text:
ዕለት፡ 18/10/2008 ዓ.ም.ፈ
ኣፈናዊ-መጽናዕቲ
ህሉዉ ኩነታት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ህዝባዉን መንግስታዉን ጽላታት።
መእተዊ፡
ነዚ ኣፈናዊ-መጽናዕቲ’ዚ ንምክያድ ካብ ዝገደደና መሰረታዊ-ድፊኢት ህሉዉ ኩነታት ሃገርናን ህዝብና እዩ። ኣብ ነፍስ ወከፍ መድረክ፡ መድረኽ ዝጠልቦም ኣፍሉጦን ገምጋማትን ክህልዉና ኣድላይ እዩ። ጽጹይን ብቁዑን ኣፍልጦ እንተዘይሃሊና፡ ነቲ መድረኽ ዝፈጠሮም ብድሆታትን ክንሰግሮምን ክንፈትሖም ኣኻእሎ ኣይክህሉን እዩ። ነዚ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚ ከነጽንዕ ኣብ ዝነቀልና እዋናት፡ ነቲ ኩነታት ብዉድዓዉነትን መርትዕኦታትን ክንጥምቶ ምስ ገዛእ-ነብስናን ሕልናናን ቃል-ኪዳን ኣቲና ስለዝጀመርናዮ ብተኻእለ-መጠን ካብ ባዕላዊ ስምዒታት፡ ምናልባትነት፡ ተኽእሎታት ሪሕቕና ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቅታትን ክዉንነት ክንጥምት መሪጽናን ፈቲናን ኢና።
ካብ ተሞክሮና ከም ዝተማሃርናዮ ብቕርሕንትን እንክሒራነትን፡ ብግዝያዊ ስምዒታትን ጸቢብ ኣታሓስባታት፡ ብህርፋን ፖሎቲካዊ ስልጣንን ትሕተ-ሃገራዉነት፡ ብጥልመትን ዑሱብነት፡ ብሳሓቦ-ጓትቶ ዘለዎ ሓሳብን ግብር፡ ብሃታሃታን ብዘይ ጽፉፍ መጽናዕት፡ ብመላእ ኣፍልጦን ብዘይ ኣፍልጦን እትነቕሎ ንቕሎ ቃልሲ፡ ፍሕት ከብል ከምዘይክእልን ህዝቢ እዉን ከምዘይስዕቦን ሩዱእ እዩ። ካብዚ ጭቡጥ ታሪኻዊ ተሞክሮ ብምንቃል ቁንዑ መስመርን ብልሓት ክዉሰድ ከምዘለዎ ብዘይግብዝና ሪዕምናሉ ኣሎና።
ኣብዚ ኣዝዩ ከቢድን ሓድሽ መድረኽ፡ መድረኽ ናይ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነት፡ ምርግጋጽ ግዝኣተ-ሕጊን ፍትሕን፡ ምህናጽ ቅዋማዊ ሃገራዉን ዲሞክራስያዉን ስርዓት፡ ምህናጽ ድልዱል ምጣኔ-ሃብት፡ ምርግጋጽ ምጣኔ-ሃብታዊ ሓርነትን ማዕርነታዊ ኣማቓርሓ ሃብቲ ሃገር፡ ምህናጽ ማሕበራዊ ፍትሕን ምምዕባል ሃገራዉን ዲሞክራስያዊ ባህሊ፡ ምሕላዉን ምርግጋጽ ልዕላዉነት፡ መጻኢ ጉዕዞና ብብቕዓት ዘለለየን ዘዕዉትን ሰፊሕ ዓሚቕን ኣፍልጦን መንቀልን ክህልወና ስለዝግባእ ነዚ ኣፈናዊ መጽናዕት ከነካይድ ተቀሲብና ኢና። እዚ ኣፈናዊ-መንቀሊ’ዚ ኣብ ምልላይ እቲ ዘሎ ህሉው ኩነታት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ህዝባዉን መንግስታዉን ጽላታትን ዘሎ ብዶሆታት ብንጹር ከነልልዮ ስለዘኽእለና፡ ንሕናን ህዝብና ብዛዕባ’ቲ ክንበጽሖ እንደሊ ሽቶ ንጹር ሓባራዊ መረዳእታን ራእይ ከነጥሪ የኽእለና እዩ ዝብል ግምታት ኣሎና።
እዚ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚ ኣብ ሓንቲ ንጽል ዓባይ ዛዕባ ዝተኾረ ኮይኑ ን 11 ንኡሳን-ዛዕባታት ዝጣሕመሰት እያ። ምስ እዛ ኣፈና-መጽናዕቲ’ዚኣ ክጽንዓ ዝግብኣን ካልኦት ዓበይት ዛዕባታት እዉን ኣለዋ። ንሳተን ድማ እዘን ዝስዕቡ ዛዕባታት ክኾና ግምታት ኣሎና፡-
1. ብፍላይ መንቀሊኡ ኣጋባብ ኣታሓሕዝኡን ኣፋታትሕኡን ግርጭታት ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ብሓፈሻ ድማ ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብዝምልከት ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።
2. ሓፈሻዊ ኩነታት ዓለምና፡ ብፍላይ ድማ ዞባ ማእከላይ ምብራቕ ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።
3. ብፍሉይ ንባህርያት ፖሎቲካዊ ስርዓተ ህ.ግ.ደ.ፍን መራሕቱን ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።
4. ንሃለዋትን ኩነታት ተቃወምቲ ፖሎቲካዉያን ዉድባት ኤርትራ ብዝርዝርን ንጹር ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ።
5. ንኩነታት መንእሰይን ኣብ ደገ ዝነብር ህዝብና ዝዳህሰሰ መጽናዕቲ ክካየድ ኣለዎ።
እዛ ሕጂ ብኣና ተጸኒዑ ዘሎ ኣፈናዊ-መጽናዕቲ’ዚኣ ብዘይ እተን ኣቀዲምና ብዝርዝር ዝገለጽናየን ክጽንዓ ኣለወን ዝብል ግምታት ዘሎና ዛዕባታታ ንበይና ፈጺማ ክትሰርሕን ኣብ ሩጡብ መደምደምታን መንቀሊን ከተብጽሕ እትኽእል ኣይኮነትን። ንመረዳእታ ሓደ ሓኪም ሳላጣ ተመገብ ካብ ሒዝካ ዘሎ ሕማም ክትሓዊ ኢሉ እንተኣዚዝልካ፡ ትሕዝቶ ናይቲ ሰላጣ ድማ ቆጽሊ ሳላጣ፡ ሽጉርቲ-ቀይሕ፡ ጸብሒ-ኣቡን፡ ቐጠልያ ጉዕ-በርበረን ሌሙንን እንተኾይኑ እዚ መሪርኒ እዚ ጥዒምኒ ተባሂሉ ካብቲ ዝተኣዘዘ ትሕዞት ዝንከን ወይ ዝዉሰኽን እንተኾይኑ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ዘለዎ እዩ። ካብ ኣሉታ ኣባጋግሳን ገምጋማትን ክንናገፍንም ቁኑዕ ዝኾነ መሰረተ-ሓሳባት፡ ስትራተጂ፡ ስልቲ ከነማዕብል ንኹሉ ዉሽጣዉን ግዳማዉን ብድሆታትና ቁኑዕ ሚዛንን ጹጹይ ኣፍልጦ ምስ እንዉንን ዝህልወና’ዩ።
እቲ ዝሕሰብ ዘሎ ክጽናዕ ዘለዎ 5 ዓበይቲ ዛዕባታት ብሓደ ፈሊጥ ወይ ፖሎቲካዊ ጉጅለ ጥራይ እንተተጸኒዑ፡ ኣዝዩ ጸቢብን ናይ ሓደ ፈሊጥ ወይ ጉጅለ ኣራኣእያ ዝገዝኦ ስለዝኸዉን፡ ኣብ ሓደ ዓቢ መምከኺ ቁራዕ ክኣትዉ ዝግብኦም ናይ ካልኦት ኣታሓስስባታት ዘየእንግድ ስለዝኸዉን፡ ካልኦት ፈሊጣን ወይ ፖሎቲካዉያን ጉጂለታት ወይ ምእትኽኻባት ክዓምዎ ተመራጺ ይኸዉን። እቲ ተበግሶ ድማ ንዕዖም ይሕደግ። ህሉዉ ዉሽጣዉን ግዳማዉን ሃለዋትና ምፍላጥ ፍርቂ ፍታሕ ናይ እንኸዶ ጉዕዞ ማሕበራዊ ሰዉራ ስለዝኾነ፡ ዝተፈላለዩ ፖሎቲካዉያን ምትእኽኻባት ዉልቐ ፈሊጣን ዘጽንዕዎ ኣፈናዊ-መጽናዕትታት ከም መበገሲ መዛተይ ሰነዳት ተወሲዱ፡ ብእብረ ይዝተየሉን ይካትዑሉን እሞ፡ ከም ሳዕቤኑ ኣብ ነፍስወከፍ ዛዕባ ሓፈሻዊ ሓባራዊ መረዳእታን ዕግበታትን ምስ ኣጥረዩ፡ ቀጺሉ ንዝዓገቡሉን ሓባራዊ መረዳእታ ዝበጽሕሉን ብኸመይ ዝኣመሰለ ኣታሓስሳስባ፡ ስትራተጂ፡ ስልቲ፡ ኣዋዳድባ…ወ.ዘ.ት ክንቃለሶ ይክኣል ንዝብል ቀንዲ ሕቶ ክምልሱ ስለዝኽእሎም፡ ንኹሉ እቲ ጸቢብን ከፋፋልን ስምዒታት ዝሰገረ፡ ኣዝዩ ጽኑዑን ገፊሕን ሱሙር ሃገራዉን ዲሞክራስያዉን ቃልስታት ከካይዱ ይኽእሉ እዮም።
ተስፋ ንገብር መንቀሊና ዕላማና ተሞክሮናን ዝበጻሕናዮ ገምጋም ንነፍስወከፍ ነባቢ ንጹር ክኸዉን። ንኩሉ ነባቢ ክንምሕጾኖ እንደሊ ቁምነገር እንተሃልዩ፡ እዛ መጽናዕቲ እዚ’ኣ ናይመጨረስታን በቓ ዘበለት ከምዘይኮነ ክትዝርዘርን ክትፍተግን እትኽእል ሙኻኑ እዩ። የግዳስ ነቶም ኣድለይት ዝባሃሉ ንኡሳን ዛዕባታት ታሪካዊ መሰረት ባይታታት ዘስፈረትን ዘዉሓሰትን እያ። ሎሚ ጽባሕ ኣይኮነን፡ ትማሊ እዉን ሎሚ ስለዘይኮነ፡ ምስ ጊዝየ እቲ ህሉዉ ኩነታት ገሊኡ ኣብዛ ኣፈና-መጽናዕቲ ዘሎ ትሕዝቶ ሕሉፍ ታሪኽ፡ ገሊኡ ድማ ቀዋሚ ምቕይያር ዘየርኣየ፡ ገሊኡ ዝተፈትሔ ወይ ሰማይ ዝዓረገ…ወ.ዘ.ተ ክኸዉን ከምዝኽእል ኣብ ግምታት ክኣቱ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።
1.ሰብኣዊ ጸጋታት (ዓቕሚ) ኤርትራ፡
ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣስታት 4.6 ሚልዮን ዝግመት እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ 4,256,498 ሚልዮን ዝግመት ህዝቢ ይነብር ዝብል ግምታት ኣሎ። ሕጋዉያን ሙዙጉባት መንበሪ ፍቓድ ኣብ ካልእ ሃገራት ዘለዎም፡ ኣስታት 343,502 ዝግመት ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ስደት ዝነብር እዩ። እዚ ብዝሒ እዚ ምስቶም ዘይሕጋዉያን ኤርትራዉያን ስደተኛታት ወሲካ ክብ ክብል ከምዝኽእል ዘየጣራጥር እዩ። ብግምታት ድማ ኣስታት ፍርቂ-ሚልዮን ክግምገም ይክኣል። 2/3 ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ድማ ኣብ ገጠራት ዝነብር ኮይኑ፡ ኣስታት 60.5% ህዝቢ ኤርትራ ማሃይምነት ዘየጥፍኤ እዩ። ኤርትራ ብሰብኣዊ ዓቕሚ ምዕብልናኣ ብደረጃ ዓለምለኻዊ መዕቐኒታትን ቅድመ-ዕየራን፡ መበል 157/177 ካብ 192 ሃገራት ዓለምና እያ። ሰብኣዊ ገጽታ ኤርትራ ብጾታን ዕድመን ሓፈሻዊ ሚዛናት ንምጥራይ ነዚ ዝስዕብ መርትዕኣዊ ሰሌዳ ተዓዘብ።
ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ብሃርመናዊ-ቅርጻ (ምክፍፋል ብዕድመን ጸወታን ን2010ዓ.ም.ፈ.)
ኤርትራ፡ 2010 ዓ.ም.ፈ
ፍቕዲ ህዝቢ ኤርትራ ብዞባታት፡-
1. ዞባ ዓንሰባ 611,627
2. ዞባ ደቡብ 1,072,131
3. ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ 286,964
4. ዞባ ማእከል 766,534
5. ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ 599,304
6. ዞባ ጋሽ-ባርካ 917,938
ዕድማዊ ቅርጻ ህዝቢ ኤርትራ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ ብጥምረት ንምርኣዩ ኣብ ዝድለየሉ እዋናት ድማ ከምዚ ዝስዕብ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ ክግለጽ ይክኣል፡-
ሀ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ1 መዓልቲ ክሳብ 14 ዓመታት ዝዕድሜኦም 45% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።
ለ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ15 ዓመታት ክሳብ 64 ዓመታት ዝዕድሜኦም 52% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።
ሐ፡ ደቂ-ተባዕታይ/ደቂ-ኣንስተይት ካብ 65 ዓመታት ንላዕሊ 3% ካብ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ዘጣመሩ ይኾኑ።
እዚ ኣቀድም ኣቢልና ዝተጣሕመሰ ሓርፋፍ ዕድማዊ ቅርጻ ህዝቢ ኤርትራ ብሚእታዊት ኣሃዛዊ ጸብጻብ ዝሕብረና መስረታዊ ቁምነገር እንተሃልዩ፡ መብዛሕትኡ ሚእታዊት ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጽፍሒ-ትሕቲ ዕድሜ መንእሰይን ዝዛዘወ ምኻኑ እዩ። እዚ ማሕበራዊ-ጸጋ ብቀሊል ዝርኤን ዝግመት ኣይኮነን። ብኣንጻር እዉን ተዳራጊ መጠነ-ብዝሒ ደቂ-ኣንስትዮ እዉን ስለዘሎ፡ ግዴ ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይት ኣብ ምህናጽ ሃገርን ሃገራዉነትን፡ ኣብ ምርግጋጽ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝዓበየን ወሳኒን ግደን ክህልወን ምኻኑ የወክሰና። ዝኾነ ይኹን ማሕበራዉን ፖሎቲካዉን ለዉጥታት ኣብ ሃገር ኤርትራን ሕብረተሰብ ኤርትራ ምስ ዝድለ ድማ ብቡኽረት ግደ ደቂ- ኣንስተይት ክዕወት ከምዘይክእል ኣጉሊሑ የነጽረልና።
ኤርትራ ቀዳማይ ጸጋታታ ሰብኣዊ ዓቕምታታ እዩ። ሰብኣዊ ዓቕምታታ ብንጽፈት-ኣእምሮ እንዳስሓወ ይኸይድ ኣሎ። መብዛሕትኦም ዝላዓለ ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዝወነኑ ፈሊጣን ኤርትራዉያን ካብቲ 39.5% ማህይምነት ዘጥፍኤ ክፋል ሕብረተሰብ ኤርትራ እዮም። ዝወነንዎ ኣካዳምያዊ ዓቕምታቶም ኣብ ክንዲ ነቲ ዘምሃሮም ሕብረተሰብ ኤርትራ ተመሊሶም ዓስቡ ዝመልስሉ፡ ብዘለዎም ኣካዳምያዊ ዓቕምታቶም ኣብ ካልኦት ሃገራት ተቆጺሮምን ተሰዲዶምን ክነብሩን ክሰርሑ ይግደዱ ስለዘለዉ፡ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ጽንፈት-ኣእምሮ ኣካዳምያዊ ብቕዓት ዘለዎም ዜጋታት እንዳተራእየ ይኸይድ ኣሎ። ነዞም ሉዑል ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዘለዎም ፈሊጣን ኣባላት ሕብረተሰብና ክስደዱ ዝድሩኾም ዘሎ፡ ኣዝዮም ቡዙሓት ዉሽጣዊ ደራኺ ሮቛሕን ግዳማዊ ስሓቢ ሮቛሒታት እኳ እንተሃለዉ፡ እቲ ቀንዲ ሮቛሕ ግን ፖሊሲ እዚ ህሉዉ ፖሎቲካዊ ስርዓት ህ.ግ.ደ.ፍ ዘመንጨዎ እዩ። ንመረዳእታ ሓደ ፕሮፌሶር ወርሓዊ ደሞዙ 3500 ናቕፋ፡ ሓደ ተሓባባሪን ፕሮፌሶር 3298 ናቕፋ፡ ሓደ ሓጋዚ ፕሮፌሶር 2890 ናቕፋ፡ ሓደ ሌክቼረርን ተሓጋገዚኡን 2200 ናቕፋ ወርሓዊ ዶሞዞም እዩ። ብኣንጻሩ እዚ ሓደ ናይ ኮለኔል ቀዳማይ መዓርግ ዘለዎ ወትሃደራዊ መኮነን ወርሓዊ ደሞዙ 2,281 ናቕፋ እዩ። ስለዚ ኣብ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ፕሮፌሶር ወይ ዶክተር ምኻን ወትሃደራዊ ሞኮነን ምኻን ከምዘርብሕ ዝዓይነቱ መልእኽቲ የማሓላልፍን የስምዕን ኣሎ። ልዕሊ ኹሉ ግን ብዘይካ ዉሑዳን ብዉልቃዉነት ዝተገዝኡ ሓዲግካ፡ መብዛሕትኦም ከም ፈሊጣን ኣካላት ናይቲ ሕብረተሰብ መጠን፡ ናጻ ናይ ፈሊጣን ሓርነትን መሰላትን ስለዝተነፍጎምን ዝተሓሮሞምን፡ ሃገሮም ራሕሪሖም ክስደዱ ይግደዱ ከምዘለዉ ንጹር ክኸዉን ኣለዎ።
ምእንት ንጹር ስእሊ ወይ ኣፍልጦ ክህልወና፡ ኣብ ኣስመራ ዩኒቬርሲትይ ዝላዓለ ኣካዳምያዊ ትካል ናይ ሃገር ኤርትራ ዝነበረ፡ ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ኣባላቱ ዝነበሩ፡ ብመርትዕኦ ዘለዎ ስሌዳ ኣሃዝ ክንጥምቶም መታን ነዚ ዝስዕብ ሰሌዳ ተዓዘብ፡-
ሰለዳ1፡ ኣብ ኣስመራ ዩኒቬርስትይ ዝነበሩ ብዝሒ ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ካብ 1991/2 ክሳብ 2002/3
ኣካድያማዊ/ዓመት ኣካ/ማዓርግ ዶካትራ ኣካ/ማዓርግ ማስትሬት ኣካ/ማዓርግ ባችለር
1991-1992 8 38 16
1992-1993 13 59 15
1993-1994 14 48 25
1994-1995 31 57 29
1995-1996 49 56 43
1996-1997 62 56 65
1997-1998 94 64 79
1998-1999 95 67 69
1999-2000 97 81 72
2000-2001 102 77 67
2001-2002 121 61 74
2002-2003 112 74 58
ካብዞም 112 ኣካዳምያዊ ማዓርግ ዶክተርነት (PhDs) ዝነበሩ 47 ኤርትራዉያን ዜጋታት እዮም፡ እቶም ዝተረፉ ድማ ወጻእተኛታት እዮም ነይሮም። ምስ ምዕጻዉ ኣስመራ ዩኒቬርስትይ ኣብ 2006ን ቅድሚኡን ቡዙሓት ካብዞም ኣካዳምያዊ ፈሊጣን ንደገ ወጽዮም ከምዘለዉ ፍሉጥ እዩ። ኣስመራ ዩንቬርስት ካብ 1991-2003 ኣስታት 15,500 ተማሃሮ ንዝላዓለ ደረጃ ትምህርቲ ኣእንጊዱ። ካብዚ ብዝሒ እዚ ብልክዕ 10160 ተማሃሮ ንመበል 14 ጊዝይኣ ድሕሪ ናጽነት ኣመሪቃ። ካብዞም ዝተመረቁ 7096 ብዲግሪ፡ 183 ብኣድፋንስድ ዲፕሎም፡ 2234 ብዲፕሎም፡ 601 ድማ ብሰርቲፊኬት እዮም።
ሰለዳ 2: ብዝሒ ተሳተፍቲ ተማሃሮ ብጾታን ዝምረቕሉ ደረጃ ትምህርት ካብ 1991/92 ክሳብ 2002/03
እዞም ንማኣዲ ዝላዓለ ደረጃ ትምህርት ዝተኣንገዱ ሕጂ ኣበይ ኣለዉ? ኣንኳይዶ መማህራን እቶም ብእኦም ተማሂሮም ንዝላዓለ ደረጃ ማህደረ-ትምህርት ንደቡብ ኣፍሪቃ፡ ማእከላይ ምብራቕ፡ ኤዉሮፓ፡ ኣዉስትራልያ፡ ካናዳን ኣሜሪካን ዝተሰዱ እንተኾነ እዉን ካብቶም ትምህርቶም ወዲኦም ንኤርትራ ዝምለሱ ኣብ ዝተማህሩሉ ሃገር ወይ ካልኣይ ሳልሳይ ሃገር ዝተርፉ ይበዝሑ።
ምጣኔ-ወሊድ 38.62 ወሊድ/1000፡ ምጣኔ-ሞት 13.53 ሞት/1000 ኣብ ኤርትራ ኣብ ግምት ብምእታዉ መጠን ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ 2015 ዓ.ም.ፈ 5 ሚልዮን ክበጽሕ ትጽቢት ዝግበረሉ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ልዑል ኣካዳምያዊ ዓቕምታት ዘለዎ ዜጋ ንደገ ይዉሕዝ ስለዘሎ፡ ሩኡይ ምፍጋር ሰብኣዊ ዓቕምታት ከጋጥም ምኻኑ ጋህዲ እንዳኾነ ይኸይድ ኣሎ። እዚ ክባሃል እንኮሎ ግን ኣብተን ተመስሪተን ዘለዋ ኣብ ዉሽጥ ኤርትራ ኣካዳምያዊ ተግባረ-ኢዳዉን ኮሎጃት ተማሂሮም ዝምረቁ የለዉን ኣይኮነን። ዋላ እኳ በኣሽሓት ዝቁጸሩ ይምረቁ ይሃልዉ እንበር፡ ብሙሉእ ሓሳባቶም ኣሰር ናይቶም ቀዳሞት ዝተሰዱ ንክስደዱ መገድታትን ዕድላትን ሃሰዉሰዉ ካብ ምባል ሓንቲ ካልኢት እትኣክል ግዝየ ካብ ምሕሳብ ኣቛሪጾም ኣይፈልጡን እዮም።
ኣብ ኤርታራ እቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ክስተት ኣጋጢሙ ዘሎ መንእሰይን ፈሊጣኑን ተተማሒቖም ከም ፈትሊ እንተወጽዮም፡ ንቀጻልነት ፈትሊ ቃልሲ ዝዕትዕታ ናይ ለዉጢ ሓይልን ዕድመን ስለዘይህሉ ምድኻም ቃልሲ ንመሰረታዊ ለዉጢን ምድኻም ሃገርን ሕብረተሰብን ክስዕብ እዩ። ኩሉ ከነካይዶ እንደሊን እንናጣጠፈሉ ፖሎቲካዉን ማሕበራዉን ቃልስታት ድማ ነዚ ጸገማት እዚ ብግብኡ ዘለለየን: ድሉው መፍቲሒታቱ ከም ሓሳብን ኣካልን ዘዋደደን ክኸዉን ኣለዎ።


c: text/html

text:
መራሕቲ ቤተ-ጣማን ቤተ-ሚናስን፣መጀመርያ ተሻቂልና ነይርና ይብሉ
ኣብ ጉዳይ ገዳም ዋልድባ ኣማእኪሉ ዝላዓሉ ምስሕሓባትን ስክፍታታትን ብዝምልከት፣ንሓለፍቲ ማሕበራት ቤተ ጣማን ቤተ ሚናስን ከምኡውን ኣማሓዳሪ ወረዳ ማይፀምሪ ኣዘራሪብና‘ለና።
መንግስቲ ኢትዮዽያ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ኢትዮዽያ ዝትግብሮ ፕሮጀክት ሽኮር፣ንገዳም ዋልድባ ዝትንክፍ ድዩ ዝብል ኣሰሓሓብን ኣካታዕን ሕቶ ኣበጊሱ ኣብ‘ዚ ቅነ’ኳ ኣብ ማይ ፀምሪን ሽረን ኣኼባታት ተሳሊጡ‘ሎ።
መንግስታዊ ፕሮጀክት ሹኮር ወልቃይት፣ንገዳም ዋልድባ ዝትንክፍ ድዩ? ኣብ ዝብል ሕቶ ሪኢቶኦም ዝሃቡ ባህታውያንን ፈለስትን እቲ ገዳም ”ስክፍታና ናብ መንግስቲ ኣቅሪብና ኣለና።መጀመርያ ፕሮጀክት ሹኮር ክጅምር‘ዩ፣ነቲ ገዳም‘ውን ከራኽስ‘ዩ ዝብል ሓበሬታ ምስ ሰማዕና ሰንቢድና ነይርና።ዳሓር ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ምስተራኸብና ግና ስክፍታና ተመሊሱ፣ዕጉባት ኢና” ይብሉ።
ኣማሓዳሪ ወረዳ ማይ ፀምሪ ኣቶ ሹሻይ መረሳ ብወገኖም”ፕሮጀክት ሽኮር ወልቃይት፣ንገዳም ዋልድባ ፈፂሙ ኣይትንክፍን” ኢሎም።ብድሕሪ‘ቲ ምስሕሓብ፣ልምዓት‘ቲ ከባቢ ዘይደልዩ ሓይልታት ከምዘለው‘ውን ወሲኾም ገሊፆም።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“ብርሃን ንደርማስ ምዕባለ” – ሓዱሽ ናይ 12 ኣዋርሕ ውጥን መንግስቲ ኤርትራ
ብተወልደብርሃን ገብረ
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ቅድሚ 26 ዓመታት ብዓወት ዝደምደመሉ ማዓልቲ ናጻነቱ ኣብ ሃገርን ኣብ ወጻኢን ብድምቀት ከም ዘኽበረ ይዝከር። ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከካሻምሹ ቀትርን ለይትን ዝሰርሑ ተዂላታት ኣብ ግምት ኣእቲኻ ንማዓልቲ ናጽነት ብዝደመቐ መንገዲ ምዝካር ኣገዳስነቱ ልዑል ኢዩ። ተዂላታት ንዘሎና ብልሹው ምሕደራን ዕጹው ፖለቲካውን ቁጠባውን ባይታ ተጠቂሞም ቀደምስ ኣይበልናኩምንዶ ዝዓይነቱ ፕሮፖጋንዳ ክነዝሑን ንፍናንን ሃገራውነትን ኤርትራውያን ክፈታተኑ ምርኣይ እንጽበዮ ውሕ ውሕ ኣኽላባት ደምበ ኢዩ። ህዝብና ክንዮ ብልሹው ምሕደራ ምርኣዩን ንማዓልቲ ናጽነቱ ብድሙቕ መንገዲ ምእንጋዱ ቪቫ ክባሃል ግቡእ ኢዩ። ዮውሃና!!
መቸስ ሂወት ብሓደ ወገን ፍሳሃ ክትከውን እንከላ ብኻልእ ሸነኽ ድማ ትራጀዲ ኢያ። ህንጸት ሃገር (nation building) ስራሕ መሃንድስ ኢዩ። መሃንድስ ቅድሚ እምነ መሰረት ህንጻ ምቅማጡ ነታ ክሃንጻ ዝደሊ ህንጻ ቅድም ኣብ ርእሱ ዳሓር ካኣ ኣብ ወረቐት ኢዩ ዝርእያ። መሃንድስን ወናኒ ህንጻን ምስ ተሰማምዑ ካኣ ኣብ ባይታ ቅዲ መሬት ይሕንጻጽ ሽኻላት ይትከሉ መሰረት ክሳብ’ቲ ዝድለ ይኩዓትን ህንጻ ይጅምርን። ሃነጽቲ ብመሰረት ቅድን ዝርዝር ነገራትን መሃንድስ ህንጻ ይጅምሩ። ኩሎም ኪኢላታት ህንጻን ካልእን እጃሞም ይገብሩ ንጥዕና ህንጻ ዝቆጻጸር ኣካል ካኣ ይቆጻጸር ጻብጻቡ ድማ ነቲ ቅዲ ህንጻ ዘዳለወ መሃንዲስ የቅርብ። ኣብ መወዳእታ ዋና ህንጻ ህንጽኡ ይርከብ። ህንጸት ሃገር ካብዚ ዝፍለ ኣምር ወይ ሎጂክ የብሉን። ይኹን እምበር ሎሚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኣገባብ ህንጸት ሃገር ብምኹዓት መሰረት ኢዩ ዝጅምር። ሓንሳብ ክሳብ’ቲ ዝድለ ከይተኳዓተ አምኒ መሰረት ይንበረሉ ከይጸንሐ ካኣ ይፈርስ። ዓኒዩ ዝብል ዜና ካኣ ይንገረና። እዚ ተረሲዑ ካልእ ጊዜ ካኣ ንመንጠሪ ዝኾነና ባይታ ኣንጽፍና ኣሎና ሕጂ ዝተርፈና ምንጣር ጥራሕ ኢዩ ዘሎና ዝብል ኢዩ። ህዝብና ነየናይ ተኣሚኑ ነየናይ ከም ዝነጽጎ ሓርቢቱዎ ኣሎ። ትማሊ ከምዚ ኢልኩም ሎሚ ድማ ምስ እዚ ዝገራጮ ትብሉ ኣለኹም ዝብል የሎን። “ሆ ይባሃል ኣሎ…ሆ ይባሃል ኣሎ” ጥራሕ ኢዩ እቲ ቃና።
ሃገራትን መንግስታትን መደባት ልምዓት ክሕንጽጹ እንከሎዉ ካብ ዝተሓተ ናብ ዝላዓለ ብርኪ ንምድያብን ናብራ ህዝብታቶም ንምምሕያሽን ከም ዝኾነ እንፈልጦ ሓቂ ኢዩ። መንግስትና ግን ብኣንጻሩ ካብ ብርሃን ናብ ጸልማት ኢዩ ዝሕንጽጽ። “ብርሃን ንደርማስ ምዕባለ” ቴማ ባዓል ናጽነት ጉንበት 24, 2017 ኔሩ።
“ብርሃን” መግለጺ ራህዋ፣ ቅሳነት፣ ሓጎስ፣ ተስፋን ፍሕሹው ገጽን ዝገልጽ ቃል ኢዩ። “ደርማስ” ዝብል ቃል ካኣ ሱር በተኻዊ፣ ኣጠቓላሊ፣ ዝላዊ፣ ፍጹማዊ ንቅሎ፣ ወዘተ የስምዕ። “ምዕባለ”- ዓይነታዊ ለውጢ ኣብ ቁጠባዊ፡ ማሕበራውን ፖለትካውን ሂወት ዜጋታት ኢዩ ዝገልጽ። ብናተይ መረዳእታ “ብርሃን” ውጽኢት ደርማስ ምዕባላ ኢዩ። ብርሃን በቲ ኣቐዲመ ዝገለጽኩዎ ትርጉም መሰረት ብዘይካ ቃላት ምድርዳር ኣብዚ ቴማ ትርጉም የብሉን። “ጉዕዞ ንደርማስ ምዕባለ” ወይ “ንቅሎ ንደርማስ ምዕባለ” እንተ ዝኸውን ውጺኢቱ ራህዋ፣ ቅሳነት፣ ሓጎስ፣ ጥዕና፣ ትምህርትን ብልጽግናን ኮይኑ ብብርሃን ዝብል ቃል ንምጥቅላሉ ምስ ተኻኣለ። ብልሹው መንግስታዊ ምሕደራ ዝፈጠሮ ድኽነት ሓሳብ ዘይንጽበዮ ኣይኮነን። “ብርሃን” እንተ ዝህሉ ደርማስ ምዕባለ ከም ቴማ ኣገዳስነቱ ኣምበይ ምጎለሐን። ድኽነት፣ ሕሰም ናብራን መነባብሮን ስለ ዘሎ ኢዩ ብርሃን ዘድልየና ዘሎ።
እቲ ዋና ቁምነጋር ራኢን ተልእኾን ዘየብልና ብዓመት መጸ ቴማታት ሃገር ክንሃንጽ ይትረፍ ነቲ ዝነበረና’ውን ክንዕቅብ ኣይከኣልናን። ራኢናን ተልእኾናን ንምስልሳል ሃገራዊ ውጥን የድልየና። ሃገራዊ ውጥን ክሳብ ሎሚ ጽውጽዋይ ኣካዳሚያውያን ጌሮም ዝርእይዎ ብዙሓት ባሃማት ብዘይካ ዝተነገሮም ምድጋም ደው ኢሎም ክሓስቡ ዘይክእሉ ከም ዘሎዉና ዝፍለጥ ኢዩ። ይትረፍ ብሃገር ደረጃ ብውልቀ-ሰብውን እንተ ኾነ መደባቱ ብሳዓታት፣ ብማዓልታ፣ ብኣዋርሕን ዓመታትን ሰሪዑ ክኸይድ ዘይደሊ ሰብ የሎን። ሃገር ዝኣክል ክትመርሕ ብ“ብርሃን ንደርማስ ምዕባለ” ዝብሉ ትርጉም ዘይብሎም ሓረጋት ንህዝብን ሃገርን ኣብ ሰንፈላል ምንባር ሃየንታ ኣሎዎ። ኤርትራ ድሕሪ ሓሙሽተ (5) ዓመት እንታይ ክትመስል ኣሎዋ ኢሉ ዝሓትት ሰሚዔ ኣይፈልጥን። ነዚ ሕቶ ኽሓትት ዝኽእል ዓቕሚ ስለ ዘየሎ’ዲዩ? ኣይኮነን? ብናይ ባሃማት ቋንቋ ዝደሃል ግን ኣሎ። ባሃም እንተ ዘይሃሊዩ ዲክታቶር ክህሉ ኣክእልን። ስለዚ ብናይ ውሑዳት ባሃማት ውሕ-ውሕ ተዳሂልና ንህዝብናን ሃገርናን ካብ ምብጃው ንድሕሪት ክንብል ኣይግባኣናን። ባሃማት ዝዘረብዎን ዝጽሕፍዎን ኣይፈልጡን ኢዮም። ህዝቢ ከም ዝዕዘቦም’ውን ኣየስተብሁሉን። ሓደ ከም “ብርሃን ንደርማስ ምዕባለ” ዝኣመሰለ ትርጉም ዘይብሉ ቴማ ን12 ኣዋርሕ የገልግል ይኸውን እምበር ኣብ ህዝቢ ይኹን ኣብ ሃገር ከምጸኦ ዝኽእል ለውጢ የሎን። ኣነ ድሕሪ ዓመት “ደርማስ ብርሃን ንምዕባለ” ዝብል ቴማ ሒዞም እንተ መጹ ኣይገርመንን ኢዩ። ብሃማት ድማ ንዝተባሃለ ምድጋም ንድሕሪት ኣይክብሉን ኢዮም።
ንዓመታ ኣብ ትሕቲ “ደርማስ ብርሃን ንምዕባለ” ዝብል ቴማ የራኽበና።


text:
ኣብ ኤርትራስ ዝሕሸሽ ካኣ ተረኺቡ?
ብተወልደበርሃን ገብረ
መእተዊ
መራሒ ሃገረ ኤርትራ ንህዝብን መንእሰያትን ብሓሻሽነት ክኸሰስ ሰሚዕና ኣሎና። ህዝቢ ኤርትራ ኮነ መንእሰያቱ ኣብዚ ሎሚ እዋን ብዝበልዕዎ እንዳ ተጸገሙ ብምሕሻሽ ክኽሰሱ ዓገብ ዘብል ኢዩ። ንምዃኑ ፕረዚደንት ኢሳያስ ባዕሉ ክሕሽሽ እንተ ዘየላጊሱ መንእሰያት ክሕሺሹ ኣበይ ኢዩ ሪእዩዎም? ምናልባት ኣይገድፉን ኢዮም ካብ ዝብል ግምት ተበጊሱ ክኸውን ይኽእል። ህዝብና ያኢ ሃሊዩዎስ ወይ ረኺቡስ ብምሕሻሽ ክኽሰስ ግን ሃየንታ ኢዩ። ብሕስድና ዝልለ መንግስቲ ስለ ዘለና ግን ሃየንታኦም ንርእየሉ እዋን ርሑቕ ኣይኮነን። ብዛዕባ ሕስድና ካብ ኣልዓልኩ ንድሕሪት ናብ 2002 ዘጋጠመ ፈጻመ ክነግረኩም። ኢማኑኤል ኣብሎ ዝባሃል ወጻእተኛ ወኪል ዓለማዊ ባንኪ ኣብ ዝነበረሉ ጊዜ ኢዩ። ኢማኑኤል ንህዝቢ ኤርትራ ጥዑይ ቅንኢ ዝነበሮ ሰብ ኢዩ። ቅድሚ ካብ ኤርትራ ዝወጻሉ ጊዜ ምስ ኢማኑኤል ካብ ሰለስተ ጊዜ ንላዕሊ ተራኺብና አሊልና ኣሎና። ኤርትራ ንእሽቶ ዕዳጋ ስለ ዘለዋ ቁጠባኣ ኣብ ምህላኽ (consumption) ዘይኮነ ኣብ ምፍራይ (production) ክኸውን ከም ዝግባእን ዉፉይን ጻዕረኛን ህዝቢ ስለ ዘለዋ ካኣ ንኢንዱስትሪያዊ ግስጋሰ ምቹእ ባይታ ከም ዘሎ ብተደጋጋሚ ካብ ዘልዓሎም ረቛሒታት ኢዮም ዝነበሩ።
ኢማኑኤል ንመንግስቲ ኤርትራ ካብ ዝሃቦ ምኽሪ ግን ካኣ ብሰንኪ ሕስድና መራሕታ ዘይተደልየ እዚ ዝስዕብ ኢዩ ነይሩ። ንናኣሽቱ ኢንዱስትሪታት ንምትብባዕ ዓለማዊ ባንኪ ዕድል ልቃሕ ክህብ መንግስቲ ኤርትራ ካኣ ውሕስነት ንዓለማዊ ባንኪ ክህብ ዝብል ኢዩ ነይሩ ናይ ኢማኑኤል ምኽሪ። እዚ ማለት ነቶም ብሰንኪ ሕጽረት ናይ ወጻኢ ሸርፊ መሽነሪታትን ጥረ ነገራትን ካብ ወጻኢ ከእትዉ ዝሸገሩ ሃገራውያን ኣውፈርቲ ዕድል ናይ ወጻኢ ሸርፊ ብምሃብ ኢንዱስትሪያዊ ዕቤት ንምርግጋጽ ኢዩ ነይሩ። ወያ ሕስድና ካብ ጨጉሪ ርእሶም ክሳብ ጽፍሪ እግሮም ለመም እንዳ በለ ዘሳቅዮም ዘሎ መራሕትና ግን ነዚ ዕድላት ከይ ጥቀሙሉ ኣዒንቶም ተደፍና። በዝን ካልእን ምኽንያታት ህዝብን ሃገርን ን26 ዓመታት ንድኽነት ተፈሪዶም ይርከቡ። ሽዑ ኢዩ ዝመስለኒ ኢማኑኤል “ሓሳዳት መራሕቲ” ክብል ዝገለጾም። በዚ ድማ ምስ መሪሕነት ኤርትራ ኣብ ነውጺ ስለ ዝኣተወ ንኤርትራ ሓዲጉ ናብ ካልኡ ዝኸደ ንብለኩም።
ትርጉም ምሕሻሽን ምህላኽን
ናብቲ ህዝቢ ኤርትራ ብመራሒኡ ዝተኸሰሰሉ ጉዳይ ‘ምሕሻሽ’ ክመልሰኩም። ንምዃኑ ምሕሻሽ ማለት እንታይ ማለት ኢዩ?
ምሕሻሽ ብትግሪኛ – ምብኻን፣ ኣፍራዪ ወይ ቆዋሚ ኣብ ዘይኮነ ምውዓልን ኣብ ዘየድሊ ምጥፋእን ተባሂሉ ክትርጎም ይከኣል። ንፕረዚደንት ኢሳያስ ግን ምሕሻሽን ምህላኽን ፍልልይ የብሉን። ምህላኽ (consumption) ቁጠባዊ ቃል ኢዩ። ሃገራት ደረጃ ድኽነትን ካልእ ማሕበራዊ ኣገልግሎታትን ንምዕቃን ዓመታዊ ዳህሳስ የካይዳ። ሃገራዊ ሶሲዮ-ኢኮኖሚክ ሰርቨይ (national socio-economic survey) ካኣ ይብለኦ። ብፍላይ ንቑጠባዊ መነባብሮ ህዝበን ንምፍላጥ ካኣ ዓመት መጸ ዳህሳስ ስድራ-ቤታዊ ኣታዊ ወይ ሃልኪ (household income or consumption survey) የካይዳ። ስለዚ ምህላኽ መለክዒ ደረጃ ድኽነት ወይ ዕቤት ስድራቤታት እምበር መለክዒ ሓሻሽነት ኣይኮነን። ትሑት ደረጃ ሃልኪ ስድራ-ቤታት ማለት ድኻ ማለት ክኽውን እንከሎ ልዑል ሃልኪ ስድራ-ቤታት ድማ ምልክት ዳሓን መነባብሮ ምኳኑ የመልክት። ንመራሒ ኤርትራ እዚ መስፈሪ ድኽነት ወይ መነባብሮ ዝኾነ ምህላኽ ወይ ሃልኪ ምስ ምሕሻሽ ኢዩ ዝቑጸር። እቲ ንሱ ዝመርሖ መንግስቲ ብኸመይ ንጸጋ ሃገር ይሕሺሾ ከም ዘሎ ንምብራህ ብዛዕባ ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (Gross domestic product, GDP) ንእሽቶ ሓበሬታ ክህብ ይፈቱ። ንኣንበብቲ ክምህር ኢለ ኣይኮንኩን ግን ጸጋታት ሃገርና ብኸመይ መንገዲ ይሕሸሽ ከም ዘሎ ንምብራህ ዝኣክል ኢየ።
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (Gross domestic product, GDP)
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ሓደ ሃገር ብሓፈሻ መለክዒ ጥዑይን ዘይጥዑይን ማክሮ-ቁጠባ ተገይሩ ይረኣ። ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ዝዓቢ እንተ ሃሊዩ መርኣያ ጥዑይ ማክሮ-ቁጠባ ክኸውን እንከሎ እንዳ ወደቐ ዝኸይድ ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ካኣ መርኣያ ዘይጥዑይ ማክሮ-ቁጠባ ኢዩ።
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (Gross domestic product, GDP) ንምልካዕ ሃገራት ክልተ ኣገባብ ይጥቀማ። ወይ ኣታዊ ስድራ-ቤታት (households income) ብምድማር (income approach) ወይ ድማ ብምድማር ወጻኢታት (expenditure approach) ኢዮም። እዞም ክልተ ኣገባባት ናብ ሓደ መደምደምታ ኢዮም ዝወስዱና። ሙሉእ ስእሊ መታን ክህልወና ብትርጉም ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ብኽልቲኡ ኣገባብ ክጅምር።
ሀ) ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ብኣታውታት ስድራ-ቤታት እንክልካዕ (income approach) – ጠቅላላ ድምር ዓመታዊ ኣታዊ ስድራ-ቤታት ናይ ሓንቲ ሃገር ኣብ ሓደ ዓመት ማለት ኢዩ።
ለ) ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ብወጻኢታት እንክልካዕ (expenditure approach) ድማ- ድምር ዓመታዊ ወጻኢታት ስድራ-ቤታት ብሕታውያን ትካላት (firms) መንግስትን ወጻእተኛታትን ኣብታ ሃገር ዝፈረዩ እቶትን (goods) ኣገልግሎታትን (services) ኣብ ሓደ ዓመት ማለት ኢዩ።
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ብኣታውታት ስድራ-ቤታት ክንልኽዖ ምስ እንጅምር እዞም ዝስዕቡ ኣብ ባይታ ከነስተውዕል ንግደድ፡-
- ስድራ-ቤታት ንኣፍረይቲ ትካላት (firms) ዝህበኦ መሬት፡ ጉልበት፡ ርእሰ-ማልን (capital) ተበላሓትነትን (entrepreneurship) ኢዩ። ብኣንጻሩ ኣፍረይቲ (firms) ንስድራ-ቤታት ኣታዊ (income)፡ ማሃያ (wages)፡ ክራይን (rent) ወለድን (interest) ይህባ። ስድራ-ቤታት ካብ ማሃያን ወለድን ወጻኢ ኣታዊ ክህልወን ይኽእላ። ማለት ኩለን ስድራ-ቤታት ብማሃያ ወይ ወለድ ይማሓደራ ማለት ኣይኮነን። ገለ ስድራ-ቤታት ናይ ገዛእ-ርእሰን ዝመሓደራሉ ንግዲ ይኹን ሕርሻ ወይ’ውን ካልእ ክህልወን ይኽእል። ካልእ ስድራ-ቤታት የዋህልላ ኢየን። ዘዋህለለኦ ገንዘብ ካኣ ብመንገዲ ባንክታት ንተለቃሕቲ ትካላት (firms) ንወፍሪ ዝኸውን ካፒታል ይፈጥራ ኣለዋ ማለት ኢዩ።
- ስለዚ ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ድምር ኣታዊ ስድራ-ቤታት ማለት ድምር ኣታዊ፡ ማሃያ፡ ክራይ፡ ወለድን ተባላሕትነትን ኢዩ። እዚ ኹሉ ንጥፈታት ኣብ ዕዳጋ ጸጋታት (resources market) ኢዩ ዝከናወን። ብኻልእ ኣባሃሃላ ስድራ-ቤታት መሬት፡ ጉልበት፡ ርእሰ-ማልን ተባላሕነትን ንዕዳጋ ጸጋታት የቅርባ፡ ኣፍረይቲ ካኣ ንስድራ-ቤታት ኣቁሑን ኣጋልግሎታትን ኣብ ዕዳጋ ምህርቲ (products market) ንስድራ-ቤታት የቅርባ ማለት ኢዩ።
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ብኣገባብ ወጻኢታት (expenditure approach) ክንፈልጥ ምስ እንደሊ በዞም ስዒቦም ዝተዘርዘሩ ኣካላት ዝተገብረ ወጻኢታት (spending) ንድምር።
ንሶም እቶም ወጻኢታት፡-
- ወጻኢ ስድራ-ቤታት (household consumption or spending)
- ወጻኢ ብኣፍረይቲ ትካላት (firms spending) ኣብ መሽናት (investment capital like in machinery)
- ወጻኢ ብመንግስቲ (government spending) ንኣብነት ኣብ ትምህርቲ፡ ጥዕና፡ ትሕተ-ቅርጺታትን ካልእ ብዙሕን የጠቓልል)
- ወጻኢ ብወጻእተኛታት ሸመትቲ (ማለት ካብ ሰደድ ነቲ ናብ ዉሽጢ ዓዲ ዝኣቱ ኣጉዲልካ፡- export-import)። ሓንቲ ሃገር ካብ ደገ እትሽምቶም ነገራት ዝጎድለሉ ምኽንያት እቲ ወጻኢ ካብ ናይታ ሃገር ቁጠባ ይወጽእ ስለ ዘሎ ኢዩ።
ድምር ናይዞም ልዒሎም ዝተጠቅሱ ወጻኢታት ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ይኸውን ማለት ኢዩ። እዚ ዝፍጸም ኣብ ዕዳጋ ምህርቲ (productስ market) ኢዩ። ኣብዚ ክሕተት ዝግበኦ ስለምንታይ’ዩ ጠቅላላ ድምር ኣታዊ (income) ምስ ጠቅላላ ወጻኢ (expenditure) ሓንቲ ሃገር ማዕረ ዝኸውን? ዝብል ኢዩ።
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ ብመንገዲ ኣታውታት ስድራ-ቤታት ንለካዓዮ ብመንገዲ ወጻኢታት (ስድራ-ቤታት፡ ብሕታውያን ትካላት፡ መንግስቲን ወጻእተኛታን) ኣብ መወዳእታ ሓደ ኢዩ። ምኽንያቱ ዝኾነ ይኹን ኣታዊታት ስድራ-ቤታት (ማለት ካብ ካልእ ኣታዊ ይኹን ካብ ማሃያ፡ ክራይ፡ ወለድን ተባላሕነትን) ብመንገዲ ዕዳጋ ጸጋታት (resources market) ኣብ መውዳእታ ኣብ ዕዳጋ ፍርያት (products market) ኢዩ ወጻኢ ዝኸውን።
ትርጉም ቁጠባ ንስርዓት ኤርትራ
ቁጠባ ሃገር ማለት ንመንግስቲ ኤርትር ሓርጭ ምስፋርን መሻርፍ ምስራፍን ኢዩ። ሓርጭ ዝሰፍር ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ሓርጭ ዝዕደል ካኣ ሚኒስትሪ ምክልኻል’ዶ ኣይኮኑን? ክንዮ’ዚ ትርጉም ዘለዎ ስርዓተ-ቁጠባ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኣይመስለንን። ከምቲ ኣብ ትሕቲ “መንግስቲ ትሕተ-ቅርጽታት ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ሃኒጸ ይብል! ሓቂ’ዲዩ? ዝብል ጹሑፈይ ዝገለጽኩዎ ን26 ዓመታት ሳንቲም ኣውፊሩሉ ዘይፈልጥ ጽላታት ትምህርቲ፡ ጥዕና፡ ኣገልግሎት ማይን ካልእን ንሎዋሃት ካብ ምድንጋር ሓሊፉ ትርጉም የብሉን። ስለዚ ብዘይካ ሓርጭ ምስፋርን መሳርፍ ምስራፍን እንታይ ትርጉም ዘለዎ ቁጠባ ስለ ዘለና ኢዩ ብዛዕባ ዘይፈልጦ ቃላትን ሓረጋትን ክትንትን ዝዉዕል ዘሎ ኣደንጻዊ ኢዩ።
ሓሻሽነት ካኣ ኣብ ስድራ-ቤታት ዘይኮነ ኣብቲ መንገስቲ ኢዩ ዘሎ
ጠቅላላ ዘቤታዊ ምህርቲ (GDP) ብኣታውታት ስድራ-ቤታት ማለት ካብ ማሃያ፡ ክራይ፡ ወለድ፡ ተባላሕትነትን ካላእ ኣታውን ከም ዝምዘን ልዒለ ዘብራህኩዎ ይመስለኒ። ሎሚ ክንደይ ካብ ህዝብና ኢዩ በዞም ዝተጠቅሱ ኣታውታት ዝማሓደር? ንግድን ወፍርን የሎን። ሰሪሑ ብማሃያ ዝማሓደር ዜጋ እንተ ሃሊዩ ስማዊ ኢዩ። ናይ መሬቱ ተጠቃማይ ኣይኮነን። መሬት ወይ ገዛ ሰሪሑ ዘካሪ እሞ ስድርኡ ብኽራይ መሬት ይኹን ብኽራይ ገዛ ዝድግፍ የሎን። ኣዋህሊሉ ብወለድ ዝነብር ስድራ የብልናን። ክኢላ ኮይኑ ክእለቱ ኣብ ዕዳጋ ስራሕ ወሪዱ ዝሰርሕ ዜጋ የሎን። ኣብ ከምዚ ኩነታት ብዛዕባ ቁጠባዊ ዕቤት ሃገርና ክንትንትንስ ይትረፍ ቁጠባ’ኸ ኣሎና ዲዩ?
ሰብ-ኣውን ነገራውን ኣፍራዪ ሓይሊ ሃገር ንርብዒ ዘመን ከም ናይ ግሊ ንብረቱ ሒዙ ኣፍራዪ ንዘይኮነ ትካላቱ ብዘይ ገደብ ብምስራፍ ሃብቲ ሃገር ዝሕሽሽን ዘባኽንን ዘሎ መንግስቲ ንትሕቲ-መሬት ዝነብራ ዘለዋ ስድራ-ቤታት ብሓሻሽነት ክኸሰን ካብ ናቱ ተግባራት ናትና ስቕታ ይገድድ። ብፍላይ እቶም ንዘየሎ ቁጠባ ብዝተፈላለየ ሕብርታት ኳሓሒሎም ኣብ ዉሽጢ ህዝቢ ብሽም ፈላጣት ተሰዂዖም ታሪኻዊ በደል ዝፍጽሙ ዜጋታት ሎሚ ይኣክል ዝብልሉ ጊዜ ኢዩ።
ንምዃኑ’ኸ ትርጉም ምሕሻሽን ምህላኽን ዘይፈልጥ መንግስቲ ብኸመይ ኢዩ ቁጠባ ሃገር ክመርሕ ዝኽእል? ሓደ ሰብ ብዉልቁ ዘቤታዊ ኣታውታቱ ናይ ምምሕዳር ጸገም ክህልዎ ይኽእል ኢዩ። ነዚ ዝረኣዩ ስድርኡን ብጾቱን ብኸመይ ኣታዊኡ ከማሓድር ከም ዘለዎ ክሕግዝዎ ይኽእሉ። ሓደ መራሒ ሃገር ኢየ ዝብል ሰብ ንምህላኽ ምስ ምሕሻሽ፡ ንምሕሻሽ ካኣ ምስ ምህላኽ ምፍላይ ጠፊኡዎ ዕንክሊል ክብል ክትርኢ ግና ዝሕዝን ኢዩ።
ጉዳይ ሓሻሽነት መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሓደ ወይ ክልተ ጽላታት ዝተወሰነ ኣይኮነን። መንእሰያት ተማሂሮም ኣብ ዝመረጽዎን ብሞያኦምን ኣይሰርሑን ጥራሕ ዘይኮነስ ንስድረኦም’ውን ክኣሊዩ ኣይክእሉን ኢዮም። ብኻልእ ኣባሃሃላ ንትምህርትን ሞያዊ ስልጠናን ዝወጸ ሃገራዊ ሃብቲ ይባኽን ወይ ይሕሸሽ ኣሎ ማለት ኢዩ። ንህዝቢ ጽሩይ ኣገልግሎት ማይ ተባሂሉ ብለገስቲ ሃገራትን ትካላትን ዝወፈረ ወፍሪ ስኣን ዘቐጽሎን ዝጽግኖን ካብ ኣገልግሎት ወጻኢ ምዃኑ ባዕሉ መንግስቲ ዝእመነሉ መንግስታዊ ሕሸሻ ኢዩ። ን26 ዓመታት ተሃኒጹ ዝተባህለ ትሕተ-ቅርጺ መንገድታት፡ ነጻ-ቁጠባዊ ዞናት፡ ጽዓትን ኣየር ፖርትታትን ዝኾነ ይኹን ቁጠባዊ ኣበርክቶ ከይገበረ ዓኒዩ ክባሃል ክንሰምዕ ካብዚ ዝዓቢ መንግስታዊ ሕሸሻ ኣሎ ዲዩ? ን26 ዓመታት ንጸጋ ባሕሪ ብፍላይ ድማ ንካብ 70,000-90,000 መትሪክ ቶን ዓሳ ኣብ ዓመት ክሕፈሶ ዝኽእል ጽላት ብኣግባቡ ኣውፊሩ ንልምዓት ሃገርን ህዝብን ከውዕል ዝነበሮ መንግስቲ ብሰንኪ ብልሽው ምሕደራኡ ዝሓሸሸ ስርዓት ኣይኮነን ዲዩ? ንመሬት ጂሆ ሒዙ ካብ ኣፍራይነት ባዶ ዝገበረ ስርዓት’ከ መንዩ? ከተማታት ሃገርና ኣብ ፍጹም ዕንወት ዘብጸሐን ህዝበን እንዳ ጓሕጎሐ ጎደናታተን መውዓሊ ኣኽላባትን ደማሙን ገይሩወን ዘሎ ስርዓት ሓሻሺ ኣየብሎን ዲዩ? እቲ ዝርዝር ብዙሕ ኢዩ። ሓደ ኣገዳሲ ኣብነት ሕሸሻ ስርዓት ኤርትራ ግን ምጥቃስ ይከኣል።
ሕሸሻ ኣብ ቱሪዝም
ኣብ ዝቐረባ ጊዜ ማለት የካቲት 16 2017 ጀሽዋ ሃመር ዝባሃል ዳህሳሲ ኣብ ኤርትራ በጺሑ ነይሩ። ጀሽዋ ኣብ ትሕቲ “In Eritrea, a Diver’s Dreamscape” ዝብል ኣርእስቲ ኣገደስቲ ሓቅታት ኣብ ኒው ዮርክ ታይምስ ኣቐሚጡ ኣሎ። ጀሽዋ ካብ ኣስመራ ናብ ደሴታት ዳህላክ ንምንቅስቓስ ብዘይካ’ቲ ናብ ኤርትራ ክኣቱ ዝተዋህቦ ቪዛ ብፍቓድ ወረቐት (permission letter) ዝፍለጥ ካልእ ቪዛ ክሓትት ነይሩዎ። ፍቃድ ወረቐቱ ሒዙ ናብ ባጽዕ ካብኡ ድማ ናብ ዳህላክ ኣምሪሑ። ባጽዕ ዝዓነወትን ትሕዝንን ወደባዊት ከተማ ኮይና ከም ዝረኸባን ህዝባ ከማርር ከም ዝስማዕ’ውን ይገልጽ። ብዘይካ’ዚ ጎደናታት ባጽዕ ሰብ-ኣልቦ ኮይኑ ዝዘኽተመት ከተማ ከም ዝኾነት ይሕብር። ልክዕ ኢዩ እዚ ሓበሬታ’ዚ ንዓና ንኤርትራውያን ሓድሽ ዜና ኣይኮነን።
ሕሸሻ መንግስቲ ከም ኣብ ኩሉ ጽላታት ሃገርና ኣብ ቱሪዝም እውን ተመሳሳሊ ኢዩ። ጀሽዋ ኤርትራ ኣብ 2015 1,000 ባጻሕቲ ነይሮማ ይብል። ቱሪዝም ሃገርና ንምዕባይ ብደረጃ ሚኒስትሪ ዝቖመ መንግስታዊ ትካል ኣሎ። ሚኒስተር ኣስካሉ መንቆርዮስ ካኣ ትመርሖ። ኣብዚ እነሀልኩም ዝዓበየ መንግስታዊ ሕሸሻ! ቱሪዝም ኣፍራዪ ትካል ኢዩ። መቸስ ካብ 1,000 በጻሕቲ ክርከብ ዝኽእል ኣታዊ ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን። ኣብቲ ሚኒስትሪ ንዝሰርሑ ሰራሕተኛታት (ካብ ሚኒስተር ጀሚርካ ማለት ኢዩ) ዝኽፈል ደሞዝ ድማ ብሕልና ኣወራርዱ። ካብ 1,000 በጻሕቲ ዝርከብ ናይ ደገ ሸርፊ ዳርጋ ዜሮ ማለት ኢዩ። ስለዚ ሚኒስትሪ ቱሪዝም ሓሻሺ ሚኒስትሪ ኢዩ ክባሃል ይከኣል።
ስትራተጂ ስነ-ቁጠባ ሰፈርቲ ሓርጭ ኣብ ምሕያል ቱሪዝም ምምሃዝ ክልተ (2) ቪዛታት ኢዩ። (1ይ) ናብ ኤርትራ ዘእቱ ቪዛ (2ይ) ብሽም ወረቐት ፍቓድ ናብ ከተማታት ኤርትራ ዘእቱ ቪዛ ኢዩ። እቲ ፍልልይ ናይዞም ክልተ ቪዛታት ሓደ ኣብ ፓስፖርት ካልእ ካኣ ኣብ ወቐት ምዃኖም ጥራሕ ኢዩ። ንህዝብን ሃገርን ካኣ መንግስቲ ኣብ ምሕያል ቱሪዝም ይሰርሕ ከም ዘሎ ከይ ሓፈሩ ይምድሩን እናሳዕ ጸጋታት ቱሪዝም ሃገርና ብመስኮት ተለቪዥን ክሰብኩን ንርእዮምን። በዚ ድማ ሃብቲ ሃገርን ህዝብን ኣብ ኣፍራዪ ዘይኮነ ቱሪዝም የባኽኑን ይሕሺሹን። ኣብ ከምዚ ኩነታት ሚኒስተር ቱሪዝም እንታይ ትግበር? ምርጫ የብላን ምትግባር ፖሊሲ ስነ-ቁጠባ ሰፈርቲ ሓርጭ ጥራሕ ኢዩ።
መደምደምታ
ቁጠባ ሓርጭ ምስፋርን መሳርፍ ምስራፍን መንግስቲ ኤርትራ ንሃገርናን ህዝብናን ይሕምሶም ኣሎ። ክንዮ ሓርጭ ምስፋርን መሳርፍ ምስራፍን ብዘይፈልጡ መራሕቲ ሃገር ቁጠባ ሃገር ክምዕብልን ህዝቢ ክርህዎን ካኣ ዝሕሰብ ኣይኮነን። ሰፈርቲ ሓርጭ ብዙሕ ጊዜ ንዝተማሃሩን ንኽኢላታትን ከባጭዉን ከነኣእሱን ይስምዑ ኢዮም። ሓቆም ኢዮም። ምኽንያቱ ክኢላን ምሁርን ንዓታቶም ሓርጭ ምስፋርን መሳርፍ ምስራፍን ዝተለማመደ ጥራሕ ስለ ዝኾነ። ንምስፋር ሓርጭን ንምስራፍ መሳርፍን ዝወሃብ ትምህርቲ ካኣ የሎን። ይኹን እምበር ንሃገርን ህዝብን ፍጹም ዝሓሸሸ ስርዓት ንህዝቢ ብዛዕባ ምሕሻሽ ኣስተምህሮ ክህብ ሞራላዊ ይኹን ሕጋዊ ባይታ የብሉን።
ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታት ኤርትራ!!


text:
ናይ ንጥፈታት ጸብጻብ ሃብ
ኣብ ነፍስ ወከፍ ወርሒ ሓደ ናይ ንጥፈታት ጸብጻብ ከተእቱ ኣለካ። እዚ ኣብ ናይ ስራሕ ወይ ትምህርቲ ጕዕዞኻ ልክዕ ደገፍ ንኽትረክብን ናይ እግሪ መትከሊ ክፍሊት ንኽትረክብን ኣገዳሲ እዩ።
ብኸምዚ ኣገባብ ናይ ንጥፈታት ጸብጻብ ትህብ
መን እዩ ጸብጻብ ክህብ ዘለዎ?
ንስኻ ኣብ መደብ እግሪ ምትካል ትሳተፍን ምሳና ብሓባር ኴንካ ናትካ መደብ ዘውጻእካን፡ ኣየኖት ንጥፈታት ከም ዝገበርካን ኣየኖት ስራሓት ከም ዝደለኻን ጸብጻብ ክትህብ ኣለካ። ኣብ ናይ ግምገማ እዋን ዝኾነ ናይ ንጥፈታት ጸብጻብ ምሃብ ኣየድልየካን እዩ።
ናይ’ዚ ጸብጻብ ክትህብ ኣለካ
ኣየኖት ስራሓት ከም ዝደለኻን ሓደ ስራሕ ንምርካብ ኣየኖት ንጥፈታት ከም ዝገበርካን ጸብጻብ ክትህብ ኣለካ። ኣብኡ ክልቲኦም ኣብ መደብካ ዘለዉ ንጥፈታትን፡ ግን ካልኦት ምስኡ ምትእስሳር ዘለዎም ንጥፈታትን እውን ከተእትዎም ኣለካ። ኣብዚ ሓደ ሓደ ኣብነታት ናይ ጸብጻብ ንጥፈታትካ ክህልዎ ዝኽእል ትሕዝቶታት ኣሎ፡
- ሽወደንኛ ንወጻእተኛታት (sfi)
- ልልይ ምስ ሕብረተሰብ
- ዝተሳተፍካዮም ወይ ዘመልከትካሎም ናይ ስራሕ ልምምዳት
- ናይ ዕዳጋ ስራሕ ትምህርቲ
- ዘመልከትካሎም ትምህርትታት ወይ ስራሓት
- ዝተሳተፍካዮም ናይ ስራሕ ቃለ መጠይቕን ናይ ስራሕ ምቝጻር ርክባትን።
ከምዚ ጌርካ ጸብጻብ ትህብ
ናይ ንጥፈታትካ ጸብጻብ ኣብ ናትና መርበብ ሓበሬታ ምግባሩ፡ እቲ ዝቐለለ እዩ። ነዚ ንምግባር ናብ ኮምፕዩተር ብመንገዲ ኤለክትሮኒካዊ መንነት (ንኣብነት ኣብ ሞባይል ዘሎ ናይ ባንክ መንነት) ጌርካ ናይ ግድን ክትኣቱ ኣለካ። ምስ ኣተኻ ነዚ ዝስዕብ ክትገብር ትኽእል፦
- ገለ ንጥፈት ምእንቲ ከይትርስዕ፡ ኣብ ውሽጢ እታ ወርሒ ዝገበርካዮም ንጥፈታት ትውስኾምን ትዕቅቦምን።
- ጸብጻብካ ተእቱ
- ቅድሚ ሕጂ ዘእተኻዮም ጸብጻባት ትርእዮም
- ንኸተመልከተሎም ሓሳባት ዝተዋህቡኻ ስራሓት ክትርኢ ትኽእል።
- ናትካ ኮምፕዩተር ወይ ሞባይል ተለፎን ዘይብልካ እንተ ዄንካ ናባና ብምብጻሕ ናትና ኮምፕዩተራት ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ።
- ኤለክትሮኒካዊ መንነት ዘይብልካ እንተ ዄንካ ጸብጻብካ ኣብ ናይ ወረቐት ቅጥዒ ትመልኦ። ነቲ ቅጥዒ ካብ ሓደ እቶም ናትና ቤት ጽሕፈታት ትወስዶ።
- ጸብጻብ ናይ ንጥፈታትካ ብመንገዲ ናባና ምድዋል ወይ ኢ-መይል ምስዳድ ክትገብሮ ከም ዘይትኽእል ዘክር።
መዓስ ኢኻ ነቲ ጸብጻብ ከተእትዎ ዘለካ?
ናይ ንጥፈታትካ ጸብጻብ ድሕሪ ምውዳእ ነፍስ ወከፍ ወርሒ ናባና ተእትዎ። ጸብጻብ ንጥፈታትካ ዝቐልጠፈ ዕለት 1 ዝደንጎየ ዕለት 14 ኣብ ነፍስ ወከፍ ወርሒ ክኣቱ ኣለዎ።
ኣብነት፦ ናይ ወርሒ መስከረም ጸብጻብ ንጥፈታትካ ኣብ መንጎ ዕለት 1ን ዕለት 14ን ወርሒ ጥቅምቲ ከተእትዎ ኣለካ።


text:
Published: 24 December 2016
ኣባ ሉቃስን ግርማይን ኣብ ዝኸድዎ ኩሉ፥ ዝሕተትዎ ሕቶ፥ ኩነትታ ፓትርያርክ እንጦንዮስን ጉዳይ ሕግን መምርሒ ቤተ ክርስቲያንን እዩ።
መልሶም ግን ብምፍርራሕ፥ ብጉልባት ትእዛዝ፥ ብምቅብጣር፥ ብብኽያት፥ ኣደናጊሮም እዮም ዝሓልፍዎ ሕቶ ኮይንዎም ኣሎ።
ኣብዚ ናይ ኣሜርካ ዑደቶም ዝያዳ ንሕዝቢ ተዋሕዶ ኣብ ከቢድ ጥርጣረን ዘይምትእምማንን እዮም ፈጢሮሙሉ ከይዶም። ብፍላይ ኣብ መንጎ ካህናትን ምእመናንን ከቢድ ናይ ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ዝፈጥር፥ ንቤተክርስቲያን ናብ ዝኸፍአ ዕንወት ዘምርሕ፥ ምእመን ንኣምላኹ ኣብ ዝውፍዮ ገንዘብ ምጥርጣር ከም ዘኣቱ እዮም ገይሮሞ።
ዓላማ እቲ ጉባኤ፥ ገንዘብ ቤተክርስቲያን ምዝራፍ፥ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ፓትርያርክ እንጦንዮስ ንህዝቢ ምትዕሽሻው፥ ንሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካ ኣብ ምጽላምን ዝተኮረ እዩ።
እቲ ቀዳማይ ሓሳብ ምውጻእ-ገንዘብ ዝምልከት ኮይኑ፥ ኣብ ኢየሩሳሌም ቤተ ክርስቲያን ክንሰርሕ፥ መንፈሳዊ ኮለጅ ክንከፍት፥ ገዳማት ክንሕግዝ ዝብል እዩ።
1. ኣብ እስራኤል ሕጋዊ ቤተ ክርስቲያንን ሃይማኖታዊ ትካልን ንምምሥራት ድሕሪ ሰነ 19, 1946 መንግሥቲ እስራኤል ዝኣወጆ፥ ኩሉ ኣብ ዘለዎ ክጸንዕ (Status Quo Ante) ዝብል ነቕ ዘይብል መምርሒ ኣለዎ። በዓል ኣባ ሉቃስ ብኸመይ መገዲ ሕጊ መንግሥቲ እስራኤል ጥሒሶም ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ሕጋዊ ቤተ ክርስቲያን ንምስራሕ ዓቕሚ ከም ዘለዎም ዘገርም እዩ።
2. መንፈሳዊ ኮለጅ ንምህናጽ ዚብል፥ እቲ ሓሳብ ኣዝዩ ዘሕጉስ እዩ። ካብ ዓለም ክሳብ ሕጂ መንፈሳዊ ኮለጅ ዘይብላ ቤተክርስቲያን፥ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ ኤርትራ እያ። ናይ ስነ መለኮት ትምህርቲ ክንከፍት ዝብል ግን መምህር ከይሓዝካ ቤት ትምህርቲ ኣይክፈትን እዩ። ክሳብ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ናይ ስነ መለኮት ብሕጋዊ መገዲ ወዲኦም ዝተመረቑ መምህራን የለዉን። ካብ ናይ ኦሬንታል ኣብያተ ክርስቲያናት ድማ ክረኽቡ ኣይክእሉን እዮም። ናይ ግብጺ ኦርቶዶክስ ኣብ ኤርትራ ዝዓበየ መደብ ሓንጺጾም ዝተበገሱሉ ኣብ ኤርትራ ናይ ስነ መለኮት ትምህርቲ ክኽፈት ምሁራት መምህራን ክለኣኹ እዩ ነይሩ። መስርሒ እቲ ኮለጅ ንምጅማር ፍርቂ ሚልዮን ዶላር ሂቦም እዮም። ክሳብ መፈጸምታኡ ከብጽሕዎ ዝኣተውዎ መብጽዓ ግን ብሰንኪ ኣባ ሉቃስ፥ ኣባ ማርቆስን፥ ዮፍታሄ ድሜጥሮስን፥ ዝወጠንዎ ቀኖናዊ ፓትርያርክ ምውራድን ዝተፈጸመ ሓዋርያዊ ግህሰትን እቲ ጽቡቕ ተስፋ ተነቢርዎ ዝነበረ ቅሂሙ ተሪፉ እዩ።
3. ገዳማት ንምሕጋዝ፥ ቃሉ ኣዝዩ ጥዑም እዩ እንተ ኾነ ገዳማትና ኣብቲ ዮፍታሄ ድሜጥሮስ ዝጸሓፎ ዘዋሪ ደብዳቤ ከም ዝገለጾ፥ ገዳማት ኤርትራ መሕብኢ ሸፋቱ፥ ተባሂለን ኣይተጸርፋን ድየን? ንምዃኑ እቲ ቅድሚ 2005 ኣብ ሕቡራት ሃገራት ኣሜሪካ ኣብ ውሽጢ ክልተ ወርሒ ዘይመልእ ጊዜ $167,000 (ሓደ ሚእትን ስሳን ሸውዓተን ሽሕ ዶላር ኣሜሪካ) ብሃገረ ስብከት ሰሜን ኣሜሪካ ዝተላእከ ኣብ ምንታይ መዓላ ውዒሉ? ስለምንታይ ኣብ ገዳማት ዘይወዓለ? ክምለስ ዘለዎ ሕቶ እዩ። ገዳማትና መፍረዪ ጳጳሳትን ካህናትን እየን፥ ዝዓንዋ ዘለዋ ድማ ብሰንኪ እቶም ጊዜ ዝሃቦም በጋሚዶታት በዓል ዮፍታሄ፡ ግርማይ ዘርኣይ፥ ካሕሳይ ወዘተ ዝኣመሰሉ ካድራት ትምራሕ ስለ ዘላ እዩ። ኣባ ሉቃስ መጉልሒ ድምጺ ናይ እዞም ሰባት እዮም። ኣባ ሉቃስ ብቕዓት ኣለዎም ኢልካ ዝግመት’ ውን ኣይኮነን።
4. ኣብያተ ክርስቲያናት ሰሜን ኣሜሪካ ካብ ኩሉ ኣታዊታተን 15% ክኸፍላ ዘገድድ ትእዛዝ እዩ። ሓቂ እዩ ኣቦታት ጳጳሳት፥ ምምሕዳር ቤተ ክርስቲያን፥ ጸፊፉን ብግቡእን ክምራሕ እንተ ኾይኑ፥ ግድን እዩ ኣብያተ ክርስቲያናት እዚ ጥራይ ዘይኮነ ካልእ’ውን ክገብራ መንፈሳዊ ግዴታአን እዩ። ግን እቲ ዝዋጻእ ገንዘብ በዓል መን እዮም ኣማሓደርቱ? ንሕዝቢ ከቢድ ሕቶ ኮይንዎ ዘሎ እዩ። ግርማይ ዘርኣይን ካሕሳይ ግርማይን፥ ንቤተ ክርስቲያን ከመሓድሩ ዘይበቕዑ ምዃኖም ርዲእ እዩ። ስዉር ካልእ ተልእኾ ዘለዎም ምዃኑ ዝተረድኡ ሓሙሽተ ኣቦታት ጳጳሳት’ውን ብኽታሞም ካብ ምምሕዳር ቤተ ክርስቲያን ክወጽኡ፥ ብውግዘት ተሰጒጎም እዮም። ከመይሲ ቤተክርስቲያን ዘየዕበየቶም፥ በረከት ቅዱሳን ዘይተኻፈሉ፥ ነቶም ምእንታኣ ቆሚሎም፥ ዓቢቖም ለሚኖም መስዋዕቲ ዝኾንዋ ኣቦታት ክመርሕዎም ምሕሳብ ካብ ብድዐ ንላዕሊ ካልእ ኣይከውንን። “ዘኢነገዳ ለባሕር ኢየኣምር ፍኖታ” ዝበልዎ ኣቦታት ድማ ነዚ እዩ።
5. ካህናት መራሕቲ ሰበካ ጉባኤ (ሊቃነ መናብርት) ክኾኑ ዝብል እዩ። እዚ ኣብ ሕቶ ምልክት ዝኣቱውን ኣይነበረን። ከመይሲ ኩለን ሃዋርያውያን ኣብያተ ክርስቲያናት ዝጥቀማሉ ኦርቶዶክሳዊ ሕጊ እዩ። ካህን ዘይመርሖ ቤተክርስቲያን ምድራዊ ድርጅት እምበር፥ ቤተ ክርስቲያን ኣይኮነን። ሕዝብና’ውን ናይ ስነ ሞራል ሕዝቢ እዩ። ነፍሱ ንካህኑ ዝሃበ ኣብ ገንዘቡን ንዋዩን ዘይኣምነሉ ምኽንያት የለን። ጉዳይ ካህናት ብጀካ ሒደት ንዕቀት ኣብ ክህነት ዘለዎም ንካህን ከም ሓደ ዓሰባ፥ ገረድ ቁጹር ዝቖጽሩ ስንኩፋትን ፍልጠት ቤተ ክርስቲያን ዘይብሎምን፥ እቲ ዝበዝኀ ሕዝቢ ኦርቶዶክስ ኣብ ካህናቱን ታቦቱን ዘለዎ ኣኽብሮ፥ ኣዝዩ ረዚንን ከቢድን እዩ። ኣብ ምስላኡ ከይተረፈ፥ “ካህን ዘይሓዝካሉ ኣይነፍስኻ፥ ንጉሥ ዘይሓዝካሉ ኣይገንዘብካ” ዚብል ሕዝቢ ነቶም ኣበ-ንስሓ ኢሉ ናይ ውሽጢ ልቡን ሓሳቡን ዝገልጸሎምን ምሥጢረይ ይሰትርዩ እዮም ዝብሎም፥ ብጸሎቶም ዝምራሕ፥ ብንስሓኦም ዝምለስ ብኢዶም ዝቖርብ፥ ኣቦ ኢሉ ዝጽውዖም ካህናቱን ሕይወቱን ምሥጢሩን ሂብዎም ከብቅዕ ኣብ ገንዘቡ ዝጥርጥሮም ምኽንያት ኣይነበሮን። እንተ ኾነ ከም በዓል ኣባ ሉቃስ ዝኣመሰሉ ጳጳሳቶም ካህናት፥ ካብ 2005 ዓመተ ምሕረት ጀሚሩ ዝተራእየ ንሓደ ወገዝኩኻ ንሓደ ኣሰርኩኻ እናተባህለ ካህናት ኣብ ስክፍታን ፍርህን ከም ዝወድቁ፥ ገይሮም ዝደሃልዎም ካህናት፥ ከመይ ኣቢሎም ክኣምንዎም? ጽባሕ ገዘብናን ንብረትናን ኣብ ክንዲ ንኣናን ንደቅና መገዲ ኣምላኽ ንፈልጠሉ፥ ንካህናት ብውግዘትን ምፍርራህን ተተቒሞም፥ ዘሚቶም እንተ ወሰድዎ እንታይ ውሕስነት ኣሎና ካብ ዝብል ፍርሃት ዝተላዕለ ኣብ ርእሲ ካህናቶም ጥርጣረን ዘይምትእምማንን ከሕድሩ ኣገዲደሞ ኣለዉ። ብጀካ እቶም ተባዓት ዝመከትዎም፥ እቶም ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ዝወደቑ ካህናት ኣብ ናይ ፍርሂ መንፈስ ተሸሚሞም፥ እሞ እንታይ ክንገብር ክህነትና እንተሓዙናኸ? እሞ ካብ ሲኖዶስ እንድዩ እናተባህለ ይነብር ኣሎ። እዚ ድማ ብገምጋም ዘይኮነስ፥ ኣብ ኤርትራ ዘለዋ ኣብያተ ክርስቲያናት ዝዓንውኦ ዘለዋ ግሁድ ምስክር እዩ። ሳጹን ካሳ ሞባእ ብሠለስተ መፍትሕ ከም ዝዕጾ፥ ሓደ ምስቲ ንሳቶም ዘፍርህዎን ዘርዕድዎን ዘሰምብድዎን ካህን፥ ሓደ ምስ እቲ ብፖለቲካዊ ኃይሊ ኣብ ሥልጣን ዘሎ ግርማይ፥ ሓደ ድማ ኣብ ሃገረስብከት ኣሥመራ፥ ተታሓዙ ካብ መቐነት ድኻታት ንዝግልገሉሉ ቤተክርስቲያን ተባሂሉ ዝወጸ ገንዘብ፥ ኣብ ካዝና በዓል ግርማይ ኣትዩ፥ ኣብያተ ክርስቲያናት ዓንዩ፥ ኣገልገልቲ መግቢ ዕለት ስኢኖም፥ ኣብ ጸገም እናሃለዉ፥ ንሳቶም ግን ኣሜሪካን ኤውሮጳን ይሻራሸሩሉ ኣለዉ። ስለ ቤተክርስቲያን ዝዓበቑ፥ ጾሞም ዝሓደሩ ለሚኖም ዝተማህሩ ሊቃውንቲ ግን ሓንሳብ ብጉልባብ ውግዘት፥ ሓንሳብ ብጸለመ፥ ሓሳብ ብምፍርራሕ፥ ብማእሰርቲ ኣፎም ተለጒሞም፥ ዕለታዊ መግቢ ደቆም ካብ ኢድ ኣባ ሉቃስን ግርማይን ብትኳቦ ይድረሩ ኣለዉ። እንተኾነ ሕጊ ኣፍሪስካ ሕጋዊ ምዃን ኣይከኣልን እዩ። ስለዚ ድማ እዩ ቃል ቅዱስ ኣቡነ እንጦንዮስ “ሕጊ እንተ ኣፍረስካ ተመሊሱ ይረግጸካ” ዝበልዎ። መሪሕነት ግርማይ ዘርኣይን ኣጫፈርቱን፥ ቋንቋ ቤተክርስቲያን ዘይፈልጥ፥ ፖለቲካዊ ልኡኽ፥ ነቶም ከም መጉልሒ ድምጺ ዝጥቀመሎም ኣባ ሉቃስ ተጠቒሙ፥ ንቤተክርስቲያን ኣብ ዕንወትን ምፍልላይን ኣእትይዋ ይርከብ ኣሎ። ብሰንኪ እዚ ዘይቅርዑይ ምሕደራ ድማ፥ ኣብ ኤርትራ እትረክብ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን፥ ካብ ኩለን ኣብ ዓለም ዝርከባ ኣብያተ ክርስቲያናት፥ ንበይና ተነጺላ ሕጊ ኣልቦ ትኸይድ ዘላ እያ። ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ተባሂሉ ዝረቐቐ፥ ኣብ ዝኾነት ቤተክርስቲያን ናይ ዓለም ተተግቢሩን ተራእዩን ዘይፈልጥ፥ ካብ ክውንነት ሕዝብናን ልምድናን ወጻኢ፥ ንኣኣቶም ኣብ ዝጥዕም ጥራይ ዝጥቀሙሉ ንኣኣቶም ግን ዘይገዝእ ሕጊ እዩ።
ኣብነት ዓንቀጽ 28 ቅዱስ ሲኖዶስ ዝበሃል ክጠቅስ እንከሎ፥ “ፓትርያርክ፥ ሊቃነ ጳጳሳት፥ ጳጳሳት ዘለውዎ ቅዱስ ሲኖዶስ ይበሃል” ይብል። እሞ እዚ ሕጂ ዘሎ ፓትርያርክ ዘይብሉ፥ ብሓደ ተራ ጳጳስ ብኣባ ሉቃስ ዝምራሕ በዓል ግርማይ ዝዝውርዎ ቅዱስ ሲኖዶስ ኢልና ክንጽውዖ ዝከኣል ድዩ?
እቲ ንሳቶም ሕጊ ኢሎም ዘውጽእዎ ሕጊ ቤተ ክርስቲያን ወይ ቃለ ዓዋዲ ዝብልዎ ኣብ ምዕራፍ 8 ዓንቀጽ ዓንቀጽ 97 “ማእከልነት ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፥ ኩሉ ናብ ቤተ ክርስቲያን ዝኣቱ ገንዘብ ናይ መንፈሳዊ ኣገልግሎት ክፍሊት፥ ናይ ዕሽር፥ መብጽዓታት ካብታ ዝለዓለት ክሳብ እታ ዝተሓተት ኣብ ሓደ ሕሳብ መንበረ ፓትርያርክ ክኣቱ ኣለዎ ይብል። እዚ፥ ድሮ ናይ ኣሥመራ ኣብያተክርስቲያናት ኣብ ከቢድ ፈተናን ዕንወትን ኣብጺሑ ዘሎ እዩ። ኣብዚ ሕጊ ዓንቀጽ 100 ካብ ፓትርያርክ ጀሚሮም ክሳብ ተራ መነኮሳት መነባብሮኦም ብመቑነን ኮይኑ ደሞዝ ይኹን ኣበል ኣይህልዎምን ይብል። እሞ ስለምንታይ ደኣ እዚ ሕጊ እዚ ንበዓል ኣባ ሉቃስ ኣይምልከቶምን። ብዙኃት ሊቃውንቲ ቤተክርስቲያን ደቆም ምቕላብ ዝሰኣኑ እናሃለዉ፥ ዝለዓለ ደሞዝ ናይ ቤተክርስቲያን ዝኽፈሉን ኣበልን ካልእን እናበሉ ቤተክርስቲያን ዝግህጽዋ ዘለዉ ግና በዓል ኣባ ሉቃስ እዮም። ስለምንታይ እቲ ሕጊ ንእኦም ኣይምልከቶምን? ዓንቀጽ 93 ፓትርያርክ ቅድሚ ምውራዱ ምእንቲ መሰሉ ክጣበቕ መሰሉ ሕልው እዩ ይብል ስለምንታይ ቅዱስ እንጦንዮስ ምእንቲ መሰሎም ክጣበቑ ዘይተፈቕደሎም? ሕጊ ንኹሉ ማዕረ እዩ። ከምቲ ምስላ ኣቦታት ነውሐ ኢልካ ኣይተሕጽረሉ ሓጸረ ኢልካ ኣይትልቅተበሉ ንኹሉ ማዕረ ዝገብር መምርሒ እዩ። ንስኻ ዘይትገብሮ ንኻልኦት ግበርዎ ኢልካ ምእዛዝ ድማ ሕጊ-ፈሪሳውያን ግልቡጥ ሕጊ እዩ።
እዚ እቲ ሓቂ ኮይኑ፥ እሞ ደኣ ሕዝብና ከመይ ጌሩ እዩ ንበዓል ግርማይ ኣሚኑ ገንዘቡን ንዋየ ቅዱሳንን ክህቦም? ክሳብ ክንደይ እዮም ነቲ ኣማኒ ሕዝቢ ዝንዕቅዎ? ዘገርም እዩ።
ኣብ ቀጻሊ ጽሑፍ የራኽበና።
እግዚኣብሔር ንቅዱስ ፓትርያርክ ኣቡነ እንጦንዮስ ብሕይወት ይሓልወልና። ጸሎቶምን በረኸቶምን ኣይፈለየና።
እዝራ ጸሓፊ።


text:
ከመይ ይመስል ነበረ፧
ሮበርት ቦይል
ናይ ታሪኽ ምሁራት ንሮበርት ቦይል ዚዝክርዎ፡ በቲ ኣብ ስሙ ተመርኲሱ ዘውጸኦ፡ ጸቕጥን ቅጽን ጋዛት ብኸመይ ከም ዚተሓሓዝ ዚገልጽ “ሕጊ ቦይል” ዚብሃል ባህርያዊ ሕጊ እዩ። እዚ ርኽበት እዚ ኸኣ፡ ነቲ ስዒቡ ዝመጸ ማእለያ ዘይብሉ ስነ ፍልጠታዊ ዕቤት መሰረት ኰይንዎ እዩ። ኰይኑ ግና፡ ሮበርት ቦይል ክኢላ ተመራማሪ ስነ ፍልጠት ጥራይ ኣይኰነን ነይሩ። ኣብ ኣምላኽን ኣብቲ ቓሉ ዝዀነ መጽሓፍ ቅዱስን እውን ዓባይ እምነት ነይራቶ እያ።
ቦይል ብ1627 ካብ ሃብታማት ስድራ ቤት ኣብ ሊዝሞር ካስል፡ ኣይርላንድ እዩ ተወሊዱ። እቲ እተወልደሉ እዋን፡ እቲ ጸሓፍቲ ታሪኽ “መዋእል ርትዒ” ኢሎም ዚጽውዕዎ እዋን እዩ ነይሩ፣ እዚ እዋን እዚ፡ ኣስተውዓልቲ ሰባት ንደቂ ሰብ ካብቲ ንነዊሕ ዘመናት ጨቊንዎም ዝነበረ ዘይቅኑዕ እምነታት ናጻ ኺገብርዎም ዝጸዓሩሉ እዋን እዩ ነይሩ። ቦይል እውን ከምኡ ናይ ምግባር ሸቶ እዩ ነይርዎ። ኣብቲ ብዛዕባ ህይወቱ ዝጸሓፎ መጽሓፍ ከም ዝገለጾ፡ ንገዛእ ርእሱ “ፊላረቱስ፡” ማለት “ፈታው ንጽህና” ኢሉ ይጽውዓ ነበረ።
ቦይል ብዛዕባ ሓቂ ኺፈልጥ ዝነበሮ ባህጊ፡ ምስቲ ብዛዕባ እቲ ዝፈለጦ ነገራት ንኻልኦት ኬካፍል ዝነበሮ ባህጊ ማዕረ እዩ ነይሩ። ብዙሕ ጽሑፋት እዩ ጽሒፉ፣ እቲ ጽሑፋቱ ድማ ንብዙሓት ብግዜኡ ዝነበሩ ሰባት፡ እንተላይ ነቲ ህቡብ ተመራማሪ ስነ ፍልጠት ዝነበረ ሰር ኣይዛክ ኒውተን ጸልይዎም እዩ። ብ1660 ቦይል ሓደ ኻብቶም መስረትቲ ሮያል ሶሳይቲ ዀነ፣ እዚ ትካል ምርምር ስነ ፍልጠት እዚ፡ ኣብዚ እዋን እዚ እውን እንተ ዀነ ኣብ ለንደን፡ ዓዲ እንግሊዝ ይዓዪ ኣሎ።
ናይ ስነ ፍልጠት ሰብ
ቦይል ኣቦ ኬሚስትሪ ኸም ዝዀነ ጌርካ ተገሊጹ ኣሎ። ካብቶም ብግዜኡ ዝነበሩ ኣልከመኛታት ወይ ፈላስፋታት ስነ ቕመም ብእተፈልየ መገዲ እዩ ዚዓዪ ነይሩ። ንሳቶም ነቲ ዝረኸብዎ ርኽበት ይሓብእዎ ወይ ከኣ ካብ ጕጅለኦም ወጻኢ ዘሎ ሰብ ኪርድኦ ብዘይክእል መገዲ ይጽሕፍዎ ነበሩ። ቦይል ግና፡ ንዅሉ ስራሑ ብግህዶ የሕትሞ ነበረ። ብዘይካዚ፡ ነቲ ንነዊሕ እዋን ዚእመነሉ ዝነበረ ኽልሰ ሓሳብ ብዓይኒ ዕሙተይ ኣብ ክንዲ ዚቕበሎ፡ ነቲ ሓቂ ዝዀነ ነገራት ንምርግጋጽ ስነ ፍልጠታዊ ፈተነ ኺግበር ከም ዘለዎ ይኣምን ነበረ።
እቲ ቦይል ዝገበሮ ስነ ፍልጠታዊ ፈተነ፡ ነገር ብኮርፓስልስ፡ ማለት ብንጥረ ነገር ከም ዝቘመ ንዚገልጽ ሓሳብ ዚድግፍ እዩ ነይሩ፣ እዚ ንጥረ ነገር እዚ ብእተፈላለየ መገዲ ኺተሓዋወስ ከሎ ድማ፡ እተፈላለየ ውሁድ ይፈጥር።
ስነ ፍልጠታዊ ምርምር ቦይል፡ ኣብታ ዘ ስኬፕቲካል ኬሚስት ዘርእስታ ንሱ ዝጸሓፋ ህብብቲ መጽሓፍ ብግቡእ ተገሊጹ ኣሎ። ቦይል ኣብታ መጽሓፍ፡ ተመራመርቲ ስነ ፍልጠት ትዕቢተኛታት ኪዀኑ ወይ ከኣ ደረቕ ኣረኣእያ ኺህልዎም ከም ዘይግባእ፡ የግዳስ ጌጋኦም ንምቕባል ፍቓደኛታት ኪዀኑ ኸም ዘለዎም ገለጸ። ብዘይካዚ፡ እቶም ጽኑዕ ኣረኣእያ ዘለዎም ሰባት፡ ነቲ ሓቂ ኸም ዝዀነ ዚፈልጥዎ ነገራትን ነቲ ናይ ሓቂ ዚመስሎም ነገራትን ፈልዮም ኬለልይዎ ኸም ዘለዎም ኣጕሊሑ ነበረ።
ቦይል፡ እቶም ጽኑዕ ኣረኣእያ ዘለዎም ሰባት፡ ነቲ ሓቂ ኸም ዝዀነ ዚፈልጥዎ ነገራትን ነቲ ናይ ሓቂ ዚመስሎም ነገራትን ፈልዮም ኬለልይዎ ኸም ዘለዎም ኣጕሊሑ ነበረ
ናይ እምነት ሰብ
ቦይል ምስ መንፈሳዊ ነገራት ብዝተሓሓዘ እውን፡ ኣብቲ ሓቂ ኸም ዝዀነ ዚኣምነሉ ነገራት ይምርኰስ ነበረ። እቲ ብዛዕባ ዩኒቨርስን ብዛዕባ እቶም ዜደንቑ ህያዋን ፍጥረታትን ዝፈለጦ ነገራት፡ ነዳፍን ፈጣርን ከም ዘሎ ኣእመኖ። በዚ ምኽንያት እዚ ድማ፡ ነቲ ኣብ መንጎ እቶም ብግዜኡ ዝነበሩ ምሁራት ሰባት እናኣስፋሕፍሐ ዚኸይድ ዝነበረ ኢዝሄርነት ነጸጎ። ‘ነቲ ናይ ምሕሳብ ክእለቱ ዚጥቀመሉ ዝዀነ ይኹን ሰብ፡ ብኣምላኽ ይኣምን እዩ’ ኢሉ ድማ ደምደመ።
ይኹን እምበር፡ ቦይል፡ ኣተሓሳስባ ደቂ ሰብ ጥራይ ናብ ናይ ሓቂ ፍልጠት ከም ዘይመርሕ ይፈልጥ ነበረ። ካብ ኣምላኽ ዝመጸ ራእይ ከም ዜድልየና ኸኣ ይግንዘብ ነበረ። ባዕሉ ኸም ዝገለጾ ድማ፡ እቲ ራእይ፡ እቲ ቓል ኣምላኽ ዝዀነ መጽሓፍ ቅዱስ እዩ።
ብዙሓት ሰባት ንትምህርታት መጽሓፍ ቅዱስ ዘይፈልጥዎ ምዃኖምን ሃይማኖታዊ እምነቶም ድልዱል መሰረት ዘይብሉ ምዃኑን፡ ንቦይል የጨንቖ ነበረ። ‘ሃይማኖታዊ እምነት ሓደ ሰብ፡ ኣብቲ ወለዱ ዚኣምኑሉ ነገራት ወይ ከኣ ኣብቲ እተወልደሉ ሃገር ጥራይ ዚምርኰስ ከመይ ኢሉ እዩ፧’ ኢሉ ይሓትት ነበረ። ሰባት ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱስ ዓሚቚ ፍልጠት ኪህልዎም ናይ ምሕጋዝ ሓያል ባህጊ ድማ ኣሕደረ።
ቦይል፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብብዙሕ ቋንቋታት ምእንቲ ኺሕተም፡ ገንዘባዊ ደገፍ ይገብር ነበረ። ገለ ኻብቲ ቛንቋታት፡ ቋንቋ ደቀባት ሰሜን ኣመሪካን ዓረብኛን ኣይርላንድኛን ቋንቋ ማለዥያን ቱርክኛን ይርከቦ። ብሓቂ እምበኣር፡ ሮበርት ቦይል፡ ኣብ ኵሉ ዓውድታት እቲ ሓቂ ናይ ምፍላጥን ካልኦት እውን ከምኡ ኺገብሩ ናይ ምሕጋዝን ሓያል ባህጊ ዝነበሮ ኽኢላ ግናኸ ትሑት ሰብ እዩ ነይሩ።


text:
ኢትዮጵያ፣ ድምቕቲ መርኣያ ጸቢብ ጉጅለኣዊ ፖለቲካን ግዕዙይ ምሕደራን ስርዓተ-ክድምናን ከምዝኾነት፣ ሰሙናዊ ሓተታ ገሊጹ።
ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ብብዝሒ ህዝቢ ቀዳመይቲ፣ ብስፍሓት መሬት ድማ ካልኣይቲ እትስራዕን ተፈጥሮ ገዚፍ ባህርያዊ ሃብቲ ዝዓደላን ኢትዮጵያ፣ ድምቕቲ መርኣያ ናይ’ቲ ንኣህዛብ ኣብ ድሕረትን ድኽነትን – ኣብ ግጭትን ዘይምርግጋእን ዝሸምም ዘሎ ጸቢብ ጉጅለኣዊ ፖለቲካን ግዕዙይ ምሕደራን ስርዓተ-ክድምናን ከምዝኾነት፣ ሰሙናዊ ሓተታ ገሊጹ።
“ኣብ ሓደ ሃገር ዝርከቡ ኣህዛብ ወይ ብሄረሰባት፣ ብፖለቲካዊ፣ ቍጠባዊ፣ ማሕበራውን ባህላውን ውህደት’ዮም ስሙር ሃገር ንምዃን ዝበቕዑ” ዝበለ እቲ ሓተታ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት ግን ብኣንጻሩ፣ ፖለቲካውን ቁጠባውን ዕብለላ ጉጅለኡ ንምውሓስ፤ ኣብ ክንዲ ውህደትን ሃገራዊ ስኒትን ዝፈጥር ቅኑዕ መገዲ፣ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ሓድሕድ ኣናቚቱ ዝገማምዕ፣ ዓሌትነት ዝሰረቱ ሓደገኛን ኣዕናውን ፖለቲካ ሒዙ ንዝሓለፈ 20 ዓመታት ከምእተጓዕዘ ኣነጺሩ።
እቲ ሓተታ ኣስዒቡ፣ ስርዓት ወያነ፣ ሃገር ምምቕቓልን ምንቛትን’ውን እንተኾነ “ብዘይ ደገፍ ሓያላት ኣይክኣልን’ዩ” ስለዝበለ፣ ንስለ ጸቢብ ረብሓታት ጉጅለኡ እምባ ይኾኑኒ ናብ ዝበሎም ሓይልታት ግዳም ተጸጊዑ፣ ኣብ ክንዲ ንጥቕሚ ህዝቡ፣ ክብረት ሃገር ብዘሕሰረ መገዲ ንረብሓ ግዳማውያን ክሽቅል ምጽንሑ ብምምልካት፣ ከም ሳዕቤኑ፣ ኢትዮጵያ ናይ ሓደ ስድራ ተቐዪራ፤ ሰላምን ርግኣትን ስኢና ብኸቢድ ቍጠባውን ፖለቲካውን ቅልውላው ትሕመስ ምህላዋ ሓቢሩ።
እቲ “ወያነን ድርሳነ ስግኣቱን” ዝብል ሰሙናዊ ሓተታ ኣስዒቡ፣ ህዝቢ ኢትዮጵያ – ነዚ ረብሓ ውሑዳን ንምውሓስ ዝተሃንደሰ ፖለቲካ’ዚ ብምቅዋም ኣብ ግንቦት 2005 ዘለዓዓሎ ተቓውሞ ተደጒሉ እምበር ከምዘይቅሃመ ብምሕባር፣ ኣብቲ እዋን’ቲ ጉጅለ ወያነ ኣብ ልዕሊ ንጽሃን ዝፈጸሞ ሰፊሕ ቅንጸላ ድማ ህዝቢ ከምዘይደቀሰሉ ኣገንዚቡ።
“ኣብ መወዳእታ ምህርቲ ናይ ከምዚ ዓይነት ፖለቲካ እንታይ ከምዝኸውን ንምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን” ዝበለ እቲ ሓተታ፣ እዚ ዘለናዮ መድረኽ – ጽልኢ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ጉጅለ ወያነ ኣብ ዝለዓለ ጥርዙ በጺሑ፣ ወያነ እንተላይ ኣብ’ቲ መሰረተይን ቀንዲ ደጀነይን ዝብሎ ትግራይ እምብዛ ዝተፈንፈነሉ ከምዝኾነ፤ ስለዚ ድማ፣ ወያነ፣ እቲ ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃን ማእከላይ ምብራቕን ዝተኸስተ ብርቱዕ ህዝባዊ ተቓውሞ ኣብ ኢትዮጵያ ከይልሕም ከቢድ ስግኣት ሓዲርዎስ፣ ብናቱ ኣጸዋውዓ “ደቂ ካልኦት ብሄራት” ዝብሎም ብኣማኢት ዝቚጸሩ ሰባት ኣብ ምእሳር ከምርከብ ኣብሪሁ።
ኣብ መወዳእታ – እቲ ሰሙናዊ ሓተታ፣ ኣብ ከምዚ ዓይነት ውጡር ሃዋህው፣ ወያነ ድርሳን ዝሓለፉ ስርዓታት ኢትዮጵያ ክደግም እንተተሰምዐ ዘገርም ከምዘይኮነ ብምግላጽ፣ ልቢ-ወለድ ሃገራዊ ስግኣታት እናፈጠርካ ኣቓልቦ ህዝቢ ካብ ውሽጣዊ ጉዳይ ናብ ግዳም ምህውታት፣ ኩሎም ደገፍ ህዝቢ ዝተሓረሞም ስርዓታት – ከም መናውሒ ዕምሪ ዝጥቀሙሉ ኣረጊት ሜላ ምዃኑ ጠቒሱ፣ ስርዓት ወያነ ከም ሳዕቤን ተንኰላቱን ግጉይ ፖሊሲታቱን፣ ኣብ ብርቱዕ ረመጽ ህዝባዊ ተቓውሞ ክጥበስ ባህርያዊ ከምዝኾነ ኣስሚሩሉ።


text:
Published: 10 July 2014
“ህዝቢ ኣክቡ ቅዱስ ጉባኤ ከም ዘሎ ንገሩ”! ኢዩኤል 2፡16
ናብ ኩሎም ኦርቶዶክሳውያን ምእመናን ህዝበ-ክርስቲያን ነበርቲ ሰሜን ኣሜሪካን ካናዳን።
ካብ እግዚኣብሔር ኣቦናን ካብ ጎይታናን ኢየሱስ ክርስቶስን ጸጋን ሰላምን ኣብ ዘዘሎኹሞ ንኣኻትኩም ይኹን።
እቲ ዓመት መጸ ብናይ ኤርትራ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን መንበረ ጵጵስና ሰሜን ኣሜሪካ ዝዳሎ መንፈሳዊ ዓመታዊ ጉባኤ ምእመናን፥ ሎሚ ዓመት'ውን ንመበል 16 ዓመቱ፥ ብዓቃቤ-መንበርን ወኪል ፓትርያርክን፡ ብኣቦና ብፁዕ ኣቡነ መቃርዮስ እናተመርሐ ኣብ ደብረ-ሰላም መድኃኔ-ዓለም ዋሽንግቶን ዲሲ ካብ 24 -- 27 ሓምለ 2014 ኣ.ፈ (፲፯--፳ ሓምለ ፳፻፮ ዓ.ም) ብድሙቕ ኣገባብ ንምጽንባሉ ዝተፈላለዩ መደብ-ትምህርቲ፥ ስብከታት፥ ሰሚናራት፥ መዝሙራትን ናይ ጸሎተ-ምህልላን መርሓ-ግብር (ፕሮግራም) ወጺኡ ከም ዘሎ ብመንፈሳዊ ኣኽብሮት ክንሕብር ንፈቱ [ዝርዝር መደብ ጉባኤ 2014]። እዚ፡ ኣቦታት ውሉደ ክህነት፡ መዘምራን ትምህርቲ ሰንበትን ምሁራት ደቂ ቤተ ክርስቲያንን ዝሳተፍዎ ኩሎም ካብ ርሑቕን ቀረባን ዝመጹ ኣመንቲ ህዝበ-ክርስቲያንን ዝሓብርዎ ዓመታዊ ንግደት መድኃኔ-ዓለም'ውን እዪ።
ብተወሳኺ፡ ናይ ኽብሪ ዕዱማት ኣቦታት ሊቀ-ካህናት ተኽለማርያም ምህርካጽዮን ካብ ሃገረ ስብከት ኤውሮጳ፥ ከምኡውን ኣቦና ጥዑመ-ልሳን ቀሺ እስክንድር ሃብተማርያም ካብ ቅድስት ማርያም ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሃገረ እስራኤልን ክሳተፉ እዮም።
በዚ መሠረት ነቢይ ኢዩኤል “ህዝቢ ኣክቡ ቅዱስ ጉባኤ ከም ዘሎ ንገሩ”! (ኢዩኤል 2፡16)፡ ከም ዝበለ፥ ኣብዚ ቅዱስ ጉባኤ’ዚ ተኣኪብና እግዚኣብሔር ንነፍሲ ወከፍና ብዝገበረልና ሠናይ ነገር ከነመስግን፥ ከምኡውን ብዛዕባ እታ ተስፋኣ ወትሩ ካብ ኢድ እግዚኣብሔር ጥራይ ዝኾነት ሓዋርያዊት ቤተ ክርስቲያን ተዋሕዶ፥ እሙን መራሒና 3ይ ፓትርያርክ ቅዱስ እንጦንዮስን፡ ኣብ ከቢድ ጸበባን መከራ-ስደትን ዘለዉ መንእሰያት ደቅና፡ ብሓፈሻ ስለ ህዝብናን ሃገርናን ብጸሎትን ምህለላን መስዋዕቲ-ቅዳሴ ጌርና ንኣምላኽ ክንልምን፥ ኣብዚ ኣብ ደብረ-ሰላም መድኃኔ-ዓለም ዋሽንግቶን ዲሲ ዝካየድ ዓመታዊ ጉባኤን ክብረ-በዓል ንግደትን ምስ ስድራ ቤትኩምን ደቅኹምን ክትሳተፉ ብስም ቅድስት ቤተ ክርስቲያን መንፈሳዊ ዕድመና ነቕርብ።
በዚ ኣጋጣሚ ንኹሎም ምእመናን ኣብ መበል 16 ዓመታዊ ጉባኤ ክትሳተፉ ዝመደብኩም ናይ መጎዓዝያ፥ ናይ መደቀስን፥ ካልእ ዘድሊ ሓበሬታን ሓገዝን ምስ ትደልዩ በዚ ዝስዕብ ቴለፎናት ደዊልኩም ግቡእ ምትሕብባርን መኽርን ክትረኽቡ ትኽእሉ።
እቶም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ብኣካል ክትሳተፉ ዘይከኣልኩም ድማ ብመንፈሳዊ ጸሎትን ብቐጥታ ካብ ደብረ-ሰላም መድኃኔ-ዓለም ቤተ ክርስቲያን ዋሽንግቶን ዲሲ ዝፍኖ መደብ ኣገልግሎትን ብመስኮት ኢንተርነት ክትከታተሉ ከም ትኽእሉ ንሕብር።
መድኃኔ-ዓለም ኣምላኽና ጉባኤናን ህዝብናን ይባርኽ።


text:
ደሃይ 16፡ "ምስ ደቀይ ኣብ እምባታት ሰሜን እንተዝርከብ ኣመና ምተሓጎስኩ"
ፌቨን ተወልደ እበሃል፤ ኣብ ፈረንሳ (ፈረንሳይ) ፓሪስ'የ ዝነብር።
ኣብ 2002 ዓ.ም ኣብ ቤት ትምህርቲ ሊሴ ገብረማርያም፡ ናይ ካልኣይ ብርኪ ትምህርተይ ምስ ወዳእኹ፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሊዮን ዕድል ትምህርቲ ረኺበ ንፈረንሳ መጺአ።
ቀዳማይ ዲግሪ ምስ ወዳእኹ ድማ፡ ኣብ ዩናይትድ ኪንግደም፡ ከተማ በርኒንግሃም፡ ናይ መርሃ ግብሪ ልውውጥ ትምህርቲ ረኺበ ንሓደ ዓመት ፀኒሐ።
ካብኡ እንትምለስ፡ በዓል ገዛይ ኣብ ፓሪስ ዕድል ትምህርቲ ስለዝረኸበ፡ ናይ መወዳእታ ዓመት ኣብ ፓሪስ ተማሂረ።
ሕዚ፡ ኣብ ትካል ባህሊ ትምህርትን ሳይንስ (ዩኔስኮ) ውድብ ሕቡራት መንግስታት፡ ኢትዮጵያ ኣብ ትውከለሉ ክፍሊ እሰርሕ።
ከም ኤፍል ታወር ዝኣመሰሉ ጥበባት ስነ ህንፃ ፓሪስን ዘስደምሙ ታሪኻዊ ሓወልትታታ እንትዕዘብ፡ ፈረንሳ ታሪኻን ባህላን እትገልፀሉ ፍሉይነት እሓስብ።
ካብ ምግብታታ፡ 'ታህቲ ፍሌት' ዝበሃል ብድንሽ፣ ቺዝን ስጋን ዝስራሕ ምግቢ ኣመና ደስ ይብለኒ። እናተበራሃኒ ከኣ እምገቦ።
ብፍላይ ኣብ እዋን ቁሪ ሙቐት ስለዝህብን ስለዘፅግብን ብዙሕ እበልዕ።
ካብ ባህሊ ኢትዮጵያ ዝናፍቖ ነገር ተኣኪብካ ቡን ምስታይን ከይሃፀፅካ ምስ ሰባት ምዕላልን እዩ።
ኣብ ፓሪስ ኣብ ገዛይ ኮይነ ብመስኮት እንትርኢ፡ ፍልፍል ሓጎሰይ ዝኾነ፡ ንዓይኒ ቃሕ ዘብል ንእስ ዝበለ ሓምለዋይ ቦታ ኣሎ።
ኣብዚ ዓዲ፡ ኩነታት ኣየር በብእዋኑ ስለዝለዋወጥ፡ ነዚ ለውጥታት ዝሕብረንን ዘዘክረንን እዚ ቦታ'ዚ እዩ።
ኣብ ፓሪስ ኣብ ሃገረይ ምስ ዝለመድክዎ ዓበይቲ ናይ ምኽባር ልምዲ ዝፃረር ኣጋጣሚ ብምርካበይ ብጣዕሚ ገረሙኒ።
ብባቡር ኮነ ብኣውቶብስ እንትኸድ፡ ብዕድመ ዝደፍኡ ሰባት ረኺበ፡ ክምርቑኒ እዮም ብምባል ካብ መቓምጦይ ተንሲአ ኮፍ ከብሎም እፍትን እሞ ንሳቶም ግን 'ስለዝሸምገሉ ይጽገሙ እዮም' ኢለ ብምሕሳበይ ክሓርቁ እሪኦም።
ብተደጋጋሚ፡ ብኣካላዊ ብቕዓቶም ዝተጠራጠርኩ ገይሮም ስለዝወስድዎ ብድሕሪኡ ብዙሕ ሓሲበን ተጠንቂቐን እየ ኮፍ ንኸብሎም ዝሓቶም።
ሓደ መዓልቲ ግና ብእግረይ ናብ ገዛይ እናተመለስኩ፡ ናብ 90 ዝፅግዓ ዕድመ ዝደፍኣ ወላዲት፡ ምኻድ ስኢነን፡ ደኺመን እንትርእይ፡ ነብሰይ ምግባር ስለዝኣበየኒ ፍርሕ ትብዕ እናበልኩ ተፀጊዐየን።
ኣጋጣሚ ኮይኑ ግና፡ ሓገዝ ይደልያ ስለ ዝነበራ፡ ደስ ኢሉወን፡ "በይዛኺ፡ ክሳብ ገዛይ ደጊፍኪ ኣብፅሕኒ፡ ጽርውርው ይብለኒ ኣሎ" ስለዝበላኒ፡ ኣብ ሃገረይ ከምኡ ብምግባረይ ዝረኽቦ ዝነበርኩ ምረቓ ዘኪረ ተሓጊሰ።
ፈረንሳውያን ንባህሎም ዝህብዎ ክብሪ ምሳና የመሳስሎም። ህዝቢ ፈረንሳ ከም ኢትዮጵያውያን፡ ብባህሉ ዝኾርዕን ካብ ካልእ ሃገር ዝተፈለየ ምዃኑ ዝሓስብን ህዝቢ እዩ ዘሎ።
ከምኡ ዝኣመሰለ ኣተሓሳስበኦም ብስልጣነ ዘይምህሳሱ ድማ ይገርመኒ።
እቲ ካልእ ዝያዳ ንኢትዮጵያ ዘዘክረኒ ድማ፡ 14 ዝኾኑ ባህላዊ ኣብያተ ብልዒ ኢትዯጵያ ምህላዎም እዩ።
ኣብ ቤተ መዘክር (ሙዝየም) ፈረንሳ እውን ባህልን ታሪኽን ኢትዯጵያ ዝዝከረሉ ብዙሕ ኣጋጣሚ ኣሎ።
ትምህርተይ ምስ ወዳእኹ፡ ልምዲ ስራሕ ንምርካብ ነፃ ኣገልግሎት ኣብ ዝህበሉ ዝነበርኩ ቦታ ዝነበረ ሓላፊ ክፍሊ፡ ዕድመይ ርእዩ፡ ንቲ ኩነታት ሓዳር ዝብል ኣብ መሕትት ቅጥዒ ዝሰፈረ ሕቶ፡ "ሓዳር ዘይመስረተት ኢልኪ ምልእዮ" ኢሉ መኺሩኒ።
'ስለምንታይ' እንተበልኩዎ፡ ኣብቲ እዋን ጓል26 ስለዝነበርኩ፡ "ሓዳር ኣሎኒ እንተይልኪ ቖልዓ ክትወልድ እያ ኢሎም ስለዝሓስቡ ክኸብደኪ እዩ" ኢሉኒ።
እቲ ክሳብ ሕዚ ኣብ ዝነበረኒ ፃንሒተይ ዝሓዘንኩሉ ኣጋጣሚ ከኣ እዚ እዩ።
ኣብታ ዝሰልጠነት ኣውሮጳ፡ ከምኡ ክሰምዕ፡ ማዕርነት ደቂ ኣንስትዮ ብኸምዚ ግሉፅ ብዝኾነ መገዲ ከም ዝጠሓስ ክሰምዕ ንምቕባል ከቢዱኒ ነይሩ።
ኣብ ከተማ ፓሪስ ሓደ ነገር ናይ ምቕያር ዕድል እንተዝህልወኒ፡ ካብ ሓባራዊ መንበሪ ኣባይቲ፡ ኣብ መሬት ዝተሃነፀ ቀጽሪ ዘለዎ ገዛ ክህልወኒ እምነ፡ ልክዕ ከም ናይ ኢትዮጵያ ኣባይትን ኣነባብራን።
ከምኡ ዓይነት ቤት ንምርካብ ግን ካብ ቦታ ስርሐይ ክርሕቕ ስለዝግደድ፡ ናብ ገዛ ክሳብ ዝምለስ ብዙሕ ግዜ እዩ ዝወስደለይ።
ክልተ ቆልዑ ስለዘለዉኒ ከኣ እንተርሒቐ ቆልዓ ዝሕዘለይ የድልየኒ። ብኻልእ ወገን ድማ ምስ ደቀይ ከሕልፎ ዝግባኣኒ ግዜ ይግድበኒ እዩ።
ስለዚ ንክልቲኡ ከማልእ ስለ ዘይኽእል ንደቀይ እየ ዘዳሉ።
ኣጋጣሚ ኮይኑ፡ ብሓሳብን መንፈስን ንነብሰይ ናብ ኢትዯጵያ ክመልሳ እንተዝኽእል፡ ምስ ደቀይ ኣብ እምባታት ሰሜን ክረኽባ ደስ እብለኒ።


text:
ኣብ 1 ጥሪ 1802 ናይ ክፍለ ግዝኣት ኮነኒከት ኣቡን ንቐዳማይ ምምሕያሽ ቅዋም ኣሜሪካ ኣመልኪቶም መብርሂ ኣብ ዝተሓተተሉ እዋን ፕረዚደንት ቶማስ ጃፈርሰን ከምዚ ዝስዕብ መብርሂ ሂቡሉ ነይሩ።
እቲ ምምሕያሽ ንሃይማኖት ሉዓላዊ ክብረት ዝህብ ኢዩ፡ እዚ ማለት ሓጋጊ ኣካል ኣሜሪካ ንሃይማኖት ኣመልኪቱ ብይን ከሕልፍ ይኹን፡ መሰል እምነት ህዝቢ ክእግድ ፍጹም ሕጋዊ መሰል የብሉን፡ ብሓጺሩ መንግስትን ሃይማኖትን ዝፈሊ ድልዱል መንደቕ ዝነደቐ ቅዋማዊ ሕጊ ኢዩ ኢሉ ቶማስ ጃፈርሰን።
መንግስቲ ኣብ ሃይማኖት ክኣቱ፡ ሃይማኖት ኣብ መንግስታዊ ጉዳይ ክኣቱ ኣይፍቀድን። እዚ ማለት መንግስቲ ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳይ ኣትዩ ንህዝቢ ኣብ ምንታይ እምነት ከምልኹ ኣለዎም፡ ነየናይ ኣምልኾት ከይስዕቡ ይግደዱ፡ ወዘተ ዝብሉ ሕግታት ከውጽእ ሕጋዊ መሰል የብሉን። እቲ ናይ ኣምላኽ ንኣምላኽ እቲ ናይ ቄሳር ንቔሳር ሃብዎ ዝብል መርሓ ንነዊሕ እዋን ካብ ድሕሪ ልደተ ክርስቶስ ኪስረሓሉ ምጽንሑ እውን ብሰፊሑ ዝፍለጥ ኢዩ።
ኣብ ኤርትራ ናይ መንግስቲ ንመንግስቲ፡ ናይ ሃይማኖት ንመንግስቲ፡ ናይ ውልቀሰብ ምርጫ ንመንግስቲ፡ ናይ ሰብ ሓዳር ጉዳይ ንመንግስቲ ዝብል ገባቲ ስርዓት ኢዩ ዘሎ። ስለዝኾነ መንግስቲ ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ውልቃዊ እምነት ሰባት ብምእታዉ ንዜጋታት ብሰንኪ እምነቶም ክሕይር፡ ክስውር፡ ከሳቒ ጸኒሑ ኣሎ።
ኣብ 90ታት ዝጀመረ ግዱድ ዘመተ ኣንጻር ተኸተልቲ ጀሆቫ፡ ኣብ ዞባ ዓንሰባ ዝተፈጸመ ጃምላዊ ምቕያድ ተኸተልቲ ሃይማኖት ምስልምና፡ ኣብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ዝተገበረ ምትእትታውን ጸቕጥን፡ ንወንገላዊት በተክርስትያን ዝተገብረ ምህጋር ኣብያተ ትምህርትን ትካላትን፡ ኣብ ልዕሊ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ክውሰድ ዝጸንሐ ምስላይን ምእሳርን ናይዚ መርኣያ ኢዮም።
መንግስቲ ኤርትራ፤ ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ንዘለዋ ብዝሒ ሰዓብቲ ተገንዚቡ፡ ብጥቡቕ ምቁጽጻር ኪከታተላ ጸኒሑ ኣሎ። ኣብ ሃገራዊ ድሕነት ምክትታል ሃይማኖታዊ ጉዳያት ዝብል ትካል ምቋሙ ብቐንዱ ነዚ ሃይማኖታዊ ናጽነት ንምቕያድን፡ ብፖለቲካዊ መጻወድያታትን ሰንሰለታትን ንምቑኣልፉን ንምቅያዱን ዘንቀለ ኢዩ።
ሃይማኖት ቤተ ፍትሒ ስለዝኾነ ንመንግስቲ ኤርትራ ቀንዲ ስግኣት ኪኾኖ ግድነት ኢዩ። ኣይትዝመት፡ ኣይትዓምጽ፡ ኣይትስረቕ፡ ስሰዐ ወግድ፡ ኣይትቕተል፡ ብሓሶት ኣይትመስክር፡ ንኣቦኻን ኣዴኻን ኣፍቅር ወዘተ ዝብሉ ትእዛዛቱ፡ ኣንጻር ኩሎም እቶም መንግስቲ ኤርትራ ክፍጽሞም ዝውዕል ስለዝኾኑ ብፍጥረቶም ሰበኻ በተክርስትያንን ተግባራት ዓመጽ መንግስቲን ተጻይ ኪኾኑ ባህርያዊ ኢዩ።
ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ሓቛፊት 3, 030,000 ዜጋታት ኢያ። ስም ይመርሕ ጥዋፍ የብርህ ከምዝበሃል ኦርተዶክስትያናዊት ቤተክርስትያን ተዋህዶ ፍኖት ሓደ ሙኻንን ውህደትን ኢያ።
እዚ ሓይሊ ውህደት ኣህዝዛብ ዘስገኦ መንግስቲ ኤርትራ፡ ንቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ደቂቕ ምሕደርኡ ከእትዋ ካብ ዝውስን ከሪሙ ኢዩ። ንኹሎም ምትእታታዋቱ ዝኸርሁ ተቓውሞታት ድማ ብዘይንሕስያ ክድህኮም ጸኒሑ ኣሎ።
መራሕቲ ተዋህዶ ብስምረት መታን ከይመርሑ፡ ኣብ መንጎኦም ሓዊ ብምንኻስ ፡ንገለ ኣባላት ቅዱስ ሲነዶስ መጋበርይኡ ቀይሩ ከም መሓውር ስለያ ክጥቀመሎም ጸኒሑ ኣሎ። ከም ውጽኢት ናይዚ ዘራኸሶ ዕማማት ሲነዶስ ድማ 3ይ ፓትርያርክ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮኖስ ን10 ዓመታት ብዘይዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣእትዩ ብሕልናን ኣካልን ከምዝሳቐዩ ገይርዎም ጸኒሑ ኣሎ። ብሰንኪ እዚ ተግባራት ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ተገማሚዓን ተዳኺማን ጸኒሓ ኣላ።
ሎሚ ግን ኩሉ ነገራት ይቀያየር ኣሎ። ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ብመሪሕነት ማሕበር ደብረቢዘን ይእከል ሃይማኖታዊ ፖለቲካ፡ ይእከል ፖለቲካዊ ሃይማኖት ብምባል ብስምረት ተላዒሎም ኣለዉ።
ንመንግስቲ ኣብ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ኢድካ ከተእቱ የብልካን ኢሎም ብዓውታ ይነግርዎ ኣለዉ። ነቶም መጋበርያ ናይ ሃገራዊ ድሕነት ኮይኖም ዘለዉ ኣባላት ሲነዶስ ወይ መራሕቲ ሃይማኖት ኮንኩም ናይ ሃይማኖት ስርሑ፡ ወይ ኣባላት ሃገራዊ ድሕነት ኮንኩም ናይ ዓለምኩም ግበሩ ኢሎሞም ኣለዉ።
ኣይትሓሱ፡ ብሓሶት ኣንጻር ጎረቤትካ ኣይትመስክር፡ ብዘይካ ንሓደ ኣምላክ ንኻልእ ኣይተምልኽ ንዝብል ትእዛዛት ሃይማኖት ምስቲ ብሓሶት እትምስክርዎ፡ ንኣምላኽ ራሕሪሕኩም ንረብሓን ዓማጺን እተምልኽዎ ተግባራትኩም ኣይሳነን ኢዩ ይብልዎም ኣለዉ።
ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ንቤተርስትያና እምነትናን ንሕና ዘይሓለናዮ መን ክሕልዎ ንጽበ፡ ቀደም ዝተገራህናዮን ዝፈጸምናዮ ስቕታን የጣዕሰና ኣሎ ኢሎም ተላዒሎም ምህላዎም ብወግዒ ብጽሑፍ ክእውጁ ኣብ ምድላዉ ኣለዉ። ኣቡነ ኣንጦንዮኖስ ኪቕየዱ ከለዉ ተላዒልና እንተንነብር እዚ ን10 ዓመታት ዝተኾመረ ሽግር ኣብ ርእሴና ኣይምተጻዕነን ኢሎም ሕልናዊ ጣዕሰኦምን ኑዛዘኦምን ይነግሩ ኣለዉ።
ገለ መኸርቲ ዝመስሉ ሰባት ናብ ማሕበር ደብረብዜንን ካልኦት ነዚ ቅዱስ ተበግሶ ዘወሃህዱ ዘለዉ ዜጋታትን ብምኻድ፡ መንግስቲ ክኣስረኩም ኢዩ፡ ዓሪፍኩም እዘን ተሪፈናኹም ዘለዋ ዕምሪ ንበሩ ኢሎሞም የፈራርህዎም ኣለዉ።
የግዳስ እቶም ኣቡናት መራሒ ሃይማኖት ማለት ንሕቂን በተክርስትያንን መስዋእቲ ንሙኻን ድሉው ሙኻን ማለት ኢዩ፡ዝመጸ እንተመጸ ሽሕ እዋን ንተኣሰር እዚ ኣልዒልናዮ ዘሎና ዝግባእ ሕቶ ብዝሓየለ መልክዑ ክንቅጽሎ ኢና፡ ብምባል ነቶም ሉኡኻት መንግስቲ ከይተረፉ ኣረጋጊጾምሎም ኣለዉ።
ማሕበር ደብረብዘን ነቶም መጋበርያ ሃገራዊ ድሕነት ኮይኖም ንቤተክርስትያን ናብ ዓውደ ከይሲ ቀይሮማ ዘለዉ ኣባላት ሲነዶስ፡ ብፍላይ ድማ ኣባ ሉቃስን ኣባ ባሲልዮስን ከም መራሕቲ ሃይማኖት ከምዘይርእይዎም ኣፍሊጦም ኣለዉ።
ሃገራዊ ድሕነት ነቲ ዘውጸእዎ መግለጺውግዘት ክስሕብዎ ታህዲድ ብዝመልኦ መንገዲ እኳ እንተኣጠንቀቖም ንሶም ግን እቲ ኣብ ልዕሊ ኣባ ሉቃስን ኣባ ባሲልዮስን ኣንቢሮሞ ዘለዉ ውገዛ ከምዘይለዕልዎ ደጊሞም ኣረጋጊጾም ኣለዉ።ብኣገላልጸኦም እዚ ምፍጣጥ እዚ ኣብ መንጎ ቃል ኣምላኽ ንምፍጻም ዝጽዕሩ ዘለዉ ሰባትን ተግባራት ሰይጣን ዝደፍኦም ሰባትን ኢዩ።
ሃገራዊ ድሕነት ክሳብ ትማሊ ለይቲ ኣቡናት ምእሳርን ምፍርራህን ይቕጽሎ ኣሎ። ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ዝተፈጸመ ይፈጸም ብዘየገድስ ሃይማኖታዊ መሰል ናይ ምርግጋጽን መንግስቲ ካብ ሃይማኖት ኢዱ ከምዘውጽእ ናይ ምግባር ባህጊ ህዝቢን ኪቕጽልዎ ሙኻኖም ኣነጺሮም ኣለዉ።
ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኤርትራ ደጊም ሃይማኖታዊ ፖለቲካን፡ ፖለቲካዊ ሃይማኖትን የብቕዕ ኢላ ብትሪ ተላዒላ ኣላ። ብዘይካ እዚ ሓቲታቶ ዘላ ዕላማ ካልእ ሓዲግ መዲግ ፍታሕ ከምዘይትቕበል ኣነጺራ ስለዘላ፡ ኣካል ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝረጋገጽ ሃይማኖት ዝኽበረሉ ለውጢ ክትከውን ሙኻና ዘየጠራጥር ሓቂ ኢዩ።


text:
ምምሕልላፍ ደም—ሕጂ ሓካይም እንታይ ይብሉ ኣለዉ፧
ናይ የሆዋ መሰኻኽር ምምሕልላፍ ደም ብምእባዮም፡ ንሓያሎ ዓመታት ኪንቀፉ ጸኒሖም እዮም። ኣብቲ፡ ‘ካብ ደም ርሓቑ’ ዚብል መጽሓፍ ቅዱሳዊ መምርሒ ተመርኲሶም ደም ምውሳድ ምእባዮም፡ እዚ መትከል እዚ ምስቲ ሓካይም ንጥቕሚ ተሓከምቶም ዝሓሸ ኢሎም ዚሓስብዎ ዓይነት ሕክምና ኺጋጮ ጸኒሑ እዩ።—ግብሪ ሃዋርያት 15:29።
ኰይኑ ግና፡ ብዝሖም እናወሰኸ ዚኸይድ ዘሎ ምኩራት ሰብ ሞያ ሕክምና፡ ብዘይ ደም ዚውሃብ ሕክምና ዝሓሸ ምዃኑ ይዛረቡ ኣለዉ።
ክፍሊ ሕክምና ዩኒቨርሲቲ ስታንፎርድ ዜሕትማ ናይ ጽድያ 2013 ሕታም መጽሔት ስታንፎርድ መዲስን ማጋዚን፡ “ኣንጻር ውሒዝ—ምምሕልላፍ ደም እናነከየ ዚኸይድ ዘሎ ስለምንታይ እዩ፧” ዚብል ኣርእስቲ ዚርከባ ብዛዕባ ደም ዚገልጽ ፍሉይ ጸብጻብ ሒዛ ወጺኣ ነይራ። ሳራ ዊልያምስ ዝስማ ጸሓፊት እታ ዓንቀጽ፡ “ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት፡ ኣብ ብዘላ ዓለም ኣብ ዚርከብ ሆስፒታላት ኣብ እተገብረ ምርምር፡ እተለገሰ ደም ካብቲ ንደገፍ ተሓካሚ ዜድሊ ንላዕሊ፡ ኣብ ክፍሊ መጥባሕቲ ዀነ ኣብ ሆስፒታል ኣብ ዚርከብ መናበዪ ኽፍልታት፡ ብተደጋጋምን ብብዙሕ መጠንን ኣብ ጥቕሚ ኸም ዚውዕል ሓቢሩ” ትብል።
እታ ጸሓፊት ነታ መስራቲትን ዳይረክተርን እቲ ኣብ ሆስፒታል ፐንስልቨንያ ዚርከብ ማእከል ደም ኣልቦ ሕክምናን መጥባሕትን ዝዀነት ዶ/ር ፓትሪሽያ ፎርድ ዝበለቶ እውን ኣብቲ ጽሑፍ ጠቒሳ እያ። ብዛዕባ እዚ ጕዳይ ዶ/ር ፎርድ ከምዚ በለት፦ “ኣብ ባህሊ ሕክምና፡ ‘መጠን ደም ሰባት ካብ እተወሰነ ንታሕቲ እንተ ወሪዱ ይሞቱ፡ ደም ቀንዲ መድሕን ህይወት እዩ’ ዚብል ኣተሓሳስባ ኣብ ሱር ሰዲዱ ኣሎ። . . . ኣብ ገሊኡ ፍሉይ ኵነታት እዚ ሓቂ እዩ፣ * ግናኸ፡ እዚ ንመብዛሕትኦም ተሓከምትን ኣብ መብዛሕትኡ ዅነታትን ሓቂ ኣይኰነን።”
ብዘይካዚ፡ ኣብ ዓዓመት ኣስታት 700 ናይ የሆዋ መሰኻኽር እትሕክም ዶ/ር ፎርድ ከምዚ ዚስዕብ በለት፦ “መብዛሕትኦም ዘዛራርቦም ተሓከምቲ፡ . . . ብዙሓት ተሓከምቲ ደም እንተ ዘይወሲዶም ከም ዘይሰርሩ እዮም ብጌጋ ዚኣምኑ ነይሮም። ኣነ እውን ብእተወሰነ መጠን ከምኡ እሓስብ ነይረ። እንተዀነ ግና፡ ነዞም ተሓከምቲ እዚኦም ብቐሊል ስልትታት ጌርካ ኽትከናኸኖም ከም እትኽእል ብቕልጡፍ እየ ተማሂረ።”
ኣብ ነሓሰ 2012፡ ኣርካይቭስ ኦቭ ኢንተርናል መዲስን እትብሃል መጽሔት፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ሓደ ማእከል ኣብ 28 ዓመት እተገብረ መጥባሕቲ ልቢ ዚገልጽ ውጽኢት መጽናዕቲ ኣሕቲማ እያ። ናይ የሆዋ መሰኻኽር ካብቶም ኣብ ተመሳሳሊ ዅነታት ዝነበሩ እሞ ደም ዝወሰዱ ተሓከምቲ ብዝሓሸ ፍጥነት ጥዕና ኸም ዝረኸቡ ድማ ተገሊጹ እዩ። እቶም ናይ የሆዋ መሰኻኽር ምስቶም ደም ዝወሰዱ ተሓከምቲ ኺነጻጸሩ ኸለዉ፡ ኣብ ሆስፒታል ዝወሓደ ሕልኽላኻት ኣጋጢምዎም፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ዀነ ኣብቲ ድሕሪኡ ኣብ ዘሎ 20 ዓመት ብዝሓሸ መጠን ሰሪሮም እዮም።
ኣብ ዘ ዎል ስትሪት ጆርናል ብ8 ሚያዝያ 2013 እተሓትመት ዓንቀጽ ከኣ ከምዚ በለት፦ “ደም ኣልቦ መጥባሕቲ፡ ማለት ብዘይ እተለገሰ ደም ዚግበር መጥባሕቲ፡ ነቶም ብምኽንያት ሃይማኖቶም ዘይቅበልዎ ሰባት ንዓመታት ኪግበር ጸኒሑ እዩ። ሕጂ፡ ሆስፒታላት ነቲ ሜላ ብብዝሒ ይቕበላኦ ኣለዋ፣ . . . ምስ ምዕዳግን ምኽዛንን ምምስራሕን ምምርማርን ምምሕልላፍን ደም እተተሓሓዘ ወጻኢታት ኣብ ርእሲ ምንካዩ፡ እቲ ተክኒክ ነቲ ምስ ምምሕልላፍ ደም እተተሓሕዘ ብከላን ነቲ ንተሓከምቲ ኣብ ሆስፒታል ንዝነውሐ ከም ዚጸንሑ ዚገብሮም ሕልኽላኻትን ከም ዚንክዮ ንደም ኣልቦ መጥባሕቲ ዚማጐቱ ሓካይም መጥባሕቲ ይገልጹ እዮም።”
ዳይረክተር ምምሕዳር ደም ክሊኒክ ክሊቭላንድ ዝዀነ ሮበርት ሎረንዝ፡ “ደም ንተሓከምቲ ኺውሃብ ከሎ፡ ትሕግዞም ዘለኻ ዀይኑ ይስምዓካ። ናይ ነዊሕ ግዜ ጸብጻብ ከም ዚሕብሮ ግና ብኣንጻሩ እዩ” ምባሉ እምበኣር ዜገርም ኣይኰነን።
^ ሕ.ጽ. 5 ናይ የሆዋ መሰኻኽር ብዛዕባ ደም ዘለዎም ርእይቶ ንምፍላጥ፡ “ብተደጋጋሚ ዚሕተት ሕቶታት—ስለምንታይ ኢኹም ደም ዘይትወስዱ፧” ዘርእስታ ዓንቀጽ ርአ።


text:
ትፈልጥዶ፧
እቲ ኣብ ሕጊ ሙሴ ዝነበረ መሰረታዊ ስርዓታት፡ ነቲ ኣብ ጥንታዊት እስራኤል በብመዓልቱ ዜጋጥም ዝነበረ ሕጋዊ ምጕት ንምፍታሕ ይውዕል ነይሩ ድዩ፧
እወ፡ ሓድሓደ ግዜ ይውዕል እዩ። ሓደ ኣብነት እስከ ንርአ። ዘዳግም 24:14, 15፡ “ንሽጉር ወይ ንድኻ ወዓላይ፡ ሓደ ኻብ ኣሕዋትካ ዀነ፡ ወይ ኣብ ምድርኻ . . . ዘሎ ጓና፡ ኣይትዓምጾ። . . . እንተ ዘይኰነስ፡ ናብ የሆዋ ኺጠርዓልካ እዩ፡ ሓጢኣት ድማ ኪዀነካ እዩ” ትብል።
ኣብ ሻውዓይ ዘመን ቅ.ክ. ከም እተጻሕፈ ዚግመት፡ ነዚ ጕዳይ እዚ ዚምልከት ጥርዓን ዝሓዘ መዝገብ ኣብ ጥቓ ኣሽዶድ ተረኺቡ እዩ። እዚ ኣብ ገልዒ እተጻሕፈ መዝገብ እዚ፡ ንሓደ ኻብኡ ዚሕተት መጠን እኽሊ ኼረክብ ከም ዘይከኣለ ንእተኸስሰ ኣብ ግራት ዚዓዪ ወዓላይ ብምውካል እተጻሕፈ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ከምዚ ድማ ይብል፦ “ቅድሚ ሒደት መዓልትታት፡ ጊልያኻ [እቲ ጥርዓን ዜቕርብ ዘሎ] ምህርቲ ሓፊሰን ኣብ ማዕከን ኣእትየን ምስ ወዳእኩ፡ ሆሻያሁ ወዲ ሾባይ መጺኡ ኽዳን ጊልያኻ ወሰደ። . . . እዚ ዝብሎ ዘለኹ ሓቂ ምዃኑ፡ . . . ኵሎም እቶም ኣብ ሃሩር ጸሓይ ምሳይ እኽሊ ኺሓፍሱ ዝወዓሉ ኺምስክሩ ይኽእሉ እዮም። ካብ ዝዀነ በደል ንጹህ እየ። . . . ሹም፡ ክዳን ጊልያኡ ኸም ዚምለስ ኪገብር ግዴታኡ ዀይኑ እንተ ዘይተሰሚዕዎ፡ ካብ ድንጋጽ ተላዒሉ ይግበሮ። ጊልያኻ ብዘይ ክዳን ኪተርፍ ስቕ ኣይትበል።”
ሲሞን ሻማ ዝስሙ ጸሓፍ ታሪኽ፡ እዚ ጥርዓን እዚ፡ “እቲ ዓያዪ [ኽዳኑ] ንምምላስ ካብ ዓቕሊ ጽበት ተላዒሉ ብዛዕባ ዝገበሮ ነገር ጥራይ ዘይኰነስ፡ እቲ ጥርዓን ዘቕረበ ሰብ ብዛዕባ እቲ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዚርከብ ሕጊ፡ ብፍላይ ከኣ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዘሌዋውያንን ዘዳግምን ዚርከብ ድኻታት ከይግፍዑ ዚእዝዝ ትእዛዝ እተወሰነ ፍልጠት ከም ዝነበሮ እውን ይነግረና እዩ” ይብል።


text:
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
መጽሓፍ ቅዱስ ኢንተርነት | መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
9 እቲ ቐዳማይ ኪዳንሲ ስርዓታት ቅዱስ ኣገልግሎትን ምድራዊ መቕደስን+ ነይርዎ እዩ።
2 ከመይሲ፡ ቀዋሚ ቐንዴልን+ ሰደቓን እንጌራታት መባእን+ ዝነበራ ቐዳመይቲ ኽፍሊ እታ ድንኳን ተተኺላ ነይራ እያ፣ ቅድስቲ+ ድማ ትብሃል ነይራ።
3 ብኽንየው እቲ ኻልኣይ መጋረጃ ግና፡+ ቅድስተ ቕዱሳን+ እትብሃል ክፍሊ እታ ድንኳን ነይራ።
4 ኣብኣ ጽንሃህ ወርቅን+ ብዅሉ ወገኑ ብወርቂ እተለበጠ+ ታቦት ኪዳንን+ ነይሩ፣ ኣብኡ ኸኣ ማና ዝሓዘት ፍዮ ወርቅን+ ዝጠጥዐት በትሪ ኣሮንን+ ጽላታት+ ኪዳንን ነይረን፣
5 ኣብ ልዕሊኡ ድማ ነቲ መኽደን መተዓረቒ ዜጽልሉ ናይ ክብሪ ኪሩቤል ነይሮም።+ ብዛዕባ እዚ ግና ሕጂ ብዝርዝር ክንዛረብ ግዜኡ ኣይኰነን።
6 እዚ በዚ ኸምዚ ምስ ተዳለወ፡ እቶም ካህናት ቅዱስ ኣገልግሎት ንምቕራብ፡ ኣብታ ቐዳመይቲ ኽፍሊ እታ ድንኳን ብስሩዕ ይኣትዉ እዮም፣+
7 እቲ ሊቀ ኻህናት ግና ናብታ ኻልአይቲ ኽፍሊ ሓንሳእ ኣብ ዓመት ይኣቱ እዩ፣+ ግናኸ፡ ብዘይ እቲ ምእንቲ ርእሱን+ ምእንቲ እቲ ብዘይፍላጥ እተገብረ ሓጢኣት ህዝብን+ ዜቕርቦ ደም ኣይኣቱን እዩ።+
8 በዚ ኸምዚ፡ እታ ቐዳመይቲ ድንኳን ቈይማ ኸላ፡ ናብታ መቕደስ ዜእቱ መገዲ ገና ኸም ዘይተገልጸ፡ መንፈስ ቅዱስ የነጽር እዩ።+
9 እዛ ድንኳን እዚኣ ነዚ እዋን እዚ ምሳሌ እያ፣+ ከምቲ ስርዓት እቲ ጌርካ ኸኣ መባእን መስዋእትን ይቐርብ እዩ።+ እዚ ግና ንሕልና እቲ ዜገልግል ፍጹም ኪገብሮ ኣይክእልን እዩ።+
10 ምስ ብልዕን መስተን እተፈላለየ ስርዓት ምሕጻብን+ ጥራይ እዩ ዚተሓሓዝ። ምዱብ ግዜ ምቕናዕ ክሳዕ ዚኣክል እተነብረ ስጋዊ ስርዓት እዩ።+
11 ግናኸ፡ ክርስቶስ ሊቀ ኻህናት እቲ ድሮ መጺኡ ዘሎ ሰናይ ነገር ኰይኑ ምስ መጸ፡ በታ ብኢድ ዘይተገብረት፡ ማለት ካብዚ ፍጥረት እዚ ዘይኰነት፡ ዝዓበየትን ዝያዳ ፍጽምትን ድንኳን ሓሊፉ እዩ።
12 ብደም ድቤላታትን ዝራብዓትን ዘይኰነስ፡ ብደም ገዛእ ርእሱ+ ናይ ዘለኣለም ድሕነት ረኺቡልና ሓንሳእ ንሓዋሩ ናብታ መቕደስ ኣትዩ እዩ።+
13 ደም ድቤላታትን ኣብዑርን+ ሓምዅሽቲ ኣርሕን ኣብቶም ዝረኸሱ ተነጺጉ ንምንጻህ ስጋ ዚቕድስ ካብ ኰነስ፡+
14 ደም እቲ ብናይ ዘለኣለም መንፈስ ገይሩ ገዛእ ርእሱ ብዘይ ኣበር ንኣምላኽ ዘቕረበ ክርስቶስ ግዳ፡+ ነቲ ህያው ኣምላኽ ንምግልጋል+ ክንደይ ኣዝዩ ንሕልናና ኻብ ምዉት ግብርታት ዘየንጽሆ፧+
15 በዚ ምኽንያት እዚ እዩ ኻብቲ ኣብቲ ቐዳማይ ኪዳን እተገብረ ኣበሳ ንምብጃው+ ዚኸውን ሞት ምስ ኰነ፡ እቶም ጽዉዓት ነታ ተስፋ ናይ ዘለኣለም ርስቲ ምእንቲ ኪቕበሉ ኢሉ፡+ መንጎኛ ሓድሽ ኪዳን ዝዀነ።+
16 ኪዳን ኣብ ዘለዎስ፡ ሞት እቲ ኺዳን ዜቕውም ሰብ ምርግጋጽ ኣድላዪ እዩ።
17 ኪዳንሲ ብሞት እዩ ዚጸንዕ እምበር፡ እቲ ኺዳን ዜቕውም ሰብ ብህይወቱ ኽሳዕ ዘሎ፡ ሓንቲ እኳ ኣይጠቅምን እዩ።
18 ስለዚ፡ እቲ ቐዳማይ ኪዳን እኳ ብዘይ ደም ኪዓዪ ኣይጀመረን።
19 ሙሴ ዅሉ ትእዛዛት ሕጊ ንዅሉ እቲ ህዝቢ ምስ ነገሮስ፡ ደም ዝራብዓትን ድቤላታትን ምስ ማይን ቀይሕ ጸምርን ሃዛብን ወሲዱ፡ ነታ መጽሓፍን ንዅሉ እቲ ህዝብን ከምዚ እናበለ ነጺጉሉ እዩ፦
20 “ደም እቲ ኣምላኽ ክትሕልውዎ ዝኣዘዘኩም ኪዳን እዚ እዩ።”+
21 ከምኡ ድማ ነታ ድንኳንን ንዅሉ ኣቕሑ እቲ ቕዱስ ኣገልግሎትን ደም ነጺጉሉ እዩ።+
22 ከምቲ ሕጊ ኸኣ፡ ዳርጋ ዅሉ ብደም እዩ ዚነጽህ፣+ ደም እንተ ዘይፈሲሱ እውን፡ ሕድገት ኣይከውንን እዩ።+
23 እምበኣር፡ ምስሊ+ እቲ ኣብ ሰማያት ዘሎ ነገራት በዚ ኺነጽህ ግዲ እዩ ነይሩ፣+ እቲ ሰማያዊ ነገራት ግና ካብዚ ዝሓሸ መስዋእቲ የድልዮ እዩ።
24 ከመይሲ፡ ክርስቶስ ሕጂ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ኪርኣየልና+ ናብ ሰማይ እምበር፡+ ናብታ ምስሊ እታ ናይ ሓቂ ዝዀነት+ ብኢድ እተገብረት መቕደስ ኣይኰነን ዝኣተወ።+
25 እዚ ኸኣ ከምቲ ሊቀ ኻህናት በብዓመት ብደም ካልእ ናብ መቕደስ ዚኣቱ፡+ ገዛእ ርእሱ ብዙሕ ሳዕ ምእንቲ ኬቕርብ ኣይኰነን።
26 እንተ ዘይኰነስ፡ ካብ ምስራት ዓለም ኣትሒዙ ብዙሕ ሳዕ መከራ ኺጸግብ ምተገብኦ ነይሩ። ሕጂ ግና ብመስዋእቲ ገዛእ ርእሱ ንሓጢኣት ኬርሕቕ ኢሉ፡ ኣብ መደምደምታ እቲ ስርዓታት ሓንሳእ ንሓዋሩ ተጋሂዱ እዩ።+
27 ከምቲ ንሰብ ሓንሳእ ንሓዋሩ ሙማት፡ ብድሕሪኡ ግና ፍርዲ ተሰሪዑሉ ዘሎ፡
28 ከምኡ ኸኣ ክርስቶስ፡ ሓጢኣት ብዙሓት ምእንቲ ኺጸውር፡ ሓንሳእ ንሓዋሩ ተሰዊኡ እዩ፣+ ካልኣይ ሳዕ ድማ፡ ስለ ሓጢኣት ዘይኰነስ፡ ነቶም ዚጽበይዎ ንምድሓን ኪግለጽ እዩ።+
ልኣኽ
ልኣኽ
መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
እብራውያን 9
ትግርኛ
መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ኣንብብ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
ትንሳኤ የሱስ ብኸመይ ይጸልወና፧
“ተንሲኡ እዩ።”—ማቴ. 28:6።
1, 2. (ሀ) ገሊኦም መራሕቲ ሃይማኖት ኣይሁድ ብዛዕባ እንታይ እዮም ኪፈልጡ ደልዮም ነይሮም፧ ጴጥሮስከ እንታይ ኢሉ መለሰሎም፧ (ኣብዛ ገጽ እዚኣ ዘላ ስእሊ ርአ።) (ለ) ጴጥሮስ ብትብዓት ኪዛረብ ዝኸኣለ ስለምንታይ እዩ፧
የሱስ ካብ ዚመውት ሒደት መዓልትታት ጸኒሑ፡ ሃዋርያ ጴጥሮስ ኣብ ቅድሚ ብቐሊሉ ዘይድፈሩን ተጻረርትን ሰብኡት ቀረበ። እዞም ሰብኡት እዚኦም፡ የሱስ ብውዲት ከም ዚቕተል ዝገበሩ ሓያላት መራሕቲ ሃይማኖት ኣይሁድ እዮም ነይሮም። ጴጥሮስ ንሓደ ኻብ ከርሲ ኣዲኡ ኣትሒዙ ሓንካስ ዝነበረ ሰብኣይ ስለ ዘሕወዮ፡ ብዛዕባኡ ኺነግሮም እዮም ጸዊዖምዎ፣ በየናይ ሓይሊ ወይ ብስም መን ከምኡ ኸም ዝገበረ ድማ ሓተትዎ። ሃዋርያ ጴጥሮስ ከኣ ብትብዓት፡ ‘ብስም እቲ ንስኻትኩም ዝሰቐልኩምዎ፡ ኣምላኽ ግና ኻብ ምዉታት ዘተንስኦ የሱስ ክርስቶስ እቲ ናዝሬታዊ፡ ብእኡ እዩ እዚ ኣብ ቅድሜኹም ጥዕዩ ደው ኢሉ ዘሎ’ በሎም።—ግብ. 4:5-10።
2 ኣቐድም ኣቢሉ፡ ጴጥሮስ ብምኽንያት ፍርሂ፡ ንየሱስ ከም ዘይፈልጦ ሰለስተ ሳዕ ክሒዱ ነይሩ እዩ። (ማር. 14:66-72) ኣብ ቅድሚ እቶም መራሕቲ ሃይማኖት ቀሪቡ ብትብዓት ኪዛረብ ዝኸኣለ ደኣ እሞ ብኸመይ እዩ፧ መንፈስ ቅዱስ ንጴጥሮስ ኣብ ምሕጋዝ ዓብዪ ግደ ኸም ዝነበሮ ኣይከሓድን እዩ፣ ኣብ ርእሲኡ ግና ጴጥሮስ፡ የሱስ ካብ ሞት ከም ዝተንስአ ርግጸኛ እዩ ነይሩ። ብኸመይ እዩ ርግጸኛ ኪኸውን ክኢሉ፧ ንሕናኸ ርግጸኛታት ክንከውን እንኽእል ብኸመይ ኢና፧
3, 4. (ሀ) ሃዋርያት የሱስ ገና ኸይተወልዱ ኸለዉ፡ እንታይ ትንሳኤታት እዩ ተፈጺሙ፧ (ለ) የሱስ ንመን እዩ ኣተንሲኡ፧
3 ምዉታት ኪትንስኡ ኸም ዚኽእሉ ዚገልጽ ሓሳብ ንሃዋርያት የሱስ ሓድሽ ኣይኰነን ነይሩ፣ ከመይሲ፡ ንሳቶም ገና ኸይተወልዱ ኸለዉ እውን፡ ትንሳኤታት ተፈጺሙ ነይሩ እዩ። ኣምላኽ ንነብዪ ኤልያስን ንነብዪ ኤልሳእን፡ ምዉታት ኬተንስኡ ዜኽእሎም ሓይሊ ኸም ዝሃቦም ይፈልጡ ነይሮም እዮም። (1 ነገ. 17:17-24፣ 2 ነገ. 4:32-37) ሓደ ሬሳ እውን እንተ ዀነ፡ ናብ መቓብር ኤልሳእ ምስ ተደርበየ፡ ንኣዕጽምቲ ኤልሳእ ድሕሪ ምትንካዩ ኻብ ሞት ተንሲኡ እዩ። (2 ነገ. 13:20, 21) ቀዳሞት ክርስትያናት ነዚ ቕዱስ ጽሑፋዊ ጸብጻባት እዚ ይኣምንዎ ነይሮም እዮም፣ ንሕና እውን ቃል ኣምላኽ ሓቂ ምዃኑ ንኣምን ኢና።
4 ኵላትና ነቲ ብዛዕባ የሱስ ዝፈጸሞ ትንሳኤታት ዚገልጽ ጸብጻባት ከነንብብ ከለና፡ ልብና ኸም ዚትንከፍ ኣየጠራጥርን እዩ። ንሓንቲ መበለት ነቲ ሓደ ወዳ ምስ ኣተንስኣላ፡ ኣዝያ ተደኒቓ ኽትከውን ኣለዋ። (ሉቃ. 7:11-15) ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ድማ፡ የሱስ ንሓንቲ ጓል 12 ዓመት ቈልዓ ኻብ ሞት ኣተንስኣ። እቶም ብጓሂ ሕርር ኵምትር ኢሎም ዝነበሩ ወለዳ፡ ጓሎም ምስ ተንስአት ንእተሰምዖም ሓጐስ እሞ ኣብ ኣእምሮኻ ስኣሎ! (ሉቃ. 8:49-56) ብዘይካዚ፡ ብዙሓት ተዓዘብቲ፡ ኣልኣዛር ካብ መቓብር ብህይወት ኪወጽእ ከሎ ኺርእዩ ኸለዉ፡ ኣዝዮም ተገሪሞም ኪዀኑ ኣለዎም።—ዮሃ. 11:38-44።
ትንሳኤ የሱስ ፍሉይ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
5. ትንሳኤ የሱስ፡ ቅድሚኡ ኻብ ዝነበረ ኻልእ ትንሳኤታት እተፈልየ ዝዀነ ብኸመይ እዩ፧
5 ትንሳኤ የሱስ፡ ቅድሚኡ ኻብ ዝነበረ ኻልእ ትንሳኤታት እተፈልየ ኸም ዝዀነ፡ ሃዋርያት ይፈልጡ ነበሩ። እቶም ቅድሚ የሱስ ዝተንስኡ ሰባት፡ ስጋዊ ኣካል ሒዞም እዮም ተንሲኦም፣ ውዒሎም ሓዲሮም ድማ ሞይቶም እዮም። የሱስ ግና፡ ፈጺሙ ዘይጠፍእ መንፈሳዊ ኣካል ሒዙ እዩ ተንሲኡ። (ግብሪ ሃዋርያት 13:34 ኣንብብ።) ጴጥሮስ፡ የሱስ ‘ብስጋ ኸም ዝሞተ፡ ብመንፈስ ግና ህያው ከም ዝዀነ’ ጽሒፉ ኣሎ። ኣስዕብ ኣቢሉ እውን፡ “ናብ ሰማይ ከይዱ፡ ኣብ የማን ኣምላኽ ኣሎ፣ መላእኽትን ስልጣናትን ሓይልታትን ድማ ይግዝእዎ ኣለዉ” በለ። (1 ጴጥ. 3:18-22) እቲ ቕድሚ የሱስ እተፈጸመ ትንሳኤታት ኣዝዩ ዜደንቕ ተኣምራት እኳ እንተ ነበረ፡ ነቲ ኻብ ኵሉ ትንሳኤታት እተፈልየ ዝዀነ ትንሳኤ የሱስ ግና ዚወዳደሮ የልቦን።
6. ትንሳኤ የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ ዝጸለዎም ብኸመይ እዩ፧
6 ትንሳኤ የሱስ ኣብ ደቀ መዛሙርቱ ዓብዪ ጽልዋ ኣሕዲሩ እዩ። ከምቲ ጸላእቲ የሱስ ዝሓሰብዎ፡ ሞይቱ ኣይተረፈን። ሓያል መንፈሳዊ ፍጡር ኰይኑ ተንሲኡ እዩ፡ ዝዀነ ይኹን ሰብ ድማ ኪጐድኦ ኣይክእልን እዩ። ትንሳኤኡ፡ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ዜረጋግጽ እዩ ነይሩ፣ ደቀ መዛሙርቱ ነዚ ሓቂ እዚ ምፍላጦም፡ ብሞት የሱስ እተሰምዖም ጓሂ ናብ ሓጐስ ከም ዚቕየር ገይሩ እዩ። ብዘይካዚ፡ እቲ ዝነበሮም ፍርሂ ናብ ትብዓት ተለወጠ። እወ፡ ትንሳኤ የሱስ ኣብቲ ኣብ ኵሉ ቦታታት ዚሰብክዎ ዝነበሩ ብስራት መንግስቲ ኣምላኽ ኰነ ኣብ ዕላማ የሆዋ ኣገዳሲ ግደ ነበሮ።
7. ሎሚ የሱስ እንታይ ይገብር ኣሎ፧ እንታይ ሕቶታትከ እዩ ዚልዓል፧
7 ኣገልገልቲ የሆዋ ኸም ምዃንና መጠን፡ የሱስ ዓብዪ ሰብ ጥራይ ከም ዘይነበረ ንፈልጥ ኢና። ሕጂ ብህይወት ከም ዘሎን ነቲ ኣብ መላእ ምድሪ ዚካየድ ዘሎ ዕዮ ስብከት ይመርሖ ኸም ዘሎን እውን ንፈልጥ ኢና። የሱስ ክርስቶስ ንጉስ ሰማያዊት መንግስቲ ኣምላኽ ከም ምዃኑ መጠን፡ ድሕሪ ሓጺር እዋን ንምድሪ ኻብ እከይ ኬጽርያ፡ ሰባት ንዘለኣለም ናብ ዚነብሩላ ገነት ድማ ኪቕይራ እዩ። (ሉቃ. 23:43) የሱስ ካብ ሞት እንተ ዘይተንሲኡ ግና፡ እዚ ዅሉ ኺፍጸም ኣይክእልን እዩ። ይኹን እምበር፡ ካብ ሞት ከም ዝተንስአ እንታይ መርትዖ ኣሎና፧ ትንሳኤኡኸ ብኸመይ እዩ ዚጸልወና፧
የሆዋ ኣብ ልዕሊ ሞት ዘለዎ ሓይሊ ኣርኣየ
8, 9. (ሀ) መራሕቲ ሃይማኖት ኣይሁድ፡ መቓብር የሱስ ብጽኑዕ ንኺሕሎ ዝሓተቱ ስለምንታይ እዮም፧ (ለ) እተን ኣንስቲ ናብቲ መቓብር ምስ መጻ እንታይ ኣጋጠመ፧
8 የሱስ ምስ ሞተ፡ ሊቃውንቲ ኻህናትን ፈሪሳውያንን ናብ ጲላጦስ መጺኦም፡ “ጐይታና፡ እቲ መስሓቲ ብህይወት ከሎ፡ ‘ድሕሪ ሰለስተ መዓልቲ ኽትንስእ እየ’ ኸም ዝበለ ዘኪርና። ስለዚ፡ ደቀ መዛሙርቱ መጺኦም ከይሰርቅዎ እሞ፡ ንህዝቢ፡ ‘ካብ ምዉታት ተንሲኡ’ ኸይብሉስ፡ ካብቲ ቐዳማይ ከኣ ዳሕራይ ስሕተት ከይገድድሲ፡ እቲ መቓብር ክሳዕ ሳልሰይቲ መዓልቲ ብጽኑዕ ኪሕሎ ኣዝዝ” በልዎ። ጲላጦስ ከኣ፡ “ሓለውቲ እነዉልኩም። ከም እትፈልጥዎ ጌርኩም ብጽኑዕ ሓልዉ” በሎም። ልክዕ ከምኡ ድማ ገበሩ።—ማቴ. 27:62-66።
9 የሱስ ምስ ሞተ፡ ሬሳኡ ኣብ ዓብዪ ኸውሒ ኣብ እተወቕረ መቓብር ተነብረ፣ ነቲ መቓብር ድማ ዓብዪ እምኒ ዓጽይዎ ነበረ። እቶም መራሕቲ ሃይማኖት ኣይሁድ፡ የሱስ ኣብቲ መቓብር ንዘለኣለም ሞይቱ ኺነብር እዮም ዚደልዩ ነይሮም። የሆዋ ግና እተፈልየ ሓሳብ እዩ ነይርዎ። ማርያም መግደላዊትን እታ ኻልአይቲ ማርያምን ኣብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ናብቲ መቓብር መጻ፣ እቲ እምኒ ተንከባሊሉ፡ ሓደ መልኣኽ ድማ ኣብ ልዕሊኡ ኾፍ ኢሉ ጸንሐን። እቲ መልኣኽ ነተን ኣንስቲ፡ እቲ መቓብር ጥራሑ ምዃኑ ብዓይነን ኪርእያ ነገረን። “ተንሲኡ እዩ እሞ፡ ኣብዚ የሎን” ከኣ በለን። (ማቴ. 28:1-6) እወ፡ የሱስ ካብ ሞት ተንሲኡ እዩ።
10. ጳውሎስ፡ የሱስ ካብ ሞት ከም ዝተንስአ ዚሕብር እንታይ መርትዖ እዩ ዘቕረበ፧
10 ኣብተን ስዒበን ዝነበራ 40 መዓልቲ ዘጋጠመ ፍጻመታት፡ የሱስ ብርግጽ ከም ዝተንስአ ዜርኢ እዩ ነይሩ። ሃዋርያ ጳውሎስ ነቲ ዅነታት ኣሕጽር ኣቢሉ ኺገልጾ ኸሎ ኸምዚ በለ፦ “እቲ እተቐበልክዎ፡ ቅድሚ ዅሉ ኣመሓላሊፈልኩም እየ፣ ማለት ከምቲ ቕዱሳት ጽሑፋት ዚብሎ፡ ክርስቶስ ምእንቲ ሓጢኣትና ሞተ፣ ተቐብረ ኸኣ፣ ከምቲ ቕዱሳት ጽሑፋት ዚብሎ ድማ፡ ብሳልሰይቲ መዓልቲ ተንስአ፣ ንኬፋ፡ ደሓር እውን ነቶም ዓሰርተው ክልተ ተራእዮም። ድሕሪኡ፡ ካብ 500 ንዚበዝሑ ኣሕዋት ብሓንሳእ ተራእዮም፣ መብዛሕትኦም ክሳዕ ሎሚ ኣለዉ፡ ገሊኣቶም ግና ዓሪፎም ኣለዉ። ድሕሪኡ፡ ንያእቆብ፡ ድሕሪኡ ኸኣ ንዅሎም ሃዋርያት ተራእዮም፣ ድሕሪ ዅላቶም ድማ ንዓይ፡ ከም ንቝላዕ ተራእየኒ።”—1 ቈረ. 15:3-8።
የሱስ ከም ዝተንስአ እንፈልጥ ብኸመይ ኢና፧
11. ትንሳኤ የሱስ ልክዕ “ከምቲ ቕዱሳት ጽሑፋት ዚብሎ” እተፈጸመ ብኸመይ እዩ፧
11 የሱስ ካብ ምዉታት ከም ዝተንስአ እንፈልጠሉ ቐዳማይ ምኽንያት፡ ትንሳኤኡ ልክዕ “ከምቲ ቕዱሳት ጽሑፋት ዚብሎ” ስለ እተፈጸመ እዩ። ቃል ኣምላኽ ብዛዕባ ትንሳኤ የሱስ ተነብዩ ነይሩ እዩ። ንኣብነት፡ ዳዊት፡ እቲ ቐንዲ ናይ ኣምላኽ ‘ቅዱስ’ ኣብ መቓብር ከም ዘይሕደግ ጽሒፉ ነበረ። (መዝሙር 16:10 ኣንብብ።) ኣብ ጰንጠቈስጠ 33 ድ.ክ. ሃዋርያ ጴጥሮስ፡ እታ ትንቢታዊት ጥቕሲ ኣብ የሱስ ከም እትውዕል ገለጸ፣ “[ዳዊት] ብዛዕባ ትንሳኤ ክርስቶስ፡ ንሱ ኣብ መቓብር ከም ዘይሕደግ፡ ስጋኡ እውን ከም ዘይብስብስ፡ ኣቐዲሙ ርእዩ ተዛረበ” ድማ በለ።—ግብ. 2:23-27, 31።
12. ነቲ ዝተንስአ የሱስ መን እዩ ርእይዎ፧
12 የሱስ ከም ዝተንስአ እንፈልጠሉ ኻልኣይ ምኽንያት፡ ብዙሓት ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ስለ ዘለዉ እዩ። የሱስ ኣብተን ድሕሪ ትንሳኤኡ ዝነበራ 40 መዓልትታት፡ ነቶም ኣብ ጥቓ መቓብሩ ዝነበሩን ነቶም ናብ ኤማሁስ ዚኸዱ ዝነበሩን ነቶም ኣብ ካልእ ቦታታት ዝነበሩን ደቀ መዛሙርቱ ተራእይዎም እዩ። (ሉቃ. 24:13-15) ኣብዚ ኣጋጣሚታት እዚ ድማ፡ ንጴጥሮስ እውን ሓዊስካ፡ ንውልቀ ሰባትን ንብዙሓት ሰባትን ኣዘራሪብዎም እዩ። ኣብ ሓደ እዋን እሞ ኸኣ፡ ንልዕሊ 500 ዚዀኑ ሰባት ተራእይዎም እዩ። ብዙሓት ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ዝሃብዎ ምስክርነት፡ ዕሽሽ ኪብሃል ኣይከኣልን እዩ።
13. እቲ ደቀ መዛሙርቲ የሱስ ዘርኣይዎ ቕንኣት፡ የሱስ ከም ዝተንስአ ርግጸኛታት ምንባሮም ዜርኢ ዝነበረ ብኸመይ እዩ፧
13 የሱስ ከም ዝተንስአ እንፈልጠሉ ሳልሳይ ምኽንያት፡ ደቀ መዛሙርቱ ብዛዕባ ትንሳኤኡ ብቕንኣት ስለ ዝኣወጁ እዩ። ደቀ መዛሙርቲ የሱስ ብዛዕባ ትንሳኤ ክርስቶስ ብቕንኣት ስለ ዝመስከሩ፡ መስጐጕትን መከራን ሞትን ኣጋጢምዎም እዩ። የሱስ እንተ ዘይትንስእ ነይሩ፡ ኵሉ ነገር ድማ ሽጣራ እንተ ዚኸውን ነይሩ፡ ጴጥሮስ ነቶም ንየሱስ ዚጸልእዎ ዝነበሩን ብውዲት ከም ዚቕተል ዝገበሩን መራሕቲ ሃይማኖት ብዛዕባ ትንሳኤ ክርስቶስ ምእንቲ ኺእውጀሎም ኢሉ ንህይወቱ ኣብ ሓደጋ መእተወዶ ነይሩ፧ ጴጥሮስ ኰነ ኻልኦት ደቀ መዛሙርቲ፡ የሱስ ህያው ከም ዝዀነን ንዕዮ ስብከት ይመርሖ ኸም ዝነበረን ርግጸኛታት እዮም ነይሮም። ብዘይካዚ፡ ትንሳኤ የሱስ፡ ንሳቶም እውን ካብ ሞት ኪትንስኡ ኸም ዚኽእሉ ኣረጋጊጹሎም እዩ። ንኣብነት፡ እስጢፋኖስ፡ ትንሳኤ ምዉታት ከም ዚኸውን ርግጸኛ ዀይኑ እዩ ሞይቱ።—ግብ. 7:55-60።
14. የሱስ ህያው ከም ዝዀነ እትኣምን ስለምንታይ ኢኻ፧
14 የሱስ ከም ዝተንስአ እንፈልጠሉ ራብዓይ ምኽንያት፡ ሕጂ ኣብ ሰማይ ኰይኑ ይገዝእን ከም ርእሲ ክርስትያናዊት ጉባኤ ዀይኑ የገልግልን ከም ዘሎ መርትዖ ስለ ዘሎና እዩ። የሱስ ንጉስን ርእሲ ክርስትያናዊት ጉባኤን ስለ ዝዀነ፡ ናይ ሓቂ ክርስትና ይስስን ኣሎ። ንሱ ኻብ ምዉታት እንተ ዘይትንስእ ነይሩ፡ እዚ ዅሉ ዕቤት ምሃለወዶ፧ የሱስ እንተ ዘይትንስእ ነይሩ፡ ምናልባት ብዛዕባኡ እውን ፈጺምና ኣይምሰማዕናን ኔርና። ኰይኑ ግና፡ ንሱ ህያው ከም ዝዀነ፡ ኣብ መላእ ምድሪ ብዛዕባ ብስራት መንግስቲ ኣምላኽ ክንሰብኽ ከለና ድማ ከም ዚመርሓና ኣዚና ርግጸኛታት ኢና።
ትንሳኤ የሱስ ብኸመይ ይጸልወና፧
15. ትንሳኤ የሱስ ብትብዓት ከም እንሰብኽ ዚገብረና ስለምንታይ እዩ፧
15 ትንሳኤ ክርስቶስ ብትብዓት ከም እንሰብኽ ይገብረና። ጸላእቲ ኣምላኽ ን2,000 ዓመት፡ ንብስራት መንግስቲ ኣምላኽ ደው ንኼብልዎ ዘይፈተንዎ ኣጽዋር የልቦን፣ ንኣብነት፡ ክሕደትን ላግጽን ናዕብን እገዳን ስቓይን ቅትለትን ተጠቒሞም እዮም። ኰይኑ ግና፡ ‘ንዓና ኺወግኡሉ እተሰርሐ ኣጽዋር ኵሉ፡’ ንዕዮ ስብከትን ደቀ መዛሙርቲ ምግባርን ደው ኣየበሎን። (ኢሳ. 54:17) ንዓሳኽር ወይ ኣገልገልቲ ሰይጣን ኣይንፈርሆምን ኢና። የሱስ ልክዕ ከምቲ እተመባጽዖ፡ ምሳና ዀይኑ ይድግፈና እዩ። (ማቴ. 28:20) ጸላእትና ዝገበሩ እኳ እንተ ገበሩ ስቕ ኬብሉና ስለ ዘይክእሉ፡ እንፈርሃሉ ምኽንያት የብልናን።
16, 17. (ሀ) ትንሳኤ የሱስ፡ ነቲ ንሱ ዝመሃሮ ትምህርቲ ዜረጋግጽ ብኸመይ እዩ፧ (ለ) ብመሰረት ዮሃንስ 11:25፡ ኣምላኽ ንየሱስ እንታይ ሓይሊ እዩ ሂብዎ፧
16 ትንሳኤ የሱስ ንዅሉ እቲ ዝመሃሮ ትምህርቲ ዜረጋግጽ እዩ። ጳውሎስ፡ ክርስቶስ ካብ ምዉታት እንተ ዘይተንሲኡ፡ ክርስትና ዀነ ዕዮ ስብከት ዋጋ ኸም ዘይብሉ ጽሒፉ ነይሩ እዩ። ሓደ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ምሁር፡ “ክርስቶስ እንተ ዘይተንሲኡ፡ . . . ክርስትያናት ብዓብዪ ሽጣራ እተታለሉ ዜሕዝኑ ሰባት እዮም ማለት እዩ” ኢሉ ጸሓፈ። የሱስ እንተ ዘይትንስእ ነይሩ፡ እቲ ኣብ ወንጌላት ዚርከብ ጸብጻብ፡ ብዛዕባ ሓደ ብጸላእቱ እተቐትለ ሕያዋይን ጥበበኛን ሰብኣይ ጥራይ ዚገልጽ ዜሕዝን ዛንታ ዀይኑ ምተረፈ ነይሩ። ኰይኑ ግና፡ ክርስቶስ ብሓቂ ተንሲኡ እዩ፣ እዚ ኸኣ ንሓቅነት እቲ ብዛዕባ መጻኢ እውን ዝመሃሮ ትምህርቲ ዜረጋግጽ እዩ።—1 ቈረንቶስ 15:14, 15, 20 ኣንብብ።
17 የሱስ፡ “ትንሳኤን ህይወትን ኣነ እየ። እቲ ብኣይ ዚኣምን፡ እንተ ሞተ እኳ፡ ህያው ኪኸውን እዩ” ኢሉ ነበረ። (ዮሃ. 11:25) እዚ ዜደንቕ ዘረባ እዚ ብርግጽ ኪፍጸም እዩ። የሆዋ ንየሱስ ነቶም ናብ መንፈሳዊ ህይወት ዚትንስኡ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ነቶም ኣብ ምድሪ ንዘለኣለም ንምንባር ዚትንስኡ ብቢልዮናት ዚቝጸሩ ሰባት እውን ካብ ሞት ንኼተንስኦም ሓይሊ ሂብዎ እዩ። እቲ የሱስ ዝኸፈሎ ናይ መተዓረቒ መስዋእትን ትንሳኤኡን፡ ሞት ከም ዚጠፍእ ዜረጋግጽ እዩ። ነዚ ምፍላጥካ፡ ዝዀነ ይኹን ፈተና፡ ሞት እውን እንተ ዀነ ኼጋጥመካ ኸሎ ንኽትጸንዕ ደይኰነን ዜበራትዓካ፧
18. ትንሳኤ የሱስ እንታይ እዩ ዜረጋግጸልና፧
18 ትንሳኤ የሱስ፡ ተቐማጦ ምድሪ ብመሰረት ፍቕራዊ ስርዓታት የሆዋ ኸም ዚፍረዱ ዜረጋግጽ እዩ። ጳውሎስ ኣብ ጥንታዊት ኣቴና ተኣኪቦም ንዝነበሩ ሰብኡትን ኣንስትን፡ “[ኣምላኽ] በቲ ዝሸሞ ሰብኣይ ኣቢሉ ንዓለም ብጽድቂ ዚፈርደላ መዓልቲ ወሲኑ ኣሎ፣ ንዕኡ ኻብ ምዉታት ብምትንሳእ ከኣ፡ ንዅሎም ሰባት መተኣማመኒ ሂብዎም ኣሎ” በለ። (ግብ. 17:31) እወ፡ የሱስ ብኣምላኽ እተሸመ ፈራዲ ስለ ዝዀነ፡ ፍርዱ ፍትሓውን ፍቕራውን ከም ዚኸውን ርግጸኛታት ክንከውን ንኽእል ኢና።—ኢሳይያስ 11:2-4 ኣንብብ።
19. ኣብ ትንሳኤ የሱስ ዘላትና እምነት ብኸመይ እያ እትጸልወና፧
19 ኣብ ትንሳኤ የሱስ ዘላትና እምነት፡ ፍቓድ ኣምላኽ ንኽንገብር ትድርኸና። የሱስ መስዋእታዊ ሞት እንተ ዘይመውትን እንተ ዘይትንስእን ነይሩ፡ ኣብ ትሕቲ ዅነኔ ሓጢኣትን ሞትን ምነበርና። (ሮሜ 5:12፣ 6:23) ብዘይካዚ፡ የሱስ እንተ ዘይትንስእ ነይሩ፡ “ጽባሕ ክንመውት ኢና እሞ፡ ንብላዕን ንስተን” ምበልና ኔርና። (1 ቈረ. 15:32) ይኹን እምበር፡ ኣብ ተድላ ህይወት ኣይኰንናን እነተኵር። ኣብ ክንዳኡስ፡ ንተስፋ ትንሳኤ ኣኽቢርና ንርእዮን ኣብ ኵሉ መዳያት ንመምርሒ የሆዋ ነቕልበሉን ኢና።
20. ትንሳኤ የሱስ ንዕቤት ኣምላኽ ዚምስክር ብኸመይ እዩ፧
20 ትንሳኤ የሱስ፡ እቲ ‘ነቶም ዚደልይዎ ዓስቢ ዚህቦም’ ኣምላኽ ዝዀነ የሆዋ፡ ኣዝዩ ዓብዪ ምዃኑ ዚምስክር እዩ። (እብ. 11:6) የሆዋ ንየሱስ ካብ ሞት ኣተንሲኡ ዘይትመውት ህይወት ኣብ ሰማይ ንምሃብ፡ ኣዝዩ ብዙሕ ሓይልን ጥበብን እዩ ተጠቒሙ። በዚ ኸምዚ ድማ፡ ንዅሉ መብጽዓታቱ ኺፍጽሞ ኸም ዚኽእል ኣርኣየ። እዚ ኸኣ፡ ብዛዕባ ሓደ ንጕዳይ ልዑላውነት ዜደቅሶ “ዘርኢ” ዚገልጽ ትንቢታዊ መብጽዓ እውን ዜጠቓልል እዩ። እዚ መብጽዓ እዚ ምእንቲ ኺፍጸም፡ የሱስ ኪመውትን ካብ ሞት ኪትንስእን ነበሮ።—ዘፍ. 3:15።
21. ተስፋ ትንሳኤ ብኸመይ እዩ ዚጠቕመካ፧
21 ነቲ እተረጋገጸ ተስፋ ትንሳኤ ዝሃበና የሆዋ ኸነመስግኖዶ ኣይግብኣናን፧ ቅዱሳት ጽሑፋት እዚ ዚስዕብ መረጋገጺ ይህበና፦ “እንሆ፡ ድንኳን ኣምላኽ ምስ ሰብ፡ ንሱ እውን ምሳታቶም ኪነብር እዩ፣ ንሳቶም ከኣ ህዝቡ ኪዀኑ እዮም። ኣምላኽ ባዕሉ እውን ምሳታቶም ኪኸውን እዩ። ንብዘሎ ንብዓት ካብ ኣዒንቶም ኪደርዝ እዩ፣ ደጊም ሞት ኣይኪኸውንን፡ ደጊም እውን ሓዘን ወይ ኣውያት ወይ ስቓይ ኣይኪኸውንን እዩ። እቲ ቐዳማይ ሓሊፉ እዩ።” እዚ ዜደንቕ ተስፋ እዚ፡ ነቲ እሙን ዝነበረ ሃዋርያ ዮሃንስ እዩ ተዋሂብዎ፣ “እዚ ቓል እዚ እሙንን ሓቅን እዩ እሞ፡ ጽሓፍ” ድማ ተባህለ። ዮሃንስ ነዚ መንፈስ ኣምላኽ ዝነፈሶ ራእይ ካብ መን እዩ ተቐቢልዎ፧ ካብቲ ኻብ ሞት ዝተንስአ የሱስ ክርስቶስ እዩ ተቐቢልዎ።—ራእ. 1:1፣ 21:3-5።


text:
ህይወት ጉዕዞ እያ። ወዲ ሰብ ከኣ ኣብ ቀጻሊ ጐእዞ እዩ ዝነብር። ምንባር`ውን ቃልሲ እዩ። ኣብ ቃልሲ ክትዕወት ሓይሊ የድልየካ ። ሓይሊ ካብ ውሽጣዊ ዓቅሚ እዩ ዝውለድ። ኣብ ጉዕዞ ጀሚርካ ንክትውድእ ረዚን ዓቅሊ ይሓተካ። ዓቅሊ ንበዓል ዕላማ ናብቲ ዘድልዮ ሸቶ እዩ ዘብጽሖ።
ዕጉስ ተጓዓዛይ እዩ ጀሚሩ ዝውድእ እቲ ዕጉስ ዘይውዳእ ስንቂ ኣለዎ ተስፋ። ብርሃን ኣብ ቅድሚኡ እዩ ዝቀርብ። ትዕግስቲ ሓይሊ እዩ። ርግኣት`ውን እዩ ዝፈጥር፡ ካብ ታህዋክን ምርባጽን ዝኣልይ መንገዲ እዩ ። ዓቅሊ ኣብ ኤርትራዊ ክብርታት ብቀዳማይ ደረጃ እያ እትጥቀስ። ክብራ ረዚን እዩ፡ ጻምኣ ምእኩት እዩ። ኣቦታትና ክምስሉ ዓቅሊ ዋጋ በቅሊ እካ ዝብሉ። ትዕግስቲ ኣብ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ልዕሊ ዝኮነ ካልእ ንዋት እያ እትዓዩ ነይራ። ኣብ ናይ ዓወት መገሻ ከኣ፡ ዕጉስ ጐእዞ ወሳኒ ግደ ኣለዎ። ምስጢር ዓወት መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር`ውን ዝተከተሎ ዕጉስ ቃልሲ ምካኑ ዘጠራጥር ምክኒያት የብሉን ።
መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር፡ ካብ ዝውለድ ጀሚሩ ኣንጻር ገዘፍቲ ማዕበላት እዩ ገጢሙ። ንቃልሱ ግን ብዕጉስ ኣካይዳ እዩ ተጓዒዝዎ። እቲ ኣብ መጠረሽታ ክዕወት ዘኽኣሎ ሓይሊ`ውን ትዕግስቱ እዩ። ትዕግስቲ ብምኽኣል እዩ ዝፍጠር ። ብምኽኣል ገደል ይስገር።ዕጉስ ቃልሲ፡ ናይ ምሕሳብን ምስራሕን ዓቅሚ እዩ ዘማዕብል ሃገራውነት ይሃንጽ። ጸላኢ ግን ወትሩ ነዚ ኣተሓሳስባ ንምዝራግን ናቱ ኣተሓሳስባ ንምስራጽን እዩ ዝጽዕር። እቲ ነዊሕ መንገዲ ዓወት ነዚ ሓቂ እዩ ዘረጋግጽ። ስለዝኮነ`ዩ
ምእንታኪ`ዩ ኤርትራ እናበሉ ይከኣሎ ዋርሳይ ቅድምን ሕጅን የዒንቶም እናረኣየ፡የእዛኖም እናሰምዐ፡ ምስ ምሉእ ቀልቢልቦም ኣብ መጋርያ ሓዊ ዝደበሉን ዝዓለላን ሓየትን ዋዕሮን ብዘይ ኣፈላላይ ጾታ ኣብ ኩሉ ብማዕረን ብሓልዮትን ፍቅርን ፡ ንስካ ጽናሕ ኣነ ክስዋእ እናበሉ`ዮም ንስለ ኤርትራ ተበጅዮም። ንዓይ ይጥዓመኒ ከይበሉ ምእንታናን ምእንቲ`ታ ዘፍቅርዋ ኤርትራን፡ እታ ሓንትን ክብርትን ዘይትትካእ ህይወቶም ሓንሳብን ንሓዋሩን ምእንታኪ`ዩ ኤርትራ ዓወት ንሓፋሽ፡ ዓወት ንህዝቢ ኤርትራ፡ እናበሉ ብጅግንነት ዝሓለፉ።
ናይ ቃልሲ ጉዕዞ ሓያል ናይ ምእማን ብቅዓት ይሓትት። ምእማን ሓይሊ እዩ፡ እምነትን ተስፋን ከኣ`ዩ ዘቃልስን ዘዐውትን። ህዝባዊ ግንባር፡ ካብ ፈለምኡ ንነዊሕ መገሻ እዩ ተዳልዩ። ኣዝዩ መሪር መድረክ ከምዝገጥሞን ክሰግሮ ከምዝክእልን ግን ኣሚኑ። ንቃልሲ ብሓቅን በቲ ቅኑዕ መገድን ክመርሕ ወሲኑ። ንኩሉ ብዕጉስ ቃልሲ ከምዝበጽሖን ኣብ መዋዳእታ ዘየወላውል ዓወት ከምዝጭብጥን ከኣ ፈጺሙ ኣይተጠራጠረን። እዚ ከኣዩ እቲ ቀንዲ ዝተመርሓሉ ሓሳባት። ተዓዊቱ ኸኣ፡ እቲ ዝጨበጦ ዓወት`ውን ፍረ ናይቲ ዘካየዶ ረዚን መስዋእቲ ኢዩ።
እቲ ዘርዕድ ህይወት መግዛእቲ ብሳላ መስዋእቲ ብሉጻት ጀጋኑ ኤርትራውያን እኻዩ ሓንሳብን ንሓዋሩን ብርግኣትን ሰላምን ተተኪኡ። ኣቱም ሰባት እስከ ንዘክር ኣብ ነብሲ ወከፍ ውዕሎ ዕርድታት ይከኣሎን ዋርሳይን ናጽነት ንምምጻእን ናጽነት ንምዕቃብን ኣብ ዝተገብሩ ውግኣት ኣብ ሓደ እዋን ኣውያት ሰራዊት ደርግን ወያነን በቲ ሓደ ሸነክ ትብዓት ይከኣሎን ዋርሳይን የአንግድ ከምዝነበረ። ኣብቲ ሓደ ቃንዛ ጸላእትና፡ ኣብቲ ሓደ ከኣ ኣብ ውሽጢ ሃልሃልታ ባርዕ ናይ ኹናት ፍሽክታ ይንጸባረቅ። ከም ዝነበረ ንዘክር ደኣ። ብርግጽ ኣብ ገድልን ምክልካል ሃገርን ዝተራእየ ንምእማኑ ዘጸግም ታሪክ እኮዩ ተሰሪሑ።ኣብ ከብዲ እታ ጅግና ዝዓለበት ጥይት ንማእከል ዘርኢ ኣምዑት ክትብትን፤ ካብ ዝተበስዐ ሽክና ርእሲ ዝፈሰሰ ሓንጎል ናብ ቦትኡ ተመሊሱ መስርሕ ሂወት ክቅጽል፤ ልቢ ካብ መሰናግለ ወጺኣ ትልክ ክትብልን ዳግም ክትሰርርን፤ ዝተበስዐን ዝተበታተነን ናውቲ ከብዲ ናብ ንቡር ተመሊሱ ቡቅሊ ዘርኢ ዳግማይ ክፈጥር፤ ናይ ገጽ ምንጋጋ ብልቅብቃብ ኣዕጽምቲ ተተኪኡ ንቡር ቅርጺ ሒዙ ምርኣይ እኮ ንቡር ኣይነበረን ። እዚ ኩሉ ግን ምእንታናን ምእንቲ ኤርትራን`ዩ ።
እስከ ኣጸቢቅና ንዘክር ጸላእትና ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ንዘውረድዎ ሰፍ ዘይብል ግፍዕን በደልን፡ ካብ ባሕሪ ብጭልፋ ክጠቅስ፡ ኣብ ልዕሊ ዓድታት ዖና ጸላም ሰንበት ርእሲ ዓድን ዝወረደ ኣረሜናዊ ግፍዒ፡ ኣብ ኦምሓጀር ወኪዱባ ህዝቢ ኣኪብካ በልማማ ብሳንጃን ጠያይትን ክሰሃልዎ፡ ህዝቢ ዓድቀይሕ ከም ብተይ ዓዕ እናበለ ክሕረድ፡ ህዝቢ ሽዕብ ብሰንሰለት ታንክታት ክጭፍለቅ፡ ኣብ ልዕሊ ነበርቲ ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ዝዘነበ ቦምባታት ነፈርትን መራክብን / ቅብጸት 1990 / ፡ ኣብ ልዕሊ ዋንጫ ኩዕሶ እግሪ ዓለም ክዕዘቡ ዘምሰዩ መንእሰያት ኣስመራ 1990 ዝተፈጸመ ቅትለት፡ ህዝቢ ብዘይ ገበሮን ዘይወዓሎን ደጋፊ ሰውራ ኤርትራ እናተባህለ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክዳጎንን ክርሸንን፡ ኣካላት ሰብ ብስልኪ ክሕነቅ፡ ሬሳታት ንጹሃት ዜጋታትና ንቡር ስኢኑ ኣብ ጎደናታት ክስጣሕ፡ ኣብ ልዕሊ መሳጊድን ኣብያተ ክርስትያናትን ምስ ኣመንተን ቦምባታት ክዘንበን፡ ኣብ ልዕሊ ኣዴታትናን የሕዋትናን ጽዩፍ ተግባራት ዓመጽ ክፍጸም፡ ኣብ ልዕሊ ዝባን ኣዲኡ ዝተሓዝለ ልቢ ዘይቆጸረ ህጻን ጽባሕ ንግሆ ክወግኣናዩ ሻዕቢያ እናተባህለ ምስ ወላዲቱ ሓዊሶም ብሳንጃ ክዝልዘሉ ዘይረኣናን ዘይሰማዕናን መዓስ ኮይና። በሉ ኣጸቢቅና ንዘክር እሞ ንኩሉ መንገድታትና`ውን ነስተውዕለሉ ፡ልቢ ፦ንግበር ሰማእታት ኤርትራ ነዚ ኩሉ ኣብ ልዕሌና ዝወረደ ዘስካሕክሕ ግፍዕታት፡ሽግርን መከራን ንምብራድ እዮም ነታ ዘይትምለስ ክብርቲ ህይወቶም ወፍዮምልና። ብርሃን ጥዋፍ ኮይኖም ደሞም እናዛረየ ሓደራ ኢሎም ንዝተበጀዉ ሰማእታት ኤርትራ ቅሰኑ ንበሎም። ሓደራ ሓደራ ኤርትራዊ መንእሰይ እነፍቅሮም ሰማእታትና ንዘረከቡና ሰላም ዝዓሰላ ሃገርና ኤርትራ ክንርስዕ ምፍታን ልክዕ ከም ንዘይትፈልጦ ሰብ ክትዝክር ምፍታን እዩሞ ሓደራ ሃገር ሰማእታት ዝኮነት ኤርትራ ምእንታኪ`ዩ ንበላ ሕድሮም ንሰከም ።
ናጽነትና ኣብ ብያቲ ወርቂ ገይሩ ዘቀበለና ኣካል የለን። ናጽነትና ብደምን ድምጽን ህዝብና`ዩ ተረጋጊጹ !! ቃል ክቡር ፕረሲደንት ሃገረ ኤርትራ ኣቶ ኢሰያስ ኣፈወርቂ
ሰማእታትና ዘንተእለት ይዘከሩ
ዓወት ንሓፋሽ
ተኪኤ ክብሮም
ስዊዘርላንድ


text:
በስመኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሓዱ ኣምላክ ኣሜን!!!
ጾመ ገሃድ
ጾመ ገሃድ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንና ብኣዋጅ ክጽወሙ ካብ ዝሰርዓቶም ሸውዓተ ኣጽዋማት ሓደ እዩ። ንሓደ መዓልቲ ጥራይ ዝጽወም ጾም ድማ እዩ። ድሮ በዓል ጥምቀት ማለት ፲/10 ጥሪ ከኣ ይጽወም። በዓለ ጥምቀት ኣብ መዓልትታት ጾም ማለት ረቡዕ ወይ ዓርቢ ክውዕል ከሎ ብመሰረት ስርዓት ቤተ ክርስቲያን ብለይቲ እዩ ዝቕደስ ድሕሪኡ ድማ ክብላዕ ዝፍቀድን ። በዚ መሰረት ድማ እቲ ብመንፈሳዊ ፍስሓን ሓጐስን ክበዓል ዝግብኦ ክቡር በዓል ጐይታ ጾም ብምጽዋም ከይነሕልፎ ብማለት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ክንድኡ ብድሮ መለት ሰሉስ ወይ ሓሙስ ክጽወም ብኣዋጅ ሰሪዓቶ ትርከብ (ፍት. መን ኣን 15) እዚ ጾም’ዚ በብዓመቱ ክጽውም ዝግባእ ጾም እዩ።
ገሃድ ዝብል ቃል ትርጉሙ ምርኣይ ወይ ምግላጽ ማለት እዩ። እዚ ከኣ ነቲ ኣብ ግዜ ጥምቀት ዝተገልጸ ፍጻሜታት ዘብርህ እዩ። ኣብ ጥምቀት ዝተገልጸ ምባልና ሰብ ዝኾነ ኣምላኽ ኣብ ዓለም እንዳነበረ ከሎ ክሳብ 30 ዓመቱ በጽሐ ንደቂ ሰባት ንምድሓን ዝመጸ መሲሕ ስለዝኾነ ኣምላኽ ኢየሱስ ክርስቶስ ንሱ ምዃኑ ኣይፈልጡን ነይሮም። ኣብ 30 ዓመቱ ግን ኣብ ባሕሪ ዮርዳኖስ ብኢድ ዮሓንስ መጥምቅ ክጥመቕ ከሎ፡ አቦ ኣብ ደመና ኮይኑ “እቲ ዝፈትዎ ወደይ እዚ እዩ”። ብምባሉ እግዚኣብሔር መንፈስ ቅዱስ ብኣምሳለ ርግብ ኣብ ርእሱ ክዓልብ እንከሎ፡ እግዚኣብሔር ወልድ ድማ ብፍሉይ ኣካሉ ኣብ ባሕሪ ዮርዳኖስ ብምራኣዩ ነቢያት ክወርድ እዩ፡ ክውለድ እዩ፡ ክስቀል እዩ፡ ክመውት እዩ፡ ክትንስእ እዩ እናበሉ ዝተነበይሉ መሲሕ ንሱ ምዃኑ ዝተገልጸሉ ወይ ዝተጋህደሉ፡ ከምኡ’ውን ሰለስተ ኣካላት ብሓደ ግዜ ዝተራእየሉ፡ ምስጢረ ስላሴ ዝተገለጸሉ ስለዝኾነ ገሃድ ይበሃል።
ጾመ ገሃድ ኣብ ቀዳም ወይ ሰንበት ኣብ ዝውዕለሉ ግዜ ሰናብቲ ዝኾነ ከይጠዓምካ ምጻም ክልኩል ብምዃኑ ኣብዘን መዓልትታት ካብ ጥሉላት ተኸልኪልካ ካልእ ናይ ጾም መባልዕ ምብላዕ ይፍቀድ እዩ (ወኢይጹሙ በዕለተ እሑድ ወሰንበት ዘእንበለ ጥሉላት) ከም ዝብል።
እግዚኣብሔር ኣምላኽና ጾምና ይቐድሰልናን ይባርኸልና ብሰላም ድማ ናብ ብርሃነ ጥምቀቱ የብጽሓና ኣሜን!!!
ስብሓት ለእግዚኣብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
ኣሜን!!!


text:
ፀገማት ሰናይ ምምሕዳር ብእዋኑ እንተዘይተፈቲሖም ሰላሙ ዝተሓለወን በዓል ዋና ጥንኩር ኢኮኖሚ ሃገር ንምህናፅ ዝተጀመረ ስራሕ ውፅኢት ኣይምዝገብን ኢሎም ሚኒስተየር ጉዳያት ኮምኒኬሽን ዶክተር ነገሬ ሌንጮ፡፡
- Last Updated on 30 December 2017
- Hits: 34
እዚ ዝተገለፀ ኣብ ስርዓት ፌዴራዝም ዘተኮረ ዘተ ኣብ ዝተኻየደ እዋን እዩ ኣብ ተግባር ዘሎ ሕገ መንግስቲ ኢፌድሪ ዝፈፀሙ መምርሕታት ዋላ እካ እንተሃለው ኣብ ኣተገባብራ ፀገማት ምህላዎም ኣብ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ፌዴራል ምክትል ፕሬዝዳንት ኣይተ በሪሁ ተወልደ ብርሃን ገሊፆም፡፡ ዶክተር ነገሬ ፀገማት ሰናይ ምምሕዳር ንምቅራፍ ኣብ ዝግበር ዘሎ ፃዕሪ ብዘይ ተሳትፎ ዜጋታት ውፅኢት ከምዘይህሉን ዜጋታት ዘልዕልዎም ሕቶታት ብቅልጡፍ ብምፍታሕ ዝምዝገብ ዘሎ ቅልጡፍ ዕብየት ኢኮኖሚ ክቕፅል ከም ዝግባእ ኣገንዚቦም፡፡ ኣብ ከተማ ቢሸፍቱ ዝተጀመረ ኣብ ስርዓት ፌዴራዝም ዘተኮረ ዘተን ምኽክርን ክሳብ ዓርቢ ክፀንሕ እዩ ይብል ፀብፃብ ኤፍቢሲ፡፡


text:
ናይ ሃገረ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኰንጐ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ሕጂ እውን ፖለቲካዊ ግድድፋን ማእከላዊ ስምምዕ ምትግባር ዝከኣል እዩ ዝብል ሓሳብ ዘማእከለ ኣብ መንጐ እቲ ኣብ መርሕነት ዘሎ ናይ ብዙሃን ፖለቲካዊ ውድብን ተቓዋሚ ናይ ውሁዳን ፖለቲካዊ ውድብ ግድድፍ ክግበረን ከሰማምዖም ኣብ ዝኽእል ማእከላይ ሓሳብ ኽሰምሩ ናይ ኪሳንጋኒ ሊቀ ጳጳሳት ናይቲ ጳጳሳዊ ቤት ምኽሪ ኣቦ መንበር ብፁዕ ኣቡነ ማርሰል ኡተምቢ ታፓን ናይ ምባንዳካ ቢኮሮ ሊቀ ጳጳስን ናይ ቦኩንጉ ኢከላ ሰበኻ ሓዋርያዊ መስተናብርን ብፁዕ አቡነ ፍሪዶሊን ኣምቦንጎ በሰንጉ ክታም ዝተነብሮ ኣብ ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኰንጐ ስምምዕን ምርግጋእን ውሑስ ክኸውን ዝዕድም መልእኽቲ ከምዘመሓላለፉ ናይ ዲሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኰንጐ ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ መግለጺ ኣፍሊጡ።
እቲ ናይታ ሃገር ብፁዓን ጳጳሳት ቤት ምኽሪ ኣብ መንጐ ርእሰ ብሔር ጆሰፍ ካቢላን ተቓዋሚ ናይ ውሁዳን ፖለቲካዊ ውድብ ስምምዕ ንኽህሉ ክሽምግል ድልው ምዃኑ እውን ከመልኪቱ ሕጂ እውን ኣብ መንጐ ናይ ብዙሓንን ተቓዋሚ ናይ ውሁዳ ፖለቲካዊ ውድባትን ኣብ ናይ ሃገርን ሕዝብን ጥቕሚ ብምጥርናፍ ነቲ ብዛዕባ ኣተገባብራ ቅዋም ሃገርን እዋናዊ ቅልውላዊ’ታ ሃገር ንምፍታሕ ዝቐርቡ ሓሳባትን ሕዝባዊ ምርጫ ዝካየደሉ ዕለትን መሳለጢ መደብ ሕዝባዊ ምርጫን ናጻ ዝዀነ ናይ ሕዝባዊ ምርጫ ዝከታተል ድርገትን ናይ ኰንጐ መራኸቢ ብዙሃን ሓልዮ ላዕለዋይ ቤት ምኽሪ ካብ ዝዀነ ይኹን ናይ ፖለቲካ ውድብ ናጻን ኣብ እዋን ስግግር ናይ መንግስቲ መዋቕራት ዕዮ ቀጻልነቱ ውሕስ ምግባር ኣብ ዝብል ሓሳብ ዘለዎም ዝተፈላለየ ኣረኣእያ እወጊዶም ከሰማምዖም ኣብ ዝኽእል ነጥብ ምልስ ቢሎም ፖለቲካዊ ሕድገታት ገይሮም ኣብ ማእከላዊ ሓሳብ ክሓብሩ ብፁዓን ጳጳሳት’ታ ሃገር ጻውዒት እንከቕርቡ ሕዝባዊ ምርጫ ዝካየደሉ ዕለት ኣብ ዝብል ዝክረ ነገር መግስትን ተቓዋሚ ናይ ውሁዳን ፖለቲካዊ ውድብ ስምምዕ ክግብሩ መታን ብፁዓን ጳጳሳት ክሽምግሉ ድልዋት ምዃኖምን እቲ ሕዝባዊ ምርጫ ኣብ ውሽጢ ታሕሳስ 2016 ዓ.ም. ክካየድ እዚ ድማ ንካልኣይ ጊዜ ነታ ሃገር ብርእሰ ብሔርነት ዝመርሑ ዘለዎ ጆሴፍ ካቢላ ናይ ስልጣኖም ዘመኖም ኣብ ዝጠናቐቐሉ እዋን ብምዃኑ ብፁዓን ጳጳሳት ነዚ ኣዘኻኺሮም ብዛዕባ እዚ ውሳኔ እዚ ኣብ ሓደ ስምምዕ ንምብጻሕን ብዛዕባ እቲ ዝተጠቅሰ ዘየሰማምዑ ነጥብታት ኣብ ዘሰማምዕ ሓሳብ ክዓልቡን ናብ ሕዝባዊ ምርጫ ዘሰንይ ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ክቐውም ዝብል ሓሳብ እውን ብፁዓን ጳጳሳት ደሞክራሲያዊት ረፓብሊክ ኰንጐ ከምዘቕረቡ ናይቲ ቤት ምኽሪ መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ብምኽንያት ናይ ላቲን ስርዓት ዕለት 15 ነሓሰ ዝበዓል በዓለ ፍልስታ ለማርያም ፍርቂ መዓልቲ ካብ ውሽጥን ወጻእን ዝመጹ በሸሓት ዝቁጸሩ ምእመናን ኣብ ቅሮዓት ቅዱስ ጴጥሮስ ኣብ ዝተረኽብሉ ዓቢይ በዓል ጸሎት መልኣከ እግዚኣብሔር ቅድሚ ምዕራጐም ኣብ ናይ ዕለቱ ምንባበ ወንጌል ኣምርኵይዞም፥
ክቡራትን ክቡራንን ኣሕዋትን ኣሓትን ሰላም
እታ ካብ ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ብስራት ዝተቐበለት ናዝራዊት መንእሰይ ብቕልጡፍ ናብታ ንኽትሓርስ ዝቐረበት ኤልሳቤጥ ትበጽሓ፡ ካብ ኣፍ ኤልሳቤጥ ድማ እቲ ሰላም ለኪ ዝብል ጸሎተ ዘቖመ ንስኺ ካብ ኣንስቲ ዝተባረኽኪ ኢኺ እቲ ኻባኺ ዚውለድ ሕጻንውን ዝተባረኸ እዩ (ሉቃ. 1,42) ዝብሉ ቃላት ይወጹ። እቲ ዓቢይ መዳርግቲ ዘይብሉ ህያብ ማርያን ንኤልሳቤጥን ንዓለም ድማ እቲ ድሮ ኣብ ማሕጸና ሓዲሩ ዘሎ ብእምነትን ትጽቢት ዝተነብረሉ ኢየሱስ እዩ። … ኢየሱስ ንናይ ድሕነት ተልእኾኡ ድማ ካብ ማርያም ሥጋና ለበሰ፡ ኣብ ማርያም ተሰግወ።
ኣብታ ውላድ ብምስኣና ትካዘ መንበሪኡ ገይሩዋ ዝነበረት ናይ ኤልሳቤጥን ናይ በዓል ቤታ ዘካርያስን ቤት ትጽቢት ዝውለድ እቲ ቀቅድሚ ኢየሱስ ዝኸይድ መገዲ ኣምላኽ ዘቕንዕ ዓቢይ ዮሓንስ መጥምቕ ዝኸውን ሕጻን ዘመንጭዎ ሃሴት ነገሰ፡ ማርያም ኣብ ቤት ኤልሳቤጥን ዘካርያስን ድማ ምስ ኣተወት ልቢ ብሃሴት ዘሰራስር ምልኣተ ሓጎስ ይውሕዝ፡ ስለምታይ እቲ ናይ ሕይወትን ስድራን ድሕነት ሕዝብን ዝዀነ ጭቡጥ ህላዌ እየሱስ ዘዕስሎ ስለ ዝዀነ። ከምቲ ወንጌላዊ ሉቃስ ብልሳን ማርያም ኣቢሉ ዝገልጾ ጸሎት ምስጋና ማርያም … ነፍሰይ ንእግዚኣብሔር ተዕብዮ ዝብል ሃሴት ዝመልኦ ጸሎት፡ ነቲ ኩሉ ዝኽእል ብትሑታን ዘይወሩያትን ዘይፍሉጣትን ብዝዀነ ከም ማርያምን ሕጹያ ዮሴፍን ከምታ ንእሽተይ ናዝራዊት መነባብሮኦም ዝዀነ ንእሽቶ ቤት ኣቢሉ ዓበይቲ ነገራት ንዝገብር እግዚኣብሔር ናይ ምስጋና ጸሎት እዩ።
ጸሎት ምስጋና ማርያም፥ ናይቲ መደብ ምድሓን ብንኡሳንን ድኻታትን በቶም እሙናቱ ብዝዀኑ ኣቢሉ ናይ ዝዓዪ ከም ማርያም ኣብ ቃሉ ንዝጸንዑ ናይ እግዚኣብሔር ተኣማንነትን ምሕረትን ማህሌት እዩ። ኤልሳቤጥ ድማ እቲ ካብ እግዚኣብሔር ዝተነገረኒ ቃል ከምዝፍጸም ስለ ዝኣመንኪ ብፅዕቲ ኢኺ (ሉቃ. 1,45) ቢላ እቲ ቀዳማይ ማሕሌት ውዳሴ ለማርያም ተቕርብ። ኣብታ ብማርያም ኣቢሉ ኢየሱስ ዝኣተዋ ቤት ናይ ሃሴት ሃዋሁ ጥራሕ ዘይኰነስ ሕውነታዊ ሱታፌን ናብ ተስፋ ዘሰንይ እምነትን ጸሎትን ምስጋናን ነገሰ።
እዚ ኵሉ ኣብዚ እዋን’ዚ ክኽሰት ንደልይ። ፍልሰታ ለቅድስተ ማርያን ከነብዕል እንከሎና፡ ሎሚ ኣውን ኣብ ኣባይቲ ስድራናን ቤትናን ማሕበረሰብናን እቲ ኣዚዩ ዓሚይቕን ሰፊሕ ዝዀነ ወትሩ ብቐዳምነት ልዕሊ ኵሉ ዝዀነ ይኹን ኣብ ልባትና ዘለዉ ዓይነት ጸጋታት ክንሓቶ ዝግብኣና ጸጋ፥ እቲ ናይ ጸጋታት ጸጋ ዝዀነ ኢየሱስ ክርስቶስ ከተብጽሕ እዩ።
ማርያም ኢየሱስ ኣብ ከርሳ ብምንባር። ኣባና እውን ሓድሽ ሃሴት ተንብር። ኣብ ዝዀነ ይኹን ናይ ሕይወት ሃላኽን ጾርን ስቓይን ብእምነት ናይ ምንባር ሓድሽ ብቕዓት ተምጽኣልና ንሓድ ሕድና ንኽንመሓሓርን ንክንረዳዳእን ንኽንደጋገፍን ዘብቅዓና ናይ ምሕረት ብቕዓት ተምጽኣልና።
ማርያም ናይ ምግባረ ሰናይን ናይ እምነት ኣርኣያን እያ። ሎሚ ን አቲ ምድራዊ ሕይወታ ዛዚማ ዝተዓደለቶ ፍልሰት ከነስተንትን እንከሎና ወትሩ ጽኑዕን ሕጉስን ምሕረት ዝመልኦ እምነት ክህልወናን ኣብ ናይ ሕይወትን እምነትን ንግደትና ቅድሜና ኰይና ቅዱሳት ንኽንከውን ሰዓቱ ምስ ኣኸለ ኣብ መንግስተ ሰማይ ብሓባር ምስኣ ንኽንራኸብ ክትመርሓናን ክትድግፈናን ንምህለላ ቢሎም ቅዱስ ኣቦና ዝለገስዎ ኣስተምህሮ ጉባኤ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ዛዚሞም ሓዋርያዊ ቡራኬ ሂቦም ከምእተፋነዉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።


text:
ህዝቢ ኤርትራ ንገዛእ ህይወቱ ዋንኣ ካብ ዘይከውን ዓመታት ኣቑጺሩ ኣሎ። ዜጋ መንግስቲ ናብ ዝኣዘዘሉ ኣማልኽቲ ጥራይ ከምልኽ፥ መንግስቲ ናብ ዝበሎ ገዛውቲ ጥራይ ክነብር፥ መንግስቲ ናብ ዝኣዘዞ ትምህርቲ ጥራይ ኪኸይድ፥ መንግስቲ ናብ ዝኣዘዞ ሕርሻ ጥራይ ኪኹዕት፥ መንግስቲ ዝኣዘዞ ንግዲ ጥራይ ክገብር፤ መንግስቲ ኣብ ዝደለዮ እዋን ጥራይ መብራህቲ ክረክብ፤ መንግስቲ ናብ ዝበሎ ወገን ጥራይ ክጥምት ክግደድ ጸኒሑ ኣሎ። ህዝቢ ነብሱን ስግኡን ናጽነት የብለንን፥ ብህይወቱ ከሎ ጥራይ ዘይኮነስ ምስ ሞተ እውን፤ መን ኣብ ዓዲ ይቕበር፤ መን ኣብ መቓብር ሰማእታት ይቕበር፤ መን ገፊሕ ዳስን ብዙሕ ዋጭዋጭታን ይግበረሉ፤ መንከ ትሑት ስነስርዓት ይወሃቦ ዝውስን መንግስቲ እዩ። መንግስቲ ይዛረብ: ህዝቢ ይሰምዕ፥ መንግስቲ ይእዝዝ፥ ህዝቢ የተግብር፥ መንግስቲ ይቕጥቅጥ፤ ህዝቢ ይቕጥቀጥ።
ህዝቢ ኤርትራ ክንደይ ዓቐን ማይ ክሰቲ ኣለዎ መንግስቲ ስለዝውስነሉ በቲ ዝተዋህቦ ሞቕነን ሓንሳብ ወጋሕታ ሓንሳብ ለይቲ ማይ ይፍንወሉ። ኤሌትሪክ ዘይብለይ ኢልካ ቁሪምሪም ምባል ሕንቃቐ ስለዝቑጸር ሎሚ ህዝቢ ኤሌትሪክ ከይዳ ኢሉ ምምራር ገዲፍዎ ኢዩ።
ገንዘብ ምሓዝ እውን ናብ ገበን ካብ ዝቕየር እነሆ ዓመቱ ኣሕሊፉ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ ገንዘብካ ከመይ ተማሓድር ዘይትፈልጥ ኣብዲ ስለዝኾንካ፤ ገንዘብካ ባዕለይ ከመሓድሮ ኢየ፥ ኣብ ወርሒ ድማ እንዳዓቀንኩ ክህበካ ኢየ ኢልዎ እቲ ‘ኩሉ ዝፈልጥ!’ መንግስቲ።
ዶላር እውን ማዕረ ሓሺሽ ገበን ኢዩ። መንግስቲ ኢዩ ንህዝቢ ክንደይ ዶላር ክሕዝ ከምዝፍቀዶ፤ ኣበይ ከሽርፎ ከምዘለዎ፤ ብክንደይ ከሽርፎ ከምዝግባእ ዝነግሮ። እቶም ዘይሕጋውያን ኣሽረፍቲ እውን መንግስቲ ኢዩ ዝውስኖም። መንግስቲ ነቲ ሕጋዊ ጥራይ ኣይኮነን ዝውስን፤ ነቲ ዘይሕጋዊ ነገር እውን ባዕሉ ኢዩ ዝውስኖ።መን ክሰርቕ ይግበኦ፤ መን ክጸንሕ ኣለዎ፤ መን ዝኣኽሎ ምስ ሰረቐ ክእሰር ኣለዎ፤ መንግስቲ ይውስን። ስለዚ ኣብ ጎደናታት ዘወን እንዳበሉ ወይ ኣብ ድሕሪ ትካላት ዘሽርፉ ዘይሕጋውያን ንባዕሎም ናይቲ ዘይሕጋዊ መንግስቲ ኢዮም። ብኸምዚ ድማ መንግስቲ ይዛረብ ህዝቢ ይሰምዕ፥ መንግስቲ የርዕድ፥ ህዝቢ ይሹቕረር፥ መንግስቲ ይዛረብ ህዝቢ ይሰምዕ፥ መንግስቲ ይእዝዝ፥ ህዝቢ የተግብር፥ መንግስቲ ይጭፍጭፍ ህዝቢ ይጭፍጨፍ።
እቶም ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ሰባት እውን መንግስቲ ኢዩ ዝውስኖም። መዓስ ከዝልቕዎ መዓስ ከትርርዎ ከምዘለዎም ብምንጋር፤ ብንግዲ ደቂሰባት ዶላር ይኻዕበት። ባህ ኣብ ዝበሎ እዋን ዶባት ከፉኩስ፥ ቅጭ ኣብ ዝመጸሉ እዋን ድማ ህጻናት ቶኪሱ ዝቐትል ወይ ውን ድራር ኣዛብእ በረኻታት ዝገብር መምርሒ ቶኪስካ ቅተል የመሕሓላልፍ፤ እዚ መዓስን ካብ መንን ይመጽእን ይካየድን ዘይፍለጥ ዘይሕጋዊ ትእዛዛት ናይቲ ዘይሕጋዊ መንግስቲ ኢዩ።
ሓርጭን ባኒን ውን ናይ መንግስቲ ስራሕ ኢዩ። ኣብ ፎርኖታት እንዳኸደ ዝቆጻጸር ገዚፍ ክፍሊ ናይ መንግስቲ ተመዲቡሉስ፤ ዋናታት ፎርኖ ሓርጮም ከምዝለወስዎ ከረጋግጹ እቶም ‘ዓበይቲ ሰበስልጣን’ ኣብ ቅድሚኦም ግትር ይብሉ። ዋናታት ፎርኖ ድማ ነቲ ሓርጭ ምስ ማይ ብምድዋስ ‘ዝኸበርኩም ሰበስልጣን ምቁጽጻር ምልዋስ ሓርጫት፡ እነሆ ኣብ ቅድሚ ዓይንኹም ኩሉ ዝሃብኩምና ሓርጭ ከምዝለወስናዮ ኣብ ቅድሚ ህላወኹም ነረጋግጽ’ ክብሉ ቃሎም ይህቡ። ኣስዒቦም እቶም ሰበስልጣን ምቁጽጻር ሓርጭ፡ ሚዛን ባኒኦም ግራሙ ከምቲ ዝግባእ ሙኻኑ ክመዝኑ ነቶም ዋናታት ፎርኖ የግደዱ። በዚ መንገዲ ድማ እቶም ምልዋስ ብሑቕ ምርግጋጽ ዝስረሖም ሰበስልጣን፡ ‘ሃገራዊ ዕዮ ምቁጽጻር ምልዋስ ሓርጭን ምምዛን ባንን’ ብዝግባእ ብምፍጻሞም ልዑል ክብረት ይስመዖም።
ህዝቢ በየናይ መንገዲ ይራኸብ ዝውስን ውን መንግስቲ ኢዩ፥ መን ሞባይል ክሕዝ ይግባእ መን ክሕዝ ኣይፍቀደሉን መንግስቲ ኢዩ ዝውስን፥ ሞባይል ንዘይብሎም ሰባት ንዘደወሉ ሰብ ዱኳን እውን ኣብ ስራሕ ናይ መንግስቲ ኢዶም ብምእታዎምን ብዘይፍቓድ ናይ መንግስቲ ዝፍጽምዎ ናይ ምር-ኻብ ተግባር ተኸሲሶም ብኸቢድ ይቕጽዑ። ብኸምዚ ድማ መንግስቲ ይቐጽዕ ህዝቢ ይቕጻዕ፥ መንግስቲ ይእውጅ፥ ህዝቢ የተግበር፥ መንግስቲ ይዛረብ: ህዝቢ ይሰምዕ፥ መንግስቲ ይጸፍዕ፥ ህዝቢ ይጽፋዕ፥ መንግስቲ ይብእስ : ህዝቢ ይነፍጽ።
ካብቲ መንግስቲ ዝኣዘዞ ህይወትን ሓዲድን ክወጹ ዝፈተኑ ኩሎም ዝወሃቦም ዘየናሕሲ ደሃኺ መቕጻዕቲ ናብቶም ሰባት ጥራይ ዘይኮነ፤ ናብቶም ዝተረፉ ዘነጻጸረ ኢዩ።ከምዚኣ እትፍትኑ ዕጫኹም እዛ ምድሃኽ ኢያ ዝብል መልእኽቲ። ነቶም ዘየረኻኸበሎም ሰባት ኣብ ዘለዉዎ ክሳቐዩን ክስክሑን መታን ብስድረኦም፤ ብዝፈትዉዎም ውሉዶም ኣሳቒኻ ብውክልና ምቕጻዕ እቶም ‘ሰብ በሊሕ ኣእምሮ’ ተመራሚሮም ዝረኸብዎ ምህዞ ስነኣእሙሮ ኢዩ። እቶም ጽባሕ ንግሆ ዝሕተቱሉ እዋን ከምዘሎ ዘንጊዖም ዘለዉ መጋበርያ በቲ ዝተዋህቦም ግዝያዊ ስልጣን ናይ ውልቆም ጽልእን ቅርሕንትን እንዳሓወሱ ሰባት የከላብቱ ሓደ ሓደ እዋን ድማ (ሃይማኖታውን ኣውራጃውን ስምዒታቶም እንዳወሰኹ) ሰባቶም ‘የድሕኑ’። መስርሕ ሕጊ፥ መሰኻኽር፥ ጭብጢ፤ ፍርዲ፤ ዓንቀጻት ሕጊ፤ ዝበሃ ስለዘየሎ ሰብ ዘመን ነንዝደለይዎ ሰብ በብዝደለይዎ መለክዒ የሳቕዩ። ህጻናትን ኣረጋውያንን ከይተረፉ ድማ ግዳይ ናይ ውልቆም ሕሳባት ይኾኑ።
ኣብ ካልኦት ሃገራት ዘለዉ መንግስታት ንህዝብና እንታይ እንተገበርና ኢዩ ዝሕጎስ ኢሎም ኢዮም ክሓስቡ ዝሓድሩ። ኣብ ኤርትራ ዘሎ መንግስቲ ነዚ ህዝቢ እዚ እንታይ ኢያ ኣሕርር ተብሎ ኢሉ ክሓስብ ብኾፉ ዝሓድር ኢዩ ዝመስል። ንኣብነት ኩሉ ንህዝቢ ዘበሳጩ ተወዲእዎስ፤ ኣብዚ ሓድሽ ዓመት 2017 ሓደ ዘስደምም መምርሒ ኣውጺኡ ኣሎ። በዚ መምርሒ ዝጽዋዕ መግረፊ ጌሩ ድማ እዞም እዋኖም ኣብ በረኻታት ዘብለዮም መንእሰያት ብዘይፍቓዱ ከይምርዓዉን ከይድርዓውን ከልኪሉ ኣሎ። እቲ ስርዓት ናብ ኣብያተ ክርስታናትን መሳጊድን ኣብ ዝሰደዶ ትእዛዝ ዝኾነ መርዓዊ ወይ መርዓት ናይ ሃገራዊ ኣገልግሎት ካርድ ወይ ውን ካብ ኣሃዱታቶም ናይ መርዓ ፍቓድ ከምጽኡ ፤ እዚ ምስዘይህልዎም ግን ኣብ ምምሕዳር ከተማ ይኹን ኣብ መሳጊድን ኣብያተ ክርስታያንን ኣድባራትን ምስክር ቃልኪዳን ከይወሃቦምን ኣቕሽሽቲ ይኹኑ መሻይክ ቃልኪዳን ከይኣስሩሎምን ኣዚዙ ኣሎ።
ነዚ ሓድሽ ሕጊ መርዓ መንእሰያት ምስ ሰምዐ ሓደ መንእሰይ ‘መግዛእቲ ቱርኪ እኳ ኮይኑና’ ኢሉ ክዛረብ ዝሰምዕዎ ሓደ ኣቦ ቁጥዕ ኢሎም ‘ኣታ ቆልዓ ዘይትፈልጦ እስከ ኣይትዛረብ ቱርኪ ኣይትመርዓዉ ይብል ነይሩ ዝበለካ መን ኢዩ’ ክብሉ ከምዝተዛረቡ ይዕለል። በዚ ኣበሃህለኦም ድማ ናይ ሕጂ ሃለዋቶም ካብቲ ህዝብና ሕሰም ንምግላጽ ዝጥቀመሉ ‘መግዛእቲ ቱርኪ’ ዝብል እዋን ከምዝኸፍእ ነጊሮም ኣለዉ።
ኤርትራውያን ብህይወት ከለዉ ጥራይ ኣይኮኑን በዞም ዓመጽቲ ዘይሕጋውያን ሕግታት ዝሳቐዩ። ምስሞቱ እውን እቲ ኣረመንነት ኣይነሓፎምን። ካብቲ ንሱን ዓመጹን ዝፈጠሮ ስቅያት ኣርሒቖም ክእለዩ ክብሉ ኣብ ባሕርታት ንዝሞቱ መንእሰያት፤ መርድኣቶም ከይጥቓዕ፥ ስሞም ከይለዓል ዝእዝዝ ኣዋጃቱ፤ ብመለክዒ ናይቶም ዝኸፍኡ ዝበሃሉ ምልካውያን ከይተረፈ፤ ኣብ ታሪኽ ዓለምና ተራእዮም ዘይፈልጡ ተግባራት ኢዮም። ኣብ ባህሊ ሕብረተሰብ ኤርትራ ምዉት ክቡር ኢዩ። ሬሳ እንክሓልፍ ሰባት ካብዘለዎ ብድድ ኢሎም ሰጊዶም የሕልፍዎ። ኤርትራውያን ይትረፍ ንዝፈልጥዎ ሰብ ንዘይፈልጥዎ ውን ኣብ ቀብሩን ደበሱን ይሳተፉ። መንግስቲ ኤርትራ ግን ምስ ምዉታን ዝበኣስ፥ ንምዉታን ዝዝልፍ፥ ንምዉታን ሜትሮ መሬት ዝኸልእ ንስድራቤት ከይሓዝኑ ዝኽልክል ስርዓት ኮይኑ ኣሎ። ብኸምዚ ድማ መንግስቲ ይፍክር ህዝቢ ይደንን፥ መንግስቲ ይጎድእ፥ ህዝቢ ይጉዳእ፥ መንግስቲ ይዛረብ ህዝቢ ይሰምዕ፥ መንግስቲ የሳቒ ህዝቢ ይሳቐ ኣሎ።
እዞም ዘየቋርጹ ዓመጻት ነቶም ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለና ጥራይ ኣይኮኑን ዘረኻኽቡ፤ ኣብ ወጻኢ ንዝነብር ህዝቢ እውን ክንደይ ሚእታዊት ካብ ገንዘቡ ናብ ኤምባሲ የብጽሕ፥ መዓስ ይስዕስዕ፥ መዓስ ይእከብ፤ ንመን የጣቕዕ፤ ንመን የጓኒ ፤ ንመን ኣብ ፈይስቡክን ኢንተርነታትን ብቕትለት ባህርያት የካፍእን ይጸርፍን፤ መንግስቲ ኢዩ ዝእዝዞ።
ኤርትራዊ ዜጋ ካብ ዝፍጠር ክሳብ ዝመውት – እረ ድሕሪ ሞቱ እውን – ዝውንና ነብሲን ድሕረ-ነብስን የብሉን። ብዘይሕጋውያን ሕግታት ተጓዕጺጹ፤ ካብ ሃገር ከይወጽእ ተኣጊዱ፥ ኣብ ሃገር ኣብ ዘለወሉ እዋን ድማ፤ መንግስቲ ዝደለዮ ናብ ዝኸውን ሮበት ቀይርዎ ኣሎ። ካብዚ ክሊ ክሳብ እዚ ክሊ ጥራይ ትንቀሳቐስ ተባሂሉ ዝእዘዝ፥ ውሉድን ወላድን ብዝፈሊ፥ ዘስካሕክሕ ግዝኣታት ይሳቐ ኣሎ ህዝቢ ኤርትራ።
ሎሚ ብዘይካ እቶም ውሑዳት እንተደልዮም ናብ ዝደለይዎ ከይዶም ዝሕከሙ፤ ካብ ህዝቢ ብዝተሰርቀ ሚልዮናት ዶላር ብምጮት ዝነብሩ፤እንተደልዮም ዝገሹ፤ ብፍሉይ ሓለፋታት ንበይኖም ናይ ትምህርቲ ዕድል ዝወሃቦም ደቂ እቶም ፈጸምቲ ገዲፍካ፤ ዳርጋ ኩሉ መንእሰይ ኣብ ሰፊሕ ቤት ማእሰርቲ ምስናይ እታ ዘይውንና ህይወት ይነብር ኣሎ። እቲ ጽቡቕ ነገር ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ዘሕዝን ታሪኽ ግን ነባሪ ዘይሙኻኑ ኢዩ። ከምቲ ብኣእዳው ናይቶም ኣረመናውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ እንዳተኸትከቱ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ በዓትታት ሲናይ ዝወቐርዎ፤ ‘እዚ ውን ክሓልፍ ኢዩ’።ንዕኡ ስዒቡ ድማ ግዜ ምስ ዕለተ ፍርዱ ክመጽእ ኢዩ።


text:
- Start
- | ክንክንን ጥዕናን
- | ማእከል ጥዕና
ማእከል ጥዕና
ዳርጋ ዝበዚሕ ግዜ ሕክምናዊ መርመራ ትረኪብ ትኽእል ኣብ ማእከል ጥዕና አንተደኣ ተጸሊኡካ።
ንስኻ ትመርጽ ብዝልኻ ኣበየናይ ማእከል ጥዕና ሕክምናዊ መርመራ ትገብር። እቲ ማከል ጥዕና ኣብ ጥቃ ገዛኻ ወይ ሲራሕካ ምስ ዚከዊን።
ኩሎም ልዕሊ 15 ዝዕድሚኣኦም ኣብ ዚመረጽዎ ማከል ጥዕና ክኸዱ እኽሉ ንቆልዑ ትሕቲ 15 ዝዕድሚኣኦም ኣላያኦም ይመርጸሎም።
ኣብ ዚደለኹሞ ማእከል ጥዕና ኣብቲ ፋይል መሊኩም ናብዚ ከተምጹልና ትኽእሉ።
ተወሳኺ ሌንካር
ፋርማሲ/ቤትመድሃኒት
መድሃኒት ኣብ ፋርማሲ ኢኻ እትዕድጎ። ገለ መድሃኒታት ካብ ሓኪምካ ፕረስክሪፕሽን የድልዮ። እቶም ኣብ ፋርማሲ ዚሰርሑ ብዛዕባ ሕማምን ኣፋውስን ብዙሕ ይፈልጡ እዮም። ንሓያሎ ሕቶታትካ ኪምልሹ ይኽእሉ እዮም። ኣብቲ ፋርማሲ ንእተፈላዩ ሕማማት ዚምልከቱ ብሮሹራትውን ይርከብ እዩ።


text:
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
መጽሓፍ ቅዱስ ኢንተርነት | መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
ነዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብ%% ከተንብባ ትደሊዶ፧
-
ጼዴቅያስ ካብ ባቢሎን ዓለወ (1-3)
-
ነቡካድነጻር ንየሩሳሌም ከበባ (4-11)
-
ጥፍኣት እታ ኸተማን እታ ቤተ መቕደስን (12-23)
-
እቲ ህዝቢ ናብ ባቢሎን ተማሪኹ ተወስደ (24-30)
-
ዮያኪን ካብ ቤት ማእሰርቲ ተፈትሐ (31-34)
52 ጼዴቅያስ+ ኪነግስ ከሎ፡ ወዲ 21 ዓመት ነበረ፣ ኣብ የሩሳሌም ድማ 11 ዓመት ነገሰ። ስም ኣዲኡ ሓሙጣል+ እዩ፣ ንሳ ጓል ኤርምያስ ብዓል ሊብና እያ።
2 ንሱ ኸኣ፡ ከም ኵሉ እቲ ዮያቂም ዝገበሮ፡ ኣብ ቅድሚ ኣዒንቲ የሆዋ ኽፉእ ይገብር ነበረ።+
3 እዚ ድማ ብምኽንያት ቍጥዓ የሆዋ፡ ካብ ቅድሚኡ ኽሳዕ ዚድርብዮም ኣብ የሩሳሌምን ኣብ ይሁዳን ኰነ።+ ጼዴቅያስ ድማ ካብ ንጉስ ባቢሎን ዓለወ።+
4 ኣብ ታሽዐይቲ ዓመት ንግስና ጼዴቅያስ፡ ኣብ ዓስረይቲ ወርሒ፡ ኣብ ዓስረይቲ መዓልቲ እታ ወርሒ፡ ነቡካድነጻር ንጉስ ባቢሎን ምስ ኵሉ ሰራዊቱ ኣንጻር የሩሳሌም መጸ። ኣንጻራ ሰፊሮም ድማ፡ ብዙርያኣ መንደቕ ከበባ ሃነጹላ።+
5 እታ ኸተማ ድማ ክሳዕ መበል 11 ዓመት ንጉስ ጼዴቅያስ ተኸቢባ ነበረት።
6 ኣብ ራብዐይቲ ወርሒ፡ ኣብ ታሽዐይቲ መዓልቲ እታ ወርሒ+ ኸኣ፡ ኣብታ ኸተማ ጥሜት በርትዐ፣ ንህዝቢ እታ ምድሪ ድማ እንጌራ ኣይነበረን።+
7 መካበብያ እታ ኸተማ ኸኣ ብሓደ ቦታ ፈረሰ፣ ከለዳውያን ኣብ ዙርያ እታ ኸተማ ኸለዉ ድማ፡ ኵሎም እቶም ተዋጋእቲ ብለይቲ በቲ ኣብ ጥቓ ስፍራ ኣታኽልቲ ንጉስ ኣብ መንጎ ድርብ መካበብያ ዘሎ ኣፍ ደገ ኣቢሎም ካብታ ኸተማ ሃደሙ፣ ብኣንፈት ዓራባ ኸኣ ከዱ።+
8 እቶም ሰራዊት ከለዳውያን ግና፡ ንንጉስ ሰዓብዎ፣ ንጼዴቅያስ እውን ኣብ ጐልጐል ምድረ በዳ ያሪኮ ኣርከብዎ፣+ ኵሉ ሰራዊቱ ድማ ካብ ጐድኑ ፋሕ በለ።
9 ሽዑ፡ ንንጉስ ሒዞም ናብ ንጉስ ባቢሎን ናብታ ኣብ ምድሪ ሓማት ዘላ ሪብላ ኣደየብዎ፣ ንሱ ኸኣ ፈረዶ።
10 ንጉስ ባቢሎን ድማ ንደቂ ጼዴቅያስ ኣብ ቅድሚ ኣዒንቱ ሓረዶም፣ ንዅሎም መሳፍንቲ ይሁዳ እውን ኣብኡ ኣብ ሪብላ ሓረዶም።
11 ሽዑ፡ ንጉስ ባቢሎን ንጼዴቅያስ ኣዒንቱ ኣዖሮ፣+ ብመቝሕ ነሓሲ ኣሲሩ እውን ናብ ባቢሎን ኣምጽኦ፣ ክሳዕ መዓልቲ ሞቱ ኸኣ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣንበሮ።
12 ኣብ ሓምሸይቲ ወርሒ፡ ኣብ ዓስረይቲ መዓልቲ እታ ወርሒ፡ ንሳ ድማ ኣብ መበል 19 ዓመት ንጉስ ነቡካድነጻር ንጉስ ባቢሎን፡ ነቡዛራዳን እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት፡ ጊልያ ንጉስ ባቢሎን፡ ናብ ውሽጢ የሩሳሌም መጸ።+
13 ንቤት የሆዋን ንቤት ንጉስን ንዅለን ኣባይቲ የሩሳሌምን ኣንደደ፣+ ንዅለን ዓበይቲ ኣባይቲ እውን ኣንደደ።
14 እቲ ምስቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ዝነበረ ብዘሎ ሰራዊት ከለዳውያን ድማ፡ ነቲ ኣብ ዙርያ የሩሳሌም ዝነበረ መካበብያ ኣፍረሶ።+
15 ነቡዛራዳን እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ከኣ ገለ ኻብቶም ትሑታት እቲ ህዝብን ነቶም ኣብታ ኸተማ ተሪፎም ዝነበሩ ዝተረፉ ህዝብን ማሪኹ ወሰዶም። ነቶም ናብ ንጉስ ባቢሎን ሰሊሞም ዝነበሩ ኸዳዓትን ነቶም ዝተረፉ ኽኢላታት ኢደ ጥበበኛታትን እውን ወሰዶም።+
16 ነቡዛራዳን እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ግና፡ ንገለ ኻብቶም ድኻታት ህዝቢ እታ ምድሪ፡ ሓለውቲ ኣታኽልቲ ወይንን ብግዲ ዚሽቅሉ ሸቃሎን ኪዀኑ ኢሉ ሓደጎም።+
17 እቶም ከለዳውያን ድማ ነቲ ኣብ ቤት የሆዋ ዝነበረ ኣዕኑድ ነሓስን+ ነቲ ዓረብያታትን+ ነቲ ኣብ ቤት የሆዋ ዝነበረ ባሕሪ ነሓስን+ ሰባበርዎ፣ ንዅሉ እቲ ነሓሲ ኸኣ ናብ ባቢሎን ወሰድዎ።+
18 ነቲ ድስትታትን መጽሓሪታትን መቐዛት መጥፍእን ጭሔሎታትን+ ጽዋኣትን+ ንዅሉ እቲ ኣብ ቤተ መቕደስ ዜገልግል ዝነበረ ኣቕሑ ነሓስን እውን ወሰድዎ።
19 እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ድማ ነቲ ኻብ ናይ ሓቂ ወርቅን ብሩርን እተገብረ+ ገበራታትን+ መትሓዚታት ሓውን ጭሔሎታትን ድስትታትን ቀወምቲ ቐነዲልን+ ጽዋኣትን ጭሔሎታትን ወሰዶ።
20 ኵሉ ኣቕሑ ነሓሲ እቲ ንጉስ ሰሎሞን ንቤት የሆዋ ዝገበሮ ኽልተ ዓንድን ባሕርን ኣብ ትሕቲ እቲ ባሕሪ ዝነበረ 12 ብዕራይ ነሓስን+ ዓረብያታትን ከኣ ኪምዘን ዚከኣል ኣይነበረን።
21 እቲ ኣዕኑድ ድማ፡ ነናይ ሓደ ዓንዲ ቝመት 18 እመት ነበረ፣ ዙርያኡ ኸኣ 12 እመት ዝንውሓቱ ገመድ ነበረ፣+ ርጕዱ ድማ ኣርባዕተ ስፍሓት ኣጻብዕ ነበረ፣ ጓንጓ እውን ነበረ።
22 ኣብ ልዕሊኡ ዘሎ ርእሲ ዓንዲ ኸኣ ካብ ነሓሲ ነበረ። ቍመት ሓደ ርእሲ ዓንዲ ድማ ሓሙሽተ እመት ነበረ፣+ ኵሉ እቲ ኣብ ዙርያ ርእሲ ዓንዲ ዝነበረ መርበብን ሮማናትን ከኣ ካብ ነሓሲ እተገብረ ነበረ። እቲ ኻልኣይ ዓንድን እቲ ሮማናትን ከኣ ከምኡ ነበረ።
23 ኣብ ጐድንታቱ 96 ሮማን ነበረ፣ ኣብ ዙርያ እቲ መርበብ፡ ኵሉ ዅሉ 100 ሮማን ነበረ።+
24 እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ከኣ ንሰራያ+ እቲ ሊቀ ኻህናትን ንጸፎንያስ+ እቲ ኻልኣይ ካህንን ንሰለስተ ሓለውቲ ማዕጾን ወሰዶም።+
25 ካብታ ኸተማ ድማ ኣብ ልዕሊ እቶም ተዋጋእቲ ተመዚዙ ዝነበረ ሓደ ኣገልጋሊ ቤተ መንግስትን ኣብታ ኸተማ እተረኽቡ ምስ ንጉስ ናይ ቀረባ ርክብ ዝነበሮም ሸውዓተ ሰባትን እቲ ንህዝቢ እታ ምድሪ ዚእክቦም ጸሓፊ ሓለቓ ሰራዊትን ካብ ተራ ህዝቢ እታ ምድሪ ኣብታ ኸተማ እተረኽቡ 60 ሰባትን ወሰደ።
26 ነቡዛራዳን እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ከኣ ወሲዱ፡ ናብ ንጉስ ባቢሎን ናብ ሪብላ ኣምጽኦም።
27 ንጉስ ባቢሎን ድማ ኣብ ሪብላ+ ኣብ ምድሪ ሓማት ወቒዑ ቐተሎም። በዚ ኸምዚ፡ ይሁዳ ኻብ ምድሩ ተማረኸ።+
28 እቶም ነቡካድነጻር ናብ ምርኮ ዝወሰዶም ህዝቢ እዚኣቶም እዮም፦ ኣብ ሻውዐይቲ ዓመት፡ 3,023 ኣይሁድ።+
29 ኣብ መበል 18 ዓመት ነቡካድነጻር፡+ 832 ሰባት ካብ የሩሳሌም ተወስዱ።
30 ኣብ መበል 23 ዓመት ነቡካድነጻር፡ ነቡዛራዳን እቲ ሓለቓ ዘብዐኛታት ናብ ምርኮ ዝወሰዶም ኣይሁድ፡ 745 ሰባት እዮም።+
ኵሉ ዅሎም 4,600 ሰባት ናብ ምርኮ ተወስዱ።
31 ኣብ መበል 37 ዓመት ምርኮ ዮያኪን+ ንጉስ ይሁዳ፡ ኣብ መበል 12 ወርሒ፡ ኣብ መበል 25 መዓልቲ እታ ወርሒ፡ ኤዊል-መሮዳክ ንጉስ ባቢሎን ኣብታ ዝነገሰላ ዓመት ንዮያኪን ንጉስ ይሁዳ ፈትሖ፡ ካብ ቤት ማእሰርቲ እውን ኣውጽኦ።+
32 ንዕኡ ኸኣ ጽቡቕ ተዛረቦ፣ ዝፋኑ ድማ ካብ ዝፋናት እቶም ምስኡ ኣብ ባቢሎን ዝነበሩ ነገስታት ልዕል ኣበለ።
33 ዮያኪን ከኣ ክዳውንቲ ማእሰርቱ ቐንጠጠ፣ ብዅሉ መዓልትታት ህይወቱ ድማ ወትሩ ኣብ ቅድሚኡ እንጌራ ይበልዕ ነበረ።
34 ብዅሉ መዓልትታት ህይወቱ ኽሳዕ መዓልቲ ሞቱ ኸኣ፡ ወትሩ ኻብ ንጉስ ባቢሎን መዓልታዊ ቐለብ ይውሃቦ ነበረ።
ልኣኽ
ልኣኽ
መጽሓፍ ቅዱስ—ትርጉም ሓዳስ ዓለም
ኤርምያስ 52
ትግርኛ
መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኢንተርነት ኣንብብ
https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/1001061103/univ/art/1001061103_univ_sqr_xl.jpg


text:
እቲ ‘ዝእድብ ስጉምቲ’ እንታይ ሙኻኑ ዝርዝራት የብሉን። ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣስማት መሪሕነት መድረኽ በብሓደ እንዳጠቐሰ፤ ‘ነዞም ሰባት ኣፎም ዘትሕዝ ዘየዳግም ስጉምቲ ክውሰድ ኣለዎ’ ምባሉ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፤ እቲ ፕረዚደንት ነቲ መምርሒ፤ ኣብ ቅድሚ ሓለፍቲ ሃገራዊ ድሕነት፤ ኣዘዝቲ ሰራዊት፤ ኣባላት ሓለዋ ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ዳርጋ ኣብ ክፉት ቦታ ክብሎ ምምራጹ ምኽንያቱ ርዱእ ከምዘይኮነ ሓቢሮም።
ፕረዚደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ‘ንመሪሕነት መድረኽ ዝእድብ’ ዝበሎ ‘ስጉምቲ ክውሰድ’ መምርሒ ከምዘመሓላለፈ ተረጋጊጹ።
- Published: 7 months ago on June 15, 2017
- By: Erimedrek
- Last Modified: June 16, 2017 @ 12:59 pm
- Filed Under: እዋናዊ ጉዳያት
NEXT ARTICLE →
ኩነታት ማእከላይ ምብራቕን መርገጺ መንግስቲ ኤርትራን – ንሱ ዘረጋገጾ ሓቅታትን
← PREVIOUS ARTICLE
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ኣስመራ ዝርከቡ ዲፕሎማት ሃገረ ቀጠር ጽኑዕ ምክትታል ክግበረሎም መምርሒ ኣሕሊፉ።


text:
ብቐሊሉ ዘይኣርግ መጽሓፍ ቅዱስ
ናይ የሆዋ መሰኻኽር ከም መጽሓፍ ቅዱስ ገይሮም ኣኽቢሮም ዚርእይዎ ኻልእ መጽሓፍ የልቦን። ኣዘውቲሮም የጽንዕዎ፡ ንሰባት ብዛዕባ መንግስቲ ኣምላኽ ንምብሳር ከኣ ይጥቀሙሉ እዮም። (ማቴዎስ 24:14) ስለዚ ድማ፡ መጽሓፍ ቅዱሶም ቀልጢፉ እዩ ዚርኣግ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ነቲ ብ2013 ተኸሊሱ ዝወጸ ትርጉም ሓዳስ ዓለም ማራኽን ብቐሊሉ ዘይኣርግን ንምግባር ብዙሕ ጽዒሮም እዮም።
እቲ ሓድሽ መጽሓፍ ቅዱስ ድልዱል ኪኸውን ነይርዎ። ተወከልቲ እቲ ኣብ ዎልዊክ፡ ኒው ዮርክ፡ ሕ.መ.ኣ. ዚርከብ ቤት ማሕተም ነዚ መደባቶም ንሓደ ፕረዚደንት ኩባንያ ጥረዛ መጻሕፍቲ ምስ ነገርዎ፡ “ከምዚ እትደልይዎ ዓይነት መጽሓፍ ቅዱስ ኪስራሕ ኣይከኣልን እዩ” በሎም። ኣስዕብ ኣቢሉ ድማ፡ “መብዛሕትኡ መጽሓፍ ቅዱሳት ኣብ ሰደቓ ወይ ከብሒ ኪቕመጥ ተባሂሉ ደኣ እምበር፡ ድልዱል ከም ዚኸውን ጌርካ ዘይዳሎ ምዃኑ ዜሕዝን ሓቂ እዩ” በሎም።
ገሊኡ ኣቐዲሙ ዝነበረ ሕታማት ትርጉም ሓዳስ ዓለም ድልዱል ኣይነበረን፣ ሓድሓደ ግዜ፡ ኣብ ምዉቕ ኵነታት ኣየር ይበታተን ነይሩ። ሰራሕተኛታት ቤት ማሕተምና፡ ኣብ እተፈላለየ ክሊማ ዜገልግል መጽሓፍ ቅዱስ ንምድላው፡ ንገበርን ንመጣበቕን ንሜላታት መጠረዝን መርሚሮም እዮም። ብመሰረት እቲ ዘጥረይዎ ፍልጠት ድማ፡ ንፈተነ ዚኸውን መጽሓፍ ቅዱሳት ድሕሪ ምድላው፡ በብዓይነቱ ክሊማ ኣብ ዘለወን ሃገራት ብዚርከቡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ተፈቲኑ እዩ።
ድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ፡ እቲ መጽሓፍ ቅዱሳት ንመርመራ ተመሊሱ። ሰራሕተኛታት ቤት ማሕተምና ኸኣ ምምሕያሻት ድሕሪ ምግባር፡ ካልኣይ ሳዕ ንፈተነ ልኢኾም። ብድምር፡ 1,697 መጽሓፍ ቅዱሳት ድልዱል እንተ ዀይኑ ተፈቲኑ እዩ። ገሊኡ ብዘይፍላጥ ብብዙሕ ጸገም ሓሊፉ እዩ። ንኣብነት፡ ሓደ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ግዳም ስለ እተረስዐ፡ ምሉእ ለይቲ ዝናም ኪወቕዖ ሓዲሩ እዩ፣ ካልእ ድማ ብሰንኪ ህቦብላ ኣብ ዝመጸ ዕልቕልቕ ማይ ጥሒሉ እዩ። ከም ውጽኢት እዚ ፈተነታትን እዚ ዘይተሓስበ ድንገትን ከኣ፡ ብዛዕባ ድልዳለ እቲ መጽሓፍ ኣገዳሲ ሓበሬታ ተረኺቡ እዩ።
ብ2011፡ እዚ ፈተነታት እዚ ኺግበር ከሎ፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ነቲ ኣብ ዎልኪል ዚርከብ ቤት ማሕተሞምን ነቲ ኢቢና፡ ጃፓን ዚርከብ ቤት ማሕተሞምን ዚኸውን ሓደስቲ ፈጣናት ማሽናት ጥረዛ ዓዲጎም። ሸቶኦም ድማ ዜድሊ ብዝሒ ንምሕታም ጥራይ ዘይኰነስ፡ ኣብ ክልቲኡ ቦታታት ሕደ ዓይነት መጽሓፍ ቅዱስ ንምሕታም እዩ ነይሩ።
ጸገም ምዕዅላል ገበር
ኣብ መጀመርታ 2012፡ ኣብ ክልቲኡ ኣብያተ ማሕተም ነቲ ዝጸንሐ ሕታም ትርጉም ሓዳስ ዓለም፡ ፖሊዩረቴን ዚብሃል ሓድሽ ገበር ብምልባስ ብጸሊምን ብቡናውን ቀለም ኪጥረዝ ተጀሚሩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ሓደስቲ ማሽናት ቅድሚኡ ዘይተፈተነ ኮላን ውሽጣዊ መደረብታ ገበርን ስለ እተጠቕመ፡ እቲ ገበሩ ምስ መጽሓፍ ቅዱስ ምስ ተለገበ ይዕዅለል ነይሩ። ኣብ ፈለማ ነቲ ጸገም ንምፍታሕ እተገብረ ጻዕሪ ስለ ዘይተዓወተ፡ ዕዮ ሕትመት ደው ኪብል ተገዲዱ።
ኣፍረይቲ እቲ ሓደ ኻብቲ ንገበር ዚኸውን ናውቲ ከኣ፡ እቲ ናይ ምዕዅላል ጸገም ኣብ ሉስሉስ ገበር ልሙድ ብምዃኑ፡ ንምውጋዱ ኣጸጋሚ ኪኸውን ከም ዚኽእል ሓቢሮም። ኰይኑ ግና፡ ናይ የሆዋ መሰኻኽር ነዚ ሓዲጎም ብተሪር ገበር ኣብ ክንዲ ዚሓትሙ፡ ጽቡቕ ትርኢት ዘለዎ ልስሉስ ገበር ዝለበሰ መጽሓፍ ቅዱስ ኬፍርዩ ቘረጹ። እተፈላለየ ዓይነት ኮላን መደረብታ ገበርን እናኣዋደዱ ንኣርባዕተ ወርሒ ድሕሪ ምፍታኖም ከኣ፡ እቲ ቤት ማሕተም ዕዮኡ ኸም ዚቕጽል ኪገብሮ ዚኽእል ሜላ ረኸቡ፣ እወ፡ ልስሉስ ገበር ዘለዎ፡ ግናኸ ገበሩ ዘይዕዅለል መጽሓፍ ቅዱስ ኬዳልዉ ጀመሩ።
ከም ብሓድሽ ሕትመት ተቛረጸ
ኣብ መስከረም 2012፡ እቲ ኣብያተ ማሕተም ነቲ ዝጸንሐ ሕታም መጽሓፍ ቅዱስ ምሕታም ኬቋርጽ፡ ኣብ መኽዘን ዘሎ ኺዕድሎ፡ ነቲ እተኸለሰ ሕታም ትርጉም ሓዳስ ዓለም ንምሕታም ድማ ኪዳሎ መምርሒ ተዋህቦ። እቲ ሓድሽ ትርጉም ከኣ፡ ኣብቲ 5 ጥቅምቲ 2013 ዚግበር ዓመታዊ ኣኼባ እቲ ናይ ፐንስልቨንያ ማሕበር መጽሓፍ ቅዱስን ትራክትን ግምቢ ዘብዐኛ ኪወጽእ መደብ ተታሕዘሉ።
እቲ ኣብያተ ሕትመት ነቲ ሓድሽ መጽሓፍ ቅዱስ ዚኸውን ኤለክትሮኒካዊ ፋይላት፡ ዓርቢ 9 ነሓሰ 2013 በጽሖ፣ ንጽብሒቱ ድማ ሕትመት ተጀመረ። ብ15 ነሓሰ ናይ መጀመርታ እተወድአ መጽሓፍ ቅዱስ ኪፈሪ ጀመረ። ኣብቲ ዚቕጽል ሸውዓተ ሰሙን፡ ኣብ ዎልኪልን ኢቢናን ዚርከቡ ሰራሕተኛታት ሕትመት መዓልትን ለይትን እናሰርሑ ልዕሊ 1,600,000 ኣዳልዮም ለኣኹ፣ እዚ ድማ ነቲ ኣብ ዓመታዊ ኣኼባ እተኣከበ ዅሉ ሓሓደ ቕዳሕ ኪረክብ ዚኣክል እዩ ነይሩ።
እዚ ሓድሽ መጽሓፍ ቅዱስ እዚ ውቁብን ድልዱልን እኳ እንተ ዀነ፡ እቲ ሒዝዎ ዘሎ ህይወት ዜድሕን መልእኽቱ ግና ብዝያዳ ዕዙዝ ዋጋ ኣለዎ። ሓንቲ ኣብ ሕቡራት መንግስትታት ኣመሪካ እትነብር ሰበይቲ በታ ሓድሽ መጽሓፍ ቅዱስ እተዋህበታ መዓልቲ፡ “ብምኽንያት እዚ ሓድሽ ሕታም፡ ንመጽሓፍ ቅዱስ ብዝያዳ ኽርድኦ ኽኢለ” ኢላ ጽሒፋ እያ።


text:
ማርያም-ጽዮን (ሕዳር ጽዮን)/ Maryam Tsion (HDAR TSION) (2ይን መወዳእታን ክፋል)
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላኽ ኣሜን።
ማርያም-ጽዮን (ሕዳር ጽዮን)(2ይን መወዳእታን ክፋል)
እቲ ዝውለድ ኣምላኽ ትስብእታዊ ልደቱ ካብ ዘርኢ ዳዊት ካብ ዝኾነት ቅድስት ድንግል ስለ ዝኾነን፡ ንዳዊት ኣቦኣ ነዚ ተስፋ ብመንበር መሲሉ ኣጽኒዑሉ ስለ ዝነበረን ድማ ቅዱስ ገብርኤል ከብስራ ከሎ “ዝፋን ዳዊት ኣቦኡ ክህቦ እዩ” ብምባል ነቲ ኣቐዲሙ ዝተዋህበ ተስፋ ትንቢት ካብኣ ብዝውለድ ኣምላኽ ከም ዝፍጸም ብትሕትና ነጊርዋ። ስለዚ እዩ ድማ ወንጌላዊ ቅዱስ ማቴዎስ ወለዶ ጐይታ ክጽብጽብ ከሎ “ወልደ ዳዊት ወልደ አብርሃም” ኢሉ ዝጀመረ። ስለዚ እዩ ድማ ብዙሓት ክልምንዎ ከለዉ “ጐይታይ ወዲ ዳዊት” ኢሎም ዝጸውዕዎ ዝነበሩ። ስለዚ እዩ ድማ ህጻናት ከይተረፉ ከመስግንዎ ከለዉ “ሆሳዕና ለወልደ ዳዊት” ዝበሉ። ባዕሉ’ውን ነቶም መንነቱ ዝተጠራጠሩ ኣይሁድ “ብዛዕባ ክርስቶስ እንታይ ይመስለኩም፧ ወዲ መንከ እዩ፧” ክብል ምስሓተቶም፡ ፈላጣት መጻሕፍቲ ስለዝነበሩ “ወዲ ዳዊት” ዝበልዎ ነዚ ትንቢት ኣጸቢቖም ዝርድኡ ብምንባሮም እዩ። ንሱ ክርስቶስ ወልደ ዳዊት ክበሃል ዝኸኣለ ግና “ወልደ ኣብ በመለኮቱ፡ ወልደ ማርያም በትስብእቱ” ከም ዝብል ብስጋ ካብ ዘርኢ ዳዊት ካብ ዝኾነት ቅድስት ድንግል ማርያም ስጋን ነፍስን ተዋሂዱ ፍጹም ሰብ ስለዝኾነ እዩ።
-
ሰብ ኣዴና ጽዮን ከም ዝብል ትንቢት እተዛረበ ቅዱስ ዳዊት ደጊሙ’ውን “እስመ ኀረያ እግዚአብሔር ለጽዮን፡ ወአብደራ ከመ ትኩኖ ማኅደሮ፡ ዛቲ ይእቲ ምእራፍየ ለዓለም፡ ዝየ አኀድር እስመ ኀረየክዋ” (እግዚአብሔር ንጽዮን ሓርይዋ እዩ እሞ፤ መሕደሪኡ ክትከውን ድማ በሃጋ፡ እዚኣ ንሓዋሩ መዕረፊተይ እያ፡ መሪጸያ እያ እሞ ኣብዚኣ ክሓድር) ኢሉ ኣሎ። እዚ ድማ መሕደሪኡ ክትከውን ንዝመረጻን ኣብ ማሕጸና ተወሲኑ ንዝሓደረላን ኣዴና ቅድስት ድንግል ዝተዘርበ ትንቢት እዩ። እዚ ከኣ ንሱ ዘለዓለማዊ ኣምላኽ ከም ምዃኑ ንሳ ድማ ንዘለዓለም ወላዲተ ኣምላኽ ተባሂላ ከምእትጽዋዕ ዘመልክት እዩ። ብካልእ ትንቢቱ’ውን “ደብረ ጽዮን ዘአፍቀረ፡ ሐነፀ መቅደሶ በአርያም፡ ወሣረረ ውስተ ምድር ዘለዓለም” (ነታ ዘፍቀራ ኸረን ጽዮን ግና ሐረያ። ንመቕደሱ ከምታ አርያም ሓነጸ፡ ንዘለዓለም ኣብ ምድሪ ሰረታ) ብምባል ደጊሙ ብዛዕባ ናይ ኣዴና ጽዮንነት ኣመስጢሩ ተነቢዩ ነበረ። ጽርሐ አርያም ማለት ካብ ሾብዓተ ሰማያት ሓደ ኮይኑ ኪሩቤል ዝሽከምዎ (ብረድኤት እግዚአብሔር) ሱራፌል ዝዓጥንዎ ናይ እግዚአብሔር ዙፋን ዝርከበሉ እዩ። እዚ ዙፋን ከኣ ብሾብዓተ ናይ እሳት መንጦላዕት (መጋረጃታት) ዝተሸፈነ እዩ። ስለዚ እዩ ድማ ቅዱስ ያሬድ ንኣዴና ቅድስት ድንግል ኣብ ዝወደሰሉ ኣብ ናይ ኣንቀጸ ብርሃን ድርሰቱ “ከምቲ ኣብ ሰማይ ዘሎ ጽርሐ ማርያም፡ ንስኺ ኣብ ምድሪ ኣርያም ኮንኪ” ብምባል መሲሉ ዘመስገና። ቅዱስ ዳዊት’ውን ነዚ አርያም ኢሉ ዝጠቐሶ ትንቢት ንኣዴና ምዃኑ ነስተውዕል።
-
ዘለኣለማዊ ድንግልናኣ ኣብ ዝገለጸሉ ትንቢት’ውን ደጊሙ ከምዚ ይብል። “ትሴብሖ ኢየሩሳሌም ለእግዚአብሔር፥ ወሰብሒዮ ለአምላክኪ ጸዮን፥ እስመ አጽንዐ መናግሥተ ኆኃትኪ” (ኦ ኢየሩሳሌም ንእግዚአብሔር ኣመስግኒ፡ ኦ ጽዮን ንኣምላኽኪ ወድሲ፡መሃርሃር መዓጹኺ ኣጽኒዑ)። እዚ ቃል ድማ እቲ ዘለዓለማዊ ድንግልናኣ ምስ ዝመስከረ ነቢይ ሕዝቅኤል ዝሰማማዕ ትንቢት እዩ (ሕዝ 44፥1-2)። ኣዴና’ውን “ነፍሰይ ንእግዚአብሔር ተዕብዮ፡ መንፈሰይ ከኣ ብኣምላኽ፡ በቲ መድሓንየይ፡ ባህ ይብሎ” ብምባል ትንቢት ኣቦኣ ቅዱስ ዳዊት ምላሽ ሂባትሉ እያ። ናይ ነቢያት ናይ መንፈስ ምዝርራብን ፍጻሜ ትንቢቱን ክንደይ ዘደንቕ እዩ።
-
ታቦት መሕደሪ እግዚአብሔር ከም ዝኾነ፡ ኣዴና’ውን መሕደሪት እግዚአብሔር እያ። እግዚአብሔር ኣብ ታቦተ ጽዮን ኮይኑ ክብሩ ክገልጽ፡ ዓበይቲ ተኣምራቱ ከርእይ ከሎ ኣብ ልዕሊ ታቦት ብረድኤት ሓዲሩ እዩ። ኣብታ ኣማናዊት ታቦት ግና እግዚአብሔር ወልድ ብፍሉይ ኣካሉ ብቃልነቱ ከዊን ፍጹም ተዋሂዱ እዩ። ስለዚ ድማ ኢና ወላዲተ ቃል፡ ወላዲተ ኣምላኽ ኢልና ንጽውዓ።
ታቦት ጽዮን ናይ ቃለ እግዚአብሔር መሕደሪ ከም ምዃና፡ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም’ውን ንአካላዊ ቃል ንእግዚአብሔር ወልድ መሕደሪ ኮነቶ። ናይ ድርሰት ጸጋ ዝተዋህቦ ናይ መንፈስ ቅዱስ በገና ተባሂሉ ዝፍለጥ ቅዱስ ኤፍሬም ነዚ ከረድእ ከሎ “ኮንኪ ታቦቶ ለፈጣሬ ሰማያት ወምድር ፆርኪዮ በከርስኪ ተስዓተ አውርኃ አንቲ ማእምንት ለዘኢያገምርዎ ሰማያት ወምድር” ኢሉ ነይሩ። ትርጉሙ ኸኣ ኦ ድንግል ማርያም ሰማይን ምድርን ንዝፈጠረ ኣምላኽ ንእኡ መሕደሪኡ ኮይንኪ፤ ትሽዓተ ወርሕን ሓሙሽተ መዓልትን ኣብ ማህጸንኪ ጾርክዮ። ኦ ድንግል ሰማይን ምድርን ንዘይውስንዎ ኣምላኽ ንምውሳን ዝተኣመንኪ ንስኺ ኢኺ ዝብል እዩ።
“ታቦት በወርቅ ልቡጥ እምኵለሄ ዘግቡር እምዕፅ ዘኢይነቅዝ” ካብ ዘይምሽምሽ ዕንጸይቲ ዝተጸርበ ብውሽጢ ብአፍአ (ደገ) ብወርቂ ዝተሸለመት ኢሉ ቅዱስ ኤፍሬም ዝገለጻ ንኣዴና ቅድስት ድንግል እዩ። እዚኸኣ ስለ ፍጹም ንጽህናኣ እዩ፡ ንሳ ብስጋ ብነፍስ ብልቦና ብኵሉ ንጽሕትን ቅድስትን እያ። ጥበበኛ ሰሎሞን’ውን “አልብኪ ነውር ወኢምንትኒ ላዕሌኪ” (ነውር የብልክን፤ ሕፍቲ’ውን የብልክን) እናበለ ዘመስገና እያ። ምኽንያቱ ነውሪ ኃጢኣት ዘይቀረባ ናይ ቅድስና ባህርይኣ ከይረስሐ ብንጽሕናኣ ጸኒዓ ዝነበረት ንጽሕት ብድንግልና ስርጉት ብቅድስና ክብርት ብልዕልና ንሳ ንጽሕተ ንጹሓን እያ።
ታቦተ ጽዮን ብዝኸበረን ናይ ንጽሕና ምሳሌ ብዝኾነን ጽሩይ ወርቂ ከምዝተሸለመት፤ ኣዴና’ውን ብንጽሐ ስጋ ብንጽሐ ነፍስ ከምኡውን ብንጽሐ ልቦና ዝተሰርገወትን ዘጌጸትን ምዃና ዘርእይ እዩ። እታ ታቦተ ሕጉ ኣብ ዝተቐደሰት መቕደሱ ኣብ ቅድስተ ቅዱሳን ትቕመጥ ከምዝነበረት፤ ኣዴና’ውን ቅድስተ ቅዱሳን ብውሽጣን ብደጊኣን ንጽሕቲ ቅድስቲ እያ።
-
ደብረ ጽዮንን ታቦተ ጽዮንን ምሳሌኣ ዝኾኑ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ኣቦኣ ቅዱስ ዳዊት ከም ዝትነበየላ ንኣኣ ዝፈቱን ዘኽብርን “ኣዴና ጽዮን” እናበለ ክጽውዓ ክነብር እዩ። ንኣኣ ዘኽብር ንርእሱ ይኸብር። ጸጋ ኣብ ልዕሊ ጸጋ ድማ ይውሰኸሉ። ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ’ውን ኣብ ክንዳና ኮይኑ ንኣዴና ንኽቕበለልና ንቅዱስ ዮሐንስ እዩ መሪጽዎ። እቲ ሕሩይ ሐዋርያውን ንኣደ ኣምላኽ ዝተረከበሉ ስፍራ ንድሕነተ ዓለም ኣብ ዝመረጾ ቀራንዮ ኣብ መልዕልተ መስቀል ከሎ እዩ። ኣዴና ምእንቲ ክንብላን እቲ ትንቢት ፍጻሜ ክርከብን ድማ በቲ ህይወት ዝህብ ቃሉ “እንሀት ኣዴኻ” ከኣ በሎ (ዮሐ 19፡27)።
“ዕግትዋ ለጽዮን” (ንጽዮን ክበብዋ) ኢሉ እቲ ቅዱስ ነቢይ ነቲ ሕግን ቃላትን እግዚአብሔር እተጻሕፈላ ናይ እስራኤል እምባን መጽግዒን ንዝነበረት ታቦተ ጽዮን ሌዋውያን ካህናት ከቢቦም ውዳሴ የቕርቡላን ምስ ኣምላኽ ይራኸቡላን ከም ዝነበረ፤ ሎሚውን ካህናትን ምእመናን ካብ ርሑቕን ቀረባን ተኣኪቦም ነታ ኣማናዊት ታቦተ ጽዮን ቅድስት ድንግል ማርያም ብማህሌት ብዝማሬ ብቅኔ ብቅዳሴ ብውዳሴ የኽብርዋ ኣለዉ። እቶም ንኣኣ ዘመስገኑን ዝኸበቡን እስራኤል ዘስጋ ካብ እግዚአብሔር በረኸትን ጸጋን ከም ዝረኸቡ፤ ሎሚ ድማ ምሳሌኦም ወሲዶም ብናይ ሓዲስ ክብሪ ንኣዴና ዘኽብሩ ኵሎም ዝለዓለ ክብርን ጸጋን ምስታፎም እሙን ነገር እዩ። ስለዚ ድማ ደቃ ዝኾንና ኵልና፡ እምባ መጽግዒት (ጽዮን) ምዃና እንኣምን ኵልና፡ ከምቲ ቅዱስ መጽሓፍ ዝነግረና “ኣዴና ጽዮን” ኢልና ንዘምረላን ንወድሳን።
በረኸት ኣዴና ጽዮን ቅድስት ድንግል ማርያም ምስ ኵልና ሕዝበ ክርስቲያን ይኹን።
ስብሐት ለእግዚአብሔር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር።
ኣሜን!


text:
ፖሊሲታት መንግስቲ ኣብ መሬት፡ ቁጠባን መንበሪ ኣባይትን ኣይሰረሐን-ባይቶ ዞባ ማእከል
ብተወልደብርሃን ገብረ
ሀ) መእተዊ
ኣብ ኤርትራ ዋላ’ኳ ብዕድመ ዝኣረጉ ይኹኑ ባይቶ ዞባታት ኣለዉ። ዝኣረጉ ማለተይ ምርጫታት ባይቶ ካብ ዘይግበር ነዊሕ ዓመታት ተቖጺሩ ኣሎ። ክንደየኖት ኢዮም ካብቶም ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ዝተመርጹ ኣባላት ባይቶ ሎሚ ብሂወት ዘለዉ ዝፍለጥ ነገር የሎን። ድምጺ እዞም ባይቶታት ክንደየናይ ተቐባልነት ኣሎዎ ካልእ ሕቶ ኾይኑ ለበዋታትን ምሕጽንታታትን ንዝምልከቶ ካብ ምሕላፍ ግን ዓዲ ዊዒሎም ኣይፈልጡን ኢዮም። ከም ግቡእ ኣብ ዘዞበኦም ዝለዓሉ ሓገግትን ተቖጻጸርትን ኣካላት ኢዮም። ኮይኑ ግን ኣብ ባይታ ክንዮ ሎበዋን ምሕጽንታን ዝኸይድ ስልጣን ይኹን ዓቕሚ (power) የብሎምን። ሰማዒ እንተ ተረኺቡ ዘሕልፍዎ ለባዋን ምሕጽንታን ግን ኣቃሊልካ ዝረኣ ኣይኮነን። ነቲ ዝሕልፍዎ ለበዋን ምሕጽንታን ሪኢኻ ብጉዳይ ህዝብን ናብርኡን ዘተሓሳስቦም ምዃኑ ምግማት ኣየጸግምን ኢዩ። ንሎሚ ባይቶ ዞባ ማእከል “ሓያል ቁጠባ፡ ብልዑል ኣፍራይነት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ብጥሪ 17 2017 ንዘቃንዖ መበል 16 ስሩዕ ኣኼቡኡ ንጸብጻብ ጋዜጠኛ ዓንዶም ግርማይ ብምዉካስ ኣወንታዊ ጎኑታቱ ከቕርበልኩም መሪጸ ኣለኹ።
ለ) ቀንዲ ባይቶ ዞባ ማእከል ዘልዓሎምን ኣርእስትታት
- ሕርሻዊ ናውትን ጉዳይ መሬትን፡- ባይቶ “መሬት ሕርሻ ኣብ እዋኑ ምሕራስ፡ ምዝራእን ምእካብ ምህርትን ምእንቲ ክከኣል፡ ንሕርሻዊ ንጥፈታት ዘገልግሉ ናውቲ ትራክተራት፡ ኮምፓይነራት፡ ምሩጽ ዘርኢ፡ ድኹዒን መድሃኒትን ኣብ እዋኑ ምቕራብ ኣገዳሲ ምዃኑ ብምግንዛብ ብዕቱብ” ከም ዝዘተየሉ ተገሊጹ። ንመለሳ “መሬት ኣብ ዝምልከት፡ ባይቶ ንሓዋሩ ውሑስ ምሕደራ መሬት ክተኣታቶ ዝካየድ ዘሎ ምድልዳል መሬት ኣገዳሲ ምዃኑ ብምምልካት፡ ተጠቀምቲ ብዝዓግብሉ መንገዲ ክፍጸም ተራ ምምሕዳራት ክዓዝዝን፡ ሕቶታትን ርእይቶታትን ጠለብቲ ተሰሚዑ ኣብ እዋኑ ግቡእ ምላሽ ክወሃቦም” ካኣ ኣቦ ወምበር ባይቶ የዘኻኽር።
ቀንዲ ምሕጽንታ ባይቶ፡- ህዝቢ ዛጊት ብቐረብ ሕርሻዊ ኣገልግሎታትን ምድልዳል መሬትን ዕግበት ከም ዘይብሉን እዚ ጉዳይ’ዚ ብዝምልከቶ ኣካል ጠመተ ተገይሩሉ ክፍታሕ ኢዩ።
- ቀረብ ዝስተ ጽሩይ ማይ ኣስመራን ከባቢኣን፡- ነዚ ጸገም ኣብ ዝምልከት ዋላ’ኳ ኣቦ ወምበር ባይቶ ብፖለቲካዊ ኣባሃሃላ ክጥዕም ተባሂሉ “ንነዊሕ እዋን ጸገም ኰይኑ ብምህላዉ፡ ነቲ ሽግር ንምፍታሕ መንግስቲ ዓብዪ ቆላሕታ ሂቡ ይሰርሓሉ” ከም ዘሎ እንተ ሓበረ “ዝጸንሐ ጸገም ቀረብ ነዳዲን ዋጋ ታሪፍ መጓዕዝያን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ምምሕዳር ዞባ ማእከል ማይ ኣብ ዝዕድላ ቦጣት ማይ ግቡእ ኣገልግሎት ንኽህባ ሓያል ቁጽጽርን ክትትልን ክገብር ከም ዝግባእ” ምትሕስሳቡ ግን ሽግር ቀረብ ማይ ኣስመራን ከባቢኣን ዓቢዪ ምዃኑ ኣይሓበኦን።
- መሬት ጢሳ፡- ካብቶም ባይቶ ብዕምቆት ዘቲሎም ዝተባሃሉ ጉዳያት ጉዳይ ጤሳ መሬት ኢዩ። ኣቶ ኣብራሃም ይብል “ዜጋታት ብሓፈሻ፡ ንነዊሕ እዋን ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝርከቡ መንእሰያት ድማ ብፍላይ፡ ብሰሪ መንበሪ ገዛ ሓዳርን ናብራን ኣብ ምምስራት ይጽገሙ ብምህላዎም ቅልጡፍ ፍታሕ ክናደ፣ ጎኒ ጎኑ ቀረብ ናውቲ ህንጻን ፍቓድ መስርሒ ኣባይቲ ክዳሎ” ብስም ባይቶ ከም ዝጠለበ ናይቲ ሽግር ዕቤትን መፍትሒኡን ይሕብር።
ቀንዲ ምሕጽንታታት ባይቶ፡- ሽግር ጹሩይ ማይ ኣስመራን ከባቢኣን ፍታሕ ክናደየሉ በቲ ሓደ ጉዳይ ምድልዳል መሬትን እንተላይ ንኣፈታትሕኡ ብዝምልከት ካኣ በቲ ካልእ ፍታሕ ክግበር ኢዩ ዝጽዉዕ ዘሎ። ዕቱብነት እዚ ባይቶ ብፍላይ ንመሬት ኣብ ዝምከት፡ ጉዳይ መሬት ጉዳይ ፍርያምነት ስድራቤታት ምዃኑን ኣፈታትሕኡ ንዝምልከት ካኣ ጉዳይ ፍቓድ ዋኒን ኮንትራክተራት ክፍታሕ ኢዩ ዝጽዉዕ ዘሎ።
- ቀረብን ጠለብን ጸዓት፡- ባይቶ “ላምባ፡ ጋዝን ዕትሮን ኣብ’ዚ እዋን ሰሓቦ ጉተቶ ተሪፉ ብመንገዲ ምምሕዳራት ብብሎካት ተወዲቡ ይስርሓሉ ብምህላዉ ከምኡ ድማ፡ ኣብ ህዝቢ ብግቡእ ይባጻሕ ምህላዉ ብምጥቃስ፡ ደረጃ ብደረጃ ኣብ ዝተረፋ ዘይበጽሐን ስድራ ቤታታት ከም ዝበጽሐን ክግበር ዝያዳ ስራሕ” ይብል ኣሎ።
- ሸፈነ መስመራት ቴሌፎን፡- ባይቶ ዞባ ይብል “ብዙሓት ናይ ገዛ፡ ኣብያተ ጽሕፈትን ህዝባውያን ወሃብቲ ኣገልግሎት ናይ ጎደናታት ቴለፎናት፡ ሓንሳእ ምብልሻው ምስ ኣጋጠመን ጽገና ከይተገብረለን ንነዊሕ እዋን ስለ ዝጸንሓ ጸገማት ይፍጠር ስለ ዘሎ፡ ዝምልከቶ ኣካል ነዚ ጕዳይ ኣቓልቦ ክህቦ” ከም ዘለዎ ይሕብር።
ቀንዲ ምሕጽንታታት ባይቶ፡- ባይቶ ብሓጺሩ ይብል ኣሎ ቀረብን ጠለብን ዘቤታዊ ጻዓትን ኣገልግሎታት ቴለፎናትን ዘይተመጣጠነ ምዃኑን ዝምልከቶም ኣካላት ፍታሕ ከናዲዩሉን ኢዩ ዝምሕጸን ዘሎ። ብዘይካ’ዚ ኣገልግሎት ክህባ ዝተተኽላ ናይ ጎደናታት ቴሌፎናት ብሰንኪ ብልሽትን ዋሕዲ ጽገናን ካብ ኣገልግሎት ወጻኢ ይኾና ስለ ዘሎዋ ዝምልከቶም ኣቓልቦ ክገብርሉ ኢዩ ዝጽውዕ ዘሎ። ንዘቤታዊ ቀረብ ጸዓት ኣመልኪቱ ዘሕለፎ ምሕጽንታውን ብተመሳሳሊ እቲ ኣገልግሎት ዝርገሐ ስለ ዘይብሉ ይተሓሰበሉ ባሃላይ ኢዩ።
- ንግዳዊ ንጥፈታት፡- ባይቶ “ዘይሕጋዊ ንግዲ ጠንቂ ናህሪ ዋጋታት ኮይኑ ብምህላዉ፡ ንምግትኡ ሕጋዊ ኣገባብ ንግዳዊ ንጥፈታት ክበራበር” ይምሕጸን። ኣስዒቡ ባይቶ ይብል “ፍቓድ ዋኒን ዘለወን ትካላት ዓይነት ዋኒናተን ክልውጣን ካብኡ ሓሊፈን ደው ክብላን ይርኣያ ኣለዋ።” ብምቕጻል “እዚ ተርእዮ ብዘይካ’ቲ ኣብ ንግዳዊ ንጥፈታት ዘስዕቦ ጽልዋ፡ ንኣታዊታት ግብሪ መንግስቲ’ውን ኣሉታዊ ጽልዋ ስለ ዝገብር መንግስቲ ቆላሕታ ክገብረሉ” ባይቶ የዘኻኽር ኢዩ ዝብል ዘሎ።
ቀንዲ ምሕጽንታ ባይቶ፡- ብዘየገድስ እቲ ኣቀራርባ ባይቶ ኣብዚ ጉዳይ እቲ መልእኽቲ ቁጠባዊ ፖሊሲ መንግስቲ ንብሕታውያን ትካላት ኣየተባብዕን ኢዩ ዝብል ዘሎ። ብኻልእ ኣዘራርባ ብዘይካ’ቲ ምርማስ ንግዳዊ ንጥፈታት ዞባ ይኹን ሃገራዊ መንግስቲ ካብ ግብሪ ኣታዊ የብሉን ኢዩ እቲ መልእኽቲ። ስለዚ ዞባ ይኹን መንግስቲ ብዓቢዪኡ ግብሪ ክእክብ ኣይክእልን። ስለ ዝኾነ ድማ መደባት ሃገራዊ ልምዓት ክትግብር ኣይክእልን ይብለና’ሎ ባይቶ ምምሕዳር ዞባ ማእከል።
- ኮማዊ ፍርዳዊ ኣገልግሎት፡- ባይቶ ዞባ ማእከል ጎራሕን መስተውዓልን ኢዩ። ይብል ካኣ “ሚኒስትሪ ፍትሒ፡ ህዝቢ ገንዘቡን ጕልበቱን ከይሃለኸ ብቐረባኡ ጉዳያቱ ዘዕርፈሎም ትካላት ፍትሒ ኣቚሙ ክሰርሓሉ ካብ ዝጅምር ዓመታት ኰይኑ ኣሎ። ዝተተኽላ ህዝባውያን ኮማዊያን ኣብያተ ፍርዲ ብግዲአን ህዝቢ ብቐረባኡ ኣገልግሎት ከም ዝረክብ ኣብ ምግባር ተራአን ይጻወታ ኣለዋ።” እቲ ሕመረት ለበዋ ወይ ምሕጽንታ ባይቶ ግን ክንዮ ምውዳስ ኢዩ። “ይኹን’ምበር” ይብል ባይቶ “ይኹን’ምበር ኣብ ገለ ትካላት ፍትሒ፡ ብጉድለት ሓላፍነትን ሕጽረት ኣፍልጦን ደያኑ ዝሳቐያ ትካላት ብምህላወን ህዝቢ ቀጻሊ መረረታት ዘስምዓሉ ኰይኑ ብምህላዉ ዝምልከቶ ኣካል ግቡእ ክትትል ክገብር” ይጽዉዕ።
ሐ) ንመነባብሮ ህዝቢ ዝምልከቱ ኣገዳሲ ክትዕን ሓጋዚ ሪኢቶን
ናህሪ ዋጋታት ሃለኽቲ ነገራት፡-ብመሰረት ጸብጻብ ሽማግለ ቁጠባዊ ልምዓት ባይቶ “ምስ ምቕያር ሓድሽ ባጤራ ናቕፋ፡ ዋጋታት ሃለኽቲ ነገራት መጠናዊ ርግኣት ፈጢሩ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ግን ዋጋ ሃለኽቲ ነገራት ናብ ዝነበሮ ብምምላሱ፡ ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ከቢድ ጸገም ፈጢሩ ብምህላዉ ፍታሕ ዝጠልብ ከም ዝኾነ ገምጊሙ። ነዚ ንምፍታሕ መንግስቲ ጀሚርዎ ዘሎ መስርሕ ልምዓታዊ ንጥፈታትን ወሰኽ ደሞዝን ከቀላጥፎን ተጋባእቲ” ንመንግስቲ ከም ዝጸዉዑ እቲ ጸብጻቢ ጋዜጠኛ ይሕብር።
ሓጋዚ ሪኢቶ ኣብ ጉዳይ ናህሪ ዋጋታት፡- ብዘይካ’ቲ ንወፍሪ ብዝምልከት ከም ፍታሕ ኢሎም ኣባላት ባይቶ ዘቕረቡዎ “መንግስቲ ጀሚርዎ ዘሎ መስርሕ ልምዓታዊ ንጥፈታትን ወሰኽ ደሞዝን ከቀላጥፎን” ዝብል ኢዩ። ኮይኑ ግን ወሰኽ ደሞዝ ነቲ ሽግር የጋድዶ’ምበር ፍታሕ ኣይኮነን። ዋጋታት ዝውስኽ ዘሎ ከምቲ ባይቶ ዞባ ዝጠቐሶ እኹላት ቀረብ ሃለኽቲ ይኹኑ ዘይሃለኽቲ ነገራት ኣብ ዕዳጋ ስለ ዘየለዉ ኢዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ደሞዝ ምውሳኽ ኣብ ልዕሊ ዝነድድ ዘሎ ሓሰር ላምባ ምኽዓው ማለት ኢዩ። እቲ እዋናዊ ፍታሕ መንግስቲ ነቶም እዋናውያን ሃለኽቲ ባዕሉ ከእትዎም ኣለዎ ወይ ድማ ንኣምጻእቲ (importers) ዶላር ኣፍቂዱ ከም ዘእትዉ ምግባር ኢዩ። እዚ ናይ እዋን ሓደጋ መፍትሒ ኢዩ። ናይ ነዊሕ ዕላማ ግን ነቲ ተዓፊኑ ዘሎ ዕዳጋ ሃገርና ነጻ ምግባር ኢዩ። ካብዚ ወጻኢ ዝኾነ ፍታሕ የሎን። ኣሎ ዝብሉ ናይ ሓሶትን ምድንጋርን መሲሓን ኣይሰኣኑን ይኾኑ። ግን ኣይትእመንዎም።
ሓፈሻዊ ሓቅታት ካብ ኣኼባ ባይቶ ዞባ ማእከል
ቴማ ስሩዕ መበል 16 ኣኼባ ዞባ ማእከል “ሓያል ቁጠባ፡ ብልዑል ኣፍራይነት” ኢዩ ዝብል። እዚ ቴማ’ዚ ምስቲ ባይቶ ዞባ ማእከል ኣልዒሉዎ ዘሎ ነጥብታት ብምዝማድ ምስ እንርእዮ ቁጠባ ሃገርና ኣብ ከመይ ዝበለ ቁልውላው ከም ዘሎ ምግማቱ ኣየጸግምን ዝብል እምነት ኣሎኒ። ባይቶ ካብ ዘልዓሎም ቀንዲ ዛዕባታት ደጊመ ንምልዓል፡-
- ናህሪ ዋጋታት ሃለኽት ንምግታእ መንግስቲ ዘተኣታተዎ ሓዱሽ ገንዘባዊ ፖሊሲ ከም ዘይሰረሐ
- ብሕታዊ ወፍሪ ይተባባዕ ከም ዘየሎን ብሰንኪ’ዚ ካኣ ህዝቢ ንናህሪ ዋጋታት ተቓሊዑ ምህላዉ
- ብሰንኪ ጉድለት ቀረብ ጥረ ነገራት ኣውፈርቲ ትካላቶም ይዓጽዉ ወይ ድማ ንግዲ ፍቓዶም ክቕይሩ ይግደዱ ምህላዎምን እዚ ኩነታት ንኣታውታት መንግስቲ ብኣሉታ ይጸልዎ ከም ዘሎ
- ሕጽረትን ሽግርን ንሕርሻዊ ማእቶት ዝሕግዙ ነገራት
- ብሰንኪ ጉጉይ ፖሊሲ መሬትን ምህናጽ ኣባይትን መንእሰያት ንነዊሕ ዓመታት ስድራ-ቤታት ኽምስርቱ ከም ዘይካኣሉ
- ሕጽረታት መንበሪ ኣባይቲ ንምግታእ ሕጂ ዘሎ ኣገባብ ከም ዘይሰረሐን ነዚ ሽግር መምበሪ ኣባይቲ ንምግታእ ፍቓድ ንውልቃውያን ኮንትራክተራት ክፍቀድ
- ህዝቢ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ይረክብ ከም ዘየሎ። ንኣብነት ናይ ማይ፡ ጻዓት፡ መራኸብታን ፍርዳዊ ኣገልግሎታትን።
ስለዚ እዚ ባይቶ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ነቲ ሓቂ ይነግረና ኣሎ። ብተጋላብጦሽ እቶም ኣብ ሶፋታት ምዕራብ ኮፍ ኢሎም ንዘየሎ ኣሎ፡ ንዘሎ የሎን እንዳበሉ ንናይ ህዝቦም ኣደራዕን መከራን ዘባኣእሱ ዘሎዉ ክርደኦም ይግባእ። እዞም ቱልቱላታት ርእሲ ኣሎዎም ግን ሓምሓም ኢዩ። ማለት ዉሽጡ ባዶ ኢዩ።
ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፖሊሲ መንግስቲ ኣብ መሬት፡ ቁጠባ፡ ኣባይቲ፡ ሕርሻን ካልእን ኣይሰረሐን ይብል ኣሎ። ክንዮ ለበዋን ምሕጽንታን ክገብርዎ ዝኽእሉ ስለ ዘየሎ ግን ካብ ድምጾም ምስማዕ ሓሊፎም እንታይ ይግበሩ? ለበዋኦምን ምሕጽንታታቶምን ናብ መንግስቲ ዝቐነዐ ምንባሩ ዝሕብረና ምምሕዳራት ዞባ ክገብርዎ ዝኽእሉ ነገር ከም ዘየሎ ኢዩ። ንሚኒስትሪታት’ውን ኣይኮኑን ለበዋታትን ምሕጽንታን ዝህቡ ዘሎዉ ምኽንያቱ ሚኒስትሪታት ክገብረኦ ዝኽእላ ነገር ከም ዘየሎ ኣዳዕዲዖም ይፈልጡ ኢዮም። ንመን’ዳኣ ኢዩ እዚ ለበዋታትን ምሕጽንታታትን? ክነግረኩም እንተ ደሊኹም ንፕረዚደንት ኢሳያስ ኢዩ።
መደምደምታ
ባይቶ ዞባ ማእከል፡ ነቲ ፕረዚደንት ፖሊሲታትካ ኣብ መሬት፡ ኣብ ቁጠባ፡ ኣብ ኣባይትን ካልእን ኣየስራሓናን ንብሕጂ’ውን ከስራሓና ኣይኮነን ኢዮም ዝብልዎ ዘሎዉ። ን ኣብነት ኩባኒያታት ህንጻ ህግደፍ ንሽግር ኣባይቲ ፍታሕ ስለ ዘየምጻኣ ንብሕታውያን ናይ ህንጻ ትካላት ፍቓድ ይወሃብ ይብል ኣሎ። ይኹን እምበር መጥፊኢኡ ዝተበረሆ ፕረዚደንት ግን ንድሚጺ ህዝቡን ሽሞኛታቱን ምስ ዝኾነ ቁምነገር ክቖጽሮ ኣይደለየን። ፕረዚደንት ኢሳያስ ካብ መንግስቱ ሃይለማሪያም ክማሃር ይግበኦ ነይሩ። መንግስቱ ንኹሉ ምኽርን ማዕዳን ህዝቡን ሽማምንቱን ዕሺሽ ስለ ዝበለ ኣብ መወዳእታ ንበይኑ ስለ ዝተረፈ ብኸመይ ከም ዝጠፈአ ብቓላት ኣምባሳደር ተስፋየ ኣብዲ (28፡45) ኣብዚ ጠዊቑ ክሰምዕ ንመኽሮ። ብኻልእ መንገዲ ንፕረዚደንት ኢሳያስ እታ ዝዓበየት ጸላኢቱ ትዕቢት ንውድቀት ትቕድማ ከም ዝባሃል ትዕቢት ኢያ። ሎሚ ነቶም ዉሑዳት ቱልቱላታት ናይ ዲያስፖራ ገዲፍና ነዚ ፕረዚደንት ዝድግፍ ባዓል ስልጣን ይኹን ካልእ ከም ዘየሎ እቶም ንሱ ዝኣምኖም ሰበ-ስልጣናቱ ኣብ ባራት ኮይኖም ይነግሩና ኣለዉ።
በዚ ኾነ በቲ ግን ባይቶ ዞባ ማእከል ክምጎስ ይግበኦ። ምኽንያቱ እቲ ክባሃል ዘሎዎ ኩሉ ኢሉዎ ኣሎ።
ዘለኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታት ኤርትራ!!


text:
ንፈለማ ጊዜ 122 ሃገራት ዝተቐበለኦ ምጥቃም ኑክለሳዊ ኣጽዋር ዝኽልክል ናይ ጸረ ኑክለሳዊ ስምምዕ ሰነድ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ከምዝጸደቐ ልኡኽ ጋዜጠይና ራዲዮቫቲካን ፋቢዮ ኮላግራንደ ሓቢሮም። እቲ ሰነድ ንምጽዳቕ ኣብ ዝተኻየደ ዋዕላ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካን ናይ ሰሜን ኣትላንቲክ ቃል ኪዳን ሃገራት እቲ ናይ ስምምዕ ሰነድ ዝብጻሕ ቢሎ ዘንበሮም ሸቶታት ገርሀይናን ዘይብጻሕ እዩ ንክብሉ ብምግላጽ ከምዘይተሳፉን ብዛዕባ እዚ ዋዕላ’ዚን ዝተበጽሔ ስምምዕን ኣመልኪቶም ምስ ራዲዮ ቫቲካን ቃለ መሕትት ዘካየዱ ጉጅለ ልኡካን ቅድስቲ መንበር መሪሖም ኣብቲ ጉባኤ ዝተሳተፉ ናይ ምሉእ ሰባኣዊ ዕብየት ሓልዮ ጳጳሳዊ
ቤት ጽሕፈት ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ኣቡነ ሲልቫኖ ማሪያ ቶማዚ፥ ከምዝሓበርዎ እቲ ዝተኻየደ ድምጺ ናይ ምሃብ ስነ ስርዓት ሓደ ስጉምቲ ማለት ናብ ሰላም ዝመርሕ መገዲ ምዃኑ ክፍለጥ እንከሎ ቅድስቲ መንበር እቲ ምጥቃም ኑክለሳዊ ኣጽዋር ዝኽልክል ናይ ስምምዕ ሰነድ ብጠቕላላ ናብቲ ምህርቲ ኑከለሳዊ ኣጻዋር ዝእግድ ሰነድ ዘብጽሕ ክኸውን ኣለዎ። ከምዚ ዓይነት ናይ ስምምዕ ሰነድ ንምርግጋጽ ካብ 2014 ዓ.ም. ካብቲ ናይ ቪየና ዋዕላ ዝተበገሰ ተመክሮን ኣብ ዝተፈላለየ እዋን ኣብ ዓለም ሓቆፍ ጉባኤታት ዝለዓል ዝነበረ ሓሳብ እዩ። ናብቲ ኣብ 2014 ዓ.ም. ኣብ ቪየና ተኻይዱ ዝነበረ ዋዕላ ቅዱስ ኣቦና ኣመሓላሊፎምዎ ኣብ ዝነበረ መልእኽቲ፥ ውሕስነትን ጸጥታን ንኑክለሳዊ ኣጽዋር ውክልና ምሃብ ርትዓዊ ኣይኰነ ኢምኽንያታዊ እዩ። ኑክለሳዊ ኣጽዋርን ተፈንጃሪ ቦምብታትን ምውናን ብሓቂ ዘይቅቡል ተግባር እዩ እንክብሉ ዘስፈርዎ ሓሳብ ዝተኸተለ ናይ ስምምዕ ሰነድ እዩ ምስ በሉ፥ እቲ ናይ ስምምዕ ሰነድ በተን ኑከለሳዊ ኣጽዋር ወነንቲ ሃገራት ጦቢያውነት- Utopia ወይ ድማ ሓሳባውነት ማለት ‘ሚሳላዊ-Idealist’ ተባሂሉ እዩ ዝግለጽ ዘሎ። ስነ ቀመማዊ ኣጽዋርን ስነ ሕይወታዊ ኣጽዋር ተፈንጃሪ ቦምብን ጸረ ሰብ ቦምብን ዝአመሰሉ ኣጽዋራት ብዓለም ሓቆፍ ናይ ስምምዕ ውሳኔ ኩልኵል እዩ። ኣብዚ ናይ ቀደም’ስምምዕ’ዚ ግና ኑክለሳዊ ኣጽዋር ኩልኩል ዝብል ነጥቢ ኣይተመልከተን። ስለዚህ እዚ ሓድሽ ናይ ስምምዕ ሰነድ ናይ ዜጋታት ሕልና ንምንቕቓሕን ናይ ፖለቲካን መንግስታትን ሕልና ብምንቕቓሕ እዚ ኸኣ ናይ ሓንቲ ሃገር ሰላምን ጸጥታን ኣብ ምውናን ኣቶሚክ ቦምብ ጽግዕተይና ከምዘይኰነ ዘረጋግጽ ርትዓውን ተግባራውን ኣመለኻኽታ ንምስራጽ እዩ ኢሎም።
ኣብ እዋን ዝሑል ውግእ ዓለም ከቢድ ኣጽዋር ምውናን መጥቃዕቲ ኣቶሚክ ቦምቢ ቀደሚምካ ንምክልኻልን ንኸይህሉን ውድን ዘረጋግጽ እዩ ብዝብል ምኽንያት ዝግለጽ ዝነበረ፡ ሎሚ ግና ኩሉ ተቐይሩ እዩ። ዋላ’ኳ ጸረ ምብዛሕ ኣጽዋር ስምምዕ ይሃሉ ድሕሪ እዚ ስምምዕ እዚ ንኣብነት ከም ፓኪስታንን ህንድን እስራኤልን ሎሚ ድማ ሰሜን ኰርያ ኣቶሚክ ቦምቢ ወነንቲ ኰይነን ኣለዋ። ማሕበረሰብ ዓለም ነዚ ስግኣት ሓድሕዳዊ ምቅትታል ከም ናይ ሰላምን ጸጥታን ዋሕስ ገይሩ ክምልከቶ የብሉን እቲ መገዲ ሰላም ፍጥረት ሰብ ከም ሓደ ስድራ ኰይኑ ብምትሕብባርን ምትሕልላይን ጥራሕ እዩ፡ እዚ ድማ ብብሔራውን ዓለም ለኻውን ዓውደ ዘተ ዝኽወን እዩ። ውሑስ ኩነት ካብ ዘተ እምበር ካብ ምጥቓም ሓይሊ ወይ ድማ ካብ ምድላብ ኣጽዋር ውግእ ኣይኰነን እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ኣጠቓሊሎም።


text:
ምዕራፍ ሽዱሽተ
ምዉታት ኣበይ እዮም ዘለዉ፧
ምስ ሞትና እንታይ ኢና እንኸውን፧
ስለምንታይ ኢና እንመውት፧
ብዛዕባ ሞት እቲ ሓቂ ምፍላጥና ዜጸናንዕ ድዩ፧
1-3. ሰባት ብዛዕባ ምዉታት እንታይ ሕቶታት እዮም ዚሓትቱ፧ እተፈላለያ ሃይማኖታትከ እንታይ መልሲ እየን ዚህባ፧
ሰባት ነዘን ሕቶታት እዚአን ንኣሽሓት ዓመታት ኪሓትቱ ጸኒሖም እዮም። ብሓቂ ድማ ኣገደስቲ ሕቶታት እየን። መንነትና ዀነ እንነብረሉ ቦታ ብዘየገድስ፡ መልሰን የገድሰና እዩ።
2 ኣብታ ቕድሚ እዚኣ ዘላ ምዕራፍ፡ የሱስ ክርስቶስ ዝኸፈሎ በጃ ብኸመይ መገዲ ናይ ዘለኣለም ህይወት ከም ዝኸፈተ ርኢና ኢና። “ደጊም ሞት ኣይኪኸውንን” ዚብሃለሉ እዋን ኪመጽእ ምዃኑ መጽሓፍ ቅዱስ ከም ዚንበ እውን ተማሂርና ኢና። (ራእይ 21:4) እዚ ኽሳዕ ዚኸውን ግና ኵላትና ንመውት ኢና። እቲ ጥበበኛ ንጉስ ሰሎሞን፡ “ህያዋንሲ ኸም ዚሞቱ ይፈልጡ እዮም” በለ። (መክብብ 9:5) ብእተኻእለና መጠን ዝነውሐ ዕምሪ ኺህልወና ኢና እንደሊ። ኰይኑ ግና፡ ምስ ሞትና እንታይ ከም እንኸውን ንሓስብ ኢና።
3 እነፍቅሮም ሰባት ምስ ሞቱና፡ ንሓዝን ኢና። ‘እንታይ እዮም ዚዀኑ፧ ይሳቐዩ ድዮም ዘለዉ፧ ይሕልዉና ድዮም ዘለዉ፧ ክንሕግዞም ንኽእልዶ፧ እንደገና ንርእዮምዶ ዀን ንኸውን፧’ ኢልና ኸኣ ንሓትት ንኸውን። ሃይማኖታት ዓለም ነዘን ሕቶታት እዚአን እተፈላለየ መልስታት እየን ዚህባ። ገሊአን፡ ብህይወት ኣብ ዝነበርካሉ እዋን ቅኑዕ እንተ ኔርካ፡ ናብ ሰማይ ትኸይድ፡ ክፉእ እንተ ኔርካ ግና፡ ኣብ መሳቐዪ ቦታ ትቃጸል ኢለን ይምህራ። ገሊአን ሃይማኖታት ከኣ፡ ሰባት ምስ ሞቱ ምስ ኣቦታቶም ንምዃን ናብ መንፈሳዊ ዓለም ይሰግሩ ኢለን ይምህራ። ገሊአን እውን፡ ምዉታት ኪፍረዱ ናብ ካልኣይ ዓለም ይኸዱ፡ ድሕሪኡ ዳግም ስጋ ለቢሶም ይውለዱ ኢለን ይምህራ።
4. ብዙሓት ሃይማኖታት እንታይ ሓባራዊ መሰረታዊ ሓሳባት እዩ ዘለወን፧
4 ከምዚ ዝኣመሰለ ሃይማኖታዊ ትምህርትታት ሓደ ሓባራዊ ሓሳብ ኣለዎ። እዚ ኸኣ ስጋና ምስ ሞተ እተወሰነ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ነገር ከይሞተ ይተርፍ ዚብል እዩ። ዳርጋ ዅለን ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዝነበራ ዀና ሕጂ ዘለዋ ሃይማኖታት፡ ክንርእን ክንሰምዕን ክንሓስብን እንኽእል ኴንና ንዘለኣለም ንነብር ኢና ዚብል እምነት ኣለወን። እዚ ግና ከመይ ኢሉ ኪኸውን ይኽእል፧ ህዋሳትና ዀነ ሓሳባትና ምስ ሓንጎልና እተተሓሓዘ እዩ። ክንመውት ከለና ሓንጎልና ስርሑ የቋርጽ። ተዘክሮታትናን ስምዒታትናን ህዋሳትናን ብገለ ተኣምራዊ መገዲ ንበይኑ ኺዓዪ ኣይጅምርን እዩ። ሓንጎልና ሓመድ ድሕሪ ምዃኑ እዚ ነገራት እዚ ኣይቅጽልን እዩ።
ሰብ ምስ ሞተ ብሓቂ እንታይ እዩ ዚኸውን፧
5, 6. መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ዅነታት ምዉታት እንታይ እዩ ዚምህር፧
5 ሰብ ድሕሪ ሞት እንታይ ከም ዚኸውን፡ ነቲ ፈጣሪ ሓንጎል ዝዀነ የሆዋ ምስጢር ኣይኰነን። ነቲ ሓቂ ይፈልጦ እዩ፣ ኣብቲ ቓሉ ዝዀነ መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ብዛዕባ ዅነታት ምዉታት ገሊጹልና ኣሎ። ብንጹር ድማ ነዚ ዚስዕብ ትምህርቲ እዩ ዚምህረና፦ ሓደ ሰብ ምስ ሞተ፡ ምንባር የቋርጽ። ሞት ኣንጻር ህይወት እዩ። ምዉታት ኣይርእዩን፡ ኣይሰምዑን፡ ወይ ኣይሓስቡን እዮም። ምስ ሞትና ዋላ ሓንቲ ኽፋል ኣካልና እውን ምንባር ኣይትቕጽልን እያ። ዘይትመውት ነፍሲ ወይ መንፈስ የብልናን። *
6 ሰሎሞን ህያዋን ከም ዚሞቱ ዚፈልጡ ምዃኖም ድሕሪ ምዝራቡ፡ “ምዉታት ግና ገለ እኳ ኣይፈልጡን እዮም” በለ። ቀጺሉ ምዉታት ኬፍቅሩን ኪጸልኡን ከም ዘይክእሉ ብምግላጽ ከምኡ እውን፡ “ኣብቲ እትኸዶ መቓብርሲ ዕዮ ዀነ፡ ውጥን ኰነ፡ ፍልጠት ኰነ፡ ወይ ጥበብ የልቦን” ብምባል ነዚ መሰረታዊ ሓቂ እዚ ኣደልደሎ። (መክብብ 9:5, 6, 10 ኣንብብ።) ብተመሳሳሊ፡ መዝሙር 146:4 ሓደ ሰብ ምስ ሞተ፡ “ሓሳባቱ ይጠፍእ” ትብል። ንሕና መወትቲ ኢና፣ ስጋና ድሕሪ ሙማቱ ኸኣ ምንባር ኣይንቕጽልን ኢና። ህይወትና ኸም እትነድድ ሃልሃልታ ሽምዓ እያ። እታ ሃልሃልታ ምስ ጠፍአት፡ ናብ እትኸዶ የብላን። ብሓጺሩ ጠፊኣ እያ።
የሱስ ብዛዕባ ሞት ዝበሎ ነገራት
7. ሞት እንታይ ምዃኑ የሱስ ዝገለጸ ብኸመይ እዩ፧
7 የሱስ ክርስቶስ ብዛዕባ ዅነታት ምዉታት ተዛሪቡ እዩ። ሓደ ግዜ፡ ሓደ ኣጸቢቑ ዚፈልጦ ኣልኣዛር ዚብሃል ሰብኣይ ከም ዝሞተ ፈለጠ። ድሕሪኡ፡ የሱስ ንደቀ መዛሙርቱ፡ “ኣልኣዛር ዓርክና ደቂሱ ኣሎ” ኢሉ ተዛረቦም። ደቀ መዛሙርቱ ኸኣ ኣልኣዛር ካብ ሕማሙ ንምጥዓይ ደቂሱ ኸም ዘሎ መሰሎም። የሱስ ግና ከምኡ ማለቱ ኣይነበረን። ስለዚ፡ “ኣልኣዛር ሞይቱ” በሎም። (ዮሃንስ 11:11-14 ኣንብብ።) የሱስ ንሞት ምስ ድቃስ ከም ዘመሳሰሎ ኣስተብህል። ኣልኣዛር ኣብ ሰማይ ኰነ ኣብ ዜቃጽል ሲኦል ኣይነበረን። ምስ መላእኽቲ ዀነ ምስ ኣቦታቱ ኣይተራኸበን። ከም ካልእ ሰብ ኰይኑ እውን ዳግም ኣይተወልደን። ምስ ሕልሚ ዘይብሉ ኸቢድ ድቃስ ኣብ ዚመሳሰል ኵነታት ኰይኑ ብሞት ዓሪፉ እዩ ነይሩ። ቅዱሳት ጽሑፋት ኣብ ካልእ ቦታታት እውን ንሞት ምስ ድቃስ የመሳስሎ እዩ። ንኣብነት፡ እስጢፋኖስ እቲ ወደ መዝሙር ብዳርባ እምኒ ምስ ተቐትለ፡ መጽሓፍ ቅዱስ “ደቀሰ” ይብል። (ግብሪ ሃዋርያት 7:60፡ እግረ ጽሑፍ።) ብተመሳሳሊ፡ ሃዋርያ ጳውሎስ ብዛዕባ እቶም ብግዜኡ ሞይቶም ዝነበሩ ገሊኦም ሰባት ኪጽሕፍ ከሎ፡ “ደቂሶም ኣለዉ” ኢሉ ኣሎ።—1 ቈረንቶስ 15:6፡ እግረ ጽሑፍ።
8. ሰባት ኪሞቱ ዕላማ ኣምላኽ ከም ዘይነበረ ብኸመይ ንፈልጥ፧
8 ሰባት ኪሞቱ ኻብ ፈለማ ዕላማ ኣምላኽ ድዩ ነይሩ፧ ኣይፋሉን! የሆዋ ንሰብ ንዘለኣለም ኣብ ምድሪ ኺነብር እዩ ፈጢርዎ። ኣብዛ መጽሓፍ እዚኣ ኣቐዲምና ኸም እተምሃርናዮ፡ ኣምላኽ ነቶም ቀዳሞት ሰብኣይን ሰበይትን ባህ ኣብ እተብል ገነት እዩ ኣንቢርዎም። ፍጹም ጥዕና ብምሃብ ከኣ ባረኾም። የሆዋ ጽቡቖም ጥራይ እዩ ዚደሊ ነይሩ። ደቁ እርጋንን ሞትን ኪረኽቦም ዚደሊ ፈቃር ወላዲ ኣሎዶ፧ ከቶ የልቦን! የሆዋ እውን ንደቁ የፍቅሮም፡ ኣብ ምድሪ ንዘለኣለም ሕጉሳት ኪዀኑ ድማ ይደልዮም እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ሰባት፡ “[የሆዋ] ንዘለኣለማውነት እኳ ኣብ ልቢ ሰብ ኣንበሮ” ይብል። (መክብብ 3:11) ኣምላኽ ንዘለኣለም ናይ ምንባር ድሌት ዘሎና ገይሩ እዩ ፈጢሩና። ነዚ ድሌት እዚ ንምምላእ ድማ መገዲ ኸፊቱ ኣሎ።
ሰባት ዚሞቱሉ ምኽንያት
9. የሆዋ ንኣዳም እንታይ ቀይዲ እዩ ዝገበረሉ፧ እታ ትእዛዝ እቲኣ ንምኽባራ ኣጸጋሚት ዘይነበረትከ ስለምንታይ እያ፧
9 ስለምንታይ ደኣ እዮም ሰባት ዚሞቱ፧ መልሲ እዛ ሕቶ እዚኣ ንምርካብ ኣብ ምድሪ ሓደ ሰብኣይን ሓንቲ ሰበይትን ኣብ ዝነበሩሉ እዋን እንታይ ከም ዘጋጠመ ኽንዝክር ኣሎና። መጽሓፍ ቅዱስ፡ “የሆዋ ኣምላኽ ከኣ ምርኣዩ ባህ ዜብልን ምብላዑ ዝጥዑምን ኵሉ ኦም ካብ ምድሪ ኣብቈለ” ይብል። (ዘፍጥረት 2:9) ይኹን እምበር፡ ሓደ ቐይዲ ተገይሩሎም ነበረ። የሆዋ ንኣዳም፡ “ካብ ኵሉ ኦም ገነት ከም ምብላዕካ ብላዕ። ብዛዕባ እታ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ግና፡ ካብኣ ኣይትብላዕ፣ ከመይሲ፡ በታ ኻብኣ እትበልዓላ መዓልቲ ብርግጽ ክትመውት ኢኻ” በሎ። (ዘፍጥረት 2:16, 17) እዚ ትእዛዝ እዚ፡ ከተኽብሮ ኣጸጋሚ ኣይነበረን። ኣዳምን ሄዋንን ፍሪኡ ኺበልዕዎ ዚኽእሉ ሓያሎ ኻልእ ኣእዋም ነይርዎም እዩ። ኣብዚ ግና ነቲ ዅሉ ነገራት፡ እንተላይ ነታ ፍጽምቲ ህይወቶም ዝሃቦም ኣምላኽ ምስጋናኦም ዚገልጹሉ ኣጋጣሚ ረኸቡ። ተኣዛዝነቶም ንስልጣን እቲ ሰማያዊ ኣቦኦም ከም ዜኽብሩን ነቲ ፍቕራዊ መምርሒኡ ኸም ዚደልዩን ዜርኢ ነበረ።
10, 11. (ሀ) እቶም ቀዳሞት ሰብኣይን ሰበይትን ትእዛዝ ኣምላኽ ዘፍረሱ ብኸመይ እዮም፧ (ለ) ኣዳምን ሄዋንን ዘይምእዛዞም ኣቕሊልካ ዚርአ ጕዳይ ዘይኰነ ስለምንታይ እዩ፧
10 እቲ ዜሕዝን ግና፡ እቶም ቀዳሞት ሰብኣይን ሰበይትን ትእዛዝ ኣምላኽ ኣፍረሱ። ሰይጣን ብተመን ገይሩ ንሄዋን፡ “ኣምላኽሲ፡ ‘ካብ ኵሉ ኦም ገነት ኣይትብልዑ’ ኢሉዶ ኣዚዙ እዩ፧” ኢሉ ሓተታ። ሄዋን ከኣ፡ “ኣብ ገነት ካብ ዘሎ ፍረ ኣእዋም ንበልዕ ኢና። ብዛዕባ ፍረ እታ ኣብ ማእከል ገነት ዘላ ኦም ግና፡ ኣምላኽ፡ ‘ከይትሞቱስ፡ ካብኣ ኣይትብልዑ፡ ኣይትተንክይዋ እውን’ ኢሉ” ኢላ መለሰትሉ።—ዘፍጥረት 3:1-3።
11 ሰይጣን ቀጺሉ፡ “ከቶ ኣይክትሞቱን ኢኹም። ኣምላኽ በታ ኻብኣ እትበልዑላ መዓልቲ ኣዒንትኹም ከም ዚኽፈታ፡ ከም ኣምላኽ እውን ከም እትዀኑ፡ ጽቡቕን ክፉእን ከኣ ከም እትፈልጡ ስለ ዝፈለጠ እዩ” በላ። (ዘፍጥረት 3:4, 5) ንሄዋን ካብታ እተኸልከለት ፍረ ብምብላዕ ከም እትጥቀም እዩ ኼእምና ደልዩ። ባዕላ ቕኑዕን ጌጋን ክትውስን፡ ቃሕ ዝበላ እውን ክትገብር ከም እትኽእል ገይሩ እዩ ተዛሪቡ። ንየሆዋ ድማ ነታ ፍረ ምብላዕ ብዛዕባ ዘምጽኦ ሳዕቤን ዝገለጾ ነገር ሓስዩ እዩ፡ ኢሉ ኸሰሶ። ሄዋን ንሰይጣን ኣመነቶ። ስለዚ፡ ፍረ እታ ኦም ወሲዳ በልዐት። ድሕሪኡ ንሰብኣያ ሃበቶ፡ ንሱ እውን በልዐ። እዞም ሰብኣይን ሰበይትን ብዘይፍላጥ ኣይኰኑን ከምኡ ገይሮም። ኣምላኽ ኣይትግበሩ ዝበሎም ነገር ይገብሩ ኸም ዘለዉ ኣጸቢቖም ይፈልጡ ነይሮም እዮም። ነታ ፍረ ብምብላዖም፡ ደይ መደይ ኢሎም ነቲ ቐሊልን ርትዓውን ትእዛዝ እዮም ጥሒሶምዎ። ንሰማያዊ ኣቦኦምን ንስልጣኑን ንዕቀት እዮም ኣርእዮም። እዚ ንፈቃር ፈጣሪኦም ዘርኣይዎ ንዕቀት ዕሽሽ ኢልካ ዚሕለፍ ኣይነበረን።
12. ኣዳምን ሄዋንን ንየሆዋ ምስ ተጻረርዎ ኸመይ ከም እተሰምዖ ንምርዳእ እንታይ ኪሕግዘካ ይኽእል፧
12 ነዚ ጕዳይ እዚ በዚ ዚስዕብ መብርሂ እስከ ርኣዮ፦ ውሉድ ምስ እተዕቢ እሞ ንዓኻ ዋላ ሓንቲ ኣኽብሮት ከም ዘይብሉ ብዜርኢ መገዲ ትእዛዝካ ምስ ዚጥሕስ ከመይ ይስምዓካ፧ እዚ ብዙሕ መጕሃየካ። ኣዳምን ሄዋንን ንየሆዋ ምስ ተጻረርዎ እውን ከመይ ከም እተሰምዖ ኺርድኣካ ይኽእል እዩ።
13. የሆዋ ንኣዳም ምስ ሞተ እንታይ ከም ዚኸውን እዩ ዝነገሮ፧ እዚኸ እንታይ ማለት እዩ፧
13 የሆዋ ነቶም ዘይእዙዛት ኣዳምን ሄዋንን ንዘለኣለም ዜንብረሉ ምኽንያት የብሉን። ከምቲ ኣቐዲሙ ዝበሎም ሞይቶም እዮም። ኣዳምን ሄዋንን ምንባር እዮም ኣቋሪጾም። ናብ መንፈሳዊ ዓለም ኣይኰኑን ተሳጊሮም። ካብቲ የሆዋ ንኣዳም ብሰንኪ ዘይምእዛዙ ኺፈርዶ ኸሎ እተዛረቦ ነገር ነዚ ኽንፈልጥ ንኽእል ኢና። “ካብኣ ኢኻ ተፈጢርካ እሞ፡ ናብ ምድሪ ኽሳዕ እትምለስ፡ እንጌራ ብረሃጽ ገጽካ ኽትበልዕ ኢኻ። ሓመድ ኢኻ እሞ፡ ናብ ሓመድ ድማ ክትምለስ ኢኻ” በሎ። (ዘፍጥረት 3:19) ኣምላኽ ንኣዳም ካብ ሓመድ ምድሪ እዩ ፈጢርዎ። (ዘፍጥረት 2:7) ቅድሚኡ ኣዳም ኣይነበረን። ስለዚ፡ የሆዋ ንኣዳም ናብ መሬት ክትመልስ ኢኻ ኺብሎ ኸሎ፡ ኣዳም ናብቲ ናይ ዘይምህላው ኵነት ይምለስ ማለት እዩ። ከምቲ እተሰርሓሉ ሓመድ ድማ ህይወት ዘይብሉ ይኸውን ማለት እዩ።
14. ስለምንታይ ኢና እንመውት፧
14 ኣዳምን ሄዋንን ክሳዕ ሕጂ ህያዋን ኰይኖም ምጸንሑ ነይሮም፣ ንኣምላኽ ብዘይምእዛዞምን በዚ ኸምዚ ብምሕጣኦምን ግና ሞቱ። ሓጢኣት ኣዳምን ሞትን ናብ ኵሎም ዘርኡ ስለ እተመሓላለፈ ኢና እንመውት። (ሮሜ 5:12 ኣንብብ።) እዚ ሓጢኣት እዚ፡ ከምቲ ዋላ ሓደ ኼምልጠሉ ዘይክእል ብውርሲ ዚመጽእ ሕማም እዩ። እቲ ዜስዕቦ ሞት ድማ መርገም እዩ። ሞት፡ ጸላኢ ደኣ እምበር ፈታዊ ኣይኰነን። (1 ቈረንቶስ 15:26) የሆዋ ኻብዚ ሕሱም ጸላኢ ኼድሕነና ኢሉ ነቲ በጃ ምድላዉስ ክሳዕ ክንደይ ኰን ኢና እነማስወሉ!
ብዛዕባ ሞት እቲ ሓቂ ምፍላጥና ዘለዎ ጥቕሚ
15. ብዛዕባ ሞት እቲ ሓቂ ምፍላጥና ዜጸናንዕ ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
15 መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ዅነታት ምዉታት ዚህቦ ትምህርቲ ዜጸናንዕ እዩ። ክሳዕ ሕጂ ኸም ዝረኣናዮ ምዉታት ኣይሳቐዩን ወይ ኣይጕህዩን እዮም። ኪጐድኡና ስለ ዘይክእሉ እውን ክንፈርሆም የብልናን። ሓገዝና ኣየድልዮምን እዩ፣ ኪሕግዙና እውን ኣይክእሉን እዮም። ከነዘራርቦም ወይ ኬዘራርቡና ኣይክእሉን እዮም። ብዙሓት መራሕቲ ሃይማኖት ነቶም ዝሞቱ ሰባት ኪሕግዝዎም ከም ዚኽእሉ ይዛረቡ፣ ነዚ ዚኣምኑ ሰባት ከኣ ነዞም መራሕቲ ገንዘብ ይህብዎም። እቲ ሓቂ ምፍላጥና ግና በቶም ከምዚ ዝኣመሰለ ሓሶት ዚምህሩ ሰባት ከይንታለል ዕቝባ ይዀነና።
16. ንትምህርትታት ብዙሓት ሃይማኖታት መን እዩ ጸልይዎ፧ ብኸመይከ፧
16 ሃይማኖትካ ምስቲ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ምዉታት ዚምህሮ ትሰማማዕ ድያ፧ መብዛሕትአን ኣይሰማምዓን እየን። ስለምንታይ፧ ምኽንያቱ ሰይጣን ንትምህርትታተን ጸልይዎ እዩ። ሰባት ስጋኦም ምስ ሞተ ኣብ መንፈሳዊ ዓለም ከም ዚነብሩ ኼእምን ኢሉ ናይ ሓሶት ሃይማኖት ይጥቀም እዩ። እዚ ሓደ ኻብቲ ሰይጣን ንሰባት ካብ የሆዋ ኣምላኽ ኬርሕቕ ዚጥቀመሉ ሓሶት እዩ። ብኸመይ ግና እዩ ነዚ ዚጥቀመሉ፧
17. ትምህርቲ ዘለኣለማዊ ስቓይ ንየሆዋ ዜሕስር ዝዀነ ስለምንታይ እዩ፧
17 ኣቐዲምና ኸም ዝረኣናዮ፡ ገሊአን ሃይማኖታት ሓደ ሰብ ክፉእ እንተ ነይሩ፡ ድሕሪ ሞት ንዘለኣለም ኪሳቐ ናብ መሳቐዪ ሓዊ ይኣቱ ይብላ። እዚ ትምህርቲ እዚ ንኣምላኽ ዜሕስር እዩ። የሆዋ ናይ ፍቕሪ ኣምላኽ እዩ፣ ንሰባት እውን በዚ መገዲ እዚ ኸቶ ኣየሳቕን እዩ። (1 ዮሃንስ 4:8 ኣንብብ።) ንኢድ ዘይእዙዝ ውሉዱ ኣብ ሓዊ ብምእታው ብዛዕባ ዚቐጽዕ ሰብ ከመይ ምተሰምዓካ፧ ከምዚ ንዝኣመሰለ ሰብ መኽበርካዮዶ፧ ኣጸቢቕካ ኽትፈልጦዶኸ ምደለኻ፧ ፈጺምካ ኣይምደለኻን! ኣዝዩ ጨካን ከም ዝዀነ ጌርካ ኢኻ እትሓስብ። ሰይጣን ድማ የሆዋ ንሰባት ንዘለኣለም ወይ መወዳእታ ንዘይብሉ ቢልዮናት ዓመታት ከም ዜሳቒ ጌርና ኽንኣምን እዩ ዚደልየና።
18. ኣምልኾ ምዉታት ኣብ ምንታይ ሃይማኖታዊ ሓሶት እተመስረተ እዩ፧
18 ሰይጣን ንገሊአን ሃይማኖታት፡ ሰባት ምስ ሞቱ ኪኽበሩ ዘለዎም መናፍስቲ ይዀኑ ኢለን ኪምህራ እውን ይጥቀመለን እዩ። ብመሰረት እዚ ትምህርቲ እዚ፡ መናፍስቲ ምዉታት ሓያላት ፈተውቲ ወይ ዜፍርሁ ጸላእቲ ኪዀኑ ይኽእሉ እዮም። ሓያሎ ሰባት ነዚ ሓሶት እዚ ይኣምንዎ እዮም። ንምዉታት ይፈርህዎም፡ የኽብርዎም፡ ከምኡ እውን የምልኽዎም። ብኣንጻሩ ግና፡ መጽሓፍ ቅዱስ ምዉታት ደቂሶም ከም ዘለዉን ነቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽናን ፈጣሪናን ኣላዪናን ዝዀነ የሆዋ ጥራይ ከነምልኽ ከም ዘሎናን እዩ ዚምህረና።—ራእይ 4:11።
19. ብዛዕባ ሞት እቲ ሓቂ ምፍላጥና፡ እንታይ ካልእ ትምህርትታት መጽሓፍ ቅዱስ ክንርዳእ እዩ ዚሕግዘና፧
19 ብዛዕባ ምዉታት እቲ ሓቂ ምፍላጥካ፡ ሃይማኖታት ብዚምህራኦ ሓሶት ከይትታለል ኬዕቝበካ ይኽእል። ካልእ ትምህርትታት መጽሓፍ ቅዱስ ንኺርድኣካ እውን ኪሕግዘካ ይኽእል። ንኣብነት፡ ሰባት ድሕሪ ሞት ናብ መንፈሳዊ ዓለም ከም ዘይከዱ ምፍላጥካ፡ ኣብ ገነታዊት ምድሪ ንዘለኣለም ናይ ምንባር ተስፋ ኣጸቢቑ እዩ ዚርድኣካ።
20. ኣብ እትቕጽል ምዕራፍ ነየነይቲ ሕቶ ኢና መልሲ ኽንረኽበላ፧
20 ነዊሕ ይገብር እቲ ጻድቕ ዝነበረ እዮብ፡ “ሰብ እንተ ሞይቱ፡ መሊሱዶ ህያው ኪኸውን ይኽእል እዩ፧” ዚብል ሕቶ ኣበገሰ። (እዮብ 14:14) ሓደ ህይወት ዘይብሉ ዝሞተ ሰብ እንደገና ህያው ኪኸውን ይኽእል ድዩ፧ ኣብ እትቕጽል ምዕራፍ ከም እንርእዮ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ እዚ ዚምህሮ ትምህርቲ ኣዝዩ ዜጸናንዕ እዩ።
^ ሕ.ጽ. 5 ብዛዕባ እተን “ነፍሲ” ኸምኡ እውን “መንፈስ” ዚብላ ቓላት ዚገልጽ ሓሳባት ንምርካብ፡ ኣብታ ““ነፍስ”ን “መንፈስ”ን ዚብላ ቓላት ብሓቂ እንታይ ትርጉም እዩ ዘለወን፧ ዘርእስታ መመላእታ ጽሑፍ ተወከስ።


text:
ብግርማይ ገብሩ መቐለ
ኣብ ከተማ መቐለ ብናይ ቀደም ኣፀዋውዓ ቀበሌ 15 ኣብ ዝርከብ መሸጢ ቡን ስታርባክስ ብርኩ ዝዓፀፈ ፀሓይን ደሮናን ክኢለን ራሃፅ ተጠሚቐን ዝሰርሓ ክልተ ደቂ ሄዋን ጫማኡ ይፀርጋሉ፡፡
ትርሓስ ገብረዮሃንስን ለምለም ገብዮሃንስን ይባሃላ፡፡ ኣብ ከረን ኤርትራ ዝተወለዳ ኢትዮጵያውያን እየን፡፡ ብ1992 ዓ.ም ናብ ሃገረን ተመሊሰን ጽጉማት ወለደን ክሕግዛ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓማውቲ ናብ ስራሕቲ ምጽራግን ምሕጻብን ጫማ ወፊረን፡፡
ትርሓስ ኣብ ዩኒቨርሲተየ መቐለ 2ይ ዓመት ተምሃሪት ሕክምና እንስሳ እንትትኮን ለምለም ድማ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ሚዛን ቴፒ ተምሃሪት ሳልሳይ ዓመት ሲቪል ምህንድስና እያ፡፡
ወላዲአን ዋላ ዓይኖም እንተሓመሙ ነዃል ናብራ ስድረኦም ክዓብሱ ኣብ ከተማ እናዘወሩ ቡቁልቲ ይሸጡ፡፡ ወላዲተን ጥዓና ኣይጸገባን፤ ኣብ ስራሕ ገዛ ተንከርከር ኣብ ምባል ይርከባ፡፡
ትርሓስን ለምለምን ንሓደ ጫማ ከከም ዓይነቱን ዝልከዮ ሕብርን ካብ 3 ክሳብ 5 ቕርሺ እናተኸፈለን ኣብ ማዓልቲ ብማእኸላይ 50 ቕርሺ ንረክብ ይብላ፡፡
“ሓደ ነገር ክሰርሖ እየ ኢልካ ኣእምሮኻ እንተኣሚንሉ ክትሰርሖ ትኽእል ኢኻ” ትብል ለምለም፤ ብፍላይ ዝሕግዘን ሰብ ኮነ ትካል እንተረኺበን ምስ ሓወን ብሓባር ስራሕቲ ውጽኢት ዕንፀይትን ጣውላን ክጅምራ ኣብ ምቅርራብ ከምዘለዋ እውን ትገልጽ፡፡
“ኣብ ወሰን መንገዲ ጫማ ምጽራግ ማይ ይወቅዕ፣ ፀሓይን ደሮናን ይሕይል ነዚ ተጻዊርካ ምስራሕ ከምዘፀግም ዝገለፀት ትርሓስ “ኮይኑ ግና ከይተፀገምካ ኣብቲ ትደልዮ ደረጃ ክትበፅሕ ኣይትኽእልን፤ ፅባሕ ንጉሆ ሰብ ክንከውን ኢና ዝብል ዕላማ ስለዘለና ብዙሕ ፅዕንቶ ኣይኾነናን” ትብል፡፡
ጫመኦም ዝፀርጋሎም ዓማዊል ኣጆኽን ብምባል ከምዘተባብዕወን ዝገልጻ ባዓል ትርሓስ ካብቲ ዘለወኦ ትሑት ብርኪ ክትስኣ ኣብ ዝገብረኦ ጻዕሪ ዋላ እውን ብልቓሕ ዝሕግዘን ሰብ ይደልያ፡፡
ንባዓል ትርሓስ ብዝኾነ ይኹን መልክዑ ክሕግዘን ዝደሊ ብመዳይ ድምጺ ኣሜሪካ ክፍሊ ትግርኛ ኣቢሉ ክረኽበን ከምዝኽእል ክንገልጽ ንፈቱ፡፡


text:
ኣብ ፍሪካ ሃብቲ ነዳዲ ካብ ዝህቦ ረብሓ ጉድኣቱ ይዓዝዝ ተባሂሉ
ኣብ ኣፍሪካ ካብ ኬንያ ክሳብ ኣይቨሪ ኮስት ይርከብ ዘሎ ሓዱሽ ሃብቲ ነዳዲ ንዜጋታትን መንግስትን ህፁፅ ሃፍቲ ንኽሓልሙ ይገብሮም ኣሎ።ታሪኽ ከምዝሕብሮ ግን እቲ ፀጋ ንዜጋታት ኣምረቲ ነዳዲ ሃገራት ካብ ዝህቦ ጥቕሚ ጉድእቱ ይዓዝዝ።
ሓፈሻዊ በዝሒ ህዝባ 685 ሽሕ ዝኾነ ኢዃተሪያል ግኒ ኣብ 1990ታት ኣ/ፈ ነዳዲ ክትረክብ እንተላ እታ ሃገር ካብ ዝደቀሰት ሃገር ናብ ናይ ነዳዲ ሃገር ንዝለኣለም ክትሰጋገር ኣኽኢሉዋ እዩ።
ብመሰረት ፀብፃብ ዓለምለኸ ትካል ገንዘብ ኣብ 1997 ኣ/ፈ ናይታ ሃገር ዓመታዊ ሓፈሻዊ እቶት ናብ 71 ምእታዊ ዓብዩ እዩ።ናይዚ ምንጪ ዳርጋ ብምልኡ ነዳዲ እዩ።ኣብ 2009 ኣ/ፈ እታ ሃገር ካብ መሸጣ ነዳዲ ሸሞንተ ቢሊዮን ዶላር ረኺባ እያ።
እንተኾነ እቲ ሃብቲ ንናይታ ሃገር ምልካዊያን መራሕቲ እዩ ብዝበለፀ ኣገቢሉ።ህይወት 685 ሽሕ ዜጋታት ኣብ ምምሕያሽ ብዙሕ ኣይዓበሰን።
ብመሰረት ናይ ሕቡራት መንግስታት መዐቀኒ ሰብኣዊ ልምዓት ኢዃተሪያል ጊኒ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ 187 ሃገራት ዓለም ኣብ መበል 136 ትስራዕ።
ኣብ ለንደን ዝመደብሩ ቻትሃም ሃውስ ሓላፊ ፕሮግራም ኣፍሪካ ኣሌክስ ቪነስ መብዛሕቲኦም መንግስታት ኣፍሪካ ንናይ ነዳዲ እቶት ኣብ ክንዲ ንልምዓት ንዓርሶም እዮም ዝበልዕዎ ይብሉ።
ግሎባል ዊትነስ ኣብዝብሃል ንናይ ተፈጥሮ ፀጋታት ዝከታተል ትካል ዝሰርሑ ብረንዳን ኦ’ዳነል ምንጪ እቲ ሽግር ግዕዝይና እዩ ይብሉ።
ኣብ ኬንያን ኣይቨሪኮስትን ነዳዲ፡ኣብ ማያት ታንዛኒያ ድማ ናይ ተፈጥሮ ጋዝ ዝተረኸቡ ሓደሽቲ ፀጋታት ንኣታሓሳስባ መርገም ፀጋታት ዳግም ክልዓል ገይርዎ’ሎ።
ኡጋንዳ ኣብ 2006 ኣ/ፈ ነዳዲ ብምርካባ ኣብ ዝቕፅሉ ሰለስተ ክሳብ ሓሙሽተ ዓመታት ፍሪያት ክትጅምር እያ።ካምፓላ ኣብዝመደብሩ ማእኸል መፅናዕቲ ቁጠባዊ ፖሊስ ላውረንስ ባተግካ እቲ ርኻቦት ነታ ሃገር ዝለዓለ ተስፍ ሂቡ እንተነበረ’ዃ ኣብ ከይዲ ኮንትራክት ግሉፅነት ዘይምህላው ግን ሕቶ ኽልዓል ጀሚሩ’ሎ ይብሉ።
ነዳዲ ዝረኸባ ሃገራት እቲ ቁጠባዊ ዕድል ከይባኽን ክሕልውኦ ኣለወን ይብሉ ሰራሕተኛ ግሎባል ዊትነስ ኦ’ዳነል። ኩባንያትታ ነዳዲ ኣብ ኢትዮጵያ፡ማዳጋስካርን ላይበሪያን ሓዊሱ ኣብ ምሉእ ኣፍሪካ ስርሒቶም ኣጠናኺሮም ቀፂሎም ኣለው።ናይ ግዜ እዋን እንተዘይኮይኑ ካሊእቲ ሃገር እውን ምስ ኣምረቲ ነዳዲ ሃገራት ብዘይብጥርጥር ክትፅንበር እያ።