text:
ምልሶት ብዓወት መንግስትኣብ
ናብታ ዓመት ሙሉእ ዝሰፈርኩዋ ኽራፈ ካምፕ ተመሊሰ ኣለኹ። እንሆ ካብኣ ተሰናቢተ ገዛይ ካብ ዝሕዝ ሳላሳ ኣዋርሕ ከምዚ ዋዛ ሓሊፈን ኣለዋ። ሓንሳብ ርዖይ ጠቕሊለ ምስ ወጻእኩ፣ ከምዛ ብመለኮታዊ ሓይሊ ዝተኣዘዝኩ ክሳደይ ጥውይ ኣቢለ ክርእያ እኳ ኣይደፈርኩን። ሓቂ ይሓይሽ ተመሊሰ ንኽርእያ ዝድርኽ ምኽንያት እውን ኣይነበረንን። ቀቅድመይ ድዩ ብድሕረይ ዳርጋ መብዛሕቱ ኣብታ ካምፕ ዝነበረ ሰብ ገገዛኡ ሒዙ እዩ። ንመን ክርኢ ኢለ እየ ክምለሳ?
ሎሚ ግዳ ኣብ ድርኲኺት ናይታ ካምፕ ደው ኢለ ኣለኹ። ስነጽሑፍ ዝደረኾ ምልሶት እዩ። በይነይ ኣይኮንኩን። ኣብ ውሽጢ ልበይ ትዝታ ከም ማዕበል ይገማጠል ኣሎ። ሓንቲ ጥበብ ጥበብ ትጨኑ መስተውዓሊት ጓል እውን ኣሰንያትኒ ኣላ።
” ሕጂ እንታይ ይስመዓካ ኣሎ?” እታ ጥበበኛ እያ ሓቲታትኒ።
ኣፈይ ኣይከፈትኩን። ግና ከኣ መሊሰላ እየ፣ እቲ ምንታይሲ ኣዒንተይ ንብዓት ሓዚሎም ኔሮም። እቲ ምድፍናቕ ዝብሃል ሞርሟሪ ስምዒት ኣብታ መጸበይት ኣውቶቡስ ክንበጽሕ ከለና እዩ ጀሚሩኒ። ኣብኣ ክሳዕ ለይቲ ሎሚ ካብ ዝኽረይ ዘይሕከኽ መሪር ንብዓት ስደት ሰሚዐ እየ። ሻዓ መዓልቲ ዝነበረ ንፋስን ቊሪን ቀውዒ ኣይርስዖን እየ። ሰማይ ተኪዙ፥ ኣግራብ ወንጪሮም ፥ ናብ ቢጫ ዝተቐየሩ ኣቑጽልቲ ከኣ ኣብ ፈቖድኡ ተዘርዮም ኔሮም። ሓደ ኢትዮጵያዊ ኣብታ መጸበዪት ኣውቶቡስ ንበይኑ ኮፍ ኢሉ ፊቕ ይብል ነይሩ። ድሒረ ከም ዝፈለጥኩዎ፡ ብዓልቲ ቤቱን ደቁን ንድሕሪት ገዲፉ ዝተሰደ ኣምሓራይ እዩ። ኣጋጣሚ ኣስቤዛ ኣብ ብሽክለታ ጽዒነ ሕልፍ ክብል እየ ርእየዮ።
” ደሓን ዲኻ ዝሓወይ? እንታይ ኢኻ ኮንካ? ደሓን ዲኻ?” ካብ ብሽክለታይ ከይወረድኩ ደው ኢለ ሓተትኩዋ። መልሲ ኣይሃበንን። ከም ቅጽበት ካብታ ኮፍ ዝበላ ተንሲኡ ኣብ ሕቑፈይ እዩ ተጠምጢሙኒ። ዘይተጸበኹዋ ግብረ መልሲ ስለዝነበረ ዳርጋ ተታሓሒዝና ወዲቕና ኢና ኔርና። ምስ ስብእነቱ ኣይነበረን። ኣዲኡ ራሕሪሓቶ ከም ዝኸደት ቆልዓ ከብዱ ሓፍ ሓፍ ክሳዕ ዝብል ይበኪ እዩ ዝነበረ። ብሓውሲ ምጽንናዕን ምትብባዕን ርእሱ እናደረዝኩ እንታይ የብክዮ ከምዝነበረ ደጋጊመ ክሓቶ ጀመርኩ።
” ነጺጎሙኒ። ኢ ኤን ደይ ነጺጎሙኒ። ነጺጎሙኒ” ዝበኣሰ ፊቕ እናበለ ብዝተቖራረጸ ድምጺ እዩ መሊሱለይ። በቲ ቑርን ብኽያትን ዝተደፍአ ቀጢን ንፋጥ ኣብ ሸነቡ ተንጠልጢሉ እራኣየኒ ኔሩ።
” ኣጆኻ፡ ኣጆኻ ዝሓወይ፡ ይግባይ ክትብል ትኽእል ኢኻ። ኣጆኻ! እቲ መስርሕ ገና እዩ”
“ስድራይ እንታይ ክውሕጦም እዩ? ንብዓልቲ ቤተይ ከመይ ጌረ ክነግራ እየ? ደቀይ እንታይ ክብሎም እየ?” ሓውሲ ንገዛእ ነብሱ እናተዛረበ ገጹ ብዛራዪ ንብዓት ሕጽብ በለ። ሓድሽ ዙርያ ንብዓት እዩ። ዝብሎ ነገር ኣይነበረንን። እቲ ገና “ሀ” ኢለ ዝጅምሮ ዝነበርኩ ስደት ግዳ አጽልኣኒ ኔሩ። ኣብ ሂወተይ ካብ ዝወሰንኩዎም ውሳኔታት ምናልባት እቲ ዝከፈአ ውሳኔ ክስደድ ኢለ ምሕሳበይ እዩ ክኸውን ዝኽእል! እቲ ኢትዮጵያዊ ዓንገረር እናበለ፡ ሓደ ንሳላሳን ሹዱሽተን ዓመት ኣብ ሆላንድ ዝተቐመጠ ናይ ቀረባ ዘመደይ ንስደት ኣመልኪቱ ዝተዛረበኒ ዘረባ ኣብ ኣእዛነይ የቃልሕ እዩ ኔሩ።
” ዕድለይዶ ኣንታ ለኪሙካ? እምበር ኣቦኻስ ዕድለኛ እዩ። ኣእጋሩ ካብ ዓዱ ከይልዓለ እዩ ሞይቱ። እህ- -ህ- -ካብ መጻእካ ግዳ እንታይ ይግበር?! ስደት መዓት ግናይ ገጽ እዩ ዘለዎ ዝወደይ”
ሓቁ እዩ እቲ ዘመደይ። ስደት ብዙሕ ግናይ ገጻት እዩ ዘለዎ። ሰብኣይ ሙሉእ ንብዓቱን ንፋጡን ክሳዕ ዝተሓዋወስ ክበኪ ካብ ምርኣይ ዝኸፍእ ናይ ስደት ገጽ ግዳ ክንደየናይ ከይህሉ ኢሉ!
ነቲ ኢትዮጵያዊ ሑቚፍ ኣቢለዮ ጸጥ በልኩ። ብዘይካ ሓቢርካዮ ምንባዕ ካልእ ዓቕሚ ኣይነበረንን።
ንብዓተይ ጥብ ጥብ በለ።
ንብዓተይ ደሪዘ ነታ ጥበበኛ ጓል ኣሕጽር ኣቢለ ብዛዕባ እቲ ኢትዮጵያዊ ኣዕለልኩዋ። ገጻ ብድንጋጸ ክውቃዕ እንከሎ ቀው ኢለ ረኣኹዋ።
” ደሓርከ ተቐቢሎሞዶ? ትራኸቡዶ? ሕጂ ኣበይ ኣሎ?” ድንግጽ ኢላ እያ ሓቲታትኒ።
” ኣይተቐበሉዎን። ዘሕዝን እዩ። ኣብ ኣምስተርዳም ኣብ ሓደ መዕቆቢ ይነብር ኣሎ። ንኢትዮጵያ ክምለስ ኣይካኣለን፥ ኣብዚ እውን ኣይተቐበሉዋን። ኣብዚ ሆላንድ፡ ኣብ ረምበዞ (limbo) ወዲቖም መእተዊኦም ዝጨነቖም ስደተኛታት ቊጽሪ የብሎምን። ካብ ቤተ ክርስትያን ናብ ፈራስ ገዛ፡ ካብ ካምፕ ናብ ጽርጊያ፡ ካብ ጽርጊያ ናብ መዕቖቢ ግዳም ሓደራት፡ ተስፋ እናሰኣኑን ተስፋ እናገበሩን እዮም ሂወቶም ዝሕልፉ። እንታይ ይግበር ኢልክዮ?”
” ኣነ ብቐጥታ ብ ዩ UNHCR ናብ ሆላንድ ዝለዝመጻእኩ እዚ ናይ ካምፕ ሂወት፡ ናይ ኢምግሬሽን መስርሕ ብዙሕ ኣይርደኣንን እዩ። ዝተነጽጉ ኤርትራውያንከ ኣለዉዶ?”
” እወወወ- – -መሊኦም ኣለዉ። እቲ ሂወት ካብቲ ናይቲ ኢትዮጵያዊ ዝፍለ ኣይኮነን። መብዛሕቶም ግዳ ቀልጢፎም ዓዲ እዮም ዝቕይሩ። እቲ ወጽዐኦም ግዲ ፍሉጥ ኮይኑስ እቲ ዕድል ንኤርትራውያን ይሓይሽ እመስለኒ። ዓዲ ቐይሮም ዝሰለጦም ብዙሓት እፈልጥ እየ። ንኣብነት ሓንቲ “ጓል ቐሺ” ትብሃል ኔራ – – – -“
ፍሽኽ ኢለ ብትዝታ ንድሕሪት ተዓዘርኩ።
“ጓል ቀሺ” ውዕይቲ እያ። ኣቦኣ ወላዲኣ ኣብ ሓንቲ ካብ ዓድታት ዞባ ደቡብ ማህሌት ዘዕርጉ ደብሪ ዝዓጥኑ ፍሉጥ ቀሺ እዮም። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ኤርትራዊት ምኳንኪ ዘረጋግጽ ብቑዕ መርትዖ ኣየቕረብክን ኢሎም እዮም ነጺጎማ። ካልእ ይትረፍ ናይ ኣቦኣ ወረቐት መንነት እውን ከተቕርብ ኣይከኣለትን። ክነጽጒኒ እዮም ዝብል ሓሳብ ኣብ ልባ ቦታ ስለዘይነበሮ ‘መስለኒ ምስተነጸገት ከም ሓውሲ ዕብድቲ እያ ተቐይራ።
ብእንግሊዝኛ ክረዳዳኣላ ኢለ ሓቢረያ ምስ ከድኩ ነቶም ሰራሕተኛታት ፈይ ፊ ኤን ኣይገደፈትሎምን። ንዓይ እውን ኣይነሓፈትንን። ክትዛረብ እንከላ ፡ ኮፍ ምባል ተሓሲማ፡ ከም ኣድገ በቕሊ ብኣእጋራ መሬት እናደግደገት፡ ስምጣ ገቲራ፡ ኣስናና እናኣሐርቀመት እያ ትዛረብ ዝነበረት።
” ቀልጥፍ፡ ፈዘዘዝ ኣይትበል፡ – – -ከይተጒድል ከኣ- – -ኣይትሰምዓንን እያ ኢልካ ሓንቲ ከይተጒድል- –ከምዚ በሎም- – ንስኻትኩምሲ ኣበ’ዴኹም ዘለኹም ነውራማት፡ ኣኽላባት ጸዓዱ ኢኹም ንዓይ ንጓል-ቐሺ ኤርትራዊት ኣይኮንክን ክትብሉኒ? መን ኢኹም፥ ‘ታዎት ኢኹም? ኣነ ጓል ቀሺ እገለ- -ጓል ሸውዓተ ካህናት- – -ብዓልቲ ዓዲ እገለ- -ፍልጥቲ ከም ስጋ ሕበጥ- – -ጽርይቲ ከም ማይ ንግሆሲ ኤርትራዊት ኣይኮንክን! ሆ ሆ ሆ– -ሎምስ ድማ ንዓይ- -እሞ ድማ ንዓይ- -ኪዱ ሕተቱለይ- — -ሕተቱለለይይይይ! ወይለከ! ከመይ ከመይ ኢኹም ትሰርሑ? ነዛ ኲላ ትግራዋይ ኤርትራዊ ኢልኩም ተቐቢልኩማስ ንዓይ ክትነጽጉኒ?!- -ነገር ከይተምጽኡ- -ሰላሕ ኢልኩም ተቐበሉኒ። ሰላሕ ኢልኩም- –
” ፍሽኽታዶ እርኢ ኣለኹ ሓቀይ? መቸም ከምዞም ቆልዑ ኢኻ። ብኽያትካን ሰሓቕካን ነጸላ መንደቕ እየን” እታ ጥበባዊት ካብ ትዝታይ መለስትኒ።
” ዝገርመኪ እዩ። ግን እኮ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰሓቕ ብክያት፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ብኽያት ከኣ ሰሓቕ ኣሎ። በይኑ ዝመጽእ ስምዒት የለን።”
” ንሱስ ሓቅኻ። ኲሉ ነገራት ዝተኣሳሰረ እዩ። እቲ ጸልማት ኢልና ንጽውዖ ቦታ እውን ጸልማት ኣይኮነን። ብርሃን ዘይበጸሖ ቦታ እዩ። በል ንኺድ ንውሽጢ ንእቶ” ቀዲማትኒ ስጒም ስጒም ኣበለት።
” ጽንሒ ጽንሒ። ኣብዚኣ ሓንቲ ሕከያ ኣላትኒ” ኣብ ኣፈደገ ናይታ ሪሴፕሽን- ኣብታ ባንጉራ ደርሆ ዝተሰርቀላ ቦታ- ደው ኢለ ክርትም ኢለ ሰሓቕኩ።
ይቕጽል
ካብ ገጻት ፈይስ ቡክ Awet Mengsteab
ጸሓፊ ዓወት መንግስትኣብ
Categories: ዝተፈላለዩ ጽሑፋት


c: text/html

text:
አብ ሕታም መበል 44 ሕታም ወራይና ምስ ማኔጂንግ ዳይሬክተር እታ መጽሄት ጌታቸው አረጋዊ አብ ዝገበርኩዎ ቃለ መሕትት
ንባዕሎም “ ማህበር አግአዚያን” ብዝብል ስም ሂቦም ዝንቀሳቐሱ ሰባት፡ ተጋሩ ብዝምልከት ዘልዕልዎም ሓሳባት ተሞርኪሱ ዘለኒ ምልከታ (Reflection) ክገልፅ ንዘቕረበለይ ሕቶ ጥቕልል ብዝበለ መንገዲ እዘን ዝስዕባ ጉዳያት አልዒለ ምንባረይ ይዝክር፡-
- “አግአዚያን” ዝብል ናይ ታሪኽ አምር (Social Construct) አለዎ ንፈተሾ ዝብሃል እንተኾይኑ ሳይንሳዊ ብዝኾነ መንገዲ ክፅናዕን ብመንጽር አብ ምስጓም ሕብረተሰባዊ ዕብየት ብዝህልዎ ረብሓ ክምዘን ከምዘለዎ
- ፓለቲካዊ ምንቅስቓስ ንምፍጣር ዝተልዓለ ጉዳይ እንተኾይኑ ድማ አብ ኢትዮጵያ ዝግበር ምንቅስቃስ ከምዃኑ መጠን ካብ ሕብሕብኢተይ ወፂኡ ሕግን ስርዓትን ብዝተኸተለ መንገዲ እስካብ ዝኸደ ሕገ መንግስታዊ መሠል ምዃኑ፡፡
- ኮይኑ ግን ንባዕሉ ናይ አግአዝያን ምንቅስቃስ መራሒ ገይሩ ዝሓሰብ ብናይ ዩቲዩብ ሽሙ ተስፋፅዮን እንተዘይተጋግየ ብናይ ወለዱ ሓቀኛ አፀዋውዓ ድማ “እዮብ” ካብ ዝብሃል ኤርትራዊ አበሃህላን ቅዋምን አንፃር ክዕቀን እንከሎ በዘን ዝስዕባ ምኽንያታት እቲ ሓሳብ ናይ ሕብረተሰብ ምዕባለን ክውንነትን ንድሕሪት ንምጉታት ይውዕል ከምዘሎ ምርዳእ አገዳሲ ምዃኑ፡፡
ሀ. ብናይ ተስፋፅዮን አረአእያ ህዝቢ ትግራይ ማለት እቲ ብአሽሓት ዓመታት ዝተሃንጸ ናይ ኩናማ፣ ሳሆን ትግርኛን ተዛራቢ ውሁድ መንነት መግለፂ እንተይኮነስ ናይ ቋንቋ ትግርኛ ተዛራቢ ክፋል ሕብረተሰብ መንነት ጥራሕ ጌሩ ዝቖፅር፤ ከምኡውን ትግራዋይነት ብሃይማኖት ዘይፈላለ ፅኑዕ መሰረት ዝሃነፀ መንነት እንተይኮነስ ምስ ሐደ ዓይነት ናይ ሃይማኖት ክፋል ጥራሕ ዝተአሳሰረ መንነት ጌሩ ዝርኢ ከፋፋላይን ፀረ ህዝብን ቅዋም ብምዃኑ
ለ. ኢትዮጵያዊነት ናይ ተጋሩ መንነትን ኩርዓትን መግለፂ እንተይኮነስ ናይ ሕሶት መንነትን መከራን መግለፂ ጌሩ ዝስእል፤ ተስፋ ህዝቢ ትግራይ አብቲ ብቓልሲ ኩሉም ህዝብታት ኢትዮጵያ እትህነፅ ዘላ ማዕርነታዊ ሓድነት ዝዓሰላ ኢትዮጵያ እንተይኮነስ ልብን አእምሮን ዘዕበየ ህዝቢ ትግራይ አንኢሱ ናብ ቁሽት ቀይሕ ባሕሪ ዝሽጉጥ ድሑርን ተበላፂን አተሓሳሰባ ምዃኑ
ሐ. ንህዝብታት ኢትዮጵያ ከም ሕንጉጓይን ናይ ህዝቢ ትግራይ ታሪኻዊ ፀላእቲን ጌሩ ዝሰብኽ ፀረ ህዝብን ሰብን አተሓሳስባ ምዃኑ
መ. ወዲሰብ ዝብፅሖ ወዳዓዊ ሕብረተሰባዊ ምዕባለ ክሒዱ ንድሕሪት ናብ ዘበን እኒ እኒ (Stone Age society) ክመልስ ዝፅዕር ድሑር አተሓሳሰባ ምዃኑ ገሊፀ ነይረ
እዮብ ወይ ካዓ ተስፋፅዮን ነቲ ናተይ ናይ ሐሳብ ነፀብራቕ መበገሲ ጌሩ “ዘይፈልጥ ክንሱ ዝፈልጥ ኮይኑ ዝስሞዖ” ብዝብል ብዮቲዩብ ዝሃቦ መልሲ አሎ፡፡ አብዛ ሐፃር ፅሕፍቲ እዚአ ነቲ ንሱ (ተስፋፅዮን) ዝተዛረቦ ኩሉ ትሕዝቶ መልሲ ንምሃብ አይደለኹን፤ ይኹን ምበር ነቲ ናይ ተስፋፅዮን አተሓሳሰባ መሠረት ኮይኑ ዘገልግል ዘሎ እምነታቱ (Assumptions) ክሓትት ሃቂነ ዘቕረብኩዋ ምዃና ንመንበብቲ ክሕብር ይፈቱ፡፡
ብመጀመርታ ተስፋፅዮን ነታ ሒዝዋ ዘሎ ፕሮጀክት አብ ሽቶ ከብፀሕ ዘርእዮ ዘሎ ተገዳሽነት ሙሉእ ግዚኡ ድዩ ወፊዩስ ዋላ ትርፊ ግዚኡ ተጠቒሙ? ዝብል ሕቶ ብዘየገድስ ከድንቕ ይፈቱ፡፡ ቀፂለ ናይ ሐደ ሓሳብ ብሉፁነት ዝረጋገፅ ብዝተፈላለየ ናይ ስነ ሞገት ሓሳብ ተፈቲኑ እንትሓልፍን ቅቡልነት እንትረክብን ከምኡውን ካብቲ እቲ ነቲ ሓሳብ ዘፈልፈለ ሰብ ነፃ እንትወፅእን ጥራሕ ምኳኑ ተረዲኡ ተቓውምታት ንኽተአናግድ ድለውነት ክህልዎ ከተሓስቦ ይፈቱ፡፡
ብምስዓብ ተስፋ ፅዮን ካብታ መልሲ ንምሃብ ዝተጠቐመላ አርእስቲ ጀሚረ ዝተወሰኑ ሕቶታት ክልዕልን ንሓሳብ መርመርቲ ግዱሳት ሰባት ከወክስ ይፈቐደለይ፡፡
“ዘይፈልጥ ክንሱ ዝፈልጥ ኮይኑ ዝስምዖ” ዝብል ተስፋፅዮን ዝተጠቐሞ አርእስቲ ብሕቶ እስኪ ንመርምሮ
- ዘይፈልጥ ክንሱ ዝፈልጥ ኮይኑ ዝስምዖ ተኽለብርሃን ምዃኑ መን እዩ ፈሊጥዎ?
- ዝፈልጥ ኮይኑ ዝስምዖ ሰብ እንተሃሊዮ እቲ ዝስምዖ ሰብ ዘይፈልጥ ምዃኑ ዝፈልጥን ፍልጠት ዝሰፍር ነቢይን አሎ ማለት ድዩ?
- ንተስፋፅዮን ፍልጠት አብ ማሕበረሰብ እንታይ እዩ? ፍፁም ወይስ ተነፃፃሪ? ካብ ውልቀ ሰባት ዝፍልፍልን ካብ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ዝፈስስ ነገር ወይስ ሕብረተሰባዊ ህያውነት ዘለዎ ከይዲ? ኩሉ ግዜ ዝህነጽን ዝዓብን ወይስ ተመሊሱ ዝሓደረ ውዱእ ነገር? ወዘተርፈ
ብናተይ ምልከታ ፍልጠት ተነፃፃሪን ኩሉ ጊዜ ዝምዕብልን ናይ ሕብረተሰባዊ ህያውነት ነፀብራቕን ከምኡ ውን ብለዘባን ምይይጥን (interaction and discussion) አብ ዘይቋርፅ መስርሕ ዝህነጽ (Social construction) እምበር ሐደ ምሁር እየ በሃሊ ወይ ድማ ይፈልጥ እየ በሃሊ አፈልፊልዎ ናብቲ ዘይፈልጥ ከም ማይ ዝምላእ ነገር አይመስለንን፡፡ ካብዚ አንፃር እዛ ናይ ተስፋፅዮን አርእስቲ በዘን ዝስዕባ ምኽንያት ስክፍታታት ፈጢራትለይ አላ
- ተስፋፅዮን ፍልጠት ሓንቲ እያ፤ ንሳውን እታ አነ ዝብላ እያ፤ ስለዚ ሱኽ ኢልኩም አድምፁኒ ይብለና ዘሎ ይመስል፡፡ ብናይ ተስፋፅዮን ምልከታ ፍልጠት ብልዝብን (interaction) ምይይጥን (dialogue) እትዓቢ ህያውነት ዘለዋ ነገር ዘይኮነትስ ናይቲ ሓሳብ ዘበገሰ ሰብ ቀዋሚት ንብረትን ብዘላቒ ካብኡ ጥራሕ ናብ ታሕቲ እትፈስስን ነገር እያ፡፡
- ብናይ ተስፋፅዩን ምልከታ “አግአዝያን” ዝምልከት በዓል ንብረት ኮይኑስ ንሱ ከምህር ንሕና ክንመሃር፣ ንሱ አንፈት ከትሕዝን ክገርሕን ንሕና ክንግራሕ፣ ንሱ ናይ ፍልጠት ዘውዲ ሰቒሉ ፈረስ ክስርር ንሕና ደድሕሪኡ ከም ማይ ክንፈስስ ይደሊ አሎ ማለት እዩ፡፡
አብቲ ብዩቱዩብ ዝለቐቆ መልእኽቲ ቅድሚ እቲ ምላሽ ምሃቡ ንህዝቢ ትግራይ ዝሃቦ ማዕዳ’ውን ተስፋፅዮን ካብ ህዝቢ ትግራይ ንላዕሊ ልቢ ከምዘጥረየ ክነግረና ፈቲኑ እዩ፡፡ እዚ አብዝሓለፈ ሰሙናት አብ ናይ ኢትዮጵያ ዩኒቨርስታት ተፈጢሩ ዝነበረ ሽግራት መበገሲ ብምግባር ተስፋፅዮን እዘን ዝስዕባ ሰለስተ ማዕዳታት ለጊሱልና አሎ፡፡
- አብ ተጋሩ ዝኾነ ዓይነት ተፅዕኖ ይፈጠር ተምሃሮን መናእስያት ተጋሩ ብትዕግስቲ ክሓልፍዎ ከምዝግባእን ፀገማቶም ብውድቦም ህወሓት አቢሎም ንምፍታሕ ክንቀሳቀሱ ክምዘለዎም
- ህውሓት ካብ ትግራይ ወፃኢ ተመዲቦም ዘለው ተጋሩ ናይ ዩኒቨርስቲ ተምሃሮ ከምቲ ኦህዴድ ናይ ኦሮሞ ተምሃሮ ናብ ጅጅጋ ከይኸዱ ዝወሰዶ ስጉምቲ ናብ ትግራይ ክመልሶም ከምዝግባእ
- እቲ ዝረአ ዘሎ ሽግር ኢትዮጵያ ትብሃል ሃገር ፅውፅዋይ ምኳናን ከምዘየላን ትማሊ’ውን ከምዘይነበረትን ተፈሊጡ ተጋሩ ዝማዕበለት ትግራይ ከሃንፁ ከተኩሩ ከምዘለዎም ዝብል እዩ፡፡
ተስፋፅዮን ቅድሚ ሐዚ ህወሓት ንህዝቢ ትገራይ ናብ ፀገም ዘውደቐ ውድብ እዩ እናበለ ፀኒሑ ሐዚ ከም ውዳበ ተጋሩ ጌሩ ምግላፁ ናይ ሓሳብ ሽኻል አልቦነት ዘስምዕ እኳ እንተኾነ ካብተን ማዕዳታት አብ ቑፅሪ ሐደ ዝተቐመጠት ትድገፍ ሓሳብ ኮይና ረኺበያ አለኹ፡፡ እተን ክልተ ማዕዳታት ግን አብታ ፀገማ ዘይትሓብእ ኢትዮጵያ ዘጋጠመ ግዝያዊ ስነልቦናዊ ፀቕጢ ብምምዝማዝ ህዝቢ ትግራይ ተስፍኡን ናይ መንነቱ አካልን ካብ ዝኾነ ኢትዮጵያዊነት ንምንፃል ዝተወጠነ ፍሕሶ ስለዝኾነ ብናይ ተጋደልቲ አበሃህላ “አንጠርናካ አለና” ብዝብል ምዕፃው ዝከአል ዋላ እንተኾነ እዘን ዝስዕባ ሕቶታት ብምልዓል ናይ ተስፋፅዮን ፕሮጀክት ብዕምቆት ክንፍትሽ ይዕድም፡፡
- ተስፋፅዮን ከምቲ ንሱ ንነብሲ ርእሱ ዝምዝና ካብ ህዝቢ ትግራይ ንላዕሊ ዝተርነዐ ልቢ ስለዘጥረየ ድዩ ንማዕዳ ዝሃፀፅ ዘሎ?
- ህዝቢ ትግራይ ናይ መንነቱ መግለፂን መሠረቱን ካብ ዝኾነት ሃገር ነፂልካ ናብ ከረጢት ኤርትራ አእትዩ ንኽሓስብ ዝግበር ዘሎ ስነ አእምሮአዊ ኩናትከ ናይ መን ፕሮጀክት እዩ?
- እዚ ፕሮጀክት እዚ ንተስፋፅዮን ናይ ሙሉእ ጊዜ ስርሑ ድዩ ወይስ ናይ ትርፊ ጊዚኡ ስረሑ? ናይ ሙሉእ ጊዚኡ ፕሮጀክት እንተኾይኑ እንተዘየሰሪሕኻ ንሓንቲ ለይቲ እኳ ክትሓድር አብ ዘይከአለላ አውሮጳ ኮይኑ ከመይ ይነብር? መንከ እዩ ዝምውሎ ዘሎ?
- ብሓደ ገፅ ብእኒ ተስፋየ ገብረአብ ዝምራሕ “አብ ኢትዮጵያ ናይ ተጋሩ ልዕልነት ነጊሱ” ዝብል ሕምስምስ ብምፍጣር ህዝቢ ትግራይ ምስ ካልኦት ኢትዮጵያውያን አሕዋቱ ንምንኻስ ዝተወለዐ ወፍሪ ብኻልኢ ገፅ ድማ ብተስፋፅዩን ዝምራሕ “ተጋሩ ብሉፃትን ስልጡናትን ህዝቢ ኢኹም ምስ ዘይመፃምድኹም ኢኹም እትነብሩ ዘለኹም ስለዚ ንዑ ምሳና ተፀንበሩ” ብዝብል አብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዘነፃፀረ ናይ ስነ አእምሮአዊ ኩናት ብድሕሪት መን እዩ ዝመርሖ ዘሎ? ዝብሉን ካልኦትን ሕቶታት አልዒልካ ምርአይ አድላይን እዋናውን ጉዳይ እዩ ኢለ ይሓስብ፡፡
ተስፋየ ገብረአብ ናይ ፕረዚዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ስነ አእምሮአዊ ኩናት ፕሮጀክት መፈፀሚ ምዃኑ ፀሓይ ዝወቐዖ ዓዲ ዝፈለጦ ሓቂ ስለዝኾነ ተወሳኺ ምርመራ አይድልዮን ኢለ ይአምን፡፡ እቲ አገዳሲ ጉዳይ ግን ናይ ተስፋፅዩን ፕሮጀክት ምስ ናይ ተስፋየ ገብረአብ ወፍሪ ዘለዎ ምትእስሳር እንታይ እዩ? ዝብል እዩ፡፡ እንተኸማይ ምፅሓፍ ዘይለመደ ተስፋፅዮን ዩቲዩብ ተጠቒሙ ጎበዝ ፀሓፊ ዝኾነ ተስፋየ ገብረአብ ድማ ብሊትሬቸር አቢሉ ካብ ምግላፆም ዝሓለፈ ትሕዝቶኦምን ዕላመኦምን ሐደ እዩ፡፡ ኩሉም ኢትዮጵያ እትብሃል ዓዲ እንተኺኢሎም ክትበታተን ብምግባር እንተዘይኪኢሎም ድማ ብምድኻምን አብቀፃሊ ነውፂ ብምፅማድን ብምስለ ፕረዚዳንት ኢሳያስ ዝተቐረፀት ጎብለል ዞባዊ ግዝአት (Regional empire) ንምፍጣር እዩ ዕላማኦም፡፡ ካብዚ ዝሓለፈ አብ ሞንጎ ፕረዘዳንት ኢሳያስ፣ ተስፋፅዮንን ተስፋይ ገብረአብን ዘገርም ናይ ስብእና ምምስሳልውን ምዕዛብ ይካአል፡፡ ኩሉም ንባዕላቶም ፍልጠት ዝሰፍሩ ናይ ዓለም ነቢያት ገይሮም ዝቆፅሩን አብ ፅውፅዋይ ዝነብሩን አምባገነናት ምዃኖም፤ ከምኡውን ንሰብን ሕብረተሠብን ክብሪ ዘይብሎምን ዝፅየፉን ናይ ስብእና ሕሙማት (Psychopaths and sociopaths) ምዃኖም እዩ፡፡
ተጋዳላይ ተኽለብርሃን (ዶ/ር)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ርእሰ ምትላል!
ምጽልማት ሓርነትን ምግሃስ ፍትሕን
ዘስዓበ ቀንዲ ጠንቂ ሃገራዊ መዓት ኤርትራ ኢዩ!!!
ዑቕባይ ገብረመድህን (ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰተስ፡ ሕ.መ.ኣ.)
ሓምለ 22፡ 2017
********
``ኣንጻር ሓድሕዳ ዝተመቓቐለት ቤት ደው ክትብል ኣይትኽእልን ኢያ።`` ፕረሲደንት ኣብርሃም ሊንኮልን
እታ ``ምእንቲ ናይ ጽባሕ ራህዋ ሎሚ ድኸም፡ ጥመ`` እትብል ነእምሮ ህዝቢ ዘደንዘዘት፡ ነእዛኑ ዝለዀዀት: ብዘይካ ጸልማትን ጥፍኣትን ካልእ ትርጉም ዘይብላ፡ ንምትላል ህዝቢ ዝተማህዘት ባዶ ጭርሖ ፋሺስታዊ ውልቀመላኺ፡ እነሃ ንሎሚ ከም ትማሊ ካብ ተጸልምት ካልኣይ ርብዒ ዘመና ረጊጻ። ኣብ መንጎ ህይወትን ሞትን ዘሎ ህሞት ከም ለይትን መዓልትን ብቐጻሊ ለውጢ ዝስነ ስለ ዝኾነ፡ እቲ ወሳኒ ሕቶ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ኪመጽእ ድዩ ዘይኮነ እንታይ ዓይነት ለውጢ ኪመጽእ ኮን ይኸውን ኢዩ። ታሪኽ ከም ዘነጽሮ፡ ጨቈንቲ ስርዓታት እንተስ ብድፍኢት ሓይሊ ህዝቢ እንተስ ብውሽጦም መሽሚሾም: ህላዌኦም ከም ዘኸትም ርጉጽ`ዩ። ካብ ርእሱ ጀሚሩ መሽሚሹ ዘሎ ፋሺስታዊ ውልቀምልኪ ዕጫ ቀዳሞት ፋሺስታውያን ስርዓታት ከም ዘጋጥሞ መጐታዊ ግድነት`ዩ። እቲ ጽባሕ ኪመጽእ ዝኽእል ለውጢ ኸኣ ናይ ሎሚ ፍጻሜ ወይ ድስካለ ከም ዝውስኖ ዘማጕት ኣይኮነን። ናይ ኤርትራ እዋናዊ ኩነታት እንተ ተዓዚብና፡ ቅርጺ ጽባሕ ዝሕብር ትስፉውን ኣዕጋቢን ምንቅስቓስ ይረአ ዘይምህላው ኢዩ። ስለምንታይ? ቅድሚ ሕጂ ብተመሳሳሊ ደጋጊመ ዝጸሓፍኩሉ ጉዳይ እኳ እንተ ኾነ፡ ሕጂ`ውን እንደገና ምጥቃሱ ገና ፍታሕ ዘይተረኸበሉ ዕዙዝ ኩነታት ሃገር ዘገድዶ ኢዩ።
ንሕና ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ርእሲ`ቲ ጥልመት ፋሺስታዊ ውልቀመላኺ፡ ብተወሳኺ ንባዕልና እውን ኣብ ``ርእሰ ምትላል (self deception) እንነብር ዘለና ህዝቢ ኴንና እርድኣኒ። ትርጉም ርእሰ ምትላል ከም ናይ እንግሊዝኛ መዝገበ ቃላት ኣገላልጻ፡ - ``ንገዛእ ርእስኻ ናይ ምሕሳው ወይ ብጭብጢ ሓቂ ንዘይኮነ ነገር ንርእስኻ ከተእምን ናይ ምግባር ተግባር ኢዩ።`` እምበኣር ርእሰ ምትላልና ኣብዚ መዘና ዘይብሉ ሃገራዊ መዓት ዓቢ እጃም ከም ዘሎዎ ክንክሕዶ ዝከኣል ኣይመስለንን።
እቲ ብተቓዋሚ ደምበ ዝፍለጥ ኣንጻር ውልቀምልካዊ መግዛእቲ፡ ብተጻራሪ ቃልን ግብርን ዝጐዓዝ፣ ብሕማም ህርፋን ስልጣን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝተለኽፈ፣ብኣዚዩ ጫሌዳዊ ፍልልያት ምጕዝዛይን(fragmentation) ብምስሉይነትን ዝተጠቕዐ፣ብሓድሕዳዊ ስም ምጽልላምን (character assassination) ኣሉታዊ ምትሕምማይን ዝተደዋወነ፣ኣብ ፈቐዶ ወጻኢ ሃገራት ተበታቲኑ ዝነብር፡ ንርብዒ ዘመን ናይ ሃገር መዓት ካብ ክፉእ ናብ ኣዚዩ ዝኸፍአ ኩነታት ኪቕየር እናረኣየ በቲ ዝዓበየ ገበን ናይ ``እንታይ ገዲሱኒ`` ትም ኢሉ ዝርኢ ዘሎ ኤርትራዊ ዜጋ ኢዩ። ነቲ መግለጺ ቃላት ዘይርከቦ መዓልታዊ ስቓይ ህዝቢ - ከም ስእነት ማይን መብራህትን፣ ዘየዐንግል መቝነን ንምርካብ ብቝርን ኣሰሓይታን ኣብ መስርዕ ምሕዳር፣ ብምኽንያት ጥምየት ብኽያት ቈልዑን ዝስንከት ዝሰኣነትሎም ንብዓት ወላዲትን፣ ስቓይ ወተሃደራዊ ባርነትን፡ ጸልማት ስእነት ትምህርትን፡ ማእሰርትን ሞትን፡ ቀጻሊ ጥፍኣት ምድረ በዳን ማእከላይ ባሕርን መንእሰያትን ቈልዑን ኣዴታትን፡ ንሓጺር ጊዜ ``ኣዪ. . . . .እ`` ድሕሪ ምባል ወይ ሽምዓታት ብምውላዕ፡ ንዝጽበዮ ኣድማዒ ቃልሲ ንሓርነትን ፍትሕን ዕቱብ ግምት ከይሃበ ናብ ንቡር ናይ ሰላም ናብራኡ ዝምለስ ኤርትራዊ ዜጋ ኢዩ። ሕድሪ ስዉኣት ዝተቐበልና ህሉዋት ንሕና እንረብሓሉ ፍረ መስዋእቲ ናጽነት፡ ዘለዓለማዊ ትኩር ሓለዋ ዝሓትት ሓርነት ኣብ ክንዲ ነብርሃሉ፡ ኪጽልምት ራሕሪናዮ፤ ካብዚ ደልሃመት እንታይ ገዲሱኒ እንተ ዘይተባራቢርና ኸኣ መጻኢ ወለዶ ብሕማቕ ኪዝክረና ኪነብር`ዩ። --``ናይ ሞት ይጽናሕ ናይ ሕልፈት ይበኸ `` ከይኮነና ሕልናና ነበራብር፣ ንህዝብና ተስፋ ወጋሕታ ዘስንቕ ሓድነት ንትከል።
ኤርትራ ኣብቲ ውሑድ ህዝባ ካብ 50ታት ጀሚራ ኣዚዮም ብዙሓት ምሁራት ደቂ ዘፍረየት ሃገር ኢያ። እንተ ኾነ ግን፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ጸልማት ባርነት ናብ ብርሃን ሓርነት ዘእትዉ፣ካብ ድኽነት ናብ ራህዋ ዘሳግሩ፣ዋልታ ግዝኣተ ሕጊ ኮይኖም ኣንጻር ኩሉ ዓይነት ጭቆና ብትብዓት መኪቶም ፍትሒ ዘንግሱ፣ ንምሉእ ጥዕና ሰብኣዊ መሰላት ህያው ንምግባር የዒንቶም ሰለም ዘየብሉ፣ ኣብ መትከል ረጊጾም ኣብ ሓቂ ዝጸንዑ፣ ብትሕትና ዝልለዩ፣ ሊቅነታዊ ንጽህናን ጽንዓትን ዝውንኑ፣ ይዕበ ይንኣስ ስልጣን ካብ ዘስዕቦ ፈተነ ብልሽውና ሓራ ንምዃን ወትሩ ነፍሶም ዝምርምሩ፡ ጽኑዓት መሰጋገሪ ድንድል ዝኾኑዋ መራሕቲ ኣይተዓደለትን። እዚ ኢዩ ኸኣ እቲ መሰረታዊ ጠንቂ ናይዚ ነዊሕን መሪርን ዕድላ። ምሁር ኣካል ሕብረትሰ ግቡእ ተርኡ ኣይገበረን ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዙሓት ልዑል ደረጃ ትምህርቲ ዝቐሰሙን ኣብ ዩኒቨርሲቲታት ዝምህሩን፡ ንዘምሃሮም ህዝቦም ክሒዶም ነዚ መርገም ህዝቢ ኤርትራ ዝኾነ ውልቀመላኺ ከይሓፈሩ ዝድግፉ ምህላዎም ዘስደምም ኮይኑ፡ ትርጉም ትምህርቲ ዝበለሉ፡ ንኤርትራዊ ዜግነቶም ኣብ ምልክት ሕቶ ዘእተዉ ሰባት እዮም ክብል እደፍር። ወይ ትብዓት ስኢኖም፡ ወይ ብጣቓ ብሕታዊ ጸቢብ ጥቕሚ ተዓሚቶም ድኣ ኪግንዘቡዎ ኣይከኣሉ ይኾኑ እምበር፡ ብዘይ ሓላፍነታውያን ምሁራት ደቃ ዝወግሓላ ሃገር ክትህሉ ከም ዘይከኣል ዘየካራኽር ርእሰ ግሉጽ ኢዩ። መርገምን ምርቓን ሃገር ኣብ ተራ ምሁራት ዜጋታት ዝተመስረተ ምዃኑ ንምርዳእ ልቦና ጥራይ ዘድልዮ ሓቂ ኢዩ። ስለዚ፡ ደጋጊመ፡ ንስቓይ ህዝቢ ዘናውሕ ዘሎ ቀንዲ ጠንቂ፡ ሓይሊ ውልቀመላኺ ዘይኮነ (ንሱስ ገበን እናረኣና ትም ብምባል ዝሃብናዮ ሓይሊ ጥራይ`ዩ ዘሎዎ)፡ ህዝቢ ብምሉእ ልቡ ዝስዕቦ ቅኑዕን ውፉይን መሪሕነት ብዘይምህላዉ ኢዩ እብል። እቲ ሓቂ ካብዚ ወጻኢ እንተ ኾይኑ ሃየ ደምበ ምሁራት ንህዝብኹም ኣረድኡ።
ኤርትራ መሬት ፍትሕን ሰላምን ክትከውን እንተ ዀይና፡ ኣብ ነፍስወለፍ ኣእምሮ ኤርትራዊ ዜጋ መንፈስ ፍትሕን ሰላምን ኪሰርጽ የድሊ። ከምቲ ናብ ኣንጻር ኣንፈት ዘጋልቡ ክልተ ኣፍራስ ብሓንሳብ ተወጢሕካ ከተጋልብ ዘይከኣል፡ ከምኡ`ውን፡ ካብ ድንቍርና ሓሊፉ ካልእ መለለዪ ኪህልዎ ዘይኽእል ጫሌዳዊ ፍልልያት እናዘራእካ፡ ፍትሒ ከተንግስ ሰላም ከተስፍን ፍጹም ዝከኣል ኣይኮነን። ደምበ ተቓውሞ ወይ ቃልሲ ንፍትሒ ንርብዒ ዘመን ፍሑኽ ክብል ዘይከኣለ ስእነት ቅኑዕ መሪሕነት ዘስዓቦ ጻህያይ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ስለ ዝሳዕረሮ ጥራይ ኢዩ። ንፉዕ ጓሳ ዘይብለን ጥሪት ድራር ኣራዊት ከም ዝኾና፡ ከምኡ`ውን ጻህያ ዝዓበጦ እኽሊ ክፈሪ ከም ዘይክእል መጠን፣ጻህያይ ርእሰ ምትላል -ንሓቂ ክትቅበል ዘይምኻል፣ ጻህያይ ኣነነትን ትዕቢትን፣ ጻህያይ ኣነ እፈልጥ፣ ጻህያይ ወገናውነት፣ ጻህያይ ጽን ኢልካ ክትሰምዕ ዘይምኽኣል፣ ጻህያይ ዘይምክብባር፣ልቦና ቀዳሞት -``ነዊሕ ኦም እንዳማቱ የጽልል፡ ዓሻ ሰብ ሰቡ የቕልል`` ከም ዝብሎ፡ ዓገብ ዝብል ዝተሳእኖ ጻህያይ ሓድሕዳዊ ምጽልላም/ስም ምብላል፣ ጻህያይ ግጉይ ሕልሚ ስልጣን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ. . .ወ.ዘ.ተ. ኣሉታዊ ኣተሓሳስብ ካብቲ ዝነኣሰ ክሳብቲ ዝዓበየ ዕማም ከድምዕ ከም ዘይኽእል ኩነታት ሃገርና ዘረጋግጾ መሪር ሓቂ ኢዩ። ``ናብራ ጥዑም`ዩ ምስ ጽድቂ፡ ናጽነት ጥዑም`ዩ ምስ ሓቂ `` ይብል ልቦና ቀዳሞት፤ ናጽነትና ዝጠፍአት ሓቂ ምስ ኣጥፋእናያ ምዃኑ ይሕብረና።
እምበኣር፡ እቲ እንኮ ፍታሕ፡ ርእሰ ምትላል ቀንዲ ጠንቂ ሃገራዊ መዓት ምጽልማት ሓርነትን ፍትሕን ኤርትራ ምዃኑ ተረዲእና፡ ነፍስወከፍና ንውሽጥና ብዕቱብ ብምፍታሽ፡ ካብዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ጻህያይ ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ንነፍስና ሓራ ምግባር ይጽበየና ኣሎ። ኣዚዩ ኣገዳሲ እዋናዊ መልእኽቲ ዝሓዘለ - ``ኣሕዋት ምስ ዚጻልኡ እንታይ ዘየጥፍኡ! ኣሕዋት ምስ ዚሰምሩ እንታይ ዘይገብሩ!`` ዝብል ልቦና ቀዳሞት ብግቡእ ነስተውዕለሉ። እዚ ምስ እንገብር፡ ኣብ ቅድሚ ዝተወሃሃደ ኣተሓሳስባናን ዝደልደለ ሓድነትናን ደው ዚብል ሓይሊ ኪህሉ ከም ዘይኽእል ብምትእምማን ክጠቅስ እፈቱ። ስለዚ፡ ዘዅርዕ ሓዲስ ታሪኽ ገዲፍና ክንሓልፍ ሃገርና ብፍትሒ ነውግሓላ ።
ግብራዊ ዝኽሪ ንስዉኣትና!
ሓርነትን ፍትሕን፡ ሰላምን ራህዋን ንህዝቢ ኤርትራ!!


text:
ዜና ኤርትራ
ኤርትራ ንወተሃደራዊ መዓላ እተውጽኦ ገንዘብ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ቀዳሞት 10 ትስራዕ
Radio Erena: 06 May 2018
ኤርትራ ንወተሃደራዊ መዓላ እተውጽኦ ገንዘብ ካብ ሃገራት ኣፍሪቃ ገና ኣብ ቀዳሞት 10 ተሰሪዓ ከምዘላ ተገሊጹ።
ኣብ ከተማ ስቶክሆልም ዝመደበሩ ኣህጉራዊ ትካል መጽናዕቲ ሰላም፣ ዓመታዊ ጸብጻቡ ወግዓዊ ኣብ ዝገበረሉ ብ4 ግንቦት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ብደረጃ ኣህጉር ኣፍሪቃ፣ ንወተሃደራዊ መዓላ ዝወጽእ ባጀት ካብ ዝሓለፈ ዓመት ወሪዱ’ኳ እንተሎ፣ ናብ ንቡር ኣህጉራዊ ደረጃ ንምውራድ ግና ብዙሕ ተሪፉዎ ከምዘሎ ኣመልኪቱ።
ቀንዲ ምጉዳል ባጀት ንወተሃደራዊ መዓላ ሃገራት ኣፍሪቃ ብፍላይ ከኣ ንደቡብ ሱዳንን ኣንጎላን ክረአ እንከሎ፣ ብቐጥታ ምስ ምጉዳል ዋጋታት ነዳዲ ዝተተሓሓዘ ከምዝኾነ ኣመልኪቱ።
ሃገራት ኣፍሪቃ ወተሃደራዊ ንዋት ንምሽማት ዝስልዖኦ ባጀት ዓመታዊ ልዕሊ 38 ቢልዮን ዶላር ይግመት። እዚ ኣሃዝ’ዚ ምስ ናይ ዝሓለፈ 10 ዓመት ክነጻጸር እንከሎ ገና ብ48 ሚእታዊት ክብ ኢሉ ከምዘሎ ይግለጽ።
መንግስቲ ሱዳን ሓሙሽተ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተወ ገሊጹ
Radio Erena: 06 May 2018
መንግስቲ ሱዳን ሓሙሽተ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰብ ዝበሎም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተወ ገሊጹ።
ሱዳናዊ በዓል ስልጣን ጉዳይ ስደተኛታት ሓማድ ኣል ጊዙሊ ኣብ ከተማ ካርቱም ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ እቶም ሓሙሽተ ኣሰጋገርቲ 70 ስደተኛታት ሒዞም ዶብ ሱዳን ቆሪጾም ናብ ሊብያ ኣብ ዝኣትዉሉ ዝነበሩ እዋን ከምዝተታሕዙ ሓቢሩ።
31 ካብቶም 70 ስደተኛታት ኤርትራውያን ምዃኖም ዝሓበረ እቲ በዓል ስልጣን፣ እቶም ዝተረፉ 39 ሱዳናውያን ምንባሮም የመልክት።
እዚ ብዕለት 4 ግንቦት ዝወጸ መግለጺ ከምዘመልክቶ፣ እቶም 31 ኤርትራውያን ዝርከብዎም ስደተኛታት፣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዝርከቡ፣ ዝኾነ ስጉምቲ ቅድሚ ምውሳዶም ከኣ በብውልቂ ይሕተቱ ከምዘለዉ ገሊጹ።
ሱዳን ሰራዊታ ካብ የመን ክትስሕብ ኣባላት ባይቶ እታ ሃገር ሓቲቶም
Radio Erena: 02 May 2018
መንግስቲ ሱዳን ኣብ የመን ኣዋፊርዎ ዘሎ ሰራዊት ብዝቀልጠፈ ክስሕብ ኣባላት ፓርላማ እታ ሃገር ሓቲቶም።
እቶም ወከልቲ ናጻ ሰልፍታት ዝኾኑ ኣባላት ፓርላማ፣ ኣብዚ ሳልስቲ'ዚ ኣብ ዝዘርግሕዎ መግለጺ፣ ሱዳን ኣብ ጉዳያይ ካልእ ሃገር ጣልቓ ምእታዋ ብምውቃስ፣ ኣብ የመን፣ ቆልዑን ደቂንስትዮን ዝርከብዎም ንጹሃት ሰባት ንዝቀትል ዘሎ ኵናት ኣካሉ ምዃና ኮኒኖም።
ብስዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ዝምርሑ ሓይልታት ልፍንቲ፣ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ የመን ኣብ ዘካየድዎ መጥቃዕቲ፣ ኣብ መርዓ ዝነበሩ ብውሕዱ 30 ሰላማውያን ሰባት ከምዝቐተሉ ተቓሊዑ'ዩ።
ኣብ የመን ኣስታት ሓደ ሽሕ ወትሃደራት ኣዋፊራ እትርከብ ሱዳን፣ ኣብ ልዕሊ ወትሃደራታ ከቢድ ክሳራታት ይወርድ ከምዘሎ ብተደጋጋሚ እኳ እንተተገልጸ፣ ሰራዊታ ከምዘይትስሕብ ኣቐዲማ ኣፍሊጣ'ያ።
ኔቭሰን፣ ኣብዘን ኣርባዕተ ኣዋርሕ፣ ካብ ቢሻ 71.6 ሚልዮን ፓውንድ ሓጺን ኣፍርዩ
Radio Erena: 03 May 2018
ኩባንያ ዕደና ኔቭሰን፣ ኣብ ኤርትራ ኣብ ዘካይዶ ዘሎ ዕደና፣ ኣብዘን ዝሓለፋ ኣርባዕተ ኣዋርሕ፣ 71.6 ሚልዮን ፓውንድ ሓጺን 8.9 ሚልዮን ፓውንድ ከኣ ነሓስ ከምዘፍረየ ብ1 ግንቦት ኣብ ዘውጽኦ ወቕታዊ ጸብጻብ ኣፍሊጡ።
እቲ ካናዳዊ ኩባንያ፣ ኣብ ቢሻ ካብ ዘካየዶ 73.6 ሚልዮን ናይ ሓጺን ዕደና፣ ነቲ 53.4 ሚልዮን ፓውንድ ናብ ዕደጋ ከምዘቕረቦ'ዩ ዝገልጽ።
ካብቲ 8.9 ሚልዮን ፓውንድ ፍርያት ነሓስ ከኣ እቲ 7.8 ሚልዮን ፓውድን ናብ ዕዳጋ ከምዝቐረበ ኔቭሰን ይጠቅስ።
ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድ ናብ ሕ/ኢ ዓረብ በጺሑ
Radio Erena: 02 May 2018
ፕረዚደንት ርእሰ ምምሕዳር ፑንትላንድ ዓብድወሊ መሓመድ ዓሊ ኣብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ናይ ኣርባዕተ መዓልታት ምብጻሕ ፈጺሙ።
ንሱ ኣብታ ሃገር ኣብ ዝጸንሐሉ፣ ዱባይ ኣብ ወደብ ቦሳሶ ክትገብሮ እትኽእል ወፍርን ካልእ ዕድላትን ከምዝተዘራረበ ተሓቢሩ።
እቲ ፕረዚደንት ናይታ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሶማል እትርከብ ርእሰ ምምሕዳር ናብ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ዝበጽሐ፣ እታ ዓረባዊት ሃገር ንሉኣላውተን ሶማል ትግህስ ኣላ ብዝብል ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ናብ ባይቶ ጸጥታ ጥርዓን ኣቕሪብሉ ኣብ ዘሎ እዋን'ዩ።
ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣቐዲማ ምስታ ብተመሳሳሊ መንግስቲ ካብ ሶማል ብምንጻል ርእሰ ምምሕዳር ዝኣወጀት ሶማሊላንድ፣ ወደብ በርበራ ንምምሕዳሩ ስምምዕ ከምዝኸተመ ዝዝከር'ዩ።


text:
ምምሓው ኤርትራዊት ያታዊ ኣሃዳዊት (ተርሞኑክሌሳዊ) ቤተ-ሰብ፡ ቅጽበታውን
ነባሪን ሓደጋ ንቐጻልነት ኤርትራ ከም ሃገርን ከም ሕብረተ-ሰብን
ገብረ ገብረማሪያም (ዶር.)
ሕቶታት፡
ኣንበብቲ ቅድሚ ነዛ ጽሕፍቲ ምንባብ ምጅማሮም ክምልስወን ዝደልየን ሕቶታት ብምቕዳም ጽሑፎይ ክጅምር ይደሊ። ንሳተን ካኣ እዘን ዝስዕባ ኢየን፦
ሀ) ናይ መጀመሪያ መምህርካ/ኪ መን ነበረ/ነበረት?
ለ)ሃገርካ/ኪ ትፈቱ/ትፈትዊ ዶ? መልስኻ/ኺ እወ እንተኾይኑ፡ ብኸመይን ካብ ማዓስን ጀሚሩ?
ሐ)ብዛዕባ ዓድኻ/ኺ (ተወሊድካ/ኪ ዝዓበኻሉ/ዝዓበኽሉ ናይ መበቖል ዓዲ ወይ ናይ ከተማ ከባቢ) እሞ ሕሰብ/ቢ፡
– ካብ 16 ክሳብ 40 ዓመት ዕድመ ከባቢ ዘለዉ መናእሰይ ደቂ ዓድኻ/ኺ ክንደይ ይኾኑ?
– ካብዚኣቶም፡ ክንደይ ዝኾኑ (ክንደይ ሚኢታዊት) ሕጂ ኣብ ኤርትራ ኣለዉ?
– ካብቶም ኣብ ኤርትራ ኣለዉ ትብሎም ዘለኻ/ኺ ኸ ክንደይ ዝኾኑ ኣብ ኣገልግሎት ኣለዉ?
ሳልሳይ ክፋል፡
ኣብ ካላኣይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ እዚ፡ ፍቅሪ/ፍትወት ሃገር ካብ ፍቅሪ/ፍትወት ቤትካን ማይቤትካን ገና ካብ እግሪ ተክሊ ከለኻ ከምዝጅምር፣ ማይቤቱ ዘይፈቱ ዓዱ ክፈቱ ከምዘይክእልን፡ ዓዱ ዘይፈቱ ካኣ ሃገሩ ክፈቱ ከምዘይክእልን ርኢና ነይርና። ብተወሳኺ፡ ቤተ-ሰባት ወይ ማይቤታት ብሓደ ጥርንፍ ኢለን ብሕግን ስርዓትን ትማሓደር ዓዲ ትባሃል ባህርያዊ ሰፈር ከምዝቑማን፡ ኩሉም ኣካላት እታ ዓዲ (ሓለውቲ እንስሳ (ጓሶት)፣ ሓለውቲ ገረብ፣ ሓላው መሬት (ዘራዓይ)፣ ባይቶ ዓዲ (ተሳተፍቲ ደቂ ዓዲ)፣ ጭቃ (ዳኛ) ዓዲ፣ ወ.ዘ.ተ.) ካኣ ንቐጻልነት ስሩዕ ማዓልታዊ ሂወት እታ ዓዲ ብናጻ ሕልናን ብቅንዕናን ኩሉ ዝካኣሎም ክገብሩ ከምዝጽዕቱን ኣብቲ ጽሑፍ ተገሊጹ ኣሎ። መንነት ዓዲ ከም ፍሉይ መለለዪ ማሕበረ-ሰባዊ ባህሪ መልክዕን ቅርጽን ክሕዝ ዝጅምር ብከምዚ ዓይነት ዓዳዊ ማሕበረ-ሰባዊ ዝምድናታትን ንጥፈታትን ከምዝኾነ’ውን ብንጹር ኣብቲ ጽሑፍ ተቀሚጢ ኣሎ። ሕጽር ብዝበለ፡ “ኤርትራዊት ዓዲ”፡ ዘርኢ ኤርትራዊ መንነት ተዘሪኡ ዝብቕለላ፣ ዝሽውተላ፣ ኣኺሉ ዝፈርየላን ዝሕፈሰላን ፈራይት ከስዐ ምዃናን መሰረት ናይዚ ካኣ “መሬት” ምዃኑ፡ እቲ ጽሑፍ ኣስሚሩሉ ኣሎ። “መሬት” ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ዝዝግራሕ ነዊሕ ዘይብተኽ ገመድ ኮይኑ፡ ዝምድናታትን መንነትን ማይቤታት ካብ ወላዲ ናብ ውሉድ እንዳተማሓላለፈ ከይተዳኸመ ከምዝቕጽል ዝገብር ጥራሕ ዘይኮነስ፡ መሰረትን መበቖልን ዜግነታዊ መንነት ምዃኑን መሬትን መንነትን ዝተተናነጉ ዘይብተኽ ገመድ ኮይኖም ንሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ጠሚሮም ሒዞሞ ንዘበናት ዝጸንሑ ምዃኖም’ውን ኣብቲ ካላኣይ ክፋል ብሰፊሑ ሰፊሩ ኣሎ። ካብዚ ቀጺልና፡ ብዛዕባ ማዓልታዊ ማሕበራዊ ሂወት ናይ ባህርያዊት ያታዊ ኤርትራዊት ዓዲ ከመይ ከምዝመስል ክንርኢ ኢና። ጥዕና ዘለዋ ዓዲ፡ ካብ ገና ኣብ ማህጸን ኣዲኡ ዘሎ ዕሸል ጀሚርካ ክሳብ እቲ ዝዓበየ ናይ ዕድመ ባዓል/ቲ ጸጋ ዝኾነ/ት ኣቦ ወይ ኣደ ዝሓዘት ኮይና፡ ንቡር ናይ ማሕበረ-ሰባዊ ሂወት ምንቕስቓስ ዝራኣየላ ባህርያዊት ሰፈር ኢያ። ነብሲ- ወከፍ ማዓልቲ፡ ሰቡን እንስስኡን ኣብ መመዛግቡ ደቂሱ ምስ ሓደረ፡ ደርሆ ቀዳማይ፣ ካላኣይን ሳልሳይን ምስ ነቀወ፡
የዕዋፍን’ውን ጭቕ ጭቕ ይብላ’ሞ፡ መሬት ወጊሑ ተባሂሉ ኩሉ ከካብ ምድቃሱ ይትንስእ። ሽዑ፡ ጸጥ ኢላ ዝሓደረት ዓዲ ናይ ሂወት ምንቅስቓስ ክራኣያ ይጅምር። ኣዴታት ተንስአን ክጥሕና፣ ክልንቅጣ፣ መጎጎ ኣጒደን እንጀራ ክስንክታ፣ ጸብሒ ከፍላሓን ካለኦት ናይ ገዛ ዋኒን ክዓያ ይጅምራ፤ ኣቦታት ኣቡዑር ሓሰር ከብልዑ ወይ ዓብዑር ርፍዶት ከራፍዱ ይጅምሩ፤ ጓሶት ከብቲ ኣለዳ ከውጽኡ ይጅምሩ፤ ኣዋልድን መርዑን ማይ ከምጻኣ ሩባ ምውራድ ይጅምራ፤ ርሑቕ ወፍሪ ወይ መገሻ ዘለዎ ካኣ፡ ኣንጊሁ ናብ ዋኒኑ ክግስግስ ይጅምር። ሃመም ሃመም ዝብል ናይ መጥሓን ድምጺ፣ ግደፍ ኣታ ብዕራይ ዝብል ናይ ኣብዑር ሓሰር ዘብልዕ፣ ቻ ቻ ዝብል ናይ ጅርባ ማይ ትወርድ፣ ነቓዊት ኣርሓን እምባሕ እምባሕ ዝብል ናይ ኣለዳ ዝወጻ ከብቲ ድምጺ፣ ወ.ዘ.ተ. ካብ ኩሉ ኩርናዓት እታ ዓዲ ክስማዕ ምስጀመረ፡ ዓዲ ንቡር ማዓልታዊ ናይ ሂወት ምንቅስቓስን ንጥፈታትን ከምዝጀመረት ነበርታ ይብሰሩ። ኣለዳ ወጺአን ዘርፈዳ ኣሓ/ከብቲ (ሓራሳትን ኣጥበውትን) ደቀን ደልየን እምባሕ እምባሕ እንዳበላ ንዓዲ ክምለሳ/ክኣትዋ ከለዋ፣ ኣብታይን ምራኩትን ካኣ ኣዴታተን ደልየን እምባሕ እምባሕ ክብላ ከለዋ፣ ጤለ-በጊዕ ማሓስኣተን ደልየን፡ ማሓስኣት ካኣ ኣዴታተን ደልየን እምቤእእ እምቤእእ ክብላ ከለዋ፣ ቆልዑ ካብ ምድቃሶም ተንሲኦም ብታሕጓስ (ጸባ ክሰትዩ ምዃኖም ስለዝፈልጡ) ከብትና መጺአን ኢሎም ኣብ ደንበ ክውጪጩ ከለዉ፣ ሓልባይ ጸባ ካኣ፡ ጓጉዱን ማሕለኽኡን ሒዙ፡ “ምራኽ ሰደለይ’ሞ ናዓ ካኣ መራኽ ሓዘለይ፡ ኢሉ ከድሂ ከሎን “ሸኾኽ ሸኾኽ” ዝብል ናይ ዝሕለብ ጸባ ድምጺ ክስማዕ ከሎ፣ ወ.ዘ.ተ. ኢዩ እታ ዓዲ ሂወትን ቀጻልነትን ዘለዎ ዓዲ ምዃና ዘሪአካ። እዚ ኩሉ ናይ ዝተፋላለየ ድምጽታት ሞዛይክ (ዋጭ ዋጭ)፡ መዝሙር ሂወትን ቀጻልነትን ናይታ ዓዲ ኢዩ። “ዋጭ ዋጭ ዝብሉ ቆልዑ ዘይብላ ቤተ- ሰብ/ማይቤት ወይ ዓዲ፡ ባዳሚት” ክባሃል ዶ ሰሚዕኩም ትፈልጡ?እታ ብኸምዚ ዝጀመረት ማዓልቲ ናይ ስርሕ ማዓልት እንተኮይና፡ ከምቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ እዚ ዝተገለጸ፡ ኩሉ ነናብ ነታ ማዓልቲ ኢቲኣ ዝተመደበ ናይ ስራሕ ዕዮ (ከከም ኩነታቱ፡ ገለን ኣንጊሁ ገለን ኣራፊዱ) ይወፍር። ዓበይቲ ኣባላት ቤተ-ሰብ ናብ ሕርሻ ንጥፈታቶም፡ እቶም ዝናኣሱ ካኣ ናብ መጓሲኦም ይወፍሩ። ናይ ትምህርቲ ወቕቲ እንተኮይኑ ካኣ፡ ተማሃሮ ናብ ትምህርቶም ይኸዱ። እቶም ትምህርትን ሕርሻን ኣጣሚሮም ዝኸዱ ካኣ፡ ከከም እብረ ትምህርቶም፡ ማለት፡ ትምህርቶም ናይ ድሕሪ ቀትሪ እንተኾይኑ፡ ናይ ንግሆ ናብ ሕርሻ ወይ ናብ መጓሰ ይኸዱ፤ ትምህርቶም ናይ ንግሆ እንተኾይኑ ካኣ፡ ናይ ንግሆ ተማሂሮም ናይ ድሕሪ ቀትሪ ናብ ሕርሻ ወይ ናብ መጓሰ ይኸዱ። ዝጠቡ ቆልዓ፡ ኣዲኡ ሓዚላቶ ናብ ሕርሻ ትወፍር፤ እቶም ዕድሚኦም ንትምህርትን ንመጓሰን ዘይበጽሑ ካኣ ምስ ዓዲ ዝዋዓሉ ኣረጋውያንን ምስ ንስራሕ ዘይወፍራ መርዑን ኣብ ገዛ/ዓዲ ይውዕሉ። መርዓት ናይ ገዛ ስራሕን ምናባት ካኣ ኣብ ገደና ዝዕየ እንተሎ እንተዝይኮይኑ፡ ንበረኻ ወፊራ ኣይታዓይን ኢያ። ስለዝኾነ፡ ስድርኦም ንበረካ ዝወፈሩ ቆልዑ፡ ምሰሐሙን ጣዕመቶምን ሒዞም ናብ ኣብ እንዳ ጎረቤት ወይ’ውን ኣብ ዓዲ ዘላ መርዓት ከይዶም፡ ስድረኦም ካብ ስራሕ ክሳብ ዝምለሱ ምስኣ ይውዕሉ። ምስ መዘነኦም ኣብቲ ደንበ እንዳ እታ ተጽንሕ ዘላ መርዓት ክጻወቱ ካኣ ይውዕሉ [መውዓሊ ህጽናት ብዘይ ክፍሊት ዝዓይነቱ]። መቸስ፡ “ቆልዓ ዓዲ ኢዩ ዘዕብዮ” ክባሃል ሰሚዕኹም ትኾኑ (It takes a village to raise a child”። ቆልዓ፡ ኣብ ዓዲ ምስ መን ይሃሉ ብዘየገድስ፡ ምስ ስድርኡ ከምዘሎ ኢዩ ዝቑጸር። እቱይ ምንታይሲ፡ ኩሉ ኣባል ወዲ ዓዲ ወይ ኣባል ሕብረተ-ሰብ፡ ከም ውላዱ ገይሩ ስለዝከናኸኖ። ብግብሪ ቕልዓ ናይ ዓዲ ኢዩ’ውን እኮ። ብኸመይ ትብሉ ትኾኑ? ብኸመይ ዝብል ለባም ካኣ ንብለኩም። ቆልዓ ናይ ሓደ ዓዲ ሂወት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ተተካኢ ወለዶ ኮይኑ ንቐጻልነት እታ ዓዲ ዘረጋግጽ’ውን ኢዩ። ከምኡ ስለዝኾነ’ውን ኢዩ፡ ገና ዕሸል ኮይኑ ኣብ ማህጸን ኣዲኡ ከሎ፡ እቲ ዓዲ ምውላዱ ብሃንቐውታ ዝጽበዮ። ምስተወለደ ካኣ፤ ኩሉ ዓዲ ብሓጎስ ይቕበሎ። ዓዲ፡ ንኣደ ብጽሕቲ-ወርሒ ኮይና ኢያ እንዳበል ክጽበ ምስጸንሐ፡ ሕርሳ ምስበጽሐ፡ የሕረስቲ ተጸዊዐን የሕርሳኣ፤ ምስ ተጋላገለት ካኣ፡ ምግልጋላ (ብሰላም ምሕራሳ) ንዓዲ ካብ ሓደ ጊዜ ንላዕሊ ዕልል
ብምባል የብስራ። ዓዲ ካኣ ዕልል ምስ ሰምዐ፡ ኣብ እንዳ እገሌ/ኩስቶ (ሽም ናይታ ቤተ-ሰብ እንዳጸወዐ) ዕልል ይባሃል ኣሎ፡ እገሌ/ኩስቶ (ሽም ናይታ ሓራስ እንዳጸውዐ) ወይ ባዓልቲ-ቤት (ሰብይቲ) እገሌ/ኩስቶ (ሽም ናይ
ባዓል-ቤታ እንዳጸወዐ) ተጋላጊላ (ሓሪሳ) ማለት ኢዩ ኢሉ፡ “እንኳዕ ማሪያም ማሓራኣ” (ኣብ ናይ ክርስትያን ዓዲ እንተኮይኑ) ይብል። ጓል ወይ ወዲ ምግልጋላ ካኣ፡ በቲ ቁጽሪ ናይቲ ዕልል ክፍለጥ ይካኣል [ወዲ እንተኾይኑ 7 ጊዜ፡ ጓል እንተኾይና ካኣ 3 ጊዜ ይዕለል]። ስለምንታይ ቁጽሪ ዕልል ተፈላልዩ ንብል ንኸውን፤ መልሲ ይህልዎ’ውን ይኸውን። ንሱ ገዲፍና ግን፡ እቲ ፍልልይ፡ ናይ ወድን ጓልን መፍለዪ (ወዲ/ጓል ተወሊዱ/ዳ ኣሎ/ላ ኢልካ ንምብሳር) ገርና እንተወሲድናዮ፡ ጽቡቕ ያታዊ ምህዞ ቀዳሞት ወለድና ኢዩ ክብል ይደፍር። በዚ ኣቢሎም ካኣ፡ ሓዱሽ ቆልዓ ኣብቲ ዓዲ ምምጽኡ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ወዲ ወይ ጓል ምዃኑ/ና እውን ይፈልጡ ማለት ኢዩ።
ቆልዓ ተወሊዱ ሳልስቲ ምስገበረ፡ ኣብቲ ዓዲ “ጥጥቖ-ሓራስ” ኢዩ ዝዕደል። ዓበይቲ ኣዋልድን ኣንስትን፡ ገዛ ገዛ እንዳ ዘራ፡ ንኹለን ዝወለዳ (ወሊደን ንዝፈልጣ) ኣዴታት ሓንቲ ሓንቲ ማንካ (ዕሙቕ ዝበለ ኢደ-በይዛ) ጥጥቖ-ሓራስ ንነብሲ-ወከፈን ይዕድላ። ማንታ ወሊዳ ንእትፈልጥ ኣደ ግን ክልተ ማንካ ጥጥቖ-ሓራስ ኢዩ ዝዕደላ። ከምኡ’ውን፡ እንዳ ጭቃ ዓዲ እንዳ ጋሻ ኢዩ ስለዝባሃል፡ ንባዓልቲ ቤት (ሰይቲ) ጭቃ ዓዲ፡ ክልተ ማንካ ኢዩ ይዕደላ። መሸላን ዓተርን ዝተሓወሰ ጥራሕ ኢዩ ካኣ ንጥጥቖ-ሓራስ ዝኸውን። ኣብ መበል ሻውዓይ ማዓልቲ ካኣ “ገለብ” ይግበር። ማሓዙት ወይ ኣዝማድን ጎረባብትን ናይታ ሓራስ ተኣኪበን፡ ናይታ ሓራስ ክዳውንቲ (ወጮ)፡ ሩባ ወሪደን ያሓጽባላ። “ሰተ- ሰምሃል ጨንያ መንገዲ፡ ኣደይ ማሪያም በዚ ሓሊፈን ግዲ” እለን እንዳ ደረፋ፡ ሩባ ይወርዳ፤ እንዳ ደረፋ ይሓጽባ፤ እንዳ ደረፋ ካኣ ንገዛ ይምለሳ። እዚ ብጣዕሚ ኣገዳስን ጠቃምን ልምዲ ኢዩ። ሓራስ፡ ድሕሪ ዓስርተ ክልተ ማዓልታ ኢያ ካብ ንእዲ ትወርድ፤ ንመጀመሪያ ጊዜ ክትወርድ ከላ ካኣ፡ ኣንስቲ ዝተፈለየ ቆጽሊ ኣንዲደን የስግራኣ ኢየን። ስለዝኾነ፡ ሓራስ ክሳብ ትተርር መግቢ ምስራሕ ዝተሓጋግዛኣ’ውን ኣለዋ። ሓራስ ክትበጽሕ እንተ ከድካ ካኣ፡ “ጥዕይቲ ሓራስ ዲኺ? ናጽላ ከ ከመይ ኣሎ/ላ? ጽቡቕ፡ በሊ እንዃዕ ማሪያም ማሓራኺ” ኢልካ ጽቡቕ ድልየትካ ትገልጽ፡ ጋዓት ሓራስ በሊዕካ ካኣ ትምለስ። ካብዚ ክንርደኦ ንኽእል ነገር እንተሎ፡ ሕብረተ-ሰብና ንነብሰ-ጾር፣ ንሓራስን ንህጻንን ዘሎዎ ኣኽብሮትን ሓልዮትን ማዕረ ክንደይ ዓሚቕ ምዃኑ ኢዩ። ብተወሳኺ፡ ‘ኣደ’ ወላዲት ተካኢ ወሎዶ ምዃና፡ ኤርትራዊት ያታዊ ዓዲ ብዝግባእ ትግንዘብ ምዃና’ውን፡ ንምርድኡ ዘጸግም ኣይኮነን። ቀጺሉ ንሓዱሽ ዝተወለደ ህጻን ዝምልከት ዕማም (ንጥፈት) ዝመጽእ፡ ጥምቀት ቆልዓ ኢዩ። ወለዲ፡ ቅድሚ ማዓልቲ ጥምቀት ምብጽሑ (ብናይ ተዋህዶ እምነት፡ 40 ማዓልቲ ንወዲ፡ 80 ማዓልቲ ካኣ ንጓል)፡ ነቲ ህጻን “ኣባሊገ” ዝከውን ሰብ ኢዮም ዝመርጹ/ዘናድዩ። ኣብ ማዓልቲ ጥምቀት ካኣ፡ ሓራስ ተቖኒናን ተሓኒና፡ ንጥምቀት ዝኸውን ክዳውንቲ ለቢሳን ድሕሪ ሕርሳ ንመጀመሪያ ጊዜ ካብ ገዛ ወጺኣ (ሓራስ ን40 ማዓልታት ድሕሪ ሕርሳ ካብ ገዛ ኣይትወጽእን ኢያ)፡ ብቤተ-ሰብን ማሓዙትን ተስንያ ናብ ቤተክርስትያን ከይዳ ቆልዓዓ ተጠምቕ። አጠመቕቲ ንጥምቀት ዝኸውን ዝቑነኖኦ ቁኖን ዝኽደኖኦ ክዳውንትን ፍላይ ዝበለ ኢዩ። ከቀድሳ ካኣ ኣለወን። ናይ ቤተክርስትያን ስርዓተ-ቅዳሴ ምስተገብረ፡ ቀሺ ነቲ ህጻን ሽም ድሕሪ ምሃብ (ምውጻእ) ብማይ ብማሕጻብ የጠምቆ’ሞ፡ ንኣባሊገ የሕቑፎ። ኣባሊገ ካኣ ነቲ ህጻን ኣብ ሓዱሽ ሸጎማነ ገይሩ ካብቲ ቀሺ ተቐቢሉ ብምሕቛፍ፡ ከም ውላደይ ገይረ ክከናኸኖን ከዕብዮን ኢየ ኢሉ ሓልፍነት ይቕበልን ኣብ ቅድሚ እግዛኣበሐር ቃል ያኣቱን። ብልግነት፡ እቲ ቆልዓ ምናልባት ኣቦን ኣደን እንተሳኣነ (ስድርኡ እንተመትዎ፣ ክኣልይዎ እንተዘይካኣሉ፣ ወ.ዘ.ተ.)፡ ዘዕብዮ መታን ከይስእን ተባሂሉ፡ ዝተፈጥረ ጥበብ ኢዩ ዶ ክንብል ንኽእል? ሃይማነታዊ መብቆሉን ምትእስሳሩን ከ ድርኺት ረኺቡ ሰብ ከይጠለመ መታን ከተግብሮ ተባሂሉ ዝተገብረ ዶ ኾን ይኸውን? ኣንበብቲ እንታይ ትብሉ? እቱይ ይኹን እቱይ ግን፡ ብልግነት ኣገዳሲ ዝኾነ ትርጉምን ረብሓን ንሕብረተ-ሰብ ኣለዎ። ኣብዛ ዓለም እዚኣ፡ ሂወት ብቡዙሕ ኣጋጣሚታት (ሕማቅን ጽቡቕን) ዝተኸበት ስለዝኾነት፡ ምናልባት ወለዲ ሕማቕ እንተኣጋጠሞም፡ ቆልዑ ካለኦት ወለዲ ብምርካብ፡ ውሕስነት ብዘለዎ መንገዲ ክዓብዩን ኣፍረይቲ ዜጋታት ክኾኑን ዘኽእል ጥበብ ኢዩ። ስነስርዓት ጥምቀት ኣብ ቤተክርስትያን ምስተወደአ፡
ውራይ ጥምቀት ኣብ ገዛ ኢዩ ዝቕጽል። ዕዱማት ደቂ ዓዲ፣ ኣጋይሽን ቤተ-ሰብን፡ ዝተቐረበሎም ሽሻይ ክበልዑን ክሰትዩን ይውዕሉ። ዝኾነ ዕዱም፡ በሊዑን ሰትዩን ክወጽእ እንከሎ ካኣ፡ “እዚ/ዛ ቆልዓ ስድርኡ/ኣ ዝዓቁር/ትዓቁር ይግበሮ/ራ እንዳበለ መሪቑ ነናብ ዝመጾ ይምለስ። እዚ ካኣ፡ ቆልዓ ዓብዩ ንወልዱ ዝትክእ ምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ሓብሓብን ዓቛርን መንነትን ክብርን ሓደ ሕብረተ-ሰብ ምዃኑ’ውን ኢዩ ዘርእየና። ሕብረተ-ሰብ እንተኾነ’ውን ብኸምኡ ከምዝጥምቶ ኢና ንርዳእ። ቆልዓ፡ ሓደ ዓመት ዕድመ ምዝገበረ፡ ኣዴታት ቅጫ ሰንኪተን ኣብዝባኑ ገይረን ይቖርሳሉ/ላ። ብከብዱ ምንፍሓኽ ዝጀመረ ምንቅስቓስ፡ ናብ በርባዕተ ማሓውሩ በጠበጥ ምኻድ ተሳጊሩ፡ እግሪ ተኪሉ ብኽልተ እግሩ ምኻድ ምስካኣለ፡ ቆልዓ ናብ ደንበ ባዕሉ ከውጽእ ይጅምር። ቅሩብ ጽንሕ ኢሉ’ውን ናብ ጎዱፍ ብምውጻእ፡ ኣብኡ ምስ ከምኡ (መሳትኡ) ቆልዑ ክጻወት ይጅምር። ጎዱፍ፡ ንሓደ ቆልዓ ዓባይ ዓለም ኢያ። ምስ መዘንኡን ካለኦት ቆልዑን ዝረኸበላን፡ “ህድሞይ ህድሞካ፣ ገዝይ ገዝኻ፣ ናተይ ናትካን ካልኦት ብዙሓት ናይ ቆልዑ ጸወታታ ዝጻወተላን፡ መሰረታዊ ማሕበረ- ሰባዊ ክእለታትን (Social Skills) ወግዕታትን ዝማሃረላ ባህርያዊት ስፍራ ኢያ። “ግደፎም፡ ጎዱፎም ክዓርቆም ኢዩ” ወይ’ውን “ቆልዑ እንተተባኣሱ፡ ጎዱፎም ያዓርቆም” ኢሎም ዓበይቲ ዓዲ ክዛረቡ ሰሚዕኩም ዶ ትፈልጡ? ጎዱፍ፡ ንቆልዑ ኩሉ ኢያ – ዝጻወቱላ፣ ዝማሃሩላ፣ ዝባኣሱላን ዝታዓረቑላን ባህርያዊት ሰፈር ኢያ። ስለዝኾነ፡ ዓበይቲ ዓዲ፡ ቆልዑ ተባኢሶም ኢሎም እዶም ኣየእትዉን ኢዮም። “ኣቱም ቆልዑ፡ ኣይትታዓለቁ፡ ስቕ ኢልኩም ተጻወቱ” ጥራሕ
ኢዮም ዝብልዎም። ቆልዓ ብኸምዚ ሓሊፉ፡ 4-5 ዓመት ዕድመ ምስ በጽሐ ካኣ፡ ከምቲ ኣብ ቀዳማይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ እዚ ዝተገለጸ፡ መጓሰ ይጅምር። መጓሰ’ውን ካብ ጎዱፍ ቀጺላ፡ ንቆልዑን ንጓሶትን ዓዲ ተራኽብ ማሕበረ-ሰባዊ ክፍሊ ዕዮ ኢያ። ጓሶትን መናእሰይን ዓዲ፡ ኣብ መጓሰ ዝማሃርዎም መሰረታውያን ማሕበረ-ሰባዊ ትምህርትን ክእለታትን ብዙሓት ኢዮም። ናይ ዝጓስይወን ጥሪታት ድሕነትን ክንክንን ሓልፍነት ምውሳድ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ከመይ ገይሮም ምስ ካልኦት ጓሶት ሓቢሮም ብስምምዕ ከምብሮም ዘኽእል ጥበብን ክእለትን ናይ ምምሃር ግዴታ’ውን ኣለዎም። ጥሪታት ናብ ሩባ ማይ ክሰትያ ምስ ወረዳ ይኹን፡ ሓቢረን ኣብ ሓደ ኣከባቢ ሳዕሪ እንዳ በልዓ፡ ጓሶት ሓብሮም ንኽጻወቱ ዕድል ይረኽቡ። ብዙሓት ዓይነታት ናይ ጓሶት ናይ ሓባር ጸወታት ኣለዋ። ከም ኣብነት፡ ሻዂ፣ ተወሰጥ፣ ኖር፣ ያህለለ፣ ቃርሳ፣ ቡሻ፣ ሓንዳይ፣ ጠለይ ጠለይ፣ ህውለለ፣ ቅልስ፣ ያላኻ፣ ሕንቅል ሕንቅሊተይ፣ እንካ ኣዝግነኒ፣ ወ.ዘ.ተ. ንምጥቃስ ይካኣል። እዚኣቶም፡ ውድድር፣ ምትሕብባርን ሓቢርካ ናይ ምንባርን ማሕበረ-ሰባዊ ክእለታት ዝምህሩ ኣገደስቲ ናይ ዓዲ ንጥፈታት ኢዮም። ኩለን እተን ጸወታት፡ ብጉጅለ ጉጅለ ተሰሪዕካ ምጽዋት ስለዝሓታ፡ ጓሶት፡ ናይ ምምኻር፣ ስምምዓትን ውዕላትን ምእታውን ምኽባርን፣ መራሕን ተመራሕን ምዃን ምኽኣል፣ ምውሳን፣ ብሓቂ ምፍራድ፣ ምርድዳእ፣ ዘዕውት ስትራተጂ ምሕንጻጽን፡ ዝተሓንጸጸ ምትግባርን፣ ወ.ዘ.ተ. ክእለታት ዝማሃሩለን ናይ ሓባር ጸወታት ኢየን። ስለዝኮነ፡ መጓሰ፡ “ሓቂ፣ ፍትሒ፣ ዓመጽ፣ ዕብለላ፣ ወ.ዘ.ተ.” ዝብላ ኣምራት፡ መናእሰይን ጓሶትን ዓዲ እንታይ ምዃነን ዝማሃሩሉ ማሕበረ-ሰባዊ መራኸቢ ባይታ ኢዩ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝራሓቀ ኣይኮነን። እቲ/ታ ቆልዓ ብከምዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ዓብዩ/ያ ምስ ጎበዘ/ዘት፡ ይሕጸ/ትሕጸ። እቲ ናይ ሕጸ ስነስርዓት ካኣ ብኸምቲ ኣብ ካላኣይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ እዚ ተገሊጹ ዘሎ፡ ብማይቤት ኢዩ ዝግበር። ኣቦ ወዲ፡ ንወደይ ክትኸውን ትክእል ኢያ ኢሉ ዝሓስባ ጓል ምስረኸበ፡ ብመንጎኛ ሰብ ገይሩ ኩነታታ የጣይቕ’ሞ፡ ዘይተዋህበት እንተኾይና፡ ነቲ ሞንጎኛ ሰብ ንወለዳ ሕተተለይ ይብሎ። እቲ ሞንጎኛ ሰብ፡ ኩሉ ምስ ኣጣለለ፡ እቲ መልሲ ሕራይ እንተኾይኑ፡ ንኽልቲኦም ቤተ-ሰብ/ወለዲ (ንእንዳ ወድን ንእንዳ ጓልን) ንምርኻብ ቆጸራ ከምዝታሓዝ ይገብር። ኣብ ቆጸራ ማዓልቲ፡ ኣቦ ወዲ ምስ ለባማት ዓበይቲ (ኣባላት ማይቤቱ) ኮይኑ፡ ጓልኩም ንወደይ ሃቡኒ ኢሉ ክሓትት ናብ እንዳ ጓል ይኸይድ። ኣቦ ጓል ካኣ ምስ ለባማት ኣባላት ማይቤቱ ኮይኑ ኣጋይሹ ይቕበል። እንዳ ወዲ ኣብ እንዳ ጓል ምስ በጽሑ፡ ከማዓልኹም ኣቱም እንዳ ኣይተ እገሌ ምስበሉ፡ ኣቦ ጓል ካኣ “ከማኣልኩም”፡ እተዉ ገዛ ኢሉ ናብቲ ዝተዳለዎሎም ገዛ የትዎም’ሞ ከፍ በሉ ይብሎም። እንዳ ወዲ ካኣ፡ “ኣይፋልናን ናብኹም ዘምጻኣና ጉዳይ ኣለና፡ መጀመሪያ እቲ ዘምጻኣና ጉዳይ ክንገብር”
ብምባል ደው ምባሎም ይቕጽሉ። ድሮ ኮፍ ኢሎም ዝጸንሑ ናይ እንዳ ጓል ዓበይቲ ኣባላት ማይቤት፡ “ጉጅም ጉጅም ኢሎም ድሕሪ ምምኻሮም”፡ ሓድ ካብኣቶም ሕራይ በሉ ተዛረቡ ክንሰምዓኩም ይብሎም። ድሕሪ እዚ፡ ሓደ ካብቶም እንዳ ወዲ፡ “እምባ ክትኾኑና መጸግዒ፡ ጎልጎል ክትኮኑና መሳፍሒ፡ ጓልኩም ንወድና ክትህቡና ኢና ናብኩም ኩቡራት ዓጽሚ መጺእና” ብምባል ጠለቦም የቕርቡ። ወዮ ገና ብሳልሳይ ሰብ (መማጺኢ) ተወዲኡ ስለዝጸንሕ፡ “ካባኩም ሓሊፍና ንመን ክንህባ ደሊና፡ ሂብናኩም ኣለና” ሕጂ ኮፍ በሉ ክብሉ እንዳ ጓል ምስመለሱ፡ እንዳ ወዲ ኣብ ዝተዳለዎሎም ቦታ ከፍ ይብሉ። እንዳ ወዲ ሒጀሞ ዝመጹ ናይ ሕጸ ክዳንትን ወርቂ ሰቚርን ታሓናቂትን ንእንዳ ጓል ድሕሪ ምርካቦም፡ ዝተረፉ ናይ ሕጸ ስነስርዓታት ይቕጽሉ። ናይ ሕጸ ጊዜ (ሕጹያት ታሓጽዮም ዝጸንሑሉ ዓመታት) ከከም ኩነታቱ ክነውሕን ክሓጽርን ይኽእል ኢዩ። ሓጸረ ነውሐ ግን፡ ድሕሪ ሕጸ፡ መርዓ ኢዩ ዝቕጽል። መብዛሕትኡ መርዓ፡ ቀውዒ ተወዲኡ ኣዝርእቲ ምስተጠርነፈ፡ ኣብ ጊዜ ወርሒ ጥሪ ኢዩ ዝግበር። ክልተ ወልዲ፡ ኣቐዲምሞ መርዓ ንግበር ኢሎም ምስተሰማምዑ፡ ማዓልቲ መርዓ ይቛጸሩ። መርዓ ናይ ዓዲ ውራይ ስለዝኾነ፡ ዘመርዑ ሰብ ኣቐዲሙ ኢዩ ንዓዲ ነዚ ማዓልቲ እዚ (ወርሕን ዕለትን ብምጥቃስ) መርዓ ተቛጺረ ኣለኹ ኢሉ ዝነግር/ዝሕብር። መብዛሕትኡ ጊዜ፡ ዓዲ ንቕዱስ ዮውሓንስ ወይ’ውን ንመስቀል ከተኽብር ምስተኣከበት ኢዮም ንመጽእ ጥሪ ከምርዕዉ ዝተቛጸሩ ቤተ-ሰባት፡ ናይ መርዓ ማዓልቶም ዝእውጁ። ካለኦት ከመርዕዉ መደብ ዘለዎም እንተለዉ፡ እተን ዝተታሕዛ ማዓልታት ፈሊጦም፡ ኣብዘይተታሕዛ ማዓልታት ይሕዙ። ምጽቃጥ/ምድራብ መርዓ ብዓዲ (ብሕልፊ እታ ዓዲ ንእሽተይ እንተኮይና) ቁቡል ኣይኮነን። ንመርዓ ዘገልግሉ ኣቁሑት (ፊስቶታት/ቦጣት/ኣጋንእ፣ ንዳስ መርሒ ዘገልግሉ ናውቲ (ባላታት፣ ወርወራት)፣ መናብር፣ ናይ መሳተዪ ኣቑሑት (ዝክናታት/ሸለኮታት፣ ምለሊኻት፣ ወ.ዘ.ተ.)፣ ናይ ጸብሒ ናውቲ (ጻሕልታት)፣ ወ.ዘ.ተ.) ናይ ዓዲ ስለዝኾኑ፡ ነቲ ኣቐዲሙ ማዓልቲ መርዓ ዝሓበረ ቤተ-ሰብ ኢዮም ዝዋሃቡ። ማዓልቲ መርዓ ንዝጸቀጠ/ንዝደረበ ባዓል ውራይ፡ ንመርዓ ዘገልግሉ ኣቕሑት ኣይዋሃብውን ኢዮም። ብተወሳኺ፡ መርዓ ናይ ዓዲ ውራይ ስለዝኾነ፡ ኩሎም ንመርዓ ዘድልዩ ንጥፈታት ብደቂ ዓዲ ኢዮም ዝግበሩ። ምድራብ መርዓ፡ ናይ ጉልበት ሰብ ምክፍፋል ስለዝፈጥር’ውን፡ ዓዲ ኣይትድግፎን ኢያ። ንኣብነት፡ ንመርዓ ዘድሊ ዕንጨቲ፡ ብወፈራ ዓዲ ኢዩ ዝእከብ፤ ምጥሓን እክሊ (ጣሓኒት እኽሊ ኣብዘነበረትሉ ጊዜ/ዘበን)፣ ምልዕጣጥ፣ ምስንካት መጽፋእትን መጠቃን፣ ምልዋስ ቢሒቕ እንጀራን ምጽማቕ ስዋን፡ ናይ ኣንስቲ ዓዲ ስራሓት ኢዮም፤ ምስራሕ ዳስ (ምምጻእ ባላታት፣ ወርወራት፣ ቆጽሊ ዳስ፣ ወ.ዘ.ተ. ወሲኹ) ናይ ሰብኡትን መንእሰያትን ዓዲ ሓላፍነት ኢዩ፤ ማይ ምውራድ ናይ ቆልዑ ዓዲ ስራሕ ኢዩ። ኣብቲ ዕለተ መርዓ’ውን፡ ንኹሉ ንጥፈታት መርዓ (ሽም ዳስ፣ ተቀበልቲ ኣጋይሽ፣ ማኣዲ እንጀራ ዝሰርዑን ዘቕርቡን፣ ጸብሒ ዘቕርቡን ዝጸብሑን፣ ስዋ ዝቐድሑን ስዋ ዝዕድሉን፣ ማይ ዘሕጽቡ፣ ወ.ዘ.ተ.)
ተካይዶ እታ ዓዲ ኢያ። ሕጽር ብዝበለ ኣባሃህላ፡ እቲ ባዓል ጉዳይ፡ ዋና ጥራሕ ኢዩ ዝኸውን። ነቲ ጉዳይ/ውራይ ተካይዶ እታ ዓዲ ኢያ። ነብሲ-ወከፍ ወዲ ዓዲ ካኣ፡ ከምዚ ልዕል ኢሉ ዝተገለጸ፡ ነናቱ ኣበርክቶን ስራሕን ኣለዎ። ማዓልቲ መርዓ ሓደ ሰሙን ምስተረፎ ዝግበር፡ “ምቕንጣጥ” ብዝብል ሽም ዝፍለጥ ባህላዊ ወግዒ/ልምዲ ኣሎ። እታ ትምርዖ ሕጽይቲ ትሽብለል (ፍርይ ፍርይ ኣቢለን ይቖናኣ)፡ ሽንፋእ ካኣ ይእሰረላ’ሞ ምስይ ምስበለ፡ ማሓዙታ (ሳናዱኣ) ተኣኪበን፡ ሓንቲ እንጀራን ሓንቲ ሃንዛን ዝሓዘት ሞሶብ ኣብ ርእሳ ኣስኪመን ከቢበናኣ ናብቲ እንዳሓሙኣ ዝመጽሉ ሸነክ “ኣዳነየ ሰለፈን ብሩረን፡ ከዳ ከዳ ንማይ ከይወዳ” ኢለን እንዳደረፋ ሕጀናኣ ይኸዳ። ካብቲ ዓዲ ቁሩብ ውጽእ ኢለን ካኣ፡ ነቲ መርዓዊ (ክምርዓዋ ዝዳሊ ዘሎ)ዝጸርፉ ደርፍታት ክደርፋ የምስያ። ገለ ካብቶም ጸርፋታት (ብዙሓት ኢዮም)፡ “ኣብቲ ጎቦ ጎቦ ዝብኢ እንተነቆወ፡ ወዮ ዓምቦርቦራ መጎጎይ ሰበራ፣ ኣብ ኣደለ ዓተረ ተሰቂላ ምሳረ፡ ሳኣን ዘውርደሉ ኣውያት ተኸለሉ፤ ኣብታ ዓባይ ዳዕሮ ሰቒለያ ምሳርየ፡ ናዓ እንዶ ኣውርዳ እገሌየ (ክስቶየ) ዓንጃልየ፣ ዘለምባይ ኣንታ ዘለምባየ፡ ጠለቃ ዘውጽእ ብልዛየ፣ ሒጢቡየ ሒጢቡ እገሌየ/ኩስቶየ ሒጢቡ፡ ኣብ ምሰ ደይቡ ሓራስ ኣድጊ ዝጠቡ፣ ወ.ዘ.ተ.” ምጥቃስ ይካኣል። ነታ ሓማታ’ውን ብዙሕ ጸርፍታት ይጸርፋኣ ኢየን። ንኣብነት፡ “ኣደይ እገሌ/ኩስቶ (ብሽማ እንዳጸዋዓ) ሰለስተ ገዘአን፡ እቲ ሓደ እንዳ ውሽመአን፣ እንዳ ኣደይ እገሌ/ኩስቶ ሓዊ ደልየ እንተ ከድኩስ፡ ሕምቡቡ ሽምቡቡ ዝብል ቆለ ኣለወንየ፣ ወ.ዘ.ተ.” እንዳበላ ይጸርፋኣ። ዳሓር፡ ነታ ማእከል ሃንዛን እንጀራን ቦጒለን ነታ ትምርዖ ይህባኣ’ሞ እንደግና ነታ ሞሶብ ኣስኪመን ክቢብናኣ “ኣርሕዋልና እቲ ኣፍደገ፡ እንዳ ሳንዳይ ከይንጋገ” ኢለን እንዳደረፋ ናብ ገዛኣ ይመልስኣ። ኣብ መንጎ፡ ኣወዳት ጎርዞ-ጒላ ነቲ ሃንዛ ንምሕዳግ ነታ ሞሶብ ብሓይሊ ክምጥልወን ይፍትኑ ኢዮም። ድሕሪ ናብ ገዛኣ ምምላሰን፡ ናይ ኣዋልድን ናይ ኣወዳትን ሃንዛታት (ኣደ ሃንዛታት ሰንኪታ ተዳሉ ኢያ) ነንበይኑ ተቖሪሱ ንኩሉ ይዕደል። ተሳተፍቲ ሃንዘኦም ምስበልዑ፡ ናይ ምቕንጣጥ ጓይላ ይጀመር’ሞ፡ ክጻወቱ የምስይን ይሓድሩን። እታ ትምርዖ ጓል ካኣ ብኸምዚ ኣገባብ “ተቐንጢጣ” ምሕራም ትጅምር። ኣብ ሰሙን ምቕንጣጣ ካኣ ዕለተ-መርዓዓ ይኸውን። ሮ ማዓልቲ መርዓ፡ ዓርኪ-ሕልፎት ካብ እንዳ ወዲ ሕድሮ ናብ እንዳ ጓል ምስይ ምስበለ ይመጹ። መቸስ፡ ንዓርኪ- ሕልፎት፡ ከበሮ ጽቡቕ ዝሃርሙ፣ ንፋዓት ሳዕሳዕቲ፣ ንፉዓት ተጻወትን ስነስርዓት ዘለዎምን ኣጓብዝ ተመሪጾም ኢዮም ዝላኣኹ። ኣቦ ወዲ ኣጸብቑኒ ኢሉ ሓደራ ኣስኪሙ ኢዩ ዝሰዶም። ንሳቶም’ውን እቲ ጉዳይ/ውራይ ውራዮም፡ ውራይ ዓዲ ምዃኑ ስለዝርደኦም፡ ብተገዳስነት ኩሉ ዝካኣሎም ንምግባር፡ ከበሮታቶም ብምሕንጋጥ ጭራ-ዋጣ (ዋጣ) ወይ’ውን ክራር ዝጻወት ኣኸቲሎም ናብ ዓዲ እንዳ ጓል ይጕዓዙ’ሞ ኣብቲ ዓዲ ምስበጽሑ፡ ከብሮ ትሪም ትሪም ከብሉ ይጅምሩ። እቲ ናይ ከበሮ ትሪም ትሪም፡ መጺና ኣለና’ሞ ክንኣቱ ዶ ዝብል መልእኽቲ ኢዩ ዘለዎ። እዚ ምስሰምዑ፡ ወዮ ገና ዓርኪ-ሕልፎት ክመጹ ኢዮም ኢሎም ክጽበዩ ዝጸንሑ እንዳ ጓል (ጎርዞ ጉላ ናይቲ ዓዲ፡ ኣብ ዳስ ኮይኖም ክጽበዩ እዮም ዝጸንሑ)፡ ዓርኪ-ሕልፎት መጺኦም ኣለዉ ማለት ኢዩ’ሞ፡ ዳስ ተዳልዩ ኣሎ እተዉ በልዎም ኢሎም መልኽቲ ናብቶም ዓርኪ-ሕልፎት ይሰዱ። ድሕሪ እዚ፡ ዓርኪ-ሕልፎት ሆ እንዳበሉ ናብ ዳስ ብመታው ጓይላ ይጅምሩ። “ሓሸው እንዳበለየ፡ ሸው እንዳበለ ይኣቱ፤ ስኒ ሕየባየ ስኒ ሕየባ፡ ተቐበልዮ ዕንበባ፡ በሊ መርሓባ፤ ሰለል በልሎምየ ሰለል በልሎም፡ እስኪ ዓልልሎም፤ ወ.ዘ.ተ. ደርፍታት እንዳተደረፈ እቲ ጓይላ ይቕጽል። ዓርኪ-ሕልፎት ክልተ-ሰለስተ ጓይላታት ምስ ኣውጽኡ፡ “ድራር ዓርኪ-ሕልፎት” ይባሃል’ሞ፡ ጓይላ ንግዚኡ ተቛሪጹ፡ ዓርኪ-ሕልፎት ንኽምገቡ ኣብ ዝተዳለወሎም ቦታ ኮፍ ይብሉ። ስነስርዓት ድራር ዓርኪ-ሕልፎት ምስተዛዘመ፡ ነቲ ጓይላ ብስነስርዓት ከምሓድሮ ዝሓድር ሰብ (ኣባ- ጓይላ) ተመሪጹ፡ ተጻወቲ (ዓዲ) ካኣ “ይርሓሰና” ኢሎም ኣባ-ጓይላነቱ ምስ ኣጠመቑሉ፡ እቲ ጓይላ ወጋሕ-ትበል
ለይቲ ይቕጽል። ኣባ-ጓይላ ዝኸውን ሰብ፡ ኣብቲ ዓዲ ተቐባልነት ዘለዎን ናይ ምጽዋት ክእለትን ኣፍልጦን ዘለዎ ክኸውን ተመራጺ ኢዩ። ንኣብነት፡ ከበሮ እገለን እገለን ኢሉ ሽም እንዳጸወዐ ስለዝዕድል፡ መዋቕዕቲ ከበሮ (ዘሳንዩ) ከለልን ክፍልጥን ኣለዎ። ጓይላ፡ ነብሱ ዝኻኣለ ሕግታትን ልምድታትን ስለዘለዎ፡ ሕግታት ጓይላ ዝፈልጥ’ውን ክኸውን ኣለዎ። ንኣብነት፡ ደቂ ዓዲ ክልተ ጊዜ ከበሮ መስታዓደሉ (ምስሃረሙ)፡ ሳልሳይ ንደቂ ጎዶቦ ዓዲ (ካብ ጎደቦ ዓድታት ጓይላ ክጻወቱ ንዝመጹ) ሽም ናይታ ዓዲ እንዳጸወዐ (ከበሮ ንዓዲ እገለ እንዳበለ) ኣባ-ጓይላ ከበሮ ይዕድል። ከምኡ’ውን ንዓርኪ-ሕልፎት (ሕጂ፡ ከበሮ ንዓርኪ-ሕልፎት ኢያ እንዳበለ) መሰሎም ይሕልወሎም። ዓርኪ-ሕልፎት፡ ከጥቕዑ፣ ክስዕስዑ፣ ከበሮ ክሃርሙ፣ ክጻወቱን ስነስርዓት ገይሮም ጓይላ ከጸብቑን ምሉእ ለይቲ ክሓድሩ ግዴታት ኣለዎም። ትኽስክስ እንተ ኢሎም ግን፡ “የዕሩኽ ደ ኣሊዎመ፡ ሕመዲያ ወዲኢዎመ” እንዳበላ ኣዋልድ ዓዲ ይጸርፈኦም። ክወግሕ ምስደለየ፡ “ወጊሓ ዶ ገና፡ ከብዲ ኣድጊ ኮይና” እንዳተብህለ ክድረፍ ይጅምር። ኣብ መወዳእታ ካኣ፡ ኩሉ ተጻዋታይ ጓይላ፡ ኮፍ ይብል’ሞ፡ የዕሩኽን መርዑት እታ ዓድን ጥራሕ ዝገብርዎ ሳዕሳዒት ኣሎ። ሓንቲ መርዓት መኸምብያ ኣብ ርእሳ ገይራ ሳዕሳዒት ታኣቱ’ሞ፡ ንሓደ ዓርኪ መሪጻ ናዓ እቶ ምሳይ ሳዕስዕ ትብሎ፡ ንሱውን ያኣቱ (ግዴታ ኣለዎ)። ንሳ ብቅድሚት ንሱ ብድሕሪኣ ተመራሪሖም ይስዕስዑን ይቖጻጸዩን። እታ መርዓት፡ ነታ መኸምብያ ካብ ርእሳ ኣልዒላ፡ ነቲ ዓርኪ ኣፍንጭኡ ከተኽርፎ (ክትሃርሞ) እያ ትፍትን። ንሳ ኣገሪሃ ክትሃርሞ ክትፍትን፡ ንሱ ካኣ ከሽካዓ (ከስሕታ) ክፍትን፡ ኢዩ እቲ ምርብራብ። ጥበብን ክእለትን ዝሓትት ኢዩ። ክእለት ዘይብሉ ዓርኪ፡ ኣፍንጭኡ ተኮሪፉ ይኸይድ፡ መስሓቅ ካኣ ይኸውን። ብኸምዚ መልክዕ፡ ኩሎም የዕሩኽ ሓደ ብሓደ ይፍተኑ። ኣብ መጨረሻ፡ ጓይላ ብኽምዚ ኣብ ዕሊ ዝተጠቅሰ ወጋሕ-ትበል ለይቲ ምስሓደረ፡ “ሓውሲ በለት ነብሲ፡ ነዛ ልበይ ፈውሲ” እንዳተባህለ ይድረፍ’ሞ፡ ሰብ ውራይ፡ ኣብ ጓይላ ንዝሓደሩ ቃተኛ (ውዑይ እንጀራ ብጠስምን በርበረን) ወይ’ውን ጋዓት ብጠስሚ ይቕርብሎም። ናይ
ጓይላ ስነስርዓት ካኣ ብኡ ይዛዘም። ካብዚ ኩሉ ኣብ ላዕሊ ዝተገለጸ ንርደኦ ቁም-ነገር፡ ሓደ ቆልዓ ተወሊዱ፣ ዓብዩ፣ ጎቢዙን ዓቕሚ ኣዳም በጺሑ ንመርዓን ደርዓን ክሳብ ዝበጽሕ ዘሕልፎ ናይ ሂወት ጉዕዞ፡ ኣካል ናይቲ ዓዳዊ ማሕበረ-ሰባዊ ሂወት ምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ መብቆል ባህርን መንነቱን ከም ሰብ’ውን እቲ ኩሉ-ሓቖፍ ዓዳዊ ማሕበረ-ሰባዊ ንጥፈታትን ናይ ዓዲ ማዓልታዊ ሂወት ጉዕዞን ኢዮም። ሓደ ቆልዓ ትርጉም ዘለዎ (ናይ ሰብ) ባህርን መንነትን ሒጁ ንኻዓቢ (እኹል ሰብ ንኽኸውን)፡ “እታ ጎዱፍ፣ እታ መጓሰ፣ እታ መጻወቲት ጎልጎል ዓዲ፣ እቶም ዝተፈላለዩ ማሕበረ-ሰባዊ ጉዳያትን ውራያትን ዓዲ፣ እቶም መዛኑ የዕሩኽን ሳናዱን፣ እታ ባይቶ ዓዲን፣ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ካኣ እቲ ፍቕሪ፣ ሓልዮትን ክንክን ናይ ደቂ ዓዲ (ኣብ ኩሉ ዕድመ ኣከባቢ ዘለዉ)” ምህላው ኣገድሲ ኢዩ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ብጉእ ዝሰርሑ’ውን ክኾኑ ኣለዎም። ስነኣእምራውን ማሕበረ-ሰባውን ክእለታ(psychological and social skills) ስቕ ኢሎም ዝልጠፉ ዘይኮኑስ፡ ንኽትቀስሞም በቶም ዝተፈላለዩ ናይ ሂወት ጉዕዞታት በብደረጀኦም ብምጉዓዝ፡ ብግብሪ ለቢስካዮም ክትሓልፍ ኣለካ። እዚ ክኸውን ዝኽእል ካኣ፡ ቆልዑ ኣብ ባህርያዊ ከባቢኣ ዝተሓለወት ሰፈር (ዓዲ) ክዓብዩ እንተኽኢሎም ጥራሕ ኢዩ። እሞ እቲ ሳይንስን እቲ ክውንነትን ከምዚ ካብ ኮነ፡ “ባህርያዊ ከባቢ ኤርትራውያን ያታዊ ዓድታት” ሕጂ ከመይ ይመስል ኣሎ ኢልካ ንኽትፍትሽን መልሲ ንኽትረክብን፡ ህልው ኩነታት “እታ ጎዱፍ፣ እታ መጓሰ፣ እታ መጻወቲት ጎልጎል ዓዲ፣ እቶም ዝተፈላለዩ ማሕበረ-ሰባዊ ጉዳያትን ውራያትን ዓዲ፣ እቶም መዛኑ የዕሩኽን ሳናዱን፣ እታ ባይቶ ዓዲን” ከመይ ይመስል ኣሎ ኢልካ ምሕታትን መልሲ ምንዳይን ከድሊ ኢዩ። ጽብብ ብዝበለ መልክዑ ካኣ፡ ነተን ኣብ (ሐ) ሰፊረን ዘለዋ ሕቶታት መልሲ ብምንዳይ’ውን ክጅመር ይካኣል ኢዩ። እተን ሕቶታት ብኸምዚ
ዝስዕብ ኢየን ቀሪበን ነይረን፦
ሐ)ብዛዕባ ዓድኻ/ኺ (ተወሊድካ/ኪ ዝዓበኻሉ/ዝዓበኽሉ ናይ መበቖል ዓዲ ወይ ናይ ከተማ ከባቢ) እሞ ሕሰብ/ቢ፡
ካብ 16 ክሳብ 40 ዓመት ዕድመ ከባቢ ዘለዉ መናእሰይ ደቂ ዓድኻ/ኺ ክንደይ ይኾኑ? ካብዚኣቶም፡
ክንደይ ዝኾኑ (ክንደይ ሚኢታዊት) ሕጂ ኣብ ኤርትራ ኣለዉ?
ካብቶም ኣብ ኤርትራ ኣለዉ ትብሎም ዘለኻ/ኺ ኸ ክንደይ ዝኾኑ ኣብ ኣገልግሎት ኣለዉ?
ኣንበብቲ፡ እንታይ ኢዩም መልስኹም? መቸስ፡ ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ ዝፈላለ ክኸውን እዃ ዝኽእል እንተኾነ፡
መብዛሕትኡ ኣብዚ ዕድመ ከባቢ ዘሎ መንእሰይ ኣብ ኤርትራ የለን፡ እቲ ዝተረፈ ካኣ ኣብታ ያታዊ ዓዲ የለን። ብወገነይ፡
ካብ 80% ንላዕል ኣብ ኤርትራ የለን፡ ካብቲ ዝተረፈ ካብ 20% ንታሕቲ ዝከውን እንተኾነ’ውን ኣብታ ያታዊ ዓዱ የለን ዝብል ሓበሬታ ኢዩ ዘለኒ። ነብሲ-ወከፍ ኣንባባይ ካብ ናተይ ዝተፈለየ ኣሃዝ ክልዎ ዝኽእል እዃ እንተኮነ፡ እቲ ሓፈሻዊ ስእሊ ብዛዕባ ፍልሰት መንእሰይ ኤርትራ ግን ካብቲ ናተይ ኣሃዝ ዘመልክቶ ዝተፈለየ ኣይመስለንን። እሞ፡ እቲ ዝበዝሐ ክፋል ኣብዚ ዕድመ ከባቢ ዘሎ መንእሰይ ኣብታ ያታዊ ዓዲ እንተዘየሎ ዳኣ፡ እዞም ኩሎም ልዕል ኢሎም ዝተጠቐሱ መትንታት ማዓልታዊ ማሕበረ-ሰባውን ማሕበረ-ቁጠባውን ኤርትራውያን ያታዊ ዓድታት እንታይ ይኾኑ ኣለዉ? ብዘይ እዞም መሰረታውያን ንጥፈታት ዶ ዓዲ ክትነብርን ክትቕጽልን ትኽእል ኢያ? እቲ “ባህርያዊ ከባቢ ያታዊ ዓዲ” ኣብ ከመይ ኩነታት ኣሎ? ስምብራት ምድኻም፣ ምብትታን ምብትታኽን ባህርያዊ ከባቢ ያታዊ ዓዲ ኣብ ቀጽልነት ኤርትራ ከም ሃገርን ከም ሕብረተሰን ከ ከመይ ይመስል? ነዞም ሕቶታት ኢዚኣቶምን ንካለኦትን ኣብ ዝቕጽሉ ክፋላት ናይዚ ጽሑፍ እዚ ክንፍትሾም ኢና። ቅድሚ ናብኡ ምኻድና ግን፡ ኣብ ራባዓይ (4ይ) ክፋል፡ ነቲ ጀሚርናዮ ዘለን ብዛዕባ ማሕበረ-ሰባዊ ሂወት ኤርትራውያን ያታዊ ዓድታት እንታይ ይመስል ዝብል ዛዕባ ክንቅጽሎ ኢና። ስለዚ፡ ኣብ ራባዓይ ክፋል፡ ብዛዕባ ማሕበርዊ ንጥፈታት ዓዲ ኣብ ዕለተ መርዓን ብድሕሪኡን፣ ባይቶ ዓዲን ማሕበረ-ሰባዊ ተርኡን፣ ዓዳዊ ትካላት ምትሕግጋዝን ምስ ሞትን ሓዘንን ዝተኣሳሰሩ ንጥፈታት ዓድን ሰፊሕ ትንታነ ክቐርብ ኢዩ።
ራባዓይ ክፋል ይቕጽል
Related Posts
The Dialectics of Extractive Political and Economic Institutions and the Making of a Rapacious Regime…
ሓድነት ብፍልልያት ዝቆውም ተርእዮ ንድሕነት ዝህብና ዘለዎ ግደ ! ሓድነትን ፍልልይን ኣብ ሓድሕዶም ዝጸላለዉ ንህልውና ዘረጋግጹ…


text:
ናብ ልሙድ ህይወት ምምላስ
ሓደ ምንቅስቓስን ንጡፍን ህይወት
ቃንዛ ወይ ንሓደ ነገር ካብ ምግባር ዝኽልክለካ ብዙሕ ምኽንያት ክህሉ ይኽእል፤ ክትውለድ እንከለኻ ጉድለት ኣካል ምስዝህልወካ፤ብምውስዋስ ኣካል ዝወረደካ ሓደጋ፤ ብምጭናቕ፤ብመጥባሕቲ፤ ደም ኣብ ሓንጎልካ ምስ ዝፈሰካ፤ናይ ኢድ ጉድኣት፤ሪሕ (ኣርትራይትስ)፤ወይ ድማ ናይ ነዊሕ እዋን ቃንዛን። ስለዚ ንስኻ እንተድኣ ምንቅስቓስን ንጥፋፈትን ህይወት ዘድልየካን ዘየድልየካን ብዘየገድስ ናባና ናብ ልሙድ ህይወት ንኽትመላለስ ብድሓን ምጻእ ንብለካ።
ናይ ሓኪም ወረቐትወይ ኣብ ሪጋ ምስ ናይ ምውስዋስ ወጌሻ ወይ ናይ ስራሕ ተራፐ ቆጸራ ምሓዝ ኣየድልየካን እዩ።
ኣብ መዓልታዊ ተግባር ብጽቡቕ ክካየድ
መዓልታዊ ኣገባብ ኣብ ስራሕካ፤ ኣብ ትርፊ ግዜኻ ንምግባር ጸገም ኣለካ ድዩ? ናትና ናይ ስራሕ ተራፒስት መፍትሒ ጸገማትን ከምኡእውን ሓድሽ ኣገባብ ጌርካ ዕለታዊ ስራሓትካ ንጡፍ ህይወት ይገብረልካ።
ብሓባር ነዚ ናብ ልሙድ ህይወት ምምላስ መደብ ብንጥፈትን፤ብእንቅስቓሴን ንሰርሕ። ትሕዝቶኡ ድማ ከምዚ ይመስል፤
ኣብመዓልታዊናብራኻስሩዕንጥርኑፍንኣለካድዩ?
ናይጉምቦን-ምውስዋስኢድን
ምውስዋስናይምዝካር፤ምዕዛብን፤ሽግራትምፍታሕን
እቲእትቕመጦገዛብኸመይኣገባብንመዓልታዊስራሓትካንኽሰማምዓካ
ምኽሪብኸመይኣገባብተክኒክጌርካንኣካላትካብቅኑዕኣገባብንምጥቃምን።
ናይኣቑሑትሓገዛት
ሓድሐደእዋንድልየትንምውስዋስንእኹልጥራይክኸውንኣይኽእልንእዩ።ስለዚናይስራሕተራፐፕትኣድላዩሓገዛትንዓኻዝሰማማዕኣቑሑጌሩዕለታዊስራሐትካንኽቃለልካይሕግዘካ።
ቃንዛምጉዳልንምድልዳልን
ናይሕክምናምውስወስኣካለትሰራሕተኛድማውልቃዊመደብምእንቲናብልሙድህይወትካንኽትምለስ፤ንጥፈትን፤ምወስዋስኣካላትንጌርካንኽትነብርንጥዕናኻመታንክምዕብልንይሕግዘካ።
ክንክንብናይሕክምናምውስወስኣካለትሰራሕተኛኣድላዩሓገዛትነዞምኣብታሕቲንዝርዝሮምነገራትንኣብነት፤
ቃንዛኣብክሳድ፤መንኮብን፤ሕቖን
ንዝደረቑጅማታትንንዝደረቑቀላጽምን
ብምስዋስኣካላትንብምንቀስቓሳትንዝተጎድኡኣካላት
ናይስነ መትኒታትሕማማት
ጭንቅን፤ፍርሕንቃንዛኣብኣካላትይፈጥር።ንኣብነትንጭንቀትመከላኸልን፤ዘህድእልምምድምግባርይሕግዘካ።
ናትካድልየትእንታይዓይነትክንክንንምውስዋስንከምዘድልየካይውስን፤በይንካወይምስጉጅለኮንካ፤ኣብገዛኻወይምሳናከትገብርትኽእል።
ኩለንናብህይወትንምምለስመቐበሊታት(ካብኤይክሳብአ)
ናይ ስነ-መትኒ ጉድኣትን ሕማማትን
ኣብ ጥቃኻ ዝርከብ ናብ ህይወት ንምምላስ መቐበሊ እንተድኣ ናይ ስነ-መትኒ ሕማም ወይ ጉድኣት ምስዝህልወካ ሓገዝ ይግበረልካ።ንናይ ነዊሕ እዋን ሕማም ወይ ድማ ኣብ ሆስፒታል ብዙሕ ድሕሪ ምዕቋብ ቀጻሊ ናብ ህይወት ንምምላስን ክኸውን ይኽእል።
እዞም ኣብ ታሕቲ እንዝርዝሮም ጸገማት ብ
ደምኣብሓንጎልምፍሳስ
ማህረምቲናይርእሲ
ኤምኤስ(ማልቲፕልስክለሮስ)
ኣኤልኤስ
ናይቀላጽምድኻም
ምሳኻብምትሕብባርመደብናብናይህይወትንኽትምለስብዕላማኻንኽትወቅዕንተሓባበረካ።
ክንክንናይስነመትኒ
ኣብገሊኤንክፍሊናብናይህይወትንኽትምለስናይስነ-መትኒጉጅለሰራሕተኛታትይርከቡ።ንሕናኣብናይስነ-መትንታትሕክምናጉጅለእንሰርሕድማናይስራሕተራፐፕትታን፤ናይምውስዋስኣካላትሰራሕተኛታትን፤ናይድምጺክኢላታትንናይነዊሕእዋንተመኩሮዕምቆትፍልጠትብዛዕባስነ- መትንታትሕማማትክእለትኣለዎም።
ናይቀረባዘመድንዓናኣብናይህይወትንኽትምለስመዕቆቢምስጉጅለሰነ-መትኒገምጋምኩነታትንኽወሃበካክትራኸናትኽእል።
ኣብናይህይወትንኽትምለስመቐበልሊጉጅለስነ-መትኒ።


text:
ዋሕዚ ስደተኛታት ካብ ንቡር ንላዕሊ ገኒንሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ትማሊ ሓንቲ ጃልባ ብምጥሓላ 47 ሰባት ከምዝሞቱ ማዕከናት ዜና ኢጣልያ ሓቢረን።
ኣብዘን ዝሓለፈ 6 መዓልታት ጥራይ ኣስታት 10 ሽሕ ስደተኛታት ዝጸዓና 40 ዝኾና ጀላቡ ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ድሕሪ ምብጋሰን ብሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ ክድሕና እንከለዋ ክልተ ድማ ጥሒለን።
ኣቐዲማ ዝጠሓለት 400 ስደተኛታት ዝጸዓነት ጃልባ ዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሶማልን ሶርያን ከምዝነበርዋ’ዩ ዝንገር ዘሎ።
ኣብ ካልእ ፍጻሜ ድማ፣ ብጃልባ ካብ ዝጎዓዙ ዝነበሩ ስደተኛታት፣ 15 ኣመንቲ ምስልምና ኮነ ኢሎም ን12 ኣመንቲ ክርስትና ናብ ባሕሪ ከምዝጥሕሉ ብምግባሮም ኣብ ኢጣልያ ኣብ ቀይዲ ከምዝኣተዉ ቢቢሲ ሓቢሩ።
እቶም ብኣመንቲ ምስልምና ናብ ባሕሪ ተደርብዮም ዝጠሓሉ 12 ሰባት ዜጋታት ናይጀርያን ጋናን ምዃኖም እቲ ናይ ቢቢሲ ጸብጻብ ይጠቕስ።


text:
እቲ ኣብ ሉድቪካ ዝርከብ ብፊሬንድስካፕስሁሰት (ብህንጻ-ምሕዝነት) ዝፍለጥ ህንጻ መኣዲ-ርክብ ሽወደናውያንን ሓደስቲ ስደተኛታት እዩ። ድሕረ-ባይታ ብዘየገድስ፡ እዚ ንሌላ፡ ባህላዊ ቋንቋኣውን ማሕበራውን ተምርኵሮታት፡ ምልውዋጥ ዝዓለመ መኣዲ፡ ንኹሉ ክፉት እዩ።
መኣዲ-ርክብ ፊሬንድስካፕስሁሰት ነቲ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሰባት ክህሉ ርሕቀት ብምውጋድ ወይ ውን ንሰባት ብምቕርራብ፡ ርኽክብ ንምቕላል ዝዓለመ እዩ። ኣብዚ ማእከል’ዚ ብርክት ዝበለ ንጥፈታት ይዳሎ። ንኣብነት፡ ርኽክባት ደቂ-ኣንስትዮ፡ ትምህርቲ፡ ባህላዊ ንጥፈታት፡ ኣገልጎታት ንሓደስቲ ስደተኛታት፡ ሕብረተ-ሰብኣዊ ሓበሬታ፡ ኣገልግሎት ምትርጓም፡ ሓበሬታ ብዛዕባ ዝተፈለለያ ማሕበራት፡ ይርከብ። ብዛዕባ ፊሬንድስካፕስሁሰት ተወሳኺ ዝርዝር፡ ኣብ
መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ከተንብቡ ትኽእሉ።
መንበሪ-ገዛ
ክፍሊ ምቕባል ስደተኛታት ከተማ ሉድቪካ፡ ናይ መንበሪ-ኣባይቲ ኣፈላለይ ከይፍጠር ዝከኣሎ ጻዕሪ ይገብር። ኣብ ከተማ ሉድቪካ ዝተፈላለየ ዓይነት መንበሪ-ኣባይቲ ይርከብ። ዝካረ፡ ዝሽየጥ፡ ቪላታትን ፍልይ ዝበለ ነኣሽቱ ኣባይትን ትረኽቡ። ኣብ
መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ፡ ኣድራሻታት ናይተን ኣባይቲ ዘካርያ ትካላት ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ብዜካ ቋንቋ ሽወደንን እንግልዝኛን፡ ኣብ ከተማ ሉድቪካ ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ነባሮ ኣለዉ። ገለ ካብዘን ቋንቋታት ንምጥቃስ፡ ዓረበኛ፡ ኢራነኛ፡ ዳሪ፡ ትግርኛ፡ ሶማለኛ፡ ታይላንድ፡ ሆላንደኛ፡ ራሻ፡ ክልእን ይርከቡ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ከተማ ሉድቪካ፡ ልክዕ ከምቲ ባሕርን ማይን ናይቲ ከባቢ፡ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ኣብዚ ከተማ’ዚ፡ ኣስታት 370 ማሕበራት ይርከባ። ዝርዝር ኣስማተን ኣብ መዝገብ-ማሕበራት ክትረኽብዎ ትኽእሉ። እዘን ማሕበራት እዚኣተን፡ ካብ ነኣሽቱ ናይ ዓዲታት ክሳብ ዓበይቲ ማሕበራት ይርከብአን። ገለ ካብዘን ማሕበራት ክትደልዩ ምስ እትደልዩ ኣብ
መዝገብ-ማሕበራት ኣቲኹም፡ ረኣዩ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ትምህርታዊ ንጥፈታት ኣብ ከተማ ሉድቪካ ኣብ ስለስተ ዝተኸፍለ ኮይኑ፡
ኣዚለ ክፍሊ፡
መባእታዊ-ደረጃ ትምርህቲ (1ይ ክሳብ 9ይ ክፍሊ) ከምኡ ውን
ፍሉይ-ትምህርቲ፡ የጠቓልል። ኣብ ከተማ ሊድቪካ፡ ኣስታት 2600 ካብ ኣዚለ ክሳብ 9 ክፍሊ ዝርከብዎም ተማሃሮ ሒዘን ዝርከባ፡ 18 ናይ መባእታ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ ይርከባ። ብዜካ’ዚ፡ ካብ 1ይ ክሳብ 10ይ ክፍሊ ዝርከብዎም ኣስታት 33 ተማሃሮ ዝሓዘ ክልተ ፍልይ ኣብያተ-ትምህርታት ውን ኣለዋ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ከተማ ሉድቪካ ክልተ ናይ ማእከላይ-ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ ይርከባ። ንሳተን ከኣ፡ እታ ብክልተ ምምሕዳር ከተማታት፡ ማለት ሉድቪካን ስመድየባከንን እትምእከል፡ ናይ መንግሰቲ ዝኾነት፡
ቬስትባሪስሎገን ኡትቢልድኒን ሰንትሩም ከምኡ ውን እታ ናይ ግሊ ዝኾነት፡
ኢንዱስትሪ ጂምናስዩም ኦቢቢ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኩሉ ነባሪ ከተማ ሉድቪካ፡ ክምእምኦን ጥዕንኡ ዝተሓለወን ክኸውን፡ ድልየት ምምሕዳር ናይቲ ከተማ። ምስ እትሓሙ፡ ወይን ማህሰይቲ ምስ ዘጋጥመኩም፡ ወይ ውን ጥዕናዊ ምኽሪ ምስ እትደልዩ፡ ወትሩ ሓገዝ ኣይክንፈገኩምን እዩ።
ምምሕዳር ኣውራጃ፡ ነቲ ነነባሮ ዝወሃብ ኣገልጎት ጥዕና ምቁጽጻር፡ ቀዳማይ ሓላፍነቱ እዩ። ምስ እትሓሙ ምስ ምሕዳር ኣውራጃ ኢኹም፡ ትራኸቡ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምምሕዳር ከተማ ሉድቪካ፡ ነቶም ብሰንኪ ሓጽረት ቋንቋ ሽወደን ነገራቶም ባዕሎም ከሳልጡ ዘይክእሉ፡ ምስ መንግስታዊ ትካላት ኣብ ዝገብርዎ ርክባት ተርጓሚ ክቆጽረሎም ድሉው እዩ። ነዚ ንምርጋግጽ ከኣ፡ ምምሕዳር ከተማ ኣገልግሎት ትርጉም ዝህብ ትካል ኣለዎ። እዚ ትካል’ዚ፡ ምትርጓም (ብቓል) ምትጓም (ጽሑፍ) ካልእ ናይ መልእኽታት ኣገልግሎታትን ኣብ ምሃብ ከኣ ይነጥፍ። ንትካል ትርጉም ብዝምልከትን ከመይ ጌርሙም ተርጓሚ ትጠልቡን ንዝብል፡ ኣብ
መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ኣቲኹምም፡ ከተንብቡ ትኽእሉ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ከተማ ሉድቪካ ካብ ከተማ ስቶክሆልም ናይ ክልተ ሰዓት ጉዕዞ ርሒቓ ትርከብ። ካብ ከተማ ቬስተሮስ 11 ማይል ካብ ኦረብሩ 12 ማይል ርሒቓ እትርከብ ከተማ ሉድቪካ፡ ክትሰርሓሉን ክትነብረሉን ዘብህገካ ቦታ እዩ። ትወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ’ዚ ኣብዚ ዝስዕብ መርበብ-ሓበሬታታት ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ፡-
ኣገልጎት-መጎዓዝያ ዳላርና
ጎቢ መጎዓዝያ ኣውቶቡሳት
ኣውቶቡሳት-ስወቡስ
መግዓዝያ ባቡራት ሽወደን
ቶግ-ኮምፓኒየት
መንገዲታት ብሽክለታ ኣብ ከተማ ሉድቪካ
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ከተማ ሉድቪካ ዝርከብ ትካል ኦቢቢ፡ ኣብቲ ቦታ እቲ ዝዓበየ ወሃቢ-ስራሕ ኮይኑ ኣስታት 2700 ሰራሕተኛታት ኣለዎ። ቀጺሉ ዝዓበየ-ወሃቢ ስራሕ ከኣ፡ ምምሕዳር ከተማ ሉድቪካ እዩ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ክፍቲ ናይ ስራሕ ቦታታትን ንወሃብቲ-ስራሕ በቲ ምምሕዳር ዝግበር ድጋፋትን፡ ክትርእዩ ትኽእሉ።
ኣብ ከተማ ሉድቪካ፡ ነቶም ናቶም ትካል ክምስርቱ ዝደልዩ ሰባት ሓገዝ ይግበረሎም እዩ። ኣብ ምምሕዳር ከተማ ነዚ ዘማእክልን ፍቓድ ትካላት ንምውጻእ ዝተሓባበረኩምን፡ ክፍሊ ንግዲ ኣሎ።


text:
እዋናዊ ዜናታት
- ልዕሊ 11 ዓመት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክሳቐዩ ዝጸንሑ፡ ፓስተር ዕቑባ ሚካኤል ተኽለ ሃይማኖት ዝተባህሉ መራሒ ሃይማኖት ተፈቲሖም
- ኣብ ፖለቲካ ኤርትራ ካብ ስነ-ሓሳባዊ ፖለቲካዊ ፍሕፍሕ፡ ድሑር ስምዒታት ዝፈጥሮ ምፍልላይ ይዓቢ
- ነጻነት መራኸቢ ብዙሓን ካብ ግዜ ናብ ግዜ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ
- ሰብ ክጨውዩ ናብ ሱዳን ዝተላእኩ ኣባላት ጸጥታ ህግደፍ፡ ብኣባላት ጸጥታ ሱዳን ኣብ ቀይዲ ኣትዮም።
- መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ኤርትራ ሰባት ብናይ መንግስቲ ተኲስካ ቅተል ፖሊሲ ከም ዝቕተሉ ገሊጹ
- መንግስቲ እስራኤል ኣሲርዎም ዝነበረ መብዛሕቲኦም ኤርትራውያን ከም ዝኾኑ ዝተነግረሎም ልዕሊ 200 ስደተኛታት ከም ዝፈትሐ ተገሊጹ።
- ኣባላት ጸጥታ ጉጅለ ህግደፍ ቤተ-ሰቦም ናብ ወጻኢ ካብ ዘህደሙ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ተጽዕኖ ብምግባር ገንዘብ ይዘምቱ ከም ዘለው ተፈሊጡ።
- ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ብሓደጋ መኪና ህይወቶም ስኢኖም።
- ንግስነት ቀጠር ኣብ ስዋኪን ሱዳን ሓድሽ ወደብ ክሰርሕ ኣብ ስምምዕ ከም ዝበጽሐ ይግለጽ ኣሎ
- መንግስቲ ሱዳን ኣባላት ህግደፍ ዝርከብዎም ሒዝዎም ዝጸንሐ 27 ኤርትራውያን ካብ ሃገሩ ኣባሪሩ
- ህግደፋዊ ዓፈና ኣብ መደብ ሽንግርዋ ብግልጺ ተነጸባሪቑ፡-
- ማሕበር ረድኤትን ምዕባለን ኤርትራ ሓገዝ ንምርካብ ትነጥፍ ኣላ።
- ዑደት ንረድኤት ብማሕበር ረድኤትን ምዕባሌን ኤርትራ
- The Afar cultural genocide in Eritrea prompts new united efforts against Eritrean government
- ደምዳሚ መግለጺ ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ (ደግሓኤ) ዞባ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
ኣብ መርበብ ዘለዉ
We have 88 guests and no members online
- Details
- Written by ድ.ሰ.ደ.ኤ.
- Published: 29 May 2015
ህዝቢ ኤርትራ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ዝሩዕ ጅሆ ህዝቢ’ዩ። ዝሩዕ ወይ ጅሆ ህዝቢ’ዩ ክብል እንከለኹ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ጥራሕ ማለተይ ኣይኮኑኩን። ዋላ’ቲ ኣነን ንዕድለይን ኢሉ ዝመሃዘ ምሂዙ፡ ዝገበረ ጌሩ፡ ካብ መጻወድያ ናይ’ዚ ጨፍላቒ ስርዓት ከምልጥ ዝኸኣለ’ሞ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራትን ኣህጉራትን ዝነብር ዘሎ’ውን ብቐጥታ ዘይኮነ ብተዘዋዋሪ ዝሩዕ ወይ ጅሆ ካብ ምዃን ነጻ ኣይኮነን ዝብል እምነት ኣለኒ። ብናይ’ቲ ሚዛን ነቲ ዛጊት ኣብ ትሕቲ’ዚ ኣረሜናዊ ጉጅለ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝርከብ ህዝቢ ቀዳማይ ቀጥታዊ ዝሩዕ ወይ ጅሆ ኢለ ክሰምዮ እንከለኹ፡ ነቲ ብቐጥታ ህግደፍ ዘይቆጻጸሮ ከኣ ካልኣይ ዝሩዕ ወይ ጅሆ ኢለ ክሰምዮ እደሊ። ኣብ’ዚ ክፍለጥ ዘለዎ ኣብ መንጎ’ዞም ክልተ ዝሩዓት ወይ ጅሆታት ዘይከሓድ ፍልል ምህላው’ዩ። ምኽንያቱ እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ብቐጥታ በትሪ ናይ ጸላኢ ኣብ ዝባኑ’ዩ ዝዓርፍ ዘሎ። መባእታዊ ክብረት ሰብኣዊ መሰል የብሉን። ድሌቱ ኣይዛረብ። ናብ ድሌቱ ብነጻነት ኣይንቀሳቐስ። ድሌቱ ኣይሰርሕ። ናይ ፍርያቱ ነጻ ተጠቃማይ ኣይኮነ። ብፖለቲካዊ ጭቆናን ንሱ ዘምጸኦ ዓሚቕ ድኽነትን ዝሳቐ ዘሎ ህዝቢ’ዩ። እዚ ድማ’ዩ እቲ ካብ ሃገር ክወጽእ ዘገድዶ ዘሎ። እቲ ኣብ ወጻኢ ዝነብር ግን፡ ኩሉ ንምባል’ኳ ዘይከኣል እንተኾነ፡ ብፍላይ እቲ ኣብ ምዕራባዊ ዓለም ዝበጽሐ፡ ምስ ኩሉ ጸገሙ ነገራዊ ድኽነት ስኢኑ ጸሙ ኣይሓድርን። ካብ ትእዛዝ ህግደፍ ነጻ’ዩ። ናይ ግፋ ስግኣት የብሉን። ሰብኣዊ መሰሉ ብተነጻጻሪ ክቡር’ዩ። እዚ ንጹር ፍልልይ ይመስለኒ። ከም ህዝብን ከም ሃገርን መጻኢና ከመይ ኣብ ዝብል ሓሳብ መጺእካ ግን፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘለው ኮነ ኣብ ስደት ዝርከቡ ሓላፍነት ንዝስመዖም ግዱሳት ዜጋታት፡ ማዕረ ሻቕሎት ዘሎ ይመስለኒ። ምኽንያቱ ጉዳይ ሃገር ንኹሉ ድቃስ ዘይህብ’ዩ። ኣብ’ዛ ገና ሰፊሕ ስድራ ቤታዊ ምትእስሳር ዝረኣየላ ኤርትራ፡ እንትርፎ እቶም ውሑዳት ተረርቲ ልቢ፡ ዝበዝሕ ኤርትራዊ ኣብ ዝሃለወ ይሃሉ፡ ብርግጽ ኣይጠዓሞን ኣይቀሰነን ድማ።
እዚ ኲነተ ሓቂ ቀጥታዊ ኲነተ ስነ-ኣእምሮኣዊ ተጽዕኖ ዘለዎ ሕማቕ ኣተሃላልዋ’ዩ። ስለዚ ግድን ብጥበብ፡ ብትዓት፡ ብቆራጽነት ክስገር ክሕለፍ ዘለዎ ክስተት’ዩ። ደመኛ ጸላኢና ኢሳያስ ኣፈ-ወርቂ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ቅድሚ ሕጂ ኢልዎ ዘይፈልጥ ክብል ሰሚዐ’ዮ። እንታይ ኢሉ ይመስለኩም፡ “እዛ ሃገር ናይ ኩሉ ዜጋያ” ኢሉ። ዘክሩ’ሞ፡ ቅድሚ ሕጂ ተሓቢኡ ዘይኮነ ኣፍ ልቡ ነፊሑ እዛ ሃገር ህዝባዊ ግንባር ኣምጺእዋ፡ ህዝባዊ ግንባር ከኣ የመሓድራ ይብል ኔሩ። ብተግባር ድማ ኣይኮነን ነቶም ብቐጥታ ኣብ መስርዕ ገድሊ ዘይተጸንበሩን፡ ኣብ ትሕቲ ውድብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ድማ ዘይነበሩን ዜጋታት፡ ነቶም ኣብ ውሽጢ ህዝባዊ ግንባር ተወዲቦም ሃገራዊ ግቦኦም ዝፈጸሙ ተጋደልትን ሓፋሽ ውድባትን ከይተረፈ፡ ዝተፈላለየ ኣስማት እናጠመቐ፡ ቀዳማይን ካልኣይ ዜጋ ፈጢሩ ብኣድልዎ የመሓድርን ተጠቃምን ተዓዛብን ጋብ ኣንጊሱ ምህላውን’ዩ። ስለዚ “እዛ ሃገር ናይ ኩሉ’ያ” ምባሉ ዝተለምደ ናይ ቅጥፈት ቃሉ ደኣምበር፡ እምነቱ ኣይኮነን። ኣብ’ዚ ምብጽሑ ግን እታ መሸንቅቖ ትጸብብ ከም ዘላ ምግንዛቡ’ዩ ዘመልክት።
እወ፡ ሃገር ናይ ኩሉ’ያ ዝብል ልባዊ እምነት እንተ ዝነብሮ፡ ፈላሊኻ ግዛእ ፖሊሲ ኣይምተጠቕመን። ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ዜጋታት ብሰሪ ዝተፈልየ ኣተሓሳስባ መሓዞም፡ ንዘይቅቡል ምሕደራኡ ምቅዋሞም፡ ንብረቶምን ጥሪቶምን ኣይምተዘምቱን። ግዳይ ቀጥታዊ ማእሰርትን ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸቕጥን ኣይምኾኑን። ከም ካልኣይ ዜጋ ኣይምተቖጽሩን። ሃገሮም ገዲፎም ናብ ዓዲ ጓና ኣይምተሰዱን። ንሱን ደቀ-መዛሙርቱን ከኣ፡ ብህይወት፣ ጉልበት፣ ገንዘብ ህዝቢ፡ ከም ጸባን ጠጥዕን ዝረኸቡ ኣብታይ ፍንጥርያ ክብሉ ኣይምተዓዘብናን። ብዝኾነ ነዚ ውልቀ-መላኺ ባእታን ጃንድኡን ክንቀብጾም ጥራሕ’ዩ ዘለና። ካብኦም ንጽበዮ ሰላም፡ ደሞክራሲ፡ ልምዓት ፈጺሙ ክህሉ የብሉን። ምኽንያቱ ርብዒ ዘመን ኣብ ስልጣን ጸኒሖም እንታይ ኮይኖም መንገዲ ሰላም፡ ደሞክራሲ፡ ልምዓት ዘይተኸተሉ? እንታይ ኮይኖም ኣንጻሩ ደው ኢሎም? ብግቡእ ክስቆረና ኣለዎ። ስለዝጠፍኦም ዘይኮነ ባህሪኦም ስለዘየፍቅደሎም ኣይገብርዎን። ሕጂ ከም ሰባትን ከም ፖለቲካዊ ስርዓት ኣርጊኦም፡ ተፈንፊኖም ተነጺሎም፡ ሎሚ’ዶ ጽባሕ ዕለተ ውድቀቶም ኣብ ዘቋምትሉ ዘለው ክልብሙ ኣይሕሰብን። ኣበየናይ ሃገር መን ዝበሃል መላኺ ስርዓት ዝገብሮ ተመክሮ ክገብሩ? እዚ ዝሕሰብ ኣይኮነን።
ስለዚ እቶም መሰልና ዝተነፈግና ከም ካልኣይ ዜጋ ተቖጺርና ኣብ ገዛእ ሃገርና ተዓዘብቲ ክንከውን ዝተፈረድና፡ እዚ ላግጺ፣ ባጫ፣ ኣሽካዕላል ከብቅዕ፡ ዋናታት ነብስናን ሃገርናን ክንከውን ክንሓብር ክንምክት ጥራሕ’ዩ ዘለና። ካልእ መዋጽኦ መንገዲ ይረኣየኒ የለን። ደኒንካ ምብካይ ንልቢ መለኽቲ ኣይረስርስን። ንስደት ምኻድ ምሉእ ፍታሕ ኣይምጽእን። ኣብ ዘይ መሰረታዊ ነገራት ሕድሕድካ ምክሳስ መፍቶ ጸላኢ ደኣምበር፡ ሽግርና ኣብ ምፍታሕ ዘምጸኦ ለውጢ የለን። ንሱ ክኣስር፡ ክስውር፡ ክቐትል ንሕና’ኸ ስቕ። ጸጊብኩም ቀበጥበጥ ኣብ’ዚ ሕኩም እንክብለና ስቕ። ግለት ሓተላ እንክብለና ትም ሕትም። ኣይፋልናን ንመሰልና፡ ንኽብረትና፡ ንመንነትናስ ባዕልና ደኣ ንሰለፈላ። ሳላ ባዕዳውያን መግዛእትን ሳልኡን ጠመንጃ ምፍታሕን ምግጣምን ዘይኽእል የብልናን። ቁም-ነገር ክገብር ንዝደሊ ድማ ጠመንጃ ምርካብ ርሑቕ ኣይኮነን። ዘይ ኣብ ቆፎታትን ሳናዱቕን ነፍስ ወከፍ ገዛ’ዩ ተቐሚጡ ዘሎ።
እዚ ጉጅለ ጸረ-ህዝቢ፣ ጸረ-ደሞክራሲ፣ ጸረ- ፍቶታዊ ደሞክራስያዊ ማዕርነት ከንሱ፡ ብናይ ኣምስሉ ሰሚናራት ኣኼባታት፡ ብፕሮፖጋዳዊ ደሮና ኣእምሮና ደፊኑ ባሮቱ ኮይና ክንቅጽል’ዩ ፋሕተርትር ዝብል። ሓሶት ግን ክንዲ ዝኾነ ሓቂ ከተምስሎ ፈትን ብግዜ’ዩ ዝኽሻሕ። ኣብ ኤርትራዊ ባይታ ነጊሱ ዘሎ፡ ጭቆና፡ ዓመጽ፡ ማእሰርትን ሞትን’ከኣ እኹል ምስክር’ዩ። ንምልክን ሓሶታቱን ግን ምቅላዕ ምኽሻሕ ንበይኑ እኹል ኣይኮነን። ክግለፍ ጥራሕ’ዩ ዘለዎ።
ድ,ሰ,ደ,ኤ, 06-04-2015
ኣገዳሲ ቆጸራታት
- ዝኽሪ ንፈላሚት ባሕቲ መስከረም ሰውራ ኤርትራ ኣብ ሽቱትጋርት
- ጻውዕት ንሰፊሕ ልዝብ ደቂ-ኣንስትዮ ኤርትራ ኤውሮፓ/ኸ ኣብ ጀርመን
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- በዓል 8 መጋቢት 2017
- SECOND EASE CONGRESS ANNOUNCEMENT - ምልክታ : ካልኣይ ጉባኤ ዝምልከት
- ኣገዳሲ ሓበሬታ ዝኽሪ መበል 25 እዮብያላዊ ዓመት ናጽነት ኤርትራ Firande av 25 års av Eritreas Självständighet.
- ኣገዳሲ ሕዝባዊ መፍለጢ Important Public Announcement دعوة لإجتماع هام
ሞድ የማን Mod Right sample subtitle goes here
This is the right module position, which is not using any module suffix.
To create a subtitle, separate the title input text in the module manager with an "|" character then enter your subtitle text.


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ዞባ ደቡብ ትግራይ ምኽፋል ግብሪ ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን መካረይትን በጀት ዓመት 2009
ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከምዘጠቓለለ ኣፍሊጡ
ኣብ ሙሉእ ከባቢ ትግራይ ሓምለ 1 ብዕሊ ዝተበሰረ ፌስቲቫል ምኽፋል ግብርን ታክስን በጀት ዓመት 2009 መሰረት ብምግባር ዞባ ደቡብ ትግራይ ምኽፋል ግብሪ ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን መካረይትን ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከም ዞባ 100% ፍፃመ ተመዝጊቡ። ኣብዚ ዞባ ካብ 10,344 ደረጃ ‘ሐ’ ነጋዶን 4,331 መካረይትን ብድምር 14,675 ከፈልቲ ግብሪ ኣብ 7 መዓልቲ ፍትሓውን ተመጣጣንን ዝተወሰነሎም ግብሪ ብምኽፋሎም ዛጊድ ብጠቕላላ ካብዚኦም 17,284,148 ብር ከም ዝተኣከበ ምኽትል ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣይተ ኣብርሃም ሓጎስ ገሊፆም።
ምኽፋል ግብሪ ኣብዚ በጀት ዓመት ኣብቲ ዞባ ኣብ ሓፂር እዋን ክውዳእ ዝኸኣለ ከም ዞባ ናይ መሪሕነት ግደ ዓሪፍዎ ኣብ ምድላውን ተግባርን ምዕራፋት ውፅኢታዊ ስራሕ ብምስርሑ እዩ። ብፍላይ ኣብ ምድላው ምዕራፍ ካብ ኣጀማምርኡ ኣትሒዙ ኩሎም ብርኪ ‘ሐ’ ነጋዳዶን መካረይትን ብዝርዝር ብምንፃር ኣብቲ ዓመት ብኪኢላታት ኣብያተ ዕዮ ልምዓት እቶት ወረዳታት እቲ ዞባ 2 ግዜን ልዕሊኡን ፅንዓት ተኻይዱ እዩ። ብቲ ፅንዓት መሰረት ውሳነ ግብሪ ምስተቐመጠ ድማ ነቲ ውሳነ ግብሪ ፍትሓውነትን ተመጣጣንን ንክኸውንን ተሳትፎ ህዝቢ ንክዓርፎን ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ከም ሰራዊት ብውድብ፣ መንግስትን ህዝብን ክግምግሞን ርኢቶ ክዓርፎን ተገይሩ እዩ። በቢ ውዳብኡ ነቲ ዝተወሰነ መጠን ግብሪ ኣብ ዋህዮ፣ልምዓት ጉጅለ፣ መሰረታዊ ውዳበ፣ቤት ምኽሪ ንግድን ዘፈር ማሕበራትን፣ሓፋሽ ህዝብን ምይይጥን ገምጋምን ብምክያድ ርኢቶ ተሳተፍቲ ኣካላት ምስ ዓረፎ ከም ዞባ 35 ጥርዓን ቀሪቦም ነቶም 21 ብምርድዳእን ብምምሕያሽን ፍታሕ ብምሃብ ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ስርዓት ግብርን ታክስን ዕዉት ውፅኢት ከም ዝተመዝገበ እቶም ምክትል ሓላፊ ይገልፁ።
ምስዚ ብተወሳኺ ኣብቲ ዞባ ኣብ ተግባር ምዕራፍ ዝተፈፀሙ ቀንዲ ተግባራት ነቲ ከም ዞባ ክፍሊት ግብሪ ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ክውዳእ ኣለዎ ዝብል ትልሚ ንምዕዋት ኣብ ሕድሕድ ወረዳ ናይ ውድብ፣ልምዓት እቶትን ንግድን ተወከልቲ ኣጣይሹ መዓልታዊ ውዕሎ ሓበሬታ ምስ ዞባ ብምልውዋጥ፣ከምዞባ ኩሎም ሓለፍቲ ኣብያተ ፅሕፈት ወረዳታት ናብ ግብርን ታክስን ክዋፈሩ፣ ዞባ በቢ መዓልቱ ናይ ኩለን ወረዳታት ኣፈፃፅማ ግብረ ምልሲ ብምሃብ መንፈሳዊ ንሕንሕ ምፍጣር፣ኩሉ ኣመራርሓን ኪኢላን ሰዓት ከይተፀባፀበ ክሳብ ምሸት ግቡእ ግልጋሎት ክወሃብ ስለዝተገበረ እዩ። ብምዃኑ ድማ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ብልምዓት ጉጅለ ንግብሪ ዝኸፍል ፍሉይ ቁጠባ ስለ ዝቖጠቡን መሪሕነት ወረዳን ዞባን ስለዝዓረፎን ኣቐዲማ ኣብ 4 መዓልቲ 100% ኣፈፃፅማ ኣመዝጊባ እያ። ከምኡ’ውን እንዳመኾኒ፣ኦፍላን ኮረምን ካብ 4-5 ኣብ ዘለዉ መዓልትታት፣ኣላጀን ራያ ኣላማጣን ኣብ 6 መዓልቲ፣ኣላማጣን ማይጨውን ኣብ 7 መዓልቲ ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ከፊለን ብምውደአን ብሓፈሻ ከም ዞባ ምኽፋል ግብሪ ኣብ ውሽጢ 7 መዓልቲ ከም ዝተጠቓለለ ምክትል ኣማሓዳሪ ዞባ ደቡብ ትግራይ ኣይተ ኣብርሃም ሓጎስ ወሲኾም ሓቢሮም።
ሃይላይ ገ/ገርግስ
ክኢላ ርክብ ህዝቢ
በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 82 guests and no members online


text:
በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!
ዕዉት ዑደት፣ ሠረት ድልዱል ባይታ
ድኅሪ ናጽነት ሃገርና ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና ብሓዋርያዊ ሰንሰለት ናጻን ልዑላዊን መንበራ ካብ ዝተኸለትሉ ኣትኂዙ ብመንጽር ዝምድናታት ወፃኢ ኣብ መድረኻት ዓለም ተሳትፎኣ ካብ ዘረጋገጸትሉ ጥርናፈታት ሓደ ቤት ምኽሪ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለም (World Council Of Church) እዩ። እዚ ማኅበር ዳርጋ ንኵሉን ኣብ ዓለም ንዝርከባ ብስም ክርስቶስ ዝቖማ ኣብያተ ክርስቲያን ዝሓቍፍን ምስ ነፍስ ወከፍ ኣባልን ዘይኣባልን ማኅበራት ጥቡቕ ርክብ ዘለዎ እቲ ዝዓበየ ጥርናፈ ክርስቲያናት ዓለም እዩ። ነዚ ጥርናፈ ኣብ ምቋምን ምኅያልን ድማ ኣኃት ኦርየንታል ኦርቶዶክስ ኣብያተ ክርስቲያን ብቐዳምነት ዝጥቀሳ ምዃነን’ውን ይፍለጥ። ዕላማኡ ድማ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያትን እምነትን ሓንቲ ቤተ ክርስቲያን ከይኣቶኻ ብሕውነታዊን ምሕዝነታዊን ናይ ምትሕግጋዝ ኢኮሜናያዊ መንፈስ እምነተ ክርስትና ምዕቃብን ምኅያልን እዩ።
እምበኣር ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ብኢኮሜያናዊ መንፈስ ኣገዳስነት እዚ ማኅበርን ካልኦት ተመሳሳሊ ዕላማ ዘለዎም ዞባውን ኣህጉራውን ማኅበራት ብምርዳእ ተሳትፎኣ ከተኅይልን ምቕሉል ኣበርክቶኣ ክትገብርን ጸኒሓ እያ። በዚ መሠረት ከኣ ብዘይካ ኣብ ቤት ምኽሪ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለም (World Church Council) ኣብ ካልእ ጥርንፈ ማኅበር ንጥፍቲ ኣባል ዓበይቲ ቀላያትን ምሥራቕ ኣፍሪቃን ንዝርከባ ኣብያተ ክርስቲያናት ዝጥርንፍ ማኅበር ፊኬላሃን (FECCALAHA)፣ ማኅበር ኣብያተ ክርስቲያናት መላእ ኣፍሪቃ (AACC) እያ።
ኣብ ሕገ ቤተ ክርስቲያን ኣንቀጽ 49 ንዘሎ መሠረት ብምግባር ድማ ከም ናጻን ልኡላዊን ቤተ ክርስቲያን (Autocephalous Church) ቡራኬን ፍቓድን ካልኦት ኣብያተ ክርስቲያን ከየድለያ፣ ናይ ወፃኢ ርክባታ ዝኅይለሉ ኣገባብ ከም ኣካል ስልታዊ (ስታራቴጂካዊ) ረብሓታታ እተውሕሰሉ ኣገባብ ብድሩት ዓቕማ ክትሠርሕ ጸኒሓ እያ። ብፍላይ ድማ ድኅሪ ሣልሳይ ሓፈሻዊ መንፈሳዊ ጉባኤ መንበረ ፓትርያርክን ምጽዳቕ ሓዲስ እማመን ኣብዚ ዓውዲ’ውን ንዝነበረ ድኽመት ብምልላይን ብምግምጋምን ዝምድናኣ ከተኅይል ከምዝግባእ ብዝተዋህበ መምርሒ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣብ ዝኃለፈ ሠለስተ ዓመታት ብዕቱብ ክትሠርሓሉ ጸኒሓ እያ።
ብዘይካ ኣብ ዞባውን ኣህጉራውን ማኅበራት ዘለዋ ንጡፍ ተሳትፎ፣ ልዕልን ቅድምን ኵሉ ድማ ምስ ኣኃት ኦርየንታል ኣብያተ ክርስቲያን፡ ቀጺሉ ድማ ምስ ምሥራቓውያን ኦርቶዶክስ ኣብያተ ክርስቲያን ርክባ ኣብ ምኅያል ትሠርሕ ኣላ። እዚ ክርስቲያናዊ ናይ ምትሕግጋዝ መንፈስ ድማ ኣብ ብዙኅ ዓውድታት ዘተኰረ እዩ። ሓደ ካብኡ ድማ ኣብ ሥልጠና ዓቕሚ ሰብን መንፈሳዊ ኮሌጅን እዩ። ብዘይካ’ዚውን ኣብ ምዕራባዊ ዓለም ብብዝኂ ምስ ዝርከብ ሕዝባን ብቕልጡፍ እናዓበየ ዝኸይድ ምስ ዘሎ ምቋም ኣብያተ ክርስቲያንን ጕስነታን ክግበር ብዛዕባ ዝግብኦ ምድግጋፍ ኣኣብ ሃገሩ ምስ ዝርከባ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለምን ማኅበራትን ርክባት ክካየድ ጸኒሑ እዩ። ኣብ ወፃኢ ዝርከባ ሃገረ ስብከታትናን ኣብያተ ክርስቲያንን’ውን ምስ ከባቢአን ዘለዋ ኣኃት ኣብያተ ክርስቲያንን ማኅበራትን ክገብርኦን ከኀይልኦን ዝጸንሓ ርክባት’ውን ኣካል እዚ መሥርሕ እዩ። ድምር’ዚ ውፅኢት ጻዕሪ ድማ ኣብ መዳይ ወፃኢ ዝምድናታት ቤተ ክርስቲያንና ርኡይ ዕብየትን ገስጋስን ተመዝግብ ከምዘላ ክፍለጥ ይከኣል።
እምበኣር ካብ ዝተፈላለያ ሸሞንተ ሃገራት ዝተዋፅአ ጄኔቭ (ስዊዘርላንድ) ዝመደብሩ ላዕለዋይ ልኡኽ ቤት ምኽሪ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለም ኣብ ሃገርና ዝገበሮ ሰፊሕን ጽዑቕን ዑደት መቐጸልታን ውፅኢትን ናይቲ ኽግበር ዝጸንሐ ቀጻሊ ርክባት እዩ። እዚ ልኡኽ ብዘይካ ምስ ቅዱስ ሲኖዶስ ዝገበሮ ርክብን ዘተን፣ ኣብ ዝተፈላለያ ኣህጉረ ስብከታትን ጥንታውያን ገዳማትን በዓላትን ታሪኻውያን ቦታታትን፣ ከምኡ’ውን ቤተ ክርስቲያን ብዙኅ ወፍሪ ብምግባር ሓዋርያዊ ተልእኾኣ ንምፍጻም እተተግብሮም ዘላ ዓበይቲ መንፈሳዊያን ፕሮጀክትታት ብኣካል ተዓዚቡ፣ ምስ ዝተፈላለየ ኃለፍቲ ድማ ተዘራሪቡ። ኣባላት ልኡኻን ቤት ምኽሪ ኣብያተ ክርስቲያን ዓለም፦ እቲ ዑደት ልዕሊ ትጽቢቶም ዕዉት ምንባሩን፣ በብዝኸድዎን በብዝረኣይዎን ከምዝተመሰጡን ትስፉው ሥራሕ ይዕመም ከምዘሎን ገሊጾም። ብፍላይ ከኣ ጥንታዊ ታሪኽን ኣስተምህሮን ቤተ ክርስቲያን ከምዘለዎ ተዓቂቡ፣ ዘመናዊ ወለዶ እምነትን ሥርዓትን ኣቦታቱ ንኽወርስ ክሥርሓሉ ዝጸንሐ ነዊኅ ዝጠመተ እዋኑ ዝጠልቦን ኣገባብ ፍሉይ ጦብላሓታ ከምዘኅደረሎም ተዛሪቦም። ብሕጂ ንዝህሉ ኵሉ መደያዊ ኢኮሜናያዊ ምትሕግጋዝን ሓቢርካ ናይ ምስራሕ መንፈስን ድልዱል ባይታ ዘንጽፍ ምዃኑ ከኣ ኣረጋጊጾም። ኣብ ዝተፈላለያ እምነታት ዘሎ ተኸባቢርካ ናይ ምንባር ባህሊ ኽዕቀብ ዘሎዎን ንካልኦት ኣርኣያ ዝኸውን ዓቢይ ጸጋ ምዃኑ ኣስሚሮምሉ።እዚ ዑደት’ዚ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ ካብ መድረኻት ዓለም ክትንጸል ይትረፍሲ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዝርከባ ኣስታት 100 ኣባላት ናይቲ ቤት ምኽሪ ብቐዳምነት ካብ ዝሥርዓ ኣባላት ሓንቲ ምዃና ብላዕለዋይ ልኡኽ ዝተመስከረሉ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ።
ብርግጽ ድማ ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ይትረፍ ንኣመንታ ንካልእ ዓለም ትምህርትን ኣብነትን ዝኸውን ተነጊሩ ዘይውዳእ ፍሉይ፣ ተጸብጺቡ ዘይፍጸም ብዙኅ ጸጋታትን ታሪኽን ዘለዋ ጥንታዊትን ሓዋርያዊትን ቤተ ክርስቲያን እያ። ምስ ናጽነት ሃገር ድማ ሓዳስ ቤተ ክርስቲያን ከም ምዃና ኣብ መድረኻት ዓለም ዘለዋ ተሳትፎን ኣበርክቶን በብጊዜኡ እናኃየለት ትኸይድ ከምዘላ፡ ኣብዚ ዝኃለፈ ሠለስተ ዓመት እኳ ብልኡኻን ቅዱስ ሲኖዶስ ኣቢላ ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላትን ማኅበራትን ዝገበረቶም ርክባትን ዝተረኽቡ ውፅኢታትን ዝምስክርዎ ሓቂ እዩ። ብሕጂ’ውን እዛ ቤተ ክርስቲያን’ዚኣ መንፈሳዊ ስትራቴጂካዊ ረብሓታት ንምውሓስ ብረድኤተ እግዚአብሔርን ብጸሎተ ኣበውን ተደጊፋ ዓለም ለኻዊ መልክዕ እናኃዘት ከምትግስግስ እሙን ነገር እዩ።
ኵሉ ኣብ ውሽጥን ወፃእን ሃገር ዝርከብ ሕዝበ ክርስቲያን ጽላልን ዋልታን ልኡኽን ቤተ ክርስቲያን ክኸውን፡ ሓድነት ሕዝብን ጽንዓት ሃይማኖትን ኣብ ምርግጋጽ ኣበርክቶኡ ከኀይል ጻውዒት ቤተ ክርስቲያን እዩ።
ወስብሐት ለእግዚአብሔር፡ ወለወላዲቱ ድንግል፡ ወለመስቀሉ ክቡር!


text:
ጋዜጣዊ መግለጺ ዕዉት ሰላማ ሰልፊ
[cincopa AYKAQ_qulg3x]
ኣንጻር ናይ ሓሶት ፈቲቫል ምልካዊ ህ.ግ.ዲ.ፍ ከተማ ስቶክሆልም
ካብ ሰዓት 10ናይ ንግሆ ምትእኽኻብ ዝጀመረ፡ ልክዕ 1100 ኣብ ምዱብ ቦታ ሰላምዊ ሰልፊ ዝበጽሐ ምዑት ተቃላሳይን ተቃወማይን ኤርትራዊ ካብ ኩለን ሃገራት ኤውሮጳ ኖርወይ ጀርመን ስዊዘርላንድ ሆላንድ ከምኡ ድማ ካብ ኩለን ከተማታት ስዊደን ኣስታት 500 ዝኾኑ ዝበዝሑ መንእስያት ዝተሳትፍዎ ዉዕዉዕ ሰላማዊ ሰልፊ ዕለት 4 ነሓሰ 2012 ግቡእ ተልእኾ ኣብጺሑ፡ እቲ ንኣስታት 11 ሰዓት ዝወሰደ መደብ ሰላማዊ ሰልፊ ብዓወት ተዛዚሙ።
እቲ ናይ ስነ ስርዓት ክብርን ናይ ተቃውሞ ሰልፊ፡ ኣዝዩ ዝምስጥ ኤርትራዊ ተጸዋርነት፡ ዓቓልን ምንባሩ ክዝከር ዝግበኦ ክብርን ዋጋን ናይ’ቲ ሰላምዊ ሰልፊ ዘንጸባርቕ’ዩ። ከምኡ’ውን እቶም ስነ ስርዓት ናይ’ቲ ሰላምዊ ሰልፊ ንምኽባር ዝተመደቡ ናይ ፖሊስ ሰበ ስልጣን፡ ነቲ ሰላምዊ ሰልፊ ልዕሊ ፈስቲቫል ህ.ግ.ዲ.ፍ ሰሪዖም ክብሪ ከም ዝሃብዎ ኣብ ምንቕስቓሶም ይረአ ነበረ። ብሓቒ ከኣ ኣኽበርቲ ሕግን ስርዓትን፡ ምዃኖም ክምስገኑ ዝግበኦም’ዩ።
ሰላምዊ ሰልፊ ካብ’ቲ ቆዋሚ ናይ ሰልፊ ቦታ፡ እናተንቀሳቀሰ ነቶም ኣብ ፈስቲቫል ክሳተፉ ዝሓልፉ ዝነበሩ ብህድኣት መልእኽቱ የመሓልፍ ነበረ። ናብ ሓጹር ፈስቲቫል ህ.ግ.ዲ.ፍ ብምጻሕ ደሌቱን ድሌት ህዝቢ ኤርትራን፡ ኣብ ፍትሕን መሰረታዊ መሰል ዜጋታት ኤርትራ ክኽበር ኣለዎ ኢሉ ደጋጊሙ ምስ’ቲ ኩሉ ናይ ፖሊስ ብርቱዕ ምክልካልን ምድፋእን መልእኽቱ ከብጽሕ ክኣለ።
እቲ ተሳታፊ ሰልፊ ሒዝዎም ዝወፈረ ጭርሖታት ከም’ዚ ዝስዕብ ነበረ፡
ስመር ሕቈ ህግደፍ ክስበር!
እወ ንኤርትራዊ መንነት!
እምቢ ንህ.ግ.ዲ.ፋዊ ኣንነት!
እወ ንሕጊ!
እምቢ ንምልኪ!
ኤርትራዊ መንነት ይንገስ!
ህ.ግ.ዲ.ፋዊ መንነት ይደምሰስ
እወ ንሰላም፡ ፖለቲካውያን እሱራት ይፈትሑ፡ ቅዋም ይተግበረ፡ ስልጣን ንህዝቢ ይረከብ ወ.ዘ.ተ ዝብሉ ካልኦት ኣገደቲ ኣገደስቲ ጭርሖታት ነበሩ። ንመንግስቲ ስዊደን ድማ ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ባይቶ ጸጥታ ዝተውሰነ እገዳ 1907 ከምኡ ድማ 2023 ኣብ ግብሪ ከተውዕሎን ሓያል ጽቅጢ ንክትገበር ምሕጽንታኡ ይቅርብ ነበረ፣ ከም ኡ ድማ ምስዛ ሓጻር ጸብጻብ ሰላማዊ ሰልፊ ኣተሓሒዝና ነቲ ብቋንቋ እንግሊዝ ይኹን ስዊደን ዘመሓላልፍናዮ ምሕጽንታ ን ኣንበበትና ክትዘርጉሑልና ንሰድልኩም ኣሎና
ብተወሳኺ ካልእ በቶም ካብ ሃገራት ኤውሮጳ ዝመጹ ውፉያት ባእታታት ዝቐርብ ዝነበረ እዋናውያን ኣገደስቲ ጭርሖታት ነቲ ስልፊ ዝያዳ ድምቀት ሃቦ። ኩሉ እቲ ኣካባቢ ፈስቲቫል ኣውያት ብ ኣውያት ኮነ ክሳብ ብሰማይ ብሀሊኮፕተር ብመረት ድማ በቶም ውርያት ሓይሊ ጽጥታ ፖሊስ ብመካይን መሊኡ እቶም ኣብ ፈስቲቫል ዝሓልፉ ዝነበሩን ኣብ ውሽጢ ዝነበሩን ራዕዲ ኣትዮም ከምዝሓደረ ካብ ውሽጢ ኣትዮም ዝነበሩ ብጾትና ተፈሊጡ ኣሎ ። ኣብ’ዚ ናይ ሎሚ ዓመት ፍልይ ዝበለ ሰላምዊ ሰልፊ ካብ ዝገበሮ ዓወታት፡ ቀዳማይ ንመደብ መላኺ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ዓቢይ ቁጠባዊ ክሳራን ፍርሓትን ከምዘስዓቦም፣ ንምሕላዉ ክሳብ ሓለውቲ ካብ ካልኦት ሃገራት ኤውሮፓ ተኻርዮም ከምዝነበሩ ወላ እቲ ናይ ስዊደን ፖሊስ ተሓቢሮም፣ ይከታተልዎም ነሮም ኢዮም። መንእሰያት ስመር ካብ ስዊስን ኖርወይን ክሃጅሙ ደልዮም ግን፣ ንኽጻወሩ ኣወሃሃድቲ ሰልፊ ለሚኖም ኣትሪፎሞም።
ኣቶ የማነ ገብረኣብ ከምቲ ልምዱ ናይ ሓሶትን ምድንጋርን ኣስተምህሮ ከምዝሃበን ሓደ ኣማረ ዝበሃል ድማ ብርዕና ካብቲ ብግዜ ብረታዊ ቃልሲ ክብርትዕ ኣለዎ ኢሉ ንተሳተፍቲ መዲሩ፣ ስመር ግን ብብርዒ ጥራሕ ዘይኮነ ብግብሪ ንምልካዊ ስርዓት ክድምስሱ ተበጊሶም ከምዘለዉ ኣብቲ ድሕሪ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተገብረ ኣኼባኦም ኣረጋጊጾም።
መጉልሕ ሰላምዊ ሰልፊ ዘዳለዎ ኣነ ዝበለ ትሕዝቶ መጕልሒ ድምጺ፡ ንፈቲቫል ህ.ግ.ዲ.ፍ ኣብ ምቁጽጻሩ ኣእትይዎ ውዒሉ። ሰላምዊ ሰልፊ ከኣ በቲ ዝመደቦ ግዜ ብስነ ስርዓት መልእክቱ ኣብጺሑ።
እቲ ዝገርም ነገር፡ ሰላምዊ ሰልፊ ካብ ቦትኡ ናብ ሓጹር ፈቲቫል ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝበጽሕ፡ ኩሉ እቲ ናብ ፈቲቫል ምልካዊ ስርዓት ህ.ግ.ዲ.ፍ ዝኸይድ ብፖሊስ ተዓጊቱ ጠጠው ከም ዝብል ይገብሮ’ሞ፡ ከይፈተዉ ነቲ ሰላምዊ ሰልፊ ክዕዘቡን ክርእይዎን ሓቕነት ሃለዋት ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጡ ተገዲዶም እዮም።
ሰበ ስልጣን ፖሊስ ንሰላምዊ ሰልፊ ብዝግባእ ክብሪ ምብሃቦም፡ ተወሳኺ ቆላሕታን ጥመተን ክረክብ ክኢሉ።
ሰላማዊ ሰልፊ ስቶክሆልም ብመራኸቢ ብዙሓን ስዊደን ከም ኤክስፕረሰን ተሸፊኑ ኢዩ፣ ክምኡ ድማ ብ ኤርትራውያን ማዕከናት ከም ኣሰና ረድዮ ኣረና ከምኡ ድማ መቃልሕ ካብ ዝጅምር ክሳብ መጨረሽታ ሽፋን ረኺቡ ኢዩ
ኣሰናዳኢት ሽማግለ
ሰላማዊ ሰልፊ
4 ነሓሰ 2012 ስቶክሆልም
Short URL: http://english.farajat.net/?p=7475


text:
Date: Tuesday, 16 January 2018
ተጋዳላይ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ኣነ ከም ኤርትራዊ መጠን ኣብ ህይወተይ ካብ ዝተሓጎስኩለን መዓልታት ሓንቲ ሎሚ እያ ብመንነተይ ልዕሊ ካልእ ግዜ ኮሪዔ ሓበን ተሰሚዑኒ ነዚ ብሩኽ ሃገር ሓርበኛ ህዝቢ እንዳሓደርካ ቃልካ ተሐድሰሉ ወረጃ ህዝቢ ኤርትራ እንቋዕ ውላድካ ኾንኩ ኣፍልበይ ነፊሐ ብሓጎስ ተፈንጪሐ እሞ ከማይ ተሓጎሱ ደቂ ኤረይ ጀጋኑ ናብ ንባብ ክመልሰኩም.
መግለጺ ኣባ ጎብየ ምስተሰምዐ ኣብ ሙሉእ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ኣርእስቲ ኮይኑ ኣሎ እተን ቀንዲ መዛራረቢ ጉዳያት፣
1 ዓንቀጽ 39
2 ቁጠባ ምብሓት
3 ወተሃደራውን ጸጥታውን ምብሓት
4 ጊላ ናይ ደገ ሓይልታት ሙዃን
እቶም ፖለቲከኛታት ብሓደ ድምጺ "ወርቃዊ ቃላት " ክብሉ ይገልጽዎ ቀዳማይ ጸላኢኦም ስለዝፈለጡ፣
1. ዓንቀጽ 39 (ናይ ምንጻል መሰል) ህግ ካብ መጀመርያኡ እዚ ዓንቀጽ እዚ ኣድላዪ ከምዘይኮነን ንብሄራት ኣብ ምትፍናን ከምዘእቱን ቀደም ከምዝነገሮምን ሪፑብሊክ ትግራይ ናይ ምምስራት ሕልሞም ቀይሮም ናብ ሓድነት ኢትዮጵያ ክሰርሑን ከምዝመዓዶምን ከምዘይተግበሩዎን ብመሰነይታ ኣብሪሆም ከም ኣብነት ኣብ ግዜ መፈንቅለ መንግስቲ 1989 ህግ ኣብ እቲ መፈንቅለ መንግስቲ እንተታዓዊቱ እጃሙ ከበርክት ሙዃኑ ክገልጽ ከሎ ወያነ ግን ከም ዝኣበዩ ይገልጽ እዚ ድማ ወያነ ንነብሶም ከም ኣካል ህዝቢ ኢትዮጵያ ይሓስቡዋ ኣይነበሩን ክብሉ መጽሓፍ ሻለቃ ዳዊት ወልደጊኦርጊሳቂቦም ከም ካላኣይ ኣቶ ለንጮ ለታ ኣኣብ ኢሳት ቀሪቡ ህግ ኦነግ ናይ ምንጻል ኣጀንዱኡክቅይር ኩሉ ግዜ ይምዕዶ ምንባሩ ኣብ ቃለመጠይቁ ገሊጹ ካብዚ ብምብጋስ ድማ ንኢህደን ናይ ሕጂ ብኣዴን ይሕግዞ ከምዝነበረ ይገልጹ ብኣዴን ኢትዮጵያውነት ይዝምር ስለ ዝነበረ ኣብ መወዳእታ ድማ ብሓያል ድፍኢት ህዝባዊ ግንባር ኢህወደግ ክምስረት ከምዝገበረ ገሊጾም።
2. ምብሓት ቁጠባ እዚ ድማ ህግ ብንግሁኡ ቁጠባ ኢትዮጵያ ናብ ኩሉ ህዝቢ ክትዝርግሑዎ እንተኽኢልኩም ጥራሕ ኢኹም ብሰላም ክትነብሩ ትኽእሉ ከም ኣማራጺ ግን ህዝቢ ትግራይ ነቲ ዘሕለፎ ከርከላሕ ጻማ ወይ ካሕሳ ከም ዝግቦኦ ድማ ነጊሩዎም ወያነ ግን ንብሙሉኡ ህዝቢ ኢትዮጵያ እንተላይ ንህዝቢ ትግራይ ወጊኖም ውሑዳት ተረባሕቲ ኮይኖም ንህዝቢ ብዓልየት እንዳጋጨዉ ክነብሩ ፈቲኖም እዚ ድማ ዓቢ ዕንወት የውርድ ከምዘሎን ኢትዮጵያ ናብ ምፍርራስ ትኸይድ ከምዘላን ሓገዝ ህዝብን መንግስትን ኤርትራ ከይፍለዮም ተማሕጺኖም።
3. ወተሃደራውን ጸጥታውን ምብሓት እዚ ድማ ብቀንዱ ቀዳማይ ጸገም እዩ ኩለን ብሄራት ኢትዮጵያ እጃም ከም ዝህሉወን እንተዘይ ጌርካ እቲ ምትፍናን ናብ ዝላዓለ ጥርዙ ይበጽሕ እሞ ግርጭት ይበዝሕ ሕጊ ይርገጽ ገለ መሰላ ከተራጋግጽ ገለ ድማ ልዕልናኣ ክትሕሉ ነዚ ክጥዕሞም ድማ ህዝቢ ብብሄር ፈላልዮም ከናቁትዎ ፈቲኖም ኣብ መወዳእታ ድማ ህዝቢ ነቂሑ ናብ ሓድነት ይመጽእ ኣሎ ድሕሪ ወያነ የማዕዱ።
4. ጊላ ናይ ደገ ሓይልታት ህግ ጽባሕ ናጽነት ነጊሩዎም ደጊም ታሪኽ ኢትዮጵያ ቀይሩዎ ጸጋታት ስለ ዘለኩም ድሕሪ ዝተወሰነ ደገፍ ና ርእስኻ ምኽኣል ኣድሂብኩም ስርሑ ደጊም ልመና ይኣክል ኢሉዎም ግን ኣይሰምዑን እታ ዝጸንሐት ክንቅጽላ ኢና ኢሎም ሓንጊዶም ኢትዮጵያ ናብ ዘይትወጾ ለቃሕን ድጎማን የእትዮማ ኢሎም ብምስትምሳል ተንቲኖም
ካልእ መበገሲ ውግእ ዶብ ወይ ባድመ ከምዘይነበረን።
ኣካይዳ ኤርትራ ደስ ዘይበሎም ሓይልታት ንኤርትራ ምድቋስ ተባሂሉ ከም ዝተኣዘዙን ንምትግባሩ ከምዝተንቀሳቀሱን ገሊጾም እዚ ድማ ዕንወትን ጥፍኣትን ጥራይ ከም ዝነበረ ትርፉ ገምጊሞም ወነንቲ ነብሶም ዘይሙዃኖም ድማ ኣብዚ ኹሉ ሽግር ተሸሚሞም መውጽኢ ከምዘይብሎም ተንቲኖም።፣
ኣብ መወዳእታ ድማ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣሰወርቂ ንኢትዮጵያውያን ናይ ሚእቲ ዓመት ዕዮ ገዛ ሂብናዮም ኢሉ ትባሃል ዘረባ ክሳብ ሕጂ መረጋገጺ ከምዘይረአኸቡላን ሓቅነት ከምዘይብላን ድሕሪ ምግላጽ ንኽቡር ፕረሲደንት ሃገረ ኤርትራ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ እዚ ሓቂ እዚ ዘረጋገጸሎምን ኣብ መጻሕፍቲ ምሁራት ኢትዮጵያውያን ከምዝረኸቡዎን ብምግላጽ ዕድመን ጥዕናን ተመንዮም ታራ ኤርትራ ኣብ ምህናጽ ዘመናዊት ኢትዮጵያ ድማ ዕዙዝ ክኸውን ኣዘኻኺሮም።
ኩሉኹም ዘንበብኩሞ ኮመንት ሃቡ
ወድቀት ንወያነን ሳዓብታን
ዓወት ንሓፋሽ!!
Cologne NRW Germany - Celebration of the 27 Anniversary of the ERITREAN INDEPENDENCE DAY by Eritrean in NRW 26 May 2018
Eritrean in Karlsruhe Germany celebrating the 27th Anniversary of Eritrean Independence Day on the 26th May 2018


text:
ኣብ ዝሓለፈ ሕታምና ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ምስ ህዝቢ ፊት ንፊት ብምርኻብ ኣብ ኣጠቓላሊ ኣወሃህባ ኣገልግሎት እንታይ ከምዝመስል ብዝገበሮ ዘተ ካብ ህዝቢ ዝቐረቡ ዝተፈላለዩ ሕቶታት ዳህሲስና ነይርና። ንሎሚ ምላሽ ናይቶም
ሕቶታት ሒዝና ቀሪብና ኣለና።
ካብ ዝተፈላለዩ ክፋል ሕብረተሰብ ተወኪሎም ምስ ሰራሕተኛታት ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር፣ ላዕለዎት ሓለፍቲ ዩኒቨርሲቲ መቐለን ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይን ኣብ ዝተኻየደ ዘተ ካብ ህዝቢ ንዝተልዓሉ ሕቶታት ዝምልከቶም ኣካላት ምላሽ ሂቦምሉ እዮም። ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ትሕዝቶና ዝሓበርናዮ “ኣብ ሆስፒታል ዓይደር ብተምሃሮ ኢና ንሕከምን ግልጋሎት ንረክብ ዘለና” ንዝብል ካብ ወከልቲ ህዝቢ ዝተልዓለ ሕቶ ዝስዕብ ምላሽ ተዋሂብሉ እዩ። ዝኾነ ተምሃሪ ሕሙም ክምርምርምን ፈውሲ ክእዝዝን ከምዘይግበር ይኹን ደኣእምበር እዞም ተምሃሮ ምስ ልምድን ዓቕምን ዘለዎም ፍሉያት ደኳትር እቲ ሆስፒታል ብምዃን ስለዝከታተሉን ዝምሃሩን ግልጋሎት ሕክምና ተምሃሮ ከምዝወሃብ ተገይሩ ስለዝውሰድ እዩ። እዞም ተምሃሮ ሎሚ እንታይነት ሕማምን ኣተኣላልይኡን ብተግባር ተዘይሪኦምን ተዘይተማሂሮምን ድማ ፅባሕ ብሉፃት ሓካይም ኣብ ምፍራይ ስለዘፀግም ምስቶም ዝተመደቡ ደኳትር ክኾኑን ክሪኡን ንቡርን ግድንን ስለዝኾነ እዩ። ከምዚ ምግባር ኣብዝኾነ ሪፈራል ሆስፒታል ዘለወን ሃገራት ምስ ምምሃርን ምስትምሃርን ተኣሳሲሩ ዝግበር ከምዝኾነ መብርሂ ቀሪቡ እዩ።
“ናብ ሆስፒታል ዓይደር ዝኣተወ ሕሙም ድሒኑ ኣይወፅእን” ንዝብል ዝተልዓለ ሕቶ ዝተውሃበ ምላሽ ድማ ኣሎ እዩ። ካብ መላእ ትግራይ ኮነ ጎረባብቲ ክልላት ካብ ዝርከባ ናይ መንግስትን ውልቀ ትካላት ጥዕናን ክንክን እናተገበረሎም ዝፀንሑ ሕሙማት ብዙሕ ምስተጎድኡ ብመልክዕ ሪፈር ናብ ሆስፒታል ዓይደር ይመፁ እዮም። እዚኦም ወገናት ገለገሊኦም የመና ተዳኺሞም ይፀንሑ እሞ ኣብ ኣፍ ሞት ወይ ምስፀንዖም ናብ ሆስፒታል ይመፁ። ገሊኦም ዕድል ምድሓን እንተጋጥሞም ገሊኦም ድማ ናብ ሃንደበታዊ /ኢመርጀንሲ/ ሓኻይም ከይበፅሑ ዝዓርፍሉ ኣጋጣሚ ኣሎ እዩ። እዚ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ኣብ ሆስፒታል ስኣን እኹል ኣወሃህባ ሓገዝ ህይወቶም ከምዝሰኣኑ ተገይሩ እንትውሰድ ይስማዕ እዩ። እቲ ሓቂ ግን ንሱ ከምዘይኮነ እዩ ኣብቲ መድረኽ ዝተገለፀ።
ነዚ “ኣብ ሆስፒታል ዓይደር ዝኣተወ ኣይወፅእን” ዝብሉ ኣረዳድኣታት ዘጋድዱ ተባሂሎም ዝሕሰቡ ካልኦት ምኽንያታት ኣመልኪቱ መብርሂ ዝተወሃቦም ድማ ኣለው። ሆስፒታል ዓይደር ናውቲ መመርመሪ ኣስከሬን ኣለዎ። ዘመናዊ ሕክምና ምስ ምውናኑ ተኣሳሲሩ ካብ ኩሉ ኩርናዓት ትግራይ፣ ካብ ከባቢታት ክልላት ኣምሓራን ዓፋርን ብዝተፈላለየ መበገሲ ህይወቶም ዝሰኣኑ ሰባት ምርመራ ክካየደሎም ንምኽኣል ካብ ፖሊስ ብዝወሃቦ ሓላፍነት የተኣናግድ እዩ። እዚ ሆስፒታል ብምርመራ ኣስከሬን መዳይ ሎሚ ዓመት ካብ 250 ክሳብ 300 ዝሞቱ ሰባት መርሚሩ እዩ። እዞም ኣስከሬናት ተመርሚሮም ካብ ቐፅሪ እቲ ሆስፒታል ክወፁ ህዝቢ እንትርኢ ኣብ ሆስፒታል ዓይደር ኣትዩ ክሕከም ፀኒሑ ከምዝሞተ ተገይሩ ይውሰድ እዩ። በዚ እውን ኣብቲ ሆስፒታል ሰብ ኣትዩ ከምዘይወፅእ ተገይሩ ስለዝውሰድ እዚ ኣረኣእያ ዝፈጠሮ ነቲ ሪፈራል ሆስፒታል ዘይናቱ ምስሊ ክወሃብ ምኽንያት ከምዝኾነ ኣብቲ ዘተ ቀሪቡ እዩ።
ኣብቲ እዋን ዘተ ካብ ተወከልቲ ነበርቲ ክፍለ ከተማ ዓይደር ዝተልዓለ ሕቶ ድማ ሆስፒታል ዓይደር ብዘፍስሶ ረሳሕ ፈሳሲ ምኽንያት ቱቦታት ስለዝፍንድእ ነባሪ እቲ ከባቢ ኣደዳ ሕማቕ ጨናን ሕማምን ከምዝኾነን ብምግላፅ ነዚ ዝተወሰደ ስጉምቲ ዘይምህላው ዝሕብር እዩ። ነዚ ዝተውሃበ ምላሽ ድማ ኣሎ።
ቅድም ክብል ካብ ቐፅሪ ዓዲ ሓቂን ኣሪድን ረሳሕ ፈሳሲ ዝሓዛ ቦጣት መፂአን ኣብ ዓይደር ይደፍኣ ምንባረን ብምእማን እቲ ሕብረተሰብ ድማ ጨርቅን ላስቲክን ዝኣመሰሉ ጓሓፋት ናብቲ ቱቦ ስለዝድርቢ ምስተዓበሰ ይፍንድእ ከምዝነበረ ተገሊፁ እዩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን ግና እዚ ዓይነት ኩነታት ከይፍጠር ጥንቃቐ ከምዝግበር ዘሎን ምምሕያሽ ምህላውን ተሓቢሩ እዩ። ፕሬዚዳንት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዶክተር ክንደያ ገብረህይወት ነዚ ጉዳይ ኣመልኪቶም ከምዝገለፅዎ “ነዚ ካብ ሕብረተሰብ ዝለዓል ዘሎ ፀገም ንምቕራፍ ዩኒቨርሲቲ መቐለ በይኑ ከይኮነ ምስ ቤት ማዘጋጃ ከተማ መቐለ ብምዃን እቲ ዝፍንድእ ቱቦ ዲዛይኑ ብምፅናዕ ዝመዓራረየሉ ኣገባብ ክፍጠር ከምዝግባእ” ኣብሪሆም እዮም።
“ኣፋውስ ኣብቲ ሆስፒታል ኣይርከብን ናብ ውልቀ እንዳ መድሓኒት ክንገዝእ ይግበር እዩ” ንዝብል ካሊእ ብህዝቢ ንዝተልዓለ ሕቶ እቲ ሆስፒታል ካብ ዓይነታት ኣፋውስ እቲ 95 ሚእታዊ ከምዘማለአን እቲ 5 ሚእታዊ ግና ኣብቲ ሆስፒታል ስለዘየለ ሕሙም ካብ ደገ ክገዝእ ዝንገረሉ ኣጋጣሚ ከም ዘሎ ተሓቢሩ እዩ። እዚ ድማ ኣብቲ ሆስፒታል ዘይርከቡ ዓይነታት ኣፋውስ ክህሉ ከሎ ዓይነት እቲ ፈውሲ ብምግላፅ “ኣብ ደገ ግዛእ እኳ ዝበሃል እንተኾነ ግን በቲ ዝበሃል ዘሎ ደረጃ ዝጋነን ኣይኮነን” ዝብል መብርሂ ተዋሂብዎ እዩ።
ምስዚ ተዛሚዱ ገሊኦም ሓካይም ኣጠቓቕማ ዘመናዊ ናውቲ ሕክምና ኣይፈልጥዎን፣ ክፍሊት ናይቲ መመርመሪ ናውቲ ድማ ብጣዕሚ ክባር እዩ” ዝብሉ ሕቶታት ተላዒሎም እዮም። ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ንዘሎ ዘመናዊ ናውቲ ሕክምና ብኣግባቡ ክጥቀመሎም ዝኽእል ሰብ ሞያ ምሉእ ብምሉእ ከምዘሎ በዚ ዝቐረበ ምላሽ ዝተገለፀ ኮይኑ በዚ ምኽንያት ሕማሞም ተነፂሩ ዝደሓኑ ተገልገልቲ ቑፅሮም ብርክት ዝበሉ ከምዝኾኑ ተሓቢሩ እዩ። ምስ ዋጋ ክፍሊት ተኣሳሲሩ ንዝተልዓለ ሕቶ ድማ እዚ ሆስፒታል ንግልጋሎት ሕብረተሰብ እምበር ንትርፊ ጠጠው ዝበለ ስለዘይኮነ ብተመጣጣኒ ዋጋ ከይኮነ ብኣዝዩ ትሑት ዋጋን ብነፃን ከምዘገልግል እዩ ዝተሓበረ። ነዚ ከም ኣብነት ዝተገለፀ ናብ ኣዲስ ኣበባ ከይዱ “ሲቲ ስካን” ዝተርኣየ ሓደ ተሓካሚ መጓዓዝያን ካሊእ ወፃኢኡን ከይሓወሰ ንሲቲ ስካን ጥራሕ ልዕሊ 2000 ብር ወፃኢ እንትገብር ኣብ ሆስፒታል ዓይደር ግና ብር 500 ጥራሕ ከምዝኸፍልን እዚ ድማ ነቲ ሆስፒታል ክሳራ ከምዝኾነ ብዓይኒ መገልገላይነት ህዝቢ ግና ዓብይ ዕግበት ዝፈጥር ምዃኑ ይገልፁ።
ብዘይካ እዚ ዶኳትር ናብቲ ሆስፒታል ኣብ ሰዓቶም ንሕሙም ብውፍይነት ግቡእ ሓገዝ ዘይህቡ ብምዃኖም ሕብረተሰብ እኹል ግልጋሎት ከምዘይረክብ ካብቲ ሕብረተሰብ ዝተልዓለ ሕቶ ነይሩ። ነዚ ሕቶ ኣብ ዝተውሃበ ምላሽ፣ ሓደ ዝሓመመ ሰብ ናብ ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር መፂኡ ካርዲ ኣውፂኡ ክሳብ ሓኪም ዝሪኦ ብጣዕሚ ነዊሕ ግዜ ይወስድ ነይሩ። ምኽንያቱ ሓደ ሓኪም ኣብ መዓልቲ ካብ 30 ክሳብ 40 ሕሙማት ክርኢ ይግደድ እዩ። ከከም ኩነታት እቲ ሕማም እቲ ናይ መጀመርታ ዝረአ ሕሙም ውሱን ደቓይቕ እንትውድኦ እቲ መበል 40 ዘሎ ሕሙም ግና ብዙሕ ሰዓት ክወስዶ ይኽእል እዩ።
ብሓፈሻ ኣብቲ ሰራሕተኛን በዓል ሞያን ሆስፒታል ዓይደር ኣብ ኣቀራርባን ኣተሓሕዛን ተገልጋሊ ክፍተታት ነይሮም እዮም። እዚ ኮይኑ ነቶም ክፍተታት ንምቕራፍን ብድምር መንፈስ መገልገላይነት ዝወነነ ሰራሕተኛ ንክፍጠር ኣብዚ ዓመት ብርክት ዝበሉ መዕበዪ ዓቕሚ ስልጠናታት ከምዝተወሃበ ተሓቢሩ እዩ። ውፅኢቱ ድማ ምምሕያሽ እናተርኣየ ከምዝመፀ እዩ። ከምኣብነት ተሓከምቲ ካርዲ ኣውፂኦም ክሳብ ደኩተር ዝሪኦም ዘሎ ከይዲ ዝወሰደሎም ግዜ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 106 ደቓይቕ ዝነበረ እንትኸውን ሎሚ ዓመት ድማ ናብ 84 ደቂቓ ከምዝወረደ መብርሂ ተዋሂብዎ እዩ። ምስዚ ተኣሳሲሩ ኣብ ኣወሃህባ ዕግበት ካብ ሕብረተሰብ ብመሰረት ዝተረኸበ ርኢቶ ዓሚ 6 ነጥቢ 5 ካብ ዓሰርተ ነጥቢ ዝረኸበ እንትኸውን ሎሚ ዓመት ድማ 8 ነጥቢ 2 ካብ ዓሰርተ ረኺቡ እዩ። እዚ ውፅኢት ብዓይኒ ተገልጋሊ ክርአ ከሎ ኣብ ዝሓሸ ምምሕያሽ ምህላው ዘርኢ እዩ። ካሊእ ብማእኸላይ ፃንሒት ሑሙማት ኣብ ሆስፒታል ዓይደር እንተረአ ሓደ ተሓካማይ ሓደ ወርሒ ወይ ልዕሊኡ ወይ ትሕቲኡ ክፀንሕ ይኽእል እዩ። ብማእኸላይ ውፅኢት ግን ሸሞንተ መዓልቲ ይፀንሕ ተባሂሉ እዩ ዝውሰድ።
ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ኣብዚ ሕዚ እዋን ዋላ ብርኪ መዝነቱ ምስ ፌደራል እንተኾነ እቲ ዝህቦ ኣገልግሎት ብቐረባ ንህዝቢ ትግራይን ጎራብትቲ ክልላትን ብምዃኑ ምምሕዳራዊ ስርዓቱ ከምዘሎ ኮይኑ ምስ ዩኒቨርሲቲ መቐለ፣ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ክልል ትግራይ ካልኦት መንግስታውን ህዝባውን መሓውራትን ፅቡቕ ርክብ ብምፍጣር እናሰርሐ ይርከብ። እዚ ሪፈራል ሆስፒታል ዋላ ሽዱሽተ ዓመቱ እንተገበረ ምስቶም ልዕሊ 50 ዓመት ዝገበሩ ሆስፒታላት ጥቁር ኣንበሳ፣ ጎንደርን ጅማን እንትነፃፀር ኣብዚ ሓፂር ዓመት ዝሓሸ ኮይኑ ኣብ 2ይ ብርኪ ክስራዕ ምኽኣሉ ዓብይ ዓወት እዩ።
ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ኣብዚ ሕዚ እዋን ንተገልገልቲ ክህቦም ዘይከኣለ ኣገልግሎት ሕክምና ንምትእትታው ምስ 33 ሃገራት ወፃኢ ፅቡቕ ርክብ ብምፍጣር ብዝተፈላለየ መዳይ እናተሓገዘ ንሕብረተሰብ እውን ዓበይቲ ረብሓታት እናምፀአ ይርከብ።
ኣብቲ መድረኽ ዘተ ካብ ቢሮ ስቪል ሰርቪስ ወኪለን ዝተረኸባ ወ/ሮ ሰብለ ካሕሳይ ነዚ ንከይዲ እቲ ዘተ ኣመልኪተን እንትገልፃ “ ኣብ ኣወሃህባ ኣገልግሎት ብቐፃልነት ምስቲ ሕብረተሰብ እናተዛተኻ መፍትሕታት እናቐመጥካ ኣብ ምኻድ ናይቲ ሕብረተሰብ በዓል ዋናነት ዘረጋግፅ ስለዝኾነ እዚ መድረኽ ምድላው ፅቡቕ እዩ። ኣብዚ መዳይ እቲ ሆስፒታል ፅቡቕ ለውጢ ከምፅእ እዩ ዝብል ኣረዳድኣ ኣለኒ። እቶም ኣብ ምይይጥና ዝተልዓሉ ሓሳባት ገለገሊኦም ጭቡጥ መረዳእታ ዘለዎም ብመሰረታውነቶም ክፍትሑ ከምዝግባእ ኣብ ምርድዳእ ዝተበፅሐሎም እዮም። ገለገሊኦም ድማ ካብ ዝትፈላለዩ ኣንፈታት ዝምንጭው ኮይኖም ምስቲ ሕብረተሰብ ኮይንካ ኣብ ውሽጢ ኣቲኻ ክፍትሑ ዝግብኦም ብተግባር ዘይለዉ ነገራት ከምዘለዉ ምርድዳእ ተገይሩ እዩ” ኢለን።
ካብ ትካል ማሕበር እኖታት ንእኖታት ዝመፁ ተሳታፊ እቲ መድረኽ ኣይተ ኣሸናፊ ኣስመላሽ ዝሃቡና ርኢቶ ድማ “እቲ ሆስፒታል ዓይደር ህንፃ ዓብይ እዩ። ኣብኡ ምስ ኣተኻ ናበይ ከምትኸይድ ይጨንቀካ እዩ፤ ስለዚ እዚ ክፈትሕ ዝኽእል ኣሰራርሓ ምትእትታው የድሊ፤ ምኽንያቱ ኣብቲ ሰለጤን ኣወሃህባ ግልጋሎት ኣስተዋፅኦ ስለዘለዎ። ብርክት ዝበለ ሕብረተሰብ ድማ እቲ ሆስፒታል ዝህቦ ዘሎ ግልጋሎት ናይ ኣፍልጦ ሕፅረት ኣለዎ እዩ። ንኣብነት መመርመሪ ኣስከሬን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሆስፒታል ሚኒሊክ ጥራሕ ዝነበረ ሕዚ ኣብ መቐለ ምህላው እዚ ሆስፒታል ዝለዓለ ናውቲ ሕክምና ከምዝተዓጠቐ የመላኽት እዩ። እዚ ዘተ ድማ ምስሊ እቲ ሆስፒታል ኣብ ምጭባጥ ፅቡቕ ስለዝኾነ ክቕፅል ኣለዎ።”
ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ንቐፃሊ ክሰርሖም ዝተለሞም መደባት ብርክት ዝበሉ እኳ እንተኾኑ ንገሊኦም ክንጠቅስ። ቅድም ኢሉ ተሓከምቲ ሕማም ካንሰር ሕክምና ጨረርን ኣፋውስን ንክረኽቡ ናብ ኣዲስ ኣበባን ወፃኢ ዓድን ዝኸደሉ ኩነታት ነይሩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን ግና ነዚ ንምትራፍ 110 ኣልጋ ዘለዎ ህንፃ ሰሪሑ ኣብ ምዝዛም ይርከብ። ኣብ መፃኢ ክልተ ዓመት ምሕካም ሕማም ካንሰር ኣገልግሎት ክጅምር እዩ። ከምኡ ድማ ሎሚ ሓፀባ ሕማም ኩላሊት ይካየድ ኣሎ እዩ፤ እዚ ጥራሕ እኹል ስለዘይኮነ ሓደ ሕሙም ኩላሊት ክሳብ ሕልፈተ ህይወቱ ኣብ ሰሙን ክልተን ሰለስተን ሽሕ እናኸፈለ ክሕከም ዓቕሚ ስለዘይብሉ ኩላሊት ናይ ምቕያር ስራሕ ኣብ ሓፂር ዓመታት ንክትግበር ከም ትልሚ ከምዝተትሓዘ መብርሂ ቀሪቡ እዩ። ብተመሳሳሊ መጥባሕቲ ሕማም ልቢ ኣብዚ ሕዚ እዋን ካብ ደገ ብዝመፁ ሰብ ሞያ እዩ ዝስራሕ ዘሎ እዚ እውን ድሕሪ ሓደ ወይ ክልተ ዓመት ናብ ስራሕ ክእቶ ከም ትልሚ ተታሒዙ ኣሎ።
ብድምር ሪፈራል ሆስፒታል ዓይደር ኣብዚ ሐዚ እዋን ቴክኖሎጂ ዓለምና ዝጠልቦም ዝለዓለ ጥበብ ሕክምና ንክውንን ላዕልን ታሕትን ዝብለሉ ዘሎ ኩነታት ዓብይ ግምት ዝወሃቦ ጉዳይ እዩ። ውፅኢት ህዝባዊ ቃልስና ዝኾነ እዚ ህዝባዊ ትካል ዝህቦ ዘሎ ኣገልግሎት ዓብይ ኮይኑ ምሉእነት ዘጓድሉ ዘለው ሽግራት ንምሕላፍ ምስ ሕብረተሰብ ተኸታታሊ ዘተ ክገብር ምውሳኑ ህዝቢ ንምግልጋል ዘለዎ ቁርፀኝነት ዘረጋግፅ እዩ። እዚ ኮይኑ ነቲ ሆስፒታል ላዕለዋይ ትካል ጥዕና ንምግባር ዝግበር ፃዕሪ በዚ ሕዚ ዘለዎ ትሕዝቶ ጥራሕ እኹል ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ ድማ መንፈስ መገልገላይነት ምውናን ስለዝኾነ እዚ ንምፍጣር ምስ ህዝቢ ብቐፃልነት ብምርኻብ ተኸታታሊ ዘተ ምግባር ወሳኒ ምዃኑ ኣሚኑ ኣብ ምንቅስቃስ እዩ ዝርከብ። እዚ ሰናይ ጅማሮ ኣጠናኺሩ ክቕፅለሉ ይግባእ ንብል።


text:
ሚዛን ድሌትን ክውንነትን ይተሓሎ፣
ፖለቲካዊ ምልኪ ካብ ግዳም ይምጻእ ካብ ውሽጢ ብዘየገድስ ብህዝቢ ቅቡል ኣይኮነን። ፖለቲካዊ ምልኪ ሰብኣዊ ክብረት ዝዳፈር፡ ደሞክራስያዊ መሰላት ዝነፍግ፡ ኣብ ሃገርካ ተማሂርካ ተመራሚርካ ብኽንድ ዝዓቕምኻ ብዘፍረኻዮ እናተጠቐምካ ብሰላም ህይወትካ ከይትመርሕ፡ ብዓመጽ ገዲቡ ዘድኪ፣ ዘደንቁር፣ ዘልምስ፣ ኣብ ክንዲ ጎይታ ነብስኻ ኣገልጋሊ ዓመጽቲ ክትከውን ዝገብር ብምዃኑ፡ ካብ ዝመጽአ ይምጻእ መለሳ የብሉን፣ብቃልሲ ክውገድ ዘለዎ’ዩ። ወዲ-ሰብ ህያብ ተፈጥሮ’ዩ፣ ክቡር’ዩ። ከድምዕ ኣብ ትሕቲ ሕጊ፡ ኮይኑ ፍርዲ ክረክብ ብሂወት ክነብር ዳምበር ብዓመጽ ሂወቱ ክስእን ኣይግባእን። ብዝኾነ ኣጋጣሚ ኣብ ስልጣን ደይቦም ሃብቲ ሃገር ናይ ዝተቖጻጸሩ፡ ንገዛእ ርእሶም ልዕሊ ሕጊ ዝሰርዑ ውሑዳት ዓመጽትን ፋሉላትን ግዙእ ክኸውን የብሉን።
ብሄራትን ብሄረ-ሰባትን ህዝብታት ኤርትራ፡ ምልካዊ በትሪ ዝጸውር እንግድዓ የብሎምን። ከም’ቲ ከም ሰባት ነጻ ኮይኖም ዝተወልዱ ካብ ዝኾነ ኣድልዎን ዓመጽን ሓራ ክይኖም ክነብሩ’ዮም ዝደልዩ። ምልካዊ ፖለቲካዊ ምሕደራ ትውልዱን ቋንቋኡን ብዘየገድስ ኣብ ቅድሚ ህዝብታት ኤርትራ ፍንፉን’ዩ። ህዝብታት ኤርትራ ካብ ግዳማዊ መግዛእትን ዘቤታዊ መግዛእትን ዘማርጽሉ ሕልና የብሎምን። ኣንጻር ግዳማዊ መግዛእቲ ዝበልሕ፡ ኣብ ዘቤታዊ መግዛእቲ ዝጎድም ንቕሓት’ውን የብሎምን። ከም ህዝብታት መጠን ውሑስ ሰላም ይብህጉ፣ ኣብ ትሕቲ ህዝባዊ ሃገራዊ ቅዋም፡ ብደሞክራስያዊ ትካላዊ ኣሰራርሓ ክመሓደሩ፡ ብሕግን ሕጋውያን ትካላትን ኣካላትን ክዳነዩ፡ ብነጻነት ብሃፈ-ጻማኦም ክነብሩ ክነባብሩ’ዩ ድሌቶም። ነዚ ባህግታትን መሰላትን’ዚ ንዝነፍግ ሓይሊ ይጸልኡ። የውግዙ፣ መሰሎም ንምኽባር ኣንጻር ዓመጽቲ ይቃለሱ። እዚ’ዩ ሓቀኛ ታሪኾም። ነዊሕ ዓመታት ዝወሰደን ከቢድ ሰብኣውን ንዋታውን ዋጋ ዘኽፈለን ብ24 ጉንበት 1991 ንሰራዊት ግዳማዊ መግዛእቲ ጸሪጉ፡ ኣድማሳዊ ሕጊ ብዝጠልቦ፡ ደላዪ ሰላም ማሕበረ-ሰብ ዓለም ከኣ ዝምስክሮን ዝድግፎን ኣብ ወርሒ ሚያዝ 1993 ብመንገዲ ህዝበ-ወሳነ /ረፈረንዱም/ ወነንቲ ልኡላዊት ሃገር ዝኾንሉ ምስጢር ዘረጋግጾ ሓቂ’ውን ንሱ’ዩ።
እንተኾነ፡ ሰናይ ድሌት፣ ቅንዕናን ሓርበኛዊ ስምዒትን ንበይኑ ባህጊ ህዝብታት ብምልኣት ስለ ዘይምልስ ነቲ ሰናይ ድሌት፡ ቅንዕናን ሓርበኝነትን ንጹር ስትራተጂን ስልትን የድልዮ። ህዝባዊ ወገናውነት፡ ሕጋዊ ተሓታትነት፡ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ናይ ምሕደራ ብቕዓትን ዘለዎ ውፉይ ፖለቲካዊ መሪሕነት ክረክብ ኣለዎ። ህዝብታት ኤርትራ እንተስ ኣቐዲሙ ብዝተሰርሐ ጥፍኣት፡ እንተስ ዘይምዕዳል፡ ንህዝቢ ዝፈርሕን ዘኽበርን፣ ብሕጊ ዝሰርሕን ኣብ ሕጋዊ ተሓታትነት ዝኣምንን ዝምእዘዝን፣ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ብቕዓት ምሕደራን ዘለዎ ኣመራርሓ ኣይረኸቡን። ናይ ሎሚ ሕታም ቁጽሪ 18 መጽሔት ህዝባዊ ደሞክራሲ ትሕዝቶ ከኣ ነዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ጽሟቕ ትሕዝቶን፡ ነዞም ኣብ ታሕቲ ዝሰፈሩ ትሕዝቶታትን ሒዛ ቀሪባ ኣላ።
“ኤርትራ ናይ ሰላም ዳሜራ ደኣምበር፡ ናይ ውግእ ዳሜራ ኣይድልያን’ዩ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ፡ ኤርትራ ዋላ’ኳ ልኡላዊት ሃገር እንተኾነት፡ ህዝብታታ ሓድሽ ኩለ-መዳያዊ ቅሱን ህይወት ዝመርሑላ ዝተረጋገአት ሃገር ክትከውን ከም ዘይከኣለት፣ ህዝቢ ዝምረሓሉ፡ ሰብኣውን ደሞክራስያውን መሰላት ዘኽብር፡ ልዕልና ግዝኣተ ሕጊ ዘስፍን፣ ናይ ልምዓት ኣጀንዳ ዘለዎ፡ ብድሌትን ሕርያን ህዝቢ ዝተመርጸ መንግስቲ ካብ ዘይምርካባ ዝብገስ ምዃኑን ይገልጽ።
ኣብ ትሕቲ ምሕደራ ጸረ-ህዝብን ጸረ-ደሞክራስን ስርዓት ህግደፍ ሕርሻ ሃገርና ይምዕብል ድዩ ዘሎ የንቆልቁል” ኣብ ትሕቲ ዝብል ካልእ ኣርእስቲ ድማ፡ ኩነታት ህይወት ሓረስቶት፡ ሕርሻን ፍርያቱን፣ ከምኡ’ውን ሰበኽ ሳግም፡ ጥሪቶምን ተጠቃምነቶም ትማሊ ኣብ ከመይ ኩነታት ነይሮም፡ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ህግደፍ ኣብ ከመይ ደረጃ ኣንቆልቊሎምን ተሸጊሮምን ከም ዘለው ይድህስስ።
ናይ ልምዓት ኣጀንዳ ዘይብሉ ገበቲ መንግስታዊ ጉጅለ፡ ብዛዕባ ገባርን ሕርሻን፣ ሰበኽ-ሳግምን ጥሪቶምን ኣመልኪቱ ብማዕከናት ዜናኡ እንታይ ይብል፡ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ብኣንጻሩ እንታይ ከም ዝዛረብ፡ ምህርቲ ሕርሻን ጥሪትን ክስስን ዘድልዮ ሃገራዊ ሰላም፡ ንጹር ፖሊሲ፣ ተሳትፎ ህዝቢ፣ ዘመናዊ ድኹዒ፣ ምሩጽ ዘርኢ፣ ጸረ ባልዕ፣ ንእንስሳ ድማ፡ ቀረብ መግቢ፡ ሰብ ሞያ ሕክምናን ክንክን ጥዕናን ምህላው ወሳኒ ምዃኑ፣ ብነጻ ጉልበት ወተሃደራቱ ኣብ በዓል ባርካን ካልእ ቦታታትን ዘሰላስሎ ዘሎ ዋንነቱን ተጠቃምነቱ ናይ ወተሃደራውያን ሓለፍቲ ዝኾነ ዘመናዊ መስኖኣዊ ሕርሻዊ ልምዓት፡ ድኻታት ገባሮን ጓሶትን ከም ዝተጠቕሙ ኣምሲሉ ዝነዝሖ ወረ መሰረት ዘይብሉ ምዃኑ ብመረዳእታ ይገልጽ። ብተወሳኺ’ውን “ኣብ ዝካየድ ዘሎ ህዝባዊ ሓርነታዊ ቃልሲ በዓል-ቤታዊ ድኽመት ቀድን ቀዳማይን’ዩ ዝብል“ ኣርእስቲ ኣካቲታ ቀሪባ ኣላ።
ጸረ-ህዝቢ ጉጅለ ህግደፍ ካብ እንግድዓ ህዝብና ናይ ግድን ክወርድ ከም ዘለዎ፡ ክወርድ ድማ ምቅላሱ ኣማራጺ ከም ዘይብሉ፣ ከመይ ትቃለሶ፡ ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ ንጹርነት፣ ህዝባውነት፡ ፍትሓውነት፡ ደሞክራስያውነት ካብ’ቶም ብደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ክምለሱ ዘለዎም ነጥብታት ምዃኖም፣ ሓንሳብ ናብ ደምበ ጸላኢ ሓንሳብ ናብ ደምበ ፈታዊ ኒዮው ነጀው ዝብል ርእይቶ ሓደ ካብ ዕንቅፋት ምዃኑ፣ ኣንጻር ናይ ሓባር ጸላኢ ብሓባር ንምስራሕ፡ ንምሕዝነትን ሓድነትን ፖለቲካዊ ውድባት ብሓላፍነት ክስረሓሉ ከም ዝግባእ፡ ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ ውድባት ክረአ ዝጸንሐን ዘሎን ብጎቦ ዓይኒ ምጥምማት መግለጺ ዘይደሞክራስያውነትን ፖለቲካዊ ድኽነትን ከም ዝኾነ፣ መቃለሲ ቦታ ብዝምልከት ዝተፈላለየ ርእይቶታት ምህላው፡ መፍትሒኡ ከኣ ንሕና ክንገብሮ ዝግበኣና እናገበርና፡ ዘዕንቅፈና ነገራት ድማ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ብቐረባ ተራኺብካ ዝፍተሓሉ መንገዲ ምንዳይ ኣድላዪ ምዃኑ፣ ነዚ ኩሉ ናይ ምስትኽኻልን ምሕያልን ኣብ ፖለቲካዊ ውድባት ዝዓርፍ ጾር ከም ዝኾነን ዝብሉን ካልእን ሒዛ ቀሪባ ኣላ። ዕላማና ኣብ ዝሓጸረ ግዜን ብውሑድ መስዋእትን ሸቶኡ ክሃርም ድማ ካብ ስምዒታውነትን ፍንውነት ብዝደሓነ ሚዛን ድሌትን ክውንነት ብዝሓለወ ኣገባብ ክንዋሳእ ይግባእ። ሰናይ ንባብ!
ካብ መጽሔት ህዝባዊ ደሞክራሲ ወግዓዊት ልሳን ደግሓኤ ሕታም 18 ዝተወስደ
ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 08-09-2017


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ምኽፋል ግብሪ 2008/9 ዓ/ም ኣብ ኣካራይ ተካራይ ብርኪ ሐ ነጋዶን ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ 100% ኣኽፊሎም ከም ዝዛዘሙ ተገሊፁ።
ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ዓዘቦ ካብ ክልል መበገሲ ትልሚ ብምውሳድ ነቲ ዝወፅአ ትልሚ ምስ ህዝቢን ምምሕዳርን እታ ወረዳ ብዘሳትፍ መልክዑ ኣብ 5 ዕሸል ከተማታትን መኾንን ሓዊሱ ክመያየጥሉም ክረዳድኡሉን ድሕሪ ምግባር ካብ 1634 ብርኪ ሐ ነጋዶ 1.5 ሚልዮን ብር፣ ካብ ኣካራይ ተካራይ 1183 ዝኣክል 2.6 ሚልዮን ብር ኣብ ውሽጢ 5 መዓልቲ ክእከብ ትልሚ ዝወፅ እንትኾን ነዚ መሰረት ድማ ሓምለ 1 ምእካብ ግብሪ ብሰልፊን ጓይላን ዕልልታን ዝተፈላለዩ ምርኢታትን ደሚቑ ናይ ሪቫን ምቑራፅ ስነ-ስርዓት ተበሲሩ ናይቲ ሓጋይ መመላእታ ክስረሐሉ ዝፀንሐ ውፅኢት ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ ኣብ ዝሓፀረ እዋን 100% ግብሪ ኣኽፊሎም ከም ዝዛዘሙ ኣመሓዳሪ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣይተ ክፍሎም ሃይለ ገሊፆም።
ምስ እዚ ብተዛማዲ ኣብ 4 ማዓልቲ 100% ኣኽፊሎም ንክውድኡ ዝገበርዎም ፃዕሪታት ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዕት እቶት ወረዳ ራያ ዓዘቦ ኣይተ ካሕሱ ድበሎእንትገልፁ ድማ፦ ፈለማ ምስ መዳርግቲ ኣከላት ዝበሃሉ ተዋዲድና ብምስራሕን ሕድሕድ ዕሸሽል ከተማታት መድረኽ እናተዳለወለን ከም ክመያየጥሉ እናተገበረ፣1ይ ን2ይን ዙር መፅናዕቲ መድረኽ እናተገበረሉ፣ቅድሚ ግበሪ ውሳነ ምፍላጥ እቲ ማሕበረሰብ ንግዲ ርኢቶ ክህበሉን ንእገለ ይበዝሖ ንእገለ ይውሕዶ እናተብሃለ፣ ን500 ነጋዶ መድረኽ ካብ ዞባን ክልልን ሓለፍቲ እቶትን ንግዲ ቻምበራትን ዝተረኸብሉ መድረኽ ኣዳሊኻ ነቶም ልምዓታውያን ነጋዶ ብምሽላም ኣብ ሓደ መረዳድኢ ክብፃሕ ምኽኣሉ፣ምስ ክልልን ዞባን ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ጥቡቕ ዝኾነ ክትትልን ደገፍን ምኽያድ፣ በቲ ወረዳ ምምሕዳር ብፋይናንስን ትራንስፖርትን ቀረብን ሓገዝ ተገይርልና ነዚ ድማ ብቀረባ ኣማሓዳሪ ወረዳ ብዝመርሖ ኣብ ኩለን መድረኻትናን ምንቅስቓስን እቲ ኮማንድ ፖስት እናገምገመን ምካዱ፣ ቀንዲ ዓንዲ ሕቖ ኮይንና ዝሓገየ ልምዓት ጉጅለ ብዝገበርኦ ጠንኪረን ናብ ሓደ ተመጣጣናይ መንገዲ ዝመፃሉ ተፈጢሩ ኩለን ግብሪ ውሳንአን ባዕለን እናተመያየጣን ነቲ ዝወፁ ናይቲ ቤት ፅሕፈት ግበሪ ውሳነ ባዕለን ሪኢቶ ከዕርፋሉ እናተገበረ ዝርዝር ግበሪ ውሳነአን ግንቦት 30 ተለጢፉለን ሕድሕድ ግብሪ ከፋሊ በቲ ውዳብኡ ኣቢሉን ኣብ ሓደ መዓልቲ ካብ 59 ልምዓት ጉጅለ 39 ልምዓት ጉጅለ በቲ ውዳብአን ኣመራርሓ ኣቢለን ብሓደ ግዜ ከፊለን ዝወድኣሉ ነይሩ፣ እቲ ሰራሕተኛ እውን ደኪሙኒ ከይበለ ክሳብ 3፡00 ሰዓት ናይ ምሸት እናምሰየ ይሰርሑን ውዕለኦም ይግምግምን ምዃኖምን እዩ። ነዚ ኩሉ ኣስተዋፅኦ ዝተገበረ ፃዕሪ እናመስገንኩ ኣብ ውሽጢ 4 መዓልቲ 100% ኣክፊልና ክንዕወት ዝገበርናዮ ፃዕሪ ህዝቢ ሒዝና ብምስራሕና ይብሉ ሓላፊ ቤትፅሕፈት ልምዓት እቶት ራያ ዓዞቦ ኣይተ ካሕሱ ድበሎ ።
ብተወሳኺ ኣብ ከፈልቲ ግብሪ እነታይ ይመስል ንዝብል ተዘዋዊርና ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ዘዘራረብናዮም ወ/ሮ ሸጉ ገ/ሂወት ካብ ኣካራይ ተካራይ ከም’ውን ካብ ብርኪ ሐ ነጋዶን ዝሃቡና ርኢቶ ኣብ ምብሳር ምኽፋል ግበሪ መድረኽ ዝነበረ ኩነታት እንትገልፁ ብዕልልታ፣ ሁራን፣ ሰልፍ፣ ባንዴራታትን ሕብሽትታትን ተዓጂቦም ንሃገሮምን ባዕሎምን ረብሓ ዝውዕል ምዃኑ ተረዲኡም ተመጣጣናይን ፍትሓዊ ኣወሳስና ግበሪ ምንባሩ ኣብቲ ከይዲ ብዘይ ሓደ ፀገማት እናከፈለ ከም ዝወዓለን ካብቶም ገለ ከፈልቲ ግበሪ ዘዘራረብናዮም ዝሃቡና ርኢቶ እዩ።
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 81 guests and no members online


text:
ዋና መምረፂ
ሓገዝቲ ሰነዳት
ሕትመታት
ሰራሕተኛታት ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ ሰሜን ምዕራብ መድረኽ ዘተን ልውውጥ ተሞኩሮን ኣካይዶም፡፡
ሰራሕተኛታት ከተማታትን ወረዳታትን ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ ሰሜን ምዕራብ ኣብ ኣፈፃፅማ ሪፎርምታት ግብሪ ኣመልኪቶም መድረኽ ዘተን ልውውጥ ተሞክሮን ኣብ ከተማ ሽረ እንዳስላሴ ኣካይዶም።
ኣብቲ መድረኽ ዘተ ልውውጥ ተሞክሮ ዝተረኸባ ምኽትል ከተማ ልምዓት ወ/ሮ ለምለም ገ/መስቀል እቲ ዝተኻየደ መድረኽ ዘተ ኣብ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት እቶት ዞባ ሰሜን ምዕራብ ኣብ ህንፀት ልምዓታዊ ሰራዊት ግብሪ ተመጣጣኒ ዝኾነ ኣተሓሳስባን ኣፈፃፅማን ንክህሉ ዝዓለመ ኮይኑ ሪፎርምታት ምሕደራ ግብሪ ብምሉእ ቁመነኦም ተግባራዊ ንክኾኑ ምስ ነጋዳይ ብቐረባ ኣብ መድረኻት ብምዝታይን ሰናይ ምምሕዳር ብምንጋስን ቅሬታ ነጋዳይ ንኽፍታሕ ሓጋዚ ከም ዝኾነ ገሊፀን።
ኣብቲ መድረኽ ዘተ ካብ ዝተልዓሉ ሪፎርምታት ግብሪ ፅንዓት ቀዳማይ ዙር 2010 ዓ.ም ብምጥንቕላል ኣብ መድረኻት ምስ ነጋዶ ምይይጥ ብምግባር ፍትሓውን ተመጣጣንን ግብሪ ንምኽፋል ሓጋዚ ከም ዝኾነ ተሓቢሩ እዩ። ከምኡ ድማ ክእከብ ዝግበኦ ግብሪ ንኽእከብ ውዙፍ ግብሪ ብእዋኑ ምኽፋል፣ ቅብሊት ዝህብን ዝሓትትን ሕብረተሰብ ንምፍጣር ግንዛበ ምዕባይ፣ ሰለጤን ዘለዎ ግልጋሎት ንምሃብ ኣጠቓቕማ ቴክኖሎጂ ምስፋሕ፣ ኣፈፃፅማ ምኽፋል ግብሪ መጥቀሚ መሬትን ምስ መሸጣ ገዛ ዝተተሓሓዙ ኣሰራርሓታት ኣተኣኻኽባ እቶትን ክጠናኸሩ ዝግበኦም ተሞኩሮታት ኮይኖም ከም ዞባ ተመሳሳሊ ብዝኾነ ኣፈፃፅማ ክትግበሩ ከም ዘለዎም ኣብቲ መድረኽ ተሓቢሮም።
እቶም ተሳተፍቲ ካብቲ መድረኽ ዘተ ምስ ጥሕሰት ሕጊ ግብሪ ዝተተሓሓዙ ስራሕቲ፣ ኣፈፃፅማ ኣተኣኻኽባ እቶት፣ ኣፈፃፅማ ኦዲት፣ ስርዓት መረዳእታን መዓልታዊ ፅንዓትን ማእኸል ብምግባር ከም ዞባ ዘለው ጥንካረታት ከም ዘሎ ተወሲዱ ነቶም ዝቐረቡ ድኽመታትን ሓባራዊ መፍትሕታቶምን ብዝምልከት ተሞክሮ ከም ዝተመሓላለፈ ዓቃቢ ሕጊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ሽረ ኣይተ ገብረ ደሳለይን ሓላፊት ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ወ/ሮ ምዕራፍ ተክለሃይማኖትን ሓሳቦም ገሊፆም።
ሃይላይ ገ/ገርግስ
ክኢላ ር/ህዝቢ በዓል መዚ ልምዓት እቶት
- ንደረጃ ‘ለ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ ግብሪ መኽፈሊ እዋን ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጳጉሜን 05/2008 ምዃኑ፣
- ንደረጃ ‘ሀ’ ኸፈልቲ ግብሪ ናይ መኽፈሊ እዋን ድማ ካብ ሓምለ 01/2008 ክሳብ ጥቅምቲ 30/2009 ምዃኑ እንዳዘኻኸርና ግብሪ ብእዋኑ ብምኽፋል ሃገራዊ ግቡእና ንዋፃእ፡፡
በዝሒ ጎብነይቲ
We have 6 guests and no members online


text:
ሊቅነታዊ ንጽህና ዝውንን መትከላዊ መሪሕነት
ቅድመ ኩነት ህላዌ ግዝኣተ-ሕጊ`ዩ!!!
ዑቕባይ ገብረመድህን (ከምብሪጅ፡ ማሳቹሰትስ፡ ሰ.ኣ.)
ግንቦት 8፡ 2017
********
“And I should like to be able to love my country and still love justice. I don't want any greatness for it, particularly a greatness born of blood and falsehood. I want to keep it alive by keeping justice alive.”― Albert Camus
“True freedom requires the rule of law and justice, and a judicial system in which the rights of some are not secured by the denial of rights to others.” - Jonathan Sacks
“The clearest way to show what the rule of law means to us in everyday life is to recall what has happened when there is no rule of law.” -Dwight D. Eisenhower
“The greatness of a man is not in how much wealth he acquires, but in his integrity and his ability to affect those around him positively.” - Bob Marley
"Integrity without knowledge is weak and useless, and knowledge without integrity is dangerous and dreadful." — Samuel Johnson
ጻማ ክቡር መስዋእቲ ክቡር ናጽነት ካብ ዝጥለም፡ እነሆ ናይ ካልኣይ ርብዒ ዘመን ቀዳማይ ዓመት ረጊጽና። ``ማሕበርካ ቦዀረ፡ ሻራኻ ተሳዕረ ኣይበሉኻ `` ከም ዝበሃል፡ ብሰሪ ብትም ምባልናን ተፋናጪልና በብውልቀ ምሕሳብናን፡ ውልቀመላኺ ዓጋቲ ስኢኑ ኣብ ዓለም ብዘይተራእየ ውስጠ ምጽናት መንእሰያትናን፡ ዕንወትን ድሕረትን ሃገርናን ብሚእቲ ዓመታት ዘይሓዊ ስምብራት ፈጢሩ እናሃለወ፡ ሃገራዊ ሓድነትና በዂሩ ምርኣዩ ንታሪኽናን ምስልናን ዘይውክል ኩነታት ኣደራዕ፡ ኣበደን እንብለሉ ጊዜ ነዊሕ ደንጒዩ ብምህላዉ፡ ንወዓል ሕደር ትንፋስ ዘይህብ ሃገራዊ ወፈራ ንምዝራእ ፍትሕን ፈልሲ ሓርነትን ክንዕጠቕ፡ ህይወት ናይ ሎሚ ህጻናትን መጻኢ ወለዶን ብመሪር ደወል ይጽውዓና ኣሎ። እናረኣናን እናሰማዕናን ደቂስና ስለ ዘለና፡ ካብ ፍጹም ፍርዲ ርእሰ-ጥፍኣትና ነፍስና ከነድሕን ንበራበር፡ ብሓደ ድምጽን ቅልጽምን ንጓየ ክብል እደሊ።
እዚ ሎሚ እንመሃረሉ ኣርእስቲ፡ ንኣማኢት ዓመታት ዝተጻሕፈሉን ቃልሲ ዝተኻየደሉን ብምዃኑ፡ ሎሚ እንዓሞ ሓደ እንዳእቲ ድኣ`ምበር ቁሚጦ ኣይኮነን። መረዳእታና ንምህብታሙን ኣብ ቃልስና ንፍትሒ ንምውናኑን፡ ነፍስወከፋዊ ናይ ዳህሰሳ መጽናዕቲ ከከም ዝከኣለና ከይሰልከና ከነካይደሉ ይግባእ።
ቀጺለ፡ ከቕርቦ ዝደሊ ምሕጽንታ፡ ጫለዳዊ ክትዓት ከነወግንን፡ ኣፈርክቦ ሃገር ብዝጠልቦ መንፈስ ዘተን ግብራዊ ቃልስን ብዕትበት ሒዝና፡ ኣብ ምኣዲ ግብራዊ ቃልሲ ክንራኸብ እላቦ።
ሀ. ትርጉምን ዕላማን ግዝኣተ- ሕጊ፡-
1. ኣመዓባብላ ግዝኣተ-ሕጊ፡-
· ኣብዚ ናይ ሎሚ ደረጃ ንጹርነት ኪበጽሕ ዝኸኣለ ነዊሕ ታሪኻዊ ጕዕዞ ብምሕላፍ`ዩ። ንኣብነት፡-
-ግሪኻዊ ኣበርክቶ- ግዝኣተ ሕግን ደሞክራስን ከም ሓደ ይርእዩዎ ከም ዝነበሩ የረድእ። እንተ ኾነ ግዳ፡ እቲ ግዝኣተ ሕግን ደሞክራስን ነቶም ገዛእትን ወነንቲ ንብረትን ዝምልከት ድኣ`ምበር፡ ነቲ ሓፋሽ ብምሉእ ዝምልከት ከም ዘይነበረ፡ ስለዚ ኸኣ ናይ ፍትሒ ምሉእነት ከም ዘይነበሮ ንርዳእ።
-ሮማዊ ኣበርክቶ - ግዝኣተ ሕጊ ኣብ ባህሪያዊ ሕጊ ዝተመስረተ ምዃኑን፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ስምዒት ኣብ ርትዓውነት ዝተመስረተ ምዃኑ ይገልጹ።
-ኣበርክቶ ማእከላይ ዘመን - እቲ እዋን ዘመነ መስፍንነት ኮይኑ፡ ብፍላይ ኣብ ምዕራብ፡ ኣብ መንጎ ሃይማኖትን መንግስትን፡ ጳጳስን ንጉስን ናይ ስልጣን ውድድር ዝነበሮ ጊዜ ምዃኑ ይፍለጥ። ኣምር ግዝኣተ ሕጊ ንኽውለድ ፍኒሕኒሕ ዝብለሉ ናይ ጊዜ ቅልውላው ነይሩ ኪበሃል ይከኣል።
-ብሊበራሊዝም ዝስመ፡ ካብ መበል 17-ዘመን ዝተቐልቀለ፡ ኣብ ናይ ሓርነትን ማዕርነትን ሓሳባት ዝተመስረተ፡ ንናይ ውልቀሰባዊ ሓርነት ዝጸቅጥ፡ ኣብ ምጽውዋር፣ኣብ ናይ ምዝራብን፡ ምጽሓፍን፡ ምግባእን ሓርነት ዝኣምን ፖለቲካዊ ፍልስፍና ኢዩ።
- ናይዚ ፖለቲካዊ ፍልስፍና ክልስሓሳባውያን ኣብ ዝተፈላለየ ፖለቲካውን ማሕበራውን ኣገባብ ጸቒጦም ዝጽሕፉ ኣለዉ።
-ንኣብነት፡-1. ብማሕበራዊ ድሕነት ሊበራሊዝም ዝፍለጥ፡ ኣብ ዋንነት ንብረትን ፖለቲካዊ ሓርነትን ይጸቅጥ፤
2. ሊበርታሪያን ሊበራሊዝም - ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ዝተሓተ ኢድ መንግስቲ ይጠልቡ፤
3. ኮንሰርቫቲብ ሊበራሊዝም - ዓቃባዊ፡ ኣብ ሰውራዊ ለውጢ ዘይኣምን ኣካል ኢዩ።
4. ፕሉራሊስቲክ ሊበራሊዝም - ኣብ ብዝሓውነት ዘተኮረ ኮይኑ፡ ምልላይን ምርግጋጽን ፍልልያት ናይ እምነትን፡ ረብሓታትን፡ ኣነባብራን ብሰላም ብሓባር ምንባርን የመልክት።
5. ኢጋሊታሪያን ሊበራሊዝም -ኣብ ምጕላሕ ማዕርነት ኩሉ ህዝቢ ይጸቅጥ።
*እዚ ዝተጠቕሰ ንኣሽቱ ፍልልያት ኣብ ቦታኡ ሃሊዩ፡ ኣብ ግዝኣተ-ሕጊ ግን ኩሎም ሓደ ዓይነት ናይ ምድጋፍ እወንታዊ ኣረኣእያ ኣሎዎም።
· ትሕዝቶ ግዝኣተ-ሕጊ፡- ኣብ ክንዲ ሰብ ሕጊ ዝገዝኣሉ ኩነታት ኮይኑ ምልኣቱ ዘረጋግጽ 3 ባህሪያት ይህልዎ፡- ንሳቶም ከኣ -
1. ሓፈሻውነት - ኣቐዲሙ ብረቂቕ ናብ ውልቀሰብ ዘይኮነ ብሓፈሻ ይጸሓፍ፣
2. ማዕርነት - ኢደወነናዊ ኣፈላላይ ብዘይብሉ፡ ንኹሉ ብማዕረ ዘመልክት ይኸውን፣
3. ርጉጽነት - እቶም በዚ ሕጊ`ዚ ዝቕየዱ ሰባት ንጠባያቶምን ኣካያይዳኦምን ዝገዝእ ሕግታ ኣቐዲሞም ብንጹር ኪግንዘቡዎ ከም ዚግባእ የማልእ።
እዚ ዝተጠቕሰ ባህሪያት ግዝኣተ ሕጊ፡ ቀዳማይ - ብሕጊ ዝድረት መንግስቲ ከም ዝህሉ ይሕብረና። ናይ መንግስቲ ጭቆና ብምዕጋት ናይ ውልቀሰብ ሓርነት ይዕቅብ። ናይ መንግስቲ ሰበ ስልጣናት ነቲ ዘሎ ሕጊታት፡ ኣድላዪ ኮይኑ ብእተመዘዙ ሓገግቲ ኣካል ለውጢ ክሳብ ዝግበረሉ፡ ብእኡ ተማእዚዞም ከም ዝሰርሑ ይገብር። ከምኡ`ውን፡ ሰበስልጣን መንግስቲ ንሕግታት ከም ድላዮም ናይ ምቕያር ናጽነት የብሎምን። ሕጊታት ናይ ምውጻእ ስልጣኖም ቀይዲ ኣሎዎ። ካልኣይ - ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ፡ ብዓይነት ሓፈሻውነትን፡ ማዕርነትን፡ ትግባረን ርጉጽነትን፡ ከም ሕጊ ህዝባዊ ትጽቢት ዝግበረሉ ወግዓውነት ከም ዘሎዎ የረድእ። ሳልሳይ - እቲ ዝገዝእ ሕጊ ድኣ`ምበር ሰብ ከም ዘይኮነ የነጽር።
· ስለዚ ዕላማ ግዝኣተ-ሕጊ፡-
-ማዕርነት ኣብ ቅድሚ ሕጊ፣ ምርግጋጽ ፍትሒ ንኹሉ፤
-ምኽባር ምሉእ ሰብኣዊ መሰላት፣
-ምውሓስ ሰላምን ርግኣትን ሕብረተሰብ ምዃኑ ይበርህ።
2. ኣብ መንጽር ግዝኣተ-ሕጊ፡ ግዝኣት ብሕጊ ከም ዘሎ ፈሊና ክንርዳእ ይግባእ። ግዝኣት ብሕጊ ማለት ግዝኣተ-ሰብ ኮይኑ፡ እቲ ዝገዝእ ሰብ ሕጋዊ መልክዕ ብዝለበሰ መንገዲ ጭቆናኡ ዘተግብረሉ መሳርሒ ኢዩ። ግዝኣት ብሕጊ፡ ኩነታት ኤርትራ ከም ዘነጽሮ፡ ፋሺስታዊ ውልቀመላኺ ኣብ ትግብረ ህልቂት ህዝብን ዕንወትን ድሕረትን ሃገር፡ ንኹሉ ሰብኣዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ቁጠብዊ መሰላት ዚገሃሰ፡ ኣብ ዝደለዮ ጊዜ ብኢደ ወነኑ ዘውጽኦ ሕጊ ግዝኣተ በትሪ ማለት ምዃኑ ህዝቢ ኤርትራ ዝፍደዮ ዘሎ መርገም ክበሃል ይግባእ። ቃልስና ንፍትሒ ግን ነዚ ንፍትሒ ዘጸልምት መግዛእቲ ብሕጊ ናብቲ ፍትሒ ዘረጋግጽ ስርዓት ቅዋማዊ ግዝኣተ-ሕጊ ንምቕያሩ ኢዩ። ነዚ ዘውሕሰልና ግን ብየናይ መንገድን ትሕዝቶን ኢዩ? ስዒቡ ዝቕጽል ኣርእስትና ይኸውን።
ለ. ንግዝኣተ-ሕጊ ዘውሕስ ቅድመ ኩነት ንጹህ ሊቅነታዊ ባህሪ ዝውንን ጽኑዕ ድንድል መትከላዊ መሪሕነት የድሊ፡-
ካብ ስድራ ቤታዊ ክሳብ ሃገራዊ ደረጃ፡ መሪሕነት ወሳኒ ተራ ከም ዘሎዎ፡ ኣብ ታሪኽ ዓለም ኣብ ምዕናውን ኣብ ምህናጽን ዝለዓለ ምዕራፋት ዝሓዘ ምዃኑ ዘካራኽር ኣርእስቲ ኣይመስለንን። ህዝቢ ከም መራሒኡ፡ ጥሪት ከም ጓስኡ ኢዩ ኪብሃል ይከኣል።
ኣብ ህይወት ደቅሰብ ዚህሉ ኩነታን ፍጻሜታትን ካብ ደቅሰባት ባዕሎም ዝመጸ`ምበር ካብ ሃዋህው ዝመጸ ከም ዘይኮነ ርዱእ እመስለኒ። ከምቲ ግህሰት ፍትሒ ብደቂሰባት ዝትግበር፡ ግዝኣተ-ሕግን ፍትሕን ኪህሉ፡ ኣብ ግዝኣተ-ሕግን ፍትሕን ዝኣምኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንጹህ ሊቅነታዊ ባህሪ ወኒኖም፡ ከም ጽኑዕ ድንድል ኣብ መትከል ረጊጾም ዝቃለሱን ዝመርሑን ንቑሓት ክፋል ሕብረተሰብ የድልዩ። ኤርትራ ኣብ ታሪኽ ቃልሲ ንናጽነትን ድሕሪ ናጽነትን፡ ስእነት ምሁራት ዘይኮነ፡ ቅድመ ኩነት ህላዌ ግዝኣተ-ሕጊ ዝኾነ፡ ስእነት ንቑሓትን ውፉያትን፡ ኣብ ቅኑዕ መትከል ጸኒዖም ዝረገጹ፡ ንጹህ ሊቅነታዊ ባህሪ ዝውንኑ መራሕቲ ብምስኣና ኢዩ። እዚ ናተይ እምነት ኢዩ።
ሊቅነታዊ ንጽህና ግን እንታይ ማለት ኢዩ? ኣብ ምሁራትከ ብኸመይ ይልለ?
ሊቅነታዊ ንጽህና፡ ንኻልኦት ብእንሕዞም ደረጃ ንርእስና ምሓዝ ማለት`ዩ። ሊቅነታዊ ንጽህና ንኣታሓሳስባኻ ቅኑዕ ኴንካ፡ ከምቲ ካብ ካልኦት እትጽበዮ ደረጃ ንርእስኻ ምምዛን ይሓትት፣ንተቓናቐንትኻ ብእትመዝኖ መርትዖታት ንርእስኻ ምምዛን፣ ከምቲ ንኻልኦት ትሰብኮ ኣብ ግብሪ ምርኣይ ማለት`ዩ። ብተውሳኺ፡ ኣብ ኣተሓሳስባኻን ተግባርካን ዚህሉ ጕድለታትን ዘይምዕሩይነትን ብቕንዕና ምልላይን ምእማንን ይሓትት።
ኣንጻር ወይ ተጻይ ሊቅነታዊ ንጽህና ሊቅነታዊ ምስሉይነት ኢዩ፣ ብቕኑዕ ንጽህና ዘይግደስ ኩነተ ኣእምሮ ማለት ኢዩ። ብዓሚቝ ግርጭታትን ዘይምዕሩይነት ወይ ተቓያዪርነት`ዩ ዝልለ።
ብተውሳኺ፡ ሊቅነታዊ ንጽህና፡ ንናይ ካልኦት ሰባት ሽግር ኣብ ቦትኦም ኬንካ ብቕንዕና ክትርእን ክትርዳእን ናይ ምፍታን ጽቡቕ ባህሪያት ኣልዎ። ኣንጻር`ዚ ባህሪ`ዚ ዝስራዕ፡ ናብ ገዛእ ርእሱ ጥራይ ዘተኮረ፡ ርእሰ-ፍትወት ኢዩ። ካብ ርእሰ-ፍትወት ዝብገስ ኣተሓሳስባ ምስ እንብገስ፡ ናይ ካልኦት ሓሳባትን ስምዒታትን ክንርዳእ ኣይንኽእልን ኢና።
ካልእ ሓያል ጕድኒ ሊቅነታዊ ንጽህና ሊቅነታዊ ትብዓት - ንእምነታት ክትብድህ ድልየት ምህላው ማለት ኢዩ። ዕቱብ ቆላሕታ ንዘይሃብካዮን ኣብ ርእሲኡ ኣሉታዊ ስምዒት ናይ ዘለካ ሓሳባት፡ እምነታትን ርእይቶታትን ብቕንዕና ናይ ምግጣሙን ምሓዙን ንቕሓት ምህላው የመልክት። ንዓኻ ትርጉም ንኽህበካ፡ ንዝተመሃርካዮ ብዘይ ምርምር ትም ኢልካ ከይትቕበሎ ይገብረካ። ኣብቲ ሓደገኛን ትርጉም ኣልቦን ኮይኑ ዝረአ ገለ ሓሳባት ሓቅነት ኪህሉዎ ስለ ዝኽእል፡ ኣብዚ ሊቅነታዊ ትብዓት ምህላው ኣገዳስነት ኣሎዎ።
ኣንጻር ናይ ሊቅነታዊ ትብዓት ሊቅነታዊ ፍርሃት - ምስ ናትካ ንዘይሰማምዑ ሓሳባት ምፍራህ ኢዩ። ብሊቅነታዊ ፍርሃት ምስ እንግዛእ፡ ሓደገኛታት ኮይኖም ንዝርኣዩና ሓሳባትን፡ እምነታትን ርእይቶትትን ብዕትበት ካብ ምርኣዮም ንፈርህ ማለት`ዩ። ገለ ሓሳባት ምስ ውልቃዊ መንነትና ብርኡይ ምስ ዝጋጭዉ፡ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ ሓሳባትና ከም መጥቃዕቲ ኣብ ርእስና ጌርና ንርእዮ።
ኣብ መወዳእታ፡ ሊቅነታዊ ትሕትና - ማለት ኣፍልጦ ብዛዕባ ድንቅርና ምህላው የመልክት። እዚ ማለት ብዛዕባ ፍልጠትና ደረት ከም ዘሎዎ ንቕሓት ይህልወና ወይ ነስተውዕል ማለት`ዩ። ብዛዕባ ዝህልወና ቅድመ-ፍርዲ፡ ደረታት ርእይቶና፡ መጠን ድንቍርናን ተገንዝቦ ወይ መረዳእታ ምህላው ይሓተና። ሊቅነታዊ ትሕትና ካብቲ ትፈልጦ ንላዕሊ እፈልት እየ ዘይምባል፣ ዘይምምሳል፡ ዘይምጅሃር፡ ዘይም`ዕባይ (ካብ ትዕቢት ሓራ ምዃን) የጠቓልል።
ኣንጻር ሊቅነታዊ ንጽህና፡ ሊቅነታዊ ትዕቢት - ናይ ዘለለካ ደረት ፍልጠት ንቕሓት ወይ ምስትውዓል ዘይምህላው ማለት`ዩ። ሊቅነታዊ ትዕቢት ዘለዎም ሰባት ቅድመ-ፍርዲ ከዘውትሩ፡ ካብቲ ዝፈልጡዎ ንላዕሊ ከም ዝፈልጡ ዚረኣዩ ሰባት ምዃኖም ንርዳእ። ----እምበኣር፡ ሊቅነታዊ ንጽህና ዝውንን ሰብ፡ ንገዛእ ርእሱ በቲ ንኻልኦት ዝመዝኖም መጠን ይመዝን፣ ንርእይቶታት ናይ ምምርማር ትብዓት ይውንን፣ ትሕትና ዘዘውትርን ደረት ፍልጠቱ ብግቡእ ዝርዳእን ሰብ ማለት ኢዩ። ህዝቢ ንምምራሕ ካብ ዝህሉ ብቕዓት ከኣ እዚ ባህሪ`ዚ ዝውንን ሰብ ማለት ይኽውን።
ምስ ሊቅነታዊ መሪሕነት ዝተኣሳሰር፡ ናይ መትከላዊ መሪሕነት- ዕላማን ብድሆታትን ይህሉ። ኣብዚ ኣብ ሓድሕዳዊ ምክብባርን ምውናን ርእሰ-ተኣማንነትን ዝጸንዐ መትከላዊ መሪሕነት ነቲ ዝሓየለ ጸላኢ በዲሁ ርኡይ ሓድጊ ናይ ምግዳፍ ተኽእሎ ከም ዘሎዎ ንርዳእ።
ብድሆታት - ክበሃል ከሎ መራሕቲ ንኽብርታት ናብ ግብሪ፣ ንራኢታት ናብ ክውኑነት፣ ንዕንቅፋታት ናብ መርሓባነት፣ ንምፍልላያት ናብ ሓድነት፣ ንሓደገኛነት ናብ ካሕሳ ዝቕይሩሉ መስርሕ ኢዩ። እቲ ወሳኒ ብዝሒ ብድሆታት ዘይኮነ፡ ብኸመይ ንገጥሞን ንምልሶን ይኸውን።
ኣብዚ መሰረት ዘተ ኪኸውን ዝኽእል ሽዱሽተ ኣብነታዊ ባህርያትን ተግባራትን መትከላዊ መሪሕነት ዘነጽር ክጠቅስ እፈቱ።
1. ተለምቲ ቅኑዕ መንገዲ፡- ቅኑዓት መራሕቲ ንጹር መሪሕ መትከላትን ክብሪታትን ብምቕያስ፡ ናይቲ ካብ ህዝቢ ዝገብሩዎ ትጽቢት ኣርኣያ ኪኾኑ ይግባእ። እቲ ምንታይ፡ መሪሕነት ኣብ መወዳእትኡ ህዝቢ ልዑል ኣበርክቶ ንምግባር ዘኽእሎ መንገዲ ምፍጣር ማለት`ዩ።
ኣብ ምምራሕ፡ ክብረት ህዝቢ ዘስንቐካ እቲ መዓርግ ዘይኮነ፡ ጠባይካ ኢዩ። ኣብነታውያን መራሕቲ፡ ዝለዓለ ደረጃ መብጽዓ ምጕንጻፍ፡ ናይቲ ካብ ካልኦት ዝጽበዩዎ ጠባይ ኣብነት ኪኾኑ ከም ዝግብኦም ይፈልጡ ኢዮም። መራሕቲ ተለምቲ መንገዲ ኢዮም።
ነቲ ኣብ ካልኦት ዝጽበዩዎ ጠባይ ብውጽኢታዊ ኣገባብ ንኽትልሙዎ፡ መራሕቲ ኣቐዲሞም ብዛዕባ መሪሕ መትከላቶም ንጹራት ኪኾኑ ይግባእ። ነቲ ክብሪታት ከብርህዎ ይግባእ። መራሕቲ ልቦምን ኣእምሮኦምን ክፉት ብምግባር፡ ንህዝቢ እንታይ ከም ዝሓስቡን ከም ዝኣምኑን ከፍልጡዎም፣ ንኽብሪታቶም ብንጹርን ብፍሉይን ድምጺ ኪህቡሉ ይግባእ። መራሕቲ ንርእሶም ጥራይ ኣይውክሉን ኢዮም። ምእንቲ ህዝብን ኣብ ክንዲ ህዝብን ኢዮም ዝዛረቡ። መራሕቲ ኣብ ናይ ሓባር መትከላትን ናይ ሓባር ሓሳባትን ስምምዕ ኪቐርጹ ይግብኦም።
2. ናይ ሓባር ራኢ ኣብ ህዝቢ ምስራጽ፡- ሰዓብቲ ዘይብሉ ሰብ መራሒ እየ ክብል ኣይኽልን`ዩ። መራሕቲ ድልየት ህዝቢ ምፍላጥን፣ ህዝቢ ከም ናቱ ዝውንኖ ንጹር ራኢ ምቕራብን ይግብኦም። መራሕቲ ምስ ሰዓብቶም ኣብቲ ዝጐዓዙሉ ርሑቕ መዓርፎ ማራኺ ዕድላት ንምብጻሕ ኪኖው ናይ ጊዜ ደረት ትርኢት የማዕድዉ። መሰጥትን ልዑላትን ዕድላት ብሓሳብ ይርእዩ። እንተ ኾነ፡ ብመራሕቲ ጥራይ ዝረኣዩ ራኢያት ዝተወደበ ምንቅስቓስ ንምፍጣር እኹላት ኣይኮኑን። ስዓብቲ ዘይብሉ ሰብ መራሒ ኣይኮነን፣ ህዝቢ ነቲ ራኢ ከም ናቶም ገይሮም ክሳብ ዝቕበሉዎ ኣይስዕቡን ኢዮም።(ኣብነት - ኣብ ውድባት ዘሎ ሽግር) መራሕቲ ንኻልኦት ኣብ ናይ ሓባር ራኢ ከወሃህዱ ይግብኦም። ንህዝቢ ኣብ ራኢ ንኸወሃህዱ፡ መራሕቲ ንሰዓብቶም ክፈልጡዎምን ቋንቋኦም - ማለት ቋንቋ ህይወት ኪዛረቡን ይግብኦም። ህዝቢ መራሕቲ ንድልየታቶም ከም ዝርድኡን፡ ረብሓታቶም ኣብ ልቦም ከም ዝህሉን ኪኣምኑ ይግባእ። መሪሕነት ናይ ሓባር ዘተ`ዩ፣ ከም ናብ ሓደ ኣንፈት ዝኸይድ ዘይትምለሰሉ መንገዲ ናይ ውልቀ-ዘረባ ኣይኮነን ።
3. መራሕቲ በዳህቲ ህልዉ ኩነታት ኮይኖም፡ ካብ ጌጋታቶም እናተማህሩ ቅድመ ግምባር ለውጢ ይኾኑ። እቲ ብድሆ ዝኾነ እንተ ኾነ፡ ኩሉ ነገር ኣብ ምቕያር ህሉው ኩነታት`ዩ ዘእቱ። ኩሎም መራሕቲ ነቲ መስርሕ ይብድሁዎ። መራሕቲ ፈለምቲ/ዳህሰስቲ ኢዮም። መራሕቲ ሓዲስ ነገር ንምምጻእን፡ ንምዕባይን ንምምሕያሽን ዕድላት ይድህስሱ። መሪሕነት ኣብ ክዉን ኩነታት ብምልዛብ፡ ብተግባር ምምሃር ማለት`ዩ። መራሕቲ ብቐጻሊ ካብ ጌጋታቶምን ስዕረቶምን እናተማህሩ ኢዮም ዝጐዓዙ። ህይወት ናይ መራሕቲ ቤት ምርምር ኢያ፣ ኣብነታውያን መራሕቲ ኸኣ ብግቡእ ይጥቀሙላ።
4. ንተኽእሎ ተሳትፎ ሰፊሕ ባይታ ምፍጣር፡- ዓበይቲ ሕልምታት ብናይ ሓደ ሰብ ተግባር ጥራይ ናብ ኣገደስቲ ክዉንነታት ኪቕየሩ ኣይክእሉን ኢዮም። ናይ ሓባር ጻዕሪ የድልዮ። ጽኑዕ ምትእምማንን ሓያል ዝምድናታትን የድልዮ። ዓሚቝ ብቕዓትን ዓቃል/ህዱእ ርእሰ-ተኣማንነትን የድልዮ። ናይ ጕጅለ ምትሕብባርን ውልቀሰባዊ ተሓታትነትን ይሓትት። ኣብ ውድባት፡ ፍሉይ ነገር ንምግባር፡ መራሕቲ ንኻልኦት ኪሰርሑ ከኽእሉዎም ይግብኦም።
5. ናይ ልቢ ምትብባዕ የድሊ፡- ናብ ላዕሊ ጫፍ እምባ ንምድያብ ኣድካምን ነዊሕን`ዩ። ብዙሕ ጊዜ ህዝቢ ይደኽሙ`ሞ ምቍራጽ ይፈታተኖም። መራሕቲ ንልቢ ሰዓብቶም ንኺቕጽሉ የተባብዑ። ቅኑዕ ናይ ሓልዮት ተግባር መንፈስ ህዝቢ ክብ ኣቢሉ ንቕድሚት ይደፍኦም።ንውልቃዊ ብልጫታት ብምምጓስ፡ ንኣበርክቶታት ምልላይ፣ ናይ ኮሚዩኒቲ መንፈስ ብምፍጣር ንኽብርታትን ዓወታትን ንምብዓል ይቃለስ።
6. መሪሕነት ዝምድና ኢዩ፡- ብመሰረቱ መሪሕነት ኣብ መንጎቶም ክንመርሕ ዝብሉን ኪምርሑ ዝደልዩን ህዝቢ ዚህሉ ዝምድና ብምዃኑ፡ ምስ ህዝቢ ዝህሉ ዝምድና ወሳኒ ኣብ ምግባሩ ምትኳር ይሓትት። እዚ ማለት ኣብ ፍርሃትን ዘይምትእምማንን ዝተመስረተ ዝምድና ሰዓብትን መራሕትን፡ ነባሪ ክብሪ ዘሎዎ ከፍሪ ኣይኽእልን’ዩ። ብኣንጻሩ፡ ብሓድሕዳዊ ምክብባርን ርእሰ-ተኣማንነትን ዚልለ ዝምድና፡ ዓበይቲ ዕንቅፋታት ሰጊሩ ልዑል ሓድጊ ኪገድፍ ከም ዚኽእል ናይ ቃልሲ ታሪኽና ዝምስክሮ ኢዩ።
7. ተኣማንነት መሰረት መሪሕነት`ዩ፡ ህዝቢ ንሓደ ሰብ ብድልየቶም ንኽስዕቡዎ፡ መብዛሕትኦም ሰዓብቲ መራሕቲ፡-
· ቕኑዓት፣
· ንቕድሚት ዝጥምቱ፣
· መተባባዕቲ፣
· ብቑዓት፣ ከኾኑ ከም ዝግባእ ይኣምኑ።
እምበኣር፡ እዚ ብጭልፋ ካብ ባሕሪ ዝቐሰምናዮ ጽኑዕ መሰረት ቅዋማዊ ደሞክራሲያዊ ስርዓትን ዋሕስ ነባሪ ሰላምን ምዕባለን ኣነጺሩ ዘርእየና፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ጻማ ክቡር መስዋእቲ ደቁ ናጽነቱ ተመንዚዑ፡ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ፋሺስታዊ ውልቀመላኺ፡ ኣብ ዓለም መዳርግቲ ዘይብሉ ጸልማትን ዓጸቦን ዝሳቐ ዘሎ፡ እዚ ፋሺስታዊ ስርዓት ዘይሕኮር እምባ፡ ዘይስገር ሩባ፡ መለኮታዊ ሓይሊ ኮይኑ ዘይኮነ፡ ኣብ መንጎ ህዝብን መንግስትን ጽኑዕ መሰጋገሪ ድንድል ኮይኑ፡ ንመሰል ህዝቢ ዝጣበቕን፡ ንህዝቢ ምእንቲ መሰሉ ኣብ ምቅላስ ኣብ ፍትሓዊ መትከል ጸኒዑ ዘንቅሕን፡ ብትሕትናን ትብዓትን ዝመርሕን፡ ሊቅነትዊ ንጽህና ዝውንን ሓይሊ ምሁር ዜጋ ብዘይምህላዉ ጥራይ ምዃኑ ዘከራኽር ኣይኮነን። ህዝቢ ኤርትራ ንፋሺስታዊ ውልቀምልኪ ኣሻዅ መርበቡ ንምዝርጋሕ ዘኽኣሎ፡ ካብ ሓርነትና ከህድመና ዝጸንሐ ጠንቂ ባርነትና፡ ድንቍርና ዝሕላገቱ ናይ ጸቢብ ምፍልላይ ጸልማት ኣተሓሳስባ ምዃኑ ምስትውዓልን፡ ንዝዓፈነና ግመ ብንቕሓት ቀንጢጥና ምድርባዩ ናይ ነፍስወከፍ ዜጋ ሓላፍነት ምዃኑ ክንርዳእ ይግባእ። ከም ውልቀሰባት ንጻወቶ ዘለና ዓይነት ተራ ብሕልና ንመርምር።
ህዝቢ ኤርትራ ናይ ዕድሉ ጐይታ ምእንቲ ኪኸውን እዚ ዝተጠቕሰ ዓይነት መሪሕነት ክፍጠር፡ ክውደብ ግድነት ኢዩ። እዚ ሊቅነታዊ ንጽህና ዝውንን መትከላዊ መሪሕነት ግን ከም ማና ካብ ሰማይ ዝወርድ ህያብ ኣይኮነን። እንተ ዝኸውን፡ ንናጽነት መሪር ቃልሲ ኣይምተኻየደሉን፣ ክቡር መስዋእቲ ኣይምተኸፍለሉን። እምበኣር፡ እታ ብሸለልትነትና ዘጥፋእናያ፡ ዘለዓለማዊ ትኩር ሓለዋ ትሓትት ሓርነትና ህያው ንምግባራ፡ ናይ ብረት ቃልሲ ዘይኮነ፡ ናይ ሓድነት ማዕበል ትሓተና ኣላ። ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ጽንኩር ኩነታት ንዓለም ዘገረመ ሓድነት`ዩ ክብርናን ግርማናን። ስለዚ፡ ፍረ ኣልቦነት ናይ ብውድባትን በርጌሳዊ ማሕበራትን ተፋናጪልካ ምድስካል ዕቱብ ገምጋም ጌርና፡ ከም ሓደ ህዝቢ፡ ከም ደቂ ሓንቲ ሃገር፡ በብዘሎናዮ ዘቲናን ተወዲብናን፡ ነዚ ብዘይካ ዝሃብናዮ ሓይሊ ትንፋስ ዘይብሉ ሓደ ፋሺስታዊ ውልቀምልካዊ ገዛኢ ኣውጺእና ብሩህ መጻኢ ህዝብና ሃገርናን ህያው ንግበሮ። ዝተወልዱ ህጻናትናን መጻኢ ወለዶን ሓድጊ ክቡር ህይወት ፍትሕን ሓርነትን፡ ሰላምን ርግኣትን ነውርሶም። መበል 26 ዓመተ ጥልመት ናጽነት፡ ናይ ርብዒ ዘመን ጸልማት ብሓድነት ከም ዕፋፈት ቀንጢጥና ብምጕሓፍ፡ ኣብ ትሕቲ ግዝኣተ-ሕጊ ሓርነትን ፍትሕን፡ ሰላምን ራህዋን እነውሕሰላ ዓመት ክንገብራ ዘይዕጸፍ መብጽዓ ክንኣቱ እላቦ።
ሓርነትን ፍትሕን፡ ሰላምን ራህዋን ንህዝቢ ኤርትራ!
ግብራዊ ዝኽሪ ንስዉኣት!!


text:
ሕቡራት ሃገራት እቲ ዝኸፍአ ሰብኣዊ ቅልውላው ግን ኸአ ኣብ ዓለም ዝተረስዐ ኣብ የመን'ዩ ይብል።ሕቡራት ሃገራት ኣብ መጀመሪያ እዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ናይ 2.1 ቢሊዮን ዶላር ሰብኣዊ ሓገዝ ፃውዒት ካብ ዘቕርብ ዛጊድ ዝተረኽበ 15 ሚእታዊት ጥራሕ እዩ ኢሉ’ሎ።
ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረስ እዚ ተረኺቡ ዘሎ ገንዘብ ኣብታ ሃገር ይወርድ ንዘሎ ከቢድ ሓደጋ እኹል ኣይኮነን ይብሉ።የመን ካብ ዓለም ዝኸፍአ ቅልውላው ጥምየት አጋጢምዋ’ሎ።17 ሚሊዮን ሰባት ብጥምየት፣ሸውዓተ ሚሊዮን ድማ ዓፀቦ ዝተጠቕዑ እዮም።
ጉተረስ ብተወሳኺ ኣስታት ክልተ ሲሶ ካብ ህዝቢ የመን ኣስታት 19 ሚሊዮን ሰባት ህፁፅ ሓገዝ የድልዮም ኣሎ ይብሉ ።
ህይወት ንምድሓን ዓለም ስጉምቲ እንተድኣ ዘይወሲዳ ወለዶ ከምዘሎ ብዓፀቦ ማሲኑ ክለምስ ከሎ ክትርኢ እያ ክብሉ ጉተረስ ኣጠንቂቖም።
ኣብ የመን ኣስታት 10 ሽሕ ሰባት ተቐቲሎም ልዕሊ ሰለስተ ሚሊዮን ድማ ካብ መንበሪኦም ተመዛቢሎም ከምዝኾኑ ሕቡራት ሃገራት ይግምት።ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ዝተኻየደ ኲናት ሕድ ሕድ ንቁጠባ የመን ኣዕኒዩ፣ንትካላት ጥዕና ኣብሪሱ፣ንመሰረታዊ ኣገልግሎታት ኣልሚሱ ሚሊዮናት ንሓደጋ ሕማምን ካልኦት ስግኣታትን ተቓሊዑ ይርከብ ይብል ።


text:
ቅድሚ ሓደ ወርሒ ኣቢሉ ናይ ጀነራል ፍሊጶስ ወልደየውሃንስ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ኤርትራ ቀንዲ ተሓባባሪት ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ከም ዝተታሕዘት ግዱሳት ምንጭታት ካብ ኣስመራ ሓቢሮም። እታ ናይ ስርቂ ተሓባባሪቱ ጥራይ ዘይኮነት ውሽማኡ ተባሂላ’ውን እትሕመ እቶም ምንጭታት ስማ ክጠቕሱ ዘይደለዩ ወይዘሮ ዝተታሕዘት ኣስታት 45 ኪሎ ወርቅን 500 ሺሕ ሓድሽ ናቕፋን ናይቲ ጀነራል ሒዛ ናብ ዱባይ ክትገሽ እንከላ እያ።
እቶም ምንጭታት ከም ዝብልዎ እዛ ሰበይቲ ቅድሚ ሕጂ እውን ኣብዚ ተግባርዚ ተዋፊራ ናይቲ ጀነራል ተቓባሊት ሌባ ምንባራ ትሕመ እያ። ብፍላይ ኣብቲ ዝተታሕዘትሉ ዕለት ነቲ መንገዲ ስርቂ ንምጥጣሕን ናይ መፈተሺ ኤለክትሮኒካዊ መፈተሺ ከም ዘይሰርሕ ንምግባርን ብትእዛዝ ጀነራል ፍሊጶስ ሓይሊ ኤለክትሪክ ናይቲ መዓርፎ ነፈርቲ ኣቋሪጹ ነይሩ። እንተኾነ ኣብቲ ስራሕ ተመዲቦም ዝነበሩ፡ በቲ ሓደ ወገን ብዛዕባ እታ ሰበይቲ ሓበሬታ ዝነበሮም፡ በቲ ካልእ ድማ ምስ ምቁራጽ ሓይሊ ኤለክትሪን ጥርጠራ ስለ ዝሓደሮም፡ ብዝገበርዎ ጐርጓር እቲ ወርቅን ናቕፋን ተረኺቡ።
ድሕሪኡ እቶም ዝሓዝዋ ኣባላት ሃገራዊ ድሕነት ናብ ዝምልከቶ ጸብጻብ ምስ ገበሩ’ሞ ጀነራል ፍሊጶስ ሰሚዑ ኣብቲ ንሱ ብመንገዲ ወዲ ከበደ ዝበሃል ኣዛዚ ኣቢሉ ዝቆጻጸሮ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ ኣብዮቱ ክትእሰር ትእዛዝ ኣመሓላሊፉ ነይሩ። ከምዚ ዝገበረሉ ምኽንያት ድማ እቲ ጉዳይ ከይተወዓውዐ ንዓኣ ፈቲሒ ንምድፋኑ ንክጥዕሞ እዩ።
እንተኾነ ነቲ ጉዳይ ዝሓዝዎ ኣባላት ሃገራዊ ድሕነት እቲ ጉዳይ ናብቲ ንሕና እነመሓድሮ ቤት ማእሰርቲ እምበር ናብቲ እቲ ጀነራል ከም ድላዩ ዝገብረሉ ቤት ማእሰርቲ ዓዲ ኣብየቶ ኣይንሰድድን ስለ ዝበሉ ምስሕሓብ ተፈጢሩ፡ ናብ ዲክታቶር ኢሳይያስ ስለ ዝበጸሐ እታ ጥርጥርቲ ናብ ዓዲ ኣብየቶ ዘይኮነስ ናብቲ ኣብ ከተም ኣስመራ ኣብ ስዉር ቦታ ዝርከብ ክፍሊ ምርመራ ሃገራዊ ድሕነት ከም ዝተላእከት ክፍለጥ ተካኢሉ። እዚ ኣጋታሚ ነቲ ክብ ለጠቕ ክብል ዝጸንሐ ዝምድና ኢሳይያስን ፍሊጶስ ኣብ ሓደ ከውድቖ እዩ ዝብሉ ብዙሓት እዮም።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ኣብዚ ዋላ እቶም ዓበይቲ ትካላት ዘንቀሳቕሱ ዝበሃሉ ኣካላት፡ ካብ 20 ሺሕ ናቕፋ ንላዕሊ ብጥረ ገንዘብ ኣብ ዘየንቀሳቕስሉ ግዜ ፍርቂ ሚልዮን ናቕፋ ናብ ደገ ክወጽእ ምትሓዙ ነብሱ ዝኸኣለ መዛረቢ ኮይኑ ኣሎ። ብዙሓት ከም ዝግምትዎ እዚ ሓድሽ ናቕፋ ኣብ ደገ ናብ ዶላር ክቕየር ተሓሲቡ ዝነበረ እዩ ዝብል ናይ ብዙሓት ግምት እዩ።
ጀነራል ፍሊጶስ ቅድሚ ሕጂ’ውን ኣብ ወርቅን ካልእ ዘይሕጋዊ ንግድን ብክቱር ከም ዝዋሳእ ክግለጽ ጸኒሑ እዩ።


text:
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ከተማ ስቬንልዩንጋ ብርክት ዝበላ ትካላ ክራይ-ኣባይቲ ኣለዋ። እታ ዝዓበየት ትካል ክራይ-ኣባይቲ፡ ስቬንልዩንጋ-ቡስቴደር ኮይና፡ ኣብ ምሉእ እቲ ዞባ ፋሕ ኢሉ ዝርከብ ኣስታት 500 መንበሪ-ኣባይቲ ትውንን። ገለ ካብቲ ኣብቲ ዞባ ዝርከባ ናይ ግሊ ትካላት ክራይ-ኣባይቲ ሺንድፋስት ከምኡ ውን ቡፋስት ይርከብአን።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብዚ ዞባ’ዚ ብብዝሒ ካብ ዝዝረበሎም ቋንቋታት ስደተኛታት፡ ሶማለኛ፡ ዓረበኛን ፋርሲ ወይ ኢራነኛን ይርከቦም።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ምምሕዳር ከባቢ ስቬንልዩንጋ ዝተፈላለየ ማሕበራዊ ንጥፈታት ዘለዎ ዞባ እዩ። እዘን ማሕበራት እዚኣተን ኣብ ስፖርት፡ ባህሊ፡ ሕብረተ-ሰብኣውን ካልእን መዳያት ይነጥፋ። ቤተ-ክርስትያን ሽወደንን ካልኦት ክርስትናዊ ምትእሳራትን ማሕበራት ኣብዚ ቦታ’ዚ ብንጥፈት ይዋስኣ። ቀቢላውን ናይ ካልኦት ሃይማኖታትን ማሕበራት ብዝያዳ ኣብ ዞባ ቡሮስ ይርከባ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብ ማእከል ናይቲ ዞባ ዝኾነ ከተማ ስቬንልዩንጋ፡ ቤት-ጽሕፈት ምምሕዳር ከተማ፡ ቤት-ጽሕፈት ዕዮ (ኣርበትስፎርመድሊንገን)፡ ቤት-ንባብ፡ ድኳናት መዓልታዊ-ሃለኽቲ (ኣስቤዛ)፡ ፍርማሲ፡ ማእከል-ጥዕና፡ ክሊኒክ-ስኒ፡ ድኳናት ክዳውንቲ፡ ድኳናት ሓጺነ-መጺን፡ ድኳናት ኣቍሑ ኑቍጣ-ፖሊስ ካልእን ይርከብ። ንኡሳን ከተማታት ወይ ዕእዲታት ምዮበክን ካልቭን ውን ድኳናት መዓልታዊ-ሃለኽቲ ወይ ኣስቤዛ ይርከበን።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ብምምሕዳር ከተማ ዝመሓደራን ዝእለያን ኣብያተ-ትምርህቲ ወይ ውን መውዓሊ-ህጻናት ኣብ ስቬንልዩንጋ፡ ሂላሬድ፡ ሆልስልዩንጋ፡ ሆክስቪክ፡ ምዮቤክ፡ ሰክስድሬጋ፡ ሞርዳክሌቭ፡ ኦስትራ ፍሮሉንዳን ኦቨርሊዳን ይርከባ። ብዜካ’ዚ ኣብ ስቬንልዩንጋ ብማሕበር-ወልዲ እትእለ ቤት-ትምርህቲ ወይ መውዓሊ-ህጻናት ውን ኣላ።
ናይ መባእታን ካልኣይን ደረጃን ኣብያተ-ትምህርቲ
ኣብ ምምሕዳር ከተማ ስቬንልዩንጋ ዓሰርተ ናይ መባእታዊ ደረጃ ኣብያተ-ትምርህታት ይርከባ። እዘን ቤት-ትምህርታት እዚኣተን ክሳብ ናይ 9 ክፍሊ ደረጃ ትምህርቲ ኣለውን። ኣብ መብዛሕትአን ኣብቲ ዞባ ዝርከባ ኣብያተ-ትምርህታት፡ ካብ ኣዚለ ክሳብ 6ይ ክፍሊ ትምህርቲ የአንግዳ። ካብ 7ይ ክሳብ 9ይ ክፍሊ ትምርህቲ ዝከታተሉ ተመሃሮ ናብታ ኣብ ማእከል ከተማ ናይቲ ምምሕዳር እትርከብ ቤት-ትምርህቲ ሞጋ ብምኻድ ይመሃሩ።
ምምሕዳር ከባቢ ስቬንልዩንጋ ባዕሉ ዘመሓድሮ ናይ ካልኣይ-ደረጃ ቤት-ትምርህቲ የብሉን። እዚ ኾይኑ ግን፡ ኣብቲ ከተማ፡ ብምምሕዳር ኣውራጃ ዮተላንድ ዝእለ፡ ኣብ ኣጠቓቕማ መሬት ዘትኮረ ናይ ካልኣይ-ደረጃ ትምርህቲ ይርከብ። እቶብ መባእታዊ ደረጃ ትምርህቲ ዝውድኡ ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምርህቶም ኣብ ከተማታት ቦሮስ፡ ማርክ፡ ትራነሞ፡ ኣብ ካልእ ከተማ ወይ ውን ኣብቲ ኣብቲ ዞባ ኣብ ዝርከብ 6 ኣብያተ-ትምርህታት ኣጠቓቕማ መሬት፡ ብምኻድ ክመሃሩ ይኽእሉ። እቶም ኣብ ካልኣይ-ደረጃ ክመሃሩ ዘድሊ ነጥቢ ዘይብሎም ተመሃሮ፡ ኣብቲ ኣብ ስቬንልዩንጋ ዝርከብ መእተዊ-መእተዊ ትምህርቲ ዝተሰምየ መደብ ክሳተፉ ይኽእሉ።
እታ ኣብ ከተማ ስቬንልዩንጋ እትርከብ፡ ኣብ ኣጠቓቕማ መሬት ዘትኮረ መደብ-ትምርህቲ ኣብ ምሃብ እትርከብ ናይ ካልኣይ-ደረጃ ቤት-ትምርህቲ፡ ማእከል ትምርህቲ ናይቲ ዞባ እያ። እቲ ኣብዛ ቤት-ትምርህቲ ዝወሃብ መደብ፡ ንኣጠቓቕማ ኣግራብ፡ ኣተሓሕዛ-ኣፍራስ፡ ህድና፡ ክንክን እንስሳታት-ዘገዳምን ምምራሕ በጻሕትን ዝድህስስ ዕእውዲ-ትምርህቲ እዩ።
ኣብተን ኣብ ዞባ ዮተላንድ ዝርከባ ተመሳሰልቲ ኣብያተ-ትምህርታ ብምኻድ ውን ንኣተሓሕዛ ኣፍራስ፡ ውድድር ብኣፍራስ ዝሰሓባ ካሮሳ፡ ኣተኣላላያ ኣኽላባት፡ ክንክን እንስሳታት ከምኡ ውን ኣብ መዳይ ሕርሻ ዘትኮረ ትምህርታት ክትመሃሩ ትኽእሉ።
ዕድላት ትምህርቲ
ትምርህቲ ቋንቋ ሽወደን ንሓደስቲ (ኤስ.ኤፍ.ኢ) ከምኡ ውን ትምርህቲ ብዛዕባ ሕብረተ-ሰብ ሽወደን ኣብ ስቬንልዩንጋ ክትመሃሩ ትኽእሉ። ነቶም ኣብ መባእታዊ-ደረጃ ወይ ውን ኣብ ካልኣይ-ደረጃ ትምርህቲ ክትምሃሩ ትደልዩ ሰባት ውን ኣብ ክፍሊ ትምርህቲ ዓበይቲ ክትመሃሩ ትኽእሉ።
ኣገልጎት ጥዕና
ጥዕናዊ-ማእከላት ኣብ ስቬንልዩንጋን ኦስትራ-ፍሮሉንዳን ይርከብ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ምምሕዳራዊ ትካላት መንግስቲ ኣብ እትገብርዎ ርኽክባት ወትሩ ተርጓሚ ክቍጸረልኩም ይኽእል’ዩ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
መጎዓዝያ ካብን ናብን ናብቲ ዞባ ምኣገልግሎት መጎዓዝያ ምዕራብ ወይ ቨስትትራፊክ ይእለ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ውሽጢ እቲ ምምሕዳር ዞባ ይኹን ኣብ ከባቢታት ናይቲ ዞባ ብርክት ዝበሉ ዓበይቲ ትካላት ወይ ወሃብቲ-ስራሕ ይርከቡ። ንኣብነት ንምጥቓስ፡ ኤሎ ሌዘር፡ ቮክስ ኣየር፡ ብሎክሌደር፡ ስታርትሬዲን፡ ምዮቤክስ ኢንተርፕረናድ፡ ቬስትኩስት-ስቱጋ፡ ቴክስሬፕ ሽወደን፡ በሬንድሴን ሴፍቲ ኦክ ቴክስቲ ሰርቪስ፡ ኣጃብ ስማይድን ኢካን ይርከቡዎም።


text:
ቤት ጽሕፈት ዜና ሰደህኤ
ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ ብ23 ሰነ 2017 ኣብ መዛዘሚ መበል 35 ኣኼባኡ ወ/ሮ ሸይላ ኪታሩዝ ኩነታት ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ኣብ ኢርትራ ምክትታለን ክቕጽላ ወሲኑ። እቲ ባይቶ ነዚ ዝወሰነ ነቲ ኣካል ሕቡራት ሃገራት ዝኾነ ትካል ብሓያል ተገዳስነት፡ “ሜላዊ፡ ሰፊሕን ጃምላውን ግህሰትን ጥሕሰትን ሰብኣዊ መሰል” ብዝብል ዝኾነኖ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝተፈጸመን ዝፍጸም ዘሎን ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ንምክትታል እዩ።
እዚ ሓድሽ ኩነነ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ጨቋኒ ስርዓት፡ ነቲ ብመንግስቲ ዝፍጸም ዘሎ “ ቀጻሊ ኮነ ኢልካ ምእሳር፡ ምስዋር ከምኡ እውን ሕሱም ህይወት ኣብ ኣብያተ-ማእሰርቲ” ክብል ገሊጽዎ። ኣተሓሒዙ ድማ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዝፍጽሞ ዘሎ በደል፡ ብውሕዱ ካብቲ ብባይቶ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝቐረበሉ 92 ለበዋታት ዝተወሰነ ከተግብር ሓቲቱ።
ብዘይካዚ እዚ መበል 35 ኣኼባ ባይቶ ሕቡራት ሃገራት፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብመርማሪ ኮሚሽን ሕቡራት ሃገራት ዝተነጸረ፡ ናይ ጥርጡራት መንነትን ብጥንቃቐ ዝቐረበ ተዛማድን ኣብ መጻኢ ተሓታትነት ኣብ ምንጻር ዝሕግዝን ሓበሬታን ብግቡእ ኣስተብሂልሉ። ምስዚ ከኣ ወ/ሮ ሸይላ ኪታሩዝ ምክትታል ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ኣሕይለን ክቕጽላ ሓቲትወን።
ቤት ምኽሪ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ከምዘይሰርሐ ብምጥቃስ፡ ባይቶ ሰብእዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ ተቕላላ ጉባአ ሕቡራት ሃገራት ንጻብጻን ናይ ቃል መብርህን መርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ፡ ኣድላይ ስጉምቲ ንክወስዳ ናብ ዝምልከተን ኣካላት ሕቡራት ሃገራት ከቕርቦ ሓቲቱ።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ናብ ምንጻር እቶም ተሓተትን ናብ ፍትሒ ምቕራቦምን ዝዓለመ ምጽራይ ብምክያድ እቲ ብመርማሪ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ዝተነጸረ ኣብ ግብሪ ዝውዕለሉ ስጉምቲ ንክወስድ ዳግማይ ኣተባቢዕዎ።
እዚ ናይ ሎሚ ዘበን ውሳነ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ እታ ሴፍ ሕጂ እውን ኣብ ክሳድ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ኣብ ልዕሊ እታ ካብ ኣፍሪቃ ቀንዲ ጨቋኒት ዝተባህለት ጸባብ ጉጅለኡን ከም ዘላ ዘመልክት እዩ።


text:
ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ኣሲርዎም ዝነበረ ክልተ ኤርትራውያን ንጉጅለ ህግደፍ ኣረኪብዎም።
ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ስፖርተኛ መርሃዊ ቅዱስ፡ ዘጋጥሞ ሓደጋ ንህይወቱ ዘስግእ ከምዘይኮነ ግዱሳት ሓቢሮም።
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዘንበሮ እገዳ ይጠሓስ ስለ ዘሎ ነዚ ተጻሪ ጉጅለ መዚዙ ክልእኽ’ዩ።
ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ስርዓት ህግደፍ ዘንበሮ እገዳ ይጠሓስ ስለ ዘሎ ነዚ ተጻሪ ጉጅለ መዚዙ ክልእኽ’ዩ።
ጉጅለ ህግደፍ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ 2009 ንዘንበረሉ እገዳ ይጥሕስ ስለዘሎ፡ ባይቶ ነዚ ተጻሪ ኣካል መዚዙ ክልእኽ ምዃኑ፡ ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ኣቶ መለስ ኣለም ብ24 ነሓሰ 2017 ( 18 ነሓሰ 2009) ኣብ ዝገበሮ ጋዜጣዊ ዋዕላ ሓቢሩ።
ኢትዮጵያ፡ ኤርትራ ባይቶ ጸጥታ ኣብ ልዕሊኣ ንዘመሓላለፎ ናይ እገዳ ውሳኒ ብተደጋጋሚ ትጥሕስ ኣላ ክትብል ንኣባል ሃገራት ባይቶ ጸጥታ ክትሕብር ጸኒሓ’ያ ዝበለ ኣቶ መለስ ኣለም፡ በዚ መሰረት ባይቶ ጸጥታ ነዚ ተጻሪ ፍልይቲ ጉጅለ መዚዙ ክልእኽ ኣብ ውሳነ ከም ዝበጽሐን ገሊጹ።
ኢትዮጵያ ኣባል ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኮይና ትሰርሕ ከም ዘላ፡ ነቲ ባይቶ ብፕረዚደንትነት ንሓደ ወርሒ ትመርሖ ምህላዋ፡ ከም ልሙድ ኣብ ኒወዮርክ ዝካየድ ዝነበረ ኣኼባ ባይቶ ጸጥታ ኣብ መጀመርያ ሰሙን ናይ ወርሒ መስከረም 2017 ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክጋባእ መደብ ተታሒዙ ምህላው፡ 15 ኣባላት ባይቶ ጸጥታ ምስ ቀዳመይ ሚኒስተር ኣቶ ሃ/ማርያም ደሳለኝ ተራኺቦም ኣብ ዝተፈላለየ ዛዕባታት ክዛራረቡ ምዃኖምን ወሃቢ ቃል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣቶ መለስ ኣለም ኣብ ዝገበሮ ጋዜጣዊ ዋዕላ ኣረጋጊጹ።
ምንጪ ሰሙናዊ ኣብ ዕለተ ሰንበት ትዝርጋሕ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ሪፖርተር ብ27 ነሓሰ 2017 ካብ ዘስፈረቶ ዜናዊ ሓበሬታ ዝተወስደ።
ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ስፖርተኛ መርሃዊ ቅዱስ፡ ዘጋጥሞ ሓደጋ ንህይወቱ ዘስግእ ከምዘይኮነ ግዱሳት ሓቢሮም።
ኣብ ስጳኝ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቮልታ ስጳኛ ዝተሰምየ ውድድር ብሽክለታ ብ25 ነሓሰ 2017 ኣብ እዋን ቅድምም ብምውዳቑ ንብዙሓት ኤርትራውያንን ኣፍቀርቲ ስፖርትን ኣሕዚኑን ኣሻቒሉን ዝቐነየ መርሃዊ ቅዱስ፡ ዘጋጠሞ ሓደጋ ብመስበርትን ሞትን ዘሻቕል ከምዘይኮነ፡ ኣብ ኤውሮጳ ዝርከቡ ግዱሳት ኤርትራውያን ኣረዲኦም።
ስፖርተኛ መርሃዊ ቅዱስ፡ ኣብ ቮልታ ስጳኛ ኣብ’ቲ ብ23 ነሓሰ 2017 ዝተኻየደ 175.7 ኪ/ሜተር ርሕቀት ዘለዎ ውድድር ሓምሻይ መድረኽ ካብ 193 ተወዳደርቲ መበል ካልኣይ ከም ዝወጽአ፡ ብደረጃ ኤርትራ ብኤርትራውያን ተታሒዙ ዝጸንሐ ናይ ግራንድ ቱር መድረኽ ከም ዝሰበረን ሓቢሮም።
መርሃዊ ቅዱስ ካብ ሞትን ኣካላዊ መስበርትን ይድሓን ‘ምበር፡ ኣብ ገጹ፣ እግሩን ኢዱን ዝበጽሖ ማህረምቲ ቀሊል ከምዘይኮነ፡ ስለዚ ኣብ ሆስፒታል ሕክምናዊ ክትትል ክገብር ከም ዝቐነየ፡ ብሰንኪ’ዚ ድማ ኣብ’ቲ ብድሕሪኡ ዝተኻየደ ውድድር ከም ዘይተሳተፈን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።
ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብምኽንያት ኣብ ስደተኛታት ዝፍጸም ዘሎ ምክልባት
ናብ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢጣልያ መልእኽቲ ከም ዝሰደደ ኣፍሊጡ።
ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ፖሊስ ኢጣልያ ኤርትራውያን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ካብ ተዓቚቦምሉ ዝነበሩ ህንጻ ወጺኦም ኣብ መዕቆቢ ዘይብሉ ጎደና ክድርበዩ ብምግባሩ ዝተሰመዖ ቅሬታ ዝገልጽ መልእኽቲ ናብ ሚኒስተር ጉዳያት ኢጣልያ፡ ኣንቶኒዮ ኣልፋኖ ብ25 ነሃሰ 2017 ከም ዝሰደደ፡ ኣብ መልእኽቱ መንግስቲ ጣልያን ነዚ ጉዳይ ከም ሓደ ህጹጽ ተረኽቦ ግቡእ ቆላሕታ ክገብረሉ ከም ዝጸወዐን ኣፍሊጡ።
ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ መልእኽቱ፡ ካብ ምስ ካለኦት ሃገራት ኤውሮጳ ዘሎ ዝምድና፡ ኣብ መንጎ ህዝቢታት ኤርትራን ኢጣልያን ዘሎ ታሪኻዊ ምትእስሳር ከም ዝዛየድ ብምጥቃስ፡ ብዙሓት ኤርትራውያን በቲ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ዝተወስደ ስጉምቲ ኣዝዮም ከም ዝሓዘኑ፡ መንግስቲ ጣልያ ኣብ ርእስቲ ዓለም ለኻዊ ሕጊ ንምኽባር ዘለዎ ግዴታ፡ ብዛዕባ ኤርትራውያን ብሓፈሻ ብጉዳይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከኣ ብፍላይ ክግደስ ሞራላዊ ሓለፍነት ከም ዘለዎ ዘዘኻኽር ምዃኑ ኣረዲኡ።
ንግስነት ስዑዲ ዓረብ ኣሲርዎም ዝነበረ ክልተ ኤርትራውያን ንጉጅለ ህግደፍ ኣረኪብዎም።
ብሰንኪ ዝኽተልዎ ሃይማኖት ክርስትና ብሓይልታት ጸጥታ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ቀይዲ ከም ዝኣተው ዝጥርጠሩ፡ ዛጊት ድማ ኣስማቶምን ናይ ትውልዲ ኣድራሻኦምን ዘይተፈልጡ ክልተ ኤርትራውያን ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ኣብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ ከም ዘረከቦም ረድዮ ኤረና ብ28 ነሓሰ 2017 ኣፍሊጣ።
ንስግስነት ስዑዲ ዓረብ፣ ብተመሳሳሊ ክሲ ዝቐየዶም ሓያሎ ኤርትራውያን በብእዋኑ ንህግደፍ ከረክቦም፡ ህግደፍ ከኣ ተቐቢሉ ናብ ቤት ማእሰርቲ ምዕጢር ወሲዱ ክዳጉኖም ምጽንሑ ዝገለጸት ረድዮ ኤረና፡ ሃይማኖት ክርስትና ክሰብኽ ጸኒሑ ንዝበሎ ኢዮብ ሙሴ ዝተባህለ ኤርትራዊ ኣብ 2011 ንሞት ፈሪድዎ ከምዝነበረ፡ ከም እንደገና ነቲ ናይ ሞት ፍርዲ ብምምሕያሽ ናብ ኤርትራ ከም ዘባረሮ፡ ህግደፍ ከኣ በቲ ዝተለምደ ተግባሩ ክሳብ ሕጂ ኣብ ምዕጢር ኣሲርዎ ኣሎ ኢላ።
ብካልእ ዜና፡ መንግስቲ ኢጣሊያ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውያንን ስደተኛታት ብዝወሰዶ ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ብዙሓት ካብ ስደተኛታት ኣካላዊ ጉድኣት ከም ዝበጽሖም፡ ነዚ ዝተመልከቱ ብሰብኣውነት ዝግደሱ ውልቀ ሰባት ኮነ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ዝኾኑ ትካላት፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ጣልያን ተሪር ነቐፊታ የስምዑ ከም ዘለው፡ ካብ’ቶም ነቐፌታ ዘስምዑ ውድባት ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ህዩማን ራይትስ ዎችን ከም ዝርከብዎም፡ ከምኡ’ውን ኣባላት ጸገማዊ ሰልፊ ኢጣልያ ነቲ ናይ ሓይሊ ስጉምቲ ብምቅዋም ብ26 ነሓሰ 2017 ኣብ ከተማ ሮማ ሰላማዊ ሰልፊ ከም ዘካየዱ፡ መንግስቲ ጣልያን ንከመይነት ምጥያስ ስደተኛታት ዝምልከት ሓድሽ ሕጊ ከውጽእ መደብ ከም ዘለዎን ንማዕከናት ዜና እታ ሃገር ብምጥቃስ ረድዮ ኤረና ወሲኻ ኣረጋጊጻ።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 01-09-2017


text:
ኣብ ታሪኻዊ ናይ ውግእ ቦታ ዝተደኮነት ቤት መዘከር ሃምን
ኣብ ጥቃ ባገንስቴከት(Baggensstäket) ኣብ ናካ(Nacka) ዝርከብ ቦታ፤ ብስነ ጥንታውያን ተመራመርቲ ንሸውዓተ ዓመት ብዝተገብረ ኩዕታ፤ ኣብ ሽወደን ንመጀመርታ ግዜ ናይ ውግእ ቤት መዘከር ክምስረት ሓጊዙ።
ቤት መዘከር ሃምን ዓቢ ታሪኽ ዝሓቆፈት ኮይና፤ ኣብ ውሽጢ ክኣ ጥንታዊ ዝኾነ ኣቁሑትን፥ ስእልታትን፥ ዶኩመንት ሰነድ፥ ዝስማዕን(Audio) ዝርአን(ፊልም) ዝተቀረበ መግለጺታት ይርከባ።
ቦታ፤ ብራንትቬገን(Brantvägen) ፥ ሶልትኾቦደን(Saltsjöbaden)፥ ናካ(Nacka)
ዋጋ፤ ንዓበይቲ 80 SEK ንቆልዑ ስጋብ 12 ዝዕድሚኦም ብናጻ
ዝክፈተሉ ስዓታት
ሓሙስን ዓርብን፥ ካብ 12 ድሕሪ ቀትሪ ስጋብ 5 ድሕሪ ቀትሪ
ቀዳምን ሰንበትን፥ ካብ 11ቅድሚ ቀትሪ ስጋብ 5 ድሕሪ ቀትሪ
መጺኩም ክትሪኢዎ ምስ ትደልዩ፤ ከም’ውን ሓባሪ መራሒ ምስ ትደልዮ ኣቀዲምኩም ክትሕብሩ ትክእሉ፤ ኩሉ ግዜ ክትሕብሩ ትክእሉ ማለት ምሉእ ዓመት ኣገልግሎት ይህብ። ሓባሪ መራሒ ምስ ትደልዩ ቅድሚ ሰዓት 6 ድ.ቀ. 600 ክሮነር ኣብ ናይ ስራሕ እዋን ምስ ዝኸውን፤ ኣብ ናይ ዕረፍቲ ግዜ ምስ ዝኸውን ድሕሪ ሰዓት 6 ድ.ቀ. 1200 ክሮነር።
በዚ’ውን ክትረኽቡና ትክእሉ
ቅጽሪ ተሌፎን፥ (+46) 8570 31 110
ኢመይል፥ info@hamnmuseum.se
እታ ጸባብ ዕምቆት ዘይብላ ዓቢ ታሪኽ ዝሓቆፈት ቦታ
ኣብ ሞንጎ ባልቲክ ባሕሪን(Baltic sea) ስተኮልምን(Stockholm) ከም ሓደ መትሓላለፊ ዝነበረ ኮይኑ ብነሓሰ 13/1719 ውጽእ ኢልካ ካብ ስክግስእ(Skogsö) ጭፍራ ዝኾና መራኽብ ናይ ሩስያ ነበራ። ንገለ እዋናት ድማ መራክብ ሩስያ ናይ ጻር ፔተር (Tsar Peter ) ንስተኮልም(Stockholm) ክወርዋ ይደናደና ነበራ። በዚ ምኽንያት ድማ ወራር ስቴከት(Stäket) ተኻይዱ። ድሕሪ ክልተ ሚእቲን ሓምሳን ዓመት ድማ ፊስክ ሴትራ(Fisksätra) ኣብ ናካ (Nacka) ተደኪና። እዚ ቦታ እዚ፣ ካብ ኣብ ሽወደን ዝርከቡ ቦታታት፣ ካብ ዝተፈላለየ ዓድታት ዝመጹ ብብዝሒ ዝቅመጥዎ ቦታ ኮነ። ቤት መዘከር ሃምን ካብ 4 ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ፣ ናይ ቫይኪን ዝነበረሉ ግዜ፣ ከምኡ’ውን ናይ 18 ክፍለ ዘመን፣ ናይ ቀረባ ግዜ ታሪኽ ምምስራት ምትእክካብ ካብ ዝተፈላለዩ ዝመጹ ሰባት፣ ኣብዚ ቤት መዘከር ምርኢት ተዘርጊሑ ይርከብ።
ብምኽንያት ምኽዓት ናይ ውግእ ቦታ ሓድሽ መብርሂ ኣብ ታርኽ ኣምጺኡ
በቲ ዝተረክበ ርክበታት ድማ ብዙሓት ስነ-ፍልጠታውያን ብዙሕ ኣበርክቶ ጌሬም፣ ኣብ ታሪኽ ናይዚ ቦታ መግለጺ ምሃብ። ናይ ባሐሪ መጽናዕቲ ዘካይዱ፣ ናይ ውግእ ኣፍልጦ ዘለዎም ስነ ጥንታውያን፣ ናይ ሰልዲ መጽናዕቲ ዘካይዱ፣ ናይ ዓዕጽምቲ መጽናዕቲ ዘካይዱ፣ ናይ ታሪኽ መጽናዕቲ ዘካይዱ፣ ዝምዝግቡን ካልኦትን ሓገዝ ኣበርኪቶም። ኣብ ውሽጢ ቤት መዘከር ድም ናይዚ መጽናዕቲ ውጽኢትን ርኽበታትን ይርከብ።
ሃምን ካብ መዕሪፊ ኣውተቡስ ወይ ካብ ናይ ባቡር መዕረፊ 150 ሜተር ርሒቃ ትርከብ። ካብ ማእከል ከተማ ስተኮልም(Stockholm) ብጃልባ ናይ 30 ደቃይቅ ርሕቀት ኣለዋ።
ውግእ ሶድራ ስቴከት (Södra Stäket)1719
ኣተዋጽኦ
መእተዊ
ኣብ 1719 ካብ ምብራቃዊ ቦታ ስተኮልም(Stockholm) 15 ኪሎ ሜተር ሪሒቁ ዝርከብ ውግእ ሶድራ ስቴከት(Södra Stäket) ተካይዱ። ዋላካ እዚ ውግእ እዚ ከም ናይ ዓቢ ውግእ ኖርዲክ(Great Nordic war) ኣይዘከር ናይ ሽዑ ዝነበረ በዓል ስልጣን ኤሪክ ስፓረ(Erik Sparre) ነቲ ውግእ ከምዚ ኢሉ ይገልጾ ኡነ ፐቲተ ኣፋረ ድእንፋቴረ(une petite affaire d’infanterie) እንተኾነ ግን ንስተኮልም ካብ ወራር ኣድሒንዋ። ዕላማ ምፍሓር ናይ ውግእ ቦታ ሶድራ ስቴከት(SÖDRA STÄKET) ብስነ ጥንታውያን ተመራመርቲ ቀዳማይ ዕላምኡ ነቲ ታሪኻዊ ናይ ውግእ ቦታ ምጽናዕ፣ ነቲ ኣብኡ ዘሎ መቃብራት ምጽናዕን (ካብ ኣብኡ ዘሎ ሓንቲ መቃብር ቅድሚ 30 ዓመት ተዳህሲሳ) ከምኡ’ውን ዝኾነ ካልእ ጃልፓ ሩስያ ዝጠሓላ ከይህልዋ ንምድህሳስ ዝዓለመ ኩዕታ እዩ።
1719 ኣብ ኣጋ ምውዳእ ኩናት ኖርዲክ (Great Nordic war) ናይ ሩስያ ጃልባ 130 ዝኾና፣ ስሉፕ (Sloop) ንእሽቶ ናይ ኲናት መርከብ 100 ዝኾና፣ ናይ ውግእ መራክብ 21ዝኾና፣ ከምኡ’ውን 30,000 ወተሃደራት ብምኻን ኣብ ትሕቲ ኣድሚራል (ጭፍራ መራኽብ ኣዛዚ መኮነን) ኣፕራክሲን (Apraksin) ዝምርሓ ንምብራቃዊ ሽወደን ወረርዋ። እቲ ስርሒት ብሓይሊ ንሽወደን ናይ ሰላም ስምምዕ ንምፍራም ተባሂሉ ዝተገብረ’ዩ።
13 ነሓሰ ኣፕራክሲን(Apraksin) ንሶድራ ስቴከት(SÖDRA STÄKET) ምድረ ማያዊ ምጥቃዕቲ ኣካይዱ። እዚ ድማ ንስተኮልም ብድሕሪት መጺካ ንምጥቃዕ ተባሂሉ ዝተገብረ መጥቃዕቲ’ዩ። ኣብ ናይ መጥቃዕቲ ግዜ ናይ ሩስያ ቦጦሎኒ ካብ 3000 ስጋብ 6000 ዝኾኑ ወተሃደራትን ብክልተ ወገን ንናይ ሽወደን መከላከሊ ቦታ ዝነበረሉ ኣጥቅዑ። ኣብ መንገዲ ጥሒለን ዝነበራ ምሕላፍ ዝከልኦኦም መራክብ ደምሰስወን።
ኣብ ደቡባዊ ሸነክ 3 ቦጦሎኒ ናይ ሩስያ ተራገፉ። ከባቢ ሰዓት 7 ድማ እቶም ዝቀረቡ ዝነበሩ ወተሃደራት ሽወደናውያን ከባቢ 700 ዝኾኑ ብእግሮም ናብቲ ቦታ መጹ። ሰዓት 8 ውግእ ተጀሚሩ። ድሕሪኡ ድማ ቦምባታት ብክልቲኡ ወገን ክሰናደው ጀመሩ።
ብሰሜናዊ ወገን’ውን ከባቢ 700 ሜተር ሪሕቅካ ካብ ምዕራብ፤ 3 ቦጦሎኒ ናይ ሩስያ ነቲ ዕርዲ(እዚ መከላኸሊ ባህርያዊ እዩ ኔሩ) ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ከእትውዎ ፈቲኖም እንተኾነ ግን ኣይተዓወቱን። በቲ ዕጽፈ መልሲ ዝገበርዎ ተኹሲ ምስ ሓገዝ ንእሽቶ ኣብ ትሕጃ ዝጸንሑ ወተሃደራት፤ ወተሃደራት ሩስያ ካብቲ ዝነበርዎ ቦታ ከንሳሕቡ ተገደዱ።
እቲ ጽዑቅ ኩናት ንከባቢ ክልተ ሰዓት ቀጺሉ። ከባቢ 100 ዝኾኑ ወተሃደራት ሽወደናውያን ቆሲሎም ሩስያውያን’ውን ካብ 400 ስጋብ 500 ዝኾኑ ተሰዊኦም። እቲ ውግእ ብሽወደናውያን ድልዱል ወይ ከም ተሪር ናይ ምክልኻል ዓወት ይገልጽዎ፤ ብሩስያውያን ድማ ከም ዓቢ ዓወት ይገልጽዎ። ካብ መዛግብ ጽሑፋት ዝተጋራጨወ ሓሳባት’ዩ ተረኺቡ እዚ ነቲ ክውን ዘጋጠመ ፍጻሜታት ክትዛረበሉ ኣጸጋሚ ይገብሮ። ተመራመርቲ ስነ-ታሪኽ ካብ ርኽበታት ድማ ሓድሽ ድሕረ ኩናት መጽናዕቲ የካይዱ ኣለው።
ስነ ጥንታዊ መጽናዕቲ
ካብ 2005 ስጋብ 2013 እዚ መጽናዕታዊ ፕሮጀክት ብ Swedish National Heritage Board ተካይዱ፤ ካብ 2014 ድማ ቤት መዘከር ሃምን የካይዶ ኣሎ።
ልዕሊ 1100 ርኽበታት ተረኺቦም። መስከቶ (ናይ ቅድም ዓይነት ብረት) (Musket) ፣ ዓረር ናይ ሽጉጥ፣ ቦምባ (Grapeshot)፣ ናይ ፍረስ ጫማ (Horseshoes)፣ መልጎም(Buttons)፣ መቕሎፊ(clasps)፣ ናይ ሰልዲ ሓጻዊን (Coins)፣ ካቲም (Ring)፣ ፍንጭልጫል ናይ ቡምባ (fragments from a clay pipe)፣ ሴፍ (a piece of a rapier)፣ ዝጠዋወ ሽጉጥ(half a fragment of a 2-pounder swivel gun)። ከምኡ’ውን ካብ ዕንጨይቲ ዝተሰርሑ መከላኸሊ ንኣብነት ፋስን ኩኛን መንደልን መስማርን ካራን ተረኺቡ።


text:
ብማይ ዝሑል ነብስና ምሕጻብ ንጥዕናና ይጠቅምዶ?
ነብስና ብዝሑል ማይ ምሕፃብ ድሕሪ ምውስዋስ ኣካላት ንጭዋዳታት ይጽግን፡ ንስብሒ የቃጽል ጥራይ ዘይኰነስ ንሰውነትና ካብ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ'ዩ ዝብሉ ኣሎዉ።
እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ጥቕምታት ማይ ዝሑል ብሳይንሳዊ መጽናዕቲ ደገፍ ኣሎዎምዶ የብሎምን? ናይ ሳይንስ ደገፍ እንተ ሃልዩዎም ብከት-ከት ዚብል ማይዶ ምተሓጸብኩም?
ብመጀመርታ እቲ ንጹር ሸነኹ ንምጥቃስ፡ ማይ ዝሑል ንቆርበትና ከም ነዝሪ'ዩ ዝዀኖ፡ ንኣካላትና'ውን ተዘዝ'ዩ ዘብሎ። ሽዑ ኣካላትና ግብራዊ መልሲ ይህበሉ'ዩ፣ ንህርመት ልብና ከም ዝውስኽ ይገብሮ፡ ንዑደተ-ደምና'ውን ከምኡ፡ ኣድረናሊን ንኽፍኖ ኸኣ ይደርኽ።
በቲ ኻልእ ሸነኹ ክንርእዮ ኸሎና ማይ ዝሑል ከም ዘይጓዳእ - ካብ ዝሕው ክብለና ወይ ፈጥፈጥ ከብለና ሓሊፉ - ብዙሕ ኣገዳሲ ምቅዋስ ጥዕና ኣየምጽእን'ዩ።
"ብዕድመ ኣዚና ዝደፋእና ተነቀፍቲ ወይከኣ ሕማም ልቢ ዘሎና ሰባት እንተ ዄንና ማይ ዝሑል ሃለዋትና ከም እነጥፍእ ክገብረና ይኽእል'ዩ" ይብል ዶክ. ክሪስ ቫን ቱልከን፡ ሓደ ኣቕራብ-መደብ ጥዕና ቢቢሲ።
ኣንጻር ቃዝኖትን ሻቕሎትን ይጠቕም'ዩ?
ዋላ'ኳ ዕቱብ ክሊኒካዊ ፈተና ኣይገበረሉ - ማለት ማይ ዝሑል ኣንጻር ቃዝኖት ዀነ ዉሽጣዊ ሻቕሎት ከም ዚጠቕም - ገሊኦም ክኢላታት ጥቕሚ ኣሎዎ ወይ ከኣ ናይ ምሕጋዝ ባህርያት የርኢ'ዩ ዝብሉ ኣሎዉ።
እቲ ክልሰ-ሓሳብ ብድሕሪ ከምዚ ዓይነት ሓሳብ፡ ብተደጋጋሚ ማይ ዝሑል ምጥቓም ንኣካላትና ንናይ ሻቕሎት መጥቃዕትታት መልሰ-ተግባር ንክህበሉ ይስሕሎ'ዩ። እዚ ማለት ብቃዝኖት ዝተጠቕዑ ሰባት ኣብ ውሽጢ ኣካላቶም ከሚካላውን ሆርሞናውን መጠናት ክልውጦ ስለዝኽእል።
ብተወሳኺ ናይ ማይ ዝሑል ልምዲ ምስ ዝሓድረና ንስነ-ኣእምሮኣዊ ውጥረት ብዝሓሸ ኣገባብ ክንምክቶ ንኽእል (ስነ-ኣእምሮኣዊ ውጥረት መብዝሕትኡ እዋን ናብ ሻቕሎት'ዩ ዜምርሕ)።
ጆል ራንዮን፡ ሓደ ስፖርተኛ ትራያታሎን "ብማይ ዝሑል ምሕጻብ ንፍርሂ ከመይ ኢልካ ከም እትምክቶ፡ ንካልኦት ዘየቕስኑኻ ነገራት ብኸመይ ኣገባብ ከም እትተሓሓዞም ይሕግዝ'ዩ" እናበለ ይምጕት።
ካልእ ደጋፊ ጽንሰ-ሓሳብ'ውን ኣሎ፣ ብማይ ዝሑል ምስ እንሕጸበ ነቶም ኣብ ቈርበትና ዘሎዉ ተቐበልቲ ሃዋስያ (ቀዳዳት) ሃንደፍታ ኤክትሪክ ፈጢሩ ብቀጥታ ምስ ሓንጎል ከም ዝራኸብ ይገብር'ሞ ዕማም ኣዐገስቲ-ጭንቀት ይሕዝ።
ንሰውነትና ካብ ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ?
ዶክ. ክሪስ ቫን ቱልከን ከም ዝብሎ፡ ኣብዚ እዋን'ዚ ማይ ዝሑል ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ ክብ የብሎ'ዩ ክበሃል ኣይካኣልን።
ኣብ ሆላንድ ብ2016 ዝተኻየድ መጽናዕቲ (ኣብ ፕሎስ/ዋን ዝተባህለ መጺሔት) ግን ፍልይ ዝበለ ርእይቶ ይህብ። ብማይ ዝሑል ምስ እንሕጸብ እቲ ዉህሉል ውጽኢቱ ጽቡቕ'ዩ ይብል - ኣብ ሕማማትና ኰነ ዓይነት ህይወትና ከምኡ'ውን ስራሕና ኣዎንታዊ ነጸብራቕ ኣሎዎ ይብል።
ድሕሪ ምውስዋስ ኣካልት ኣብ በረድ ዘሎዎ ማይ ምእላኽከ?
እቶም ተመራመርቲ ከም ዝብልዎ ኣብ በረድ-ማይ ምእላኽ፡ እቲ ምእላኽ ይንዋሕ ይሕጸር፡ ብዙሕ ፍልልይ ኣየምጽን'ዩ ይብሉ። ስለዚ ንፍርቂ ደቂቕ ምእላኽ እኹል ምዃኑ ይሕብሩ።
እቲ ዝርአ ጥቕሚ ፡ ኣብ ስምዒታት ናይ'ቶም ዝተኣለኹ ሰባት ብምምርኳስ፡ መጠን ሓይልን ኣክብ ይብል - እዚ ኸኣ ልክዕ ከምቲ ቡን ምስ እንሰቲ ዝስምዓና ስምዒት (ስምዒተ-ምብርባር) ማለት'ዩ።
ብኣንጻሩ፡ ድሕሪ ምእላኽ ሰባት ቍሪ-ቍሪ ከም ዘብሎም፡ አእዳዎም ኰነ አእጋሮም ናብ በረድ ዝተለወጠ ዀይኑ ይስምዖም።
ድሕሪ ምውስዋ ኣካላት ንቃንዛ ቀላጽምና የህድኦ ድዩ?
ብዙሓት ኣትሌታት ድሕሪ ምውስዋስ ኣካላት ኣብ ማይ ዝሑል ክእለኹ ይመርጹ። ምእላኽ ቃንዛ ከም ዝንኪ፡ ንማንቋ ጭዋዳታት ድማ ቀልጢፉ የሕውዮ'ዩ ዚብል እምነት ኣሎዎም። እቶም ነዚ ሓሳብ ዝድግፉ ሳይንሳዊ መርትዖታት ግን ክንድ'ቲ ኣይኰኑን፣ ወይ ከኣ ሓዲግ'ዮም።
ገለ-ገለ መጽናዕትታት ከም ዝብሉዎ ኣካላትና ቅልጥፍ ኢሉ ኣብ ዝነበሮ ክምለስ (ድሕሪ ኣህላኺ ምውስዋስ)፣ ገሊኦም ግን ንናይ ምልባዕ ዓቕሚ ጭዋዳታትና ይንክዮ ይብሉ። በቲ ካልእ ገጹ፡ ብ 2014 ዝተሓትመ መጽናዕቲ (ፊዚካል ተራፒ ኢን ስፖርት) ነዚ ዝድግፍ ኣገዳሲ ስታቲስቲካዊ መርትዖታት የለን ይብል።
ስብሒ ንምቅጻልከ ይጠቅምዶ?
እዚ እቲ ኣዝዩ ግኑን እምነት እምነት'ዩ። ነቶም ዘይጠዓዩ ጸዓዱ ህዋሳትና ከም ዝነጥፉ ምግባርን ናብ ንቡር ጥዕናኦም መሊሱ ድማ ብምንቅቓስና ከም ዝበልዩ ንምግባር ይሕግዝ ዚብል እምነት።
ዶክ. ቱልከን ከም ዝብሎ ግን ነዚ ዜዕዝዝ መርትዖ የለን።
ኣብ መደምደምታ ...
"ክሳብ ሕጂ" ይብል ዶክ. ቱልከን፡ "ጥቕሚ ዝሑል ማይ ኣርጊጹ ዘርኢ ዝተኻየዱ መጽናዕታት የለውን - እዚ ጕዳይ ጌና ኣብ ፈለማይ መድርኽ መጽናዕቲ'ዩ ዘሎ"።
"ይዅን'ምበር፡ ብኣንጻሩ፡ ብማይ ዝሑል ምሕጻብ ዘምጽኦ ጸገም የለን ... ካብ ምቝራር ሓሊፉ ማይ ዝሑል ወልፊ ኣየትሕዝን'ዩ። ሓደ ሰብ ብማይ ዝሑል ክሕጸብ ደስ ይብሎ እንተ ድኣ ዀይኑ ክቕጽሎ ይኽእል'ዩ" ይብል ዶክ. ቱልከን።
"ኣነ ኣብ ዝሓለፉ ሽድሽተ ኣዋርሕ ብዝሑል ማይ ክሕጸብ'የ ጸኒሐ፡ ደስ እናበሊ'የ ዝሕጸብ" በለ።