text:
-
Other languages
- svenska
- (arabiska) العربية
- ܣܘܪܝܝܐ (assyriska/syriska)
- bosanski, hrvatski, srpski (bosniska, kroatiska, serbiska)
- бълrapckи (bulgariska)
- čeština (tjeckiska)
- (dari) درى
- davvisámegiella (nordsamiska)
- deutsch (tyska)
- eesti (estniska)
- english (engelska)
- español (spanska)
- français (franska)
- हिंदी (hindi)
- 中文 (kinesiska)
- kurmancî (kurmanji)
- latviešu (lettiska)
- lietuvių (litauiska)
- magyar (ungerska)
- meänkieli (tornedalsfinska)
ናይ ስራሕ ኣከባቢ (Arbetsmiljöverket)
ንሕና ካብ መንግስትን ባይቶን ሽወደን ነቲ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ዝምልከት ሕጊ፡ ብኩባንያታትን ትካላትን ይሰዓብ ምህላዉ ንምክትታል ስልጣን እተወህበና ትካል ኢና። ነዚ ድማ በዚ ዝስዕብ ኣገባብ ነተግብሮ፤
- ነቲ ካብ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ሕግታት ዝምንጩ ዝርዝር መምርሒታት ብምስፋሕ
- ኩባንያታትን ትካላትን ነቲ ሕግታትን መምርሒታትን ይስዕባ ምህላወን ንምርግጋጽ ነቲ ኣብ ኩሉ ሃገር ሽወደን ዘሎ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ብምቍጽጻር
- ብዛዕባ ኣብቲ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ንድሕነት ዝምልከቱ ጉዳያት ሓበሬታ ምዝርጋሕ
ነቲ ናይ ስራሕ ኣከባቢኻ እቲ ወሃብ ስራሕ እዩ ሓላፍነት ዝወስደሉ
ኣብቲ ስራሕ ንዚህሉ ሃዋህው እቲ ወሃብ ስራሕ እዩ ቀንዲ ሓላፍነት ዝወስድ። ንሕና እናዞርና ነቲ ናይ ስራሕ ቦታታት ክንበጽሕ ከሎና፡ እቲ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ከመይ ከም ዚመስል ንዕዘብ፡ ኣብቲ ናይ ስራሕ ኣከባቢ ሕግታትን መምርሒታትን ይሰዓብ ምሃልዉ ድማ ንቈጻጸር። ገለ ጉድለታት ምስ እንረክብ ድማ፡ እቲ ወሃብ ስራሕ እዩ ከተኻኽሎ ዘለዎ።
እቲ ኣብ ስራሕ ዚውክለካ
መብዛሕትኦም ኣብ ሽወደን ዚርከቡ ቦታታት ስራሕ፡ ናይ ውሕስነት ወኪል ኣለዎም። ወኪል ውሕስነት ነቶም ሰራሕተኛታት ዚውክልን ነቲ ኣከባቢ ስራሕን ነቲ ወሃብ ስራሕን ኣመልኪቱ ድማ ጠለባት ዘቕርብ ሰብ እዩ። ኣብ ስራሕ ገለ ጸገማት ምስ ዘጓንፈካ፡ ምስቲ ወኪል ውሕስነት ክትዛተ ትኽእል ኢኻ።
ርኸበና
በዚ ቍጽሪ ተለፎን ክትረኽበና ትኽእል፤+46 (0)10-730 90 00 ወይከኣ arbetsmiljoverket@av.se. ሰራሕተኛታትና እተፈላለየ ቋንቋታት ይዛረቡ እዮም፡ ንሕቶታትካ ድማ ካብ ሰኑይ ክሳዕ ዓርቢ፡ ሰዓት 08.00–16.30ኪምልሹልካ ይኽእሉ።
ኣስታት 600 ሰራሕተኛታት ኣሎና፡ ኣብ እተፈላለየ ናይዚ ሃገር ቦታታት ድማ ንርከብ፡ ካብ ሰሜን ክሳዕ ደቡብ።እቲ ቀንዲ ቤትጽሕፈትና ድማ ኣብ ስቶክሆልም እዩ። ብዛዕባ ናይ ስራሕ ኣከባቢ፡ መምርሒታትን ምቛም ሕግን ወይውን ብዛዕባ ኤለክትሮኒካዊ ኣገልግሎትናሕቶ ምስ ዚህልወካ፡ ኩሉ ግዜ ክንቅበለካ ድሉዋት ኢና፡
ትርጉም የብልካን ዲኻ?
በዚ ቋንቋዚ ዘሎ ሓበሬታ ውሱን እዩ። ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብቲ ናይ ሽወደንን እንግሊዝን ገጻትና ይርከብ። ምስ ዘድሊ ብዙሕ ጽሑፋት ክንትርጉም ንኽእል ኢና። ትርጉም ምስ እትደሊ በዚ መርበብዚ ርኸበና arbetsmiljoverket@av.se
Last updated 2015-08-28


c: text/html

text:
ሕቶታት ብዛዕባ፥
ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራን፥ ህልዉ ኩነታት፥ ህዝብና፥ ምስ ገዲም፥ ተጋዳላይ፥ ተስፋምካኤል ተኽለብርሃን ቅሱን፥
ተጋዳላይ ቅሱን፥ ኣብ 1973 ናብቲ 2ይ ወገን ህዝባዊ፥ ሓይልታት ወይ ድማ ሰልፊ ናጽነት ዝተሰለፈ፥ ኮይኑ፥ ሓደ፥ ካብቶም ንነጻነት፥ ዓቢ ኣበርክቶ፥ ዝገበሩ፥ ገዳይም ተጋደልቲ'ዩ፥፡
እዚ፥ ቃለመሕተት፥ ነዚ፥ ወለዶ፥ ታሪኹ ክፈልጥ ብምባል፥ ኢና ኣካይድናዮ፥ እዚ ቃለ-መሕተት ነዊሕን ሰፊሕን ከምምዃኑ፥ መጠን፥ በብኽፋሉ፥ ክቐርብ'ዩ፥፥ Share ድማ ክንገብሮ ይግባእ፥ ታሪኽ፥ ስለዝኾነ፥፥
ሕቶ፥ ቅድሚ ምስላፍካ ማለት ኣብ ትምህርቲ፥ ከለኻ፥ ብዛዕባ ህዝባዊ፥ ሓይልታይ ትሰምዖ፥ ዝነበርካን፥ ብኣክል፥ ምስትሓወስካዮን ዝነበረ ፍልልይ ዶ ክተዕልለኒ?
መልሲ' የቐንየለይ ሄኖክ፥ እቲ ውድብ ዝተፈላለየ መጺሀታይ ይዝርግሕ ነይሩ፥ ዳሓር ክፍለ ለሎ፥ ናብዓላ ጀሚሩ፥እቲ ወረ ቀልጢፉ'ዩ ተባሪዑ፥ መኽንያቱ ኣብ ጀብሃ ብዙሕ ቅትለት ናይ ክርስትና ስለዝነበረ፥ ጀብሃ ውን ነዚ ይኣምንሉ'ዮም፥፡ ብፍላይ ናይ ብዓል ኪዳነ ክፍሉ፥ ድማ ኣብ ከሰላ ስለዝተቐትሉ ወላ ኣብ ጋዜጣታት ናይ ኢትዮፕያ ውን ወጺኦም ነይሮም፥፥እዚ ወረ'ዚ ተባሪዑ ነይሩ፥እዩ፡፥ እቲ ዝበዝሕ ክርስትያን ናብ ኢትዮፕያ ኢዱ ይህብ ነይሩ፥፥ እቲ ኣብ ኤርትራ ናይ ጋዜጣ ሕብረት ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዝነበረ ናይ ኢትዮፕያ ጋዜጣ፥ ንሱ ማዓልታዊ ናይ ኢዶም ዝሃቡ፥ ነቲ ዝነበረ ሃይማኖታዊ ፍልልያት ድማ፥ ኣግሊሑ ይምዝምዞ፥ ነይሩ'ዩ፥፥ ኣብ ከምዚ ኩነታት እቶም ዝነበሩ፥መንእሰያት፥ ናይቲ ግዜ'ቲ ማለት'ዩ፥፥ ነቲ ዝነበረ ማሕለኻታት ሰጊሮም ብኣብርሃም ተወልደ ተመሪሖም፥ ኣብ ዓላ ከምዝተፈለዩ ሽዑ ተፈሊጡ፥፥ ኣይጸነሐን ኣብርሃም ተወልደ ከምዝተሰወአ ውን ብረድዮ ኢትዮፕያ፥ ተሰሚዑ፥ ንሕና ናይ ኣብርሃም ተወልደ መስዋእቲ ብረድዮ ኢትዮፕያ ኢና ፈሊጥና፥፥ ራድዮ፥ ኢትዮፕያ መራሒ ወንበዴታት ኣብርሃም ተወልደ፥ መይቱ ኢላ ነጊራ፥፥ ኣነ'ኳ ሓዉ ነብርሃም ተወልደ፥ ዓርከይ ስለዝነበረ፥ ምሳይ፥ ስለዝነበረ፥ ኣሉላ ተወልደ ዝብሃል ሕጂ ከማን ዓሪፉ'ዩ መንግስተ ሰማይ የዋርሶ፥፥ ብኾምኡ፥ ብቀረባ ንፈልጥ ኔርና ኢና ብዛዕባ፥ ኣብርሃም ተወልደ፥ ኣብ ሓዝሓዝ ውን ሓዘን ተገይርሉ'ዩ፥፥ ግን ብኽያት ኣይፍቀድን'ዩ ናይ ወምበድየ ስለዝኾነ፥ ብኽያት ኣይፍቀድን'ዩ፥፥ ስለዚ ዓቢ ጽልዋታት ነይሩና፥፥ ብዘይክኡ ካኣኣ እቲ ኣዲስ ኣበባ ዩንቨርስቲ፥ ብህዝባዊ ሓይልታት ዝተጸልወ እዪ ነይሩ፥፥ እዚ ድማ ኣቀዲሞም ብዓል ኪዳነ ክፍሉ፥ ብዓል፥ ሃይለ ድሩዕ ዝወደብዎ ምንቅስቃሳት፡ ነይሩ'ዩ ኣብ ውሽጢ እቲ ዩንቨርስቲ፥፥ እቲ ጥሕሻ ዝብሃል፥ ኣብ ውሽጢ ኢትዮፕያ ዝንቀሳቐስ ናይ ምሁራት ጉጅለ ነይሩ'ዩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፥፥እዚ ጉጅለ እዚ ብኣዝዮም ምሁራት' ዝኾኑ ሰባት'ዩ፥ ቆይሙ፥፥ ሽዑ ተመስገን ሃይለ ዝብሃል ስዉእ ሽዑ ተታሒዙ፥ ካብ ኢዶም ኣምሊጡ፥ ካብ ፐላሶ ጸዲፉ ተሰዊኡ፥፥ብዙሓት ዓበይቲ ምሁራት ብደረጃ ትምህርቲ ልዑል፥ ዝነበሮም፥ ኣብ ኢትዮፕያ፥ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ዝነበሩ፥ ኣብዛ ጥሕሻ፥ ትብሃል ምንቅስቃስ ነይሮም'ዮም፥፥እዛ ጥሕሻ፥ ትብሃል ውድብ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝነበረት ቀላል ውድብ ኣይኮነትን ነይራ፥፥ ዳሓር እቲ ብህዝባዊ ሓይልታት ንሕናን ዕላማናን ዝብል ጽሑፍ ክዝርጋሕ፥ እንከሎ፥ ዓቢ ጽልዋታት ገይሩ'ዩ፥ ስለዚ' እዞም፥ ህዝባዊ' ሓይልታት፥ ክርስትያን ስለዝኾኑ ዘይኮኑ ተፈልዮም፥ ይብደሉ ስለዝነበሩ'ዮም ተፈልዮም፥'ዳሓር' እቲ ጀብሃ ትብሎ ዝነበረት ኤርትራ ዓረባዊት ሃገር'ያ ንዝብል፥ መርገጺ፥ እታ ንሕናን ዕላማናን፥ ዝብል መርገጺ' ትቃዎሞ'ያ፥፥ኮምኡ ውን እቲ ጀብሃ ዝህብዎ ዝነበሩ መግለጺታት ኣብ ፈቀዶ ሃገራት 80% ህዝቢ ኤርትራ ኣስላም'ዩ 20% ድማ ክርስትና እዩ፥ ዝብል መግለጺታት ይገልጹ ነይሮም፥፥ እቲ ክርስትያን ዝብሃል ኣብተን 3 ንኣሽቱ ኣውራጃታት ማለት ኣከለጉዛይ ሓማሴን ሰራየ፥ ጥራይ'ዩ ዘሎ ካልእ ኩለን ኣውራጃታት እስልምና'እየን ዝብል መግለጺታት' ይህቡ ነይሮም፥፥ ነቶም ሃገራት ኣዕራብ ከእምኑ ኢሎም፥ እዚ ኩሉ ካልእ' ናይ እስልምና እዩ፥፥ ስለዚ ኢትዮፕያ ክርስትያናዊት ሃገር ጎቢጣትና ኣላ፥ ዝብል መግለጺ' ንሃገራት ኣዕራብ ይህቡ ነይሮም፥፥
ወላ ኣብቲ ዝዋሃብ ዝነበረ ኣተዓዳድላ ናይ ቅያድ ኣልዓማ፥ 38 ክምረጹ እንከለዉ ካብዚኦም 3 ክርስትና ጥራይ እዮም ኣትዮም ነይሮም፥፥ ዳሓር ካኣ ክርስትያን ኣብቲ ግዜ ኣንድነት፥ ክርስትያን እዮም ኣንድነት ምስ ኢትዮፕያ፥ ዝብሉ ዘለዉ መኽንያቱ ክርስትያን ስለዝኾነት ኢትዮፕያ፥ እንዳበልካ ኣብልዕሊኦም ማእለያ ዘይብሉ ግፍዕታት እዩ ተፈጺሙ፥፥ ሕጂ ምስከምዚ እታ ንሕናን ዕላማናን፥ ኣብ ምንቕቓሕ ናይቶም፡ዝስለፉ ዝነበሩ ዓቢ ተራ ነይርዋ'ዩ፥፥ ዝእመን ሓቅታት እዪ ነይርዋ፥፥
ኣብቲ ሳዓት ናብ ሜዳ ንኽትወርድ ኣዝዩ ከቢድ፥ዩ፥ ነይሩ፥ ከምገለ ጌርካ ኢኻ ትወርድ፥ ቅድሜና ዝወጹ ብዓል ዶክተር ሃይለ ምሕጹን፥ እተን 3 ኣዋልድ እተን ኣብ ናይ 1973 ዝተገፍዓ፥ ምሁራት ኤርትራውያን ማለት'ዩ፥፥ እዚኣቶም ኣብታ ግዜ'እቲኣ ግራጅወይት ዝገብሩላ ግዜ'ያ ነይራ፥፥ ንዓኣቶም ንቕድም ከነውጾኦም ኢና ንስኻትኩም ድሕሪኦም ትስዕቡ ተባሂልና፥ ብኸምዚ መኽንያት ኢና ካብ ብዓል ሃይለ፡ምሕጹን ዝደንጎና፥፥ ሃይለ ምሕጹን ግን የድልዮም እዩ ንሜዳ፥ ሓኪም ስለዝኾነ' የድልዮም እዩ፥ ፥ እተን ደቂ ኣንስትዮ ውን ደቂ ኣንስትዮ ስለዘይነበራ ኣብቲ ገድሊ፥ እተን ደቂ ኣንስትዮ ውን ሽዑ ዝምረቓ እየን ነይረን፥፥ ዳሃብ ተስፋጼን፥ ብሶሶሎጂ እያ ትምረቕ ነይራ፥ ወርቁ ዘርኣይ ብሶሶሎጂ'ያ ትምረቕ ነይራ፥ ኣበራሽ መልኬ፥ብሶሶሎጂ'ያ ትምረቕ ነይራ ዶክተር ሃይለ ምሕጹን' ድማ ብሕክምና እዩ ዝምረቕ ነይሩ፥፥ ስለዚ ኣብታ መመረቕተኦም ንሳቶም ኣብ ሰነ ዝምረቁ ኣብ ጉምበት እዮም ወጺኦም፥፥ ደድሕሪኦም ድማ ንሕና ክንስዕብ ኢና፥፥እቲ ኩነታት ናይ ጥሕሻ ድማ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣጋጢሙ ብዓል ተመስገን ተሰዊኦም፥ እታ ትሕሻ ተረኺባ፥ ፋሕ ፋሕ ኣትይዋ፥ ኩላ ሰብ፥ ሽዑ ክልና ትኣኻኺብና ናብ ሜዳ ወሪድና፥፥ ኣብቲ ንሕና ዝተሰለፍናሉ እዋን፥ ምሁራት እዮም ዝስለፉ ነይሮም፥ እታ ጉጅለ ናትና ብዙሓት ምሁራት ዝሓቆፈት'ያ ነይራ፥፥ ብዝኾነ ኣብቲ ሜዳ ምስ ኣተና ኣይጸናሕናን ኣብ 3 ምዓልቲ፥ ቅድሜና ቅድሚ 3 ሰሙን ዝወጹ ኩናት ሕድሕድ ኣጋጢምዎም፥፥ ሽዑ' ክልተ ሓይሊ ማለት ክልተ ጋንታ ናይቲ ግዜ፥ ሓደ 80 ዝኾኑ ተጋደልቲ' ካብ ሳሕል፡ንኸበሳ፥ ወጺኦም፥፥ ኣብኡ ድማ ኩናት ተኻይዱ ብዓል ፍስሃየ ካራሽ ዘለውዎም ኣብቲ ኩናት ሕድሕድ ይስውኡ፥፥ንሕና ምስ ኣተና ቀጥታ እዩ ናይ ክልተ ምዓልቲ ውግእ ኣጋጢሙና፥፥ ብርቱዕ ውግእ እዩ ነይሩ ምስ ኩማንዲስ፥ ኣብቲ ውግእቲ ዓቢ ስርሒታትት እዩ ተኻይዱ በተን ክልተ ኣሃዱታት መጺአን ዝነበራ፥፡ ብአአንን ብፈዳይንን ክፍሊ ርክብን፥ እቶም ልፍሊ ርክብ ዝብሃሉ ፈዳይን ዝብሃሉ፥ ብዓል ወልደምካኤል ሃይለ ብዓል ድሩዕ፥ ዘለውዎም እዮም ንሳቶም እዮም ኣብቲ ህጁም ኣትዮም ዝነበሩ፥፥ኣብቲ ህጁም ኣትዮም ኣጽዋር ዝሰለቡ ማለተይ'የ፥፥ እቶም ናይ ፈዳይንን ክፍሊ ርክብን እዮም፥፥ ስለዚ ብርቱዕ ውግእ እዩ ነይሩ፥፥ ንሕና ውን መስዋእቲ ከፊልና ኢና፥ ሓደ 6 ሰባት ተሰዊኦምና እዮም፥፥ ንኢትዮፕያ ግን ዓቢ ስንብራት እዩ፡ነይሩ፥ መኽንያቱ ኣብ ከባቢ ድርፎ'ዪ ነይሩ እቲ ውግእ፥፥ ንመጀመርታ ግዜ እዩ ብነፈርቲ ውግእ ዝግበር ዘሎ፥፥ ስለዚ ዓቢ ውግእ እዩ ነይሩ፥፥ መራል ናይቶም ዝነበሩ ተጋደልቲ ንኽትገልጾ እዩ ዘሸግረካ፥፥ ሞራልካ ስሰማይ ዝሰቅል እንቋዕ ተሰለፍኩ ዘብል'ዩ ነይሩ፥፥ ዳሓር ኣብቲ ኩነታት ክንሪኦ እንከለና፥ መጀመርታ ምስ ድሩዕ ተራኪበ ነይረ ብዓል ድሩዕ ክትሪኦም ከለኻ ዝተማህሩ ከማን ኣይመስሉን እዮም ነይሮም፥ ኮምኡ ውን ብዓል ናይዝጊ ክፍሉ ነይሮም ኣብኡ፥ ብዓል ብጻይ ጎይትኦም ኩሎም ብዲግርታት ዝተመረቑ እዮም ነይሮም፥፥ ብድሕሪ'ዚ ሳሕል፡ምስወረድና ኣብቲ ዝነበረ ኩነታት፥ እቲ ምንቅስቃስ ናይ 1973 ይጅምር፥'
2ይ ክፋል ይቕጽል...........
ሄኖካ ሃኒ
ሕቶታት ብዛዕባ' ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራ ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተስፋምካኤል ተኽለብርሃን (ቅሱን)
2ይ ክፋል
እቲ ምንቅስቃስ ናይ ብ1973 ይጅምር እቲ ህቡብን ብተጋደልቲ ፍትዉን ዝኾነ ሙሴ ተስፋምካኤል፥ ትሃሪሙ! እንተኾነ ተጋደልቲ ከሰምዑ ብምባል እቲ ማህረምቲ ክሕባእ እዩ ትሓሲቡ ነይሩ፤፥ ብዝኾነ ግን እቲ ማህረምቲ ስለዝተራእየ ሙሴ ውን ሃራሚኡ ክፈልጥ ስለዘለዎ፥ ሙሴ ሃራሚኡ ኣይፈልጥን'ዩ፥ ነይሩ፤ ኣብ ሕክምና ሃለዋቱ ምስ ፈለጠ፥
ከይትነግርዎ ተባሂሉ ካልእ ሳዕቤን ከይመጽእ፥ ተባሂሉ፤፥
ሕቶ፥ ሐራይ እስከ ኣብዛ ናይ መንካዕ ከነዕልል፥ እቲ መበገሲ ናይ መንካዕ እንታይ እዩ፥ ነይሩ? እንታይ ዓይነት ሕቶ'ዩ ነይሩ? ክሳብ ሞት ዘብጽሕ ድዩ ከ?
መልሲ፥ እወ እንታይ ይመስለካ እቲ መበገሲ'ዝነበረ ኩነታት ከምዚ ዝብለካ ዘለኹ፥ ኣብ መሪሕነት ሓደ ዓቢ ግርጭት ነይሩ፤እቶም መሪሕነት ክብሃል ከሎ፥ ብፍላይ እቲ ናይ ሰልፊ ናጽነት ወገን ዝነበረ መሪሕነት፥ ኣብ ሞንጎ ተወልደ ኢዮብን ኣስመሮም ገብ/ዝጋብሄርን በቲ ሓደ ወገን፥ በቲ ሓደ ወገን ድማ ሰለሙን ወልደማርያም ዘለዎም፥ ኣብ ሞንጎ እዚኣቶም ምስሕሓባት፥ ነይሩ፤፥
እቲ ምስሕሓብ ጎሊሑ ዝረአ ዝነበረን ኩሉ ሰብ ዝፈልጦን ምስሕሓብ'ዩ ነይሩ፤፥ ምስ'ዚ ጉዳያት እዚ ዝትኣሳሰረ፥ ኣኼባታት ነዚ ግርጭት፥ ንምፍታሕ ናይ ሓለፍቲ ኣኼባ' ክግበር ጀሚሩ፤፥ ኣብቲ ናይ መጀመርታ ዝተገብረ፥ ናይ ሓለፍቲ ኣኼባታት፥ክፍታሕ ኣይተኻእለን!! ስፍሕ ዝበለ ካብ ቀዳማይ ወገን ህዝባዊ ሓይልታት ዝትሓወስዎ ግፍሕ ዝበለ ኣኼባ ይገበር ተባሂሉ፥ ሓደ 40 ዝኾኑ፥ ሰባት ትኣኪቦም ማለት'ዩ፤፥ ነቲ ሽግር ክፈትሑ ተባሂሎም፤፥ ኣብዚ ሽግር እዚ እቲ፥ዝበዝሕ ክስታት ናብ ሰለሙን ወልደማርያም ዝቐርብ ዝነበረ ክስታት፥እዩ፤፥ እቲ ክስታት ድማ ሰለሙን ወልደማርያም ብኣውራጅነት ይንቀሳቐስ ኣሎ ዝብል፥ 2ይ ድማ ኣብታ ናይ ስርያ ኣዲስ ዝብሃል ስርያ ኣዲስ ዝብሃል ኣብ ጀብሃ ዝተቐንጸሉ ነይሮም፤፥ ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝተሰለፉ፥ ዓበይትን ምሁራትን'ዮም ነይሮም፤ ብኣዲስ ኣበባ ገይሮም ናብ ጀብሃ ዝተሰለፉ፥ 1969 ኣብ ሓሊበት ዝብሃል ሳሕል፥' ጀብሃ እዚኣቶም ምስ ኣብርሃም ተወልደ ክፍለዩ እዮም፥ ዝብል፥ ኮምኡ ኣብርሃም ተወልደ ክኽተቡ ኣይደልዮምን እዪ ነይሩ፥ መኽንያቱ ጀብሃ' እቲ ጉባኤ ኣዶብሓ፥ ክሳብ ዝግበር፥ ዝኾነ ክታበት ጠጠው ክብል'ተባህሉ፥ኣብርሃም ተወልደ ውን ናይቲ ስሙር ሓይሊ፥መሪሕነት ተመሪጹ ነይሩ፤ 1968 ሓደ ካብኣቶም ስለዝነበረ፤ ኣብቲ ከባቢ ኣከለጉዛይ ይንቀሳቕስ ስለዝነበረ፤ ኣብ ኣከለጉዛይን ሰምሃርን ማለተይ'ዩ፤፥
ንሰለሙን ወልደማርያም ዝኾነ ክታበት ከይገብር ከልኪልዎ ነይሩ፤፥ ሰለሙን ወልደማርያም ግን ሓቢኡ ከቲብዎም፤፥
ሕቶ-- ሰለሙን ወልደማርያም ንባዓል መን'ዩ ዝኸትቦም፡ነይሩ?
መልሲ---እቶም ዝተቐንጸሉ ኣብ ስርያ ኣዲስ፥ ዝብሃል፥ ሓቢኡ ስለዝኸተቦም፥ ካብ ኣዲስ ኣበባ መጺኦም ኣብ ሓደ ሕቡእ፥ ቦታ ሓቢእዎም ከምዘሎ፥ ተፈሊጡ!! እዚኣቶም ካኣ እንድሕር እቲ ጉባኤ ኣዶብሓ፥ እንድሕር ገለ ኮይኑ፥ ኣብ ልዕሌና ንዝውሰድ ስጉምቲ፥ ሓይሊ ክንድርብ ኢና ብምባል ዝገብሮ፡ዝነበረ ፋሉላዊ ኣካይዳ'ዩ፥፣
ኣብርሃም ተወልደ ምስፈለጠ፥ ምስ ሰለሙን፥ ብዙሕ ምስሕሓባት ጌሮም'ዮም፤፥ እቲ ኣብቲ ኣኼባ ብዛዕባ ኣኼባ ኢና ንዛረብ ዘለና፥ ሰለሙን ወልደማርያም ንስኻ ኢኻ ጠንቆም ዝብልን ብኣውራጃን ተኸሲሱ፥ ነዞም 250 ብሬን ተኺሎም እዮም ረሺኖሞም ጀብሃ ኣብ ሓሊበት ዝብሃል ቦታ፥
ሕቶ፥ እዞም ብጆብሃ ዝተረሸኑ፥ 250 ተጋደልቲ ናይ ህዝባዊ ሓይልታት ድዮም ነይሮም??
መልሲ--ገና ገና ኣይተፈለዪን ኣለዉ! ኣብ ጀብሃ እዮም ነይሮም ኣብ መጀመርያ 70ታት እዮም ተረሺኖም፥ ናይዚኦም ምርሻን ድማ ነብርሃም ተወልደ ኣቖጢዕዎ'ዩ፥ ብኸምዚ፡ድማ ምስ ሰለሙን ንምንታይ ከቲብካዮም ዝብል ኣስሓሓብ ነይሩ፤
ኣብርሃም ተወልደ ክፍለ ከምዘለዎ ዝወሰነ ናይ ኪዳነ ክፍሉን ወልዳይ ጊደን፥ መቕተልቲ፥ ኣብ ከሰላ፥ ምስሰመዐ፥ ቃልሲ ተፈሊኻ'ዩ ዝብል መርገጺ ወሲዱ፣ ኣብ ዓላ ተፈልዩ ውጺኢት ናይቲ ኣኼባታት ይከታተል ነይሩ፥፣ ብድሕሪ'ዚ ጉባኤ ኣዶብሓ ተወዲኡ ብድሕሪ ምርጫ ድሮ ንድሮ፥ ጀብሃ ክትኣስር ጀሚራ ተባሂሉ ተላቢዑ፥ ወልዳይ ጊደይን ኪዳነ ክፍሉን ከምዝተቐትሉ ኩሉ ሰብ ሰሚዑ፥ ብድሕሪ'ዚ ኣብርሃም ተወልደ ህዝቢ ኣኪቡ፥ ተፈሊናሉ ዘለና መኽንያት ምስ ጀብሃ ክንጉዓዝ ኣይንኽእልን ኢና ኢሉ ንህዝቢ ነጊሩ፥ ንህዝቢ ዓላ ማለት'ዩ፤፥
ሕጂ ኣብቲ ናይ 1973 ክምንምለስ፥ ንሰለሙን ብዙሕ ክስታት ተመስሪትሉ፥ ከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ማለት'ዩ፤፥ ሙሴ ተስፋምካኤል እዚ ውድብ እዚ ኣካይድኡ ጥዑይ ኣይኮነን፥ኣብዚ ውድብ ዲሞክራሲ የለን፥ ናይ ውልቀ ሰባት ዲሞክራሲ'ዩ ዘሎ፥ ኣብዚ ትኣኪብናሉ ዘለና ግርጭት ክንፈትሕ እንተዘይኬና፥ ክንፈርድ' ኣይትኣከብናን ኢልዎም፥ ብዛዕባቲ ንሰለሙን ወልደማርያም ዝዋሃብ ዝነበረ ፍርድታት፥ ማለት፥ዩ፥፣
ሙሴ ተስፋምካኤል He is very smart: ብጣዕሚ፥ ሓያል ሰብ'ዩ፥፣ እቲ ኣኼባ ነቲ ግርጭት ምፍታሕ እዩ ነይሩ ድሌት ናይ ሙሴ፥ ስለዚ' ሙሴ ፥ ክንፈርድ ኣይኮነን መጺና ሽግር ክንፈትሕ እንበር ፍርዲ' እንተኾይኑ፥ ግን ኩሉ ተጋዳላይ ማንደይት ክዋሃቦ ኣለዎ፥ ዝብል ሕጋዊ መርገጺ ወሲዱ፤፣
ብዛዕባ ኣብቲ ውድብ፥ ዝነበረ፥ ሕማቕ ኣሰራርሓ ሙሴ ደው ኢሉ፥ ይምክቶ ስለዝነበረ፥ ጸጋይ ቐሺ ዝብሃል ብሰደፍ ብረት ጌሩ፥ ንሙሴ ሃሪምዎ፤፥ ምስ ወደቀ ሃለዋቱ ኣይፈልጥን'ዩ ነይሩ፤፣
ሕቶ--ኣብዚ ሳዓት'ዚ ጸጋይ ቀሺ ንሙሴ ክሃርሞ፡ከሎ ዝራኣይዎ ሰባት ኣለዉ ዶ?
ዝተዛረበ ሰብ ከ፡ነይሩ ዶ?
መልሲ-- ኩሉ እቲ ኣኼበኛ ርኢይዎ፥ ኣብ ማእከል ኣኼባ እንድዩ ሃሪምዎ፤፥ ብድሕሪ'ዚ ጸጋይ ቀሺ ተቐጺዑ፥ናይ 2 ሰሙን መቕጻዕቲ ናይ ምግብና ኣብ ሕክምና ተቐጺዑ፥መራሒ ሓይሊ'ዩ ነይሩ፥ ካብቲ ዝነበሮ፡ደረጃ ክሳብ መቕጻዕቲ ዝውድእ ካብ ስልጣኑ ወሪዱ፤
ነገር ግን ስለምንታይ ሙሴ ትሃሪሙ ዝብል ኣብ ኩሉ ተጋዳላይ ምልዕዓል ፈጢሩ መኽንያቱ ሙሴ ሁቡብ እዩ ነይሩ፤፥ ኣብቲ ግዜቲ' እታ ዝላዓለት ሓይሊ'ያ ትብሃል፥ ነይራ፤ ሙሴ ኮምሽነሪ ናይ ሓይሊ'ዩ ነይሩ፥፣
ኣብቲ ግዜ'ቲ ሙሴ ልዕሊ ኢሰያስ፥ እንተዘይኮይኑ ትሕቲ ኢሰያስ ኣይረአን እዩ ነይሩ፤፥ ንሙሴ ካብ ካልኦት ምሁራት ዝፈልዮ ምስ ሓረስቶትን ትሕት ዝበለ ደረጃ ዘለዎም ሰባትን ዓሚቕ ናይ ምርድዳእ ክእለት'ነይርዎ'ዪ፤፥
ብዝኾነ፡ሙሴ ምስትሃርመ ሕማቕ ስምዒት ኣብ ተጋደልቲ ፈጢሩ፥ ኣኬባ ክግበር እዩ ወከልቲ' ስደዱ' ተባሂልና እቶም ተጋደልቲ፥ ብድሕሪ'ዚ የውሃንስ ስብሃቱ፥ ንሕና ንቕድም ናይ በይንና ኣኼባ ክንገብር ኣሎና ኢልዎም'፥ የውሃንስ ስባህቱ ሓደ ካብቶም ገስገስቲ ምህራት'እዩ ነይሩ፥ መንካዕ ማለተይ'ዩ፤፥ ቅድሚ ናብ መሪሕነት ምኻድና ንሕና ክንገብሮ ዝግባኣና ኣኼና ኣሎና፥ ሓደ ሓሳብ ሒዝና ድማ ናብ መሪሕነት ንቐርብ፥ ነታ ዝተገብረት ኣኼባ ሽዑ የውሃንስ ስባህቱን ኢብራሂም ዓፋን ይመርሕዋ ማለት'ዩ፥፣ ኣብቲ ኣኬባ ዝነበረ፥ ኩነታት ኣብዚ ኣብ ተጋደልቲ ብዙሕ፥ ግህሰት ስለዘሎ፥ ሓንቲ መሰላት ተጋደልቲ እትእክብ፥ ኣብ ውሽጢ 10 ምዓልቲ ኣኪባ ናብ ኣኼበኛታት ከተቕርብ' ሓንቲ ኮሚተ ንምረጽ ተባሂሉ ሕራይ ተባሂሉ፥፣
ብዓል የውሃስን ስባህቲ ኢብራሂም ዓፋ ሃብተስላሴ ገብረመድሂን ዘለውዎም ተመሪጾም 10 ዝኣባላታ ማለት'ዩ፤ ሙሴ ኣብዚ ኣይተመርጸን መኽንያቱ፥ ሙሴ ኣብታ ናይ ገስገስቲ ምሁራት የድሊ ስለዝነበረ፥ ነታ ገስገስቲ ምሁራት እዩ ትሓጽዩ ነይሩ፤፣
3ይ ክፋል ይቕጽል..........
ኣብ ሕቶ መንካዕን ትሕዝቱኡ ኢና ዘለና፥ ኩቡራት ነበብቲ፥ ነቲ ታሪኽ ኣገላልጻ ክጥዕም ተባሂሉ፥ እዩ ንድሕሪት ተመሊሱ ቅድሚ፥ 73 ዝነበረ ኩነታትን ምስ ናይ 73 ዘዕልለና ዘሎ፥
SHARE
ሄኖካ ሃኒ
3ይ ክፋል ቃለ-መሕተት ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተስፋምካኤል ተኽለብርሃን ቅሱን፥
3ይ ክፋል
ሙሴ ኣብታ ንመሰላት ተጋደልቲ እትከታተል ኮሚተ ኣይተመርጸን፥ መኽንያቱ ኣብታ ናይ፥ ገስገስቲ ምሁራት፥ ትሓጽዩ ስለዝነበረ፤ ኣብታ መሰላት ተጋደልቲ እትዕዘብ፥ ጆን'ዪ ኣትዩ፥ ብድሕሪ'ዩ ኩሉ ተጋዳላይ ዝራኣዮ ዘበለ ጉድለታት ኣብ ብዓል ኢሰያስ ይኹን ካልእ፥ብዝርዝር ቀሪቡ፥ ኣብ ውሽጢ 10 ምዓልቲ መሪሕነት ካኣ፥ እቲ ዝካኣላ ሰሪሓ፥፣እቲኣቶም ክእከቡ እንከለዉ መሪሕነት ካኣ ነቲ ድሑር ስምዒታት ትወዳድብ፤
ተመሊስካ ሎሚ፡ክትሪኦ፡ከለኻ እቶም ኣብቲ ውሽጢ፡ምንቅስቓስ፥ መጀመርያ ደጊፎም ዝነበሩ፥ ዳሓር ተገምጠሎም፤ ኣባላት ሰልፊ ኮይኖም ጸኒሖም፥፣ ኢብራሂም ዓፋ፥ ሓደ መስረቲ ናይታ ምስጢራዊት ሰልፊ'ዩ ነይሩ፥፣ ብዓል ኣልኣሚን መስረቲ ናይታ ሕብእቲ ሰልፊ'ዮም ነይሮም፥፣ ሕጂ ብዓል ሮሞዳን ዓሊስዒድ፥ ተወኪሎም ኩሎም እቶም ቀዳማይ ወገን ብምልኦም፥ ብዓሊ ስዒድ ተወኪሎም ኣንጻሩ ጠጠው ኢሎም ዓሊ ስዒድ'ዩ ማንደይት ተዋሂብዎ ነቲ ምንቅስቓስ ናብ ካልእ ኣንፈት ጠውየሞ፥ በቲ ሓደ ወገን ካኣ ሰለሙን ወልደማርያም፥ ነዛ መሪሕነት ክዓልውዋ'ዮም ዝብል፥ ገምጋም'ዮም ወሲዶም፥ ሰለሙን ወልደማርያም ካኣ ብኣውራጅነት ደቂ ሓማሴን ክውድብ፥ ላዕልን ታሕትን ይብል፥ ድሕሪ 10 ምዓልቲ ኣኼባ ምስተወደበ፥ ሽዑ፥ እታ ዝዓበየት ጉዳይ እታ ትምረጽ ኮሚተ፥ ስልጣና ማዕረ መሪሕነት ኮይኑ፥ ስለዚ እዛ ተቖጻጻሪት ኮሚተ መሰል ተጋደልቲ እትሕሉ፥ ኣብ ገጋደልቲ ግህሰት እንተዳኣ ርእያ ክሲ ከተቕርብ ትኽእልያ፤ ስለዚ ካብ መሪሕነት ጀሚርካ ብምልኦም ኣብ ቁፅር ኣትያ ማለት'ዩ፤፥ ክሳብ ጉባኤ ተገይሩ ካልእ መሪሕነት ዝምረጽ'ያ እታ ኮሚተ ክትጸንሕ ትሓሲባ' ነዚ ንኸይግበር'ዮም፥ ግን ብምሉእ ሓይሎም ሰሪሖም መሪሕነት፥ ከምቲ ዝሰርሕዎ ድማ ካብቶም ዝምረጹ ዝነበሩ፤ 9 ኣባላት እንድዮም ክምረጹ ነይርዎም፥ እተን ክልተ ቁጽሪ፡ነተን ኣብ ከበሳ ዘለዉ'ዩ፥ እቶም 7 ድማ ኣብኡ ክምረጹ፥ 3 ኣብ ቀዳማይ ወገን ህዝባዊ ሓይልታት ክምረጹ ከለዉ 4 ድማ፥ ካላይ ወገን፥ እቶም ዝተመርጹ ኣርባዕተ ሰባት ደቂ ሓማሴን እዮም ነይሮም፤ ካብኣቶም ኣፈወርቂ ኣምሓራይ፥ ታረቀ የሕዶጎን እዮም፥፥፣
እዚኣቶም ድማ ካብቶም ገስገስቲ ምሁራት እዮም፥ ንሕና ብኣውራጅነት ዝተገብረ ውዲት ኣይንቅበሎን ኢና ኢሎም ነጺጊሞ፤፣ሕጂ ኣብ ተጋደልቲ ሕንፍሽፍሽ ተፈጢሩ፥፥ ብድሕሪ ኡ እታ ሽማግለ መግለጺ ክትህበና መጺኣ፥ ዘቕረብናሎም ሕቶ እቶም ክልተ ካኣ ምሳኩም፡መጺኦም፥ መግለጺኦም የስምዑ ዝብል'ዪ፥፣ ናቶም ጉዳይ እዩ ኢሎምና፥ግን ንሕና ክንፈልጦ ኣለና ኢልናዮም ዝተኽሰተ ነገር ምህላዉ ተረዲኡና ነይሩ፤፥ ኣብቲ ዝነበርናዮ ቦታ ክሳብ ብረት ምትዕምማር ነይሩ'ዩ፥፣ ኣብቲ ሳዓት ኢትዮፕያ እንተዘይመጹ፥ ኢትዮፕያ መጺኣ ፈላልያትና እንበር፥ ኣብ ዓላኬት ዝተገብረት ኣኬባ ኣዝያ ርስንቲ ኣኼባ እያ ነይራ፥ መኽንያቱ ታረቀን ኣፈወርቅን እንድሕር ዘይመጺኦም ናትኩም ዘተባ፥ ኣይንሰምዖን ኢና ዝብል ዘረባ ስለዝመጸ፥ ኣብዚ ምትህልላኽ'ዚ፥ ኢብራሂም ዓፋ ንሃብተስላሰ ገብረመድሂን ብረት ዓሚርሉ፥ ብረት ምስዓመረሉ፥ ሃብተስላሴ ድማ ብረት ዓሚርሉ፤ ክልቲኦም ምስተፋጠጡ፥ ኩልና በብረትና ዓሚርና ብድሕሪ'ዚ ኢብራሂም ዓፋ ብጣዕሚ ሰንቢዱ፥
ሕጂ መን ክዘብጥ'ዩ ዝፈልጥ የለን ተፋጠጥ'ያ ኮይና!! ኢብራሂም ዓፋ ብረቱ ኣውሪዱ ሓንሳብ ሓንሳብ ኢሉ፥ ነቲ ኣሕሊፍዎ ዝነበረ ጥይት ናብ ቦትኡ መሊስዎ፤ ብድሕሪኡ ምውጩ ካብቲ ኣኼባ ይሰጎ፥ ውጩ ተሶጊጉ ይኸይድ፤ ሓንሳብ ርግእ ኢልና ኣኼባና ንቐጽል ተባሂሉ፣ ውጩ ተሰጊጉ እንዳኸደ ከሎ፥ ናብቶም እንዳዋርድያ ገጹ ይኸይድ፥ ዋርድያ ድማ ራድዮ ትዓጽዪ ዝሰምዖ ስኢኑ፥ ኢትዮፕያ ካኣ ክኣትዉና ቀሪቦም፥ ዋርድያ እንዳጎዮዪ ናባና ገጾም ይመጹ፥ ውጩ ተሰጊጉ ናብኦም እንዳኸደ ከሎ፥ ኣብ መንገዲ ይረኽብዎ፥ ስለምንታይ ራድዮ ትዓጽውዎ ኢትዮፕያ መጺኣ ኢሎም ንውጩ ምስ ነገርዎ፥ ውጩ እንዳጎየየ መጺኡ ነቲ ኣኼበኛ ሓቢርዎ፤፥
ብድሕሪ'ዚ ድፋዕና ሒዝና ውግእ ተጀሚሩ፤ ኢትዮፕያ ብምሉእ ሓይሎም ስለዝመጹ፥ ንሕና ምስ ኢትዮፕያ እንዳተራጋረግና እንከለና'ዮም ንሃብተስላሴ ወሲዶሞ፥ ሃብተስላሴ ተደሊኻ ኣለኻ ተባሂሉ፥ ይኸይድ፥
ሕቶ---ንሃብተስላሴ መን'ዮም ዝጽውዕዎ ዘለዉ ማለት'ዩ
መልሲ--መሪሕነት፥ ተጸዊዕካ ተባሂሉ ገረግር ኣስመራ ምስከደ፥ ኣይተመልሰናን ኣቡኡ ኣጥፊኦሞ ማለት'ዩ ንሃብተስላሴ፥ እቲ ውግእ ምስኢትዮፕያ ን14 ምዓልቲ ይኸውን ቀጺሉ፥ ዓቢ ውግእ እዩ ነይሩ!! እቲ ውግእቲ ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ናይ መጀመርታ እዪ፤ መኽንያቱ ሓደ ውሑድ ቁጽሪ፥ ንኽልተ ሰሙን፥ ዝኸውን ምስሓደ ዓርሞሾሽ፥ ሓይሊ፤ ቦታ ናቐያየረ፥ 2 ሰሙን፥ብዘይምቁራጽ እዩ ተኻይዱ፥ እዚ ሞቶ ስድስት ዝብሃል' ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ሰውራ ኤርትራ ተራእዩ፤፥ እቲ ውግእ ምስተወደአ መሪሕነት ምእሳር ጀሚራ መጀመርታ ዝትኣስሩ፥ ኣፈወርቂ ተኽሉን ታረቀ ይሕደጎን'ዮም፤ ነዞም ክልተ ምስኣሰረቶም መሪሕነት፥ ስለምንታይ ትኣሲሮም ዝብል ተቓውሞ' ይመጽእ፤፥
መሪሕነት ምእሳር ጀሚራ ስለዘላ፥ ሙሴ ተስፋምካኤል ንፔጥሮስ ሰለሙን መልእኽቲ ሰዲድሉ፤፥ ፔጥሮስ ሰለሙን ናይ ሃንደሳ፥ ፈንጅታት ክቐብሩ ተንቀሳቒሶም፥ ስለዝነበሩ፥ ፔጥሮስ ካብዝኾነ ሓላፍነት ወሪዱ እዩ ነይሩ፤፥ መሪሕነት ምእሳር ጀሚራ ስለዘላ ዓጢቕኩም ከልጢፍኩም፡ምጹ ዝብል መልእኽቲ፥ ካብ ሙሴ ተማሓላሊፍሎም፤፥ ሙሴ ውን ደስኪሉ እዪ ነይሩ ሽዑ፤፥ ሕጂ እቲ መልእኽቲ ጠሊፎሞ፥ ፔጥሮስ ሰለሙን መድፍዕ ሒዙ ተሰሪዑ ክመጽእ ከሎ፥ ኣብ ድብያ ኣትዮም ኩሎም ተታሒዞም፤ ኩሎም ተታሒዞም ካኣ ኣብ ሓለዋ ሰውራ ኣትዮም፥፣
ብዓል ሙሴ ውን ተታሒዞም ሓለዋ ሰውራ ኣትዮም፥። ብዓል ጆን ውን ኮምኡ፥ ንኹላ ምጥርናፍ ኮይና፤ ኩላ ሰብ ክትኣቱ ምስጀመረት እታ ሓይሊ ናይ ብዓል ትኩእ የሕደጎ፥ እታ ሓይሊ ናቱ ትንቀሳቐስ ማለት'ዩ ስለምንታይ ትኣሲሮም ኢላ፤፥ ሓላፊና ስለምንታይ ትኣሲሩ ብዝብል፥ ብዓል ሃብተምካኤል፥ ወልደገርግሽ፥ ሓዉ ነዚ ዓንደብርሃን ማለት'ዩ፥ ንሱ ዝመርሓ ጉጅለ፥ ትንቀሳቐስ ማለት'!ዩ፥ ምእስር ምስበዝሐ ካብቶም መሪሕነት ሓደ ተወልደ ኢዮም እዚ ትወስድዎ ዘለኹም ስጉምቲ፥ ጌጋ፥ እዩ፥፣ ኣነ ካብ ጀብሃ ዝተፈለኽሉ መኽንያት፥ ጀብሃ ብትገብሮ ዝነበረት ምእሳርን ምቕንጻልን' ጸሊአ እየ ተፈልየ፥ ስለዚ' ንስኻትኩም ውን ኣብቲ ንሕና ዝመስረትናዮ ውድብ፥ ምቕንጻልን፡ምእሳርን፥ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ክትወስዱ፥ ኣንጻር እቲ ዝተፈለናሉ እላማ ስለዝኾነ፥ ኣቅበሎን'የ፥ ኢልዎም፥ ስለዚ ትፈትሕዎም እንተዳኣኬንኩም ጽቡቕ እንተዘይኮይኑ፥ ኣነ ኣይእከብን'የ ምሳኻትኩም ኢልዎም፤፥ እዚ ናይ ተወልደ ኢዮብ መግለጺ ብጽሑፍ እዩ ሂብዎም፥ ደብዳበ ጽሒፉ ብጽሑፍ'ዪ ሂብዎም፤፥
እቲ ጽሑፍ ድማ ንኹሉ ተጋዳላይ ተነቢብሉ'ዩ፥፣ ተወልደ ኢዮም ከምዚ ስለዝገበረ፥ ነቶም ኣዕነውቲ ካኣ ስለዝደገፈ፥ ካብ ስልጣን ወሪዱ ኣሎ፥ትብል መሪሕነት ክትንቀሳቐሰላ ጀሚራ፤፥ንዓና ዘንበቡልና ነዚኣ፥ መስፍን ሓጎስን ዓሊ ስዒድን እዮም፤፥ ሄኖክ እንተዳኣ ክኢልካ ንመስፍን ሓጎስ ሕተቶ፥ ከምዚኣ ትብሃል ሓቂ ድያ በሎ ሓሶት እንተዳኣ ኢሉካ ባዕለ ኣለኹ፤፥ ኣብቲ ኣኼባ ዝዋዓሉ ሰባት ብሂወት ስለዘለዉ ከቕርቦም ይኽእል'የ፤፣ንምርግጋጽ ማለት'ዩ፤፥ ወላ ንድሩዕ ከማን፥ ብዛዕባ'ዚ ነጊረዮ ነይረ፥ መስፍን ሓጎስ እንድህር ናይብሓቂ ምሳኻትኩም ኣብቲ ጉጅለ ኣሎ ኮይኑ፥ ተወልደ ኢዮብ፥ ዘንብቦ ዝነበረ፥ ከምዚ ይብል ነይሩ፥ሞ ሓቂ ድያ ኢልካ ሕተቶ ኢለዮ። መኽንያቱ ድሩዕ ኣብቲ ግዜ ምንቅስቃስ ኣይነበረን ተማሪኹ'ዪ ነይሩ፤፥
4ይ ክፋል ይቕጽል............
ሄኖካ ሃኒ፥ share ንበሎ ታሪኽ'ዩ፥፣
ቃለ-መሕተት ብዛዕባ ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራ፥ ምስ ገዲም ተጋዳላይ፥ ተስፋምካኤል ተኽለብርሃን (ቅሱን)
4ይ ክፋል፥
እቲ ምንቅስቃስ ኣብ ዘጋጠመሉ እዋን ድሩዕ ኣብ እስርቤት ተማሪኹ'ዩ ነይሩ፤፥ ስለዚ ብዛዕባ፥ መስፍን ስለዚ ዘይትፈልጦ ነገራት ስለዘሎ ንድሩዕ፥ ድሕሪ'ቲ ምንቅስቃስ ነጊረዮ ነይረ፥ ብዝኾነ፥ ተወልደ ኢዮብ ንሰንኪ ንመንካዕ ደጋፋይ ኢኻ ተባሂሉ፥ ካብ ስራሕ ጠጠው ይብል፥ ብረቱ ልጉም፥ እዪ ናይ ተወልደ ኢዮብ፥ ዝኾነ ሰብ ብፍላይ ሰለሙን፥ ወልደማርያም፥ ንዓይ ክኣስር እንተዳኣ መጺኡ ጥይተይ ልጉም'ዩ፤፥ ዝቐረበኒ ድማ ክዝበጥ'ዩ ይብል፤፥
ተወልደ ኢዮብ ንፉዕ'ዩ፤፥ ኬድካ ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ መግቢ ይበጽሖ'ዩ፥ እታ ጽላል ናቱ ኣካቢቡላ እዩ ብመንደቕ ተነዲቓ'ያ፥፣ ብረቱ ዕምርቲ'ያ፥፣ ሰለሙን ወልደማርያም በቲ ከባቢ ኣይሓልፍን'ዩ በቲ ተወልደ ኢዮብ ዝነበሮ ቦታ ኣይንቀሳቐስን'ዪ፤፥ ሰለሙን ወልደማርያም እዪ ዝኣስር ነይሩ፤፥ ናይ ጸጥታ ሓላፊ ተባሂሉ ንሱ'ዩ ሰብ እንዳሃደነ ዝኣስር፥፣ በታ ተወልደ ዝነበራ ግን ኣይንቀሳቀስን'ዩ፤፥ ካልእ ግን ዝኾነ ሰብ እንዳኣተወ ንተወልደ ኢዮብ ክረኽቦ ይኽእል'ዩ፤፥ ብፍላይ ብፍላይ ኢሰያስ ብተደጋጋሚ' ይበጽሖ ነይሩ'ዩ፤፥
ድሕሪ'ዚ ንሕና ንኸበሳ ንወጽእ ከበሳ ምስወጻና፥ ነቲ ጉዳይ ሓደ መደምደምታ' ክግበረሉ' ተባሂሉ፥መሪሕነት ባዕላ፥ መሪሕነት ሽማግለ መሪጻ፥ ነቲጉዳይ ክትርኢ ተባሂሉ፥ ማለት'ዩ፤፥ ነቶም ዝእሰሩ ዝነበሩ ጉዳዮም እትርኢ ብወልደምካኤል ሃይለ ትምራሕ ሓንቲ ናይ ፈዳይን ሓይሊ፥ ካብ ኣስመራ ዝመጹ፥ ንሳቶም ክርእይዎ ተባሂሉ፥፥ እዚ ናይ ድስፕሊን ጉድለት እንተዘይኮይኑ፥ ካልእ ጉድለት የብሎምን፥ ስለዚ ዘእስር መኽንያት፥ የብሎምን ኢልዎም ወልደምካኤል ሃይለ፤፣ ኣብ ኮምኡ መደምደምታ በጺሑ፥ እንተዘይኮይኑ ካብዚኦም ንላዕሊ፥ ነቶም ኣብ ላዕሊ ሞክሮፎን ሒዞም ብኣውራጃ ክርብሹ ዝቐነዩ፥ ካብኦም ንላዕሊ ሕማቕ ዝገበሩ፥ በዚ ሓደ ወገን ኣለዉ፥ ኢሎም ብዓል ወልደምካኤል ሃይለ መደምደምታ ሂቦም፤፥
ዘእስር መኽንያት ዝብሃል የብሎምን ምስ በሎም፤፥ ካልእ ሽማግለ ትምጻእ ተባሂሉ ብድሕሪኡ ውን፥ ካብቶን ኣብ ከበሳ ዝነበሩ ድማ፥ ብብጻይ ጎይቶኦም እትምራሕ፥ ሓንቲ ሽማግለ ቆይማ ማለት'ዩ፤፥ እዛ ሽማግለ ጎይቶኦም በርሀ፥ ኣለዋ፥ የማነ ሃይለምካኤል ዝብሃል ነይሩ፤፥ ኣባግራይ ኢና ንብሎ ዝነበርና፤፥ ዑቕበ ኣብርሃ ነይሩ፤ ግርማይ ገብረመስቀል፡ነይሩ፥፥ ሓምሻዮም ሓመድዓሊጣህር ዝብሃል፡ነይሩ፤፥ እዞም ሰባት እዚኣቶም፥ ሽማግለ ቆይሞም፥ ነቲ ጉዳይ ክምርምሩ ኣብ ኩሉ ቦታታት ተንቀሳቒሱ፤፥ ኣብ መወዳእታ መደምደምታ ድማ በጺሖም፤፥ ብወገን እቶም ገስገስቲ፡ምሁራት ዝቐርብ ዝነበረ ነጥቢ ጉጅለ ነይሩ፥ ዝብል፥ ንሕና ንርእስና ኣብ ጉጅለ ተወዲብና ኔርና፤፥ ኣንጻርና ድማ ካልእ ጉጅለ ተወዲቦም፤፥ ኢድ እቲ መሪሕነት ኣትይዎ፥፣ ብኣውራጃውነት ድማ ውደባ ነይሩ፤፥ ዝብል 3 ክስታት እዮም ኣቕሪቢም ነይሮም፤፥
ነዚምአን ክትምርምር ኢላ እታ ሽማግለ ምስቀረበት፥ እቲ በቶም ገስገስቲ ምሁራት ቀሪቡ ዝነበረ ክስታት መርሚራ እታ ብብጻይ ጎይቶኦም ትምራሕ ጉጅለ፥፥ እታ ጉጅለ ከምዝነበረት ኣረጋጊጽናዮም ዝብሉ፥ ብብዓል ሙሴ ወገን ሓደ ጉጅለ፡ነይሩ፥ ጉጅለ ከምዝነበሩ ንሳቶም ባዕላቶም ውን ይኣምንሉ'ዮም፤፥ ብኣንጻሮም ድማ ካልእ ጉጅለ ነይሩ፤፥ ኣውራጃውነት ኣትይዎ ከምዝነበረ፥ ርኡይ ብርኡይ ዘረጋገጽናዮ፥ ሓቅታት ኣሎ ኢሎም፡ብዓል ብጻይ ጎይቶኦም፤፥ ደምዲሞም፤፣ ኢድ መሪሕነት ነይርዎ ንኽንብል ግን እታ ወረቐት ስለዘየላ፥ እታ ትዘውር ዝነበረት ወረቐት ናይ መሪሕነት፥ ጠፊኣ ስለዝኾነት፥ ስለዝተሰወረት ከነራጋግጽ ኣይንኽእልን ኢና ነይራ፥ እዮም፡ዝብሉ ንሕና ግን ነታ ወረቐት ክሳብ ዘይረኸብና፤ ከነረጋግጽ ኣይንኽእልን ኢና ስለ'ዚ፥ ናዓኣ ውድቕቲ ጌርናያ እዮም ዝብሉ፤፥
እምበር ብዓል ብጻይ ጎይትኦም በጺሖሞ፡ነይሮም ናይ መሪሕነት ኢድ ከምዘለዎ ርዱእ፥ እዩ ግን ብጭቡት ክትዛረብ ስለዘለካ'ያ፥ እታ፥ ጉዳይ፤፥ መሪሕነት ካኣ፥ እዚ ነገር'ዚ ክሳብ ኣብ ከምዚ፥ እንድሕር በጺሕኩም ንሕና ካኣ ኢድና ከነእቱ ኢና ኢላ ምዓት ምፍርራሕ'ያ፥ ክትገብር ፈቲና፥፣ ከምቲ ድሕሪ ብጻይ ጎይቶኦም ዘዕለለኒ፥ ሕጂ ዳሓን ነታ መሪሕነት ቀስ ኢልና ክንሪኣ ኢና እተን ክልተ ግን፥ ከምዝነበራ ክንገልጽ ኢና እታ ናይ ገስገስቲ ምሁራትን ማለት(መንካዕን) ኣንጻር መንካዕ ኣውራጃዊ ውደባ'ዘለዎን፥ ከምዝነበራ ክንገልጽ ኢና፥ ኢሎም መደምደምታ፥ ሂቦም መግለጺ ሂቦም፤፥ ክህቡ ከለዉ እቶም ኣርባዕተ፥ ኣብ ሓደ ክኾኑ ከለዉ እቲ ሓደ ሓመድ'ዓሊ ጣህር፥ ዝብሃል ካብታ ቀዳመይቲ' ወገን ናይ ህዝባዊ ሓይልታት፥ እሞ ንኸበሳ ገለ ውሑዳት ሰባት ከይዶም ዝነበሩ ካብኣቶም፥ እንድዩ ተመሪጹ፥ ንሱ ልክዕ ምስቶም ናይ ቀዳማይ ወገን ህዝባዊ ሓይልታት፥ ሓደ መርገጺ'ዩ ዝወስድ፥ እዚ ዝብሃል ዘሎ ኩሉ ኣይነበረን ኢሉ ይዛረብ፤፥ ግን ኣርባዕተ ስለዘድመጹ፤ ናቱ ውዱቕ'ዩ ነይሩ፤፥ መሪሕነት ግን ነዚ፥ መሊስካ ዝገደደ፥ ቁኑዕ ክፈርዱ ኢልና ዘቕረብናዮም እንዳበልካ ዕግርግር ተፈጢሩ፤፥ ስለዚ መሪሕነት ባዕላ ነቲ ጉዳይ፥ ርእዮም ፍርዲ ዝህቡ፥ ሽማግለ፥ መዚዝና ኣሎና ኢላ፥ ሓንቲ ሽማግለ መዚዛ ማለት'ዩ፤፥ ንሕና ንኸበሳ ወጺና፤ እታ ሽማግለ ሕጂ፥ ብኢብራሂም ዓፋ እያ ትምራሕ ነይራ፤፥ ዝሃበቶ ፍርዲ ድማ ሞት'እዪ ነይሩ፤፥ ነቶም 6 ሰባት ንሞት ፈሪዳቶም፥፣
ንሙሴ ተስፋምካኤል
ንዮውሃንስ ስባህቱ
ንኣፈወርቂ ተኽሉ
ንታረቀ የሕደጎ፥
ንሃብተስላሴ ገብረመድሂን፥
ንርእሶም ዓቋይ(ዶክቶር ርእሶም)
ሕቶ-----ኣብዛ ናይ መንካዕ'ስ ብዙሓት ሰባት ደቂ ኣከለጉዛይ' እዮም ኩሎም ይብሉ' እዮም፥ ስለዚ ነቲ ናይ 1973 ምንቅስቃስ፥ ካልእ ኣንፈት ይህብዎ እዮም ማለት፥ ደቂ ኣከለጉዛይ ብኣውራጃ ተወዲቦም ዳሓር ተቐቲሎም ዝብል፥ ስእሊ ኣብዚ፥ ናይ ሎሚ ወለዶ' ኣሎ፥ እስከ ሓቂ ድዩ? ኩሎም ደቂ ኣከለጉዛይ ድዮም? ወይስ ጌጋ'ዩ፥ እስከ ኣስማቶምን ዓዶምን ጥቀሰለይ??
መልሲ-----እወ እንታይ ይመስለካ'እዚ ብኣንጻር ክዝረብ ከሎ ድላዮም እዮም ስም ዝህብዎ፥ ወላ ንጉጅለ 15 ውን እኮ፥ ናይ ኣከለጉዛይ ምጥርናፍ እዩ ኢሎም፡ዘይስሙ ሂቦሞ እዮም፤፥ ናይ ኣከለጉዛይ ምንቅስቃስ ግን ኣይነበረን' ናይ 6 ኣውራጃታት ዝጠርነፈ ሃገራዊ ሕቶ እዩ ነይሩ፤፥
ሕጂ ናብ መንካዕ ክንምለስ ኣስማቶምን ዓዶምን ክጠቕሰልካ' እዞም 6 ንሞት ዝተፈርዱ፥
ሙሴ ተስፋምካኤል--ዓዲ ፍኚዕ ኣከለጉዛይ
የውሃንስ ስባህቱ---ጉራዕ ኣከለጉዛይ፥
ሃብተስላሴ ገብረመድህን---ዑናፎርዖን ኣከለጉዛይ
ዶክቶር ርእሶም--ሰራየ'
ኣፈወርቂ ተኽሉ' ዓዲ ተከሌዛን ሓማሴን
ታረቀ የሕዶጎ ካኣ ሕንብርቲ ሓማሴን፤፥
እዚኣቶም እዮም መንካዕ ዝብሃሉ' ከምቲ ዝበልኩኻ ግብ ብኣንጻር ክዝረብ ከሎ፥ ንዝኾነ ነገር ዘይናቱ እንተተዋህበ ዘገርም ኣይኮነን፤፥
5ይ ክፋል ይቕጽል..........
ሄኖካ ሃኒ
ቃለ-መሕተት ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተኽለብርሃን ተስፋምካኤል (ቁሱን)
5ይ ክፋል..
እቶም ኣብ መንካዕ ዝነበሩ፥ 6 ምሁራት 3 ደቂ ኣከለ'ጉዛይ እዮም 2 ደቂ ሓማሴን እዮም 1 ድማ ወዲ ሰራየ'ዩ፤፥ ስለዚ ንምንታይ ደቂ ኣከለጉዛይ እዮም ናይ ኣውራጃ እዩ ነይሩ ይብሃል፥ እዚ ኩሉ ድማ ነቲ ንቁሕ ሙሴ ተስፋምካኤል ንምርካብ'ዪ፤፥ ወይ እቶም ቀንዲ ተጠመቲ ዝነበሩ ሙሴን ወይሃንስ ስባህቱን' ስለዝነበሩ'ዩ፤፥ እዚ ኣባሃህላ ሓሶት እዪ፤፥ መግለጺ ናይ የውሃንስ ስብሃቱ፥ ኣብ ታሪኽ ሰውራ ኤርትራ እዚ ሕጂ፡ንገብሮ ዘለና ምንቅስቃስ፥ ናይ 1973 ናይ ገስገስቲ ምሁራት ናይ ምእራም ምንቅስቃስ ኣብ ሰውራ ኤርትራ ተባሂሉ፥ ክስነድ'ዩ እዪ፡ዝብል ነይሩ፤፥
ስለዚ እቲ ዝነበረ ምንቅስቃስ ናይ ገስገስቲ ምሁራት እዩ፤፥ ወላ እቶን ነፋሪት ጨውዮም ዝመጹ ብዓል፡ሙሴ የውሃስ፥ ኣማኒኤል፥ ደበሳይ'ዮም' ነይሮም፤፥ ደበሳይ ወዲ ሰራየ እዩ፤፥ ግን ተቐንጺሉ'ዪ ምስቶም ዝቕንጸሉ ዝነበሩ፤፥ ስለዚ እቲ ዝብሃል፥ ሓሶት'ዩ፤፥
ኩቡራት ተኸታተልቲ እዞም ኣየር ዝጨወዩ፥ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ስሞም፥ ካብ ኢትዮፕያ ናብ ልብያ ኣየር ናይ ሃይለስላሴ ጨውዮም ዝኣተዉ ጀጋኑ'ዮም፥ ንዝያዳ፥ ኣፍልጦ ግን ኣብ ካልእ ግዜ ክጻሓፍ'ዪ፤፥
ንቐጽል እንባኣር፥ ግርማይ ባህረ ምሳይ ወዲ ኣሃዶይ' እዪ ነይሩ፥ ኣብ ከበሳ መጀመርታ ዝተሰለፍክሉ፥ግዜ ዪንቨርስቲ ካላኣይ ድዩ 3ይ ዓመት'ዩ ነይሩ፤፥ ወዲ ሓማሴን'ዩ፥
ሕቶ----እዚ ግርማይ ባህረ ዝብሃል ካብቶም ዝተቐንጸሉ'ድዩ??
መልሲ---እወ ካብቶም ዝተቐንጸሉ'ዩ። ካብቶም ገስገስቲ ምሁራት እዩ፥፣ እቶም ገስገስቲ ምሁራት ዝብሃሉ፥ እቲ ምሁር ጉጅለ፥ ሓንቲ ብልጽግቲ ኤርትራ ክሃንጽ ራኢ ዝነበሮ፥ ኣብ ሓደ'ዩ ተጠሚሩ' ነይሩ፤፥ እቶም ድኽመት ዝነበሮም ግን ካብኡ ይወጹ ነይሮም፤ ሕጂ ናይዝጊ ክፍሉ ስለምንታይ ናብቲ ገስገስቲ ምሁራት ዘይትሓወሰ እንተዳኣ ኢልካኒ፤ ናቱ ድኽመት ነይርዎ ናይዝጊ ክፍሉ። ናይዝጊ ብነብሱ ፈራሕ እዩ። ኣብ ከበሳ'ዩ ነይሩ፥
ኣብ ኩናት ውን ትብዓት ዘይብሉ፥ ስለዝኾነ ኮምሽመሪ ጋንታ ጌርካዮ፥ ፈሪሑ ራዕራዕ ዝብል እንተዳኣ ኮይኑ፥ ክትኣልዮ ኣለካ፣ ናዓ ሓደስቲ ሒዝካ ኪድ ኣብ ሳሕል ትምደብ ተባሂሉ እዪ ናብ ሳሕል ከይዱ፥ ሳሕል ምስመጸ እታ ድኽመት ናቱ ሕብእቲ ድኽመት ኣላ፥ ክሽፍና ድማ ኣለዎ፥ ኣንጻር ክንቀሳቀስ ክኽእል ኣለዎ፥ መኽንያቱ፥ ጎብለል ኮይኑ ንኽወጽእ፥ ብድኽመቱ እዩ ናይዝጊ ኣንጻር እቶም ገስገስቲ ምሁራት ደው ኢሉ።
ኣማኒኤል ቀሺ ንሱ ውን ኣብቲ ናይ የሚን ዝተቐንጸለ፥ ኣብዚ ጉጅለ ዝብለካ ዘለኹ ምርጫ ተመሪጹ ነይሩ'ዩ ከም ወዲ ሓማሴን፥ ንሱ ሕጂ ካብ ከበሳ ክመጽእ ከሎ፥ ወላ ድሩዕ ድሕሪ ይገልጾ ነይሩ'ዩ፥ ብዛዕባ ኣማኒኤል ቀሺ፥ ኣማኒኤል ቀሺ፥ ስለምንታይ ንሳሕል ከምዝሰደድዎ፤፥ ኣማኒኤል ቀሺ ምስቶም ፈዳይን እዩ ነይሩ፥ እታ ፈዳይን ብወልደምካኤል ሃይለ እያ ትምራሕ፥ እቲ ክፍሊ ርክብ ካኣ ብሃይለ ድሩዕ እዩ ዝምራሕ፥ ብዓል ሃይለ ድሩዕ ኣስመራ ስለዝውዕሉ፥ መሕደሪ ኣብ እምባደርሆ ነይርዎም፤፥ ኣብ እምባደርሆ ውፉያት ነይሮሞም፥ ኣብኡ'ዮም ዝሕብኡ፥ ሕጂ ኣማኒኤል ቀሺ፡ነታ ኣብኡ ዘላ ዋና ገዛ፥ ቀንጠብጠብ ክብል ጀሚሩ።
ሰንቢዳ ሕጂ ንሳ ኣብ መወዳእታ ንድሩዕ ነጊራቶ፥ እዚ ብጻይኩምስ ሕማቕ ኣመል ኣለዎ፥ ቀንጠብጠብ ይብል ኣሎ፥ ኢላ ንድሩዕ ነጊራቶ ድሩዕ፥ ሰንቢዱ!! እንታይ እዪ ዝገብር ዘሎ ኢሉ፥ መኽንያቱ ሓደ ዓቢ ምስጢራዊ ስራሕ እንዳሰራሕካ፥ ኣብ መሕቢኢኻ ገዛ ቀንጠብጠብ ምባል፥ ነገር ክበላሾ'ዩ። ሕጁ ንኣማኒኤል ቀሺ፥ ማኣረምታ ገይርሉ፥ ኣብኡ ምስኣቶም ክሰርሕ ከምዘይክእል፥ ካብቲ ቦታ ክእለ ኣለዎ፥ ሽዑ ድሩዕ ደብዳበ ናብ ኢሰያስ ጽሒፉ፥ እዚ ሰብ እዚ ከምዚ ዓይነት ስራሕ ይሰርሕ ስለዘሎ ናብ ወዲ ፈንቅል ስደዶ ወዲ ፈንቅል ከጽርዮ እዩ ኢሉ ንኢሰያስ ደብዳበ ሰዲድሉ፤፥
ስለዚ ምጽእ ምስ በለ ካብ ከበሳ እታ ምንቅስቃስ ናይ 1973 ጸኒሓቶ ኣንጻራር ድቕድቕ፥ መኽንያቱ ነታ መሪሕነት ክኸስባ ዝኽእል ኣብዛ ግዜ እዚኣ'ያ፥፣ ስለዚ ኩላ በብድኽመታ እያ ኣብቲ፥ ኣንጻር እቲ ምንቅስቃስ ነይራ፤፥ ገብረምካኤል ወዲ 4 ዝብሃል ኣብ የሚን ዝተቐንጸለ፥ ንዓይ መሳልፍተይ'ዩ፤፥ ንሱ ሕጂ ኣብቲ መጀመርታ ምንቅስቃስ ምሳና እዩ ነይሩ፥ ሽዑ ንሽዑ ግን መርገጺኡ ቀይሩ።
ስለዚ' እዚ ምንቅስቃስ ናይ መካዕ ናይ ኣከለጉዛይ ኣይኮነን ነይሩ፥ ኣዝዮም ብዙሓት ምሁራት ደቂ ኣከለጉዛይ ነይሮም እዮም ቃልሲ ግን ናይ ወዲ ኣከለጉዛይ ኣይኮነ ናይ ናይ ወዲ ሓማሴን ኣይኮነ ናይ ዝተቓለሰ ብዓል ራኢ'ዩ፤፤
ኣልኣሚን ስራጅ ሕጂ ካብቶም ቀንዲ ተንቀሳቐስቲ'ዩ ነይሩ፥ እታ መጀመርታ ኣኼባ ክትግበር ከላ ነቶም 10 ሰባት ዝሓጸዮም ኣልኣሚን ስራጅ እዩ፥ ንባዓል ጆን ማለት'ዩ፥ ከመይ ጌሩ ሓደ ሰብ 10 ሰብ ይመርጽ ተባሂሉ፥ ንሱ ግን ግዜ ከሕጽረልኩም ደልየ እየ እንበር ባዕልኹም ክትመርጹ ትኽእሉ ኢኹም ዘይንዕኦም ኢኹም ክትመርጹ ኢልዎም፤፥ ዳሓር ግን ነዚ ኣልኣሚን ስራጅ መሪሕነት ጠዋውያቶም እንድዒ፤፥
ሕቶ' እዚ ኣልኣሚን ስራጅ ንብሎ ዘለና እዚ ጻሓፊ ናይ ህግደፍ ዘለድዪ??
መልሲ-----ኖ ኖ ኣይኮነን፣ ፈደረሽን ናይ ኩዑሶ ገይሮሞ ነይሮም ኣብ ወጻኢ፥ ኣብ ፈረንሳ፣ ናይ ቤት-ጽሕፈት ሓላፊ ነይሩ፥
ሕቶ--- ሕራይ፥ እስከ ብዛዕባ ናይ የሚን' ካኣ ሕጂ ክንዛረብ፥ የሚን፥ ምዓስ እዩ ምንቅስቃስ ጀሚሩ፥ ዕላምኡ ከ እንታይ እዩ ነይሩ? ንኣብነት ሰለሙን ወልደማርያም፥ ቅድሚ፥ ምቕንጻሉስ ናብ ሱዳን ሃዲሙ፥ ነይሩ ይብሃል፥ እዩ፥ ናብ ሱዳን ዘህደሞ እንታይ'ዩ?
ኣብ ምቅንጻል ናይቶም ምሁራት ኣቢ ተራ ዝነበሮ ሰብ'ዩ ኣብ ሱዳን ከሎ ግን ንዓርኩ ቁኑዓት እዮም ኢልዎ ይብሃል፣ እስከ ብዛዕባ'ዚ ቁሩብ ኣዕልለኒ???
6ይ ክፋል ይቕጽል.............
ሄኖካ ሃኒ
ቃለ መሕተት ብዛዕባ ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራ ምስ ገዲም ተጋዳላይ፥ ተኽለብርሃን ተስፋምካኤል (ቅሱን)
6ይ ክፋል፥
ሕቶ-- የሚን እንታይ እዩ ነይሩ ዕላምኡ፣ ሰለሙን ወልደማርያም ሓደ ካብቶም ቀንጸልዪ'ዩ ነይሩ ናብ ሱዳን ኣብ ዝሃደመሉ፥ ግን ዕላማ ናይ መንቃዕ ቁኑዕ ምንባሩ ተዛሪቡ ይብሃል እስከ ብዛዕባዚ ኣዕልለኒ?
መልሲ----ሕራይ እዚ እቲ ዓርኩ ኢልዎ ዝብሃል እንድዩ፥ ዓርኩ ስለዝኾነ ከመኽንየሉ ውን ይኽእል'ዩ፤፥ ኣነ ግን ሓቂ እየ ክዛረብ፥ ዝኾነ ሰብ ብሕጋዊ መንገዲ ክኸይድ ይደልዮ'የ፤፥ ሰለሙን ግን ሓጋዊ መንገዲ ኣይሰርሕን'ዩ ኣይፈልጦን ውን እዩ ነይሩ፤ ፥ ነዛ ኩላ ሰብ ትሃንዲዱ ልዕሊ ኢሰያስ ኣብ 1973 ምንቅስቃስ ኣንጻር ዝተንቀሳቀሰ ሰብ እንተዳኣ ነይሩ፥ ሰለሙን ጥራይ'ዩ፤፥ ሰለሙን ወልደማርያም፥ ኣብ 1975 እታ ግርጭት ኣብ ሞንጎ ኢሰያስን ሰለሙንን' ጀሚራ ኣላ፥ 1975 ሰለሙን ወልደማርያም ኣብቲ ምስጢራዊ ሰልፊ የለን፥ ሕጂ እቲ ኣብ ሞንጎ ኢሰያስን ሰለሙንን ዝነበረ ግርጭት ኣብ 75 ተጋሂዱ እዩ፤፥
ቅድሚ እቲ ኢሰያስ ምግሃዱ ግን ኣነ ይፈልጥ ነይረ እየ፤፥ መኽንያቱ ካብ ሓለዋ ሰውራ ክወጽእ ከለኹ፥ ናይ ክልቲኦም ባእሲ ከምዘውጻኒ ይፈልጥ ነይረ እየ፤፥ መኽንያቱ ስለምንታይ ትኣሲረ ኢለ ሓቲተ፥ ስለዝኾንኩ ሕጂ ስም ክጠቕስ ኣይደልን'የ ሰባት ክልክም ኣይደልን'የ፤፥ ብሂወት ስለዘለዉ፤ ብዝኾነ ንምንታይ ክምዝወጻኹ ሓደ ሰብ ነጊሩኒ ሰለሙንን ኢሰያስ ስለዝተባእሱ ኢኻ ወጺኻ ኢሉኒ፤፥ ጽቡቕ ዕድል ረኺብኩም፥
ኣነ ምስ ስምኦን ኢማን የማነ ቻይና ዝብሃል ነይሩ፥ ሰለስቴና፥ እዞም ክልተ ተሰዊኦም እዮም፥ የማነ ቻይና ሕጂ ወዲ ዓዲ ንፋስ'ዩ፥ ኣብቲ ናይ 1973 ምንቅስቃስ ግን ምሳይ እዩ ነይሩ፤፥ ሰለስቴና ብሓደ ክንወጽእ ከለና ከምዚ ስለዝኾነ፥ ተባሂሉ፥ ንስምኦን ድማ ባዕሉ እዩ ኢሰያስ ኣፋንይዎ፥ የማነ ቻይና ድማ ክትስዕብ ኢኻ ተባሂሉ፥ የማነ ቻይና ድማ ምስ ሰለሙን ወልደማርያም ሕለፍያ ኮይኖም፥ ኣብታ ምስ ወጻና፥ ቀልጢፎም ሽዑ ንየማነ ኮምሽነሪ' ናይ ሓይሊ ጌሮሞ፥ ንዓይ ግብ ኣይትሪፎምኒ፥ ሰለሙን ግን ይሕንሕን እዩ ነይሩ፤፥ ምትህልላኽ ነይሩና፥ ከበሳ ክኸይድ እየ ኢሰያስ ኢሉኒ እዩ ይብሎ ኣይትኸይድን ኢኻ ይብለኒ ኣነ ክምደብ ከለኹ ብሓላፍነት ኣይኮነን ከም ሳንዱቕ ብሬን ዝስከም ጌሮም እዮም መዲቦምኒ፥ ስለዚ ሰለሙን ናይ ሓለዋ ሰውራ ሓላፊ ኮይኑ ዝገብሮ ዝነበረ፥ ካልእ እዩ ነይሩ፥ ሕጂ ንሰለሙንን ኢሰያስን ግን ቅድሚ ንኸበሳ ምምጻእና ፥ ሓደ ዓቢ ምስሕሓብ ተፈጢሩ ነይሩ፥
መኽንያቱ ሰለሙን ነቶም ኣብኡ ዝነበሩ መራሕቲ ሓይልታት ዳርጋ ኩሎም ዳሓፍ ናይ የሚን ምንቅስቃስ ተባሂሎም፥ ዝግለጹ መራሕቲ ሓይልታት፥ እንድዮም ኮይኖም፥ ካብቲ ኣውራጃታትን ምሁራትን፥ ካብ ዝኾነ ሓላፍነት ኣልዮሞም ስለዝኾኑ፥ እዞም ዳሓር ዝገበሉ፥ ንሳቶም እዮም ኣብቲ ጽፍሒ ክመጹ ጀሚሮም ሕጂ ንዓኣቶም ኣኪቡ፥ ገዛኢ ሃብተን የማነ ኣባግራይን፥ መሪሕነት ክግምጥሉ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ ተባሂሉ፤፥
ገዛኢ ሃብተ ዝብሃል ካብቶም መጀመርያ ኣብ ዓላ ዝተፈለዩ፥ ወዲ ኣከለጉዛይ እዩ፥ ኮምሽነሪ ቦጦሎኒ እዩ ነይሩ ኣብቲ፥ 1975 የማነ ኣባግራይ ድማ ምኽትል ናይ ድሩዕ ዝነበረ ኣብቲ፥ ናይ መጀመርታ፥ ድሩዕ ምምራኹ፥ ዳሃር 1975 ምስተመለሰ፥ ኣብታ ኮሚተ ናይ ብጻይ ጎይቶኦም ድማ ነይሩ፥ ዳሓር ንኸበሳ ምስተመለስና ድማ፥ ሓላፊ ናይ ህዝባዊ ርክባት ዝነበረ ኣብ ማእከል ኣስመራ ዝተሰወአ እዩ፤፥ ሕጂ፡ነዞም ክልተ እዚኣቶም መሪሕነት ክግምጥሉ ደልዮም ኢሉ ሰለሙን ወልደማርያም ምንቅስቃስ ጀሚሩ፤፥ ኣብ ልዕሊ እዞም ክልተ ሰባት እዚኣቶም፥ ገዛኢ ሃብተ ኣብ ሳሕል ስለዝነበረ፥ ሰለሙን ኣኼባ ገይሩ፥ ኣንጻር ገዛኢ ሃብተ ብዙሕ ምንቅስቃሳት' ገይሩ፥ ገዛኢ ሃብተ ንኸበሳ ከድዩ፣ ገዲፍዎም ከይዱ፥ መኽንያቱ ክኣስርዊ እዮም፥ ኢሰያስ ካኣ ኣብ ከበሳ እዩ ዘሎ፥ ገዛኢ ሃብተ ምስተን ኣብ ከበሳ ዝቖማ ዝነበራ ቦጦሎኒ ኮምሽነሪ ቦጦሎኒ ጌሮም ኮፍ ኣቢሎሞ፥፥
ሰለሙን ኣኼባ ክገብር ከሎ ግን ኣንጻር ገዛኢ ሃብተን የማነ ኣባግራይን ማለትዩ፤ የማነ ኣባግራይ ኣበስመራ ተሰዊኡ ኣሎ፤፥ ሰለሙን ኣይፈለጠን፥ መኽንያቱ ኣብ ማእከል ኣስመራ ሓደ ከዳዕ! ወዲ ተኽልያ ዝብሃል፥ ንየማነ ኣብግራይን ን መምህር ዓንዶምን ዝብሃሉ፥ ኣብ ማእከል ኣስመራ ተኸቢቦም ኣብ እንዳ ማርያም፥ ኣየር ወለድ ኢድኩም ሃቡ ምስበልዎም፥ ንኹሉ እቲ ገንዘብን ወረቓቕትን ኣቃጺሎም ዝተሰዉኡ እዮም፤፥ ንኣየርወሎድ ከማን እዚ ተግባር ኣሰንቢድዎም እዩ፤፥ እቶም ኣየርወሎድ ዝብሃሉ' ኮማንዶ ናይ ኢትዮፕያ፥ ንሶም እዮም ክሕዝዎም መጺኦም ነይሮም፥ ስለዚ ብኸምዚ መስዋእቲ ዝተሰወአ ሰብ፥ ብሰለሙን ወልደማራይም ኣብ ሳሕል ይኽሰስ ነይሩ፤፥ ሕጂ'ዛ ነገር ኣብ ምንታይ ትቃላዕ ማለት'ዩ፥ ኣብቲ 2ይ ዙርያ ቤት-ትምህርቲ ካድር፥ ዝብሃል እታ ገዳይም ተጋደልቲ ብደረጃ መሪሕነት ውን ብዓል ኣስመሮም፥ ዘለውዎም ነይሮም'ዮም፥ እቲ ትምህርቲ ናይ ካድር ድሩዕ እዩ ሓላፊኡ፥ ትምህርቲ ናይ ካድር ምስተወደአ፥ ድሩዕ ሓላፍነት ስለዘይብሉ፥ ናይታ ቤት-ትምህርቲ ሓላፊ'ዪ እንበር መሪሕነት ኣይኮነን፥ ብዛዕባ ውድባዊ ጉዳያት፥ ዘሎ፥ ሕቶታት ኢሰያስ መጺኡ'ዩ ዝምልሶ፥ ንድሩዕ ሕቶ የቕርብሉ፥ ሓደ ሰብ ነታ ሕቶ ኣቕሪብዋ ነይሩ፥ ገዛኢ ሃብተን የማነ ኣባግራይን፥ መሪሕነት ክግምጥሉ ደልዮም ነይሮም ዝብል ኣኼባታት ኣብ ሳሕል ተኻይዱ፥ ከመይ እያ ተባሂላ፤፥ ሕቶኹም ሓዝዎ፥ ሕጂ ንምልሶ ሕቶ ኣኮነን ሓዝዎ ኢልዎም፥ ድሩዕ፥ ንሕና ንምልሶ ሕቶታት ከተቕርቡ ትኽእሉ ኢኹም ተባሂሉ፥ እዚ ሕቶ'ዚ ተወዲቡ እዩ ነይሩ፥ ንፎርማሊቲ'ዩ ዝዝፈብ ነይሩ፤፥ ሽዑ ኢሰያስ መጺኡ ሓዲሩ፥ ንጽባሕቲ ድሩዕ ኣኼባ፥ ጌሩ፥ ሕቶታት ዘለኩም ውድባዊ ሕቶታት ኢሰያስ መጺኡ ስለዘሎ ክትሓቱ ትኽእሉ' ኢኹም ኢልዎም፥ እዚ ዝብለካ ዘለኹ ኣብ 1975 እዩ፥ ሕቶታት ኣቕርቡ ምስተባህሉ ገዛኢ ሃብተ'ካኣ ኣሎ ኣብቲ ኣኼባ፥ ገዛኢ ሃብገን የማነ ኣባግራይን መሪሕነት ክግምጥሉ ሓሲቦም ዝብሃልል፥ ኣኼባታት ኣብ ሳሕል ተኻይዱ፥ እንታይ እያ እዛ ክሲ ካሳብ ክንደይ እዪ እዚ ሓቅታት ስለምንታይ ከ፥ ኢሎም ሓቲቶሞ ንኢሰያስ፥ ኢሰያስ ካኣ ተገምጢልዎም ነቶም ኣብ ሳሕል ኣኼባ ዝገብሩ ዝነበሩ የሚን ተባሂሎም ዝግለጹ ማለት'ዩ፤፥ እቶም ኮምኡ ዝብሉ ዝነበሩስ ኣብዚ ምሳኹም ኣለዉ ኢልዎም፤፥
ኣብዚ ምሳኹም ስለዘለዉ ባዕሎም የብርህልኩም ኢልዎም፥ እቶም ኣብቲ ኣኬባ ኮምኡ ትብሉ ዝነበርኩም ግለጽዎ ኢልዎም፥ ስቕ ስቕ ኮይና፥ ንዑ'ባ ተስኡ ባዕልኹም ኢኹም፥ ምሽ ትዛረቡ ኔርኩም፥ ተስኡ ተዛረቡ ኢልዎም፤፥ ስቕ ስቕ ኮይና! ብጂ ንገለ ገለ ሰባት ኣስማት ተቒሱ ኣተሲእዎም፥ ካብቶም መራሕቲ ሓይልታይ፥ ንስኻ ንስኻ ምሽ ኣብቲ ኣኼባ ኔርኩም፥ ከምዚ ምሽ ትብሉ ኔርኩም፥ ካብ ምንታይ ተበጊስኩም ኢልዎም፥ መልሲ የለን ስቕ ኮይና፥ ኣነ ኣብቲ ኣኼባ ኣይነበርኩን ኣብቲ ኣኼባ ዝነበረ እዩ ድሕሩ ነጊሩኒ፥ ሽዑ ኢሰያስ ንመጀመርታ ግዜ፥ ወላ ነቶም ኣኼበኛታት ዘሰንበደ፥ መሳርሒ ናይ ሰለሙን ክትኮኑ እንተደሊኹም ክትቅጽሉ ትኽእሉ' ኢኹም፥ ግን ክትስሕንዋ ኢኹም፥ ኢልዎም፥
ሕቶ---ኢሰያስ ድዩ ኮምኡ ዝብል ዘሎ?
መልሲ---እወ ኢሰያስ ኣብቲ ኣኼባ፥ ኮምኡ ኢልዎም 1975 እዩ፥ ገና ሰለሙን መሪሕነት እንከሎ'ዩ፤፥ ግርጭት ከምዘሎ ኣብ ሞንግኦም ተፈሊጢ ማለት'ዩ፤፥
7ይ ክፋል ይቕጽል..........
ሄኖካ ሃኒ Share
ቃለ-መሕተት ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተኽለብርሃን ተስፋምካኤል(ቅሱን)
ብዛዕባ ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራ፥
7ይ ክፋል
ኣብ ሰለሙንን ኢሰያስን ዘሎ ግርጭት ተጋሂዱ ማለት'ዩ፤፥ ኣነ ሕጂ 1975 ፈሊጠ ኣለኹ ብዛዕባ'ዚ ኣኼባ' ዝተገብረ ናይ፥ መንከብለ ቤት-ትምህርቲ ካድር፥ ሓደ ዓቢ ነገር ተኸሲቱ ከምዘሎ ይርኢ ኣለኹ፥ ሕጂ ሰለሙን ወልደማርያም ምስቶም መራሕቲ ጋንታታት፥ምስ ብዓል ኣቢቶ፥ ተሰማሚዑ ነዛ ኩላ ዩንፈርስቲ በጺሓ ትብሃል፥ ኩላ ሓለዋ ሰውራ ጥዒሞማ'ዮም፤፥ ገሊኣ ክልተ ሰሙን ትቕጻዕ ገሊኣ፥ ወርሒ ተቐጺዓ ትመጽእ፥ ኩሎም ጥዒሞማ'ዮም፤፥ ብፋላይ ኣብ ከባቢ ናቕፋ ዝነበሩ፤፥ ብፍላይ ካኣ እንዳ'ከቢድ ብረት፤፥ ብድሕሪ'ዚ ኣብቲ ምርጫ ናይ ጉባኤ ክግበር ከሎ፥ ቅድሚ ጉባኤ ምርጫ ምግባሩ፥ ካብቲ ሓለዋ ሰውራ ንሰለሙን ኣልዮሞ፥፣ ሰለሙን ክእለ ከሎ፥ ናይ ሓለዋ ሰውራ ኮይኑ ይኣስር ነይሩ' ዳሓር ካኣ መራሕቲ በጦሎኒ ዘይፈልጥዎ፥ ምስመራሕቲ ጋንታታት እንዳተሰማምዐ፥ መራሕቲ ጋንታታት ሰብ ይሰድሉ፥ ሰለሙን ኣብ ሓለዋ ሰውራ የእቱ፥፥
ነዚ መኽንያት ጌሮም፥ ነቲ ሓለዋ ሰውራ፥ ብደረጃ መሪሕነት ዓሊ-ስዒድ ተመዲቡላ፥ ብደረጃ ሓላፊ'ካኣ ግርማይ ምሓሪ ተመዲቡላ፥ ግርማይ ምሓሪ መጺኡ ነቲ ሓለዋ ሰውራ ተቛጻጺርዎ፤፥ እቶም ኣብ ሓለዋ ሰውራ ዝነበሩ፥ ብዓል ሃይለ ጀብሃ፥ ካብ ስራሕ ጠጠው ኣቢሎሞም፥ ሰለሙን ወልደማርያም ካኣ ናይ ክፍሊ ታዕሊም ከምዝኸውን ጌሮሞ፤፥ ስለ'ዚ ሰለሙን ካብቲ ቦታ ኣልዮሞ'ዮም፥ እቶም ምስኡ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ካኣ፥ ኩሎም ካብ ስራሕ ጠጠው ኣቢሎሞም፥ ብዓል ምሓሪ ግርማጼን ዝብሃል፥ ኣብ ሶፌት ዝተማህረ ማለት'ዩ። ኮምኡ ውን ብዓል ገ/ምካኤል ልኡል። ኩሎም ካብ ስራሕ ጠጠው ኣቢሎሞም።እቶም ምስ ሰለሙን ይንቀሳቐሱ'ዮም ዝብሃሉ፥ ማለት'ዩ። ሕጂ ንጉባኤ ምቅርራብ ይግበር፥ነይሩ፥ 1976 እዞም ሰባት እዚኣቶም፥ ክመርጹን ክምረጹን መሰል የብሎምን ተባሂሉ። ብዓል ሃይለ ጅብሃ ኣብቲ ምርጫ ኣይነበሩን፤፥
ባራላይዝ ገይሮሞም፥ ስለዚ ሰለሙን ወልደማርያም፥ ንፎርማ'ዩ ኣብቲ ኣኼባ ዝመጽእ ዝነበረ፥ መኽንያቱ ኣልሚሶሞ'ዮም ቅድሚ'ቲ ጉባኤ፤፥
ዳሓር ሰለሙን እዚ ኩሉ ክገብሮ ዝጸንሐ፥ እቶም ናቱ ክውቅዑ ስለዝጀመሩ ሓንቲ ክገብር ኣይክኣለን፥ ነቶም ናቱ ካኣ ኣደስኪሎሞም'ዮም፤፥ ዳሓር ካኣ ንሰለሙን' እንድሕር' ንመንካዕ ሾብ ኢልዎም ሰለሙን ጠፊኡ ማለት'ዩ፤፥ መኽንያቱ እዛ ኩላ ብሰለሙን ክትህደን ዝጸንሐት ኩላ ክትዘብጦ እያ ማለት'ዩ፤፥ ሰለሙን ባይታ የብሉን ሕጂ! ኣብቲ ጉባኤ ክግበር ከሎ" ንሰለሙን ከም ሕጹይ ንማእከላይ ሽማግለ፥ ሕጹይ ኣይቕሪቦሞ፥ ንይምሰል! ንፎርማሊቲ'ዩ ቀሪቡ። ሰለሙን ግን ይፈልጥ ስለዝነበረ ከምዘይምረጽ፥ ንዓይ፥ ካብዚ ምርጫ'ዚ ኣውጹኒ፥ ኢሉ። ሕጂ ድሩዕ ንስኻ ዘይኮንካ፥ ትውስኖ፥ ሓፋሽ እንድሕር ደልያትካ፥ ሓፋሽ'ያ ሓጽያትካ ዘላ፥ ሓፋሽ እንድሕር ደልያትካ ካኣ፥ ክትምረጽ'ኢኻ! ኣይደለየትካን'ካኣ! ክትተርፍ ኢኻ፥ ይብሎ፤፥ ከምዘይምረጽ ግን ፍሉጥ'ዩ ነይሩ።ተሪፉ ኣይተመርጸንካኣ! ሕጂ ኣብ ምንታይ መዲቦሞ? ሓላፊ ናይ ጨንፈር ስእሊ ኢሎም መዲቦሞ! ካብ መሪሕነት ወሪዱ፥ ክምደብ ካኣ ኣለዎ፥ ኣብ ጨንፈር ስእሊ ድማ መዲቦሞ። ካሜራ ኣብ ክሳዱ' ጌሩ፥ ክንቀሳቀስ ክስእል ጀሚሩ'ማለት'ዩ።
ሕጂ ክንቀሳቀስ ምስጀመረ፥ ከረን ሓራ መሰውጻናያ፥ ከም ሳኣላይ፥ ካሜራ ሒዙ፥ ክመጽእ ከሎ፥ ኩሉ ሰብ ይስሕቆ፥ነይሩ፥ ሰለሙን ግን ሰብ ደልዩ፥ ሰብ ክረክብ ይደሊ፥ ነዛ ኩላ ዝጭፍልቓ ዝነበረ ኩላ፥ ከቲታቶ፥ ባንዴራኻ ምስወደቐ ሰብ ደሊኻ ኢላቶ፥ኩላ፥
ብጥራጥ ሰብ ዘይስሕቕ ዝነበረ፥ ሰብ ሰላም ክብል' ደልዩ፥ ግን ዝግደሰሉ ኣይረኸበን፥
ብኸምዚ! ካብኡ ሃዲሙ፥ ንሱዳን ይኸይድ፥ ሱዳን ምስከደ፥ ድሕሪ ዝተወሰነ እዋን ሰለሙን ሃዲሙ ንሱዳን ተባሂሉ፥ ተወርዩ፥ ካብ ሱዳን ምስ ተመልሰ ግን ኣብ ከረን ምሳይ ተራኺብና ኔርና። ኣብ ከረን ምስራኣኽዎ ሰንቢደ፥ ሃዲሙ ሰሚዐስ፥ መጺኡ ካኣ ርእየዮ ኣብ ከረን፥ ኣነ ምርኩስ ኔሩኒ፥ ምስቲ ትሃሪመዮ ዝነበርኩ፥ ምርኩስ ጌረ ዶግሎጽ፥ናልኩ፥ ክመጽእ ከለኹ፥ ርእዩኒ ሰላም ክብለኒ፥ መጺኡ፥ ንስኻ ሰላም ኣይትብለንን' ኢኻ ኢለዮ። ንዓይ እንታይ ኢልካኒ? ንስኻ'ከ እንታይ ጌርካ? ሃዳሚ! ጃሱስ! ኢለዮ። ንዓይ ኣጥፊካኒ'ኔርካ? ኣነ ግን ትርኢ ኣለኻ? ትሓማሺሸ'የ ዘለኹ፥ ኢለዮ። ንስኻ ግን ክትሃድም፥ ኢኻ ፈቲንካ፡ ኣነ ኣይሃደምኩን ኢሉኒ። ሃዲምካ ኢኻ ገለ'ኢለዮ። ሕጂ ዓብደላ ሙሳ ስለምንታይ ሰላም ዘይትብሎ፣ ኢሉኒ፥ ዓብደላ ሙሳ ዝብሃል ነይሩ፥ ሓደ ካብቶም ማእከላይ ሽማግለ፥፣ ሰለሙን ዶ ሰላም ዘብል ተግባር ኣለዎ'ዩ? ሰላም ዘብል ተግባር ኣይገበረን! እዚ ኩሉ ኣብ ልዕለይ ዝገበሮ፥ ረሲዑ ሰላም ክብለኒ፥ ክመጽእ? ስለ'ዚ ሰላም ክብለኒ ኣየምሕረሉን'ዩ ኢለዪ፤፥
ሕጂ ድሕሪ ካብ ሱዳን ምምጽኡ ናይ ሞጓዓዝያ ሓላፊ ይገብርዎ፥ ጸኒሖም ካኣ ናይ እንዳህዝቢ ሓላፊ ጌሮሞ ኣብቲ፥ ጓል መንቆርዮስ ዝነበረቶ፥ ናይ መደበር ዑቑባት፥ ናቱ ሓላፊ ይምድብዎ ማለት'ዩ። ድሕሪ ምዝላቕ፥ ናይ መደበር ዑቁባይ ናይ ኣዴታት ሓላፊ፥ ኮይኑ፣ ኣብ ጀንሃንቲ ይምደብ ማለት'ዩ። ጅልሃንቲ ሱዳን'ዩ። ካብኡ ምስ ዓሊ ዓሲና፥ ክሃድም' ኢሉ መደብ፥ የውጽኡ" እታ መደብ ካኣ ዓሊ'ዓሲና ሓቢሩ፥ ስለዝነበረ፥ እታ መደብ ፈጽምዋ ተባሂሎም፥ ጥቓ ዓይተርባ፥ ሰራዊት ሓሊፉ ጸኒሑ፣ ንሳቶም' ክመጹ ከለዉ ተታሒዞም፥ ሰለሙን ክሃድም ተታሒዙ ተባሂሉ፥ ሽዑ ሓለዋ፥ ሰውራ ኣትዩ። እቶም ካልኦት ግብ በብግዚኡ ቀዲሞሞ፥ ኩሎም'ዮም ኣትዮም፥ ሰለሙን ወልደማርያም ግን፥ በይኑ እዪ ተሪፉ ነይሩ። ብዓል ሃይለ ጅብሃ ግን ቀዲሞሞ'ዮም፤፡ ኣነ ሕጂ ሃይለ ጀብሃ፥ ኣብ ጊንዳዕ ተመዲቡ፥ ከሎ ኣብ ጊንዳዕ ረኺበዮ ነይረ።
ሕቶ-----እዛ ሓለዋ ሰውራ ንብላ ዘለና እታ ትቕንጽል ማለት ድዩ??
መልሲ----እወ ሓለዋ ሰውራ እንታይ ይመስለካ? ትቕንጽል ጥራይ እኮ ኣይኮነትን፤፥ ኣብዚ ሓደ ክንርድኦ ዝግባኣና ነገር ኣሎ፤ እቲ መጀመርያ ክትቀውም ከላ፣ ኣይተድልን'ያ ነይራ። ነቶም ገስገስቲ ምሁራት ክትኣስር ከላ፣ መኽንያቱ ዓቅሚ ኣይነበረናን፥ ዓቕሚ ሰብ ሓደ፥ ቁጽሪ ናይ ህዝባዊ ሓልታት፥ ካብ 400 ኣይንበዝሕን ኢና ኔርና፥ ኣብ ውሽጢ ከምዚ ዓይነት ኩነታት፥ ሰባት ክትኣስርን ሰባት፥ ሓለዋ ክትገብርንን፥ ዘይግቡእ'ዩ። ዳሓር ካኣ፥ ገበን ዘይፈጸሙ ሰባት' ኢኻ፥ ትኣስር ዘለኻ፥ ድሕሪ 1975 ግን እቲ ውድብ ዝተፈላለየ ክፍልታትን ቅርጽታትን ይሕዝን ነይሩ፥፥ ሓደ ካብቲ ቅርጺ ናይ ግድን'ዩ ሓለዋ ሰውራ፥ ክህሉ፤፥ መኽንያቱ ኣብዚ፥ ክንፈልጦ ዘለና፥ ስሚ ክገብሩ ዝላኣኹ ሰባት፥ በብዓይነቱ ጸላእቲ ነይሮም እዮም። ወላ እቲ ተጋዳላይ ክሃድም እንድሕር ፈቲኑ፥ እንተ'ተታሒዙ፥ ሓለዋ ሰውራ ይኣቱ ተቐጺዑ' ይወጽእ። ሓደ ወርሒ ድዩ? ክልተ ወርሒ ተቐጺዑ ይወጽእ፥ ሕጂ ናይ መቕጻዕቲ ናይ ምእራም፥ ቦታታት ነይርዎ'ዩ፤፥
እቲ ሓለዋ ሰውራ ትገብሮ ዝነበረት፥ ዘይሕጋዊ ስጉምቲ'ዩ? ዘዛርበካ' እንበር፥ ቤት-ማእሰርቲ ምህላዉ፥ ዘይተርፍ'ዩ ነይሩ። ኣብዘይ ግዚኡ ቆይሙ፥ እቲ ዳሓር ዝግበር ግን፣ ሓለዋ ሰውራ ናይ ምቕንጻል ጥራይ ኣይኮነን ነይሩ፥ ጃሱስ እንተዳኣ ኮይኖም ወይ ሰለይቲ፥ ብኢትዮፕያ ዝተላእኩ፥ እሞ ድማ ዝተረጋገጸ፣ ኣብኡ ክኣትዉ፥ ዳሓን'ዩ። እንተዘይኮይኑ ግን ሓዋዊስካ እንዳልመምካ' ንሰባት፥ ዘይናቶም ስም እንዳሃብካ፥ ብዙሕ ምስጢራት ኣብ ሓለዋ ሰውራ ስለዝተገብረ'ዩ ዘዛርብ፥ ፥ እንበር ልክዕ ከም'ክሉ፥ ፍጡር ወዲ ሰብ ኣብ ህዝባዊ ግንባር፥ ኣብ ኩሉ ኣብ ሕበረተ ሰብ' ዝግበር ዝነበረ ጌጋታት ኣብ ህዝባዊ ግንባር ይግበር ነይሩ'ዩ።
8ይ ክፋል ይቕጽል.........
ሄኖካ ሃኒ
ቃለ-ምሐትት ምስ ገዲም ተጋዳላይ፣ ተኽለብርሃን ተ/ምካኤል (ቅሱን)
8ይ ክፋል
ከም ኣብ ኩሉ ፍጥሩን ወዲ ሰብን ዝግበር ጌጋታት ኣብ ህዝባዊ ግንባር ይግበር ነይሩ'ዩ። ሰብ እንተዳኣ ቀቲሉስ፥ ስጉምቲ ክውሰደሉ ኣለዎ፤፥ ሰብ እንተዳኣ ሃሪሙ፥ መቕጻዕቲ ክቕጻዕ ኣለዎ። ሓለዋ ሰውራ ዘእቱ ድዩ? ዘየእቱ ነናቱ፥ መስርሕ ኣለዎ፤፥ ኣነ ብዝነበረኒ ሓላፍነት፥ ሕጂ፥ ሰብ ክቐጽዕ እንተዳኣ ኮይነ፥ እታ ስልጣን ናተይ ዝነበረት 2፥ሰሙን'ያ መቕጻዕቲ ተውህብ፥ ኣብ ልዕለይ ቢትወደድ ኣብርሃ ነይሩ፥ ቢትወደድ ልዕሊ ወርሒ ክቐጽዕ መሰል የብሉን። ልዕሊ ወርሒ ዝቕጻዕ' እንተዳኣ ኮይኑ ናብ ሓለዋ ሰውራ ክልኣኽ፥ ኣለዎ። ሓለዋ ሰውራ እያ ልዕሊ ወርሒ ትቐጽዕ፥፥ ናይ ሞት ውሳነ ክውሃብ እንተዳኣ ኮይኑ ድማ፥ ኣብ ሓለዋ ሰውራ፥ መሪሕነት እያ ትውስኖ። ብመሪሕነት ክሰድቕ ኣለዎ ናይ ሞት ፍርዲ፥ ስለ'ዚ ዝኾነ ሰብ ናይ ሞት ፍርዲ ክህብ ስጉምቲ ክወስድ መሰል የብሉን። ስለዚ ነናቱ ኣሰራርሓ ነይርዎ'ዩ። ግን ነቲ ነገር ሕማቕ ዝገብሮ! ዘየድሊ ስጉምቲ ኣብ ልዕሊ ንጹሃት ተጋደልቲ ስጉምቲ ምውሳድ'ዩ። እቲ ዝውሰድ ዝነበረ ፋሉላዊ ስጉምቲ ንብምልኡ ስም ለኪምዎ'ዪ። ዳሓር' ካኣ ኣብዘይግዚኡ ስለዝቖመ፥ ኣብዘይ ግዚኡ! እሞ'ድማ ኣብ ንጹሃት! ካኣ ስለዝጀመረ፥፥ እንበር ናይ ሓለዋ ሰውራ ናቱ ርእሱ ዝኻላለ ክትዛረበሉ ትኽእል ኢኻ።
ብዝኾነ ናብ የሚን ክንምለስ ናይ የሚን፥ እቶም ብኣውራጅነት፥ ኢሎም ኣብ 1973 ዝኽሰሱ፥ ዝነበሩ ሰባት፥ ብምልኦም የሚን ተባሂሎም፥ ብኣውራጃ ተንቀሳቂሶም ተባሂሉ፥፥ ብዓል መን'ዮም እንተዳኣ ኢልካኒ? ብዓል ኣማኒኤል ቀሺ፥
ኣብቲ ሽማግለ ተመሪጾም ዝነበሩ፥ ብዓል ኣቢቶ፥ ብዓል ተኪኤ ቀሺ፥ እዮም ዝብሃሉ ኩሎም እቶም ብኣውራጃ ዝንቀሳቐሱ ዝነበሩ ብዘይካ ውጩ፥ ዝሰገራ የለን። ኩሎም ተቐንጺሎም'ዮም። ስለዚ ባዕላቶም፥ እዮም ኣንቃሳቂሶሞም። ግን ገሊኦም ትኣሪሞም ኣብ መስመር ክኣትዉ ይኽእሉ ነይሮም'ዮም፥፥ ምስ ሰለሙን ስለዝትሓባበሩ'ዩ፥ እንበር ንገሊኦም የሚን ዘይኮኑ ከለዉ ኣልዕል ኣቢሎም'ዮም ኣልጊቦምሎም።
ሕጂ ኣነ ናይ ዶክቶር ኢዮብ ገብረልኡል ኣይኣምኖን'የ። የሚን ኔሩ ንዝብል ዘረባ' ኣይኣምኖን'የ። ምናልባት ዘይፈልጦ ነገር ክህሉ ይኽእል'ዩ። ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ ግን ይዝረብ፥ መኽንያቱ ወዲ ኣሃዶይ ስለዝነበረ። ጽቡቕ ቅርበት ካኣ ስለዝነበረና፥፣ ወላ ኣብ 1978 ኣብ ከረን ቅድሚ'ታ መወዳእታ፥ ምእሳሩ፥ ኣብ ከረን ተራኺብና ኔርና፥ ኢና። ዝነበረና ትጽቢት ኣብቲ ውድብን ዘጋጠመናን፥ ኣነን ዶክቶር ኢዮብን ውን ኮፍ ኢልና ዘቲናሉ ኢና።
ሕቶ-----ስለዚ እዛ ናይ የሚን፥ ምንቅስቃስ፥ ሃገራዊ ምንቅስቃስ፥ ኣይኮነን ነይሩ፥ ዲና ክንብሎ?
መልሲ----ኖ ኖ ሃገራውን ዘይሃገራውን ኣይኮነን፥ ኣብኡ ብዙሕ ኣቀዲሞም፥ ሕማቕ ዝፈጸሙ ሰባት ነይሮም እዮም። ብዙሕ ሻዲኖም ውን፥ ብዙሕ ዘዕገርግሩ ዝነበሩ ኔይሮም እዮም። ከምዚ ሕጂ፥ ድሕሪ ናጽነት እንተዳኣ ርኢኻስ፥ ውጩ ዝገብሮ ዝነበረ፥ ዕንደራስ፥ ዓንዲሩ እዩ ከምሕሱም ዘይሃገራዊ ዝኾነ ጠባያት፥ ኣርእዩ፥ እዩ። ግን ውጩ ክእረም ይኽእል ነይሩ'ዩ። መኽንያቱ ውጩ ዓቅሚ የብሉን። እዚ ትገብሮ ዘለኻ ስጉምቲ ኣይትኸይድን ኢኻ ኢልካ ብሕጊ ሒዝካዮ፣ ሕጋዊ ኣሰራርሓ እንተዳኣ ኣምጺኻ' ክእረም ዝኽእል ሰብ'ዪ ነይሩ። ኮምኡ ንኽገብር ግን ደልዮሞ'ዮም ዘንቀሳቕስዎ ነይሮም። እንድሕር ዘይደለይዎ ድማ በታ ሕማቕ ዝገብሮ ዝነበረ ፋሉላዊ ኣካይዳ፥ ከሲሶም ከጥፍእዎ ይኽእሉ' ነይሮም'ዮም፥፥ ብኣ ከሲሶም ከጥፍእዎ እንተኾይኖም ድማ ኤህ! ዝብለሉ ሰብ ኣይረክብን እዪ ማለት'ዩ።
ስለዚ ኮምኡ'ዩ ዝግበር ነይሩ፥ ነዞም የሚን' ኢሎም ዘጥፍእዎም፥ ኤህ! ዝብለሎም ሰብ ኣይረኸቡን፥ ወላ ክጠፍኡ ከለዉ፥ ብዓይኒ ሓቂ እንተዳኣ መጺና ግን እዞም ሰባት እዚኣቶም፥ ባዕላቶም እዮም ኣጋግዮሞም፥ ካባና ዝፍለ፥ ካልእ ባህሪ ኣይነበሮምን፥ በቲ ቅድሚኡ ኣብ ተጋደልቲ ዝፍጽምዎ ዝነበሩ ግፍዒ ግብ ዓገብ ዝብል ሰብ ኣይረኸቡን፥
ግን ትኣሪሞም ምሳና ክጓዓዙ ይኽእሉ ወላ፥ ሃገራዊ፥ ስምዒትን ሃገራዊ' መንፈስን ዝነበሮም፥ ሰባት'ዮም፥ ግን ተጠቂሞምሎም። ኣብ ፖሎቲካ ምዓት ኣመንዛርነት እዩ ዝረአ፥ ግዳይ ናይቲ ኣመንዛርነት ኮይኖም። ኣነ መሳኪን እየ ዝብሎም ብዓይኒ ሓቂ።
ሕቶ---ሕጂ ብዝተፈላለየ መንገዲ ክንሪኦ እንተዳኣ ኬናስ፥ ኣብ 1973 ሕማቕ ስለዝገበሩ፥ እንበር፥፥ ኣብቲ ናይ 1977 ዝነበረ፥ ናይ የሚን ምንቅስቃሳት፥ ቁሩብ ናይ ድስፕሊን፥ ጉድለታት ጥራይ እንተዘይኮይኑ፥ ክሳብ ሞት ዘብጽሕ! ወይ ካኣ ብኣውራጃ ዘኽስስ፥ ጉዳይ ኣይነበሮምን' ማለት'ዩ??
መልሲ----ብኣውራጃ፥ ክትከሶም እንተዳኣ ኬንካ ንዓኣቶም፥ መጀመርታ ክኽሰሱ ዝግብኦም፥ ኢሰያስን ሰለሙንን' መስፍን ሓጎስን እዮም። ከም ሕሱም ተጠቂሞምሉ እዮም ነቲ ኣውራጃዊ፥ ምንቅስቃስ፥ ንዓኣቶም፥ ኣብ ኮምኡ ዝሸመምዎም ንሳቶም እዮም። ብደረጃ መሪሕነት፥ ዓሊ ስዒድ ካኣ ብወገንነት፥ ኣጸቢቑ ክኽሰስ ዝግብኦ ሰብ'ዪ ነይሩ። ስለዚ ይጥቀምሉ ነይሮም እዮም፥ ግን ተጠቂሞም የጥፍእዎም ነይሮም። ስለዚ እንታይ ማለተይ እየ መስለካ? ነቲኣቶም ተጠቂሞምሎም እዮም እንበር፥ ንጹሃት ከማና እዮም ነይሮም። ግን ተጠቂሞም ኣባላሽየሞም። መሰባላሸውዎም፡ድማ ኣጥፊኦሞም። ሕጂ እቲ ናይ የሚን ካብቲ ናይ 1973 ናይ ገስገስቲ፡ምሁራይ ዝፈለዮ፥ ነገር እንተዳኣ ኣሎ፥ እቲ ናይ 1973 ናይ ገስገስቲ ምሁራት፥ ዕላማ ነይርዎ። ዝተነጸረ ዕላማ፥ ገሊጾሞ፥ ስለዝኾኑ፥ ነቲ ጉድለታት ውን ኣብ፣ 13 ነጥቢ ጾሚቆም ኣቕሪቦሞ፥ ስለዝነበሩ" ነቲ ዝረአ ዝነበረ ጉድለታት ብምልኡ ስለዝዘርዘርዎ። ኢሰያስ ንሙሴ እንታይ ኢልዎ መስለካ? ኣነ'ሲ ልዕሊ መሪሕነት ናዓኻ፥ ኣሚነ ዝኾነ፥ ምስጢራት ናይዚ ውድብ፥ ወላ ካብ መሪሕነት ሓቢአ ናዓኻ ይነግረካ' ነይረ፥ ኢልዎ፤፥ ኣነ ዝፈልጣ ንስኻ ዘይትፈልጣ ኣብዛ ውድብ' የላን፥ መኽንያቱ ዝኾነ ነገር፥ ምሳኻ'የ ዝመክር ነይረ ኢልዎ፥፥
ነዚኣ ግን ሙሴ ኣይክሓዳን፥ እወ ሓቅኻ ኢልዎ። ዝኾነ ምሳይ ትመክር ኔርካ፥ ንሱ ግን ኣይኮነን ሕጂ ንዓይ ምንጋርካ ኣይኮነን፥ ኣብ ምውሳን ግን ዕንቅፋት ትኾነና ኔርካ ኢልዎ። ስለዚ ናዓይ ነጊርካኒ፥ እንድሕር፥ ኣብ ውሳነ ዘይንበጽሕ ኬና፥ እንታይ እዩ ትርጉሙ? ኢልዎ፣፣ ሕጂ ክትዋራዘየለይ ግን ፈቲንካ ኢልዎ ሙሴ ንእሰያስ፥፥ ከም ተካፍለኒ ዝነበረ ጌርካስ ክትዋራዘ ሓሲብካ ኢልዎ። ንዓይ ኣካፊልካ ውሳነ ዘይህበሉ ኮይነ! እንታይ እዪ ትርጉሙ? ኢልዎ።
ሕጂ እዚ ናይ 1973 ዝነበረ ጸገም ብዝርዝር ኣቅሪቦሞ'ዮም። ዳሓር ብዙሕ፥ ነጥብታት እዩ ተዘርዚሩ፥ ነይሩ፥ 1973 ወላ እቲ ውድብ ክሕዞ ዘለዎ ኣካይዳ፥ ከመይ ክኸውን ከምዘለዎ፥ ብምልኡ ዘርዚሮም ኣቅሪቦሞ'ዮም። ወላ ሕክምና ብኸመይ ክምሓደር ኣለዎ? ዜና ብኸመይ ክምሓደር ኣለዎ? ወትሃደራዊ፥ ኣካይዳ፥ ከመይ ክኸይድ ኣለዎ? ከመይ ዝበለ ናይ ካርታ ትምህርቲ ክዋሃብ ኣለዎ? ቤት-ምህርቲ ካድር ክቀዎም ከምዘለዎ፥ ብዙሕ ነገራት እዮም ኣቅሪቦም ዕላማ ነይርዎ ናይ 1973 ናይ የሚን ምንቅስቃስ' ግን ኣብቲ ክንቀሳቀሱ ጸኒሖም፥ የሚን ኢሎም ስም ሂቦሞም። የሚን ሓደ ዝተነጸረ ዕላማ ሒዞም ኣንጻር ኢሰያስ ዝገበርዎ ምንቅስቃስ ኣይነበረን። እታ ምንቅስቃስ ናይ የሚን፥
ብዓል ተኪኤ ቀሺ፥ ክንቀሳቀሱላ ዝጀመሩ፥፥
ፔጥሮስ ሰለሙንን ስብሓት ኤፍረምን ኣብ መሪሕነት፥ ኣብ ፖሎቲካዊ ቤት ጽሕፈት ምስ መጹ፥ 1977 ንሕና ብመንካዕ ኣይንምራሕን ኢና፥ ዝብሃል ዘረባ መጺኡ፥፣
ሕቶ--- ፔጥሮስ ሰለሙንን ስብሓት ኤፍረምን ኣብቲ ናይ 1973 ናይ ገስገስቲ ምሁራት ወይ ድማ (መንካዕ) ስለዝነበሩ' ድዮም፥ እቶም ናይ የሚን ብመንካዕ ኣይንምራሕን ዝብሉ ነይሮም??
መልሲ---እወ መንካዕ እዮም ነይሮም መንካዕ ስለዝነበሩ ድማ ኣብ 1975 ናይ ሞጦሎኒ ኣዘዝቲ እዩ ገይርዎም፡ኢሰያስ፥ ብዓል ተኪአ ቀሺ ካኣ መራሕቲ ሓይልታይ እዮም፣፣ ሕጂ ኩሎም እቶም፥ ብዓል ውጩ ብዓል ተኪኤ ቀሺ፥ ዘለውዎም ኩሎም ኣብቲ ናይ ሓይሊ እዮም ዘለዉ። ልዕሊኦም ስለዝመጹ ንሳቶም ሕጂ፥ ካብ ተራ ካኣ እዮም ናብ ላዕሊ መጺኦም፥ ብዓል ውጩ ተኪኤ ቀሺ ብመንካዕ ኣይንምራሕን ኢና ክብሉ ጀሚሮም።
ሕጂ ብዓል ተኪአ ቀሺ መሪሕነት፥ስ ካብ መንካዕ ኣድሒናያስ፥ መሪሕነት መሊሳ ተገምጢላትና ይብል ነይሩ፥ ኩሎም ኮምኡ እዮም ዝብሉ ነይሮም እቶም፥ ኣብ የሚን ዝነበሩ። ንመሪሕነት'ስ ብኻ መንካዕ ፈኒናላ፥ ተጣላቕያ ዝነበረት ካብ መንካዕ ኣናጊፍናያስ፥ ንዓና ተገምጢላ ከምዚ ክትገብረና፥ ናበሉ፥ ኩሎም ክዛረቢ ጀሚሮም። እዚ ግን ስግሚ ከኺዶም ኣይክኣለን። ዳሓር ሓንቲ ክትፈልጣ ዘለካ ኢሰያስ ኣብቲ፥ ኣመዳድባ ናይ መሪሕነት፥ ትዓጻጺፍሎም'ዩ። እታ 13 ዝኣባላታ፥ ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት ክትቀውም ከላ፥ እቶም ካብቲ ከበሳዊ ወገን፥ ኣብቲ ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት ዝተመርጹ፥ ዳርጋ ኩሎም ኣብቲ ምንቅስቃስ፥ ኣይነበሩን ብዘይካ፥ መስፍን ሓጎስ፥ ብርሃነ ገብረዝግኣብሄር ኣብቲ ምንቅስቃስ ኣይነበረን፥ ብርሃን ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ስለዝነበረ፥ ኣብ ባሕርያ ተባሂሉ ዝፍለጥ፥ 1975 እዩ መጺኡና ከም ኣዛዚ ቦጦሎኒ ኮይኑ ናብቲ ኣነ ዝነበርክዋ ናቕፋ፥ ኣብኣ ተመዲቡ ናብኣ'ዪ፡መጺኡና፥
እቶም ናይ ባሕሪ ዝብሃሉ፥ ኣጽዋር ብባሕሪ ስለዝመጽእ፥ በዚ ብዓል ማርሳ ጉልቡብ፥ ማርሳ ተኽላይ፥ ትሓቢኦም ኣጽዋር ኣምጺኦም፥ ዳሓር ቀቢሮም፥ ኮለል እዩ ናታቶም። ኣብ ሳሕል እንታይ ይግበር ኣሎ ኣይፈልጡን እዮም። ሕጂ ብዓል ብርሃነ ገረዝጊሀር ኣይነበረን ኣብቲ ምንቅስቃስ፣ ዑቅበ ኣብርሃ ከበሳ እዪ ነይሩ። ዳሓር ኣብታ ሽማግለ ካኣ ተመሪጹ ነይሩ። ድሩዕ ኣብ ቤት ማእሰርቲ እዩ ነይሩ። ኣይነበረን። ፔጥሮስ ሰለሙንን ስብሓት ኤፍሬምን ኣብቲ ናይ 1973 ናይ መንካዕ ምንቅስቃስ ነይሮም። መስፍን ሓጎስ ድማ ምስ ኢሰያስ ነይሩ ሕጂ ከምዚ ጌሩ ሓዋዊሱ እዪ ኣቂምዎም ነይሩ። እቶም ፍርዲ ዝሃቡ ብዓል ኢብራሂም ዓፋ፥ ንሞት ፍርዲ ዝሃቡ፥ መሪሕነት ካኣ፥ ናታቶም ተግባር እያ ኣፈጺማ እንድዩ ዝብል ኢሰያስ፥ ናብ ብዓል ኢብራሂም ዓፋ' እዪ ዘልግቦ እኮ፡ኢሰያስ ነቲ ናይ 1973 ትሓታትነት፥፥ መሪሕነት ኣይኮነትን ንሞት ፈሪዳ እዪ ዝብል፣ እታ ዘውጻናያ ሽማግለ ንሳ እያ ንሞት ፈሪዳቶም፥ መሪሕነት ካኣ ተግቢራ እዩ ዝብል። ሕጂ ባዓል ኢብራሂም ዓፋ ድማ ንመን'ዮም ዝፈርሑ ዘለዉ ይመስለካ? ነቲኦም እዮም ዝፈርሕዎም ኣብ ዝኾነ ግዜ ክግምጥሉና ይኽእሉ እዮም'ዮም ዝብሉ፥ ስለዚ ጽቡቕ ገይሩ እዩ፥ ከምዝፋራርሑ ገይሩ ሒዝዎም፤፥
9ይ ክፋል ይቕጽል.........
ሄኖካ ሃኒ
ቃለ-መሕተት ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተኽለብርሃን ተ/ምካኤል (ቅሱን)
ብዛዕባ ታሪኻዊ ሰውራ ኤርትራ፥
9ይ ክፋል
ስለ'ዚ ንሓድሕዶም ከምዝፈራርሑ ጌሩ ሒዝዎም'ዩ። ሕጂ እቶም መራሕቲ ሓይልታት ከም ብዓል ተኪኤ ቀሺ ብመንካዕ ኣይንምራሕን ኢና ዝብል ፋሉላዊ ኣካይዳ ክኸዱ ጀሚሮም' ነይሮም። ኩልና ካብታሕቲ ወሪድና ንሰርሕ እንተዳኣ ኣለና! ከምዚ ናበሉ ክዛረቡ'ስ መን'ዩ ክቕበሎም? ንሕናስ ሓላፍነት ይግባኣና እንድዩ ዳኣ ብዓይኒ ሓቂ እንተዳኣ መጺኻ! ግን ዝገብርዎ ዝነበሩ ህልኽ፥ ኣብ ዝኾነ ናታቶም ገበናት ውን ስለዘይንኣቱ፥ ኣይግድሰናን ኣዩ ሂቦምና ኣይሂቦምና፥፥ ልዕሊ ወዲ ፍላንሳ ዝተጨፍለቐ ሰብ እኮ የለን! ወዲ ፍላንሳ ኮ፥ ተራ ኣውሪሞ'ስ ነቲ ኩናት ካኣ ባዕሉ ይመርሖ። ኩናት ወዲ ፍላንሳ፥ 1974 ዝተገብረ ኩናት፥ ኣብ ናይ መጣግሕ ዝብሃል ቦታ፥ ኣብ ከበባ ኣትዮም፥ ወዲ ፍላንሳ ኣብ ተራ ደረጃ'ዪ ወሪዱ ነይሩ። እታ ኩናት መሬት ምስ ጸንቀረት፥ ኣንሳሕቡ ዝብል ትእዛዝ፥ ኢብራሂም ዓፋ ኣሕሊፉ ኢብራሂም ዓፋ ንኡስ መራሒ ሓይሊ'ዩ ነይሩ ሽዑ፥ ወዲ ፍላንሳ ራድዮ መንጢሉ ካብ ዓሊ ጆን! ውጉኣትና ከነውጽእ ኢና፥ ክንከላኸል ኢና፥ ዉጋኣትና ከይወጹ ድማ ኣብዚኣ ዝወጽእ የለን፥ ኢሉ ብዙሕ'ዩ ተገይሩ።
ሕጂ ኢብራሂም ዓፋ፥ ውጻእ ኢልዎ፥ ወዲ ፍላንሳ ሽዑ ኣብ ራድዮ ንኢብራሂም ዓፋ ጸሪፍዎ። ውጉኣት ገዲፍካ ክትሃድም ገለ ኢልዎ። ውጉኣተይ ሒዘ ክወጽእ እየ ክንራኸብ ኢና ኢልዎ። ኣብዚ ሳዓት ግን ወዲ ፍላንሳ ተራ'ዩ ዘሎ! ተራ ከሎ'ዩ ከምዚ ዝገብር ዘሎ፥ ራድዮ መንጢሉ ነቲ ኩናት ባዕሉ መሪሕዎ። ኣብ ከምዚ ጽንኩር ኩነታት ክመርሕ ዝኽእል ሓያል፥ ሰብ እዪ ነይሩ። ካብቲ ዝነበሮ ናይ መራሒ ሓይሊ፥ ደረጃ ኣውሪዶም፥ ናብ ታራ እዮም ገይሮሞ' ነይሮም። ስለምንታይ ተራ ኮይነ ግን ኣይበሎምን። ይራጋረግ ነይሩ፥ ዳሓር ዘርባዕባዕ ምስ ኮነ ድማ ባዕሉ መሪሕዎ ነቲ፥ ውግእ። ሕጂ ንሕና፥ ነታ ራድዮ ንሰምዓ ዘለና፥ እቲ ውግእ ጸንኪሩ ስለዝነበረ፥ ክንመጽእ ስለዝነበረና፥ ኪዳነ ጎቦዝ ዝብሃል'ዩ ነይሩ፥ መራሒ ሓይልና፥ ወዲ ፍላንሳ ክጻረፍ ምስ ሰመዖ፥ ነገር ጸንኪራ ኣላ ወዲ ፍላንሳ ኣብ ከምዚኣ ዓይነት ኩነታት እንተዳኣ በጺሑ፥ ብጾትና ተገዲዖም ኣለዉ፥ ጉየዩ፥ ኢሉና።
መኽንያቱ ወዲ ፍላንሳ ኣብ ከምዚ እንተዳኣ በጺሑ፥ መሬት ጸንኪራ ኣላ፥ ቀልጢፍና ከነድሕኖም ኣለና፥ ኢሉና። ሕጂ ንሕና፥ ኪዳነ ጎበዝ መሪሑና፥ እንዳ'ጎየና ኢና ንኣቱ ዘለና። ወዲ ፍላንሳ ካኣ ነቶም ዉጉኣት ሒዝዎም ወጺኢ፥ ነታ ሓይሊ ሒዝዋ ወጺኡ። ሓደ ዉጉእ ኣየትረፉን፥ ሓደ ስዉእ ጥራይ ብርሃነ ኣንጀሎ፥ ዝብሃል ተሪፉ፥ ንሱ ካኣ ክከላኸል እየ ንስኻትኩም ውጹ ኢልዎም፥ ዳሓር፥ ብርሃነ ኣንጀሎ ካብቶም ናይ 1973 ምንቅስቃስ፥ ካብቶም ቀንዲ ስለዝነበረ፥ ናቱ ጅግንነት ድማ ዓቢ መዛረቢ' ኣርእስቲ ኮይኑ፥ መኽንያቱ ብርሃነ ኣንጀሎ፥ ምስ ፔጥሮስ ሰለሙን ብሓንሳብ ዝተሰለፈ፥ ተማሃራይ ዪንቨርስቲ፥ ብሓንሳብ እዮም ተሰሊፎም፥ ኣዕሩኽ እዮም ነይሮም። ሕጂ ንኻልኦት ታሕቲ ኣውሪድካ' ክትጨፋልቕ ጸኒሕካስ ዳሓር' ብመንካዕ ኣይንምራሕን ኢና' ክብሉ? ንሕና ከማን ብኣኣቶም ተመሪሕና! ሕጂ ኮምኡ ክብሉ ከለዉ፥ ሰብ፥ ኪዒባቶም እያ።
ዳሓር ዘረበኦም ይኸፍእ ንሕና ንመሪሕነት ካብ መንካዕ ኣድሒናያስ ተገምጢላትና! ከምዚ ሕጂ ዓንድምኪኤል ካሕሳይ ዝብሎ ዝነበረ ቅድሚ ምማቱ፥ ንመሪሕነት'ስ እዚ ኩሉ ንሕና፥ ተኸላኺልና ኣብዚ ዘብጻሕናያስ፥ ሕጂ ካኣ ናዓና፥ ተገምጢላትና እንበለ፥ መስተን ጸርፍን ኮይኑ ዝነበረ፥ መወዳእታ ድማ ኣካሪጆሞ! ሕጂ እቲ ናይ የሚን ምንቅስቃስ'ሲ? ሃገራውን ዘይሃገራውን ኣይኮነን፥ ከም ሓደ ጥርኑፍ ጉጅለ ከምዚ ናይ 1973 ናይ መንካዕ፥ ራኢ ዝነበሮ ጥርኑፍ ምንቅስቃስ ኣይኮነን ነይሩ። ክትቀምሎም ጸኒሖም ዳሓር የሚን ኢሎም ኣሕቂቆሞም። ሕጂ የሚን ኢሎም ክሕቅቅዎም ከለዉ ድማ፥ መሳኪን ዳርጋ'ቶም ሓረስቶት'ስ ክእረሙ ዝኽእሉ ሰባት'ዮም ነይሮም። ብቀሊል ኣብ መስመር ክመጹ ዝኽእሉ ሰባት እዮም ነይሮም። ወይ ካኣ ከም ብዓል ውጩ ኣጽቅጥ ከብሉ ነይርዎም ውጩ፥ ካብቶም ቀንዲ መዕገርገርቲ'ዩ ነይሩ፥ ኣብቲ ኣውራጃዊ ምንቅስቃስ፥ ካብቶም ቀንዲ እዪ ነይሩ። ከምዚኣ ምንቅስቃስ ምስ መጸት ግን ሸረፉ ሒዙ ኣጽቕጥ ኣቢሉ። ሰጊርዋ!
ሕቶ----መቸም' እዚ ኩሉ ትሓሊፉ፥ እዚ ኩሉ ሕልኽላኻት ተሰጊሩ፥ ኣብ ናይ 70ታት ማለት'ዩ። 80ታት ምስ ኣተወ ውን በብውልቂ፥ በብሓደ ተባዓት እዮም ዝበልዎም፥ ብዙሓት ተጋደልቲ ተቐቲሎም እዮም። ከም ብዓል ኢብራሂም ዓፋ ኮምኡ ውን ንጹር ዘይኮነ ናይ ብዓል ወልደምካኤል ሃይለ፥ ነዚ ብኸመይ ኢኻ ትገልጾ??
መልሲ----ናይ ኩሎም እኮ ንጹር ኣይኮነን ናይ ወዲ ፍላንሳ፥ ወልደምካኤል ሃይለ፥ ሓመድ ዓሊ ክለይ ናይ ብዓል ሃብተማርያም፥ ናይ ኢብራሂም ዓፋ፥ ናይ ኩሎም እኮ ንጹር ኣይኮነን፥ እቲ ኣቀታትላ! እቶም ንጠቅሶም ብዙሓት እዮም ብዓል ወዲ ዘርአ ብዓል ዶክቶር መኮነን ሃይለ፥ ኣቀታትሎኦም ግን ንጹር ኣይኮነን፥ ክምርመር ኣለዎ/ ናይዚ ሓላፍነት ዝስከም ሰብ ክህሉ ኣለዎ። መኽንያቱ እቲ ተጻብኦ ስለዘሎ፣ ኣብ ልዕሊ'ዞም ሰባት እዚኣቶም ስጉምቲ'ዪ ተወሲዱ ኢና ንብል ዘለና። ናይ ወዲ' ፍላንሳ' ስ ሓደ ዓቢ መራሒ'ዩ ነይሩ። ኣብ ኩናት እቲ ዘይጻዓት፥ ዓቢ መራሒ ከምዝኾነ፥ ኩሎም እዮም፥ ዝምስክርሉ ወላ እዞም ሕጂ ዘለዉ ጀነራላት፥ ወላ ኮነሬላት፥ ኣብ ኤርትራ ዘለዉ፥ ብዛዕባ ኩናት ክዛረቡ እንተዳኣ ኮይኖም፥ ወዲ ፍላንሳ ከይጠቀሱ ክሓልፉ፥ ኣይክእሉን'ዮም።
ከመይ ኢሉ ጠፊኡ ንዝብል፥ ሕቶ? ዕበጦ ዕበጦ እታ ኣሃዱ፥ ከይትንገር፥ ናይ ወዲ ፍላንሳ መስዋእቲ ክሕባእ እዪ ተፈቲኑ፤፥ ስለምንታይ ክሕባእ ተፈቲኑ? ናይ ኢብራሂም ዓፋ፥ ዓመትን' ገለን እዪ ትሓቢኡ! ኣነ ናይ ኢብራሂም ዓፋ መጀመርያ ክሰምዕ ከለኹ፥ ከመይ ጌረን ኣትየነኦ ነቲ ቦታ፥ ከመይ ጌረን ሃዲመን ወጺአን? ናይ ኢብፋሂም ዓፋ ሕጂ ዘይመስል'ዪ ነይሩ። ግን ንሕና ዘይንፈልጦ ሓደ ነገር ነይሩ ኣብ ውሽጢ እቲ ውድብ፥ ኣብ ሞንጎ ኢሰያስ ኣፈወርቅን ኢብራሂም ዓፋን፥ ባእሲ ከምዝነበረ ኣይንፈልጥን ኢና ኔርና። መኽንያቱ ኣየርእዩኻን እዮም እታ ሰልፊ፥ ግን ትፈልጥ ነይራ እያ፥፥ ሕጂ ድሕሪ 1994 እታ ሰልፊ፡ከምዝነበረት፥ ምስ ፈለጥና፥ ብዛዕባ'ዚ ሰባት ኣዕሊሎምና'ዮም። ንሕና ንፈልጥ ኔራ ይብሉኻ እቶም ኣባላት ሰልፊ እቶም ተራ፥ ኣባላት ሰልፊ፥ 1976/77 ተወዲብና ዝብሉ፥ ይነግሩና ነይሮም ባእሲ፥ ከምዝነበረ፥ ተኽላይ ዓደን ዝብሎ ዝነበረ ሓቂ እዩ ኢሎምና፥ እቲ ጉጅለ፥ ኣብ ሞንጎ ኢብራሂም ዓፋን ኢሰያስን ምስሕሓብ ኣሎ፥ ኢሉ ተኽላይ ዓደን ኣብ ራድዮ ኢትዮፕያ ተዛሪቡ፥ ኣብ 1980፥ ተዛሪቡ፥፥
ሕጂ ንሕና እቲ ብረድዮ ኢትዮፕያ ዝብሃል፥ ኩሉ ግዜ ብሓሶት ኢና ንጥምቶ ኔርና። ምግናን ካኣ ስለዝነበሮ ኣይትቕበሎን ኢኻ። ግን እቲ ተኽላይ ዓደን ዝተዛረቦ ሓቂ'ዩ ነይሩ። ኣብቲ ሳዓት ተኽላይ ዓደን ዝተዛረበሉ ፈሊጦም ራድዮ ከይንሰምዕ፥ ጉጅለታት ባህሊ ኣዋፊሮም። እታ ተኽላይ ዓደን ዝተዛረበላ ምዓልቲ፥ ክዛረብ ከምዝኾነ ኣብ ራድዮ ኢትዮፕያ፥ ሳዓት 8፥00 ስለዝኾነ ዝዛረብ፥ ኣብ ራድዮ ኣስመራ ኣይኮነን ተዛሪቡ ኣብ ራድዮ ኣዲስ ኣበባ'ዪ። በምሓርኛ'ዩ ተዛሪቡ።
ኣነ ሕጂ ባህሊ ኣይከይድን እየ ክሰምዖ'የ እንታይ ከምዝብል ኢለዮም፥ ኖ ኖ ጠርኒፍካዮም ክትከይድ ኣለካ ተባሂለ፥ ንሳቶም ባዕላቶም ይኺዱ ኣነ ካኣ ነዛ ራድዮ ክሰምዓ'የ! ተኽላይ ዓደን ክሰምዖ እየ! እንታይ ከምዝብልስ ክሰምዖ ደልየ ኣለኹ። ናይ ግድን ክትከይድ ኣለካ ምስተባሃልኩ ከይደ ኣብጺሐዮም፥ ተመሊሰ፥ ናብቲ ቦታና መንገዲ ሓደ ሳዓት ይኸውን'ዩ። ነታ ናይ ተኽላይ ዓደን ክሰምዕ' መጀመርታ ተኽላይ ዓደን ዓርከይ፥ዩ ነይሩ፤፣ መሳልፍተይ እዪ መትዓልምተይ'ዩ። ዳሓር ዳሓን ቅርበት ነይሩና'ዩ። ብዙሕ ድማ የዕልለኒ፡ነይሩ'ዩ። ኣብታ ግዜ'ቲኣ ግን ምህዳሙ ገሪሙኒ'ዩ። እንታይ ኣጋጢምዎ፡ኢለ ሓቲተሉ እየ ካኣ' ወላ ምስቶም ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት' ይሓቶም ነይረ፤፥ ኣነ'ኮ እቶም ዝሓቶም ዝነበርኩ ሰባት የቕርቡኒ ስለዝነበሩ እዮም ዘየረከሱኒ እንበር ስቕ ኢለ ዝሓትት ነይረ።
ሕቶ----ኮምኡታት ምሕታት ኣይፍቀድን'ዩ ማለት' ድዪ?
ኖ ኣይፍቀድን ዘይኮነስ መን ክኽልክለካ፣ ግን ምስ መን ትዛረብስ ክትፈልጥ ኣለካ፥ እቶም ኣባላት ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት ኣብቲ መጀመርያ ምሳና ስለዝነበሩ፥ ካብ ቀደም፥ ብቐረባ'ዮም ዘዕልሉና፥፥ኣነ ሕጂ ኣብ ሕክምና ተወጊአ ከለኹ፥ ሓላፊ ናይ ሕክምና ዝነበረ ብርሃነ' ገብረዝጋብሄር እዩ፥ ብደረጃ ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት፥ ኣብዚ ኩሉ ቦታታት ኣብ ግንባራት፥ ጸኒሐ ናብቲ ሕክምና ክመጽእ ከለኹ፥ ብርሃነ ኣብታ ኣነ ዘለኽዋ እዩ ዝመጽእ ትኽ ኢሉ፤፥ መኽንያቱ ምሳይ ከዕልል ዘሎ ኩነታት ካኣ ደቂሰ ከለኹ ካብ ብርሃነ ገብረዝጋብሄር፥ ዝዓበያ ምስጢራት ዝብሃላ፥ ወላ ክግበር ትሓሲቡ ዘሎ መደባት ይነግረኒ ነይሩ፤፥
ሕጂ እዚ ናይ ኢብራሂም ዓፋን ኢሰያስን ግን ምስጢሩ፥ ሑቡእ እዩ ነይሩ ናዓና፥ ባእሲ ከምዝነበሮም ኣይንፈልጥን ኔርና፣፣ እቲ ነገር ግን እንታይ ይኾነካ ሕጂ ከመይ ኢለን ወጺአን ትብል፥ ከጋጥም ኣይክእልን እዩ ኢኻ ትብል። ባእሲ ከምዝነበሮም ተጋዳላይ ይፈልጥ ነይሩ እንተዝኸውን ምበጽሓ ነይሩ ነታ፥ መደምደምታ፥ ንሳቶም ግን እቲ ባእሶም ሓቢኦሞ'ዮም። ኣይረአን እዩ፣ እቶም ኣባላት ሰልፊ ኣብ በይኖም ዝገብርዎ'ዩ፣፣ ኣብኣቶም ይረአ ነይሩ፥ ኣባና ግን ኣይረአን'ዩ። ብዙሕ ሕልኽላኻት እዩ ነይርዎ።
ሕቶ---እዚ ናይ ኢብራሂም ዓፋ ምቕንጻል ድሕሪ ዓመትን'ገለን እዩ ተሰሚዑ?
መልሲ--- እወ ኣብ ጉባኤ እዩ ተነጊሩ። ኣብ ጉባኤ ብደረጃ ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት ጥራይ ዘይኮነ፥ ኣብታ ቆዋሚት ሽማግለ ውን ስለዝነበረ ኢብራሂም ዓፋ፥ ኣርብዕተ እንድዮም ነይሮም እቶም ቀዋሚት ሽማግለ፥ ዝብሃሉ ንሱ፥ ወትሃደራዊ ሓላፊ ስለዝነበረ፥ ድሩዕ ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት ሓላፊ ነይሩ፥፣ ኢሰያስ ምኽትል ኣቦወምበር፥ ሮሞዳን ኣቦወምበር እዚኢም እዮም፥ ቀዋሚት ሽማግለ ዝብሃሉ፥ ናይ ህዝባዊ ግንባር፥ ዝላዓለ ሓላፍነት ዝነበሮም፥፥
ሕቶ----ኣብዚ ሳዓት እዚ ሕጂ ብዓል መስፍን ሓጎስ እንታይ ዓይነት ተራ ነይርዎም? ኣቤናይ ጽፍሒ ኮይኖም፡ዝሰርሑ ነይሮም? ኣካይድኦም ምስ ሰራዊት ከ ከመይ ነይሩ?
10ይ ክፋል ይቕጽል.....
ሄኖካ ሃኒ share
12ክፋል ይቕጽል........
ቃለ-መሕተት ምስ ገዲም ተጋዳላይ ተኽለብርሃን ተስፋምካኤል (ቅሱን)
12ክፋል
ህዝቢ ረሲኑ እዩ ነይሩ። ኣብ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ዓው ኢልካ ክትዛረብ ብኸዳዕ ከፍልጠካዩ፣ ንኢሰያስ ግን ግደፍ ኣየድልን'ዩ ኩናት ትብሎ። ኣብ መወዳእታ ግን እቲ ኩናት ጠጠው ምስ በለ፥ እዚ ኩሉ ዝግበር ሕድገት፥ ሕጂ ግን ሕድገት ኣይንገብርን ኢና ኣብ ዝብል መደምደምታ በጺሖም። መኽንያቱ! እንዳ'ከፍአ ከይዱ። ሓደ ነገር ተገይሩ ሕደግት ጌርካ ትገድፎ ሓደ ተገይሩ ብሕድገት ትሓልፎ! ሕጂ ግን ሕድገት ዘግብር ኣይኮነን፥ መኽንያቱ፥ ልዕሊ 30 ሽሕ መናእሰይ እዮም መይቶም!! ስለዚ ሓላፍነት ክስማዓካ ኣለዎ ናይዞም ዝጠፍኡ መናእሰይ።
ኣብ ሓደ መደምደምታ ከተብጽሖ ክትክእል ኣለካ። እቲ ዝገበርዎ ምንቅስቃስ ግን ኣብ መወዳእታ ጠጠው ኣይንብልን ኢና ካብዚኣ ንድሓር፥ ካብዚ ንላዕሊ ካልእ ክገብር ውን ከነፍቅደሉ የብልናን ህዝባዊ መንግስቲ ቆይማ፥ ግቡእ ስርዓት ክትከል ክኽእል፥ኣለዎ! ተባሂላ መደምደምታ፥ ተገይሩላ።
ኢሰያስ ከምዘይምረጽ ውን ይፈልጥ ነይሩ'ዩ። መኽንያቱ ቅድሚ'ቲ ምርጫ ናይ ውድብ ጉባኤ ክግበር ኣለዎ፥ ተባሂሉ'ዩ ተወሲኑ። ህዝባዊ ግንባር ጉባኤኣ ክትገብር ኣለዋ፥ ፓርትታት ክቆማ ኣለወን፥ ህዝባዊ ግንባር ካኣ ፓርቲ ድዪ ክኸውን? ወላ ካልእ ድዩ ክኸውን! ብጉባኤ ይወሰን ተባሂሉ፥፥ ሕጂ ጉባኤ እንድሕር ክቀርብ ኮይኑ፥ ኢሰያስ፥ ክጥቃዕ ከምዝኾነ' ይፈልጥ'ዩ። ጉባኤ ኣይገብርን እየ ኢሉ፣ እታ ቅዋም ተተግቢራ፥ ምርጫ ከይግበር፥ ደመደይ ኢልካ ኣብ ዲቕ ዝበለ፥ ፋሉላዊ ኣካይዳ ኣትዩ፥፣ እንበር ጉባኤ እንተዝግበር ኢሰያስ ከምዘይምረጽ 100% ርግጸኛ እየ እዩ ዝብል ድሩዕ። ጉባኤ እንድሕር ተገይሩ፥ ኣብኡ ዝትኮስ፥ ብዙሕ፥ ነገራት ስለዘሎ፥ ኢሰያስ፥ ከምዘይምረጽ ርግጸኛ እየ ይብል ነይሩ ድሩዕ። መኽንያቱ ካብ 1994 ጀሚሮም ዝገብርዎ ዝነበሩ ምስሕሓባት፥ ብፍላይ! ብፍላይ! እዚ ናይ ቆጠባ ህዝባዊ ግንባር፥ ዝብሃል፥ ጉባኤ ናይ ናቕፋስ፥ እንታይ ኣሕሊፊ ነይሩ እዮም፥ ዝብልዎ? እቲ ቆጠባ ናይ ህዝባዊ ግንባር ንደቂ ስዉኣት ንደቂ ስንኩላን'ዩ ተባሂሉ ነይሩ። ህግደፍ ግን ዕጭ ሓንፊፎም ናቶም ገይሮሞ!! እዚ ብተደጋጋሚ ኣብ ኣኼባ ተዘሪቡሉ'ዩ። ኣብ መወዳእታ 1997 ድማ ንኢሰያስ ነጊሮሞ፥ እዮም። ጉባኤ ክግበር'ዩ ሕጂ ንነግረካ ኣለና ኣብ ጉባኤ ኣሕሊፍና ክንህበካ ኢና ኢሎሞ'ዮም።
እታ ክቀትሎም ዝግባኣላ ግዜ ሓሊፋቶ ተዛሪቦም ንሶም፥ እንበር ብዙሕ ጥንቃቀ'ዩ ዝግበር ነይሩ ንኸይቅተሉ።
ሕቶ---ሐራይ ኣብዛ ናይ G15 ግን! እዞም ጉጅለ 15 ኢዶም እያ ረኺባቶም፥ ኣብ ሳሕል ብዝገብርዎ ዝነበሩ፥ እንቋዕ ረኸቡ፥ ዘይባዕላቶም እዮም ንኢሰያስ ተሰኪሞሞ፥ መጺኦም፥ ዝብሃል ዘረባ'ኣሎ፥ ብዛዕባ'ዚ እስከ ገለ በለኒ??
መልሲ----ንሳቶም ባዕላቶም መሊሶሞ'ዮም። ባዕላቶም መልሲ ሂቦምሉ እዪም።
ብርሃነ ገብረዝጋብሄር፥ ኣብ ጋዜጣ ጽሒፉ'ዩ። ንሕና፥ እሺ እንዳበልና ንኸይድ ኔርና እንተ'ንኸውን፥ ካብ ሓላፍነት ዝዓግተና ሰብ ኣይምነበረን ኢሉ'ዪ። ብርሃነ ገ/ብሄር ምሽ፥ ምኒስተር ነይሩ? መጀመርያ ሚኒስትሪ እንድስትሩን ትሪዚምን እዩ ነይሩ። ስለዚ እሺ ስለዘይንብል ካብ ዝኾነ ቦታ ንእለ ኔርና ኢሉ።
ድሩዕ ውን፥ ኣብ ሕጊ ኣቕርቡና። ሰብ በብዝገበረቶ ኣብ ሕጊ ትቕረብ። ናብ ሕጊ ንኺድ፥ ኢሉ'ዩ። ብሓባር ንሕተተሉ ብሓባር ክንሕተተሉ ኢና ኢሉ፥ ብውልቂ ንሕተተሉ ድማ ብውልቂ ንሕተተሉ፥ ኢሉ፥ እዩ ድሩዕ። ብውልቅን ብሓባርን ዝተፈጸመ ገበናት ኣሎ' ኢሉ፥ ስለዚ ንሕና ካብቲ ዝነበረ ጌጋታት ነጻ ኢና ኣይንብልን ኢና፥ ብሓባር ንሕተተሉን ብውልቂ ንሕተተሉን፥ ካብ ፕሬሲደንት ጀሚርካ' ኩላ፥ ኣብ ሕጊ ትቕረብ ኢሉ'ዩ ድሩዕ።
ንኢሰያስ ቆልቆል ዘብሎ ዘሎ፥ ግን! ብሓባር ንሕተተሉ፥ ብሓባር'ዩ፥ ይብሉ ኣለዉ እቲ ብውልቂ' ዝሕተተሉ ግን፥ ብውልቂ ይሕተት፥ ኩብሉ ከለዉ ናብቶም ብውልቂ ዝሕተቱ ስለዝቐንዕ ዘሎ! እታ ነገር ርድእቲ እያ ነይራ። ስለዚ ንሕና ግን ሓንቲ ክትፈልጥዋ፥ ኢሎም ንህዝቢ ካብ ዝጻሓፍዎ፥ ሰብ ጌጋታት ክገብር ጸኒሑ እዪ! ንሕና ብስቕታና ንህዝቢ ኤርትራ ደም ኣንቢዕና'ዮ ኢና!! ይብል ድሩዕ፥ እዚ ኣብ ጋዜጣ ተሰኒዱ ካብ ዘሎ'ዩ። ካብ ሕጂ'ንድሓር ግን ስቕ ኣይንብልን ኢና/ ይብሉ'ማለት'ዩ።
ስለዚ ከምዚ ይገብሩ ነይሮም ከምዚ ይገብሩ ነይሮም! ንዝብሉ ኣብቲ ጉዳይ ዝትኣማመንሉ'ነገር ስለዝነበሮ'ዮም ብሓባር ሓፍ ኢሎም። ኣነ ክነግረካ ብሓቂ ዓሊ-ስዒድ ብዙሕ ገበናት ዝፈጸመ ሰብ'ዩ። That's why ካብ መስተ ጠጠው ዘይብል። ብዘይ መስተ ጠጠው ክብል ኣይክእልን'ዩ። ተጸይሩ እዪ ድማ ዝኸይድ ንገዝኡ። ዓሊ ስዒድ ከም ኣባል ፖሎቲካዊ ቤት-ጽሕፈት፥ ቀጥታ) ሕጂ እቲ ምስጢር ናይ ሰልፊ ስለዘይንፈልጦ ዝነበርና እንበር፥ ስለምንታይ ዓሊ ስዒድስ ብድሩዕ ዘይእዘዝ ኢና ንብል ኔርና'ኖ! መኽንያቱ በቲ ናይ ውድብ ቅርጺ፥ ሓለዋ ሰውራ ኣብ ትሕቲ ድሩዕ እያ ነይራ። መኽንያቱ ፖሎቲካዊ ሽማግለ፥ ሓለዋ ሰውራ፤ ህዝባዊ ምምሕዳር፥ ናይ ወጻኢ ጉዳያት ፖሎቲካዊ ንንቕቓሕ፥ ዜና፥ እዚአን ብምሉአን፥ ፖሎቲካዊ ሽማግለ እዩ ዝጥርንፈን። ስለዚ፥
ሸሪፎ፥ ስብሓት ኤፍረም ዓሊ ስዒድ፣ ኣልኣሚን፥ ኮታ እቶም ኣብ ፖሎቲካዊ ሽማግለ ዝነበሩ፥ በቲ ሕጊ ኣብ ትሕቲ ድሩዕ ክምእከሉ ይግብኦም። ግን እቲ ምስጢራዊ፥ ኣካይዳ እንታይ ይሰርሕ ኣይትፈልጦን ኢኻ።
13 ክፋል ይቕጽል..........
ሄኖካ ሃኒ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ቅልውላው የመን ኣበይ ኮን ይውዳእ ይኸውን?
ቅልዉላዉ የመን ከመይ ኢሉ እዩ ማዕቢሉ
ሃገረ የመን ኣብ ታሪኻ ሓያሎ ኩናት ሓድሕድ ኣካይዳ ኣላ። ኣብ ሓደ እዋን ደቡብን ሰሜንን ተባሂላ ብኽልተ መንግስትን ስርዓትን ትመሓደር ነይራ። ኣብ 1990 ብውህደት ክልተ የመን ሪፖብሊክ የመን ተመስሪታ፡ እቲ ትማሊ ብዕጡቓት ምሊሻ ሖቲ ዝተቐትለ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ከኣ ፕሬዝደንት ሪፐብሊክ የመን ኮይኑ። ብ2011 ብጸቕጢ ህዝባዊ ተቓውሞ ንምክትሉ ነበር ፕረዚደንት ዓብዱሮቦ መንሱር ሓዲ ስልጣን ኣረኪቡ ተኣልዩ።
ይኹን እምበር ፖለቲካዊ ኩነታት የመን ኣይሃደአን በንጻሩ ምትእትታው ግዳም ከይተረፈ ተሓዊሱዎ ጠንኪሩን ከሪሩን።
ኣብዚ እዋን እዚ መን ምስ መን'ዩ ዝዋጋእ ዘሎ?
እታ ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ድኻታት ሃገራት ዓረብ ዝደኸየት የመን፡ ኣብ ሞንጎ እሙናት ደገፍቲ ዓለምለኻዊ ተቐባልነት ዘለዎ መንግሰቲ ዓብዱሮቦ መንሱር ሓዲን፡ ምንቅስቓስ ልፍንታዊ ዕጡቓት ሖቲን ብዝተወለዐ ኲናት ኣብ ከቢድ ቅልውላው ትርከብ።
ካብ ወርሒ መጋቢት 2015 ጀሚሩ፡ ኣብታ ሃገር ልዕሊ 8600 ሰባት ክሞቱ እንከለው ካልኦት 49 ሽሕ ሰባት ቖሲሎም። መብዛሕትኦም ብደብዳብ ነፈርቲ ስዑዲ ዓረብ እትመርሖ ልፍንታዊ ኪዳን እዮም ተጎዲኦም።
ብሰንኪ እቲ ኩናት ከኣ ኣስታት 20 ሚሊዮን የመናውያን ህጹጽ ሰብኣዊ ሓገዝ የድልዮም ኣሎ።
እቲ ኲናት ከመይ ኢሉ እዩ ጀሚሩ?
ኣብ 2011 ብቀውዒ ሰውራ ዝፍለጥ ህዝባዊ ኣብያ፡ እቲ ንነዊሕ እዋን ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ስልጣኑ ንዓብዱ ሮቦ መንሱር ኣብ ምርኽኻብ ብዘጋጠመ ዉድቀት ፖለቲካዊ ምስግጋር ዝሰዓበ ዘይምርግጋእ ንየመን ናብ ኲናት ኣጥሒሉዋ።
ዓብዱሮቦ መንሱር ሓዲ፡ ኣብ ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ዝንቀሳቐስ ኣልቃዒዳ ዘውረዶ መጥቃዕታትን ብልሽውናን ስእነት ስራሕን ሕጽረት ምግብን እታ ሃገር ንምቅላስ ጻዕሪ ገይሩ።
ንዝሓለፉ ዓሰርታት ዓመታት፡ ኣንጻር መንግስቲ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ክካየድ ዝጸንሐ ምንቅስቓስ ሖቲ፡ ነቲ ዝነበረ ድኽመት መንግስቲ ተጠቒሙ ወሰንቲ ዞባታት ሒዙ።
ኣብ መስከረም 2014 ከኣ መንገድታት ብምዕጻዉ ንርእሰ ከተማ የመን ሰንዓ ድማ ተቖጻጺሩ፡ ኣብ ጥሪ 2015 ከኣ ንሚስተር ሓዲን ካቢኔ ሚኒስትራቱን እሱራት ገዛ ገይሩዎም።
ድሕሪ ወርሒ ከኣ ፕረዚደንት ሃዲ፡ ናብ ወደባዊት ከተማ ደቡብ ዓደን ሃዲሙ። ሖቲን እሙናት ሓይልታት ጸጥታ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕን ነታ ሃገር ሙሉእ ንሙሉእ ብምቁጽጻር ንሃዲ ሃገር ለቒቑ ከምዝወጽእ ገይሮሞ።
ኣብ 2015 ስዑዲ ዓረብ እትመርሖ ልፍንታዊ ኪዳን ንፕረዚደንት ዓብዱሮቦ መንሱር ሃዲ ንምምላስን፡ ብኢራን ይድገፉ እዮም ንዝብሎም ምሊሻ ሖቲን ንምድኻም መጥቃዕቲ ነፈርቲ ኸፊቶም።
እዚ ልፍንታዊ ኪዳን ካብ ሃገራት ኣሜሪካ፡ ብሪጣኒያን ፈረንሳይን ንዋታዊ ሓገዝን ስለያዊ ሓበሬታን ይረክብ እዩ።
ብድሕሪ'ኸ እንታይ ኮነ?
ኣብቲ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ፡ ስዑዲ ዓረብ ብዘካየደቶ መጥቃዕቲ ቦንባ 140 ሰባት ሞይቶም። ኣብ ሞንጎ ክልቲኦም ሓይልታት ንክልተ ዓመትን መንፈቕን ዝተኻየደ ጎንጺ ጠጠዉ ከብል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝመርሖ ዉዕሊ ሰላም እውን ኣይተዓወተን።
ብዙሓት ድሕሪ ምሟቶም፡ ደገፍቲ መንግስቲ ዓብዱሮቦ መንሱር ሃዲ ዝኾኑ ሓይልታት፡ ኣብ ዓደን ዝካየድ ዝነበረ ተቓውሞ ጠጠዉ ከምዝብል ገይሮም።
እንተኾነ ኣብ የመን ዝነጥፍ ኣልቃዒዳን ዕጡቓት ጂሃድን ጉጅለ ዳዕሽን፡ ነቲ ዘሎ ዘይምርግጋእ ተበሊጾም ብርክት ዝበላ ከባቢታት ብምቁጽጻር መንግስቲ ተቖጻጺሩዋ ኣብ ትበሃል ከተማ ኤደን መጥቃዕቲ ክፍጽሙ ጸኒሖም።
ሕዳር 2017 ተቓወምቲ ሖቲ ናብ ሪያድ ሚሳይል ወንጪፎም። ብድሕሪኡ ስዑዲ ዓረብ እትመርሖ ልፍንታዊ ኪዳን ንመስመር ባሕርን ኣየርን የመን ዓጽዩዎ።
ልፍንትን ምፍልላይን ዓሊ ዓብደላ ሳልሕን ዕጡቓት ሖቲን
እቲ ኣብ ሞንጎ ዕጡቓት ሖቲን ደገፍቲ ዓሊ ዓብደላ ሳልሕን ዝነበረ ልፍንቲ ብዙሕ ግዜ ምውጣጥ ዝዓብለሎ ስልታዊ እዩ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምትን መጀመርታ ሕዳርን ከኣ ብዝያዳ ተጋዲዱ።
ብ29 ሕዳር ኣብ ሰንዓን ካልኦት ከባቢታትን ኣብ ሓድሕዶም ግጭት ተላዒሉ። ብ 2 ሕዳር ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ኣብ ሃገራዊ ተሌቪዥን ቀሪቡ፡ ልፍንታዊ ኪዳን ስዑዲ ዓረብ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ጠጠዉ እንተቢሉ ምስ ስዑዲ ሓድሽ ምዕራፍ ርክባት ክፈጥር ከምዝኽእል ሓቢሩ።
ኣይደንጎየን ግን ትማሊ 04 ታሐሳስ ብምሊሻ ሖቲ ተቐቲሉ።
ንዓለም ጉዳይ የመን እንታይ የገድሳ?
አብ የመን ዘጓንፍ ነገር ወትሩ ዞባዊ ወጥሪ ምልዓሉ ኣይተርፍን እዩ። እቲ ወጥሪ ንምርግጋእ እታ ሃገር ስለዝሃስዮ ንምዕራባዊ ክፋል ዓለም'ዉን ዘጨንቕ'ዩ።
ትካላት ስለያ ሃገራት ምዕራብ፡ ኣብ ዞባታት ዓረብ ዝንቀሳቐስ ክንፊ ኣል ቃዒዳ፡ ዘለዎ ቴክኒካዊ ዓቕሚ ሞያን እንተዓብዩ ኣብ ዝተፈላለየ ክፋላት ዓለም ናይ ምጥቃዕ ተኽእሎኡ ክዓቢ ስለዝኽእል ኣዝዩ ሓደገኛ ምዃኑ ይገልጹ።
ጉጅለ ዳዕሽ ኣብ የመን እግሪ ምትካሉ እውን ብቐሊሉ ከምዘይርእዩዎ ይሕብሩ።
እቲ ኣብ ሞንጎ ዕጡቓት ሖቲን ንመንግስቲ ዓብደሮቦ ሃዲ ንምምላስ ዝካየድ ጎንጺ ከኣ ምልክት ኣብ ሞንጎ ብኢራን ዝድገፉ ሺዓውያን ሖቲን፡ ብስዑዲ ዓረብ ዝደገፉ ሱኒን እዩ።
ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ፡ ኢራን ንጉጅለታት ሖቲ ፋይናንሳዉን ወተሃደራዉን ሓገዝ ትገብር'ያ ዝብል ኽሲ እኳ እንተቕረባላ፡ ኢራን ግን ኣይትቕበሎን እያ።
የመን፡ ንጋልፍ ዓደንን ቀይሕ ባሕርን ዘራኽብ ማያዊ ክፋል መጻብቦ ባብ ኣል-ማንዳብ ትዉንን። እቲ ቦታ ብርክት ዝበለ ነዳዲ ዓለም ዝመሓላለፈሉ ስትራቴጂካዊ መስመር ብምዃኑ፡ የመን ኣገዳሲት ሃገር ይገብራ።
ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ የመን
የመን ርእሰ ከተማኣ ሰንዓ
1839- ዓደን ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ብሪጣንያ ኣትያ። ስዊዝ ከናል ኣብ 1869 ተኸፊቱ
1849- ኦቶማን ናብ ሰሜን ተመሊሶም'ኳ እንተሓዙ ተቓውሞ ገጢሙዎም
1918- ኦቶማን ኢምፓየር ፈሪሱ። ሰሜን የመን ነፃነታ ኣዊጃ፡ ኢማም ያህያ ብዝተብሃሉ ድማ ተመሪሓ
1948- ያሕያ ተቐቲሎም፥ ይኹን 'ምበር ወዶም ኣሕመድ ነቶም መሳፍንቲ ደቚሱ ስልጣን ወሪሱ
1962- ድሕሪ ሞት ኢማም ኣሕመድ ወዶም ስልጣን እንተወረሰ'ኳ ወተሃደራዊ መኮንናት እቲ ስልጣን ኣሕዲጎም ሪፓብሊክ የመን ዓረብ መስሪቶም።
ኣብ መንጎ ብሳውዲ ዝድገፉ ንጉሳዊ ቤተሰብን ብግብፂ ዝድገፉ ሪፐብሊካንን ኲናት ሕድሕድ ስዒቡ።
ምስረታ ደቡብ የመን
1967- ዓደንን ካልእ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ደቡብ ዓረብን ዝነበረ ከባቢን ሓዊሱ ህዝባዊ ሪፓብሊክ የመን ተመስሪቱ
1969 - ናይ ህዝባዊ ሪፐብሊክ የመንን ፓርቲ ሶቭየት ማሕበራዉን ፖሊሲ ጉዳይ ወጻእን ዳግም ከዐሪ'ዩ ዝተብሃለ ማርክሲስት ኣብ ደቡብ እታ ሃገር ስልጣን ሒዙ።
1971 - ብርክት ዝበሉ ሰላማዉያን ተቓወምቲ እንተድሐርሕሩ፡ ዕጡቓት ጉጅለታት መንግስቲ ንምዉዳቕ ጥምረት መስሪቶም
1972 - ብዓረብ ሊግ ዝፈረሰ ዉዕል ምቁራጽ ተኩሲ ስዒቡ ኣብ ሞንጎ የመናዉያን ጎንጺ ተላዒሉ
1978 - ዓሊ ዓብደላ ሳልሕ ፕረዚደንት ሰሜን የመን ኮይኑ
1979 -ክልቲአን ዞባታት ንምጥማር ሓዱሽ ጎንጺ ኣብ ሞንጎ የመናዉያን ተላዒሉ
1982 - ኣብዚ ግዜ ዘጋጠመ ምንቅጥቀጥ መሬት 3000 ሰባት ቐቲሉ
1986 - ብዝተላዕለ ፖለቲካዊ ጎንጺ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ደቡብ የመን ሞይቶም። ፕረዚደንት ዓሊ ናስር ሙሓመድ ካብታ ሃገር ወጺኡ፡ ድሕሪ ዝተወሰነ ግዜ ናይ ሞት ፍርዲ ተፈሪዱዎ። ሓዱሽ መንግስቲ ድማ ተጣይሹ።
ጥምረት ሰሜንን ደቡብን
1990 - ሳላሕ ፕሬዝደንት ድሕሪ ምዃኑ የመን ሪፐብሊክ ኮይና ናብ ሓደ መጺኣ። ኣብ ሞንጎ ክልተ ሃገራት ዝነበረ ዉጥጥ ድማ ምህዳእ ተኻኢሉ።
1992 - ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ዋጋ ምግቢ ንሂሩ
ሚያዝያ1993 - ዉድባት ሰሜንን ደቡብን ዝሓዘ ልፍንታዊ መንግስቲ ተጣይሹ
ነሓሰ 1993 - ምኽትል ፕረዚደንት ዓሊ ሳሊም ኣል-ባይድ ደቡብ ኣይተረብሐትን፣ ደቡብ ብሰሜናዉያን ይጥቅዑ ኣለዉ ብዝብል ናብ ዓደን ከይዱ
ምክፍፋል
ግንቦት 1994 - ድሕሪ እቲ ዘጋጠመ ፖለቲካዊ ኣፈላላይ፡ ሳላሕ፡ ኣል-ባይድን ካልኦት ኣባላት መንግስቲ ደቡብን ብምስጓግ ኣዋጅ ህጹጽ ግዜ ኣዊጁ።
ግንቦት ክሳብ ሓምለ 1994 -ኣል-ባይድ ናጽነት ዲሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ የመን ኣዊጁ። ሓይልታት ሰሜን ዓደን ተቖጻጺሮም፡ መራሕቲ ደቡብ ናብ ወጻእ ሃገራት ተሰዲዶም፡ ኣብ ዘየለዉሉ ብሞት ክቕጽዑ ድማ ተፈሪዱዎም።
1995 - የመንን ኤርትራን ኣብ ጉዳይ ቀይሕ ባሕሪ ናብ ጎንጺ ኣትየን
ማሕበረሰብ ሙስሊም የመን ዛይድ ሺዓ ሻምፒዮና ክገብር ዝኸኣለ ምንቅስቓስ ሖቲ፡ ቅድም ክብል ኣብ ዝነበሩ ዓመታት ኣንጻር ሳላሕ ዝተኻየዱ ዓመጻት ዓብለልቲ ኾይኖም፡ ድኽመት እቲ ፕረዚደንት ተበሊጾም ዞባ ሳዳን ጎረባብቲ ኸባቢታትን ክቆጻጸሩ ክኢሎም።
- ታሕሳስ 1992- ዕጡቓት፡ ባሕረኛታት ኣሜሪካ ይጥቀምሉ ዝነበሩ ሆቴል ኣቃጺሎም። እዚ ኣብ ታሪኽ የመን ብኣልቃዒዳ ዝተፈጸመ ፈለማይ መጥቃዕቲ'ዩ።
- ጥቅምቲ 2000- ኣጥፊኦም ጠፋእቲ ኤደን ኣብ ዝርከብ ናቁጣ ኣጽዋር ኵናት ኣሜሪካ ራዕዳዊ መጥቃዕቲ ፈጺሞም።
- ጥቅምቲ 2002- ዋንነቱ ናይ ፈረንሳይ ዝኾነ ቦጥ ብነተጉቲ ዝጸፃነት ጀልባ ተቓጺሉ።
- ሓምለ 2007- 8 ስፔናውያን ምስ 2 ዘወርቲ ሚኪና ኣብ መኪና ብዝተጻወደ ነታጕ ተቐቲሎም።
- መስከረም 2008- 16 ሰባት ኣብ ደገ በሪ ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ መኪና ብዝተጻወደ ነታጕ ሞይቶም።
- ሓምለ 2009- ኣልቃዒዳ ኣብ ስዑድ ዓረብን የመንን ዝነበሮ ጨናፍር ናብ ሓደ ጸምቢሩ ኣብ ሓደ ማእኸል ክጣየሽ ገበረ።
- ነሓሰ 2009- ሓደ ኣባል ኣልቃዒዳ ጨንፈር ስዑዲ ንምክትል ሚኒስትር ድሕንነት ውሽጢ ዓዲ የመን ክቐትል ሃቂኑ እንተይሰመረሉ ንባዕሉ ሞይቱ
- ታሕሳስ 2009- ኣብ ውሽጢ ክዳዉንቱ ስውር መሳርሒ ኵናት ዝተዓጠቐ ዑመር ፋሩክ ዓቡደልሙጣሊብ ንፓይለት ኣሜሪካ ኣፈራሪሑ ክጨዊ ፈቲኑ። ኣልቃዒዳ ድማ ሓላፍነት ወሲዱ።
- ጥቅምቲ 2010- ብኣልቃዒዳ ከምዝተሰርሐ ዝተዘርበሉ ነታጕ ኣብ ናይ ጽዕነት ኣቁሑ ነፋሪት ኣሜሪካ ተረኺቡ።
- ግንቦት 2011- ዕጡቓት ኣልቃዒዳ ደቡባዊት ከተማ ዚንጂባር ተቖጻጺሮም።
- መስከረም 2011- ምስ ኣልቃዒዳ ረኽቢ ዝነበሮን ትውለደ ኣሜሪካዊ ሸኽ ኣንዋር ኣል ኣውላኪ ዋንነታ ናይ ኣሜሪካ ኣብ ዝኾነት ነፋሪት ተቐቲሉ።
- ለካቲት 2012- ፕሬዚደንት ነበር የመን ሃዲ ቃለ መሓላ ይፍጽምሉ ኣብ ዝነበረ እዋን ሓደ ኣጥፊኡ ጠፋኢ ብዘካየዶ መጥቃዕቲ 26 ኣባላት ሓይሊ ሓለዋ ጸጥታ ቤቴ መንግስቲ እታ ሃገር ሞይቶም። ኣልቃዒዳ ሓላፍነት ወሲዱ።
- ግንቦት 2012- ብመጥቃዕቲ ኣጥፊኢኻ ምጥፋእ ኣብ ሰንዓ የመን 96 ሰባት ሞይቶም። ኣልቃዒዳ ሓላፍነት ወሲዱ።
- ሰነ 2012- ሰራዊት የመን ንከተማ ዚንጂባር ካብ ቁጽጽር ኣልቃይዳ ሓራ ኣውጺኡ።
- ካብ መጋቢት ክሳብ ማዝያ 2008- ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታ፣ ሰብ ስልጣንን ሰብ ሃብቲ ወጻእጠኛታትን ዘነጻጸረ ተኸታታሊ መጥቃዕቲ ፈጺሙ። ኤምባሲ ኣሜሪካ ኣብ የመን ኣብዝሓ ሰራሕተኛታቱ ካብ የመን ከውጽእ ተገዲዱ።
- መስከረም 2008- 18 ሰባት ዝቐዘፈ መጥቃዕቲ ሰንዓ ኣብ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ተፈጺሙ። 6 ጥርጡራት ኣብ ቀይዲ ዊዒሎም።
- ናይቲ ሽዑ እዋን ፕሬዚደንት የመን ዓብደላ ሳላሕ ምስ ናይ እስራኤል ስለያ ረኽቢ ነይርዎም ኣብ ልዕሊ ዝበልዎም ተጠርጠርቲ ኣሲሮም።
ጻዊዒት ንለውጢ
- ሕዳር 2008- ሓይልታት ጸጥታ የመን፡ ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ(ሰልፍታት) ኣብ ዘካየድዎ ሓበራዊ መድረኽ መፈራርሒ ተዅሲ ከፊቱ። ሰልፈኛታት ሓድሽ ሕጊ መረጻ ንኽካድ ጻዊዒት ኣቕሪቦም።ብሰንኪ እዚ ድማ 5 ሰልፈኛታትን 2 ኣባላት ሓይልታት ጸጥታን ሞይቶም።
- ለካቲት 2009- መንግስቲ የመን ጸባዮም ኣመሓይሾም እዮም ዝበሎም 176 ተጠርጠርቲ ኣባላት ኣልቃዒዳ ካብ ቤት ማእሰርቲ ፈቲሑ።
- ነሓሰ 2009- ሰራዊት የመን ኣብ ልዕሊ ዓመጽቲ ሺዓ ሓድሽ መጥቃዕቲ ከፊቱ። በሰንኪ እቲ ተዅሲ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ የመናውያን ተመዛቢሎም።
- ሕዳር 2009- መንግስቲ ስዑድ ዓረብ ምስ የመን ኣብ ዝዳወበሉ ከባቢታት ብዓመጽቲ ጉጅለ የመን ተታሒዞም ዝነበሩ ከባቢታት መሊሱ ኣብ ምቁጽጻሩ ኣፍሊጡ።
- ታሕሳስ 2009- ኣብ የመን ዝዓረደ ኣካል ኣልቃዒዳ ኣብ ድሕሪ ዝፈሸለ መጥቃዕቲ ነፋሪት ኣሜሪካ ከምዝነበረ ኣፍሊጡ። መንግስቲ የመን ድማ ኣልቃዒዳ ንምቅባጽ ሓገዝ ክግበረሉ ጸዊዑ።
- ጥቅምቲ 2010- ኣብ ነፋሪት ኣቑሑ ኣሜሪካ መጥቃዕቲ ክፍጸም ይኽእል እዩ ዝብል ዓለም ለኻዊ መጠንቀቕታ ተዋሂቡ።
- መስከረም 2011- ትውልደ ኣሜሪካዊ መራሒ ኣልቃይዳ ኣንዋር ኣውላኪ ብወተሃደራት ኣሜሪካ ተቐቲሉ።
ሓድነት መንግስትን እናዓበዩ ዝመጹ ዓመጻትን
- ሕዳር 2011- ፕሬዚደንት ሳላሕ መዝነቶም ንምክትሎም ዓብዲራቡሕ መንሱር ሃዲ ከረክቡ ተሰማሚዖም። ካብ ተቓወምቲ ውድባት ፖለቲካ እንከይተረፈ ዝተሓወስዎ ናይ ሓባር መንግስቲ ተጣይሹ።
- ለካቲት 2012- ዓብዲራቡሕ መንሱር ሃዲ ፕሬዚደንት የመን ኮይኑ ቃለ መሓላ ፈጺሙ።
- ሕዳር 2012- ዲፕሎማሰኛ ስዑድ ዓረብ ምስ ዓጃቢኡ ኣብ ርእሰ ከተማ የመን ሰንዓ ተቐቲሉ። እቲ መጥቃዕቲ ብሓይልታት መንግስቲ የመን ከምዝተፈጸመ ሰበ ስልጣን እታ ሃገር ኣፍሊጦም።
ሃገራዊ ዘተ
- ጥሪ 2014- ድሕሪ መዓት ልዝባት ሕገ መንግስቲ እታ ሃገር እንታይ ክመስል ኣለዎ ኣብ ዝብል ዛዕባ ሃገራዊ ኣኼባ ተኻይዱ።
ዕጡቓት ሑቲ
- ኣብ ሰሜናዊ ክፋል የመን ዝዓረዱን ሑቲ ብዝብል መጸውዒ ዝፍለጡን ዓመጸኛታት ምንቅስቓስ ዛዲዝም ጀሚሮም። ስርወ ንግስና ዛዲስ ሴሜናዊ ክፋል የመን ንኣስታት 1 ሽሕ ዓመታት ዘመሓደሩ ዓሌት እዮም። ኣብ 2014 ድማ ንሰንዓ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ኣእትዮም።
ንምዃኑ ሑታውያን እንታዎት እዮም?
- ለካቲት 2014- ፕሬዚደንታዊ ልዝብ እታ ሃገር፡ የመን ብ6 ክልላት ዝቷዋቐረት ፈደሬሽን ንኽትከውን ወሲኑ። ከም ሓደ ነጥቢ ፖለቲካዊ መሰጋገሪ ተጜዕሩ እውን ተወሲዱ።
- መስከረም 2014- ዕጡቓት ሑቲ ንሰንዓ ሙሉእ ብሙሉእ ኣብ ትሕቲ ቀይዶም ኣውዒሎማ።
- ጥሪ 2015- መራሕቲ ምንቅስቓስ ሑቲ ብመንግስቲ ዝረቐቐ ሕገ መንግስቲ ነጺጎም።
- መስከረም 2015- ፕሬዚደንት መንሱር ሃዲ፡ ብስዑድ ዓረብ ዝሕገዙ ሓይልታት ብዕጡቓት ሑቲ ተታሒዞም ዝነበሩ ወደባት ምስ ኣምለሱ ናብ ኤደን ተመሊሶም።
- ማዝያ 2016- ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዘሰናድኦ መድረኽ ልዝብ መንግስቲ በቲ ሓደ ገጽ በቲ ካሊእ ገጽ ድማ ዕጡቓት ሑቲን ብፕሬዚደንት ነበር የመን ዝምራሕ ውድብን ተሳቲፎም።
- ጥቅምቲ 2016- ብስዑድ ዓረብ ዝምራሕ ኪዳን ኣብ ልዕሊ ኣብ ቀብሪ ዝነበሩ ሓዘንተኛታት ብዝፈጾሞ ደብዳብ ነፈርቲ 140 ሰባት ሞይቶም፣ 500 ድማ ግዳያት መቑሰልቲ ኮይኖም። ብድሕሪኡ ውድብ ሕቡራት ሃፈራት ዘሰላስሎ ዝነበረ ዘተ ሰላም መኺኑ ተሪፉ።
- ጥቅምቲ 2017- ዶናልድ ትራምፕ ፕሬዚደንት ሃገረ ኣሜሪካ ኮይኑ ድሕሪ ምምራጹ፡ ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊ ዝጠርጠረቶም ኣባላት ኣልቃዒዳ መጥቃዕቲ ፈንያ።
- ግንቦት 2017- ዕጡቓት ሑቲ ናብ ስዑድ ዓረብ መቛረጺ ዘይብሉ ተኹሳ ሚሳኤላት ፈጺሞም።
- ካብ ሰነ ክሳብ ሕዳር 2017- ኣብ የመን ዝጋጠመ ሕማም ኮሌራ ልዕሊ 2100 ቀቲሉን ን9 ሚኢቲ ሽሕ ድማ ከምዘጥቕዐ ማእኸላት ሕክምና ኣፍሊጠን።


text:
(ቁሩብ ዶ ብዛዕባና ብዛዕባ ተጋሩ ክንዛራረብ?)
ኣብዘለኹሞ’ሊኹም ሰላምታና ይብጻሕኩም። ሎሚ ብዛዕባና ብዛዕባ ተጋሩ ቁሩብ ሃሰሰስ ክንበል’ሞ ዓርሰነትና ክንፈትሽ። ብዛዕባና ንዛራረብ ክብል ከለኹ  ፤   ናብ ዝብል ከም “ሰንቲ - ኣሸንዳ> ናብ “ምጭዳድ ጨጉሪ” ኣይንኣቱን። ስለምንታይ ከምዚ ዝዓይነቱ ሞጎተ ንቤት ትምህርቲ “ንኣካዳሚ ተምሃሮ” ንግደፎሞ ፤ አቲ ኣብ ቅድሜና ኮፍ ኢሉ ዝራኣይ ዘሎ ካባና ካብ ነነብስወከፍና ዝኣከብናዮ ናይ ስንፍናና   ጎዲፍ ቀዳምነት ሂብና እቲ ከይንሰምር ፤ እሂን ምሂን ከይንባሃሃል “ከዉሊ” (ሓበላ) ኮይኑ ዝኽዉለና ዘሎ ስንፍናና ንዛራረብ።
ብዛዕባ እንታይ’ና ንዛራረብ ዘለና? ስለምንታይከ ምዝርራብ ኣደላይ ኮይኑ? ከምቲ ዓንተዎይ ዝበለኩኹም፤ ንሕና ተጋሩ ወይ ኢትዮጵያዉያን እንዳበልና በብዝጥዕመና ኣጻዋዋዓ ንባዕልና እንተጸዋዕና፤ ዘንዉር የበሉን። ስለዚ ንሕና “ተጋሩ” ወይ ንሕና “ኢትዮጵያወያን” ኢለ እንትረቁሕ ወይ ፈሊና እንትንዛረብ ንመን ንዛረብ ከምዘለና ክጥዕመና መመልከታይ ኮይኑ ስለዝረድእ ክጥቀመሉ እየ። እዚ መድረኽ’ዚ ንኹሉ   ንብል (ደቂ’ታ ብሕማቕን ብጽቡቕን እትልለ!)
እታ ሃገርና ኢልና እንጽዋዓ ሃገርና - “ሓጎታትና” (ወለዲና ኣቦታትን ኣዴታትን) ብደም፤ብራሃጽ፤ብሸቓሎት ብዉርደት፡ ኮታ ብኽንደይ ጸበባ እዮም ሃኒጾም ኣረኪቦሙና። ጂኦግራፊያዊ ዝርጋሐ መሬት ሃገርና፤ ከምታ ዘረከቡና ዶ’ላ? ባህልናኽ ኣሎዶ ተለዊጡ? አቲ ዘረከቡና ምትሕግጋዝ፣ እህን ምህን ባህሊና ፡ ካልእ ቀርዩ፡ እቲ   ምሳና አሎ’ዶ? ወየንቲ እወ ምሳና’ኣሎ የብሉና’ለዉ (ብደርፎም)፤ እንተዳኣ እቲ ሓቦ ኣቦቱኡ ሃልዩ፣ ስለምነታይ ዳኣ ንሕና ብኣንጻር ወያነ ደዉ ዝበልና ተጋሩ ሓድነትና ከምትጉቡኡ ኣቦቱኡ ዘየለ? ክምርመር ዝግባእ ነገር ይመስለኒ!
እወ፤ ዘበን ተቐይሩ’ዩ!! ኢቲ ዘበን ንምንታይ ተቐይሩ? ዘበናት ናቶም ፈለግ ሂዞም ምምሐዳር፡ ኣናባብራ ክቕይሩ ናይ ግድን’ዩ። ዘይልወጥ   ጥራሕ እዩ/ ህይወት ዘይብሉ! ካብ ህልዊ ናብ ዘይምህላዉ።ኮይኑ’ግና ኩሉ ነገር ኣይቕየርን። ክቕየሩ ዘይበሎም “ሀግጋት ኣለዉ። ”ባህላዊን ጉዳይ ሉኣላዊነትን”! ኣብ ጊዜ ማሕበራዊ ለዉጢ ካበቶም ብዕቱብ ጥንቃቐ ክግበረሎም ዝገባእ ነገራት እዮም ።
ሎሚ ሃገርና ኣ’ምንታይ ትረከብ? መሰረት ዘለዎ ዓንዲ ሕቶ እዩ። እታ ሃገር ኣብ ምንጋጋ ዉድብ “ወያነ ትግራይ” ኣትያ ካብ ብተሪር እትንከስ ደጊም 17 ዓመት ኮየኑዋ’ሎ። ኣብ ዓሰርተ 17 ዓመት በዙሕ ካብ ሰብኣዊ ግህሰት ጀሚርካ ክሳብ ባዓልቲ ገምገም ባሕሪ (ወደባት) ዝነበረት ሃገር ከልኤቱ ወደባታታ ክትምንጠል ተገይሩ’ዩ።መራሕቲ ወያነ ሀገራዊ ክድዓት ወንጀል ፈጺሞም እዮም!! ወያነ ዉድብ’ዩ።  ተሪር ድምጺ ሓድነትን፤ ፖለቲካዊን ፡ በርገስ (ስቪክ) ማሕበራትን ፡ ሎሚ ብጽንዓት ዝጋታገቶ ስኢኑ ካብ ምሽዳን ሓሊፉ   ናብ   ተለዊጡ ዝኣርሞን   ኢሉ ክእርሞ ዝፍትን ትግራዋይ፡ ከም ደመኛ መዲቡ ፍጹም አብዘይገባእ   ኣእትዩና እነሆ ኣብ’ዚ ሕዚ ዘለናዮ ኩነት ንረከብ።
ገምገም ባሕሪ ወደባታታ ኣስኢኑዋ ጥራሕ ዘይኮነስ ከም   ገይሩ ነባዕሉ ስለ ዝሸመ፤ ብዛዕባ ተጋሩ አሕዋተናን ወለድናን መነባብሮን መሰላቶምን ኣየእትወኩምን   ይብለና’ሎ። “ካሊእስ ይትረፍ” ናይ ዉልቀ ዉድብ (ድረጅት) ባንዴራ’ዉን ብዘይ ሕጋዊ አግባብ ብብረት ዕንትርና ተመኪሑ “ቅዳሕ” ኮሚኒሰታዊት “ባንዴራ ቻይና” ቀዲሑ ናይ ህዘቢ ትግራይ ባንዴራ ኢሉ ብኣርማነት ካብ ምሰቃል ጀሚሩ ክሰብ ህዘቢ አትዮጵያ በብ ዓልየትኩም “ብቜንቜ” ተሰርዑ ኢሉ፡ ብሄረሰባት ነናቶም ኣጉዶ ሒዞም ዘይነበረ፤ዘይተገብረ   ባንዴራታት ክተኸሉን ከምልኹን ገይሩ ሓደሽቲ ዓይነት ባንዴራታት ኣምሂዙ ክዉኩሉዎም ብምትግባር ባዕዳዊያን ዝማዓዱዎ ዑሱብ ስራሕቱን ኮሚኒሰታዊ መደቡን ብግብሪ ይፍጽም ኣሎ። እታ ክብርቲ ኣርማ ንጉስ ኣመደጽዮን ሒዞማ ፎቖዶ ጎቦታት ምብራቕ ኢትዮጵያ ዝተኽሉዋ ዝነበሩ   ባንዴራና ከም’ትስነግ ቀስ በቐስ በቲ ሓዱሽ ወለዶ ንክትፍንፈንን ንከየትፍለጥን ይጽዕር ኣሎ።ቅድሚ ምኒሊክ ኢትኦጵያ እትባሃል ሃገር ኣይነበረትን ዝበል ዑሱብ ክሕደቱን፤ ባንዴራና’ዉን   ብምባል ጸረ-ኢትዮጰያ ደዉቱዑ ጋህዲ ገየሩልና እዩ። ናይ ዑሱብነት ተርጉም ካብዚ ንንየ ደሊኻ ኣይርከብን!!!
ኣህዛብ ነንሕድሕዶም ኣባሊዑዎም (ማስረጃ ኣለና!)፤ ብዙሓት ተጋሩ (ቁጽሮም ዘይናዓቕ) ብርክት ዝበሉ ኣሕዋትና’ዉን ኣንጻር “ኣምሓሩ” ኣራኣእያ ክሓድሮም ወያነ ዘይገበሮ የለን። ንሕና ከምተጋሩ መጠን ን ፋሽታዊ ዑሱብ ዉድብ ወያነ ስለዝተቓወምና ፤ብዘስደምም   ባህረታቶምን መትከሎምን ትግራዋይነትና ክግህሱዎ ዘይገበሩዎን   ኣምሓሩ ኢኹም፤ ፤ እንዳበሉ ዘይተዛረቡዎ “ግስሩጥ” ናይ በረኻ ኣንደበት ኣይነበረን።ዱሑር ሂትለራዊ ጎጣይነቶም እንትንዕዘብ፤ ክሳብ ከንደየናይ ከም’ተጫማለቑ ዘህዝን እዩ። መን ትግራዋይ መን ዘይተግራዋይ   ዋሃባይን ከላኣይን መን ከምዝገበሮም ይገርመና’ሎ። አቲ ፋሽታዊ ጎጣይነቱ ድማ ፍትሒ ምስሰፈነ ክሕተተሉ ሙኻኑ ድማ ክበርሃሉ ይግባእ። መገዲ ሂትለር ንሂተለር ንባዕሉዉን ኣይራሃዎን!ሽዑ መን ትግራዋይ መንከ ዘይትግራዋይ ክሙጉተና ነሰምዖ!  !
ሕማም “ለበዳ” ጎጣይነት ንተጋሩ ኣይለበደናን አይትበሉ ! ኩሉ ትግራዋይ ጎጣይ እዩ ኣብዝበል ሙጉት ተዘይኣተናዉን (እቲ ገርሂ “ሃገረስብ” ገዲፈና) ኣብከተማ ኣብ ዓዲ፤ ኣብ ወጻእ’ዉን ቁጽሮም ብርክት ዝበሉ ተጋሩ     “ዝደጕሒ” ከምዘለዉ ከነስተብህል ይግባእ። እቶም ብርክት ዝበሉ ቁጽሮም ደገፍቲ ወያነ እዮም።እቶም ዝቐረዩድማ፤ ካብ ኣባላት ወያነ ዝነበሩ ሎሚ ንወያነ ዝቃወሙን፤ ከምኡዉን ደወታኦም ዘየነጸሩ ኣብ መንገዲ ዝታዓነዱ ገለ ካብቶም ሙሁራት ተጋሩ እዮም። ጽርየትና (ደዉታና) ካብ ወየነ ዝተፈለየ እዩ እነተዳአ ንብል ኮይንና ፡ካብ ጎጣይ ባህርያት ምድጓሕ ክንርሕቕ’ለና። ኩላህና ተጋሩ ስለዝኾንና እቲ ዝዓበናሉ እተወለድናሉ ማሕበረስብ ትግራይ   መስፍናዊ ስርዓት ከም’ሙኳኑ፡”መስፍናዊ ማሕበረ ሰልፍታትናን ”መዉሱቦታትናን ማህበራዊ ርክብናን ባህረታትና’ዉን ከመይ ይመስል ፡ “መን መን “ሙኻኑ እንፋለጥን፤ እንታይ ይመስልን ኣጸቢቕና ስለ’ንፈልጦ ፣ነነራእስትና   እነዳተጻወትና ድነቁርናና ኣይንድጓሕ።
ወያነ ጸረ- ሀዘቢን ሀገርን እዩ ዝብል ደዉታ እንተዳኣ ሃሊዉና፣ ንወያነ ስለምንታይ ንጽመሞ ኣለና? መርገጺና ዓዉ ኢልና ዘይንጋልሆ እንታይ እዩ’ቲ ዑጉመጉም ፤ ሰንከልከል፡ ዝበለ ቃልሲ እንገብሮ ዘለና? ኣረጋዊ በርሄ አብ ኣዉሮጳ ምስ ካልኦት ኢትዮጵያዉያን ኮይኑ   ብሚሽጥር ንዝገበሮ ኣኼባ ብጽንዓት ብድፍረት ናብቲ ኣዳራሽ ኣትዩ ፤ንሕናዉን ኢትዮጵያዉያን ተጋሩ ኢና ብዛዕባ ሃገርና የእትወና’ዩ ኢሉ እቶም መሳርሒ ናይቲ ጎጣይ ዉድብ ኮይኖም ነቲ ኣኼባ ዝኣከቡዎ ሹማምንቲ ወያነ ፤   እንዳጸወዔ ፤ ዝምስገን መስተነክራዊ ዘረባ ገይሩ ከምዘፍሸለሎም ዝዘከር’ዩ ።የዒስ ኣቦ! ፡(ብራቮ!) ንብሎ። አቲ ቪድዮ ምስክር’ዩ። ከምዚ ዝበለ ስጉመቲ ደወታ ኣብ ሞንጎና ሎሚ የለን። ተፋላሊና ስለዘለና ብቐጻሊነት ከነርእዮ ኣይካኣልናን።
እተን ኣለዋ ዝባሃላ ናይ ፖለቲካ ዉድባት ከም’ኒ   ኮና ከም በርጌሳዊ (ሲቪክ) ማሕበራት ከም  ፡   ወዘተ,, ናይ ተጋሩ ማሕበራት ምህላወን ዘመስግነን እነተኾነ’ዉን ፡ ካብ ዝምስረታ ጀሚረን (ወያነ ኣብ ክለተ ምስተመቕለት እየን ተመስሪተን- ቅድሚኡ ኣይነበራን) ኣብ ዉሽጢ 7 ዓመት ናብ ኢትዮጵያ፤ ናብ ህዝቢ ትግራይ ሸሊኸን ምእታዉስ ይቕረ፤ ኣብ ወጻእ ንዘለዉ ወያነ ንዝኸስበሎምን ንዘዒሽዎምን ዘሎ ተጋሩ’ኳስ ክስሕቦኦ ኣጸጋሚ ኮይኑወን ይራኣያ’ለዋ። ብሕጽበት ኣእምሮ (ብሬይን ዋሽ) ዝተሰብከ ሕልና ቀለጢፉ ክሳሓብ አጸጋሚ እነተኾነዉን፤ (ምስ’ቲ ወያነ ዘለዎ መንግሰታዊ ምልኪ፤ ሓይሊ ገንዘብን ፤ ተጋሩ ንትግራይ ስድራ ክርእዩ ምስ ዝደለዩ ዘለዎም ፍረሒ፤ ጥርጣረ ፡..ወዘተ ኣጋናዚበካ) ፤አቲ ትግራዋይ “ጋእታ” ንርእየሉ’ለና”። ኣብ ሞንጎ’ተን ማሕበራት ኮነ አባላታተን እዉን ጹኑዕ ርክብ የብለንን (አዚ ድማ ብዝገበርኩዎ ናይ ዉለቀሰባትን ማሕበራትን ናይሑደት ሰሙናት ጽንዓት ተደሪኸ’የ)።
ካልእ ቀርዩ ፤ ናይ ባዕለን ዝኾነ ንተጋሩ ከምህርን ከካትዕን ዝኽእል ብትግርኛ ዝዳሎ ጋዜጣ፤ መጽሄትን፣ ወይ ድማ ብትግርኛ ዝዳሎ ድረ -ገጽ (ዌብ ሳይት) የብለንን። ነቲ ማሕበረስብ ተጋሩ ብዝርደኦ ቓንቋ እንተዳኣ ዘይኣቕረባሉ ብየናይ መንገዲ ክራኸባኦ ኢለን ይግምታ?
ወያነ ትግራይ ብድምጺ ወያነ ን ፤ ብጋዜጣ ወይንን ብተሌቪዥንን ዘቕርቦም   ብዛዕባ ህንዲ ከምዚበለ; እዩ እመበር ዘቕርበኦ ሓበሬታ ወድዓዊ ዝኾነ ኣብትግራይ እንታይ ኩነታት ኣሎ ነቲ መንበባይ ክሕብረኦ ኣይካአላን። ህይወት ዘለዎ (አብቱዴት) ሓበሬታ የብለንን።
እቲ ካሊእ ክሕሰበሉ ዘለዎ ዱኹም ጎኒና ድማ፤ እዚ ዝስዕብ እዩ። ኣብ ዉሽጥና ዘይምርድዳእ ከምዘሎ ካብቲ ሑምቱል ምንቅስቓሳትና ክንርደኦ ንኽእል ኢና ።ምኸንያታቶም ድማ    ፤   ፡  ፡  ፡ ወዘተ…ወዘተ.. ባህረታት ነቲ ፋሕታና ምኽንያታት ዕንቀፍቲ ኮይኖም ከምዘለዉ አቲ ዝረኽብኩዎን ዝተዓዘብኩዎን ሓበረታ ክገልጸለኩም እደሊ።
እቲ ዝራኣይ ዘሎ ስንፍና ብኡዋኑ ተዘይተኣራሪምናን፤ ነነራእስትና ናይ ከብዲና ኣብ ከብዲና ሒዝና ‘፤ ፖለቲካዊ እምነትናን ኣራኣአያታትናን ናይ ብሕትና (ከምዘሎ) ኮይኑ ነቲ ብዓልየትብሰንኪ ነፍሒ ወያነ ዝጻባእን ዝዳናገርን ዘሎ ዜጋ ከነህድኦ ተዘይኪኢልና ፡ወያነ ብዘለዎ ዑሱብ   ቀስ ብቐስ እታ ሀገር ከም ግራቱ ይልዉጣን ይሻኾተላን ስለዘሎ፡ አብ መጨረሽታ ምስቶም ካልኦት ኣሕዋትና ኢትዮጵያዉያን አናቒቱ ናብ ዘልኣለማዊት መንጠቢቱ ምንጣቡ ኣይቐርዮን። ከም’ቲ ስብሓት ዝበሎ’ዉን አቲ ብሓይሊ ዝገበትዎ ስልጣን ዝጻበኦም’ተዳ ረኺቦም (ካብ ስለጣን ወሪዶም) “ኣዉቶማቲካሊ” ትግራይ ከም እትፍንጨል ተናዚዙ እዩ። ሃገር ምስ ተበተነት፤ ኣደዳ በጋሚዶታት ኮይና ኣናርኪ ምስ ዓሰላ   ምባሉ ትርፉ   ዝተጨዉየት ዝተበልዐት ላሕሚ ምስ ምራኻ ኣይትርከብን። ጥሪትን ኣብዝባንካ ዝዓረቐ ክዳንን እንተበሊዩኳ ይትካእ፤ዩ፡ ሃገር እንተጠፍአት ግን ኣይትትካእን። መቐየረታ ኣይርከባን!   ንስመር፤ንዛራረብ። ሰላም ንምነ !!! ጌታቸዉ ረዳ ሳንሆዘ ካሊፎርኒያ // -//


text:
ሰደድ ካብ ዝተገበሩ ምህርታት ልዕሊ 44 ሚልዮን ዶላር ተረኺቡ
መቐለ ለካቲት 29/2009(ድወት) ካብ ሑመራ ብሱዳን ኣቢሎም ናብ ወፃኢ ካብ ዝተልኣኹ ምህርታት ሕርሻ ልዕሊ 44 ሚልዮን ዶላር እቶት ተረኺቡ፡፡
ኣብ በዓል-መዚ እቶትን ጉምሩክን ኢትዮጵያ ተወካሊ ጉምሩክ ሑመራ ኣይተ ሃይለ ገብረማርያም እቲ ዝተረኸበ እቶት ኣብቶም ዝሓለፉ 6ተ ኣዋርሕ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ካብ ዝተልኣኸ ምህርቲ ሰሊጥን ካልኦት ምህርታት ሕርሻን ከምዝኾነ ሓቢሮም፡፡
ናብ ሃገራት እስራኤልን ቻይናን ዝተልኣኸ ልዕሊ 350ሽሕ ኩንታል ሰሊጥ ኾይኑ ልዕሊ 38 ሚልዮን ዶላር እቶት ከምዝተረኸበ ዝገለፁ ኣይተ ሃይለ እቲ ዝተረኸበ እቶት ብትልሚ ካብ ዝተትሓዘን ምስ ዝሓለፈ ዓመት ተመሳሳሊ እዋን እንትነፃፀርን 7 ሚልዮን ዶላር ምንካይ ከምዘርኣየ ተዛሪቦም፡፡
ኣብ ዕዳጋ ዓለም ዝተርኣየ ምዝሕሓል ዋጋን ዋጋ ክውስኽ’ዩ ብዝብል መብዛሕትኡ ምህርቲ ናብ ዕዳጋ ዘይምቕራቡን ምኽንያት ምንካይ እቶት እቲ ዓውዲ ከምዝኾነ’ውን ገሊፆም፡፡
ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመት ብሑመራ ኣቢሎም ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ካብ ዝተልኣኹ ምህርታት ሕርሻ ልዕሊ 154 ሚልዮን ዶላር እቶት ከምዝተረኸበ ዝዝከር’ዩ፡፡


text:
ናይ ሓንቲ ስድራ ቤት ታሪኽ ናይ ሓደ ማሕበረሰብ ታሪኽን ናይ ሓደ ሕዝቢ ታሪኽ! ብዝብል መርሕ ቃል ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብመላእ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ናይ ወርሒ ታሕሳስ 2017 ዓ.ም. ናይ ጸሎት ሓሳብ ስለ እቶም ብዕድመ ዝደፍኡ ኣረጋውያን ክፍሊ ሕብረተሰብ ዝብል ክኸውን ዕለት 4 ታሕሳስ 2017 ዓ.ም. ብዘመሓላለፍዎ ናይ ምስማዐ-ርእየት መልእኽቲ ኣተሓሳሲቦም፡ ኣረጋውያን ተዘክሮን ዓቃብያን ጥበብን ንኸይርስዑ መታን ሓደራ ስሌኦም ንጸልይ ከምዝበሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ጋብሪኤላ ቸራዞ ሓቢረን።
ቅዱስነቶም ዕለት 28 መስከረም 2014 ዓ.ም. ኣብ ቅርዓት ቅዱስ ጴጥሮስ በሸሓት ዝቑጸሩ ኣረጋውያን ምእመናን ክፍሊ ሕብረተሰብ ዘሳተፈ መስዋዕተ ቅዳሴ ኣዕሪጐም፥ ኣብ መንጐ መንእሰይ ድንግል ማርያምን እታ ብዕድመ ዝደፍኤት በዓልቲ ጥበብ ኤልሳቤጥን ዝተኻየደ ርክብ ኣማእኪሎም ንዝለገስዎ ስብከት ምልስ ቢሎም ብምዝካር፥ ኣቦ ሓጐታትን ኣደ ዓባይን ዘይከናኸን ሕዝቢ ኣልቦ መጻኢ እዩ! ከምዝበሉ ዝሓበራ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ቸራዞ ኣስዒበን፥ ቅዱስ ኣቦና ኣብቲ ዘመሓላለፍዎ ናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቶም ናይ ሰለስተ ኣረጋውያን ምስሊ ኣብ ዝተነብሮ መግለጺ ኣብ ከተማታትና ንኣረጋውያን ኣቦ ሓጐታትን ኣደ ዓባያትን ዘጓንፎም ጸገምን ሓደ’ኳ ቁሊሕ ዘይብሎም ኩሉ ምስትዓል ነፊግዎም ክሓልፎን እንከሎ ዘርእይ ክኸውን እንከሎ፥ ኣረጋውያን ይብሉ ቅዱስ ኣቦና፥ ሰብ ጥበብን፡ ናይ ሕይወትን ናይ ሓንቲ ስድራ ቤትን ናይ ሓደ ማሕበረሰብን ናይ ሓደ ሕዝብን ተመክሮ ናይ ምትሕልላፍ ሓላፍነት ዝተቐበሉ እያቶም። ነቲ መልእኽቲ ቅዱስ ኣቦና ዘስንይ ናይቶም ሰለስተ ኣረጋውያን ታራኽ ከምዝሕብሮም ነቲ ብሓደ ኰይኖም ኣብ ሓደ ቤት መዘናግዒ ዘስምዕዎ ዝነበረ ጥዑም ቅንይት ሙዚቃ ኩሉ ሸለል ክብሎ እንከሎ ሓደ መንእሰይ ናብቲ ቤት መዘናዒ ኣትዩ ሙዚቀይና ብምንባሩ ድማ ኣብቲ ዘቕርብዎ ዝነበረ ናይ ሙዚቃ ምርኢት ይሓብር። እወ ኣረጋውያን ባህልን ሕንጸትን ዘመሓላልፉ ካብ ትውልዲ ናብ ትውልዲ ክሰጋገር ዝገብሩ ውሕስ ታሪኽ ሃገርን ሕዝብ እያቶም፡ ኣብዚ በዓለ ልደት ዝበዓለሉ ወርሒ ኣረጋውያን ናይ ጸሎ ሓሳብ ክዀኑ ሓደራ ከምዝበሩ ገሊጸን።
ኣረጋውያን ኣይንረስዕ እንክብሉ ቅዱስነቶም ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ እንክምዕዱ፥ ብኣባይቲ ስድራን ተቛማት መንግስትን ተደጊፎምን ምስቲ ናይቶም ኣረጋውያን ጥበብን ተመክሮን ኣሳኒና ንመጻኢ ትውልዲ ነመሓላልፍ እንክብሉ ናይ ምስማዐ ርእየት መልእኽቶም ክምዘጠቓለሉ ልእኽቲ ጋዜጠይና ራዲዮ ቫቲካን ጋብሪኤላ ቸራዞ ሓቢረን።


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ኣብ ጊዜ ጾም
“እቲ ኣነ ዝፈትዎ ጾምሲ ንመኣስር እከይ ምፍታሕ፡ ንማእሰርቲ ኣርዑት ምዝላቕ፡ ንጥቑዓት ምውፃእ ሓራ፡ ባርነት ዘበለ ዅሉውን ምስባርዶ ኣይኰነን፧ እንጌራኻ ንጥሙይ ክትመቅል፡ ነቶም እተሰዱ ድኻታት ናብ ቤትካ ኸተእቱ፡ ዕሩቕ እንተ ርኤኻ ኽትከድኖ፡ ካብ ሥጋካውን ከይትኅባእዶ ኣይኮነን፧ ሽዑ ብርሃንካ ኸም ወጋሕታ ኾይኑ ኺወጽእ፡ ምሕዋይካ ኸኣ ቀልጢፉ ኺበቊል፡ ጽድቅኻ ድማ ቀቅድሜኻ ኪኸይድ፡ ክብሪ እግዚኣብሔርውን ደጀንካ ኪኸውን እዩ። ሽዑ ኽትጽውዕ፡ እግዚኣብሔር ከኣ ኪመልሰልካ፡ ከተእዊ፡ ንሱ ድማ፡ እኔኹ ኪብል እዩ። ንኣርዑት፡ ንምውጥዋጥ ኣጻብዕ፡ ንሕማቕ ዘረባ ኸኣ ካብ ማእከልካ እንተ ኣርሐቕካ፡ ኻብ ናብ ነፍስኻ ንጥሙይ እንተ መቐልካ፡ ንጭንቕቲ ነፍሲ እንተ ኣጽገብካ፡ ሽዑ ብርሃንካ ኣብ ጸልማት ኪወፅእ፡ ጸልማትካውን ከም ቀትሪ ኪኸውን እዩ።” (ኢሳ. 58፡3-5)
ኣብዚ ጊዜ ጾምና ክንገብሮም ካብ ዝግብኡና ሠናይ ተግባራት ንትምህርቲ ክኾነና ንገሊኦም ክንጠቅስ ኢና፦
እግዚአብሔር ኣምላኽ ይቕረ ክብለና፡ ነንሕድሕድና ይቕረ ንበሃሃል።
እግዚአብሔር ኣምላኽ በደልና ከይጽብጽበልና፡ ነቶም ዝበደሉና ንግደፈሎም።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ጐደሎና ኺምልእ፡ ነቶም ዝጐደሎምን ዘይብሎምን ንመልኣሎም።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣብ ጊዜ ጸገምና ኪበጽሓልና፡ ነቶም ኪብጽሑ ዝግብኦም ንብጽሓዮም።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣብ ጊዜ ሽግርና ከጸናንዓን፡ ነቶም ሽጉራትን ኣብ ቀቢጸ ተስፋ ዘለዉን ነጸናንዓዮም።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ረድኤቱ ከብዝኃልና፡ ነቶም ረዳኢ ዘይብሎም ኣይንግፍዓዮምን ንርድኣዮምን።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣባታዊ ርኅራኄኡ ኺልግሰልና፡ ነቶም ዘኽታማትን መበለታትን ጸግኢ ንዅኖም።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ብጸግጋኡ ክኸድነና፡ ካብ ክዳንና ዕሩቕ ንኽድን።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ብጸግኡ ከጽገበናን ክርወየናን፡ ጥሙይ ነብልዕን ጽሙዕ ነስትይን።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣብ ሰማያዊ ቤቱ ክቕበለና፡ ጋሻን ጽጉምን ኣብ ቤትና ብሓጐስ ንቀበል።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ኣብ ሰማያዊ መዝገብ ስምና ክጽሕፎ፡ ንነዳያን ካብ ገንዘብና ንመጽውት።
እግዚአብሔር ኣምላኽ ነቶም ጸላእቱ ዝነበረና ከምዘፍቀረና፡ ንሕና’ውን ንዝጸልኡና ኣብ ጊዜ ጾምና ንጽልየሎም።
እግዚአብሔር ክድንግጸልናን ክምሕረናን፡ ንሕና’ውን ዓመጽ ገዲፍና መሓርትን ፈረድቲ ቅኑዕን ንኹን።
እግዚአብሔር ነቶም እሱራት ዝነበርና ከምዝበጽሓናን ሓራ ከምዝገበረናን፡ እሱራት ንብጽሓን ነጸናንዕን ።
ከምቲ ጽሑፍ ዝብሎ “ነቲ ዝረኣዮ ኃዉ ዘየፍቅሮስ፡ ነቲ ዘይረኣዮ ኣምላኽ ኬፍቅሮ ኣይከኣሎን እዩ እሞ ንኃዉ እናጸልኦስ ንኣምላኽ አፍቅሮ እየ ዚብል እንተሎ ንሱ ሓሳዊ እዩ።” (1ይ ዮሐ. 4/20) ደጊሙውን ዮሓንስ ፍቁረ እግዚእ ከምዚ ይብል “ግናኸ ዝኾነ ይኹን ጥሪት እዛ ዓለም እዚኣ ዘለዎ እሞ ሓዉ ተሸጊሩ ኸሎ እናረኣዮስ እንተ ዘይደንገጸሉ፡ ፍቕሪ ኣምላኽ ከመይ ኢላ ኣብኡ ትነብር፧” (1ይ ዮሐ. 3፡17) እሞ መልእኽቲ ጾም ምስቲ ጾምና ሠናይ ብምግባር ንእግዚአብሔር ባህ ዘብል መንገዲ ፍቕርን ሠናይ ተግባራትን ምስዓብ እዩ እሞ ነዛ ፍኖተ ሕይወት ኵልና ንስዓባ።
ንጾም ጾም ዘብለኦ ድማ እዘን ነገራት ኣጣሚርና ፈጺምና ምስ ንርከብ እምበር ካብ መግቢ ስለዝተኸልከልና ጥራይ ከምዘይኮነ ከነስተውዕሎ ጽቡቕ እዩ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር።


text:
ኤርትራውያን ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ኣብ ዓለማዊ ውድድር
ሰንበት 17 መስከረም ኣብ ከተማ በርገን - ኖርወይ ዝፈለመ ሻምፕዮን ጽርግያ ቅድድም ብሽክለታ ዓለም 2017፡ ልዕሊ 300 ሚልዮን ህዝቢ ብመሳኹቲ ቲቪ እናተኸታተልዎ ዉድድሩ ከሰላስል ድሕሪ ምቕናይ፡ ትማሊ ሰንበት 24 ተዛዚሙ።
እዚ ንኣስታት ሓደ ሰሙን ክካየድ ዝቐነየ ዉድድር፡ ብሱሉሳዊ ዓወት ስሎቫክያዊ ፒተር ሳጋን ተዛዚሙ።
ኖርወጅያዊ ኣለክሳንደር ክሪስቶፍን ኣዉስትራልያዊ ምካኤል ማቲዉስን ካልአይን ሳልሳይን ኮይኖም መዳልያን ነሓስን ዝተዓወቱ ተቐዳደምቲ እዮም።
ዝናብን ቁርን ዝበዝሖ ኩነታት ኣየር ዉን ካብቶም ንተቐዳደምቲ ክብድሁ ዝኽእሉ ተባሂሎም ዝተጠቕሱ ረቛሒታት እዮም ነይሮም።
ኣብዚ ኤርትራ ብሰለስተ ተቐዳደምቲ ዝተወከለትሉ 267.5 km ዝሸፈነ ናይ መዛዘሚ ዉድድር፡ ኣማኒኤል ገብረእግዚኣብሄር ብዝተፈላለየ ምኽንያት ዉድድሩ ዘቃረጸ ተቐዳዳማይ ክኸዉን እንከሎ፡
ናትናኤል ብርሃነ መበል 84፡ መኽሰብ ደበሳይን ከአ መበል 175 ደረጃ ብምሐዝ ውድድሮም ዛዚሞም።
እቲ ዉድድር ዝተፈላለየ ደረጃታት ዘካተተ ብምንባሩ፡ ሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ፡ ብናይ ትሕቲ 23 ዓመትን ልዕሊ 23 ዓመትን ብጠቕላላ ብትሸዓተ ተቐዳደምቲ ተሳቲፋ ነይራ።
መኽሰብ ደበሳይ፡ ኣማኑኤል ገብረእግዚኣብሄር፡ ከምኡ ድማ ናትናኤል ብርሃነን ሜሮን ተሾመን፡ ንሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ኣብ ናይ ዓበይቲ ልዕሊ 23 ዓመት ወኪሎም ተሳተፎም።
ዓወት ሃብቶም፡ ዘመንፈስ ሰለሙን፡ ሳይሞን ሙሴ፡ መሓሪ ተስፋጼንን ሜሮን ኣብርሃምን ከአ ኣብ ውድድር ትሕቲ 23 ዓመት ተሰሊፎም ተቐዳዲሞ።
ኣሰልጣኒ ሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ኣቶ ሳምሶም "ተቐዳደምትና ምስ ኩነታት ኣየር ኤውሮጳ ዉድድር ክኸብዶም ከምዝኽእል ግምት እኳ እንተነበረና፡ ብተዛማዲ ከምቲ ዝፈራሕናዮ ከይኑ ኣይጸንሐን።
እቶም ኣብ ትሕቲ 23 ዓመት ዝተሰለፉ ተቐዳደምትና ፡ ኣብ ከምዚ ዓይነት፡ ዓቢ ዓለም ለኻዊ ዉድድር ንፋልማዮም ተሳቲፎም ዘመዝገብዎ ዉጽኢት ኣዝዩ ጸቡቅን ዘተባብዕን እዩ'' ብምባል ትዕዝብቱ ይገልጽ።
ቕርጺ መሬት ሃገረ ኖርወይ ጎቦታት ዝበዝሖ ብሙኻኑ ተረርቲ ዓቐበታትን፡ ጸበብቲ ጽርግያታትን ንኹሎም ተቐዳደምቲ በዳሂ ኸምዝኸዉን ብአግኡ ርዱእ እዩ ነይሩ።
ቀጺሉ ኣቶ ሳምሶም፡ "ተቐዳደምትና፡ ብዘይካ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ሓደ ሓደ ኣፍሪቃዉያን ሃገራትን ዘካየድዎ ዉድድር እንተዘይኮይኑ፡ ኣብ ከምዚ ዓይነት ክሊማን ዓቢ ዓለም ለኻዊ ዉድድርን፡
ምስ ኣዝዮም ብደረጃ ዓለም ስሙያት ዝኾኑ ተቐዳደምቲ ተሳቲፎም ኣይፈልጡን እዮም። ብፍላይ ኣብቲ ብዓርቢ ዝተኻየደ ናይ ጽርግያ ዉድድር ዓቢ ሸፈነ ማዕከናት ዜና ረኺብናን፡ ጽቡቐ ተወዳዳርነት ኣርኢናን" ብምባል ወሲኹ የብርህ።
ኣብ ናይ ትሕቲ 23 ዓመት፡ ዓወት ሃብቶም ኣብቲ ዝሐለፈ ሮቡዕ ዝተኻየደ ወድድር ዝበለጸ ተቓላሳይ ማለት ኣግረሲፍ ራይደር ዝብል ቅጽል ከምዝተዋህቦን፡ ኣብ ታሪኸ ቅድድም ብሽክለታ ኤርትራ ንፈለማ ግዜ ቐያሕ ማልያ ከምዝተዓወተ እዉን ተፈሊጡ።
ተቐዳደምቲ ዳይመንሽን ዳታ ኦሎምፒካዊ ተቐዳዳማይ ዳኒኤል ተኽለሃይማኖትን መርሃዊ ቅዱስን ኣብ ከምዚ ብደርጃ ዓለም ስሙያት ተቐዳደምቲ ዝተሳተፍዎ ዉድድር ዘይምስታፎም ከብርህ እንከሎ ድማ፥
"ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት ኮነ መርሃዊ ቅዱስ፡ ኣብዚ ዉድድር ክሳተፉ እዩ ነይሩ እቲ መደብ። ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት፡ ዝሓለፈ ወርሕን ፈረቓን ኣቢሉ ኣብ ቱር ኦፎስትራ እናተወዳደረ ወዲቑ ኣጻብዐቱ ስለዝተሰብረ፡ መጥባሕቲ ገይሩ ኣብ ትሕቲ ክንክን ሕክምና እዩ ዘሎ" ኢሉ።
መርሃዊ ቅዱስ ዉን ብተመሳሳሊ ኣብ ውድድር ቮላታ እስጳኛ ወዲቑ፡ ከም ሳዕቤኑ ከኣ ኣብ ዓንካር-ዓንካሪቱ ብዘጋጠሞ መንቃዕቲ ዓጽሚ፡ ንሐደ ወርሒ ካብ ጸወታን ልምምደን ርሒቁ ከምዝርከብ ወሲኹ የብርህ።
ልዑል ብቕዓት ክሮኖሜተር ከምዘለዎ ዝንገረሉን፡ ኣብ ዝሐለፈ ናይ ዉሽጢ ሃገር ክሮኖሜተር ዝተዓወተን መኽሰብ ደበሳይ፡ ብዘጋጠሞ ናይ ቪዛ ምድንጋይ፡ ኣብ መዛዘሚ ውድድር እዩ ኣርኪቡ።
ብዛዕባ'ዚ ብዝምልከት ኣቶ ሳምሶም፡ "ኩሎም ኣባላት ሃገራዊት ጋንታ ን12 መዓልታት'ዩ ቪዛ ተዋሂብዎም። መኽሰብ ደበሳይ ምስ ካልኦት ክለባት ብዘለዎ ናይ ፕሮፈሽናል ዉድድር ግን፡
ን6 ወርሒ ዝጸንሕ ቪዛ የድልዮ ስለዝነበረ'ዩ ተደናጉዪ" ክብል ነቲ ምኽንያት ኣብሪሁ።
ተክኒካዊ ኣድቫይዘር ሃገራዊት ጋንታ ቅድድም ብሽክለታ፡ ኣቶ ሳምሶም ሰለሞን ድቢ ብወገኑ፡ "ኣብ ዝሐለፈ ዓመት ብናይ ልዕሊ 23 ዓመት ካብ ኣፍሪቃ ቀዳመይቲ ካብ ዓለም ድማ መበል 29 ስለዝወጻእና፡
ብሰለስተ ተቐዳደምቲ ክንሳተፍ እዩ ተፈቂዱልና። እዚ ማለት፡ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ዓስራይ ዝወጸኣ ብትሽዓተ፡ ካብ ዓስራይ ክሳብ ዕስራ ብሸድሽተ፡ ካብ ዕስራ ክሳብ ሰላሳ ዝወጽኣ ሃገራዉያን ጋንታታት ከኣ ብሰለስተ ክሳተፋ ስለዝተወሰነ እዩ።
ሜሮን ተሾመ ኣብ ናይ ኣፍሪቃ ናይ ክሮኖሜተር ዉድድር ቀዳማይ ስለዝወጽአ ብቐጥታ ኣብዚ ዉድድር ክንሳተፍ ተፈቒዱልና" ኢሉ።
ብኤርትራዉያን ዝተገብረሎም ደገፍን ኣቀባብላን፡ ዘሐጉስ ምንባሩ ከኣ ምስጋንኡ ሓዊሱ ገሊጹ።
እዚ ምስ መግዛእቲ ጣልያን ከምዝአተወ ዝንገረሉ ዓወደ ስፖርት፡ ኣብ ኤርትራ ዝሰፈሐ ተቀባልነትን፡ ብዙሐት ሰዓብቲ ከምዘለውዎን ይፍለጥ። ኦሎምፒካዊ ተቐዳዳማይ ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት ኣብቲ ኣብ 2012 ኣብ ለንደን ዝተኻየደ ኦሎምፒክ ተሳቲፉ
መበል 74 ደረጃ ከምዝሐዘን፡ ኣብ ቱር ደ ፍራንስ 2015 ዉን ናይ ዓቐብ ነጠብጣብ ማልያ ዝተኸድነ ኣፍሪቃዉን ምኻኑ ይፍለጥ።
ብዘይካ'ዚ ዉን ኣብቲ ብ UCI ዝተሰርዐ ዙር ርዋንዳ 2010-2011፡ ቀዳማይ ኮይኑ ዝተዓወተን ካልእ ብዙሕ ኣህጉራዉን ሃገራዉን ሽልማታት ዝዓተረ ብሉጽ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ምኻኑ ሰነዳቱ ይሕብሩ።
ኣብ 1956 ኣብ መልበርን ኣዉስትራላያ ኣብ ዝተኻየደ ኦሎምፒክ ዝተሳተፉ ኤርትራውያን ከምዘለዉኸ ትፈልጡ ዶ?
ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝነበረትሉ ቅድሚ 61 ዓመታት፡ ኣብ 1956 ኣብ ዝተኻየደ ኣህጉራዊ ውድድር፡ ኤርትራውያን መስፍን ተስፋይን ጸሃየ ባህታን ከምኡ እውን ኢትዮጵያዊ ጉሬሙ ደምቦባ ንጉሰ መንግሰቱን ተሳቲፎም ነይሮም። ንጉሰ መንግስቱ ግን ውድድሩ ክውድእ ኣይከኣለን።


text:
ጾመ ሓዋርያት
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ቅዱስ እግዚኣብሔር ኣምላኽና ክሳዕ እዚ ዕለት እዚ ስለ ዘብጽሓና፡ኣብ ዘመን ህይወትና ስለ ዝሓለወና፡ መሓሪ ምኻ`ኑ መታን ከፍልጥ ኣብ ጸጽባሕ ዝናብ ምሕረቱ እና ኣዝነበ ብሰላም፡ብጥዕና ክንነብር ስለ ዝፈቐደልንና ክብርን ምስጋናን ኣምልኾን ስግደትን ንዕኡ ይኹን።ቅድስት ድንግል ማርያም ፡ምኽንያት ድሕነትና፡ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ጸጋ ረኺባ ሞጎስ ተዓዲላ እያ እሞ፡ናይ ጸጋ ክብርን ምስጋናን ይብጽሓያ።ኩሎም ናይ እግዚኣብሔር ቅዱሳን ፡ከከም ማዕርጎም፡ እግዚኣብሔር ከም ዘኽበሮምን ጸጋ ከም ዝዓደሎምን፡ ሎሚ እውን ብድኹማት ባሮት ናይ ልዑል ባህርይ ኣምላኽና እግዚኣብሔር ናይ ጸጋ ክብርን ምስጋናን ይብጽሓዮም። ኣሜን።
ዘለናዮ ወርሓት ኩላትና ከም እንፈልጦ ፡ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ንዓና ነቶም ኣብ ማሰርትን ግዝኣትን ዲያብሎስ ዝነበርና ደቂ ኣዳም ፡ብናጽነት ክንነብር ኣብታ ቅድስት ሃገር ኢየሩሳሌም ክንህሉ ብፍቓዱ ካብ ቅድስት ድንግል ማርያም ስጋን ነፍስን ወሲዱ ፍጹም ሰብ ኮይኑ ኣብዚ ዓለም ድሕሪ ምምጽኡ፡ ኣብ ኣደባባያት ቀራንዮ ዕራቖትና ክሽፍን ጥራሕ ዕራቖቱ ተሰቒሉ፡ ብሞቱ ንሞትና ደምሲሱ፡ ብትንሳኤኡ ተስፋ ትንሳኤ ሂቡና ኣብ መጨረሽታ ከኣ ልቢ ኣምላክ ቅዱስ ዳዊት ከምዝገለጾ ብዕልልታ ብደሃይ መለኸት ናብ ሰማይ ዝዓረገሉ (መዝ47፡5-6) እዋን ኢና ዘሎና።
በዚ ግዜ እዚ ናይ ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ውዕለት እና ዘከርና እንሕጎሰሉ፡ ስለ ዘይውዳእ ውህበቱ ንዕኡ እነመስግነሉ ክኸውን ከሎ ከምኡ እውን ንቅዱሳን ሓዋርያት በቶም ቅዱሳን መላእኽቲ ዝተነግረ ሓያል ቃል “ ከምቲ ክዓርግ ከሎ እትርእይዎ ዘለኹም ክምለስ ከሎ ከኣ ክትርእይዎ ኢኹም” (ግ፣ሃዋ2፡9-11)፡ ዝተባህለ ቃል ዘኪርና፡ ብግርማ መሎኮቱ ብክበበ ትስብእቱ ኣብ ዝመጻሉ ሰዓት ከመይ ዝዓይነቶም ሰባት ኮይና ክንጸንሕ ከም ዝግባእ ፡ብዓይኒ ልቦና እንሓስበሉ ግዜ እዩ።
ቅዱሳን ሓዋርያት ናይ ክርስቶስ ትምህርቲ ብዝግባእ ተማሂሮም ኣብታ ጽንሑ ዝተበሃልዋ ቦታ ጸኒሖም እዩም። ኣብ መጨረሽታ ከኣ እቲ ሓደ ዝኾነ መንፈስ ቅድስ ብዙሕ ውህበትን ጸጋን ዓዲልዎም እዩ።ሓደ ካብቲ ውህበታት ካብ ትውሊዲ ዓዶምን ሃገሮምን ወጻኢ ፡ዘይዓበይሉን ዘይተማሃርዎን ቋንቋታት ክዛረቡ ምኽኣሎም እዩ። በዚ ጥራሕ እውን ኣይተወሰኑን ፡ክሳዕ ሞት ጸኒዖም ክነብሩን ሂወቶም ስለ እዛ ቅድስት ሃይማኖት ክሓልፉን ኣብቂዕዎም እዩ። እዚ ዝኾነ ኣብታ ቅድስቲ ከተማ ኢየሩሳሌም ጽንሑ ዝብል ትእዛዝ ተቐቢሎም ኣብ ግብሪ ስለ ዘውዓልዎ እዩ (ሉቃ24፡49)። ሎሚእውን ንሕና ኣብ መሰረት ሃዋርያት ተሰሪትና፡ከም ፍቓድ ኣምላኽ እንተድኣ ኬድና ትማሊ ንቕዱሳን ቤተ ሰብ ኣምላኽ (120) ጸጋን ሃብትን ዝዓደሎም መንፈስ ቅዱስ ግናኸ ከም’ቶም 120 ቤተ ሰብ ኣምላኽ ጸኒዕና እንተተረኺብና እዩ።
እምበኣር ቅዱሳን ሓዋርያትን ምስኦም ሓቢሮም ዝነበሩ 72 ኣርድእቲ፡ 36 ቅዱሳን ኣንስቲ ብሓድነት፡ ብሃይማኖት ፡ብሕብረት ንቅድስት ድንግል ማርያም ኣብ ማእከሎም ገይሮም ኣደነታ፡ ቅድስንኣ ንጽሕንኣን ኣሚኖም፡ ኣብታ ጽንሑ ዝተባህልዋ ቤት ስለ ዝተረኸቡ ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ተቐበሉ። ዝተዋህቦም ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ክሰርሕሉ ፡በቲ ዝተገልጽሎም ቋንቋታት ዓለም ብምልእታ ክምህሩ፡ንዘይኣመኑ ናብ እምነት፡ ንዝኣመኑ ከኣ ብግብርን ብሃይማኖትን ጸኒዖም ክርከቡ ኣቐዲሞም ዝገበርዎ እንተ ኔሩ ናይ ሓባር ጸም ምጻም እዩ።
እዚ ጽባሕ በዓለ መንፈስ ቅዱስ ዝጅምር ጾም እምበኣር ቅዱሳን ስድራቤት እግዚኣብሔር ናብ ስብከተ ወንጌል ቅድሚ ምኻዶም፡ ዝጾምዎ ጾም እዩ፡ እዚ ከኣ መንፈሳውን ስጋውን ዕዮና ብጸም፡ብጸሎት ክንፍልሞ ከም ዘሎና ዝገልጸልና እዩ።
ቅድስት ቤተ ክርስቲያና ስለ ጾም ብዙሕ ግዜ ትምህርን ተስተምህርን እያ። ከመይ ጾም መጀመርታ ናይ ተግባር ጸድቂ ስለ ዝኾነ።ንሰይጣንን ሰራዊቱን እነሸንፈሉ፡ንኣምላኽና ንእግዚኣብሔር እነስምረሉ ሓደ ካብቶም ናይ ጽድቂ ኣጻዋራት እዩ።
ኣብ ዘመነ ሓድሽ ኮነ ኣብ ዘመነ ብሉይ ጾም ዝተኣዘዘን ክንትግብሮ ዝግብኣናን እዩ።(ኢሳ58፡5-8,ኣስ4፡16,ዘደ9፡9,ማቴ5፡6,ግ፣ሃዋ 13፡3)።
ብዓይነት እንተድኣ ርኢናዮ ከኣ ናይ ግልን(መዝ35፡13,ዳኒ10፡2፣ማቴ4፡1,ማቴ6፡16, ) ናይ ኣዋጅን (1ቆሮ14፡40,ኢዩ2፡14,ትንቢት ዮናስ ካብ ምዕራፍ ሓደ ክሳዕ ምዕራፍ ሰለስተ ተመልከት) ተባሂሉ ይጽዋዕ።
ጾመ ሓዋርያት እምበኣር ካብቶም ሸውዓተ ናይ ኣዋጅ ኣጽዋማት ሓደ እዩ። ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ኩሉ ኣማኒ ክጸውም ከም ዘለዎ ሓባራዊ መልእኽቲ ተመሓላልፍ።በዚ ከኣ ቅዱሳን ሓዋርያት ዕዮኦም ክጅምሩ ዝጸምዎ ጸም፡ ሎሚ እውን ንሕና ስለ በደልና ስለ ሓጢኣትና እና ሓሰብና፡ ንእግዚኣብሔር እንልምነሉ ካብ ዓለምን ፍትወታን እንወጸሉ ጾም እዩ።
እታ ምስ ተግባራት ሰይጣን ማለት ሓጢኣት ክትመሓዞ እትደሊ ስጋና ኣድኪምና፡ንነፍስና ኣብ ልዕሊ ስጋና ኣግዚእና ክንከይድ ዝግብኣና እዋን እዩ እሞ እግዚኣብሔር ጸጋኡ የብዝሓልና።ኣሜን።
ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ሞጎስ ክንረክብ ፡ጽባሕ ነታ ብተስፋ እንጽበያ ዘሎና ሰማያዊት ኢየሩሳሌም ምእንቲ ክንወርስ ኣብ ጾም ዘሎና ተበግሶ ኣዝዩ ክዓቢ ይግባእ። ከምቲ ገለ ሰባት ኣርዑት ክርስትና ስለ ዝኸበዶም ንጾም ዝቃወሙ ክንከውን ኣይግባእን እዩ። ብዙሓት ናይ እግዚኣብሔር ቅዱሳን ብጾም ሓይሊ ረኺቦም ዓወት ተጋ`ናጺፎም እዮም። ህዝቢ ነኔዌ ብነቢይ ዮናስ ዝተኣወጀሎም ናይ ኣዋጅ ጾም ብምቕባሎም፡ ተቐቢሎም ከኣ ኣብ ግብሪ ብምውዓሎም ካብቲ ኣብ ልዕሊኦም ክወርድ ተዳልዩ ዝነበረ ናይ ሞት መቕዘፍቲ ድሒኖም እዮም።(ትንቢይ ዮንስ 1—-3)፡ልቢ ኣምላኽ ቅዱስ ዳዊት ካብቲ ዝፈጸሞ በደል ነጻ ክወጽእ ዝኸኣለ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ርእሱ ኣትሒቱ ብጾም ንሰብነቱ ኣድኪሙ ንእግዚኣብሔር ስለ ዝጸውዐ እዩ (መዝ135፡13,2ሳሙ12፡16-17)።
ኣቐዲሙ እውን ኣምላኻና እግዚኣብሔር ንኣዳም ምስፈጠሮ ዝሃቦ ትእዛዝ ኣብ ኣብ ማእከል ገነት ዘላ ዕጸ በለስ ከይትበልዕ ዝብል እዩ (ዘፍ3፡16-17)። ኣዳም ናይ ጾም ትእዛዝ ኣኽቢሩ ኣብ ዝነብረሉ ዝነበረ ግዜ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብህድኣት ይመላለስ ኔይሩ።ነቲ ዝተዋህቦ ትእዛዝ ምስ ጠሓሰ ግና ድምጺ ኣምላኽ ኣብ ዝሰምዓሉ ግዜ ኣዝዩ ሰንበደ፡ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ምቛም ሰኣነ፡ ውሉድ ድምጺ ወላዲኡ ኣብ ዝሰምዓሉ ግዜ ከም ዝሕጎስ ኣቦና ኣዳምን ግን “ድምጽኻ ሰሚዔ ፈራሕኩ ጥራየይ እየ እሞ ተሓባእኩ” ክሳዕ ምባል በጽሐ(ዘፍ3፡10)።
ጾም እምበኣር ብጸጋ ተሸፊንካ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ብህድኣት ከም እትመላለስ ፡ንሰይጣን ክትስዕር ሓይሊ ዘልብስ እዩ። ክንጸሞም ዝግብኣና መግብታትን ክንጸሞ ዘሎና መዓልታትን ገዲፍና ከምቲ ኣቦና ኣዳም ቃል ሰበይቱ፡ ሄዋን ድማ ቃል ዲያብሎስ ሰሚዖም ዝወጹ፡ ዝተባህሎም ናይ ጸም ስርዓትን ዝገድፉ እሞ ጥራሕ ሕፍረቶም ዝኾኑ፡ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ዝፈርሑን ዘንቀጥቀጡን፡ ሎሚ እውን ንሕና ኣብ ቅድሚ እቲ ዘፍርሕ ግርማኡ ኣብ እንቖመሉ ግዜ ከም ኣዳም ኮይና ከይንርከብ ክንጥንቀቕ ይግባኣና እዩ። ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ ንዓና ኣርኣያ ንምዃን ቅድሚ ስብከቱ 40 መዓልትን 40 ለይቲን ጾይሙ ፡ሰይጣን ብጾም ከም ዝሰዓር ኣርእዩና እዩ(ማቴ4፡1-12)። ስለ ኣጻውማ ዝምልከት ምሂሩ፡ኣብ ምወዳኣታ ከኣ ክንጸውም ከም ዘሎና ትእዛዝ ኣመሓላሊፉልና እዩ ከይዱ (ማቴ4፡1-4,ማቴ5፡6, ማቴ 6፡16፣ማቴ17፡21)።
ነዚ ስለ ዝፈለጡ እዮም ከኣ ቅዱሳን ሓዋርያት፡ ስብከት ናይ ወንጌል ቅድሚ ምጅማሮም ዝኣዘዞም ቃላት ንምፍጻም ካብ ጽባሕ በዓለ መንፈስ ቅድስ ጀሚሮም ዝጸሙ። እዚ ጾም እዚ ኩሉ ግዜ ኣብ ጽባሕ በዓለ መንፈስ ቅዱስ ዝጅምር ጾም እዩ።በዓል መንፈስ ቅዱስ ካብ ሰንበት ኣይወጽእን፡ ጾም ሓዋርያት ከኣ ካብ ሰኑይ ኣይውጽእን እዩ። ስለዚ መጀምርታ ናይ ጾም እዚ ጽባሕ በዓለ መንፈስ ቅዱስ ሰኑይ ክኸወን ከሎ መጨረሽትኡ ከኣ ቅዱስ ጴጥሮስን ቅዱስ ጳውሎስ ዝዓረፍሉ ዕለት ማለት ብሓምሽተ ሓምለ ይውዕል። እንተኾነ ግን መወዳእትኡን መጀመርትኡን ድኣ ይፈለጥ እምበር ንውሓት መዓልታቱ ግን ይፈላለ እዩ። ኣብ ገሊኡ እዋን ልዕሊ ወርሒ ክኸውን ከሎ ኣብ ገለ ድማ ክሳዕ ፍርቂ ወርሒ ዝኾነሉ ግዜያት ኣሎ።
ስለዚ እምበኣር ኣብ ሃይማኖትና ጸኒዕና ከም ኣቦታትና ኣምላኽና እግዚኣብሔር ንዝኣዘዘና ናይ ጾም ወርሓት ቤተ ክርስቲያና ብዝመርሐትና መሰረት ፡ናይዚ ጾም እዚ ተሳተፍቲ ክንከውን ቅዱስ እግዚኣብሔር ብጸጋኡ ፡ቅድስት ድንግል ማርያም ብኣማላድነታ፡ ቅዱሳን ናይ እግዚኣብሔር ብጸለቶም ምስና ይኹኑ።ኣሜን!
ጾምና ብሰላም ኣጀሚሩ ብሰላም የፈጽመና ኣሜን። ኣሜን!
ስብሃት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን
Share this:


text:
እዋናዊ ትሕዝቶ ብትግርኛ
ካብ ዘመን ጥሪ - ለካቲት 2018 ቅጺ. 4 ቁ. 7
ዓመት መጸ ከኽብሮየ ዚ` መዓልቲ
ኣብ ልበይ ትርጉም ኣልዎ ለይቲ ምስ መዓልቲ
ቃላት ይሓጽሩኒ ክገልጽ ንጓል ኣንስተይቲ
ኣደይ እንተበልክዋ እታ ወላዲተይ
ሓብተይ እንተበልክዋ እታ መኽበሪተይ
ፍርቂ ጎነይ እወ እታ በዓልቲ ቤተይ
ንሳ ዝወለደቶም ጀጋኑ ይበሃሉ
ንሳ ዘጥበወቶም ተመራሚሮም ካብ ሕማማት የድሕኑ
ሓዚላ ዘዕበየቶም ገበርትን ሓደግትን ይኾኑ
ጓል ኣንስተይቲ ዝብሉኺ እንታዩ ብልሓትኪ
ለይትን ቀትርን ሰሪሕኪ ደኺመ ዘይወጸኪ
ስድራኺ እፎይ ተበሉ ዘዕረፍኪ `መስለኪ
ንዓኺ ዝሃበ ንመን ሂቡ
ናይ እዝግሄር ትኣምር ኣባኺ ዓሊቡ
ፍቕርን ለውሃትን ኣባኺ ዓንቢቡ
እንታይሞ እዛ ዓለምና ቄናን ዝሚዛና
ክንዲ ካሕሳኺ ተጻዒኑኪ ድርብ ጭቖና
ማዕርነትኪ ተገፊፉ ከይትቛደሲ ካብ ናይ ዓለም ማና
መኣስሞ ትሕለሊ ኣንቲ ጅግና ወዓሮ
እምቢ ደኣ በልክዮም ኣልዒልኪ እምባጋሮ
ፍትሒ ይንገስ ኢልኪ ታሪካዊ ጅማሮ
ወዮ ሽዑ ዝወላዕክዮ ሽግ ሓርነት
ልዕሊ 100 ዓመት ኣቚጺሩ ቃልስኺ ጸረ ፍትሓዊ ግህሰት
ግን ገና ዘይተወደአ ጉዕዞ ኣሎ መሊኡ ክደምቕ እቲ ዓወት
እወ! ንማዕረ ስራሕ ማዕረ ክፍሊት
ኣብ ገዛን ግዳምን ማዕረ ክብረት
ሰብ ኣይትፈላልይዎ ናይ እዝግሄር ፍጥረት
ጾታዊ ፍሉይነት በደል ኣይኮነን ጥራሕያ ዝበለት
እምበር ህይወት እናሃበትዶ ህይወት ምሰኣነት
ጠኒሳ ዝወለደት፡ ወሊዳ ዘዕበየት
ክብረት እምበር ኣይግበኣን ከልበትበት
ጉዕዞ ሓርነት ኣይኮነን ናይ በይና
ደቂ ተባዕትዮውን ኣይንረስዕ ውራይና
ኣንቃዕሪርና ክንሪኤን ንጀምር ንኹለን ኣሓትና
ብቐደሙ`ውን እኮ ንሕና ኢና ዓሚጽና
መሻርኽትና እምበር ኣይኮናን ጊሎትና
ብዘይከአን ትጽልምት ገዛና
ክብሪ ንሃበን ንዓና ክሕሸና
ካብ ደጋፊ ፍትሓዊ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ንዝኽሪ 8 መጋቢት 2018
ካብ ዘመን ጥሪ - ለካቲት 2018 ቅጺ. 4 ቁ. 7
“ቁጭ ብዩ የሰቀልኩትን ቆሜ ማውረዱን ኣቃተኝ”(ሌ/ኰለኔል ፍሥሓ ደስታ)
ፖለቲካውን ብረታውን ቃልስና ዝፈጠሮ ኣሉታዊ ተመኵሮን፡ ዽሕሪ ነጻነት ምርካብናውን ዘኸተሎ ጨካን ፋሺሽታዊ መግዛእቲ ብወዲ ሃገር ክንግምግም እንከሎና መሰረታዊ ጠንቁ ህዝብና ዋና ቀላሳይ ናይ ሰውርኡ ክኸውን ስለ ዘይተገብረ’ዩ፣ ህዝባዊ ደሞክራሲያዊ ኣረኣእያ ወኒኑ ናይ መሪሕ ግደ ክጻወት ዝኽእል ሓያልን ብቑዕን ለባም መሪሕ ስለ ዝሰኣነ’ዩ። ንመዋእል ብመሪርን ነዊሕን ቃልሲ ዝላደየ ህዝቢ ፣ ሰፍ ዘይብል ሰብኣውን ንዋታውን ዋጋ ከፊሉ ዝረኸቦ ነጻነት ብፋሺሽታዊ ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍን ተሓባበርቱን ተባሒቱ ፍትሕን ሰላምን ሓሪምዎ ዘስካሕክሕ ሂወት የሕልፍ ኣሎ ጥራይ ዘይኮነስ ናብ መንገዲ ጥፍኣትን ምብትታንን ከየምርሕ ኣዝዩ ዘስግእ እዩ።
ነዚ ኣብ ላዕሊ ኣስፊረዮ ዘለኹ ኣርእስቲ ከቐምጥ ከለኹ እቲ ኣብ መዋእል ፋሺሽታዊ ደርጊ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተራእየ ኩነታት ምስቲ ኣብ ኤርትራ ህዝብና ዝሓለፎን ዘሕልፎ ዘሎ ተመክሮ ተመሳሳሊ ባህሪያት ኣለዎ ንምባል ዝኣመተ እዩ።
ፋሺሽታዊ ደርጊ ንወድዓዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ማለት ነቲ ኣብ ዝለዓለ ጥርዙ በጺሑ ዝነበረ ብተማሃሮን ሰራሕተኛታትን ገባርን ገለ ሰብ ጽሩራን ዝተላዕለ ናይ ለውጢ ናዕቢ ጨውዩ ናብ ስልጣን ሓዅሩ፣ ኣብቲ እዋን’ቲ ወታሃደር ጥራይ’ዩ ጥርኑፍን ውዱብን ዝነበረ፣ እቶም ነዚ ናይ ለውጢ ቃልሲ ንነዊሕ እዋን መሪሖም ናብዚ ደረጃዚ ዘብጽሕዎ ጉጅለታት ከም በዓል ኢህኣፓን ፣ ምኤሶን ካልኦትን ፡ ጥርኑፋትን ሓያላትን ኰይኖም ስለ ዘይጸንሑ ነቲ ለውጢ ናብ ህዝባዊ ዋንነት ከሳጋግርዎ ኣይከኣሉን። ብተወሳኺ ኣብ ነንሕድሕዶም ኣብ ግርጭት ተጸሚዶም ነቲ ህዝባዊ ባህጊ ክምልሱ ኣይበቕዑን።
ፋሺሽታዊ ደርግ መብዛሕትኡ ብወታሃደራት ዝቘመ ኰይኑ ነዚ ሃጓፍ’ዚ ተጠቒሙ ስልጣን ምስ ሓዘ ጊዝያዊ መንግስቲ ኢሉ ብምእዋጅ “ኢትዮጵያ ትቕደም” ዝብል ጭርሖ ኣምሪሑ ስልጣን በሓተ፤
መፈውንታ ናይ ቅንጸላ መደቡ ጅምር ከየበለ 60 ኣባላት መስፍናዊ ስርዓት ሃይለስላስሴ ብጃምላ ኣብ ሓንቲ ለይቲ ረሺኑ ፣ ቅንይ ኢሉውን ንጀነራል ኣማን ዓንዶም ብምቕታል ዓለም ብፋሺሽታዊ ተግባራቱ ኣሰንበደ። ንስልጣነይ የስግኡኒ’ዮም ዝብሎም ባእታታት ጉጅለታት ምንቅስቓሳት ኩሎም ጸረ- ኣብዮት እናበለ ቅንጸላዊ ወፍሩ ቀጸሎ።
ነቲ ናይ ለውጢ መራሒ ዝዀነ ምሁርን ሰራሕተኛን ድማ ብስም “እድገት በሕብረት” (ብሓባር ንምዕባሌ) ዝብል መደብ “ዘመቻ”(ወፍሪ) ኣውጺኡ ፈቐዶ ክፍለ ሃገራት ፋሕ ኣበሎ። ፋሽሽታዊ መራሒ ደርግ ሻለቃ መንግስቱ ሃይለማርያም ስለያውን ጸጥታውን መሓውራቱ ኣደልዲሉ ብስም ሓድነት ኢትዮጵያ ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ዜጋታት ኣጥፈኤ። መሰል ዜጋታትን ብሄራትን ጨፍሊቑ ፣ ንሕቶ ህዝቢ ኤርትራ ብሓይሊ ክድምስስ ወሰነ። ንምሉእ ህዝቢ ኢትዮጵያ ግዳይ ናይ ውግእን ጥፍኣትን ክኸውን ገበረ። ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራውን ብዙሕ ግፍዒ ፈጸመ።
ኣባላት ደርግን ተሓባበርቶምን ከምታ እናጣቕዑን እናምለኽዎን እኳ ኣብ ስልጣን እንተምጽእዎ ከውርድዎ ግን ኣይከኣሉን። ብኣንጻሩ ብህዝባዊ ደሞክራስያዊ ዓላማ ዝተዓጥቁ ጀጋኑ ህዝባዊ ሰራዊት ህ.ው.ሓ.ትን ኢህደንን ኦህደድን ካልኦትን ብዓቢኡ ከኣ ሰውራ ኤርትራን ተሳዒሩ ፋሺሽታዊ መራሒ ደርግ መንግስቱ ሃይለማርያም ሃገር ጠንጢኑ ሃደመ።
እምበኣርከስ እቲ ምስ ኩነታትና ከዛምዶ ዝደለኹ ኣመጻጻኣ ፋሺሽታዊ መራሒ ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍ ኢሰያስ ኣፈወርቅን ተሓባበርቱን ኣብ ውሽጢ ሰውራናን ዽሕሪ ነጻነትናን ዝተኸተሎ ኣገባብ እዩ። ኢሰያስ ኣፈወርቂ ኣብ መዋእል ቃልሲ ብሕቶ ነጻነት ተኸዊሉ ብእዋኑ ስለያውን ጸጥታውን መሓውራቱ እናደልደለ ብምኻድ ናይ ውድብ ሂወት ተቛጻጺሩ ንጀጋኑ ዜጋታት ዝተፈላለዩ ኣስማት እናጠመቐ ብስዉር እናኣግለለ መጺኡ ፡ ንተጋደልትን ሓፋሽ ዉድባትን ኣብ ሕድሕዶም ምትእምማን ከይህሉ ጌሩ። እቶም ዝተረፉ መሪሕነትውን ምእዙዛት ናቱ ኰይኖም ከምዝኸዱ ብምግባር ገባርን ሓዳግን ናይ ዉድብ ኰይኑ ገቢሉ ሃገር ኣትዩ።
መሪሕነት ህዝባዊ ግንባርን ካድራቱን፡ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ካብ ነዊሕ እዋን ጀሚሩ ንውድብ ተቛጻጺሩ ስልጣኑ ዘውሕሰሉ መንገዲ እናተኸተለ ክኸይድ ከሎ ስቕታ ብምምራጾም ናቱ ስልጣን ኣብ ምጥጣሕ ዓቢ ኣበርክቶ ይገብሩ ኔሮም’ዮም። ሓደ ክቕንጸል ፡ ሓደ ክድስክል ወይ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ፣ ገሊኡ ድማ ነብሱ ቀቲሉ እናተባህለ ክጠፍእ ከሎ፡ ክሳብ ኣብ ነብሶም ትመጾም ሪዒሞም ክኸዱ መሪጺም። በብሓደ ከኣ ኣርኪባቶም። ካብኣቶም ሓሊፉ ድማ እነሆ ድማ ህዝቢ ኤርትራ ብዓቢኡ ይፍደዮ ኣሎ።
ኢሰያስ ኣፈወርቂ ስልጣን ምስ ሓዘ ሓሸወየ ናይ ዉድባት ኣየድልን ኢሉና፤ ጽንሕ ኢሉ ምጽልጻል ተጋደልቲ ዝብል መደብ ብምምጻእ ብዙሓት ኣፋንዩ ፣ ንተማሃሮ ዩኒቨርስትን ካልኦትን ድማ ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝብል መደብ ኣውጺኡ ናብ ወታሃደራዊ ታዕልም ኣውሪድዎም። እዚ ኩሉ ግን ንምልካዊ ስልጣኑ ከይፈልጥዎን ከይምክትዎን ስለ ዝሰግኤን ስልጣኑ ከጣጥሕ ስለዝደለየን ጥራይ እዩ እምበር ንህዝቢ ኤርትራ ሓልዩ ኣይኮነን ፣ ክጻብኡኒ’ዮም የስጉኡኒ’ዮም ኢሉ ንዝጥምቶም ኣካላት ድማ ቀልጢፉ ክውግኖም ስለዝደለየ እዩ።
ኣረሜናዊ ጉጅለ ስርዓት ህ.ግ.ደፍ. ነቶም ኣብ ቃልሲ ሰንኪሎም ዝኣተዉ ጀጋኑ ዜጋታትና ናብራ ክመሓየሸሎም ሰላማዊ ሰልፊ ስለዝገበሩ ናይ ቅንጸላ ስጉምቲ ወሲድሎም ከይኣክል ንሃገርና ምስ ጎረባብቲ ኣብ ኲናትን ህውከትን ጸሚድዋ፣ ነቶም ጀጋኑ ተባሂሎም ሰውራ መሪሖም ሃገር ዘረከቡ ህዝቢ ክብ ዝበለ ክብረትን ኣድናቖትን ዝሃቦም መራሕቲ ድማ ሕቶ ብምቕራቦም ዓፊኑ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዳጒንዎም። ደርጊ ከኣ ልክዕ ከምኣ እዩ ጌሩ።
ኣብዘን ልዕሊ ርብዒ ዘመን ዝዀና ናይ ነጻነት መዋእል ህዝብና ኣብ ታሪኹ ሪኢዎም ተሞኪርዎን ዘይፈልጥ ሕሱም መግዛእታዊ ጭቆና ብወዲ ሃገር በጺሕዎ ፣ ሃገር ናይ ሓደ ገባርን ሓዳግን ጨካን ፋሽሽቲ ውልቀ-ሰብ ኰይና ትኸይድ ከምዘላ ከኣ መላእ ህዝቢ ኤርትራን ዓለምን ዝዕዘቦ ዘሎ ሓቂ’ዩ።
ክቱር ስነ-ኣእምራዊ ኣምልኾ ተነቢርሉ ውሽጣዊ ባህሪያቱ ሓቢኡ ንጀጋኑ ተጋደልትን ሓፋሽ ዉድባትን ኣብ ዘይትግበር መብጻዓታት እናጠበረን እናታለለን ሃገር ዝኣተወ ጨካን መራሒ ሎሚ ብዘይካቶም ብረብሓን ድሕረትን ዝተገዝኡ ዜጋታት መብዛሕትኡ ህዝቢ ኤርትራ ሓቀኛ ባህርያቱ ፈሊጥዎ እዩ።
ዝዀነ ምልካዊ ስርዓት ዘመድ ወይ ብቐረባ ዝፈትዎን ዘኽብሮን ሕ/ሰብ፡ ብሄር፡ ሃይማኖት ፡ ዓሌት ወዘተ... የብሉን። እኳ ድኣ ነዚ ፍልልያት’ዚ እናጋጨወን እናናኸሰን ዕድመ ስልጣኑ ከናውሕ እዩ ዝደሊ። ንኹሉ ፖለቲካውን ማሕበራውን ቍጠባውን ትካላት ሃገር ኣብ ምሉእ ቍጽጽሩ ኣእትዩ ብስለያውን ጸጥታውን ወታሃደራውን መሓውራቱ ዝገዝእ ምልካዊ ስርዓት ኣሎ እንተተባሂሉ ህ.ግ.ደ.ፍ ህያው ኣብነት’ዩ።
እምበኣርከስ ባህርያት ደርግን ህ.ግ.ደ.ፍን ዕሉላት ፋሺሽታውያን መራሕቶምን ተማሳሳሊ’ዩ፤ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቐስክዎ ደርግ ብህዝባዊ ደሞክራሲያዊ ሓይሊ ተሳዒሩ። ህ.ግ.ደ.ፍን ጨካን መራሒኡ ኢሰያስ ኣፈወርቅን ግን ገና እረግጹና ኣለዉ። እቲ ሽግሩ ድማ ናይ ባዕልና ዉሽጣዊ ድኽመት’ዩ ፣ ካብቲ መሪርን ነዊሕን ኣሉታዊ ተሞክሮና ተማሂርና ህዝባዊ ደሞክራሲያዊ ራኢ ዝውንን ሓያልን ለባምን መሪሕ ስለ ዘየጥረና እዩ።
ኢሰያስ ኣፈወርቅን ጉጅልኡን ሎሚ ካብ ስልጣኖም ንምውራድ ኣሸጊሩና ጥራይ ዘይኮነስ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ናብ መንገዲ ጽንተትን ጥፍኣትን የምርሕዎ ምህላዎም ብተኸታታሊ ንዕዘቦ ዘሎና ሓቂ’ዩ።
ኣብዚ ፈታንን ወሳንን እዋን ስነ-ኣእምራዊ ብስለት ጌርና ፍልልያትና ንጎድኒ ገዲፍና በብፖለቲካዊ እምነታትና ኣብ ሓደ ጽላል ተጠርኒፍና ህዝብና ንምድሓን ቀዳምነት ንስራዕ፤ ነዚ ጨካን ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍን ተሓባበርቱን ሓቢርና ክንኣሊ እንተ ዘይተበጊስና ግን ኣብ መንገዲ ጥፍኣትን ምብትናንን ሃገርን ህዝብን ተዘዋዋሪ ተራ ኣለና ጥራሕ ዘይኮነስ ብታሪኽ ተሓተትና ምዃንና ክንግንዘብ ይግባእ።
እዚ ሓላፍነት’ዚ ንተቓወምቲ ውድባትን ዝተወደቡ ደለይቲ ፍትሕን ጥራይ ዝምልከት ኣይኮነን። የግዳስ ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ብፍላይ ነቲ መብዛሕትኡ ኣጽቂጡ ተዓዛቢ ክኸውን ዝመረጸ እውን ዝብጸሖ እዩ። ስለዚ ብዘይውዓል ሕደር ጸረ ህግደፍ ንበገስ።
ታሪኻዊ ገበን ከይንፍጽም
ብሓድነትና ህዝብና ነድሕን
ንኹሎም ስውኣትና ክብርን ሞጎስን
ተስፋይ ክፍለ(ደላይ ፍትሒ)
ካብ ዘመን ጥሪ - ለካቲት 2018 ቅጺ. 4 ቁ. 7
ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ጀሚሩ ማሕበራውን ፖለቲካውን ቅልውላው ከምዝተራእየ ሓባሪ ዘድልዮ ኣይኮነን። ጠንቂ ናይቲ ቅልውላው እቲ ገዛኢ ፓርቲ ዉሽጡ ገናጺሉ ካብቲ ባዕሉ ንውሽጡ ዝነቐፎ ንላዕሊ ሕጂ ክንውስኸሉ ንኽእል የለን። ብዝተፈላለየ ቃላት ተጠላቒና ኢና ጸኒሕና ኢሉ ነብሱ ፈቲሹ ፍታሕ ኢሉ ዝርእዮ ዘበለ ኣብ ምትግባር ተዋፊሩ ኣሎ። ንዓና ንኤርትራውያን ከም ኣብነት ክንርእዮን ክንጠቕሶን ዝግበኣና እውን እዚ ኮይኑ እስመዓና። ኣብ ኢትዮጵያ ተጠላቒና ጸኒሕና ኢልካ እሱራት ትፈትሕ፡ ርእይቶ ህዝቢ ሰሚዕካ ነብስኻ ተመዓራሪ። ኣብ ኤርትራ ከኣ ተጠላቒና እንተኢልካ ንማእሰርትን ንሕልፈትን ትፍረድ። ኣብ ኢትዮጵያ ደሞክራሲያዊ መድረኻትና ጸቢቡ ንተቃወምቲ ከምቲ ዝግባእ ኣይነተኣናግድን ኣለና ኢሎም ምስ ተቓወምቲ ምምኻርን ዝያዳ ባይታ ክህልዎምን ይግበር፥ ኣብ ኤርትራ ድማ ብዘይካ ናይ ህዝባዊ ግንባር ካልእ ፖለቲካ ኣሎ ኢሉ ዝኣምን እንተልዩ ኣብዛ ዘለናያ ዓለም ዘይኮነስ ኣብ ካልእ ዓለም ክነብር ኣለዎ ይበሃል። ኣብ ኢትዮጵያ ህዝቢ ኣውያቱ እንተኣስሚዑ (ብሕማቕ ኣጋጣሚ ዝበርስ ንብረትን ዝሓልፍ ህይወትን ገዲፍካ) እቲ ገዛኢ ፓርቲ ንህዝቢ ይቕረ በለልና በዲልናካ ኢና ክብል ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ወጺኡ ይቕሬታ ይሓትት። ኣብ ኤርትራ ድማ ይትረፍዶ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ይውረድ ምባልሲ ናብራ ከቢሩና እንተበለ እውን ኣብ ኣፍደገ ገዛኹምዶ በጊዕ ዘይሓረድናልኩም ደሊኹም እዩ ይበሃል። ነገሩ ኣብ ውድድር እውን ዝቐርብ ኣይኮነን።
ኣብ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ካለኦት ጎረባብትና ይትረፍዶ ፖለቲካዊ ተሳትፎ ምጽባብን ርእይቶኻ ናይ ምግላጽ ነጻነት ተነፊጉካስ፡ ባኒ ከቢራትና ኢልካ ኣብ ጎደናታት ወጺእካ ተቓውሞኻ ምስማዕ ሓዲሽ ነገር ኣይኮነን። ኣብ ኤርትራ ግን ባኒ እንተኸበረ ይኹን ሰብ እንተሓሰረ ኣብ ጎደናታት ወጺእካ ኣቤት ምባል ተሳኢኑ ኣሎ። ብርግጽ! ህዝቢ ኤርትራ ከምቲ ሓደ-ክልተ ሰባት ኣብ ፈይስቡክን ኣብ ፓልቶክን ጎሮሮኦም ክሳብ ዝልሕትት - ንሕና ኤርትራውያን ፈራሓትን ጃጀውትን ኢና ኢሎም ክምድሩ ዝሓድሩ ዘይኮነስ፡ ኤርትራውያን ሓንሳብን ንሓዋሩን ጅግንነትና ዘመስከርና ኢና። የግድስ ጀጋኑ ክንከውን ዝገበረና ናይ ብረታዊ ቃልሲ ኩነታት ኔሩ፡ ሕጂ ከኣ ከምዚ ዘለናዮ ክንከውን ዝገብረ ናይ ልዕሊ 26 ዓመታት ናይ ህግደፍ ኣረሜናውን ተባላሓትን ትካል ኣሎ። ህግደፋዊ ትካል ይትረፍዶ ቀደም ብሓያሉስ ሕጂ ተዳኺሙ እናሃለወ እውን ጽቡቕ ክሰርሕ ደኣዩ ዘይክእል እምበር ንሕማቕሲ ደቂሱ ዝሓድር ኣይኮነን። እዚ ስለ ዝኾነ ከኣ ነቲ በብእዋኑ ሰማይ ዝድይብ ዘሎ መነባብሮ ኤርትራውያን መንቀሊ ዕግርግር ከይከውን ኢሉ ህዝቢ ኤርትራ ሕጂውን ኣተኩሮኡ ናብ ደገ ጌሩ ካብዚ ናትና ዝኸፍእ እውን ኣሎ ኢሉ ነቲ ናቱ ኣዝዩ ክፉእ መነባብሮ ርዒሙ ክነብር ይገብር ኣሎ። እዚ ጥራሕ ግን ኣይኮነን፡ እቲ ሰራም ህግደፍ ኣብ ሕድሕድና ሰላምን ቅሳነትን ከይንረክብ ወግሐ ጸብሐ ዝተፈላለየ ኣጀንዳ እናፈጠረ ኣብቲ ንሱ ክንውዕሎ ዝደልየና ክንውዕል ይገብር ኣሎ። ሰራምን ፈላላዪን መልእኽትታት ህግደፍ በቶም ብኸብዶም ዝተሸጡ ኮሮኹሩን በቶም ብድንቁርና ዝተበልዑ የዋሃትን ኣቢሉዩ ኣብ መላእ ህዝብና ዝላባዕ ዘሎ።
ህግደፍ ኩሉ መደረኡ ወያነ እናበለ ኣብ መንጎ ውድባት ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ መንጎ ህዝብታት ሰላምን ቅሳነትን ከይነግስ ካብ ዝሰርሕ ዓመታት ኣቊጺሩ ኣሎ። እዚውን ከምቲ ልዕል ኢሉ ዝተገልጸ ድሌት ህዝቢ ከይነማልእ ጸላእቲ ዓንቂጾሙና ንምባል ክጥዕሞ እንተዘይኮይኑ ንልዑላውነት ኤርትራ ዝህድድ ፖለቲካዊ ይኹን ወተሃደራዊ ኩነታት ስለ ዘሎ ኣይኮነን። ወዮ ደኣ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ትማሊ ዝበሎ ሎሚ ክኽሕዶ ኣይእግሞን እዩ እምበር፡ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ትርጉም ዘይብሉ ኩነታት ከነብጽሖ ኢና ዝበለ ሰብኣይ፡ ነዊሕ ከይጸንሐ ብዶብ ኣሳቢቡ ኣሻሓት ኣሓትናን ኣሕዋትናን ከጥፍእ ኣይምተገበአን። ግን ከኣ ባህርያቱ እዩ`ሞ ኣይገርመናን ከኣ። እቲ ዝገርም ግና እቲ በብእዋኑ ብዘረባ ናይቲ ፈጣጥ ሓሶት ዝምድር መራሒ ክታለል ዝነብር ህዝብና እዩ። ኣብ ወውሻጥኡ ዘይተበደለ ኤርትራዊ ዘየለ እንከሎ ህዝብና ክሳብ ክንድዚ ተዓዚሙ ክነብር ምዃኑ እዩ። እዚ ግን ተሰሪሑሉ እዩ። እቲ ቀስ እናበለ ክተኣታቶ ዝጸንሐ ኣዕናዊ ውድባዊ ባህሊ ህግደፍ፡ ቀስ ብቐስ ናብ ሙሉእ ሃገር ልሒሙ ሕጂ ሃገርና ኣብዚ በጺሓቶ ዘላ ደረጃ ውድቀት ክትወርድ ጌርዋ ኣሎ። እዚ ከምዚ ዝበለ ኣዕናዊ ወፍሪ ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ብዓይኒ ምሕረት ዘይረኣየ ንኻለኦት ህዝብታት ሰናይ ክትምነ ኢልካ ትጽበዮ ኣይኮነን።
እዚ ሕጂ ህግደፍን መሻርኽቱን ተታሓሒዞሞ ዘለዉ ጸረ ኢትዮጵያ ወፍሪ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ውሽጢ ሃገርና ዝኸይድ ዘሎ ጸረ ህዝቢ ተግባራት እዩ። ጸረ ህዝብን ጸረ ደሞክራስን ምዃን ልክዕ ከምቲ ህዝባውነት ደረት የብሉን። እቲ ፍልልይ ውልቃውን ጉጅላውን መበገሲ ዝገብር ሓይሊ ንዘላቒ ረብሓታት ህዝብታት እናረገጸ ዝኸይድ ምዃኑ እዩ። ህግደፍ ከኣ ልክዕ ከምኡ እዩ ዝገብር ዘሎ። ህግደፍ ኣብ ኢትዮጵያ ቅሳነት ክሰኣን ጥራሕ ዘይኮነስ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ዘይቅሳነት ኣጋኒኑ ሓድነት ኢትዮጵያ ኣብ ሓደጋ ዘእቱ መልእኽትታት ከሕልፍ ምጽንሑ እዩ። ጥዑይ ኣእምሮ ዘለዎ ሰብ ሕማቕ ናይ ጎረቤት ኣይምነን እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ሕማቕ እንተኣጋጢሙ ንኤርትራ ብዝኾነ መለክዒ ጽቡቕ ዝህብ ኣይኮነን። እቲ ጉዳይ ብዓቢኡ ህዝባዊ እምበር ወተሃደራዊ ኣይኮነን። ኣብ ወተሃደራዊ ግጥሚያ ኣቲኻ ኣብ ውሽጢ እቲ ዘጥቅዓካ ዘሎ ሓይሊ ሕንፍሽፍሽ እንተተፈጢሩ ንረብሓኻ ክትጥቀመሉ ትኽእል ትኸውን። ካብኡ ሓሊፍካ እውን ተባላሒትካ ወተሃደራዊ ሕንፍሽፍሽ ጸላኢኻ ክትኣልም እንተሓደርካ እውን ትምስገነሉ እምበር ዘውቅሰካ ኣይከውንን። ህዝቢ ከም ህዝቢ ከተናኽስ እንተፈቲንካ ግን መዘዙ ቀሊል ኣይኮነን። ኣብ ኢትዮጵያን ኣብ ኤርትራን ዘለዉ ስርዓታት እንተስ ጽቡቕ እንተስ ሕማቕ ታሪኽ ገዲፎም ክሓልፉ እዮም። ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ግን ዘለኣለም ነበርቲ እዮም። ተጓራቢትና ምንባርና ዘይተርፈና ጥዕናና ዝሃስን ዕምርና ዘሕጽርን መረረ ካብ ምንዛሕን ተንኮል ካብ ምእላም ተገላጊልና ፍቕርን ሕውነትን ዘንግስን፡ ናብራና ዘመሓይሽን ዕርቅን ሰላምን ዘንግስን እንተሰራሕና እዩ እቲ ታሪኽ እውን እንተኾነ ብዓይኒ ምሕረት ዝርእየና።
ኤስደለ ኣብ ኢትዮጵያ ተከሲቱ ዘሎ ፖለቲካውን ማሕበራውን ዘይምርግጋእ ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ ግቡእ መፍትሒ ተረኺቡሉ ህዝብታት ኢትዮጵያ ተሳንዮምን ተፋቒሮምን ኣብ ጎደና ሰላምን ብልጽግናን ክምርሹ መትከላዊ እምንትኡ ምዃኑ ክገልጽ እደሊ። ኣብ ሙሉእ ዓለም ዘሎ ናይ ውጹዓት ኩሉ መዳያዊ ጠለባት ካብቲ ንሕና ከም ተቓለስቲ ሒዝናዮ ዘለና ጠለባት ፈሊና ስለ ዘይንርእዮ ድማ ገዛኢ ፓርቲ ኢትዮጵያ ነቲ ብዕግበት ተበጊሱሉ ዘሎ ጠለባት ህዝቡ ከማልእን ተግባራዊ ክገብርን ዘለና እምነት ንገልጽ። ናይ ኢትዮጵያ ዘይምርግጋእ ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ ንኤርትራ ጥራሕ ዘይኮነስ ንሙሉእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብኣሉታ ዝጸሉ ስለ ዝኾነ ኣይንደልዮን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣይንሓልሞን እውን። ወዮ ደኣ ብሰንኪ ህግደፍ ኣብቲ ዝድለ ደረጃ ክንበጽሕ ኣይከኣልናን እምበር ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሽግር ሓው ዝኾነ ህዝቢ እንታይ ክንሕግዝ ኢልና ንውከሶ እዋን ክኸውን እዩ ዝግባእ ኔሩ።
ሰላምን ቅሳነትን ንኹሎም ጎረባብትን ውጹዓት ህዝብታት ዓለምን
ካብ ዘመን ጥሪ - ለካቲት 2018 ቅጺ. 4 ቁ. 7
እዚ በብዓመቱ ዝኽበር ዓለምለኻዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ፡ ነቲ ኣብ መጀመርታ ናይ 20 ክፍለ ዘመን ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ኣመሪካ ንመሰላተን ከውሕሳ ነቲ ዝወርደን ዝነበረ ደርባዉን ማሕበራውን ጸቕጥን ፍልልያትን እምቢ ብምባል ከቢድ ዋጋ ዝኸፈላሉ መዓልቲ ንምዝካርን ነቲ ክሳብ ሕጂ መሊኡ ዘይተፈትሐ ጭቖና ደቂ ኣንስትዮ ድማ ብቀጻሊ ቃልስታት ንክፍታሕ ምጽዓርን እዩ።
ናይ ደቓይቕ ኣጀንዳ ሰሙናት ካብ ኣዛረበና፡ ናይ መዓልታት ኣጀንዳ ዓመታት ካብ ኣሳሓሓበና፡ ኣብ መወዳእትኡ ከይተሰማማዕና ብቖጸራ ካብ ተፈላለና፡ እንታዩ ብልሓቱ - እንታዩ ወሪዱና?
- ሜዳ ክንስለፍ ቀለቤት ቃልኪዳና ምስ ተሓደግና፣
- ሮሜር ሰዓትካ ንሓላፊ እያ ትግባእ ተባሂሉ ምስ ተሃገርና፣
- ድያቆናት ካብ ኣብያተ ክርስትያናት ኣድባራትን ወርቅን ብሩርን መሳቕል ሒዞም ክስለፉ ምስ ተገብረ፣
- ኣዴታት ብሃገራዊ ስምዒት ኣረሳሲንካ ወርቀንን ጨርቀንን ተገፊፉ ተኸዚኑ ምስ ተረፈ፣
- ኣቱም/ኣንትን፣ ኣቦይ ዓብዪ፣ ኣደይ ዓባይ፣ ዝብል ክብሪ ተሪፉ፣ ኣንታ ሰብኣይ፣ ኣንቲ ሰበይቲ፣ ምስ ተባህለ፡
- ኣብ ታዕሊም፣ ንሓውኻ ወዲ ዓድኻ፣ ሰላም ከይትብል፣ ከይተዕልል ምስ ተኸልከለ፣
- ታዕሊም ክሳብ ትውድእ ምስ ማንም ሰብ ከይትዛረብ ተባሂልካ ክትዕዘም ምስ ተኣዘዘ፣
እቶም በቲ ጨካን ስርዓት ተላኢኽኩም ኣብ ልዕሊ ኣሓትኩምን ኣሕዋትኩምን እዚ ዘይበሃል ግፍዒን ቅንጸላን እተካይዱ ዘለኹም ወተሃደራትን ናይ ስለያ መሓውራትን ህግደፍ፡ ዓንኬላት ህግደፍ እናጸበበ ኣብ ዝኸደሉ ግዜ ውዒሉ ሓዲሩ ንዓኹም እውን ዝምሕር ስለ ዘይኮነ፡ ንኣረሜናዊ ተልእኾ ህግደፍ እምቢ ኢልኩም ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝብኹም ክትስለፉ ጻውዒት ነቕርበልኩም።


text:
3ይ ምዕራፍ 4
የካቲት 2018 ዓ.ም.ፈ.
ካብ ቅ.ል.ክ. ጀሚሮም ክሳብ መዋእል ንግስቲ ዮዲት 800 ክፍለ ዘመን፣ ካብ ድሕሪ ምቕሃም ዮዲት ጀሚሩ ከኣ ክሳብ 18 ክፍለዘመን፣መላእ ምድረ- በሓሪ ብባሕረ-ነገስታት እዩ ዝመሓደር ዝነበረ። ብፍላይ እኳድኣ ኣብዛ ሎሚ ኤርትራ ትብሃል ዘላ ሃገር፣ ክሳብ 1740 ዓ.ም.ፈ. ማለት ክሳብቲ መወዳእትታ ስልጣን በሓረ-ነጋሲ ዘብቀዓሉ እዋን፣ ንሱ ድማ በሓር-ነጋሲ ኢስቕ ዘመሓድረሉ ዝነበረ እዋን እዩ። ከምዚ ሎሚ ወኻሩ ብዓል ኢሰያስ ንታሪኻዊ መለለዪ ጀጋኑ ኤርትራ ደምሲሶም፣ ብኣየውፍር ኣየእቱ ፍልስፍና ማፍያ ከም መምሪሒ ወሲዶም፣ ነቲ ውርዙ ባህልን፣ ጅግንነታዊ ኒሕን ደምሲሶም ብስለላን ብኮለላን ከይተክኡዎ ከለው፣ ካብ ጥንቲ ጀሚሮም 400 ባሕረነገስታት ብድልየት ህዝቢ፣ ካብ ወለዶ ንወለዶ እንዳ ተዋራረሱ ንምድረ- በሓሪ ብፍትሒ የማሓድሩ ከምዝነበሩ ታሪኽ ዝምስክሮ (F. FRANCESCO ALVAREZ ትርጉም ብሃይለ በዂረ፣ ሩፊሎ ፐርኒ ትርጉም መረብ ምላሽ ገጽ 22 ክሳብ26 ተወከሱ) ሓቂ እዩ። ብሰፊሑ ድማ ብዛዕባ ታሪኽ ባሕረ-ነገስታት ኤርትራ ንምርካብ፣ ብፍላይ ኣብ ሃገር ፖርቱጋል፣ ብሓፈሻ ድማ ኣብ ኡብሳላ ዩኒቨርሲቲ ሃገር ስዊደን፣ ኣሃገር ጣልያንን፣ ኣብ ሙዘይም ኤደንቡርግን እንግሊዛውያን ንሃጸይ ተድሮስ ምስ ወረሩ፣ ዘሚቶም ዝወሰዱዎ ሰነዳት ታሪኽ፣ ውብየ ዘሚቱዎ ዝነበረ ብብራናታት ዝተጻሕፈ ክቡር ባህላዊን ሃይማኖታዊን፣ ታሪኻዊን ሰነዳት ክርከብ ይከኣል። ኣብ ሃገርና ድማ ክሳብ ሎሚ ኣብ ውሑዳት ገዳምት ካህናት ቀቢሮም ሓቢኦሞ ዝጸንሑ ይርከብ እዩ። መኽንያቱ ብዙሓት መጻሕፍትን ኣብያተ መጻሕፍትን፣ በታ ኣረሜን ዮዲትን፣ ብግራኝን፣ ብመሳፍንቲ ትግራይን፣ ቱርክን፣ ግብጽን ነዲዶም ስለዝኾኑ። ካብ እዋን ሰውራ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ ድማ፣ እቲ እኩብ ድማር ኮሎንያል ገዛእቲ ዝኾነ ድያብሎስ ጭፍራ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ክብገስ ከሎ ጀሚሩ ጸረ ባህልን መንነትን ጅግንነትን ህዝቢ ምድረባሕሪ ስለዝኾነ፣ ብቐሊሉ ዘይርከቡ ማእለያ ዘይብሎም ቅዱሳት መጻሕፍትን፣ መጻሕፍቲ ታሪኽን፣ ሕጊንዳባን ካልኦት ብብራናታት ዝተጻሕፉ ሰነዳትን ከካብ ገዳማት እንዳሰረቐ ኣጥፊኡዎም እዩ።
ብዛዕባ ታሪኽ ምድረባሕሪ ይኹን መንነት ህዝቢ ምድረባሕሪ ዝገልጽ ታሪኽ፣ ብጽዮናውያን ዝተላእኩ ፈለስትን ሰለልትን ጥራይ እዮም ዝጽሓፍ ነይሩ። መኽንያቱ ሊቃውንቲ ምድረባሕሪ ብሰንኪ ወረርቲ ስለዝጠፍኡ። ኣብ እዋን ኢሰያስውን እንተኾነውን ካብ እዋን ሰውራ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ፣ ምሁራትን ሊቃውንትን እንዳቀረመ ስለዘጸነቶም ታሪኽ ዝጽሕፉ ኤርትራዊ ክሳብ ሎሚ የልቦን። እቶም ፕሮፈሶራት ዝብሃሉ ኤርትራውያን ድማ፣ ግዙኣትን ዕሱባትን ጽዮናውያን ስለዝኾኑ፣ ብዛዕባ መንነት ህዝቢ ምድረባሕሪ ዝትንትን መጻሕፍቲ ኣይጸሓፉን። እንተጸሓፉውን ብባዕዳዊ ቋንቋ እንግሊዝኛ ጎይተቶም ንኽመራመሩሉ ጥራይ እዮም ዝጽሕፉ እማበር፣ ካልእ ብዛዕባ ዓዶም ኣይጽሕፉን እዮም። በዚ መኽንያት እዚ ድማ እዩ ብሉጽ ዝኾነ ታሪኽ ጅግና ህዝቢ ምድረባሕሪ ዘይርከብ።
እወ፣ ካብቶም ባዕዳውያን ጽሓፍቲ ታሪኽ፣ሓደ ኮንቶ ሮሲኒ ዝብሃል እንግሊዛዊ፣ ከም ዝብሎ፣ “ምድረባሕሪ ብፌደራላዊ ምሕደራ እንዳተመሓደረ ዝነብር ዝነበረ ሃገር እዩ። ክሳብ 55 ዝኾኑ ባሕረ-ነገስታት ኣመሓደርቲ ድማ ነበሩዎ” ይብል። እቲ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክስሊ ዝተላእከ ብ1750 ዓ.ም.ፈ. ጀምስ ብሩስ እንተኾነውን፣ ዋላኳ ጸላኢ ህዝቢ ምድረባሕሪ aንተነበረ፣ “ህዝቢ ምድረ ባሕሪ በቲ ባዕሉ ዝሓንጸጾ መናበሪ ቅዋም ሕጊ ዝመሓደር ህዝቢ ነበረ”፣ እንዳበለ እዩ ዝምስክር። እቲ ኣብ መዋዳእታ ንምድረ-ባሕሪ፣ ብፍላይ እኳድኣ ኣብ ቤተ መንግስቱ ከተማ ድባርዋ ዘመሓድር ዝነበረ፣ ባሕረ-ነጋሲ ኢሳቕ ዝተባህለ ነበረ። እዚ ጅግና ባሕረ-ነጋሲ እዚ ብስርዓተ ሕግን ፍትሕን እንዳመሓደረ፣ ንወራር ቱርኪ ንኣስታት 15 ዓመታት ዝኣክል በዘይ ሓገዝን ረዲኤትን መሳፍንቲ ትግራይን ኣምሓራን: ካብ ሕርጊጎ ንከበሳ ገጹ ብግስ ከምዘይብል ገሩ ዝመከተ ጅግና ነበረ። ባሕረነገስታት ኤርትራ ንመሳፍንቲ ኢትዮጵያ ካብ ጥንቲ ጀሚሮም ስልጣኖም ከደልዱሉሎም ጸኒሖም እዮም። ጠላማት መሳፍንቲ ኣምሓራን ትግራይን ግና፣እንተ ጸገሞም ኡይ!! ርድኡና!! ይብሉ፣ ሓይሎም ክድልድል ከሎ ድማ ኣመል ፍትነቶም ይቕጽሉ። ንምድረባሕሪ ክወሩ ጥራይ ከኣ ይቀዳደሙ ነበሩ።
ብ1542 ዓ.ም.ፈ. ወራር ኣረሜን መሓመድ ግራኝ ንመላእ ኢትዮጵያ ወሪሩ ንህዝበ ክርስትያን ኢትዮጵያ ብቀስብ ከመስልሞ ምስቀረበ፣ ባሕረ ነጋሲ ኢሳቕ እዩ ንፕርቱጋላውያን ካብ ሕርጊጎ ሓገዝ ለሚኑ፣ ኣብ ዘንተራ ዝተባህለ ኣብ ቤገምድር ዝርከብ ቦታ፣ ምስ ፖርቱጋላውያን ተላፊኑ ሰዓሮ። ኢትዮጵያ ድማ ካብ መሓመድ ጋራኝ ብሳላ ጅግና ባሕረነጋሲ ኢሳቕን ፖርቱጋላውያንን ሓራ ኮነት። እቲ መዘና ዘይነበሮ ባሕረ ነጋሲ ኢሳቕ ድማ ዓወት ተጓናጺፉ ንኤርትራ ተመልሰ።
እንተኾነ ግን፣ ብወራራት መሳፍንቲ ሽዋን፣ እቶም ብደቂ ናይብ ዝጽውዑ ደቂ ሕርጊጎ፣ ወኪል ቱርካውያን ኮይኖም ንቱርካውያን እንዳመርሑዎም፣ ንህዝቢ ምድረባሕሪ ካብ መሳፍንቲ ትግራይ ገዲዶሞም ነበሩ። ስለዚ ቱርኪ ንወደብ ባጽዕን ንዳንካልያን ተቝoጻጸረ። ብሰንኪ ወራር ቱርኪ ድማ ምድኻም መንግስቲ ባሕረነጋሲ ኣስዓበ። ባሕረ ነገስታት ዘመሓድሩዎ ዝነበሩ መሬት፣ መሬት ምድረ ባሕረነጋሲ ተባሂሉ ይጽዋዕ ነበረ።
እቲ ምድረባሕር ተባሂሉ ዝጽስመ ዝነበረ መሬት፣ መሬት መንሳዕ፣ በጎስ፣ ማርያ፣ ሰምሃር፣ዓዲ ሓባብ፣ሰዋኪን፣ ምጽዋዕ፣ ደሴታት ዳህላክ፣ ብምዕራብ ከኣ ክሳብ ፈለግ ኣትባራ ዝርከብ መሬት እዩ ዘጣቓልል ዝነበረ። እዚ ሎሚ መሬት ሱዳን ኮይኑ ዘሎ ሰዋኪን ዝብሃል ከባቢ መሬት ኤርትራ እዩ ነይሩ። (F. FRANCESCO ALVAREZ ትርጉም ብሃይለ በዂረ
ፖርቱጋላውያን ንወራር መሓመድ ግራኝ ንኽካላኸሉ ንኤርትራ ክመጹ ከለው፣ ብሳላ ባሕረነጋሲ ኢሳቕ እዮም መጺኦም። ካብ ሕርጊጎ መሪሑዎም ከኣ ንድባርዋ ኣኣትዩዎም። ድሕሪ ምድምሳስ መሓመድ ግራኝ ድማ ኣብ ከተማ ድባርዋ ንኣስታት 6 ዓመታት ጸንሑ።
ብዛዕባ ባሕረ- ነገስታት ኤርትራ ክምስክሩ ከለው ከኣ ከምዚ ይብሉ፣- “እቲ ሕፉር ገጽ ዘለዎ ባሕረነጋሲ ብኣስታት 200 ዝኾኑ ፈረሰኛታትን ኣጋርን ተዓጂቡ ንሕርጊጎ መጺኡ ተቐበለና። ንእግረ መንገድና፣ ዘደንቕ መነባብሮን ባህልን ደብረብዜን ረኣና። እቶም ፈለስቲ ዝተፋላለዩ ኣእዋም ኮኑ ወይኒ እንዳተኸሉ፣ ዝናበሩሉ ስፍራ ኣታኽልትን ዕንባባታትን ነበሮም። እታ ሃገር ምድረባሕሪ ዝኾነ ይኹን ፍሬታትን ኣዝርእትን ከተፍሪ ትኽእል እያ። ድባርዋ እታ ቀንዲ ቤተመንግስቲ ባሕረነገስታት ዝነበረት ጽብቕቲ ከተማ እያ። በብመዓልቱ ክሳብ 300 ዝኾኑ ሰባት ንመጋብኣያ ይመጹ ነበሩ። ዝኾነ ይኹን ጋሻ ሓላፍ መገዲ ዋላ እንተተሃወኸ በቕሉ ተወጢሑ ክሓልፍ ከሎ፣ኣብ ቕድሚ ቤተክርስታይን ምስበጽሕ ካብ በቕሉ ወሪዱ፣ ተላቢሱ፣ ንቤትክርስትያን ሰጊዱእይ ዝሕልፍ ነይሩ። ሓደ ባሕረ ነጋሲ፣ ክሳብ 15 ሽሕ ዝኾኑ፣ ቀስትን ዋልታን ዝሓዙ ሰራዊት ከሰልፍ ይኽእል። ራእሲ ማለት ኣዛዚ ኩሎም ወተሃደራት ኮይኑ፣ ልክዕ ከም ዕጡቕ ወተሃደር ኮይኑ ይርአ። ባሕረነጋሲ ጐይታ ጐይቶት ኮይኑ፣ ሰፊሕ መሬትን ብዙሕ ህዝብን ዝቆጻጸር እዩ“….ወዘተ….።
እቲ ኣብ መወዳእታ ዘመነ ባሕረነገስታት ኤርትራ ዝነበረ፣ ባሕረነጋሲ ይስሃቅ ዝብሃል ነበረ። ንሱ ድማ ምስ ወራር ቱርኪ እንዳተዋግኤ ከሎ፣ መሳፍንቲ ሽዋ ኣብ ኲናት ጠንጢኖሞ ስለዝሃደሙ፣ ንሰራዊት ቱርኪ ስዒሩ ከብቅዕ፣ ኣብ ዓዲ ቆራይ ዝብሃል ኣብ ተኸላ ዝርከብ ቦታ ኣብ ኲናት ተወጊኡ ሞተ። ንመሳፍንቲ ሽዋን ትግራይን ግና ባሕረነገስታት ኤርትራ ኣብ ጸገሞም እንዳረድኡዎም እዮም ንመዋእል ህላዌኦም ኣረጋጊጾምሎም። ብፍላይ መሳፍንቲ ትጋይን፣ ብሓፈሻ ድማ መሳፍንቲ ኣምሓራን ግና ብታሪኽ ካብ ጥንቲ ጀሚሮም ጠላማት እዮም።
ጀጋኑ ደቂ ምድረባሕሪ መለለዪኦም፣ ገመል ዘይኮነስ ሰጋር ፍበቕልን ኣንበላይ ፈረስን እዩ ዝነበረ።
ሰጋር በቕልን፣ ዋልታን ቀስትን ጠመንጃን ምልክት ጅግንነት ደቂ ምድረባሕሪ እዩ
ኮንቶ ሮሲኒ ብዝዕባ ደቂ ምድረ ባሕሪ ክምስክር ከሎ፣ “ምድረባሕሪ ብፈደራላዊ ሪፓብሊክ ኣመሓዳድራ ዝማሓድሩ ዝነበሩ ክሳብ 55 ባሕረነገስታት ነበሩዋ” ይብል። ጀምስ ብሩስ’ውን፣ “ደቂ ምድረባሕሪ ብሕታዊ መናበሪ ሕገንዳብ ወይ ቅዋም ዝነበሮም ህዝቢ እዮም” ክብል ይምስክር። ደቂ ምድረባሕሪ ምልክቶም፣ ፋረ ኣንበሳ እዩ። ቍምጣ ስረ ክዳኖም። ዝናርን፣ ዋልታን ሴፍን ጭማራን ድማ መሳርያኦምን ዕጥቆምን ነበረ። ሰጋር በቕልን ኣንበላይ ፈረስን እምበር፣ ከምዚ ኣብ ዘመነ ኢሰያስ ፈዛዝ ንርእዮ ዘሎና ምልክት ጅግንነት ፈረስ ወይ በቕሊ እምበር ገመል ኣይነበረን።
ሓደ ካብቶም ብዙሓት ጀጋኑ ደቂ ድንበዛን፣ ጅግና ድግያት ሓድገምበስ ወዲ ግልወት ንመዝካር ዝኣክል።
ሓድገምበስ ወድኻ ግልወተ
ዘማት ራማ ዘማት ዓደርባዕተ
ጽባሕ ዝመውት ሎሚ ዘይሞተ።
ዓደርባዕተ ፈለማ ክትወርዳ
ሽመት እምበር እንታይ ነይሩካ ዕዳ
በቕልኻ እንታይ ሽማ ኣይረፍዳ
ጠመንጃኻ እንታይ ሽማ ኮርዒዳ
ጒራዴኻ እንታይ ሽማ ዓጺዳ።
ወዲ ጉልበት ሓድገምበሳ ስሙ
ዓራትን ሽመትን ናቱ ብቐደሙ
ዓደርባዕተ ክኸይድ ረምሪሙ
ስረ ከይዓጥቕ ኣገልዲሙ
ንሰብኡት ዝሓርዶም ኣጋዲሙ።
ሎሚ ግና ኩሉ ጅግንነት ንሓደ ተንበናይ ኢሰያስ ኣፈወርቂ ጥራይ ድዩ ተዋሁቡ? ደቂ ድንበዛን ድኣሞ ሎሚ ኣበይ ኣበሉ፣ ዘኹሪዕ ታሪኽ ከምዝነበሮም ድዮም ረሲዖም ወይስ ከነርክበሉ ኢና ኢሎምዮም ዝጽበዩ ዘለው?
ደጃዝማች ክፍለየሱ ጎፋር ጅግና ኤርትራዊ ዓዱ ለጎጭዋ
ሎሚ ግና እዞም ብፈዛዝ ኢሰያስ ዝምርሑ ደቂ ደቆም ንመሳፍንቲ ትግራይ ብዓል ክናናን ምናናን፣ ነቲ ምልክት ጅግንነት ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ኣንበላይ ፈረስን ሰጋር በቕሊን፣ ኮነ ኢሎም ደምሲሶም ይኣይ ተዋሕሊሉለይ፣ በታ ማኪና ሰበኽ-ሳግምን፣ ኣዕራብ ዝኾነት ገመል ከም ዕቢ ሎጎ ተኪኦሞ ኣለው።
ካብቶም ጀጋኑ ደቂ ድንበዛን ሓደ ፊትወራሪ ኣረይ ብዓል ዓዲ ተከሌዛን፣ ጅግና ሓድገምበስ ብኮሎንያል ጣልያን ንናዅራ ተወሲዱ በጃ ሃገሩ ምስሓለፈ፣ ምስ ብጾቱ ከም ብዓል ጅግና ደግያት aaበራ ወዲ ወዶም ንደግያት ሃይሉ፣ ብዓል ጸዓዘጋ ብ3 ነሓሰ 1992 ዓ.ም.ፈ. ላዕላይ ዓንሰባ ዋልታ መድሓኒት aaብ ከባቢ ደቂሽሓይ ዝርከብ ክቃለስ ሕነ ጅግና ሓድገምበስ ንኽድፈዲ ዓረደ። ኣብኡ ድማ ነቲ ሽዑ እዋን ኣማሓዳሪ ሓማሴን ዝነበረ በትኒ ዝብሃል ኢጣልያዊ፣ ኣብ ፈረሱ ከሎ ብጥዪት መንጢሉ ሕነ ሓዉ ዝፈደየ ጅግና ድንበዛናይ ነበረ ኣብቲ ገዛኢ ኤርትራ ዝነበረ ፈርዲናንድ ማርቲኒ ዝተዳለወ መዘክር (ድያርዮ) ተወከሱ ።
እቶም ዋርሳይ መሳፍንቲ ትግራይ ዝኾኑ መራሕቲ ወያኔ፣ ድሕሪ ብሳላ ህዝቢ ትግራይ ን26 ዓመታት ኣብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኦም፣ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ምንታይ ኲነታት ከምዘለዉ ዝሕብር ቪድዮ እስከ ንከታተሎ።
ታሪኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብግቡእ እንተ ተመራሚርና ኣጽኒዕናዮ፣ ብዘይ ትምክሕቲ ጅግንነት ቀርኒ ኣፍሪቃ ቀንዲ ዓዱ ኣብ ምድረ ባሕሪ ጥራይ እዩ። ብግብሪ ድማ ተራእዩ እዩ። ባሕረ ነገስታት ምድረባሕሪ፣ ካብ 13 ክፍለ ዘመን ጀሚሮም ክሳብ 18 ክፍለዘምን ብዘይ ሓገዝ ትግራዎትን ኣምሓራን ንግዝኣት ቱርክን ግብጽን ጥልያንን ክምክቱዎ ከምዝጸንሑ ታሪኽ ዝምስክሮ ሓቂ እዩ።
ክሳብ ሎሚውን ብሕይወቶም ዘለው ጀጋኑ ኤርትራውያን፣ ብዘይካ ነጻነት ካልእ ዘይፈልጡ ዝነበሩ። ውጽኢት ጅግንነቶም ግና ሎሚ መላገጺ ሓደ ልኡኽ ጽዮናውያን ኢሰያስ ልኮይኑ ኣሎ። እምኰድኣ እቶም ሎሚ ብሕይወቶም ደስኪሎምን ተጸልጺሎም ዘለውን፣ ውዲት ልኡኽ ኢሰያስዶ ገና ኣይተሰቆሮምን ኮይኑ እዩ።
ኮሎንያል ጣልያን ንኤርትራ ምስ ተቖጻጸራ፣ እቶም ኢታልያውያን ጽቡቕ ጫማ ክወድዩ ከለዉ ነቶም ዓስከር ጣልያን ኮይኖም ዘገልግሉ ዝነበሩ ኣቦታትና፣ ግና ብፍላይ ኣብቲ ጀመርያ መዋእል ፋሢስቲጣልያን ብዘይ ጫማ የገልግሉ ነይሮም።


text:
ኣብ ገጽ መርበብ ሓበሬታ ውድድር ዋጋ፡ ብዛዕባ'ተን ቁጽጽር ንገብረለን ናብ ተቐበልቲ ሃገራት ኣገልግሎት ምትሕላልፍ ገንዘብ ዝህባ ዓበይቲ ኩባንያታት ክትርእዩ ትኽእሉ። ብዛዕባ'ቲ 1,000 ክሮነር ስዊድን (SEK) ወይ 3,000 ክሮነር ስዊድን ዚግበር ምትሕልላፍ ገንዘብ፡ ክልተ ኣብነታት ነርኢ ኣሎና። ንስኹም እትደልይዎ ዓቐን ገንዘብ ክትመርጹ ኣይከኣልን እዩ።
ቀጠልያ፡ ክንደይ ዓቐን ገንዘብ ናብ ተቐባሊ ከምዝበጽሕ የርኢ።
ካብቲ ዝተመርጸ ጠቕላላ ዓቐን ገንዘብ፡ ብሓቂ ክንደይ ከምዝመሓላለፍ ነርኢ። ነዚ ዓቐን ገንዘብ'ዚ ድማ ኣብቲ ቀጠልያ ዝሕብሩ ቦታ ትርእዩ። ኣብ ቀይሕ ዝሕብሩ ቦታ ድማ ንቐዋሚ ክፍሊት ኣገልግሎት ተባሂሉ ክንደይ ገንዘብ ከምዝጐደለኩምን ኣብ መጠን ሸርፊ ድማ ክንደይ ከምዝኸሰርኹምን ክትርእዩ ትኽእሉ። ኲለን ኩባንያታት፡ ናብ ሃገራዊ ባጤራ ናይታ ተቐባሊት ሃገር ንምቕያር ኣገልግሎት ክፍሊት የኽፍላ እየን።
ነፍስወከፍ ኩባንያ፡ እቲ ገንዘብ ንኽበጽሕ ክንደይ ንውሓት ገዜ ከምዚወስድ ንዝሕብርኦ ግዜ ድማ ነርኢ ኢና። ብቕልጡፍ ወይ ብዝሓሰረ ኣገባብ ንዝተመሓላለፈ ገንዘብ ንዚምልከት ውጽኢታት ሓበሬታ ድማ ፈላሊኹም ክትርእዩ ትኽእሉ ኢኹም።
ንስዉር ክፍሊታት ኣገልግሎት ዚሕብር ስሉስ-ኩርናዕ ቅርጺ ዘለዎ መጠንቀቕታ
ኩባንያ፡ ነቲ ዘቕረብናዮ ሕቶታት ክትምልስ እንተዘይደልያ፡ ርቡዕ-ኩርናዕ ቅርጺ ዘለዎ መጠንቀቕታን ምልክት ቃል-ኣጋንኖን ይግበረሉ። እዚ ድማ ስዉር ክፍሊት ኣገልግሎታት ክህሉ ይኽእል ማለት እዩ። ንሓንቲ ካብዘን ኩባንያታት እንተመሪጽኩም፡ ኣብቲ ንኽትሰድዎ ዝመረጽክሙዎ ዕለት ክንደይ ዝኸውን ካብ ገንዘብኩም ብሓቂ ካብ ስዊድን ከምዝመሓላለፍ ሕተቱ።
ብዛዕባ ኩባንያታትን ኣገልግሎታትን ዚምልከት ዝያዳ ሓበሬታ ኣንብቡ
ተወሳኺ ሓበሬታ ንኽትረኽቡ ክትጥውቕዎ እትኽእሉ ኣማራጺ ኣብ ትሕቲ ነፍስወከፍ ኩባንያ ይርከብ እዩ። ናብታ ዝመረጽክሙዋ ሃገር ዝህብኦ ካልእ ዓይነታት ኣገልግሎታት እንታይ ከምዘሎ ድማ ኣብዚ ከተንብቡ ትኽእሉ ኢኹም። ተወሳኺ ሓበሬታ ንኽተንብቡ ናብ መርበብ-ሓበሬታኤን ዝወስድ ኣድራሻ ኽትረኽቡ ድማ ትኽእሉ ኢኹም። ገንዘብ ኣብ ዝቕበለሉ እዋን ተወሳኺ ክፍሊት ኣገልግሎት ብተቐባሊት ሃገር ዝሕተት እንተኾይኑ ንኽንፈልጥ ዘኽእለና ኣብዚ እዋን'ዚ ዝኾነ ኣገባብ የብልናን። ብዛዕባ'ዚ ዚምልከት ነታ ኩባንያ ክትሓቱ ይግባእ። ብዛዕባ'ዚ ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብዚ ኣንብቡ፥ ተሓታትነት/ሕጋዊ ንጽገት


text:
ሃገራት ትሕተ ሰሃራ ኣፍሪቃ ዋላኳ ሓፈሻዊ ዕብየት ቁጠባ እንተርኣያ ብሰንኪ ከቢድ ልቓሕን ገፊሕ ኪሳራን ናብ ሓደጋ ጸቕጢ ዕዳ ገጸን ይኸዳለ`ለዋ ክብል ዓለምለኸ ማዕከን ገንዘብ IMF ገሊጹ።
እዚ ድማ ሃገራት ትሕተ ሰሃራ ኣፍሪቃ ኣብ ዝርዝር ዕዳጋ ዓለምለኸ ልቓሕ ቀዳሞት ተሰሪዓን ይቕጽላ ኣብዘለዋሉ እዋን ኮይኑ ብተወሳኺ እዚ ልዑል ደረጃ ልቓሕ ብናይ ወጻኢ ሃገራት ባጤራን፡ ብጠለብ ስሱዓት ኣውፈርቲ ፍርያት ሕርሻ ይጋደድ ብምህላው’ዩ ክብል’ቲ ትካል ይገልጽ።
እቲ ትካል ኣብ ከተማ አክራ ጋና ኣብዘካየዶ ዋዕላ ነቲ ትንበያ ዘውጽኦ ክኸውን ከሎ፡ መጠን ዝርገሓ ቁጠባ ብ3.4 ሚእታዊት ዕብየት ከምዝርኣየ እንተኾነ ናይቲ ኣህጉር ዝዓበየ ቁጠባ ዘለወን ደቡብ ኣፍሪቃን ናይጀርያን ትሑት ዕብየት ብምርኣየን ኣብ`ቲ ናይ`ቲ ዞባ ዕብየት ተጽዕኖ ከምዘሕደረ ይገልጽ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ 40 ሚእታዊት ናይተን ትሑት አታዊ ዘለወን ሃገራት ኣፍሪቃ ዝያዳ ሓደጋ ልቓሕ የንጸላልወን ከምዘሎን ንመጠን እቲ ልቓሕ ንምምዕርራይ ድማ ዝያዳ ገንዘብ ዝሓትት ከምዝኾነን ይገልጽ።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 7.5 ቢልዮን ዶላር ልቓሕ ንሃገራት ኣፍሪቃ ዝወጸ ኽከው ከሎ ኣብዚ ጀሚርናዮ ዘለና ዓመተ 2018 ድማ እቲ ልቓሕ ናብ 11 ቢልዮን ክብ ከምዝብል ተፈሊጡ’ሎ።
ዝሓለፈ ዓመት ብፍላይ ኢትዮጵያን ዛምብያን ካብ ማእከላይ ሓደጋ ዕዳጋ ልቓሕ ናብ ከቢድ ሓደጋ ሸኸም ዕዳ ሰጊረን ከምዘለዋ ዝገለጸ IMF: ጸቕጢ ልቓሕ ዘንጸላለወን ዝበለን ካልኦት ሽዱሽተ ሃገራት፡ ቻድ፡ኤርትራ፡ሞዛምቢክ፡ኮንጎ፡ደቡብ ሱዳንን ዚምባብወ ከምዝኾና ሓቢሩ`ሎ።
እቲ ትካል ብምውሳኽ ንትሕተ-ቅርጻን ማሕበራዊ ምዕባለታት እቲ ኣህጉር ልዑል ጠለብ ወፍሪ ከምዘልድይ ኣይሓብኣን።ስለዚ ኣህጉር ኣፍሪቃ ምስ ዘለዋ ትሑት ደረጃ ሓፈሻዊ ሃገራዊ እቶት ኣብ ዓለም ኣብ ተወሳኺ ልቓሕ ከይትጥሕል ሃገራት ብቑዕ ዝኾነ ርእሰ- ምርኮሳ የድልየን ኣሎ ክብል ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ IMF ይመክር።


text:
ዑደት ቀዳማይ ሚንስትር ኢትዮጵያ አብይ አሕመድ ኣብ ኬንያ ንዝጸንሓ ጽቡቅ ርክብ ክልቲኣን ሃገራት ናብ ክብ ዝበለ ብርኪ ንምስግጋር ዝተገብረ’ዩ ክብሉ ወሃቢ ቃል ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኢትዮጵያ ገሊጾም።
ንከተማ ሞያሌ ዓባይ ከተማ ንግዲን ኢንዳስትሪን ንምግባር ክልቲኦም መንግስታት ምስምምዖም’ውን ተገሊጹ።
ወሃቢ ቃል ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኢትዮጵያ አቶ መለስ አለም ትማሊ ምሸት ንድምጺ ኣሜሪካ ከምዝበልዎ ዑደት ቀ/ሚ አብይ አሕመድ፡ ኢትዮጵያ ምስ ኬንያ ንዘለዋ ርክብ ትኹረት ከምትህብ ንምርኣይን ቅድሚ ሎሚ ዝተገብሩ ስምምዓት ናብ ተግባር ዝትግበርሉን ህዝብታት ክልቲኣን ሃገራት ተረባሕቲ ምግባርን ንዝብል’ውን ንምርኣይ’ዩ ኢሎም።
ርክብ ከልቲኣን ሃገራት ኣብቲ ዘይቅሱንን ብህውከት ዝፍለጥ ከባቢ ምብራቅ ኣፍሪቃ መርአያን ሰላምን ምድግጋፍን’ዩ ዝበሉ አቶ መለስ አለም ዕላማ’ቲ ዑደት ነቲ ዝነበረ ናብ ክብ ዝበለ ብርኪ ምስግጋር’ዩ ብምባል አብነታት ጠቂሶም።


text:
ላዕለዋይ ልኡክ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስቲያን ደቡብ ሱዳን ከተማ ጁባ ናይ ሥራሕ ምብጻሕ ፈጹሙ ተመሊሱ!
ኣብዚ ካብ ዕለት 20 መጋቢት 2009 ዓ.ም. ዝጀመረ ናይ ሓደ ሰሙን ሓዋርያዊ መንፈሳዊ ተልእኮ፦ ኃላፊ ክፍሊ ኣገልግሎት ካህናት ሊቀ ካህናት ሳሙኤል ጸጋይን ኃላፊ ወፃኢ ዝምድናታት ቀሺ በረኸት ኪዳነን ዘሳተፈ ኮይኑ፡ ኣብ ከተማ ጁባ ኣህጉራዊ መዓርፎ ነፈርቲ ምስ በጽሐ፡ ክቡር ኣምባሳደር ዮሓንስ ተክለ ሚካኤል ኣባላት ሰባኻ ጉባኤን ብኽብሪ ተቐቢሎሞም።
ላዕለዋይ ልኡኽ ቅዱስ ሲኖዶስ ምስ ክቡር ኣምባሳደርን ምስ ኣቦ መንበር ሰበኻ ጉባኤን ኣባላትን ከምኡ’ውን ውሉደ ክህነትን ሕዝበ ክርስቲያንን ብምርኻብ ብዛዕባ ህልዊ ጉዳይ ቤተ ክርስቲያንን ኣገልግሎትን ጥርናፈ መንእሰያት ትምህርቲ ሰንበት ብሰፊሑ ተዘራሪቡ።
ብተወሳኺ ላዕለዋይ ልኡኽ ቅዱስ ሲኖዶስ ብዕለት 24 መጋቢት 2009 ዓ.ም. ኣብ ጸሎተ ቅዳሴ ብምስታፍ፡ “ኵሎም ዝኣመኑ ብሓደ ልብን ብሓደ ሓሳብን ነበሩ” ዝብል ጥቕሲ መሠረት ብምግባር ስብከት ሂቡ። ቀጺሉ’ውን ቅዱስ ሲኖዶስ ድኅሪ ገምጋም ጕዕዞ 20 ዓመት ዝፈጸሞም መንፈሳዊ ሥርሓትን መጻኢ መደባትን ብዝርዝር ንተሳተፊ ሕዝቢ ገሊጹ።
ላዕለዋይ ልኡክ ቅዱስ ሲኖዶስ፡ ሓዋርያዊ ዑደቱ ብዕለት 25 መጋቢት 2009 ዓ.ም. ፈጺሙ ምስ ተመልሰ፡ ብዕለት 29 መጋቢት 2009 ዓ.ም. ጸብጻብ ዑደቱ ናብ ቅዱስ ሲኖዶስ ከምዘቕረበ ተፈሊጡ ኣሎ።
ከምዝፍለጥ ኣብ ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስቲያን ከተማ ጁባ ዝግልገሉ ኤርትራውያን ልዕሊ 30 ውሉደ ክህነትን ኣስታት 10 ሺሕ ምእመናንን ምእመናትን ኣለዉ።


text:
ኣኼበኛታት፡ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ዝርከቡ መንእሰያት፡ ናይ ገዛእ ርእሶም ምትእስሳር ክህልዎም ወሲኖም። ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ከኣ፡ ወከልቲ ናይ ምትእስሳር ኣብ ጀርመን ኣውስትርያን መሪጾም።
ከምኡ ውን፡ መንእሰያት ሰልፊ ሰዲህኤ፡ ምስ ኵሎም ኤርትራውያን መንእሰያት ዝምድናታቶም ከደልድሉ ኣገዳስነቱ ዕዙዝ ምዃኑ ኣስሚሮምሉ።
ዶክተር ኣክሊሉ ግርማይን ወይ ፈቨን ግዴዎንን ዝርከብዎ ልኡኽ፡ ኣብ ከለን ዑደት ከካይድ ምዃኑ ተፈሊጡ ኣሎ። እዚ ብጀርመን ዝጅምር ዘሎ ዑደት ንካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ ውን ዝዓምም ክኸውን ምዃኑ ዝመጸና ሓበሬታ ወሲኹ ኣብሪሁ።
ኣኼባ፡ ነቲ ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብ መላእ ዓለም ዘካይድዎ ዘሎ ኣንጻር ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራ ዘቕንዐ ሰላማዊ ሰልፍታት ክብ ዝበለ መጐሱ ገሊጹ።
Y
ኣኼባ መንእሰያት ሰዲህኤ ኣብ ናይ ትማልን ቅድሚ ትማልን ውዕሎኡ፡ ንመበል 21 መዓልቲ ናጽነት ከምዝጸንበለን፡ ሃለዋት መንእሰያት ኤርትራን መንእሰያት ሰዲህኤ ከመይ ከምዝመስል ከምዝገምገመን፡ ብዛዕባ ንጥፈታት ሰዲህኤ ኣብ ዝሓለፉ 10 ኣዋርሕ ከምዝተመያየጠን ተሓቢሩ ምንባሩ ዝዝከር ኢዩ።


text:
እቲ ዕሉል… ከሪቡ!!
ሓደ ካብቶም ቀንዲ ሕልና ኣልቦ መጋበርቲ ኢሳይያስ ዝነበረ፡ ሓላፊ ቤት ማሕዩር ትሕቲ ምድሪ ዒራዒሮ፡ ሌ/ኮ ኢሳቕ ኣርአያ ወዲ ሓኪም ሞይቱ ኣሎ፡፡ እዚ ዜና ንዓይ ከም ሳክቲዝም ብሓደ ገጽ የጉህየኒ፡ ብካልእ ገጽ ከኣ የሕጉሰኒ፡፡ ዝጉህየሉ ምኽንያት፡ እዚ ሙሉኽ መጋበርያ ኢሳይያስ፡ ንኣስታት 17 ዓመታት ሓላፊን ሓላዊ ልዳትን ዒራዒሮ ስለዝነበረ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ዒራዒሮ ዝጸረቶም ሕድሕድ ሚስጢራትን ኩነታት መቕዘፍቲ እቶም እሱራት ዝምልከት፡ ሙሉእ ሓበሬታ ሒዙ፡ ናብ መቓብር ብምውራዱ ኢዩ፡፡ ብካልእ ወገን ብሰንኪ ዝፈጸሞም ግፍዕታትን ጨካን ኣተኣላልያ እሱራትን፡ ውዒሉ ሓዲሩ ወዲ ሓኪም፡ ብደው ናብ ጽላለ ኣምሪሑ በቢዕለቱ ናይ ቅድስተ-ማርያም መድሓኒት እንዳተጠቐመ፡ ግዳይ ሕማማት ሽኮርያን ደም ብዝሕን ኮይኑ ስለዝጸንሐ ኢዩ፡፡
በቲ ዘኹርዕ ስርዓትን ያታትናን ንመዋትን ንሬሳን ልዑል ክብሪ ኣለኒ፡፡ እንተኾነ ኣርኪብናሎም ብምእኹል ሕጋዊ ኣገባብ (due process of law) ክቕየዱን ክፍረዱን ዝግበኦም ሰባት፡ ምስ ኣባጓይላ እንከለው ብሰንኪ ባህሪያዊ ሓደጋን ሕማማትን ክቕዘፉ እንከለው ከም ሰብ “ጋሕ ይበሉ” ዝብሉ ዜጋታት ኣለው፡፡ ብዝኾነ እዚ ካብቶም ቀንዲ ዕሉላት ኣቐበልቲ ዘረባን ደገፍቲ ኢሳይያስን ዝነበረ ወዲ ሓኪም፡ ካብ 2013 ንደሓር ብስነ-ኣእምራዊ ጭንቀትን ብካልኦት ሕዱር ሕማማትን ክሳቐ ጸኒሑ እዩ፡፡ ብፍላይ ስሙ ሓደ ግዜ ምስተፈለጠ ዳርጋ “ወጺኻ ብሰላም እቶ” ዝብሎ ሰብ ስኢኑ፡ ካብ ሰባት ተነጺሉ፡ በይኑ ከህተፍትፍ ይረአ ነይሩ፡፡
ሕማሙ ኣዚዩ ምስ ተጋደደ፡ ኣብ መወዳእታ ሓወይ ኢሉ ዝጽውዖ “ብርሃነ” ዝተብሃለ ሰብ፡ ካብ ኣመሪካ ጸዊዑ ንዝተወሰነ ግዜ ክኣልዮ ጸኒሑ፡፡ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ምስ ኩሉ ሕማማቱ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ጥራይ ክሕከም ብምውሳኑ፡ ነዊሕ እዋን ንዘይጠቅም ሕክምና ኣብ ኢናኢል ክመላለስ ጸኒሑ፡፡ ኣብ 2015 ንዓዲ ጥልያን ከይዱ ክሕከም ንቤ/ጽ ፕረሲዳንት ብተደጋጋሚ ሓቲቱ ኣይተፈቕደሉን፡፡ ኣብ መወዳእታ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ብሓለዋ ኣባላት ሃገራዊ ድሕነትን ገለ ኣባላት ኤምባሲ ኤርትራን ኣብ ሱዳን ከይዱ ክሕከም ወሲንሉ፡፡ ኣብ ሱዳን ክመላለስ ድሕሪ ምጽንሑ ሕማሙ ተጋዲዱ በቲ ዕለት ሞይቱ፡፡
ከም ሳክቲዝም፡ ኣብዚ ሕጂ ኮይነ፡ ንወዲ ሓኪም ክዝክር እንከለኹ፡ ብዙሕ ሓሳባት ቅጅል ይብለኒ፡፡ ኣብ እዋን ኩነታት ምስ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኮር 491 ካልኣይ ብርጊድ (ድሓር ክ/ሰ 29)፡ ክሳብ ኣዛዚ ብርጌድ በጺሑ ነይሩ፡፡ በቲ እዋን ሓደ ካብቶም ንኢሳይያስ ቀጻሊ ወረ ዘመላልሱ ማእከለዎት ሓለፍቲ እዩ ነይሩ፡፡ ብፍላይ ብዛዕባ ኣዘዝቲ ኮራትን ካልኦትን ዘምጸኦ ዝነበረ ቆሎ ጥጥቖ ዘረባታት፡ ደሓር ተጸብጺብሉ ማዕረ “እሙን ኢሳይያስ” ተቖጺሩ ሓላፊ ቤት ማእሰርቲ እምባትካላ/ዒራዒሮ ኮይኑ ተመዚዙ፡፡ ድሕሪ ምቕያድ ኣባላት ጉጅለ 15 ካብ ምብጻሕ እሱራት ናብ ዒራዒሮ ጀሚሩ፡ ኣብ ነፍሰወከፍ ንጥፈታት ዝተሳተፈ ጉድን ኣበር ጉድን ዒራዒሮ ኣንዳዕዲዑ ዝፈልጥ ሓላፊ ኔሩ፡፡
ኣብ ዒራዒሮ ዝእዝዞም ክልተ ሓይልታት ሓለዋን ስታፍን ነይሮምዎ፡፡ ብባህሪ ኣዚዩ ጨካን፡ ፈታዊ ነብሱ፡ ሕድገት ዘይፈልጥ ሰብ እዩ፡፡ ብፍላይ ማዕረ ሓደ ጀነራል ኮይኑ ብቐጥታ ምስ ኢሳይያስ፡ ውጩን ፍሊጶስን ክራኸብ ምስ ጀመረ ሙሉእ ብሙሉእ ብብድዐ ተመሊኡ “መን ከማይ” ክብል ጀሚሩ ነይሩ፡፡
ኣብ ዝሓለፉ 17 ዓመታት ዒራዒሮ ከም ናይ ገዛእ ርእሱ ደሴት ተጠቒሙ፡ ካብ እሱራት መሻርፍ ክሰርቕ፡ ካብ ሕርሻን ጤለበጉዕን ክለቓቕም፡ ኣባላት ኣብ ዘይገበኖም ከእቱን ከጋፍዕን ዝጸንሐ ሓላፊ እዩ፡፡ ጉዳይ ዒራዒሮ ዝምልከት ሓበሬታ ብቐጥታ ናብ ፕረሲዳንት ብምድዋል ሰሙናዊ ይሕብሮ ነይሩ፡፡ ክሳብ ዕለተ ሞቱ ኣብ ትሕቲ ዕቱብ ስውር ምክትታል ሓለዋ ውሽጣዊ ጸጥታን፡ ክፍሊ ጠለፋን ዝነበረ ወዲ ሓኪም፡ ናይ ውልቁ ብ07127022 ዝተመዝገበ ቁጽሪ ቴሌፎን ዝነበሮ ኮይኑ፡ ምስ ፕረሲዳንት ዝራኸበላ ቁጽሪ ድማ 07110908 ትብል እያ፡፡ በዚ ኣጋጣሚ ኣብ ዒራዒሮ ዝተመዝገባ ቁጽሪ ቴሌፎናት ንናይ ወዲ ሓኪም ሓዊሱ ብጠቕላላ 4 እየን፡፡ እተን ዝተረፋ ብ07110902 ዝተመዝገበ ናይ ካልኣዩ ወዲ ሓኪም ዝነበረ ትለንተ ተስፋኣለም ሃብተን ብ07224808 ዝተመዝገበ ናይ ኣብርሃለይ ግደ ዝተብሃለ ስታፍ ቁጠባ እየን፡፡
ወዲ ሓኪም ካብ ዒራዒሮ ብዝረኽቦ ኣታዊታት፡ ብጀካ ኣብ ኣስመራ ዝተወገነሉ ገዛ፡ ኣብ ዱባሩባ ውን ሰሪሑ እዩ፡፡ ኣብ ከባቢ ዒራዒሮ ኣብ ሓለዋ ካብ ዝነበሩ ኣፍረይቲ ትካላት እንዳ 32 ዝተረከቦ ሕርሻ ተጠቒሙ፡ ብናጻ ጉልበት ኣባላት ሓለዋ ዒራዒሮ፡ ኮሚደረ፡ ዕፉን፡ ኣራንሺ፡ በርበረ፡ ሌሚንን ማንጉስን ኣፍሪዩ ንውልቁ ይጥቀም ነይሩ፡፡ ኣብ ዒራዒሮ ብኣባላት ዝጓሰያ፡ ልዕሊ 60 ጤለበጊዕ ብምፍራይ ከምኡ ውን ድኳንን ቢሊያርዶ ከፊቱ ከም ድላዩ ክጥቀም ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ነቶም ኣባላት እንዳጎጃጀለ ገሊኦም ናይ ባዕሉ መሳርሕቲ፡ ገሊኦም ድማ በቢእዋኑ “ፕረሲዳንት ስጉምቲ ክወስደልካ ኢዩ” እንዳበለ ብምፍርራሕ ግዳይ ሕማማትን ነብሰ ቅትለትን ገይርዎም ኢዩ፡፡ ነፍሰወከፍ ምንቅስቓስ ወዲ ሓኪም እንዳፈለጠ ከምዘይፈለጠ ክሓልፎ ዝጸንሐ ኢሳይያስ፡ ምስ ሓመመ ከኣ ዕቱብ ምክትታል ክግበረሉ ኣዚዙ ኢዩ፡፡
ክቡራት ኣንበብቲ!!
ኣብ ገለ ምንጭታት ካብ ዝረኸብኩዎ ንወዲ ሓኪም ዝምልከት ሓበሬታ ወሲኸ ጽሑፈይ ክዛዝም፡፡
- ወዲ ሓኪም ኣብ ዒራዒሮ ከም ድላዩ ዝእዝዞም ተስፋጽዮን ኣስገዶምን ተስፋይን ዝተብሃሉ ክልተ ስታፋት ሕክምና፡ 4 መገብቲ፡ 2 ሓለውቲ ጥሪት (ትንስኡ ተወልደን ስዩም ስቲፋኖስን ዝተብሃሉ) ነይሮምዎ፡፡
- ብስንኪ ታህዲድን ምፍርራሕን ክልተ ኣባላት ሓለዋ ጭንቀት ጌሮም፡ ነብሰ ቅትለት ከምዝፈጸሙ (ተኸስተ መረጸ ወዲ ማይ ጻዕዳን፡ ተስፋይ ገብሪሂወት ወዲ ገዛ ሓምለ) ከምኡ ውን ብዙሓት ኣባላት ከም ዝሃደሙ ገሊጾም፡፡
ብሓፈሻ ብዕለት 26 ዝተበሰረ ሞት ወዲ ሓኪም፡ ብዙሕ መልእኽቲ ኣለዎ፡፡ ብሓደ ገጽ ኣባጓይላ ኢሳይያስ፡ እቲ ቀንዲ ምንጪ ሓበሬታ ዒራዒሮ ሚስጢር ከየዝሮቋ ምእላዩ ዘቕስኖ ኮይኑ፡ ብካልእ ገጽ ከኣ ኣብ ዒራዒሮ ዝርከቡ ኣባላት ሓለዋ፡ ድሕሪ ሞት ወዲ ሓኪም፡ ኢሳይያስ ኩሉ ጉዳይ ዒራዒሮ ብትም ሕትም ክኸድኖ ይኽእል እዩ፡ ካብ ዝብል ንዖኦምን ነቶም ዝተረፉ ፍቕዲ እሱራትን ብኣልማማ ከየጥፍኦም ልዑል ስግኣት ከሕድሩ እዮም፡፡
ብዝኾነ ኣብ ልዕሊ መሬት፡ ሕልና ዘለዎ ወዲ ሰብ ክጸሮ ዜክእል ግፍዕታትን ስቓይን ዝፈጸመን ዝረኣየን፡ ዕሉል ሓላዊ ልዳት ዒራዒሮ ንሓንሳብን ንሓዋሩን ዓሪቡ ኣሎ፡፡


text:
ሪፓብሊካዊ ፕሬዝዳንታዊ ሕፁይ ዶናልድ ትራምፕ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ኦሃዮ ኣብዘካየድዎ ወፍሪ ኣንፃር ግብረ ሽበራ ፖሊሶኦም ኣቕሪቦም። ትራምፕ ነዚ ዘቕርቡ ዘለው ሓላፊ ወፍሪ ምርጫኦም ምስ ሩሲያን ዩክሬይንን ንግዳዊ ርክብ ነይሩዎም ዝብል ምርመራ ይካየድ ኣብ ዘሎ እዋን እዩ ።
ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ያንግስታውን ኦሃዮ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ: ዳዕሽ ናብዚ ብርኪ እዚ ክዓቢ ዝገበሩ ፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማን ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢኦም ዝነበራ ሂላሪ ክልንቴን እዩ ክብሉ ደጊሞም ነቒፎምዎም። ንሶም እንተተመሪጾም ንዳዕሽ ክስዕርዎም ምዃኖም ድማ ኣፍሊጦም።
" ምስ ናይ ጆርዳን ንጉስ ዓብዱላህ፣ምስ ናይ ግብፂ ፕሬዝዳንት ዓብድል ፋታሕ ኣል-ሲሲን እዚ ናይ ሞት ስነ ሓሳብ ክጠፍእ ኣለዎ ኢሎም ምስዝኣምኑ ካልኦትን ክንተሓባበር ኢና።ኣብዚ ሓድሽ ወፍሪ እዚ ምስ ኔቶ እውን ብቐረባ ክንሰርሕ ኢና" ኢሎም ዶናልድ ትራምፕ።
ትራምፕ ናይ ምርጫ ሓላፊኦም ፓል ማናፎርት ምስ ሩሲያ ጥቡቕ ርክብ ከምዘለዎ ምስ ዝፍለጥ ናይ ዩክሬይን ፓርቲ ንግዳዊ ርክብ ነይሩዎም ንዝተብሃለ ሪኢቶ ኣይሃብሉን።
ማናፎርት ካብቲ ፓርቲ ዝኾነ ይኹን ክፍሊት ኣይተቐበልኩን እንተበሉ እውን ምስ ሩሲያ ዝነበሮም ሕሉፍ ንግዳዊ ርክባቶም ይምርመር ኣሎ።
ሂላሪ ክልንቴን እውን ትማሊ ሰኑይ ኣብ ፔንስልቬኒያ ወፍሪ ኣካይደን።ምኽትል ፕሬዝዳንት ጆባ ባይደን ምስአን ነይሮም።
ኣብቲ ኣጋጣሚ ጆ ባይደን: " ናይ ትራምፕ ሓሳባት ኣዚዩ ጌግ ጥራሕ ከይኮነስ ሓደገኛን ዘይኣሜሪካዊን እውን እዩ።ትፈልጡ ኢኹም፤ንሕገ መንግስትና ዘለዎም ዝለዓለ ድንቁርና ዘግሃደ እዩ።ኣብ ኢድ ኣሸበርትን ፕሮፕጋንድኦምን ምፅዋት እዩ ዝኸውን" ኢሎም።
ኣብ ቀረባ ብመሰረት ዝተኻየዱ ሃገራዊ መዕቀኒታት ሪኢቶ ህዝቢ ብማእኸላ ሂላሪ ክንልቴን ብኣስታት ሸውዓተ ምእታዊ ንዶናልድ ትራሞ ይመርሐሞ ኣለዋ።


text:
ኣካያዲት ሽማገለ ሽወደናዊ ኤርትራዊ ባህላዊ ምሕዝነት ማሕበር (ኤርትራ ኣብ ልብና) ብዕለት 16 ግንቦት 2018 ዓ.ም.ፈ. ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ካብ ሰዓት 15.00 ክሳብ 16.00 ምስ ከንቲባ ከተማ ዮተቦርግ ኣን ሶፊ ሀርመንሶንን ምስ ፖሊቲካዊ ሰክረተር ኣብ ስራሕትን ትምህርትን ንሓደስቲ ስደተኛታት ተቀማጦ ዮተቦርግ መንእሰይ ዮሴፍ ኣካር ኣገዳሲ ምይይጥ ኣካይዶም።
ኣቦ ወንበር ማሕበር ሽወደናዊ ኤርትራዊ ባህላዊ ምሕዝነት ኣቶ ቶማስ ማንግሶን ድሕሪ ዕላማን ንጥፈታት ማሕበር ንሓደስቲ ኤርትራውያን ዝህብዎ ነጻ ኣገልግሎት መእተዊ ገይሩ 5ተ ኣገድስቲ ንኤርትራውያን ዘሸግሩ ዘሎዉ ሕቶታት ማለት፡
1. ጉዳይ ስእነት መንበሪ ገዛቲ።
2. ጉዳይ ምጥርናፍ ስድራቤትን መሰናኽላቱን።
3. ጉዳይ ናይ ሃገር ሽወደን መንነት ንምርካብ ዝጥለብ ዘሎ ግዳዴ ።
4. ጉዳይ ጌጋታት ተርጎምቲ ደገፍቲ ህግደፍ ኣብዚ ከተማ።
5. ኣብ ምትእትታው ዝርከብ ብደረጀ ኤውሮጳ ዝብል ናይ ስደተኛታት ሓዲስ ሕጊ ….. ንኩሎም ንኤርትራውያን ቀዋሚ ፍቅድ ዝተዋህቦም ዝጋጠሙ ዘሎዉ ሽግራት ሓቢሩ። ቀጺሎም ሓው ጸሃየ ቀለታ ሓው ኣምጀድ ያስሲንን ኤርትራውያ ብብዝሒ ኣብ ሳልሳይ ቦታ ከም ዝኾኑን ነዚ ዘከተለ ከኣ ኣብ ሃገርና ዘሎ መሪር ሓደገኛ ግጉይ ምምሕዳርን ከቢድ ሃለዋት ህዝቢ ኤርትራ ንቡርን ብዘይ ብቅሳነት ይነብሩ ከም ዘየለዉ ብግብራዊ ጭብጢ ተረኽቦታት ብምጥቃስ ኣብሪሆም። ከንቲባ ከተማ ዮተቦርግ ኣን ሶፊ ምስ ኤርትራውያን ቦኽሪ ርክባ ምኻኑን ብተገዳስነት ማሕበር ንጥፈታቱን ኣድኒቃ ንዝቀረቡ ሕቶታት ንዓኣ ሓደስቲ ምኳኖም ሓቢራ ምስ ዝምልከተኦም ብዝከኣላ ኣብ ግምት ከተእትዎ ምዃና ቃል ኣትያ ኣብ ዝኽሪ መዓልቲ ናጽነት መበል 27 ዓመት እውን ደስ እናበላ ክትሳተፍ ምኻና ሓቢራ። መንእሰይ ዮሴፍ ብወገኑ ርክብ ኤርትራውያን ንሳልላይ ጊዜ ምዃኑ፡ ምስ ዮናስ ኣተንዩስ ሓላፊ ናይ ትምህርትን ስራሕን ቅድሚ ሕጂ ርክብ ከም ዝተገብረ ሓቢሩ፡ ገለ ካብኡ ኣፍልጦ ከም ዘሎዎን ብጉዳይ ናይ ሽግር ገዛ ልዕሊ 60.000 ገዛውቲ ክህነጽ ምምሕዳር ከተማ መዲቡ ከም ዘሎን፡ ቋንቋ ቀሲምካ ንስራሕ ምርካብ ሽግር ከም ዘየሎ ኣብሪሁ። ኣብ መደምደምታ ገለ ገለ ሕቶታት መሊሱ ንቀጻሊ ተማሳሳሊ ርክብ ክቅጽል ተላብዩ። ኣቦ ወንበር ቶማስ ማንግሶን ንምምሕዳር ክተማ ዮተቦርግ ንጽቡቅ ኣቃባብላን ተገዳስነትን ኣመስጊኑ ኣኼባ ተዛዚሙ።