text:
ኣብ ፍልጠት ዝተመስረተ ቑጠባን ማሕበረሰብን ትግራይ ምህናፅ- ንቕድሚት ምጥማት፤ ሓዱሽ ኣተሓሳስባን ስትራተጂካዊ እመታን
ኣብ ዓለም ለኸ ማሕበር ምሁራት ተጋሩ (ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ) ዝቐረበ።
ዓቢይ ኮንፈረንስ ትግራይ
ሓምለ 11 – 15፣ 2010 መቐለ፤ ኢትዮጵያ
ብዶክተር መሓሪ ታደለ ማሩ
(ኣብ መኽፈቲ ዝቐረበ መማያጢ ፅሑፍ)
መእተዊ
ኣብ እዚ ንክልለይ ትግራይን ንሃገረይ ኢትዮጵያን ኣብ ማሕበራዊ፤ ቁጠባዊን ፖለቲካዊን ምዕባለታት ናይ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ኣገዳስነት ዝተረድአን ከም መልዐሊ ዝወሰደን መድረኽ ክሳተፍ ብምኽኣለይ ኣዝየ ሕጉስ እየ፡፡ ብፍላይ ድማ ዝተሰከሞ ዕዳ ማሕበረሰብ ንምኽፋል ክብል ብዝተጣየሸን: ካብቶም ዓበይቲን ናፃን ዝኾኑ ማሕበራት ሙሁራት ሓደ ብዝኾነን ዝተዳለወ ምዃኑ ድማ ተወሳኺ ታሕጓስ ዝህበኒ እዩ፡፡ ከም ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ ዝኣምሰሉ ውዳበታት ንምሁራዊን ሳይንሳዊን ዘተታት ብምስፋሕ ንሃገርና ኢትዮጵያን ንክልልና ትግራይን ፍሉይ ኣበርክቶ ክህልዎም ከምዝኽእል ከዓ እምነተይ እዩ፡፡
ብዝዓበየ ግና: እዚ ምትእኽኻብ ተወለድቲ ካብ እዚ ዝሓሸ እዋን ክመርፅእ ኣይምኸኣል ነይሩ፡፡ እዚ እንቲ ምንታይ፡ ክልልና ይኹን ሃገርና ካብኡ ሓሊፉ ድማ ዞባና ኣብ እዋን ስግግር ስለዘለዋ እየን፡፡ ባህርያዊ ኮይኑ፡ እዋን ስግግር ብተቐያያርነት፤ናህርን ኣቐዲምካ ብዘይግመቱ ኩነታትን ምዕባለታትን ዝተመልአ እዩ፡፡ ብተወሳኺ፡ እዋን ስግግር ኣብ ቐራና መገዲ ፖሊሲ ዝገድፈካ ስለዝኾነ ብውነ ዝሕንፀፁ ፖሊሲታት ኣቢልካ ንዋሕዚ ተርእዮታት ክትገንሕ ኣገዳዲ ይገብሮ እዩ፡፡ ስለዝኾነ እውን እዩ እዚ ዓቢይ ኮንፍረንስን ዝርርባትን ኣማራፂታት ፖሊሲታት: ንትግራይ ኣዚዩ ኣብዘድልያ ትኽክለኛ እዋን ዝመፀ እዩ ክንብል እንግደድ፡፡
ኣብ እዚ ካብ ጓሓቱ፡ ብዛዕባ ባዕለይ ብዘየማትእ ክገልፆ ዝደልዮ ኣለኒ፡፡ ንሱ ድማ ኣብ ኢትዮጵያን ከምኒ ኤርትራ ዝበላ ጎረባብታን ብሓፈሻ ድማ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ውሑስ ሰላም ክመፅእ ዓቢይ ድልየት ምስዘለዎም ሰባት ዘፀንብር መርገፅ ዘለኒ ምዃኑ እዩ፡፡ ሰላማዊ ፍታሕ ጎንፂ ኢትዮጵያን ኤርትራን ቕድም ቐዳድም ዘርብሖ ንህዝቢ ኢትዮጵያን ኣብቲ ዞባ ንዝነብሩ ህዝብታትን እዩ፡፡ ፈሊና ክንርኢ እንተኾይና ድማ እዚ ሰላም፡ ኵናት ክልቲኤን ሃገራት ዘስዐቦ ኪሳራ ብዝያዳ ንዝተሰከሙ ነበርቲ ኸባቢ ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ማለት ድማ ንትግራይን ዓፋርን ብዝበለፀ ዘርብሕ እዩ ክኸውን፡፡ ንሕና ድማ እዚ ክውን ክኸውን ኣብዝህሊ ፃዕሪ ብፂሒትና ክነወፊ ግድን እዩ፡፡
እዚ ፅሑፍ ኣብ ናተይ ሙያዊ ተሞክሮ ዝተሞርከሰ እዩ፡፡ ንምግላፅ ዝኣክል፡ ተሞክሮታተይ ኣብ ዓለምለኻዊ ምኽባር ሰብኣዊ መሰላትን ሕጊ ሰብኣዊ መሰላትን እንትኸወን፤ እዚ ድማ መሊሱ ኣብ ጉዳያት ሰላምን ፀጥታን ፓን ኣፍሪካ ብዘዋህለልክዎ ተሞክሮ ዝምገብ እዩ፡፡ ከም ውልቂ እምነተይ ድማ፡ ምኽባር ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ምህናፅ ውሕስ ሰላም፤ ህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ሓቓፊ ምዕባለን ከም መሰረት ኮይኑ የገልግል እዩ፡፡
እዚ ምስበልኩ፤ ነቲ ኣብ ሞንጎና ክህሊ ዝግብኦ ምይይጥን ነቲ ይበሃል ዘሎ ስግግርን ከመይ ክነተኣናግዶ ከምዝግባእ ዘለኒ ርእይቶ ምክፋል ቐዳምነት ክህቦ ይደሊ፡፡ ቕድም ቐዳድም፡ ኣብ ሕሉፍ ኣድሂብና ምስትምሳልን ምፅብፃብን ዘርክበልና ዋላ ሓደ ከስቢ ዘይምህላዉ ምርዳእ ይጠቅም እዩ ይብል፡፡ ብምዃኑ እውን ኣብ እዚ ፅሑፍ ኣብ መፃኢ እየ ከድህብ፡ ናይ ሕሉፍ እንተልዒለ ድማ እቲ ክርከብ ዝኽእል ትምህርቲ ከይተርፈናን ኣብ ጥቕሚ ክውዕልን ምእንታን ጥራሕ እዩ፡፡ ግዳያት ሕሉፍ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰላት ብዝምልከት፡ ብዘየዳግም ነቲ ጉዳይ ዓፂና ኩሉ ንቕድሚት ክጥምትን ኣብ መፃኢት ትግራይን ኢትዮጵያን ግቡእ እጃሙ ከወፊን ክንገብር ይግባእ፡፡ ካልኣይ፡ ናይ ‘ተስዓራይትን ተኸቢብና ኣለናን ዝዓይነቱ ስነኣእምሮ’ ዘበግሶ ዕርዲ ናይ ምሓዝ ‘ዝንባለ ተነፅሎ’ ወጊድ ክንብሎ ይግባእ፡፡ ከም እዚ ዓይነት ኮንፍረንስ እቲ ዝዓበየ ጥቕሙን ከስቡን ንብድሆታት ብርግኣት ፈሊኻ ናይ ክተቐምጥን ብመንፅሮም ድማ ፍታሓት ክትዝርዝርን ዘኽእል ብምዃኑን እዩ፡፡ ልዕሊ ኩሉ: ንህዝብና ልሳን ክንኾኖን ምስ ንማዕርነትን ሰብኣዊ መሰላትን ጠጠው ዝበሉ ገስገስቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ህዝብና ክነራኽቦ ኣለና ይብል፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ህድእ ዝበለ ትንታነ፤ ስትራቴጂካዊ ምልከታን ንቕድሚት ኣማዕድዩ ዝእምት ቑመናን ክህልወና ይግባእ፡፡
ሰለስተ ‘መነፅራት’ ኢለ ዝፅውዖም ሜላታት እናተጠቐምኩ፡ ማለት ድማ ኣብ ብርኪ ሕገ-መንግስቲ፤ ክልላዊ መንግስቲ ከምኡ እውን ኣብ አተገባብራ እናድሃብኩ ትንታነይ ክቕፅል እዩ፡፡ እቲ ትንታነ ድማ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካን ኣብ ኢትዮጵያን ከምኡ ድማ ኣብ ብድሆታት ስግግር ዝጠመተ እዩ ክኸውን፡፡ ብተወሳኺ ምእንተ ዕውት ስግግር ኣብ እዋን ስግግር ብውነ ክእለዩ ዝግብኦም ጉዳያት እዚ ፅሑፍ ክድህስስ እዩ፡፡ እዚ ኢልና፡ ንትግራይ ተጋሩን ዘጓንፍዎም ፈተናታትን ፀጋታትን እውን ፈሊና ክንርኢ ኢና፡፡ እቶም ቀንዲ ናይ እዚ ፅሑፍ ሕቶታት ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፡፡
• ከም ሃገር ናበይ ገፅና ንኸይድ ኣለና?
• ከም ክልላዊ መንግስቲን ህዝብንኸ ናበይ ገፅና ንኸይድ ኣለና?
• ንትግራይን ተጋሩን ይገጥሙና ዘለዉን ንሓዋሩ ዝገጥሙናን ፈተናታት ኣየነቶም እዮም? ዝብሉ እዮም፡፡
ዋላ’ኳ ንኩሎም ሕቶታት ክንምልስ እንፍትን እንተኾና፡ ናይ እዚ ዓቢይ ኮንፈረንስ ቴማ ኣብ ግምት ብምእታው ኣብተን ናይ መወዳእታ ክልተ ክነድህብ ኢና፡፡ እተን ናይ መወዳእታ ክልተ ሕቶታት ዝበለፀ ኣገደስቲ እየን፡ እዚ ኮንፈረንስ ብዛዕባ ትግራይ ተጋሩን እስካዕ ዝኾነ፡፡ ብፍላይ ከዓ ኣብ እዚ ዘይሕለፍ ሓቂ እንተሃለወ ዕድል መፃኢት ትግራይ ኣብ ኢድ ተጋሩ ክነሱ ናይ ኢትዮጵያ መፃኢ ዕድል ድማ ኣብ ትሕቲ ቑፅፅር ኢትዮጵያውያን እዩ፡፡ ኣብ መፃኢ ክህሊ ዝኽእል ኩነታት ኣብ ግምት ብምእታውን ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ኣሽኪልናን ነዞም ዝስዕቡ ሓፈሻዊ መደምደምታት ድማ ክንወስድ ይፎቱ፡፡
1. ኣብ ዞባና ዘሎ ስግግር ዝግለፀሉ ባህሪ እንካብ ኣብ ልዕሊ ሽበራ ዝነበረ ኣድህቦ ተቐይሩ ናብ ኣብ ሞንጎ ዓበይቲ ሓይልታት ዓለምናን ዞባናን ናብ ዝህሊ ንሕንሕ ዘድህብ ምዃኑ እዩ፡፡ እዚ ድማ መሊሱ ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ንዝህሊ ኣሰላልፋ ሓይልታት ዝቕይር እዩ ክኸውን፡፡ ብደረጃ ሃገር ዘሎ ስግግር ዝግለፀሉ ባህሪ ድማ ናብ ዘበነ ድህረ-ኢህወደግ ምእታውናን፡ ንኩሉ እተሳትፍ ክልል ትግራይ ምስኡ ተኣሳሲሩ ድማ ናብ ሓቋፊ (ሓዋሲ) ዲሞክራሲን መስርሕ መድብለ ፓርቲ ዲሞክራሲን ስግግር ዝገበረት ክልል ክትኸውን ግድን ይኸውን ምህላዉን እዩ፡፡
2. ኣብ ኢትዮጵያ ዝህሊ ስግግር ሕልኽላኽ ዝበዝሖ እዩ ክኸውን፡ ተስፋኡ ግና ዝፀልመተ እዩ ኢልና ኣይንልዓልን፡፡ ናይ እዚ ሓዱሽ ናይ ትግራይን ኢትዮጵያን ወለዶ ታሪኻዊ ብድሆ ክልቴኣዊ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ብሓደ ገፅ ንሑሉፍ ጉዕዞ ከመይ ትትርጉሞን ትርድኦን እንትኸውን፡ ብካልእ ገፅ ድማ ኩሉ ዝቕበሎ ናይ መፃኢ ራእይ ከመይ ክትቐርፅ ትኽእል ዝብል እዩ፡፡ ኣብዚ ዘይከሓድ፡ ኣተራጉማ ታሪኽና ክትዕ ዝመልኦን ነስሳቱ ዝጓነፅን ምዃኑ እዩ፡፡ ንመፃኢት ኢትዮጵያ ዘለውና ትምኒታት ድማ ዘይተወሃሃዱ ኣዝዮም ብዙሓት እዮም፡፡ እዚኦም ኩሎም ዝተፈላለዩ ትምኒታት ኣብ ውሽጢ ኣብ ምርድዳእ ዝተመስረተ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ፌድራላዊት ኢትዮጵያን ክነተኣናገዶም እነኽእሎም እዮም፡፡ ካብ ናይ ቐረባን ርሑቕን ታሪኽና ንሰላማዊ ምትእንግጋድ (accommodation) ከመይ ነምፅኦ ኣብዝብል ትምህርቲ ክንወስደሉ ንኽእል ድማ ኢና፡፡ ብፍላይ ከዓ ፍፁማዊ ኢትየጵያዊነት ይኹን ዓብላልነት ኣብዝሓ ውሕስ ሰላም ከምፅኡ ከምዘየኽእሉ ንምርድኡ ኣፀጋሚ ኣይኮነን፡፡
ከም ተርእዮ ኣብ ኢትዮጵያ እናተቐልቐሉ ዝቕፅሉ ፈተናታት ክህልዉ እዮም፡ እዚኦም ድማ ኣብ ከባቢ ወሰናት ዝህሊ ጎንፂ፤ ዶብ ዝምልከት ግርጭት፤ ዓመፃት፤ ምፍራስ ስርዓትን ሕጊን ከምኡ እውን ዓፈናን ምጉናይን (discrimination) ካብኡ ሓሊፉ ድማ ናይ ሕድሕድ ውግእን ምብትታን ፌድራል ትካላትን እዮም፡፡ ነዚኦም ዝተዘርዙ ጥፍኣታት ክንከላኸል ምስእንኽእል መፃኢ ተስፋ ኢትዮጵያ ብሩህ ክኸውን ምዃኑ እሙን እዩ፡፡ እቲ እናበልናዮ ዝመፃእና ስግግር ምእንታን ክዕምብብ፡ ዲሞክራሲያዊ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ፌድራሊዝም ሰፊሕ ቦታ እናህብና ኣብ ሓቀኛ ድልየታት ተመስሪትና ኣብ ሞንጎ ፌድራል መንግስቲ፤ ብሄራዊ ክልላት፤ ኸባቢታትን ብሄረሰባትን ምዑርይ ሚዛን ምፍጣር ይግባአና፡፡ ምእንቲ እዚ ኣብ መወዳእታ ገፃት እዚ ፅሑፍ ናይ ለውጢ ሓሳባት ከቕርብ ኢየ፡፡
3. ኣብ እዚ እዋን እዚ ለውጢ (ሪፎርም) ትግራይ ካብ እዞም ዝቕፅሉ ምኽንያታት ዝነቕሉ ዓበይቲ ፈተናታት ክገጥመዎ እዮም፡፡ እቲ ቐዳማይ ካብ ውሽጢ ዝፍልፍል ምኽንያት፡ እዚ ማለት ድማ ኣብ ትግራይ ዘሎ ልሂቅ ኣማዕድዩ ዝጥምት ስትራቴጂካዊ መሪሕነት ካብ ዘይምዃኑ ዝተልዓለ እዩ፡፡ እዚ ድማ በቐንዱ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ይምልከት፡፡ እቲ ካልእ ምኽንያት ድማ ዘይዲሞክራሲያዊ ዝንባለን ሆሆታዊነትን ኣብ ኢትዮጵያ ምዕሳሉ እዩ፡፡ ናይ እዚ መግለፂ ድማ ብሽም ኢትዮጵያዊነት ዝዝመር ፍፁማዊ ኣሃዳዊነት እዩ፡፡ ነዚ ጉዳይ ዝበለፀ ጭቡጥ ንምግባር ዝኣክል ምስ ምጉዳል ስርዓተ ሕጊን ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ-ኢትዮጵያዊነት፤ ፀረ-ዲሞክራሲን ማዕኸን ንቕዘተን ገይርካ ናይ ምስኣል ጉዳይ ዘይሕለፍ ግልፂን ህልዊን ፈተናታት አናኾኑ ምኻዶም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ዘለናዮ እዋን ስግግር ምፅናት ዘርኢ ክህሊ ድልየት ዘርአዩን ከበግሱ ዝደልዩን ወገናት ምህላዎም ድማ ኣብ ግምት ዝኣቲ እዩ፡፡
4. ንኣብ ትግራይ እንርከብ ኢትዮጵያውያን እቶም ዘለውና ኣማራፅታት ዘየማትኡ እዮም፡፡ ስዑራት ክንኸውን ክንመርፅ ንኽእል ኢና: ምስዚ ተኣሳሲሩ ንዘሎ ህልዊ ኩነታት ነፂግና ንርእስና ናብ ወሰን ክንሽምም ከም ከም ኣማራፂ ክንሕዝ ንኽእል ኢና፡፡ ብካልእ ገፅ ድማ ንቕድሚት እንርኢ፤ ተዓፃፀፍትን ንጡፋትን ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ምህናፅ ዲሞክራሲያዊትን ሕገ-መንግስታዊት ፌድራላዊ ሃገርን ንመሰልና ናይ ምጥባቕ ኣማራፂ እንወስድ እውን ክንኸውን ንኽእል ኢና፡፡ ምእንቲ ኩላኩሉ ግና ዝሐሸና፡ ንቕድሚት እንጥምት፤ እንነጥፍን ሓዱሽ ኣተሓሳስባ እነተኣናግድን ምዃና እዩ፡፡ ብዝኾነ፡ ዲሞክራሲያዊት ትግራይ ንዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ ኣበርክቶ ክህልዋ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ትግራይ ቕድሚ ምስ ካልኦት ሓይልታት ዘተ ምግባራ ንውሽጣ ጠሚታ ምስባዕላ ዘተ ክትገብር ይግብኣ፡፡
ብተወሳኺ እዞም ዝስዕቡ ሓሳባት ከሰጉም ይደሊ፡፡
1. ምእንታን ኢትዮጵያ ርግዕቲ ዲሞክራሲያዊትን ብልፅግትን ክትከውን እዚ ሕዚ ዘሎ ከይዲ ስግግር ብዓሚቕ ትካላዊ ለውጢ ክድገፍ ይግባእ፡፡ ከምቲ ብዙሓት ቕኑዓት ኢትዮጵያውን ክሰግምዎ ዝፀንሑ፡ ኢትዮጵያ ውዓል ሕደር ዘይብሃል ንኩሉ ዘማእኸለ ትካላዊ ሃገራዊ ልዝብን ዕርቅን የድልያ እዩ፡፡ እዚ ትካላዊ መስርሕ ናብ ሰላማዊት ዲሞክራሲያዊትን ብልፅግትን ኢትዮጵያ ኣብ ዝግበር ስግግር ወሳናይ መስርሕ እዩ፡፡ ኣብ ሕሉፍን ኣብ ዘለናዮ እዋንን ዝነበረን ዘሎን መንግስታዊን ዘይመንግስታዊን ዓገባዊ ስርሒታት ክምርመሩን ንሕዝቢ ግልፂ ክግበሩን ይግባእ፡፡ ንዕውት ሃገራዊ ልዝብን ዕርቅን ከም ቅድመ ኩነት ዝውሰዱ ከዓ ብምልኣት ዝተፀንዑ ንድፊ ለውጢን ትካላዊነት መስርሕን ምዃኖም ግልፂ እዩ፡፡ እዚ ኮይኑ፡ ንኩሎም ተዋሳእቲ ፖለቲካ ሓቚፍካ ምዃድ የድሊ፡፡ ንኣፈፃፅማ ውፅኢታት እቲ ልዝብን ድሕሪ ምትግባሩ ከዓ ኣብ ፖለቲካ ባህልናን ህዝባዊ ትካላትናን ዝፈጠሮ ፅልዋ ምግምጋምን ምምዛንን ዘፍቅድ መቓን (framework) መስርሕ የድልዩ እዩ፡፡ ከምዚ ዝኣምሰለ ኣብ ትካላዊነት ዝምስረት ሃገራዊ ዘተን ዕርቅን ኣብ ትሕቲ ሓደ ናሕሲ (ceiling) ንኩሎም ዝንባለታት ፖለቲካ ከተኣናግድ ኣለዎ፡፡ ዘተኣማምንን ምህዞ ዝተመልኦ ስርዓት ዘተ ኮይኑ ንኩሎም ብድሆታት ምኽክር ዝግበረሉ መድረኽ ክኸውን ድማ ይግባእ፡፡ እዚ መድረኽ ሃገራዊ ርድኢት ዝፍጠረሉን ንትካላዊ ለውጢ ጭቡጣት ተግባራዊ ሓሳባት ዝብርከተሉን ኮይኑ ዘገልግል እዩ፡፡
2. ከም ኩሎም ማሕበረሰባት: ማሕበረሰብ ትግራይ ዝርባሕ እንካብ ኣብ ሓባራዊ ርድኢት ዝምስረት ህገመንግስታዊ ስርዓት እዩ፡፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ካብ ዝርኣየሉ ሕሱም ናይ ሕሉፍ ፖለቲካ ዝተናገፈ መስርሕ ክድልድል ኣለዎ፡፡ ምእንቲ እዚ ድማ ትግራይን ተጋሩን ምስ ካልኦት ገስገስቲ ሓይልታት ማዕርነት ኢትዮጵያ ኮይኖም ሓበራዊ ርድኢት ዝነገሶ ልሕሉሕ (loose) ፌድራላዊ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ክህነፅ ክቃለሱ ይግባእ፡፡ ኩሎም ገስገስቲ ኢትዮጵያውያን ነንርእሶም ክራኸቡን ብኡ ኣቢሎም ኣብ ሕሉፍን ዘለናዮ እዋናትን ኣብ ዘሎዉ ጉዳያት ሃገር ክዛተዩ ይግባእ፡፡ በዚ ኣቢሎም ተጋሩ ተርኦም ብድፍረት ምስ ዘነፀሩ ወገናት ስምረት ክፈጥሩ ይግባእ፡፡ እዚ ሓባራዊ ምትእስሳር ኣብ ሞንጎ ንሰላም፤ ንክልቲኣዊ ምክብባር፤ ንማዕርነት፤ ንዲሞክራሲ፤ ንዘላቒ ልምዓትን ምውጋድ ንቕዘትን ክኸውን ኣለዎ፡፡
3. ኣብ ትግራይ ኣብ ዘሎ ኩነታት ብፍሉይ ክነድህብ እንተኾይና ድማ ዘገድሸና ዓቢይ ክልላዊ ዋኒን ኣሎ፡፡ ዋኒን ክልላዊ ትግራይ መንግስቲ ክኸውን ዘለዎ ኣብርሆት ዘለዎ ትግራዋይ ልሂቅ ምፍጣር እዩ፡፡ እዚ ልሂቅ ንምግምማዕ ብኣግኡ ዝነፅግን እንካብ ምሽጥሻጥ ዝርሓቐን እዩ ክኸውን ዘለዎ፡፡ ብተወሳኺ ናይ ዕላማ ሓድነት ዝፈጠረን ዘድንፍዐን ልሂቅ ምዃኑ ድማ ናይ ግድን እዩ፡፡ እዚ ብዓል ኣብርሆት ልሂቅ፡ ኣብ ሃገራዊ ኩነታት እትነጥፍ ዋዒ ዘለዋ ክልል ክትህሊ ዘኽእል ራእይ ዝሰነቐን ንድሕሪት እናራእየ ዘይቑዝምን እዩ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ሃገራዊ ፖለቲካዊን ኢኮኖሚያዊን ህይወት ክዋሳእ ዝኽእል ክኸውን ይግባእ፡፡ ልሂቅ እቲ ክልል ናይ ዝተፈላለዩ ባህልታት ጥምረት ዝኾነት ገስጋሲት ሓዳሽ ኢትዮጵያ ኣብ ምፍጣርን ምድንፋዕን መራሒ ተዋሳኢ ክኸውን እቲ ክልል ራእይ ክሕዝ ኣለዎ።
4. ኣብ እዚ ጉዳይ እዚ መንግስቲ ክልል ትግራይ ንካልኦት መንግስታት ክልል ኣብነት ክኾነሉ ዝኽእለሉ ኣጋጣሚ ኣሎ፡፡ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ንኩሉ ዘውገ ፖለቲካ ዘተኣኻኽብ ክልላዊ ዋዕላ ዘተ ብህፁፅ ክፅውዕ ይግብኦ፡፡ እዚ ንኩሉ ዝሓወሰ ዋዕላ ናብ ድልዱል ትካላዊ ለውጢ ብምምራሕ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ኣብ ትግራይ ውሽጥን ካብ ትግራይ ወፃኢን ብዘሎ ትግራዋይ ሰፊሕ ተቐባልነትን ደገፍን ከረጋግፅ ዘፍቅደሉ መገዲ እዩ፡፡ ብደረጃ ሃገር ኣዎንታዊ መርኣያ ክኸውንን ምሕደርኡ ምሉእ ተቐባልነት ክህልዎን ምእንታን እቲ ክልላዊ መንግስቲ ሓቃዊን ኣብ ክእለትን (meritocracy) ተቐባልነትን ዝምስረት መረፃ ብዝቐልጠፈ ኣብ ትግራይ ከካይድ ይግባእ፡፡ እቲ ክልል ኣብ ሕጊ መረፃ ኢትዮጵያ ንዘሎ አንቀፅ 28 ተወኪሱ ቕድሚ 2012 መረፃ ከካይድ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ብብርኪ ክልል ዝህሊ ዘተ ፖለቲካ ንትግራይ ዝረብሕ፡ ንኩሉ ዘወሃሃደ ራእይ ንኽህልይ ዝገብር ጥራሕ ዘይኮነስ ካብኡ ሓሊፉ ብደረጃ ሃገር ንዝህሊ ዘተ ዕርቀ ሰላም ናይ ርእሱ ኣበርክቶ ክህልዎ ይኽእል እዩ፡፡ ተመሳሰልቲ ዋዕላታት ዘተ፤ ሓቂን ዕርቅን ኣብ ካልኦት ኸባቢታት እውን ከምኡ ክህልዉ ሃገራዊ ኣጀንዳ ክቕረፅ የላዓዕል ድማ እዩ፡፡
5. ብሓደ ገፅ፡ ናይ ተጋሩ ሰብኣዊ ድሕነት ክድልድልን ክረጋገፅን ምእንታ፡ ብካልእ ገፅ ምእንተ ምጥንኻር ዲሞክራሲን ልምዓትን ክልል ትግራይ ኣብ ሓሙሽተ መሳለጥያታትን (enablers) መደንፋዕቲ ሓይልን (multipliers of power) ንፁር ስትራቴጂካዊ ኣጠማምታ የድሊ፡፡ ብፍላይ ሙሉእ መንግስታዊ ባህርይ ዘለዎ ክልላዊ መንግስቲ (de facto state) ክህሊ ይግባእ፡፡ እንትዝርዘሩ ድማ ኣዐርዩ ዝሰልጠነን ዝተምሃረን ሓይሊ ሰብ ክህልዉ ምግባር፤ ኣዝዮም ዝሰልጠኑ ተወለድቲ ካብ ቦታ ቦታ ክንቀሳቐሱ ዘኽእሎም ዝተሳለጠ ዕድል ክረኽቡ ምግባር፤ ተንቐሳቓሳይ ሃፍቲ ምፍጣር፤ ኣብ ሃገር ንዝህሊይ ዘይተርፍ ንዝመስል ናይ ንሕንሕ ፖለቲካ እኹልን ንቑሕን ምድላው ምግባር፡ ኣብ ሚድያን ዘፈር ፋይናንስን ምድሃብ እዮም፡፡
እስቲ ስግግር ካበይ ናበይ እዩ ንዝብል ሕቶ ፍትሕትሕ ኣቢልና ንርአ፡፡ ንቐደም ኣብ ቐርኒ ኣፍሪካ ንዘሎ ስግግር ካብኡ ቐፂሉ ብደረጃ ሃገር ንዘሎ ኣብ መወዳእታ ድማ ኣብ ትግራይ ንዘሎ ስግግር ንፈትሽ፡፡
ቐርኒ ኣፍሪካ ኣብ እዋን ስግግር፡ እንካብ ኵናት ፀረ-ሽበራ ናብ ስትራቴጂካዊ ንሕንሕ ዓለም ለኻዊ ሓይልታት
ብደረጃ ዞባዊ ጂኦ ፖለቲካ፤ ሎሚ ኣብ ምዕራፍ ድሕረ ኵናት-ሽበራ ብዕሊ ኣቲና ኣለና፡፡ ከም እንዝክሮ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት፡ ብኣሜሪካ ዝምራሕ ኣንፃር ምስፍሕፋሕ ኮሚዩኒዝምን ደንበ ሶቭየት ሕብረትን ብሰንኪ ዝተፈነወ ስትራቴጂካዊ መጥቃዕቲ ብበዝሒ መፀውዒኡ ‘ምዕጋት’ ወይ ድማ ኮንቴይንመንት ናብ ዝበሃል ስትራቴጂ ዓለምና ኣትያ ምንባራ ይዝከር፡፡ ብኣሜሪካ ዝተገንሑ ኩሎም ምህዞታትን ምትእኽኻባትን ቐንዲ ታኼልኦም ‘ምዕጋት’ ንዝበሃል ፓሊሲ ማእኸል ዝገበረ እዩ ነይሩ፡፡ ከምዝፍለጥ እውን ናይ 1966 ወያነ ኢትዮጵያ፡ ሃገርና ምስ አሜሪካ ዝነበራ ምሕዝነት በቲኹ ናይ መንግስቱ ሃይለ ማርያም መንግስቲ ብ1983 እስካብ ዝውደቐሉ እዋን ናብ ደንበ ሕብረት ሶቭየት ፀንቢርዋ ፀኒሑ እዩ፡፡ ኣብ ኣፍሪካ ልዕልነት ንምርካብ ንስትራቴጂካዊ ረብሓ ክብሉ ሓያላት መንግስታት ዝገበርዎ ንሕንሕ ነዚ ለውጢ መንግስቲ ኣቀላጢፍዎ እዩ፡፡
ድሕሪ ምብቓዕ ዝሑል ኵናት፡ ብፍላይ ድማ ድሕሪ ምሕያል እስላማዊ ግብረ ሽበራ፡ ኣብ ልዕሊ ግበረ ሽበራ ዝካየድ ቃልሲ ብኣሜሪካ ኣብ ዝምስረት ዝኾነ ግንባር ማእኸላይ ታኼላ ኮይኑ ፀኒሑ እዩ፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ኣብ ልዕሊ ግብረ ሽበራ ዝካየድ ቃልሲ፡ ኣሜሪካን ኢትዮጵያን ኣብ ዝነበረን ምሕዝነት እቲ ቐዳማይ ቦታ ዝነበሮ እዩ፡፡
ሕዚ ድማ ኣብ ዓለም ብሓፈሻን ኣብ ዞባታት ዘለዉ ሓይልታት ብፍላይን ቕድም ክብል ኣብ ኸባቢ ኣፍሪካ ናብ ዝነበረ ንሕንሕ ልእለ-ሓያላን ተመሊሶም ኣለዉ፡፡ ንቻይና እንተወሲድና ኢኮኖሚያዊ ሃለዋታ ኣብ ኣፍሪካ ኣስፋሕፊሓ ትርከብ፡ ንኢትዮጵያን ጂቡቲን ሓዊስካ ማለት እዩ፡፡ ሕብረት ኣውሮፓ እንተወሲድና እውን፡ ንቻይናን ካልኦትን ክተርክበለን ምእንታን ምስ ኣፍሪካ ንዝፀንሓ ምሕዝነት መልክዕ ክተትሕዝ ትኳሻሕ እዩ ዘላ፡፡ ሕቡራት ኣሜሪካ ፀኒሓ ደንጋፂት ብምዃን ቻይና ኣብ ኣፍሪካ ዘለዋ ምስፍሕፋሕ ክትዓግትን ካብኡ ሓሊፋ ድማ ‘እታ እምባይ መን ይወርሳ’ ብዝብል ንቻይና ካብቲ እምባ ክተዕልዋን ኣናእሽቲ ስዳሮታት ትገብር ኣላ፡፡ ንኔቶ (NATO) እውን ከምኡ፡ ብምኽንያት ሊቢያ ምስ ሃገራት ኣፍሪካ ተፈጢሩ ንዝፀንሐ ሓጓፍ ርክብ ናይ ምስትኽኻል ዕላማ ሒዛ ኣላ፡፡ ካልኦት ኣገደስቲ ሓይልታት ዝበሃላ ከም እኒ ራሽያ፤ ጃፓን፤ ህንዲ፤ ኢራን፤ ቱርኪ፤ እስራኤል፤ ስዖዲ ዓረቢያ፤ ሑቡራት ዓረብ ኢምሬትስን ቓጣርን ዝኣምሰላ ሃገራት ምስ ኣፍሪካ ፖለቲካውን ኢኮኖሚያውን ሓድነት ክፈጥራ ይፅዕራ ኣለዋ፡፡ ምእንቲ እዚ፡ ገሊአን ኣብ ኢደን ዘሎ ወትሃደራዊን ፋይናንሳዊን ዓቕሚ ይጥቀማ ኣለዋ፡፡
ኵናት ፀረ-ሽበራ ንኣሜሪካን ኢትዮጵያን ዘተኣሳስር ውራይ ክኸውን ኣብዘይክእለሉ ብርኪ ተበፂሑ ኣሎ፡፡ ንኢትዮጵያ ጥራሕ ዘይኮነስ እንኮላይ ንቐርኒ ኣፍሪካ እውን ብመላእታ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ኣሜሪካ ምስ ኣፍሪካ ዘለዋ ርክብ ኣንኬል ዝገብር ቃልሲ ፀረ-ሽበራ እንተይኮነስ ምቅሃም ፅልዋ ቻይናን ራሺያን እዩ፡፡ ብሓፂሩ ሎሚ ኣሜሪካ ምስ ሓይልታት ኣፍሪካ ጥምረት እትደልየሉ ምኽንያት ሃገራት ኣፍሪካ ኣብ እቲ ኣሜሪካ ምስ ልእለ-ሓይልታት (ማለት ድማ ምስ ቻይናን ራሽያን) እትገብሮ ንሕንሕ ሓገዝቲ ሓይልታት ክኾንኣ ምእንታን እዩ፡፡
ብዛዕባ ሓዱሽ ስትራቴጂ ምክልኻል እንትዛረቡ፤ ሴክረታሪ ምክልኻል ሃገር ኣሜሪካ ዝኾኑ ጄኔራልጄምስ ማቲስ ኣብ ወርሒ ጃንዋሪ (ጥሪ) 2018 ከምዝስዕብ ኢሎም፡
ኣብ ሞንጎ ልእለ-ሓይልታት ዓለም ዘሎ ንሕንሕ ንኣሜሪካ እቲ ዝዓበየ ኣድህቦኣ እዩ፡፡ ካብ ቻይና እስካዕ ራሽያ ዝተዘርግሑ ዝተፈላለዩ ከለስቲ ሓይልታት ተፃብኦ ክህቅኑልና ምዃኖም ንኣምን፡፡ ነዘን ገበቲ ሃገራት ኣሚነን ዝዋፈራ ሃገራት እውን ብኡኡ ልክዕ ፈተናታትና እየን፡፡ ኮይኑ ግና፤ ንአሜሪካ ዝፈታተኑ ኩሎም ሓይልታት ክፈልጥዎ ዘሎዎም ሓቂ ድማ ኣሎ፡፡ ንሱ እውን ከጥቅዑና ዝፍትኑ ኩሎም እቲ ዝነውሐን ዝኸፍአን መዓልቲ እዩ ክገጥሞም፡፡
ብኡኡ ልክዕ ኣብ ቐረባ ዝወፅአ ሕታም ስትራቴጂ ምክልኻል ሃገር (2018 ኣ.ፈ) ኣብ መጀመሪያ ገፃቱ ዘስፈሮ ከምዝስዕብ ይብል፡፡
“ነቲ ሃገራዊ ስትራቴጂ ድሕንነት እቲ ቐንዲ ብድሆኡ ብሄራዊ ደሕንነትን ኣሜሪካ ከላሲ ሓይሊ ኢሉ ዝፅውዖ ሓይሊ ንነዊሕ ጊዘ ከገልግሎ ብዝኽእል ከምብሓዲሽ ቐሪፅዎ ዝመፀ ሓዲሽ ተናሓናሒነት ሒዙ ቦኽ ምባሉ እዩ፡፡ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ እናተኾልዐ ይመፅእ ዘሎ ሓቂ እንታይ እዩ እንተይልና ቻይናን ራሽያን ናይ ዓብላላይነት ሞዴል ብምኽታል ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር ዓቕሚ እናተጠቐማ ኣብ ልዕሊ ሃገራት ብኢኮኖሚ፤ ዲፕሎማሲን ድሕንነትን ወሰንቲ ንምዃን ምድላየን እዩ፡፡ እቲ ካልእ ስትራቴጂካዊ ተርእዮ ኣብ ዝኾነ እዋን ክበራበር ዝኽእል ተኽእሎ ዘለዎ፡ ግን ድማ እናደኸመ ይኸይድ ዘሎ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ተመዓራርዩ ዝነበረ ኣሰላልፋ ሃገራት እዩ፡፡ ቻይናን ራሽያን ነዚ ነባር ስርዓት ዓለም ኣብ ውሽጡ ኮይነንን ነቲ ስርዓት እናተበለፃን ከም ስርዓት የዳኽምኦ ኣለዋ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብኡ ናብኡ እውን መትከላቱን ‘ሕገ ዕስለ’ እቲ ስርዓት (Rules of the Road) እውን ከዳኽመኦ ይርከባ፡፡ ” (እቲ ምልክት ሕንፃፅ ናይ እቲ ፀሓፋይ እዩ)
ብምዃኑ እውን ከም እኒ ውቅያኖስ ኢንድያ፡ ቐይሕ ባሕሪን ዝኣምሰሉ ማያዊ ኸባቢታትን ኣብ እቲ ኸባቢ ዝርከባ ከምኒ የመን፤ ኤርትራ፤ ጂቡቲን ሶማልያን ዝኣመስላ ሃገራትን ዓውደ ግንባር ሓያላት ሃገራት ኾይነን ኣለዋ፡፡ ካልኦት ኣገደስቲ ሃገራት እውን ነቲ ኸባቢ ዓውደ ግንባር ገይረንኦ ኣለዋ፡፡ ወታሃደራዊ መዓስከራት ኣብ ሳሕል፤ ቐርኒ ኣፍሪካን ምዕራብ ኣፍሪካን እናተጣየሹ ድማ ይርከብ፡፡ ንኣብነት ንጁብቲ እንተወሲድና ከም ሓንቲ ወትሃደራዊ ድሕሪ ቤት ሓያላት ሃገራት እትቑፀርን ተፃፀርቲ ሓይልታት መሬት ጥቓ ንጥቓ እናዓደጉላ ዝርከቡ ሃገር ኮይና ኣላ፡፡ ቻይና ኣብ ጥቓ ወትሃደራዊ መዓስከር ኣሜሪካ መዋፈሪ ሰሪታ ኣላ፡፡ ኣብ ኸባቢ መጀመርታ 2018 (ኣ.ፈ)፡ ጂቡቲ ምስ ዱባይ ዲፒ ወርልድ ዝበሃል ኩባንያ ዝነበራ ስምምዕ ማኔጅመንት ከምዘቋረፀቶ ምዃና ዝፍለጥ እዩ፡፡ ምስ እዚ ተኣሳሲሩ ጁቡቲ ነቲ ዝተቛረፀ ስምምዕ ምስ ቻይና ከይትገብሮሞ ንምሕደራ እቲ ወደብ ንቻይና ኣሕሊፋ ከይትህብ ኣሜሪካ ሻቕሎት ሒዝዋ ኣሎ፡፡ ጄኔራል ቶማስ ዋድሆዘር ዝተብሃሉ ኣዛዚ ሰራዊት ኣሜሪካ ቻይና ንወደብ ጁቡቲ ምምሕዳር እንተጀሚራ ኣብ ኣፍሪካ ብፍላይ ድማ ኣብ ኸባቢ ቐይሕ ባሕሪ ካብኡ ሓሊፉ እውን ብደረጃ ዓለም ንዘሎ ረብሓ ኣሜሪካ ኣዝያ ክትፈታተን ምዃና ንኮንግረስ ኣሜሪካ ሓቢሮም እዮም፡፡ እቶም ጄኔራል ነዚ እንተብርሁ ንኦኦም ዘገደሾም ነቲ ወደብ ቻይና ምቑፅፃራ ንኣሜሪካ ከስዕብዎ ዝኽእሉ ቀይድታት እዮም፡፡ እዚኦም ድማ ብዝርዝር እንትነቕምጦም፡ ቻይና ኣብ ልዕሊ ምልልስ ናውቲ ኣሜሪካ ዕንቅፋት ክትገብር ምኽኣላ፤ ብኡኡ ዝተልዓለ ንመዋፈሪ ኣሜሪካ ምሕናቕ ምኽኣላን ኣሜሪካ ንመርከባታ ብቐሊሉ ክተንቀሳቕስ ዘይምኽኣላን እዮም፡፡ ብተመሳሳሊ ኣባል ኮንግረስ ኣሜሪካ ዝኾኑ ብራድሊ ብርያን ስኽፍትኦም ንሚኒስትር ጉዳያት ወፃኢ ሃገሮም ገሊፆም እዮም፡፡ ጄነራል ዋድሆዘር ቐፂሎም “ኣሜሪካ እንካብ ቻይና ንላዕሊ ገንዘብ ኣውፂኣ በሊፃ ክትኸይድ ኣይትኽእልን” ኢሎም፡፡ ካብኡ ብተወሳኺ ኣሜሪካ ኣብ ገማግም ቐይሕ ባሕሪ ብዛዕባ ክህልዋ ዝግባእ ወትሃደራዊ ስትራቴጂ ዳግም እንትሕንፅፁ ቻይና ማእኸል ክገብሩ ምኻኖም ኣዘኻኺሮም፡፡
ብዝኾነ ካብ እዚ እንርድኦ፡ ጂቡቲ ምስ ቻይና ምስእትፅጋዕ ምስ ኣሜሪካ ካብኡ ሓሊፉ ምስ ሕቡራት ዓረብ ኤምሬትስ (ውዕል ወደብ ብምቑራፃ) ኣብ ከቢድ ወጥሪ ክትኣቲ ምዃና እዩ፡፡ “ምናልባት ኣሜሪካ ሓዱሽ ምትዕርራይ ምሕዝነት ክትገብር ምዃና ዘመላኽቱ ገለ መርትዖታት ምህላዎም ኢና እንርኢ፡፡ ኣብ ጥቓ ኢትዮጵያን ኤርትራን እትርከብ ጁቡቲ ንቻይና ወትሃደራዊ መዋፈሪ ክትሃንፅ ካብ ኣፍቀደትን ኣብ እቲ ዞባ ይምዕብል ዘሎ ሓዱሽ ጂኦ ፖለቲካ እንትሕሰብን ኣሜሪካ ንገዛእ ረብሕኣ ክትብል ምስ ኤርትራ ዘለዋ ርክብ ክተመሓይሽ ከምዘለዋ ተረዲኣቶ ኣላ” ፡፡ ምስ እዚ ተኣሳሲሩ፤ ኤርትራ እውን ንኣሜሪካ ኣማራፂ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ክትልግስ ትኸውን እያ፡፡ ኣብ እዚ ክበሃል ዝከኣል ጭቡጥ ነገር እንተሎ ቻይና ኣብ ኣፍሪካ ንትምውሎ ዘላ ዝኣክል ዓቐን ኣሜሪካ ክትምውል ከምዘይከኣለት ርጉፅ ምዃኑ እዩ፡፡ ስለዝኾነ ድማ ኣሜሪካ ነዚ ኣከሓሒሳ ናይ ቻይና ፅልዋ ክትምክት እንተኾይኑ ዝተፈላለዩ ኩለ መዳያዊ ፀቕጥታት ክትገብር ምዃና ድማ እሙን እዩ፡፡
ኣብ ላዕሊ ዘዘንተኽዎ ጉዳይ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት ናይ ዓለም ሓይልታት ኣብ ኣፍሪካ ይገብርዎ ምስ ዝፀንሑ ምትእትታው ኢድ ዝመሳሰል እዩ፡፡ ከምኡ እውን ኮይኑ እቲ ኣፈላላይ ንፁር እዩ፡፡ እቲ ቀንዲ ኣፈላላይ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን ዘለዉ ዓለማዊ ተዋሳእቲ ክልተ ማለት ድማ ምዕራባዊያንን ምብራቓዊንን ደንበታት ጥራሕ ዘይኮኑስ ካብኡ ሕልፍ ዝበሉ ምዃኖም እዩ፡፡ ካብኡ ብተወሳኺ እቶም ክልተ ዓበይቲ ደንበታት ይቆራቖሱ ዘለዉ ንርእዮተ ዓለማዊ ልዕልና ዘይኮነስ ንኢኮኖሚያዊ ልዕልና እዩ፡፡ ብኡ ምኽንያት ከዓ ኣብ ናይ ዓለምና ውሕትድርናን ዲፕሎማሲን ዓቢይ መዘዝ ዘሎዎን ንዓለማዊ ስርዓት ክቕይር ዝኽእልን እዩ፡፡ ካብ ራሺያ ብዝተፈለየ ከዓ ቻይና እትደልዮ ውፅኢት፡ ካልኣይ ውግእ ዓለም ዝፈጠሮ መሳልል ሓይልታት ምፍራስ ዘይኮነስ ኣብቲ ልዕሊ መሰላል ቁጢጥ ምባል እዩ፡፡
ኣብ እዚ ሎሚ እዋን፡ ኣብ ኣሰራርዓ ቅደም ሰዓብ ድልየታት ኣሜሪካ፡ ንሽበራ ምቅላስ ካልኣዋይ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብምዃኑ እውን፡ በዚ ለውጢ ቅደም ሰዓብ ዝተልዓለ ኣብ ጉዳያት ፀጥታ እቲ ዞባ ኣሜሪካ ንሰራዊት ኢትዮጵያ እትህቦ ዋጋ ነኪዩ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ብኡኡ ልክዕ፡ ኣብ ምምሕዳር ፕሬዚደንት ትራምፕ፡ ኣሜሪካ ምስ ግብፅን ስዖዲ ዓረቢያን ዘሎዋ ምሕዝነት ኣዕዚዛ ኣላ፡፡ ብካልእ ወገን፡ ፕሬዚደንት ትራምፕ ንቓጣር ንቱርኪ ካብኡ ሓሊፉ እውን ንኢራን ዘውሰነ (ዘግለለ) ኣካይዳ እዩ ዘለዎም፡፡ ኣሜሪካ ናብ ግብፂ ገፃ ዝዞረ ምሕዝነት ምግባራ ድማ ሰራዊት ግብፂ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝነበሮ ሕሉፍ ፅልዋ ዳግም ክጭብጥ ሓጊዝዎ ኣሎ፡፡ ኣብ እዋን ምምሕዳር ፕረዚደንት ኦባማ ብገለ ሰበ ስልጣን ወፃኢ ጉዳያት ኣሜሪካ፤ብኤቫንጄሊካን ቤተ እምነታት ብገለ ሴነተራት ንኤርትራ ፍሉይ ኣቓልቦ ሂቦም ጀሚሮም ምንባሮም ይዝከር፡፡ ንኤርትራ ካብ ኣእትያቶ ዝነበረት ዲፕሎማሲያዊ ደልሃመትን ተነፅሎን ከውፅእ ዝሃቀነ ዘየቛርፅ ለበዋ ከምዝነበረ እውን ይፍለጥ እዩ፡፡ ኣሜሪካ ኣብ ብሄራዊ ፀጥታኣ ኣንፈት ቆላሕታ ካብ እትቕይር ንነዘ እዚ ለበዋ ፍረ ከፍሪ ከምዝጀመረ ከዓ ንርኢ ኣለና፡፡
ንተፍትሽ ዝኣክል፡ ቅድም ክብል ጡረታ ዝወፁ ዲፕሎማሴኛታት ኣሜሪካ፤ መድረኻት ምፍላቕ ዝተፈላላዩ ሓሳባት (think tank forums) መድረኻት ከዳለውን ርእዮቶታት ከሐትሙን ተገይሮም እዮም፡፡ ብኡ ኣቢሎም ድማ ንሴኔት ኣሜሪካን ንዝተፈላለዩ ጉጅለታት ፖሊሲን ማዕዳታት ፓሊሲ ከቕርቡ ፀኒሖም እዮም፡፡ ነባራት ዲፕሎማሰኛታትን ሴኔተራትን ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝፀንሐ ወጥሪ ንክመሓየሽ ፃውኢት ገይሮም፡፡ ሽዑ ንሽዑ ገለ ሰባት ከም ኣማራፂ (ንናይ ጁብቲ) ኣብ ኤርትራ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ኣሜሪካ ክጣየሽ ሓሳብ ኣቕሪቦም፡፡ ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሓዱሽ ምትዕርራይ ርክብ ኢትዮ ኤርትራ ኣመልኪታ ፋቴመህ ሳልህ ከምዙይ ትብል “ላዕሊ ላዕሊኡ እንትርአ ክልቲአን ሃገራት ረብሓ ክልቴኣዊ ርክብ ተረዲአን ዝፈፀመኦ ይመስለካ፤ ኮይኑ ግና እቲ ሓቂ ካልእ እዩ፡፡ ኣብ እቲ ዝርርብ እዘን ክልተ ሃገራት፡ ካልኦት ሃገራት ከምዝነበራ ትርዳእ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ገለ ሰባት፡ ኣሜሪካ ከም መጠን ፈታዊት ኢትዮጵያ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ስምምዕ ዶብ ክተኽብር ከምዘይትፅበያ ይገልፁ፡፡“ ኣሜሪካ፤ ጉባኤ ቤተ እምነታት፤ ሑቡራት ዓረብ ኤምሬትስ፤ ከምኡ እውን ስዑዲ ዓረቢያ ኣብ እቲ ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ እዚ ቐረባ ዝነበረ ልዝብ ዕርቂ ተሳቲፈን እየን፡፡ ከምኡ እውን ኣብ ሎንደን ዝመደብሩ ዘሚድል ኢስት ሞኒተር ዝተብሃለ ጋዜጣ ኣብ ዘውፅኦ ዜናኡ፡ ሕቡራት ዓረብ ኤምሬትስ ምስ ሓይልታት ግብፂ ብምትሕብባር ኣብ ኤርትራ ወትሃደራዊ መዋፈሪ ከምዝመስረተት ሓቢሩ እዩ፡፡ ምስ ምቕያር ፓሊሲ ኣሜሪካ ተኣሳሲሩ፡ ንዘላቒ ረብሓታት ኢትዮጵያ ተፃባኢ ብሄራዊ ረብሓ ዘለወን ከምኒ ግብፂን ሳዑዲ ዓረቢያን ዝኣምሰላ ሃገራትን ባዕላ ኤርትራን ኣብ እቲ ዞባ ኣብ ቐረፃ ኣጀንዳ ልዕልና ረኺበን ኣለዋ፡፡ ምስ ምሕታም ስትራቴጂ ሃገራዊ ፀጥታ ኣሜሪካን (National Security Strategy) ብ2018 (ኣ.ፈ) ምስ ዝወፀ ሓዲሽ ስትራቴጂ ምክልኻል ሃገር (National Defense Strategy) ተተታሒዙ ሓዱሽ ተርእዮ እውን ኣሎ፡፡ ኣሜሪካ ምስ ቻይና (ብውስን ምስ ራሺያ) ዘለዋ ስትራቴጂካዊ ንሕንሕ ንርክባት ኢትዮ ኣሜሪካ ቐንዲ መዐቀኒ ኮይኑ ኣሎ፡፡
ኣሜሪካ ንባዕላ ዝሓዘቶ ልኡኽ ምቕያራ ወሳኒ ምኽንያት ኮይኑ፤ ኣብ እዚ ንሕንሕ ቻይናን ኣሜሪካን ካልኦት ተወሰኽቲ ምኽንያታት ንኢትዮጵያ ኣገዳሲት ተዋሳኢት ይገብርዋ ኣለዉ፡፡ ንልዕሊ ዒስራ ዓመታት፡ ሃገራት ምዕራብ ብሕልፊ ድማ ኣሜሪካ፡ ብመዳይ ኢኮኖሚን ርእዮተ ኣለምን ኣብ ኣፍሪካ እታ ዝዓበየት መሓዛ ቻይና ኢትዮጵያ እያ ክብሉ ይኣምኑ ፀኒሖም፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ብዓይኒ ሰበ ስልጣን ኣሜሪካ፡ ኢትዮጵያ ዋና ድልድልቲ መሓዛ ቻይና ጥራሕ ዘይኮነትስ ቻይና ናብ ኣፍሪካ ብርእዮተ ኣለም ኣብ እትገብሮ ምስፍሕፋሕ ኢትዮጵያ ንቤት ፅሕፈት ሕብረት ኣፍሪካ ሒዛ ከም መመጣጠሪት ተገልግል ከም ዝፀንሐት ይኣምኑ፡፡
ኢህወደግ ከም ውድብ መበቆሉ ምንቅስቃስ ተምሃሮ ኢትዮጵያ እንትኸውን፡ ታሪኻዊ ልኡኹን ርእዮተ ኣለሙን ከዓ ምንጋስ ማሕበረሰባዊ ማዕርነት እዩ፡፡ ኢህወደግ ከም ገዛኢ ውድብ ኣጀንድኡ ናብ ገባርን ድኻን ዘዘንበለ፤ ብሓፂሩ ፀረ-ድኽነት ዝኾነ ውድብ እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ብኣብነታት ሃገራት ኢስያ ዝተበጋገሰ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝብል ርእዮተ ኣለም ሓንጊጡ ዝሰርሕ ውድብ እዩ፡፡
ኢህወደግ ኣንፃር ኣይ ኤም ኤፍ፤ ባንኪ ዓለምን ካልኦት ልዕሊ ዓቐን ፀቕጢ ዝፈጥሩ ኣካላትን ተፈሓፊሑ ኣብ ኢኮኖሚ ናይ ርእሱ ፓሊሲ ዝቐረፀን ንሉኣላዊነት ፓሊሲ ብዕውትነት ዝተኸላኸለን ውድብ እዩ፡፡ ማዕረ ማዕረ እዚ፡ ኢህወደግ ምስ ኣሜሪካን ምስ ካልኦት ሃገራት ምዕራብን ኣብ ሰላም፤ ፀጥታን ከምኒ ለውጢ ኣየር ዝኣምሰሉ ዛዕባታትን ትርጉም ዘለዎ ምትሕግጋዝ ዘረጋገፀ ውድብ እዩ፡፡ እዚ ዝተዓትረ ለውጢ ማለት ድማ ብሓደ ገፅ ናይ ፓሊሲ ሉኣላዊነት፤ ብካልእ ገፅ ድማ ምስ ኩሎም ምዕራባዊ ሃገራትን ቻይናን ፅቡቕ ምሕዝነት ምፍጣሩ ዓወት መንግስቲ ኢህወደግ እዩ፡፡ ምስዚ ኩሉ በዝሒ ደንበታት፡ ፅልዋ ዘሕድረሎም ሸነኻት ርክብ ፈሊዩ ዘቐመጠን ኢትዮጵያ ሓገዝ ኩለን ሃገራት ከይፍለያ ዝገበረን እቲ ብቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ይምራሕ ዝነበረ መሪሕነት ሕወሓት እዩ፡፡ ነዚ ድማ ክምስገን ይግባእ፡፡
እንከይተሓስበ፡ ኢህወዴግ እንካብ ፀረ-ሽበራ ናብ ኵናት ኢኮኖሚ ናይ ዝተገብረ ምቕያር ፖሊሲ ኣሜሪካ ግዳይ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ፡ ቀንዲ ዒላማ ጥቕዓት ኣሜሪካ ክኾን ግድን ዝኸውን እቲ ምንጪ ፖሊሲ ኢህወደግ ዝኾነ ህወሓት እዩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ህወሓት ድማ ንልምዓታዊ መንግስቲን ሉኣላዊ ፖሊሲን ዝጣበቕ ክንፊ ማለት ድማ ነባር መሪሕነት ህወሓት እዩ፡፡
ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ነፍስሄር ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ኮይኑ፡ ኢህወደግ ንምልክታት ዘይተርፍ ምቕያር ፖሊሲ ኣሜሪካ ክእምትን ከለልይን ኣይከኣለን ነይሩ፡፡ ንድሕሪት ን2010 ኣ.ፈ ምልስ እንተይልና፤ ንቻይና ዝምልከት ‘ኤሽያ ፒቮት‘ዝብል ፓሊሲ ኦባማ ኣብ ልዕሊ ቻይና ንዘይተርፍ ለውጢ ፖሊሲ ኣሜሪካ ደጓሕትኡ ኣርእዩ እዩ፡፡ ማዕረ ማዕረ እዚ ድማ፡ ንመሓዙት ቻይና እውን ክልክም ከምዝኽእል ብተዘዋዋሪ መገዲ ኣርእዩ እዩ፡፡ ኣብ ውሽጡ ናብ ዝተፈጥረ ኣናእሽቲ ተኽኒን ቑርቅስን ዘትኮረ ኢህወደግ (ብፍላይ ድማ ሕወሓት) ነዞም ምልክታት ብኣጋ ከለልይን ብውነ ተዛትዩ ክዳሎ ኣይከኣለን፡፡
ብዘይካ እዚ፡ ኣንፃር ኢህወደግ ዝተዳለወ ዘይክበስ ፖሊሲ ምዕራብ ሃገራት ኣብ ምምዕባሉ ካልኦት ምኽንያታት ነይሮም፡፡ ኢትዮጵያ ኣብ ፀጥታ ዋዕላ ሕቡራት መንግስታት ዝነበራ ኣደማምፃ፡ ብፍላይ ድማ ንክርምያ/ዩክሬይን ከምኡ እውን ንሲርያ ብዝምከልት፡ ንሃገራት ምዕራብ ዘሰንበደ እዩ ነይሩ፡፡ ኣብ ክልቲኦም ጊዜያት፡ ኢትዮጵያ ንሩስያ ደጊፋ እያ ቐሪባ፡፡
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስግግር፡ ድሕረ ኢህወደግ ዘሎ ዘበን?
እንካብ ልምዓታዊ መንግስቲ ናብ ሊብራል ኢኮኖሚ?
ሃገራዊ ፖለቲካና ኣብ ስግግር እዩ ዘሎ፡ እኳ ደኣስ ብዙሕ ቀራኖ ዝመልኦ፡፡ ፍኑው ሆሆታዊነት ብዘይከልካሊ እናሰጎመ ይርከብ፡፡ እንካብ እዚ ዝተልዓለ፡ ንዝተፈለየ ሓሳብ እዝኒ ዘይህብ ዘይዲሞክራሲያዊ ሆሆታዊ ተኸታሊ ተፈጢሩ ኣሎ፡፡ ብሓደ ገፅ ፍኑው ሆሆታዊነት ብካልእ ገፅ ድማ ገስጋሳይ ማዕርነታዊ ኢትዮጵያዊነት ፊት ንፊት ገጢሞም ኣብ ግርጭት ይርከቡ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያን ኣብ ወፃኢን ኣብ ጉዳያት ሃገር ዘሎዉ ምልልሳት ብፅልኢትን ፅንፈኝነትን ዝተሸሙ እዮም፡፡ ኣጣዓዒሙ ዝኸይድ ፓለቲካ ኣብ ፅንፍነት ብዘድሃበ ፓለቲካ ጥቕዓት ይፍፀሞ ኣሎ፡፡ እቲ ንሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ፓርላማ ክሃንፅ ዝተልዓለ ምንቅስቓስ ብምኽንያት ምሕያል ናይ ዓብላልነት ኣብዝሓ ሓደጋ ክገጥሞ ይኽእል ምኻኑ ይርአ ኣሎ፡፡ ካብዚ ብዝገፍሐ ድማ፡ ብደረጃ ሃገር ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ኣብ ኩለን ክልላት ይርአ ዘሎ ሆሆታዊነት ናብ ዝተናውሐ ምትፍናን (confrontation) ከምርሕ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ኣብ ሞንጎ ብሄራትን ክልላዊ መንግስታትን ዝህሊ ምትፍናን ንልምዓታዊነት ዓንቂ እዩ፡፡ ንኣፈፃፅማ ልምዓታዊነት ሓሊኹ ንኢትዮጵያ ኣብ መፃወዲያ ቐፃሊ ድኽነትን ከርፋሕፋሕን ከፅንሓ እዩ፡፡
ድሕሪ 1983 ዓ.ም. ኣብ ዘለዉ ዓመታት ኢህወደግ ከም መጣበቒ እንዳዲዕ ሃገር ኮይኑ ኣገልጊሉ እዩ፡፡ ኢህወደግ ካብ ደገ ዝነቕሉ ብርክት ዝበሉ ቕልውላዋት ኣጓኒፎምዎ ይፈልጡ እዮም፡፡ እቲ ድሕሪ 2015 ኣ.ፈ. ዝገጠሞ ተቓውሞን ኣብ ውሽጢ ላዕለዋይ መሪሕነት ዝመፀ ምግምማዕን ግና ንኢህወደግ ኣልሚሱ ንመንግስታዊ ትካላት ብኽፋል ካብ ጥቕሚ ወፃእ ገይርወን እዩ፡፡ እቲ ኣብ ኢህወደግ መፂኡ ዘሎ ለውጢ ንመንቀሊኡ ብርክት ዝበሉ ምኽንያታት ክዝረበሉ ይኽእል እኳ እንተኾነ እንካብ ህዝቢን ዲያስፖራን ዝመፆ ተቓውሞ እቲ ሓደ እዩ፡፡ ዋላ እውን ከምኡ ኮይኑ፡ እቲ ዝዓበየ ምኽንያት ለውጢ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ዘሎ ፀገም እዩ፡፡ እንካብ ኣብ ኢህወደግ ካብ ዘለዉ ሓይልታት እቶም ኣብ ንቕዘት ዝኣተዎ ባእታታት ብፍላይ ንሆሆታዊነት ምርኩስ ገይሮም ምምፅኦም እቲ ሓደ እዩ፡፡ ምስኡ ማዕረ ማዕረ ድሕሪ ሞት ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊ ብምኽንያት ምብስባስ ርእዮተ ኣለም ብዘይካ ኣብ ስልጣን ምፅናሕ ንመሪሕነት ዝጠምር ናይ ሓባር ራእይ ዘይምህላው ካልእ ዓቢይ ምኽንያት እዩ፡፡ ነፍስሄር መለስ ዜናዊ ንኢህወዴግ ከም እንዳዲዕ ከም ሓደ ኣጣቢቑ ዝሓዘ መራሒ ዝነበረ ምዃኑ ድሕሪ ሞቱ ካብ ዝተፈጥረ ሓጓፍ ምርዳእ ተዃኢሉ እዩ፡፡ ንሱ ዋላ እኳ ኣዛዚ ገባቲ እንተነበረ ንሱ ነቲ ውድብ ታዄላ ምንባሩ ርዱእ እዩ፡፡ ታኼላ ስለዝነበረ ድሕሪ ምሟቱ ኣብ ኣብ ውሽጡ ጥራሕ ዘትኮረ (inward looking) መሪሕነት ሕወሓት ስምብራት ኣጋጢሙዎ፡ መሪሕነቱ እውን ተገማሚዑ፡፡ ልዕሊ ኩሉ ግና ኢህወደግ ምሁራዊ ዓቕሙ ተዳኺሙ እዩ፡፡ ብምኽንያት ምድኻም ርእዮተ-ኣለም ኢህወደግን ኣብ ውሽጡ ብዝተፈጥረ ፍሕፍሕን ተወሳኺ ምግምማዕ ስዒቡ ኣብ ኢህወደግ ትካላዊ ምስንጥጣቕ ክመፅእ ግድን ኮይኑ፡፡
ኣብ ኢህወደግ ዝተፈጥረ ስብራት መንቀሊኡ ኪሳራ ርእዮተ ኣለምን ንርእዮተ ኣለማዊ ሓድነት ከምፅእ ዝኽእል መራሒ ዘይምህላውን እዩ፡፡ ብፍላይ ድማ ሓላፍነት ወሲዱ ንሃገራዊ ራእይ ዘወሃህድ መራሒ ምስኣኑ እዩ፡፡ ኣብ ሞንጎ እተን ናይ ግንባር ውድባት ዝፀንሐ ርእዮተ ኣለማዊ ምሕዝነት እተን ኣባላት ብማዕረ መጠን ዋጋ ኣይሃበኦን፡፡ ብሓፂሩ፡ ብሓፂሩ ኢህወደግ ኣብ ውሽጡ ዝተፈጥረ ኣፈላላይ ሓኪሙ ኣብ ምዃድ ዝገጠሞ ሕፅረት ንውድቀቱ ምኽንያት እየ፡፡
ሕወሓት ኣብ ሕድሕድ ኣባል ግንባር ዘሎ ምብስባስ ብትኽክል እንከይተረድአ ዘይግባእ ምስስል ፈጢሩ እዩ፡፡ ሕወሓት ‘በስቢስና ኢና ከምዚ ዓይነት ሽግር ነይሩና’ ብምባል ምስካልኦት ብማዕረ ደረጃ ከምዝሓመቐ ገይሩ ኣቀዳዲሙ ንባዕሉ ስኢሉ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ወፍሪ መፀለምታ ክካየድ መገዲ ፀሪጉ፡፡ ኣብ ውሽጡ ዝነበረ ፍሕፍሕ ንምስዕዓር ክጥቀመሉ ደልዩ ሕወሓት ወፍሪ ነቐፌትኡ ዛይዳ ኣበራቲዑ፡፡ ከምዝፍለጥ ኣብ ሞንጎ ኣባል ውድባት ኢህወደግ ዝፀንሐ መንፈስ ሕውነትን ተመሳሳሊ ባህርይን ኣብ ስልጣን ዝተደረኸ እዩ፡፡ ብተወሳኺ እውን ኣብ ምስላጥ ልምዓት ዝነበሮም ተወፋይነት ካልእ ምኽንያት እዩ፡፡ ብዘይካ እዚ ኣብ ሓደ ግንባር ናይ ምልፋን ዕድሎም ፀቢብ እዩ፡፡ እዚ ይጎድል ስለዘሎ፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ስልጣን ኢህወደግ ኣብ እንሃደመ ዝኸይድ ሑፃ ዝተሰረተ ይመስል፡፡
እቲ እናደፍአ ዝመፀ ኣብ ሞንጎ ሓያላት መንግስታት ዘሎ ጂኦ ፓለቲካዊ ንሕንሕ፡ ኣሜሪካ ገይራቶ ዘላ ምቕያር ፓሊሲ ከምኡ እውን እናተሓተ ዝኸደ ደገፍ ምዕራባዊ ሃገራትን ነቲ ኣብ ኢህወደግ ዘሎ ውሽጣዊ ኣፈላላይ እናሳለጦ ከይዱ እዩ፡፡ ብኽፋል በዚ ምኽንያት ኢህወደግ ተዳኺሙ ይርከብ፡፡ እዚ ድማ ከምኒ ግብፅ፤ ኤርትራ፤ ዞባ ገልፍ ዝኣምሰላ ኢትዮጵያ ደኺማ ክርእያ ዝደልያ ኩለን ኣብ ልዕሊ ጉዳያት ኢትዮጵያ ፅልዋ ክህልወን ገይሩ እዩ፡፡
ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ለውጢ ብኣውርኡ ዝብገስ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ካብ ዘሎ ድኽመት፤ ዘይትሃድነ ንቕዘት፤ ናይ ስልጣን ፍሕፍሕን እንካብ ንሃገር ዝኸውን ሓበራዊ ራእይ ምስኣንን እዩ፡፡ ብተወሳኺ ኢህወደግ ምቅይያራት ኣሰላልፋ ሓይልታት ዓለም ኣብ ግምት ኣይኣተወን ፀኒሑ፡ እዙይ እውን ናይ ባዕሉ ፅዕንቶ ሒዙ መፂኡ እዩ ምባል ይከኣል፡፡ ብሓፂሩ፡ ኣብ ጉዳያት ኢትዮጵያ ኣትኪሎም ዝሰርሑ ተፃባእቲ ሓይልታት ዝፍፅምዎ ውዲትን ንሕንሕ ሓያላት ሃገራትን ኣብ ምምፃእ እቲ ለውጢ ወሳኒ እጃም ነይርዎም እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን፤ እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ንኢህወደግ ስለዘልመሶ እቲ ኣብ ውሽጡ ዝፀንሐ ጥርናፈን ንነዊሕ ጊዘ ሒዝዎ ዝፀንሐ ምውህሃድን ኣስኢንዎ እዩ፡፡ ከምዝፍለጥ በቲ ብኢህወደግ ይምራሕ ዘሎ ስርዓት ፌድራላዊ ሕገ-መንግስቲ፡ ኢትዮጵያዊነት ሓዱሽ ትርጉም ተዋሂብዎ ነይሩ እዩ፡ ንሱ ድማ ኢትዮጵያዊነት ማለት ማዕርነት፤ ሓዋስነትን በዝሓ ባህልን እዩ፡፡ እዚ ትርጓመ ኣብ ሕዚ ዘለናዮ እዋን ኣብ ትሕቲ መጥቓዕቲ ወዲቑ ኣሎ፡፡ በቲ ኣረጊት ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ስነ ሓሳብ እውን ይትካእ ኣሎ፡፡ እቲ ፌድራል መንግስቲን ሓደ ሓደ ክልላዊ መንግስታትን እቶም ኣብ ሕገ-መንግስቲ ዝተቐርፁ ንኩሉ ዝሓቁፍ ኢትዮጵያዊ መንነትን ካልኦት ገስገስቲ ክብርታትን ምስጓም ገዲፎምዎ ኣለዉ፡፡ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ እውን እንተኾነ ዓለቕለቕ ዝበለ ሆሆታዊነት ንቲ ናይ ውድብ መትከል ናብ ዓብላልነት ኣብዝሓ ይቕይሮ ኣሎ፡፡ እቲ ኣንፃር ዓብላልነት ኣብዝሓ ዝተቓለሰን ሕገ-መንግስቲ ዘፅሓፈን ኢህወደግ ባዕሉ ናብ ዓብላልነት ኣብዝሓ የዘንብል ብምህላዉ ምኽንያት ንኩሉ ዘቀዳዱ ህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ተፃብኦ ገጢምዎ ኣሎ፡፡ ነቲ ሕዚ ኣብ ተግባር ዘሎ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ብዕሊ ክስዕር እስካዕ ዝደለየ ድማ፡ እዚ ሓዱሽ ዝንባለ ዓብላልነት ኣብዝሓ እስካብ ህዝባዊ ሪፈረንደም ክኸይድ ከምዝኽእል ዝግመት እዩ፡፡ ከምዝፍለጥ ሪፈረንድም ቀንዲ መሳርሒ ዓብላልነት ኣብዝሓ ስለዝኾነ በቲ ሕዚ ዘሎ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ ተቐባልነት ዘይብሉ እዩ፡፡
ዝተቐዳደወ ዲሞክራሲ ሕምብርቲ ፌድራላዊ ሕገ-መንግስቲ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ኣርሓ ምሁር ዲሞክራሲ ዝኾነ ሊዥፋት ኣርንድ ንህገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ እንትገልፆ እዞም ዝስዕቡ መግለፅታት ኣለልዩ ኣሎ፡፡ 1) ዓቢይ ልፍንታዊ መንግስቲ ፈጢርካ ኣብ ትሕቲ ፅላል እዚ ልፍንቲ ነቲ ስልጣን ፈፃሚት ምክፍፋል 2) ናፅነት ጉጅለታትን ዘይሰዓዓር ዓቕሚ ምድማፅን (mutual veto power) ዘለዎም ጉጅለታትን ኣብ ምክፍፋል ስልጣን ተመጣጣንነት (proportionality) ዝሓዙ ምዃኖምን እዩ፡፡
ሕገ-መንግስቲ ፌድራላዊት ኢትዮጵያ ንመንግስታት ክልል ድምፂ ብድምፂ ናይ ምስዓር ስልጣን ይህቦም እዩ፡፡ ብጭቡጥ እንትትቕመጥ ድማ፡ ንሕድ ሕድ ብሄር/ብሄረሰብ ከባቢያዊ ዓርሰ-ምሕደራ፤ ክልላዊ መንግስቲ ናይ ምምስራት መሰል፤ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ገለ ቅድመ ኩነታት ምስ ዝማላእ ሙሉእ ንሙሉእ ናፃ ዝኾነ ሃገር እስካዕ ምምስራት ዘፍቅድ መስርሕ ይኽተል እዩ፡፡ እዚ ካብ ምንታይ ዝተበገሰ እዩ እንተይልና ብኣውርኡ ካብ መትከል ቅድድው ዲሞክራሲ እዩ፡፡ በዚ መትከል መሰረት ዲሞክራሲ ዝቕረፅ ንኩሉ ድልየታት ኣብ ግምት ኣእትዩን ኣብዝሓ ዘለዎ ብሄር ወይ ድማ ህዝቢ ክዕብልለሉ ዝኽእል መገዲ ብዝዓፁ እዩ፡፡
ብኣንፃሩ፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ከም መትከል ዝኣምን ስልጣን ኣብ ኣብዝሓ ህዝቢ ኣብ ምቑላል እዩ፡፡ ፒተር ኤመርሰን ዝተብሃለ ፀሓፊ ‘እንካብ ግዝኣት ኣብዝሓ ናብ ሓዋሲ ፖለቲካ’ ኣብ ዝብል መፅሓፉ ዘፅቐጠሉ ጉዳይ እንተሎ ዝስዕብ እዩ፡ “ከምዘይምዕዳል ኮይኑ፤ እቲ ዝኸፍአ ዓይነት ዲሞክራሲ ብበዝሒ እንርእዮ ዲሞክራሲ እዩ፡ ንሱ ድማ ኣብ ብልጫ ድምፂ ኣብዝሓ ዝተመስረተ ኣገዛዝኣ ኣብዝሓ እዮ፡፡ ኣብ እዚ ክፅቕጠሉ ዝግባእ እዚኦም ክልተ ባህርያት፡ መብዛሕትኡ ጊዜ እንተወሓደ ንምክፍፋልን ፅልኢትን በሪ ዝኸፍቱ ምዃኖም እዮ፤ ዋላ ዓመፅን ኵናትን እንተዘየስዓቡ“፡፡ ብካልእ ኣባህላ ፍፅማዊ ልዕልነት ኣብዝሓ ኣብ ምቅድዳው ንዝምስረት ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ብተፃባእነት ጠጠው ዝበለ እዩ፡፡ እዚ ዓብላልነት ንኢህወደግ ከፍርሶ እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ገስጋስነትን ሓቓፊ መላእ-ኢትዮጵያዊነት ንዝተመስረተ ሚዛን እውን ከፍርሶ እዩ፡፡
ኣብ ገለ ክልላት ናይ ሆሆታዊነት ደፊኡ ምምፃእ እንኮላይ ነቲ ክልላዊ መንግስታት እዩ ዝቆፃፀሮ ዘሎ፡፡ እዚ ኣባህላ ብፍላይ ድማ ንኣምሓራን ኦሮሚያን ብውስን ድማ ንገለ ከባቢታት ክልላዊ መንግስቲ ደቡብ፤ ትግራይ፤ ሶማሊያን ኣፋርን ዝምልከት እዩ፡፡ ኣብ እዘን ከባቢታት ዘሎዉ ፖለቲካዊ ሓይልታት ብተሓለቕቲ ዲያስፖራ እናተሓገዙ ዕሙት ሆሆታዊነት፡ ኣብ ፅልኢትን ቅረታን ዝምስረት ፖለቲካ የጎሳጉሱ ፀኒሖም እዮም፡፡ ብምዃኑ ጉልባቡ ‘ዶባዊ ይግብኣኒ’ ዝገበረ ግርጭት ተፈጢሩ እዩ (ኦሮምያን ሶማሊያን ከም ኣብነት)፡፡ ከምኡ እውን ኣብ ሞንጎ ክልላዊ መንግስቲን (ሶማልያ) ፌድራላዊ መንግስቲን ግርጭት ነይሩ እዩ፡፡ እዞም ናይ ግርጭት ዝንባለታት እንተድኣ ብእዋኑ ዘይተኣዲቦም ካብ እዚ ገፊሑ ኣብ ክልላት ትግራይን ኣምሓራን እውን ብተመሳሳሊ ንሕቶ ይግባኣኒ ውስን ዶባታት መሰረት ገይሩ ኵናት ክውላዕ ይኽእል እዩ፡፡ ካብ እዚ ዝገደደ ድማ ኣብ ሞንጎ ፌድራላዊ መንግስቲን ክልል ትግራይን ከምኡ ግርጭት ከልዕል ዝኽእል ኩነታት ኣሎ፡፡
ኣብ ስራሕ ዘሎ ሕገ-መንግስቲ፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ቑፅሮም ብዘይንዓቁ ተወለድቲ ተነፂጉ ኣሎ፡፡ ኣብ ኦሮምያ እንተወሲድና ድማ፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ዝግለፀሎም ኣናቅፅ ሕገ-መንግስቲ ክህልዉ ምእንታን ገለ ተወለድቲ እቲ ክልል ክመሓይሹ ክሓቱ ይኽእሉ እዮም፡፡ ኣብ ካልኦት ክልላዊ መንግስታት፡ ብፍላይ ኣብ ዓፋር፤ ትግራይ፤ ሶማልያ፤ ጋምቤላ ነቲ ሕገ-መንግስቲ ዘሎ ደገፍ ሕዚ ውን ጥንኩር እዩ፡፡ ኣብ እዞም ክልላዊ መንግስታት ዘሎዉ መሪሕ ፓርቲታት፡ ንሶም ድማ ውድብ ዲሞክራሲያዊ ምንቅስቓስ ኣምሓራ (ኣምሓራ)፤ዲሞክራሲያዊ ውድብ ህዝቢ ኦሮሞ (ኦሮምያ)፤ ዲሞክራሲያዊ ውድብ ምንቕስቓስ ብሄር፤ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ደቡብ (ኣብ ክልል ደቡብ) ዝተረረ ንሕንሕ ክገጥሞም እዩ፡፡ ምናልባሽ እውን እዞም ተነሓናሕቲ ዝሐሸ ህዝባዊ ተቐባልነት ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም፡፡ ከም ዝፍለጥ ትግራይን ተጋሩን ነቲ ሕዚ ዘሎ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ብዕቱብ ይድግፍዎ እዮም፡፡ ብተነፃፃሪ እቲ ኣብ ትግራይ ዘሎ መሪሕ ፓርቲ (ሕወሓት) ህዝባዊ ቕቡልነት ዝረኸበ እዩ፡፡ ዋላ እውን ኮይኑ፡ ኣብ እቲ ክልል ዘተሓሳስብ ጉድለት ዲሞክራሲ ይርኣይ እዩ፡፡ ብተወሳኺ እቲ ክልል ከምዝግብኦ ዘይለምዐን ምስ ካልኦት ክልላት እንትነፃፀር ኣብ ድሑር ባይታ ልምዓት ከምዘሎን ድማ ሓቂ እዩ፡፡ ብመንፅሩ፡ ሕዚ እውን ኣብ ትግራይ፡ ሓይልታት ፖለቲካ ትግራይ ንህወሓት ክነሓንሑ እንተኾይኖም ጌና ሰፊሕ ደገፍ ህዝቢ ከዋህልሉ ግድን ይኾኖም፡፡
ኣብ ዝሓለፉ ሰላሳ ዓመታት፤ ምርግጋዕ ትግራይ ሰለስተ ዓንድታት ነይሮምዎ፡፡ እዚኦም እውን 1) እቲ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወደግ 2) ሓይሊ ፀጥታ ወይድማ እንትዝርዘር ሓይሊ ምክልኻል ሃገር፡ ፓሊስ ክልልን ፌድራልን ከምኡ እውን ብሄራዊ ደሕንነትን 3) ብተኸታታሊ ዘይተቖራረፀ ሓባራዊ ስነ-ኣእመሮ ታሪኽን ባህልን እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን፡ ኢትዮጵያ ኣብ ዘበነ ድሕረ-ኢህወደግ ትርከብ ትመስል፡ ኮይኑ ግና ነዚ ዝፀንሐ ትካላዊ መስርሕ ፓለቲካ ዝትክእ ካልእ መስርሕ የለን ዘሎ፡፡ ብመንፅር እዚ፡ እቲ ሓይሊ ፀጥታ ማለት ድማ ብሄራዊ ድሕንነትን ሰራዊት ምክልኻል ሃገርን ዝኾነ ስጉምቲ ኣብ ምውሳድ ዝስከፉ ኮይኖም ይርኣዩ፡፡ ኣብ እቲ ውሽጢ ገዛኢ ፓርቲ ዘሎ ምግምማዕ እውን ብፍሉይ ንኦኦም ብኣሉታ ፀልዩ ናብ ምብትታን ከመርሖም ከምዝኽእል ይግመት እዩ፡፡
ከምኡ ኮይኑ፡ ኣብ ቐረባ እዋናት ይርኣዩ ዘለዉ ቅልውላዋት እቲ በመገዲ ኢህወደግ ኣብ ልምዓት ኢኮኖሚን ምርግጋዕን ንዝተርኣየ ለውጢ ክኽውልዎ ኣይግባእን፡፡ እቲ ልምዓት ዘይማትእ ሓቂ ስለዝኾነ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን እቲ ናብ ድኻ ዘቕንዐ ናይ ኢህወደግ ፖሊሲ ምዕባለ ኢኮኖሚ ክቕፅል ኢልካ ክትተኣማመነሉ ኣይትኽእልን፡፡ ነዚ ምኽንያታቱ ድማ ኣብ ውሽጢ ኢህወደግ ዘሎ ምግምማዕን ንልምዓታዊ መንግስቲ መሰረት ዝኾነ ዓብላላይ ስልጣን (monopoloy of power) ዘይምህላዉን እዮም፡፡ ብዘይካ ዓብላላይ ሓይሊን ንሃፍቲ ሃገር ከከፋፍል ዝኽእል ዝተረጋግዐ መስርሕን፡ ኣፈፃፅማ እቲ ኢኮኖሚ ዝሐሸ እንተተባሂሉ ዞጋግ እንተገደደ ድማ ኣብ ደውታ ዝርከብ እዩ ክኸውን፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን፡ ኢትዮጵያ ንምዕባለ ኣመልኪቱ ኣብ ዓለም ሒዛቶ ዝነበረት ዝና ኣሕሊፋ እናሃበት እያ፡፡ ኣብ ለውጢ ኢኮኖሚ፡ ኣብ ሽፋን ዜናታትን ሓፈሻዊ ዝንተዋን ክትግለፀሉ ዝነበረት ኣዎንታዊነት ርዋንዳ ብዝኣምሰላ ሃገራት ተመንጢላ እያ፡፡ እቲ ኢትዮጵያ ኣብ እቲ ዞባ ካብ ዲፕሎማሲያዊ ብቕዓታ ዝነቅል ጎብለል ተራኣን ዓብላሊ ዝንተዋን ስኢናቶ እያ፡፡ ኤርትራ እንካብ ንፁልነትን ካይላነትን ወፂኣ ኣላ፡፡ ግብፅን ሃገራት ገልፍን ድማ ንቐርኒ ኣፍሪካ ኣብ ዓንኬል ፅልውአን ከእትወኦ ኪኢለን ኣለዋ፡፡ ኣብዚ ፃዕረን ይገጥመን ዝነበረ እቲ ናይ መወዳእታ ዕንቅፋት ኣወጊደንኦ ይርከባ፡፡ ንሩባ ናይልን ግድብ ሕዳሰን ኣመልኪቱ፡ እቲ ሃገርና ኣብ እቲ ዞባ ይኹን ኣብ ዓለም ሒዛቶ ዝነበረት ብራኸ ሞራልን ሕጊን ስኢናቶ ኣላ፡፡ ዩጋንዳ፤ ደቡብ ሱዳን፤ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎን ብሩንዲን ንድሕሪት ኣንሻሕቲተን ነቲ ሓፈሻዊ መቓን ስምምዕ ናይል (CFA) ክፍርማ ከምዝኽእላ ይግመት እዩ፡፡ ኣብዚ ዝሓለፉ ሒደት ዓመታት ኢትዮጵያ ኣብ ዲሞክራሲን ሰላማዊ ጉርብትናን እትነጥፍ ሃገር ከምዝኾነት ዝና ዘርጊሓ ነይራ እያ፡፡ ብኽፋል ድማ ብጎንፂ ብሄራትን ዓመፅን እናተፈለጠት ክትኸይድ ምዃና ድማ እኹል ምልክታት ኣለዉ፡፡ እታ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ ግንባር ክትሓስቦ ዘይትኽእል ዓወት ዓቲራ ዝነበረት ሃገር፡ ውሕሉል መሪሕነት እንተዘይረኺባ ኣብ ልዝባት ተፋሰስ ሩባ ናይል ዓቲራቶ ዝፀንሐት ልዕልናን ብራኸ ሞራልን ንሓንሳእን ንሓዋሩን ክትስእኖ እያ፡፡
ትግራይ ኣብ እዋን ስግግርን ካብ ባድመ ኢህወደግን ንነዘው እንካብ ካልኦት ክልላት ብዝተፈልየ ምኽንያት፡ ትግራይ ኣብ ኩነታት ቐራን ስግግር እያ እትርከብ፡፡ ቑጣዐን ድንግርግርን ሓዱሽ ተርእዮ ተጋሩ ኮይኑ ኣሎ፡፡ እዚ ቑጥዐ ኣንፃር ንተጋሩን ትግራይን የጥቅዑ ዘለዉ ሓይልታትን ኣንፃር መሪሕነት ሕወሓትን ኢህወደግን እዩ፡፡ ብሓፂሩ እቲ ቑጥዐ ኣንፃር ክልተ ባእታታት ዘቕንዐ እዩ፡ ቐዳማይ ኣንፃር መሪሕነት ህወሓትን እንትኾን ካልኣይ ድማ ኣንፃር ሓይልታት ፍፁማዊ ሓድነትን ዓብላልነት ኣብዝሓን ምስ መራሕቶም እዩ፡፡
ህወሓት ኣብ ምድምሳስ ደርጊ ገዚፍ ስርሒት ኣሰላሲሉ እዩ፡፡ ነቲ ነባር ጨፍላቓይ (assimilationist) ስርዓት እውን ኣፍሪሱ እዩ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ እውን ክትኣምኖ ዘፀግም ምዕባለ ኢኮኖሚ ኣረጋጊፁ እዩ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ብምኽንያት ኣብ ውሽጡ ዝነበሮ ኣናእሽቲ ምትኹታኻትን ዘይመትከላዊ ጎንፅታትን ህወሓት ስትራቴጂካዊን ዓበይትን ጌጋታት ፈፂሙ እዩ፡፡ እዚ ድማ ብፍላይ ስትራቴጂካዊ መሓዙት ትግራይ ኣብ ምልላይን ምእላይን ብዘሎ ድኽመት ዝግለፅ እዩ፡፡ ኣብ ትሕቲ መሪሕነት ህወሓት፤ ትግራይ እንኮላይ ናይ ማዕርነት ገስገስቲ ስትራቴጂካዊ መሓዙት ስኢና እያ፡፡ በዚ ዝተልዓለ ትግራይ ዘቃፀለቶ ሕሉፍ ዕድል ምሕዝነት ኣሎ፡፡ ምስ ገስገስቲ ሓይልታት ክልላትን ከባቢታትን ክህሊ ዝነበሮ ሓድነት እውን ከምኡ ኣባኺናቶ እያ፡፡ እዚ ንብዙሓት ወገናት ሕርቃን ፈጢርሎም ኣሎ፡፡ ገለ ወገናት እውን ከምኡ መስዋእቲ ተጋሩን ኣወንታዊ ፀጋታቱን በካልኦት ኢትዮጵያውያን ከም ኣሉታ እናተርኣየ ስለዝኸደ ከንቱ ተሪፉ እዩ ዝብል ጣዕሳ ኣለዎም፡፡ እዚ ዓቢይ ጌጋ መሪሕነት ህወሓት ንትግራይ ኣብ ሓደጋ ዘእተወ ካብ ምዃኑ ንላዕሊ እቲ ትግራይ ብዘላቒ ንኢትዮጵያ ናብ ዘበናት ክተማሓላልፎ ዝነበረት ሓድጊ ሓንሽሺዎ እዩ።
በዚኦም ምኽንያታት፡ ትግራይን ተጋሩን እቲ ንነዊሕ ዓመታት ዝተቓለስሉ ሰላም ተኸሊኦምዎ ይርከቡ፡፡ ሕርቃን ተጋሩ ማዕርነት ኩሎም ህዝብታት ኣብ ምሕላው ኢህወደግ ምድካሙ ዘበገሶ ጥራሕ ድማ ኣይኮነን፡፡ ተጋሩ እንትበሳበሱ እቲ ውደብ ዘርእዮ ዘሎ ስቕታ እውን እምበር፡፡ ህወሓት ንኢህወደግ ጠንጢኑ ገዲፉ ወፂኡ ምስ ካልኦት ሓይልታት ማዕርነት ግንባር ክፈጥር ይግበር ዘሎ ፀቕጢ ግብረ መልሲ ጥራሕ ዘይኮነስ እንኮላይ ስትራቴጂካዊ እዩ፡፡ ዋላ ብቑፅሩ ይውሓድ እውን፡ ገለ ክፋል ምሁር ትግራዋይ፡ ትግራይ ክትንፀል ወይድማ ምስ ኢትዮጵያን ኤርትራን ብኮንፌድራላዊ መስርሕ ክትራኸብ ዓው ኢሉ ይፅውዕ ኣሎ፡፡
ኣብ ውሽጢ ትግራይ፡ ህወሓት ዝደልደለ ዝነጠፈ ዲሞክራሲያዊን ዝማዕበለን ክልላዊ መንግስቲ ክፈጥር ኣይከኣለን ተባሂሉ ክኽሰስ ይስማዕ፡፡ ካልኦት ውድባት ኢህወደግ ነንርእሶም አናተሓጋገዙ ኣብ ሃገራዊን ዓለም ለኻዊን መድረኻት እናዓንተሩ እንትኸዱ ኣባላት መሪሕነት ህወሓት ነስሳቶም ጉሮሮ ንጉሮሮ እናተሓናነቑ እዮም ፀኒሖም፡፡ እቲ ብስፋሕት ብህዝቢ ፃውዒት ይግበረሉ ዝነበረ፡ እንካብ ብቲፎዞ ዝሰርሕ ስርዓት ናብ ክእለትን ዓቕምን ዝኣመነ ስርዓት (meritocracy) ዝግበር ስግግር ሕዚ እውን ኣይተኸደሉን፡፡ ህወሓት ብሽም ትግራይን ተጋሩን ንንቕዘት ከጥፍእ ብተደጋጋሚ እንተመሓለ እንተጥሓለ እውን: ኣብ ትግራይ ተግባራት ንቕዘት ሰፊሕ እዩ፡፡ በሃገር ደረጃ: ተጋሩ ከም ብዝያዳ ዝነቐዙ ዜጋታት ገይሩ እቲ ህወሓት ኣባል ዝኾኖ ውድብ ኢህወደግ ይገልፆ ኣሎ፡፡ መንእሰይ ትግራይ እቲ ንተጋሩ ኣተኣሳሲርዎም ዝፀንሑ ክብርታት ገዲፉ ስለዘሎ ትግራይ ብባህሊ ደረጃ ናብ ምብስባስ ኣትያ ኣላ፡፡ እቲ ስድራን ማሕበረሰብን ማእከል ይገብር ዝፀንሐ ክብሪ ቀዳሞት ወለዲ እናተገደፈ ውልቀ-ረብሓን ኣፍቅሮተ-ነዋይን ይትክእዎ ኣለዉ፡፡ እቲ ንሸፈጥን ስርቂን ይግዝት ዝነበረ ባህሊ ኣብ ቦትኡ የለን፡፡ ንርእስኻ ዘዕንዉ ተግባራት ሴስን ስዃርን ልሙዳት ኮይኖም ኣለዉ፡፡ ኣብ ትግራይ ከምኡ እውን ኣብ ኢትዮጵያ ሕዳሰ ባህሊ ግድን ክመፅእ ኣለዎ፡፡ ሓቃውነት፤ ኣብ ብቅዓት ዝኣምን መስርሕን ፅርየት ትምህርቲን ከም ዋና ሕጊ እንዳ እባ ክተሓዙ ኣለዎም፡፡
በቲ ልዕል ኢልና ዝበልናዮ ምኽንያት፡ ኣብ ትግራይ ዘሎ ዘየድሊ ኣፈላላይ ይቕፅል ኣሎ፡፡ ደንገርገርን ሕርቃንን ነቲ ፓለቲካዊ ሃዋህው መግለፂኡ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ብፍላይ ግን፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ገዛኢ ውድብ ህወሓት ዘሎ ኣፈላላይ ገፊሕ እዩ፡፡ እስካብ ቐረባ ኣዋርሕ እቲ ክህሊ ዝግብኦ ውሽጣዊ ዋዒ ፖለቲካ ድኹም እዩ፡፡ ኣብ ክልላዊ መንግስትን ኣብ እቲ ውድብን ዘሎ ናይ ዓባልልነት መንፈስ ንዘተ ዲሞክራሲ እናበድሆ እዩ ዝርከብ፡፡ ብደረጃ ክልል ንኩሉ ዘወሃህድ ሓደ ኣጠቓላሊ ኣተሓሳስባ ክፍጠር ክኽእል ኣለዎ፡፡ እቲ ትግራይ ኣብ ሃገራዊ ህይወትን ኣብ ፖለቲካ ፌድራል መንግስቲን ክህልዋ ዝግባእ ግደ ከም ብሓዱሽ ክመሃዝ ይግባእ፡፡ እዚ ኢልና፡ መንግስቲ እቲ ክልል ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓዱሽ ህዝባዊ ደገፍ ረኺቡ ኣሎ፡፡ ነዚ መንቀሊ ድማ፡ ንቕሃተ-ህሊና መንእሰይ እቲ ክልል ምዕባዩን፡ በዓቢዩ ድማ ህዝቢ እቲ ክልል ብመሰረታዊ መትከላት ኣቢሉ ዝተወሃሃደ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ክህልዎ ምድላዩ እዩ፡፡ በውስን መልክዑ ድማ፡ እቲ ሓዱሽ መሪሕነት ዘርኣዩ ግልፅነት ከም ምኽንያት እዚ ሓዲሽ ህዝባዊ ደገፍ ክውሰድ ይኽእል እዩ፡፡
ብተወሳኺ ህወሓት ናይ ምዕራብ መሓዙቱ ስኢንዎም እዩ፡፡ ኣብ ውሽጢ ንዘሎ ባህጊ እንተርኢና፤ ተጋሩ (እንኮላይ ኢትዮጵያውያን) ክሃንፅዎ ዝደልይዎ ስርዓት እንካብ ትካላት ዲሞክራሲ ምዕራብ ትምህርቲ ዝወስድን ንመነባብሮ ምዕራባውያን ዝዳርግን እዩ፡፡ ብሓፈሻ ድማ ተጋሩ ንክብርታት ምዕራብውያን ኣኽብሮት ኣለዎም፡፡ ምስኡ ማዕረ ማዕረ፡ እንካብ ቻይናን ካልኦት ልምዓታውያን ሃገራትን እውን ከመይ ድኽነት ክትንኪ ከምትኽእል ክመሃሩ ይደልዩ እዮም፡፡ እዚ ከምኡ ኮይኑ፡ ኢህወደግ ከም ደጋፊ ቻይናን ፀረ ክብርታት ምዕራባውያንን ይርአ ዘሎ ብምኽንያት ድኽመት ህወሓት እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡
ልምዓታዊ መንግስቲ ዝብል ኣስተምህሮ ብደረጃ ሃገር ጠቕሊሉ ክግደፍ ከምዝኽእል ኣፋፍኖታት እውን ኣለዉ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ሕገ-መንግስታዊ መሰሉ ስለዘፍቅደሉ፡ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ናይ ርእሱን ንርእሱ ዝምጥኖን ፓሊሲ ልምዓታዊ መንግስቲ ክሕንፅፅ ይኽእል እዩ፡፡ ነዚ ንምግባር ድማ ትግራይ ከም ቻይና ኮርያ ሲንጋፖር ካብ ዝኣምሰላ ልምዓታዊ መንግስታት ሓገዝ ክተናዲ ኣለዋ፡፡ ትግራይ ከም ክልል ንልኡላዊነታ መሰረት ገይራ ንህዝባ ዘርብሕ ትርጉም ዘለዎ ፓሊሲ እንተድኣ ትኽተል ኮይና ተሞክሮ ቻይናን መሰል ሃገራትን ኣዐርዩ ዝጠቕማ እዩ።
ድሕሪ 1978 ኣፈ፡ ኣብ ውሽጢ 40 ዓመታት፡ ቻይና ን800 ሚልዮን ህዝቢ እንካብ ድኽነት ዘውፅአት እንካብ እቲ ልሙድ መገዲ ልምዓት ውፅእ ዝበለ መገዲ ስለዝተኸተለት እዩ፡፡ ቻይና ንኩሎም ሸቶታት ልምዓት ሚልንየም (2015) በፂሓትሎም እያ፡፡ ንደቂ ሰባት እንካብ እዚ ዝዓቢ ፍፃመ እንታይ ኣሎ? ንኢትዮጵያን ትግራይን ካብ እዚ ንላዕሊ ዘነቓቕሕ ዜና ፍፃመ ኸ እንታይ ክህሊ ይኽእል? ንሉኣላዊነት ካብ እዚ ንላዕሊ ዝገልፆ ኸ ካበይ ክርከብ? ብተወሳኺ ድማ ቻይናዊ ባህርይ ዘለዎ ሶሻሊዝም ዝበሃል ንዕዳጋ ዘሳልጥ ናይ ኢኮኖሚ ፖሊሲ ትኽተል እዩ፡፡ ኣብ እዚ እቲ ቀንዲ ዕላማ ብካፒታሊዝም ኣቢልካ ሃፍቲ ምፍጣር እዩ፡፡ እቲ ሃፍታም እውን ቻይናዊ ሃፍታም ክኾን እዩ እቲ ድልየት፡፡ ካብ እዚ ትግራይ ብሰፊሑ ክትምሃር ትኽእል እያ፡፡ እንካብ እዚ ዝበለፀ ሉኣላዊ ፖሊሲ ኸ እንካበይ ክርከብ ይከኣል?
ሰንፈላላት ትግራይ (Dilemmas)
ሕንቅሕንቅሊተያት ኢለ ንኩነታት ትግራይ ዝገለፅክዎ መገዲ ናይ ርእሱ ሰለስተ ሰንፈላላት (Dilemma) ኣለውዎ፡፡ እዞም ሰንፈላላት ብፍላይ ንትግራይ ይምልከቱ እዮም ክንብል እንተዘይኮይኑ ንኩሉ ማሕበረሰባት ክገልፅዎ ዝኽእሉ እዮም ክበሃል ይከኣል፡፡
ኣብ ምህናፅ ቕሱን ማሕበረሰብ ኢትዮጵያ ትግራይ እጃማ ክተወፊ እንተኾይና፡ እዞም ሰለስተ ሰንፈላላት ፍታሕ ክግበሮሎም ግድን እዩ፡፡ ንሶም ድማ፡
• ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት (Absolutist Ethiopiawinet Dilemma)
• ቑፅሪ ህዝቢ (Number Dilemmas)
• ደሕንነት እዮም (Security Dilemma)
ሰንፈላል ቑፅሪ ሓደ፡ ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት
ትግራይ ካብ ብጥንቱ ድልድልቲ መበቆል (seadbed) ኢትዮጵያዊነት ኮይና እያ ፀኒሓ፡፡ ከምኡ ኮይኑ እንሃለወ: ብዘይተፍለጠ ምኽንያት ድማ ግዳይ ጨፍላቓይን ፍፁማዊ ባህሊን ገዛእቲ ልሂቃን ኢትዮጵያ እውን እያ፡፡
ከምዝፍለጥ ታሪኽ ኣክሱማዊ ስልጣነ፤ሃይማኖታት ኣብርሃም (ክርስትናን እስላምናን)፤ ባህሊን ቋንቋን፤ ኵናት ዓድዋ ኣብ ስነ ኣእምሮ ሃገራውነትን ኣብ ስእሊ ኢትዮጵያውነትን ተኸታታልነት ዝፈጠሩ እዮም፡፡ ከም ፈትሊ መተኣሳሰሪ ኢትዮጵያዊነት ኮይኖም ድማ የገልገሉ እዮም፡፡ እዚ ታሪኽ እዚ፡ ቐፂሉ እውን መሰረት ሓዳሽ ኢትዮጵያ እዩ፡፡ ናይ ሸሞንተ ክፍለ ዘበናት ታሪኽ ኣኽሱም፡ ኦርቶዶክስ፡ እቲ ናብ ኢትዮጵያ ዝመፀ ሂጃራ (ነጋሺ) ሎም እውን ከምቀደም ኸሉዓት ታሪኽ ሃገር እንትኾኑ፡ ብዘይካ ታሪኽ ትግራይ ታሪኽ ኢትዮጵያ ጎደሎ ጥራሕ ዘይኮነስ ሰረት እውን ኣይህልዮን፡፡ ትግራይ ማእከል ነባርን ሓዱሽን ታሪኽ ኢትዮጵያ ምዃና ኣሉ ዘይብሃል ሓቂ ኮይኑ እንሃለወ፡ ብምኽንያት ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ንነዊሕ ጊዘ ናፅነት ዓርሰ ምሕደራኣ፡ ሓድነታን ባህላዊ መንነታን ተሓዲጋ ናብ ወሰን ሃገርነት ተደፊኣ ፀኒሓ እያ፡፡ ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ገለ ኩርንዓት፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ ኢትዮጵያን ኢትዮጵያውነትን ጌርካ ናይ ምስኣል ኩነታት ይርኣይ እዩ፡፡ ኣብ እዚ፡ ከመይ ገይሩ እቲ መበቆል ኢትዮጵያዊነት ዝኾነ ህዝቢ ፀላኢ ኢትዮጵያ ክኸውን ይኽእል? ነዚ ሕቶ እዚ መልሲ ኣብ ምንታይ ንረኽቦ እንተይልና እቶም እንካብ ናይ ኣብዝሓ ልሂቃን (elites from majority culture) ንብዝሃነት ከመሓድሩ ዘይምኽኣሎም እዩ፡፡ ብካልእ ኣባህላ፡ እቲ ዝኽተልዎ ኣንፈት ንኣብዝሓ ቑፅሪ ዝኣመነ ካብ ምዃኑ ዝብገስን እዙይ ዘስዓቦ ሰንፈላልን እዮም።
ሰንፈላል ቑፅሪ ክልተ፡ ንቑፅሪ ዝምልከት
ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምድንፋዕ ሃይማኖታት፤ ገስጋሲ ፖለቲካ፤ ውትህድርናን ታሪኽን ኢትዮጵያ ወሳኒን ፀብለልታ ዘለዎን ተራ ተፃዊቶም እዮም፡፡ እቲ ‘ዓብላልነት ቑፅሪ‘ እናበልና እንፅውዖ ዘለና ክፋእ ንኩሉ ኣበርክቶ ናብ ዜሮ እዩ ዝመልሶ፡፡ ከም ዝፍለጥ ከም መበቆል ኢትዮጵያዊነት፡ ትግራይ ነነፃነት ሃገር ኽቡር ዋጋ እያ ከፊላ እያ፡፡ መብዛሕቲኦም ውግኣት ፀረ ወረርቲ ሓይልታት፡ ኣንፃር ደርጊ ዝተግብረ ምኩሻሕን ዝተፈፅሙ ኣብ ትግራይን ኤርትራን እዮም፡፡ ንናይ ቐረባ ታሪኽ እውን እንተወሲድና፡ ትግራይን ተጋሩን ኣብ እቲ ቅድመ 1966 ዝነበረ ቃልስን ኣብ እቲ ብ1966 ዝተወልዐ ንንጉሳውነት ዘዕለወ ወያነን ኣብ ማእከል እቶም ፍፃመታት ኢና ንረኽቦም፡፡ ብፍላይ ግና፡ ኣንፃር ደርጊ ኣብ ዝተግብረ ነዊሕ ግብግብ እቲ ዝዓበየ መስዋእቲ ዝኸፈሉ ትግራይን ተጋሩን እዮም፡፡ እንካብ ትግራይ መበቆል ዝነበሮም ውልቀ ኢትዮጵያውያን ኣብ ወሰንቲ ስግግራት ቁልፊ መሪሕነት ነይሮዎም፡፡ እዚኦም ድማ እንካብ ራስ ሚካኤል ስሑል እስካብ ሃፀይ ዮውሃንስን ቐዳማይ ሚኒስቴር መለስ ዜናዊን፡ እንካብ ራእሲ ኣሉላ እስካብ ጄኔራል ሓየሎም ኣርኣያ፡ እንካብ ገ/ህይወት ባይከዳኝ እስካብ ስብሓት ገብረ እግዛኣብሄር፤ እንካብ ብርሃነ መስቀል ረዳ እስካብ ተስፋይ ደበሳይ፤ ዘርኡ ክሕሸን፤ ሓጎስ ገብረ እየሱስ፤ መስፍን ሃብቱ፤ ኣለም ሃብቱ፤ ዮሴፍ ኣዳነ፤ ንግስቲ ኣዳነ፤ ቢንያም ኣዳነን ካልኦት መራሕቲን ክንፀርሕ ንኽእል ኢና፡፡
ነዚኦም ታሪካዊያን ውልቀሰባት ንሕዚ ንጎኒ ገዲፍና፡ ትግራይን ተጋሩን ንዓብላልነት ኣብዝሓ ይሰግእዎ ኣለዉ፡፡ ነዚ ምኽንያቱ ድማ ትግራይን ተጋሩን ኣብ መፃኢት ኢትዮጵያ ክህልዎም ዝግባእ ተራ ንወትሮ ከሕድጎም ዝኽእል ስለዝኾነ እዩ፡፡ ተጋሩ ንዲሞክራሲ ክንዲ ዝተቓለሱ፡ እቶም ካብ ኣብዝሓ ህዝቢ ዝመፁ ፓለቲከኛታት ከም ፀረ-ዲሞክራስያውያን ገይሮም ይስእልዎም እዮም፡፡ እዚ ኣብ ኣብዝሓነት ቑፅሪ ህዝቢ ዝስረት ፖለቲካ ንትግራይ ተጋሩን ናብ ፀግዒ ክደፍኦም ምዃኑ ድማ ግልፂ እዩ፡፡ እዚ ድማ ሕርቃንን ምስትምሳልን ተጋሩ ኣንፃር እቶም ናይ ቀደምን ሐዚ ይቅልቐሉ ዘሎዉን ፍፁማውያን ከቕንዕ የገድድ ኣሎ፡፡
ሰንፈላል ቑፅሪ ሰለስተ፡ ፀጥታ ዝምልከት
ትግራይ ኣብ ምህናፅ ገስጋሳይ ኢትዮጵያዊነት ንዝተግብረ ፃዕሪ ዝመርሐት እያ፡፡ እዚ ገስጋሳይ ኢትዮጵያዊነት ምስ ምሉእ ኣርሰ ክብረትካ ኢትዮጵያውነት ክትቕበል ኣብኡ ተሎ ምምሕዳራዊ ናፅነት ዘፍቕድን ኣብ ባህልካ ዘሎ ፍሉይ መንነት ዘኽብርን እዩ፡፡ ትግራይ እንተይተዓባለልካን ንባህላዊ ብዝሃነት እንተይዐንቀፍካን ኣብ ዝህሊ ናይ ባህልታት ፌድሬሽን (ሓድነት) ካብ ማንም ንላዕሊ እቲ ዝዓዘዘ ወሳኒ ተራ ዝተፃወተት እያ፡፡ ኩሎም ኣኽረርቲ እንተስ ንገለ ብሄራት ወኪልና ብምባል፡ እንተስ ከምቲ መብዛሕቲኡ ጊዘ ዝኸውን ንፍፁም ኢትዮጵያዊነት ተጣቢቖም፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም መንቀሊ እቲ ኣሎ ዝብልዎ ወፅዓ ገይሮም በቢኸባቢኦም ንህዝቢ የላዕሉ እዮም፡፡ ኣብ እዋን መሪሕነት ህወሓት፡ ፀላእቲ ትግራይ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ ኦሮሞ ፀረ ዲሞክራሲን ኣብ ንቕዘት ዝተኣለኹን ገይሮም የቕርብዎም እዮም፡፡ ንኢትዮጵያ ብዕሉል ሓይሊ ክጎብጥ ከም ዝተልዓለ ህዝቢ ገይርካን ነዚ ድማ ‘ልዕልነት ተጋሩ’ ብዝብል ብሂል ኣፀባቢቕካን ኣብ ልዕሊ ተጋሩ መጥቃዕቲ ምፍናው ሓደ ተርእዮ ኮይኑ ኣሎ፡፡ ተሓለቕቲ ውልቀ ሰባትን (activists) ገለ ማዕከናት ወረን፡ ዳርጋ ‘ህልቀተ-ዘርኢ‘ ብምስባኽን ብናይ ፈጠራ ዝንተዋን ኣንፃር ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምልዕዓል ተዓዊቶም እዮም ክበሃል ይከኣል፡፡ ይዕወቱ ዘሎው ኣብ ሓቃውነት ተደሪኾም ዘይኮነስ፡ ኣብ ዓብላልነት ቑፅሪ እናተደረኹ እዩ፡፡ እዚ ድማ ይኸውን ዘሎ ቑፅሪ ተጋሩ ውሑድ እዩ ካብ ምባልን ብምውሓዶም ምኽንያት ንመጥቓዕቲ ኣብዝሓ ግብረ መልሲ ክህቡ ኣይኽእልን ካብ ዝብልን እዩ፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ፡ እዞም ሓይልታት እቲ ናይ ቐደም ‘መቓቒልካ ግዛእ‘ ዝብል ሸርሒ ተጠቒሞም ሓድነት ትግራይ ክናወፅን፤ ትግራይ ኣብ ቐፃሊ ከርፋሕፋሕን ግርጭትን ክትጥሕልን ምግባር እዩ ትልሞም፡፡ ገለ ካብዞም ፍፁማውያን ሓይልታት፤ ኣብ ከባቢ ዶባት ትግራይ ንዘሎ ገለ ምስሕሓባት ተበሊፆም ግልፂን ጭቡጥን ሓደጋ ሰኺቶቶም ይርከቡ፡፡ እዞም ሓደሽቲ ልሂቃን ፍፁማዊ ኢትዮጵያዊነት ምስቶም ይግውዱ ዘለዉ ብሄርተኛታት ኮይኖም ተኣፋፊ ኩነታት ፀጥታ ብኽውንነት ፈጢሮም ኣለዉ፡፡ ብተወሳኺ ምስ ኢትዮጵያ ዝፀንሐ ስትራቴጂካዊ ተፃብኦ ዘለዎም ሓይልታት ኩሎም ብጅምላ ኣብ ልዕሊ ትግራይን ተጋሩን ስግኣት ይፈጥሩ ኣለዉ፡፡
ነዚ ምስበልና፡ ብኣንፃር እዞም ሆሆታውያን፤ ፍፁማውያንን ንሶም ከንቀሳቕስዎ ዝኽእሉ በዝሒ ህዝቢን ትግራይን ተጋሩን ፀጥትኦም ከረጋግፁ ክኽእሉ ናይ ግድን እዩ፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ኣብ ትግራይን ተጋሩን ዘሎ ቑጥዐን ደንገርገርን ንቑፅሮም ተኣማሚኖም ተንቐሳቒሶም ናብ ዘለዉ ተፃባእቲ ቐዋሚ ብዝበሃል ደረጃ ከቕንዕ ይርኣ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ ንትግራይ ዳርጋ ጓና ክበሃል ዝከኣል ኮይኑ ተራእዩ ዘይፈልጥ ሆይሆይታን ምንቕናቕ ህዝቢን ከስዕብ ይኽእል እዩ፡፡ ኣብ እዚ ክበሃል ዝከኣል፡ ትግራይ ኣብ ፀገም እንተኣትያ ኢትዮጵያ እውን ከምኡ ኣብ ፀገም ክትኣቲ ምዃና እያ፡፡ ትግራይን ተጋሩን ንፀጥታ ኢትዮጵያ ከተሃዳድእ ዘኽእል ቑፂሪን ልኡኽን ከይህልዎም ይኽእል፤ ኮይኑ ግና ምስ ትግራይ ዝፍጠር ተዓፋፊ ኩነታት ፀጥታ ንመላእ ኢትዮጵያ ዝመላላእ ሓደጋ ምዃኑ ክርሳዕ የብሉን፡፡
መጠቓለሊ
ብደረጃ ዞባ፡ ልክዕ ከምቲ ኣብ እዋን ዝሑል ኵናት፡ ልእለ ሃያላን ዓለም ከምኡ እውን ስትራቴጂካዊ ረብሓ ዘሎዎም ዞባዊ ሓይልታት ኣብ መሬት ቐርኒ ኣፍሪካ እናተተፋነኑ ይርከቡ፡፡ እዚ ምትፍናን ብጥምረት ኣሜሪካን ብስዑዲን ዝምርሓ ሃገራት ማእከላይ ምብራቕ ብሓደ ገፅ፤ ብጥምረት ቻይናን ራሽያን (ምናልባሽ እውን ንቱርክ ኢራንን ቓጣር ክሓውስ ይኽእል እዩ) ብካልእ ገፅ ዝካየድ እዩ፡፡ ግልፂ ዕላማ እቲ ንሕንሕ ምርግጋፅ ላዕለዋይነት ኢኮኖሚ እዩ፡፡ ኮይኑ ግና፡ ኣብ ልዕሊ ጉዳያት ውትህድርናን ሓይሊ ሚዛን ዲፕሎማሲን እውን ከምኡ ትርጉም ዘለዎ ኣመር ክህልዎ እዩ፡፡ ሃገራት እቲ ዞባ፡ ኣብ ሞንጎ እዞም ሓይልታት ኣብ ዝህሊ ምፍሕፋሕ ንረብሓታተን ዓቒበን ብዘይ ሻራ ክዋስኣ ክኸብደን ምዃኑ እሙን እዩ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ከይዲ ምስ ሓዲኡ ወይ ከዓ ምስ እቲ ካልእ ክዛመዳ ወይድማ ክጓነፃ ዝደፍአን ኩነታት ስለዝህሊ እዩ፡፡
ብደረጃ ሃገር ንሕንሓዊ ልፍንታዊ ፓለቲካ (competitive coalition politics) ቕልቅል ኢሉ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ መጣምርቱ ዝኾነ ዲሞክራስያዊ ትካላዊ መቓንን (democratic institutional framework) ረብሓ ህዝቢ ዝጥምት ስነ-ኣእምሮ ኣብዘየለሉን እዩ፡፡ እዚ ንናይ ሃገረ ጣልያን ዝመስል ቐዲምካ ክትግምቶ ዘይትኽእል ምስረታ ግንባር ኣብ ኢትዮጵያ ይርአ ጀሚሩ ኣሎ፡፡ ከምቲ ቕድም ዝተብሃለ፡ እዚ ተለዋዋጣይ ምሕዝነት የጋጥም ዘሎ እቶም ምስኡ ማዕረ ማዕረ ክህልዩ ዝነበሮም ድልዱላት ዲሞክራሲያዊ ትካላት፤ ባህሊ ልፍንታዊ ፓለቲካ ኣብ ዘይለሉ ኩነታት እዩ፡፡ እዚ ድማ ኣብ ሃገር ምጉዳል ቕሳነት ከስዕብ ምዃኑ ግልፂ እዩ፡፡ ብሓፂሩ ኢትዮጵያ ንመረፃዊ ግብግብ (electoral contestations) ዝስከም ልፍንታዊ ፖለቲካ ይውሕዳ እዩ፡፡ ነዚ ቀንዲ ምኽንያት ድማ መብዛሕቲኦም ትካላት ዲሞክራሲ ንከምዚ ዓይነት ሰፊሕ ለውጢ ዝኸውን ድልዳለ ገና ዘይምጭባጦም እዩ፡፡
ከም ዝተረፈ ርግፀኛ እንተዘይኮና እውን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ልምዓታዊ መንግስቲ ንካልእ ጊዘ ተመሓላሊፉ እዩ ክበሃል ይከኣል፡፡ ኣብ መወዳእታ መንግስቲ ብፍሉይ ኣድህቦ ይሰርሓሉ ዝፀንሐ ተኸታታሊ ንሁር ምዕባለ ናይ ምዕታር ጉዳይ ክኹለፍ ይኽእል እዩ፡፡ ብኡኡ ኣቢሉ እቲ ተታሒዚ ዝፀንሐ ድኽነት ናይ ምምሓው ዕላማ ብምኽንያት ዘይርምግጋዕ ፖለቲካ ክፈሽል ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣሎ፡፡ ኣብ ሃይማኖት ዘድሃበ ፓለቲካ እውን ካብ ዝኾነ እዋን ንላዕሊ ቕልቅል ክብል ይኽእል እዩ፡፡ እዛ ሃገር ኣብ ሞንጎ ትካላት ሃይማኖት ንዘጋጥም ፀገም ክትፈትሕ ዝሕግዝዋ ግቡኣት ትካላት ከዓ ኣይብላን፡፡
ሕዚ ከመይ እቲ ስግግር እንታይ ዓይነት ግብረ መልስን ስጉምትን የድልዩ ኢልና ንርኣይ፡፡
ብቐዳማይ ደረጃ፤ ነዚ ዓቢይ ኮንፈረንስ ዝተዳለወ ፅሑፍ ስለዝኾነ ኣብ ትግራይን ተጋሩን ክነድህብ ኢና፡፡ ኮይኑ፡ ንትግራይን ተጋሩን ኣብ እዚ እዋን ስግግር ከጓንፍዎም ዝኽእሉ ፈተናታት እንታይ ክኾኑ ይኽእሉ ኢልና ንሕተት፡፡ እዞም ዝስዕቡ ሰለስተ ዓበይቲ ፈተናታት ተለልዮም ኣለዉ፡፡
1) እቲ ቐዳማይ ፈተና ንትግራይን ተጋሩን ዝምልከት ውሽጣዊ ጉዳይ እዩ፡፡ ከምቲ ቕድም ክብል ወስ ዘበልናዮ፡ መንፈስ ስዕረት ዝሓየሎም፡ ነፀልቲ ከምኡ እውን ነፀግቲ ኣለዉ፡፡ ኣብ እዚኦም ንቕድሚት ምጥማትን ስትራቴጂካዊ መሪሕነትን ይጎድል እዩ፡፡ እቲ ሕዚ ዘሎ ቑጥዐን ደንገርገርን ንክልል ትግራይ ካብ መሰረት ንምቕያር ናብ ዘኽእል ኣንፈት ኣይተማእዘነን ዘሎ፡፡ ተጋሩ ናብ ቕድሚት ገፆም ክጥምቱ ድልዱል ክልላዊ መንግስቲን ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲ ዝዓሰላ ኢትዮጵያን ኣብ ምህናፅ ኣብ ሃናፃይ ዘተ ክኣትዉን ኣይግበርን ዘሎ፡፡
2) እቲ ካልኣይ ፈተና ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ተፈጢሩ ዘሎ ፈተና ፀጥታ እዩ፡፡ ንትግራይን ተጋሩን ከም ፀረ-ኢትዮጵያዊነት፣ ከም ፀረ ሓድነትን፤ ከም ኣብ ንቕዘት ዝጠሓሉን ገይርካ ካብኡ ናብኡ ድማ ‘ልዕልነት ትግራይ’ ዝብል ብሂል ከም መመሳመሲ ተጠቒምካ ተቓውሞ ንምቕሃም ፈተነ ክግበር እዩ፡፡ ብምዃኑ እውን ዝርገትን ምጥፋእ ልዕልነት ሕጊን ነጊሱ ኣብ ኩሉ ከባቢታት ደሕንነት ተጋሩ ኣብ ሓደጋ ክወድቕ ይኽእል እዩ፡፡
3) እቲ ሳልሳይ ሓደጋ ምግባል ፍፁማዊ አትዮጵያዊነት እዩ፡፡ ዘይዲሞክራስያዊ ሆይሆይታዊነት ምስ ዝበዝሕን ምስዝዕንትርን ምስኡ ተመርኵሱ ጨፍላቒ ዝንባለ ክገፍሕ እዩ፡፡ ዓብላልነት ኣብዝሓ ምስዓቡ ድማ ዘይተርፍ እዩ፡፡ ናይ እዚ ጠንቂ መሰረቶም ልዝብን ምርድዳእን ዝገበሩ ሕገ-መንግስታዊ ትካላት ዲሞክራሲ ካብ ሃገር ምልጋሶምን ምትካኦምን እዩ፡፡
ኣብ መወዳእታ ዝኾነ በዓል መዚ ይኹን ስሩዕ ውድብ ንትግራይን ተጋሩን እንካብ ሓደጋታት ስግግር ከድሕን ይኽእል እዩ ኢና ክንሓስብ የብልናን፡፡ እንኮ ፍታሕ ስግኣት ደሕንነት ተጋሩ ኣብ ውሽጢ ሰላማዊት ብልፅግቲን ዲሞክራሲያዊትን ኢትዮጵያ ዝደኮነት ሕብርቲ ትግራይ እዩ ዝርከብ፡፡ ህወሓት ከም መጠን ገዛኢ ውድብ ትግራይን፡ ኣብ ፌደራል መንግስቲ ንትግራይ ከም ዝውክል ሓደ ውድብን ነዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ኣገዳሲን ሓዱሽን ሓቂ ክቕበል ግድን እዩ ክኸውን፡፡ ሓደ፡ ናይ ህወሓት ስትራቴጂካዊ ጌጋታት ንኢትዮጵያ ብዝለዓለ ድማ ንትግራይ መጉዳእቲ ኣብፂሖም እዮም፡፡ ትግራይ ሎሚ ብዕድመ ዝነኣሰ ሓዱሽ ወለዶ ከምዘዋ ዝፍለጥ እዩ፡ እዚ ወለዶ ንጡፍ ርክብ ዘለዎን ተንቀሳቓሳይን እዩ፡፡ ልዕሊ ኩሉ ድማ ናፃ እዩ፡፡ እሞ ናፃ ወለዶ ድማ ክምራሕ ዝኽእል ብናፃ መራሕቲ እዩ፡፡ ትግራይ ካብ ዝኾነ ኸባቢ እዛ ሃገር ንላዕሊ ለውጢ (ሪፎርም) የድልያ እዩ፡፡ ኣብ ትግራይ ብቕልጡፍ ዘድልዩ ለውጥታት ከዓ ዕርቂ፤ ንሕሉፍ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ንሓንሳእን ንሓዋሩን ክዕፀዉ ምግባርን እዮም፡፡ ብዝልዓለ ደረጃ ውልቀኣዊን ጉጅለኣዊን መሰላት ክኽበሩ ኣለዎም፡፡ ፓለቲካዊ ርእይቶን ደውታን በሰላማዊ መገዲ ክትትሕዝን ክትገልፅን ምኽኣል እውን ከምኡ፡፡ ንኩሎም ነበርቲ እቲ ክልል (ኣባል ህወሓት ይኹኑ ኣይኹኑ ብዘየገድስ) ማዕረ ክብረትን ኣፍልጦ ምሃብ እውን የድሊ እዩ፡ ተወሳኺ ዝለዓለ ቅልጣፈ ዘለዎ ንጥፈታት ማሕበረሰብ (delivery) ምምላእ እውን ኣገዳሲ እዩ፡ እዚኦም ኩሎም ጠለባት ምስዝማልኡ ካብ ዝተናገፈ ዘላቒ ልምዓት ክመፅእ ይከኣሎ እዩ፡፡
ካልኣይ፡ ዲሞክራስያዊ ማእከላዊነት ሓደ ዝፈጠሮ ዘይኣዎንታዊ ምዕባለ ኣሎ፡፡ እዚ እውን ኣባላት ገዛኢ ውድብ እንካብ እቲ ኣባል ዘይኮነ ዜጋ ንሃገሩ ዝሓሸ ተገዳሽነት ዘለዎ ከምዝኾነ ዝግለፅ ኣተሓሳስባ እዩ፡፡ በዚ ዝተልዓለ ንባህሊ ምህዞ፤ ንትካላዊ ናፅነት፡ ከምኡ እውን ንንጡፍን ኣብ ዓቕሚ ንዝተኣማመን ዜጋ ዕድል ይዓፂ፡፡ ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት ኣባላት ውድብ ኢህወደግ ከም መስርሕ ገዲፈንኦ ኣለዋ፡፡ ኣይኮንን ንኢትዮጵያ ብሓፈሻ ንትግራይ እውን ዝጠቅም መስርሕ ከዓ ኣይኮነን፡፡ ከም ባህሊ፤ ዲሞክራስያዊ ማእከላዊነት ብቕዓት መሰረት ንዝገበረ ኣሻይማ ዘልመሰ እዩ፡፡ ከይዱ ከይዱ ንኣፍልጦ ብቕዓት ድማ ብመርበባትን ንቕዘትን ተኪኢዎ ይርከብ፡፡ ብካልእ ገፅ፡ ኣብ ህወሓት ዝፀንሐ ምሁራዊ ዓቕሚ እናተሓተ እንትኸይድ እቶም ንትግራይ ዝፃብኡ ሓይልታት ድማ ምሁራዊን ሞራላዊን ብራኸ እናዓተሩ መፂኦም እዮም፡፡ ብሓፈሻ ኢህወደግ ንሕሉፍ ዝንተዋ ከም መሳርሒ ሸፈጥን ንስልጣን ከም መብሐቲ መገዲን ምጥቃሙ ክገድፎ ኣለዎ፡፡
እዞም ሕልኽልኽ ዝበሉ ውራያት ክንፈትሕን፤ ነዞም ክንገልፆም ዝፀናሕና ሓደጋታት ብኣግኡ ክንኣልይን ዓቢይ ዕድል ዝህቡና ኣብነታዊ ለውጢታት (reforms) ኣብ ትግራይ ክንትግብር ብሓባር ክንሰርሕ ኣለና፡፡ ነቶም ለውጥታት ክነምፅእ ሓቢርና እንካብ ውሽጢ እናሰራሕና ጎና ጎኒ ድማ ምስ ናትና ዝመሳሰል ኣተሓሳስባ ምስ ዘለዎም ክንላፈን ኣለና፡፡ ኣብ እዚ ጉዳይ፡ ንቁልፊ ጠለባት ትግራይ እንተርዊና፡ ድልዱል ክልላዊ ኢኮኖሚ እንተሃኒፅና፡ ንከሉ ዝፅንብር ዕንቱር ዲሞክራሲ እንተድኣ ኣንጊስና፡ ልዕሊ ፍርቂ እቲ መገዲ ሸፊናዮ ኣለና ክበሃል ይከኣል፡፡ ብምዃኑ፡ ትግራይን ተጋሩን (ዋላ ኣባላት ህወሓት እውን እንተኾኑ) እንካብ ብህወሓት ዝተዓብለለት ትግራይ ኣማዕድዮም ንቕድሚት ክጥምቱ ክኽእሉ ኣለዎም፡፡ እንካብ ብህወሓት ዝተዓብለለት ክልል ትግራይ ናይ ኩሎም ተጋሩን ህዝቢ ትግራይን ዝኾነት ትግራይ ክንሰጋገር ኣለና፡፡ ትግራይ ዘድልያ ንቕደሚት ዘማዓዱ መሃዛይ (creative) መሪሕነት ኣቢሉ ንጡፍ (vibrant) ዋዒ ዘለዎ (dynamic) ክልላዊ መንግስቲ እዩ፡፡ እዛ ክልል ዘድልያ ኣብ ዙርያ ዲሞክራስያዊነትን ዝተሃንፀ ዱልዱል ኢኮኖሚ ዘዕስል ራእይን ሓዱሽ ጉልበትን እዩ፡፡
ኣብ እዚ ሕዚ እዋን: ትግራይን ተጋሩን ኣብ ምህናፅ ዲሞክራሲ ትግራይን ከድህቡ ይግብኦም፡፡ እዚ ከዓ ቐዳማይ ስጉምቲ ኣብ ምምካት ነቲ ብደረጃ ሃገር ይግውድ ዘሎ ኢዲሞክራስያዊ ተኸታሊ ፖለቲካ እዩ፡፡ ኣብኡ እንተሎ ዲሞክራሲያዊት ትግራይ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተማልአ ዲሞክራሲ ኣብ ምፍጣር ናይ ባዕላ እጃም ክትዋፃእ ክሕግዝ እዩ፡፡ ብካልእ ኣባህላ ምእንተ ዲሞክራሲያዊትን ሰላማዊትን ኢትዮጵያ እውን እንተኾነ ትግራይ ዲሞክራሲያዊት ክትኸውን ኣለዋ፡፡
ህወሓት ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት መትከለይ እዩ ዝብል ውሳንኣ ክትስዕሮን ነዚ ድማ ክተፍልጥን ኣለዋ፡፡ ዲሞክራሲያዊ ማእከላዊነት ብካልእ መስርሕ ክትካእ ከምዘለዎ ኣባላት ህወሓት ክቕበሉ ኣለዎም።
እንተዘይኮይኑ፡ ኣባላት ህወሓት ክፈልጥዎ ዘለዎም ጉዳይ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ሓንቲን ሓንቲን ዘይምዃኖም እዩ፡፡ ህወሓት ካብ ህዝቢ ትግራይ ንባዕላ ፈልያ ክትርኢ ክትኽእል ኣለዋ፡፡ ብካልእ ኣባህላ፤ ህወሓት ንርእሳ ክትርእይ ዘለዋ ከም ሓደ ውድብ እምበር ከም እንኮ ውድብ ትግራይ ኣይኮነን፡፡ ቕድም ክብል ከምዝተብሃለን ከምዝተፅሓፈን እቲ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝበሃል ኣተሓሳስባ ዝዓዘዘ ኣብዝኾነሉ፡ ኣብ ስልጣን ዘሎ መን እዩ ኣየገድስን፡፡ ኣብ ትግራይ ድማ፡ ንኣተሓሳስባ ልምዓታዊ መንግስቲ ዝገጥሞ ሓደጋ የለን።
ዲሞክራሲያዊ ምርጫ ንልምዓት ዘተኣጓጉል ኣይኮኑን፡፡ ከምኡ እንተድኣ ኮይኑ፤ ስለምንታይ ብሕፁፅ ምርጫ ዘይፅዋዕ እሞ ኣካላት እቲ ክልላዊ መንግስቲ ማለት ድማ እቲ ባይቶን ፈፃሚትን ሙሉእ ተቐባልነት ህዝቢ ዘይዓትሩ?
ቑልፊ ማዕዳዊ ሓሳባት
ኣብ መወዳእታ ከም ማዕዳ ክቐርቡ ዝኽእሉ ገለ ሃሳባት ሸው ከብል ይደሊ፡፡
ከምቲ ክበሃል ዝፀንሐ፡ ዋዒ ዘለዎ ብዓል ዓቕሚ ክልላዊ መንግስቲ ኣብኡ ተሎ እውን ዲሞክራስያዊትን ምዕብልቲን ክልል ምህናፅ እቲ ህፁፅን ቀንዲን ዋኒን ህዝቢ ትግራይ ክኸውን ይግባእ፡፡ ኮይኑ፡ ነዚ ክትዓትር ዘድልዩኻ እታወታት እንታይ እዮም?
ኣብዚ ክበሃል ዘለዎ ንኩሉ ዝሓቖፈ ናይ ዘተን ዕርቂን መድረኽ ብሕፁፅ ክዳሎ ኣለዎ እዩ፡፡ ኣብ ውፅኢት እቲ መድረኽ ተደሪክኻ ኢኮኖሚያዊን ፓለቲካውን ስግግር ኣብ ትግራይ ክሳለጥ ኣለዎ፡፡ ብአኡ ኣቢልካ እውን ንጉዳይ ስግጋር ኢትዮጵያ ክተረጋግፅ ይከኣል፡፡
ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብፍላይ ድማ እቲ ክልላዊ ባይቶ ክወስዶም ዘሎዎ ስጉምትታት ከምዝቕፅል ቐሪቡ ኣሎ፡፡
1. ተጋሩን ትግራይን ማእኸል ዝገበረ ናይ ዕላማ ሓድነት ምፍጣር (unity of purpose)
ሀ. ምፍጣር ናይ ዕላማ ሓድነት፡ እዚ ኣብ ዙርያ ቀንዲ ረብሓታት ትግራይ ክኸውን ናይ ግድን እዩ፡፡ ናይ ዕላማ ሓድነት ብቑፅሪ ንምውሓድካ ፍቱን መካሐሓሲ እዩ፡፡ ኣብዚ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝተመስረተ ሓባራዊ ምርድዳእ (consensus constitutional democracy) ናይ ውህዳን ብሄራት ባህሊ ውሕስ ኣብ ምግባር እቲ ዝበለፀ ኣንፈት እዩ፡፡
ለ. ኣብ (ሀ) ዝተቐምጠ ጉዳይ ዝጠልቦ ኣብርሆት ዝጨበጠ ህዝብን ካብ ብምኽንያት ውልቀ ኽብሪ ካብ ምትኹታኽ ዝወፀ መሪሕነት፤ ንጌጋታቱ ዝቕበልን ንኣበርክቶ ኩሉ ዜጋ ዕድል ዝህብን ወካላይ መንግስቲ እዩ፡፡
2. ንኹሉ ዝሓቖፈ ዘተን መድረኽ ዕርቂን ብህፁፅ ምድላው
ሀ. ኣብ ዙርያ ትግራይ ኩሉ ዝኣምነሉን ዝዓስለሉን ራእይን ልኡኽን ክህሊ ምእንታን ንኩሉ ዝሓቁፍ ዘተ ምጅማር፤
ለ. ኣብ ነዊሕን ኣብ ቐረባን ዝነበረ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ናፅነት ደቂ ሰባትን ዘስዐቦ በሰላ ዘሐዊ ስርዓት ዕርቂ ምህላው፡ እቶም ግዳያት ምግሃስ ኣብ ምቕራፅ ሓዳሽ ትግራይ ኣበርክቶ ክገብሩ ምትብባዕ፤
ሐ. ኣብ ነንርእስኻ ክህሊ ዝግብኦ ምክእኣልን ምክብባርን ምድንፋዕ
መ. ንኩሎ ዝንባለ ፖለቲካ ሓዊስካ ንካልኦት ኣብነት ምዃን፤ እዚ ድማ እንካብ ልኡል መንገሻ እስካብ ኣብርሃ ደስታ፤ እንካብ ገብሩ ኣስራት እስካብ ኣረጋዊ በርሀ፤ እንካብ ጄነራል ፃድቃን እስካብ ጄነራል ሳሞራ ዘለዉ ከጠቓልል ይግብኦ፡፡
ሠ. ብተመሳሳሊ ኣብ (መ) ከምዝተገልፀ፤ ኣብ ካልኦት ከባቢታት ኢትዮጵያ እውን ብተመሳሳሊ ንኩሉ ዝሓቁፍ ዘተን ዕርቀ ሰላምን ክወርድ ምጉስጓስ
3. ኣብ ትግራይ ቕቡል መረፃ ክህሊ ምፅዋዕ፡ እዚ ድማ እተን ክልላዊ መንግስታት ብዲሞክራስያዊ ስግግር ውሽጠን ምእንታን ከፅርያ ዝሕግዝ እዩ፡፡
ሀ. ከምዚ ዓይነት መረፃ እቲ ዝምስረት መንግስቲ ተቐባልነቱ ክዛይድ ኩሎም ተጋሩ ክኣምንሉን ሽምጦም ገቲሮም ክካትዕሉን ዝገብር እዩ፡፡
ለ. ትግራይ ኣብ ኢኮኖሚን ፓለቲካን ካብ ካልኦት መሰታታት ስጂ ክትወስድ ዝገብር እዩ፡፡
ሐ. ቕድሚ እቲ መፃኢ ሃገራዊ መረፃ ኣቐዲምካ ኣጀንዳ ክትቐርፅ ዝሕግዝ እዩ፡፡
4. ፍልይ ዝበሉ ማዕዳታት ንክልላዊ መንግስቲ ትግራይ
ሀ. ኣብ ብቕዓት ብዝምርኮስ ሮቋሒ (meritocracy) ኩሎም ቢሮታት ብሓለፍቲን ሰራሕተኛታትን ክምልኣ ይግባእ፡ በዚ መገዲ እንተተኸይዱ እዩ ኣብ ትግራይ መዝነት ፍልፍለ መነባብሮ ምዃኑ የብቅዕ፡፡
ለ. ንቕድሚት ዝጥምትን ንውሑዳን (minority) ዘገልግልን ሜላታት ምጥቃም፤ ብፍላይ ከዓ ንሓደጋ ህገራ (expropriation) ከቕንሱልካ ዘኽእሉ ሜላታት እናተጠቐምካ ምኻድ ኣገዳሲ እዩ፡፡ እንትዝርዘር፡
• ምፍጣር ተዘዋዋሪ ሃፍቲ (portable wealth)
• ብፍሉይ ዝሰልጠነ ሓይሊ ሰብ ምፍጣርን እቲ ክእለት ኣብ ሓደሽቲ ወሰናት እውን (new frontiers skills) ክዕምብብ ምግባርን
• ኣብ ፋይናንስን ባንክን ምብርታዕ
• ኣብ መራኸቢ ሓፋሽን ኣብ ምፍጣር ክኢላታት ሚድያን ኣድሂብካ ምስራሕ ብፍላይ ድማ ኣብ እዚ ምምዋል፡
• ኣብ ዓለም ንዘሎ ኩሉ ዕድላት ከናዲ ምእንታን ሓይሊ ሰብካ ክንቀሳቐስ ምግባር (mobility for worldwide opportunity)
ሐ. ብሽም ትግራይ ዝተጣየሹ ትካላት ቢዝነስ (ንግዲ) ብዝምልከት ብፍኑው ከይኸይዱ ምግባርን ብፍላይ ከዓ ንክልላዊ ባይቶ ተፀዋዕነት ክህልዎም ምድላዋት ሕጊ ምውጋንን፤
መ. ቕያ ትግራይን ተጋሩን ኣብ ኢትዮጵያ ክዕቀብ ኩሉ ምግባር፤
• ነስሳቱ ዝተውሃሃደ ዝንተዋ ታሪኽ፤ፓለቲካን ኢኮኖሚን ትግራይ ምድላው
• ሰብ ታሪኽ፤ ዳህሳስያን ጥንታዊ ሓድጊ (archeologists) ከምኡ እውን ምሁራት ስነ ሰብ (anthropologists) ትግራይ ዝሓዘ ባይቶ ምጥያሽ፤ ብፍላይ ከዓ ትግራይ ኣብ መዋእል ፓለቲካን ውትህድርናን ኢትዮጵያ ዘለዋን ዝነበራን ግደ ኣመልኪቱ ኣብ ጭቡጥ መርትዖ ዝምስረት ዝንተዋ ክህሊ ምግባር፡
• ባይቶ ሳይንስን ቴክኖሎጂን ትግራይ ክጣየሽ ምግባር፡
• ባይቶ ዘላቒ ልምዓት ትግራይ ምጥያሽ፡ ኣብ እዚ እውን ብተመሳሳሊ ኣብ መርትዖ ዝምስረት እንካብ ውድቀት ቐልጢፉ ዝልዓል (resilient): ኣብኡ ተሎ ድማ ዘላቒ ማሕበራዊ ቑጠባዊን ተፈጥሮኣዊ (ecological) ስርዓት ክህነፅ ምግባር፡ እቲ ዝንተዋ እውን ብኡኡ መሰረት ክስተኻኸል ምግባር፤
• ባይቶ ስነ ጥበባውያን ትግራይ ምጥያሽ
• ዝዓበየ ደረጃ ልሂቅነት ሸቶአን ዝገበራ እንካብ መባእታዊ ቤት ትምህርታት እስካብ ሳልሳይ ብርኪ ቤት ትምህርታት ክኽፈታ ምግባርን፤ ኣብ እዚ እውን ኣብ ብቕዓት ዝተመርኮሰ ሮቋሒ ምልመላ ምጥቃም፤
ብደረጃ ፌደራል፤ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ክገብሮም ዝግባእ፡
5. ኣብ ምርድዳእ ዝተመስረተ ሕገ-መንግስታዊ ዲሞክራሲን ንማዕረ ተሳታፍነት ገፊሕ ዕድል ዝህብ መስርሕን ክህሊ ምፅዓር፡፡ ናይ እዚ መበገሲ ብሕጊ ዝግዛእ (rule-bound) ፤ ትካላዊ ትሕዝቶ ዝዓዘዞን (institutionalized) ኣብ ርድኢት ዝተመርኮሰን (consensus-based) ስርዓት ክዓስል ኣበርቲዕካ ምስራሕ፤
6. ብፍላይ ከዓ ኣብ ናትና ኩነታት ፕሬዚደንታዊ ስርዓት ከይመፅእ ምቅላስ ኣድላያይ ዝኾነሉ ዓቢይ ምኽንያት ኣሎ፡ ንሱ ድማ ብዝሃነት ዘዳኽምን ውሑዳን ኣብ ዘላቒ ከርፋሕፋሕ ክነብሩ ዘገድድን ስለዝኾነ እዩ፡፡
7. ምስ ገስገስቲ ማዕርነታዊ ሓይልታት ስትራቴጂካዊ ሓድነት ምፍጣር፤ ኣብ ቑጠባዊ ፓለቲካዊን ማሕበራዊን ህይወት ኢትዮጵያን ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ከባቢ ኢጋድ ምስ ዘሎዉ ገስገስቲ ብሄራዊ ሓይልታትን ምስቲ ዞባ ዝዳወያ ሃገራትን ድልዱል ስትራቴጂካዊ ርክብ ምፍጣር ንፅባሕ ዘይብሃል እዩ፡፡
ዓለም ለኸ ማሕበር ምሁራት ተጋሩ (ጂ.ኤስ.ቲ.ኤስ) ዝቐረበዓቢይ ኮንፈረንስ ትግራይ መማያጢ ፅሑፍ
(ሓምለ 11 – 15፣ 2010 መቐለ፤ ኢትዮጵያ)
——–
ሓጺር መግለጺ ሙያ
ዶክተር መሓሪ ካብ ዝለዓሉ ዓለም ለኻዊ ዩኒቨርስቲታት ማለት ድማ ካብ ሃርቫርድን ኦክስፎርድን ተመሪቖም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሕሉፍ ከም ኤድዋርድ ጂኦርጅ ማሰን፣ ማክስ ፕላንክ ኢንስትትዩት፤ ሼል፤ ምሕዝነት ንሰላም ዝተብሃለ ትካል፤ ኔቶ ወታሃደራዊ (ናይ ምክልኻል) ኮሌጅ ምስ ዝተብሃሉ ስሙያት ፕሮግራማት ኣካዳሚያዊ ምትእስሳር ገይሮም እዮም፡፡ ዶክተር መሓሪ ብሳይንስ ሕጊ እንካብ ኣብ ጀርመን ዝርከብ ጄይ ኤል ጂይሰን ዩኒቨርስቲ ዶክትሬት ዲግሪ እንትረኽቡ፤ ብስነ ምምሕዳር ህዝቢ ማስተርስ ዲግሪ እንካብ ሃርቫርድ፤ ማስተርስ ዲግሪ ኣብ እንግሊዝ እንካብ ዝርከብ ኦክስፎርድ ዩኒቨርስቲ ከምኡ እውን ካብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲ ብትምህርቲ ሕጊ ቐዳማይ ዲግሪ ተቐቢሎም እዮም፡፡
ሰፊሕ ተሞክሮ ኣብ ፓን ኣፍሪካዊ ጉዳያት
ንልዕሊ 17 ዓመታት ኣብ ህብረት ኣፍሪካ፤ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዩኒቨርስቲን ኣብ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት መመንጨውቲ ሓሳብን (ቲንክ ታንክ)፤ ኣብ ምምራሕ ስራሕን ኣብ ሙያን ብዘዋህለልዎ ዕቱብ ተሞክሮ፤ ዶክተር መሓሪ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውዲ መደባት ተሳቲፎም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ኣብ ሰላም ድሕነት፤ ኣብ ምሕደራ፤ ኣብ ሰብኣዊ ጉዳያትን ኣብ ስደትን ጠሚቶም ጭቡጣት ስራሕቲ ዓሚሞም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሎሚ እዋን ንሶም ኣብ ናይ ደቡብ ሱዳን ስራሕቲ ልዝብ ሰላም ናይ ኢጋድ ሓላፊ ጉዳያት ቢሮን ዋና ስትራቴጂስቲን ኮይኖም ኣገልጊሎም እዮም፡፡ ብተወሳኺ ንሰብኣዊ ጉዳያት ክከታተል ናይ ዝተጣየሸ ላዕለዋይ ጉጅለ ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪካ ባእታ ኣባል እንትኾኑ ብተመሳሳሊ ናይ ኢጋድ ኣማኻሪ ጉዳያት ስደት እውን እዮም፡፡
ዶክተር መሓሪ ኣብ ሸነኽ ኣካዳሚ እውን ብቐረባ ዝሰርሑ እንትኾን፤ በዚ መዳይ ኣብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ብመዓርግ ኣጃንክት ኣሲስታንት ፕሮፌሰር ኣብ ትካል ጽንዓት ሰላምን ድሕነትን (ኣይ.ፒ.ኤስ.ኤስ)፤ ኣብ ትካል ጽንዓት ፌደራል ጉዳያት (ኣይ.ኤፍ.ኤስ) እንዳመሃሩ ይርከቡ፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ፡ ምስ ኔቶ ኮሌጅ ምክልኻል ሃገር(ኤን ዲ ሲ)፤ ናይጄርያ ኮሌጅ ጠርነፍቲ ሓይልታት ምክልኻልን ስታፍ፤ ማእከል መሰልጠኒ ደገፍ ሰላም ኢትዮጵያ፤ ኣብ ሴኔጋል ዝርከብ ልምዓት ቑጠባን ትልምን ሕቡራት መንግስታትን ኣብ ዩ.ኤስ. ኤ ዝርከብ ማእከል መጽናዕቲ ስልታዊ (ስትራቴጂካዊ) ጉዳያት ኣፍሪካን ጥቡቕ ኣካዳሚያዊ ርክባት ኣለዎም፡፡
ከም ሓደ ልዑል ኪኢላን ሰራሕተኛን ሕብረት ኣፍሪካ ኮይኖም፤ ዶክተር መሓሪ ኣተሓባባሪ መደብን ኪኢላ ሕጊን ኮይኖም ኣገልጊሎም እዮም፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ሕብረት ኣፍሪካን ኣብ ኢጋድ ንክፍሊ ሰላምን ድሕነትን፤ ኣብ ክፍሊ ጉዳያት ፖለቲካን ኣብ ክፍሊ ጉዳያት ኢኮኖሚን ከም ቀንዲ ስልተኛን (ስትራቴጂስቲን) ኣማኻሪን ኮይኖም ሰሪሖም እዮም፡፡ ዝተፈላለዩ ረቂቕ ሰነዳት ፖሊሲ ብፍላይ ድማ ኣብ ዝስዕቡ ዝጠመቱ ቐሪጾም ኣቕሪቦም እዮም፤ ኣብ ስደት፤ ሰላምን ድሕነትን፤ ምሕደራን ኣድማዒነት ኣፈጻጽማ ሰብኣዊ መደባትን፡፡ ኣብ ውሽጢ እዞም ዝተጸርሑ ረቒቕ ሰነዳት ዝሕቆፉ ድማ እዞም ዝስዕቡ ዛዕባታት ኣለዉ፤- ስትራቴጂ ምሕደራ ዶባት ሕብረት ኣፍሪካ፤ ንኣድማዒነት መደባት ሰብኣዊ ጉዳያት ዝምልከት ሓባራዊ መርገጽ፤ ንስደትን ምዕባለ ኢኮኖሚን ዝምልከት ሓባራዊ መርገጽ ኣፍሪካ፤ ተበግሶ ሕብረት ኣፍሪካ ኣንጻር ካብ ሕጊ ወጻእ ዝግበር ዝውውር ደቂ ሰባት ከምኡ እውን ንስደት ዝምልከት ገቢራዊ ትልሚ ሕብረት ኣፍሪካ (2008-2012)፡፡ ብተወሳኺ ንርክብ ሕብረት ኣፍሪካን ሕብረት ኣውሮፓን ዝምልከት ገምጋማዊ ስራሕቲ ኣሰላሲሎም እዮም፡፡ ኣብ እዚ ሕዚ እዋን ንሶም ንኣርክቴክቸር ምሕደራ ኣፍሪካ (ኤ.ጂ.ኤ) ኣመልኪቱ ሕብረት ኣፍሪካ ዝጥቀምሉ መቓን ርክብ እናዳለዉ ዝርከቡ እንትኾን ንፓን ኣፍሪካ ጉዳያት ስደት ዝምልከት ዋዕላ ወይድማ ፎረም እውን ከም ሓደ ምንጪ ክኢላ ኮይኖም የገለግሉ ኣለዉ፡፡
ከም መጠን ኣብ ሰላምን ድሕነትን ከምኡ እውን ኣብ ጉዳያት ስደት ዋና ስልተኛን ኣማኻሪን ኢጋድ፤ ዶክተር መሓሪ ንሜላታት ሓለዋን ምርግጋጽን ሰላምን ድሕነትን ደቡብ ሱዳን ዝምልከት ገምጋማዊ ጸብጻብ ኣብ ልዕሊ ምቕራቦም ኣብ ሰላም ዘድሃቡ ዘተታት ሰላም ደቡብ ሱዳን ኣሳሊጦም እዮም፡፡ ካብ እዚ ሓሊፉ ዶክተር መሓሪ ወድኣዊ ኩነታት ሃገራት ኢጋድ ዝምልከት ረቂቕ ሰነድ ጸብጻብ ኣዳሊዮም እዮም፡፡ ምስ እዚ ማዕረ ማዕረ ስትራቴጂ 2020 ሰላምን ድሕነትን ኢጋድን፤ ሰላምን ድሕነትን ኢጋድ ዝምልከት ጸብጻብ ኣቕሪቦም እዮም፡፡ ከም መጠን ኣማኻሪ ጉዳያት ስደት፤ ገቢራዊ ትልሚ (ኢ.ኤም.ኤ.ፒ) ጉዳያት ስደት ኢጋድ እውን ኣዳሊዮም ኣቕሪቦም፡፡ ንስደት ዝምልከት ናይ ተግባር ቅድመ ሰዓብ ዝሰርዕ ንምብራቕን ደቡብ ኣፍሪካ ሃገራትን ዝምልከት ሰነድ ኣብ ምቕራጽ ከም ዋና ተዋሳኢ ኮይኖም ተሳቲፎም እዮም፡፡ ካብ እዚ ንላዕሊ ንናጻ ዝውውር ደቂ ሰባት ዝምልከት ፕሮቶኮል ኢጋድ ንካልኣይ ጊዜ እንትትረቅቕ ንሶም ዋና ሃንዳሲ ነይሮም፡፡ ካብ እዚ ብተወሳኺ ንዶባት ኣፍሪካ ብዝምልከት ክህሊ ብዛዕባ ዝግብኦ ምሕደራ ኣማኻሪ ኮይኖም ዘገልገሉ እንትኾን፤ ናይ ሕብረት ኣፍሪካን ኢጋድን ዋና ስልተኛ ካብ ምኻኖም ብተወሳኺ ንጂ.ቲ.ዜድ ኣብ ኣርክቴክቸር ምሕደራ ኣፍሪካ ኣማኺሮም እዮም፡፡
ንናይ ሕብረት ኣፍሪካ፤ ኣር.ኢ.ሲን ሕቡራት መንግስታትን መግለጺ ምሃብ
ከም መጠን ኣባል ልዑል ጉጅለ ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪካ፤ ከም መጠን መተሓባበሪ መደባትን ጠርናፊ መደብን፤ ካብኡ ሓሊፉ ድማ ኣብ ጉዳያት ሰላም፤ ድሕነት፤ ምሕደራ፤ ስደትን ምዝበላን ካብ ዘሎዎም ሰፊሕ ተሞክሮ ብምብጋስ ዶክተር መሓሪ መብሪህን ገለጻን ክህቡ ኣብ ዓበይቲ መድረኻት ውሳነን ፓሊሲን ንሓያሎ ጊዜታት ተዓዲሞም እዮም፡፡ ብፍላይ ድማ ብሕብረት ኣፍሪካ፤ ኣር.ኢ.ሲን ዋዕላ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት፤ ኮሚቴታት ቐዋሚ ተወከልቲ፤ ዋዕላ ሚኒስትራት ሕብረት ኣፍሪካ፤ ኢጋድን፤ ማሕበራት ዞባዊ ቑጠባን ብመንግስትታት ዝተጠያሻ ኣብ ጉዳያት ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት መንግስቲ ዝሰርሓ ጉጅለታት ስራሕን ተዓዲሞም መብርሂ ሂቦም እዮም፡፡ ናቶም ስራሕቲ ኣብ ብርክት ዝበሉ ዋዕላታት መራሕቲ መንግስቲን ብሄር፤ ኣብ ዋዕላ ሚኒስትራትን ኮንፈረንሳት ሚኒስትራትትን ከም እታወት ብዕሊ ተጠቀስቲ ኮይኖም ቐሪቦም እዮም፡፡
ሕትመታት
ኣብ ዓለም ኣፍልጦ ብዝረኸበን ኣካዳሚያዊን ሕጊ ተንከፍን ዝኾኑ ጽሑፋት ዘህትም ኣብ ሄግ፤ ኔዘርላንድስ ዝርከብ ኢለቨን ኢንተርናሽናል ፐብሊሺንግ ብዝበሃል ሓታሚ ኣቢሉ ኣብ ቐረባ እዋን ዝተሃተመት “ናይ ካምፓላ ኮንቨንሽንን ኣብ ዓለም ለኸ ሕጊ ዘሎዎ እጃምን “ እትብል ስርሖም ብኣቆጻጽራ ኣውሮፓ ብዲሴምበር 6፤ 2012 ዝወጸ ኮንቬንሽን ሕብረት ኣፍሪካ ኣብ ምሕላውን ምሕጋዝን ኣብ ሃገር ውሽጢ ንዝተማዛበሉ ዜጋታት ዘሎዎ ትርጉም እትምርምር መጽሓፍ እያ፡፡ እዛ መጽሓፍ በዚ ዛዕባ ኣቱም ብዘበሉን ቕድም ክብል ኣንደር ሴክረተሪ ጄኔራልን ኣብ ምክልኻል ጅምላዊ ምጥፋእ ህዝብታት ንሴክረታሪ ጄኔራል ሕቡራት መንግስታት ኣማኻሪ ብዝነበሩን ብዶክተር ፍራንሲስ ዴንግ መእተዊ ተጻሒፉላ እዩ፡፡ ናይ ሕብረት ኣፍሪካ ኮሚሽነር ጉዳያት ፖለቲካ ዝኾኑ ሓላፊ እውን ከምኡ ንታ መጽሓፍ ዝኸውን ካልእ መእተዊ ኣበርኪቶም እዮም፡፡ እታ መጽሓፍ ብዕሙቀት ናይ ካምፓላ ኮንቬንሽን ኣናቅጽ ብመንጽር ምሕደራ ስደት፤ ሰላም፤ ድሕነትን ዓለም ለኸ ሕጊን ዝመርመረት እያ፡፡ ብተወሳኺ ብዝተፈላለዩ እዋናት፡ ዶክተር መሓሪ ብርክት ዝበሉ ጽሑፋት ኣብ ውሩያት ጆርናላት ዓለም ኣሐቲሞም እዮም፡፡
*********


c: text/html

text:
መበል 125 በዓል ዓድዋ ኣብ ኢትዮጵያ ተኸቢሩ። ሎሚ 23 ለካቲት ፕረዚደንት ሳህለወርቅ ዘውዴ ኣብ ዝተረኸባሉ ኣብ ከተማ አዲስ አበባ ዝተኻየደ ጽንብል ብዙሕ ህዝቢ ተረኺቡ ምንባሩ'ውን ተሓቢሩ'ሎ።
ፕረዚደንት ሳህለወርቅ ዓወት በዓል ዓድዋ ኢትዮጵያዊያን ብዘይኣፈላላይ ተሰሊፎም ኢትዮጵያ ንክትኽበር ዝገበርሉ ምዃኑ ኣዘኻኺረን ።
ንሰን ወሲኸን ንኣፍሪቃ ናይ ምምቕራሕ ናይ ኣውሮጳዊያን ሕልሚ ኣብ ግብሪ እንተተዝውዕል ነይሩ ሎሚ ፀሊም ህዝቢ ርእሱ ኣይመቕንዐን ነይሩ ሎሚ ዘሎ ኣቀማምጣ መሬት፣ ባህልን ቋንቋን ኢትዮጵያ ኣይምሃለወን ነይሩ፤ኩሉ ነገር ድማ ትሕቲ ሃገር እዩ ኢለን።
"ምስጢር በዓል ዓድዋ ኢትዮጵያዊያን ዝነበሮም ሓድነትን ምትሕስሳብን ፅንዓትን ሓቦን ልዕሊ ኩሉ ድማ ንኢትዮጵያ ዝነበሮም ፍቕርን ተኣማንነትን እዩ።እዚ ዘለኣለማዊ ክንገብሮ ይግባእ።ኢትዮጵያ ልዕሊ ውልቀሰብ፣ጉጅለ፣ፖለቲካ ፓርቲ ወዘተ ምዃና ዘየደራደሩ ነይሮም።ሎሚ እውን ዝኾነ ይኹን ነገር ትሕቲ ኢትዮጵያ ምዃኑ ኣሚናን ናይሃገርና ሰላምን ልምዓትን ብሓባር ጠጠው ክንብል ኣለና "ኢለን።
ዓወት ዓድዋ ቅድሚ 125 ዓመት ኣብ 1888 ዓ\ም ወራሪ ሓይሊ ጣሊያን ንኢትዮጵያ ንምቁፅፃር ኣብ ዓድዋ ተደምሲሱ ዝተስዓረሉ እዩ ።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ኣብ ኢትዮዽያ መጠን ዝቅባበ ናይ ወርሒ ታሕሳስ ናብ 14.5 ሚእታዊ ንሂሩ።ካብ ጠንቁታቱ ሓደ ድሕሪ ወሰኽ ሸርፊ ወፃኢ ዘጓነፈ ምኽባር ዋጋ እኽሊ‘ዩ።ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ኣቀባሊና ፒተር ሃይንለይ፣ መንግስቲ እቲ ዘተኣታተዎ ሓድሽ ሕጊ ተመን መቆፃፀሪ ዋጋ ኣብ ልዕሊ ሸመቲ ንዝሓደረ ፀቅጢ ክንክዮ‘ዩ ዝብል እምነት ኣለዎ ይብል።ትርጉሙ በትረ ስልጣን ከቅርቦ‘ዩ፣
Text፡ቤት ፅሕፈት ማእከላይ ስታትትስቲክስ ኢትዮዽያ ዝሓለፈ ዓርቢ ኣብ ዘውፀኦ መግለፂ፣መጠን ዝቅባበ ዝተዛዘመ ወርሒ ካብ 10 ነጥቢ 2 ናብ 14 ነጥቢ 5 ክብ ምባሉ ይሕብር።ዘይመግባዊ ኣቊሑት ብ23 ሚእታዊ ክውስኽ ከሎ፣ዋጋ መግቢ ድማ ብኣስታት9 ሚእታዊ ንሂሩ‘ሎ ይብል።
መንግስቲ ኢትዮዽያ ሸርፊ ቅርሺ ብመንፅር ዶላር ኣሜሪካ ኣብ መስከረም ብ17 ሚእታዊ ኣውሪድዎ‘ሎ።ካብ ደገ ንዝዕደጉ ኣቊሑት ርኡይ ወሰኽ ማለት‘ዩ።ሚዛን ንግዲ ኣታዊን ሰደድን ኢትዮዽያ ኣዝዩ ኣፈላላይ ኣለዎ።መጠን ሰደድ ሓደ ነጥቢ 2 ቢልዮን ክኸውን ከሎ መጠን ኣታዊ ግና 7 ቢልዮን ነይሩ ክሳብ ዝቀረባ ዓመታት።
ዋጋ እኽሊ ኣዝዩ ስለዝኸበረ መንግስቲ ኢትዮዽያ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ ንብርክት ዝበሉ ኣቊሒት ዋጋኦም ወሲኑ‘ሎ።
ኣብ‘ታ ዓመታዊ ነብሰ-ወከፍ እቶት ትሕቲ 4 ሚእቲ ዶላር ዝኾነላ ኢትዮዽያ፣መጠን ዋጋ ባኒ፣ስጋ፣ሹኮር፣ልስሉስ መስተን ዘይቲ ብልዕን ምውሳኑ ተቀባልነት ረኺቡ‘ሎ።ካብ መኽሰቦም ዘንቆልቆለሎም ወነንቲ ሹቃት ግና ኣውያት ኣስዒቡ‘ዩ።
ገለ ሸቃጦን ነጋዶን ኣብ ዝሃብዎ ሪኢቶ፣ንገሊኡ ኣቊሑ ትሕቲ ዝዓደግዎ ገንዘብ ንክሸጡ ተገዲድና ኢና ይብሉ።
ምንጭታት ዜና ከምዝብልዎ ድማ፣ናይ‘ቶም ዋጋኦም ዝተወሰነ ኣቊሑ ብኽባር ዋጋ ክሸጡ ዝተረኽቡ ልዕሊ ሚእቲ ኣባዪቲ ንግዲ ከምዝተሓሸጉ ፀብፂቦም‘ለው።ነቲ ኣዋጅ ሓድሽ ዋጋ ኣቊሑት ደጋጊሞም ዝጣሓሱ ነጋዶ ከቢድ መቅፃዕቲን ማእሰርቲን ከምዝስዕቦም‘ውን ሪፖርታት ይሕብሩ።
ሰብ-ሞያ ቁጠባን ተቃወምቲን ግና፣ቁፅፅር ዋጋ ምትግባር ንዕዳጋ ይሕውኾ‘ዩ ከምኡውን ተመሊሱ ሽግር ከምዝፈጥር ተረጋጊፁ‘ዩ ዝብል ሪኢቶ ይህቡ።ጡረተኛ ኣባል ፓርላማን ዳይረክተር ባንኪ ዓለምን ዝነበሩን ኣቶ ቡልቻ ደመቅሳ፣ጌጋ ናይ መንግስቲ ናብ ነጋዶ ምስባብ ተቀባልነት ዘይብሉ‘ዩ ኢሎም።
ኣቶ ቡልቻ ወሲኾም ብመንግስቲ‘ምበር፣ብሸቃጦን ነጋዶን ኣይኮንን ተቆጢዔ ዘለኹ።ምኽንያቱ መንግስቲ ዋጋ ክቆፃፀር ዓቅሚ ኣለኒ ኢሉ ስለዝኣምን ጥራሕ‘ዩ።ዋጋ ክትቆፃፀር ኣይግባእን።ኣብ ሙሉእ ዓለም ተፈቲኑ ዝፈሸለ ኣሰራርሓ‘ዩ።ኣብ ትሕቲ ምልካዊ ስርዓት እንተዘይ ኣእቲኻዮ፣ዋጋ ምቁፅፃር ፈፂምኩ ዘይካኣል‘ዩ ኢልም።
ዓደግቲ ግና፣ብሰፊሑ ነቲ ኣዋጅ ቁፅፅር ዋጋ ደጊፎምዎ‘ለው።ኣቶ ሸንቊጤ ተሾመ ዝተባሃሉ ዓዳጊ ብወገኖም፣ዓቅሚ ምሽማት ተራ ኢትዮዽያውያን ኣዝዩ ከምዝነከየን፣ብርክት ዝበሉ ሰባት ድማ ኣብ መግቢ ዝምድብዎ ዝነበረ ገንዘብ ክሰልዑ ተገዲዶም‘ዮም ይብሉ።
ኣቶ ሸብቑጤ፡መንግስቲ ንዋጋ ኣቊሑት ምቁፅፃሩ ኣዝዩ ጠቃሚ‘ዩ።እንተዘይኮኑ፣ናፃ ዕዳጋ ስለዝኾነ ኩሉ ነጋዳይ ከምቃሕ ዝበሎ ንዋጋ ስለዝውስኽ፣ሰባት ናብ ዘይዕድጉሉን ዘይሽምትሉን ብርኪ ክብፃሕ‘ዩ።ስለዚ ትርጉም ኣለዎ ማለት‘ዩ። ቁጠባ‘ዛ ሃገር ካብ ምዕባት ክግታዕ‘ዩ።ህዝቢ ድማ ዓቅሚ ክስእን‘ዩ።ስለዚ ቁፅፅር ዋጋ እንተዘይተግቢርካ ኣብ መወዳእትኡ ህዝቢ‘ዩ ጠምዩ ዝሓድር ይብሉ።
ባዓል-ስልጣን ምንስቴር ንግዲ ኢትዮዽያ፣እቲ ቁፅፅር ዋጋ ኣቊሑት ናብ ካልኦት ፍርያት‘ውን ከምዝእምት ሓቢሮም‘ዮም።እቶም ባዓል-ስልጣን ወሲኾም፣መንግስቲ ዝሓንፀፆ ናይ 5 ዓመት ቁጠባዊ ውጥን፣መጠን ዝቅባበ ናብ 6 ሚእታዊ ኣብ ዓመት ክሕፀር ከምዝግባእ ጠቂሱ‘ዩ ኢሎም‘ለው።
መጠን ዝቅባበ ኣብ ኢትዮጵያ ንሂሩ
መንግስቲ ንምቑፅፃሩ ዝሕግዝ ዝብሎ ዋጋ ኣቑሑ ወሲኑ


text:
ምርጫ በይ-ኤርያን ተሞክሮኡን
ሽማግለ ንጉባኤ በይ-ኤርያ ከምቲ ኣጃማምርኡ ብዓወት’ዩ ዛዚሙ። እዚ ሽመግለ’ዚ ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ ክሳብ ዕለት ምርጫኡ ልዕሊ 15 ኣኼባታት ኣካይዱ። እዚ ኣኼባታት’ዚ ንጡፍ ተኻፋልነት ኣባላት ዝዓዘዞን ምሉእ ነጻነት ርእይቶን ክትዓትን ዝዓብለሎን ህዝባዊ ኣኼባታት ብምንባሩ ነቲ ኣባል ነንሕድሕዱ ንምፍላጥ ዓቢ ተራ’ዩ ተጻዊቱ። እቲ ዝፈጠሮ ሃዋሁው እውን ነቲ ካብ ዝተፈለለየ ተመኩሮታት ዝመጸ ኣባል ርእይቶኡን ሓሳባቱን ብዘይንሕሰያ ከፍስስን፡ ተጸዋዊሩን ተኸኣኢሉን ክጉዓዝን ሚሂርዎ።
ብዓቢኡ ከኣ፡ ነቲ ዝተፋላለየ ሓሳባቱን ኣረኣእይኡን ወጊዱ፡ እዚ ሃገራዊ ጉባኤ’ዚ ክዕወት ኣለዎ ዝብል ሓበራዊ ዕላምኡን ሓልዮቱን፡ ንሓይሉን ንሓሳባቱን ኣብ ሓደ ጠርኒፉ ከም ዝጉዓዝ ሓጊዝዎ። ኣድሚዑ ከኣ። ንኣብነት ኣብ በይኤርያ ዝርከቡ ኣባላት ውድባት ንዓመት ምሉእ ውድባዊ ስርሖም ገዲፎም፡ ምስ ህዝቦም ኮይኖም ኣብ ምዕዋት ሃገራዊ ጉባኤ ምጽማዶም፡ ነቲ ዝጥለብ ስራሕ ይኹን ጉዕዞ ኣቃሊልዎ እዩ። ኣብዚ ጉዕዞ እዚ ከኣ ሽማግለ ንጉባኤ በይ-ኤርያ፡ ኣብ ኣኼባታቱን ዘውጽኦ ውሳኔታትንን ጽልዋታት ናይተን ውድባት ዘይምንባሩ፡ ነቲ ካብ ውድባት ነጻ ዝኾነ ኣካል ዝያዳ ተሰማሚዑ ንኽሰርሕ ኣብቂዕዎ።
ብተወሳኺ እቲ ሃገራዊ ጉባኤ ንብዝሒ ህዝባዊ ተኻፋልነት ኣብ ጉባኤ 60% ምሃቡ፡ ድምጺ ህዝቢ ዝስምዓሉ ኩነታት ሰለዝፈጠረ፡ ነቲ ካብ ውድባት ነጻ ዝኾነ ኣባል ሽማግለ ዓቲቡ ንኽቃለስ ዓቢ ሞራልን ተስፋን ኮይንዎ እዩ። እቲ ዘንቀሳቐሶ ሞቶር እውን እዚ ውሳኔ’ዚ እዩ ክብሃል ይከኣል። ነቲ ህዝቢ እዚ ዕድል’ዚ እንተዘይወሃቦ ነይሩ፡ እቲ ካብ ውድባት ነጻ ዝኾነ ዜጋ ንሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት ኢሉ ከምዚ ገይሩ ኣብ ቃልሲ ኣይምነጠፈን ዝብል እምነት ኣቐሚጥና፡ ንሓዋሩ ከኣ እዚ ኣዎንታዊ ውሳኔ’ዚ ክዕቀብን ካብ ዘለዎ ንላዕሊ ክምዕብልን ኣለዎ ንብል። ምኽንያቱ እቲ ናይ መጨረሽታ ጉዕዞ ቃልስና ኣብ ምምስራት ህዝባዊ መንግስቲ ክዓልብ ስለእንደልዮ፡ ካብ ሕጂ ጀሚርና እግሪ እንተ ዘይኣትኪልናዮ ዝሓሰብናዮ ዕላማ ክቐንዓና ኣሸጋሪ ክኸውን እዩ።
እዚ ሽማግለ’ዚ፡ ዝተኸተሎ ኣጋባብ ስራሕን ኣካያይድኡን እውን ኣይሓመቐን። ካብ ዝጅምር ኣትሒዙ መደብን ስርዓትን ምሓዙ ከኣ ሓጊዙ እዩ። ንኣብነት ንምድላው ኣኼባ ዝምልከት ቀሊል ስራሕ ኣይነበረን። ንነፍሲ-ወከፍ ኣኼባ ቅድሚ ሰሙን ክልተ ሰሙን ዕለት ኣኼባ ምእታዉ፡ ብኣቦ መንበር፡ ኣኼበኛ ዝዛተየሎም ኣጀንዳታት ከምኡ’ውን ካብ ኮምሽን ዝመጸ ሓበሬታታት መምርሒታትን ከም ኣጀንዳ ሰፊሮም ንኣባላት ብኢ-መይል ከይተሓለለ ሰዲዱ። ተወሳኺ ኣጀንዳ ዘለዎ ኣባል ከኣ ክውስኽ ኣፍቂዱ።
በብግዜኡ እሞ ከኣ ከይወዓለ ከይሓደረ፡ ናይ ዝሓለፈ ነፍሲ ወከፍ ኣኼባ ጸብጻብ ብዋና ጸሓፊ ብኢመይል ተሰዲዱ መአረምታ ዘለዎ ኣባል ብኢመይል ክሕብር ወይ ከኣ ቅድሚ ኣኼባ ምጅማሩ ኣብ ልዕሊ እቲ ዝተዘርግሐ ጸብጻብ ዝተፈልየ ርእይቶ ዘለዎ ከቐርብ ዕድል ተዋሂቡ። ስዒቡ እቲ ኣጀንዳታት ናይ ግዜ ዓቐን ተዋሂብዎ መስርዕ ሒዙ ብምቕራብ ኣኼበኛ ብኡ መሰርት ተመሪሑ ከም ዝዝቲ ተገይሩ። ሽማግለ ግቡኡ ንምምላእ ከኣ፡ ምስቲ ኮምሽን ዘለዎ ስርርዕ ኣኽቢሩ፡ እቲ ጸብጻብ ናይ ነፍሲ-ወከፍ ኣኼብኡ ንኮምሽን ኣመሓላሊፉ። ብኸምዚ ኣገባብ እቲ ሽመግለ ስርሑ ኣጽፊፉ ብኮምሽን’ውን ተማእኪሉ ኽሰርሕ ክኢሉ።
ከምዚ ኾይኑ ከብቅዕ ግና ኣብዚ ኹሉ ኣኼባታት ዘይምስምማዕ ኣይነበረን ክብሃል ኣይክኣልን። ሽማግለ በይ ኤርያ ኣብ ኣኼባና ዝርከብ ዘይምስምማዕ እንፈትሓልና ሓንቲ ጥበብ ኣላትና። እዛ ጥበብ እዚኣ፡ ኣብ ክትዕ ኮለል ክንብል ውዒልና ዘሎና ሓሳባት ምስ ነገፍና፡ ኣብ መወዳእታኡ ኣብታ መሰረታዊት መንቀሊና እትመልሰና ጥበብ እያ። ንሳ’ያ ፈውስና ክትብሃል’ውን ትከኣል። ንሳ ኸኣ፡ “እዛ ኣብዚ ኣራኺባትና ዘላ ቀንዲ ዕለማ ነዛ ሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት’ያ። ከመይ ኢልና ኣብኣ ኣቲና ሽግር ህዝብናን ሃገርናን ንፈትሕ እዩ። ካልእ ኩሉ ነምጽኦ ዘሎና ጓል ዘረባ ኮይኑ፡ ንዕኣ ኢዱ ይሃብ። ኣብዛ ግዜ’ዚኣ ንዕኣ ከገልግል ኣለዎ፡” ንብል። ኩሉ ኣብ ልቡ ተመሊሱ ከኣ ዝግ ኢሉ “እሞ ከመይ ንግበር?” እንዳበለ ይረዳዳእ። እቲ ዘገራጩ ዝነበረ ኣርእስቲ ይግደፍ፡ ይርሳዕ’ውን። እቲ ዝሓለፈ ክትዓት ድኻም’ኳ እንተኣስዓበ፡ ኣብ መጨረሽትኡ ደው ኢሉ፡ ኣብ ስራሕ ዘውፍር ውሳኔ ይብጻሕ። እቲ ዝደለ ውጽኢት ድማ ንሱ እዩ።
ሓደ ካብቲ ክንምሃሮ ነዊሕ ግዜ ዝወድኣልና ነጥቢ፡ ንዝተሰማምናዓሉ ውሳኔ ኣብ ምትግባሩ ምስ በጻሕና ንምኽባሩ ዘሎና ተቐባልነት እዩ። ገለና ንምርዓሙ የሸግረና። መብዛሕትኡ ግዜ ኣብቲ ውሳኔ ዝተበጽሓሉ ኣኼባ ዘይነበሩ ኣባላት፡ ከም እንደገና በቲ ውሳኔ እዚ ድኣ “ስለምንታይ ከምዚ ጌርኩሞ? ከመይ ኢሉ ከምዚ ይኸውን?” ዝብል ክትዕ ይልዓል። እቶም በቲ ውሳኔ ስምምዕ ወይ ድምጺ ተገይርሉ ክነሱ ኣንጻሩ ርእይቶ ዝነበሮም ሰባት ድማ መድሎ ረኺቦም ነቲ ክትዕ ከም እንደገና ይሕወስዎ። እዚ ኣሉታዊ ተሞክሮ’ዚ ንሓደ ክልተ ሰለስተ ግዜ ኮለል ምስ ኣበለና ከኣ ከሳርሓና ስለዘይከኣለ፡ ሓደ ግዜ ኣብ ኣኼባ ዝተሰማምዕላናሉ ውሳኔ ከነተግብሮ እምበር ከም እንደገና ኣብ ክትዕ ክነውርዶ ከምዘይንኽእል፡ ጌርና።
ስለዚ ካብ ኣኼባ በዂሩ ዝወዓለ ይኹን ብዋና ጸሓፊ ዝተዋህበ ጸብጻብ ከይንበበ ዝመጸ ኣባል፡ ብውሳኔ ናይ ዝሓለፈ ኣኼባ ተቐይዱን ተማእኪሉን ከምዝኸይድ ብምግባርና ንስራሓና ዓቢ ኣሳልጦ ሂብዎ እዩ። እዚ ኩሉ ስነ-ስርዓትን ኣካይዳን ምትእርራምን ኣብ ኣኼባታትና ከኣ፡ ንዝተዋህበና መምርሕን ዘሎና እምነትን ጸኒዕና ንምትግባር ዝተኸተልናዮ ኣገባብ ብምዃኑ፡ ኣብቲ ዝገበርናዮ ኣኼባ ንምርጫ ኣዎንታዊ ውጽኢቱ ጎሊሑ ተራእዩ።
ተቓዉሞ ደምበ ንህዝቢ ጸዊዑ ንዓ ወከልትኻ ምረጽ ክብል ንመጀመርያ ግዜኡ ዓሚ’ዩ። ስለዚ እቲ ተሞክሮ ናይ ምርጫ ነይሩ’ዩ። እቲ ኣገባብ እውን በቲ ኮምሽን ኣይተቐየረን። ዓሚ ኣባላት ውድባት ዘይተመርጽሉ፡ ንሃገራዊ ዋዕላ ዝካፈሉ ካብ ውድባት ነጻ ዝኾኑ ዜጋታት ዝመርጽ ህዝባዊ ምርጫ ተኻይዱ እዩ። ነቲ ዋዕላ ድማ፡ ኣንዳዕዲዕና ኣስማት ወከልትና እንዳረቛሕና፡ ህዝቢ ተኻፊልዎ እዩ ክንብል በቒዕና። ካብተን ናይ ውድባት ናይ ህዝቢ ድምጺ ይበዝሕ እንዳበልና ክንትኣመመን ጀሚርና። ነተን ውድባት ከምኡ ብምግባረን’ውን ኣመስጊንና። እዚ ተሞክሮ’ዚ ክድገምን ክምዕብልን ይድለ።
ነዚ መሰረት ብምግባር፡ ሽማግለ ንጉባኤ በይ-ኤርያ በቲ ኮምሽን ዝተዋህበ መምርሒ ከነንብቦን ክንመያየጠሉን፡ ከምኡ እውን ንኣሳልጦ ስራሕ ከመይ ጌርና ኢና እቲ ምርጫ ከነካይዶ ዝብል ኣጀንዳ ኣቐሚጡ መዓልቲ ምርጫ ከይኣተወ ቅድሚ ክልተ ሰሙን ተኣኪቡ እዩ። ውሳኔታቱን ኣገባብ ምርጭኡን ኣጽፊፉ ከኣ ጸብጻብ ንኣባላቱ ልኢኹ። ኣብዚ ኣኼባ’ዚ እቶም መሰረታውያን ኣባላት ውድባት፡ ንሕና ከምቲ ናይ ዓሚ ዝገበርናዮ ምርጫ ብውድብና ስለዝተወከልና፡ ኣብዚ ህዝባዊ ምርጫ ኣይንቃጸጽን ኢና ብማለት ነቲ ብኮምሽን ዝተዋህበ መምርሕን ነቲ እምነት ናይቲ ነጻ ኾይኑ ዝቃለስ ዘሎ ዜጋን ኣስሚሮምሉን ኣደልዲሎሞን። በዚ ኸኣ ኣብቲ መዓልቲ ምርጫ፡ ኣብቲ መእተዊ ዝተገብረ መደረ ብወግዒ ዓቢ ምስጋና ቐሪብሎም።
ሽማግለ ንጉብኤ በይ ኤርያ፡ እታ ንኹሉ እትፍውስ ግሉጽነት ክንለማመዳ ኣሎና ኢሉ እዩ ጀሚሩ። ብእኣ ክውድእ ከኣ ይመርጽ። ኣብ መዓልቲ ምርጫና፡ ከመይ ኢሎም እቶም ኣባላት ውድባት እዚ ኹሉ ኣገልጊሎምን ገንዘቦም ከፊሎምን ኣብዚ ህዝባዊ ኣኼባ ክምረጹ ዘይክእሉ ዝብል ክትዕ ተኣጒዱ እዩ። እዚ ክትዕ’ዚ በቲ ሽማግለ ኣብቲ ዝሓለፈ ኣኼባኡ ንሰለስት ሰዓታት ተዘሪብሉን ውሳኔ ተዋሂብዎን ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ካብቲ ኣሰራርሕና’ውን ወጻኢ’ኳ እንተኾነ፡ ብዝኾነ ይኹን መልክዕ ሓሳባቱ ከቕርብ ዝደሊ ምስምዑ ምልክት ናይ ጹረት’ዩ ብማለት፡ መሊሹ እቲ ደጋፍን ተቓዋምን ከም ድልየቱ ርእይቶ ክህብ ተፈቒድሉ። ግዜ ድኣ በሊዑ እምበር፡ ኣይጎድአን ከኣ። ዘለዎ ርእይቶኡ ሂቡ ዘፍ ምስ በለ ድማ፡ ኣብቲ ኣብ ዝሓለፈ ኣኼባ እታ ሽማግለ ዘጽደቐቶ ውሳኔን፡ ዘውጽኣቶን መምርሒ ክምለስ ተሰማሚዑ፡ ምርጭኡ ኣካይዱ።
እቲ ናይ ዓሚ ተሞክሮ ህዝባዊ ምርጫ ከምዝነበሮ ምድጋሙ ዓወት’ዩ። ካብ ውድባት ነጻ ዝኾኑ ኣባላት ተመሪጾም። ብሓቂ ድማ ኣብዚ ምርጫ’ዚ ዝወዓለ ኩሉ፡ ብዝገበሮ ተሓጒሹን ሓበን ተሰሚዕዎን ተፈላልዩ።
እዚ ዓመታዊ ጸብጻብን ተሞክሮን ምቕራብና፡ ናትና በሊጹ ወይ ሓሚቑ ንማለት ዘይኮነስ፡ እቲ ቃልስና ቀጻሊ ስለዝኾነ ኩላተን ሽማግለታት ነናተን ተሞክሮታት ብግልጺ እንተዘሕልፋ ጠቓሚ እዩ ካብ ዝብል ሓሳባት ዝተበገሰ እዩ። ምናልባት ካብዚ ናይ በይ ኤርያ ክንመሃሮን ከሳርሓናን ዝኽእል ነጥቢ ኣሎ እንተድኣ ክንብል ኮይና ከኣ፡ ብኣብዝሓ ድምጺ ዘጽደቕናዮምን ዝተሰማማዕናሎምን ውሳኔታት ይኹን ብዝተዋህቡና ስርዒታዊ መምርሒታት ክንቅየድን ክንምእዘዞምን ክንክእል ኣሎና። ኣብዛ ግዜ እዚኣ ዘላ ቀዳማዊት ጉዳይና፡ ኩሉ ገዲፍና ንሃገራዊ ጉባኤ ንምዕዋት እዩ። ህዝባዊ መልክዑ ንምትሓዙ ከኣ ክንጽዕር ይግባእ።
ሽማግለ ንጉባኤ በይ-ኤርያ
22 ነሓሰ 2011


text:
ዝኽሪ ፈንቅል ናይ’ቲ ንሓይሊ መግዛእቲ ዘምበርኸኸ፡ ደቁ ዝሃበ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ !!
ካብ ኣብ ዓለም ዘለዉ ዉሑዳት ህዝብታት ጸረ መግዛእቲ ተቃሊሶም ዝተዓወቱ ሓደ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ነቲ ብስርዓታት ገዛእቲ ኢትዮጵያን ዘራያቶምን ዝተመንጠለ፡ ርስቱ፡ ክብረቱን መሰሉን ክመልስ፡ ንልዕሊ ፍርቂ ዘመን ዘይሕለል፡ ዘይጥበር፡ ንድሕነት ዘይምለስ ቃልሲ ኣካይዱ እዩ። ኣብ’ቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ንከባቢ 20 ዓመታት ዝኸዉን፡ብሰለማዊ ፖለቲካዊ ቃልሲ ንመሰሉን ሃገራዊ ናጽነቱን ተቃሊሱ እዩ። ነቲ ናይ ነጻነት ሕቶ ክምልሽ ብሰለማዊ መንገዲ ዘካየዶ ዘይሕለል ቃልሲ፡ ናይ’ቲ ግዜ’ቲ ዝነበሩ ዘራያት ሓይልታት ጸማም እዝኒ ሰለዝሃብዎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይ ምርጭኡ ናብ’ቲ ጫፍ ብልሒ ናይ ፖለቲካዊ ቃልሲ ዝኾነ ጎነጻዊ ብረታዊ ተጋድሎ ክጽመድ ኮይኑ ኢዩ።
ዝተዓመጽ ፡ ርስቱ ዝተመንጠሉ ፡ ክብረቱ ዝተደፈረ ህዝቢ፡ ነቲ ኩለንተንኡ ክዘመትን ክረግጽን፤ ከም ህዝቢ ህላዉነቱ ክብርስ ዝተሃንደደ ናይ ባዕዲ ሓይሊ፡ በቲ ዝርድኦ ናይ ቋንቋ ስነ ሞጎት ሓይሊ ክገጥሞ ግድን ኢዩ። ከምኡ ክንዲ ዝኾነ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይ ሕርይኡ፡ ነቲ ርስቱ ክዘምት፡ መሬቱ ክግበት፤ ባህሉን ቋንቁኡን ክህስስ ዝመጸ ህንዱድ መግዛእቲ ብጎነጽ ብረታዊ ቃልሲ ክገጥሞ ግድን ኮነ።
ህዝቢ ኤርትራን ምዑታት ደቁን፡ ነቲ ብገዛኢ ሓይልን ዓንገልቱን ኩለንተንኡ ንምድምሳስ፡ ዝተካየደ ኩሉ ዓይነት ዉዲታትን ሸርሕታትን ንምፍሻል፡ ናብ’ቲ ነዊሕን መሪርን እታ መተካእታ ዘይብላ ሂወት ዝኽፍሎ ብረታዊ ቃልሲ “ዓወት ወይ ሞት” ብዝብል ጭርሖ፡ ርስቶምን ክብረሞን ካብ መንጋጋ ዓመጽቲ ክምጥሉ ወፈሩ። ኣብ’ቲ ንሰላሳ ዓመታት ዝወሰደ ብረታዊ ተጋድሎ፡ ህዝቢ ኤርትራን ዉሉድ ብርኩ ዝኾኑ ሓርበኛታት ደቁ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስድሪ መሬት ናይ ኢድ ብኢድ ናይ ተሓናነቕ ግጥም፤ ንመግዛእቲ ሓይሊ ክዕረት ኣብ ልዕሊ ስዕረት እንዳሽኸሙ ፡ ድሕሪ’ቲ ናይ ሰላሳ ዓመታት መሪርን ዘይሕለል ተጋድሎ፡ ክቡር መስዋእትን ” ኤርትራ ሓንሳብ ንሓዋሩን” ካብ ግበታ ባዕዳዊ መግዛእቲ ሓራ ክትወጽእ ኮይና ኢያ። ህዝቢ ኤርትራ ነቲ መሬቱ ክግብት፡ ክብረቱ ግሂሱ ክረግጾ ዝፈረዶ፡ ዓመጸኛ ገዛኢ ሓይሊ፡ ኣብ መወዳእታስ ናይ ስዕረት ካባ ኣልቢሱ፡ ካብ’ታ ተፈጥሮ ዝዓደሎ ዘልኣለማዊት ርስቱ ክባረር ጌርዎ ኢዩ።
ኣብ’ቲ ናይ ሰላሳ ዓመታት ዝተካየደ ብረታዊ ተጋድሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ታሪኽ ንዘንተ ዕለት ዘይሃሱ፡ ማእለያ ዘይብሎም መስተንክራዊ ዓወታት ክሓፍስ ኮይኑ ኢዩ። ካብ’ቲ ናይ ሰላሳ ዓመታት ዝተኻየድ ደማዊ ውግኣት፡ ኣብ ልዕሊ መግዛእቲ ሰፍ ዘይብል ስዕረት ዘዉረደ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንሃገራዊ ነጻነት ” ክዕወት ምዃኑ ብምልኣት ዘበሰረ ” ኣብ ምዕራፋት ዘካየድናዮ ተጋድሎ በሪ ዓወት ዘግሃደ፡ እቲ ኣብ ለካቲት 1990 ነታ ትንፋስ ናይ መግዛእቲ ሓይሊ ዝነበረት ወደባዊት ከተማ ባጽዕ ሓራ ንምዉጻእ ዝተኻየድ ብዓወት ዝተዛዘመ ኩናት ሰርሒት ፍንቕል ኢዩ።
እዚ ዓወት ስርሒት ፈንቅል ህዝቢ ኤርትራ እቲ ብዘራያት ዘተነፍጎ፡ ልዑላዉነትን ክብረቱን ዝግለጸሉ፡ ሃገራዊ ነጻነቱ ብዘካይዶ ዘሕልል ተጋድሎን፡ መስዋእትን ተበጃዉነትን ክዕወት ምዃኑ፡ ነቶም ኣቀዲሞም ሕቶ ሃገራዊ ነጻነቱ ከይጎናጸፍ ዝዓንቀፉ፡ ብጸቢብ ረብሓታቶም ንምስሳይ ታሪኻዊ ጌጋ ዝፈጸሙ ሓያላት፡ ታሪኻዊ ጌጋታቶም ዳግም ክፍትሽ ዝገበረ ኢዩ።ኣብ ምዕራፋት ብረታዊ ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ” እቲ ወሳኒ ምዕራፍ ናይ ምሉእ ነጻነት ኢዩ።” ድሕሪ ምሕራር ከተማ ባጽዕ ዕምሪ መግዛእቲ ናይ ኣዋርሕ ምዃኑ ብጭቡጥ ርጉጽ ኮይኑ። ኣብ 24 ግንቦት 1991 ዕምሪ መግዛእቲ ደርጊ ኢሰፓ ኣብ መሬት ኤርትራ ኣብቒዐ። ኤርትራ ብደም ዉሉድ ከርሳ ዝኾኑ ጀጋኑ ዝኸፍልዎ ናይ ሂወትን ኣካላን መስዋእቲ ካብ ኣርዑት ባዕዳዊ መግዛእቲ ነጻ ወጸት።
ዘራጊ ማይ ከሎ ጽሩይ ማይ ስለዘይሰተ፡ እቲ ንጉዕዞ ሰዉራ ኤርትራ መሪሑ ዝኣተወ፡ መሪሕነት ህዝባዊ ግንባር፡ ናይ ሎሚ ህግደፍ፤ ነቲ ብዘይትኣድነ መስዋእትን፡ መዳርግቲ ዘይብሉ መስገደላት ብምስጋር ዝተዋሕሰ ሃገራዊ ነጻነት፡ ከም’ቲ ህዝቢ ኤርትራ ዝብሃጎም ዝተመነዮን ኣይኮነን። ህዝቢ ካብ’ቲ ፍረ ዓስቢ መስዋቲ ደቁን ቃልሱን ክቋደሶ ዝግብኦ ኩሉ ዓይነት ብረኸት ነጻነት ዝኾነ ሰላም፡ መሰል፡ ፍትሒ፡ ክብረት፡ ቁጠባዊ ምዕባለን ክረክብ ኣይከለን። ህዝቢ እቲ ድሕሪ ዓወት ፍንቅልን፡ ምድምሳስ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝተመነዮ ኩሉ ክሃጎግ ኮይኑ ኢዩ።
ብስራት ዓወት ስርሒት ፈንቕል ካብ ዝካየድ እንሆ 29 ዓመታት ተቖጺሩ ኣሎ። ኣብ’ዚ ናይ ነዊሕ ዓመታት ጉዕዞ ድሕሪ ምድምሳስ ሓይሊ መግዛእቲ፡ ምርግጋጽ ሃገራዊ ነጻነት፤ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ድሕሪ ነጻነት ክሓፍሶ ዝብሃጎ ኩሉ ጸጋታት ክሳብ ሎሚ ስዓት ክዉን ክኸዉን ኣይበቕዐን። መሰረታዊ ጠንቁ ከኣ እቲ ሰውራ መሪሑ ዝኣተወ ድሕሪ ነጻነት ህግደፍ ክብል ገዛእ ርእሱ ዘጠመቐ ኣካልን ጉጅሉን ኢዩ። እዚ ጉጅለ መራሒኡን ነቲ ህዝቢ ኤርትራ ደቑ በጃ መስዋእቲ ብምግባር ዝዕወቶ ሃገራዊ ነጻነት፡ ምዉሓሲ ጸቢብ ረብሓታቶም ኽኸዉን ስለዝገበርዎ ኢዩ። ሎሚ ኣብ ባይታ ኤርትራ ምስ ንውከስ፤
ህዝቢ መሰሉን ክብረቱን ተረጊጹ፡ ኣብ’ቲ ተቃልሲ ዘዉሓሶ ሃገር መሰሉ ክግሃስ፡ ክብረቱ ክቕንጠ፡ ብራዕድን ሽበራን ኣብ ገዛእ ሃገሩ ብስግኣት ተኸቢቡ እግሩ መልኡ ዘይረግጸሉ ኩነትት ኢዩ። ህዝቢ እታ ብሕጊን ድግን ቁዋምንክትምራሕ ዝብሃጋ ሃገሩ፡ ኣብ ትሕቲ ፍጹም ጭቆና ክትወድቅ ኮይና ኣላ። እቲ ምእንቲ መሰሉ ዝተቓለስ፡ ንሓርነቱ መዘና ዘይብሉ ዋጋ ዝኸፈለ ኣብ ዘቤታዊ ባርነት ክቁረን ኮይኑ ኣሎ። ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ፡ ናይ ዜቤታዊ መግዛእቲ።
ኤርትራ ብተፍጠራዊ ጸጋታት ዝተዓደለት፡ ይትረፍ ንዜጋታታ ንኻልእ ትኸዉን፡ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ግዳይ ሕሱም ድኽነትን ጥሜትን ክኸዉን፡ ብማሕበረ ቁጠባዊ ቅልዉላዉ ክግረፍ ተፈሪዱ ኣሎ። ህዝቢ ብጥሜት ክዕጸፍ፡ ዉሑዳት ብጸጋታት ሃገር ክጋይጹ ይረክቡ።
እቲ ብደምን መስዋእትን ዝተዋሕሰ ሃገራዊ ልዑላዉነት፡ ሃገራዊ ክብረትን ኣብ ትሕቲ ፍጹም ሓደጋ ክወድቕ፡ ልዑላዊ መሬት ኤርትራ ናይ ግዳም ሓይልታት መነሃርያ ይኸዉን ኣሎ። ኤርትራውነት ንምድምሳስ ዝተፈላለዩ ወስታታት ይቀላቀሉ ኣለው።
እዚ ካብ’ቲ ብዙሕ ውሑድ፡ እቲ መሬት ስዉኣትን ሃገረ ሰማእታት ብሓይሊ ብረት ዝገዛእ ዘሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝጠለመ፡ ሕድሪ ሰማእታት ዝኸሓደ ጉጅለ ጥፍኣት ህግደፍ ዝፍጽሞ ዘሎ ታሪኻዊ ገበናትን በደላት ኢዩ።
እምብኣርከስ፡ እቲ ሪም ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ገቢቱ፡ ሃገር ኣብ ትሕቲ ፍጹም ኩሉ ዓይነት ባርነት ክትወድቕ ዝገበረ፡ ባርባራዊ ጉጅለ፡ ብዓቢኡ ነቶም ምእንቲ ህዝቢ ካብ መግዛእቲ ክናገፍ፡ ጸረ ኩሉ ዓይነት መልክዑን ዓይነቱን ባርነት በጃ ዝወደቁ ሰማእታት ዝወደቕሉ ቅዱስ ህዝባዊ ዕላማ ኣብ ቅርዓት ዝጠለመ ጉጅለ፡ ኣብ’ቲ ዋንነቱ ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ስርሒት ፈንቅል ጽምብላትን ዝኽርን ክገበር ዝኾነ ይኹን ሞራላዊ ሓላፍነት የብሉን። እቲ ኩሉ ዝካይዶ ናይ ሓሶትን ንፖለቲካዊ ሃልኪ ዝግበር ኢዩ፡፡ ምኽንያቱ ስርሒት ፍንቅል ኣብ ምዕዋት ዝወደቁ ሰማእታት ኤርትራ ፡ እቲ ዝተበጀዉሉ ዕላማ፤ ህዝቢ ኤርትራ ብሓርነት ክድበስ፡ ብሰላም ክነበር፤ ክብረቱን መሰሉን ብሕግን ስርዓት ክረጋገጽ ኢዩ። እቲ ዝተወደቕሉ ዕላማ ኣብ ኤርትራ ድክነት ካብ ስሩ ተማሕዩ ህዝቢ ካብ ስእነትን ጥሜትን ክናገፍ ኢዩ። እቲ ዝርሒቖም ዝርኣይዎ ራኢ ኤርትራ ብኹሉ መዳይ፡ ብዲሞክራሲ፡ ብምዕባለ፤ ብቁጠባዊ ዕቤትን ኣብ’ቲ ዝበረኸ ክትስቐል ኢዩ።
እንተኾነ ግን ኩሉ’ቲ ሰማእታት ኤርትራ ዝብሃግዎ፤ ብህግደፍ ተጠሊሙ ኢዩ። ዝጠለመ ከኣ ክምስልን ክሕሱን ከም ዝነበር ግድን ኢዩ። ስለ’ዚ ስርሒት ፈንቅል ዋንኡ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ኣብ ልብታት ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ንዘንቲ ዕለት ክነበር ኢዩ። ታሪኽ ስርሒት ፈንቕል ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራን ደቑን ስለዝኾነን። ነዚ ወርቓዊ ታሪኽን ዝኽርን ህግደፍ ብግብሪ ክሒድዎ ኢዩ። ዝኸሓደ ብሕግን ታሪኽን ክሕትት ግድን ኢዩ። ህግደፍ ከኣ ውዒሉ ሓዱሩ ክሕትት ምዃኑ ዘይተረፍ ኢዩ። ምኽንያቱ መግዛእቲ ህግደፍ፡ ብዘይሕለል ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ምስዓሩ ዘይተረፍ ስለዝኾነ።
እንተ ዝኽሪ ፍንቕል ግን ንዘልኣለም ክነበር ምስ ወለዶታት ኤርትራ ኢዩ።
11/ለካቲት/2018


text:
ፕረዚደንት ትራምፕ ብምኽንያት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ብስም ህዝቢ ኣመሪካ ናብ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ናይ ዮሃና መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ኣብ መልእኽቶም ፥ ኣብዚ ለበዳ ንዓለም ዘናውጸሉ ዘሎ ከቢድ እዋን፥ ንመንፈስ ህዝቢ ዓለም ዘበራብር ኣጋጣሚታት ምዝካር ኣገዳሲ`ዩ- ጽንብል ናጽነት ኤርትራ ድማ ትርጉም ናጽነት ንኹሎም ኣህዛብ ንምጽብራቕ ዕድል ዝህብ ኣጋጣሚ`ዩ ምባሎም- ካብ ሻባይት ዝተረኽበ ሓበሬታ የመልክት።
ምስዚ ብዝተኣሳሰር: ሚንስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማይክ ፖምፒዮ ብምኽንያት መበል 29 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ኣብ ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ፥ ንህዝቢ ኤርትራ ዮሃና ኢሎም።
ኣብ ዝሓለፈ ዓመት፥ ኤርትራ ፥ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፥ ቁጠባዊ፥ ዞባውን ጸጥታውን ምትሕብባር ንክሕይል ዝንኣድ ስጉምታት ወሲዳ`ያ ክብሉ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ ማይክ ፖምፕዮ ገሊጾም።።
ንሶም ኣብ መወዳእታ: ንኤርትራ ኩሉ ዓወት ንምነየላ፥ ከምኡ ድማ ኣብ`ቲ ዞባ ሰላምን ጸጥታን መሊኡ ንኽድልድል በቲ ጀሚራቶ ዘላ ጉዕዞ ክትቅጽል ተስፋ ንገብር ኢሎም።


text:
መምርሒ ፍቓድ ኣብ ሽወደን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 9 8 2019
ኣብ ሽወደን ሓንቲ ማኪና ንኽትዝውር፡ ናይ ግድን 18 ዓመት ዝመላእካን ሓደ ናይ መዘወሪ ፍቓድ ዘሎካን ክትከውን ኣሎካ።
ሓታቲ ዕቝባ ኣብ ዘሎኻሉ እዋን፡ ብምልኡ እቲ ግዜ ኣብ ሽወደን ማኪና ክትዝውር ይፍቀደካ እዩ። ድሕሪ መንበሪ ፍቓድ ምርካብካ፡ ኣብ ሓደ ሓደ ኵነት ነቲ መዘወሪ ፍቓድካ ናብ ናይ ሽወደን መዘወሪ ፍቓድ ክትቅይሮ ትኽእል ኢኻ። ማኪና ክትዝውር ንኽትክእል፡ ነዚ፡ ካብታ ህዝባዊ መዝገብ ዝተመዝገብካላ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ናይ ግድን ክትገብሮ ኣሎካ። ከምኡ'ውን ሓደ ናይ ሽወደን መዘወሪ ፍቓድ ክወሃበካ ንኽኽእል፡ ናይ ትራፊክ ሕግታት ከተጽንዕን ሓድሽ መርመራ ክትገብርን ከድልየካ ይኽእል ይኸውን እዩ።
ናይ ወጻእ ዓዲ መዘወሪ ፍቓድ ናብ ናይ ሽወደን ምቕያር
ካብ ሓንቲ ናይ ናይ ኤውሮጳዊ ቍጠባዊ ኮም (EES-LAND) ሃገር መዘወሪ ፍቓድ እንተ ኣሎካ ኾይኑን ነቲ ናትካ መዘወሪ ፍቓድ ናብ ናይ ሽወደን መዘወሪ ፍቓድ ክትቅይሮ ትደሊ ዄንካን፡ ሓደ ሓደ ጠለባት ይቐርቡ እዮም። ናይ ግድን ሓደ ብቑዕ መዘወሪ ፍቓድ ክህልወካን ኣብ ሽወደን ብቐዋሚ ነባሪን ክትከውን ኣሎካ።
ካብ ሓንቲ ሃገር ናይ ኤውሮጳዊ ቍጠባዊ ኮም ወጻኢ ዘውጻእካዮ መዘወሪ ፍቓድ ማኪና እንተ ኣሎካ ኾይኑ: ናብ ሽወደናዊ መዘወሪ ፍቓድ ክትቅይሮ ኣይከኣልን'ዩ።
ምውጻእ ፍቓድ መዘወሪ
ሓደ ናይ ሽወደን ፍቓድ መዘወሪ ንኸተውጽእ፡ ኣብ ሽወደን ብቐዋሚ ተቐማጣይ ክትከውን ኣሎካ። ፍቓድ መዘወሪ ከተውጽእ እንተ ደሊኻ፡ ሓደ ብቑዕ ፍቓድ ናይ ልምምድ ምዝዋርን ድሓር ናይ ፈተና ዝወራ ፍቓድ ክህልወካ ኣሎዎ። ነዚ ናብ ብዓል መዚ መጓዓዝያ (Transportstyrelsen) ኢኻ ተመልክት።
ምዝዋር ክትለማመድን ፍቓድ መዘወሪ ከተውጽእን ገንዘብ ይኽፈሎ እዩ። ነዚ ባዕልኻ ክትከፍሎ ትኽእል ኢኻ፡ ወይ ሓደ ሓደ ሰባት ድማ ንልቃሕ የመልክቱ ይኽእሉ እዮም። ዕድሜኻ 18 - 47 ዓመት እንተ ኾይኑን ንዝተወሰነ ግዜ ስራሕ ኣልቦ እንተ ኔርካን፡ ካብ ማእከላይ ኮሚተ ደገፍ ትምህርቲ (CSN) ንናይ መዘወሪ ፍቓድ ልቓሕ ከተመልክት ትኽእል ኢኻ።


text:
አስተምቶን ቃል አምላኽ ግንቦት – 13.2018
ዮሓ. 5:1-16
- አስተንትኖ
አብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ጎይታና መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ አብ ቤተ ሳይዳ ሓደ ሕሙም ከምዘሕወየ የዘንትወልና። አብዚ ክርስቶስ ጎይታና ወዲ ሰብ ንምድሓን ባዕሉ ተበግሶ ይወስድ። “ክትሓውዶ ትደሊ” እናበለ ይሓትት። ነቲ ሕሙም ከአ አንጻር ሕጊ አይሁድ ብቀዳም ዓራቱ አልዒሉ ክኸይድ ይእዝዞ። ምኽንያቱ እቲ ካብ ሕጊ ዝዓቢ – ልዕሊ ሕጊ ዝኾነ አምላኽ ስለዝመጸ። “ ሰንበት እያ ምእንቲ ሰብ ዝተሰርዓት እምበር፥ ሰብ ምእንቲ ሰንበት አይተፈጥረን። እምበአር ወዲ ሰብ ጎይታ ሰንበት እውን ኢዩ” እናበለ ንሱ ጎይታ ሰንበት ምኻኑ ይምህር። አይሁዳውያን ግና በዚ አይአምኑን፡ ልባቶም ይዓጽዉ። ነቲ ተግባራት ኢየሱስ እናረአዩ ክአምኑዎ አጸገሞም። ሎሚውን እንተኾነ እግዚአብሔር አምላኽና አብ መንጎና ብምርካብ አብ ክርስቶስን ንኽንአምን፡ ንኽንድኅን፡ ንኽንሓዊ ብቃላቱ ይበጽሓናን ይዛረበናን። ነፍሲ ወከፍና ቃል አምላኽ አብ ልብና ንኽሓድር፡ ተሳተፍቲ ድኅነት አምላኽ ንኽንከውን ንወዲ አምላኽ ክንሰምዖ ይገብአና። ንሱ ኸአ ካብ ኩሉ ኩሉ ኃጢአትናን ሕማምናን ነጻ ኮይናን ሓዊናን ሓደሽቲ ፍጥረት ኮይና ንኽንጎዓዝ ክእለት ክህበና ኢዩ።
ዝኸበርኩም አኅዋትን አኃትን ሎሚ ክርስቶስ ብብስምና እናጸውዓ “ክትሓዊዶ ትደሊ/ሊ እናበለ ይሓተና አሎ። ንኽንሓዊ እምበአር አብኡ ንቕረብ። ንሱ ኸአ ክምሕረና ከሕውየና ኢዩ። እምበአር ክርስቶስ ጎይታና “እንሆ ካብዚ ዝዓቢ ከይርኽበካ መሊስካ ኃጢአት አይትግበር ዝበሎ፡ ንዓናውን እዚ ምሕጸንታ ይህበና አሎ። ናብ ኃጥአት ተመሊስና ከይንወድቕ፤ ባራዩ ናይ ኃጢአት ከይንኸውን. ግዜ ጾም ሕልናና እንምርምረሉ ግዜ ኢዩ። ክርስቶስ በዚ ግዜ እዚ ንንስሓ ይጽወዓና አሎ። ምስ እግዚአብሔር አምላኽና ክነዕረቕን ክንሓውን ይዕድመና አሎ። ሎሚ ደጊሙ ንነፍሲ ወእክፍና ተንስእ/ኢ ዓራትካ/ኪ አልዒልካ/ኪ ኺድ/ዲ ይብለና አሎ።
ኦ እግዚኣብሔር ጐደናታትካ ኣፍልጠኒ፣ መንገድታትካ ምሃረኒ ንስኻ ኣምላኽ ምድሓነይ ኢኻ’ሞ ከም ትእዛዛትካ ኽነብር ምሃረኒ እግዚኣብሔር ሠናይን ቅኑዕን እዮ’ሞ ንሓጥኣን መንገዱ ይምህሮም – ንሱ ንትሑታት ብቅኑዕ መንገዲ ይመርሖም ፍቓዱ ከኣ ይምህሮም – (መዝ.25) ይብለና’ዩ’ሞ፡ ን


text:
Author: Admin
ኣብ ስልጣን ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን፣ ብሕብረት ኣፍሪቃን ኢትዮጵያን ዝተነድፈ ሓድሽ እማመ ተቐቢሉ
Radio Erena: 30 June 2019 ኣብ ስልጣን ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን፣ ብሓሙስ 27 ሰነ ብሕብረት ኣፍሪቃን ኢትዮጵያን ዝተነድፈ ሓድሽ እማመ ከም ዝተቐበለ ኣፍሊጡ። እዚ ቀሪቡ ዘሎ እማመ ፣ ብመሰረት ጠለብ ህዝቢ ፣ [...]
መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ተጣበቕቲ መሰላት ዝገብሮ ምፍርራህ ደው ከብል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ጸዊዑ
Radio Erena: 28 June 2019 መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ዜጋታቱ ናይ ጸቕጥን ምፍርራህን ተግባራቱ ብሰፊሑ ከካዪድ ጸኒሑ ክብል ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ከሲሱ። እቲ ኣህጉራዊ ትካል ተጣባቒ መሰ [...]
ምልሻ ጃንጃዊድ ናይ ሱዳን፣ ኣብ ልዕሊ ሰልፈኛታት ጎነጻዊ ስጉምቲ ክወስድ ጀሚሩ
Radio Erena: 28 June 2019 ምልሻ ጃንጃዊድ ኣብ መላእ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ናዕቢ ንምቑጻይ ጎነጻዊ ስጉምቲ ይወስድ ከምዘሎ፣ ካብታ ሃገር ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ። እቲ ጉጅለ ምልሻ ካብ ሰኑይ 24 ሰነ [...]
ኢትዮጵያ ፣ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ፣ ኢድ ኔሩኩም ናይ ዝተባህሉ ጥርጡራት ቀይዲ ይቕጽል
Radio Erena: 28 June 2019 ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኣምሓራ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ፣ ኢድ ኔርዎም ክኸውን ከም ዝኽእል ናይ ዝተጠርጠሩ ዜጋታት ቁጽሪ ካብ ዕለት ናብ ዕለት እናወሰኸ ይኸይድ ከም ዘሎ፣ ዝተፈለለዩ ምንጭታት [...]
ሕ.መ.ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን እገዳ ከምእትገብር ኣጠንቂቓ
Radio Erena: 27 June 2019 ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፣ ኣብ ስልጣን ዘሎ ወተሃደራዊ ሓይሊ ሱዳን፣ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ከካዪዶ ዝጸንሐ ምቕታልን ዓመጽን እንተቐጺሉዎ፣ እገዳ ክትገብረሉ ምዃና መጠንቀቕታ ቀሪቡ። ምኽትል [...]
ኢትዮጵያ፣ ኣብ ዞባ ቤንሻንጉል ጉሙዝ ብዉሑዱ 37 ሰባት ተቐቲሎም
Radio Erena: 27 June 2019 ኣብ ኢትዮጵያ ዞባ ቤንሻንጉል ጉሙዝ ብዉሑዱ 37 ሰባት ከምዝተቐትሉ ኣመሓዳሪ’ቲ ዞባ ኣፍሊጡ። ኣሻዲ ሓሰን ንኣሶሼትድ ፕረስ ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ብረት ዝዓጠቑ ውልቀሰባት ብሰንበት ወጋሕታ ና [...]
ብካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ዝተጸወዐ ጸሎት፣ ሰፊሕ ተቐባልነት ይረክብ
Radio Erena: 27 June 2019 ኣብ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ብካቶሊካዊት ቤተክርስቲያን ዝመሓደራ ትካላት ጥዕና ዝተወስደ ስጉምቲ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ዝወርድ ዘሎ ኣደራዕ ጸሎት ንምብጻሕ ዝተገብረ ጻውዒት፣ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ [...]
ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኣምሓራ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ ኢድ ኔሩኩም ዝተባህሉ ልዕሊ 180 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም
Radio Erena: 26 June 2019 ኣብ ኢትዮጵያ ክልል ኣምሓራ ዝተኻየደ ፈተነ ዕልዋ ዝተሳተፉ ተባሂሎም ብዉሑዱ 13 ኣባላት ጸጥታ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ፣ ሺን ሁ ዋ ካብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ሓ [...]
ተቓውሞ ህዝቢ ሱዳን ብሓያል ውዳበታት ይቕጽል
Radio Erena: 26 June 2019 ህዝቢ ሱዳን ስልጣን ሒዙ ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ፣ ስልጣኑ ምሉእ ብምሉእ ናብ ሲቪላዊ መንግስቲ ከሰጋግር ዝጽውዕ ሓያል ተቓውሞ ንምክያድ ዳግም ይወዳደብ ከም ዘሎ ተፈሊጡ። ወሃብ ቃል [...]
ኣብ መንጎ ኬንያን ሶማልን ዝጸንሐ ዲፕሎማስያዊ ወጥሪ ከይዓዝዝ ስግኣት ተፈጢሩ
Radio Erena: 26 June 2019 ኬንያ ናብ ሶማሊ ላንድ ናይ መጎዓዝያ መስመር ክትከፍት ምምዳባ፣ ኣብ መንጎኣን ኣብ መንጎ ሶማልን ተፈጢሩ ንዘሎ ምስሕሓብ ከየዛይዶ ተሰጊኡ ከምዘሎ ተገሊጹ። መንገዲ ኣየር ኬንያ ካብ [...]


text:
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኤርትራ ንእትርከበን ሽዱሽተ ሃገራት ዝውዕል ናይ 50 ሚልዮን ዶላር ረዲኤት ሰሊዑ።
ኣካል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንህጹጽ ረዲኤት ትማሊ 16 ነሓሰ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ እቲ ረዲኤት ብማሕበረሰብ ዓለም ግቡእ ኣቓልቦ ንዘይተዋህቦ ጉዳያት ዝውዕል ምዃኑ ድሕሪ ምሕባር፣ ቀንዲ ዕላምኡ፣ ህጹጽ ናይ ህይወት ኣድሕን ምላሽ ምሃብ ምዃኑ ገሊጹ።
ብተወሳኺ፣ 200 ሽሕ ስደተኛታት፣ 665 ሽሕ ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ዝተመዛበሉ፣ 170 ሽሕ ናብ ሃገሮም ዝምለሱ ከምኡ’ውን 530 ሽሕ ጽግዕተኛታት ካብዚ ተሰሊዑ ዘሎ ናይ 50 ሚልዮን ዶላር ረዲኤት ተኻፈልቲ ክኾኑ’ዮም።
ዳይረክተ’ቲ ጨንፈር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ስተቨን ኦብራየን ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፣ እቲ ዝወሃብ ሓገዝ ህጹጽ ናይ ህይወት ኣድሕን ምላሽ ዝግብኦ ግን ከኣ ማሕበረሰብ ዓለም ሸለል ንዝበሎ ጉዳያት ዝውዕል ብምዃኑ ብመጠኑ ለውጢ ከምጽእ ትጽቢት ከምዘለዎ ገሊጹ።
ኣብ ኤርትራ፣ ማእከላይ ኣፍሪቃ፣ ጫድ፣ ደሞክራስያዊት ሪፖብሊክ ኮንጎ፣ ሩዋንዳ ከምኡ’ውን የመን ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው፣ ምዝንባዕ ኩነታት ኣየር ዘኸተሎ ባህርያዊ ጸገም ጥራይ ዘይኮነ፣ ኲናት፣ ፖለቲካዊ ቅልውላው፣ ምጥሓስ ሰብኣዊ መሰላት፣ ምስ ዋሕዲ መግብን ተላባዒ ሕማማትን ተሰንዩ ዝፈጠሮ’ውን ብምዃኑ ካብዚ ንላዕሊ ሸለል ክበሃል ከምዘይግባእ ስተቨን ኦብራየን ገሊጹ።
ጨንፈር ውድብ ሕቡራት ሃገራት ንህጹጽ ረዲኤት ነዚ ሕጂ ሰሊዑዎ ዘሎ 50 ሚልዮን ዶላር ወሲኽካ ኣብ ዓመተ 2016 ናይ 150 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ንዝተፈላለያ ሃገራት ወፍዩ ኣሎ። እንተኾነ ካብ ለገስቲ ሃገራት ክረኽቦ ትጽቢት ዝገበረሉ ናይ 450 ሚልዮን ዶላር ኣታዊ ገና ብዘይምምልኡ፣ ኣብ ዓለም ንዝረአ ሰብኣዊ ቅልውላው ግቡእ ምላሽ ከይሃበሉ ምጽንሑ የመልክት።


text:
ዕውት ህዝባዊ ኣኼባ ኣብ ሰይንት ፖውል ሚነሶታ ተኻይዱ፡
ኣብ’ቲ ብዕለት ጥሪ 29, 2011 ዝተጋብአ ህዝባዊ ኣኼባ ብርክት ዝበሉ ተሳተፍቲ ተረኺቦም ነይሮም። እቲ ህዝባዊ ኣኼባ ንኣቶ ሃይለማርያም ተስፋይ ኣባል ሃገራዊ ኮምሽን ብምልላይን እንቛዕ ብድሓን መጻእካ ብምባልን፣ ንኣኼበኛታት ድማ ንኹሉ ሸነኻት ሰጊሮም ጉዳይ ህዝቦምን ሃገሮምን ኣሕሚምዎም ኣብ’ቲ አኼባ ምርካቦም ግቡእ እኳ እንተኾነ ከይተመስገነ ክሕለፍ ከምዘይብሉ፣ ብቐንዱ ድማ ነዚ ሕጂ ተረኺቡ ዘሎ ህዝባዊ ቃልሲ ፉሕፉሕ ኢሉ ንኹሉ ህዝብና ሙቐት ክህብ ክኽእል ዋናታቱን ሰብ ቤቱን ንሕና ኢና ወሰንቱ፡ ስለ’ዚ ተራና ክዓዝዝን ቀጻሊ ውሕስነቱ ከነተኣማምንን ድማ ቀጻሊ ምክትታልን ናይ ስራሕ ተወፋይነትን የድልየና፡ ክብሉ ብትግርኛን ዓረበኛን፡ ኣቶ ብርሃነ ተስፈን፡ ኣቶ ኢብራሂም ሱለማንን ገሊጾም። ብምቕጻል ምስ ኩሉ ድኽመታትን ሕልኽላኻት ዝጸንሐ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ሰጊሩ ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ንደክራሲያዊ ለውጢ ዘብጽሐ ኤዲኪ ድማ ክምስገኑ ይግባእ፡ ከምኡ’ውን ሓው ሃይለማርያም ተስፋይ ንኹሉ ማሕበራዊ ጉዳዩ ሰጊሩ ኣብ ምዕዋት እዚ መስርሕ ዝገበሮ ተዋፋይነት ደጊምና ነመስግኖ ክብሉ ኣቶ ብርሃነን ኣቶ ኢብራሂም ሱለማንን ገሊጾም።
ሓው ሃይለማርያም ተስፋይ ኣብ’ዚ ኣኼባ ክንድዚ ዝኣክል ህዝቢ ምስታፉን ምእካብኩምን ክሳብ ክንደይ ብዛዕባ ህዝብናን ሃገርናን ፍርሕን ተገዳስነትን ምህላዉ ዝሕብረካ እዩ፡ ብምባል እቲ ብቐዳምነት ንርእዮ ድማ ብመሰረት ሃገራዊ ዋዕላ ንደሞክራሲያዊ ለውጢ ካብ ሰነ 31 ክሳብ ነሐሰ 9 2010 ዝተጋብአ ዘመሓላለፎም ውሳኔታትን እዩ፡ ኣብ ዋዕላ ንምብጻሕን ኣብኡ ምስኣተወን ዝነበሩ ጻዕርታትን ንጥፈታትን ብቐጻሊ ዝተኻየዱ ክትዓትን ብቐሊሉ ዝረኣዩ ኣይነበሩን፡ ግን ድማ ካብ ኩሉ ሕብረተሰብና ዝተሳተፎ ስለ ዝነበረ፡ ኩሎም ዝቐረቡ ጸገማት ብሃይማኖትን ብብሄርን ብደቀ’ንስትዮን መንእሰያትናን ስደትኛታትን፡ ካብ ዝተፋላለዩ ቦታታት ዝመጹ፡ ነቲ ኣብ ኩሉ ሕብረተሰብና ዝወርድ ዘሎ መሪር ስቃይን ከቢድ ሓደጋን ብፍላይ ክአ ነቲ ብኣስጋኢ ቁጽሪ ንስደት ዝውሕዝ ዘሎ ሕብረተሰብናን መንእሰያትናን ኣተኩሮ ብምሃብ ኣብ ዝተፋላለየ መዓስከራት ሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ኩሉ ኩርንዓት ዓለምን ብዕምቍት ድሕሪ ምርኣዩ፡ ብፍሉይ ኣትኩሮ ካብ ደንካልያ ዝሰደዱ ዘለዉ ካብ ሕብረተስብና ኣድህቦ ዘይተግበረሉ ካብ 15,000 ንላዕሊ ኣብ ኢትዮጵያ ኣትዮም ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከም ዘለዉ ኣረዲኡ። ድሕሪ’ዚ መሰል ውሑዳንን ብሄራትን ብዘርኢ ከኣ፡ ወጽዓታቶም ብቕንዕና ምስ እንግንዘብን ኣብ ምክብባርን ምትሕልላይን ዝተመኮሰ ሓባራዊ ግምገማ ብምግባር ውሳኔታት ምስ እንበጽሕን ከኣ ንሓድነትና ዝብድህን ዝመቓቕልን ከም ዘይህሉ ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ዝተረጋገጸ መንፈስ ምዃኑ ዘብርህ ሰፊሕ መግልጺ ሂቡ።
ኣስዒቡ ኣብቲ ናይቲ ዕለት ኣኼባ ህዝባዊት ሽማግለ ብምቛም ኣብ ሃገራዊ ጉባኤ ንደሞክራስያዊ ለውጢ ወከልቱ ብምስዳድ ተሳታፍነቱ ዝራጋገጸሉ ኣገባብ ምግባር’ዩ፡ ድሕሪ ምባል ሓው ሃይለማርያም ብዝሰፍሐ ህዝባዊ ተሳታፎ ማለት ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን፡ ስቪክ ማሕበራትን፡ ምሁራት፡ ለባማትን ዝተሳተፍዎ ባይቶ ብምቛም ነቲ ኩሉ ዝተዋህቦ ዓበይቲ ዕማማት ንህዝቢ ወኪሉ ኣብ ሕዝብን መግስታትን ማሕበራትን ኣህጉራዊ ትካላትን ብሕጋዊ ውክልና ክንቀሳቀስን ክዛረብን ዘኽእል መስርሕ ንምትካል ምዃኑ ብሰፊሕ ኣብሪሁ።
ድሕርዚ ኣብ ናይ ሕቶን ርእይቶን ንኣኼበኛ ተዋሂቡ ዝተፈላለዩ ንጉዳይ ሃገራዊ ኮምሽንን ኣሰራርሓኡን ምስ ካልኦት ኣካላት ደምበ ተቓውሞ ዘለዎ ዝምድናን ኣገባቡን ዝተፈላለዩ ሕቶታት ቀሪቡ ግቡእ መልሲ ድማ ተዋሂቡዎም። ነቶም ንካልኦት ኣካላት ተቓውሞ ዝምልከቱ ሕቶታት ከኣ ነናብ ዝምልከቶም ክማሓላለፎም ምዃኑ ብምሕባር ብዕግበትን ብምርድዳእን ተወዲኡ። ብድሕር’ዚ ኣብ ምምራጽ ህዝባዊ ሽምግለ ተሰጋጊሩ ካብቶም ዝቐረቡ ሕጹያት ብኽፉት ድምጺ ሓደ ንደቡብ ዳኮታ ዝውኽል ዘለዎም ትሽዓተ ዝኣባላታ ህዝባዊ ሽምግለ ተመሪጻ ብዓወት ኣኸባ ተደምዲሙ።
ዓወት ንሃገራዊ ጉባኤ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ!!
ህዝባዊ ሽማግለ ንሃገራዊ ጉባኤ
ሚንያፕልስ ሰይንት ፖውልን ደቡብ ዳኮታን
Short URL: https://english.farajat.net/?p=2103


text:
ብመሰረት ሓበሬታ ኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ብመንግስቲ ሩስያ ዝምወል ኣር.ቲ. (RT) ዝተሰምየ መደበር ቴለቪዥን፡ ናይ ቋንቋ ጀርመን ፈነውኡ ካብ ዩትዩብ ድሕሪ ምእላዩ፡ እታ ሃገር ንትሕዝቶ ዩትዩብ ክትዓጽዎ ምዃና ተጠንቅቕ ኣላ።
ዩትዩብ ነቲ ትሕዝቶ ካብ ኣገልግሎቱ ዝኣለዮ ንፖሊሲታት ኮቪድ-19 ዝጥሕስ ትሕዝቶ ስለ ዝፈነወ ምዃኑ ከመልክት እንከሎ፡ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ራሻ ግን “መዳርግቲ ኣልቦ ክልከላ ሓበሬታ” ክብል ኰኒኑዎ ኣሎ።
ካብ መንግስታዊ ኣካል ምክትታል መራኸቢታት ዝዀነ ሮዝካማንድዞር፡ ነቲ ውሳነ ዳግም ክሓስበሉ ናብ ጉግል ጽሒፎም ከም ዘለዉ ሓቢሩ ኣሎ። ኵባንያ ጉግል እቲ ዝጽበዩዎ ምስ ዘይገብር ግን ከም ግብረ-መልሲ ንገለ ክፋል ወይ’ውን ምናልባት ምሉእ ትሕዝቶ ዩትዩብ ክኽልክሉ ምዃኖም ኣጠንቂቑ።
ኣብ ውሽጣዊ ሕጋጋትን መምርሒታትን ከም ምትእትታው ዝረኣዮ መንግስቲ ክረምሊን፡ ንኸምዚ ዝበለ ደጋዊ ምትእትታው ናይ ዩትዩብ ክጻወር ዘይምዃኑ ኣመልኪቱ ኣሎ። ነቲ ተግባር ከኣ ማዕረ ክልከላ ሓበሬታ (ሰንሰርሺፕ) ከም ዝርእዮ ወሃብ ቃል ጉዳያት ወጻኢ መንግስቲ ሩስያ ንኣገልግሎት ዜና ሮይተርስ ሓቢሩ።
ኣብ ዝሓለፉ ቀረባ ዓመታት መንግስቲ ሩስያ፡ ብተደጋጋሚ ግዜ ምስ ዓበይቲ ትካላት ሓበሬታ ኣብ ረጽሚ’ዩ ጸኒሑ። ካብ ዓበይቲ ትካላት መራኸቢታት ከም ጉግል፡ ትዊተር፡ ፈይስቡክን ካልኦትን፡ ኣብ ሩስያ ዘይሕጋዊ ዝበሎ ትሕዝቶ ክእለየሉ መንግስቲ ሞስኮ ተደጋግሚ ጥርዓናት ደኣ የቕርብ እምበር፡ ኣብ እዋኑን ብኸምቲ ዝደልዮን ምስ ዘይፍጸመሉ ግን ቀጻዒ ግብረ-መልሲ ክትግብርጸኒሑ’ዩ። ገለ ካብኡ ንኣብነት፡ ምዝሓል ትዊተር ይርከቦ።
ብቐጻዒ ተግባራት መንግስቲ ሩስያዝተሳናበዳ ኩባንያታት ጉግልን ኣፕልን፡ ኣብ እዋን ምርጫ፡ ንመንግስቲ ሩስያ ንምድባስ ብተቓወምቲ ዝዝውተር ናይ ምርጫ ኣፕ ከም ዝኣልዩ ነቐፍቲ ይጠቕሱ።


text:
ብብፁዕ ጃኮሞ ኣልበሪዮነ ዝተመስረተ ኣብ 1931 ዓ.ም. ቀዳማይ ሕትመቱ ዘበገሰ ስሙናዊ መጽሔት Famiglia Cristiana (ክርስቲያን ስድራ ቤት) ብምኽንያት ዝኽሪ እቲ ብጳውሎስ ሻድሻይ ዝተደርሰ ዓዋዲ መልእኽቲ Humanae Vitae-ሰብኣዊ ሕይወት ዝኽሪ መበል መበል 50 ዓመት ኣብ ናይ ዕለት 19 ሓምለ 2018 ዓ.ም. ኣብ ዘውጽኦ ሕትመቱ፡ ሰፊሕ ሓታት ንንባብ ከምዘብቅዔ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
እቲ ናይ ር.ሊ.ጳ. ጆቫኒ ባቲስታ ሞንቲኒ (ዕለት 14 ጥቅምቲ 2018 ዓ.ም. ብቕዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ቅድስና ዝእወጀሎም) ዓዋዲ መልእኽቲ ብዛዕባ ሩካቤን ፍቕርን ሕይወትን እትዛረብን ሕይወት ካብ ምጽናስ ክሳብ ባህርያዊ ሞት ከይድታትን ዕቃቤታቱን ሕይወት ካበይን ናበይን ብመንጽር ፖለቲካ ጌጋ ዝበሃል ናይ ቤተ ክርስቲያን ስልጣናዊ ትምህርቲ እንታይ ዝብል ምዃኑ ዘመላኽት ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ዕለት 25 ሐምለ 1968 ዓ.ም. ዝተደርሰ ኣብ ኤወሮጳ ዝወዓዋዕ ዝነበረ ሶውራ ስነ ሩካቤ ግምት ብምሃብ ክሳብ እቲ እዋን ቤተ ክርስቲያን ብወግዒ ብዙሕ ዘይትዛረበሉ ዝነበረ ኣርእስተ ጉዳይ ኣማእኪሎም እንታይ ትምህር ቤተ ክርስቲያን ብወግዒ ንብፁዓን ጳጳሳትን ውሉደ ክህነትን ምእመናንን ሰብ ጽቡቕ ድላይን ብወግዒ የነጽሩ።
ልክዕ ድሕሪ ሓምሳ ዓመት መጽሔት ፋሚሊያ ክርስቲያና እቲ ዓዋዲ መልእኽቲ ሎሚ እንታይ ይብል፡ ናይ ዓለም ሓቆፍ ምርምር ተቕዋም ስድራ ቤት ኣመሓዳሪ ፍራንቸስኮ በለቲን ጋዜጠይና ደራስን ሉቻኖ ሞያን ዘቕረብዎ ሰፊሕ ሓተታ ብምቕራብ፥ እዞም ክልተ ደረስቲ ዘቕረብዎ ጽሑፍ ዓዋዲ መልእኽቲ ሰብኣዊ ሕይወት ዝግምግምን ገና ሎሚ እውን ክፉት ኰይኖም ዝተረፉ ሕቶታት ዝትንትን ክኸውን እንከሎ፡ በለቲ ኣብ ጽሑፎም ከምዝብልዎ፥ እቲ ዓዋዲ መልእኽቲ ሓድሽ ሕዳሴ ዘተኣታትው ዝነበረ ዝሓክኽ ዝብል ፍርድን ገሊኣቶም እውን ዓቃባዊ ትምህርቲ ዝተነብሮ እንክብሉን ገለ ገለ ምሁራት እውን እቲ ካልኣይ ጉባኤ ቫቲካን ዘበገሶ ሰውራ ዝኽሕድ እንክብሉ ከምዝገልጽዎን ጠቒሶም፡ እቲ ቀንደይና ዓቢይን ማእከላዊ ትምርህቲ ናይቲ ዓዋዲ መልእኽቲ፥ ምጥቃም ባህርያዊ ሜላ ኣብ ሩካቤ ስጋ (ኣብ መንጐ ሰብ ቃል ኪዳን) ዝብል ክኸውን እንከሎ፡ እዚ ትምህርቲ’ዚ ብሓዋርያዊ ግብረ ኖልዎ ክሰርጽ ዝላበው ዓዋዲ መልእኽቲ ምዃኑ የዘኻኽሩ።
ሉቻኖ ሞያን እውን ብወገኖም፡ ናይ ጳውሎስ ሻድሻይ ትንቢት ሎሚ እውን ዋጋ ከምዘለዎን፡ እቲ ባህርያዊ ሜላ ምጥቃም ኣብ ሩካቤ ስጋ (ኣብ መንጐ ሰብ ቃል ኪዳን) ኣብዚ እዋን’ዚ ዳርጋ እቲ ዝለዓለ ሚእታዊ ዘይስዕቦ እዩ፡ እቲ ጸገም ኣብዚ እዩ ዘሎ፡ እቲ ክልተ ዛዕባ ስድራ ቤት ዝመኸረ ሲኖዶስ እቲ እናሰፍሔ ዝኸይድ ዘሎ ዘይ ባህርያዊ ስልቲ ምጥቓምን ምቁጽጻር ውልዶ ተመያይጥሉ እዩ፡ ስለዚህ ካብ ሰብኣዊ ሕይወት ዓዋዲ መልእኽቲ ክሳብ ናይ ፍቕሪ ሓሴት ሓዋርያዊ ምዕዳን ዘሎ ከይዲ ብዕምቆት ምፍላጥ የድሊ፡ እቲ ኣብ ዓለም ዘሎ ጭቡጥ ኩነት ስድራ ቤት ምምልካት የድሊ፡ ሩካቤ ስጋ ኣብ ገዛእ ርእሱ ዝውከስ ኣይኰነን፡ ገዛእ ርእሳዊ ፍጻሜ እውን የብሉን፡ ብምልኣት ምርኣይ የድሊ፡ ምስ ፖለቲካውን ኤኮኖሚያውን ማሕበራውን ጉዳይ ዝትንክፍ እውን እዩ፡ ስለዚህ ምቁጽጻር ውልዶ፡ ጽንሲ ምንጻልን ከምኡ እውን ግብረ ምምካንን ዝኣመሰሉ ተግባራት ብኻልእ መዳይ ዋሕዲ ውልዶን እዚ ክልተ ተጋራጫዊ ኩነት ኣብ ዓለም ዝርአይ ዘሎ ሓቂ እዩ፡ ሰብኣዊ ሕይወት ዓዋዲ መልእኽቲ ካብቲ ውህበትን ውበትን ሕይወት ይብገስ፡ ስዒቡ ሰብ ሓዳር “ሰብኣይን ሰበይትን” ናይቲ ናይ እግዚኣብሔር ግብረ ፈጣርነት ተሓባበርቲ ምዃኖም የረድእ፡ ኣብዚ ተሓባባርነት ሰብኣዊ ፍጥረት ክኹለፍ ከምዘይብሉን፡ ኰይኑ እውን ባህርያዊ ስልቲ ምጥቃም ዝብልን ፍቑድን ምዃኑ ዝትንትንን ስልጣናዊ ትምህርቲ ምዃኑ በለቲ ኣብ ዘቕረብዎ ሓተታ የመልክቱ።


text:
ኣዲስ ኣበባ፣ (ኤፍ ቢ ሲ)ቀዳማይ ሚኒስትር ፌዴሪኢ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድን ፕሬዚዳንት ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቂን ኣብ ዓቢዪ ግድብ ህዳሰ ኢትዮጵያ ዑደት ገይሮም።
መፍለፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኮይሻ ኣብ ሓደ እዋን 2 ሺሕን 200 ሜጋ ዋት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከፈልፍል ዝኽእል እንትኸውን፥ ኣብ ዓመት ድማ 6 ሺሕ ጊጋ ዋት ሓይሊ እሌክትሪክ ዘፈልፍል ኢዩ።
ቀ/ሚ ኣቢይን ፕሬዚዳንት ኢሳያስ ኣፈወርቂን ኣብ ግድብ ህዳሰ ዑደት ገይሮም
ኣዲስ ኣበባ፣ (ኤፍ ቢ ሲ)ቀዳማይ ሚኒስትር ፌዴሪኢ ዶክተር ኣቢይ ኣሕመድን ፕሬዚዳንት ኤርትራ ኢሳያስ ኣፈወርቂን ኣብ ግድብ መፈልፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ዑደት ኣካይዶም።
ኣብዚ ሕዚ እዋን ሓፈሻዊ ኣፈፃፅማ እቲ ግድብ 36 ሚኢታዊ ዝበፅሐ እንትኸውን፥ ሙሉእ ብሙሉእ እንትዛዘም ሓይሊ ካብ ምፍልፋል ብተወሳኺ መባፅሒ ቱሪዝም ክኸውን ኢዩ ዝብል ትፅቢተ ኣሎ።
ቀዳማይ ሚኒስትር ኣቢይ ኣሕመድ፥ ቅድሚ ሓደ ወርሒ እውን እቲ ኣብ ህንፀት ዝርከብ ግድብ መፍለፈሊ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ኮይሻ ዑደት ምግባሮም ይዝከር።
ፍልፍል፦ ኢቢሲ


text:
ቅዱስነቶም ኣብ ዓለምሓቆፍ መዓርፎ ነፈርቲ ምስ በጽሑ ከምቲ ወትሩ ዝግበር ከኣ ኣብ ከባቢ ፊዩሚቺኖ ዝርከቡ ሰበሥልጣን መንግሥትን መራሕቲ ሃይማኖትን ኣሰንዮሞም። ቅዱስነቶም ናብ ፕረሲደትን ሃገረ ጣልያን ማታረላ ኣብ ዝጸሓፍዎ ተለግራም ሃገረ ጣልያን እውን ንክብሪ መርዓን ሥድራቤትን ክቅበልዎን ክዕቅብዎን ኣዘኻኺሮም፣ ከምቲ ወትሩ ዝገብርዎ ንመራሕቲ ናይቲ ብልዕሊ ክሊ ኣየረን ዝበርወን ሃገራት እውን ከምዝጸሓፉ እንክምልከት እተን ሃገራት ከኣ እስዊዘርላንድን ፈረንሳን ዓባይ ብሪጣንያን እየን።
ንቅዱስነቶምን ምሳኦም ሓቢሮም ንዝጐዓዙን ሒዛ ዝነቐለት ነፋሪት ናይ ኣልኢታልያ ኮይና ኣየርባስ ኤ320 እያ። ከምቲ ወትሩ ዝገብርዎ ቅዱስነቶም ነታ ካብ ኢዶም ዘይትፈለ ጸላም ቦርሳኦም ሒዞም ኣብ ነፋሪት ምስ ደየቡ ንኩሎም እቶም ሰላም ክብልዎምን ከሰንይዎምን ክሳብ ኣብታ እግሪ ነፋሪት ዝመጹ ሰላምታ ሂቦም ኣብ ነፋሪት ኣተው።
ብኡ ንብኡ ካብ መሬት ምስ ተላዕሉ ከኣ ናብ ፕረሲደንት ሃገረ ጣልያን ሰርጅዮ ማታረላ:
ከምኡ እውን ንፕረሲደንት ኮንፈደረይሽን እስዊዘርላንድ ኣለን በርሰ፡
ድሕሪ እስዊዘርላንድ ስዒቦም ዘቋረጽዋ ሃገረ ፈረንሳ ብምዃና ከኣ ንፕረሲደንት ሪፓብሊክ ሃገረ ፈረንሳ ኤማንወል ማክሮን፡
ኣብ መወዳእታ ዘቋረጽዋ ሃገር ዓባይ ብሪጣንያ ኰይና ናብ ንግሥቲ ኤልሳቤጥ ካልአይቲ፡
ዝብል ተለግራማት ጽሒፎ ም፣
ቅዱስነቶም ኣብ ነፋሪት ኮይኖም ዘድሊ ተለግራማት ምስ ሰደዱ ናብቶም ምሳኦም ዝጐዓዙ ዝነበሩ ገዜጠኛታት ብምኻድ ሰላምታን ቡራኬን ምስ ሃቡ። ናይ ቫቲካን ክፍሊ ሕትመትን ጋዜጣን ሓላፊ ግረክ ቡርክ፣ ‘ደሓዶ ሓዲርኩም ቅዱስ ኣቦና ስለዘቅረብኩምልና ሰላምታ ነመስግን፣ ሓጺርን ጽዑቅን ጒዕዞ ከምንገብርን ርዱእ እኳ እንተኾነ እዛ ንእሽቶ ሃገር እዚኣ ኣብ ቤተክርስትያን ይኹን ኣብ ዓለም ብዙሕ ጽልዋ ስለዝገበረት ኣድላዪት ሃገር እያ፣ ኣብዚ ምሳኹም 70 ጋዜጠኛታት ኣሎና። ገሊኦም ካብ ሃገረ ኣየርላንድ ዝመጹ እዮም። ገለ እውን ኣብ ሮማ ከም ጋዜጠኛታት ዝሰርሑ ምስና ዝተሓወሱ ደቂ ኣየርላንድ ኣለው። ኣብዚ ሓዋርያዊ ጉዕዞ እዚ ብዙሕ ነገራት ንጽበ ክትብሉና ትደልይዎ ነገር እንተሎ ሃየ ክብሉ ዘረባኦም ደምዲሞም።
ቅዱስነቶም ከኣ በቲ ልሙድ ኣዘራርባኦም ደሓንዶ ሓዲርኩም ወይ ውዒልኩም ዘስምዕ ቦንጆርኖ ቃሎም ጀመሩ። ስለቲ እቲ ምስናይኩም ስለእቲ ምምጻእኩም አመስግን። እዛ በዓል እዚኣ ንዓይ ኣብ ዓለምለኸ በዓልሥድራቤት ንካልኣይ ግዜ ክሳተፍ ዕድል ትህበኒ ኣላ ቀዳመይቲ ኣብ ፊላደልፊያ ዝገበርክዋ እያ። ምስ ሥድራቤት ምዃን ደስ ስለዝብለኒ ከኣ በዚ ጒዕዞ እዚ ሕጉስ እየ፣ ብዛኦባ ሃገረ ኣየርላድ እንክለዓል ካልእ ኣብ ልበይ ዝትንክፈኒ ጉዳይ እውን ኣሎ እዚ ከኣ ድሕሪ 38 ዓመት ንካልኣይ ግዜ ሃገረ ኣየርላንድ ክረግጽ ከሎኹ ዝስምዓኒ ታሕጓስ ወሰን የብሉን። ከመይ ቅድሚ 38 ዓመት ኣብዚ ዓዲ እዚ ቋንቋ እንግሊዝ ንከጽንዕ ብ1980 ዓም ኣብዚ ነረ። እዚ ሠናይ ዝኽሪ እዩ። ስለእተበርክትዎ አመስግነኩም ሕጂ ሰላም ክብለኩም እደሊ፣ እንክብሉ ተሰናበትዎም። ድሕሪ ናይ 3 ሰዓትን ርብዕን በረራ ብሰላም ኣብ ዓለም ሓቆፍ መዓርፎ ነፈርቲ ዳብሊን ብሰላም ዓሊቦም፣


text:
ወታሃደራዊ ኣዘዝቲ ሱዳንን ተቓወምቲን መሰጋገሪ ቤት ምኽሪ ንምምስራትን ዝተቛረጸ ልዝብ ዳግማይ ከንምጅማር ምስምማዖም ናይ ኢትዮጵያ ልኡኽ ኣፍሊጡ።
ሕብረት ተቓወምቲ ብወገኑ ዝተጸወዐ ኣድማን ሲቪላዊ ዘይምእዛዝን ከምዘቋርጾ ኣፍሊጡ'ሎ።
ወታሃደራዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን እሱራት ፖለቲካ ከምዝፈትሕ ፍሉይ ል ኡኽ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር መሓመድ ዲርዲሪ ኣብ ካርቱም ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝ ሃብዎ መግለጺ ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ሶኑይ ዘጋጠመ ግጭት ነቲ ኣብ መንጎ ተቓወምቲን ወታሃደራዊ መሪሕነት ዝነበረ ልዝብ ደው ምባሉ ይዝከር።
ኣዋጅ ንናጽነትን ሓይልታት ለውጢን ዝተባህለ ጥምረት ተቓወምቲ ብወገኑ ኣብታ ሃገር ጸዊዕዎ ዝነበረ ኣድማ ካብ ሎሚ ረቡዕ ጀሚሩ ደው ክብል ጸዊዑ'ሎ።
መራሕቲ ተቓወምቲ ካልድ ዑመር ንኣል ሓዳ ዝተባህለ ቴሌቭዥን ኣብ ዝሃብዎ ርእይቶ ነቲ ኣድማ ደው ናይ ምባል ውሳነ ምስ ዝኾነ ፖለቲካ ምዕባለታት ዝተሓሓዝ ኣይኮነን ኢሎም።
ኣብዚ ሰሙን መጀመርያ ንሱዳን ዘምርሑ ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ሸሞንተ ካብ ሲቪል መሪሕነት ሸውዓተ ድማ ካብ ወታሃደራዊ መሪሕነት ዘለውዎ 15 አባላት ዘለውዎ ቤት ምኽሪ ክምስረትን ፕረዚደንት ድማ ካብ ክልቲኡ ወገን ብብተራ ክኸውን ሓሳብ ምቕራቦም ይፍለጥ።
ተቓዋሚ ሕብረት ኣዋጅ ንናጽነትን ሓይልታት ለውጢን ስም ዝርዝር እቶም ሸሞንተ አባላት ቤት ምኽሪ ምርቑሑ ይፍለጥ።
ኣሜሪካ ንምክትል ሚንስትር ጉዳያት ወጻኢ ንጉዳያት ኣፍሪቃ ቲቦር ናዥ ኣብዚ ሰሙን'ዚ ናብ ሱዳን ከምዘምርሕ ሓቢራ'ላ።
ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ሱዳን ሲቪላዊ ምምሕዳር ክሳብ ዝምስረት ንአባላትነት ሱዳን ካብቲ ሕብረት ኣጊዱ'ሎ።


text:
Radio Erena: 28 October 2020
ፈረንሳ፣ ብሰንኪ ደግሲ ለበዳ ኮረና ቫይረስ ዳግማይ ምዕጻው ክትእውጅ ትዳሎ ኣላ።
እታ ሃገር፣ ካብ ወርሒ መጋቢት ኣትሒዛ ንኣስታት ክልተ ኣዋርሕ ዝቐጸለ ምዕጻው ኣዊጃ ድሕሪ ምጽናሕ፣ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ እኳ እንተልዓለቶ፣ ሓድሽ ማዕበል ኮረና ቫይረስ መዓልታዊ 10ታት ኣሽሓት ሰባት የጥቕዕ ብምህላዉ፣ ካብ ጽባሕ ሓሙስ 29 ጥቅምቲ፣ ኣትሒዙ፣ ንኣስታት ሓደ ወርሒ ዝጸንሐ ዳግማይ ምዕጻው ንምእዋጅ ትዳሎ ዘላ።
ይኹን’ምበር እቲ ምዕጻው ንኣብያተ ትምህርቲ ዝምልከት ኣይኮነን።
ብፍላይ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰለስተ መዓልታት፣ ብዝሒ ብኮረን ቫይረስ ናይ ዝልከፉ ሰባት ናብ 52 ሽሕ ምድያቡ ዘሻቐሎ መንግስቲ፣ ህጹጽ ኣኼባ ካቢነ ሚኒስተራትን ኣማኸርቲ ጥዕናን ብምክያድ’ዩ ነዚ ኣዋጅ ከሕልፍ ምዃኑ ዝግለጽ ዘሎ።
ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ጥዕና እታ ሃገር መግለጺ ንምሃብን ናይ ምዕጻው ኣዋጅ ንምትሕልላፍን፣ ፕረዚደንት ኢማኑኤል ማክሮን፣ ሎሚ ረቡዕ፣ ኣብ ሰዓታት ናይ ምሸት መግለጺ ክህብ’ዩ።
ኣብ መወዳእታ ወርሒ ሰነ ናብ ትሕቲ 300 ወሪዱ ዝነበረ ብዝሒ ናይቶም ኣብ ጽዑቕ ክንክን ዝኣተዉን ናይ ምስትንፋስ ሓገዝ ዘድልዮም ሰባት ኣብዚ እዋን’ዚ ናብ ኣስታት 3 ሽሕ ተጸጋጊዑ ይርከብ።
ብዘይካ’ዚ መዓልታዊ ብሰንኪ እቲ ቫይረስ ናይ ዝሞቱ ዘለዉ ብዝሒ ሰባት ናብ ኣስታት 300 ዓሪጉ ኣሎ።
ብጠቕላል ልዕሊ ሓደ ሚልዮን ሰባት በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉ ሰባት ዝመዝገበት ፈረንሳ፣ ብገምጋም ኣስታት 19% ካብቲ 68 ሚልዮን ዝግመት ብዝሒ ህዝባ፣ በቲ ቫይረስ ተለኺፉ’ዩ ዝብል እምነት ኣለዋ።
ኣቐዲሙ ሰዓታት እቶ እቶ ኣዊጁ ዝጸንሐ መንግስቲ ፈረንሳ፣ ንኣስታት 4 ሰሙን ዝጸንሕ ናብ ምሉእ ሃገራዊ ውሸባ ወይ ምዕጻው ክሰጋገር ምዃኑ እኳ እንተተመልከተ፣ እቲ ኣዋጅ ክሳብ ሓድሽ ዓመት ክናዋሕ ተኽእሎ ከምዘሎ’ውን ዝተፈላለዩ ወገናት እታ ሃገር ርእይቶታቶም ይህቡ።
ካልኣይ ማዕበል ለበዳ ኮረና ቫይረስ፣ ንፈረንሳ ጥራይ ዘይኮነ፣ እስራኤልን ኣየርላንድን ንዝርከብአን ሃገራት ናብ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ኣምሪሑወን’ዩ።
ኣብ ኤውሮጳ ናብ ዳግማይ ምዕጻው ዝተመልሰት ሃገር ኣየርላንድ’ያ።
===========


text:
Radio Erena: 06 September 2020
ኣብ ሊብያ ዝነበሩ 5 ኤርትራውያን ኣንጻር መንግስቲ ኢጣልያ ድሕሪ ዝመስረቱዎ ክሲ ብምዕዋቶም፤ መሰል ዑቕባ ተዋሂቡዎም ብሕጋዊ መንገዲ ናብ ኢጣልያ ከምዝኣተዉ ተገሊጹ።
ኣብ 2009፤ 89 ኤርትራውያን ማእከላይ ባሕሪ ሰጊሮም ኢጣልያ ንምእታው ኣብዝሓለኑሉ እዮም፤ ብሓለዋ ባሕሪ’ታ ሃገር ተታሒዞም ናብ ሊብያ ከምዝጥረዙ ተገይሩ።
10 ካብቶም ንሊብያ ዝተጠረዙ ኤርትራውያን፤ ድሕሪ ሓያል ጻዕሪን ከርተትን ናብ እስራኤል ክኣትዉ እንከለዉ፤ እቶም ዝተረፉ ግና ኣብ ሊብያ ኣብ መዓስከራት ተዳጒኖም፤ ኣደዳ ግፍዒን መግረፍቲን ከምዝኾኑ ይገልጹ።
ኣብ ወርሒ ሰነ ናይ 2016 ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት ኢጣልያ፤ ነዚ ውሳኔ ብሕላፉ ንዝወረዶም ግፍዒ፤ ካሕሳ ንምሕታት እቶም ኤርትራውያን ክሲ መስሪቶም።
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኢጣልያ፤ እቶም ስደተኛታት ዘቕረቡዎ ክሲ ሕጋዊን ብቑዕ ጭብጥታትን ከምዘለዎ ብምርግጋጽ፤ መንግስቲ ኢጣልያ ክኽሕሶም ውሳኔ ኣሕሊፉ።
ኣምነስቲ ኢንተርናሽናል ዝርከቦም ተጣበቕቲ መሰላት እቶም ሓሙሽተ ኤርትራውያን ብሰላም ናብ ኢጣልያ ከምዝኣተዉን፤ ናይ ፖለቲካዊ ዑቕባ መሰሎም ከምዝተረጋገጸሎምን ድሕሪ ምጽራይ፤ ነቲ ናይ ቤት ፍርዲ ውሳኔ ብሓጎስ ከምዝተቐበሉዎ ገሊጾም።
ቤት ጽሕፈት ኣምነስቲ ኣብ ኢጣልያ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፤ እቶም ኤርትራውያን ሓደጋ ብዘይብሉ መንገዲ ብነፋሪት ምጉዓዞም ጥራይ ዘይኮነ፤ ስደተኛታት ንመንግስቲ ከሲሶም ክዕወቱ ምኽኣሎም፤ ሓበን ከምዝተሰመዖ ገሊጹ።
ኣብቲ ጉዳይ ክነጥፉ ዝጸንሑ በርጌሳውያን ማሕበራት ብወገኖም፤ እቶም ስደተኛታት ብኣካል ኣብ ዘይተረኽቡሉ ፖለቲካዊ ዑቕባ ክረኽቡ ኣብ ታሪኽ ኢጣልያ ዝምዝገብ ፍጻሜ እኳ እንተኾነ፤ ካብ ፈለምኡ’ውን ንኩሎም ዑቕባ ዝሓቱ ስደተኛታት ክወሃቦም ዝግባእ መሰል ምዃኑ ኣዘኻኺሮም።
============


text:
ባዓል ልደት ኣብ ኢትዮዽያ ንፆመ ነብያት ስዒቡ ይመፅእ። ልደትን ጥምቀትን ጌታ እየሱስ ክርስቶስ ልዑል ክብሪ ስለዝግበኦ ዓርበሮብዕ እንተውዒሉ ጋሃድ (ኣብ ድሮ ) ይፅወም ካውኡ ዋላ ዓርብን ሮብዕን ይውዓል ለይቲ ተቐዲሱ ፆም ይፍታሕ።
ኣብ መቐለ እንዳ ምችኣል ዝርከቡ ሊቀ ሊቃውንቲ ያሬድ ካሳ ክሳብ 451 ዓ/ም ህዝቢ ዓለም ለደተ እየሱስ ማዕረ ታሕሳስ 29 የኽብር ምንባሩ ይጠቕሱ።
“ኣውሮዻውያን ወይ ድማ ኣቆጻጽራ ፈረንጂ ዝኽተሉ ሃገራት ፍልስፍናዊ ኣካይዳ ኣከባብራ ልደት እዮም ዝኽተሉ። ንፃሓይ፣ ወርሒን ኮባኹብቲን ኣተኣኻኺቦም 8 ዓመት ተረፍ ተረኺቡ እዩ ብምባል 8 ዓመት ክውሰኽ ኣለዎ ኢላቶም ይኣምኑ። ብፍላይ ድዮናስዮስ ዝተባሃለ ካቶሊካዊ ፈላሲ ጌታ ብ 5492 እዩ ተወሊዱ ኢሉ ይኣምን። ቅድሚ ልደት 8 ዓመት ማለት እዩ” ይብሉ ኣቦና ሊቀ ሊቃውንቲ ያሬድ።
ብ1480 ድማ ጎርግርዮስ ዝተባሃለ ካቶሎካዊ ሊቀ ዻዻስ ቅድሚኡ ናይ ዝነበሩ ሓሳባት ኣፅዲቑን ናቱ ወሲኹን እቲ ዓመተ ምሕረት 8 ካምዝውሰኾ ፈላሚ ዓመተ ወርሒ ድማ ጥሪ ክምዝኸውን ገበረ። ዻጉሜን እውን ኣብ ኩሎም ኣዋርሕ ተሰባጢሩ ክኣቱ ወሰነ። በዚ ድማ ብኣቆፃጽራ ጎርጎርዮስ ይባሃል ብመሰረት መብርሂ እቶም ኣቦ።
“ንሕና ግና ኣይለውጥናን። ናትና ፍልስፍናዊ ኣይኮነን ወይ ድማ ናይ ምናልባት ኣይኮነን። መፅሓፍ ቅዱሳዊ እዩ። ካብ ኣዳም ክሳብ ልደተ እየሱስ ክርስቶስ 5500 ዓመት ከምዘሎ መፅሓፍ ቅዱስ ይነግረና” ብምባል መረጋገፂ ይህቡ።
ብኻልእ ገፅ ኣብ ኢትዮዽያ ባዓል ልደት ኣብ ዘመነ ማርቆስ፣ ማትያስን ሉቃስን ታሕሳስ 29 ይውዕል። ኣብ ዘመነ ዮሃንስ ድማ 28 ከምዝውዕል ሊቀ ሊቃውንቲ ብመረዳእታ ኣደጊፎም ይገልፁ።
ንኣብነት ዝመፅእ ዘሎ ዓመት ራብዓይ ዓመት እዩ ዘመነ ዮሃንስ። ስለዚ ልደት 28 መዓልቲ ቀዳም ክውዕል እዩ። ምክንያቱ ትመፅእ ዘላ ዻጉሜን 6 መዓልቲ ስለዝኾነት ሓንቲ መዓልቲ ዘሊላ ቀዳም ትውዕል ኣላ ማለት እዩ። ብምባል የረድኡ።
እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ካዓ ጎይታና እየሱስ ክርስቶስ ዝተጠነሰሉ ከም ኩሉ ሰብ ኣብ ትሻዓተ ወርሕን ሓሙሽተ መዓልትን እዩ። ስለዚ ዻጉሜን 6 መዓልቲ ክኸውን እንተሎ እቲ መዓልቲ ልደቱ ምእንቲ ከይፋለስ ታሕሳስ 29 ዝነበረ ሓደ መዓልቲ ነኪና ልደቱ ኣብ ዘመነ ዮሃንስ ኣብ መዓልቱ 28 ነኽብሮ።
ኮይኑ ግና ውሱናት ሰባት ወትሩ ኣብ ታሕሳስ 29 ክውዕል ኣለዎ ዝብሉ ኣለዉ ዕለተ ውልደት ጌታና ክልወጥ የብሉን ዝብሉታ ኣለዉ ይብሉ ሊቀ ሊቃውንቲ። ይኹን እምበር ዝበዝሑ ኣመንትን ሊቃውንትን ጌታ ለይቲ ካብ ሰዓት 9-10 እዩ ተወሊዱ ልደትን ጥምቀትን ለይቲ ኢና ነኽብር መዓልቱ ክፋለስ የብሉን ኢሎም ከምዝኣምኑ ይገልፁ።


text:
Radio Erena: 06 February 2020
መበል 33 ኣኼባ መራሕቲ ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ 9ን10ን ለካቲት ክካየድ’ዩ።
ኣብቲ፣ “ምዝሓል ጠበናጁ” ብዝብል ኣርእስቲ ዝካየድ ኣኼባ፣ ብውሕዱ 35 መራሕቲ ኣባላት ሃገራት ሕብረት ኣፍሪቃ ብኣካል ክሳተፉ’ዮም።
ካብ ዞባውያን ኣህጉራውያን ዋዕላታት ንሓያሎ ዓመታት ተገሊሉ ዝርከብ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብዚ ዋዕላ ከምዘይሳተፍን፣ ኤርትራ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝርከብ ልኡኻ ከምእትውከልን ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ኣሚቶም።
ቀዳማይ ሚኒስተር ካናዳ ጃስቲን ትሩዶን ቀዳመይቲ ሚኒስተር ኖርወይ ኤርና ሶልበርግን፣ ኣብዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝካየድ ዋዕላ መራሕቲ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ ክብሪ ዕዱማት ክኾኑ’ዮም።
ዋዕላ ሕብረት ኣፍሪቃ፣ በብደረጅኡ ካብ 21 ጥሪ ኣትሒዙ ክካየድ ጸኒሑ’ዩ።
ሎሚ 6ን ጽባሕ 7ን ለካትቲ፣ ብደረጃ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ ዝካየድ ኣኼባታት ከምዘሎ መደባት እቲ ሕብረት የመልክት።
10 ለካቲት ድማ መራሕቲ ኣባላት ሃገራት ብዘሕልፍዎ እማመታትን ለበዋታትን ስሩዕ ዋዕላ እቲ ሕብረት ክዛዘም’ዩ።
እቲ ዋዕላ፣ “ምዝሓል ጠበናጁ” ብዝብል ቴማ ይካየድ እኳ እንተሎ፣ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ኣፍሪቃ ዘሎን ብሕጂ ክባራዕ ዝኽእልን ግጭታት፣ ክንዮ ከምዚ ዓይነት ምትእኽኻብ መራሕቲ ዝኸየድ ሃናጺ ተበግሶታት ከምዘድልዮ ተንተንቲ የረድኡ።
==============


text:
ክልቲኦም መራሕቲ ብሓባር ኣብዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለፂ ኣብ ልዕሊ ናይ ሶሪያ ወታደራዊ ትካላት ስጉምቲ ንኽውሰድ ንቤት ምኽሪ ዩናይትድ ስቴትስ ዘቕረብዎ ሓሳብ እንተድኣ ተነፂጉ ተኣማንነቶም ክጉዳእ እዩ ንዝብል ንዝቐረበ ሓሳብ ፕሬዝዳንት ኦባማ ነፂጎምዎ።
‘’ቅድሚ ኩሉ ኣነ ቀይሕ መስመር ኣየስመርኩን።ቀይሕ መስመር ዘስመረ ዓለም እዩ።’’ ዝበሉ ኦባማ ን98 ሚእታዊ ህዝቢ ዓለም ዝውክሉ መንግስታት ኬሚካላዊ ኣፅዋር ዘፀይፍ ስለዝኾነ ሃገራት ኣብ ውሽጢ ኵናት ዋላ እንተኾና’ውን ምጥቃም ኬሚካላዊ ኣፅዋር ንዝእግድ ስምምዕ ብምፅዳቕ ነቲ ቀይሕ መስመር ኣስሚሩ እዩ ኢሎም።
ነቲ ዓለምለኸ ውዕል ዘፅደቐ ቤት ምኽሪ ዩናይትድ ስቴትስ እውን ዓለምለኸ ስምምዕ ንክኽበር ሓላፍነት ኣለዎ ኢሎም ኦባማ።’’ተኣማንነተይ ኣብ ሕቶ ኣይወደቕን።ተኣማንነት ማሕበረሰብ ዓለም እዩ ኣብ ሕቶ ኣትዩ ዘሎ።ተኣማንነት ኣሜሪካን ኮንግረስን ኣብ ሕቶ’ሎ።’’
ፕሬዝዳንት ኦባማ ዓቕሚ ኬሚካላዊ ኣፅዋር ሶሪያ ንዝተብሃለ ንምልማስ ዝሃቀነ ውሱን ወታደራዊ ደብዳብ ንኽፍፀም ካብ ኮንግረን ዓለምለኸ ማሕበረሰብን ፍቓድ ይሓቱ ኣለው።
ድሕሪ ናይ ስቶክሆልም ዑደቶም ኣብዝካየድ ኣኼባ ጉብኤ ጉጅለ-20 ንምስታፍ ናብ ፐትስበርግ ሩሲያ ክጉዓዙ እዮም።ኣብቲ ኣኼባ ንሶሪያ ንምጥቓዕ ደገፍ ማሕበረሰብ ዓለም እውን ክሓቱ እዮም።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ኣብ ሃገረ ቻይና እትርከብ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ነዊሕ ታሪኽ ዘለዋ እኳ እንተኾነት ብ1957 ሃገራዊ ካቶሊካዊ ማሕበር ቻይና ካብ ዝቀውም ምምቅቃልን ምጒጅጃልን ተፈጢሩስ ካልእ ብስቱር እትጐዓዝ ሕብእቲ ቤተክርስትያን እውን ተተኺላ ድሕሪ ነዊሕ ግዜ ኣብዚ ዝሓለፈ ዓመታት ንሓድነት ይሥራሕ ኣሎ። እዚ ምምቅቃል እዚ ዘተሓሳሰቦም ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ኣብዚ ወርሒ እዚ ንካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ሃገረ ቻይና ከወሃህድ ዝኽእል እንኮ መንገዲ ሓድነትን ኣብ ወንጌል ምእማንን ከምዝኾነ ጠቂሶም ኩልና ምእንታኦም ክንጽሊ ኣብ ዘመሓላለፍዎ ናይ ርእየት ምስማዕ መልእኽቲ ገሊጾም።
ነቲ ኣብ መንጎ ካቶሊካውያን ዘሎ ምፍልላይ ንምጽባብ ብ2007 ልሂቅ ር.ሊ.ጳ በነዲክቶስ ናብ ካቶሊካውያን ቻይና ኢሎም ዝጸሓፍዋ ከምኡ እውን ብ2018 ር.ሊ.ጳ ፍራንቸስኮስ ናብ ካቶሊካውያን ቻይናን ኩላዊት ቤተክርስትያንን ኢሎም ዝጸሓፍዋ መልእኽቲ ስዒቡ ኣቡናት ኣብ ምሻም ዝተበጽሐ ግዝያዊ ስምምዕ ቅድስት መንበርን ሃገረ ቻይናን ካብቲ ቀስ ብቀስ ዝምዕብል ዘሎ ውህደት እንክኸውን ገና እቲ ብውሽጢ ውሽጢ ዝነበረ ምምቅቃል ምሉእ ብምሉኡ ኣይተወደአን። ስለዚኸኣ እዮም ቅዱስነቶም ስለሓድነትን ምድንፋዕ ስብከተ ወንጌልን ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ሃገረ ቻይና ክጽለ ዘተሓሳስቡ ዘለው።


text:
Monthly Archives
December 2020
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013(ኤፍ ቢ ሲ)ኢትዮጵያ ገበነኛታት ኣሕሊፋ ምሃብ (Extradition) ዝድንግግ ኣብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ኮንቬንሽን ፀረ-ግዕዝይና ዓንቀፅ 44 ዝነበራ ተኣቅቦ ኣልዒላ። ኮሚሽን ስነ-ምግባርን ፀረ ግዕዝይናን ፌዴራል፥ ኢትዮጵያ ኣብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት…
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ንተመዛበልቲ መተከል መተከል ልዕሊ ብር 30 ሚሊየን ዝግመቱ ኣቑሑት ሓገዝ ገይሩ
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ኣብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ንተመዛበልቲ መተከል መተከል ልዕሊ ብር 30 ሚሊየን ዝግመቱ ኣቑሑት ሓገዝ ምግባሪ ገሊፁ። ኣብቲ ኮሚሽን መተሓባበሪት ኣሶሳ ቪክቶሪያ ኮፓ፥ እቲ ሓገዝ ሎሚ መዓልቲ ንኮሚሽን ኣመራርሓ ስራሕ…
“ምኽንያታዊ መንእሰይ ምፍጣር” ብዝብል ርእሲ ዝተዳለወ ሃገር ለኸ መድረኽ ክካየድ ኢዩ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ) “ምኽንያታዊ መንእሰይ ምፍጣር” ብዝብል ርእሲ ዝተዳለወ ሃገር ለኸ መድረኽ መፃኢ ክጅመር ኢዩ። እቲ መድረኽ ብዝተፈላለዩ ምዕራፋት ዝተኸፋፈለ እንትኸውን፥ ካብ መላእ ሃገር ዝተውፃእፅኡ ልዕሊ 5 ሚሊየን መናእሰይ ተሳተፍቲ ክኾኑ ኢዮም፡፡ ከም…
ንሰብ ውዕለታ ሃገር ውሩያት ኣትሌታት መበረታትዒ ሽልማት ገንዘብ ተዋሂቡ
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)በዓል ልደት ምኽንያት ብምግባር ን100 ውሩያት ኣትሌታት ሰብ ውዕለታ ሃገር መበረታትዒ ሽልማት ገንዘብ ሎሚ መዓልቲ ኣብ ስታዲየም ኣዲስ ኣበባ ተበርኪቱሎም። እቶም ውሩያት ኣትሌታት ንሕድሕዶም ብር 3 ሺሕ ሓገዝ ገንዘብ ህያብ ብፕሬዚዳንት ማሕበር…
ኣብ ምምሕያሽ ስርዓት ጥዕና ምግቢ ኣዴታትን ዕሸል ሃፃናትን ዝዓለመ ወፍሪ መድረኽ ተሳሊጡ
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ስርዓት ጥዕና ምግቢ ኣዴታትን ዕሸል ሃፃናትን ብዝበለፀ ንምምሕያ ኣብ ዝግበር ፃዕሪ መዳርግቲ ኣካላት ተዋዲዶም ክሰርሑ ከምዝግባእ ሚኒስትር ጥዕና ዶክተር ሊያ ታደሰ ገሊፀን። “ዝተጠናኸረ ሓበራዊ ፃዕሪ ንዝተመጣጠነ ልምዓት ጥዕና” ብዝብል መሪሕ ቃል…
ሃገራት ብቫይረስ ኮሮና ዝተዘሓሓለ ሓዱሽ ዓመት 2021 ፈረንጂ ኣቐዲመን ይቕበላ ኣለዋ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ሃገራት ብምኽንያት ቫይረስ ኮሮና ዝተዘሓሓለ ሓዱሽ ዓመት 2021 ፈረንጂ ኣቐዲመን ይቕበላ ኣለዋ። ኣብ ደቡብ ምዕራብ ፓስፊክ ትርከብ ኒውዝላንድ ሓዱሽ ዓመት 2021 ብምቕባል ፈላመይቲ ኮይና፡፡ ኣብ ደሴታት ፓስፊክ ዝርከባ ሃገራት 2021…
ኣብ ኖርዌይ ዝርከብ ትካል ሰብሞያታትኢትዮጵያ ንዩኒቨርሲቲታት ዝኸውን 91 ሚሊየን ብር ሓገዝ ገይሩ
ኣዲስ ኣበባ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ኣብ ኖርዌይ ዝርከብ ትካል ሰብሞያታትኢትዮጵያ ንህንፀት ዓቕሚ ሓሙሽተ ዩኒቨርሲቲታት ኢትዮጵያ ዝኸውን 91 ሚሊየን ብር ሓገዝ ገይሩ። እቲ ሓገዘ፥ "ኢትዮጵያን ኖርዌጃን ፕሮፌሽናል ኦርጋናይዜሽን" ዝተብሃለ ትካል ኢዩ ገይሩዎ ተባሂሉ። ማኔጂንግ…
ባንኪ ወጋገን ኣብ ዝተዛዘመ በጀት ዓመት ቅድሚ ካብ ታክሲ ወፃኢ ብ 1 ነጥቢ 1 ቢሊየን ትርፊ ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ባንኪ ወጋገን ኣብ ዝተዛዘመ በጀት ዓመት ቅድሚ ካብ ታክሲ ወፃኢ ብ 1 ነጥቢ 1 ቢሊየን ትርፊ ከምዝረኸበ ኣፍሊጡ። ባንኪ ወጋገን እዚ ዝበለ፥ መበል 27 ስሩዕ ጉባኤ ሰብኣክሲዮን እቲ ባንኪ ኣብ ዘሳለጠሉ እዋን ኢዩ። ኣብቲ በጀት ዓመት ለበዳ…
ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ንመርሃ ግብሪ ”ዕቖሩ፣ ተሸለሙ”ን ”ተቀበሉ፣ ዘርዝሩ፣ ተሸለሙ”ን ዘዳለዎ ዕፃ ንዝወፅአሎም ዕድለኛታት ኣረኪቡ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ.ቢ.ሲ)ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ንመርሃ ግብሪ ”ዕቖሩ፣ ተሸለሙ”ን ”ተቀበሉ፣ ዘርዝሩ፣ ተሸለሙ”ን ዘዳለዎም ዕፃ ንዝወፅአሎም ዕድለኛታት ኣረኪቡ። እቲ ባንኪ ሎሚ መዓልቲ ኣብቲ መርሃ ግብሪ ተሳቲፎም ዕድለኛታት ዝኾኑ ዓማዊል ላዕለዎት ኣመራርሓታት እቲ…
ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ኣቢያተ ትምህርቲ መገዲታት መከላኸሊ ኮቪድ ብግቡእ ምትግባሮም ንምርግጋፅ ምስ መዳርግቲ ኣካላት ብምትሕብባር ከምዝሰርሕ ኣፍሊጡ
ኣዲስ ኣበባ ፣ 22 ታሕሳስ፣ 2013 (ኤፍ ቢ ሲ)ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ኣቢያተ ትምህርቲ መገዲታት መከላኸሊ ኮቪድ ብግቡእ ምትግባሮም ንምርግጋፅ ምስ መዳርግቲ ኣካላት ብምትሕብባር ከምዝሰርሕ ኣፍሊጡ። ኣብ ኢትዮጵያ ኮቪድ-19 ምግጣሙ ስዒቡ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ወርሒ መጋቢት ጀሚረን ኣቢያተ…


text:
ቃለ መጠይቅ ምስ ጉጅለ ባህሊ ዘ ኢላይትስ
ብሸውዓተ መንእሰያት ኣሕዋት ኣብ 2008 ዓ.ም ዝተመስረተት ጉጅለ ባህሊ “ዘ ኢላይትስ” ኣብዚ ሕጂ እዋን ንገዲም ባህላዊ ሙዚቃታት ኤርትራ ብዘመናዊ ቅዲ ዳግማይ ብምድላው ንሰማዕቲ የቕርቡ ኣለው። አባላት እዛ ጉጅለ ባህሊ ቀንዲ ዕላማ እዛ ጉጅለ ነቲ ባህሊ ኤርትራ ብዓለምለኸ ደረጃ ኣፍልጦ ክረኽብ ንምግባር ምኳኑ ይገልጹ።ኣባላት እዛ ጉጅለ ባሕሊ ዝኾነ እዞም ሸውዓተ ኣሕዋት ንሙዚቃዊ ስርሓት ጥራይ ዘይኮነ ንናይ ድምጺን ምስሊን ስርሓት እታ ጉጅለ ባህሊ ባዕላቶም ከምዘዳለውዎ አቦኦም አቶ ሚኪኤል ሓጎስ የረድኡ።
መውሃቢ ርእይቶ ኣብ ፈይስቡክ
ኢፒሶዳት
-
ጥቅምቲ 26, 2021
ብሕብርታቱ ታሪኽ ዝስንድን ወለዶታት ከላግብ ዝፍትን ዘሎን ስነ-ጥበበኛ የጊ
-
-
ጥቅምቲ 22, 2021
“መቐለ ንሳልሳይ እዋን ደብዳብ ነፈርቲ ተኻዪዱ” ሮይተርስ፣ “ፈሺሉ” ወሃብ ቃል ህወሓት
-
ጥቅምቲ 20, 2021
ንከተማ መቐለ ዒላማ ዝገበረ ደብዳብ ነፈርቲ ተኻይዱ
-
ጥቅምቲ 15, 2021
“ዳርጋ ኩሉ ንጥፈታተይ ኣብ ምስራሕ እግረይ ‘የ ዝጥቀም” ጽገረዳ ደብሮም
-
ጥቅምቲ 15, 2021
ንፈነወ ድምጺ ኣመሪካ ኣገልግሎት ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝምልከት ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ተኻዪዱ


text:
Radio Erena: 03 March 2021
ኣብ ትግራይ፣ ምስ ዝተፈላለየ ኣህጉራውያን ሜድያታት፣ ከም ጋዜጠኛታትን ተርጎምትን ኮይኖም ክሰርሑ ዝጸንሑ ብውሕዱ ኣርባዕተ ሰባት ከምዝተኣስሩ ኮሚተ ምጥባቕ ጋዜጠኛታት ገሊጹ።
እቲ ኣብ ኣመሪካ ዝመደበሩ ኣህጉራዊ ትካል፣ ብብ1 መጋቢት ኣብ ዝዘርግሖ መግለጺ፣ ምእሳር እዞም ጋዜጠኛታትን ተርጎምትን፣ ቅኑዕ ሓበሬታ ንኸይወጽእ፣ ፍርሒ ንምዝራእ ዝዓለመ’ዩ ክብል ወቒሱ።
ገለ ካብቶም ተኣሲሮም ዘለዉ ጋዜጠኛታትን ተርጎምትን፣ ጋዜጠኛ ቢቢሲ ትግርኛ፣ ግርማይ ገብሩ፣ ተርጎምቲ ኣገልግሎት ዜና ፈረንሳ፣ ፋይናንሻል ታይምስን ካልእ ሜድያታትን ዝኾኑ ፍጹም ብርሃነ፣ ኣሉላ ኣኽሊሉን ታምራት የማነን ዝጠቐሰ እቲ ትካል፣ ብህጹጽ ክፍትሑ ጸዊዑ።
ጋዜጠኛ ግርማይ ገብሩ፤ ድሕሪ ናይ ሒደት መዓልታት ማእሰርቲ ብዘይዝኾነ ክሲ ሎሚ ከምዝተፈትሐ ተሓቢሩ ኣሎ።
ሰራዊት ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ኣብ ትግራይ፣ ገበናት ኵናት ፈጺሞም ክኾኑ ከምዝኽእሉ፣ ምጽራይ ክግበር ኣብ ዝሕተተሉ ዘሎ እዋን፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንማዕከናት ዜና ዓለም ጸብጻብ ከቕርባ ናብቲ ክልል ክኣቱ ምዃነን እኳ እንተፈቐደ፣ ሓበሬታ ክህቡ ኣብ ልዕሊ ዝኽእሉ ትግራዎት ግና ጸቕጥን ምፍርራሕን የካይድ ከምዘሎ’ዩ ዝግለጽ።
================


text:
ሰራዊት ኢትዮጵያ ንተኸታታሊ ኣርባዕተ መዓልትታት ብኹሉ ኣንፈት ሰፊሕ ብነፈርቲ፣ ድሮንን ደብዳብ ከቢድ ብረትን ውሱን ምንቅስቓስ ኣጋር ሰራዊት እናገበረ ቀንዩ እዩ።
መቐፀልታ ናይዚ ድማ ሎሚ 1 ጥቅምቲ 2014 ዓ.ም ወጋሕታ ብገርገራ፣ ወገል ጤና፣ ወርጌሳ፣ ብሓደ ከባቢ ዓፋር ሰፊሕ መጥቃዕቲ ከምዝጀመረ ንወተሃደራዊ ኮማንድ ሰራዊት ትግራይ ብምፅራሕ ቴሌቪዥን ትግራይ ፀብፂቡ።
መንግእስቲ ኢትዮጵያ ሐዚ ዝጀመሮ መጥቃዕቲ ዝለዓለ በዝሒ ሓይሊ ሰብን ከሉ ዓይነት ኣፅዋር ምድርን ሰማይን ብምስላፍ ኣብ ሓፂር ጊዜ ትግራይ መሊሱ ንምውራር እንተዘይኮይኑ ድማ እቲ ኲናት ናብ ትግራይ ንምምላስ ዓሊሙ ዘካይዶ መጥቃዕቲ ከምዝኾነ ተገሊፁ።
ከምኡ እውን ስርዓት ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙናት ንመድመቒ ንግስንኡ ዝኸውን ዓወት ንምርካብ ተደጋጋሚ መጥቃዕታት ብምግባር ፈተነታት እናገበረ ከምዝፀንሐ ወተሃደራዊ ኮማንድ ሰራዊት ትግራይ ኣብሪሁ።
ኮይኑ ግና ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፡ ብዝወሰዶን ክገብሮ ዝፀነሐን ዕዉት ፀረ መጥቃዕቲ ፀላኢ ፀላኢ ኣብ ዘለዎ ተኾርምዩ ክቕመጥን ንድሕሪት ክሽምረርን ከምዝኸኣለ ገሊፁ።
ብምዃኑ እውን ነቲ ሰራዊት ኢትዮጵያ ሐዚ ጀሚርዎ ዘሎ መጥቃዕቲ ንምምካት ሰራዊት ትግራይ ኣብ ምሉእ ብቕዓትን ድልውነትን ከምዘሎ ኣረዲኡ።
ስለዝኾነ እውን ፈተነ ናይዞም ወረርቲ ሓይልታት ከምቲ ሕሉፍን ልዕሊኡን ዘፈሽል ከምዝኾነን ቀፃሊ ስዕረቶም ዘቀላጥፍ ከምዝኾነን ብምሕባር ኣብ ጉዕዞኦም ሓድሽ ነገር ከምዘይህሉ ወተሃደራዊ ኮማንድ ሰራዊት ትግራይ ሓቢሩ።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ ታኅሣሥ – 11.2018
ኣቦና አብ ሰማያት ትነብር . ……….
ሰላም ንዓኪ ኦ ማሪያም ………..
ስብሓት ንአብን ንወልድን …………: :
ማቴ.18:12-14
እንታይ ይመስለኩም፧ ሚእቲ አባጊዕ ዘለዋኦ ሰብአይ ካብአን ሓንቲ እንተ ጠፍአቶ ነተን ተስዓን ትሽዓተን አብ ጎበታት ኃዲጉ ነታ ዝጠፍአት ኪደሊዶ አይከይድን፧ እንተ ረኸባ ድማ ኻብተን ተስዓን ትሽዓተን ዘይጠፍአ ብአአ አዝዩ ከም ዚሕጎስ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። ከምኡ ድማ ኻብዞም ናእሽቱ ሓደ እካ ኺጠፍእ ፍቓድ እቲ አብ ሰማያት ዘሎ አቦኹም አይኮነን።
- አስተንትኖ
ዝኸበርኩም አኅዋትን አኃትን ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ብዛዕባ እቲ መወዳእታ ዘይብሉ ሕያውነትን ፍቕሪ አምላኽ ንኽነስተንትን ይሕግዘና። ነቲ ኩሉ እግዚአብሔር አምላኽና ዝገበረልናን ዝገብረልና ዘሎን እናዘከርና ከአ ወትሩ ክነመስግኖን ክንውድሶን ንዕደም። መድኃኒና ኢየሱስ ክርስቶስ አብዚ ናይ ሎሚ ቃል አምላኽ ሓደ ታሪኽ የዘንቱ። ሓደ ሚእቲ አባጊዕ ዘለዋኦ ሰብአይ ሓንቲ እንተ ጠፍአቶ ነተን ተስዓን ትሽዓተን አብ ጎበታት ኃዲጉ ነታ ዝጠፍአት ኪደሊ ይከይድ። ብዙሕ ግዜ ነፍስ ወከፍና አብዚ ዓለም እዚ ከምተን ዝጠፍአ አባጊዕ ኢና፡ ነፍሲ ወከፍና ብዙሕ ግዜ ካብዚ ናይዚ ዓለም እዚ ነገራት ነጻ ኪንከዊን ይጽገመና። ብዙሕ ግዜ እቲ ብሓቂ ሰናይ አብቲ ሓቂን ፍቕሪን ክርስቶስ አምላኽ ከምዝርከብ አይርደ አናን ወይ ንዝንግዖ።
ዝከበርኩም አኅዋትን አኃትን እዚ ዘለናዮ ግዜ፡ ግዜ ምጽአት ኢዩ። ልደተ ክርስቶስ ንኽነብዕል ብጾልትን ጾምን እንቀራረበሉ ግዜ ኢዩ። እቲ ሰናይ ዜና ናይ ልደተ ክርስቶስ እግዚአብሔር አምላኽ አብ መንጎና ምእንቲ ድኅነት ነፍሲ ወከፍና ካብ ቅድስቲ ድንግል ማሪያም ምላዱ ኢዩ። እግዚአብሔር ምስ ኩሉ ሓይሉ ጽጋታቱ ንኽዕድል ይመጽእ። ሓይሊ አምላኽ ፍቕሪ ኢዩ፡ ሓሊዮት፡ ድኅነት ኢዩ። ርሕራሔ ዝመልኦ ሓይሊ ኢዩ። ርሕራሔር ከምቲ ሕያዋይ ጋሳ ምስ አባጊዑ ዘለዎ ርሕራሔር እግዚአብሔር አምላኽናውን እቲ ምስ ነፍሲ ወከፍና ዘለዎ ልክዕ ከምኡ ኢዩ። እግዚአብሔር ንወላሓደ አይርስዕን ኢዩ፡ ወላእካ ከምታ ዝጠፍአት በጊዕ እንተ ጠፋእና ወትሩ ምሳና አሎ፡ ናብቲ ሓቅኛ ጋሳናን ጎይታናን ንኽንምለስ ወትሩ ይደሊየናን – ይጽወዓናን፡
እቲ ሕያዋይ ጋሳ ዝኾነ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ነታ ዝጠፍአት በጊዕ ክትምለስ አይጽበን። ማለት ንሕና ነፍሲ ወከፍና ካብቲ ጋሳና ዝኮነ አምላኽና ከምቲ አቀዲምና ዝበልናዮ ብዝተፈላለየ ናይዚ ዓለም ጣዕሚ ካብኡ ምስ እንርሕቅ ምስ እንጠፍእ ክርስቶስ አምላኽና ናብኡ ንኽንምለስ መዓልታዊ ብዝተፈላለየ መገዲ ይደሊየና ።
እንታይ ይመስለኩም፧ ሚእቲ አባጊዕ ዘለዋኦ ሰብአይ ካብአን ሓንቲ እንተ ጠፍአቶ ነተን ተስዓን ትሽዓተን አብ ጎበታት ኃዲጉ ነታ ዝጠፍአት ኪደሊዶ አይከይድን፧ እንተ ረኸባ ድማ ኻብተን ተስዓን ትሽዓተን ዘይጠፍአ ብአአ አዝዩ ከም ዚሕጎስ ብሓቂ እብለኩም አሎኹ። ከምኡ ድማ ኻብዞም ናእሽቱ ሓደ እካ ኺጠፍእ ፍቓድ እቲ አብ ሰማያት ዘሎ አቦኹም አይኮነን።
እቲ ቃል አምላኽ ዝኾነ ኢየሱስ፡ ንዓና መለኮታዊ ባሕሪ ምእንቲ ኬልብሰና ካብቲ ግጉይ መገዲ ንኽመልሰና ነተን ዝጠፍአ አባጊዕ ንኽመልስ፡ ሰብ አዊ ስጋና ክለቢስ ክኢሉ። ንሕና ካብ ኩኔነ ንኽንድሕን ንሱ አገልጋሊ ኮነ። ንሕና ንኽንጸድቕ ንኃጢአትና አብ ዝባኑ ተሸከመ። ክርስቶስ ናብዚ ዓለም ዝመጸ እምበአር ምስኡ ሓቢርና ናብ ክብሪ መንግሥተ ሰማይ ምእንቲ ክትድይብ ኢሉ ኢዩ።


text:
ኣብ’ቲ ዝሒሉ ዝጀመረ ግጥም ክልቲኤን ሃገራዊ ጋንታታት ኣቀዲማ ሸቶ ዘመዝገበት ጋንታ ክሮኤሽያ‘ያ።ግን ብራዚላዊ ተከላኻላይ ማርሴሎ‘ዩ ኣብ ገዛእ ጋንትኡ ሸቶ ኣመዝጊቡ።ከምኡ ኮይኑ‘ውን ጋንታ ክሮኤሽያ‘ያ ኣብ ቀዳሞት ኣስታት ሰላሳ ደቃይቅ ፀብለልታ ኣርእያ ነቲ ፀወታ ተቆፃፂራቶ።
ሓደገኛ ተፃዊትካ ተባሂሉ ብጫ ካርድ ዝራኣየን ተደጋጋሚ ፈተነታት ዝገበረን ኔይማር ንብራዚል ማዕረ ትገብር ሸቶ ኣመዝጊቡ።እቲ ፀወታ 1 ን 1 ዕረፍቲ ኮይኑ።
ድሕሪ ዕረፍቲ፣ብዙሕ ዝማርኽ ፀወታን ቅዲ ፀወታን ኣይተራኣየን።ከም‘ቲ ሓደ ተንታኒ ቴሌቭዥን ዝበሎ strange performance ወይካኣ ዘይትፅበዮ ዓይነት ፀወታ‘ዩ ነይሩ።ክሳብ ኣብ መበል 69 ደቂቃ ኣሳሓሓቢት ፍፁም ቅላዕ መቅፃዕቲ ንጋንታ ብራዚል ዝተዋሃበሉ ሰዓት።ቁፅሪ 10 ኔይማር ቀሊዑዋ፣ሓላዊ ማዕፆ ክሮኤሽያ ነታ ኩዕሶ ኣርኪቡላ ነይሩ፣ግን ካብ ኢዱ ኣምሊጣ።ኔይማር ንርእሱን ንጋንትኡን ካልአይቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ።ብራዚል 2 - ክሮኤሽያ 1።
ንደቃይቅ ብክሮኤሽያዊያን እናተቀጥቀጠ ዝዋዓለ ማዕፆ ብራዚል ዘይኮነስ ኣብ መወዳእታ ደቃይቅ ብካርሎስ ዝተደፍረ ማዕፆ ክሮኤሽያ‘ዩ ደምዩ። ሳልሳይ ሸቶ ተመዝጊቡ፣እቲ ፀወታ ብዓወት ጋንታ ብራዚል ተዛዚሙ።


text:
እንቋዕ ብድሓን መጻእኩም
ዌልኮም ኢን ኡትሬኽት ኣብ ኡትሬኽት ንዝቕመጡ ስደተኛታት ምስ ተቐማጦ ኡትሬኽት የራኽብ፣ ከምኡ ውን ብግምጣሉ (ንነበርቲ ኡትሬኽት ምስ ስደትኛታት ይራኽብ)። ንጥፈታት ብስደተኛታት ንስደተኛታት ወይ ውን ምስ ስድተኛታት ይዳሉ። እዚ ምደብ ብዝያዳ ኣብ ናይ ቋንቋ፡ ስፕርትን ብህልን መዳያት ይዳሎ። ጎድኒ ጎድኒ እዚ ውን ከም ብሓባር መግቢ ምኽሻን፣ ናይ እግሪ ግዕዞ፡ ብሓባር ምምጋብ ወይ ውን ብኢድካ ዝስርሑ ነገራት ይካየድ።
ስደተኛታት ምስ ኔዘርላንዳውያን ርክብ (ኔትዎርክ) ንምግባር ንሕግዝን፣ ኣብ ርእሰ ምርኮሳዊ ሂወቶም ገለ ነብርክትን። በዚ መንጸር ንነበርቲ ከባቢ ኡርትኽት እዚ ውን ብሓቂ ኣገዳሲ እዩ፣ ግላዊ ርክባት ምስ ስደተኛታት፣ ብሓንሳብ ንትፈታት ብምክያድ፣ ደቂ ሰባት ነንሕድሕዶም ብዝያዳ ክርዳድኡን ምሕዝነት ክምስርቱን ይኽእሉ።
ሓሳብ ንስደተኛታት ዝኸውን (ወይ ምስ ስደተኛታት ዝዳሎ )ንጥፈታት ኣሎካ? ወይ ውን ኣብ ተዳልዮም ዝርከቡ ተበግሶታት (ንጥፈታት) ክትሳተፍ ትደሊ? ፋይል ናይ ተበግሶታት ርአ፣ ኢ-መይል ናብ info@welkominutrecht.nu ልኣኽ ውይ meld hier je activiteit aan (ኣብዚ ንጥፈታትካ ኣመልክት።) ኣድላዪ እንተኾይኑ ዌልኮም ኢን ኡትረኤኽት ምስኻ ሓቢሩ ይሓስብ፡ ንጥፈታት ውን ምስ ስደተኛታት የላሊ። እዚ ድማ ንምንበሪኦም ዝሓዙ ስደተኛታትን ኣብ ኣዘሰ ዝቕመጡ ስደተኛታት የጠቓልል።
ወለንተኛ ክትከውን ትደሊ?
ንዝተፈላለየ ንጥፈታት ቀጻሊ ናይ ወለንተኛ ሰራሕተኛታት ንደሊ ኢና። ንኣብነት፡
ናይ ቋንቋ መሓዛ/ዓርኪ ወይ ውን መሓዛ (ናይ ስድራቤት)
ኣብ ገዛ ምግዓዝ ምሕጋዝ
ወይ ኣብ ካልእ ንጥፈታት ምሕጋዝ
ኣብ እንትይ ክትገብር ትደሊ ዝብል ኣርእስቲ ተመልከት ወይ ውን መልእኽቲ ናብ :info@welkominutrecht.nu ልኣኽ።
ገንዘብ ሓገዝ ከተበርክት እንተደሊኻ፡ Stichting Welkom in Utrecht, Bankrekeningnummer: NL50 TRIO 0391 1807 38.


text:
መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ዝተወሰኑ መሰረታዊ ሸቐጣት ዝተግበሮ ተመን ዋጋ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ከምዘልዐለ ምንስቴር ንግዲ ኣፍሊጡ።ውሃቢ ቃል እቲ ምንስቴር ኣቶ ኣማከል ይማም ንቪኦኤ ከምዝገለፅዎ ብዘይካ ዘይቲ፡ሽኮርን ስርናይን ወፃኢ ኣብ ካልኦት ዝተቐመጠ ተመን ዋጋ ካብ ሎሚ ጀሚሩ ተላዒሉ’ሎ ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ተመን መሸጢ ዋጋ ዘውፅአ፣ኣብ ልዕሊ 17 ሸቐጣት ነይሩ።
እቲ ውሳነ ክትግበር ዝነበሮ ካብ ሎሚ ጀሚሩ'ኻ እንተኾነ ኣብ ገለ ናይ ስጋ መሸጢ ግና ካብ ትማሊ ጀሚሩ ኣሎዩ።እቲ ተመን ክወፅእ እንተሎ ብኺሎ 52 ቕርሺ ዝነበረ ዋጋ ሓድው ኪሎ ስጋ ትማሊ ክሳብ 90 ቕርሺ ከምዝተሸጠ ተጠቕወምቲ ገሊፆም።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ንግዲ ከምዝበልዎ ብዘይካ እቶም ዝተጠቅሱ ሰለስተ ፍርያት ዝተረፉ ሸቐጣት ነጋዶ ብዘውፅኡዎ ዋጋ ከምዝሽየጡ ይገልፁ።
እቲ ናይ ዋጋ ተመን ቅድሚ ሒደት ኣዋርሕ ዕላዊ ክኸውን ከሎ ብነጋዶን ብተቓወምቲን ተቐባልነት ኣይረኸበን ነይሩ። ሸቐጣት ካብ ዕዳጋ ምስዋር ምስ ጀመሩን ናህሪ ዋጋ ስለዝተጠፈጠረ ግና እቲ ስጉምቲ ጌጋ ከምዝነበረ የመልክት ክብሉ ተቓወምቲ ይገልፁ።
ምስ ቪኦኤ ቃለመጠይቕ ዘካየዱ ኣቦ መንበር ኢዴፓ ዝነበሩ ኣቶ ልደቱ ኣያሌው እቲ ተመን ተጋባራዊ ክግበር እንተሎ እኹል ምድላው ከምዘይተገበረሉ ይገልፁ።
ኣቶ ልደቱ "ዝኾነ ይኹን ናይ ኮማንድ ወይ’ውን እዚ ኢኮኖሚ መግለፂኡ ተመን ዋጋ እዩ፣‘’እኹል ምድላውን ጥንቃቐን ዘይተገበረሉ፡ኣፈፃፅምኡ’ውን ኣፀጋሚ’ዩ።ንኽልተ ዓመታት ምድላው ገይርናሉ ኢና ክብሉ ሰሚዐ ኣለኹ።ኣሽንዃይዶ ንኽልተ ዓመታት ንኽልተ ማዕልታት እውን ምድላው ዝተገበረሉ ኣይመስለንን’’ይብሉ።
ወሃቢ ቃል ምንስቴር ንግዲ ኣቶ ኣማከል ይማም ግን ንሪኢቶ ኣቶ ልደቱ ኣይቕበሉን።"እኹል መፅናዕቲ ተገይሩሉ ከምዝተጀምረን፣ መንግስቲ ንነዊሕ እዋን ዝፀንሕ ናይ ዋጋ ቁፅፅር ናይ ምግባር ዕላማ ከምዘይነበሮን" ይገልፁ። መንግስቲ ብመፅናዕቲ እዩ ኣትዩ ሕዚ’ውን ብመፅናዕቲ እዩ ዝልውጦ ዘሎ'ውን’’ይብሉ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ዘይቲ ብልዒ፡ሽኮርን ስርናይን ካብ ወፃኢ እናእተወ ንዓደግቲ ምቅራብን ምሻጥን ከምዝቕፅል ብተደጋጋሚ ገሊፁ’ሎ።


text:
ኣምባሳደር ፈረንሳ ኣብ ኤርትራ ነበር ሮጀር ኣኩ፣ 21 ጥሪ ኣብ ኤርትራ ዘጋጠመ ወትሃደራዊ ኩነታት፣ ፈተነ ወትሃደራዊ ዕለዋ’ዩ ኢልካ ምዝራብ ዝተጋነነ’ዩ ክብል ገሊጹ።
እቲ ቅድሚ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብ ኤርትራ ዝነበሮ ናይ ፈረንሳ ኣምባሳደር መዝነቱ ወዲኡ ዝተፋነወ ፈረንሳዊ ዲፕሎማሰኛ፣ ብዛዕባ ኤርትራን ህሉው ኩነታታን ብዝምልክት ምስ RFI ኣብ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ፣ ሰራዊት ኤርትራ ብሰንኪ ዘይእኹል ክፍሊትን ካልእ ጉዳያት ዕጉብ ስለዘይኮነን፣ ኣብ ርእሱ ድማ ካልእ ጉዳያት ተደማሚርዎን፣ ናብ ምፍጣጥ ኣበጺሕዎ ክኸውን ከምዝኽእል ብምጥቃስ፣ ፈተነ ዕልዋ መንግስቲ’ዩ ንምባል ግና ከምዘይድፍሮ ኣረዲኡ።
ይኹን’ምበር ኣብ ኤርትራ ካብዚ ዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ኣትሒዙ፣ ሓያል ናይ ተቓውሞ ስምዒታት ዓብዩ ምህላዉ ገሊጹ።
ካብ 2009 ክሳብ መወዳእታ ኣዋርሕ 2012 ኣምባሳደር ፈረንሳ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ሮጀር ኣኩ፣ ፈረንሳ ስለምንታይ’ያ ምስ ሓደ ካብ ዕሉላት ውልቀ መለኽቲ ዝኾነ መንግስቲ ኤርትራ ዝምድንኣ ትቕጽል ዘላ ንዝብል ሕቶ ኣብ ዝመለሰሉ ድማ፣ ፈረንሳ ምስቲ ኣብ ጅቡቲ ዘለዋ ወትሃደራዊ ምትእስሳር፣ ኣብቲ ዞባ ምስ ዝርከባ ኤርትራ ጎረባብታን ሰለማዊ ዲፕሎማስያዊ ርክባት ክትቕጽል ጥራይ’ያ ትደሊ ኢሉ።
እንተኾነ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ዕሉል ውልቀ መላኽን እቲ ስርዓት ድማ ምስ ሰሜን ኮርያ ከምዝመሳሰለን ኣምባሳደር ሮጀር ኣኩ ካብ ምግላጽ ኣይተቖጠበን።
መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ብኣልሸባብ ተታሒዙ ዝነበረን ኣብዚ ቀረባ ዝተቐትለን ፈረንሳዊ ኣባል ስለያ ደኒስ ኣሌክስ ንኽልቐቕ ዓቢ ሓገዝ ከምዘበርከተ’ውን እቲ ኣብ ኣስመራ ንሰለስተ ዓመታት ዝጸንሐ ፈረንሳዊ ዲፕሎማሰኛ ኣቃሊዑ።
ኣምባሳደር ፈረንሳ ኣብ ኤርትራ ሮጀር ኣኩ ኣብ 2012 ስርሑ ድሕሪ ምዝዛሙ፣ ካብዛ ሓድሽ ዓመተ 2013 ብሓድሽ ኣምባሳደር ስቴፋን ግሩንበርግ ተተኪኡ ኣሎ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ሎሚ በዓለ ቅዱስ ማቴዎስ ሓዋርያ ዘኪራ እንክትውዕል ናይ ዕለቱ ቃለ ወንጌል ካብ ማቴ 9.9 ዝተወስደ ኮይኑ ‘ኢየሱስ ካብኡ ምስ ሐለፈ፡ ማቴዎስ ዚብልዎ ሰብኣይ ኣብቲ በሪ ተጎ ተቐሚጡ ረኣየ እሞ፡ ስዐበኒ፡ በሎ። ተንሲኡ ኸኣ ሰዐቦ። ኰነ ድማ፡ ኣብ ቤቱ ኣብ መኣዲ ምስ ተቐመጠ፡ እንሆ፡ ብዙሓት መጸበሓውያንን ሓጥኣንን ምስ ኢየሱስን ምስ ደቀ መዛሙርቱን ተቐመጡ። ፈሪሳውያን ከኣ ርእዮም ንደቀ መዛሙርቱ፡ መምህርኩምሲ ስለምንታይ እዩ ምስ መጸበሓውያንን ሓጥኣንን ዚበልዕ፧ በልዎም። ኢየሱስ ግና ሰሚዑ፡ ንሓኪምሲ ሕሙማት እምበር፡ ጥዑያት ኣይደልይዎን። ኣነ ሓጥኣን እምበር፡ ጻድቃን ክጽውዕ ኣይመጻእኩን እሞ፡ ምሕረት እፈቱ፡ መስዋእቲ ኣይኰነን፡ ዚብል እንታይ ምዃኑ፡ ኪዱ ተምሀሩ፡ በሎም’ ዝብል ነበረ።
ቅዱስነቶም ቅዱስ ማቴዎስ ቅድሚ ሕርየቱ መጸበሓዊ ግዙእ ገንዘብ ጥራይ ዘይኮነስ ንሕዝቡን ሃገሩን ግብሪ እናኽፈለ ነቲ ጨቋንን ጸላእን ሕዝቡ ዝኾነ መንግሥቲ የገልግል ብምንባሩ ከዳዕ እውን ይብልዎ ነሮም። ኢየሱስ ከኣ ነዚ ሰብ እዚ እዩ ሰዓበኒ ኢሉ ዝጽውዕን ሓዋርያ ዝገብሮን። ከም ናይ ማቴዎስ ነታ ሳምራዊት ሰበይትን ካልኦት ሓጢኣተኛታትን እናሓረየ ሓዋርያቱ ይገብሮም ከምዝነበረ ይምልከት።
ማቴዎስ መሠረቱ ኣይዘንገዔን!
ከምቲ ኣብ ወንጌል ዝሰማዕናዮ ማቴዎስ ጐይታ ምስ ጸዎዕን ሓረዮን ክዳውንተይ ክቅይር ክጸባበቅ ኣይበለን ንብጾቱ ኣነ ቅድሚ ኩሎም ዝተሓረኹ ሓዋርያ እየ ክብል ኣይተረኽበን እኳ ደኣ ካብታ ዝተጸወዓላ ጀሚሩ መዋዕሉ ምሉእ ንኣገልግሎት ወንጌል የወፊ።
ስለዚኸስ ይብሉ ቅዱስነቶም ስለዚከስ ዝኽሪ መበቆልና ክህልወና ግድን እዩ። እዚ ዝኽሪ እዚ ኣብ ምሉእ መዋዕል ሕይወት ሓደ ሓዋርያን ክርስትያንን ከሰኒ ኣለዎ።
ንዓና ልግሲ ክጎድለና ይኽእል ንጐይታ ግን ፈጺሙ ኣይጎድሎን!
እቲ ጸገም ንሕና ብዙሕ ግዜ ኩነታትናን መበቆልናን ረሲዕና ወይውን ሓቢእና ናይ ካልኦት ጥራይ ንጥምት ሓጢኣቶም እናዘርዘርና ብዛዕባኦም ንዛረብ ንሓሚ። እዚ ልማድ እዚ ኣየሰጉመናን። እኳ ደኣ ኣብ ክንዳኡ ሓጢኣትና ዘኪርና ገዛእ ርእስና እንተንኸስስን ጐይታ ካበይ ስሒቡ ከምዘውጸኣናን ከምዝሓረየናን ብምዝካር ክነስተንትን ይሓይሽ። ጐይታ ክሓሪ እንከሎ ንሓደ ዓቢ ዕላማ እዩ ዝሓርን ዘሰናዱን። ክርስትያን ምዃን ልዕሊኡ ምንም ዘየሎ ዓቢ ነገር እዩ። ብጣዕሚ ጽቡቅ እዩ። እቲ ጸገም ናይ ውድቀት ብዙሕ ግዜ ካባና እዩ ከመይ ንሱ ምስ ሓረየናን ኣሰናደወናን ሓንሳእ ሓንሳእ ካብኡ ንርሕቅ ኣብ ፍርቂ ጉዕዞ ነቋርጽ። ልግሲ ብዙህ ግዜ ይጐድለና ጐይታ ግን ወትሩ ለጋስ ስለዝኾነን ይጽበየና ስለዘሎን ናብኡ ንመለስ።
ዕንቅፋት ሊቃውንቲ ሕጊ!
ማቴዎስ ጐይታ ሰዓበኒ ክብል ምስ ጸውዖ ንኢየሱስ ምእንቲ ክኽተል ንዝነበሮ ኩሉ ጠንጢኑ ንገንዘቡስ ይኹን ንካልእ ዘፍቅሮ ዝነበረ ገዲፉ። ዓቢ በዓል ገሩ ከኣ ነዕሩኽቱ ኩሎም ዓዲሙ ምስ መምህር ከብዕሉ የኽእሎም። እቲ መኣዲ መጸበሓውያንን ሓጥኣንን ይመልእዎ ዝገደደ ከኣ ኢየሱስ ኣብ ማእከሎም ነበረ።
ምሥጢረ ምሕረትከስ ልቢ እግዚአብሔር እዩ!
ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ነቶም ዝተዓንቀፉ ‘ንሓኪምሲ ሕሙማት እምበር ጥዑያት ኣይኮኑን። ምሕረት እምበር መስዋዕቲ ኣይደልን። ኣንክብል ንምሕረት ኣምላኽ ንክትረድኦ ምሥጢር እግዚአብሔር ምሕረት ምዃኑ እዚ ከኣ እቲ ዓቢይን ጥዑምን ዝኾነ ልቢ እግዚአብሔር እዩ። ናብ ልቢ እግዚአብሔር ክትበጽሕ እንተደኣ ደሊኻ ንመንገዲ ምሕረት ተኸታተል ብድሕሪኡ ብምሕረቱ ከታትየካ ኣፍቅደሉ’ እንክብሉ ስብከቶም ዛዘሙ።


text:
ናይዚ ሓደ ኣብነት ዝኸውን ኣብ ንኡስ ዞባ ፈርቶ ሳዋ ዝርከብ ኣብ 4 ነጥቢ 2 ኪሎ ሜትሮ ዝተዘርግሐ መእለይ ውሕጅ ኣሸዳ እዩ
ከም በዓል ገርሰትን ፋንኮን ዘበሉ ዓበይቲ ዲጋታት ጥራይ ዘይኮኑ ኣቀድም ኣቢሎም ብዘይ ዝኾነ ረብሓ ፈቐዶ ጎላጉል ዝፈሱ ንዝነበሩ ወሓይዝ ናይ ምእላይ መደባት ድማ ኣብ መነባብሮ ሓረስቶት ድሮ ርኡይ ለውጢ ከርኢ ጀሚሩ ኸምዘሎ ይግለጽ። ናይዚ ሓደ ኣብነት ዝኸውን ኣብ ንኡስ ዞባ ፈርቶ ሳዋ ዝርከብ ኣብ 4 ነጥቢ 2 ኪሎ ሜትሮ ዝተዘርግሐ መእለይ ውሕጅ ኣሸዳ እዩ።
ኣብ ንኡስ ዞባ ፈርቶ ሳዋ ብመንጎ ሰለስተ ዓድታት ሰንጢቖም ዝሓልፉ ወሓይዝ ክሳብ ቀረባ ዓመታት ኣብ መዓላ ኸይወዓሉ ይባኽኑ ኔሮም። እቲ መእለዪ ውሕጅ ኣሸዳ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኾይኑ ኣብ የማነ ጸጋም ናይቶም ወሓይዝ ናብ ዘሎ ጎላጉል ከምዝፈስስ ብምግባር ልዑል ምህርቲ ክሕፈሰሉ ኽእሉ`ሎ።
ናይ ሎሚ ሰኑይ መደብ ሕርሻ ንምስማዕ ኣብ ላዕላዋይ የማን ንዘሎ ምልክት ድምጺ ክፈቱ


text:
ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ መሪር ኣውያት ፋሕ ዝበላ ስድራቤታት ኤርትራ !!
ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ መሪር ኣውያት ፋሕ ዝበላ ስድራቤታት ኤርትራ።
ስድራ-ቤት መሰረት ሕብረተሰብን ሃገርን ኢያ። ወዲ- ሰብ ኣብ ህልውና ድሕሪ ምምጽኡ ፈለማ ንወላዲቱ ኣስዒቡ ነብኡን ንኣሓቱን ኣሕዋቱን የለሊ። ቀጺሉ ንመቅርቡ ንዓዱ ንከባቢኡ ንህዝቡ ንሃገሩ ይፈልጥ። ክሳብ ዓቅሚ ኣዳም ብጺሑ ነብሱ ዝኽእለሉ ኣብ ትሕቲ ጽላል ናይዛ ስድራቤት እትበሃል ዝኸበረት መባእታዊት ማሕበራዊት ትካል ኢዩ ማሚቁ ዝእለ። ስድራቤት ንውሉዳ ጥዑይ ኩሉ-መዳያዊ ውጽኢታዊ ዕቤት ክህልዎ ብዝበለጸ ሂወታዊ ነገራት ትዕንግል። ወለዶኣ ከም ተራ ኣረመን እንስሳ ኮይኑ ከይዓቢ ከኣ ኣብ ኣብ ሰረተ-እምነት ኣብ ኣተሓሳስባን ዝምድናታቱን ካልእ ብዙሓት መዳያትን ኣብ መንነቱን እንታይነቱን ወሳኒ ኣስተዋጽኦ ክረክብ ሞራላዊ ነገር እተበርክት እታ ዝኸበረት ናይ ስነ-ምግባር ቤት ትምህርቲ ንሳ ስድራቤት ኢያ።
ስድራ-ቤት ካብ ሓደ ኣቦን ሓንቲ ኣደን ብዝተወልዱ ባእታታ ብስጋን ዓጽምን ስለዝዛመዱ ጥራይ ኣይኮነን ስድራ-ቤት ትበሃል። የግዳስ ንጽቡቅ ሂወት ብሓባር እናኣስተማቀሩ ንጸገማት ድማ ሰሚሮም እናበድሁ ግድን ተጠርኒፎም ኣብ ሓደ ገዛ ስለዝሓልፍዎ እውን ኢዩ ዝያዳ ስድራቤት እትበሃል። ብርግጽ ከኣ ወላድን ወላዲትን ብሕጊ ሰማይን ምድርን ቃለ ማሕላ ኣቲዮም ከይተገዳድዑ ነታ ከም መሰረት ሕብረተሰብን ሃገርን ዝኾነት ስድራቤት ከቁሙን ንካብኦም ዝፈርዩ ኸኣ ክሳብ ኣኺሎም ዓቢዮም ካልኦት ዝተዛመዱ ስድራቤታትን እንዳታትን ማይቤታትን ቀቢላታትን ወረዳታት ኣውራጃታት…..ወዘተ ናብ ናይ ህዝብን ሃገራዊ መንነት ብዝልለ ማሕበራዊ ኣቋቁማ ተጨናፊሮም ክሳብ ዝስስኑ ካብታ ዘፍረየቶም ስድራቤት ከይተፈልዩ ልክዕ ከምቲ ሓደ ህንጻ ክስረት ከሎ ዝንበር እምነ-መሰረት (ጡብ) ስድራ-ቤት ውን ንሃገራዊ መንነት ከም እተቅውም ማሕበራዊት ትካል መጠን ብሓባር ክህልዉ ግድን ዝኾነ ተደላይነት ኣለዎ። ብሓቂ ኸኣ ስድራቤታት ብሓባር እንተዘየለዋ ኣየነይቲ እንዳ ማይቤት ቀቢላ ወረዳ ኣውራጃ ኣየናይ ህዝብን ሃገርን መንነትን ሓቢረን ክህልዋ? በብቅሩብ እናፈረሳ ኣይህልዋን። ኣባላተን ኣብተን ሾውዓተ ክፍለ ዓለማት ፋሕ ዝበሉ ስድራ-ቤታት ንሃገር ኣብ ዘድሊ ጉዳያት ዋላ ኳ ምሉእ ብኩራት ኣለዎም እንተዘይተባህለ ቀጥታዊ ንሃገር እትጠልቦ ግቡእ ስድራቤት ከበርክታ ዓበይቲ ጸገማት የጋጥመን።
ሎሚ ስድራ-ቤታት ኤርትራ ብሰንኪ ኣዕናዊ ፖሊሲታት ስርዓት ኢሰያስ ተበታቲነን ይርከባ። ካብ ኣባላተን ንእኩይ መደባት ስርዓት ህግደፍ ይትረፍዶ ዝተቃወመ ዋላ እቲ ንእሽቶይ ናይ ዘይዕግበት ምልክት ዘርኣየ ውን ክቅተል ክእሰር ክቅጥቀጥ ብሰንኪ ዝተራእየሉ ክውንነት ውሉዳት ንወለዶም ገዲፎም ንቅድሚኦ ክስደዱ ካብ ዝረኣዩ ዓሰርተታት ዓመታት ኮይኑ። በቲ ስርዓት ዝተኣስረ ወለዱ ኣይፈልጡን። ሽኩ-ሽኳ ከም ዝወሰደቶ ደሃይ ዘይብሉ ተሪፉ ከም ልመድ ተወሲዱ ቅቡል ክኸውን ህግደፍ ኣስናኑ ነኺሱ ዝሰርሓሉ ዘሎ ጉዳይ ኢዩ። ከም ውጽኢቱ ንነብሱ መንግስቲ ኢየ ዝብል ሽፍታ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ዘጽቀጠሉ ሁመት ስድራቤታት ኤርትራ ደሃይ ደቀን ሓርቢትወን ኣብ መራኸቢ ብዙሓን “ዝራኣየ ዓይኑ ይብራህ” ክብላ ንተዓዛቢ ዘስደምም ቀጻሊ ተእርእዮ ኮይኑ ኣሎ።
መለኽቲ ስርዓታት ንፍሉይ ኣረኣእያ ዘለዎም ተቃወምቲ ዜጋታቶም ፍትሒ ብዘይብሉ ኣገባብ ይቀትሉ ይኣስሩ ይስውሩ። ገሊኦም ነዚ ግፍዒ ዚ ክፍጽሙ ከለዉ ንጠቅሚ ስልጣኖም ኢዩ ዝፍጽምዎ። ንስልጣኖም ዘየስግእ ባእታ ዜግኦም ክጠፍእ ከሎ ብመጠኑ ይዛረቡሉን ሃለዋቱ ክፈልጡ ሃሰው- መስው እውን ይብሉ ዮም። እቲ ምንታይ ሲ ኣብ መንጎኦምን ኣብ መንጎ ህዝቦምን ዝረኤ ፍልልይ ናይ ስልጣን ሕቶ ስለዝኾነ ኢዩ። ከም ውጽኢቱ እቲ ዝገዝእዎ ህዝቢ ዝተፈላለዩ ሽግራት የጋጥሞ ደኣ ምበር ሃገሮምን መንነቶምን ናይ ምጥፋእ ሃደጋ ግን ኣየጟንፎምን ኢዩ። ዝኸፈሉ ከፊሎም ብምስጋር ከኣ መንነቶም ህያው ይገብሩ። እዚ ኣብ እንግድዓ ህዝቢ ኤርትራ ነኺሱ ዝርከብ ስርዓት ውሑዳት ጉጅለ ኢሰያስ ግን ንኤርትራ ከም ሃገርን ህዝብን ከትህሉ ዘይመደይ ኢሉ ዝዓጠቀ ኢዩ። ስለዝኾነ ኸኣ ቅድም ንፖሊቲካዊ ብዙሕነት ነፊጉ ኣስዒቡ ንማሕበራዊ ኣገልግሎታት ሓሪሙ። ቀጺሉ ንሰብኣዊ ዓቅሚ ህዝቢ በታቲኑን ንትሕተ-ቅርጺ ሃገር ኣእዕኒዩ ነቲ ንኤርትራ ከም ሓደ ሃገራዊ መንነት ዘፍልጥ ታሪኽ ቃልስና ደዊኑ ኣብዚ ናይ መወዳእታ ዕላምኡ ናይ ምፍጻም መድረኽ ኣኺሉ ዩ ኣብ ዝበለሉ ኸኣ ንካርታ ኤርትራ ከም ሃገር ናብ ዝድምስስ ወስታታት ክዋፈር ምርኣዩ ብሩህ ኮይኑ ዘሎ።
ንህዝቢ ዝገልጹ ፍትሓውያን ስርዓታት ዓለምና ንስድራቤታት ፍሉይ ዝለዓለ ኩሉ መዳያዊ ክንክን የካይዳ። ሓደ ኣባል ስድራቤት ብዘይተፈልጠ ምኽንያት እንተጠፊኡ ኩሉ ኣሎ ዝበሃል ሓይሎም የንቅርሳቅሱ ናይ መጠንቀቅታት ፊስካታት ኣብ መላእ ሃገር የድምጽ። ክንዮ ዚ ናይ ኩናት መራኽብን ነፈርትን ንባሕርን ሃውሁን ይብጽብጾኦ። ንዝጠፈአ ኣባል ስድራቤት ከኣ ብሂወት እንተሎ ይርከብ እንተ መይቱ ድማ ናይ ሰማይን ምድርን ንቡር ይካየደሉ።
ኣብ ኤርትራ ግን ብዓሰርተታ ብኣማእት ሰባት ምጥፎኦም ልሙድ ተራ ኮይኑ ክቅጽል ህግደፍ ብመደብ ክስርሓሉ ይርከብ ኣሎ። እዚ ህግደፍ ክስርሓሉ ዝርከብ እኩይ ኣረመናዊ መርሆ ከምቲ ኣቀዲሙ ዝተገልጸ ንመንነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዕላማ ዝገብረ ደኣ እምበር ካልእ ከም ዘይኮነ ደጊምስ ብዘየወላውል ተነጺሩ ኢዩ። ስለዚ እዚ እቲ ፍታሕ እምበኣር ንጠንቂ ጥፍኣት ስድራቤታት ኤርትራ ዝኾነ ጉጅለ ህግደፍ ንምልጋስ ዘብቅዕ ሕብረት ህዝቢ ኤርትራን ፖሊቲካውያን ሓይልታቱን ስለዝኾነ መድረኻውን እዋናውን ሓድነት ኣረጋጊጽና እቲ “ዝረኣየ ዓይኑ ይብራህ” ዝብል መሪር ኣውያት ፋሕ ዝበላ ስድራቤታት ኤርትራ ዘብቀዓሉ እዋን ሎሚ ዩ ንበገሰሉ።
ኣቡ ያረድ