text:
ናይ ሃገረ ቫቲካን ህየንተ ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ናይ ባዚሊካ ቅዱስ ጴጥሮስ ሊቀ ካህናት ብጹዕ ካርዲናል ኮማስትሪ ብምኽንያት ዝኽሪ መበል 15 ዓመት ዕረፍቲ ዕለት 2 ሚያዝያ 2005 ዓ.ም. ቅዱስ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ምስ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት፥ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ መስቀሉ ናብ ፍቕሪ ዝለወጠ ቅዱስ እንክብሉ ይገልጽዎም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ካሮል ዎይትይላ ኣብ ሰማይ ቤት ውልደቶም ዝኽሪ መበል 15 ዓ.ም. ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 1 ሚያዝያ 2020 ዓ.ም. ናይ ዕለተ ረቡዕ ሓፈሻዊ ኣስተምህሮ ትምህርተ ክርስቶስ ኣብ ዝለገስሉ፡ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ናብ ቤት ኣቦ ዝኸዱላ ዕለት ዘይትርሳዕን ኣብ ልቢ ኵሉ ዝክርቲ ዕለት እያ፡ ብክርስቲያናዊ ምስክርነት ዝነበርዎ ነዊሕ ናይ ስቓይ ዓመታት ኣማኒያን ጥራሕ ዘይኰኑ ብዙሓት ኢኣማኒያ እውን ናብ ቤተ ክርስቲያን ዝማረዅ እዮም ቢሎም፡ ኣብዚ መላእ ዓለም ብምኽንያት ለብዒ ኣብ ከቢድ ቅልውላው ኣብ ዝርከበሉ ዘሎ እዋን እቶም ተወላዲ ፖላንድ ር.ሊ.ጳ. ዓቢይ ኣብነት እዮም እንክብሉ ከምዝገለጽዎም ዝዘከሩ ብጹዕ ካርዲናል ኣንጀሎ ኮማስትሪ ምስ ዜና ቫቲካን ኣብ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ገሊጾም፥ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ድሕሪ ነውሕ ናይ ሕማምን ስቓይን ዓመታት ዕለት 2 ሚያዝያ 2005 ዓ.ም. ከምዝዓረፉን ሓዲጎምዎ ዝሓለፉ ኣብነት ነቲ ኣብዚ እዋን እዚ እንነብሮ ዘሎና ከቢድ ስቓይ ንኽንብድህ ዝድግፍ እዩ፡ ኢጣሊያዊ ጋዜጠይና ኢድሮ ሞንታነሊ ቅድሚ ቁርብ መዓልታት ዕረፍቶም ብቕንዕንና ብምስትውዓልን ካበይ መጺኤ ናበይከ እየ ዝኸይድን ናብዛ መሬት ስለምንታይ እየ ዝመጻእኩን ዝብል ሕቶ ከየቕረብኩ የዕንተይ ሰም እንተ ዘብል፡ የዕንተይ ቋሕ ቢለን ክተርፋ ምሓሸኒ ዶ? እዚ ናይ ውድቀተይ ምልክት ምዀነ! ከምዝበሉን፡ እዘን ቃላት እዚኣተን ሓደ ናይ ሕብረተሰብና ኩነት ስእሊ ዘቕርባ እያተን፡ ስለዚህ እዩ ድማ እቲ ተኸሲቱ ዘሎ ልብዒ ዘሰንብደና ዘሎ፡ ስለምንታይ ኣብ ብዙሓት እምነት ስለ ዝቐሃመት፡ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ፥ ኣማንን ብጽንዓት እምነት ዝነብሩን ዝነበሮም እምነት መገዶም የብርሃሎም ዝመበሩ በዓል ዓቢይ እምነት ኢሎም።
ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ሕይወት ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ናብቲ ዓቢይ በዓል ዘሰጋግር ዝቐልጠፈ ጉዕዞ እያ፡ እቲ ኣብ ሑቕፎ እግዚኣብሔር ናይ ምዃን በዓል ዝበዓለሉ፡ ኢትኣላው ሓሴት። ነዚ ርክብ’ዚ ምቅርራብ የድሊ፡ ነቲ ኣበር ዘይብሉ ፍቕሪ ዝኾነ እግዚኣብሔር ንኽንሓቁፍ ክንነጽሕን ኵላትና እቲ ዘሎና ትዕቢትን ኢጐነትን ከነወግድ ይግብኣና። ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ንስቓዮም በዚ መንፈስ’ዚ እዮም ዝነበርዎ፡ ኩሉ ዘሕለፍዎ ስቓይ እቲ ኣብ ልዕሌኦም ዝተፈጸመ ፈተነ ቅትለት እውን ከይተረፈ፡ ምኽንያቱ ናይ ሕይወት ሸቶ ካብ ቅድምሚኦም ኣልዮም ስለ ዘይፈልጡ፡ ሎሚ ብዙሓት ኣብ ሕቑፎ እግዚኣብሔር ምዃን ዝብል ናይ ሕይወት ፍጻሜ ዘይኣምኑሉ ብምዃኖም ዘጓምፎም ስቓይ ብዓቕሊ ጽበት ይነብርዎ፡ ስለምንታይ ክንየው ስቓይ ዝርእይዎ ነገር ስለ ዘይብሎም።
ሕማምን ቃንዛን ብርግጽ ዘሰንብድ እዩ፥ ንዅሉ! ይኹን ደኣ እምበር ብእምነት ክትነብሮ እንኰለኻ ኢጐነትን ብኩንነትን ዘይጠቅም ዘበል ኩሉ ትኣልይ፡ ንኣና ክርስቲያን ስቓይ ኣብ ሱታፌ ስቑል ኢየሱስ እንነብሮ እዩ፡ ከምዚ እዩ ክኸውን ዘለዎ፡ ኣብኡ ጠቢቕናን ነቲ ስቓይና ብፍቕሪ ክምላእን ንኢጐነት ዝቃወምን ዝስዕርን ገይርና ንነብሮ፡ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ብፍቕሪ ናይ ዝደሓነ ስቓይ ኣብነትን መምህርን እዮም፡ ካብ ኢጐነት ዝፍውስን ካብ ሰብኣዊ ኢጐነት ዘድሕንን ምዃኑ ይምስክሩ፡ ልብኻ ንኢየሱስ ብምኽፋትን ምስኡን ጥራሕ ስቓይ ተስተውዕልን ክብሪ እውን ትህቦ፡ እንተዘይኮነ ናብ ዓቕሊ ጽበትን ተስፋ ምቑራጽን እዩ ዘብጽሓካ።
ዮሓንስ ጳውሎስ ካብዚ ዓለም ቅድሚ ምሕላፎም ናይ መወዳእታ ዝመርሕዎ ዓርቢ ስቕለት - ፍኖተ መስቀል ዘይርሳዕ እዩ፡ ኢየሱስ ኣነ እውን ከማኻ ኣብ መስቀል እየ፡ ምሳኻ ብሓባርን ኣባኻን ትንሳኤ እጽበ ይብሉ፡ ኵሎም ቅዱሳት ስቓይ ብኸምዚ መገዲ እዮም ዝነበርዎን ዝተቐበልዎን፡ ንኣብነት በነደታ ቢያንኪ ፖሮ ዓይና ዓዊራን ጸሚማን ኣካላ ለሚሱን እንታይ ዘየጋጠማ፡ ነዚ ኵሉ ጸይራ ዕለት 24 ጥሪ 1964 ዓ.ም. ካብዚ ዓለም ድማ ሓለፈት፡ ቅድሚ ምስንባታ ከኣ ንሓደ ናታሊኖ እተሰምየ ኣካለ ጐዶሎ ኣብ ብርቱዕ ተስፋ ምቝራጽ ንዝነበረ፥ ዝተፈተኻ ናታሊኖ ኣነ ልክዕ ከማኻ 26 ዓመት እዩ ዘሎኒ፡ መንበርየይ ዓራት ካብ ዝኸውን ነዊሕ ኮይኑ፥ ካብ ቀረባ እዋን እውን የዕንተይ ዓዊረን ተስፋ ግና ኣይቆረጽኩን፡ ስለምንታይ ኣብዚ ዝገብሮ ዘለዅ ጉዕዝ ፍጻሜ ኢየሱስ ይጽበየኒ ከምዘሎ ስለ ዝፈልጥ፡ ዝተፈተኻ ናታሊኖ ሕይወት ብቕልጡፍ ዝውዳእ ጉዕዞ እዩ፡ ስለዚህ ኣብቲ ዝሓልፍ ዘበለ ቤትና ኣይነቕውም፡ ናብታ እውነተይና ሃገርና መታን ንክንበጽሕ ኣእዳው ኢየሱስ ኣጥቢቕና ንሓዝ” ዝብል ሓሳብ ዘማእከለ መልእኽቲ ተመሓላልፈሉ፡ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ነዚ በነደታ እትብሎ ዝነበሩ እዮም እንክብሉ ብጹዕ ካርዲናል ኮማስትሪ ይገልጹ።
ናይ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ መንፈሳዊ ጭርሖ Totus Tuus Maria - ማርያም ኵሉ ናትኪ እዩ፥ ዝብል ቅርበት ማርያም ብብርቱዕ ዝስምዖምን ልክዕ ከምቲ ንኢየሱስ ቀረባ ከምነበረቶ፡ ኣብ መላእ ሕይወቱ፡ ኣብ መስቀሉን ሞቱን ንዘይተፈለየት፡ ኣብ ዓወት እግዚኣብሔር እምነታ ንዘየብኾረት፡ ኵሉ ናቲኪ ይብልዋ፡ ፍቕሪ ናይ ከሃሌ ኵሉ እግዚኣብሔር ሓይሊ እዩ፡ . . . ኢየሱስ ቅድሚ ሙማቱ ኣብ መስቀል ኰይኑ፥ እነሆ ወድኺ ዝብላ ቃላት ዘረከባን ብዛዕባይ ኣይትሕሰቢ ንኻልኦት ሕሰቢ፡ ስቓዮም ናብ ፍቕሪ ክልውጡን ነቲ ክፍኣት ኩሉ ዝስዕር ሰናይ ጥራሕ ምዃኑ ንኽኣምኑ ደግፍዮም እዩ ዝብላ ዝነበረ፡ ካብታ እዋን እቲኣ ኣትሒዛ ማርያም ስሌና እትግደስ ኣደ ኮነትልና፡ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ነዚ ብጽንዓት ዝኣምኑን ገዛእ ርእሶም ንኣኣ ዘወከፉን ምስኣ እቲ ሕማም ናብ ኵነት ፍቕሪ ቀየሩ።
ኣብ 2003 ዓ.ም. ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ንመላእ ኩርያ ሮማና - ናይ ተኸታሊ ቅዱስ ጴጥሮስ ናይ ቀረባ ተሓባበርቲ ሓዋርያውያን ላኦለዎት ሓለፍቲ ዘሳተፈ ዝካየድ ዝነበረ መንፈሳዊ ሱባኤ ክመርሕ ምስ ሰመዩኒ፡ ኣብቲ ሱባኤ ዮሓንስ ጳውሎስ እውን ከምእተሳተፉን፡ እቲ ሱባኤ ምስ ተዛዘመ ተቐቢሎምንን፥ ሓንቲ መስቀል ከወፍየልካ ሓሲበ ነይረ በሉኒ እሞ ኣነ ከኣ ቅዱስ ኣቦና ከምታ መስቀልኵም ጥራሕ ከይትኸውን ከም ዝበልክዎም እዝክር፡ . . . ኵሉ ንናይ ገዛእ ርእሱ ሕይወት ጥበብ ዝዀኖ ናይ ገዛእ ርእሱ መስቀል ኣለዎ እንክብሉ ዝመለሱለይ ብሓቂ ዘደንቓ ቃላትን መልእኽቱን ብፍጹም ዘይርእስዓኒ ኣብ ልበይ ወትሩ ከም ጸሎት ዝዝክሮ ምዕዳን እዩ እንክብሉ ዘካየድዎ ቃለ መሕትት ዛዚሞም።


c: text/html

text:
Radio Erena: 28 October 2020
ኣመሪካን ሃገራት ምዕራብን ኣብ ልዕሊ ሓያሎ ሃገራት ዝገብርኦ ዘለዋ ጸቕጢ፣ ቻይና ኣብ ባይቲ ጸጥታ ብዘለዋ ቀዋሚ መንበር ተቓውሞታት ተስምዕ ከምዘላ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ሓቢረን።
ኣምባሳደር ቻይና ኣብ ሕቡራት ሃገራት፣ ዛንግ ዡን፣ ኣብዚ ወርሒ’ዚ ኣብ ዝተኻየደ ኣኼባ ሕቡራት ሃገራት፣ ኣመሪካን ሃገራት ምዕራብን፣ ኤርትራን ንእትርከበን 26 ሃገራት ዘውርዳለን ዘለዋ ጸቕጢ ከምዝኾነነ እቲ ማዕከናት ዜና ጠቒሰን።
ገለ ካብተን ቻይና፣ ብኣመሪካን ሃገራት ምዕራብን ጸቕጢ ይበጽሐን ኣሎ ዝበለተን 26 ሃገራት፣- ኤርትራ፣ ሱዳን፣ ደቡብ ሱዳን፣ ኢራን፣ ሶርያ፣ ቬኔዙዌላ፣ ሰሜን ኮርያን ካልኦትን ይርከብአን።
ቻይና እዘን ሃገራት ካብ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ዓለም ጸቕጢ ይበጽሐ ምህላዋ እኳ እንተመልከተት፣ ዝፍጸም ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ከተተኩረሉ ኣይመረጸንትን።
እዚ ድማ ቻይና፣ ዝያዳ’ቲ ኣብዘን ሃገራት ዘሎ ምልካዊ ስርዓታትን ዝፍጸም ከቢድ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን፣ ናይ ወፍሪን ንግድን ጥመትኣ ጥራይ ከምዘገድሳ ሓያሎ ተንተንቲ ብወገኖም ይንወቑ።
መብዛሕተን እዘን ቻይና እትጣበቐለን ዘላ ሃገራት፣ ምስኣ ንግዳዊ ልውውጥ ዘለወን ኮይነን፣ ደሞክራስያዊ ስርዓትን ትካላዊ ምሕደራ መንግስትን ዘይውንና’የን።
===============

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radio Erena: 05 December 2017
ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን ንሓያሎ ዓመታት ዝጸንሐ ጸገማት ኣገልግሎት ማይን ኤሌክትሪክን ተዛማዲ ፍታሕ ከምዝረኸበ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ኣብ ሓያሎ ከባቢታት ኣስመራ ዝህነጽ ዘሎ መኸዘኒ ማያት፣ ካብ መወዳእታ ወርሒ ጥቅምቲ ኣትሒዙ፣ብሻምብቆታት ኣገልግሎቱ ጽሩይ ዝስተ ማይ ንሓያሎ ኣባይቲ ክባጽሕ ብምኽኣሉ፣ ጸገም ዝስተ ማይ ከተማ ኣስመራ ተዛማዲ ፍታሕ ረኺቡ ከምዘሎ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ምስፋሕ ተመሳሳሊ መደባት ይቕጽል ከምዘሎ ጠቒሶም።
ኣብ ሓይሎ ከባቢታት፣ ብሻምብቆታት ዝዝርጋሕ ዘሎ ጽሩይ ዝስተ ማይ፣ ነቲ በራሚል ኣብ ጎደናታት ሰሪዑ ቦጣት ዝጽበ ዝነበረ ህዝቢ ካብ ሃልኪን ገልታዕታዕን ኣድሒንዎ ኣሎ።
ብሻምብቆታት ማይ ክበጽሖ ዝኸኣለ ኣባይቲ፣ ነቲ ገና ዘይተባጽሖ ክፋል ህብዚ፣ ንሓደ ጀሪካን ወይ 20 ሊትሮ ማይ ብ50 ሳንቲም ክሸጥሉ መምርሒ ተዋሂቡ ከምዘሎ ዝሓበሩ እቶም ምንጭታት፣ ካብዚ መጠን ክፍሊት እዚ ንላዕሊ ክሸጡ ዝተረኽቡ ከኣ ክቕጽዑ ምዃኖም ብመንገዲ ምምሕዳራት ሓበሬታ ከምዝተዘርግሐ ኣመልኪቶም።
ብኣገልግሎት ማይ ተጻጊሙ ዝጸንሐ ሓያሎ ከባቢታት ኣስመራ ተዛማዲ ፍታሕ ክርከብ እኳ እንተዘይክኣለ፣ ገና ጸገሙ ዘይተፈትሐሉ ከባቢታት ከምዘሎ’ውን እቶም ምንጭታት ብተወሳኺ ኣረዲኦም።
ኣብ ኣስመራን ከባቢኣን ብቀጻሊ ከቛርጽን ኣብ ገለ እዋናት ድማ በብእብረን ኮይኑ ዝጸንሐ ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ’ውን ኣብዚ እዋን’ዚ ካብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣትሒዙ 24 ሰዓታት ብዘይምቁራጽ ይቕጽል ከምዘሎ እቶም ነዚ ሓበሬታ’ዚ ዝልኣኹ ምንጭታት ኣገንዚቦም።
ኣብ ሕርጊጉ ብልዕሊ 96 ሚልዮን ዶላር ዝተተኽለ ተወሰኽቲ ጀነሬተራትን ምጽጋን እቲ ዝነበረን እቲ ንኣስመራን ከባቢኣን ጸልዩ ዝጸንሐ ምቁራጽ ኣገልግሎት ኤሌክትሪክ ክፈትሕ ከምዝኸኣለ ምስ መንግስቲ ቅርበት ዘለዎም ወገናት ይሕብሩ።
ነቲ ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ዝኸበደ ብድሆ ፈጢሩ ዝርከብ ናህሪ ዋጋታት ክራይ መንበሪ ኣባይቲ’ውን ካብ 15 ሕዳር ጀሚሩ ወጺኡ ብዘሎ ሓድሽ ኣዋጅ መሰረት ንምፍትሑ ይትግበር ከምዘሎ መንግስቲ ይገልጽ።
======================


text:
ዳግላስ ናብ ትግራይ ዝመፀሉ ቀንዲ ዋኒን ቋንቋ እንግሊዝይኛ ብናፃ ኣገልግሎት ንምምሃር ምንባሩ ገሊፁ፤ ብድሕሪኡ ወለዲ ዘይብሎም ኣብ ዝሕብሕብ ኣብ ከተማ መቐለ ኣብ ዝርከብ “ማሕበር ሕውነት ደቂሰብ” መተባብዒ ትምህርታዊ ኣገልግሎት ይህብ ነበረ፡፡
ዳግላስ ኣብቲ ማሕበር ምስ ሓንቲ ጎርዞ ተላልዩ ርክቦም ቀፂሉ ኣብዚ ሐዚ እዋን ሓዳር መስሪቶም ቆልዓ ወሊዶም ኣብ መቐለ ዓዲ ሓውሲ ይነብሩ ኣለዉ፡፡ ዳግላስ እጀ-ጠባብን ነፀላን ለቢሱ ሃይማኖታውን ሃገራውን ባዓላት ብዝግባእ ድምቀት የብዕል፡፡ ምስ ኣብ ከባቢኡ ዘለዉ ሰባትን ምስ ዓዲሕማኡን ብትግርይኛ ብቀሊሉ ተረዳዲኡ ንምንባር ኣይተፀገመን፡፡
“ኢትዮጵያ ካብ ኣመሪካ ካብ ትሕሸሎም ነገራት ሓደ ኢትዮጵያ ንናብራ ዝጥዕም ኩነታት ንፋስ ኣለዋ፤ ኣብ ደቡባዊ ኣመሪካ ኣብ መንጎ ቴክሳስን ሚሲሲፒ ዝርከብ ሉዛንያ ዝተባሃለ ከባቢ ጠሊን ራሕስን ዘለዎ እዩ” ይብል፡፡ ኣብዚ ብዘይካ ክረምታዊ ወቕቲ ደረቃማ ኩነታት ኣየር ንረክብ ኢና፤ ኮይኑ ግና ዝናብ ንደሊ ኢና” ይብል፡፡
ዳግላስ ቅድሚ ናብ ኢትዮጵያ ምምፅኡ እውን ኣብቲ ዓዲ ንዝርከቡ ፅጉማት ሰባት ብምትብባዕ፣ ቀለብን ክዳውንትን ክረኽቡ ይሕግዝ ምንባሩ እዩ ዝገልፅ፡፡


text:
ካብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ናይ ዶክትሬት መዛዘሚ መፅናዕቶም ንምክያድ ናብ ክልል ኣምሓራ ዞባ ምዕራብ ጎጃም ወረዳ ቆለላ ከተማ ኣዲስ ኣለም ዝተጓዕዙ ሰባት 13 ጥቅምቲ 2011 ዓ.ም ብዝተፈፀሞም መጥቓዕቲ ክልተ ተቐቲሎም ካልእ ሓደ ቆሲሉ ክብሉ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ጉዳያት ኮሚኒኬሽን እቲ ክልል ገሊጾም።
እቶም ተማሃሮ ኣብታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ንምርምር ዝኸውን ናይ ሽንትን ሰገራን መርኣያ /ሳምፕል/ እናወሰዱ ከለው ‘’ሰለስተ ተማሃሮ ሞይቶም’’ ዝብል ናይ ሓሰት ወረ ብምዝርግሑ ብቑጥዐ ዝመፁ መናእሰይ ብእምንን በትርን ጨፍጪፎም ከምዝቐተሉዎም ሓላፊ ጉዳያት ኮሚኒኬሽን ዞባ ምዕራብ ጎጃም ኣቶ ኣንማው ዳኛቻው ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ተዛሪቦም።ከምቲ ወረ ዝሞተ ሰብ የሎን ኢሎም።
“ብሰንኪ ስምዒታዊ ዝኾኑ ሒደት መናእሰይ ንሳልሳይ ድግሪ መፅናዕቲኦም ንምክያድ ካብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ዝመፁ ካብ ሓደ ቤት ትምህርቲ መርኣያ ሳምፕል ይወስዱ ዝነበሩ ክልተ ሰባት ሞትን ሓደ ናይ ምቑሳል ጉድኣትን ኣብ ካልኦት ናይ መኪና ምቅፃልን ሓደጋ ወሪዱ’ሎ።”
ህይወቶም ዝሓለፉ ወሰን ታፈረን ማንደፍሮ ኣብዲን ዝተብሃሉ ተወለድቲ ዞባ ምዕራብ ጎጃም ምዃኖም ዝገለፁ ኣቶ ኣንማው:ኣቶ ሃይለየሱስ ዝተብሃለ ሰራሕተኛ ላብራቶሪ ቆሲሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ሕክምና ይግበረሉ ከምዘሎ ሓቢሮም።ነዚ ፈፂሞም ተባሂሎም ዝተጠርጠሩ ልዕሊ 30 ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎምን ተገሊጹ።


text:
ጽቡቕ ዕድል ኮይኑ እምቢ ንምልኪ ዝብሉ መንእሰያት ኤርትራ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ይዕንብቡ ኣለዉ ።
ኣዛዚ ሰራዊት ሶማሊላንድ ጀነራል ኤልሚ ሮቢለህ ፉሩር፡ ንጋዜጠኛትት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብ ኤርትራ ድሕሪ ምዕላሞም ኣብ ገማግም ባሕሪ ሶማሊላንድ ብምዕራፍ ናብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ክኣትዉ ንዝፈተኑ ኣስታት 300 ኣባላት ተቓወሚ ምንቅስቓስ ኢትዮጵያ፡ ሃገራዊ ግንባር ሓርነት ኦጋዴን ኣብ ከበባ ብምእታው ከምዝሃደኑዎም ገሊጹ፡
መራሒ ስርዓት ህግደፍ፡ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ብስርዓቱ ንዝምልመሉን ዝንቀሳቀሱን ኣብ ኤርትራ፡ ከባቢ ጎልጅ ዝመደበሮም ልዕሊ ትሽዓተ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ፡ ኣንጻር መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካይዱዎ ዘለዉ ፖለቲካውን ወተሃደራውን ምንቅስቓስ ዘዕግብ ውጽኢት ከምዘየምጽኡ ኣብ ዚ ቐረባ እዋናት ኣብ ዘካየደሎም ወግዓዊ ኣኼባ ከምዝገለጸ ምንጭታት ሓቢሮም።
ኣብ ዝሓለፈ ጽሑፍና ኣብ ቀዳማይ ክፋል፡ ኣብ መንጎ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያን ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኤርትራን ዘሎ፡ ሓደገኛ ናይ ፖለቲካ ውዲት ዘይቅዱስ- ቃልኪዳን ብሓደ ወገን፡ ኣንጻር ሳንክሽን ውሳኔ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ 4-5 ነጥብታት ዝሓዘ ኣዋጅ ምውጻኩም ከይኣክል፡ ሕጂ`ውን ምስ ደገፍቲ መንግስቲ ብሓባር ሰላማዊ ሰልፊ ከተካይዱ ብቓላትኩም ብድምጽኹም ብመርበብኩም ከምዘረጋገጽኩም ዘጠቓለለ ብኻልእ ወገን ገሊጽና ነይርና። ደጊምና ብልቢ ነመስግን ቃል-እምነትኩም ስለዘገድሰና።
ተቓወምቲ ኢትዮጵያ ትማሊ ሰንበት ዕለት 15/02/2010 ኣብ ናይ ኢትዮጵያውያን ፓል-ታልክ ሩም Ethiopian review.com on line ብኤልያስ ክፍለተመሪሑ፡ ተቓወምቲ ኢትዮጵያውያን ደገፍትን ወከልትን መንግስቲ ኤርትራ ከም ዶክተር በርሀ ሃብተጊዮርጊስን ካልኦትን ዝተሳተፍዎ ፓል-ታልክ ልዕሊ 200 ሰባት ሰሚዕዎ።
ኣብ ኤርትራ ዝርከባ፡ ኣሽሓት ሰራዊት ዝሓቖፋን፡ ጌና ሕጂ ‘ውን ኣብ ምምልማል ዘለዋ ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ፡ ኣብዚ ጊዜ’ዚ ቀንዲ ዕላማአንን ዕለታዊ ምንቅስቓሰንን፡ ኣንጻር ኢሳያስ ዝኾነ ይኹን ውሽጣዊ ተቓውሞ ኣብ ዝለዓለሉ እዋን ዘራይ ብምእታው፡ ነቲ ምልዕዓል ብምጭፍላቕ፡ ዕድመ ስልጣኑ ምንዋሕ ምዃኑ ሓደ ስመይ ይተዓቀበለይ ዝበለ ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ኣባል መሪሕነት ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ ንምንጭታትና ሓቢሩ።
ንድሕነት ህዝብን ሃገርን፡ እንተኮይኑ ዕላማ
ስሙር ግንባር ፈጢርካ፡ ንህግደፍ ምህራማ
ክሳብ ምኣስ እዩ ድኣ፡ ብማዕዶ ቁዝማ
ኤርትራ ምስ ህዝባ፡ ከም ሎሚ እዃ ዘይሓሰማ
እንታይ ድኣ ጉደን፡ ንለዉጢ ዘይቐዳደማ
ሃገር እናተሓመሰት፡ ኣእዛነን ዘጽምማ
ናይ ሲቭል ክዳን ዝለበሱ ኣባላት ሓይልታት ጸጥታ ስርዓት ህግደፍ ብ26 ታሕሳስ 2008፡ ኣብ ኣስመራ ‘ሆሊዉድ’ ኣብ ዝተባህለት ኢንተርነት ካፈ ተጠቀምቲ ኢንተርነት መሲሎም ብምእታው ናይ ተቓወምቲ መርበብ ሓበሬታ ከፊቶም ንዝረኸቡዎም ሰለስተ መንእሰያት ከምዝኣሰሩ ምንጭታት ኣሰና ካብ ኣስመራ ሓቢሮም።
ኣብ ዓባይ-ብሪጣንያ ዝመደበሮም ተቓወምቲ ውድባትን ሲቪካውያን ማሕበራትን፡ ብምኽንያት ባሕቲ መስከረም ምጅማር ሓርነታዊ ቓልሲ ኤርትራ (ባሕቲ መስከረም) ኣብ ሓደ ኣዳራሽ ዝወደቡዎ “ፈስቲቫል ሰላም”፡ ንሃገራዊ ናይ ቃልስን ሓርነትን መንፈስ ብዘለዓዕል ፍሉይን ምዕሩግን ኣገባብ ትማሊ 23 ነሓሰ ኣብ ለንደን ብዓወት ተኻይዱ።
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝመደበሮም፡ 13 ተቓወምቲ ውድባት፡ ሲቪካውያን ማሕበራትን ምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ምቕያር ዝኣምኑን ዝቃለሱን ግዱሳት ኤርትራውያንን ን24 ግንቦት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ንፈለማ ግዜ ኩሎም ብሓባር ኣብ ሓደ ኣዳራሽ ብምርኻብ ብፍልይ ዝበለ ድምቀት ጸምቢሎማ።
ብወገነይ፡ መበገሲ ናይ’ዚ ጽሑፍ’ዚ እቲ ኣብ ቀረባ እዋን ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ጕባኤ ናይ ኪዳን፡ ክርስትያን ክዕብሉሉና ይደልዩ ኣለዉ ብዝብል ምፍርራሕ፡ ናይ እስላማውያን ውድባት ደገፍ ረኺቡ፡ ንውድቡ ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ንምስራዕ ከይኰነ ኣይተርፍን ዝብል ግምት ኣሎኒ። እዚ ግምት ጥራሕ ኢዩ። ነፍስወከፍኩም ድሕር’ዚ ሓተታ’ዚ ምንባብ ከም ናተይ ይኹን ካብ ናተይ ዝተፈልየ ግምታት ክህልወኩም ከምዝኽእል ኣይስሕቶን ኢየ።
ኣብ ዓባይ-ብሪጣንያ ዝመደበሮም ዝተፈላለዮ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ሓይልታትን በርጌሳዊ ማሕበርን ካብ ዕለት 02 ሕዳር 2007 ዓ.ም ጀሚሮም ከካይድዎ ዝጸንሑ ንናይ ሓባር ስራሕ ዝምልከት ዘተታት ብምቕጻል ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ሰሙን ዕለት 05 ጥሪ 2008 ዓ.ም ሓሙሽተ ፈጻሚት ኣካል ዘለዋ ባይቶ ብምቛም ከስርሖም ዝኽእል ውሽጣዊ ሕጊ ኣጽዲቖም።
ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ዝመደበሮም ዝተፈላለዩ ኤርትራውያን ተቓወምቲ ውድባት፡ ሲቪካውያን ማሕበራት፡ መደበራት ዜናን ግዱሳት ውልቀሰባትን፡ ሎሚ 2 ሕዳር ኣብ ለንደን ኣብ ዘካየዱዎ ኣኼባ፡ ንውልቀምልካዊ ስርዓት ህግደፍ ንምምካትን ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስያዊ ለውጢ ንምምጻእን ኣብ ሓደ ጽላል ሰሚሮም ዝተወሃሃደ ሓባራዊ ዕማም ከካይዱ ብምሉእ ድምጺ ተሰማሚዖም። ነቲ ብስምረት ክካየድ ተመዲቡ ዘሎ ናይ መኸተ ዕማማቶም እተወሃህድ ሓባራዊ ሽማግለ ‘ውን ኣቝሞም።
ፕረዚደንት ናይታ ሓውሲ ነጻ ዝኾነት ዞባ ሶማልያ (ፑንትላንድ) ኣዲ ሙሳ ነቲ ኣብ’ዚ ቐረባ እዋን ኣብ ኣስመራ ዝተመስረተ ጸረ መንግስታት ሶማልን ኢትዮጵያን ዝኾነ ኪዳን፡ ኣብ ዞባዊ ምምሕዳራዊ ግዝኣቱ ወጥሪ ክፈጥር ይፍትን ከምዘሎ ምኽሳሱ፡ ሸቤሌ ሚድያ ነትዎርክ ካብ መቓድሾ ኣብ ዘመሓላለፎ ጸብጻብ ሓቢሩ።
ቀዳማይ ሚኒስተር መሰጋገሪ መንግስቲ ሶማል ዓሊ መሓመድ ገዲ ምሕዝነት ተቓወምቲ ሶማልን እትዮጵያን ኣብ ኤርትራ ይቐውም ከምዘሎ ሎሚ (09 ሰነ) ብድምጺ ኣመሪካ (VOA) ንዝተመሓላለፈ ሓበሬታ ከምዘረጋገጾ መርበብ ሓበሬታ ድምጺ ኣመሪካ ኣገንዚቡ ።
ነጻነት ራህዋ እዩ። ነጻነት ተኸቢርካ አብ ሃገርካ ምንባር እዩ። ነጻነት መሰልካ ዝኽበረላ ሃገር ምውናን እዩ። ህዝቢ ኤርትራ ግን ከምቲ ዝተመነዮን ዝሓሰቦን እቲ ንዓመታት ብሃረርታ ዝተጸበዮ ነጻነት ከምቲ ሃረርትኡ አይረኸቦን።


text:
ኣብ ዓመታት ንመጀምሪያ ግዜ ኩሎም ብህይወት ዝርከቡ ፕሬዝዳንታት ዩናይትድ ስቴትስ ብምሕዝነታዊ መንፈስን ናይ ሓባር ምክብባርን ኣብ ሓደ መድረኽ ዝተረኸብሉ እዩ።
ፕሬዝዳንት ቡሽ ኣብ ስልጣን እናሃለው ንዝወሰድዎም ስጉምትታት ዋላ ክነቕፉ እንተፀንሑ’ውን ፕሬዝዳንት ኦባማ ኣብቲ ስነ ስርዓት ፕሬዝዳንት ቡሽ ንዝሃብዎ ኣገልግሎት ኣሞጊሶምዎም።
‘’ክቡር ፕሬዝዳንት ንዝሃብኩምዎ ኣገልግሎት፣ንትብዓትኩም፣ንናይ ፀዋታ ላዛኹም፣ልዕሊ ኩሉ ድማ ንሃገርኩም ዘለኩም ፍቕሪ ከመስግነኩ እደሊ።’’
ፕሬዝዳንት ቡሽ ብወገኖም ንሶም ይኹኑ ካልኦት ፕሬዝዳንትታት ስልጣኖም ምስ ወድኡ ብዛዕባ ዝህቡዎ መንፈስ ቀፃሊ ኣገልግሎት ተዛሪቦም ነይሮም።’’ ካብ ፖለቲካ ጡረታ ወፂአ እየ።ጡረታ ምውፅአይ’ውን ሕጉስ እየ።ንህዝቢ ኣገልግሎት ካብ ምሃብ ግን ጡረታ ኣይወፃእኹን።’’
ብወላዲ ኣቡኦም ብናይ ቀደም ፕሬዝዳንት George Herbert Walker Bush ከምዝተለዓዐሉን መራሒ ንክኾኑ ወላዲ ኣቡኦም ከምዝምሃሩዎምን እውን ተዛሪቦም።
ወናኒ ነዚ ብስሞም ዝተሃነፀ ፕሬዝዳንታዊ ማእኸል ህዝቢ ኣሜሪካ ምዃኑን ኣብ ውሽጡ ዝሓዞም ሰነዳት እውን ኣብ ስልጣን እናሃለው ንከም ኣንፃር ሽበራ፣ንዅናት ዒራቕን ሄረከን ካትሪን ስዒቡ ንዝተኻየደ ስራሕቲ እግሪ ምትካልን ዝሓዝሉ ኣገባብ ዝምልከቱ ጉዳያት ንሶም ዝሃብዎም ውሳነታት ህዝቢ ንኽርዳእ ክሕግዝ እዩ ኢሎም።
እቲ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ 25 ሚያዚያ 2013 ኣ/ፈ ተመሪቑ ዝተኸፈተ ፕሬዝዳንታዊ ቤተ መፃሕፍቲ ፕሬዝዳንት ቡሽ ኣብ ታሪኽ ብዛዕባ ዝህልዎም ታሪኽ ከም ብሓድሽ ሙግት ከለዓዕል እዩ።ጆርጅ ቡሽ ካብ ስልጣኖም ክወፁ ከለው ተቐባልነቶም ዝታሓተ ምንባሩ ኣሃዛዊ መዐቀኒታት ሪኢቶ ህዝቢ ይሕብሩ።33 ሚእታዊ ጥራሕ ነይሩ።ኣብ ቀረባ ብመሰረት ዝተኻየዱ መፅናዕትታት ግን ተቐባልነቶም ብዝተወሰነ ከምዝወሰኸ ይሕብሩ።
ፕሬዝዳንት ነበር ጆርጅ ዳብሊው ቡሽ ብዝውሃቡ ሪኢቶታት ህዝቢ ከምዘይግደሱ የግዳስ ንፕሬዝዳንታዊ ስልጣኖንም ታሪኽ ናይ መወዳእታ ፍርዲ ከምዝህብ ብተደጋጋሚ ክዛረቡ ፀኒሖም እዮም።
ኣብቲ ንኽብሮም ዝተሃነፀ ፕሬዝዳንታዊ ቤተ መፃሕፍቲ ኣብ ዘስምዕዎ መደረ ምምሕዳሮም ነፃነት ንኽስፍሕፋሕ ብዝሰሖም ስራሕቲ ሓደ ማዕልቲ ከምዝዝከር ዘለዎም ተስፋ ገሊፆም።
‘’ናይ ፖለቲካ ንፋስ ካብ ፀጋም ናብ የማን ይነፍስ።ኣሃዛዊ መዐቀኒ ሪኢቶታት ህዝቢ ይድይቡ፣ይወርዱ።ደገፍቲ ይመፁ፣ይኸዱ።ኣብ መወዳእታ ግን መራሕቲ ብዘለዎም ፅኑዕ እምነት እዮም ዝግምገሙ።’’
ፕሬዝዳንትታት ካብ ስልጣኖም ምስ ወረዱ ካብ ናይ ታሪኽ ፍርዲ ከምልጡ ወይ ክልውጡ ኣፀጋሚ ይኾኖም ይብሉ ምሁራት ታሪኽ።
ኣብ ዩኒቨርስቲ ቴክሳስ ናይ ፖለቲካ ሊቅን ክኢላ ፕሬዝዳንታዊ ስልጣንን ብሩስ ቢዃናን ፕሬዝዳንት ነበር ቡሽ ምስሎም ንምልዋጥ ዝገብርዎ ፃዕሪ ብፍላይ ድማ ንዅናት ዒራቕ ብዝምልከት ምስሊ ምምሕዳሮም ንምልዋጥ ንዝገብርዎ ፈተነ ገለ ብድሆታት ከጋጥሞም እዩ ይብሉ።
ዒራቕ ድሕሪ 20፣30፣40 ዓመታት ካብ ሎሚ ዴሞክራሲ ዝዕምብበላ ሃገር እንተኾይናን ኣብ ዝተረፉ ማእኸላይ ምብራቕ እንተተስፋሕፊሑን ብዘይዝኾነ ይኹን ምትንዃስ ወራር ንኽፍፀም ዝወሰንዎ ኣዝዩ ዘሰሓሕብ ውሳነ እቶም ፕሬዝዳንት ይቕሬታ ክግበረሎም ይኽእል ይኸውን ይብሉ።ኣብዚ ዘለናዮ እዋን ግን ብትኽክል ከምኡ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢልካ ንምትንባሩ ከቢድ እዩ ይብሉ ኣስዒቦም።
ኣብ እዋን ምምሕዳር ቡሽን ኦባማን ብዓልቲ ስልጣን ምንስቴር ሕርሻ ዝነበራ ናንሲ ጆነር ጆርጅ ቡሽ ንኣገልግሎት ብዝነበሮም ውፉይነት ክዝከሩ እዮም ይብላ።
ናይ ቀደም ናይ ቴክሳስ ከንቲባን ኣባል ዴሞክራሲያዊ ፓርትን ሮናልድ ኪርክ ሓዊሱ ተኻፈልቲ እቲ ስነስርዓት ብዛዕባ እቲ ስነስርዓት ኣዝዮም ዕጉባት እዮም።
ኪርክ ከምዚ ኢሎም ነይሮም።‘’ሻራዊ ኣፈላላያትና፣ኣብ ጉዳያት ቁጠባን ኵናትን ዘለውና ኣፈላላያት፣ትኽክለኛ ኣፈላላያት እዮም።ከም ኣሜሪካዊያን ምስ ዘለና ሓባራዊ እምነት ብምንፅፃር ግን ማዕረ ክንደይ ኣናእሽቱ ምዃኖም ሎሚ ዝተረዳእናሉ ዕለት እዩ።’’
ኣብ ዩኒቨርስቲ ደቡባዊ ሜተዲስት ዝምሃር ጃዊን ሲን ማልሂ ግን እቲ ስነስርዓት ካብ ትምህርቲ ንላዕሊ እዩ ይብል።ከም ሓደ ኣብ ፖለቲካ ዝዋሳእ ሰብ ንርእሰይ ክሪኢ ከለኹ ምስኦም ኣብ ሓደ ቦታ ምርካብ ዓብዪ ተመክሮ እዩ፤ዘለዓዕል እዩ ይብል።
ናይ George W Bush ቤተ መፃሕፍትን ሙዚየምን ልዕሊ 70 ሚሊዮን ገፅ ፅሑፋትን 80 ቴራባይትስ ዲጂታዊ ናውትን ዝሓዘ እዩ።


text:
መንግስቲ ሱዳን Travel document ዘለዎም ኤርትራውያን ናብ ሱዳን ከይኣትዉ ዝኽልክል ኣዋጅ ከምዘውጽአ ተፈሊጡ።
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ኤውሮጳ ግዝያዊ መንበሪ ፍቓድ (Travel document) ዘለዎም ኤርትራውያን ናብ ሱዳን ከይኣትዉ ዝኽልክል ኣዋጅ ከምዘውጽአ ተፈሊጡ። በዚ መሰረት፡ ብረቡዕ 6 ለካቲት ካብ ነርወይን ጀርመንን ስድራቤቶም ክበጽሑ ናብ ሱዳን ዝገሹ ኤርትራውያን፡ ካብ መዓርፎ
መንግስቲ ሱዳን ኣብ ኤውሮጳ ግዝያዊ መንበሪ ፍቓድ (Travel document) ዘለዎም ኤርትራውያን ናብ ሱዳን ከይኣትዉ ዝኽልክል ኣዋጅ ከምዘውጽአ ተፈሊጡ።
በዚ መሰረት፡ ብረቡዕ 6 ለካቲት ካብ ነርወይን ጀርመንን ስድራቤቶም ክበጽሑ ናብ ሱዳን ዝገሹ ኤርትራውያን፡ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ካርቱም በታ ዝኣተዉላ መንገዲ ኣየር ቱርኪ ብኡንብኡ ከምዝተመልሱ እቲ ጉዳይ ብኣካል ዝገጠሞም ኤርትራውያን ሓቢሮም።
እቶም ኤርትራውያን፡ ከም ንቡር ካብተን ዝነብሩለን ሃገራት ኤውሮጳ ቪዛ ረኺቦም ከምዝገሹ ኳ እንተገለጹ፡ መገሻኦም ክሰልጦም ከምዘይከኣለ ኣገንዚቦም።
ሓደ ኣብ ኤውሮጳ ዝመደበሩ ዲፕሎማት ሱዳን፡ እቲ ሓዱሽ መምርሒ፡ ብወግዒ ናብ ኩለን ኤምባሲታት ሱዳን ከምዘይበጽሐ ጠቒሱ።
እዚ ናይ መንግስቲ ሱዳን ንኤርትራውያን ብ Travel document ናብ ሱዳን ከይኣትዉ ዝኽልክል ሓዱሽ ኣዋጅ፡ ፕረዚደንት ሱዳን ኣልበሺር ብሃንደበት ሎሚ ቕነ ናብ ኤርትራ በጺሑ ድሕሪ ምምላሱ እዩ ወጺኡ።


text:
ህወሓት ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ምክልኻል ኢትዮጵያ መጥቓዕቲ ምፍፃሙ ምእማኑ ንወስዶ ዘለና ሕጊ ናይ ምኽባር ስጉምቲ ምኽኑይነት ዘረጋግፅ እዩ ክብል ፌደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ናይ ህወሓት ተግባር ገበን ክሕደት ሃገር እዩ ዝበሉ ወሃቢ ቃል መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ሬድዋን ሑሴን ዝኾነ ይኹን ዓይነት ልዝብ ኣይህልን ኢሎም።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕጊ ናይ ምኽባር ወፍሪ ኢሉ ብዛዕባ ዝፀውዖ ወታደራዊ ዘመተ መግለፂ ዝሃቡ ወሃቢ ቃል ዋሕዚ ሓበሬታ ህፁፅ ኣዋጅን ምንስቴር ድኤታምንስትሪ ጉዳያት ወፃኢን ኣምባሳደር ሬድዋን ሑሴን ህወሓት 24 ጥቅምቲ 2013 ዓ\ም ዝፍፀሞ መጥቓዕቲ ‘’ቅድም ክብል ክሕደት ሃገር ኢልና ዝፀዋዕናዮ እዚ ተግባር ናይ መንግስቲ ሕጊ ናይ ምኽባር ምንቅስቓስ ምኽኒያታዊ ይገብሮ’’ኢሎም።
ኣብ ናይ ትግራይ ክልል ቴሌቪዥን ዝቐረቡ ኣባል ህወሓት ኣቶ ሴኮ ቱሬ ጌታቸው ብዛዕባ እቲ መጥቓዕቲ ክገለፁ ከለው ‘’ንትግራይ ንምጭፍላቕ ብኹሉ ኣንፈት ዝተሓሰበ ውዲት ኣብ ጫፍ ምብፁሑ ብምርዳእ ቕልጡፍ ስጉምቲ ክወስድ ነይሩዎ’’ኢሎም።’’ዳርጋ ኣብ ውሽጢ 45 ደቓይቕ ነቲ እዚ ብምሉእ ንምቁፅፃር ዝተኽኣለሉ እዩ ነይሩ፤ብዘይካ ዝተረፉ ውሱናት’’ክብሉ ብምሳኽ ገሊፆም።
‘’ህዝቢ ትግራይ ኣብ ውሽጢ ብቐጥታ ኣብ ትሕቲ ሰንሰለት እዚ ዘሎ 30 ሽሕ ሰራዊት ኣርባዕተ መካናይዝድ ክፍለ ሰራዊት ኣብ ዘለዎ ኩነታት ብታሕቲ ኣሃዳዊያን ወረርቲ፣ካብ ላዕሊ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዘለዎ፣ኵናት እናተዳለወሉ ኣብዘለሉ ኩነታት ኢዱ ዓፃፂፉዶ ኮፍ ክብል ነይሩዎ?ክብል የብሉን’’ ክብሉ ንምክልኻል ዝተወስደ ስጉምቲ ብምዃኑ ግቡእ ከምዝነበረ እዮም ኣቶ ሶኩቱሬ ወሲኾም ዝገለፁ።።
ኣቶ ሴኮ ቱሬ ጌታቸው ሓዊሱ ኣስታት ሓደ ምእቲ ዝኾኑ መሪሕነት ህወሓትን መኮነናት ሰራዊትን ትእዛዝ ማእሰርቲ ዘውፅአ መንግስቲ ኢትዮጵያ ወታደራዊ ስጉምቲ ጠጠው ዝብል ናብ ፍርዲ ክቐርቡ ከለው ጥራሕ ምዃኑ ግልፂ ገይሩ ኣሎ።ኣምባሳደር ሬድዋን እውን ነዚ እዮም ዘረድኡ ኣብ መግለፂኦም።
ምኽትል ቀዳማይ ምንስቴርን ናይ ወፃኢ ጉዳይ ምንስቴርን ኣቶ ደመቀ መኮነን ኣብ ዩጋንዳን ብሓፈሻ ኣብ ሽዱሽተ ሃገራት እቲ ዞባ ዑደት ይፍፅሙ ዘለው ነዚ መርገፂ እዚ ንምርዳእ ምዃኑ ሓቢሮም ኣምባሳደር ሬድዋን።
‘'እቲ ልኡኽ ጉጅለ ናብተን ሃገራት ዝተጉዓዘ መራሕቲ ጉጅለ ህወሓት ናብ ፍርዲ ክሳብ ዝቐርቡ ዝኾነ ይኹን ኣደራዳሪ ኣይንደልን ዝብል ናይ ቀዳማይ ምንስቴር መልእኽቲ ንምብፃሕ እዩ።ምኽኒያቱ ካብ ተሓታትነት ምምላጥን ንዘይሕጋውነት ዘተባብዕ ዝኾነ ይኹን ሽምግልና ተቐባልነት የብሉን’’ ኢሎም።
ትማሊ ሶኑይ ኣብ ከባቢ መቐለ ደብዳብ ነፈርቲ ከምዝነበረ እውን ኣምባሳደር ሬድዋን ኣረጋጊፆም ኣለው።’'ደብዳብ ነፈርቲ ነይሩ።ኣብ መቐለ ከይኮነስ ኣብ ወሰና ወሰን እታ ከተማ እዩ፤እተነ ነፈርቲ ሓያል ድምፂ ስለዘለወን መስቲያት ከንቅዕ ይክእል እዩ’’ ኢሎም።ኣብ ልዕሊ ወታደራዊ ትሕቶታት መሪሕነት ህወሓትን ፍሉይ ሓይልን ተዘይኮይኑ ስቪላዊ ዒላማ ኣይተወቕዐን ኢሎም ብምውሳኽ።
ወሃቢ ቃል ሰራዊት ምክልኻል ሜጀር ጀነራል ቅጢላ ቡልቱ እውን እቲ ሰራዊት ስቪል ከይጉዳእ ጥንቃቐ ከምዝገብር ተዛሪቦም ኣለው።
ኣብ መቐለ ዝርከብ ወኪል ቪኦኤ ኣብ ውሽጢ ከተማ መቐለ ብዝተፈፀመ ደብዳብ ኣብ ልዕሊ ሓደ ሰብ ጉድኣት ምውራዱ ነበርቲ ከምዝገለፅሉ፣ናይ ቅዱስ ጊዮርግስ ተምሃሮ ፈለገ ህይወት ዝነብርሉ ከባቢ ምፍራሱ፣ናይቲ ከባቢ መንበሪ ኣባይቲ ሓደጋ ከምዝወረዶም ብዓይነይ ሪአ ኣልኹ ኢሉምፅብፃብ ይዝከር።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ንምክልኻል ሰራዊት ኢትዮጵያ ድጋፍ ንምሃብ ኣብ ከተማታት ኣዲስ ኣበባ፣ ደሴ፣ ሃዋሳ፣ኣዳማን ሰልፍታት ተኻይዶም ኣለው።


text:
Radio Erena: 10 June 2018
ፕረዚደንት ዩጋንዳ ዮወሪ ሙሰቨኒ፣ ኣብ ሃገሩ ዑደት ንዘካየደ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝለዓለ ናይ ክብሪ ሽልማት ሂቡ።
ኣብቲ ኣብ ዩጋንዳ ዓመታዊ ዝካየድ ሃገራዊ መዓልቲ ሓርበኛታት ነቲ ናይ ክብሪ ስልማት ድሕሪ ምቕባሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ዝሃቦ መደረ፣ ዝምድና ኢትዮጵያን ዩጋንዳን ኣብ ሓድሕድ ምክብባር ዝተሰረተ ደኣምበር ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ሃገር ኢድ ብምትእትታው ኣይኮነን ኢሉ።
ኣብቲ ኣጋጣሚ 250 ውልቀ ሰባት ኣበርክቶኦም ኣብ ሰላምን ክብርን ዩጋንዳ ብወግዒ ንምፍላጥ መዳልያ ክቕበሉ እንከለዉ፣ ፕረዚደንት ኢኳቶርያል ጒኒ ተዮዶር ኦቢያን ባሰጎ ከኣ ከም ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ተመሳሳሊ ናይ ክብሪ ስልማት ተቐቢሉ።
እቲ ካብ 2001 ዝጀመረ ሃገራዊ በዓል ሓርበኛታት ዩጋንዳ፣ ነቶም ኣብ ውግእ ሓድሕድ ካብ ክልቲኡ ወገናት ዝወደቑ ደቂ ሃገር ንምዝካር ዝተበገሰ ደኣ ይኹን እምበር፣ ካብዚ ቀረባ ዓመታት ጀሚሩ ሰበስልጣን’ታ ሃገር ዮወሪ ሙሰቨኒ ናብ ስልጣን ንኽመጽእ ኣበርክቶ ንዝገበሩ ውልቀሰባት’ውን ናይ ሓርበኝነት መዳልያ ክህቡ ከምዝጀመሩ ይንገር።
ኣብ ተመሳሳሊ ዜና፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ዑደቱ ብምቕጻል ሎሚ ሰምበት 10 ሰነ ናብ ግብጺ ከምርሕ ምዃኑ ኤምባሲ’ታ ሃገር ካብ ከተማ ካይሮ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ሓቢሩ።
እቲ ቀዳማይ ሚንስተር ኣብ ናይ ግብጺ ዑደቱ፣ ምስ ፕረዚደንት ዓብደል ፈታሕ ኣል ሲሲ ዝርከቦም ላዕለዎት ሰበስልጣን’ታ ሃገር ርክብ ከካዪድ ምዃኑ ተገሊጹ።
ዕላማ ዑደት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ናብ ግብጺ፣ ነቲ ድሮ ተመስሪቱ ዘሎ ዝምድና ክልቲኤን ሃገራት ንምድልዳል ምዃኑ መግለጺ’ቲ ኤምባሲ የብርህ። እንተኾነ ማዕከናት ዜና ኢትዮጵያ ኣብ ዘቃልሖኦ ዘለዋ ዜና፣ ንጉዳይ ኣጠቓቕማ ፈለግ ናይል ብዝምልከት ንክልቲኤን ሃገራት ከሰሓሕብ ዝጸንሐ ጉዳይ ብዝምልከት ዘተ ንምክያድ ምዃኑ ይገልጻ።
ግብጺ፣ ኢትዮጵያ ንእትሃንጾ ዘላ መመንጨዊ ሓይሊ ኤለክትሪክ ዝኾነ ዲጋ፣ ንሕርሻን መነባብሮን ግብጻውያን ክጎድእ’ዩ ብምባል ተቓውሞኣ ከተስምዕ ጸኒሓ’ያ። በዚ ዝተላዕለ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዝተፈጥረ ዲፕሎማስያዊ ምስሕሓብ ዛጊት መዕለቢ ኣይረኸበን።
==================


text:
እንጻር’ዚ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ክቕጽል ኣለዎ።
ኣብዘን ዚሓለፋ 9 ዓመታት ኣንጻር ናይቲ ብህግደፍ ዝምወል “ኤርትራዊ ባህላዊ ምርኢት ኣብ ኣውስትራልያ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ፤ ብሰላማዊ መንገዲ ስልጣን ናብ ህዝቢ ክማሓላለፍ፣ ሰብኣዊ መሰላት ክኽበር፣ ጭቆናን ዘይፍትሓዊ መቕተልትን ከኸትም፣ ናይ ህዝቢ መሬት ምምንዛዕ ከቋርጽ፣ ብሓፈሻ ስርዓተ ሕጊ ክሰፍን ተቓዉሞና ገሊጽናን ከምኡውን ናይ ደቂ ሃገር መሰል ንትምህርትን፣ ንግቡእ ሕክምናዊ ኣገልግሎትን፣ ንስራሕ ምርካብን፤ ብቐንዱ ኸኣ ሓደ ቅቡል ዝኾነ መንግስቲ ንህዝቡ ዝህቦ መሰላት ንኽነግስ፣ ከየቋረጽና ሓቲትና ኢና። ይኹን እምበር እቲ ፍትሒ ንኽነግስ ዝበኸናዮ ተጎስዩ፣ ስርዓተ ሕጊ ክሰፍን ዝሓተትናዮ ተነጺጉ እዩ። በንጻሩ እኳደኣ በቲ ዘይሓላፍነታዊ ተግባራትን ፍሹል ሜላ ኣመራርሓ መንግስትን ምኽንያት፤ ፖለቲካውን፣ ቁጠባውን፣ ማሕበራውን ኩነታት ህዝብና ዝያዳ ከፊኡ ይርከብ ኣሎ። ስለዚ ነዚ እንዳራኣናን ኣንዳሰምማዕናን ኣብክንድቶም ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ድምጾም ከስምዑ ዘይካኣሉን ተጨቍኖም ዘለዎን ህዝብና ስለምንታይ ድምጽና ካብ ምስማዕ ነቋርጽ?
ኣብ’ዚ ዓመት’ዚ ኣተኩሮና ኣምበኣር ብሓፈሻ ኣብ ወጻኢ ንዝርከብ ማሕበረ ሰብና ኮይኑ ብፍላይ ካኣ ነቶም ብዘይ ዝኾነ ጸቕጢ ሓሳባቶም ክገልጹ ኣብ ዝኽእሉሉ ቦታ እንዳነበሩ፤ እዚ ክትገልጾ ዘሕፍር ጭቆናን ዘይፍትሓዊ ተግባራትን ኣብ ህዝቢ ኤርትራ እንዳወረደ ሱቕ ምባል ዝመረጹ ኤርትራዊያን ኢና። ንሕና ከነዘኻኽረኩም ንደሊ ነገር እንተሃሊዩ ኸኣ ንስኻትኩም ኣብ ክንዲ ህዝብኹም ኣንጻር’ቲ ዘይፍትሓዊ ተግባራት ህግደፍ ዓው ኢልኩም ክትዛረቡን ንፍትሕን ሰላምን ህዝብኹም ጠጠው ክትብሉን ሕልናውን ሞራላውን ግቡእኩም ምዃኑ ጥራሕ እዩ። ክትርስዑዎ ዘይብልኩም ከኣ ንስኻትኩም ተስተማቕርዎ ዘለኹም ሙሉእ ናጽነት ፍረ-ጻማ ናይቶም ንሓርነትን ፍትሕን ስርዓተ-ሕግን ዲሞክራሲያዊ መትከላትን ንኽነግስ ክቡር ሂወቶም መስዋእቲ ዝኸፈሉ ህዝቢ ምኻኑ እዩ። ስለዚ ብወገንኩም ስለምንታይ ልክዕ ከምቲ ንስኹም ረኺብኩሞ ዘለኹም መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ንህዝብኹም ዘይትሓልዩሉን ባህጊ ህዝብና ብዝሓጸረ እዋን ህያው ንምግባር ናይቲ ብሓዲሽ መንፈስ ተበጊሱ ዘሎ “ህዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ቃልሲ ንለውጢ” ኣካል ዘይትኾኑን?
ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሕማቕ ኩነታት ንዓኹም ሓዲሽ ከምዘይኮነ ፍሉጥ ኮይኑ፣ እዚ ሲዒቡ ከነዘኻኽረኩም ንደሊ ፣
- መንእሰያት ናይ ትምህርቲ መሰሎም ተኸሊኦም ብስም ሃገራዊ ኣገልግሎት ብሓይሊ ተገዲዶም ኣብ መወዳእታ ዘይብሉ ውትህድርና ትጸሚዶም ይነብሩን ብኡኡ ምኽንያት ካኣ ናይ መጻኢ ሂወቶም ዝቕይስሉን መሰረት ዘንብሩሉን ወርቃዊ ናይ ንእስነት ግዜኦም ብከንቱ ኣብ ፈቆዶ ዕርድታት የሕልፍዎ ኣልዉ፣
- ወለዲ ደቅኹም ንኽሃድሙ ተሓባቢርኩሞም ኢኹም ብዝብል ድኹም ምኽንያት ተኸሲሶም ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ ዝኾነ ገንዘብ ተቐጺዖምን ተኣሲሮምን፣
- ናይ ሃይማኖት መራሕትን መማህራንን ግቡእ ክሲ ከይቀረበሎምን ግቡእ ፍርዲ ከይተዋህቦምን ተኣሲሮምን ሃለዋቶም ተፊኦምን፣
- ስርዓተ ሕጊ ክነግስን ቅዋም ተግባዋዊ ክኸውንን ዝሓተቱ ፖለቲከኛታት ማሕዩር ኣትዮም፣
- ህዝብና ብዘይ ኣገባብ መሬቶም ተሓዲጎም፣
- ሓረስቶት ህዝብና ናይ ሕርሻ እቶቶም ከምድልየቶም ንኸይሸጡ ተኸልኪሎምን ንመንግስቲ ብሕሱር ዋጋ ክሸጥዎ ተኣዚዞምን፣
- ህዝብና ኣብ ሕማቕ ኩነታት ሕጽረት መግቢ እንኮሎ ብኣንጻሩ ህግደፍ ብገበርቲ ሰናይ ንዝቐርብ ሓገዝ መግቢ ነጺግዎ፣
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጥቕሰ ካብቲ ኣብ ሃገርና ኣጋጢሙ ዘሎ ዘሕዝን ኩነታት ውሑድ ከም ኣብነት ዝቐረበ ጥራሕ እዩ። እዚ ጭካንን ዘይሓላፍነታዊ ተግባራትን ህግደፍ ንሕልናኹም እንተዘይ ኣበራቢሩዎ ካልእ እንታይ ደኣ’ሞ?
እዚ ኣብ ኣውስትራልያ ዝግበር ዘሎ ሰላምዊ ሰልፊ ኣንጻር ናይ ህግደፍ ባህላዊ ምርኢት፣ ብዙሓት ሰባት ከም ዝእድሙ ስለዝገበረ ናይ ብሓቂ እቲ ቀዳማይ ዕላምኡ ሃሪሙ እዩ። በዚ ዝግበር ዘሎ ሰላማዊ ሰልፊ ተተባቢዖም፣ ኣብቲ ብህግደፍ ዝዳሎ ዘሎ ምርኢት ንኸይሳተፉ ዝእድሙ ዘለዉ ብዝሒ ኤርትራዊያን ኣብ ኣውስትራልያ ካብ ዓመት ናብ ዓመት እንዳወሰኸ ይኸይድ ሰለዘሎ ወከልቲ ምልካዊ ስርዓት ኤርትራን ሰዓብቶምን ኣብ ስግኣት ወዲቆም ከምዘሎዉ ካብ ሓለፍቲ ህግደፍ ወግዓዊ መግለጺ ዘይንደልየሉ ሓቂ እዩ። ከምኡ ስለዝኮነ እዩ ኸኣ ዓላማ ናይቲ በዓል ካብቲ ቀደም ንምኤከቢ ገንዘብ ዝጥቀምሉ ዝነበረ ሓሳብ ተቐይሩ ናብ ህላወ ናይ’ቲ ደረቕ ፖሊቲኮኦም ኣድሂቦም ዝሰርሕሉ ዘሎው። ካብዚ ብምብጋስ ከኣ ዝበዝሕ ህዝቢ ነጺጉዎ ከምዘሎ ብንጹር እንዳራኣዩ እቲ በዓል ንዝመጽእ ዓመትውን ንኽቕጽል ምሕሳብ ማለት ካብ ትርጉም ዘይብሉ ከንቱ ጻዕረሞት ሓሊፍካ ካልእ ዝባሃል የለን።
ይኣክል ማለት ይኣክል እዩ፣ ተበገስ ንመስል ህዝብኻ ተቓለስ።
ኣወሃሃዲት ሽማግለ ሰለማዊ ሰልፊ መልበርን
26 ታሕሳስ 2010
Short URL: https://english.farajat.net/?p=1988


text:
ዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ኣቦ ወንበር ኢህወዴግ ኮይኖም ብምምራፆም ኣቦ ወንበር ዓረና ትግራይ ኣቶ ኣብርሃ ደስታ ሓዊሱ ተቓወምቲ ውድባት ሪኢቶታት ሂቦም ኣለው።
‘’ኢህወዴግ ከም ስርዓት ብዝተበላሸወ መንገዲ ይጉዓዝ ዝነበረ ስርዓት ስለዝኾነ ናይ ሰባት ምቅይያት ከም ዓብዪ ጉዳይ ኣይንሪኦን’’ ዝበለ ኣቶ ኣብርሃ ደስታ ‘’እቲ ውልቀሰብ ነቲ ስርዓት ክሳበ ዘይቀየሮ ለውጢ ክመፅእ እዩ ተስፋ ኣለዎ እዩ ኢልና ኣይንሓስብን’’ይብል።
ተቓወምቲ ውድባት ሰማያዊ ፓርትን ናይ ኦሮሞ ፌደራሊስን ኮንግረንስ እውን ተመሳሳሊ ሪኢቶታት ሂቦም ኣለው።
ብፍላይ ምኽትል ኣቦ ወንበር ፌደራሊስ ኮንግረስ ኦሮሞ ኣቶ ሙላቱ ገመቹ ዶ/ር ኣብዪ ኣህመድ ቅድሚ ኩሉ ክፍፅምዎ ዘለዎም ኣዋጅ ህፁፅ ግዜ ዝለዓለሉ መንገዲ ምፍጣርን ሓይልታት ምክልኻል ናብ ካምፕታቶም ክኣትው፣ገበን ዝፈፀሙ ዕጡቓት ድማ ብሕጊ ክሕተቱን ምግባር እዩ ኢሎም።
‘’እዛ ሃገርና ናይኩልትና ሃገር እያ።ናይ ሓደ ሰብ ኣይኮነትን ንዝተወሰን ፓርቲ ዝተውሃበት እውን ኣይኮነትን’’ኢሎም ኣቶ ሙላቱ።
ንዝርዝሩ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ነጻን ፍትሓውን ሓሳብ፡ ንህግደፍ ዘይምሕር ቀዛፊ ሕማምን ደምሳሲ ሚሳይልን’ዩ።
ነጻን ፍትሓውን ሓሳብ፡ ንህግደፍ ዘይምሕር ቀዛፊ ሕማምን ደምሳሲ ሚሳይልን’ዩ።
ውልቀ መላኺ ስርዓት ህግደፍ ኣብ 1996 ዓ.ም ብፍላጥ ድዩ ብዘይፍላጥ ነጻ ፕሬስ ክህሉ ምስ ፈቐደ፡ ኣብ ኤርትራ ብዘይ ወዓል ሕደር ጋዜጣታት ክሕተም ተሓቲሙ ናብ ህዝቢ ክዝርጋሕ ጀሚሩ። በዚ ኣጋጣሚ ሰቲት፣ ቀስተ ደመና፣ ኣድማስ፣ መቓልሕ …ወዘተ ዝኣርእስቶም ጋዜጣታት ሓደ ድሕሪ
Read more: ነጻን ፍትሓውን ሓሳብ፡ ንህግደፍ ዘይምሕር ቀዛፊ ሕማምን ደምሳሲ ሚሳይልን’ዩ።
ዶባት ከም ቃሕታኻ ምዕጻውን ንምኽፋትን ፖለቲካዊ ሃላልነት’ዩ።
ዶባት ከም ቃሕታኻ ምዕጻውን ንምኽፋትን ፖለቲካዊ ሃላልነት’ዩ።
ብዘሕፍርን ዘሰቅቕን ኩነታት ብውዲት ተጠናኒጉ ዝርከብ ፖለቲካ ኤርትራ፡ ካብ ዕለት ናብ ዕለት፡ ካብ ወርሒ ናብ ወሒ፡ ካብ ዓመት ድማ ናብ ዓመት ካብ ጉድለቱ እናተማህረ እናተኣረመን ንቕድሚት ኣብ ክንዲ ዝግስግስ፡ ፍጹም ሓላፍነት ብዘይስመዖ ብገባሪ ሓዳግነት ሓደ ሰብ ዝዝወር ጉጅለ ውሑዳን መሊሱ
ፖለቲካዊ ልቦና ዘይብሉ ውድድር ንዞባዊ ሓያልነት
ፖለቲካዊ ልቦና ዘይብሉ ውድድር ንዞባዊ ሓያልነት
ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም፡ ምብራቓዊ ማሕበርነታዊ ደምበን ምዕራባዊ ሃጻያዊ ደምበን ዝብል ፖለቲካዊ ስነ-ሓሳባዊ ፍልልይ፡ ንማሕበረ-ሰብ ዓለም ኣብ ክልተ ከፊልዎ ምንባሩ ናይ ቀረባ ተዘክሮ’ዩ። ምብራቓዊ
Constitution Making, Replacing and Amending
By Fesseha Nair
The case of interim –constitution/transitional and permanent constitution.
What is the difference between interim and permanent constitution.
Interim –constitution is a legal framework providing a basis for the democratic transition.
Interim or provisional or transitional are the various names given to the period from the fall of dictatorship to the permanent constitution.
In this article I will deal with
እንኮ ፍታሕ፡ ማሕበራዊ መሰረት ደመኛ ጸላኢኻ ምፍላጥ፡ ፈሊጥካ ራእይኻ ምንጻርን ዕጥቅኻ ምስጣምን’ዩ።
ብስሩዕ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ዘይከታተል፡ ብዝተበታተነ መልክዕ ብህይወት ንምንባር ዘድልይዎ መሰረታዊ ነገራት ንምርካብ ላዕሊ ታሕቲ ክብል ዝውዕል ሓፋሽ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ገለ ናይ ፖለቲካውን ብረታውን ቃልሲ ተመክሮ ኣለና፣ ናትና ራእይ ኣለና፣ ዓቕሚ ኣለና ዝብሉ ፖለቲከኛታትን ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ሊቅነት ዝበጽሑ ምሁራትን ከይተረፈ፡ ተሓቢኦም ዘይኮነ ብወግዒ፡ ኣብ’ዚ እንኮ-ሰባዊ ጃንዳዊ ውዲታዊ
Read more: እንኮ ፍታሕ፡ ማሕበራዊ መሰረት ደመኛ ጸላኢኻ ምፍላጥ፡ ፈሊጥካ ራእይኻ ምንጻርን ዕጥቅኻ ምስጣምን’ዩ።
ዕለተ ነጻነት፡ ብነጻነት ‘ምበር ንህዝቢ ብጅሆ ሒዝካ ኣይኽበርን፡-
ብመን ዝበሃል ውድብን መን ብዝበሃል ሰብን ተመሪሑ ብዘየገድስ ዕለት 24 ግንቦት 1991 ውጽኢት ናይ ነዊሕ ዓመታት ህዝባዊ ቃልስን ክቡር ሓርበኛዊ መስዋእቲ ደቂ-ህዝብን ዝተረኽበት ብምዃና፡ ካብ ኩለን ሃገራዊ በዓላት ኤርትራ ፍሉይ ቦታ ዘለዋ ታሪኻዊት መዓልቲ’ያ።
እብነ መሰረት ናይ ሕገ ሕንጻ ሃገር- መቆምያታት ቅዋም The Fundamentals of a Constitution
ኣብዚ ግዜዚ ካብቶም ጠለባት ናይዚ እዋና ኡ ሕዝባዊ ምልዕዓል ወይ ድማ ይኣክል፣ ቅዋምና ይተርጐም ብዝብል ቅዋም ወይ በቲ ፍሉጥ ዓለምለኸ ኣገላልጻ ኣነ እውን ብወገነይ ካብቲ ዘንበብክዎ መጽናዕትታት ብዛዕባ ሕገ ሕንጻ ሃገር ወይ እቲ ብኤርትራውያን ቅዋም ተባሂሉ ዝጽዋዕ ክገልጽ ክፍትን ኢየ፡፤
Read more: እብነ መሰረት ናይ ሕገ ሕንጻ ሃገር- መቆምያታት ቅዋም The Fundamentals of a Constitution
Read more: እብነ መሰረት ናይ ሕገ ሕንጻ ሃገር- መቆምያታት ቅዋም The Fundamentals of a Constitution
ኣወዳድባ እወ ያኣክል ከመይ ይኹን
ናጽነትን ሉዑላውነትን ሕዝቢ ኤርትራ ብረፈረንዱም ምስ ተረጋገጸ፣ ኤርትራ ብዓለምለኸ ከምሉዑላዊት ሃገር ምስተፈልጠት፣ድሕሪኡ ዝሰዓበ እቲ ክኽወን ዘነበሮ መእዋጅ መረታዊ ዶብን፣ ኣቋቁማ ሃገረ ኤርትራን፣ ኣቋቁማ መንግስታዊ ቅርጻን፣ ሕዝባውን ግላውን ትካላት፣ በብመዳዩ ማለት ፖሊቲካውን ፣ምጣነሃብታውን ፣ማሕበራውን ንባህርያዊ ክብረታት ዚጋታት ኤርትራ ማዕረን፣ፍትሕን፣ ሰላምን ኣብ ኤርትራ ኣብ ግምት ዘእተው ኣጀማምራ ኣይነበረን፣ ብኣንጻሩ መን ዘምጻልካ ናጽነት ኢኻ ትዛረብ ዘሎኻ ፈቲኻ ጸሊእካ ንሕና ኢና ንገዝኣካ ብዝብል ትምክሕታውን ጸብለልታውን ስለዝነበረ፣ እቲ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ሰብኣዊ መሰላት ዘይምኽባርን፣ ንሕልና ወዲ ሰብ ዘቈጥዕ ባርባራዊ ተግባራትን፣ሕዝቢ ኤርትራ ሓሳባቱ ብነጻ ዘይምግላጽን፣ ናይ እምነትን ሓርነትን ምስኣኑ ብሰንኪ እዚ ኣተሓሳስባ ኢዩ።


text:
Radio Erena: 12 October 2017
ቀንዲ መወዳድርቲ ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ ዝኾነ ራይላ ኦዲንጋ፣ ን26 ጥቅምቲ ኣብ ዝድገም ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኬንያ ከምዘይሳተፍ ኣፍሊጡ።
ራይላ ኦዲንጋ ካብቲ ምርጫ ዝስሕብ ዘሎ፣ ኣባላት ቦርድ ምርጫ ስለዘይተቐየሩ፣ ኣብ መስርሕ ምርጫ ካብቲ ኣቐዲሙ ዝተኻየደ ዝፍለ ነገረ ኣይክልህልዎን’ዩ ብዝብል ምኽንያት ምዃኑ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሩ።
ዋላ’ኳ እቲ ቀንዲ መተሃላልኽቲ ፕረዚደንት ኬንያታ ዝኾነን ክዕወት ትጽቢት ዝንበረሉን ራይላ ኦዲንጋ ካብቲ ዝካየድ ምርጫ እንተሰሓበ፣ ካልኦት ተወዳደርቲ ፖለቲከኛታት ክሳተፉ ከምዝኽእሉን እቲ መስርሕ ምርጫ ክካየድ ምዃኑን ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ኣነጺሩ።
ኣብ 8 ነሓሰ ዝተኻየደ ፕረዚደንታዊ ምርጫ፣ ኣብ ስልጣን ዝጸንሐ ኡሁሩ ኬንያታ ከምዝተዓወተ ኮሚሽን ምርጫ ኬንያ እኳ እንሓበረ፣ ኣርባዕተ ካብ ሽዱሽተ ኣባላት ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እታ ሃገር ብዝሃብዎ ድምጺ ግና እቲ ምርጫ ዘይሕጋዊ መስርሕ’ዩ ተኸቲሉ ብምባል ንውጽኢቱ ከምዝሰረዞ ይዝከር።
ብመሰረት ውሳኔ እቲ ቤት ፍርዲ ከኣ፣ ኮሚሽን ምርጫ ኬንያ እቲ ምርጫ ኣብ 7 ጥቅምቲ ክድገም እኳ እተኣመመ፣ ራይላ ኦዲንጋ ብዘቕረቦ ጠለብ መሰረት ግና እቲ ምርጫ ናብ 26 ጥቅምቲ ከምዝተሰጋገረ ይፍለጥ።
ኣብቲ ናይ 8 ነሓሰ ምርጫ፣ 54 ሚእታዊት ናይ ድምጺ ብልጫ ብምርካብ ከምዝተዓወተ ዝተነግረሉ ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ፣ ንውሳኔ’ቲ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እኳ እንተነቐፎ፣ ንሕጊ ሃገር ንምእዛዝ ግና ነቲ ውሳኔ ብኣኽብሮት ከምዝተቀበሎ’ዩ ኣፍሊጡ።
እዚ ኣብ ታሪኽ ሃገራት ኣፍሪቃ ናይ መጀመርያ ዝኾነ ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ውዱቕ ዝኸውን ዘሎ ውጽኢት ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኬንያ ኣብ መስርሕ ምህናጽ ደሞክራሲ ዓቢ ለውጢ ምዃኑ ተንተንቲ ኣድናቖቶም ይገልጹ።


text:
ብወያነ ዝምራሕ መንግዝቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ልዕሊ ከሰተ መዓመ ኣኮሎም (ኣንገሶም ወጀሀይ) ሎሚ መዓልቲ ዘካየዶ ናይ ጭውያን ቅትለትን ፈተነ ፈሺሉ።
ብ ጉጅለ ተጸናጸንቲ እከይ ውዲታት፣
እቲ ንመራሕቲ ሃገራት ከይተረፈ፥ ንዘለዎም ክብሪ ሉኣላውነት ሕሉፍ መሰል ጢሒሱ፡ እንተዘይፈረምኩም ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከእተወኩም ኢዬ ኢሉ ዘፈራርሕ ስርዓት ወያነ፡ ሎሚ ዕለት 29-05-2014፡ ከባቢ ሰዓት 4:00 ናይ ድሕሪ ቐትሪ፡ ኣብ ሻርዕ ኣልጃዛር፡ ኣብ ኣፍደገ ሞርኒን ጆይስ ካፌን ሬስቶራንትን፡ ናብ መዕርፎ ነፈርቲ ካርቱም ኣብ ዘሎ ጎደና፡ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ሃገረ ኤርትራ ሓደ ኪሎ ሜትር ኣብ ዝርከብ ርሕቀት፡ ብስርዓት ወያነ ዝተላእኩ ዑሱባት፡ ኣብ ሓንቲ BMW ዝኣይነታ መኪና ዝተሰውሉ ኣርባዕተ ሸጓጉጥ ዝዓጠቑ ሰባት፡ ንኤርትራዊ ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎም (ኣንገሶም ወጅሀይ) ሒዝዋ ንዝነበረ መኪና፡ በትደጋጋሚ ብዘይ ምቁራጽ ኣብ ማእከል ጎደና 6 ግዜ ድሕሪ ምግጫዎም፡ ነታ መኪና ድሕሪ ምዕናዎም፥ ተባዕ ኤርትራዊ ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎም (ኣንገሶም ወጀሀይ)፡ ካብቲ ዝተመደበሉ ናይ ጭውያን ቅትለትን መደብ ወያነ፡ ብእግሩ ሃዲሙ ካብቲ ዝተመደበሉ ውጥን ንስክላ ድሒኑ ኣሎ።
ነዚ እከይ ተግባራት ካብ ዝመርሑን ዘዋደዱን፡ ቀንድን ኩኡኻት ወያነን፡ ኣብ ዕዮ ምስግጋር ሰባትን መሸጣ ደቂ ኣዳምን ዝተዋፈሩ ዕሉላት ገበነኛታት ከኣ፡ ዑን ዓንዶም ዝዓዱ ዮውሃንስ ማሕራይ ወይ ከኣ ጆን ማሕራይን ኪሮስ ሃይሉን ቀንዲ ተሓተቲ ምኳኖም ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ነፍልጥ።
ወያነ ነዚ ተግባር እዚ ንኽተግብር ዝተገደደሉ ቀንዲ ምኽንያት፡ ነቲ ብተቖጻጻሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኤርትራን ሶማልን ዝቐረበ፡ ኤርትራዊ ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎ (ኣንገሶም ወገሀይ)፡ ምስ ብርጋዴር ጀነራል ተኽለ ክፍላይ (ማንጁስ)፡ ኣብ መሸጣ ደቂ ኣዳምን ዘይሕጋዊ ፍልሰት ደቂ ሰባት የነጥፉ ኢዮም ኢሎም ዝጸብጸብዎ ናይ ሓሶት ጸብጻብ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኤርትራዊ ከሰተ ጠዓመ ኣኮሎም፡ ካብ ትሕቲ ቁጽጽሮም ወጻኢ ስለ ዘሎ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ሃገረ ኤርትራን ህዝባን ዝተጻዕነ እገዳ ዝቐርብ ናይ ዓለቕ መርትዖ፡ ካብ ኢዶም ስለ ዝሞለቖም፡ ነዚ ናብ ንቡር ንምምላስ ዝተኣልመ ኣከይ ውዲት ምኳኑ ከነረጋግጽ ኢኢልና ኣሎና።
ድሕሪ እቲ ፍጻሜ ናይ ዓይኒ ተዓዘብቲ ከም ዝገለጽዎ፡ እታ በቶም ገበርቲ ኣከይ ዝዓነወት መኪና፡ ኣብ ጥሕቲ ቁጽጽር ፖሊስ ከም ዝኣተወት፡ ነቲ ኩነታት ንምክትታ፡ ኣስታት 15 ብሞተር ሳይክል ዝተሰነዩ ፖሊስ ትራፊክ፡ ነቲ ጉዳይ ከም ዝተኸታተልዎ ክንፈልጥ ኪኢልና ኣሎና።
ጉጅለ ተጸናጸንቲ እከይ ውዲታት!!!
gdusattsenatsenti@gmail.com
– – – –


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣሜሪካ ንከተማ እየሩሳሌም ዋና ከተማ እስራኤል ምኳና ኣፍልጦ ብምሃብን ኤምባሲ ኣሜሪካ ካብ ከተማ ቴል ኣቪቭ ናብ ከተማ እየሩሳሌም ከምዝግዕዝ ገሊጾም።ንሶም ነዚ ዝገለጹ ኣብ መንጎ’ቲ ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም ኣሉታዊ ግብረ መልሲ ኣብ ዝወሃበሉ ጊዜ’ዩ።
“እየሩሳሌም ማእከል ሰለስተ ሃይማኖታት ጥራይ ዘይኮነት ዋና ማእከል ናይ ዓለምና ዝበለጸ ዕውት ዲሞክራሲ’ውን እያ። ኣብ ዝሓለፈ ልዕሊ ሰብዓ ዓመታት ህዝቢ እስራኤል ንኣይሁድ፡ ኣመንቲ እስልምናን ክርስትናን ብሓባር ዝነብሩሉን ከከም እምነቶም ዘምልኽሉን ሃገር ክሃንጹ ጸኒሖም እዮም”ኢሎም።
ንሶም ብተወሳኺ ኣሜሪካ ነቲ ኣብ መንጎ እስራኤልን ፍልስጤምን ዝኻየድ ስምምዕ ሰላም ኣብ ምስላጥ ተወፋይነታ ከምትቕጽል ሓቢሮም።
ሃገራት ዓረብን ኣመንቲ እስልምና ዝኾና ሃገራት እዚ ውሳኔ ኣብቲ ዞባ ውጥረት ዘለዓል’ዩ ብተወሳኺ ነቲ ኣብ መንጎ ሃገራት ዓረብን እስራኤል ክብጻሕ ዝድለይ ስምምዕ ሰላም ንዝኻየድ ዘሎ ጻዕርታት ኣሜሪካ ዘዕንው’ዩ ይብሉ ኣለው።
ፍልስጤማዊያን ብወገኖም ንውሳነ ፕረዚደንት ትራምፕ ብምቅዋም “ሰለስተ ናይ ቁጥዐ” መዓልታት ምእዋጆም ተፈሊጡ’ሎ።
ፕረዚደንት ኢራን ሓሰን ሩሃኒ ንውሳኔ ፕረዚደንት ፕራምፕ “ ግጉይ፡ዘይሕጋዊ:ተንኳሲን ሓደገኛ” እዩ ኢሎም ድሕሪ ምግላጽ “ ኢራን ንናይ እምነት እስልምና ቅዱስ ቦታታት ዝግህስ ውሳኔ ኣይትዕገስን፡ ኣመንቲ እስልምና ድማ ኣንጻር እዚ ስጉምቲ ብሓባር ደው ክብሉ ይጽውዕ” ኢሎም።
ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ፍራንሰስ ብወገኖም እቲ ስጉምቲ “ብኸቢድ ከምዘተሓሳሰቦም” ዝገለጹ ክኾኑ ከለው ቱርኪ ድማ ንትካል ሕብረት ሃገራት ኣመንቲ እስልምና ህጹጽ ኣኼባ ብምክያድ ግብረ መልሲ ክህብ ጻውዒት ኣቕሪባ።
ቀዳማይ ሚንስትር እስራኤል ቤንጃሚን ነታንያሁ ግን ኣብቲ ሎሚ ረቡዕ ንህዝቢ ኣብ ዘካየድዎ ኣኼባ ነቲ ጉዳይ ኣየልዓልዎን።
ምምሕዳር ትራምፕ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ነዚ ታሪካዊን ዘመናዊ ክውንነት ዘድልይ ጻውዒት’ዩም ኣፍልጦ ሂቦም ክብሉ ነቲ ውሳኔ ደጊፎም ኣለው። እዚ ስጉምቲ ነቲ ኣብ እዋን ወፍሪ ምርጫ ዝአተውዎ ቃል ዘተግብር ኮይኑ ካብ ኣይሁዳዊያንንን ወንጌላዊያን ክርስትያን ደገፍ ዝረኽብሉ’ውን እዩ።
ካብ ብራስለስ መግለጺ ዝሃቡ ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ረክስ ቲለርሰን ፕረዚደንት ትራምፕ ንመስርሕ ሰላም ማእከላይ ምብራቕ ውፉይ ምኳኖም፡ ነዚ ንምትግባር ድማ ሓደ ጉጅለ ኣዳልዮም ብልዑል ጻዕሪ ይሰርሑ ኣለው ድሕሪ ምባል ነቲ ሎሚ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ዝወሃብ መግለጺ ፕረዚደንት ትራምፕ ብጥንቃቐን ምሉእ ንምሉእ ክሰምዑ ጸዊዖም።
ፕረዚደንት ትራምፕ ብዛዕባ ውሳኔኦም ምስ ቀ.ሚንስትር ነታንያሁ፡መራሒ ፍልስጤም መሓሙድ ዓባስን ካልኦት ሰለስተ መራሕቲ ሃገራት እቲ ዞባ ብቴሌፎን ከምዝተዘራረቡ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ብመሰረት ኣብ 1995 ዓ.ም ብፕረዚደንት ክሊንተን ዝሓለፈ ሕጊ ምግዓዝ ኤምባሲ ኣሜሪካ ናብ የሩሳሌም ንሃገራዊ ደሕንነት ኣሜርካ ዘስግእ እንተኾይኑ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሽዱሽተ ወርሒ እቲ ኤምባሲ ከይግዕዝ ዝእዝዝ ፊርማ ፕረዚደንት ይፍርም። ካብ ፕረዚደንት ክሊንተን ጀሚሩ ድማ ነፍሲ ወከፍ ፕረዚደንት ነዚ ፊርማ ክፍርም ዝጸንሓ ምኳኑ ይፍለጥ።
ሚንስትር ወጻኢ ጉዳያት ብሪጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ብወገኖም ሃገሮም ኤምባሲኣ ናብ ከተማ የሩሳሌም ናይ ምግዓዝ መደብ ከምዘይብላ ኣፍሊጦም።
ናይ ኣሜሪካ ጠቕላሊ ቆንስል ኣብቲ ዞባ ኣሜሪካዊያን ሰራሕተኛታት መንግስቲን ስድራቤቶምን ኣብዚ ተደጋጋሚ ተቓውሞ ንምክያድ ጻውዒት ዝኻየደሉ እዋን ናብ ከተማታት ቤትልሄም፡እየሩሳሌምን ጀሪኮን ከይንቀሳቀሱ ኣዚዞም ኣለው።
ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ኤምባሲታት ኣሜሪካ’ውን ሓለዋ ጸጥታኣን ከሓይላ ትእዛዝ ወጺኡ'ሎ'


text:
Radio Erena, March 12, 2014
ካብ ሕጊ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተክርስትያን ኤርትራ ወጻኢ ብዝኾነ ኣገባብ ብሕርያ ህግደፍ መብል ራብዓይ ፓትርያርክ ክኾኑ ዝተመዘዙ ኣቡነ ድዮስቖሮስ፣ ብዘጋጠሞም ወቕዒ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ስንክልና ከምዘጋጠሞም ተገሊጹ።
ኣቡነ ድዮስቆሮስ ድሕሪ’ቲ ዘጋጠሞም ወቕዒ፣ መንግስቲ ኤርትራ ናብቲ ሰበ ስልጣናቱ ዝሕከምሉ ኣብ ካርቱም ዝርከብ ሆስፒታል ንሕክምና እኳ እንተልኣኾም፣ ኩነታት ጥዕንኦም ግና ክመሕእየሽ ከምዘይክኣለ’ዩ ተሓቢሩ።
እቶም ሕጊ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤት ክርስትያን ማለት ቅኖና ብምጥሓስ መበል ራብዓይ ፓትርያርክ ዝተሸሙ ኣቡነ ዲዮስቆሮስ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣካላውን ኣምእሮኣውን ስንክልና ኣጋጢምዎም ካብቲ ክእለይሉ ዝጸንሑ ኣብ ሱዳን ዝርከብ ሆስፒታል ናብ ኣስመራ ከምዝተመልሱ’ውን ተዋህዶ ዶት ኦርግ ኣረጋጊጹ።
መበል ሳልሳይ ፓትርያርክ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤት ክርስትያን ኤርትራ ብጹእ ወ ቁዱስ ኣቡነ እንጥንዮስ፣ ምስ ኣካይዳ ህግደፍ ኣብ ጉዳይ እምነትን ሃይማኖታትን ስለዘይተቓደዉ፣ ህግደፍ ብውሳኔኡ ካብቲ መንፈሳዊ መዝነቶም ብምእላይ ኣብ ክንድኦም ንኣቡ ዲዮስቖሮስ መበል ራብዓይ ፓትርያርክ ንኽኾኑ ኣዘዝቲ ሰራዊትን ሚኒስተራትን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣብ 2007 ከምዝሸሞም ኣይርሳዕን።
እንተኾነ፣ ኣቡነ እንጦንዮስ ብህወይት እንከለዉ ቤተክርስትያን ድማ ካብ መዝነቶም ዘውርድ ዝኾነ ክሲ ዘይረኸበትሎምን ክነሳ፣ ኣቡነ ድዮስቆሮስ ንዕኦም ብምትካእ መበል ራብዓይ ፓትርያር ክኾኑ ብህግደፍ ዝቐረበሎም ጠለብ ምቕባሎም ካብ ድያቆናት፣ ካህናት፣ ፓጳሳትን ሲኖዶስን ከቢድ ተነጽሎ ኣጋጢምዎም’ዮም።
እቲ ብህግደፍ ዝተዋህቦም መበል ራብዓይ ፓትርያርክነት ድማ በተን ኣብ ግብጺን ካልእ ክፍሊ ዓለማት ዝርከባ ማሕበራት ኦርቶዶክሳውያን ቤተ ክርስትያን ዓለም ተቐባልነት ኣይረኸበን።
79 ዓመት ዝዕድሚኦም ኣቡነ ድዮስቆሮስ፣ ብሰንኪ ተንጽውሎን መንፈሳዊ ጸቕጥን ክሳቐዩ ከምዝጸንሑ ናይ ቀረባ ፈልጥቶም ዝምስክርሉ ኮይኑ፣ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ኣዋርሕ ድማ ወቕዒ ኣጋጢምዎም ዓራት ሒዞም ምንባሮም’ዩ ዝግለጽ።
እታ ኣብ ኤርትራ ዓቢ ታሪኽን ብዙሕ ሰዓብን ዘለዋ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስትያን ተዋህዶ ኣብዚ እዋን’ዚ፣ ኣባል ጸጥታን ሃገራዊ ድሕነትን ክፍሊ ሃይማኖታዊ ጉዳያት ኣብ ምምሕዳር ኦርቶዶክስ ቤት ክርስትያን ኤርትራ ዝተመደብ ኣቶ ይፍታሄ ዲሜጥሮስ ዝመርሖም ካህናት’ዮም ዘካይዱዋ ዘለዎ።
==================================


text:
Radio Erena: 01 December 2019
ቐጠር ብመንግስቲ ኤርትራ ንዝቐረበላ ክሲ ምሉእ ብምሉእ ነጺጋቶ።
መንግስቲ ኤርትራ ብመንገዲ ኣፈኝኡ ሚኒስትሪ ዜና ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ቐጠር ምስ ዝተፈላለዩ ጉጅለታት ብምትሕብባር ጸጥታይ ትዘርግ ኣላ ምባሉ፣ ነቲ ሓቂ እንዳፈለጦ ንምንታይ ነዚ ዝተሰነዐ ናይ ሓሶት ክሲ ከምዘቕረበ ንጹር ኣይኮነን ክብል ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ እታ ሃገር ምላሽ ሂቡ።
ኣብቲ ብሓሙስ 28 ሕዳር ዝወጸ መግለጺ፣ ቐጠር ነቲ ቀሪቡላ ዘሎ ናይ ሓሶት ክሲ ትፈጽሞ ኣይትፈጽሞ ብዘየገድስ፣ መንግስቲ ኤርትራ መጀመሪያ በቲ ስሩዕ ናይ ዲፕሎማስያዊ መንገዲ ክፈትሖ ክፍትን ኔሩዎ ድሕሪ ምባል፣ ብቐጥታ ናብ ጸለመን ውንጀላን ምእታው ጥዕና ዘለዎ ፖለቲካዊ ኣሰራርሓ ኣይኮነን ኢሉ።
ኣቐድም ኣቢሉ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ እውን ተመሳሳሊ ክሲ ካብ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ድሕሪ ምቕራቡ፣ ንግስነት ቐጠር ኣብ ሃገሩ ንዝርከብ ኤምባሲ ኤርትራ ናይ ተቓውሞ መግለጺ ከምዝሃበ ዝዝከር እዩ።
እቲ መግለጺ ኣብ መወዳእታ፣ ቐጠር ኣንጻር መንግስቲ ኤርትራ ምስ ዝሰርሑ ወገናት ርክብ ከምዘይብላ፣ ሚኒስትሪ ዜና ኤርትራ ከኣ ጠንቂ ናይቲ ክሲ ብምምርማር ካብ መሰረቱ መእለዪ መንገዲ ክገብረሉ ክጽዕር ተላብዩ።
===============


text:
ኢትዮጵያ ካብ ቅልውላው ንምድሓን ብዘኽእል መልክዑ ምምሕዳራዊ፥ወታሃደራዊን ፖለቲካውን ውሳነታት ዝህብ ብቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ኮሚቴ ተጣይሹ ይስራሕ ከምዘሎ ቤት ፅሕፈት ቀ/ሚንስትር ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ሓላፊ ፕሬስ ቤት ፅሕፈት ቀዳማይ ሚንስትር ኣቶ ንጉሱ ጥላሁን ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ኣብዝሃብዎ መግለፂ ቀ/ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ሎሚ ዓርቢ ምስ ላዕለዎት ሓላፍቲ ክፍሊ ፀጥታ፣ፍትሕን ምስ ዝምልከቶም ሰበስልጣን ክልልን ኣብ ዘካየድዎ ምይይጥ ኣብዚ ሰሙን ዝተፈጥረ ኩነታት ገምጊሞም ኣለው ኢሎም።
ኣቶ ንጉሱ ጥላሁን ወሲኾም መንግስቲ ድሕሪ ሎሚ ናይታ ሃገር ሰላም፣ ፀጥታን ምርግጋእን ዝህውኽ፣ህልውና ኢትዮጵያ ኣብ ሓደጋ ዘውድቕን ናይ ህዝቢ ደሕንነት ኣብ ስግኣት ዘእቱን ሃገር ንምፍራስ ዝሰርሕን ንዝኾነ ይኹን ኣካል ትዕግስቲ ከምዘይህልዎ ተወሲኑ ኣሎ ኢሎም ።
ኣብ ምብራቕ ኦሮሚያ ብሞት ሃጫሉ ብዝተላዓለ ተቓውሞ ብርክት ዝበሉ ሰባት ብሓይልታት ፀጥታ ይእሰሩ ከምዘለው ተፈሊጡ ኣሎ።ኣብ ዞባታት ምብራቕን ምዕራብን ሃረርጌ ኣስታት 13 ሰባት ከምዝተቐተሉ ተሓቢሩ ኣሎ።
ነበርቲ ሃሮማያ፣ድሬዳዋን ጭሮን ከምዝገለፁዎ ኣብቶም ዝሓለፍ መዓልታት ዝተላዓለ ተቓውሞ ብምቕፃል ብዙሓት መናእሰይ ይእሰሩ ከምዘለው ንሬድዮ ድምፂ ኣሜሪካ ገሊፆም።ሓደ ነባሪ ሃሮማያ ሎሚ እውን ሓይልታት ፀጥታ ብዝወሰዱዎ ስጉምቲ ህይወት ጠፊኡ ኣሎ ኢሎም።
‘’ሎሚ ንጉሆ ሓይልታት ፀጥታ ንነበርቲ ይቕጥቅጡ ነይሮም፤ኣብ ገንደ ቆሬ ብዝወረዶማህረምቲ ሓደ ገባር ህይወቱ ሓሊፉ ኣሎ’’ ነቲ ቕትለት ዝፈፀሙ'ውን ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ እዮም ኢሎም ።
ኣብ ዝሓለፉ መዓልታት ኣብ ምብራቕ ሃረርጌ እንተወሓደ 9 ሰባት ብሓይልታት ፀጥታ ተቐቲሎምን ብዙሓት ድማ ተኣሲሮም ዝበሉ ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ነባሪ: ኣብ ድሬዳዋ እውን ኣብቶም ዝሓለፉ መዓልታት ህይወት ሰብ ምጥፍኡ ብዙሓት ድማኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ሓደ ነባሪ ንክፍሊ ኣፋን ኦሮሞ ድምጺ ኣሜሪካ ገሊጹ ።ብፍላይ ኣብ ቀበሌ 04 ካብ 10 ንላዕሊ መናእሰይ ምእሳሮም ሓቢሩ።
ኣብ ምዕራብ ሃረርጌ እውን ሓይልታት ፀጥታ ዝሓለፈ ሰሉስ ኣብ ዝተኻየደ ሰልፊ ብዝወሰዱዎ ስጉምቲ ልዕሊ 36 ሰባት መጥቓዕቲ ወሪዱዎም ካብ መንጉኦም እቶም 5 ሽዑ ንሽዑ ህይወቶም ከምዝሓለፈ እቶም ነበርቲ ሓቢሮም።
ኣብ ከተማ ኣወዳይ እውን 4 ሰባት ከምዝተቐተሉ ተዛሪቦም።ናይታ ከተማ ከንቲባ ወይዘሮ ንሂማ ሙሳ ግን ክልተ ሰባት እዮም ዝተቐትሉ ኢለን።
ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ፀጥታ ምብራቕ ሃረርጌ ዝኾኑ ኣቶ ኣሕመድ ነጂ ኣቡበክር በቲ ተቓውሞ ህይወት ሰብ ሓዊሱ ጉድኣት ወሪዱ ኣሎ ኢሎም።ብዝሖም ዘይተፈልጠ ሰባት እውን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምእታዎም ሓቢሮም። ንሶም ወሲኾም ኣብቲ ዞባ ዝተፈፀመ ቕትለት ዘፃሪ ኮሚቴ ተጣይሹ ናይ ምፅራይ ስራሕ ጀሚሩ ኣሎ እውን ኢሎም።
እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ብሞት ሃጫሉ ሁንዴሳ ስነስርዓት ምውላዕ ሽምዓ፣ ዝኽሪን ናይ ተቓውሞ ሰልፍታትን ኣብ ዝተፈላለያ ከተማታት ኣሜሪካ፣ ካናዳን፣ብሪጣንያን፣ጀርመን፣ስዊድንን ኔዘርላንድን ንሳልሳይ መዓልቲ ከምዝቐፀለ ተፈሊጡ። ትማሊ ምሽት ኣብ ሚነሶታ ዝተኻየደ ግን እቲ ዝዓበየ እዩ ተባሂሉ ኣሎ። ኣብቲ ስነስርዓት ናይታ ክፍለ ግዝኣት ኣማሓዳሪን ከንቲባታትን ሓዘኖምን ደገፎምን ገሊፆም።
ብኻልእ ዜና ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ቅትለት ሃጫሉ ሁንዴሳ ስዒቡ ኣብ ኢትዮጵያ ይምዕብል ዘሎ ኩነታት ብቐረባ ይከታተሉዎም ከምዘለው ወሃቢ ቃሎም ስቴፈን ዱጃሪክ ገሊፆም።
ንስድራ ሃጫሉን ኣብቲ ዕግርግር ህይወቶም ዝስኣኑን ሓዘኖም ገሊፆም ኣለው። መንግስቲ ኢትዮጵያ ነቶም ገበነኛታት ብቕልጡፍ ናብ ሕጊ ንምቕራብ ዘርኣዮ ድልውነት ብሓጎስ ተቐቢሎምዎ ኣለው።
ኩሎም ወገናት ነቲ ወጥሪ ካብ ዘጎሃህር ስጉምቲ ክዕቀቡን ህድኣት ክዓስልን እቶም ዋና ፀሓፊ ሕቡራት ሃገራት ፀዊዖም ኣለው።


text:
ክልቲኤን ሱዳን ኣብ ኩነታት ምስሓብ ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ካብ ሄግሊጅ ተጋራጫዊ ሓበሬታ ይህባ‘ለዋ።ደቡባውያን ካብ‘ታ ከተማ ብፈቃድና ወፂእና‘ለና ክብሉ ከለው፣ሱዳን ግና ብሓይልና ተቆፃፂረያ‘ለኹ ትብል።
ኣብ ሕ/መ ኣምባሳደር ሱዳን ዓሊ ኦስማን፣ሰራዊት ሱዳን ንሄግሊጅ ድሕሪ ውግእ ተቆፃፂርዋ‘ሎ ኢሎም።
”ሰራዊት ሱዳን ነቶም ወረርቲ ካብ ሄግሊጅ ከምዘባረሮም ክገልፀልኩም ከለኹ፣ዝላዓለ ታሕጓስን ክብሪን‘ዩ ዝስማዓኒ” ኢሎም እቶም ኣምባሳደር።
ኣምባሳደር ዓሊ ኦስማን ወሲኾም፣ደቡባውያን ናብ ሕልነኦም እንተተመለሲምን ቅድሙነታት ኣለና እንተዘይሎምን፣ሱዳን ናብ ልዝብ ንክትምለስ ቅርብቲ‘ያ ኢሎም።
ንፕረዚደንታዊ መግለፂ ብንባብ ዘስምዑ ወሃቢ-ቃል ደቡብ ሱዳን ባርንባራ ቤንያሚን ብወገኖም፣ሓይልታት ደቡብ ካብ ሄግሊጅ ሎሚ ከምዝሳሓቡ ኣፍሊጦም።
”ብመሰረት ፃውዒት ቤት ምኽሪ ፀጥታ ሕ/መን መራሕቲ ሃገራትን፣ደቡብ ሱዳን ንልዝብ ዕድል ንምሃብ ኢላ ሰራዊታ ካብ ሄግሊጅ ንክስሕቡ ኣዚዛ‘ላ።ስርዓታዊ ምስሓብ ሰራዊት ኣብ ውሽጢ 3 መዓልታት ክፍፀም’ዩ” ኢሎም እቶም ወሃቢ-ቃል።
ሕብረት ኣፍሪቃ ንዝሓለፉ ትሻዓተ ኣዋርሕ ዘካየዶ ልዝብ፣ቅድሚ ዕስራ መዓልታት ውግእ ስለዝተወለዐ ተኾሊፉ‘ዩ።ማሕበረ-ሰብ ዓለም ግቡእ ሓገዝ ዘበርክት እንተኾይኑ፣ናብ መኣዲ ልዝብ ክንምለስ ኢና ይብሉ ሰበ-ስልጣን ደቡብ ሱዳን።
ሓይልታታ ካብ ሄግሊጅ ዋላ‘ውን እንተወፁ ስዕረት ኣይኮነን ዝበለት ደቡብ ሱዳን፣ዋንነት ሄግሊጅ ብዓለም-ለኸ ቤት-ፍርዲ ፍርዲ ክውሰነልና እፅበ’ለኹ ትብል።
ሱዳን ንከተማ ሄግሊጅ ተቖፃፂራታ
ሰራዊት ደቡብ ኣንሳሒቦም ድዮም ተሳዒሮም? ተጋራጫዊ ሓበሬታ ኣሎ
ክልቲኤን ሱዳን ኣብ ኩነታት ምስሓብ ሰራዊት ደቡብ ሱዳን ካብ ሄግሊጅ ተጋራጫዊ ሓበሬታ ይህባ‘ለዋ።ደቡባውያን ካብ‘ታ ከተማ ብፈቃድና ወፂእና‘ለና ክብሉ ከለው፣ሱዳን ግና ብሓይልና ተቆፃፂረያ‘ለኹ ትብል።


text:
insight, inspiration, vewipoints
Wihbet
Know God’s Word with their mind.
Love God fully with their heart.
Engage the world with grace and truth.
ዓንቀጻት
ሓደስቲ ጽሑፋት
The Wihbet Podcast
ምስክርነታት
ወንጌላዊ ራይናርድ ቦንኪ
ወንጌላዊ ራይናርድ ቦንኪ – ጀርመናዊ ጴንጠቆስጣዊ ወንጌላዊ እዩ። ዝያዳ ኩሉ ዝፍለጠሉ ድማ በቲ ኣብ ዝተፈላለየ ክፍልታት ዓለም እናተዘዋወረ ዝዝርግሖ ዝነበረ ናይ ወንጌል ወፍርታት ብፍላይ ድማ ኣብ ኣፍሪቃ እዩ ዝፍለጥ። ቦንኪ...
ዘገርም ጸጋ – “Amazing Grace”
ዘገርም ጸጋ ! ክንደይ ይጥዕም ‘ዚ ድሃይ ዘድሓነ ንሓጥእ ከምዚ ከማይ! እዛ መዝሙር ሰሚዕዋ ዘይፈልጥ፡ ዳርጋ የለን፡ እንተተባህለ፡ ምግናን ኣይኮነን። ኣብ ዝተፈላለየ ፊልምታት፡ ብፍላይ ድማ ምስ ግሊያነት ዝትሓሓዙ ፊልምታትን ሙዚቃታትን...
ቅዱስ ኣጎስጢኖስ በዓል ሂፖ
ጽልዋ ቅዱስ ኣጎስጢኖስ በዓል ሂፖ ኣብ ምዕራባዊ ኣተሓሳስባ ቀሊል ኣይኮነን። እዚ ክንብል እንከሎና ድማ፡ ብናይ ክርስትያናዊ ስነ-መለኮታዊ ኣተሓሳስብኡን እምንትኡን እዩ። ኣጎስጢኖስ በዓል ሂፖ፡ ኣዝዩ ጸላዊ፡ ኣብ እምነት ካቶሊክ ኮነ ወንጌላውያን...


text:
መገልገሊ ስምን ኮድን ተጠቒምካ ምእታው
ኤ-ለጊቲማሹን (e-legitimation) እንተ ዘይብልካ፡ መገልገሊ ስምን ኮድን ተጢቒምካ መእተዊ ከተውጽእ ትኽእል ኢኻ። እዚ፡ ስሉጥን ዝሓሸን ኣገልግሎት ይህበካ። እቲ መእተዊኻ፡ ምስ ኤ-ለጊቲማሹን ኵሉሳዕ ከተተኣሳስሮ ትኽእል ኢኻ።
መእተዊ ኮድ ምውጻእ
መእተዊ ኮድ ንምውጻእ፡ ውልቃዊ ሓበሬታኻን ኢ-መይልካን ምምላእ ከድልየካ’ዩ። መገልገሊ ስምን ኮድን ባዕልኻ ኢኻ ትመርጽ። ነዚ ዚስዕብ ክትሓስበሉ የድልየካ፡-
- እቲ መገልገሊ ስም 6 ፊደል ዝሓዘ ኮይኑ፡ እቲ ፋልማይ ፊደል ዓቢ (stor bokstav) ፊደል ይኸውን።
- ኮድ እንተ ወሓደ 7 እንተ ዛየደ ከኣ 14 (ፊደላት ወይ ኣሃዛት) ይህልዎ። ግድን ክልቲኡ፡ ማለት ኣሃዛትን ፊደላትን ዘለዎ ኪኸውን ኣለዎ። ግድን እንተ ወሓደ ሓደ ንኡስ ፊደል፡ እንተ ወሓደ ሓደ ከኣ ሓደ ዓቢ ፊደል ኪኸውን ኣለዎ።
ብኮድ ክትኣቱ ከለኻ ዘጋጥሙ ልሙዳት ጸገማት
መእተዊ ኮድካ እንተ ረሲዕካዮ
መእተዊ ኮድ ወይ መገልገሊ ስም ዘይሰርሕ እንተ ኮይኑ
- ናይታ ኮምፕዩተር ‘Caps Lock’ ተጸቒጡ ከይህሉ ተቘጻጸር። መገልገሊ ስምን ኮድን፡ ዓበይትን ንኡሳትን ፊደላት ይፈልዩ’ዮም።
- መገልገሊ ስምን ኮድን ብኮምፕዩተር ቀዲሕካ ትጥቅዖ እንተ ኾይንካ፡ እቲ ናይ ቃላት መፍለዪ ጋግ እውን ምስኡ ኪስዕብ ይኽእል’ዩ። መገልገሊ ስምን ኮድን ብኢድካ ጽሒፍካ ከተስፍሮ ይምረጽ።
- ንዓሰርተው ክልተ ኣዋርሕ ብኮድ ከይኣተኻ እንተ ጸኒሕካ፡ ኵሉ ዝዓቘርካዮ ሓበሬታ ይድምሰስ። ንዓሰርተው ክልተ ሰሙናት ብኮድ ከይኣተኻ እንተ ጸኒሕካ፡ ወሃብቲ ስራሕ ኣናድዮም ኪረኽቡኻ ኣይክእሉን። በብእዋኑ ኮድካ ተጠቒምካ እቶ።
ኮድካ ቀዪርካዮ ክነስኻ ክትኣቱ እንተ ዘይክኢልካ
ኮድካ ምስ ቀየርካዮ፡ እቲ ሓድሽ ኮድ ኪሰርሕ ኣስታት ሓሙሽተ ደቒቕ ኣቢሉ ይወስድ። ቍሩብ ጽንሕ ኢልካ ፈትኖ።
መእተዊ ኮድ ከተውጽእ ከለኻ ዘጋጥሙ ልሙዳት ጸገማት
ኣድራሻ ኢ-መይል ወይ ኣድራሻ ቡስጣ ብጌጋ ተጻሒፉ’ሎ
- ኣድራሻ ኢ-መይል በቲ ዚግባእ መልክዕ ተጻሒፉ ምህላዉ ኣረጋግጽ።
- እቲ ቍጽሪ ቡስጣ፡ ምስቲ ዝመላእካዮ ኣድራሻ ቡስጣ ዚሳነ ኪኸውን ኣለዎ።
እቲ መገልገሊ ስም ቅቡል ኣይኮነን
- እቲ መገልገሊ ስም ብዓቢ ፊደል ከም ዚጅምር ኣረጋግጽ።
- እቲ መገልገሊ ስም እንተወሓደ 6 እንተ ዛየደ ከኣ 48 ፊደላት ወይ ኣሃዛት ዝሓዘ ከም ዝኾነ ኣረጋግጽ።
- እቲ መገልገሊ ስም ብኻልኦት ሰባት ትሑዝ ኪኸውን ይኽእል። ካልእ መገልገሊ ስም ፈትን።
እቲ ኮድ ቅቡል ኣይኮነን
- እቲ ኮድ ካብ 7-14 ፊደላት ወይ ኣሃዛት ዝሓዘ ይኸውን።
- እቲ ኮድ፡ ግድን ዓበይትን ንኡሳትን ፊደላት ከምኡውን ኣሃዛት ዝሓዘ ኪኸውን ኣለዎ።


text:
Radio Erena: 24 February 2019
ፕረዚደንት ሱዳን ዑመር ሓሰን ኣልበሽር እዋን ህጹጽ ሓደጋ ኣዊጁ።
ህዝቢ ሱዳን ፖለቲካዊ ለውጢ ብምጥላብ ሰፊሕ ናዕቢ ኣብ ዘካዪደሉ ዘሎ እዋን፤ ፕረዚደን ኣልበሽር ንኩሉ መንግስታዊ መሓውራቱ ብምፍራስ ሓድሽ መንግስቲ ከቕውም ከምዝኾነ ብተለዥን ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣፍሊጡ።
ብመሰረት’ዚ ኣልበሽር ኣዊጁዎ ዘሎ ኣዋጅ እዋን ህጹጽ ሓደጋ፤ ንሓደ ዓመት ዝጸንሕ ኮይኑ፤ ኣብ ስልጣን ዘለዉ ኩሎም ሚኒስተራቱን ላዕለዎት ኣዘዝትን ካብ ቦትኦም ተገሊፎም፤ ብሓደስቲ ክትክኦም ምኻኑ’ዩ ዝግለጽ ዘሎ።
ኣብ ሱዳን ፕረዚደንት ንሳልሳይ እዋን ንክምረጽ ክኽእል መታን ቅዋም ክቕየር ጀሚሩዎ ዝነበረ መስርሕ፤ደው ክብል’ውን ኣልበሽር ብወግዒ ኣዊጁ።
ንመግለጺ ኣዋጅ እዋን ህጹጽ ሓደጋ ድሕሪ ምስማዕ ህዝቢ ሱዳን ብሓድሽ ማዕበል ናዕቢ ከምዝጀመረ፤ ካብታ ሃገር ዝተፈነወ ዜና ኣረጋጊጹ። ኣብቲ ብዓርቢ 22 ለካቲት ድሕሪ ቀትሪ ዝጀመረ ናዕቢ፤ ህዝቢ ሱዳን ፕረዚደንት ኣልበሽር ካብ ስልጣን ክወርድ ዝጠልብ ጭርሖ ብሰፊሑ ከምዘቃለሐ ይግለጽ።
መራሒ ተቓዋሚ ሰልፊ ኡማ፤ ኣልሳዲቕ ኣልማህዲ ብወገኑ ንጋዜጠኛታት ኣብ ዝሃቦ ቃል፤ ኣብዚ እዋን’ዚ ህዝቢ ሱዳን ጽገናዊ ዘይኮነ ምሉእ ደሞክራስያዊ ለውጢ ይጠልብ ስለዘሎ፤ እዚ ፕረዚደንት ኣልበሽር ወሲዱዎ ዘሎ መንግስቲ ናይ ምፍራስን ኣዋጅ ህጹጽ ሓደጋን፤ነቲ ኩነታት ዝያዳ ዘጋድድ እምበር ፍታሕ ዘምጽእ ኣይኮነን ኢሉ።
ሱዳን ኣብዚ ዘላቶ ኩነታት እዋን ህጹጽ ሓደጋ ምእዋጅ፤ ንሓይልታት ጸጥታ ሕሉፍ ስልጣን ዝህብ ብምኻኑ ብሰላም ናይ ምፍትሑ ዕድል ዝያዳ ይጸብብ ኣሎ ክብሉ ተጣበቕቲ መሰላት እታ ሃገር የጠንቅቑ።
=========================


text:
ኣብ ዒራቕ ላዕለዎት መራሕቲ ብኢራን ናይ ዝምራሕ ሚሊሺያ ንኤምባሲ ኣሜሪካ ከባቢቦም ንዝነበሩ ደገፍቶም ካብቲ ቦታ ክስሕቡ ትማሊ ረቡዕ ኣዚዞም።ነፈርቲ ኣሜሪካ ንኣባላት ኣብ ዒራቕ ዝንቀሳቐስ ሚሊሺያ ድሕሪ ምቕታሎም ሰልፈኛታት ኣብ ጥቓ እቲ ኤምባሲ ንዝነበሩ መካይን ኣቃፂሎም፤ናይ ሓለዋ ካሜራታት እውን ሰይሮም።
ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ኣሜሪካ ካብ ኩዌት ብምብጋስ ባቕዳድ ናብ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ ምስ ኣተው ላዕለዎት መራሕቲ ብኢራን ዝድገፍ ሚሊሺያ ካብቲ ኤምባሲ ክስሕቡ ንደገፍቶም ኣዚዞም።
ኣብ ልዕሊ ቀፅሪ እቲ ኤምባሲ ሄሊኮፕተራት ክዘራ ተራኢየን ኣለዋ።መራሕቲ እቲ ሚሊሽያ ግን ክንስሕብ ዘገደደና የለን ኢሎም።ወሃቢ ቃል ካታይብ ሂዝቦላህ መሓመድ ሞሂ ከምዚ ኢሎም።
“ነፈርቲ ኣብ ልዕሌና እንተበራራ እውን ኣይግድሰናን፤ኣሜሪካ ተወሰኽቲ ወታደራት ተምፅእ ኣላ ዝብል ዜና እውን ዘገድሰና ኣይኮነን።ብኣንፃሩ እዚ ዝሕብሮ ነገር እንተሃለወ ምምሕዳር ኣሜሪካ ስነ ኣኣምሮኣዊ ስዕረትን ናይ ኣእምሮ ምርባፅን ዘርኢ እዩ”ኢሎም።
ሰበስልጣን ኣሜሪካ እቲ ደብዳብ ነፈርቲ ግብረ መልሲኣብ ልዕሊመኽዘናት ኣፅዋርን መአዘዚ ኑቑጣታትን ካቲብ ሂስቦላህ ዝተፈፀመ መጥቓዕቲን ዝተቐትለ ኮንትራት ሰራሕተኛ ምክልኻል ኣሜሪካ’ዩ ኢሎም።ሓሙሽተ ትካላት ዒላማ ምዃኖም እውን ተፈሊጡ’ሎ።
“ኣብ ልዕሊ ኤምባሲ ኣሜሪካ መጥቓዕቲ ክፍፀም ዝመርሐቶ ኢራን እያ።ምሉእ ብምሉእ ተሓተቲት እያ’’ ክብሉ ፕረዚደንት ትራምፕ ብሶሉስ ብቲዊተር ኣብ ዝልኣኹአዎ ፅሑፍ ሓቢሮም።
ኣብ ድሮ ሓዱሽ ዓመት እውን ፕረዚደንት ትራምፕ ንሶም ሰላም ከምዝደልዩ ብምግላፅ ኢራን ግን ሰላም ኣይትደልን ዘላ ኢሎም።


text:
ጥንሲ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 3 9 2018
ኣብዚ ብዛዕባ ጥንሲ ኣብ ዘለዎሉ እዋንን ድሕሪ ጥንሲን ምስ መን ከም ትራኸቢ ብዝያዳ ከተንብቢ ትኽእሊ። ከምኡ’ውን ብዛዕባ ዘይተደልየ ጥንሲ።
ስእሊ: Colourbox።
ጥንሲን ክንክን ኣዴታትን
ማእከል-ጥዕና ኣዴታት - MVC
ማእከል-ጥዕና ኣዴታት Mödravårdscentralen ክፋል ካብቲ ናቱ ዕዮ፤ ጥኑሳት ንምእላይ እዩ። ኣብቲ ምሉእ ናይ ጥናስኺ ግዜ፤ ናብዚ ማእከል-ጥዕና ኣዴታት ብምምልላስ፤ ናይቲ ጥንሲን ናትኪን ናይ ጥዕና ሃለዋት ምክትታል ይግበረልኪ። ናብ ማእከል-ጥዕና ኣዴታት ምኻድ ብነጻ እዩ። ማእከል-ጥዕና ኣዴታት፤ ሓበሬታ ብዛዕባ ጥንሲ፤ ሕርሲን ምጥባውን ንምሃብ፤ ኣኼባታት የዳልዋ እየን። እቲ ኣቦ ናይቲ ጥኑስ ሕጻን ውን፤ ናብቲ ማእከል-ጥዕና ኣዴታት ምብጻሕን፤ ኣብ ኣኼባታት ምስታፍን ልሙድ እዩ። ሰብኡት ኣብ ግዜ ሕርሲ ክህልዉ፤ ኣብ ሃገር ሽወደን ልሙድ እዩ።
ሕርሲ
ኣበየናይ ናይ መሕረሲ ክሊኒክ ክትሓርሲ ከም ትደልዪ ባዕልኺ ክትመርጺ ትኽእሊ ኢኺ፡ ሓደ ሓደ ግዜ ግን ኣብቲ ዝመረጽክዮ ቦታ እንተ ዘየለ ኾይኑ ናብ ካልእ ክትመሓላለፊ ትኽእሊ ኢኺ።
ማእከል-ጥዕና ሕጻናት - BVC
ኣብዚ ከም ወላዲ ሓገዝ ትረኽበሉ ቦታ እዩ። ኣብዚ ማእከል-ጥዕና ሕጻናት Barnavårdscentralen፤ ብዛዕባ ናይ ቆልዓ ምዕባለ፤ ምጥባው፤ መግቢን ሕማማትን ምኽሪ ክትረኽቢ ትኽእሊ። ካብ ሕርሲ ምስ ተመለስኪ፤ ባዕልኺ ምስ ማእከል-ጥዕና ሕጻናት ርክብ ብምግባር፤ ነታ ናይ መጀመርታ ቆጸራ ውሰዲ። እታ ቀዳመይቲ ርክብ፤ መብዛሕትኡ ኣብ ገዛኺ እዩ ዚግበር። እታ ነርስ ድማ ብዛዕባ ማእከል-ጥዕና ሕጻናት ሓበሬታ ትህበኪ፤ ጥዕና ናይቲ ሕጻን ውን ከመይ ከም ዘሎ ትርኢ።
ዘይተድልየ ጥንሲ
ካብ ጥንሲ ምክልኻል
ንነብስኺ ካብ ዘይተደልየ ጥንሲ ዝተፈላለየ ትከላኸልሉ ኣገባባት ኣሎ። እቶም ዝተፈላለዩ ኣገባባት መብዛሕትኡ ግዜ መኸልከል ጥንሲ ወይ መዕገት ጥንሲ ተባሂሎም ይጽውዑ። ንመከላኸሊ ጥንሲ ኣብ ክሊንክ መንእሰያት፣ ክሊኒክ መወልዳን ወይ ማእከል ክንክን ጥዕና ከተመልክቲ ትኽእሊ። ኮንምዶም ኣብ ቤት መድሃኒት ወይ ድኳናት ምግቢ ክግዛእ ይከኣል።
ምንጻል ጥንሲ ማለት ንሓደ ጥንሲ ምቍራጹ ማለት እዩ።
ሕጊ ምናጻል ጥንሲ፡ ነታ ጓል ኣንስተይቲ ቅድሚ ምውዳእ ሰሙን 18 ምኽንያት ከይሃበት ጥንሲ ናይ ምንጻል መሰል ይህባ። እታ ነፍሰ-ጾር ብዛዕባ ምንጻል ጥንሲ ባዕላ ትውስን።


text:
Radio Erena: 05 September 2017
መንግስቲ እስራኤል፣ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ሓተቲ ዑቕባ ካብ ሃገሩ ናይ ምጥራዝ መደብ ደው ከምዘየብሎ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ቤንያሚን ናታንያሁ ገሊጹ።
እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፣ ናብ ደቡባዊ ተልኣቪቭ ዑደት ድሕሪ ምክያዱ፣ ብሰንበት 3 መስከረም ንዝተኣከበ ካቢነ ሚኒስተራት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ብዛዕባ መጻኢ እቶም ኣብ ደቡባዊ ተልኣቪቭ ተኣኪቦም ዘለዉ ሓተቲ ዑቕባ እተጻሪ ኮሚተ ሚኒስተራት ኣቝሙ ከምዘሎ ሓቢሩ።
ናታንያሁ ኣብ መግለጺኡ፣ እታ ኮሚተ ምስ ወከልቲ ነበርቲ ደቡባዊ ተልኣቪቭ ብምርኻብ፣ ኣሽሓት ሓተቲ ዑቕባ ሰፊሮሞ ዘለዉ ከባቢታት ናብ ዋናታቱ ዝምለሰሉን፣ እቶም ሓተቲ ዑቕባ ድማ ዝጥረዝሉን መደባት ክትዘራረብ ምዃና ኣፍሊጡ።
ብዘይካ’ዚ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ነቲ ብላዕለዋይ ቤት ፍርዲ እስራኤል ዝተዋህበ፣ ናብ ሳልሰይ ሃገራት ብዘይድሌቶም ምኻድ ዝኣበዩ ሓተቲ ዑቕባ ካብ ክልተ ኣዋርሕ ንላዕሊ ከይእሰሩ ዝብል ውሳኔ ድሕሪ ምቅዋም፣ ሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት ኣርየ ደሪንን ሚኒስተር ፍትሒ ኣይለት ሻከድን ንጽልዋታት እቲ ውሳኔ ከጽንዑ ምዃኖም ጠቒሱ።
ዛጊት ኣስታት 20 ሽሕ ሓተቲ ዑቕባ ናብ ካልእ ሃገር ጠሪዙ ዘሎ መንግስቲ እስራኤል፣ ንዶባቱ ብሓጹር ብምዕጻው ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ከምዝተዓወተ ብምዝኽኻር፣ ነቶም ተሪፎም ዘለዉ መብዛሕቶም ዜጋታት ኤርትራ ዝኾኑ ኣስታት 38 ሽሕ ካብ እስራኤል ኣብ ምውጽኦም ክዕወት ምዃኑ’ዩ ዝጉስጉስ።
ውሑዳት ሓተቲ ፖለቲካዊ ዑቕባ እንተዘይኮይኖም እቶም ዝበዝሑ፣ ስራሕ ደልዮም ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ እስራኤል ዝኣተዉ ናይ ቁጠባ ስደተኛታት’ዮም ዝበለ ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር፣ ነዚኣቶም ነናብ ዓዶም ንምጥራዝ ከኣ እስራኤል ከም ኩለን ሃገራት መሰል ኣለዋ ክብል’ዩ ዝማጎት።
=========================


text:
ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታን ምክትሎም ዊልያም ሩቶን፣ድሕሪ ኣብ 2007 ኣቆፃፅራ ኣውሮዻ ዝተሳለጠ ምርጫ፣ብቅለት 1,100 ሰባት ተሓተቲ‘ዮም ከምዝተባሃለ ዝዝከር‘ዩ።
ሎሚ ሶኒ ሪኢቶ ዝሃቡ ቀ/ሚ ኢትዮዽያን ኣቦ-መንበር ሕብረት ኣፍሪቃን ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ፣ዕላማ ዓለም-ለኸ ቤት ፍርዲ ገበን ብግፍዒን ሕማቅ ምሕደራን ንዝሕተቱ መራሕቲ ንምኽሳስ‘ዩ ነይሩ።ሎሚ ይኸውን ዘሎ ግና፣ኣፍሪቃውያን ስለዝኾኑ ጥራሕ ዒላማ ምግባር‘ዩ ኢሎም።
ኣተሓሓዚም“ኣብ ክንዲ ኣብ ጭቡጥ መርተዖ ተመስሪቱ ንገበናትን ቅፅዓትን ዘድህብ፣ኣብ ዘርኢ ተመርኲሱ ከምምህዳን‘ዩ ኮይኑ ዘሎ እቲ መስርሕ።ነቶም ፀገማት ፖለቲካዊ ፍታሕ ምንዳይ ኣገዳሲ‘ኳ እንተኾነ፣ካብ ሕገ-መንግስታዊ ኣገባብ ወፃኢ ንስርዓት ምልዋጥ እቲ ዓብዪ ብድሆና ኮይኑ ክቅፅል‘ዩ“ ኢሎም ንሶም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ፣ዓለም-ለኸ ቤት ፍርዲ ገበን፣እቲ ናይ መወዳእታ መማረፂ ክኸውን‘ዩ ዝግባእ ኢለን ኮምሽነር ሕብረት ኣፍሪቃ ንኮዛሳና ድላማኒ-ዙማ።
ኣብ ናይሮቢ ናይ ዝማእከሉ ትካል ሰብኣዊ መሰላት ባዓል-ሞያ ሕጊ ሃሩን ኑባይ ግና፣ኬንያ ንከምዚኦም ዝኣምሰሉ ገዘፍቲ ጉዳያት ክትፈትሕ ዓቅሚ የብላን ይብል።


text:
ናይ ገዛ ቍጠባ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 3 5 2019
ናይ ገዛኻ ኣታዊታትን ወጻኢታትን ናትካ ናይ ገዛ ቍጠባ (hushållsekonomi) እዮም። ንጽቡቕ ናይ ገዛ ቑጠባ ኣብ ሞንጎ ወርሓዊ እተእትዎ ገንዘብን፣ እተውጽኦ ገንዘብን ምዕርይነት ክህልወካ ይግባእ።
ቑጠባኻ ንምቑጽጻር ሓደ ቕልል ዝበለ ባጀት ክህልወካ ጽቡቕ እዩ። ንኣታዊታትካን ወጻኢታትን ኣኪብካ ጽሓፎም፣ ነዚ ሓበሬታ እዚ ድማ ንናይ መጻኢት ወርሒ ባጀት ክትምድብ ከለኻ ተጠቐመሉ። ሽዑኡ ነገራት ክንደይ ከም ዝዋግኦምን ክንደይ ክትገዛእ ከም እትኽእልን ክተስተብህል ኢኻ።
ወጻኢታት ሓደ ባጀት ካብ ገዛ ናብ ገዛ ይፈላለ እዩ። ብዓል መዚ ሸመትቲ (Konsumentverket) ዓመታዊ ንኣብ ገዛ ዝርከቡ ገለ ክፋል ወጻኢታት ዝኣኽሉ ዋጋታት ቕማረ ይገብር እዩ። ናይ ገዛእ ርእስኻ ባጀት ክትምድብ ከለኻ ነዞም ኣሃዛት ከም መበገሲ ክትጥቐመሎም ትኽእል ኢኻ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ሃሎ ኮንሱምቨርከት ንናይ ገዛኻ ባጀት ንምቕማር ክትጥቐመሉ እትኽእል ናይ ባጀት ቐማሪ (ካልኩሌተር) ኣሎ።
ወጻኢታትካ ክትቖጻጸር እንተዘይኪኢልካ ገለ ካብ ወጻኢታትካ ክትቑጥቦም ትኽእል እንተ ኾንካ ርአ። ሓደ ሓደ ግዜ ሕስር ዝበለ መተካእታ ብምምራጽ ወጻኢታትካ ከተጉድል ትኽእል ኢኻ። ካልእ ግዜ ድማ ነዊሕ ክጸንሕ ዝኽእል ልዑል ብቕዓት ዘለዎ ነገር ብምምራጽ ገንዘብ ከተዋህልል ትኽእል ኢኻ።
በከፋፋል ወይ ቑልጡፍ ልቓሕ ብምጥቓም ገለ ነገር ክትገዝእ ከለኻ ተጠንቐቕ። ኣብ ክንድኡ ገንዘብ ከተዋህልል ትኽእል እንተኾንካ ሕሰብ። ቑልጡፍ ልቓሕን በከፋፋል ምግዛእን ዝበዝሕ ግዜ ንዋጋ ኣዝዩ ከም ዝኸብር ዝገብርዎ ወለድን ክፍሊታትን ማለት እዮም።


text:
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ኣንቶኒ ብሊንከን ትማሊ ረቡዕ ኣብ ብራስለስ ኣብ ዝተዛዘመ ዋዕላ ወታደራዊ ቃል ኪዳን ሰሜናዊ ኣትላንቲ ኔቶ ኣሜሪካ ኔቶ ንምጥንኻር ዘለዋ ቅርቡነት ደጊሞም ኣረጋጊፆም።
ኣብ ርክባት Transatlantic ሓዱሽ ምዕራፍ ተፈጢሩ ኣሎ።ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ሽዑ ፕሬዝዳንት ዩናይትድ ስቴትስ ዝነበሩ ዶናልድ ትራምፕ NATO ‘’ግዚኡ ዝሓለፎ’' ክብሉ ፀዊዖምዎ።ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ኣንቶኒ ብሊንከር ግንእቲ ምትእምማን ዳግም ክህነፅ ንደሊ ኢና ክብሉተዛሪቦም።’’ናትና ዘይናወፅ መፅብዓ ምሳኹ ኣሎ።ኣሜሪካ ንኔቶ ምሉእ ደገፍ ንምሃብ ቅርብቲ እያ’’ ኢሎም።
እቲ ጥምረት ገጢሙዎ ዘሎ ወታደራዊ ስግኣት ክገልፁ ከለው ‘’ወታደራዊ ድልየት ቻይና ምስ ሓቅታት ቴክኖሎጂ ተደሚሩ በብዓመቱ እናዓበየ ይኸይድ ኣሎ።ኣብ ሓደ እዋን ብፍርቂ ዓለም ይርሕቕ ይብሃል ዝነበረ ብድሆ ድሕሪ ሎሚ ርሑቕ ኣይኮነን’’ ኢሎም።
ዋና ፀሓፊ ኔቶ Jens Stoltenberg, ንናይ ቱዩናይትድ ስቴትስ ድልውነት ብምምጓስ እቲ ጥምረት ገጢሙዎ ዘሎ ሓደጋታት ተዛሪቦም።
ሩሲያ ሓዱሽ ናይ ኒኩሌር ኣፅዋራት ምውፋራ ቀፂላ ኣላ እዮም ኢሎም።ብዙሓት ኣፅዋር ዝሽፍኑ ከም ቻይና ዝኣመሰላ ሃገራትን ስምምዓት የድልየና እዩ ኢሎም።
ምንስቴር ጉዳይ ወፃኢ ብሊንከን ዩናይትድ ስተት ኣባላት ሕብረት ኣውሮፓ ናይ ምክልኻል ወፃኢ ሸቱአን ከማልኣ ዩናይትድ ስቴትስ ትፅብቲ ትገብር ኢሎም።


text:
ኣብ መዓስከራት ማይ-ዓይንን ዓዲ-ሓሩሽን ዘሎ ኩነታት ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ኣብቲ ከባቢ ብዝካየድ ዘሎ ኲናት ዕለታዊ ይብእስ ከምዘሎ፡ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ንጉዳይ ስደተኛታት ውድቡ ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ብ15 ሓምለ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ኣብ ከባቢታት እተን መዓከራት ብዝቕጽል ዘሎ ኲናት ዛጊት ሓደ ስደተኛ ሞይቱ ምህላዉ ዝጠቐሰ እቲ እዋናዊ መግለጺ፣ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት እተን መዓስከራት ተግባራት ጭውያ፡ ርስያ፡ ማእሰርቲን መግረፍቲን ይፍጸሙ ምህላዎም ዘረጋግጹ መርትዖታት ከምዘለዉ ብምሕባር፣ ሓሓሊፉ ተዂሲ ብረት ኣብ ውሽጢ እተን መዓስከራት ይስማዕ ምህላዉ ኣረዲኡ።
ኣብዚ ግዜ’ዚ ፡ ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት በቲ ተፈጢሩ ዘሎ ወጥሪን ጽዑቕ ምንቅስቓስ ሰራዊትን፡ ኣብ ሞንጎ ተቐርቂሮም ናብ ካልእ ኸየብሉ ተዓጊቶም ምህላዎም እዉን፡ ኣዋናዊ መግለጺ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ንጉዳያ ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ሓቢሩ’ሎ።
ኣብ’ቲ ከባቢ ዝነጥፉ ሰራሕተኛታትን ወከልቲን እቲ ላዕለዋይ ተጸዋዒ፡ ነቶም ስደተኛታት ንምሕጋዝ ዛጊት ናብ’ተን መዓስከራት ኽበጽሑ ኸምዘይክኣሉ ዝሓበረ እቲ መግለጺ ኣብ መወዳእታ፣ መንግስቲ ኢትዮጵን መንግስቲ ክልል ትግራይን ብመሰረት ዓለም ለኻዊ ሕጊ ተቐዪዶም ኩሉዓይነታዊ መሰላት ናይ’ቶም ኣብ’ተን መዓስከራት ዘለዉ ስደተኛታት ክኽብሩን ንድሕነቶም ደዉ ክብሉን ጸዊዑ ኣሎ።
ሓላፊ ላዕለዋይ ተጸዋዒ ንጉዳይ ስደተኛታት ውድቡ ሕቡራት ሃገራት (UNHCR) ፍሊፖ ግራንደ፡ ዝሓለፈ 13 ሓምለ ኣብ ዝሃቦ ወግዓዊ መግለጺ፣ ኣብ ትግራይ ናይ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኩነታትን ኣብ ልዕሊኦም ዝፍጸም ዘሎ ናይ ሕነ ምፍዳይ ስጉምታትን ኣዝዩ ኣሻቂልዎ ከምዘሎ ኣነጺሩ እዩ።


text:
አባ መኰንን አማኑኤል - ከተማ ቫቲካን
ላቲናዊ ሥርዓተ ኣምልኾ እትኽተል ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ከምቲ ኣብ ሥርዓተ ኣምልኾና ዘመነ ሥርዓተ ኣምልኾ ኣብ ቅዱስ ዮሓንስ እንጅምሮ ንሶም ከኣ ኣብ ዘመነ ምጽኣት እዮም ዝጅምርዎ። እዛ ሒዝናያ ዘሎና ሶሙን ከኣ ናይ መጨረሻ ሶሙን ዘመን ሥርዓተ ኣምልኾ ብምዃኑ ከምቲ ኣብ ሥርዓተ ኣምልኾና ኣብ ዘመነ ጳጉሜን ብዛዕባ ምጽኣት ጐይታናን መወዳእታ ፍርድን እነስተንትነሉ ናይዚ ሶሙን እዚ ኣስተንትኖ እውን ብዛዕባ ፍጻሜ ሕይወትናን ምስ ጐይታ ምርኻብናን እዩ። እቲ ብዘመነ ምጽኣት ዝፍለጥ መኽፈቲ ዘመነ ሥርዓተ ኣምልኾ ክልተ ጠመተ ዘለዎ ኰይኑ እቲ ሓደ ነቲ ቅድሚ ክልተ ሺሕ ዓመት ብምሥጢረ ሥጋዌ ድሕሪ ነዊሕ ትጽቢት ኣቦታት ብእኖና ድንግል ማርያም ዝተፈጸመ ልደት ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዳግም ንምዝካርን ኣብ ልብና ንክ ውለድ ንኸንፍቅደሉ ንምስንዳውን እንክኸውን እቲ ካልኣይ ከኣ ብክብርን ብግርማን ንምውታንን ህልዋንን ክፈርድ ዝመጸሉ ዘመነ ትጽቢት ዘዘኻኽር ኰይኑ ተሰናዲና ንክንጸንሕ ዝጽውዕ እዩ።
እዚ ፍጻሜ እዚ ክልተ መልክዕ ኣለዎ እቲ ሓደ ናይ ነፍሲወከፍና ፍጻሜ ኰይኑ በታ ቅዱስ ፍራንቸስኮስ ሓውትና ኢሉ ዝጽውዓ ሞት ፍጻሜ ሕይወት ነፍሲወከፍና ኣብዚ ምድሪ እዚ ዝገልጽ ኰይኑ እቲ ካልኣይ ከኣ ኣብ ወንጌል ተገሊጹ ከምዘሎ እዛ ዓለም እዚኣ እትሓልፈሉ ኩሉ ሰማይን ምድርን ከምዘይነበረ ኰይኑ ሓዲስ ሰማይን ሓዲስ ምድርን ሰማያዊት ኢየሩሳሌም እትገሃደሉ ጐይታ ብኽብርን ብግርማን ንክፈርደና ዝመጸሉ እዩ። ስለዝኾነ ከኣ ናይ ዕለቱ ወንጌል ‘ሰማይን ምድርን ኪሓልፉ እዮም እዮም ቃላተይ ግን ኣይክሓልፉን እዮም’ (ሉቃ 21.29.33) እናበለ በረስተን ሓለፍትን ምዃና ዝገልጽ።
ድኻምነት ዘመደ ኣዳም!
ቅዱስነቶም ነቲ ወትሩ ዝደጋገመልና ኰይኑ ግን ንካልኦት እምበር ንዓና ዝምልከት ዘይመስለና ‘ኩሉ ኪሓልፍ እዩ ጐይታ ግን ንዘለዓለም ይነብር’ ዝብላ ቃላት መበገሲ ብምግባር ዓቲብና ብዛዕባ ፍጻሜና ብዛዕባ ናይ ነፍሲ ወከፍና ፍጻሜ ማለት ሞት ክነስተንትን እሞ ናብ ኣየንኡ ኣንፈት ኮን ከምርሕ እየ ናብ ዘለዓለማዊ ሕይወትዶ ወይስ ኢልና ካብ ሕጂ ግዜ ከሎና ግዜ ከይንጽበ ይምሕጸኑ። እዚ ግን ንምፍርራህ ዘይኮነ ሞት ምስ ጐይታ ገጽ ንገጽ ንረኣኣየላ ኣብ ሕቊፉ እንነብረላ መጋበሪት ስለዝኾነት ብፍርሃትን ረዓድን ዘይኮነስ ብተስፋ ክንጽበያ! መኣስ ከምእትኸውን ማንም ካባና እኳ ክፈልጣ እንተዘይከኣለ ነቲ ከም ዘለዓለማውያን ገርና ንርእስና ናይ ምግማት ፈተና ኣሸኒፍና ንሰናዶ ኢሎም።
ህውታቴ ዘለዓለማውነትን ተስፋ ጐይታን!
እዛ ድኻምነትና ዝበልናያ ናይ ኩልና ህውተታ ወይውን ሃረርታ ዘለዓለማውነት ክፍወስ ዘለዎ ምዃኑ ንምግላጽ ቅዱስነቶም ኣብ ዓዶም ዝግበር የዘንትው። እዚኸኣ ኣብ ዓዶም ከም ኣብ ካልእ ሃገራት ንቤተሰብካ ክበድ ከይከውን ወይውን ክትሕግዝ ብማለት ንቀብርኻ ዘድሊ ነገራት ኣቀዲምካ ትኸፍል። ኣብዚ ግን ሓደ ጉድ ይገሃድ እዚ ከኣ በዚ ጉዳይ እዚ ክህብትሙ ዝደልዩ ነጋዶ ተፈጢሮም። ሥርዓተ ቀብሪ ዓቢ ናይ መኽሰብ ንግድ ኰይኑ። ኣብዚ እውን እቶም በዚ ዝነግዱ ንዓኦም ከምዘይምልከት ሓሲቦም በዚ ሥራሕዚ ክህብትሙ ሒዅ ይብሉ። ኰይኑ ግን ንሶም ሓደ መዓልቲ ክሓልፉ ይዝንግዑ እሞ እታ ድኻምነት ዘለዓለማውነት ተጥቅዖም። ሞትሲ ዝበልኩም በሉ ብርግጽ ኣላ ቅዱስ መጽሓፍ የረጋግጸልና ኰይኑ ግን ጐይታ ምሳኡ እንራኸበላ ስለዝኾነ ብተስፋ የስንቃ።
ጐይታ ክመጽእ ከሎ ንክንሰናዶ ምጽላይ የድሊ!
እሞኸ ደኣ ዘይተርፍ ካብ ኮነ እንታይ ንግበር ንዝብል ሕቶ ንምምላሽ ጐይታ ማዕጾ ዝኩሕኩሓላ ግዜ ምስ በጽሐት ጽቡቅ ተሰናዲና ማዕጾና ከፊትና መጺእካለይዶ ክጽበየካ ንምባል ክንበቅዕ ብርቱዕ ጸሎትን ምስንዳውን የድሊ። ነንርእስና ዘይኮነ ከኣ እቲ ሓደ ምእንቲ ካልእ ክጽሊ ወትሩ ከኣ ስንድዋት ክንከውን ከምዘድሊ ኣዘካኺሮም።


text:
አስተንትኖ ቃል አምላኽ መጋቢት – 8.2018
ሉቃ.11:14-23
ኢየሱስ ዓባስ ጋኔን የውጽእ ነበረ፣ እቲ ጋኔን ምስ ወጸ፥ እቲ ዓባስ ዝነበረ ሰብ ተዛረበ፥ እቶም ሕዝቢ ኸኣ ተገረሙ። ገለ ኻብ ኣቶም ግና “ነጋንንቲ ብብኤል ዜቡል ፥ ብሓለቓ አጋንንቲ እዩ ዜውጽኦም ዘሎ” በሉ።
ካልኦት ከአ ኺፍትንዎ; ካብኡ ትእምርቲ ኻብ ሰማይ ይደልዩ ነበሩ። ንሱ ድማ ሓሳባቶም ፈሊጡ ኸምዚ በሎም፦ “አብ ንሓድሕዳ ዝተፈላለየት መንግሥቲ ትባድም፥ አብ ንሓድሕዳ ዝተፈላለየት ቤት ድማ ትወድቕ። ንአይ ‘ነጋንንቲ ብብኤል ዜቡል እዩ ዜውፅኦም ዘሎ’ ትብሉንስ መንግሥቲ ሰይጣን ንሓድሕዳ እንተ ተፈላለየት ደአ፥ እታ መንግሥቱ ኸመይ ኢላ ትቐውም፧ አነ ነጋንንቲ ብብኤል ዚቡል ዘውጽኦም ካብ ኮንኩስ፥ ደቕኹም ደአ ብመን የውፅእዎም አለዉ፧ ስለዚ ንሳቶም ፈራዶኹም ኪኾኑ እዮም። አነ ነጋንንቲ በጻብዕ አምላኽ ዘውጽኦም ካብ ኾንኩ ግና መንግሥቲ አምላኽ አባኻትኩም በጺሓ ኢያ። እቲ ኃያል ሰብ፥ ብዚግባእ አጽዋሩ ዓጢቑ አደራሹ እንተ ሓለወ፥ ብዘሎ ጥሪቱ ብሰላም ይነብር። ካብኡ ዚኃይል መጺኡ እንተ ሰዓሮ ግና ነቲ ዜመኖ ዝነበረ አፅዋር ይገፎ፥ ነቲ ዝማርኾውን ይማቐሎ። እቲ ምሳይ ዘይኮነ፥ ንሱ መቐናቕንተይ እዩ፤ እቲ ምሳይ ዘይእከብ ድማ ይብትን።


text:
Radio Erena: 02 October 2019
ካብ ኣብያተ ጽሕፈት ደሞክራሲ፣ ሰብኣዊ መሰላት፣ ዕዮን ኣህጉራዊ መሰል ሃይማኖታትን ዝተወከለ ልኡኽ ኣመሪካ፣ ካብ 26 ክሳብ 28 መስከረም ኣብ ኤርትራ ምብጻሕ ከምዘካየደ መርበብ ሓበሬታ ኤምባሲ ኣመሪካ ካብ ኣስመራ ኣፍሊጡ።
እቲ ልኡኽ ኣብ ናይ ኤርትራ ዑደቱ፣ ምስ ሰበ ስልጣን መንግስቲ፣ ማሕበረ ሰብ ዲፕሎማሲን መራሕቲ ሃይማኖትን ከምዝተዘራረበ እቲ ኤምባሲ ገሊጹ።
ይኹን’ምበር ዝርዝር ናይቲ ዝተዘተየሉ ነጥብታት ይኹን ዝተራኸቦም ኣካላት ኣየነጸረን።
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፣ ከቢድ ምግሃስ መሰል እምነታት ካብ ዝፍጸመለን፣ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ንዝተወከሉ ኣመንቲ፣ ኣብ 17 ሓምለ ኣብ ቤት ጽሕፈቱ፣ ብኣካል ረኺቡ ከምዘዘራረቦም ይዝከር።
ኣብቲ ኣጋጣሚ፣ ብሰንኪ እምነታ ኣብ ኤርትራ ተኣሲራ ዝነበረትን ክሳብ ኣካላዊ መጉዳእቲ ዝበጽሓን፣ ዘማሪት ሄለን ብርሃነ፣ ብዛዕባ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስቓይ ኣመንቲ ብዝምልከት ንፕረዚደንት ትራምፕ ገሊጻትሉ’ያ።
=================


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ምንስቴር ኣብይ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምፅኦም ብዙሓት ዝተመነይዎ ለውጥን ሰላምን እንታይ ዕንቅፋት ገጠሞ፧ ኣብ መንጎ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ፌደራል መንግስትን ዘሎ ወጥሪ ከመይ ክፍታሕ ኣለዎ፧ኣብ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ክካየድ ተታሒዙ ዘሎ ምርጫ ስለምንታይ ምንጪ ምስሕሓብ ክኸውን ክኢሉ ዝብሉን ዶክተር ሓጎስ ኣብርሃን ኣርክቴክ ኤርሚያስ ኣማረን ትንታንኦም ሂቦም ኣለው።
ዶክተር ሓጎስ ኣብርሃ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ቅዱስ ያሬድ ማእኸል መፅናዕታት ብራናን ጥንታዊ ስነፅሑፋት ኢትዮጵያን ዝሰርሐ ኣብ ሕዚ እዋን ንፖስት ዶክተራል ምርምር ኣብ ሃምቡርግ ዩኒቨርስቲ ጀርመን ይርከብ።ንፖለቲካዊ ኩነታት ከባቢ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብቀረባ ዝከታተል ዶክተር ሓጎስ ኣብ ታሪኽ፣ባህሊ፣ስነልሳንን ምጣነን የፅንዕ።
ኢንጂነር ኤርምያስ አማረ ድማ ቅድም ክብል ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ መምህር ኣርክተክቸር ዝነበረን ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ኒውዮርክ ኣብ ዝርከብ ሓደ ዓብይ ናይ ኮንስትራክሽን ኩባኒያ ዝሰርሕን ከምኡ እውን ንፖለቲካዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ዝምልከቱ ዛዕባታት ኣብ ዝተፈላለዩ መርበብ ሓበሬታታትን ማሕበራዊ ሚዲያን ዝፅሕፍን እዩ።


text:
Radio Erena: 27 June 2018
ኣብ ኤርትራ፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ዓመታት ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ብዝበኣሰ ይቕጽል ከምዘሎ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ከተጽንዕ ብሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘት ሸይላ ኪታሩት ሓቢራ።
ንሳ ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዝቃናዕ ዘሎ መበል 38 ዋዕላ ሰብኣዊ መሰላት፣ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ኣብ ዘቕረበቶ መበል ሓሙሻይን ናይ መወዳእታን ጸብጻባ፣ ኣብ ኤርትራ ሕጂ’ውን ከበድቲ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት እናቐጸሉ፣ ማሕበረ ሰብ ዓለም ሱቕ ኢሉ ክዕዘብ ምምራጹ ከምዘተሓሳሰባ ገሊጻ።
ኣብ ኣኽርያ፣ ተማሃሮ ዲያእ ኣልእስላምያ ዘካየዶ ተቓውሞ ሓደ መርኣያ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ዓፈናን ጭቆናን’ዩ ዝበለት ሸይላ ኪታሩት፣ ኣብ መበል 93 ዓመት ዕድሚኦም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝዓረፉ ሓጂ ሙሳ መሓመድኑር ሓደ ናይ ህያው ኣብነት ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ማእሰርቲ ምዃኑ ኣቃሊዓ።
ኣብ ኤርትራ እሱራት ሕጋዊ መሰላቶም ዝሕለወሎም መንገዲ ንምርግጋጽ ማሕበረ ሰብ ዓለም እጃሙ ከበርክቲ’ውን ተላብያ።
ዘይተፈትሐ ዶባዊ ጉዳይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ሓደ ከም ጠንቕታት ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ይግለጽ እኳ እንተነበረ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ተወሲዱ ዘሎ ናይ ሰላምን ዕርቕን ተበግሶ፣ ንምምሕያሽ ሰብኣዊ መሰላት ማእከል ዝገበረ ክኸውን ዘለዋ ተስፋ ገሊጻ።
ካብ 2012 ኣትሒዛ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ክትከታተል ብኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዝተመዘዘት ሸይላ ኪታሩት፣ ናይ ኤርትራ መዝነታ ወዲኣ ኣላ።
ኣብቲ ንኩነታት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ኣመልኪቱ ዝተኻየደ ዘተን ክትዓትን፣ ንመንግስቲ ኤርትራ ዝወከሉ ኣካላት፣ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ በርጌሳውያን ማሕበራትን ካልኦትን ተረኺቦም ኔሮም።
ኣብ ኤርትር፣ ብዘይካ’ቶም ካብ 2001 ኣትሒዞ ደሃዮም ዝጠፍአ ሰበ ስልጣን ነበርን ጋዜጠኛታትን፣ ቅድሚኡን ድሕሪኡን፣ ብሃይማኖት፣ ስግረ ዶብን ካልእን እናተወንጀሉ፣ ልዕሊ 10 ሽሕ ኤርትራውያን ግዳያት ማእሰርቲ፣ ስቓይን ሞትን ኮይኖም ከምዘለዉ ጸብጻባት ኣህጉራውያን ትካላት ሰብኣዊ መሰላት የረጋግጹ።
========================


text:
እቲ ጽባሕ ዕለት 05 ግንቦት 2013 ዓ.ም.ግ ዝኻየድ ምርጫ መንፈስ ቅዱስ ዝኃረዮ፡ ንቤተ ክርስቲያንን ሕዝበ ክርስቲያንን ብግቡእ ዝመርሕ ፓትርያርክ ንምምራጽ ዘኽእል መንፈሳዊ መረዳእታ ምርኹስ ዝገበረ መብርሂ ተዋሂቡ።
ኣብቲ ዕለት ዝተረኽቡ መረጽቲ ኣካላት ብጊድኦም፡ ንነዊኅ ዓመታት ወንበር በይኑ ምጽንሑ ብዙኅ ክፍተት ክገጥመና እዃ እንተጸንሐ፡ ሎሚ በጺሕናዮ ብዘለና ኵነት ግን ንኣብ ውሽጥን ወፃእን ክርአ ዝጸንሐ ክስተታት ኣብ ምህድኡን ናብ ሓድነት ምምጽኡ ዓቢይ ተራ ክህልዎ ምዃኑ ብተስፋ ገሊጾም።
ካብ ሎሚ ዕለት 04 ኣትሒዞም ካብ ዝተፈላለየ ቦታታት ዝመጹ ዘለው ኣምረጽቲ መብርሂ ምሃብ ዝቅጽል ኮይኑ፡ ኣበ ምኔታት ገዳማትን እመምኔታት ደብረ ደናግልን’ውን ኣብ ተመሳሳሊ ጊዜ መብርሂ ይውሃቦም ‘ሎ።
ኣብ መፈጸምታ መረጽቲ ኣካላት ካብ ኵሉ ኵርንዓት ሃገር ዝመጹ ብምዃኖም፡ ቤተ ክርስቲያን እኹል መሰናድኦ ጌራ ምህላዋን መዕረፍን መመገብን ክፍልታት ኣዳልያትሎም ከም ዘላ’ውን ንተሳተፍቲ መብርሂ ተዋሂብዎም።


text:
Radio Erena: 05 October 2020
ኣብ ታሪኽ ናጻ ኤርትራ፣ ንፍትሒን ሕጊን ብምጽዋዕ ካብ ዝተኣስሩ ሓረበኛታት ቀዳማይ ምዃኑ ዝንገረሉ፣ ገዲም ተጋዳላይ ሓርነት፣ ጀነራል ቢትወደድ ኣብራሃ፣ ናብ ማእሰርቲ ካብ ዝኣቱ፣ ጽባሕ 6 ጥቅምቲ 2020፣ መበል 29 ዓመቱ ከቑጽር’ዩ።
ጀነራል ቢትወደድ፣ ንፍትሒ ዘቕረቦ ጻውዒት፣ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ብሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፣ ብቪድዮ ድሕሪ ምዝርግሑ፣ ታሪኹ፣ ኣብቶም ድሕሪ ምእሳሩ ዝተወልዱ ንኣሽቱ ወለዶ’ውን ከይተረፈ ደሚቑ ዝርከብ ዘሎ፣ ብትብዓቱን ንሓቒ ደው ምባሉን ዝተፈልጠ ሓርበኛ’ዩ።
ጀነራል ቢትወደድ፣ ሒደት ኣዋርሕ ድሕሪ ናጽነት ዝተኣስረ’ዩ።
ብምኽንያት መበል 29 ዓመታት ማእሰርቱ፣ ድማ ኣብ ካናዳ ብስሙ፣ ቢትወደድ ፋውንደሽን ዝተሰምየ፣ ሓደ ማሕበር ቆይሙ ኣሎ።
ንዕላማን ንጥፈታትን እዚ ማሕበር ብዝምልከት ዝርዝራዊ መብርሂ ተኸታተሉ።


text:
እወ ንሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለወጢ መኣዲ ዘተ ናይ ኣሕዋት ኤርትራውያን።
ድሕሪ እቲ ብሰለፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ኣብ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ናይ ዘይምስታፎም ዝወጸ መግለጺ፡ ካብ ዝተፈላለየ ሃገራት፥ እወ ኣሎና ንሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝብል ድሉውነት ይረአ ኣሎ።
ንሱ ጥራሕ ኣይኮነን፡ ንኣብነት ኣብ ጀርመን፡ ሆላንድ፡ ስዊዘርላንድ ኣብ ውድባትን ሲቪካዊ ማሕበራትን ኣባልነት ዘይብሎም ጉዱሳት ደቂ ሃገር ዝሳተፉወን ሽማግለታት ቖይመን፡ ንሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ከዐውታ ስራሓተን ጀሚረን ይርከባ። ብተመሳሳሊ ኣገባብ ኣብ ኣውስትራልያን፡ ኣመሪካን፡ ካናዳን እውን እንተኾነ፡ እወ ኣሎና ንሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ፡ መኣዲ ዘተ ናይ ኣሕዋት ኤርትራውያን ዝብል ተበግሶታት ይውሰድ ኣሎ።
ብካልእ ሸነኽ ካኣ፡ ነዚ ተበግሶታት ዘባራትዕን፡ ንህዝብና ተስፋን ሓጎስን ዝህብ፡ እቲ ናይተን ዝተፈላለያ ወተሃደራዊ ክንፍታት ዝጸንሐን ውድባት፡ ኣብ ትሕቲ ሐደ ዝተማእከለ ኣመራርሐ ንክጥርነፋ ዝተበጽሐን ዝተኸተመሉ ስምምዕ እዩ።
ነዚ ምዕባሌታት ዝተኻታተሉ ኣቦ፡ ትማሊ ብቴለፎን ደዊሎም ኣጆኹም በርቱዑ፡ እዚ ናይ ተግባር ተበግሶታት ምልክት ናይ ዐወት ኢዩ ብምባል ዘረበኦም ደምደሙ። እወ ምልክት ናይ ዐወት።
በቲ ሓደ ሸነኽ ካኣ፡ ዲግዲጊት ተዓጢቆም፡ ነዚ ግብራዊ ተበግሶታት ፍጻሜ ከይረክብ ዝተሰለፉ ውዳቤታትን ውልቀሰባትን ኣሎዉ። ባህርያት ናይ ቃልሲ ስለ ዝኾነ ግን፡ ዘገርም ኣይኮነን።
ገለ ባእታታት እንተስ ንምፍላጥ፡ እንተስ ብምስትንዓቅ፥ “ ….እንታይ ኢዩ ክግበር ዝድለ ዘሎ በዚ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲምክራስያዊ ለውጢ…..” ዝብል ሕቶ የቕርቡ።
መልሱ ከምዚ ዝስዕብ እዪ፥
1- ንኣብ ሃገርና ዘሎ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ንምልጋስን፡ ኣብ ክንድኡ ስርዓተ ሕግን ዲሞክራስያዊ መንግስትን ክትተከል እንተኾንካ፡ ብውዳቤ ናይ ኪዳን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ እንኮላይ ተሳትፎ ናይቲ፡ ካብዚ ውደባ ወጻኢ ዘሎ ኩሉ ዓይነት ውዳቤታትን፡ ተበግሶ ውልቀሰባትን ከምዘድሊ ኩልና ንቕበሎ ሓቂ ኢዩ። እዚ ንምግባር ዋዕላ የድልየና።
2- ኣብ ምክያድ ነጻነታዊ ቃልሲ፡ ብናይ ሓባር ተረድኦን እምነትን፡ ክንውግኖም ዝነበረና ጉዳይ ማሕበራዊ ኣቛቑማ ሕብረተሰብ ኤርትራ ስለ ዘይተገብሩ፥ ገዛእቲ ሓይልታት ዝተኸልዎ ምምሕዳራዊ ትካላት ምስ ክውንነትና ዝጠዓዓም ትልሚ ዘይምህንዳስ፥ ሃይማኖታውን ባህላውን ልምድታትና ዘኽብርን፡ ክልቲኡ ሃይማኖታት ነንሕድሕዱ ተኻባቢሩ ክነብር ዘድልዩ መጽናዕትታትን ምድላዋትን ስለ ዘይገበረና፡ ዝሓለፉን ዘሎዉን ጌጋታትና ክንእርም፡ መኣዲ ዘተን ዋዕላን የድሉዩና።
3- እቶም ኣብዚ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ዝቐርቡ ፖሊቲካዊ ዕላማታትን፡ ንሽግራትና መፍትሒ ይኾኑ እዮም ተባሂሎም ዝቐርቡ መጽናዕትታት፡ ዋላ እኳ ኣብዚ ዋዕላ እንተይዘተወዲኦም፡ ቀጻልነት ክህልዎምን መዛዘሚ ክንገብረሎም እንተኾይና ካኣ፡ ዋዕላ የድልየና።
4- ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ መስርሕ ኢዩ። ቀጻልነት ካኣ ኣሎዎ። እዚ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጥን፡ እቶም ከም ኣድላይነቱ ስዒቦም ዝግበሩ ዋዕላታት፡ ነቲ ድሕሪ ምልጋስ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ሃገርና ዝግበር ዓቢ ዋዕላ ዝሕግዙ ኢዮም። ምኽንያቱ እቲ ኣብ ደምቦ ተቓውሞ ዝርከብ ህዝቢ፡ ሓደ ጥርኑፍ ዝኾነ ኣረዳድኣን እምነትን ሒዙ እንተጸኒሑ፡ ምስ ኣብ ሃገርና ዝርከብ ህዝቢ ዝካየድ ዋዕላን፡ ነቲ ዲምክራስያዊ ለውጢ ከቃላጥፎ ስለ ዝኽእል፡ ነዚ መደብ ክንሰርዕ ዋዕላ የድለና።
5- መንከ ይሳተፎ? ኩሉ ንናይ ሓባር ቃልሲ ዝኣምንን ንዲሞክርስያዊ ለውጢ ዝቃለስን።
ምኽንያቱ ነንሕድሕዱ ህላውየ ውደቡኡ ዘይቀባበል ኣካላት ብሓባር ክሰርሕ ስለ ዘይክእል። ዝተፈላለየ መድብ ዕዮ ዘለዎም ውዳቤታት ክህልዎ ቅቡል እዩ። ብሓባር ክትሰርሖም ዘሎውኻ ሓባራዊ ሃገራዊ ጉዳያት ካኣ ኣሎዉ። ስለዚ ኣቶም ዝተፈላለዩ መደብ ዕዮታት፡ ምስቲ ሓባራዊ ሃገራዊ ጉዳያት ተሳንዮም ንክሰርሑ ቀጥዕታት ክንገብረሎም ዋዕላ የድልየና።
ስለዚ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲምክርስያዊ ለውጢ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ መስርሕ ናይ ቃልስና ኢዩ። ብመንገዲ ዋዕላ ኣቢልና ሓይልናን ዓቕምናን እንተ ኣውሃህድና ኢና ካኣ፡ ምልጋስ ስርዓት ህግድፍ ክቃላጠፍ ዝኽእል።
እቶም ኩሎም ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ንምድንጓይን ንከይግበርን ዝቐርቡ ዘሎዉ ምኽንያታት ጭብጥታት የብሎምን።
ምድላው ኣይተገብረን – ዓመታት ዝወሰደ ምድላው ተገይርሉ።
ሰነዳት ኣይተቐረቡን – እኹል ሰነዳት ተቐሪቦም ይውሰኹ ካኣ ኣሎዉ።
ኣገደስቲ ሰባትን ክኢላታትን ኣይተጸውዑን – ኪዳን ብቅሉዕ መጸዋዕታ ንኹሉ ወዲ ሃገር ብዘለዎ ዓቕሚ መጽናዕትታት ከወፍን ክሳተፍን ሓቲቱ። መጽናዕቲ ዝቐረቡን ክሳተፉ ዝወሰኑ ኣሎዉ። ነዚ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ንምክያድ እኹል ሰነዳትን ዓቕምን ኣሎ። እቲ ማዕጾ ክፉት እዩ ንዝደሊ።
ኣበይ ከይግበር ኢልካ ከተስተናዕቕን፡ ካልእ ዊዲታት ክትገብር ጸኒሕካ፡ ሕጂ ከምዝግበር ምስ ኣረጋገጽካ ብየማንን ጸጋምን ታቱላታት ኣዋፊርካ ዝግበር ዘሎ ናይ ምትዕንቓፍ ዘመተ፡ ዳሓን ማዓልቲ ኣሎዎ።
እንታ”ዩ ዕላማን መደብን ሃገራዊ ዋዕላ ንዲምክራስያዊ ለውጢ?
ውድባት ኪዳንን፡ ፖሊቲካዊ ምንቕስቓሳትን፡ ሲቪካዊ ማሕበራትን፡ ኣገደስቲ ዓበይቲ ሰባትን፡ መራሕቲ ሃይማኖታትን፡ ካብ ዝተፈላለየ ናይ ህዝቢ ቀጸላታት፡ ኣብ ናይ ዘተ ማኣዲ ኮፍ ብምባል ብዛዕባ ህዝብን ሃገርን ናይ ሓባር እምነትን ተረድኦን ንክህልወካ ምግባር ኢዩ።
መንከ ይሳተፎ?
ንናይ ሓባር ቃልሲ ዝኣምንን ኣብ ኤርትራ ዲምክርስያዊ ለውጢ ክህሉ ዝቃለስን።
እንታይ ረቛሒታትከ ክማላእ ኣሎዎ ዕዉት ንኽኸውን?
ቅሩብነት፡ ቕንዕና፡ ንጽህና፡ ተወፋይነት፡ ሓልዮት ናይ ህዝብኻን ሃገርካን። እዞም ረቛሒታት እንድሕር ተማሊኦም፡ እቲ ዋዕላ ብኹሉ መዳያቱ ዕዉት ውጺኢት ክህልዎ ውሁብ ጉዳይ ኢዩ።
ኣብ ሃገርና ዘሎ ህዝቢ ተጠርንፍና ክነመጾ ኢዩ ዝጽበየና ዘሎ። ምእንቲ ኣብቲ ምስኡ ንገብሮ ዋዕላ ክይንዝርገሉ። ስለዚ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ክዕወት ብሓሳብን ብመንፈስን ብጸሎቱ ክድግፈና ተዳልዩ ኣሎ።
ሃየ ንተዓጠቕ ዋዕላና ክዕወት፡ ህዝብና ምእንቲ ክሕጎስ።
ዓወት ንዋዕላ ንዲምክራስያዊ ለውጢ ማኣዲ ዘተ ናይ ኣሕዋት ኤርትራውያን።
በዚ ኣጋጣሚ ነቲ ኣርማ ናይ ሃገራዊ ዋዕላ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ንዘዳለዉ ጉዱሳት ደቂ ሃገር ምስጋና ይብጻሕኩም። ናይ ብሓቂ ዓቢ ትርጉም ዘሎዋ ኣርማ ኢዩ።
ባህታ ሃይለማርያም
ካብ ጀርመን
7-05-2010
Short URL: https://english.farajat.net/?p=712


text:
ኣብ ኤውሮጳ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ፓርላማ ሆላንድ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ መሓውሩ ናብ ወጻኢ ብምዝርጋሕ ዘካይዶ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ደው ንምባል ዘሕለፎም ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣብነታውያን ምዃኖም ብምግንዛብ፣ ዝነብሩለን ሃገራት ተመሳሳሊ ስጉምታት ክወስዳ ዝተወሃሃደ ጻዕሪ ከካይዱ ኣተሓሳሲቦም።
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ፓርላማ ሆላንድ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ መሓውሩ ናብ ወጻኢ ብምዝርጋሕ ዘካይዶ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ንምእዳብን ውሕስነትን ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምሕላውን ኣብዚ ቀርባ መዓልታት ዘሕለፎም ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣብነታውያን ምዃኖም ብምግንዛብ፣ እተን ዝነብሩለን
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኤውሮጳ ዝርከቡ ኤርትራውያን፣ ፓርላማ ሆላንድ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ መሓውሩ ናብ ወጻኢ ብምዝርጋሕ ዘካይዶ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ንምእዳብን ውሕስነትን ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምሕላውን ኣብዚ ቀርባ መዓልታት ዘሕለፎም ኣገደስቲ ውሳኔታት ኣብነታውያን ምዃኖም ብምግንዛብ፣ እተን ዝነብሩለን ሃገራት ተመሳሳሊ ስጉምታት ክወስዳ ዝተወሃሃደ ጻዕሪ ከካይዱ ከምዝግባእ ኣተሓሳሲቦም።
ፓርላማ ሆላንድ ነቶም ኣብ ዝሓለፈ እዋን ኣብ ዜናታት ኣሰና ጠቒስናዮም ዝነበርና እማመታት ዳርጋ ንኹሎም ብምጽዳቕ መንግስቲ ‘ታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ስዉራትን ቅሉዓት ትካላትን መጋበርያታት ናይቲ ስርዓትን ጭቡጥ ስጉምቲ ክወስድ ድምጹ ብምሃብ እማመታት ኣጽዲቑ ኣሎ።
ብመሰረት እቲ ዝበዝሓና ሓበሬታ ጽማቝ ናይቶም ጸዲቖም ዘለዉ እማመታት ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
1 ይ – ኣብ ሆላንድ ዝርከብ ኤምባሲ ስርዓት ህግደፍ ነቲ ስርዓት ዘርብሕ ግብሪ ኣብ ምእካብ ዓቢ ተራ ከምዝጻወት ፍሉጥ ኣብ ርእሲ ምዃኑ ኣብ ኔዘርላንድስ ንዝርከቡ ኤርትራውያን ነቲ 2 ሚእታዊት ግብሪ ክኸፍሉ ስለዝህድድን ዘፈራርሕን፣ ኣምባሳደር ናይቲ ስርዓት ብመንግስቲ ሆላንድ ተጸዊዑ ግብሪ ምእካብን ምስኡ ዝተኣሳሰር ናይ ምፍርራሕ ተግባራትን ደው ከብል መጠንቀቕታ ክወሃቦ፣ ከምኡ እንተዘይገይሩ ግን እቲ እምባሲ ምሉእብምልእ ክዕጾ፣
2ይ – 50 ሚእታዊት ናይቶም ኣብ ሆላንድ ዝነበሩ ኤርትራውያን ስደተኛታት ጽግዕተኛታት መንግስታዊ ደገፍ ብምዃኖም፣ ኤርትራውያን፣ ነቲ ስርዓት 2 ካብ ሚእቲ ክኸፍሉ ከለዉ ብተዘዋዋሪ መንግስቲ ሆላንድ ንናይ ወጻኢ ሓይልታት ግብሪ ይኸፍል ኣሎ ማለት ስለዝኾነ፣ መንግስቲ ሆላንድ ነዚ ዘይግቡእ ክፍሊት ደው ዘብለሉ እማመታት ከውጽእ
3ይ – ስርዓት ህግደፍ ሓደ ኣብ ዓለም ካብ ዝርከቡ ዝኸፍኡ ምልካውያን ስርዓታት ኮይኑ፣ ኤርትራውያን ብሰንኪ ሕጽረት ቁጠባዊ ምዕባለ ዘይኮነ ብሰንኪ ዓመጽን ግፍዕን ናይቲ ስርዓት ይስደዱ ስለዘለዉ፣ እቲ ብሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ስርዓት ክወሃብ ዝተባህለ ናይ 200 ሚልዮን ይሮ ሓገዝ ኣብ ክንዲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ተዓቝቦም ንዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ንምሕብሓብ ክውዕል
4ይ – መንግስቲ ሆላንድ ነቲ ኣሸባብ ዝብሃል ናይ ሶማል ዕጡቕ ጉጅለ ኣብ መዝገብ ናይ ኣሸበርቲ ውድባት ክምዝግቦ
5ይ – እቲ ብ መርማሪ ኮምሽን ወድብ ሕቡራት ሃገራት ዝተዘርግሐ ዘሰንብድ ጸብጻብ ‘ውን ከምዘረጋገጾ፣ ኣብ ኤርትራ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ይፍጸም ስለዘሎ፣ ነቲ ኩነታት ንምዕራይ ‘ውን ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ ገስጋስ ስለዘየለ፣ ባይቶ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራን ንዝፍጸም ዘሎ ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ደው ንምባል ግቡእ ስጉምታት ክወስድ መታን፣ መንግስቲ ሆላንድ፣ እቲ ጸብጻብ ናይ መርማሪ ኮምሽን ናብ ባይቶ ጸጥታ ከተሓላለፎ ክጽዕር
6ይ – እቶም ኣብ ሆላንድ ዝነበሩ ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት እቲ ስርዓትን ደገፍቱን ካብ ዘውርዱሎም ጸቕጢ ምክልኻል ክግበረሎም ስለዝግባእ፣ መንግስቲ ሆላንድ፣ ኣብ ኔዘርላንድስ ዝርከቡ ምስቲ ስርዓት ኣብ ዝተኣሳሰሩ ከም ኩርኩር ህግደፍ YPFDJ ዝኣመሰሉ ውድባት ዝርከቡ ውድባት ብንጥፈት ዝዋስኡ ሕጹያት ኣብ ዝህልዉሉ ግዜ ከምቲ ናይ COA-volunteers ጽጹይ መጽናዕትን ምጽራይን ከካይደሎም
7ይ – እቲ ኣብ ዘ ሄግ ዝርከብ ኤምባሲ ህግደፍ ኣብቲ ናይ ታህዲድን ምፍርራሕን ገንዘባዊ ምዝመዛን ዕማም ናይቲ ስርዓት መሳርሒ ምዃኑ ትዕዝብቲ ስለዘሎ፣ መንግስቲ ሆላንድ እቲ ኤምባሲ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ገበናዊ ንጥፈታት ዘለዎ ተሳታፍነት ወግዓዊ መርመራ ከካይደሉ
8ይ – ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዝተረጋገጸ እቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ገበናት ኣንጻር ሰብኣውነት ኣብ ልዕሊ ምፍጻሙ ከም ኣሸባብ ምስ ዝኣመሰሉ ኣሸበርቲ ውድባት ስለዝተሓባበር እቲ ናይ ዲያስፖራ ግብሪ ድማ ኣብ ምወላ ናይ ከምዚ ዝኣመሰለ ሽበራዊ ንጥፈታት ስለዝውዕል እቲ ናይ ዲያስፖራ ግብሪ ኣብ ሆላንድ ከምዘይሕጋዊ ተግባር ደው ዝብለሉ መንገዲ ንምንዳይ መርመራ ከካይድ ካብ ኣማኸርቲ ኣህጉራዊ ሕጊ ምኽሪ ክውከስ
9ይ – መንግስቲ ሆላንድ ብዛዕባ ‘ቶም ኣብ ሆላንድ ዝርከቡ ወከልቲ ናይቲ ስርዓት ዝርዝራዊ ሓበሬታ ኣኪቡ ንፓርላማ ከፍልጥ
10ይ – መንግስቲ ሆላንድ ኣብ ሕብረት ኤውሮጳ ሓላፍነት ንዘለዎ ኮምሽነር ነቲ ንስርዓት ህግደፍ ክወሃብ ተወሲኑ ዘሎ ሚልዮናት ይሮ ኣደስኪሉ፣ ኣብ ክንድኡ ን ላዕለዋይ ኮምሽነር ስደተኛታት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምኡ ‘ውን ዘይመንግስታውያን ማሕበራት ከምዝውዕል ክገብሮ ክሓትት ዝብሉ እዮም ።
ኣብ ካናዳ ዝርከቡ ግዱሳት ኤርትራውያን ማሕበራትን ውልቀሰባትን ቅድሚ ሓያለ እዋን ኣድላዪ ጎስጓስን ጻዕርን ብምክያድ፣ ነቲ ምልካዊ ስርዓት ኢሳይያስ ኣብታ ሃገር ዝእክቦ ዝነበረ ክልተ ካብ ሚእቲ ከም ዘይሕጋዊ ተግባር ከምዝኹነን ብምግባር፣ ንወኪል ናይቲ ስርዓት ናብ ኤርትራ ከምዝጥረዝ ገይሮሞ እዮም።


text:
እዚ ዝስዕብ ሓበሬታ ነዚ መርበብ ሓበሬታ ክኸውን ብሰብ ሞያ ሕክምናን ክኢላታት ጥዕና ህዝቢን፣ ብመንግሥቲ ካናዳን ከምኡ’ውን ኻልኦት ሥነ-ፍልጠታውያንን ሕክምናውን ምንጪታት ብምጥቃም ዝተዳለወ እዩ፡፡ ከም ሓደ ሕክምናዊ ምኽሪ ንኽውሰድ ዝዓለመ ኣይኮነን፡፡ ብዛዕባ ክታበት ኮቪድ-19 ዝኾነ ይኹን ሕቶ ምስ ዝህልወካ ካብ ሓደ ብቑዕ ዝኾነ ኣላዪ ክንክን ጥዕና ወትሩ ምኽሪ ድለይ፡፡
ርግጸኛታት ዀይንና ክንዛረብ ኣይንኽእልን፡፡ እንተ ኾነ ግና ዋላ እኳ ክታበት ዝወሰድካ እንተኾንካ ነቲ ቫይረስ ክትጾሮ ትኽእል ኢኻ፡፡ እቲ ኽታበት ድማ ንሰባት ካብ በቲ ቫይረስ ምሕማም ክዕቅቦም ከም ዝኽእል ንፈልጥ ኢና፡፡ ግናኸ ዋላ እኳ ዝተከተብካ እንተ ኾንካ፣ ሕጂ’ውን ነቲ ቫይረስ ክትጾሮን ንኻልኦት እውን ክተማሓላልፎ ትኽእል ኢኻ፡፡ እቲ ናይ ክሊኒካዊ መርመራታት እንዳቐጸለ ምስ ዝኸይድን፣ ናይ ሓቂ ዓለምለኻዊ መርትዖ ድማ ክቃላቐል ከሎ ዚያዳ ኽንማሃር ኢና፡፡ ክሳዕ ሽዑ ግና እኹል ቁጽሪ ካናዳውያን ምሉእ ብምሉእ ክሳዕ ዝኽተቡ፣ ማስኬራ ምግባር ክንቅጽል፣ ኣካላዊ ርሕቀት ክንሕሉ፣ ነቲ ናይ ህዝባዊ ጥዕና መምርሒታት እውን ክንክተሎ ኣሎና፡፡
እቲ ኻልኣይ ዓቐን ሰብነት ድሕሪ እቲ መድሃኒት ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ንኺሃንጽ ድሕሪ ኽልተ ሰሙን ኣቢሉ እዩ ዚወስድ ። ስለዚ ሓደ ሰብ ቅድሚ ክታበት ምውሳዱን ክታበት ምስ ወሰደ እውን ሽዑ ንሽዑ በቲ ቫይረስ ክልከፍን፣ ክሓምምን ይኽእል’ዩ፡፡ ምኽንያቱ እቲ ክታበት ዑቕባ ንምሃብ እኹል ጊዜ ስለ ዘይህልዎ ማለት እዩ፡፡
ስለዚ ድማ እዩ ክልተ ተኸታታሊ ዶዝ ናይ’ቲ ክታበት ምውሳድ ኣድላዪ ዝኸውን፡፡
እቲ ናይ ክታበት ኮቪድ-19 ቀዳማይ ዶዝ ዘለዎ ውጽኢታዊነት ድሮ ኣዝዩ ልዑል (80-92%) ስለዝኾነ እንተ ዋሓደ ንሒደት ኣዋርሕ ድማ ዚቕጽል እዩ፡፡
ምስ ካልኦት ናይ ብዙሕ ዶዛት ክታበታት ተመኩሮታት ድሕሪ ናይ ንጽል ዶዝ ናይ ሹድሽተ ወርሒ ወይ ልዕሊኡ ቀጻሊ ውሕስነት የርእዩ። እኳ ድኣስ፣ ብዙሓት መጽናዕትታት ከምዘመልክትዎ ዝነወሐ እንተጸኒሕኩም ዝሓሸ ናይ ምክልኻል ምላሽ መበረታትዐዒ ትረኽቡ። ስለዚ እዚ ብሳይንስ ዝተደገፈ እዩ።
ከምኡ’ውን ንዝበዝሑ ክታበታት፣ ናይ ኣንቲቦዲ ደረጃታት(ምክልኻል ሕማም) ድሕሪ ግዜ ናብ ታሕቲ እንዳወረዱ ክኸዱ እዮም ሃንደበት ግን ትሕቲ ናይ ምክልኻል ደረጃታት ኣይወርዱን። ዋላውን ድሕሪ ኣዋርሕ ወይ ዓመታት፣ ካልእ ናይ ክታበት ዶዝ ናይ ሕማም ምክልኻል ዓቅሚ ናብ ዝለዓለ ደረጃታት ከሐይሎ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ዝነወሐ ናይ ምክልኻል እዋን ይህብ።
ሕጂ ኣብ ካናዳ ዝያዳ ዘተኣማምን ናይ ክታበት ቀረብ ስለዘለና፣ እቲ ኣብ መንጎ ዶዛት ዘሎ ናይ ግዜ ኣፈላላይ ናብ ሸሞንተ ሰሙናት ጎዲሉ ኣሎ።
እወ፡ ንሕጂ፣ ክሳብ ናይ ካናዳ ወኪል ህዝባዊ ጥዕና ማስክ ምግባርን ምርሕሓቕን ንክውገድ ዝውስን እዩ። እዚ ድማ እቲ ክታበት ውጺኢታዊ ክኸውን (ምክልኻል ሕማም ንክሃንጽ) ብዝሕ ዝበሉ ሰሙናት ስለዝወስድ እዩ ከምኡድማ ዝለዓለ ምክልኻል ዝርከብ ብዝተኻእለ መጠን ንብዙሓት ሰባት ናይ ኮቪድ-19 ፋይዘር-ባዮኤንቴክ፣ ሞደርናን ኣስትራዜንካን ካልአይ ዶዝ ክታበት ድሕሪ ምጥንቃቕ ጥራይ እዩ።
ነቶም ዝተኸትቡ ኽንደይ ዚአክል ጊዜ ኸም ዝከላኸለሎም ኣይንፈልጥን ኢና፡፡ ብኽታበታት ኤም አር ኤን ኤ ዝተገብሩ መጽናዕቲታት ከምዝሕብሩዎ ግና ኣብ’ዚ እዋን እዚ እቶም ዝተኸትቡ ሰባት እንተ ዋሓደ ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ካብ ኮቪድ-19 ኣጸቢቖኦም ይከላኸሉ ኸም ዘለዉ እዩ፡፡ ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንዝተወሰነ እዋን ዚቕጽል እዩ ዝመስል፡፡ እንተኾነ ግና ድሕሪ ጊዜ ነዚ መጽናዕቲታት ክስዕብዎ ኣለዎም፡፡
ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንሓደ ዓመት ወይ ዓሠርተ ዓመት ዚቕጽል ምኹኑን ዘይምኹኑን ኣብ’ዚ ደረጃ እዚ ርግጸኛታት ኣይኮናን፡፡
ድሕሪ ክታበት ኮቪድ-19 ምውሳድ መብዛሕትኡ ጊዜ ኣካላትና ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ንምህናጽ ሒደት ሰሙናት ይወስድ፡፡ እንተ ኾነ ግና ካብ ክታበታት ኮቪድ-19 ፋይዘር-ባዮኤንተክ፣ ሞደርናን አስትራዘነካን ኣዝዩ ዝበለጸ ሥርዓተ ምክልኻል ሕማም ንምርካብ ክልተ ዓቐን መድሓኒት ክትወስድ ከምዘለካ አይትረስዕ፡፡ እቲ ጆንሶንን ጆንሶንን ዝባሃል ክታበት ናይ ኮቪድ-19 ሓደ ዓቐን (ዶዝ) ጥራይ የድሊ፡፡
ድሕሪ እቲ ኽታበት ጊዚያዊን ፈኩስን ወይ ማእኸላይ ጎናዊ ሳዕቤናት ክህልዉኻ ልሙድ እዩ፡፡ ነዞም ዝስዕቡ’ውን ዘጣቓልል እዩ፦
- መርፍእ ኣብ’ቲ ዝተወጋእኻሉ ቦታ ቃንዛ፣ ምቅያሕ፣ ረስኒ፣ ሳሓ ወይ ሕብጠት፣
- ድኻም፣
- ሕማም ርእሲ፣
- ዕግርግር ማለት፣
- ቃንዛ ጭዋዳታት ወይ መላግቦ፣ ከምኡ’ውን
- ፈኩስ ረስኒ ወይ ቁሪ ቁሪ ማለት፣
እዚኦም ድማ ኣካላትካ ዑቕባ ይሃንጽ ከም ዘሎ ዝሕብሩ ንቡራት ምልክታት እዮም፣ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ድማ ክጠፍኡ ኣለዎም፡፡
ምልክታት ሕማምካ ኣገዳሲ ወይ እናገደደ ዚኸይድ እንተኾይኑ፣ ንኣላዪ ኽንክን ጥዕና ዶክተርካ ኣማኽር፡፡ ምስ ናይ ኮቪድ-19 ዝሳማማዕ እንተ ኾይኑ፣ ክትምርመርን ውጽኢት መርመራ ክሳዕ ዝመጽእ ድማ ዓርሰ ምግላል ክትገብርን አሎካ፡፡
ሳሕቲ ኾይኑ አናፍላክሲስ ዝባሃል እቲ ዝኸፍአን፣ ኸቢድን ጎናዊ ሳዕቤን ክመጽእ ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ብሓፈሻ ኣብ ውሽጢ ዝተወሰነ ደቓይቕ ወይ ኻኣ ኣብ ውXጢ እታ ቀዳመይቲ ሰዓት ድሕሪ ኽታበት እዩ ዘጋጥም፡፡ በዚ ምኽንያት እዚ፣ እቶም ክታበት ኮቪድ-19 ዝወስዱ ሰባት ድሕሪ እቲ ኽታበት እንተ ዋሓደ ን15 ደቒቃታት ንኽጸንሑ ይሕተቱ እዮም፡፡ በዚ ድማ ገለ ሕደገኛን ከቢድን ግብረ መልሲ ምናልባት ከየጋጥም እቶም ሰራሕተኛታት ምእንታን ኽካታተሉዎም እዩ፡፡
ጎናዊ ሳዕቤናት እቲ ክታበት ይሰርሕ ምዃኑን ወይ ዘይምዃኑን ዝሕብሩ ኣይኮኑን፡፡
ጎናዊ ሳዕቤናት እቲ ክታበት ብግቡእ እንዳሠርሐ ምዃኑ፣ አካላትካ’ውን ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሙ እንዳበርተዐ ምዃኑን ዘርእይ ሓቂ እዩ፡፡ ይኹን እምበር፣ ጐናዊ ሳዕቤን እንተ ዘይብልካ ክትጭነቕ ኣሎካ ማለት ኣይኮነን፡፡ ንኣብነት፣ ብክሊኒካዊ መርመራ ከምዝተረጋገጸ ናይ ኤም አርኤንኤ ክታበታት ንልዕሊ 90% ዝኾኑ ተቐባሎ ክታበት ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ከምዝሃቦም፣ ልዕሊ 50% ግና ዋላ ሓንቲ ጐናዊ ሳዕቤን ከም ዘይብሎም ጸብጻብ ሂቦም እዮም፡፡ ብኻልእ ኣባሃህላ መብዛሕትኦም ሰባት ዋላ ሓንቲ ምላሽ ኣይረኸቡን፣ እንተኾነ ግን ምሉእ ብምሉእ ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ነይሩዎም፡፡
ስለዚ፣ ድሕሪ እቲ ክታበት ኮቪድ-19 ዝኾነ ይኹን ጐናዊ ሳዕቤን እንተ ዘይተሰሚዑካ ብዙሕ ዘጨንቐካ ኣይኮነን—ንስኻ’ውን ከም’ቲ ጐናዊ ሳዕቤን ዘጋጠሞ ሰብ ተመሳሳሊ ዑቕባ ኣሎካ፡፡


text:
Lerum
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 25 5 2021
ለሩም ምስ ጎረቤት ከተማ ዮተርቦሪ ርክብ ዘለዋ ንስድራቤት ተባሂላ እተሰርሐት ኮምዩን እያ!
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ42,221
ስፍሓት መሬት259 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Göteborg 22 ኪሜ
- Borås 27 ኪሜ
ስእሊ: Emelie Asplund
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ለሩም ብዙሕ እተፈላለየ ዓይነት መንበርን ትካላት ክራይ ኣባይትን ኣሎ። እታ ዝዓበየት ትካል ፎርቡ እኳ እንተ ዀነት ሓያሎ ናይ ብሕቲ ትካላት እውን ኣለዋ። ይኹን እምበር ዕድል ናይ ኣፓርተማ ምክራይ ንኽትረክብ፡ ንብዙሕ ዓመታት ኣብ ናይ ፎርቦ ስርዓት ተርታ ክትስራዕ ኣለካ።
ከም ሓድሽ መጻኢ ኣብ ለሩም ምስ ትውዛዕ፡ እዚ ኮሙን መንበሪ ቦታ ይህበካ። መንበሪ ቦታ ማለት ነፍስ ወከፍ ሰብ ነናቱ ኣፓርተማ ይወሃቦ ማለት ኣይኮነን። ኣብ'ዚ እዋን እዚ ኣብ ከባቢ ዮተቦሪን ከምኡ'ውን ኣብ ለሩም ኮሙን ዘሎ ንናይ ክራይ ኣፓርተማተት ዝምልከት ዕዳጋ ኣባይቲ ኣዚዩ ስሑው እዩ ዘሎ። እዚ ኮሙን መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሓደ ናይ ሓባር መንበሪ ሓንቲ ክፍሊ ክትካረየሉ እትኽእል ግን ከኣ እተወሰነ ቦታታት ምስ ካልኦት ተማቒልካ እትጥቀመሉ ቦታ ጥራይ እዩ ክህበካ ዝኽእል።
ባዕልኻ ናብ ለሩም እንተ ግዒዝካ ከም ኮሙን መጠን ዝኾነ መንበሪ ክንህበካ ተኽእሎ የብልናን።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ብርክት ዝበሉ ተዛረብቲ ካልኦት ቋንቋታት ዝኾኑ ነባሮ ይርከቡ። ንተወሳኺ ሓበሬታ፡ ንክፍሊ ምቕባል ሓደስቲ ስደተኛታት ትወከሱ።
ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ብእተፈለለይ ቋንቋታት ይውሃብ፡ ካብኡ ንምጥቃስ፡ ዓረብ፡ ቦስንያ፡ ሰርብያ፡ ክሮኣት፡ ፋርስ፡ ኩርድ፡ ሩስያን ፖላንድን።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ለሩም ብዙሓት ዓይነታት ማሕበራት ኣለዋ፡ ንኣብነት፡ ናይ ስፖርት፡ ናይ ባህሊ፡ ናይ ምዝንጋዕ ማሕበራት። ንህጻናትን ንዓበይትን ዚሓቝፋ ማሕበራት ኣለዋ። ኩለን ማሕበራት ኣብቲ ናይ ማሕበራት ደብተር ተዘርዚረን ኣለዋ።
ስእሊ: Lennart Nordin
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ለሩም ኮምዩን ብብዙሓት ከተማታት ዝቖመ እዩ፡ ከም ለሩም፡ ግሮቡን ፍሉዳን። ኣብ ኩሉ ከተማታት ኣገልግሎትን ሸቐጥን ዘለዎ ሰንትሩም ኣሎ። ናይ ለሩም ሰንትሩም ናይ ዜግነት ኣገልግሎትን ድኳናትን ዘለዋ እቲ ዝዓበየ እዩ። ኣብኡ ቤትጽሕፈት ኮምዩን፡ ናይ ዜጋታት ቤትጽሕፈት፡ ማሕበራዊ ኣገልግሎት፡ ቤትንባብ፡ ቤትጽሕፈት ዕዮ፡ ፋርማሲ፡ ማእከል ጥዕና፡ ወዘተ. ይርከብ።
ስእሊ: Emelie Asplund
ኣብ ግሮቦ ሰንትሩም ግሮሰሪታትን፡ ፒሰርያን፡ ፋርማሲን ቤትንባብን ኣሎ።
ካብ ናይ ለሩም ሰንትሩም ውጽእ ኢልካ ብዙሓት ድኳናት ኣለዋ፡ ንኣብነት ከምቲ ብሕሱር ዚሸይጥ ሊድል። ካብቲ ሰንትሩም ሓሙሽተ ኪሎመትር ርሒቕካ፡ ሁላን ዚብሃል ከባቢ ኣሎ፡ ኣብኡ እቲ ኢካ ክቫንቱም እተባህለ ዓቢ ሱፐርማርከት ይርከብ።
ኣብ ናይ ለሩም ሰንትሩም ቫተንፓላሰት እተባህል ውሩይ መሐምበሲ ኣሎ። ኣብኡ ንኺሕምብሱ ካብ መላእ ናይ ዮተቦሪ ከባቢ ይመጹ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ለሩም ኮምዩን ክኢላታትን ውፉያትን ሰራሕተኛታት ዘለዎ ልዕሊ 50 ኣብያተትምህርቲ ህጻናትን መውዓሊ ስድራቤትን ኣሎ። ኣብ ለሩም ኮሙናውን ብሕታውን ምርጫታትውን ኣሎ።
ስእሊ: Mattias Jansson
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ናይ ለሩም ኮምዩን ሰፊሕ ናይ ትምህርቲ ዕድላት ኣሎ፡ ካብ ቤትትምህርቲ ህጻናት፡ መውዓሊ ስድራቤት፡ መባእታ ኣብያተትምህርትን ክሳዕ ካልኣይ ደረጃ ን ትምህርቲ ንዓበይት ን። ኮሙናውን ብሕታውን ምርጫታትውን ኣሎ። ኣብ ናይ ለሩም ሰንትሩም ብዙሕ መደባት ዘለዎ ናይ ለሩም ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ። ኣብቲ ከባቢ ድማ ክትመርጾም እትኽእል ብዙሓት ኣብያተትምህርቲ ኣለዉ፡ ንኣብነት፡ ኣብ ዮተቦሪ፡ ቡሮስ ወይ ኣሊንግሶስ።
ዕድላት ትምህርቲ
ነቶም ከም ዓበይቲ ኪመሃሩ ዚደልዩ፡ ኣብ ለሩም ብዙሕ ዕድላት ኣሎ። ኣብ ናይ ለሩም ትምህርቲ ንዓበይቲ ኤስኤፍኢ (ሽወደን ንወጻእተኛታት) ክትመሃር ትኽእል፡ ከምኡውን ካልእ እተፈላለየ ኮርሳት ወይ ስልጠና። ንክንክን ጥዕና፡ ሶሲዮሎጂን ኣጠቓቕማ ኮምይፕዩተርን ዚምልከት ኮርሳት ኣሎ። ናብ ዮተቦሪ እትኸይድ ባቡር 20 ደቓይቕ እያ እትወስድ። ኣብኡ ድማ ብዙሕ ናይ ትምህርቲ ምርጫታት ኣሎ፡ ንኣብነት ኣብ ዮተቦሪ ዩኒቨርሲቲን ቻልመርስ ተክኒካል ኮለጅን።
ስእሊ: Emelie Asplund
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ናይ ለሩም ኮምዩን ብዛዕባ ጥዕናን ክንክንን ብዙሕ ምርጫታት ኣሎ። ኣብ ፍሉዳ፡ ግሮቡን ለሩምን፡ ኣብ ውሽጢ ከተማ ዚርከባ ሰለስተ ማእከላት ጥዕና ኣለዋ። ኣብኣተን ናይ ህጻናት ክሊኒክን (BVC) ናይ መወልዳን ክሊንክን ኣሎ። ኣብ ናይ ለሩም ሰንትሩም፡ ናይ ህጻናትን መንእሰያትን መድሃኒት ክሊኒክ፡ ናይ መንእሰያት ክሊኒክ፡ክፍሊ መወልዳንን ናይ ጥዕናዊ ምሕዳስ ክሊንክን ኣሎ። ከምኡውን ብዙሕ መንግስታውን ብሕታውን ናይ ስኒ ሕክምና ክሊኒካት ኣሎ። ኣብ ፍሉዳ፡ ግሮቦን ኣብ ናይ ለሩም ሰንትሩምን ህዝባዊ ሕክምና ስኒ ኣሎ። ኣብ የተቦሪ ብዙሓት ብክኢላታት ዝተሰነያ ሆስፒታላት ኣለዋ፡ ከምኡን ናይ መሕረሲ ክሊኒክ ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ኩሉ ትካላት ኣብ እትገብሮ ርክብ፡ ናይ ትርጉም ምርካብ ተኽእሎ ኣሎ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ካብ ለሩም ንየቶቦሪ ብባቡር 18 ደቓይቕ ይወስድ፡ ብኣውቶቡስ ከኣ 28 ደቓይቕ። ኣውቶቡስን ባቡርን ኩሉ ግዜ ኣለዋ። ኣብ መንጎ ለሩምን ዮተርቦሪን ዘሎ ጽርግያ ኣዚዩ ምዕቡል እዩ። ኣብ መንጎ ለሩምን ዮተቦሪን ዘሎ ቅርበት፡ ንበጺሕካ ምምላስ እውን ግሩም እዩ። ብዙሓት ኣብ ለሩም ዚነብሩ ሰባት ኣብ ዮተርቦሪ ይሰርሑ። ብዛዕባ ሰዓታትን ዋጋን ኣብ ናይ ቨስትራፊክ ወብሳይት ተመልከት።
ስእሊ: Emma Söderblom
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ'ዚ ከተማ ይኹን ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከባ ከተማታት፡ ብርክት ዝበሉ ዓበይትን ነኣሽቱን ወሃብቲ-ስራሕ ይርከቡ። ኣብዚ ከባቢ ዘለዉ ክፍቲ ናይ ስራሕ-ቦታታት ንምርኣይ ኣብ ማእተዊ ናይ'ዚ ሓበሬታ ''ክፍቲ ናይ ስራሕ ቦታታት'' ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ትረኽብዎ። እቶም ናይ ባዕልኹም ትካል ክትጅምሩ እትሓስቡ ሰባት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ነዓኹም ዝኸውን ኣገዳሲ ሓበሬታ ትረኽቡ።


text:
ኣብ ከረን ኣብ ናይ ገዛ ጸሎት ዝነበሩ 17 ኣመንቲ ክርስትና ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ተታሒዞም ኣብ ኣደርሰር ኣብ ዝርከብ ወትሃደራዊ መዓስከር ከምዝተኣስሩ ኦፐን ዶርስ ዝተባህለ ትካል ኣብ ኤርትራ ንዝርከቡ ምንጭታቱ ብምጥቃስ ሓቢሩ።
እቶም ግዳያት ሸውዓተ ደቂንስትዮን 10 ደቂተባዕትዮን፣ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኮይኖም፣ ብ5 ነሓሰ’ዮም ኣብ ከረን ንጸሎት ተኣኪቦም ኣብ ዝነበርሉ ኣብ ቀይዲ ዝኣተዉ።
ናይ ዝተፈላለየ እምነታት ኣብያተ ክርስትያናት ካብ 2002 ንደሓር ድሕሪ ምዕጻወን፣ ኣመንተን ኣብ ውልቂ ገዛውቲ ንጸሎት ከምዝእከቡ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ መንግስቲ ኣባላት ጸጥታን ስለያን ብምውፋር እናሃደነ ከምዝኣስሮም ጸብጻባት የመልክቱ።
መንግስቲ ኤርትራ በብዝተፈላለየ ክሲ በብእዋኑ ኣብ ቀይዲ ዘእተዎም ኣማኢት ኣመንቲ ክርስትናን ምስልምናን እኳ እንተለዉ፣ ጉዳዮም ዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ከይተኸተለ ብዓይኒ ጸጥታን ውትህድርናን እናተራእየ ንነዊሕ ዓመታት ኣብ ጽንኩር ኣብያተ ማእሰርቲ ከምዝሳቐዮም 10ታት’ውን ብሰንኩ ከምዝሞቱን ይጥቀስ።
መንግስቲ ኤርትራ፣ መሰል ውልቃዊ እምነት ዜጋታት ዘየኽበር ተባሂሉ ኣብ ቅድሚት ካብ ዝጥቐሱ ስርዓታት ዓለም ሓደ’ዩ።
17 ኣመንቲ ክርስትና ብኣባላት ጸጥታ ተታሒዞም
ኣብ ከረን ኣብ ናይ ገዛ ጸሎት ዝነበሩ 17 ኣመንቲ ክርስትና ብኣባላት ጸጥታ መንግስቲ ተታሒዞም ኣብ ኣደርሰር ኣብ ዝርከብ ወትሃደራዊ መዓስከር ከምዝተኣስሩ ኦፐን ዶርስ ዝተባህለ ትካል ኣብ ኤርትራ ንዝርከቡ ምንጭታቱ ብምጥቃስ ሓቢሩ።


text:
ዶብ፡ እቲ መሰረታዊ ሕላገት ናጽነት
ዶብ፡ እቲ መሰረታዊ ሕላገት ናጽነት ብ ኣማኑኤል ሳህለ ኣብ ካልእ ከይከድና፡ ኣብ ናይ ኣካላትና ዋህዮታት (cells) ጥራይ እንተ ርኢና፡ ዶባት ከም ምልክት ርእሰ-ምሕደራ ኮይኖም ከም ዘገልግሉ ክንግንዘብ ንኽእል። ዶብ ዘይብላ ዋህዮ፡ ሕምምቲ ወይ ናይ ሕማም ጠንቂ ጥራይ
ዶብ፡ እቲ መሰረታዊ ሕላገት ናጽነት
ብ ኣማኑኤል ሳህለ
ኣብ ካልእ ከይከድና፡ ኣብ ናይ ኣካላትና ዋህዮታት (cells) ጥራይ እንተ ርኢና፡ ዶባት ከም ምልክት ርእሰ-ምሕደራ ኮይኖም ከም ዘገልግሉ ክንግንዘብ ንኽእል። ዶብ ዘይብላ ዋህዮ፡ ሕምምቲ ወይ ናይ ሕማም ጠንቂ ጥራይ እያ ክትከውን እትኽእል። ኩሉ ዕድል ዝረኸበ ጸላኢ ድማ ክጥቅዓ እዩ ዚነብር።
እታ ዶብ ወይ መንደቕ ዘለዋ ዋህዮ፡ ዶባ ምስ ኣረጋገጸትን ነቲ ዕዮ ቤታ ምስ ኣጠናቐቐትን ጥራይ እያ ምስታ ጥቓኣ ዘላ ዋህዮ ክትዋሳእ እትኽእል። ሓቢረን ድማ ነቲ ቲሹ ዚብሃል እኩብ ዋህዮታት ይፈጥራ። እቲ ቲሹ ድማ ርእሰ-ምምሕዳሩ ምስ ኣረጋገጸ፡ ነቲ ኦርጋን ዚብሃል እኩብ ቲሹ ይፈጥር።
ኣብ ፍጥረት ዚርከብ ኩሉ ነገራት፡ ብመንደቕ ወይ ብሓጹር ወይ ብሽፋን እተደረተ እዩ። ጋህ ኢሉ ንዘልኣለም ዚቕጽል ነገር የልቦን። ኣብቲ መወዳእታ ዘይብሉ ኮይኑ ዚረኣየና ህዋ እውን እንተ ኾነ፡ ናይ እተፈላለዩ ኤለክትሮማግነታውያን ንጥፈታት ዚድርቱ ዶባት ኣለዉ።
ኣካላትና ወይ ነብስና ካብቲ ከባቢና ከም ዚፍለ ዚገብሮ፡ እቲ ቆርበትና እዩ። ውቅያኖስ ደረት ኣለዎ፡ ባሕሪ ደረት ኣለዎ፡ ቀላይ ደረት ኣለዎ። ኩሉ ፍጡር ካብቲ ከባቢኡ ፈልዩ መንነት ዘልብሶ ደረትን መፈላለይን ኣለዎ። እታ እንነብረላ ገዛ እንተ ኾነት እውን፡ ምስቲ ጎረቤትና ዚፈልያ መንደቕ ወይ ሓጹር ወይ መካበብያ ኣለዋ። ገዛውትና ወይ ካንቸሎና ዶብ ዘይብሉ እንተ ዚኸውን ነይሩ፡ ምናልባት ነንሕድሕድና ክንበኣስን ክንቋየቝን ምነበርና ኔርና።
ሓደ እዋን ኣብ ሓደ መንደቕ ወይ ሓጹር ዘይብሉ ካንቸሎ፡ ክልተ ኣንስቲ ኩሉ ግዜ ይቋየቛን ይበኣሳን ነይረን። ደርሆኺ ጀበናይ ሰቢራትለይ፡ ድሙኺ ስጋይ በሊዓትለይ፡ ክዳውንትኺ ስለ ዝበዝሐ ኣብ ካልእ ጽጥሕዮ ወዘተ። ነዚ ዘስተብሃሉ ሰብኡተን፡ ነቲ ካንቸሎ ብትሕት ዝበለ ሓጹር መንደቕ ኪፈላልዩዎ ወሲኖም። እቲ ሓጹር መንደቕ ምስ ተሰርሐ፡ እተን ኣንስቲ በቲ ነናተን መንደቕ ሓጹር ኮይነን ከዕልላ ጀሚረን። ፍቕረን ኪዓቢ ጀሚሩ፡ ሰላም ድማ ነጊሱ። ምስ ገሊኡ ሰብ (ወይ ህዝቢ) ብማዕዶ ደኣ!
ኣብዛ ሰባት ነንሕድሕዶም ከም ተዃሉ ዚባልዑላ ዓለም፡ ኣብዛ ውግእ ኣቋሪጹላ ዘይፈልጥ ዓለም፡ ኣብዛ ኩሉ ነንጻሕሉ ላዕልን ታሕትን ዚብለላ ዓለም፡ እቲ ሰላም ዘውሕስ እንኮ ኣገባብ፡ ሓጹር ወይ ዶብ ምስራሕ እዩ። ሓጹርካ ምስ ሰራሕካ ድማ ተኸባቢርካ ጉዳያትካ ከተካይድ ትኽእል።
ንሓንቲ ሃገር ዶብ የብላን ኢልካ ምዝራብ፡ ፈጺማ የላን ኢልካ ከም ምዝራብ እዩ ዚቝጸር። ኤርትራኮ ኤርትራ ዝኾነት ዶባት ስለ ዘለዋ እዩ እምበር፡ እንተ ዘይህልዋ ነይሩ፡ ክፋል ሱዳን ወይ ክፋል ጂቡቲ ወይ ክፋል የመን ወይ ክፋል ኢትዮጵያ ምኾነት ነይራ። ይትረፍዶ እቲ መሬታ፡ እቲ ባሕራውን ዶብ ኣለዎ።
ዶብ ዘይጠቕም ነይሩ እንተ ዚኸውን እዚ ልዕሊ 30 ዓመታት ዝወሰደ ሓርነታዊ ቃልሲ ኣይመድለየን ነይሩ። ኤረ! ወድ ኤረ! እናበልካ እትዋግኣላን እትስውኣላን እትዝምረላን ባንዴራ እትሰርሓላን እኮ ነታ ብዶብ ጌርካ ካብተን ኣብ ከባቢኻ ዘለዋ ሃገራት ዝፈለኻያ ኤርትራ ህላወኣ ንምሕላውን ንምኽባርን ንምዕቃብን እምበር፡ ንሓንቲ ዶብ ዘይብላ፡ ጸላኢ ከም ድላዩ ኪጻወተላ ዝውዕል መሬት ኢልካ መስዋእቲ ኣይምኸፈልካን።
ዶብ ኪብሃል ከሎ ንሓንቲ ልኡላዊት ሃገር ብኹሉ ዙርያኣ ዚቕንታ ሕጋዊ ደረት እዩ። ፍርቂ ዶብ ዚብሃል ነገር የልቦን። በዚ መሰረት’ዚ ሓደ መራሒ ሃገር፡ ሃገረይ ብሓደ ወገና ጥራይ ዶብ የብላን ኪብል ከሎ፡ ትርጉሙ ንምርዳእ ዘጸግም ኣይኮነን፥ ዓዲ ኣብ ዕዳጋ ወሪዳ ኣላ ማለት እዩ። ምናልባት ብኹሉ ወገና ዶብ የብላን እንተ ዚብለና ነይሩ፡ ጽሉል እዩ ኢልና ሸለል ምበልናዮ ኔርና። ብሓደ ወገና ጥራይ እያ ዶብ ዘይብላ ኪብለና ከሎ ግን፡ ልብና ኣውዲቕና ክንድቅስ ኣይንኽእልን።
ይትረፍዶ እቲ ማሕበራውን ፖለቲካውን ኣእምሮኡ ክብ ዝበለ ሰብ፡ እንስሳታት ከይተረፉ ነቲ ዚሃድኑሉ ቦታ ብሽንቲ ይኽልሉዎ እዮም። ኣናብስ፡ ኣናብር፡ ኣኻልብ፡ ተዃሉ ወዘተ ከምዚ ብምግባር እዮም ዶባቶም ዘፍልጡን ዘጠንቅቑን። ነዚ ብሽታ ጥራይ ዚልለ ዶብ ጥሒሱ ዚኣቱ ግሩህ ወይ ምኩሕ እንስሳ ድማ ሞት እያ እትቕበሎ። ኣብኡ ምስ ኣተወ፡ እቲ ነቲ ክልል ዝጠረረ እንስሳ ነቲ ክልል ዝጠሓሰ እንስሳ ይቐትሎ ወይ ድማ ኣጓዪዩ ካብቲ ዶብ የውጽኦ። ብዶብ ጸወታ የልቦን!!
ብተወሳኺ፡ ብዘይ ዶብ፡ ናጽነት ከም ዘየልቦ ኩሉ ኪፈልጦ ይግባእ። ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም፡ ብዙሓት ምስ ገለ ደማሮ ተደሚረን ዝነበራ ሃገራት ምብራቓዊ ኤውሮጳ፡ ዶብ ተገይሩለንስ ናጽነተን ኣዊጀን እየን። ዶብ ከይተሓንጸጸለን ከሎ፡ ናጻ ኢኽን ኣይተባህላን። ግን ኣብዚውን ገለ ናይ ኣደማምራን ኣጎዳድላን ጸገማት ስለ ዝነበረ፡ ድሕሪ ኣስታት 50 ዓመታት፡ ገለ ናጽነት ተነፊጉወን ዝነበራ ሃገራት ከም ብሓድሽ ዶብ ዘለዎ ናጽነት ረኺበን እየን።
ዩክረንያ ብዘይ ዶብ፡ ሩስያ እያ ክትከውን ማለት እዩ። ደቡብ ሱዳን ብዘይ ዶብ፡ ሱዳን እያ ክትከውን። ኣላስካ ድማ ብዘይ ዶብ፡ ሩስያ እያ ክትከውን። ዶብ ዘይምህላው ማለት፡ ኣብቲ ዘመነ እኒ እኒ ሕምባሻ ኸሎ እምኒ ምንባር ማለት እዩ። ሽዑ ዶብ ኣይነበረን፡ እቲ ኣእምሮ ሰብ እውን ዶብ ኣይነበሮን። ኩሉ በብሓይሉ እዩ ዚነብር ነይሩ። ብዘመን ውራ ውራ ነብስኻ ኣይተዕብራ ብማለት፡ ኩሉ ይወርርን ይምንጥልን ይዘርፍን ነይሩ። እቲ ዶባት ብካርታ ዘይኮነስ ብዕንትርና እዩ ዚጥረር ዝነበረ።
ኣብ ፊውዳላዊ ስርዓት እውን፡ ዶብ ኪብሃል ከሎ፡ ናይቲ መስፍን ስልጣን ዚዝርግሓሉ ቦታ ወይ መሬት እምበር፡ ፍሉጥ ዶባት ኣይነበረን። እቲ ማእከላዊ መንግስቲ ድኹም ብምንባሩ፡ እቲ ዶባት እውን ብተዛማዲ መገዲ ድኹም እዩ ነይሩ። ሓደ ሰብ ድማ ሎሚ ኣብ መሬት ወይ ግዝኣት ደግያት እከለ ኣሎ፡ ጽባሕ ንግሆ ድማ ኣብ መሬት ራእሲ እከለ ይጥርነፍ ነይሩ ማለት እዩ።
ሕጂ ግን፡ ሰብ ብማሕበራውን ፖለቲካውን ቁጠባውን መገዲ ስለ ዝማዕበለ፡ ብሰላም ኪነብር እንተ ኾይኑ ፍሉጥን ወግዓውን ዶብ ከም ዘድልዮ ይፈልጥ እዩ። ዶባትካ ምስ ፈለጥካ ግን፡ ንመሳገሪ ድዩ ንመኸልከሊ ክትጥቀመሉ ናትካ ምርጫ እዩ። ነቲ ምውጻእን ምእታውን ሰባት ከተፍኩሶ ዲዩ ወይ ከተትርሮ ናትካ ምርጫ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ፡ ሽሕኳ እቲ ኣብ መንጎ ሃገራት ዘሎ ዶባት፡ ብቑጠባውን ንግዳውን መገዲ ብተዛማዲ እናፈኾሰ ይኸይድ እንተሎ፡ ፈጺሙ ግን ኪፈርስ ኣይክእልን፡ ከመይሲ መንነትካን እንታይነትካን ህላወኻን ዘውሕሰልካ፡ ዘይሩ ዘይሩ እቲ ዶብ ጥራይ እዩ። ቁልቁል ኣፋ ዶብ የለን ኢልካ ምዝራብ ግን፡ ኣብቲ በዓል ራስ ውቤ ወይ ሚካኤል ስሑል ወይ ሰባጋዲስ ወይ ሃጸይ ተድሮስ ዝነብሩሉ ዝነበሩ ዘመን ምምላስ ማለት እዩ።
ገለ ሰባት ግን፡ ዶብ ዘይኮነስ ሰላም እዩ ዘድልየና ዚብል ጊንጢ ዝኾነ ዘረባ ኪድርብዩ ይስምዑ ኢዮም። ዶብ ስለ ዘሎዶ ኣይኮነን እታ ኹሉ ሰብ ዚደልያ ሰላም ተዓቂባ እትነብር ዘላ። ብቐደሙስ ሰላም ኪነግስን፡ ሓረስታይ ቀሲኑ ኪሓርስን ነጋዳይ ድማ ከይሰግአ ኪነግድን ተባሂሉዶ ኣይኮነን ዶባት እተሓንጸጸ? ስልጣንን ልኡላውነትን ሃገር ክሳዕ ኣበይ ይዝርጋሕ፡ ኣበይከ ይውዳእ ንምፍላጥዶ ኣይኮነን ዶባትን ክልላትን ዚሕንጸጹ? መነሊክ ንጣልያን ኣብ ዓድዋ ምስ ሰዓሮም፡ እቲ መጀመርያ ዘገበሮ ውዕል ኣብ ምሕንጻጽ ዶብ ዘተኮረዶ ኣይኮነን ነይሩ? ስለዚ ድማ ክልተ መንግስታት ብሕጋዊ ዶባት ተደሪቶም ብሰላም ነቢሮም። ምስዚ ኹሉ ግን፡ ኣብታ ብጣልያን እትግዛእ ዝነበረትን ዶባታ ፍሉጥ ዝነበረን ኤርትራ፡ ኣብ ኣስመራ ዝመደበሩ ናይ ኢትዮጵያ ቆንስል ነይሩ እዩ። ዶብ ምስ ተወሰነ፡ ስዒቡ ድማ ሰላምን ጽቡቕ ርክብን ተራእዩ።
ገለ ካልኦት ድማ፡ ዶባት ባዕዳውያን ንህዝቢ ከየካፈሉ ዝኸለሉዎ ደረት እዩሞ ዋጋ ኣይንሃቦ ዚብሉ ኣለዉ። ከምኡ እንተ ኾይኑ ደኣ ከንያ ካብ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን ካብ ኤርትራ፡ ጂቡቲ ካብ ሶማልያ ብምንታይ ኣገባብ እየን ኪፍለጣን ልኡላውነተን ከረጋግጻን ኪሕልዋን? እተን ብ 1960ታት ንሕብረት ኣፍሪቃ ዝመስረታ ሃገራት፡ በባንዴራአን ሒዘን ናብ ኣዲስ ኣበባ ኪኣትዋ ከለዋ፡ ነቲ ባዕዳውያን ዚጠረሩለን ዶባት ወኪለንዶ ኣይኮናን ስርሐን ዝጀመራ? ከምዚ ዓይነት ዘረባ ናይ ሸፈጥን ተንኮልን ዘረባ እንተ ዘይኮይኑ ካልእ ምስጢር የብሉን።
ክትሸጣ ዝደለኻ በቕልስ ሓጢኣታ ትጽብጽበላ ተባሂሉ እዩሞ፡ ኣብዚ ግዜዚ ኩሉ ኤርትራዊ ንሃገሩ ካብ ኩሉ እዋን ንላዕሊ ተጊሁ ኪሕልዋን፡ ካብቲ ፕሮፖጋንዳ ናይቶም ኣብዚ እዋንዚ ብዝያዳ ውሕውሕ ዚብሉ ዘለዉ ወይጦት ህግደፍ ኪጥንቀቕን፡ ካብ ድቃሱ ኪበራበርን፡ ዓቕሙ ዚፈቕደሉ ድማ ናብ ጀነቫ ብምኻድ ድምጹ ከስምዕን ይግባእ።


text:
ማሕበር ልምዓት ወጀራት ዕስራ ዓዲ ኣብቲ ወረዳ ንዘለዉ ማሕበረ ቁጠባዊ ፀገማት ንምፍታሕ ኣብ ፃዕሪ ከምዝርከብ ኣፍሊጡ።
ዛጊድ ኣብ ዘካየዶም 2 ዓለምለኻዊ መድረኽ መተኣኻኸቢ እቶት ልዕሊ 35 ሚልየን ቅርሺ ከምዝተረኸበ እውን ገሊፁ'ሎ።
ኣቦ ወምበር መድረኽ መተኣኸቢ እቶት እቲ ማሕበር ዶክተር ሓጐስ ኣብርሃ ንድምፂ ኣመሪካ ኣብ ዝሃብዎ ሓፂር መግለፂ ዛጊድ ኣብ ከተማታት ኣዲስ ኣበባን መቐለን ዘካየዶ መድረኻት መተኣኻኸቢ እቶት ዝተባባዕ ውፅኢት ከምዝተረኸበ ገሊፆም።
በቲ ዝእከብ ዘሎ ገንዘብ ኣብቲ ቃልሲ ቀዳማይ ወያነ ዝተወለዐሉ ማእኸል ወጀራት ማለት እውን ዓዲ ቀይሕ ሓደ ደረጅኡ ዝሓለወ ቤት ትምህርቲ ንምህናፅ፣ከምኡ እውን ኣብቲ ወረዳ ስእነት ፅሩይ ዝስተ ማይ ንምቅላል፣ ካብ ጣብያ ናብ ጣብያ ዘራኽብ መንገድን ትካላት ጥዕናን ንምስራሕ ተተሊሙ'ሎ።
እቲ ሳልሳይ መድረኽ መተኣኻኸቢ እቶት ኣብ ውሽጢ ጳጉሜን ኣብ ከተማ ዓዲ ቀይሕ ክካየድ እዩ ኢሎም ዶክተር ሓጐስ።
እቲ ማሕበር ቅድሚ 10 ዓመት ከም ዝተመስረተን ኣብ ዝተፈላለዩ ውራያት ልምዓት ክሳተፍ ምፅንሑን ተፈሊጡ'ሎ።


text:
Radio Erena: 03 February 2015
ብማእከላይ ባሕሪ እናሰገሩ ናብ ኤውሮጳ ንምእታው ኣብ ሓደጋ ዝወድቁ ንዘለዉ10ታት ኣሽሓት ስደተኛታት ኣብ ምሕጋዝ ዝነጥፉ ዘለዉ ኤርትራዊ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ሓደ ካብ ሕጹያት ሽልማት ኖቤል 2015 ምዃኖም ሮይተርስ ኣረጋጊጹ።
ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ንሽልማት ኖቤል ካብ ዝሕጸዩ ሰባት ንክኾኑ ተኽእሎ ምህላዉ ኣብ ስዊዘርላንድ እትሕተም ጋዜጣ ኣቐዲማ ጠቒሳ ምንባራ ዝዝከር ኮይኑ፣ ሮይተርስ ትማሊ ኣብ ዝዘርግሖ ናይ ብሎግ ሓበሬታ ግና እቶም ናይ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ቀሺ ዝኾኑ ኤርትራዊ ሓደ ካብቶም ኣብ ዝርዝር ኣስማት ሕጹያት ሰፊሮም ዘለዉ ምዃኖም ሓቢሩ።
ጳጳስ ፍራንሲስ ናይ ቫቲካን፣ ብመንገዲ ኢንተርነት ምስጢራት ስለያ ኣመሪካ ዘቃልዐ ኤድዋርድ ስኖውደን፣ ኣብ ሩስይ ኣንጻር ፕረዚደንት ቭላዲሚር ፑቲን ደው ዝበለት ጸላዊት ጋዜጣን ካልኦትን ምስ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ብሓባር ንሽልማት ኖበል ተሓጽዮም ምህላዎም ብሎግ ሮይተርስ ኣመልኪቱ።
ናይ ሰላም ኖቤል ዝዕወቱ ሰባት ብኣባላት ፓርላማ ኩለን ሃገራትን ካልኦት ኣሽሓት ሰባትን ክርቁሑ ይኽእሉ’ዮም።
ኣብ ኖርወይ፣ ኦስሎ ዝመደበሩ ሓላፊ ማእከል ምርምር ንሰላም ክርስትያን በርግ ሃርፕቪከን፣ ነዚ ናይ 2015 ስልማት ኖቤል ክዕወቱ ከም ቀዳማይ ምርጫኡ ረቑሕዎም ዘሎ ኣባ ሙሴ ዘርኣይ ምዃኖም’ውን ኣብቲ ናይ ሮይተርስ ጸብጻብ ተጠቒሱ ኣሎ።
ነቲ ኣብ ኖርወይ ዝወሃብ ናይ 1.2 ሚልዮን ዶላር ገንዘብ ግንዖ ዘለዎ ሽልማት ኖቤል ናይ ምርቋሕ ግዜ ክሳብ 1 ለካቲት ዝተኻየደ ኮይኑ፣ ተዓወቲ ናይቲ ሽልማት ከኣ ኣብ ጥቕምቲ ብወግዒ ክንገር’ዩ።
ኣብ ነርወይ ዝመደበሩ ትካል ሽልማት ኖቤል ዝርዝር ኣስማት ሕጹያት ዘይረቁሕ እኳ እንተኾነ ዝርዝር ኣስማት ድሮ ብክኢላታት ናይቲ ዓውዲ ዝኾኑ ዜጋታት ነርወይ ተትሒዙ ምህላዉ’ውን ተገሊጹ።
ኣባ ሙሴ ዘርኣይ፣ ንዜጋታት ኤርትራ፣ ኢትዮጵያ፣ ሱዳን፣ ሶማልን ካልኦትን ኣብ ጉዕዞ ስደቶም ንምሕጋዝ ዘቖምዎ ኣጀንስያ ሓበሻ ዝተባህለ ትካል ግብረሰናይ ከምዘሎ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ስደተኛታት ኣብ ባሕሪ ይኹን ኣብ ናይ ሳሃራን ካልእ ጉዕዝኦም ዝኾነ ጸገም ኣብ ዘጋጥመሉ እዋን ብቀጥታ ንኣባ ሙሴ ዘርኣይ ብምድዋል ሓገዝ ከምዝሓቱ ብሰፊሑ ዝፍለጥ’ዩ።
=====================================


text:
ኩናት ሓድ-ሕድ ሶሪያን ካልኦት ከባቢታት ማእኸላይ ምብራቕ ዘሎ ዘይምርግጋእን ኣብ ደረጃ ነጻነት እቲ ዝኸፍአ ክፋል ዓለም ገይሩዎ’ሎ።
ጸብጻብ ፍሪደም ሃውስ ግጭት ዝተካየደለን፣ፖለቲካውን ቁጠባን ጸገማት ዘለወን 72 ሃገራት ዝዳህሰሰ ክኸውን ከሎ ኣብ ዓለም ደረጃ ነጻነት ንተኸታታሊ ዓሰርተ ዓመታት ኣንቆልቂሉ’ሎ ክብል ይገልጽ።
ኣብዚ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ዝመደብሩ ፍሪደም ሃውስ 50 ሃገራትን ግዝኣታትን ‘ነጻነት ዘይብለን’ ክብል መዲቡወን ኣሎ።ዝኸፍአ መግሃስቲ ካብ ዝፍጸመለን ቀዳሞት 10 ሃገራት ድማ ሶሪያ፣ርእሰ ምምሕዳራዊ ቲቤት ቻይና፣ ሶማል፣ ሰሜን ኮሪያ፣ኡዝበክስታንን ኤርትራን ተጠቒሰን ኣለዋ።
ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኩነታት ብዝምልከት ተወሳኺ መብርሂ ንድምጺ ኣሜሪካ ዝሃባ ኣብ ፍሪደም ሃውስ ዳይረክተር ነጻነት ፕረስ ጀነፈር ደንሃም ብዛዕባ ኤርትራ ከምዚ ይብላ።
‘ዝኸፍኣ ተባሂለን ካብ ዝተዘርዘራ ዓሰርተ ሃገራትን ግዝኣታትን ዝገምገምናዮም 210 ኣካላት ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኤርትራን ሶማልን ኣብዚ ይምደባ።እዚ ማለት ድማ ኣብዘን ሃገራት ዘሎ ደረጃ ፖለቲካዊ መሰላትን ሲቪላዊ ሓርነትን ኣብ ዝተሓሳስብ ደረጃ ምብጽሑ እዩ።ዜጋታት መንግስቶም ኣብ ምምራጽ ድምጾም ኣይስማዕን።ዝኾነ ነጻ ርእይቶን ነቐፌታን ዝህብሉ መንገዲ የለን።’
ፍሪደም ሃውስ ኣብ ኢትዮጵያ ይፍጸሙ ኣለው ዝበሎም መግሃስቲ እውን ዘርዚሩ’ሎ።ኢትዮጵያ ንመርበብ ሓበሬታ እትከታተለሉ ዝረቐቐ መንገዲ ከምዘሎን ኣብ ክልል ኦሮሚያ ንምምዝባል ሓረስቶት ብምቅዋም ኣብ ዝሓለፈ ሕዳርን ታሕሳስን ዝተኻየደ ተቓውሞ፣ንተቓወምቲ፣ ጋዜጠኛታት፣ንብሎገራትን ተሓለቕቲ መሰላትን ንምዕፋን ሕጊ ጸረ ሽብር ከም እተጠቀም ይገልጽ።
መንግስቲ ኢትዮጵያ ይወስዶም ንዘለው ስጉምትታት መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ዝሃቦ ግብረ መልሲ፣መንግስቲ ኢትዮጵያ ይፍጽሞም ብዘሎ መግሃስትታት ተሓታቲ ኣብ ክንዲ ምግባር ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ምድጋፉ ዘጉሂ እዩ ይብላ ጀነፈር ደንሃም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ልኡኽ ወድብ ሓድነት ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ኣብ ስምፖዚዩም ኤሪ ፎርም
ልኡኽ ወድብ ሓድነት ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ኣብ ስምፖዚዩም ኤሪ ፎርም
ኣቶ ሱሌማን ሑሴን ሓላፊ ወ/ጉ ቤ/ጽ ውሓዲለ ኣብ ስምፖዚዩም
ውድብ ሓድነት ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ብዝቀረበሉ ዕድመ ወኪሉ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳያት ቤ/ጽ ኣቶ ሱሌማን ሑሴን ኣብ’ቲ ኣብ ሃገር ጀርመን ከተማ ፍራንክፎርት ብ Eri Forum ዝተኻየደ ሲምፖሲዩም ተካፊሉ።ኣብ’ቲ ዝተኻየደ ሲምፖሲዩም ኣቶ ሱሌማን ሑሴን ዘቅረቦ ጽሑፍ ስዒቡ ይቀረብ።
ስላም ከመይ ትኾኑ።
እንቋዕ ከኣ ገጽ ንገጽ ኣረኣኣየና። ብመጀምርያ ኣብዚ ስለዝተዓደምኩን ምስ ኤርትራውያን ኣሓተይን ኣሕዋተይን ተራኺበ ዓቕመይ ዝፈቐዶ ሓሳባተይ ከካፍልን፡ ዝተፈላለዩ ካልኦት ሓሳባት ከኣ ክሰምዕን ዕድል ስለ ዝሃብኩሙኒ ንኤሪፕላትፎርም፡ ብፍላይ ከኣ ንዋና ኣካያዲኣ ንኣምባሳደር ዓንደብርሃን ወልደጊዮርጊስ ከመስግን ይደሊ። ንስካትኩም’ውን ሓሳባት ምልውዋጥ፡ እሂን ምሂን ምባል ኣገዳሲ እዩ ኢልኩም ብምእማን ድኻምኩም ከይጸብጸብኩምን ግዜኹም’ውን ሰዊእኩም ኣብዚ ተረኺብኩም ዘለኹም ኣሓትን ኣሕዋትን ዘለኒ ምስጋናን ኣኽብሮትን ክገልጽ ይፈቱ። ብድሕርዚ እምበኣር ኣብቲ ናይ ሎሚ ኣርእስቲ ክኣቱ። እቲ ተዋሂቡኒ ዘሎ ኣርእስቲ ዕልማናዊ ሲቪካዊ (secular civic) ሃገረ መንግስቲዶ ናይ ትሕተ ሃገራዊ መንነት (sub national identities) ሃገረ መንግስቲ ዝብል እዩ። ኣብዚ ኣርእስቲ’ዚ ዘለኒ ሓሳብ ምቕራብ ቅድሚ ምጅማረይ ግን ሓደ ርዱእ ክኾነለይ ዝደልዮ ነገር ክጠቅስ ይፈቱ። ንሱ ድማ እዚ ኣብ ቅድሜኹም ኮይነ ዘቕርቦ ዓቕመይ ዝፈቐዶ ሓሳባት’ዚ፡ ነቲ ብድሕሪኡ ዝስዕብ ናይ ሓሳብ ምልውዋጥ መበገሲ ክኾነና ብምባል ዘቕርቦ ዘለኹ ደኣምበር ኣብዚ ኣርእስቲ’ዚ ክኢላ ኮይነ ወይ ድማ ካባኹም ዝያዳ ፍልጠት ሃልዩኒ ኣይኮነን። በንጻሩ እኳ ደኣ ካብ ሓሳባትኩም ብዙሕ ክመሃር ምዃነይ እየ ዝፈልጥ። ነዚኣ ድሕሪ ምባለይ እምበኣር ኣብ ኣርእስተይ ክምለስ። ከምቲ ኣቀዲመ ዝበልኩዎ፡ እቲ ዝተወሃበኒ ኣርእስቲ ዕልማናዊ ሲቪካዊ ሃገረ መንግስቲዶ ወይስ ጉጅለኣዊ መንነታት መሰረት ዝገበረ ሃገረ መንግስቲ ዝብል እዩ። ብኻልእ ኣዘራባ ድማ ንዜግነት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ መንግስቲዶ ወይስ ንጉጅለኣዊ መንነታት መሰረት ዝገበረ ሃገረ መንግስቲ እዩ ክበሃክል ዝኽእል ይመስለኒ። ኩላትና ከም ዝፈልጦ ኣብዛ ንነብረላ ዘለና ዓለም፡ ካብ ጥንቲ ጀሚሩ፡ ብፍላይ ድማ ካብ እዋን ናይ ጥንታውያን ግሪኻውያን ስልጣኔ ጀሚሩ፡ዝተፈላለዩ ዓይነታት ስርዓተ መንግስታት ኔሮምን ኣለዉን እዮም ከኣ። ምስ ም ዕባለ ወድ ሰብ ድማ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ቅድሚ ልዕሊ ሰለስተ ሚእቲ ዓመት ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ዝነበረ ግሪኻዊ ፈላስፋ ኣሪስቶትል ንህይወት ወድ ሰብ ከምዚ ክብል ይገልጽ፡ Eeach man’s life has a purpose and that the function of one’s life is to attain that purpose. He explains that the purpose of life is earthly happiness or flourishing that can be achieved via reason and the acquisition of virtue. ናይ ነፍሲ ወከፍ ወድ ሰብ ህይወት ዕላማ ኣለዎ፡ ስለዚ ድማ ተልእኾ ወድ ሰብ ነቲ ዕላማ እቲ ምርግጋጽ እዩ። ክገልጾ እንከሎ ድማ ዕላማ ናይ ህይወት ምድራዊ ደስታ እዩ ወይ ድማ ብምኽንያትን ብጽቡቕ ስነ ምግባርን ዝርከብ ዕብየት እዩ ይብሎ። ኣሪስቶትል ንወድ ሰብ እውን ይገልጾ እዩ። ከምዚ ድማ ይብል፡ወድ ሰብ ብተፈጥሮኡ ብሕብረት ዝነብር ፍጡር ወይ social animal እዩ። ስለዝኾነ መነባብሩኡ ወይ ህይወቱ ብቕሳነት ክመርሕ ክኽእል ናይ ግድን ስርዓተ ምሕደራ የድልዮ። ስለዝኾነ እዩ ድማ ብዛዕባ እቲ ነዚ ድልየት’ዚ ንምምላእ ዝሓሸ ዓይነት ስርዓተ ምሕደራ ወይ ድማ ብኻልእ ኣጸዋዋዓ መንግስቲ ብዛዕባ እንብሎ ምዝራብ ኣድላዪ ዝኽውን። ኣብቲ ዝምልከተና ዓይነት ስርዓተ መንግስቲ ክንምለስ እምበኣር፡ ንዜግነት መሰረት ዝገበረ ወይ ድማ በንጻሩ ንጉጅለኣዊ መንነታት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ መንግስቲ ክንብል ከለና እንታይ ማለትና እዩ ኢልና ምሕታት ከድልየና እዩ። ናይ ክልቲኦም ስርዓታት መሰረታዊ ፍልልይከ እንታይ እዩ?
2
ቅድሚኡ ግን ዜጋ ማለት እንታይ ማለት እዩ ኢልካ ምርኣይ ከድልየና እዩ። ብቕልል ዝበለ ኣገላልጻ ኸኣ ዜጋ ማለት ኣካል ናይ ሓደ ልዑላዊ ሃገር ምዃኑ ብሕጊ ዝፍለጥ ውልቀ ሰብ ማለት እዩ። እቶም ዜጋታት ናይ ሓደ ልዑላዊ ሃገር ዝኾኑ ውልቀ ሰባት ከኣ ዝተፈላለየ እምነት ወይ መበቆል ክህልዎም ይኽእል እዩ። እዚኦም ከኣ ዝተፈላለዩ ጸፍሕታት ናይ መንነት ክኾኑ እንከለዉ ዜግነት ከኣ ናይ ኩሎም እቶም ብሓባር ካብ ምንባር ዝተፈጠረ፡ ናይ ሓባር ስነ ልቦና ዘለዎም ሓባራዊ ፖለቲካዊ መንነት እዩ። ንዜግነት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ መንግስቲ እምበኣር፡ ነቶም ካልኦት ናይ ሃይማኖት፡ ይኹኑ ናይ ዓሌት ወይ ናይ ከባቢ ወይ ቋንቋ ወይ ናይ ጾታ ወይውን ካልእ መንነት ዘኽብር ግን ከኣ ንሓዲኦም መሰረት ዘይገበረ ወይ ብኻለ ኣዘራርባ ድማ ንኹሎም ብማዕረ ዝር ኢ፡ ብኹሎም ከኣ ብማዕረ ዝረኤ ስር ዓተ መንግሲ እዩ ማለት እዩ። ንዜግነት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ መንግስቲ ወይ ስርዓተ ምሕደራ ዘድልየና እቲ ናይ ቋንቋ ይኹን ወይ ናይ ዓሌት: ናይ ሃይማኖት ይኹን ወይ ናይ ጾታ ወይ’ውን ናይ ከባቢ ድሕረ ባይታ ብዘየገድስ ንኹሎም ዜጋታት ብማዕረ ዝርኢ: ብኹሎም ዜጋታት ከኣ ብማዕረ ዝረኤ: ኩሎም ዜጋታት’ውን ብማዕረ ከም ናቶም ጌሮም ዝርእይዎን ዝሕብሕብዎን ዝከላኸልሉን እቲ እንኮ ስርዓተ መንግስቲ ንሱ ስለዝኾነ እዩ። ኣብዚ ብመሰረቱ ብዛዕባ ስቴት ለጂትመሲ ወይ ቅቡልነት ሃገረ መንግስቲ ኢና ንዛረብ ዘለና ማለት እዩ። እዚ ማለት ከኣ ዜጋታት፡ ድሕረ ባይቶኦም ወይ ፖለቲካዊ ዝንባሌኦም እንታይ ምዃኑ ብዘየገድስ ከም ናቶም ጌሮም ዝሪኡዎ ሃገረ መንግስቲ ምህላው ማለት እዩ። ብሓጺሩ እምበኣር ስቪክ ስቴት ማለት ኣብ ሓባራዊ ፖለቲካዊ መንነት ዝምስረት ስርዓተ መንግስቲ እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሃገረ መንግስቲ ከኣ ናይ ግድን ሴኩላር ወይ ዕልማናዊ ጥራይ እዩ ክኸውን ዝኽእል። ኣብዚ ምናልባት ንእግረ መንገደይ ጥቕስ ኣቢለዮ እንተሓለፍኩ ጠቓሚ ዝመስለኒ: እቲ ኣብ ድምበ ተቓውሞ ብሓፈሻ ኣብዚ ቐረባ ግዜ ኸኣ ብዝያዳ ዝገነነ ዝመስል፡ ብዛዕባ ዜግነትን መንነትን ዝግበር ክርክር እዩ። እቶም ዋናታት ናይዚ ክርክር’ዚ: ውልቀ ሰባት ይኹኑ ጉጅለታት: ዝስሕትዎ ኮይኑ ዝስማዓኒ ጉዳይ ግን መንነት ክበሃል እንከሎ ዝተፈላለየ ጸፍሒ ዘለዎ ናይ ደቂ ሰባት መግለጺ ምዃኑ እዩ። ንኣብነት ሓደ ኤርትራዊ ዜጋ እንተወሲድና: ብዘይካቲ ሓባራዊ ኤርትራዊ መንነቱ: ካልእ ናቱ ዝኾነ መግለጺ ናይ መንነት ኣለዎ። እዚ መንነትዚ ከኣ ካብቲ ዝውሉደሉ ዓሌት ወይ ዝኣምነሉ ሃይማኖት ወይ ዝነብረሉ ከባቢ ዝወርሶ መንነት ክኸውን ይኽእል። በዚ እንተወሲድናዮ እምበኣር’ውን ዜግነት ኣብ ሓደ ናይ ሃገር ብምንባር ዝፍጠር ስነ ልቦና ዝመግለጹኡ ፖለቲካዊ መንነት እዩ ክበሃል ይከኣል። ስለዝኾነ ድማ ብናተይ እምነት እቲ ዜግነት በይኑ እዩ: መንነት ከኣ በይኑ እዩ ዝብል ሞጎተ ድኹምን ብዙሕ ርሑቕ ከኣ ዝይከይድን እዩ። በንጻሩ ክልቲኡ መንነት ኮይኑ እቲ ሓደ ሓባራዊ እቲ ሓደ ከኣ ናይ ውሱን ጉጅለ እዩ እንተበልና እዩ ዝሓሸ ዝኸውን። ኣብዛ ሎሚ ንነብረላ ዓለም ከኣ እተን ኣብ ዓሌት ወይ ሃይማኖት ዝቖማ ሃገራት ዘይኮነ እተን ንዜነትን ንዜግነት ጥራይን ከም ምንጪ ናይ መሰላትን ግቡኣትን ምዃኑ ኣብ ቕዋመን ዘስፈራ እየን እተን ዝያዳ ሰላም ዝሰፈነን ዝበልጸጋን ዝማዕበላን: ህዝበን ከኣ ጽቡቕ መነባብሮ ይነብር ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብኡ ሓሊፈን ነቶም ኣብ ሃገሮም ሰላም ስኢኖም ዝስደዱ ደቂ ሰባት’ውን ከዕቁባ በቒዐን ንሪኤን ኣለና። ናይዚ ኸኣ ካባና ካብ ኤርትራውያን ንላዕሊ ምስክር ክኸውን ዝኽእል ዘሎ ኣይመስለንን። እቲ ስዒቡ ዝመጽእ ሕቶ እምበኣር፡ ሓደ ንዜግነት መሰረት ዝገበረ ስርዓተ መንግስቲ ብልጫታቱ ኣየኖት እዮም፡ ምእንቲ ክህልውከ ክማልኡ ዝግበኦም ቅድመ ኩነታት ኣየኖት እዮም ዝብል እዩ። ብወገነይ ምስ ኩነታት ኤርትራ ኣዛሚደ ሰለስተ ነጥብታት ከቕርብ ክፍትን እየ። እቶም ዝበልናዮም ስርዓተ መንግስታት፡ ማለት ናይ ዜግነትን ናይ ጉጅለኣዊ መንነታትን፡ እቲ ሓደ ቀጥታ ተጻራሪ ኣብተን ናይቲ ሓደ ስለዝኾኑ፡ ንክልቲኡ ኣብዘን ሰለስተ ነጥብታት ከጠቓልል ክፍትን እዩ። ዝጎደለ ኸኣ ብናትኹም ሓገዝ ኣብቲ እነካይዶ ሓቢርና ንምለኦ ዝብል እምነት ኣለኒ።
3
- ዕልማናውነት ወይ Secularism፡ኣብ ኩነታት ሃገርና እንተ ተመሊስና፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ስርዓተ መንግስቲ፡ሃገርና ሰላም ዝሰፈና ሃገር ንኽትከውን ይሕግዝ: ንትግባረ ግዝኣት ሕጊ ምቹእ ሃዋህው ይፈጥር: ማሕበራዊ ፍትሒ ክሰፍን ይሕግዝ: ንሃገራዊ ሓድነት የደልድል: ነቲ እንዳ ማዕበለ ዝኸይድ ሓባራዊ ሃገራዊ መንነት ከኣ ኣብ ዘተኣማምን ናይ ቀጻሊ ምዕባሌ መስመር የቐምጦን ክምዕብልን ክሕይልን ከኣ ምቹእ ሃዋህው ይፈጥር። እዞም ዝበልናዮም ጉዳያት እንተ ተረጋጊጾም ከኣ: ድኽነት ስዒርካ ቁጠባዊ ምዕባሌን ማሕበራዊ ፍትሕን ምርግጋጽ ቀሊል ይኸውን። ብቅዋም እትመሓዳደርን ልዕልና ሕጊ ዝሰፈናን ዲሞክራስያዊትን ብልጽግትን ምዕብልትን ኤርትራ ናይ ምምስራት ሕልምና ድማ ጋህዲ ክኸውን ይኽእል።ኣብ መንጎ መንግስትን ናይ ሃይማኖት ትካላትን ንጹር ፍልልይ ክህልው ይግባእ። ከም ልምዲ ደኣ ሃይማኖት ይለዓል እምበር፡ ኣብዚ ዝኾነ ካልእ ጉጅለኣዊ መንነት መሰረት ጌሩ ዝቖመ ትካል ዘጠቓልል እዩ። እዚ ክግበር ዝግባኣሉ ብዙሕ ምኽንያታት እኳ እንተ ሃለዉ: ሓደ መሰረታዊ ምኽንያት ኮይኑ ዝስመዓኒ: ምናልባት ከምቲ ብዙሓት ዝሰግእዎ ሃይማኖታዊ ወይ ኤትኒካዊ ትሕዝቶ ወይ ቃና ዘለዎ መንግስቲ ከይህልወና ጥራይ ዘይኮነ: እዞም ትካላት እዚኦም እውን ካብ ናይ መንግስቲ ኢድ ኣእታዊነት ነጻ ንክኾኑ ውሕስና ስለዝህብ: ንሳቶም ድማ ማለት እቶም ዝበልናዮም ትካላት ካብ መንግስቲ ነጻ እንተ ኾይኖም ኣብ ቅድሚ ተኸተልቶም ዝሓሸ ተኣማንነትን ቅቡልነትን ስለዝህልዎም: እዚ ተኣማንነት እዚ ድማ ኣብ ሕብረተ ሰብ ኣወንታዊ ግደ ንክጻወቱ ስለዝሕግዞም እዩ። እዚ ንጹር ፍልልይ እዚ ድማ መንግስታዊ ስልጣን ዝሓዘ ሓይሊ ስልጣኑ ንምንዋሕ ከምዘይጥቀመሎም ይገብር። ኣብዚ ከየስመርኩሉ ክሓልፍ ዘይደሊ፡ ንሃይማኖት ከም ሓደ ኣብነት እንተ ወሲድና፡ ከምቲ ሎሚ ኣብ ሃገርና ዘሎ: ንሽሙ ዕልመናዊ መንግስቲ ዝበሃል: ኣብ ተግባር ግን ንድላዩ ሃይማኖት ዝኽልክል ነቶም ክኽልክሎም ዘይከኣለ ሃይማኖታዊ ትካላት ድማ ምሉእ ብምሉእ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽሩ ኣእቲዩዎም እዩ ዝርከብ። ሎሚ ኣብ ሃገርና ኩነታት ኣብያተ ክርስትያናትን ምስ ሃይማኖት ምስልምና ዝተኣሳሰሩ ናይ ኣውቃፍ ትካላት ኣብ እንታይ ዝኣመሰለ ኩነታት ከምዝርከቡ ኩላትና ንፈልጦ ጉዳይ ስለዝኾነ ኣብ ዝርዝር ምእታው ዘድሊ ኣይመስለንን።እዩ። ከምዚ ዓይነት መንግስቲ ከኣ ዕልማናዊ ዘይኮነ: እንተላይ ንትካላት ሃይማኖት ኣብ ናይ ገዛእ ርእሱ ናይ ሓፋሽ ውድባት ዝቐየረ ስታሊናዊ ስርዓት እዩ ክበሃል ዝከኣል። እዚ ድማ ከይዱ ከይዱ ንመንግስቲ ኣየርብሕ ንትካላት ሃይማኖት እውን ዘየርብሕ እዩ፡ክድገም ከኣ የብሉን ጥራይ ኢና ክንብል ዝግባኣና። መንግስቲ ንሃልኪ ዕልማናዊ እየ እንዳበለ ብሑጋ እንዳኣተወ ሃይማኖት ከመሓድር ክፍቀደሉ ብፍጹም ኣይግባእን እዩ። መንግስቲ ግን ካብ ሃይማኖት ጥራይ ኣይኮነን ኢዱ ከልዕል ዝግቦኦ። ካብቶም ካልኦት ናይ ማሕበራዊ ብዙሕነት መግለጺታት እውን ኢዱ ከልዕል ይግባእ። ብሓጺሩ ህዝቢ ከም ህዝቢ፡ ዜጋ ድማ ከም ዜጋ መሰሉ ብሕጊ ዝተኸብረ እንተኾይኑ: ንሃይማኖቱ ይኹን ንቋንቁኡ ወይ ብባህሉ ኣብ ዝምልከትዎ ጉዳያት እዚ ግበር እዚ ድማ ኣይትግበር ዝብሎ መንግስቲ ኣየድልዮን እዩ። ሕዝቢ ባዕሉ ንሃይማኖቱ ዘድልይዎ ትካላት ከቅውምን ከመሓድርን ምሉእ ብቕዓት ኣለዎ። መንግስቲ ከኣ ናይ መንግስቲ ስራሕ ጥራይ ክሰርሕ ይግበኦ ማለት እዩ። እቶም ትካልት እቲኦም ምስ ሕጊ ዝጻረር ስራሕ እንተሰሪሖም ከ ሕጋዊ ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ሓላፍነት ይህልዎ።
- ህዝባዊ ልዑላውነት ወይ ዲሞክራሲ፡ መንግስቲ ብናጻ ድልየት ህዝቢ ጥራይ ክቐውምን ብቅዋም ክመሓደርን ብልዕልና ሕጊ ክግዛእን ይግባእ። ልዕልና ሕጊ ክንብል እንከለና ግን ትርጉሙ ንጹር ክኸውን ይግባእ። መንግስቲ ልዕልና ሕጊ ክኣምን: ማለት ድማ ብሕጊ ክግዛእ
4
ደኣ ይግበኦ እምበር ወግሐ ጸብሐ ንጭቆና ንዓፈናን ዝሕግዝዎ ወይ ሕጋዊ ሽፋን ዝህብዎ ሕግታት ከም ድላዩ እንዳውጸአ ክዕንድር ኣይግበኦን እዩ። እዚ ማለት ድማ ኣብ መንጎ ሓጋግን ፈጻምን ተርጓምን ናይ ሕጊ ንጹር ዝኾነ ፍልልይ ክህልው ኣለዎ ማለት እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ እቲ ብቋንቋ እንግሊዝ the rule of law versus the rule by law ዝብልዎ እዩ። ብሕጊ ንገዝ እ ኣለና እንዳበሉ፡ ባዕሎም ግን ዋላ በቲ ባዕሎም ዘውጸኡዎ ሕጊ ዘይግዝኡ መንግስታት ኣብ ስሉስ ዓለም ልሙድን ዘሕዝንን ተርእዮ እዩ። እቲ ዘየካትዕ ሓቂ መንግስቲ ባዕሉ ብሕጊ ኣብ ዘይግዘኣሉ ሃገር ልዕልና ሕጊ ክረጋገጽ ፈጺሙ ዘይከኣል ምዃኑ እዩ።
- ናይ ዜግነት ወይ ናይ መንነት ፖለቲካ ፡ እቲ ሳልሳይን ኣገዳስን ከኣ እቲ ፖለቲካ እዪ። ፖለቲካ ሰባት፡ ብውልቂ ወይ ብጉጅለ፡ ናይ መንግስቲ ስልጣን ንምጭባጥን ብኡኡ ኣቢሎም ድማ ሃገር ንምምሕዳር ዝጥቀሙሉ ስልቲ ስለዝኾነ: ንሱ እውን ልክዕ ከምቲ ስርዓተ መንግስቲ ኣብ ጉጅለኣዊ መንነት ዘይኮነ ኣብ ዜግነትን ኣብ ዜግነት ጥራይ ዝተመስረተ ክኸውን ይግባእ። እዚ ማለት ድማ ሓደ ፖለካዊ ሰልፊ ዝቐውም ስልጣን ንክሕዝ፡ ስልጣን ሒዙ ድማ ህዝብ ሃገርን ንከመሓድር ስለዝኾነ: ህዝቢ ክንብል እንከለና ድማ ሓደ ፍሉይ ጉጅለ ወይ ክፋል ዘይኮነስ፡ ሃገር ድማ ሓደ ፍሉይ ከባቢ ጥራይ ዘይኮነ መላእ ሃገር: ሓደ ስልጣን ክሕዝ ዝቖመ ወይ ዝወዳደር ሓይሊ ኣብ ሃይማኖት ይኹን ኣብ ዓሌት ወይ ካልእ ናይ ፍሉይ ጉጅለኣዊ መንነት እንተ ተመስሪቱ: ስልጣን ምስ ሓዘ ንኹሎም ዜጋታት ክውክል ከምዘይክእል ፍሉጥ እዩ ማለት እዩ። ካልእ ኣገዳሲ ጉዳይ’ውን ኣሎ። ንሱ ድማ ዲሞክራሲ ኣሎ ክንብል እንኽእል ነጻ ናይ ሰልፍታትን ናይ ሓሳባትን ውድድር እንተሃልዩ ጥራይ እዩ። እዚ ማለት ድማ እቶም ኣብ ነጻ ምርጫ ንስልጣን ዝወዳደሩ ሰልፍታት ተወዳዲሮም እቲ ዝሓሸ ራእይን ፕሮግራምን ኣለኒ ኢሉ ንህዝቢ ዘእምን ስዒሩ ስልጣን ይጭብጥ ማለት እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ሓሳብ ዘይኮነ ኣብ መንነት እንተ ተመስሪቶም ግን: ሓሳብ ወይ ፖለታካዊ መደብ ዕዮ ዘይኮነ ረብሓ ናይቲ ንውክሎ ኢና ዝብልዎ ወገን ወይ ጉጅለ ሒዞም ዝቐርቡ እንተ ኾይኖም: ኣብ ምንታይ ክወዳደሩ ምዃኖም የተሓሳስበካ እዩ። ውድድር ከኣ ኣብ ሓሳብ ጥራይ ክኸውን ክንዲ ዝግቦኦ: እቲ ውድድር ናይ መንነት ይኸውን ማለት እዩ። ሓደ ጉጅለ ሕብረተሰብ ምስ ካልእ ጉጅለ ናይቲ ሕብረተሰብ ኣብ ናይ ስልጣን ውድድር ክኣቱ እንከሎ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ከዝፍጠር ምግማት ኣየሸግርን እዩ። ሳዕቤኑ ድማ ሁከትን ግጭትን ደኣምበር ካልእ ክኸውን ከምዘይኽእል ብዋኑ ምርዳእ የድሊ። ብእዋኑ ዘብለኒ ድማ ነቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ማሕበራዊ ሜድያ ኤርትራውያን ዝባሃሉን ዝጻሓፉን ሓደ ሓደ ሓደስቲ ተርእዮታት ብምዝካር እየ። መንነት ካብ ካልእ መንነት ይሓይሽ ኢልካ ምክርኻር፡ እቲ ሓደ ንመንነት ናይቲ ካልእ ከነኣእስ ወዝተ ክትርኢ እንከለኻ፡ ክሳብ ክንደይ ሓደኛ ዝኾነ ናይ ሓሳብ ድኽነት ይተኣታቶ ኣሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብድሕሪት ኮይኖም እናገደደ ክኸይድ ለይትን መዓልትን ዝሰርሑሉ ነጋዶ ከምዘለዉ ምፍላጥ የድሊ። ንሶም ድማ ዕላም ኦም እቲ ጉጅለኣዊ መንነት ቅርጺ ክሕዝ እሞ ንድሕሪት ክምለስ ኣሸጋሪ ኣብ ዝኾነሉ ደረጃ ክበጽሕ እዮም ዝጽዕሩ። ሽዑኡ ድማ እቲ ን ዖኦም ዘገድሶም ንግዲ ብዘይ ብዙሕ ጻዕሪ ክቕጽል ኣብ ዝኽእለሉ ደረጃ ይበጽሕ ማለት እዩ። ንሃይማኖታዊ መንነት ወይ ኤትኒካዊ መንነት መሰረት ዝገበረ ፖለቲካ ምኽታል ዘምጸኦ ሓደጋን ህልቀትን ንምርኣይ ድማ ርሑቕ’ውን ምኻድ ኣየድልየናን እዩ። ኣብ ከባቢና ጥራይ ሩዋንዳ: ሶማልያ: የመን: ኢትዮጽያ: ደቡብ ሱዳን ምርኣይ ይኣክል እዩ። ብፍላይ ኣብ ጎረቤታ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት እንተ ርኢና ድማ፡ ካብ ዓሌት ወጻኢ ፖለቲካ ከተካይድ ዘይከኣለሉ ኩነታት ተፈጺሩ
5
ብምህላዉ፡ ካብ ቅዋም ጀሚሩ እቲ ፖለቲካ ጥራይ ዘይኮነ ዋላውን እቲ ምምሕዳራት እውን ኣብ ዓሌት ዝተመርኮሰ ስለዝኾነ፡እቲ ኩላትና ንከታተሎ ዘለና ሓደገኛ ኩነታት ተፈጢሩ ይርከብ። ኣብ ኩነታት ኤርትራ እንተ ተመሊስና ድማ፡ ምስቲ ኩሉ ዘለና ፖለቲካውን ቁጠባውን ጸገማት፡ ፖለቲና ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓደገኛ ደረጃ ቅድሚ ምብጽሑ፡ ነዞም ሒደት ተር እዮታት ብ እዋኑ በዲህና ንፖለቲካ ሃገርና ቅኑዕ መስመር ከነትሕዞ ዓቢ ዕድል ከምዘለና ክንስሕት የብልናን። ካብ ተሞክሮ ጎረባብትና ክንመሃር ተኽእሎን ዕድልን ግዴታን ከኣ ኣለና። ክንመሃር ከኣ ተስፋ ይገብር።
መደምደምታ: ኣብ ሓንቲ ሃገር ናይ ዜግነት ፖለቲካ ምኽታል ማለት ንብዙሕነት ዘየእንግድ ፖለቲካ ማለት ዘይምዃኑ ኣብ ትሕቲኡ ብዓሰርተ መስመር ክስመረሉ ይግባእ። ምኽንያቱ ከምቲ ኣብ ብዙሓት ናይ ሳልሳይ ዓለም ሃገራት ዝረኤን፡ ቀንዲ ጠንቂ ናይ ውሽጣዊ ሰላም ናይተን ሃገራት ዝኾነን፡ ብሽም ዜግነት ወይ ኣርቲፊሻላዊ ሓድነት ንማሕበራዊ ብዙሕነት ክትጭፍልቕ እንተፈቲንካ: ናይ መንነት ፖለቲካ ምፍጣሩ ዘይተርፍ ሳዕቤን ምዃኑ እዪ። ንግደ ሓቂ ኸኣ ናይ መንነት ፖለቲካ ብዙሕ ግዜ ውጽኢት ወይ ሳዕቤን ናይ ፍሹል ፖለቲካ እዩ። እቲ ዘሕዝን ግን እቲ ብስም ቃልሲ ኣንጻር ዕብለላ ዝብገስ ንሃይማኖት ወይ ኤትኒካዊ መንነት መሰረት ጌሩ ዝባራዕ ጎንጺ እውን እንተኾነ ዝያዳ ህልቂትን ጥፍኣትን የምጽእ ደኣምበር ፍታሕ ከምጽእ ኣይረኣይን እዪ። ዳርጋ ታሪኽ ናይተን ኩለን ጃምላዊ ህልቂትን ምጽፋእ ዓሌትን ዝተፈጸመለን ሃገራት እንተርኢና ኸኣ እቲ ጠንቂ እንታይ ምዃኑ ንኩላትና ብሩህ እዩ። ኣብ መብዛሕቲኡ ግዜ ድማ፡ እቲ ንሕና እንዳ እከለ ስለኾና ኢና ተወጺዕና ዘለና ዝብል መበገሲ ዘለዎ ናይ መንነት ፖለቲካን (identity politics): ብድሕሪኡ ፈቲካ ጸሊእካ ምስኡ ተተሓሒዙ ዝመጽእ ጽልእን እዩ። እዛ ብደም ወለዶታት ህልው ዝኾነት ሃገርና ኸኣ ካብዚ የድሕና።
ጽን ኢልኩም ስለ ዝሰማዕኪምኒ ብልቢ የመስግነኩም።


text:
ሚኒስትር መከላኸሊ ኢትዮጵያ ኣቶ ስራጅ ፈጌሳ ንኣዋጅ ጊዚያዊ ህጹጽ ጊዜ ኢትዮጵያ ዝከታተል ኮማንድ ፖስት ዝባሃል ኣካል ሰክረታርያት ኮይኖም ዝመርሑ’ዮም።
ብመሰረት ንሶም ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፣ ዕላማ’ቲ ኣዋጅን ትግባረኡን ድሕነት ህዝቢ ንምርግጋጽ፣ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ኣብ ሓደጋ ዘውድቅ ኩነታት ምስ ዝፍጠር ዝተሓዝሉ ኣገባብ ዝነጸረ ምኻኑ ገሊጾም።
ምስ ፓርላማ ኢትዮጵያ ጉጅለ ፈጠርቲ ራዕዲ ኢሉ ዝጎጀሎም ሓይልታት ርክብ ምፍጣር፣ ናይ’ቶም ኣሸበርቲ ዝተባህሉ ጽሑፋት ምብታን፣ ኣርመኦም ምሓዝን ምፍላጥን፣ ፈነወ ሬድዮን ቴለቭዥኖም ምክትታል፣ ብፍላይ ናይ ኢሳት፣ ኦሮሞ ሚድያ ኔትዎርክን ካልኦት ጉጅለታት ፈጠራ ራዕዲ ሚድያታትን ምርኣይ፣ ምክትታልን ጸብጻብ ምቅራብን ክልኩል’ዩ ይብል እቲ መምርሒ።
ንመንነት ወይ ዘርኢ መሰረት ዝገበረ መጥቃዕቲ ምፍጻም ወይ ጥቃዓት ንክፍጸም ምልዕዓልን ምዝራብን ክልኩል’ዩ።
ዝኾነ ሰብ ምስ ካልኦት መንግስታት ይኹን መንግስታዊ ትካላት ተመሳጢሩ ንሉኣላዊነት ኢትዮጵያን ንትኽተሎ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓትን ዝጻባእ ዝኾነ ዓይነት ጋዜጣዊ መግለጺ ንሚድያታት ወጻኢን ውሽጢ ሃገርን ምሃብ ተኸልኪሉ’ሎ።
ዲፕሎማታት ካልኦት ሃገራት ካብ ፈቃድ ኮማንድ ፖስት ወጻኢ ካብ ኣዲሳበባ ኣርባዓ ኪ/ሜ ርሒቆም ከይጓዓዙ ተኣጊዶም ኣለው። ካልእ ምኽንያት የብሉን ስለድሕነቶም ተባሂሉ’ዩ። ሓሊፎም ክንቀሳቀሱ እንተደልዮም ኣቀዲሞም ከፍልጡ ኣለዎም ይብሉ ኣቶ ሲራጅ።
ካብ ዶብ ኢትዮጵያ 50 ኪ/ሜትሮ ንውሽጢ ቀይሕ ዞባ ተባሂሉ ተሓጺሩ’ሎ። ኣብ’ዚ ከባቢ’ዚ ብረት ሒዝካ ምንቅስቃስ ኣይካኣልን። ኣብ ልዕሊ ትካላት ልምዓት ጉድኣት ምውራድ፣ ህውከት ምልዕዓል ክልኩል’ዩ።
እዚ ከም’ዚ’ሉ ከሎ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተግበሮ ኣዋጅ ጊዚያዊ ህጹጽ ጊዜ ዘይተጸበይዎን ዘይጠቅምን’ዩ ኢሎም ኣባል መሪሕነት መድረክን ኣቦ መንበር ኦሮሞ ፌደራላዊ ኮንግረስን ዶ/ር መረራ ጉዲና።
እቲ መምርሒ መተግበሪ ኣዋጅ ጊዚያዊ ህጹጽ ጊዜ፣ ክሳብ ሎሚ ንዘይሕጋዊ ተግባራት ገንዘባዊን ንዋታዊን ሓገዝ ዘበርከተ፣ ፋምፍሌት ዝበተነ፣ ኣብ ኣድማ ዝተሳተፈን ዘለዓዓለን፣ ንሰብ ዝቀተለ፣ ንብረት ዘቃጸለ፣ ገበን ዝፈጸመን ሰብ፣ እዚ መምርሒ ካብ ዝወጸሉ ጊዜ ጀሚሩ ኣብ ውሽጢ 10 መዓልታት ናብ ናብ ፖሊስ ጣቢያ ኢዱ እንተሂቡ ብመንጽር ዝፈጸሞ ገበን ተጻርዩ፣ ብኮምንድ ፖስት ትምህርቲ ተሃድሶ ተቀቢሉ ክፍታሕ ይኽእል’ዩ።


text:
ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ መአከቢ ኣዳራሽ ሕብረት ኣፍሪካ ዝተጀመረ ጉባኤ መቐፀልታ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ናይ ዝተኻየደ ኣኼባ እዩ።
ቅድሚ ሎሚ ናይዝተኻየደ ኣኼባ ዘተኣናገደ መንግስቲ ዩናይትድ ስቴትስ ወኪል ምኽትል ሓጋዚ ዳይረክተር ትካል ዓለምለኸ ተራድኦ USAID ዋዶ ዋረን ኣብዚ ናይ ሎማዕንቲ ኣኼባ ኣብዘስምዕዎ መደረ ሃገሮም ንኣፍሪካ ብፍላይ ድማ ንዘፈር ጥዕና ኢትዮጵያ እናሃበቶ ዘላ ሓገዝ ኣረዲኦም።
ፈላማይ ፖሊሲ ሃገራዎ ጥዕና ካብ ዝሕንፀፅ ካብ ፍርቂ 1990ታት ኣ/ፈ ጀሚሩ ኢትዮጵያን ኣሜሪካን ኣብ ዘፈር ጥዕና ብኣጋርነት ክሰርሓ ምፅንሐን እቶም ብዓል ስልጣን ኣዘኻኺሮም።
ማእኽል ምክልኻል ሕማማት፣ምንስቴር ምክልኻል ጥዕና፣ናይ ኣሜሪካ ናይ ሰላም ትካል/ፒስ ኮር/፣USAID ዝኣመሰሉ ብርክት ዝበሉ ናይ ኣሜሪካ ትካላት እውን ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ኣብ ዘፈር ጥዕና እናሰርሓ ምዃነን ተዛሪቦም።
ኣብ ኢትዮጵያን ኣብዝተረፉ ሃገራት ኣፍሪካን ዕድሚኦም ሓሙሽተ ዓመታት ኣብዘይመልኦም ህፃውንቲ ዝበፅሕ ዘሎ ሞት ንምውጋድ ይስርሑ ዘለው ስራሕቲ’ውን ከምዚ ኢሎም ‘’ሎሚ’ውን ኣብ ኣፍሪካ ልዕሊ 3.5 ሚልዮን ህፃውንቲ ዕድሚኦም ሓሙሽተ ዓመት ከይመልኦም ይሞቱ’ለው።እቶም 50 ሚእታዊ ዝኾኑ ክንከላኸሎም ብእንኽእል ሕማማት ማለት’ውን ብሕማም ሳምቡእ፣ውፅኣትን ዓሶን ብዝኣመሰሉ ዝሞቱ እዮም።ክንከላኽሎም ብእንኽእል ሕማማት ዝኽሰት ሞት ህፃናት ምትራፍ ይክኣል እዩ።ነቲ ሸቶ ንምውቃዕ ግን ፃዕርታትና ክነሐይል ይግባእ።’’
ኣብ ናይ ሎማዕንቲ ኣኼባ ዝተዛረቡ ምንስቴር ወፃኢ ኢትዮጵያ ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ሃገራት ብዝበልፀ ንኽሰርሓ ዝኣተውኦ ቃል ንከኽብራ ሃገራዊ ትልሚ ብምሕንፃፅን በጀት ብምምዳብን ቑርፀኛ ምዃነን ከርእያ ፀዊዖም።
ናይ ኢትዮጵያ ምንስቴር ጥዕና ዶ/ር ከሰተብርሃን ኣድማሱ ብወገኖም ሃገሮም ሞት ህፃናት ኣብ ምንካይ ዝተጉዓዘቶ ርሕቐት ኣብሪሆም።ሎማዕንቲ ኣብዝተጀመረ ኣኼባ ዝተፈላለያ ሃገራት ተመኩሩአን ከምዘካፍላ’ውን ተፈሊጡ’ሎ።
ንሰለስተ ማዕልታት ዝፀንሕ ኣብዚ ኣኼባ እዚ ካብ 20 ናይ ኣፍሪካ ሃገራት ዝመፁ ምንስትራት ጥዕና፣ተወከልቲ ዓለምለኸ ትካላትን ካልኦትን ኣጋይሽ ይሳተፉ ኣለው።


text:
ብዛዕባ ናይ ኮቪድ-19 ሰርትፊኬት
ናይ ኮቪድ-19 ሰርትፊኬት ድማ ሓፈሻዊ ስእሊ እቶም ንዓኹም ኣብ ናይ ኖርወይ ናይ ክታበታት መዝገብ ቤት SYSVAK ዝተመዝገቡ ናይ ኮቪድ-19 ክታበታት ናይ ኮቪድ-19 መርመራታትን ዝቐደሙ ናይ ኮቪድ-19 መልከፍቲ ይህበኩም።
እዚ ገጽ ይምሓየሽ ኣሎ። ናይ መወዳእታ ዝተማሓየሸሉ፥ 16.07.2021
ነቲ ናይ COVID-19 ወረቐት ምስክርካ ብኸመይ ክትረኽቦ ትኽእል፧
ሃገራዊ ቝጽሪ መንነት ወይ ዲ-ቝጽሪ እንተ ኣልዩካ ናብ helsenorge.no ብምእታው ምስክር ወረቐት ኤለክትሮኒካዊ COVID-19 ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ባንክID ባንኪዲ ኣብ ሞባይል፡Buypass ID ኣብ smart card፡ Buypass ID ኣብ ሞባይል ወይ ኮምፊደስ ኢ-ID ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። ብዛዕባ እዚ ዝያዳ ፈትሹ ብኸመይ ናብ’ዚ ትኣትዉ helsenorge.no.
ኣብ’ቲ ናይ COVID-19 ወረቐት ምስክርካ እንታይ ትርኢ?
ምስክር ወረቐት ምስክር COVID-19 ብዛዕባ እዚ ዝስዕብ ሓበሬታ የርኢ
- ኣብ ቀረባ እዋን እተመዝገበ ክታበት COVID-19
- ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ወርሒ ዝነበረ ምሕዋይ COVID-19*
- ናይ ቀረባ እዋን እተረኽበ ናይ ኮቪድ-19 ኣሉታዊ ውጽኢት ፈተና
እዚ ብሕታዊ ሓበሬታኻ ኢዩ፡ እንተ ደሊኻ ድማ ንኻልኦት ከተርእዮም ትኽእል ኢኻ። ካብኡ ድማ እቲ ኣብ QR ዘሎ ናይ መቆጻጸሪ ክትጥቀም ክትክእል ኢኻ።
ተቐባልነት እቲ ምስክር ወረቐት ናይ COVID-19 ድማ ክትመልሶ ኸለኻ ብኡንብኡ ኺመሓየሽ እዩ። እቲ ሓበሬታ ኻብ ሃገራዊ ትካል ህዝባዊ ጥዕና እዩ ዚርከብ ብሄልሰኖርጅ ኣይኮነን ዝትሓ።
ናትካ ናይ ድጅታል ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐትካ ናብ ሞባይል ተሌፎንካ ወይ ታብለትካ ኸተውርድ ትኽእል ኢኻ። እዚ ወረቐት ምስክር እዚ ብድጂታላዊ መገዲ እንተ ኣልዩካ ክትሓትም ኣየድልየካን እዩ። ገና ሕትመት ትደሊ እንተ ሃሊኻ በጃኻ ነዚ ባዕልኻ ኣዳልዎ።
*ብኮቪድ-19 ተለኺፍካ ከም ዝንበረካ ዘረጋግጹ ቅቡላት መረጋገጺ ሰነዳት ዝብሃሉ እዞም ዝስዕቡ እዮም፡ ፒ.ሲ.ኣር. መርመራ/ PCR-test፡ ጸረ-ጂን መርመራ / antigentest ወይ ክኣ ጸረ-ኣካል መርመራ/antistofftest (ቅልጡፍ ጸረ-ኣካል መርመራ ዘይኮነ/ ikke antistoff hurtigtest)። ሕማም ኮቪድ-19 ሓሚምካ እንተኔርካ ወይ ሓሚመ ኔረ እየ ዝብል ጥርጣረ እንተሎካ፡ ግን ከኣ ብቑዕ ሰነድ ዘይብልካ ኰንኳ፡ ዳሕራይ ውጽኢት መርመራኻ ናብ MSIS (ማእከል ምዝገባ ውጽኢት ላብራቶሪ መርመራ ተመሓላለፊ ሕማማት) ከመሓላልፍ ዝኽእል ብቑዕ ላብራቶሪ ብምኻድ ጸረ ኣካል መርመራ (ቅልጡፍ ጸረ-ኣካል መርመራ ዘይኮነ) ክትገብር ትኽእል ኢኻ። መረጋገጺ ውጽኢት መርመራ ሕማም ኮቪድ-19 ኣቐዲሙ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝተገበረ ኣብ MSIS ላብራቶሪ ማእከል ምዝገባ ክምዝገብ ኣይከኣልን እዩ። ብመሰረት ክልተ ነገር ሓዊስካ ብቑዕ ምስክር ወረቐት ኮሮና ክትረክብ እንተደሊኻ፡ ማለት ውጽኢት መርመራ መልከፍቲ ኮቪድ-19ን ሓንቲ ክታበትን፡ እቲ ተለኺፍካ ከም ዝነበርካ ዘረጋግጽ ጸረ-ኣካል መርመራ እንተደንጎየ ሓንቲ መዓልቲ ቅድሚ እታ ቀዳመይቲ ክታብት ትኽተበላ መዓልቲ ክግበር ኣለዎ። ኣብቲ ትሕቲ Prøvesvar ዝብል ኣርእስቲ ዘሎ፡ ኮቪድ-19 ሓሚሙ ኔሩ ዝብል ቅኑዕ ሰነድ ክትረክብ ትኽእል።
ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ኣብ ኖርወይን ሕቡረት ኤሮጳን፡ ቁጠባዊ ሕበረት ኤሮጳን/EEA የገልግል።
ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ድማ ኮድ ናይ QR ዘለዎ ናይ ምቍጽጻር ገጻት ዝሓዘ ኢዩ። ኣብ ውሽጢ ሕብረት ኣውሮጳ/ኢኢ.ኤ. ዶብ ሰጊርካ ክትኣቱ፡ ናብ ኖርወይ ክትኣቱ፡ ኣብ ውሽጢ ኖርወይ ኣብ ውሽጢ ሃገር ክትጥቀመሉ ወይ እዚ ሓበሬታ እዚ ኣብ ዘድልየሉ ኻልእ ኵነታት ነዚ ኸተርኢ ክትሕተት ትኽእል።
ምስክር ወረቐት ኮሮና ብኸመይ ከም እትጥቀም ዜርኢ ስእልታት ዝሓዘ መምርሒ፥
ምስክር ወረቐት COVID-19 ክልተ እተፈላለየ ገጻት መቈጻጸሪ ዝሓዘ ኢዩ፥
- እቲ ንኖርወይ ዚቈጻጸር ገጽ እቲ ምስክር ወረቐት ኣብ ሃገራዊ ሕግታት ተመርኲስካ ንዚፍጸም ፍጻመታት ዚበቅዕ እንተ ዀይኑ ይሕብር። ብዛዕባ ኣብ ኖርወይ ቀጠልያ ወይ ቀይሕ ወረቐት ምስክር COVID-19 እንታይውጽኢት ከም ዘለዎ ዝያዳ ፈትሽ።
- ናይ ኤሮጳዊ ሕብረት/ኢኢኤ ናይ ምቍጽጻር ገጽ ዶብ ንምስጋር ክትጥቀመሉ ትኽእል። እቲ ወረቐት ምስክር ቅኑዕ እንተ ዀይኑ ዚውስን ሕግታት እታ ዘለኻላ ሃገር እዩ። ኣብታ ዳግም እትኽፈት ሕብረት ኤሮጳሓፈሻዊ ስእሊ ኽትረክብ ኢኻ።
ኣብ ኖርወይ ዝግበር ዓበይቲ ፍጻመታት ንምጥቃም ዜኽእል ምስክር ወረቐት COVID-19
ካብ 24 ሰዓት ዝውሕድ ወይ ዕቝባ ዝረኸበ ኣሉታዊ ውጽኢት ፈተና ቀጠልያ ናይ COVID-19 ወረቐት ምስክር የውህብ። ምሉእ ብምሉእ ምስ ተኸተብካ ኢኻ ምክልኻል ትረክብ፡ እታ ናይ መጀምርታ ዶዝ ናይ ክታበት ካብ ትወስድ 3-14 ሰሙናት ሓሊፉ ኣሎ ወይ ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ካብ COVID-19 ሓዊኻ ኣለኻ።
ኣብ ዓብይቲ ኣጋጣሚታት ከም ኮንሰርትታት፡ ቲያትራት፡ ጸወታታት ኩዑሶ እግሪን ፈስቲቫላትን ከምኡ’ውን ውሽጢ ናይ ገማግም ባሕሪ ምጉዓዛት ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ክትጥቀሙ ክክኣል እዩ።
ቀጠልያ ወረቐት ምስክር ኮቪድ-19 ንምርካብ መርመራ ኽትገብር እንተ ኣድልዩካ ኣበይ መርመራ ኸም እትወስድ ካብቲ ኣዳላዊ ወይ ወሃብ መርመራ ናይ’ቲ ኣጋጣሚ ወይ ናይ ገማግም ባሕሪ ጉዕዞ ንጹር ሓበሬታ ኺወሃበካ እዩ። እቲ መርመራ እቲ ቅልጡፍ ኣብ ኣንቲ-ጀን ዝተሰረተን ናጻ ካብ ክፍሊት ክኸውን ኣለዎ። እቲ መርመራ ኣብ ግቡእ ግዚኡ ከምዝተገብረ ባዕልኹምከተረጋግጹ ኣለኩም።
ብዛዕባ እቲ ቀጠልያ ወረቐት ምስክር ኮቪድ-19 ንምቕራብ ንምኽኣል ቅድሚ እቲ ፍጻሜ እንታይ ክትገብር ከምዘለካ ዝያዳ ፈትሽ።
ምጥቃም ወረቐት ምስክር ኮቪድ-19 ኣብ ሃገራት ኤሮጳዊ ሕብረት/ኢኢኤ
ካብ 1 ሓምለ ኣትሒዙ ናይ ኤሮጳዊ ሕብረት ዲጂታላዊ ምስክር ወረቐት ናይ ኮቪድ ኣብ ግብሪ ክውዕል እዩ። ድሕርዚ መብዛሕትአን ሃገራት ኣውሮጳ/EEA ምስ ኣፍ ደገ EUDCC ክራኸባ እየን ከምኡድማ ኣብ ዶባተን ድማ ናይ ኖርወይ COVID-19 ምስክር ወረቐት ከረጋግጻ ክኽእላ ኢየን።
ናብ ወጻኢ ሃገር ክትከይድ እንተ ወሲንካ ነቲ ኣብታ እትበጽሓ ሃገርዘሎ ገዛእ ርእስኻ ምፍላይን/ምውሻብ ምምርማርን፡ ናይ ምቍጽጻር ጠለባት ናይ መልከፍቲ ክትፈልጥ ሓላፍነት ኣሎካ። እዚ ጠለባት’ዚ ኻብ ሃገር ናብ ሃገር ይፈላለ እዩ ።
ሓፈሻዊ ስእሊ ናይ ኣየናይ ስጉምትታት እዩ ኣብ እተፈላለያ ሃገራት ኣውሮጳን/ኢኢኤን ዝምልከት ድማ ኣብ ዳግማይ ን ኤሮፓዊ ሕበረት ምኽፋት ኣሎ።
ነዚ ዚስዕብ እውን ርአ፥ ኖርወይ ኣካል ፍታሕ ናይቲ ናይ ሕብረት ኤውሮጳ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐታት (government.no) ኮይና ኣላ
ኣብ ዶብ ኖርወይ ንምጥቃም ዜገልግል ወረቐት ምስክር ኮቪድ-19
ሙሉእ ክታበት እንተድኣ ወሲድካ ወይ ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ወርሒ ካብ ኮቪድ-19 እንተድኣ ሓዊኻ ኮንካ እሞ ነዚ ድማ ምስ ኣፍ ደገ EUDCC እተተሓሓዘ ክረጋገጽ ዝኽእል ምስክር ወረቐት COVID-19 ክትስንዶ ትኽእል፡ካብ ኣየነይቲ ሃገር ትጐዓዝ ከም ዘለኻ ብዘየገድስ ከይተሰከፍካ ናብ ኖርወይ ክትኣቱ ክትክእል ኢኻ።
ብዘይካዚ ካብ’ቲ ግዴታ ንበይንኻ ናይ ምፍላይ/ውሸባን ከምኡ’ውን መርመራ ቅድሚ ምምጻእካን፡ መርመራ ኣብ ዶብን ከምኡውን ንምእታው ዜድሊ ጠለብ ናጻ ኽትከውን ኢኻ ።
ንኩሎም ዜጋታት ናብ ነርወይ ናይ ምእታው ሕግታት ነቲ ናይ ነርወይ ዳይረክተር ናይ ኢሚግረሽን (UDI) ርአ።
ኣብ ወረቐት ምስክር ናይ COVID-19 ቀጠልያ ወይ ቀይሕ ብርሃን ዚህብ ሕግታት
እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ኣብዚ ቐረባ ግዜ ኣሉታዊ ውጽኢት መርመራ ኣጋጢሙካ እንተ ዀይኑ ወይ ተኸቲብካ ኔርካ እንተኾንካ ወይ ከኣ ሕማም ኮቪድ-19 ምስ ኣጋጠመ ብድሕሪኡ ምክልኻል ረኺብካ እንተ ዄንካ የርኢ። ን ምስክር ወረቐት ናይ ኮቪድ-19 ዝተፈላለዩ ሕግታት ተገይሮም ኔሮም እዮም፡እዚኦም ድማ ኣብ’ቲ ናትካ ናይ ነርወይ ምስክር ወረቐት ናይ ኮቪድ-19 ቀጠለያ ወይ ቀይሕ ናይ ምቁጽጻር ገጽ ተዋሂብካ እንተኾንካ ንምውሳን እዩ።
ቀጠልያን ቀያሕን ምስክር ወረቐት ምስክር ኣብ ውሽጢ ኖርወይ ጥራይ እዩ ከገልግል ቅቡል፡ እቲ ኣብ’ቲ ሰፊሕ ናይ ምቍጽጻር ገጽ ዘሎ ሓበሬታ ኸኣ ናብ ኖርወይ ክትኣቱን ናብ ካልኦት ሃገራት ኣውሮጳ ኽትጓዓዝን ከሎኻ ክምርመር ኢዩ።
እቲ ናይ COVID-19 ወረቐት ምስክር ኣብ ኖርወይ ቀጠልያ ወይ ቀይሕ ብርሃን ይወሃቦ እንተ ዀይኑ ዝውስኖ ሕግታት ድማ እዚኣቶም እዮም፡
ኣብ ወረቐት ምስክር ናይ COVID-19 ቀጠልያ ወይ ቀይሕ ብርሃን ዚህብ ሕግታት
ተቐባልነት ምስክር ወረቐት
እንተድኣ ሓደ ኻብቲ ሰለስተ ትሕዝቶታት (ክታበት፡ ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ከምኡውን ነጋቲቭ/ኣሉታዊ ውጽኢት መርመራ) ነቲ ኣብቲ ሕጊ ቆይሙ ዘሎ ጠለባት ዜማልእ እንተ ዀይኑ ቀጠልያ መቈጻጸሪ ገጽ ክትረክብ ኢኻ። ንልዕሊ ሓደ ኻብዚኦም እዚ ቐጠልያ መቈጻጸሪ ገጽ እንተ ረኺብካ፡ እቲ ዝነውሐ ግዜ ዘለዎ ገጻት ድማ ክፍጸም እዩ። ኣብ መንጎ እቲ ቅቡል ምስክር ወረቐት ምስክር (ቐጠልያ መቈጻጸሪ ገጽ) ከምኡውን ክሳብ ክንደይ ዚኣክል ግዜ እዩ እቲ ምስክር ወረቐት ቅቡል (ተክኖሎጅያዊ ቅቡልነት) ፍልልያት ኣሎ።
ምስክር ወረቐት COVID-19 ብዘይ ናይ ኢንተርነት ዕድል ክውርድን ክትጥቀመሉን ትኽእል ኢኻ ወይ ከኣ ናይ ወረቐት ሕታም ክትሕተምን ክትጥቀመሉን ትኽእል ኢኻ። እቲ ወረቐት ምስክር በዚ መገዲ እዚ ኽትጥቀመሉ ኸለኻ፡ ካብቲ ናይ ምውራድ ወይ ምሕታም ግዜ ኣትሒዙ ን90 መዓልቲ እተወሰነ ግዜ ኺህልዎ እዩ። ዋላ’ውን እንተድኣ እቲ ምሉእ ወይ ምክልኻል ዘለዎ ኩነታትካ ካብ 90 መዓልቲ ንላዕሊ ዚነውሕ እኳ እንተ ዀነ ሓድሽ ቅቡል ወረቐት ምስክር ንምርካብ ድሕሪ 90 መዓልታት ወይ እንደገና ከተውርዶ ወይ ድማ ኽትሕትሞ ኣሎካ።
ነቲ ምስክር ወረቐት ኣብ ኣፕ እንተተጠቒምካሉን ምስ ኢንተርነት ድማ እንተድኣ ኮነክት ኮንካ፡ ኣብ መጻኢ ኽሳዕ 90 መዓልቲ ዝበጽሕ ናይ ዝወድቀሉ ዕለት ክርአ እዩ።
እዚ ማለት ግን ምክልኻል ዝረኸቡ ወይ ዝተኸትቡ ሰባት ን 90 መዓልትታት እዮም ምክልኻል ዘለዎም ማለት ኣይኮነን።
እቲ ናይ COVID-19 ምስክር ወረቐት ኣብ መጻኢ ን90 መዓልቲ ጥራይ ኢዩ ተቐባልነት ዘለዎ፡ እዚ ድማ ብዘይግቡእ ምእንቲ ኸይጥቀመሉ ንምክልኻል እዩ ከምኡውን እቲ ወረቐት ምስክር ምስቲ ወትሩ ብዛዕባ ቫይረስ፡ ስርዓተ ምክልኻል ሕማምን ክታበታትን እንፈልጦ ነገራት ዝሰማማዕ ምዃኑ ንምርግጋጽ ኢዩ።
ምስክር ወረቐት ኮቪድ-19 ን ዲጂታል ዘይኮኑ ዜጋታት
ወረቐት ምስክር ኮሮና ንዲጂታላዊ ተጠቀምቲ ዘይኮኑ
እንተድኣ ስማርት ቴሌፎን፡ ኮምፒዩተር ወይ ታብለት ዘይትጥቀም ኴንካ፡ ወረቐት ምስክር ኮሮና ብደብዳቤ ክስደደልካ ክትእዝዝ ትኽእል ኢኻ። ብተወሳኺ’ውን ናብቲ ናይ ኮሮና ሓበሬታ ቴሌፎን ደዊልካ፡ ወረቐት ምስክር ኮሮና ብፖስታ ከምዝስደደልካ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። እቲ ምስክር ወረቐት ዜድልዮ ሰብ ጥራይ ሓገዝ ንምርካብ ክድውል ከም ዝኽእል ምዃኑ ዘክር።
ብዙሕ ጠለብ ስለ ዘሎ ግን፡ ዓቕሚ ዘለዎ ኩሉ ሰብ ነቲ ዲጂታላዊ ፍታሕ ክጥቀመሉ ንምሕጸን፣ እቶም ካልእ ኣማራጺ ዘይብሎም ሰባት ጥራሕ መታን ሓገዝ ኽረኽቡ። ዝኽእል ዝዀነ ይኹን ሰብ ክጥቀመሉ ንምሕጸን። ኣብቲ ዲጂታላዊ መፍትሒ’ውን ነቲ ወረቐት ምስክር ኣብ ወረቐት ሓቲምካ ንምውጻእ ተኽእሎ ኣሎ።
ብመንገዲ ፖስታ ክመጸካ ምእዛዝ
ምስክር ወረቐት ኮሮና ብመንገዲ ፖስታ ክመጸካ ክትእዝዝ እንተ ደሊኻ፡ ሃገራዊ መለለዪ ቁጽሪ ኖርወይ ወይ ግዜያዊ መለለዪ ቝጽሪ (d-nummer) ክህልወካ ኣለዎ። እዚኦም ዝስዕቡ ካብቶም ዝምልከቶም እዮም:
- መጕዚ/ት ዘለዎም ሰባት። እቲ/ታ መጕዚ/ት ኣብ ክንዲ እቲ ሰብ ኮይኑ/ና ክእዝዝ ይኽእል እዩ። እዚ ግና እቲ/ታ መጕዚ/ት ኣብቲ ናይ ሄልፎ/ Helfo መዝገብ ተመዝጊቡ እንተሃልዩ/ያ ጥራሕ እዩ።
- ኣብ ኖርወይ ዝነበሩ ሰባት ግና ኣብ ፎልከረጅስተረት/ folkeregistrert ምዝጉብ ኣድራሻ ዘይብሎም።
- ኣብ ክልእ ሃገር ዝነበሩ ሰባት ግና ኣብ ፎልክ ረጅስተር ምዝጉብ ኣድራሻ ዘይብሎም።
- ናብ ሄልፎ ባዕላቶም ቴሌፎን ደዊሎም ብዛዕባ እቲ ምስክር ወረቐት ክሓቱ ዘይክእሉ ሰባት።
እቲ ደብዳቤ እንታይ ትሕዝቶ ክህልዎ ኣለዎ፧
ደብዳቤኻ ወረቐት ምስክር ኮሮና ክስደደልካ ከም እትደሊ ብንጹር ከሰፍር ኣለዎ፡ ቀጺሉ እዚ ዝስዕብ ዘጠቓልል ድማ ክኸውን ኣለዎ:
- ስም፡ ሃገራዊ መለለዩ ቁጽሪ ወይ ግዝያዊ መለለዩ ቁጽሪ (d-nummer), ትነበረሉ ኣድራሻን እቲ ምስክር ወረቐት ክስደደልካ ትደለዮ ኣድራሻን
- ቅዳሕ ቅኑዕ መንነት (ፓስፖርት፡ ናይ ኖርወይ መመርሒ ፍቓድ መኪና ወይ ወረቐት መንነት)
ኣገደስቲ ሓበሬታታት ንምምላእ እዚ ዝስዕብ ቅጥዒ ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ:
ምስክር ወረቐት ኮሮና ንዲጂታላዊ ተጠቀምቲ ዘይኮኑ (PDF, bokmål)
ናበይ ኢኻ ክትሰዶ ዘሎካ፧
እቲ ደብዳቤን ቅዳሕ ቅኑዕ መንነትን ናብዚ ዝስዕብ ኣድራሻ ስደዶ:
Helfo
Postboks 2415
3104 Tønsberg
እንተድኣ ብቑዕ ኮሮና ወረቐት ምስክር ሃልዩካ ብፖስታ ክስደደልካ እዩ። ኮሮና ወረቐት ምስክር ናብ ኤለክትሮኒካዊ ሳጹን ፖስታ ክለኣኽ ኣይከኣልን እዩ። ኣብቲ ትስዶ መልእኽቲ ዝኾነ ጕድለት እንተ ኣልይዎ፡ ሄልፎ ነቲ ኮሮና ወረቐት ምስክር ክሰደልካ ኣይክእልን እዩ።
መብዛሕትኡ እዋን እቲ ኮሮና ወረቐት ምስክር ኣብ ውሽጢ 1-2 ሰሙን ክስደደልካ እዩ።
ኣብ ወጻኢ ሃገር ትነብር ዲኻ፧
ኣብ ወጻኢ ሃገር ትነብር እንተደኣ ዄንካ፡ እሞ ናይ ኖርወይ ሃገራዊ መለለዪ ቁጽሪ፡ ወይ ግዝያዊ መለለዪ ቁጽሪ ሃልዩካ እንተዀነ ግና ናብ helsenorge.no ንኽትኣቱ ዘኽእለካ ናይ ባንክ ID-ወይ ካልእ ፍቓድ መእተዊ እንተ ዘይብልካ፡ ነዚ ነዞም ዲጂታላዊ መፍትሒ ዘይጥቀሙ ሰባት ዝምልከት ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ክትጥቀም ትኽእል ኢኻ። እዚ ግና እቲ ናይ ወጻኢ ሃገር ኣድራሻኻ ኣብ ሃገራዊ መዝገብ ህዝቢ (folkeregisteret) ዝተመዝገበ ክኸውን ኣለዎ።
ኣብ helsenorge.no ክትኣቱ ኣይትኽእልን ዲኻ፧
እንተድኣ ኣብ helsenorge.no ክትኣቱ ዘይትኽእል ኴንካ፡ ካልኦት ኣብ ወረቐት ሓቲሞም ከውጽኡልካ ንኻልኦት ምሉእ ውክልና ስልጣን ክትህብ (PDF) ትኽእል ኢኻ። ጉዳይ ውክልና ስልጣን ምጽዳቕ ንኽርኤ እንተ ወሓደ 30 መዓልትታት እዩ። እዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ምሉእ ውክልና ስልጣን ምሃብ ነቲ ካልእ ኣብ helsenorge.no ዝርከብ ድጂታላዊ ሓበሬታታት ኣገልግሎት ጥዕናኻ ንኽርእዮ ተፍቅደሉ ከምዘሎኻ ዘክር።
ብመንገዲ ቴሌፎን ምእዛዝ
- ሃገራዊ መንነት ወረቐት ወይ ድማ ቁጽሪ-ዲ ኣብ ኢድኩም ሓዙ
- ነቲ ናይ ኮሮና ናይ ሓገዝ መስመር ደውሉ (ኦፐረተራት ብ ነርወይ፡ ኢንግሊሽ፡ ዓረብ፡ ሶማል፡ ፖሊሽ ወይ ኡርዱ ክምልሽ ይኽእሉ እዮም)፡
- ናይ ምኽፋት ሰዓታት ከኣ ኣብ 08.00 - 15.30፡ ሶኒ ክሳብ ዓርቢ።
- ካብ ኖርወይ፡ 815 55 015
- ካብ ወጻኢ፡ +47 21 89 80 42
እቲ ሓላፊ ከይዝ/ጕዳይ ሃገራዊ መንነትካ ወይ ዲ-ቝጽሪ፡ ስምካ፡ ምዝጉብ ኣድራሻኻ ኽትህበካ ኺሓትተካ እዩ። ደስ ዘይብል ኣጋጣሚኮይኑ ግና እቲ እትህቦ ስምን ኣድራሻን ምስቲ እተመዝገበ ኣድራሻኻ ዘይሰማማዕ እንተ ዀይኑ ወረቐት ምስክር COVID-19 ኣይክትረክብን ኢኻ። ድሕሪኡ ብዛዕባኻ እንታይ ከም እተመዝገበ ንምፍላጥ ምስ መዝገብ ህዝቢ ኽትራኸብ ኣሎካ።
ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት እንተድኣ ኣለኩክም ኮይኑ፡ እዚ ብፖስታ ክልኣኽ እዩ።
ብኽብረትኩም ነቲ ምስክር ወረቐት ቅድሚ ምውሳድኩም ሰሙን ክወስድ ከምዝኽእል ኣስተብህሉ። ስለዚ እቲ ውጽኢት መርመራ ን24 ሰዓት ጥራይ ቅቡል ስለዝኾነ፡ ኣብ ነጋቲቭ/ኣሉታዊ መርመራ ኮሮናቫይስ ዝተመርኮሰ ምስክር ወረቐት COVID-19 ኣይክስደደልካን እዩ።
እቲ ምስክር ወረቐት ድሕሪ ምሕታሙ ካብ 90 መዓልትታት እዩ ተቐባልነት ዘለዎ።
ኣብ ወጻኢ ዲኻ ትነብር?
ኣብ ወጻኢ ሃገር ትነብር እንተደኣ ዄንካ እሞ ቍጽሪ ልደት ኖርወይ ወይ ዲ-ቝጽሪ እንተ ኣልዩካ፡ እንተዀነ ግን helsenorge.no ንኽትረክብ ዘኽእለካ ናይ ባንክ ID ወይ ካልእ መፍትሒ ፍቓድ እንተ ድኣ ዘይብልካ ነዚ መፍትሒ እዚ ነቶም ኣብ ላዕሊ እተጠቕሱ ዲጂታል ዘይኰኑ ተጠቀምቲ ሰባት ክትጥቀመሉ ትኽእል ኢኻ። እዚ ኸኣ ናይ ወጻኢ ኣድራሻኻ ኣብ ሃገራዊ መዝገብ ህዝቢ ኸም ዚምዝገብ ኣቐዲሙ ዚሕብር እዩ።
ኣብ’ቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐትን ኣብ ፓስፖርትን ዘሎ ዕለት ልደትካ ይፈላለ ድዩ?
ምስክር ወረቐት ናይ COVID-19 ካብ ሃገራዊ መዝገብ ህዝቢ እዩ ዕለተ ልደት ዚወስድ። ገሊኦም ሰባት ናይ ሓቂ ዕለት ልደት ዘይብሉ ዲ-ቝጽሪ ተዋሂብዎም እዩ።
እተፈልየ ዕለት ልደት ዘለዎ ናይ ወጻኢ ፓስፖርት ትጥቀም እንተ ኣሊኻ ብዛዕባ እዚ መረጋገጺ መግለጺ ንምሕታት ን ምምሕዳር ቀረጽ ኖርወይ ክትውከስ ትኽእል ኢኻ።
ዕለት ልደት ኣብ ሃገራዊ መዝገብ ህዝቢ ምእንቲ ኺልወጥ ብኸመይ ከም እተመልክት እውን ክትርኢ ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ብዛዕባ ክታበትካ ወይ ዝርዝር መርመራኻ ክትረክብ ኣይክኣልካን ዲኻ?
ክታበት ክትረክብ ኣይክኣልካን?
እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ነቲ ብዛዕባ ክታበታት ዝገልጽ ሓበሬታ ካብቲ ናይ ኖርወይ መዝገብ ስርዓተ ምክልኻል ዓቕሚ/SYSVAK ይረኽቦ። እቲ ኣብዚ ቐረባ ግዜ እተገብረ ክትባት ጥራይ ኢዩ ኣብቲ ምስክር ወረቐት ዝርአ፣ ኣቐዲሙ እተገብረ ክታበታት ኣብ ናይ ክታበታት ገጽይርአ እዩ። ነቲ ኣብ ቀረባ እዋን ዝገበርካዮ ናይ COVID-19 ክታበት ክትርእዮ እንተ ዘይክኢልካ ምናልባት ኣይተመዝገበን ይኸውን።
ኣብ መንጎ እቲ እትኸተብካሉን ከምኡድማ ኣብ SYSVAK እትምዝገበሉን እተወሰነ ግዜ ኺወስድ ይኽእል እዩ ። እቲ ክትባት እንተዘይተራኣዩ፡ ምእንቲ ኽምዝግብዎ ናብቲ እተኸተብካሉ ማእከል ክትውከስ ትኽእል ኢኻ።
መርመራ ኮቪድ-19 ክትረክብ ኣይከኣልካን?
እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ነቲ ብዛዕባ ውጽኢት መርመራ ዚገልጽ ሓበሬታ ኻብ ናይ MSIS ቤተ-ምርምር/ላባራቶሪ ሓበሬታ ይረኽቦ። እቲ ጽማቝ ድማ ነቲ ኣብዘን ዝሓለፋ ሸውዓተ መዓልትታት ክምዝገብ ዘለዎ ናትካ ናይ ቀረባ እዋን መርመራ ይሕብር። ኮቪድ-19 እንተድኣ ዘይተረኺቡ፡ ንስኻ እቲ ቀንዲ ናይ ቀረባ መርመራ ጥራይ ኢኻ ክትረክብ።
ኣብዚ ቐረባ እዋን ሕማም ኮቪድ-19 ከም ዘሎካ እንተድኣ ተፈሊጡ ናይ ቐረባ ግዜ መርመራ ተሓቢኡ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ድሕሪኡ ኮቪድ-19 ዚብሃል ሕማም ከም ዘሎካ ዘይሕብር ውጽኢት መርመራ ኮቪድ-19 ቕድሚ ምርኣይካ ሒደት መዓልትታት ክትጽበ ኣሎካ።
ኣብቲ ናይ መርመራ ውጽኢት ገጽ፡ንዅሉ እቲ ዝነበረካ ናይ COVID-19 መርመራታት ክትርእዮ ኢኻ። እንተድኣ መርመራኻ ኻብዚ ገጽ እዚ እንተ ጐዲሉ ኣይተመዝገበን ክኸውን ይኽእል። ምስቲ ማእከል መርመራ ብምውካስ ድማ ውጽኢት መርመራኻ መዝጊቦሞ እንተ ዀይኖም ክትሓትቶም ትኽእል ኢኻ።
ኮቪድ-19 ነይሩካዶ ይፈልጥ እሞ ብዛዕባኡ ዚገልጽ ሓበሬታ ግን ክትርኢ ኣይከኣልካን ዲኻ?
እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ነቲ ብዛዕባ ውጽኢት መርመራ ዚገልጽ ሓበሬታ ኻብ ናይ MSIS ቤተ-ምርምር/ላባራቶሪ ሓበሬታ ይረኽቦ። ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ወርሒ ሕማም ኮቪድ-19 እንተ ኔሩካ እቲ ልሙድ ምክልኻል ኽትረክብ ኢኻ። እዚ ድማ ካብቲ ኮቪድ-19 እተረኽበላ ናይ መጀመርታ ናይ መርመራ ዕለት ንሽዱሽተ ኣዋርሕ ኣብቲ ወረቐት ምስክር ኪርአ እዩ።
ደስ ዘይብል ኣጋጣሚ ኮይኑ ንገሊኦም ሰባት ምክልኻል ከም ዝረኸቡ ኸነርእዮም ኣይንኽእልን ኢና ። እዚ ድማ ንኣብነት ነቲ ናይ ቀደም ውጽኢት መርመራ ኮቪድ-19 ብኡንብኡ ኽትርጕሞ ስለ ዘይተኻእለ ኪኸውን ይኽእል እዩ።
ብዛዕባ ምሕዋይ ካብ COVID-19 ዚገልጽ ሰነድ ናይ ወጻኢ ሃገር ኣብ MSIS ክምዝገብ ኣይክእልን እዩ።
ድሕሪ ምዝገባ ናይ ካብ ኖርወይ ወጻኢ ዝተዋህቡ ክታበታት ኮሮናቫይረስ
ዜተኣማምን ብጽሑፍ ዝሰፈረ ሰነድ እንተ ኣልዩ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝተዋህበ ክታበታት ኮቪድ-19 ኣብ መዝገብ ስርዓተ ምክልኻል ሕማም ኖርወይ ምእታዉ ይከኣል እዩ። ትካል ህዝባዊ ጥዕና ኖርወይ ከኣ ኣብ ሲዝቫክ ክምዝገብ ዝኽእል ብኣውሮጳዊ ትካል መድሃኒት(EMA) እተፈቕደ ክታበት ጥራይ ክኸውን ከም ዝኽእል ሓሳብ ሂቡ ኣሎ። እዚ ድማ ኣብ ዓለም እቲ መድሃኒት ኣበይ ከም እተዋህበ ብዘየገድስ እዚ ክሰርሕ ኢዩ።
እቲ ኢኤሜ/EMA ዘጽደቖም ክታበታት ድማ ካብ ፒፊዘር፡ ሞደርና፡ ኣስትራዘነካን ጆንሰን ከምኡውን ጆንሰን እተረኽበ ክታበታት ኢዩ።
ክታበትካ ክምዝገብ ምእንቲ፡ ብተወሳኺ ናይ ኖርወይ ሃገራዊ መንነት ወይ ዲ-ቝጽሪ ኺህልወካ ኣለዎ።
ንስኻ ክታበትካ ንምስናድ ንመን ክትውከሶ ትኽእል?
ናብ ኖርወይ ቅድሚ ምጋሽካ እቲ ሓበሬታ ኺምዝገብ ይከኣል እዩ። ኣብ ወጻኢ ሃገር ክታበትካ ክትስንዶ ምእንቲ፡ ኣብ ሓዲኡ ምኽሪ ኽትሓትት ኣሎካ፡ እዚ ድማ
- ሓፈሻዊ ሓኪም (ዶክተር)
- ኣገልግሎት ጥዕና ምምሕዳር ከተማ
- ብሕታዊ ኣገልግሎት ጥዕና
እዚ ኸኣ እቲ ሓኪም ነቲ ሰነድ ክትባት ዚርእየሉ ብኢንተርነት/ቪድዮ ዚግበር ዓይነት ምኽሪ ኪኸውን ኣለዎ፡ ስለ’ዚ ድማ እዚ ከም ሰነድ ተቐባልነት ኪረክብ ዚኽእል እንተ ዀይኑ ወይ እንተ ዘይኰይኑ ድማ ባዕሉ ኺግምግም ይኽእል።
እንታይ ሰነዳት የድልየካ?
- ኣብ ኤውሮጳዊ ሕብረት/ኢኢኤ ዝተዋህበ ናይ ኮቪድ-19 ሰርትፊኬት ወይ
- ናይ ጽሑፍ ስነዳ ናይ ክታበት
ንስኻ ንናይ ክታበት ምዝገባ መወከሲ ክትከፍል ኣሎካ። እቲ ምኽሪ ምስቲ ሓኪምካ እንተ ዀይኑ እቲ ምኽሪ በቲ ናይ ጥቕምታት ባጀት ስለ ዘይሽፈን ምሉእ ክፍሊት ክትከፍል ኣሎካ።
ናይ ብሕታውነት ፖሊሲ ናይ ነርወይ ወረቐት ሰርቲፊኬት ናይ ኮቪድ-19
እቲ ናይ ኮቪድ-19 ምስክር ወረቐት ብዛዕባ እቲ ናይ COVID-19 ክታበታት፡ መርመራታት ኮቪድ-19 ከምኡውን ብዛዕባ ዝዀነ ይኹን ኣቐዲሙ ዝነበረ መልከፍቲ COVID-19 ሓበሬታ ይህብ። እዚ ብሕታዊ ሓበሬታኻ ኢዩ፡ እንተ ደሊኻ ድማ ንኻልኦት ከተርእዮም ትኽእል ኢኻ። ብዛዕባ ዕላማን ኣጠቓቕማን ድማ ኣብ’ቲ ናይ ኖርወይ ትካል ህዝባዊ ጥዕና ፖሊሲ ብሕታውነት ናይ COVID-19 ምስክር ወረቐት ኖርወይ ዝያዳ ፈትሽ።


text:
ሓበሬታ ክንደይ ዝኣክል ኣድላይ ከምዝኾነ ኣዐርዩ ዝተረድአኒ ዝነብረሉ ከተማ መቐለ፤ ስልኪ፣ መብራህትን ኢንተርኔትን ኣብ ዘይነረሉ እዋን እዩ።
ኣብ መገዛ ዓዱ እንታይ ይፍጠር ምህላው ዝፈልጥ ሰብ የለን፡፡ ሰብ ሓበሬታ ናይ ምርካብ መሰሉ ስለ ዝተመንጠለ ‘ብይኸውንን’ ‘ ይበሃል ያ ኣሎ’ ን እዩ ዝርዕድ ነይሩ።
ቴሌቪዥንን ራድዬን ኣብ ዘይብሉ ብፍላይ ድሕሪ ሰዓት 12 ሽምዓ ኣብሪህኻ ዝን ምባል ጥራይ። ኩሉ ነቲ ኣብ ርእሱ ዝመላለስ ጭንቅን ሓሳብን ክቕንስ በቢ ገዝኡ ካርታ ዘይፃወት ሰብ ዳርጋ ኣይነበረን።
ምስ ሰባት ተቛፂርካ ምርኻብ ከቢድ እዩ። በየንኡ ስልክን ኢንተርኔትን? ኾነ ኢልካ ህዝቢ ብዙሕ ዓመታት ንድሕሪት ክምለስ እዩ ተገይሩ።
ብዘይ ስልኪ ኣብ ሓደጋ እዋን ሰብ ክበፅሐልኻ ኣይኽእልን።
ኣብ መቐለ ዓዲሽምዱሑን ተባሂሉ ኣብ ዝፍለጥ ከባቢ ሓንቲ ኣብ ሰላሳታት ትርከብ መንእሰይ ኣብ ገዝኣ ካብ እትመውት ድሕሪ ኣርባዕተ መዓልቲ እዩ ሬስኣ ተረኺቡ። ንሱ እውን እቲ ሬሳ ክሸትት ምስ ጀመረ እዬም ጎረባብቲ ክጠራጠሩ ጀሚሮም።
እዛ መንእሰይ ኣብተን ናይ መወዳእታ ፀዓርዓር ዝበለትለን ደቓይቕ ክትድውል ኽኢላ እንተትኸውን ህይወታ ዶ ምተረፈ ኢለ እሓስብ።
ጎረባብታ ኣርባዕተ መዓልትታት ገዝኣ እንትዕፆ “ናበይ ኸይዳ?” ኢሎም ንባዕሎም ካብ ምሕታት ሓሊፎም ክድውሉላ ኣይኸኣሉን። ተደጋጋሚ ደዊሎም ተዘይተልዕልስ ኣይብጥዕናኣን ኢሎም ምጠርጠሩ፡፡
ካብኡ ሓሊፉ ድማ ካብ መቐለ ወፃኢ ዝነብሩ ቤተሰባ ሞት ጓሎም ክሰምዑ ኣይኸኣሉን። ጎረባብቲ እዬም ቐቢሮምዋ።
ክሓስቦ ንባዕሉ ይኸብደኒ። ድሕሪ ግዜ ቤተሰባን ኣሕዋታን ንዓኣ ክሪኡ እንትመፁ “ጓልኹም (ሓፍትኹም) እኮ ካብ እትመውት ፀኒሓ እያ። ስልኪ ስለ ዘይነበረ ኢና ዘይነገርናኩም።” እንትባሃሉ እንታይ ኮን ይስምዖም?
ክንደይ ሰብ ለይቲ ሓሚሙ ሰኣን ስልኪ ምስርሑ ኣብ ገዝኡ ክሳቐይ ሓዲሩ፣ ክንደይ ነብሰ ፆራት ለይቲ ሕርሲ ጀሚርወን ሕክምና ክኸዳ ብዘይምኽኣለን ህፃውንቲ ተዓፊኖም? ክንደይኸ ብዙሕ ደም ፈሲስወን ህይወተን ሓሊፉ?
ለይቲ ዝሓመመ ሰብ ሒዝኻ ከይትወፅእ ብረት ኣቕኒዑ ተዳልዩ ዝፅበ ወታሃደር ኣሎ። ንሱ ከይረኸበካ እንተምለጥኻ እኳ ነቲ ዝሓመመ ሰብ ብምንታይ ትወስዶ?
ባጃጅ፣ ታክሲ፣ መኪና፣ ኣምቡላንስ ዝበሃል ነገር የለን። ደዊልኻ ሓገዝ ከይትሓትት ስልኪ የለን።
ትግራይ ዘይኾነቶሞ እንታይ ኣሎ?!


text:
ምንስቴር ጉዳያት ወፃኢ ዩናይትድ ስቴትስ ሂላሪ ክልንቴንን ካብ 60 ሃገራት ዓለም ዝተዋፅኡ ካልኦት ሰበስልጣንን ብዛዕባ ስግግር ዲሞክራሲያዊ ሊብያ ድሕሪ ሞኣመር ጋዳፊ ንምምካር ኣብ ፓሪስ ተኣኪቦ።መራሒ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ/NTC/ ሙስጣፋ ኣብድል ጃሊል ናይ NTC ህፁፅ ጠለባት ከቕርቡ ትፅቢት ይግበር።
ፈረንሳይ ነቲ ኣኼባ ዝፀውዐት ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ/NTC/ ኣብዝሓለፈ ሰሙን ንትሪፖሊ ንምቁፅፃር ንቕድሚት ይግስግስ ኣብዝነበረሉ እዋን ነይሩ።ስርዓት ሞኣመር ጋዳፊ ኣብዘብቅዐሉ ኣብዚ ሕዚ እዋን እቲ ኮንፈረንስ ሊብያ ዝተረጋግአ ዴሞክራሲያዊ ምሕደራ ንኽትተክል ንምሕጋዝ ዝጠመተ እዩ።
ኣብቲ ኮንፈረንስ ‘መሓዙት ሊብያ’ ዝሳተፋ በዝሒ ሃገራት ኣብቀራባ ማዕልታት ኣዚዩ ወሲኹ’ሎ።ሩስያን ቻይናን ሓዊሱ ነቲ ሓድሽ ገዛኢ ማለት እውን ንNTC ኣፍልጦ ዘይሃባ ቁልፊ ሃገራት እውን ክሳተፋ እየን።
ኣብቲ ኣኼባ ንምስታፍ ካብ ናይ ክረምቲ ዕረፍተን ዘቛረፃ ምስንቴር ጉዳያት ወፃኢ ሂላሪ ክልንቴን ከምዝገለፃኦ ኣብቅድሜና ዘለዋ ሰሙናት ንሊብያ ወሰንቲ እየን ኢለን።ማሕበርሰብ ዓለም ንNTC ኣብምሕጋዝ ቆራፅ ስጉምቲ ክወስድ ኣለዎ ምስበላ እቲ ስግግር ግን ብሊብያዊያን ዝምራሕ ክኸውን ኣለዎ ኢለን።
ዩናይትድ ስቴትስን ካልኦት ሃገራትን ብኮምቴ ማዕቐብ ሕቡራት መንግስታ ኣቢለን ንኸይንቀሳቐስ ዝተኣገደ ሃብቲ ሊብያ ናይ ምስዳድ ከይዲ ጀሚረን ኣለዋ።ገለ መራሕቲ ኣባላት ቤት ምኽሪ ዩናይትድ ስቴትስ ግን ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ነቲ ኣብ 1988 ኣ/ፈ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፓንኣም ጀት ብምፍንጅዳር ዝተፈረዶ ሊብያዊ ዓብድል ባሳት ኣል-መግራሒ ክሳብ ዘረክብ ሂላሪ ክልንቴን እቲ ገንዘብ ተታሒዙ ንኽፀንሕ ክገብራ ይድልዩወን።
ወሃቢት ቃል ምስንቴር ጉዳያት ወፃኢ ቪክቶሪያ ኑላንድ ግን NTC ካብ ጉዳይ መግራሒ ዝዓበዩ ቀዳምነት ዝወሃቦም ህፁፅ ጉዳያት ኣለውዎ ይብላ።ኣብ ፓሪስ ዝዝተየሉ ካሊእ ቁልፊ ጉዳይ ናብ ሊብያ ዓቃቢ ሰላም ናይ ምልኣኽ ሕቶ እዩ።ፍሉይ ኣማኻሪ ዋና ፀሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪሙን ዝኾኑ ኢያን ማርቲን ኣብ ትልሚ ድሕረ ግጭት ናይ NTC ድልየት ናይ ወፃኢ ምኽሪ እምበር ወታደራት ከምዘይኮነ ኣፍሊጦም ኣለው።
ነቲ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ዛጊድ ኣፍልጦ ዘይሃበት ቻይና’ውን ኣብቲ ኣኼባ ዝሳተፍ ልኡኽ ናብ ፓሪስ ምልኣኻ ወሃቢ ቃል ምንስቴር ወፃኢ ቻይና ማ ዛክሱ ኣረጋጊፆም ኣለው።
ኣብቲ ኣኼባ ሃገራዊ ቤት ምኽሪ ስግግር ሊብያ ሓድሽ ሕገ መንግስትቲ ንምውፃእን ምርጫ ንምካይድን ዘኽእል ናይ 18 ኣዋርሕ ሓባሪ መንገዲ ከቕርብ ትፅቢት ይግበር።


text:
ኣርባዕተ ብዓጸቦ ዝተጠቕዓ ማለት ( ፎር ፋሚን - Four Famine) ተባሂለን ዝግለጻ የመን: ደቡብ ሱዳን: ናይጀርያን ሶማልያን ናይ 550 ሚልዮን ዶላር ሓገዝ ካብ ናይ ኣሜሪካ ትካል ዓለምለኸ ተራድኦ (ዩኤስኤይድ) ከምዝተላእኸለን ኣመሓዳሪ እቲ ትካል ማርክ ግሪን ኣፍሊጡ።
ንሱ ነዚ ዘፍለጠ: ህቦብላን ካልእ ባህርያዊ ሓደጋ ንዝተጠቕዓ ሃገራት ኣሜሪካ ተወሳኺ ናይ ህይወት ኣድሕንን ክንክን ጥዕናን ሓገዝ ኣብ ዘበርከተትሉ ምዃኑ ብተወሳኺ ተገሊጹ።
ብመሰረት ሓበሬታ ኣመሓዳሪ ዩኤስኤይድ ማርክ ግሪን እቲ ሓገዝ ኣሜሪካ ነዘን ኣርባዕተ ሃገራት ኣብዚ ዓመት ንዝለገሰቶ ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ 2.4 ቢልዮን ዶላር ክብ ከምዘበሎ ተፈሊጡ።
ማርክ ግሪን እዚ ኣሜሪካ ነዘን ሃገራት ዝለገሰቶ ናይ ህይወት ኣድሕን ሰብኣዊ ሓገዝ: ጎድኒ ጎድኒ’ቲ ንናይ ህጹጽ እዋን ሓደጋ ዝቐርብ ሓገዝ ምዃኑ ብተወሳኺ ኣረዲኡ።