text:
ይርጋኣለም ፍስሃ ኤርትራዊት ጋዜጠኛ: ገጣሚትን ደራሲት‘ያ። ንሽዱሽተ ዓመታት (2009-2015) ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ማይ-ስርዋ ኣሕሊፋቶ። በጋጣሚ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ: ብዛዕባ ተባዓት ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን: ምእንቲ ሓርነት ሃገረን ተቓሊሰን ከብቅዓ: ኣብ ቤት-ማእሰርቲ መላኺ ስርዓት ኤርትራ ዝቕጥቀጣን ዝሳቐያን ዘለዋ: ከምኡ‘ውን ክልተ ምስኣ ተኣሲረን ዝነበራ ኣዴታት ዘቕረበቶ ጽሑፍ‘ዩ።
ኣብ ኤርትራ ዓመት መጸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ይኽበር’ዩ። ሕግን ፍትሕን ቀቢሩ፡ ስቓይ ደቂ ኣንስትዮን ዛንታ ስድራ-ቤታትን ጎስዩ፡ ብጓይላ ውሑዳትን ኹዳ ዓመጽትን ዝበዓል መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ምርኣይ ግን: ክሳብ መኣስ ኰን ይኸውን፧!
ነዚ ሎሚ ዓመት ዝኽበር ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ፡ ብዛዕባ’ዘን ኣብ ቤት ማእሰርቲ: ጭንቅን መከራን ዝረኣያ ደቂ ኣንስትዮን ኣደታትን ዝኽረይ ብምክፋል ክዝክር ከለኹ፡ ጓህን ሕፍረትን እስምዓኒ። ሃገርና ኰይናቶ ክንርኢ ዝነበረና ባህጊ እቲ ካልእ ጫፍ ስለ ዝዀነ።
ኤርትራ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ኣስታት 5 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ሃገር’ያ። ካብ 1961 ክሳብ 1991 ብረታዊ ቃልሲ ብምክያድ ካብ ጎረቤታ ሃገር ኢትዮጵያ ናጽነታ ወሲዳ።
ኣብዚ ንመሰልን ናጽነትን ዝተገብረ ዕጥቃዊ ቃልሲ ድማ ሓደ-ሲሶ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ነይሩ። ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ ዓለም ውሑድ መወዳድርቲ ክርከቦ ዝኽእል ከቢድ ዋጋ ብምኽፋል ኣብ ምምጻእ ናጽነት ሃገረን፡ መሰል ህዝበንን ማዕርነትን ኩሉ ዓይነት መስዋእቲ ከፊለን። ድሕሪ ናጽነት ድማ ትምህርቲ፡ ንቕሓት፡ ምውጋድ ድሑር ልምዲ፡ ምስዓር ኣድልዎ... ኣብ ዝኣመሰሉ ዓውዲታት ርኡይ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ዓቢ ተራ ተጻዊተን።
እቲ ብቃልሲ ህዝቢ ዝመጸ መንግስቲ ግን፡ ናብ ውልቀ መላኺ ተቐይሩ። ቅዋም፡ ፍትሒ፡ ሕጊ፡ ባይቶ፡ ምርጫ፡ ተሓታትነት፡ ሰብኣዊ መሰል... ዝብሉ ኣምራት ካብታ ሃገር ጠርሾም ጠፊኦም። ደቂ ኣንስትዮ እዛ ሃገር ድማ ከም ኩሎም ዜጋታት ኣብ ሓደጋ ወዲቐን።
ምእንቲ ናጽነት ሃገረንን መሰለንን ዝተቓለሳ ሓያሎ ተጋደልቲ ንልዕሊ 18 ዓመታት ኣበይ ከም ዘለዋ ኣይፍለጥን። ነብሰ-ጾራት፡ ኣደ-ቆልዑ፡ ሽማግለታት፡ ትሕቲ-ዕድመ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራውያን ብዘይ ፍርዲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ይሳቐያ’ለዋ። ኣሽሓት ካብ ስቓይን ግዱድ ዕስክርናን ከምልጣ ኣብ ፈቐዶ መዓስከራት ጎረባብቲ ሃገራት ይርከባ። ካልኦት ኣሽሓት ኣብ ጉዕዞ ስደት ኣደዳ መጭወይቲ፡ ዓመጽ፡ ሞት ኰይነን። ነዚ ብዕድል ዝሰገራ ከኣ: ኣብ ውሑስ ቦታ ግን ምስ ከቢድ በሰላ ኣብ ስደት ይርከባ።
ካብ 2007 ክሳብ 2017 ኣብ ዝነበረ 10 ዓመታት፡ ብዝዀነ ይኹን ምኽንያት (እሱር ይኹን ሓለዋ ኰይኑ)፡ ኣብታ ካብ ርእሰ-ከተማ ኤርትራ 8 ኪሎ-ሜተር ውጽእ ኢላ ትርከብ ወተሃደራዊት ቤት ማእሰርቲ ረጊጹ ዝፈልጥ ሰብ ከም ዝዝክረን ርግጸኛ’የ።
ወ/ሮ በላይነሽ መስፍን
ወ/ሮ በላይነሽ እቲ ዝበዝሐ ዓመታት ማእሰርታ ኣብ ሸላ ቁጽሪ 36 ዘሕለፈት ኣደ፡ ኣብ ክሊ-ዕድመ መወዳእታ 60ታት ክሳብ መ መርታ 70ታት ምንባራ እግምት። ንኽርእያ ዕድል ዝረኽበሉ ዝነበርኩ ኣብ ሰዓታት ሽንቲ’ዩ። ክልቲኤን ኣእዳዋ ብፌሮ ዝተኣስራ ነበራ። እዛ ሽማግለ ኣደ፡ ብፌሮ ተኣሲራ፡ ኣብ ሸላ ተዓጽያ እንታይ እናበለት፡ እንታይ እናገበረት ትውዕል ትኸውን ንዝብሉ ሕቶታት: እታ ሸላ ኣፍ ኣውጺኣ ትምልሰሉ ግዜ ክመጽእ’ዩ።
ክዝክራ ከለኹ ቀዲሙ ናብ ዝኽረይ ዝመጽእ ግን፡ ኣብ እዋን ሽንቲ፡ ነተን ብፌሮ ዝተጠምራ ክልተ ኣእዳዋ ኣደጋጊፋ፡ ሽንቲን ረሳሕ ማይን ተጠራቕመሉ ሪካን ተሰኪማ ንኽትጉሕፍ ተሕልፎ ዝነበረት ቃልሲ’ዩ። እቲ ምርኢት’ቲ ... ክትርስዖ ፍጹም ዝከኣል ኣይኰነን!
ብዛዕባ’ቶም ኣእዳዎም (ገሊኦም’ውን እንተላይ ኣእጋሮም) ብፌሮ ዝተኣስሩ እሱራት ምሕሳብ ዓቕለይ የጽብበለይ ነበረ። ሓደ መዓልቲ፡ ካብ መንጸፈይ መሸማዕ (ፈትሊ) መዚዘ ብምትታዕ ቀጢን ገመድ ሰራሕኩ። ተጻጊመ ክልቲኤን ኣእዳወይ ኣሰርክወን። ንኩሉ እቲ መዓልታዊ ኣብ ሸላን ኣብ እዋን ሽንትን ዘይተርፍ ንጥፈታት እሱራት በብሓደ ፈተንክዎ። ንሰዓታት ክቕጽል’ኳ ከበደኒ። መተንፈሲ ኩሉ ስምዒታተይ ድማ ንብዓት ነበረ።
ወ/ሮ ስላስ ነጋሽ
ወ/ሮ ስላስ ነጋሽ ዝጠቡ ህጻን ዝርከቦም ኣርባዕተ ቈልዑ ገዲፋ ምስ ሓዋን በዓል ቤታን ዝተኣስረት ኣደ’ያ። ንስላስ ቀሪበ ክረኽባ ዝኸኣልኩ ኣብ ሕክምና’ዩ። ሓንቲ ካብቶም ዓመታት ናብ ቅድስቲ-ማርያም ሆስፒታል (እታ እንኮ ኣብ ኤርትራ ትርከብ ሆስፒታል ኣእምሮ) ዝተመላለሱ እሱራት ማይ-ስርዋ’ያ። እናክርእያን ክረኽባን እቶም ዘይፈልጦም ኣርባዕተ ደቃ ይስኣሉኒ ነበሩ። ንዕኦም ጠቒሰ ከየዘክራ ክጥንቀቕ ክብል ከኣ: ብዛዕባኦም ካብ ምሕሳብ ቦዂረ ኣይፈልጥን። ስላስ ግና ዝያዳ ብዛዕባ እቲ ምስኣ ምስተኣስረ ድሕሪ ቁሩብ ግዜ ደሃዩ ዝተሰወረ ሓዋ’ያ ትሓስብ ነይራ። “እዚ ሓወይሲ ...” ትብል ኣብቲ ጸላም ኰይና ብዛዕባ’ቲ ዝተሰወረ ሓዋ!
ኣብ ቀጽሪ ቅድስቲ-ማርያም ሆስፒታል ብወተሃደራት ተኸቢብና ኰፍ ኢልና ከለና: ኩነታት ጥዕንኣን ናብራ ሸላን ኣልዒለ ሓቲተያ። ኣይመለሰትለይን። ኣቓልቦኣ እቶም ካብ ካልኦት ኣብያተ-ማእሰርቲ ዝመጹ እሱራትን ዋርድያታቶምን ወሲደሞ ነይሮም።
“ስላስ!” ተዳህየያ። “ከመይ ትዀኒ ኣለኺ: ክብለኪ ጸኒሐ” ድምጸይ ኣበርኽ ኣቢለዮ።
“እውይ ዘይሰማዕኩኺ! ናብዞም እሱራት’ንድየ ዝርኢ ዘለኹ። ሓወይ’ንድዩ ድሃዩ ጠፊኡኒ።” ኣዒንታን ግንባራን’ውን ይዛረቡ ነይሮም።
ደጊምና ሓያሎ ግዜ ተራኺብና። ምስ ስላስ ምዕላል ግን ከቢድ’ዩ። ኩሎም ኣርእስታት ቁስሊ’ዮም። ውሽጣን ደጊኣን’ውን ቁስሊ’ዩ።
2017 እሱር ንምብጻሕ ዓዲ ኣበይቶ ከይደ። ሰዓት ክሳብ ዝኣክል በጻሕቲ ተሰሪዕና ነበርና። ኣብ ጥቓይ ምስ ዝነበረት ወግዒ ሚርና። ኣብ መንጎ ዕላል፡ ገዛውታ ስለ ዝሓበረትኒ ብዛዕባ’ዛ ህጻናት ራሕሪሓ ዝተጨውየት ስድራ ተወኪሰያ።
“እወ እፈልጦም። ተኣሲሮም ዘለዉ።” መሊሳትለይ።
“እቲ ጡብ ከይገደፈ፡ ኣዲኡ ዝተኣስረት ህጻን: ከመይ ኣሎ፧” ካብተን ወትሩ ዝመላለሳኒ ዝነበራ ሕቶታት’ያ።
“እቶም ኣቐዲመ ክዛረቦም ዝጸናሕኩ ክልተ ቆልዑ ርኢኽዮምዶ፧ እቲ ሓደ ንሱ’ዩ። መግቢ ከብጽሕ መጺኡ” ‘ናኣመልከተት።
“እቲ ወለዱ ክእሰሩ ከለዉ ዝጠቡ ዝነበረ ህጻን፡ መግቢ እሱራት ወለዱ ከብጽሕ መጺኡ ...፧!” ነቲ ሽዑ ዝተሰምዓኒ፡ ሕጂ ብቃላት ከስፍሮ፣ ብልክዕ ዝገልጸለይ ቃል ኣይረኸብኩን።
ግንቦት 2017 ወ/ሮ በላይነሽ፡ ወ/ሮ ስላስ ምስ በዓል ቤታን ካልኦትን ኣብ 10 ዓመት ማእሰርቶም ካብ ሸላታት ማይ-ስርዋ ብዘይ ሕጋዊ መስርሕ ተለቒቖም።
“እዚ ሓወይ’ሲ ...” ትብል ሻቕሎት ስላስ ግን ገና ክሳብ ሕጂ ኣብ ቦታኣ’ላ። ሓዋ ኣበይ ከም ዝኣተወ ኣይተፈልጠን።
8 መጋቢት 2020


c: text/html

text:
ሓደ ካብ ሃብታማት ዓለም ምዃኑ ዝንገበርሉ ኢላን ማስክ ንመራኸቢታት ትካል ትዊተር ንምዕብላል ክገብሮ ዝጸንሐ ፈተነ ነዊሕ ከከራኽር ጸኒሑ’ዩ። ተቓውሞ ኣንጻር ማስክ ካብ ሰብ-ቦርድ እቲ ትካልን ተጠቀምቲ እቲ ማሕበራዊ መራኸቢታት’ዮም።
ቅድሚ ክልተ ሰሙን ቦርድ ትዊተር፡ ንወናኒ ተስላን ሓደ ካብ ሃብታማት ዓለም ምዃኑ ዝንገበርሉን ኢላን ማስክ ነቲ ትካል ንምዕብላል ዝገብሮ ፈተነ ብኻልእ ሜላ ደው ከብሉዎ ብምሉእ ድምጺ ተሰማሚዖም ነይሮም። እቲ “ፖይዘን ፒል” ("poison pill") ብዝብል ስም ዝጽዋዕ ብልሓት፡ ነቶም ካልኦት ሰብ ብርኪ ብዝተሓተ ገንዘብ ክዕድጉ ከፍቅዱ እንከለዉ ንማስክ ግን እቲ ምርጫ ብምኽላእ’ዩ ነይሩ። ንሱ ምስ ዝኸውን ድማ እቲ ቢልዮነር ኣብቲ ትካል ዘለዎ ብርኪ ይቃጠን’ሞ ናይ ምቕላስ ሓይሉ ድማ ብእኡ መጠን ክንእስ ብዝብል ተስፋ’ዩ። ኣቐዲሙ ኣብ ትካል ትዊተር 9.2% ብርኪ ዝጸንሖ ማስክ፡ 43 ቢልዮን ዶላር ብምውሳኽ ነቲ ብርኩ ኣመና ከዕብዮ መደብ ከም ዘለዎ ኣፍሊጡ። በቲ ቀዲሙ ዝነበሮ ብርኪ’ውን ማስክ እቲ ዝለዓለ ወናኒ ብርኪ ኣብቲ ትካል’ዩ ነይሩ።
ቦርድ ትዊተር ነቲ ትልሞም ግልጺ ምስ ገበሩዎ፡ ማስክ እቲ ትካል ውዕሉ ይሰብር ምህላዉ ኣጠንቂቑ ነይሩ።
ማስክ ኣባል ቦርድ እቲ ትካል ንምዃን ዝተገብረ ፈተነ፡ ካብ ሓያሎ ሰብ-ብርኪን ተጠቀምቲን ዓቢ ኣሉታዊ ግብረ-መልሲ ስለ ዘስዓበ እቲ ሓሳብ ጸኒሑ ወዲቑ’ዩ። እንተዀነ ኣብቲ ትካል ዘለዎ ብርኪ ግሉጽ ካብ ዝኸውን ንደሓር፡ ነቲ ወትሩ ኣዛራቢ ዝዀነ ባህሪያቱ ዘንጸባቕ መልእኽቲ ትዊተር ክፍኑ ጸኒሑ’ዩ።
ብእኡ ምኽንያት ድማ ትካል ትዊተር እቲ ዘለዎ ክብሪ ክጎድል ስለ ዝጀመረ፡ ቦርድ እቲ ትካል ንስሞም ዝዕቅብሉን ጽልዋ ማስክ ኣብቲ ትካል ዘጕድልሉን ኣገባብ ከናድዩ ምጽናሖም ይፍለጥ። እቲ ኣብቲ ትካል ዘለዎ ብርኪ ንዘይምዕባይ ዝገበሩዎ ፈተነ እምበኣር ሓደ ካብቲ ብልሓታት ክኸውን እንከሎ፡ ኢላን ማስክ ግን ነቲ ኣብ ልዕሊኡ ዝግበር ክልከላ’ውን ተጣቢቡ ክሰግሮ ዝወሰነ ይመስል።
ሕጂ ዝወጽእ ዘሎ ዜና እቲ ብሊዮነር ብኻልእ ብልሓት ነቲ ዝደልዮ ዕላማ ዝሃረመ ይመስል። ኣብ ክንዲ ካብቲ ትካል ብቐጥታ ብርኪ ምግዛእ ድማ ንዕኡ ሰጊሩ ካብ ወነንቲ ብርኪ ይገዝእ ኣሎ። መዛግብቲ ከም ዘመልክቱዎ ድማ ወናኒ ተስላን ስፓይስ ኤክስን ዝዀነ ማስክ፡ እቲ ኣቐዲሙ መዲቡዎ ዝነበረ 46.5 ቢልዮን ወፍሪ ኣብ ትካል ትዊተር ገይሩዎ ኣሎ።
ትካል ትዊተር በቲ ዘይተጸበዮ ክውንነት ዝተገረመ ይመስል። ጸኒሑ ኣብ ዘውጽኦ ጋዜጣዊ መግለጺ ድማ እቲ ትካል ዘድሊ ምርመራ ክገብር ምዃኑ ኣመልኪቱ ኣሎ። ከም መግለጺ ትዊተር ድማ እቲ ዕድጊ ናይ ማስክ ነቶም ካልኦት ወነንቲ ብርኪ ብዘይሃሲን ንውድዓውነት እቲ ትካል ኣብ ዋጋ-ዕዳጋ ዘየእቱን ክኸውን ከም ዝሰርሑ ይጠቕሱ።
እቲ ትካል ብዘለዎ ኣቃውማ ድማ ንመሰል ሓሳብካ ምግላጽ ንቕድሚት ከቕጽል ይዅን ኣብ ወፍሪ ክዕወት ውሑድ ተኽእሎ ከም ዘለዎ ኣብ ናይ ቀረባ እዋን ዝሰደዶ መልእኽቲ ትዊተር ጠቒሱ ነይሩ።
ዛጊት ግን ትካል ትዊተር ንሓድሽ ዕድጊ ኢላን ማስክ ደው ከብሎ ዲዩ ወይስ ኣብኡ ክርዕም ዝገበሮ ወግዓዊ መግለጺ የሎን። ማስክ’ውን እቲ ተግባራት ምስ ምዕፋን ሓሳብካ ምግላጽ ክተኣሳሰር ከም ዝኽእል ኣመልኪቱ ኣሎ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
May 8, 2015
ባሕቲ ግንቦት፡ ኣህጉራዊ መዓልቲ ሰራሕተኛታት ብደረጃ ሃገር ንመበል 24፡ ብደረጃ ዓለም ድማ ንመበል 125 ግዜ ትኽበር ኣላ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ሃገራዊ ኮንፈደረሽን ሰራሕተኛታት ኤርትራ (ሃ.ኮ.ሰ.ኤ.) ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ሓይልታት ምክልኻሉን ብሓፈሻ፡ ንሰራሕተኛታት ድማ ብፍላይ፡ እንቋዕ ነዛ ሕላገት ምዕባለን መሃዝነትን ዝኾነት ክብርቲ ዕለት ክንዝክር ኣብቃዓና ይብል።
ሓደ ግንቦት፡ ሰራሕተኛታት ዓለም ብዘይ ዝኾነ ይኹን መፈላለዪ ረቛሒታት፡ ዝሓለፈ ጉዕዞኦም ገምጊሞም መጻኢኦም ዝትልሙላ ድልድል መላግቦ እያ። መላእ ሰራሕተኛ፡ ኣብዛ መላግቦ’ዚኣ ኮይኑ ንድሕሪት እንከቋምት፡ ኣብ ህንጸትን ምዕባለን ዓለምና፡ ኣብ ምምሕያሽ መነባብሮ ህዝቢ፡ ኣብ ምትራር ኣህጉራዊ ምሕዝነት ሰራሕተኛታትን ተዛማዲ ጉዳያትን ብዝገበሮ ኣስተዋጽኦ ክሕበን እንከሎ፡ ብመንጽሩ ሰብኣውን ሕጋውን ክብርታቱ ንምርግጋጽ ዝሰገሮ ብድሆታትን ተጻብኦታትን ዝኸፈሎ ኩሉ ዓይነት ዋጋን ንጽንዓቱ ዝያዳ ይድርዖ። ኩሉ’ቲ ዝተሰነደን ዘይተሰነደን ቃልሲ ምንቅስቓስ ሰራሕተኛታት ዓለም ምስ’ቲ ክቡር ዕላማኡ ተንጸንቢሩ ድማ፡ ንባሕቲ ግንቦት ኣብ ዝበረኸ ቦታ የቐምጣ፡፡


text:
Örnsköldsvik
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 27 4 2021
ኦርንሾልድስቪክ ኣብቲ ሰሜናዊ ገማግም ባሕሪ ትርከብ፡ ዳርጋ ኣብ ማእከል እተን ዓበይቲ ከተማታት ሱንድስቫልን ኡመዮን እያ። ኣብ መንጎቶም 55,000 ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ዚነብሩ ሰባት እተፈላለዩ ብሔራት ኣለዉ። ካብ ፍርቂ ንላዕሊ ተቐማጦ ኦርንሾልድስቪክ ኣብ ከተማታትን ወይ ጥቓ ዓበይቲ ከተማታት ይነብሩ። እተን ዝዓበያ ከተማታት፤ ብያስታ፡ ሁሱም፡ ብረድቢን እየን።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ55,998
ስፍሓት መሬት8,428 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Umeå 110 ኪሜ
- Härnösand 104 ኪሜ
- Sundsvall 155 ኪሜ
- Gävle 361 ኪሜ
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ናይ ውልቅኻ ቪላ ምንባር ንቡር እዩ። እቲ መንበሪ ኣፓርትማ፡ እትውንኖ ኮንዶሚንዩም ወይ ዚካረ ኣፓርትማ ኪኸውን ይኽእል። እቲ Övikshem ዚብሃል ትካል ክራይ ኣባይቲ ኣብ ማእከል ኦርንሾልድስቪክ ዚካረ ኣፓርትማ ኣለዎ፡ ከምኡውን ኣብ ሾፕማንሆልመንን ብያስታን ብረድቢን ሁሱምን። ብዙሓት ብሕታውያን ኣካረይቲውን ኣለዉ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ናይቶም ናይ ኦርንሾልድስቪክ ኣካረይትን ኣወዓዓልትን ሓበሬታ ኣሎ።
በረራ ብነፋሪት ኣብ ልዕሊ ኦርንሾልድስቪክ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ብዙሕ ቋንቋታት ይዝረብ። ካብቶም ብብዝሒ ዚዝረቡ፤ ታይላንድ፡ ዓረብ፡ ትግርኛ፡ ሶማሊ፡ ዳሪ/ፋርሲ፡ ሩስያ፡ ፈረንሳ፡ ስዋሂሊን እንግሊዝዝ እዮም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብቲ ናይ ኦርንሾልድስቪክ መራኸቢ ማእከል ካብ መላእ ዓለም ዝመጹ ሰባት ትረክብ። ኩሉ፡ ናይ ብሔር ድሕረባይታ ወይ ባህሊ ወይ ሃይማኖታዊ ዝንባለ ብዘየገድስ ዕዱም እዩ። ኣብ ብዙሕ ዓበይቲ ከተማታት ናይ ሕብረ-ባህሊ መራኸቢ ቦታታት ኣሎ፡ ከምኡውን ኣብ መንጎ ተቐማጦን ሓደስቲ መጻእትን ርክብ ዚፈጥር እተፈላለየ መርበባት ኣሎ።
ናይ በጻሕቲ ሃገር ዝውቱርን ቦታ እቲ ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ሰንትሩም ዚርከብ det stora äventyrsbadet Paradiset እዩ። ኣብቲ ከባቢ ናይቲ ኮምዩን ብዙሕ መሓምበሲታት፡ ጂምን ናይ ስፖርት መሳለጥያታትን ኣሎ። ኣብቲ ኮምዩን፡ ኵዕሶ እግርን ኣይስሆኪን ምንሽርታትን ዓቢ ስፖርት እዩ።
ኣብኡ ብዙሕ ናይ ዝንባለን ባህልን ብሔርን ሃይማኖትን ማሕበራት ኣሎ። ኣብቲ ናይቲት ኮምዩን ደብተር ማሕበራት ነተን ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ዚርከባ እተፈላለያ ማሕበራት ክትደልየን ትኽእል።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ከተማ ኦርንሾልድስቪክ ኩሉ ዓይነት ኣቕሑ ዘለዎ ድኳናትን ሰከንድሃንድ ቡቲካትን ናይ ወጻኢ መግቢ ዘለዎ ቡቲክን ይርከብ። ኣብኡ ቤትንባብን ዘድልየካ ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ኣሎ። ኣብቲ ሰንትሩም ከም ቤትጽሕፈት ቀረጽን ቤትጽሕፈት ዕዮን ቤትጽሕፈት መድህንን ዝኣመሰለ ትካላት ኣሎ።
ናይቲ ኮምዩን ምውህሃድ ኣሃዱ ኣብ ሰንትሩም ይርከብ። ኣብኡ ኬድካ ነቲ ምኽርን ሓገዝን ዚህብ ተሓጋጋዚ ክትረኽቦ ትኽእል።
ኣብተን ሰለስተ ዓበይቲ ከተማታት ብየርና፡ ብረድቢን፡ ሁሱምን ብያስታንን እተፈላለየ ዓይነትት ድኳናትን ኣገልግሎትን ትረክብ። ኣብተን ነኣሽቱ ከተማታት ግን እቲ ምርጫታት ይፈላለ። መብዛሕትኡ ግዜ ፖስታ እትልእከሉን መድሃኒት እትዕድገሉን ኢንተርነት እትጥቀመሉን ሱፐርማርከታትውን ኣሎ።ካብቲ ከተማ ውጽእ ኢልካ ኣብ ንኣብነት ሎንግቪክስሙንን ጎትነን ዓበይቲ ሰከንድሃንድ ቡቲካት ኣለዉ። ኣብ ብዮርና፡ ብያስታ፡ብረድቢን፡ ሁሱም፡ ስኮርፐድን ትረሆሪንግሾ ቤትንባብ ኣሎ።
ብዛዕባ ኦርንሾልድቪክ ኮሙን ሓደ ፊልም ርኣ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ከተማታትን ናይቲ ከባቢ ዓድታትን ነቶም ዕድመኦም ካብ 1-5 ዝኾኑ ህጻናት ኣብያተትምህርቲ ህጻናት ኣሎ። ሓንቲ ካብኣተን ንደቂ እቶም ምሸት፡ ለይቲን ቀዳመሰንበትን ዚሰርሑ ትቕበል።
ደቂ 1-5 ዝኾኑ ህጻናት ወለዶም ይሰርሑ ወይ ዚመሃሩ እንተ ኾይኖም ኣብቲ ቤትትምህርቲ ቦታ ኪርኽቡ መሰል ኣለዎም። እቶም ወለዲ ስራሕ ዘይብሎም ወይ ምስቲ ሓድሽ እተወልደ ህጻን ገዛ ዚውዕሉ እንተ ኾይኖም፡ እቲ ዝዓበየ ህጻን ናብቲ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣብ ሰሙን 15 ሰዓታት ኪመላለስ መሰል ኣለዎ። ካብ 3 ክሳዕ 5 ዓመት ዝዕድመኦም ህጻናት ወለዶም ይስርሑ ኣይስርሑ፡ ናብቲ ሓፈሻዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ኪኸዱ መሰል ኣለዎም። ሓፈሻዊ ቤትትምህርቲ ህጻናት ማለት 15 ሰዓታት ኣብ ሰሙን ትምህርታዊ ንጥፈታት ምህላው ማለት እዩ።
ዝበዝሓ ኣብያተትምህርቲ ህጻናት በቲ ኮምዩን እየን ዝመሓደራ፡ ገሊአን ግን ብሕታውያን እየን። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ናይ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ኣብያተትምህርቲ ህጻናት ዝያዳ ሓበሬታ ትረክብ።
ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ወለዲ ምስ ደቆም ብዘይ ቆጸራ ዚኸዱለን ክፉታት ኣብያተትምህርቲ ዚብሃላ የለዋን። ይኹንምበር ሽወደናዊት ቤትክርስትያን ናብ ህጻናትን ወለዶምን ዝዓለመ ክፉት ንጥፈታት ተዳሉ እያ። ከም መዝሙርን ጸወታን ግድላትን። ኣብዚ፡ ሃይማኖት ብዘየገድስ ኩሉ ዕዱም እዩ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ሽድሽተ ዓመት መብዛሕትኦም ህጻናት ኣብቲ ናይ ምድላው ክላስ ቤትትምህርቲ ህጻናት ይጅምሩ፡ ኣብ ሸውዓተ ዓመቶም ድማ ኩሉ ህጻን ንኪመሃር ግዱድ እዩ። መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣብቲ ኮምዩን ፋሕ ኢሉ ኣሎ። ህጻናት ኣብቲ ንገዝኦም ቀረባ ዝኾነ ቤትትምህርቲ እዮም ዚምሃሩ። ህጻናት ካብቲ ቤትትምህርቲ ኣዚዮም ርሒቖም ዚቕመጡ እንተ ኾይኖም፡ ናይ ቤትትምርህቲ ኣውቶቡስ እያ እትወስዶም።
ኖላስኩላንን ፓርክስኩላንን በቲ ኮምዩን ዝመሓደራ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ እየን። ክልቲኣተን ኣብ ከተማ ኦርንሾልድስቪክ እየን ዚርከባ። ሚካኤል ኤልያስን ናይ ኦርንሾልድስቪክ ተግባራዊ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርትን ብሕታውያን እየን። ኣብቲ ናይ ከተማ ሰንትሩም እየን ዚርከባ።
ምስቲ መደባዊ ትምህርቲ፡ እቲ ህጻን ኣብቲ ኮሙናዊ ቤትትምህርቲ ባህልን ቤትትምህርቲ ተክኒክን ዚካየድ ናይ ወለንታዊ ንጥፈታት ኪካፈል እውን ይኽእል እዩ። ኣብኡ እቲ ህጻን ኣብቲ ናይ ዕረፍቲ ግዜኡ ኣብ ስነጥበባውን ፈጠራውን ንጥፈታት ይካፈል።
ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ንህጻናትን ዓበይትን ዝዓለመ ሰርስኩሉር ወይ ፍሉይ ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። እዚ ነቶም ብናይ ምዕባለ ስክንክልና ወይ ናይ ሓንጎል ማህሰይቲ ኣብቲ መደበኛ ቤትትምህርቲ ኪካፈሉ ዚጽገሙ ህጽናት እዩ ዘገልግል።
ኣብዚ ብዛዕባ እዚ ዝስዕብ ብዝያዳ ከተንብብ ትኽእል፡
ዕድላት ትምህርቲ
ክትመሃር ወይ ሞያ ክትልውጥ ምስ እትደሊ ነቲ ናይ ኦርንሾልድስቪክ ትምህርቲ ንዓበይቲ ተወከስ። ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ብመባእታውን ካልኣይ ደረጃውን ጽፍሒ ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ኣሎ፡ ከምኡውን ናብ ስንኩላን ዘተኮረ ፍሉይ ቤትትምህርቲ ኣሎ። ሽወደን ንወጻእተኛታት ዚብል ትምህርቲ፡ ብመዓልቲ ወይ ምሸት ወይ ብርሑቕ ኣገባብ ክትምሃር ትኽእል።
ናይ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ስደተኛታት ናይ ማሕበረሰብ ምልላይ ኮርስ የዳሉ። እቲ ኮምዩን ንቕልጡፍ ምምዳብ ሰብ፡ ናይ ሕብረተሰብ ናይ ምልላይ ፕሮግራም የዳሉ። ነዚ ድማ ብብዙሕ ቋንቋታት የካይዶ። ንዝያዳ ሓበሬታ ነቲ ናይቲ ኮምዩን ናይ ምውህሃድ ኣሃዱ ተወከሶ።
ኣብ መላንሰልን ኦርንሾልድስቪክን ህዝባውያን ኮለጃት ኣለዉ። እተፈላለየ ናይ ሞያ ኮለጅ ትምህርቲ ክትደሊ ትኽእል ወይ ከኣ ነቲ ኡመዮ ዩኒቨርሲቲ ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ዘዳልዎ ናይ ትምህርቲ ፕሮግራማት ወይ ኮርሳት። ቀጻሊ ምርጫታት ብመገዲ Campus Örnsköldsvik ትረኽቦ።
ብዛዕባ ትምህርታዊ ውጥናትካ ምኽሪ ወይ ደገድ ምስ እትደሊ፡ ኣብ እተፈላለየ ቦታታት ኦርንሾልድስቪክ ናጻ ትምህርትን ናይ ሞያ መምርሕን ኣሎ።
ብዛዕባ ኣብዚ ኮሙን ዘሎ ትምህርቲ ኣባጽሕ ብዝያዳ ኣንብብ:
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ናይ ህጹጽ ረድኤትን ምዕቡል ሕክምናን ሆስፒታል ኣሎ። ኣብ ሰንትሩም፡ ዶምሾ፡ ኸለቫድ፡ ብያስታ፡ ብረድቢን፡ ሁሱም-ትረሆርኒንግሾ ማእከላት ጥዕና ኣለዋ። ገለ ካብኣታተን ብዞባ ቬስተርኖርላንድ እየን ዚመሓደራ፡ እተን ካልኦት ድማ ብሕታውያን እየን። ንስኻ ባዕልኻ ኣየናይ ከም እትደሊ ክትመርጽ ትኽእል።
እዚ ዞባ ኣብ ዶምሾ፡ ብረድቢን፡ ሁሱምን ኦርንሾልድስቪክን ህዝባዊ ሕክምና ስኒ ኣለዎ። ይኹንምበር ብዙሓት ናይ ስኒ ሕክምና ክሊኒካት ኣለዋ።
ኣብቲ ናይዚ ዞባ ወረዳ መርበብ ሓበሬታ ቮርድጊደን ኣብ ቀረባኻ ዘሎ ክሊኒክ ንኽትረክብ ሓገዝ ትረክብ። ሓበሬታ ብብዙሕ ቋንቋታት ይርከብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩን ናቱ ኣገልግሎት ትርጉም የብሉን። ኣብቲ ምስ ኮምዩን፡ ክንክን ጥዕናን ካልእ ትካላትን እትገብሮ ርክብ፡ ተርጓማይ ምስ እትደሊ፡ እቲ ትካል እዩ ዚደልየልካ። ግን ባዕልኻ፡ ተርጓማይ ከም ዘድልየካ ክትዛረብ ግቡእካ እዩ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ናይ ኦርንሾልድስቪክ መዓርፎ ነፈርቲ ኣብቲ ካብ ከተማ 25 ኪ/መ ርሒቑ ዚርከብ ጊደዮ ይርከብ። ካብኡ ናብ ስቶክሆልም ኣርላንዳ ዚግበር ውሽጣዊ በረራ ኣሎ፡ ስሕት ኢሉ ድማ ቻርተር በረራ ኣሎ።
ብቦትንያባናን ባቡር ንሰሜን ብኡመዮ ጌርካ ናብ ሉለዮ፡ ንደቡብ ድማ ብክራምፉሽ፡ ሃርኖሳንድ፡ ሱንድስቫል ብድሕሪኡ ናብ ስቶክሆልም ክትከየድ ትኽእል። መነሃርያ ባቡር ኣብ ኦርንሾልድስቪክን ሁሱምን ኣሎ። ብመገዲ SJ:s webbplats ቦታ ሓዝ።
ካብ ኦርንሾልድስቪክ ኣውቶቡስ ወሲድካ ናብ ናይቲ ወረዳን ኮምዩንን ዓበይቲ ከተማታት ክትገይሽ ትኽእል። መብዛሕትኡ መስመራት ካብ ናይ ኦርንሾልድስቪክን ረሰሰንትሩም እዩ ዚብገስ። እተን ናይቲ ከተማ ኣውቶቡሳት ካብቲ ኣደባባይ ናይ ኦርንሾልድስቪክን ትሕት ኢልካ ኣብ ኦርንፓርከን እየን ደው ዚብላ። እቲ ናይ መስመራት ዝርዝር ኣብቲ ናይቲ ወረዳ ትራፊክ ወብሳይት ይርከብ።
ነተን እኩባት ደሴታት ክትበጽሐን እንተ ደሊኻ ካብ ሾፕማንስሆልመን ናብተን ናይ ኡሉቮንን ትሪሱንዳን ደሴታት ዓመት ምሉእ ዚኸዳ መሳገርቲ መራኽብ ኣለዋ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብዚ ኮምዩን ዝዓበዩ ወሃብ ስራሕ ኦርንሾልድስቪክ ኮምዩንን ዞባ ቬስተርኖርላንድን እዮም።
ኣብቲ ኮምዩን እቲ ናይ ምስናዕ ፋብሪካ ንብዙሓት ስራሕ የትሕዞም። BAE Systems Hägglunds, Metsä Board, Bosch Rexroth, AdityaBirla/Domsjö fabriker ክምኡውን Sanmina SCI ኩለን ልዕሊ 300 ሰራሕተኛታት ዝሓዛ ተክኒካዊ መሰረት ዘለወን ዋኒናት እየን።
ናብ ንኣብነት ኡመዮ፡ ኖርድማሊንግን ሃርኖሳንድን ቅርበት ነቶም ኣብ ኦርንሾልድስቪክ ዚቕመጡ ካብ ናይ ባዕሎም ኮምዩን ዝዓበየ ናይ ስራሕ ዕድል ይህቦም። ክሳዕ ኡመዮ ወይ ኖርድማሊንግ ብባቡር ምግያሽ ካብ ሰዓት ዚውሕድ ይወስድ። ከምኡውን ክሳብ ሃርኖሳንድ ነዊሕ ኣይወስድን፡ ስለዚ ሓደ ሰብ ኣብ ኦርንሾልድስቪክ እናተቐመጠ ኣብ ካልእ ጎረቤት ኮምዩናት እናተመላለሰ ኪስርሕ ይኽእል ማለት እዩ።


text:
ናብ ርሑቕ ገጠራት ዝተመደቡ መማህራን ኣብ ቦትኦም ክርከቡ ብዘይምኽኣሎም ኣብ ሓያሎ ከባቢታት ስሩዕ ትምህርቲ ክጅምር ኣይከኣለን
ዓመተ ትምህርቲ 2013/2014 ኣብ ዝጅምረሉ ዘሎ እዋን ናብ ርሑቕ ገጠራት ዝተመደቡ መማህራን ኣብቲ ዝተመደበሎም ኣብያተ ትምህርቲ ክርከቡ ከምዘይክኣሎ ሚኒስትሪ ትምህርቲ መጠንቐቕታታት የመሓላልፍ ኣሎ። ብፍላይ ኣብ ዞባታት ዓንሰባ [...]
ወሰኽ ዋጋ ነዳዲ ሱዳን፣ ነቲ ብኮንትሮባንድ ብከሰላ ዝኣቱ ዝነበረ ነዳዲ ብኣሉታ ክጸልዎ ከምዝኽእል ተገሊጹ
ኣብ ሱዳን ዋጋ ነዳዲ ብዕጽፊ ወሲኹ። ዋጋ ነዳዲ ብዕጽፊ ዝወሰከሉ ምኽንያት፣ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ነዳዲ ክገብሮ ዝጸንሐ ድጎማ ስለዘልዓሎ ምዃኑ ተፈሊጡ። ብመሰረት እዚ ሓድሽ ምትዕርራይ ዋጋታት ነዳዲ፣ ንሓደ ጃሎን ወይ ድማ ን3.8 ሊትሮ [...]
“መንግስቲ ኤርትራ ዘቤታውን ኣህጉራውን ሕግታት ይጥሕስ ኣሎ።” ካትሪን ኣሽተን
መንግስቲ ኤርትራ ምግሃስ ዘቤታውን ኣህጉራውያን ሕግታት ይቕጽሎ ኣሎ ክትብል ላዕለወይቲ ወኪል ሕብረት ኤውሮጳ ኣብ ጉዳያት ወጻእን ፖሊስ ጸጥታን ከምኡ ድማ ምክትል ፕረዚደንት እቲ ኮሚሽንን ካትሪን ኣሽተን ወቒሳ። እታ ላዕለወይቲ ወ [...]
95% ካብ ህዝቢ ኤርትራ ኣገልግሎት ሞባልይ ቴሌፎን ክረክብ ኣይከኣለን
ካብ 5.7 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ እቲ 95 ሚእታዊት ተጠቓሚ ኣገልግሎት ሞባይል ቴሌፎን ክኸውን ከምዘይክኣለ ተሓቢሩ። ኤርትራ ኣብ ዓለም እታ ዝወሓደ ተገልጋሊ ሞባይል ቴሌፎን ዘለው ሃገር ምዃና’ውን ማዕከን ዜና ብሉምበርግ ኣብ ዘቕረ [...]
ሊብያ: ኤርትራውያን ዝርከብዎም 207 ስደተኛታት ቀይዳ
ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ዝበዝሑ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 207 ስደተኛታት ከምዝሓዙ ኣፍሊጦም። ቴሌቪዥኝ ሊብያ ትማሊ ኣብ ዘቕረበቶ ጸብጻብ፣ እቶም 29 ደቂንስትዮን ቆልዑን ዝርከብዎም ስደተኛታት፣ ኣብ ንእሽቶ ጃልባ ተሰቒሎም ናብ ሃገራት [...]
ኣብ ኬንያ ከተማ ናይሮቢ ኣብ ዝተኻየደ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዝወረደ ጉድኣት ከምዘየለ ተሓቢሩ
ኣብ ኬንያ ከተማ ናይሮቢ ኣብ ሓደ ናይ ዕዳጋ ማእከል ማለት ሾፒንግ ሞል ኣሸበርቲ ብዝኸፈትዎ ቶኽሲ ናይ ዝሞቱ ሰባት 68 በጺሑ። ኣብቲ ፍጻሜ ዝተቐትሉ 68 ሰባትን ዝቖሰሉ 175 ዜጋታት ናይ ዝተፈላለያ ሃገራት’ዮም። ኣብቲ ወጻእተኛታት ብ [...]
ፈረንሳ፣ ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝነበራ ብዝሒ ዲፕሎማሰኛታታ ክትቕንስ’ያ
ፈረንሳ ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣዋፊራቶም ዝጸንሐት ዲፕሎማሰኛታት ክትቕንሶ ምዃና ኣፍሊጣ። ሚኒስተሪ ጉዳያት ወጻኢ ፈረንሳ ነዚ ዘፍለጠ፣ ኣብተን ኤርትራ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ብዝሒ ዲፕሎማሰኛታት ዘድልዮ [...]
ኣርባዕተ ኣብረርቲ ነፋሪት ኵናት ኢትዮጵያ ናብ ኤርትራ ከምዝኣተዉ ተገሊጹ
ኣርባዕተ ኢትዮጵያውያን ኣብረርቲ ነፈርቲ ኵናት፣ ናብ ኤርትራ ከምዝኣተዉ ይግለጽ ኣሎ። እቶም ናይ ካፕቴን ማዕረግ ዘለዎም ኣርባዕት ፓይሎታት፣ እቶም ክልተ ኣብ ቻይና ንትምህርቲ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ናብ ኤርትራ ተመሊሶም ምስቲ ኣብ ኣስመራ [...]
ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ዝተራእየ ምንቕጥቓጥ ምድሪ ዳግም ክኽሰት ከምዝኽእል ክኢላታት የጠንቕቑ
ኤርትራ ኣብ እትርከበን ሓያሎ ሃገራት ዘጋጠመ ምንቅጥቓት ምድሪ ዳግም ክኽሰት ከምዝኽእል ክኢላታት የጠንቕቑ። እቲ ብ18 መስከረም ኣብ ኤርትራን ሓያሎ ካልኦት ሃገራትን ዝተኸስተ ምንቕጥቃጥ ምድሪ ካብ 12 ክሳብ 18 መስከረም ኣብ ዘሎ ግ [...]
“መጽሔት መቓልሕ ፎርቶ ኣብ ኣስመራ ብምስጢር ተዘርጊሓ” ኣዳለውቲ ዓርቢ ሓርነት
ብምስጢር ዝተሓትመት መጽሔት ‘መቓልሕ ፎርቶ’ ኣብ ኣስመራ ከምእተዘርግሐት ኣዳለውቲ ዓርቢ ሓርነት ኣፍሊጦም። እታ ንዝኽሪ’ቲ ኣብ 21 ጥሪ ኣብ ፎርቶ ዝቐረብ ጠለብ ምፍታሕ እሱራን ትግባረ ቅዋምን ተባሂላ መቓልሕ ፎርቶ ዝተሰምየት [...]


text:
ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት '123456' ከም ምስጢራዊ ቃል ይጥቀሙ
ብብዝሒ ትጥቀምሉ ምስጢራዊ ቃል እንታይ እዩ? 123456 ዶ 123456789? ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት፡ ብቐሊሉ ዝግመት ምስጢራዊ ቃላት (ፓስዎርድ) ከም ዝጥቀሙ ሓደ መጽናዕቲ ኣፍሊጡ።
ሃገራዊ ማእከል ውሕስነት ሳይበር ዓዲ እንግሊዝ (ኤንሲኤስሲ)፡ ኣብ ዝተሰርሰሩ ገጻት ኣብ ዘካየዶ መጽናዕቲ፡ 123456 እቲ ኣዝዩ ዝውቱር ምስጢራዊ ቃል ኮይኑ ከም ዝረኸቦ ይገልጽ።
እቲ መጽናዕቲ ኣብ ሳይበር ንዘሎ ሓጓፍ ብምቅልዑ፡ ንብዙሓት ግዳይ ካብ ምዃን ከድሕን ኢዩ።
ሰባት ሰለስተ ክዝክርዎ ዝኽእሉ ቃላት ብምጥማር ሓያል ምስጢራዊ ቃል ብምፍጣር ክጥቀሙ ከም ዝግባእ ኤንሲኤስሲ ሓቢሩ።
ተኣፋፊ ሓበሬታ
ኤንሲኤስሲ፡ ነቶም ብብዝሒ ዝዝውተሩ ምስጢራዊ ቃላት ንምልላይ፡ ነቲ ናይ ሳይበር መጽናዕቱ፡ ኣብ ዝተሰርሰሱ ናይ ሓፋሽ ገጻት እዩ ኣካይድዎ።
ልዕሊ 23 ሚልዮን ገጻት 123456 ብምጥቃሞም ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ምስጢራዊ ቃል ኮይኑ ተረኺቡ። እቲ ብካልኣይ ዝስራዕ 123456789 ክኸውን እንከሎ፡ "qwerty"፡ "password" ከምኡውን 1111111 ኣብ ቀዳሞት ሓሙሽተ ተዘርዚሮም ኣለው።
ኣሸሊ፡ ማይክል፡ ዳንኤል፡ ጀሲካ፡ ቻርሊ ዝብሉ ኣስማት ኣዝዮም ዝውቱራት ምስጢራዊ ቃላት ኮይኖም፡ ካብ ጋንታታት ፕረሚየር ሊግ፡ ሊቨርፑል ከምኡውን ቸልሲ ብብዝሒ ዝዝውተሩ እዮም።
ፍሉጣት ኣስማትን ቃላትን ዘዘውትሩ ሰባት ኣብ ናይ ምስርሳር ሓደጋ ከም ዘለው ተክኒካዊ ዳይሬክተር ኤንሲኤስሲ ሓቢሩ።
ንሱ ወሲኹ፡ ስምካ፡ ስም ትፈትዋ ጋንታ ወይ'ውን ጉጅለ ሙዚቃ ንምስጢራዊ ቃል ምጥቃም ንሓደጋ ቅሉዕ ከም ዝገብር ገሊጹ።
እቲ መጽናዕቲ ወሲኹ፡ ዳርጋ ፍርቂ ናይቶም ኣብቲ መጽናዕቲ ዝተሳተፉ ሰባት ንኢመይሎም፡ ሓያል ምስጢራዊ ቃል ከም ዘይጥቀሙ ኣፍሊጡ።


text:
ቅድሚ 19 ዓመታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝኣመኖም ከዳዓት፡ ኣዘንጊዖም ኣፉ ዓቢሶም፡ ኣስዒቦም ድማ ኣእዳዉን ኣእጋሩን መቚሖሞ።
ብ18 መስከረም 2001 መሰል ናጻ ሕትመት ኣብ ኤርትራ ተመንጢሉ። ኣብቲ ዝሰዓበ መዓልታት መራሕቲ ፖለቲካን መራሕቲ ሕትመትን ብዕሱባት እቲ ከዳዕ ጉጅለ ተጨውዮም ኣብ ዘይሕጋዊ ማሕዩራት ተዓጽዮም።
ምስ ምእሳር እቶም ፖለቲከኛታትን ጋዜጠኛታትን፡ ሓርነት ህዝቢ ኤርትራ ተዓቢሳ ጥራይ ዘይኰነት፡ ብሓጺን ውን ተመቚሓ። ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ መስከረም 2001 ፈጺሙ ኣይጠዓሞን። ድሕሪ ምቕታል ሓርነት ሓሳብ ምግላጽን ሓርነት ሕትመትን፡ ኩሉ ሓርነታት ህዝቢ ኤርትራ ተመንዚዑ ዋንነት ሰለስተ ኣርባዕተ ልኡኻት ጥፍኣት ኰይኑ። ኣብቲ ዝሰዓበ ዓመታት ዜጋታት ሰሪሖም ክነብሩ ዝነበሮም ናጽነት ተመንጢሉ፡ ናጽነት ኣምልኾ ተመንጢሉ፡ ናጽነት መገሻ ተመንጢሉ፡ ናጽነት ብህይወት ምንባር ብጠቕላላ ተመንጢሉ። ኣይትሕሰብ፡ ኣይትሓልን፡ ኣይትዛረብ፡ ኣይትጽሓፍ፡ ኣይትንቃሳቐስ፡ ኣይትስራሕ፡ ኣይትንበር ተባሂሉ። ህዝቢ ኤርትራ ከም ህዝቢ ይኹን በብውልቂ ብህይወት ኣብዛ ዓለም ክነብር ዝተዋህቦ ተፈጥሮኣዊ ናጽነት ተመንጢሉ፡ ኣብዛ ዓለም ከም ጋሻ እናቕባሕብሐ፡ ከም ቀታሊ እናተሓብአ፡ ከም ባርያ እናፈርሀ ኽነብር ተገዲዱ ኣሎ።
መሰነይታ ቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝዀነት ቴለቪዥን ኤሪሳት፡ ነቲ እዚ ዘለናዮ መድረኽ ዓመጻ ዝኣተወሉ እዋን ዝምርምር፡ ንነዊሕ እዋን ዝቕጽል ተኸታታሊ መደባት ሒዛትልኩም ቀሪባ ኣላ። ካብ 14 መስከረም ጀሚርና፡ ንሓያለ ሰሙናት ዝፍኖ ተኸታታሊ ናይ ዝኽርን ኣስተንትኖን መደባት ሒዝና ንቐርብ ኣለና። እቶም ጀጋኑና ብዓይኒ እቶም ኣቕሪቦም ዝርእይዎም ዝነበሩ ከመይ ከምዝነበሩ፡ እዚ ዘለናዮ ዘመነ ዓመጻ ዝኣተወላ መዓልቲ ውን ከመይ ከምዝነበረት፡ ብልሳን ቤተሰብን ፈተውትን እቶም ሽዑ ዝተጨውዩ ጀጋኑና ክትረኽ ከሎ፡ ነዚ ኸቢድ ታሪኽ ከተስተንትኑ ምሳና ቐንዩ።
ቅድሚ 19 ዓመታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝኣመኖም ከዳዓት፡ ኣዘንጊዖም ኣፉ ዓቢሶም፡ ኣስዒቦም ድማ ኣእዳዉን ኣእጋሩን መቚሖሞ።


text:
ምንቅስቃስ ተራ መንእሰያት ንለውጢ ምስ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ሓቢሮም ክቃለሱ ብዕለት 28 ጥሪ 2022 ናብ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ተጸንቢሮም።
“ምንቅስቓስ ተራ መንእሰያት ንለውጢ” ካብ 2019 ምስ ናይ ይኣክል ማዕበል ዝተበገሰ ኾይኑ ኣብ ዝሓለፈ ናይ 3 ዓመት ጉዕዞ ሕድሕዱ ብምውድዳብን ከም ምንቅስቓስ ብሙቛም ንዝኸይድ ዝነበረ ናይ ቃልሲ ውዳቤታት ኣብ ምድጋፍን ኣብ ምሕያልን ተራ ዝነበሮ ምንቅስቓስ እዩ። ናይዚ ኣብነት ንውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ጎኑ ጎኑ ናይ ሞራል ደገፍ እናገበረ ክሳብ ናይ ባጆት ሓገዝ ዝገብር ዝነበረ ምንቅስቓስ እዩ። ብመዳይ ሜድያ ውን ንዘለዋ ናይ ኣንጻር ምልኪ ዝጉስጉሳ ሜድያታት ካብ ኣሰና ጀሚርካ ኣብ ምሕጋዝ ዝዋፈር ዝነበረ እዩ። “ምንቅስቓስ ተራ መንእሰያት ንለውጢ” ብዕለት 28 ጥሪ 2022 ኣብ ኣዳራሽ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ዞባ እስራኤል ምስ መሪሕነት ውድብ ወግዓዊ ርክብ ብምግባር ምስ ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ሓቢሮም ምስ ኣባላት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ተጸንቢሮም ናይ ሓባር ቃልሲ ከካይዱ ሙኻኖም ምሉእ ብምሉእ ኣፍሊጦም። ኣብቲ ርክብ: ኣባላት ምቅስቓስ ተራ መንእሰያት ንለውጢ ተረኺቦም: “ንሕና እንታይ ጌርኩም እንታይ ሰሪሕኩም ዘይኮንና ክንጻብጸብ: ከምኡ ውን ንዝረኤ ዘሎ ናይ ዘይስነስርዓታዊ ጠባያት(ድስፕሊን) ከመይ ጌርና ሓቢርና ንቃለሶን ንዘሎና ፖሎቲካዊ ጸገማት ንፈትሕን ንህዝብና ራህዋ ንፈጥረሉን: ከምኡ ውን ንቦኺርናዮ ዘሎና ናይ ምቅላስ ወኒ: ድሌት ጥራይ ኮይኑ ከይተርፍ ተወዲብና ክንቃለስ: ካብዛ ሎሚ ዕለት ኣባላት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ኬንና ኩሉ ኣባል ውድብ ዘማልኦ ዘበለን ዝሕተቶ ዋጋን ክንከፍል ድሉዋት ኣለና።” ብምባል ቃሎም ሂቦም። መሪሕነት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ብኣካል ተረኺቡ: “ዘይተወደበን ዕላምኡ ዘየነጸረን ተቓላሳይ ይኹን ቃልሲ ኣብ ዝበጽሖ ይብሉን። ስለዚ ድማ ንሕና ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ንዝነበሩና ጸገማት ይኹኑ ብድሆታት ኣብ መድረኽ ቃልሲ ዕላማና ብምንጻር ውዳቤታት ብምውህሃድ ንቓልስና ኣብ ምግስጋስን ስጥመት ውዳቤታትና ኣብ ምሕያልን ንርከብ። ኣባላት ምንቅስቓስ ተራ መንእሰያት ንለውጢ ነዚ ናይ ለውጢ መድረኽ ከምቲ ኹሉ ኤርትራዊ ንለውጢ ዝገብሮ ኣበርክቶ: ብዝጥዕመኩም መዳይ ክትቃለሱ ብምጽናሕኹም: ‘እዚ ኣኻሊ ኣይኮነን ምስ ዕላማኦም ዘነጸሩ ውዳቤታት ተወዲብና ኽንቃለስ ኣሎና’ ብምባል ወሲንኩም ብምምጻእኹም ዝንኣድ ውሳኔ እዩ። ከምኡ ውን ኣብ ኤርትራውያን ሓደ ሓዱሽ ተርእዮን ኣብነትን ዘርኣኹምሉ: ዝተጠርነፈ ሓይሊ ንዝተጠርነፉ ውዳቤ ይኹን ሜድያ ክሕግዝ ተራእዩ ኣይፈልጥን: ንስኹም ነዚ ኣብነት ኬንኩም ታራ ካብ ዝተጻወትኩም ኢኹም። ካልኦት ከምዚ ናትኩም ውዳቤታት ዘለዉ ናብ ከምዚ ዓይነት ተራ ክጻወቱን: ናብዚ ዝኣመሰለ ውሳኔ በጺሖም ኩሉ ኣብ ሓደ ውህደት ክመጽእ ንዝተዳናጎየ ለውጢ ኣብ ሃገርና ውን ናህሪ እናወሰኸ ስለዝኸይድ ከም ዜጋታት ድማ ሓድነትና ብምጥንኻር ንጸላኢና ከነምብርክኾ ስለዘሎና ውሳኔኹምን ተበግሶኹምን ዝንኣድ ኣበርክቶ ‘ዩ” ብምባል: መሪሕነት ውድብ ሓድነት ኤርትራውያን ቃሉ ክህብ እንከሎ ካልእ ብዛዕባ ‘ዚ ቓልሲ ዘለዎም ሪእቶን ሕቶን ነዊሕ ሰዓታት ብምዝርራብ ኣብ ዘዐግብ ትሕዝቶን ምርድዳእን ብምብጻሕ: ብሕጉስ መንፈስ ዛዚሞም።


text:
ህንዲ ሎማዕንቲ ቀዳም ብኮቪድ-19 ዝተትሓዙ ሓደሽቲ 86,432 ሰባት ብምምዝጋብ ኣብታ ሃገር ጠቕላላ በዝሒ ዝተለኽፉ 4,023,179 ምብፅሖም ጆንስ ሃፕኪንስ ዩኒቨርስቲ ኣፍሊጡ።
ዩናይትድ ስቴትስን ብራዚልን ጥራሕ እየ ኣብ ዓለም ቅድሚኣ ተሰሪዐን ዘለዋ።
ዩናይትድ ስቴት 6,202,080 ብምምዝጋብ ኣብ ዓለም ቀዳመይቲ ክትኸውን ከላ ብራዚል ድማ 4,091,101 ብምምዝጋብ ካልአይቲ እያ ብመሰረት ጆንስ ሃፕኪንስ ዩኒቨርስቲ።
ኮሮናቫይረስ ኣብ ገለ ከባቢታት ሜክሲኮ ብዘውረዶ ዘስካሕክሕ ሓደጋ ናይቶም ከባቢታት ኣካላት መንግስቲ ናይ ሞት ምስክር ወረቐት ክሳብ ምፅንቃቕ በፂሖም ኣለው።
ሜክሲኮ ብኮቪድ-19 ዝሞቱ 66,561 መዝጊባ ኣላ።
ዩናይትድ ስቴስስ ብኮቪድ ዝሞቱ 187,768 ብራዚል 125,502 ህንዲ 69,561 መዝጊበን ኣለዋ ብመሰረት ጆንስ ሃፕኪንስ ዩኒቨርስቲ።
ዓለምለኸ ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ኣብ መክሲኮ 1,320 ሰራሕተኛታት ጥዕና ብለበዳ ኮሮናቫይረስ ምማቶምን እዚ ድማ ካብ ዓለም እቲ ዝኸፍአ ምዃኑን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙንገሊፁ ኣሎ።
ኣብ ሓደ እዋን ዘብቅዐ ይመስል ዝነበረ ኣብ ደቡብ ኮሪያ በዝሒ ይትሓዙ ዘለው ምቅልቓሉ ቀፂሉ ኣሎ። ሰበስልጣን ከምዝበሉዎ ሎማዕንቲ ቀዳም ካብ ዝተመዝገቡ ሓደሽቲ 168 እቶም 115 ካብ ሱል ሜትሮፖሊታን እዮም።


text:
ንእግዚኣብሄር በቲ ዚርከበሉ ጊዜ ድለይዎ፡ ቀረባ ኸሎውን ጸውዕዎ። ኢሳ.55:6
እቲ ንመጀመርታ ጊዜ ብ12 ሚያዝያ 1961 ናብ ጠፈር ከይዱ ንዓለም ዝዞራ ሩስያዊ ጠፈርተኛ ዩሪ ጋጋሪ ጉዕዞኡ ዛዚሙ ምስ ተመልሰ “እቲ ገለ ገለ ሰባት ኣሎ ዝብልዎ ኣምላኽ ኣብ ጠፈር ኣይረኸብክዎን።” ከም ዝበለ ይንገር። ቢሊ ግርሃም ድማ “ዩሪ ጋጋሪ ንኣምላኽ ኣብ ግጉይ ቦታ ስለ ዝደለዩ ክረኽቦ ኣይከኣለን። ኣብ ጠፈር እንከሎ ንገጹ ካብቲ ተኸዲንዎ ዝነበረ ኣየር ንኸተንፍሰሉ ዝሕግዞ ናይ ጠፈር ቆቢዕ እንተዘውጽኦ ኔሩ ሽዕኡ ብርግጽ ምስ ኣምላኽ ገጽ ንገጽ ምስተራኸበ ኔሩ።” ክብል ንዘረባ ዩሪ ጋጋሪ መለሰ።
ብርግጽ ንኣምላኽ ኣብቲ ዝርከበሉ ጊዜን ኣብቲ ዝርከበሉ ቦታን ጥራይ ኢና ክንረኽቦ እንኽእል። እቲ ባህ ዘብል ግና ልብና ድሉው እንተኾይኑ ኣምላኽ ዝርከበሉ ጊዜ ሕጂ፡ እቲ ክርከበሉ ቦታ ድማ ኣብዛ ሕጂ ዘሎናያ ቦታ ምኻኑ እዩ። ስለዚ ንእግዚኣብሄር ሎሚ ቀረባና እንከሎ ንድለዮ፡ ንሱ ድማ ክርከበልና እዩ።
ጸሎት: ዎ’ኣምላኽ ብምሉእ ልበይ እደልየካ ኣለኹ። ኣብ ኩሉ ህይወተይ፡ ኣብ ኩሉ ተግባረይ፡ ኣብ ኩሉ ናብራይ ንስኻ ክትርከበለይን ምሳይ ክትኸውንን ድማ እልምነካ ኣለኹ። ብስም የሱስ ኣሜን!


text:
ሲምሶን ድማ ናብ ጋዛ ኸደ፡ ኣብኣ ኸአ ሓንቲ ኣመንዝራ ሰበይቲ ረአየ እሞ ናብኣ አተወ።... ድሕርዚ ኸአ ኾነ፡ ኣብ ለሰ ሾሬቅ ደሊላ ዝስማ ሰበይቲ ፈተወ። እቶም ሹማምቲ ፍልስጥኤማውያን ድማ ናብኣ ደዩቦም፡ ኣሲርና ኽንመልኮስ ከምይ ጌርና ኸም እንኽእሎ፡ እቲ ዓብዩ ሐይሉውን ብምንታይ ምዃኑ ኽትርእዩ ሓባብልዩ፡ ንሕና ኸአ ነፍሲ ወከፍና ሽሕን ሚእትን ሲቃል ብሩር ክንህበኪ ኢና በልዋመሳ። ኩሉ ልቡ ኸአ ገለጸላ፡ ኣነ ኻብ ከርሲ ኣደይ ጀሚረ ናዝራዊ ኣምላኽ እየ እሞ፡ ናብ ልዕሊ ርእሰይ መላጸ ኣይሐለፈን፡ ስለዚ ኣንተ ተላጼኹ፡ ሓይለይ ካባይ ይኸይድ፡ እደክም ድማ፡ ከም ኩሉ ሰብ ከአ እኸውን፡ በላ። ደሊላ ድማ ኩላ ልቡ ኸአ ገሊጹለይ እዩ እሞ፡ ሕጂ ደይቡ፡ በለቶም። ሽዑ እቶም ሹማምቲ ፍልስጥኤምውያን እቲ ገንዘብ ኣብ ኢዶም ሒዞም ናብኣ ደየቡ። ንሳ ኸአ ኣብ ኣብራኻ ኣደቀሰቶ፡ ሓደ ሰብኣይ ጸዊዓ ድማ ነቲ ሾብዓተ ሽርበ ርእሱ ኣላጸየት፡ ክትመልኮ ኸአ ጀመረት፡ ሓይሉውን ካብኡ ኸደ። ሲምሶን፡ ፍልስጥኤማውያን እነው ኣብ ልዕሌኻ በለቶ። ንሱ ድማ ካብ ድቃሱ ተበራበረ፡ እግዚኣብሄር ከም ዝሓደጎ ኣይፈለጠን እሞ፡ ከም ቀዳማይ ግዛት፡ ፍንሕንሒለ ኽወጽእ እየ፡ ኢሉ ሐሰበ። እቶም ፍልስጤኤማውያን ግና ሒዞም ኣዒንቱ ጎጥጎጥዎ። ናብ ጋዛ ኣውሪዶም ድማ ብመቐውሕ ኣሰራዚ ኣሰርዎ፡ ኣብቲ ቤት እሱራት ከአ ይጥሕን ነበረ። እቲ ጸጉሪ ርእሱ ግና ድሕሪ ምልጻዩ ኺበቁል ጀመረ። 16፤ 1, 4-5, 17-22።
ደሊላ ድማ ኩላ ልቡ ገሊጹለይ እዩ እሞ፡ ሕጂ ደይቡ፡ በለቶም። መስ 16፤18
1. ካብ ጸጋናን ቅብኣትናን ራእይ ልብናን ዝሰርቁ ሰባት ወይ ነገራት ንርሓቕ
ንሳ ኸአ ኣብ ኣብራኻ ኣደቀሰቶ፡ ሓደ ሰብኣይ ጸዊዓ ድማ ነቲ ሾብዓተ ሽርበ ርእሱ ኣላጸየት፡ ክትመልኮ ኸአ ጀመረት፡ ሓይሉውን ካብኡ ኸደ። መሳ 16፤ 19
2. ሓይልኻ ንጋሻ ሰበይቲ ንኣመንዝራ ኣይትሃብ። ኣብ ህይወትካ ኣምርበኪኹ ክገዝኣካ ዝደሊ እንታይ ኣሎ፧ ሎሚ ካብቲ ደቂስካዮ ዘለኻ ንውድቀት ገጹ ዝመርሓካ ነገራት ክትበራበር ይግብኣኻ።
ንሳ ኸአ ኣብ ኣብራኻ ኣደቀሰቶ፡ ሓደ ሰብኣይ ጸዊዓ ድማ ነቲ ሾብዓተ ሽርበ ርእሱ ኣላጸየት፡ ክትመልኮ ኸአ ጀመረት፡ ሓይሉውን ካብኡ ኸደ። መሳ 16፤ 19
3. እቲ ትማሊ ክትስዕሮ ዝግብኣካ፤ ብዘይምስዓርካ፤ ሎሚ ምውዳቕካ ምስክር እዩ። ብተደጋጋሚ እንተ ደኣ ኣብ ትሕቲ ሓጢኣትን ንኣምላኽ ባህ ዘይብልን ኩነት ትመላለስ ኰንካ፤ ሓይሊ ኣምላኻ ካባኻ ይኸይድ፤ ነገራት ከኣ ክመልኹካ ይጅምሩ።
እቶም ፍልስጤኤማውያን ግና ሒዞም ኣዒንቱ ጎጥጎጥዎ። ናብ ጋዛ ኣውሪዶም ድማ ብመቐውሕ ኣሰራዚ ኣሰርዎ፡ ኣብቲ ቤት እሱራት ከአ ይጥሕን ነበረ። መሳ 16፤ 21
4. እቲ ዝሰዓረካ ንሱ እዩ ጐይታኻ ዝኸውን። ስለዚ ሓጢኣትዶ ወይስ ጽድቂ፤ ደኢላዶ ወይስ ጐይታ መን ዩ ኣብ ልብና ዝስዕር ዘሎ፧ ሎሚ ኣርጊጽና ክንምርምርን ክንፈልጥን ይግብኣና እዩ። ኣምላኽ ግና ጐይታን ገዛእን ናይ ህይወትና ክኸውን እዩ ዝደሊ።
እቲ ጸጉሪ ርእሱ ግና ድሕሪ ምልጻዩ ኺበቁል ጀመረ። መሳ 16፤ 22
5. ኣጆና ግና ኣምላኽ ናይ ካልኣይ ዕደል ኣምላኽ እዩ። በቲ ዝተጋገኻዮ ብኡ ጌርካ ኪድ ጥፋእ ኣይብልን’ዩ።
6. እቲ ካብ ኣምላኽ ዝተቐበልካዮ ቅብኣትካ ጸጋኻ፤ ብሓቂ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብዝገበርካዮ ጌጋኻ እንተ ተኣሚንካን ተንስሕካን ክምለሰካ እዩ (ኺበቁል ጀመረ እዩ ዝብል እቲ ጽሑፍ)።
ስለዚ ጐይታ ኽብሪ ከምዚ እናበለ ይምዕደና -- “እቲ ቅዱስ ነኽላባት ኣይትሀቡ። ዕንቍኹምውን ኣብ ቅድሚ መፋልስ ኣይትደርብዩ፡ በእጋሮም ከይረግጽዋ እሞ፡ ተመሊሶምከይትርትሩኹም።” ማቴዎስ 7:6 ። እቲ መንፈስ ክብሪ ከኣ “ጸጋ ኣምላኽ ንኸንቱ ኸይትቕበሉ፡ ንሕና መዓይይቲ ዄንና (መንፈስ ቅዱስ)፡ ንምዕደኩም ኣሎና።” 2ይ ቈረንቶስ 6:1።


text:
Habo
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 29 1 2021
ኣብ ሃቦ ኮምዩን ነንሕድሕድና ንተኣማመንን ንከባበርን። ኣብዚ ኩሉ ሰብ ቅሳነት ይስምዖ ኣብቲ ንደቡብ 20 ኪሎመተር ዝርሕቀቱ ዮንሸፒንግ ዝተጓነፎ ኩሉ ድማ የካፍል።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ12,316
ስፍሓት መሬት462 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Jönköping 20 ኪሜ
- Skövde 75 ኪሜ
- Borås 95 ኪሜ
እቲ ኩነታት እዩ ከምኡ ዚገብረና፤ ንእሽቶ ግን ዚሰፍሕ ዘሎ ኮምዩን ጥቓ ዮንሸፒንግ: እተፈላለየ ዋኒናት: ግሩም ቦታ ኣብ ደቡብ ቨተርቢግደን: ህጻናት ዚፈቱ ከባቢ። ብዙሓት ቆልዑ ዘለዎም ስድራቤት ኣብ ኮምዩንና ኪነብሩ ይመርጹ: ስለዚ ነቲ ናይ ኮምዩንና ክንክን ህጻናት: ቤትትምህርቲ: መገድታት ቢሺግለታ ብዙሕ ወጻኢታት ኢዩ ዚግበረሉ። ስለዚ ኣብቲ እንገብሮ መደባት ናጻ ምርጫ ዓቢ ሚዛን እዩ ዚወሃቦ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ሃቦ ኮምዩን ጽቡቕ ናይ መንበሪ ሃዋህው ኣሎ: ደስ ዘብል ተፈጥሮን: ናብ ቤትትምህርቲ ዝቐረበን ከኣ እዩ። መብዛሕትኡ መንበሪ ኣባይቲ ቪላታት እዩ። እቲ ናይ ኮምዩን ትካል መንበሪ ኣባይቲ Habo Bostäder AB ንመብዛሕትኡ ናይ ሃቦ ኮምዩን ዚካረ ኣባይቲ ይውንኖ እዩ። መብዛሕትኦም ዚካረዩ መንበሪ ኣባይቲ ኣብ ከተማታት ፍሩሸ: ብራንድስቶርፕን ባስካርፕን ይርከቡ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ ሃቦ ኮምዩን ብዙሓት ተቐማጦ ብዘይካ ሽወደን እተፈላለየ ቋንቋታት ይዛረቡ፤ ዓረብ: ዳሪ: ሶማሊኛ: ትግርኛ: ታይላንድ: ሆላንድ: እንግሊዝን ሩስያን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ሃቦ ኮምዩን እተፈላለያ ማሕበራት ኣለዋ፤ ኣብ föreningsregistret 92 ማሕበራት ኣለዋ: ከም ናይ ምፍጣር ማሕበር: ናይ ስፖርት ማሕበርን ካልኦት ናይ ኣብያተክርስትያን ማሕበራትን።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ሃቡ ኮምዩን ንጡፍ ማእከል ከተማ ኣሎ። ብተወሳኺ ናይ ዓቢ ከተማ ሂወት ከተስተማቕር እንተ ደሊኻ ናብ ዮንሸፒንግ ቅሩብ ደቓይቕ እዩ ዚወስደልካ። ኣብ ማእከል ሃቡ ክልተ ግሮሰሪ: ሓያሎ ናእሽቱ ድኳናት: ቤት ንባብ: ቤት ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕን ናይ ስደተኛታት መቐበሊ ዘለዎ ናይ ማሕበራዊ ጉዳይ ቤት ጽሕፈትን ኣሎ። ኣብ ሃቡ ክልተ ዘገልገለ ኣቕሑትሓንቲ ኣብ ሰሙን ክልተ ግዜ ትኽፍት ኤሪክስየልበን (Erikshjälpen) እትባሃል ዘገልገለ ኣቕሑ ትሸይጥ ድኳን ኣላ።
ሃቦ ኮምዩን ኣብ ብመሬት ኣብ ቨስተርዮትላንድ ትርከብ ግን ናይ ዮንሸፒንግ ወረዳ እያ። እቲ ኮምዩን እናዓበየ እዩ ዚኸይድ ዘሎ። ናብ ባሕሪ ናብ ቨተርን ዚጥምት መሬት ኣዚዩ ሰሓቢ ብምዃኑ ሰባት መሬት ንምግዛእን ገዛ ንምስራሕን ሪጋ ይሕዙ።
ብወገን ቱሪዝም: ሃቦ በቲ ናይ ዕንጸይቲ ቤተክርስትያና ኣዚያ ፍልጥቲ እያ። ደቂ ሃቦ በታ ቤትክርስትያን ኣዚዮም ኩሩዓት እዮም።
ኣብ ሃቦ ኩሉ ብንኡስ መጠን እዩ። ናብ ተፈጥሮ ምኻድ ቀሊል እዩ ወይ ንበይንኻ ሰላም ንኽትረክብ: ወይ ድማ ምስ ብጻይካ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ሃቦ ኮምዩን ኣብ ሰለስተ መደባት እተኸፍለ 11 ቤትትምህርቲ ህጻናት ኣሎ።
እተን ብኮምዩን ዘይኮነስ ብኻልእ ዝመሓደራ መውዓሊ ህጻናት፡ ናይ ግሊ (fristående) መውዓሊ ህጻናት ይብሃላ። ኣብ ሃቡ፡ ብሃቡ ኮምዩን ዘይኮነ ብኻልእ ዝመሓደራ ካልኦት ኣርባዕተ መውዓሊ ህጻናት ኣለዋ። ክልተ ካብኣታተን ናይ ክርስትና ኣካይዳ ኣለወን: መራሕተን ድማ ሳለምሺርካን ስሚርናሺርካን እየን። እተን ክልተ ካልኦት ናይ ብሕቲ ትካል እየን: ኡፕተካረን ሞንተሶሪ መውዓሊ ህጻናትን ኣቨንትይረት መውዓሊ ህጻናትን።
ሃቡ ኮሙን ባዕላ ትውንኖ ዝኾነ ክፉት መውዓሊ ህጻናት የብላን። ይኹን'ምበር ኣብዚ ኮሙን ስቨንስካ ሽይርካንን (Svenska kyrkan) ፒንግስትሽይርካንን (Pingstkyrkan) ክፉት መውዓሊ ህጻናት ኣለወን።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ሃቦ ንደቂ 6-15 ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። ንደቂ 11-18 ዘገልግል ምሸት ዚኽፈት መዘናግዒ ቦታ ድማ ኣሎ። ኣብ ናይ ሃቦ መባእታ 7 ኣብያተትምህርቲ ኣስታት 1500 ተመሃሮ ኣለዉ። መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣብ ኣርባዕተ መደባት ይኽፈሉ።
ኣብ ገዝኦም ብዘይካ ሽወደን ካልእ ቋንቋ ዚዛረቡ ተመሃሮ ብቛንቋኦም ትምህርቲ ይወሃቦም። እዚ ነቶም ቆልዑ ንቋንቋኦም ኪመልኩን ብዛዕባ ባህሎም ኪፈልጡን ይሕግዞም።
ደቂ 16 ንላዕልን ዝዕድመኦም መንእሰያት: ኣብ ከባቢ ሃቦ ኣብ ዘለዋ ከተማታት ከይዶም ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ይቕጽሉ። ዝበዝሑ ናብ ዮንሸፒንግ እዮም ዚኸዱ።
ዕድላት ትምህርቲ
ናይ ዓበይቲ ትምህርቲ ማለት ከም ኤስኤፍኢ ኣብ ዮንሸፒንግ እዩ ዚካየድ። መጠየቕታን ሓበሬታን ኣብ ሃቦ እዩ ዚካየድ።
ዝቐረበ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣብ ዮንሸፒንግ እዩ ዘሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ሃቦ ማእከል ጥዕና ኣሎ። ኣብኡ ናይ ደቀንስትዮን ህጻናትን ናይ ስንን ክሊኒክ ኣሎ። እቲ ዝቐረበ ሆስፒታል ወይ ህጹጽ ረድኤት ኣብ ዮንሸፒንግ እዩ ዘሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ሃቦ ኮምዩን ነቲ ብተርጓማይ ዘካይዶ ዝርርብ በቶም ናይ ዮንሸፒንግ ናይ ትርጉም ኣገልግሎት እዩ ዚገብሮ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ መንጎ ሃቦን ካልኦት ቦታታት ሽወደንን ብባቡርን ብኣውቶቡስን ዚካየድ ጽቡቕ ናይ ትራንስፖርት ንጥፈት ኣሎ። ንኣብነት ሰዓታት ጕዕዞ ዮንሸፒንግ፤
- ካብ ሃቦ ሰንትሩም: ብባቡር: 13 ደቓይቕ ወይ ከኣ 30 ደቓይቕ ብኣውቶቡስ
- ካብ ፉሩሾ 50 ደቓይቕ ይወስድ
- ካብ ብራንድስቶርፕ 1 ሰዓትን 10 ደቓይቕ
ካብ ሃቦ ሰንትሩም ናብ የተቦርይ ብባቡር 1 ሰዓትን 45 ደቓይቕን: ናብ ማልመ ድማ 3 ሰዓታት: ናብ ስቶክሆልም ድማ 3 ሰዓትን 30 ደቓይቕን።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
እታ ቀዳመይቲ ኩባንያ ሃቦ ፈየርሁልትስ በሊስኒን አ.ቢ እትብሃል 625 ሰራሕተኛታት ዘለዋ እያ። ኣብ ናይ መብራህቲ ንጥፈታት ድማ ኣዚያ ህብብቲ። ካልኦት ፍሉጣት ኩባንያታት ከኣ: ፖርትሲስተም 2000 አ.ቢ: ብሮጎርድሳንድ አ.ቢን ሲበልኮ ኖርዲክ (ቅድሚኡ ባስካርፕሳንድ)። ኣብ ሃቦ እተፈላለየ ንጥፈታት ዘካይዳ ብዙሓት ነኣሽቱ ዋኒናት ኣለዋ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብቲ ኮምዩን ኣስታት 300 ንጡፋት ዋኒናት ኣለዋ።
መብዛሕትኦም ደቂ ሃቦ ንስራሕ ናብ ቀረባ ኮምዩናት: ንኣብነት ከም ዮንሸፒንግ: እዮም ከይዶም ዚምለሱ።


text:
ኣብ ድሮ ናይታ ካብ ዓዲ ዝወጻእኲላ መዓልቲ ዝነበረ ቅንያት፣ እንታይ ምዃኑ ካብ ንቡር ንላዕሊ እዩ ዝን ዘብለኒ ዝነበረ እሞ፣ ምስ ኣደይ ቡን ምስታይ ከኣ አዘውትር ነበርኩ። ኣዕላላይ ስለዘይኮኑ ኣደይ ትብሎ እሰምዕ ወይ ኣሕጺረ መልሲ ብምሃብ ወይ ድማ ርእሰይ ብምንቕናቕ ድማ እየ እከታተላ ምህላወይ ዘመልክተላ ዝነበርኩ። ዳርጋ ኩሉ ግዜ ኣብ ምውዳእ ናይታ ቡን ከኣ ከምዚ ትብለኒ ነበረት። “ፍቕረይ ወደይ፣ ምኻድ ሲ ክትከይድ እንዲኻ፣ ግና ዝወደይ ኣብ ዝኸድካዮስ እዋን ርኢኻ ትረግጾ ፈሊጥካ ደኣ ተንቀሳቐስ። ርግእ በል ዝወደይ፣ ብርቱዕ ውሕጅ እስኪ ስቕ ኢልካ ኣይትኣትዎን ኢኻ። ኣብ ድሑን ቦታ ተጸጊዕካ ኢኻ ክሳዕ ዝዝሕለልካ ትጸበ። ጋሻ ውሕጅ ከምዘይመጸካ ምስ ፈለጥካን፣ ውሕጅ ዝሓዘሎ ኣልደ-መልዲ ወቒዑ ከየውድቐካን ነብስኻ እናሓለኻን እዩ ዝስገር ዝወደይ” ትብሊ ነይራ። “ናብ ወላ ሓደ ኣይከይድን እየ” ንዝብል ተሪር ኣመላልሳይ፣ “ዋይ ዝወደይ” ብምባል፣ ንዓይ ዶ ጠፊኡኒ ትሓስቦ ዘለኻ ዘስምዕ ኣጣምታ ትጥምተኒ።
ወለድና፣ ልዕሌና ብዛዕባና ይሻቐሉ። ልዕሊ ነብሶም ብዛዕባና ይሓስቡ። ናብ ዝኸድናዮ ድማ፣ “መንገድኻ ከም መጽዓን ይጠቕልለልካ፣ ጽኑዕ ርገጽ፣ ወፊርካ እቶ፣ ጻዕዳ ይጻንሕካ” ዝብሉ ርህሩሃት ምርቓታት ኣሰንዮም የፋንዉና። ንሰናይና ይጽልዩ፣ ብሰናይና ይሕጎሱ፣ ብሕሰምና ከኣ ይጒህዩ።
ወለድና፣ ከመይ ኣቢልካ ብፍቕርን ስኒትን ይንበር፣ ንዘየሰማማዕካ ጒዳያት ከመይ ኣቢልካ ትላዘበሉን ፍታሕ ተናድየሉን ምሂሮምና። ምስ ጎረቤት፣ ምስ ከባቢ፣ ምስ ጎዶቦን ርሑቕን እንታይ እዩ ዘራኽበና እንታይ ከ ይፈላልየና፣ ኣርእዮምና። ብኡ መንጽር፣ ነቲ ዘራኽበና ከመይ ነካውኖ ነቲ ዝፈላልየና ከመይ ንውግኖ ውን ኣርእዮምና።
ልዝብ እንታይ እዩ፣ ክትዕ ከመይ እዩ፣ ምጒት ከ፣ ዝብሉ ምስ ሰባት ኣብ ምርኻብ ወሰንቲ ባእታታት ብተግባርን ብማዕዳን ምሂሮምና። ምስ ፈተውትና ጥራይ ዘይኮነ ምስ ጸላእትና ውን ጽልእና ክኢልና ክንነብርን ንጽልእና ከመይ ኣቢልና ንኽእሎን ኣርእዮምና።
መውስቦ ከመይ ይካየድ፣ ሓዳር ከመይ ይምራሕ፣ ናብ ፍትሕ ዝበጽሕ ሽግር ምስ ዘጋጥም፣ ብጭዋን ለባምን መንገዲ ከመይ ጌርካ ትፋታሕ ነጊሮምና።
ባእሲ ኣጋጢሙ ከመይ ይፍታሕ፣ ደም(ቅትለት) በጺሑ፣ ኣብ ዝኸፍአ ናይ ሕነ ደረጃ ከይበጽሐ ከመይ ጌርካ ይድቅስ፣ ክገብርዎ ርኢናዮም፣ ኣኣብ ገዛና ውን ካብ ህጻንነትና ኣትሒዞም ነጊሮምና።
ድሕሪ እዚ ኹሉ፣ ንወለድና ነፍቅሮም ዶ!፧ ኢለ ክሓትት ምደለኹ። ኣይፋሉን ዝብል መልሲ ስለዘይጽበ ከኣ፣ እሞ ኣብ ዘዘለናዮ ብመንፈስ ምሳና ከምዘለዉ ሓሲብና ደኣ፣ እቲ ዘርኣዩና ኣገባብ ኣነባብራ እናነበርና፣ እቲ ዝመሃሩና ለባምን ጭዋን ባህርያት እናተግበርና፣ ምንጪ ርግኣቶምን ሓጎሶምን ዘይንኸውን፧ እዋን በዲሉና እምበር፣ ሃብሮማት ደቂ እዮም ዘለዉና ኢሎም ከምዝሕበኑ ዘይንገብሮም፧ ኢለ ክሓትት እደሊ።
ታሪኽ ከምዝምህረና፣ ነቲ ኣብ 50ታት ኣብ ኣስመራ ዘጋጠመ ግርጭት ኣብ መንጎ ኣመንቲ ምስልምናን ክርስትናን፣ ባዕላቶም እቶም ዓበይቲ ዓዲ ናይ ክልቲኡ ወገን፣ ጋሕጋሕ ምድሪ ገዛ ኣስላምን ክርስትያንን እናኳሕኲሑ፣ ንደገ ከይወጹ ብምሕባርን ብምንጋርን እዮም ኣዕሪፎሞ። ንድሕሪኡ ከምኡ ዝኣመሰለ ጸገም ከየጓንፍ ድማ ብለባም ማዕዳታቶም ሰቦም ኣለቢሞም።
ከምኡ ውን፣ ብሰንኪ ጸገም ውልቀ-ሰባት ኣይተዓወተን እምበር፣ ኣብቲ ንናጽነት ኤርትራ ዝግበር ዝነበረ ቃልሲ፣ ኣብ መንጎ ጀብሃን ሻዕብያን(ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን) ንዘጋጠመ ግርጭት፣ ካብ ምሉእ ሃገር ዝተውጽኡን ንምሉእ ህዝቢ ኤርትራ ዝወከሉን ዓበይቲ ዓዲ፣ ናብ ሜዳ ኤርትራ ወሪዶም ንኽዓርቅዎም ብዙሕ ፈቲኖም እዮም። እቶም ናጽነት ከምጽእሎም ዝለኣኹዎም ደቆም ንሓድሕዶም ተባኢሶም መፍቶ ጸላኢ ንኸይኮኑን እታ ዝሓለምዋ ናጽነት ከየምጽኡ ባዕሎም ንባዕሎም ከይጣፍኡን ስለዝፈርሕሎም ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣብ ዝኸዱ ይኺዱ መንፈስ ደቆም ኣብ ውሽጦም ሰፊሩ ብምንባሩ፣ ደቆም ኣብ መንጎኦም ሰላም ምስ ዘይህሉ ሰላሞም ውን ስለዝዝረግ እዮም ከምኡ ዝገበሩ። ፍቕሪ ወላዲ ንውሉዱ ኣርእዮሞም።
ኣብዚ ከምእንዕዘቦ፣ ኣብ መንጎ ደቆም ዘጓነፍ ጸገም ክሳዕ ክንደይ ከምዘጉህዮምን ድቃስ ለይቲ ከምዝኸልኦምን ኢና እንምልከት፣ እምበር፣ ካብ ንሕድሕዶም ምስቲ ዝነበረ ንጉሳዊ ስርዓት ኢትዮጵያ ከተዓርቖም ይቐርቦምን ይቐሎምን ኔሩ። ናጽነት ከምጽእሎም ምዃኖም ልዑል እምነት ስለዝነበሮም ግና፣ ኣብ ኲናት ኣንጻር እቲ ገዛኢ ስርዓት ምስዋኦም ከም ቅቡል ወሲዶም፣ ንሓድሕዶም ምብኣስ ግና ዓቢ ሽግርን ድቃስ ዘይህብን ኮይንዎም።
ብተወሳኺ፣ ኣብቲ ኣብ 2001 ዓ.ም ኣብ መንጎ ሰበ-ስልጣን መንግስቲ ኤርትራ ዘጋጠመ ግርጭት፣ ንምፍታሑ ዝገበርዎ ፈተነ፣ ናይ ቀረባ ዝኽሪ እዩ።
ካብዞም ዝረኣናዮም ኣብነታትን ካልእን ነቒልና፣ ኣብ ርሑቕ ንሃሉ ኣብ ቀረባ፣ ኣብ መንጎና ከም ከም ኤርትራውያን ስኒት ምስዘይህሉ፣ ልዕሊ እቲ ንሕና እቶም ዘይተሳነና ንጒድኦ መንፈሳውን ሞራላውን መጒዳእቲ፣ እቶም መንድና ከሕጽረልና፣ ጽኑዕ ክንረግጽን ወፊርና ክንምለስን መሪቖም ዘፋነዉና ወለድና እዮም መንፈሳዊ ዕረፍቲ ዝስእኑን ብኣና ዝጉህዩን።
ፍልልያት፣ ዘይምስምማዕ ኣብ መንጎ ሰባት ካብ ዝፍጠሩ ኣትሒዙ ዝነበረ እዩ። ንፍልልያት ይዂን ዘይምስምምዓት ንምጽባቦምን ናይ ሓባር መረዳእታ ንምፍጣርን፣ ልዝብ፣ ክትዕ፣ ምጒት ይካየድ። እዚ ምስ ዘይሰልጥ ሕጊ ፍታሕ ከምጽእ ትጽቢት ይግበር።
እዚ ሓፈሻዊ ኣገባባት ናይ ዓለም ክኸውን እንከሎ፣ ኣብ ሕብረተ ሰብ ኤርትራ ግን፣ ልዕሊ ሕጊ ሰብኣውን ባህላውን ክብርታት እዩ ዝሰርሕ።
ምልስ ኢልና ነቶም ርሑቕ ዘይኮኑ፣ ሕግታት እንዳባ እንተተመልከትና፣ ኩሎም ንሰብኣውነት ክብሪ ይህቡ ንሰላማዊ ሂወት ከኣ ቀዳምነት ሂቦም ደው ይብሉ። እዞም ሕግታት፣ ብጽሑፍ ይስፈሩ ብኣፍ ይነገሩ፣ ኩሎም ብሓባር ግና፣ ምስ ጎረቤትካ፣ ምስ ከባቢኻ፣ ምስ ጎዶቦኻን ካብ ርሑቕን ቀረባን ምስ እትራኸቦም ሕብረተ ሰባትን ከመይ ኣቢልካ ብሰላም ትነብር እዮም ዘርእዩ። ሕጋዊ ኣቃውማኦም ውን መዓዲ እምበር ቀጻዕን ኣፍራሕን ኣይኮነን። ምስ ሰማዕካዮ ይኹን ምስ ነበብካዮ ፍትው ኣቢልካዮ እተኽብሮ እምብሮ እምበር እትፈርሖ ኣይኮነን። እዚ ዘርእየና ከኣ፣ ክሳዕ ክንደይ ብሰብኣዊ መንገድን ክብርን ተነዲፉ ምንባሩ እዩ።
እሞ፣ ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ፣ ኣብ ዘመነ ጫካ እኳ ሰብኣዊ ኣነባብራን ክብርን ተኸቲሉ ዝነብር ዝነበረ ህዝቢ ዝተወለድና ንሕና ደኣ ከመይ ክንከውን እዩ ዝግብኣና፧ ምስ ነብስና ተመሓሲብና ነንነብስና እንህቦ መልሲ እዩ ዝውስነና።
ኣብ መወዳእታ፣ ንወለድና ነፍቅሮም ዶ፧ ነኽብሮም ዶ፧ ንሕበነሎም ዶ፧ ኢለ ክሓትት እሞ፣ እወ እንተኾይኑ መልስና፣ ከመይ ኣቢልና ኢና ከም ነፍቅሮምን ከምነኽብሮምን፣ ብእኣቶም ከም እንሕበንን፣ ከምደቆም ከኣ ከነሕብኖም ከምእንደልን ከነርእዮም ዘለና፧ ኢለ ብምሕታት እናተፋነኹ፣ ነዛ ቅድሚ 60 ዓመታት ዝተደርፈት ደርፊ ኣቶብርሃን ሰጊድ ክትሰምዑ እጋብዘኩም።
ፍቕረይ የማን
ብውልቂ ዝወሃብ ሓሳብ ምስ ዝህሉ፡
ኣብ ፈይስቡክ Fikrey Yeman ኢልካ ምርካብ ይከኣል።


text:
ሶማል ኣብታ ሃገር ንዝተፈጸመ ኣዚዩ ዝኸፍአ ግብረሽበራዊ መጥቓዕቲ ዘኪራ ውዒላ::
ከም ትማሊ 14 ጥቅምቲ 2017 ኣብ ናይ ፅዕነት መኪና ዝተፃወደ ቦምብ ኣብ ኣዚዩ ፅዕቑ መስቀለኛ መንገዲ ሞቓድሾ ተፈንጂሩ 587 ሰባት ተቐቲሎም ካልኦት ኣስታት 1000 ድማ ቆሲሎም።ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት እቲ ናይ መጥቓዕቲ ፍርሒ ሎሚ እውን ኣብ ዋና ከተማ ሞቓድሾ ይረአ።
እቲ ቦምብ ዝተተኮሰሉ መስቀለኛ መንገዲ ሎሚ መራኸቢ ወይ ጎደና 14 ጥቅምቲ ተባሂሉ ይፅዋዕ።ናይ መዘከሪ ሓውልቲ እውን ተቐሚጥሉ ይርከብ።
መብዛሕቲኦም ዝዓነው ህንፃታት ዳግም ተሃኒፆም እዮም።
ዛጊት ነቲ ዘስካሕክሕ መጥቓዕቲ ዝፈፀመ ሓላፍነት ዝወሰደ ኣካል የለን።መንግስቲ ሶማል ግን ንጉጅለ ናዕበኛታት ኣልሸባብ ይኸስ ስ።ወታደራዊ ቤት ፍርዲ ወዲ 23 ዓመት ሓሳን ኣዳን ኢሳቅ ንናይቲ ኣል ሸባብ መስርዕ ብምምራሕ ኣብ ለካቲት 2018 ሞት ምስፈረዶ ሽዑ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ተቐቲሉ።ካልእ ውልቀሰብ እውን ኣብዘየለሉ ሞት ተፈሪዱዎ።


text:
አካያዲ ስራሕ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣቶ ተወልደ ገብረማርያም ትማሊ ሶኑይ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ቀዳማይ ጸብጻብ ምርመራ መጋቢት 10 ዝወደቐት ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ክሳብ ዝመጽእ ሰሙን ወግዓዊ ከምዝኸውን ገሊጾም።
“ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ፈላማይ ጸብጻብ ምርመራ ወግዓዊ ክኸውን’ዩ። እዚ ማለት ኣብዚ ሰሙን ወይ ዝመጽእ ሰሙን ማለት’ዩ።”
ኣቶ ተወልደ ብተወሳኺ መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኣብቲ ቀንዲ ትኹረት ምርመራ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙሽተ ወርሒ ዝወደቓ ክልተ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ኢንዶኖዥያን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ኣብ ኣሜሪካ ዝኻየድ ኣኼባ ንምስታፍ ኾነ ንዘይምስታፍ ገና ከምዘይወሰነ ሓቢሮም ኣለው።
“እቲ ብስቲሙሌተር ዝፍለጥ ሚዛን ነፋሪት ዝሕልው አካል ኣብ ማክስ ዝዓይነተን ነፈርቲ ኾነ ካልኦት ሓደ ዓይነት’ዩ። ስለዚ ፍልልይ ዝፈጥር ኣይኮነ።”
ድሕሪ ምውዳቕ ነፋሪት መንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ኣብ መላእ ዓለም ካብ በረራ ደው ከምዝበላ ይፈልጥ። ብዛዕባ’ዚ ኣቶ ተወልደ “ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ዝዓይነተን ነፈርቲ ካብ በረራ ደው ክብላ ምውሳና ቅኑዕ ውሳነ’ዩ። ቅኑዕ ውሳነ ብምኻኑ ድማ ኩሉ ዓለም ስዒብ’ዎ እዩ ምክንያቱ ህይወት ሓደ ሰብ እውን ኣብ ሓደጋ ክኣትው ኣይንደልይን”ኢሎም።
ንሶም ኣብ መወዳእቲ እዚ ፍሉይ አጋጣሚ ምኳኑ ብምሕባር ኣብ ታሪኽ ኣቭየሽን ነፈርቲ ካብ በረራ ደው ኢለን ምርመራ ዝተኻየደሉ ካልኣይ ፍጻመ’ዩ ኢሎም።


text:
ዕላል ብሕታውያን ጋዜጠኛታት ምስ ሚኒስተር ነበር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ) August 13, 2001
The following article appeared on asmarino on Aug 13, 2001. Interview ex-minister Haile Woldetensae (drue) by members of Eritrean free press reporters/
ዕላል ብሕታውያን ጋዜጠኛታት ምስ ሚኒስተር ነበር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ)
“ፕረዚደንት ካብ ሕጊ ወጺኡ፡ ነዚ ዘሎ ናይ ኣረኣእያ ፍልልይን
ሰላማዊ ተቓውሞን ብጎነጽ...ኪድርቁስ ኪፍትን ኣይግባእን”
“ካብዛ ኣካይዳ ጎብየ ትበሃል ተመዛዚት ሓረግ ክንናገፍ ከድሊ እዩ።”
ሕቶ፡-ቅሉዕ መልእኽቲኹም ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ጸዊዕኩም ከም እተነጽገ ይሕብር። ንኣኼባ ዘገድስ እንታይ ኩነታት ሃልዩ፡ ስለምንታይ'ከ ህጹጽ ኮይኑ? ኣኼባ ምጽዋዕከ ሕጋዊን ኣገባብን ዲዩ?
ድሩዕ፡ ማእከላይ ባይቶ ናይ ግንባር፡ ሃገራዊ ባይቶ ድማ ናይ መንግስቲ፡ እቶም ዚለዓሉ ሓገግቲ ኣካላት፡ ማለት ዘለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ም ኣካላት እዮም። ኣብ ግንባር ልዕሊ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ልዕሊ ኣቦ መንበርን፡ ኣብ መንግስቲ ድማ ልዕሊ ካቢነ ሚኒስትራትን ልዕሊ ፕረሲደንትን ስልጣን ዘለ ዎ ም ኣካላት እዮም። ማእከላይ ባይቶ ናይ ግንባር ኣብ ኣረርባዕተ ኣዋርሕ፡ ሃገራዊ ባይቶ ናይ መንግስቲ ድማ ኣብ ሸሽዱሽተ ኣዋርሕ ምዱብ ኣኼባ ኪገብሩ፡ኣቦ መንበር ምስ ዚደሊወይ 2/3 ኣባላት ባይቶ ምስ ዚጠልቡ ድማ ካብ ምዱብ (ስሩዕ)ግዜ ወጻኢ፡ ህጹጽ ኣኼባ ክገብሩ፡ ኣብ ኣኼባታቶም (ስሩዕ ይኹን ህጹጽ) ፖሊስታት ክሕንጽጹን ስራሓት ፈጸምቲ ኣካላትክቖጻጸሩን ብመስረት ቅዋም፡ ማለት ብሕጊ፡ መሰጋገሪ ቅዋም ህግድፍ “ዓንቀጽ 6”፡ መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ “ዓንቀጽ 4” ዝተሓንጸጸ እዩ።
ንኣኼባ ዘገድስ እንታይ ኩነታት ሃልዩ እዩ ክበሃል ኣይግበኦን። ከም ሓገግቲ ኣካላት ብዘይካኣብ ዓመታዊ ዕረፍቲ ኩሉ ግዜ እናተራኸቡ ብምስራሕ ንግንባርን መንግስቲን ዝመርሕ ፖሊስታትን ሕጊታትን ከጽንዑ፡ ክምርምሩን ክውስኑን ዝግባእ ስለዝኾነ። ከም መሰጋገሪ መድረኽግን፡ ኣኼባታቶም ኣብ ኣረርባዕተን ሸሽዱሽተን ኣዋርሕ ክኸውን ብሕጊ (ቅዋም) ስለዝተወሰነ እዩ ብቐጻሊ ዘይራኸቡ። ከምርመርን ክውሰንን ዘለ ዎ ፖሊስታትን ሕጊታትን ኣሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ግንባርንመንግስቲን ፈጸምቲ ኣካላት ስራሕ ምክትታልዉውን ስለዘድሊ፡ ኣብ ምዱብ ግዚኦም ክራኸቡ ናይ ግድን እዩ።
ኣብ መንጎ ምድቡ ኣኼባታት ሓገግቲን ፈጸምቲን ኣካላት ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ዝለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ኣቦ መንበርን ፕረሲደንትን ኢዩ። ኣቦ መንበር ወይ ፕረሲደንት ስሩዕ ግዜ ኣኼባታት እናተመጠጠ ብዘይ ምጽዳቕ ባይቶ፡ ዘድለዮ ውሳነታት ከተግብር ከም ዝምባለ ስለዚረአ ኣብ ናትና ኮነ ኣብ ተመኩሮ ካልኦት)፡ ነዚ ተርእዮን ዝምባለን ምቁጽጻር እዩ ድማ ፍሉጥደረት ግዜ (ስሩዕ) ኣኼባ ሓገግትን ፈጸምትን ኣካላት ክህሉ ብሕጊ ዝሕንጸጽ። ነዚን ካልኦት ብባይቶ ዚጸድቁë ሕግታትን ብፈጻሚ ኣካል ኮነ ብፕረሲደንት ንኸይጠሓሱ ንምቁጽጻርን ንምምዝዛንን ከኣ እዩ ፍርዳዊ ኣካል ካብ ሓጋጊን ፈጻምን ኣካላት ናጻ ኮይኑ ዝቐውም። ኣቦመንበር ባይቶታት፡ ኣብ ምዱብ ግዚኡ ኣኼባታት ምስ ዘይዕድም ብሕጊ ምጥሓስ ኣብ ፍርዳዊ ኣካል ክኽሰስ ይከኣል እዩ። ግዝኣተ ሕጊ እንተልዩ።
ኣብ መንጎ እቲ ስሩዕ ግዜ (ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ናይ ግንባር፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ድማ ኣብ ናይ መንግስቲ) ክጽዋዕ ዘለ ዎ ህጹጽ ኣኼባ፡ ብመብዛሕትኦም ኣባላት ሓጋጊ ኣካላት ኣገዳሲ ኮይኑ ምስ ተረኽበ ዉምበር፡ ሓደ ክልተ ስለዘደለይ ዎ መታን ከይከውን ድማንህጹጽ ኣኼባ ጻውዒት ኣቦ መንበር ወይ ጠለብ 2/3 ኣባላት ባይቶ ናይ ግድን ከምዘድሊ ኮይኑ ብሕጊ ተሓንጺጹ ኣሎ። ኣብ ግንባር ንኣርባዕተ ኣዋርሕ፡ ኣብ መንግስቲ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ከይኣኸለ፡ 2/3 ኣባላት ሓጋጊ ኣካል እንተዘይሓቲቶም ኣቦ መንበር ባይቶ ኣኼባ ክጽውዕ ኣይግደድን እዩ።
እዚ ነቲ ሕጋዊ ሸነኽ ናይቲ ሕቶ ዝምልስ እዩ። እንታይ ክዝረብ የደልን ኣየድልን ብዘየገድስ፡ ብሕጊ ክግበር ከምዘለ ዎ ዘረጋግጽ እዩ። ኣኼባ ንምግባር ዘገድስ ምኽንያትዉከ ኣሎ ዲዩ ዝብል ሕቶዉ ውን ክምልሽ ዘድሊ ይመስለኒ።
ኣብ ናይ ነሓሰን መስክረምን 2000 ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ተዘሪቡሎም ንመጻኢ ጉዕዞ ኤርትራ ኣዝዮም ኣገደስቲ ዝኾኑ ናይ ምሉኣት ኣባላት ግንባርን ሓፋሽ ህዝብን ዕቱብ ክትዕን ተሳታፍነትን ዝሓቱ ውሳነታት ሓሊፎም ኔሮም። ጉባኤ ግንባር ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተኣዋርሕ፡ ቅዋማዊ ስርዓት ዝትከለሉ ሃገራዊ ምርጫ ድማ ኣብ መወዳእታ 2001 ክግበሩ።
ድሕሪዉቲ ኣብ ለካቲት 1994 ዝተጋብአ፡ ሳልሳይ ጉባኤ ህግ፡ ራብዓይ ጉባኤ ኣብ ቀዳማይ መንፈቕ 1996 ክግበርዉዩ ተወሲኑ ነይሩ። ካብዉቲ ዝግብኦ ንልዕሊ ሓሙሽተ ዓመታት ተመጢጡ እንሆ። ሕጂ ድማ ብመስረት ናይ ነሓሰ 2000 ውሳነ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ክሳብ መወዳእታ ለካቲት 2001 ጉባኤ ክግበር ነይር ዎ ። ጉባኤ ክግበር ግን ምርጫታት ምክያድ ጥራይ ኣይኮነን ዝሓተት። ጉባኤ ንስለ ጉባኤ ኣይኮነን ዚግበር።
ዝሓለፈ መድረኽ ብውድዓዊ መገዲ ምግምጋም፡ ካብኡ ዝውሰድ ምህሮ (ካብ ኣወንታዊ ጥራይ ዘይኮነ ብቐንዱ ካብ ኣሉታዊ መዳይ) ብግቡእ ኣብ ግምት ምእታው፡ ንዝጸንሓና ራእይን ዕላማታትን ብምፍታሽን ዘጋጥመና ብድሆታትን ዝጽበየና ዕማማትን ብምትንባይ ዕላማታትና፡ ስትራተጂታትናን ኣሰራርሓናን ምትዕርራይ፡ ናይ መጻኢ ጉዕዞና መገዲ ከኣ ምስኣልን ይሓትት። ንጉባኤ ዝምረጹ ኣባላት ከኣ ኩሎም ኣባላት ኣብዞም ገምጋማትን መጻኢ መደባትን ብኽፉት ምስ ተኻትዑን ምስ ተመያየጡን፡ ርእይቶታት ኣባላት ሰኒjምን ንኣባላት ወኪሎምን እዮም ኣብ ጉባኤ ክሳተፉ ዘለ ዎ ም። ኣብቲ ገምጋም ንውድባዊ ጉዳያት ጥራይ ዘይኮነ፡ ግንባር ንመንግስቲ ይመርሕ ስለዘሎ፡ ተመኩሮ መንግስቲዉውን ዝምልከቶ እዩ። ብዘይካ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታትን ንኩሎም ኣባላትዘሳትፍን ገምጋም፡ ጉባኤ ምግባር ኮነ ብዛዕባ ዕለተ ጉባኤ ምዝራብ ትርጉም ኣይህል ዎ ን። ክሳብ ለካቲት 2001 ከኣ እዚ ገምጋማትን መስርሕ ምርጫን ክውዳእ ይከኣል ነይሩ። መደናጎይን መወንዘፍን ብቑዕ ምኽንያት የለን።
ብመሰረት መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ ናይ 19 ግንቦት 1993 ዓንቀጽ 3/2 ዕድመ መንግስቲ ኤርትራ እንተነውሐ ኣርባዕተ ዓመት ክኸውን ስለዝውስን፡ እንተነውሐ ኣብ ግንቦት 1997 ክብቅዕ ነይር ዎ ። ኣብ ግንቦት 1997 ከኣ ቅዋማዊ መንግስቲ ክምስረት ነይር ዎ ። ነዚ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ብደካ ካልኦት ልሙዳት ናይ መንግስቲ ስርሓት ናይ ግድን ክፍጸሙ ወይ ተነዲፎም ክጸድቁ ዝነበሮም ስርሓት ስለዝነበሩ እዩ ናይ ኣርባዕተ ዓመታት ናይ መሰጋገሪ ግዜ ዝተደልየ። ሃገራዊ ቅዋም፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ሕጊ ፕረስን ካልኦት ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ዘድልዩ ሕግታትን ካብዉቶም ቀንዲ እዮም።
ኩሎም እዞም ሕጊታት እዚኣቶም ቅድሚ ግንቦት 1997 ተወዲኦም ቅዋማዊ መንግስቲ ኣብ እዋኑ ክምስረት ኣይከኣልን ኔሩ ዲዩ ዝብል ሕቶ ሓደ ካብቲ ክግምገም ዘለ ዎ እዩ። ብወገነይ ሕጂ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮን፡ ኣብዉውን (ብግቡእ ንከይሰርሕ ብቑዕ ምኽንያት ከኣ የለን) ኩሉ እቲ ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ክግበር ዝነበሮ፡ ኣብ እዋኑ ክፍጸም ይከኣል ነይሩ እብል። ናይ ባይቶ ማለት ናትካ ድኻም ጥራይ እዩ።
ሃገራዊ ባይቶ ኣብ ናይ መስከረም 2000 ኣኼባኡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ነዲፉ፡ ናብ ህዝቢ ንክትዕ ኣውሪዳን ርእይቶታት ኣኪባን ናብ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንምጽዳቕ ከተቕርብ እተመዘዘት ኮሚቴ ቖይማ ኔይራ። ሃገራዊ ባይቶ ዝሃባ ስራሕ ብፕረሲደንት ብዘይኣገባብ እንተዘይዕገት፡ ኣብ መወዳእታ ጥሪ 2001 ንህዝባዊ ክትዕ ቀሪባቶ ዝነበረት ንድፊ ሕጊ ፖለቲካዊ ስልፍታት ዋላንሰለስተ ኣዋርሕ ክትዕ እንተዚግበረሉ ኣብ መወዳእታ ሚያዝያ 2001 ንምጽዳቕ ናብ ሃገራዊ ባይቶ ክቐርብን ክጸድቕን ምኸኣለ ነይሩ። ቅድሚ ሃገራዊ ምርጫ ናይ ታሕሳስ 2001 ከኣ ብውሕዱ ናይ ሸውዓተ ኣዋርሕ ዕድመ ምነበሮ ነይሩ።
እቲ ንድፊ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንዝሓለፈ 3-4 ኣዋርሕ “ደስኪሉ” ድሕሪ ምጽናሕ፡ ዝምልከታ ኮሚቴ ብዘይትፈልጦ መገዲ ሕጂ ንክትዕ ወሪዱን፡ ኣብ ወጻኢ ንኣብነት ኣብ ኣመሪካ ብውሑዳት ሰባት ኣብ ብዙሓት ከተማታት ነቲ ክትዕ መታን ክመርሑ ምኽኑይ ዘይኮነ ነዊሕ ጊዜከምዝወስድ ይግበርን ኣሎ። ዕላምኡ ድማ ናይ ምርጫ ግዜ ክሳዕ ዝኣክል ኣጽኒሕካ ትርጉም ከምዘይህል ዎ ንምግባር እዩ። ብግዜ ኣመኽኒኻ ቅዋማዊ መሰል ህዝቢ ኣብ ቀዳማይ ሃገራዊ ምርጫንምንፋግ ከም ናይ ሓጺር ዕላማ፡ ነቲ ሓደ ሰፊሕ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ወይ ውድብ እምበር ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክህልዋ የብለንን ዝብል ናይ ስልጣን ምብሓት ወይ ምልኪ ኩነት ንምፍጣር ከኣ ከም ናይ ሓዋሩ ዕላማ ጌረ ጥራይ እየ ኣነ ክርድኦ ዝኽእል። እዚ ድማ ነቲ ህ.ግ. ኣብ ናይ1987 ካልኣይን ናይ 1994 ሳልሳይን ጉባኤታቱ፡ ህዝቢ ኣብ ግንቦት 1997 ብምጽዳቕ ሃገራዊቅዋሙ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኣብ መስከረም 2000፡ ዝወሰን ዎ ምንጻግን ምኽሓድን እዩ። ቀንዲ ሕመረቱ ድማ ዚተፈላለየ ኣረኣእያታት ክህሉን ክጸዋወርን ተፍቅድዉዶ ኣይተፍቅድን ዚልክዕን፡ ህዝቢ ዝተፈላለየ ኣማራጺ ሓሳባት ኪቐርበሉን ናጻ ድሌቱ ክመርጽን መሰሉ ትሕልወሉዉዶ ኣይትሕልወሉን ዝመስክር ጭቡጥ ኩነት እዩ።
ህዝቢ ብናይ ጸላኢ ወራር ተመዛቢሉ ዓዱ ከይተመልሰን ኣብ ሕማቕ ኩነታት እናሃለወን፡ ኣዴታት ናይ ስዉኣት ደቀን ሓበሬታ ከይፈለጣ፡ ናይ ሰላምን ውግእን ኩነታት ናበይ ከምዘብል ከየፍለጠ፡ ኣብዚ ሕቶታትዉዚ ዝፈላሊ ነገር ከይሃለወ፡ ስለምንታይ ምርባጽ፡ ስለምንታይ ህጹጽ ይኸውን፡ዝብል ሕቶ ይለዓል እዩ።
በቲ ግሩህ ዓይኒ፡ ናይ ግቡእን ቅዋማዊ መንግስቲን ሕቶ፡ ናይ ምርጫታትን ሓለፍቲ ምቅይያራትን ወይ ንሂወት ናይ ህዝቢ ብቐረባ ዘይጸሉ ክልሰ ሓሳባዊ ምውስዋሳትን ጌርካ ብምውሳድ እንተጸንሓልናን እንተተደናጎየን እንታይ ኣለ ዎ ክበሃል ይከኣል ይኸውን። ሕቶ ጉባኤ ግንባርን ምምስራት ቅዋማዊ መንግስትን ምርጫታት ዝሓትትዉኳ እንተኾነ፡ ብቐንዱ ግን ብተሳትፎ ህዝቢ ሓቀኛገምጋም ምግባርን ናይ መጻኢ ዕድል ንጽቡቕ ውሑስ ምግባርን ጉዳይ እዩ።
ስለምንታይ ጸላኢ ብዙሕ ካብ መሬትና ሒዙ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ቁጠባናን ዓቢ ጉድኣት ኣስዒቡ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ግጥምን መኸተን ስለምንታይ ከምቲ ዝተተስፎናሉን ትጽቢት ዝገበርናሉን ዘይኮነ፡ ነዚ ዝወረድና ጉድኣት ስውኣትን ስንኩላንን ወሲኽካ ከነወግድ ወይ ከነውሕድ ንኽእልዉዶ ነይርና፡ ድሕሪ ሕጂዉኸ ምስ ኢትዮጵያ ኲናት ከይቅጽል፡ ምናልባትዉውን ምስ ካልእ ነገር ኲናት
ከይውላዕ እንታይ ክንገብር የድሊ፡ ኤርትራ ኣብ ቀጻሊ ቅልውላውን ስግኣትን ከይትኣቱን ናይ ደሞክራስያዊ ምስግጋርን ናይ ልምዓት መደባትን ከይዕንቀፍን ከይኩለፉን ጉዳያት ብኸመይ ንሓዞ፡ ወሪዱና ዘሎ ማሕበራውን ቁጠባውን ሽግራት ንምፍታሕ ናይ ማሕበረሰብ ዓለም ገዚፍን እዋናውን ደገፍ ስለዘድሊ ቅድሚ ሕጂ ተበላሽዩ ዝጸንሐ ምስልና ኣዐሪና ምስ ዓለም ብኸመይ ንዋሳእ፡ኩሉ መንእሰይን ዓያዪን ጉልበትና ኣብ ወተሃደራዊ ሜዳ ተጸሚዱ ስለዘሎ፡ ብኸመይ ብዝቐልጠፈነጣይስን፡ ሽግር ስድራቤቱን ሽግር ሃገርን ንኪፈትሕ ብኸመይ ንሕዞን፡ . . . ወዘተ ዝብሉ
ሕቶታት ብተሳትፎ እቲ ኣደራዕ ናቶም ዝኾነ ህዝቢ ክግምገሙን፡ ክጽንዑን ኣድላዪ ስጉምቲ ክውሰደሎምን ዘድልዩ እዮም። ሕቶ እንጌራ፡ ሕቶ ሰላም፡ ሕቶ ቅሳነትን ጎደና ጽቡቕ ትንቢትን ራህዋን ስለዝኾኑ፡ ይጽነሑለይ ዘይበሃሉን ዘየላብዉን ኢዮም። ሕቶ ምርጫን ሕቶ “ኮረይትን” ኣምሲልካ ብምቕራብ፡ ከም ድላይካን ንቐጻልነትን ምጥጣሕን ስልጣንካ ንምውሓስ ክውንዘፉ ዘለ ዎ ም ኣይኮኑን።
ኣብ ናይ 30 ዓመታት ሓርነታዊ ኲናት ናይ ዝተሰውኡ ደጋኑ ኣስማት ክንገር እንከሎ፡ ሓንቲ ኣርባዕተ ደቃ ዝተሰውእዋ ኣደ ከይበኸየት ተሪፋዉስ ንምንታይዉደኣ ዘይትበኽዪ ተባሂላ ምስ ተሓተተት፡ “ካብ ገዛ ምስ ወጹ ምእንቲ ሃገር ንመስዋእቲ ስለዝሃብክ ዎ ም እየ። ንሳቶም ተሰዊኦም ናጽነታ ዝረኸበት ሃገር ከምዉቲ ዝተመነይ ዎ ሕግን ፍትሕን እንተዘይነጊሱላ ግን ሽዑ እዩ ዝበኪ”ኢላ ይበሃል። ሕጂዉውን ሃገር ንምክልኻል ዝተረፉ ደቃ ዋልዉውን እንኮ፡ ዘፋነወት ኣደ ንመስዋእቲ ሂባቶም ስለዝኾነት ጽባሕ ንግሆ ናይ ስውኣት ክግለጽ እንከሎ፡ ናይ ቅድሚ ሕጂስ ርኢናዮ፡ ድሕሪ ሕጂዉኸ ዋጋ መስዋእቶም ህዝብን ሃገርን ሕጊን ፍትሕን ከስተማቕር ድዩ ከም ትብል ዝፍለጥ እዩ። መን ተሰዊኡ መን ስንኪሉ መንዉከ ብድሓን ወጺኡ ካብ ምቁጽጻር ኣደታት ወጻኢ ስለዝኾነ፡ ብዋጋ መስዋእቲ ክርከብ ዘለ ዎ ሕጊ፡ ፍትሒ፡ ስላምን ራህዋን ኮነ ካልእ ተወሳኺ መስዋእቲ ከይስዕብ ንምውጋድ ብዛዕባ ክግበር ንዘለ ዎ ፡ ብማዕረዉዉቲ ናይ ዝተሰዉኡ ደቀን ንክንገራ ዘለወንድሌት ዝኸይድ ይመስለኒ።
ሓቀኛን ህዝቢ ዚሳተፎን ገምጋም ምግባር፡ ዝተመዛበለ ህዝቢ ዓዱ ናይ ምምላስን መነባብርኡ ናይ ምምሕያሽ ጉዳይን ዘውሕሰሉ መገዲ ምዝታይ ማለት እዩ። ኣብ ሰነን ታሕሳስን 2000 ዝተፈረመ ናይ ምቁራጽ ተጻብኦታትን ሓፈሻዊ ውጥን ሰላምን ውዕላትን፡ ምእታውን ዓቃቢ ሰላም ሰራዊትን ምቋም ናይ ዶብን ካሕሳን ዝውስና ኣካላትን፡ ምዝናይ ይደሊን ኣብ ትግባረ ሓደ ሓደጸገማት ኣይጓንፍን ኢዩዉኳ እንተዘይተባህለ፡ መስርሕ ሰላም ንድሕሪት ኣብ ዘይምለሰሉ ዘተኣማምንደረጃ በጺሑዉሎ ክበሃል ይከኣል። ናይ ዶብን ካሕሳን ኣካላት ምቛመን ከኣ ዝወስዶ ግዜ ብዘየገድስ ከም ውዱእ ክውሰድ ዘለ ዎ እዩ። ምስ ናይ የመን ዝነበረና ምስሕሓብ 3 ዓመታት ስለዝወሰደእዚ ከኣ ንክብየን ክንድኡ ግዜ ክወስደልና እዩ ክትብል ዘይከኣልዉኳ እንተኾነ፡ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ክሳብ ሽዑኡ ክጸንሕ ስለዝኾነ፡ ኲናት ንከይውላዕ ክገትእ ይኽእል እዩ። ስለዚ ዶብ ከይተመልከተ ስለምንታይ ምህዋኽ ዝብል ርእይቶ ነቲ ኩነታት ካብ ዘይምፍላጥ ወይ ከኣ ኮነ ኢልካ ግዜ ምምጣጥ ክኸውን ይኽእል።
ጉባኤ ክግበርን ቅዋማዊ መንግስቲ ክምሰረትን ኩሉ ዝኣምነሉን ዝቕበሎን ስለዝኾነ ፍልልይ የለን፡ ስለዉዚ ንምንታይ ምርባጽ ይበሃል እዩዉውን። ብኡኡ ምእማንን ንትግባረኡ ጭቡጥን እዋናዊንስጉምቲታት ምውሳድን ግን ይፈላለ እዩ። ናብ ምርጫታት ምጕያይን ቅድሚኡ ንሓራ ገምጋም ምዘëእ ኩነታት ፈጢርካን ገምጋም ጌርካን ናብ ምርጫታት ምኻድን ኣዝዩ ዓቢ ፍልልይ ኣለ ዎ ።
ገምጋም ከይገበርካ ዕለተ ምርጫታት ምኽባር ትርጉም የብሉን። ትግባረ ጉባኤ ግንባርን ምምስራት ቅዋማዊ መንግስትን ከም ዕላማ ኣገዳሲዉኳ እንተኾነ ናብኡ ንምብጻሕ እንኽተሎ መገድን ኣገባብንዉውን ማዕሪኡ ኣገዳስነት ኣለ ዎ ። ካብኡ ተረፈ ቦጅቦጅ እዩ ዝኸውን።
ስለዚ ምዱብ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ኣብ እዋኖም ክጋብኡ ሕጋውን ኣቦ መንበር ክጥሕሶ ዘይግባእን እዩ። ቅድሚ ሕጂ ስለዘይተዘውተረ ክግበር የብሉን ክበሃል ኣይከኣልንእዩ። ምስ ግዜ ካብ ጽቡቕን ሕማቕን እናተመሃርካ ስለዉዚ ምዕቡልን ሕጋዊ ኣሰራርሓ ምክታል ጥዑይ ሃዋሁ ስለዝፈጥርን ምዱብ ኣኼባታት ኣብ እዋኖም ክካየዱ ዘገድስ ሕጋዊ ስለዝኾነ ጥራይኣይኮነን። እዚ ዘሎናዮ እዋን ኣዝዩ ተነቃፊ፡ ተሃዋሲን ወሳንን ስለዝኾነዉውን። ኣብዛ እዋን እዚኣንገብሮ ገምጋም ንወስዶ ስጉምትታትን ንዝመጽእ 5 ዓመታትን ኪኖኡን እዛ ሃገር እዚኣ እንታይክትከውን እያ ዝውስንን ስለዝኾነ። ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ጉጅለ ንዝመጽእ 5 ዓመታት ቀጻልነት ስልጣኑ ንምርግጋጽ ቲኬት ዘቝርጸሉ ተዋስኦ እንተኾይኑ፡ ህዝቢ ኣይክረብሕን እዩ። መንይመጽእ ኣብ ስልጣን ብዘየገድስ፡ ቅሳነት፡ ራህዋን ብልጽግናን ንምርግጋጽ ስርዓተ ሕግን ፍትሕንደሞክራስን ዝሰፍነላ ሃገር ውሑስ ንምግባር እንተኾይኑ ከኣ ድሌትን ሃንቀውታን ህዝቢ እዩ።
ዝሓለፈ መንፈቕ እቲ ዝድለ ዘሎ ክፉት ገምጋማት ንከይግበር ዝዕንቅፍ ነገር ኣይነበረን። ንምኽኑይን ዘይምኽኑይን ነገር ደፋእ ኢልካ ኣካይዳ ጎብየ ምኻድ ኣይመምከርን። ሓደ ከምዝበሎ ቀደምዓቢ ዓሳ ንንእሽቶ ዓሳ ይበልዕን ይስዕርን ነይሩ። ኣብዉዛ ዘመናዊት ተወዳዳሪት ናይዉዚ እዋንዉዚ ዓለምና ግን፡ ዝቐልጠፈ ንጎሳስ ስለዝስዕር፡ (ቀስ እንተዉይልካ ትርገጽ!) ኣካይዳ ጎብየ ኣየዋጽእን።ስለዉዚ እቲ ብሰሪ እኹል ሓበሬታን ኣፍልጦን ግዚኡ ኣይኮነን ዝብል ርእይቶ ዝጸንሖ ካብዛ ተመዛዚት ሓረግ እዚኣ ክናገፍ ከድሊ እዩ።
ሕቶ፡- ዝምልከቶ ወገን ስለምንታይዩ ጠለብኩም ንኣኼባ ባይቶታት ዘይተቐበለ?
ድሩዕ፡ እዚ ሕቶዉዚ ዝምልከቶ ማለት ኣቦ መንበር ባይቶታትዉዩ ክምልሶ ዘለ ዎ ። ዚኾነ ይኹን ኣባል ባይቶ ኮነ ዜጋ ግምታቱ ክገልጽ ግን ዝኽእል ይመስለኒ። ብፍላይ ድማ ኣኼባ ዝጠለበ ኣባል።
ሕጋዊ ስለዘይኮነ ክብል ኣይክእልን እዩ። ሓደ ይኹን 15 ኣባላት ባይቶ ከይጠለቡዉውን ኣብ ስሩዕ ግዚኡ ክግበር ስለዝነበሮ።
ብእኩብ ስለምንታይ ተሓቲቱ እንተኾይኑ ከኣ ቀዲሙ ክሕተት ዘለ ዎ ስለምንታይ ኣብ ግዚኡ ዘይተገብረ እዩ ክኸውን ዘለ ዎ ። ብእኩብ ምሕታት ዘኽልክል ሕጊ ከኣ የለን።
ስምዒታት ገኒኑ ስለዘሎ ኣኼባ ጫቕጫቕ ክብልን ፍረ ኣይርከቦን እዩ ተባሂሉ እንተኾዕይኑ ፍልልይ ርእይቶታት ምህላው፡ ስምዒታትዉውን እንተተሓወሶ፡ ንኣኼባን ስራሕን ባይቶታት ዘሀብትም፡ንጉዳያት ብተፈላለየ ኩርናዓት ንምጥማት ዘኽእል፡ ስምዒታት እንተሎ ከኣ ነገራት ኣጻሪኻ ምትእምማንን ናይ ርእይቶ ፍልልይ ሃልዩካ ምጽውዋርን ብሓባር ምስራሕን ዕድል ዝህብዉምበር፡ ክልተ
ጸጕሪ ኣብ ዘብቖሉን ነዊሕ ተመኩሮ ኣብ ዘለ ዎ ምን እምባጋሮ ይፈጠር ማለት ኣይኮነን። ነዚ ድማ ዘጠፍኦ ሰብ ዘሎ ኣይመስለንን።
ተቓውሞን ነቐፌታን ከይመጽእ ተባሂሉ እንተኾይኑ ተነቂፉ ዘይፈልጥ ቀጨውጨው ክብሎዝኽእልዉኳ እንተኾነ ናቱ ጥራይ ዘይኮነ ናይቶም ዘይነቅፉ ጉድለትዉውን ስለዝኾነ ናይ ሓባርትምህርቲ ክውሰዱ ዝግባእ እምበር ዝህደመሉ ክኸውን ኣይግባእን።
ክነቅፉኻ ወይ ንሓሳብካን ድሌታካን ክቃወሙ ንዝኽእሉ ሰባት ኣቐዲምካ ብኻልእ መገዲ ሕሳብካ ንምዕጻው ወይ ንከምኡ ንዝሕግዘካ ኩነታት ንምፍጣር እንተኾይኑ፡ ስልጣን ዝሓዘ ኩሉ ነገር ክገብር ስለዝኽእል፡ ሕሳብ ክዓጹውን ይኽእል። ነቲ ርእይቶ ክቐትል ግን ኣይክእልን። ስለዉዚ ዘይሩ ዘይሩ ፋይዳቢስ እዩ ዝኸውን።
ምናልባት ኣነ ዘይግምቶ ምኽንያትዉውን ይህሉ። ብዝኾነ በዚ ይኹን በቲ ምኽኑይ ኣይኮነን።ልዕሊሕጊ ምኻድ ስለዘይግባእ።
ሕቶ፡- ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ዘሕጋዊ ጎስጓስን ዘመተን ንህዝቢ ከምዘካየደ ይግለጽዉዩ። እቲ ጎስጓስ እንታይ ዝዓለመ እዩ ነይሩ?
ድሩዕ፡ ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ኣብ ጥሪ 2001 ብዘውጽኦ “ሳልሳይ ወራር ወያነን ዝተኸተሎ ፖለቲካዊ ዘመተታትን ወረቐት ዘተ” ዘርእስቱ ጽሑፍ፡ መደመርያ ኣብ ሓለፍቲ ክፍልታትን ጨናፍርን መንግስታዊ ትካላትን ሓለፍቲ ጉጅለታትን ቀጺሉ ድማ ኣብ ኩሎም ኣባላት ህግደፍ ሰሚናራዊ ዘመተ ኣካይዱ። እቲ ጽሑፍ ሰሚናራትን ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ከም ኣካላት ዘይፈልጥ ዎ ን ዘይመረቕ ዎ ን እዩ፡ ስለዉዚ ድማ ዘይሕጋዊ እዩ። ኣባል ማእከላይ ባይቶን ከም ሚኒስተር ላዕለዋይ ሓላፊ ህግደፍ ኣብ ሚኒስትሪን ኮይነን ጸኒሐን ክሳብ ሕጂ እዚ ናይ ሰሚናር ጽሑፍ እዚ ብወግዒ ኣይተዋህብኩን። ደሓር ኣብ ኢንተርነት ስለዝተዘርግሐ ግን ብኮንትሮባንድ ረኺበዮ ኣለኹ። ኣንባቢ ሚዛን ክህል ዎ ከኣ ንጋዜጣ ሓዳስ ኣድማስ ሓቲማ ከተውጽኦ ኣወፊየላ።
ዕላማቲ ጽሕፉን ሰሚናራትን፡ እቲ ጽሑፍ ባዕሉ ከምዝገልጾ፡ “ድሕሪ ሳልሳይ ወራር ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ሃዋሁ ምግምጋምን፡ ክካየድ ዝጸንሐ ምድንጋራት ንምብራህን፡ ንዝተቀልቐለ ኣሉታዊ ተርእይቶታት ንምምካት እዩ” ይብል። . . . መዛረብን መደናገርን ፖለቲካዊ ኣርእስቲ እናተሳእነብዘይ መጠን ድማ፡ ሳላ ተሪር ቃልስና ክድፈር ዘይጸንሐ ምክዋስ ትሕተ-ሃገራዊ ስምዒታትን ካልእ ግዕዘይን ይረአ ኣሎ። ኣባላት ግንባርን ህዝብን ነዚ ሃዋሁዉዚ ንምጽራይ ቅድሚ ጉባኤ ቀጻሊዘተ ክካየድ ክሓቱ ጸኒሖም እዮም ከኣ ይብል።
ካብ ዘጠቕሶም ዕማማት ኩሉ ኣቓልቦ ህዝብና ኣብ ዕላማናን ዕማማትናን እናሃለወ ብውሑዳት ዝካየድ ኣዕናዊ ናይ ሓሶትን በለጽን ዘመተታት ኣይተሳእነን። እዚ ውሽጣዊ ዘመተታት ንምእራምንምዕራይን ዝካየድ ኣይኮነን። ብኣጠቓላሊ ብውሑዳት ንዓበይቲ ዓወታትን ምዕባለታትን ምኽሓድ፡ ንሕጽረታትን ጉድለታትን ምግናን፡ ንኹሉ ጸለሎ ምቕባእ፡ ክሳብ ሃገር ጸገማት ከጋጥማ ምምናይኣይተሳእነን ይብል። ጠንቁ ድማ ውጺኢት ሳልሳይ ወራር ጥራዩዉኳ እንተዘይተባህለ፡ ካብኡ ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ኣብ ሳልሳይ ወራር መዳርግቲ ዘይብሉ ጽንዓትን መኸተንዉኳ እንተተራእየ፡ ኣብ ውሑዳት ዘርባዕባዕን ናይ ተሳዓርነት መንፈስን ንሱ ዚጠንቁ ዘረባታትን ተግባራትን ነይሩ እዩ ድሕሪ ምባል ንውሽጣዊ ሃዋሁ ምጽራይ ይጽውዕ።
እቲ ኣንጻሩ ዘመተ ክግበር ዚጠቐስ ዎ “ዝረባታት” ኣብ 6 ኣርእስቲ ከፋፊሎም ብምቕራብ ሓደ ብሓደ ይዛረብሉ። ጉዳይ ኲናት ምስ ወያነን ስላምን፡ ዲፕሎማስያዊ ኩነታትና፡ ቁጠባዊን ማሕበራውን ምዕባለ፡ ትግባረ ቅዋምን ደሞክራስን፡ ግንባርን ተርኡን፡ ኣጠቓላሊን። ኣብ መጠቓለሊ፡ ኣዚዮም ውሑዳትውን ይኹኑ፡ ካድረታትን ሓለፍትን ግንባር፡ ብተፈላለየ ምኽንያታት (ስንባደ፡ ተስፋ ምቁራጽ፡ ካብ ተሓታትነት ንምህዳም፡ ካብ ሓላፍነት ተገሊልና ወይ ቦታ ንኢሱና ብምባል፡ ፖለቲካዊ ሕሳባት ንምዕጻው) ኣብቲ ዘመተ ተኻፈልቲ ኮይኖም ይብል።
ንገምጋምን ንምእራምን ዝቐረበ ሓሳባት፡ እንተሎ ኣብ ባይቶታት፡ ዘይመልክዑን ዘይትርጉሙን ኣትሒዝካ ብምጥምዛዝ ምስ ናይ ጸላኢ ፕሮፓጋንዳ ጥራይ ዘይኮነ ንምዕዋት ኣጃንዳ ጸላኢ ከም ኣገልጋሊ ጌርካ ብምትሕውዋስ ስለዝቐረበ ኣብ ክንዲ ንዘተ ንምጥቃዕ ሃዋሁ ክፍጠር ዝዓለመ ምንባሩ ርዱእ እዩ። ካብዉቲ ጽሕፍቲ ወጻኢ፡ እቶም ኣካየድቲ ሰሚናርን ዝተቃነዩ ኣንጨብጨብትን ኣጎሃሃርትን (መንግስቲ ደንጉዩ ክእሰሩ ኣለ ዎ ም!) ዝፍንው ዎ ዝነበሩ ዘረባታት ነቲ ውዲት ቁልጭ ኣቢሉ ኣቃሊዕ ዎ እዩ።
ኣብ ጉዳይ ኲናት ምስ ወያነን ሰላምን፡ ብዛዕባ ኣደማምራን ኣመዓባብላን እቲ ኩናትን መስርሕ ሰላምን ይትረፍ ካድረታትን ሓለፍትን፡ ዝኾነ ይኹን ዜጋ ርእይቶታትን ውልቃዊ ግምቱን ገምጋሙን ክህል ዎ የብሉን ዲዩ? እዚ ኲናትዉዚ ጥቕሚ ስለዘይብሉን፡ ኣብ መወዳእታ ከኣ ኣብ ጠረጴዛ ብሕጋውን ሰላማውን መገዲ ጥራይ ስለዝፍታሕን፡ እንተላይ ከም ዘይጅምር ንምግባር፡ ምስ ተደመረ ድማ ቀልጢፉ ከምዝቑጸ ንምግባር ክግበር ዝግብኦ ኣይነበረን ድዩ ኢሉ ክመራመርን እኽል ሓበሬታ ረኺቡ መደምደምታ ክህብን ኣይግባእን ድዩ? ነቲ ኲናት ብግቡእ ተቐሪብናሉዉዶ፡ ኣብ ምምካትዉከ ብግቡእ ስሪሕናዉዶ? ብዛዕባናን ብዛዕባ ጸላኢን ዝነበረና ግምታትን ሕሳባትን ልክዕዉዶ ኔሮም? ጸላኢ ኣብ ኩናት ንክስዕረና እንታይ ጸጋታት ኣዋፊሩን ክሳብ ክንደይ ብኣድማዕነት ተጠቒሙሉን? ብኣንጻሩ ንሕናዉኸ? እቲ ኣብ መወዳእታ ዝተቐበልናዮን ዝተሰማማዕናሉን ውጥን ሰላም ካብዉቲ መደመርያ ዝቐረበልና ዝፍለ ድዩ? መሰረታዊ ፍልልይ ዘይብሉ እንተኾይኑ ስለምንታይ መደመርያ ዘይተቐበልናዮ? ባድመ ምስ ተታሕዘት ባይታ ንስምምዕ፡ ዓቢ ክፋል መሬትና ኣብሳልሳይ ወራር ምስ ተታሕዘ ድማ ብምሉኡ እቲ ውጥን ሰላም ምቕባልና ከመይ እዩ? . . . ወዘተ ዝብሉ፡ ኩነታትን ውድዓዊን ገምጋም ክግበረሎም ዝግብኡ እዮም።
ካብ ሓቂ ንምህዳምን ጉድለታት ንምሽፋንን፡ ንገምጋምን ንምእራምን ንዝቐረቡ፡ ብዙሓት ካብኦምድማ ኣብ ባይቶታት ዝተዘርቡ፡ ርእይቶታት ምስ ናይ ጸላኢ ዕላማን ኣደንዳን ኣመዓራሪኻ ከተቕርቦምን፡ ንበሃልቱ ከም ሓገዝቲ ጸላኢ ክትወቅዖም ምፍታን፡ ቅኑዕ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንናጻ ርእይቶታት ምዕፋንን ምቕታልን እዩዉውን።
ኣብ ግዜ ሳልሳይ ወራር፡ ምስቲ ናይ ባድመ ተመክሮን ቅድሚ ምጅማሩ ዝነበረ ናይ ርእሰ ተኣማንነት ጎስጓሳትን፡ ዝተራእየ ሃንደበታዊ ምዕባለታትን ህዝቢ ዘይተጸበዮን ክቕረበሉ ዘይተገብሮን ኣደራዕን፡ ይትረፍ ህዝቢ እኹል ሓበሬታ ዘይነበሮም ሓለፍትን ካድረታትንዉውን ብዙሕ ሓዚኖምንተjጢዖምን እዮም። ተቐሪብናሉ ኣሎና ዝበሃል ዝነበረ ስለምንታይን ካብ መደመርያ መዓልትን ብኸመይ ተደፊእና ኢሎም። ብቐንዱ ግን፡ ካብ ናይ ባድመ እንታይ ተማሂርናን ስለምንታይ ክንጥቀመሉ ዘይከኣልናን። ኣብ ወተሃደራዊ ግጥም ንቕድሚት ክትደፍእ ወይ ከኣ ኣብ ዘይጠዓመካ ንድሕሪት ክትምለስ ዝነበረን ዝህሉን እዩ። ካብ ናይ ባድመ ተማሂርና ኣብ ዝጥዕመና ግዜን ቦታን ጥራይ ኢና ንዋግእ ብዝብል መምርሒ ድሕሪ መስመር ኲናት ዘሎ ህዝብናን ፕሮፓጋንዳናንስለምንታይ ኣየቕረብናን ዝብል ግን ንኹሉ ኣjጢዑ። ህዝቢ ዓቢ ኣደራዕ ስለዝወረዶ ኣብቲ ተኣፋፊ ህሞት ፕሮፓጋንዳና ለሚሱ ህዝቢ ኩነታት ኪከታተል ክሳብ ራድዮ ወያነ ክስምዕ ስለዝተገደደን።
ኣብቲ እዋንዉቲ በቲ ዘጋጠመ ጸገም፡ ዝኾነ ይኹን ዜጋ ወይ ካድር፡ ከምቲ ኣብ 1967 ንምስሪ ኣብ ኲናት ጸገም ምስ ኣጋጠማ ፕረሲደንት ደማል ዓብደል ናስር ካብ ስልጣኑ ክወርድ ንህዝቢ ዝሓተት፡ መንግስቲ ወይ ፕረሲደንት ኤርትራዉውን ካብ ስልጣኑ ክወርድ ንህዝቢ ክሓትት ኣለ ዎ እንተተባህለ ዘየብልን ነውሪን ድዩ? ዕላማ ወያነ ምትግባር እዩ ተባሂሉ ክውሰድን ክሕተት ዘለ ዎ ን ድዩ? ዝኾነ ሓሊፉ ክውሰዱ ናይ ይሓይሽ እዩ ዝበሎ ወተሃደራዊ ኣማራጺታት (ምስ ዘለ ዎ ሓበሬታን ግምታትን) ርእይቶ ክህብ ኣይክእልን ዲዩ? ናይ ዓቕምኻ ግምት እንተኣንኢስካን ናይ ጸላኢ ዓቕሚን ናይ ምግባር ክእለትን እንተኣዕቢኻን ናይ ምዝላቕ፡ ናትካ ዓቕሚ ኣዕቢኻ፡ ናይ ጸላኢ ዓቕሚ እንተኣነኣኢስካ ናይ መጥቃዕቲ፡ ርእይቶ ክትህብን ብሰንኪ ርጉጽ ሓበሬታታት ዘለይምህላው ቅኑዕ ትንተናታት ኣብ ዘይምግባር እቲ ክውን ከም ካልእ እንተኾይኑ፡ እቲ ቀዳማይርእይቶ ብተሳዓርነት፡ እቲ ካልኣይ ርእይቶ ብዓንዳሪነት የኽስስ ዲዩ? ብዙሕ ተመክሮ ስለዝሓለፍናሕጂ ብርእይቶ ምሃብ ጥራይ ናብ ከምዚ ምውንጅጃል ክንከይድ ኣየምሕረልናን። ንዝተወስደ ስጉምቲታ ገምጊምካ ካብኡ ትምህርቲ ምውሳድ ግን ይግባእ።
ኣብ ኲናት ዘይወዓለ በሊሕ ከምዚበሃል ንወተሃደራዊ ኩነታት ምንቃፍ ቀሊል እዩ። ኣብ ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ዘለዉ ብጾት ጥይት ተኲሶም ዘይፈልጡዉኳ እንተዘይበልኩ፡ ሓንቲ ውግእ መሪሖም ዘይፈልጡ፡ ክነሶም ኣብ ሓርነታዊ ኲናት ክንደይ ውግኣት መሪሖምን ኣዐዊቶምን ንዝመጹ ክኢላታት ሓለፍቲ ኣብ ሳልሳይ ወራር ብመንፈስ ተሳዓርነት ክኸሱ ዘይግባእን ካልእ ዕላማ ከምዘለ ዎ ዝእምትን እዩ። ብዝወሓደ ነቲ ዘጋጠመ ጸገም ንምሽፋን፡ ብዝዓበየ ከኣ ቅድሚ ጉባኤ ኣጸሊምካ ንምጥቃዕ ኮይኑ ክትርጎም ይከኣል።
ሕቶ፡- ርእይቶታኩም ብቕሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽኩም እንታይ ሳዕቤን ክህል ዎ ይኽእል? ናይ ዝኾነ ይኹን ሳዕቤን ተሓታቲዉኸ መን ኢዩ?
ድሩዕ፡ እዛ ሕቶ እዚኣ ሓደ ፍጻሜ ወይ ኣጋጣሚ ተዘክረኒ። ሓምለ 2000 ብናይ ስራሕ መገሻ ብፍራንክፈርት እሓልፍ ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን ፊስቲቫል ኤርትራውያን ይኽፈት ኔሩስ ንሳቶምነቲ ፈስቲቫል ዝመርሑን መግለጺ ዝህቡን ዝነበሩ ሓለፍቲ ብዛዕባ ኩነታት መስርሕ ሰላም ንእሽቶመብርሂ ክህብ ተዓዲመ ሂበ ነይረ። ኣብ ግዜ ሳልሳይ ወራር ምስዉቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ትጽቢት ዘይተገብረሉ ዝወረደ ዓቢን ኣሰቃቕን ኣደራዕን ኣብ ፈለማ መዓልቲ ውግእ መንግስትና ብወገን ሓበሬታ ናይ ዘይምሃብ ጥርቅም ዝፈጠሮ ክሳብ ሕማም ዘስዓበ ጭንቀትን ኣመልኪቶም፡ ገለ ኣኼበኛታት ቁጠዐ ዝተሓወሶ ሕቶታት ይሓቱ ነይሮም። መንፈስ ናይዉቲ ሕቶታት ድማ ድሮ ሳልሳይ ወራር ጥይት ቶግ እንተይላ መቐለ ክንበጽሕ ኢና ዘስምዕ ፕሮፓጋንዳ ክትገብሩ ጸኒሕኩምዉሲ፡ ጸገም ምስ ኣጋጠመና ስለምንታይ እቲ ሓቂ ሓቢእኩም ተሕምሙናን ተጨንቁናን ዝብል እዩዝመስል ኔሩ። ኣመሪካን ኣልደርያን ዘርዮምና ዘስምዕውን ይሕተት ኔሩ።
ብወገነይ፡ ህዝብናን ዓለምን ንዝፈልጦ ነገር፡ ካብዉቲ ምዑትን ልዕሊ መመርሒ መንግስቲ ከይዱ ዝመከተን ንሃገር ዝተኸላኸለን ህዝቢ፡ ድኻምካ ክትሽፈንን ከተመኻንን ኢልካ ክትሓብእ ምፍታንቅኑዕ ስለዘይኮነ፡ ርእሰ ነቐፌታዊ መልሲ ወይ መብርሂ ሂበ። ወያነ ኣጠላቅዮምና ከምዝነበሩን ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዓቢ ጉድኣት ከምዘውረዱን ሳላ ጽንዓትን ጅግንነትን መኸተ ህዝብን ሰራዊትንግን፡ እቲ ዝለዓለ ዕላማኦም ከምዘይወቕዑ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ግጥም ክትደፍእን ክትድፋእን ንቡርንንፈልጦን፡ ድሕሪ ምትሓዝ ባድመ ድማ መዘኻኸሪ ዝረኸብናሉን ስለዝኾነ ኩነታት ምስ ዘየዋጽኣናክነዝልቕ ቅኑዕ ምዃኑ፡ ንህዝቢ ስለዘይቀረብናዮ ንዝወረዶ ሃንደበታዊ ኣድራዕን፡ ፕሮፓጋንዳን ንከጋጥም ዝኽእል ጸገም ተቐሪቡን ንህዝቢ ኣቅሪቡን ብዘይ ምጽንሑ ኣብ ፈለማ መዓልታት ዝነበረ ኣተሓሕዛ ጽቡቕ ስለዘይነበረን፡ መንግስቲ ከም ድኻም ክቕበሎ ዘለ ዎ ምዃኑን፡ ዓለም በቲ ዝነበረናይ ወያነ ኵናት ገስጋስ፡ ኣስመራ ምብጻሕ ናይ መዓልታት ጉዳይዉዩ ኢላ ኣብ ትጠራጠረሉ ዝነበረት እዋን፡ ናይ ኣልደርያ መራሒ ፕረሲደንት ቡታፍሊቓ ናይ ወሽመጥ ዑደቱ ኣቋሪጹ፡ ነቲ ዓለም ትጠራጠረሉ ዝነበረት ናይ ወያነ ገስጋስ ናብ ኣስመራ ንምግታእ (ንህዝቢ ኤርትራ ካብቲዝኸፈአ ጥፍኣት ንወምድሓን) ናብ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ተጓዩ ወግእ ደው ዝብለሉ ኩነታት ክፈጥር ጽዒሩ ስለዝኾነ፡ ኣልደርያ ዘርያትና ክበሃል ከምዘይከኣል፡ . . . ወዘተ ገሊጸ።
ንህግደፍ ዘይድግፉ ወገናት ንመልሰይ ብድላዮም መገዲ ገሊጾምን ክጥቀምሉ ፈቲኖምን ይኾኑ፡ ኩሉ እቲ ምእንቲ ድሕነት ሃገር ዝተቓለሰ ኣብኡ ዝነበረ ኤርትራዊ ግን በቲ መልሲ ዝተቐየመኣይመስለንን። ብኡ ንብኡ ግን “እዛ ሰብኣይ ንዓዲ መምለሲ ዘይብሉ ሓደ ዝኣንፉ ቲኬት ዲያኣቍሪጻ መጺኣ?” ዝብል ዘረባ ኣብዉቲ ፈስቲቫል ይናፈስ ከም ዝነበረ ሰሚዐ። ነዚ ምስ ሰማዕኩ፡ካብ ዝተሓጎስኩሉ ዝሓዘንክሉን ዘስቖርቖርኩሉን ዝዓቢ ኮይኑ ረኺበዮ።
ከም ሓላፊ መጠን ንድሕነትን ጥቕምን ሃገር ክብል፡ ኩሉ ዝፈልጦን ዝርደኣንን ኣብ ዝኾነ ቦታን ኣብ ዝኾነ ኣኼባን ይድርጕሖ ማለት ኣይኮነን። ገለ ሓቅታትን ድኽመታትን ካብ ህዝቢ ክትሓብእ ምፍታን ግን፡ ነቲ ዘይቅሸሽ ህዝቢ ክትቅሽሽ ምፍታን ስለዝኾነ፡ ንነብስካ ቀሺሽካ ጥራይ ኢኻ ትተርፍ። ስለዚ ነቲ ኣኼበኛ ፈስቲቫል ክፈልጦ የድልን ይግበኦን ዝበልኩ ዎ ሓበሬታን ድኻምን ብምዝራበይን፡ ንሞራሉን ናይ መኸተ መንፈሱን ወኑን ዘበራትዕ ኮይኑ ስለዝረኸብኩ ዎ ን ተሓጕሰ።
ናይ መንግስቲ ነብሰ ነቐፌታ ጌረ ንዓዲ ተመሊሰ ውሕስነት ክህልወኒ ኣይክእልን ኢዩ ኢሎም ኣሚኖም። ከምዚ ተዛሪቡስ ከመይ ኢሉ ንዓዲ ክምለስ ዝብል ስክፍታኦም ከኣ፡ ኣንኳይዶ ተራ ዜጋ፡ ሓደ ካብ ሓለፍቲ መንግስቲዉውን ጉድለት መንግስቲ እንተኣሚኑ ክሰርር ኣይክእልንዉዩ ይብሉ ኣለዉ ማለት እዩ። ብሓጺሩ ንመንግስቲ እንተነቒñፍካ ክትነብር ኣይከኣልን እዩ፡ ንዓይ ከኣሓቂ ተዛሪብካ ኣይትፈልጥን ወይ ከኣ ጉድለት መንግስቲ ኣይትቕበልን ኔርካ እዮም ዝብሉ ዘለዉማለት እዩ። እዚ ኣጸቢቑ ኣሕዚኑኒን ኣስቖርቍሩንን። እምነት ህዝቢ ኣብ ልዕሊ መንግስቲን መራሕትን ክሳብ ክንደይ እናተዳኸመ መጺኡ ምህላው ኣተሓሳሲቡኒ።
ርእይቶታትና ብቕሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽና እንታይ ሳዕቤን ክህል ዎ እዩ ዝብል ሕቶ ክቐርበለይጥራይዉኳ ሓደ ነገር እዩ ዝእምት። ሳዕቤኑ ሕማቕ ወይ ጽቡቕ ክኸውን ይኽእል። እዚ ሕቶ ብኸምዚ ናይ ሕጂ ምቅራቡ ግን መንግስቲ ክጻወሮ ድዩ? ናብ ጎነጽ ኣየምርሕን እዩ? ነዛ ዓዲ ሰላምክህብ ዲዩ? . . ወዘተ ዝብሉ ስክፍታታትን ሻቕሎትን ብድሕሪኡ ስለ ዘሎ እዩ። እዚ ስክፍታታትን ሻቕሎትን ትም ኢሉ ዝመጸ እዩ ክንብል ኣይንኽእልን። ቅድሚ ሕጂ ርኡይን ተቓዋምንርእይቶ ዝሃበ ሰብ ወይ ዜጋ ብኸመይ ይተሓዝ ኔሩ ኣብ ዝብል ሕቶ ዝምለሽ እዩ። ንመንግስቲናጻ ርእይቶታትን ነቐፈታታትን ክወሃብ ክነተባብዕ ስለዘይጸናሕና ዝተፈጥረ ፍርሒ ስለዝኾነ ከኣ ከም ድኻም ክንቅበሎ ጥራይ እዩ ዘሎና። ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገሩን ኩሉ ዋኒኑን ብግቡእ ክሳተፍእንተኾይኑ፡ ኣድላዪን እዋናውን ሓበሬታ ክረክብ፡ ብኣፍልጦ ኣብ ኣገደስቲ ጉዳያት ክመያየጥን ክግምግምን፡ ንመንግስቲ ዝቖጻጸረሉ መገዲ ከኣ ክህል ዎ ይግባእ። ብዛዕባዉዚ ጉዳይዉዚ ካብ ኣብ ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ዝሓሸ ምንባሩ ዘይከሓድ እዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ይትረፍ ህዝቢ፡ ላዕለ ዎ ት ሓለፍቲ መንግስቲዉውን ዝኣክል ሓበሬታ ኣብ አእዋኑ ኣይንረክብን ኣሎና ብምባል ከዕዘምዝሙ ከምዝጸንሑ ክጠቅስ እፈቱ። ህዝቢ ከኣ ሕግን ፍትሓን ተሳኢኑ ይብል ኣሎ።ዓው ኢልካ እንተዘይተዛረበ።ድኽመት እዩ። ክፍወስ ዘለ ዎ ን ዝከኣልን እዩ ግን።
ርእይቶታትን ወቐሳታትን ላዕለ ዎ ት ሓለፍቲ ኮነ ክትዓት ባይቶታት፡ ህዝቢ ክፈልጦን ክከታተሎንይግባእ ጥራይ ዘይኮነ መሰሉ እዩዉውን። ንሕና ኣተኣታቲናዮን ተለማሚድናሉን ስለዘይጸናሕና ኢናዉምበር፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ክትዕ ባይቶታት ህዝቢ ብተለቪዥን ከይተረፈ ይከታተሎ እዩ።
ዋላ እቲ ብስነ-ምግባርና ቅቡል ዘይኮነ ዝተፈላለየ ርእይቶ ዘለ ዎ ም ሰባት ብሰድያ ክተሃራረሙ ከለዉ ይዕዘብ እዩ።
ተቓዋሚ ርእይቶታት ብቅሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽ ነቲ ዝጸንሐ ብቕሉዕ ዘይምዝራብ ልምዲ
ዝቕይር ስለዝኾነ፡ ካብ መደመርይኡ ቅቡል ክኸውን ኣይንጽበዮን። ፍርሒን ሻቕሎትን ክፈጥር እዩ። እርኑብን ዘይእርኑብን መልስታት ከኸትል እዩ። ምውርዛይ ምጽላምን ምጥቃዕን ብሓደ ወገን፡ ውዳሰን ምውጣይን በቲ ካልእ ክረአ እዩ። ኣብ ክንዲ ንሓሳባቶም ርእይቶታቶም ነቶም ሰባትምጥማትን ብዛዕባኦም ምዝራብን ክህሉ እዩ። ኣብ ክንዲ ኣብ ቀንዲ ጉዳያት ኣብ ጓል መገዲታት ምድሃብ ክመጽእ እዩ። ኣብ ክንዲ ናጻ ርእይቶታት ምትብባዕ፡ ሻቕሎት ህዝቢ ኣመኽኒኻ
መድረኽ ክፉት ዘተን ክትዕን ዝቑëጸየሉ ኩነታት ንምፍጣር ክጸዓር እዩ . . ወዘተ። እዚ ኩሉ
ግን ናይዉቲ ርእይቶታት ብቅሉዕ ናይ ዘይምግላጽ ዝጸንሐ ልምዲ ሳዕቤንን፡ ከም ኣብ ሓድሽ መድረኽ ክእቶ ከሎ ዝረአ ዘይተርፍ ሓጎጽጎጽን፡ ክውሰድ ዘለ ዎ ዘይተርፍ ነገርን እዩ። ቀስ ኢሉ ግን፡ ናብ ቀንድን እዋናዊን ጉዳያትን፡ ክትዕ ናብ ሰባት ዘይኮነ ናብ ርእይቶታቶም ክቕየር ስለዝኾነ፡ ኣፍልጦን ርእይቶን ኣብ ጉዳያት ህዝቢ ክህል ዎ ን፡ ብመንግስቲ ንዝውሰዱ ስጉምትታት ብነቐፌታዊ ዓይኒ ርእዩ ከምዝብድህ ክገብሮን ስለዝኾነ፡ ጠቓሚ እዩ።
ከም ዝኾነ ዜጋ ርእይቶ ናይ ምቕራብ መሰል ስለዘሎና፡ ከም ኣባላት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ኩሉ ሕጋዊ መገዲታት ስለዝተኸተልና ገሊኡ ኣፍልጦ ጉዳያትን ሓቅታትን ምእንቲ ሃገራዊ ድሕነት ዓቂብናዮ ስለዘሎና፡ ዝኾነ ፍልልይ ኣረኣእያታት ብሰላማዊን ደሞክራስያውን መገዲጥራይ ከምዚፍታሕ ኣሚንና ንሰርሓሉ ስለዘሎና፡ ህዝቢ ሳዕቤን ናይ ዝኾነ ኣብዉዚ ኣገዳሲ እዋንዉዚ ዝውሰድ ስጉምቲ ክርዳእን ክመሚን ዕድል ክወሃቦ ኣለ ዎ ኢልና ንገብሮ ዘሎና ኮይኑ፡ ንደሞክራሲን ሓቀኛ ተሳትፎን ህዝብን ብዝያዳ ዘደንፍዕ ስለዝኾነ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኣለ ዎ ኣይብልን።
ኣብ ክንዲ ብዘተ፡ ብሰላማዊ መገድን ብተሳትፎ ህዝብን ነዚ ዘሎ ፍልልይ መበደውን ተረካብ ይዓድዮን ጌርካ ብጉልባብ ካልእ ሕሳብካ ንምዕጻው ናብ ጎነጽን ዘይሕጋዊ ስጉምትን ክኸይድ እንተተደልዩ፡ ንሕና ኣይንድግፎን። ተሓተቲዉውን ኣይንኸውንን። ህዝቢ ከኣ መማይን ፈራድን እዩ።መመመዪን መፍረዲን ዘኾኖ ሕግታት ከኣ ኣሎ እዩ።
ሕቶ፡-ርእይቶኹም ውጽኢት ምስ ዘይርከቦ ቃልስኹም ብኸመይ መልክዕ ክትቅጽል ዎ ትሓስቡ?
ድሩዕ፡ እዞም 15 ሰባት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ከም ሓደ እኩብ፡ እንዛረበሉ ዘሎና ጉዳያትን ርእይቶታትን ግዚኡን፡ ህ.ግ. እኣምነሉ እዩ ኢሉ ንህዝቢ ዝተመባጸዓሉን፡ እተግብሮ ኣለኹ ዝብሎን እምበር ሓዲሽ ኣይኮነን። ግንከ ህዝቢ ከምዘይረደየሉ እንርድኦን፡ ብዓቢኡ ከኣ ዝሓለፈስ ሓሊፉ ሕጂ ኣብዘን ዝመጻ ውሑዳት ኣዋርሕ ዘሓልፉ ውሳነታትን ዝውሰድ ስጉምትታትን ንመጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ወሳንን ተኣፋፊን ስለዝኾነ፡ ታሪኻዊ መርገጺ ዝውሰደሉን ንህዝቢ ዝጠቅም ተባዕ ርእይቶ ከኣ ዝወሃበሉን እዋን እዩ ንብል። ኣብ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ናይ መንግስትን ላዕለ ዎ ት ኣካላቱን ድኽመታትን ክግምገሙ ንኹሎምን ክኸውን ዝነበሮ ተራን ክንፍትሽ ከሎናን፡ ብዙሕ ዘጣዕሰና ነገራት ከምዘሎ ይረኣየና። ብዙሕ ካብኡ እምነት ሓላፍነትን ካብ ዘይምስማር ዝተበገሰ ድኻምን ምንባሩ ክግምገም ይከኣል። ሕጂ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ኣብ ንሸባሸበሉ ዘሎና እዋን ጽባሕ ንግሆ ዘጣዕሰና ነገራት ኣይክሰትን፡ ህዝቢ ንመንግስቲ ናይምቁጽጻር ዓቕሙ ዘሀምል ስርዓት ከይዋደድ ትኩር ንምግባሩን፡ ታሪኻዊ ግዴታ ከምዘሎናን ሕድሪ ስዉኣትና ምዃኑን ይረኣየና። ክንከፍለሉ ከኣ ቅሩባት ኢና።
ህዝቢ ኣብ ጉዳዩ ተዓዛቢ ክኸውን የብሉን። ልኡላዊነት ሃገር ኣብ ህዝቢ ዝምስረት ስለዝኾነ፡ መንግስቲ ናይ ህዝብን ብህዝብን ምቁጽጻር ዝግበረሉን ክኸውን የድሊ። ህ.ግ. ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መሪሑ ናጽነት ከምዝጭበጥ ጌሩን ክሳብ ሃገራዊ ቅዋም ተነዲፉ ብመሰረት እቲ ቅዋም ናይ ህዝቢ መንግስቲ ዝምረጽ ዋሕስ ኮይኑ ኣዳልዩንዉኳ እንተኾነ፡ ድሕሪ ሕጂ መንግስቲ ናይ ህዝቢ ክኸውን ስለዘለ ዎ ፡ እቲ ስልጣን ናብ ህዝቢ ክሰጋገር ኣለ ዎ ። ግዝኣተ ህ.ግ. ዘይኮነ፡ ግዝኣተሕግን ፍትሕን ዝነግሰሉ ቅዋማዊ መንግስትን ስርዓተን ክተከል ኣለ ዎ ። ኣብ ምትካል ናይዚ ስርዓትዉዚ ከኣ ህዝቢ ብናጻ ርእይቶኡ ክገልጽን ክውደብን ዕድል ክረክብ ኣለ ዎ ... ወዘተ ዝብል እዩ ርእይቶና። እዚ ድማ ብሰላማዊን ደሞክራስያውን ቃልሲ ክፍጸም ኣለ ዎ ንብል። እቲ ርእይቶና ንህዝቢ ዝጠቅምን ህዝቢ ዝደልዮ ዘሎን እዩ ኢልና ንኣምን። ቀልጢፉ ደንጕዩ ውጽኢት ክህል ዎ እዩ ኢልና ንኣምን። ክሳብ ዝረጋገጽ ዝህሉ ኣገባብ ቃልሲ ድማ ሰላማዊን ደሞክራስያውን ጥራይእዩ። ነቲ ቅኑዕ ኢልና ንኣምኖ ኣብ ውሽጢ ባይቶ ከም ተቓወምቲ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ከም ኣባላቱ ክንቃለሰሉ ክንቅጽል ኢና። ህዝቢ ድማ ሓቀኛ ቅዋማዊ መንግስቲ ንኽትከል ክቃለስ ኣለ ዎ ንብል። እዚ ርእይቶዉዚ ሓድሽ ኣይኮነን። ህ.ግ. ዝኣምነሉ እዩ። ኣብ ትግባረኡ ግን ጸገም ከምዘሎ ይረኣየና።
ሕቶ፡- ንድፊ ሕጊ ምርጫን ፖለቲካዊ ሰልፊታትን ቅድሚ ምጽዳቑ ምርጫ እንተተኻዪዱ ድሕሪኡ ዝስዕብ ፖለቲካዊ ሃዋሁ እንታይ ዓይነት መልክዕ ክህል ዎ እዩ?
ድሩዕ፡ ሕጊ ምርጫ ከይጸደቐ ምርጫ ክካየድ ኣይክእልን። ኣገባብ ነቲ ውጽኢት ስለዝውስኖ፡ እቲ ሕጊ ብኸመይ ትሕዝቶ ከም ዝጸድቕ ኣገዳስነት ኣለ ዎ ። መን ኢዩ ዘመሓድሮዉውን ክስተባሃለሉ ዘለ ዎ እዩ። ሻራ ዘይብሉ ኮሚሽን ምርጫ ምህላውን ምክያድ ምርጫታት ሓራን ርትዓውን ክኸውን ምርግጋጽ ወሳኒ እዩ። ኣብ ተመኩሮ ካልኦት ህዝብታት ኣብ ሕጊ ምርጫን ኣካያይድኡን ካብ ዝረአ ዘይቅኑዕ ኣካያይዳን ምጥፍፋኣትን ክንመሃርን ንብልሽውና ነቓዕ ከምዘይህል ዎ ጌርና ክንሕዞን ከድሊ እዩ።
መሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፊታት ካብ 1987 ደሚሩ እተኣምነሉን ኣብ ሃገራዊ ቅዋም ጸዲቑስ ሃገራዊ ባይቶ ሕጊ ክንደፈሉ ዝወሰኖን ስለዝኾነ ኣብ ክትዕ ዝኣቱን ዝንፈግን ኣይኮነን። እተን ዝምስረታ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ንሃገራዊ ቅዋም ዝምእዘዛ፡ ንሓድነት ህዝቢ ዝሰርሓ፡ ንልኡላውነት ሃገር ዝከላኸላ ሃገራውያን ሰልፊታት ክኾና ስለዘለወን፡ ክሳብ ሃገራዊ ቅዋም ዝጸድቕን፡ ኣብኡ ተመርኲሱ ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝቕይድ ዝገዝእ ሕጊ ዝወጽእን፡ ከይቖማ ጸኒሐን ኣለዋ። መንግስቲ ድማ መንግስቲ ህግደፍ ኮይኑ ጸኒሑ ኣሎ።
ኣብዉዚ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ንቀራረበሉ ዘሎና እዋን፡ ህዝቢ ወከልቱ ብናጻ ድሌቱ ክመርጽ ዕድል ክረክብ ስለዘለ ዎ ፡ ካብ መንግስቲ ኮነ ህግደፍ፡ ጸቕጢ ወይ ሽጣራ ከጋጥም ኣይግባእን። ህዝቢ ብቕዋም ኣብ ዝግዛእን ብሕጊ ኣብ ዝቕየድን ዝኾነ ዝመረጾ ፖለቲካዊ ሰልፊ ኣትዩወይ ውን ኣባል ናይ ዝኾነ ከይኮነ ሃገራዊ ምርጭኡ ከሰላስል ማለት መንግስቱ ክመርጽ መሰሉ እዩ።
ህ.ግ. ካብ ናጽነት ክሳብ ረፈረንዶም ባዕሉ መንግስቲ ኮይኑ፡ ድሕሪ ረፈረንዶም ቅዋማዊ መንግስቲ ንምቛም መሰጋገሪ ስለዘድሊ ካብ ኣርባዕተ ዓመታት ንዘይነውሕ ግዜ በይነይ ዘይኮነ ምስ ወከልቲ ዞባዊ ባይቶታት መንግስቲ ሒዘ ክጸንሕ ኢየ ኢሉ። ኣብ ክንዲ ኣርባዕተ፡ ዕጽፊ ናቱ ሸሞንተ ዓመት ጸኒሑ። ብድሕሪ ሕጂ ኣብ ቅዋማዊ ስርዓት ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ምበር፡ ከም ግንባርክቕጽል ኣይግበኦን። ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝንደፍ ድማ ንህግደፍ ብቕዋም ንምቕያድን ዝኾነ ዜጋ ወጻኢ ካብ ህግደፍ ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ናይ ሃገር ንኽሳተፍ ዝመሰሎ ፖለቲካዊ ሰልፊንኸቅውም ንምፍቃድን እዩ። ዘኾነ ይኹን ዜጋ እንተደልዩ ብውልቂ ካብኡ ብዝተረፈ ቅዋምን ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍን ተቐቢሎም ክሰርሑ ምስ ዝተቐረቡ እኩባትን ንምውሳእ መሰል ኣለ ዎ ። ኣብዉዚ እዋንዉዚ ህዝቢ እንተደልዩ ካብ ህግደፍ ወጻኢ ብሕጊ መሰረት ፖለቲካዊ ሰልፊ ክምስርት ኣይክእልን እዩ ወይ ኣይግባእን ምባል ግን፡ ህግደፍ ኣብዚ ቀዳማይ ሃገራዊ ምርጫ ብዘይ ካልእ ተወዳዳሪ ናብ ስልጣን ትመጸሉ ኩነታት ይፈጠርዉሞ፡ ነቲ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ሕቶ ድሕሪኡ ደፋእ ኢልና ንርእዮ ማለትዉዩ።
ምእንቲ ካልኦት ሰልፍታት ከይምስረታ፡ እቲ ሃገራዊ ምርጫ ህግደፍ ዘይትወዳደረሉ፡ ብናይ ናጻ ሕጹያት ውድድር ክኸውን እዩ ምባል ቅኑዕ ኮይኑ ኣይረኣየንን። ህግደፍ ንበይኑ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ጸኒሑን፡ ንመንግስቲ ይመርሕ ኣሎን። ኣብ ቁጠባዊ ስራሕ እናነጠፈ ነቲ ፖለቲካዊ ሓይሊ ቁጠባዊ ሓይሊ ወሲኹ ኣደልዲል ዎ ኣሎ። ናይ ህግደፍ ጉጅለታት ጥራይ ዘይኮና፡ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ዘለዋ ምምሕዳራትዉውን ብህግደፍ ዝተሓርያን ንህግደፍ ዝሰርሓን እየን። ዝኾነ “ናጻ ሕጹይ” ኣባል ህግደፍ እንተኾይኑ ናይዉቲ ሓይሊ ስልጣንን ሓይሊ ቁጠባን ዘለ ዎ ውድብን ኣባላቱን ምረቓን ደገፍን ከምዝህል ዎ ፍሉጥ እዩ። ካልኦት ፖለቲካዊ ዝምባለታት ይወገዱ ኣለዉዉምበር ህግደፍሲ በይኑ ተወዳዳሪ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ስለዉዚ ናይ ሕጹያት ሽጣራ ከሎ ጌና ክሹሕ እዩ።
ኣብዚ እዋንዉዚ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክምስረታ ኣይክእላን እየን ዝብል ርእይቶ ኣሎ። ዝወሃብ ምኽንያት ብዙሕ ክኸውን ይኽእል፡ ገለ ካብኡ፡
1- ከምቲ ናይ ኣርባዓታት ንህዝብና ብሃይማኖታውን ወገናውን ከይጎዛዝየኦ፡
2- ከም ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ኲናት ሓድሕድ ከየስዕባልና፡
3- ጠፍጢፍካ ጠፋጢፍካ ወይ ድማ ኢንኩበይተር ሃልዩካ ኣብ ሓጺር ግዜ ክጫጫሓ ስለዘይከኣል።
4- ናይ ወጻኢ ሓይሊ ተፈጢረንን ተመዊለንን ናይ ባዕዲ መሳርሒ ከይኮና፡ ዝብል ፍርሒ ክኸውን ይኽእል።
5- ኣባላት ህግደፍ ከይበታተኑ ወይ እቲ ውድብ ከይፈናጨል . . ወዘተ።
ኣብ ኣርባዕታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ጉዳይ ሃገሩ ዝመያየጠሉ ዕድልን ተመኩሮን ከይረኸበ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታት መዝሚዛ ንዕላምኣ ዘገልግል ምንቅስቓስን ውድበን ኣነጣጢፋ ብምንባራ፡ መደመርያ ዓበይቲ ሓይልታት ደሓር ከኣ ሕቡራት ሃገራት መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ንምውሳን፡ ድሌት ህዝቢ ክሰምዓ ክመጻ ምኻነን ብምውሳኑን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ኣፈርክቡ ስለዝኾኖን፡ ኣብዉታ ሓጻር ግዜ ዝሓዝካ ሒዝካን ክስዕበካ ዝኽእል ብክትድርኾ እትኽእልን፡ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሕብረት ውዲት ንምፍሻል ብተብተብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ተመስሪተን።እተን ጸረ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝነበራ ሰልፍታት ኣብ ሓጺር ግዜ ቖይመን ስሙር ግንባር መስሪተን ናብ ሕቡራት ሃገራት ክሳብ ከይደን ንናጽነት ኤርትራ ምጥባቐን፡ ንውዲት ኢትዮጵያ ዘፍሸለ ኣወንታዊ ስራሕ ነይሩ እዩ። ገሊአን ሰልፍታት ሃይማኖታዊ ስም ብምሓዘን (ንኣብነት ራቢጣ ኢስላምያ) ንገለ ክፋል ህዝቢ ኣሰንቢደን።ኳ ይኹና።ምበር፡ ዕላምአን ንናጽነት ብምንባሩ ኣብ ሓጺር ግዜ ብዙሕ ህዝቢ ከሰልፋ ምኽኣለን ንድሌት ህዝቢ ኤርትራ ብኣወንታ ኣንጻባሪቑ እዩ።ሎሚ ግን ህዝብና ብዙሕ ተመኲሩ እዩ።
ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ መንጎ ደብሃን ሓረካን፡ ኣብ መንጎ ደብሃን ሻዕብያን ጎነጽ ዘኸተሎ ኲናት ሓድሕድ ምንባሩን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ምጒድኡን ይፈልጥ። ኲናት ሓድሕድ ዝሰዓበ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ወድባት ስለዝነበራ ዘይኮነስ፡ ሜዳ ኤርትራ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ኣይጻወርን እዩ ዝብል ፍልስፍና ስለዝነበረን ፍልልያት ኣብ ክንዲ ብልዝብን ብሰላማዊ መገዲን ምጽዋዋር ተሳኢኑ ብሓይሊ ብረት ከረጋግጻ ዝjማ ምንባረንዉውን ተራ ነይር ዎ ። ኣብ ናጻ ኤርትራ፡ ሃገርና ምክልኻልን ጸጥታ ምኽባርን ግደ ብሃገራዊ ቅዋም ብዝምእዘዝ ሻራ ዘይብሉ ሰራዊት ምክልኻልን ሃገራዊ ጸጥታንዉምበር፡ ናይ ሓደ ወይ ካልእ ፖለቲካዊ ውድብ ዕማም ስለዘይኮነ፡ ፖለቲካዊውድባት መጨፍለቒን ኲናት ሓድሕድ መወልዒን ዕጥቂ ክሕዛ ኣይፍቀደለንን እዩ። ስለዉዚ ብምፍቃድ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝፍራሕ ኲናት ሓድሕድ ክህሉ ኣይክእልን።
ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኢንኲቤተርን ኣብ ሓጺር ግዜ ምጭጫሕን ኣይከኣልን ዝብል ርእይቶን ኣይቅበሎን። ኢንኲበተርዉኮ ኣብ ክንዲ ኣደ ሙቐት ናይ ብምሃብ መስርሕ እዩ ዝትክእ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ህዝቢ ባዕሉ ዘቑëሞዉምበር ካልእ ኣቚሙ ዘወፍየሉ ኣይኮነን። ህዝቢ ከኣ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ከቕውም ዘኽእሎ ንቕሓትን ተመኩሮን የብሉን ክበሃል ኣይከኣልን። ወዮዉኳ ደኣኣብ ሳልሳይ ዓለም ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ክንዲ ህዝቢ ኤርትራ ሃገራዊ ፖለቲካዊን ንቅሓት ንምጥራይ ዝሰርሐን ዕድል ዝረኸበን የለን እብል። ኤርትራ ሓዳስ ሃገር እያ ኢልና ክንዛረብ ከሎና ከም ልኡላዊት ሃገር ማለትና ኢናዉምበር ብደካ እቲ ናይ 40ታትን 50ታትን ኩነታት፡ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዳርጋ ነብስወከፍ ኤርትራዊት ስድራ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ተሳቲፋን ሃገራውነትን ፖለቲካዊ ንቕሓትን ኣጥርያ ስለዝኾነት፡ ነዊሕ ፖለቲካዊ ድሕረ ባይታ ኣለዋ። ብሓደ ይኹን ብኻልእ ኣባል ህግደፍ ከይኮነ ዝጸንሐ ወይዉውን ካብ ህግደፍ ዝወጸ ዜጋ ሰልፊ ናይ ምምስራት ንቕሓት የብሉን ክንብል ንኽእልዉዶ? ኣባላት ህግ ካብ እተን ፈላልየን ንናጽነት ዝቃለሳ ዝነበራ ውድባት ዝመጹን ሰፊሕ ግንባር ዝመስረቱን ንሓንቲ ሃገርን ንሓደ ህዝብን መጠኑ ከፈላለ ዝኽእል ዝተፈላለየ ኣረኣእያታት ዘለ ዎ ምን ክኾኑ ይኽእሉ። ኣብ ማሕበራትን ማሕበረ ኮማትን ዘለዉ ብደካቲ ሓባራዊ ዕላማ ማሕበሮምን ማሕበረኮምን፡ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ክህል ዎ ም ይኽእል። ኣብ ህግ ዘይተጸንበሩ ንሃገሮምን ንህዝቦምን ተወፊዮም ክሰርሑ ዝጸንሑ፡ ውልቀ ሰባት ኮነ ብናይ ቅድሚሕጂ ምትእኽኻብ ክቅጽሉ ዝጸንሑ ኣለዉ።
እዚኦምን ካልኦትን ሰልፊ ንምቛም ፖለቲካዊ ብስለት የብሎምን ክንብል ንኽእልዶ? መን እዩዉኸ ምስክር ወረቐት ክህብ ዝኽእል? ህዝቢዉዶ ኣይኮነን? ህዝቢኸ ከመይ ኢሉ እዩ ዝምስክረሎም ሕጊ ብዝፈቕዶ ምስ ቖሙን ስርሖም ርእዩን ብምድጋፍ ወይ ብምንጻግዉዶ ኣይኮነን? ዋላ ክልተ ሰባት ሰልፊ ከቑሙ እንተደልዮም እንታይ ዘፍርሕ ኣሎ እዩ? ህዝቢ ክመሚ ኣይክእልን ዲዩ? ሰልፍታት ከም ዕላማ ንሓደ ሃገርን ንሓደ ህዝብን ከቖማ ስለዝኾና፡ ህዝቢ ሰልፍታት ክjማ ምስተፈቕደ ጥራይ ድዩ ብዛዕባ ኣካያይዳ ኣብ ፖለቲካ፡ ዲፕሎማሲ፡ ማሕበራዊ ቁጠባዊን መዳያት ሃገር ከመይ እንተኾነ ይሓይሽ ኢሉ ክሓስብ ዝጅምር? እዚ ኩሉ ተመኩሮኡዉኸ? ጌና ሰልፊ ከጫጭሕ ኣይክእልን እዩ ማለትዉኮ ንኣከያይዳ ሃገር ከምዚ ይሓይሽ ወይ ከምዚ፡ ክብለሉ ኣብ ዝኽእል ደረጃ ኣይበጽሐን ማለት እዩ። ወይ ከኣ ኣነ ስለዘለኹልካ ካልእ ኣይትሕሰብ ማለት ድዩ?
ህዝቢ በብከባቢኡ ብመንግስቲ ተመዲብሉ ንዘሎ ኣመሓዳሪ ወይ ሓላፊ ተማእዚዙ ይኸይድ ኣሎ።ምርጫኻ እንታይ እዩ እንተዝበሃል ዕድል እንተዝወሃቦን ነቶም ዘለዉ ክመርጽ ይኽእል። ንኻልኦት ካብ ውሽጡዉውን ክመርጽ ይኽእል። “ግዚኡ ኣይኣኸለን” ተባሂሉ እዩዉምበር፡ ሃየንዶ ሎሚ ይፈቐደሉ ከመሓድር ዎ ዝኽእሉ ጽባሕ ክመርጽ እንተዘይኪኢሉ ንርአ። ንመን ከምዝመርጽዉውን ተመኩሮ ኣይጎድሎን እዩ። ከምኡ ከኣ ብዛዕባ ሰልፊ፡ ሰልፊታት ክምስረታ እንተፈቒድና ከም ናይ40ታት ክንከውን ኢና ኢልካ እንተኣፈራሪሕካዮ ግን፡ ካብ ስክፍታት ዘይጸንሓልና ክብል ይኽእል። ይጽናሓልና ማለት ህግደፍ ትብሓት ማለት ምዃኑ ንዘስተውዓለ ግን ደሓን ኣማራጺታት ይሃልወና፡ ንቕሓትና ኣይተስተናዕቕ ዎ ክብል ይኽእል። ተቓውሞ ምህላው (ኣብ ውሽጢ ኮነ ወጻኢ ካብ ህግደፍ) መስትያት ኮይኑ፡ ንህግደፍን መንግስትን ኣከያይደኦም ንኸጸብቑን ንኸጽፍፉን ይሕግዝዉምበር ኣይጎድእን።
ብናይ ወጻኢ ሓይሊ ተፈጢረንን ተመዊለንን ናይ ባዕዲ ሓይሊ መሳርሒ ከይኮና ዝብል ፍርሒ ክህሉ ይኽእል። ኣብ ክንዲ ንረብሓ ህዝቢ፡ ዝነግዳ ነጋዶ ከይኮናዉውን ከሰክፍ ይኽእል ይኸውን።እዚ ግን ብሕጊ ክኸልከል ስለዝኽእልን ስለዘለ ዎ ን ቀይዲ ጌርካ ክትቖጻጸሮ ዝከኣል እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብናይ ባዕዲ ሓይልታት ኣይምስረታን፡ ብናይ ወጻኢ ገንዘብ ኣይምወላን፡ ነጋዶ ከይኮና ከኣ ብደካዉቲ ንፖለቲካዊ ስርሐን ዘገድስ ብሕጊ ዝተቐየዳ ናይ መራኸቢ ብዙሓን ስራሕ፡ ኣብ ቢዝነስ ከይኣትዋ ይኽልከላ ክንብል ንኽእል። ህግደፍዉውን ከምኡ።
ናይ ህግደፍ ገንዘብ፡ ንብረትን ትካላትን ብቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጠርየን ናይ ህዝብን ስለዝኾነ፡ ኣብ መዓላ ስንኩላንን ስድራ ስውኣትን ንኽውዕል፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ውድብ ናጻኮይኑ፡ ናይ ስንኩላንን ስድራ ስዉኣትን ኩባንያ ክምስረተሉ ይከኣል። ህግደፍ ብቑጠባዊ ንጥፈታቱ ክወቕዖ ዝደሊ ዝነበረ ዕላማታት ከኣ፡ በቲ ኩባንያን መንግስቲ ብዘjሞ ሓውሲ መንግስታዊ ትካላትን፡ ከምዝዕመም ይኸውን።
ብሕጊ ክትቅየድን ናይ ወጽኢ ኢድ ምትእትታው ከተወግድን እናኸኣልካ፡ ብኡኡ እናፈራራሕካመሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክትክልክል ግን ቅኑዕ ኣይኮነን። ናይ ግዳም ደገፍ ብግሉጽ መገዲ ምርካብ ግን ዘስግእ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ፡ ትካላዊ ዓቕሚ ንምድልዳል ክሳብ ሓደ ደረጃ ጠቓሚ እዩዉውን። መንግስቲ፡ ማሕበራት ከም እኒ ሃማደኤን ሃማመተኤን ናይ ወጻኢ ሓገዝኣይረኽባን ዲየን? እንታይ በየናይ መገዲ ነየናይ ስራሕን እዩ እቲ ክውሰን ዘለ ዎ ።
ውድብ ህግደፍ ከይፈናጨል፡ ኣባላቱ ከይበታተኑ፡ ዝብል ፍርሒ ክህሉ ይኽእል። ሓደ ውድብ ዘይፈናጨል፡ ዝተፈላለየ ርእይቶታት ኣባላቱ ኣብ ሓደ መኣዲን ንናይ ሓባር ዕላማን ኣይካያይዳንኣዕጊቡ ክሳብ ዝኸደ ጥዑይ እዩ። ካብኡ ብዝተረፈ ውልቀሰባት ኮነ ጉድለ ክገድፍ ዎ ይኽእሉ። ብወለንታ እምበር ብሓይሊ ክሕዝ ኣይከኣልን። መንግስቲ ኤርትራ ንተጋዳላይ ብዘይ ድሌቱን ዝጣየሰሉ ኩነታት ከይተመቻዘአን እናጸልጸለ እንከሎ፡ ስራሕ መንግስቲ ንዘይማእመኦ (ተበዲሉ ኮነ ብኻልእ ምኽንያት) ብድሌቱ ክጣየስ ወይ ክፋኖ ንዝደሊ ከኣ ተጋዳላይ ስለዝኾነ ክኽልከል ጸኒሑ። ቅኑዕ ግን ኣይኮነን ብኸምዚ ሓድነት ኣይፍጠርን እዩ። ሓደ ወድብዉውን ካብ ዝኣመነሉ ዕላማን ኣካያይዳን ከልግስን ከንሸራትትን ይኽእል። ንኣባላቱ ድማ ናብ ምፍንጫል ከምርሕ ይኽእል። ውድብ መሳርሒዉምበር ንባዕሉ ዕላማ ስለዘይኮነ ምፍንጫልን ምስማርን ምስ ውሽጣዊ ኩነታትን ኣመዓባብላን ወድባት ዝረአ ታሪኻዊ ተርእዮታት እዩ።
ኣብ 1970 ናይ ህ.ሓ. ምፍንጫል ካብ ተሓኤ፡ ኣብ 1987 ናይ ተሓኤ ማእከላይ መሪሕነት (ሳግም) ሓድነት ምስ ህ.ግ. ከም ኣብነታት ክጥቀሱ ይከኣል። ህግደፍ ንኣብ ውሽጡ ዝረአ ፍልልያት ክጻወርን ደሞክራስያዊ ናይ ቃልሲ ባይታ ክፈጥርን እንተዘይኪኢሉ፡ ኣባላቱ ክገድፍ ዎ ይኽእሉ። ምፍንጫልዉውን ከስዕብ ይኽእ። ሃገርን ህዝብን ምምቕቓል ማለትዉዩ ግን ኣይኮነን።
በዚ ኮይኑ በቲ፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ ምቛም ሕቶ ናይ ህዝቢ መሰል እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ መjሚን መቐየድን ሕጊ ክወጽእ ተወሲኑስ ንድፊ ንርእይቶታት ወሪዱ ኣሎ። እቲ ሕጊ ክጸድቕ ኣለ ዎ ። ፖለቲካዊ ሰልፊታት ይjማዶ መዓስ ይjማ ዝብል ሕቶ ግን፡ ነቲ መሰሉ ብወለንትኡ ከረጋግጽ ዘለ ዎ ህዝቢ፡ ማለት ዜጋ ዝግደፍ እዩ።
ኣብ ዝመጽእ ናይ 5 ዓመታት ቅዋማዊ መንግስቲ እዋን፡ ምብሓት ስልጣን ብህግደፍ ኣነ ኣይድግፎን። ዋላ ኣብዉዚ ናይ መደመርያ ሃገራዊ ምርጫዉውን ንህግደፍ ዝቃወማ ሃገራውያን ፖለቲካዊ ሰልፍታት (ወላ ዕሸል ይኹና) ክዋሳኣ መሰልን ዕድልን ክወሃብ ኣለ ዎ ዝብል ርእይቶን እምነትን ኣሎኒ። ይከኣል ከኣ እዩ። ህዝቢ ክመምየን ይኽእል እዩ በሃላይ እየ።
ናይ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ተመኩሮ፡ ብሰፊሕ ተሳትፎን ሓራን ክፉትን ክትዓትን ህዝቢ ብግቡእተገምጊሙ፡ ካብኡ ብዝውሰድ ምህሮታት ንመጻኢ ጉዕዞ ብዝጠቅም መገዲ ከም ንጥቀመሉ ውሕስነት እንተዘይተነጺፉን፡ ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ክዋደዱ ዝግብኦምን ዝከኣሉን ነገራት ኣቐዲምካ እንተዘይተሰሪዑን፡ ሃገራዊ ምርጫ ብምግባር ጥራይ መጻኢ ጽቡቕ ዕድል ተረጋገጽ ኢኻ ማለት ኣይኮነን። መሰል ምቛም ፖለቲካዊ ሰልፍታት ምርግጋጽ ድማ ነዚ ቅድመ መሰናድኦታት ውሑስ ንምግባር ክብድሃ ዕድል ስለዝኸፍት እዩ ኣድላዪ ዝኸውን። ሃገራዊ ምርጫ ጥራይ ንበይኑዕላማ ኣይኮነን።
ብዛዕባ ሃገራዊ ሓድነት፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ህ.ግ. ድሕሪ ረፈረንዶም፡ ሕቶ ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ንዕኡ ተፍቅድ ሕግን፡ መሰጋገሪ መድረኽን ንኸይደናጐ ክግበር ዝግብኦን፡ . . ወዘተ ኣብ ዝጠቕሶ ኣርእስትታት። ዋና ጸሓፊ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሕጂ ፕረሲደንት ኤርትራ፡ ብ10 ሰነ 1992 ኣብ ኣስመራ፡ ምስ ማሕሙድ ኢብራሂም፡ ጋዜጠኛ ናይዉቲ ብእንግሊዝዝሕተም፡ “ኣራብ ኒውስ” ዝተባህለ ጋዜጣ ስዑዲ ዓረብ፡ ካብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ቁጽርታት 1፡2፡3 ናይ 2፡5ን9 መስከረም 1992 ዝተጻሕፈ መልስታት ንኣንበብቲ ንመዘኻኸሪ ከቐርብ ይከኣል።
እዚ ክጠቅስ ከለኹ፡ ምስ ግዜ ሓደ ሰብ ርእይቶኡ ክቕይር የብሉን ዝብል እምነት የብለይን። እቲ ምቕያር ርእይቶ ግን ቅኑዕን ቅቡልን ድዩ ኣይኮነን ኢሉ ካልእ ሰብ ርእይቶ ክህበሉ የብሉን ማለት ከኣ ኣይኮነን። ሰውራውያን ዝበሃሉ ፕረሲደንትታት ከም እኒ ሳም ንዮማ ናይ ናሚብያን፡ ሮበርት ሙጋበ ናይ ዚምባብወን፡ ነቲ ኣሚኖምሉን ተመባጽዒምሉን ዝነበሩ፡ ፕረሲደንት ካብ ክልተ እዋን (ነናይ ሓሙሽተ ዓመት) ንላዕሊ ንፕረሲደንትነት ክወዳደር ወይ ክምረጽ ኣይክእልን ዝብል ቅዋም ሃገር፡ ካልኣይ ዕድመ ፕረሲደንትነቶም ክውዳእ ምስ ቀረበ፡ መታን ንሳልሳይን ኪኖኡን ፕረሲደንት ክኾኑ፡ ቅዋም ንክመሓየሽ ጽዒሮም እዮም።
እቲ ኣብ ማሕበር ስራሕተኛታት ንጡፍን ተዋሳእን ኮይኑ ፖለቲካዊ ምንቅስቃ መሪሑ ነቲ ንናይ ዛምብያ ፕረሲደንት ኬነት ካውንዳ ንሕልፈት ፕረሲደንትነት ተቓዊሙን፡ ፕረሲደንት ካብ ክልተ እዋናት ንላዕሊ ዕድመ ክህል ዎ የብሉን ዝብል ቅዋም ደጊፉን፡ ናብ ፕረሲደንትነት ዝመጸ ናይ ዛምብያ ፕረሲደንት ዘëሉባ፡ ናይ ክልተ እዋን ናይ ፕረሲደንትነት ዕድመኡ ከኣክል ምስ ቀረበ፡ ፕረሲደንት ንሳልሳይን ኪንኡን መታን ክቕጽል፡ ምምሕያሽ ቅዋም ዝብል ሓሳብ ከምዝብገስ ጌሩ። ብርቱዕ ተቓውሞ ካብ ገለ ሚኒስተራቱን ህዝብን ስለዘጋጠሞ ግን፡ ኣብ መወዳእታ ንሳልሳይ እዋን ንፕረሲደንትነት ከምዘይካየድን ምእንትኡ ኢሉ ቅዋም ከምዘይመሓይሽን ክእውጅ ተገዲዱ።
ሕቶ፡- ሰልፍታት ብናጻ ምርጫ ይወዳደሩ እንተኢልና፡ ነቶም ብወያነ ዝድገፉ ተቓወምቲ ክወዳደሩ ንፈቕደሎም ኣለና ማለት ድዩ? እንታይዉዩ ርእይቶኻ?
ድሩዕ፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ ምምስራት ሕቶ፡ ናይ ህዝቢ መሰልን፡ ካብዉቲ ቅዋም ዘፍቅዶ መስረታዊ ሓርነት ሕልና፡ ምግላጽ ርእይቶ፡ ምንቅስቓስ፡ ምእካብን ምውዳብን ዝበቖለን እዩ (ቅዋም ዓ-19)፡ ዝኾነ ኤርትራዊ ዜጋ ከኣ፡ ምስ ብፕሮግራም ይሰማምዑኒ እዮም ዝበሎም ሰባት(ይውሓዱ ይብዝሑ ብዘየገድስ) ሰልፊ ክምስርት ወይ ናብ ዝተመስረተ ክጽንበር መሰል ኣለ ዎ ።
ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንህዝቢ ብዝያዳ ይጠቅም እዩ ዝብለኦ ፕሮግራም ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ብደካ ምጉስጓስ፡ ኣብ ሃገራዊ ምርጫታት ተሳቲፈን (ተወዳዲረን) መንግስታዊ ስልጣን ንምጭባጥ ወይ ምስ ካልኦቶ ተሻሪኽካ ንምሓዝ፡ ብሰላማዊን ደሞክራስያዊ መገዲ ክቃለሳ ስለዘለወን፡ ንኣመሰራርተአንን ኣሰራርሐአንን ዝእዝዝ ሕጊ ክወጽእ የድሊ። ንድሕነት ሃገር፡ ንድሕነት ህዝቢ፡ ንቕዋማዊ ስርዓትን ንሃገራዊ ቅዋምን ክሳብ እተቐበላን፡ ናይ ወጻኢ ሓይልታት መስርሒ ክሳብ ዘይኮናን፡ ብሰላማዊ መገዲን ቅዋማዊ መትከላትን ክሳብ ዝሰርሓን፡ ነዚ ክሳብ ዘውሓሳን፡ እቲ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ሕጊ፡ ዘተባብዕን መሰል ህዝቢ ዘረጋግጽንዉምበር፡ ቀይዲታትን መግትኢታትን ዘብዝሕ ክኸውን ኣይግባእን።
ኣባል ህግደፍ ስለዘይኮና፡ ወይ ኣባል ህግደፍ ኔሩ ስለዝገደፎ፡ ወይ ኣባል ካልእ ማሕበርን ውድብን ስለዝነበረ ተባሂሉ መግትኢታት ክግበረሉ ኣየድልን። ከምቲ ናይ ክትመርጽን ክትመረጽን መሰል ሓደ ዜጋ ብዝገበሮ ጉድለት ክንፈግ ዘይብሉ፡ ሰልፊ ናይ ምምስራት መሰሉዉውን ክንፈግ ኣይግብኦን። ንኣብነት ግብሪ ዘይከፈለ ዜጋ ብሕጊ ይቕጻዕ እምበር፡ ናይ ኪመርጽን ክምረጽን ይኹንሰልፊ ናይ ምምስራት መሰሉ ክንፈጎ ኣይግብኦን እብል። ብዝተረፈ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፖአልቲካዊ ሓይሊ፡ ደስ ንዘይበሎ ነገር መግትኢ ዓንቀጽ ሓንጺጹ፡ መስረታዊ መሰላትን ሓርነታትን ዜጋታት ክረግጽ ዕድል ክረክብ እዩ።
ዝኾነ ዜጋ ወይ ጉጅለ ኣንጻር ህግደፍ ወይ ኣንጻር መንግስቲ ኮይኑ፡ ንዝህቢ ብመስረት ሃገራዊቅዋም ብሰላማዊ መገዲን ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣኽቢሩን ክሰርሕ ክሳብ ዝመረጸ፡ ሰልፊ ናይምቛüም መሰሉ ሕሉው ይኸውን። ሃገራዊ ቅዋም፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ሓድነት ህዝቢ፡ ድሕነት ሃገር ሰላማዊ ኣገባብ ቃልሲ ዘይቅበልን ናይ ባዕዲ ሓይልታት መሳርሒ ኮይኑ ዕላማታቱ ብዕጥቂ ብረት ከረጋግጽ ዝደልን ወልቀሰብ ይኹን ጉጅለ ግን መሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፊ ክህል ዎ ኣይግባእን እብል።
ሕቶ፡- ሃገራዊ ባይቶ ብግቡእ ኣይሰርሕን ኔሩ ትብሉሉ ምኽንያት እንታይ እዩ? ካብ መዓስዉኸ እዩ ደሚሩ እቲ ጸገም?
ድሩዕ፡ ካብ ናጽነት ክሳብ እዋን ረፈረንደም ህ.ግ. እቲ መንግስቲ፡ ማእከላይ ሽማግለ ህ.ግ. ድማ እቲ ባይቶ ኮይኖም ይሰርሑን ዝተወርሰ ዝሰርሕ ትካላት ባይቶ ስለዘይነበረን ግዝያዊን ስለዝነበሩን፡ ብዛዕባ ሃገራዊ ባይቶ ክዝረብ ዝከኣል ኣይመስለንን።
ድሕሪ ረፈረንደምን ብናይ 19 ግንቦት 1993 ኣዋጅ ቁጽሪ 37/1993 መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ስለዝተኣወደ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ቖይሙ፡ ኣቃውምኡን ስልጣኑን ዕማማቱን ከኣ ብዓንቀጽ 4/1-6 ተነጺሩ። እዚ ሃገራዊ ባይቶዉዚ ብግቡእ ሰሪሑዉዶ ኢልካ ክግምገም እንተኾይኑ፡ እንታይ ስልጣንን ዕማማትን ተሓንጺጹሉ ነይሩ? እንታይ ዕላማታትዉከ ክወቅዕ ነይር ዎ ? ካብኡ ክንደይ ፈጺሙን ኣይፈጸመን ክጽናዕ ኣለ ዎ ። ኣብዉዚ ነዚ ኣርእስቲዉዚ ብዘዕግብ ክትንትን ኣጸጋሚ እዩ። ኣብ ፍሩያትን ኣገደስትን ምህሮ ተወሲዱሎም ድማ ንመጻኢ ናይ ግድን ክፍጸሙ ናብ ዘለ ዎ ም መዳያት ኣተኲርካ ምዝራብ ግን ይከኣል።
ዕላማ ሃገራዊ ባይቶ፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመታት ክሳብ ዝምስረት ኣብ ዘሎ ናይ መሰጋገሪ እዋን፡ ዝለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ሓጋጊ ኣካል ኮይኑ፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላትን ናጽነታትን ክምዝኸበር፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ከምዝሕለው፡ ፍትሒ፡ ሰላምን ርግኣትን ከምዝነግስ፡ መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንምቕራብን ብኲናት ንዝዓነወ ቁጠባ ንምትንሳእን ዘኽእሉ መደባት ዳግመ ህንጸትን ስምምዓትን ከምዝፈጸሙ፡ ደሞክራስያዊ ትካላት ከምዝህነጹ፡ ንህዝቢ ተሓታቲ ዝኾነ ምምሕዳር ከምዝምዕብል፡ምስ ከባቢን ዓለምን ኣድለይቲ ዝምድናታት ከምዝፍጠሩ፡ ክገብር እዩ።
ሓላፍነት ሃገራዊ ባይቶ ድማ፡ ፖሊስታት ምሕንጻጽን ትግባረኦም ምቁጽጻርን፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ልዑላውነትን ኤርትራ ምድላው፡ ፕረሲደንት ምምራጽን ንሱ ብዝኣመመሉ ካቢነ ሚኒስተራት ምቛምን፡ ጸብጻባት ካቢነ ሚኒስተራትን ብኡኡ ዝቐረበ ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ምጽዳቕ፡ ብስም ኤርትራ መሰረታዊ ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ናይ ምክልኻልን ኣህጉራውን ስምምዓት ምፍቃድ ወይ ምጽዳቕ፡ ኣብ መደባት ህዝቢ፡ ተሳታፍነት ህዝቢ ዘረጋግጹ ፖሊስታት ምትላም፡ ኣዋጃት ምውጻእ፡ ምቛም መንግስታዊ ሚኒስትሪታት፡ ኮሚሽናት፡ በዓል መዚታትን ኣብያተ ጽሕፈትን ምጽዳቕ እዩ።
ንሃገራዊ ባይቶ ዝተዋህቡ እዋናዊ ዕማማት ድማ፡ ሃገራዊ ቅዋም ምንዳፍን ምጽዳቕን፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ዝነድፍ ኮሚቴ ምቛምን ስርሑ ምክትታልን፡ ሕጊ ፕረስን ካልኦት ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ዘድልዩ ሕግታትን ዝነድፉ ኮሚቲታት ምቛምን ስርሖም ምክትታልን፡ ኮይኑ ብኣቦ-መንበርነት ፕረሲደንት ኣብ ሸሹዱሽተ ወርሒ ምዱብ ኣኼባኡ፡ ከከም ኣድላይነቱ ከኣ ብመጸዋዕታ ፕረሲደንት ወይ ብጠለብ ክልተ ሲሶ ኣባላቱ ህጹጽ ኣኼባ ይገብር።
እምበራርከስ ስርሑ ብግቡእ ኣሰላሲሉዉዶ ንዝብል ሕቶ ብኸፊልን ብሓፈሻዊ መገድን ንምምላስ፡ ዕላምኡ ወቒዑዉዶ? ዕማማቱ ክሳብ ክንደይ ኣሳሊጡ? ዝተጠቕመሉ ኣገባብዉከ ዕላምኡ ንምውቃዕ ክሳብ ክንደይ ይሳነ ኔሩ ዝብል ሕቶታት ምምላሽ የደሊ።
ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመታት ቅዋም ከምዝጸድቕ ይግበር እምበር ቅዋማዊ መንግስቲ ከምዝምስረት ኣይገበረን፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላትን ናጽነታትን መሊኡ ተኸቢሩ ክበሃል ኣይከኣልን፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ተሓልዩ፡ ኣብ ሕቶ ማዕርነትን ተሳታፍነትን ግን ክነዓቕ ዘይግብኦ ስምዒታት ኣሎ፡ ህዝቢ ፍትሒ ነጊሱሉ ኢሉ ኣይኣምንን፡ ሰላምን ርግኣትን ከኣ ይጽማእ ኣሎ፡ መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽን ኣገልግሎታት ንምዕዛዝን ዝዓለሙ ብዙሓት መደባት ዳግመ ህንጸትንልምዓትን ተሰላሲሎምን ኣፍርዮምንዉኳ እንተኾኑ፡ ሕጂ ግን ልዕሊ ሓደን ፈረቓን ሚልዮን ህዝቢኣብ ሕማቕ ኩነታት ስለዘሎ፡ መነባብሮ ከፊኡ ኣሎ፡ ዳርጋ ኩሉ መንእሰይ ንምክልኻል ሃገር ወፊሩ ንኪጣየስ ይጽበ ኣሎ፡ ደሞክራስያዊ ትካላት ኣይዓንበቡን፡ ምምሕዳራትን ህዝብን ኣይተጠዓዓሙን፡ ምስ ጎረባብቲ ጽቡቕ ዝምድና ኣይተመስረተን፡ ኣብ መደመርያ ተበጊሱ ዝነበረ ጽቡቕ ምስሊ ኤርትራ ኣብ ዓለም ነዊሕ ከይጸንሐ ተደዊኑ ሕጂ ግን ኣብ ምምሕያሽ የምርሕ ኣሎ።
ባይቶ ፖሊስታት ንምሕንጻጽን ትግባረኦም ንምክትታልን፡ ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ንምጽዳቕ፡ ናይ ዝተፈላለዩ መዳያት ስምምዓት ንምፍቃድ ወይ ንምጽዳቕ፡ ኣዋጃት ንምውጻእ፡ ካቢነሚኒስተራት ንምቛምን ንምምስራት ላዕለ ዎ ት መንግስታዊ ኣካላት ንምጽዳቕን፡ ከምኡ ከኣ ብስሩዕኣኼባታቱ ንምግባርን፡ ዘኽእሎ ሰብኣዊን ተካላውን ዓቕሚ ኣየማዕበለን፡ ኣኼባታቱ ብስሩዕ ኣየካየደን። ናይ ኲናት ኩነታት እናሃለው ዎ ን ህጹጽ ኣኼባታት ኣይገበረን።
ገለ ካብዉዚ ጉድለታትን ሕጽረታትን ነዚ ግዳማዊ ረቛሒታት ዘስዓብ ዎ ዉኳ እንተኾነ ብዙሕ ካብኡ ውሽጣዊን ክፍታሕ ዝኽእል ዝነበረን እዩ። ጠንቁን ሓላፍነቱን ድማ ናብ ምሉእ ባይቶ ዝወድቕእዩ። ክሳብ ሓደ ውሱን ደረጃ ምሉእ እምነት ኣብ ፕረስደንት ኣንቢርካ ሸለል ምባል፡ ሕጽረት ሓበሬታ ምህላው፡ ናይ ግንባርን መንግስትን ስራሓት ምድባላቕ ሰሪ ምትእምማን ተቢዕካ ዘይምቅዋምን ነሓፊነት ምስዕራርን፡ . . ወዘተ ገለ ካብዉቶም መበገሲታት ድኻም ሃገራዊ ባይቶ ኮይኖምክጥቀሱ ይከኣል።
ሃገራዊ ባይቶ ኣየጽድቖዉምበር ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ካልኦትን ኣይነበሩን ዲዮም ዝብልሕቶ ክለዓል ይኽእል እዩ። ባደት ኮነ ናይ ልምዓት መደብ ብመሰረት ናይ ሃገር ናይ ልምዓት ስትራተጂ ቀዳምነታት ሒዞም ዝስርዑ ናይ ዓመትን ብዙሕ ዓመታትን ስራሓት ብውሳነንን፡ ንምትግባሮም ዘድሊ ካብ ውሽጥን ግዳምን ክርከቡ ዝኽእሉ ጸጋታት (ሰብኣዊ፡ ንዋታውን ገንዘባዉውን)ምምቕራሕን ማለት እዩ። ክንደይ ጸጋታት ናብ ምክልኻል፡ ክንደይ ጸጋታት ናብ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ክስላዕ የድሊ? ድሩትነት ናይ ጸጋታት ስለዘሎ ኣየናይ መዓስ ይግበር? ፈጻሚ ኣካል ወይ ፕረሲደንት ካብ ሓደ ናብ ካልእ ብዊንትኡ ከየመዛብል ድማ መቖጻጸሪ ኣገባብ ምትእትታውናይ ሃገራዊ ባይቶ ሓላፍነት እዩ። ቁጠባና ድኹም ኣታዊታትና ድማ ዘይንቡይ ስለዝነበረ፡ ብኸምኡ ክሰርሕን ብባይቶ ክጸድቕን ኣይከኣልን ነይሩ ክበሃል ኣይከኣልን። ንመደመርያ ውሑድ ዓመታት ናይ መምሃሪ መስርሕ ኮይኑ፡ ደሓር ግን ብግቡእ ክትግበር ዝነበሮ እዩ። ብዝተረፈ ሓላፍነት ሃገራዊ ባይቶ ብፈጻሚ ኣካል (ሚኒስትሪ ፋይናንስ ወይ ፕረሲደንት) ተሓዲጉ እዩ ጸኒሑ። ሓጋጊ ኣካል ንፈጻሚ ኣካል ዘለ ዎ ናይ ምቁጽጻር ሓላፍነት ድማ የዳኽም።
ንሓጺር ናይ መስጋገሪ እዋን ተባሂሉ ሸለል ስለዝተባህለን ሕጂ ከም ተመኩሮ መምሃሪ ኮይኑ ክውሰድ ስለዝከኣልን እምበር፡ እቲ ዝዓበየ ጸገም መራሒ መንግስቲ፡ ፕረሲደንት፡ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ኣቦ መንበር ክኸውን ኣይነበሮን። ባይቶ ከኣ ብደካ ውሽጣዊ መምርሒ ስራሕ ምውጻእ፡ ግዝያውያንን ቀወምትን ኮሚቲታት መስሪቱ፡ ንፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን፡ ማሕበራውን ቁጠባውን፡ ምክልኻልን ድሕነት ሃገርን፡ ሕጋውን ምምሕዳራውን ከምኡውን ሰብኣዊ መሰልን ጉዳያት ብኪኢላታትን ተሳትፎ ህዝብን እናጽንዓ ንውሳነ ባይቶ ዘቕርባ ጌሩ ኪሰርሕ ነይር ዎ ። ኣብ ሸሽዱሽተኣዋርሕ እሞ ንሱ ከኣ እናተመጠጠ ዝናዋሕ ኣኼባታት ዘይኮነ፡ ብደካ ኣብ ዓመታዊ ዕረፍቲ ብቐጻሊ እናተኣከበ ጉዳይ ሃገር ዝዝትን ኣገደስቲ ሕግታት ዝውስንን ክኸውን ነይር ዎ ። ሕጂዉውን ናብ ሓቀኛ ቅውማዊ ስርዓት ክንሰጋገር እንተኾይንና፡ እዝን ካልእ ንቅዋማዊ ስርዓት ክዋደድ ዝግበኦ ነገራትን ከሎ ጌና ክፍጸም የድሊ። ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ፈጻሚ ኣካል ንትግባረ እዞም ተደለይቲ ነገራት መታን ከየደናጕን ከይዕንቅፍን ሃገራዊ ባይቶ ዋላ ግዝያዊ ኣቦ-መንበርን ኮሚተታትን ኣቚሙ ብተሳትፎ ህዝብን ክኢላታትን ክሰርሓሉ ዘድሊ ይመስለኒ።
ሕቶ፡- ኣብ ውሽጢዉዚ ዓሰርተ ዓመታት ብዙሕ ናይ ሚኒስተራት ምቅይያር ተጌሩ። ሃገራዊ ባይቶ ከጽድቖ ኔር ዎ ዶ? ናይ ብቕዓት ጸገም ስለዝነበረ ዲዩ ወይስ ኻልእ ምኽንያት ነይሩ?
ድሩዕ፡ ካቢነ ሚኒስተራት ብፕረሲደንት ተኣሚሙ ብሃገራዊ ባይቶ ይቐውም (መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ) ቀዳማይ ካቢነ ሚኒስተራት ኤርትራ ድማ ብኸምኡ ቖይሙ። ኣብ መንጎ ምዱብ ኣኼባታት ሃገራዊ ባይቶ፡ ፕረሲደንት ንሓደ ወይ ዝያዳ ሚኒስተር/ራት ካብ ስራሕ ደው ከብልን፡ ኣብ ዝመጽእ ምዱብ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ብምጽዳቕ ሃገራዊ ባይቶ ክትክእን/ኡን ይከኣል። ኣብ ተመክሮና፡ ብሸለልትነት ሃገራዊ ባይቶ፡ እዚ ኣገባብዉዚ ኣይተሰርሓሉን። ስሩዕ ግዜ ኣኸባታትዉውን ኣይተኸበረን።
ዕድመ መሰጋገሪ መንግስቲ ካብ ዓርባዕተ ዓመት ክነውሕ ስለዘይንበሮ፡ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመት ሚኒስተራት ምቅይያር ኣይድገፍን። ካብ ኣርባዕተ ዓመት ንላዕሊ ምስ ተመጠ ግን፡ ሚኒስተራት ጥራይ ዘይኮነ ፕረሲደንትዉውን ዘይቕየረሉ ምኽንያት እኮ የለን እዩ። ቦታ ፕረሲደንት ወይ ፕረሲደንት መሎኮታዊ ኣይኮነን።
ኣብ ከም ናይ ሕብረተሰብና ማሕበራዊ ኣቃውማን ደረጃ ምዕባለን ንፕረሲደንት ኮነ ንሚኒስተርዝሕጸ ሰብ ኣብ ብቕዓት ጥራይ ክምርኮስ ኣለ ዎ ክበሃል ኣይከኣልን። ብቐንዱ ፖለቲካዊ ሕርያ እዩ። ነቲ ብዙሕነት ናይ ሕብረተሰብ መታን ከንጸባርቕ፡ ኮነ ኢልካ ሃይማኖት ከባብን ጾታን ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። ንሞዛይካዊ መልክዕ ዘይኮነ ግን፡ ብብቑዓት ካብዉቶም ዝተፈላለዩ ኣብ ግምት ክኣትዉ ዘለ ዎ ም ረቋሒታት መሰረት ብምግባር ክኸውን የድሊ።
ኣብዉዚ ዝሓለፈ ናይ ሸውዓተ ዓመት ተመኩሮና፡ ናይ ሚኒስተራት ምቅይያር ተጌሩ እዩ። ብምጽዳቕ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ዘይምዃኑ ርዱእዉኳ እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊ ፕረሲደንት ብዝነበረ ክቱር እምነት እቲ ሕጋዊ ሕቶታት ኣይለዓልን ኔሩ። ዕቃበታትን ትዕዝብቲታትን እናሃለወን እናዕበየ እናኸደን ከሎዉውን። ምስ ሕቶ ኲናትን ሰላምን ዝተፈጥረ ስግኣታትን ግን ዕውር እምነት ኣብ ሕቶምልክት ክኣቱ፡ ስድራቤታዊ ኣሰራርሓ ዘየዋጽእ ኮይኑ ሕጋዊ ኣሰራርሓታት ክድለ፡ ንድሕሪት ተመሊስካ ብግርህነት ተታሒዙ ዝነበረ ጉዳያትዉውን ብነቐፈታዊ ዓይኒ ክረአ፡ መጻኢ ጉዕዞ ከኣ ድሓር ከየጣዕስ ውሑስ ባይታ ከምዝንጸፈሉ ክግበር፡ ተደልዩን ተደሚሩን።
ቀደም ተዘሪቡሉ ዘይፈልጥ መቅይያራት ኮነ ምድስካላት፡ ደሓር ግን ኣብ ባይቶ ምስ ዝተጋህዱናይ ኣረኣእያ ፍልልያት ክመጹ ንዝደመሩ ለውጢታት ክዝረበሉ ደሚሩ። ንናይቶም ውልቀሰባትጥቕምን ስልጠናን ዘይኮነ፡ ኪኖኡ ዝኸይድ ጠንቂ ስምብራትን ከምዘለ ዎ እናበርሀ ብዝያዳ እናኣሰከፈን ስለዝመጸ ብዛዕባ ሸለል ይበሃል ንዝነበረ ምቅይያራት ዘይምዝራብ ክጣዕስን ተቓውሞ ከስዕብን ደሚሩ። ኣብ ቅድሚ ኣደራዕ ወሪድ ዎ ዘሎ ህዝቢ ብዛዕባ ኣብ መንግስቲ ዝርከቡ ሓለፍትን ሕቶ ሓላፍነታትን ምዝራብ፡ ብዛዕባ ስልጣን ምድላዪን ተኸሊእካ ምኹራይን ጌሩ ስለዝግለጽ፡ ንክትዛረበሉ ዘሰክፍዉኳ እንተኾነ፡ ኪኖ እቶም ውልቀሰባት ዝኸይድ ትርጉም ስለዘል ዎ ፡ ክዕበጥ ኣይጽቡቕን እዩ። ብውሑዱ መምሃርን መለበምን ክኸውን ይግባእ።
ሎሚ ጽባሕ ወያነ ወራር ክኸፍት እዩ ተባሂሉ ትጽቢት እናተገብረ፡ ወያነ ጸላእቱ ዝኾኑ ኣብ ማእሰርቲ ዝነበሩ ክኢላታት ኣባላት ደርግ ፈቲሑን መተባብዒ ሂቡን ኤርትራ ንምስዓር ኣብ ኲናት እናሰለፈ፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዋላ ንውሉድ ወለዶ ኣብ ዕዳን ዕድዕዳን ይእቶ ብዘይገድስ ወያነ ዶላራት ጫሕ እናበለ ወጻእተኛታት ክኢላታት መርሰነሪታት እንውፈረ፡ ኩሎም ምኩራት ወተሃደራዊ ኪኢላታትና ናብ ዓውዲ ኩናት ከም ዝዋፈሩ ምግባርን፡ ወጻእተኛታት ክኢላታት ምዕዳግ/ምክራይን እኳ ይትረፍዉምበር፡ ብናይ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ጉዳይ ኣሳቢብካ፡ መኸተና መታን ክሕይል ኣካያይዳን ንኽመዓራረ ተቓውሞ ስለዘረኣየ፡ ንደነራል ሓለቃ ስታፍ ምድስካል፡ ናይ ውልቀሰብን ናይ ስልጣን ሕቶን እዩ ኢልካ ጥራይ ክሕለፍ ኣይከኣልን።
ተመዛቢሉ ንዘሎ ህዝቢ ዘድልዮ ህጹጽ ረድኤት ክሕግዛ ጻውዒት ዝተገብረለን ዘይመንግስታውያንውድባት (ሞሐሠዘ)፡ ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ ብሃንደበት ከይትሰጉና ንዓና ዝምልከት ፖሊስኹም ብጽሑፍ ሃቡና ይብላ ስለዘለዋ፡ የድሊ እዩ ዝበሃል ርእይቶ ስለዝሃበት ሓላፊት ኮሚሽን ረድኤት ስደተኛታትን ኤርትራ ካብ ስርሓ ክትቅየር ውልቃዊን ናይ ስልጣን ሕቶን እዩ ኢልካ ጥራይ ክሕለፍ ኣይከኣልን።
ካልእዉውን ብዙሕ ከምኡ ተራእዩ እዩ። ኣብ ካልእ ግዜ ኔሩ እንተዝኸውን ዕቃበታትን ትዕዝብታትን እናሃለወካ ኣይምተዘርበሉን። ኣብዉዚ እዋንዉዚ ግን ንኩነታት ህዝቢ ብዛዕባ ዘደሊ ኣገዳሲ ጉዳያት ስለዝኾነ፡ ናይ ግድን የዛርብ። ሃገራዊ ባይቶ ከጽድjዉኳ እንተለ ዎ ፡ ፕረሲደንት ሚኒስተራትክቕይርን ዝኾነ ካልእ ምኽንያት ክህብ ስለዝኽእልን ግን፡ ንትዕዝብቲ ዝተርፍ ይኸውን።
ኣብ ሃገራዊ ትካላት፡ ብዙሕነት ሕብረተሰብና ንምንጽብራቕ፡ ብደካ ፖለቲካዊ ሕርያ፡ ካብ ኩሉ ወገናት ብቕዓት ከምዝጥረን ከምዝህሉን ንምግባር፡ ብውጥን ዕድላት ምኽፋትን ምትብባዕን ከድሊእዩ። ኣብዉዚ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ብደካ ፖለቲካዊ ሕርያ፡ ኣብ ማእከላይን ካልኣይን ላዕላይን ደረጃታት ካብ ዝርከቡ ተመሃሮ ብሄር፡ ሃይማኖት ጾታን ኣብ ግምት ብምእታውን ብፍሉይ ቖላሕታን ሓገዝን ናብዉተን ኣገደስቲ ሃገራውያን ትካላት ዋላ (ሰራዊት) ንምምልማል ክሳብ ክንደይ ወፍሪ ጌርና ፍሬኡ መዓስ ንጽበን ክንግምግም የድልየና እዩ። ምኽንያቱ ንሓዋሩ እቲ ፖለቲካዊ ሕርያ ብመምዘኒ ብቕዓትን ኪስነ ስለዘለ ዎ ብደረጃ ሚኒስተራት ከይተረፈዉውን።
ሕቶ፡- ብሰንኪ ኩናት ምስ ወያነ ዘጋጠመ ጸገምን ጠንቁን እንታይ እዩ ትብል?
ድሩዕ፡ መስዋእቲ፡ ምምዝባል፡ ዕንወት . . . ክንድዚዉዩ ኢልካ ክጽብጸብ ኣይከኣልን። ዘስካሕክሕን ስምብራቱ ንነዊሕ ዝጸንሕን እዩ። ክትዝርዝረሉ ዘይኮነ፡ ኣብ ምፍትሑ ክትሕግዞ እዩ ትጽቢት ዝግበር፡ ተመዛቢሉ ዘሎ ህዝቢ ዓዱ ተመሊሱ መነባብሮኡ ከመሓይሽ፡ ከቲቱ ዘሎ መንእሰይ ቀልጢፉ ዝጣየሰሉ ኩነታት ክፍጠር፡ ድሕሪ ሕጂ ህዝብና ኲናት ዘይርእየሉ ኩነታት ክመጽእ ይድለ ኣሎ። ንምቅላሉን ንምፍትሑን ከኣ ብርቱዕ ጻዕሪ፡ ብዓቢኡ ድማ ሰላምን ምርግጋእን ክሓትት እዩ። ሓቀኛ ቅዋማዊ ስርዓት ከኣ ምዘëእ ኩነታት ክፈጥር ይኽእል። ጠንቁ ናይ ወያነ ወራር እዩ። ናትና ድኻም ግን ብግቡእ ክግምገም ዝግብኦ እዩ።
ሕቶ፡- ንናይ ደገ ማዕከናት ዜና ሓበሬታ ካብ ምሃብ ተjጢብኩም ከምዘለኹም ይዝረብ። ንምንታይ ከምኡ ኮይኑ?
ድሩዕ፡ እቲ ጉዳይ ንህዝብና ስለዝምልከት።
ሕቶ፡- ሕራይ፡ እዚ ምንቅስቓስኩም ብኸመይ ደሚሩ? ዝመርሖ ሰብዉከ ኣለ ዎ ዉዶ?
ድሩዕ፡ ከም ኣባልት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ሓድሽ ነገርን ሓዲሽ ምንቅስቓስን ኣላዓዒልናኣሎና ክብል ኣይክእልን። ኩሉ እቲ ነልዕሎ ዘሎና ሕቶታትን ርእይቶታትን ናይ ውድብ ሕቶታትን ርእይቶታትን እዩ። ብዕትበትን ጭቡጥ ስጉምቲታት ብምውሳድን ከተተግብሮ ናይ ምጽዓር ሕቶ ጥራይ እዩ ዝመስለኒ። ብተፈላለየ ምኽንያታት (ድኽመት እዩ) ክንሰርሓሉን ክንቃለስሉን ዝነበረናዉምበር፡ ናይ 15 ሰባት ፍሉይ ኣደንዳ ኣይኮነን። ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ናይ መሰጋገሪ ኣገዳሲ (ሆሦሕሩሕሆሃማ) እዋን ስለዝኾነ ግን፡ ብትብዓት ክንገጥሞ ዘለና ኮይኑ ረኺብናዮ ኣሎና። ህዝብና ሓቀኛ ቅዋማዊስርዓት ተኪሉ ክንርኢ ስለንደሊ።
እቲ ጉዳይ ተመኻኺርካ ዝተበገሰን፡ ኣብዉዚ ኣዋንዉዚ እዩ ነቂሉ ዘይትብሎን ኮይኑ እናተዋህለለንኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝተንጠልጠለ ኣስጋኢ ኩናታን ዝወረደ ጸገማትን ዝደረኾን ተርእዮ እዩ ክብል እደፍር። ናይ ነብሰ ነቐፈታን መብጻዓ ምሕዳስን ተርእዮ እዩዉውን።
ናይ ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ኣካል ምበር ዝተፈልየ ስለዘይኮነ፡ ከም ፍሉይ ኣካል ክትዛረበሉን ክውሰድን ኣይከኣልን። ናይ ዘይተዛረቡ ኣባላት ማእከላይ ሃገራውን ባይቶታት ናይ ካድረታትን ኣባላት ውድብ፡ ከምኡ ከኣ ናይ ህዝቢ ድሌት ስለዘሎን ድማ ናይ ፍሉያት ሰባት ጌርካ ክውሰድ ኣይግብኦን።
ሕቶ፡- ተራ ናጻ ፕረስ ሃገርና ከመይ ትግምግሞ?
ድሩዕ፡ ኣብ ሃገርና ብሕታዊ ፕረስ፡ ሓደ ወልዶ እዩ ዘሎ፡ ሰብኣውን ትካላውን ዓቕሙ ጌና ትሑት እዩ ዘሎ። ብናይ መንግስታዊ ፕረስ ተዓብሊሉን ተዓፊኑን ስለዝጸንሐ፡ ሕጂ ይብገስ ኣሎ። ንምዕባለኡ ክሕግዝ ዝኽእል ጉዳያትን ዕቑር ዓቅምን ስለዘሎ ግን ትስፉው እዩ።
ኣብዚ እዋንዉዚ ዝረአ ዘሎ ስምዒታውን ዘለፋ ዝተሓወሶን ዘረባታት(ካባና ደሚርካ) ቀስ ብቐስዘፍ ክብልን፡ ብእርኑብን ንርእይቶታት ጥራይ ብነቐፌታውን ሃናጽን መገዲ ዝርኢን ጽሑፋት፡ እናተተከአ ክኸይድን እዩ።
ብሕታዊ ፕረስ፡ ኣብ ምዕማቝ ደሞክራሲን ምምዕባል ፖለቲካዊ ባህልን ኣገዳሲ ተራ ስለዘጻወት፡ ናይ መንግስቲን ብሕታዊ ክፋልን ቖላሕታን ደገፍን ከድልዮ እዩ። ምምዕባሉን ምድልዳሉን ብውሽጣዊ ትሕዝቶ ጥራይ ስለዘይከኣል፡ ከምዉቲ መንግስትን ማሕበራት ሓፋሽን ዓቕመን ንምምዕባል ብግሉጽ መገዲ ናይ ወጻኢ ሓገዝ ዝሓታን ዝረኽባን፡ ብሕታዊ ፕረስዉውን ካብ ከምኡ ሓገዝ ክጥቀም ዝኽእልን ዘለ ዎ ን ኮይኑ ይረኣየኒ።
ኩሉ ግዜ ብፍላይ ከኣ ኣገዳሲ ነጥቢ መቐይሮ ኣብ ዝኾነ ናብ ቅዋማዊ ስርዓት መስጋገሪ እዋን፡ ህዝቢ ብናጻ ርእይቶኡ ክህብን፡ ንመጻኢ ጉዕዞኡ ኣዝዮም ጸለውቲ ኣብ ዝኾኑ ጉዳያት ብክፉትከመያየጥን፡ ስለዝግባእ ናጻ ፕረስ ኣገዳሲ እዩ። ብዝኾነ ይኹን ምስምስን ስልበጣን ክዕፈን ከኣ ኣይግባእን።
ኣብ መወዳእታ ክትብሎ ትደሊ ነገር እንተሎ፡ ዕድል ክንህበካ?
ድሩዕ፡ እዚ ኩነታትዉዚ ንህዝቢ ኣሻቒል ዎ ምህላዉ ይሰመዓንን ከምኡ ምዃኑ የሕዝነንን። ህዝቢኪሻቐል ኣይንደሊን ኢና። ካብዉዚ ኩሉ ሽግር ወጺኡ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ቅሳነት ኪስእን ኣይግባእን። ኣይ ኢዱን እዩ። ከምኡ ኪኸውን የብሉን።
እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ፍልልይ ኣብዉዚ እዋንዉዚ ከጋጥም ዘይክእል ዚነበረ ኣይኮነን። ንህዝቢ ዘሻቕሎ ዘሎ ግን ናብ ጎነጽን ዘየድሊ ሓይሊ ምጥቃምን ከየምርሕ እዩ። ከምኡ ከይከውን ንሕና ሕጋዊ ሰላማዊን ዘተኣዊን መንገዲ ጥራይ ኢና ኪንጥቀም ጸኒሕናን ኪቕጽል ንደልዮን።
ሰራዊታና ብደካ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳብ ሕጂ ተጋዳላይ ዚሕመረቱ ኮይኑ ስለዚጸንሐ ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ሃገር ጸግዒ ውድብ ሒዙዉኳ እንተኾነ ንቕዋም ዚምእዘዝን፡ ኣብ ፖለቲካዊ ፍልልያት ውሽጢ ሃገር ከምሃገራዊ ትካል ኢዱ ከእቱ ስለዘይብሉን፡ እዚ ዘሎ ፍልልይ ናብ ጎነጽን ሓይሊ ምጥቃምን ከምርሕ ኣይክእልን። ኣይግባእን ከኣ።
ፕረሲደንት ካብ ሕጊ ወጺኡ ነዚ ዘሎ ናይ ኣረኣእያ ፍልልይን ሰላማዊ ተቓውሞን ብጎነጽ ወይብኻልእ ኣመሳሚሱን ጉልባብ ገይሩን ኪድርቁስ ኪፍትንን ኣይግባእን። ብምምይያጥን ክፉት ዘተንጥራይ ዚፍታሕ እዩ። ባዕሉ ብሕጊ ኪሕዞ እንተኾይኑ ከኣ፡ ባዕሉ ከሳሲን ፈራዲን ክኸውን ከምዘይክእል ኪበርህ የድሊ።
ህዝቢ ተዓዛባይ ኪኸውን ስለዘይብሉ፡ ከምዉቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሞንጎ ደብሃን ሻዕብያን ኪዓርቕዝጸዓረን ኣገዳሲ ተራ ዝተወጻወተን ሕጂዉውን ሓላፍነት ኣለ ዎ ። ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን (ውግእ ወያነ) ሰላማዊ ፍታሕን ዕርቂን ንኽርከብዉኳ ብመራሕቲ ሃይማኖቱ ዝጸዕረ፡ ናይ ውሽጡ ሽግር ንምፍታሕ እሞ ከኣ ልዑል ሓላፍነት ኣለ ዎ ኢለ እኣምን።
የቐንየልና ድሩዕ
ድሩዕ፡ የቐንየለይ


text:
ሚኒስተር ምክልኻል እስራኤል፣ ሰራዊት እታ ሃገር ንስደተኛታት ዝገብሮ ሓገዝ ብቕጽበት ደው ከብል ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ።
ሚኒስተር ኣቪግዶር ለይበርማን ንሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ኣብ ዘመሓላለፎ ትእዛዝ፣ ገለ ኣሃዱታት ሰራዊት ኣብ ትርፊ ግዚኦም ንስደተኛታት ዝገብርዎ ወለንታዊ ሓገዝ ኣድላዪ ከምዘይኮነ፣ ናይ ዕረፍቲ ግዚኦም ክጥቀምሉ እንተደልዮም ከኣ ንግዳያት ናዚ ክሕግዙ ይግባእ ኢሉ።
ኣባላት ሰራዊት እስራኤል ናይ ዕረፍቲ ግዚኦም ብፍላይ ህጻናት ተዓቚቦምሉ ዝርከቡ ከባቢታትን ቤት ትምህርታትን ደቡብ ተልኣቪቭ ብምኻድ ምስቶም ህጻናት ግዜ ከሕልፉ ጸኒሖም’ዮም።
ነዚ ዝተኣታቶ ዘሎ ወለንታዊ ህጻናት ስደተኛታት ናይ ምሕጋዝ ባህሊ፣ ሓያሎ ኣባላት ሰራዊት ብሓጎስ ከምዝፍጽምዎ ይነግሩ። ንሳቶም ንማዕከናት ዜና እስራኤል ኣብ ዝሃብዎ ቃል፣ ስደተኛታት ዘሕልፍዎ ናይ መከራ ህይወት ክርድዎ ከምዝሓገዞም ይገልጹ።
ሓድ ሓደ ነበርቲ ዞባ ሻፒራ ብኣንጻሩ ኣብ ዘስምዕዎ ዘለዉ መረረ ሰራዊት እስራኤል ምስ ደቂ ስደተኛታት ክጻወቱን ክሰኣሉን ክንርኢ እንከለና ዝተኸሓድና ኮይኑ ይስመዓና፣ ድሕሪ ምባል፣ ስደተኛታት መሰል ከምዘይብሎምን ካብታ ሃገር ክወጹን ከምዝግባእ ፖሊሲ መንግስቲ ስለዝኾነ፣ ከኽብርዎ ምተገበአ ይብሉ።
ኣቐድም ኣቢሉ ነበርቲ’ቲ ዞባ ከቕርብዎ ዝጸንሑ ተደጋጋሚ ጥርዓናት፣ ‘ወተሃደር ንህጻናት እንተሓገዘ እንታይ ኣበር ኣለዎ’ ዝብል ምላሽ ክህበሉ ዝጸንሐ ሚኒስተር ምክልኻል እስራኤል፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ሳልስቲ ኣንጻራዊ ትእዛዝ ምሃቡ፣ ኣብታ ሃገር ንዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ኣቖጢዑ ከምዘሎ’ዩ ዝንገር።


text:
Radio Erena: 07 June 2016
ውድብ ጥዕና ዓለም ብ3 ሰነ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ብሕማም yellow fever ከምዝተለኽፉ ዝተጠርጠሩ 22 ሰባት ከምዝመዝገበ ሓቢሩ።
ተርእዮ እቲ ሕማም ምስቲ ናይ ኣብ ኣንጎላ ምስፍሕፋሕ ምትሕሓዝ ክህልዎ ከምዝኽእል’ውን ኣሚቱ።
ኣብ ወርሒ ታሕሳስ 2015 ኣብ ኣንጎላ ዝተራእየ ሕማም yellow fever ቅድሚ ምስፍሕፍሑ ኣብታ ሃገር ካብ ዝነብሩ ኤርትራውያን ብውሕዱ 7 ግዳያት እቲ ሕማም ምዃኖም ኣይርሳዕን።
ድሕሪ ሃንደበታዊ ሞት እቶም ኤርትራውያን ብደረጃ ሃገራት ኣብ ዝተኻየደ ምጽራይ ኣብ ኣንጎላ ብውሕዱ ኣስታት 2 ሽሕ ሰባት በቲ ሕማም ከምዝተለኽፉ ክረጋገጽ ክኢሉ።
ኣብዘን ዝሓለፋ ሸውዓተ ኣዋርሕ ከኣ 325 ሰባት ብሰንኪ እቲ ሕማም ከምዝሞቱ ይጠቐስ።
እዚ ኣብ ኣንጎላ ዝተራእየ yellow fever፣ ምስ ተጓዓዝቲ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ከይስፋሕፍሕ ሃገራት ኣብ ክታበትን ካልእ ምክትታልን ከድህብ ውድብ ጥዕና ዓለም ምጽውዑ ይፍለጥ።
ኡጋንዳን ደሞክራስያዊት ሪፖብሊክ ኮንጎን ምልክታት እቲ ሕማም ዝተራእዮም 10ታት ሰባት ከምዝመዝገባ’ውን ገሊጸን ኣለዋ።
ካብን ናብን እዘን ሃገራት ዝንቐሳቐሱ ኤርትራውያን ነጋዶ ይኹኑ ካልኦት፣ ስሩዕ ክታበት ኣንጻር yellow fever ከምዝወሰዱ ከረጋግጹን ካልእ ንምስፍሕፋሕ እዚ ሕማም ከጋድድ ዝክእል ኩነታት ከወግዱን ይግባእ።
Yellow fever ምስ ሕማም ዓሶ ዝመሳሰል ኮይኑ፣ ረስኒ፣ ቅርጥማት፣ ድኻም፣ ሸውሃት ምዕጻው፣ ሕማም ርእሲ፣ ዕግርግር ምባልን ተምላስንን ዝኣመሰሉ ምልክታት ዘርኢ፣ ብቫይረስ ዝስዕብ ሕማም’ዩ።
ካብ ሰብ ናብ ሰብ ብጣንጡ ዝመሓላለፍ ምስ ምዃኑ ከኣ፣ ካብ መንከስቲ ጣንጡ ንምልክኻል ልዑል ጥንቓቐ የድልዮ።
=============================


text:
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ ኣምላኽ ኣሜን።
መስከረም ፳፰/28 ዕረፍታ ለቅድስት ሶስና
ኢያቄም ዝበሃል ኣብ ባቢሎን ዝቕመጥ ሰብኣይ ነበረ። ሶስና እትበሃል ጓል ኬልቅዩ ድማ ተማርዓወ ።ንሳ ኣዝያ ጽብቕትን ንእግዚአብሔር እትፈርሕን ሰበይቲ ነበረት። ወለዳ ጻድቃን ነበሩ ፡ንጓሎም ድማ ሕጊ ሙሴ ምሂሮምዋ ነበሩ። ሰብኣያ ኢያቄም ካኣ ኣዝዩ ሃብታም ሰብኣይ ነበረ።ኣብ ጥቓ ገዝኡ ድማ ገፊሕ እና ኣታኽልቲ ነበሮ።ኣይሁድ ድማ ካብ ኩሎም ዝኸብር ንሱ ስለ ዝነበረ ናብኡ ይመጹ ነበሩ።በታ ዓመት እቲኣ ካብቶም ሕዝቢ ክልተ ሽማግለ ደያኑ ክኾኑ ተሸሙ ።ንሳቶም ድማ ከምቲ እግዚአብሔር ብዛዕብኦም “‘ካብ ባቢሎን ዓመጽ ክወጽእ እዩ፡ንህዝቢ ዘመሓድሩ ደያኑ ፍትሒ ምሃብ ኣይክኽእሉን ኢዮም” ዝበሎ ዓመጸኛታት ነበሩ።እቶም ብሕጊ ፍትሒ ንምርካብ ጥርዓን ዘለዎም ድማ ናብኦም ይመጹ ነበሩ (መጽ.ሶስና ፩፡፩-፮/1፡1-6)።
ሶስና ማለት ለዋህ ርግቢት ማለት ኢዩ። ንሳ ሕጊ እግዚአብሔር ዝተማህረት ብመልክዓ ካኣ ኣዝያ ጽብቕቲ ነበረት። ንሳ ንኣምላኽ እትፈርሕ ንሰብኣያ እተኽብር ትሕትን ምእዝዝትን ሰበይቲ ነበረት። ካብ ጸግሪ ርእሳ ክሳዕ ጽፍሪ እግራ ብዘይ ምቁራጽ ሰብነታ ብምልኡ ብነዊሕን ወለል ዝብል ክዳን ገይራ እትሽፍን ዝነበረት ሰበይቲ ኢያ።ሰብኣያ ዝያዳ ኩላቶም ኣይሁድ ዝኸበረ ሰብ ብምባሩ እቶም ዝተሸሙ ደያኑ ኣብ ቤቱ ኮይኖም ንዝመጾም ሰብ ይዳንይዎን ዘረብኡ ይሰምዕዎን ነበሩ።ከምዚ ኢሎም ከለዉ ከምቲ ኣብ
መጽሓፍ ሶስና ተመዝጊቡ ዘሎ “ኣእምሮኦም ስለ ዝተደፍነ ፡ቅኑዕ ፍርዲ ከምዘሎ ረስዑ፡ኣዒንቶም ስለ ዝጸልመተ ፡ ንእግዚአብሔር ከም ዝግባእ ዘንግዑ።” ከም ዝበለ ንሳቶም ዝተዋህቦም ሓላፍነት ዝዘንግዑ ንነገራት ካኣ ብዓኒ ቅንዕና ዘይጥምቱ ሰባት ኮኖም ተረኽቡ።በታ ኩሉ ግዜ ኣብ ቤት ምስተኣከቡ ዝርእይዋ ዝነበሩ ሶስና ‘ውን ብመልክዓ ልቦም ክፋእ ክሓስ ጀመረ፡”ክልቲኦም ድማ ብፍትወት ሶስና ነደዱ ፡ብዛዕባ ዝነበሮም ስቓይ ግና ነንሓድሕዶም ኣይተገላለጹን ። ከመይ
ንሓድሕዶም ንኣኣ ንምርካብ ዘለዎም ድልየት ንምግላጽ ተሓፋፊሮም ነበሩ። ስለዚ ድማ ንዓኣ ንምርካብ ካብ መዓልቲ ንመዓልቲ ተሃንጥዮም ይሕልውዋ ነበሩ” መጽ.ሶስና፩፡፱-፲/1፡9-10)።
ሰብ ንሰይጣን ኣብ ልቡ ቦታ እንተድኣ ሂብዎ ኣብ መጨረሽታ ብሓሳባት ሰይጣን ክኸይድ ናይ ሂወቱ ኣላዪ መድረኽ ካኣ ሰይጣን ኮይኑ ኢዩ ዝተርፍ።እዞም ክልተ ደያኑ ኣብቤታ ሶስና ዘምጽኦም ዝነበረ ንሰባት ፍትሒ ንምውጻእ ኢዩ ።እነተኾነ ኣብ ጉዳዮም ኣይጸንዑን፡እኳ ድኣ ኣብ ልዕሊ እታ ብሓዳርን ብቃል ኪዳን ተማእዚዛ እትኸይድ፡ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ሰብን እርኑብ ኣካይዳ ዝነበራ ሶስና ክፉእ ነገርክሓስቡን ናብ ትግባሬኡ ክጓየየኡን ተራእዩ።
ሶስና ኣብ ልዕሊኣ ዝሕሰብ ዘሎ ነገርን ተዳልዩላዝነበረመጻወድያን ኣይትፈልጥን ነበረት።ንሳ ወለዳ ሕጊ ኣምላኽ ምሂሮም ስለ ዘዕበይዋ ፡ሓሳባን ናብርኣን ዝነበረ በቲ ዝተማህረቶ መንፈሳዊ መገዲ ከይዳ ንኣምላኽ ንምሕጓስን ካብ ርኽሰት ኩሉ ተፈሊኻ ምንባር እዩ ነይሩ።ምስ ዕላማኣዘይከዱ ነቲ እትነብሮ ዝነበረት ጽቡቕ ጎደና ዝቋወሙ ሰባት ግና ኣብጸጽባሕ ኣብ ቤታ ይእከቡ ነበሩ።
ሓደ ግዜ ሶስና ምስ ክልተ ኣግራዳ ናብቲ እና ኣታኽልቲ ክትዛወር ኢላ ከደት።እንሆ ካኣ ኣዝዩ ሙቐት ስለ ዝነበረ ኣብቲ ኣታኽልቲ ስፍራ ኣትያ ሰብነታ ክትሕጸብ ደለየት እሞ ነተን ክልተ ኣግራዳ ናብ ቤት ከይደን ዘይትን ቅብእን ከምጽኣላ ለኣኸተን።ንኹሉ እቲ ማዓጹ ካኣ ዓጽየንኦ ከዳ።እንሆ እቶም ልቦም ብተንኮል ዝመልአክልተ ደያኑ ግና ተሓቢኦም ይዕዘብዋነበሩ።ልክዕ እተን ኣግራዳምስ ከዳ ክልቲኦም ጎዮም ናብ’ቲ ዝነበረቶ ቦታ ኣተዉ እንሆ “ንኅና ብፍቕርኺ ተታሒዝና ኣሎና፡ስለዚ ሕራይ በልና ምሳና ካኣ ደቅሲ ።እንተ ኣበኺ ግና ንሕና ሓደ ጎበዝ ምሳኺ ደቂሱ ምሳኺ ከም ዝጸንሐ በዚ ምኽንያት እዚ ንኣግራድኪ ከም ዝሰደድክየን ክንምስክር ኢና”” በልዋ።እታ ቅድስት ሰበይቲ ኣብ ዓቢ ዝኾነ ፈተና ኣተወት። ንርኽሰት ጸሊኣ ብሕጊ ቃል ኪዳን እትነብር፡ንሕጊ ሙሴ ካብ ህጻንነታ ሳላ ወለዳ ዝተማህረት፡ ሰባት ብመልክዓ መታን ኣብ ሓጥያት ከይወድቁ መላእ ሰብነታተሸፊና እትኸይድ -ሶስና እዚ ዓቢ ናይ ሂወት ፈተና ኣጋጣማ፡ካብ ዓሚቕ ሓዘን ዝተላዕለ ካኣ በኸየት ፡በለት ካኣ “ኣነ ብኽልተ ሸነኽ እጭነቕ ኣለኹ፡ከመይ ነዚ ነገር’ዚ እንተገበርክዎ ንዓይ ሞት ኢዩ፡ እንተኣበኽኹም ድማ ካብ ኢድኩም ክመሉቕ ኣይክእልን ኢየ።ግና ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ሓጥያት ካብ ዝገብር ኣብ ኢድኩም ምውዳቕ መሪጸ ኣለኹ”በለቶም።
እወ!!! ዓይና እና ርኣያ ኣእምሩኣ እና ሰርሐ፡ሕልናኣ ነቲ “ኣይትዘሙ” ዝብል ሕጊ ሙሴ እና ኣዘኻኸራ ከሎ ፡ምስ እዞም ንፍትወቶም ክብሉ ዝቖሙ ክልተ ደያኑ ርኽሰት ክትፍጸም ኣይመረጸትን።እኳ ድኣ ኣብ ሓሳባቶም ፡ኣብ ክፉእ ትምኒቶም ካብ ምሕባር ልባ ዘንቀሎ ብልሳና ድማ ” እዚ ነገር እዚ ንዓይ ሞት ኢዩ” ክትብል ብትብዓት መለሰት።እዚ ምስ በለት ብዓውታ ኣእወየት ፡ወዮም ክልተ ደያኑ ካኣ ኣንጻራ ኣእወዩ።ኣብ ኣታኽልቲ ስፍራ ናይ ኦያቄም ኣዉያት ዝሰምዑ ኣገልገልቲ ብጉያ ናብቲ ኣታኽልቲ ስፍራ ኣተዉ እንተኾነ ግና እቶም ክልተ ደያኑ እቲ ንሶስና ዝበልዋ ቃል ስለ ዝተዛረብዎም፡ኣብ ሶስና ድማ ከምኡ ተራእዩን ተሰሚዑን ስለ ዘይፈልጥ ኣዝዩ ሓፈሩ።
ንጽባሒቱ ህዝቢ ኣብ ዝተኣከበሉ ግዜ ንሶስና ብዳርባ እምኒ ምእንቲ ክትቅተል ካብ ቤት ኣቡኣ ከም እትጽዋዕ ገበሩ። ንሳ ምስ ደቃን ምስ ስድራቤታን መጸት።ንሳ ኣዝያ ጸጋ ዝመልኣን ጽቡቕ ዝመልክዓን ነበረት እሞ ፡እቶም ዝሓሰብዎ ናይ ምንዝርና ርኽሰት ዘይፈጸሙ ክልተ ደያኑ ጸግሪ ርእሳ ክትቀልዖ ኣዘዝዋ።እዚ ዝበሉ እንሆ ቅድሚ ምቕታላ ንመልክዓ ርእዮም መታን ክጸግቡ ነበረ። እዚ ብምግባሮም ግና ስድራቤታን ኣዝማዳን እቶም ዝረኣይዋ ኩላቶምን በኸዩ።
ብድሕሪ’ዚ እቶም ደያኑ ኣብ ማእከል እቲ ተኣኪቡ ዝነበረ ህዝቢ ደው ኢሎም “ንሕና ንበይንና ኣብቲ እና ኣታኽልቲ ወይኒ እና ተዛወርና ከለና እዛ ሰበይቲ እዚኣ ምስ ክልተ ኣግራዳ ናብቲ እና ኣታኽልቲ ኣተወት፡ነቲ ማዕጾ እና ኣታኽልቲ ወይኒ ዓጸወቶ፡ነተን ኣግራዳ ድማ ሰጎጎተን ።ብድሕሪ እዚ ሓደ ጎበዝ ካብቲ ተኃቢእሉ ዝነበረ ወጸ፡መጺኡ ድማ ምስኣ ደቀሰ።ንሕና ኣብ ጫፍ እና ኣታኽልቲ ነበርና ፡ነዚ ክፍኣት እዚ ምስ ረኣና ድማ ናብኣቶም ጎየና ።ብሓንሳእ ደቂሶም ከለዉ ረኣናዮም ፡ነቲ ሰብኣይ ክንሕዞ ኣይከኣልናን ከመይ ንሱ ካባና ኣዝዩ ብርቱዕ ስለ ዝነበረ ሓየለና፡ነቲ ማዕጾ እና ኣታኽልቲ ወይኒ ከፊቱ ድማ ጥሒሱ ወጸ።ስለዚ ነዛ ሰበይቲ እዚኣ ሓዝናያ እሞ እቲ ጎበዝ መን ከም ዝነበረ ሓተትናያ ንሳ ግና ክትነግረና ኣይደለየትን።ነዚ ነገር እዚ ንሕና ምስክር ኢና “በሉ።ንሳቶም ሽመግለታት ህዝብን ደያኑን ብምንባሮም ኩሉ እቲ ተኣኪቡ ዝነበረ ህዝቢ ኣመኖም ፡”ሶስና ትሙት” ኢሎም ከኣ ፈረዱ (መጽ.ሶስ፩፡፴፮-፵፩/1፡36-41)።
እቶም ክልተ ደያኑ ሶስና ንሞት ከም እትፍረድ ገበሩ።ሶስና ግና ተስፋ እግዚአብሔር ነበረ።መሪር ንብዓት እና ነብዓት ካኣ ናብ እግዚአብሔር ኣምሪራ ትጽሊ ነበረት።ንውጽኣት ሓራ ዘውጽእ ቅዱስ እግዚአብሔር ካኣ ካብ ሽግራን ጸበብኣን ናጻ ክትወጽእን ብሂወት ክትተርፍን ገበረ።እዚዝገበረ ሶስና ናብቲ ክትቅተለሉ ዘለዋ ስፍራ እና ወሰድዋ ከለዉ ፡እግዚአብሔር ንዳኒኤል ካብ ማእከሎም ኣተንስኦ፡ “ኣነ ካብ ደም እዛ ሰብ እዚኣ ንጹሕ እየ” እና በለ ካኣ ብዓው ዝበለ ድምጺ ተዛረበ።ንቓሉ ዝሰምዑ እስራኤላውያን ካብ ጉዕዝዖም ንድሕሪት ተመልሱ ፡እግዚአብሔር ዝገለጸሉ እንታይ ከም ዝኾነ ካኣ ሓተትዎ።ብድሕር’ዚ ዳኒኤል ነቶም ክልተ ደያኑ በብይኖም ገይሩኣብ ማእከል እቲ ተኣኪቡ ዝነበረ ህዝቢ ሓተቶም እንሆ ካኣ “ኣብ ትሕቲ እንታይ ዓይነት ኦም ኢኻ ክልቲኦም ብሓደ ደቂሶም ዝረኣኻዮም” እና በለ በብሓደ ሓተቶም። እቲ ቀዳማይ “ኣብ ትሕቲ ኦም ብዕሪር” እቲ ካልኣይ ካኣ “ኣብ ትሕቲ ኩሉሳዕ ቆጻል ዝኾነት ሳግላ” ክብል መለሰ።በዚ ካኣ ንሶስና ብሓሶት ከም ዝኸሰስዋ ኩሉ ሰብ ፈለጠ። ሶስና ክትቕተል ዝተሓስበ እቶም ሰብ ክፍኣትን ርኽሰትን ዝኾኑ ክልተ ሰባት ተቐትሉ። ሶስና ኣብ ቅድሚ ሰብኣያን ኣብ ቅድሚ ህዝባን በቲ ወሃቢ ሞጎስ ዝኾነ እግዚአብሔር ጸጋን ሞጎስ ረኸበት።ነቢይ ዳኒኤል’ውን ኣብ ማእከል እስራኤላውያን ዓቢ ናይ ኣምላኽ ሰብ ምዃኑ ተፈለጠ።እግዚአብሔር ስለ ዘይውዳእ ምሕረቱ ይኽበርን ይመስገንን።ኣሜን።
እዛ ብሃይማኖትን ብምግባርን ጸኒዓ ትነብር ዝነበረት ቅድስት ኣደ በዚ ዕለት እዚ ዓረፈት።
ጸሎትን በረኸትን ናይ ቅድስት ሶስና ምስ ኩላትና ይኹን።
ስብሓት ለእግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
አሜን አሜን አሜን!!!
Leave a comment


text:
ደብረ ምጥማቅ
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ብዕለት 21 ግንቦት ደብረ ምጥማቅ እና ተባህለ ዝብዓል ዓቢ በዓል ሓደ ካብተን 33 ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም በዓላት እዩ።
ቅድስት ድንግል ማርያም ንኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ምውላዳ ፡ነዚ ዜና እዚ ዝሰም ሄሮድስ ብቕንኣት ተበጊሱ ክቐትሎ ደለየ። ምስዐ ሓላዊኣ ዝነበረ ኣረጋዊ ዮሴፍ፡ሰሎሜን ንጎይታ ሓዚላ ነቲ መሪር ናይ ምድረ በደ ስደት ሓደ ኢላ ተተሓዘቶ።ብብዙሕ ድኻምን ጥሜትን ካኣ ምድሪ ግብጺ በጽሐት። ኣብዚ ግዜ እዚ እዩ እምበኣር ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብቲ ዘዕረፍሉ ቦታ ብእግሩ ከም ህጻን ዘወር እና በለ ከሎ ብእግሩ ረጊጹ ኣሰር ኣጻብዕቱ ኣብቲ እምኒ ከም ዝተረፍ ገበረ።
ቀጺሉ ንኣደና ቅድስት ድንግል ማርያም “ብስምኪ ኣብዚ በታ እዚ ዓብይ ቤተ ክርስቲያን ክሕነጽ እዩ ስሙ ካኣ ደብረ ምጥማቅ ተባሂሉ ክጽዋዕ እዩ” ክብል ተዛረባ ።እዚ ኣምላኻዊ ቃል እዚ ካኣ ኣብ ሰዓቱን ኣብ ግዚኡን ተፈጸመ ።ብስም ቅድስት ድንግል ማርያም ዓቢይ ቤተ ክርስቲያን ተሰርሑ ፡ከምቲ ኣቐዲሙ ጎይታ ዝበሎ ካኣ “ደብረ ምጥማቅ ” ተባሂሉ ተጸውዐ።ብዙሓት መናንያን ዝቕመጥሉ ቦታ ኮነ።እንተ ኾነ ምድሪ ግብጺ ከምቲ ንግንዘቦ ምድረ በዳ ስለ ዝኾነ ንዕለታዊ ናብራን ንንግደት ናይቲ ቤተ ክርስቲያን ዝኸውን እኹል ቀረብ ማይ ኣይነበሮምን።በዚ ምኽንያት ካኣ ብዝያዳ ኣብ ግዜ ዓመታዊ በዓል ኣቦታት ናይቲ ገዳም ኣዝዮም ይሽገሩ ነበሩ፡እንተ ኾነ ቅድስት ድንግል ማርያም ምስኣቶም ስለ ዝነበረት ንዓኣ እና ለመኑ ብዙሕ ትእምርትን ተኣምራትን ትግብረሎም ነበረት ኣብ ቅድሚ በጻሕቲ ናይቲ በዓል እውን ዝጎድሎም ኮነ ዘሽግሮም ኣይነበረን።
ኩሉ ግዜ ኣብቲ ክብሪ በዓል ካኣ ብዝያዳ ኣመንትን ዘይኣመንትን ኣብ ዝተኣከብሉ ግዜ ቅድስ ድንግል ማርያም ብቕዱሳን መላእክት ተዓጂባ ትግለጸሎም ነበረት።እቶም ብዙሕ ጉዕዞን ኣድካሚ ምድረበዳን ሰጊሮም ኣብቲ ቅዱስ ቦታ ዝተረኽቡ ሰባት ድማ በቲ ቅድስት ድንግል ማርያም እትገብሮ ዝነበረት ተኣምራት ንእግዚኣብሔር እና ኣመስገኑ ሓሳባት ልቦም ለሚኖም ናብ ወዳ ክተብጽሓሎም ተማሕጺኖማ ይኸዱ ነበሩ። ጸግዒ ድኹማት ዝኾነት ቅድስት ድንግል ማርያም ካኣ ብዝተዋህባ ጸጋን ሞጎስን ኣብ ቅድሚ ወዳ ቀሪባ ሓሳባቶምን ጸሎትምን ትፍጽመሎም ነበረት።ሎሚ እውን ጸጋኣ ኣሚና ምስ እንልምና ንኹሎም ቅዱሳን ምሕረት ካብ ወዳ ከም ዝለኣኸትሎም ንዓና እውን ኣብዚ ክፉእን ዓላዊ ወለዶን ዝለመናዮ ክተውህበና ፡ኣብ እምነትና መታን ክትጸንዕ ብበረኸት ብረድኤት ክትሕልወና እያ።እንተ ኾነ ከምቶም ብጎቦ ልቦም ዝልምኑ ዘይኮነስ ብእምነት ፡ብዘይምጥርጣር ክኸውን ይግባእ።
ጸሎታን በረኸታን፡ጣዕማን ኣማላድነታን ምስ ቅዱሳን ከም ዝነበረ ሎሚ እውን ምሳና ይኹን።ኣሜን።
ደብረ ምጥማቅ እምበኣር ብፍቓድ ኣምላኽ ዝተመስረተት ብዙሕ ድንቂ ስራሕን ተኣምራትን እና ተገብረላ እትነብር ቅድስት ቦታ እያ።ዝያዳ ኩሉ ካኣ እታ ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ንዓና ንምድሕን ሰብ ኮይኑ ኣብ ዝመጻሉ ግዜ ከም ሰብነቱ ብእግሩ ረጊጹ ከም ኣምላኽነቱ ካኣ ናይ ኣጻብዕቱ ኣሰር ከም ዝወጽእን ንምስክርነት ከም ዝተርፍን ዝገበራ ተኣምራታዊት እምኒ ዝለዓለ ታሪኽን ቦታን ሒዛ ትርከብ።
ከም ኩለን ገደማትን ቤተክርስቲያናትን ናይ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ሃይማኖት ፡እዛ ቅድስት ገዳም እውን ብዓላውያን ብዙሕ ግዜ ዕንወት ወሪድዋን ፈሪሳን እያ።እንተኾነ ናይ ኩሉ ገዛኢ ዝኾነ ኣምላኽ ብሓይሊ ጥበቡ ንቅዱሳን ሰባት ኣለዓዒሉ ካብቲ ዝዓነወቶን ዝፈረሰቶን ኣተንሲኡ ከም እትህነጽ ገይርዋ እዩ።
እዚ ክቡር ዕለት ካብ 21 ግንቦት ክሳዕ 25 ግንቦት ኣብዛ ቅድስት ቦታ ምእመናን ብኽብሪ ናይ ቅድስት ድንግል ማርያም በዓል የብዕሉ።
ናብ ሃገርና ኤርትራን እንተ መጺእና እውን ካብዚ ብዘይፍለ ሓደን ዝተመሳሰለን ታሪኽ ኢና ንረክብ ።ንሱ ካኣ እንሆ ኣብዛ ሎሚ ደብረሲና ተባሂላ እትጽዋዕ ዘላ ቅድስት ስፍራ ዝተፈጸመ ናይ ኣምላኽና እግዚኣብሔር ን ናይ ድንግል ማርያም ክብሪ ዝተገልጸሉን እዩ።
ታሪኽ ገዳም ደብረ ሲና
ናይታ ካብ በዓቲ ብኢድ ኣምላኽ ዝተሓንጸት ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ገዳም ደብረሲና ብጥንታውነታን ብታሪኻን ዝተፈልጠት ገዳም ካብ ሩባ ዓንሰባ ብሸነኽ ምብራቕ ካብ ዝርከብ እምባታት ሓንቲ ክትከውን ከላ ካብ ዒላበርዕድ ልዕል ኢላ እትርከብ ቦታ እያ።
ዝተፈለላየ ዕጽዋት ዝበቑሉላ ከም መኽደን መሶብ እትምሰል እያ።ምሕረቱ ወሰን ዘይብሉ ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ተወልደ ኣብ ክልተ ዓመቱ ናይ ናይ ኢየሩሳሌም ንጉስ ሄሮድስ ክቐትሎ ምስ ደለየ ኣዲኡ ቅድስት ድንግል ማርያም ነዚ ተረዲኣ ንወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ሓዚላ ፡ንዮሴፍን ንሰሎሜን ኣኸቲላ ስንቆም ኣብ ኣድጊ ኣጽዒና ካብ ሃገራ ምድሪ እስራኤል ተበጊሳ ኣንብ ሃገረ ግብጺ ተሰዲዳ ደብረ ቁስቋም በጽሔት ።
ኣብኡ ኣብ ዝቐነየትሉ ግዜ ስንቂ ተወዲእዎም ብጽእምን ማይን ከም ዝተሳቐዩ ታሪኽ ይነግር።
ስለዚ ኣባ ሰቆቃው ድንግል ዝተባህሉ ጻድቕ ደራሲ ፡ነዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ክንደይ ዝኣክል መከራ ከም ዝረኸባ ክገልጹ ከለዉ
” ሚ ዕጹብ ብዝሓ ትሕትናኪ ማርያም እግዝእትየ፡ምስለ ወልድኪ ባዕል ዘገብረ ሰማየ ፡ውስተ ደብረ ቁስቋም ሓደርኪ ተመሲለኪ ነዳየ ፡ኢረከብኪ ሰብእ በህየ ዘይሁበኪ ሲሳየ
ወእመ ኣኮ ለጽምዕኪ ማየ።’
ትርጉሙ
ኣዴና ማርያም ብዝሒ ትሕትናኺ ክንደይ ዕጹብ እዩ ፡ምስቲ ሰማይ ዝፈጠረ ሃብታም ወድኺ ድኻ ተመሲልኪ ኣብ ደብረ ቁስቃም ሓደርኪ ኣብኡ ካኣ መግቢ ዝህበኪ ወይ ካኣ ንጽምእኺ ማይ ዘስትየኪ ሰብ ኣይረኸብክን።”
ወላዲተ ኣምላኽ ቅድስት ድንግል ማርያም በዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ጸበባ ምስ ጸንሔት ፡ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተሓርዩን ዝተባረኹን ህዝቢ ተቐበልቲ ኣጋይሽ ኣብ ወገን ደቡበ ከም ዝርከቡ ንወላዲቱ ንድንግል ማርያም ኣመልከታ።
ኣዲኡ ድንግል ማርያም ድማ በቲ ዘመልከታ መሰረት ናብ ሃገርና ኤርትራ መጺኣ ደብረሲና በጽሐት ።ነዛ ሕጂ ቤተ መቕደስ ኮይና ዝቕደሰላ ዘሎ በዓቲ እምኒ ፡ጎይታ ባዕሉ ብኢዱ ስለ ዝዳህሰሳ ኣፍ ደገን መስኮትን ብተኣምራት ወጺኡላ ተኸፍተት ፡
ኣደና ቅድስት ድንግል ማርያም ብሓደ ግንቦት ምስ ኣረጋዊ ዮሴፍ፡ሰሎሜን ንወዳ ሓዚላ ኣብዛ በዓቲ ቤተ መቕደስ ኣትዮም ተቐመጡ ።
ኣብዚ ዝተጠቕሰ ዘመን ኣብ ኢትዮጵያ ነጊሱ ዝነበረ ንጉስ ባዜን ይበሃል ፡እዚ ንጉስ እዚ ድንግል ማርያም ምስ ወዳ ናብ ምድሪ ኤርትራ መጺኣ ኣብ ውሽጢ ደብረሲና ከም ዝተቐመጠት መልኣኽ እግዚኣብሔር ብሕልሚ ስለ ዝነገሮ ፡ብዙሓት ሰራዊት ኣኽቲቱ ካብ ኣኽሱም ናብ ደብረሲና ገስጊሱ በጽሐ ።ብሓቂ ብኣካል እመ ኣምላክ ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ሰሎሜን ዮሴፍን ኣብቲ ብተኣምራት ዝተዳለወ በዓቲ እምኒ ተቐሚጦም ረኸቦም እሞ ብገጹ ተደፊኡ ድማ ሰገደሎም።
ሃገሩ ኢትዮጵያ ካኣ ንድንግል ማርያም ክተአንግድ ዕድል ስለ ዝረኸበት መንፈሳዊ ሓጎስ ተሓጎሰ ንኣምላኽ ካኣ ኣመስገነ።
ንኽብሮም ካኣ ኣብ ከባቢ ደብረሲና ብዙሕ ሽግ መብራህቲ ኣብርሀ ።ዓቢ ድግስ ካኣ ገበረ።ደብረ ሲና ድማ ገዳም ቅድስት ድንግል ማርያም ክትከውን ፈቐደ ።እመ ኣምላክ ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ምስ ኣዝማዳ ዮሴፍን ሰሎሜን ኣብዚ ቦታ እዚ ኣርባዕተ ወርሒ ተቐመጡ።ንምድሪ ኢትዮጵያ ኣቢላ ክትከይድ ከላ ድማ ብኢድ ወዳ ኢየሱስ ክርስቶስ ንንጉስ ባዜን ባረኸቶ።
እግዝእትነ ቅድስት ድንግል ማርያም ” ክቡር ንጉስ ኣብ ጸበባይ ንዓይ ዝገበርካለይ ሰናይ ተግባር ብኣይን ብወደይን ዘይርሳዕ ቁም ነገር እዩ።እግዚኣብሔር ሃገርካን መንግስትኻን ይባርኽ ።እዛ ኣዕሪፈላ ዝቐነኹ ቦታ ድማ ዝተባረኸትን ዝተቐደሰትን ትኹን ።
“ናይ ቅዱሳን ድኣ እምበር ናይ ዓለማውያን ከይትኸውን ሓልዋ፡ድሕሪ ብዙሕ ዘመን ብስመይ ታቦት ካኣትዋ እዩ ።ዓባይ ክትከውን እያ።ናይ ወደይ ናይ ኢየሱስ ክርስቶስ ጠሊ ምሕረት ድማ ኣይክፍለያን እዩ።ነዛ ቦታ እዚኣ ካብ ርሑቕ መጺኡ ዝሰግደላ ኣብኣ ተቐሚጡ ዝጽልን ዘገልግልን በረኸት ስጋን በረኸት ነፍስን ክረኽብ እዩ” ኢላ ባሪኻ ኣፋነወቶ።
ንጉስ ባዜን ድማ እዚ ዝኣክል ዓቢ ተስፋ ካብ ወላዲተ ኣምላኽ ስለ ዝሰምዐ ንእግዚኣብሔር ምስጋና ኣቕረበ ፡ኣብ ምድሪ ወዲቑ ድማ ሰገስደ።
ነታ ወላዲት ኣምላኽ ምስ ወዳን ምስ ኣዝማዳን ኣዕሪፋትላ ዝቐነየት በዓቲ እምኒ ድማ ኣብ ዙርያ ብዙሕ ኣእዋም ተኸለላ መናንያን ዓለም ከም ዝቕመጥዋ ድማ ገበረ።በዚ መሰረት ብዙሓት ቅዱሳን ኣብኣ ክነብሩን ክጽልዩን ከለዉ ብዘመነ መንግስቲ ሓጸይ ኣልኣ ሜዳ ፡”ኣባ ዮሓን” ዝተባህሉ መነኮስ ብ474 ዓመተ ምሕረት ካብ ኢየሩሳሌም ታቦት ኣምጺኦም ብ21 ሰነ ቅዳኤ ቤታ ንጉስ ኣልኣሜዳን ጳጳስ ኣቡነ ናሆምን ኣብ ዘለውሉ በዓል ቅድስት ድንግል ማርያም ኣኽበረ።
ታቦት ምስ ኣተወ ድማ ፈውሲ ድዉያን ዝኾነ ማይ ፈልፈለ።ኣባ ዮሓኒ ካኣ ኣብታ ገዳም ናይ እምኒ ኣጋንእን መንበርን እና ወቐሩ ሰርሑ ።ደብረሲና ካኣ ናይ ሓድነትን ናይ ጥጥቖን መቑነን ገዳም ክትከውን ስርዓተ ጳኲሚስ ሰርዑላ።እዚ ስርዓት እዚ ክሳዕ ሎሚ ጸኒዑ ይነብር ኣሎ።በብግዚኡ ዝነገሱ ነገስታት ካኣ ሓጸይ ባዜን ንዝወሰንዎ ስርዓት ብምኽባር ኣብ ልዕሊ ክብሪ ክብሪ እና ወሰኹ ስለ ዝጸንሑ ፡ሎሚ ገዳም ደብረ ሲና ብወገን ንዋየተ ቅዱሳን ኣዝያ ሃብታም እያ ።ኣብዛ ገዳም እዚኣ ዝርከቡ ህዝቢ ድማ ንጸላኢ ከም ሓያል ሰራዊት ዘሰንበዶ ጥንታዊ ንዋየ ቅዱሳታ ብኽብሪ ተሓልዩ ይርከብ ኣሎ።
ገዳም ደብረሲና እቲ ናይ በዓቲ ቤተ መቕደስ ኣብ ኣፍ ደጊኣ ክልተ እግሪ ከም ዘይብሉ መንበር እያ እትመስል፡ ብምስትውዓል ንዝርእያ ግና መሬት ዝተንከፈት ኣይትመስልን።
ቅርጺ እቲ በዓቲ ከም ብሩርን ከም ወርቅን ብልጭልጭ ዝብል ዝመስል ኣብ ርእሲ ምኻኑ ኣፍ ደግኡ ሓጺርን ጸቢብን ኮይኑ ናብ ሓደ በዓቲ ዝወስድ እዩ ዝመስል ።ውሽጢ እቲ በዓቲ ግና ንመቕደስን ንቅድስተ ቅዱሳንን ዝኣክል እዩ።እዛ ናይ ደብረሲና ታቦት ንዝለመናን ንዝተማሕጸናን ብፍጥነት ሰማዕ ስለ ዝኾነት ንብዙሓት ሕሙማት ዝፍውስ ጸበል ስለ ዘለዋ ብኹሉ ዝተፈልጠት እያ።ነዛ ናይ እምኒ በዓቲ ቤተ መቕደስ ንምርኣይ ዝተዓደለ ብኣንክሮ ኢዩ ዘደንቕ ።ናይዛ ታሪኻዊት ቤተ መቐደስ ታሪክ ዝሓዘ ዜና ድግናዝን ንጉስ ይበሃል።እዚ መጽሓፍ እዚ ኣብ ሚኒስትሪ ባህልን ቤተ መዘክርን ይርከብ።(ታሪኽ ደብረሲና ብመርጌታተወልደመድህን መንግስቱ)
በዚ ዕለት እዚ እምበኣር ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣብ ደብረሲና ፡ኣብ ግብጺ/ምስሪ ካኣ ኣብ ደብረ ምጥማቅ ናይ ቅድስተ ቅዱሳን ድንግል ማርያም ክብረ በዓል ብድምቀት ዝበዓለሉ ዕለት እዩ።
ስለዚ ብሃይማኖታዊ መገዲ ጥራሕ ዘይኮነ ብሃገር ደረጃ እውን ኩርዓትን ሓበንን ዝኾነት ደብረሲና ናትና ናይ ኦርቶዶክሳውያን ደቂ ተዋህዶ ዋንነት ስለ ዝኾነት ብዝተኻእለ መጠን ስርዓታትን ታሪኻን ንምሕላው ክንጽዕር ይግባእ።እዚ ካኣ ናይ ኩላትና ሃይማኖታዊ ግዴታ እምበር ናይቶም ኣብቲ ገዳም ዝነብሩ መናንያን ጥራሕ ዝግደፍ ኣይኮነን።
እግዚኣብሔር ኣምላኽና ናይ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ፍቕራን ጣዕማን ንዘልኣለም ምሳና ክኸውን ቅዱስ ፍቓዱ ይኹን።ኣሜን።
ስብሐት ለእግዚኣብሔር
ለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን፡
Leave a comment


text:
ፕረዚደንት ትራምፕ ምውሃብ ነባሪ መንበሪ ፍቓድ (ግሪን ካርድ )ን60 መዓልቲ ደው ዘብል ሓዲሽ ትእዛዝ -ትማሊ ረቡዕ ፈሪሙ። እዚ ሓድሽ ሕጊ ንብዙሓት ዝምልከት ኣይኮነን።
ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ እዋን ቫይረስ ኮሮና ንዕድላት ስራሕ ኣመሪካውያን ንምዕቃብ ዝተወሰደ ስጉምቲ ከም ዝኾነ ገሊጹ`ሎ።
ትራምፕ ነቲ ትእዛዝ ክፍርም ከሎ “ ኣሜሪካውያን ስራሕ ክህልዎም ኢና ንደልይ -ኣሜሪካውያን ሓለዋ ጥዕና ክህልዎም ኣለዎ- መጀመርታ ንዜጋታትና ክንርኢ ኣለና-እዚ ን60 መዓልታት ዝጸንሕ ሓያል ትእዛዝ ምስ ተወደኤ ከናውሖ ወይ ክቕይሮ እኽእል፥ ወላ ኣብ ውሽጢ`ቲ 60 መዓልታት ለውጢ እገብር እኸውን- ክመሓየሽ `ውን ይኽእል`ዩ " ኢሉ ።
እቲ ትእዛዝ ንገለ ካብ ኣሜሪካ ወጻኢ ኮይኖም ዘመልከቱ ሓደሽቲ`ምበር ነቶም ድሮ ኣብዚ ኣብ ኣሜሪካ ዘለዉ-ንግሪን ካርድ ዘመልከቱ ኣይምልከትን`ዩ።
ከምኡ`ውን ንስድራቤት ኣሜሪካውያን ወይ ንኣባላት ወተሃደራት ኣሜሪካ፡ ወይ ንኣብ EB-5 ዝብሃል ምድብ ዘለዉ ሃብታማት ኣውፈርቲ፥ ወይ ድማ፡ ነቶም ኣብዚ እዋን ግሪን ካርድ ሒዞም ኣብ ወጻኢ ዘለዉ ኣይምልከትን`ዩ።
ብሰንኪ ለበዳ ቫይረስ ኮሮና ብዙሕ ስራሕ ስርዓት ኢምግረሽን ጠጠው ኢሉሉ ኣብ ዘሎ እዋን፡ ከምኡ ዳርጋ ኩሉ መስርሕ ቪዛ ንዘይተወሰነ እዋን ጠጠው ኢሉሉ ኣብዘሎ እዋን እዚ ሓዲሽ ትእዛዝ ንኽንደይ ክጸሉ ከምዝኽእል ንጹር ኣይኮነን።


text:
እዚ ቀፂሉ ተፃሒፉ ዘሎ፣ንመርገፂ መንግስቲ ኣሜሪካ ዘንፀባርቅ ርእሰ-ዓንቀፅ‘ዩ -
ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮዽያ፣ኣብ‘ዚ ቀረባ እዋን ኣብ ዝተካየደ ምርጫ ፓርላማ፣ዓብላሊ ድምፂ ዓቲሩ‘ሎ።እንተዳኣ ተረጋጊፁ፣ቀዳማይ ምንስቲር መለስ ዜናዊ ዝመርሕዎ ኢህወዴግ ብዘይካ ንኽልተ መናብር ንብሙልኡ መናብር ክቆፃፀሮ‘ዩ።
ቁፅሪ መረፅቲ ፅቡቅ፣ከይዲ’ቲ መረፃ ድማ ሰላማዊ ከምዝነበረ ተነጊሩ‘ሎ።ግን ከምኣካይዳ ዴሞክራሲ እቲ ናይ መወዳእታ ውፅኢት ብወሳኒ ዝተሓዋወሰ‘ዩ።ናይ ዩ-ስን ካልኦት ዲፕሎማታትን ንከይዲ ምርጫ ንምዕዛብ ሓቲቶም ካብ ኣዲስ ኣበባ ንከይወፁ ተከልኪሎም፣ዓለም-ለኸ ተዓዛቢ ሕብረት ኣውሮዻ፣ብሰንኪ‘ቲ ቅድሚ ዕለት ምርጫ ዝነበረ ቁፅፅር መንግስቲ፣እቲ ምርጫ ዓለም-ለኸ መዐቀኒ ኣየማለአን ኢሉ‘ሎ።
ዝጥቀሱ ጉድለታት ጉጅለታት ሲቪላዊ ማሕበረ-ሰባት ተከልኪሎም፣ናፃ ሚድያ ክፅብፅብዎ ንዝኽእሉ ተወሲኖም፣ናይ ወፃኢ ሚድያታት ንቪኦኤ ሓዊሱ ተዓፊኖም‘ዮም።
ምቊፃር ድምፂ ኣብ ዝዛዘመሉ እዋን፣ኩሎም ወገናት ንህውከት ንክነፅጉ ዩ-ስ ትፅውዕ።መንግስቲ‘ውን ብፅቡቅ እምነትን ዘይሸራዊነትን ንዝተላዓሉ ስክፍታታትን ምስሕሓባታትን ምላሽ ንክህበሉ ዩ-ስ ተባብዕ።
ኢትዮዽያን ዩ-ስን ብዙሕ ዘፈራት ርክብ ዘለወን፣ብርክት ዝበሉ ኣገደስቲ ረብሓታት ዘራኽበን ሃገራት‘የን።ዴሞክራስያዊ ትካላት ኢትዮዽያ ንምሕያልን፣ክፉት ፖለቲካዊ ባይታ ንህዝቢ ኢትዮዽያ ክረጋገፀሉን ምስ ኢትዮዽያ ተጊህና ክንሰርሕ ኢና ይብል ተዳልዩ ዝመፀልና ንመርገፂ መንግስቲ ኣሜሪካ ዘንፀባርቅ ርእሰ-ዓንቀፅ።
"ዴሞክራስያዊ ትካላት ኢትዮዽያ ንምሕያል ተጊህና ክንሰርሕ ኢና" ዩ-ስ
ዴሞክራስያዊ ትካላት ኢትዮዽያ ንምሕያልን፣ክፉት ፖለቲካዊ ባይታ ንህዝቢ ኢትዮዽያ ክረጋገፀሉን ምስ ኢትዮዽያ ተጊህና ክንሰርሕ ኢና ትብል ዩ-ስ
እዚ ቀፂሉ ተፃሒፉ ዘሎ፣ንመርገፂ መንግስቲ ኣሜሪካ ዘንፀባርቅ ርእሰ-ዓንቀፅ‘ዩ -


text:
ሎሚቕነ ትዊተር ፕረዝደንት ናይጄርያ መሓመድ ቡሃሪ ንዝለጠፍዎ መልእኽቲ ኣጥፊእዎ ኣሎ፡፡ በዚ ስጉምቲ ዝተቖጠዐ መንግስቲ ናይጄርያ ድማ ኣብታ ሃገር ግልጋሎት ትዊተር ንኽእገድ ይንቀሳቐስ ኣሎ፡፡ እዚ ንትዊተርን መንግስቲ ናይጄርያን ናብ ውጥጥ ዘእቱ ዘሎ መልእኽቲ ፕረዝደንት ቡሃሪ ነቲ ቅድሚ 50 ዓመት ዝነበረ ኩናት ሕድሕድ እታ ሃገር ዘዘኻኽር እዩ፡፡ መልእኽቶም ድማ ነዞም ዓመፅቲ ብዝግበኦም ቋንቋ ክነዛርቦም ኢና ይብል፡፡ እዞም ዓመፅቲ ዝብሉዎም ሓይልታት ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ናይጄርያ ነበርቲ ክልል ባያፍራ ዝኾኑ ተወለድቲ ብሄረሰብ ኢግቦ እዮም፡፡
ቅድሚ 50 ዓመት ክልል ባያፍራ ምስ መንግስቲ ናይጄሪያ ኩናት ናፅነት ኣካይዳ ነይራ፡፡ በቲ ንሰለስተ ዓመት ዝፀነሐ ደማዊ ኩናት ሓደ ሚሊዮን ዝኾኑ ነበርታ ብጥይትን ብጥሜትን ተወዲኦም እዮም፡፡ ካልኦት ሚሊዮናት ድማ በቢ ኣንፈቱ ተሰዲዶም፣ ፋሕ-ጭንግራሕ ኢሎም፡፡ ድሕሪ ሰለስተ ዓመት እቲ ውግእ ብስዕረት ሓይልታት ባያፍራ፣ ብዓወት መንግስቲ ናይጄሪያ ተዛዚሙ፡፡ ሃገረ ናይጄሪያ ሕዚ እቲ ሚሊዮናት ዝተሰውኡሉ ደማዊ ኩናት ክዝከር ኣይትደልዮን፡፡ ብዙሓት ነበርታ ውን እቲ ተጓንፎ ክርሳዕ እዮም ዝደልዩዎ፡፡ እታ ሃገር በቲ ኩናት ሕድሕድ ሰዓራይን ተስዓራይን ኣይነበረን ኢላ ብዕርቂ ክዕፆ ገይራ ነይራ፡፡ ዝሰዓረን ዝተስዓረን የለን ዝብል ዕላዊ ፖሊሲ መንግስቲ ናይጄሪያ ኮይኑ ን 50 ዓመት ዘሊቑ እዩ፡፡ እቶም ስዕረቶም ውሒጦም ዝነብሩ ዘለው ተቓለስቲ ባያፍራን ብሓፈሻ ህዝቢ ኢግቦን ግና ነቲ መስተንክራዊ ዝብሉዎ ታሪኽ ቃልሶም ክርስዕዎ ኣይኽእሉን፡፡ ወለዶታት ባያፍራ ካብ ኣንደበት ኣያታቶም እናሰምዑዎ ዝዓበዩ ዛንታ ቃልሲ ናፅነት ኣብ ልቦም ተፃሒፉ ኣሎ፡፡
ቅድሚ 50 ዓመት ናይ ናፅነት ተጋደልቲ ዝነበሩ ደቂ ባያፍራ፣ ሎሚ ዓበይቲ ዓዲ ኾይኖም፣ ደርፍታት ተጋድሎ ባያፍራ እናዜሙ፣ ብሓሳብ ጥሒሎም ብሕርቃን እናነብዑ፣ ነቲ ኣብ ልቦም ዘሎ በሰላን፣ ኣብ ኣካሎም ዘሎ ዘይሓወየ ቁስልን እናዘከሩ፣ ሕሉፍ ታሪኽ ህዝቦምን ስዕረቶምን ንደቆም የዘንትዉሎም፡፡ በዚ ድማ ንወለዶታት ባያፍራ ዕዱልኩም ኣብ ኢድኩም እዩ ዝብል ተቐዲሑ ዘይውዳእ ኒሕን ሕራነን ዘዕጥቕ ዛንታ የሕልፉሎም፡፡ ቅድሚ 50 ዓመት እንታይ እዩ ተፈጢሩ፣ ባያፍራ ንምንታይ ስለናፅነት ትቃለስ ነይራ፣ በቲ ቓልሲ እንታይ ኣዐዊታ፣ ኣብ መወዳእታ ኸ ብኸመይን ንምንታይን ተሳዒራ፣ ድሕሪ ስዕረት ከ ተወለድቲ ኢግቦ፣ ከምኡ ድማ ክልል ባያፍራ እንታይ ዓይነት ፀገም ኣጋጠሞም፡፡ እቶም ተጋደልቲ ንደቆም ብእሩይ ቁፅር ይነግሩዎም፣ ፅሒፎም የምህሩዎም፡፡
እቲ ዛንታ ቃልሲ ነቲ ዝተደጎለ ጓህሪ ናፅነት ባያፍራ ኣብ ልቢ እቲ ሓዱሽ ወለዶ መመሊሱ ክጥጥዕ ገይሩ ኣሎ፡፡ ስምዒት ስዕረቶም ድማ ነዳዲ ኾይኑ የባርዖ ኣሎ፡፡ ስለምንታይ እንቴልና ህዝባዊ ስዕረት ክፉእ እዩ፡፡ መዋእልካ ኣምኪኑ፣ ርእስኻ ኣድኒንካ ትነብር ይገብረካ፡፡ ዝንተኣለም ቑስሊ ስነልቦና ኮይኑ ይገርር፡፡ እቶም ዛንታ ወለዶም እናሰምዑ ዝዓበዩ ተወለድቲ ባያፍራ ሎሚ ንባዕልቶም ከም ዜጋታት ናይጄሪያ ገይሮም ኣይቖፅሩን፡፡ ዓደይን ዓውደይን ዝብሉዋ ሃገረ-ባያፍራ ኣብ ልቦም ተቐሪፃ ኣላ፡፡ ኣብ ልዕሊኡ ድማ በደል መንግስቲ ናይጄሪያ ተወሲኹዎ፣ እምነቶምን ሕልሞምን ዘግህድሉ ሜላ ይእልሹ ኣለው፡፡ ድሕሪ እቲ ኩናት ኣብ ክልል ባያፍራ እዚ ዝበሃል ልምዓት ኣይተሳለጠን፡፡ ህዝቢ ኢግቦ ናይ ነዳዲ ሃፍቱ ካብ ጥሜትን ድሕረትን ከናግፎ ኣይከኣለን፡፡
ሸቕሊ ኣልቦነት ዝወለዶ ገበን መለለዪ ባያፍራ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ስርዓት ዲሞክራሲ ናይጄርያ ንኣስታት 30 ዓመታት ካብ ባያፍራ መራሒ ሃገር ከምፅእ ኣይከኣለን፡፡ ፖለቲካዊ ስርዓት ናይጄሪያ ንክልል ባያፍራን ህዝባን ኣግሊሉ ካብ መሰልን ተጠቃምነትን ወፃኢ ገይሩዎም ኣሎ፡፡ በታ ሃገር ከም ተነፀልቲ ተገይሮም ድማ ይሰኣሉ፡፡ ናብረኦም እዚ ዝኾኖም ነበርቲ ባያፍራ ናይጄሪያ ከም ባሮት እያ ትሪአና ይብሉ፡፡ መፍትሒኡ ድማ ናፅነት ከምዝኾነ ይዛረቡ፡፡
ነዞም ደለይቲ ናፅነት እዚኦም እዮም እምበኣር ፕረዝደንት ናይጄሪያ እዞም ዘረግቲ ዓዲ፣ በቲ ዝርደኦም ቋንቋ ክነዛርቦም ኢና ኢሎም ዝተሓነዩሎም፡፡ ከምቲ ቅድሚ 50 ዓመት ዝገበርናዮም ብኩናት ክነዕንዎም ኢና ማለቶም እዩ፡፡ ትዊተር ድማ እዚ መልእኽቲ ነቲ ክርሳዕ ዘለዎ ደማዊ ኩናት ናይጄሪያ ዘዘኻኽር፣ ንሕግና ድማ ዝጥሕስ እዩ ኢሉ ኣጥፊእዎ ኣሎ፡፡
ባያፍራ ብኸመይ እያ ተሳዒራ?
ብ 1966 ዓ.ም.ፈ ሓይልታት ኢግቦ (ካብ ክልል ባያፍራ) እዮም ብዝተብሃሉ ወታደራት ኣብ ናይጄሪያ ዕልዋ መንግስቲ ይፍፀም፡፡ ከምቲ ካብ ትግራይ ዝወፀ ህወሓት ንደርጊ ዝደምሰሶ ማለት እዩ፡፡ ብድሕሪኡ ኮሎኔል ኦጁክዉ መራሒ ግዝኣት ምብራቓዊ ናይጄሪያ (ክልል ባያፍራ) ኮይኖም ተሾሙ፡፡ ኣብቲ ተመሳሳሊ ዓመት ኣብ ሻድሻይ ወርሒ ካልኣይ ዕልዋ መንግስቲ ይግበር እሞ ያኩቡ ጎዎን መራሒ ሃገር ይኾኑ (ካብ ካሊእ ግዝኣት ናይጄሪያ እዮም)፡፡ እቲ ሓዱሽ መራሒ ናብ ስልጣን ምስ መፀ፣ ኣብ ልዕሊ ተወለድቲ ኢግቦ መጥቃዕቲ ይጅምር፡፡
ኣብ ሰሜን ናይጄርያ ኣብ ልዕሊ ዝነብሩ ተወለድቲ ኢግቦ መጥቃዕቲ ክፍፀም ጀመረ፡፡ በዚ ድማ ብዙሓት ተቐቲሎም፣ ልዕሊ ሓደ ሚሊየን ዝኾኑ ድማ ካብ መንበሪኦም ተሰዲዶም ናብ ክልሎም ባያፍራ ይኸዱ፡፡ ከምቲ ኣብይ ኣሕመድ ምስመፀ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዓዶም ወፃኢ ኣብ ኦሮሚያን ኣምሓራን ዝነብሩ ተጋሩ ዝተጠቕዑ ማለት እዩ፡፡ በቲ ወፍሪ መጥቃዕቲ ልዕሊ 100 ሽሕ ዝኾኑ ተጋሩ ካብ ኣምሓራን ኦሮሚያን ተመዛቢሎም ናብ ዓዶም ምእታዎም ይዝከር፡፡
ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኢግቦ ዝተወለዐ መጥቃዕቲ ስዒቡ ኣመሓዳሪ ባያፍራ ዝነበሩ ኮሎኔል ኦጁክዉ ብ 1967 ዓ.ም.ፈ ንክልሎም ካብ ናይጄሪያ ብምንፃል ናፅነት ይእውጁ፡፡ ባያፍራ ናፅነታ ምስኣወጀት ድሕሪ ክልተ ወርሒ መንግስቲ ናይጄርያ ኣብ ልዕሊ ባያፍራ ኩናት ይእውጅ፡፡ (ከምቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ኩናት ኣዉጁ ዘሎ ማለት እዩ፡፡) እቲ ኩናት ምስተወለዐ ሓይልታት ባያፍራ በርቲዖም ዋላ እንተተዋግኡ ሚዛን ሓይሊናይጄርያ ብምምዛኑ ዋና ከተማ ባያፍራ ኢኑጉ ትተሓዝ፡፡ ካብኡ ድማ እታ ብሃፍቲ ነዳዲ ትፍለጥ ግዝኣት ባያፍራ ፖርት ሃሪኮት ብወታደራት ናይጄርያ ትተሓዝ፡፡
መብዛሕቱ ከባብታት ባያፍራ ኣብ ትሕቲ ቁፅፅር ወታደራት ናይጄርያ ብምእታዉ ቀረብ ምግቢ ይቋረፅ፣ ህዝቢ ብጥሜት ይውዳእ፡፡ ሰራዊት ናይጄሪያ ክሳብ መራሒ ባያፍራ ኦጁክዉ ኢዱ ዝህብ ናብቲ ክልል ዝኾነ ይኹን ቀረብ ምግቢ ከይኣቱ ብምኽልካል፣ እቲ ካብ ጥይት ዝተረፈ ህዝቢ ብጥሜት ክረግፍ ይፈርድ፡፡ በዚ ድማ ልዕሊ ሓደ ሚሊዮን ተወለድቲ ኢግቦ ይሞቱ፡፡ ካብቶም ብጥይትን ቁምቡላን ዝተቐተሉ፣ ብጥሜት ዝሃለቑ ከምዝበዝሑ ይዝረብ፡፡
ህዝቢ ባያፍራ ን ሰለስተ ዓመታት ምስተዋግኡ መወዳእታ ይሰዓር፡፡ መራሒ ባያፍራ ዝነበሩ ኮሎኔል ኦጁክዉ ድማ ብውልቀ ነፋሪት ካበ ባያፍራ ወፂኦም ኣብ ኣይቮሪኮስት ዑቕባ ይሓቱ፡፡ በዚ ከይዲ ክልል ባያፍራ ተመሊሳ ግዝኣት ናይጄርያ ኮነት፡፡ ሎሚ ነበርታ ምስ ባርነት ዝዳረግ ናብራ ይመርሑ፡፡ ነዚ ምፅዋር ዘይከኣሉ ደለይቲ ሓርነት ተወለድቲ ኢግቦ ካብዛ ጨቋኒት ሃገረ-ናይጄርያ ናፃ ንምውፃእ ዳግም ምንቅስቓስ ጀሚሮም ኣለው፡፡
ደቂ ዓደይ፣ ደቂ ዓባይ ትግራይ ካብ ውድቀት ቃልሲ ባያፍራ እንታይ ንመሃር እንተይልኩም፣ ክልተ ነገር እነግረኩም፡፡ እቲ ሓደ ነገር ቀረብ ኣፅዋር እዩ፡፡ ሓይልታት ባያፍራ እኹል ኣፅዋር፣ ዕጥቅን ስንቅን ኣይነበሮምን፡፡ ሽዑ ዝነበሩ ተጋደልቲ እንትዛረቡ፣ ገሊየና ጩኻሮን ገዘሞን፣ ገሊየና ድማ በትሪ ሒዝና ኢና ንዋጋእ ነይርና፣ ሰራዊት ናይጄርያ ግና መሉእ እጥቂ ዘማልአ እዩ ነይሩ ይብሉ፡፡ ወታደራዊ ስልጠና ባያፍራ ውን እኹል ኣይነበረን፡፡ ተምሃሮ ዩኒቨርስቲን ካልኣይ ብርኪ ኣብያተ ትምህርትን ናይ ክልተ ወርሒ ስልጠና ጥራሕ እናወሰዱ ናብ ዓውደ ግንባር ይፅንበሩ ከምዝነበሩ ይገልፁ፡፡ እቲ ዋና ምንጪ ስዕረቶም ግን ቀረብ ምግቢ ምቁራፁ እዩ፡፡ ሰራዊት ባያፍራን ህዝቦምን ዝጠዓም ዝለሓስ ስኢኑ ብጥሜት ይሃልቕ ነይሩ፡፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ንጨቆንቱ ኢዱ ሂቡ፡፡
እቲ ናትናን ናታቶምን ነባራዊ ኩነታት ከምዝፈላለ ይርደአኒ እዩ፡፡ እንተኾነ ግን ካብ ውድቀቶም ንመሃረሉ ዕዱል ውን ኣሎ፡፡ ሰራዊት ትግራይ ብወታደራዊ ስልጠና፣ ብልምዲ ውግእን፣ ብዕጥቅን ብጅግንነትን መዳርግቲ የብሉን፡፡ ብቀረብ ስንቅን መድሓኒትን፣ ከምኡ ውን ኣብልዕሊ እቲ መድሕኑን ፍልፍል ሓይሉን ዝኾነ ህዝቢ ትግራይ ዝበፅሕ ዘሎ ግፍዕን ብጥሜት ናይ ምውዳእ ትልምን ዕንቅፋት ከይኾነና ግና ንሕሰበሉ፡፡ ንሰራዊትናን ንህዝብናን ካብ ጥሜት ነናግፈሉ መንገዲ ነናዲ፡፡ ንናፅነትና ክንብል፣ ጭንቅን መከራን ህዝብና ንክሓፅር፣ ንሰራዊት ትግራይ ብዕጥቅን ስንቅን ንደግፍ፣ ሕክምናን መድሓኒትን ዝረኽበሉ መንገዲ ይተኣለሽ፣ ብገንዘብ ነጠናኽሮ፡፡


text:
ኤርትራ ናይ ኩነተ ሃገራዊ ጥዕንኣ ባጀላ ካብ ዝኾነ ይኹን ወገን ኣይሓተተትን ዝበሉ ምንስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ ዓሊ ዓብዱ፡ ኤርትራ ብጹእነት ናጽነታን ሉዑላውነታን፡ ልምዓታን ዕብየታን፡ ሓድነታን ግስጋሰኣን፡ ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ኣብ ዝበረኸን ዝደልደለን ባይታ ኣላ ኢሎም።
ውሽጣዊ ወጽዓን ኣህጉራዊ ወተሃደራዊ ተጻብኦታትን ንተነጽሎ ምኽንያት ኾይኑ`ሎ ንዝብል ርኢቶ ክምልሱ ኸለዉ፡ ጸብጻብ ICG ነቲ ብዓሎቕን ጠቐነን ከረጋግጽዎ ዝሃቀኑ እገዳ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ኣብ መላእ ዓለም ሓያል ተቓውሞን በዳሂ ሕቶታትን ስለዝገጠሞ፡ ኩሎም ኣንጻር ኤርትራ ዘንሳፈፉ ዓለል ሰለል ወይ ከኣ ባሉንስ ስለዝነፈሱ ፡ ዞባውያን ውድባት ከምዚ ኢለን፡ ትካል እገለ ከምዚ ኢሉ ወዘተ እናበልካ ሰላምን ርግኣትን ዞባና ንምህዋኽ ዘንቀደ ሓሸውየ፡ ወላ`ኳ ምሉእ ንምሉእ እናፈሸለ እንተኸደ፡ ክቕጽል ፀኒሑ`ሎ፡ እዚ ናይ ትማሊ ናይ ICG መግለጺ`ውን ካብኡ ዝተፈለየ ኣይኮነን ኢሎም።
ኣቶ ዓሊ ዓብዱ ፡ኤርትራ እናተነጸለት ትኸይድ ኣላ ንዝብል ገምጋም ICG ዳግም ተሓቲቶም ክምልሱ ኸለዉ፡ “ውድባት፡ ትካላት፡ ከደምቲ እንታይ በሉ ብዘየገድስ፡ ሃገራዊ ክብረትናን መሰልናን ዘውሕስ ሓያልን እናሓየለት እትኸይድን ዘይትድፈርን ዘይትንቕነቕን ሃገር ሃኒጽና ኣለና” ኢሎም።


text:
ገጣሚትን ጋዜጠኛን ይርጋአለም ፈሰሃ ንንቡር መስርሕ ህይወታ ዝቐየረት መዓልቲ ፈጺማ አይትስዓን እያ። ለካቲት 19, 2009 - ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ሬድዮ ባና ምዱብ ስርሓ ተካይድ ከምዝነበረት፡ሰዓት 4 ድሕሪ ቐትሪ ምስ ኾነ ላዕለዎት ሓለፍቲ’ቲ መደበር ሬድዮ ሃንደበት ኣኼባ ከምዝጸውዑ፡ ቀጺሎም ወታሃደራዊ ዩኒፎርም ዝተኸደኑ ወታሃደራት ነቲ ቀጽሪ ከቢቦም ልዕሊ 30 ጋዜጠኛታት ምእሳሮም ይርገኣለም ንድሕሪት ተመሊሳ ትዝክር። ንይርጋኣለም ድማ ናብ ካብ ኣስመራ ውጽእ ኢሉ ዝርከብ ዓዲ ኣበይቶ ዝተባህለ ቤት ማእሰርቲ ተወስደት።
ኣብቲ ቤት ማእሰርቲ ምርመራ ቀጺሉ ይኹን ደኣ እምበር እቲ ዝቐርበላ ዝነበረ ሕቶታት “ስግንጢር”ብምዃኖም ይርገኣለም ንጊዚኡ ብጌጋ’ዩ ዝኸውን ክትብል ገመተት።
ይርጋኣለምን ካልኦት አባላት ሬድዮ ባና ምስ መደበር ሬድዮ ተቓወምቲ ርክብ ኣለኹም ዝብል ክሲ‘ዩ ቐሪብሎም።
ይርገኣለም “ብዙሕ ሕቶታት ሓቲቶምኒ እንድዮም ስለዚ ኣጻርዮም ክፍንውኒ’ዮም” ዝብል ሓሳብ ከምዝነበራ፡ ኣብ ገዛእ ርእሳ ብዝነብራ ምትእምማን “ዝሓተቱ እንተሓተቱ ብቕንዕናይ ይተኣማመን ኔረ ብዛዕባ’ቲ ተፈጺሙ ዝተባህለ ድማ ኣይተሻቀልኩን” ትብል።
ኣንጻር ዝነበራ እምነት ይርጋኣለም ከምዝገመተቶ ኣብ ሓጺር ጊዜ ኣይተፈትሓተን።ንሽዱሽተ ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ማእለያ ዘይብሉ ምርመራን ማሕረምቲን ገጢምዋ። ኣብ መወዳእታ ኸአ ኣቐዲማ ብዝጸሓፈቶ ግጥሚ ክሲ ብምቕራብ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ትጸንሓሉ ጊዜ ተናዊሑ፡ ንሳ ግን ንኹሉ ዝቐረበላ ክሲታት ትነጽግ።
ንሳ ኾነ ብጾታ እቲ ዝሕተትሉ ዝነበረ ሬድዮ ኣበይ ከምዘሎ’ውን ኣይፈልጥዎን ከምዝነበረ ትሕብር።
ይርጋኣለም እታ እንኾ ኣብ ኤርትራ ዝተአሰረት ኤርትራዊት ጋዜጠኛ ኣይኮነት ብመሰረት ሪፖርት ንደሕንነት ጋዜጠኛታት ዝሕለቕ ዓለምለኸ ትካል (CPJ) ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኤርትራ 16 እሱራት ጋዜጠኛታት ኣለው።እቲ ትካል ብተወሳኺ ካብ ሃገራት ትሕተ ሰሃራ ኣፍሪቃ ብማእሰርቲ ጋዜጠኛታትን ደረጃ ናጽነት ሕትመትን ብሕታዊ ጋዜጣታት ኩነታት ኤርትራ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ምንቁልቋሉ ይገልጽ።
ኣብ መስከረም 2001 ሰበ ስልጣን ኤርትራ ንመብዛሕትኦም ኣብታ ሃገር ዝሕተሙ ዝነበሩ ናይ ብሕቲ ጋዜጣታትን ሕትመትን ሃገርዎ ። ሸውዓት ናይ ብሕቲ ጋዜጣታት ድማ ኣብቲ ህሞት ተዓጽዋ።ከምኡ’ውን ብዙሓት ጋዜጠኛታት ተአስሩ፡ እዞም ጋዜጠኛታት ክሳብ ሕጂ’ውን ሃለዋቶም ኣይፍለጥን።
መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ እዞም ሰባት እዚኦም ምስ ተቓወምቲን ናይ ወጻኢ ሓይልታት ርክብ ጌሮም መንግስቲ ንምግልባጥ ዝሰርሑ እዮም ክብል ይኸስስ።
ኣቐዲሙ ኣብ መንግስታዊ ቴሌቭዥን ኤርትራ (ኤሪቲቪ) ኣንባቢ ዜና ዝነበረን ኣብዚ እዋን ኣብ ብሪጣንያ ዝነብር ጋዜጠኛ ተመስገን ደበሳይ፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ኮንኻ ብዛዕባ እሱራት ጋዜጠኛታት ኤርትራ ጸብጻብ ምቕራብን ምሕላቕን ዘይኸአል’ዩ ኔሩ ይብል።
“ ክሳብ እዛ መዓልቲ’ዚኣ ማንም ሰብ ኣበይ ከምዘለው ኣይፈልጥን።ብህይወት ይሃልው ኣይሃልው ዝፍለጥ ነገር የለን።ከምዚ ዓይነት ናይ ጋዜጠኛታት ማእሰርቲ ዘይምግሃድ ወይ ንህዝቢ ምንጋር ፍቑዱ ኣይኮነን ተኸዊሉ ዝሓልፍ ነገር እዩ። ብዛዕቦም ዝፍለጥ ኾነ ዝተሰምዐ ነገር የለን።”
ኣብ ወጻኢ ዘለዎ ስድራቤታት፡ተቓወምቲ፡ ሰበ ስልጣን ወጻኢ ሃገራትን ዲፕሎማትን ነቶም ዝተኣሰሩ ጋዜጠኛታት ንምፍታሕ ብዙሕ ጻዕሪ ይገብሩ ኣለው።ንኣብነት ሽወደናዊ ጋዜጠኛ ዳዊት ኢሳቕ ብ2001 ተአሲሩ መንግስቲ ሽወደን፡ተሓለቕቲ መሰላትን አባላትን ስድራቤትን ክፍታሕ እንተሓተቱ’ዃ ክሳብ ሕጂ ሃለዋቱ ኣፍለጥን።
ከምኡ’ውን ኣብ 2001 ዝተኣሰረ ጋዜጠኛን ሰኣላይን ስዩም ጸሃየ ሰብ ኣብዘይበጽሖም ዘይርእዮን ቦታ ንዝሓለፉ ኣስታት 20 ዓመት ጸኒሑ ኣሎ። ጓል ሓፍቱ ብዛዕብኡን ኩነታቱን ኣፍልጦ ንምዕባይ “ስዩም ሓንቲ መዓልቲ” ብዝብል መሪሕ ቃል ሓደ ትካል መስሪታ ትንቀሳቀስ አላ።
ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኤርትራ ናጻ ዝኾና መራኸቢ ብዙሃን የለዋን፡ ብዛዕባ ኣሉታዊ ዜና ገዛኢ ፓርቲ ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራሲን ፍትሕን ወይን ንፕረዚደንት’ታ ሃገር ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝነቕፉ ጽሑፍ ብመሓውራት ዜና ክቓላሕ ኣይስማዕን።
ብብእዋኑ ገለ ዓለምለኸ መሓውራት ዜና ናብ ኤርትራ ክኣትው ተፈቐዲሎም እንተነበረ መንግስቲ ንስርሖም ብዕቱብ ስለዝቆጻጸሮ እቲ ሓበሬታ ናብ ህዝቢ ኣይበጽሕን።
ኣብ ኤርትራ ዘለው ጋዜጠኛታት ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተዋህቦም ሓበሬታ ጥራይ’ዮም ዘቓልሑ ምክንያቱ እዚ ምስ ዘይኸውን እንታይ ክስዕብ ከምዝክእል ይፈልጡ’ዮም።
“ ንዝኾነ ሰብ ካብቲ ዝተመደበ ኣሰራርዓ ወጻኢ ቦታ የብሉን። ስለዚ ሰባት ገዛእ ርእሶም ንምክልካል ወይ ንምንባር ኢሎም ከም ዝሰርሑ ክትርዳእ ትኽእል። ዝኾነ ነገር ካብታ ዝተባህለት እንተወጺኦም ባዕላቶም ኣብ ሽግር ከም ዝኣተው ስለዝፈልጡ ከአ እዮም ኩሉ ጽቡቕ ከምዘሎ ጌሮም ከቕርቡ ዝገደዱ።”
ኣብ ስደት ዝርከቡ ኤርትራዊያን ጋዜጠኛታት ግን ገለ ጩራ ተስፋ ኣብቲ ሞያ የርእዩ ኣለው።ንኣብነት ኣብ ፈረንሳ ትርከብ ሬድዮ ኤረና ዝሰርሑ ኤርትራዊያን ጋዜጠኛታት ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ሓበሬታ ብምስጢራዊ ኣገባብ ናብ ምሉእ ዓለም የመሓላልፉ። ዜናን ካልኦት ፕሮግራማትን ብቋንቋታት ትግርኛን ዓረብን የዳልው።ነቲ መደባት ኸአ ናብ ኤርትራ ብሳተላይትን ብሓጺር ማዕበልን ይበጽሕ።
ይኹን ደአ እምነር ንይርጋኣለምን ካልኦት ኤርትራዊያን ጋዜጠኛታት ሓሳብካ ብነጻነት ናይ ምግላጽ ዕድል ክመጽእ ገና ሃረር ይብሉ።


text:
ናይ ውልቂ ትካልካ ንምምዕባል
ምስ ል ኣክሰለታተር L'accélérateur ናይ SINGA ፓሪስ Paris
እንታይ ኢዩ?
ናይ ውልቂ ትካልካ ብ ቕልጡፍ ክዓቢ ትደልዩ ዶ ?
SINGA ነዚ ሕልምኹን ናይ ምትግባር ቅልጡፍን ፈታኒን ፣ጽልዋ ኣብ ትካላት ብምግባር ዝተፈልጠ እዩ።
ትካላት ን ክዕምብብቡን ንህብርሙን ፣ የኽእል። ከምኡ እውን ናይ ስርዓተ ምሕደራ፣ ክእለት የማዕብል።
ንመን ኢዩ ፧
ን 9 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
75 - Paris
ን 9 ኣዋርሕ
ዞባ\ ዴባርትሞ
75 - Paris
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ከሰንየኩም እዩ
እዚ ዝስዕብ ነገራት ንምኽሳብ ይከኣል :
- ናይ ሓባርን ናይ ውልቂን ኣሰናይነት ንምርካብ
- ናይ ቁጠባ ስትራተጂ ምምኻርን፣ ቁጠባኢ ሓገዝን ምብርካት
- ዕድል ናይ ቁጠባዊ ኣሰናይነት
እቲ መርበብ ንምዕባይ
እቶም ኣነጣጠፍቲ እዚ ዝስዕብ ሓገዝ ይገብሩ
des mises en relation
-ናይ ስራሕ ርክባት ምድልዳል
-ናይ መስርሒ ኦፊሳት ፣ ወይ ናይ ኮ ዎርኪን ቦታት ከም እትቕቐምሉ ምግባር(Kiwanda, ካብ ናይ ኮሮና እውን ወጻኢ )
- ንኣሽቱን ዓበይቲ ምትእኽኻባት ብውዳብን ዝያዳ ምጉላሕን
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
እንተደኣ ነዚ ረቛሒታት እትበቕዑ ኴንኩም ተዓዘቡ
- ናይ ስደተኛ ወረቐት እንተሃልይኩም
- ናይ ቋንቋ ብቕዓትኩም B2 ኣብ ፈረንሳ ወይ ብ እንግሊዝ እንተኾይኑ
- ንጡፋት ምስ እትኾኑ
i ኣገዳሲ ክፍለጥ ዘለዎ! :እቶም ተሳተፍቲ፣ ንምልላይ ብደየኑ እዩ ዝምረጽ
ርኸቡና SINGA Paris
ናብ Louise, ኢመይል ድማ l'adresse louise@singa.fr


text:
ኣብ ክልል ትግራይ ንምክልኻል ቫይረስ ኮረና ካብ ትማሊ ጀሚሩ ገዛ ንገዛ ዳህሳስ ለበዳ እቲ ሕማም ይካየድ ኣሎ:: ምክትል ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶክተር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ: እቲ ዳህሳስ ኣብ ትግራይ ኩነታት እቲ ለበዳ ንምፍላጥ ሓጋዚ እዩ ኢሎም::
ብተወሳኺ ንሶም ቫይረስ ኮረና ንምክልኻል ኣብ ዝግበር ዘሎ ምንቅስቓስ ተጋሩ ፖለቲካዊ እሱራት ክፍትሑ ይግባእ ኢሎም:: ኣብ ጉዳይ እቶም እሱራት ጠሚቱ ካብ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ፌዴራል ኢትዮጵያ ምላሽ ንምርካብ ብተደጋጋሚ ዝገብርናዮ ፃዕሪ ኣይሰመረን::
ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል: ትማሊ ንጋዜጠኛታት እቲ ክልል ኣብ ዝሃብዎ መግለፂ ንምክልኻል ቫይረስ ኮረና ዘተባብዕ ውፅኢት ተረኺቡ እዩ ኢሎም:: ኣብቲ ክልል ቫይረስ ኮረና ንምክልኻል ኣዋጅ ህጹፅ ግዘ ዝተኣወጀ ከምቲ ንዝሓለፉ ክልተ ሰሙናት ዝነበረ ትካላት ምዕፃውን ካብ ቦታ ናብ ቦታ ዝግበር ምንቅስቓስ ምኽልካል ኣይቕፅልን ኢሎም:: ኮማንድ ፖስት ምክልኻል ቫይረስ ኮረና ክልል ትግራይ በብእዋኑ ህልዊ ኩነታት እናርኣየ ምምሕያሽ ክገብር እዩ ኢሎም::
ከም ኣብነት ካብ ትማሊ ሶኑይ ጀሚሩ ምኽፋት እንዳ ፅሟቕ ኣካል እቲ ምምሕያሽ ምኻኑ ሓቢሮም::
ብተወሳኺ ኣብ ትግራይ ለበዳ እቲ ቫይረስ ንምግምጋም ዘኽእል ስራሕቲ ዳህሳስ ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣብ መላእ ኣባይቲ ክልል ትግራይ ይካየድ ኣሎ:: ኣብዚ ገዛ ንገዛ ዝካየድ ስራሕ ዳህሳስ ልዕሊ 23 ሽሕ ሰብ ሞያ ይሳተፉ ምህላው ተገሊጹ:: እቶም ምክትል ርእሰ ምምሕዳር ለበዳ እቲ ቫይረስ ኣብ ትግራይ ከብፅሖ ዝኽእል ፅልዋ ንምርዳእ እቲ ስራሕቲ ዳህሳስ ልዑል ግደ ኣለዎ ኢሎም:: ለበዳ ቫይረስ ኮሮና ብዘይተፈለጠ ምኽንያት ናብ ትግራይ ኣትዩ ከይኸውን ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ናይ ዝሞቱ ሰባት ምኽንያት ሞት ይምርመር ምህላዉ ዶክተር ደብረፅዮን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ተዛሪቦም ነይሮም:: ኣብ ውሽጢ እቲ ክልል ኩነታት እቲ ለበዳ ዘየስግእ እንተኾይኑ እቲ ስራሕቲ ምክልኻል ካብቲ ክልል ወፃኢ ንዝመፁ ሰባት ልዑል ጠመተ ክወሃብ ኢሎም:: ዶክተር ደብረፅዮን ኣብ ዘረብኦም ኣብ ልዕሊ ዋና ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ዝተኸፈተ ወፍሪ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ዘለዎ እዩ ኢሎም::
"ዶክተር ቴድሮስ ኣብዚ ፈተኒ እዋን ታሪኻዊ ዕማም ይፍፅም ኣሎ" ክብሉ ተዛሪቦም:: ንቫይረስ ኮሮና ይኹን ንኻልእ ኣንፃርና ዝለዓል ምንቅስቓስ ዝምክት እኹል ዓቕሚ ኣለና ዝበሉ ዶክተር ደብረፅዮን ኣብዚ እዋን ዘበሳብሰና ሓይሊ ኣይክህሉን ኢሎም። እቶም ምክትል ርእሰ ምምሕዳር "ፓለቲካዊ እሱራት ተጋሩ" ኣለዉ ብምባል እዚኦም ቅድም ኢሎም ክፍትሑ ዋላዃ እንተነበሮም ሐዚ ግና ብምኽንያት ኮሮና ክፍትሑ ይግባእ ኢሎም። እሱራት ፖለቲካ ክፍትሑ ይግባእ ኢሎም ዶክተር ደብረፅዮን ንዘልዓልዎ ሕቶ ካብ ሰብስልጣን መንግስቲ ፌዴራል ምላሽ ንምርካብ ብተደጋጋሚ ዝገበርናዮ ፃዕሪ ኣይሰመረን:: ቅድሚ ሐዚ መንግስቲ ፌደራል ኣብ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ እሱር የለን ብምባል ንዝለዓል ክሲ ምላሽ ክህብ ፀኒሑ እዩ:: ንሶም ወሲኾም ልዕና ሕጊ ንምኽባር መረዳእታ ብምሓዝ እዩ ዝኸስስ እምበር ብሄር ብምፍላይ ወይ ድማ ብፖለቲካዊ እምነት ዝእሰር ኮነ ዝኽሰስ የለን ብምባል ምላሽ እናሃበ ፀኒሑ እዩ ኢሎም::


text:
ኣብ ኤርትራ ብምኽንያት ስግኣት ለበዳ ቫይረስ ኮሮና፡ ኣብ 2020 ተቋሪጹ ዝነበረ ኣገልግሎት ህዝባዊ መጓዓዝያ ኣውቶቡሳት ሎሚ 29 መጋቢት,2021 ብከፊል ጀሚሩ። እቲ ሎሚ ሰኑይ ዝጀመረ ኣገልግሎት ህዝባዊ መጓዓዝያ ካብን ናብን ኣብ ውሽጢ ከተማ ኣስመራን ኣብ ካልኦት ዝተመርጻ ከተማታትን ዓድታትን ዝወሃብ ኣገልግሎት ኮይኑ ብውሱን ዓቕሚ ንፈተነ ዝተጀመረ ከምዝኾነ ተፈሊጡ’ሎ።
ቤ/ጽ ህዝባዊ መጓዓዝያ ዞባ ማእከል ንተገልገልቲ ኣብ ዝዘርግሖ ናይ ጽሑፍ ሓበሬታ ከምዝሓበሮ ፡ሎሚ ዝጀመረ ኣገልግሎት መጓዓዝያ መስመራት ንውሽጢ ከተማ ኣስመራን ከባቢ ዓድታትን ዝወሃብ ከምዝኾነ ብምጥቃስ እተን ኣውቶቡሳት ከተማ ፡ኣብ መንጎ ደው ከይበላ ካብን ናብን መበገስን መወዳእታን ፌርማታታት ጥራይ ኣገልግሎት ከምዝህባ ኣፍሊጡ’ሎ።እቲ ዝወሃብ ኣገልግሎት መጓዓዝያ ካብ ንግሆ ሰዓት 6 ክሳብ ሰዓት 7 ምሽት ከምዝኾነ ዝሓበረ ቤ/ጽ ህዝባዊ መጓዓዝያ ዞባ ማእከል፡ብሚኒስትሪ ጥዕና ዝወጽኡ መምርሒታት ኮቪድ-19 ዘየማልአ ተገልጋላይ ኣገልግሎት ከምዘይረክብ ኣፍሊጡ’ሎ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኤርትራ ምስ ዳግማይ ምጅማር ትምህርቲ ተርእዮታት ብዝሒ ብሽክለታታት ኣብ ጎደናታት ክህሉ ስለዝኽእል ሓደጋታት ንምውጋድ ኩሉ ሕግታት ትራፊክ ብምልኣት ክትግበርን ቁጽጽር ክግበረሉን ኣተሓሳሲቡ’ዩ። ተማሃሮ፡መማህራን፡ወለድን ካልኦት ዝምልከቶም ኣካላትን ብሚኒስትሪ ጥዕና ዝወጽኡ መምርሒታትን ቅጥዕታትን ንምክልኻል ኮቪድ-19 ብዕቱብን ብጥብቅን ክከታተልዎምን ከተግብርዎምን ሚኒስትሪ ትምህርቲ ኣብ መግለጺኡ ወሲኹ ኣተሓሳሲቡ’ዩ።


text:
ፕረዚደንት ሃገረ ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ሰራዊት ግብጺን ኢማራት ዓረብን ምስ ኣጽዋራቶም ሳዋ ኣትዮም ኣለው ንዝብል ጸብጻብ መደበር ቴሌቭዥን ኣልጀዚራ ዝተፈብረኸን ናይ 2018 ዳእላ’ዩ ክብሉ ነጺጎሞ።
ዕላማ’ቲ ናይ ሓሶት ወረ ኣብ መንጎ ሱዳንን ኤርትራን ነቃዕ ንምፍጣር ከምዝኾነ ዝገለጹ ፕረዚደንት ኢሳያስ ገለ ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ውሑዳን ሰብ ፍሉይ ረብሓ ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ከምዘለዎም ብምግላጽ ህዝቢ ሱዳን በዚ ግጉይ ሓበሬታ ኣይክደናገርን’ዩ ማለቶም ኣብ መንግስታዊ መርበብ ሓበሬታ ኤርትራ ሻባይት ዝወጸ ዜና ጠቒሱ’ሎ።
ኣብ ኢትዮጵያ ዝተፈጥረ ኹነታት ብዝምልከት ካብ ዝኾነት ሃገር ንላዕሊ ንኤርትራ ዝያዳ ከምዘሻቕላ ዝገለጹ ፕረዚደንት ኢሳያስ ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ ንዝሓለፈ 25 ዓመታት ዝኸሰርዎ ክመልስዎ ተስፋ እገብር ኢሎም።
ጸብጻብ ብዛዕባ ርክብ ግብጽን ሱዳንን ካልኦት ተዛመዲ ጉዳያትን ዝምልከት ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ንዝሃቦ ቃለመጠይቕ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 04 November 2018
ሱዳንን ኢትዮጵያን ብዛዕባ ኣብ ዶባተን ዘሎ ጉዳያት ክዝትያ፣ ኣብዚ ዝመጽእ መዓልታት ክራኸባ ምዃነን ተገሊጹ።
ማዕከናት ዜና ሱዳን ኣብ ዝህቦኦ ዘለዋ ጸብጻብ፣ እቲ ኣብ ከተማ ጎንደር ክካየድ ዝተወጠነ ርክብ፣ ምድላዋቱ ወዲኡ ከምዘሎ ድሕሪ ምሕባር፣ ብዑስማን መሓመድ ኣሕመድ ዝምራሕ ጉጅለ ሰበስልጣን ዞባ ገዳርፍ፣ ኣብዚ ዝመጽእ ሒደት መዓልታት ናብታ ከተማ ክኣቱ ምዃኑ ገሊጸን።
ኢትዮጵያን ሱዳንን ጥቡቕ ዝምድና ከምዘለወን ዝግለጻ ሃገራት እኳ እንተኾና፣ ኣብ ዶባተን ብሰንኪ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂሰብ፣ ናይ መጋሃጫ መሬትን ካልእን ጉዳያት ዜጋታተን ክሰሓሓቡ ጸኒሖም’ዮም።
ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ፣ ክልቲኤን ሃገራት ሰራዊተን ካብ ዶብ ክስሕባ፣ ካብ ክልቴን ዝዋጻእ ሰራዊት ከኣ ንዶባተን ክቆጻጸር ኣብ ስምምዕ ምብጸሐን ይዝከር። ኣብቲ እዋን’ቲ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዘሎ ዶብ ክንጸር ዝምልከቶም ኣካላት መንግስቲ ብንጥፈት ክዋስኡሉ ምስምመዐን ይፍለጥ።
==================