታት ‘ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት’ን (link)፡ ኣብ መፋርቕ 2018 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተራእየ ሃንደበታዊ ሕዳሰ-ምዝነት፡ ትጽቢት ዘይተገብረሉ ግን ከኣ ዘሐጉስ ምዕባለ እዩ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ህያው ሰላም ምርግጋጽ፡ ኣብ መንጎአን ምትሕግጋዛዊ ዝምድና፡ ልምዓትን ሓድሕዳዊ ብልጽግናን ንምፍጣር ከምኡ’ውን ንዞባዊ ሰላም፡ ጸጥታን ምርግጋእን ኣገዳሲ እዩ።
ኤርትራ ኣብቲ መላግቦ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ስትራተጅያዊ ኣቀማምጣ ኣለዋ። እዞም ክልተ ንኡሳን ዞባታት እዚኣቶም ኣብ ቀጻሊ ለውጢ ኢዮም ዝርከቡ። ተራ ግሎባዊ ተዋሳእትን ህልዊ ኲነታት ዞባዊ ምዕባለታትን ኣብ ተኽእሎ ምስፋን ህያው ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ወሳኒ ጽልዋ ኣለዎ።
እዚ ሓተታ እዚ፡ ነቶም ድሕሪ ሕዳሰ-ምዝነት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝሰዓቡ ፍጻሜታትን ኣመታቶምን ብምግምጋም፡ ነቲ ዝምዕብል ዘሎ ዝምድና ኢትዮ-ኤርትራ ብመንጽር እቲ ኣብ ዙርያ ጋብላ ቀይሕ ባሕሪ ዝዓስል ጂኦ-ፖለቲካዊ ኲነታት ይትንትን። ብተወሳኺ፡ ንህልዊ ዝምድና ክልቲአን ሃገራትን ኣመታት ርክባተንን ብፍሉይ ኣብ ኣገዳስነት ምምልካት ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ፡ ምኽባር ልዑላውነት ኤርትራ፡ ምምስራት ሕጊ ዝማእከሉ በይነ-ሃገራዊ ርክብ፡ ዞባዊ ኲነታት ቀርኒ ኣፍሪቃ ከምኡ’ውን ምጽልላው ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ብምትኳር ብደቂቕ ይምርምር።
እተን ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ዝርከባ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን፣ ከምኡ’ውን እተን ቀጥታዊ መዳውብተን ዝኾና ሃገራት ዝልለያሉ ናይ ሓባር ረቛሒታት ኣለወን። ገለ ካብቶም ቀንዲ ረቛሒታት፡ ሕማቕ ምሕደራ፡ ጕሉሕ ጕድለት ናይ ደሞክራሲ፡ ኣብ መላኺ ኣገዛዝኣ ዝተመርኰሰ ‘ናይ ገባርን ሓጋግን’ ስርዓታትን የጠቓልል። ዝበዝሕ እዋን ብድኹማት ትካላት፡ ዘይስሉጥ መዋቕርን ዝሩጋት ገዛእቲ ጕጅለታትን ዝፍለጣ ኣመና ድኹማት መንግስቲታት ኢየን። ግዝኣተ ሕጊ ዝረግጹ፡ ሕጋዊ ቀይዲ ዘይብሎም ‘ናይ ገባርን ሓጋግን’ ስልጣን ብሒቶም ኣብ ልዕሊ እቲ ገፊሕ ጋግ ናይ ሃብትን ኣታውን ዘለዎ ሕብረተሰብ የሽካዕልሉ። ብርግጽ፡ ከምዚ ዓይነት ኲነታት ኣብ ቀጻልነት ማሕበራዊ ሰላምን ምርግጋእን ከቢድ ስግኣት ዝፈጥር እዩ።
ሰላም፡ ጸጥታን ርግኣትን ብደረጃ ዞባ ዘይነጻጸሉ ኵነታት እዮም። ኣብ ሓንቲ ሃገር ዝፍጠር ህውከትን ዝርገት ጸጥታን ናብ መዳውብቲ ሃገራት ምልሓሙ ኣይተርፍን። ጂኦ-ፖለቲካ ጋብላ ቀይሕ ባሕርን ኣብ ጐደቦኡ ዘሎ ወሰናስን ፈለግ ኒልን ዞባ ወሽመጥን፡ ተለዋዋጢ ኪዳናት ሃገራዊ፡ ዞባውን ዓለማውን ሓይልታት ብዝፈጥሮ ብዙሕን ንሓድሕዱ ዝተጠናነገን ግርጭታት እዩ ዝፍለጥ። በዚ ድማ ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊ መደበር ዝተፈላለዩ ሓይልታት ከአንግድ ግድን ኮይኑ። እቲ ኣብ መንጎ ሽዓን ሱኒን ዘሎ ታሪኻዊ ህልኽን፡ ኣብ መንጎ ኣሕዋት ሙስሊምን ሳላፋውያንን ዘሎ ቊሩቊስን፡ ብኣሰላልፋ ነናቶም ዞባውን ዓለማውን ሻርነት እናተጋደደ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ግብጺ-ስዑዲ ዓረብ-ሕቡራት ኢማራት ዓረብ፡ ብሓደ ወገን፡ ኢራን-ቐጠር-ቱርኪ ድማ በቲ ኻልእ፡ ዘሎ ውድድር ኣጐሃሂርዎ ይርከብ። እቲ ምእንቲ ዕብለላ፡ ዕዳጋ፡ ጸጋታት፡ ጽልዋን ወደባትን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ዙርያ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ (ሰሜን ሱዳን፡ ኤርትራ፡ ጂቡቲ፡ ሶማልን የመንን) መደበራት ሓይሊ ባሕርን ወተሃደራዊ መዓስከራትን ንምድኳን ዝካየድ ዝተወሳሰበ ቊሩቊሳት ብመልክዕ ኲናት ሓድሕድ የመን፡ ክርደና ቐጠር፡ መናውራታት ዞባውን ዓለማውን ሓይልታት ኣብ ንእሽቶ ሃገር ጂቡቲን ዝተረመሰት ሶማልያን፡ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ይግለጽ ኣሎ።
ቀይሕ ባሕሪ ብኣዝዩ ብርኩት ግን ከኣ ጌና ዘይማዕበለ ሃብቲ ባሕርን ጸጋታት ነዳድን ባህርያዊ ጋዝን ዝተዓደለ ማያዊ ክፋል ዓለምና እዩ። ብተወሳኺ፡ ከም ኣገዳሲ ኣህጒራዊ መስመር ማያዊ ንግድን ወተሃደራዊ ሎጂስቲክን የገልግል። ብዓቢኡ ብመንጽር ቊጠባን ጸጥታን ዘለዎ ስትራተጅያዊ ኣገዳስነት፡ ቀንዲ ሓያላት ዓለም እንተላይ ኣመሪካ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ዓባይ ብሪጣንያ፡ ጃፓን፡ ብቐንዱ ድማ ካብ 2017 ጀሚራ ቻይና፡ ወተሃደራተን ንኸስፍራሉን መደበራት ሓይሊ ባሕሪ ንኽሃንጻሉን ደሪኽወን እዩ። ምቕያር ፖሊሲ ኣመሪካ ካብ ኲናት ኣንጻር ሽበራ ናብ ስትራተጅያዊ ውድድር ኣብቲ ዝተሓላለኸ ዞባዊ ግርጭት ሓድሽ ቀጸላ ብምውሳኽ ነቲ ኣብ መንጎ ኣመሪካን ቻይናን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽልዋ፡ ዕዳጋ፡ ጸጋታትን ወፍሪን ንምውናን ዘርእያኦ ጸደፍደፍ ኣጋዲድዎ ይርከብ።
2. ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን
ኢትዮጵያ ብ5 ሰነ 2018 ንውሳነ ኮምሽን ዶብ ብዘይ ቅድመ-ኩነት ከም እትቕበሎን ንምትግባሩ ድልውቲ ምዃናን ብሃንደበት ምእዋጃ ነቲ ንዕስራ ዓመታት ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ዝጸንሐ ኲነት ‘ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት’ ዘኽትም ብስራት ኰነ። ብድሕሪኡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣቢይ ኣሕመድ ኣብ ኤርትራ ዑደት ኣብ ዘካየደሉ እዋን ብ9 ሓምለ 2018 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ተኸተመ።
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሕዳሰ-ምሕዝነት ምጅማሩ፡ እዘን ክልተ ጐረባብቲ ሃገራት ኣብ መንጎአን ይዂን ኣብ ውሽጠን ህያው ሰላም ንምስፋን ተስፋ ዝህብ ስጕምቲ ኢዩ ነይሩ። ኣብ ውሽጢ 5 ሰሙናት ዘይመልእ ግዜ እቲ ክልተኣዊ ዝምድና ብሃንደበት ካብ ዝተናውሐ መሪር ሓድሕዳዊ ተጻብኦ ናብ እምብዛ ዝተጋነነ ሰላምን ምሕዝነትን ተለዊጡ። ህዝቢ ኤርትራ፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ መሓዙት ኤርትራን ነቲ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ሓንጐፋይ ኢሎም ተቐቢሎሞ።
ብሓጺሩ፡ እቲ ሓባራዊ ኣዋጅ፡ ክልቲአን ሃገራት (1) ኣብ መንጎአን ኵነተ ኲናት ከብቅዕ፡ (2) ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕግጋዝ ክምስርታ፡ (3) ዳግም ርክባት መጓዓዝያ፡ ንግዲ፡ መራኸቢታትን ዲፕሎማስን ክጅምራ፡ (4) ውሳነ ኮምሽን ዶብ ክትግብራ፡ (5) ዞባዊ ሰላም፡ ልምዓትን ምትሕግጋዝን ንምርግጋጽ ብሓባር ክሰርሓ ቃል ዘእቱ እዩ (ሓተታ)።
ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ኣብ 14-16 ሓምለ 2018፡ ነቲ ሕዳሰ-ምሕዝነት ዘረጋግጽ፡ ንቡር ዲፕሎማስያዊ ወግዒ ዘይሓለወ፡ ቅጥዑ ዝሰሓተ ተዋስኣዊ ወደኽደኽ ዝተሓወሶ ዑደት ኣብ ኣዲስ ኣበባን ሃዋሳን ኣካየደ (link 12:26-15:40)። ኣብ ክልቲኡ ርእሰ-ከተማታት (ኣስመራን ኣዲስ ኣበባን) ሓድሕዳዊ ምብጽጻሕ ኣብ ዝተኻየደሉ እዋን ኰነ ቅድሚኡ ዝተንጸባረቐ ናይ ሕነ ምፍዳይ መንፈስን ድሒሩ ዝሰዓበ ፍጻመታትን ‘ንናይ ሓባር ጸላኢ’ ንምንጻል፡ ንምግላልን ንምስዓርን ዝተወጠነ ሓባራዊ መደብ ምህላው ዘመልክት ኢዩ። እቲ ሽዑ ዝተራእየ ንቡር ፕሮቶኮላዊ መስመሩ ዝሰሓተ ዋዕዋዕታን ካብ ሓደ ፕረዚደንት ናይ ሓንቲ ናጻ ሃገር ትጽቢት ዘይግበረሉ መደረታትን፡ ንሃገራዊ ልዑላውነት ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱ ናይ ክድዓት ዝንባለ ዘንጸባርቕ ጥራይ ዘይኰነ፡ ንኤርትራን ህዝባን ብጅምላ ዘዋርድ እውን እዩ (link 16:00-16:20)። እቲ ተዋስኦ ካብ ኣዲስ ኣበባን ሃዋሳን ሓሊፉ ኣብ ጎንደርን ባህርዳርን ብምቕጻል ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዓቢ ሻቕሎት ፈጢሩ። እዚ ሻቕሎት እዚ ድሕሪ’ቲ ኣብ ካልኣይ መፋርቕ 2018 ዝተራእየ ተመሳሳሊ ፍጻመታትን ተግባራት መሊሱ ዛይዱ።
ቅዳሕ ሰነድ ናይቲ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ናብ ህዝቢ ኣይተዘርግሐን። ሓሙሽተ ነጥብታት ዝሓዘ ሓጺር ጽሑፍ ጥራይ እዩ ኣብቲ ናይቲ ስርዓት ሚኒስትሪ ዜና መርበብ ሓበሬታ ተለጢፉ። ስለዚ እቲ ዝርዝር ትሕዝቶን እቲ ክልቲኦም ወገናት ዝተኣታተዉዎ መብጽዓታትን ፍሉጥ ኣይኰነን። ብሰንኪ መንግስታዊ ዋንነት ማዕከናት ዜናን ቊጽጽርን፡ ከምኡ’ውን እገዳ ብሕታዊ ፕረስን ማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን፡ ሓበሬታ ብጽኑዕ ሳንሱር ሓሊፉ በተን ዝርካበን ሃገራዊ ማዕከናት ዜና ጥራይ ይመሓላለፍ። ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻኢን ዝነብሩ ግዱሳት ዜጋታት ብዛዕባ ሃገሮም፡ ኣብ ገለ እዋናት ድማ ብዛዕባ ንጥፈታት እቲ ምልካዊ ገዛኢ ሓበሬታ ንምርካብ ማዕከናት ዜና ወጻኢ (ብፍላይ ናይ ኦንላይን ምንጭታት ኢትዮጵያን ዓለምን) ክከታተሉ ይግደዱ።
እቲ ብኸምዚ ኣገባብ ዝርከብ ሓበሬታ ዘለዎ ሽግር፡ ግጉይ ሓበሬታ ወይ ናይ ሓሶት ዜናታት ብመገዲ ‘03’፡ መዘርግሒ ቤላቤለው ናይቲ ስርዓት ብቕልጡፍ ንኽላባዕ፡ ምድንጋራት ንኽፍጠርን ብኡ ኣቢሉ ፍጻሜታት ውሽጢ ሃገር ንምክትታል ኣጸጋሚ ከም ዝኸውን ዝገብር ምዃኑ እዩ። ንኣብነት እቲ ‘ኤሪትሪያን ፕረስ’ ዝተባህለ ማሕበራዊ መድያ ኣብ ሓምለ 2018 ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ዶብ ከም ዝሰሓበ ዝዘርግሖ ግጉይ ሓበሬታ ኣህጒራዊ ማዕከናት ዜና ተቐቢለን ኣቃሊሐንኦ እየን (link). ። ዋላ እኳ ኣብ ሓምለ 2018 ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን እንተተኸተመ፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ግና ክሳብ ሕጂ ካብቲ ኣብ ከባቢ ዶባት ጐቢጥዎ ዝጸንሐ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ኣይወጸን።
2.1 ኣድላዪነት ምምልካት ዶብ
እቲ ዘይተፈትሐ ጉዳይ ዶብን ኲነታት ናይቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝብን ገለ ካብቲ ሓቀኛን ቀጻልን ሰላም ንኸይረጋገጽ ዕንቅፋት ዝፈጥር ጉዳያት እዩ (link ‘ዚጐደለ ሓቅታት’)። እቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ በይነ-ሃገራዊ ዶብ ኣብ ባይታ ኣይተመልከተን፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ እውን ካብቲ ጐቢጥዎ ዘሎ ልዑላዊ ግዝኣት ኤርትራ ኣይወጸን። ዶብ ዝምልከተሉ ወይ ሰራዊት ኢትዮጵያ ዝስሕበሉ ናይ ግዜ ሰሌዳ ብወግዒ ኣይተሓበረን። ጉዳይ መሬት ቀንዲ መመኽነይታን ጠንቅን ናይቲ ኣብ 1998-2000 ዝተኻየደ ዶባዊ ኲናት ስለዝኾነ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ከይሰሓበን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኣህጒራዊ ዶብ ከይተመልከተን ቀጻልነት ሰላም ምውሓስ ኣይከኣልን።
ኣብ ሓድሽ ዓመት ግእዝ (ማለት ብ11 መስከረም 2018) ብማእከላይ ክፋል ዶብ መስገሪ ሩባ ሙና (ዓዲ ግራት - ዛላምበሳ)፡ ብምብራቓዊ ክፋል ዶብ ድማ መስገሪ ቡሬ ብጽንብል ተኸፊቱ። መስገሪ ሩባ መረብ (ራማ - ክሳድ ዒቃ) እውን ድሕሪ ሒደት መዓልታት ብተመሳሳሊ ኣገባብ ተኸፊቱ። ኣብ መስገሪ ሩባታት ሙናን መረብን ርክባት መጓዓዝያ ተጀሚሩ። ዋላ እኳ ሰለስቲኦም መስገሪታት ዶብ እንተተኸፍቱ ኣጠቓላሊ ፍታሕ ናይቲ ዘሰሓሓበ ዶባት ግን ዛጊት ተወንዚፉ ኣሎ። ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ኤርትራ ብ28 ታሕሳስ 2018 ብሃንደበት ነቲ ኣብ ማእከላይ ክፋል ዶብ ዝርከብ መስገሪታት ዓጽያቶ። መዕጸዊዓ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ወይ ከኣ እቲ ሃንደበታዊ ምዕጻው ክሳብ መዓስ ከም ዝጸንሕ ኣይሓበረትን፣ ኢትዮጵያ ብወገና ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ምዕጻው ዶብ ትፈልጦ ነገር ከም ዘየለ ገሊጻ።
እቲ ኣብ ማእከላይን ምብራቓውን ክፋላት ዶብ ዝርከብ መስገሪታት ብዘይ ዝዀነ ስምምዕን ሕጋዊ ቅጥዕታትን እዩ ተኸፊቱ። እቶም ኣብ ሰለስቲኡ መስገሪታት ዘለው ኤርትራውያን ኣመሓደርቲ እውን ኣቐዲሞም ስለዘይተሓበሩ እቲ ፍኑው ምኽፋት ዶብ ድቦላ እዩ ኰይንዎም። እቲ ብዘይ ዝዀነ ምድላው፡ ኣድላዪ ቅጥዕታት ኢሚግሬሽንን ጉምሩክን ከይተማልኣሉ ዝተኸፍተ ዶብ፡ ካብን ናብን ክልቲአን ሃገራት ፍኑው ምንቅስቓስ ሰብን ንብረትን ንኽህሉ ዕድል ዝሃበ እኳ እንተነበረ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ ብሃንደበት ምዕጻው ግን ብዙሕ ኣዛሪቡ እዩ። እቲ ሃንደበታዊ ምኽፋትን ምዕጻውን ናይቲ ዶብ፡ ንተኣፋፍነት ናይቲ ስምምዕ ሰላም ዘመልክትን ኣገዳሲ ትምህርቲ ዝህብን እዩ። እዚ ማለት ትካላዊ መልክዕ ዘይሓዘ ስምምዕን ኣብ ሕጊ ዘይተመርኮሰ ተግባርን ኣብ ዝኾነ እዋን ብዊንታ ውልቀሰባት ክዝረግ ይኽእል እዩ።
በቲ ድሕሪ ኣስታት ክልተ ዓሱረ-ዓመታት ዝተኸፍተ ዶብ ተፈላልዮም ዝነበሩ ገለ ስድራቤታትን ኣዕሩኽን ብሓጐስ ክራኸቡ ክኢሎም እዮም። ይዂን እምበር፡ እቲ መስገሪታት ከም ንቡር ኣህጒራዊ ዶብ ከም ዝሰርሕ ንምግባር ዝተገብረ ምድላው፡ መሓለውታ ወይ ሕጊ ፕሮቶኮል ኣይነበረን። እቲ ዶብ ሕጊ ዝሰረቱ ንግድን ስግረ-ዶባዊ ምንቅስቓስን ኣብ ዘይብሉ፡ ናይ ጉምሩክ ኰነ ሕግታት ኢሚግሬሽንን ኬላታታን ኣቐዲሙ ኣብ ዘይተሓስበሉ ኲነታት ምኽፋቱ ሕንፍሽፍሽ ሸርፊ ባጤራ ኣብ ርእሲ ምፍጣሩ ኣሽሓት ኤርትራውያን ናብ ኢትዮጵያ ንኽስደዱ ኣፍደገ ኣርሕዩሎም (link)።
ብሓፈሻኡ ናጻ ዋሕዚ ሰባት፡ ኣቕሑ፡ ርእሰማልን ኣገልግሎታትን፡ ኣብ ምድንፋዕ ናይ ክልቲአን ሃገራት ቊጠባዊ ምዕባለ፡ ሓባራዊ ብልጽግናን ማሕበራዊ ገስጋስን ኣገዳሲ እዩ። ከይኑ ግን ልዑላውነት ክልቲአን ሃገራት ብምልኣት ዘኽብር ዶብ ንኽህሉ፡ ብቐዳምነት ንግዳዊ ዝምድናን ውዕላት ንግዲን ዝምርኮሰሉ ሕግታትን ብቑዓት ትካላትን ክህልው ይግባእ። ከምኡ እንተዘይተገይሩ፡ እቲ ዝምድና እናንቈልቈለ ዘይርጉእ፡ ዘየተኣማምንን ቀጻልነት ዘይብሉን እናኾነ ምኻዱ ኣይተርፎን እዩ (link)። ካብኡ ዝገደደ ድማ፡ ምንጪ ወጥሪ፡ ግርጭት ዋላ እውን ከምቲ ኣብ 1998 ዘጋጠመ ናብ ኣጠቓላሊ ኲናት ከምርሕ ይኽእል።
ብንጹር ዝተመልከተ ዶብ፡ ኣየናይ ሃገር ኣበየናይ ከባቢ ልዑላዊ ስልጣን ከም ዘለዎ ወይ ዘቤታዊ ሕጋዊ ስልጣን ነፍስ ወከፍ ሃገር ኣበይ ምዃኑ ብምድራት ሃገራዊ መንነት ወይ ዜግነት ናይቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ የነጽር። ከምኡ’ውን ኣየነይቲ ሃገር ነየናይ ህዝቢ ምምሕዳራዊ፡ ጸጥታውን ማሕበራውን ኣገልግሎታት ከም እትህቦ ይውስን። ካብዚ ሓሊፉ መራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዶብ ኣድላይነት ከም ዘይብሉ ኣምሲሎም ዝዛረብዎ ዘረባታት ሓደው ምልክት ድንቁርና እዩ ሓደው ከኣ ሓደገኛ ውዲት ምህላው ዘንጸባርቕ እዩ።
ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተኣዊ ቊጠባዊ ምትሕግጋዝ ክህሉ ኣድላይን ዝተባባዕን እዩ። ሓድሕዳዊ ረብሓ ዘመንጩ ክኸውን ግን ይግባእ። ኣብ ሓፈሻዊ ቊጠባዊ ኲነታት ክልቲአን ሃገራት ብዙሕ ምምስሳላት ኣሎ። ይዂን እምበር ኣብ መንጎአን ርኡይ ዘይምዕሩይነት፡ ኣብ ኣንፈት ምዕባለ ቊጠባአን ድማ ገዚፍ ፍልልይ ኣሎ። ኣብ ዝሓለፈ ዕስራ ዓመታት ብኽልቲአን ሃገራት ዝተመዝገበ ጃምላ ዘቤታዊ ፍርያት ክነጻጸር እንከሎ፡ ቊጠባ ኢትዮጵያ ብቐጻሊ ክዓቢ ቊጠባ ኤርትራ ግን ብቐጻል ከንቈልቊል ከም ዝጸንሐ የመልክት። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ኤርትራውያን ሰብ ዋኒን ካብ ብሕታዊ ጽላት ተደፊኦም ዋኒኖም ካብ ሃገሮም ወጻኢ ንኸካይዱ ክግደዱ እንከለዉ፡ ኢትዮጵያውያን መዛኑኦም ግን ኣብ ገዛእ ሃገሮም ርእሰማሎም ከፍስሱ እዮም ጸኒሖም። ብተወሳኺ፡ ክልቲኦም ናይ ቢዝነስ ቁንጮታት ኣብ ቴክኒካዊ፡ ሞያውን ምምሕዳራውን ዓቕሚ ከምኡ’ውን ኣብ ኣሰራርሓ ናይ ገለ ፍሉይ ጽላታት ገፊሕ ፍልልያት ኣለዎም።
ዝበዝሕ ሞያውን ዋኒናውን ደርቢ ኤርትራ ብሰንኪ ቀጻሊ ምስርጣይ፡ ሃውራዊ ማእሰርቲ፡ ምሕዳግ መስርሒ ፍቓድን ምዕጻው ትካል ዋኒንን ዝኣመሰሉ በደላት ካብታ ሃገር ንኽስደድ ተቐሲቡ እዩ። እቲ ቊጠባ ብጋሕማጥ ምሕደራን ዝሳዕረረ ብልሽውናን ተሓሊኹ ኣብ ሰንከልከል ይርከብ። እቲ ክውንነት እዚ ብምዃኑ ብመንጽር እቶም ብተዛማዲ ኣብ ዝሓሸ ኲነታት ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ሰብ ዋኒን ክረአ እንከሎ ሃገረ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ መንግስቲ ኤርትራን ኤርትራውያን ሰብ ዋኒንን እምብዛ ዝተገድዑ እዮም። ነቲ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያ ዘሎ ውሁብ ኲነታትን ዘይመዛዘን ዘቤታዊ ክውንነትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓንኬላት ቊጠባ ዝግበር ጥቡቕ ክልተኣዊ ምትሕግጋዝ ንኽልቲአን ሃገራትን ህዝብታትን ተመጣጣኒ ረብሓ ዘይህብ ውጽኢት እዩ ዝህልዎ።
ብዘይካ ልምሰት ግዝኣተ ሕግን ተሓታትነት ዘይብሉ ጒድለት ምሕደራን፡ ኤርትራ ዋላ እውን ስማዊ ባይቶ ኰነ ኣብ ህዝባውን ብሕታውን ጽላታት ዝነጥፉ ትካላትን የብላን። ኣብ ምምሕዳር መንግስታዊ ፋይናንስ ተሓታትነት ኰነ ግሉጽነት የለን። እቲ ስርዓት ብስሩዕ ባጀት ከይኣወጀ ይንቀሳቐስ፡ ኣታዊታቱን ወጻኢታቱን ኣይነግርን ወይ ብዛዕባ እቲ ካብ ኣህጒራውያን ለገስቲ ዝረኽቦ ሓገዛት ሓበሬታ ኣይህብን። ካልእስ ይትረፍ ደሃይ ናይቲ ዓመታዊ ካብ ልዑል መኽሰብ ዘለዎ ጽላት ዕደና ዝርከብ ገዚፍ ኣታዊ ኣይፍለጥን።
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ በይነ-ዕብለላ ዝበደነ ውድብን ኣዝዩ ዘይርጉእ ምልካዊ ገዛኢን ዝናበር ዕጽው መንግስቲ፡ ቊጠባን ሕብረተሰብን እትውንን ሃገር እያ። ስለዚ ነቲ ዘሎ ቊጠባዊ ዕብሰት፡ ፖለቲካዊ ልምሰትን ሕብረተሰብኣዊ ዝርገትን ብምፍዋስ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ፈጠራዊ ጸዓትን ኣፍራዪ ሓይልን ምብርባር ይጽንሓለይ ዘየድልዮ ጉዳይ እዩ። ከምኡ ምስ ዝግበር ሃገረ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራን ኤርትራዊ ዋኒንን ካብ ጥቡቕ ፖለቲካዊ፡ ቊጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ባህላውን ጸጥታውን ምትሕግጋዝ ምስ ኢትዮጵያ ተወዳዳሪ ረብሓ ክረኽቡ ይኽእሉ።
2.2 ኣገዳስነት በይነ-ሃገራዊ ዝምድና
ኣብ ማእከላይ ክፋል ዶብ ኣብ ክልተ ቦታታት ዘጋጠመ ሃንደበታዊ ምዕጻው ዶብ፡ እቲ ዝምድና ናይ ክልተ ሃገራት እምበር ናይ ክልተ መራሕቲ ክኸውን ከም ዘይብሉ ዘመልክት እዩ። ኣብዞም ክልተ መስገሪ ቦታታት ዶብ ተዓጽዩ እንከሎ ኣብ ምዕራባዊ ክፋል ዶብ ዝርከብ መስመር ኦምሓጀር-ሑመራ ብ7 ጥሪ 2019 ዳርጋ ስግንጢር ብዝዀነ ኣገባብ ብጽምብል ተኸፊቱ። እዚ መስመር’ዚ እውን ከምቶም ቅድሚኡ ዝተኸፍቱ መስመራት (1) ወግዓዊ ትካላዊ መዋቕር ከይተመስረተ፡ (2) ውንዙፍ ዶባዊ ምስሕሓብ መዕለቢ ከይረኸበ እዩ ተኸፊቱ። ስለዚ ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኰይኑ ከምቶም ዝተዓጽው መስመራት ክዕጾ ይኽእል እዩ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኤርትራ ኣህጒራዊ ስምምዓት መርሚሩ ዘጽድቕን ቀያዲ ውዕል ዘውሕስን ትካላዊ መዋቕር ወይ ሕጋዊ ኣሰራርሓ የለን። ሃገራዊ ፖሊሲ ንኽትዕ ዝቐርበሉ መድረኽ እውን የለን። እቲ ኣብ 1997 ብቅዋማዊ ባይቶ ዝጸደቐ ቅዋም ኤርትራ እውን እንተዀነ ኰነ ኢልካ ከም ዘይትግበር ተገይሩ እዩ (link)። ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ካብ መዝነቱ ተወጊኑ፡ መብዛሕትኦም ኣባላቱ ድማ ኣብ ማእሰርቲ ወይ ኣብ ስደት ይርከቡ።
ኤሪ-ፕላትፎርም ነቲ ወትሩ ዘልዕሎ ሻቕሎቱ ሕጂ እውን ደጊሙ ብምዝኽካር፡ ኣብ ናይ ኢሳያስ ዊንታ፡ ረብሓን ውልቃዊ ኣጀንዳን ጥራይ ዝምርኰስ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓፈሻ፡ ሓባራዊ ኣዋጅ ሰላምን ምሕዝነትን ድማ ብፍላይ ኣዝዩ ሓደገኛ ምዃኑ ይገልጽ። እቲ ዝምድና ትካላዊ መልክዕ እንተዘይሒዙ ከጋጥም ዝኽእል ዝርገት ንቐጻሊ ሰላም ክልቲአን ሃገራት ኣብ ሓደጋ ናይ ምውዳቕ ተኽእሎ ኣለዎ።
ብተመሳሳሊ፡ ኢትዮጵያ ምስ ናጻን ልዑላዊትን ሃገረ ኤርትራ ሰላም ንምፍጣር ዘለዋ ድሉውነት ክጽናዕ ኣለዎ። እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ሃዋህውን ቀደም ዝተሳዕሩ ሓይልታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዘለዎም ኣስፋሕፋሒ ህርፋን ወይ ጥሙሕ ብግህዶ ክገልጹ ምስማዕን ዘየሻቕል ኣይኰነን። ብሓያል ውሽጣዊ ውድድርን ቊሩቊስን፡ ፖለቲካዊ ኰነ ኤትኒካዊ ወጥርን ጐነጽን፡ መሰረት ናይታ ኣብዚ ዞባ ዝዓበየትን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋን ሃገር በብቚሩብ ይብሕጐግ ኣሎ። በብግዚኡ ዝለዓሉ ጕዳያት ኤትኒካዊ መንነት፡ ዶባዊ ምስሕሓብ ኣብ መንጎ መዳውብቲ ክልላትን ኤትኒካዊ ጐነጽን ምንጪ ውሽጣዊ ዘይምርግጋእ ብምዃን ብቕልጡፍ እናዓበየ ዝኸደን ኣብዚ እዋን ብገምጋም ኣስታት ሰለስተ ሚልዮን ዝበጽሐን ቊጽሪ ተመዛበልቲ ፈጢሩ ኣሎ። ኣብ ርእሲ ዘላታ ተወሰኸታ ከም ዝበሃል፡ እቶም ካብ ፖለቲካዊ ጭቈና፡ ኲናት ሓድሕድ፡ ሕሱም ድኽነትን ከቢድ ኣከባብያዊ ምንቊልቋልን ሃዲሞም ኣብታ ሃገር ዝተዓቚቡ ኣስታት 850,000 ናይ ደቡብ ሱዳን፡ ሶማልያን ኤርትራን ስደተኛታት እውን ተደራቢ ጸቕጢ ብምፍጣር ነቲ ኲነታት የጋድድዎ ኢዮም። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ኣብ ጽባሕ’ቲ ኣብ 2020 ኣብታ ሃገር ክካየድ ተወጢኑ ዘሎ ምርጫ ከቢድ መዘዝ ከይፍጠር ስግኣት ኣሎ።
ስለዚ እምበኣር ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝፍጠር ቀጻሊ ሰላም ብቐንዱ ኣብ ውሽጣዊ ማሕበራዊ ሰላምን ምርግጋእን ክልቲአን ሃገራት እዩ ዝምርኰስ። ብተመሳሳሊ፡ በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ኣብ ምኽባር ሓድሕዳዊ ሃገራዊ ልዑላውነትን መሬታዊ ምሉእነትን ከምኡ’ውን ኣብ ዘይምትእትታው ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ተመርኲሱ ትካላዊ ክኸውን ኣለዎ። ብመሰረቱ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቀጻሊ ሰላም ንምውሓስ፡ ኣብ ሕጊ ዝተሰረተ፡ ትካላውን ግሉጽን በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ምፍጣር የድሊ። እንተዘየሎ፡ ነቲ በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ውልቀሰባዊ ዝምድና ምግባር ሓደጋ ኣለዎ። ካብ 1991 ክሳብ 1998 ዝነበረ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ከምኡ ስለዝነበረ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ረዚን ዋጋ ከፊሎምሉ እዮም። ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂን ኣቶ መለስ ዜናውን ውልቃዊ ዝምድናኦም ምስ ዛሕተለ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብቲ ናይ 20 ዓመታት ተጻብኦ ዝፈጠረ ዘየድሊ፡ ክውገድ ዝከኣልን ኣዕናውን ኲናት ሸሚሞመን እዮም። ታሪኽ ንኽድገም ክነፍቅድ የብልናን። ብዘይ ጥርጥር ሕጊ ዝሰረቱ፡ ትካላውን ግሉጽን በይነ-ሃገራዊ ዝምድና ምምስራት ብዘይ ቀልዓለም ቀጻልነት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምውሓስ ኣገዳሲ እዩ።
2.3 ኣገዳስነት ምኽባር ልዑላውነት
ጉዳይ ልዑላውነት ቀንዲ ሕመረት ናይቲ ብህውከት ዝልለ ታሪኽ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን እዩ። ፍጹም ስዕረት ኢትዮጵያዊ ሰራዊት ጐበጣን እቲ ድሕሪ ናይ 30 ዓመት ዝተናውሐ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ 1991 ምሉእ ሓርነት፡ ኣብ 1993 ድማ ናጽነት ዘረጋገጸ ድሙቕ ዓወት ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራን፡ ነቲ “ኣብ መንጎ ኤርትራዊ ባህጊ ንመሰል ርእሰ-ውሳነን ልዑላዊ ሃገርነትን ብሓደ ወገን፡ ኢትዮጵያዊ ኣስፋሕፋሒ ጥሙሕ ንጐበጣ መሬትን ፖለቲካዊ ዕብለላን ድማ ብኻልእ ወገን ዝጸንሐ ናይ ነዊሕ እዋን ተጻራርነት” ብዘየማትእ ኣገባብ ደምዲምዎ ነይሩ ኢዩ (መጽሓፍ ‘ኤርትራ ኣብ ቀራና መንገዲ’ ገጽ 334-335)። ብርግጽ እቲ ብረዚን ዋጋ ዝተረኽበ ኤርትራዊ ሓርነትን ልዑላዊ ናጽነትን ብዘየወላውል ኣገባብ ምዝዛም ታሪኻዊ ተጻራርነት ኢትዮ-ኤርትራን፡ ምቕልቃል ‘ሓድሽ ዘመነ ነባሪ ሰላምን ምትሕግጋዝን ኣብ መንጎ ናጻ ኤርትራን ደሞክራስያዊት ኢትዮጵያን’ ኣበሲሩ ነይሩ። [1]
ኣብዚ ናጽነት ኤርትራ ኣስታት 30 ዓመት ዝገበረሉ እዋን፡ ሓያለ ፖለቲከኛታት ኢትዮጵያ፡ እንተላይ እቶም ዝለዓሉ ሰበስልጣን ህልዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ንኤርትራ ከም ናጻን ልዑላዊትን ሃገር ዝተቐበልዋ ኣይመስሉን። ኢትዮጵያ ኣብ እዋን ኤውሮጳዊ ምሽማው (European scramble for Africa) ዝተፈጥረት ሃገር ክነሳ ነቲ ብናይ ፈጠራ ታሪኽ ዝተሰንዐ ጽውጽዋይ ‘3,000 ዓመት’ን ምስኡ ተኣሳሲሩ ዝጽወ ኣፈ-ታሪኽ ‘ሰለሞናዊ ስርወ ንግስነት’ን ደጋጊሞም ብምልዓል ብዛዕባ ምህዞ ‘ዓባይ ኢትዮጵያ’ ክዛረቡ ይስምዑ። እቲ ብሕንሕነ ዝተባዕጠ ኢትዮጵያዊ ጥሙሕ፡ ብግሁድ ውዲትን ምትሕብባርን ኣቶ ኢሳያስ ምትብባዕ ስለዝረኸበ፡ ኣስፋሕፋሒ ዛንታ ‘ዓባይ ኢትዮጵያ’ ብቕሉዕ ተበራቢሩ ይርከብ። ገለ ካብ መርኣያታቱ ድማ ብዛዕባ ምህናጽ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያን ‘ምምላስ’ ኤርትራ ከም ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያን ዝወሃብ መግለጺታት፡ ኣብ ህዝባዊ ኣኼባታትን ናይ ኢምባሲ ኢትዮጵያ ትዊተርን ንኤርትራ ኣካል ኢትዮጵያ ገይሩ ዘርኢ ካርታ ምሓዝን ምልጣፍን፡ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ጂቡቲ ሓደ ሰራዊት፡ ሓደ ኢምባሲን ሓደ ባጤራን ክህልወን ከም ዝግባእ ኣብ ኣህጒራዊ መድረኽ ምእዋጅ፡ ብዘይ ዝዀነ ኤርትራዊ ውክልና ካብ ዓሰብ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝዝርጋሕ ቱቦታት ነዳዲ ንምህናጽ ምስ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ምፍርራም፡ ካብ ምጽዋዕ ናብ ኣዲስ ኣበባ ዝዝርጋሕ መስመር ባቡር ንምህናጽ ምስ ኢጣልያ ምስምማዕ፡ ወዘተ.፡ ዝኣመሰሉ ተግባራት እዮም (link)።
ምብርባር ኢትዮጵያዊ ኣስፋሕፋሒ ጥሙሕን እቲ ብደገፍን ርኡይ ውዲትን ስርዓት ኤርትራ በብቚሩብ ልዑላውነት ኤርትራ ዝብሕጉግ ዘሎ ተዛማዲ ንጥፈታትን፡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ ኣሎ (link)። ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ወግዓዊ ርክባት፡ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ኣገደስቲ ጕዳያት ዶብ፡ ሃገራዊ ጸጥታ፡ በይነ-ሃገራዊ ንግዲ፡ ፋይናንስን ጉዳያት ወጻኢን ደይመደይ ኢሎም ልዑኡላዊ መሰላት ኤርትራ ንምህሳስ ዝኸድዎ ዘለው ኣካይዳ ፈጺሙ ዘይቅቡልን ቀጻልነት ዘይብሉን እዩ። ብዘይካ ሽርሕታት ኢትዮጵያ፡ እቲ ዘሎ ኲነታት ንባዕሉ ንናይ ስርዓት ኤርትራ ኣጠቓላሊ ጥፍሽና፡ ጒድለት ብቕዓትን ዓይነውጽእ ክድዓትን ዘቃልዕ እዩ። ብኣግኡ እንተዘይበርዒኑ፡ እቲ ካብ ነዊሕ ኣትሒዙ ኣብታ ሃገር ምልካዊ ኣገዛዝኣ ኣስገዲዱ ዝርከብ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ናይ መወዳእታ ጥልመት ንምፍጻምን ልዑላውነት ኤርትራ ኣሕሊፉ ንምሃብን ተዓጢቑ ኣሎ። እዚ ኹሉ ድማ በቲ መሰጋገሪ ስልጣኑ ብሕጊ ኣብ 1997 ካብ ዘብቅዕ ንደሓር ካብ ፍቓድ ህዝቢ ኤርትራ ወጻኢ ንኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ዘይቅዋማዊ ስርዓት እዩ ዝፍጸም ዘሎ (link)።
3. ዞባዊ ኲነታት ቀርኒ ኣፍሪቃ
ምስቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘይርጉጽነትን ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ዘይርግኣትን፡ እቲ ህልዊ ኲነተ ‘ሰላም’ ነቶም ኣብ ውሽጢ ክልቲአን ሃገራት ኰነ ብዓቢኡ ኣብ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝዋስኡ መባእታዊ ሓይልታት ዝጻወር ኣገዳሲ ጠባያት የብሉን። ምስቲ ዘለወን ድኽመታትን ከቢድ ተኣፋፍነት ጐረባብቲ ሃገራትን፡ እቲ ኣብ ውሽጢ እዘን ሃገራት ይዂን ኣብ መንጎአን ዘሎ ኣስጋኢ ተኽእሎ ምልሓም ዞባዊ ወጥሪ፡ ግርጭትን ጐነጽን ዕንወት ዘኸትል እዩ ዝኸውን። ኢትዮጵያ ጥራይ ኣስታት 110 ሚልዮን ህዝቢ ስለዘለዋ ሽግር ምስ ዘጋጥም እዘን ተኣፈፍቲ ሃገራት ብዋሕዚ ገዚፍ ቊጽሪ ስደተኛታትን ተመዛበልትን ክፍጠር ንዝኽእል ነውጺ ክጻወራኦ ኣይክእላን ወይ ከኣ ክቕበላኦ ከሸግረን ኢዩ።
እቲ ጃምላዊ፡ ሰፊሕን ብደይመደይ ዝፍጸምን ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላት፡ ቊጠባዊ ሽግርን ገደብ-ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ተደሚርዎ ንኤርትራውያን፡ ብፍላይ ድማ ንመንእሰያት፡ ህይወቶም ብዘስግእ ኣገባብ እናንፈጸ ግዳያት ባርነትን ኣሰጋገርትን ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ፡ ዝምታ ክፍሊ ኣካላት ኣብ ሲናይ፡ ሞት ኣብ ምድረበዳ ሰሃራ ወይ ሓደጋ ምጥሓል ኣብ ማእከላይ ባሕርን ቀይሕ ባሕርን ይገብሮም ኣሎ (link)።
ኣብ መንጎ ኤርትራ፡ ኢትዮጵያን ሶማልያን ሓድሽ ዞባዊ ኲነታት ምኽሳቱ ኣገዳሲ ረቛሒ እዩ። ሰለስቲአን ሃገራት ዝምድናታተን ኣመሓይሸን ናብ ዞባዊ ውህደት ገጸን ክስጉማ ድሌት ከም ዘለወን ብግህዶ ገሊጸን እየን። መራሕተን ተኸታታሊ ስሉሳዊ ኣኼባታት ኣካይዶም እዮም። እቲ ቐዳማይ ስሉሳዊ ርክብ ኣብ መስከረም 2018 ኣብ ኣስመራ፡ እቲ ኻልኣይ ኣብ ሕዳር 2018 ኣብ ጐንደር፡ እቲ ሳልሳይ ድማ ኣብ ታሕሳስ 2018 ኣብ ሞቓድሾ ዝተኻየደ ነበረ። ይዂን እምበር ኣብቲ ሳልሳይ ስሉሳዊ ኣኼባ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብ ዘይብሉ መራሕቲ ኤርትራን ሶማልያን ጥራይ እዮም ተራኺቦም።
እቲ ብዛዕባ’ቶም ኣኼባታት ‘ዘይዝተየሉ ጕዳይ’ ምውሳን ናይታ ዝተገለለት ጂቡቲ እዩ። ክልተ ቀንዲ ረቛሒታት ንኽትግለል ምኽንያት ዝኾኑ ይመስሉ። እቲ ቐዳማይ ረቛሒ፡ ቻይና ኣብ 2017 ኣብቲ ብቐንዱ ኣመሪካ እትርከበን ዓለማውን ዞባውን ሓይልታት ኣቐዲመን ዝሰረታሉ ከባቢ ወተሃደራዊ መደበር ምህናጻ እዩ። እቲ ኣብ ጥቓ ወተሃደራዊ መደበር ኣመሪካ ዝተደኰነ ሓድሽ ወተሃደራዊ መደበር ቻይና፡ ነቲ በብግዚኡ ዝዓቢ ዘሎ ጽልዋ ቻይና ኣብ ኣፍሪቃ ዘደንፍዕን ነቲ ‘ሓደ ቅናት፡ ሓደ ጐደና’ ኢላ ዝሰመየቶ ተበግሶኣ ዝድግፍን ስትራተጅያዊ መላግቦ ኮይኑ የገልግል ኣሎ። ብተወሳኺ፡ ቻይና 3.5 ቢልዮን ዶላር ዝዋጋኡ ‘ናጻ ንግዳዊ ዞባ’ ንምምዕባል ምስ ጂቡቲ ኣብ ዘወናውን ሽርክነት ኣትያ ኣላ። እቲ ካልኣይ ረቛሒ፡ ጂቡቲ ብለካቲት 2018 ነቲ ኣብ መሬታ ብሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝተሃንጸ መራገፊ ወደብ ወሪሳ ንብረታ ምግባራ እዩ። እዞም ክልተ ረቛሒታት እዚኣቶም ንዝምድና ጂቡቲ ምስ ኣመሪካን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ኣብ ሕማቕ ኲነታት ኣውዲቖሞ። ስለዚ ድማ ሕቡራት ኢማራት ዓረብን ስዑዲ ዓረብን ብሓገዝ ኣመሪካ ቀንዲ ዓረቕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኰይኖም ተዋሲኦም። እቲ ሕዳሰ-ምሕዝነት፡ ነታ ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብላ ኢትዮጵያ ኣማራጺ ኣገልግሎት ወደብ ዝህብን ነቲ ልዕሊ ሓደ ቢልዮን ዶላር እናኸፈለት ብወደብ ጂቡቲ ጥራይ እተመሓላልፎ 95% ናይ ወጻኢ ንግዲ ከም ዝንኪ ዝገብርን ምዃኑ ንጂቡቲ ገዚፍ ክሳራ፡ ንኤርትራ ድማ ዓቢ መኽሰብ እዩ።
ድሕሪ ሕዳሰ-ምሕዝነት ኢትዮ-ኤርትራ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተወሲኑ ዝነበረ ናይ ሕቡራት ሃገራት እገዳ ተላዒሉ። ጸጥታዊ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት ብ23 ታሕሳስ 2009 (1) መንግስቲ ኤርትራ ምስ ጂቡቲ ንዝተፈጥረ ዶባዊ ምስሕሓብ ክኣምንን ክፈትሕን ኣይከኣለን (2) ኣብ ሶማል ንሓራካት ኣል-ሸባብ ኣልሙጃሂዲን ይድግፍ እዩ ብዝብል ክሲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ናይ እገዳ ውሳነ ኣሕሊፉ ምንባሩ ይዝከር (link).። ኣብ 1 ነሓሰ 2018 ጂቡቲ ነቲ ብኢትዮጵያን ሶማልን ዝቐረበ ጻውዒት ምልዓል እገዳ ዝቃወም መግለጺ ብምውጻእ ‘…ኣሕዋት ሶማላውያን ነታ መሬትና ጐቢጣ ዘላን ዝሓዝኩዎም ጂቡታውያን ምሩኻት ኲናት የለውን ኢላ ዝኸሓደትን ኤርትራ እገዳ ክለዓለላ ምጽውዖም ቅቡል ኣይኮነን’ ድሕሪ ብምባል ኣስዒባ ‘ጂቡቲ ኣብቲ ምስ ኤርትራ ዘካየደቶ ኲናት ተሳቕያን ጀጋኑ ደቃ ከፊላን እያ፡ ሕጂ’ውን ዝተወንዘፈ ጉዳይ ዶብ ኣለዋ’ ክትብል ገለጸት።
መንግስቲ ኤርትራ ዘቤታዊ ግዝኣተ-ሕጊ ብምኽባርን ንጡፍ ዲፕሎማስያዊ ጽምዶ ብምዝውታርን ካብ ፈለማኡ ነቲ እገዳ ናይ ሕቡራት ሃገራት ከወግዶ ዕድል ነይርዎ (link).። ኣቶ ኢሳያስ ብዛዕባ ውልቀ-ምልካዊ ቅዲ መሪሕነቱ፡ ሃንዳፍነት መንግስቱን ጋሕማጥ ምሕደራኡን ሕጋዊ ነቐፌታ ምስ ዝቐርበሉ ዝህቦ ጨቋኒ ግብረ-መልሲ ግዝኣተ ሕጊ ብምግሃስን፡ ኣብ መንግስታዊ ምሕደራ ኤርትራ ስርዒታዊ ዕንወት ብምውራድን፡ እታ ሃገር ብዘገምታ ኣብ ዞባውን ኣህጒራውን ተነጽሎ ንኽትሽመም መገዲ ጸሪጉ። ሳዕቤኑ ብግቡእ ከይመርመረ፡ እቲ ስርዓት ከም መግለጺ ተቓውሞኡ ንኣባልነት ኤርትራ ኣብ በይነ-መንግስታዊ በዓል ስልጣን ንልምዓት (ኢጋድ)ን ኣፍሪቃዊ ሕብረትን ኣደስኪልዎ (link). ። እቲ ኣባልነት ናይ ምድስካል ስጕምቲ ዝፈየዶ ነገር እንተነይሩ፡ ሃገራዊ ረብሓ ኤርትራ ንምርግጋጽ ወይ ንምክልኻል ዝጠቕሙ ዝነበሩ መድረኻትን ኣፍደገታት ዘተን ብምዕጻው ርእሰ-ተነጽሎ እታ ሃገር ምቅልጣፍ ጥራይ እዩ። ብተወሳኺ፡ እዚ ብቐጻሊ ኣንጻር ነብሱ ዝሰርሕ ስርዓት ተዋረድ ክብሎ ነቲ ኣሸበርቲ ብምድጋፍ ዝቐረበሉ ክሲ ብዘእምን ተማጒቱ ከፍሽል ወይ እውን ዳግማይ ኣብ ጽምዶ ንኽኣቱ ብኣመሪካ፡ ኤውሮጳዊ ሕብረት፡ መሓዙቱ ዝኾና ኣባል ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረትን ዝቐረበሉ መረዳድኢ ሓሳብ ኣወንታዊ ምላሽ ክህብ ኣይከኣለን።
4. ምጽልላው ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን
እቶም ሕዳሰ-ምሕዝነት ኢትዮ-ኤርትራ ዝሰዓቡ ሰንሰለት ፍጻሜታትን ምዕባለታትን ኣብዚ ዞባ ሰላማዊ መጻኢ ክፍጠር እዩ ዝብል ተስፋታት ከሕድሩ ተራእዮም። እቲ ብቕልጡፍ ዝቀያየር ዘሎ ምዕባለታት፡ መርገጺ ጂቡቲ ካብ ተቓውሞ ናብ ደገፍ ምልዓል እገዳ ንኽቕየር ኣገዲዱ። ኤርትራን ጂቡቲን ብ6 መስከረም 2018 ዲፕሎማስያዊ ርክብ ከም ዝጅምራ ብምግላጽ ኣብ ጽባሕ እቲ ብ16 መስከረም 2018 ብመራሕቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኸተመ ስምምዕ ሰላም ጂዳ፡ መራሕተን ብ17 መስከረም 2018 ኣብ ስዑዲ ዓረብ ተራኺቦም ብዝገበርዎ ስምምዕ ዝምድናአን ናብ ንቡር መሊሰን። ተሳትፎ ኤርትራ ኣብዞም ፍጻሜታትን ምጅማር ንቡር ዝምድና ምስ ጐረባብታን ብሓፈሻ፡ ሕዳሰ-ምሕዝነት ምስ ኢትዮጵያ ድማ ብፍላይ፡ እቲ እገዳ ናይ ሕቡራት ሃገራት ብ15 ሕዳር 2018 ንኽለዓል ኣበርክቶ ገይሩ።
እቲ ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዘሎ ምዕባለታት እንተላይ ኲናት የመንን ዞባዊ ምስሕሓብ ኢራንን ስዑዲ ዓረብን ዝጠንቁ ክርደና ቐጠርን፡ መመሊሱ ዘሻቕል ኲነታት ፈጢሩ ኣሎ። እቶም ኣብቲ ዞባ ዝረኣዩ ፍጻሜታት ንኸም ብዓል ግብጺ፡ ቱርኪን ኢማራትን ዝኣመሰላ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕን ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃን በብናተን ኣጀንዳን ስትራተጅያዊ ረብሓን ናብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ይስሕበን ኣሎ። እቲ ኣብ ኣሰላልፋ ሓይልታት ዝመጸ ለውጢን ቀጥታዊ ይዂን ዘይቀጥታዊ ተሳትፎ ሃገራት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብቲ ዝቕጽል ዘሎ ግርጭት፡ ነቲ ዞባዊ መርበብ ግርጭታት እዩ ዝሓላልኾ።
ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ብሓገዝ ፖሊሲ ኣመሪካ ኣብ ምህንዳስ ሕዳሰ-ምሕዝነት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተጻወታኦ ዓቢ ተራ ክጋነን ይዂን ዕሽሽ ክበሃል የብሉን። ኢትዮጵያ ንውሳነ ኮምሽን ዶብ ብዘይ ቅድመ-ኵነት ከም እትቕበል ኣብ 5 ሰነ 1998 ቅድሚ ምግላጻን ድሕሪኡን ተራ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ርኡይ እዩ ነይሩ። ንኣብነት ሒደት መዓልታት ድሕሪ’ቲ መግለጺ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ንኢትዮጵያ ናይ 3 ቢልዮን ዶላር ሓገዝን ልቓሕን ብምልጋስ ኣዝዩ ወሳኒ ዝኾነ ቀረብ ሸርፊ ወጻኢ ኣበርኪታ። ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ኢትዮጵያን እታ ናይ ቀረባ መሓዛ ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ዝዀነት ግብጺ ብጕዳይ ህንጸት ሓጽቢ ህዳሰ ዝተኸስተ ፍልልያተን ንምፍታሕ ተሰማሚዐን። ብድሕሪኡ ኢትዮጵያ እቲ ሓጽቢ ንኽዛዘም ነዊሕ ግዜ ክወስደሉ ከም ዝኽእል ምግላጻ ሻቕሎት ግብጺ ዘፋኹስ ብስራት ኰነ።
ጽልዋ ስዑዲ ዓረብን ኢማራትን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እናዓበየ ብዝኸደ መጠን፡ ምትእትታው ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምዕባለታት ሓውሲ ደሴት ዓረብ መመሊሱ ይዓሙቕ ኣሎ። ንኣብነት ኤርትራ ኣምሳያ ነዳዲን ፋይናንሳዊ ሓገዝን ከም ስትራተጅያዊት መደበር ናይቲ ብመሪሕነት ስዑዲ ዓረብ ኣብ የመን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ተገልግል ጥራይ ዘይኮነ ወተሃደራታ እውን ከም ዘእተወት ይንገር እዩ። ኢማራት ኣብ ወደብ ዓሰብ ዓቢ መደበር ሓይሊ ባሕሪ ብምድኳን ሰፊሕ ወተሃደራዊ ንጥፈታት ከም እተካይድ ይፍለጥ። ኤርትራን ኢትዮጵያን እምበኣር ኣብ ጉዳያትን ግርጭታትን ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዝገብራኦ ምትእትታው እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ።
5. መደምደምታ
ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ 1998-2000 ንመሬታዊ ልዑላውነት ከም ቀንዲ ጠንቂ፡ ንዶብ ከኣ ከም ኣባራዒ ኲናት ተጠቒመናሉ እየን። ስለዚ ኣብ መንጎ ክልቲአን ሃገራት ቀጻልነት ዘለዎ ሰላም ንኽሰፍን፡ ስሉጥ ምምልካት ዶብን ቅልጡፍ ምስሓብ ሰራዊት ኢትዮጵያ ካብ ልዑላዊ መሬት ኤርትራን ብምክያድ ጕዳይ መሬት ዘየማትእ መፍትሒ ክረክብ ኣለዎ። እቶም ኣብ ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኣለው ዝበሃሉ ጸገማት ብስምምዕ ክልቲኦም ወገናት ኣብ መስርሕ ምምልካት ዶብ ምስቲ ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ ብምምኽኻር ክጻረዩ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ኤርትራ መሬት ናይ ዓዲ እዩ። ነፍስ ወከፍ ዓዲ ደረት መሬታ ትፈልጥ እያ። ነፍስ ወከፍ ሓረስታይ እታ ዓዲ እውን ደረት ግራውቱ ይፈልጥ እዩ። እዚ ሕጂ ዘሎ ስማዊ ሰላም ብዘይ ምምልካት ዶብ ቀጻልነት የብሉን። ሰራዊት ኢትዮጵያ ከይሰሓበ፡ ዶብ ከይተመልከተን ኣብ ዶባት ዝነብር ህዝቢ ንቡር ከይረኸበን ቀጻሊ ሰላም ክህሉ ኣይክእልን።
እቲ ኣብ ዙርያ ጋብላ ቀይሕ ባሕሪ ዝረአ ዝተሓላለኸ መርበብ ግርጭታትን ሓያለ ጫሌዳታቱን፡ ኣብ ሰላም፡ ጸጥታን ምርግጋእን ዞባና ብሓፈሻ፡ ኣብ ምውሓስ ቀጻልነት ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ድማ ብፍላይ ከቢድ ጂኦ-ፖለቲካዊ ብድሆታት እዩ ዘስዕብ። ብመሰረቱ ምውሓስ ቀጻልነት ሰላም፡ ምፍታሕ ውሽጣዊ ብድሆታት ክልቲአን ሃገራት ይጠልብ።
ኤርትራ ውሽጣዊ ኲነታታ ምሒር እናንቈልቈለ ዝኸይድ ዘሎ ዝሕትልቲ ሃገር እያ። እቲ መንግስቲ ኣዝዩ ድኹም ኣብ ርእሲ ምዃኑ ትካላቱ እውን ዝሩጋት እዮም። እቲ ‘ብሓደ ሰብ ዝዝወር’፡ ብጒድለት ብቑዕ ምሕደራ፡ ኣስካሕካሒ ጭቈናን ዝሳዕረረ ብልሽውናን ዝልለ ምልካዊ ስርዓት ግዜኡ እናጸንቀቐ ይኸይድ ኣሎ። እቲ ብዘይ ዝዀነ ተሓታትነት ብውልቃዊ ስልጣን ዝፍጸም ጃምላዊ ግፍዒን ሕሱም ድኽነትን ነበረያ ነበረ ምዃኑ ኣይተርፎን እዩ። ህዝቢ ግዝኣተ ሕጊ፡ ሓርነት፡ ደሞክራስን ፍትሕን ይጠልብ ኣሎ። ዝሓሸ ህይወትን ጸጥታን ዘውሕስ ከምኡ’ውን ቀረባት መግቢ፡ ማይ፡ መዕቈቢ፡ መብራህቲ ኤሌክትሪክ፡ ወዘተ.፡ ዘረጋግጽ ተሓታትን ምላሽ ዝህብን ምሕደራ ክህነጸሉ ይደሊ ኣሎ።
ዋላ እኳ ተሪር እምቢታ ‘ናይ ድሕሪ መጋረጃ ሓይሊ’ እንተሎ፡ ኢትዮጵያ ብቕልጡፍን ትርጉም ዘለዎን መድረኽ ደሞክራስያዊ ለውጢ ትሓልፍ ኣላ። ይዂን እምበር፡ ቃንዛታት ናይቲ ስግግር ብመልክዕ ኤትኒካዊ ቊሩቊስ፡ ደማዊ ግጭት፡ ወጥሪን ጐነጽን ዝንጸባረቕ ዘይርጉእ ፖለቲካዊ ሃዋህው ይፈጥር ኣሎ። ከቢድ ዘቤታዊ ሳዕቤንን ኣዕናዊ ዞባዊ መዘዛትን ከስዕብ ዝኽእል ፖለቲካዊ ነትጒ ኣንጸላልዩ ይርከብ።
ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድናአንን ኣፈጻጽማ ጕዳያተንን ከም ናይ ክልተ ናጻን ልዑላውያንን ሃገራት ክኸውን ይግባእ። እዚ ብፍላይ ንኤርትራ ናይ ህላወ ጕዳይ እዩ። ብዘይ ብኡ፡ ክልቲአን ሃገራት ነቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃን ሓውሲ ደሴት ዓረብን ኣስፋሕፊሑ ዘሎ ዝተሓላለኸ፡ ተደራራቢን ጫሌዳታት ዝበዝሖን ግርጭታት እንተወጺአንኦ እዩ። ከምኡ ንምግባር፡ ነቲ ስምምዕ ሰላም ብነባሪ መልክዑ ንምትግባርን ብዘገምታ ናብ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቊጠባዊ ውህደትን ንምብጻሕን፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንርክባተን ኣብ ሕጊ ዝተመርኮሰን ትካላውን ክገብራኦ ኣለወን።
ግሁድ ዘይኰነ ውልቃዊ ስምምዓት ብግሉጽ በይነ-ሃገራዊ ስምምዓት ክትካእ ኣለዎ። ብመሰረቱ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ለውጢ፡ ኢትዮጵያ ድማ ርግኣት ብምርግጋጽ ውሽጣዊ ብድሆታተን ንኽገጥማን ኣናዓቢ ጽልዋ ግዳማዊ ጸቕጢ ንኽምክታን ትርኑዓት ትካላት ክሃንጻ ኣለወን። ከምኡ ምስ ዝገብራ ጥራይ እየን ሰላመን ከውሕሳ፡ ናይ ሓባር ስትራተጅያዊ ረብሓ ክፈጥራ ብኡ ኣቢለን ከኣ ንናይ ሓባር ብልጽግና ናብ ክልተኣውን ዞባውን ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝን ቊጠባዊ ውህደትን ክሰግራ ዝኽእላ።
——–
[1] ዓንደብርሃን ወልደ ጊዮርጊስ (እንግሊዝኛ)፡ Commentary: Border and Territorial Conflicts between Eritrea and Ethiopia: Background, Facts and Prospects, Eritrean Studies Review, Vol.4 No. 1, 2004.


text:
“ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ …….”2020-03-07 08:58:21 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP Editorial Read 894 times
- font size decrease font size increase font size
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
8 መጋቢት ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ እንዝከረሉ ቅነ ንርከብ ኣለና። ኣብ ኣመዓባብላ እዛ ዕለት ኣብ 1908 ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ጾታዊ ወጽዓ ብዘንቀሎ ምልዕዓል ኣስታት 15 ሺሕ ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ከም ዝተኻየደን ቀንዲ ሕቶአን፡ ማዕረ ክፍሊትን መሰል ምድማጽ ኣብ ግዜ ምርጫን ከም ዝነበረ መዛግብቲ ታሪኽ ይሕብር። ነዚ ስዒቡ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ብ28 ለካቲት 1909 ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ ክትክበር ጀሚራ። ድሕሪዚ ብ1910 ኣብ ከተማ ኮፐንሃገን ካብ 17 ሃገራት ዝተወከላ ኣስታት 100 ደቂ ኣንስትዮ ዝተሳተፋሉ ብዛዕባ ወጽዓአን ዝዝቲ ኮንፈረንስ ኣካይደን። ብምቕጻል ብ19 መጋቢት 1911 ኣብ ሃገራት ኦስትሪያ፡ ደንማርክ፡ ጀርመንን ስዊዘርላንድን ዝያዳ ሓደ ሚልዮን ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ዝተሳተፍሉ ንማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ዝጠልብ ሰላማዊ ሰልፍታት ከም ዝተኸየደ፡ ታሪኽ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ይሕብር። እዚ ምንቅስቓስ ደቂ ኣንስቶዮ ኣብ 1913-14 ቀዳማይ ውግእ ዓለም ጠጠው ንክብል ግደ ከም ዝነበሮን፡ ድሕሪ ኣብ ዝተፈላለዩ ቦታታትን ዝተፈላለየ ዕለታትን ክትዝከር ምጽናሕ እታ ብ1913 ዝጀመረት 8 መጋቢት ብደረጃ ዓለም ክሳብ ሎሚ ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኮይና ትኽበር ኣላ። ብ1975 ከኣ ንመጀመርያ ግዜ 8 መጋቢት ብደረጃ ሕቡራት ሃገራት ክትክበር ጀሚራ።
እነሆ ናይ 2020 ዓለም ለኻዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 8 መጋቢት ከኣ “ኣነ ናይ ማዕርነት ወለዶ እየ፡ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ብግብሪ” ብዝብል ቴማ ትዝከር ኣላ። ደቂ ኣንስትዮ ማዕረ ክፋል ሕብረተሰብ ኣብ ልዕሊ ምዃነን፡ ጓለንስተይቲ መሰረት ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነት ናታ ዓወት ናይ መላእ ሕብረተሰብ ዓወት እዩ። “ጓለንስተይቲ ምስትምሃር ሕብረተሰብ ምስትምሃር እዩ” ዝበሃል እውን ወሳኒ ግደ ጓለንስተይቲ ንምርጓድ እዩ። እዚ ተሳትፎን ተጠቃምነትን ደቂ ኣንስትዮ ብጭረሖ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብግብራዊ ቃልሰን ከም ዝረጋገጽ ተመኩሮና ዝምህረና እዩ። እቲ ምእንቲ ማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ዝግበር ቃልሲ እንተላይ ብተሳትፎ መላእ ሕብረተሰብ እምበር፡ ብናተን ኣበርክቶን ጻዕርን ጥራይ ክረጋገጽ ከምዘይክእል ካልእ ካብ ተመኩሮ ዘረጋግጽናዮ ሓቂ እዩ።
ኣብ ኩነታት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ክንመጽእ እንከለና፡ ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ህይወት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብቲ ምእንቲ ናጽነት ኤርትራ ዝተኻየደ እሞ ተሳትፎአን ክሳብ 30% ዝበጽሕ ዝነበረ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ንኹሉ ጸገማት ክኢለን፡ ንካለኦት ደቂ ኣንስትዮ’ውን ናይ ጽንዓትን ትብዓትን ኣብነት ከም ዝኾና ምስኩር እዩ። ነዚ ኩነታት ኣብ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ክንመዝኖ እንከለና ግና፡ ናብ ካልእ ጫፍ ከይዱ እተን ዝያዳ ዝተበደላ፡ ምስ ተሳትፎአን ኣብ ቃልሲ ዘይመጣጠን መነባብሮ ዘሕልፋን፡ ክንድቲ ኣበርክቶአን ኣብ መሪሕነታዊ ቦታታት ክሳተፋ ዕድል ዘይረኸባን ኮይነን ኣለዋ። ኣብ እዋን ቃልሲ ከመይ ከም ዝዋግኣ እምበር ብኸመይ ኣግእዞ ደቂ ኣንስትዮ የረጋግጻ ክመሃራ ዕድል ከምዘይኣይረኸባ ከኣ ናይ ድሕሪ ናጽነት ኩነታተን የረድእ። መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መሪር ወጽዓ ህግደፍ ኣብ ዝሃለወሉ፡ ደቂ ኣንስትዮ በይነን ከምዘይርህወን’ኳ ፍሉጥ እንተኾነ፡ ተፈጥሮኣዊ ናይ ኣደነት ትዕድልተን ተወሲኽዎ፡ ናታተን ወጽዓ ዝመረረ ከም ዝኾነ ብዙሕ ኣብነታት ኣሰኒኻ ምርግጋጹ ዝከኣል እዩ።
8 መጋቢት ደቂ ኣንስትዮ ዝሓለፈ ወጽዓአን ንከይርሳዕ ዝዝክራላ እምበር፡ ዝሓለፈ ወጽዓአን ምዝርዛር ከም ቀንዲ ኣጀንዳአን ዝወስዳላ ዕለት ክትከውን ኣይግበኣን። ብኣንጻሩ ናይ ዝሓለፈ እሱራት ከይኮና መጻኢ ናብ ብሩህ ማዕረ ተሳተፍነትን ተጠቃምነትን ዝመርሕ መንገዲ ዘማዕድዋላ እያ ክትከውን ዝግበኣ። ብጽሒት ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ቃልሲ ምእንቲ ማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ኣነኣኢስካ ዝረአ’ኳ እንተዘይኮነ፡ እቲ ወሳኒ ግደ ናይ ደቂ ኣንስትዮ እዩ።
ኣብ ኤርትራዊ ደንበ ተቓውሞና፡ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ዝድለ ዘይምጽንሑ ከም ቀንዲ ኣሻቓሊ ካብ ዝውሰድ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ። ነዚ ሻቕሎትዚ ንምፍዋስ ከኣ ዝተፈላለዩ ወገናት ከም ቀንዲ ዕማሞም ወሲዶም ንምፍትሑ ይቃለሱ ኣለዉ። ብመንጽር እዚ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ነብሱ ዝኸኣለ ቤት ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለ ኣብ ርእሲ ምቛሙ፡ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ ”ሰዲህኤ፡ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ልክዕ ከም እዋን ብረታዊ ቃልሲ፡ ጉጅለ ህግዲፍ ንምውጋድ ኣብ ዘይጎነጻዊ ቃልሲ’ውን ብትግሃት ክዋስኣ ዘኽእለን ባይታ ንምጥጣሕ ክሰርሕ እዩ።” ዝብል ሓሳብ ኣስፊሩ ንረኽቦ። እንተኾነ እዚ መበገስን መርኣያ ድልዉነቱ ንማዕረ ተሳታፍነትን ተጠቃምነትን ደቂ ኣንስትዮ ዘመላኽት እምበር፡ ኣብዚ መዳይዚ ጌና ብዙሕ ቃልሲ ከም ዝጽበዮ ይኣምንን ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ቅሩብነቱ የረጋግጽን።
መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝኾነ ተርእዮ ብእዋናዊ ምዕባለ ክጽሎ ባህርያዊ እዩ። በምንጽር’ዚ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ ዓመትዚ ከቃልሕኦ ዝግበአን፡ በቲ ሓደ ወገን ነቲ ንልኡላውነት ሃገርናን ክብሪ ህዝብናን ኣብ ሓደጋ ከየእትዎ ዘስግእ ዘሎ ኣካይዳ ጉጅለ ህግዲፍ ዘውግዝ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ከም መቐጸልታ ናይቲ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ውድባተን፡ ሰልፍታተንን ማሕበራተንን ከካይደኦ ዝጸንሓ ቃልሲ፡ ብተበግሶ ኣደታት ኣብ ኤውሮጳን ብምልዕዓል ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዋሽንግተንን ይምዕብል ንዘሎ ተስፋ ዝህብ ምንቅስቓሳት ዘተባብዕን ዘሕይልን ክኸውን ይግበኦ።
ኣብዚ እዋንዚ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ፡ ዝያዳ ዝሐለፉ ዓመታት ብጸረ ህዝቢ ተግባራትን ጥልመትን ህግደፍን መራሒኡ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ኣብ ኣዝዩ ዘማርረሉ ህሞት ኢና ንርከብ ዘለና። ክንድቲ መረርኡ ጭረሖ ይኣክልን ካልእ ንቕሎታትን ኣምሪሑ ኣንጻር ወጽዓ ይለዓዓል ምህላዉ ከኣ ተስፋ ዝህብ እዩ። ስለዚ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ ነዚ ኣብ ግምት ከእትወኦ ይግበአን። ደቂ ኣንስትዮ ጾታዊ ተጽዕኖ ስዒረን ማዕረ ተሳተፍትን ተጠቀምትን ንክኾና ቀንዲ መሳርሒአን ሓድነተን ምድልዳል ምዃኑ ኣሚነን፡ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን፡ ብሰንኪ ዘይመሰረታዊ ምኽንያታት ዝተረሓሓቐ ዓቕመን ናብ ሓደ ኣምጺአን፡ ነቲ ብሓባር ክቃለስ ዝሰርሕ ዘሎ ሓይሊ ተቓውሞ ኣውንታዊ ኣብነት ክኾነኦ ይግበአን። ብዘይካዚ ቃልሰን ብዘይተሳተፎ ደቂ ተባዕትዮ ክዕወት ከምዘይክእል ተረዲአን፡ ደቂ ተባዕትዮ መተሃላልኽተን ዘይኮኑ ተደጋገፍተን ምዃኖም ተገንዚበን ነዚ ዝብቅዐን ኣገባብን ኣተሓሳስባን ክሕዛ ከድልየን እዩ። ኤርትራውያን ደቂ ተባዕትዮ እውን ዓወት ጓለንስተይቲ ዓወት መላእ ሕብረተሰብ ምዃኑ ተገንዚቦም ኣብ ጐነን ክስለፉ ይግበኦም። ግዜ ነዊሑ ወጽዓ ህዝብና ብኽንድኡ ደረጃ ከይመርር ከኣ፡ “ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ ……” ንብለን።
8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዘለኣለም ትንበር!
ዘለኣለማዊ ክብርን መጐስን ንሰማእታት ኤርትራ!