text:
Eritrea: Sacttism - ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸዉ ቢሊዮነራት
Sacttism - ህግደፋዊ ናይ ጥፍኣት ስነ-ሓሳብ
ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸዉ ቢሊዮነራት
(ቁጠባዊ ኣምራት)
ክቡራት ተኸታተልቲ!
1ይ ክፋል
ከም መቐጸልታ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓውድታት ክፍንወልኩም ዝሓሰብኩዎም ጽሑፋት፡ ካብ ሎሚ ጀሚረ ድማ፡ ንቑጠባ ሃገርን መዓላ ጸጋታትናን ዝምልከቱ፡ ብዝተፈላለዩ ሰነዳትን ኣምራትን ዝተሰነዩ ጽሑፋት፡ ከቕርበልኩም ኢየ፡፡ ብፍላይ ንጸጋታት ሃገርናን መዓልኦምን ዝምልከት፡ ንዓመታት ካብ ህዝቢ ተኸዊሉ ዝጸንሐ ሕቡእ መስርሕ ኢሳይያስ ብጭብጥታት ተሰኒዩ ናብ ቃልዕ ክወጽእ እዩ፡፡
ኣብ ናይ 1994 ቻርተር፡ ንቑጠባዊ ዉጥናት “መጻኢ መንግስቲ ኤርትራ” ኣመልኪቱ፡ ካብ ዝተልዓሉ ሓሳባት፡ እቲ ቀንዲ ሓሳብ፡ “ዕላማ ሰውራና ሃገራዊ ናጽነት ጥራይ ንምምጻእ ዘይኮነስ፡ ኣብ ናጻ ኤርትራ ኣብ ማሕበራዊ ፍትሒ ዝተመስረተ፡ ቁጠባዊ ምዕባሌ ምፍጣር ውን ኢዩ” ብምባል፡ እዚ ዕላማ ኣብ ግብሪ ምስ ዝውዕል፡ ኣብ ሃገርና “ድሌት ዝበዝሐ ህዝቢ ዘርውን፡ መነባብሮ ዘመሓይሽን፡ ኣብ መላእ ሃገር ምዕሩይ ዝርገሐ ዘለዎ፡ ብሕግታት ዕዳጋ ዝሰርሕ፡ ግላዊ ወፍርን ተበግሶን ውድድርን ዘተባብዕ፡ ዝተመዛዘነ ቁጠባዊ ዕብየት ዘረጋግጽ፡ ቁጠባዊ ስርዓት ክህነጽ ኢዩ” ዝብል ኢዩ፡፡ እዚ ማለት ድማ ብሰነ ቑጠባዊ ኣምር ክረአ እንከሎ “ማሕበራዊ ፍትሒ ዝሰፈኖ” ቁጠባዊ ስርዓት ማለት እዩ፡፡
ብዓይኒ ሓቂ ንልዕሊ 30 ዓመት ኣብ ኩናት ዝነበረት ሃገር፡ ናጻ ድሕሪ ምውጽኣ፡ ናጽነታ ዘውሕስ ቀንዲ ዕማም “ማሕበረ-ቁጠባዊ ዕንወታ ናይ ምሕዋይ” ኣጀንዳ፡ ካብ ቀዳምነታት ቀዳማይ ክስራዕ ዝግበኦ እዩ፡፡ ህዝብና እውን ንዘመናት ዝተቓለሰሉ ዕላማ ኪኖ ናጽነት ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ንምርግጋጽ እዩ፡፡ ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ማለት፡ ብሓጺሩ ምዕባለ ናይ ህዝቢ፡ ብህዝቢ ንህዝቢ ምስፋን ማለት እዩ፡፡ ብመንጽር እዚ “ማሕበራዊ ፍትሒ ዝነገሶ፡ ቁጠባዊ ዲሞክራሲ ምህናጽ” ዝብል ኣምራት፡ ቁጠባዊ ቻርተር 1994 ብግብሪ ምስ እንምርምሮ ከምቲ፡ ኣብ ፖለቲካ ዝወረደና ደልሃመት ኣብ ቁጠባና ውን ክሳብ ምንታይ ከም ዝሳዕረረ ይበርሃልና፡፡
ፈለማ፡ እቲ ኣብ ወረቓቕቲ ህግደፍ ጥራይ ዝተረፈ ኣብ ግብሪ ዘይወዓለ፡ “ምስፋን ቁጠባዊን ማሕበራዊን ፍትሒ”፡ ብሳይንሳዊ ጭብጥታት ብምድራኽ ምስ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጭቡጥ ቁጠባዊ ኩነታት ብምንጽጻር ንርኣዮ፡፡
“ቁጠባዊ ማሕበራዊ ፍትሒ” ማለት፡ ኣብ ሞንጎ ሃብታማትን ድኻታትን፤ ርኹባትን ስኡናትን፤ ዘሎ ጋግ ቁጠባዊ ዕድላትን ሃብትን ንምጽባብ፤ ንኹሎም ዜጋታት ምዕሩይ ቁጠባዊ ዕድላትን ርትዓዊ ኣከፋፍላ ሃገራዊ ሃብትን ምርግጋጽ ማለት ኢዩ፡፡ “ቁጠባዊ ማሕበራዊ ፍትሒ” ማለት ማእከላይ ዕላምኡ፡ ድሌት ህዝቢ ንምርዋይ፡ ዝኾነ ቁጠባዊ ኣምር ኮይኑ፡ ኣብ ሞንጎ ገጠርን ከተማን፡ ማእከልን ወሳናወሰን ዘሎ ጋግ፡ ምዕባለ ንምጽባብ፡ ምዕሩይን ርትዓዊን ዝርገሐ ቁጠባዊ ምዕባለ፡ ኣብ መላእ ሃግር ምርግጋጽ ማለት ኢዩ፡፡ እምበኣር ከስ ካድራት ህግደፍ፡ ኣብ ኤርትራ “ቑጠባዊ ማሕራበዊ ፍትሒ ክነረጋግጽ ኢና” ክብሉ እንከለው፡ ነዞም ኩሎም ክብ ኢሎም ዝተገልጹ ረብሓታት፡ ኣብ ኤርትራ ክነረጋግጽ ኢና ማለቶም ኢዩ፡፡ እንተኾነ ብሰንኪ ገባቲ ባህሪያት ኢሳይያስን ግስሩጥ ምሕደርኡን፡ ንዓና ንኤርትራውያን ግን እዞም ረብሓታት ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ኣይቀደውናን፡፡
ንሕና ከም ኤርትራውያን ብመንጽር ዘሕለፍናዮ፡ ናይ መግዛእትን ጭቆናን ታሪኽ፡ ዋላ ኣብ ኤርትራ ገነታዊ (utopian) ሕ/ሰብ ንምኻን እንተዘይተበገስና፡ ብውሑዱ ካብ ስእነት ሕማምን ድንቁርናን ዝተገላገለ፡ ንሰብ ዝበቅዕ ህይወት ዝመርሕ፡ መነባብርኡ ዘመሓይሽ፡ ጻማ ራሃጹ ዝረኽበሉ፡ ብዕዮኡ ዝኸብረሉ፡ ደቁን ደቂደቁን ከኣ ዝሓሸ መጻኢ ዘለዎም፡ ፍትሓዊ ሕ/ሰብ ዝፈጥር ፖሊሲን መሪሕነትን ክህልወና ይግባእ ኔሩ፡፡
እዚ ምስ ዘይከውን እዩ፡ እቲ ብነዊሕ ኩናት ዝዓነወ ቁጠባና ከይሓወየ፡ ብሰንኪ ኩናት መነባብርኦም ዝተመዛበሉ ዜጋታትና፡ ምስ በሰለኦም ካልእ ዘይርህው ዘመን ክቖጽሩ ዝኽእሉ፡፡ ስለዚ ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ንድሕሪት ዝተሃንጸ ቁጠባ ኤርትራ፡ ኣብ ሞንጎ ምንዮትን ክውንነትን ዘሎ ጋግ፡ ዚያዳ ገፊሑ ናብ ኣዚዩ ዘስክፍ ደረጃ ክጥሕል ዝበቓዓሉ ቀንዲ ምኽንያት ምግባትን ጎበጣን ዝመለለይኡ ቁጠባዊ ፖሊሲታት ጉጅለ ህግደፍ እዩ፡፡
ግደ መንግስቲ ኣብ ቁጠባ ሃገር
ናይ ዝኾነት ሃገር መንግስቲ፡ ኣብ ልዕሊ ቁጠባ ሃገር ርኡይ ለውጥታት ክፈጥርን፡ መነባብሮ ዜጋታት ከመሓይሽን ዘኽእል “ቅዱስ” ዕላማ እንተሃሊይዎ፡ ግዲኡ ከነጽርን ከፍልጥን ይግባእ፡፡ ግደ መንግስቲ ኣብ ቁጠባ፡ “ቁጠባዊ ምዕባለ ዝረጋግጸሉ ምቹእ ኩነታት ምፍጣር፡ ብቑዕ ስትራተጂን ፖሊሰን ብምቕራጽ፡ ሰብኣዊ ዓቕሚ ሃገር ክበራበር፡ ርትዓዊ ኣጠቓቕማ ባህሪያዊ ከባቢን ሃብትን ከረጋግጽ”፡ ምግባር እዩ፡፡
ግደ መንግስቲ ዕዙዝ ክኸወን ምቕባል ማለት፡ ብኹሉ መለኪዒታት ብመንግስቲ ዝተዓብለለ ቁጠባ ክህሉ ምቕባል ማለት ግን ኣይኮነን፡፡ እንተኾነ ኣብ ሃገርና፡ ኣብ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ዝተዓዘብናዮ መንግስታዊ ግደ ኣብ ቁጠባ ግን፡ “ሙሉእ ብሙሉእ ኣብ ዕብለላ” (Pure Monopoly) ዝተመስረተ ጥራይ ኢዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ “ቁጠባ ኤርትራ ብመንግስታዊን ግላዊን ክፋላት ዝቖመ ሕውስዋስ ቁጠባ (Mixed Economy)፡ ናይ ትእዛዝ ቁጠባ (Command Economy) ዘይኮነ፡ ናይ ዕዳጋ ቁጠባ (Market Economy) ክኸውን ኣለዎ” ኢሉ እዩ ተበጊሱ፡፡ እቲ ናይ ዕዳጋ ቁጠባ ዝበሃል ኣምር፡ ብቐንዱ ግላዊ ትካል ከሕይልን መሪሕ ተራ ክጻወትን ዝፈቅድ፡ ንመንግስቲ ውን ግቡእ ባይታ ከጣጥሐሉ ሓላፍነት ዘስክም እዩ፡፡ ህግደፍ ከም ህግደፍ ኮይኑ፡ ኣብ ዝወጸኣሉ ናይ 1990ታት መድረኽ ግን፡ ይትረፍ ዶ ምትብባዕ ግላዊ ክፋል፡ ኣብ መንጎ ሰልፍን መንግስትን ዘሎ ርክብን ኣፋላላይን እኳ ንኽትርድኦ ዘጸግም ኮይኑ፡ ኣዚዩ ጥቡቕን ምእኩልን ናይ እዚ ቑጠባ (Command Economy) እዩ ኣብ ኤርትራ ተተኺሉ፡፡
ነዚ ዘይፍትሓዊ ዕብለላ ምኽኑይ ንምግባር፡ ፈለማ “ንብረት ህዝባዊ ግንባር ኣብ ትሕቲ ሓደ ጽላል ተጠርኒፉ፡ ዳግማይ ክውደብን ክነጥፍን “ርትዓዊ መኽሰብ” ብምርካብ ኣብ ህንጻ ሃገር መሰረታዊ ኣበርክቶ ንምፍጣር” ብዝብል ምስምስ ናብ ዕዳጋ ዝኣተዋ ትካላት ህግደፍ፡ ቀስብቐስ ቁጠባ ሃገርና ብምብሓት ባህሪያዊ ጸጋታት ብምጉሕጓሕ፡ ሃገር ብሃገራ ኣብ ትሕቲ ሓደ ዓብላሊ ሰልፊ ክትቅፈድ ተገይራ እያ፡፡ መብዛሕትአን ቁጠባዊ ትካላት ህግደፍ፡ ብምህዞ ዝተጠመቕኦ፡ “ናይ ሓባር ወፍሪ” ዝብል ኣስማት ዋላ እንተሃለወን፡ ብግብሪ ግን፡ ብፍቕዲ ብዝቑጸሩ እሙናት መዳኸርቲ ኢሳይያስ ዝውነና፡ ብሕታዊ ኩባንያታት እየን፡፡ እተን ፈቐዶ ኣንጎሎታት ዝተደኮና፡ ማእለያ ዘይብለን ናኣሽቱ ሓዲግና፡ ኣብ ዝሓለፈ 26 ዓመታት፡ ቁጠባ ሃገር ሙሉእ ብሙሉእ ዝበሓታ ትካላት ህግደፍን ምንጪ ኣታዊታትን ምስ እንፈቅድ፡ ህግደፍ ካብ መሸጣ ፈሓም ክሳብ ዓበይቲ ሃገራዊያን ትካላት ወኒኑ ዝርከብ፡ ኣብ ኩሎም ዓይነታት ሕጋዊን ዘይሕጋዊን ንግዲ ዝነጥፍ እንኮ “ሰልፊን መንግስትን” ምኻኑ ይበርሃልና፡፡
ብሓፈሻ ንርብዒ ዘመን ኣብ እንግዳዕ ሃገርና ዝተኾየጠ፡ “ግዝያዊ መንግስቲ” ኤርትራ፡ ኣብ ትሕቲ እንኮ ሰልፊ ህግደፍ ዝውንኖም ትካላትን፡ ካብ ዝተሓተ ክሳብ ዝለዓለ ዓውድታት ቑጠባ ዝነጥፉ ኮይኖም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ግዳምን ውን መሓውራት ዝዘርግሑ እዮም፡፡ ንኣብነት
- ኩባንያታት ህንጻ፡ (ሰገን፡ ሮዳብ፡ ገደም፡ ሃንገር፡ ምኹዓት ማይ ማዕድን፡ ኣስቤኮ፡ ጀዴክ ) ኣብ ሃገርና ዳርጋ ኣብ ኩሉ ህንጻዊ ጽላታት ማለት ኣብ ምህናጽ መንበሪ ኣባይቲ፡ ካፊተርያ፡ ደርሚቶሪ፡ መኻዚኖታት፡ ኣብያተ ጽሕፈት፡ ወትሃደራዊ መዓስከራት፡ ኮለጃት፡ ሃንገራት፡ ጽርግያታት፡ ዲጋታት፡ ቀረብ ሕጡብን ጃያን፡ ቢንቶታትን ስርሓት ሕርሻን ክሳብ ምኹዓትን ምድልዳልን ድፋዓት ዝነጥፋ መብዛሕትአን ኩባንያታት ናይ ህግደፍ እየን፡፡
- ትካላት መጓዓዝያ፡ ናይ መጓዓዝያ ምድርን ባሕርን ትካላት ውን ብህግደፍ ዝተብሓታ እየን፡፡ ንኣብነት ኣብ ትሕቲ መስመር ንግዳዊ መራኽብ ኤርትራ ዝርከባ ኩለን መራኽብን ጀላቡን ከምኡ ውን ትራንስሆርን ዝተብሃለ ክሳብ 350 ዓበይቲ መካይን ዝውንን ትካል ትራንስፖርት ሓዊሱ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት “ብጓይላን ደበላን” ተሰኒየን ብስም መንግስታዊ ጋራዣት ናብ ውሽጢ ሃገር ዝኣተዋ ዝተፈላለያ መካይንን ማሽነሪታትን ኩለን ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዝጥርነፋ እየን፡፡
- ትካላት ፋይናንስ፡ ንግድን ኣገልግሎትን፡ ዋላ ኣብ ርብዒ ዘመን መግዛእቲ ህግደፍ ዝረኸብናዮ ኣገልግሎት እንተዘይሃለወ፡ እተን ዝርካበን ፊናንሳዊ ትካላት እውን ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዝውነና እየን፡፡ ካብ ዓምበርበብ ጀሚርካ ክሳብ ጋራዥ ፈንቅል፡ ኤረ ኤኩብ፡ ኣከፋፋልቲ ድኳናት ሕድሪ፡ ትካል እዋን፡ ቀረብ መካይንን ማሽነሪታትን፡ ጽገና ማሽነሪታት፡ ኤረ ቴክ፡ ንግዳዊ ኮርፐረሽን ቀይሕ ባሕሪ (09)፡ ቀረጽ ናጻ ማእከል (Free Zone)፡ ኤሪሶክ፡ ማርጋረን፡ ማሕተም ሳቡር፡ ኖቫስ ሳስብረ፡ ባንኪ ኣባይትን ንግድን፡ ሂንቦል ፋይናንሳዊ ኣገልግሎት፡ ዘይሕጋዊ ምውህላል ወጻኢ ሸርፊ፡ ሕርሻታት ዒላበርዕድ፡ ጸባን ውጽኢት ጸባን፡ መፍረ ከብትን ሓሰማን፡ ኣግሮ ኢንዱስተሪታት ኣለቡ፡ ኣስመራ ፍላዎር፡ ሕርሻን መፍረን ዘይሕጋዊ ዕጻፋርስ (marijuana & cannabis)ከባቢታት ፍልፍል ሰሎሙና፡ ፎርኖ ባኒ፡ ሆቴላት ሮያልን ኣስማራ ፓላስን፡፡
- ካብ መሸጣ ወደብ ዓሰብን ልፍንቲ ሃገራት ከልጅን ዝርከብ ብኣማኢት ሚሊዮናት ዝቑጸር እቶት ናይ ወጻኢ ሽርፊ ውን ናብ ኣብ ወጻእ ኣብ ዝርከብ ናይ ህግደፍ ባንክ ኣካውንት ኣታዊ ዝግበር ኢዩ፡፡
- ካብ ሊዝ መሸጣ ዳህላክ (ንመንግስቲ ቀጠር) ዝተረኸበ ገንዘብ እውን መንግስቲ ቀጠር ናብ ህግደፍ ዝለኣኾ ኢዩ፡፡
- ካብ መሸጣ ጸጋታት ባሕሪ (ምግፋፍ ዓሳ፡ ሕርካ፡ ሕድራን ጽፍሪ ዓሳን) ብኮ/ል መልኣከ ተስፋማርያም (ወዲ ፊተውራሪ) ኣቢሉ ናብ ቤ/ጽ ፕረሲዳንት ዝለኣኽ እዩ፡፡
- ካብ ማእለያ ዘይብለን ማሕዩራትን ቤት ማእሰርታትን ብዝተፈላለየ ምስምስ ማለት ብዋሕስ፡ ብምህጋር፡ ብምፍርራሕ፡ ብምምንጣል ዝርከብ እቶት ውን ብተዘዋዋሪ ናብ ህግደፍ ዝበጻሓሉ እዋናት ኣሎ፡፡
- ብስም “ብርኪ” ካብ ዝተፈላለዩ ብሕታዊ ትካላት ዝርከብ እቶትን ኣብ ኤምባሲታትን ቆንስሊያታትን ብስም “ማዕከን መሰሰኒ ሰማእታት”፡ ካብ ምሕዳስን መሸጣን ፓስፖርት፡ “ምድያፍ ቆልዑት”፡ ካብ መሸጣ መንነትን ወረቐታዊ መሳለጢያታትን፡ ካብ 2 ሚእታዊትን መሸጣ ኣጽዋራት ራሻይዳን ዝርከብ፡ ናይ ወጻኢ ሸርፊን ብዲፕሎማቲክ ፖች ዝካየዱ ዘይሕጋዊ ፋይናንሳዊ ኣገልግሎታት ውን መዓልኦም ናብ ህግደፍ እዩ፡፡ (ንኣብነት ካብ ስዑዲያ ጥራይ ብሰገን ገብረሃንስ ትበሃል ተቐባሊት ገንዘብ ቆንስል ጅዳ፡ ኣብ ዓመት ክሳብ 12 ሚሊዮን ሪያል ዝኸውን፡ ብስም ሓጎስ ኪሻ ናብ ዝተኸፍተ፡ ኣብ ጀርመን ናብ ዝርከብ ባንኪ፡ ንዓመታት ክስደድ ጸኒሑ ኢዩ፡፡ ብተወሳኺ ድሕሪ እገዳ፡ ብሓሙሽተ ናይ ባንኪ ኣካውንት ቁጽርታት፡ ኣብ ስዑዲያ ናብ NCB ዝተብሃለ ባንኪ ክኣቱ ዝጸንሐ፡ ናይ ወጻእ ሸርፊ ስም ተለዊጡ ብሓንቲ ኣካውንት ናብ ናይ ሆላንድ ባንኪ ብስም የማነ ገብረኣብ ኣታዊ ይግበር ኣሎ፡፡
- ካብ ትካላት ዕደና (ኣብ መፍረ ናይ ዝርከቡ ዕደና ወርቂ ቢሻን ዛራን ከምኡ ውን ብባህላዊ ዕደና ካብ ሓረስቶት ዝህገር ወርቅታትን ካልኦትን ውን ብህግደፍ ዝውነን ኢዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ!!
ሙሉእ ብሙሉእ ሃገራዊ እቶትን ጸጋታትን ቢሒቱ ዝርከብ ጉጅለ ህግደፍ፡ ንነፍሰወከፍ ጸጋታትን መዓልኡን ድማ፡ ኣዚዩ ብዝተሓላለኸ ናይ ጸጥታን እሙናት ኣገልገልትን መሓውራት ብምዝርጋሕ፡ ክቆጻጸሮ ጸኒሑ ኣሎ፡፡ ንባህሪያዊ ጸጋታትና እንዳመዝመዙ፡ ንርብዒ ዘመን “ተስፋ ሚሊዮናት ዝመጸው እቶም ቀንዲ ቢሊዮናራት” ከኣ ባዕሉ ኢሳይያስ ዘሰወዶም፡ ሓጎስ ኪሻን፡ የማነ ገብረኣብን እዮም፡፡ ብዙሓት “ደቂ ገርሂ ልባ” ኢሳይያስ ሕሳር ካምቻ ለቢሱ ብሰንደል ጫማ ክንቀሳቐስ ክርእይዎ እንከለው፡ ብደሞዙ ዝመሓደር “ምስኪን ኣገልጋሊ ሃገር” ይመስሎም እዩ፡፡ እንተኾነ ካብ ሜዳ ጀሚሩ ሽርሕን ጉርሕን ኢሳይያስ ኣጸቢቑ ንዝፈልጥ ሰብ፡ ይትረፍ ዶ ብደገ ዝካየዱ መናውራታት፡ እቶም ብኸውሊ ዝካየዱ ኣነዋሪ ተግባራት ውን ኣይክስሕቶን፡፡
እቲ ንኣስመራ ጥራይ “ኣጸባቢቑ” ዝወጸ ዝመስለና መግዛእቲ ኢጣሊያ ውን፡ ክሳብ 1940 ብሓፈሻ ኣብ ሃገርና ዘቖሞም ትካላት ምስ እንዕዘብ፡ 642 ትካላት ህንጻ፡ 728 ፈኮስቲ እንዱስቱሪታትን፡ 2,198 ትካላት ንግድን ከምዝነበራ ታሪኽ ይሕብር፡፡ ኣብ እዋን መግዛእቲ ኢትዮጵያ (ሃይለስላሰን ደርግን) እውን፡ ቁጽሩ ዘይወሓደ፡ ትካላት ንግድን ኢንዱስትሪን ከምዘረከቡና ታሪኽ ዘይክሕዶ ሓቂ እዩ፡፡ ድሕሪ ናጽነት ፈለማ በቲ ዝተረኸበ ዓወታት ዝሰኸረን፡ ብሓይሊ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃገራት ተሓንጊሩ፡ ዘይስሩዕ ቁጠባ ክሃንጽ ዝተመነየ ኢሳይያስ፡ ብወትሃደራዊን ኣምባገነናዊን ባህሪያቱ፡ ዘይተደለየ ተጻብኦን ኩናት ኣንጻር ጎረባብቲ ሃገራት የመን፡ ሱዳን፡ ጁቡቲን ኢትዮጵያን ከፊቱ ቁጠባ ሃገር ኣብ ዝኸፍአ ደረጃ ክጥሕል ገይርዎ እዩ፡፡ ቁጠባ ሃገር ናብ ድቕድቕ ጸልማት ጢሒሉ ኣብዝቐጸለሉ ህሞት ኣታዊታት ህግደፍ ግን ይሃጥር ኣሎ፡፡
ኢሳይያስ ብኩናት ኣመሳሚሱ፡ ምስ ቁጠባና ዘይዳረግ ኣመና ገዚፍ ወትሃደራዊ ሓይልን፡ ጸጥታዊ ትካላትን ብምህናጽን፡ ኣፍራይ ሓይሊ ዝኾነ ምንእሰይ ብምዕስካሩ ሃገር ብሃገራ ናብ ወትሃደራዊ መዓስከር ለዊጡ፡ ብኣማኢት ሚሊዮናት ዝግመት ሃብቲ ሃገር ብምዕናው፡ ኣብ ልዕሊ ሃገርና ከቢድ ስምብራት ገዲፉ እዩ፡፡ ሙሉእ ብሙሉእ ናብ “ምልክነት” ኣብ ዝተለወጠሉ ድሕሪ 2000 ኣብ ዝነበሩ ዓመታት ከኣ፡ ሃገራዊ ባጀት ዘይፍለጠሉ፡ ኣታዊታትን ወጻኢታትን መንግስቲ ዕላዊ ዘይግበረሉ፡ ኢዲትን ቁጽጽርን ዘይሕሰበሉ፡ ቁጣባዊ ፖሊሲ ዘይብላ ብፍቕዲ ኣዳኸርቲ እትምራሕ እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ክትምስረት ገይሩ እዩ፡፡
“ንዝኣመነ ብሴፍ ንዝኻሓደ ብሴፍ” ኣብ ዝኾነሉ ኢሳይያሳዊ መድረኽ፡ ንቑጠባዊ ምሕደራን ኣተኣላልኡን ዝምልከት ስክፍትኦም ዝገለጹ ዉሑዳት ዜጋታት ውን ኣይተሰኣኑን፡፡ ክሳብ 2014 ሚኒስተር ፋይናንስ ኮይኑ ዘገልገለ፡ ሚኒስተር ብርሃነ ኣብርሀ ካብኣቶም ሓደ ኮይኑ፡ ሚኒስተር ፋይናንስ ክንሱ፡ ኣታዊታት ቢሻን መሸጣ ባሕርን ስለ ዘይተሓበሮ፡ ብኢደ ዋኒኑ መዝነቱ ብምሕዳግ ተባዕ ስጉምቲ ወሲዱ ኢዩ፡፡ ገለ ተባዓት ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣኼባታት ማዕረ “ንምንታይ ኣታዊታት ወርቂ፡ ባሕርን ክራይ ወደብን ንህዝቢ ዘይሕበር?” ብምባል በዳህቲ ሕቶታት ዋላ እንተልዓሉ፡ እቲ ልሙድ ህግደፋዊ መልሲ ግን፡ “ እዚ ናይ ግዳም ሓይልታት ብኮ ክረኽቡ ዘበጋግስዎ ሕቶን፡ ዝኾነ ዘይሰለጦ ወይ ውን ከም ድላዩ ክብሕት ዝደሊ፡ ዝዛረቦ ጭብጢ ዘይብሉ ዘረባ እዩ” ዝብል እዩ፡፡
ካልእ ይትረፍ ቀንዲ ምኽንያት፡ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ዳያእ ኣል-እስላሚያ ዝተበጋገሰ ተቓዉሞታት፡ ህግደፍ ብሚ/ሪ ትምህርቲ ተኸዊሉ ክትግብሮ ዝወጠኖ ብስም “ብርኪ” ዘተኣታተዎ ቁጠባዊ ዕብለላ ኮይኑ፡ ኣብ መወዳእታ ናብ ሃይማኖታዊ ትካላት ውን ኢዱ ብምትእትታው ኣታዊታት ክምእርር ብዘውጽኦ ሓዱሽ መምርሒ ዝተበገሰ ኢዩ፡፡
ክቡራት ተኸታተልቲ፡ ኣብ ካልኣይ ክፋል ምስ ኣታዊታት ዕደና ወርቂ ዛራ ብምትእስሳር፡ ብጭብጥታትን መርትዖታትን ዝተሰነየ ሰነዳት ቁጽሪ ናይ ባንኪ ኣካውንት፡ ፊናንሳዊ ዑደት ኣታዊታት ዛራ፡ ምስ ህግደፍ ምትእስሳር ዘለዎም ወጻእተኛታት ብዝርዝር ዘቕርበልኩም ኮይኑ፡ ህግደፍ ኣብ ምዕናው ቁጠባ ሃገር ዘስዓቦ ኪሳራ ብምትንታን፡ ንዓና ንደለይቲ ፍትሕን፡ ንኣህጉራዊ ትካላትን ዝጠቅም፡ ተለቃቢታት ክዝርገሓልኩ ኢየ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ እዋናዊ ኩነታት፡ ንህልው ኩነታት ተምሃሮ 29 ዙርያ ዝምልከት ሓበሬታ ውን ክፍንወልኩም ኢየ፡፡
…….ይቕጽል


c: text/html

text:
ሳልሳይን ሓድነታውን ጉባኤና፡ “ንዲሞክራስያዊ ቅዋማዊ ምሕደራ፡ ንሰላም ንፍትሒ ንብልጽግናን ምዕባለን ንቃለስ” ኣብ ትሕቲ ዝብል መሪሕ ጭርሖ፡ ካብ 29 ሓምለ ክሳብ 1 ነሓሰ 2019 ኣብ ሃገረ ጀርመን ከተማ ቪዝባደን ተኻይዱ። እዚ ጕባኤ’ዚ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ፡ ኣብ ምሉእ ዓለም ካብ ዘለዋ ጨናፍርን ጉጅለታትን ሰልፍታትና ዝተወከሉ ኣባላት ተሳቲፎሞ። እቶም ብወድዓዊ ምኽንያታት ኣብ’ዚ ጕባኤ’ዚ ክሳተፉ ዘይከኣሉ ጨናፍርን ጕጅለታትን ከኣ፡ ኣቐዲሞም ኣብ ዘዝርከብሉ ቦታታት ንመምርሕን ቅጥዕን ጕባኤ ኣማሊኦም ተሳትፎኦም ኣረጋገጹ።
ጕባኤ፡ ብውሽጣዊ ኮነ ብግዳማዊ መለክዓታት ክምዘን እንከሉ ኣብ ፍሉይ ኩነታት እዩ ተኻይዱ። ብውሽጣዊ መዳይ፡ ኣብ መንጎ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ-ሕድርን (ሃድኤ-ሕድሪ) ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ዝተኻየደ መስርሕ ሓድነት ኣብ ውጽኢት በጺሑ ዝተጸንበለሉ ምዃኑ ፍሉይን ኣብነታዊን ጉባኤ ይገብሮ። ብግዳማዊ መዳይ ከኣ፡ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ሓደ ዓመት፡ ኣብ ኢትዮጵያ ብዝተኸስተ ለውጥን ዝሰዓበ ምዕባለታትን ዝተጸልወ ኩነታት፡ ንህግዲፍ ካብቲ ተሓቢእሉ ዝነበረ በዓቲ ኣይሰላም ኣይውግእ ኣውጺኡ፡ ባዕሉ ንገዛእ ርእሱ ከምዝቃላዕ ዝገበረ መድረኽ’ዩ ነይሩ።
እዚ ብወገኑ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ብሓደ ሸነኽ ሓያል ምብርባር ብምፍጣር ናይ ብዙሓት ቀልቢ ዝሰሓበ ክኸውን እንከሎ፤ ብኻልእ ሸነኽ ከኣ፡ ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈጸመ ዘይንጹር ውዕል፡ ብዙሕ ሻቕሎትን ጥርጣረታትን ዝተፈጥረሉ መድረኽ ነበረ። ኣብ ርእስ’ዚ ከኣ፡ 3ይን ሓድነታውን ጕባኤ፡ ሓድሽ ከባብያዊ ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋ ኣብ ዝተጋህደሉን ወቕቲ ኢዩ ተኻይዱ።
ጕባኤ፡ ኣብ ምጅማር ዕዮታቱ ካብ ኣሰናዳኢት ሽማግለ ዝቐረበ ንመስርሕ ምድላዉ ዝምልከት ዝርዝር ጸብጻብ ሰሚዑን ውግዓውነቱን ሕጋውነቱን ኣረጋግጊጹን። ብድሕር’ዚ፡ ኣቦ መንበራት ክልቲኡ ውድባት ንተመኵሮ ውድባቶምን ንመስርሕ ሓድነት ክልቲኡ ውድባትን ዝምልከት ጽሙቕ ዝበለ ጸብጻብ ኣቕሪቦም።
ጕባኤ፡ ነዚ ጸብጻባት’ዚ ድሕሪ ምስማዕ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ዓበይትን ስትራተጂካውን ጕዳያት ሚዛኑ ኣንቢሩ። ኣብ’ዚ ንርከበሉ ዘለና ግዜ ምእንቲ ርሁው መጻእን ዲሞክራስያዊ ምሕደራን ነካይዶ ዘለና ቃልስታት፡ ብመንጽር ቦታዊ፡ ዞባውን ዓለም-ለኻውን ሕልኽልኻት፡ ኣብ ከቢድ ወጥርን ብድሆታትን ኣትዩ ከምዘሎ መዚኑ። ብዛዕባ’ቲ ምልካዊ ስርዓት ኢሳያስ ዕድመ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝፈጠሮ ንመጻኢ ወለዶ ኣሉታዊ ስንብራት ዝገድፍ ዘይትካላዊ ኣሰራርሓን ዘይቅዱስ ዝምድናታትን እውን ተመልኪቱ። ካብ’ዚ ተበጊሱ፡ ስርዓት ኢሳያስ ዝወሰዶ ስጉምትታት ንናይ ሃገርና ረብሓ ኣብ ግምት ዘየእተወ፡ ህዝባዊ ኣፍልጦን ግሉጽነት ዘይብሉን፡ ንልዑላውነት ሃገር ዘራኽስ ተግባራት ምዃኑ መዚኑ።
3ይን ሓድነታውን ጉባኤ፡ ነቲ ብ25 ሓምለ 2019 ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ዘጋጠመ ብዙሓት ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ዝርከብሎም ኤርትራውያን ድማ ዝሃለቕሉ ናይ መርከብ ሓደጋ ዘኪሩ ናይ ሕልና ጸሎት ገይሩን ንዅሎም ስድራቤታት ግዳያት’ቲ ሓደጋ ናይ ምጽንናዕ መልእኽቱ ኣመሓላሊፉን።
ክልቲኡ ውድባትና ቅድሚ ጕባኤ ንክኸዶ ዝጸንሐ ጕዕዞ በብሸነኹ ዛዚሙ ናብ 3ይን ሓድነታውን ጕባኤ ንምእታው፡ “ኣቐዲምካ ሰሪሕካ፡ ዝውገን ወጊንካ፡ ናብ ሓባራዊ ጉባኤ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ተረድኦ ክሰርሕ ስለዝጸንሐ ንብደሆታት ኮነ ንዕድላት ከከም ኣመጻጽኣኡ ኣብ ምምሕዳሩ ኣይተጸገመን።
ጉባኤ ኣብ መጻኢ 4ተ ዓመታት ዝሰርሖ ስረሓት ዘመልክት፡ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ዝምረሓሉ ቅዋምን ኣጽዲቑ። ከምኡ’ውን፡ ነዞም ስዒቦም ኣብ ታሕቲ ሰፊሮም ዝርከቦ ጕዳያት፡-
“1. ህልዊ ኩነታትን ሉዓላውነትን ኤርትራ፡
2፡ ኣድላይነት ብሓባር ምስራሕ ደንበ ተቓውሞ
- ብዛዕባ ህዝባዊ ምልዕዓል “ይኣክል”
4፡ ኢድ ኣእታውነት ዝተፈላለዩ ሓይልታት ኣብ ሃገርና
5: ኤርትራውያን ስደተኛታት
6፡ ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ
7፡ ሃንደበታዊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን
8፡ ዝምድና ኤርትራን ሱዳንን
9፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ፖለቲካዊ ማዕበል
- ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ማሕበራዊ ጉዳያትን” ዝምልከት ፖለቲካዊ ውሳነታት ወሲዱ።
ጉባኤ፡ ነዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል፡ ኣባላት ሰዲህኤን ኵሎም ደለይቲ ፍትሕን ሓቢሮም ክጸምድሉ መጸዋዕታኡ ኣቕሪቡ። ከምኡ’ውን፡ መሓዙት ውድባት፡ ሰልፍታትን ማሕበራትን ካብቲ ከሳቕየና ዝጸንሐ ድኽመታት ወጺእና፡ ኣብ ክንዲ ምንጽጻግ ንሓድሕድ ክንማላላእ ጕባኤ ጸዊዑ።
መላእ ህዝቢ ኤርትራ፡ ፖለቲካዊ ሓይልታትካ ልሳንካ ኴንና ክንዛረብ፡ መሓውርካ ኴንና ክንምርሽ ዝግበኣና፡ ክሳብ ሕጂ ብዝተፈላለየ ወድዓውን ባዕላውን ምኽንያታት ከምቲ ዝተጸበኻና ክንከውን ዘይምኽኣልና ይርዳኣና እዩ። ካብ’ዚ ብምብጋስ ማዕረ ትጽቢታትካ ዘይምብቃዕና ይቕሬታ እናሓተትና በዝን ብኸምኡ ዝኣመሰሉ ኣብ መጻኢ ከነረጋግጾም መዲብና ዘሎና ሓድነታዊ ስምምዓት ክንድብሰካ ተበጊስና ኣሎና።
ኣብ መወዳእታ ድማ ጉባኤ ነቲ 9 ዝኣባላታ ሓጻዪት ሽማግለ መዚዙ ክሰርሓሉ ዝጸንሐ ዝርዝር ሕጹያት፡ ኣብቲ ጉባአ ብዝተመዘዘት ኣምራጺት ሽማግለ ዝቐረበሉ ዝርዝር መርሚሩ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ 35 ቀወምትን 5 ተጠባበቕትን ኣባላት ዘለዉዋ፡ ብዝከኣል መጠን ንኤርትራዊ ብዙሕነት እተንጸባርቕ መሪሕነት መሪጹ፡ ናብ ዓመታዊ ጽንብል ፈስቲቫል ኤርትራ ፍራንክፈርት ተሰጋጊሩ ከምዘሎ በዚ መግለጺ’ዚ ኣቢልና ንህዝብና ከነበስር ንፈቱ።
“ንዲሞክራስያዊ ቅዋማዊ ምሕደራ፡ ንሰላም ንፍትሒ ንብልጽግናን ምዕባለን ንቃለስ”
ክብርን ሞጎስን ንሰማእታት ኤርትራ
1 ነሓሰ 2019
3ይን ሓድነታውን ጉባኤ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ
ናይ ኣእምሮ ጸገማት ዘለዎም 7-15 ዝዕድመኦም ህጻናትን መንእሰያትን
ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ እንታይ እዩ?
ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ነቶም ናይ ኣእምሮ ጸገማት ዘለዎም ተምሃሮ ምስቲ ኩነታቶም ዚሰማማዕ ትምህርቲ ይህቦም። እቲ ትምህርቲ ካልእ ገዲፍካ ፍልጠትን ክብርታትን ይህቦም፡ ንግላዊ ዕቤትን ማሕበራዊ ርክብን ይሕግዝ ኣብቲ ማሕበረሰብ ንምስታፍ ድማ ግሩም ባይታ የንጽፍ። ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ሳብጀክትን ሓፈሻዊ ኣርእስትን ይጥርንፍ፡ ወይውን ናይ ክልተኡ ሕዋስ። እቲ ትምህርቲ ናይ መባእታ ቤትትምህርቲ ናይ ኮርስ ውጥን እውን ይጥርንፍ እዩ።
ኣብ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ናይ ልምምድ ቤትትምህርቲ ዚብሃል ፍሉይ ትዅረት ዘለዎ ትምህርቲ ኣሎ። ንሱ ነቶም ነቲ ሳብጀክት ብምሉኡ ወይ ብኸፊል ኪግንዘቡዎ ዘይክእሉ ተምሃሮ ዝዓለመ እዩ። እቲ ናይ ልምምድ ቤትትምህርቲ ኣብ ክንዲ ሓደ ፍሉይ ሳብጀክት፡ ሓምሽተ ሓፈሻዊ ኣርእስት ዝጠርነፈ እዩ።
መንዩ ኣብ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ዚኸይድ?
ነቶም ናይ ኣእምሮ ጸገም ዘለዎም ህጻናት ናይቲ መባእታ ቤትትምህርቲ ከም ኣማራጺ ዝኾነ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ኣሎ።
እቲ ንጥፈታት እንታይ ይመስል?
ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ነቶም ናይ ኣእምሮ ጸገማት ዘለዎም ተምሃሮ ምስቲ ኩነታቶም ዚሰማማዕ ትምህርቲ ይህቦም። እቲ ትምህርቲ ካልእ ገዲፍካ ፍልጠትን ክብርታትን ይህቦም፡ ንግላዊ ዕቤትን ማሕበራዊ ርክብን ይሕግዝ ኣብቲ ማሕበረሰብ ንምስታፍ ድማ ግሩም ባይታ የንጽፍ። ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ሳብጀክትን ሓፈሻዊ ኣርእስትን ይጥርንፍ፡ ወይውን ናይ ክልተኡ ሕዋስ። እቲ ትምህርቲ ናይ መባእታ ቤትትምህርቲ ናይ ኮርስ ውጥን እውን ይጥርንፍ እዩ።
ኣብ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ናይ ልምምድ ቤትትምህርቲ ዚብሃል ፍሉይ ትዅረት ዘለዎ ትምህርቲ ኣሎ። ንሱ ነቶም ነቲ ሳብጀክት ብምሉኡ ወይ ብኸፊል ኪግንዘቡዎ ዘይክእሉ ተምሃሮ ዝዓለመ እዩ። እቲ ናይ ልምምድ ቤትትምህርቲ ኣብ ክንዲ ሓደ ፍሉይ ሳብጀክት፡ ሓምሽተ ሓፈሻዊ ኣርእስት ዝጠርነፈ እዩ፤
- ስነጽባቐ
- መራኸቢ
- ምንቅስቓስ
- መዓልታዊ ስራሕ
- ጭቡጥነት
ምምዳብ ነጥብታት ብኸመይ ይሰርሕ?
እቶም ተምሃሮ ነቲ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ምስ ወድኡ ናይቲ ዝተማህሩዎ ኩሉ ነጥቢ ይወሃቦም። እቲ ተምሃራይ ወይ ወለዱ ምስ ዚጥይቑ፡ እቲ ነጥቢ ብሓፈሻዊ ትምህርታዊ ግምገማ ኪጥቕለል ይኽእል። ትምህርታዊ ግምገማ ናይቲ ተምሃራይ ናይ ምምሃር ተኽእሎ
እቲ ተምሃራይ ወይ ኣላዪኡ ምስ ዚሓትት፡ እቲ ናይ ፍሉይ መባእታ ቤትትምህርቲ ነጥብታት ኪወሃብ ይከኣል፡ ንሱ ድማ ካብ 6ይ ክፍሊ ጀሚሩ ክሳዕ 9ይ ክፍሊ፡ ናይ ቀውዒ ሰመስተር፡ ናይ ነፍስወከፍ ሰመስተር እዩ፡ ወይ ከኣ ክሳዕ ናይቲ ሳብጀክት መጨረሽታ።
ከም መጠን ነጥቢ A, B, C, D ወይ E ይዝውተር. ዝለዓለ ነጥቢ A ኪኸውን ከሎ ዝተሓተ ድማ E እዩ። ነቶም ናብ E ኪበጽሑ ዘይክእሉ ተምሃሮ፡ ነጥቢ ኣይወሃብን። ኣብ ናይ ልምምድ ቤትትምህርቲ፡ ነጥቢ የልቦን።
ናይ ምዕባለ ዘተ
እንተወሓደ ሓንሳእ ኣብ ሰመስተር ተምሃራይን መምህርን ከምኡውን ናይ ተምህራይ ወለዲ ኣብቲ ትምህርቲ ከመይ ይካየድ ከም ዘሎን እቲ ተምህራይ ከመይ ይስምዖ ከም ዘሎን ንምዝታይ ይራኸቡ። እዚ ከኣ ዘተ ምዕባለ ይብሃል። እቲ ዘተ ናይቲ ተምሃራይ ኩለንትናዊ ፍልጠታዊ ዕቤትን ማሕበራዊ ምዕባሌን ሓፈሻዊ ስእሊ ይህብ።
ኣብቲ ግዜ ዘተ እቲ ቤትትምህርቲ ነቲ ናይ ተምሃራይ ምዕባለ ብኸመይ መገዲ ከም ዝድግፎን ዝድርኾን ይዝረብ። እቲ ዘተ ነቲ ተምሃራይን ነቲ ወላድን ጽልዋ ንኺገብሩ ተኽእሎ ይህቦም።
ኣብ ግዜ ዘተ ነቶም ነጥቢ ዘይወሃቦም ተምሃሮ ውልቃዊ ናይ ምዕባሌ ውጥን ይጸሓፈሎም። እዚ ውልቃዊ ናይ ዕቤት ውጥንዚ ግምገማን ንርሑቕ ዝጠመተ ውጥንን ይጥርንፍ።


text:
ፈውሲ መርዚ-ተመን ንምርካብ 200 ኣትማን ክነኽስዎ ዝፈቐደ ሰብ
ኣብ ዓለም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሙሸተ ደቒቕ ሓደ ሰብ ብመንከስቲ ተመን ክመውት ከሎ ካልኦት ኣርባዕተ ከኣ ነባሪ ስንክልና የጋጥሞም።
ገለ ሰባት ግና ሓደገኛ ስጉምትታት ብምውሳድ ኣብዞም ለመምታ ምርምራቶም የካይዱ።
ተቐማጢ ግዝኣት ዊስኮንሲን ኣሜሪካ፡ ቲም ፍሬድ፡ ንመስርሕ መንከስቲ ብመርዛማት ኣትማን ብቪድዮ እናሰነደ ብዩትዩብ ይዝርግሕ።
ቅጸበታዊ ቃንዛ
ኣብ ሓደ ካብቶም ቪድዮታቱ፡ ክልተሳዕ፡ ማምባ ብዝበሃል፡ ኣዝዩ መርዛም ተመን ድሕሪ ምንካሱ፡ ሽዑ ንሽዑ ናብታ ትስእሎ ካሜራ ብምጥማት ዕላሉ ይቕጽል።
"መንከስቲ ናይቲ ጸሊም ማምባ ኣዝዩ ብርቱዕ ቃንዛ ኣለዎ። ብ 1ሽሕ ኣናህብ ከም ዝተነኸስካ እዩ። ኣናህብ ሓደ ወይ ክልተ ሚሊግራም መርዚ እዩ ዘለዎም፡ ማምባ ግና ካብ 300 ክሳብ 500 ሚሊግራም መርዚ ኣለዎ።"
ብድሕሪ እዚ እንታይ ከም ዘጋጠሞ ምስ ቢቢሲ ኣዕሊሉ ኣሎ።
"ብድሕሪኡ ኣካላተይ ሓቢጡ። ንዝተወሰነ መዓልታት ክድቅስ ተገዲደ። ኣዝዩ ብርቱዕ ቃንዛ ነይሩኒ" ኢሉ።
ሓደገኛን ዘይስነምግባራውን
እቶም ናይ ዩትዩብ ተዓዘብቱ ብኣድናቖት ዝከታተልዎ እኳ እንተኾኑ ካልኦት ግና ኣይከምኡን።
"እዞም ሰባት እንታይ ይገብሩ ከም ዘለው ኣይርድኣናን'ዩ። እዚ ሓደገኛን ዘይስነምግባራውን እዩ። ምስኣታቶም ኣይንሰርሕን ኢና" ይብል ዶክተር ስቱዋርት ኣይንስዎርዝ ካብ ቤት ትምህርቲ ትሮፒካዊ ኣፋውስ ሊቨርፑል።
ትካሉ ሓደ ካብቶም ሓድሽ ኣፋውስ ጸረ ሕንዚ ኣብ ምርካብ ዝነጥፉ እዩ።
መብዛሕትኡ ግዜ፡ ሓደስቲ ክታበታት ኣብ ኣናጹን ካልኦት ናይ ምርምር እንስሳታትን እዩ ዝፍተን። ውሑስ ምስ ዝኸውን ጥራይ ከኣ ኣብ ሰባት፡ ኣብ ትሕቲ ክትትል ናይ ክኢላታት ይፍተን።
"ብዙሕ ምቁጽጻር ስለ ዘየለ፡ ሰባት ንባዕሎም ይኸትቡ። እዚ ግና ናብ ሞት ከብጽሕ ይኽእል እዩ። ዝኾነ ሰብ ክገብሮ ኣይግባእን" ይብል ዶክተር ኣይንስዎርዝ።
ናብ ሞት ከብጽሕ ዝኽእል ሓደጋ
ፍሬድ ግና ነቲ፡ 'ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ብዙሓት ሰዓብቲ ንምርካብ ንህይወቱ ኣብ ሓደጋ የእትው ኣሎ' ዝብል ርእይቶ ብጽኑዕ እዩ ዝቃወሞ።
"ናይ ዩትዩብ ቪድዮታት ክሰርሕ ኢለ ኣይኮንኩን ዝገብሮ - ህይወት ሰባት ንምድሓን እየ ዝሰርሕ። ዩትዩብ ነቶም ሎሚ ምሳይ ዝሰርሑ ዘለው ሓካይም ንምርካብ ጥራይ እየ ተጠቂመሉ። ጠላዕ እዩ ነይሩ፡ ግና ሰሪሑ" ኢሉ።
ካብ ከባቢ 3,000 ዝኾኑ ዓሌታት ኣትማን፡ እቶም ንሰባት ክቐትል ወይ ከልምስ ዝኽእል መርዚ ዘለዎም እቶም 200 ዓሌታት እዮም። ፍሬድ ድማ ንመብዛሕትኦም ኣጸቢቑ ይፈልጦም እዩ።
ፍሬድ ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት፡ ናይ ኮብራ፡ ቫይፐርን ማምባን ዝርከብዎም ልዕሊ 200 መንከስቲ ተመን ተጻዊሩ ኣሎ። ብዘይካ'ዚ ልዕሊ 700 ግዜ ድማ መርዚ ተመን ብመርፍእ ናብ ኣካላቱ ኣስሪጹ።


text:
ሕቶ ዕቝባ ዘቕርቡ ህጻናት
Barn i asylprocessen – tigrinska
ህጻናት ኣብ እዋን ምቕራብ ሕቶ ዕቝባ ዘለውዎም መሰላት ካብ’ቶም ናይ ዓበይቲ መሰላት ፍልይ ዝበሉ እዮም። ኣብ’ዚ፡ ምስ ኣገባብ ኣተሓሕዛ ገምጋም ሕቶ ዕቝባ ኰነ ካልኦት ተግባራውያን ጉዳያት ህጻናት ዝተኣሳሰሩ – ንመሰላትን ዕድላት ደገፍን ናይ ህጻናት ዝምልከቱ ሓበሬታታት ኣኪብና ኣለና።
- አማርኛ (amhariska)
- العربية (arabiska)
- Azərbaycanca (azerbajdzjanska)
- ب ه سۆرانی (sorani)
- English (engelska)
- Español (spanska)
- پارسی (persiska)
- Français (franska)
- Bosanski, hrvatski, srpski (kroatiska)
- Հայերեն (armeniska)
- Kurmancî (kurmandji)
- MoHroл xэл (mongoliska)
- يه دری (dari)
- پښتو (pashto)
- Arlijan (romani arli)
- Pycckий (ryska)
- Af soomaali (somaliska)
- Shqip (albanska)
- Swedish (svenska)
- Oʻzbek (uzbekiska)
ሃገረ ሽወደን ነቲ ንመሰላት ህጻናት ዝምልከት ሓበራዊ ስምምዕ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከቲማትሉ እያ። እዚ ሓባራዊ ስምምዕ እዚ ንመሰላት ናይ ኩሎም ህጻናት ብዝርዝር ኣስፊሩ ኣሎ። እዞም መሰላት እዚኣቶም ድማ፡ ሽወደናውያን ይኹኑ፡ ግዚያውያን ነበርቲ ወይ ሓተትቲ ዕቝባ ብዘየገድስ - ንኹሎም ኣብ ሽወደን ዝቕመጡ ህጻናት ብማዕረ ዝምልከትዎም እዮም።
ኣብ ሽወደን ዕድመኹም 18 ክሳብ ዝመልእ ከም ህጻናት ኢኹም ትፍለጡ። ዝበዝሑ ሕቶ ዕቝባ ዘቕርቡ ህጻናት ምስ ሓደ ወይ ክልቲኦም ወለዶም ዝመጹ እዮም። ብዘይ ወላዲ ወይ ኣላዪ ናብ ሽወደን ዝኣትዉ ሓያለይ ህጻናት እውን ኣለዉ። እዞም ብዘይ ኣላዪ ዝመጹ ህጻናት እምበኣት ፍሉይ ደገፍ የድልዮም።
ንመሰላት ደገፍ ናይ’ቶም ብዘይ ኣላዪ ዝመጹ ህጻናት ብዝምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ’ዚ ክፈቱ (ብቛንቛ አንግሊዝ)
ሕቶ ዕቝባ ዘቕርቡ ህጻናት ሓሳቦም ክገልጹ መሰል ኣለዎም
ብመሰረት ስርዓተ-ሕጊ ሃገረ-ሽወደን፡ ትካል ምክትታል ጉዳይ ስደተኛታት ንጉዳያት ህጻናት ብመንጽር ዘለውዎም ፍሉያት መሰላት ክሕዞም ይግደድ እዩ። ኩሎም ህጻናት ሓሳቦም ክገልጹን ድምጾም ከስምዑን መሰል ኣለዎም። ሕቶ ዕቝባ ዘቕርቡሉ ምኽንያት ካብ ናይ ወለዶም ፍልይ ዝበለ ክኸውን ስለዝኽእል፡ እቲ ነዚ ብዝምልከት ዝካየድ ገምጋም ወይ መርመራ ብደረጃ ውልቆም ዝትግበር ክኸውን ይግባእ። ሓደ ህጻን ሕቶ ዕቝባ ዘቕረበሉ ምኽንያት ምስተመርመረ፡ ሓላፊ ቦርድ ምክትታል ስደተኛታት ንውጽኢት ናይ’ቲ ገምጋም፡ ብዝተኻእለ መጠን፡ ምስ ዕድመ፡ ኵነታት ጥዕና፡ ደረጃ ብስለትን ናይ ዝምልከቶ ህጻን ከነጻጽሮ ይግባእ። ዝምልከቶ ህጻን፡ ኣብ’ዚ ጉዳዩ ዝረኣየሉ እዋን፡ ኣብ ትሕቲ ዝኣልዮ ሰብ ክጸንሕ መሰል ኣለዎ። እቲ ንህጻን ዝኣሊ ውልቀ-ሰብ ወላዲ፡ ሕጋዊ ኣላዪ፡ መጕዚት ወይ ህዝባዊ ኣማኻሪ ሕጊ ክኸውን ይኽእል።
ኩሎም ህጻናት ኣብ ናይ ቅድመ-ትምህርቲ ኰነ ናይ ዝቕጽል ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ክመሃሩ መሰል ኣለዎም
ኩሎም ህጻናትን መንእሰያትን፡ ልክዕ ከም’ቲ ንሽወደናውያን ህጻናት ዝግባእ፡ ኣብ ናይ ቅድመ-ትምህርቲ ኰነ ናይ ዝቕጽል ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ ኣትዮም ትምህርቶም ክከታተሉ መሰል ኣለዎም። ምምሕዳር ናይ’ታ ዝምልከቶ ህጻን ዝነብረላ ከተማ ነዚ ምዕሩይ መሰል ህጻን ናይ ምርግጋጽ ወይ ምትግባር ሓላፍነት ይስከም። እዚ ንናይ ቅድመ-ትምህርቲ፡ ግዴታዊ ደረጃ ትምህርቲ፡ ከምኡ’ውን ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ዝምልከት እዩ። ነኣሽቱ መንእሰያት ናብ ዳሕረዎት ዓመታት ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቲ ክምዝገቡ እንተዀይኖም፡ ዕድሚኦም 18 ከይመልአ እንከሎ ትምህርቲ ክጅምሩ ክኽእሉ ኣለዎም።
ትካል ምክትታል ጉዳይ ስደተኛታት ንወላዲ ከይተወከሰ ንምምሕዳር ከተማ ውልቃዊ ሓበሬታ ናይ ዝዀነ ይኹን ሕቶ ዕቝባ ዘቕረበ ህጻን ኪህብ መሰል የብሉን። ትካል ምክትታል ጉዳይ ስደተኛታት ከም ስም፡ ዕለት ልደት፡ ቋንቋ ኣደ፡ ሃገረ-መበቆልን ቍጽሪ ጉዳይን ዝኣመሰሉ ሓበሬታታት ናይ ህጻን ናብ ምምሕዳር ከተማ ከመሓላልፍ ፍቓድ ክትህብዎ ትኽእሉ ኢኹም። ከምኡ’ውን ናብ ምምሕዳር ከተማ ብምቕራብ ህጻንኩም ናብ ቅድመ-ትምህርቲ ድዩስ ስሩዕ ትምህርቲ ክኣቱ ከምእትደልዩ ከተፍልጥዎ ትኽእሉ ኢኹም።
ኩሎም ህጻናት ተጠቀምቲ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ክዀኑ መሰል ኣለዎም
ኩሎም ህጻናት ልክዕ ከም’ቲ ንደቂ ሽወደን ህጻናት ዝግባእ፡ ተጠቀምቲ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕናን ኣስናንን ክዀኑ መሰል ኣለዎም። ኣገልግሎት ክንክን ኣስናን፡ ዕድሚኦም ትሕቲ 18 ንዝዀነ ነኣሽቱ መንእሰያትን ንህጻናትን ብናጻ እዩ ዝወሃብ። ኣብ መብዛሕትአን ከባብያዊ ምምሕዳራት ወይ ዞባታት ድማ ኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ንህጻናት ብናጻ እዩ ዝወሃብ። ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ፡ ኣብ ከባቢኹም ንዝርከብ ቤት-ጽሕፈት ከባብያዊ ምምሕዳር ወይ ዞባ ተወከሱ።
ንኣገልግሎት ክንክን ጥዕና ናይ ምምሕዳር ከባቢኹም ወይ ዞባኹም ብዝምልከት፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብ www.1177.se ክትረኽቡ ትኽእሉ
ብዛዕባ ንሓተትቲ ዕቝባ ዝወሃብ ኣገልግሎት ጥዕናውን ሕክምናውን ክንክን ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ’ዚ ክፈቱ
ህጻናት ምስ ስድራ-ቤቶም ዳግማይ ናይ ምርኻብ መሰል ኣለዎም
ብመሰረት እቲ ንመሰላት ህጻናት ዝምልከት ሓባራዊ ስምምዕ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ህጻናት ምስ ስድራ-ቤቶም ናይ ምንባር መሰል ኣለዎም። በዚ ምኽንያት እየን - ትካላት-መዚ ናይ ሃገረ ሽወደን፡ ወለዲ ወይ ኣለይቲ ናይ’ቶም ብዘይ መሰነይታ ዝመጹ ህጻናት ኣበይ ከምዝርከቡ ንኽፈልጣ ዝጽዕራ። ትካል ምክትታል ጉዳይ ስደተኛታት ነቲ ብዝምልከቶ ህጻን ዝቐረበ መመልከቲ ሕቶ ዕቝባ እናገምገመ እንከሎ፡ እቲ ቤተ-ሰብ ናይ ኣመልካቲ ህጻን ናይ ምድላይ መስርሕ ቀጻሊ እዩ። እቲ መጀመርታ ዝግበር ጻዕሪ፡ እዛ ስድራ-ቤት ዳግማይ ተራኺባ ኣብ ናይ መበቆል ሃገራ ንኽትነብር እዩ። ውሕስነት ናይ’ዛ ስድራ-ቤት ኣብ ካልእ ሃገር ጥራይ ክረጋገጽ ዝከኣል ምስዝኸውን ግን ኣብኡ ዳግማይ ከምእትራኸብ ክግበር ይከኣል። እታ ስድራ-ቤት ብመሰረት እዞም ክልተ ኣማራጺታት ዳግማይ ክትራኸብ ተኽእሎ ምስዘይህሉ’ሞ እቲ ኣባላ ዝዀነ ህጻን ከም ስደተኛ መጠን መንበሪ ፍቓድ ተዋሂብዎ ምስዝጸንሕ ግን፡ ስድራ-ቤቱ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂብዋ ናብ ሽወደን ክትግዕዝ ተኽእሎ ኣሎ።
ህጻን መንበሪ ፍቓድ ምስዘይወሃቦ’ሞ ናብ ሃገሩ ክምለስ ግድነታዊ ምስዝኸውን ክስዕብ ብዛዕባ ዘለዎ ኵነታት ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ - ኣብ’ዚ ክፈቱ
ተወሳኺ ሓበሬታ ብዛዕባ መሰላት ህጻን
ኩለን ትካላት-መዚ ናይ ሃገረ-ሽወደን ውሳኔ ኣብ ዝህባሉ እዋን ንኹሎም ረብሓታት ህጻን ኣብ ግምት ከእትዋ ይግባእ፤ መሰላት ህጻናት ናይ ምርግጋጽ ፍሉይ መዝነት ዘለወን ዝተፈላለያ ትካላት እውን ኣለዋ። ኣብ’ቲ ዝምልከቶ ህጻን ዝነብረሉ ከተማ ዝርከባ ትካላት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ድማ ንዕኡ ናይ ምእላይ ሓላፍነት ኣለወን፤ ማለት፡ ወለዱ ክኣልይዎ ምስዘይክእሉ ወይ ኣብ ልዕሊ ህጻን ወጽዓ ምስዝፍጽሙ። ኣብ ገሊኡ እዋናት፡ ንሓደ ኣብ ልዕሊኡ ወጽዓ ዝተፈጸመ ህጻን ካብ ወለዱ ወሲድካ ናብ ውሑስ ዝዀነ መጕዚታዊ ኣተሓሕዛ ኣብ ምስግጋሩ፡ ኣባላት ፖሊስ ምትሕግጋዝ ክገብሩ ከድሊ ይኽእል እዩ። ንኣብነት፡ ንህጻናት ምግራፍን ንኣዋልድ ምኽንሻብን ኣይፍቑድን እዩ። ትሕቲ 18 ዝዕድሚኦም ውልቀ-ሰባት፡ ማለት ህጻናት፡ ክምርዓዉ እውን ፍቑድ ኣይኰነን።
ተወሳኺ ሓበሬታ
ግዳያት ወጽዓ ንዝዀኑ ወይ ብኻልእ መገዲ ኣብ ሕማቕ ኵነታት ንዝርከቡ ህጻናት ክግበር ብዛዕባ ዝከኣል ደገፍ፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ – ኣብ’ዚ ክፈቱ
ብዛዕባ’ቲ ንመሰላት ህጻን ዝምልከት ሓበራዊ ስምምዕ ተወሳኺ ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ’ዚ ክፈቱ (ብቛንቛ አንግሊዝ)
ናብ ሽወደን ኣትዮም ሕቶ ዕቝባ ንዘቕረቡ ህጻናት ዝምልከት ሓበሬታ። (ብቛንቛ አንግሊዝ)
ብዛዕባ ሕቶ ዕቝባን ኣገባብ ኣቀራርባ መመልከቲ ናይ ሕቶ ዕቝባን ዝያዳ ክትፈልጡ ምስእትደልዩ ወይ ንመስርሕ ኣተሓሕዛ ዕቝባ ህጻናት ብዝምልከት ንዓበይቲ ከመይ ጌርኩም ከምእተብርሁሎም ክትፈልጡ ምስእትደልዩ፡ እዞም ገጻት እዚኣቶም ሓገዝቲ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም።
ኣብ ሽወደን ካብ ዝነብር መጻምድትኹም ቈልዓ ድዩስ ጥንሲ ንዘለዎም - ሕቶ ዕቝባ ዘቕረቡ ሰባት ዝምልከት ሓበሬታ።


text:
ቱርኪ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ብደብዳብ ነፈርቲ ዝተሰነየ መጥቃዕቲ ጀሚራ
ኣዲስ ኣበባ፣ 29 መስከረም፣ 2012(ኤፍ.ቢ.ሲ)ሰራዊት ቱርኪ ኣብ ልዕሊ’ቶም ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ሶርያ ዓሪዶም ዘለዉ ኩርዳውያን ሓይልታት መጥቃዕቲ ጀሚሩ።
እቲ ወታሃደራዊ መጥቃዕቲ ብናይ ኣየር መጥቃዕትን ደብዳብ መዳፍዓትን ዝተሰነየ ምዃኑ ተገሊፁ።
እቲ ደብዳብ ንሰላማውያን ሰባት ዒላማ ዝገበረ’ዩ ክብሉ እውን እቶም ኩርዳውያን ከሲሶም።
ፕሬዚዳንት ቱርኪ ጣይብ ኦርዶጋን ከም ዝሓበርዎ፥ እቲ ወተሃደራዊ ስርሒት ንኩርዳውያን ምሊሻ ኣውፂእካ ውሑስ ዞባ ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ።
እቲ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ብኣየር ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፥ ብውሑዱ ክልተ ሰለማውያን ሰባት ከም ዝተቐትሉ ብኩርዳውያን ተቓለስቲ ዝቘመ ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ ገሊፁ።
ኣሜሪካ ብወገና ነቲ ብቱርኪ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ሶርያ ዝውሰድ ዘሎ መጥቃዕቲ ፍቓድ ከምዘይሃበት ፀሓፊ ጉዳያት ወፃኢ ኣሜሪካ ማይክ ፖምፐዮ ገሊፆም።
እቶም ኩርዳውያን ተቓለስቲ፥ ነዚ ናይ ቱርኪ ድፍኢት ከም ዝምክትዎ ገሊፆም ኣለው።
ኩርዳውያን ዕጡቓት ኣብ ጐድኒ ኣሜሪካ ተሰሊፎም ነቶም ግበረ-ሽበራውያን ጉጅለ ዳዕሽ ኣብ ምድምሳስ ዓቢ ተራ ከምዝተጻወቱን ብኣሽሓት ዝቑፀሩ ተቓለስቲ ዳዕሽን ኣዝማዶምን ኣብ ቤት-ማእሰርትን መዓስከራትን ኣሲሮም ይሕልውዎም ከምዘለው ይግለፅ።
ዴሞክራስያውያን ሓይልታት ሶርያ፥ ኣብ ዝተፈለለየ ቤት-ማእሰርታት ልዕሊ 12 ሺሕ ጥርጡራት ግበረ-ሽበራውያን ጉጅለ ዳዕሽ ሒዞሞ ከምዘለው ይሕብሩ።
ካብኦም ከኣ እቶም 4 ሺሕ ናይ ወፃኢ ዜጋታት እዮም።
ፍልፍል፦ቢቢሲ


text:
“ብሓደ መስከረም 1961 ፡ ሰውራና ኣዊጁ ጸላኢ ክህረም…”
ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ኣብ መንጎ ገዛእቲ ክንገዝእ ኢና ክብሉን ተገዛእቲ ከኣ ኣይንግዛእን ፡ ኣሜን ኢልና ኣይንሰግድን ፡ እምቢ ብምባል ክቃወሙን ብዝማዕበለ ናይ ክልተ ኣካላት ጎንጺ ዝተጋህደ ተርእዮ እዩ ። ገዛእቲ ሓይልታት ፡ ናይ ሓፋሽ ህዝቢ እምቢይታ ንምዕጋት “እንቢ ያለ ሰው ጥይት ኣጉርሶው” ብምባል ፡ መሰለይ ንዝበለ ህዝቢ ብምቅንጻል እንዳኣግደሉ ንክገዝኡ ክሓልሙ ከሎዉ ፡ እቲ ናይ ሓፋሽ ህዝባዊ ሰራዊት ከኣ “ቦሎ ቦሎ ነቲ ሰላም ዘይደሊ ወራሪ ሰራዊት ቦሎ …” ብምባል ነቲ ቃልሱ ክሳብ ዓወት ክቅጽሎ ወሰነ ።
ሰላምን ፍትሕን መሰረት ናይ ኩሉ ምዕባለን ቅሳነትን ስለዝኾነ ፡ ህዝቢ ኤርትራ ንሰላምን ፍትሕን ብዝለዓለ ደረጃ ዝተቓለሰን ሕጂ’ውን ዝቃለስ ዘሎን ህዝቢ እዩ ። ህዝብና ንመግዛእታዊ ባርነት ኮነ ካልእ ኩሉ ዓይነት ወጽዓታት ኣሜን ኢሉ ሰጊዱ ዘይከይድ ፡ ብጻዕሩ ሰሪሑ ክነብር ዝደሊ ፡ ብውሽጣዊ ዓቕምታቱን ኩነታት ብዘፍቅዶን ንቀጻሊ ለውጥን ግስጋሰን ዝቅበል ፡ ብሕጊ ክመሓደር (ሕጊ እንዳባን ካልኦት ኣገባባትን) ዝጸንሐን ሕጂ’ውን ዝደልን … ከምምዃኑ መጠን ፡ ብኹሎም ዘይፍትሓውያን ሓይልታትን ብሕጊ ተቀይዶም ክኸዱ ዘይደልዩ ኣካላትን ዝፍቶን ዝናኣድን ኣይኮነን ። ምኽንያቱ ገለ ታሪኻዊ ጅግንነቱ ኣንጻር እዞም ዓመጸኛታት ብዘካየዱ ቃልሲ ስለዝግለጽ ። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ ህዝብና ፡ ናይዞም ዓመጸኛታት ተጻብኦታት ተፈልዩዎ ኣይፈልጥን እዩ ።
ህዝቢ ኤርትራ ነቶም ሰላም ዝኸልእዎ ወረርቲ ሓይልታት ከይተረፈ ፡ ብመጀመርያ ብሰላማዊ መንገዲ ተቓሊሱን፡ ሰላም ንምስፋን ክብል ሓያል ዋጋ ከፊሉን እዩ ። ኤርትራውያን ሓርበኛታት ግን ካብ መሪር ተሞኩሮኦም ባህርያት ጸላእቶም ንምልላይ ኣይሸገሮምን ። ሓርበኛታት ፡ ገዛእቲ ብጀካ ብሓይሊ ብረት ብኻልእ ፡ ድምጺ ህዝቢ ክሰምዑን ሃገር ክለቁን ከምዘይክእሉ ኣይስሓትዎን ። ካብ ሕሉፍ ተሞኩሮኦምን ተሞኩሮታት ህዝብታት ዓለም’ውን ንኽማሃሩ ኣይሸገሮምን ። ከም ውጽኢቱ ከኣ ኤርትራውያን ፡ ንሃገራዊ ናጽነት ብረት ከልዕሉ ተገደዱ ፡ እቶም ብሰላም ዘይሰምዑ ገዛእቲ ብብረት ከስምዕዎም ወሲኖም ተላዕሉ ። ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝጀመረሉ መዓልቲ ከኣ ባሕቲ መስከረም 1961 ከምዝኾነ ኣወጁ ።
ኤርትራውያን ሓርበኛታት ፡ ካብ ውልቃዊ ናብሮኦም ናይ ህዝቦምን ናይ ሃገሮምን ረብሓታት ቀዳምነት ሂቦም ፡ ብቑጽሮም ኣዝዮም ውሑዳት፡ ብዕላማ ግን ኣዝዩ ሰፊሕ (ህዝባዊ ሃገራዊ ዕላማ) ሒዞም ፡ ነቲ ዝነበረ መድረኽ ክምክቱ ዘኽእሉ ፡ ኣብ ናይ ደባይ ኩናት መሰረት ዝገበረ ወተሃደራዊ ስልቲ ተጠቂሞም ፡ ካብ ህዝቦም እናተዓንገሉ ቃልሶም ጀመሩ ።
ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ሓድሽ ዓይነታዊ መቀይሮ ፈጠረ ። ምስግጋር ናብ ዝማዕበለ ፖሎቲካውን ብረታውን ቃልሲ መድረኽ ከእቱ ኣኽኣለ ። ናብቲ ኣዝዩ ዝሓየለ ህዝባዊ ቃልስን ህዝባዊ ሓይልን ንምስግጋር ዘኽኣለ ኣፍደገውን ከፈተ ። ዕምሩ ከንውሕ ዝደሊ መግዛእታዊ ስርዓት በቲ ሓደ ፡ ንዑኡ ዝጻረር ህዝባዊ ሓይሊ ከኣ በቲ ካልእ ብምዃን ፡ ናይ ክልቲኡ ኣሰላልፋ ሓይልታት ኣብ ውሽጢ ሃገርን ኣብ ዓለምን ነጺሩ ክረኣ’ውን ከኣለ ። ኤርትራዊ ሃገራውነትን ወንን መሊሱ ሓየለ ። ሰውራ ኤርትራ ኣካል ናይቶም ብረት ኣልዒሎም ንፍትሒ ዝቃለሱ ናይ ዓለም ናይ ሓርነት ሓይልታት ክኸውን በቕዐ ። ብዓቀንን ብዓይነትን ዝልክዑ ፡ ብኣውንታን ብኣሉታን ዝግለጹ ፡ ሓፋሽ ህዝብና ዋጋ ዝኸፈለሎምን ንቀጻሊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ሂወት ዝሃቡን ውሽጣውያን ምዕባለታትን ጎንጽታትን ንኽጋሃዱን ዝተፈላለዩ ዝላታት ንኽራኣዩ እውን ባይታ ፈጠረ ።
ስርዓት ኢትዮጵያ በንጻሩ ፡ ይሕጉዙኒ ዝብሎም ጎይቶት ኣብዘሐ ። ብራዕዲ ተዋሒጡ ፡ ባርዕ ሰውራ ከጥፍእ ክብል መሊሱ ኣብ እዝዩ ጽጉዕነት ናይ ዓለም ጎይቶቱ ጠሓለ ። ኣብ ዕጥቂ ፡ ስንቅን ወተሃደራዊ ንዋትን ምልማን ተነቑቱ ተረፈ ። ንዕንወት ናይ ዞባና ከኣ ቀንዲ ጠንቂ ኮነ ።
እዚ ብውሑድ ቁጽሪ ዝጀመረ ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ንጸላእቱ ክምክት ዘኽእል ውሽጣዊ ለውጥታትን ምምሕያሻትን ብምግባር ንኹሎም ሃገራውያን ዘሳተፈ ካብ ናይ ደባይ ኵናት ናብ ሓያል ህዝባዊ ሰራዊት ክቅየር ከኣለ ። ኣብ ከባቢና እውን ህዝባውያን ምንቅስቃሳት ንኽለዓላ ጽልዋታት ብምፍጣር ኣብ ረብሓታት ህዝብታት ዞባና ዓብዪ ኣበርክቶ ክገብር እውን በቕዐ ። ኣብ መጨረሻ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ፡ ንጸላእቱ ካብ ሃገሩ ጸሪጉ ምውጻእን ናጽነቱ ምጭባጥን ጥራይ ዘይኮነ ፡ ኣብ ሕምብርቲ ጸላእቱ ብምእታው ንገዛኢ ስርዓት ካብ ስሩ ከዓልዎን መራሕቱ ናብ ስደት ከምዘምርሑን ብምግባር ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ፍሉይ ኣብነትን ናይ ታሪኽ ጅግንነትን ክፍጽም ከኣለ ።


text:
ናይ ኢትዮጵያ ስርዓተ ምርጫ ናይ ኣብዝሓ ድምፅን ናይ ተመጣጣኒ ውክልናን ብሓባር ዝፍጸመሉ ክኸውን እዩ። 80 ሚእታዊ መናብር ብኣብዝሓ ድምፂ፣ 20 ሚእታዊ ድማ ብተመጣጣኒ ውክልና ክትሓዙ ኢህወዴግን ተቓወምቲ ፓርትታትን ተሰማሚዖም። 550 ዝነበረ መናብር ፓርላማ ናብ 660 ክዓቢ ትፅቢት ይግበር።
እዚ ማለት ኣብ ኢትዮጵያ 'ሕንፋጽን መንጽርን' ስርዓተ ምርጫ ግብራዊ ክኾን'ዩ። ኣብ መንጎ ገዛኢ ፓርቲ ኢህወዴግን 11 ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝንቀሳቀሱ ተቓወምቲ ፓርትታትን ኣብ ስርዓተ ምርጫ እናዘተዩ ከምዝቐነዩ ዝዝከር'ዩ።
ምኽትል ፕሬዝዳንት መኢኣድ ኣቶ ሙሉጌታ ኣበበ 20 ካብ ሚእቲ ዝብል ስርዓት ዘስርሕ’ዃ እንተዘይኮነ ንዓወት ናይቲ ልዝብ ተቐቢልናዮ ኢሎም።
“ንህንፀት ዴሞክራሲ፣ነዛ መተካእታ ዘይብላ ሃገርናን ስለ ህዝባን ክብሃል ብመንፅር መትከል ሰላማዊ ቓልሲ እውን ልዝብ ቀዳማይ መማረፂ ስለዝኾነ ኣፈላላይና ከምዘሎ ኮይኑ እቲ ልዝብ ንክቕፅል ኢህወዴግ ዘቕረቦ ናይ 80፣20 ሚእታዊት ተቐቢልናዮ ኣለና።ሕጊ ኮይኑ ኣብ ሕገ መንግስቲ ዝቕመጥ ከይኸውን ኣብ ክንድኡ ብኣዋጅ ስርዓት ምርጫ ክቕመጥ ብሓደራ ክነተሓሳስብ ንደሊ።”
ናይ 11 ፖለቲካዊ ፓርትታት ምትእኽኻብን ካልኦት ተላዘብቲ ንዝቐረበ ናይ ተመጣጣኒ ውክልና ሚእታዊት ምቕባሎም ናእድኦም ዝገለፁ ናይ ኢህወዴግ ቀንዲ ተደራዳሪ ኣቶ ሽፈራው ሽጉጤ እዮም።
“እዚ ልዝብ ካብቶም ካልኦት ፍሉይ ዝገብሮ ወሳኒ ዝኾነ ናይ ዴሞክራሲ ሃውህው ከስፍሑ ዘኽእሉ ጉዳያት ብእንካ ሃባ፣ብምቅርራብን ብምስምማዕን እናተዘራረብና ዝመፃና ምዃኑ እዩ።እዚ ምናልባሽ ካብቲ ልዝብ ዝወፁ ፓርትታት እንተዝሳተፉ ነይሮም ማዕረ ክንደይ ኣበርኽቶ ክህልዎ ምኸኣሉ ዝብል መልእኽቲ ዘመሓላልፍ ይመስለኒ።”
እቲ ሓድሽ ስርዓተ ምርጫ ካብ ዝቕፅል ምርጫ ጀሚሩ ግብራዊ ከምዝኸውን ፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመ ንፓርላማ ኣብዘስምዕዎ መደረ ሓቢሮም ነይሮም።


text:
ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ስለናጽነት ዝተወፈዩ ኣቦታትን ኣዴታትን ከምኡ ‘ውን ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ሃገራዊ ግቡኦም ዝፈጸሙ መንእሰያት ዝርከቡዎም ኣብ ሚላኖ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ስደተኛታ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ናጽነት ጻማ ቓልሱ ከምዘይረኸበ ምስ ኣሰና ኣብ ዝገበሩዎ ሓባራዊ ዘተ ገሊጾም።
ዝሓለፈ ዓርቢ ዕለት 19/03/10፤ ኣምባሳደር ስርዓት ህግደፍ ኣብ ዓ/ብሪጣንያ ተስፋሚካኤል ገራህቱ ግላስጎ (ስኮትላንድ) ናይ ኤርትራውያን ኣኼባ ከካይድ ዕድመ ኳ እንተገበረ፡ ኣብታ ከተማ ካብ ዝርከቡ 300 ኤርትራውያን 25 ጥራይ ንዕድሚኡ ተቐቢሎም ኣብቲ ኣኼባ ተረኺቦም።
ኣብ ሰሜን ኣመሪካ ነባሪ ኢንዲያናፖሊስ ኢንዲያና ዝርከቡ ኤርትራውያን “ ንጽምብል ናጽነት በበይንካ ተኸፋፊልካ ምብዓል የብቅዕ “ኣብ ትሕቲ ዝብል ሓድነታዊ ጭርሖ ኣጽሊሉ፡ ብመሪሕነት ካብ ውሽጢ ህዝቢ ዘቖማ ናይ ገዛእ ርእሱ ሽማግለ ዕዉት በዓል ናጽነት ከምዘሕለፈ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣፍሊጡ።
ሙሴ ኤፍሬም ዝባሃል ኤርትራዊ-ሽወደናዊ ዜጋ ኣባል ጸጋማዊ ሰልፊ (Vänsterpartiet) ዝኾነ፡ ኣብዚ ጽባሕ (7 ሰነ 2009) ዝውዳእ መዓልቲ ምርጫ፡ ንፓርላማ ኣውሮጳ ይወዳደር ከምዘሎ ክነላልየኩም ንደሊ፡፡ ኩሉኹም ኣብ ሽወደን ትቕመጡ ኤርትራውያን፡ መሰል ምርጫ ዘለኩም፡ ድምጽኹም ነዚ መንእሰይ ንክትህብዎ ነዘኻኽር። እቶም ከተድምጹ ዘይትኽእሉ ድማ፡ ከድምጹ ንዝኽእሉ፡ የዕሩኽትኹምን ቤተሰብኩምን ድምጾም ንሙሴ ኤፍሬም ክህቡ ከተተባብዑዎም ነዘኻኽረኩም።


text:
ኣብ 2020 ንዝካየድ ምርጫ ተወከልቲ ህዝቢ ኣሜሪካ ንምስታፍ ኣሜሪካዊያን ተወከልቲ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ተወዳደርቲ ምዃኖም የፍልጡ ኣለው። ኤርትራዊ ኣሜሪካዊ ዓንዶም ገብረገርግሽ እውን ንምምሕዳር 16 ክፍለ ግዝኣት ኔውዮርክ ወኪሉ ኣብቲ ምርጫ ከምዝወዳደር ኣብ መጀመርያ ወርሒ ሰነ ኣፍሊጡ’ሎ። ኣብ ከተማ ኒውዮርክ ተወሊዱ ዝዓበየ ዓንዶም ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብታ ከተማ ውጽእ ኢሉ ኣብ ዝርከብ ማውንት ቨርኖን ዝተባህለ ከባቢ ብሞያ መምህርነት ዝገልግል ዘሎ መንእሰይ’ዩ።
ኣብዚ ቀረባ ግዜ 'ምስጋና ብትሑት ድምጺ' ማለት 'Gratitude in Low Voices' ትብል መጽሓፍ ዝጸሓፈ በዓል ሞያ ተክኖሎጂ ሓበሬታ ኣቶ ዳዊት ገብረሚካኤል ኣብ ስቱድዮ ድምጺ ኣመሪካ ተረኺቡ ብዛዕባ ትሕዝቶ መጽሓፉን ድሕረ ባይትኡን ዝምልከት ኣካፊሉና ኣሎ። ኣቶ ዳዊት ነታ 46 ታሪኻዊ መወከሲ ሰነድ ገሊኡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ቅሉዕ ዝኾነ ሰነድ ዝሓዘለት መጽሓፉ ምስ ናይ ውልቃዊ ታሪኹ ብፍላይ ምስ ጉዕዞ ስደትን መንነትን ኣተሓሒዙ ከምዝጸሓፋ እዩ ዝገልጽ።


text:
ሓረስቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ንባልዓት ዝራእቲ ትኹረት ጌሮም ይሰርሑ ኣለዉ…
መቐለ 06 መስከረም 2012 ዓ.ም(ድምፂ ወያነ) ኣብ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ከጋጥሙ ዝኽእሉ ወራር ባልዓትን ሕማማትን ዝራእቲ ብብቕዓት ንምምካት ዘኽእል ዝተጠናኸረ ምንቅስቓስ ይካየድ ከምዘሎ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገጠርን እታ ወረዳ ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ቤት ፅሕፈት ክኢላ ሓለዋን ክትትልን ዝራእቲ ኣይተ ኣሕመድ ሳልሕ ከምዝሃበርዎ መፍረያይነት ዝራእቲ እታ ወረዳ ብሰንኪሕማማትን ባልዓትን ከይንኪ ካብ ወረዳ ክሳብ ወረዳን ጣብያን ጉጅለታት ልምዓትን ኮሚቴታት ብምጥያሽ ዝተጠናኸረ ሓለዋን ክንክንን ዝራእቲ እናተኻየደ እዩ።
ብመሰረት እዚ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለን ነሓሰን ኣብታ ወረዳ ኣጋጢሞም ዝነበረ ባልዕ ሓሰኻ ባርኖስ ኣሜሪካ ብባህላዊ መንገዲ ሓረስቶት ባዕሎም ክቆፃፀርዎ ዝኽእሉ እንትኾን ብዕለት 4 ጳጉሜን ኣብ ጣብያታት ታኦን ላዕላይ ዳዩን ተራእዩ ዝነበረ ተባራሪ ባልዕ ዕስለ ኣንበጣ እውን ኣብ ልዕሊ ዝራእቲ ዝኾነ ሓደጋ ከየብፀሐ ተበታቲኑ ክጠፍእ ከምተገበረ እቶም ክኢላ ኣረዲኦም።
ብዘይካ እዚ ከምኒ ቕንጨ መፀለምን ካልኦትን ዝበሉ ሓደገኛታት ፃህያይ ተፀህዮም ክውገዱ እናተገበረ ምዃኑ ዝገለፁ እቶም ክኢላ ኣብቲ ዝካየድ ዘሎ ወፍሪ ምክልኻል ሕማማትን ባልዓትን ሓረስቶት እታ ወረዳ ብንቕሓት ይሳተፉ ከምዘለዉ ድማ ኣረጋጊፆም።


text:
ኣብ ቀዳሞት መዓልታት ወርሒ ሕዳር ካብ ኬንያ ናብ ኡጋንዳ ክሰግሩ ኣብ ከባቢ ቡስያ ተታሒዞም ኣብ ቤት-ማእሰርቲ ድሕሪ ምጽናሕ ብሓገዝ ሓደ ኤርትራውን ሓደ ሶማላውን ዝተለቁ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብሰላም ናብ ከተማ ካምፓላ ኣትዮም ምህላዎም ተፈሊጡ።
እቶም ክልተ ትሕቲ ዕድመ ዝርከብዎም 16 ሰባት ካብ ናይሮቢ ተበጊሶም ናብ ኡጋንዳ ንምእታው ኣብ ከባቢ ዶብ ከንያን ኡጋንዳን፡ ቡስያ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ምስ በጽሑ ብፖሊስ ኡጋንዳ ከምዝተታሕዙን ኣብቲ ቦታ ናብ ዝርከብ መደበር ፖሊስ ከምዝተዳጎኑን ይግለጽ።
እቶም ስደተኛታት ብሓደ ኢትዮጵያዊ ኣሰጋጋሪ ካብ ኬንያ ናብ ኡጋንዳ ዝተበገሱ ኮይኖም፡ ዶብ ክሰግሩ ድሕሪ ምትሓዞም እቲ ከሰጋግሮም ሓላፍነት ዝወሰደ ሰብ ደሃይ ከምዘጥፍአ፡ ክከታተሎም ስለዘይክኣለ ድማ ኣብ ሓደጋ ወዲቖም ከምዝቐነዩ ተፈሊጡ።
ፖሊስ ናይቲ ከባቢ ነዞም ግዳያት ንምፍታሕን ብነጻ ናብ ኡጋንዳ ክኣትዉ ፍቃድ ንምሃብን ብርክት ዝበለ ናይ ውሕስና ገንዘብ ሓቲቶም ምንባሮም ይንገር። ኡጋንዳ ዝቕመጡ ቤተሰብ ናይቶም ተታሒዞም ዝነበሩ ኤርትራውያን ንሓደ ኣብ ከተማ ካምፓላ ዝነብር ሓደ ኤርትራዊ ሓበሬታ ድሕሪ ምሃቦም፡ እቲ ግዱስ ኤርትራዊ ምስ ኣብ ቡስያ ዝነብር ሶማላዊ ብምርድዳእ ጉዳይ ናይቶም 16 እሱራት ክፍለጥን ናብ ፍታሕ ገጹ ከምርሕን ሰሪሑ።
እቲ ሶማላዊ ነቶም እሱራት መግቢ ኣብ ምምጻእን ባትሪ ሞባይላቶም ኣብ ምምላእን ክተሓባበሮም ከሎ፡ ጉዳዮም ናብ ቤት ፍርዲ ንክበጽሕ’ውን ዓቢ ተራ ተጻዊቱ እዩ። ኣብ’ቲ ቦታ ዝመደበሩ ቤት ፍርዲ ድማ ንጉዳይ ናይቶም 16 ሰባት ድሕሪ ምርኣይ ናብ ካምፓላ ብምምራሕ ናብቲ ንጉዳይ ስደተኛታት ዝርኢ ክፍሊ ቀዳማይ ሚኒስተር ክኸዱን፡ ጉዳዮም ኣብኡ ከመልክቱን ድሕሪ ምውሳን ብህጹጽ ካብ’ቲ ን ሓሙሽተ መዓልታት ተዳጒኖሙሉ ዝነብሩ ቤት-ማእሰርቲ ነጻ ክልቀቑ ወሲኑ።
ብፍላይ ናይቶም ክልተ ህጻናት ፍሉይ ዝገብሮ ኲነት እንተኔሩ፡ ወለዶም ኣብ ካምፓላ ኮይኖም ብሻቕሎት ዝጽበይዎም ምንባሮም እዩ።
እቶም ኤርትራውያን ስደተኛታት ብ 6 ሕዳር 2018 ብናይ ፖሊስ መኪና ናብ ካምፓላ ከምዝኣተውን፡ ብቀጥታ ናብ መደበር ፖሊስ ኦልድ ካምፓላ ከምዝበጽሑ ተገይሩ ድማ ናይ ዑቕባ ሕቶኦም ከምዘመልከቱን ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።።


text:
1
ፖሊሲ ምሕላው ምስጢራዊነት (Privacyreglement)
ትርጐም ቃል
ግላዊ ሓበሬታ ክበሃል ከሎ ኵሉ ብዛዕባኻ/ኺ ዝምልከት ሓበሬታ ከም ዜግነት፣ ቦታ ልደት፣ መለለዪ መረዳእታታት (ዳታ)፣ ሓገዝ/ ደገፍ ናይ መንግስቲ፣ ትምህርቲ፣ ስራሕ፣ ምልከት ቋንቋን ውልቃዊ ኵነታትን ዘጠቓለለ እዩ።
ዓንቀጽ 1. ዕላማ ናይ ምእካብን ምዕቃብን ውልቃዊ ሓበሬታታት
እዚ መምርሒ እዚ ንምእካብን ምዕቃብን ውልቃዊ ሓበሬታታት ኣብ ውሽጢ ናይ Nederlandseles.nu ዝምልከት እዩ። Nederlandseles.nu ብመሰረት ሕጊ ምዕቃብ ውልቃዊ ሓሬታታት ተቐይዱ ይሰርሕ። ንውልቃዊ ሓሬታታትኩም ብጥንቃቐን ምስጢርን ንሕዞ። ብዛዕባ (ቀዳሞት) ተመሃሮ፣ ዓማዊል፣ ሰራሕተኛታትን ኩባንያታትን ኣድላዪ ዝኾነ ሓበሬታ ንእክብን ንዕቅብን ኢና። ዕላማ ናይ`ዚ ምእካብን ምዕቃብን ውልቃዊ ሓበሬታታት ድማ ብቐንዱ ነቲ ዝወሃብ ትምርቲ ንምውዳብ፣ ንምፍላጥን ንምግምጋምን እዩ።
ዓንቀጽ 2. ውልቃዊ ሓበሬታታት ናብ ካልእ ኣካል ምዝርጋሕ
ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ንኻልእ ኣካል ብዘይ ፍቓድኩም ኣይንህብን ኢና። እዞም ሲዒቦም ዝቐርቡ ግና ፍልይ ዝበሉ እዮም።
– ካብ ዱዎ (DUO) ልቓሕ ምስ ዝህልወኩም፣ ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ንዱዎ ንህብ ኢና።
– ሓገዝ/ ደገፍ ናይ መንግስቲ እንተደኣ ትረኽቡ ኰንኩም፣ ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ንምምሕዳር ከተማ (Gemeente) ክንህቦም ንኽእል ኢና። ምምሕዳር ከተማ ስራሕ ወይ ትምህርታዊ ስራሕ (ስታጀ) መዓስ ክትጅምር ከምዘለካ/ኪ ይውስን። ትምህርታዊ ስራሕ ኣብ ምርካብ እውን ይሕግዝ እዩ።
– ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ንብሊክ ኦፕ ቨርክ (Blik op Werk) ንህቦም ኢና። ንሳቶም ነዚ ሓበሬታ፣ ነቲ ብ Nederlandseles.nu ዝወሃብ ትምህርቲ ብቕዓቱ ንምፍላጥ ኣብ ዝገብርዎ ምርምር ይጥቀምሉ።
– እንተደኣ ናይ ትምህርቲ ክፍሊት ካልእ ኣካል ዝኸፍለልካ/ኪ ኮይኑ፣ እቲ ውልቀሰብ/ ማሕበር ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ናይ ምፍላጥ መሰል ኣለዎ። እዚ ውልቀሰብ/ ማሕበር ብዛዕባ ህላውነትኩም፣ ዕብየትኩምን ዕቱብነትኩም ምስ እዝሓትት፣ ሓበሬታ ንህቦም ኢና።
ዓንቀጽ 3. ክዘና ውልቃዊ ሓበሬታታት
ውልቃዊ ሓበሬታታት ብመልክዕ ዲጂታልን ፋይልን ተታሒዙ ይኽዘን። እዚ ሓበሬታ ድማ በዓል ቤተይን (Xhemajl Bitiqi) ኣነን ጥራይ ንጥቀመሉ። ኣነ ኮነ በዓል ቤተይ ነዚ ሓበሬታ ብምስጢር ናይ ምሓዝ ግዴታ ኣለና። ውልቃዊ ሓበሬታታት ዝሓዘ ፋይል/ ሓቋፊ ወረቐት ድማ ኣብ ዕጽው ከብሒ/ ኣርማዲዮ ይተሓዝ። እቲ መፍትሕ ድማ ምሳይ ይኸውን።
2
ዓንቀጽ 4. ምዕቃብ ውልቃዊ ሓበሬታታት
ምስ ቀዳሞት ተማሃሮና ቀጻሊ ርክብ ክንገብር ስለእንደሊ፣ ስምኩምን ኣድራሻኹምን ክንሕዞ ኢና። እዚ ምስ ዘይድለ ድማ ናይ ግድን ብናታትኩም ጠለብ ነጥፍኦ። ዝርዝር ሓበሬታ ናይ ተሳተፍቲ ስልጠና ንዓሰርተ ዓመት ይዕቀብ። ብድሕሪኡ ግና እቲ ሓበሬታ ከምዝዓኑ ይግበር። ናይ`ቶም ኣብ መእተዊ ዝምላእ ኦርኒክ ተመዝጊቦም ግና`ኸ ኣብቲ ስልጠና ዛጊት ክሳተፉ ዘይከኣሉ ወልቀ-ሰባት፣ ኦርኒኮም፣ ክሳብ በዓላቶም ኣብ Nederlandseles.nu ክመሃሩ ድሌት ከምዘይብሎም ዝገልጹ ንዕቅቦ። ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ድማ ነቲ ሓበሬታ ነዕንዎ።
ዓንቀጽ 5. ምርኣይ ውልቃዊ ሓበሬታታት
ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ክትርእዩዎ ትኽእሉ ኢኹም። ውልቃዊ ሓበሬታታትኩም ክትርእዩዎ ምስ እትደልዩ ድማ ን Susan Joosten ክትሓቱ ትኽእሉ። ንምቈጽጻር ድማ Susan Joosten ምሳኹም ክትህሉ እያ።
Privacy reglement in Tigrinya
1


text:
ራኢና ሲ.ኤፍ.ሲ ባንግሎር
ጎይታ ንማሕበር ሲ..ኤፍ.ሲ ኣብ ባንግሎር ንሓሰ 1975 ዓ.ም ተኺልዋ ።ሽዑ ብሒደት ሰባት ጀሚርና።መጀመሪያ ሕብረት ክንገብር ምስ ጀመርና እግዚኣብሄር ስለ ምንታይ ብሓንሳብ ገይርና ንጹር ዝኾነ መልሲ ኣይንበረናን።ኮይኑ ግን ቀስ ብቐስ እግዚኣብሄር መደቡ ንዓና ገሊጽልና።
እዚ እዩ ነቲ ሓድሽ ወይኒ ብተግባር ክንገልጾን ክንእውጆን "ህይወት የሱስን እቲ ኣምላኻዊ ተፈጥሮን" ኣብ ሓድሽ ሓርቢ "ከባብያዊ ቤተ ክርስትያን ከም መግለጺ ኣካል ክርስቶስ፥ ብመሰረት ናይ ሓድሽ ኪዳን ኣቃውማ ዝተሃነጸት።
ኣብ ሲ.ፌ.ሲ እምብኣር እዚ ዳሕራይ ራኢና ኮይኑ
ንጹር ጻዊዕትና
ነፍሲ ወከፍ ነቢይ ኣብ ብሉይ ኪዳን ንጹር ራኢ ብኣምላኽ ተዋሂብዎ እዩ ብዛዕባ እንታይ ንሱ ንእስራኤል ክእውጅ ዝየጸውዖ ከምእ'ውን ነቲ መልእክቲ ጥራይ ሰቢኾም።" ጾር ጎይት " ኢሎም ክኣ ጸዊዖሞ። ኩሎም ተልእኾኦም ካብ ኣምላኽ ፈሊጦም እዮም።ኣብቲ እግዚኣብሄር ኣብ ልቦም ዘቕመጦ ንበይኑ ጥራይ ኣተኩሮ ገይሮም ከምእውን ካብቲ ቀዳማይ ጾር ፍጹም ኣቓልብኦም ኣይለወጡን።
ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ብዛዕባ ትንቢታዊ ጻዊዕትና ከም ቤተ ክርስትያን ኣብ ህንዲ ንጹር ራኢ ካብ ኣምላኽ ተዋሂብና እዩ። ግዳ ኣብ ዝሓለፍ ዓሰርተታ ዓመታት ዝክኣለና ገይርና ኢና ካብኡ ዝተኣለና ከይንኸውን።
ጎይታ ብዙሓት ሚስዮናውያን ናብ ህንዲ ሰዲዱ ብዙሓት ምንቅስቓስ ወንጌላውያን ኣተሲኡ እዩ ኣብ ምድርና ፥ኣብ ዝሓለፈ ክልተ ክፍለ ዘመን፥ዘይኣመንቲ ናብ ክርስቶስ ንምምጻእን ንቡዙሓት መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሓቅታት ንምእዋጅን።ስለ ኩሎም ንጎይት ነምስግኖ። ኮይኑ ግን ካልኡት ሓቅታት ኣብ ሓድሽ ኪዳን ገና ዝኣክል ኣድህቦ ኣብ ህንዲ ከም ዘይተገበረሎም ተሰሚዕና እዩ።
እቶም ኣድህቦ ዘይተገበረሎም ሓቅታት ምስ ሓድሽ ኪዳን ዝዛመዱ ቅድመ ኩነት ወደመዝሙር፥ እቲ ውሕስነት ዝመጽእ ምፍላጥ ኣምላኽ ከም ኣቦና፥ከምቲ የሱስ ዝተመላለሶ ምምልላስ ኣብ ኣሰር ስጉምቱ ፥ እቲ ሓይሊ መንፈስ ቅዱስ መሊኡ ዝፈስስ ካብ ውሽጥና ፥ ምክፋል ኣምላኻዊ ባህሪ፥መንገዲ መስቀል፥ ንኹሎም ዝተፈለጡ ሓጥያት ምስዓር ፥ሓርነት ካብ ዓለማውነትን ፍቕሪ ገንዘብን ፥ሓርነት ካብ ተስፋ ምቑራጽ ፥ፍርሕን ጭንቀትን፥ሙሉእ ብሙሉእ ምእዛዝ ንናይ ከረን ስብከት (ማቴ 5፥6፥7) እምነት እቲ ኣምላኽ ንኹሉ ንየሱስ ዝገበረሉ ንዓና ከም ዝገብረልና ፥ምህናጽ ከባብያዊ ቤተ ክርስትያን ከም ኣካል ወ.ዘ.ተ።
ናይ ሲ.ኤፍ.ሲ ማሕበር ኣምላኽ ጾር እዞም ሓቅታት ንናብ ነፍሲ ወከፍ ኣብያተ ክርስትያናት ኣብ ህንዲ ነይሩ።እግዚኣብሄር ነዚ ክንገብር ዕድል ሂብና ብህዝባዊ ኣኼባታት ፥ ጉባኤታት፥ ሬድዮን ጹሑፋትን ፥ከምእ'ውን ብምዝርጋሕ ኣሽሓት ካሴት ቴፕ ፥ሲድን ዲቪድን።
ኮይኑ ግን ናይ መብዛሕትኤን ኣብያተ ክርስትያናት መራሒት ንመልእኽትና ተቓዊሞሞን ኣፍ ደገ'ውን ዓጼሙልና።
ሽዑ ግን እግዚኣብሄር ትኣምራት ገይሩ ንሱ ንዓና ኢንተርኔት ከፊትልና። ኣማኢት መልእኽትታና ኣብኡ ኣቕሚጥናዮ ብእግዚኣብሄር ናብ ሲ.ኤፍ.ሲ ብዘምጾም ጉጅለ ውፍያት ይሕዋት።እዚ ከም ውሕጅ ግበረ መልሲ መጺኢና ካብ ኣመንቲ ኣብ ቡዙሓት ኣብያተ ክርስትያናት ዘለዉ ፥ኣብ ህንዲ ጥራይ ዘይኮነ ግናኸ ካብ ኩሉ ዓለም።
እቶም ነዚ መልኽትታት ዝሰምዕዎ ህይወቶም ተቐይሩ፥ ሓዳሮም'ውን ተፈዊሱ።ሓደስቲ ኣብያተ ክርስትያናት ተወሊደን ከምእ'ውን ገሊኦም ብቐረባ ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ክትኣሳሰሩ ሃረርታ ኣለዎም።
ስለዚ እዩ ድማ እቲ ሓቂ ናይ እግዚኣብሄር ነቶም ከሎ ገና ዝፈረዱና ናይ ቤተ ክርስትያን መራሕቲ ማዕጾ ዝዓጸውልና ብምሕላፍ ነቶም ንሓቂ ዝጠመዩ ኣባላቶም በጺሑ እዩ።ሎሚ ብዙሓት ኣመንቲ ኣብ ብዙሓት ኣብያተ ክርስትያናት ኣብ ዙሪያ ዓለም በቲ ድንቂ ዝኾነ ሓቂ ተታሒዞም ዋላ'ውን ንኻልኡት ይሰብክዎ ኣለዉ።ስለዚ ነገር ክኣ እግዚኣብሄር ነመስግኖ ነዚ እዩ ብልክዕ ዝጸለናዮን ዝባሃግናዮን።ከምዚ ኢሉ ኽኣ ስለ ምንታይ እግዚኣብሄር ንማሕበር ንሲ.ኤፍ.ሲ ከም ዘተንስኣ ንእሽተይ ነቲ ዕላማ ሪኢና።ብሓቂ ናይ እግዚኣብሄር መንገዲ ዘደንቕ እዩ።ንሱ ዘገረም ስርሓ ይሰርሕ ንኽብሩ ጥራይ ክንደሊ ከለና ንገዛእ ርእስና ዋላ ሓንቲ ዘይክንደሊ ከሎና።
ጵውሎስ ከምዚ ኢሉ ኣሎ እቲ ሸቱኡ " ነዚ ድማ ኣነ፡ ብመጠን እቲ ኣባይ ብሓይሊ ዚገብር ዘሎ ግብሩ እናተጋደልኩ፡ እጽዕር አሎኹ" (ቆሎ 1=29)። እዚ ናትና ሸቶ'ውን ነፍሲ ወከፍ ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ መጀመሪያ ሓቀኛ ወደመዝሙር ሓደ ካብ ኣዝማዱ ንላዕሊ ፥ካብ ትሕዝትኡ ንላዕሊ፥ካብ ርእሱ ንላዕሊ ንየሱስ ዘፍቅር ክንገብሮም ንጽዕር ኢና (ሉቃ 14=26፥27፥ን 33)። ሽዑ ንሕና ነቲ የሱስ ዝኣዘዞ ክእዘዝዎ ክንምህር ንደሊ ኢና (ማቴ 28=20)።
እዚ ጸቢብ መንገዲ ሒደት ጥራይ ከም ዝረኽብዎ ንፈልጥ ኢና። ዋላ ኣብ ናይ የሱስ ዘመን " ቤተ ክርስትያን" ኣብ ሞንጎ እቶም ዓሰርተ ክልተ ሓደ ግብዝ ከም ዝነበረ ንፈልጥ ኢና። ስለዚ ኣብ ሲ.ኤፌ.ሲ 'ውን እንተ ኾነ ግብዛት ክሳብ ክሳብ ጎይታ ዝምለሰላ ምዓልቲ ክህልውዋ እዮም። ኮይኑ ግን ወሲና ኢና እቲ ዝበለጸ ዝክኣለና እቲ ዝስበኽ ቃል ነኸም'ዚኣቶም ግብዛት ክርቱዑን ቀጻሊ ዘይምቹኡነት ክረኽቡ ክንስሑ ብዝብል ተስፋ።
ወንጌል ምንጋርን ደቀመዝሙር ምግባርን
ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ንኹሎም ኣመንቲ ወንጌል ንኻልኡት ከካፍሉ ነተባባዕ ኢና።በዚ'ውን ብዙሓት ናብ ክርስቶስ መጺኦም ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ናብ ቤተ ክርስትያንና ተጸንቢሮም እዮም። እግዚኣብሄር ከምእ'ውን ሓደስቲ ቤተ ክርስትያናት ኣብ ከተማታትን ዓድታትንን ኣብ ህንዲ ተኺሉ እዩ።ከምእ'ውን ኣብ ዓለም ዙርያን።
ኣብ ሲ.ኤፌ.ሲ ናይ እግዚኣብሄር ንጹር ጻዊዕት ኣሎና በዚ ምኽንያት ክኣ ምስ ካልኡት ኣገልግሎታት ከም ማሕበራዊ ስራሕ ካብቲ ቀዳማይ ጻዊዕትና ሓይልና ክጽንቅቕ ዝኽእል ኣይንደልን ኢና። ኣብቲ መወዳእታ ምዓልቲ ከምዚ ከይንብሃል "ናይ ካልኡት ግራት ጽብቕ ገይርና ሒዝናዮ ኮይኑ ግን ነቲ ጎይታ ዝሃበና ግራት ጽብቕ ገይርና ኣይሓዝናዮን " ማህለያ ማህለ 1=6 ርኤ።ስለዚ ንኸምዚ ዓይነት ኣገልግሎታት ሓዲግናዮ ኢና ነቶም ብኣምላኽ ከም ዝተጸውዕ ኣብኡ ክጽመዱ ዝስምዖም ፥ብምፍላጥ ጎይታ ዝተፈላለየ ጻዊዕት ንነፍሲ ወከፍ ደቁ ከም ዘለዎ ። ኣብ ብዙሕ ኣገልግሎት ብምጽማድ "ሚዛናውያን" ኮይና ኣብ ይዒንቲ ኣመንቲ ክንርኤ ባህጊ የብልናን። ናይ እግዚኣብሄር ጻዊዕትን ተቕባልነትን ጥራይ እዩ ንዓና ዘገድስና።
ብምኽንያት እናዓበና እንኸይድ ቤተ ክርስትያን ስለ ዝኾና ነቶም ሓደስቲ ኣመንቲ ዝተጸንበሩና ዓቢ ሓላፍነት ኣሎና፥ከምእውን ነቶም ብዙሓት ቆልዑት ኣብ ሞንጎና ዝዓብዩን በጽሒ ዝኾኑን። ኩሎም ደቂ መዝሙር ክኾኑ የድልዮም እዩ። ሓደስቲ ስተለወጡን ዝዓበዩ ቆልዑትን ምልክት ጥዕና ዘለዋ እትዓቢ ዘላ ቤተ ክርስትያን እዩ።እቶም ሓደስቲ ኣመንትን ናብ ማእከልና እግዚኣብሄር ዘምጽኦምን ናትና ዝዓበዩ ቆልዑን ሕጂ ሓድሽ ግራት ናይ ስራሓና እዮም።
እግዚኣብሄርን ገንዘብን
ኣብ ማህበር ሲ.ኤፌ.ሲ መሰረታዊ ለውጢ ንገንዘብ ዝዛመድ ሪዕምና ኢና፥ ምኽንያቱ የሱስ ንኽልቲኡ ንእግዚኣብሄርን ንገንዘብን ከነገልግል ከም ዘይንኽእል ተዛሪቡ እዩ (ሉቃ 16=13 ) ፥ግዳ ንእግዚኣብሄር ጥራይ ከነገልግል ወሲና ኢና። ምእንቲ ፍጹም ኣብዚ ጉዳይ ከይንንቀፍ ተግባራዊ ውሳኔታት ገይርና ኢና ንገንዘብ ዝምልከት ኣብ ኣገልግሎትና ፥ዝኾነ ዝኽፈል ሰባኺ ክይህልወናን ኣብ ሕብረት ገንዘብ ከይንእክብን ወሲና ኢና።ኣንጻር ናይ ብሉይ ኪዳን ዕሽር ኢና እንሰብኽ። ኩሉ ገንዘብ ንዕዮ ጎይታ ብሓጎስን ብድሌትን ክግበር ከም ዘለዎ ንምህር ኢና። ኣብ ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ገንዘብ ክህብ ጸቕጢ ኣይንገብርን ኢና። ዝኾነ ናይ ዕዮና ጸብጻብ ንዝኾነ ኣይንህብን ኢና ከምእ'ውን ንቤተ ክርስትያን ዘድሌና ናይ ገንዘብ ሕጽረት ንኻልእ ኣይነፍልጥን ኢና።፡ኣንጻር ገዝሚ ምሃብን ምቅባልን ደው ንብል ኢና ከምእውን ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካብ ዕዳ ነጻ ኮይኑ ክንበር ነተባብዕ ኢና (ሮሜ 13=8)።
ብጸጋ ኣምላኽ እዞም ክልተ ናይ ሓድሽ ኪዳን መለኪዕታት ሒዝና ኢና ካብ መጀመሪያ ኣትሒዝና ፥ብዙሕ ተቋውሞን ነቕፌታን ኣጋጢምና ካብ ካልኡት ጉጅለታት ክርስትያናት ኣብያተ ክርስትያናትን ምኽንያቱ ኣብዞም ነገራት ብዘለና ተሪር መርገጺ የግዳ ንምንታይ ደው ኢና ኣሎና ንፈልጥ ኢና።ንዞም መምርሒታት ጸኒዕና ደው ክንብል ክንቅጽል ኢና ክሳብ ጎይታ ዝምለስ።
ኩሎም ሽማግለታት ልክዕ ከም ሃዋሪያት ጳውሎስ ዝገብሮ ብገንዘብ ገዛእ ርእሶም ይሕግዙ። ጳውሎስ ሳሕቲ ውህበት ካብ ገለ ኣመንቲ ተቐቢሉ እዩ ።ኮይኑ ግን ንሱ ኣብ ናይ ዝኾነ ሰብ ውህበት ፍጹም ኣይተደገፍን ንውልቃዊ ድሌታቱን ወይ ንኣገልግሎቱ ንሱ ስምያዊ ኣቡኡ ኣሚኑ እዩ ኩሉ ክቕርበሉ። እዚ እዩ ንሕናውን መርገጺ ዝወሰደናዮውን ከምእ'ውን ካብኡ ዘይንእለ ክፍል ራኢና እዩ።
ኣብ ዕዩ ጎይታ ዝተጸመዱ ዘገልግሉ ብኻልኡት ክድገፉ ፍጹም ቅንዑ እዩ ምኽንያቱ ጎያታ ባዕሉ እቶም ወንጌል ዝሰብኩ ብወንጌል ክምገቡ ሰሪዕሎም ኣሎ ( 1 ቆሮ 9=14) ። ኮይኑ ግን ጳውሎስ ገዛእ ርእሱ ባዕሉ ደጊፉ ምኽንያቱ ንሱ ሪኢዩ እዩ ንጎይታ ዘይኽብር ኣብ ግዚኡ ፥ብሰበኽቲ መንፈሳዊ ውህበታቶም ንርእሶም ሃብቲ ክእክብሉ ክጥቀምሉ ከለዉ። ስለዚ ኣብ ከምዚ ዓይነት ማእከል እቲ ብልሽውና ንሱ ጹሩይ ምስክር ንጎይታ ክኸውን ርእሱ ክኸውን ደሊዩ።
ኣብ ህንዲ ተመሳሳሊ ኩነታት ንርከብ ።ስለዚ ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ኣድላይነት ልክዕ ከም ጳውሎስ ተሰሚዑና ካብ እቶም ብልሽዋት ሰበኽቲ ኣብ ዙሪያና ዘለዉ ዝተፈለና ምእንቲ ክንከውን ኣብ ጉዳይ ገንዘብ ከም ምስክርነት ንጎይታ ኣብ ምድርና። እዚ ዝወሰድናዮ መርገጺ ካብ ብዙሓት በልዓማት ፥ግሓዚታት ፥ዴማሳታትን ኣድሕኒና እዩ፥ምሳና ተጸንቢሮም እንተ ዝኾኑ ኣብ ማእከልና ናይ ጎይታ ምስክርና ምስ ኣበላሸውዎ ነይሮም ።
ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ዘለው ፍጹም ውልቃዊ ገንዘቦም ከመይ ክጥቀምሉ ኣለዎም ኣይንነግሮምን ኢና። ሙሉእ ብሙሉእ ነጻ እዮም ገንዘቦም ከም ዝደለይዎ ክጥቀምሉ ንዕዮ ወንጌል ድዩ ወይ ንምዕበዪ ዘኽታማት ወይ ዋላ ኣብ ጎደናታት ንለመንቲ ክህቡ።ኮይኑ ግን ኣብ ማህብር ሲ.ኤፍ.ሲ ንጎይታ ዝተውሃበ ወከፋ ሞባእ ምስቲ ራኢና ኣብ ሓደ መስመር ጥራይ ንጥቀመሉ ፥ደቂመዝሙር ምግባርን ንድኻታት ኣመንቲ ምሕጋዝን (ገላ 6=10)።
ኣገልግሎት ፥ማዕርጋት ስልጣን
ኣገልግሎታት ፥ኤፌ 4=11 ክርስቶስ ውህበት ዘለዎም ሰባት ንቤተ ክርስትያን ከም ዝሃባ ይገልጽ ሃዋሪያት ፥ነብያት፥ ወንጌላውያን ፥መምሃራን ጓሶትን ። ጎይታ ብሰናይነቱ እዞም ሓሙሽተ ኣገልጉለታት ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ሂቡና እዩ።
ኮይኑ ግን ንዝኾነ ሓዊ በዞም ማዕርጋት ወይ ሕላገት ኣይንጽውዖን ኢና ካብኦም ንዝኾነ ሓዊ።ጳውሎስ ገዛእ ርእሱ "ሃዋርያ" ኢሉ ጸዊዑ ምኽንያቱ ንሱ ሰባት ነቲ ዝጽሓፍ ከም ቃል ኣምላኽ ክቕበልዎ ኢሉ ጥራይ እዩ ። ግናኸ ሎሚ ከምዚ ዓይነት ንዝኾነ ሰብ ሎሚ ኣድላይነት የብሉን።
ኮይኑ ግን ምልምማድ እቶም ሓሙሽተ ኣገልግሎታት ንኣምን ኢና -ግዳ ክብሪ ዝመልኦ ውጽኢት በዞም ኣገልግሎት ብልምምድ ኣብ ሞንጎና ሪኢና ኢና። እዚ እዩ እቲ ቀንዲ ኣዚዩ ኣገዳሲ ንዓና ፥ነፍሲ ወከፍ ኣገልግሎት (Minstry) መን ፈጺምዎ ኣይኮነን ስለ ኩሉና
ሓደ ኣካል ዝኾናን ጥራይ ኣገልገልቲ ንሓድሕድና ኢና።
ማዕርጋት
ጎይታ ዘፍቀደልና ክህልዎና ዘለዎ መጸዊዕ " ሓው" ን "ኣገልጋሊ" ጥራይ እዩ ( ማቴ 23=8-11)። ንሕና ኩሉና "ይሕዋት" ን "ኣገልገልትን " ክንከውን ኣሎና።
የሱስ ከምዚ ኢሉ ኣሎ ነፍሲ ወከፍ ኩሉ ዝሃበና ትእዛዝ ምስ ተኣዘዝና ገዛእ ርእስና ከምዚ ኢልና ክንጽውዕ ንኽእል "ዘይንጠቅም ኣገልገልቲ ባሮት ጎይታ ኢና ዝኣዘዘና ጥራይ ኢና ገይርና" (ሉቃ 17=10 ርኤ)። እዚ እቲ ኩሉና ከነጥርዮ ዘሎና ማዕርግ እዩ።
ምእዛዝ ስልጣናት
መጽሓፍ ቅዱስ "ንመራሕትና ክንእዘዞምን ክንግዝኦምን ይምህረና"(እብ 13=17)።ስለዚ ኽኣ ነቶም ክፋል ሲ.ኤፍ.ሲ ክኾኑ ዝደሊዩ ንትእዛዝ ኣምላኽ ክእዘዙን ነከባብያዊ ሽማግለታት ኣብ ጉዳይ ናይ ቤተ ክርስትያን ክግዝኡ ንምህሮም ኢና። ንዝኾነ ሰብ ነዚ ክገብር ኣይነገድዶን ኢና፥ ነዚ ከምዚ ዓይነት ንመራሕቲ ክትግዛእ ዋጋ ዘሎዎ ብድሌት ምስ ዝኸውን ጥራይ እዩ።
ኣብ ካልኡት ገለ ኣብያተ ክርስትያናት ሰባት ንስልጣናት ናይ ጳጳስ ወይ ቀሺ ወይ ፓስተር ክግዝኡ ይግደዱ እዮም።ኮይኑ ግን ኣብ ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ኣብ ልዕሊ ዝኾነ ሰብ ብግዲ ንስልጣን ክእዘዙ ኣይንገብርን ኢና። ንኣመንቲ ናጽነት ንህቦም ኢና ንመን ክግዝኡ ከም ዘለዎም ክመርጹ ሻቡ ብድሌቶም መሪጾም እምነት ዝሕደርሉ ሽማግለ ክግዝኡ ይኽእሉ እዮም፥ ምኽንያቱ ጥበብን ሓለዋን ይደሊዩ እዮም ብኸምዚ ምግዛእ ዝመጽእ።ኣብ ሽማግለ ተኣማንነት ይዓቢ እዩ ኣመንቲ እቲ መንገዲ ዝመላለሶ ክዕዘብዎ ከለዉ ፥እቲ መንገዲ ስድርኡ ዝዕበዮምን ከመይ እግዚኣብሄር ምስክርነቱ ዘፍሪ ብዛዕባ ኣገልግሎቱን።
ኣብ ግብሪ ሃዋሪያት ሓደስቲ ነፍሳት ዝተለወጡ ናብ ከባቢያዊ ኣብያተ ክርስትያናት ተጸሚቢሮም እዮም። ሃዋሪያት ክኣ ሽዑ ሽማግለታት (ንቡዙሓት) ኣብ ልዕሊ እተን ቤተ ክርስትያናት ሸይሞም (ቲቶ 1=5) ። ነፍሲ ወከፍ ቤተ ክርስትያን ብውሑዱ ክልተ ሽማግለታት ነይሮማ ፥ምእንቲ ኣብቲ ኣገልግሎት ሚዛን ክህሉ። እዞም ሽማግለታት መንፈሳዊያን ኣቦታት ክኾኑ ነቶም ኣመንቲ ዝጓስዩን ናብ ብጽሕና ክዓብዩ ዘኽእልዎም ነይሮም። እዞም ሽማግለታት ገዛእ ርእሶም ብግዲኦም ብሃዋሪያት ይምርሑ ነይሮም ወይ ሃዋርያት ኣብ ዘይሃለውሉ ኽኣ ብኻልኡት ኣዚዮም ዝበሰሉ ሽማግለታት ፥እዚ ናይ ሓድሽ ኪዳን ኣቃውማ እዩ ዝተለማመድናዮ ኣብ ኩለን ኣብያተ ክርስትያናት ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ'ውን ዝተተሓሓዛ።
ስነ ስርዓት ኣትሓዛ ኣመንትን ሽማግለታትን
ኣብ ኩሉ ጽብቕ ስድራቤታት፥ኣቦታት ኣብ ኣገዳሲ ዝኾነሉ ግዜ ደቆም ይቐጽዑ እዮም።ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ዝተተሓሓዛ ኣብያተ ክርስትያናት ፥ነቶም ኣብ ሓጥያት ዝቕጽሉ ኣብ ምቕጻዕ ንኣምን ኢና " ኣብ ማቴዎስ 18=15-17 ከም ዝተማሃርናዮ" በዚ ምኽንያት "ንእሽተይ ብሑቕ ንብሙሉኡ እቲ እኩብ ኣይብክዖን እዩ"( 1ቆሮ 5=6-7)።
እንተ ድኣ ክልተ ወይ ሰለሰተ ኣመንቲ ኣንጻር ሽማግለ ማሕበር ክሲ እንተ ኣምጺኦም ፥ሽዑ እቲ ዓቢ ሽማግለታት ፥ሃዋሪያዊ ሓላፍነት ነታ ቤተ ክርስትያን ዘለዎም ነቲ ክሲ ብጥንቃቐ ይምርምርዎ። እቲ ክሲ ሓቂ ኮይኑ እንተ ተረኺቡ ሽዑ ኣብ 1 ጢሞ 5=19-21 ተዋሂቡ ዘሎ መምሪሒታት ይስዕቡ "ብናይ ሽማግለ ኸኣ፡ ብምስክር ክልተ ወይ ሰለስተ እንተ ዘይኰይኑስ፡ ክሲ ኣይትቀበል። 20 ነቶም ሓጢኣት ዝገበሩውን፡ እቶም ካልኦት ምእንቲ ኺፈርሁ፡ ኣብ ቅድሚ ዅሉ ግንሓዮም። 21 ተቐዳዲምካ ኸይፈረድካን ሓንቲ እዃ በድልዎ ኸይገበርካን፡ እዚ ኽትሕሉ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽን ኣብ ቅድሚ ክርስቶስ የሱስን ኣብ ቅድሚ እቶም ሕሩያት መላእኽትን ኤማሕጽነካ አሎኹ" ።
እዚ መቕጻዕቲ ንዝኾነ ሰብ ብዘይምርኣይ ኣድልዎ እዩ ኣብ ስራሕ ዝውዕል። እቲ ሽማግለ ተመጣጣኒ በቲ ዝገበሮ በደል መቕጻዕቲ ይወስድ፥ብምልኣታ እታ ቤተ ክርስትያን ክኣ ብዛዕባ እዚ ይሕበራ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ጥቕሲ ዝተምሃርናዮ ።ከም ኣብነት ናይዚ ፥ጎይት ንሃዋርያ ዮውሃንስ ንኹለን ኣብያተ ክርስትያናት ክሕብርብብዛዕባ መግናሕቲ ናይ እቶም ሓሙሽተ ንድሕሪት ዝተመለሱ ሽማግለታት ናይተን ቤተ ክርስትያናት ክንግሮ ንርኢ ራኢ 2 ን 3)።
ኣብ ነገራት መቕጻዕቲ እንተ ድኣ ሓደ ሓዊ ሽማግለታት ኣብ ቤተ ክርስትያን ክሸይም ስልጣን ካብ እግዚኣብሄር ተቐቢሉ ሽዑ ንሱ ሓደ ዓይነት ስልጣን ክለማመድ ይኽእል ንኽቐጽዕን ከወግድን ነቲ ሽማግለ እንተ ድኣ እዚ ኣድላይ ኮይኑ። ከምዚ ዓይነት ሃዋሪያዊ ስልጣን ኣብ ዘይተረኸበሉ ግዜ እቶም ካልኡት ሽማግለታት
እንተ ኾነ ግዳ ኩሉ መቕጻዕቲ ብመንፈስ ፍቕሪ ክውዕል ኣለዎ ከምቲ ኣቦታታ ዝገብርዎ ፥ብተስፋ እቲ ኣማኒ ወይ ሽማግለ ኣብ መወዳእታ ክሕደስ ንጎይታን ንቤተ ክርስትያንን እዩ (2 ቆሮ 2=6-11)።
ሕብረት ኣብ ሞንጎ ከባብያዊ ኣብያተ ክርስትያናት
ኣብያተ ክርስትያናት ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ዝተተሓሓዛ ስያመ ዘለዎ ሃይማኖታዊ ትካል ኣይኮነን። ብሕብረት ምስ ኣብያተ ክርስትያናት ኢና እንዓይይ ምኽንያቱ ኩሉና ሓደ ዓይነት ራኢ ኣሎና።ማእከላይ ዋና ምምሕዳር የብልናን። ንመሪሕነት ምርጫታት የብልናን።ኣካያዲ ወይ ሓለቓ የብልናን።ማዕከላይ መቆጻጸሪይ ናይ ዝኾነት ቤተ ክርስትያን ንብረት የብልናን። ነፍሲ ወከፍ ቤተ ክርስትያን ርእሳ ዝኽኣለት ኣብ ትሕቲ ጎይታ ገዛእ ርእሳ እያ። ስለዚ ኩሎም ዝተሸየሙ ሽማግለታት ብቐጥታ ንጎይታ ገዛእ ርእሱ ቀዳምነት ተሓተቲ እዮም። እዚ ናይ ሓድሽ ኪዳን ኣቋውማ እዩ ከም ኣብ ራኢ1=20 እንሪኦ ኣብቲ " ነፍሲ ወከፍ ኮኾብ ኣብ ኢድ ጎያት " ።ዝኾነ ኣቡን ወይ ጉጅለታት ኣብያተ ክርስትያናት ኣብ ትሕቲ ዝኾን "ኣቡናት " ዝኾና የብልናን። ከም ገለ ሃይማኖታዊ ትካላት ዘለዎን።ናይ ከባብያዊ ናይ ቤተ ክርስትያን ሽማግለ ካብ ናቱ ወጻኢ ዝኾነ ሓላፍነት የብሉን። ከምእ'ውን ዝኾነ ሽማግለ ኣይሕተትን እዩ ንናይ ካልእ ቤተ ክርስትያን ሽማግለ ክግዛእ።
ጳውሎስ ነተን ዝተኸለን ቤተ ክርስትያናት ሃይማኖት ወገን ስያመ ኣይገበረን ሲ.ኤፍ.ሲ ኣብያተ ክርስትያናት ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ዝተተሓሓዛ ሃይማኖት ወገን ኣይኮናን። ነፍሲ ወከፍ ቤተ ክርስትያን ጎይታ ዝተኸላን ምስ ሲ.ኤፍ
ሲ ዝተሓሓዘት ሙሉ ብሙሉእ ርእሳ ዝኽኣለት እያ -ከምእ'ውን ብናታ ሽማግለታት ትምራሕ። ዝኾነ ሰብ ነቶም መራሕቲ ዝቆጻጸሮም የለን ወይ እንታይ ክገብሩ ከም ዘለዎም ዝነግሮም።ጎይታ ጥራይ ርእሲ ናቶም በይኑ እዩ።
እንተ ኾነ ግዳ ካብ ብዙሕ ዝበሰሉ ሽማግለታት ካብ ካልእ ቤተ ክርስትያን ምኽሪ ክደሊ ይኽእል ካብ እቶም ሃዋሪያዊ ኣገልግሎት ዘለዎም፥ኣብ ቤተ ክርስትያኖም ጸገማት ክገጥሞም ከሎ ።ልክዕ ከም ኣመንቲ ሰብ ቆሮንጦስ ንጳውሎስ ዝረኸብዎ ሓገዝ ደሊዮም ነቲ ኣብ ማእከሎም ዝንበሮም ጸገም። ኣብቲ ግዜ እቲ ናይ ጳውሎስ ምክሪ ነቲ ዝነበሮም ጸገም ክፈትሑ ሓጊዝዎም እዩ።
ብቐጻሊ ኣብ ሞንጎናን ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ዝትሓሓዛ ቤተ ክርስትያናት ሕብረት ክንሃንጽ ንደሊ ኢና።በዚ ምኽንያት ክኣ ሓድነት ተሪር ኮይኑ፥ኣብ ጎይታ ከም ሓንቲ ስድራቤት እዩ ። እዚ ሓደ ምኽንያት እዩ ስለ ምንታይ ጉባኤታት ንኹለን ምስ ሲ.ኤፍ.ሲ ዝተተሓሓዛ ዘሎና።
ኣገዳስነት ህይወት ስድራቤተ
ኣብ ማሕበር ሲ.ኤፍ.ሲ ፥ንእግዚኣብሄር ምምሳል እቲ መሰረታዊ ኣገዳሲ እዩ።ስለዚ እናሳዕ ሕብረታት ኣሎና ንስድራቤታት ንምትባብዕ ጽብቕ ዝምድናታት ኣብ ሞንጎ ሰብኣይን ሰበይትን ክህሉ ሓድሕዳዊ ፍቕሪ ምክብባበርን ንደቆም ክኣ ብመንገድታት እግዚኣብሄርውን ክዕብይዎም።
ኣንስቲ ንሰብኡተን ሓገዝቲ ክኾና እዩ እግዚኣብሄር መዲቡ።ኣብ ማሕበር ሲ.ኤፍ.ሲ ንሓገዘን እምብዛ ዋጋ ንህቦ ኢና፥ንሰብኡተን ክሕግዛን ኣብ ምህናጽ ሰድራቤታትን ኣብ ኣገልግሎቱን።ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ኣሰብኡት ንፉዓት ጓሶት ንኣንስቶም ክኾኑ ንምህር ኢና፥ኣብ ቅድሚኤን ብምኻድ ከም ኣብነታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ገጻት።
ስለ ኣዋልድ እግዚኣብሄር'ውን ክንበያ ዝኽእላ፥ ንኹለን ኣሓት ኣብ ማሕበር ሲ.ኤፍ.ሲ ብመንፈስ ክምልኣ ነተባብዔን ንውህበት ትንቢት ክደሊያ'ውን(ግብ 2=17 ፥ ኤፌ 5=18 ፥ 1ቆሮ 14=1) እዚ ቃላት ምክፋል ዘተባብዕን ዘጸናንዕን ዝባርኽን ንኻልኡት ኣብ 1 ቆሮ 14=3 ከም እነንብቦ ፥ቅድሚ ኩሉ ኣብ ገዘኤን ንሰብኣኡተንን ደቀንን ንኻልኡት ኣንስቲውን።
ናይ ማሕበር ሲ.ኤፍ.ሲ ናይ መጻኢ መሪሕነት
ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ንኹሎም ንኣሽቱ ይሕዋትና ንጎይታ ብሙሉእ ልቦም ሰዓብቲ ክኾኑ ነተባብዖም ኢና ። ምእንቲ እግዚኣብሄር ንገሊኦም ጸጋ ክህቦም ኣብ ዝመጽእ ዘሎ ምዓልታት መራሕቲ ቤተ ክርስትያን ክኾኑ።
ቅንኢ ኣብ ብዘሎ ታሪኽ ሰብ እቲ ዝዓበየ ጸገም እዩ።ቃኤል ብንእሽተይ ሓው ኣቤል ቀኒኡ እዩ፥ከምእውን ሳኦል ብንእሽተይ ዳዊት ቀኒኡ እዩ።ግዳ ታሪኽ ክርስትና ብዙሕ ኣብነታት ዝመልኤ እዩ "ሽማግለ ይሓዋት" ውህበት ዘለዎ ንእሽተይ ሓዎም ዝመጸ ዝቐንእሉን _ከምእ'ውን ዝደቕስዎም። ኣብ ሲ.ኤፍ. እንተ ኾነ ግዳ ኩሎም ሽማግለታት ንንኣሽቱ ናይ እግዚኣብሄር ሰባት ወጺኦም
ክሪኡ ብመሪሕነት ዓቕምን ከበራትዕዎን ከሰልጥንዎም ነተባብዕ ኢና። ኣብ ዕዮ ኣምላኽ ጥሮታ ዝብሃል ነገር ስለ ዘየለ ሽማግለ ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ፍጹም ጥሮታ ኣይውጻእን እዩ። እንተ ኾነ ግን ልክዕ ኣቦታት "ንደቆም" ናብ ብጽሕና ይዕቢዎምን ንድሕሪት ይምለሱን ንደቆም ናይ ገዛእ ርእሶም ህይወቶም ክመርሑ ፥ዓበይቲ ሽማግለታት ኣብ ሲ.ኤፍ.ሲ ውን ከምዚ ሓደ ዓይነት እዮም ዝገብሩ።ከምዚ ዝዓይነቱ ትሑት፥ናይ እግዚኣብሄር ሰብ ፥ኣቦ ሽማግለ "ብመንፈሳዊ ድዩ" ክኸብርን ልዑል ግምት ክውሃቦ ንምኽሪ ክሕተት ክሳብ መወዳእታ ህይወቶም ይቕጽል እዩ።
"እንሆ፣ ኣሕዋት ብሓደ ሓቢሮም ኪነብሩስ፣ ክንደይ ሰናይን ክንደይ ጥዑምን እዩ……..እግዚኣብሄር ኣብኣ በረኸትን ህይወትን ንዘለአለምን ኣዚዙ እዩ እሞ፣ ከምቲ ናብ ኣኽራን ጽዮን ዚወርድ ጠሊ ሄርሞን እዩ" (መ.ዳዊት 133=1,3)።
"ንጹር ኣገልግሎት ብጎይታ ዝተዋሃብካዮ ኣቓልቦ ክገብርሉ ከም እትፍጽሞ ኽኣ ኣረጋግጽ" (ቆሌ 4=17)።


text:
Part III Interview with President Isaias Afwerki ቃለ መጠይቕ ምስ ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ሳልሳይ ክፋል
ቃለ መጠይቕ ምስ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ
ሳልሳይ ክፋል
መርበብ ሓበሬታ ማእከል ስትራተጅያዊ መጽናዕታት ኤርትራ፡ ምስ ክቡር ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ ዘካየዶ ቓለ መጠይቕ፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ ሳልሳይ ክፋል’ቲ ቓለ መጠይቕ፡ ብዛዕባ ኣብ ገማግም ሶማል ዝተኸስተ ቐርስና፡ ውሽጣውን ግዳማውን ሳዕቤናቱን መፍትሒኡን ኣብሪሁ። ሓደሓደ ወገናት ንዅነታት ሶማል ብምምዝማዝ፡ ንማያዊ ገማግማ ኢንዳስትርያዊ ሓተላ ይጕሕፍሉ ምህላዎም’ውን ገሊጹ። ትካላት መድሕን ንተርእዮ ቐርሰና ምኽኒት ብምግባር ንመኻዕበቲ ኣታዊታተን ከም ዝጥቀማሉ፡ ዓበይቲ ሃገራት ቀርሰና ንምግታእ ብዝብል ጕልባብ ኣብ ገማግም ሶማል፡ ወሽመጥ ዓደንን ደቡባዊ ቐይሕ ባሕርን መራኽብ ኵናት ኣዋፊረን ምህላወን ሓቢሩ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ መንጎ ሃገራት ምንጭን ማዕልቦን ፈለግ ኒል ዝተቐልቀለ ምስሕሓባት ብምትዃር፡ ንሃገራት ኒል ኮነ ንኻልኦት ሃገራት ዝኸውን እኹል ሃብቲ ማይ ምህላዉ፡ እንተኾነ እቲ ጕዳይ ምስ ፓለቲካዊ ጕዳያት ተኣሳሲሩ ኣብ ዘየድሊ ምፍሕፋሕ ከም ዘምረሐ ጠቒሱ። ኤርትራ ምስ ሃገራት ኣዕራብን እስራኤልን ዘሎዋ ርክብ ኣመልኪቱ፡ ኤርትራ ምስ ዝኾነ ይኹን ወገን ኣብ ኪዳን ከም ዘይትኣቱ ኣገንዚቡ። ንጕዳይ ዘተ ፍልስጤማውያንን እስራኤላውያንን ኣመልኪቱ’ውን ኤርትራ ስምምዕ ኦስሎ ካብ ዝተኸተመሉ እዋን ኣትሒዛ ኣብቲ ስምምዕ ዕቃበታት ከም ዝነበራ፡ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት በብእዋኑ ዝፍተን ዘተ ሰላም ኣዎንታዊ ውጽኢት ንኽርከቦ ትጽቢት ከም ዘይግበረሉ ሓቢሩ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት፡ ኣብ ደቡባዊ ቐይሕ ባሕሪ፡ ወሽመጥ ዓደን፡ ገማግም ሶማልን ህንዳዊ ውቅያኖስን ቀርሰና ይካየድ ኣሎ። ነዚ ተግባር’ዚ ብኸመይ ትርእዮ? ብኸመይከ’ዩ ኽፍታሕ?
መልሲ፡- እዚ ተርእዮ’ዚ ውጽኢት ናይቲ ኣብ ሶማልን ኣብ መላእ ከባቢናን ዘሎ ዘይምርግጋእ’ዩ። ሶማላውያን ከኣ ግዳይ ናይ ዞባውን ኣህጉራውን ኣጀንዳን ምትእትታዋትን ኮይኖም። ኣብ ሶማል መንግስትን መንግስታዊ ትካላትን ስለ ዘየልቦ፡ ክብረት ዘሎዎን ሂወት ዘውሕስን፡ ርግኣትን ቅሳነትን የልቦን። ሶማላውያን ድማ ናብ ካልእ ኣማራጺታት ንኸማዕድዉ ተገዲዶም። ኣብ ሶማል ባዶነት ብምህላዉ፡ ንረብሓታትን ሃብትን ሶማላውያን ዝከላኸል ዓቕሚ የልቦን፣ በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ ሃብቲ ዓሳ እታ ሃገር ኣብ ጥቕሚ ሓይልታት ወጻኢ ይውዕል ኣሎ። ከም ሳዕቤኑ ኸኣ ሶማላውያን ኣደዳ ጥሜት፡ ሕማማት፡ ሽቕለተ ኣልቦነትን ስደትን ኮይኖም። ኣብ ከምዚ ዝኣመአለ ዅነታት ሕግታት ንክኽበሩ ዝሕግዝ ሃውህው ብዘይምህላዉ ድማ ሶማላውያን መንእሰያት ኣብ ዘይሕጋዊ ተግባራት ንኽወድቁ ተደሪኾም። ባህርያዊ ዅነታት ኣብ ዝስኣነሉ እዋን፡ መንፈስ ተስፋ ምቝራጽ እናዛየደ ይኸይድ፣ ኣብ ዘይሕጋዊ ተግባራት ናይ ምውዳቕ ተኽእሎ ከኣ ይልዕል። ስለ’ዚ ቐርሰና ሶማላውያን ተጠቀምቲ ሃብቲ ባሕሮም ክኾኑ ብዘይምኽኣሎም ዝተቐልቀለ ተርእዮ እዩ። ገማግም ባሕሪ ሶማል ካብ ዝተፈላለያ ሃገራት ዝመጽእ ኢንዳስትርያዊ ሓተላ ዝጐሓፈሉ ቦታ ኾይኑ’ሎ። እዚ ፍጻመ’ዚ ልሙድ ተርእዮ ኾይኑ ምህላዉ ዝእመን ሓበሬታ’ሎ። ሶማላውያን ተጠቀምቲ ሃብቶም ክኾኑ ብዘይምኽኣሎምን ኢንዳስትርያዊ ሓተላ ኣብ ገማግም ማያት ሶማል ይጐሓፍ ብምህላውን ቀንዲ ምኽንያታት ቀርሰና’ዮም ማለት ኣይኮነን፣ እቲ ቐንዲ መንቀሊ ቐርሰና ኣብ ሶማል መንግስትን መንግስታዊ ትካላትን ስለ ዘየሎ’ዩ።
እቲ ፍታሕ ኣብ ኢድ ሶማላውያን እዩ ዘሎ፣ ሶማላውያን ጥራይ ከኣዮም ነዚ ጕዳይ’ዚ ዝፈትሕዎ። ነቲ ጕዳይ ንምፍታሕ ብዝተፈላለያ ሃገራት ዝተላእካ ዓበይቲ መራኽብ ኵናትን ዝተራቐቐ ተክኖሎጅን ኣየድልን። እዚ ዝተጠቕሰ መሳርሒታት ንተርእዮ ቐርሰና ከጥፍእ ኣይከኣለን። በንጻሩ እቲ ዅነታት ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናገደደ ይኽይድ ኣሎ። ብወገንና እቲ መሰረታዊ ፍታሕ፡ ሶማል ከም መጠን ሉኣላዊት ሃገር ሓድነታ ተሓልዩ ሕጋዊ መንግስቲ ቆይሙ፡ ኣድማዒ መንግስታዊ ትካላት ምስ ዝምስረት ምዃኑ ንኣምን። ኣብ ግዜ ዝሑል ኵናት፡ ማለት ቅድሚ ስርዓት ስያድ ባረ ምውዳቑ፡ ሶማል ወተሃደራዊ ትካላት፡ ሓይሊ ባሕርን ዓቕሚ ምክልኻልን ነይሩዋ። ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ከምኡ ዝአመሰለ ስርዓትን መንግስታዊ ትካላትን እንተ ዝነብር ተርእዮ ቐርሰና ኣይመጋጠመን። ሶማል ርግኣትን ሰላምን እንተ ዝሰፍና፡ ዕድላት ስራሕ ምነበረ፡ ሶማላውያን ናብ ስደት ከምርሑ ኣይምተገደዱን ነይሮም። ኣህጉራውያን ኩባንያታት ካብ ቀርሰና ብተዘዋዋሪ መንገዲ ይረብሓ እየን። ብገማግም ሶማል ዝሓልፋ ንብረት ዝጽዕና መራኽብ፡ እቲ ኸባቢ ጸጥታኡ ዘየተኣማምን ብምዃኑ ልዑል ክፍሊት መድሕን ከም ዝኸፍላ ይግበር። ኣብ’ዚ ዝተጠቕሰ ከባቢ ድሕነት መራኸብ ንግዲ ንምውሓስ ብዝብል ምኽኒት ከም ብላክዎተር ዝኣመሰላ ብብሕቲ ዝነጥፋ ትካላት ሓይሊ ጸጥታ ኣለዋ። ኩባንያታት መድሕን’ውን ልዑል መጠን መኽሰብ ክሓፍሳ ጀሚረን። ንኣብ ቀርሰና ዝተዋፈሩ መራኽብ ዝጨውዩ ውልቀሰባት ካሕሳ ዝኽፈሎም እንተደኣ ኾይኑ፡ ካልኦት ተመሳሳሊ ተግባራት ንኽፍጽሙ ዘተባብዕ’ዩ። ቀርሰና ንኽቕጽል ዝደፋፍኡ ብዙሓት ወገናት ኣለዉ፣ እቶም ዝያዳ ዝረብሑ ከአ ዘይሶማላውያን እዮም። ተርእዮ ቐርሰና ክፍታሕ ዝኽእል፡ ኣብ ሶማል ርግኣት ምስ ዝሰፍንን ሶማላውያን ጕዳዮም ባዕሎም ንኽፈትሑ ዕድል ምስ ዝወሃቦምን፡ ሕጋዊ መንግስትን መንግስታዊ ትካልን ምስ ዝቐውምን እዩ። ኣብቲ ከባቢ ዓበይቲ መራኽብ ኵናት ኣመሪካ፡ ፈረንሳ፡ ቻይና፡ ጀርመን ወዘተ… ምውፋር ዘምጽኦ ውጽኢት የልቦን። ኤርትራ ንቐርሰና ካብቲ ኣብ ሶማል ዘሎ ፓለቲካውን ጸጥታውን ኵነታት ነጺላ ኣይትርእዮን እያ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት ካብ’ዚ ጕዳይ’ዚ ከይወጻእና፡ ዓበይትን ማእከሎትን ሃገራት ሰላምን ጸጥታን ቀይሕ ባሕሪ ውሕስነቱ ዘተኣማምን ክኸውን ይግባእ ብምባል ላዕልን ታሕትን ክብላ እንከለዋ፡ ሃገራት እቲ ከባቢ ግን እጃመን ከየበርከታ ኣማዕድየን ይዕዘባ ኣለዋ። ኤርትራ ነዚ ተኣፋፊ ጕዳይ’ዚ ብኸመይ ትሕዞ’ላ።
መልሲ፡- ኤርትራ ንምትእትታው ወጻኢ ኣይትቕበሎን’ያ፣ ከምዚ ዝኣመሰለ ምትእትታዋት ዘይምቕባላ ድማ ብስምዒትን ፓለቲካዊ ምኽንያታትን ኣይኮነን። ሃገራት እቲ ኸባቢ፡ ጕዳያተን ንኽፈትሓ ናጻ እንተ ኾይነን፡ ዓቕምታተን ኣወሃሂደን ብግብራውን ተክኒካውን መዳያት ነቲ ሽግር ክፈትሓኣ ይኽእላ እየን። ናይ ጸጥታ ሽግር እንተ’ሎ ዝተራቐቐ ተክኖሎጅን ዓበይቲ መራኽብ ኵናትን ናብ’ቲ ኸባቢ ብምጕራት ንምፍትሑ ኣይመድለየን። ሃገራት እቲ ኸባቢ ንሓድሕደን ብምትሕግጋዝ፡ ሓገዝ ወጻኢ ከይሓተታ ብዓቕመን ክፈትሓኦ ምኸኣላ። እቶም ኣብ ተግባራት ቀርሰና ተዋፊሮም ዘለዉ ሰባት ብፋይበር ግላስ ዝተሰርሓ ጀላቡ እዮም ዘንሳፍፉ፣ መዳፍዕ ኮነ ካልእ ከበድቲ ኣጽዋር የብሎምን። ፈኰስቲ ብረት ክዓጥቁ ይኽእሉ፣ ነዚ ዘይሕጋዊ ተግባራቶም ዝገትእ ሓይሊ ስለ ዘየልቦ፡ እቲ ፈኰስቲ ብረት ከድምዕ ይኽእል። ማያዊ ስፍሓት ገማግም ሶማል ምስ መቐጸልታኡ ዝኾነ ህንዳዊ ውቅያኖስ ተደሚሩ፡ መራኽብ ኵናት ብልዑል መጠን ብዝሒ እንተ ተዋፈራ’ውን ንምቍጽጻሩ ዘጸግም’ዩ። ብወተሃደራውን ተክኒካውን ምኽንያታት ኣብቲ ኸባቢ ተጓሪቱ ዘሎ ኣጽዋርን መራኽብ ኵናትን ሽግር ቀርሰና ንኽፈትሕ እንጽበዮ ኣይኮነን። ንሶማላውያን ዕድል እንተ ተዋሂቡ፡ ምስተን ኣብ ከባቢ ቐይሕ ባሕርን ወሽመጥ ዓደን ዘለዋ ሃገራት ብምድግጋፍ፡ ንሽግራት ቀርሰና ምፍታሕ ምተኻእለ። እዚ ግን ምስቶም ኣብ ቀርሰና ረብሓ ዘሎዎም ወገናት ዝቃዶ ኣይኮነን። ንቐርሰና ምኽኒት ገይረን ኣጀንዳታተን ኣብዚ ኸባቢ ከተግብራ ዝደልያ ሓይልታት ከም’ዚ ዝኣመሰለ ምትሕግጋዝ ኣብ ግብሪ ክውዕል ድሌት የብለንን። ዝምልከተን ሃገራት ንምድግጋፍ ፈተነ ኣብ ዝገብራሉ እዋን፡ በተን ኣብ ምጕህሃር ቅልውላው ረብሓ ዘለወንን ኣብ ማያት ከባቢና መራኽብ ኵናት ኣዋፊረን ዘለዋን ሓይልታት ይብደሃ። ኣብ’ዚ ኣገዳሲ ዝኾነ ማያዊ መስመር ቅልውላውን ዘይምርግጋእን ንክቕጽል ጥቕሚ ዘሎወን ሓይልታት ከም ዘለዋ ክፍለጥ ይግባእ። እዘን ሓይልታት እዚኣተን ኵናት ኣንጻር ግብረ ሽበራን ቀርሰናን ብምክያድ ዘተኣማምን ሃዋህው ክንፈጥር ኢና ብምባል ዘጕባዕብዓ እየን። እዚ መግለጽታት እዚ ብደገ ክስማዕ እንከሎ ሰናይ ዘረባ ይመስል፣ እቲ ሓቂ ግን ብኣንጻሩ’ዩ። እዚ ናይ ሓሶትን ምድንጋርን መግለጽታት፡ ቀንዲ ዕላማኡ ኣብ ከባቢና ቅልውላውን ሽግርን ከም ዝቕልቀል ብምግባር ነቲ ቕልውላው ንምምሕዳር እዩ። እዚ መግለጽታት እዚ ንኸባቢ ቐርኒ ኣፍሪቃን ቀይሕ ባሕርን ዝምልከት ዝተወጠነ ሕቡእ ኣጀንዳ ንምሽፋን ዝቐርብ’ዩ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት ኣብ መንጎ ሃገራት ምንጪ ፈለግ ኒልን፡ እቲ ፈለግ ዝሓልፈለን ሃገራትን ዝቕልቀል ምስሕሓባት ኣሎ። መበገሲ እዚ ምስሕሓባት’ዚ እንታዩ? ኤርትራኸ ብኸመይ ትርእዮ?
መልሲ፡– ኣብዚ ተጠቒሱ ዘሎ ኸባቢ ዓሰርተ ሃገራት ኣለዋ። ንሕና ኣብቲ ምትእኽኻብ ከንኣቱ ኣይደለናን። ብዙሕ ነገራት ኣብ ግምት ብምእታው ከም ተዓዛቢ ኣባል ክንኸውን መሪጽና። እዚ ሕጂ ዝዝረበሉ ዘሎ ጕዳያት ፖለቲካዊ መልኽዕ ሒዙ ኣሎ። እቲ ዕላማ ኸኣ ኣብ መንጎ ሃገራት ምንጭን መዕለብን ቅልውላው ንምፍጣር’ዩ። ኣብ መንጎ ምስርን ሱዳንን ይኹን እተን ሃገራት ምንጪ ኢና በሃልትን ውዲት ብምእላም፡ ረብሓ ዅሎም ወገናት ዘውሕስ ስምምዕ ምእንቲ ከይብጻሕ`ዩ እቲ ዝድለ ዘሎ። እቲ ብስም ጕዳይ ማይ ኒል ተባሂሉ ዝለዓል ዘሎ ኣርእስቲ፡ መሸፈኒ ናይ ካልእ ኣጀንዳ ኮይኑ፡ ጸቕጢ ብምግባር ኣብ መንጎ ሃገራት ኒል ዘይምቅዳው ንምፍጣር`ዩ። እቲ ዘሎ ዓቕምታት ማይ እንተ ተዓዘብና፡ ዳርጋ ዅለን ሃገራት ከምቲ ዝድለ ኣይተጠቕማሉን ምባል ይከኣል። ብፖለቲካዊ መዳይ ዘይኮነ ብተክኒካዊ ወገን ክንዛረብ እንከለና፡ ትሕተ ቕርጺ ኣዋዲድና ዝብላ ሃገራት እውን ከምቲ ዝድለ ኣይተጠቕማሉን። ብፍላይ ኣብዘን ዝሓለፋ 20 ዓመታት ንማይ ፈለግ ኒል ከምቲ ዝድለ ኣብ ጥቕሚ ዘውዓለ ወገን ኣይነበረን። በቲ ቕድሚ ሕጂ ዝተገብረ ስምምዓት ዝበዝሐ እጃም ይብጸሓና ዝብላ ምስርን ሱዳንን’ውን ከምቲ ዝድለ ኣይተጠቕማሉን። እታ 80% ካብ ማይ ሰማያዊ ኒል ካብ መሬታ ከም ዝምንጩ እትገልጽ ኢትዮጵያ እውን ንሕርሻ ይኹን ምምንጫው ጸዓት ብ2% ወይ 3% እዃ ኣብ ግብሪ ኣየውዓለቶን። እተን ዝተረፋ ብምሉአን ትሕቲ 20% ናይ ማይ ኒል ዝምንጭዋ ሃገራት ዝናብን ካልእ ኣማራጽታት ኣሎወን። ማይ ኒል ገዲፍካ ናይ ዝናብ ካልእ ምንጭታትን ኣለወን። ንነፍስ ወከፍ ሃገር ንበይና እንተ ረአና፡ ኵነታት መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽ፡ ነዚ ዓቕምታት’ዚ ኣብ ጥቕሚ ኣውዒላዶ? ንሕርሻ ይኹን ንምምንጫው ጸዓት እቲ ዝድለ ትሕተ ቕርጺ ኣዋዲዳዶ? ዝብል ሕቶታት እንተ ኣቕረብና መልሱ ኣይፋል`ዩ። ንምምዕባል ሕብረተሰብ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል ዘሎ ዓቕምታት ካብ ሓደ ፡ ክልተ ወይ ሰልስተ ሚእታዊት ዘይበዝሕ`ዩ። ስለዚ ናይ ብሓቂ ጸገም ማይ ኣሎ ድዩ ዝብል ሕቶ ይለዓል። ብግብሪ ዋሕዲ እንተ’ሎ እተን ሃገራት ምንጪ ይኹና ናይ መዕለቢ ሃገራት ብጽሒትና ኣይረኸብናን ብምባል ግጭት ወይ ምስሕሓብ ክፈጥራ ይኽእላ። እቲ ሓቂ ግን ከምዚ ኣይኮነን፡ ዋሕዲ ማይ ከም ዘየልቦ ርዱእ ነገር ኮይኑ መካትዒ ጕዳይ `ውን ኣይኮነን። ከም ዝመስለኒ እቲ ዕላማ ነናትካ ጕጅለ ወይ ክበብ ንምፍጣር’ዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት ነዚ ጕዳይዚ መዝሚዙ፡ ኣብ ልዕሊ ኻልኦት ሃገራት ጸቕጢ ክፈጥር ይፍትን ኣሎ። ምስ ገለ ካብተን ሃገራት ኒል ክበብ ብምፍጣር፡ ምስ ጕዳይ ማይ ኒል ርክብ ዘይብሉ ኣጀንዳታት ንምትግባር ይሕልን ከም ዘሎ ብሩህ’ዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት፡ ሓደ ንሱ ዝቈጻጸሮ ቀጽሪ ክምስርት ይሓሰብ ይኸውን። እቲ ሕቶ ግን ኣድላይነት ናይ ከምዚ ዘኣመሰለ ቀጽሪ እንታይ’ዩ? ከምዚ ዓይነት ቀጽሪ ምስ ረብሓታት እተን ሃገራት ከመይ ዝኣመሰለ ሓባራዊ ጥቕሚ ኣሎዎ? ናይ ብሓቂኸ ኣብ መንጎ እዘን ዝተጠቕሳ ሃገራት ምንጪ ብሓደ ወገን፡ ሱዳንን ምስርን በቲ ካልእ ምስሕሓብ ዘልዕል ፍልልያት ኣሎዶ? እዚ ጕዳይ ብፍላጥ ካብ ባዶ ዝተላዕለ’ዩ። ኣብዚ ከባቢ’ዚ ወጥርን ዕግርግርን ምስ ተፈጥረ፡ ብድሕሪኡ ነቲ ቕልውላው ምምሕዳር ይመጽእ። ናይ ማይ ጸገም የልቦን፣ ኣብ መንጎ ሃገራት ምንጭን መዕለብን ኣብ ምክፍፋል ማይ ዝተላዕለ ግጭት የልቦን። ኵሉ’ቲ ነገር ካብ ባዶ ዝተበገሰ’ዩ። ምቹእ ባይታን ሃዋህውን እንተ ዝህሉ እዘን ሃገራት ብሓንሳብ ኮፍ ኢለን ነቲ ጕዳይ ብህድኣትን ልቦናን ዘተ ኽገብራሉ ምኽኣላ። ዘሎ ዓቕምታት ማይ ንናይ ኵሉ ረብሓ ብዘውዕል መንገዲ፡ ንሕርሻ ይኹን ንኻልእ ጥቕምታት ዝከኣል እዩ። ማያዊ ዓቕምታት ኒል ንኤርትራ ብምድማር ንብምሉኣተን ዓሰርተ ሃገራት ኣኺሉ ዝተርፍ እዩ። ብርእይቶና እዘን ሃገራት እዚኣተን ካብዚ ሕጂ ኣትየንኦ ዘለዋ ደልሃመት ክወጽኣ ይግባእ። ኣብ ከምዚ ዓይነት ደልሃመት ምጥሓል ነቲ ጕዳይ መሊሱ ስለ ዝሓላልኽ። ምትሕልላኽ ጥራይ ዘይኮነ’ውን ነተን ሃገራት ብዘይምቕላብ ኣብቲ ሕቡእ ኣጀንዳታት ከም ዝኣትዋ ይኾና። እተን ሃገራት ምንጪ ተባሂለን ዝጽወዓ፡ ምስ ሱዳን ይኹን ምስ ምስሪ ኣብ ግጭት ክኣትዋ ረብሓ የብለንን። በንጻሩ እቲ ሃብቲ ማይ ጽቡቕ ዕድል ኮይኑ፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ኒል ቍጠባዊ ዝምድናታት ብምምስራት፡ ነቲ ዘሎ ዓቕምታት፡ ኣብ ረብሓ ዅሉ ህዝብታት ውዒሉ፡ እቲ ተረፍ ናብ ጐረባብቲ ሃገራት ክስደድ ምተኻእለ። ሃገራት ኣዕራብን ማእከላይ ምብራቕን ኣብ ሃብቲ ማይ ኒል ገንዘባዊ ወፍሪ ክገብራ ምኸኣላ። ካብ ኤውሮጳን እስያን ወፍርታት ንኽመጽእ ዕድል ምነበረ። በዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ሃገራት ምንጭን፡ መዕለብን ፈለግ ኒል ዝነብሩ ወለዶታት ዝረብሑሉ ዕድል ክኽፈት ምተኻእለ ነይሩ። ኣብዚ እዋን`ዚ ግን እቲ ጕዳይ ኣብ ምንቛትን ፖለቲካዊ ሕልኽላኻትን ዘንቢሉ ኣሎ። ሃገራት ኒል ኣብ ነንሓድሕደን ከምዚ ዘኣመሰለ ምስሕሓብ ኣየድልየንን እዩ። ንረብሓታት ናይ ሎምን መጻእን ወለዶታት ዘይጠቅም ጥራይ ዘይኮነስ ትርጕም እውን የብሉን።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ምስ ማዕከናት ዜና ዓረብ ኣብ ዝገበርካዮ ቃለ መጠይቕ፡ ጕዳይ ኒል ምስ ፖለቲካዊ ጕዳያት ክተኣሳሰር ኣይግባእን ብምባል ምኽሪ ትህብ ኔርካ። ብግብሪኸ ምስ ፖለቲካዊ ጕዳያት ዝተኣሳሰረዶ ይመስለካ?
መልሲ፡- ንዅሎም ወገናት ዘጠቓልል መኣዲ ዘተ ክህሉ ይግባእ። ኣብ ባእስን ምስሕሓባትን ብምእታውን፡ ነቲ ጕዳይ ብምምዝማዝን ፖለቲካዊ ጥቕምታት ምርካብ ምፍታን ትርጕም የብሉን። እቲ ዝሓሸ ፍታሕ፡ እተን ዝምልከትን ሃገራት ብሓደ ኮፍ ኢለን ብህድኣንት፡
ልቦናን ውድዓውነትን ብዛዕባ’ቲ ጕዳይ ዘትየን ንረብሓ መጻኢ ወለዶታት እንተ ኣውዓለኦ’ዩ።
ብየዋህነት ይኹን ብዘይምርዳእ ኣብቲ መጻወድያ ብምእታው እቲ ምስሕሓብ ብመንገዲ ማዕከናት ዜና ይግለጽ ኣሎ። ሓቂ’ዩ ማዕከናት ዜና፡ ናተን ኣዎንታዊ ተራ ኣለወን፣ እንተኾነ ኣሉታዊ መዳያት እውን ስለ ዘሎወን ክንጥንቀቕለን ይግባእ። ማዕከናት ዜና ብዘይምስትውዓል ኣብ ጸርፍን ኣብ ዘይድለ ዘረባታት ከም ትጥሕል ስለ ዝገብራ፡ እቲ ቁም ነገር ጐሊሑ ኣይግለጽን። ሃገራት ፈለግ ኒል ንሕቶ ማይ ኒል ከም ፓለቲካዊ ጕዳይ ክቕርብዎ አይግባእን፣ እዚ መሰረታዊ ጕዳይ እዩ። ሕቶ ማይ ኒል ምስ ፖለቲካዊ ጕዳያት ምትሕንፋጹ፡ ናብ ካልእ ዘየድሊ ሓደገኛ ኣንፈት ከም ዝወስድ ኵሉ ሰብ ክግንዘቦ ይግባእ።
ኣብዚ ግዜ’ዚ እቲ መረዳእታ ካብ ናይ ቀደም ዝሓሸ’ዩ። ግዜ እናተናውሓ ብዝኸደ፡ ብዙሓት መንግስታትን ትካላትን ናብ መጻወድያ ንኸይኣትዋ ነቲ ዝእለም ዘሎ ስቱር ወዲት ከስተውዕላሉ ጀሚረን ኣለዋ። ስለ’ዚ ኣብ ምንጭን ማዕልቦን ዝርከባ ሃገራት ኒል፡ ኣብቲ ተጻዊዱለን ዘሎ መፈንጠራ ንኸይኣትዋ ክጥንቀቓ ይግባእ።
ሕቶ፡- ክቡር ፕረዚደንት ኣብ መንጎ ኤርትራን ሃገራት ኣዕራብን ብሓደ ወገን፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን እስራኤልን በቲ ኻልእ ዘሎ ዝምድና ብኸመይ ይረአ? ሓደሓደ ፖለቲከኛታትን ማዕከናት ዜናን ዓረብ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ሸነካት ምትእስሳር ከም ዘሎ ይገልጹ። እዚ ካብ እንታይ ብምብጋስ’ዩ?
መልሲ፡- እዚ የዋህነት`ዩ ዝመስል። ንሕና ብዙሕ ደኺምናሉ ኢና። ትማሊ ትማሊ ኣብ ኣኼባ ማሕበር ሃገራት ኣዕራብ ኮፍ ኢልና እንከሎና ንጕዳይና ኣልዒሎም ይዛረቡ ነይሮም። ካብ ወርሒ ከም ዝመጻእና ዘምስል ኣቀራርባ ነይሩ። ክስትውዓል ዝግባእ ማሕበር ሃገራት ኣዕራብ ናይ ዓረብ ጥራይ ኣይኮነትን። ሓያሎይ ኣባል ሃገራት ኣብ ኣፍሪቃ ስለ ዝርከባ፡ ዓረባዊትን ኣፍሪቃዊትን ማሕበር ብምባል ክትስመ ይግባእ ነይሩ። ኣብ ኣፍሪቃ ዝርከባ ሃገራት ኣዕራብ ኣብ ማሕበር ሃገራት ኣዕራብ ኣባል ስለ ዝኾና ኣፍሪቃውያን ኣይኮናን ምባል ብስነ-መጐት ቅቡል ኣይኮነን። ዓረብ ወይ ከኣ መምዘኒ ኣባልነት እቲ ማሕበር ምስ ኵነታት መበል 21 ክፍለ ዘመን ክሳነ ይግባእ። እዚ ሕጂ ዝስረሓሉ ዘሎ ኣገባብ ግዜኡ ዘሕለፈ እዩ። ኣነ ብንጹር ሓቢረ’የ። ንሕና ካብ ዝኾነ ይኹን ወገን መንነት ክንረክብ ወረቐት ፍቓድ ኣየድልየና እዩ። ባህልና፡ ታሪኻዊ ህላወናን፡ ኣብዚ ኸባቢ ዘሎንና ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣን ባዕሉ ይምስክር። ከምዚ ዘኣመሰለ ጕዳይ ብስምዒት ክፍጸም ኣይግባእን። እዚ ሽግር እዚ አብዚ ዘሎ ጸገም እዩ። እተን ብኣድማዕነት ክሰርሓ ዝግብአን ሓይልታት ቁም ነገር ስለ ዘይገበራ፡ ቀንዲ ጕዳይ ሃገራት ኣዕራብ ኣብ ምልክት ሕቶ ኣትዩ ኣሎ። እቲ ክትዕ ብዛዕባ ትርጕም ዘይብሉን ንኣሽቱ ጕዳያትን ኮይኑ። ረብሓታት ዘውሕስ ምትእኽኻብ የልቦን። ኣብ መንጎ እዘን ሃገራት ምውህሃድን ምምልላእን እንተ ዝህሉ እዚ ከባቢ’ዚ ብዘይምግናን ኣህጉራዊ ሓይሊ ክምስረት ምበቕዐ ነይሩ።
ሕቶ፡- እዚ ከባቢ ክትብል እንከሎኻ ሃገራት ኣዕራብ ማለትካ ድዩ?
መልሲ፡- እወ ሃገራት ኣዕራብ። እዚ ኸባቢ እዚ ካብ ናይ ዓለም ጠቕላላ ስፍሓት ሓሙሽተ ሚእታዊት ዘይበዝሕ ስፍሓት ሒዙ ኽነሱ፡ ልዕሊ ሱሳ ሚእታዊት ካብቲ ዕቑር ነዳዲ ዓለም
ይውንን። እዚ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ናይ ዓለም ጂዮ ስትራተጂ፡ ተኣፋፊ ቦታ ሒዙ ይርከብ። እዚ ኾይኑ ግን ሎሚ ንሕና ኣበይ ኣለና? ንሕና ኽብል እንከሎኹ ዓረብ ንኹን ዘይዓረብ ኣፍሪቃዊ ንኹን ወይ ሰሜናዊ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ወይ ደቡብ ወይ ማእከል ብምጥቕላል’የ። እቲ ዝገርም ነገር ብፍልላጥ ይኹን ብየዋህነት፡ ካብቲ ናይ ሓባር ጕዳያት ብምውጻእ ምስ ሓባራዊ ረብሓታት ናይዞም ህዝብታትን ሃገራትን ርክብ ኣብ ዘይብሉ ንኣሽቱ ጕዳያት ብምልዓል ምስ ፖለቲካዊ ጕዳያት ምትእስሳሮም’ዩ። እዚ ድማ ናብ ትርጕም ዘይብሉ ጓል መንገድን ክትዕን የእቱ። ኣብነት ናይቲ ፍረ ኣልቦ ክትዓትን ሕቶታትን ንስኻ ዓረብ ዲኻ? ወይስ ኣይኮንካን? ኣባል ማሕበራ ሃገራት ኣዕራብ ዲኻ? ወዘተ … እዮም። ብመሰረቱ
ኣብ ክንዲ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዕንክሊል ምእታው ኣብ ኣገደስቲ መትከላት፡ ብውድዓዊ መንገዲ ምዝታይ ይግባእ። ሃገራት እዚ ከባብን ኵሎም ኣዕራብን ንገዛእ ርእሶም ክሓቱ ታሪኻዊ ግዴታ ኣሎዎም። ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ኣበይ ኣለና? ኣብ ማእከላይ ክፍለ ዘመን ንነብር ዲና ዘለና? ዝብል ሕቶታት ከልዕሉ የድሊ። ምስቲ ሕጂ ንዓለም ኣጋጢምዋ ዘሎ ፋይናንስያዊ ቅልውላው እቲ ዕድል ንሃገራት ኣዕራብ ምስ ግዜ ዝሑል ኵናት ወይ መወዳእታ 20 ክፍለ ዘመን ብምንጽጻር ሕጂ ዝሓሸ’ዩ ዘሎ። ስለዚ እቲ ክትዕ ካብዚ ኩርናዕ`ዚ ክብገስ ይግባእ።
ንጕዳይ ዓረብን እስራኤልን ብዝምልከት እቲ ጕዳይ ናብ ዕጹው ማዕጾ በጺሑ ኣሎ። ኣብ ትሕቲ ጸሓይ ሓዲሽ ነገር የልቦን። ካብታ ስምምዕ ኦስሎ ዝተፈረመትላ ዕለት ርእይቶና ገሊጽና ኢና። ነቲ ተዋስኦ ካብ መጀምርታ ንከታተሎ ስለ ዝነበርና፡ እቲ ኣገባብ ከም ዘየዋጽእ ሓቢርና። ሓደ ግዜ ወይ ክልተ ወይ ድማ ሰለስተ ግዜ ምግጋይ የጋጥም’ዩ። ብድሕሪኡ ግን ኣብ ጌጋኻ ምቕጻል የዋህነት’ዩ። ኣብዚ ዝካየድ ዘሎ ዘተ ሓዲሽ ነገር ኣይርከቦን’ዩ። ኣብዚ ዘሎ ውሁብ ኵነታት፡ ቁም ነገር ዘለዎ ዘተ ክካየድ ኣይንጽበን። ዘተ ውጽኢት ከም ዘይብሉ ዝፍለጥ እንተደኣ ኮይኑ ስለምንታይ ይቕጽል? ምቕጻሉኸ ንረብሓ እስራኤል ድዩ ንረብሓ ዓረብ? ንናይ ክልቲኦም ረብሓ ኣይኮነን። ህላወ እስራኤል ኣብዚ ኸባቢ ብግብሪ ኣሎ። ኣባል ውድብ ሕቡራት ሃገራት’ኳ እንተኾነት፡ ብዙሓት ሃገራት ኣዕራብ ብወግዒ ኣይፈልጥኣን። ኣብዚ ከባቢ ንምንባር ዝሕግዝ ዝሓሸ ኣማራጺ እንታይ`ዩ? እዚ ቅልውላው’ዚ ንዓቕምታት ህዝብታትን ሃገራትን ዓረብ እናኣህለኸ ንወሎዶታት ዝመሓላለፍ መወዳእታ ዘይብሉ ሕልኽላኻት ብምፍጣር ንዘለኣለም ክቕጽል ድዩ? ኣብ መጀምርታ ተስዓታት ይዝከረኒ ምስ ፍልስጤማውያን ተሰሓሒብና ኔርና፣ ቅድሚኡ እውን ዘይምርድዳእ ነይሩና። ብግልጺ ዘተ ኦስሎ ንቕድሚት ከም ዘይስጕም ገሊጽና። በዚ መሰረት መንግስቲ ራማላ ትርጕም ስለ ዘይነበሮ ኣይፈለጥናዮን። ኣብዚ እዋን`ዚ ፍልስጤማውያን ኵላቶም ኣዕራብን መንግስቲ ራማላ ትርጕም ከም ዘይብሉ ኣሚኖም ኣለዉ። እቲ ንፍልስጤማውያን ስምምዕ ኦስሎ ንኽፍርሙ ዘገደዶም ምኽንያት እንታይ`ዩ? ስምምዕ ኦስሎ ብመሰረቱ ዕላማኡ እንታይ’ዩ? ሃገረ ፍልስጤም ንምቛም ተስፋ ነይሩ ድዩ? ኣብዘን ዘሓለፋ ዓመታት እተዓዘብናዮ፡ ሓሓሊፎም ሓዲሽ ምህዞ ምምጻኦም’ዩ። ክትነብር እትኽእል ሃገረ ፍልስጤም ይብሉ፣ ጸኒሖም ድማ ክልተ ሃገራት ብሓንሳብ ምንባር ይብሉ፣ ሳልሳይ ግዜ ካኣ ሓድሽ ቅጽል ይመሃዝ፡ እዚ ኣገባብ’ዚ ከም ዝመስለኒ ንህዝብታትን ሃገራትን እዚ ኸባቢ ምንዓቕ’ዩ። እቲ ዕላማኡ ቕልውላው ከይተፈትሐ ግዜን ዕድላትን ንምጥፋእ’ዩ። ኣብዚ ዘለናዮ መጀመርታ 21 ክፍለ ዘመን፡ ሃገራት ኣዕራብ ሓባራዊ ስትራተጅያዊ ረቛሒታትን ናይ ሓባር መረዳእታን ምእንቲ ኽህልወን ሓሳባተን ዳግም ብምኽላስ ፍጻመታትን ምዕባለታቶምን ብዝግባእ መንገዲ ክግምግማ የድሊ። ንስም ኤርትራ ብምልዓል ሓንሳብ ምስ እስራኤል፡ ጸኒሕካ ድማ ምስ ኢራን ሳልሳይ ምስዚ ወይ ምስ ካልእ ወገን ምትእስሳር ዘስሕቕ ነገር’ዩ። ብሓጺሩ ክብሎ ዝደሊ ንሕና ንመሸጣ እንወርድ ኣይኮናን። ምስ ዝኾነ ወገን ከኣ ምስሕሓባት ኮነ ንግዲ የብልናን። ኣብ ልፍንቲ ምስዚ ወገን’ዚ ወይ ምስቲ ኣይንኣቱን ኢና። ንኸምዚ ዓይነት ዘረባታት ዝደጋግም ወገን ድማ ኣብ ናቱ ስነ-መጐት ኣይንኣቱን ኢና። ከምዚ ዓይነት መግለጺ ፖለቲካዊ ብስለት ዝጐደሎ’ዩ። ኤርትራ ንእሽቶይን ሓዳስን ሃገር እያ፣ ኣብ መጀምርታኣ እያ ዘላ። ዝኾነ ወገን መንነት ክህበና ኣይንደልን። ካብቶም ዘለዉ ልፍንታት ወይ ምትእኽኻባት ኣብ ዝኾነ ክንኣቱ ኣይንደልን። ኤርትራ እትደልዮ ነገር እንተሎ ርግኣትን ምዕባለን ናይዚ ከባቢ’ዩ። ብውልቀይ ኣብዚ ኽባቢ እንታይ ትምነ ብምባል እንተ ተሓቲተ፡ ኵላተን ሃገራት ሰሚረን ዘሎወን ዓቕምታት ኣወሃሂደን፡ በቲ ዘሎወን ጂኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ፡ ሓንቲ ካብተን ርእሰ ሓያላን ሃገራት ዓለም ክኾና ምተመነኹ ምበልኩ ነይረ። እዚ ኣብ ግብሪ እንተ ውዒሉ፡ ናይዚ ኸባቢ ርእሰ ሓያላን ካብ ቻይና፡ ህንድን ጃፓንን ከምኡ’ውን ካብ ኤውሮጳ ዝሓየለት ክትኸውን ትኽእል ኢያ። ኤውሮጳ ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ፋይናንስያዊ ሽግራት ጥሒላ ኣላ፣ ኣብ ቀረባ እዋን ንኽትገላገል እውን ትጽቢት የልቦን። ስለዚ እቲ ዕድል ናይዚ ኸባቢ’ዩ። እቲ ዝድለ ዓቕምታት ኣሎ፣ እዚ ኸባቢ ኣብ ናይ ዓውለማ ስርዓት ኣገዳሲ ስትራተጅያዊ ኣቀማምጣ ሒዙ’ሎ። ነዚ ክንጥቀመሉ ምተገብኣ። ብኣተሓሳስባ ማእከላይ ክፍለ ዘመን ምንባር ግን ፋይዳ የብሉን። ብዛዕባ ዓረባውነት፡ መን ኣባል ማሕበር ሃገራት ኣዕራብ ኮይኑ መንከ ዘይኮነ? መን ምስ መን ኣሎ? ኣብ ኣየነይቲ ልፍንቲ ወይ ኪዳን ኣለኻ? ዝብል ዘረባታት ትርጕም የብሉን። ንኤርትራውያን ድማ ኣየድልየናን’ዩ።
ንእስራኤል ብዝምልከት ብናተይ ርእይቶ፡ እስራኤላውያን በቲ መዓልታዊ ንዕዘቦ ዘለና ምዕባለታት በዚ ሕጂ ዝኸድዎ ዘለዉ መንገዲ፡ ናብ ናይ መጻኢ ወለዶታት ጥፍኣት እዮም ዘምርሑ ዘለዉ። ምናልባት እዚ ዝኽተልዎ ዘለዉ ፖሊሲታት ንክቕጽሉ ኣብዚ እዋን እዚ ዘሎ ኣህጉራውን ዞባውን ሃውህው ሓጊዙዎም ይኸውን። ብኸምዚ ምቕጻል ግን ናብ ጥፍኣት እስራኤላውያን’ዩ ዘምርሕ። እስራኤላውያን ናብዚ ዝኽተልዎ ዘለዉ ኣገባብ ቅድሚ ምቕጻሎም ብዕትበት ክሓስቡ ይግባእ። ሓቂ’ዩ ኣብዚ እዋን’ዚ ናይ ዓረብ ምድኻምን ምጕጅጃልን ይረአ’ዩ፣ ንእስራኤላውያን ዝሕግዝ ኣህጉራዊ ዅነታት እውን ኣሎ። እቲ እስራኤላውያን ዝኽተልዎ ዘለዉ ፖሊሲታት ግን ኣብዚ ኸባቢ’ዚ ንረብሓታቶም ዘገልግል ኣይኮነን። እስራኤላውያን ኣብዚ ኸባቢ ክህልዉ እንተ ኾይኖም ምስ ህዝብታት እዚ ኸባቢ ምንባር ዝሓሸ ኣማራጺ’ዩ። እዚ ኣማራጺ’ዚ ድማ ናቱ ጠለባት ስለ ዘሎዎ እስራኤላውያን ክፍጽምዎ ይግባእ። ነዚ ሕጂ ዘሎ ንእስራኤላውያን ላዕለዋይ ኢድ ዝህብ ኵነታት ዓለም ተመርኵስካ ምኻድ ግን ንረብሓታት እስራኤል ዘየገልግል`ዩ። ጕዳያት ብልቦና ፍታሕ ክርከበሎም ይግባእ፣ በዚ ሕጂ እንርእዮ ዘለና ኣብ ክልተኦም ወገናት ዘሎ አረኣእታት ንመጻኢ ተስፋ ዝህብ ኣይመስልን። ብቐጻሊ ሓዲሽ ፈተነ ሰላም ኣሎ ኢልካ ምዝራብ ንነፍስኻ ምቕሻሽ`ዩ። እስራኤላውያን ይኹኑ ዓረብ ኣብ ጥቕሚ ዘይብሉ ዘተ ሰላም ዕንክሊል ምባል ነዚ ዘሎ ወለዶ ኾነ መጻኢ ወለዶ ዝጠቅም ኣይኮነን።
-
Interview with Eritrean Foreign Minister
39-
-
Eritrea, Ethiopia (TPLF) this Week | News Analysis with Q&A – by Gerset (October 17, 2019)
134-
-
Eritrea New Mobile Ambulances
83-
-
Eritrean Senior Delegation Meets with Sudan’s Leader
145-
-
Eritrean President Receives S. Sudan Foreign Minister in Asmara
183-
-
Ethiopian Prime Minister Awarded Nobel Peace Prize
188-
-
STATEMENT BY H.E. MS. SOPHIA TESFAMARIAM, PERMANENT REPRESENTATIVE OF ERITREA TO THE UN
167-
-
Amnesty International Clandestine and Nefarious Mission to Eritrea
206-
- See all
-
GERD Acid Reflux ነድሪን ቍስልን ከስዐ
4341-
-
Blood Pressure ጸቕጢ ደም ምቊጽጻር
3359-
-
Jalapeno Pepper ጥዕናዊ ረብሓ ጉዕ-በርበረ
3862-
-
ቃንዛ ሕቘ ‘ ፍወሳ Back Pain
5201-
- See all


text:
ታሕሳስ 18፡ 2005 ቅሉዕ መደብ ሕቶን መልስን ምስ ፕረዘደንት ህግደፍ ነበር ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብርሃ ሃይሉ
ታሕሳስ 18፡ 2005
ቅሉዕ መደብ ሕቶን መልስን
ምስ ፕረዘደንት ህግደፍ ነበር
ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብርሃ ሃይሉ
1ይ ክፋል (ፈጠራ)
ብክ ኢላታት ሕግን፡ ካብ ነብሲ ወከፍ ኣውራጃ ህዝቢ ብዝሓረዮም ዓበይቲ ዓድን ወራዙትን ዝቖመ ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብተለቪዝዮን ኣብ ዝተመሓላለፈ ቅሉዕ መደብ ሕቶን መልስን፡ ንኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብርሃ ሃይሉ ዝቀረበሉ ሕቶታትን ዝሃቦ መልስን እንሆ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለ ኣገባብን ስርዓትን ወግዕን፡ ምሉእ ሽምካ፡ ዝተወለድካሉ ዕለትን ዓድኻን ክትነግረና ፍቓደኛ ዲኻ?
ኢሳያስ፡ እወ። ሽመይ ኢሳያስ እብሃል። ኣብ 1945 ተወሊደ። ዓደይ ድማ ጸሎት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ህዝባዊ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ንሰራዊት ደርጊ ስዒሩ፡ ንምልእቲ ኤርትራ ካብ ዝተቖጻጸረሉ እዋን፡ ክንደይ ዓመት ኮይኑ ኣሎ?
ኢሳያስ፡ ዓሰርተው ኣርባዕተ ዓመትን ሸውዓተ ወርሕን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። ናብ ካልእ ቅድሚ ምስጋርና፡ ኣብዚ ንዓሰርተ ሓሙሽተ፡ ሓሙሽተ ወርሒ ጎደል ዓመታት ንግስነትካ ዘርኣየቶ ምዕባሌ ወይ ዕንወት ዶ ክትገልጸልና?
ኢሳያስ፡ ቅድም ቀዳድም፡ ኣነ ንጉስ ኣይነበርኩን። ካብ 1991 ክሳብ 1993፡ ፕረዚደንት ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ ኢየ ኔረ። ካብ 1993 ክሳብ 1995 ድማ፡ ፕረዚደንት ኢየ ኔረ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ ሞንጎ ፕረዚደንትን ንጉስን ዘሎ ፍልልይ ዶ ክትግለጸልና?
ኢሳያስ፡ ንጉስ ማለት፡ ድሌት ህዝቢ ብዘየገድስ፡ ክሳብ ዝመውት ኣብ ስልጣን ዝጸንሕ፡ ከም ድሌቱ ህዝቢ ዝገዝእ፡ ልዕሊ ሕጊ ከም ዝኾነ ዝኣምን መራሕ ሃገር ኢዩ። ፕረዚደንት ግን፡ ብህዝቢ ተመሪጹ፡ ቅውም ብዝእዝዞ መሰረት፡ ንዝተወሰነ ዓመታት ኣብ ስልጣን ዝጸንሕን ብድሌት ህዝቢ ዝቅየር ዝትካእ ማለት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። ስለዚ፡ ንስኻ ብዝህቢ ዝተመረጽካሉ ዓመት ዶ ክትነግረና? እቲ ዝበልካዮ “ቅዋም” ከ ንክንደይ ዓመታት ኣብ ስልጣን ክትጸንሕ ኢዩ ዝእዝዝ?
ኢሳያስ፡ ኣብ 1993፡ ባይቶ ኤርትራ፡ ብ95% ድምጺ ፕረዚደንት ንክኸውን መሪጹኒ። ንክንደይ ዓመታት ክጸንሕ ዝብል ግን፡ ቅዋም ተዳልዩ ምስ ጸደቐ ዝውሰን ኢዩ ኔሩ። ቅዋም ድሕሪ ምምራጸይ፡ ክልተ ዓመት ክዳሎ ተጅሚሩ። ኣብ 1997 ድማ ተወዲ ኡ፡ ብባይቶ ጸዲቑ። ብሰንኪ ወያኔ ግን፡ ኣብ ግብሪ ኣይወዓለን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለምንታይ እባ፡ ቅዋም፡ ኣብ 1991፡ ህዝቢ ኤርትራ ብሓይሉ ናጽነቱ ምስ ኣረጋገጸ ክዳሎ ዘይተደልየ? ክሳብ 1993 ተዳልዩ ክውዳእ፡ ብድሕር'ዚ፡ ልክዕ ምስ ምዝዛም ረፈረንደም ኣብ ግብሪ ክውዕል ኣይክእልን ድዩ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ሎሚ ንድሕሪት ተመሊስካ ክትርእዮ ከለኻ፡ ከምኡ ይመስል ይኸውን። ሽዑ ግን፡ ምስቲ መድረኽ፡ ቅኑዕ ስጉምቲ ኢዩ ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ካብ ሕጂ ንድሓር ክትምልስ ከለኻ፡ ናይ ውልቅኻ፡ “ኣነ” እንዳበልካ ክትምልስ ይግባእ። ብሳልሳይ ኣካል፡ ወይ ብካልኣይ ኣካል ጌርካ ዝምለሰሉ ግዜ ተሰጊሩ ኢዩ። ስለዚ፡ ነዚ ዝሓለፈ ሕቶ፡ እንደገና፡ መልሶ።
ኢሳያስ፡ እሺ። ሎሚ ክርእዮ ከለኹ፡ ከምዚ ትብሉ ዎ ፡ ኣብ 1991 ንድፊ ቅዋም ክጅምር ጸገም ኣይነበረን ይመስል ይኸውን። እንተኾነ፡ ሽዑ መድረኽ ዝጠልቦ ኣይነበረን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ድሕሪ ናጽነት፡ ንስኻ ብዝሃብካዮ መምርሒን ዘመሓላለፍካዮ ውሳኔን፡ ቅድሚ ናጽነት፡ ኣብ ግዜ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዝተፈጸሙ ጉድለታትን ጌጋታትን፡ ብድብዱቡ ኢዩ ተዓጽዩ። ነቲ ብረታዊ ተጋድሎ ዝጅመረ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብዝምልከት ግን፡ ካብ ስልጣን ብማዕበል ህዝቢ ክሳብ ዝወረድካሉ ግዜ፡ ነባሪ ሓጥያት ገይርካዮ። ስለምንታይ?
ኢሳያስ፡ በተሓሳስባይ፡ ተሓኤ ጸላእቲ ህዝቢ ኤርትራ ኢዮም ኔሮም። ኣብ ህዝባዊ ግንባር ግን፡ ብቐንዱ፡ ዝተፈጸሙ ጉድለታት ኣይነበሩን። በቲ ሓደ ወገን ድማ፡ ኣብ ሕሉፍ ሓሸውየ ክትብል ካብ ምንባር፡ ንቅድሚት ምስጓም ስለዝበልጽ ኢየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ፡ መልስኻ ተመዝጊቡ ኣሎ። ናብ'ቲ ኣብ ዘበንካ ኣብ ኤርትራ ዝተራእየ ምዕባሌ ወይ ዕንወት ኤርትራ ንመለስ።
ኢሳያስ፡ ጽርግያ ባጽዕ ኣስመራ፡ ኣብ ሓደ ኪሎሜትር ሚእቲ ሽሕ ቕርሺ እናፍሰስና ኣግፊሕናዮ። ጽርግያ ከረን ተሰነይ ኣማኢት መላይን ቅርሺ ኣፍሲስና፡ ብዘበናዊ ኣገባብ ሰሪሕናዮ። ብተመሳሳሊ፡ ጽርግያ ባጽዕ ዓሰብ፡ ዘይተኣደነ መላይን ኣፍሲስና ክንሰርሖ ጸኒሕና። ጽርግያ ጋሕተላይ ሽዕብ ኣፍዓበት፡ ብተመሳሳሊ ብዘደንቕ ውሕልነት ተሰሪሑ። ጎደናታት ኣስመራ ድማ፡ ከምኡ። ብዝያዳ ግን፡ ኣብያተ ሕክምናን,,,
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ በብነጥቡ ክንሕዞ ስለዝደለና፡ ይቕሬታ ክንኮልፈካ። ነዚ ጽርግያታት ዝሰርሓ ኩባንያታት ኣሽማተን ዶ ክትነግረና? እቲ ኩንትራት ከ ብከመይ ይወሃበን ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ከምዝርድኣኒ፡ ሚኒስትሪ ህንጻ ስርሓት ጽርግያ ብዘውጽኦ ኣገባብ ኩንትራት ዝተዋህበን ኩባንያታት ኢየን። ኣሽማተን ግን፡ ክዝክረን ኣይከኣልኩን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ኣብዚ ኣዳርሽ፡ ሚኒስተር ህንጻ ነበር ኣቶ ኣብርሃ ኣስፍሃ ስለዘሎ፡ መብርሂ ካብ ኣታቶም ክንሓትት። ኣቶ ኣብርሃ ኣስፍሃ፡ ከተብርሃልና፡ ፍቓደኛ ዲካ?
ኣብርሃ ኣስፍሃ፡ እዚ ጉዳይ'ዚ፡ ባዕሉ ፕረዚደንት ነበር፡ ንሕና ከይፈለጥና ይውሰኖ ስለዝነበረ፡ እቲመደብን ንዕኡ ዝሰርሓ ኩባንያታትን ኣብ ሓደ ደብዳቤ ኢዩ ዝመጸና። ሚኒስትሪ ህንጻ ዘውጽኦ ኣገባብ ኮነ ዝፈልጦ ጉዳይ ፈጺሙ የለን። ንኣቶ ኢሳያስ ከዘኻክሮ ግን፡ እተን ዝሰርሖኦ ኩባንያታት ኩለን፡ ናይ ህግደፍ ኢየን። ተቖጻጻሪ ንባዕሉ፡ ትካል ህግደፍ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሂ ኣቶ ኢሳያስ? ትብሎ ዶ ኣለካ?
ኢሳያስ፡ ኣቶ ኣብርሃ ኣስፍሃ ዝብሎ ዘሎ ኣይርድኣንን ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ተወሳኺ መዘኻከሪ ክህበካ፡ ንኣቶ ሓጎስ ገብርሂወት ክንሓቶ። ኣቶ ሓጎስ ስለ ኣገባብን ወግዕን ሽምካን ዓድኻን ዶ ክትገልጸልና?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ሽመይ ሓጎስ ገብርሂወት ኢዩ። ዓደይ ድማ፡ ሰንዓፈ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንሰንዓፈ መዓስ መጺኻ?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ኣብ ሰንዓፈ ተወሊደ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ 10 ዓመትካ ካብ ትግራይ ከም ዝመጻኻ ኢዩ ዝንገር። እዚ ኣበሃህላ ሓሶት ኢዩ ማለት ድዩ?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ማለት፡ ኣነ ወላ ሽዑ ይምጻእ፡ ኣደይ ግን፡ ኣብ ሰንዓፈ ኢያ ኔራ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ድሓን ሕራይ። ሓደ ኣብ ኣስመራ ወይ ቃሩራ ዝተወልደ ኤርትራዊ፡ ኣቡኡ ኣብ ትግራይ ስለዝነበረ፡ እቲ ቖልዓ ኣብ ዓሰርተ ዓመቱ ናብ ኣቡኡ ምስ ከደ፡ ኣብ ትግራይ ተወሊደ እንተበለ፡ ቅኑዕ ድዩ?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ኣብ ኤርትራ ምውላድን፡ ኣብ ትግራይ ምውላድን ፍልልይ ዘለዎ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ኣዴካ ኣብ ሰንዓፈ እንታይ ይሰርሓ ኔረን?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ናይ ኣደይ ጉዳይ ንዓይ ብምንታይ ይትንክፈኒ?
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ብምንታይ ይትንክፈካዶ? ካብ መን ኣቦን ኣደን፡ ኣበይ ተወሊድካ፡ ኣይትንክፈካን። ስራሕ ወላዲካ፡ ኣይትንክፈካን። እቲ ዝትንክፈካ እንታይ ኢዩ? በዓልቲ ቤትካ ከ ምስ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ብምንታይ ትራኸብ?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ ካብ ተደልየ፡ ኣደይ ስዋ ኢያ ትሸይጥ ኔራ። በዓልቲ ቤተይ ድማ፡ ምስ ሰይቲ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ናይ ቀራባ ኣዝማድ ኢየን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ኣብ ከባቢ እንዳ ስዋ ምዕባይን፡ እንዳ ስዋ ኣብ ዘይብሉ እሩም ከባቢ ምዕባይን" ምስ ኣቦን ብዘይ ኣቦን ምዕባይ" ነቲ ዝዓቢ ቖልዓን ናይ ጽባሕ ጠባዩን ኣተሓሳስባኡን ፍልልይ ኣለ ዎ ዶ ትብል የብሉን?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ እንድዒ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። መዝጊብናዮ ኣለና መልስኻ። እዘን ጽርግያታት ዝሰርሓ ዝነበራ ኩባንያታት ናይ መን ኢየን? ነቲ ስራሕ ከ ብከመይ ኣገባብ ይወሃበን ኔሩ?
ሓጎስ ገብርሂወት፡ እተን ኩባንያታት ናይ ህግደፍ ኢየን። ብትእዛዝ ፕረዚደንት ኣቶ ኢሳያስ ድማ ይወሃበን ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ፖሊስ፡ ኣብቲ መጽንሒ ቦታ ክጸንሕ ውሰዱ ዎ ። ኣቶ ኢሳያስ፡ ገለ ዶ መዘኻኸሪ ረኺብካ ሕጂ?
ኢሳያስ፡ እወ ዘኪረዮ። እተን ኩባንያታት ናይ ህግደፍ ኢየን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ካብ ሕጂ ንድሓር፡ ንእትፈልጦ ነገር ኣሉ ምባል፡ መዳከምን መወድኢ ግዜን ስለዝኾነ፡ ሸለል ዝብሃሎ ኣይኮነን። ክሒዱ ብጭብጢ ዝርታዕን፡ ባዕሉ ኣሚኑ ዝናሳሕን፡ ኣብ ዝወሃብ ፍርዲ ዓቢ ፍልልይ ስለዘለ ዎ ፡ ጉዳይካ ተጽብብን ተትርርን ባዕልካ ምዃንካ ፈሊጥካ ክትምልስ ነዘኻኽረካ። ናብ ሕቶና ክንምለስ። እዚ ኩሉ ንጽርግያታት ዝተኸፍለ ገንዘብ፡ ናይ መን ኢዩ?
ኢሳያስ፡ ናይ ኤርትራ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኤርትራ ማለት፡ ብእምንን ገረብን፡ ብሓመድን ማይን ዝተሰርሐት ውሱን ጂ ኦግራፊያዊ ዶባት ዘለዋ፡ ነገር ኢያ። ዝኾነ ነገር ኣይትውንን ኢያ። ኣብ ዝኾነ ሃገር፡ ላም ዋና ኣለዋ። ኣድጊ ዋና ኣለ ዎ ። ብዕራይ ዋና ኣለ ዎ ። ጤል ዋና ኣለዋ። ማኪና ዋና ኣለዋ። ገዛ ዋና ኣለ ዎ ። መሬት'ውን ዋና ኣለ ዎ ። ስለዚ፡ እዚ ገንዘብ ናይ መን ኢዩ?
ኢሳያስ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ። ፍልልይ ዘለ ዎ ግን ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኤርትራ ናይ መን ዲያ? መን ድዩ ዝውንና ንኤርትራ? ኣብ ሞንጎ ዋናን ንብረትን ፍልልይ የልቦን? ኤርትራ ኢያ'ምበር ናይ ህዝቢ፡ ህዝቢ ናይ ኤርትራ ኣይኮነን። ኣብ ሞንጎ ሃገርን ህዝብን ዘሎ ፍልልይ ተገንዚብካ ክትምልስ ግቡእካ ኢዩ። ስለዚ፡ እዚ ንጽርግያታት ዝተኸፍለ ገንዘብ፡ መን የመሓድሮ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ መንግስቲ ኤርትራ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንመንከ ይኽፈል ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ነተን ዝሰርሓ ኩባንያታት
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ መንግስቲ ኤርትራ፡ ብመን ዝቖመ ኢዩ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ብህግደፍ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እዘን ኩባንያታትከ ናይ መን ኔረን?
ኢሳያስ፡ ናይ ህግደፍ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ላዕለዋይ ሓላፊ ህግደፍ ከ መን ኢዩ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ኣነ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለዚ፡ እቲ ጽርግያታት ሰሪሕካ ዝተኣከበ ገንዘብ፡ ተኣኪቡ መሊሱ ናባኻኢዩ ዝምለስ ኔሩ። ክንደይ ኢካ ኢልካዮ?
ኢሳያስ፡ ልዕሊ ቢልዮን ቅርሺ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እዚ ገንዘብ'ዚ፡ ኣበይ ኣሎ ሕጂ?
ኢሳያስ፡ ኣቶ ሓጎስ ገብርሂወት ይፈልጥ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ኣቶ ሓጎስ ብግዜኡ ክሳብ ዝሕተተሉ፡ ንስኻ ትፈልጦ ነገር እንተሎ ክትነግረና ትሕተት ኣለኻ።
ኢሳያስ፡ ገለ ክፋሉ፡ ኣዘዝቲ ሰራዊት ቀሲኖም ሰራዊት ክመርሑን ንሃገር ካብ ወራሪ ክከላኸሉላን ወርሓዊ ተወሳኺ ገንዘብ ይወሃቦም ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንሃገር ተኸላኪሎምላ ድዮም? ገለ ተባዓት ኣዘዝቲ፡ መምርሒካ ጥሒሶም ብዝወሰድ ዎ ውልቃዊ ተበግሶ ዝደሓነ ዓሰብን ዓዳዃላን እንተዘይኮይኑ፡ ካብ ህግደፍ ገንዘብ ተኸፊሉ ንሃገር ዝተኸላኸለ መራሒ ኣሎ ድዩ? ኣበይ ኣሎ እቲ ምክልኻል ሃገር ትብሎ?
ኢሳያስ፡ ወያኔ ኣስመራ ክኣትዉ ዘይምኽኣሎም፡ ምክልኻል ኢየ ዝብሎ ኣነ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሓቅካ። ምክልኻል ሃገር፡ ከም ምክልኻል ስልጣንካ ጌርካ ትርእዮ ስለ ዝነበርካ ድዩ? ንስኻ ካብ ስልጣን ክሳብ ዘይወረድካ፡ ሃገር ድሒና ማለትካ ድዩ? ድሓን ግን፡ ንሱ ይጽንሓልና ሕጂ። ባዕልኻ ክታምካ ዘስፈርካሉ ስምምዕ ኣልጅርስ፡ ሰራዊት ኤርትራ፡ 25 ኪሎሜትር ኣብ ውሽጢ ሃገሩ" ሰራዊት ኢትዮጵያ ግን፡ ኣብቲ ዶበይ ዝብሎ ክዓርድ ዝከኣለ ስለምንታይ ድዩ? ንስኻ፡ ንምኩራት ክኢላታት ኲናት ኣደስኪልካ፡ ምስ ዋርድያኻ ተስፋልደትን ወዲ ካሳን ኮይንካ፡ ኣብ ዝመራሕካዮ ኲናት ሰራዊት ኤርትራ ፈጺሙ ስለዝተሳዕረ ዶ ኣይኮነን? እቲ ኲናት፡ ብከመይ ድዩ ደው ኢሉ? ንስኻ ትመርሖ ዝነበርካ ሰራዊት ኤርትራ ድዩ ብሓይሊ ኣምበርኪኹ ወያኔ ክፍርሙ ዎ ኣገዲዱ ዎ ም? ዶ፡ ወያኔ ነቲ ዘሰሓሕብ ቦታት ኩሉ ሒዞምስ፡ ሲሶ መሬት ኤርትራ ብሓይሎም ምስ ተቖጻጸሩ ብዝበልኩምና ሕራይ ኢልካ ስምምዕ ስለዝፈረምካሎም? እዚ ኢዩ እቲ “ተዓዊትና” ኢልካ ህዝቢ ዘደናገርካሉ ዓወት?
ኢሳያስ፡ ኣብ ሓደ ኲናት ተደፊእካ ማለት ተሳዒርካ ማለት ኣይኮነን። ትርጉም ውግእ ከምኡ ኣይኮነን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣነን ንስኻን፡ ንኩናትን ውግእን፡ ብማዕረ ኢና ንፈልጦ። ዝያዳኻ ተዋጊአ ፡ ሕልፍኻ ውግእ መሪሐ። ከም ውጽኢት ድማ፡ ልዕሌኻኣመራርሓ ኲናት እፈልጥ። ክንዲ ዝኾነ፡ ብቕዓቶም ዝተረጋገጸ ክኢላታት ኲናት ብምድስካል፡ ይንፋዕ ይሕመቕ ፡ ሚኒስቴር ምክልኻል ስብሓት ኤፍሬም እናሃለወ፡ ተስፋልደት ዋርድያካን ኣብርሃ ካሳን ኣወሃሃድቲ ጌርካ ዝምራሕ ኲናት ውጽኢቱ፡ ዕረ ዝጥዕም ስዕረት ከም ዝኾነ እፈልጥ።
ስለዚ፡ ኣርእስቲ ከይነግፍሕ፡ ነቲ መሳርሕተይ ዘቕረቡልካ ሕቶ፡ መልክዑ ቀይረ ክሓተካ። ወያኔ ዶብና ጥሒሱ ሲሶ መሬት ኤርትራ ክቖጻጸር ከሎ፡ ኣዛዚ ግምባር ባድመ መን ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ፊሊጶስ ወልደሃይማኖት
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግምባር ዛላምበሳኸ?
ኢሳያስ፡ ገረዝጊሄር ዓንድማርያም - ውጩ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግምባር ዓዲ ዃላ?
ኢሳያስ፡ ዑመር ጠዊል
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግምባር ቡሬ ዓሰብ?
ኢሳያስ፡ ሃይለ ሳሙኤል - ቻይና
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ላዕለዋይ ኣዛዚ ኩሉ ግምባራት ከ?
ኢሳያስ፡ ሚኒስቴር ምክባኻል ስብሓት ኤፍሬም
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሓይሊ ኣየርን ሓይሊ ባሕርን፡ ኣብ ትሕቲ ስብሓት ኤፍሬም ድየን ኔረን?
ኢሳያስ፡ ኣይነበራን
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ ትሕቲ መን ኔረን?
ኢሳያስ፡ ብቀጥታ ኣብ ትሕተይ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። ግምባር ባረንቱ ብምፍራሱ፡ መን ይሕተት?
ኢሳያስ፡ ፊሊጶስ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግምባር ዛላምበሳ ብምፍራሱ መን ይሕተት?
ኢሳያስ፡ ውጩ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግምባር ዓዲዃላ ብምድሓኑ መን ይሙጎስ?
ኢሳያስ፡ ህዝብን ሰራዊትን ኤርትራ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለምንታይ? በብሃህላኽ፡ ስዕረት ዋና ኣለዎ ። ዓወት ግን፡ ዋና ኣይብሉን? ዝተሳዕሩ ኣሽማቶም ሂብካ ተሓተቲ ኢዮም ካብ በልካ፡ ዝሰዓሩ ከ ኣሽማት የብሎምን?
ኢሳያስ፡ ነቲ ግምባር ዝመርሕ ዝነበረ፡ ዑመር ጠዊል ኢዩ። እንተኾነ፡ እቲ ንጸላኢ ዝሓምሸሸ ብርእሲ ምራኽ ዝምራሕ ክፍለ ሰራዊት ብትእዛዘይ ኢዩ ናብቲ ቦታ ከም ዝመጽእ ዝተገብረ
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ርእሲ ምራኽ ግን፡ ትእዛዝካ ኣደናጉዩ ኣንፈት እቲ ኲናት እንተዘይቅይሮ፡ ካብ ዓዲ በጊዖ ከዝልቕ መምርሒ ኣመሓላልፊካ ከም ዝነበርካ ዓሰርተ መሰኻክር ዝፈረሙሉ ሰነድ ምሳና ኣሎ። ሓቂ ድዩ? ሓቂ እንተኾይኑ፡ ብውጽኢት እቲ ኲናት መን ኢዩ ተነኣዲ?
ኢሳያስ፡ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ባህልና፡ ንከምዚ ዓይነት ትዕቢት ከበግስ ዝኽእል ጉዳይት ኣይንደፍኣሉን ብምንባርና ዘንጊዐ'ምበር፡ ርእሲ ምራኽ ኣ ዎ ንታዊ ተራ ከም ዝተጻወተ ሓቂ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብ ህዝባዊ ግንባር ድኣ፡ ኣይኮነን ኣብ ዓወታት ኲናት ተራ ዝነበሮ፡ እቲ መንነትና ዝኾነ ዓድናን ዓውድናን እንዲኻ ኣህሲስካዮ ኔርካ። እዚ ግን፡ ሱር መሰረቱ ተፋሒሩ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብንጹር ንክፈልጦ ነብሱ ዝከ ኣለ መድረኽ ሕቶን መልስን ስለዘለዎ ፡ ንስገሮ።
ሰራዊት ኤርትራ ነቲ ሓደ ካብ መበገሲ ሓርነታዊ ኲናት ሰላሳ ዓመታት ዝኾነ ወደብ ዓሰብ፡በ ወያኔ ከም ድሌቱ ክገብሮ ገዲፉ፡ ሓለዋኻን መንግስትኻን ክኸውን ናብ ከበሳ ክመጽእ መምርሒ ኣመሓላልፊካ ዶ ኣየመሓላልፍካን?
ኢሳያስ፡ ሓለዋይ ክከውን ኣይነበረን'ምበር፡ እወ ኣመሓላፈ ኔረ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዓሰብ ንወያኔ ክትገድፈሎም ሓሲብካ ኔርካ? ድሓር ድኣ ከመይ ኮነ?
ኢሳያስ፡ እቶም ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ኣዘዝትን ሰራዊትን፡ ኤርትራዊ ኒሕን ሓቦን ተዓጢjም፡ መዳፍዕን ታንክታትን ዘይብሎም ንጸላኢ ኣብ ጎላጉል ሓምሺሾሞ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። በዚ ዓወት'ዚ፡ መን ይሙገስ? ንስኻኸ በቲ መምርሒካ እሕተት ኢየ ዶ ትብል ኣይትብልን?
ኢሳያስ፡ ከም ዝሰማዕኩ ዎ ፡ ቻይና ከም ኣዛዚ ግምባር መጠን፡ ዑስማን ሳልሕ ድማ፡ ከም ኣዛዚ ክፍለሰራዊት መጠን ዝተጻወቱዎ ተራ ዕዙዝ ኢዩ። እቲ ዓወት ግን፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ንምንታይ ኢኻ ሰብ ክትንእድ ትፈርሕ? ሰብ ከም ድሌትካ ክትጸርፍ፡ ክትዘልፍ ከለኻ ዘይሰምዐ ኤርትራዊ የልቦን። ሰላዪ፡ ተሰዓሪ፡ ተምበርካኺ፡ ትሕተ ሃገራዊ፡ ከዳዕ፡ ወገናዊ፡ ዝብል ጸርፍታት ክትደጋግሞ ዘይሰምዐ ኢርትራዊ የለን። ክትንእድ ግን፡ ኣይተሰማዕካን። እንታይ ኢዩ ጸገምካ?
ኢሳያስ፡ ባህልና ኣይኮነን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሰብ ክደርፈልካ፡ ንስኻ ትቖጻጸሮ መራኸቢ ብዙሓን ክንእዳካ፡ ቅኑዕ መራሒና ክብላኻ፡ ስምካ ከዕብያ ከለዋ ግን፡ “ኣይባህልናን ኢዩ፡ ግደፉ ” ኣይበልካን። ሓቀይዶ?
ኢሳያስ፡ ኣነ ጋዜጣ ኣምቢበ፡ ሪድዮ ሰሚዐ ኣይፈልጥን ኢየ። ባዕሎም ዝበሉ ዎ እንተዘይኮይኑ፡ ኣነ ዝፈልጦ ኣይኮነን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ባዕልካ ግን፡ ሰላዪ፡ ተሰዓሪ፡ ተምበርካኺ፡ ትብል ኔርካ። እቲ ዝበልካዮ'ሞ፡ ሓቅነቱ ብዘየገድስ፡ ከም ክዉን ንውሰዶ። “ኣምበሳ፡ ተባዕ፡ ቅኑዕ፡ በዓል መትከል” ክትብል ከ ንምንታይ ዘይትክእል? ንዓኻ ክትወስዶ ስለዝደለኻን፡ ኣብ ኤርትራ ብዘይካካ ዝና ረኺቡ ስሙ ክገንን ትደልዮ ሰብ ስለዘይነበረ ድዩ? ኣብ ካልእ ኬድና ኣርእስቲ ከይነግፍሕ፡ ናይ ዓሰብ ኣብነት ንውሰድ። ንቻይናን ሳልሕ ዑስማንን ዘይነኣድካ፡ ንመን ክትንእድ ደሊካ?
ኢሳያስ፡ ብውልቀይ ንኢደዮም ኢየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ጸርፊ፡ ኣብ መጋባእያ ካብ ዘየሰከፈካ፡ ናእዳ ኣብ መጋባኣያን መራኸቢ ብዙሓንን ንምንታይ ኣሰኪፉካ? ድሓን ግን ሕጂ፡ መድረኽ፡ ንመሳርሕተይ ክገድፈሎም። የቐንየለይ።
(ኣቦ መንበር ሽማግለ ምጽራይ፡ ዓንተቦ ናብ ዝሓተቶ ሕቶ ይምለስ)
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ከም እምነትካ፡ ኣብ ሓንቲባንዴራ ዘለዋ ልኡላውነታ ብባንዴራ ዘረጋገጸት ሃገር፡ ውሕስነት ሃገር ብከመይ ኢዩ ዝረጋገጽ?
ኢሳያስ፡ ንሃገሩ ዝከላኸል ውፉይ ሰራዊት ብምህላው።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። ውፉይ ሰራዊትከ ብከመይ ይርከብ?
ኢሳያስ፡ ሃገር ቅድሚ ኩሉ ምዃና እንተፈሊጡ፡ ንዓዱ ክከላኸል ድሉው ኢዩ ማለት ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ “ዓዲ እንጅራካ ኢዩ ዓድካ” ዝብሃል ምስላ ሰሚዕካዮ ዶ ትፈልጥ?
ኢሳያስ፡ እወ። ግን፡ ቅኑዕ ኣበሃህላ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ቅኑዕ ኣይመስለካን? ኣቦታትካ፡ ካብ ትግራይ ዝመጹ ምዃኖም ትኣምን ዶ?
ኢሳያስ፡ እወ። ግን ንሱ እንታይ ዘራኽብ ኣለዎ ምስ ውሕስነት ሃገር?
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣቦታትካ ንምንታይ መጽዮም ንኤርትራ? ሓሲብካሉ ዶ ትፈልጥ? ተጋዳላይ ስለዝነበርካን ንምንታይ ከም ዝተጋደልካን ምኽንያት ኣለ ዎ ። ኤርትራ፡ ናጻ ሃገር ክትከውን መሰላ ስለዝነበረን፡ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ኣምሓራ ምንባር ንዕቤት ኤርትራውያን ከም ዘይኮነን፡ ሕሱም ብምንባሩን፡ ባህልናን ሕግናን ኣኽቢርና ንበይንና ክንነብር መሰልናን ዘሕጉሰናን ስለዝኾነ ኢዩ ይመስለኒ። ሓቀይ ዶ?
ኢሳያስ፡ እወ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ስለዚ፡ ኩሉ ነገር ምኽንያት ከም ዘለዎ ካብ ኣመንካ፡ ኣቦሓጎካ ንምንታይ ካብ ትግራይ መጺ ኡ? ስለምንታይ ካብ ኣብ ትግራይ ምንባር፡ ኣብ ዘይዓዱ፡ ምሉእ መሰል ወደባት ኣብ ዘይረኽበሉ ዓዲ ክቕመጥ መሪጹ? ምኽንያት ኣለ ዎ ዶ ትብል?
ኢሳያስ፡ ምኽንያት ዘይብሉ ነገር እሞ ኣይግበርን ኢዩ። እቲ ምክንያት ግን፡ ኣይፈልጦን ኢየ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ እሞ እቲ ምክንያት ኣቦሓጎኻ እንታይ ኢዩ ኢልካ ወላ ንሓንቲ ደቂቕ ሓሲብካሉ ኣይትፈልጥን? ሃዲሙ ድዩ መጽዩ ኣቦሓጎኻ?
ኢሳያስ፡ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሃዲሙ ካብ ዘምይመጸ፡ ከምቲ ኩሉ ግዜ ኣብ ዓለም ዝርአ፡ ብገለ ምኽንያት ኢዩ ተሰዲዱ። ሕጂኸ እታ “ዓዲ እንጅራካ ኢዩ ዓድኻ” ትብል ምስላ ጌጋ ኢያ ዶ ትብል?
እንጅራ ማለት ድማ፡ ምናልባት ከይትዝንግዖ፡ ናብ ከብዲ ዝኣቱ ጥራይ ኣይኮነን። ሰላም፡ ቅሳነት፡ ሓጎስ'ውን እቲ ንወዲ ሰብ ማዕረ እንጅራ ዘድልዮ ናይ ሕልናን መንፈስን እንጅራ ኢዩ። እንታይ ይመስለካ?
ኢሳያስ፡ ከምኡ ማለት እንተኮይኑስ፡ ቅኑዕ ኣለካ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ግርም። ስለዚ፡ ውሕስነት ሃገር ውፉይ ሰራዊት ካብ ኮነ፡ ውፉይ ሰራዊት ዝርከብ ድማ፡ ሃገር ቅድሚ ኩሉ ምኳና ስለዝፈለጠ ዘይኮነ፡ ዓዲ ስጋውን መንፈሳውን እንጅርኡ ምኳና ብግብሪ ምስ ዝርእያ ኢዩ ይመስለኒ። እንተዘይኮነ፡ ብገለ ምኽንያት፡ ዘይሕጎሰላ፡ ቅጫ ዘይረኽበላ ዓዲ ምስ ትከውን፡ ከምዚ ኣቦሓጎታትካ ዝገበሩ ዎ ፡ ዓዲ ኢዩ ዝቕይር።
ሓቀይዶ?
ዓዱ ንዝገደፈ፡ ከዳዕ እንተይልካዮ፡ ፈለማ፡ ክድዓት ኣቦሓጎታትካ ክትኣምን ኣለካ። ኖኖ፡ ኣቦሓጎታተይስ ምኽንያት ኣለ ዎ ም እንተይልካ ድማ፡ እዚ ኣብ ንግስነትካ ናብ ስደት ዝኸደ ሰብ፡ ምኽንያት ኣለ ዎ ማለት ኢዩ። ከዳዕ ኣይኮነን ማለት ኢዩ።
እቶም ንማልታ ተሰዲዶም ምስ ተኣስሩ፡ ኣምጺኻ ዝኣሰርካዮም ዜጋታት፡ ብቁዕ ምክንያት ኔሩ ዎ ም ኢዩ ማለት ኢዩ። ብገለ ምኽንያት ዘይትሕጎሰሉ ዓዲ ገዲፍካ ምዃድ ንቡር ምዃኑ፡ ንስካ ቅድሚ ዝኾነ ትፈልጦ። ስለዚ፡ ርሑቕ ከይከድና፡ እቶም ኣብ ኣስመራ ናብ ስድርኦም መጽዮም፡ ናብ ግምባራት ክምለሱ ዘይደለዩ፡ “ሸፋቱ” ዝበልካዮም ኤርትራውያን፡ ሸፋቱ ዘይኮነስ፡ ስለዘይተሓጎሱ ዶ ኣይመስለካን?
ኢሳያስ፡ ካብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝሃደሙ፡ ዓዲ ብወያኔ ክትውረር ዘይግድሶም ስለዝኾኑ፡ ንዓይ ከድዓት ኢዮም።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኩሉ ነገር እኮ፡ ዶብ ምስ ዝህል ዎ ኢዩ። ክሳብ መዓስ ከገልግል? ሃገራዊ ኣገልግሎት፡ ቅኑዕ ድዩ ጌጋ ብዘየገድስ፡ ን18 ኣዋርሕ ጥራይ ኢዩ ኔሩ። ብድሕር'ዚ ግን፡ ደሞዝ ክትከፍሎ ኔሩካ። ኣብ ዓም ሓንሳብ ንዝነብር ወዲ ሰብ፡ ንስኻ፡ ደሞዝን መላይን መጻወቲ ገንዘብን ዓቲርካ፡ ከም ንጉስ ቀይሕን ጸሊምን እናማረጽካስ፡ ወዲ ሰብ፡ ብሃገራዊ ስምዒት ከተስርሖ ደሊኻ? ንስኻ እኮ ኢኻ፡ ልዕሊ ዝግብኦ ብብላሽ ክትገዝኦ ስለዝደለኻ፡ ጠንቂ ሽግር። ንስካ ኢኻ ቀዳማይ ገበነኛ፡ ብፍቃድካ ሕጊ ዝጠሓስካ። ድሓሪኡ ዝመጽእ ኩሉ፡ ሳዕቤን ኢዩ። ኣይመስለካን? ንሰሙን -ንወርሒ" ንዓመት፡ ክሳብ ንዓመታ ክረምትስ፡ ወላ ሕራይ ብነጻ ኣስርሓዮ። ግን ክሳብ ክንድዚ ዓመታት? ድሕር ድማ፡ ጥውይ ኢልካ ሽፍታ ትብሎ? ንስኻእኮ ኢኻ ሰልዲ ዘምጽእ መንግስቲ ስለዘይብልካ፡ “ንዓ ብብላሽ ባርያይ ኩን” ትብሎ ዘለኻ።
ሓቀይዶ?
ንስኻ፡ ሓሚምካ እስራኤልን ዓዲ ጥልያንን ኬድካ ክትሕከም፡ መሳኪን ኣገልግሎት፡ ዒራ ዘይደቅካ፡ ግቡእ ሕክምና ስኢኖም፡ ኣብ ሰሙን ዕስራ ሰላሳ ይሞቱ ኔሮም። ስድራ ቤትካ ሒዝካ ኣብ ናይ መላይን ዶላራት መዘናግዒ ክትስዕስዕ፡ ምሸታዊ ኣብ ባራት ፋዕ ክትብል ከለካ፡ ንወዲ ሰብ፡ ደቁን ወለዱን ደርብዩ ብብላሽ ንሃገር ክከላኸል ትደልዮ? እሞ ክንድ'ዚ ዓመታት?
ደቁ ዝሓርሰሎም ዘይብሎም፡ ንሓረስታይ፡ ቀለብ ሰሙን ሂብካ ወተሃደር ክትገብሮ'ሞ ዝዓበየ ነውሪ። እንታይ ኢዩ እምነትካ ኣብዚ? ስለምንታይ ብሓደ ንዝመውት ሰራዊት ብደሞዝን ብዘይ ደሞዝን ትፈላልዮ? እዚ ድኣ እሞ፡ “ግራተይ ዝሓርስ ዘይብላ" ኣደይ ዝቕልብ ዘይብላ” እናበለ ስክፍታ ድሕሪት ዘማህመኖ ዜጋ ጌርካስ፡ ዶብ ሃገር ዝከላኸል “ውፉይ” ሰራዊት ዶ ክትሃንጽ ትኽእል? እቲ “ሃገር ቅድሚ ኩሉ” ዝብል ኣበሃህላኻ ድኣ ፡ ጌጋ ከይከውን? እሂ ኣቶ ኢሳያስ?
ኢሳያስ፡ ንሕና እዚ ዝሓለፈ ውግእ፡ ክሳብ ክንድዚ ዝጸንሕ ኣይመሰለናን። ምስ ነውሐ ግን፡ ካብ ምዕዳግ ኣጽዋር ሓሊፉ፡ ንኣባል ሃገራዊ ኣገልግሎት ምሉእ ደሞዝ ክንገብረሉ ዘኽእል ሰልዲ ኣይነበረናን። እምበር፡ ኣዘዝቲ ሰራዊት ብተደግጋሚ ዝሓተቱሉ ሕቶ ስለዝነበረ፡ እፈልጦ ኔረ ኢየ። ግን፡ ዓቕሚ ኣይነበረን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዓቕሚ ኣይነበረን ዶ ኢልካ? ዓቕሚ ካብ ዘይብልካ፡ ምምራሕ ሃገር ከቢዱካ ከም ዝነበረ መረጋገጺ ዶ ኣይኮነን? ብምንታይ ድዩ ዝዕቀን መራሒ?
ኣብ ግዜኻ፡ ወዲ ሰብ ንቡር ህይወት ክህል ዎ እንተዘይክኢሉ፡ ንምንታይ ዘይተልግሰሉ? 80% ኣፍራዪ ዜጋ ሃገር ብርብዒ ደሞዝ ተራ ወተሃደር ካብ ትገዝኦ፡ “ኣነ ክገብራ ዝኽእል ጌረ ኣለኹ። ካብዚ ዝሓሸ ክገብር ዝኽእል እንተሎ፡ ይረከበኒ!” ንምንታይ ዘይትብል? ወረግ ድሓን ከምኡ ኣይትበል። “ምርጫ ግበሩ። ንዓይ እንተመሪጽኩም፡ ኣካይዳይ ትርእዩዋ ኣለኹም። እንተፈቲኹምኒ፡ እቕጽል። ኣይፈተኹምንን ድማ፡ ዝፈተኹሞ ብግበሩ፡” ንምንታይ ዘይትብል?
ኢሳያስ፡ ሎም ክርእዮ ከለኹስ፡ እወ ከምኡ ክብል ኔሩኒ። ሽዑ ግን፡ ስጉምተይ ቅኑዕ ኢዩ ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣየናይ ስጉምትኻ ኢዩ ቅኑዕ ኔሩ?
ኢሳያስ፡ ደርጊ ግሂጹ ዓጽሚ ንዘትረፋ ሃገር ስለዝተረከብኩ፡ ምሉእ ደሞዝ ከይከፈልና ሃገርና ክንከላኸል'ምበር ምርጫ ኣይነበረን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብቲ ትብሎ ዘለኻ ግዜ ግን፡ ንነብሲ ወከፍ ኣዛዚ ኮርን ምኽትሉን፡ ብገንዘብ፡ ሓምሳ ኣገልግሎት ምሉእ ደሞዞም ዘኽፍሎም ኣሽሓት፡ ብዊስኪን ኣስቤዛን ድማ፡ ሓምሳ ስድራቤታት ዝቅልብ ወርሓዊ መቁነን ይወሃቦም ኔሩ። ሓቀይ ዶ?
ኢሳያስ፡ ንሱ፡ ዝኾነ መንግስቲ ዝገብሮ ሓለፋ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዶ? ብዘይ ደሞዝ ንሓረስቶት 10 ዓመት ብጥርሑ ዘገብራ መንግስታት ከ ርኢኻ ዶ ትፈልጥ?
ንኣዘዝቲ ሰራዊት ኣሽሓት ምብታን፡ ዝኾነ መንግስቲ ዝገብሮ ሓለፋ ኢዩ ካብ በልካ፡ እቲ ዝኾነ መንግስቲ ዝገብሮ ደሞዝ ከ ንምንታይ ትርስዖ? ዶ ንጡረታ ሰሪዝካ፡ ሃገር ብቅለቱኒ ከም ዘንበርካያ፡ ኣብ ወ ጻኢ ዘሎ ቤተዘመድ ይቕለተን ስድራቤታት ኣገልግሎት ኢልካ ኢካ?
ኢሳያስ፡ ደሞዝ ክኽፈል ጸሊአ ኣይኮንኩን። ዓቕሚ ስለዘይነበረ ኢዩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ዓቕሚ እንተዘይነበረ፡ ተባላሓቲ ክፈትሖ፡ ካብ ስልጣን ተልግስ። ምሽ ኤርትራዊ ተጋዲሉ ዘምጽ ኦ ሃገር ኢዩ? ንጉስ ከም ዘይኮንካ ድማ፡ ኣብ ምፍላም እዚ ሕቶን መልስን ተዛሪብካ ኢካ። ስለዚ፡ እቲ ስልጣን ናይቲ ዝተጋደለ፡ ኣእላፍ ደቂ ዝኸፈለ ህዝቢ ዶ ኣይኮነን? ዶ ንስካ ሊቀ ሊቃውንቲ፡ ልዕሊ ሕጊ፡ ነባሪ ፕረዚደንት ኢኻ?
ኢሳያስ፡ ኣነ፡ ክግበር ዝከኣል ዝነበረ ምብልሓት ኣይተራእየንን። ስለዚ ድማ፡ ከም ኩነታቱ፡ ፕረዚደንት ኮይነ ሰሪሐ። ሕጂ ግን፡ ከም ዝተጋደልኩ'ውን ዝተዘከረ ኣይመስለንን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ከም ዝተጋደልካ? ንሱስ ተዘኪሩ ኣሎ። ብኡ መጠን ግን፡ ማዕሬካ ንዝተጋደሉ፡ ከድዓት ኢልካ ብሰንሰለት ኣሲርካ ኣብ ጋህሲ ምድርባይካ'ውን ይዝከር ኢዩ። ጉዳዩ ግን፡ ናብ ዳኛ ዝግደፍ ስለዝኾነ፡ ኣብ ቅድሚ ዳኛ ቀሪብካ፡ እንተደሊካ ብጠበቓኻ፡ እንተደለኻ ባዕልኻ ክትማጎት መሰልካ ኢዩ። ንስካ፡ ባዕልኻ ከሳሲ ባዕልኻ ዳኛ ኮይንካ ንሰብ ኣብ ፍርዲ ከየረብካ ዓሰርተ ዓመት ምእሳር ልማድካ ኢዩ ኔሩ። ንሕና ግን፡ ኣቦታትና፡ ንስኻን መሰልካን መጺኹም ክሳብ ትጉሕፉ ዎ ፡ ወረጃ ሕጊ ስለዝነበሮም፡ ብቀንዱ ድማ፡ ቅዋምና ብዝእዝዞ መሰረት፡ ነዚ ህዝቢ ዝዕዘቦ ዘሎ ምጽራይ ወዲእና፡ ኣብ ውሽጢ 30 መዓልቲ ኣብ ቤት ፍርዲ ከነቅርበካ ሕጊ ስለዝእዝዘና፡ መሰልካ ሕሉው ኢዩ።
ስለዚ፡ ናብ ካልእ ክንሰግር።
ወዮ ድኣ፡ ሰብ ካብ ብዘረብኡስ፡ ብግብሪ ምፍራዱ ከም ዝበልጽ ፍሉጥ ኢዩ'ምበር፡ ናብ ንስኻ ትብሎ ዝነበርካ ክመልሰካ። ወተሃደራዊ ብቕዓትካ፡ ካብ ሓንሳብስ፡ ኤርትራ ምስ ተሳዕረት፡ ብድርብ ደጋግም ተረጋጊጹ ኢዩ። ናይ ሎጂስትክስ ክእለትካ፡ ኣብ ሳልሳይ ወራር፡ ሰራዊት ጥይት ዝቅርበሉ ስኢኑ ብእምኒ ተዋጊኡ ምስ ተሳዕረ ተነጺሩ ኢዩ። ስነምግባርካ፡ ባራት ጎደናታት ኣስመራ ይግለጹ ዎ ። ጠባይካ፡ ዘላፊ መልሓስካ ዝበሎ ስኑድ ኢዩ። ተግባርካ ድማ፡ እንሆ፡ ስለወግዒን ኣገባብን ተጻርዩ ክረጋገጽን፡ ነቲ ዘይቁጸር ዝመስል ገበናት፡ ወላ ክሳብ ሚልዮን፡ ሓደ ክልተ ኢልካ ንምዝርዛሩ ኣብ ዝግበር ፈተነ ንርከብ ኣለና። ሕጂ ግን፡ ናብ ካልእ ዓቢ ኣርእስቲ ከስግረና ዝተወጠነ ሕቶ ኢየ ክሓተካ።
እዚ ድማ፡ ብዛዕባ እቲ ባዕልኻ ትጭርሓሉ “ነብስኻ ምኽኣል” ዝብል ንስኻ ትደጋግሞ ዝነበርካ ዘረባ ኢዩ። ግዜኡ ኣብ ሓለዋ ሃገር ስለዝውዕል፡ ነቲ ፈጺሙ ዘየፍሪ ወተሃደርን ወጻኢታቱን ንምሽፋን፡ ገለ ክሓርስ" ገለ ክቕጥቅጥ" ገለ ክጽሕፍ - ክነድቕ፡ ገለ ድማ፡ ብሕሱር ጉልበት ኣፍርዩ ናብ ወጻኢ ሃገራት ክልእኽን ሃብቲ ሃገር ከዕብን ነገራት ብምጥጣሕ ድዩ ነብስካ ዝከኣል ወላ ብከመይ?
ብከመይ ኢዩ ሃገር ነብሳ ንክትክእል ዝምራሕ? ሓራሲ ኣይገደፍካ ኣፍራዪ፡ ንኩላ ጠበንጃ ኣሰኪምካ ኣብ ግምባር እንተብሊኻያ ድዩ ነብስካ ዝከ ኣል? ብከመይ ኢዩ “ነብስካ ምኽኣል” ዝትግበር? ስርናይ ብምልማን? ኣብ ወጻ ኢ ንዝነብር ህዝቢ፡ ብምፍርራሕ ዘይሕጋዊ ግብሪ ብምእካብ?
እዚ ድኣ'ሞ፡ መን ዘይክእሎ? ምልማን? ዘይገንዘብካ፡ ንሰብ ኣፈራሪሕካ ብምርሳይ? መሬት እንዳማትካ መንዚዕካ፡ ብዶላር ብምሻጥ? ዋጦት ዓዲ፡ ዕስራ ዓመት ዝበለየ ሕሉፍ ቅያ ሰማእታት ነጊሮም ሰልዲ ክእክቡ ብምውፋር?
እዚ ድኣ መን ዘይክእሎ?
ምልማን ንዘየሕፍሮ፡ ቀሊል ኢዩ። ንዓይ ከምዚ ከማይ ግን፡ ብርሃጽካ ምንባር ኢዩ ሓበነይ። ምውጣይ፡ ንዓካ፡ ፋብሪካ ሰልዲ ምኳኑ ተራእዩ ኢዩ። ንዓይ ግን፡ ምውጣይ፡ ነውሪ ኢዩ። እቲ ኮይኑ እቲ ግን፡ ሕልና እንተዘይቀይዱ ዎ ፡ ምልማንን ዘይመሬትካ ምሻጥን ዘይክእል ሰብ ኣብ ዓለም ኣሎ ድዩ? እዚ ኢዩ'ሞ ከም መንግስቲ ትሰርሖ ዝነበርካ?
ካብ መሸጣ ዝመንዛዕካዮ መሬት ዝተረኽበ እቶት እሞ ረስዓዮ። ምኽንያቱ፡ እቲ መሬት ናይ ደቂባት ዋናታቱ ስለኾነ፡ እቶም መሬት ዝሸጥካሎም በለጸኛትት ረጎድቲ ቖርበት፡ ከምቲ ዝወጸ ቅኑዕ ኣዋጅ፡ ወይ፡ በቲ ዝህሉ ዋጋ ዕዳጋ መሬት፡ እንደገና ንዋና ክከፍሉ ኢዮም" ወይ ድማ፡ ወለንታን ሰልድን ካብ ዘይብሎም፡ መሬት ዓዲ ሃገር ምስ ጉሒላ ተጸጊዕካ ምርሳይ ሽፍትነት ስለዝኾነ፡ ዋና መሬት ነቲ ገዛወቲ ብነጻ ክወስዶ ኢዩ።
ኣብ ስደት ካብ ዝነብሩ ኤርትራውያን ኣገዲድካ ተኣከበ ዘይሕጋዊ ግብሪ ድማ፡ እቶም ከፈልቲ ግብሪ፡ ኣብ ዓዲ ሕጊ ተቐሚጦም፡ ብሕጊ፡ እምቢ ክብሉ እናኸኣሉ ዝኸፈሉ ዎ ስለዝኾነ፡ ገንዘብ ዓሻ፡ ወላ ብላሽ እንተጠፍአ ኣይሕዘኖን ኢዩ።
ስለዚ፡ እስከ ኣብርሃልና፡ ዘይመሬትካ ምሻጥን ምእካብ ዘይሕጋዊ ግብርን ገዲፍካ፡ ነብስካ ንምኽኣል” ንዝብል ጭርሖካ ንምትግባር ዝፈጸምካዮም ዕማማትን ዝሓንጸጽካዮ ትልምታትን?
ኢስያስ፡ ወያኔ ስለዝዓናቐፉ ዎ ፡ ኩሉ ዝተሓስበ መደባት፡ ክትግበር ስለዘይከኣለ'ምበር፡ ብዙሕ መደባት ኔሩ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ኣብነት ዶ ክትህበና?
ኢሳያስ፡ በብሚኒስትሪኡ ተሓቲቶም እንተመለሱዎ ዝበለጸ ክበርህ ዝክእል ይመስለኒ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። እቶ ሕቶ ግን፡ ክትምልሶ ትሕተት ኣለካ። ኣብነት ሃበና።
ኢሳያስ፡ ሕክምናታት ተሰሪሑ። ቤት ትምህርታት ተሃኒጹ። ዲጋታት፡ ከም ኣብነት ናይ ኣስመራ ተሃኒጹ። መምንጨዊ ሓይሊ ኤለትሪክ ሕርጊጎ ተሃኒጹ። መዕርፎ ነፈርቲ ባጽዕ ተሃኒጹ። ጽርግያትት ተሰሪሑ። ጸገም መንበሪ ኣባይቲ ንምፍታሕ፡ ኣባይቲ ሰምበል ተሃኒጹ።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ ሕራይ። ዲጋ ኣስመራ ጽቡቕ ስራሕ ተሰሪሑ። ምንጪ ሓይሊ ኤለትሪክ ሕርጊጎ'ውን፡ ብሓቂ ዝንኣድ ስራሕ ሰሪሕኩም። በዚ፡ ሞሳ ይግብኣኩም።
ናይ ጽርግያታት ነገር፡ ግን፡ ኤርትራ፡ እንኮ በዓል ርእሰማል ከይረኸበት ተሰሪሑ ዝኣረገ ጽርግያታት፡ ርኢናዮ ኣለና። ሰረገላ ቅድሚ ፈረስ ዝብሃል እዚ ኢዩ። ኣልሜኖ፡ ነቲ ጽርግያ ክትጥቀመሉ ዝከኣለት ንእሽቶ ፋብሪካ መርፍእ'ውን እንተትህሉ፡ ጽርግያ ምስራሕ ምኽኑይ ምኾነ። ሕጂ ግን፡ ረብሓን ክሳራን ዝተሰርሐ ጽርግያታት ስለዘይዛመድ፡ ገንዘብ ዓለማዊ ባንክን ካልእን፡ መመኽነይታ ጽርግያ ጌሩ፡ ነቲ ገንዘብ ክእክብ፡ ህግደፍ ዝመሃዞ ሚላ ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ጠቕሚ የብሉን።
ናብ ሕክምናታት ምስ እንሰግር'ውን ዝገደደ ኢዩ። ንስሩሕ ሕክምና ኢናይል፡ ክኸስበሉ ሓሲቡ መላይን ምስ ኣፍሰሰሉ፡ ቤት ጽሕፈት ሰለይቱ ክኾኖ ዝዓጹ ህግደፍ፡ ሓደሽቲ ክሰርሕ ከሎ መስሓቕ ጥራይ ኢዩ ዝኸውን። ሓካይም ከይተረፈ፡ ሕሙም ኣብ ክንዲ ዝሕክሙ፡ ተሰከምቲ ጠበንጃ ክኾኑ ንሳዋ እናወሰድካ፡ ሕክምና ምስራሕ፡ ዕላምኡ፡ ከም ምስጢረ ስላሴ ዘደናግር ኣይኮነን። ስሩሕ ዝፍንጥሑ" ክፉት ዝዓጽዉ እንድሕር ርኢኻ፡ ኣይትኣምኖምን ኢኻ።
ስለዚ፡ ተለሚኑ ዝመጸ ገንዘብ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብመመኽነይታ ሕክምናታት፡ ነጸ ጉልበት ኣገልግሎት ጌርካ ዝተሰርሐ ህንጻታት ዋጋ ጉልበት ከም ዝተኸፍሎ ኣምሲልካ ናብ ቖፎ ህግደፍ ንምእካብ ዝተማህዘ ሽርሒ ኮይኑ ኢዩ ተሪፉ። ሕክምና ሰሪሕካ፡ ሓካይም ሃዲሞም ዓዶም ዝገድፉሉ ሃዋህው እንተፈጢርካ፡ ሕክምና ሰሪሐ ኢልካ ክትጅሃር፡ ምስሉይነት ኢዩ።
ናይ ኣባይቲ ሰምበልዶ ገለዶ ዝብሃል ድማ፡ ወዲ ሰብ፡ ሓጎስ እንተለይ ዎ ፡ ወላ ኣብ ኣጉዶ፡ ኣብ ኣግነት፡ ኣብ ጥራይ ጎልጎል ክድቅስ ይክእል ኢዩ። ኣባይቲ ሰምበል፡ ኣብ ምቅላል ጸገም ኣባይቲ ጽልዋ እንተዝንበሮ፡ ክራይ ገዛ፡ ብሓሙሽተ ዕጽፊ ኣይምነሃረን። ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ሰባት ክዕድጉ ዎ ዝተሰርሐ ገዛውቲ፡ ምስ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብር ህዝቢ ምትእስሳር የብሉን። ስለዚ፡ ማንም ሰብ ሓንቲ ሎታ ሂብካዮ ክሰርሖ ዝኽእል ኣባይቲ ሰሪሕካ፡ ሰሪሐ ክብሃል ኣይከኣልን።
ስራሕ መንግስቲ ንዘይፈልጥ፡ ምናልባት፡ ገዛውቲ ምስራሕ ቁም ነገር ይመስሎ ይኸውን። ዝኾነ ሕሱር ኮንትሮባንዲስታ ዝገብሮ፡ መላይን ገንዘብ ኣዋፊርካ ስምስም ኢትዮጵያ ሸይጥካ ክትህብትም ምፍታን ውርደት ምዃኑ ንዘይፈልጥ፡ መንግስቱ ዝሰርሕ ዘሎ ይመስሎ ይኸውን።
እዚ ግን፡ ስራሕ መንግስቲ፡ ምስላጥ" ዕንቅፋት ምእላይ" ወዲ ሃገር ረብሓ ክረክብ ምትብባዕ" ከፍሪ ምትብባዕ" ክሓርስ ምትብባዕ" መደብ ምሕንጻጽ" ምውጣን፡ ምዃኑ ንዘይፈልጥ ስሑው ጥራይ ኢዩ።
ነቲ፡ ኣይምህሮ ኣየእምሮ፡ ኣብ ወጻኢ እናተቐመጠ ሰሪሑ ህይወቱ ማዕረ ዓለሙ ክገብራ ንዘይከኣለ መስኪን፡ እወ፡ ብርግጽ፡ መንግስቲ ገዛውቲ ክሰርሕ ከሎ፡ ሰሪ ዓቕሙ፡ ስራሕ መንግስቲ ንሱ ይመስሎ ይኸውን። ምኽንያቱ፡ እቶም እንተጠመየ ብገንዘቦም ዘንብሩ ዎ ህዝቢ፡ ከመይ ኢሎም ዓብዮም ስለዘይፈልጥ።
ናይ ኣብያተ ትምህርቲእሞ፡ ዘረባ ኣብሉን። ሕልፈት መንእሰያት ሃገር፡ ካብ ሻሙናይ ክፍሊ ጅሚሮም ህግደፍ ከም ዝደለዮ ክግብሩ ዝነብሩ እንተኾይኖም፡ ትምህርቲ እንታይ ይዓብሰሎም? ባርያ ኮይንካ ንክትተርፍ፡ ትምህርቲ እንታይ ይገብረልካ?
ሓደ ኣባሉ፡ 18 ዓመት መሊእካ ምንጋጋ ሳዋ ክሳብ ትቁርጥመካ፡ ስድራኻ ንምሕጋዝ፡ ሓረስታይ ምዃን፡ ወይ ድማ፡ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ፉልን ማስቲካን ምሽቃጥ ዶ ኣይሓይሽን?
ስለዚ፡ መንእሰያት ሃገር ኣብ ባርነት ቀፊዱ ዝሕዝ መንግስቲ፡ ቤት ትምህርቲ እንተሰርሐ፡ ብምኽንያቱ ኢዩ። ኩሉ ተለሚኑ ዝመጸ ገንዘብ ለገስቲ ሃገራትን መለቃሕትን፡ ብኢድ ኣዙር ህግደፍ ኢዩ ወሲዱ ዎ ። ህግደፍ ድማ፡ መዛወሪ፡ ንቲኬት ነፈርቲ፡ ንመደለሊ ሓሰውቲ፡ ንመባዕለጊ መንእሰያት፡ ንብላዕ ኣዘዝቲ ሰራዋትን ካልእ ትርጉም ዘይብሉ ኣጸላሚ ዘመተታት ኣንጻር ፍትሓውያን ከካይድን ኣጽኒቱ ዎ ። ከም ውጽ ኢት፡ ኤርትራ፡ ዘይተኣደነ ዕዳ ተሰኪማ ተሪፋ።
ብኣንጻሩ፡ ዜጋ ምዕቡላት ሃገራት፡ ሳላ ቅኑዕ ምሕደራ መንግስቱ፡ ቀሲኑ ሰሪሑ ዘፍረዮ ስርናይ ብምልማን፡ ንኤርትራዊ ፍርቂ ከብዱ እናረገጽኩም፡ “ሃገር ጽቡቕ ኣላ። ምምሕዳርና ጽቡቕ ኣሎ። ነቐፍትና ጸላእትና ኢዮም" ጅሃድ...ከድዓት” ካብ ምባል ኣዕሪፍኩም ኣይትፈልጡን።
ስለዚ፡ ኣቶ ኢሳያስ፡ ንህይወት ኤርትራዊ፡ ወላ ብሳንቲም - ብስድሪ ዝሕግዝ፡ ፋይዳ ዝተረኽቦ፡ ቅርሺ ዘኽስብ ስራሕ ተሰሪሑ ትብል እንተኮይንካ፡ ክትነግረና ትሕተት ኣለኻ።
ኢሳያስ፡ ዝብሎ የብለይን።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ናይ ሎሚ መወዳእታ ኣርእስትና" ንብላሽ ጠፊኡ ብዛዕባ ዝብሃል ገንዘብ ኢዩ። እዚ ሪፖርት ከም ዝሕብሮ፡
- ኣብ ከበሳ ክስራሕ ዝግብኦ፡ ብትእዛቅዝካ ኣብ ከረን ተሰሪሕሪ ብላሽ ዝተረፈ፡ 10 ሚልዮን ዶላር ዝፈሰሶ ፋብሪካ መድሃኒት ከረን፣
- ኣብ ማኣከል ኣስመራ፡ 7 ሚልዮን ዶላር ኣፍሲስካ ዝተሰርሐ መምከኺ ሓጻውን፣
- ሰኣን ዝሸጦ ዝመሽመሸ ዋጋ 50 ሚልዮን ዶላር ሮታመ፣
- ካብ ባረንቱን ዓዲ ቕይሕን ደናጉላ ተሰኪምካ ብምምጻእ ማርሞ ክሰርሕ ዝተሓስበ፡ ከንቱ ምዃኑ ዝተረጋገጸ፡ ዋጋ 5 ሚልዮን ዶላር ፋብሪካ እምነ በረድ፣
- ክሳብ ዘሎ ከይሰርሕ፡ ሓላሚ መንግስቲ፡ ንፋብሪካ ጥርሙዝ መሬንጊ “ኣሪጉ” ብምባል ስለዝዓጸ ዎ ፡ ኤርትራ ዝኸሰረቶ ዓሰርተታት መላይን ዶላር፣
- ቅድሚ ሰላሳ ዓመት ዝተኸልከለ፡ 7 ሚልዮን ዶላር ኣፍሲስካ ዝተዓደገ ሕማም ፋብሪካ ፈሬዶ ኣስመራ" ...ወዘተ፡ ክድመር ከሎ፡ ንስኻ ፕረዚደንት ኣብ ዝነበርካሉ ዘበን፡ በቲ ንስኻ ካብ ስልጣን ክትወርድ ዝነበረ ክብሪ ሸርፊ ዶላር፡ 4 ቢልዮን ናቕፋ ዝግመት ገንዘብ፡ ንብላሽ ከም ዝጠፍአ ኢዩ ዘርኢ።
እዚ ብከመይ ትርእዮ ኣቶ ኢሳያስ?
ኢሳያስ፡ እዚ፡ ብምንዋሕ ግዜ ክዝክሮ ስለዘይከኣልኩ፡ ሰነዳተይ ተወኪሰ ክምልሰሉ ክፍቀደለይ እሓትት።
ሽማግለ ምጽራይ ገበናት ህግደፍ፡ የቐንየልና። ኣብ ዝቕጽል መደብና ናይ ፈለማ ኣርእስትና እዚ ክኸውን ብምርዳድእ፡ ንሎሚ ኣብዚ ወዲእና ኣለና።
ይቅጽል


text:
ኣብ የመን ዝነበሩ 222 ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ናብ ሃገሮም ተመሊሶም
ኣብ የመን ዝጸንሑ 222 ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ካብ 6 ክሳብ 11 ግንቦት ካብ ሰንዓ ናብ ኣዲስ ኣበባ ብነፋሪት ከምዝግዓዙ ኣሁራዊ ውድብ ስደተኛታት ሓቢሩ።
እቶም ስደተኛታት ኣብ ኣርባዕተ በረራታት እዮም ኢትዮጵያ ኣትዮም። እቶም ስደተኛታት “ህይወቶም ክኣልዩ ይኹን ናብ ሃገሮም ምምለሲ ዝኸውን ክከፍሉ ዓቕሚ ዘይብሎም” ኰይኖም ኣብታ ብዂናት እትሕመስ ዘላ የመን ኣብ ማእከል ኲናት ተቐርቂሮም ዝተረፉ ምዃኖም ኣህጉራዊ ውድብ ስደት ይገልጽ። እዞም ጉጅለ ድሕሪ ፍርቂ መጋቢት ናይዚ ዓመት እዚ ናብ ሃገሮም ዝተመልሱ ስደተኛታት እዮም።
ብፍቓዶም ንዝምለሱ ስደተኛታት ዝዳሎ ዝነበረ በረራታት ግጭት የመን ኣብ 2015 ኣብ ዝጀመረሉ ተቛሪጹ ጸኒሑ ብሕዳር 2018 እንደገና ጀሚሩ። ኣብቲ በረራታት ኣቋሪጹሉ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣካላት ሕቡራት ሃገራት ብጃላቡ ባሕሪ ኣስጊረን ብጂቡቲ ኣቢለን ስደተኛታት ይመልሳ ኔረን። ካብ ምእታው እዚ ዓመት እዚ 733 ኢትዮጵያውያን ስደተኛታት ብፍቓዶም ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ኣለዉ። ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብዚ ዓመት እዚ 3,000 ዝበጽሑ ስደተኛታት ክመልስ ምዃኑ ብጥሪ ሓቢሩ ኔሩ።
እታ ሃገር ብዂናት እናተሓመሰት ከላ ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ቁጠባዊ ዕድላት ዘናድዩ ስደተኛታት ብባሕርን ብምድርን ናብ ሓውሲ ደሴት ኦኣረብ ዝገብርዎ ጉዕዞ ኣየቋረጹን። ኣብ ማእከል እዚ ኲናት ዝካየደሉ ዘሎ ሃገር ዝተታሕዙ ስደተኛታት ተገፊፎም ኣብ ግዝያዊ መዕቀሊታት ተቐሚጦም ኣለዉ። ኣህጉራዊ ውድብ ስደት ኣቐዲሙ ስደተኛታት ጥይት ይትኰሶም ከምዘሎ ወይ ድማ ብሰንኪ ኣብ መዳጐኒ ዘሎ ዘይሰብኣዊ ኣተሓሕዛ ይሞቱ ኸምዘለዉ ሓቢሩ እዩ። ኣብ ዘይንጹህን ልዕሊ ዓቕሙ ዝተጨቓጨቐን መዕቈቢ ዝተታሕዙ ስለዝተታሕዙ እንተወሓዱ ሸሞንተ ስደተኛታ ንሸሮኽ ብዝመስል ሕማም ሞይቶም። ብድምር 5,000 ኣቢሎም ዝዀኑ ካብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝተበገሱ ስደተኛታት ኣብ ክልተ ሜዳታት ኩዕሶ እግርን ሓደ ወተሃደራዊ መዓስከርን ኣብ ዞባታት ዓደን፡ ላሕጅን ኣብያንን ይርከቡ።
ስደተኛታት ኣብ ጉዕዞኦም ካልእ ሓደጋታት ውን የጋጥሞም እዩ። ብዙሓት ኣብ ባሕሪ ሓደጋ ብምግጣሙ ይሞቱ። “እቶም ስደተኛታት ኣብ ጉዞኦም ዑቕባን ሓገዝን ከይረኽቡ ብዙሕ ብድሆታት የጋጥሞም። ኣህጉራዊ ውድብ ስደተኛታት ንየመንን እዚ ዞባን ንስደት ብዝዓዪ ኣገባብ ክገጥሙሉ ኽሕግዝ ድሉው እዩ፡” ይብል ኣህጉራዊ ውድብ ስደተኛታት ኣብ ዝሃቦ መግለጺ። ብመሰረት ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ 2018 ክሳብ 150,000 ዝበጽሑ ስደተኛታት የመን በጺሖም።
TMP – 19/05/2019
ሰኣላይ፦ ሙኒር ሮስዲ / ሻተርስቶክ
ስእሊ፡ ኣህጉራዊ መዕርፎ ነፈርቲ ሰንዓ


text:
ፖለቲካዊ ስነ ሓሳባትን ሰልፍታትን
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 19 10 2018
ኣብ ምርጫ ክትሳተፉ ከለኹም፡ እትድግፉዋ ፖለቲካዊት ሰልፊ ትሓርዩ። ፖለቲካዊት ሰልፊ፡ ተመሳሳሊ ሓሳባት ዘለዎም፡ ንኹነታት ሃገር ክጸልዉ ዝደልዩ ኣባላት ዝሓቖፈት ውድብ እያ። ነፍሲ ወከፍ ሰልፊ፡ ሕብረተሰብ ንምምዕባል ዝዓለመ፡ ሓሳባት ዝሓቖፈ ፖለቲካዊ መደብ-ዕዮ ኣሎዋ። መብዛሕትአን ናይ'ዘን ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ሽወደን ዝርከባ ፖለቲካዊያን ሰልፍታት፡ ውጽኢት ናይቲ ኣብ 19 ክፍለ ዘመን ዝማዕበለ ስነ ሓሳብ እየን።
ሊበራልነት
'ሊበር' (liber) ትብል ቃል፡ ብቛንቋ ላቲን ኮይና፡ ትርጉማ ድማ፡ 'ናጽነት' ማለት'ዩ። እቶም ቀዳሞት ሊበራላውያን (ናይ 18 ክፍለ ዘመን)፡ ዕላምኦም፡ ምውሓስ መሰላትን ናጽነታትን ደቂ ሰባት ዝብል እዩ ነይሩ። ንሳቶም ንኣብነት፡ ኩሉ ሰብ ሓሳቡ ብቓል ይኹን ብጽሑፍ ምእንቲ ክገልጽ፡ መሰል ሓሳብካ ምግላጽን መሰል ሕትመትን ንምውሓስ ይቃለሱ ነይሮም።
ሊበራላውያን ብተወሳኺ፡ እቶም ኣብ ምግዛእን ምሻጥን ኣቑሑ ዝኽፈሉ ዝነበሩ ክፍሊታትን ዝትግበሩ ዝነበሩ ተግባራትን ክእለዩ'ውን ይደልዩ ነይሮም። በዚ መገዲ'ዚ፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ዝግበር ንግዲ ብኹሉ መዳዩ ምወሰኸ። እዚ ኸኣ፡ ንቑጠባ ሃገር ኣድማዒ ምኾነ፣ ሓደጋ ውግእ'ውን ምነከየ።
ዓቃባውነት
'ኮንሰርቫቲቭ'(ዓቃባዊ) ትብል ቃል፡ ካብ 'ኮንሰርቫረ' (conservare) ትብል ናይ ላቲን ቃል ዝመጸት ኮይና፡ ትርጉማ ድማ ምዕቃብ ማለት'ዩ። እቶም ቀዳሞት ዓቃባውያን(ኣብ 18 ክፍለ ዘመን)፡ ታሪኽ ሃገር፡ ልምድታትን ሃይማኖትን ክዕቅቡ ይደልዩ ነይሮም። ስልጣን፡ ምስ ንጉስ፡ ምስ ቤተ ክርስትያንን ምስ ልኡላን ማሕበረሰብን ክኸውን ይደልዩ ነይሮም። ቀንዲ ሓሳባት ዓቃባውያን ዝነበረ፡ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝርአ ዝነበረ ቅልጡፍ ለውጢ ንምጽራር፡ ነቲ ልምዲ ድማ ብመሰረት ናይ ስድራቤትን እምነትን ክብርታት ምሕላው እዩ።
ሶሻሊዝም (ማሕበርነት)
ሶሻሊዝም' እትብል ቃል፡ ካብ 'ሶስዩስ' (socius) ትብል ቃል ላቲን ዝመጸት ኮይና፡ ትርጉማ ድማ 'ብጻይ' ማለት'ዩ። እቶም ቀዳሞት ማሕበርነታውያን (ኣብ 19 ክፍለ ዘመን) ንመሰላት ሰራሕተኛታት ከውሕሱ ይደልዩ ነይሮም። ፋብሪካታትን ትካላትን ብብሕቲ ክውነና ኣይደልዩን ነይሮም። ኣብ ክንድኡ ግን፡ ሰባት ብሓባር ኮይኖም ክውንኑዎ ይደልዩ ነይሮም። እቲ ቀንዲ ዕላማ ናይ'ዞም ማሕበርነታውያን ድማ፡ ኣብ መንጎ ሰባት ምዕሩይነት ምስፋን እዩ።
ካልእ ፖለቲካዊ ርእየት
ኣብ 20 ክፍለ ዘመን፡ ካልእ ርእዮተ ዓለም በቚሉ። እቲ ሓሳባት ድማ፡ ንመላእ ዓለም፡ ብዝተፈላለየ መገዲ ጸልዩዋ።
መሰል ደቅንስትዮ፡ ካብ ቀደም ዝነበረ'ኳ እንተኾነ፡ ኣብ 20 ክፍለ ዘመን ግን እናሓየለ መጺኡ። ንመሰል ደቀንስትዮ ዝጣበቑ፡ "ኣብ ሕብረተሰብ፡ ሰብኣይ ካብ ሰበይቲ ንላዕሊ ስልጣን ምውናኑ ቅኑዕ ኣይኮነን" ይብሉ ነበሩ። ፖለቲካዊ፡ ቊጠባውን ማሕበራውን መሰላት ደቀንስትዮ ኣብ ምሕያል ድማ የተኲሩ ነይሮም።
ስነ ኣከባቢያዊነት፡ ከም ስነ ሓሳባት፡ ንሰብ ከም ሓደ ክፋል ተፈጥሮ እዩ ዝወስዶ። ፖለቲካዊ ስነ ኣከባቢያዊነት ድማ፡ ንግሩም ተፈጥሮን ቀጻልነት ንዘለዎ ስነ ኣከባብያዊ ምዕባለን ይነጥፍ።
ሃገራውነት ከም ስነ ሓሳብ ድማ፡ ነቲ ኣብ ሓንቲ ሃገር ዘሎ ሕብረተሰብኣውነት ይገልጾ። ሃገራውያን፡ ንሃገሮም፡ ነቲ ናይ ሃገሮም ባህልን ታሪኽን ክዕቅቡ ይደልዩ። ሃገራውያን፡ ንምትሕንፋጽ ባህልታት ይነቕፉ።
ፋሺሽትነትን ናዚስትነትን ዝተሰምዩ ስነ ሓሳባት፡ ኣብ መጀመርታ 20 ክፍለ ዘመን እዮም ተቐልቂሎም። ቀንዲ ምጉት ፋሺስታውን ናዚስታውን ስነ ሓሳብ፡ ሓደ ሕብረተሰብ፡ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ብዝተሓርዩ ፖለቲከኛታት ዘይኮነ ብሓያላት ኢሊታት (በሃራት ኢና በሃልቲ) ክምራሕ ኣለዎ ዝብል እዩ። እዞም ክልተ ስነ ሓሳባውያን'ዚኣቶም፡ ማእከላይ ስነ ሓሳባቶም፡ ሃገራውነት ኮይኑ፡ "ባህልና ካብ ካልኦት ባህልታት ዝበለጸ'ዩ" ዝብል ልዕልናዊ እምነት ኣሎዎም። ናዚስታዊ ስነ ሓሳብ፡ ጀርመን ብኣዶልፍ ሂትለር ትምራሕ ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ፡ ማለት 1930ታት፡ ድልዱል ሰረት ዝነበሮ ስነ ሓሳብ እዩ። ናዚስታውያን፡ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣሳዊሮምን ብሚልዮናትዝቚጸሩ ኣይሁዳውያን፡ ሮመራውያን፡ ስንኩላንን ካልኦት ንናዚስታዊ ስነ ሓሳብ ዝተቓወሙን ቀቲሎም።
ፖለቲካውያን ሰልፍታት
ፖለቲካዊያን ሰልፍታት፡ ወሳኒ ዝኾነ ደሞክራስያዊ ተራ ኣሎወን። ንኣባላተን ከኣ፡ ኣብ ሓፈሻዊ ምርጫ ከድምጹ፡ ኣብ ጒዳያት ክጸልዉ፡ ተሳተፍትን ሓላፍነታውያንን ዝኾኑሉ ዕድላት ይኸፍታሎም። ፖለቲካውያን ሰልፍታት፡ ካብ ትኳቦ ናጻ ኾይነን፡ ነዊሕ ዝጠመተ መደብ ሒዘን ክሰርሓ ዘኽእለን ገንዘባዊ ሓገዝ ይግበረለን እዩ። ሰልፍታት፡ ካብ 'ቦርድ ምወላ ንሰልፍታት' ቁጠባዊ ሓገዝ ክረኽባ ይኽእላ'የን። እቲ ቊጠባዊ ሓገዝ፡ ንሓፈሻዊ ወይ ህዝባዊ ትግባረታትን ንጥፈታትን ናይ'ተን ሰልፍታት፡ ኣብ ውሽጥን ካብኡ ወጻእን ናይ'ቲ ፓርላማ ይውሃበን። ውጽኢት ዓወት፡ ንመጠን ቊጠባዊ ሓገዝ ይጸልዎ'ዩ።
እዘን ሎሚ፡ ኣብቲ ካብ 2014-2018 ዓ.ም ዝምጠጥ ናይ ስልጣን ዕድመ፡ ኣብ ፓርላማ ተወኪለን ዘለዋ ሰልፍታት፡ ማእከላይ-ሰልፊ (Centerpartiet)፡ ሊበራላውያን (Liberalerna)፡ ክርስትያናዊ-ደሞክራሲ (Kristdemokraterna)፡ ከባቢኣዊ ሰልፊ (Miljöpartiet)፡ ሰልፊ-ማእከሎት (Moderaterna)፡ ሰልፊ ማሕበራዊ ደሞክራሲ፡ (Socialdemokraterna): ሽወደናዊ ደሞክራሲ (Sverigedemokraterna): ከምኡ'ውን ጸጋማዊ-ሰልፊ (Vänsterpartiet) እየን። ድሕሪ ናይ መስከረም 2014 ዓ.ም ምርጫ፡ ማሕበራዊ ደሞክራስያዊ ሰልፍን ከባቢኣዊ ሰልፍን እዮም መንግስቲ ኣቚሞም። መራሒ ሃገር እስቴፋን ሎፍቬን ከኣ፡ ኣባል ሰልፊ ማሕበራዊ ደሞክራሲ (ሶሻል ደሞክራተርና) እዩ።
ገለ ካብ'ዘን ሰልፍታት'ዚኣተን፡ 'ኣልያንሰ (Alliansen) ዝተሰምየ ፖለቲካዊ ልፍንቲ ኣቝመን ኣለዋ። ኣባላት ናይዚ ምሕዝነት'ዚ ዝኾና ሰልፍታት ከኣ፡ ሞደራተርና፡ ሰንተር-ፓርቲ፡ ሊበራለርናን ክሪስቲ-ደሞክራተርናን እየን። እዘን ኣርባዕተ ሰልፍታት'ዚኣተን እየን ካብ 2006-2014 ዓ.ም ዝነበረ፡ ዕድመ ስልጣን መንግስቲ ሒዘነኦ ዝነበራ።


text:
ካብ ሊብያ ናብ ዓዲ ጥልያን እናተጓዕዙ እንከለዉ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ረዲኤት ሓቲቶም ዝደሓኑ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሎሚ ድሕሪ ቀትሪ (8 መስከረም 2009) ናብ ሊብያ ተመሊሶም ከምዘለዉ ካብቲ ቦታ ዝበጽሓና ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።
እቶም ትማሊ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ረዲኤት ከምዝሓተቱ ብመንገዲ ኣሰና ዝሓበርናኩም 90 ኤርትራውያን ናይ ህይወት ኣድሕን ጻውዒቶም ኣንታዊ ምላሽ ድሕሪ ምርካቡ፡ እቲ ንምርድኦም ብሓለዋ ባሕሪ ዝተኻየደ ስርሒት ሎሚ 8 መስከረም ድሕሪ ቐትሪ ተዛዚሙ፡ ከምዝደሓኑ ካብ ዓዲ ጥልያን ዝረኸብናዮ ኣፈናዊ ኣፍሊጡ።
90 ኤርትራውያን መንእሰያት ኣብዛ ሰዓት እዚኣ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ኣብ ናይ ሞትን ህይወትን ኩነታት ከምዝርከቡ፡ ሓደ ካብኣቶም ሎሚ ቅድሚ ሒደት ሰዓታት ኣብ ነርወይ ንዝረክቡ ቤተሰቡ ቴሌፎን ብምድዋል ርድኡና ክብል ጸዊዑ ኣሎ።
ሎሚ ዘበን ጽቡቕ ክራማት እንተዘይተረኺቡ። “ እታ ምእንቲ ‘ርእስኻ ምኽኣል’ ክትብል ረዲኤት መግቢ ኣጕዲላቶ ዝጸንሐት ንድርቂ ዝተቓልዐት ኤርትራ ናይ ወጻኢ ረዲኤት ከድልያ እዩ” ክብል ሓደ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ከምዘጠንቀቐ፡ ሎሚ 22 ሰነ ሮይተርስ ካብ ኣስመራ ኣብ ዘመሓላለፎ ጸብጻብ ሓቢሩ።


text:
Essunga
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 24 10 2019
እቲ ኮምዩን 5 670 ተቐማጦ ኣለዉዎ። 2000 ኣብ ኖሰብሩ ይነብሩ፡ ንሱ ከኣ ናይቲ ኮምዩን ዝዓበየ ከተማ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ5,670
ስፍሓት መሬት235 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Vara 23 ኪሜ
- Trollhättan 41 ኪሜ
- Lidköping 54 ኪሜ
- Göteborg 82 ኪሜ
እቲ ኮምዩን ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ኪራኸቡን ነንሓድሕዶም ኪፋለጡን ይገብር። እቲ ኮምዩንና በይንነት ኪስመዓካ ኣይደልን። ኣብ ኖሰብሩ ካብ ኩሉ ሸነኻት ዓለም ዝመጹ ሰባት ኣለዉ። ኣብኡ፡ ፋርስ፡ ዳሪ፡ ዓረብ፡ ሩስያ፡ ታይላንድ ወዘተ ዚዛረቡ ሰባት ትረክብ። ምስ ወድዓድኻ ክትራኸብ ምስ እትደሊ ወይ ናብዚ ክትመጽእ ወይ ክትበጽሓና ምስ እትደሊ ክንሕብረካ ርኸበና።
መንበሪ-ገዛ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ብርክት ዝበላ ናይ መንበሪ-ኣባይቲ ኣማራጺታት ኣለኩም። ብርክት ዝበላ ኣባይቲ ዘካርያ ትካላት ኣለዋ። መንበሪ-ገዛ ክትዕድጉ ምስ እትደልዩ ውን ኣሎ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ነጻ ዘሎ መንበሪ-ገዛን ትካላት ክራይ-ኣባይትን ዝምልከት፡ ተወሳኺ ሓበሬታ ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ኣካረይቲ ትካላትን መንበሪ ገዛውትን ርኸብ
-
ናይ ሓበሬታ ካርታ
ኣብቲ ካርታ እንታይ ኪረኣይ ከም እትደሊ ምረጽ
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ብርክት ዝበሉ ተዛረብቲ ካልኦት ቋንቋታት ዝኾኑ ነባሮ ይርከቡ። ንተወሳኺ ሓበሬታ፡ ንክፍሊ ምቕባል ሓደስቲ ስደተኛታት ትወከሱ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ዝነጥፋ ብርክት ዝበላ ማሕበራት ይርከባ። ንኣብነት፡ ማሕበራት ስፖርታዊ-ንጥፈታት፡ ባህላዊ ማሕበራት፡ ኣብያተ-ክርስትያናት ምትእሳሳራተንን። ኣብቲ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ዝርከብ መዝገብ-ማሕበራት ብምእታው ምስ ዝምባሌታትኩም ዝሳነያ ማሕበራት ክትደልዩ ትኽእሉ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ዳርጋ ኩሉ ዘድሊ ዝበሃል ነገር ኣሎ'ዩ ክበሃል ይከኣል። ቤት-ንባብ፡ ድኳናት መዓልታዊ ኣስቤዛ፡ ካልእ ኣገልግሎታት ዝህባ ድኳናት ቡቲካትን ይርከባ። ብዜካ'ዚ፡ ማእከላት ስፖርታዊ ንጥፈታትን ብርክ ዝበለ ባህላውን ስፖርታውን ንጥፈታትን ዝአንግዳ ማሕበራትን ይርከባ። ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ እንታይ ዓይነት ንጥፈታት ከም ዘሎን ካልእ ዝርዝራትን ክትረኽቡ ትኽእሉ።
ናይ ቤትጽሕፈት ዕዮን መድህን ድርጅትን ወኪላት ነቶም ኣብ ናይ AF ምደባ ፕሮግራም ዚሳተፉ ስደተኛታት ንምርካብ ኣብቲ ኣቐዲሞም እተቛጸሩዎ ግዜ ናብ ኖሰብሩ ይመጹ።
ጥቓቲ1-9 ቤትትምህርቲ ህዝባዊ ቤትንባብ ይርከብ። ኣብዚ ብእተፈላለየ ቋንቋታ መጽሓፍ ምልቃሕ ይከኣል።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብዚ ከተማ'ዚ፡ ነቶም ቆልዑ ዘለዎም ኣገልግሎት መዋዓሊ-ህጻናት ኣሎ። ምምሕዳር ከተማ፡ ነቶም ካብ 1 ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ዝዓለመ፡ ትምህርታዊ ንጥፈታት ውን ኣለዎ። ንተወሳኺ ዝርዝር ብዛዕባ'ዚ፡ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ምምሕዳር-ከተማ፡ ካብ ኣዚለ ክሳብ 9ይ ክፍሊ ዘጠቓልል ናይ መባእታዊ ደረጃ-ትምህርቲ ኣለዎ። ንመባእታውን ናይ ካልኣይ-ደረጃን ቤት-ትምርህቲ ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ከተንብቡ ትኽእሉ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ዝተፈላለየ መደባት ትምህርቲ ንዓበይቲ ከምኡ ውን መደብ ትምህርቲ ቋንቋ ሽወደን ንዓበይቲ ይወሃብ እዩ። ንተወሳኺ፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው፡ ብዛዕባ ትምህርታዊ ዕድላት፡ ብዝርዝር ከተንብቡ ትኽእሉ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ፡ ተጠቀምቲ ናይ ዝተፈላለየ ናይ ጥዕናዊ--ኣገልግሎታትን ክንክን ክትኮኑ ትኽእሉ። ኣብዚ ከተማ፡ ሓፈሻዊ ሕክምና፡ ማእከል-ጥዕና ህጻናት፡ ኣዴታት (ነፍሰ-ጾራት) ከምኡ ውን ክሊኒክ-ስኒ፡ ይርከብ። ሕክምናዊ ክንክን ምስ እትደልዩ፡ ናበይ ክትከዱ ከም ዘለኩምን ካልእ ንጥዕናዊ-ክንክን ዝምልከት ዝርዝራት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ትረኽብዎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ መንግስታዊ ወይ ውን ምምሕዳራዊ ትካላት ናይቲ ከተማ ኣብ እትገብርዎ ርኽክባት፡ ንኣብነት ኣብ ምምሕዳር ከተማ፡ ሕክምና ወዘተ..ናይ ቋንቋ ሽወደን ሕጽረት ምስ ዝህልወኩም፡ ተርጓሚ ክቍጸረልኩም ይኽእል። ተርጓሚ ኣቐዲሙ በቲ ዝምልከቶ መግስታዊ-ኣካል ከም ዝቍጸር ይግበር።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ'ዚ ከተማ'ዚ ስሉጥ ኣግልጎሎት መጎዓዝያ ኣሎ። ንሰዓታት ንቕሎን ናይ መጎዓዝያ ኣማራጺታትን ብዝምልከት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ብምእታው ክትረኽብዎ ትኽእሉ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ'ዚ ከተማ ይኹን ኣብቲ ከባቢ ኣብ ዝርከባ ከተማታት፡ ብርክት ዝበሉ ዓበይትን ነኣሽቱን ወሃብቲ-ስራሕ ይርከቡ። ኣብዚ ከባቢ ዘለዉ ክፍቲ ናይ ስራሕ-ቦታታት ንምርኣይ ኣብ ማእተዊ ናይ'ዚ ሓበሬታ ''ክፍቲ ናይ ስራሕ ቦታታት'' ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ትረኽብዎ። እቶም ናይ ባዕልኹም ትካል ክትጅምሩ እትሓስቡ ሰባት፡ ኣብ መርበብ-ሓበሬታ ምምሕዳር ከተማ ነዓኹም ዝኸውን ኣገዳሲ ሓበሬታ ትረኽቡ።


text:
ናይ ዕድጊ ኣማኸርቲ ሓገዝ
አቶም ናይ ዕድጊ ኣማኸርቲ ሓገዝ (Konsumentvägledaren) ይልግሱልካ ኣብቲ ናይ ዕድጊ ጉዳያት።
ንስኻ ክትረኪብ ትኽል ሓበረታታት ናይ መሰላትካ ወይ ጊደታትካ ኣብ ናይ ዕድጊ ሕጊ።
ንስኻ ብተወሳኺ ክትረኪብ ትኽል ምኽሪ ብዛዕባ ስምምዓት ወይ መዋዕዊዕታት ኣብ መንጎ ውልቀሰባትን ሰብትካላትን።
ቑጠባ ጸገም ወይ ዕዳ
ናይ ቑጠባ ጸገም ወይ ዕዳ ምስ ዝህልወካ ናይ ምምሕዳር ባጀት ወይ ናይ ዕዳ ኣማኻሪ ሓገዝ ይህቡኻ።
ባጀት ንምድላው ካብ ባንክ ወይ ኣለቀሕቲ ኣካል ብኣከፋፋል ዝዉሰድ ከተዳሉ ትኽእል።
ናይ ልቓሕ ስምምዕ ንምፍጻም ከተመልኪት እንተደሊኻ ድጋፍ ትረኪብ ነቲ ኣፕሊኬሽን ዝተሓጋገዘካ ዕዳኻ ኣብትመልሰሉ ግዜ። እቲ ናይ ዕዳ ግዜ ን5 ዓመታት የገልግል።
Söderhamn ናይ ዕድጊ ኣማኽርቲ ኣብ ላብረሪ (biblioteket) ይርከቡ ብ (0270-75340) ደውሉ ወይ e-post ስደዱልና ቆጸራ ንምሃዝ።
ተወሳኺ ሌንካር


text:
ህዝቢ ኤርትራ ምእንቲ ሃገሩን ህዝቡን ኢሉ፣ ብሓድነት ንዓመታት ድሕሪ ምቅላሱ፣ ክንደይ ቀያሕትን ጸለምትን ኣወፍዩ ክንሱ፣ ሃገሩ ሓንትን፣ ብልጽግትን፣ ደሞክራስያዊትን ሃገር፣ ክትኮነሉ እዩ ዝነበረ ትምኒቱ። ባዓል እከይ ግብሪ ኣብ ውሽጡ ሰሊኾም ብምእታው ፣ንህዝቢ ኤርትራ እታ እንኮ ሓድነቱ ክዘርግዎ፣ ዘይፈንቀልዎ እምኒ የሎን። ሰለዚ ነዚ ኣብ ሃገርና ቢኢድ ዋኒኑ፣ ኣብ ኮረሻ ስልጣን ኮፍ ኢሉ ዘሎ ስርዓት ፣እንታይነቱ ክፈልጦ ህዝቢ ኤርትራ ግዜ ወሲዱሉ እዩ፣ ሎሚ ግን ኣታሓሕዙን ተግባራትን፣ ህግደፍ ከም ጻሓይ በርቂ ኣናበርሄ ሰለ ዝመጸ፣ ብሕለፊ እቶም ኣባላቱ ኢና ባሃልቲ፣ ኣፎም ብጭቅ ኣይበል እምበር፣እምንቶም እናጎደለ፣ እቲ ዘወፍዮዎን ዝኸፍልዎን ዝነበሩ ገንዘብ፣ እናዛሕተለ፣ድሕሪ ምኻድ፣ ህግደፋውያን ነዚ ተረዲኦም፣ ካልእ ገንዘብ ዝእትውሉ ምንጪ ሃሰስ ክብል ጀመሩ። ንሱ ኻኣ ህዝቢ ብብዝሒ ዝርከበሉ፣ ከም ሃይማኖታት ፣ ስፖርት፣ ዝኣመሰሉ ኣብ ውሽጢ ኣቲኻ ከፋፊልካ፣ እቲ ዝተረኽበ ገንዘብ፣ ከመይ ገርካ ኣብ ቆፎ ህግደፍ ብተዛዋወሪ መንገዲ ትእትዎ፣ ዝብል ሜላ ሒዞም ፣ ኣብ ምድንጋር ተዋፈሮም ኣለው ።
ህግደፋውያን፣ ብኻላይ መንገዲ፣ ብዝላዓለ ፍርሓት ንስልጣኖም ንምሕላው እውን እዩ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ እቲ እምነት እናጎደለ፣ ኣኸባታት ህግደፍ ህዝቢ እናዋሓደ፣ ሕሜታ በብኹርንዑ እናዛየደ፣ ድሕሪ ምዕዛቦም፣ ሓደ ማዓልቲ ገዲፉና፣ ናብ ተቃውሞ ደንበ ንኸይጽንበር፣ ዓቢ ስጋኣት ስለ ዝሕደሩ፣ ናይ ግድን እዩ፣ ንህዝቢ መጻወድያ ከዳልወሉ፣ ንህዝቢ በታቲንካ፣ ኣብ ሞንጎ ህዝቢ ምትእምማናት ኣጥፊእካ፣ ድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆላ ዝዓይነቱ፣ ብዓሌትን፣ ብኣውራጃን፣ ብሃይማኖትን፣ ከፋፊልካ ስረሔይ ኢሉ ። እታ እንኮ መናዊሒት ስልጣኑ በዛ መንገዲ ኢዚ ምስ ዝኽተል ጥራይ እዩ።
ሓደ ነገር ከጻውተኩም፣ ኣብ ናይ ኤንባሲ ህግደፍ ፣ኣብ ከተማ ሮሞ ዓዲ ጣልያን ዝተገብረ፣ እቲ ዝሓበረኒ ሰብ፣ ሎሚ ኣብ ቤትጽሕፈት ኤንባሲ የሎን፣ ድሮ ኣብ ደንበ ፍትሒ ተጸንቢሩ ይርከብ። ብ 2001 ኣብ ቤትጽሕፈት ኤንባሲ ከተማ ሮማ፣ ኣብ ዝነበርኩሉ፣ ሓደ ወኪል ናይ ህግደፍ ካብ ኤርትራ መጺኡ፣ ኣኸባ ይገብረልና፣ ድሕሪ ነዊሕ ዘረባ፣ ከምዚ እንዳበለ፣ ኣብዚ ገዛ ብዓሌትን፣ ብሃይማኖትን፣ ካብ ትፋላለዩ ግዜ በሊዕኩም ኣለኹም ፣ ምስ በለና፣ ኣብኡ ዝነበርና ኩሉና ካብ ኤንባስና ኣትሒዝና፣ ኣቶኪርና ጠመትናዮ፣ ነንሕድሕድና እውን ተጣማሚትና ፣ ገረምና እውን ፣ ካብ ኩሉ ዝገርመካ መን ኣበይ ዓዱ ተሓታቲንና ኣይንፈልጥን፣ ብኣስማትና ግን ኣስላማይን ክርስትያንና ከም ምኻና ንፍለጥ። ግርም እዩ ዘብለካ በለኒ፣ ብድሕሪኡ ነንሕድሕድና፣ ኣብ ውሽጥና ፍርሓት ኣሕዲሩልና። ነዚኣ ተኩሲልና ከደ ፣ ስለዚ ህግደፍ ብዝያዳ ድሕሪ 2001 እዩ እዚ ደይመደይ ኢሉ ክዋፈረሉ ዝጀመረ በለኒ።
ስለዚ ኣብሞንጎ ሃይማኖትን ምንቅስቃስን ኣቲኻ ፣ ንሃይማኖታት ኣብ ውሽጢ ከፋፊልካ፣ ነቶም ሕይል ዝበሉ ዲያቆናት ዲዮም ኣቅሽሽቲ፣ ኣስማቶም ኣና ጸለምካ (መናፍቃት) እዮም ወዘተ--እናበለ፣ ንዓመታት ክሰርሓሉ ጸኒሑን፣ ኣሎን ፣ ብኻል መንገዲ እውን፣ ስፖርት ተባሂሉ ካብ ኮንስላዊት ቤተጽሕፈት መምርሒ ተዋሂቡ፣ ኩዑሶ ተጀሚሩ ነይሩ ፣ ካብ ቡዙሓት ከተማታት ጀርመን ናይ ውድድር ኩዑሶ ብምእንጋድ፣ ካብ ኤርትራ ናይ ስፖርት ሚኒስተር ዝመጸሉ፣ ዓቢ በዓል ኣብ ከተማ ሮተንቦርግ ኣውራጃ ባደንቩተንበርግ ሃገረ ጀርመን፣ ተገይሩ፣ እዚ እውን ገንዘብ ምኽዕበቲ ንህግደፍ እዩ ነይሩ። ካብቲ ባዓል እቶት ዝተረኽበ፣ ኣዳለውቲ ናይቲ ባዓል ቀንዲ ህግደፋውይን ዝነበሩ፣ ኣብ ምጥፈፋእ ገንዘብ ስለ ዝተዋፈሩ፣ ኣብ ነንሕድሕዶም ምርድዳእ ስለ ዘይተረኽበ፣ ናብቲ ዝላኣኾም ኮንስላዊ ቤት ጽሕፈት ፍራንክፎርት ተኻሲሶም ከዱ። ድሕሪኡ ናይ ስፖርት ነገር ክቅጽል ኣይካኣለን። እዚ ጉሉጽነት ዝጎደሎ ኣሳራርሓ ኣብ ትሕቲ ቤተ ክርስትያን ብሕልፊ ኣብ ምእመናን ተዋህዶ ብስልያ ህግደፍ ከም ዝዋፈር ኣብ ውሽጢ ሃገር ጥራይ ዘይኮነ፣ ኣብ ስደት እውን ዑሱባት ኣዋፊሩ፣ ካዝና ቤተክርስትያን ኣብ ኽንዲ መማዕበልን፣ መዕበይን፣ ቤተክርስትያን ዝኾውን፣ ንቆፎ ህግደፍ ንምምላእ እዩ ዕላምኡ።እዚ ኻኣ ብሽፍን ሽፍንፍን ህዝቢ ዘየሳተፎ ውልቃውያን ዑሱባት ህግደፍ ጥራይ ዝቃጻጸርዎ፣ ካልእ ምእመናታት ዘይምልኮቶም ገንዘብ ቤተክርስትያን ኣበይ ኣትዩ ዘይፍልጡ፣ ንነዊሕ ዓመታት ከዳናግሩ ጸኒሖምን፣ ኣለውን።
“ቆልዓን ከልብን ከይጸዋዕካዮም ይመጹ ከምዝባሃል“ እቲ ደም ንጹሃት ኤርትራውያን ከምዘይለቆም ዘይፈልጡ፣ ገሊኦም ሳናቲም ንምምእራር ዝጎዩ፣ ገለ ኻኣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ ጭው ዝበሉ ናይ ህግደፍ መሳርሒ፣ ናበይ ከም ዝኽዱ ዘይፈልጡ፣ ነተን መረባዓት ዝሰርሕወን ኣብ ኤርትራ፣ ብሕልሚ ምሸት ሎሚስ ህግደፍ ቀንጢጥወን ኢሎም፣ ኣብ ሞንጎ ድቃሶም ሰንቢዶም ዝትስኡ፣ ድቃስ ለይቲ ዘይብሎም ሓሻኻ ዝሕዝኑ፣ ሎሚ ሃገሮምን፣ ሃይማኖቶም፣ ክሸጡ ክትሪኢ ከለኻ፣ መስደመም ኢልካ ኢኻ ሱቅ ትብል።
ቤተክርስትያን ተዋህዶ ኣብ ባድንቩተንበርግ ጀርመን፣ ኣጃማምርኡ ሕጽር ኣቢለ ክገልጾ ክፍትን እየ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝጠቀስክዎ ኮንስላዊ ቤት ጽሕፈት፣ ሓንቲ ዘዋሪት ጽሑፍ ንኣባላቱ ህግደፍ ድሕሪ ምስዳድ፣ ስቱትጋርድ ኻኣ ነዚ ከም ስራሕ ሒዛቶ ክትዋፈር ጀመረት።
ቤተክርስትያን ነቅውም ብዝብል ሃታሃታ ዝታሓወሶ ክቆውም ተገብረ፣ ሓደ ክልተ፣ ኣብ ህግደፍ ኣባል ዘይነበሩ፣ ነታ ዝፈትውዋ ሃይማኖቶም ሃይማኖት ተዋህዶ ቤተክርስትያን፣ ብቅንዕና መሲልዎም ክሕወስዎ ጀመሩ፣ ከም ኣብነት ሓደ ሎሚ ብሂወቱ ዘሎ ኣባል ህግደፍ ዘይነበረ፣ሽማግለ ናይ ቤተክርስትያን ክኸውን ኢሎም ዕድመ ላኣኹሉ፣ ኣብቲ ዝበልዎ ኣኸባ ድሕሪ ምክፋል፣ ሓንቲ ማዓልቲ ድሕሪ ምዕዛብ፣ ኩሎም እቶም ቀራናት ናይ ህግደፍ ኮይኖም ምስ ጸንሕዎ፣ ካላኣይ ማዓልቲ ኣይተመልሶምን።ዝኾነ ኾይኑ እቲ ቤተክርስትያን ቆመ፣ ብድሕሪዚ ቀሺ ኣሎ ፣ ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ፣ኣብ ከተማ ኡሉም ምስ ተባህለ፣ን ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ድሕሪ ምውካሶም ተቀበሎ። ቀሺ ዘርኦም ኣብ ከተማ ኡሉም ኣብ ዝነበረሉ፣ ተቀባልነት ስለ ዘይነበሮ፣ ማለት ስለ ዝተነጽገ፣ ኣብ ከተማ ኡሉም ፣ካብ ከተማ ኡሉም ወጻእን ዝነበሩ ደለይቲ ፍትሒ፣ ላዕልን ታሕትን ኢሎም ፣ በዞም ሰባት እዚኣቶም፣ ብምትሕብባር። ተቀባልነት ክረክብ ኸኣለ። ስድርኡ ኣብ ኤርትራ ስለዘላዉ፣ ከምጽእሉ ይተሓባበርዎ ነይሮም እዮም፣ ግን ስራሕ ይጀምር እንበር፣ ክነምጻኣሉ ኢና እውን ተባሂሉ ነይሩ እዩ። ኮይኑ ግን፣ ዕድለ ናይ ቀሽነት ምስ ተሳማመዔ ስቱትጋርድ ቀየረ። ኣብቲ ቤተክርስትያን ቀሺ ኾይኑ ምግልጋል ጀመረ። ድሕሪኡ ቀሺ ዘርኦም ኣብርሃ ግልብጥ ኢሉ፣ ቀንዲ ኣገልጋሊ ናይ ህግደፍ ክኸውን መረጸ። ንመንእሰያትና ወረቀት ኣምጹኡ ካብ ኤርትራ እናበለ፣ ከሽግሮም ጸኒሑን፣ ኣሎን።
እዚ ሽፍንፍን ኣሳራርሓ ህግደፍ ምስ ግዜ እናበርሄ ምስ መጸ። ኣብ ምሉእ ዓለምና ኣብ ውሽጢ ቤተክርስትያን ተዋህዶ ከዳናግሩ ዝጽንሑ፣ ሎሚ ፣ ኣቀሽቲ ህግደፍ እና ተባረሩ እዮም ዝርከቡ ዘለው። ከም ኣብነት ኣብ ቱቢንገንን ከባቢኣን ዝርከቡ ፣ ሓያላት መንእሰያት ድያቆንትን ኣቀሽሽትን፣ እቲ ንህግደፍ ዝምውሉዎ፣ ዝጸንሑ ባዓል ቀሺ ዘሮኦም ኣብርሃ ዘለውዎም ገለ ዕድመ ዝደፍኡ ኤርትራውያንን፣ ካብቲ ዝቅድሱሉ ዝነበሩ ቤተክርስትያን ተባረሩ፣ እቲ ቀንዲ ጠንቒ ንነዊሕ ግዜ ዘይምርድዳእ ዘኸተለ ኾይኑ፣ ንሕና ብፓትርያርክ ቁዱስ ኣንጦንየስ ኣብ ቅዳሴና ክንዝክሮም ኣሎና፣ መንእስያት ክብሉ ከለው። ክምኡ ውን እዚ ኩሉ ዝኣቱ ገንዘብ፣ ኣብይ ከም ዝኸይድ እንፈልጦ ነገር የሎን። ስለዚ መዕለቢ ገንዘብ ቤተክርስትያንና ኣፍሉጡና፣ ኣብ ዝብል ክርክር ነበረ ፣ እዚ ብቁዕ መልሲ ስለ ዘይረኸቡ፣መንእሰያትና ውሳኔ ክውስኑ ተገደድ።ስለዚ ህግደፋውያን ውሱን ግዜ ተዋሂብዎም ካብቲ ዝነበርዎ ቤተክርስርትያን ኣቁሑቶም ጠርኒፎም ድሕሪ ምውጻእ፣ ንብረቶም ከም ጸናጽል፣ ዝኣመሰለ ኮበሮ ታሓንጊጦም፣ ኣብ ፎቆዶ ቤተክርስትያን ይኹሕኩሑ ይውዕሉ ኣለዉ። መግለጺኦም ሎሚ ኣቅሽሽቲን ዲያቆናትን ህግደፍ፣ ኣብ ሰበኽ ሳግም እዮም ተቀይሮም ኣለው።
ገለ ሰባት እዚ ሰባይ እንታይ ወረድዎ ፣ ብዛዕማ ሃይማኖትና ተዋህዶ ሃለውለው ዝብል ትብሉ ኣይትስኣኑን፣ እዚኦም ከምዚ ዝብሉ ነቲ ስሮዓት ህግደፍ ኣገልገልቲ ኢና ባሃልቲ፣ ህግደፍ ግን ከም ዘለው ዘይፈልጦም፣ ክብሉ ምኻኖም ርዱእ እዩ።
እወ ኣነ ብወላዲየይን፣ ብወላዲተይን ፣ ካተሊካዊ እየ፣ ግን ካተሊካዊ ሃይማኖት ኣብ ኤርትራ ጥራይ ምህላዋ ኣይኮነን ዘገድሰኒ። ዘገድሰኒ ኤርትራ እያ፣ ኤርትራ ማለት ካኣ፣ እቲ መሰረት ናይ ህዝብና ባህሊ ልምንዲ ሃይማኖት ዘለዎን፣ ኩለን እተን ኩቡራት ሃይማኖትናን ኣብ ኤርትራ ክህልዋ እዩ ዘገድሰኒ፣ ማለት ምስልምና ሃይማኖት፣ ሃይማኖት ተዋህዶ፣ሃይማኖት ካቶሊክ፣ ሃይማኖት ፕሮተስታንት፣ እዚኤን እየን ኤርትራ፣ ነዚኤን ኣንተደይ ኣኽቢርናየን፣ ሓብሒብናየንን፣ ህላውነትና የለን።
ሰላም ምሳኾም
26.10.2019


text:
ቻድ ፅንኩር ሕፅረት ውሕስነት መግቢን ፀገም ጥዕናን ኣጓኒፍዋ ከምዘሎ ላዕለዋይ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ኣፍሊጦም።ይኹን‘ምበር ናይ‘ታ ሃገር ሰላምን ይማሓየሽ ዘሎ ህድኣትን ንቻድ ተስፋ ኮይኑዋ‘ሎ።
ቶማስ ጉርትነር - ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ጉዳያት ሕ/መ ኣብ ቻድ‘ዮም ክዛረቡ ከለው፣ቻድ ብሓደ ወገን ግድላት ብካልእ ወገን ድማ ዕድላት ኣለውዋ ይብሉ።ከም ኣባሃህላ ሚስተር ጉንተር፣ኣስታት ሓደ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ህዝብታት ከባቢ ዞባ ሳሕል-ቻድ እኹል ዝብላዕ መግቢ የብሎምን።ብጉድለት ኣመጋግባ ካብ ዝሳቀዩ ህፃናት ትሕቲ ሓሙሽተ ዝዕድሚኦም ማለት‘ዩ ናይ ቻድ ዕስራ ሚእታዊ‘ዩ።
ኣብ‘ዘን ዝቅፅላ ሒደት ኣዋርሕ ዝወቅዕ ዘይስሩዕ መጠን ማይ ንኩነታት ሕርሻ ከምዝፀልዎን፣ዋጋ እኽሊ ስለዝኸብር ንመብዛሕትኡ ህዝቢ ቻድ እኽሊ ንምሽማት ኣብ ዘይኽእለሉ ብርኪ ክበፅሕ ምኻኑ‘ውን ጠቂሶም።
እዚ ከምዚ‘ሉ ከሎ ሰማንያ ሽሕ ቻዳውያን ካብ ውግእ ሊብያ ሃዲሞም ከምዝተመለሱን ካልኦት ኣሻሓት ንምምላስ ይፅበዩ ኣለውን ተባሂሉ።
ንቪኦኤ ሪኢቶኦም ዝሃቡ ሚስተር ጉርትነር፣ናይ‘ዞም ቻዳውያን ካብ ሊብያ ምምላስ ዘስዕቦ ኣሉታ፣ፅጉማት ቻዳዊያን ይቅበልዎ ዝነበረ ገንዘብ ምቁራፁ‘ዩ ኢሎም።
“ምናልባሽ ፍርቂ ካብ‘ቶም ተመለስቲ፣ኣብ ወርሒ ኣስታት ሚእቲ ዶላር ናብ ኣዝዮም ፅጉማት ቻዳውያን ይልእኹ ዝነበሩ‘ዮም።ብሓደ ወገን ኣብ‘ዚ ከባቢ‘ዚ ንፀገም ውሕስነት መግቢ ንምቅላል ኣብ ንደኽመሉ እዋን፣ተወሳኺ ሰማንያ ሽሕ ድጋፍ ዝፅበዩ ሰባት ምህላዎም፣ናብ‘ቲ ኣሰራርሓ ተወሳኺ ፆር እዩ ዘስዕብ ዘሎ” ኢሎም።
ሚስተር ጉንትነር ወሲኾም፣መንግስቲ ምስ ትካላት ረድኤት ተሓጋጊዙ ነቲ ኣዝዩ ፅንኩር ኮይኑ ዘሎን ንኣርባዕተ ሚእቲ ሰባት ዝቀተለን ንልዕሊ 13 ሽሕ ሰባት ዘሕመመን ለበዳ ኮሌራ ንምቁፅፃር ክንዲ ዝካኣሎ ይሰርሕ‘ሎ ኢሎም።ኣብ‘ዘን ዝመፃ ቁሩብ ሰሙናት ክሳብ 15 ሽሕ ብኮሌራ ዝሓመሙ ሰባት ከምዝህልው‘ውን ይግምቱ።
እዞም ኩምራ ፀገማትን ግድላትን እናሃለው‘ውን ይብሉ ኣተሓሓባሪ ሕ/መ ሚስተር ጉንትነር፣ኣብ ቻድ ተስፋ ዝህቡ ፖለቲካዊ ለውጥታት ይትግበሩ ኣለው፣ውፅኢቱ ድማ መነባብሮ ህዝቢ ቻድ ክማሓየሽ‘ዩ ኢሎም።
ቻድ ኣብ‘ቲ ዞባ ተቀባሊት ቅልውላው ምኻናን፣እታ ሃገር ኩሉ-ሻዕ ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ሱዳን፣ሊብያ፣ኒጀርን ሪፐብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃን ብዝፍጠር ምዕባለታት ምፅላዋ ክትቅፅልን‘ያ ኢሎም።
ኣብ‘ዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት ሰላም ስለዝዓሰለ ግና፣ኣብ‘ዛ ሃገር ኣዎንታዊ ለውጢ ንክትግበር ድልየት ይራኣይ‘ሎ።መኽሰብ ነዳዲ-ዘይቲ ኣሎ።ካብ‘ዚ መሸጣ‘ዚ ዝርከብ ገንዘብ ኣብ ምምሕያሽን ህንፀትን ፅርግያ፣ ቴሌኮምኒኬሽን፣ኣገልግሎት ጥዕናን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ይውዕል‘ሎ።
ኩነታት ናይ‘ታ ኣብ ዓለምና ኣዝያ ድኻ ዝኾነት ሃገር ንክማሓየሽ ነዊሕ ጊዜ ከምዝጠልብ ዝዛረቡ ባዓል-ስልጣን ሕ/መ ሚስተር ቶማስ ጉርትነር፣ መንግስቲ ቻድ ንደረጃ መነባብሮ ህዝቡ ተማሓይሹ ንክሪኢ ብህጎኡ‘ዩ ዝብል ማእከላይ ግምት ኣለኒ ኢሎም።


text:
Radio Erena: 01 September 2019
ኣብ ጂቡቲ ተቐዪዶም ዝጸንሑ 19 ኤርትራውያን ምሩኻት ኲናት፣ ናብ ካናዳ ተጣዪሶም።
እቶም ኣብ ወርሒ ግንቦት 2008 ኣብ ከባቢ ራስ ዱሜራ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጂቡቲን ኣብ ዝተኻየደ ኲናት ዝተማረኹ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል፤ ብመንግስቲ ጂቡቲ ምሕረት እኳ እንተተገብረሎም፣ ንጸጥታይ የስግኣኒ’ዩ ብምባል ኣብ መቐየዲ መዓስከር እዩ ኣእትዩዎም።
ኣብ ትሕቲ ጽላል ቀይሕ መስቀል ድሕሪ ምጽናሕ ከኣ ኩላቶም ናብ ካናዳ ከምዝተፋነዉ፣ ሓልዮት ንሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ንሬድዮ ኤረና ኣብ ዝሰደዶ መልእኽቲ ኣፍሊጡ።
ብመንጎኝነት ቐጠርን ካልኦት ሃገራት ዓረብን ንኤርትራን ጂቡቲን ብምቅርራብ ዕርቀ ሰላም ክካየድን ምልውዋጥ ምሩኻት ኲናት ክፍጸምን ዝተኻየደ ፈተነ፣ መንግስቲ ኤርትራ ምሩኻት ከምዘለዉዎ ስለዘይተኣመነ እቶም ኤርትራውያን ኣብ ሕሱም ኩነታት እዮም ጸኒሖም።
ብወገን ጂቡቲ ብኤርትራ ዝተማረኹ ወተሃደራት ከምዝነበሩዋ፣ እቶም ኣርባዕተ ብመንጎኝነት ቐጠር ናብ ሃገሮም ክትመልሶም እንከላ፣ ካልኦት ገና ዝተረፉ ከምዘለዉዋ እያ ክትወቅስ ጸኒሓ።
እዞም 19 ኤርትራውያን ምሩኻት ኲናት ነበር ካናዳ ኣብ ዝኣተዉሉ፣ ግቡእ ኣቀባብላ ከምዝተገብረሎምን ህጹጽ ናይ ሕክምና ኣገልግሎት ንዘድልዮም ከኣ ብእዋኑ ክረኽቡ ከምዝኸኣሉ፣ ሓልዮት ንሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ ይገልጽ።
ኣብ ጂቡቲ ተቐዪዶም ዝጸንሑ 19 ኤርትራውያን ምሩኻት ኲናት፣ ናብ ካናዳ ተጣዪሶም
Radio Erena: 01 September 2019


text:
ናይ ገዛ ቍጠባ
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 3 5 2019
ናይ ገዛኻ ኣታዊታትን ወጻኢታትን ናትካ ናይ ገዛ ቍጠባ (hushållsekonomi) እዮም። ንጽቡቕ ናይ ገዛ ቑጠባ ኣብ ሞንጎ ወርሓዊ እተእትዎ ገንዘብን፣ እተውጽኦ ገንዘብን ምዕርይነት ክህልወካ ይግባእ።
ቑጠባኻ ንምቑጽጻር ሓደ ቕልል ዝበለ ባጀት ክህልወካ ጽቡቕ እዩ። ንኣታዊታትካን ወጻኢታትን ኣኪብካ ጽሓፎም፣ ነዚ ሓበሬታ እዚ ድማ ንናይ መጻኢት ወርሒ ባጀት ክትምድብ ከለኻ ተጠቐመሉ። ሽዑኡ ነገራት ክንደይ ከም ዝዋግኦምን ክንደይ ክትገዛእ ከም እትኽእልን ክተስተብህል ኢኻ።
ወጻኢታት ሓደ ባጀት ካብ ገዛ ናብ ገዛ ይፈላለ እዩ። ብዓል መዚ ሸመትቲ (Konsumentverket) ዓመታዊ ንኣብ ገዛ ዝርከቡ ገለ ክፋል ወጻኢታት ዝኣኽሉ ዋጋታት ቕማረ ይገብር እዩ። ናይ ገዛእ ርእስኻ ባጀት ክትምድብ ከለኻ ነዞም ኣሃዛት ከም መበገሲ ክትጥቐመሎም ትኽእል ኢኻ። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ሃሎ ኮንሱምቨርከት ንናይ ገዛኻ ባጀት ንምቕማር ክትጥቐመሉ እትኽእል ናይ ባጀት ቐማሪ (ካልኩሌተር) ኣሎ።
ወጻኢታትካ ክትቖጻጸር እንተዘይኪኢልካ ገለ ካብ ወጻኢታትካ ክትቑጥቦም ትኽእል እንተ ኾንካ ርአ። ሓደ ሓደ ግዜ ሕስር ዝበለ መተካእታ ብምምራጽ ወጻኢታትካ ከተጉድል ትኽእል ኢኻ። ካልእ ግዜ ድማ ነዊሕ ክጸንሕ ዝኽእል ልዑል ብቕዓት ዘለዎ ነገር ብምምራጽ ገንዘብ ከተዋህልል ትኽእል ኢኻ።
በከፋፋል ወይ ቑልጡፍ ልቓሕ ብምጥቓም ገለ ነገር ክትገዝእ ከለኻ ተጠንቐቕ። ኣብ ክንድኡ ገንዘብ ከተዋህልል ትኽእል እንተኾንካ ሕሰብ። ቑልጡፍ ልቓሕን በከፋፋል ምግዛእን ዝበዝሕ ግዜ ንዋጋ ኣዝዩ ከም ዝኸብር ዝገብርዎ ወለድን ክፍሊታትን ማለት እዮም።


text:
Du är här:
Nationella minoriteter
ሃገር ሽወደን ዝፈለጠትሎም ሃገራውያን ውሑዳት ጉጅለ-ህዝቢታት ኣሎዉ። ንሳቶም ድማ፤ ”ሮመር”፡ ”ቶርነ-ዳሊንጋር”፡ ”ኣይሁድ”ን ”ሽወደናዊ-ፊንለንዳውያን” እዮም። ሃገር ሽወደን ናይቶም ሃገራውያን ውሑዳት ጉጅለ ህዝቢታት፤ ጽልዋ ንምግባር ዘኽእልን፤ ንቛንቋታት ፊኒሽ፡ ዪዲሽ፡ መአንከይሊ፡ ሮማኒን ንምሕያልን ዘሰጉም ዕድላትን ንኽወሃቦም፤ ኣብ ሕጉ ኣስፊርዎ ኣሎ። ንስኻ ሓደ ኣባል ናይዞም ዝተጠቕሱ ሃገራውያን ውሑዳት ጉጅለ-ህዝቢታት ምስ ትኸውን፤ ቋንቋኻ ንኽትመሃርን ንኸተማዕብልን፤ መሰል ኣሎካ።
ብፍላይ እቶም ፊኒሽ፡ መአንከይሊን ሳሚስካን ዝዛረቡ ዓሊታት፤ ሓያል ዝኾነ መሰል ዘሎዎም እዮም። ንስኻ ቋንቋ ፊኒሽ፡ መአንከይሊ ወይ ሳሚስካ ትዛረብ ምስ ትኸውን፤ ነቲ ቋንቋ ዚመልኩ ሰራሕተኛታት እንተ ተረኺቦም፤ ብቛንቋኻ ዚዛረብ ናይ ኣረጋውያን-መቐመጢ ቦታ ንኽትረክብ፤ ምስ ቤተስልጣን ርክብ ግበር። እቲ እጥቕመጠሉ ኮሙን፤ ናይዞም ፊኒሽ፡ መአንከይሊ ወይ ሳሚስካ ቋንቋታት ዚዘረቡሉ ምምሕዳዊ-ከባቢ ምስ ዚኸውን፤ ምስቲ ኮሙን ብቛንቋኻ ክትራኸቦምን፤ ንሳቶም ውን ብቋንቋኻ ብጽሑፍን ብቓልን ክምልሹልካ ክኽእሉ ኣሎዎም። ኣብ ርእሲኡውን ናይ ሓልዮት-ቈልዑ ኣገልግሎትን ናይ ሓልዮት-ኣረጋውያን ብምሉኡ ወይ ብኸፊል፤ ብቛንቋ ፊኒሽ፡ መአንከይሊ ወይ ሳሚስካ ዚዝረቦ ኣገልግሎታት ክትረክብ ክትሓትት ትኽእል ኢኻ።
ናይ ኦርንሾልድስቪክ ኮሙን፤ ካብ 2016 ጀሚሩ፤ ናይ ፊኒሽ-ቋንቋ ዚዝረቦ ምምሕዳርዊ-ከባቢ ንኽኸውን ምልክታ ኣቕሪቡ ኣሎ። ከምኡውን ናይ ሳሚስካ-ቋንቋ ምምሕዳራዊ-ከባቢ ንምዃን ምልክታ ንምቕራብ፤ መጽናዕቲ ኣብ ምክያድ ይርከብ ኣሎ።


text:
ኣብ ካልኣይ ክፋል ናይ’ዚ ጽሑፍ፡ እዚ ከኣ ብፍላይ ምስ’ቲ ሰውራ ኤርትራ ዝመጽኣሉ ብሓፈሻ፡ ተጋደልቲ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ግዜ ብረታዊ ቃልሲ ንሃገራዊ ነጻነትን ሓርነትን ኣብ ወተሃደራዊ መደይ ምስ ዝነበሮም ትብዓትን ተወፋይነትን መንጽር ክረአን ክምዘንን እንከሎ፡ ኣዝዩ ዝገርም፡ ኣዝዩ ድማ ዘሕፍር’ዩ። ካብ ሰባዊ ኣተሓሳስባ ናብ እንስሳዊ ኣተሓሳስባ ዝወረደ ውድቀት’ዩ። ቅድሚ ሎሚ ኣብ ካልእ ሃገር ዘይተራእየ ናይ ኣተሓሳስባን ጉልበትን ባርነት ድማ’ዩ ኣብ ዝብል ምስ በጻሕና’ዩ ተቛሪጹ ነይሩ። መቐጸልታኡን ናይ መወዳእታን ክፋሉ ድማ እነሆ። ሰናይ ንባብ!
ብፍላይ እቶም ኮለኔል-ጀነራል መዓርግ ኣለዎም ዝበሃሉ፡ ኣብ ታሪኽ ብረታዊ ቃልሲ ንሃገራዊ ነጻነት ህዝባዊ ሓርነትን ዝተኸፍለ ክቡር ዋጋ ብቐረባን ብተግባርን ዝፈልጡ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር’ዮም። በቶም ዓወት ንሓፋሽ እናጨርሑ ብጀግንነት ህይወቶም ዝኸፈሉን ፍርቂ ኣካሎም ዝጎደሉን ብዓሰርተታት ኣሽሓት ዝቑጸሩ፡ ሓርበኛታት ሕድሪ ተዋሂብዎም ነይሩ’ዩ። ሓደራ ብነፍሰ ፍትወት ህዝቢ ከይትጠልሙ ከይተጋፍዑ፡ መስዋእትና ከይተራኽሱ ማሕበራዊ ፍትሒ ኣረጋግጹ፡ ህዝባውን ሕጋውን ልኡላውነት ክውን ግበሩ ዝብል ሕድሪ።
ህዝባዊ ግንባር ሓርበኛዊ ሃገራዊ ውድብ ‘ምበር፡ ደሞክራስያዊ ውድብ ከምዘይኮነ፡ ካብ ውድብ ህዝባዊ ግንባር ናይ ሎሚ ህግደፍ ወጻኢ ዝነበሩን ዘለውን ዜጋታት ዝነበሮም ሚዛንን ዝህብዎ ዝነበሩ ኣስተምህሮን ከይሓወስና፡ ብሰንኪ ርእይቶኦም ብኽድዓት፣ ትሕቲ ሃገርነት፣ ጀሃዳውያን፣ ልኡኻት ወያነ ኣመሪካ እናተባህሉ ዝተቐትሉን ዝተጨውዩን ተቓለስቲ’ውን ከይሓወስና፤ ካብ ውልደት ህዝባዊ ሓይልታት ጀሚሮም ካብ ውሽጢ ዝለዓሉ ዝነበሩ፡ መንገዲ ንስሕት ኣለና። ካብ መስመር ህዝባውነት ንወጽእ ኣለና። ናይ ውልቀ ሰብ ዝናን በሓቲ ኣረኣእያን ይተኣታቶ ኣሎ። ብሓሳብን ብተግባርን ንዝወፈርናሉ ዕላማ ንምሰል። ከም ውድብ ህዝባውን ደሞክራስያውን ኣረኣእያ ንወንን። ቅድም ቀዳድም ውሽጥና ንፈትሽ፡ ገዛና ነጽሪ ዝብል ሓላፍነታዊ ኣረኣእያ ዘበገሱ ደቂ-ህዝቢ፡ እንታይ ስም ከም ዝተዋህቦም፡ ብኸመይ ከም ዝተነጸሉን ዝተቐንጸሉን ሕርሕራይ ገይሮም ይፈልጡ’ዮም።
ንኣብነት፡- ደሞክራስያዊ ምንቅስቓስ 1973፣ ኣብ 2001 ጽገናዊ ለውጢ ክተኣታቶ ዝሓተቱ ላዕለዎት ኣመራርሓ ውድብን መንግስትን ብዙሓት መምስ መጻምዶ (ሓዳሮም) ከምኡ’ውን ናይ ህዝቢ ድምጺ ዘስምዑ ዝነበሩ ናይ ብሕቲ ጋዜጠኛታት፣ ጀግና ስዒድ ዓሊ ሕጃይ (ወዲ-ዓሊ) ዝተሰወኣሉን ብዙሓት ላዕለዎት ካድራትን ኣመራርሓን ኣብ ሓደጋ ዝወደቕሉ ዘይዕውት ስርሒት 2013 ..ወዘተ ኣስማቶም ብምጽላም ከመይ ከም ዝተጨውዩ ገለ ከም ዝተቐንጸሉ ገለ ከኣ ዛጊት ሃለዋቶም ዘይፍለጥ ዘሎን ጸገምናን መፍትሒኡን ሓቢረሞም’ዮም።
ጅግና ቢትወደድ ኣብራሃ ብዘይ ኣገባብ ብውዲት ተኣሲሩ፡ ካብ ጸልማት ቤት ማእሰርቲ ንሓጻር እዋን ናብ ጸሓይ ብርሃን ኣብ ዝተቐልቀለሉ ህዝቢ ኣኪቡ ዘመሓላለፎ ፍጹም ህዝባዊ ዝኾነ ታሪኻዊ መልእኽቲ ኣስሚዑ ዳግም ዝተዳጎነሉ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ምንጋጋ ዝብኢ ኮይኑ እምቢ ንውልቀ መላኺ ዝብል ድምጺ ኣስሚዑ ዝተኣስረ ኣቶ ብርሃነ ኣብረሀ ኣኽል ታርፍ ትምህርቲ ሂቦም’ዮም። እዞም ኩሎም ብእዝኒ ጽሮት ብክለሰ-ሓሳብ ጥራሕ ዘይኮነ ብተግባር ህይወቶም ወፊዮም ናይ ትማሊ ንዘክር፡ ሕድሪ ሰማእታት ኣይንጥለም ህዝቢ ኣይነጋፍዕ፡ ንመጻእ ንሕሰብ፡ ህዝባውያን ሕጋውያን ንኹን ዝብል መልእኽቲ’ዮም ሂቦም። ጥዑይ ኣእምሮ ንዘለዎ ከም ሰብ ንዝሓስብ ሰብ ካብ’ዚ ንላዕሊ ትምህርቲ የለን። ካብ’ዚ ንላዕሊ መለበሚ የለን። ብፍላይ ከኣ ንነዊሕ ዓመታት ምስኣቶም ሓቢሮ ኣብ ውሑይን ዝሑልን ንዝተሳተፉ ናይ ሎሚ ሓብሓብቲ ውልቀ ምልኪ ዝኾኑ ስማውያን ኮለኔላትን ጀነራላትን እኹል ጥራሕ ዘይኮነ ካብ እኹል ንላዕሊ ዝኾነ ትምህርቲ’ዩ። ብዙሓት መዛኑኦም ዝነበሩ ሚኒስተራት፣ ኣመሓደርቲ፣ ኣምባሳደራት፣ ላዕለዎት ወተሃደራዊ መኮነናት ንፍጹም መላኺ እንኮ-ሰባዊ ስርዓትን ጸረ-ህዝቢ ትካሉን ተቓዊሞም ናብ ስደት ኣምሪሖም፡ ብወግዒ ኣንጻሩ ይቃለሱ ኣለው’ዮም። እዚ’ውን ትምህርቲ’ዩ። መለበሚ’ዩ። ነገራት ብግቡእ ናይ ምግንዛብ ልቦና ንዘለዎ ሰብኣዊ ፍጡር ትምህርቲ’ዩ።
ብርእሶም ዘይኮነ ብኸብዶም ስለ ዝሓስቡ፡ ብሕጊ ዘይኮነ ብውሳኔን ምሕረትን ሓደ ሰብ ስለ ዝምርሑ ግን ኣይተማህርሉን ዛጊት ኣይለበሙን፡፡ ንጀጋኑ ሰማእታትን ሓርበኛ ህዝብን ንጎኒ ገዲፎም ንውልቆም ምንባር መሪጾም። ብዋጋ ናይ ህወት መስዋእትን ኣካላዊ መጉዳእትን ጀጋኑ ደቂ ህዝቢ፡ ህዝባዊ ሃገራዊ ሰላም፣ ህዝባዊ ደሞክራስያዊ ምሕደራ፣ ህዝባዊ ሕግን ህዝባዊ ልምዓትን ንምርግጋጽ ቀዳምነት ሂቦም ኣብ ክንዲ ዝሰርሑ፡ ሓደ ሰብ ኣብ ዝኣጎዶ ዘይፈልጥዎ፡ ዘይምኽንያታውን ዘይፍትሓውን ኲናት ደቂ ድኻታት ይጥጥቑ ኣለው። ቀዳምነት ሃገር ብዝብል ጓንጓ ጭርሖ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኲናት ከፊቶም የተግብሩ ኣለው። ናይ ሓደ ሰብ ፖሊሲ ተኲስካ ቅተል ኣብ ህይወት ዜጋታት ይፍጽሙ ኣለው። ስድራ ቤታት የጽንቱ፡ ሃብትን ጥሪትን ህዝቢ የብርሱ፡ ፖለቲካዊ ምስሊ ሃገር ይድውኑ ኣለው። ዓስቢ ስራሖም ኣብ ክንዲ ነቲ ብዘይ ሕቶን ርእይቶን ዘገልግልዎ ዘለው ኣካል ዝሓቱ፡ ንጹህ ገንዘብን ንብረትን ዜጋታት ዘሪፎም ድዩ ራስዮም ህይወቶም ይመርሑ ኣለው። ኮለኔል ጀነራል መዓርግ ኣለኒ እናበልካ፡ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምሕረት ሓደ ሰብ ምውዳቕ፡ ዜጋታት ምህዳን ምስቓይ ምቕታል በዚ ድማ ከም ህዝባውን ሃገራውን ግቡእ ዝፈጸምካ ኣፍ ልብኻ ነፊሕካ ምፍካር፡ መን ከማይ ምባል፡ ናይ ውርደት ውርደት’ዩ። መኸወሊ ዘይብሉ ቅሉዕ ገበን’ዩ። ናይ ታሪኽ ሓተላ ምዃን’ዩ።
ናተይ ትብሎ ፖለቲካዊ ኣረኣእያን ተሓታትነት ዘለዎ ሕጋዊ ኣሰራርሓን ኣብ ዘይብሉ፡ ንኽብሪ ሓደ ሰብን ግዝያዊ ናይ ዕጥራንን መስተን ጻምእካ ንምርዋይን ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዜጋታት እንታይ ይብሉን ይገብሩን ንምስላይ፣ ምጭዋይ፣ ምስቓይ፣ ምርሻን ተዋፊርካ ምስራሕ ትሕቲ ሰብኣዊ ሚዛንን እንስሳዊ ኣተሓሳስባን’ዩ። እዚ ከም’ዚ ዝበለ ጸረ-ህዝቢ ተግባር ምሉእ ንምሉእ ካብ ሰብኣውን ፖለቲካውን ሚዛን ዝወረደ እንስሳዊ ኣተሓሳስባ ምዃኑ ድማ ክስመረሉ ይግባእ።
ህልዊ ዘቤታዊ ጸገም ብዙሓትን ውጹዓትን ኤርትራውያን ግን: በዞም ካብ መስመር ሰብኣውነት ናብ እንስሳዊ ኣተሓሳስባ ዝወረዱ፡ ንግዝያዊ ረብሓን ንኽብሪ ሓደ ሰብን ጥራሕ ዝነብሩ ሰባት ተወሲኑ ዝነብር ኣይኮነን። እወ መጻኢ ዕድለ ዜጋታትን ህብዝታት ኤርትራ፡ በዞም ካብ መቐነት ኣዲኦምን ሓፍቶምን፡ ካብ ጁባ ኣቦኦምን ሓዎምን ዘሪፎም ወይ ምስ ነጋዶ ሰብ ተኣሳሲሮም ኣሕዋቶምን ኣሓቶምን ሸይጦም ህይወቶም ዝመርሑ፡ ኣብ ዕጥራንን ስኽራንን ተኣሊኾም፡ ንሎሚ ጥራሕ ዝሓስቡን ዝነብሩን ኣገልገልቲ ሓደ ሰብ ዝኾኑ ጽልሙታት ሕልና ስማውያን ሽሞኛታት ተዓፊኑ ኣይነብርን።
ካብ’ዞም ብዛዕባ ትማልን ጽባሕን ዘይሓስቡ፡ ነብሶም ዘየመሓድሩ፡ ኣብ ትሕቲ ምሉእ ምሕረት ሓደ ሰብ ወዲቖም ህዝቦም ዘሳቕዩን ዝቐትሉን ዘለው ናይ ሓሳብ ባራዩ፡ እቲ ቅኑዕ ናይ ሰብ ሕልና ዘለዎ፡ ብዛዕባ ሕሉፍ ታሪኹን መጻእን ዝግደስ ውጹዕ ኤርትራዊ ይበዝሕ። ብሓሳብን ብዓይነትን ንሱ ይህብትም። በረኣእያን ተግባርን ተወዲቡ እንተወፊሩ ብዘይጥርጥር ንሱ ይሕይል። ውልቀ መላኺ ባእታ፡ ስማውያን ሚኒስተራ፣ ኣመሓደርቲ፣ ጀነራላት፣ በብድረጅኡ ዝርከቡ ኣሳሰይትን መዳመቕትን ኣብ ቅድሚ ውጹዓትን ብዙሓትን ኤርትራውያን ዝበሉ እንተበሉ ዝገበሩ እንተገበሩ መለኽትን ወሰንትን ኮይኖም ኣይነብሩን። ዘርጊሐሞ ዘለው ናይ ጥፋኣትን ብርሰትን ሰንሰለት ብህዝባዊ ቃልሲ ክበጣጠስ’ዩ። ነበረ ክኸውን’ዩ። ዛጊት ብተግባር ይበጣጠስ’ዩ ዘሎ።
እቲ ምብጥጣስ መታን ክቕልጥፍ ግን፡ ውጹዓትን ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጥን ኤርትራውያን፡ ኣብ ንጹራት ሓባራዊ ዕላማታት ተጠሚርና ብተግባር ንዋሳእሉ ኣተሓሳስባ ክንፈጥር ኣለና። ካብ ኣካላዊ ምትእኽኻብ ናብ ሓሳባዊ ምትእኽኻብ ክንሰጋገር ኣለና። ናይ ጥፍኣት ተልእኾ ተሰኪሞም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ዝተዋፈሩ ኣባላት ጸጥታን ስለያን ጉጅለ ህግደፍ፡ ብቐጥታን ብተዘዋዋርን ዝተሓባበርዎም ወገናትን ሓደ ብሓደ መንነቶም ከነለልን ዝረኸብናዮ ሓበሬታ በብሰዓቱን ዕለቱን ኣበይ? ኣብ ልዕሊ መን? ብኸመይ? መዝጊብና ክንሕዝ ኣለና። ብዝተኻእለ መጠን ኣብ ጽጹይ መጽናዕቲ ዝተመሰረተ ግብረ መልሲ ክንህብ ኣለና።
ስለዚ ንሎሚ ምበር ብዛዕባ ትማልን ጽባሕን ካብ ዘይሓስቡ ብኹለነተንኦም ዝፈዘዙን ዝደንዘዙን፡ ስማውያን ሚኒስተራት፣ ኣመሓደርቲ፣ ኣምባሳደራት፣ ኮሌኔላትን ጀነራልላት ኮታ ካብ እንኮ ሰባዊ ጉጅላዊ ስርዓት፡ ዝመጽእ ኣወንታዊ ፖለቲካዊ ለውጢ ከምዘየለ እቶም ዛጊት ዘይቀበጹ ናይ ፖለቲካዊ የወሃት ክቐብጹ ኣለዎም። እቶም ኣቐዲምና ዝለበምና ድማ ንጽገናዊ ዘይኮነ መሰረታዊ ፖለቲካዊ ለውጢ ንምምጻእ ክንረባረብ ኣለና። ነቶም ኣብ ትሕቲ ጸረ-ህዝቢ ትካላት እንኮ-ሰባዊ ስርዓት ኮይኖም ዘገልግሉ ዘለው እኩባት ሰብ ብረት ድማ፡ ኣይቦታኹምን ካብኡ ውጽኡ ዝብል ምኽርን ትምህርትን ንሃቦም። እንተ እዞም ንግዝያዊ ረብሓን ንኽብሪ ሓደ ሰብን ክብሉ ፈሊጦም ዝጸመሙ ግን፡ ንሶም ኣይናትና ንሕና ኣይናቶም። ፍልልይና መሰረታዊ’ዩ። ኣብ መንጎና ዝህሉ ዳኛ ኸኣ ኩለ መዳያዊ ቃልሲ ጥራሕ’ዩ። ምኽንያቱ ናይ ሰብ ዝሓስብ ሰብን፡ ናይ እንስሳ ዝሓስብ ሰብን መኻይዲ ኣይኮኑን።
ብሓልዮት ደሞክራስያዊ ግንባር ሓድነት ኤርትራ ዝፍኖ፡ ድምጺ ሰላምን ደሞክራስን ኤርትራ፡ 31-10-2019