text:
ኤርትራ ሲዒራ’ያ ወጺኣ።እቶም ንኤርትራን ህዝባን ካብ ካርታ ዓለም ሓኺኾም ኤርትራ መሬታን ባሕራን ጎቢጥም ናቶም ክገብሩ፡ን’ኤርትራ ዉግእን፡ ከበባን ስም ምጥፋእን ፡ን’ሃገርና ገሃንብ እሳት መሪሕነታ ሰይጣዉንቲ፡ ህዝባ ትምክሕተኛ ክብሉ ምስልና ክድዉኑ መንእሰይ ብዉጥን ካብ ዓዱ ክወጽእ ፋሕብትን ክብል ምስ መሻርኽቶም ኮይኖም እገዳ ድሕሪ እገዳ ለይትን ምዕልትን ዝሰርሑ ሓይልታት ሎሚ ኣበይ ኣበሉ።
ንመንግስቲ ኤርትራ ኣኺቢቦም ሓይሉ ኣብ ምክልኻል ጥራሕ ክኣቱ ኤርትራ ሓድነት ህዝባ ክዝረግ ሃሱሱሳት ክቕጽሩ መንግስቲ ኤርትራ ዲክታተር’ዩ ሃገር ቁዋም የብላን ክብሉ ንብዓት ሓርገጽ ክነብዑ ንጥፍኣትና ንዕስራ ዓመታት ዘሰርሑ ወያነን ናይሎቢ ሓይሉታቱን ሎሚ ኣበይ ኣበሉ።
ኤርትራ ስዒራያ ወጺኣ፡ ጸልማት ጋሊሃ ብርሃን ኮሊዓ ናይጸላእታ ሓመድ ድበ ፈጺማ ናይ ሎቢ ሓይሊታቶም ኣብ ቁዘማን ብኽያትን ኣትዮም ፡ ሃገርናን ህዝባን መሪሕነታን ዓንቲሮም ወጺኦም ናይ ቀረባን ሩሑቑን ራእይኦም ክትግብሩ ፡መደቦም ሲኢሎም ኣብቲ ደርማስ ናይ ፖሎቲካን ቁጠባን ህንጸት ሃገሮም መኸተ ኣብ ምእታዉ ኣሎዉ።
ወያነ ንዓባይ ኢትዮጵያ መሳርሒ ጌሩ ቁጠብኣ መዝሚዙ ኣሎ ዝብሃል ወተሃደራዊ ኣጽዋር ሸሚቱ ን’ኤርትራ ኣብ ከበባ ኣእቲዩ ንጥፍኣትና ሓንጺጹ፡ ሎሚ ጽባሕ ዝብል ዝነበረ ጸላኢ ተሳዒሩ፡ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ንወያነን ኣተሓሳስብኡን ቀቢሮም ኣሕዋት ሃገራት ብሓባር ብዞባ ደረጃ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ስጋብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ሓቢረን ብሓንሳብ ክምዕብላ ዝገብር ፕላን ኣዉጺኦም ክሰርሑ ክትርኢ ንሱ’ዩ ኤርትራ ሲዒራ’ያ ወጺኣ ክንብል ከለና ንህዝብን መንግስትን ጽንዓቱን ጅግንነቱን ብቕዓቱን ክንምስክር ኣገናዕ ክንብል ዝገብረና።
ህዝቢ ኤርትራ ሎሚ ግዜኻ’ዩ ኣብኩሉ ሸነኻት ልምዓትካ ህንጸትካ ፡በቲ ዘሕብን ሓድነትካን ምጽማምካን ኣራጋጊጽካዮ ዘሎዃ ዓወትካ ዓቒብካ ፋሕዝበለ ህዝብኻ ኣኪብካ ከም ቀደምካ ህንጸትካ ንቕድሚት ክትምርሽ፡ ዓለም ክልተ ግዜ ከተዛርብ በቲ ኩሉግዜ ሲዒሩ ጥራሕ ዝወጽእ ሓይልኻ ንቕድሚት ክትምርሽ ግዚኡ ካብኮነ ሃየ ኩሉና ኤርትራዉያን ንጉየ ጥራሕ ኣይንዛነ።ኤርትራና ኣብ ሞንጎ ባብ ኣልመንደብን ስዌዝ ከናልን ካብ ራስ ቄሳር ስጋብ ራስ ዱሜራ ዝዝርጋሕ ባሕራ መሬታ ምስ ኩሉ ጸጋታታ ንሕና ስለ ዝኾና ዋናታታ ሃገርና ብዘለዋ እስትራተጂካዊ ቦትኣ ጸላኢ ዘለዋ ሃገር ምዃና ተርዲኢና ሓድነትና ዝተረረ ቅልጽምና ዝተገተረ ክኸዉን ግድን ምዃኑ ከይዘንጋዕና ምስ ጎረባብትና ዘተኣማምን ሰለም ፈጢርና ተሓጋጊዝና ንቕድሚ ክንምርሽ ኣሎና።
ኤርትራና ባሕራ ዝጥሙቱ ጸግኣ ዘቋሙቱ ሓሳዳት ከምዘለዉ ንዕዘብ እኳ እንተኾነት ሓንሳብን ንሓዋሩን ብሓይልን ብሕግን ብህዝበ ዉሳነ ዓለም ዝተቐበሎ ልዕላዊት ሃገር ምዃና ዝተራጋገጸት ስለዝኾነት ባሕርና ጸጋና እንዳ ርኣየ ዘንባሁቕ የንባሁቕ እንበር ኤርትራ ሓንሳብን ንሓዋሩን ናጻ ሃገር ብሓድነት ህዝባ ዝጠለለት ሃገር ሰማእታት ልምዕትን ህንጽትን ሓያልን ክብርትን ሕፍርትን ምስ ጎደብኣ ስኒትን ምትሕግጋዝን ዘለዋ ቅስንቲ ሃገር ክትከዉን ኩላትና ኤርትራዉያን ቅልጽምና ዝተረረ ንቕሓትና ክብ ዝበለ ክኸዉን ግድን’ዩ።
እንቋዕ ኣብዚ ሎሚ ዘለናዮ ጸልእትና ስዒርና ቀቢርና ኣንፈት ምኣዝና ንርኤሉን ንቕድሚት ንምርሸሉን ግዜ ኣብጽሓና ክብል ከለኹ ኩርዓት እንዳ ተሰምዓኒ’ዩሞ ደጊመ ኣንቋዕ ኣብዚ ኣብጽሓና ደቂኤረይ።ሰማኣታትና ስመሩ ሓደኹኑ ለበዉኦም’ዩሞ ለበዉእም ይከበር።
ዓወት ንሓፋሽ
ኣማኑኤል ወድሽቃ።


c: text/html

text:
ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም 2019 ዓ.ም. ዓለም ሓቆፍ ዓመት መበቆላውያን ቋንቋታት ክኸውን ቅድም ክብል ከምዝወሰነ ክዝከር እንከሎ፡ እዚ ንገዛእ ርእሱ ንሰብኣዊ መሰልን ክብርን ሰላምን ተቐባልነት ንዘለዎ ምዕሩይ ምዕባለ ኣገዳሲ ምዃኑ ግምት ብምሃብ እዩ። ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብታ ይሴባሕ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቶም እውን ናይ ሓደ ሕዝቢ መበቆላዊ ቋንቋ ዘጋጥሞ ዘሎ ሓደጋ ጽንታ ልክዕ ከምቲ ዝዀነ ዓይነት ዘርኢ እንሳሳዊ ፍጥረት ከጋጥሞ ዝኽእል ጽንታ እዚዩ ዘተሓሳስብ ምዃኑ የብርሁ። ኣብ ኣማዞን 390 ዝተፈላለዩ ደቀባት ሕዝብታትን 240 መበቆላውያን ወይ ቀቢለ ቋንቋታት ከምዘሎ ይሕበር።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ውዱብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም 2019 ዓ.ም. ዓለም ሓቆፍ ዓመት መበቆላውያን ቋንቋታት ክኸውን ከምዝወሰነን፡ እዚ ውሳኔ’ዚ ንምቕራብ ከም ምኽንያት፡ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ኣብ ምክልኻልን ኣብ ሕንጸት ሰላምን ተቐባልነት ዘለዎ ምዕሩይ ምዕባለ ንምርግጋጽን በዚ መገዲ’ዚ ብዙሃነት ባህልታንን ዘተ ኣብ መንጐ ዝተፈላለያ ባህልታት ንምውሓስ ኣገዳሲ እዩ ዝብል ምዃኑ፡ ኣብቲ ናይቲ ውድብ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ተመልኪቱ ኣሎ። ይኹን ደኣ እምበር እቲ ውሳኔ ክንየው ዘለዎ ዓቢይ ክብሪ እዩ ዘመላኽት። ኣብ መላእ ዓለም ሎሚ ኣውን ብዙሓት መበቆላውያን ቋንቋታት ብዘሰንብድ ናህሪ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ይጸንቱ ከምዘለዉን ብዝለዓለ ደረጃ እዚ ሓደጋ ንደቀባት ሕዝብታት ቋንቋታት የጥቕዕ ከምዘሎ ይንገር።
ውሳኔ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ንምድሓን መበቆላውያን ቋንቋታት
ኣብ መላእ ዓለም ዝለዓለ ተፈላጥነት ካብ ዘለወን መበቆላውያን ቋንቋታት ብጠቕላላ 6700 ንምጥቃስ ዝከኣል ኰይኑ፡ እዚ ሃብቲ ዓለም እውን ብምዃኑ ንምድሓን መበቆላውያን ቋንቋታት ብዝተፈላለየ መዳይ ዝዓዩ ኣገልግሎቶም ዓቢይ ክብሪ ክወሃቦን መበቆላውያን ቋንቋታት ምድሓን ማለት ናይ ደቀባት ባህልን መንነትን እውን ምክልኻል እዩ። ቅድም ክብል ኣብ 1994 ዓ.ም. ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ዕለት ነሓሰ 9 ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ ደቀባት ሕዝብታት ተባሂሉ ብዓለም ሓቆፍ ደረጃ ክበዓል ከምዝወሰነ ይዝከር። እዚ ናይ ሕዝብታትን ብዘሃነት ንምኽባር ጥራሕ ዘይኰነ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ሕዝብታት ደቀባት ዝፍጸም ካብ ነዊሕ ዘመነ ፖሊቲካ ባዕዳውያን መግዛእቲ እትሒዙ ዝፍጸም ዓመጽን ኢፍትሓውነትን ምጽናትን ዳግማይ ምቅላዕ ከይህሉ ዝገብር ብሔራውን ዓለም ለኻውን ጻዕሪ ክበራታዕ ዝብል ሸቶ ዝተነሮ እዩ።
ልዕሊ 570 ሚሊዮን ሕዝቢ ዝጥቀመሎም ዝተፈላለዩ መበቆላውያን ቋንቋታት
ካብ ጠቕላላ ብዝሒ ሕዝቢ ዓለም ኣብ ተስዓ ሓገራት ዝርከቡ ደቀባት ሓሙሽተ ሚእታዊ ዝሽፍን ክኸውን እንከሎ፡ መብዛሕቲኦም እውን ትሕቲ ጸፍሒ ድኽነት ዝነብሩ ምዃኖምን ካብቶም ኣዚዮም ንሓጋ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝተቓልዑን ኣደዳ ግህሰት መሰልን ክብርን ምዃኖም ይሕበር። ኣብ 2017 ዓ.ም. ኣብቲ ዓለም ሓቆፍ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ውሳኔ፡ መሰልን ክብርን ደቀባትን መሰል ርእሰ ውሳኔን ክኽበረሎም ዝብል ውሳኔ ከምዘሳዂዔ ዝዝከር ኰይኑ፡ ካብ ዝዀነ ይኹን ዓይነት ዓመጽን ዓፈናን ብፍላይ ልምድታቶምን ባህልታቶምን ከም ድሑር ባህሊ እናተሓስበ ንምጥፋእ ዝብል ካብ ዝወትዶም ዓመጽ ምክልኻል ከምዘድሊ ብምትሕስሳብ እውን እዩ።
ክሳብ 2100 ዓ.ም. ዘሎ ናይ ዓመታት ገደብ ካብ ጠቕላላ ቋንቋታት ደቀባት ክሳብ 90 ሚእታዊ ንሓደጋ ኣዚዩ ንሓደጋ ከምዝቃላዕን ኣብ ዓለም ቋንቋ እንግሊዝን ስፓንሽን ቻይናን ኣቢይ ጽልዋ ከምዘለዎን፡ ናይዞም ዓበይቲ ቋንቋታት ምስፋሕ ኣብ ዓለም ንተራኽቦነት ከይዲ እወነታዊ እውን እንተዀነ፡ ንምጽናት መበቆላውያን ቋንቋታት ባይታ ዝፈጥር እውን ምዃኑ ርእዩ ኰይኑ ኣሎ።
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብታ ይሴባሕ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቶም
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ፓ. ፍራንቸስኮ ኣብታ ይሴባሕ ዘርእስታ ዓዋዲት መልእኽቶም፡ ናይ ሓደ ሕዝቢ መበቆላዊ ቋንቋ ጽንታ ልክዕ ከምቲ ጽንታ ዝዀነ ዓይነት ዘርኢ እንሳሳዊ ፍጥረት እዚዩ ዘተሓሳስብ ምዃኑን ካብዚ ሓሊፉ ቅድሚ ዘርኢ እንስሳታት ንምድሓን ዝግበር ጻዕሪ ደቀባታውያን ቋንቋታት ዘጋጥሞም ዘሎ ሓደጋ ምስ እትርእይ ቀዳምነት ክወሃቦ ዝግባእ ምዃኑ ተስተውዕል እንክብሉ ኣብ ፍቕዲ 145 የተሓሳስቡ፡ ናይ ሓደ መበቆል ቋንቋ ምጽናት ልክዕ ከም ምድጽናት ሓደ ዓይነት ዘርኢ እንስሳ ወይ ዘርኢ ኣትክልቲ እንራየሉ ግዜ በጺሑ እዩ ይብሉ፡ ስለዚህ ናይ ደቀባት ቋንቋን ባህልን መንነትን ማሕበረሰብ ደቀባት ምክልኻል ሕጹጽ ምዃኑ ህልው ኩነታት ደቀባት ዝጠልቦ ሓላፍነት እዩ እንክብሉ የብርሁ።
ር.ሊ.ጳ. ኣብ ከባቢ ኣማዞናዊ ፐሩ ኣብ 2018 ዓ.ም. ወርሒ ጥሪ ምስ መናሰያት ኣማዞን ኣብ ዘካይድዎ ርክብ
ደቀባት መንእሰያትን ሕዝብታትን ነቲ እንዝንግዖ ሓቀይና ሕይወት ከም ኣማራጺ ዘቕርቡልናን ሓቀይና ሕይወት መስከርቲ ኣያቶም እንክብሉ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ዕለት 19 ጥሪ 2017 ዓ.ም. ኣብ ፐሩ ኣማዞናዊ ከባቢ ኣብ ዞባ ታምቦፓታ ኣብ እትርከብ ብስነ ሕይወት ብዙህነት ሃብታም ተባሂላ ኣብ እትግለጽ ብጸጋታት ሃብቲ ተፈጥሮ ዝተዓደለት ከተማ ፑወርቶ ማልዶናዶ ምብጻሕ ኣካዶምን ምስ ደቀባት ተራኺቦም ኣብ ዝለገስዎ ቃል ከምዘስመሩሉን፡ እቶም ካብ ደቀባት ክፍሊ ማሕበረሰብን ከባብን ዝመጹ መንእሰያት ሓደራ ምዕባለ ዝብል ከይዲ ብጌጋ ካብ ምርዳእን ብትኽክል ዘይምጥቃምን ንዝፈጥሮ መንጸሮር ኢድኩም ኣይትሃቡ። ካብ ደቀባት ኣበው ዝወረስክምዎ ጥበብን ሕልምታቶምን ሓደራ ከይተዕብሩ፡ እቲ ዝረኸብክምዎ ዕድል ንሕንጸትኩምን ነቲ ጥበብን ሕልምታትን ኣበው ደቀባት ንምትግባሩ ዝድግፈኩም ክኸውን ኣለዎ ስለዚህ መበቆልን ደቀባትነትን ኣብ ሕይወትኩም ጸምርዎ፡ ከምቶም ናይ ሕብረተሰብ ጓዕዚ ተጣቢቖም ተሳሒቦም ተመሳሲሎም ከምዝኸዱ ኣይትኹኑ፡ ስለምታይ ንስኻትኩም ከም ዘንቀሳቕስ ሞተር ተድልዩና ኢኻትኩም ዝበሉ ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም፥
እቲ ዝተመሃርክምዎ ነቲ ዘለኵም በመቆላዊ ዘድልዮ ዓለም መንን እንታዎትን ከም ምዃንኩም ኣቕርብዎ እምበር ብተመሳሲልካ ምንባር ኣይተቕርቡ። ንስኻትኩም ክፍሊ ኣማዞናዊ ህዝቢ ምዃኖም ዘሕብኖም ንሰብኣዊ እውነተይና ሕይወት ከም ኣማራጺ ዘቕርቡ እውነተይናውያን መንእስያት ደቀባት ተድልዩና ኢኻትኩም።
ንዓለም ተድልይዎ ኢኹም እዚ ተደላይነትኩም ከይበርስ ብተመሳሳሊ ናይ ካልእ ህዝቢ ዜጋ ብናይ ምዃን መጓዓዝያ ትሳሓቡን እውነተይና መንነታዊ መበቆልኩም እትሓብኡ ኣይትኹኑ። ስለዚህ እቲ መንእሰይ ወደባት ንሕብረሰብና ዘመሓላልፎ ዓቢይ ትምህርትን ባህልን ኣለዎ። ብፍላይ ነቲ ሎሚ ዓለም ዝኽተሎ ዘሎ ናይ ሕይወት ኣግባብ ካብቲ ካብ ስስዔን ህርፋንን ዝነቕል ንዓይ ይጥዓመኒ ዝብል ኣዕናውነት ናብ ተንከባኻብነትን ድልያ ናይ ሓባር ጥቕምን ብዝብል ናይ እውነተይና ሕይወት ኣብነትኩም ክብድሆ ብምንባርኩም ኣተተሓሳቡ።
ርክብ ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ምስ ኣማዞናዊ ሕዝቢ ፐሩ ኣብ 2018 ውርሒ ጥሪ
ኣብዚ ምሳኹም ክራኸብ፡ ካብ መዓሙቕ ልበይ እታ ናይ ቅዱስ ፍራንቸስኮ ዘኣሲዚ ይሴባሕ እትብል መዝሙር ውዳሴ የውሕዝ፡ እወ ነዚ ምርኻብ’ዚ ስለ ዝዓደልካና ንውድሰካ። ካብ ዝተፈላለየ ናይ ከባቢ ኣማዞን ደቀባት፡ ሃራክቡትን ኤሰኤኻስን ማትሲጉአንካስን ዪነስን ሺፒቦስን ኣሳኒንካስን ያነሻስን ካኪነስን ናሁኣስን ያሚናሁኣስን ኹኒ ኵዪን ማዲኻን ማንቺነሪስን ኩካማስን ካንዶዚን ኰወኩዋስን ሁይቶቶስን ሻዊስን ኣቻኡርን ቦራስን ኣዋኹን ዋምፒስን ዓሌታት ኣማዞን ንመላእ ኣማዞናዊ ሕዝብን ኣብዚ ንኣማዞናዊ ሕዝብን መሬትን ብዝፍጽምዎ ካብ ወንጌላዊ ልኡክነትን ክሳብ ዝተፈላለዩ ሰብኣውን ማሕበራውን ኣገልግሎት ተመዲቦም ብዝህብዎ ኣገልግሎት ደቂ ኣማዞን ንዝዀኑ ሰላምታይ አቕርብ፡ ምሳኹን ንምርኻብ ሃረር ዝብሎ ዝነበረ ኩነት እዩ። በቲ ናይዛ መሬት ነጸብራቕ ዝዀነ ወጅህታትኩም ኣቢልኩም ንከባቢኹም ኣማዞም ብቐረባ ክርእዮን ከስተውዕሎን ስለ ዝገበርኩም አመስግነኩም። ወጅህታትኩም ኢታእላው ብዙህነት ዝዓሰሎ ስነ ሕይወታውን ባህላውን መንፈሳውን ሃብትታትኵም ዝምክስክር እዩ። ኣብዛ መሬትኩም ኣማዞን ንዘይንቕመጥ ሕዝብታት ናታትኩም ጥበብን ንኣማዞንን ነቲ ዅሉ ናይ ተፈጥሮ ትዕድልታቱ ብዘይምዕማጽ ናብ ኣማዞን ንኽንኣቱ እትገብሩ ኢኹም። ከምቲ እግዚኣብሔር ንሙሴ፥ “… እዛ ደው ኢልካላ ዘለኻ ቦታ ቕድስቲ ምድሪ እያ እሞ ኣሳእንኻ ካብ ኣእጋርካ ኣውጽእ’ (ጸኣት. 3,5) ከምዝበሎ እዩ።
ነቲ ዘደንቕ ናይ ሕዝቢ ኣማዞን ስርሓት እግዚኣብሔር ዝዀነ መሬትኩም ዝሓቝፎ ሕይወታዊ ብዙህነት እንክርእይ ደጊሚ ንጐይታ ውዱሴ ኢኻ ክብል ፍቐዱለይ። እዚ ይሴባህ መዝሙር ውዳሴ እቲ ኣብ ልዕሊ መሬት ኣማዞንን ሕዝብን ዝተፈጸመ ግፍዒ ዘንበሮ ጥልቂ ኣቑሳል ክንሰምዕን ክንርእን ብሓቂ ልብና ክስበርን ይድርኽ። ብሓባር ብናይ ቤተ ክርስቲያን ልቢ ክበጽሓኩም ክሰምዓኩምን ኣብ ብድሆታትኩም ምሳኹም ሓቢረ ክዓይን ምሳኹም ሓቢረ ርቱዕ ዝዀነ ምክልኻል ሕይወትን መሬትን ባህልታትን ከረጋግጽ ድምጸይ ከስምዕ ክበጽሓኩም ደለኹ፡ እዚ ድላይ’ዚ ድማ እነሆ ተፈጸመ ከምዝበሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ የዘኻኽር።
ናይ ከባቢ ኣማዞን ደቀባት ካብ ቀደም ሎሚ መሬቶምን ክባቢኦምን ንዓቢይ ሓደጋ ተቓሊዑ ይርከብ። …. እዚ መሬትኩም መሬት ኣማዞን ብዝተፈላለየ ሓድሽ መኽሰብ ጥራሕ ብዝብል ሃርጓፍ ኤኮኖሚያዊ ስርዓት ምኽንያት ዘለዎ ሃብቲ ኩሉ ነዳዲ ድዩ ጋዝ ወርቂ ድዩ ክምጸይ ኣብ ልዕሊ መሬትኩምን ኣነባብራኹም ህላዌኹምን ዓቢይ ስግኣትን ናይ ሰብኣዊ ህላዌ ግምት ዘይህብ መሬቱ እምበር ህዝቡ ዘይብል ናይ ኤኮኖሚያዊ ረብሓ ጸቕጢ ብገለ ገለ ዝሩግ ፖሊቲካ ዝነቓቓሕ ስርዓት ብጭቡጥ ንኣኻትኩም ተወለድቲ ኣማዞን ግምት ዘይህብ ዓይነት ጸቕጥታት ምኽንያት ንዓቢይ ስግኣት ክቃላዕ ገይሩ ኣሎ። …. መሬትን ህዝቢ ኣማዞንን ንዝተፈላለየ ሓደጋ ተቓሊዑ ይርከብ፡ ገለ ገለ ምንቅስቓሳት ናይ ከባቢ ኣማዞን ሓምላይ ሃብትታቱ ብምቁጽጻር ነቲ ዝቆጻጸርዎ ኣብ ዋጋን ዕዳን ብዘእትዉ ናይቲ ከባቢ ሃብትታት ዘይተቐራቢ ዝገብሩ፡ እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ኣማዞናውያን ሳዕቤን ስቃይን መከራን ስደትን እናዀነ እቲ መሬትን ሕዝብን ንዝተፈላለዩ ሓደጋታት ተቓሊዑ ይርከብ ኣሎ። … ንኣማዞናዊ ሕዝቢ ዘይሓስብ እቲ ከባቢ ኣማዞን ከም ዘይጽንቀቕ መዕደል ሃብትታት ጥራሕ ገይሩ ካብ ዝሓስብ መርኣያታት ምልቓቕ የድሊ።
ምስ ተወላዲ ሕዝቢ እማዞን ምዝታይ ዝብል ኣብ ምክብባርን ናይቲ ሕዝቢ ባህልን ቋንቋን መሰሉን ክብሩን መንፍሳዊ መለለይኡን ኩሉ ኣፍልጦ ዝህብ መንግስታዊ ኣገባብ ዘለዎ ርክብ ክህሉ ግድን እዩ። … ርክብ ኣብ መንጐ ዝተፈላለዩ ባህልታት ኣብ ዝግበር ናይ ሓባር ዘተ ንስኻትኩም ቀንደይና ተዋሰእቲ ኢኻትኩም … ስለዚህ እቲ ዝተራእየ ዝንጽልን ኣድልዎን ጸቕጥን ኣዋዲዱ ዝፍጸም ንዝነበረ ጥንታዊ መገዲ ርክባት ዝትክእ ሕድ ሕዳዊ ምክብባርን ምቅብባልን ዝዓሰሎ መገዲ ኣገዳሲ እዩ።
… ናይዚ ከባቢ ሕዝቢ ናይ መሬቱ ሃብትን ጸጋታትን ተጠቃሚ ክኸውን ኣለዎ እምበር ካልእ በቲ ናይቲ ከባቢ ጸጋታት ክህብትም ደቂ’ዛ መሬት ከኣ ክርስዑን ናይ ገዛእ ሃብትታቱ ዘይተጠቃምን ሕይወቱ ከመሓይሸሉ ዘኽእሎን ሕንጸትን ክንክን ጥዕናን ካልኦት ኣገልግሎት መውሃቢ ከውህቦ ዘኽእሎ ክኸውን ዘይምግባር ኢፍትሓውነት እዩ። … ገለ ገለ ንኣኻትኩም ከም መሰናኸል ገይሩ ኣብ ቅድሚ ዝሓስብ እቲ ናታትኩም ኣውያት ነቲ ሳዕቤኑ ክግምት ዘይኽእል ዓይነት ኣነባብራ ዝኽተል ነቲ ከባቢ ዝምዝምዝ ሕሊና ዘበራብር እዩ። ንስኻትኩም ነቲ እግዚኣብሔር ፍጥረትን ተፈጥሮን ተኸናኸኑ እንክብል ንኹላትና ናይ ዝሃቦ ተልእኾ ህያዋን ተዘክሮ ኢኻትኩም።
ተፍጥሮን ፍጥረትን ናይ ምክንኻን ተልእኾ ፍጻሜ ሕይወት ካብ ምክንኻንን ምክልኻልን ወጻኢ ካልእ ሸቶ የብሉን።
… ካልእ ኣብ ልዕሊ ሕይወት ሓደጋ ዘስዕብ ዘሎ ብከላ ናይ ከባቢ ኣየርን ተፈጥሮን እዩ። ዘይሕጋዊ ኣጠቓቕማን ኣብ ልዕሊ ዘርኢ ሰብ ዝፍጸም ሓድሽ ጊልያነት፡ ምዝመዛ ጉልበትን ናይ ወሲብ ዓመጽን ኣብ ልዕሊ ሕጻናትን ደቀንስትዮን ኩሉ ዝፍጸም ዓመጽ ናብ እግዚኣብሔር ኣቤት ዝብል ናብ ሰማየ ሰማያት ዝዓርግ ፍትሒ ዝሓትትን ዘእውይን ናይ ንጹሓን ንብዓት እዩ። … እቲ ኣብ ዓለም ዝርአይ ስርዓት ሓድሽ ጊልያነት ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊ ፍጥረትን ተፈጥሮን ዘስዕቦ ዘሎ ስቓይ ክንደይ ልበይ ብሓዘን ይመልኦ፡ ኩላትና እቲ “ሓውኻ ኣበይ ኣሎ “ (ዘፍ. 4,9) እንክብል እግዚኣብሔር ዘቕረቦ ሕቶ ክንሰምዖን ንዓና ዝቐርብ ሕቶ እውን ምዃኑ ከነስተዕሎ እደልይ። ኣብይ ኣሎ እቲ ኣብ ሓድሽ ጊልያነት ዝወደቐ ሓወይን ኣበይ ኣላ ሓብተይን … ኣናረአናዮ ከምዘይረኣናዮ ኣይንኹን። ብቐጥታ ተሓተቲ ዘይምዃን ብተዘዋዋርነት ተሓታቲ ካብ ምዃና ኣይከናግፈናን እዩ፡ ኩላትና ተሓታቲ ኢና፡ እቲ ሕቶ ንኹላትና ዝምልከት እዩ።
እቲ ቅዱስ ቶሪቢዮ ኣብ ሳልሳይ ጉባኤ ዘሊማ፥ “ኣብ ዝሓለፈ እዋን ኣብ ልዕሊ ድኻታት ብዘይ ንሕስያ ዝተፈጸመ መጥቃዕትን ዓመጽን ዘይምዝካሩ ዘይከኣል እዩ። ሎሚ እውን ዝረአይ ዘሎ ስቓይ እዩ” እንክብል ዝተዛረቦ ቃል ከመይ ገርካ ከይተዘከረ ይሕለፍ። ድሕሪ ሓሙሽተ ዘመን እቲ ቅዱስ ቶሪቢዮ ዝበሎ ሎሚ እውን ብተግባር ክረአይ እንከሎ ክንደይ የሕዝን፡ ቃል ናይቶም ናይ እምነት ነቢያት ከምቲ ሄክቶርን የሲካን ኣብ ዘስምዕዎ ዘረባ ዘዘኻኸሩና ናይቲ ተዓፊኑ ኩሉ ተቐቢሉ ድምጹ ተመንዚዕ ከይዛረብ ናይ ዝተግብረ ህዝቢ ድምጺ ኣዋያት እዩ። እቲ ድምጺ ናይ ነቢያት ኣብ ቤተ ክርስቲያንና ህልው ክኸውንን ስለ እቶም ዝተነጸሉን ከም ውዳቕ ኣብ ወሰናስን ተሓዲጎም ዝነብሩን ስለ ዝሳቐዩን ድምጺ ካብ ምዃን ከምዘይትቦክር አረጋግጽ።
ካብዚ ዘተሓሳስብ ጉዳይ’ዚ እቲ ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ስለ እቶም ገዛእ ርእሶም ንምክልኻል ብቕዓትን ዓቕምን ዘይብሎም ሓልዮትን ክንክንን ምጥባቕን ከም ኣማራጺ ዘይኰነስ ቀዳማይ ዕላማ እዩ። እዚ ክብል እንከለኹ ነቶም ናይ ከባቢ ኣማዞን ተነጺልካ ማንም ክበጽሖ ኣብ ዘይከኣሎ ከባቢ ንምንባር ዝተገዱ ደቀባት እናሓሰብኩ እዩ። … ካብቶም ኣዚዮም ተነቀፍትን ስንኩፋንን ሕዝቢ ዓለም እቶም ኣዚዮም ንሓደጋ ዝተቓልዑ እያቶም። ናይዞም ሕዝብታት ህላዌ ናይ ሓባር ሃብቲ ናይ ኣህላኺ ህርፋን ህርመት ዝስዕብ ከይከውን የተሓሳስበና፡ እዚ ኸኣ ኣብ ልዕሊ እቲ ዘቑመና መንበሪ ዝዀነ ይዅን ጃምላዊ ዕንወት ንኸይንፍጽም ዝከላኸል ውስኑንነት ኣሎ።
ነዚ ሕዝቢ’ዚ ዝወሃብ ኣፍልጦ ከም ውሁዳን ዘይኰነስ እውነተይና መዛተይትን ልክዕ ከምቶም ኩሎም ኣብ ዓለም ዝርከቡ ደቀባት፡ ኣንሕና ናይ ፍጥረት ገዛእትን ወነንትን ከምዘይኰንና የዘኻኽሩና። … ናይዚ ህዝቢ ቆዝሞሳዊ ራእዩን ጥበቡን ንኣና ነቶም ናይ ባህሎም ኣካላት ንዘይኰንና ዘመሓላልፎ ዓቢይ ትምህርቲ ኣለዎ፡ … ።
ናይዚ ሕዝብ’ዚ ባህሊ ናይ ሕይወት ትእምርቲ እዩ። ኣማዞን ካብቲ ብዝሓ ሕይወት ዓቃብነቱ ክንየው ካብ ሓድሽ ዓይነት ባዕዳዊ መግዛእቲ ክዕቀብ ዝግብኦ ባህሊ ዘለዎ እውን እዩ። ናይ ብዝሓ ሕይወትን ባህልን መኽዘን እውን እዩ። ስድራ ቤት ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ናይ ባህልታትና ህያው ዓቃቢ ማሕበራዊ ቅዋም እዩ። … እቲ ናይ ደቀባት ስድራ ቤት ኣብ ጥንቲ ካብ ዝተኸስቱን ኣብ ቅድሚ ዝተፈላለዩ ሃጸይነት ኣብ ቅድሚ ዝኾነ ይዅን ገዛእ ርእሱ ብምዕባለን ከዊሉ ዝኣትው ቀስ እናበለ ባህልን ልምድን ብምዕናው ሓደኣዊውነት ዘይቅየር-ድኹም ኣመለኻኽታን ዓይነት ኣነባብራን ዝሰብኽ ፖለቲካዊ ርእዮተ ዓለም ኢዱ ከይሃበ ብሉጽ ተኸላኻሊ ስድራ ምዃኑ ኣመስኪሩ እዩ።
ነቲ ብዕድመ ዝደፍኤ ክፍሊ ሕብረተሰብ ጽን በሉ። ንሳቶም ኣብ ጐድኒ ፈጣሪ ከቐምጦም ዘኽእሎም ሰገራዊ ጥበብ ዘለዎም እያቶም። … ናይ ሓደ ባህልን ቋንቋን ምጥፋእ ካብቲ ኣብ ዓለም ዝነጽት ዘሎ ተባሂሎም ካብ ዝንገረሎም ዓይነት እንስሳታትን ወይ ድማ ኣታኽልትን ኣዚዩ ዝጎድእ እዩ። … ስለዚህ ባህልታትና ኣብ ተጓዓዝነት ብንቕሓት ንከላኸል፡ ከምቲ ቅድም ክብል የሲካን ሄክቶርን ከምዝበልዎ (ኣብ ፐሩ ምብጻሕ ኣብ ዘካየድሉ 2017 ዓ.ም. ምዃኑ እዩ)፥ “ደቅና ክመሃሩ ንደልይ ይዅን ደኣ እምበር ኣባይቲ ትምህርትን መደብ ሕንጸትን ባህልናን ልምድናን ቋንቋናን ናይ ኣበው ጥበባትናን ከብርስ ኣይንፈቅድን”።
ሕንጸት መራኸቢ ድልድል ንምቛም ይሕግዝ ናይ ምርኻብ ባህሊ የቕውም … ንደቀባትን ኣብ ከባቢኦም ዝርጋሔ መደብ ሕንጸት ምርግጋጽ ቅድም ቀዳድም ናይ መንግስታት ሓላፍነት እዩ፡ ዘራኽብን ዘቀራርብን ኵለንተናዊ መደብ ሕንጸት። .. ብማዕርገ ጵጵስና ነሕዋተይ ኵሎም እቲ ኣብ መደብ ሕንጸትን ምቛም መናብርተ ጥበብን ዘካይድዎ ዘለዎ ጻዕሪ ንኽቅጽልሉ እምሕጸን … ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ ከባቢ ኣትፍጽሞ ዘላ ኣገልግሎት ኣብ ፐሩ እትርከብ ቤተ ክርስቲያን ብዝተፈላለዩ ማሕበራታ ኣቢላ እተካይዶ መደብ ኵለንተናዊ ሕንጸት ዝነኣድ እዩ።
ነቶም ናይዚ ከባቢ መንእሰያት ኣብዚ መዳይ ዝህቦ ኣገልግሎትን ኩሎም ዝጣበቑን አመስግን … እቶም ባህልኹምን መንነትኩምን ክኽበርን ክዕቀብን ኣብ ጐድንኹም ኰይኖም ዝዓዩ ልኡካነ ወንጌል አበራትዕ .. ኵሎም ብመዳይ ስነ ባህሊ ተመሳሳሊ ደገፍ ንዘቕርቡ እውን አመስግን …
ወንጌል ንቤተ ክርስቲያን ኣብ ወጅሂ ክርስቶስ ብሓድሽ ራእይ የህብትማ፡ ቤተ ክርስቲያን ጸገማትኩምን ሕይወትኩም ንምውናን ዘይኰነስ ናይቲ ናይ ኣነባብራኹም ኣገባብ ኣወዳድባኹምን ጓና ክትከውን ኣይትደልን። ንስኻትኩም ደቀባት ነታ ኣብ ከባቢኹም እትርከብ ቤተ ክርስቲያን ጳጳሳትን ልኡካነ ወንጌልን ምሳኹም መታን ክሓብሩ ብባህልኹም እትሓንጹ ኢኻትኩም። በዚ መገዲ’ዚ ድማ ምስ ኩሉ ብምዝታይ ኣማዞናዊ መልክዕ ዘለዋ ቤተ ክርስቲያን ኣብቲ ከባቢ ትቕረጽ። በዚ መንፈስ’ዚ ተደሪኸ እየ ድማ ኣብ 2019 ዓ.ም. ዛዕባ ኣማዞን ዝዝትይ ሲኖዶስ ዝጸዋዕኩ።
ኣብ ናይ ሕዝብታትን ኣብ ልዕሊ ኵላትኩም ዘሎ ንምንባርኩም ዝትንክፍ ሓደጋ ንምዳህ ኣብ ዘለኩም ብቕዓት እምንቶ ኣሎኒ። ብቕዓት ከምዘለኩም ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ታሪኽ ብዘበርከትክምዎ ኣስተዋጽኦን ብዘለኩም ፍሉይ ናይ ሰብኣዊ ተራኽቦነት ራእይን ምስ ምህዳርን ዘለኵም ናይ እምነት ተምክሮ ዝግለጽ ሓቂ እዩ።
ቅዱስ ኣቦና ንሰበ ስልጣናት፥ ዕንወትን ምግባረ ብልሽውናን ኣይፋል ብምባል ተስፋ ንከላኸል
ቅዱስ ኣቦና ኣብቲ ኣብ 2017 ዓ.ም. ኣብ ፐሩ ሓዋርያዊ ምብጻሕ ኣካይዶም፡ ኣብ ፐሩ ተፈጥሮ ናይ ምጥቃም ዝብል ኣብ ልዕሊ ምሬት እታ ሃገር ዝወርድ ሓደጋ፥ ምብራስ እቲ ንሕወታዊ ተራኽቦነት ዝሃስይ ዝተፈላለዩ ሕይወታውያን ሃብቲታት ዘጽንትን ብጠቕላላ ነቲ ውዱዕ ስነ ምህዳራዊ ቀውምታ ዘዛብዕ ሓምላይ ሃብትን ኣግራብን ናይ ምብራስ ተግባር ዝብሉ ዝተፈላለዩ ዓበይቲ ስግኣት ዘርዚሮም እምበር ከስ ይብሉ ነቲ ድሮ ዝተሰግረ ከይዲ ምዕባለ ዝትክእ ኣብ ፍጥረትን ተፈጥሮም ጉድኣት ዘየብጽሕ ኵለንተናዊ ምሉእ ምህዳራዊ ምዕባለ ምንቕቓሕ የድሊ። እዚ ማለት ድማ ናይ ከባቢ ሕዝብታት ምኽባርን ጽን ምባልን ኣፍልጦ ምሃብን ይሓትት ከምዝበሉ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ የዘኻኽር።
ደቀባትን ናይ ከባቢ ሕዝብታትን ምስ መሬት ቀጥተይና ርክብ ዘለዎም እያቶም ስለዚህ ናይ ከባቢኦም ጊዜን ዘለዎ ስግኣትን ኩሉ ዝፈልጡ ክነሶም ንኣኣቶም ዘይምስማዕ ሓደጋ እዩ ዘስዕብ። ዕንወት ምህዳር ብቐጥታ ምስ ናይ ሕብረተሰብ ግብረ ገባዊ ውድቀት ዝተኣሳሰረ እዩ። ስለዚህ ስነ ምህዳርን ግብረ ገብን ዝተኣሳሰሩ እያቶም፥
ቢሎም ንኣብነት ስርዓት ኣልቦ ምዝመዛ ጸጋታት ሃገር ናይ ብዙሓታ ዜጋታት ሕይወት ንሞት ይዳርግን ኣግራብ የባድምን ወሓይዚ ናብ ስእነት ማይ የሰጋግርን፡ እዚ ኣብ ልዕሊ ተፈጥሮ ዝፍጸም ዓመጽ ጉልበት ሰብ ዝምዝምዝ ሓድሽ ጊልያነት የስፍሕ ናይ ሕዝብን ሃገርን ክብሪ ንሓደጋ የቃልዕ
ናይ ግልጽነት ባህሊ ጸረ ህዋስ ምግባረ ብልሽውና እዩ
ቅዱስ ኣቦና ኣስዒቦም
እቲ ካልእ ምህዳራዊ ዕንወት ቀስ ብቐስ ማሕበራዊ ሕይወት ዝብክል ንብዙሓት ዝለክፍ ዓይነት ህዋስ ኰይኑ ምግባረ ብልሽውና ዝበሃል ህዋስ የራብሕ። እዚ ዓይነት ማሕብራዊ ፌራ ንዅላትና ዝምልከት እዩ፡ ስለዚህ ተስፋ ንምክልኻል ብሓባር፡ እዚ ማለት ድማ ግልጽነት ዝብል ባህሊ ኣብ ኩለን ናይ መንግስትን ናይ ግልን ትካላት ኣብ በርገሳውያን ማሕበራትን ኣብ ኵለን ማሕብራት ኣቢያተ ክርስትያን እውን ምስፋሕ የድሊ። ካብዚ ከይዲ’ዚ ወጻኢ እየ ክብል ዝኽእል ማንም የሎን። ምግባረ ብልሽውና ምእላይ ዝብል ጻዕሪ ናይ ኵሉ ምትሕብባርን ሱታፌ ይሓትት።
ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ፐሩ ምስ ሃገር እያ ስለምታይ ፐሩ ንዅሉ ቦታ ክህልዋ መታን፡ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ፐሩ፡ ሃገራዊ ሓድነት ምትብባዕ ሓላፍነታ እዩ፡ ናይ ተስፋን ኵሉ ዕድል ዝረኽበሉ ንገለ ገለ ዜጋ ጥራሕ ዘይብል መላእ ወዲ ሃገር ዝረብሓላ ሃገር ክትከውን ቤተ ክርስቲያን ኣብዚ መዳይ ኣገልግሎታ ተቕርብ።
እቶም ኣብ ዝዀነ ይኹን ተቕዋም ኣብ መርሕነት ዘለዉን ሓላፍነት ዝተቐበሉን ፐሩ መሬት ተስፋን ዕድልን እዩ ካብ ዝብል እምንቶ ዝምንጭው ውሕስነት ንሕዝብኹምን መሬትኩምን ከተቕርቡ አተባብዕ፡ ንኹሉ ፐሩቪያን፡ ኩሉ ዜጋ ሃገረ እያ ዘብሎን ወጻእተይና ኰይኑ ዘይስምዓላ ሕውነታውን ማዕርነትን ዝዓሰሎ ርክብ ምስ ብጻዩ ዘረጋግጸላ ነቲ ድኻ ክፍሊ ሕብረተሰብ ዝድግፍ ዜጋ ዝዀነላ መጻኢ ሕይወትካ እትኽውነላ ሃገር። በዚ መገዲ’ዚ ኩሉ ቦታ ዝረኽበላ ቃል ዝተኣትወ ናይ ፐሩ ሕይወት ዝኽወነሉ ቦታ ክህልዎ ዘብቅዖ ሕንጸት ሃገር ምርግጋጽ
ከምዝበሉ ዘዘካኸረ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ እዚ ቃል ቅዱስ ኣቦና ነቲ ብሕቡራት መንግስታት ዓለም ዝተወሰነ 2019 ዓ.ም. ዓመት መበቆላውያን ቋንቋታት መሰረት ምዃኑ ይሕብር።

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ሰላም ስነ ሜላዊ ርክባትን ኣብ ባንጉዪ ዝተሓንጸ ቤት ሕክምናን ዘማእከለ ናይ 25 ደቓይቕ ዘተ ኣብ መንጐ ቅዱስ ኣቦናን ኣቶም ንወግዓዊ ምብጻሕ ሃገረ ቫቲካን ዝኣተዉ ናይ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ርእሰ ብሔር ፋውስቲን ኣርቻንግጀ ቱኣደራ ከምእተኻየደ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣፍሊጡ።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ከተማ ቫቲካን
ቅዱስ ኣቦና ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንወግዓዊ ምብጻሕ ሃገረ ቫቲካን ንዝኣተዉ ናይ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ርእሰ ብሔር ፋውስቲን ኣርቻንግጀ ቱኣደራ ዕለት 5 መጋቢት 2019 ዓ.ም. ሰዓት ሽዱስሽተ ምሸት ኣብ ሓዋርያዊ መንበሮም ተቐቢሎም ኣብ ዘካይድዎ ክሌኣዊ ርክብ፡
ኣበርክቶ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ
እቲ ኣብ መንጐ ሃገረ ቫቲካንን ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃን ዘሎ ርክብን እቲ ዝተበጽሔ ናይ ሓባር ናይ ስምምዕ ውሳኔታትን ኩሉ ዘዕግብ ምዃኑ ዘረጋገጸ ክሌኣዊ ርክብ ምንባሩ ዝሓበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣስዒቡ፡ ኣበርክቶ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ልዑል ምዃኑን ብፍላይ ኣብ መዳይ ሕንጸት ክንክን ጥዕናን ዘሎ ኣዚዩ ልዑልን ኣገዳስን እውን ምዃኑ ዘመላኸተ ርክብ ምንባሩ ኣፍሊጡ።
ብፍላይ ኣብ ቀረባ እዋን ተመሪቑ ኣገልግሎት ዝጀመረ ብሓልዮት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያን ኣብ ርእሰ ከተማ ባንጉዪ ዝተሓንጸ ቤት ሕክምና ምኽንያት ርእሰ ብሔር ኣርቻንግጀ ቱኣደራ ንቕዱስነቶም ምስጋና ከምዘቕረቡ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣመልኪቱ።
ጐደና ሰላም ዘተባብዔ ርክብ
ኣብቲ ክሌኣዊ ርክብ ኣብ ረፓብሊካዊት ማእከላይ ኣፍሪቃ ዘሎ ህልው ኵነታትን ኣብ ቀረባ እዋን እቲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዓመጽን ሕድ ሕዳዊ ግርጭትን ንምውጋድ ኵለንተናዊ ምዕባለ ሕዝብን ሃገርን ዝኣመተ ኣብ መንጐ እቶም ኣብታ ሃገር ቀንደይና ናይ ፖለቲካ ተዋሳእቲ ዝተበጽሔ ናይ ሰላም ስምምዕ ብፍሉይ ተዘኪሩ፡ ቅዱስ ኣቦና እቲ ናይ ሰላም ጐዳና ውግእ ዝኣልይ ጥራሕ ዘይኰነ ሰላማዊ ናይ ሓባር ናብራን ብሔራዊ ዕርቅን ዘተኣታትውን ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ዝተመዛበሉ ነናብ ኣባይቶም ንኽምለሱ ባይታ ዘጣጥሕ ንኽኸውን ክበራታዕ ሓደራ ከምዝበሉ ዝሓበረ ናይ ቅድስቲ መንበር ዜናን ክፍሊ ማሕተምን መግለጺ ኣስዒቡ፡
ምልውዋጥ ገጸ በረኸት
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ንርእሰ ብሔር ፋውስቲን ኣርቻንግጀ ቱኣደራ እቲ ዕለት 1 ጥሪ ዝተዘርግሔ ናይ 2019 ዓ.ም. ዘመሓላለፍዎ ናይ ሰላም መልእኽትን እቲ ሰብኣዊ ሕውነት ዘርእስቱ ቅዱስነቶም ምስ ናይ ምስሪ ኣል ኣዝሓር መንበረ ጥበብ ዓቢይ መምህር ኣል ጣይብ ስምምዕ ዝገበርሉ ናይ ሓባር ውሳኔ ሰነድ ዘጠቓልል ካልኦት ር.ሊ.ጳጳሳውያን ሰነዳት ገጸ በረኸት ከምዘቕረቡን እቲ ርክብ ምስ ተዛዘመ ርእሰ ብሔር ፋውስቲን ኣርቻንግጀ ቱኣደራ ካብ ቅዱስነቶም ተሰናቢቶም ምስ ናይ ቅድስቲ መንበር ዋና ጸሓፊ ብፁዕ ካርዲናል ፒየትሮ ፓሮሊን ከምእተራኸቡ ኣፍሊጡ።
ቅዱስነቶ ኣብ 2015 ዓ.ም. ኣብ ባንጉይ ዘካይድዎ ምብጻሕ ኣብ ናይ ኵሉ ልቢ ተሓቲሙ ዝተረፈ ታሪኽ እዩ
ር.እሰ ብሔር ፋውስቲን ኣርቻንግጀ ቱኣደራ ኣብቲ ብካቶሊካዊ ምንቅስቓስ ማሕበር ቅዱስ ኤጂዲዮ ኣብ ዝተሰናደወ መድረኽ ንጋዜጠይናታት ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ፡ እቲ ኣብ 2015 ዓ.ም. ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ኣብ ባንጉዪ ዘካየድዎ ሓዋርያዊ መገሻ ዘኪሮም፡ እቲ ምብጻሕ ኣብ ልቢ ኩሉ ዜጋ ሃገረ ማእከላይ ኣፍሪቃ ተሓቲሙ ዝተረፈ ታሪኽ ምዃኑ ገሊጾም፡ እቲ ምብጻሕ ንቅዱስነቶምን ነታ ሃገርን ዓቢይ ብድሆ እዩ ነይሩ፡ ይኹን ደኣ እምበር እምነት ኣንቢሮም መገዲ ሰላም ንምሕባር ዝፈጸምዎ እዩ፡ እቲ ኣብ ቅድስቲ መንበርን ኢጣሊያን ዘካይድዎ ዘለዉ ምብጻሕ ኣብ ባንጉይ ድሕሪ ቁርብ መዓልታት ብሓገዝ ር.ሊ.ጳጳሳትን ሮማ ዝርከብ ቤት ሕክምና ሓጻነ ኢየሱስ ሓልዮት ዝተሓንጸ እንኰ ቤት ሕክምና ሕጻናት ድሕሪ ምምራቑ ቁርብ መዓልታት ብምዃኑ ብሓቂ ደስ ዘብል እዩ ቢሎም እቲ ዝካየድ ዘሎ ሕንጸት ኣብ ፍጻሜ ዝበጽሕ ሰላም ምስ ዝህሉ እዩ፡ ብሽምግልና ማሕበር ቅዱስ ኤጂዲዮ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ ዝተበጽሔ ስምምዕ ሰላም ማሕበራዊ ዕርቂ ዘምጽእ ምዃኑ ገሊጾም በዚ ኣጋጣሚ’ዚ ንካቶሊካዊ ማሕበር ቅዱስ ኤጂዮ ምስጋናኦም ከምዘቕረቡ ክፍለጥ ተኻኢሉ ኣሎ።


text:
"እምበኣርሲ ቅንያቱ ክፉእ እዩ እሞ: ግዜ ዓዲግኩም ከም ለባማት እምበር ከም ዓያሱ ዘይኮነ ከመይ ብጥንቃቐ ከም እትመላለሱ ተመልከቱ" ኤፌ 5:15‐16 ሃዋርያ ጳውሎስ ንሰብ ኤፌሶን ምስ ቃል
ሓለፍነትና ኣይንዘንግዕ
“ኣብ ቤት ንጉስ ስለ ዘለኺ ካብ ኩሎም ኣይሁድ ንበይንኺ እድሕን ኢልኪ ብልብኺ ኣይትሕሰብ” ኣስቴር 4።13፣
ኣምላኽ ኣብ ሓደ ቦታ ኸቐምጠናን ከንብረናን ከሎ ብዘይ ዕላማ ኣይኮነን፣ ኣብ ኣምላኽ ኣጋጣምን ዕድልን ዝበሃል ኣይሰርሕን እዩ፣ ንሱ ኩሉ ዝገብሮ ብመደብን ብፍላጥን እዩ፣ ኣስቴር ንግስቲ
ብትብዓት ኣብ ዝፋን ጸጋ ኣምላኽ ንቕረብ
ክርስትና ኣብ ኣምላኽ ተወኪልካ እትኸዶ ጉዕዞ እምበር ኣብ ገዛእ ርእስኻ ተኣማሚንካ እትኸዶ መንገዲ ኣይኮነን፣ ቃል ኣምላኽ እውን ኣብ ዘካርያስ 4።6 ክዛረብ ከሎ ከምዚ እዩ ዝብል “ብመንፈሰይ እምበር
ጻዊዒት ንኣገልግልት
“የሱስ ድማ ። ገፈፍቲ ሰብ ክገብረኩም እየ። ንዑ ሰዓቡኒ በሎም” ማር 1።17
እዚ ዘለናዮ ሰዓት ካብ ማንም ግዜ ንመንግስቲ ኣምላኽ ንምስፋሕ ንጋየይሉ ግዜ እዩ፣ እቲ ዕዮ ካብ ናይ ቀደም ብዝዓበየን ብዝሰፈሐን ኣዚዩ ዓቢ እዩ፣ እቲ እኽሊ ብዙሕ እዩ እቶም ዓየይቲ ግና ሒደት እዮም እሞ ነቲ ጎይታ እኽሊ
የዒንተይ ናብ ኣኽራን ኣልዕል ኣለኹ
ሓቂ ጥራይ እያ ካብ መፈንጥራ ጸላኢ ሓራ ተወጽእ፣
ንስኻትኩም ኣብ ቃለይ እንተ ጸናዕኩም ብሓቂ ደቂ መዛሙርተይ ኢኹም፣ ንሓቂ ክትፈልጥዎ እታ ሓቂ ድማ ሓራ ከተውጻኩም እያ” ዮው 8።31-32፣
ከም ሰዓቢቲ መድሓኒና ጎይታና የሱስ ክርስቶስ ኣብ ቃሉ ክንጸንዕ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ፣


text:
ቀዳማይ ሰንበት ናይ ምጽአት – ታኅሣሥ 3/2017
ዝኸበርኩም ሕዝበ ክርስቲያን አብ ቀዳማይ ሰንበት ናይ ምጽአት ቤተክርስቲያን “ብዛዕባ እታ መዓልቲ እቲአ ወይ እታ ሰዓት እቲአ ግና አቦ ደአ እምበር፥ መላእኽቲ ሰማይ ኮኑ ወልድ ኮነ ሓደ እካ ዚፈልጣ የልቦን። እቲ ጊዜኡ መአዝ ምኻኑ አይትፈልጥዎን ኢኹም እሞ ተጠንቀቑ፥ ንቕሑን ጸልዩን ” ማር.13:32-33 እናበለት ትእውጀልና።
ዘመነ ምጽአት ነቲ ኪመጽእ ዘለዎ ክርስቶስ ንጉስ ነቒሕካ፣ ተነሲሕካን ድልው ኮንካን ምቅብባሉ የስምዕ። ስለዚ ኢያ በዚ ግዜ እዚ ቅድስቲ ቤተክርስቲያ አደና ነዚ ክፋል ቃል ወንጌል ወሲዳ ተጠንቀቑ፥ ንቕሑን ጸልዩን እናበለት ትእውጀልና።
ኣብ’ዚ እዋን እዚ ነቲ ቅድሚ አሻሓት ዓመታት ምእንቲ ናይ ነፍሲ ወክፍና ድኅነት፡ ካብ ቅድስቲ ድንግል ማሪያም፡ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ዝተወልደ ክርስቶስ ጎይታ ምዛካር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ሎሚውን ብፍሉይ መገዲ፡ አብዚ ግዜ፡ አብ ነፍሲ ወከፍና ምእንቲ ኽውለድ ብእምነትን ተስፋን ንአምላኽና ልባትና እነዳልወሉ ግዜ ኢዩ። እግዚአብሔር ፍቅሪ ኢዩ። ናብ ፍቅሪ ከአ ይጽወዓና።
ዝለዚ ነዚ ዝመጽእ ዘሎ ልደተ ክርስቶስ ከምቲ ዝግባእ ኮይና ምእንቲ ክንቀባበሎ ንስሓ ንእቶ፤ ምስ እግዚአብሔርን ሓውናን ሓፍትናን ዕርቂ ንግበር። ምስ ዳዊት ኮይና፦ “ኦ ኣምላኸይ፥ ምእንቲ ዘለዓለማዊ ምሕረትካ ኢልካ ይቕረ በለለይ፥ ምእንቲ ዓቢይ ርሕራሔኻ ኢልካ ኸኣ ኣበሳይ ደምስስ” መዝ.51 እናበልና ንጸሊ። አሜን
አባ ሓጎስ ተስፋግቢር


text:
ጳዉሎሲ
ፂሞቶሳው
ፃፌዳ ኮይሮ ኪታ
ጌሉዋ
ፂሞቶሳ ጌቴቲያ፥ ኣማኒያ ያላጋይ፥ ቄሪ ኢሲያ ጌቴቲያ ሳዓን ዬሌቴዳ። ኢ ባሬ ዳዪ ባጋና ኣዪሁዴ ኣሳ፤ ባሬ ኣቡ ባጋና ቃሲ ጊሪኬ ኣሳ። ኢ ጳዉሎሳና ኪታን ኢቲፔ ዙፔቲያ ኣሳ፤ ሚሺራቹዋ ቃላ ኪታካ ኣናና ማዴቲዴ ኦꬂያዋ። ጳዉሎሲ ፂሞቶሳው ፃፌዳ ኮይሮ ኪታይ ሄዙ ኣይፌ ዬዋቱዋን ሻኬቴ።
ኡባፔ ካሴቲዴ ሃ ኪታይ ኣማኒያ ኣሳ ጊዶን ዴንዴዳ ዎርዶ ቲሚርቲያባ ሚኒሲዴ ኦዴ። ሃ ኢማꬃ ጊዴዳ ቲሚርቲ ኣዪሁዳ ኣሳቱዋ ቆፋፔ ባጋኔ ሃራ ኣሳቱዋ ቆፋፔ ባጋ ኦይቄዳዋ፤ «ሃዌ ቤቲያ ኣላሚ ናጋራን ሃምባላቼቲ ዲጌዳዋ ጊዲያ ዲራው፥ ኣሳይ ኣቶቴꬃ ዴማናው ዱማ ጊዴዳ ፁራ ኤራቴꬃ ኤራናው፥ ኢቲ ኢቲ ቁማቱዋ ሜናን ኣጋናዉኔ ማቺያ ኣኬናኒኔ ኣሲና ጌሌናን ዴዓናው ኮሼ» ያጊያ ቆፋ ባሶ ኡዲዴ ኦይቄዳዋ። ሄዋ ቦላካ ጉጂዴ ኣ ኪታይ ኣማኒያ ኣሳ ኣዪሱዋባኔ ጎይኑዋ ዎጋባ ታማሪሲያ ቲሚርቲያ፤ ሄዋዳንካ ቃሲ ኣማኒያ ኣሳ ካሌꬂያዋንቱኔ ኡንቱንታ ማዲያዋንቱ ኣይ ማላ ኤሻና ዴዒያዋንታ ጊዳናው ቤሲንቶ ኦዲያባ ኦይቄዳ። ዉርሴꬃን ፂሞቶሲ ዬሱሲ ኪሪስቶሳሲ ኦꬂያ ሎዖ ኦሳንቻ ዋኒዴ ጊዳናው ዳንዳይንቶኔ ቃሲ ዱማ ዱማ ኣማኒያ ኣሳ ማባራ ሲንꬃን ኣው ዴዒያ ኣዎቴꬃሲ፥ ጳዉሎሲ ኣ ዞሬዳ ዞሪያ ቤዔቶ።
ሼምፓቱዋ ኡባቱዋሲ ኢሜቴዳ ቃንꬃ ቆፋቱዋ
ጌሉዋ (1፡1-2)
ኣማኒያ ኣሳባኔ ኡንቱንቱ ጊዶን ኦꬂያ ፆሳ ኦሳንቻቱዋባ (1፡3-3፡16)
ፂሞቶሳው ኣ ኦሱዋሲ ኢሜቴዳ ቲሚርቲያ (4፡1-6፡21)
1
1 ኑና ኣሺያ ፆሳይኔ ኑኒ ቤዓና ጊዴ ናሼቻን ናጊያ ዬሱሲ ኪሪስቶሲ ኣዛዜዳ ኣዛዙዋዳን፥ ዬሱሲ ኪሪስቶሲ ኪቴዳዋ ጊዴዳ ታኒ ጳዉሎሲ፥ 2 ኣማኑዋ ባጋና ታ ቱሙ ናዓው፥ ፂሞቶሳው ሃ ዳቢዳቢያ ፃፋይ።
ዎርዶ ቲሚርቲያፔ ናጌቱሳ
ፆሳ ኑ ኣዉዋፔኔ ኑ ጎዳ ኪሪስቶሳ ዬሱሳፔ ኣꬎ ኬካቴꬃይ፥ ማሮቴꬃይኔ ሳሮቴꬃይ ኔው ጊዶ።
3 ታኒ ማቂዶኒያ ባዴ ኔው ጌዳዋዳን፥ ኔኒ ኤፌሶኔን ጋሚዓና ማላ ኮያዲ። ኢቲ ኢቲ ኣሳቱ ዎርዱዋ ቲሚርቲያ ታማሪሲኖ፤ ሄዋንቱ ታማሪሴና ማላ፥ ኣጊቴ ጋዴ ኦዳ። 4 ኡንቱንቱ ቶሳ ኦዲያዋኔ ባሬንቱ ዛሪያ ጋይሪያዋ ኣጋናዳን ኦዳ። ኣዪሲ ጎፔ፥ ሄዋ ማላባይ ፓሉማ ካሌꬄ፤ ቃሲ ፆሳ ቆፋ ኣማኑዋን ኤሬቲያዋ ኦꬂኪኖ። 5 ሃ ኣዛዞ ዋና ቆፋይ ጌሻ ዎዛናፔ፥ ሎዖ ሱሬ ዎዛናፔ፥ ኣሳይ ቤዖ ጊያባይ ባይና ኣማኑዋፔ ቤቲያ ሲቁዋ ዴንꬄꬃናሳ። 6 ኢቲ ኢቲ ኣሳቱ ሃዋ ኣጊዴ፥ ማዴና ሃሳያኮ ሲሜዲኖ። 7 ኡንቱንቱ ኣያ ሃሳዪንቶኔ ዎይ ባሬንቱን ኣማኔቲዴ ኦዲያባይ ኣዬንቶ ኤሪኪኖ፤ ሺን ፆሳ ሂጊያ ታማሪሲያዋንታ ጊዳናው ኮዪኖ።
8 ኣሳይ ቤሲያዋዳን ሂጊያን ጎዔቶፔ፥ ሂጊ ሎዓ ጊዲያዋ ኑኒ ኤሬቶ። 9 ኢቲባ ኣኬካናው ኮሼ። ሂጊ ሎዖ ኣሳው ሜꬌቲቤና። ሺን ሂጊያ ሜንꬂያዋንቶ፥ ኣዛዜቴናዋንቶ፥ ማካላንቻቶ፥ ናጋራንቻቶ፥ ጌሻቴꬃይ ባይናዋንቶ፥ ቱናቶ፥ ባሬንቱ ዳዮ ዎይ ኣባ ዎꬊያዋንቱሲ፥ ሼምፑዋ ዎꬊያዋንቱሲ፥ 10 ዎሹማናው ካጄሊያዋንቶ፥ ኣቱማ ኣሳይ ኣቱማ ኣሳና ዎሹሚያዋንቶ፥ ኣሳ ዛሊዒያዋንቶ፥ ዎርዳንቻቶኔ ዎርዱዋን ጫቂያዋንቶ፥ ዎይ ቱሙ ቲሚርቲያና ጋኬቴና ኣይ ኦሱዋ ጊዲናካ ኦꬂያዋንቶ ኬሴዳ። 11 ሄ ቱሞ ቲሚርቲ ኣንጄቴዳ ፆሳይ ታኒ ኣዋጃና ማላ፥ ታው ሃዳራ ኢሜዳ ቦንቾ ዎንጋላ ጊዱዋን ዴዔ።
ጳዉሎሲ ፆሳው ሺሼዳ ጋላታ
12 ታኒ ኦꬂያ ኪታን ታው ዎልቃ ኢሜዳ ኑ ጎዳ ኪሪስቶሳ ዬሱሳ ጋላታይ። ታና ባሬ ኦሳንቻ ሱንꬂዴ፥ ታና ሄ ኦሶ ቤሲያ ኣማኔቶዋ ጊዴ ፓይዴዳ ዲራዉካ ኣ ጋላታይ። 13 ታኒ ሃዋፔ ካሴ ኣ ቦሪያዋ፥ ኣ ዬዴርሲያዋኔ ቱጋዪያዋ ጊዶፔኔ፥ ታው ሃዋ ኢ ኦꬄዳ። ሺን ታኒ ኤሬናን ኦꬄዳ ዲራዉኔ ኣማናቤና ዲራው፥ ፆሳይ ታና ማሬዳ። 14 ቃሲ ኑ ጎዳይ ዛዋይ ባይና ባሬ ኣꬎ ኬካቴꬃ ታ ቦላን ጉሲዴ፥ ኪሪስቶሳ ዬሱሳ ባጋና ኑባ ጊዴዳ ኣማኑዋኔ ሲቁዋ ታው ኢሜዳ።
15 ኪሪስቶሳ ዬሱሲ ናጋራንቻቱዋ ኣሻናው ሃ ሳዓ ዬዳ ጊያ ሃሳያይ ኣማኔቴዳዋኔ ኣሳይ ኡባይ ቱማ ጊዴ ኣካናው ቤሲያዋ። ኡባፔ ኣꬊያ ናጋራንቻይ ታና። 16 ሺን ሜꬊና ዴዑዋ ኣካናው ኣኒ ኣማናናው ቤሲያ ኣሳው ታኒ ሌሚሱዋ ጊዳናዳን፥ ኡባፔ ኣꬊያ ናጋራንቻው ታው ዬሱሲ ኪሪስቶሳ ዳሮ ዳንዳያዳን፥ ፆሳይ ታና ማሬዳ። 17 ኣይፊያን ቤቴና ሜꬊና ፆሳው ኢቱዋሲ፥ ሜꬊና ካቴው፥ ሜꬊናፔ ሜꬊና ጋካናው ጋላታይኔ ቦንቹ ጊዶ። ኣሜንዒ!
18 ታ ናዓ ፂሞቶሳ፥ ካሴ ኔባ ቲምቢቲያ ኦዴዳዋዳን፥ ሄ ኦዴዳዋዳን ሎዖ ኦላ ኔኒ ኦሌታና ማላ፥ ሃ ኣዛዙዋ ኔው ሃዳራ ኢማይ። 19 ኣማኑኔ ሎዖ ሱሬ ዎዛናይ ኔው ዴዖ። ኢቱ ኢቱ ባሬንቱ ሱሬ ዎዛና ዬጊ ኣጊዴ፥ ላጊያዌ ባይና ማርካቢ ባዪያዋዳን፥ ባሬንቱ ኣማኑዋ ባዪዜዲኖ። 20 ፆሳ ቦሪያዋ ኣጋና ማላ፥ ሄዋ ታማራናው ታኒ ሴፃናው ኣꬃ ኢሜዳ ሄሜኔዮሲኔ ኢስኪንዲሪ ኡንቱንቱ ጊዶን ዴዒኖ።


text:
ኢትዮጵያ ሰራዊታ ካብ ሶማል ክትስሕብ ምዃና ቀዳማይ ሚኒስተር እታ ሃገር ኣቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣፍሊጡ።
ኢትዮጵያ ኣብ 2006 ናብ ሶማል ብምእታው ነቲ ብእስላማዊ መጋብኣያታት ተጠርኒፉ ዝነበረ ሓይሊ ብምፍራስ ኣብ 2009 ከምዝወጸት ኣይርሳዕን።
እንተኾነ ዝሓየለን ዝተወደበን ዕጡቕ ጉጅለ ኣልሸባብ ኣብ ሶማል ድሕሪ ምስዕራሩ፣ እታ ኣብ ሶማል ገዚፍ ሰራዊት ኣዋፊራ ዝነበረት ኢትዮጵያ ከም እንደገና ኣብ 2011 ሰራዊትና ናብታ ሃገር ከምእተመልሰት ይፍለጥ።
ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን’ዚ ሰራዊታ ካብ ሶማል ክትስሕብ ምዃና እትገልጸሉ ዘላ ምኻንያት ንጹር እኳ እንተዘይኮነ፣ ድሕሪ ምቛም ሓድሽ መንግስቲ ሶማል እታ ሃገር ናብ ተዛማዲ ርግኣት ስለዘምርሐት’ዩ ክብሉ ተዓዘብቲ ይጠቕሱ።
ይኹን’ምበር ኢትዮጵያ ካብ ሶማል ሰራዊታ ክትስሕብ ምዃና እትገልጽ ዘላ፣ ንሎጂስቲክስን ካልእ ቀረብ ሰራዊትን ካብ ምዕራባውያን ሃገራት ዝተኣትወላ መብጽዓ ስለዘይተተግበረ ምዃኑ ይግለጽ።
ኣብ ሶማል ተዋፊሩ ዘሎ ሰራዊት ሕብረት ኣፍሪቃ ወጻኢታቱ ብሃገራት ምዕራብ ካብ ዝምወል ባጀት ሕብረት ኣፍሪቃ ክኸውን እንከሎ፣ ኢትዮጵያ ግና ኣብ ሶማል ኣዋፊራቶ ንዘላ ሰራዊት ካብ ወጻኢታታ ከምእትሽፍኖ’ያ ትሕብር።


text:
Radio Erena: 16 August 2017
ምክትል መራሒ ኣልሸባብ ነበር ኣቡ መንሱር ሙክታር ሮቦው፣ ናብ ሰራዊት ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ኢዱ ከምዝሃበ መንግስቲ ሶማል ኣረጋጊጹ።
ሙክታር ሮቦው ካብ 2013 ኣትሒዙ ምስቲ ምስ ኣረሜናዊ ጉጅለ ዳዒሽ ከምዝሓበረ ዘፍለጠ ብኣሕመድ ጎዳነ ዝምራሕ ጉጅለ ኣልሸባብ ክሰሓሕብ ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ ምስቲ ጉጅለ ኵናት ሓድሕድ ከካይድ’ዩ ጸኒሑ።
ሙክታር ሮቦው፣ ድሕሪ’ቲ ኣብ ማእከላይ ሶማል ናብ ሰራዊት መንግስቲ ኢዱ ምሃቡ፣ ብኡ ንብኡ ንሄሊኮፕተር ናብ ከተማ ሞቛድሾ ከምዝተወሰደ’ዩ ተሓቢሩ።
ይኹን’ምበር ምስ ኣባላት ወትሃደራዊ ስለያ መንግስቲ ሶማል ርክብ ከምዝጸንሖን ናብ መንግስቲ ንኽስልም መንገዲ ከምዘጣጥሕሉን’ዩ ዝዝረብ።
እቲ ኣልሸባብ ብደረጃ መሪሕነት ኣብ ካልኣይ ጽፍሒ ዝነበረ ሶማላዊ፣ ኣብዚ ሳልስቲ’ዚ ናብ መንግስቲ ሶማል ኢዱ ዝሃበሉ ምኽንያት፣ እቲ ጉጅለ እስላማዊ መትከላት ዘይሕሉ ብምዃኑ ትማሊ 15 ነሓሰ ኣብ ከተማ ሞቛድሾ ኣብ ዘካየዶ ጋዜጣዊ ዋዕላ ገሊጹ።
ነዚ ካብ 2001 ኣትሒዙ ኣብ ሽበራዊ ንጥፈታት ተዋፊሩ ዝጸንሐ መራሒ ጉጅለ ኣልሸባብ ነበረ ንዘትሓዘ ወይ ንዝቀተለ ዝኮነ ጉጅለ ወይ ውልቀሰብ፣ 5 ሚልዮን ዶላራ ክትህብ ምዃና ኣመሪካ ኣዊጃ ምንባራ ይፍለጥ።
ይኹን’ምበር ኣመሪካ ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ሶማል ብዝገበረቶ ምርድዳእ፣ እቲ ንነዊሕ ዓመታት ክህደን ዝጸንሐ ሙክታር ሮቦ ባዕሉ ኢዱ ንኽህብ፣ እቲ ኣብ ልዕሊኡ ዘንበረቶ ንዝቀተሎ ወይ ዘትሓዞ 5 ሚልዮን ዶላር ሞሳ ክወሃቦ’ዩ ዝብል ኣዋጅ ከተልዕሎ ከምዝተገብረ ወትሃደራውያን ምንጭታት ይእምቱ።
ድሕሪ ምድምሳስ እስላማዊ መጋብኣያታት፣ ኣብ 2006 ኣልሸባብ ካብ ዝተመስረተሉ፣ ክሳብ እዚ እዋን’ዚ ላዕለዋይ መራሒኡ ኢዱ ናብ መንግስቲ ክህብ እዚ ናይ ሙክታር ሮቦው ፈለማ ፍጻሜ’ዩ።
ኣብ ኣፍጋኒስታን ምስ ጣሊባን ዝነበረ ወዲ 47 ዓመት ሙክታር ሮቦው ምክትል ኣዛዚ ናይቲ ብመንግስቲ ኤርትራ ዝድገፍ ዝነበረን ኣብ 2006 ብኢትዮጵያ ዝተደምሰሰን እስላማዊ መጋብኣያታት ምንባሩ ይዝከር።
============================


text:
September 24, 2021
መምህር ነጸረኣብ ኣዛዚ
25 መስከረም 1961 ሓምድን ብጾቱን ኣብ ሞጎራይብ ኣታሃይ ከለዉ፡ ብካፒታኖ ያሲን በሺር እትምራሕኣሃዱ ስትራይኪንግ ፎርስ (ፊልድ-ፎርስ) ስለዝመጸቶም ገባር ዝሓረድሎም ኣጣል ከይበልዑ ሃዲሞም ኣማስያኦም ናብታ ኣብ እግሪ ጎቦ ኣዳል እትርከብ ናታየ እትበሃል ዓዲ ኣተዉ። ንግሆ 26 መስከረም ናብ ኩርባ ኮርቶ እኳ እንተደየቡ ካብ ዓዲ ከስብ ዝተበገሰ ሓይሊ ጸላኢ ከባቢ ሰዓት 9፡00 ናብኦም ክመጹ ዋርድያ ዝነበረ ዓዋተ መሓመድ ፋይድ ርእዩ ንሓምድ ሓበሮ። ተቐዳዲሞም ናብቲ ክዕቆቡሉን ክምክትሉን ዝኽእሉ ምብራቓዊ ወገን ጎቦ ኣዳል እናደየቡ ከኣ ምስቶም ወተሃደራት ፊት ንፊት ተራኣኣዩ። ሓምድ ካብቶም ዝረኣዮም ዝበዝሑ ብድሕሪኦም ክህልው ከምዝኽእሉ ብምሕሳብ ስለዝሰግአ ንከራር ኣደምን ሽንግራይ ዓማርን ምዕራባዊ ወገን ጎቦ ኣዳል ክዓጽዉ ኣዘዞም። ካብ ትሊት ዝተበገሱ ፊልድ – ፎርስ በታ ሓምድ ዝጠርጠራ ቦታ ክቕልቀሉን በዓል ከራር ክበጽሑን ድማ ሓንደ ኮነ። በዓል ከራርሓንቲ ጥይት ጥራሕ ትለጉም ብረት እኳ እንተነበሮም ቀዲሞም ስለ ዝረኣዩዎም፡ ሽንግራይ ዝተኮሳ ጥይት ንሓደ ካብቶም ወተሃደራት ኣውደቐት። ከራር’ውን ቶኰሰ። ካብ ጸላኢ


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ዞባ ጎንደር ተጎሃሂሩ ዘሎ ሓያል ሰላማዊ ሰልፊ፣ ሰራዊት መንግስቲ ህይወት ሰላማውያን ሰባት ዝወሰደ ጎነጽ ዝተሓወሶ ምላሽ ይህበሉ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ብውሑዱ ሽዱሽተ ሰባት ክሞቱ እንከለዉ ቁጽሮም ብልክዕ ዘይተፈልጠ ዓሰርተታት ሰላማውያን ሰባት ከኣ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ከምዘለዉ፣ ናይ ዓይኒ መሰኻኽር ንማዕከናት ዜና ዓለም ቃሎም ሂቦም።
ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ጎንደር ብዓርቢ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ክልተ ሰባት ክሞቱ እንከለዉ፣ ትማሊ ቀዳም’ውን ኣብ ተመሳሳሊ ቦታ ካልኦት ኣርባዕተ ከምዝተቐትሉ ማዕከን ሓበሬታ ኣልጀዚራ ኣመልኪቱ።
ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ብቀዳም ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ’ውን ሓይልታት ጸጥታ መንግስቲ ንሓያሎ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ከምዘእተዉ ተፈሊጡ። ሰልፈኛታት፣ ‘ናጽነትና ንደሊ’ለና’ ‘ናይ ፖለቲካ እሱራት ይፈትሑ’ ዝብሉ ጭርሖታት ከምዘልዓሉ ይግለጽ።
ቀዳማይ ሚኒስተር’ታ ሃገር ዝኾነ ሰላማዊ ሰልፊ ከይካየድ ከምዝኣገደ ብዓርቢ ኣፍሊጡ’ዩ። እንተኾነ ህዝቢ ነቲ ትእዛዝ ነጺጉ ኣብ ጎደናታት ኣብ ዝወጻሉ፣ ሓይልታት ጸጥታ ብግፍዒ ሰላማውያን ሰባት ክጭፍጭፉ ከምዝተራእዩ ሮይተርስ የመልክት።
እቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ሰሜን ጎንደርን ዝተጀመረ ሰላማዊ ሰልፊ ናብ ሓያሎ ንኣሽቱ ከተማታት ኢትዮጵያ ይልሕም ከምዘሎ ምንጭታት ይጠቕሱ።


text:
ደሃይ ውድድር ሴካፋ ትሕቲ 23 ዓመት፡ ቅድድም ሽክለታ፡ ኣብ መወዳእታ ጽንጽንታ ምዝውዋር ተጻወቲን ዜና ጫማ ምስቃል።
* ፈለማ ደሃይ ውድድር ሴካፋ ትሕቲ 23 ዓመት፡
እዚ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ማእከላይን ምብራቕን ኣፍሪቃ ዝካየድ ግጥም ኩዕሶ እግሪ ብሴካፋ ዝፍለጥ ሎሚ ዓመት ውድድሩ ኣብ ከተማ ባህር ዳር ኢትዮጵያ ክካየድ ምዃኑ ኣብ ዝሓለፈ መደብ ስፖርት ሓቢርናኩም። እቲ ኣቐዲሙ ወጺኡ ዝነበረ ሰሌዳ ጸወታ ብሃንደበት ከምተቐየረ ሕጅ ዝበጸሓና ዜና ይሕብር። በዚ መሰረት እቲ ሰንበት 18 ሓምለ 2021 ሰዓት 4 ድሕር ቀትሪ ክካየድ ዝነበሮ ግጥም ሃገራውያን ጋንታታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ቀዳም 17 ሓምለ 2021 ሰዓት 3 ድሕር ቀትሪ ከምዝተሰሓበ ብዓርብ 16 ሓምለ 2021 ሴካፋ ሓቢሩ። ብካልኣይ ስም ኣግማል ቀይሕ ባሕሪ ( Red Sea Camels) ተባሂላ ትጽዋዕ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ምስ ኣንጋዲት ሃገር ኢትዮጵያ ተካይዶ ናይ ፈለማ ግጥማ ከቢድ ክኸውን ከዝኽእል ምግማት ይከኣር። እዚ ግጥም ኣብቲ ናይ መኽፈቲ ዕለት ኮይኑ ድሕር ወግዓዊ መኽፈቲ ዝካየድ እዮ።
ጽቡቕ ዕድል ንሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ።
ኣብዚ ውድድር ኣህጉራውያን ደያኑ ኤርትራ ኣብ ውድድር ሴካፋ ባህርዳር ዝሳተፉ፡
1. ኣህጉራዊ ዳኛ ተክሉ ሞጎስ
2. ኣህጉራዊ ተሓጋጋዚ ዳኛ ኢዮቤል ማይክል እዮም።
ኣብዚ ውድድር ትሽዓተ ሃገራውያን ጋንታታት ክሳተፉ ተቐሪቦም ይርከቡ። እዘን 9 ሃገራውያን ጋንታታት ብስለስተ ምድብ ተወዚዓን ክጻወታ እየን። ኣብዚ ናይ ሎሚ ዓመት ውድድር ሴካፋ ሃገራዊት ጋንታ ርዋንዳ ብሰንኪ ለበዳ ሕማም ኮሮና ቫይረስ ኣይትሳተፍን።
* ቀጺልና ናብ ቅድድም ብሽክለታ ምስ እንሰግር፡
ኣብ ቅድድም ሽክለታ ቱር ዲ ፍራንስ ኣብ መበል 19 መድረኽ እንግሊዛዊ ማርክ ካቫንዲሽ ታሪኻዊ ዓወት ኣመዝጊቡ ክብረወሰን ክሰብር ትጽቢት እንተነበረ፡ ወድ 26 ስሎቪንያዊ ሞሆሪች ኣብዚ መድረኽ ዕውት ብምዃኑ፡ ናይ ካቫንድሽ ንቤልጅማዊ መርክስ ናይ ምሕላፍ ክብረወሰኑ ተደናጒዮ። ካቫንድሽ ምናልባት ኣብ ናይ ጽባሕ ሰንበት ቅድድም ክብረወሰን ናይ ምስባር ዕድል ይህልዋ ይኸውን።
ብካልእ ዜና ቅድድም ሽክለታ፡ ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ወድ 21 ዓመት ሄኖክ ሙሉብርሃን ኣብ ቅድድም ሽክለታ ማስትሮ ማርኮ ናይ 3ይ ደረጃ ዓወት ኣመዝጊቡ ኣርሓ ናይቲ ውድድር ኮይኑ ውዒሉ። ሄኖክ ሙሉብርሃን ምስታ ናይ ዎርልድ ቱር ዓባይ ጋንታ ኲቤካ ኔክስት ሃሽ ብወግዒ ከምተጸንበረ ኣብዝሓለፈ እዋን ኣብ መደብና ገሊጽናልኩም።
ሄኖክ ሙሉብርሃን ኣብ ዝሓልፈ ክልተ ዓመት ምስ መጋቢት ናይዛ ጋንታ ዝኾነት ኮንትነታል ጋንታ ኲቤካ ኣሶስ ግቡእ ተምክሮታት ክቐስም ድሕር ምጽናሕ ካብ ጥሪ 2022 ጀሚሩ ግን ንክልተ ዓመት ናይ ፕሮፈሽናል ውዕል ምስ ናይ ዎርልድ ቱር ዓባይ ጋንታ ተፈራሪሙ።
* ኣብ መወዳእታ ጽንጽንታ ምዝውዋር ተጻወቲ፡
> ሓላፊ እንግሊዛዊት ክለብ ቶተንሃም ንተጻዋታይ ሃገራዊት ጋንታ እንግሊዝን ክለብ ቶተንሃም ሃሪ ኬን ናይ ክለብ ተጻዋታይ እዮ፡ ካልእ ዝበሃል ነገር የለን ኣርባዕተ ነጥቢ ክብል መግለጺ ሂቡ።
> ብሉጽ ሓላው ልዳት ዋንጫ ኣውሮጳ 2020 ብምዃን ዝተሸለመ ተጻዋታይ ሃገራዊት ጋንታ ኢጣልያ ጂያን ሉጂ ዶናሩማ ናብ ፈረንሳዊት ክለብ ፒ ኤስ ጂ ከም ዝተሰጋገረ እታ ክለብ ብወግዒ ኣፍሊጣ። ዶናሩማ ብንጽ መስርሕ ናብታ ክለብ ዝተሰጋገረ ኮይኑ ክሳብ 2026 ክጸንሕ ከምዝፈረመ ተፈሊጡ።
> እንግሊዛዊት ክለብ ቸልሲ ንኢጣልያዊ ፈደሪኮ ኬዛ ንምፍራም ኣስታት 100 ሚልዮን ዮሮ ኣዳልያ ንኢጣልያዊት ክለብ ጁቬንቱስ ከምዝሓተተታ መርበብ ሓበሬታ ቢልድ ኣብ ገጻቱ ኣስፊሩ። እዚ ኣብ ዋንጫ ኣውሮጳ 2020 ደሚቑ ዝተራኣየ ኢጣልያዊ ተጻዋታይ ብብዙሓት ክለባት ተጠሚቱ ይህደን ኣሎ፡ ኮይኑ ግና ክለቡ ጁቬንቱስ ዘይሽየጥ ተጻዋታይ ክትብል ብወግዒ ሓቢራ’ላ።
> ፈረንሳዊት ክለብ ማርሰይ ኣብዚ ናይ ምስግጋር ወቕቲ ብዙሓት ተጻወቲ ኣፈሪማ። ተጻዋታይ ክለብ ኣርሰናል ዝኾነ ዊልያም ሳሊባ ንሓደ ዓመት ብመልክዕ ለቃሕ ምስ ክለብ ማርሰይ ክጻወት ኣብ ስምምዕ ምብጽሖም እታ ፈረንሳዊት ክለብ ብዕሊ ሓቢራ።ብተወሳኺ ካልኦት ተጻወትቲ ሓላው ልዳት ሎፐዝ፡ንጎንደዚ፡ገርሶን፡ኮንራድን ባለርዲ ዝርከብዎም ሓሞሽተ ተጻወትቲ ኣፈሪማ ትርከብ።
> እንግሊዛዊት ክለብ ሊቨርፑል ንኣከፋፋሊ ኢንተር ሚላን ኒኮሎ ባሬላ ንከተፈርሞ ትህቅን ከምዘላ ላ ሪፖብሊካ ሓቢራ። እዚ ኣብ ዋንጫ ኣውሮጳ 2020 ብቕዓቱ ዘመስከረ ኢጣልያዊ ተጻዋታይ ብሊቨርፑል 60 ሚልዮን ተቀሪብሉ ከምዘሎ እቲ ምንጪ ወሲኹ ሓቢሩ።
> ካታሎንያዊት ክለብ ባርሰሎና ንተጻዋታይ ሃገራዊት ጋንታ ፈረንሳን ክለብ ባርሰሎና ኣንቶኒ ግሪዝማን ናብ ክለብ ኣትሌቲኮ ማድሪድ ኣፋንያ ኣምሳይኡ ንሳውል ኒጕየዝ ትደልይዋ ከምዘላ ተገሊጹ።
ዜና ጫማ ምስቃል፡
ሓደ ካብ ብሉጻት ተጻወትቲ ዓለምና ዝኾነ ወድ 37 ዓመት ሆላንዳዊ ኣርየን ሩበን ካብ ኩዕሶ እግሪ ብወግዒ ከምዝተሰናበተን ጫምኡ ክሰቅል ከምዝወሰነ ሓቢሩ። ሩበን ኣብ ናይ ፕሮፌሽናል ዘመኑ 710 ጸወታታት ተሳቲፉ፡ 246 ሽቶታት ኣመዝጊቡ፡ ብቀረብ ኩዓሳሱ ናብ ሽቶ እውን ሓደ ካብቶም ወሓለታት ተጻወትቲ ምንባሩ ይንገረሉ።
ሩበን 28 ዓበይቲ ዋንጫ ብምዕታር 8 ግዜ ቡንደስ ሊጋ ጀርመን፡ 2 ግዜ ፕሪመር ሊግ እንግሊዝ፡ 5 ግዜ ዋንጫ ጀርመን 3 ግዜ ናይ ዕውታት ዕውትቲ ኣብ ጀርመን ብምዕዋት ብቕዓቱን ክእልትን ኣብ ሃገራት ሆላንድ፡ጀርመን፡ስጳኛን እንግሊዝን ዘመስከረ ብሉጽ ተጻዋታይ ኔሩ።


text:
Jönköpings län
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 27 11 2020
ኣውራጃ ዮንሾፒንግ፡ ብብዝሒ ህዝቢ ሻቡዓይ ዝዓበየ ኣውራጃ ኣብ ሽወደን እዩ። እዚ 13 ከተማታት ዝሓቁፍ ኣውራጃ፡ ኣስታት 342000 ተቐማጦ ኣለዎ። ሰለስተ-ርብዒ ናይ’ዚ ዝተጠቕሰ ቁጽሪ ህዝቢ፡ ኣብ ከተማ ዮንሾፒንግ ይቕመጡ። ኣብተን 10 ኣብዚ ኣውራጃ ዝርከባ ከተማታት ቁጽሪ ህዝቢ ብናህሪ እናዛየደ ይመጽእ ምህላዉ ይፍለጥ። ኣውራጃ ዮንሾፒንግ፡ ብጸጋ ስትራተጂካዊ ኣቐማምጥኡ፡ ማእከል-ሎጂስቲክ ሰሜን ኣውሮጳ ክኸውን በቒዑ እዩ።
ኮሙንናት ኣብ Jönköpings län
ኣብ ታሕቲ እታ ብዛዕብኣ ብዝያዳ ከተንብብ ትደልያ ኮሙን ኣብ Jönköpings län ምረጽ
ኩነታት መንበሪ-ኣባይቲ
ኩነታት መንበሪ-ከባቢታት ኣብ ኣውራጃ ዮንሾፒንግ ዝትፈላለየ እዩ። ዉዕዉዕ ከባባቢታት ከተማ ወይ ውን ኣብቲ ርግኣት ዘለዎ ኣብቲ ዞባ ዝርከብ ነኣሽቱ ዓዲታት ናይ ምቕማጥ ዕድላት ይህልወኩም። ሕድሕድ ጅኦግራፊካዊ ምቕርራብ ዓዲታትን ከተማታትን ናይዚ ኣውራጃን፡ መሳጢ ተፈጥሮኣዊ ከባቢ ውን ርሑቕ ብዘይምዃኑ፡ ስራሕን ዕረፍትን ንምውሳብ ከም ዝከኣል ይገብሮ። መብዛሕትአን ኣብዚ ኣውራጃ'ዚ ዝርከባ ከተማታት ዘሰክፍ ሕጽረት መንበሪ-ኣባይቲ ከምዘይብለን እየን ዝጽብጽባ። ይኹን እምበር ኣብተን ዓበይቲ ከተማታት ናይ'ዚ ኣውራጃ ግን መንበሪ-ገዛ ምርካብ ቀሊል ኣይኮነን። ነቲ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ዘጋጥም ዘሎን ከጋጥም ዝኽእልን ሕጽረት መንበሪ-ኣባይቲ ንምግጣም እምበኣር በርክት ዝበለ ፕሮጀክቲታት ምህናጽ ኣባይቲ ኣብ ምስልሳል ይርከብ።
ንግዳዊ-ንጥፈታትን ወሃብቲ-ስራሕን
ንግዳዊ ጽላት ዞባ ዮንሾፒንግ፡ ብኢንዱስትሪታት ምስናዕ፡ ኣብ መሬትን ኣግራብን ዝነጥፋ ትካላት ከምኡ ውን ትካላት ኣገልግሎታት ዝተዓብለለ እዩ። ኣብዚ ዞባ እቲ ዝዓበየ ወሃቢ-ስራሕ፡ ምምሕዳር ዮንሸፒንግ ኮይኑ ኣስታት 11 000 ሰራሕተኛታት ብምቕጻል ምምሕዳር ዞባ 10 000 ሰራሕተኛታት ኣለዎ። ዝዓበዩ ናይ ብሕቲ ወሃብቲ ስራሕ ሁስክቫርና AB, ሳፓን ፍሌክት ዉድስን ይርከብዎም። ኣብዚ ዞባ'ዚ ብርክት ዝበላ ነኣሽቱን ማእከሎትን ትካላት ኣለዋ። እዘን ትካላት እዚኣተን ጨናፍራት ዓበይቲ ሃገራውያንን ኣህጉራውያን ትካላትን እየን። ዝዓበየ ክፋል ናይቲ ካብ ዕንጸይቲ ዝፈሪ ንኣባይቲ ዘድሊ ፍርያት-ዕንጸይቲ ዝኾነ መሳለጥያታት ኣብዚ ኣውራጃ'ዚ ይፈሪ።
መራኸቢ ቀለቤት ምስ ካልእ ኣድራሻ-ኢንተርነት
ኣብያተ-ትምህርታትን ትምህርትን
ዩኒቨርስቲ ዮንሾፒንግ ብኮሚተ ዝመሓደር ኮይኑ፡ ኣርባዕተ ክፍሊታት ትምህርቲ ኣለዎ። እዘን ኣርባዕተ ክፍልታት ከኣ፡ ዓለምለኻዊ ክፍሊ ንግዳዊ/ቁጠባዊ ትምህርቲ፡ ክፍሊ ጥዕናዊ-ትምህርቲ፡ ክፍሊ ቴክኒካዊ ትምህርቲ፡ ከምኡ ውን ክፍሊ ትምህርትን ርኽክባትን እዮም። ኣብዚ ዩኒቨርስቲ'ዚ፡ ኣስታት 10 000 ተመሃሮ ትምህርቶም ኣብ ምክትትታል ይርከቡ። 1500 ካብዞም ተመሃሮ ካብ ዝተፈላለየ ኩርንዓት ዓለም ዝመጹ እዮም። ኣብዚ ዩኒቨርስቲ'ዚ፡ ብርክት ዝበላ ምስ ካልኦት ዩኒቨርስታት ብዝተበጽሐ ስምምዕ፡ ሰፊሕ ናይ ተመሃሮ ናይ ምልውዋጥ ምትሕብባራት ይካየድ።
ኣገልግሎት ጥዕና
ኣብዚ ዞባ ሰለስተ ሆስፒታላት ይርከባ። ንሳተን ከኣ ናይ ዞባ ሆስፒታል ሪሆቭ፣ ሆስፒታል ሀግላንድ ከምኡ ውን ሆስፒታል ቬርናሞን እየን። ኩለን ሆስፒታላት ምሉእ ጥዕናዊ-ኣገልግሎት ይህባ። ኣብ ገለ-ገለ ኣጋጣሚታት ግን ፍሉይ ምምእካል ናይ ጥዕናዊ ዓቕምታት ክግበር ይኽእል። 31 ናይተን ኣብዚ ዞባ ፋሕ ኢለን ዝርከባ ጥዕናዊ-ማእከላት ብምምሕዳር ዞባ ይእለያ። እተን ብሕታውያን ዝኾና ጥዕናዊ-ማእከላት ከኣ፡ ብብሕቲ ይእለያ። ኣብ ሆስፒታል ሪሆቭ ኣስታት 20 ክፍልታት ሕክምናን 500 መደቀሲ-ሕሙማትን ኣለዋ። እተን ዝተረፋ ክልተ ሆስፒታላት ግን ንእስ ዝበላ እየን።
መራኸቢ ቀለቤት ምስ ካልእ ኣድራሻ-ኢንተርነት
ባህላውን ናይ ምዝንጋዕ ንጥፈታትን
ኣብ ኣውራጃ ዮንሾፒንግ፡ ብርክት ዝበላ ባህላውን ናይ ዕረፍቲ ንጥፈታትን ኣሎ። ኣብ መዳይ ባህሊ ንኣብነት፡ ማእከል ባህላዊ ንጥፈታት ስፒራ ባህላዊ ኣብያተ-ትምህርታትን ይርከባ። ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይ'ዚ ኣውራጃ ብርክት ዝበላ ማእከላት ትያትር ይርከባ። እቲ እናሓደረ ንብዙሓት በጻሕቲ ዝስሕብ ዘሎ እቲ ኣብ ቨርናሞ ዝርከብ ስነጥባባዊ-ገለርያ ቫንዳሎሩም እዩ። ንጥፈታት ዕረፍቲ ብማሕበራት ዝተባሕተ ኮይኑ፡ ስፖርትን ካልእ ሲቪካዊ ንጥፈታትን የጠቓልል። ኣብዚ ኣውራጃ'ዚ ሓደ ካብቶም ሃገራዊ መነፈሻታት ዝኾነ፡ መናፈሻ ስቱረ ሞሰ ምስ ናቱሩም፡ ተባሂሉ ዝጽዋዕ መናፈሻ፡ ይርከብ።
ባህላውን ናይ ዕረፍትን ንጥፈታት ኣብ መስርሕ ምውህሃድ ኣብ ሕብረተ-ሰብ ወሳኒ ግደ ኣለዎ።
መራኸቢ ቀለቤት ምስ ካልእ ኣድራሻ-ኢንተርነት
ንጥፈታት ሲቪላዊ-ማሕበራት ኣብ መዳይ ምውህሃድ ኣብ ሕብረተ-ሰብ
ንጥፈታት ናይተን ኣብዚ ዞባ ዝርከባ ማሕበራት ዓይነታውን ዝተፈላለየን እዩ። ልዕሊ ኹሉ እቲ ዝተፈላለየ ሰባት (ተሳተፍትን ተዓዘብትን) ዝእክብ ንጥፈት ስፖርት እዩ። ጋንታ ጸወታ ሆኪ-በረድ HV71 ካልእ ጋንታ የአንጊዳ ኣብ ሜዳ ኪናርፕስ ኣብ እትጻወተሉ እዋን፡ ነዚ ጸወታ ንኽዕዘቡ ካብ መላእ ሽወደን ዝውሕዙ ተዓዘብቲ ምርኣይ፡ ልሙድ እዩ። እቲ ኣብ ከተማ ቬትላንዳን ቫገሪድስስትራቨት ዝካየድ ውድድር ስፒድወይ ካልኦት ክጥቀሱ ዝኽእሉ ብዙሕ ህዝቢ ዝእከበሎም ስፖርታዊ ተረኽቦታት እዮም። ኣብያተ-ክርስትያናትን ሃይማኖታዊ ምትእኽኻባት ው እንተኾና ኣብዚ ዞባ ብንጥፈት ይዋስኣ እየን። ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ናይ'ዚ ኣውራጃ፡ ንሓደስትን ነባሮን ዘራኽብ መኣዲታት-ርኽክብ ውን ኣሎ።


text:
ክብረ በዓል ጥዕና ትግራይ ኣብ ከተማ መቐለ ተኻይዱ።
ኣብቲ ክብረ በዓል ጥዕናዊ መደባት ትግራይ ኣብ ምዕዋት ንዝሰርሑን ዝሕግዙን ዘለዉ ትካላትን ሰብ ሞያን ክብርን ኣፍልጦን ተዋሂቡ።
ሓላፊ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ኣይተ ሓጐስ ጐደፋይ መደባት ጥዕና ትግራይ ኣብ ምዕዋት ብክእለት፣ብገንዘብን ንዋትን ንዝሓገዙ ሃገራውን ዓለምለኻውን ትካላት ንዝሃብዎ ኣበርክቶ ክብርን ኣፍልጦን ብምሃብ የቐንየልና ኢሎም።
ርእሰ ምምሕዳር ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ብወገኖም ምክልኻል መሰረት ዝገበረ ፖሊሲ ጥዕና ኢትዮጵያ ሕማምን ሞትን ኣብ ምንካይ ርኡይ ለውጢ ከምዝተመዝገበ ገሊፆም።
ኣብቲ በዓል ኣብ ስራሕቶም ጸብለልታ ንዘርአዩ 206 ሰብ ሞያ ጥዕና ትግራይ ሽልማትን መግለፂ ክብርን ካብ ኢድ ርእሰ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ተቐቢሎም።
ብሓገዝ መንግስታት ኣመሪካን ጥልያንን ኣብ ከተማ መቐለ ዝተሃነፀ ትካል ምርምር ጥዕና ትግራይ እውን ሎሚ መዓልቲ ብዕሊ ተመሪቑ 'ሎ።


text:
Radio Erena: 26 September 2017
ህግደፍ፣ ብምምሕዳር ጄኔቫ ተወዲቡ ንክልተ መዓልታት ዝተኻየደ ፌስቲቫል ኤርትራውያን ደው ንምባሉ ዘካየዶ ፈተነ ከምዝፈሸለ ምንጭታት ሬድዮ ኤረና ካብታ ከተማ ሓቢሮም።
ኣብ ከተማ ጀኔቫ ዝመደበሩ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ኤርትራን ወኪል ህግደፍን፣ እቲ pré en bulle ብዝተባህለ፣ ብፈዴራላዊ መንግስቲ ስዊስ፣ ቤት ጽሕፈት ኢንተግሬሽን ምምሕዳር ከተማ ጄኔቫ ዝድገፍ ማሕበር፣ ካብ 22 ክሳብ 24 መስከረም ዘዳለዎ ፌስቲቫል ኤርትራውያን፣ ብዘይኣፍልጦን ፍቓድን መንግስቲ ኤርትራ ክካየድ የብሉን ብምባል’ዩ ደው ንምባሉ ፈቲኑ።
እቲ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ብተወሳኺ፣ ኣብቲ ብዘይኣፍልጦን ደገፍን መንግስቲ ኤርትራ ዝካየድ ፌስቲቫል ዝሳተፍ ዝኾነ ኤርትራዊ ተሓታቲ ምዃኑ ከምዘፋራርሐ’ውን እቶም ምንጭታት ጠቒሶም።
ሓደ ካብ ኣካያድቲ ስራሕ pré en bulle ዝኾነ ሰባሽያን ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ቆንስል ኤርትራ፣ እቲ ፌስቲቫል ደው ንኽብል መልእኽቲ ከምዝሰደደሎም ኣረጋጊጹ።
ብዛዕባ’ቲ ጉዳይ ንምዝርራብ ናብቲ ቤት ጽሕፈት ኣብ ዘምርሕሉ ከኣ፣ ኣባላት እቲ ቆንስል እቲ ፌስቲቫል ደው ከብልዎ ብቁጥዐ ከምዝተዛረብዎም ሓቢሩ።
እንተኾነ፣ እቲ ፌስቲቫል ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ዕላማ ከምዘይብሉን ብመንገዲ ‘ቲ ናይ ምዝንጋዕን መደብ ንኤርትራውያን ምስ ሕብረተሰብ ስዊስ ንምውህሃዶም ዘንቀደ ምዃኑን ከምዝገለጸሎም የመልክት።
እቲ ፌስቲቫል ንገሊኦም ናይ ህግደፍ ንገሊኦም ከኣ ናይ ተቓወምቲ ህግደፍ ስለዝመሰሎም፣ ብጥርጣረ እኳ እንተረኣይዎ፣ ብዙሓት ግና ብኽፉት ልቢ ከምዝተጸንበርዎ ሓደ ካብ ወደብቲ እቲ ፌስቲቫል ሳይሞን መሓሪ ይገልጽ።
ንሱ ብተወሳኺ፣ እቲ ፌስቲቫል ካብ ተቓወምቲ ይኹን ካብ ደገፍቲ ህግደፍ ነጻ ብምንባሩ ኩሉ ኤርትራዊ ብዘይ ስክፍታ ክዘናጋዕ ዕድል ዝኸፈተ ምንባሩ’ዩ ጠቕሱ።
ህግደፍ እቲ ፌስቲቫል ናይ ኤርትራውያን ኣይኮነን ብዝብል መንፈስ፣ ደው ንምባሉ ዘካየዶ ፈተነ ከምዘይዕወት ድሕሪ ምፍላጡ፣ ደገፍቱ ንዝኾኑ ድምጻውያን ዝርከብዎም ኤርትራውያን ከይሳተፉ ብዘቕረበሎም ምፍርራሕ ደሃብ ፋቲንጋ እትርከቦም ደረፍቲ፣ ተታሒዝሎም ዝነበረ ምርኢት ክስርዝዎ ከምዝተገደዱ እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ የመልክት።
ዋሕዚ ኤርትራውያን ስደተኛታት ሓደ ካብ ዓበይቲ ዘካትዑ ጉዳያታ ኮይኑ ዘሎ ስዊዘርላንድ፣ ምስ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሓያሎ ጉዳያት ብምስጢርን ብግሁድን ርክባት ተካይድ ከምዘላ ዝፍለጥ’ዩ።
=========================


text:
Radio Erena: 04 October 2017
ኣብ ኢትዮጵያ ንኣስታት 11 ዓመታት ተኣሲሮም ዝጸንሑ ክልተ ኣባላት ሚኒስትሪ ዜናን ሓደ ኣባል ሚኒስትሪ ምክልኻልን ተፈቲሖም።
እቶም ሳልሕ ጋማን ተስፋልደት ኪዳነን ዝተባህሉ ኣባላት ሚኒስትሪ ዜናን ከምኡ ድማ ሳምሶን ዝተባህለ ኣባል ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ እስላማዊ መጋብኣያታት ሶማልን መጥቃዕቲ ኣብ ዝፈነወትሉ’ዮም ኣብ 2006ናብ ሞቛድሾ ኣትዮም።
እንተኾነ፣ ድሕሪ ምድምሳስ እስላማዊ መጋብኣያታት ሶማል ብሰራዊት ኢትዮጵያ፣ ኣብ ሞቛድሾ ዝነበሩ ጋዜጠኛታትን ካልኦት ኣካላትን ብመንገዲ ኬንያ ክሃድሙ እኳ እንተፈተኑ፣ መንግስቲ ኬንያ ነቶም ኤርትራውያን ኣብ ዶብ ድሕሪ ምሓዙ ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ከምዘረከቦም ይዝከር።
ካብቲ እዋን’ቲ ኣትሒዞም፣ ንኣስታት 11 ዓመታት ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘይተፈልጠ ቦታ ተኣሲሮም ድሕሪ ምጽናሕ ድማ ዝሓለፈ ሰሙን ተፈቲሖም።
እቶም ኤርትራውያን ናጽ ድሕሪ ምውጽኦም፣ ኣብ ንጥፈታት ሰራዊት ዘተኮረ መደብ ዋልታ ዘዳሉ ዝነበረ ጋዜጠኛ ሳልሕ ገማ ናብ ኤርትራ ክምለስ ክውስን እንከሎ፣ ሰኣላይ ተስፋልደት ኪዳነን ኣባል ሓይልታት ምክልካል ሳምሶምን ግና ኣብ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ዑቕባ ንምሕታት ክተርፉ ከምዝወሰኑ ክረጋገጽ ክኢሉ ኣሎ።
ኢትዮጵያ፣ ኣብ 2011’ውንብተመሳሳሊ ኣገባብ ካብ ሶማል ናብ ዞባ ኦጋዴን ዝኣተዉ ክልተ ሽወደናውያን ጋዜጠኛታት ሒዛቶም እኳ እንተነበረት፣ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ከምዝፈትሐቶም ይዝከር።
===========================


text:
ስፖርት ኣብ ኖርወይ ሓደ ዓቢ ውድብ ወይ ማሕበር ስለዝኾነ ኣብ ብዙሕ ደረጃታት ዝተኻፋፈለ እዩ። እዚ ድማ ሽማግለ ኣመሓደርቲ ስፖርት፡ ምምሕዳር ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይ፡ ፍሉያት ኮሚሽናት፡ ስፖርታዊ ክልላት፡ ፍሉያት ክልላት፡ ሽማግለ ስፖርትን ጋንታታት ስፖርትን ብዙሕ ካልእን ዘጠቓለለ እዩ። ኣብ ላዕለዋይ ክፋል ኣብ ባይቶ ስፖርት ኣብ መጻኢ ከመይ ክኸውን ከምዘለዎ ዝውሰን። ኣብ ኖርወይ ንጥፈታት ስፖርት ክዉን ንምግባር ነፍስ ወከፍ ደረጃ ባይታ ንምጥጣሕ ነናቱ ዕማማት ኣሎዎ።
. ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይን ኮሚቴ ኦሊምፒክስን ፓራኦሊምፒክስን(NIF) 55 ፍሉያት ኮሚሽናት፡ 17 ክልላት ስፖርት፡375 ሽማግለታት ስፖርትን 10787 ጋንታታት ስፖርትን ዘጠቓለለ ኮይኑ ቀረባ 2.100.000 ኣባላት ድማ ኣሎዎ። ባይቶ ስፖርት ኣብ ከክልተ ዓመት ብምእካብ መዳያት ስፖርት ኣብ መጻኢ ከመይ ክኸውን ከምዘለዎ ይውስኑ። ውሳኔታት ባይቶ ስፖርት ናይ ምትግባር ሓላፍነት ዝስከም ድማ ሽማግለ ኣመሓደርቲ ስፖርት እዮም። ፍሉያት ኮሚሽናት ከም ኩዕሶ እግሪ፡ ስኪን ቮሊቦልን ነቶም ዝተፈላለዩ ጨናፍራት ስፖርት ይውድቡዎን ይመርሑዎን እዮም፡ ከምኡውን ውድድራት ከካይዱን እቲ ናቶም ጨንፈር ስፖርት ብሃገር ደረጃን ኣህጉራዊ ደረጃን ከማዕብሉዎ ሓላፍነት ይስከሙ።
እቶም ኣብ ምምሕዳር ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይ ዝሰርሑ ሰባት ንፍሉያት ኮሚሽናት ስፖርታዊ ክልላትን ወኪሎም ብዝሕ ዝበሉ ዕማማት እዮም ዝዓሙ፡ ንኣብነት ከም ምስ መንግስታዊ ኣካላት ምርኻብ፡ ምልክታታት ምስዳድን ፡ ምክፍፋል ገንዘብ ስፖርትን።
ክልላት ስፖርት ኣብ ጆግራፍያዊ ዞባታት ዝተኸፋፈላ ኮይነን ናተን ዕማም ድማ ኣብ መንጎ ፍሉያት ክልላት፡ ጋንታታት ስፖርት፡ ውድባዊ ኣካል መዳያት ስፖርትን ዞባዊ ምምሕዳርን ዘሎ ምትሕብባር ከምዝድንፍዕ ምግባር እዩ። ከም ተወሳኺ እዘን ክልላት ኣብ ቁጠባዊ፡ምምሕዳራውን ውድባውን መዳያት ንጋንታታት ስፖርት ምኽርን ማዕዳን ክህባ ኣለወን።
ነፍስ ወከፍ ፍሉይ ኮሚሽን ናቱ ፍሉይ ክልል ኣሎዎ። ናቶም ዕማም ድማ ኣብ ዞቦታት ዘሎ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ስፖርት ምምሕዳር እዩ። ካብቲ ቀንዲ ኣገዳሲ ዕማማቶም ድማ ትምህርታዊ ስጉምትታት ምትግባርን ጻወታታትን፡ውድዳራትን ተመሳሳልን ምፍጻምን እዩ። ንኣብነት ክልል ኩዕሶ ትሩምስ ኣብ ኩሉ ተኸታታሊ ውድድራት ኩዕሶ ናይ ትሩምስ ፕሮግራም ጻወታታት ይምድቡ ምኽንያቱ ናቶም ሓላፍነት ስለዝኾነ። እዚ ማለት ኣብቶም ጻወታታት ከም ዳኛታት ዘገልግሉ ምቑጻር ውን ናቶም ሓላፍነት እዩ።
ሽማግለታት ስፖርት ኩለን ኣባላት ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይ ዝኾና ኣብ ሓደ ኮሙነ ዝርከባ ጋንታታት ስፖርት ዘጠቓለላ እየን። ካብ ሰለስተ ጋንታታት ስፖርት ንላዕሊ ዘለወን ኮሙነታት ብመሰረት ሕጊ ኮሚሽን ስፖርት ኖርወይ ብሽማግለ ስፖርት ክጥርነፋ ኣለወን። ዘጠቓልለን ሽማግለ ስፖርት ክምስርታ ኣለወን። ገለ ካብቲ ዝዓሙዎ ዕማማት ድማ እተን ጋንታታት ስፖርት ሜዳታት ስፖርት ክሳብ ክንደይ የድልየን ከምዘሎ ንሰበ-ስልጣን ኮሙነ ምሕባር፡ ካብ መንግስቲ ዝወሃብ ገንዘባዊ ሓገዝ ንከባብያዊ ጋንታታትን ማሕበራትን ምዕዳልን ንጋንታታት ስፖርት ምሕዋስን እዩ። ገሊአን ኮሙነታት ኣብ ሽማግለ ተቖጺሮም ዝሰርሑ ሰራሕተኛታት ኣለወን፡ ይኹን ደኣ እምበር ዝበዝሑ ሽማግለታት ስፖርት ካብ ዝተፈላለዩ ጋንታታት ስፖርት ኮሙነ ዝተዋጽኡ ብወለንትኦም ዝሰርሑ ኣባላት እዩ ዘለወን።
ጋንታታት ስፖርት ኖርወይ ነጻ ማሕበራት ኮይነን ኣባላተን ውልቀ-ሰባት እዮም፡ ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ዝተመርጹ ሽማግለታት ይመሓደራ። ኣብታ ጋንታ ስፖርት ድማ ዓመታዊ ዝካየድ ጉባአ እዩ ድማ ዝለዓለ ሰበ-ስልጣን ዘቑውም። ዝኾነ ሰብ ንሓንቲ ጋንታ ስፖርት ክውንና ኣይክእልን እዩ፡ ምኽንያቱ እታ ጋንታ ስፖርት ርእሰ-ዋንነት ስለዘለዋ። ዕላማ ጋንታ ስፖርት ስፖርት ምክያድ እዩ። ዝደለየ ሰብ ኣባልነት ክሓትት ይኽእል እዩ። ከምኡውን ክትወዳደር ትደሊ እንተኾይንካ ኣባል ናይ ሓንቲ ጋንታ ስፖርት ክትከውን ኣለካ።
.ዝተወሰኑ ቅጥዕታት ውን ክኽተላ ኣለወን። ሓንቲ ጋንታ ስፖርት ኣባላት ሽማግለ ዝሕዙዎ ኣድለይቲ ዕማማት፡ ኮሚቴ ምርጫ፡ ኮሚቴ ቁጽጽርን ካልኦት ብዓመታዊ ጉባአ ዝውሰኑ ዕማማትን ሓላፍነታትን ክትመርጽ ኣለዋ። ነዚ ሓላፍነት ክስከሙዎ ዝምረጹ ሰባት ክምረጹ ብቑዓት ክኾኑ ኣለዎም። እዚ ማለት ክፍሊት ኣባልነት ዝኸፈሉ፡ 15 ዓመታት ዝመልኡን ብውሑዱ ንሓደ ወርሒ ኣባላት ዝነበሩ ክኾኑ ኣሎዎም።
ሓደ ዓይነት ስፖርት ጥራሕ ተካይድ ጋንታ ስፖርት ፍልይቲ ጋንታ ስፖርት ትበሃል፡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ስፖርት ዘካይዳ ጋንታታት ስፖርት ድማ ብዙሓት ስፖርት ተካይድ ጋንታ (fleridrettslag) ትበሃል። ስፖርታዊ ጋንታታት ትካላት ካብ ቦታታት ስራሕን ሞያዊ ዓንኬላትን እየን ኣባላት ዝውድባ።


text:
ዕለት 18 መስከረም 2020 ዓ.ም. ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ሃገረ ቫቲካን ንዝኣተወ ኣብ በልጂም “ተርዚዮ” ናይ እተሰምየ ሰሙናዊ መጽሔት ጉጅለ ጋዜጠይናታት ተቐቢሎም ቃለ ምዕዳን ከምዝለገሱን፥ ነቶም ክርስቲያን ጋዜጠይናታት ንዝበለጸ ጽባሕ ኣብ ሎሚ ዘራእቲ ተስፋ ንኽኾኑ ተላብዮም፡ ሓበሬታ ሰብኣዊ ፍጥረት ብጽሞና ዝሓምም ካብ ዝኸውን ናይ ድጋፍ ቃል ዘቕርብ ይኹን ከምዝበሉ ልኡኽ ጋዜጠይና ዜና ቫቲካን ኣለሳንድሮ ዲ ቡሶሎ ሓቢሮም።
ስምዖን ተ. ኣርኣያ - ሃገረ ቫቲካን
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ነቶም “ተርዚዮ” ናይ እተሰምየ ሰሙናዊ መጽሔት 32 ጋዜጠይናታት ኣብ ሃገረ ቫቲካን ቀለመንጦስ ናይ ጉባኤ ኣዳራሽ ተቐቢሎም ቃለ ምዕዳን ቅድሚ ምልጋሶም ነቶም ጋዜጠይናታት ምስ ቅዱስ ኣቦና ዘላለዩ ናይታ መጽሔት ዋና ኣሰናዳኢ ኤማኑኤል ቫን ሊየርደ ድሕሪ ዘቕረብዎ ቃል ሰላምታ ኣስዒቦም፥
መራኸቢ ብዙሓን ናይ ዓለም ብድሆ ንኽስትውዓል ዝድግፉ ክኾኑ
ር.ሊ.ጳ. ፍራንቸስኮ ነቶም ክርስቲያን ጋዜጠይናታት ሓበሬታ ጽፈት ምስ ዝህልውዎ ጸገማትን ብድሆታትን ናይዚ ዓለም ንኸነስተውዕ ይድግፍን ብግብኡ ንኽንገጥሞን ዘተባብዕ ይኸውን፡ ንወስታናን ኣገባባትናን ኣስተንፍሶ እውን ይኸውን፡ ክርስቲያን መራኸቢ ብዙሓን ብዛዕባ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዓለም ንጹርን ትኽክለይናን ንናይ ሕልና ሕንጸት ደጋፊ ብቑዕ ሓበሬታ ዘቕርብ ክኸውን ኣለዎ ከምዝበሉ ዱ ቡሶሎ ኣፍሊጦም።
ናይ ቅድመ ፍርዲ ዘይኮነ ናይ ርክብ ባህሊ ዝድግፍ
እቲ” ተርዚዮ” ዝብል ናይታ መጽሔት መጸውዕ ስም ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ኣብ 2000 ቅዱስ ዓመት ኢዮቤል ምጽኣት ሳልሳይ ሺሓዊ ብዝብል ኣርእስቲ ናይ ዝደረስዎ ሓዋርያዊ ምዕዳን መርሕ ሓሳብ መሰረት ዝገበረ ከምዝኾነ ቅዱስነቶም ኣዘኻኺሮም፡ እዚ ኸኣ ንተስፋ ዝዕድም ጥራሕ ዘይኮነ ብናይ ቤተ ክርስቲያን ድምጺ ብፍላይ ናይቶም ሊቃውንቲ ክርስቲያን ኣብቲ ሃይማኖትን ግብረ ገብን ዝንጽል ፈሊጣውነት ኣብ ዝብል ዓለም ብሓናጺ ኣስተንትኖ ንምህብታም እዩ እንክብሉ ከምዘብርሁ ዝሓበሩ ዲ ቡሶሎ ኣስዒቦም፥
ኣብ ማሕበረሰብ ክርስቲያን ሓቛፊ ኣገባብ ሕይወት ምትብባዕ
ክርስቲያን መራኸቢ ብዙሓን ኣብ ማሕበረሰብ ክርስቲያን ካብ ዝኾነ ይኹን ቅድመ ፈራዳውነትን ነጻልን ቅጥዒ ናጻ ዝኾነ ሓድሽ ኣገባብ ሕይወት ንኽዓብይ ዝድግፍ ክኸውን ከምዘለዎ ኣተሓሳሲቦም፡ ዕለት 16 መስከረም 2020 ዓ.ም. ፍርቂ መዓልቲ ኣብ ዘቕረብዎ ኣስተንትኖ ጸሎተ መልኣከ እግዚኣብሔር ዝበልዎ ሓሳብ ምልስ ቢሎም ብምዝካር ካብቲ ናይ ማሕበረሰብን ናይ ቤተ ክርስቲያን ሓድነትን ካብ ዝዓጽው ግብረ ጸለመን ሓሜታን ምርሓቅ የድሊ ከምዝበሉ ኣፍሊጦም።
ብዛዕባ እቲ ኣባና ዘሎ ጽባቔ ዝዛረብ ሰብኣዊ ትረኻ የድሊ
ተራኽቦነት - ርክብ ንቤተ ክርስቲያን ዓቢይን ኣገዳስን ተልእኾ እዩ፡ እቶም ነዚ ተግባር’ዚ ዝፍጽሙ ክርስቲያን እቲ ኢየሱስ ናብ ዓለም ኵሉ ኪዱ ወንጌል ስበኹ እንክብል ዝሃቦ ግብረ ተልእኾ ብጭቡጥ ኣብ ግብሪ ንኸውዕል ዝተጸውዔ እዩ፡ ኣብ ዓለም ሓድሽ ምስክርነት ዘቕርብን ኣብቲ ጫውጫውን ዘደናግርን ድምጺ ኣብ ዝሰፍሓሉ ዘሎ ዓለም ሰብኣውነት ዝትርኽ ብዛዕባናን ብዛዕባ እቲ ኣባና ዘሎ ጽባቔ ዘዘንትው ክኸውን ከምዘለዎ የብርሁ።
ንዓለም ብርህራሀ ምምልካትን ጥምረት ምሕባርን
ቅዱስነቶም ብምኽንያት ዓለም ሓቆፍ መዓልቲ መራኸቢ ብዙሓን ዘመሓላለፍዎ መልእኽቲ ጠቒሶም ንዓለምን ፍጻሜታትን ብርህራሀ ዝጥምት ናይቲ ህያው ኣካሊት ሕብረተሰብ ወገን ምዃንና ዘዘንትው፡ ንሓድ ሕድና ተማራዃስቲ ምዃንና ዝገልጽን መራኸቢ ብዙሓን ኣገዳሲ እዩ ቢሎም፡ ናይ “ተርዚዮ” ሰሙናዊ መጽሔት ጋዜጠይናታት ናይዚ ዓይነት ትረኻ ተዋሰእቲ እዮም ከምዝበሉ ዲ ቡሶሎ ኣፍሊጦም።
ኣብዚ ለብዒ ኣብ ዝረኣየሉ ዘሎ እዋን፥ ጸረ ብሕትውናን ጸረ ቀቢጸ ተስፋን ዘተባብዕ ኣስተንትኖ ዘቕርቡ ምዃን ከምዘድሊ ብሰፊሕ ከምዘብርሁ ዝሓበሩ ዲ ቡሶሎ ኣስዒቦም፥
ወንጌል ንሰብኣዊ ፍጥረት ንምብጻሕ ሓደስቲ ኣገባባት
ቅዱስነቶም፥ እቲ ተርዚዮ መጽሔት ካብ ዝቐውም 20 ዓመት የቑጽር ከምዘሎ ዘኪሮም፡ እቲ 20 ዓመት ናይ ምስክርነት ታሪኽ ከምዝኾነን፡ እዚ ኸኣ እቲ መጽሔት ዓቢይ ግምትን ክብርን ዝወሃቦ ንኽኸውን ከምዝገበሮ ገሊጾም፥ ዮሓንስ ጳውሎስ ዳግማዊ ጠቒሶም፡ ቤተ ክርስቲያን ብኣመኔታ ብተስፋን ብትጽቢትን እያ እትጥምት “ንስኻትኩም ኣብ ናይ መራኸቢ ብዙሓን ጉዳይ እትዓዩ፡ ህልው ግዜ ንኽትንትኑን ናይ እዋናዊ ሰብኣዊ ፍጥረት ቋንቋን ስምዒትን ምስ ወንጌል ንኽራኸብ ዝድርኽ መገዲ ብምልላይ ንኽትሕብሩ ዝተጸዋዕኩም ኢኻትኵም” ከምዝበሉ ኣፍሊጦም።
ኣብ መንጐ ሰባትን ሕብረተሰብን ምርኻብ ክህሉ
ዕዮኹም ኣብ መንጐ ሰባትን ሕብረተሰብ ምርኻብ ክህሉ ዝድግፍ ኣገልግሎት እዩ ቢሎም፡ ቅድስቲ ድንግል ማርያም ንኹሎም ነቶም ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዝዓዩ ክርስቲያን ኣብ ዘቕርብዎ ኣገልግሎትን ሞያን እሙናት ምእመናን ሰዓብቲ ወድኺ ንክኾኑ ክትድግፊ መታን ሓለዋኺ ንምሕጸን ብዝብል ማርያማዊ ጸሎት ዝለገስዎ ቃለ ምዕዳን ከምዘጠቓለሉ ዲ ቡሶሎ ሓቢሮም።


text:
ተነሓናሕቲ ወገናት ደቡብ ሱዳን ኣብ ዝሓለፈ ጥሪ ዝፈረምዎ ቶኽሲ ጠጠው ናይ ምባል ስምምዕ ተግባራዊ ዝገብር ማትሪክ ብዝብል ሽም ዝፅዋዕ ሰነድ ንምፍራም ምስምምዖም ቀዳማይ ምንስቴር ኢትዮጵያ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ኣፍሊጦም።ናይ እዋኑ ናይ ኢጋድ ኣቦ መንበር ኣቶ ሃይለማሪያም ኣብ ቅልውላው ደቡብ ሱዳን ንዘተኮረ ኣኼባ ኣባላት መራሕቲ ኢጋድ ብመደረ ኸፊቶም ኣለው።
ካብ ትማሊ ምሸት ጀሚሮም ምስ ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪርን መራሒ ተቛዋሚ ሪያክ ማቻርን ክመኻኸሩ ዝፀንሑ መራሕቲ ኣባል ሃገራት ኢጋድ ዝተረኽበ ውፅኢት ሎማዕንቲ ዕላዊ ገይሮም።
ናይ ኬንያ ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ፣ናይ ኡጋንዳ ዩዌሪ ሙሶቨኒ፣ናይ ጁቡቲ እስማዒል ዑመር ጊሌ፣ናይ ደቡብ ሱዳን ሳላቫ ኪርን ቀዳማይ ምንስቴር ሱማሊያ ዓብዲ ዎሊ ኣሕመድ መሓመድን ኣብ ዝተረኸብሉ ኣኼባ ነቲ ውፅኢት ዕላዊ ዝገበሩ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ እዮም።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ንዝተፈረመ ስምምዕ ሰላም ተግባራዊ ዝገብር ማትሪክስ ብዝብል ዝፍለጥ ሰነድ ኣብ መኽፈቲ ስነስርዓት ኣኼባ እቶም መራሕቲ ንኽፍረም እውን ጋቢዞም ነይሮም ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም።
ጋዜጠኛታት፣ተቐማጥነቶም ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝኾኑ ናይ ኢጋድ ኣጋር ሃገራትን ትካላትን ከምኡ እውን ተወከልቲ ካልኦት ኣካላትን ኣብ ዝተረኸብሉ ስነስርዓት ተረሓሒቖም ዝተቐመጡ ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪርን ተነሓናሒኦም ሪያክ ማቻርን ግን ንምፍራም ቅሩባት ኣይነበሩን።
ኣብዚ እዋን ነይሮም ኣቦ መንበር ኢጋድ ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ ክልቲኦም ወገናት ነቲ ውዕል ዘይፈረምሉ ኣብ ኣገላልፃ ሓደ ቃል ስለ ዘይተሰማምዑ ምዃኖም ኣብቲ ስነርዓት ዝተዛረቡ።ከምዚ ብምባል ‘’ኣብ ናይ ቃላት ኣገላልፃ ዝተፈጠረ ዘይምርድዳእ ከወግዱ ኣለዎም።ነቲ ፀገም ክፈትሑ እውን ዝተወሰነ ግዜ ክንህቦም ኢና።ነቲ ቃል ምስ ኣዐረዩ ፀኒሖም ክፍርምሉ እዮም’’ኢሎም።
ብፍላይ ኣብ መኽፈቲ መደርኦም ከይዲ ሰላም ደቡብ ሱዳንን ሕዚ ዝርከበሉ ደረጃን ዝዳህሰሱ ኣቶ ሃይለማሪያም ደሳለኝ ንተሓናሕቲ ወገናት ወቒሶም።
ቅድሚ ትሽዓተ ኣዋርሕ ዝጀመርዎ ከይዲ ሰላም ዝትወሰኑ ምምሕያሻት ዋላ እንተርኣየ እውን ሓፈሻዊ ኩነታት ግን ከምዘይዐግብ ብፍላይ ዝበዝሕ ብተቓወምቲ ብዝተወሰነ ድማ ብመንግስቲ ተጣሒሱ እዩ ኢሎም ቀዳማይ ምንስቴር ሃይለማሪያም ደሳለኝ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ናብ ክፍለ ግዝኣት ዩኒቲ ከባቢ ቤንትዩ ካብ ዝተዋፈሩ ተቖፃፀርቲ ቶኽሲ ሓደ ኣብቲ ከባቢ ምማቱ ኢጋድ ኣፍሊጡ።
ዋና ኣደራዳሪ ኢጋድ ኣምባሳደር ስዩም መስፍን ነዚ ዝፈፀሙ ኣካላት ካብ ተሓትትነት ኣየምልጡን ኢሎም።


text:
ንሕሱር ነገድ ድቃስ ኣይወስዶን’ ዩ፡ እንተይዘተዋረደ።
ቅልዕቲ ደብዳበ፡
ንነገድ ተስፋብርሃን ረድኢ
ካብ ወደባት ኤርትራ፡ ግርማይ ኪዳነ (ወዲ ፊሊፖ) original post can be found here
ስም ክትሰምዖ ግርም፡ መን ምዃኑ ምስፈለጥካ ግን ዓባይ ምርጫ ትም… ይብሉ ለባማት፤ እሞ እቲ ሒዝካዮ ወይ ተወጢሕካዮ ዘሎኻ ስም፡ ከምቲ ንዓኻ ይኹን ንቤተሰብካ ኣሕዋትና ብሄረ ብሌን… ነገደ ደገ ደገ ኢሎም ዝነጸሉኽም… ንስኻ ኸኣ ብምኽንያት ሕስመት ኣብ ኤርትራ ዑቕባ ሓቲትካ ንነብስኻ ተማዓራሪ ዘሎኻ… እቲ ተስፋብርሃን ዝብልዎ ኤርትራዊ ስም ከም ዘይብጸሓካ ኣሚንካ ክትልውጦ መጀመርያ ምዕዶይ እልእከልካ።
ለባማት ክምዕዱን ክገንሑን እንከለው ኣብ ዘይመንጠቢኽን ኣይሰጉም እግርኽን ይብሉ እሞ ብዛዕባ ኤርትራ ይኹን ኤርትራውያን ዝምልከተካ ስለ ዘይብልካ…ከምቲ ኣበሓጎታትካ አቦታትካ ኣይትብጽሑና ኣይመማስሕትና ኢሎም ኣሕዋትና ብሄረ ብሌን ምስ ኣነጸልዎም ምስ ዝነበረ ሓሳኽ ስርዓት እትዮጵያ ከለቛመጹ ዝተሃንደዱ ንስኽ ኸኣ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ እሕታን ምረትን ኣሎ እሞ…. ተኸርሚዮ ንኽነብር ክትፈናቕሎ ኣስላማይ ክርስታናይ ኢልካ ክትመቓቅሎ ምፍታንካ ዘይርዳእ ኣይኮነን።
ሎሚ ኣብ ኤርትራ ተኸሲቶም ዘሎዉ ሸፋቱ እኮ ዓደይ ወዲ ዓደይ ኣይትበል ሃገር ጥራሕ በል እናበሉ ከም ሓለይቲ ዘታለልዎ ብዘይምኽንያት ኣይነበረን። እቲ ምኽንያት ከኣ ደቂ ዓዲ እንተተኣከቡ መተኣኸብቲ ስለ ዝሰእኑ ምጽኣት ምዃኖም ስለ ዝውሰኑ ኣብ ውሻጠና ተኣታቲዮም ነዛ ሎሚ ኣግሂዶም….. ምስ ኣሕዋትና ኢትዮጵያዊያን ንሳላሳ ዓመት ዝተዋጋእናዮ ዝተጻባእናዮ ብጣዕሚ እዩ ዘሕዝነና ዝበሎ ምጹእ ጎይታኻ ኢሳያስ ኣፈወርቅ ….. ንስኻ ኸኣ…. እቶም ጽፉፋት የሕዋትና ብሄረ ብሌን ያዕ በል ነገድ ኢሎም ዝነጸሉኻ መናጽልቲ ንኽትኣኻኸብ ሓኾትኮት ትብል ከም ዘሎኻ ኣይንዝንግዖን።
ክስቆረካ ዘለዎ።
1. እቲ ናተይ ይጽነሓልካ…… እቶም ዝነጸሉኻ ኣሕዋትና ኤርትራዊያን ብሄረ ብሌን መንእዮም ከመይ ባህርያቶም እንተትውከስ ኣስልምና ክርስትያና ኣሕዋት ኢሎም ዓቢ ኣስተዋጽኦታት ዘመስከሩ ሓበን ኤርትራ ምዃኖም ዝዝንግዖ የለን……. ንስኻ እውን ዘይትፈልጦ ኣይኮነን፡
2. ሃይማኖት ምስልምና መበገስ እምንቶኡ ካበይ እዩ እንተትውከስ….. እታ መልሳ ካብ ባጽዕ ርእሰ ምድሪ ኤርትራ ስለ ዝኾነ ንኣየናይ ታሪኽ ክትሓክኽ ኢኻ ፈተነኻ፡
ዘይሓፍር እና ዘለለ ጥራጥ ቋቕ የብል።
ከምዝተባህለ……ንስኻ ኸኣ…. ን ኣኡስ ሓውና ጀላል ያሲን ኣበራ….. ከማኻ ዘይኮነ ንኤርትራ ሃገር ንእስነቱ ዘወፈየላ ብምንታይ ኣኾርዩካ ዘይፍለጥ ከምሓደ መሪሕ ምስረታ ሃገር ምስልምና ጌርካ ከተላልዮ ምፍታንካ…. ንጀላል ያሲን ኣበራ ምውቃስ ዘይኮነ …ንዓና ኤርትራዊያን ከም ተሃመልቲ ከም ዘዝተባህልና ተቀበልቲ ንዑቓት ከማኻ ስለ ዝገመትካ ዘጠራጥር ኣይኮነን።
ካብኡ ሓሊፍካ ኸኣ።
ታሪኻዊ ስድራቤት ፊተውራሪ ኣበራ ሓጎስ ሃናጺ ውህደት ሓድነት ኤርትራ ናይ ኤርትራዊያን ንብዓል ኣቦሓጎታትካ ኣቦታትካ ኣፍሺሎም ዘሕነኽዎም ከተቋናጽብ ምፍታንካ…ኩሉ ብሃገሩ ብኤርትራውነቱ ዝሕበን ከምዝቕየመልካን ዝፍንፍነካን ኣይትዘንግዕ።
ሀ. ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ኤርትራ ናይ ኤርትራዊያን፡
ለ. ዕርቂ ንተጻባእቲ ኣሕዋት ኤርትራውያን ኣስላም ክርስቲያን፡ ሐ. መስርሕ ቤተ ክርስቲያን ቅድስቲ ማርያም ኣብ ኣስመራ፡
ዘሰላሰሉ ዘማእከሉ ኣቦ ኤርትራ ከተቋጽብ ምፍታንካ…. ነገድ….. ድቃስ ኣይወስዶን እዩ እንተዘይተዋረደ፡ ዄንካ እምበር..ከሕፍረካ… ኣብ ዱር ከሕብአካ እዩ ዝግባእ ነይሩ።
ንሓዋሩ ትምህርቲ ክኾነካ።
ፊተውራሪ ኣበራ ሓጎስ ናይ ኣቦኦም ብላታ ሓጎስ ኣድጎይ ጽንዓት ዝወረሱ እቲ ዉርሶም ከኣ ንደቆም ደቂ ደቆም ጥራሕ ዘይኮነ…… እምቢ ንመግዛእቲ ንወለዶታት ኤርትራ ዘውረሱ ምዃኖም…በዓል መን እዮም ንሃጸይ ኢጣልያ ተመሓድሩና እምበር ኣይትገዝኡናን ሰብ ንሰብ ገዛኢ ክኾውን ኣይግዛእን ኢሎም ብ1907 ምልዕዓል ህዝቢ ዘበገሱ እሞ ኣብ ናኹራ ብ1917 ዝተሓንቁ ኢልካ ታሪኽ ዝፈልጡ ተወከስ ኣየድልየካን እዩ ወልፈስፈስ።
ብ30 ሰነ 2018።
ኣብ ሃገር ኣመሪካ ስድራ ቤት ፊተውራሪ ኣበራ ሓጎስ ምትእኽኻቦም ጸላዕላዕ ኣቢሉካ ጥራሕ ዘይኮነ ከይተፈለጠካ ብኮፍ መበሊኻ ይኹን ብኣፍካ ዘጥረጠካ….. ተመሊሰ ክደግመልካ፡ ንሶም ሓደ ስድራ ምዃኖም ክእከቡ ክኢሎም…. ያሬት ኩሉ ኤርትራዊ በብ ቤተሰቡ እንተዝእከብ! ኣብኡ እዩ ኸኣ ንፋጋት ከምዚ ከማኻ መታኣኽብቲ ብምስኣን ከብዶም ስለ ዝቕረጹ…ስድራ ቤታት ኤርትራ ከይንተኣኻኸብ እዮም ዝመርጹ ኣብውሻጠና ተእታትዮም ምእንቲ ክጋየጹ እሞ እቲ ዝተገብረ ምትእኽኻብ ሓበን ንስድራ ቤታት ኤርትራ ምዃኑ ይረዳእካ።
ብዛዕባይ ዝበልካዩ።
ከምኡእውን እቲ ናይ መዘከርታ ስእሊ ምስ በዓል ተስፋይ ተምነዎ፡ ዶ/ር ሙሓመድኬር ጠቂዕካ ዕሱባት ምባልካ…. ካበይ ተበጊስካ? መንከ ለኣኸካ? መን ፋራ ኣሎ እዩ ከኣምነካ ኢለ ፍተው ኣይትፍተው ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ጥራሕ ኣይትእተው ኢለ ድሕሪ ምምዓድ ብዓል ኣነ ንዕሰብ ወይ ንገባገብ ከምዘይኮንና ታሪኽና ጽኑዕ ታሪኽና ስለ ዝምስክሮ ብዛዕባኡ ክዛረበካ ወይ ክምልሸልካ ኣይደልይን ተምላስ ስለ ዝስዕረኒ።
ሃልል! ሃልል! ሃልል! ነገድ!
ድቃስ ዘይወስዶ እንተዘይተዋረደ
መእተዊ ስእኑ እንተሓደረ ደገ ንኤርትራውያን ደልዩና ከምኡ ክንጋገ ይረድኣዮ ገዛና ከም ንምለስ ጎይታኡ ምስ ተሰጎገ ዘይመላዕልትኻ ኣይተልዕል በልዎ
ብሕጊ ከምእነራኻኽበሉ ሓብርዎ
ፈረንሳ መዕቆቢኡ እምበር…..መሕብኢኡ ድዩ መሲሉዎ።
ሰናይ ቅነ ።


text:
ዋሕዚ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዜጋታት ዝተፈላለያ ሃገራት ናብ ኤውሮጳ ኣብ ፖለቲካ ሃገራት ምዕራብ ቀንዲ መዛረቢ ኣርእስቲ ኮይኑሉ ኣብ ዘሎ እዋን፣ ኣብዚ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ጥራይ 2,900 ስደተኛታት ካብ ናይ ምጥሓል ሓደጋ ከምዝደሓኑ፣ ካብ ኢጣልያ ዝተመሓላለፈ ዜና ኣመልኪቱ።
እቶም ብሰኑይ ለይትን ሰሉስ ወጋሕታን ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ናይ ሞት ሓደጋ ኣንጸላልዩዎም ዝነበረ ስደተኛታት፣ ሓይሊ ባሕሪ ኢጣልያ፣ ብሪጣንያ፣ ኣየርላንድን ስፐይንን ብምትሕብባር ከምዝድሓንዎም ተገሊጹ።
እቶም ኣብ 21 ጀላቡ ዝነበሩ ስደተኛታት መብዛሕትኦም ዜጋታት ሶርያ ክኾኑ እንከለዉ፣ ኤርትራውያን’ውን ከምዝርከብዎም ተሓቢሩ።
ምስ’ዞም ናይዚ ሳልስቲ ህይወቶም ዝደሓኑ ሓዊስካ፣ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ናብ ኢጣልያ ናይ ዝኣተዉ ስደተኛታት ቁጽሪ ናብ 68 ሽሕ ክብ ኢሉ ኣሎ። ኣህጉራዊ ማሕበር ስደተኛታት፣ ኣብ ኢጣልያ ልዕሊ 80 ሽሕ ስደተኛታት ኣብ ግዚያዊ መዕቆቢ ኣጽሊሎም ከምዘለዉ ድሕሪ ምሕባር፣ እኹል ቀረብን መጽለልን ስለዘይርከብ፣ እቶም ስደተኛታት ኣብ ሕማቕ ኩነታት ከምዝርከቡ ኣፍሊጡ።
ሕብረት ኤውሮጳ፣ ኩለን ኣባል ሃገራት ኣብ ምዕቋብ’ዞም ስደተኛታት ሓገዝ ዘበርክታሉ መንገዲ ንምንዳይ ኣብ ቀጻሊ ኣኼባታት ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ፣ ዝሓለፈ ዓርቢ ብዝበጽሖ ስምምዕ መሰረት ከባቢ 40 ሽሕ ኣብ ኢጣልያን ግሪኽን ዝርከቡ ስደተኛታት ወግዓዊ ዑቕባ ክወሃቦም ምዃኑ ይግለጽ።
ብመሰረት’ቲ ስምምዕ ካብ ሶርያን ኤርትራን ዝኣመሰላ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዘለወን ሃገራት ዝመጹ ስደተኛታት ጉዳዮም በብውልቂ ክረአ፣ እቶም ናይ ቁጠባ ጸገም ካብ ዘለወን ሃገራት ዝመጹ ግና፣ ነናብ ዓዶም ክፋነዉ ዝብል ይርከቦ።


text:
Radio Erena: 20 October 2016
ኢጣልያ፣ ካብ 16 ጥቅምቲ ኣትሒዛ ሓድሽ ኣምባሳደር ኣብ ኤርትራ መዚዛ።
ሓዲሽ ተመዚዙ ዘሎ ኢጣልያዊ ዲፕሎማሰኛ ስቴፋኖ ሞስካተሊ፣ ኣቐዲሙ ኣምባሳደር መንግስቲ ኢጣልያ ኣብ ዚምባብዌ ዝነበረ’ዩ።
እዚ ተመዚዙ ዘሎ ሓድሽ ኣምባሳደር ኣብ ምግታእ ዋሕዚ ስደተኛታት ኤርትራ ናብ ኢጣልያ ብዝምልከት ብደረጃ ሃገርን ሕብረት ኤውሮጳን ንዝተሓንጸጹ መደባት ኣብ ምዕዋት ክሰርሕ ትጽቢት ተነቢርሉ ኣሎ።
መብዛሕትአን ሃገራት ኤውሮጳ ኣብ ኤርትራ ዝርከቡ ብዝሒ ኣባላት ኤምባሲታተን ከጉድላን፣ ኣብ ሓደ ህንጻ ክጥርነፋን የን ዝርኣያ ዘለዋ።
ካብ ሃገራት ኤውሮጳ ብደረጃ ኤምባሲ ኣብ ኤርትራ ዝሓሸ ንጥፈታት ዘለዋ ኢጣልያ ክትከውን’ያ።
ኣቐዲሙ፣ ኤምባሲ ፈረንሳ ብዝሒ ኣባላቱ ብምቕናስ፣ ዝነበሮ ህንጻ ሓዲጉ ምስ ናይ ጀርመን ኤምባሲ ኣብ ሓደ ህንጻ ከምዝተጠቕለለ ይፍለጥ።
ነርወይ ካብ 2013 ኣትሒዛ ኤምባሲኣ ጠቕሊላ ክትዓጹ እንከላ፣ ዝበዝሓ ሃገራት ከኣ ብደረጃ ተንቀሳቓሲ ኣምባሳደር እንተዘይኮይኑ፣ ቀዋሚ ኤምባሲታት የብለንን።
ኤርትራ ንኣስታት 20 ዓመታት ካብ ዞባውን ኣህጉራውን ዲፕሎማስያዊን ንጥፈታት ተነጺላ ብምጽንሓ፣ ኣስመራ ቀዋሚ መደበሮም ዝገበሩ ኣምባሳደራት ዘለወን ሃገራት 17 ጥራይ ክኾኑ እንከለዉ፣ ካብ ሃገራት ኤውሮጳ ፈረንሳ፣ ጀርመን፣ ኢጣልያን ብሪጣንያን ጥራይ’የን።
45 ኣምባሳደራት ከኣ፣ ኣብ ካርቱም፣ ካይሮ፣ ናይሮቢን ካልኦት ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝርከባ ከተማታት መንበሮም ዝገበሩ ተንቀሳቐስቲ ኣምባሳደራት ኣብ ኤርትራ ከምዘለዉ ዲፕሎማስያውያን ምንጭታት ይሕብሩ።
ሓሙሽተ ካብተን ኣብ ኤርትራ ቀወምቲ ኣምባሳደራት ዘይብለን ሃገራት፣ ኣብ ኣስመራ ናይ ክብሪ ቆንስል ዘለወን’የን።
========================


text:
Radio Erena: 22 January 2019
ኢጣልያ፣ ካብ ወደብ ባጽዕ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ መንገዲ ባብቡር ንምዝርጋሕ ዘኽእል ቀዳማይ ገጽ መጽናዕቲ ክትምውል ምዃና ቀ/ሚ ኢትዮጵያ ምግላጹ፣ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን ዝተፈላለየ ስምዒታት ፈጢሩ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ነዚ ዝገለጸ፣ ኣብ ቁጠባዊ መድረኽ ዓለም ቅድሚ ምስታፉ፣ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢጣልያ ጁሴፐ ኮንተ ድሕሪ ዘካየዶ ዝርርብ’ዩ።
ድሕሪ’ዚ መግለጺ ቀዳማት ሚኒስተር ኣብይ፣ ብዙሓት ኤርትራውያን፣ ብመንግስቲ ኤርትራ ክግለጽ ዝግብኦ ጉዳያት፣ ብወገን ኢትዮጵያ ንሰምዖ ኣሎና ክብሉ ናይ ኣሉታ ስምዒታት ከምዘሕደረሎም ብመንገዲ ማሕበራዊ ሜድያታት ካብ ዘመሓላለፍዎ ዘለዉ መልእኽታት ምርዳእ ይከኣል።
ፕረዚደንት ኢሳይያስ፣ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ኤርትራ ደረት ኣልቦ ንዕቀት’ዩ ዘለዎ ዝብሉ ካልኦት ድማ፣ ካልእስ ይትረፍ፣ ምስ ኢትዮጵያ ዘካይዶ ዘሎ ስምምዓት፣ ንሚኒስተራቱንን ላዕለዎት ሰበ ስልጣናቱ’ውን ሓበሬታ ከምዘይቦም ዝወቕሱ’ውን ኣለዉ።
ሚኒስተር ዜና ኤርትራ ኣቶ የመና ገብረመስቀል፣ ነቲ ኣብ ማሕበራዊ ሜድያታት ዝውሕዝ ዘሎ መልእኽታት ኣብ ብትዊተር ኣብ ዝሃቦ መልሲ፣ እዚ ሕጂ ቀዳማይ ሚኒስተራት ኢትዮጵያን ኢጣልያን ዝዘተይሉ፣ ምህናጽ ናይቲ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ዘራኽብ መንገዲ ባቡር፣ ከም ሓሳብ ዝተዘርበሉ፣ ኣብ መንጎ ሰለስትኤን ሃገራት ድሕሪ ዝተኻየደ ስምምዕ ምዃኑ ብምጥቃስ፣ ትግባረኡ፣ ኣብ ግብራውነቱ ዝህሉ ኩነታት ዝሙርኮስ’ዩ ኢሉ።
ኣብዚ እዋን’ዚ ብዛዕባ ኤርትራን ዞባዊ ጉዳያትን ዝምልከቱ ሓበሬታታ፣ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ጥራይ ይስምዑ ከምዘለዉ ዝፍለጥ’ዩ።
ኣቐዲሙ’ውን፣ ሕብራት ኢማራት ዓረብ፣ ካብ ወደብ ዓሰብ ናብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዝዝርጋሕ ሻምብቆታት ነዳዲ ክትሃንጽ ምዃኑ ብወገን ኢትዮጵያ ምግላጹ ይዝከር።


text:
Radio Erena: 10 January 2020
ብቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ሓድሽ መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ ሓይሊ ኣየርን ሓይሊ ባሕርን እታ ሃገር ብዘመናዊ መልክዕ ንምህናጹ ገዚፍ ወጻኢታት የካይድ ከምዘሎ ወትሃደራውያን ምንጭታት ኣቃሊዖም።
እቲ መንግስቲ ኣቐዲሙ ካብ ጀርመን ዝዓደገን፣ ኣብ ስልጠና ሓይሊ ኣየር ዘተኮራ፣ G 120TP ዝዓይነተን ሽዱሽተ ዘመናውያን ናይ ልምምድ ነፈርቲ ድሮ ናብታ ሃገር ኣትየን ከምዘለዋን ተወሰኽቲ ሽዱሽተ ንምውናን’ውን ኣብ ምስርሕ ከምዘሎን ዲፈንስ ዌብ ኣረጋጊጹ።
እተን ነፈርቲ፣ ነተን ኢትዮጵያ ንልዕሊ 30 ዓመታት ዘገልገላ SF 260TP ናይ ልምምድ ነፍርቲ ክትክኣ ምዃነን’ውን ኣመልኪቱ።
ኢትዮጵያ፣ ብዘይካ’ቲ ካብ ጀርመን እተእትዎ ዘላ ናይ ልምምድ ነፈርቲ፣ ካብ ፈረንሳ’ውን ናይ ቢልዮናት ዶላራት ዝተገመታ፣ ዘመናውያን ነፍርቲ ውግእን ሄሊኮፕተራትን ንምሽማት ኣብ መስርሕ ከምዘላ ይፍለጥ።
እታ ሃገር ብዘይካ’ዚ፣ ሓይሊ ባሕሪ ንምህናጽ ኣብ እትገብሮ ዘላ ምድላው፣ ኣባላት ሓይሊ ባሕሪ ንምስልጣን ምስ ፈረንሳ፣ ሩስያ፣ ኖርወይን ካልኦት ሃገራትን ኣብ ምዝርራብ ትርከብ።
ፈረንሳ፣ ነቲ ኢትዮጵያ ከተቕሞ መዲባ ዘላ ሓይሊ ባሕሪ ኣብ ምህናጽ መሪሕ ተራ ክትጻወት ምዃና ብወግዒ ተገሊጹ’ዩ።
ኣብ ከቢድ ናይ ብሄር ግጭታት ተሸሚማ እትርከብን ናብ ሙሉእ ውድቀትን ምብትታንን ከይተምርሕን ተሰጊኣ ዘላ ኢትዮጵያ፣ ምስ ናጽነት ኤርትራ ዝተበታተነ ሓይሊ ባሕራ ዳግም ንምቛሙን ሓይሊ ኣየር ድማ ብዘመናዊ መልክዑ ንምሕያሉን፣ ቢልዮናት ዶላራት ብምምዳብ፣ ቀዳምነት ሂባ እትጓየየሉ ዘላ ምኽንያት ንብዙሓት ወገናት ኣገሪሙ ይርከብ።
=================


text:
Radio Erena: 10 May 2017
እምባደርሆ ኣብ ምድረ ሓማሴን፣ ዝባን ካርነሽም እትርከብ ንእሽቶ ዓዲ’ያ። ስለምንታይ እምባደርሆ ተሰይማ ቅድሚ’ዚ እዋን’ዚ ሓሲበ ኣይፍልጥን። ነገረ ስም ዓድታት ብኣጋጣሚ ወይ ከኣ ብሓደ ፍጻሜ ዝተዋህባ’ዩ ዝኸውን። ደቂ ‘ምባደርሆ ታሪኽ’ዛ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ተደኵና ዘላ ዓዲ ከዘንትዉልና ይኽእሉ ይኾኑ። ዓዲ ደርሆ ዝብሃላ ካልኦት ዓድታት’ውን ኣብ መላእ ኤርትራ ኣይስኣናን’የን። እዛ ሕጂ ሪፖብሊክ ፈረንሳ እትብሃል ዘላ ሃገር፣ ቅድሚ 2000 ዓመታት ኣቢሉ እምባደርሆ ወይ ከኣ ዓዲ ደርሆ ትብሃል ምንባራ ኸ ንፈልጥ ክንደይ ንኸውን?
እምባ ደርሆ ወይ ዓዲ ደርሆ መቢሊኣ ካልእ ዘይኮነ፣ ደርሆ ዝኣርምኦም ‘ላ ጎል’ ዝተባህሉ ዓሌት ይነብርዋ ስለዝነበር’ዩ። እዞም ‘ጎል’ ዝተባህሉ ዓሌት ምድረ ኤውሮጳ፣ ምስ ወራር ንጉስ ቄሳር ካብ ሮማ ናብ ዝባን እዛ ሕጂ ዘላ ቤልጁምን ዌልስን ዝብሃላ ዘለዋ ሃገራት ከምዝሳገሙ’ዩ ዝዝንቶ። ኣርምኦም ዝኾነ ደርሆ ግና ኣብ ምድረ ፈረንሳ’ያ’ዮም ሓዲጎሞ።
ወግዓዊ ኣርማ ፈረንሳ፣ ‘ማሪኣን’ ዝተባህለት ሓቐኛ ታሪኽ ዘይብላ ጓለሕድርትና ሰበይቲ ደኣ ትኹን’ምበር ተባዕታይ ደርሆ’ውን ከም ዘይወግዓዊ ኣርማ፣ ኣብ ማልያ ተጻወቲ ሃገራዊት ጋንታታት ስፖርትን ካልእን ይሰፍር’ዩ። ተባዕታይ ደርሆ ወይ ከኣ ዓንዳፍ፣ ኣብ ዝባን ጥንታውያን ኣብያተ ክርስትያን ፈረንሳ እንተርኣኹም’በኣር ምስ ታሪኽ እዞም ‘ጎል’ ዝተባህሉ ደቀባት ፈረንሳ ምትእስሳር ከምዘለዎ ዘክሩ። ንእግረ መንገድና፣ ሃዋርያ ጳውሎስ፣ ካብ ናይ ሮማ ቤት ማእሰርቲ “ናብ ሰብ ገላትያ” ኢሉ መልእኽቲ ዝሰደደሎም፣ ንሶም እዞም ህዝቢ እዚኦም’ዮም።
ፈረንሳ፣ ከም ብጽሕቲ ወርሒ መዓልታት’ያ ክትጽብጽብ ቀንያ። ዳሜራ መስቀል ንየማን ዶ ንጸጋም፣ ትወድቀሉ መኣዝን ክዕዘብ ህንጡይነቱ ሰማይ ዓሪጉ ህዝቢ። እንሆ መዓልቲ ኣኺላ፣ መደምደምታ ረኺቡ።
ህዝቢ ፈረንሳ ኣብ ቁጥዓኡን ሓጎሶን ናብ ፕላስ ደ ላ ሪፖብሊክ’ዩ ዝውሕዝ። ፕላስ ደ ላ ሪፖብሊክ ሰውራ ፈረንሳ ዝተበገሰሉን ሪፓብሊካዊት ሃገር ዝተመስረተሉን ታሪኻዊ ቦታ ፓሪስ’ዩ።
ካፈ ዱ ታምፕል ዓሚላ’የ። ኣብ ግዳም ካብ ዝተነብረ መናብር ኩርናዕ ሒዘ፣ ‘ቦርዶ’ ዝዓይነቱ ቀይሕ ነቢት ክእንገድ ይጽበ ኣለኹ። ካብ ፕላስ ደ ላ ሪፖብሊክ፣ ብፕላስ ደ ላ ናስዮን ሓሊፉ ክሳብ’ቲ ቤት ማእሰርትን ግፍዕን ዝነበረ ግንቢ ባስቲ፣ ህዝቢ ኣዕለቕሊቑ’ዩ። “ቪቭ ላ ፍራንስ! ” ይጭድር። ፈረንሳ ንዘልኣለም ትንበር ማለት’ዩ። ከምዚ ኸማይ ጸግዐ ጸግዑ ሒዙ፣ ነቢት ዘውረደ ኸኣ ቆጺርካ ኣይውዳእን።
ምርጫ ፈረንሳ ድሕሪ 2002 ኣዛራቢ ክኸውን ንፈለማ እዋኑ’ዩ። ሕሉፍ የማናዊ መርገጺ ዘለዎ ሰልፊ ሃገራዊ ግንባር፣ ስልጣን ክሕዝ ቀረብኩ ቀረብኩ በለ። ህዝቢ ተሻቐለ። መራሒት እቲ ሰልፊ ማሪን ለ ፐን፣ ኣብ ምርጫ ፈረንሳ ክወዳደሩ ንዝቀረቡ 11 ሕጹያት ፕረዚደንት መሪሓ፣ ቀዳሚ ቦታ ሓዘት። “ምርጫ ፈረንሳ ኣብ ክልተ ዙር ስለዝካየድ ተስፋ ኣሎ፣” ህዝቢ ተደዓዓሰ።
++++++++++++
ሪፖብሊካዊት ፈረንሳ፣ ብደሞክራስያዊ ስርዓት’ያ እትመሓደር። ኤውሮጳ ዘውዳዊ ስርዓት ዘይብላ እንኮ ሃገር’ያ። ፍርቂ ፕረዚደንታዊ ፍርቂ ኸኣ ባይቶኣዊ ኣቓውማ መንግስቲ ትውንን። ፕረዚደንታዊ ምርጫ ፈረንሳ ካብ ናይ ኩለን ሃገራት ዓለም ፍሉይ ዝገብሮ፣ ኣብ ክልተ ዙር ዝካየድ ምዃኑ’ዩ።
ኣብ ኩሉ ክፋል ዓለም ብዘለዋ ንኣሽቱ ግዝኣታት ምስ ላቲን ኣመሪካ፣ ሰሜን ኣመሪካ፣ ኣፍሪቃ፣ ኣውስትራልያን ሃገራት ኤስያን ምስ ገሊኤን ብመሬት ምስ ገሊኤን ከኣ ብባሕርን ምስ ገልኤን ድማ ብክልቲኡ ትዳወብ።
እዛ ሃገር ሕጂ ብዘለዋ ኣቃውማ፣ ኣብ 22 ዞባታት፣ 101 ምምሕዳራዊ ክፍልታትን 36 ሽሕ ከተማ ወይ ኮሙናት ትምቀል። ብዝሒ ህዝባ 64 ሚልዮን ይገማገም።
18 ዓመት ዝመልአ ዜጋ እዛ ሃገር ናይ ክመርጽን ክመርጽን መሰል ኣለዎ። ፕረዚደንታዊ ምርጫ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሓሙሽተ ዓመት ዝካየድ ኮይኑ፣ ፕረዚደንት ዜጋታት ብዝህብዎ ቀጥታዊ ናይ ድምጺ ምርጫ’ዩ ናብ ስልጣን ዝመጽእ። ካልኣይ ግዜ እንተተመሪጹ ከኣ እንተነውሐ ን10 ዓመታት ጥራይ’ዩ ኣብ ስልጣን ዝጸንሕ።
ፓርላማ ፈረንሳ ብጠቕላላ 925 ኣባላት ዘለዎ ኮይኑ ከም ኣብ መብዛሕተን ሃገራት ኤውሮጳ፣ ኣብ ክልተ ዝተመቕለ ወይ ባይ ካመራል’ዩ።
እቶም 348 ህዝቢ ብዝወከሎም ኣመሓደርቲ ዝምረጹ ኣባላት ሰነት ክኾኑ እንከለዉ፣ እቶም 577 ግና ህዝቢ ብቀጥታ ባዕሉ ዝመርጾም ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ’ዮም።
ብታሪኻዊ ኣበጋግስኡ፣ ሰነት ላዕለዋይ ገዛ ክስመ እንከሎ፣ ሃገራዊ ባይቶ ከኣ ታሕተዋይ ገዛ እናተባህለ’ዩ ዝጽዋዕ። ኣብ ሓይልን ጽልዋን ግና ዝልዓለ ውሳኔ ዘለዎ እቲ ታሕተዋይ ገዛ እናተባህለ ዝጽዋዕን፣ ኣባላቱ ብቀጥታ ብህዝቢ ዝምረጹን፣ ሃገራዊ ባይቶ ወይ ኣሰምብሊ ናስዮናል’ዩ። ህዝቢ ፈረንሳ ንኣባላት እዚ ባይቶ ‘ደፑተ’ ዩ ዝብሎም።
ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ፣ ንፕረዚደንት ካብ መዝነቱ ናይ ምእላይ ዝልዓለ ስልጣን ኣለዎ። ቅዋምን ሕግታት ሃገርን ናይ ምምሕያሽ ይኹን ናይ ምቕያር ሓላፍነት ዘለዎ እዚ ብህዝቢ ዝተመርጸን ንህዝቢ ወኪሉ ባይቶ ዘቖመን ኣካል’ዩ።
ኣባላት ሰነት፣ ብህዝቢ ብዝተወከሉ ኣመሓደርትን ከንቲባታትን ስለዝምረጹ ብተዘዋዋሪ መንገዲ ካብ ምስ ህዝቢ ምስ መንግስቲ ዝወገኑ’ዮም። መንግስቲ ሽሕ ግዜ ብህዝቢ ይመረጽ፣ ድሌታቱ ከቀድም ህርድግ ስለዝብል፣ ንረብሓ ህዝቢ ሓልዩ ዓጋቲ ዝኾኑ ሃገራዊ ባይቶ’ዩ።
ብህዝቢ ዝተምርጸ ፕረዚደንት ፈረንሳ፣ ኣብ ዓመት ሓንሳእ ንሃገራዊ ባይቶ ክብትኖ ይኽእል። ብቑዕ ምኽንያት እንተቕሪቡ ማለት’ዩ።
ፕረዚደንት ኣብ ባይቶ ናይ ድምጺ ደገፍ እንተዘይብሉ፣ ማለት ካብ 577 ኣባላት ባይቶ ብውሕዱ ናይ 289 ኣባላት ናይ ድምጺ ደገፍ እንተዘይረኺቡ፣ ህላውነቱ ትርጉም የብሉን። ስለዚ’ዩ ኸኣ ኣብ ህዝባዊት ፈረንሳ ካብ ምርጫ ፕረዚደንት ንላዕሊ ምርጫ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ዘገድስ።
ፕረዚደንት ካብ ዝተመርጸላ ሒደት መዓልታት ቀዳማይ ሚኒስተር ክረቑሕ ኣለዎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ከኣ ወርሒ ኣብ ዘይመልእ ግዜ ካቢነ ሚኒስተራት መዚዙ፣ መንግስቲ ብምልኣት የቕውም።
ሃገራዊ ባይቶ፣ ካብ ዝተፈላለያ ሰልፍታት፣ ብህዝቢ ብቀጥታ ዝተምርጹ ኣባላት ዝሓቖፈ ምስ ምዃኑ፣ ምስ ውሳኔ ፕረዚደንት ዘይክቓዶ ይኽእል’ዩ። ፕረዚድነት ውሳኔታቱ ብዘይጸገም ከተግብር፣ ካብቲ ንሱ ዝተምርጸሉ ሰልፊ ዝተወከሉ ዓብላሊ ብዝሒ ኣባላት ባይቶ ክህልውዎ ኣለዎ።
ኣብ ባይቶ ዓብላሊ ድምጺ ዘይብሉ ፕረዚደንት፣ ምስታ ዝበዝሑ ኣባላታ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ዝተመርጹ ሰልፊ ሽርክነት ክምስረት ይኽእል። በዚ ናይ ሽርክነት ወይ ‘ኮኣቢታስዮን’ መስርሕ፣ እቲ ፕረዚደንት ካብታ ኣብ ሃገራዊ ባይቶ ዓብላሊ ድምጺ ዘለዋ ሰልፊ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ይመዝዝ። እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ከኣ ምስ ፕረዚደንት እናተረዳድአ ካቢነ ሚኒስተራት ሸይሙ፣ መንግስቲ የቕውም።
ኣብ ፈረንሳ ፕረዚደንትን ቀዳማይ ሚኒስተርን ንጹር ዶብ ኣለዎም። ዋላ’ኳ ሳሕቲ ዝጥሓስ እንተኾነ። ፕረዚደንት መራሒ ሃገር ክኸውን እንከሎ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ከኣ መራሒ መንግስቲ’ዩ።
ኣብ ፈረንሳ፣ መንግስቲ፣ ሃገርን ህዝብን ብቕርጺ ተነጺሩ ዝዝረበሎም ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ባእታት’ዮም።
ፕረዚደንት መራሒ ሃገር ኮይኑ፣ ብዛዕባ ፈረንሳን ምስ ካልእ ክፋል ዓለም ዘለዋ ርክባትን ጉዳዩ ክገብር እንከሎ፣ ቀዳማይ ሚኒስተር ከኣ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ምምሕዳር መንግስቲ ከም ትምህርቲ፣ ቁጠባ፣ ጸጥታ፣ መንበሪ ኣባይቲ፣ ጥዕናን ምእካብ ግብርን ዝኣመሰሉ የተኩር።
መራሒ ሃገርን መራሒ መንግስትን ክልቲኦም ተሓታትነቶም ንሃገራዊ ባይቶ’ዩ።
ኣብ ሪፖብሊካዊት ፈረንሳ፣ ፕረዚደንት ላዕለዋይ ፈጻሚ ኣካል’ዩ። ይኹን’ምበር ምስ ሃገራዊ ባይቶን ሰነትን ከይተማኸረ ዘሕልፎ ውሳኔ ይኹን ዝወስዶ ስጉምቲ የለን። ኣብ ኣዝዩ ህጹጽ እዋናት፣ ንኣብነት መጥቃዕቲ እንተጋጢሙ፣ ፕረዚደንት ናይ ባይቶ ውሳኔ ከይተጸበየ ስጉምቲ ክወስድ ይኽእል። ድሕሪ’ዚ ስጉምቲ ግና ብባይቶ ተሓቲቱ ግቡእ ምላሽ ክህበሉ ይግደድ። ካብዚ ዝተረፈ፣ ኣብ ሪፖብሊካዊት ፈረንሳ፣ ካብ የማናዊ ወይ ጸጋማዊ ሰልፊ ኣብ ስልጣን ስለዝመጸ ድላዩ ክገብር ይኽእል’ዩ ማለት ኣይኮነን። ህዝቢ ፈረንሳ ካብ የማን ይኹኑ ጸጋም ብዘየገድስ፣ ብገዛእ ምርጩ መራሕቲ የምጽእን የውርድን።
18 ዓመት ዝመልአ ዝኾነ ዜጋ እዛ ሃገር ሕጹይ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት ናይ ምዃን መሰል ኣለዎ።
ምርጫ ፈረንሳ ኣብ ክልተ ዙርያ ዝካየድ ኮይኑ፣ ነቲ ቀዳማይ ዙርያ ክወዳደር ብቁዕ ዝኾነ ዜጋ ክሳተፎ ይኽእል። እዚ ማለት፣ ብውሕዱ ናይ ኣስታት 500 ንህዝቢ ዝወከሉ ከንቲባታት፣ ኣማሓደርቲ ዞባታት፣ ክፍልታትን ከምኡ ድማ ኣባላት ቤት ምኽሪ ምምሕዳርን ደገፍ ወይ ‘ኢንዶርስመንት’ ክረክብ ኣለዎ። እዚ ዝኾነሉ ኣውራ ምኽንያት፣ ንፕረዚደንት ዝወዳደር ዜጋ ካብ ናይ ህዝባዊ ባጅት ልቃሕ ክፍቐዶ ስለዝኽእል’ዩ።
ንፕረዚደንት ክወዳደር ራኢ ዘለዎ ዜጋ፣ ሰኣን ባጀት ካብ ምውድዳር ኣይዕንቀጽን። ብፍላይ እኳ ናይ ህዝቢ ደገፍ ዘለዎ እንተኾነ። መንግስቲ ካብ ህዝቢ ዝኣከቦ ግብሪ፣ ንተወዳደርቲ ፕረዚደንት ጎስጓስ ከካይዱ ክሕግዞም ብመልክዕ ልቃሕ ባጀት ይስልዕ’ዩ። እቲ ባጀት፣ ውሱን ኮይኑ፣ ካብ 5 ሚእታዊት ንላዕሊ ናይ ህዝቢ ደገፍ ንዝረኸቡ ተወዳደርቲ፣ ብብዝሒ’ቲ ዝረኸብዎ ሚእታዊት ህዝባዊ ደገፍ፣ ዝተፈላለየ መጠን ክፋል ናይቲ ንጎስጓስ ዘጥፍእዎ ገንዘብ ብመንግስቲ ይምለሰሎም’ዩ። ስለዚ ናይ ህዝቢ ገንዘብ ንኸንቱ መታን ከይባኽን፣ ንፕረዚደንት ዝወዳደር ዜጋ፣ ብውሕዱ ናይ 500 ከንቲባታት፣ ኣመሓደርቲ ዞባታትን ክፍልታትን ከምኡ ድማ ኣባላት ቤት ምኽሪን ክረክብ ኣለዎ።
ካብ ብልሽውና ወዲ ዞባይ ወዲ ዞባኻ ናጻ ክኸውን ተባሂሉ’ውን እቶም ንሓደ ሕጹይ ተወዳዳሪ ደገፎም ዝህቦ ወከልቲ ህዝቢ፣ ብውሕዱ ካብ ሰለስተ ናይተን 22 ዞባታት ፈረንሳ ክኸውን ኣለዎ።
ንፕረዚደንት ዝወዳደር ዜጋ፣ ንጎስጓስ ምርጫ ዘድልዮ መጠን ገንዘብ ብወግዒ ኣፍሊጡ ካብ ባንክታት ክልቃሕ ይኽእል። እዚ ግና ደረት ኣለዎ።
ሕጹይ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት፣ ኣብ እዋን ጎስጓስ ካብ ህዝቢ ገንዘብ ክእክብ ይኽእል። ህያብ’ውን ክቕብል ይፍቀዶ። እንተኾነ ሓደ ሰብ ንሓደ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት ካብ 150 ኤውሮ ንላዕሊ ጥረ ገንዘብ ወይ ካሽ ከበርክት ኣይፍቀዶን። ካብኡ ንላዕሊ እንተኾነ፣ ብመንገዲ ባንክ ብዝግበር ምስግጋር ጥራይ’ዩ ዝፍጸም። ኣቀድሙ ንመንግስቲ ዝሓበረ እንተኾነ ከኣ ክሳብ 4500 ኤውሮ ጥረ ገንዘብ ክህብ ይኽእል። ካብዚ ንላዕሊ ግና ዝደለኻዮ መጠን ገንዘብ ንሓደ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት ምሃብ፣ ንወሃብን ተቐባልን ብሕጊ የሕትቶም። ሓደ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት፣ ካብ ህዝቢ ክእክቦ ዘለዎ ብዝሒ ገንዘብ’ውን ካብ 20 ሚእታዊት ናይቲ ብሓፈሻ ንጎስጓስ ከባኽኖ ዝሰልዖ ብዝሒ ገንዘብ ክሓልፍ የብሉን። እዚ ብገምጋም 15 ሽሕ ኤውሮ ይበጽሕ። እዚ ማለት ግና ፖለቲካውያን ሰልፍታት ኣቐዲመን፣ ቅድሚ ናይ ምርጫን ጎስጓስን እዋናት ካብ ዘዋህለልኦ ገንዘብ፣ ኣብ ምርጫ ንዝወዳደር ወኪለን ዝደለይኦ ብዝሒ ገንዘብ ከፍስሳሉ ኣይክእላን ማለት ኣይኮነን። እዚ’ውን ገደብ ኣለዎ። ኮሚሽን ምርጫ መጽናዕቲ ብምክያድ፣ ሓደ ዓመት ቅድሚ ምርጫ ኣቢሉ፣ ንምርጫን ጎስጓስን ክባኽን ዘለዎ ጠቕላላ ብዝሒ ገንዘብ ገደብ ይገብረሉ። እዚ ድማ ሓደ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት፣ ብጠቕላላ ከባኽኖ ዝፍቐደሉ ገንዘብ ካብ 20 ሚልዮን ኤውሮ ኣይሓልፍን።
ናይ ውልቂ ትካላት፣ ይዕበያ ይንኣሳ፣ ጎስጓስ ተወዳዳሪ ፕረዚደንት ኣይምውላን። ኣየወዓውዓን’ውን። ንፕረዚደንት ዝወዳደር ሕጹይ ዜጋ፣ ካብ ናይ ደገ መንግስታት ገንዘብ ከምዝተቐበለ እንተተረጋጊጹ፣ ከቢድ ገበን’ዩ።
ማዕከናት ዜና ንኹሎም ፣ ህጹያት ተወዳደሪ ምዕሩይ ሱተፈን ጎስጓስን ይህባ ምህላወን ዝከታተል ኣካል ኣሎ። ምርጫ ኣብ ዝካየደሉ ዕለት፣ ቅድሚ ሓደ መዓልቲ፣ ብሜድያን ካልእን ዝካየድ ኩሉ ጎስጓሳት ደው ይብል። ህዝቢ ረጊኡን ከይተረበሸን መራሒኡ መታን ክመርጽ።
ኣብ ቀዳማይ ዙርያ፣ ሓደ ተወዳዳሪ ካብ 50 ሚእታዊት ንላዕሊ ናይ ምርጫ ካርድታት ከውሕስ እንተኽኢሉ፣ ካልኣይ ዙርያ ምርጫ ምክያድ ኣየድልን።
ኣብ ቀዳማይ ዙርያ፣ ኩሎም ተወዳደርቲ ትሕቲ 50 ሚእታዊት ናይ ድምጺ ካርድታት እንተረኺቦም ግና፣ ዝልዓለ ድምጽታት ካብ ዝረኸቡ ክልተ ተወዳደርቲ፣ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ካልኣይ ዙርያ ምርጫ ይካየድ። ብኸምዚ ኣገባብ ድማ ፕረዚደንት ሪፖብሊክ ፈረንሳ ይምረጽ። ሓደ ወርሒ ጸኒሑ ድማ ምርጫ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶ ይካየድ።
ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰሙን፣ ወትሩ ረቡዕ ኣኼባ የካይድ። ሰነት ፈረንሳ’ውን ከምኡ ተመሳሳሊ ንበይኑ ሰሙናዊ ኣኼባ የካይድ። ኣኼባ ዘካይድሉ ቦታ’ውን ነንበይኑ’ዩ። ክልቲኦም እዞም ኣካላት ብሓባር ኣኼባ ዘካይዱ ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ጥራይ’ዩ። ህጹጽ ኩነታት ምስ ዘጋጥም ከኣ ብጠለብ ፕረዚደንት ኣብ መንበረ ንጉስ ሉዊ ዝነበረ ግንቢ ቨርሳይ ክእከቡ ይኽእሉ።
መራሒ ሃገር፣ ሕግታት ሃገር ወይ ቅዋም ምስ ዝጥሕስ እሞ ንሃገራዊ ባይቶ ምእዛዝ ምስ ዝኣቢ ወይ ምስ ሃገራዊ ባይቶ ምስ ዝስሕሓብ፣ ካብዞም ክልተ ናጻ ዝኾነ ፈራዲ ኣካል ክዳኒ ኣብ መንጎ ይኣቱ።
ላዕለዋይ ዳኛ ህዝባዊት ፈረንሳ ዝህቦ ውሳኔ ከኣ ናይ መወዳእታን ቀይዳን ይኸውን።
እዚ ኣሰራርሓ’ዚ ንመንግስቲ ፈረንሳ፣ ንሓድሕዶም ናብ ዝተሓላለዉ ናጻ ዝኾኑ ኣካላት ፈጻሚ፣ ሓጋጊን ፈራድን ብንጹር ይመቓቕሎ።
ናይዚ ሰለስቲኡ ኣካላት መንግስቲ ዝኾኑ ኣባላት፣ ካብ ፕረዚደንት፣ ክሳብ ተራ ኣባል ባይቶ፣ ሕሳቦም ብንጹር መንግስቲ ክፈልጦ ኣለዎ። ኣብ ስልጣን ክሳብ ዘለዉ፣ ኣብ ወጻኢ ሃገር ናይ ባንክ ሕሳብ ክኸፍቱ ኣይፍቀድን።
ኤርትራ ከም ፈረንሳ እንተትኾነልና ዶ ትብሉ ኣለኹም? እዚ ፈረንሳ እትኽተሎ ዘላ ምምሕዳር መንግስትን ቅርጽን ከመይ ማዕቢሉ? ክንደይ ዓመታት ከ ወሲዱ?
+++++++++++++++++++
ሃገረ ሉዊ፣ ሃገር ዦን ዳ’ኣርክ፣ ሃገር ቪክቶር ሂጎ፣ ሃገረ ዦን ዣክ ሩሶ፣ ቮልቴር፣ ሮበስፔር፣ ሃገረ ላፋየት፣ ሃገረ ናፖልዮንን ቻርለስ ዲ ጎልን ዝኾነት ፈረንሳ እዚ ሕጂ እተስተማቕሮ ዘላ ደሞክራስያዊ ከይዲ፣ ኣብ ሓደ ለይቲን ብዘይ ዋጋን ከምዘይመጸ ኣብ ታሪኽ እንረኽቦ ሓቂ’ዩ።
ካብ ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ኣትሒዙ፣ ንጉስ ቄሳር ደም ዘንብዓ ዓዲ ደርሆ፣ ብተኸታታሊ ወራራት ካብ ከባቢኣ ዝግስግሱ ነጋውስ ዕረፍቲ ስኢና ነበረት። ክሳብ’ቲ ሓደ እዋን ቅድሚ 1500 ዓመት ኣቢሉ፣ ፍራንኪሽ ናይ ዝተባሃሉ ህዝቢ ንጉስ፣ ከም ሃገር ጠርኒፉ፣ ስማ ፈረንሳ ክሳብ ዘጠመቐሉ ወቕቲ።
ንኣስታት ሓደ ዘመን ጸጋኣ ዝመዝመዘ ተኸታታሊ መስቀላዊ ኵናት 11 ክፍለ ዘመን ሰጊራ፣ ኣብ ዝበኣሰ ኵናት ሓድሕድ ኣመንቲ ካቶሊክን ፕሮተስታትን ዝተጸምደት ፈረንሳ፣ ዶባታን ምምሕዳራዊ ቅርጽታታን ካብ ግዜ ናብ ግዜ’ዩ ዝቕያየር ኔሩ።
ንኽልቲኡ እምነታት ዘጣመረ ሄንሪ ራብዓይ ኣብ መፋርቕ 16 ክፍለዘመን ምስ ነገሳ ንዓመታት ዝዛረየ ደም ነቒጹ፣ ብነቢትን ወሓዚ ሩባ ላ ስየንን ተተክአ። ህዝባ ተዛማዲ ዕረፍቲ ረኸበ።
ሄንሪ ራብዓይ፣ ሕሉፍ ኣማኒ ካቶሊክ ብዝኾነ መንእሰይ ኣብ መበል 56 ዓመት ዕድሚኡ ተቐንጸለ። ኣብ ታሪኽ ፈረንሳ ሓድሽ ምዕራፍ ተኸፍተ። ወዲ ትሽዓተ ዓመት ቆልዓ፣ ኮረሻ ኣቡኡ ወሪሱ ንጉስ ሉዊ መበል 13 ኮነ። እንተኾነ መሪሕነት ክሳብ ዝመልኽ፣ ኣዲኡ ስልጣን ንጉስ ጨቢጣ ሓዘተ። ማዕረ ሰብኡትን ተጓኒጻ ከኣ ስልጣን ወዳ ኣውሓሰት። ሉዊ 13፣ “ፈረንሳ ንክልተ እምነታት ኣይትጻወርን’ያ” በለ። ካቶሊክ እንኮ ሃይማኖት ኣወጀ።
ሊዊ መበል 13 ኣብ 41 ዓመት ዕድምኡ ኣብ 1643 ዓባይ ሰዓል ቆጸየቶ። ወዲ 5 ዓመት ወዱ፣ ሉዊ መበል 14 ኮይኑ ካብ ድቓሱ ተበራበረ። ሉዊ 14’ውን ከም ኣቡኡ ስልጣን ብቆልዑኡ ስለዝተረከበ ክሳብ ዝጉብዝ፣ ኣዲኡ ዓቢ ግደ ተጻወተት።
እቲ ቆልዓ ሰብኣይ ኮነ። ናይ ጸሓይ ንጉስ፣ “ለ ሩዋ ዱ ሰለይ” ሰየማ ገዛእ ነብሱ።
“ፈረንሳ፣ ካብ ካልኦት ሃገራት ዝሓየለት ሃገር’ያ፣” ፈከረ። ኣጼ ክሳብ ንምዃን ተመጣጠረ። ጎረባብቲ ሃገራት ወረረ። ሃብቲ ህዝቢ ዘመተ። ነፍቐርቱ ኣሽሓት ፍራንካታት ዝወደአ ህያባት ብሉጽ ለገሰ። ፓሪስ ዝተዛወርኩም እንተለኹ፣ ፓሌ ሉክሰንበርግ ንጉስ ሉዌ ንህያብ ፍቕሪ ዝሃነጾ’ዩ። ፓሌ ሮያል ንገዛእ ርእሱ እትበቅዕ ቤት መንግስቲ ኮይና ኣይረኸባን። ደምን ረሃጽን ህዝቢ ፈረንሳ ናብ ዝመጠጠ ሓድሽ ግንቢ፣ ‘ሻቶ ደ ቨርሳይ’ ገዓዘ። ህዝቢ ፈረንሳ ንፈታው ውግእ ንጉስን ሓሻሺት ንግስትን ዘለዎ ዘበለ ኩሉ ሃበ። ድኽነት ደገ ቤቱ ክትኩሕኩሕ ሰምዓ።
ካብ ወዲ ሓሙሽተ ዓመት ኣትሒዙ ንጉስ ዝተሸመ ሉዊ 14 ድሕሪ ናይ 71 ዓመታት ስልጣን፣ ኣብ መበል 76 ዓምት ዕድምኡ ብሕማም ተኣልየ። ህዝቢ ፈረንሳ ምስ ሞት’ዚ ናይ ጸሓይ ንጉስ፣ ጸሓይ ኣይትመውትን በለ። ተስፋ ገበረ።
ሉዊ 15 ከም ዝሓለፍኡ ወለድኡ፣ ኣብ ቁልዕነቱ ንኣብኡ ሉዊ 14 ተኪኡ ስልጣን ተረከበ። ንሱ’ውን ጾር ህዝቢ ፈረንሳ ከየፋኾሰ፣ 59 ዓመታት በሊዑ ብንፍዮ ተኣልየ።
ወዲ 20 ዓመት ወዱ ንሉዊ 15 ኣብ 1774 መንበር ንግስነት ተረክቡ ሉዊ መበል 16 ኮነ።
ንጉሳውያን ቤተሰብን ካህናትን ብፌስታን ሆይሆይታን ኣኣጌጹ። ነቢት ይጭልጡ። ህዝቢ ፈረንሳ በንጻሩ መዓልታዊ መግቢ ንምርካብ ግድል ኮኖ። ዕለታዊ መግቡ ዝነበረት ስጋ ሓሰማ፣ ሳሕቲ ጥራይ ኮነት። ንሳውን ኣብ ኣውድኣመት ብጉዚ እንተረኺቡዋ ማለት’ዩ። ባህላዎ ሕብስቲ፣ ‘ባጌት’ ምስራቕ ዝውቱር ኮነ። ደቂንስትዮ ክራይ ኣባይቲ ንምኽፋል ነብሰን ንዕዳጋ ኣውረዳ። መነባብሮ ሓሰመ።
ህዝቢ ፈረንሳ ንመጀመርያ እዋኑ ተቓውሞታት ከስምዕ ተራእየ። ኣብ ከባቢታት እዚ ናይ ሕጂ ፕላስ ደ ላ ሪፖብሊክ ዝብሃል ቦታን ኣብ ላ ታምፕልን ተኣኻኸበ። “ንጉስ ጸገምና ይስማዕ ጨደረ።”
“ህዝቢ ጸጊቡ” ሓጨጨ ንጉስ።
ንንጉስ ብሓይሊ ንምእላይ ብስውር ጠበናጁ ዝዓጠቑ መንእሰያት ወረር ወረር በሉ። ‘ጃኮቢንስ’ ተሰምዩ። ከም እኒ ላፋየት፣ ማራት፣ ዳንተንን ሮበስፔርን ዝኣመሰሉ ለባማት፣ ኣይፋልኩም መንእሰያት ብዘተደኣ ይኹን መዓዱ። ተቓውሞ ህዝቢ ፈረንሳ፣ ጎንጽ ዝኣምንን ብሰለማዊ መንገዲ ዝጠልብን ኣብ ክልተ ተገምዐ።
ንጉስ ካብ መንበረ መንግስቲ ‘ቨርሳይ’ ናብ ፓሪስ መጺኡ ምስ ህዝቢ ክረዳዳእ ተሓተ። ናብቲ “ቲየር- ዘ -ታ’ ዝብሎ ታሕተዋይ ደረቢ ወሪደ ኣይዘራረበን” በለ።
ተቓውሞ ሓየለ። ኣብያተ ነቢት መዓጹታተን ተገፍተረ። ገንእታት ነቢት ተደንከሉ። ህዝቢ ነቢት ከም ልቡ ጨለጠ። ህዝቢ ፈረንሳ፣ ኣብ ጓሂኡን ደስትኡን ነቢት መሳንይቱ’ዩ።
ኣብ ጥሙይ ከብዱ ደረቕ ነቢት ክጭልጥ ዝወዓለን ዝሓደረን ህዝቢ ደሙ ፈልሖ። ቀይሕ ነቢት እሞ ኸኣ ኣብ ጥሙይ ከብድኻ፣ ደምካ ጥራይ ዘይኮነ፣ ሓንጎልካ’ውን ዘፍልሕ። ህዝቢ ቁጠዐኡ ምቁጽጻር ሰኣነ። ኣብ ግንቦት 1789 ንቤት ማእሰርትን ግፍዕን ዝነበረ ግንቢ ባስቲ ወሪሩ ሓዞ። እሱራት ሓራ ገበረ። ንኣሰርቲ ኣሰረ።
“እዚ ህዝቢ’ዚ ብነቢት’ዩ ሰኺሩ” ኣላገጻ በዓልቲ ቤት ንጉስ፣ እመቤት ማሪ ኣንቱዋነት። ሰኽራም ናይ ልቡ ይዛረብ ዝብል ምስላ ትግርኛ ረሲዐን።
ሉዊ 16 ፍሉያት ሓይልታት ሰራዊት ስጉምቲ ክወስዱ ናብ ፕላስ ደ ላ ሪፖብሊክ ለኣኸ። ንቁጥዐ ህዝቢ ፈረንሳ ክዓግት ግና ኣይከኣለን።
ምዝመዛ፣ ምረት ናብራ፣ ጭቖናን ሕሰምን ዘበገሶ ሰውራ ፈረንሳ፣ ብነቢት ተደፊኡ ቅድሚት ገስገሰ።
ንጉስ ንመጀመርያ እዋኑ ምስ ወከልቲ ህዝቢ ክዘራረብ ከምዝኽእል ኣተንብሀ። ህዝቢ ይውክሉ’ዮም ዝበሎም ሰባት መሪጹ ምስ ንጉስ ክደራደር ድሉው ኮነ። ህዝቢ ወከልቱ ባዕሉ ክመርጽ ኣብ ታሪኽ ፈረንሳ ንመጀመርያ ኮነ። ነቶም ባዕሉ ዝመረጾም ወከልቱ ድማ ሃገራዊ ባይቶ ወይ ከኣ ‘ኣሰምብሊ ናስዮናል’ ሰየሞም።
ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ ኣብ እዋን ሰውራ ፈረንሳ ኣብ 1789 ካብ ዝቖመሉ ኣትሒዙ እምበኣር እቲ ዝሓየለ ጽልዋን ውሳነን ዘለዎ ክኸውን ዝኸኣለ’ምብኣር ብኸምዚ መስርሕ ሓሊፉ’ዩ።
ንጉስን ሰዓብቱ ካህናትን ድሌት ህዝቢ ከማልኡ ፍቓደኛታት ኣይነበሩን። ጎነጽ ሰዓረ። ንንጉስን በዓልቲ ቤቱን ኣብ ቀይዲ ኣተዉ። ሃገራዊ ባይቶ ፈረንሳ፣ ስልጣን ናብ ህዝቢ ከምዝተረከበ ሓቢረ። ኣብ 1792 ፈረንሳ ናይ ነጋስ ዘይኮነት ናይ ህዝቢ ወይ ሪፖብሊክ ምዃና ኣበሰረ። ቪቭ ላ ሪፖብሊክ ገዓረ። ብደሙን ረሃጹን ዘላገጹ ንጉስን ቤተሰቡን ንሞት ፈሪዱ። ክሳውዶም ሰቢሑ፣ “እምበርዶ ብመጋዝ ጉለቲን ክቕንጠብ’ዩ?” ህንጡይነት ሰማይ ዓረገ። ንጉስን መቕርቡን ንዘመናት ዝጨለጥዎ ምሩጽ ነቢት፣ ደም ኮይኑ ኣብ ፕላስ ‘ኮንኮርድ’ ረድአ። ፓሪስ፣ ብደምን ቀይሕ ነቢትን ደቓ ጨቕያ ባህ በላ። ኣብ ቀይሕ ጨርቂ ዝተሰለመ ሰለስተ ዕምንባባታት ዝመለለይኣ ባንዴራ ዘውዳዊት ፈረንሳ ብደምን ነቢትን ተዓሊሳ፣ ተተርተረት። ቀይሕ ጻዕዳን ሰማያውን ሕብርታት ዘለዋ ሪፖብሊካዊት ባንዴራ ኣንበልበለት።
++++++++++++
ካብ ሄንሪ ራብዓይ ክሳብ ሊዊ 16፣ ካብ 1589 ክሳብ 1789 ኣባላት ሓንቲ ስድራ እናተቐባበሉ ንኽልተ ሚእቲ ዓመት ወይ ክልተ ክፍለ ዘመን ዘጽንሕዎ ዘውዲ ቅልቁል ኣፉ ተድፍአ። ንልዕሊ 1500 ዓመታት ዝጸንሐ ዘውዳዊ ስርዓት ፈረንሳ ሓንሳእን ንሓዋሩን ኣብቀዐ።
ሓዳስ ሪፖብሊካውት ፈረንሳ እንታይ ዓይነት ስርዓተ መንግስቲ ክትተክልያ ኣብ መዋጥር ኣተወት። ሃገራዊ ባይቶ ኣብ ክልተ ተገምዐ። “ናይ ጥንቲ ክብርታታ ዓቒብና፣ ደሞክራስያዊ ዘውዳዊ ስርዓት ንከተል” ዝበሉ የማናይ ሸነኽ መናበር ኣዳራሽ ሃገራዊ ባይቶ ሓዙ። “ኣይፋል፣ ፈረንሳ፣ ንድኽኡ ንሃብታሙ፣ ኣብ ማዕርነትን ሓርነትን ዝኣምን ሊበራላዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት እባ ክትክተል ኣለዋ” ዝበሉ ብጸጋማይ ወገን ተፈልዮም ኮፍ በሉ። ካብዚ ዝነቐለ ከኣ፣ ዓለም ዝረዓመቶ የማናውያንን ጸጋማውያንን ሰልፍታት ዝብል ፖለቲካዊ ኣምር ፈለቐ።
ሃገራዊ ባይቶ፣ ኣብ የማናውያንን ጸጋማውያንን ተገሚዑ፣ ጽኑዕ ስርዓተ መንግስቲ ከቕውም ዘይምኽኣሉ፣ ነተን ንዘመናት መተሃላልኽታ ዝነበራ ጎረባብታ ምጹቹ ባይታ ተፈጥረ። ንምውራራ ተጓየያ።
1795 ፈረንሳን ዓለም ፈረንሳን ዓለምን ዘይተጸበየቶ መንእሰይ፣ ካብ ደሴት ኮርሲካ “ኣለኹ ሃገረይ” በለ። ናፖልዮን ቦናፖርት፣ ንፈረንሳ ካብ ወራራት ጎረባብታ ኣድሒኑዋ ጥራይ ዘይኮነ፣ ክብራ መሊሱላ፣ ሃጼ ክሳብ ንምባል ዝበቅዕ ተመሊሱ ሓያሎ ሃገራት ወረረ። ብሪጣንያን ሩስያን ሓድነት መስሪተን ንናህሪ ናፖልዮን ገትኣ። ሓያል ወትሃደር ጉዕዝኡ ብምርኮ ዛዘመ።
ፈረንሳ፣ እንደገና ኣብ ድንጋጸ ጎረባብታ ወዲቐት። ዘውዳዊ ስርዓት ንምምላስ ክሕግዝኣ ጸዓራ። ነዊሕ ኣቐጸለን። ወዲ ሓዉ ንናፖልዮን ንፈረንሳ ክመርሕ ብሃገራዊ ባይቶ ተመርጸ። ኣይበቕዐ። ብዕልዋ ተኣልየ። “ፈረንሳ ሓድሽ ስርዓተ ምሕደራ የድልያ” ተሰማምዐ ሃገራዊ ባይቶ። ነቲ ኣብ 1789 ብመልክዕ ቻርተራት ናብ ቅዋም ዘሰጋገሮ ዓንቀጻት ምምሕያሻት ገበረሉ። መሰል ደቂሰብ፣ ብዝልዓለ ተመጎተሉ። ማዕርነት፣ ሓርነትን ሕውነትን ቀንዲ ጭርሖ ሃገራዊ ባይቶ ኮነ።
ካብ 1871 ክሳብ 1914 ኣብ ዝነበረ ግዜ ብሃገራዊ ባይቶን ኣባልት ሰነትን ዝተምረጹ ሸውዓተ ፕረዚደንታት ተተኻኽኡ። እዚ ክፍለ-ዘመን እዚ ሳልሳይ ሪፖብሊክ ፈረንሳ ተሰየመ። ብነጋውስን ኵናትን ንዘመናት ዝተዳህከ ቁጠባ ፈረንሳ ንምብርባሩ ተጓየዩ። ኢንዱስትሪታት በዝሐ። ጸጋኻ ንምዕባይ ግዝኣታት ምስፋሕ ኣድልየ። ኣፍሪቃ እታ ቀንዲ ግዳይ ኮነት። ፈረንሳ በተን ድሮ ግዝኣታ ኣስሪጻትለን ዝጸንሐት ኣልጀርያን ሞሮኮን ኣቢላ ናብ ገዚፍ ክፋል ኣፍሪቃ ኣስፋሕፈሐት።
1914 ክሳብ 1946 ዝነበራ ዓመታት ዓለም ኣብ ክልተ መረርቲ ውግኣት ዝተጸምደትሉ’ዩ። ፈረንሳ ከም ዓባይ ሃገር እታ ቀንዲ ተሳታፊትን ግዳይን እዚ ኵናት ነበረት። ኣብ ካልኣይ ኵናት ዓለም፣ ብዘይ ኩናት ናብ ሂትለር ሰሊማ፣ ናይ ገዛእ ርእሳ ሉኣላዊ መንግስቲ ዘይብላ ኣካል ጀርመን ኮነት።
ብጀነራል ቻርለስ ዲ ጎል ዝምራሕ ናይ ስደት መንግስቲ ካብ ለንደን ንህላዌኣ ተቓለሰ። ሰራዊት ኣመሪካ ዝመርሖ ልፍንታዊ ሓይሊ፣ ብገማግም ባሕሪ ኖርማንዲ ናብ ፈረንሳ ኣተወ። ንፈረንሳ ካብ ምሕደራ ሂትለር ገላገላ። ጀነራል ዲ ጎል ናብ ፓሪስ ተመልሰ። ይኹን’ምበር ፈረንሳ ገና ኣይረግአትን። ወትሃደራዊ መራሒኣ፣ ቻርለስ ዲ ጎል፣ መራሒ ሃገር ንምዃን ሓድሽ ስርዓት ምሕደራ ከምዘድሊ ኣወጀ። ኣብ 1958ሃገራዊ ባይቶ ምሉእ ስልጣን ሃቦ። ቅዋም ተመሓየሸ። ፕረዚደንት ቻርለስ ዲ ጎል ቀዳማይ መራሒ ናይ ሓሙሻይ ሪፖብሊክ ፈረንሳ ኮነ።
ንዓመታት ግዳይ ተባዕታዊ ዓመጽ ዝኾና ደቂንስትዮ ካብ 1946 ኣትሒዙ ናይ ክመርጻን ክምረጻን መሰል ተፈቒዱለን ነበረ። ኣብ 1965 እንደገና ምምሕያሽ ኣብ ቅዋም እታ ሃገር ምምሕያሽ ብምግባር፣ ፕረዚደንት ብወከልቲ ህዝቢ ዘይኮነ ብቀጥታ ብዝህቢ ክምረጽ ተወሰነ። ህዝቢ ፈረንሳ ካብዚ እዋን’ዚ ኣትሒዙ ክሳብ እዛ ዕለት ሸውዓተ ፕረዚደንታት ባዕሉ ብዘንብሮ ናይ ድምጺ ወረቓቕቲ ኣብ ስልጣን ኮፍ ኣበሎም።
ኣብ ጥሪ 2010 መሬት ሪፖብሊካዊት ፈረንሳ ካብ ዝረገጽኩላ እዋን፣ ሰለስተ ፕረዚደንታት ክተኻኽኡ መስኪረ ኣለኹ።
በብሪጋ ዝኣዘዝኩወን ብኬሪታት ነቢት ጨሊጠ፣ ናብ መዳቕሶይ ተበጊሰ ኣለኹ። የማነ-ጸጋመይ “ቪቭ ላ ፍራንስ!” ይጭደር። መንገዲ እናተጓነጽካ’ዩ።
ሓደ ሰሙን ቅድሚ ምርጫ ዝርኣኹዋ ስእሊ ቅጅል በለትኒ። ንጎስጓስ ምርጫ ኣብ ዝተለጠፈ ግዙፍ ስእሊ ወይ ፖስተር ሕጹይ ተወዳዳሪ ፍራንስዋ ፊዮን፣ ኣብ ልዕሊኡ “ድሙይ ዝርኣየ ዓይኑ ይብራህ” ዝብል ምልክታ ይንበብ።
“ጋኢያ” ዝተባህለት ዱመን ዝረኣያ እንተሎ ክውከሰን፣ ማዳም ኤልዶዲ ከምዝበሃላ ሓቢረን ቁጽሪ ቴሌፎነን ኣንበራሉ።
ለካ ንገሊኡ ሲ ካብቲ ምርጫ ንላዕሊ ደሃይ ድሙኡ’ዩ ዝዓጦ ኔሩ። “ክላ’ዚ ኦም ድማ…. ኣድገይ ዶ ግዳ ርኢኻ?” ‘ ዩ ነገሩ።
ዕባይ ኣኽርያ
ካብ ፓሪስ
08 ግንቦት 2017
=====================


text:
Radio Erena: 26 December 2019
መንግስቲ እስራኤል፣ ብዛዕባ’ቶም መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ዝኾኑ፣ ኣብ ሃገሩ ዝርከቡ ስደተኛታት ብዝምልከት ምስ ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ናብ ዝኸተሞ ውዕል ክምለስ፣ ወኪል እቲ ኣህጉራዊ ትካል ጸዊዑ።
ወኪል UNHCR ኣብ እስራኤል፣ ዳምጠው ደሳለኝ፣ መንግስቲ እስራኤል ኣብ ጉዳይ ስደተኛታት ንዝኽተሎ ዘሎ ኣካይዳ ብምንቃፍ፣ እቲ መንግስቲ ነቲ ብሚያዝያ 2018 ዝኸጠሞ ውዕል ከኽብር ተማሕጺኑ።
ንሱ ነዚ ጻውዒትን ምሕጽንታን ዘቕረበ፣ ድሕሪ’ቲ ኣብ ጄኔቫ ኣብ ዝተጋብአ ኣህጉራዊ ዋዕላ ስደተኛታት ንማዕከን ዜና ሃረጽ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ’ዩ።
ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ኣስታት 32 ሽሕ ስደተኛታት ፍርቆም ናብ ወጻኢ ሃገራት ክጣየሱ ፍርቆም ድማ ኣብ እስራኤል ሕጋዊ መንበሪ ፍቓድ ተዋሂብዎም ክነብሩ ኣብ ዝብል ነጥቢ፣ ኣብ ሚያዝያ 2018 ምስ UNHCR ስምምዕ ከምዝኸተመ ዝዝከር’ዩ።
እንተኾነ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል በንያሚን ናታንያሁ፣ ሰዓታት ድሕሪ’ቲ ስምምዕ ምኽታሙ፣ ብመንገዲ ማሕበራዊ ሜድያ ኣብ ዝዘርግሖ ሓበሬታ፣ ነቲ ውዕል ከምዝሰረዞ’ዩ ኣፍሊጡ።
ኣብ እስራኤል፣ መብዛሕትኦም ኤርትራውያን ዝኾኑ ልዕሊ 32 ሽሕ ስደተኛታትን ሓተቲ ዑቕባን ክህልዉ እንከለዉ፣ እቲ መንግስቲ ጉዳዮም ርእዩ መሰል ዑቕባ ዝፈቐደሎም ካብ 10ታት ኣይሓልፉን’ዮም።


text:
ኣብ ዓራብ ሳት ንሰለስተ ሰሙን ኣጋጢሙ ዝጸንሐ ዓፈና፣ ካብ ኤርትራ ዝተፈነወ ምዃኑ ኣካየድቲ ስራሕ ዓራብ ሳት ኣረጋጊጾም።
እቲ ሬድዮ ኤረና ንእትርከቦ ሓያሎ ፍርኬንሲታት ዓጽዩ ዝጸንሐ ብጽግዕተኛ ማዕበል ወይ ‘ፖራሳይት ዌቭ’ ዝተፈጸመ ዓፈና፣ ኣብ ፈለማ ምንጩ ክፍለጥ እኳ እንተዘይክኣለ ድሒሩ ግና ካብ ኤርትራ ይፍኖ ከምዘሎ ዓራብሳት ከረጋግጽ ክኢሉ።
ኣራብሳት ተወሳኺ መብርሂ ኣብ ዝሃበሉ፣ ቴክኒሻናት ንሬድዮ ኤረና ካብቲ ኣብ ባድር 6 ዝርከብ ፍርኩዌንሲ ኣብ ዘውጽእሉ ሳትላይት ጽቡቕ ከምዝሰሕን፣ ሬድዮ ኤረና ንምምላስ እንተፈቲኖም ግና ከምዝኣብን ስለዝጠቐሱ፣ ዕላማ እቲ ምዕፋን ናብ ሬድዮ ኤረና ዝቐንዐ ክኸውን ከምዝክእል ይግመት።
እቲ ካብ 14 ታሕሳስ ከባቢ ሰዓት 4፣ 30 ናይ ድሕሪ ቀትሪ ክሳብ ክልተ መስከረም ከባቢ ሰዓት 6 ናይ ምሸት ኣጋጢሙ ዝጸንሐ ካብ ኤርትራ ከምዝተፈነወ ዝተረጋገጸ ምዕፋን፣ ኣብ ቀጻሊ’ውን ተመሳሳሊ ክስተት ከየጋጥም ስግኣት ኣሎ።
ብተመሳሳሊ መርበብ ሓበሬታ ሬድዮ ኤረና’ውን፣ ብዘጋጠሞ ናይ ሳይበር መጥቃዕቲ ንኣስታት ሓደ ሰሙን ደው ኢሉ ምጽንሑ ይፍለጥ።
እቲ ሳትላይት ናይ ምዕፋን መስርሕን ናይ ሳይበር መጥቃዕትን፣ ሬድዮ ኤረና ኣብቲ ምስ ኣፈኛ መንግስቲ ኢትዮጵያን ሚኒስተር መራኸቢታትን ኣቶ በረኽት ስምኦን ዘካየደቶ ቃለ መጠይቕ፣ ኣብ ኤርትራ ናዕቢ ንምልዕዓል ፈቲና ክብል መንግስቲ ኤርትራ ድሕሪ ዘቕረቦ ክሲ’ዩ ተፈጺሙ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣብቲ ኣንጻር ሬድዮ ኤረና ዘቕረቦ ክሲ፣ እታ ኣብ ስደት ብዝርከቡ ኤርትራውያን ጋዜጠኛታት እትዳሎ ኣብ ፓሪስ ዝመደበራ ሬድዮ ኤረና ናዕቢ ንምልዕዓል ስለዝሰርሐት ካብ ኣገልግሎት ዓራብሳት ክትእገድ’ዩ ሓቲቱ ኔሩ።
እንተኾነ፣ ሬድዮ ኤረና ምስቲ በዓል ስልጣን ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየደቶ ቃለ መጠይቕ፣ ንህሉው ኩነታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፣ ጉዳይ ምሕብሓብ ተቓወምትን፣ ምስኡ ዝተተሓሓዘ ጉዳያት ክልቲኤን ሃገራት ብምትኳር ሕቶታታት ኣቕሪባ ደኣ እምበር፣ ናዕቢ ንምውላዕ ዝኾነ ስጉምቲ ከምዘይወሰደት ናብ ዓራብሳት ኣብ ዝልኣኸቶ ደብዳቤ ምስ ቅዳሕ ናይቲ ቃለ መጠይቕ ብምስናይ ልኢኻ’ያ።
ሬድዮ ኤረና ንምዕፋን ዝተማህዘ ተንኮል ካብ መ.ኤርትራ ምዃኑ ተፈሊጡ
ኣብ ዓራብ ሳት ንሰለስተ ሰሙን ኣጋጢሙ ዝጸንሐ ዓፈና፣ ካብ ኤርትራ ዝተፈነወ ምዃኑ ኣካየድቲ ስራሕ ዓራብ ሳት ኣረጋጊጾም።


text:
ድሕሪ'ቲ ትማሊ ኣብ ከተማ ኣስመራ ብተማሃሮን ወለድን ሓንቲ ቤት ትምህርቲ ዝተኻየደ ናይ ተቓውሞ ሰልፊ፡ ሓያለ ሰባት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ይኣትው ከምዘለው ካብ ውሽጥን ኣብ ወጻኢን ዝርከቡ ነቲ ኩነታት ዝከታተሉ ምንጭታት ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሮም።
መበገሲ ናይ'ቲ ሰልፊ መንግስቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዲያ ኣልእስላሚያ ናይ ካሪክለም ምልውዋጥ ክገብር ብምፍታኑን፡ እዚ ድማ ንእስላማዊ ትምህርቲ መንገዲ ዝዓጹ'ዩ ተባሂሉ ብምኳኑን እቶም ንምንጭታት ትማሊ ሓቢሮም'ዮ።
አባትርን ብረትን ዝሓዙ ሓይልታት መንግስቲ ብኡ ንብኡ ነቲ ሰልፊ ከምዝበተኑን ተኹሲ'ውን ከምዝተሰምዐን ድምጺ ኣሜሪካ ዘዘራረቦም ነበርቲ ኣስመራ ሓቢሮም። ብዛዕባ ኣብ ተሰለፍቲ ዝወረደ ጉድኣት እንተሎ ዝተፈልጠ ነገር የለን፡ ሚንስትር ዜና ኤርትራ ኣቶ የማነ ገብረመስቀል ብትዊተር ኣብ ዝለአኾ መልእኽቲ ግን፡ "ብሓደ ቤት ትምህርቲ ዝተገብረ ብዘይኾነ ጉድኣት ዝተበተነን- ከም ዓቢ ዜና ክግለጽ ዘይክእል ሰልፊ" ክብል መሊሱ'ሎ።
ኣቐድም ኣቢሉ ዝሓለፈ ሰሙን፡ ፕረዚደንት ቦርድ`ቲ ቤት ትምህርቲ ሓጂ ሙሳ መሓሙድ ኑር ነቲ ውሳነ መንግስቲ ብምቅዋሞም ከምዝተኣስሩ`ውን ተገሊጹ`ዩ።
ኣብ ኣስመራ ዝርከብ ኤምባሲ ኣሜሪካ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ከበባኢታት ኣስመራ ተኹሲ ከምዝነበረ ሪፖርት ከምዝበጽሖ ብምግላጽ ዜጋታት ኣሜሪካ፡ ካብ'ቲ ተቓውሞ ዝመስል ከባቢታት ማእከል ከተማ ክርሕቁ ዝመክር መልእኽቲ ትማሊ ኣመሓላሊፉ'ዪ።
መንግስቲ ብሪጣንያ ኣብ ዘሓደሶ ናይ መገሻ መጠንቀቕታ'ውን፡ ትማሊ ኣብ ጽርግያታት ኣስመራ ዓቢይ ተቓውሞ ከምዝነበረ ነቲ ሰልፊ ንምብታን'ውን ተኹሲ ከምዝተሰምዐን ድሕሪ ምግላጽ፡ "ሽሕ'ኳ ኣብ ኤርትራ ከምዚ ዓይነት ክስተት ዘይልሙድ እንተኾነ፡ እንግሊዛዊያን ዜጋትት፡ ካብ ዝኾነ ሰልፍታት ወይ ሰፊሕ ኣኼባታት ክርሕቑ ንመክር"ኢሉ።
ኣተሓሒዙ፡ ኣብ ዳሕራዋይ ታሪኽ ናይ ኤርትራ፡ ግብረ-ሽበራ ዘይፍለጥ`ኳ እንተኾነ መጥቃዕቲ ኣይፍጸምን`ዩ ኢልካ ምድምዳም ኣይክኣልን ይብል።
ድምጺ ኣሜሪካ ንሰበ-ስልጣን ኤርትራ ብቐጥታ ንምርካብ ዝገበሮ ፈተነ ኣይሰለጠን- ጻዕሪና ቀጻሊ`ዩ።


text:
ቤት ንባብ
ቤት ንባብ ንኩሉ ክፉት አዩ።
ናብ ቤት ንባብ ክትመጽእ ትኽእል ዶ ንምንባብን ምልቃሕን መጻሕፍትን ጋዜጣን ብቡዙሓት ዝተፈላለዩ ቓንቓታት ዝተሓትሙ።
ከም ተወሳኺ ኮምፒተር፡ ፊልምን ሙዚቓን ክትልቓሕ ትኽእል ኢኻ። መጻሕፍቲ ምልቓሕ ቓንቓ ሽወደን ንምምላኽን ሓበሬታ ብዛዕባ ሽወደን ንምርካብን ናይ ማንጃ ፍቓድ መጽንዕን ናይ ዛንታታት መጻሕፍቲ ብቕልል ዝበለ ቓላት ዝሕተምን ይጠቕመካ።
ኣብ ቤት ንባብ ሓደ ክፍሊ ንምሓዝ ናይ ግዜ ቕጸራ ትገብር። ኣባላት ቤት ንባብ ክተሓባበሩኻ አዮም። ብዘይ ዝኾነ ክፍሊት ድማ ትግልገለሉ።
ኣብ ቤት ንባብ ሓደ ዝተጠንጠለ ናይ ሓበሬታ ሰሌዳ አንታይ ኣሎ ኣብ ሰደርሃምን ተንብበሉ ብዛዕባ ትያትርን ሙዚቓን ዝሕብር ።
ኣብ ቤት ንባብ መዓልታዊ ብዙሓት ሰባት ይእንገዱ። ብዙሓት ድማ ሓገዝ ካባና ይረኽቡ። ንሕና ብዙሕ ዕማማት ንበጻሕትና ስለ ነአንግድ ነቲ ናይ ኢሚግረሽንን (Migrationsverket) ሲኤስኤንን (CSN) ካልእ ተመሳሳሊ ፎርም ክንመልእ ኣይንኽእልን ኢና። ከም መማህራን ክንከውን ውን ኣይንኽእልን ኢና።
ተወሳኺ ሌንካር
ቤት ንባብ
አንተ ዳ ኣ ኣጥፊእካዮ ወይ ድማ ኣባላሽኻዮ አቲ ዝተለቀሕካዮ መጽሓፍቲ ግድን ባዕልኻ ትኸስሮ።
ናብ ቤት ንባብ በዚ ቁጽሪ ተለፎን ተወከሱ 0270-755 10
ወይ ብ ኢ-መይል (e-post) ክትሰዱ ትኽሉ


text:
እቶም ኤርትራውያን ገፈፍቲ ዓሳ፣ ብ13 ታሕሳስ ካብ ወደባዊት ከተማ ሖዴዳ ተበጊሶም ናብ ኤርትራ ኣብ ዘምርሕሉ ዝነበሩ እዋን’ዩ ደሃዮም ጠፊኡ።
ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ኤርትራን የመንን ምስቶም ካብ የመን ብኽልተ ጀላቡ ዝተበገሱ 17 ገፈፍቲ ዓሳ ዝነበሮም ርክብ ከምዘቋረጹ ብምርግጋጽ፣ እቲ ዝጠፍእሉ ክሊ ማይ ናይ የመን ብምዃኑ የመን ንምድላዮም ጻዕርታት ክትገብር ሕቶ ቀሪቡ።
ከምዝፍለጥ ኤርትራውያን ገፈፍቲ ዓሳ፣ ዝገፈፍዎ ዓሳ ኣብ የመን እናሸጡ ካብ የመን ድማ ከም ነዳድን መሰረታዊ መግብታትን ከምዝሽምቱ ዝፍለጥ’ዩ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፣ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጀላቡ የመናውያን ገፈፍቲ ዓሳ ብዘካየድዎ መጥቃዕቲ ሓደ የመናዊ ቆሲሉ ክትብል የመኒ ፖስት ገሊጻ።
የመን ብዛዕባ እዚ ናይ ኤርትራ መጥቃዕቲ ኣብ ልዕሊ የመናውያን ገፈፍቲ ኦኣሳ ብዝምልክተ ብቀጻሊ ክስታት ተቕርብ እኳ እንተላ ብወገን ኤርትራ ዝወሃብ መልሲ ግና የለን።


text:
ስካሪኮ – 3
ብ ኣወልኼር ዓ/ሕፊዝ ንሓደ ንደርሆ ምሕራድ ዝኸውን ጭካነ ዘይብሉ ሰብ፤እንተዳኣ ኣብ ኣእምርኡ ብሾቨንያ ዝተላዕጠጤ ጽልእን ፍርሕን ክትዘርእ ኪኢልካ ቀታሊ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣቀታትላ ዘኽፈኤ ሰብ ንምግባሩ ዘይከኣል ነገር ኣይኮነን። ፍሬ ዘርኢ ጽልእን ፍርሕን ካብ ስካሪኮ ታሪኽ ዝተኣርየ ወይ`ውን
ብ ኣወልኼር ዓ/ሕፊዝ
ንሓደ ንደርሆ ምሕራድ ዝኸውን ጭካነ ዘይብሉ ሰብ፤እንተዳኣ ኣብ ኣእምርኡ ብሾቨንያ ዝተላዕጠጤ ጽልእን ፍርሕን ክትዘርእ ኪኢልካ ቀታሊ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣቀታትላ ዘኽፈኤ ሰብ ንምግባሩ ዘይከኣል ነገር ኣይኮነን።
ፍሬ ዘርኢ ጽልእን ፍርሕን ካብ ስካሪኮ ታሪኽ ዝተኣርየ ወይ`ውን ኮነ ኢልካ ዝተኣልመ ፈጠራ ክኸውን ይኽእል። ናይ ምዝራብን ምጽሓፍን ናጽነት ዘይጸነሖ ድሑር/ዕቡስ ሕብረተ ሰብ ከኣ ነዚ ከምዚ ዓይነት ዘራእቲ ዝቅበል ስቡሕ መሬት`ዩ።
ዑቡስ ሕብረተ ሰብ ዝኾነ ምስኮነ፤ ዝዓነወ ምስ ዓነወ፤ ዝተወስደ ምስተወስደ`ዩ መንገዲ ውሕጅ ዝጸርግ ! እቲ ምዕቡል ሕብረተሰብ ከኣ ንናይ ጽባሕ ግምታቱ ንኣጽናዕቲ ትካላት ሂቡ መሔለውታ ዝገብር`ዩ።
“ተስፋጽዮን” ይኹን ካለኦት ዝዘርእዎ ዘራእቲ ጽልእን ፍርሕን ምኽሻሕ ከም ንዖኦም ዝናን ረብሓን ምሃብ ገይሮም ዝርእዩ፤ ዘይ ምምላስ ዝድግፉ ኣሕዋት ኣለዉ። ግና ኩሉ ነገር ብሸለል ይቅተል ማለት ኣይኮነን። ናይ ጽልእን ፍርሕን/ ፎፕያ ጎሽጓሽ ከምቲ ነቀዝ ሶሊኹ ነቲ ኸርሲ ፍሬ ዘዕንዎ መጠን`ዩ። ብኣንጻሩ እምበኣር እዚኦም ደወል ተጠንቀቅ ስለ ዝደወሉ ንህዝብና ከነዕጥቅ ስለ ዝሓገዙና ካብቲ ዘለዎም ናውቲ ዕንወት ዘለና ናውቲ ህንጻ ስለ ዝበዝሕ ክንምክት ይግባእ፤ ልክዕ`ዩ እቲ ዘቋሰልዎ ክንድቲ ክኸውን ኣይክእልን፤ ይኹን`ምበር ንንእሽቶ ቁልዒ`ውን ኣጥፊእካያ ደቅስ ! ካብ ሕማም ጽልእን ፍርሕን ንምክልኻል ንኹሉ ወዲ ሰብ ዘድሊ ክታበት ስለ ዘሎ። ንቅሓት።ሰብነት።
ፍርሕን ጽልእን ኣብ ደቂ ሰባት ክነግስ ምግባር ፤ ኣብ ጥዕና ዘለዎ ዘመንን ቦታን ብሃገራዊ ደረጃ ይኹ ኣህጉራዊ ደረጃ ብሕጊ ዘቅጽዕ ገበን`ዩ። ናይ በዳልን ተበዳልን ዛዕባ ኣብ ዝኾነ ይኹን ህዝቢ ብዘይካ ፍትሒ ዝፍውሶ ዝኾነ ይኹን መድሃኒት የለን። ነዚ መድሃኒት`ዚ ዘይ ምውሳድ ከኣ ነፍሰ ቅትለት`ዩ።
በዚ ኣጋጣሚ`ዚ ክዝክሮ ደስ ዝብለኒ ኣብ ተሓኤ ይወሃበና ካብ ዝነበረ ንሾቨንያዊ ጽልኢ ዝጻረር (ክታበት) ኣስተምህሮ ንኣብነት፡- ንኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ጎንጺ ብዝምልከት፡ ጸላኢና ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ስርዓት እምበር ህዝቢ ኢትዮጵያ ከም ዘይኮነ፤እቲ ስርዓት ብተወላዶ ኣምሓራ ይምራሕ ማለት ዝኾነ ኣምሓራይ ጸላኢና ማለት ከም ዘኮነ ………… ወዘተ ። ብጣዕሚ ኣገዳስሲ ነይሩ፤ ነዚ መሰረት ገይሮም ኣተሓሳስበኦም ዝነደቁ ከኣ ብዙሓት`ዮም። ንደቆምን ከባብኦምን ጸልዮም ክኾኑ ኸኣ ተስፋ ኣሎኒ።
AAHafiz (212)14/02/2017


text:
Radio Erena: 30 June 2019
ኣብ ስልጣን ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን፣ ብሓሙስ 27 ሰነ ብሕብረት ኣፍሪቃን ኢትዮጵያን ዝተነድፈ ሓድሽ እማመ ከም ዝተቐበለ ኣፍሊጡ።
እዚ ቀሪቡ ዘሎ እማመ ፣ ብመሰረት ጠለብ ህዝቢ ፣ ብዓብላሊ ቁጽሪ በርጌስ፣ ዝቖመ ቤት ምኽሪ ክቐውም ዝጽውዕ ክኸውን ከሎ ፣ብዛዕባ ዝቐውም መሰጋገሪ ባይቶ ግን ዝኾነ ዝርዝር ሓበሬታ ኣይተዋህቦን።
ምንቅስቓስ ንናጽነትን ለውጥን ሱዳን ነቲ እማመ ተቐቢሉዎ እምበር ዝኾነ ይኹን ውሳኔ ከምዘየሕለፈ ተፈሊጡ’ሎ።
ነቲ ብኢትዮጵያ ቀሪቡ ዝነበረ እማመ ፣ ዝቐውም ናይ መሰጋገሪ መንግስቲ ብ7 ሲቪላውያንን 7 ወተሃደራውያንን፣ ሓደ ከኣ ዘይሻራዊ ዝኾነ ሲቪላዊ ውልቀሰብ ክኸውን ዝብል ንድፊ ግን ብዘይ ቅድመ ኩነት ተቐቢልዎ ከም ዝነበረ ዝፍለጥ’ዩ።
እዚ ሓድሽ ቀሪቡ ዘሎ እማመ፣ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን ብመንገዲ ቆንስሉ ለተናል ጀነራል ሸምሸዲን ኣቢሉ ኢትዮጵያ ምስ ሕብረት ኣፍሪቃ ብሓባር ኣብ ሓደ እማመ ክበጽሑ ብዝገበሮ ጻውዒትዩ ተነዲፉ።
ንሰለስተ ናይ ሰጋገሪ ዓመታት ዝጸንሕ 15 ኣባላት ዘለዉዎ ብዝበሑ ሲቪል ዝቖመ ኣማሓዳሪ ኣካል ክቐውም ዝብል ዝርዝራት’ውን ይርከቦ።
ብዛዕባ ዝቐውም ሓጋጊ ኣካል ግን ኣብቲ ዝርዝር ኣይተጠቕሰን።
መራሒ ሰልፊ ኡማ፣ ኣል ሳዲቕ ኣልማህዲ ነዚ ሓድሽ እማመ ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፣ ብሓጎስ ከምዝተቐበሎን ምስ ካልኦት መላፍንቲ ውድባት ክዝትየሉ ሙዃኑን ገሊጹ።
ኢትዮጵያን ሕብረት ኣፍሪቃን፣ ናብ ዘተ ዘቀራርብ እማመ ሰላም ነዲፈን ክሰርሓሉ እንከለዋ፣ መንግስቲ ኤርትራ ግና እቲ ወተሃደራዊ ጉጅለ ኣብ ስልጣን ክጸንሕ ዝብል መርገጺ ምሓዙ ዝፍለጥ’ዩ።


text:
ግዱሳት ኤርትራውያን ተቐማጦ ሸፊልድ ንዝኽሪ ናይቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ጥሒሎም ዝሃለቑ ልዕሊ 330 ዝኣኽሉ ንጹሃት ኤርትራውያን ንምዝካርን ብዝወሰድዎ ተበግሶ ንክብሮም ናይ ሽምዓ ምብራህን ካልእን ንቀዳም 30/04/2011 መደብ ኣዳልዮም ኣለዉ። በዚ ምኽንያት ኩሉኹም ግዱሳት ኤርትራውያን ብዘይ ኣፈላላይ ናይ ሃይማኖትን ካልእ ካልኣዊ ውልቃዊ ፍልልያትኩም ኣወጊድኩም ኣብዚ መደብ ክትሳተፉ ብክብሪ ትዕደሙ ኣለኹም።
ማዕርግ ድምር ውጺኢትን ሞያዊ ብቕዓትን ተሞክሮን እሩም ስነ-ምግባራዊ ባህርያትን ንዘልዎም ኣብነታውያን ሰባት ስለ ዘስታህል ወይ ስለ ዝግባእ: እቶም በዚ ስነ-ስርዓትን ሞያን ዝተኾስኮሱ ሰብ ወትሃደራዊ ማዕርግ ድማ: ምሉእ ዘይጉዱል ተሰማዕነት በቶም ኣብ ትሕቲ ትእዛዛቶምን ምምሕዳራቶምን ዝነጥፉ ሰባት ጽልዋ ክህልዎም ንቡር ኢዩ::
ማዕርግ ድምር ውጺኢትን ሞያዊ ብቕዓትን ተሞክሮን እሩም ስነ-ምግባራዊ ባህርያትን ንዘልዎም ኣብነታውያን ሰባት ስለ ዘስታህል ወይ ስለ ዝግባእ: እቶም በዚ ስነ-ስርዓትን ሞያን ዝተኾስኮሱ ሰብ ወትሃደራዊ ማዕርግ ድማ: ምሉእ ዘይጉዱል ተሰማዕነት በቶም ኣብ ትሕቲ ትእዛዛቶምን ምምሕዳራቶምን ዝነጥፉ ሰባት ጽልዋ ክህልዎም ንቡር ኢዩ::
ብሚልክያስ ምሕረትኣብ ዮውሃንስ
ቃልሲ ኤርትራውያን ኣንጻር መዳርገቲ ኣልቦ መንግስቲ ፋሽስትነት ህግደፍ ኣብ ዝላዓለ ጠርዚ ዝበጽሐ’ዩ ዝመስል ዘሎ። ወዮ ዳኣ ዘይትዕድልትናን ገለ ዘይንፈልጦ ጉድ ከይህሉ እምበር እዚ ሕማቕ ግፋዓዊ ምምሕዳርዚ ክሳብ ክንድዚውን ክኽይድ ወይ ክምጠጥ፡ ኣይምተገብኦን።
ሞት ንብሪጋደር ጀነራል ዓብዱ ረመጭ ቅድሚ ትማሊ ኣርኪባቶ። ቀዲሞም ብዙሓት ሚኒስተራት፡ ጀነራላት፡ ኣምባሳደራት ከይሸምገሉ፡ ብሕማም ነብስን ጽንቃቐ ሞራልን ሓሊፎም እዮም። ብዙሓት ከኣ ኣብ ትሕቲ ክንክን ጥዕና ኣለዉ። ሰብ ኣይነብርን እዩ። እንተ ብኽፉእ እንተ ብጽቡቕ ከም ኩሉ ወዲ ኣዳም ስምኩም ኣብ ታሪኽ ‘ዩ ዝነብር። ሞት ቆጸራ የብላን ‘ሞ፡ ንሞት ቀዲምካ ታሪኽካ ምሕካም ናይ ወረጃታት ስራሕ ምዃኑ ዘክሩ።
ስርዓት ህግደፍ፡ ሃይማኖታዊ እምነቶም ምኽሓድ ንዝኣበዩ ሰለስተ ኣመንቲ ክርስትና ግዳይ ሞት ከምዝገበሮም፡ Christian Today ዝበሃል ማዕከን ሓበሬታ፡ International Christian Concern (ICC) ንዘቕረቦ ጸብጻብ ብምውካስ ኣብ ዘመሓላለፎ ዜና ኣፍሊጡ።
ድሕሪ መሪር ኩሉ ጎድናዊ ቃልሲ፡ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ1991 ብዓውቱ ተዛዚሙ፡፡ ብዛዕባ`ዚ ብዙሓት ጸሓፍቲ ጽሒፎም ተሪኾሚዮም፡፡ ካብ 1991 ክሳብ 2008 ልዕሊ 17 ዓመታት ኮይኑ ኣሎ፡፡ ኣብዚ 17 ዓመታት እዚ ውጽኢት ድኻምናን ፍረ ናጽነትናን ሃገርና ኣብ ኩሉ ሜዳታት ምዕባሌ ከተርኢ ምተገብኤ ኔሩ። እንተኾነ ከምቲ ሓደ ገጣማይ ዝበሎ ናይ ታሪኽ ሓደጋ ኣጋጢሙና ንድሕሪት ገጽና ተመሊስና፡ በሪስና፡ዓኒና፡ ተሰዲድና፡ከም ደቂ ዛግራ ፋሕ ጨንገራሕ ኢልና፡፡
ኣርሴማ ዳዊት ዝተባህለት ለንደን ዝምቕማጣ ጓል 15 ኤርትራዊት ተማሃሪት ትማሊ 2 ሰነ ድሕሪ ቐትሪ ኣብ ቀጽሪ ገዝኣ ብዘጋጠማ ናይ ካራ መጥቃዕቲ ኣብ ሕክምና ቅድሚ ምብጽሓ ብኡንብኡ ዓሪፋ።
ለባም ማዓዲ
ተኾሊፉ ማኣዲ
ለቒቑ ዓዲ
ደፊእዎ ስዲ
ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ጥሒሎም ከይኮኑ ድሕነቶም ኣስጊኡ ዝቐነየ 57 ኤርትራውያን ብሊብያውያን ካብ ሓደጋ ምጥሓል ድሕሪ ምድሓኖም ኣብ ምስጢራዊ ቤትማእሰርቲ ሊብያ ተታሒዞም ከም ዝርከቡ፡ እንተኾነ ናብ ኤርትራ ብሓይሊ ናይ ምምላስ ካልእ ሓደጋ የጸላልዎም ከምዘሎ ካብ መርበብ ሓበሬታ መሰልና ደሊና ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የመልክት።


text:
Radio Erena: 17 January 2019
ኣብ ከተማ ናይሮቢ፣ ወጻእተኛታትን ሰብ ጸጋ ሃብቲን ኣብ ዘዘውትርዎ ሆቴል ብ14 ጥሪ ብዝተፈጸመ ሽበራዊ መጥቃዕቲ፣ ብውሕዱ 14 ሰባት ተቐቲሎም።
ብዘይካ’ዚ ሓያሎ ሰባት ክቖስሉ እንከለዉ፣ ኣብቲ ሆቴል ዝነበሩ ልዕሊ 700 ኣጋይሽ ናብ ውሕሱ ቦታ ከምዝተሰጋገሩ ተሓቢሩ።
ናይቲ ጠበናጁ ብዝዓጠቑ ብዝኸፈትዎ ቶኽሲን፣ ኣብ መኪና ነታጕጎ ብምጽዋድን ዝተኻየደ መጥቃዕቲ፣ ኣልሸባብ ሓላፍነት ወሲዱ ኣሎ።
ፕረዚደንት ኡሁሩ ኬንያታ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፣ ነቲ መጥቃዕቲ ዝፈጸሙ ኣባላት ኣልሸባብ ብምሉኦም ከምዝተቐትሉ ኣረጋጊጹ።
ኣልሸባብ ኣብ ኬንያ ተደጋጋሚ መጥቓዕታት ከምዘካይድ ዝፍለጥ ክይኑ፣ ኣብ 2015፣ ጋሪሳ ኣብ ዝተባህለ ቦታ ኣብ እትርከብ ዩኒቨርሲቲ፣ 147 ሰባት ከምዝቐተለ ኣይርሳዕን።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ፣ ፕረዚደን ኢሳይያስ ናብ ኬንያ ዑደት ድሕሪ ምክያዱ፣ ዝምድንኡ ምስታ ሃገር፣ ዞባናን ዘመሓይሽ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፣ ንመጀመርያ እዋኑ፣ ኣልሸባብ ኣብ ልዕሊ ኬንያ ንዝፈጸሞ መጥቃዕቲ ብወግዒ ኮኒኑ።


text:
ከም ዝመስለኒ ኣነ ስግረ ጾታዊ ሰብ (transperson) እየ፡ ከመይ ጌይረ ሓገዝ ክረክብ ይኽእል?Jag tror att jag är transperson, hur kan jag få hjälp? - tigrinska
ሕቶ
ናይ ወዲ ኣካላት ኣሎኒ፡ ግን ብሓቂ ከም ጓል ኾይኑ እዩ ዝስመዓኒ። ካልእ ስምን ከም ጓል ክመስልን እየ ዝደሊ። እንታይ ክገብር ኣሎኒ?
ምላሽ
ኣካላትካ ምስቲ ንስካ ዝስምዓኻ ጾታ ኣብ ዘይቃደወሉ ግዜ፡ ነቶም ስሚዒታትካ ብዕቱብ ክትሕዞም ኣሎካ። ምስ ሓደ ክሊኒክ መንእሰያት ወይ ማእከል ክንክን ጥዕና ርክብ ብምግባር እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ ንምፍላጥ ሓገዝ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ናብ ቤት ትምህርቲ ትኸይድ እንተ ዄንካ ምስ ጥዕና ተምሃሮ ርክብ ክትገብር ትኽእል ኢኻ።
ኣብ ሽወደን ህዝባዊ መዝገብ ምዝጉብ እንተ ዄንካ፡ ስምካ ክትልውጥ ትኽእል ኢኻ። ነዚ ናብ ብዓል መዚ ግብሪ (ስካተቨርከት) ምልክታ ናይ ስም ምልዋጥ ብምልኣኽ ትገብሮ። ዋላ ናይ ወዲ ኣካላት ይሃሉኻ፡ ናብ ናይ ጓል ስም ክትልውጥ ትኽእል ኢኻ። ትሕቲ 18 ዓመት እንተ ዄንካ ናትካ ወላዲ (መጕዚ) ናይ ግድን ከፍቅድ ኣሎዎ። ልዕሊ 18 ዓመት እንተ ዄንካ ግን ባዕልኻ ስም ክትልውጥ ትኽእል ኢኻ። ከመይ ከም ትገብር ኣብዚ ተወሳኺ ሓበሬታ ኣሎ።
እንተ ደሊኻ፡ ንኣካላትካ ዝልውጦ ሕክምና ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ኣብ ከምዚ ኵነት፡ መጀመርታ ናይ ጾታ መርመራ ክትገብር ከድልየካ እዩ። ከምዚ ዓይነት መርመራታት ዝገብሩ ፍሉያት ጕጅለታት መርመራ ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ኣብ ሽወደን ኣሎዉ። ሓደ ናይ መርመራ ጕጅለ ንምርካብ እቲ ክሊኒክ መንእሰያት ወይ ማእከል ክንክን ጥዕና ክሕግዙኻ ይኽእሉ እዮም።ሓታት ዕቝባ ወይ ወረቐት ኣልቦ (ኣብ ሽወደን ብዘይ መንበሪ ፍቓድ ትርከብ) እንተ ዄንካ፡ ብዛዕባ እቲ ኵነታት ንምዝርራብ ንኣብነት ሓደ ስነ-ኣእምሮኛ፡ ሓኪም ወይ ኣላዪት ሕሙማት ክትረክብ መሰል ኣሎካ። ግን ናይ ጾታ መርመራ ክትገብር እንተ ዄንካ፡ ኣብ ህዝባዊ መዝገብ ዝተመዝገብካን ኣብ ሽወደን መንበሪ ፍቓድ ዘሎካን ክትከውን ኣሎካ።
ድሮ ኣብ ካልእ ሃገር ንዝጀሚርካዮ ሕክምና፡ ቀጻሊ ሕክምና ክትረክብ ትኽእል ኢኻ። ንኣብነት ሆርሞን ክትወስድ ጀሚርካ እንተ ኔርካ እሞ ምቕጻሉ ዘድልየካ እንተ ኾይኑ። ሽዑ ሓደ ካብቶም ጕጅለ መርመራ ረኺብካ ከመይ ጌርካ ሓገዝ ከም ትረክብ ክትሓቶም ትኽእል ኢኻ። ኣብዚ ዝርዝር ናይ ጕጅለ መርመራ ኣሎ።


text:
ንመዓልታት ኣብ ዕጹው ኣኼባ ተጸሚዱ ዝቀነየ ማእከላይ ኮሚቴ ወያናይ ዴሞክራሲያዊ ግንባር ኢትዮጵያ (ኢህወዴግ) ንዶ/ር ኣብዪ ኣሕመድ ኣቦ መንበር እቲ ግንባር ንክኾኑ መሪጽዎም።
ኣቦ መንበር ዴሞክራሲያዊ ውድብ ህዝቢታት ኦሮሞ (ኦህዴው) ዝኾኑ ዶ/ር ኣብዩ ብኮምፕዩተር ኢንጂነሪንግ፣ ብሊደርሺፕ ትራንስፎርሜሽንን ለውጢን፣ ምሕደራ ቢዝነስን ብሰላምን ጸጥታን ናይ ዶክተራል ዲግሪ ዝተመረቑን'ዮም።
ኣብ ሰራዊት መከላኸሊ ኢትዮጵያ ክሳብ ሌተናል ኮሎኔልነት ዝበጽሑ ሓድሽ ኣቦ መንበር ኢህወዴግ ዶ/ር ኣብይቲ ኣሕመድ ኣባል ሰራዊት ዓቃቢ ሰላም ኢትዮጵያ ኮይኖም ኣብ ሩዋንዳ ከምዝወፈሩ'ውን ታሪኾም የርኢ።
ብዝተኣሳሰረ ዜና ማእከላይ ኮሚቴ ኢህወዴግ ንሕቶ ሓላፍነት ምርካብ ስልጣን ኣቶ ኃይለማርያም ደሳለኝ ከምዝተቐበለን ምክትል ኣቦ መንበር ኢህወዴግን ምክትል ቀ/ሚ ዝኾኑ ኣቶ ደመቀ መኮንን ኣብ መዝነቶም ንክጸንሑ ከምዝተወሰንን ተገሊጹ።
አቦ መንበር ኢህወዴግ ኮይኖም ዝተመረጹ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ መን እዮም፤ ድሕረ ባይታ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
Radio Erena: 01 September 2020
ባሕቲ መስከረም፣ መበል 59 ዓመት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻእን ትዝከር ኣላ።
እዛ ዕለት፣ ህዝቢ ኤርትራ፣ መሰል ርእሰ ውሳኔኡ ብሕጋዊን ሰለማዊን መንገዲ ስለዝተነፍጎ፣ ብረት ከልዕል ዝተገደደላ ዕለት’ያ።
ህዝቢ ኤርትራ፣ ካብዛ ዕለት እዚኣ ኣትሒዙ ክሳብ ዕለተ ናጽነት ኣብ 1991፣ ኣብ ውሽጢ 30 ዓመታት ቃልሲ፣ 10ታት ኣሽሓት መስዋእትን ስንክልናን ከፊሉ እኳ እንተኾነ፣ ከም ባህጉ ውልቃዊ ሓርነቱን መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላቱን ክሕሉ ዝኽእል ደሞክራስያዊ ስርዓት ኣይተተኽለን።
ብኣንጻሩ፣ ቃልሲ ንናጽነትን ሓርነትን ህዝቢ ኤርትራ፣ ብውሑዳት ተጨወዩ፣ ን30 ዓመታት ብሓደ ሰብ ዝተዓብለለ ሕሉፍ ምልካዊ ስርዓት ይቕጽል ከምዘሎ ሓያሎ ይወቕሱ።
ይኹን’ምበር፣ ባሕቲ መስከረም፣ ኣብ ኤርትራ ክረጋገጽ ዘይክኣለ መሰላት ዜጋታት፣ ሓርነትን ምትካል ደሞክራስያዊ ስርዓትን ንምውሓሱ ቃልሲ ዜጋታት ክቕጽል ከምዘለዎ እተዘኻኽር ዕለት ምዃና፣ ኣብዚ ኣጋጣሚ ሓያሎ ኤርትራውያን ውድባትን ፖለቲካውያን ሰልፍታትን የተሓሳስባ።
============


text:
ዝሓለፈ ዓመት ብሰንኪ ለውጢ ክሊማ ኤል ኒኞ ዘጋጠመ ደርቂ ኣብ ምምካት ትርኸብ ኢትዮጵያ፡ ናይ ሎሚ ዓመት ዋሕዲ ዝናብ ንውሕስነት መግቢ እታ ሃገር ስግኣት ፈጢሩ ይርኸብ።
ልዕሊ 5 ሚልዮን ኢትዮጵያዊያን መግቢ፡ ማይን ናይ ህጹጽ እዋን ኣገልግሎት ሕክምና የድልዮም እንተኾነ ብሰንኪ ዋሕዲ ሓገዝ እዞም ሰባት ነዞም መሰረታዊያን ኣገልግሎት ኣይረኽቡን ኣለው፡ ኣብ ጸደይ ዝዘንብ ዝናብ ምስዘይሕልው ድማ እቲ ኩነታት ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ከምዝኸይድ ሕቡራት ሃገራት የጠንቕቅ።
ናይ ሕቡራት ሃገራት ፕሮግራም መግቢ ዓለም ብወገኑ ኣብ ዝሓለፈ 50 ዓመታት ተራእዩ ዘይፈልጥ ዝኸፍአ ደርቂ ዝበሎ ኣብ ዓመተ 2016 ብምግጣሙ፡ ዝሓለፈ ዓመት ንኢትዮጵያ በዳሂት ዓመት ኔራ ይብል ።
ኣሕመድ ኢማም ተቐማጢ ሃሮረ’ዩ ፡ ንሱ ብዛዕባ’ቲ ዘጋጠመ ደርቂ ከምዚ ይብል።
“እዚ ናይ ሕጂ ደርቂ ንሰባት ኾነ እንሰሳ ኣጸጋሚ ኮይኑ ኣሎ።ነቲ ውሑድ ዘለና ምስ ጥሪትና ብምምቓል ኢና ንሓልፎ ዘለና ምክንያቱ ንሶም’ውን ክነብሩ ስለዘለዎም።”
ካልእ ናይቲ ቦታ ነባሪት ዝኾነት ከዲጃ ጣህር ብወገና ከምዚ ትብል።
“ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ብተደጋጋሚ ብዘጋጠመ ደርቂ ተጠቒዕና። ዝበዝሓ ካብ ጥሪትና ብሰንኪ እዚ ተደጋጋሚ ደርቂ ስኢና፡ ካብ ናይ ሕርሻ መሬት ንረኽቦ እቶት የለን ከም ውጽኢቱ ድማ ግዳያት ጥምየት ኮይና ኣለና። ሕጂ’ውን እንተኾነ ዝናብ ኣይሓርምን’ዩ ዘሎ።”
ኣብ 2016 ዓ.ም ዘጋጠመ ለውጢ ክሊማ ኤል ኒኖ ብከቢድ ዝተተቕዓ ምብራቓዊን ደቡባዊ ክፍላት ኣፍሪቃ’ዮም።ለውጢ ክሊማ ኤልኒኖ ኣብ ሰላማዊ ውቅያኖስ ዘሎ መጠን ሙቐት ብምውሳኹ ንምቅምሳል ምህርቲ ሕርሻ፡ ንምጉዳል ምዕባለ ኢኮኖሚ ንምውሳኽ ዋጋ መግቢ ምክንያት ኮይኑ’ሎ።
ሰብኣዊ ሓገዝ ወሃብቲ ትካላት ብሓደጋ ጥምየት ዝተጠቕዓ ክፋላት ኢትዮጵያ ቀረብ ንመግቢ ዘድልይ ዘይቲ ውሑድ ከምዝኾነ ይገልጹ ። ቀረብ ጥረምረን ኣእኻል’ውን ኣብ ዝመጽእ ውሑድ ኣዋርሕ ከምዝውዳእ ይሕብሩ።
ነቲ ኣገልግሎት ሕክምና ዘይረኽብ ደቡባዊ ክፋል ንምብጻሕ ኾነ ናይ ህጹጽ እዋን ጉጅለ ናይ ጥዕና ሰብሞያ ኾነ መሳርሒታት ንምውፋር ድማ ገንዘባዊ ሓገዝ ከምዘየለ ይገልጹ።
ዳይሬክተር ናይ ሕቡራት ሃገራት ዓለምለኸ ውድብ ጥዕና ኣብ ኢትዮጵያ ጆን ኣይላፍ ድማ ከምዚ ክብል ብዛዕባ እቲ ኩነታት የረድእ።
“ሓደ ካብቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘጋጠመ ብድሆታት መልሲ ንምሃብ እኹል ቀረብ ዘይምህላው’ዩ።ኣብዚ ዞባ ካብ ዘለው ሰባት 70 ሚእታዊት ጥራይ ኣብዚ ወርሒ ሓገዝ ካብ ዓለምለኸ መግቢ ዓለም ኽረኽቡ’ዮም እዚ ድማ ብሰንኪ እኩል ገንዘባዊ ሓገዝ ዘይምህላው’ዩ። እቶም ወሃብቲ ሓገዝ ትካላት’ውን ይቃለሱ ኣለው፡ዝኸአሎም’ውን ይገብሩ ኣለው። ዕድል ኾይኑ ቁፅሪ ሰብኣዊ ሓገዝ ዘድልዮም ሰባት ልዑል’ዩ። ከም ኣብ ሶርያ ዘሎ ገፊሕ ዝርጋሓ ዘለዎ ቀውሲ ሓደ ኣብነት’ዩ። ኣብዚ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዓብይ ዝርጋሓ ዘለዎ ደርቂ ኣሎ። ዋላ’ኻ ሓገዝ ወሃብቲ ትካላት ጻዕርታቶም እንተሓየሉ ዘለና ቀረብ ግን ምስ ዝውስኽ ቁፅሪ ተሓገዝቲ ክሰማማዕ ኣይኸአለን። እዚ ድማ ክልወጥ ኣለዎ ምክንያቱ እዚ ምስ ዝኸውን ጥራይ’ዩ ብደርቂ ንዝተጠቕዑ ኢትዮጵያዊን ሓገዝ ከነብጽሕ ንኽእል።”
ኣብ ኢትዮጵያ ኣብዚ ዓመት’ዚ ዘጋጠመ ሕጽረት ዝናብ ነቲ ብጉስነት ዝመሓደር ደቡባዊ ክፋል እታ ሃገር ‘ዩ ኣጥቒዑ፡ዝሓለፈ ዓመት ግን እቲ ሓደጋ ጥምየት ኣብ ሰሜናዊን ምዕራባዊ ክፋላት እታ ሃገር’ዩ ኔሩ።
ኣብ 2016 ዓ.ም ኣስታት 18 ሚልዮን ኢትዮጵያዊያን 1.7 ቢልዮን ዶላር ሓገዝ ረኺቦም ኔሮም ካብዚ ፍርቂ ድማ ካብ መንግስቲ እታ ሃገር ዝተረኽበ ኔሩ።
ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ብንግስነት ስዑዲ ዓረብ ንጉስ ሳልማን ዝውነን ማእከል ሰብኣዊ ሓገዝ ሓደ ሚልዮን ዶላር ናብ ደቡብን ምብራቓዊ ክፋላት እታ ሃገር ዝኻየዱ ጻዕርታት ሰብኣዊ ሓገስ ለጊሶምን።
ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሓደጋ እዋን ምኽልኻል ኣማኻሪ ኣቶ ታደሰ በቀለ “ ረኣዩ ዕድለኛታት ኣይኮናን ኣብዚ ሕጂ እዋን ብዛዕባ ዘጋጥም ቀውሲ ኢና ንዛረብ ዘለና፡ ይኹን እንበር መንግስቲ ነቲ ሓደጋ ንምቁጽጻር ፖሊሲ ሓንጺጹ’ሎ። እንተኾነ ብሰንኪ ካብ ትጽቢት ወጻኢ ዝኮነ ኩነታት ለውጢ ክሊማ ዝመጽእ ኣዋርሕ ዘሎ ኩነታት ዝናብ ድማ ነቲ ኩነታት ኣጸጋሚ ይገብሮ።”
ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኢትዮጵያ ኣጋጢሙ ዘሎ ደርቂ ንምምካት ልዕሊ 900 ሚልዮን ዶላር ኣብ ወርሒ ጥሪ ምሕታቱ ይዝኸር።
ኣብ መላእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ብሰንኪ ደርቂ ኣስታት 13 ሚልዮን ሰባት ሓገዝ የድልዮም እዚ ድማ ኣብ ኬንያ ዘለው 2.7 ሚልዮን ኣብ ሶማል ዘለው 2.9 ሚልዮን ወሲኹ’ዩ።


text:
ልዕሊ 95 ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ድሒኖም
ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ንልዕሊ 95 ስደተኛታት ሎሚ ሓሙስ ካብ ማእከላይ ባሕሪ ምድሓኖም ተገሊጹ። ኣብቲ ስርሒት ህይወት ኣድሕን ዝተሳተፈ ዓብድልቓድር መሓመድ “ ሓለዋ ባሕሪ ሊብያ ንኣስታት 95 ስደተኛታት ካብ ማእከላይ ባሕሪ ኣድሒኖም። እቶም ስደተኛታት ካብ ኤርትራን ካብ ሃገራት ዓረብን ዝመጹ እዮም። እቶም ስደተኛታት ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ኮይኖም ሕክምናዊ ኣገልግሎት ድሕሪ ምርካቦም ናብ ኣብ ከተማ ትሪፖሊ ዝርከቡ ማእከል ስደተኛታት ክግዕዙ’ዮም”ኢሎም።
ኢፒሶዳት
-
ጥቅምቲ 15, 2021
“ዳርጋ ኩሉ ንጥፈታተይ ኣብ ምስራሕ እግረይ ‘የ ዝጥቀም” ጽገረዳ ደብሮም
-
ጥቅምቲ 15, 2021
ንፈነወ ድምጺ ኣመሪካ ኣገልግሎት ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝምልከት ናይ ተቓውሞ ሰልፊ ተኻዪዱ
-
-
-
ጥቅምቲ 12, 2021
ቃለ መጠይቕ ምስ ኤርትራዊ ኣመሪካዊ ሓረስታይ ጣፍ
-
ጥቅምቲ 11, 2021
ንህልው ኩነታት ስደተኛታት ኣብ ሊብያ ዝምልከት ቃለ መጠይቕ ምስ ኤርትራዊ ስደተኛ


text:
Falun
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 28 11 2019
ፋሉን 56,000 ተቐማጦ ዘለዋ ዝዓበየት ከተማ ደላርና እያ። ንሳ ካብ ቡላንገ፡ ከምኣ ዓባይ ከተማ ዝኾነት፡ 19 ኪ/መ ርሒቓ ትርከብ። ካብኣ ንስቶክሆልም 224 ኪ/መ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ59,057
ስፍሓት መሬት2,275 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Borlänge 21 ኪሜ
- Gävle 91 ኪሜ
- Västerås 139 ኪሜ
- Stockholm 223 ኪሜ
ፋሉን ውሕስነት ዘለዎን ጥቓ ተፈጥሮን ቀላያትን ዝኾነን ናይ መንበሪ ቦታ ኣለዋ። ንፋሉን ፍሉይ ዚገብራ ምስ እተፈላለያ ማሕበራትን ዋኒናትን ሓቢራ ብምስራሓ እዩ። በዚ ምኽንያትዚ ድማ እቲ ናብ ሽወደን ሓድሽ መጻኢ ዝኾነ ሰብ ምስቶም ኣብኡ እተወልዱ ሽወደናውያን ጥቡቕ ርክብ ንኺገብር የኽእሎ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ፋሉን ኩሉ ዓይነት መንበሪ ኣባይቲ ኣሎ። ነኣሽቱ ገዛውትን ኣፓርትማን፡ ንምክራይ ወይ ንምዕዳግ። ናይ ተመሃሮ መንበሪ ኣባይቲውን ኣሎ። ኮፐርስታደን Kopparstaden ናይቲ ኮምዩን ትካል ክራይ ኣባይቲ እዩ። ግሩም መንበሪ ድማ የቕርብ። ኮፐርስታደን ጥቓ መንበሪ ኣባይትን ማሕበራትን ኮይኑ ብምስራሕ ኣብ መንጎቶም ኣብ ሽወደን እተወልዱን ኣብ ወጻኢ እተወልዱን ጽቡቕ ዝምድና ንምፍጣር ይነጥፍ። መንበሪ ቤት ንምዕዳግ ትሓስብ እንተ ኣሎኻ ኣብ ፋሉን ዘሎ መንበሪ ኣባይቲ ከምቶም ናይ ዓበይቲ ከተማታት ክቡር ኣይኮነን።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
እቶም ኣብ ፋሉን ዚነብሩ 10% ወጻእተኛታት ብዙሓት ብሔራት ይርከቡዎም። ዝበዝሑ ካብ ስካንዲናቭያን ኤውሮጳን ዚመጹ ኪኾኑ ከለዉ፡ ካብ እስያን ኣፍሪቃን ድማ ኣለዉ፡ ስለዚ ከም ዓረብ፡ ሶማልን ኩርድን ሶራኒን ኩርማንጅን ታይላንድን ዝኣመሰሉ ቋንቋታ ኣለዉ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ፋሉን ብዙሓት ማሕበራት ኣለዋ፡ ዝበዝሓ ከኣ ኣብ ስፖርትን ሃይማኖትን ኣብ መስተ ዘይምስታይን ኣብ ሙዚቃን እተመስረታ እየን። ኣብ ቡላንገ፡ ካብ ፋሉን 20 ኪ/መ ርሒቓ እትርከብ፡ ናይ ሶማል ማሕበር ኣሎ። ኣብ ቡላንገ መስጊድውን ኣሎ፡ ከምኡውን ናይ ቡዲዝም ቤትመቅደስ (ኣብ ኡልቭስሂታን እተባህለት ቁሸት)። ኣብ ፉሉን ናይ ካቶሊክ ቤትክርስትያንን ደብርን እውን ኣሎ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ፋሉን ናይ ወረዳ ከተማ እያ፡ ግሩም ሰንትሩም ምስ ዓበይትን ነኣሽቱን ድኳናቱን፡ ከምኡውን ናይ ዕዳጋ ጎደናን፡ ካብቲ ከተማ ውጽእ ኢልካ ድማ ዓቢ ናይ ዕዳጋ ቦታ ኣሎ። ኣብ ፋሉን እተፈላለየ ባህላዊ ንጥፈታት ኣሎ፤ ተያትር፡ ኦርከስትራ፡ ቤተመዘክርን ቤትንባብን።
ናይ ፋሉን ኮምዩን ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ማሕበረሰብኣዊ ሓበሬታ ይህብ፡ ከምኡውን በቶም ኣብ ናይ ስራሕ ዕዳጋን ምውህሃድን ቤትጽሕፈት ዚሰርሑ ናይ ስደተኛታት ተሓበርቲ Arbetsmarknads- och integrationskontoret ተግባራዊ ሓበሬታ ይወሃብ። እቲ ኮምዩን ምስ ሓንቲ ናጻ ቤትክርስትያን (ሉግነትስሺርካን) ኮይኑ ንሓደስቲ መጻእቲ ምስቲ ዓዲ ዘላልዩ ስድራቤታት ዘዳሉ ፕሮጀክት ኣለዎ።
ኢከያ ካብ ፋሉን 20 ርሒቑ ኣብ ቡላንገ ይርከብ። ኣብ ፋሉን፡ ሓራጃትን ናይ እተደርበየ ምሕዳስ ድኳንን "Ta till vara" ኩሉ ዓይነት ኣቕሑ ገዛውትን ክሽነን ጃርዲንን ወዘተ. ዚርከቦ ሰከንድሃንድ ቡቲክን ኣሎ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ኤልስቦርይ ማእከል ጥዕና ጥቓ ዞና ያርነት፡ ጥቓ ሰንትሩም፡ ክፉት ናይ ህጻናት ቤትትምህርቲ ኣሎ። ኣብኡ ኣብ ሽወደን እተወልዱን ኣብ ወጻኢ እተወልዱን ኣደታትን ኣቦታትን ይራኸቡ። ኣብኡ ሽሕኳ ጌና ኤስኤፍኢ ዘይጀመርካ እንተ ኾንካ፡ ሽወደን ንኽትፈልጥ ትመሃር። ነቶም ደቆም መዓልታዊ ክንክን ኪግበረሎም ዚደልዩ ብዙሕ ኣብያተትምህርቲ ህጻናትን ናይ ስድራቤት መውዓልን ኣሎ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ፋሉን 27 ኮሙናዊ መባእታን 3 ከኣ ንፍሉይ ሓገዝ ዚደልዩ ህጻናት ዝዓለማን ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ።4 ብሕታውያን መባእታ ኣብያተትምህርቲ ከኣ ኣለዋ።2 ኮሙናውን 6 ብሕታውን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተትምህርቲ ኣለዋ።
ፋሉን ነቶም ኪዝምሩ ወይ ሙዚቃ ኪጻወቱ ድሌት ዘለዎም ህጻናት ብወለዶም ዚምዝገቡሉ ቤትትምህርቲ ሙዚቃ ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ብዛዕባ ናይቲ ኮምዩን ትምህርቲ ንዓበይቲ ሓበሬታ ኣብቲ ናትና ወብሳይት ተመልከት። ኣብ ኮለጅ ክትመሃር ምስ እትደሊ ናይ ዳላርና ኮለጅ ኣሎ።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ፋሉን ኮምዩን ኣርባዕተ ማእከላት ጥዕና ኣለዋ። ናይ ፋሉን ሆስፒታል ኣብ ዳላርና እቲ ዝዓበየ እዩ። ኣብኡ ድማ ብዙሓት ክኢላታት ሓከምቲ ኣለዉ። ኣብኡ ናይ ህጹጽ ረድኤት መቐብሊ ኣሎ። ኣብቲ Elsborgs familjecentral ናይ ኤልስቦርይ ፋሚልየሰንትራል ናይ ኣደታትን ህጽናትን ክሊኒክ ኣሎ።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ነንሕድሕድና ክንረዳዳእ ምስ እንደሊ ከከም ኣድላይነቱ ተርጓማይ ነምጽእ። እዚ ከኣ ኣብ ስራሕ፡ ቤትትምህርቲ፡ ትካላት ኣብ ምብጻሕ ግዜን ኣብ ትካላት ሕክምናን ኣድላዪ ይኸውን።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ባቡር ካብ ማእከል ፋሉን ብየቭለን ቡርሊንገን ገይራ ናብ ስቶክሆልም ትኸይድ። ካብቲ ናይ ቡርለንገ ዳላ መዓርፎ Dala Airport ነፈርቲ ቀጥታ ናብ ስቶክሆልምን ዮተቦሪ ወይ ማልመ ክትበርር ትኽእል። ኣብቲ ኮምዩን ይኹን ናብቲ ጎረቤት ኮምዩናት ዝኸዳ እኹላት ኣውቶቡሳት ኣለዋ።ዳላርትሪፊክ Dalatrafik ነቲ ናይ ኣውቶቡሳት መስመራት የመሓድሮ።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ኣብ ፋሉንን ዳላርናን ኣብዘን ቀረባ ዓመታት ብዙሓት ኣብ ጥሮታ ኪኣትዉ እዮም። ተሓጋገዝቲ ነርስታት፡ ነርስታት፡ ሓከምቲ፡ ናይ ኮምፕዩተር ተክኒካውያንን ኢንጂነሪታትን ስራሕ ንኺረኽቡ ዓቢ ዕድል ኣሎ። ይኹንምብር፡ ኣብ ኢደጥበብውን ኣብ ፋሉንን ኣብ ካልኦት ክፍልታት ዳላርና ናይ ስራሕ ዕድል ኪህሉ እዩ።
ኣብ ፋሉን ናይ ቋንቋ ኮለጅን ካብ እተፈላለየ ባህላታት ዝመጹ መምህራንን ኣለዉ። ዋኒን ክትጅምር ምስ እትደሊ ንናይቲ ኮምዩን ቁጠባዊ ቤትጽሕፈት kommunens näringslivskontor ተወከስ።


text:
ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዘይምዕሩይ ብጽሒት ክታበት ኮቪድ 19 ኣብ ዙርያ ዓለም ንዕድመ’ቲ ቫይረስ የናወሖ ከምዘሎን፣ እቲ ለበዳ ኣብ ኩለን ሃገራት ክሳብ ደው ክብል ዘይተገብረ፣ ሕማም ቫይረስ ኮሮና ኣይጠፍእን እዩ ኢሎም ።
ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ሎሚ ሶኑይ አብ ዝሃብዎ መግለጺ "ንህይወቶም ኣብ ሓደጋ ኣውዲቆም ንካልኦት ንምግልጋል ብቆራጽነት ንዝተሰለፉ ብዙሓት ሓካይምን ሰራሕተኛታት ጥዕናን" ሞጊሶም።
150 ሽሕ ሓካይምን ሰራሕተኛታት ጥዕናን አብ ውግእ ጸረ ኮቪድ 19 ከምዝሞቱ’ውን ጠቂሶም።
ሃብታማት ሃገራት ንፈውሲ ጸረ ኮቪድ 19 ይኽዝነኦ ኣለዋ ኢሎም ዝኸሰሱ ዳይረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ፣ 75 ሚእታዊት ክታበት ጸረ ቫይረስ ኮሮና ኣብ 10 ሃገራት ጥራሕ ከምዝተዋሃበ ሓቢሮም። ኣብ ድኻ ሃገራት ግና ዛጊት ክልተ ሚእታዊት ብጽሒት ከምዝሓዛ’ውን ገሊጾም።
ነቲ ዘይምዕሩይ ብጽሒት ክታበት ‘ነውሪ’ ኢሎም ዝገልጹዎ ዶ/ር ቴድሮስ፣ ሒደት ሃገራት ንክታበት ብሒተን ንዕድል መላእ ዓለም ክውስና ምኽኣለን ተቀባልነት ዘይብሉ እዩ ኢሎም። ዓለማዊ ኩናታት ኣዝዩ ተኣፋፊ ኮይኑ ኣሎ፣ ሃብታማት ሃገራት ነቲ ቫይረስ ንምስዓር ዘለወን ዓቅሚ ሸለል ክብለኦ ከምዘይግባእ ጠቂሶም፣
"ዝኾነት ሃገር፣ ክንዲ ዝኻኣለት ክታበት ንዜጋታታ ትለግስ፣ ካብ’ዚ ጸገም’ዚ ናጻ ወጺኤ እየ ኢላ ክትሓስብ የብላን። እዚ ቫይረስ’ዚ፣ መልክዑ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ይለዋውጥ ኣሎ። ኣብ ቀጻሊ ዝመጽእ ለውጢ፣ ነቶም ዘለውና ዓቅምታት ኣዳኺሙ ንድሕሪት ክመልሰና ይኽእል እዩ።"
ዶ/ር ቴድሮስ ወሲኾም፣ ምንጪ’ቲ ኣጋጢሙና ዘሎ ለበዳ ቫይረስ ኮሮና፣ ዓለምለኻዊ ምሕዝነት ዘይምህላው፣ ከምኡ'ውን ሓበሬታ፣ ኣሃዛዊ ጸብጻባት፣ ኩነታት’ቲ ቫይረስ፣ ጸጋታትን ቴክኖሎጂን ክንለዋወጥ ዘይምኽኣልና እዩ ኢሎም፣
"እዚ መሰረታዊ ሕጽረታት’ዚ ክንብድሆ ንኽእል፣ ኣብ ሞንጎ ሃገራት ሓያል ምትሕግጋዝ ምስ ዝህሉ፣ ንለበዳታት ቅድመ ምድላውን ንግብረ መልሲን ብድሆታት ንምስጋርን ንዝኣተናዮ ውዕላት ምስ ነኽብርን እዩ። ኣድማሳዊ ውዕልን ንኩለን ሃገራት ዝሓቁፍን ክኾን ኣለዎ።"
ውድብ ጥዕና ዓለም ዛጊት ካብ ዘቅረቦምን ናብ ትግባረ ዝበቅዐን አህጉራዊ ውዕል ን ትንባኾ ዝምልከት ውዕል ጥራሕ እዩ ።