text:
ርእይቶ መጽሓፍ ~ “መንገዲ ጊልያነት” ብኤፍ.አ. ሃይክ
እዚ ዓምዲ እዚ ንልሙድ ርእይቶ ብዛዕባ መጽሓፍ ብፍልይ ዝበለ መልክዕ ኢዩ ዘቕርቦ። ደቅ ሰብ ስለምንታይ ኣብ ትሕቲ ፋሽስትን ግፍዐኛታትን ይወድቁ ንዝብል ሕቶ ምምላስ ካብ ዝፍትኑ ፍሉጣት ኣብነታት “መንገዲ ጊልያነት” ትብል ናይ ሃይክ መጽሓፍ እያ። እዚኣ መጽሓፍ እዚኣ ናይ 50 ሕታማ ብ1994 ወጺኡ። ስለዚ ሎሚ ኣብ 2010 ናብ 66 ዓመታት ተገማጊማን ትሕዝቶኣ ድማ ኣገዳስነቱ ቐጻሊ ኣሎ። ሃይክ ነዚኣ መጽሓፍ ብ1944 ክጽሕፍ እንከሎ “ናብ ኩሎም ኣብ ስልፍታት ዝርከቡ ማሕበርነታውያን” ብዝብል ኢዩ ተበጊሱ። ሎሚ ክትንበብ እንከላ ግን ንኹሎም ብስም "ሕዝቢን" "ኩልናን" "ሃገራውነት"ን ንዝብሉ ኩሎም ከምዝተጻሕፈት ትመስል። ኣብዚ ትሕዝቶ ብመሰረቱ ናይ “ሓባር” (collectivist) መደባት ናይ ማሕበርነታውያንን ሕሉፋውያን ናይ የማን ሓይልታትን ከም ቀንዲ ኣብነት ናዚን ፋሽስት ኢጣልያን ናይ ሶቭየት ሕብረትን ክሳብ ክንደይ ሓቅነት ከምዘይነበሮ ብዝርዝር የረድእ።
ኣብዚ እዋን እዚ ናይ “ሓባር” ዝብል ኣተሓሳስባ ዝጠፍአን ናይ ነጻ ውልቀ ሰባዊን ኣብ ርእሰ ማልነት ዝምርኲስን ኣሰራርሓ ዝሰዓረ እኳ እንተመሰለስ፡ ጌና እቲ ክፉኣት ሰባት እንተዝለግሱ እሞ ብጥዑያት ሰባት እንተዝትክኡ ነገራት ይመሓየሽ ኢዩ ዝብል ኣተሓሳስባስ ኣሎ። እዚ ድማ ሓደ ስልጣን ዘይብሉ ውልቀ ሰብ ያኢ ብድልየቱ ምስ ጎረባብቱ ይኹን ኣብ ጉዳዩ ጽቡቕ ነገር ከፍሪ ይኽእል ኢዩ ዝብል ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ኣሎ። እዚ ንግፍዕን ጭቆናን ዝፈጠረ ናይ “ሓባራዊ” ኣተሓሳስባ ነቲ ኣብ ትሕቲ ነጻ ውልቀ ሰብ ዝፈረየ ነጻነትን ሃብትን ኣብ ግምት ኣየእቱን።
ዝተጎነየ መንገዲ ዝበሃል ኣብ ሓደ መስርሕ ጉዕዞ ታሪኽ ንድሕሪት ተመሊስና ምስእንዕዘብ ምስ ሕሉፍ ዝሰብርን ናይ ምዕራብን ናይ ኣፍሪቃን ናይ ዓለም ብሓፈሻ ንዝነበረ ዝሰብር ተርኣዮታት ኣጋጢሙ ኢዩ። ናይ ናዚነት ምንቅስቓስ ኣብ ጀርመን ንሙሉእ ናይ ምዕራብ ስልጣነ ከጥፍእ እዩ ተላዒሉ። እዚ ንሙሉእ ዓለም ዘንቀጥቀጠን ብግዳይነት ሚልዮናትን ብርሰት ንብረትን ዝዝከር ታሪኻዊ ፍጻመ ግን ኣይተዓወተን። ምኽንያቱ ነቲ ውልቃዊ ነጻነትን ናይ ደቂ ሰብ መሃዚ ክእለትን ዝፍኑ ኣገባብ ዘዐወቶ መስርሕ ከውድቕ ኣይከኣለን። ኣብዚ ብደሞክራሲ ዝፍለጥ ናይ ነጻ ውድድር ስርዓት፣ ዋላ’ኳ ኣብዚ መንገዲ እዚ ዝጽላእን ሕብረተ ሰብ ክጻወሮ ዘይክእል ነገራት እንተኣጋጠሞ፣ ብዓቢኡ ነቲ መትከልስ ኣይቀየሮን። ንዘጋጥምዎ ብድሆታትን ሽግራትን ብሕግን ታሪኽን ኣግባብን እውን ከዕርዮ ይርአ። ነጻነት ናይ ውድድር፣ ንኹሉ ኣባል ሕብረተሰብ ከምዝጠቕሞን ትካላት ኣብ ምእማንን ተቐቢሉ ይኸይድ። ብዓቢኡ ዓለምለኻዊ ቁጠባዊ ጉዳያትን መንግስታውያንን ኣህጉራያውያን ትካላት ተጠቒምና ንክፉእን ጽቡቕን ንኽንጥቀመሎም ስልጣንን ተስፋን ኣሎ ይብል ሃይክ።
ነቲ ሕብረተሰብ ነጻ ብምግዳፍ ዝመጽእ ምዕባለ ክቆጻጽር ዝፍትን ዝምባለ፣ ካብ 18 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ ሕጅ’ውን ይቕጽል ኣሎ። ገለ ገለ ካብዚኣቶም ጀርመናውያን - ሓሳባቶምን ምህዞታቶም ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ኣሜሪካን ተቐባለነት እናረኸበ ኣብ ዝኸደሉ እዋን፤ ነጻ ዕዳጋ ንጥቕሚ ዓዲ እንግሊዝ ዝውዕል ኣተሓሳስባ እዩን፣ ከምኡ እውን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ኣሜሪካን እንግሊዝን ግዜኡ ዝሓለፎን ኣዝዩ ዘሕፍርን እዩ፤ ዝብሉ ኣተሓሳስባታት ኣብ ቅድሚ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ ግዜ ኣናበዝሐ ከደ።
እዚኣቶም ኣብ ዓለም መንግስተ ሰማይ ክፈጥሩ ዝፍትኑን፣ ዩቶፕያ ማለት ከም ኣብነት “ሓዳስ ኤርትራ”፣ ብነጻ ጉልበት ዜጋታታ እትስራሕ ዘላ “ምዕብልትን” ከምቲ ናይ ዜና ማዕከናታ ዝብልኦ፣ ብኹለንትናኣ ኣብ ሰማይ ትንሳፈፍ ዘላ ሃገር ከምዘላ ንምምሳል ዝግበር ፈተነ ክጥቀስ ይከኣል።
ማሕበርነታውያን ሰልፍታት ን”ዝያዳ ነጻነት” እዩ እቲ ዓቢ ፕሮፓጋንደአን። ልክዕ ከም ፋሽስታትውያን፣ ማሕበርነታውያን ድማ ሓደ ሓቀኛን ርትዓዊ ዝኾነ ኣገባብ ከምዘምጽእ ይኣምኑ። እዚ ንዝያዳ ነጻነት ዝተባህለ መንገዲ ግን እንድሕር ናብ መንገዲ ጊልያነት ዘምርሕ ኮይኑ እቲ ዝዓበየ ውድቀት ኢዩ። ምኽንያቱ ንብዙሓት ናብ ማሕበርነት ከምዝዝምብሉ ዝገበረ መስርሕ ዝያዳ ነጻነት ይርከቦ እዩ ብዝብል እምነት ኢዩ ኔሩ። ኣብ ምዕራብ ዝነበሩ ናይዚ ኣተሓሳስባ ዝነበሮም ምሁራት፣ ናብዚ ዓይነት ዝኣተዉ፣ ካብቲ ነጻነታዊ ኣመተ ዝያዳ ከድምዕ ኢሎም ስለዝኣመኑሉ ኢዩ። ስለዚ ኸኣ ኢዩ ማሕበርነት ናብቲ ሓደ ኣንጻሩ ዝኾነ ገጹ ምስኣምርሐ ንምርዳኡ ዘጸግሞም።
እቲ ን12 ዓመታት ከም ጋዜጠኛ ኣብ ሶቭየት ሕብረት ዝነበረ ው.ኤች. ቸምበርለን፣ ኩሉ እምነቱ ብዛዕባ እቲ ስርዓት ምስተሓምሸሸ፣ ከምዚ በለ። “ማሕበርነት ኣብቲ መጀመርታ እንተወሓደ መንገዲ ነጻነት ዘይኮነስ መንገዲ ንዲክተተርነትን ዳግመ ዲክተተርነትን፣ ዘስካሕክሕ ውግእ ሕድሕድን የምርሕ። ብደሞክራሲያዊ ኣገባብ ዝካየድ ማሕበርነት ኣብ ዩቶፕያ (ሕልማዊ ዓለም) ጥራሕ እዩ ዝርከብ።”
ብተመሳሳሊ ኤፍ.አ.ቮይት ዝተባህለ ብሪጣንያዊ ጸሓፋይ፣ ንሱ እውን ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ሰብ፣ “ማርክስነት ናብ ፋሺዝምን ናዚዝምን ኣምሪሑ፤ ምኽንያቱ ንባዕሉ (ማሕበርነት) ፋሺዝምን ናዚዝምን ስለዝኾነ” ኣብ ዝብል መደምደምታ በጹሑ። ዋልት ሊፕማን እውን ብተመሳሳሊ “እዚ ናህና ትውልዲ እዚ (ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ዝነበረ ማለት እዩ) ሰባት ካብ ነጻነት ኣዝሊቖም ናብ ሓደ ንጉድያዮም ብሓይሊ ዝውድብ መስርሕ እንተኣትዮም ሳዕቤኑ እንታይ ምዃኑ ተመኲሮም እዮም። ንዝያዳ ብሩህ መጻኢ ኢሎም እኳ እንተገብርዎ፣ ኣብ መወዳእታኡ ናይ ዩኒፎርሚቲን የምርሕ” በለ። ከምዚ ዝኣመሰለ ካብቲ ኣብኡ ዝነበሩ ዝገልጽ ብዙሕ ምስክርነት ኣሎ።
ናዚዝም (ሃገራዊ ማሕበርነት) ዝመርሕ ዝነበረ ሂትለር፣ ንርእሱ ከም ናይ ብሓቂ ደሞክራሲያውን ሓቀኛ ማሕበረነታውን ጌሩ እዩ ዘቕርብ ኔሩ። ሕሉፍ ሓሊፉ ከም ናይ “ክርስትና” ተሓላቒ ጌሩ እውን ነብሱ የቕርባ ኔሩ። ኣብነት ንተራ ደቂ ኣንስትዮ ክገልጽ እንከሎ "ህጻናት፣ ክሽነን ቤተ ክርስትያንን" (kinder, kuchen und kirche) ጥራሕ እዩ ተረአን ይብል ኔሩ። ካብዚ ኣዝዩ ሕሉፍ ዝኾነ ስእሊ ዝመጽእ ነገር እንታይ እዩ፤ ሂትለር ሓቀኛ ሊበራልነት ማለት ነጻነት ዝብሃል ከምዘይኣምን ዝነበረ ባዕሉ ይምስክር እዩ። እኳ ድኣ ሓደ ካብቲ ንሱ ዝጸልኦ ዝነበረ ኣተሓሳስባ እዩ ኔሩ። ሂትለር ኣብ ስልጣን ምስመጸ ሊበራልነት ፈጺሙ ተደሚሲሱ እዩ፤ እቲ ቀታሊኡ ድማ ሃገራዊ ማሕበረንት (ናዚዝም) ኔሩ። ። (ይቕጽል..)


c: text/html

text:
ልዕሊ 500 ስደተኛታት ገና ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ተዓጊቶም ኣለው
ኣብ ማያት ማእከላይ ባሕሪ ካብ ሓደጋ ንዘድሓንኦም ልዕሊ 500 ስደተኛታት ኣሳፊረን ዝርከባ ክልተ ናይ ድሕነት መራኽብ ናብ ገማግም ኤውሮጳ ክጽገዓ ዛጊት ስለዘይተፈቕደን ኣብ ሰንፈላል ከምዝርከባ ተሓቢሩ። ብፍላይ ጥልያንን ማልታን እተን መራኽብ ናብ ወደባተን ከይጽግዓ ሓንጊደን ኣለዋ።
እተን ብናይ ስፓኛን ፈረንሳ ትካላት ግብረሰናይ ዝውነና ክልተ መራኽብ ነቶም ዘድሓንኦም ኣማኢት ስደተኛታት ሒዘን ንከባቢ ሰልስተ ሰሙን ተዓጊተን ምህላወን እዩ ዝግለጽ ዘሎ።
ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ጥልያን ማትዮ ሳልቪኒ፡ ሃገሩ ነዘን ክልተ መራኽብ ኽትቅበለን ከምዘይኮነት ብ 13 ነሓሰ ደጊሙ ገሊጽ እዩ።
“ኣነ ምስ ሚኒስትረይ ኮይና ነቶም ኣብ’ተን ብትካላት ረድኤት ፈረንሳን ስጳኛን ዝውነና ናይ ድሕነት መራኽብ ዝርከቡ ልዕሊ 500 ስደተኛታት ኣብ ገማግም ሃገርና ከይራገፉ ኣብ ስራሕ ንርከብ ኣሎና፡” ይብል ሚኒስተር ሳልቪኒ።
እንተኾነ ብ 17 ነሓሰ ፡ ጥልያን ንውሳነኣ ከተዝልቕ ብምምዳብ ኣብ’ታ ብትካል ረድኤት ስጳኛ እትውነን መርከብ ካብ ዝርከቡ ስደተኛታት ን 27 ትሕቲ ዕድመ ናብ ደሴት ላምፔዱሳ ኽኣትዉ ፈቒዳ ኣላ።
ኣብታ ብፈረንሳውያን ትካላት ረድኤት “ሓካይም ብዘይዶብ”ን “ኤስ.ኦ.ኤስ ሜዲተራንየ”ን እትካየድ ኦሽያን ቫይኪን ዝስማ ካልኣ ናይ ድሕነት መርከብ ኣስታት 356 ስደተኛታት ተሳፊሮም ኣለው። እተን ትካላት ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ንልዕሊ 7 ኣዋርሕ ተቛሪጹ ዝጸንሐ ስርሒታት ምድሓን ህይወት ዳግም ክጅምራ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ምውሳነን ይዝከር።
እተን ክልተ ናይ ድሕነት መራኽብ ነቶም ሒዘንኦም ዘለዋ ስደተኛታት ናብ ሊብያ ከምዘይመልስኦም ይገልጻን፥ ኩነታት እቶም ስደተኛታት ይብእስ ብምህላዉ ድማ ሃገራት ኤውሮጳ ክቕበልኦም ይሓታን ኣለዋ።
መንግስቲ ስጳኛ እቶም ብትካል ግብረሰናይ ሃገሩ ኣብ እትውነን “ኦፐን ኣርምስ” ዝስማ መርከብ ዘለዉ ስደተኛታት ናብ ሃገሩ ክኣትዉ ብ 19 ታሕሳስ ፈቒዱ እኳ እንተሃለወ፡ ካብ ማእከላይ ከባቢ ማእከላይ ባሕሪ ናብ ስጳኛ ዘሎ ርሕቐት ንጉዕዞን ድሕነትን እቶም ኩነታቶም ናብ ዝበኣሰ ደረጃ ወሪዱ ዘሎ ስደተኛታት ኣሰካፊ ከምዝኾነ ወነንቲ እታ መርከብ ይገልጹ ኣለው።
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብወገኑ ብዛዕባ እቲ ጉዳይ ስክፍታታቱ ይገልጽ ኣሎ። ወሃብ-ቃል ላዕለዋይ ወኪል ንጉዳይ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣቶ ቻርሊ ያስሊ ን ድምጺ ሬድዮ ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ተርእዮታት ማዕበል ይቐላቐል ብምህላዉ እቶም ስደተኛታት ኣብ ዝሓጸረ እዋን ዝቕበሎም ክረኽቡ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቡ።
“ ብሓቂ፡ እዚ ጉዳይ እዚ ክሳዕ ክንደይ ንኻብ ኲናትን ዓመጽን ኣምሊጦም ኣብ ተወሳኺ ሕሰም ወዲቖም ዘለዉ ሰባት ዓይንና ንኽውል ምህላውና ዘርኢ እዩ፡” ይብል ንሱ።
ዝበዝሑ ኣብ’ተን ናይ ድሕነት መራኽብ ዘልዉ ስደተኛታት ካብ ሶማል፡ኤርትራን ሱዳንን ዝመጽኡ ከምዝኾኑ ዝጠቐሰ ኣቶ ያስሊ፡ ሰባት ካብ ኣብ መሬት ኣብ ባሕሪ ክጸንሑ ዘገድዶም ጉዳይ እንተዘይህሉ ነዚ ሓደገኛ ጉዕዞ ብምውሳድ ህይወቶም ኣብ ሓደጋ ኣይምሰእተውን ይብል።
ጥልያንን ማልታን ብመንገዲ ማእከላይ ባሕሪ ንዝመጽእ ዋሕዚ ስደተኛታት በይነን ኽገጥምኦ ከምዝተገድፋ እየን ንኣባላት ሃገራት ኤውሮጳዊ ሕብረት ክኸሳ ጸኒሐን። ስለዝኾነ እተን ሃገራት ዘይስሩዕ ስደት ንምግታእ ተረርቲ ስጒምትታት ኣብ ምስማር ብቐጻሊ ይሰርሓ ኣለዋ።
ጥልያን ወደባታ ንናይ ድሕነት መራኽብ ዓጽያን ኣብ ማእከላይ ከባቢታት ማእከላይ ባሕሪ ስርሒታት ምድሓን ህይወት ስደተኛታት ኣጊዳን ጥራይ ዘይኮነ፡ ናብ ማያዊ ግዝኣታ ኣብ ልዕሊ ዝኣትዋ ናይ ድሕነት መራኽብ ክሳዕ ናይ ሓደ ሚልዮን ዶላር ኣሜሪካ መቕጻዕቲ እውን ኣጽኒዓ ኣላ።
TMP – 22/08/2019
ስእሊ፥ ቸሳረ ኣባተ/ ANSA
ሓንቲ ካብተን ተዓጊተን ዘለዋ ናይ ድሕነት መራኽብ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሰላምን ምዕብልናን ብዝተሓደሰ መንፈስ ንሓዳስ ኤርትራ - ሓዋርያዊ መልእኽቲ ንምእመናንን ንኹሎም ሰብ ጽቡቕ ድላይን - ሓምለ 1991 ዓ.ም.ፈ.
ፍቁራን ኣኅዋትናን ኣኃትናን ደቅናን ብጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ፣
ናይ እግዚኣብሔር ኣቦናን፣ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ጐይታናን ፀጋን ሰላምን ምሳኻትኩም ይኹን። ብምኽንያት ምእታው ሕዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ዝተገልፀ ናይ ታሕጓስን ናይ ደስደስን ስምዒት፣ ጋና ኣብ ከተማታትናን ዓዳትናን መቓልሑ እናሃበ እንከሎ፤ እነሆ ቃልና ነስምዓኩም ኣሎና።
ድሕሪ ናይ 30 ዓመት ውግእን ጥሜትን፤ ካልእ በብዓይነቱ ሥቓያትን፣ እታ ብፍጹም ጠፊኣ ትመስል ዝነበረት ናይ ደስታን ተስፋን ጩራ፣ እነሆ ሕጂ ብተኣምራዊ ኣገባብ ከምብሓዲሽ ኣብ ገጽ ሕዝብና ክትበርህ ጀሚራ ኣላ። ናይ’ዚ ዓቢይ ታሪኻዊ እዋን እንታይነትን ትርጉምን እንከነስተንትን፤ ምስኡ ኣወሃሂድና ድማ ነዚ ናይ ሕዝብና ግቡእን ኣድላዪን ዝኾነ ታሕጓስ፣ ኣብ ቃል-ኣምላኽ ተመርኲስና ንትምህርቲ ቤተክርስትያን ጠቒስና ትርጉምን ፍትሓትን ክንህቦ ድላይና እዩ።
“እነሆ ኣነ መንፈስ ከሕድረልኩም፣ ንስኻትኩም ድማ ሕያዋን ክትኮኑ ኢኹም” (ሕዝ 37፣5)
እዚ ሕሉፍን ወሳንን ዝኾነ ታሪኻዊ ለውጢ ዝተፈጸመ፤ ቤተክርስትያን ንበዓለ ኃምሳ (ጰንጤቆስጤ) ንምኽባር ኣብ እትሰናደወሉ ዝነበረት ቅንያት እዩ። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ ብነቢይ ሕዝቅኤል ተዘርዚሩልና ዘሎ ናይ “ዝነቐጸ ኣዕጽምቲ” ዜደንቕን ዜገርምን ትርኢት ምስትንታንን ባህርያውን፣ ዝቐለለን ኮይኑ ይርከብ። በቲ ጽንኩር እዋን ታሪኽ እሥራኤላውያን፤ እዚ ነቢይ ብንቑጽ ኣዕፅምቲ ናብ ዝተሸፈነ ሰፊሕ ጐልጐል ከምዝተወስደ ይገልጽ። ቀጺሉ “... ኣብ ልዕሊ’ዚ ኣዕፅምቲ ተነበ፤ ኣቱም ኣዕፅምቲ ቃል እግዚኣብሔር ስምዑ፤ ...እነሆ ኣነ ትንፋስ ከእትወልኩም (መንፈስ ከሕድረልኩም) እየ፤ ከምብሓዲሽ ድማ ሕያዋን ክትኮኑ ኢኹም፤ ...ኣታ ትንፋስ እዞም ቅቱላን ሕያዋን ምእንቲ ኪኾኑስ፤ ካብቶም ኣርባዕተ ንፋሳት ነዓ’ሞ ኣብ ልዕሊኦም ንፈስ፤ ይብል ኣሎ እግዚኣብሔር...”። ሕዝቅኤል ትንቢቱ ከይወድአ እንከሎ ገለ ድምጺ ኪሰምዕን፣ ኣብ’ቲ ኣዕፅምቲ ድማ ገለ ዓይነት ምንቅስቓስ ኪርእን ጀመረ። እታ ብኣስከሬን ዝተሸፈነት ጐልጐል ኸዓ ናይ ሕያዋን ምድሪ ኮነት። እዚ ትርኢት’ዚ ንሕዝበ እስራኤል ዚግድስ ስለዝነበረ፣ ብኣፍ ነቢይ ሕዝቅኤል ገቢሩ፣ እግዚኣብሔር ነዚ ሕዝቢ’ዚ እዚ ዚስዕብ ቃላት ኣስመዖ፣ “ኣቱም ሕዝበይ፣ መቓብራትኩም ከፊተ ካብኡ ከተንሥኣኩም፤ ...ናብ ሃገርኩም ድማ ክመልሰኩም ኢየ’ሞ፤ ኣነ እግዚኣብሔር ምዃነይ ክትፈልጡ ኢኻትኩም”።[1]
ታሪኽ ሕዝብና ብሓፈሻ፤ ብፍላይ ድማ ናይ’ዚ ዝሓለፈ መወዳእታ ዓመታት ኩነታት፣ ኣብ’ዚ ዜደንቕ ክፍሊ ቅዱስ መጽሓፍ ብግልጺ ዚንበብ እዩ ኪበሃል ይከኣል። ንገለ 30 ዓመታት ዚኣክል፣ ጐላጉልን ጐቦታትን ሃገርና “ብዝነቐጸ ኣዕፅምቲ” ዝተሸፈነ ዖና ኮይኑ ተረኺቡ እዩ። ኣብ’ዚ መወዳእታስ’ኳ ናይ’ቲ ብውግእን ምስኡ ብዝተኣሳሰረ ኩነታትን ዝተዓፅደ ሕይወት ኣሕዋትናን ኣሓትናን ደቂ-ሰባት ቁጽሩ ምግማት ጽጉም ከይኮነ ኣይተርፍን። ካብ’ዚ ዝገደደ ግን እቲ ዝኾነ ውግእ ዜሳውY ናይ ጽልእን ዓመጽን በቐልን ስምዒት፤ ኣብ ልቢ’ቶም ብሕይወት ዘሎና ሰሊኹ ብምእታው፣ ሞት ከኣ ምስኡ ኣብ ልባትና ሰፊራ እያ።
እንተኾነ “እቲ ብዜደንቕ ኃልዩ ንኹሉ እዋናትን ኩነታትን ዜመርሕን፣ ንገጽ ምድሪ ኣሓዲሱ ዜብርህን መንፈስ ኣምላኽ”[2] ነቲ ሕይወት ዚህብ ትንፋሱ ኣብ ልዕሊ ምድርና ስለዘፍሰሶ፣ እነሆ ከምብሓዲሽ ሕይወትን ሓጐስን ተስፋን ኣልቢሱዋ ኣሎ።
ኣብ’ዚ ሕሉፍ ለውጢ ዘምጽአ እዋናዊ ኩነታት ኢድ-ኣምላኽ ከምዘሎ፣ ሕዝብና በቲ ገርሀይና እምነቱ ድY ተገንዚብዎ ከምዘሎ፣ ምስ ገለ ገለ ሰባት ኣብ ዝተዋሳእናሉ ተደጋጊሙ ኪንገር ዝሰማዕናዮ ዓሚቝ እምነት ዚገልጽ ነገር እዩ። ከም’ቲ ንሕዝቢ እሥራኤል ብሕዝቅኤል ገቢሩ ዘመልከተሎም፤ ንዓና’ውን በዚ ግሩህ ናይ ሕዝብና ኣዘራርባ ገቢሩ ዘማሕፅነና ጉዳይ ኣሎ፤ “ኣነ እግዚኣብሔር ምዃነይ ክትፈልጡ ኢኹም”።
ፍቑራን ኣኅዋትናን ኣኃትናን ደቅናን፣ እነሆ’ምበኣር መዠመርያ ምሕፅንታና ነቕርበልኩም፣- ኣብ’ዚ ብቐረባ ዝተፈጸመ ኩነታት ናይ’ቲ ምእንታና ድንቂ ነገራት ዝፈጸመ ኣምላኽ ህልውና ነስተውዕልን ንተኣመንን። ቅድሚ ኹሉ ድማ፣ ድሕሪ ናይ ዓመታት ውግእን፣ ናይ ሰላም ዘተ ፃዕርን፤ ባብ ዚርከቦ ዘይመስል ካብ ዝነበረ ሃለዋት ናጻ ስለዘውጽኣና፣ ብርሑው ልብን፣ ትሑት መንፈስን፣ ብዓሚቝ ስምዒትን ከነመስግኖ ይግበኣና።
ዝኾነ ኾይኑ፣ ንኣምላኻዊ ስራሓቱን ሰብኣዊ መጋበርታቱን ብምሥጢራውን ጭቡጥን ኣገባብ ኣወሃሂዱ፣ ንጉዕዞ ታሪኽ ብምምራሕ ንሱ ባዕሉ ናብ ዝመደበሉ ዕላማ ኣቢሉ ዜቕንዖ እግዚኣብሔር እዩ። ምእንት’ዚ’ውን ነቶም ኣብ’ዚ ነዊሕ ዓመታት ዝተጋደሉ እንክንዝክር እቲ ንሓርነትን ንሰብኣዊ መሰልን ኣፍቂYም ዝኸፈልዎን፤ ምእንቲ ዝለዓለ ረብሓ ሕዝብና ዘርኣይዎ ተወፋይነትን፤ ብሕሉፍ ስምዒትን መንፈስ ምስጋናን ሞሳን እንሓስቦ ዘሎና እዩ። ብዙኃት ካባታቶም ክሳብ’ታ መማዝንቲ ዘይብላ ክብርቲ መሥዋዕቲ ሕይወቶም በጺሖም እዮም። ካልኦት ድማ ናብ’ቲ ሥሩዕ ናይ ማኅበራዊ ናብራ ክልል ዚኣትዉ ዘለዉን፣ ኪኣትዉ ዚቀራረቡን’ኳ እንተኾኑ፤ እቲ ናይ ዓመታት መሪር ተጋድሎ ዝሓደገሎም፣ ወትሩ ኣብ ድንገተ-ሞት ናይ ዝነበረት ሃለዋት በሰላ ጸዊYም ከምዘለዉ ግሁድ እዩ።
እቶም ብሞት ዝሓለፉ፤ ምልኣት-ሕይወት ኪረኽቡን፤ ነታ ክሳብ መወዳእታ ትንፋስ ዝተጋደሉላን፣ ካብ ኣምላኽ እትርከብ ፍጽምቲ ሓርነት ኪጭብጡ ንምህለል። ደቅናን፣ ኣኅዋትናን፣ ኣኃትናን ስለዝኾኑ፣ ብናታቶም ምፍላይ ኣብ ብዙኃት ስድራቤታት ሓዘንን ብኽያትን ኪርከብ ናይ ግድን እዩ። እንተኾነ፣ “ንከንቱ ኣይኮኑን ዝሞቱ” ዚብል ርድኢት ሒዝና ክንፀናናዕ ይግባእ።
ነቶም ምእንቲ ተፃራሪ ዕላማ፣ መብዝሕትኦምስ’ኳ ደኣ ብዘይፈልጥዎን ተገዲዶምን ዝሞቱ‘ውን፣ ብመልክዕ ጸሎትን ይቕረታን ንሓስቦም ኣሎና፣ ናይ’ቲ ዝሞቱሉ ዕላማ እንታይነት ብዘየገድስ ነፍስ-ወከፍ ትንፋስ ወይ ሕይወት ወድሰብ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ፍቕርትን ክብርትን ምዃና ዘይምርሳዕ። እግዚኣብሔር፣ ብዘይ ሌላን ጉሌላን ኣቦ ኩሉ እዩ& እቶም ኩሎም ብሰንኪ በብዓይነቱ ዕላማ ዝሞቱ፣ ኣብ ሕቑፊ ኣምላኽ ኮይኖም፣ ነቲ ኣብ’ዚ ምድሪ’ዚ ዘይከኣል ዚመስል ዝነበረ ናይ ነፍሳቶም ፍጹም ዕርቂ ፈጺሞም ከምዚተሓቛቖፉ እምነትና እዩ።
ነቶም ድሕሪ’ዚ ኩሉ ተጋድሎ፣ ናብ ዓዳቶምን ከተማታቶም ኣትዮም፣ ወይ ድማ ኣብ ምእታው ዚርከቡ፤ ሞሳናን ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ትምኒትናን ንገልጸሎም። ምስኡ ድማ ቀጺልና፣ ሥነ-ልቦናዊ ቁስሊ ሓውዩሎም፣ ዝሓለፈ ዘስዓበሎም ስንባደን ራዕድን ተረሲዑስ፤ ንመጻኢ ዕድሎም ብቅሱን መንፈስ ኣማዕዲዮም ንኪኽእሉ፣ ሃገር ከምብሓድሽ ንምሕናጽ ኣብ ዚግበር ጻዕሪ ከም’ቲ ናይ ቅድሞም፣ ጠቕሚ-ርእሲ ብዘየገድስ ኣገባብ ንኪውፈዩን ንኸበርክቱን ሓደራ ንብል! ኣምላኽ ኣኻእሎ ኪህቦም ከኣ ጸሎትና ነዕርግ።
2. ካብ ዝሓለፈ እንታይ ተማሂርና? - ውግእ ከይድገም!
እዚ ሕጂ ዘሎናዮ እዋን፣ ኣብ ኩነታት ሃገርና መዘና ዘይብሉ ሓደ ዓቢይ ታሪኻዊ ምልውዋጥ ዚረኣየሉ ዘሎ ምዃኑ ንማንም ኪስወር ኣይከኣልን። ናይ’ዚ ምሉእ እንታይነቱን ኩሉ ባህርያቱን፣ መን ይፈልጥ ምስ ንውሒ ግዜ መመሊሱ በሪሁ ይረኣየና ይኸውን።
እዚ እዋን’ዚ እምበኣር፤ ንዝሓለፈ ተዓዚብና ትምህርቲ እንቐስመሉ፤ ንዚመጽእ ኣማዕዲና ብምጥማት ድማ ንወድሰብ ዚበቅዕን ዚግባእን ጽፉፍ ሥልጣኔን ምዕብልናን ንምሕናፅ ዜኽእለና መሠረት ከነቐምጥ፣ ጽቡቕ ዕድል ዝረኸብናሉ እዋን ምዃኑ ግልጺ ኪኸውን ንኹሉ ነማሕፅን።
ታሪኽ ኤርትራ፤ ብፍላይ ድማ እዙ ናይ ቀረባ እዋን ከምዚምስክሮ፤ ሕዝብና፤ ናይ ሕንፀተሰባውን (Cultural) ማኅበረ-ሰባውን፣ ፖለቲካውን መንነቱ፣ ዓሚቝ ስምዒትን፣ ብሱል ርድኢትን ከማዕብል ክኢሉ እዩ። እቲ ኣብ’ዚ ዘመን’ዚ ዘርኣዮ ታሪኻዊ ምዕባሌን ፖለቲካዊ ብስለትን ጸባጺብካስ፣ ነዚ ሕዝቢ’ዚ ናይ ሕጋውን ወግዓውን ሓርነቱ ማዕጾ ኪኸፍተሉ ብሩህን ባህርያን ዝነበረ ነገር እዩ። እንተኾነ ግዳ፣ ህርፋን ጸብለልትነትን ወገናዊ ጠቕምታትን፣ ምስ ኡነተይና ረብሓ ሕዝብና ዘይላዘብ ካልእ በብዓይነቱ ውሽጣውን ግዳማውን ምኽንያታት ተዋህሊሉ ንሕዝቢ፣ ነቲ ኣብ ጉዕዞኡ ዘጋጠሞ ዕንቅፍታት ኣበራኸተሉ። በዚ ኸዓ ኣብ ታሪኽ ሕዝብና መወዳድርቲ ዘይርከቦ ከቢድ ጸገም ኪፍጠር፤ ንኤርትራ ሓፈሻዊ ዕንወት ዘስዓበላ ናይ 30 ዓመት ውግእ ኪካየድ ናይ ግድን ኮነ።
ኣብ ልዕሊ ሓደ ምስኪንን ንጹሕን ሕዝቢ፣ ክንድ’ዚ ዚኣክል ከቢድ መሥዋዕትነት ዝተኣዘዘሉስ ንምንታይ እዩ? ዚብል ሕቶ፣ ነቶም ነዚ ውግእ’ዚ መንቀሊ ዝኾኑን፤ ንኺዓግትዎ ኮነ ንኸወግድዎ ገለ ዘይገበሩን፤ ንዅሎም እነቕርበሎም ሕቶ እዩ።
ነዛ ካብ ዖና ክትሕነፅን ክትውለድን ዘለዋ ሃገር ድማ እዚ ዝሓለፈ ተመክY ሕሉፍ ትምህርቲ ከይሓደገላ ኣይተርፍን። እዚ ከኣ፣ “ግጭታትን ናይ ሓሳብ ፍልልያትን ንምፍታሕ ዚግበር ውግእ ትርጉም የብሉን” ዚብል እዩ። ድሕሪ’ዚ ኩሉ ዓመታት ዝረኣናዮን ዘሕለፍናዮን ሃለዋት፤ እቲ ናይ ዘመንና ኣርእስተ ሊቃነ ጳጳሳት፣ ብጽንኩር እዋናት ታሪኽ-ዓለም ዘመሓላለፍዎ መልእኽታት ትዝ ይብለና፣ መጠን ክንደይ ሓቂ ምዃኑ ንማንም’ውን ከምዘይሥወY ይርደኣና& ውግእ “ሓደ ጠቕሚ ዘይብሉ ዕንወት እዩ” (ፕዮስ መበል 11)& “ብሰላም ዚጠፍእ ነገር የለን፤ ብውግእ ግን ኩሉ ይጠፍእ” (ፕዮስ መበል 12)& “ናይ ዓሌት ሰብ ዕድልን ዕጫን፣ ኪውስን ዚግብኦ ውግእ ዘይኮነስ፣ ሰላም እዩ” (ጳውሎስ 6ይ)& “ውግእ ትርጉም ዘይብሉ ተርእዮን፣ ወትሩ ዘይፍትሓውን እዩ” (ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ)።
ንሕና’ውን፣ ኣብ መፈለምታ’ዚ ታሪኻዊ ምዕራፍ፣ ነዚ መልእኽቲ’ዚ እንደግሞ ዘሎና፤ ድሕሪ ሕጂ ውግእ፣ ንወትሩ ምስ‘ቲ ዝሓለፈ መሪር ታሪኽ ዝተኣሳሰረ ኮይኑ፣ ንወትሩ መዘከርታን መጠንቀቕታን ጥራሕ ኮይኑ ኪነብርን፤ ናይ መጻኢ እዋን ወለዶና ካብ’ዚ ኪድሕንን ብዚብል ሓሳብ እዩ።
3. ዘይተዛዘመ ጉዕዞ
በዚ ዝተረኽበ ሓዲሽ ታሪኻዊ ለውጥን ዘስዓቦ ዓሚቝ ስምዒትን ተዘናጊዕና ክንርስዖ ዘይግበኣና ጉዳይ ኣሎ። ንሱ ከዓ፤ እዙ ኣብ ቀረባ እዋን ዝጨበጥናዮ፣ ናብ’ቲ ናይ ሃገርና ሓፈሻዊ ፖለቲካዊ ናጽነት ኣቢሉ ዚወስድ ቀዳማይ ስጉምቲ ምዃኑ ምግንዛብ እዩ። ተበጺሑ ዘሎ፣ ወተሃደራዊ ወይ ብረታዊ ዓወት እንኪኸውን፣ ሕጋውን ወግዓውን ውሳኔ ኪስዕቦ ናይ ግድን እዩ። እዚ እዩ ኸዓ፣ እቲ ምሉእን ፍጹምን ዚገብYን፤ ኪተርፍ ዘይግብኦን ካልኣይ ስጉሚ። እዚ ምዕራፍ’ዚ ቀሊል እዩ፤ ወይ ድማ ጸገማት የብሉን ቢልና ርእስና ከይነተዓሻሹ ጥንቃቐ የድሊ።
ብወገንና፣ ኣብ ፍትሕን፣ ታሪኻዊ ግምታትን ዝተመርኰሰ መሰል ርእሰ-ውሳኔ፣ ንሕዝብና ኪረጋገጸሉን ኪሕለወሉን ኣሎዎ እንክንብል ብዛዕባ’ዚ እቲ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ተበጺሑ ዘሎ ስጉምቲ ኣሓጕሱና (ኣጸናኒዑና) ከምዘሎ ንገልጽ። ቅድሚ ሓደ ዓመት ኣቢሉ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ኣቡነ ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ፣ ኣብ ትሕቲ ቅ.መንበር (ቫቲካን) ንዚርከቡ ናይ ዲፕሎማሲ ኣባላት እንኪዛረቡ፣ “ዝኾነ ይኹን ንጉዳይ ኤርትራ ዚግድስ መፍትሒ ተባሂሉ ዚቐርብ ኩሉ፣ ናይ’ቲ ብዙሕ ዝተሣቐየ፣ ፍቑር ኤርትራዊ ሕዝቢ ሃረርታን ድልየትን ኣብ ግምት ብምእታው ኪኸውን ይግባእ”[3] ከምዝበሉ ንሕና ድማ፤ ናይ ገሊኡ ወገን’ዚ ሕዝቢ’ዚ መንፈሳውያን መራሕቲ ብምዃንና፤ ንዓለም-ለኸ ኣካላት፣ ብፍላይ ድማ ማሕበር ሕቡራት መንግስታት ዓለም፤ ካብ’ቲ ብዝሓለፈ እዋናት ኣጽቂጦምሉ ዝነበሩ ዘይግባእ ናይ ስቕታ ኣገባብ ወጺኦም፣ ነዛ ብዙሕ ዝተሳቐየት ኤርትራ ሃገርና ፍትሒ ከውጽኡላ ምሕፅንታና ነቕርብ። እዚ ናይ ስግግር ምዕራፍ ብዝቐልጠፈ ተዛዚሙስ፤ ሕዝቢ ሃገሩ ንኺሓንጽ ኣብ ዜኽእሎ ሥሩዕ ኩነታት ምእንቲ ብቕልጡፍ ኪዓልብ፤ ነዚ ጉዳይ’ዚ ዚጥምት ሕጋዊ ኣገባባት ኣብ ግብሪ ኪውዕልን’ውን ንሓትት።
4. ቅኑዕን ብቑዕን ምዕብልና
ኣብ’ቲ ዚጽበየና ጉዕዞ ገለ ጸገማት ከምዘሎ’ኳ ዘይንስሕቶ እንተኾንና፣ እዙ ናይ ሕጂ ለውጢ ወይ ምዕራፍ፤ ንድሕሪት ኪብል ናብ ዘይኽእለሉ፤ ናብ ወግዓዊ ናፅነት ሃገርና ኣቢሉ ቐኒዑ ኣሎ። ደጊምስ ብዓሚቝ ምፅንናዕ፣ “ንድሕሪት ምምላስ ኣይከኣልን’ዩ” ክንብል ንደፍር። ምእንት’ዚ ካብ’ዚ ዘሎናዮ ሕልፍ ኢልና፤ ብሰፊሕ ኣረኣእያ ናብ’ቲ ናይ ሃገርና መጻኢ ሥርዓት ገጽና ክንጥምት ግቡእ እዩ።
ፖለቲካ እንኪበሃል፣ በቲ ወግዓዊ ትርጉሙ እንተድኣ ተወሲዱ፤ ንሕና፣ ከም መጠን ጓሶት ቤተክርስትያን ፖለቲካዊ እማሜ ወይ ሕንጻጻት ከነቕርብ መደብና ኣይኮነን። ግዳ፣ ካብ’ቲ ንፈለማ ግዜ ምስ ናይ መሪሕነት ኣባላት ዝገበርናዮ ርክብ ከምዝተገንዘብናዮ፣ በዚ ሕንቁቕ ዝኾነ ናይ ምስግጋር እዋን፤ ብሩህን ንጹርን ሓሳባት ዘለዎምን፣ ክእለትን ብቕዓትን ዝጨበጡን ሰባት፣ ንሃገርና ዝተረከቡዋ ኮይኑ ይስመዓና።
ምእንት’ዚ ሕጂ፤ ቤተክርስትያን ብዛዕባ ኅብረተሰብ ኣብ እትህቦ ትምህርቲ ተመርኲስና፣ ኣብ ኩሉን ንኩሉን ይጠቅም ዝበልናዮ ገለ መሠረታዊ መምርሒታት ጥራሕ ከነዘኻኽር ንፈቱ። በዚ መምርሒታት’ዚ ቤተክርስትያን፣ ንኹሎም ሰብ ጽቡቕ ድላይ ዚኸውን ቅኑዕን ብቝዕን ምዕብልና ወዲ-ሰብ (ብውልቀ-ሰብ ኮነ ብማኅበር) ዜምጽእ ድልዱል ማኅበራዊ ናብራ ንምሕናፅ ዘገልግል ገለ ሓሳባት ነቕርብ።
“ኣመንትን ዘይኣመንትን ዳርጋ ኩሎም ከምዚሰማምዑሉ፣ እቲ ኩሉ ኣብ’ዛ መሬት (ምድሪ ዓለም) ዘሎ፣ ዓንዲ ማእከሉን፣ መወዳእታ መጠርነፊኡን ሰብ ስለዝኾነ፤ ኩሉ ግዜ ብመንፅር ወድሰብ ኪጥመት ኣለዎ”[4] እናበለ ጉባኤ ቫቲካን ካልኣይ የረጋግጸና። ብወገን እቶም ዘይኣመንቲ፣ እቲ ኣብ ልቢ ነፍስ-ወከፍ ዝተሰቝረ ሥነ-ዓምግባራዊ (ሞራላዊ) ኅሊና፤ ንሱ ናይ ሕይወት ወድ-ሰብ ጠርናፊ ሕንብርቲ ኮይኑ’ኳ እንተተገመተ& ንዓና ንኣመንቲ ግን እዚ ናይ ሕይወት ሰብ ጠርናፊ ነጥቢ፣ ካብ’ቲ “ሰብ ብኣምሳል ኣምላኽ ኢዩ ተፈጢሩ፤ ...ብኣምላኽ ከዓ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ምድራዊ ፍጡር ዋና ኮይኑ ተሸመ”[5] ዚብል ልዑል ርድኢትን ሓሳባትን ዝመጸና እዩ።
ናይ ኩሉ ማኅበረ-ሰባውን (ሶሺያል)፤ ፖለቲካውን ኤኮኖሚያውን መደባት መለክዒ ወይ መምዘኒ ሰብ እዩ። ስለ’ዚ’ውን ኩሉ ናይ ኅብረተሰብ መሣርዓትን ትካላትን ዕላማኡ፤ መብዝሕትኡ ሰብ ክእለቱ ዜማዕብለሉን፤ ናይ ታሕጓስን፣ ናይ ውሕልነትን ግቡእ ሃረርታኡ ዜርውየሉ ጥጡሕ ኩነታት ምምሃዝን ቀጺሉ ድማ ከምዚምዕብል ምግባርን እዩ።
እዙ መሠረተ-ሓሳብ’ዚ ከነዘኻኽር ኣድላዪ ኮይኑ ረኺብናዮ ኣሎና& ምኽንያቱ ድማ፤ ሃገር ንምሕናፅ ሃረር ብምባል፤ ብዘይ ምፍላጥ’ውን ኪኸውን ይኽእል፣ ንናይ ውልቀሰብ (Person) ክብርን ግምትን ብናይ መሣርዓትን (Structures) ቴክኒካዊ ግድነታትን ኪልወጥ ስለ ዚርከብ እዩ& እዚ ግን ንናይ ኩሉ ክብርን ግምትን ኣዘናቢሉ ሓዲስ መልክዕ ባርነትን ምዝመዛን በለጽን ዜስዕብ እዩ።
ሰብ ናይ ኩሉ ዓንዲ ማእከል ወይ መሠረት ምዃኑ ኪፍለጥ ዚከኣል፣ ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን መሠረታዊ መሰላቱ ኪጭብጥ እንተኸኣለ እዩ። መሠረታዊ መሰላት እንኪበሃል ድማ ንበብዓይነቱ ኩርናዓት ዚጥምት ኮይኑ፤ ብወገን ሞራል፣ ንውልቀሰብ ዝርኢ& ብወገን ሕንፀተ-ሰብ (Culture) ሓቂ ንምርካብን፣ ሓሳብካ ንምግላጽን ናጻ ስለ ምዃን፣ ብወገን ትምህርቲ፣ ዝኾነ ይኹን ንኺመሃር መሰል ከምዘለዎ፣ ብወገን ሃይማኖት ወይ እምነት፣ ሕሊናኡ ብዘብርሃሉ ኣገባብ ንኣምላኹ ኬኽብርን ስቱር ወይ ግልጺ ኣምልኾ ኬቕርብ ዘለዎ መሰል& ብወገን ኤኮኖሚ፣ ናይ ስራሕን፣ ናይ ናፃ ምህዞታት ወይ ተበግሶታት መሰል፤ ብወገን ፖለቲካ ድማ ንሕዝብን መንግሥትን ኣብ ዚምልከት ወግዓዊ ጉዳያት ናይ ምስታፍ መሰል፣ ... ወዘተ ቢልና ክንጽብጽብ ንኽእል። ነዘን መሰላት’ዚኣተን ክንሕሉ እንተድኣ ክኢልና፣ ኩሉ መሣርዓትን (Structures) ተግባራትን (Functions) ኣብ ኣገልግሎት ወዲ-ሰብ ውዒሉ ማለት እዩ። ብኣንጻሩ ነዘን መሰላት‘ዚኣተን ሸለል ምባል ማለት፣ ንሰብ ናይ’ቲ መሣርዓትን ተግባራትን (ምንቅስቓሳትን) ባርያ ወይ ግዙእ ምግባሩ ማለት እዩ። ስለ’ዚ ከዓ እቲ ዚሕነፅ ማኅበረሰብ ምእንቲ ረብሓ ሰብ ዘይኮነስ፣ ኣንፃር ሰብ ይኸውን፤ ባዕልኻ ንባዕልኻ ምጥፋእ ማለት እዩ።
ብውልቀሰብን ብመሰላቱን ክንግደስ እንተድኣ ደሊና፤ ባህርያውን ምቹእን ዝኾነ ቦታኡ፣ ንሓባራዊ ረብሓ እንገብY ኣቓልቦ እዩ። ክልቲኡ መሠረተ ሓሳባት ኣይጋጮን እዩ። ከመይ ናይ ሓባር ረብሓ ኪበሃል እንከሎ፣ እቶም ንጽል ኣባላትን ጉጅለታትን ብፍጹምን ጥዑምን ኣገባብ ርእሶም ከማዕብልሉ ዜኽእሎም ናይ ማኅበራዊ ናብራ ኩነታት ዝተዋህለለሉ ኢዩ ኪበሃል ይከኣል”[6]። ስለ’ዚ’ውን ክልተ ተደጋጋፊ ነገራት ኮይኑ ይርከብ& ሳላ’ቲ ናይ ሓባር ረብሓ መሠረተ-ሓሳብ፤ ውልቀ-ሰባትን ጉጅለታትን ናይ ኅቡር ኣነባብራኦም ግድነትን ድልየትን ኪፍጽሙሉ ዚኽእሉ ምቹእ ቦታ ማሕበራዊ ናብራ ምዃኑ እዩ። ብኻልእ ወገን ድማ ሓባራዊ ረብሓ ንናይ ብሕቲ ጠቕሚ ዘይዓግት’ኳ እንተኾነ& ኣብ መንጎ ናይ ውልቀ-ሰባትን ናይ ማኅበረ- ሰብን ናይ ገሊኡ ወገናቱን ግድነትን ድልየትን ረብሓን ሚዛናዊ ዝኾነ ምውህሃድ ኪህሉ የድሊ።
ኣብ መንጎ ናይ ውልቀሰብ ረብሓታትን፣ ናይ ካልኦት ድልየታትን ዘሎ ርክብ ግጭትን ምስሕሓብን ኬምጽእ ስለዚኽእል፣ እንተድኣ ካብ መስመሩ ሓሊፉ ድማ ኅቡር (ንብረት) ናብራ ዘይከኣል ኮይኑ፤ ናብ ዘይምውህሃድን ናብ ምብትታንን ኬድህብ ናይ ግድን እዩ። ንማኅበራዊ ኣነባብራ ዚመርሕ መሠረተ ሓሳብ’ምበኣር ክንዲ ኣብ መንጎ በበይኖም ዝኾኑ ውልቀሰባትን ጉጅለታትን ወገናትን ዘጋጥም ህልኽን ቃልስን ዝኸውን& ኣብ ሓደ ቀጻልን ድልዱልን ዝኾነ ምትሕብባር ተመሥሪትካ፣ ብሓባራዊ ምትሕግጋዝ ኣቢልካ ናብ’ቲ ናይ ሓባር ረብሓ ምብጻሕ ኪኸውን ይግባእ። ኣብ ሓፈሻዊ ባህርይ ደቂ ሰባትን ሓባራዊ ድልየቶምን ተመርኲዙ፤ ምስ’ቲ ኣምላኽ ዝመደቦ ናይ ኩሉ ሓድነትን ሕውነትን ዚሰማማዕ እንተ’ሎ እቲ ናይ ሓባራዊ ምትሕግጋዝ መሠረተ ሓሳብ (Principle of Solidarity) እዩ። ምትሕብባር ማለት ሓደ ኣብ ግዝያዊ ስምዒት ዝተመሥረተ ንዝቐረበ ኮነ ንዝረሓቐ ውጹዕ እተርእዮ ናይ ርኅራኄ ኣገባብ ጥራይ ወይ ከኣ ኣፍኣዊ ዝንባሌ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ምትሕብባር (Solidarity) ማለት ንናይ ሓባር ረብሓ እትገብY ቈራጽን ብሉጽን ውሳኔን፣ እተርእዮ ቀጻሊ ጻዕርን እዩ። ኵሎም ብናይ ኩሉ ግድነት ዚግደሱ ሓለይቲ ኮይኖም ምእንቲ ኺርከቡ፣ እዚ ምትሕብባር’ዚ ንናይ ኩሉን ናይ ነፍስወከፍን ረብሓ ኣብ ግምት ዜእቱ ኪኸውን የድሊ።[7]
ብውልቀሰብን ማኅበራውን ኣገባብ (ደረጃ) ሓባራዊ ረብሓ ኪምዕብልን ብኹሉ መዳያቱ ምእንቲ ኪሕሎን ብቐዳምነት ሓላፍነት ዘለዎም ሕዝባውን መንግሥታውን ሰበሥልጣን እያቶም። ንሳቶም “ነዙ ሓላፍነቶም እንኪፍጽሙ፤ ነቲ መሠረታውን ቀንድን ዝኾነ ነገራት ብምስትውዓልን፤ ንታሪኻዊ ኩነታት ብምኽታልን ኪገብርዎ ይግባእ”።[8]
እዚ ዝተጠቕሰ ናይ ቤተክርስቲያን ዓቢይ መምርሒ (ዶኪዩመንት) ከም ዚብሎ “እቶም ንበብዓይነቶም ናይ ወገናት ደቅሰብ ጉጅለታት ፍሉይ መልክዕ ዚህቡዎም ነናይ ብሔረሰቦም ዓይነተይናታት ባህርያት፣ ምስ’ዚ ናብ ሓባር ረብሓ ኪጽብጸቡ ዘለዎም ምዃኖም ዘይምርሳዕ”።[9] ከም’ዚ ናትና ዝበለ ብዝሒ ብሔረሰባት ንዝሓቖፈ ኅብረተ-ሰብ፣ እዚ ዝተጠቕሰ መሠረተ-ሓሳብ ዓቢይ ቁምነገር ዘለዎ እዩ። ፖለቲካውን፣ ማኅበረሰባውን፣ ሕንፀተሰባውን መሰላት፣ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ኣብ ዚግበር ዝኾነ ይኹን ምንቅስቓስ ወይ ተበግሶ፣ እዚ በብዓይነቱ ባህርያትን ጠባያትን ኪዕቈርን ኪምዕብልን ደኣ’ምበር መሠረት ፍልልይ ኮይኑ ኪግመት የብሉን። እዚ ማለት ከዓ “ኩሉ ሰብ ብዝኸምኡ ሰብ ኪመጾ ካብ ዚኽእል ባርነት ናፃ ወጺኡ፣ ብዘይ ፍልልይ ዓሌትን ሃይማኖትን ዜግነትን፣ ፍጽምትን ሰብኣዊትን ዝኾነት ሕይወት ጨቢጡ ኪነብረላ ዚኽእል ዓለም ምሕናፅ ማለት እዩ”[10]። ማኅበር መንግሥታት ዓለም ኣብ ውሳኔኡ (Charter) ዘንበY‘ውን፣ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሕዝብታትን፣ ኣብ መንጎ ኩሎም ውልቀሰባትን ዘሎ መሠረታዊ ማዕርነት፣ ኣብኡ ዝተመርኰሰ ስለዝኾነ፣ ኩሎም ኣብ’ቲ ምልኣተ-ምዕብልና ኪሣተፉ መሰል ኣለዎም[11]። ብዝተረፈስ ዝሓለፈ ጌጋና ንኸይድገም፣ ነዚ ትምህርቲ’ዚ ኣጸቢቕና ክንግንዘቦ ይግብኣና። እዚ ኣብ ሃገርና ዝተኻየደ ውግእ፣ ካብ ናይ ጸብለልትነት (ሓደ ኣብ ልዕሊ ሓደ) ሃረርታን፣ ብሰንኪ ዓሌታዊ ፍልልይ ዝመጸዶ ኣይኮነን?
ኣብ መወዳእታ’ምበኣር፣ ሓዲሽ ኅብረተሰብን፣ ንወዲሰብ ዚበቅዕን ጽፉፍን ሥልጣኔ ብዛዕባ ምፍራይ እንክንዛረብ፤ ሓደ ክንርስዖ ዘይግብኣና፤ ዝኾነ ይኹን ሥልጣኔ ብዘይካኡ ጐደሎ ኮይኑ ዚርከብ ሕሉፍ ነገር ከምዘሎ ከነዘኻኽር። ንሱ ድማ “ስፍሓትን ምልኣትን ዝዓዘዞ ምዕብልና ወዲ-ሰብ እዩ”። ምዕብልና እንኪበሃል ብኤኮኖሚያዊ ዕቤት ጥራሕ ዚምዘን ኣይኮነን። ምዕብልና ጽፉፍን ቅኑዕን ኮይኑ ምእንቲ ኪርከብ፤ ምሉእ ኪኸውን ኣለዎ፤ እዚ ማለት ከዓ ንነፍስ-ወከፍ ሰብ ዚደምዕን፤ ንሕይወትን ኩነታትን ወድ-ሰብ ብኹሉ መዳያቱ ዜማዕብልን ኪኸውን ይግባእ። ...እቲ ኪጸዓረሉ ዚግብኦስ፣ ፍጹምን ምሉእን ሰብኣውነት (Plenary humanism) እዩ። ንወድ-ሰብ ብኹሉ ኩርናዓት ሕይወቱን፤ ንኹሎም ደቂ-ሰባትን ዜማዕብል እንተዘይኮይኑ፤ ካልእ እንታይ ኬስምዕ ይኽእል? ናብ’ቲ መንፈሳዊ ቁምነገራትን መሠረቱ ዝኾነ ኣምላኽን ዘየድህብ፤ ኣብ ርእሱ ዕጹው ዝኾነ ሰብኣውነት (Humanism) ንግዜኡ ዚዕወት መሲሉ ይረአ ይኸውን& ወድ-ሰብ ንምድረ-ዓለም ብዘይካ ኣምላኽ ባዕሉ ኪሠርዓ ዚኽእል ይመስሎ ይኸውን፤ እንተኾነ ብዘይካ ኣምላኽ ዝተሓንፀት ዓለም መወዳእታኡስ፣ ተጻይ ሰብ ብቐንዱ ከምእትኸውን ጥርጥር የብሉን። ንሰብኣዊ ጐድኒ ጥራሕ ጠሚቱ ነቲ ኻልእ ሸለል ዚብል፤ እዚስ ሰብኣዊ ዘይኮነ ሰብኣውነት (Inhuman humanism) እዩ ምተባህለ። ስለ’ዚ እቲ ንናይ ልዑል ኣምላኽ ነገራት ርሑውን ስንዱውን ኮይኑ፣ መደቡ ፈሊጡ ዝተረኽበ እንተዘይኮይኑ፤ ናይ ሕይወት ወድሰብ ቅኑዕ ግምት ኪህብ ዚኽእል ሓቀይና ሰብኣዊነት ኪኸውን ኣይክእልን።[12]
ብፍላይ ብኩነታትና ዝመጸ ክንዛረብ እንተደኣ ኮይንና፤ ናብ መንፈሳዊ ቁምነገር ዚረአ ዝንባሌ፣ መንነት ሕዝብና ዚገልጽ ዓይነተይና ባህርይ እዩ። እዚ ድማ ኣብ’ቲ ናይ ነዊሕ ዘመናት ባህልናን ሃብታም መንፈሳዊ ውርሻናን፣ ብዓቢይ ጽፈትን ጽርየትን ተገሊጹ እንረኽቦ እዩ። እዚ ዜብለና ዘሎ ግን ገለ መሠረታዊ ቁምነገር ጐዲሉ ኢልና ንምኽሳስ ዘይኮነ፤ ኣብ መንገዲ ምዕብልና ንዚርከቡ ሕዝብታት ካብ ዘጓንፎም ገሊኡ ፈተናታት ንምጥንቃቕ እዩ። “እዞም ኣብ ምምዕባል ዘለዉ ሃገራት፣ ነቲ ካብ ዝማዕበሉ ሕዝብታት ዝመጾም ፈተናታት ኪዓግትዎ ዘየቋርጽ ጻዕሪ ኪገብሩ የድልዮም። ዚበዝሕ ግዜ እቶም ዝማዕበሉ ሃገራት መጠን’ቲ ብወገን ሕንፀተሰብን (Culture) ቴክኒካዊ ሥልጣኔን፣ ዝተዓወትዎን ዚህብዎ ኣብነትን፤ መጠኑ ድማ ግዜያዊን ግዙፍን (ማቴርያላዊ) ጣዕምን ሃብትን ጥራሕ ንምጭባጥ ዚግበር ቅጥዒ ዘይብሉ ጽድፍድፍ ንርእሱ፣ ከም ኣብነት ዚህብዎን ዚኽተልዎን ነገር ኮይኑ’ሎ፥ ምእንት’ዚ እዞም ናብ ምዕብልና ገጾም ዚጐዓዙ ዘለዉ ሕዝብታት ካብ’ቲ ዅሉ ዝቐረበሎም ሓርዮምን መምዮምን ኪኽእሉ የድልዮም። እዚ ማለት ከዓ ነቲ ንዕቤት ወድ-ሰብ ዜዋርድ ሓቂ-ዚመስል ሓሳዊ ረብሓታት ምምርማሩን ንምምዕባሉ፣ በቲ ብተፈጥY ዝተዋህቦም ነናይ ወገኖም ብልኅት ኪጥቀሙ ይግባእ።[13]
ፍቁራን ኣኅዋትናን ኣኃትናን ደቅናን! እነሆ’ምበኣር እቲ ንሕዝብና እንምነየሉን ሃረር እንብለሉን ዓይነት ሥልጣኔን ሰብኣዊ ምዕብልናን እዚ እዩ። ነዚ ነገራት’ዚ እንከነዘኻኽር፣ ብናይ መምህራን ኣተና ሕግታት ከነውጽእን፤ ወይ ድማ ነቲ ኣብ ሃገርና ንዘለዉ ካልኦት ኣብያተ ክርስትያናትን እምነታትን ዝተዋህበ መንፈሳዊ መሪሕነት ኣብ ርእስና ክንጥቕልሎ ደሊና ኣይኮናን። ከም መጠን ቤተክርስትያን ምስ’ቶም ኩሎም ኣብ ሃገርና ዘለዉ ሰባት ዘሎና ኅብረትን ሓድነትን ተረዲእና፤ ነዚ ኣብ ልቢ ኩልና ዘሎ ድልየትን ሃረርታን ንምግላጽ ብትሕትናን ብግሉጽን ኣተና ዝገበርናዮ ምዃኑ ብሩህ ክኾነልና ንፈቱ። እዚ ዝተናኸፍናዮ መሪሕ ሓሳባት’ውን ብካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን’ኳ እንተቐረበ፤ ምስኣ ጥራሕ ዚኣሳስY ነገር ዘይብሉ፤ ብርእሱ ብቑዕን ብዅሉ ኣእምሮ ቅቡልን ከምዝኾነ ፍሉጥ እዩ።
5. ተልእኮ ቤተክርስትያን
ኣብ’ዚ ነጥቢ’ዚ ካብ በጻሕና፤ “ኣብ ከም’ዚ ዝበለ ኩነታት ቤተክርስትያንና ክትፍጽሞ ዘለዋ ተልእኮን፤ ከተወፍዮ እትኽእል ነገራትን እንታይ ኢዩ?” ንዚብል ሕቶ ምላሽ ክንህበሉ ግቡእን ኣድላዪን እዩ።
ኣብ ታሪኻዊ ምዕራፍን፣ ኣገዳሲ ናይ ለውጢ እዋንን ኣብ እትርከብ ሃገር፤ ንሕና (ከም መጠን ቤተክርስትያን) እንለብሶ ኣተናን መንፈስን እቲ ወንጌል ንቤተክርስትያን ዝሓደገላ፣ መንፈስ ተልእኮ ዝዓዘዞ፣- ኣገልግሎት እዩ።
ጉባኤ ቫቲካን ካልኣይ ከምዜመልክቶ፣ እዚ ኣገልግሎት’ዚ ቁምነገሩ፣ “ነቲ ቤተክርስትያን ኣብ ትሕቲ መሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ካብ መሥራቲኣ (ክርስቶስ) ዝተቐበለቶ ናይ ድኅነት ኃይልን ክእለትን (ፀጋን) ኣብ ረብሓ ዓሌት ደቅ-ሰብ ከምዚውዕል ምግባር እዩ።[14]
እዛ ኣብ ኤርትራ እትርከብ ማኅበረ ምእመናን ድማ ኣብ’ዚ ዝተጠቕሰ ሓፈሻዊ ተልእኮ ቤተክርስትያን ተሳታፊት ብምዃና፤ ኣብ’ዛ መሬት’ዚኣ ንዚርከቡ ኣኅዋትን ኣኃትን ብዚደምዕ ኣገባብ ነቲ “ናይ ድሕነት ኃይልን ክእለትን (ፀጋታትን)” ኣብ ግብሪ ከተውዕሎ ፍቓዳ ምዃኑ ብግልጺ ተረጋግጽ ኣላ። እዚ ማለት ከዓ፤ ብጭብጥ ዝበለ ኣዘራርባ፤ ብኹሉ መዳያት ህልውናኡ ንወድሰብ ከማዕብል ብዚብል፣ ንዚቐርብ መደብን እማሜን ኩሉ ክንቅበሎን ዝዓቕምና ከነበርክትን ማለትና ኢና።
ናብ’ዚ ግድነት’ዚ ዚደፍኣና ዘሎ፣ ምድራዊ ወይ ሓላፊ ነገር ንምዕታር፤ ወይ ክብርን ዝናን ተመኒና፤ ወይ ድማ ንኻልእ ናብ ወገንና ንምስሓብ ሓሲብና ዘይኮነስ& ሕጂ’ውን ክንደግሞ፣ ናይ ኣገልግሎት ባህግን ድልየትን ጥራሕ እዩ። ስለ’ዚ’ውን ምስ ጉባኤ ቫቲካን ካልኣይ ሓቢርና እነረጋግጾ ነገር ኣሎ፣- “ቤተክርስትያን ብዝኾነ ይኹን ምድራዊ ዕላማ ወይ ባህጊ ተደፊኣ ኣይትሰርሕን እያ። ንሳ እተቕልበሉ ገùዳይ ኣሎ፤ ንሱ ኸዓ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ጰራቅሊጦስ ስራሕ ክርስቶስ ብቐንዱ ምቕጻል እዩ። ንዓኡ (ንክርስቶስ) ናብ ዓለም ዘምጽኦ ዋና ስራሑ ድማ ምእንቲ ሓቂ ኪምስክር፤ ኪፈርድ ዘይኮነስ ኬድሕን፤ ኬገልግልዎ ዘይኮነስ ኬገልግል እዩ”።[15]
ቤተክርስትያን ብጽሒታ ከተበርክተሉ እትደልዮ መዳያት ብዘይ ጥርጥር ብዙሕን ገፊሕን እዩ። ሕጂ ኣብ’ዚ፣ ንኹሉ ክንገልጾ ወይ ክንዝርዝY ሓሳብና ኣይኮነን። ብዝተረፈ ኣብ’ቲ ጭቡጥ ምርጫታትናን ኣገልግሎትናን በብግዜኡ ከንቀሳቕሰና ዘለዎ፤ እቲ በብእዋኑ ዚገሃድ ናይ ሃገርና ኩነታትን፣ ናይ ገሊኡ ግድነታትን ምዕባሌ ወይ ኣለዋዋጥ ምዃኑ እዩ። ብዝኾነ ግን፣ እዚ ዝተጠቕሰ መደብ፤ ናይ ተልእኮና ቀንድን መሠረታውን ዝኾነ ነገራት፣ ብሕጂኡ እንካብ ምስትንታን ምሕባርን ናፃ ኪገብረና ኣይኽእልን። እዚ እንብሎ ዘሎና ተልእኮ ድማ ብመንጽር’ዚ ሕጂ ዘሎ ናይ ሃገርና ግድነታትን ኩነታትን እዩ።
ቅድሚ ኩሉ፣ ሃገር ብሥነ-ምግባራውን ሞራላውን መንፈሳውን ኣገባብ ከምብሓዲሽ ክትሕነፅን ፈጺማ ክትሕደስን ከምዘድልያ ግልጺ እዩ። ኣብ’ዚ መወዳእታ ዓመታት ከምዝተገንዘብናዮ ናይ ሃይማኖት ወይስ እምነት ስምዒትን ዝንባሌን፤ ናይ’ቲ መንፈሳዊ ቁምነገራት ድልየት፣ ኣብ ሕዝቢ ዋዕዊዑ ከምዝተረኽበ ዘይከሓድ እዩ። ብኻልእ ወገን ድማ፣ ብሃይማኖት ዘይምግዳስ፤ ብዕለታዊ ኣነባብራኻን ኣከያይዳኻን ናይ እምነትካ ነገራት ሸለል ምባል (Practical materialism) ንጕዳይ እምነትን ሃይማኖትን ኣቓልቦ ዘይምሃብ፤ ከምኡ’ውን ካልእ ኣብ እዋን ሕንፍሽፍሽን ናይ ማሕበራዊ ናብራ ምዝንባል ኣብ ዘለዎን፣ ዘይተርፍ ተርእዮታት ከምዝነበረ ግሁድ እዩ።
ኣብ’ዚ መዳያት’ዚ ናይ ቤተክርስትያን መዝነትን ግድነትን ብዓይነቱ መማዝንቲ ዘይርከቦ ፍጹም ቀዳምነት ዚወሃቦ እዩ። እቲ ቀዳማይን ግልጽን ዝኾነ ቤተክርስትያን ዝተመዘዘቶ ተልእኾ፣- “ልቢ ሰባት ኪሕደስን ኪልወጥን ምስባኽ” (ሉቃ 24፣47) እዩ።
ቤተክርስትያን ነዛ ተልእኮ’ዚኣ ብጽንዓትን ብተኣማንነትን ንምፍጻም እንተደኣ ክኢላ፣ ንሃገር ከተወፍዮ እትኽእል ዝበለጸ ኣገልግሎት ኣበርኪታ ማለት እዩ። ሓደ ጥዑይን ጽፉፍን ኣብ ዕርቅን ሥምረትን ዝተመርኰዘ ኅብረተሰብ ንምሕናፅ ውሕስነት ዚህበካ ውሽጣውን መሠረታውን ናይ ሰባት ምሕዳስ እዩ። እቲ ኪዋደድ ዘለዎ ፖለቲካውን ኤኮኖሚያውን መሣርዓትን (Structures) ትካላትን ካብ ሓደ ዝተሓደሰ ልብን መንፈስን (ኣተና) እንተዘይነቒሉ፤ ዕላማኡ ኪወቅዕ፣ ማለት ንሰብ እቱ ኡነተይናን ነባርን ዝኾነ ረብሓ ከጨብጦ ኣይኽእልን።
እዚ መንነት’ዚ ብሕፁፅ መንገዲ ኣባና ኣብ ናይ ቤተክርስትያን ኣባላት ተጻዒኑ ስለዚርከብ ናይ ቤተክርስትያን ሓዋርያዊ ኣገልግሎት ብዓይነቱ ኮነ ብመጠኑ ልዑል ክንገብY፤ በዚ ከዓ ንናይ ሰባት ኅሊናን መንፈስን፣ ብሓቅን ብፍትሕን ናይ ምብራህን ምሕናፅን ቀንዲ ስራሕ ብዚግባእ ኪፍጸም ይከኣል።
እንተኾነ፣ መዝነት ቤተክርስትያን ብቐዳምነት ኣብ ሞራላውን ሥነ-ምግባራውን መንፈሳውን ወገናት እዩ፣ እንተተባህለ፤ እቲ ኣብ ዳግመ-ሕንፀት እትርከብ ሃገር እትጽበዮ ካልእ መዳያት ኣይትግደሰሉን ማለት ኣይኮነን።
ወድሰብ ብኹሉ ወገናት መነባብYኡ ዚምዕብለሉ ኣገባብ ምምሃዝ ናይ ቤተክርስትያን ተልእኮ ስለዝኾነ “ሓፈሻውን ሰፊሕን ሰብኣውነት” (Plenary humanism) ንኺምዕብል ምጽዓር ናይ ቤተክርስትያን ተልእኮ እዩ። ምእንት’ዚ እዚ ናይ ምሕዳስን ምልዋጥን መንፈስ፣ ምስ’ቲ ንሰብ ካብ ምዕብልና ርእሱ ዚዓግቶ ዝኾነ ይኹን ባርነት ሓራ ንምውጻኡ ዚግበር ስራሕ ኪወሃሃድ ይግባእ።
ኣብ ናይ ፍላይ ኩነታትና እንክንመጽእ፣ እዚ ሕጂ ብፖለቲካዊ መዳይ ናብ ምሉእ ሓርነት ገጹ ኣቕኒዑ ዘሎ ሕዝብና፣ ጋና ኣብ ትሕቲ በብዓይነቱ መልክዕ ዝሓዘ ባርነት ይሣቐ ኣሎ። እዚ ኸዓ እቲ ዝሓለፈ ናይ ኃያሎ ዓመታት ጭቈናን ጽቕጠትን፣ ናይ ተፈጥY ሓደጋታትን ዘስዓቦ፣ ወይ ድማ ናቱ ተረፍ መረፍ እዩ። ብፍላይ ኣብ’ዚ ክንዝክY ዝደለና፣ ናይ ድኽነትን ድንቁርናን ሕቶ እዩ።
ሕዝብና ካብ’ዚ ባርነት’ዚ ሓራ ምእንቲ ኪወጽእ፣ ቤተክርስትያና ብመጠኑን ዓቕማ ብዝፈቐደላ መንገድን መዝነታ ክትቅጽሎ፣ ነቲ እትገብY ኣበርክቶ ድማ ብኹሉ ኣገባቡ ዝዓመቘን፣ ዝጸበቐን ክትገብY ውሳኔኣ እዩ። “ብመሠረት ወንጌላዊ መዝነታ፤ ቤተክርስትያን ኣብ ጐድኒ ድኻታት ክትከውን፤ ንሕቶታቶምን ግድላቶምን ፍትሒ ምውጻእን፤ ንግድነቶም ከተርህወሎም ጸዋዕታኣን መደባን እዩ።”[16]
6. መንፈሳዊ ምሕዳስ ቤተ መቕደስ
ናይ ሃገር ግድነትን፣ ዚጽበየና ዘሎ መዝነትን ኣብ እነዘኻኽረሉ እዋን፣ ብፍላይ ንቤተክርስትያና ዚኸውን ገለ ምሕፅንታ ንምቕራብ፣ እዚ ጽቡቕ ኣጋጣሚ ከይተጠቐምናሉ ክንሓልፍ ኣይንደልን። ምሕፅንታና እዚ እዩ& ንኹላ ቤተክርስትያን ዜድሊ ምሕዳስን ምንቅስቓስን ምእንቲ ከነካይድ፣ ናብ ርእስና ተመሊስና ብምምርማር ኩነታትና እነጻርየሉ ሕፁፅ ኣገባብ የድልየና ኣሎ። ኣቐዲምና ርእስና ከነሓድስ እንተደኣ ዘይተረኺብና፣ ንናይ ሃገር ምሕዳስን ምሕናፅን ኬበርክት ዚኽእል ነገር ሒዝና ክንመጽእ ኣይንኽእልን። ሕዝቢ እሥራኤል ካብ ስደቱ እንኪምለስ ንዝነበረ ታሪኽ እሥራኤላውያን ክንዝክር ግቡእ እዩ። ቤተ-መቅደስ ከምብሓዲሽ እንኪሕነፅን& ሥርዓት ኣምልኾ በገባቡ እንኪጅምርን& ብርቱዕ ስምዒትን ባህግን ታሕጓስን ዓዚዙ ተረኽበ። ሻቡ እግዚኣብሔር ንነቢይ ዘካርያስ ልኢኹ “ነዚ ሕዝቢ’ዚ ከም’ዚ በሎ...” ኪብል ተረኽበ። ንቤተመቐስ ኮነ ካልእ ኩሉ ነገራት ከምብሓዲስ ምሕናፁ ጽቡቕን ግቡእን እዩ& ቅድሚ ኩሉ ግን ኢያሱ ሊቀካህን ካብ ኃጢኣት ናፃ ኮይኑ (ነጺሑ) ልብሰ-በዓል ኪለብስ ከምዜድልዮ (ዘካ 3፣1-4) ኣመልከተሉ። እዚ ናይ ቅዱስ መጽሓፍ ክፍሊ ዚዛረበሉ ዘሎ ጉዳይ፣ ካብ ስደት ድሕሪ ምምላስ ናይ ቤተክህነት ውሽጣዊ ምሕዳስ የድሊ ከምዝነበረ፤ እዚ ኸዓ ነቲ መላእ ሕዝቢ እግዚኣብሔር ኪገብY ዝነበY ምሕዳስ መሠረቱን መንቀሊኡን ከምዝኾነ የመልክት።
እዚ ምሕዳስ’ዚ ንዓና ማለት፣ ንመራሕትን (ጓሶት ምእመናንን) ንማኅበረ ምእመናንን የድልየና እዩ። እቲ ሃገርና ዘሕለፈቶ ነዊሕ ናይ ጸበባ ዓመታት፣ ኣብ ሕይወትን ስራሓትን ቤተክርስትያን ከይተረፈ ምልክቱ ሓዲጉ ኣሎ። ኣብ’ዚ ናይ ጸገምን ሥቓይን ዓመታት፤ ንሃገርና ኣብ ምግልጋል፣ ዚግባእ መዝነትን ጽቡቕ ድልየትን ብርግጽ ኣይተጓደለን። እንተኾነ ናይ ውሽጣዊ ኃይሊ ምዝሓል፣ ናይ’ቲ ምንቅስቓሳት ዘይምውህሃድ፤ ነቱ ቀዳምነት ዜድልዮ ግድነታት ብእዋኑ ብትኽ ዘይምባሉ፤ ካልእ ኣብ ሱታፌን ኅብረት ሓድሕድን ኣጸቢቑ ዘይምድልዳሉ... እዚ ኩሉ ከምዘሎ ዘይከሓድ እዩ።
በዚ ኩሉ ወገናት’ዚ ተሓዲስካ ንምንቅስቓስ፣ ነዊሕን ዕሙቕ ዝበለን መፅናዕቲ ኬድሊ እዩ፤ ብዚከኣል’ውን ብዝቐልጠፈ ክንፍጽሞ ተስፋ ንገብር። ንሕጂ ግን፣ ኣብ’ዚ ጽንኩር እዋን ታሪኽ ሃገርና፣ ቤተክርስትያን መንነታ ሒዛን ተረዲኣን እንተዘይኮይኑ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተናኸፍናዮ ኣገልግሎታት ከተወፊ ከምዘይትኽእል ከየመልከትና ክንሓልፍ ኣይንደልን። ቤተክርስትያን መንነታ ክትሕሉ እትኽእል፣ መንፈስ ወንጌል ናብ ዝዓዘዞ ዓሚቝ ውሽጣዊ ሕይወት እንተተመልሰትን፤ ነቲ ኹሉ ኣብ ኣገልግሎት ኣሕዋት እትጥቀመሉ ኣገባባትን ብልኃትን ከምብሓዲሽ ብምምዛን እንተኣጻረየቶን ጥራሕ እዩ።
መዛዘሚ
ነዛ መልእኽትና ኣብ እንዛዝመሉ፤ ኣብ ሃገርና ንዚርከቡ ኩሎም ሰብ ጽቡቕ ድላይ፤ ነዚ ዘሎናዮ እዋን ኣድላዪ ዝኾነ መንፈስ ዕርቂ ከማዕብሉን ከደልድሉን ሓደራ ንብል። ሰላም ማለት ውግእ ዘይብሉ ማለት ኣይኮነን& ሰላም ልዕሊ ኩሉ ዕርቂ እዩ። ብፍላይ ድማ ምስ ኣምላኽ ዕርቂ። ኣብ’ዚ ነዊሕ ናይ ውግእ ዓመታት፣ ከም ተስፋ ቕብጸት፣ ጽልኢ ቂም በቐል ዝመሰለ፣ ምስ ኣምላኽ ንዘሎና ርክብ ዚጎድእ ስምዒት ኣጥሪና ክንከውን ዚከኣል እዩ። ናይ ደቂ እግዚኣብሔር ክብርና ጨቢጥና፣ ካብ’ቲ ብሰንኪ ኃጢኣት ዝመጸና ውሽጣውን ግዳማውን ናዕቢ ተገላጊልና፣ ሓደስቲ ፍጥረት (2ቆY 5፣17) ክንከውን እንተደኣ ደሊና ምስ ኣምላኽና ክንዕረቕ ይግበኣና።
ምስ ኣምላኽና ምስተዓረቕና፣ ምስ ሰባት እንገብY ዕርቅን ይቕሬታን ፍጹም ኪኾነልና እዩ። ኣብ ኣምላኽና ኢና ሕውነትና ርጉጽ ኮይኑ እንረኽቦ። እቲ ካብ’ዚ መንፈስ’ዚ ዚውለድ ፍቕሪ፣ ኣብ ኩልና ሰብኡትን ኣንስትን ዓበይትን ናእሽቱን ደቂ’ዛ ሃገር፤ ብዘይ ፍልልይ ሃይማኖትን ቋንቋን ባህልን ናይ ሰላማውን ቅሱንን ማኅበራዊ ናብራን፣ ናይ ህጡርን ሥሙርን ምትሕግጋዝ መንገዲ ከምዚኸፍት ፍሉጥ እዩ።
ንምእመናንና ብፍላይ፣ ከምኡ ድማ ንኹሎም ኣማንያን እነማሕፅኖ ሕሉፍ ነገር፣ ናይ ጸሎት ሓገዝ እዩ። ምኽንያቱ ድማ፣ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ኣቡነ ዮሓንስ ጳውሎስ ካልኣይ ከምዝበልዎ “ንኣምላኽ እተኽብር (እተምልኽ) ሃገር፣ በረኸት ኣምላኽ ከይተቐበለት ክትተርፍ ዘይከኣል እዩ። ወላ’ኳ ጸገማት እንተተረኽበ፣ እታ ኣብ ኣምላኽ ዘላትኩም እምነት፤ ንሳ ነቱ ጸገማት ንምስጋር ውሕስነት ክትህበኩም ኢያ& ስለ’ዚ ከዓ ሓንቲ፣ ሥምረትን ፍቕርን ዚነግሠላ፤ ሕውነትን ሰላምን ዚዕንብበላ ሃገር ክትሓንፁ ኢኹም”።[17]
ንጉሠ ሰላም ክርስቶስ፣ ንልባትና ብፍቕርን ሰላምን ብፍትሕን ርትዕን ይምልኣዮን የጽንዓዮን።
ኣሥመራ፣ ብበዓል ኪዳነ ምሕረት ሓምለት 1991 (ÞÝçå×)
[1] ሕዝቅኤል 37፣1-14
[2] ፍሥሓን ተስፋን፣ 26 ጉባኤ ቫቲካን 2ይ ብዛዕባ “ቤተክርስትያን ኣብ ዓለም”
[3] ንዲፕሎማሲያዊ ጉጅለ፣ ብ29/1/90 ዝተዛረብዎ
[4] ፍሥሓን ተስፋን 12
[5] ፍሥሓን ተስፋን 12
[6] ፍሥሓን ተስፋን 26
[7] ኃልዮ ማኅበራዊ ነገራት - 38 (ብርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ኣቡነ ዮሓንስ ጳውሎስ 2ይ ዝተዋህበ፣ ብዛዕባ ማኅበራዊ
ግድላት ዚዛረብ መልእኽቲ፣ 1987)
[8] ሰላም ኣብ ምድሪ - 54 (ብርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዮሓንስ መበል 23 ብ1963 ዝተዘርግሐ ብዛ ዕባ ሰላምን ሓፈሻዊ
ኩነታት ዓለምን ዚዛረብ መልእኽቲ)
[9] ሰላም ኣብ ምድሪ - 55
[10] ናይ ሕዝብታት ምዕብልና - 47 (ብርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ጳውሎስ 6ይ ዝተዘርግሐ ብዛዕባ ምዕብልና ዚዛረብ
መልእኽቲ ብ1967 ዝወጸ)
[11] ኃልዮ ማኅበራዊ ነገራት - 33
[12] ናይ ሕዝብታት ምዕብልና - 14፣42
[13] ናይ ሕዝብታት ምዕብልና - 14፣41
[14] ፍሥሓን ተስፋን - 3
[15] ፍሥሓን ተስፋን - 3
[16] ኃልዮ ማኅበራዊ ነገራት - 39
[17] ብ1980 ዓ.ም.ፈ ኬንያ በጺሖም ኣብ ናይ መልሲ ንቕሎኦም ዝተዛረብዎ።


text:
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ብተቓውሞ ህዝብን ሰራዊትን ተሓኒቑ ነቕነቕ ዝብል ዘሎ፡ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኢሳይያስ ዝኾነ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቐዛፊ ንምርዳእ፡ ናብ ትሪቡሊ ሰራዊት ከምዝለኣኸ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ስርዓት ህግደፍ ነቲ ብተቓውሞ ህዝብን ሰራዊትን ተሓኒቑ ነቕነቕ ዝብል ዘሎ፡ ናይ ቀረባ ዓርኪ ኢሳይያስ ዝኾነ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቐዛፊ ንምርዳእ፡ ናብ ትሪቡሊ ሰራዊት ከምዝለኣኸ እሙናት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ህዝቢ ሊብያ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መስፍናዊ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቓዛፊ ብምውዳቕ ለውጢ ንምትእትታው ብርቱዕ ናዕቢ የካይድ ኣሎ።
ህዝቢ ሊብያ ነቲ ን42 ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ መስፍናዊ ስርዓት ኮለኔል ሙዓመር ኣልቓዛፊ ብምውዳቕ ለውጢ ንምትእትታው ብርቱዕ ናዕቢ የካይድ ኣሎ።
ውልቀመላኺ መራሒ ስርዓት ህግደፍ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ነቲ ኣብ ቱኒዝያን ግብጽን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ተቓውሞታት ፈጺሙ ከይቃላሕ ንሚኒስትሪ ዜና ተሪር ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ።
እቲ ኣይ ካብ ባይቶ ኣይ ካብ ጋዜጣ ኣይ ካብ ህዝቢ ሓታቲ ዘይብሉ፡ ከከም ኣተሳስኡ ባህ ዝበሎ ዝገብር ቀይዲ-ኣልቦ ስርዓት ህግደፍ፡ ነቲ ባዕሉ ተሓሲሙዎ ዝጸንሐ ውክልና ሕብረት ኣፍሪቃ ብምቕባል ከም ወኪሉ ከገልግሎ ንግርማ ኣስመሮም ናብ ኣዲስ ኣበባ ልኡኹዎ ከምዘሎ ኣህጉራዊ ማዕከናት ዜና ዓለም ገሊጸን።
ኣብ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ከም ናይ ኮምፒተርን ኔትዎርክን ብዓል ሞያ ኮይኑ ዘገልግል ዝነበረ በረኸት ገብረብርሃን ዝተባህለ ክኢላ ንተወሳኺ ስልጠና ናብ እስራኤል ድሕሪ ምኻዱ ነቲ ስርዓት ከም ዝራሕርሖ ደንጕዩ ዝበጽሓና ሓበሬታ የረድእ።
መንግስቲ ሆንግ ኮንግ ነቲ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ዘጽንዖ፡ ቀረብን ምስግጋርን ኣጽዋር፡ ምድስካል ኣብ ባንካትታት ዝርከብ ገንዘብ ናይቲ ስርዓትን፡ ምቕያድ ምንቅሳት ሰበስልጣንን ዘጠቓለለ እገዳ ባይቶ ጸጥጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ስራሕ ዘውዕል ኣዋጅ ከምዘውጽአ news.gov.hk ዝተባህለ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ናይታ ሃገር ኣፍሊጡ።
ልኡኻት ስርዓት ህግደፍ፡ ኣብ ጋሽ ባርካ ከባቢ ሩባ ሃይኮታ፡ 16 ሓራምዝ ብጥይት ቀቲሎም፡ ነቲ ብማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣብ ዕዳጋ ከይውዕል ዝተኸልከለ ልዑል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ዝርከቦ ክቡር ስኒ ሓርማዝ (ኣይቮሪ) ምሕዮም ከምዝወሰዱዎ ምንጭታት ካብ ኤርትራ ሓቢሮም።
ዝሓለፈ ዓርቢ ዕለት 19/03/10፤ ኣምባሳደር ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዓ/ብሪጣንያ ተስፋሚካኤል ገራህቱ ግላስጎ (ስኮትላንድ) ናይ ኤርትራውያን ኣኼባ ከካይድ ዕድመ ኳ እንተገበረ፡ ኣብታ ከተማ ካብ ዝርከቡ 300 ኤርትራውያን 25 ጥራይ ንዕድሚኡ ተቐቢሎም ኣብቲ ኣኼባ ተረኺቦም።
ዘተ ድምጺ ኣመሪካ ነቲ ቤት ምኽሪ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዝወሰኖ እገዳ ምስ ዝድግፉ ኤርትራውያን
ላዕለዋይ ዲፕሎማት ኣመሪካ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃ ኮይኑ ብፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ዝተመዘ ጆኒ ካርሰን ምስ ሮይተርስ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠየቕ፡ ኤርትራ ምስ ኣመሪካ ዘለዋ ዝምድና ከተማሓይሽ ትደሊ እንተደኣ ኮይና ነቲ ኣብ ሶማልያ ትገብሮ ዘላ ኣሉታዊ ምትእትታው ደው ከተብሎ ኣተሓሳሲቡ።
ከም ኣመለይ ንኹሉ ክገናጽል ነዛ እትስዕብ ሕታም ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ምስ ኣንበብኩ: ምኽንያት ምዕዝምዛም ናይዚ "መውረርያ ይገበረሉ" ብዝብል ኣርእስቲ ጥርዓን ዘቕረበ ሰብ እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥ ናብ ወግዓዊ መጽሔት ህግደፍ "ሕድሪ" ኣምራሕኩ። ነቲ ኣብኡ ዝኸብኩዎ "ኩሉ ዝደግሞ ውሑድ ዝፈልጦ" ብዝብል ኣርእስቲ ዝሰፈረ ጽሑፍ ከኣ፡ "ህግደፍ ዲዩ ቀርኑ ጎዲሙ ወይስ ህዝቢ ቀርኒ ኣብሊሑ" እናበልኩ ተመሲጠ ነበብኩዎ። እምብኣር ጆባእ፡ ግዴኹም ተኻፈሉ። ፈለማ ግን፡ ብ "ኣራፋይነ እልፉ" ኣብ ሓዳስ ኤርትራ ዝሰፈረ "ምዕዝምዛም" እንሀልኩም።
መራሒ ስርዓት ህግደፍ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብዚ ሰሙን’ዚ ብጽኑዕ ሓለዋ ተሰንዩ ናብ ዞባ ጋሽ ባርካ ብምኻድ፡ ካብ 88 ዝተፈላለያ ዓድታት ከበሳ ህዝቢ ኣፈናቒሉ ንምግዓዝ መዲቡሉ ዘሎ ከባቢ ዓሊግድርን ፋንኮን ገርሰትን ተዘዋዊሩ ከምዝተዓዘበ ብምምልካት፡ እቲ ናይ ምፍንቃል መደባት ንኽቃላጠፍ ተሪር መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ ከምዘሎ ምንጭታትና ሓቢሮም።
ብመሰረት ሓበሬታ ማዕከናት ዜና እስራኤል፡ ሰበስልጣን ‘ታ ሃገር፡ እቲ ብ ’ሪቮሉሺናሪ ጋርድ’ ዝብል መጸውዒ ዝፍለጥ ሰራዊት እስላማዊ ሪፓብሊክ ኢራን፡ ኣብ ገማግም ቀይሕባሕሪ ኤርትራ ወተሃደራዊ መደበር ንምምስራት ልኡኹ ናብ ኤርትራ ከምዝሰደደ ብምጥቃስ፡ ኢራን ኣብታ ንነዊሕ እዋን መሓዛ እስራኤል ኮይና ዝጸንሐት ኤርትራ፡ ወተሃደራዊ ህላወ ክትምስርት ጀሚራ ምህላዋ ከምዝገለጹ ተፈሊጡ።
ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ. ከምቲ ኩሉ አረሜናዊ ተግባራቱ ንህዝቢ ዝነበሮ ባህሉ፤ ልምዱን መነ ባብሮኡን ንምጥፋእን ንምብራስን ኩሉ ወዲ ሃገር ብግርህነቱ ከሎ ንሱ ግን ብመደብ ህዝቢ ዝጠፍአሉን ሃገር ዝባድመሉን ካብ መጀመርያ ዝሐንጸጾ ስዉር መደብ ኢዩ፡፡ እዚ ሕጂ ተታሐሒዙዎ ዘሎ ምፍንቓል ዓድታት’ውን መቐጸልታ ናይቲ በብጊዜኡ አብ ልዕሊ መሬትን ህዝብን ዝተፈጸመ ኢሰብአዊ ተግባራቱ ምዃኑ ንኹሉ ወዲ ሃገር ብሩህ ክኸውን አለዎ፡፡
ስነስርዓት ቀብሪ ናይቶም ንፕረዚደንት ኢሳይያስ እናዓጀቡ ኸለዉ ኣብ ጋሽ ባርካ ዝሞቱ ኣርባዕተ ሓለዋ፡ ‘ቦዲጋርድስ’ ትማሊ ቀዳም 7 መጋቢት ኣብ መቓብር ሓርበኛታት ተፈጺሙ።
hr ዝብሃል ዓቢ መንግስታዊ ሚድያ ጀርመን ነቲ ኣብ ፍርናክፈርት ብኤርትራውያን ዝተኻየደ ናይ ተቓውሞ ሰላማዊ ዝገበረሉ ናይ ቴለቭዥን ሸፈነ ተመልከቱ።
ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ነቲ ስርዓት ህግደፍ 88 ዓድታት ብሓይሊ ንምፍንቓል ዘውጽኦ ኣዕናዊ መደብ ኣብ ጎድኒ ህዝቦም ኮይኖም ክቃወሙዎ ጀሚሮም ከምዘለዉ ምንጭታትና ሓቢሮም።
ሚኒስተር ሚኒስትሪ ፍትሒ ፎዝያ ሃሽም፡ ከም ቆጸራኣ ናብ ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ደሞክራስን ፍትሕን ኢያ ተመርቂፋ፡፡ ካብ’ቲ ልምድ ኣካይዳኣ ብዝተፈለየ መንገዲ ነታ ሒዛታ ዝነበረት መኪና ባዕላ ኢያ ተሽከርኪራ ነይራ። እቲ ካብ ጎና ዘይፍለ መራሕ መኪናኣ ንሎሚ ምስኣ ኣይነበረን።
ሚኒስተር ሚኒስትሪ ፍትሒ ፎዝያ ሃሽም፡ ከም ቆጸራኣ ናብ ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ደሞክራስን ፍትሕን ኢያ ተመርቂፋ፡፡ ካብ’ቲ ልምድ ኣካይዳኣ ብዝተፈለየ መንገዲ ነታ ሒዛታ ዝነበረት መኪና ባዕላ ኢያ ተሽከርኪራ ነይራ። እቲ ካብ ጎና ዘይፍለ መራሕ መኪናኣ ንሎሚ ምስኣ ኣይነበረን።
ሚኒስተር ሚኒስትሪ ፍትሒ ፎዝያ ሃሽም፡ ከም ቆጸራኣ ናብ ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ግንባር ደሞክራስን ፍትሕን ኢያ ተመርቂፋ፡፡ ካብ’ቲ ልምድ ኣካይዳኣ ብዝተፈለየ መንገዲ ነታ ሒዛታ ዝነበረት መኪና ባዕላ ኢያ ተሽከርኪራ ነይራ። እቲ ካብ ጎና ዘይፍለ መራሕ መኪናኣ ንሎሚ ምስኣ ኣይነበረን።
ክውንነትን ግዜን ይቀዳደምሉ ኣብ ዘለዉ እዋን ንግዜ ቀዲምካ እዋናዊ ሓቤሬታ ብምስናቕ ንኩነታት ብምምዛን ህዝብን ሃገርን ኣብ ምድሓን ይሕግዝ ኢዩ ዝብል ግምት ስለ ዘለኒ ነቲ ዋሕዚ ሓበሬታ ካብ ክዉን መንፈሱ ከይቀየርኩ ናብቲ ከም ንፋስ እናሸበብ ዝቕድመና ዘሎ ህሉው ምዕባለታት ብምትዃር ኩለትናዊ ሓበሬታ ብምዕራፋት እናኸፋፈልኩ ኣብ ቦቶኦም ከትሕዞም ምዃነይ ቃል እናኣተኹ፡ እንሆ ናብ’ቲ ቀንድን መበገስን ዝነበረ ኣገዳስን ተኣፋፍን ቴማ ብዝያዳ ኣተኵረ አቕርቦ ።
እዚ ሕጂ ዝስዕብ ጹሑፍ፡ ብቐጥታ መቐጸልታ ናይቲ ዝቐደመ ተኸታታሊ ጽሑፍ ‘ኳ እንተዘይኮነ ከም ሳዕቤን ናይቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ክውንነት ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ናይ ዝተኸስቱ ሓደሽቲ ምዕባሌታትን ንዝተፈጥሩ ተቛውሞታት ኣንጻር ምጕሓፍ መርዛም ሓተላን ከትሪ ሽፍትነት ባሕርን ኣብ ውሽጢ ሰበ ስልጣን አርትራ ዝተወልዐ ሓዲሽ ፖለቲካዊ ቁርቁስን ምዕባሌታቱን ከተኩር ምዃኑ ከዘኻኽር ይፈቱ፡፡
እዚ ሕጂ ዝስዕብ ጹሑፍ፡ ብቐጥታ መቐጸልታ ናይቲ ዝቐደመ ተኸታታሊ ጽሑፍ ‘ኳ እንተዘይኮነ ከም ሳዕቤን ናይቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ክውንነት ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ናይ ዝተኸስቱ ሓደሽቲ ምዕባሌታትን ንዝተፈጥሩ ተቛውሞታት ኣንጻር ምጕሓፍ መርዛም ሓተላን ከትሪ ሽፍትነት ባሕርን ኣብ ውሽጢ ሰበ ስልጣን አርትራ ዝተወልዐ ሓዲሽ ፖለቲካዊ ቁርቁስን ምዕባሌታቱን ከተኩር ምዃኑ ከዘኻኽር ይፈቱ፡፡
ካቡኡ ናቡኡ ኸኣ፡ ንኤርትራውያን ኣሻቒሉ ኣብ ዘሎ ኣርእስቲ ኣትየ ክጽሕፍ እንከለኹ፡ ነቲ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ፡ ናብ ቀይሕ ባሕሪ ዝገብሮ ጉዕዞን፡ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ፡ ቺፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ፋን ቤንጃንኩዝ፡ ብዕለት 12/10/2008 ዝሃቦ መደረ ምርኩስ ብምግባር፡ ንዘለኒ ሓቤሬታ ንምክፋልን፡ ኣብ ወትሃደራውን ፖለቲካውን ኩነታት ናይ’ቲ ከባቢ ኣመልኪተ ጹሑፈይ ከቕርብ እንከለኹ፡ ከም ቀንዲ ሕመረት ናይ’ዚ ጹሑፍ ከኣ፡ ነቲ ቃል ብቓሉ፡ “መደባትና፡ ነቲ ኪንዮ ጸሊም ራዕዲ ዘሎ ደበና፡ ምቕንጣጥ ኢዩ!!!” ክብል፡ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ፡ ቺፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ቤንጃንኩዝ ኣብ ዝሃቦ ቃል እምነ መሰረት ብምንባር ኢየ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ብፍላይ ከኣ እቲ ስልጣን ብሒቱ ዘሎ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ሃገራዊ ባይቶ፡ ነጻ መራኸቢ ብዙሓን፡ ስርዓተ ሕግን ቅዋማዊ ስርዓትን ዝጽይኑሉ እንኮ ምኽንያት እንተልዩ፡ ሽፍትነትን ውዲትን ኣብ ቅድሚ ‘ቶም ናይ ተሓታትነትን ግልጽናን መድረኻት ዝኾኑ ዲሞክራስያዊ ትካላት ኣሳልጦ ክረክብ ዕድል ስለዘይብሉ እዩ።
እቲ ናይ ሽዑ ምኽትል ዋና ጸሓፊ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝነበረ ተጋዳላይ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ምስ ሰበ ስልጣን ስርዓት ደርግ ኣብ ምብራቕ ጀርመን ብመንገዲ መራሕቲ ምብራቕ ጀርመን ኤሪክ ሆኒከር . . . ዘካየዶ ዝርርብ ናይቲ ምሉእ ትሕዝቶ ጽሟቕ መግለጺ ኸኣ እዚ ዝስዕብ ነበረ፦
ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ፡ ቺፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ፋን ቤንጃንኩዝ፡ ብዕለት 12/10/2008 ዝሃቦ መደረ ምርኩስ ብምግባር፡ ንዘለኒ ሓቤሬታ ንምክፋልን፡ ኣብ ወትሃደራውን ፖለቲካውን ኩነታት ናይ’ቲ ከባቢ ኣመልኪተ ጹሑፈይ ከቕርብ እንከለኹ፡ ከም ቀንዲ ሕመረት ናይ’ዚ ጹሑፍ ከኣ፡ ነቲ ቃል ብቓሉ፡ “መደባትና፡ ነቲ ኪንዮ ጸሊም ራዕዲ ዘሎ ደበና፡ ምቕንጣጥ ኢዩ!!!” ክብል፡ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ፡ ቺፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ቤንጃንኩዝ ኣብ ዝሃቦ ቃል እምነ መሰረት ብምንባር ኢየ።
“መደባትና ነቲ ኪንዮ ጸሊም ራዕዲ ዘሎ ደበና ምቕንጣጥ ኢዩ“ ዝብል ቃል ናይ ላዕለዋይ ኣዛዚ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ “ኔቶ“ ችፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ፉን ቤጃንኩዝ ምርኩስ ብምግባር “ውሕሉል ፈዳይ ንጉሰ“ ሓያል ሚስጢር ዝሓዘ ጽሑፍ ኣብ ኣስና መርበብ ሓበሬታን ኣብ መርበብ ደቀባትን ኣንቢብና፡፡
መደባትና፡ ነቲ ኪንዮ ጸሊም ራዕዲ ዘሎ ደበና፡ ምቕንጣጥ ኢዩ!!! – ላዕለዋይ ኣዛዚ፡ ሰራዊት ሰሜን ኣትላንቲክ ኔቶ። ቺፍ ኣድሚራል ዳኒኤል ፋን ቤንጃንኩዝ።
መልሲ: ነቲ ብግዱሳት ተኻታተልቲ ንኣቶ ሃብተማርያም ዝቐረበ - ምንጪ መርበብ ሓበሬታ ደቀባት
ስቅያት ህዝቢ ኤርትራ ከብቅዕ እንተኾይኑ እቲ ንልኡላውነት ሃገሩን ሰብኣዊ መሰላቱን ዘኽብርን ዝሕሉን፡ ወጽኢት መሪር ቃልሱ ዝኾነ፡ ሃገራዊ ቅዋሙ ኣብ ግብሪ ክውዕል ኣለዎ።
ነዚ ንምትግባር ከኣ ብዘይካ በቲ ብዓል ቤት ናይዚ ሕቶ`ዚ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ብካልእ ዝኾነ ይኹን ኣካል ከም ዘይፍጸም ካብ ሕሉፍ ታሪኽ ዓለም ተማሂርና ኣሎና።
መሪሕነት ኤርትራ ከም ንቡር፡ ንውሳኔታቱ ይተዓወቱ ይፍሸሉ ሓላፍነት ክስከመሎም ኣይተብዐን። እንሆ ኸኣ፡ ኣብ ክንዲ ካብ ጌጋ ናብ ቅኑዕ ዝምለስ፡ ካብ ጌጋ ናብ ጌጋ ይሃጽጽ፡ መዓልቲ መዓልቲ ነቲ ዓፍራ “ከውሒ” እናበለ ይረግጾ። እቲ ጸገም እቲ ጌጋ ኣይኮነን፡ እቲ ጸገም፡ ካብ ጌጋኻ ክትሃድም ክትብል ኣደራዕ ህዝብን ሃገርን ምዃን እዩ። ሃገርና ኣብዚ ኩነታት ‘ዚ ኸላ ከኣ ‘ዩ ድምጺ ኵናት ዘቃልሕ ዘሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት እገዳ ኣጽዋር ብምጥሓስ ጸረ መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ንዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ኣጽዋር ምቕባል ትቕጽል ኣላ ክብል ዘቕረቦ ክሲ ነጺጉዎ።
ኤርትራ ነቲ “ ኣብ’ ክራማት እኹል ማይ እንተዘይዘኒቡ ሕጽረት መግቢ ከጋጥም ይኽእል ‘ዩ” ዝብል ስክፍታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ “ ደጊም ንኤርትራ ረዲኤት መግቢ ካብ ካልኦት ሃገራት ኣየድልያን ‘ዩ” ብምባል ከምዝነጸገቶ AFP ካብ ኣስመራ ሓቢሩ።


text:
ቀዳመይቲ ሚኒስተር ሜይ ትማሊ ሓሙስ ምስ ላዕለዎት መራሕቲ ፓርቲ ሪፖብሊካን ኣብ ፊላደልፍያ ተራኺበን ዝተዘራረባ ኽኾና ከለዋ ኣብዚ ርኽብ ንፕረዝደንት ትራምፕ ብምምዓድ ኣብ መንጎ ብሪታንያን ኣሜሪካን ሓድሽ ውዕል ንግዲ ከምዘድልይ ሓቢረን ኣለዋ።
“ከምቲ ፕረዝደንት ቸርችል ኣብ ሓደ እዋን ዝበልዎ “ሓደ ዓይነት ቋንቋ ንዛረብ፡ ኣብ ሓደ መሰውያ ንሰግድ ብዓብዩ ድማ ሓደ ዓይነት ሓሳባት ንኽተል ሰባት ኢና” ስለዚ ሎሚ ካብ ካልእ ጊዜ ንላዕሊ ሓያል ዝኾነ ርኽብ ኣብ መዳይ ኢኮኖሚ፡ንግዲ፡ምኽልኻልን ፖለቲካን ኣለና። እዚ ሓድሽ ምምሕዳር ድማ ሓደ ካብ ቀዳምነታቱ ብምስራዕ ኣብ መንጎ ክልቲኣን ሃገራት ናይ ንግዲ ስምምዕ ምኽያዱ ብጣዕሚ ሕጉስቲ እየ።”
ክልቲኦም ወገናት ብዛዕባ እቲ ንግዳዊ ስምምዕ ብቅልጡፍ ክትግበር ዘለዎም ተስፋ እንተገለጹ’ኳ ብሪታንያ ምሉእ ብምሉእ ካብ ሕብረት ኣውሮጳ ከይወጸት ዝኾነ ዓይነት ልዝብ ክካይዱ ኣይኽእሉን’ዮም።
ብዛዕባ’ዚ ናይ ንግዲ ስምምዕ ምስ ኣሜሪካ ዝተሓተቱ ሚኒስትር ፋይናንስ ብሪታንያ ካብ ናይ ሕብረት ኣውሮጳ ዋዕላ ካብ ብራስለስ ኣብ ዝሃብዎ ቃል ብሪታንያ እቲ ካብኣ ዝድለይ ግዴታ ከምትፈልጥ ገሊጾም ኣለው።
ክልቲኦም ቀዳማይ ሚኒስትር ተረዛ ሜይን ፕረዝደንት ትራምፕ ኣብ ዓለምለከ ዝምድና ክልቲኣን ሃገራት ብፍላይ ኣብ መዳይ ንግዲ ለውጢ ንምትእትታው ናይ መጀመርያ ስጉምቲ ምውሳዶም ሓቢሮም።ብርግጽ ናይ ብሪታንያ ካብ ኣውሮጳ ምሉእ ንምሉእ ምውጻእን ናይ ፕረዝደንት ትራምፕ ካብቲ ናይ 12 ሃገራት ትራንስ ፓሲፊክ ሸሪኽነት ምውጻእ ነቲ ኣብ መጻኢ ብዓለምለኸ ደረጃ ዝኻየድ ልዝብ ኣብ መዳይ ንግዲ ከምዝጸልው’ውን ኣይሓብኡን።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ፍቅሪ ጎሮባብትና
በቲ ጸላም ዝወሮሶ ፣ ወርሒ ትሃደመሉ ዝነበርት ለይቲ ከውታ፣ ሓንቲ ነጥቢ ትኾውን ጩራ ብርሃን ካብ ሰማይ ሶሊኻ ዘይትርአ ዘነበረት መዓልቲ እዩ። ኣደይ ዘውዲ ምስ ጓል ጋለን ሄርሚላ፣ ሓጺን መውቀጢ ናይ ቡን ብምሓዝ፡ ነታ ሕላፍ ሰዓት ካብ ስራሕ ናብ ገዛ ተኣትዉ ጓለን ክጽበያ ንግዳም ይወጻ ነበራ። ኣቦይ ተስፋይ ከም ኣመሎም ነደይ ዝወዲ ከሳሉዩ እታ ንጻላም በሲዓ ዓይንኻ ትደጉሕ ላምፓዲንኦም ብምብራህ ከመይ ኣምሲኺ ዘውዲ ሓፍተይ እዛ ብሊን ዓይንኺ ጌና ኣይኣትውን ድያ በሉ። እግዝአብሔር ኣምላኽ ይመስገን ተስፋይ። ከመይ ኣምሲኹም ፧ በላ ኣደይ ዘውዲ ካብቲ ኮፍ ኢለናሉ ዝነበራ ቦታ ነቦይ ተስፋይ ቦታ ክህባ እናተንስኣ። እግዝአብሔር ኣምላኽ ይመስገን ፣ ናበይ ደኣ ትለዓሊ፡ ንኹልና እኮ እኹል እዩ በሉ። ኣደይ ዘወዲ ሓቅኹም ኮፍ ስለ ዝበዘሓኒ እየ ኮፍ ደኣ በሉ። ኣብ ገዛውትና ሰለ ሽሙ ኢና ምስ ስድራና ንቅመጥ እምበር ፡ ፍቅሪ ቀንዲ ሕንብርትን ትንፋስን ናይ ከባቢ ሰለ ዝኾነ ዝሕብሕቡናን ዝዕብዩናን ዝናብዩናን ኣቦታትን ኣዴታትን ናይ ደቂ ገዛውትና እዮም ነይሮም።
ኣብ ሞንጎ ዕላል ነታ ሒዘንኦ ዝነበራ መጉዲኢ ቡን ምስ ተዓዘቡ፣ ኣቦይ ተስፋይ በቲ ድኹም ሓይሎም እናሰሓቁ፣ ኣንትን ዘውዲ እዛ ምጉዲኢ ቡን በቃ ኣይትገድፈኣን። በዚ ዘሃርምኩንኦ ሰብ ደኣ እንታይ ክተርፎ ዋላ እኳ ክድሕን ዘይክእል በሉ። ኣደይ ዘወዲ እሂናይ ደኣ ፣ ነዚኣ ክጥዕማ እንተ ዘይደሊዩስ እባ ሙሉእ ሰብ ኮይኑ ናይ ሰብ ስራሕ ይስራሕ፣ ምስ በላ ኵሎም ብሰሓቅ ክርትም በሉ። እንታይ ክንገብር ኢልኩምና ኢኹም ተስፋይ፡ እቲ ቀደመሲ ሰረቅቲ ፍሉጣት ሰለ ዝነበሩ ክቆርቡና ከለው ቦርሳና ነሓብእ ነይርና ። ናይ ሎሚ ሰርቅቲ ግና ነዛ ትንፋስና ዋላ ዝውስዱ ኮይኖምና ይስሙዓኻ ። ሰለዚ ኢና ናብ ሞግዲኢ ቡን ምሓዝ ንጎይይ ዘለና እምበር ሓላዊኣ ጓሳይኣ መድኅኔ-ዓለም ዝይታኻስ ጓሳ ምኻኑ መዓስ ዘንጊዓ። ስቅ ኢለ ፈውሲ ኣቅሊ ጽበት እዩ፣ ክብላ ዕላለን ምስ ወደኣ እታ ዝጽበየኣ ዝነበራ ጓለን መጸት እሞ ተታሓሒዞም ነናብ ቤቶም ኣምርሑ። ኣጆኺ ብርኽቲ ጓለይ ዋላ’ኳን ኣዳም ሪሂጽካ ብላዕ ዝብል ትእዛዝ እንተ ተዋህቦ ፡ ንስኺ ናይ ኣዳምን ሔዋንን ኣጣሚርኪ ትዓያ ዘለኺ ብርኽቲ ፍጥረት ፈረ ጻማኺ ከም ትዓትሪ ርግጸኛ እየ በለዋ ግንባራ እናሰዓሙ።
እቲ ብጸላም ተሓዚኡ ዝነበረ ሰማይ ብብርሃን ተተከአ። ኣቦይ ተስፋይ ነታ ካብ ኣቡኦም ዝወረስዋ ጪራ ኣብ የማናይ ኢዶም ብምዕታር ፣ ብጸጋማይ ኢዶም ነታ ኣብ ጸባ ዝተነክረ ዝመስል ዝነበረ ጻዕዳ ጭሕሞም እንና ሰሓቡ፣ ነቶም ኣብ ገጾም ክዓልቡ ዝደለዮ፡ ዘሸግርዋም ዝነበሩ ሃመማ በቲ ጪራ የሳድድዎም ነብሩ። ሄርመላ ቦርሰኣ ተሓንግጣ ናብ ኣቦይ ተስፋይ ቅርብ ብምባል ኣቦይ ተስፋይ ካብ ትምህርቲ ምስ ተፈደስኩ ጽንጽዋይ ምሽ ኪትነግሩኒ ኢኹም በለት። ኣቦይ ተስፋይ እወ ኣጆኪ ዛጋለይ በዓጀባ እንበር ጽንጽዋይን ታሪኽ ቅዱሳን ክነግረኪ እየ ፡ ትምህርትኪ ይግለጸልኪ ዛጓለይ ብምባል መሪቆም ኣፋነዉዋ።
ካብተን ንቡዙኅ ዓመታት ዘገልገልኦም ኣዒንቶም ጸረርታ ናይ ንብዓት እናወጸ ስለ ዘሸገሮም በቲ ተወንዝፎሞ
ዝነበሩ ጋቢ ደርዝዎ። ሃንደበት ኣውያት ካብ እንዳ ኣቦይ ሃይለ ገዛ ተሰምዐ እሞ፣ ክረድኡ ድፋእ እናበሉ ተበገሱ። ኣቦይ ሃይለ በዓል ቤተን ነደይ ስላስ ካብ ኮፍ ኢልካ ምርድዳእ ኢዶም ትቅድሞም ።ገዝኦም ካብ ዝኣትዉ ሓሙሽተ ደቂቅ ከይገበሩ ኣደይ ስላስ ክእዉያ ተሰምዓ። ናይ ሎሚ እውን ካብቲ ናይ ኩሉ ግዜ ብዘይፍለ ንሰን ብመልሓሰን ንሶም ብኢዶም ወስ ስለ ዝበሉ እዩ እቲ ናይ ኩልቲኦም ጎንጺ ነቲ ኣዉያት ዝፈጠሮ። ኵሉ ኣባል ናይታ ካንሸሎ ከም ኣመሎም ኣብ ገዛ እንዳ ኣቦይ ሃይለ ተኣከቡ። ናይታ ገዛ ህውከት ሃዲኡ ፡ ሰላም ምስ ዓቀቡ እብቲ ገዛ ንሓድሕድካ ተጠማመት ኮነ።
ምሕረት ኣባል ጎረቤት ኮይና ግና ከም ሰባ ኣብ ሰዓት ኣውያት ንረድኤት ዘይተረከበት እያ። ቀንዲ መደንጎያ ምሕረት ናይ ቅዱስ ምካኤል መጠቃ ንመስርሒ ስዋ ስለ ትስንክት ስለ ዝነበረት እያ። ነቲ ናይ መጠቃ ቢሒቅ ተጸይቁ ዝነበረ ኣእዳዋ ማይ ኣፍስስ ኣቢላ ናብ እንዳ ኣቦይ ሃይለ ገዛ ከም ሰባ ኣምረሐት።ነቲ ዘይነቀጸ ኣእዳዋ በቲ ተኸዲናቶ ዝነበረት ግርምቤለ እናደረዘት፣ ከመይ ዉዒላትኩም ክትብል ርእሳ ብምድናን ሰላም በለቶ። ኵሎም ደሓን ጽቡቅ ብምባል ንሰላምትኣ መልሲ ሃቡ። ኣቦይ ተስፋይ ግና ሃንደበት ርእሶም ነቅነቁ። ብኹነታት ኣቦይ ተስፋይ ዝተገረማ ኣደይ ዘወዲ ፣ ደሓን ዲኹም ተስፋይ ደኣ ፧ ክብላ ተወከሳ። ገሪሙኒ ፡ገሪሙኒ ዘውዲ፣ እዛ ጓልና ምሕረት ሰላም ምስ በለት ዝበዛሕና ጽቡቅ ኢልና ምምላስና ኣስደሚምኒ። ነቲ ዊዕልና ነሓድሮ ሞ ንግሆ ንትንስኦ እኳ ከም ንቡር ወሲድናዮ እግዚአብሔር ይመስገን ምባል ገዲፍናዮ። ዘረባ ኣቦይ ተስፋይ ልቦም ሰለ ዝነኽኦም ኵሎም ርእሶም ኣደነኑ።
ዘረበኦም ቀጸሉ ፡ “ሓደ ሓደ ግዚ ከሓስቦ ከለኹስ ንምንታይ ‘ዩ መከራና ዝበዝሕ ዘሎ እብል ፣ ለካ ሓጥያትና ሰማይ ጠቀስ ሰከ ዝበጽሐ እዩ”። ንኣምላኽ ረሲዕናዮ ፣ ወላ እንተ ዘከርናዮ እዉን ገለ ክንደሊ ከለና እዩ። ሹዑ እዉን ዘሓተትናዩ ሻቡ እንተ ዘይተመሊስልና ኣምላክ የለን እንደኣልና ንብል፡ ህላውነቱ ድማ ንኽሕድ። ወረ እንታይ ኢና ንኸውን ዘለና ኣንቶም ሰባት፣ ከማና ቤተ እግዚአብሔር ዝመላለስ የለን። ክምስ እናበሉ ፡ኣነ ዝገርመኒ እግዚአብሔር ናይ ምሕረት ኣምላክ እዩ እናተባሃልና ከምዘይተማሃርና፣ ናይ እከለ ሞት እንተኣርኢኻኒ ጽላል ከዉድቀልካ እናበልና ንልምን እኳ ውሑዳት ኣይኮናን። ንኣምላኽ ዝረሰዐ ሰብ ናብራኡ ኵሉ ግዚ ህውከት እዩ ፣ ትሰምዑኒ ‘ዶ ኣለኹም።
ኣቦይ ሃይለ እወ ክብሉ መልሲ ሃቡ ርእሶም ንታሕቲ ብምድፋእ። ኣውያትኩም እዩ ኣኪቡና ኣብዚ ዘለና። ግና ኣኣብ ገዛና ንዅልና ሽግር ኣሎና ። እቲ ቀንዲ ጠንቁ ንኣምላኽና ዝኸዉን ቦታ ኣብ ልብና ስለ ዘይሰራሕና ኢና ። እስኪ ንተዓዘብ ሓደ መዓልቲ ከም እንመውት እናፈለጥና ፣ ካብ ንስሓ ምእታዉ ፣ ሳጽን ናይ ሬሳ ክንሰርሕ ድንኮን ንኸፍት ሰባት ኣለና። ኣብዛ ገዛ ከመይ ዝሸምገለኩም ፡ ካባይ ትንእሱን ተኣኪብና ኣሎና ።ሎሚ ሓሊፋ ምስ መሰየት እታ ሞት ንመና ከም ትምንዝዕ ሓደ እኳ ዝፈልጥ የለን እሞ በጃኩም ናብ ኣምላኽና ንቅረብ ። ደሓር ይግባይ ዘይቡሉ ቤት ፍርዲ ምስ በጻሕካ ከምዚ እባ ከምቲ የለን በሉ። ኵሉ ሰብ ብምኽርን ተግሳጽን ናይ ኣቦይ ተስፋይ ኣብ ሓሳብ ተዋሕጡ ነበረ። ኣቦይ ሃይለን ስላስን ደጊም ብዛዕባ ቅዱስ ቁርባን ተሓስቡሉ ዕድመ እንበር ፣ ንስኽን ትእዉያሉ ንስኹም ድማ ስብእነትኩም ተርእዩሉ እዋን ኣይኮነን።
ኵሉ ሰብ ሰሓቀ። ስጋቦይ ኢለ ፣ ኣንቶም ደቅና ካን መቸም እዛ ሞት ነዞም ዝሸምገለና ጥራይ እንድያ ዘመድና ትመስለኩ። ግና ከሙአ ኣይኮነን ንሕና ስለ ንፈልጣ እቲ ባህሪኣ ምሸት ኮነ ቀትሪ ኢና ንፈርሓ ፣ ንስኹም ግና ወዮ እቲ ብርሃን ትዉንንዎ እንድዩ ዝመስለኩም ምስ መሰየ ኢኹም ጸሎት ተጽዕቁ። ኣደይ ስላስ እዋይ ተስፋይ ዋዛ ምስ ቁምነገር ዘይምነወኩም በላ። ስላስ ፣ ናይ ሓጥያት ግዝእ እንተ ኮይንካ ናብዛ ስኦልካ ናብ ዘይጠፍ ሓዊ ክትዉርወር ኢኻ እናተባሃልና ስለ ዘይሰማዕናን ዘይስቆረና ፡ ሰለዚየ እናተዘናጋዕና ክንመሃር ዝመረጽኩ በሉ ፍሽክ እናበሉ። ኵሎም ሓቁኹም ክብሉ እቲ ትምህርቲ ኣብ ልቦም ክሕድሮሎም ተማሕሒጺኖም ነናብ ዋኒኖም ቅድሚ ምምርሖም በሉ እስኪ እዚግዮታ ከነብጽሕ ብምብል ..እግዚኦ መሃረን ክርስቶስ ...ብእንተ ማርያም መሃረነ ክርስቶስ ...ብእንተ ሚካኤል ማሃረነ .... እናበሉ ጸሎቶም የዕሪጎም ነናብ ገገዝዞኣም ተፈላለዮ።
ስብሐት ለግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ልዋም-ሰሎሞን
1/23/2019


text:
Radio Erena: 24 April 2018
ሓይልታት ሑቲ፣ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ፣ ከባቢ ውደብ ሖዴዳ እትንቀሳቐስ ንዝነበረት ናይ ስዑዲ ዓረብ መርከብ ከምዘጥቅዑ ምንጭታት ሓቢሮም።
ብመሰረት እቲ ድሒሩ ዝቐርብ ዘሎ ዝተፈላለየ ሓበሬታ፣ እታ ኣብ ፈለማ ዕለታት ናይዚ ወርሒ መጥቃዕቲ ወሪዱዋ ዘሎ መርከብ ወትሃደራዊት ምዃና ኣንፊቶም።
እንተኾነ፣ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ እታ መርከብ ነዳዲ እተመላልስ ምንባራ’ዩ ዝገልጽ።
ኣብ ልዕሊ እታ መርከብ ይኹን ሰራሕተኛታታ ዝወረደ ክሳራታት ብዝርዝር ኣይተነጸረን።
ይኹን’ምበር ብመራኽብ ኵናት ስዑዲ ተዓጂባ ካብቲ መጥቃዕቲ ዝወረደላ ከባቢ ወደብ ሖዴዳ ክትስሕብ ከምዝኸኣለት መግለጺ ስዑዲ ይጠቅስ።
ሑቲ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ንዝንቀሳቐሳ መራኽብ ሕቡራት ኢማራትን ስዑዲ ዓረብን ከጥቅዕ እዚ ፈለማ እዋን ኣይኮነን።
ኣምባሳደር ስዑዲ ዓረብ ኣብ የመን ብዝሃቦ መግለጺ መሰረት፣ ሑቲ ነዳዲ ዘመላልሳ 19 መራኽብ ስዑዲ ዓረብ ጅሆ ከምዝሓዘዩ ዝወቅስ።
===================


text:
‘ኢሳይያስ፡ እዚ ሓለቓ (ካፖ) ጥፍኣት፡ ንኸይፈልጠን ይኹን ንኸይዝክረን ዝመሓለለንን ዝጠሓለለንን ክልተ ነገራት ኣለዋ፡። ንሳተን ከኣ፡ እታ ቐዳመይቲ “ፍቕሪ ሰብ” እታ ካልኣይቲ ኸኣ “ምሕረት” እየን።’
ሕቶ ዋዕላ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ፖለቲካዊ ሂወት ኤርትራውያን ኣገዳሲ ቦታ ሒዙ ከምዘሎ ክከሓድ ዝኽእል ኣይኮነን።
ተስፋን ቅብጸትን ገጽ ንገጽ
ወዲ ሰብ: ተስፋ ከይረኸበ ህይወቱ ንምቕያር ዘድልዮ ኒሕን ጻዕርን ከመንጩ ኣይክእልን እዩ። ጻዕሩን ትግሃቱን: ሽግሩ ዝፈትሕ መጻኢኡ ዝቕይር ምስ ዝኸውን ጥራይ ‘ዩ ዝዕጠቐሉ። ይኹንምበር፡ ነቶም ኣብ ጉዕዞኡ ዘጋጥሙዎ ለጠቕ ዝበሉ ህሞታትን ፍጻሜታትን ወትሩ ዕሽሽ እናበለ: ብግርህናን ብጕርሕን ካብ ክዉንነት ርሒቑ እናተዛነየ ዝሓልፍ እንተኾይኑ ‘ውን: ብሕልማዊ-ተስፋ ናይ ምስቓይ ሓደጋ ኣለዎ። ንኤርትራውያን ካብ ዘጋጠመና ሓደጋታት ሓደ ኸኣ: እዚ ስነኣእሙራዊ ቀውሲ ‘ዚ እዩ።


text:
Skip to content
ዳርጋ ኣብ ጫፍ ሰሜናዊ ዋልታ ኣብ ሓንቲ ካብ ሃብታማት ሃገራት ዓለምና ጥራይ ዘይኮነት ሲ ዓመት መጸ ምስ ቀዳሞት ክልተ ወዲ ሰብ ክነብረለን ዝመቸኣ ተባሂላ እትሰመ ሃገር ሰፊርካ፡ ምስ ኩሉ ሓለፋታት ንሂወት መቐረት ትስእነላ እሞ ትበሳጮ። እንታይ ከ ኣምጽኣኒ ናብዝስ ከኣ ትብል።
መትሓዚ ስኢንካ እናዕነነኻ ተስፉ ሓጐስ ዝበሃል ገጣማይ ምስ ግጥሙ ህሩግ ይብለካ።
“ውሽጥኻ ዝሃሲ ጸገምካ ኣለልዩ
ካብ ዘይምህላው ዶ ዝሓስም ሃልዩ!”
ይብለካ እሞ ድሕሪት ናብቲ መንፈስካ ዝሓደግካሉ ስፍራ ትምለስ። እዚ ውን ብመንፈስ። ሞት ፈሪሕካ ኢኻ ተሰዲድካ ድዩ ዝብለኒ ዘሎ ኢልካ ትሓትት! ግድን ግን እወ ይኾነካ መልሲ ብዛዕባ ንዋታዊ ህላወ ይዛረብ ከምዘየለ ርዱእ ጌርካ ትቕጽል። መልሲ ንምርካብ ግን ምስታ ግጥሚ ምቕጻል ጥራይ እዩ።
“ህላወና ዘማዕርግ ጽባቐና ምስ ጠፍአ
”ሩፍታና” እናበልና ዕግበትና ዝርአ
ገዛና ገዲፍና ወጺእና ንግዳም
ንርኽበት ናፊቕና ካብ ስእነት ንምህዳም፥”
ዝብሉ ነግሕታት ድሕሪ ምንባብ፡ ንሂወት ትርጉም ዘልብሳ ምስሊ ሰላም ዘለዎ ናጽነት፡ ውሕስነት ዘለዎ ሂወት ስኢንና እንዲና ወጺእና ይብሉኻ ከም ዘለዉ ትርዳእ። ርኹባት ክንከውን ብንዋይ ዶ ወይ ሲ ሂወትና ክንረኽባ ዝብል ሕቶ ግን ቅጅል ይብለካ ድሕሪ እታ ራብዐይቲ ነግሒ ምንባብካ። ሂወትና ከይንስእን ዶ ዝሰኣንናዮ ክንደሊ!? ውን ትብል። ኩሎም ተመላላእቲ ምዃኖም ግን ኣይተርፎምን፡፡ ብሰንኪ ስእነት ናጽነት ዝኣተወ ድኽነት፡ ንምፍዋስ፡ ሂወትና ከይንስእናን ዝሰኣንናዮ ጽባቐ ሂወት ንምንዳይን ግዳም ምሕዳርና ተውክእ እዛ ግጥሚ። ቁጡብ ቃላት ንእልቢ ዘይብሉ ምስልታት ምስካሙ እናተገረምካ ንባብካ ትቕጽል። ኣብ መንጎ ግን ሕቶ ውሽጥኻ ይሕዘካ መን ኣውጺኡኒ፡ ከመይ ኢለ ወጺኤ ኣበይ ንምብጻሕ፡ ምስ መን ዝብሉ ሕቶታት ይለዓሉ። ካልእ ብርሃነ ገብረሂወት ገጣማይ እዚ ውን ምስ ግጥሙ። ኣብ ጥቓኻ ዘዘው እናበለ ‘ውርሻ’ ዩ የድምጽ። ናይ ምንታይ ውርሻ መን ወራሲ ካብ መን? እና ሓሰብካ፡
“ውሕጅ ዓሻ
ፈታዊ መገሻ፡
እትሓድሮ
ኣብዚ’ዩ ዘይትብሎ፡
ያኢ ክትመቘሉ
ወይ ክትብርኵተሉ
ሓዊ ንመእጐዲ
ተሰኪምካ ጕንዲ።”
ክብል ትሰምዖ። ሕስብ ምስ ኣበልካ ዕሽነት ታሪኽ ይስቆረካ። ኣብዚ መዕለብየይ ከይበለ ዝገይሽ ታሪኽ። መመላእታ ፍጻሜታቱ ዘዝረኸቦ እናተማልአ ዝገይሽ ታሪኽ። ንዓኻ ውን ከም ዝለከመካ ትርዳእ።
“እንታይ ክትረክብ?
ትጭክን ኣብ ገረብ፡
ትብርቁቖ ካብ ዝበቘለሉ
ገላቢጥካ ሃሙ ተጥፍኣሉ፡
ሓይልኻ ጠሊሙካ ንትጠልሞ
ሓንሳእ ተንሳፍፎ
ሓንሳእ ተላትሞ!”
ኣብ ዝብሉ መኣዛ ዘይብሎም ግን ምኡዛት ነግሕታት እቲ ጨካን ታሪኽ ካብ መበቆልካ ነቒሉ እናከላበተ ክወስደካ ህያው ትርኢት ትርኢ። ናበይ እዩ ክወስደካ!? ታሪኽ ፍጻሜታት ጸብጺቡ ዝሓልፍ እምበር ባዕሉ ዝቆጻጸሮ ሓይሊ ስለዘይብሉ ሃንደበት ካልእ ፍጻሜ ኣብ ዘጓንፈሉ ንኻልእ ሓይሊ ሓይሉ የረክብ ወይ ሃፊፉ ይተርፍ። እንታይ ይረክብ ግን እዚ ዝገብረኒ ኢልካ ክትሓትት ባህርያዊ ይኾነካ። ታሪኽ ዘየቋርጽ ተወራራሲ ባህሪ ዘለዎ ብምዃኑ ውርሻኡ ንምትግባር ንዘይወጠንካዮን ዘይሓሰብካዮን ሓደጋ ከቃልዓካ ድሕር ከምዘይብል ከኣ ይምለሰልካ። ኣብ ታሪኽ ሚዛንን ምምዝዛንን የለን። ባህሪ ታሪኽ ዕሽነት እዩ።
“ከይትልብም ኰይኑካ ናይ ኣቦ
ውርሻ ከኣ ንመን እሞ ክትህቦ?
እምበር ኣኽፊእካዮ
ብዕሽነትካ ንጕንዲ ጐዲእካዮ፡
ከይወጠኖ ከይሓሰቦ”
ኣብ ውነኻ ትምለስ ከመይ ኢለ ደኣ ኣብዚ በጻሕኩ ምስ በልካ፡ እቲ ቀዳማይ ዝረኸበካ ገጣማይ ይመጽእ።ንሱ ተስፉ ሓጐስ። ምስታ ዘይወዳእካያ ግጥሙ። ኣካል ሂወትካ ኮይኑ ስለዘዘንቱ ዝያዳ ንጹርነት ግጥሙ ይረአ።
“ምስ ኣራዊትን ኣረሜናትን እናተራጸምና፡
ብተፈጥሮን ፍጡራትን እናተጓደልና፡
ካብ ሃገር ናብ ሃገር
ካብ ኣህጉር ናብ ኣህጉር
ኣእላፍ ሓጹር እናተቓለስና ናጽነት ዝህግር
ጫፋት በጺሕናዮም ተወዲኡ ስግግር፡፡”
ምስ ኩሎም ኣራዊትን በረኻን ኣረሜናት ሸፋቱ ሲናይን ምድረ በዳ ሰሃራን እናተራጸምና፡ በጃ ሂወትና ሂወት ኣሓትን ኣሕዋትን ብባህራዊ ሓደጋን መጻወድያ ኣረሜናትን እናተኸፍለ ካብቶም ዝነቐልና ገሌና ኩሎም ጫፋት ዓለም በጺሕና። ንዘይምቕጻል እኳ እንተዘይ ወሰንና ኣድማስ ከምዝኸልከለና ንርኢ። ደው! ምቕጻል የለን፡፡ ጽባቐና ዘማዕርግ ሩፍታና ዝረኸብናዮ መስለና፡፡ ሃንደበት ግን፡ ኩሉ ከንቱ እዩ ከምዝተባህለ ኣካል እቲ ዛንታ ዝኾነ ገጣማይ የርእየና። ግጥሙ፥
“መለሳ ዘይብሉ ኮንቱ ላዕልን ታሕትን
ነዛ ንምስትንፋስ ከርተት ካብዝን ናብትን
ወጮ ‘ንተገምጠልካዮ ወጮ” ኮይናትና ዓለም
ኣብ ዝኸድናዮ ክንጭነቕ ርሒቑና ሰለም፡፡”
ኢላ ናብቲ ፈለማኻ ትመልሰካ። “ናብ ንጠፍኦ እኮ ጠፊኡና” ኢልካ ተማርር። ገጣማይ ይዕዘር። ንስኻ ቀንፈዘው ትብል። ካብ ርሑቕ ግን እቲ ትስፉው ገጣማይ ዳግማይ ይቕልቀል።
“ዓዲ ጥዕናኻ” ዝብል ደሃይ ትሰምዕ። እንታይ ኮን ይብል ይኸውን? ትህንጠ።
“ውሑጅ ስደት ግዳይ መዓት
ሕላፍ ፈተና በዓል ትብዓት
ኣለኻ ዶ ኣንታ ምስ ልብኻ?
ምስ ውኖኻ ምስ ወንኻ!
ኣሎኻ ዶ ኣንታ ምስ ሓይልኻ?
ምስ ብልሕኻ ምስ ሓቦኻ!”
ኣብዘን ነግሕታት ዝረኣኻዮ መከራን መሰናኽላትን ዘርኣኻዮ ጽንዓትን ትብዓትን የዘኻኽረካ እሞ፡ ገና ጽንዓትካን ዘይተመናንሀ ውነኻን ምስኻ ክሪኦ ይትስፎ። ኣየ’ባ ዝነበረካ ሓይልን ብልሕን እናበለ ከኣ ከነቓቕሓካ ይፍትን። ድሮ ምሳኻ ኮይኑ ርኢዎ ንዘሎ ዘይጠዓመካ ስደት ግን ክኽሕዶ ኣይደልን። ምስትምሳልካ ይረኣዮ እሞ ከጸናንዓካ ይደሊ።
“ቅንዕ እስኪ በል
ትርኢትካ ይምበልበል
ፍሽኽ እናበልካ ገጽካ ኣድምቆ
ራኢኻ እናሓለኻ ትዝታኻ ኣርሕቆ
ሕርን በል ኣይተስተማስል!
ሰብ ንርእሱ’ዩ ዝመስል።”
‘ ይእከልካ ምድናን ዋእ’ ይብለካ፡፡ ብርህርህ በል ፍሽኽታ እሞ ኣርኢ ጽንዓት ክስመዓካ እዩ ይምዕድ። ብቐንዱ ዘሰደደካ ምኽንያት ስእነት ናጽነት ይኹን እምበር ካብ ወጻኻ ከም ሰብ ራኢ ክህልወካ ግድን እዩ። እምበኣር ኣብ ትዝታ ምንባር ካብ ራኢኻ ዝኾልፍን ድሕሪት ዝመልስን ስለዝኾነስ ኩሉ ግዜ ራኢኻ ዘክር፡ ንዕኡ ስራሕ እሞ ምስትምሳልካ ክእለ ይብለካ። ብቐደሙ ጽንዓትን ብልሕን እዩ ኣብዚ ኣብጺሑካ እሞ ኣይተጥፍኣዮ ደኣ ምሰሎ እናበለ የዘኻኽር።
ዓሕ ምባል ዘምጽኦ ፋይዳ ከምዘየለን ዝጠፍአ ክትዝክር ዘለካ ከይትስእንን በቲ ሓደ ዘጥፋእካዮ ተኪእካ ካልእ ካብኡ ዝበልጽ ውን ንምውናን ሰፊሕ ዕድል ከምዘለካ ይነግረካ። እዚ ዝኸውን ግን ምሉእነት ህላዌኻ ምስ ሓይሊ መንፈሱ ኣገዳሲ እዩ ይብል።
“ንዝጠፍአ ግዲ ኣይትግበረሉ
ምስ ግዜ ተተካኢ እንዳኣሉ
ዘይበጻሕካዮ ውን ብዙሕ ይህሉ
ዕድመ ይሃብካ ‘ምበር ተርክበሉ
ዘድንን የብልካን ዘጸምሉ
ህላወኻ’ዩ ልዕሊ ኩሉ፡፡”
እምበር ከ ንእስነትካ እንታይ ተላዒልዎ! ክትሓስበሉ ዘለካስ እቲ ሕጂ ትገብሮ እዩ። ዘይተገብረ ከኣ መዓልቱ ሓልዩ ይግበር ልዕሊ ኩሉ ግን ጭንቀት ኣወግድ እናበለ ነቲ ኣቐዲሙ ህላዌኻ እዩ ኣገዳሲ ዝበሎ የራጉዶ።
“ጎበዝ እንዲኻ
እንታይ ግድኻ
ዝግበር ምበር ኣየሕስብካ ዘይተገብረ
ኣይትጨነቐሉ ክብጻሕ እዩ በብእብረ።”
ግዳ ኣብ ዓዲ ጓና ምህላውካ ዘይተርፍ ክንደየናይ ምሉእነት ከይህልዎ፡ ኩሉ ዓይነት ጸገም ከም ተነጽሎ፡ ምጒናይ፡ ውርደት ምዝርራይ ከጓንፈካ እዩ፡ ግን ንነብሶም ኣይበሉ መስጣኻ ክወርዶም እዩ እቶም እዚ ዝገብሩ። ስለዝስ ኣጆኻ!
“እንተ እቲ ብሰባት እትሓሞ
ዓዘራ ክኾኖም እዩ’ሞ፥
ስደተኛ እናበሉ ከስተማስሉኻ
ሰብ የብሉን ኢሎም እንተጓነዩኻ
መንገደኛ’ዩ እናበሉ ክንጽሉኻ
እንተጋየሹኻ እንተገለሉኻ
ኣጆኻ!
ኣይተውድቕ ናሎኻ!”
እቲ ዘገድስ ስራሕካ እዩ። እቲ ዘገድስ ውጽኢትካ እዩ። ሰብ እንታይ በለ፡ ብዛዕባኻ እንታይ ሓሰበን እንታይ ተሰመዖን ዘገድስ ኣይኮነን። ኣበይ ኣለኻ ብዘየገድስ ምስ ውነኻን ምስ ሓይልኻን፡ ምስ ጽንዓትካን ምስ ብልሕኻን ኮታስ ህላዌኻ ብምሉእነት እዩ ኣገዳሲ። ኩሉ ግዜ ነዚ ዘክር።
“እንታይ ትገብር ‘ምበር
እንታይ ትበሃል ዶ ከዳኒ
ከመይ ኣለኻ ‘ምበር
ኣበይ ኣይኮነን ወሳኒ።”
ተሰዲድካ ኢኻ። መጻኢ ግን ኣለካ። ንመጻኢኻ እትዓዮ ንስኻ ምዃንካ ዘክር። ነታ ክትፍትሻ ዝወጻእካ ሂወት ባዕልኻ ፍጠራ። እቲ ዘውጽኣካ ታሪኽ ገዲፉካ እዩ። እቲ ዝሓሸ እዩ ዝበልካዮ ስፍራ ስደት ውን መለሳ ኣይረኸብካሉን። እሞ ዋና ነብስኻ ኩን። ፍረ ዘይርከቦ የለን። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ፍረ ዕቤት ኣሎ። ኣይትረብርብ ጥራይ። ኣይትዳህለል ከኣ።
“በርትዕ ጥራሕ
ህይወትካ ምራሕ
መልክዕካ ሒዝካ ዘዂርዕ ግርማ
እምነትካ ኣሚንካ ብንጹር ዕላማ
ሰጉም – ንበር
ስራሕ – ክበር
በረኻ ይኹን ጎደቦ
ፍረ ጥራሕ ይረኸቦ
ኣይትተሓለል ኣይትተሃመል
ንዕቤትካ ቀጻሊ ተመልመል”
ሞራል ኣስኒቑካ ይዕዘር። ከም ቀደምካ ንበይንኻ ግን ምስ ሓድሽ መንፈስ። ናብ ዳግማይ ምስትምቓር ግጥምታት ትኣቱ። ብልጫታተን ትርኢ። ገለ ድኽመታት ውን ብልጭ ይብለካ።
ኣብዘን ሰለስተ ተዋሰብቲ ግጥምታት፡ ዝረኣኹዎ ጽባቐ ግቡእ ውክልና፡ ዘየቋርጽ ዋሕዚ፡ ስጥመት ቃላት ምስ ቴማ ከምኡ ውን ኣድማሳውነትን ዘልኣለማውነትን እዩ።
ውክልና፥
ኣብ ‘ውርሻ’ ትብል ግጥሚ ብርሃነ ገብረሂወት ታሪኽ ልክዕ ምስሉን ስርሑን ሒዙ ብግቡእ ተወኪሉ ኣሎ።
ዋሕዚ፥
ዋሕዚ ሰለስቲኤን ግጥምታት ከምቲ ኣብ ዝርዝር ውን ሪኢናዮ ዘለና ኣዝዩ ስጡም እዩ።
ስጥመት ቃላት፥
ቃላት ተሰከምቲ ናይ ሓሳብ ከም ምዃኖም መጠን ተመሪጾምን ውህደቶም ተለልዩን ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ይግባእ። ከምኡ ውን ዝያዳን ጐደሎን ዘይብሎም ነፍሲ ወከፍ ቃል ብምኽንያትን ብምሉእነትን ኣብ ቦታኡ ክስኳዕ ትጽቢት ይግበር። ኣስተብህሎይ ኣብዘን ግጥምታት ዘለዉ ቃላት ነዚ ዝጠቐስኩዎ ዘማልአ እዩ።
ኣድማስውነትን ዘልኣለማውነትን፥
ግጥሚ ኣብ ውሱን ቦታን ግዜን ይጸሓፍ እምበር፡ ምስቲ ዝጸሓፈሉ ዘሎ ዛዕባ ብምትእስሳር ኣብ ኩሉ ኩርናዕ ዓለምን ንኹሉ ግዜን ዝስተማቐር ምስ ዝኸውን ብልጭኡ የመስክር። ሓይሊ ገጣማይ ውን ደሚቑ ይርአ። ስለዚ ገጣማይ ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ካብ ጸቢብነት ሓራ ኮይኑ ክጽሕፍ ትጽቢት ይግበረሉ፡፡ እዘን ግጥምታት ምስ እንርኢ፡ ናብ ዝኾነ ቋንቋ ይተርጐማ፡ እቶም ንርብዒ ዘመን ግዳይ ስደት ዝኾኑ ሶማላውያን፡ ኣብ ርሑቕ ምብራቕ ዘለዉ ደቂ ኣፍጋኒስታን፡ ቀዳማይ ደረጃ ሒዞም ዘለዉ ሶርያውያን ካልኦትን በብቛንቋኦም ከስተማቕርወን ምቹኣት እየን፡፡ ንኣድማሳውነት ለቢሰንኦ ኣለዋ።
ጥንታውያን ደቂ እራኤል፡ እቶም ኣብ ቅድሚ ኣስታት ሚእቲ ዓመት ንኣሜሪካ ዝፈለሱ ልዕሊ 5 ሚልዮን ኖርዌጃውያን፡ ኣብ ዘመነ ናዚ ዝተኻላበቱ ኣይሁዳውያን፡ ኣብ ቴስዓታት ነናብ ዝጥዕሞም ፋሕ ዝበሉ ደቂ ምብራቕ ኤውሮጳ፡ ናይ ሎሚ ተሰደድቲ ንሕናን ከማናን እቶም ኣብ መጻኢ እቲ ጉዕዞኡ ዘየቋርጽ ታሪኽ ዝብድሎም ዜጋታት ውን ከስተማቕርወን ምንም ጸገም የብለንን። ካብ ጥንቲ ክሳብ ዘልኣለም ህሉዋት እየን። ንዘልኣለማውነት ውን ናተን ጌረንኦ ኣለዋ።
ዝተራእየኒ ድኽመት፥
መቐረት ግጥሚ ኣብ ክንዲ ሓፈሻዊ ኩርናዕ መሪጹ ከርኢ እንከሎ ዝያዳ ይጽብቕ። እዘን በብመዳየን ንጠንቅን ሳዕቤንን ስደት ከምኡ ውን መንገዲ ስደትን ምስሉን ዘርኣያና ግጥምታት ሓፈሻዊ ትሕዝቶ ሒዘን እየን ቀሪበን። ኣብ ክንድኡ ንእሽቶ ኩርናዕ መሪጸን ብምንጽጻር ንዛዕብአን እንተዘቕርብኦ ዝያዳ ተፈተውቲ ምኾና።
ከምኡ ውን ሓፈሻውያን ምዃነን ኖርሟል ዋሕዝን ኣዝዩ ተራ ቃልን ክጥቀማ ኣገዲድወን እዩ። ኣብ ፍሉይ ኩርናዕ፡ ዝተራቐቐን ዝወርጸጸን ቃላት ክጥቀም ርሒብ ተኽእሎ ኣሎ። ብተወሳኺ ኣዝዩ ልሙድ ዜማ ግጥሚ እየን ሒዘን ዘለዋ። እዚ ከኣ ሳዕቤን ናይ ንዓቢ ጉዳይ ከምዘለዎ ክተርእዮ ምድላይ እዩ። ፍሉይ ኩርናዕ መሪጽካ ንዓቢ ጉዳይ ከተርኢ ምኽኣል ዜማ ግጥምኻ ውን ተዘካርን ተፈታውን ክኸውን ይገብሮ እዩ፡፡ ብዘይብኡ ካብ ንቡር ውጽእ ዝበለ ናትካ ዜማ ክህልወካ ይሕግዝ።
Like this:
Like Loading...
Related


text:
ኬንያ ኣብታ ሃገር ንዝንቀሳቐሱ ኣስታት 500 ዘይመንግስታዊ ትካላት ዝሃበቶ ፍቓድ መንጢላቶም።ገሊኦም ምስ ሽብር ርክብ ኣለዎም ብዝብል ተኸሲሶም ኣለው።እቲ ውሳነ እስላማዊ ኣኸረርቲ ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ፈፂሞምዎም ዝተብሃሉ ተኸታተልቲ መጥቓዕትታት ስዒቡ ሓለዋ ፀጥታ ንምሕያል ኣብእትንቀሳቐሰሉ እዋን እዩ።
ንዘይመንግስታዊ ትካላት ኬንያ ዝቆፃፀር ቦርድ ኣብታ ሃገርን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪካን ንሽብር ገንዘብ ብምሕጋዝን ኣብ ተግባራት ሽብር ብምስታፍን ን15 ዘይመንግስታዊ ትካላት ኸሲሱዎም ኣሎ።
ኣብ ናይሮቢ ንጋዜጠኛታት መግለፂ ዝሃቡ ፈፃሚ ዳይረክተር እቲ ቦርድ ፋዙል መሓመድ ካብቶም 500 ጉጅለታት ስቪል ማሕበረሰባት ናይ ገሊኦም ናይ ባንኪ ሒሳብ ተዓፂዩ’ሎ ኢሎም።ናይ ወፃእተኛታት ፍቓድ ስራሕ ተሓዲጎምን ገሊኦም ድማ ክኽሰሱ ይኽእሉን እዮም ኢሎም። ብምስዓብ ‘’እቲ ቦርድ ምስ ትካላት ፀጥታ ብምትሕብባር ነዞም ከባቢያውን ዓለምለኻውን ዘይመንግስታዊ ትካላት ምስ ተሓባበርቶምን መወልቶምን ፈሊዩዎም ኣሎ’’ኢሎም።
እቲ ቦርድ ከይንቀሳቐስ ዝተኣገደ ገንዘብ እተን ትካላት ኣብታ ሃገር ንክሰርሓ ፍቓድ ንዘለወን ዘይመንግስታዊ ትካልት ከከፋፍለን እዩ ኢሎም።
ኣብ ልዕሊ ፕሬዝዳንት ኬንያታን ምኽትል ፕሬዝዳንት ሩቶን ኽሲ ምስ ዝመስረተ ዓለምለኸ መጋባእያ ገበን ርክብ ኣለዎም ብዝብል ኣብቶም ዝሓለፉ ሒደት ኣዋርሕ ብዙሓት ዘይመንግስታዊ ትካላት ኣብ ትሕቲ ከቢድ ፅዕንቶ መንግስቲ ከምዝኣትው ተፈሊጡ’ሎ።
ዋና ዓቃቢ ሕጊ ዓለምለኸ መጋባእያ ገበን ብቑዕ መርትዖ ኣይረኸብኩን፣ኣገደስቲ ሰነዳት ንምርካብ እውን መንግስቲ ኬንያ ክተሓባበረኒ ኣይክኣለን ብዝብል ኣብ ልዕሊ ፕሬዝዳንት ኬንያት ጀሚሩዎ ዝነበረ ኽስታት ኣብ መጀመሪያ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ከምዘቋረፆ ይዝከር።


text:
Radio Erena: 07 June 2020
ዚምባብወ፣ ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ ዜጋታታ ተወሺቦምሉ ካብ ዝነበሩ ማእከላት ናይ ዝሃደሙ ስም ዝርዝር ወግዓዊ ገይራ።
መንግስቲ ዚምባብወ ብኮሮና ቫይረስ ናይ ዝተለኽፉ ዜጋታቱ ኣስማት ዝርዝር ብወግዒ ክገልጽ ብሰበስልጣን ንዝቐረበ እማመ፣ ካብ ተጣበቕቲ መሰል ደቂሰብ እታ ሃገር ሓያል ተቓውሞ ክገጥሞ ምጽንሑ ዝፍለጥ’ዩ።
ሰብ ሞያ ሕክምና’ታ ሃገር ብወገኖም፣ ኣስማት በቲ ቫይረስ ናይ ዝተለኽፉ ሰባት ንህዝቢ ምግላጽ፣ መሰል ዜጋታት ምግሃስ ስለዝኾነ፣ ደው ክብል ተማሕጺኖም እዮም።
ካቢኔ ሚኒስተራት ዚምባብወ ብሰሉስ 2 ሰነ ኣብ ዝወዓሎ ኣኼባ፣ ስም ዝርዝር ሕሙማት ንህዝቢ ክንገር ኣብ ዝብል ዛዕባ ምዝታዩ ኣፍሊጡ’ዩ።
እንተኾነ ሓያሎ ሰባት ካብቲ ተወሺቦምሉ ዝነበሩ ማእከላት ክሃድሙ ስለዝጀመሩ፣ መንግስቲ’ታ ሃገር ኣስማቶም ንህዝቢ ብምንጋር ክንጽሎም፣ ብኡ ኣቢሉ ከኣ ናይ ሕልና መቕጻዕቲ ክኾኖም ብምባል፣ ስም ዝርዝር ናይ ኣስታት 50 ሰባት ኣውጺኡ ኣሎ።
ኣብ ገለ ሃገራት ኣፍሪቃ፣ ህዝቢ በዚ ቫይረስ ንዝተለኽፉ ሰባት ብሓዊ ከቃጽሎም ምፍታኑ ከም ኣብነት ዝጠቐሱ ጠበቓታት’ታ ሃገር ብወገኖም፣ እዚ ስጉምቲ’ዚ ኣብ ሕብረተሰብ በሰላ ዝገድፍ ከይከውን ተላብዮም።
ዚምባብወ ዛጊት 226 ብኮሮና ቫይረስ ዝተለኽፉ፣ 4 ሰባት ዝሞቱ፣ ከምኡ’ውን 29 ዝሓወዩ መዝጊባ ኣላ።


text:
ዳን ኮኔል ዝተባህለ ኤሜሪካዊ ጋዜጠኛ፡ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ፡ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምስ ዓለም ኣብ ምልላዩ ዓብይ ግደ ዝተጻወተ ጋዜጠኛ ኢዩ።ንሱ ኣብ መወዳእታ 2003 ኣብ ቦስቶን ኣሜሪካ ኣብ መዛዘሚ ኣኼባ ማሕበር ኣፍሪቓዊ መጽናዕቲ ኣብ ትሕቲ ይኣክል፡ነቐፈታ ፖለቲካዊ ኩነታት ኤርትራ ድሕሪ ነጻነት ብዝብል ኣርእስቲ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኤርትራ ብወግዒ ኣብ ዘቕረቦ ሰፊሕ ነቐፈታ መወዳእታ፡
ሕጂ፡ ን ‘እንታይ ስለምንታይ’ ‘ውን ግዜ የብልካን። ምጕት ሰዓቱ ሓሊፉ፡ በደልን በዳልን ተቐሊዑ እዩ። ዋጋ ናይዚ ኹሉ ጃምላዊ ኣደራዕካ ሓንቲ ቓል እያ። “እምቢ!” ብሓደ ድምጺ። ዳኛ ንስኻ ተዳናዪ ንስኻ ኢኻ። እቲ ለውጢ ብኣኻ ንዓኻ፡ ፖለቲካዊ ስልጣን ከኣ ግዴኻ እዩ።
ሰላም ከመይ ትቕንዩ ኩቡራት መንሰእያት ደቂ ኤረ፤ አብ ዚሓለፈ ጊዜ ንእሽተ ምሕጽንታ ቢዛዕባ ሱዳንን ሊብያን ዝምልከት ጽሒፍና ኔርና ምስ ካልአየይ። ሕጂ ዲማ ቢዛዕባ ህልውን መጻኢን ሃገርና ኪንዘራረብ እንተ ኾይና መጀመሪያ ዘገድሰና ህላወኩም ውሕስነት ህይወትኩም እዩ።


text:
ዘይሕጋዊ ውሳነ ሃገራዊ ባይቶ ኣብ ልዕሊ ዓለም-ለኻዊ ምትእስሳር ኤርትራውያን (EGS)
ጽላል ሲቪካውያን ማሕበራት ዓለም-ለኻዊ ምትእስሳር ኤርትራውያን (EGS) ናብ’ዚ ሕጂ በጺሕናዮ ዘሎና መዋእል ሃገራዊ ባይቶ ንምብጻሕ ኣብ ዝተኻየደ ነዊሕን ዝተሓላለኸን ጉዕዞ ታሪኻዊ ጉቡኡ ዘበርከተ ማሕበር እዩ። EGS ንመስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ብዕግበት ተቐቢሉ ኣብ ምድላው ይኹን ኣብ
ጽላል ሲቪካውያን ማሕበራት ዓለም-ለኻዊ ምትእስሳር ኤርትራውያን (EGS) ናብ’ዚ ሕጂ በጺሕናዮ ዘሎና መዋእል ሃገራዊ ባይቶ ንምብጻሕ ኣብ ዝተኻየደ ነዊሕን ዝተሓላለኸን ጉዕዞ ታሪኻዊ ጉቡኡ ዘበርከተ ማሕበር እዩ። EGS ንመስርሕ ሃገራዊ ዋዕላ ብዕግበት ተቐቢሉ ኣብ ምድላው ይኹን ኣብ ግዜ ዋዕላ ዓቢ ግደ ከም ዝተጻወተ መዝገብ ታሪኽ ዝምስክሮ ሓቂ እዩ። ኣብ መጨረሻ ድማ ኣብ ምድላው ጉባኤ ይኹን ኣብ ምዕዋት ጉባኤ ልዑል ተራ ከም ዝነበሮ ምስክርነት ዘየድልዮ ጉዳይ እዩ። ማሕበርና ምስ’ተን ነዚ መስርሕ እዚ ንምዕዋት ዝተሰማምዓ ትካላት በዓል-ብርኪ ንኽኸውን ካብ ዘተባብዕዎ ነገራት ሓደ፡ “ውሁድ ቃልሲ” ንዓወትካ ከም ዘቀላጥፍ ስለ ዝኣምን እዩ። ምንም እኳ ኣብ መንጎናን ኣብ መንጎ ሃገራዊ ባይቶን ዘይምርዳዳእ ይፈጠር እምበር ኣብ ተሳኒኻ ምቅላስ ዘሎና ርእይቶ ግን ኣብ ቦትኡ ኣሎ።
ኣብ ውሽጢ እቲ ኣኼባ ኴንካ ክትመኻኸር ኣጸጋሚ ስለ ዝነበረ ድማ ኣባላትና ንክንመኻኸር ንደገ ወጻእና። ካብ’ቶም ኣኼበኛታት ደድሕሬና ስዒቦም ብምውጻእ ነቲ ጉዳይ ብሰላማዊ መንገዲ ንምፍታሕ ጻዕርታት ኣካየዱ። ሓደ ካብ’ቶም ዝሰዓቡና ዶክተር ማሓመድ በሽር ኢዩ ነይሩ። ዶክተር መሓመድ ጉዳዩ እንታይ እዩ ምስ በለና ድማ፡ ንሕና “ነታ በጺሓትኩም ዝብሉና ዘሎው ናይ ሓደን ፈረቓን ብጽሒት ክልተ ግበሩልና ኢና ንብል ዘሎና” ምስ በልናዮ፡ ዶክተር መሓመድ በሽር ድማ “ካብ’ዚ ዝቐልል የልቦን፡ የግዳስ ሽግርኩም ንሱ ጥራይ ይኹን እምበር ክልተ ድኣ ንህበኩም” ብማለት ናብ ውሽጢ ኣኼባ መለሰና።
ኣብ ውሽጢ ምስ ኣቶና እቲ ኣርእስቲ ተቐይሩ “ካብ ሓደ ንላዕሊ ቁጽሪ ምእንቲ ክትረኽቡ ብሽም ማሕበር ዝተዓደልትኩም ሓንቲ መንበር ገዲፍኩም ምስ ህዝቢ ተመራረጹ” ይብሉና። ንሕና ድማ ማሕበርና ፈንጢሕና ምስ ህዝቢ ኣይንምረጽን ንብል እሞ፡ ንርእይቶና ዋጋ ከይሃቡ ንምርጫ ንሕጸ ይብሉ። ንሕና ድማ ንዶክተር መሓመድ ክልተ ክንህበኩም ኢልካ ኣእቲኻናስ ንምንታይ ሕጂ ንሕጸ ትብሉ ኣሎኹም? ምስ በልናዮ፡ ዶክተር መሓመድ ድማ “ኣነስ ምእንቲ ክትኣትዉ ኢለ እየ ከምኡ ዝበልኩኹም” ይብለና። ጉዳዩ ከም’ዚ እንዳቐጸለ እንከሎ ክሓጽዩ ይጀምሩ እሞ ካብ’ቶም ሕጹያት ኣባላት EGS ድማ ተኽላይ ኣብራሃን ዶክተር ዮናስ መሓርን ነበሩ። ሕጹያት ፈቓደኛታት ምዃኖም ከይተሓተቱ ድማ ብተብተብ ናብ ምርጫ ኣምርሑ። ንሕና ድማ እቲ ኣገባብ ሕጹያት ፈቓደኛታት ምዃኖም ክሕተቱ ኣሎዎም ስለ ዝበልና ክንሕተቱ ተገብረ። ኣጋጣሚ ተኽላይ ኣብራሃ ሕጹይ ቁጽሪ ሓደ ስለ ዝነበረ ክምረጽ ፍቓደኛ እንተኾይኑ ተሓተተ እሞ መልሱ ድማ ከም’ዚ ዝስዕብ ነበረ። “ነቶም ዝሓጸኹምንን ንሕጸይ ዝደገፍኩምን ዝለዓለ ምስጋናይ የቕርብ።እትኽተልዎ ዘሎኹም ኣገባብ ግን መስመሩ ዝሰሓተ እዩ። ነዚ ኣገባብ እዚ እንተድኣ ተሰማሚዕናሉ ንውጽኢቱ ክንቃወሞ ኣይንኽእልን ኢና። ስለ’ዚ ማሕበረይ ፈንጢሐ ምስ ህዝቢ ክምረጽ ፍቓደኛ ኣይኮንኩን” ይብል። ዶክተር ዮናስ መሓሪ’ውን ተሓቲቱ ተመሳሳሊ ሓሳቡ ብድሕሪ ምግላጽ ክልቲኦም ሕጹያት ኣባላትና ካብ’ቲ ቦታ ናይ ዞባዊ ምርጫ ወጹ። ብድሕሪ እዚ ዘይተጸበናዮን ንሓድነትና ዝፈታትንን ኣሉታዊ ተረኽቦ ዘይዕግበትና ንሰክረታርያ ከነፍልጥ (Protest) ዝሓሸ ኣማራጺ ኮይኑ ስለ ዝረኸብናዮ ጥርዓንና ናብ ኣቦ መንበር ሰክረታርያ ብቓልን ብጽሑፍን ኣቕረብና። ኣብ’ዚ ክንጸር እንደልዮ ከም’ቲ ሓደ-ሓደ ‘ጉባኤ ረጊጾም ወጺኦም” ዝብልዎ፡ ካብ ጉባኤ ኣይወጻእናን። ዝወጻእናዮ ካብ ናይ ሰሜን ኣመሪካ ናይ ምርጫ መኣዲ እዩ። እዚ ድማ ጉባኤና ዝሃበና ጸጋ ተጠቒምና ውሒዱናን በዚሑናን ክንብል መሰልና ምዃኑ ስለ ዝኣመንና እዩ። ክዝንጋዕ ዘየብሉ ከም’ዚ ዓይነት ተመሳሳሊ ውጥረት ኣብ መንጎ ኣባላት ኪዳንን፡ ወጻኢ ካብ ኪዳን ዝኾና ፖለቲካውያን ውድባትን እውን ነይሩ እዩ። ኩልና ተሳተፍቲ ጉባኤ ሓደ መሰል ስለ ዝነበረና ድማ ናይ ሓዴና ቅኑዕ ኮይኑ፤ ናይ’ቲ ካልእ ጌጋ ክኸውን ኣይክእልን እዩ።
>>>>>>>>>
ክቡር ኣቦ-መንበር፡-
ሰላምታና ብምቕዳም ትማሊ ምሸት ኣብ ኣገባብ ኣተዓዳድላን ምርጫን ዞባ ሰሜን ኣመሪካ ዘይምርድዳእ ከም ዝተኸሰተ ክንሕብረካ ንፈቱ። ብመሰረት ብጽሒት ሰሜን ኣመሪካ ኣምራጺት ሽማግለ ንሲቪካውያን ማሕበራት 10% ካብ ሚእቲ ከወሃብ ምስ ሓበረት፡ እዚ ናብ ኣሃዝ ተቐይሩ ሓደን ፈረቓን ምዃኑ ኣረጋገጽና። ኣብ’ዚ ግዜ’ዚ ንኣምራጺት ሽማግለ ሓደን ፈረቓን ዝበሃል ሰብ ስለ ዘየለ ክልተ መናብር ክወሃበና ሓተትና። ኣምራጺት ሽማግለ ግን ንሕቶና ብምንጻግ ሓደ እዩ ዝግባኣኩም ብማለት መለሰትልና። ሓደን ፈረቓን ብርግጽ፡ ሓደ ወይ ክልተ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ግን ሓደን ክህብ፡ ሓደን ድማ ክወስድ ሕድገታት ምስ ዝህሉ ጥራይ እዩ። ጉዳዩ ኣከራኻሪ ኮይኑ ንሓጺር ግዜ ምስ ቀጸለ እንደጌና ካልእ ሓሳብ ከም ኣማራጺ ሂቦሙና። ንሱ ከኣ “እቲ ሲቪካዊ ማሕበር ዝበሃል ገዲፍኩም ምስ ህዝብኹም ተመራረጹ እሞ ካብ ሓደ ንላዕሊ ክትረኽቡ ትኽእሉ ኢኹም” ዝብል እዩ። በዚ መሰረት እውን ከይተሰማማዕናሉ እንከሎና ምስ ህዝቢ ክንመራረጽ ንኽልተ ኣባላት EGS ሓጸዩ። ሕጹያት ንኽንምረጹ ፈቓደኛታት እንተኮይኖም ኣብ ዝተሓተትሉ እዋን ድማ፡ “እዚ እትኽተልዎ ዘሎኹም ኣገባብ ሕጋዊ ኣይኮነን። ነዚ ጉጉይ ኣገባብ ሕጂ እንተዳኣ ተቐቢልናዮ ድማ ንውጽኢቱ ክንቃወሞ ኣይንኽእን ኢና። ብማሕበር ደረጃ ተሳቲፍና ምስ ህዝቢ ወሪድና ዘመራርጽ የብልናን ካብ ዝብል ጽኑዕ እምንቶና ተበጊስና ካኣ “ማሕበርና ፈንጢሕና ምስ ህዝቢ ክንመራረጽ ፈቓደኛታት ኣይኮንናን” ብማለት ነቲ ናይ ምርጫ መስርሕ ኣይተኻፈልናዮን።
ዓለም-ለኻዊ ሓድነት ኤርትራውያን (EGS)
December 1, 2011
>>>>>>>>>>>>>>>
From: yusuf ahmedin
Date: Sat, Dec 10, 2011 at 3:30 PM
Subject: Re: EGS accepts it one seat at the new assembly
To: seyoum tesfaye
Dear Seyoum Tesfaye
I appreciate the EGS’s constructive stand. I wish you all the best, Thankyou.
Greetings
Yusuf Berhanu
From: seyoum tesfaye
To: Tderes@live.co.oe; yubeah71@yahoo.com; EGS-Officials@googlegroups.com
Sent: Saturday, December 10, 2011 10:43 PM
Subject: EGS accepts it one seat at the new assembly
To Mr.Tsega Yohnnes
To Dr. Yosuf Berhanu
Please allow us to extend our congratulation for being elected to the pivotal leadership position of the newly constituted ENCDC.
We wish you complete success in the successful implementation of the overwhelmingly approved program for change.
We take this opportunity to convey to you that EGS will accept the one seat assigned to it in the newly formed assembly.
Our official representative will be Mr. Teklai Abreha.
We here by kindly request that all members of the newly elected leadership be duly notified of our official response.
Thank you helping process our request.
Seyoum Tesfaye
Chairman of Eritrean Global Solidarity
XXX-XXX-4285 cell
08/01/12
Dear Mr Teklai Abraha
Ref: Membership of the Eritrean National Council for Democratic Change (ENC for Democratic Change).
Happy Eritrean Festive days, and Greetings to all members of your family. May 2012 bring peace, stability and prosperity to our people.
Following the exchange of information concerning your membership of the ENC for Democratic Change, and after establishing the relevant evidence from two members of the Council including Mr Yohannes Asmelash, the Deputy Chair of the Executive Committee, and Mr. Kahsai Gufla, member of Executive committee, now, I am pleased to inform you that your case has been successful, and your name included in the list of the members of the ENC for Democratic Change in North America and Canada.
Dr Yusuf Birhanu, who is the Chair of the Executive Committee, has also supported your case.
Members of the Leadership of the council including Mr.Maar and Freweyni Habtemariam both Deputy Chairpersons of the National Council, have also effectively coordinated their efforts to complete the process.
Thank you for your patience
Tzeggai Yohannes,
Chairman
ENC for Democratic Change
1. ቀዳማይ ምስግጋር ወይ ምቅብባል ናይ ወንበር ካብ ፖለቲካዊ ውድብ ናብ በርጌሳዊ ማሕበር ሕጋዊ ሰለ ዘይኮነ ፡ ኮምኡ ውን እቲ ወንበር ጉባኤ ምስ ተወድአ ዝተዓደለ ስለ ዝኾነ እዩ፡፡
2. ጉዳይ ICP ኤርትራዊ እስላማዊ ሰልፊ ዝምልከት ግን፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ጉባኤ፡ ብስምምዕን ኣብ ቅድሚ ህዝብን ዝተፈጸመ ኔሩ።
ዓለም-ለኻዊ ሓድነት ኤርትራውያን (EGS)
ፈጻሚት ኣካል
March 5, 2012


text:
ኣብ ኤርትራ ዝርከባ ኩለን ብሕታዊ ክሊኒካት ብትእዛዝ ስርዓት ህግደፍ ተዓጽየን።
ኣብ ኤርትራ ዝርከባ ኩለን ብሕታዊ ክሊኒካት ካብ ዝሓለፈ ረቡዕ 4 ሕዳር 2009 ኣትሒዘን ብትእዛዝ ስርዓት ህግደፍ ከምዝተዓዘዋ፡ ምጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ እቲ ንህዝቢ ኣገልግሎት ጥዕና ከቕርባ ንዝጸንሓ ኣብ መላእ ኤርትራ ዝርከባ ክሊኒካት ንምዕጻው ካብ ሚኒስትሪ ጥዕና ዝተላእከ መምርሒ ሰለስተ መስመር ብዝተጻሕፎ፡ ምኽንያት ዘይገልጽ ደብዳበ እዩ ናብተን ብሕታውያን ኣብያተ ክሊኒክ ተላኢኹ።
ኣብ ኤርትራ ዝርከባ ኩለን ብሕታዊ ክሊኒካት ካብ ዝሓለፈ ረቡዕ 4 ሕዳር 2009 ኣትሒዘን ብትእዛዝ ስርዓት ህግደፍ ከምዝተዓዘዋ፡ ምጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። ብመሰረት እቲ ሓበሬታ፡ እቲ ንህዝቢ ኣገልግሎት ጥዕና ከቕርባ ንዝጸንሓ ኣብ መላእ ኤርትራ ዝርከባ ክሊኒካት ንምዕጻው ካብ ሚኒስትሪ ጥዕና ዝተላእከ መምርሒ ሰለስተ መስመር ብዝተጻሕፎ፡ ምኽንያት ዘይገልጽ ደብዳበ እዩ ናብተን ብሕታውያን ኣብያተ ክሊኒክ ተላኢኹ።


text:
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛናይ ጾታዊ ሕማማትን ኤድስን ብጾታዊ ርክብ ክመሓላለፉ ይኽእሉ፡ናብ ብልዕቲ ብምእታው ፡ናብ መዓኮርን ኣፍን፡ስለዚ ኩልና ኣብ ክንጥቃዕ ንኽእል ኢና ፡እንተደሊና ገዛእ ርእስና ንጥዕናና ክንከላኸል ንኽእል ኢና ። ዝያዳ ክጥቃዕ ኣብ ሓደጋ ዘሎ ሕብረተሰብ ኣሎ ዶ? እወ። ስለምንታይ እዩ ኣብ ሓደጋ ምህላውካ ክፍለጥ ኣገዳሲ ዝኸውን፡ጥዕናኻ ምእንቲ ክትከላኸል። ንኽትጥቃዕ ኣብ ሓደጋ ከምዘሎኻ ብምንታይ ትፈልጥ? ነዞም ዝስዕቡ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛእዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡ መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ዓይነት ቫይረስ እዚ ብቐሊሉ እዮም...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ ብመዓክር ወይ ብኣፍ ይመሓላለፍ፡ስለዚ ከኣ ብናይ ሓደ ግዜ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ።ስለዚ እቲ ሕማም ካብ ሓደ ናብ ካልእ ይመሓላለፍ እሞ ካብ ሕማም ናብ ሕማም ይኸውን ማለት እዩ። ብናይ ሓደ ግዚ ርክብን ብናይ ኣፍ ዝግበር ርክብን ምስቲ ካልእ ጾታዊ ርክብ ክወዳደር ከሎ ሕማም ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ውሑድ እዩ።መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ ቫይረስ HPV ወይ ኢፒሎማ እንታይ እዩ? እዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡ መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛእዚ ሃፕፕሎማ ዝበሃል ቫይረስ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ኣዝዩ ሓደገኛን ግኑንን እዩ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ የጥቅዕ።ኣብ መንእሰያት ዘሎዎ ጽልዋ ዳርጋ 80% ይበጽሕ።ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዓይነት ቫይረሳት ኣሎዉ ፡መብዛሕቲኦም ግን ሕማም ዘስዕቡ ወይ ምልክታት ዘርእዩ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ከኣ ኣብ ከባቢ መትሎን ኣብ ኣፍን ትንሓግን ሕማም የስዕብ። መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት ነዚ ቫይረስ እዚ ብቀሊሉ እዮም...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛጾታዊ ርክብ ካብቲ ሓደ ካብ ህወትና ዘይፍለ ኣገዳሲ ነገር እዩ፡ከምኡ ውን ገለ ክፋል ናይ ኣካላውን ስነሓሳባውን ጥዕናና ዘይፍለዩ እዮም።ኣብ ሂወትና ብዙሕ ናይ ጾታዊ ርክብ ተመክሮታት ይገጥመና እዩ።ገለ ግዜ ግን ንሕማማት ንቃላዕ ኢና ። ኣብዚ ቀረባ ዓመታት ኣብ እስራኤል ቁጽሪ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት እንዳለዓለ ይኸይድ ኣሎ፡ብፍላይ ከኣ ከም በዓል ጅግል፡ፍንጣጣ፡ከላመድያ ዝኣመሰሉ ሕማማት ።በዚ መሰረት ኣብ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛከላመድያ ሓደ ካብቶም ኣዝዮም ልሙዳት ዝኾኑ ጾታዊ ሕማም እዩ፡ብፍላይ ከኣ ኣብ ክሊ ዕድመ 15-25 ዘሎዉ ።ካብ ክላመድያ ትራኮማቲስ ዝበሃል ባክተርያ ከኣ ይመጽእ፡ እዚ ባክተርያ እዚ ከኣ ኣብ ፍሕኛ ሽንቲ ወዲ ተባዕታይ ረኽሲ የኸትል፡ንጛል ኣንስተይቲ ከኣ ረኽሲ ናይ ማህጸን የኸትለላ።መብዛሕትኦም ግዳያት ናይዚ ሕማም እዚ ኣወዳት ይኹኑ ኣዋልድ ዝኾነ ዓይነት ምልክታት የብሎምን፡ከምዝተጠቖዑ ውን ኣይፈልጡን በዚ መሰረት ከኣ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛኤድስ-ናይ ተጻዋርነት ዓቕሚ ዘዳኽም ምልክታት እዚ ሕማም እዚ ብHIV(Human immune deficiency virus)ዝመጽእ እዩ-እዚ ሕማም እዚ ከኣ ነቲ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ክሳብ ናይ መወዳእታ ደረጃ ክሳብ (ናይ ኤድስ ደረጃ) የዳኽምዎ።እዚ ሕማም እዚ ካብ ሰብ ናብ ሰብ ብጾታዊ ርክብ ይመሓላለፍ ፡ብምትንኻፍ ደም ናይ ዝሓመመ ካልእ ሰብ፡ካብ ኣደ ናብ ሕጻን ብፍላይ ከኣ ኣብ ግዜ ሕርሲ ካብ ኣደ ናብቲ ሕጻን ከምኡ ውን...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛናይ ጾታዊ ርክብ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ እዮም ዝመሓላለፉ-ብብልዕቲ፡ብመዓኮር ብኣፍ፡ከምኡ ውን ብሓደ ግዜ ምትንኻፍ ይመሓላለፉ፡እቲ ናይ ምምሕልላፍ ደረጃታት ካብ ሕማም ናብ ሕማም ዝተፈላለየ እዩ። ገለ ሕማማት ብምትንኻፍ ወይ ብናይ ኣፍ ዝግበሩ ጾታዊ ርክባት ብዝወሓደ ደረጃ ዝመሓላለፉ ዓይነት ሕማማት ኣሎዉ። መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብቲ ቀዳማይ ደረጃ ድሕሪ በቲ ሕማም ምጥቃዕካ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብኹሉ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ብብልዕቲ ብመዓክር ወይ ብኣፍ ይመሓላለፍ፡ስለዚ ከኣ ብናይ ሓደ ግዜ ርክብ ክመሓላለፍ ተኽእሎ ኣሎ።ስለዚ እቲ ሕማም ካብ ሓደ ናብ ካልእ ይመሓላለፍ እሞ ካብ ሕማም ናብ ሕማም ይኸውን ማለት እዩ። ብናይ ሓደ ግዚ ርክብን ብናይ ኣፍ ዝግበር ርክብን ምስቲ ካልእ ጾታዊ ርክብ ክወዳደር ከሎ ሕማም ናይ ምምሕልላፍ ተኽእሎ ውሑድ እዩ።መብዛሕትኦም ብጾታዊ ርክብ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛክትጠንስ ምኽኣል ሓደ ህያብ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ተፈጥሮ ዝተቐበላኦ እዩ፡እዚ ናይ ሂወት ናይ ምፍጣር ተመኩሮ እዩ።እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ኣብዘይግዚኡ ጥንሲ እንተሒዝኪ ከኣ ካልእ ፍልይ ዝበለ ስምዒት ክፈጥረልኪ ይኽእል እዩ፡ኣወንታዊ ነገር ክጎድል ይኽእል እዩ።ከም ጎርዞ ጥንሲ ክህልወኪ ወይ ከይህልወኪ ንምምራጽ ብዛዕባ ጥንሲ ፍልጠት ክህልወኪ ኣገዳሲ እዩ፡ፍልጠት ሓይሊ ስለዝኾነ ማለት እዩ!ብሓቀኛ ዝኾነ ፍልጠት ጥዕናኽን...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛግዜ ጥንሲ እቲ ቕዱስ ዝበሃል ግዜ እዩ ኣብ ምምጻእ ሂወት ከም ማለት እዩ።ኣዝዩ ብርቱዕ ስምዒት ዝፈጥር ነገር እዩ፡እዚ ሆርሞን ውን የልዕል እዩ።ኣብዘመና እንሰምዖም ነገራት ማለት ከም በዓል ጨና ናይ ምጥዓም፡ዋላ ውን ናይ ጾታዊ ስምዒት፡ነዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን ከመይ ጌርና ኢና ነዚ ኣብ ሂወትና ዘግጥመና ሕልኽላኻት በዲህና ዝበለጸን ናይ ዓወት ሂወትን ዘሓጉስን ሂወት እንመርሕ ዘሎና ? ዝኾነ ዘስገኣካ ኩነታት ምውጋድ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ1.ምእንቲ ከተውትሮ ከተቕንዖ ይግባእ።ወዲ ተባዕታይ ስሩዕ ዝኾነ መትሎ ምቕናዕ ክህልዎ ይግባእ፡እዚ ከኣ ጥዕና ናይ መትሎኡ ንምሕላው እዩ።መትሎ እኹል ኣየር ክረክብ እንተኾይኑ ክወትርን ክቐንዕን ኣሎዎ፡ኣየር ንመትሎ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።ወዲ ተባዓትይ ዝኾነ ናይ ጥዕና ሽግር እንተዘይብሉ ብባህሪ መትሎኡ ይቐንዕ እዩ፡ብመዓልቲ እንተዘይቀንዖ ውን ዘሻቕል የብሉን፡ምውታር ካብ ሓንጎል እዩ እዚ ኣብ እዋን ድቓስ ብሕልሚ ውን ክኸውን...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛማሕበር ደቂ ኣንስትዮን ኣካላተንን ሕዳር 2015 “ኣብ ገዛ ፡ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝራብ ዳርጋ ተሓቢእካ እዩ ነይሩ፡ምሉእ ብምሉእ ከይተኸደንካ ኣብ ጥቓ ኣቦኻ ኣዴኻ ኣሕዋትካን ምንቅስቓስ ዳርጋ ኣይነበረን፡እዚ ብዛዕባ ጾታዊ ርክብ ምዝራብ እምበኣር ዳርጋ ምስ ናይ ቀረባ መሓዛኻ ወይ ዕርክኻ እዩ ነይሩ ጾታዊ ርክብ እቲ ናይ ሂወትና ኣገዳሲ ነገር እዩ፡ካብ እንውለደሉ ጀሚሩ ክሳብ መወዳእታ ኣብ ሂወትና ዓቢ ኣገዳስነት...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛፍንጣጣ ፍንጣጣ ብትሮፐኖማ ፓሊዱም ዝበሃል ባክተርያ ዝመጽእ ጾታዊ ሕማም እዩ።እዚ ሕማም እዚ ንገለ ምልክታት ይመጾም እዩ ንገለ ከኣ ኣይረኣዮምን ማለት እዩ።እዚ ፍንጣጣ ንኸተላልዮ እቲ ዝተሓተ ክሳብ ክልተ ዓመት እቲ ዝለዓለ ከኣ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመት ይጸንሕ ማለት እዩ።እቲ ዝቐልጠፈ ፍንጣጣ 30% ይመሓላለፍ ብፍላይ ከኣ ካብ ኣደ ናብ ኦባሪ ከኣ ዝተለምደ እዩ።እዚ ድንጉይ ዝበሃል ፍንጣጣ ከኣ ካብ ኣደ ናብ ኦባሪ ብዝወሓደ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛኣብ ግዜ ጉብዝና ቅድሚ ጽግያ ምምጻኡ ኣካላትና ይጉብዝ ከምዘሎን ለውጢ ይገብር ከምዘሎን ይስመዓና -ኣጥባት ይወጸና ኣብ ሕንትኽትኽትናን ብልዕትናን ጸጉሪ ነውጽእ።እዚ ኩሉ ለውጢ ናይ ሆርሞናት ኣብ ኣካላትና እዩ።ኣብ መንጎ ቁልነትን ጉብዝናን መሰጋገሪ ጽግያ ይበሃል እዚ ከኣ እዩ “ፐርየድ መጽዩኒ ወይ ማኑስትራሽን መጽዩኒ”ክንብል ዝገብረና።እዚ ከኣ እዩ ናብ ጉብዝና ከምዝበጻሕናን ክንፈሪ ከምእንኽእልን ዘመክተልና ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛፍሕኛ .ናይ መፈላልዮ ኣዕጽምቲ መትሎ .ኢምብሮይደሪ .ሞልዲንግ/ናይ ፈሳሲ .ዕልቦ ናይ ሽንቲ ትቦ ሲግሞይድ ኣንፈ መዓንጣ ስፐርም ቫስ ደፈረንስ ፕሮስተት ኮፐር ግላንድስ መሃንቱስ/መዓኮር ሻምብቖ ናይ ዘርኢ ናይ ፍረነብሲ ዓቀን ፍረነብሲ ከረጢት ፍረ ነብሲ ከምዚ ዓይነት ጽሑፍ ምግዛእ ኣገዳሲ እዩ(ካብ ሳይክሎፐድያ ዝተወስደ እዩ ሓፈሻዊ-ናይ ወዲ ተባዕታይ መትሎ ደቂ ሰባት ምስ መጥበውቲ እዮም ዝምደቡ፡ኣብ ግዜ ዘጥብዉሉን...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ ዝተፈላለዩ ጾታዊ ሕማማትን ኤች ኣይቪ ኤድስን ብዝተፈላለየ ዓይነት ጾታዊ ርክብ ይመሓላለፉ -ብፍላይ ብብልዕቲ ብመዓኮር ከምኡ ውን ብኣፍ ዝግበሩ ርክባት ይመሓላለፍ፡ኩልና ነቲ ሕማም ክንቃላዕ ንኽእል ኢና ። ንኸይ ሓልፈና እንገብሮም ጥንቃቔታት ። ካብ ኩሉ ሰብ ኣብ ሓደጋ ዝርከቡ ሰባት ኣሎዉ ዶ ?እወ። ካብቶም ኣብ ሓደጋ ዘሎዉ ምኻንኪ ስለምታይ ምርግጋጽ ኣድልዩ?ንጥዕናኺ ምእንቲ ክትጥንቀቒ በቲ ሕማም ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎኺ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛኣብ ጉብዝና ዕድመ ከምዘሎኹም ኣቐዲምኩም ፈሊጥኩም ኣሎኹም፡ምኽንያቱ ገለ ካብ ዓበይቲ ሰባት ገለ ቃላት ወርዊሮምልኩም ይኾኑ፡ጽቡቕ ! ንዕድመይ መግለጺ ኣሎዎ”።እዚ እንታይ ይሕግዘኒ?”ጽቡቕ ሕቶ፡ናይ ቃላት መግለጺ ኣይኣኽለካን ይኸውን፡እዚ ነቲ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ ብዝበለጸ ንኽርደኣካ ይሕግዞ ይኸውን ፡ዋላ ውን ስለምንታይ ከምዘይርደኣልካ ውን ክርደኦ ክሕግዞ ይኽእል እዩ ! እዚ ገለ ግዜ ንወለድኹም ኣዚኹም እትፈትውሉ ግዜ ገለ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛሰክስን ኣልኮሆልን ሓሽሽን ኣድላይነት ናይ ኣልኮል ኣብ ሂወትና ዳርጋ ገለ ክፋል መዘናግዒና ተቐይሩ ኣሎ፡እዚ ጽቡቕ ተግባር ድዩ ወይስ ሕማቕ ?ንኽትፈርድ ከቢድ እዩ።ኣልኮል ብዓቐን ምስታይ ገለ ኣብ ኣካላትና ተዓጽዩ ዝነበረ ክፈትሕ ይኽእል እዩ፡ቁሩብ ጭንቂ የጉድል፡ሕብሪ ይውስኽን ንኹሎም ህዋሳትና ከኣ ጽቡቕ ስምዒት ይውስኸሎም። ኣብ መንጎ ዝጠቕመናን ዝጎድኣናን ናይ ኣልኮል ምስታይ ዘሎ ፍልልይ ኣዝዩ ንእሽቶ ክኸውን...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛናይዚ ኣርእስቲ ምኽሪ፡ሓሶት ናይ ኣልኮል ኣድላይነት ናይ ኣልኮል ዳርጋ ገለ ክፋል መዘናገዒና ተቐይሩ ኣሎ፡እዚ ጽቡቕ ተግባር ድዩ ወይስ ሕማቕ ?ንኽትፈርድ ከቢድ እዩ።ኣልኮል ብዓቐን ምስታይ ገለ ኣብ ኣካላትና ተዓጽዩ ዝነበረ ክፈትሕ ይኽእን እዩ፡ቁሩብ ጭንቂ የጉድል፡ንኹሎም ህዋሳትና ከኣ ጽቡቕ ስምዒት ይውስኸሎም። ኣብ መንጎ ዝጠቕመናን ዝጎድኣናን ናይ ኣልኮል ምስታይ ዘሎ ፍልልይ ኣዝዩ ንእሽቶ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ናብ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ ቫይረስ HPV ወይ ኢፒሎማ እንታይ እዩ? እዚ ቫይረስ ሃፐፒሎማ (HPV)ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፍ ኮይኑ ንደቂ ተባዕትዮን ኣንስትዮን ከኣ ይሃሲ ፡ኣብ መንእሰያት ልሙድ ተርእዮ እዩ ዳርጋ 80% ከኣ ኣብ መንእሰያት ይረአ;ልዕሊ 100 ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ቫይረሳት ኣሎዉ፡መብዛሕትኦም ንሕማም ወይ ምልክታት ናይ ሕማም ዘኸትሉ ኣይኮኑን፡30 ካብኦም ኣብ መትሎ ኣብ ኣፍን ኣብ ጎሮሮን ሕማም ዘኸትሉ እዮም፡ መብዛሕትኦም ደቂ ሰባት...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛኩልና ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብ ክህልወና ንደሊ ንኸውን ፡ንስኻ ውን ብርግጽ ትደልሊ ትኸውን ፡ሓቂ ድዩ?ጎድኒ ጎድኒ እዚ ከኣ ናይ ጾታዊ ሕማማት ከም በዓል ኤች ኣይ ቪ ኤድስን ምክልኻል ጥንስን ኣፍፍልጦ ክህልወና ይግባእ፡ስለምንታይ?ንገዛእ ርእስኻን ንጥዕናኻን ክትሕሉ ስለዝግባእ፡ኣብ ጾታዊ ርክብ ክትዓግብን ደስ ኢሉካ ክትገብርን እንተኾንካ እቲ እትገብሮ ጾታዊ ርክብ ንጥዕናኻ ካብ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛብዛዕባ ሊቪኒስኪ ጥዕና ማእከልאודות מרפאת לוינסקי ጥዕና ማእከል ሊቪኒስኪ ናይ ኣውራጃ ተልኣቢብ ናይ ማሕበራዊ ጥዕና ማእከል ኮይኑ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ኣብ ምርካብን ምፍዋስን ከኣ ይነጥፍ።እዚ ናይ ጥዕና ማእከል ከኣ ብ2002 ዓ/ም ብምኽንያት ብዝሒ ተለከፍቲ ናይ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ብፍላይ ከኣ ሕማም ጅግል ኣብ መወዳእታ ተስዓታት ዝጀመረ ሕማም ብፍላይ ከኣ ኣብ ዞባታት...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛኩልና ደስ ዘብል ጾታዊ ርክብን ጥዕናኡ ዝሓለወን ክህልወና ንደሊ ኢና ።ንስኻ ውን ብርግጽ ትደሊ ትኸውን፡ ሓቒ ድዩ?ምስኡ ብተማሳሳሊ ከኣ ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ ኣፍልጦ ክህልወና ይግባእ።ስለምንታይ?ምኽንያቱ ንጥዕናኻ ክትከናኸን ውን ስለዝግባእ።ጾታዊ ርክብ ንኽትገብር ውሑስን ደስ ኢሉካን ክትገብሮ ይግባእ ብድሕሪ ጾታዊ ርክብ ግን ብዛዕባ ብጾታዊ ርክብ ዝመሓላለፉ ሕማማት ከም በዓል ኤድስ...
על ידי safesex safesex | יונ 28, 2017 | ትግርኛ ቅድሚ ንHIV(PrEP)ምጥቃዕካ መከላኸሊ መድሓኒት መእተዊ ኣብ ሓምለ 2015 ኣብ ዝተገብረ ጸብጻብ 34 ሚልዮን ደቂ ሰባት ብHIV ተታሒዞም ከምዘሎዉ ተረጋጊጹ።ካብ ኤች ኣይ ቪ ክንከላኸለሎም እንኽእል መንገድታት ኣሎዉ ፡ትኽክለኛ ኣጠቓቕማ ኮንዶም ምዝውታር፡ብናይ ሓደ ግዜ መርፍእ ምጥቓምን ካልእን።እዚ ኣጠቓቕማ እዚ ካብ ብኤች ኣይቪ ምምሕልላፍ ገለ ምኢታዊት ኣብ ገለ ሃገራት ምጉዳል ተራእዩ እዩ፡ኣብ ገለ ቦታታት...


text:
ሎሚ ዓመት 2012 ዓ.ም. በዓለ ትንሣኤ ካብ ዝኸበረሉ ዕለት (11 ሚያዝያ) ጀሚርና እንተቈጺርና መበል 25 መዓልቲ፡ 5 ግንቦት ይውዕል። ስለዚ ርክበ ካህናት 5 ግንቦት ይውዕል ማለት’ዩ።
ክህነት ዝብል ቃል ካብ ጵጵስና ጀሚሩ ክሳዕ ዲቁና ዘለዉ መዓርጋት ዘጠቃልል ስያሜ ክኸውን ከሎ፣ ንቀሳውስት ዝውክል ኮይኑ ብካልእ ወገን ድማ ናይ ጳጳሳት፡ ኤጲስ ቆጶሳት፡ ቀሳውስት፡ ዲያቆናት ናይ ኃባር መጸውዒ ኮይኑ የገልግል። ርክበ ካህናት ትርጕም ቃሉ ከምዘረድኦ ናይ ኣቦታት ካህናት ማለት ናይ ብፁዓን ሊቃነ ጳጳሳት (ኣባላት ቅዱስ ሲኖዶስ) ጉባኤ ማለት እዩ።
ክህነት ዝተጀመረ በቲ መጀመርታ ሰብ ብኣዳም እዩ። እግዚአብሔር አምላኽ ንኣዳም ፈጢሩ ብውልድነት ኣኽቢሩ ነቢይ፡ ንጉሥን ካህንን ገይሩ ስለ ዝሸሞ፡ ሕጊ ኦሪትን ወንጌልን ተወሲኑ ክሳዕ ዝንገር ካብ ኣዳም ጀሚሮም ክሳዕ ሙሴ ዝነበሩ አበው፡ ብሕገ ልቡና ብበረከተ አበው ብእግዚአብሔር እናተሸሙ፣ ትንቢትን ክህነትን ካብ መንፈስ ቅዱስ እናተቐበሉ፡ ብነቢይነቶም መጻእያት ክገልጹን ክምህሩን ከለዉ፡ ብክህነቶም ድማ መሥዋዕቲ ከቕርቡን ብጸሎት ንኣምላኾም ክጽውዑን ቃል ብቓል ይዘራረቡን ነይሮም።
ካህን ዝብል ስም ኣብ ጊዜ ኦሪት ቅድሚ ምግላጹ፡ ዓቢይ ሊቀ ካህናት ዝኾነ እግዚአብሔር ወልድ ቅድሚ ብተዋሕዶተ ሥጋ ኣብዚ ምድሪ ምምልላሱ፡ ናይ ወልደ እግዚአብሔር ምሳሌ ኮይኑ ብእግዚአብሔር ተመሪፁ ዝተሾመን ዝተላእከን ዓቢይ ካህን መልከጼዴቅ እዩ። (ዘፍ. 14፡10)። መልከጼደቅ ናይ ወልደ እግዚአብሔር ምሳሌ ከም ምዃኑ መጠን ሌዋውያን ካህናት ዘይመዓራረይዎ መዓርገ ክህነቱ ምጡቕ፡ ምሥጢረ ክህነቱ ረቂቕ ስለ ዝኾነ፡ እቲ ኣቦ ሌዋውያን ዝኾነ ኣብርሃም ሌዊ ገና ኣብ ሕቖኡ ከሎ ገጸ በረኸት ኣቕረበሉ፤ ዐሥራት ኣውፀኣሉ። መልከጼድቅ ድማ ኅብስተ አኰቴት፡ ጽዋዐ በረከት ባሪኹ ቀዲሱ ብምሃብ ንኣብርሃም ባረኾ። (ዕብ. 7፡1-4)።
ኣብ ዘመነ ኦሪት (ካብ ሙሴ ክሳዕ ልደተ ክርስቶስ) ድማ ክህነት ብነገድ ተሓፂሩ (ነገደ ሌዊ ጥራይ) ብጽሑፋዊ ሥርዓተ ሢመትን ናብራን ኣገልግሎትን ተማእዚኑ ይኸይድ ነበረ። (ዘኍ. 3፡6)።
ኣብ ዘመነ ወንጌል (ሓዲስ ኪዳን) ግና ዓቢይ ሊቀ ካህናት ኢየሱስ ክርስቶስ ከም ካህናተ ብሉይ ናይ እንስሳ መሥዋዕት ዘይኮነስ፡ መሥዋዕቲ ደሙ ኂዙ ባዕሉ ሠዋዒ፣ ባዕሊ መሥዋዕት፣ ባዕሉ ተቐባሊ መሥዋዕት ኮይኑ ናብ መቕደስ ኣተወ። ቅዱስ ኤፍሬም፡ “ዘአዕረገ ለአቡሁ ርእሶ ዕጣነ ወመሥዋዕተ ሥሙረ፤ ንገዛእ ርእሱ ምዑዝ መሥዋዕት ገይሩ ዘቕረበ፤" ከምዝበሎ። (ውዳሴ ማርያም ዘሰንበተ ክርስቲያን ቅድስት)።
ብድኅሪኡ ቅዱሳን ሐዋርያት ክትክኡ ብአንብሮተ እድ ሸሞም። (ሉቃ. 24፡50)። ቅዱሳን ሐዋርያት’ውን ንሰዓብቶም ብአንብሮተ እድን ብንፍሓትን እናኣተኃላለፉ ክሳዕ ሎሚ በጺሑ ኣሎ። ንቐጻሊ’ውን ናይ እግዚአብሔር መንፈሳዊ ጻውዒት ንዘለዎ ኵሉ ተማሂሩን በቒዑን እንተ ተረኽበ ብኸም’ዚ ዓይነት ሥርዓት ክሳዕ ዕለተ ምጽኣት እናቐጸለ ክነብር እዩ።
ብደም ክርስቶስ ዝተመሥረተት ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ሓድሽ ኪዳን፡ ናይቶም ብደም ክርስቶስ ዝተዓደጉ ምእመናን ናይ ምምጋብ (መግቦት) ሥልጣን ተዋሂቡዋ ብመንገዲ ካህናት ኣገልግሎታ ትፍጽም። እዚ ድማ እቲ ቀዳማይ ቃለ እግዚአብሔር ብምምሃር ኮይኑ እቲ ካልኣይ ድማ ብመንገዲ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ጸጋ ምዕዳል እዩ። ብምሥጢረ ጥምቀት፡ ውሉድ ሥላሴ ምዃንን ብሓድሽ ሕይወት ምንባርን (ዮሐ. 3፡3-8)፣ ብምሥጢረ ሜሮን መንፈሳዊ ዕቤትን ጽንዓትን (ሉቃ. 1፡80)፣ ብምሥጢረ ቍርባን ኅድገት ኃጢኣትን ዘለዓለማዊ ሕይወትን (ዮሐ. 6፡52-58)፣ ብምሥጢረ ክህነት ናይ ምምሃርን ምጥማቕን ምቕዳስን ኃጢኣት ምስትሥራይን (ዮሐ. 20፡23)፣ ብምሥጢረ ንስሓ ኅድገት ኃጢኣትን ምሕዳስ ሕይወትን (ግብ. ሓዋ. 3፡19-21)፣ ብምሥጢረ ተክሊል፡ ጽንዓት ቃል ኪዳንን ቅድስና ናብራን (ሚልክ. 2፡14-16፣ ኤፌ. 5፡21-33፡ ማቴ. 19፡1-9)፣ ብምሥጢረ ቀንዲል መንፈሳዊ ኃይልን ጥዕናን (ያዕ. 5፡14-17፡ ማር. 6፡13) ትዕድልን ተኅድርን።
ሊቀ ኖሎት ጐይታናን ኣምላኽናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ፡ “አነ ውእቱ ኖላዊ ኄር። ወኖላዊሰ ኄር ይሜጡ ነፍሶ ቤዛ አባግዒሁ። ሕያዋይ ጓሳ ኣነ እየ። ሕያዋይ ጓሳ ንነፍሱ በጃ ኣባጊዑ ይህብ።” (ዮሐ. 10፡11) ከምዝበለ፡ ናቱ ኣርኣያ ብምውሳድ ካህናት እናመሃሩን ወንጌል እናኣበሠሩን ንሕዝቢ ስለ ዝጓስዩ፡ ኖሎት (ሓለውቲ/ጓሰይቲ) ተባሂሎም ይጽውዑ እዮም።
ካህናት፡ ንሕዝበ ክርስቲያን ኣብታ ጥንታዊት፡ ሓዋርያዊት፡ ታሪኻዊትን ርትዕትን ዝኾነት ሃይማኖትን ቅዱስ ሥርዓታን ክጸንዑን፡ ብኑፋቄያዊ ትምህርቲ ከይውሰዱን፡ ንጹሕ ዘርኢ ወንጌል ብምምሃር ናብ ንስሓን ቅዱስ ሥጋኡን ክቡር ደሙን የብቅዕዎም፤ ብፍቕርን ብትሕትናን እናኣገልገሉ ድማ ኣርኣያ (ኣብነት) ይኾኑዎም።
ካህን ንሰብ ምስ ሰብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንሰብ ምስ እግዚአብሔር’ውን ዘተዓርቕ እዩ። (2ይ ቆሮ. 5፡18-20) ኣገልግሎተ ካህን ብምምሃር፡ ብምምካር፡ ኣብነት ብምዃን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ቤተ መቕደስ እውን ብቅዳሴ፡ ብመዝሙር፡ ብማኅሌት፡ ብስብሐታት፡ ብጸሎት፡ ብሓፈሻ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን ብጥንቃቐ ብምፍላጥ ኣብ ኅብረተ ሰብ ዝንበብ ወንጌል ክኸውን ይግበኦ። “ወአንተሰ ንቃሕ ወጥበብ በኵሉ፤ ወፃሙ ወግበር ምግባረ ወንጌላዌ ወፈጽም መልእከተከ። ንስኻ ግና ብዅሉ ንቓሕን ጥበበኛ ኩንን። ተጋደል፣ ናይ ወንጌል ዕዮ ዕየ፤ ኣገልግሎትካ ድማ ፈጽም።” (፪ይ ቆሮ. 5፡18)።
ኵሉ ጊዜ ብቓልን ብግብርን “ተመሰሉ ኪያየ በከመ አነ እትሜሰሎ ለክርስቶስ። ከም’ቲ ኣነ ንክርስቶስ ዝመሰልክዎ፡ ንስኻትኩም’ውን ንኣይ ምሰሉ፤” ከምዝበለ (1ይ ቆሮ. 11፡10)፣ ካህን ናይ እግዚአብሔር ምሳሌ ከም ምዃኑ መጠን፡ ኣብ ክንዲ ኣባጊዑ ንርእሱ ኣኅሊፉ ኣብ ምሃብ እንተ በጺሑን ነባጊዑ ነቂሑን ተጊሁን እንተ ሓልዩን፡ ጽባሕ ካብ ውሽጢ’ተን ኣባጊዑ ሃይማኖት ምስ ምግባሩ፣ ታሪኽ ምስ ምሉእ ክብሩ፡ ጽሑፋት ምስ ፊደሉ ሓልዩ ዘሐሉ ፓትርያርክ (ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት)፡ ኤጲስ ቆጶሳት፡ መነኮሳት፡ ቀሳውስት፡ ዲያቆናት፡ ኣናጐንስጢሳውያን፡ መዘምራን፡ ዲያቆናውያት፡ ምእመናን፡ . . . ከፍሪ ይኽእል እዩ። ዝዓበየ ናይ ቤተ ክርስቲያን ኮነ ናይ ሃገር ኃደራ ብዝበለጸ ኣብ ልዕሊ ካህን ስለ ዝኾነ፡ ንክርስቶስ መሲሉ ኣብነት ኮይኑ፣ መኽሊቱ ኣርቢሑ ክርከብ ይግበኦ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ አሜን!


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ ኣምላክ አሜን።
ዓመት መጸ 31 ጥቅምቲ 2019 ኣብ ዓለምና ብድምቀትን ብስፍሓትን ካብ ዝበዓሉ በዓላት ሓደ ሃለዊን (Halloween of All Hallows’s eve.) እዩ፡ ዝተፈላለዩ ምንጭታት ከምዝገልጽዎ ብፍላይ ኣብ ሃገረ ኣሜሪካ ክሳብ $ 8 ቢልዮን ዶላር ዝኣክል ወፃኢ እናተገብረሉ፡ ብዕብየቱ ካልኣይ ደረጃ ኂዙ ዘሎ በዓል እዩ። እዚ በዓል’ዚ ብፍሉይ ንሕፃናት ከምዝስሕብ ጌርካ ዝቐርብ ኰይኑ፡ ሕፃናት ናይ ኣስከሬን፡ ዱባ፡ ሓዊ፡ …..ወዘተን ዝኣመሰሉ ዘፍርሑ ምስልታት ዘለዎም ኣልባሳት ብምልባስ ዘሕልፍዎ መዓልቲ እዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ እንተ ብፍላጥ ወይ ብዘይፍላጥ ኣብ ዓለምና ዘብዕልዎ ሰባት ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናበዝኁ እዮም ዝመጹ ዘለዉ። ነዚ ኣጋጣሚ ብምጥቃም ድማ ነጋዶ ከም ምንጪ እቶቶም ጌሮም ይጥቀሙሉ ኣለዉ። ብዓቢኡ ግና ነዚ ኣጋጣሚ ዝጥቀሙ ነጋዶ ጥራይ ዘይኮኑስ፡ ኣጋንንቲ ወይ ርኹሳት መናፍስቲ’ውን እዮም። ኣብዚ ዲያብሎስ ሰልጢኑሉ ዘሎ ዘመን ከም ክርስቲያን ነዞም ብመልክዕ ሕዝባዊ በዓል ዝበዓሉ በዓላት ከነስተብህለሎምን ክንጥንቀቐሎምን ይግባኣና። ከመይ እቲ ቅዱስ ቃል “እትገብርዎ ዘበለ ኩሉ ንክብሪ ኣምላኽ ግበርዎ” 1 ቆሮ 10፡30 ስለዝብል። ስለዚ ከም ክርስቲያን ብድኅሪ ዝኾነ ይኹን ብዓላት፡ መን እዩ ኽብሪ ዝወስድ፧ መን እዩ ንዕላምኡን ኽብሩን ዝጥቀመሉ፧ መን እዩ ህላዉነቱ ዝገልጽ፧ ኣምላኽ ሕጉስ ድዩ ጉሁይ፧... ወዘተ ዝብላ ሕቶታት ክንሓትትን ብቓል ኣምላኽ መሠረት ክንምልሶን ይግብኣና እዩ።
ንምዃኑ ሃለዊን ማለት እንታይ ማለት እዩ፧ እምበኣር ብዛዕባ ሃለዊን ድኃን ዝዀነ ኣፍልጦ ምእንቲ ክህልወና ኣመጻጽእኡን ታሪኹን ንመልከት፤
ሃለዊን (Halloween or Hallowe'en) ሡር ኣጀማምርኡ ፓጋን (pagan) ካብ ዝበሃሉ ኣምለኽቲ ጣዖታት ዘብዕልዎ ዝነበሩ በዓል እዩ። እዞም ዓሌት እዚኣቶም ሓዲስ ዓመት ኣብ 1 ኅዳር እዮም ዘብዕሉ፣ እዚ ድማ ቀዉዒ ተወዲኡ ክረምቲ ዝኣትወሉ ስለ ዝኾነ እዩ። ከምኡ’ውን ቐትሪ ብርሃን ዝሓጽረላ ናይ ለይቲ ጸልማት ድማ ዝነዉሓላ ናይ መጀመርያ ምዓልቲ እያ። ስለዚ ድማ ነዚ ናይ ጸልማት ምንዋሕ ምኽንያት ብምግባር፡ ነዚ ሃለዊን ዝበሃል በዓል ብዝተፈላለየን ኣዝዩ ዘጽልእን፡ ንናይ ሰይጣን ኣሠራርሓን ጥንቆላን ዝገልጽ ክዳዉንትን ምስልታትን …ወዘተ ብምግባር የብዕልዎ። ኣብቲ መዓልቲ በዓል ካህናት ናይዞም ኣምለኽቲ ጣኦት መሰውዒ ሓዊ ይገብሩ’ሞ ኩሎም ሕዝቢ ተኣኪቦም ነታ ዝሓለፈት ዓመት ንምስንባት ነታ ትመጽእ ዓመት ድማ ንምቕባል ብምባል ዝተፈላለየ ዓይነት መስዋዕቲ የቕርቡ። ውላዶም ከይተረፈ ከም መስዋዕቲ ጌሮም የቕርቡ ከምዝነበሩ ታሪኾም ይገልጽ። ብዘይካ’ዚ ኣብቲ ምሸት በዓል ንኣሽቱ ጐራዙት ደቂ ኣንስትዮ ዝምርዓወን ዝደልያሉ ምሸት እዩ።
ሮማውያን ንምድሪ ፓጋን ምስ ተቖጻጸርዎ ድማ ምስተን ንሳቶም ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ንዝሞቱ መዘከርታ (Feralia)፡ ከምኡ’ውን ንናይ ፍረታትን ኣትክልትን ኣማልኽቲ (Pomona): ኢሎም ዘብዕልወን ዝነበሩ ክልተ በዓላት ተሓዋዊሰን ክበዓላ ጀመራ። ኣብ 609 ዓ.ም ድማ ቦናፊቸ ዝተባህላ ካቶሊካዊ ጳጳስ ነቶም ዝሞቱ ሮማውያን ተቓለስቲ መዘከርታ፡ መዓልቲ ሰማዕታት ብምባል ኣብዛ ዕለት’ዚኣ በዓል ክኸውን ወሰነ። ከምኡ’ውን ድኅሪኡ ብዝመጸ ጎረጎርዮስ ዝተባህለ ካልእ ጳጳስ መዓልቲ ቅዱሳን (All Hallows' Eve) ተባሂላ ክትበዓል ወሰነ፡ እዚ ክሳብ ሎሚ ኣብ 1 ኅዳር ዝበዓል ዘሎ በዓል እዩ። እዛ ዕለት እዚኣ ግና፡ ቅድሚኡ ኣብ ዝነበሩ ዘመናት ኣብ ግንቦት 13'ያ ትብዓል ዝነበረት።
ስለዚ እምበኣር እዚ ሮማውያን ንኣማልኽቶም፡ ክርስቲያን ድኅሪ ራብዓይ ክፍለ ዘመን ድማ ናይ ቅዱሳንን ሰማዕታትን እናበሉ ኣብ ግንቦት 13 ዘብዕልዎ ዝነበሩ በዓል፡ ቅመራ ዓውደ ኣዋርኅ ብዝተቐየረ፡ ዝኽበረሉ ዕለት ክፈላለ ጀመረ። ንምሳሌ፥ ግሪኻዊት ቤተ ክርስቲያን፡ ድኅሪ ጴንጠ ቆስጠ ዘሎ ሰንበት፡ "ሰንበተ ኵሎም ቅዱሳን- Sunday of All Saints" ኢላ ክተብዕሎ ከላ፡ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያንና ግና፡ ከምዚ ዝብል ክብረ ዕለት ቅዱሳን የብላን። ግብጻዊ ብፁዕ ኣቡነ ዮሴፍ ነዚ ከብርሁ ከለዉ፡ "ቤተ ክርስቲያንና ወትሩ ንቕዱሳን ስለ እተብዕልሲ፡ ብሓደ ዕለት ምብዓል ኣየድልናን" ክብሉ፡ ኦርቶዶክሳዊ ርእይቶኦም ይህቡ። ወሲኾም፡ [ግብጻዊት] ቤተ ክርስቲያንና፡ ንብሮማውያን ገዛእቲ እተሰውዑ ሰማዕታት ኢላ ዕለት ሓደ መስከረም ስለ እተብዕል፡ ምብዓል ኣይድልያን፡" ይብሉ።
ክሳብ’ዚ ዘመን’ዚ ድማ ኣብ ዓለምና ሰፊሕ ዝኾነ ተቐባልነት ረኺቡ፡ ኣሽሓት ቢልዮት ዶላራት ወፃኢታት እናተገብረሉ ይበዓል ኣሎ። ከምቲ እንዕዘቦ ድማ ብግዜ ጸልማት ኣብ ግዳምን ኣብ ገዛን፡ ናይ ኣስከሬን (Vampire) ምስሊ ዝተሣዕሎ ክዳዉንቲ ብምልባስ ይበዓል ኣሎ። ቫምፓየር (Vampire) ምዉታት ሰባት ኮይኖም ብግዜ ጸልማት ወይ ለይቲ ጥራይ ህያዋን ኮይኖም ሥጋ ሰብ ዝበልዑን ደም ሰብ ዝሰትዩን ንሰብ ድማ ናብ ከምኦም ዝቕይሩን ርኹሳን መናፍስቲ ዝተቖጻጸርዎ ጽውጽዋያዊ ዓይነት ፊልም እዩ። ኣብዚ ክልተ ነገር ክንዕዘብ ንኽእል፤
1. ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን፡ ኣብ ምምላስ መናፍስቲ (ghost) ኣይትኣምንን።
2. መናፍስቲ ተዓቊቦም ብምጽናሕ፡ ካብ መጽንሒ ቦታ (purgatory) ከም ዘሎውን ኣይትኣምንን።
ሎሚ ዓለምና ብምዕባለ ውሃ ዘበለ ደረጃ በጺሓትሉ ኣብ ዘላ እዋን ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ርኹሳን መናፍስቲ ሰልጢኖምን ኣእምሮ ደቂ ሰባት ድማ ተቖጻጺሮሞን ይርከቡ፡ “እቲ ዘንብብ የስተውዕል” ማቴ 24፡15 ከም ዝተባህለ ድማ ምስትውዓል ዘድልዮ ዘመን እዚ ዘለናዮ ዘመን እዩ’ሞ ብምስትውዓል ክንነብር ይግባኣና። ኣብዚ መንፈሳውነት ዝዛሕተለሉ ዘመን፡ ጸላኢ ሠናያት ዲያብሎስ በቲ ዘለዎ ረቒቕ ዝኾነ ሜላ ንዓለምና ናብ ናይ ኵሉ ርኽሰትን ኃጢኣትን መወዓውዒት መድረኽ ንምግባርን፡ ኣሎ ዝበሃል ክፋእ ግብርታትን ኃጢኣትን ናብ ደቂ ሰባት ከም ባህሊ ንከውርስን ምቹእ ዝኾነ ባይታ ረኺቡ እዩ። ሓደ ናይዚ ኣብነት ደኃን ኰይኑ ዝስመዓና ግን ኣዝዩ ሓደገኛን ቀታልን ዝኾነ ናይ ሃለዊን በዓል እዩ። ብፍላይ ምዕራባዊ ዓለም በዚ ሕማም’ዚ ተላቢዑ ይርከብ። ብፍላይ ኣብተን ምዕቡላት ዝበሃላ ሃገራት ኤውሮጳን፡ ከምኡ’ውን ኣሜሪካን ካናዳን፡ በዚ ምሸት ቆልዑ ይጠፍኡ (ይስረቑ)፡ ሰባት ይቕተሉን (ንመሥዋዕቲ ይሕረዱ) ብዙኅ ክፉእ ነገራትን ሓደጋታትን ድማ ይወርድ እዩ። ከም ክርስትያንን፡ ከም ደቂ እቲ ጭዋ ሕብረተሰብን፡ ነዚ ብዓል ከነኽብሮ ዘይኮነስ ከምቲ ቅዱስ ቃል “ወደይ ኃጥኣን እንተ ሓባበሉኻ እምቢ በሎም” (ምሳ 1፡10) ዝብል ክንቃወሞን መንፈስ እግዚአብሔር ንዓለምና ክመልኣ ድማ ክንጽሊን ይግባኣና።
ስለዚ እምበኣር ጸዓዱ ጌሮሞ ኢልና ንደቅና፡ ደቂ ኣጋንንቲ ኣምሲልና ንደገ እንዳ ሰብ ክልምኑን ንሰባት ከፈራርሑን ምስዳድ፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ዝዳሎ በዓል ናይ ሃለዊን ምስዳድ፡ ንደቅኻ መሣርሒ ናይ ርኹሳን መናፍስቲ ክኾኑ ምሃብ፡ ወይ ድማ ንሰይጣን ከም ምክራይ እዩ’ሞ ክንጥንቀቐሉ ይግባኣና። እግዚአብሔር ድማ ከምኡ ክንገብር ኣይፈቐደልናን። ”ናብታ እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ዚህበኩም ምድሪ ምስ ኣቶኹም፡ ነቲ እቶም ሕዝቢ ዚገብርዎ ጽዩፍ ነገራት ከይትለምዱ ተጠንቀቑ። ወዱ ወይ ጓሉ ብሓዊ ዚሥውዕ፡ ወይ መውደቒ ዛዕጐል፡ ወይ ብደበናን ብተመንን ዚጥንቊል፡ ወይ ኣስማተኛ፡ ወይ ብድግምቲ ዚጐድእ፡ መናፍስቲ ዚጽውዕ፡ ወይ ጠንቋሊ፡ ወይ ንምዉታት ዚሓትት፡ ኣብ ማእከልኩም ኣይሃሉ። እዚ ነገርዚ ዚገብር ኵሉ ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ፍንፉን እዩ። ብሰሪ እዚ ጽያፍ እዚ ድማ እዩ እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ነቶም ሕዝብታት ካብ ቅድሜኹም ዚሰጎም ዘሎ። ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ንጹሓት ኩኑ። እቶም ንስኻትኩም እትወርስዎም ሕዝብታት፡ ንጠንቆልትን ንመውደቕቲ ዛዕጐልን እዮም ዚሰምዑ፡ ንኣኻትኩም ግና እግዚአብሔር ኣምላኽኩም ኸምዚ ዝበለ ክትገብሩ ኣይፈቐደልኩምን። (ዘዳ. 18፡9-14)
እምበኣር “ሰይጣን ከይብለጸልና…….” 2 ቆሮ 2፡10 ክንጥንቀቕ የድልየና። ጌሮሞ ኢልና ሃይማኖትናን ባህልናን ዘይፈቕዶም በዓላትን፡ ባህልታትን ካብ ምብዓል ንቆጠብ። ንሰብ ሰብ ዘብሎ ናቱ እዩ’ሞ ዘለውና ቅዱሳን በዓላት ብግቡእ ዓቂብና ንደቅና ድማ ከነውርስ ንጽዓር። ከመይ፡
ናይ ዘመንና ነገር ክትኣትዎ እናተዋዘኻ፡
ክትወፆ ግን ዋሕዚ እናነባዕኻ።
ንሱ’ውን እንተወፂኻ እዩ’ሞ ዝኣተናዮ ዓዘቕቲ ምውፅኡ ስኢንና ደቂ ጸልማት ከይንኸውን፡ ነዞም ናይ ጸልማት ግብርታት፡ ካባናን ካብ ሕፃናት ደቅናን ነርሕቆም፡ ኣምላኽና ብርሃን እዩ፡ ንሕና ድማ ደቂ ብርሃን ኢና። “ለይቲ ሓሊፋ፡ መዓልቲ’ውን ቀሪባ እያ’ሞ፡ ግብሪ ጸልማት ካባና ደርቢና ኣጽዋር ብርሃን ንልበስ።” (ሮሜ 13፡12) ብርሃንና ኣብዛ ጸልማት ዓለም ከብርህ እንበር፡ ንሕናን ደቅናን ምስ እዛ ጸልማት ዓለም ክንጽልምት ኣይግባእን። ንዅሉ እቲ ኣብዛ ዓለም’ዚኣ እንገብሮን፡ እንኃብሮን ነገራት ድማ ብመዓልቲ ፍርዲ ተሓተትቲ ኢና ምዃንና ኣይንዘንግዕ።
ቅዱስ እግዚኣብሔር ኣምላኽና ከምፍቓዱ ክንነብር ብጸጋኡ ይደግፈና።
ኣማላድነት ኣዴና ቅድስተ ቅዱሳን ኣይፈለየና።
ወስብሐት ለእግዚኣብሔር
መወከሲታት፤
1.Rogers N., (2002) Halloween: From Pagan Ritual to Party Night (New York: Oxford University Press
2. መርበብ መንፈሳዊ ምግቢ ግብጻዊት ቤተ ክርስቲያን lacopts.
ዲያ. ማቴዎስ


text:
ዓሚ፡ ሎም-ዘበንን ንዓመታን2019-12-29 22:42:41 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in EPDP Editorial Read 948 times
- font size decrease font size increase font size
ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ
ናይ ዓሚ፡ ሎምዘበንን ንዓመታን ምቅብባል፡ ብማንም ዘይድንጉን ዘይቅልጥፍን ብናቱ ሕጊ ዝምራሕ ቀጻሊ መስርሑ ሓልዩ ዝኸይድ ጉዕዞ እዩ። ናይዚ ብናይ ገዛእ ርእሱ ሕጊ ዝቀባበል ናይ ግዜ መለክዒ ዓመት ንውሓት ማዕረ 12 ኣዋርሕ እዩ። ዝኾነት ዓመት ናታ ማዕረ ትዕድልቲ ዘለዋ ክትከውን እንከላ፡ ኣብታ ዓመት እንታይ ተሰሪሑን እንታይ ኣይተሰርሐን ግና ብኣና በቶም ኣብኣ እንዋሳእ ኣካላት ክቀያየር ዝኽእል እዩ።
ሓንቲ ዓመት ናይ ሰላም ኮይና እታ ካልእ ናይ ህውከት፡ ሓንቲ ዓመት ናይ ዓወት ኮይና እታ ካልእ ናይ ስዕረት፡ ሓንቲ ዓመት ናይ ሃብትን ጽጋብን ኮይና እታ ካልእ ከኣ ናይ ጥምየትን ጸገምን …… ወዘተ ንክኾና ተፈጥሮኣዊ ጽልዋ የብሉን እኳ እንተዘይተባህለ፡ እቶም ቀንዲ ቀየርቲ ንሕና እቶም ብዓመት እንዳተለከዐ ናይ ግዜ ጸጋ ዝውሃበና ሰባት ኢና። ከምቲ “ልብን ሳዕርን እንዳሓደረ ይበቁል” ዝበሃል፡ ወዲ ሰብ፡ ካብቲ ሰብ ዘብሎ ካብቲ ዝሓለፈ ተመኩሮኡ ተማሂሩ ንመጻኢ ብዝሓሸ ክጥቀመሉ ክበቅዕ እንከሎ እዩ። ንኣብነት ካብዛ ነፋንዋ ዘለና ዓመተ- 2019 ተመኩሮና ተማሂርና፡ መጻኢት ሓዳስ ዓመት 2020፡ ዝሓሸ ዓወት ከነመዝግበላ ክንበቅዕ ኣብ ቅድሜና ከቢድ ሓላፍነት ኣለና። ኣይግበሮ እምበር፡ ናይዛ ንኣትዋ ዘለና ዓመት ኣበርክቶና ካብታ ዝሓለፈት ዓመት ዘይማዕበለ ምናልባት እውን ዝተሓተ እንተኮይኑ ከኣ ዘይዕግበትና ንምንጽብራቕ “ክላእ ዓሚ ይሓሽ” ኮይኑ ክብንል ክንግደድ ኢና። በዚ ኣጋጣሚ ካብ ንቕድሚት እንዳኸደ ብኣተሓሳስባ ንድሕሪት ምምላስ ወጺእና መጻኢት ሓዳስ ዓመት 2020 ኣብ ኩሉ መዳያት ዝሓሸ ኣስተዋጸኦ እነመዝግበላ ክትከውን ተስፋና ልዑል እዩ። ተስፋና፡ ተስፋ ጥራይ ኮይኑ ከይተርፍ ከኣ፡ ማዕረ ትምኒትናን ተስፋናን ንቕድሚት እንምርሽ ኮይና ክንበቅዕ ረዚን ሓላፍነት ኣብ እንርከበሉ ግዜ ኢና ዘለና። እዚ ከኣ ብሃውሪ ዘይኮነ፡ ዓቕምኻ ኣብ ግምት ኣእቲኻን ቀዳምነትካ ኣለሊኻን መደብ ብምትላም ዝዕመም ዕማም እዩ።
ኣብዚ እዋንዚ ኮይና፡ ከነመዓዱ እንከለና፡ ቀንዲ ቆላሕታና መጻኢ ሓድሽ ዓመት ክኸውን ከም ዝግበኦ ርዱእ ኮይኑ፡ ናይ ዝሓለፈን መጻእን ዘንተ-ምትእስሳር ንምዕቃብ ብዛዕባዛ ነፋንዋ ዘለና ተመሊሳ ዘይትመጽእ ዓመት እውን ንሕና ሓይልታት ለውጥን ወጻዒ ጸረ ህዝቢ ጉጅለ ህግዲፍን ገጽንገጽ ከመይ ከም ዘሕለፍናያ ሓደ ሓደ ጉዳያት ምትንካፍ ኣገዳሲ እዩ።
ብመንጽር እዚ ኣብ 2019፡ ኣብ ደንበ ኤርትራዊ ሓይልታት ለውጢ፡ ናይ “ይኣክል” ማዕበል መሊሱ ዝነደረላን ውዱብን ዘተኣማምንን መልክዕ ንምትሓዙ ተስፋ ዝህብ ጻዕሪ ዝተኻየደላ ዓመት ነይራ። ብዘይካዚ ዝተፈላለዩ ተቓወምቲ ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራ ሓደ ብዘይ’ቲ ካልእ ከም ዘየድምዑ ተገንዚቦምን ሓቛፊ ኣተሓሳስባ ኣጥርዮምን ምቅርራቦም ዘሕየሉላ ዓመት እውን ነይራ። ካብዚ መንፈስ’ዚ ዝተበገሰ ድማ’ዩ 3ይን ሓድነታውን ጉባአ ሰዲህኤን ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድርን ተሰላሲሉ ኣብ ሓደ ሰልፊ ዝመጸላ ዓመት ዝኾነት። ኣብ ርእሲዚ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ኤርትራዊ ደንበ ለውጢ፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ከሳቕዮም ዝጸንሐ ብሓባር ክትሰርሕ ናይ ዘይምብቃዕ ሃጓፍ ንምምላእ ሓያል ጻዕሪ ዘካየድላን ናብቲ ንጽበዮ ፍልልይ ዝሓቁፍ ሓድነት ዝወስድ ኣንፈት ምትሕግጋዝ፡ ምጽውዋርን ምትሕብባርን ዝሓዙላ ዓመት ነይራ። እዚ ኩሉ ኣንፈታት ውንዙፍ ኮይኑ ኣብዛ ንቕበላ ዘለና ዓመተ-2020 ኣብ ኣድማዒ ውጽኢት ምእንቲ ክበጽሕ ድልዉነትና ኣብ እነሕድሰሉ ድሮ ሓዳስ ዓመት ንርከብ ኣለና። እዚ ጥራይ ዘይኮነ በቲ ሓደ ወገን ዝተወደበን ዘይተወደበን፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ኣብ ኤርትራ ዘሎን ኣብ ወጻኢ (ዲያስፖራ) ዝነብርን ህዝቢ ኤርትራ በቲ ኣብ ደንበ ለውጢ ዝምዕብል ዘሎ መራኸቢ ብዙሓን ተሓጊዙ ክናበብ ዝጀመረላ ዓመት ነይራ።
ኣብ እንዳ ጉጅለ ህግዲፍ ብኣንጻሩ፡ እቲ ጉጅለ፡ ኩሉ ህዝቢ ከታልለሉ ዝጸንሐ መሕብእታት ኣገልግሎቱ ወዲኡ ፈሪስዎ፡ ኣብ ጐልጐል ከም ዝወገሖ ዝብኢ ቁሊሕሊሕ ዝበለላ ዓመት ነይራ። ዝያዳ ኩሉ ከኣ ይትረፍዶ ዝማዕበለት ሓዳስ ኤርትራ ኣብ ምህናጽ ከበርክት፡ ንቀንዳ ነታ ልኡላዊት ኤርትራ እውን ኣብ ሓደጋ ናይ ምውዳቕ ድጉል ሕልሚ ከም ዝነበሮ ብንጹር ዝተቓለዓላ ዓመት ነይራ። እቲ ጉጅለ ካብዚ ባዕሉ ዝዛረብ ተንኮሉ ንክሃድም ብዙሓት ሓሶታት ሰኒዑ ናብ ዕዳጋ ወሪዱ ዓዳጋይ ዝሰኣነላ ዓመት ከኣ ነይራ። ህግዲፍ ካብቲ ንሓያሎ ዓመታት ተዓጽይዎ ዝነበረ መዳጐኒ ዝወጸ ከምስል፡ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት ዘይቅጽሎ ዝምድናታት ክገብር ፈቲኑ ምኽኣል ስኢንዎ ዘዕለበጠላ ዓመት ነይራ ምባል’ውን ይከኣል። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ከባቢኡ ብነገራዊ ጠቕምን ስልጣንን ኣህጢሩ፡ “ነቲ ሓደ ኣጆኻ ነቲ ካልእ ከኣ ወይለኻ” እንዳበለ፡ ኣኪብዎም ዝጸንሐ መዳኸርቱ ሓድነት እውን መእሰሪኡ ተፈቲሑ ዘልሓጥሓጥ ኣብ ዝበለሉ ደረጃ እዩ ዝርከብ ዘሎ። ኮታ ኣብዛ ነፋንዋ ዘለና ዓመት እቲ ካብ ቀደም እውን ናይ ቁልቁል ኣቕጣጫ ሒዙ ዝጸንሐ ጉዕዞ ህግዲፍ በቲ ዝሓዞ ኣንፈት ቅልጣፈ ወሲኹ ዝተነቑተላ ዓመት እያ ነይራ። ወዲቑ ምህላዉ ስለ ዝተገንዘበ ድማ’ዩ መድሕን ያኢ መሲልዎስ ንኣብይ ወራስ ዓራት ክኾኖ፡ ኣብይ እንተልዩ ኤርትራ ክትድሕን ከምእትኽእል ዝተተስፈወ።
ኣብዛ ንርከባ ዘለና ሓዳስ ዓመት እምበኣር፡ ንሕና ደንበ ለውጢ ብሓፈሻ ነቲ ሒዝናዮ ክነስና ኣብ ድማዕ ዘየብጻሕናዮ ጉዕዞ፡ ብሓድሽ መንፈስን ኣተሓሳስባን ንቕድሚት ምድፋእ ቀንዲ ስራሕና ክኸውን እዩ። ብፍላይ ከኣ ነቲ ንቕድሚት ክንጐዓዝ ወይ ኣብ ዘለናዮ ጠጠው ኢልና መፍቶ ህግዲፍ ክንከውን ዝውስን ጉዳይ ሓድነትን ሓባራዊ ስራሕን ሓይልታት ለውጢ ኣብ ኩሉ መዳያት ዝያዳ ክንወፍረሉ ናብ ዝግበኣና ዓመት ንኣቱ ከም ዘለና ብጽሞና ንረዳእ። ነቲ “ግዜ እንከለካ ግዜ ኣይትጸበ” ዝብል ረዚን ምስላ ነስተውዕሎ። ኣብ ዝሓለፈ ተመኩሮና እንተተመሊስና ነዊሕ ግዜ ኣባኺንና ብዙሕ ዕድላት እውን ሓሊፉና እዩ። ሎሚ ግና በቲ ባኺኑ ዝሓለፈ ግዜን ዕድላትን ጣዕሳና እንጽብጽበሉ ዘይኮነ፡ ንዓኡ ከይንደግሞ ኢና ክንጥንቀቕ ዝግበኣና። እንተ ህግዲፍ ደጊም ንቁልቁል ናይ ምንቋት እምበር ናብ ላዕሊ ናይ ምብራኽ ዕድሉ ኮነ ተስፋኡ ተዓጽዩ እዩ። ኣብዚ ድሮ ሓድሽ ዓመት ኮይና እምበኣር፡ ነቲ ህግዲፍ ክደክም እንከሎ ሓቢርካ ናይ ምድካም ዘይንቡር ኣካይዳና ቀይርና፡ ህግዲፍ እንዳደኸመ ክኸይድ እንከሎ፡ ንሕና ብኣንጻሩ እንሕይለሉ ሓድሽ ምዕራፍ ከነውሕስ ንበገስ።


text:
ኣብ ቀረባ እዋን ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ እቲ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ላዕለዋይ ናይ ጸጥታን ደሕንነትን ቤት ምኽሪ ዘጽደቖ “ኣብዚ እዋን ለብዒ ውግእ ኣብ ዝካየደሉ ከባቢ ዓለም ቶኽሲ ደው ናይ ምባል ውሳኔ” ደጊፎም ዓመጽን ውግእን ደው ክብል ጻውዒት ከምዘቕረቡ ክዝከር እንከሎ፡ ዕለት 19 ሓምለ 2020 ዓ.ም. ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ኣዕሪጎም ምስ ኣብቅዑ፥ ነቲ ዘቕረብዎ ጻውዒት ቶኽሲ ደው ናይ ምባል ውሳኔ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ደጊሞም ብምቕራብ “ኣብ ዞባ ካውካስ ኣብ መንጐ ኣርመንን ኣዘርበጃንን” ተባሪዑ ዘሎ ውጥረትን ግጭትን እናሓሰቡ ምእንቲ እቶም በዚ ተኸሲቱ ዘሎ ግጭት ምኽንያት ዝሞቱን ኣባይቲ ስድራኦምን ንጸልይ ከምዝበሉ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ኣለሳንድሮ ጓራሺ ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ኣብዚ እዋን’ዚ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ለብዒ ገና ኣብ ዘይተገትኣሉ እዋን ነቶም ነዚ ሕማም ንምብዳህ ዝዓዩን ነቶም ዝሓመሙን ነቶም ነቲ ለብዒ ብዘተኣታተዎ ኤኮኖሚያውን ማሕበራውን ቅልውላይ ንዝሳቐዩ ቅርበተይን ጸሎተይን አረጋግጽ ዝበሉ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣስዒቦም ብፍላይ እቲ ለብዒ ከይኣክል ብውግእን ግጭትን ምኽንያት ኣዚዮም ኣብ ከቢድ ስቓይ ንዝርከቡ ሕዝብታት እሓስብ ከምዝበሉ ጓራሺ ኣፍልጦም።
እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ናይ ጸጥታን ደሕንነትን ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ንሰላም ዕድል ዝህብ ዘጽደቖ ዓለም ሓቆፍ ውግእ ደው ናይ ምባል ውሳኔ፡ ሰላምን ደሕንነትን ውሕስ ንምግባርን ሰብኣዊ ረድኤት ንምቕራብን ወሳኒ እዩ ዝበሉ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣስዒቦም፥ ኣብዚ እዋን እዚ እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ እቲ ኣብ መንጐ ኣርመንን ኣዘርበጃንን ዝተበገሰ ውጥረትን ነቶም በቲ ተኸሲቱ ዘሎ ውጥረት ምኽንያት ዝሞቱን ኣባይቲ ስድራኦምን እናሓሰቡ ዓለም ሓቆፍ ማሕብረሰብ እቲ ውጥረት ብዘተን በቶም ናይቲ ውጥረት ተዋሰእቲ ጽቡቕ ድላይን መሰረት ናይቶም ፍቱዋት ሕዝብታት ናይ ሓባር ረብሓ ኣብ ዝድግፍ ዘላቒ ሰላማዊ መፍትሒ መታን ክርከብ ዝከኣሎ ኩሉ ክገብር ጻውዒት ከምዘቕረቡ ጓራሺ ኣፍሊጦም።


text:
ኣብ ብሉይ ኪዳን ኮነ ሓዲስ ኪዳን “ቤት ኣምላኽና” ዝተባህለት እግዚአብሔር ዝምስገነላ፤ ምእመናን ሥርዓተ ኣምልኾኦም ዝፍጽሙላ፤ ምሕረትን በረኸትን ትዕድል፣ ኣብ ጸሎተ ሃይማኖት “ ንሕና በታ ልዕሊ ኵሉ ዝኾነት ሓንቲ ቅድስቲ ቤተ ክርስቲያን ጉባኤ ናይ ሓዋርያት ንኣምን” እንብላ፣ ጐይታ ብኽቡር ደሙ ዝመሥረታ፡ ሓዋርያት ዝሰበኽዋ፡ ሰማዕታት ዝተሰየፉላን ጻድቃን ዝተጋደሉላን፡ ንደቂ ሰባት ብዛዕባ ሰማያዊ መንግሥቲ እትሰብኽ ብሥራት፡ ምስ እግዚአብሔር እተራኽብ መሳልል፡ ናብ ሓቀኛ ጐደና ጽድቂ እትመርሕ መንገዲ፣ ፈልፋሊት ማየ ሕይወት፤ ርትዕትን ኣጽናፋዊትን ዘለዓለማዊትን ዝኾነት ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሃይማኖት ቤተ ክርስቲያን እያ።
እስራኤላውያን እቲ ንኣገልግሎት ቤት ኣምላኽ ዝተግህን ኣብኣ ንክነብር ዝብህግን ኃይሊ ረኺቡ ንጸላእቱ ከምዝስዕር ብግህዶ ስለዝተዓዘቡ “ኣምላኽ ሰማይ ኬቅንዓልና እዩ እሞ ንሕና ባሮት ተንሢእና ክንዓዪ ኢና’ ብምባል ዕዮኦም ከስልጡ ከለዉ፡ ነቶም ካብ ውሽጦም ዝኾኑ ተፃረርቶም ድማ ‘ንስኻትኩም ግና ኣብ ዛንታ ኢየሩሳሌም ክፍልን መሰልን የብልኩምን” (ነህ. 2፡20) ክብሉ ኣኅፈሩ።
ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ከምዝኅብሮ፡ ብተመሳሳሊ ንቤተ ክርስቲያን ዘሳቐይዋን ዘድመይዋን ዘንብዕዋን ዝያዳ ዓመፅቲ ነገሥታትን ዓለማውያንን እቶም ኣብ ሕቍፋ ዝተሓፅኑ ናታ ሓሊብ ሕይወት ተመጊቦም ዝዓበዩ እሞ ደኃር ተፃረርቲ ዝኾኑ መናፍቃን እዮም። ብናይ ጐይታ ኣገላልጻ “ፀራዊ”፣ ብናይ ሓዋርያት ኣዘራርባ “ቢጸ ሓሳውያን”፣ ብናይ ሊቃውንቲ ኣገላልጻ ድማ “መናፍቃን” ተባሂሎም ዝጽውዑ እቶም ቀንዲ ናይ ውሽጢ ጸላእቲ ቤተ ክርስቲያን እዮም። እዞም ሰባት እዚኣቶም፥ ደቂ ቤተ ክርስቲያን ዘይክንሶም ደቂ ቤተ ክርስቲያን ተመሲሎም ዝኣትዉ፣ ነቲ ቅኑዕ ትምህርቲ እምነትን ሥርዓተ ኣምልኾን ኃዲጎም ብኣንጻሩ ትምህርቲ ክሕደትን ጥርጥርን ዝሰብኩ፡ ወይ ድማ ናይ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን እምነትን ትምህርትን ብከፊል ዝተመሃሩ ሕፁፃነ ፍልጠት እዮም። ኣብታ ናይ ጐይታ ዓፀደ ወይን ቤተ ክርስቲያን ከም ክርዳድ ጽሩይ ሥርናይ መሲሎም ዝበቘሉን ዝዓበዩን መስሓትያን እዮም። በብጊዜኡ ዝተለዓሉ መናፍቃን ብዙኃን እዮም። ንኣብነት፦ ቅድም ካህን ዝነበረ ኣርዮስ፡ ቅድም ኤጲስ ቆጶስ ዝነበረ መቅደንዮስ፡ ቅድም ፓትርያርክ ቍስጥንጥንያ ዝነበረ ንስጥሮስ፡ ኣበምኔት ገዳም ቍስጥንጥንያ ዝነበረ ኣውጣኪ . . . ። እዞም መናፍቃን በብጊዜኡ ስልትታት ኣብ በቦታኡ እናለወጡ፡ ነታ ሓመረ ኖህ ቅድስት ቤተ ክርስቲያን በቲ መናፍቓዊ ማዕበላቶም ዘናወጹን ዘናውጹ ዘለዉን ማየ ኣይኅ እዮም። ቤተ ክርስቲያን፥ ንርቱዕ ትምህርታ ኣብ ኵሉ ንከይተብጽሕ ዕንቅፋት ኮይኖም ነቶም ዘይጽኑዓትን ዘይተማህሩን ምእመናን ዝተፈላለየ ክሕደት እናሰበኹ ዝምንጥሉ እዮም። ኣብዚ ዘሎናዮ ዘመን ካብዚ ናይ ክሕደት ትምህርቶም ኃሊፎም ውን ነቶም ንከብዶም ዝተገዝኡ ሽጉራት ሰባት ‘ናይ ዕለት ቍርሲ ናይ ዓመት ልብሲ ክንህበኩም ኢና’ እናበሉ ዝሰልቡ እዮም።
ብዘይካ’ዞም መናፍቓን ድማ ውልቃዊ ረብሓኦም ዘቐድሙ፡ ሥጋዊ ጥቅሞም ጥራይ ዝሓስቡ፡ ብጥዑመ ልሳንን ውዳሴ ከንቱን ልቢ ምእመናን ዝሰልቡ ኣብ ኣገልግሎት ሲሞንነት ዝተጨማለቑ፡ ምስ መናፍቓንን ዓለማውያንን ንከብዶም ክብሉ ዝተዓስቡ፡ ‘እፈልጥ እየ፡ ብቑዕ እየ ይግብኣኒ እዩ’ እናበሉ ሽመት ሃሪፎም ዝካሰሱ፡ . . . ፈተና ቤተ ክርስቲያን እዮም። እዚኦም ዋላ እኳ ኣብ ኣገልግሎት ቤተ ክርስቲያን እንተ ሃለዉ፥ ልዕሊቲ ዘገልግልዎ ንድሌታቶምን ሥጋዊ ረብሓኦምን ባይታ ክፈጥሩን መንገዲ ክጸርጉን ነቶም ብቅንዕና ዘገልግሉ ኣቦታት ካህናት ዲያቆናት ምእመናን ብሓፈሻ ንኣገልግሎት ቤተ ክርስቲያን ወትሩ ዕንቅፋት ዝኾኑ እዮም።
ብሰንኪ ፈተና ናይዞም መናፍቃን፡ ውልቃዊ ረብሓኦም ዘገድሶም ሰባትን ካልኦት ፈተናታትን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ዘውርዶ ሓደጋታትን ዘስዕቦ ሽግራትን ጠቒስካ ዝውዳእ ኣይኮነን። ብቀንዱ ግና ኣብ ቤተ ክርስቲያን ምክፍፋል ይስዕብ። ብዙኃት ካብ ምእመናን ተሰናቢዶም ሃይማኖቶም ክኽሕዱን ቤት ኣምላኾም ክኃድጉን ይርኣዩ። ብኣፍ ነቢይ ኢሳይያስ “ሕዝበይ ክልተ ክፋእ ገበሩ፡ ንዓይ ንፈልፋሊ ሕያው ማይ ኃዲጎምኒ፤ ንርእሶም ከኣ ሓጽብታት ማይ ዘየዕቍር ነቃዕ ሓጽብታት ኵዒቶም እዮም እሞ ኣቱም ሰማያት በዚ ተገረሙ፡ ሰንብዱ ኣዚኹም’ውን ራዕራዕ በሉ ይብል እግዚአብሔር” (ኤር. 2፡12-13) “ሓጽብታት” ዝተባህለ ኣምልኾ ባዕድ፡ ክሕደት፡ መናፍቕነት፡ ፍትወት ዓለም፡ ትምኒት ሰብነትን ተግባረ ሥጋን እዩ።
ከምኡ’ውን ጐይታ ፦ “ግናኸ ነታ ቀዳመይቲ ፍቕርኻ ኃዲግካያ ኢኻ’ሞ ረኺበልካ ኣለኹ። እምበኣርሲ ካበይ ከምዝወደቕካ ዘክር እሞ ተነሳሕ፡ ነቲ ቀዳማይ ግብሪ’ውን ግበሮ። . . .” ይብል። (ራእ. 2፡4) ከም እስራኤላውያን ካብ ስሕተት ተመሊስና፡ ካብ ዝወደቕናዮ ተንሢእና ካብ እግሪ ኣቦታትና ካህናት ኃጢኣትና እናተኣመንና፡ እናተናዘዝና ንብከ። (ነህ. 8፡9) “ቀዳመይቲ ፍቕረይ ኣይኃድግን” ንበል። ኵሉ ጕዕዞ ቤተ ክርስቲያን ብፈተና ዝተሓጽረ እኳ እንተኾነ ግናኸ ፍጹም ከምዘይትሰዓር ኣሚንና፡ ነቲ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ ካብ ፍቕሪ ክርስቶስ ዘኅድጎ ከምዘየለ ዝተናገሮ፡ ሎሚ ነዚ ቃል እዚ ንድገሞ፧ “መኑ ያኅድገነ ፍቅሮ ለክርስቶስ . . . /ካብ ፍቕሪ ክርስቶስ ዝፈልየና መን እዩ፧ . . . መከራ’ዶ ፧ ጸበባ’ዶ፧ ስደት’ዶ፧ ጥሜት’ዶ፧ ዕርቃን’ዶ፧ ድንገት’ዶ፧ ወይስ ሞት፤ . . . ሞት ኮነ ሕይወት መላእኽቲ ኮኑ ገዛእቲ፡ ዘሎ ኾነ ዝመጽእ ወይ ኃይልታት፡ ላዕለዋይ ኮነ ታሕታዋይ ካልእ ፍጥረት’ውን እንተኾነ፡ ካብታ ኣብ ክርስቶስ ኢየሱስ ጐይታና ዘላትና ፍቕሪ ኣምላኽ ከቶ ኪፈልየና ዚኽእል ከምዘየልቦ ኣረጋጊጸ ኣሎኹ” (ሮሜ 8፡35-39) ብምባል ካብ ኣገልግሎት ቤተ ክርስቲያን ፡ ካብ እምነትናን ሠናይ ተግባርናን ኪፈልየና ዝኽእል ከምዘየልቦ ብተግባር ነረጋግጽ። ቃል ኪዳንና ነሐድስ! ከመይ! ኵሉ ጊዜ እቲ ቤት ኣምላኽ ዘይኃድግ ክብርን ጣዕሚን መንግሥተ ሰማያትን፤ ምረትን ስቃይን ገሃነመ እሳትን፤ ኣብ ሕይወቱ እናሠኣለ እዩ ዝነብር። ቅዱሳን ኣቦታትና ምእንቲ መንግሥተ ሰማያት ክብሉ ጸብኢ ኣጋንንቲ ተዓጊሶም ደሞም ዘፍሰሱ ክብራ ስለዝረኣዩ እዮም። “ሥቃይ’ዚ ዘመን’ዚ ነታ ኣባና ክግለጽ ዝመጽእ ዘሎ ክብሪ ከምዘይመዓራረይ እኣምን እየ።” (ሮሜ 8፡18) ከምዝበለ ሓዋርያ ቅዱስ ጳውሎስ።
እዚ ዘመንዚ ‘ካብቲ ውግእ ዝኣወጀስ፡ ወረ ዝነዝሐ’ ከም ዝበሃል ሓሶት ገኒኑ ሓቂ ዝተዓብጠሉ ክፉእ ጊዜ ስለ ዝኾነ ፡ ኣቦታት ካህናት ነቲ ሥርናይ ካብ ክርዳድ ብምፍላይ፡ ንመጓሰ ሕዝቦም ብግቡእ ክጓስዩ ይግባእ። ብወገን መንእሰያትን ፡ ምእመናንን ድማ ፡ ንኣቦታት ምእዛዝ ማለት ንቤተ ክርስቲያን ምግልጋል ስለ ዝኾነ ነቶም ካብ ዝተሓተ ክሳብ ዝለዓለ ደረጃ ዘለዉ ኣቦታት ፡ ብትሕትና ኽእዘዙ ድልዋት ክኾኑ ይግባእ።
እግዚአብሔር ብረድኤቱ፡ እመ ብርሃን ቅድስት ድንግል ማርያም ብጸሎታ ከምኡ ውን ኵሎም ቅዱሳን ብኣማላድነቶም ኣይፈለዩና!
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ አሜን!


text:
ኤርትራ ብሳንሱር (መመያ) ኣብ ዓለምና ቅድሚት እትስራዕ ሃገር ምዃና ኮሚተ ንድሕነት ጋዜጠኛታት፡ ሲፒጄ፡ ኣብ ዘውጽኦ ሓድሽ ጸብጻብ ኣፍሊጡ።
እቲ ንነጻነት ፕረስ ዝጠጣበቕ ትካል፡ ማእሰርቲን ዓምጻጺ ሕጋጋትን፡ አኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝግበር ምክትታል፡ ኣብ ቀረብ ኢንተርነትን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ንዘሎ ቀይድታት ብምግምጋም ነቲ ዝርዝር ከም ዘዳለዎ ይሕብር።
ንኤርትራ ሰዒበን፡ ሰሜን ኮርያን ቱርክመኒስታንን በዚ ጉደይ ኣብ ቅድሚት ከም ዝስርዓ ዘርእይ እቲ ጸብጻብ፡ ካብ ኣፍሪቃ ኤርትራን ኢኳቶርያል ጊኒን [መበል ሻሙናይ] ጥራይ እዩ ኣብተን 10 ሃገራት ኣካቲቱ ዘሎ።
ብመሰረት ዓንቀጽ 19 ናይ ዓለምለኻዊ ኣዋጅ ሰባዊ መሰላት፡ ኵሉ ሰብ ሓበሬታ ናይ ምርካብን ሓሳቡ ናይ ምግላጽን መሰል ከም ዘለዎ ዘዘኻኸረ እቲ ጸብጻብ፡ እዘን 10 ሃገራት ንነጻ ሚድያ፡ ብምኽልካል ወይ ብጽኑዕ ብምቁጽጻርን ጋዜጠኛታት ሱቕ ንምባል ምፍርራሕ፡ ምእሳር፡ ዲጂታውን ኣካላውን ምክትታልን ካልእ ዓይነት ምስርጣይን ብምዝውታር፡ ነቲ ዓለምለኻዊ መትከል ዕሽሽ ከም ዝበልኦ ይገልጽ።
- ኤርትራ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ካብ ዝኣሰራ ሃገራት ሓንቲ ተባሂላ
- መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝኣሰሮ ጋዜጠኛ ንክፈትሕ ተሓቲቱ
- ኣብ ኤርትራ ኮይኑ ንፕረዚደንት ኢሳያስ ዝነቅፍ ሚኒስተር ነበር
ብፍላይ ኣብተን ኣብቲ ዝርዝር ኣብ ቅድሚት ተሰሪዐን ዘለዋ ሰለስተ ሃገራት - ኤርትራ፡ ሰሜን ኮርያን ቱርክመኒስታንን፡ መራኸቢ ብዙሓን ልሳን ናይ መንግስቲ ኮይነን ከም ዘገልግላን፡ ዝኾነ ነጻ መድያ ካብ ወጻኢ ሃገራት ከም ዝካየድን ሓቢሩ።
ናብተን ሃገራት ክኣትው ዝፍቀደሎም ሒደት ጋዜጠኛታት'ውን ብቐረባ ምክትታል ይግበሎም እዩ ይብል እቲ ጸብጻብ።
ክሳብ 1 ታሕሳስ 2018 ኣብ ዝነበረ እዋን፡ ኤርትራ ኣብ ትሕተ ሰሃራ ኣፍሪቃ፡ ብዙሓት ጋዜጠኛታት ዝኣሰረት ሃገር ምዃና እቲ ትካል ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ጸብጻቡ ምግላጹ ይዝከር።
መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብ 2001 ንኹለን ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ብምዕጻው ንመብዛሕትኦም ኣዳለውተን ብዘይ ፍርዲ ኣሲርዎም ይርከብ።
መራኸቢ ብዙሓን ብመንግስቲ ከም ዝውነን ዝገልጽ እቲ ጸብጻብ፡ ኣብ ናይ መንግስቲ ትካላት ዝሰርሑ ጋዜጠኛታት ብሰንኪ ፍርሒ ብነጻነት ስርሖም ከም ዘይሰርሑ እቲ ጸብጻብ ገሊጹ።
ኣማራጺ ምንጭታት ሓበሬታ ዝኾና ካብ ወጻኢ ሃገራት ዝፍነዋ ናይ ሳተላይትን ናይ ኢንተርነትን ሬድዮታት ብሰንኪ ዓፈናን ኣዝዩ ድኹም ኣገልግሎት ኢንተርነትን ተበጻሕነተን ውሱን ምዃኑ'ውን ሓቢሩ።
መንግስቲ ኤርትራ ግና "ጉዳይ ሃገራዊ ድሕነት ልዕሊ ኩሉ ዝስራዕ ምዃኑ" ብምግላጽ ነቲ ክስታት ይነጽጎ።


text:
መግለፂ ቅዋም ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ
እናሓደረ ዝኹላዕ፣ ድምፂ ሚልዮናት!!
ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኹሉን ’’ዘይዛሪ ምዕራፋት ፅንዓት-ድወት’’ብዝብል መሪሕ ቃል፣መበል 40 ዓመቱ፣ 30 መስከረም 2012 ዓ.ም ንዝኽበር ዘሎ፣ ዕለት ድምፂ ወያነ ትግራይ (ድ.ወ.ት)፣ብሰላም ኣብፅሐኩም!!ኣብፀሐና!! ዝብል መልእኽቲ፣ ሰናይ ትምኒት እንተመሓላልፍ፣ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፣ድወት ኣብ ነዊሕ ናይ ቃልሲ ዓወታት ጉዕዞና ንዝተፃወቶ መሪሕ ግደ ብምምስጋንን፣ግቡእ ኣፍልጦ ብምሃብን ምዃኑ ከበስር ይፈቱ፡፡
ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ፣ትመርሖ ዘላ ውድብና ህወሓት፣ሽግ ሓርነት ዝወለዐትሉ 11 ለካቲት፣መበል ሓምሻይ ዓመት፣ ብዕውት ንምፅንባል፣ ኣብ ትሸባሸበሉ ድሮ፣ ማለት እውን፣ 30 መስከረም 1972 ዓ.ም ’’ራይ! ራይ! ድምፂ ወያነ ትግራይ’’ ከምኡውን “ቃልስና ነዊሕን መሪርን እዩ። ዓወትና ናይ ግድን እዩ።” ዝብል ነጎድጓዳዊ ማዕበል ወያናይ ልሳን ሚልዮናት፣ ካብ ኤርትራ፣ ጎቦታት ሳሕል፣ ብምቅላሕ ንህዝብናን ኩሎም ተቓለስትን ኣበሰረትን፣ ድወት ፈነወ ካብ ዝጀመረሉ ፅባሕ ጀሚሩ፣ ሓቀኛ ድምፅና እዩ ኢሉ፣ ተቐቢሉ፣ከምውላዱ፣ሓብሒቢ ኣብዚ ሕዚ በፂሕዎ ዘሎ ደረጃ ንክበፅሕ፣ገንዘቡ፣ጉልበቱ፣ፍልጠቱ ብዘይምቁራፅ፣ ንዝሓለፉ 40 ዓመታት ንዘወፈየ ህዝብና፣ብፍላይ ድወት ብ20 ተጋደልቲ፣ 8 ሓምለ1978 ዓ.ም ኣብ ምዕራብ ትግራይ፣ፍሉዩ፣ ስሙ ኣውራ፣ማይ-ሙሰ፣ ካብ ዝብሃል ቦታ ንክፍነው ድያስፖራ ትግራይ፣ ስዑድ ዓረቢያ፣”ድወት ካብ ኣደራዕ ወፂኡ ዓርሱ ክክእል ኣለዎ” ብዝብል ወነን ህልኽን ተለዓዒሎም ዝወሰድዎ ተበግሶን ዝተፃወትዎ ዝለዓለ ግደን፣ታሪክ፣ ንዘለኣለም ዝዝንትዎ ተግባር ብምፍፃምሞ፣ በዚ ኣጋጣሚ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ምስጋንኡ እንተቕርብ ዝስምዖ ሓበን ዝለዓለ እዩ፡፡
ኣብ ጎቦታት ሳሕል፣ ብኽልተ ተጋደልቲ ፈነውኡ ዝጀመረ ድወት፣ ሎሚ 370፣ ሙያተኛታትን ሰራሕተኛታትን ሒዙን ኣብ ዘፈር ኮሙኒኬሽንን ሚድያን ሃገርና ሓደ ተጠቃሳይ ዓብዪ ሚድያ ኮይኑ እዩ። ሎሚ ድወት ወናኒ ብሄራዊ ሬድዮ ጣብያን፣ሸወዓተ ኤፍ.ኤ.ማትን፣ካብ 13 ታሕሳስ 2011 ዓ.ም ጀሚሩ በዓል ዋና ቴሌቪዥን ቻነል፣ ከምኡ እውን፣ ናይ ባዕሉ ኦንላይን ማሕበራዊ ሚድያን፣ ከፊቱ ዝተጣየሸሉ ተልእኾ ተሓንጊጡ፣ከም ወትሩ ንህዝቢ ትግራይ ጥራሕ ከይኮነስ፣ንኹሎም ብሄር፣ብሄረሰባትን ህዝብታትን ’’ምንጪ ፅፁይ ሓበሬታን” ተኣማናይ መማረፅን ሚድያ ኮይኑ የገልግል ኣሎ፡፡ ልሳን ህዝቢ ኮይኑ ዘገልገለን፣ የገልግል ዘሎን ድወት፣ ሬድዮ ፋና ዓብዪ ትካል ክኸውን ጥጅእ ካብ ምዃን ሓሊፉ፣ ማእኸል ልህቀት ኮይኑ እውን፣ዘፈር ኮሙኒኬሽንን ሚድያን ሃገርና ዝመርሑን ናብ ዝለዓለ ብራኸ ክበፅሕ መሪሕ ተራ ዝተፃወቱ ብዙሓት መራሕቲ ተጋደልቲ ኣፍርዩ እዩ። ስለዝኾነ ኣብ ዕብየት ድወት ዘይተሓላለ ፃዕሪ ዝገበርካ ህዝቢ ትግራይ፣ኣባላት ኣመራርሓ፣ተጋደልትን ኣባላትን ህወሓት፣መሓዙት ዴሞክራስያዊ ፌዴራላዊ ሓይልታትን፣ብሄር፣ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ፣ ብፍላይ ድወት ፈነውኡ ካብ ዝጅምር ጀሚሩ፣ብሓደ ኢድኩም ክላሽን በቲ ካሊእ ወያናይ ብርዒ ሒዝኩም ቁሪ ጎቦ ራስ ዳሸን ሓዊስካ ብተፈጥሮን ሰብ ሰራሕትን ፀገማት እንተይተንበርከኽኩም ኣብ ድወት ግቡእኹም ዘወፈኹም፣ ሎሚ ኣብቲ ትካል ዘለኹም ይኹን፣ኣብ ካሊእ ስራሕ ዝተዋፈርኩም ተጋደልትን ኣባላትን፣ ፍረ ፃዕርኹም ስለዝረኣኹም ክትሕበኑን ኣበርክቶኹም ክተደንፍዑን ኣለኩም።ሕድሪ ፃማ ታጋደልቲ ኣሓትኩምን ኣሕዋትኩምን ተቐቢልኩም፣ ኣብዚ ፈታኒ መድረኽ ብሓዱሽ ወነን መንፈስን ድወት ንክዓቢ ግቡእ ኣመራርሓን ሙያዊ ኣስተዋፅኦ ትገብሩ ዘለኹም፣ ሰራሕተኛታትን መዳርግቲ ኣካላትን፣ህዝባዊ ልምዓታዊ ዴሞክራሲያዊ መስመርና ሽትኡ ንክወቅዕ ዝገበርኩሞም እትገብርዎም ዘለኹም ኣስተዋፅኦ፣ ካብ ፅባሕ ምኽባር መበል 40 ዓመታት ጀሚርኩም፣ዘመን ዝጠልቦ ቁመና ሚድያ ንክበፅሕ ህዝባዊ ውግንና አሐይልኩም ክብርታት ድወት ዓቂብኩምን፣ ዓቕምኹም ዝፈቐዶ፣ ከምእትገብሩ ዘጠራጥር ኣይኸውንን፡፡
ድወት ፈሸሽታዊ ወታደራዊ ስርዓት ደርጊ ንምድምሳስ፣ ኣብ ዝተገበረ ናይ 17 ዓመታት መሪርን ነዊሕን ናይ ቃልስን ዓወትን ጉዕዞ፣ኣብ ዝተፈላለዩ ወፃኢ ሃገራት፣ኣብ ሓራ መሬትን ኣብ ጓጓ ፀላእን ኮይኑ ብመልክዕ ስርዒት ተወዲቡ ይቃለስ ዝነበረ ህዝብና፣ኣብ ምንቓሕ፣ምውዳብን ምዕጣቕን፣ ዕዙዝ ተራ ብምፅዋት፣ደርጊ ፖለቲካዊ ስዕረት ክጉምጎም ገይሩ እዩ፡፡ ከምቲ ህዝብና ብደንጎላ ኮኔረላት ዝማርኽ ዝነበረ፣ ድወት እውን ዜና ዓወት ሰራዊት ህወሓትን ዝተፈላለየ ፍፃመታት ወያነናን ሙያዊ ፈጠራን ጥበብን ኣማሊኡ ብምግዋሕ፣ብሓፈሻ ኣንፃር ስርዓት ትምክሕቲ ፖለቲካዊ ኩይናት ብምክያድ፣መርዛም ፕሮፓጋንዳ ደርግን ኩሎም ኣብ ወፃኢ ዝነበሩ ፀረ-ወያነ ሓይልታትን ኣፍሺሉ እዩ፡፡
ድወት ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ክ/ዘመን ድማ፣ ናይ ህዝብና መሰረታዊ ሕቶታት ዝኾኑ ጉዳይ ሰላም፣ሰናይ ምምሕዳር፣ዲሞክራስን፣ ኩለ መዳያዊ ማሕበረ-ኦኮኖሚያውን፣ብቕኒት ልምዓታዊ ዴሞክራስያዊ ኣተሓሳስባ፣ ኣብ ኩሉ መዳይ ዝተመዝገቡ ዓወታትን፣ ብሉፃት ተሞክሮታትን ክሰፍሑ፣ድኽመትን ፀገማትን ድማ ክእረሙ ኣቃሊሑ እዩ፡፡ እዙይ ብምግባሩ እውን ኣብ ሰማዕቲ፣ተመልከትን ፣ተኸታተልትን ሚድያ ዘለዎ ተቐባልነት እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ፡፡
ሎሚ ድወት ትሕዝቶታቱ ካብ ቋንቋ ትግርኛ ብተወሳኺ ብቋንቋታት፣ ሳሆ፣ ዓፋርን፣ ኣምሓርኛን ስለዝቃልሕ፣ ንህዝቢ ትግራይ ሓዊስካ፣ቀንዲ ተመራፃይ ኩሎም ብሄር፣ብሄረሰባትን ኢትዮጵያ፣ ንምዃን በቒዑ ስለዘሎ፣ዓሽ!! ድወት እንኳዕ ህዝባዊ ውግንናካን ዲሞክራስያዊ ክብርታትካን ዓቂብካ ተጓዓዝካ!! በርትዕ፣ ናይ ኣተሓሳስባ ኩይናትካ ድማ ኣደንፊዕኻ ቐፅል ክንብሎ ይግባእ፡፡
ብፍላይ ኣብ ዝሓለፈ ዓመትን ፈረቓን ድ፣ሎሚውን ከምትማሊ፣ሓይልታት ትምክሕቲ ዝመርሕዎ፣ካብ ደገን ወፃእን ፀረ-ህዝቢ በብሰዓቱ እናተኸታተለን ጭቡጥ መረዳእታታት ሒዙ ነቲ እከይ ተግባር፣ዝገበሮን፣ዝገብሮ ዘሎን ሙያዊ ኣስተዋፅኦ፣ ብሓደ ገፅ፣በቲ ካሊእ ገፅ ድማ፣ ሕገ-መንግስታዊ ፌዴራላዊ ስርዓትና ከይፈርስ፣ናይ ሕጊ ልዕልና ንክኽበር፣ ድሕንነትን፣ መንነትን ህዝቢ ትግራይ ንክሕሎ፣መንእሰይ ወለዶ ሓዊስካ ኣብ ውሽጥን ደገን ዘሎ ህዝቢ ትግራይ ሓድነቱ ኣጠናኺሩ፣ ቓልሱ ንከሕይል ዝህቦ ሽፋን ሚድያ ክጠናኸር ኣለዎ፡፡
ብሓፈሻ ዘለናሉ ዝተሓላለኸ ንኡስ መድረኽ፣ ከቢድ ቃልሲ ዝሓትት እዩ፡፡ ስለዝኾነ ፣ሰላም፣ድሕንነትን፣መንነትን ህዝቢ ትግራይ፣ ንክሕሉዎ፣ኣፈፃፅማን ውፅኢትን፣ብሄራዊ ክልላዊ መግስቲ ትግራይ ዝተለሞም መደባት ትልሚ ዴሞክራታዜሽንን ትራንስፎርመሽንን፣ህዝብን ልምዓታዊ ሰብሃፍትና ዝገብርዎ ኩለመዳይ ምንቅስቓስ፣ ግቡእ ሽፋን ክህብ ይግባእ፡፡ ብፍላይ ኣብ 2012 ዓ.ም ዝካየድ ሃገራዊን ክልላዊን መረፃ፣ሰላማዊ፣ሕጋዊ፣ ፍትሓዊን ነፃን ኮይኑ ንክዛዘም፣ ከምኡ እውን ሓይልታት ትምክሕቲ፣ ኣብ ኩሉ መዳይ ዝፈጥሮም መናውራታት ኣብ ምፍሻል ብምቅላዕ ፕሮፓጋንደኦም ጥራሕ ዝባኑ ክወፅእ፣እጃሙ ከምዘወፊ ህዝብን መንግስትን ትግራይ ኣይጠራጠሩን፡፡
ኣብ መወዳእታ በቢደረጅኡ ዘሎ ኣመራርሓን፣ ሙያተኛን ድወት፣ ሕሉፍ ጉዕዞ 40 ዓመታት ገምጊሙ፣ኣብ ኣረኣእያ፣ፍልጠት፣ክእለትን ኣሰራርሓን ዝረኣዩ ዘለዉ ሽግራት፣ ብዘይ ምሕረት ተቓሊሱ ብምውጋድ፣ኣብ መበል 21 ክ/ዘመን ዘሎ ከቢድ ናይ ሚድያ ውድድርን ብድሆታትን ተሳጊሩ ከምወትሩ እናሓደረ ዝውላዕ ድሚፂ ሚልዮናት ኮይኑ፣ ከም ዝቕፅል ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣይጠራጠርን፡፡ ኣብ 2012 ዓ/ም ድማ ሰናይ ናይ ኣተሓሳስባን ቃልሲ እንገብረሉን ተደራራቢ ዓወታት እነመዝግበሉ ክኾነልና ንምነይ።
ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንስውኣትና!


text:
Skip to content
እቲ መጽሓፍ ካብ ጀርመናዊት ከተማ ነቒሉ ኣብዛ ዝቕመጠላ ከተማ በጺሑ ከምዘሎ ዝሕብር ቆጽሊ ወረቐት፣ ኣብ ሳጹን ቡስጣይ ምስ ጸንሓኒ፣ ከምቲ ኩሉግዜ ዝገብሮ ‘ናበይ ክኸደኒ’ሉ ቀስ ኢለ አምጻኦ’ ኣይበልኩን። ገዛ ከይኣተኹ ናብቲ ዝተላእከኒ ንብረት ዘምጽኣሉ ድኳን ኮይኑ ኣገልግሎት ቡስጣ ከኣ ዝህብ ድኳን ኣቕኒዐ። ምኽንያቱ ዘይርደኣኒ ታህዋኽ ‘ውን ነይሩኒ።
ቀንጠ-መንጢ ዓዲገ፣ እቲ መጽሓፍ ዘዕቆበ ቡስጣ ‘ውን ተቐበልኩ። ነቲ ቡስጣ ገላቢጠ ብዝረኣዂዎ ኣብ ኖርወይ ምስ በጽሐ ከፊቶም ፈቲሸሞ ምንባሮም ተረድኣኒ። ‘ወይዞም ርጒማት ስደተኛ ምዃነይ ካብ ሽመይ ተረዲኦም እኳ’ዮም ሓሽሽ ከይህልዎ ፈቲሸሞ’ ኣቚረምረምኩ ንበይነይ።
ገዛ ኣትየ፣ ተቐላጢፈ ተመጊበ። ድሕሪ’ዚ እየ ነቲ ቡስጣ ከፊተ፣ እቲ መጽሓፍ ክድህስሶ ዝበቓዕኩ። ገበሩ ደስ ስለዝበለኒ፣ ገላቢጠን ደጋጊመን ዳህሰስኲዎ። ከምቲ ልማደይ ከኣ ‘ኣብ ገብሩ እንታይ ኣስፊሩ ይኸውን’ ኢለ ክነብብ ጀመርኩ። ኣቐዲመ ዝፈልጦም ኣስማት፣ ቁሩብ ኣጋንኖ ዝተሓወሶ መሲሉ ዝተስምዓኒ ከምዝጸሓፉ ረኣኹ፣ ሓደ መንእሰይ ኮይኑ ዝተሰምዓኒ ድምጺ፣ ምስ ኣቦኡ ብምትሕሓዝ፣ ሓጠቕ ዝበለንን ዝፈተዂዎን ምሉእ ሓሳብ ከምዝጸሓፈ ነበብኩ። ካልእ ራብዓይ ሰብ፣ ከምቶምን ዝፈልጦምን ዝጸልኦምን ደጋጊመ ኣብቶም ኣስመራውያን መጻሕፍቲ ዝነብብኲዎምን ወደሳ፣ ኣብ ሓንቲ ምልእቲ ሓሳብ ኣዕቊብዋ ምህላዉ ድሕሪ ንባበይ ዝፈጠረለይ ስምዒት እዩ ነጊሩኒ።
ነቲ መጽሓፍ ደጋጊመ ብግዳሙ ገላበጥኲዎ። ውሽጢ ቅድሚ ምእታወይ ሓደ ብላዕሊ ክሪኦ ዝደለኹ ነጥቢ ኔሩ። ኰነ ድማ፣ እቲ ኣብ ብዙሓት መጻሕፍቲ ዓለምና ኣብ ዳሕረዋይ ገበሮም፣ ንኻልኦት ከኣ ኣብ ካልኣይ ወይ ራብዓይ ገጻቶም ክቕመጥ ዘለዎ ISBN ዝብሃል፣ ከም ሕጋዊ መጽሓፍ ዘፍልጦን መለለያኡን ዝዀነ ቁጽሪ (ምልክት) ከምዘይብሉ ፈለጥኩ። ተስፋ ከይቆረጽኩ፣ ናብቶም ክጸንሓኒ ይኽእል እዩ ዝብሎም ገጻት በጻሕኩ። ኣብኡ ‘ውን ኣይጸንሓንን። ኣብ ክንዳኡስ፣ እቲ ብዘይካኡ ትርጒም ክህልዎ ዘይክእል መጠንቀቕታ ደራሲ ንዘይሕጋዊ ምብዛሕን መሸጣን እየ ነቢበ። ዘይመስልን ዘይስማዕን መጠንቀቕታ እዩ ኢለ ከኣ ሓለፍኩ።
ሕጂ ውን ከምቲ ልማደይ መወዳእታ ገጽ ረኣኹ። 568 ዝብል ቁጽሪ ድማ ነበብኩ። ብዝሒ ገጻት እቲ መጽሓፍ ምዃኑ እዩ። ንፈለማየይ እየ፣ ድሕሪ መጽሓፍ ቅዱስን እቶም ንትምህርታዊ ዕላማ ዝጥቀመሎም መጻሕፍትን፣ ክንድዚ ዝብዝሑ ገጻት ዘለዎ መጽሓፍ ክነቦ ኢለ ክሕዞ። ከምቶም ቀዲመ ዝነበኩዎም መጻሕፍቲ ምዕቡል ስርዓተ ጽሕፈት ከምዘይብሉ፣ ኣዒንተይ መስኪረን። ብተራ word ከምዝተጻሕፈ ካብ ኣቃውማ ፊደላቱን ምጭቕጫቖምን ክርዳእ ኣየሸገረንን። ክንድዚ ዝኸውን መጽሓፍ ሲ፣ ኣቖረምረምኩ። ሓሓሊፈ፣ ፈፍርቅን ኣብ ገሊኡ ከኣ ምሉእን ገጻት ነበብኩ። እዚ ውን ሓድሽ መጽሓፍ ኣብ ዝሕዘሉ ዘዘውትሮ ልማደይ እዩ። ከንብቦ ከምዘይስልችወኒ ድሮ ተኣማመንኩ። 568 ገጻት ዘለዎ መጽሓፍ እየ ከንብብ። ወኒ የድልየኒ እዩ። 45% ኣልኮል ዝዓቐኑ ሓደ ሊትሮ ቮድካ ከፈትኩ፣ ክልተ ድልዱልን ጥዑምን መተርኣስ ድማ ካብ ዓራት ናብ ሳሎን ኣምጻእኩ። ጀመርኩ።
ትሽዓተ ገጻት ሒዙ ዘሎ መቕድም እቲ መጽሓፍ ኣብ ዝተፈላለየን ብዝተፈላለየን ኣጋጣሚ፣ ድሮ ካብ ጸሓፊ እቲ መጽሓፍ ሰሚዐዮን ነቢበዮን ምንባረይ ከክጅምሮ እንከለኹ ተረድኣኒ። ተጸሚመ ግን ነበብኲዎ። ጽሙቕ ኢሉን ቅርጡው ኮይኑን ካብ ክልተ-ሰልስተ ገጻት ዘይሓልፍ ምንባሩ ምስ ነብሰይ ተሰማማዕኩ። ገሊኡ ወይ እውን እቲ ዝበዝሕ ትሕዝቶ እቲ መቕድም፣ ኣብ ውሽጢ ዝርዝር ናይቲ መጽሓፍ ዝመጽእ ምዃኑ ስለዝተረድኣኒ ‘ውን፣ ንምንታይ ኣብዚ ክኸውን ኣድለየ በልኩ። ጸሓፊ እቲ መጽሓፍ፣ ‘ከምዚ ጌርኲም ንበቡለይን ተረድኡለይን’ ዝብል ዘሎ ኮይኑ ተሰምዓኒ። ናጽነት ንባበይን ናይ ምርዳእን ምምዝዛንን ብቓዓተይ ከምዝገሃሰ ገይረ ውን ኰረኹ።
ኣቐዲሙ፣ ኣብ ክልተ ሕታማት እቲ መጽሓፍ ዝወጸ፣ ምስዚ ናይ ሕጂ ሳልሳይ ሕታም ተደሚሩ ስለስተ ዓይነት መቕድም፣ ንምንታይ በበይኑ ኮይኑ ኣብዛ ሳልሰይቲ ሕታም ቀሪቡ ኣሎ ግን፣ ክሳብ ሕጂ ክግምቶ ዘይከኣልኩ እዩ። ኣብ ሓደ መጽሓፍ ሰለስተ መቕድም።
ቀዳማይ ምዕራፍ፣ 12 ገጻቱ መሊኡ ዘሎ ምዕራፍ እዩ። ምስ ሓንቲ ስድራ፣ ካብኡ ናብኡ ከኣ ምስ ሓደ ሚናብ ዝሽሙ ደመ-ውዑይ ቆልዓ የላሊ። ጥዑምን ተነባብን ዛንታ እኳ እንተዀነ፣ ሓደ ቆልዓን ባህርያቱን ንምልላይ 12 ገጻት ምንባብ ግና ንዓይሲ ኣይማእማኣንን።
ኣብዛ ምዕራፍ ካልእ ዘይፈተዂዎ ወይ ዝዀርኳሓኒ እንተነበረ፣ ሓሓሊፉ ዘጋጥመጠመኒ፣ ጌጋ ወይ ፈጺሙ ዘየለ ስርዓተ ነጥብን ግድፈት ፊደላትን እዩ። 568 ገጻት ዘስፈረ መጽሓፍ፣ ኸምዚኦም ዝኣመሰሉ ጌጋታት ክህልውዎ ክብሩ ዘቐንስ ኮይኑ ተሰምዓኒ። ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ከኣ ብምዃኑ። ሞያውያን ዘይሓለፍዎ ዶ ደኣ ኮይኑ’ዩ ኢለ ውን ሓሰብኩ።
ካልእ ኣብዛ ምዕራፍ ሰገጥ ዘበለኒ ነጥቢ፣ ድምጽን ቃናን እቶም ገጸ-ባህርያት እዩ። ደራሲ ብሓሳቡን ድምጹን ድዩ ዘዛርቦም ዘሎ ወይስ እዞም ሰባት ካድራትን ንኽዋስኡ ዝተዓለሙን እዮም፣ ኢለ ክሓስብ ተገዲደ እየ። እቲ ቀዲመ ዝነበብኩዎ ድሕረ-ባይታኦም፣ ናይ 50-70ታት ናይዚ ዝሓለፈ መዋእል ዝነብሩ ዝነብሩ ስድራቤታት ሕብረተሰብ ኤርትራ እዮም። ኣብ መንጎ፣ ብቢንያም ፍስሓጽዮን ዝብሃል ጸሓፊ ዝተጻሕፉ፣ ኣብ 2004-2006 ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ዝነቦም ዝነበርኩ ዛንታታት ትዝ በሉኒ። እቲ መንእሰይ፣ ኣብ ርእሱ ተፈጢሮም ኣብኡ ዝቕመጡ፣ ኣብ ሕብረተሰብ ኤርትራ ዘይነበሩ ገጸ-ባህርያት የቕርበልና ምንባሩ ዘከርኩ። ነቶም ዛንታታት ምስ ነበብኩ ኣብ ጎደናታትን ቤት ሻሂታትን ኣስመራ ከምኦም ዓይነት ሰባት ክረክብ ኮለል ዝበልኩዎ ውን ዝክር ኣቢለዮ ሰሓቕኩ።
568 ገጻት ዘለዎ መጽሓፍ ብኸምዚ መልክዕ ተጻሒፉ ከይከውን እናሰጋእኩ 2ይ ምዕራፍ ገንጸልኩ። ድሮ በዞም ልዕሊ ዝገለጽኩዎም ኣበራት ወነይ ጎዲሉ ብምንባሩን ንጽባሒቱ ዓርቢ ንጉሆ ክግስግስ ምዃነይ ምስ ዘከርኩን ግዳ፣ ነቲ መጽሓፍ ዓጸፍክዎ። ጥርሙዝ ቮድካይ ውን ኣስጢመ ብምዕጻው ኣብ ፍርጅ ኣቐመጥኩዎ። ተገምሰስኩ።
ይቕጽል
ፍቕረይ የማን
Like this:
Like Loading...
Related


text:
ስደተኛ መንእሰይ፡ በዓል ነጻነት ናበይ?
ምዕራባዊ ክፍለ ዓለም እትነብር ዘሎኻ ስደተኛ ጎበዝ ሃገርና፡ ናይ ሎሚ መዓልቲ ጽሑፈይ ምሳኻ ግጠም ይብለኒ ኣሎ። “ኣንታ እቲ መንእሰይ እሞ…መንእሰይ መንእሰይ ንብል ኮይና እምበር፡ ደይ ከም ህዝቡ’ዩ።” እንተበልክዎ፡ “ላላእ! ኩሉ ነገር አእዋኑን ገግዚኡን ኣለዎ። ዕላል ይኹን መዛረቢ ኣርእስቲ፡ ዛዕባታት ከይተረፈ ብግዜ’ዩ ዝግዛእ።
ኣደራዕ ባርነት እዩ። “ወርሓዊ መሃያ ዜጋ ንመዋእሉ ካብ 400 ናቕፍ ኣይሕለፈሉ፡” እንዳበለ፡ “ውፈር!!” ዝብል ሽፍታዊ ምምሕዳር ኣብ ሃገርና 20 ዓመቱ ቆጺሩ። ንኹሉ በልማማ ዝለበደ ማዕርነት ኣብ ትሕቲ ግፍዒ፡ መግለጺኡ ማዕርነታዊ ባርነት እብሎ። ንኡስ ወለዶ ክነግረኩም። ዓመቱ ዓመት ጭርሖታት እዩ። እቲ ኣበዓዕላ ነጻነት ድማ እንዳተቐየረ እዩ ዝመጽእ ዘሎ።
ንዓ’ባ ንህዝብኻ ዝረ!!
ብጸላእተይ ተሳዒረ ዘይፈልጥ ሰብ እየ ኢልካ ትጅሃርን ተዘንቱ ትኸውን። ዝኣምነካ እውን ኣይሰኣንን። እንተኾነ ግና ኣካላትካ ዕድመ ደፊኡ፡ ከም ጸላኢኻ ከፈራርሰካ ምስ ተበገሰ፡ ክትስዕሮ ኢልካ ዘይሕሰብ ቃልሲ ከምዝኣቶኻ ትፈልጥ።
ብዛዕባ ህ.ግ.ደ.ፍ እንታይ ክትጽሕፈሉ፡ እንታይ ከ ክትዛረበሉ፡ ኩሉ ነገራቱ ከምዘይሓልፍ ተቐሊዑ እዩ ዝብሉኒ ሰባት ኣለዉ። ኣይተጋገዩን። ብዛዕባኡ ዘጽሕፈኒ ዝያዳ፡ ብዝክኣለኒ ዓቕሚ ከቃልዖ ኢለ ዝፍትን፡ ሓደ ካብቲ ቀንዲ ምኽንያታት ግና፡ ጸላእየይ ከይርስዕ እዩ። ከምኡ እውን ንዕኡ ብዙሕ ኣይትውቀሶ ኣይትህረሞ ዝብል ርእይቶ እሰምዕ። ዝሃርሞ ዝወቕሶ ዝነቕፎ ከኣ፡ ክዕረ ኢለ ኣይኮንኩን። ፈሪሱ ክጒሓፍ ስለዝደልዮ እዩ።
“ካልእ ድኣ እንተ ኣለካ ኣምጽእ እምበር፡ እዚ ሽጣራ እዝስ ቀደም ብገርሁ ኸሎ ህዝቢ፡ ተበሊዕዎ እዩ።” ዝብል ዘረባ፡ ነቲ ንኸታልል ኢሉ ዝብገስ ተቓውሚ እየ ዝብል ባእታ፡ ዘሰምብድ ክኽውን ይኽእል እዩ።
ወለዶ ምሉእ ተሰካሚ ብረት
ሜዳ ሓርነት ካይሮ፡ ንሙባረኽ 70 ብልዮን ዶላር ሰሪቕካና ኣሎኻ፡ ኣምጽኣየን እንዳበለት ተተሓሒዛቶ ኣላ። ክንድዚ ዝኣክል ገንዘብ ንሃገርና ቁማር ኢልካያ ክትከይድ ኣይኮንካን።
ኤርትራ ንኤርትራውያን
ንጎደና ሓርነት ኣስመራ ንምግላጽ ክብል ኣብ 3ይ ክፋል ዘቕረብክዎ ጽሑፍ፡ ነቲ መንእሰይን ጎበዝን ኤርትራዊ ዜጋ ንምንእኣስ ኣይኮነን። ሓይሊ መንእሰያት ከነኣእስ እንተድኣ ኾይነ ብቐሊሉ ክርታዕ ይኽእል።
ጎደና ሓርነት ኣስመራ
ነቲ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝተኸስተ ህዝባዊ ማዕበል ክካታተል እንከለኹ፡ ሓደ ካብቲ ዝገርመኒ ነጥቢ እንተሃልዩ፡ ኩለን እዘን ካብ መግዛእቲ ነጻ ዝወጻ ዓዲ ጭቁናት፡ ጎደና ሓርነት ዝሽሙ ጽርጊያ ከምዘለወን ምፍላጠይ’ዩ።
ኩነታት እተን ማዕበል ህዝቢ ሓፍ ኮፍ ዘብለን ዘለዋ ሃገራት፡ ኣብ ማዕከናት ዜና ክቃላሕ ክንርእዮን ክንሰምዖን እንከሎና፡ እዚ ዓመጽ እዚ ድኣ ሽም ሃገር ስለዝቐየረ እዩ እምበር፡ ዝያዳ ኣብ ሃገርና ጎሊሑ ዝርኣ ዘሎ እንድዩ ንብል።
2011 ሕማቕ ወረ ሒዛ ኣይተበገሰትን። እሞ ኸኣ ኣብ መጀመርታ ወርሓ፡ ንምልካዊ ስርዓታት ኣብ ዝሃለዉ ይሃልዉ፡ ከተርዕዶም ክኢላ። ለንቅነ ኣብ ቱኒዝያ፡ ጽባሕ ድማ ኣብ ጎረባብታ።


text:
እዚ መርሓ ብሕትና ንዝዀነ ይኹን ነዚ መርበብ ሓበሬታ ኽትጥቀሙ ኸለኹ ን’ዘ ማይግራንት ፕሮጀክት’ እትህብዎ ሓበሬታ ‘ዘ ማይግራንት ፕሮጀክት’ ብኸመይ ከምዝጥቀመሉ የነጽር።
‘ዘ ማይግራንት ፕሮጀክት’ ብሕትናኹም ንምሕላው እሙን እዩ። ነዚ መርበብ ሓበሬታ ኽትጥቀሙ ኸለኹም መለለዪ ዝዀነና ገለ ሓበሬታ ኽትህቡ ምስእንሓተኩም፡ ብመሰረት እዚ መግለጺ ብሕትና ጥራይ ክንጥቀመሉ ምዃንና ኽትተኣማመኑ ትኽእሉ።
‘ዘ ማይግራንት ፕሮጀክት’ ነዚ ገጽ እዚ እናኣሐደሰ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ነዚ መርሓ እዚ ክቕይሮ ይኽእል። እቲ ለውጥታት ከምዝሰማምዓኩም ከተረጋግጹ ዘወትር ነዚ ገጽ ክትርእይዎ ይግባእ።
እንእክቦ
እዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ኽንእክብ ንኽእል፦
- ከም ኣድራሻ ኤለክትሮናዊ ደብዳበ ዘጠቓልል፡ ሕቶ እንተሓቲትኩምና እትገድፍዎ መራኸቢ ዝኸውን ሓበሬታ
- ናይ ኮምፒዩተርኩም ኣሃዛዊ ኣድራሻ (IP adress)
- ነዚ መርበብ ሓበሬታ ብኸመይ ከምእትጥቀሙሉ
ነቲ እንእክቦ ሓበሬታ እንታይ ከምዝኸውን
ነዚ ሓበሬታ ተጠቒምና እንታይ ከምዘድልየኩም ብምርዳእ ነዚ መርበብ ሓበሬታ ነማዕብሎ። በቲ ሓበሬታኹም ተጠቒምና ብውልቂ ኣይነለለየኩምን ኢና።
ውሕስነት
ሓበሬታኹም ምሑስ ክኸውን ንምርግጋጽ ዝተወፈና ኢና። ዘይፍቑድ ኣጠቓቕማ ሓበሬታ ወይ ምቕላዕ ሓበሬታ ኸይህሉ ንምርግጋጽ ነቲ ብመርበብ ሓበሬታና እንእክቦ ሓበሬታ ድሕነቱ ዝሕልዉን ውሕስነቱ ዘረጋግጹን ኣገባባት ድሕነት ሰሪዕና ኣለና።
ሓበሬታ ዝእክብ ኣሃዛዊ ተለኣኺ (cookies) ብኸመይ ከምእንጥቀመሉ
ተለኣኺ ኣብ መሰነዲ ተዘክሮ ኮምፕዩተርካ ክቕመጥ ፍቓድ ዝሓትት ንእሽቶ ኣሃዛዊ ሰነድ እዩ። ምስተሰማማዕካ እቲ ሰነድ ኣብ ኮምፕዩተርካ ይውሰኽ እሞ፡ ኣብ መርበብ ብዛዕባ ዝግበር ምንቅስቓስ ትንታነ ንምክያድ ይሕግዝ ወይ ድማ ሓደ በይኑ መርበብ ሓበሬታ ኽትበጽሕ ከለኻ የፍልጠካ። ተለኣኽቲ፡ ኣጣቐምቲ (applications) መርበብ ሓበሬታ ንዓኹም በብውልቂ ከለልዩኹም ይሕግዙ። ኣጣቓሚ ናይቲ መርበብ ሓበሬታ ንምርጫታትኩም ዝምልከት ሓበሬታ ብምእካብን ብምዝካሩን ኣብ ዘድልየኩም ነገራት፡ እትፈትውዎን እትጸልእዎን ነገራት ተመርኲሱ ናባኹም ዘተኰረ ስርሑ ብፍሉይ ንዓኹም ብውልቂ ዝሰማማዓኩም ከምዝኸውን ይገብር።
መመዝገቢ በጻሕቲ ዝኸውን ተለኣኽቲ ተጠቒምና ኣየኖት ገጻት ይብጽሑ ኸምዘለዉ ነለሊ። እዚ ነቲ ሓበሬታ ብምትንታን ናብ ገጽ መርበብ ሓበሬታ ዝህሉ ዋሕዚ በጻሕቲ ተረዲእና ንምርበብ ሓበሬታና ንድሌታኩም ከምዝምልስ ኰይኑ ኽምዕብል ክንገብር ይሕግዘና። ነዚ ሓበሬታ ንስታቲስታካዊ (ስነሃለዋታዊ) ትንተና ጥራይ ተጠቒምና ካብ ስርዓተመዛግብና ንኣልዮ።
ልዕሊ ኹሉ፡ ተለኣኽቲ ኣየናይ ገጻት ዝያዳ ጠቓሚ ወይ ዘይጠቓሚ ዀይኑ ኸምእትረኽብዎ ክንዕዘብ ኣኽኢሎም ዝሓሸ መርበብ ሓበሬታ ኽንቅርበልኩም ይሕግዙና። ተለኣኺ፡ ብዘይካ እቲ ክትህቡና ፍቓደኛታት ዝዀንኩምሉ ሓበሬታ፡ ብዝዀነ ይኹን መገዲ ንኮምፕዩተርኩም ክንጥቀመላ ወይ ካልእ ዝዀነ ይኹን ሓበሬታ ኽንእክብ ዘፍቅደልና ኣይኰነን።
ንተለኣኽትና ኽትቅበልዎ ወይ ክትነጽግዎ ትኽእሉ ኢኹም። መብዛሕትኡ መዳህሰሲ መርበብ (web browsers) ንተለኣኽቲ ከም ዘለውዎ ብቐጥታ ይቕበሎም። እንተዀነ ግና ንኣሰራርሓ መዳህሰሲኹም ብምምዕርራይ እንተመሪጽኩሞ ተለኣኽቲ ከምዝነጽግ ክትገብርዎ ትኽእሉ ኢኹም። ከምዚ ምምራጽ ነቲ መርበብ ሓበሬታ ብዝለዓለ መልክዑ ኻብ ምጥቃም ክዓግተኩም ይኽእል።
ናብ ካልኦት መርበባት ሓበሬታ ዘምርሑ ኣተሓሓዝቲ (links)
መርበብ ሓበሬታና ናብ ካልኦት ዘገድሱ መርበባት ሓበሬታ ብቐሊሉ ዝመርሑ ኣተሓሓዝቲ ከቐምጥ ይኽእል። እንተዀነ ግና ነቶም ኣተሓሓዝቲ ጠዊቕኩም ካብ መርበብ ሓበሬታና ምስወጻእኩም ኣብቲ ኻልእ መርበብ ሓበሬታ ሓላፍነት ክንስከመሉ ንኽእለሉ ቝጽጽር የብልናን። ስለዚ ድማ ንድሕነትን ብሕትናን ናይ ዝዀነ ነቲ በዚ መግለጺ ብሕትና እዚ ዘይቅየድ መርበባት ሓበሬታ ኽትበጽሑ ኸለኹም እትህብዎ ሓበሬታ ሓላፍነት ክንስከም ኣይንኽእልን ኢና። ብጥንቃቐ ኽትከድዎን ንመግለጺ ብሕትና እቲ መርበብ ሓበሬታ ብግቡእ ከተንብብዎምን ይግባእ።
ውልቃዊ ሓበሬታኹም ምቍጽጻር
ብሕጊ እንተዘይተገዲድና ውልቃዊ ሓበሬታኹም ናብ ካልእ ኣይነሕልፎን ኢና። ንስራሕ ምሽያጥ፡ ምርምር ዕዳጋ ወይ ካልእ ንግዳዊ ጥቕምታት ንዝዀነ ይኹን ካልእ ትካል ሓበሬታኹም ኣይክንህብን ኢና፡ ንዝርዝራትኩም ድማ ናብ ካልኦት መርበባት ሓበሬታ ኣይነሕልፎን ኢና።
ብመሰረት ሕጊ ድሕነት ሓበሬታ 1998 (Data Protection Act 1998) ዝርዝራት ናይቲ ብዛዕባኹም ዘለና ሓበሬታ ክወሃበኩም ክትሓቱ ትኽእሉ ኢኹም። ንእሽቶ ኽፍሊት ኣለዎ። ቅዳሕ ናይቲ ብዛዕባኹም ዘለና ሓበሬታ ኽወሃበኩም እንተደሊኹም ናብ admin@themigrantproject.org ጽሓፉ። ዝዀነ ካብቲ ካብቲ እንእክቦ ሓበሬታ ኸይንጥቀመሉ ኽትሓቱና ትኽእሉ ኢኹም።
ተለኣኽትን ብኸመይ ከምዝጠቕሙኹምን
መርበብ ሓበሬታና፡ ከምቲ ዳርጋ ኹሎም መርበባት ሓበሬታ ዝገብርዎ ምእንቲ ዝበለጸ ተመኵሮ ክቕርበልኩም እዩ ተለኣኽቲ ዝጥቀም።
ተለኣኽቲ መርበብ ሓበሬታታት ክትበጽሑ ኸለኹም ኣብ ተንቃሳቓሲት ተሌፎንኩም ወይ ኣብ ኮምፕዩተርኩም ዝቕመጥ ንኣሽቱ ናይ ጽሑፍ ኣሃዛዊ ሰነዳት እዮም።
ተለኣኽቲ ነዚ ዝስዕብ ይሕግዙና፦
- መርበብ ሓበሬታና ከምቲ ንስኻትኩም ትጽበይዎ ንኽሰርሕ
- ኣብቲ ትበጽሑሉ እዋናትን ኣብ መንጎኡን ንኣሰራርዓ ኣጠቓቕማኹም ይዝክር
- ፍጥነትን ድሕነትን ናይቲ መርበብ ሓበሬታ ምምሕያሽ
- ናብ ከም ፈይስቡክ ዝኣመሰለ ማሕበራዊ መርበባት ገጻት ክትሰድድ የኽእል
- ንመርበብ ሓበሬታና ብቐጻሊ ነማዕብለልኩም
- ንኣሸያይጣ ፍርያትና ዝጸፈፈ ይገብሮ (ኣብ መወዳእታኡ ነቲ ንቕርበልኩም ኣገልግሎት በቲ ንቕርበልኩም ዋጋ ኽንገብሮ ይሕግዘና)
ንተለኣኽቲ ንኸምዚ ዝስዕብ ኣይንጥቀመሉን ኢና፦
- ብውልቂ ልሉይ ዝዀነ ሓበሬታ ምእካብ (ብዘይ ንጹር ፍቓድኩም)
- ተነቃፊ ዝዀነ ሓበሬታ ምእካብ (ብዘይ ንጹር ፍቓድኩም)
- ሓበሬታኹም ናብ ኣወዓዋዕቲ መርበባት ምሕላፍ
- ብውልቂ ልሉይ ዝዀነ ሓበሬታ ናብ ሳልሳይ ኣካላት ምሕላፍ
- ጻማ መሸጣ ምኽፋል
ብዛዕባ ኹሎም ንጥቀመሎም ተለኣኽቲ ዝያዳ ንምፍላጥ ኣብ ታሕቲ ክትውከስ ትኽእል ኢኻ
ተለኣኽቲ ኽንጥቀም ንዓና ፍቓድኩም ምሃብ
ኣብ ኣሰራርዓ ኣጠቓቕማ ረቂቕንብረትኩም፡ ማለትታብ መዳህሰሲ መርበብ ዝርከብ ኣሰራርዓ ምርጫታትኩም ተለኣኽቲ ክቕበል ዝተሰርዐ ምስዝኸውን፡ ነቲ ኣሰራርዓን ንመርበብ ሓበሬታና ምጥቃም ምቕጻልኩምን ምስዚ ከምዝተሰማማዕኩም ንቘጽሮ። ክትኣልይዎ ወይ ድማ ናይ መርበብ ሓበሬታና ተለኣኽቲ ምጥቃም ከተቋርጹ ምስእትደልዩ፡ ብኸመይ ክትገብርዎ ኸምእትክኽእሉ ኣብ ታሕቲ ኸተንብቡ ትኽእሉ ኢኹም፤ እንተዀነ ግና ከምኡ ምግባርኩም መርበብ ሓበሬታና ከምቲ ትደልይዎ ኣይክሰርሕን ማለት ክኸውን ይኽእል እዩ።
ናትና ተለኣኽቲ
ተለኣኽቲ መርበብ ሓበሬታና ንክሰርሕን ነዚዚ ዝስዕብ ንጥቀመሉ፦
- ኣገባብ ኣሰራርዓ ምድላይኩም ንምዝካር
ብዘይካ ንመርበብ ሓበሬታና ዘይምጥቃም ነዞም ተለኣኽቲ ዘይስርዑሉ ኻልእ ኣገባብ የለን።
ናይ ማሕበራዊ መርበብ ሓበሬታ ተለኣኽቲ
ምእንቲ ብቐሊሉ ነቲ ኣብ ከም ፈይስቡክን ትዊተርን ዝርከብ ትሕዝቶና ምልክት ምፍታውኩም ክትገድፉሉ (Like ክትገብርዎ) ኣብ መርበብ ሓበሬታና ገለ ተጠወቕቲ መላጕም ገዲፍና ኣለና።
ተለኣኽቲ ብኸምዚ ይስርዑ፦
- መግለጺ ብሕትና– AddThis – ብዙሓት ንመካፈሊ ትሕዝቶ ዝዀኑ ተጠወቕቲ ኣብ ሓደ ጽፉፍ መጠርነፊ ይቕርበልና
ኣብ ብሕትና ዝህልዎ ትርጉም ሳዕቤን ካብ ማሕበራዊ መርበብ ናብ ካልእ ክፈላለ ይኽእልን ኣብቲ መርበባት ኣብ ዝመረጽኩምሉ ኣገባብ ኣሰራርዕ ብሕትናኹም ይምርኰስን።
ስታቲስቲካት ተለኣኽቲ ሽመሕጹራት በጻሕቲ
ንመርበብ ሓበሬታና ኽንደይ ሰባት ከምዝበጽሕዎ፡ ከመይ ዝመስል ንብረት ከምዝጥቀሙ ዘለዉ (ንኣብነት ማኪንቶሽ ወይ ዊንደውስ ብምምልላይ መርበብ ሓበሬታና ምስ ዝተፈላለየ ንብረት ብኸምቲ ዝግብኦ ኣይሰርሕን እንተልዩ ንምፍላጥ)፡ ኣብ መርበብ ሓበሬታና ንኽንደይ ዝኣክል ግዜ ኸምዝጸንሑ፡ ንኣየኖት ገጻት ከምዝምልከቱ ንምፍላጥ ንተለኣኽትና ንበጻሕቲ ዝምልከት ስታቲስቲካት ንምውህሃድ ንጥቀመሎም። እዚ ንመርበብ ሓበሬታና ብቐጻሊ ንኸነማዕብሎ ይሕግዘና። እዞም ‘ትንተናውያን’ (analytics) ተባሂሎም ዝፍለጡ ቀመራት፡ ሽም ብዘይጥቀሰሉ ኣገባብ፡ ነዚ መርበብ ሓበሬታና ብኸመይ (ንኣብነት ካብ ናይ ምድላይን ዳህሳን ሞተራት ዝዀኑ መርበባት) ከምዝበጽሕዎ ይሕብሩና፡ ከምኡ ድማ ቅድሚ ሕጂ ነዚ መርበብ ሓበሬታና በጺሖሞ እንተኔሮም ብምሕባር ኣብ ክንዲ ንፍርያትና ኸነሽይጥ ገንዘብ ነጥፍእ ነቲ ንዓኹም እንህቦ ኣገልግሎት ኣብ ምምዕባል ነውዕሎ።
ተለኣኽቲ ምዕጻው
ኣብ እትጥቀሙሉ መዳህሰሲ መርበብ ዝርከብ ኣገባብ ኣሰራርዓ ብምቕያር ተለኣኽቲ ኻብ ምቕባል ክትዓጽውዎ ትኽእሉ ኢኹም። (ኣብዚ ብኸመይ ከምእትገብርዎ ኣንብብቡ)። እንተዀነ ግና ናትናን ኣብ ዝበዝሐ ኣብ ዓለም ዝርከብ መርበባት ሓበሬታን ከም ስሩዕ ኣቃውማኦም ተለኣኽቲ ስለዝጥቀሙ ከምኡ ምግባር ዝህልወኩም ምሉእ ተጠቃምነት ከጽብበልኩም ዘለዎ ተኽእሎ ልዑል እዩ።
ብዛዕባ ተለኣኽቲ ዘለኩም ስክፍታ ምስቶም ‘ሰለይቲ’ (spayware) ዝብሃሉ ረቀቕቲ ቐመራት ዝትኣሳሰር ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ክንዲ ኣብ መዳህሰሲ መርበብ ተለኣኽቲ ምዕጻው ጸረሓደገኛታት ቀመራት ዝዓለመ ረቂቕንብረት ነቶም ወረርቲ ዝሕሰቡ ተለኣኽቲ ቐጥታ እንደምሰሰ ተመሳሳሊ ውጽኢት ከምዝህበኩም ከተስተውዕሉ ትኽእሉ። ኣብዚ ብዛዕባ ንተለኣኽቲ ብጸረሰለይቲ ቐመራት ብዛዕባ ምዕጋቶም ዝያዳ ኽትፈልጡ ትኽእሉ።


text:
ምምሕዳር ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ ስሩዕ ኣኼባኡ ኣካይዱ2020-07-26 21:19:21 Written by ክፍሊ ዜና ዞባ ኤውሮጳ Published in EPDP News Read 262 times
- font size decrease font size increase font size
ብዕለት ብ24 ሓምለ 2020 ምምሕዳር ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ ሰዲህኤ ሓሙሻይ ስሩዕ ኣኼብኡ ኣካይዱ። ኣብዚ ዝሓለፈ ኣዋርሕ ኣብ መንጎ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ህዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራን ህልዊ ኩነታት ህዝቢ ኤርትራን መድረኽ ዝጠልቦ ሓድነታዊ ዕማምን ቀዳምነታት ሂቡ ክካየድ ዝጸንሔ ልዝብ ብስኒትን ኣብ ሓደ ሰልፊ ምምጽኡን ዘረጋግጽ ደምዳሚ መግለጺ ብዕለት 20.05.2020 ከምዘበሰረ ዝዝከር እዩ። ንዝተበጽሔ ሓድነታዊ ስምምዕን ዝሰዓቦ ተግባራዊ ናይ ስራሕ መደባትን ምርኩስ ብምግባር ድማ እዮም፡ ኣብ ዞባ ኤውሮጳ ክነጥፉ ዝጸንሑ ኣካየድቲ ሽማግለታት ክልቲኡ ፖለቲካዊ ሓይልታት ነዚ ተጠቂሱ ዘሎ ኣኼባ ዘካየዱ።
ዕላማ ናይቲ ኣኼባ ኣብ ምምራሕ ዝጸንሔ ክልቲኡ ሽማግሌታት ዞባ ኤውሮጳ ቀዳምነት ሕድሕድ ንምልላይን ብስርርዓዊ ጉዳያት ቤት ጽሕፈት ብዝተማሓላለፈ መምርሒ መሰረት ድማ ዝጸንሔ ምምሕዳራት ኣብ ሓደ ተጠርኒፉ ናይ ስራሕ ቦታታት ዳግመ ምምቕቓል ንምክያድ እዩ ነይሩ።
ኣኼባ፡ ቅድሚ ዝሓዞ ምዱብ ዛዕባታት፡ ኣብ ህልዊ ኩነታት ሰልፍን ኣትይዎ ዘሎ ናይ ምትሕንፋጽ ሓድነታዊ ኣብነታዊ ዝኮነ ጉዕዞን ደምበ ተቃውሞ ሓቢሩ ክሰርሕ ዝግበር ዘሎ ጻዕርታትን ብዝምልከት ኣገዳሲ ናይ ሓበሬታታት ምልውዋጥ ኣካይዱ። ድሕርዚ ምምሕዳር ሽማግለ ዞባ ኤውሮጳ ሰዲህኤ ብሰለስተ ኣባላት ተወሰኺ ሓይሊ ሰብ ክሰፍሕ ከሎ፡ ብኡ መጠን ድማ ሓድሽ ናይ ስራሕ ምምቕላል መደባት ኣታኣታትዩን ናይ መጻኢ ዕማማት ተሊሙን ሓሙሻይ ኣኼባ ምምሕዳር ሽማግለ ተደምዲሙ።