text:
“ቲፎዞ ናይ ሃያክ’ዶ ወይስ ናይ ከይነዝ?”
[ብጳውሎስ ዝተዳለወ ተኸታታሊ ምቅሉል ትምህርቲ–awatestaff]
ሰላም ብሩኻት ህዝበይ,
ረሳሓት ክዳውንቲ ተኣኪቡ ስለዝነበረ፣ ብርጭቆ ክዳውንቲ ክትሓጽብ ክትዳሎ ጀመረት፣ ክልተ ጥስቲ ከተምጽእ ናብቲ ውሽጢ ገዛ ምስ ኣተወት፣ ሓወቦይ ምራጭ ኣብቲ ኣፍደገ ገዛ ጻሓይ ይጽሎ ስለዝነበረ ናበይ ኢልክዮ ኢኺ እዚ ጥስቲ ኢሉ ሓተታ፣ ዋእ ናትኩም ነገር’ካኣ ዘውዳእ፣ ሓንሳእ ክዳውንትና ጨንዩ መቓይርቲ ስኢንና ኢልኩም ተጉረምረሙ፣ ጸኒሕኩም’ካኣ፣ ኣበይ ኢልክዮ ‘ዝጥስቲ ኢልኩም ትሓቱ፣ ናበይ ኢለዮ’ዳኣ ክዳውንቲ ክሓጽብ እምበር ካልእ’ዳኣ እንታይ ክገብረሉ ኢላ ገጻ ዓጺፋ መለሰትሉ።
ሓወቦይ ብተፈጥርኡ ሓራቕ ስለዝነበረ፣ ኣቲ ቖልዓ፣ ሎምስ’ካኣ ካን ንዒቕክኒ ድምጽኺ ኣልዒልኪ ትምልስለይ ኣለኺ በላ፣ ዓሕ ኣነ ምራጭ’ኣነ ምሳኻትክን ጉማማታት ተሪፈ በላ፣ ንሳኻ’ኣ ኣነባ ምሳኹም ተሪፈ፣ ብግዜይስ’ባ ብርጭቆ በዚኣ ሓለፈት በቲኣ ኸደት’የ ዘብል’ኔረ፣ ኣየርኤልኪ ንስኺ’ዳኣ እንታይ ዝረአ’ለኪ፣ ብርጭቆ መጸት ክባሃል’ከሎ ኳርታ ዘቢጦም ይሃድሙ ይነብሩ’ምበር በላ እንዳሳሓቐ፣ ንሱስ’ዳሓን ፈላጥየይ ይፈልጠኒ፣ በለቶ። ምስኡ ቅጽል ኣቢሉ፣ ዝሓተትኩኺ ምኽንያት ማይ ከምዘየላ ክሕብረኪ ደልየ’እየ በላ፣ እዋይ ካብ ቀደሙ ከምኡ’ዳኣ ዘይትብሉ በለቶ። እሞ ሕጂ’ዳኣ እንታይ ክገብር’የ፣ በሉ መሕለፊ ግዜ ክኾነና እታ በቐዳማይ ዝሓተትኩኹም ብዛዕባ መንግስቲ ኣብቲ ኣካይዳ ናይቲ ዕዳጋ ኢዱ ከእቱ ይኽእልዶ ኢለ ዝሓተትክኹም ቀጽልዋ በለቶ።
ሓወቦይ በሊ ካብበልክስ ኢሉ ዘረብኡ ከምዚ ክብል ጀመረ። ቅድሚ ናብቲ ቀንዲ ዛዕባ መንግስቲ ኣብቲ ዕዳግ ተራ ዝጻወት ተኾይኑ ምርኣይና፣ ሓደ መሰረታዊ ዝኾነ ጽንሰ ሓሳብ ታሪኻዊ ኣማጻጽእኡ ምርኣይ የድልየና፣ እዚ ጽንሰ ሓሳብ’ዚ ሊበራሊዝም [Liberalism] ተባሂሉ ይጽዋዕ።
መጀመርታ ብፍላይ አብ መወዳእታ ናይ 18 ክፍለዘመን፣ እቲ ቀንዲ ኣምር ናቱ ኣብ ናይ ፖለቲካውን ፍልስፍናን ዛዕባ ዝተመርኮሰ ስለ ዝነበረ፣ እቲ ቀነዲ ትርጉሙ እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ናይ ወዲሰብ ነጻነት እዩ ዝብል ሓሳብ ሒዙ እዩ መጺኡ፣ ካልኣይ’ካኣ ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ እቲ ልኡላዊ ዝባሃል እቲ ውለቀ-ሰብ እዩ ይብል፣ ስለዚ እቲ ነጻነት ዝብል፣ ብዙሕ ነገራት ዝሓዘ እዩ፣ ማለት ወዲሰብ ዝኾነ ዓይነት ውሳኔ ክውስን ምንም ነገር ዋላ መንግስቲ’ተኾነ ክግድዶን ክውስነሉን ኣይክእልን እዩ ይብል። እዚ ኣታሓሳስባ ጥንታዊ ሊበራሊዝም [Classical Liberalism] ተባሂሉ ይፍለጥ።
ኣብ መወዳእታ ናይ 19 ክፍለዘመንን ኣብቲ ናይ መጀመርያ ናይ 20 ክፍለዘመን ግን እቲ ሊበራሊዝም ዝባሃል ኣምር ብፍላይ ኣብ ሕቡራት መንግስታት ኤሜሪካ ናይ ስነ-ቁጠባ ኣታራጓጉማ እንዳ’ሓዘ መጺኡ፣ እዚ ማለት እንታይ ማለት እዩ፣ ኣብ ክንዲ ነጻነት እቲ ናይ መወዳእታ ዕላማ ናይ ወዲሰብ ኮይኑ ዝፍለጥ፣ ማዕርነትን [Equality] ድሕንነትን [Welfare] ከም ቀንዲ ዕላማታት ኮይኖም ቀሪቦም፣ ነጻነት ከም ማእከላዊ ደረጃን ከም መሳጋገሪ ናብ ማዕርነትን ድሕንነትን ኮይኑ ቀሪቡ። ኣብዚ ክልተ ተጋራጨውቲ ሓሳባት ክንዕዘብ ንኽእል፣ ንሱ’ኻኣ እንታይ’ዩ፣ ሓደ ሰብ ናጻ እንድሕር ኮይኑ ከመይ ኢሉ ምስ’ካልኦት ማዕረ ክኸውን ይኽእል? ምኽንያቱ ካብ ካልኦት ጸብለል ኢሉ ኽረአ ነጻነት ስለዘለዎ፣ እዚ ተጋራጨዊ ዛዕባ ርእሱ ዝኻኣለ ኣፋታትሓ ኣለዎ፣ ምናልባት ዳሕራይ ማዓልቲ ብዛዕብኡ ከነዕልል ኢና በላ።
ሓወቦይ ዘረብኡ ብምቕጻል ከምዚበለ፣ ስለዚ ወዲሰብ ድላዩ ክገብር ነጻ እንድሕር ኮይኑ፣ እቲ ዕዳጋ’ኻኣ ብናይ ደቂ ሰባት ዝግበር ንናይ ብሕቲ ጥቕሚ ንምዕባይ ዝግበር ጸወታን ውድድርን ስለዝኾነ፣ ነጻ ክኸውን ኣለዎ ማለት እዩ፣ ስለዚ እቲ ናይ መንግስቲ ታራ ኣብቲ ውሽጢ ዕዳጋ ኢዱ ከእቱ ዘይኮነ፣ እንታይ’ዳኣ ተርኡ ኣብ ብሕታዊ ሃብቲ ምሕላውን ኣብ ሞንጎ ተዋሳእቲ ዝግበር ምስሕሓብን፣ ስርቅን፣ ምሽፋጥን ናይ ምፍታሕ ግደ ጥራሕ እዩ ክጻወት ዘለዎ። ነገር ግን ናይ ነብሲወከፍና ክእለትን ናይ ኣታሓሳስባ ክእለትናን ዝተፋላለየ ስለዝኾነ፣ እቶም ኣብቲ ናይ ዕዲጋ ዝግበር ጸዋታ ዝተሳዕሩን ዝጠፈሹን፣ ወይካኣ ስራሕ አልቦ ዝኾኑ መን ይሓግዞም ዝብል ሕቶ ክላዓል ይኽእል። ነዚ መሰረታዊ ሕቶ ንምምላስ፣ ክልተ ውልቀሰባት ሓደ ፍረድሪክ ሃያክ [Fredrich Hayek] ዝባሃል ወዲ ኦስትርያ፣ እቲ ሓደ’ኻአ ጆን መንየርድ ከይነዝ [John Maynard Keynes] ዝባሃል እንግሊዝያዊ እዮም።
ክልቲኦም ዳርጋ ከም ናይ መራሕቲ ሃይማኖት ነናቶም ጽኑዓት ኣመንትን ተኸተልትን እዮም ኣፍርዮም፣ ክሳብ ዕለተሞቶም ካኣ ተጻባእቲ ኮይኖም ነቢሮም። ናይ ክልቲኦም መሰረታዊ ሓሳባት ተጻራሪ ጥራሕ ዘይኮነ፣ በቢግዚኡ፣ ኣብ ዓበይትን ሓያላትን ሃገራት ኣብ ናይ ዘቤታዊ ዝተገብረ ናይ ስነ-ቁጠባ ስልትን ቅድን፣ ዓቢ ተራ ተጻዊቶም እዮም። ንምሳሌ ካብ 1945 ክሳብ 1975 እቲ መብዛሕቱ ምዕራባውያን ሃገራት ዝኽተሎኦ ዝነበራ ናይ ስነ ቁጠባ ቅዲ ኣብ ናይ ከይነዝ ዝተመርኮሰ ጽንሰ ሓሳብ እዩ ኔሩ፣ ድሕሪኡ’ኻኣ ማለት ካብ መጀመርታ 80ታት ክሳብ ዳርጋ ኣብዚ’ቐረባ እዋን ማለት ክሳብ 2008 እቲ ዝዓብለለ ሓሳብ ናይ ስነቁጠባ ኣብ ናይ ሃያክ ዝተመረኮሰ ኔሩ። ስለዚ እቲ ቀነዲ ኣፋላልዮኦም ክንርኢ እንተዳኣዀንና እተን ዝጻሓፍወን መጻሓፍትን እቲ ታሪኻዊ ኣማጻጽኦምን ክንርኢ ኣለና።
ብከይነዝ ንጀመር: ከይነዝ ካብቶም ናይ እንግለዝ ልሂቃን ደርቢ ዝባሃሉ ሓደ ካብኣቶም እዩ ኔሩ፣ ኣቡኡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ናይ ፍልስፍናን ሎጅክን [Logic] መምህር ስለዝነበረ፣ ንከይነዝ ኣብ ኣታሓሳስቡኡን ኣብ ሕሳብ [Mathematics] ዘለዎ ተገዳስነት ከምዝዓቢ ሓጊዝዎ እዮ፣ ግን ብተፈጥርኡ በሊሕን ደፋርን ስለዝነበረ፣ ኩሉ ግዜ ኣብ ናይ ዝተዋሳሰቡ ጸገማት ምፍታሕ የድህብ ነበረ፣ ብኸምኡ’ኻኣ እዮ እቲ ውሩይ ናይ ሕሳብ ክኢላ በርትራንድ ራሰል [Bertrand Russell] ብዙሕ ናእዳ ዘይህብ ሰብ ክነሱ፣ ብዛዕባ ከይነዝ ግን እቲ ዝበልሐን ዝነጸረ ኣእምሮ ዘለዎ ሰብ ኣብ ሂወተይ ዘጋጠመኒ ኢሉ ዝተዛረበ።
ኣብዚ ክንርእዮ ዘለና ነገር እንታይ እዩ፣ ከይነዝ ትምህርቱ ወዲኡ ኣብ ስራሕ ዓለም ዝኣተወሉ ግዜ፣ እቲ ናይ ቁጠባ መስርሕ ወይካኣ ዋጋ ናይ ገንዘብ ኣብ ወርቂ-ሃብቲ ናይ ሓንቲ ሃገር [Gold Standard] ዝተመረኮሰሉን፣ እቲ ቀንዲ ስራሕ ናይ ማእከላይ ባንኪ [Central Banks] ብብሕታውያን ሰብሃብቲ ዝተወነነሉን መሊሱ’ኻኣ ቀዳማይ ውግእ ዓለም ዝጅመረሉ ዝነበረ ግዜ እዮ ኔሩ፣ እዘን ረቛሒታት እዚኣተን ንናይ ከየነዝ ኣታሓሳስባን ነታ ውርይቲ መጽሓፉ ማለት “The General Theory of Employment, Interest and Money” ንኽጽሕፍ ዓቢ ግደ ተጻዊተን’የን፣ በብሓደ ንርኣየን።
ብሕጽር ዝበለ ኣዛራርባ ጎልድ ስታንዳርድ እንታይ ማለት እዩ፣ ናይ ሓንቲ ዓዲ ዝዘውር ዘሎ ገንዘብ ዋግኡ ዝግመት በቲ ኣብ ካዝና ዓቘራቶ ዘላ ናይ ወርቂ ሃብቲ እዩ፣ እቲ ወርቂ ከም ቡልዮን [Bullion] ማለት ጋና ዘይመኸኸ ወርቂ ክንብሎ ንኽእል ኢና ንመረዳእታ ምእንታን ክጥዕመና። ንምሳሌ ሓንቲ ናቕፋ ዋግኣ 8 ግራም ወርቂ ተኾይኑ፣ ናይ ሓንቲ ብር ዋጋ’ኻኣ 4 ግራም ተኾይኑ፣ ሓንቲ ናቕፋ 2 ብር እዩ ዋግኣ ማለት እዩ። እቲ ቀንዲ ጥቕሚ ናይ ጎልድ ስታንዳርድ እንታይ እዩ፣ ዝቕባበ [Inflation] ንኽህሉ ሳዕቤን ኣይክህሉን እዩ፣ ምኽንያቱ፣ እቲ ዝሕተም ገንዘብ ብዕቅን ናይ ወረቂ-ሃብቲ ናይታ ዓዲ ክኸውን ስለዘለዎ።
ጸኒሕና ከምንርእዮ ግን፣ ድሕሪ ቀዳማይ ውግእ ዓለም፣ ጀርመን ምስተሳዕረት እሞኻኣ እቲ ዝተገብረላ ናይ ገንዘብ መቕጻዕትን ምስቲ ልቓሕ ዝጸንሓ ተደሚሩ፣ ብሰንኪ እቲ ዝጸንሐ ናይ ጎልድ ስታንዳርድ ቅዲ፣ ነቲ ናይ ኣካፋፍላ ጸገማት መሊሱ ስለዘግደዶ፣ ንዕዑ መፍትሒ ዝኸውን ኢሉ ቅድሚታ ኣብታ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሳ ዘለ መጽሓፉ [Peace And Its Consequences] ትብል መጽሓፍ ጸሓፈ፣ ኣብኣ ከይነዝ ጀርመን ዕዳኣ ክትከፍል ክትክል እንተዳኣ ኾይና፣ ናብ ኩለን ሃገራት ኣቑሕታ ክትሸይጥ ክፍቀደላ ኣለዎ፣ እዚ እንታይ ማለት እዩ፣ ኢምፖርት ከይገበረት፣ ኤክስፖርት ጥራሕ ብምግባር ማለት እዩ፣ መሊሱ’ኻኣ እቲ ዕዳ ካብ ዳርጋ 34 ቢልዮን ናብ 6 ቢልዮን ክወርድ ኣለዎ ኢሉ ጸሓፈ። እታ መጽሓፍ ብቕጽበት ብዙሕ ተሸጠት፣ ኣብ ምሉእ ምዕራብ ዓለም’ካኣ ከይነዝ ሽሙ ግኑን’ኮነ። ነቶም ሽዕዑ ዝነበሩ ናይ ዓለም መራሕቲ ግን እታ መጽሓፍ ብዙሕ ኣቖጣዓቶም፣ ምኽንያቱ ብፍላይ ብፍላይ ካብ ናይ ናፖልዮን ግዜ ኣትሒዙ፣ ኣብ መንጎ ፈረንሳን ጀርመንን ዓቢ ቅርሕንቲ ስለዝጸንሐ። ብኸምኡ እዩ’ኻኣ ከይነዝ ኣዝዩ በሊሕ ጥራሕ ዘይኮነ ደፋር ከምዝነበረ ዝፍለጥ።
ሓወቦይ ከምዚ ክብል ዘረብኡ ቐጸለ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝራኣናዮ፣ እተን ማእከላይ ባንኪ ዝባሃላ [Central Banks] ብብሕታውያን ዝውነና፣ እቶም ዘካይድወን ንመንግስቲ ዘይኮነ ነቶም ዳይረክተራት ተሓታትነቶም ጥራሕ ዘይኮነ፣ እቲ ቐንዲ ሓላፍነተን ከም ሎሚ ስራሕ ኣልቦነት ንምጉዳል፣ ናይ ኣቑሑት ዋጋታት ንምርግጋእ ዘይኮነ፣ እንታይ’ዳኣ፣ ሓላፍነተን ነቲ ናይ ገንዘብ ዋጋ ንምዕቃብ ጠራይ እዩ ኔሩ። እዚ ዓቢ ጸገም ምዃኑ ዘስተውዓለ ከይነዝ፣ ካልእ ነገር ካኣ ከሻቕሎ ጀመረ፣ ንሱ’ንታይ እዩ፣ ድሕሪ ቀዳማይ ውግእ ዓለም፣ ኣብ ኤሮጳ ብፍላይ ስራሕ ኣልቦነት ገኒኑ ኔሩ፣ እዚ ስራሕ ኣልቦነት እዚ ናይቲ ኣዝዩ ሃሳይ ዝኾነ ውግእ ሳዕቤን ክኸውን ይኽእል፣ ንምሳሌ ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ 3 ሚልዮን ሰባት ስራሕ ኣልቦ ኔሮም፣ እቲ ንከይነዝ ክርድኦ ዘይካኣለ ግን ኤሜሪካ በቲ ውግእ ዘይተጎድአት ክነሳ፣ 15 ሚልዮን ዜጋታታ ስራሕ ኣልቦ ኾይኖም ኔሮም፣ ነዚ መሰረታዊ ሕቶ ንምምላስ እዩ’ኻኣ እታ ክሳዕ ሎሚ ውርይቲ ዝኾነት መጽሓፉ “The General Theory Of Employment, Interest And Money” ዝጻሓፈ።
እቲ ክሳዕ ሽዑ ግዜ ብናይ ጥንታዊ ስነቁጠባ [Classical Economics] ኣታሓሳስባ ዝፍለጥ ዝነበረ፣ ጠንቂ ናይ ስራሕ-ኣልቦነት፣ ወይ ሰባት ብድልየቶም ስራሕ ይገድፉ፣ ወየካኣ ሰባት ደሞዝ ስለዝዋሓደ ክሰርሑ ኣይደልዩን፣ ከየነዝ ግን ሓድሽ ምኽንያት ናይ ስራሕ ኣልቦነት–እቲ ድማንድ [Demand] ናይ ስራሕ ስለ ዝጎደለ እዩ ዝብል ኣምር ሒዙ ቀረበ፣ ስለዚ ይብል ከየነዝ፣ መንግስቲ ኣብቲ ዕዳጋ ኢዱ የእትዩ ስራሕ ክፈጥር ኣለዎ ኢሉ። ሓደ ካብቶም ስራሕ ዝፈጥረሎም ሜላታት፣ ሓደሽቲ ጽርግያታት፣ ድልድለት፣ መገዲ ባቢር ዝኣመሰሉ ፕሮጀክትታት ምውጻእ፣ ዳሓር ሰባት ኣብቲ ስራሓት ምስተዋፈሩ፣ እቲ ዝረኽብዎ ደሞዝ ኣብ ዕዳጋ ስለዘውዕልዎ፣ እቲ ዝሒሉ ዝነበረ ቁጠባ ክንቃሳቀስ ይኽእል፣ መሊሱ”ኻኣ፣ እቲ ሰራሕተኛታት ዝኸፍልዎ ግብሪ፣ ነቲ እቲ መንግስቲ ሓድሽ ስራሕ ክፈጥር ኢሉ ዘሕተሞ ሓድሽ ገንዘብ ይኹን ካብ ሰብ ሃብቲ ዝተለቆሖ ገንዘብ መሸፈኒ ይኾኖ። ብፍላይ ብፍላይ እዚ ናይ ከይነዝ ሓድሽ ኣምር፣ ድሕሪ ካልኣይ ውግእ ዓለም ብናይ ኒው ዲል [New Deal] ዝፍለጥ ብናይ ኤሜሪካ ብረዚደንት ሩዝቨልት ዝወጸ ሓድሽ ናይ ማሕበራውን ቁጠባውን ሕጊ ማእከላይ ተራ ተጻወተ።
ከይነዝ ድሕሪኡ፣ ነቲ ናይ ማእከላዊ ባንኪታት ንምፍታሕ ሓድሽ ቅዲ ከውጽእ ጀመረ፣ ንሱ’ኻኣ እንታይ’ዩ ቀዳማይ ነገር ሓደ ዓለም ለኻዊ ዝኾነ ባንኪ ክፍጠር፣ እቲ ዝፍጠር ባንኪ፣ ሀገራት ኣብ ናይ ቁጠባ ቅልውላው ክኣትዋ ከለዋ ከድሕን ዝኽእል መታን፣ እቲ ዓቢ ጸገማት ድሕሪ ቀዳማይ ውግእ ዓለም ዝተፈጥረ ከይድገምን። ነዚ ሓሳብ እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል’ካኣ ምስ ሓደ ደክስተር ዋይት [Dexter White] ዝተባህለ ምክትል ናይ ቁጠባ ሚንስተር ዝነበረ ኤሜሪካዊ ኮይኑ ናይ ዓለም ባንኪ ክምስርት በቕዐ። እቲ ደክስተር ዋይት ዝተባህለ ኤሜሪካዊ ግን ንቡዙሕ ዓመታት ናይ ሩስያ ሰላሊ ኾይኑ ይሰርሕ ስለዝነበረ፣ ምስ ተታሕዘ ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ ጋና ኣብ ፍርዲ ከይቀረበ ብናይ ልቢ ውቅዒት ምኽንያት ሞተ። ከይነዝ ግን ብህጻንነቱ ኣትሒዙ ብርኽሰት ናይ ልቢ [Rheumatoid Fever] ይሳቐን ብኣንቲባዮቲክስ ሙሉእ ዕድሚኡ ይካየድ ስለ ዝነበረ፣ ኣብ መጨረሽታ ኣብ 62 ዕድሚኡ ብልቢ ድኻም ሞተ።
ብኣንጻሩ ናይ ፍረድሪክ ቮን ሃያክ ኣምር ክንርኢ ከለና ካልእ ኣታሓሳስባ ጥራሕ ዘይኮነ ዋላ ብጠባይ’ውን ካብ ከይንዝ ብዙሕ ፍሉይ ከምዝነበረ ኢና ንርኢ። ከይንዝ ከምዝራኣናዮ ናይ ተግባር [Practical] ሰብ እዩ ኔሩ። ሃያክ ግን ካብ ናይ ቁጠባ ክኢላ ምዃን ንላዕሊ ፈላስፋ እዩ ኔሩ። ንምሳሌ እታ ኣዝያ ኣብ ዓለም ዘፍለጠቶ መጽሓፍ “The Road To Serfdom” ትብል ብኣቃማምጣ ናይ ቃላት ይኹን ብትሕዝቶ’ውን ተኾነ ናይ ኣካዳምያዊ ትሕዝቶ የብላን።
ትዝክሪ ተኾንኪ ይብላ ሓወቦይ ንብርጭቆ፣ ዝሓለፈ ግዜ ብዛዕባ ሾፐንሆውር ዝተባህለ ፈላስፋ ከነዕልል፣ ክንደይ’ለ ክዝክሮም ሽሞም እንድዩ በዚሑኒ በለቶ፣ ሾፐንሆውር ነታ መጽሓፉ “The World As Will And As An Idea” ዝጻሓፋ ድሕሪ ስዕረትን ምእሳርን ናይ ናፖልዮን፣ ድሕሪኡ ኣብ ምሉእ ኤሮጳ እነዳዞረ ተራኣየ፣ ብዙሓት ሰብት ጠምዮም፣ ካብ ቦቶኦም ተጓሳቚሎም ምስ ራኣየ፣ ካብ ተስፋ ምቑራጽ ተላዒሉ እዩ ነታ መጽሓፍ ጽሒፍዋ።
ብተማሳሳሊ መልክዕ ካኣ፣ ካልኣይ ውግእ ዓለም እነዳተኻየደ እዚ’ኹሉ ሞትን ዕንወትን ናይ ዜጋታትን ናይ ከተማታትን ምስ ራኣየ እዩ ሃያክ ነታ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰት መጽሓፉ ዝጻሓፋ፣ ነገር ግን ንሃያክ ካብ ሾፐንሆወር ፍሉይ ዝገብሮ እንታይ እዩ ትንታኒኡ ተስፋምቑራጽ ዘንጻባርቕ ኣይነበረን።
ሃያክ እንታይ ኢሉ እዩ ኣሚኑ፣ እዚ ኩሉ ዕንወት ዝመጸ፣ እቲ ንሕብረተሰብ ንናይ ማሕበራዊ መዳይ ይኹን ወይካኣ ንናይ ቁጠባውን ፖለቲካውን መዳይ ዝቋጻጸር ካብ ሓደ ማእከላዊ ስልጣን [Central Authority] ስለ ዝመጸ እዩ ይብል። ኣብቲ ኣብ መጀመረያ ዝራኣናዮ፣ እቲ ናይ ጥንታዊ ሊበራሊዝም [Classical Liberalism] ቀንዲ ኣምር ስለዝነጸግናዮ ማለት ወዲሰብ ነጻ ንኸይከውን መሰሉ ብመንግስቲ ስለተገፈፈ እዩ ይብል።
ንምሳሌ ይብል ንሱ፣ ነብስወከፍና ነናትና ቤተሰብ አለውና ስለዚ የዐሪና ንፈልጦም ነቶም ቤተሰብና ኢና። ነገር ግን ነቶም ዘይፈልጡና ሰባት፣ ሓደ ማእከላዊ ስልጣን ከይኣዘዘና ብሰላም ንራዳዳእን ምስቶም ጓኖት እታ ዘራኸበትና ስራሕ ትኹን ወየካኣ ንግዲ ጌርና ንኸይድ፣ ብኻልእ ኣዛራርባ፣ ሓንቲ ክዳን ኣላ ንበላ ሕጂ እዛ ኽዳን ኣብ ተፋላለዩ ዓለም ዝነብሩ ሰባት እዮም ተሳቲፎምላ፣ ማለት ካብ እቶም ነቲ ጡጥ ዝዘርኡን ዝለቐሙን ጀሚርካ፣ እቶም ነቲ ክዳን መታን ክስፈ ምእንቲ መርፍእ ዝሰርሑ ሰባት ኣትሒዝካ፣ ስለዚ ነዛ ክዳን ዝፈጠሩ ሰባት ፍጹም ኣይፋለጡን እዮም ግን ሓደ ብማእከላዊ ስልጣን ዘይቅየድ [Spontaneous] ዝኾነ ናይ ሓባር ሕጊ ኣራኺብዎም። ስለዚ ይብል ሃያክ እቲ ጸገም ዝመጽእ መንግስቲ ኢዱ ከእቱ ኸሎ ጥራሕ እዩ ይብል።
እቲ ቀንዲ ነገር ምስ ከይንዝ ዝፈልዮም ግን ብዛዕባ ስራሕ ኣልቦነትን ሓረጣን [Interest Rate] ዝነበሮም ኣራኣእያ እዩ፣ ከምቲ ኣቐዲምና ዝራኣናዮ፣ ከይነዝ ድማንድ [Demand] ናይ ስራሕ ምፍጣር ክጎድል ከሎ እዩ ዝብል፣ ሃያክ ግን እቶም ስራሕ ፈጠርትን ሰብ ሃብትን ብዛዕባ እቲ ቁጠባ ጌጋ ሓበሬታ ክረኽቡ ከለው እዮም ይብል። እንታይ ዓይነት ጌጋ ሓበሬታ ኢላ ብርጭቆ ንሓወቦይ ትሓቶ፣ እቲ ሓበሬታ ሓረጣ [Interest Rate] እዩ ይብላ።
ሓረጣ መዐቀኒ ብዛዕባ ናይ ግዜ ዘለና ምርጫን ውሳኔን እዪ፣ [Time Preference] ተባሂሉ ይፍለጥ፣ እዚ እንታይ ማለት እዩ፣ ሕጂ ንበሎ ሓደ ሰብ ማኪና ክዕድግ ይደሊ ነገር ግን ካብ ሕጂ ማኪና ደስ ኢላቶ’ኸላ ዝዕድግ፣ ተጸሚመ ጸኒሐ ዳሕራይ ማዓልቲ ንወደይ ትምህርቲ መምሃሪ ይኹነኒ ኢሉ እቲ ገንዘቡ ኣብ ባንኪ የቐምጦ ንበል፣ ሕጂ ኩሉ ሰብ እንድሕር ከምኡ ጌሩ፣ ኩሉ እቲ ገንዘብ ኣብ ባንኪ ኣሎ ማለት እዩ፣ ስለዚ ዝዘውር ገንዘብ ስለዘየለ ገንዘብ ክኸብር ይጅምር፣ እቶም ባንክ እቲ ገንዘብ ብውሑድ ሓረጣ ንነጋዶ እቲ ገንዘብ ከለቅሕዎም ይጅምሩ፣ እቶም ነጋዶ ዓበይቲ ፕሮጀክትታት በቲ ገንዘብ ጌሮም ይጅምሩ ብኡቢሎም ስራሕ ይፈጥሩ።
ብኣንጻሩ እቲ ህዝቢ ክንዲ ገንዘብ ዝዓቁር ደስ ዝበሎ ይዓድግ ንበል፣ ስለዚ ብዙሕ ገንዘብ ይዘውር ስለዘሎ ገንዘብ ሓሲሩ’ሎ ማለት እዩ፣ ስለዚ እቶም ሰብ ሃብቲ ብዛዕባ እቲ ቁጠባ ሓበሬታ ስለዝረኸቡ፣ ገንዘብ ኣይልቁሑን ምኽንያቱ እቶም ባንኪ ብዝላዓለ ሓረጠ ስለዘለቅሑ።
ናብታ ናይ መጀመርታ ተመሊስና ተሪኢና፣ እቶም ህዝቢ ካብ ገንዘብ ዘጥፍኡ፣ ኣብ ባንካ ምእካብ መሪጾም ንበል፣ ግን እቲ መንግስቲ ሐድሽ ገንዘብ የሕቲሙ ናብ’ቲ ዕዳጋ ፈኒይዎ ንበል፣ ብእኡ ምኽንያት ክንዲ ገንዘብ ዝኸብር እቶም ሰባት ገንዘቦም ስለዘቐመጡ፣ ብሰንኪ መንግስቲ እቲ ገንዘብ ይሓስር፣ ሽዑዑ እቶም ሰብ ሃብቲ ጌጋ ሓበሬታ ብዛዕባ እቲ ቑጠባ ስለዝረኸቡ፣ ገንዘብ ከይተለቅሑ ይተርፉ። በዚ ምኽንያት እዚ እዩ’ኻኡ ሃያክ እቲ ቐንዲ ወሳኒ ሓበሬታ ብዛዕባ ሓረጣ እዩ ዝበለ።
ሃያክ ክሳዕ ዕለተ [ዕድመ ጸጊቡ ኣብ 93 ዕድሚኡ ሞይቱ] ሞቱ ናይ መንግስቲ ኣብ ዕዳጋ ምእታው ተቓዊሙ፣ እቶም ድሕሪኡ ዝመጹ ብፍላይ ሚልተን ፍሬድማን [Milton Friedman] እቲ ቀንዲ መጽናዕቱን ምርምሩን ገንዘብ ብጹንኩር ክሕሎ [Regulate] ከምዘለዎ ብሞኒተሪ ፖልሲ [Monetary Policy] ከምዝፍለጥ፣ ክሳዕ ዕለተ ሞቱ ተማጎተ። ኣብ ሞንጎ ናይ ክልቲኦም ቲፎዞ ዘሎ ሞገት ይቕጽል።


c: text/html

text:
ሓድነትን ውዱብ ስራሕን Unity and Organized Action - An Address delivered by Ms. Adiam haile RufaelTuesday, 20 August 2019 13:19 Written by Adiam Haile Rufael
First and foremost, I would like to thank all of you who are present today attending this congress and festival. Many of you flew from different parts of the world and it is very inspiring to too see the sacrifices we all made to be here. It gives me hope to see such unity between Dehenet-Hidri and EPDP. When the idea was explained to me initially, I was a bit taken aback, trying to understand how this will be possible; because some of our political ideologies differ from one another. However, when assessing the whole idea of HADENET I realized that it will only be through a United effort that we can achieve democratic change in Eritrea. We are fighting against an organized political regime that has been able to stay in existence for so long due to our lack of doing what we have begun to do at this Congress together. Which includes building a roadmap that will consist of working with all opposition groups, focusing on a strategy that revolves around building bridges and alliances. If we all pledge to have an open mind, with open communication and the best word to use in Tigrinya is (kinena) kinena ke helew alewo nenehedna…which I believe is the determining factor in achieving success. United we will be a force to be reckoned with and EPDP can play a leading role in our MDC.
Change in ERITREA; has been a consistent slogan within our movement. How do we define CHANGE? In our movement the word CHANGE is repeated constantly, degagimna ena neblow. However, how do we as agents of CHANGE reflect the CHANGE that we are seeking to implement in a democratic ERITREA? This is a question I asked myself 8 years ago; and 8 years later I have been enlightened with a few answers from my experience within our MDC.
As a movement and political party we must be cognitive of the political warfare and attacks orchestrated by PFDJ; although I normally do not like to mention them or make them a topic of discussion it is necessary to do so in order to identify certain destructive obstacles within our movement. To be fair all blame cannot be laid on the regime, we must own our faults as well. However, right now, especially during the current Yikal social media rage, that created a calling for a mass movement there has been a systematic effort to eliminate abeyti (abotatna and adetena) from our MDC. Through technology, social media and as many of you are aware of, infiltration through individuals to disperse political division amongst the younger and older generations. These divisive tactics have been waged throughout our movement time and time again, and has caused chaos, mistrust and fractured organizations. However, as the time is coming near for democratic change we must not allow ourselves to be fooled into this divisive political propaganda. Instead we should recognize that it’s a means to keep us further from HADENET and in turn attaining our dream of a free Eritrea.
When I first joined the MDC, I faced a lot of criticism for joining a wudeb that had a lot of abeyte. Many of these delay fithi, who were new arrivals from back home used to try to convince me that “nezeom abeyte newbelom.” I recall thinking why I wouldn’t work with individuals who have been through the struggle and understand Eritrean politics like no other; and I also have an opportunity to work with both former ELF and EPLF tegadaelti. My reply to these delay fithi, who called themselves “youth” (although they were over 40 years old at the time) was and still is “temocoro" (experience) and wisdom “alewom” and “nehena ka kabom kenmher nekelena”…and quite honestly we are not in a position to lead at this point.” My general belief is through time, experience and hard work we can begin to learn what it takes to lead and do so successfully.
Were mistakes made by our elders? Yes, absolutely, all sides, politically in Eritrea made mistakes, which is why we are in the position that we are in today. It is important at this stage to re-instill our rich Eritrean cultural values that has been destroyed by the current regime/be te serat. As the new generation we can learn from these past mistakes and make corrections continuing to improve the broken political systems that represent Eritrean politics today. The most effective manner to do this is hand in hand/eid ne eid/mesahum/mis abotatna and adetetna. United, neshatay and abie all things are possible; and this is a principal we should maintain in order to reflect who we truly are as a people…Together with our mothers and fathers guiding us in our struggle, we will continue to learn from our elders and they too can learn from us, and time will then come when they will pass the torch. However, for this to occur we must not and cannot allow divisive tactics to infiltrate our movement for democratic change. As the new generation of activists we must be mindful of this and be cautious on all fronts and maintain respect, inclusivity and tolerance, integral pieces to our democratic movement.
Along with maintaining these principles in regards towards tolerance of our seasoned delay-fithi, we must also be cautious of the negative sentiments and campaign attacks aimed against the wudubats. Wudeb when translated from Tigrinya to English is defined as political party and since we are here in Germany, in German wudeb is translated to politische partei. A political party is an organized group of people who have the same ideology, or who otherwise have the same political positions (Wikipedia). In Germany, for example, there is a federal, multi-party, parliamentary political system in place (https://handbookgermany.de). In the United States of America where I am from and reside, we have a two-party system dominated by the Democratic Party and the Republican party. In Eritrea, technically, the framework is a single-party system, PFDJ; led by a totalitarian dictator, Isaias Afwerki who is head of state and head of government (https://en.wikipedia.org).
This authoritarian rule currently in Eritrea is what we as delay fithi are fighting against; and in order to replace this rogue political system we must have an organized party, and that is why having a wudeb in place is necessary. Wudubats aydelenen eyu is rhetoric that has been running rampant throughout our movement for democratic change. And it is an unhealthy and destructive perspective to have as democratic change seekers, because it is only if we are organized, we then can achieve our goal to implement democracy in Eritrea. And this organization is done through a wudeb. We should not allow this type of ignorance to infiltrate our movement for democratic change; instead as delay-fithi we must teach our people the significance of organizing ourselves and that doing so will quicken our path towards achieving democratic change in Eritrea.
Tolerance of women’s active involvement in our movement for democratic change, is important when analyzing the "change" factor. Superficial purposes such as using women’s faces for pictures and use of propaganda (simply to say "alewana") are not enough. Strategic genuine actions must be taken such as, ensuring gender equality by including women’s thoughts and ideas in our programs at every juncture, assessing at all times the attendance of women throughout our political movements, assuring women’s roles within our movement is equal to our male counter-parts and recognizing the achievements made by female delay-fithi within our movement for democratic change. And most importantly ample consideration of allocating leadership positions, for women, within our political movement. It goes without saying, that women have paid huge sacrifices throughout our history; and it will be up to us, to ensure that the future Eritrea will genuinely include women at all levels; and leave behind the superficial past of “alewana.”
Another very crucial factor when discussing “change,” we must also address tolerance in regards to religion/hymont and awraja. When I joined the MDC, I came in as Adiam from San Diego. When other delay fithi used to ask me where I am from, my answer was San Diego. Where my parents came from was never a factor to me, all I knew was they were both born in Asmara and they instilled the passion and love I have for Eritrea and that was it. This innocence at times became corrupted due to what I mentioned earlier as divisive tactics applied by entities within our movement. When I began to learn about the religion and awraja issues, I along with other fellow delay fithi made it our mission to have workshops dedicated to open discussion about tolerating all Eritreans no matter what their religion or awraja may be. When we look at the history of both ELF and EPLF both organizations included all of Eritrea which is why we were able to gain our independence. This same formula must be used now in our MDC and as an organization we must lead by example and continue to fight back on the divisiveness of religion and awraja.
The last “change” factor I would like to address is the “face of our movement.” In the U.S. we had Martin Luther King Jr. who was the face of the civil rights movement. MLK was the leader both J.F.K. and
Robert Kennedy turned to during the heated era of racism and the black struggle for civil rights in America. Through MLK’s leadership and other efforts, African Americans were able to gain their civil rights. It is time for our movement to have a “face.” Many people I speak to who are interested in joining us, ask me “does the opposition have a leader,” then I am forced to explain all the number of political groups and honestly many people become discouraged. I believe now is the time we begin to think about who our leader can be, globally, especially in our current momentum of YIKAL. I know many of you may be thinking there are a number of wudubats and they all have leaders; however this is why we are unable to attract the masses. As we have now come together I would like to suggest that as a political organization we focus on this important and crucial political factor; and create a highly strong and pragmatic political propaganda campaign to propel our leadership to the world.
I would like to thank you all for taking the time out to listen to my thoughts and ideas; and I am grateful to have been given a platform to speak. When I was first called about coming to Germany to attend this
Unity Congress I just gave birth to my baby girl Zion Mariam, and a year prior to my baby-boy Gabriel. Zion was about 7 months old when I discussed with my family about coming to Germany; and made the
decision to participate in our Unity Congress in which my family highly encouraged. Also members of Gembar Hagrawi Dehenet who I met back in 2010 have been my heroes and inspiration abzi kalsena, also played a huge role in my decision to attend the Unity Congress. Although members of Dehenet-Hidri are former ELF and EPLF tigadelti they do not allow those facts to dictate who they are as activists today. The men and women of Dehenet exemplify Eritreans genuinely working together always respecting one another on our journey. I am surrounded by men and women who put their past political affiliations aside with the determination to work together towards a common goal which is removal of the authoritarian regime led by Isaias Afewrki. In the United States, no matter where there is a demonstration or a seminar that I am involved in organizing, all members of Dehenet-Hidri do their best to assist and be supportive in any way possible. We all live in different states, from Seattle to California, Washington D.C., Philadelphia, Atlanta, Ohio, Florida and New York…yet we always work as a team utilizing our networks to make sure all events are successful.
In the same regards I have had the pleasure of working with EPDP members like Tesfay Digiga and his wife Asgedet in the Bay Area for the Hawaka Abeylo Demo and the Boston Demo on behalf of our brothers and sisters that died in Lampedusa back in 2013. Even our brother Tiku from Canada was very active when I was involved in the leadership in organizing our COIE New York Demo in 2013. So, my point is, all of us, both members of EPDP and Dehenet-Hidri have been working on the ground together on grassroots projects/ab nye hizbi guday; and the fact that we have now come together officially was a move that felt natural. Being here with you all this week has been a very fruitful, enlightening and democratic experience. Having Feven Gideon (Fevena Wenchar) here someone who I admire through social media and the cherry on top a female Chairwoman Adiam Tefera was a wonderful introduction for me when arriving here to Germany; and even more of a motivation that as an activist I am in the right place. Thank you all, I look forward to our journey together…Awetna nye geden eyu!
Haftukum, Bezotkum, Gualkum; Adiam Haile-Rufael...yekenelay
EPDP Youth Discussion Room Arabic announcementSaturday, 13 October 2018 22:15 Written by EPDP Youth Affairs Office
“ባዕላ ሰቒላቶ ረሓቐ፡ ባዕላ ሰንኪታቶ በሓቘ ከይከውን”Tuesday, 27 June 2017 06:52 Written by ኣሮን ናኦድ
ኣሮን ናኦድ
ከተዕውቶ ዝመደብካዮ ዋኒን ኣብ መፈጸምትኡ ንምብጻሕ እትምረሓሉ ስኑድ ኣሰራርሓ ክህልወካ መሰረታዊ እዩ። ነዚ ብሓባር ሰሪሕካ ናይ ምዕዋቱ መሰረታዊ መሳርሒ ከኣ “ይርሓሰና” ኢልካ ምስ ተቐበልካዮ ክትቅየደሉን ውልቃዊ ስምዒትካ ክትቀጽዓሉን ዝግበኣካ ከከም ክብደት እቲ ዋኒን ዝቕረጽ ሕግን ስርዓትን እዩ። ናይዚ ባዕልኻ ረዲኻን ፈቲኻን ዝተሰማማዕካሉ ሓቢርካ ናይ ምጉዓዝ ቃልኪዳን ቅዩድ ምዃንን ዘይምዃንን መሰረታዊ ናይ መንነትካን ኣበርክቶኻን መለክዒ እዩ። እዚ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኩሉ ማሕበረ-ቁጠባዊ ህይወት እውን ልሙድን መተካእታ ዘየብሉን ኣሰራርሓ እዩ። እዚ ነቶም ኣብ ፖለቲካዊ ዓለም ዘለና ኣብቲ መጀመርያ ናይ ተሳትፎና ግዜኦም ዝሓዝናዮ መባእታዊ ናይ ግንዛበን ስነስርዓትን “ሀሁ” እምበር ከም ሓድሽ ዝንገረካ ኣይኮነን።
ንሕና ከም ተቓለስቲ ቀደም ኮነ ሎሚ፡ ባህግና ዓሚቕ ድሌትና ድማ ብዙሕ እዩ። ካብ ንዓና ሓሊፍና ንህዝብና እንምነየሉ ጽቡቕን ራህዋን ማእለያ የብሉን። ነዚ እንምነዮ ንምዕዋት ኣብ እንገብሮ ቃልሲ ዘጋጥመና ገለን ዝተጸበናዮም ገለን ከኣ ዘይተጸበናዮም ውረድ ደይብ ከኣ ብዙሓት እዮም። ብዚ ሓጐጽጐጽዚ ሓሊፍና ኣብ ቁምነገር ንምብጻሕ ካብ ዝሕግዙና መሳርሕታት ሓደን ቀንድን ከኣ ምኽባር’ቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ሓቢርካ ናይ ምጉዓዝ ቃል ኪዳን እዩ።
ነቲ እነማዕድዎ ጸጽቡቑ ከነተግብር ቅሩባት ምዃን ኣገዳሲ ናይ ዓወት ነጥቢ እዩ። እዚ ቅርቡነትን ድልውነትን’ዚ ብንመትከላዊ ምእዙዝነት እንተዘይተሰንዩ ግና ከቶ ኣብ ፍረ ኣይበጽሕን እዩ። ብቕዓት፡ ዓቕሚ፡ ንዋትን ብዝሕን ዝኣመሰሉ መዕቀንታት ኣብ መንገዲ ዓወት ታረኦም ውሁብ ኮይኑ፡ ብጉቡእ ተወጊኖምን ልዕሊ ኩሉ ከኣ ብትካላዊ ኣሰራርሓን ደሞክራስያዊ ኣዕኑድን እንተዘይ ተወዲኖም ግና ኣብ ድማዕ ኣየብጽሑን እዮም። ዝኾነ ዓቕሚ፡ ድሌትን ቅሩብነትን ንከድምዕ ብጽኑዕ መትከላዊ ኣሰራርሓ ክቃነ ግድን ምዃኑ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና ዘመናዊ ኣካይዳ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብባህልና እውን “ሺሕ ፈልጺ መእሰሪኡ ልሕጺ” እዩ ዝበሃል። ዘይተኣስረ ከኣ ዕድሉ ፋሕፋሕ እዩ። እዚ ዝተጠቕሰ ናይ ብቕዓት መዕቀንታት መመሊሱ ክሕደስ ዝግበኦ እምበር ሓንሳብ ምስ ወነንካዮ ምሳኻ ዝነብር ኣይኮነን።
እቲ ኣብ ኤርትራ በዂሩ ዘሎን ህያው ንምግባሩ ንቃለሰሉ ዘለናን ግዝእተ ሕጊ፡ ብልዕልና ርኢቶ ኣብዝሓ ዝቃነ ደሞክራስን ምኽባር ኩለመዳያዊ መሰልን ዝረጋገጽ፡ ዝያዳ ኩሉ ካብ ናትካ ጸቢብ ድሌትን ስምዒትን ወጺእካ ናይቲ ድሌትን ስምዒትን ብዙሓት ኣብ ግምት ኣእትዩ ዝተቐርጸ ማእከላይ መትከላዊ ኣሰራርሓ ምእዙዝ እንተኮይንካ ጥራይ እዩ። በመንጽር እዚ ጽባሕ እንታይ ከም እንገብር ብናይ ሎሚ ተግባርና ስለ ዝምዘን፡ ሎሚ ኣብዞም ብስም ህዝቢ እንጭረሓሎም ዛዕባታት ክሳብ ክንደይ ምእዙዛት ከም ዘለና ንምርዳእ ነነብስና ክንሓትት ግድነት እዩ።
ሎሚ ኣብ ውድቡ፡ ሰልፉ፡ ማሕበሩን ካልእ ናይ ቃልሲ መድረኽን ንግዝኣተ ሕግን ልዕልና ብዙሓትን ዘይተማእዘዘ ብኣንጻሩ ካለኦት ካብቲ ናይ ሓባር ቃልኪዳን ወጺኦም በቲ ንሱ ዝሃንደሶ ቅዲ ክኸዱ ክደፍእ ዝደናደን ጽባሕ ንግዝኣተ ሕጊ ኣኽቢሩ መሰረታዊ መሰላት ህዝቢ ክኽብር’ዩ ኢልካ ምጽባዩ ኣጸጋሚ እዩ። መላኺ ኢሳይያስ እውን ንዲክትቶርነት ካብ ቀደም ዝረዓሞ እምበር ኣስመራ ምስ ኣተወ ዝሓደሮ ውቃበ ከምዘይኮነ ብዙሓት ካብ ቀደም ጀሚሮም ብቐረባ ዝፈልጥዎ ዝምስክርዎ ዘለዉ እዩ። ሓደ ኣካል ሎሚ ናይታ ዘለዋ ውዳበ ሕግታት ከየኽበረ፡ ጽባሕ ሕገመንግስታዊ ስርዓት ከውሕስ’የ እንተበለ ክትቅበሎ ዘተባብዕ ኣይኮነን። ህግደፍ ባዕሉ ዘጽደቖ ሕገመንግስቲ ከተግብር ተደጋጋሚ ምሕጽንታ ክቐርበሉ ምስ ጸነሐ፡ ኣብ መወዳእታ ኣይኮነንዶ ከተግብሮ “ እቲ ሕገመንግስቲ ሞይቱ እዩ” ዝብል መርድእ ዝዘርሐ ካብ ቀደሙ እውን ቅዋማዊ እምነት ከምዘይነበሮ ዘመልክት እዩ። ሎሚ ኣብ መስርዕ ቃልሲ ምእንቲ ደሞክራስን መሰረታዊ መሰላትን ዘለና ጽባሕ እንታይ ዓይነት ስርዓት ከነተኣታቱ ከም እንደሊ ዘይኮነስ ንምትግባሩኸ ንኽእልዶ ኣይንኽእልን ኣብ እንፍተነሉ ደረጃ ከም ዘለና ክንርስዕ ኣይግበኣናን። ነዚ ናይ ሎሚ መድረኽ ብሸፈጥን ዓመጽን ሰጊርና ጽባሕ ኣብ ምርግጋጽ ፍትሓውነትን ልዕልና ሕግን ሸለውለው ምስ በልና፡ ኣብ ልዕሌና “ባዕላ ሰቒላቶ ረሓቐ፡ ባዕላ ሰንኪታቶ በሓቘ ” ከም ዝምሰል ኣይንዘንግዕ።
ኣብ መንግስታት ኮነ ከምዚ ንሕና ዘለናዮ ኣብ ውድባትን ሰልፍታትን ዝወጽእ ሕጊ ክትግበር እንከሎ ከይዕንቀፍ ዝሕልውዎ፡ ዝትርጉምዎን ዘተግብርዎን ኣካላት የድልይዎ እዮም። ናብዚ ቀንዲ ሓላፍነት ዝስከሙ መንግስታትን ኣብ ውድባት ድማ መሪሕነታትን እዮም። ካለኦት ተግበርቲ ኣካላት እውን በብደረጃኦም ሓላፍነት ኣለዎም። መሪሕነታት ሕግን ስርዓትን ንዝኽብሩ ኣካላት ምትብባዕ ጥራይ ዘኮነ፡ ካብ መስመር ንዝወጹ ኣካላት ናብቲ ግቡእ መስመር ምምላሶም ኣድላይ ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ግድነት እውን ኣለዎም። እቶም ናብ ግቡእ መስመር መምለሲ መሳርሕታት ብዙሓት ስለ ዝኾኑ ኣየናይ ስጉምቲ፡ መዓስን ብመንን ክውሰዱ ከም ዘለዎም ምርዳእ መሰረታዊ ጉዳይ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ሕግን ስርዓትን ዘይመልክዑ እንዳሓዘ ዝዝንግዕ መሪሕነት ኣብ ቅድሚ እቲ ናይ ሓባር ቃልኪዳን ዝበልናዮ ሕጊ ተሓታቲ እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና እዚ ዕማምን ሓላፍነትን ንመሪሕነት ጥራይ ዝግደፍ ዘይኮነ ናይ ኩሉ ኣካላት ውሁድ ተሳትፎ ከም ዘድሊ ክዝንጋዕ ዘየብሉ እዩ።
ግደ ደቂ ኣንስትዮ ሎሚ’ውን ህያው’ዩSaturday, 07 March 2015 06:09 Written by ኣርዓዶም በርሀ
ኣርዓዶም በርሀ
ብዛዕባ ናይ ኤርትራ ነጻነትን ንምርግጋጹ ዝተኻየደ ነዊሕን መሪርን ቃልስን ክዝረብ እንከሎ ከይተጠቕሱ ካብ ዘይሕለፉ ዓበይቲ ጉዳያት ሓደ ቅያ ኤትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብቲ መስርሕ ቃልሲ እዩ። ወሳኒ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣዕዚዝካ ንምቕራብ ኣብቲ መዋእል ቃልሲ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ሰውራ የለን” ዝብል ጭረሖ ይቃላሕ ነይሩ። “ደቂ ኣንስትዮ ተንሰኣ ተሎ ዝረኽብናዮሎ ካብ ተመኩሮ” ዝብል ዜማ እውን ተዘሚሩ እዩ። ሎሚ እውን ክብደት ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ህያው ኮይኑ እቲ ጭረሖ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝረጋገጽ ለውጢ የለን” ናብ ዝብል ማዕቢሉ ኣሎ። እዚ ጭረሖ እዚ “ኣብቲ ናይ ቃልሲ ባይታ ከመይ ኣሎ?” ዝብል ግና ሓደ ኣዘራራቢ ጉዳይ ኮይኑ ኣሎ።
ጾታዊ ወጽዓ ደቂ ቅንስትዮ ኣዝዩ ነዊሕ ዕድመ ዘለዎ ኮይኑ፡ ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ መሪርወን ነዚ ወጽዓ ንምውጋድ ብወግዒ ተወዲበን ድምጸን ኣስሚዐን ቃልሲ ዝጀመራ ቅድሚ 107 ዓመታት ኣቢሉ ኣብ ኣሜሪካ ብዝተላዕለ መሰረታዊ ናይ መሰል ሕቶ ምዃኑ ታሪኽ ተጋድሎ ደቀኣንስትዮ ዓለም ይሕብር። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ናብዚ ሕጂ ዘለዎ ደረጃ ዓለም ለኻዊ ዝኽሪ 8 መጋቢት ንምብጻሕ ኣብ ምውሳን ዝኽበረሉ ዕለት ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ “ሕቶ ደቂ ኣንስትዮ እንታይ እዩ?” ዝብል ንምውሳን እውን ብኣዝዩ ብዙሕ ደረጃታትን ዝተሓላለኸ መስርሕን ክሓልፍ ጸኒሑ እዩ።
ደቂ ኣንስትዮ፡ ደቂ ኣንስትዮ ብምዃነን ዘጋጥመን ናይ ሓባር ጾታዊ ወጽዓ ክህልወን እንከሎ፡ ከከምቲ ናይቲ ዝነብራሉ ሃገር ቁጠባዊ ምዕባለ፡ ዝመሓደረሉ ስርዓትን ባህላዊ ተጽዕኖን ኣብ ገሊኡ ዝያዳ ዝመረረ ከም ዝኸውን ዝሰሓት ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብዚ እዋንዚ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ብቑጠባዊ ምዕባለን ብደሞክራሲያዊ ዕቤትን ኣብ ዝሓሸ ዝርከብ ዓለም፡ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ብቑጠባ ኮነ ብስርዓተ-ምሕደራ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ናይ ዝርከባ ሃገራት ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ ዝያዳ ከም ዝኸፍእ ምጥቃስ ይከኣል። ደቂ ኣንስትዮ ድርብ ወጽዓ እዩ ዘለወን። በቲ ሓደ ወገን ጾታዊ ወጽዓ በቲ ካልእ ወገን ደማ ከም ኩሉ ዜጋ ዘጋጥመን ኩለመዳያዊ ወጽዓ። ደቂ ኣንስትዮ ቃልሰን እውን ከምኡ ድርብ እዩ። ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ናይቲ ዝተረፈ ሓፋሽ ህዝቢ ኩለመዳይዊ ወጽዓ ኣብ ዘይተፈትሓሉ በይኑ ፍታሕ ዝረክብ ኣይኮነን። ደሞክራሲያዊ ምምሕዳርን ቁጠባዊ ዕቤትን ኣብ ዝበኾረሉ ኩነታት ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ በይኑ ተነጺሉ ክፍታሕ ዘይሕሰብ እዩ። ደሞክራሲያዊ ስርዓትን ቁጠባዊ ዕቤትን ውሑስ ሱር ኣብ ዝሰደደሉ ስርዓት ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ናይ ምውጋዱ ዕድል ኣዝዩ ሰፊሕ እዩ። እዚ ማለት ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓአን መሰረታዊ ፍታሕ ክረክብ ከም ዝግበኦ ዝተረደአ ሕብረተሰብ ኣብ ዘይተፈጥረሉ መፍትሒ ዝረክብ ኣይኮነን። ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓአን ዝፍታሕ ነቲ ዝውጸዐን ተጻራሪ ጾታ ከም ጸላኢ ብምውሳድን ብምትህልላኽን ዘይኮነስ ናይቲ ወጽዓ ክብደት ተረዲኡ ናይቲ ፍታሕ ኣካል ከም ዝኸውን ብምግባር ክኸውን ይግበኦ።
ደቂ ኣንስትዮ ፍርቂ ህብረተሰብነተን ብተግባር ዘርኣያሉ ብዙሕ ተመኩሮታት ምግላጽ ዝከኣል ኮይኑ፡ ኣብዚ መዳይ ተመኩሮ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ቅድሚት ከም ዝስራዕ ንሕና ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮና፡ ዓለምና እውን እተሰማማዓትሉ ሚዛን እዩ። እዚ ተመኩሮ እዚ ኣብ ኩሉ መስርሕ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተንጸባረቐ ኮይኑ ብፍላይ ድማ ኣብቲ መሪር ናይ 30 ዓመታት ብረታዎ ቃልስና ንናጽነት ኤርትራ በሪኹ ተራእዩ’ዩ። ኣብዚ መሪር ቃልሲ ኣሓትና ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ፡ ጾታዊ ፍልዩነተን ተጽዕኖ ከይፈጠረለን፡ ምናልባት “ልዕሊ ደቂ ተባዕትዮ” እንተተባህለ ምግናን ከይከውን፡ ማዕረ ኣሕዋተን ደቂ ተባዕትዮ፡ ኣብቲ ዝኸበደ ብልሒ ናይቲ ቃልሲ ወተሃድራዊ ጊድራታት እውን ከይተረፈ መስተንክር ሰሪሐን እየ። ንናይ ካለኦት ውጹዓት ደቂ ኣንስትዮ’ውን ግዜ ዘይስዕሮ ኣብነት ኣውሪሰን እየን።
ኣብ ብረታዊ ቃልስና ተመሊስና ጉዳያት ዘኪርና፡ ናብዚ ሎሚ ህዝብናን ሃገርናን ዘሕልፍዎ ዘለዉ ሃለዋት ክንመጽእ እንከለና፡ ኣብ ቅድሜና ካብ ዝመጹ ዘሕዝኑ ግና ብተግባር ዝረኣዩ ዘለዉ ትርኽቦታት ህዝቢ ኤርትራ ካብ ጸጋታት ናይቲ ብደሙ ዘምጸኦ ነጻነት ብጉጅለ ህግደፍ ዝተጠልመ ምዃኑ እዩ። መላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ዝተጠልመሉ ደቂ ኣንስትዮ እውን ከም ዝጥለማ ፍሉጥ እዩ። እነሆ ከዓ ጥልመት ኢልካ ምግላጹ ኣብ ዘይኣኽሎ ደረጃ ይርከባ ኣለዋ። ኮንደኾን ኣብቲ ዕለቱ እንተተባህለስ ዝያዳ እዝንን ቀልብን ይረክብ ብዝብል ንደግሞ ኣለና እምበር ህልዊ ኩነታት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ክሳብ ክንደይ ኣብ ሕማቕ ደረጃ ከም ዝርከብስ ብዛዕባ’ዚ ጉዳይዚ ዝግደሱ ዓለም ለኻዊ ትካላት እውን ከይተረፉ ኣፎም ደም ክሳብ ዝወጽእ ዘልዕልዎ ዘለዉ ጉዳይ እዩ።
ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ምእንቲ ነጻነት ዝኸፈለኦ ዋጋ ኣብዚ ሎሚ ዝካየድ ዘሎ እሞ ኣብ ውሽጡ ከም ቀንዲ ዕማም ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝሓቖፈ፡ ዝተሓላለኸ ናይ ደሞክራሲያዊ ለውጢ ቃልሲ እውን እጃመን ካብ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ንላዕሊ እንተዘይኮይኑ ንታሕቲ ከም ዘይኮነ ክርደኣ ጥራይ ዘይኮነ ነዚ ተረድኦ ዝምጥን ተሳተፎአን ከም ዝጽበየን ኣብ ቦታኡ ዘሎ እዩ። ተሳትፎአን ኣብ ዝበኾረሉ ወይ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ኣዝዩ ኣብ ዝዛሕተለሉ ወጽዓአን ክፍታሕ ከምዘይክእል ከዓ ክርደኣ ይግበአን። ኣሕዋተን ደቂ ተባዕትዮ እውን ብኩራት ደቂ ኣንስትዮ መሰረታዊ ጸገም ናይቲ ቃልሲ ገይሮም ክርድእዎ’ሞ ናይ ግድን ህጹጽ ፍታሕ ክረኽብሉ ይግበኦም።
ደቂ ኣንስትዮ ካብዚ ቃልሲ ዝርሕቃሉ ዘለዋ ምኽንያት፡ ምናልባት ናይቲ ዝሓለፈ ቃልሰን ጻማ እንታይ ከም ዝኾነ ስለ ዝረኣያ’ሞ ብኣኡ ስለ ሰከሓ ክኸውን ይኽእል ዝብል ግምት ኣለኒ። ናይዚ መንቀሊኡ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ጥልመት እንድዩ፡ ኣብኣተን ዝተደረት ዘይኮነስ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ኣረኻኺብሉ ዘሎ ጉዳይ ምዃኑ ክርሰዓኦ ኣይግበአንን። እቲ ፍታሕ ከዓ ቃልሲ እምበር ስቕታን ካብ ቃልሲ ምርሓቕን ከም ዘይኮነ ክርደኣኦ ኣብዚ ኣጋጣሚ አዘኻኽረን። እንተ’ቲ ምረት ናይቲ ዘሕልፈኦ ዘለዋ መከራ ዘርዚርካ ዝውዳእ ስለ ዘይኮነ ብድብድቡ “ኣስካሕካሒ” ኢለዮ ክሓልፍ እመርጽ። ነዚ ንምግላጽ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ 8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 2013 ብዝምልከት ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ “ብዙሓት ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ሎሚ፡ ኣብ መደበራት ታዕሊም ኣብ ድፋዓት ናይ ውግእ ተጸሚደን፤ ኣይስራሕ፡ኣይትምህርቲ፡ ኣይሓዳር ኰይነን ግዜአን ብኸንቱ የሕልፋ ኣለዋ። እዚጥራይ’ውን ኣይኰነን፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ትሕቲ ዝብል ምስምስ፡ ናይ ሰበ-ስልጣን ጀራዲን ክዅስኵሳ፡ ምድሪ ቤቶም ክጸርጋ፡ ቆልዕቶም ከጻውታን ክናብያን፣ እቲ ዝኸፍኤ ድማ፡ ሰበ-ስልጣን’ቲ ስርዓትን መጋበርያታቶምን ከም መርወይ ስጋዊ ድሌታቶም ክጥቀሙለን ይርኣዩ ኢዮም። መነባብሮ ከቢድወን፡ ኣብ በረኻን ስንጭሮን ምንባር ነዊሕወን፡ መጻኢ ዕድለን ፍጹም መዋጽኦ ዘይርከቦ ጸልማት ኰይንወን ናብ ስደት ዘምርሓ ደቂ-ኣንስትዮ’ውን ውሑዳት ኣይኰናን። ኣብ’ዚ ሓደገኛ ጕዕዞ’ዚ፡ ኣብ ምደረ-በዳታት ብጽምኢ ዝሃለቓ፡ኣብ ባሕሪ ጥሒለን ድራር ዓሳ ዝዀና፡ ንዝተፈላለየ ዓመጽን ግፍዕን እተቓልዓን ገገዝእን ይቝጸረን ዘብል ኢዩ።”ዝበሎ ንኣብነት ምጥቃሱ እኹል እዩ።
ሰደህኤ ብመሰረቱ ውን ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከም ሰልፊ ኮነ ከም ሃገር ኣዝዩ ፍሉ ቆላሕታ ዘድልዮ ምዃኑ ስለ ዝርዳእ ኣብቲ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ፍርቂ ኣካል ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምዃነን መሰለን ተሓልዩ ኣብ ኩሉ ህይወት ሕብረተሰብናን ሃግርናን ብማዕረ ክሳተፋ ከም ዘለወን ይኣምን። ነዚ ንምርግጋጽ ከዓ እቲ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ካብ ኩሉ ማሕበራውን ውልቃውን ህይወትን ከግልለን ዝጸንሐ ባህላውን ፖለቲካውን ቀይድታት ብሕጊ ንምውጋድ ኣድላዪ ቃልሲ ከካይዳ እዩ።” ብዝብል ኣስፊሩ ይርከብ። ካብዚ ሓሊፉ እውን እዚ ሰልፊ ንግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብዚ ቃልሲ ንምዕዛዝ ካብ ዘለዎ ድልውነት ብምንቃል ካብቲ 9 ኣብያተ ጽሕፈት ፈጻሚኡ ሓደ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝከታተል እዩ። እዚ ሰልፋዊ ቅርቡነት ኣብ ፍረ ክበጽሕ ግና ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ወሳኒ ክነሱ ክሳብ ሕጂ በቲ ዝተሓተ ደረጃኡ እውን ኣዕጋቢ ዘይምዃኑ ናብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ዕዙዝ እዩ።
ስለዚ ከምቲ ወለድና “ካብ ጉይይ ምውዓል ክሳድ ምሓዝ” ዝብልዎ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ 8 መጋቢት ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዝከረሉ ዘለና ኣጋጣሚ፡ ብሓፈሻ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ፡ ሓርበኛታት ኣደታተን መስዋእቲ ዝኸፈላሉ፡ ግና ድማ ኣብቲ ዝድለ ምዕራፉ ዘይበጸሐ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምምላእ ክሳተፋ መጸዋዕታና ነቕርበለን።
7 መጋቢት 2015
ተወደብ መንእሰይ ኤርትራ !Monday, 05 January 2015 19:07 Written by ክብሮም ግረነት
ክብሮም ግረነት
ኣብዚ ሓዲሽ ዓመት 2015 እንኣትወሉ ዘሎና ፣ እቲ ቀንዲ ኣብ ልዕሊ ህግደፍ ክዕውትና ዝክእል መንእሰያትና ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ክውደቡ እንተ በቂዖም ጥራሕ እዩ። ምክንያቱ ከይተወደበ ዝተዓወተ ምንቅስቓስ የለን ። ውደባ ክብሃል እንከሎ ግን ኣብ ልዑላዊ ራኢ ሕመረት ዝገበርን ብቁጠባዊ ዓቅሚ ዝተሃንጸን ሓጺናዊ ዲሲፕሊን ክውንን እንከሎካ ጥራሕ እዩ ። ሃገራዊ ዕማም ናይዚ ውደባ እዚ ንጉጂለ ህግደፍ ኣወጊድካ ፍትሕን ማዕርነትን ዝነገሳ ዲሞክራሲያዊት ኤርትራ ምህናጽ እዩ ።ውደባ ብኣውራጃ ፣ ውደባ ብሃይማኖት፣ ወደባ ብብሔር ፣ ውደባ ንጥቅምን ረብሓን ኩሉ ናይ ትሕቲ ሃገራውነት ንዝተቀበለ ዜጋ ጥራሕ እዩ ።
እቶም ክሳብ ሕጂ ዝተካየዱ ዝተፈላለዩ ኮንፈረንሳት ኣብ ደምበ ተቓውሞ ፣ ኤርትራዊ ሓድነት ይትረፍ ካብቲ ዝነበሮም ናይ ቅድሚ 3 ዓመታት ምፍሕፋሕ ኣብ ዝገደደ እዩ ኣድይብዎ ። ብፍላይ ብወገን መንእሰያት ኣብ ዝተፈላለዩ ኮማት ተመቓቂሎም ወግሔ ጸብሔ ከምተን ውድባት ክባዝሑን ክራብሑን ይርኣዩ ኣለዉ ። እቲ ጽገም እዞም መንእሰያት ብፋናንስያዊ ዓቅሞም ክውድብዎ ዘይከኣሉ ኮንፈረንስ ዋናታቱ ክኾኑ ኣይክእሉን እዮም ።ከም ኣብነት መገለጺ ኣቶ በረኸት ካብ ሳውዝ ኣፍሪቓ እቶም መወልቲ እንታይ ተጽዕኖ ከም ዝገብሩ ንእዝኒ ዘለዎ ክሰሚዕ ዝክእል እኩል መረዳእታ እዩ። እቲ ሓደ ግዜ ብባዕላዊ ዓቅሚ EYSC ኣብ ዲሲ ዘካየድዎ ኮንፈረንስ ናይ ብዙሕት ኤርትራውያ ኣድናቆት ኣትሪፉ ነይሩ ። እንተኮነ እቲ ኮንፈረንስ ቀለሙ ከይነቀጸ በቶም ሓድነትናን ልዑላውንትና ዘይተዋሕጠሎም ናይ ደገን ናይ ውሽጥን ሓይልታት ኣብ ቅድሚ ዓይኒና ክፈርስ ተዓዚብና ። እዚ ኣብ ውሽጢ መንእሰያትና ዝርኤ ዘሎ ዘይስጥመት ኣብ ታሪክ ህዝብና ሓዲሽ ኣይኮነን ። እተን ዝበዝሓ ውድባት እውን ካብ ተጽዕና ግዳማዊ ሓይሊ ነጻ ክሳብ ዘይኮነ ኪዳን ይበላ ባይቶ ህዝቢ ኤርትራ ክዓስለን ምጽባይ ማና ካብ ሰማይ ክወርድልካ ምጽባይ ይቀልል። መንእሰያትና ነዚ ክፈልጥዎን ክርድእዎን ይግባእ።
እዞም መንእስያት ተወዲቦም ሓድነቶም ከደልድሉን ነቲ ኣብ ባነርት ህግደፍ ዝነብር ዘሎ መንእሰይ ኣርእያ ንምዃን ነጻ ውደባ ጥራሕ ተሪፍዎም ኣሎ ። ምክንያቱ ነቲ ኣንጻር ህግደፍ ዝሰላሰል ዘሎ ዲምክራሲያዊ ቓልሲ ልዑል ኣስተዋጽኦ ገይሮም ኣለዉ ። ስለዚ ነዚ በሲሉ ዘሎ ወድዓዊ ኩነታት ተጥቂሞም ሓደ ድልዱልን ስጡምን ናይ መንእስያት ማሕበር ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ክሃንጹ እንተኮይኖም ነጻን ልዑላዊ ተበግሶ ክወስዱ ይግባእ ።
እምበኣር ነዚ ነጻን ልዑላዊ ዝኮነ ማሕበር ንምህናጽ ክሕግዘኩም ቁሩብ ዝኮነ ኣካል ሓደ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እዩ ምክንያቱ ሰዲህኤ እቲ ሓደ ሕብረብሔራዊ ሰልፊ ኮይኑ ፣ ኣብ መንጎ መንግስትን ሃይማኖትን ምትእትታው ዘየፍቅድ፣ ኣብ ዓውዲ ቓልሲ ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ብምትእማምን ነብሱ ክእሉ ዝቓለስ ዘሎ እዩ ። ልዑላዊ ክብል እንከሎኩ እቲ ሰልፊ ብዓቅሚ ኣባላቱን ደገፍቱን ዝምወልን ኣብ ጉባኤታቱን ብሓንጸጾም መትከላት ተቀይዱ ዝነጥፍ ፣ ካብ ዝኮኑ ናይ ደገ ሓይልታት ምትእትታው ነጺጉ ናጽነቱ ዘውሓሰ ሰልፉ እዩ ። ሰልፊ ዲምክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ቀጻልነት ናይ ሃሳብን ግብሪን ልዑላዊት ኤርትራ እዩ ።
ኣብ ታሪክ ሰውራ ኤርትራ እቶም ቀዳምት ተጋደልቲ ብረት ዝዕጥቆም ደጋፊ ህገር ስለ ዘይነበሮም ነቲ ገድሊ ከቛርጽዎ ኣይሓሰቡን ። በተን ዝተዋህበኦም 10 ብረት ነቲ ኣብ ጸሊም ኣፍሪቓ ዝሓየለ ሠራዊት ክብድህዎ ተላዕሉ ። እዚ ስለ ዝኮነ ኣብ ግዜ ኹናት ኣንጻር ጸላኢ ናይ ዝተሰወኤ ብጻዮም ብረት ንጸላኢ ከይገድፉ ከሳብ 5 ተጋደልቲ ከምዝትሰውኡ ታሪክና ዝምስክሮ ሓቂ እዩ ። እዞም ገዳይም ተጋደልቲ መዓስከራት ጸላኢ እናኣጥቁዑ ብረት ይዓጥቁ ነይሮም ። ኣብ ሰብዓታት ከኣ ህግሓኤ “ ንጻላኢ ብብረቱን ብጥይቱን “ ክብሉ እንከሎዉ ናይ ደገ ሓገዝ ስለ ዘይነበሮም ፣ እቲ ፍታሕ ንጸላኢ ብብረቱን ብጥይቱን ጥራሕ ነበረ። ነዚ ሕቅነት እዚ ዘረጋግጾ መንግስቱ ሃይለማርያም ባዕሉ “ ንሕና ብረት ንገዝእ ምስ ወምበዴ ከኣ ንማቀሎ ኣሎና “ ዝበሎ ። ስለዚ እዚ ዘመዝገብናዮ ሃገራዊ ነጻነት ውጽኢት ናይ ኤርትራዊ ሓቦን ቖራጽነትን እምበር ናይ ደገ ሓይልታት ተለኣኣክቲ ብምዃን ኣይነበረን ። እምበኣር መንእሰያትና ነዚ ሃገር ዝጥፍእ ዘሎ ሰርዓት ንምምሓው ፣ ሎሚ ብረትን ጥይትን ዘይኮነ ድሲፕሊን ዘለዎ ልዑላዊ ውደባ የድሊኩም ኣሎ ።
ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ሎሚ ክልተ ተመሳሰልቲ ጉጂለታት በብዝጥዕሞም እናተበራረዩ ንመንእሰይ ኤርትራ ክጽንትዎን ከዳክምዎን ይቓለስዎ ኣለዉ ። ሓደ ጉጂለ ህግደፍ ክከውን እንከሎ ፣ እቲ ሓደ ከኣ ብሽም ደምበ ተቓውሞ መእሰይ ከይውደብን ሓድነት ክይገበር ካብ ቁሸት ህገረ ኤርትራ ጀሚሮም ክሳብ ኤውሮፓን ሰሜን ኣሚሪካን ጸቢብን መርዛም ዝኮነ ኣውራጃዊ ምትእክካብ ንምፍጣር ክቓለሱ ጸኒሖምን ኣለውን። ነዚ ዝከየድ ዘሎ ስውር ቓልሲ ንምፍሻልን መንእሰያትና ኣብ ውሽጥን ኣብ ወጻእን ብንቅሓት ክምክትዎ ክዕወቱሉን ናይ ግድን ይኽውን ።
ሎሚ ኣብ ዝኮነት ኤርትራዊት ስድራ ቤት ፣ተግባራት ጉጅለ ህግደፍ ተነቂሒሉን ተነጺጉን እዩ። እቶም ነቲ ጉጂለ ብዝተፈላለዩ ምክንያት ከተሓባበርዎ ዝጽንሑ ደገፍቱ ፣ሎሚ ንሳቶም እውን ነቲ ለውጢ ደለይቱ ምዃኖም ብዘይ ጥርጥር ክዘረቡ ንሰሚዕ ኣሎና ። እምበኣር ነዚ ህሉው ኩነታት ካብ ተነቓሓሉ፣ ነዚ በሲሉ ዘሎ ክውንነት ኣብ ግብሪ ንምውዓል ነጻ ዝኮነ ሕጹጽ ውደባ የድሊ ኣሎ ። መንእሰያትና ሕሰምን መከራን ካብ ዝኮነ ኤርትራዊ ንላዕሊ ዝሰሓንዎ ስለ ዝኮኑ ፣ ርጊኦም እቲ ዓወት ኣብ ልዕሊ ጉጂለ ህግደፍ ስለ ምንታይ ክንዲዚ ግዜ ይወስድ ኣሎ ክብሉን ካብቲ ኤርትራዊ ክብሪን ልዑላውነት ሀገረ ኤርትራ ዘውሕስ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ክመሃሩ ይግባእ ። ምክንያቱ ሰዲህኤ ኣብ ጉዑዞ ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ሓዲሽ ምዕራፍ ዘበሰረ ሰልፊ እዩ ። እቶም ዝሰመሩ ውድባት ብማዕረ ነቶም ኣግደስቲ ኣርእስትታት ብሓባር ዘትዮም ክሰግርዎም በቂዖም እዮም ።
መራሕ ጉጂለ ህግደፍ ንመንእሰያት ስራሕ ክፈጥረሎም ስለ ዘይደለየ ኣብ ከተማ ምህላዎም ከኣ ስለ ዘስጎኦ ኣብ ግዱድ ዕስክርና ብዘይ ግቡእ ዓስቢ ክምዝምዞም ይርከብ ኣሎ ። እዚ ዳርጋ ንርብዒ ዘመን ዝተናወሔ ባርነት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ከብቅዕ መንእሰያት ክኣምኑዎ ዘለዎም “ ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን ኤርትራውያን ምዃኖም ክኣምኑን” ንኩሉ እቲ ዝጸንሖም ሕብረተሰብኣዊ ሕማማት ከራግፍዎን ክነጽሕሉን ይግባእ ። ኣብ መትከል ዝተሰረተ ፖለቲካዊ ዝምድናታት ክሃንጹን ነቲ ቓልሲ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ከደይብዎ ከኣ ንጽበዮም ።
ኣብ መወዳእታ
ኣብ ወሳኒ መድረክ ምርብራብ ስለ ዝኣቶና ፣ እቶም ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዝርከቡ መንእሰያት ክውደቡን ክጥርናፉን ይግባእ ። ሓደ ከም እብነት ክውሰድ ዝግብኦ መንእሰያት ንለውጢ ላስቬጋስ ኣብ ቶጎርባ ዘውጽእዎ መግለጺ እዩ። እዞም መንኣሰያት ኣብቲ መግለጺኦም ዘቀመጥወን ኣርባዕተ ንጥብታት ብዝያዳ ክጸፋን ክምዕብላን ዝክእላ እየን ። መንእሰያትና ከም ባህሊ ክወስድወን ዝግባኣ ጉዳያት ልዑላውነትን ግሉጽነትን ሓቀኛ ሓበሬታ ንህዝቢ ኤርትራ ምቅራብ ይግብኦም ።
ርሑስ ሓዲሽ ዓመት 2015 ይግበረልና
ክብሮም ግረነት ።
12/31 /2014
እንቋዕ ካብ ን ናብ አብቀዓናThursday, 01 January 2015 05:53 Written by ሰሎሙን ገብረእየሱስ
ካብ ን ናብ ምስ ረአኹም ቁሩብ ድንግር ኢልኩም ትኾኑ፡ የግዳስ ካብ ረቡዕ ናብ ሓሙስ ከብ ታሕሳስ ናብ ጥሪ ካብ 2014 ናብ 2015 አብቀዓና ማለተይ እየ። አብታ ሰዓት አብታ ደቒቕ አብታ ናይ ቋሕ ሰም ካሊኢት ዘመን ተቐይሩ ክንብል ኢና። ደሓን ይእተው እዞም ምዕራባውያን ነቲ ሰዓት፡ መዓልቲ፡ ወርሕን ዓመተ ምህረትን ዝገበሩልና እምበር ንሕናስ ስጋብ ሎሚ ዘመነ ደርቡሽ፡ ዘመነ አንበጣ፡ ዘመነ አካሒዳ፡ ዘመነ ዓደየ ዓደየ ንብል ምስ ሃለና:: ነዚ ዘለናዮ ዘመን ከአ ርግጸኛ እየ ዘመነ ጣልማይ ምስ ተበህለ ኔሩ። እወ ዘመነ ህዝብና ብደቁ ዝተጠልመሉ፡ ስውእ ብህሉው ዝተጠልመሉ፡ ወዲ መሬት ብንሕና ንሱ ዝተጠለምሉ፡ ደላይ ፍትሒ ብንሕናን ንስኹምን ዝተጠልመሉ፡ ምእመናን ብመራሕቲ ሃይማኖቶም ዝተጠልምሉ፡ ኮታስ ሓው ብሓው ዝተጠልመሉ መወዳእታ ዘይብሉ ጥልመት ዝረአናሉ ዘመን።
ስለዝኾነ እየ ድማ ካብ ን ናብ ኢለ ከቐምጦ ዝመረጽኩ። እታ ካልኢት ብ ካልኢት፡ ደቒቕ ብ ደቒቕ፡ ሰዓት ብ ሰዓት መዓልቲ ብመዓልቲ፡ ወርሒ ብ ወርሒ ዓመተ ብ ዓመት እዩ ክቕየር እምበር እንታይ እዩ ክፍይድ እንተብልካስ እንድዒ እዩ እቲ መልሲ። እቲ ተንኮል፡ ሓሶት፡ ክፍአት፡ ጸለመ፡ ቅንኢ ኮታስ ገግናዩ ምቕጻሉ አይተርፎን እዩ። ህዝብና ትርጉም ናይ ጊዜ ካብ ዝሓኮ ንባዕሉ ነዊሕ ጊዜ ኮይኑ ንረኽቦ። ሰዓት ክልተ ዝቖጸርካዮ ሙሁር ዶክቶር ማዕርግ ዘለዎ ሰዓት ሰለስተ መጺኡ፡ ንሓደ ሰዓት አጸብዩካ ክንሱ ይቕረታ ከማን አይብለካን እንታይ ደአ ቀልቲፍካ ትመጽእ አይመሰልንን ኢሉ ነቲ ጥፍአቱ ተመሊሱ ቀልጢፍካ ክትመጽእ አይነበረካን ብዝዓይነቱ ንዓኻ የሰክመካ። ወይ ጊዜ ትብል ተገሪምካ። እወ ሕማቕ ጊዜ ዘመነ ጣልማይ ወዲ ገዛውትኻ፡ ወዲ ትምህርትኻ እቲ ብህይወትካ ከማን እትብጀወሉ መተዓቢትኻስ ንስኻ ኢኻ እምበር ዘይቀበጽካዮ ንሱ ደአ አብ ገዛውትኹም ዘይነበረ፡ አብ ቤት ትምህርትኹም ዘይትፈልጥዎ መሻርኽቲ መማኽርቲ ገይሩ እዩ። ወይ ሰብ ደቀይ ለካስ እምበአር ከምዚ ኸአ አሎ እዩ ትብል ከይፈተኻ።
አብ ከምዚ ዝበለ ዶራን ዘመን እምበአር ኮይኑ ሓደ ንፍትሒ ከናድያ ድርብ ቃልሲ ክገብር ይግደድ። ነዞም ድርብ ቃልሲ ዘካይዱ እምበአር ህግደፍ ብአልማማ ተቓወምቲ ይብሎም። እቶም ህዝቢ ኤርትራ 4-5 ሚሊዮን ምዃኑ ዝረስዑ ካልአይ ገጽ ናይቲ ሰልዲ ድማ ናይ ተቓወምቲ ተቓወምቲ፡ ጸገንቲ ክብሉ ይስምዑ። አብ ርብሒት አሉታ ምስ አሉታ ተራቢሑ አወንታ ውጽኢት ከም ዝህብ ድማ ንኽልተ ተቓወምቲ ቃላት አራጺምካ ደላይቲ ፍትሒ ዝብል ስም ክትህቦም ትግደድ። ኤርትራ ጽባሕ ንኽትህሉን፡ ስርዓተ ሕጊ ንኽህልዋን እዞም ደለይቲ ፍትሒ አዝዮም አገደስቲ እዮም። እዞም ደለይቲ ፍትሒ መን እዮም? ደቂ ምንታይ ብሄር፡ አውራጃ ወይ ሃይማኖት እዮም እንተተባሂሉ መልሱ ደቂ ኩሉ ብሄር ደቂ ኩሉ አውራጃ ደቂ ኩሉ ሃይማኖት ኮይኖም ንስለ ሓንቲ ፍትሒ ደው ዝብሉ እዮም። እንተ እቶም አብ ኢዶም ዘላ ፍትሒ ጓዕጺጾም ካብ ኣፍ ህግደፍ ፍትሒ ክምንዝዑ ዝህቅኑ፡ ቅድሚ ህዝባዊ አኼባ ብሚስጥራዊ ምትአኽኻብ ህዝባዊ ምርጫ ወዲኦም ዝመጹ ጸያቒቶታት፡ አብ ክፋእን ጽልእን ዝስስኑ አብ ቁም ነገር ዝስወሩ አምሰሉታት ብምንም መለክዒ ደለይቲ ፍትሒ ክኾኑ አይክእሉን እዮም።
ሓንቲ ሃይማኖት፡ ብሄር ኮነ አውራጃ ዓብላሊ ቁጽሪ ዘይነቕሑ መጣቓዕቲ ወይ ፍትሒ ዘይርድኦም ተቓወምቲ ክህልዋ ይኽእል። እንተዘየልቦ ንሕና ዝበዛሕና ደለይቲ ፍትሒ አለውና ኢሉ ክንየት ዝኽእል ማንም ሃይማኖት፡ ብሄር ኮነ አውራጃ የልቦን። ደላይ ፍትሒ ካብ ብሱል ጥረ ምስ ልቦንኡ ዘሎ ሃገራዊ ምዃኑ አይንረስዕ። እንተዘየልቦ አብ ከባቢኻ ወይ አውራጃኻ መሰል ደቂ ሰባት (Human Rights) ዝምህራ ዩኒቨርሲቲታት ወይ ኮሌጃት ዘለዋኻ ይመስል አነ እየ ልዕሊ ሰበይ ንመሰለይ ዝቃለስ ዘለኹ ኢልካ እንታይነት መሰል፡ ፍትሕን ዲሞራስን ዘይፈልጡ ዓሳክር ብሓይሊ ሕሹኽሹኽ ምእካብ ጊዜያዊ ጓንጓ ሕሳባት፡ ጠጃኢ ውዲት መስመር ጥፍአት ሩዋንዳን ሶማሊያን ምዃኑ ዘይምርሳዕ።
ንሓደ ዓርከይ እንታይ ኮይኖም እዮም እዞም ንሕና ንሱ ነዚ አረመኔ ኢሰያስ ዝድግፉ፡ ሃገር እዳጠፍኤት ቁሩብ አይሓስቡን ዲዮም ምስ በልክዎ ዝሃበኒ መልሲ አግሪሙለይ። መዓስ ይድግፉ ኮይኖም በለኒ፡ እንታይ ደአ ምስ በልክዎ ነታ ናይ ቀዳሞት ምስላ “ካብ ዘይትፈልጦ መልአኽሲ፡ ትፈልጦ ሰይጣን” ⷅይር አቢሉ “ካብ ዘይትፈልጦ ሰይጣንሲ፡ ትፈልጦ ሰይጣን” ኢዩ ነገሩ በለኒ። ቁሩብ ዝን ድሕሪ ምባል እንታይ ይብለኒ ምህላው ተረድአኒ። ሓቁ እዩ እቶም አብ ናይ ህግደፍ ዳንኬራ ከይዶም እስክትሽም ዝብሉ ከማን ስርዓት ኢሰያስ ክልወጥ ይደልዩ እዮም። እንታይ ደአ ነቲ ደቂሶም ፈቲኖሞ ዘይሰለጦም ሕልሚ ሕጂ ደቂሰ ክቕጽሎ እየ ዝብል አብ ርእሲ ሕልሞም ተደሪቡ ይሓልም ንዘሎ ሓድሽ ሓላሚ ይትረፍካ እዮም ዝብሉዎ ዘለው፡ ከምዝመስለኒ ነገራቱ አብ ርእሲ ዋጣ ዘውጠጢ ነየውጠጢ ብዝዓይነቱ።
እዚ ኩሉ ስጊንጢር እኮ ፍትሒ ንምድላይ እዩ እምበር ከምቶም ረጎድቲ ቆርበት እንተንኽውንሲ ኤርትራ በቲ ኢልካ በቲ ፍትሒ ከውርደላ እዩ ኢልካ ትርንኪሉ ለጥ ምባል ይከአል ኔሩ። የግዳስ ሕልና ዝብልዎ ዘየደቅስ ኩርኳሕ አሎ። ስለዛ መሬት ስለ ህዝባ ቀትሪ ብጸሃይ ለይቲ ብወርሒ ንክትሓስብ ዝገብረካ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ቃልስና አብዛ ዝሓለፈት ዓመት ከመይ ኔሩ እንድሕር ኢልና ዳርጋ ጭርጭር ዓበደ ተቐይሩ እዩ ጸኒሑ። ሰባት ብስም ፍትሒ የዋጽአና’ዩ አብ ዝበልዎ ድፋዓት ክሕብኡ፡ እቶም ዝተረፉ ድማ ነታ ሚስጥራዊት መሕቢኢት ድፋዕ እንታይነታ ንህዝቢ ኤርትራ ክሕብሩ ድሮ ዓመት ኮይኑ። እዚ ኩሉ ሃልኪ እኮ ነታ ለውጢ ንምግባትን ስልጣን ህዝቢ ንምጭባጥን ዝግበር ከንቱ ሃቐነ’ዩ እምበር ቅንዕና እንተዝህሉ እዚ ኩሉ ፋሕ ብትን አይምሃለወን።
ከምቲ ካብ ዘመነ ሉቃስ ናብ ዘመነ ማርቆስ ዝብሎ መጽሓፍ ቅዱስ ንሕና ድማ ካብ ዘመነ ሓሶትን ምስሉይነትን ናብ ዘመነ ሓቀኛ ቃልሲ እንሰጋገረሉ እዋን ይግበረልና እዩ ዘብል። አብ ዝሓለፈ ዓመት ክንደይ አእዛንና ዝሓርከኸ ጽውጽዋያት ኢና ሰሚዕና። አብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት ንኢሰያስን፡ ክልተ የማነ ማለት ማንኪን ቻርሊን ንፊሊጶስ ሓዊሱ አብ ውሽጢ ሰለስተ ወርሒ ዘቃብጽ ሓይሊ ተፈጢሩ ሽታትኡ አጥፊኡ። ንኢሰያስ ዝቐተለ ሓሙሽተ ሚልዮና ንበዓል ማንኪ ቻርሊ ድማ ከክልተ ሚእትን ሓምሳን ሽሕ ተገሚቶም ኔሮም አብቲ ዝወጸ ጨረታ። እታ ዝዓበየት ሽልማት ግና ንኢሰያስ ዝቐተለ አብ ባጤራ ኤርትራ ስእሉ ንዘንተ እለት ክነብር እዩ ትብል ነበረት። መቸም ዘይንሰምዖ የብልናን፡ ገና ነቲ ናይ መጻኢ ባጤራ ዘመሓድሩ ናይ ገንዘብ ሚኒስተር ድሮ ተሽይሞም አለው ማለት ዲዩ?
እዚ ጥራይ አይነበረን ህውተታ ሎሚ ዓመት። አብ አስመራ ክንደይ ሚስጥራውያን ጋዜጣታት ክዝርግሓ ምጅማረን ሰሚዕና። ምናልባት አይተ ኢሰያስ ነጻ ፕረስ አዚዞም ከይኮኑ ትብል እሞ፡ ንምንታይ ደአ አዳለውቲ ጋዜጣታት መታን እተን ዝተሃገራ ናይ ቀደም ጋዜጣታት ክዝከራ ምእንታን ነዘን ናይ ሕጂ ሰቲት፡ ቀስተ ደመና፡ አድማስ፡ መቓልሕ ዘይብሉወን ትብል። ልዕሊ ኩሉ እዘን ጋዜጣትታ ብኸመይ ይዝርግሓ አዝዩ ይጨንቀካ። ግና ጥርጣረታት አሎ ነዘን ጋዜጣትታ እትሸይጥ ህዝቢ ዝርእያ ካብ ህግደፍ ስውርቲ ሽሑር (Magic) ዘለዋ አንዳ መጻሕፍቲ ወይ ኪዮስኪ አብ ከባቢ ማርካቶ ወይ ባር ሮያል ተኸፊታ ከይትኸውን፡፡ ልክዕ ከም ብከኒና ምሕዋይ አቢዩዎ መርፍእ እንዶ አዙዙለይ ዝበለ ሕሙም፡ ነቶም ጋዜጣ አይጠቕመናን ዝበሉ’ውን መጽሔት ተዳልያትሎም አላ። አየ እወ ህውተታ ቃልሲ ናተይ እዩ አብ ኩሉ አለኹ ንምባል። እንድሕር ህዝብና ራድዮ ክሰምዕ ዝኽእል ኮይኑ እሞ ራድዮ ኤረና፡ መድረኽ፡ አሰና: EYSCን ስምረትን ዝአመሰላ በብሰዓቱ በብመዓልቱ ካብ ሓደጋ ወጻኢ ዝስምዓ ካብ ሃለዋ ንምንታይ ንህዝቢ ናብ ሓደጋ ዘእትው ምዝርጋሕ ጋዜጣታት ተደልየ ?
እንታይከ ዘየስመዓትና 2014 ዓ.ም። ሰበር ዜና አብ ሕምብርቲ ህግደፍ አብ ውሽጢ ኤርትራ ኮማንዶ አለውና ዝብል’ውን ሰሚዕና። አብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ህዝብና ርዒዱን ሕልንኡን ዓሪቡዎ እዩ፡ ስለዝኾነ ለውጢ ከምጽእ አይክእል እዩ፡ ኮይኑ ተሪፉ ለውጢ ካብ ደገ ሰራዊት ፈጢርካ ብሓገዝ ጎረባብቲ እዩ ዝከአል ኢልካ ክልተ ዓመት ድሕሪ ምግዓር እዞም ኮማንዶ ደአ ካበይ ቦቖሉ ትብል? ዶስ እተን ቆረብትን ሰገድትን በዓል ዓባየይ አባ ሓጎይን እዮም ኮማንዶ ተቐይሮም? እቲ ዘገርም እቲ ሰበር ዜናስ ሓደ ምስቀተልና ዘይምኾነልና። አብዛ ብናይ እዝኒ ኩትሻ አዕለቕሊቓ ዘላ ሃገር ካን ሓደ ንመወዓውዒ ቃልስና ዝኸውን ዝቕንጸል ሃሱስ ሲኢኖም? ይፍታሓላ ኢልና ክንሓልፎ። ሓደ እዋን አብ ተሰነይ ፓንፍለት ተዘርጊሑ ዝሰምዓ ወዲ ተሰነይ፡ ናብ ገዝኡ ደዊሉ ገለ ዶ ናይ ፖለቲካ ጹሑፋት ተዘርጊሑ ክብል ንንእሽቶይ ሓፍቱ ምስ ሓተታ፡ መዓስ ክትብል ቁልቁል ዝአፉ ንሕትኡ ብ ሕቶ መለሰትሉ። ወዲ አግሪሙሉ ዝብሎ ምስ ጠፍኦ እዚ ፓንፍሌት ንግሆ ተደርቢዩ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ሽዑኡ እቶም ብንግህኡ ካብ ተሰነይ ናብ ከሰላ ስግረ ዶብ ዝጠፍኡ ዝነበሩ አልዒሎሞ ንከሰልኦም ተመርቂፎም ክኾኑ ይኽእሉ ድሕሪ ምባል፡ ሓሻካ ፓንፍሌት ካብ ስደት አትዩ ብዘይ ዕረፍቲ ናብ ስደት ተመሊሱ ብምባል ንነብሱ አጸናኒዕዋ ንብለኩም።
ጸሓፋይ ንኹውንነት ሃገርን ህዝብን እዩ ከምቲ ዘለዎ ከንጸባርቕ ዝግብኦ። ጸሓፍቲ ህግደፍ ንኽውንነትና ገዲፎም ንዘየሎ ነገር ክውርቑ ዓመታት ዘይኮነስ ዳርጋ ርብዒ ዘመን ኮይኑ። ንሕና እውን ንኽውንነትና ከምቲ ዝድለ ከነንጸባርቕ አይጸናሕናን። እዚ ሕጂ እንርእዮ ዘለና ጉልባቡ ዝቐልዔ ፈተነ ዕልዋ አብ ሓቅነትን ቅንዕናን ተቃለስቲ ንሓርነትን ተጣበቕቲ ሰብአዊ መሰላትን ድማ ውጽኢት ናይዚ ጥውጥዋይ መንገዲ እዩ። እስኪ ደሓን ይመሓየሽ ይኸውን ክበሃል እቲ መንሽሮ ሕብረተሰብ ቢኢስዎ እምበር ክፍወስ አይረአናን። ካብ ከምዚ ዝዓይነቱ ንቃልስና ዘየርብሕ ንመጻኢና ከጸልምት ዝኽእል ዉዲት ዕበጦ ዕበጦ ንወጻሉ መቐይሮ ዘመን ይግበረልና። መንገዲ ሓቂ እንዳፈለጥና ብውልቃዊ ዝና ወይ ምሕዝነት ተደሪኽና ሓቂ ምስ እንረግጻ ተመሊሳ ከምዛ ናይ ህግደፍ ጌራ ጽባሕ ከምእትረግጸና አይንረስዕ። እቲ ትማሊ ትማሊ ንህግደፍ ብሓደ እግሩ ጠልጠል ክብል ዝገበርናዮ እኮ ስንቅና ሓቀኛ ቃልሲ ስለዝነበርዩ። በንጻሩ ሕጂ ኮር ተገልበጥ ኮይኑ ህግደፍ ሕጂ ትንፋስ ክመልስ ንርእዮ አለና። እቲ ዶረና ትኪ ነቲ ከባቢ ዋላ እንተዓብዓቦ እታ ናብ ሰማይ እትዓርግ እታ ሮኬት እምበር እቲ ዶሮና ወይ ትኪ አይኮነን። እምበአርከስ ኩነታትና ገምጊምና እዛ ትመጽእ ዓመት ህዝቢ ኤርትራ ንኹሉ መስገደላት ብትብዓት ሰጊሩ ናይ ሰላምን ራህዋን አየር ዘስተንፍሰላ ዓመት መታን ክትከውን ወዓል ሕደር ዘይበሃሎ ሓቀኛ ቃልሲ ጥራይ እዩ እቲ እንኮ ፍታሕ። ሓቀኛ ቃልሲ ምስ እነካይድ፡ ቃልሲ ናይ ህዝቢ ምዃኑ ፈሊጥና ካብ ንግበታ ንምክብባር፡ ካብ ንስልጣን ንስርዓተ ሕጊ፡ ካብ ንዱሑር ምትእኽኻብ ንሃገራዊ ጽላል እንድሕር ተማእዚዝና ክንዕወት ኢና። እንተዘየልቦ ዓመት መጸ ንሕና ክንትስፎ፡ ቁጽሪ ብ ቁጽሪ ክቀያየር ኢሰያስ ድማ ብአብርሃም ክትካእ እዩ።
ሩሑስ ሓድሽ ዓመት ይግበረልና።
ሰሎሙን ገብረእየሱስ
ኦክላንድ - ካሊፎርንያ
Eritrea in 2014: HighlightsTuesday, 23 December 2014 19:50 Written by EMDHR- South Africa
By the EMDHR- South Africa
- Eritrea remained the only country in the world without a constitution. The 1997 constitution was rejected by the regime and has refused to implement it since;
- Eritrean remained the only country in the world without a national assembly;
- Eritrea remained without an independent media;
- Eritrea remained without an independent judiciary;
- Eritrea continued to be ruled by a tyrannical one-man totalitarian regime;
- Thousands of innocent Eritrean citizens continue to languish in prison without due process of law;
- Eritreans continued to be arbitrarily arrested by security agents of the regime and the extensive round ups by the army;
- Thousands were detained for trying to flee the country along all the borders of the country;
- The inhumane and degrading treatment of prisoners worsened. For instance, there have been many young Eritreans who experienced paralysis at the Adi Abeito detention facility as a result of torture and denial of medical treatment;
- The dictator openly rejected the notion and practice of democracy in Eritrea;
- The pfdj declared by the tyrant the only alternative to lead the nation but in actual fact the pfdj is a defunct and dead organisation (a shadow of its old self)- unless the delusional despot is “living in the moon” (his own words always get back to haunt him);
- Militarisation of the education systems continued, high school students forced to go to Sawa and “college” students technically and effectively designated as military reservists;
- Mass conscription of Eritrean men as old as 70 intensified in 2014;
- Mass exodus of Eritrean youth continued, 3000-4000 a month left the country this year. e.g.. 37 000 of them claimed asylum in European countries;
- Hundreds of Eritrean migrants died in the Mediterranean Sea in 2014, a boat carrying 244 Eritrean disappeared and is believed to have capsized at the end of June, killing almost all of its passengers. Another boat carrying 177 people, mostly Eritreans capsized drowning its ill-fated passengers;
- The refugee crisis continues to exacerbate in refugee camps and detentions in Sudan, Ethiopia, Israel, Yemen, Libya, and Egypt. This is a humanitarian emergency of huge proportion and the refugees are in desperate need of assistance;
- Power black outs worsened in Asmara and many other cities, and towns;
- Poverty and hunger continue to plague the Eritrean population inside the country. The Eritrean people are denied the right to receive international emergency assistance by the regime;
- Forced labour in the mining industry exploited by the mining companies;
- The collapse of the health care system affecting those in need resulting in the increase of the death rates;
- Social collapse accelerated, villages and towns are being emptied by continuous military recruitment and migration, leaving the infirm elderly left without care and support. It is reported many old people are living under unspeakable conditions in their twilight, denied of the honour they deserve;
- Mistreatment and malnutrition of the army worsens. Due to the size of the army the army is suffering from lack of food and no salaries paid. The regime keeps making promises it doesn’t keep. As a result the youth in the army are abandoning it for exile which is forcing the regime to recruit elderly people;
- Sexual abuses, rape and harassment continued to be perpetrated by army officers in Sawa and army units;
- Internal resistance is growing. For instance, opposition to the regime’s Sawa policy was openly defied by high school students and their parents who refused to go to Sawa, the dumping site of the youth’ childhood, knowledge, prime age, and their future;
- The countryside population is resisting the recruitment of the elderly and calls for them to go to military training;
- Institutions are near the verge of total collapse and as a result the regime has tried to desperately “restructure” by reshuffling the same idea and the same psychopathic henchmen;
- Isaias declared on 24 May 2014 that he would begin “drafting a constitution” but nothing ever was said about it since then and if it did come out it would have one line article which says- [“Do what we tell you to do”];
- Four catholic church bishops made a brave call for transformation titled “Where is your brother” which inspired many Eritreans inside the country and in the diaspora. As a result the regime is underhandedly trying retaliate by arresting catholic priests and other hostile acts towards the church;
- The national economy has been reduced to a subsistence one, with lack of supplies in basic food and other essential commodities increasing. Lack of hard currency is also hitting the country due to the diversion of remittances to the smugglers run ‘industry’ outside the country and mismanagement of the economy by the irrational regime. This is expected to further deteriorate as a result of dwindling number of supporters (drying up the flow of hard currency) among Diaspora Eritreans which could shake the existence of the regime itself;
- In 2014 the United Nations Human Rights Council established a Commission of Inquiry to investigate the human rights abuses and crimes against humanity committed by the regime against defenceless citizens. The Council also appointed three commissioners to lead those investigations. The Council had already extended the mandate of the human rights Special Rapporteur, Ms. Sheila Keetharuth by another year and is also part of the Commission;
- A law suit was filed in 2014 in Canada against Nevsun Resources (a mining company operating the Bisha Mine) by three brave Eritreans supported by human rights activists;
- Eritrea remains under the UN Security Council Resolution which has made it difficult for the regime to collect the illegal 2% extortion;
- Despite crippling fragmentation among the the camp of “justice seekers” in the Diaspora, brave Eritreans have not stopped challenging the tyrannical regime which is put on the defensive and retreating. In 2014 there were lots of positive activities and events to embolden the Movement. The young generation has almost completely abandoned and rejected the regime and only one step remains- Decisive Action!
- All told, 2014 was grimmer and the Eritrean people and the country were worse off- unfortunately;
- Will 2015 be different? We will see…..but we hope to report the exact reverse at the end of 2015…..’fists clinched’!
We salute those who are trying what they can to change this grim picture of our Eritrea!
We wish the Eritrean Nation a Better and Happy New Year!!
EMDHR
22 December 2014
South Africa
መንእሰይ ሃገርካ ተድልያ ኢኻMonday, 17 November 2014 19:14 Written by ድራር መንታይ
መንእሰይ ክበሃል ብደርጃ ዕድመ ክጥመት እንከሎ፡ ነቲ ልዕሊ ህጻንነትን ኣብ ቅድመ ዓቕሚ ኣዳምን ዘሎ ግዜ ዘጠቓልል ህይወት ወዲሰብ እዩ።ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ፡ ድማ ናብ ምሉእ ስብእነት ንምብጻሕ ዝዳለወሉ፡ ወሳኒ ግዜ ናይ ወዲ ሰብ እዩ። ኣብ ውሽጢ እዚ ዕድመ እዚ እኹል ተመኩሮ ከይወነነ ከሎ ብንጹህ ሓንጎል ስለዝጎዓዝ፡ ኩሉ እቲ ዝረኣዮን እቲ ዝሓስቦን ብሓንቲ ለይቲ ዝፍጸም ኮይኑ እዩ ዝስመዖ። ኣብ ከምዚ ዕድመ እዚ ከኣ ክፉእ ይኹን ጽቡቕ ንኽቕበል ድልው እዩ። ስለዚ መንእሰይ ትኩስ ወይ ውዑይ ሓይሊ እዩ። ኣብ ዓቕሚ ኣዳም ኣብ ዝበጽሓሉወይ ምላት ስብእነት ኣብ ዘረጋገጸሉ እዋን ድማ ነፍሱ ፈሊጡ ዘዋጽኦን ዘየዋጽኦን ዝመምየሉ ግዜ ማለት እዩ። ካብ ከባቢኡ ብዙሕ ክፈልጥ፡ ክመሃር፡ ክምኰርን ከስተውዕል ስለዝኽእል፣ ከምቲ ብንእስነቱ ከሎ ዝህንደዶ ዝነበረ ኣይከውንን።
መንእሰይ ብባህሪኡ ንብሉይ ብሓዲሽ ዝትክእ ከም ምዃኑ መጠን፣ ነቲ ናቱ መጻኢ ግዜ ዝቕይስ እውን ማለት እዩ። ንኣብነት ቀዳሞት ወለድና ንሓዳር እትኾነካ ባዕሎም እዮም ዝማጽኡልካ ዝነበሩ። ሎሚ ግና እቲ ሓዲሽ ወለዶ ባዕሉ ወይ ባዕላ ብዝሓረያ ወይ ብዝሓረየቶ እዩ ሓዳር ዝፍጸም ዘሎ። ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ክንርእዮ ከሎና ድማ ነታ ዝተወልደላ ሃገር ወይ መዳሕንቱ ዝተደፍነትላ ከምዝበሃል ንሃገረይ እንታይ ክገብረላ ኣሎኒ እሉ ዘይሓስብ መንእሰይ ውሑድ እዩ። ይኹን እምበር ተመኩሮ ዘለዎን ዘይብሉን መንእሰይ ሓደ ከምዘይኮነ ኩልና እንሰማማዓሉ ነጥቢ እዩ። ናይ ኣርባዕታት መንእሰይ ነቲ ናይ ሓምሳታት፡ እቲ ናይ ሓምሳታት ነቲ ናይ ሱሳታት፡ እቲ ናይ ሱሳታት ድማ ንናይ ሰብዓታት … ወዘተ እናኣውረሰ እዩ ክሳብ እዚ ዝሎናዮ በጺሕና ዝሎና። መንእሰይ ካብ ቅድሚኡ ዝነበሩ ክመሃርን ክፈልጥን ድልው እንተዘይኮይኑ ግን፡ ነቲ እታ ሃገር እትጽበዮ ከማልእ ኣይክእልን እዩ። ኣብ ሃገረይ እንታይ ግደ ክጻወት፡ ንህዝበይከ እንታይ ክበርክተሉ ይኽእል? ዝብል ክምልስ ድሉው ዝኾነ መንእሰይ እዩ ድማ ንሃገሩን ህዝቡን ክሓሊ ዝኽእል። ሓደ ካብዚ ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝግበኦ፣ መንእሰይ ንሃገሩ ክከላኸለላን ተማሂሩ ድማ ከገልግላን ዝብል እዩ።
መንእሰይ ብሓፈሻኡ መን ምዃኑ ንነፍሱ ኣጸቢቑ ኣብ ዘይፈልጠላ ህሞት እዩ ዝርከብ ዘሎ። ነቲ ኣሎ ዝበሃል ሽግራት ብግቡእ ፈልዩ ዘለልዮን ዝፈልጦን እውን ኣይኮነን። ነዘን ክልተ ነጥብታት ክመልከን እንተዘይክኢሉ፡ ንሃገሩን ህዝቡን እንታይ ክገብር ከምዘለዎ እውን ክጻገምን ክሽገርን እዩ። መንእሰይ ብፍላይ ኣብ ነጻነትን ማዕርነትን ፍትሕን ዘለዎ እምነት ድሩትን፣ ብፍላይ ድማ ፖለቲካዊ ኣፍልጦኡ ኣዝዩ ትሑት ምስ ዝኸውን፡ ነታ ሃገር መንሽሮ እዩ ዝኾና። ናይ ነጻነትን ማዕርነትን ፍትሕን እምነት ዘይውንን እንተኾይኑ ምስቲ ካልእ ማዕረ ምዃኑን ንኹሉ እትምልከት ፍትሒ ዘይኣምንን ምዃኑ ይስሕቶ እሞ ኣብ ጸብለልትነት፡ ነፍሰ ምትሓት ወይ እውን ኣብ ምቁንጻብን ምንእኣስን፡ ኣብ ጸቢብነት የተኩር። ነቲ ቅድሚኡ ዝተሰርሐ እውን ከም ቁምነገር ኣይቆጽሮን። ካብዚ ዝነቐለ እውን ይኸውን ነቶም ካብኡ ብትውልዲ ይኹን ብተመኩሮ ዝበልጽዎ ኣኽብሮት ዘይብሉ። ንኹሉ ብኣሉታ እምበር ብእወንታ ጀሚሩ ነቲ ሃጓፋት ወይ እውን ግድላት ፍታሕ ንምምጻእ ኣይጽዕርን።
መንእሰይ ክበሃል ከሎ ኣፍቃር ሃገሩን ህዝቡን ክሳብ ህይወቱ ብጃ ዝህብን ምዃኑ ኣብ መዛግብቲ ታሪኽ ስኑድ እዩ። ስለዚ፡ ዝኾነ ይኹን መንእሰይ እምበኣር ንመጻኢ ዕድል ሃገሩ ብሩህ ንምግባር ሓላፍነት ከምዘለዎ ርዱእ እዩ። ነዚ ሓላፍነት እዚ ብዕምቈት ተረዲኡ ነታ ሃገሩ ካብ ዝኾነ ይኹን ጸገማት ከላቕቓ ይኽእልዶ? ሓላፍነት ንኽስከምከ እንታይ የድልዮ? ዝብል ሕቶ ምምላስ ኣገዳሲ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ዓለም ዝርከብ መንእሰይ ብዘይካ እታ መዳሕንቱ ዝተደፍነትላ ሃገር ካልእ ሃገር የብሉን። ኣብ ዝኸደ ይኺድ ተመሊሱ ኣብ ሃገሩን ህዝቡን እዩ ዝምለስ። ተሰዲዱ ሽሕ ግዜ ይጥዓሞ ንሃገሩን ህዝቡን ግን ፈጺሙ ካብ ኣእምሮኡ ኣይሓክኽን እዩ። ኩሉ ግዜ ድማ ናብታ ሃገሩን ህዝቡን ቁልሕ ምስ በለን ምስ ሓሰበን ኣስተንተነን እዩ። ወሓይዝን፡ ጎቦታትን እምባታትን፡ ሩባታትን ፈለጋትን ሃገሩ፡ ባህልን ልምድን እንዳቦታቱ ወትሩ ክርኢ ዝደፋነቕ እዩ። ነዚ መዝነት እዚ ክስከም እምበኣር ግቡእ ትምህርቲ ክሰንቕ የድልዮ።
ናብ መንእሰያት ደቂ ሃገረይ ኢርትራ ንመለስ እሞ ከመይ ዝበለ መንአሰይ እዩ ዘሎና ዝብል ሓሳብ ኩልና ብንቕሓትን ብኣፍልጦን ተመራሚርና ክንበጽሖ ኣሎና። ቀዳማይ ናይ ዕድመ ምትሕውዋስ ኣሎ። ኣቦታት ክምስሉ "ወዲ ኣርብዓ ዘርባዕባዓ፡ ይብሉ። ኣብ ዝመንና ግና ዝወለዱን ዝዘመዱን ደቂ ኣርባዓን ልዕሊኡን፡ መንእስያት ካብ ዝብል ስም ክላቐቑ ዘይመርጹን፡ ነቲ ሓቀኛ ዕቤት መንእሰያት ዝዓናቕፉን ይርከቡ እዮም። እወ ንሳቶምእውን መብዛሕታኦም ግዜ ንእስነቶም ከም መንእሰያት ዘይጸገቡ፡ ዝተበደሉ ዕድመ ንእስነቶም ብምልኪ ዝተሰርቀ ስለ ዝዀነ፡ ነት ዕድመ'ቲ ክብህግዎን ኣባኡ ክነብሩን ኣገራሚ ኣይኰነን። በቲ ካልእ ሸነኹ ድማ ማሕበራዊ ሽግራት የስዕብ ምኽንያቱ ኣብዚ ሒዝናዮ ዘሎና እዋን ኣብ ሕብረተሰብና ዝነበረ ጠቓምን ጎዳእን ባህልን ልምድን ሓዋዊስካ ናይ ምድምሳሱ ዝርኣየሉ ህሞት እና በጺሕና ዘሎና። እዚ ጥራሕ ከይኣክል ማሕበራዊ ሽግራትን፡ መዓት ግድላትን እውን ኣሎና። ንኣብነት ድኽነት፡ ድንቁርና፡ ሕማም፡ ከምኡ እውን ሕድሕድ ዘይምትእምማን ስለዘሎ፣ እቲ መንእሰይ ብዘይ ዝኾነ ይኹን ምኽንያት ኣብ ነንሓድሕዱ ክገራጮን ከፈላለን ኣብ ቅርሕንትታት ተዋሒጡ ኣብ ዘየድሊ ኣቕጣጫ ክምርሽ ይርከብ። ኣብ ከምዚ ህሞት እዚ፡ ነታ ሃገር ብኹሉ መዳያታ፣ ሓድነታ ኣዕቁባ ክትብልጽግ ዝብል ክሓስበላ ይኽእልዶ? ኣነ ንበይነይ ብዘካይ ነዛ ሃገር ከድሕና ዝኽእል የሎን እናተባህለ እሞ ከኣ ብኣውራጃ ወይ ብብሄር እንተዘይተጠርነፍኩም ዝፍታሕ ሽግር የለን ብምባል ነዛ ሃገር የድሕንዶ?
ስለዚ፡ መንእሰይ ሃገርና ነቲ ‘ኩልና እምበር ንበይነይ ዝገብሮ የብለይን’’ ዝብል ጭርሖ ክዕጠቕ ይግባእ። ንበይነይ ዝገበሮ የብለይን ማለት ድማ ንኹሉ ኤርትራዊ ብኹሉ ፍልልያቱን ሕብሩን ሃይማኖቱን ብሄራቱን ኣውርጃታቱን ተጠርኒፉ ሓንቲ ዝኾርዓላ ሃገር ምፍጣር ማለት እዩ። ከምዚ ምስ ዝገበር ድማ እዩ እቲ መንእሰይ ነቲ ህዝብና ዝብህጎን ዝጽውዖን መልሲ ክህበሉ ዝኽእል። ካብዚ ብዝተረፈ ንጽባሕ እዛ ሃገር እዚኣ ሰላምን ውህደትን ሕውነትን ስኒትን ዝሰፈና ክትከውን እንተኾይኑ ብመገዲ ምፍልላይ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ እቲ መንእሰይ ንገዛእ ርእሱ ንለወጢ ቅሩብ ክኸውንን ነቲ ለውጢ ድማ ብመንጽር ሓባራውን ኣሳታፍነትን ክርእዮ ይግባእ። እዚ ከኣ ኩሉ መንእሰይ ካብ ናይ ከፋፋሊ ወይ ፈላላዪ ፖለቲካ ጸጊዕነት ነጻ ኮይኑ ነቲ ማሕበራዊ ምፍንጫላት ዘዕሙቝን ዘባልሕን ኩነታት ወጊድ ክብልን ቅኑዕ ዲሞክራሲያዊ ባህሊ ክኽተል የድሊ። ናብዚ ንምብጻሕ ድማ መንእሰይ ንኹሉ ክጥርንፍን ብዘይኣፈላላይ ዝሓቁፍ ፖለቲካዊ ዕላማ ክውንን ይግባእ። እንተዘይኮይኑ እዚ በበይንኻ ኰንካ ሑሕ ምባል ናይ ጽልኢ ለበዳ ሕማም ምስፍሕፋሕ ንሃገርን ህዝብን ዘርብሕ ከምዘይኮነ ምርዳእ የድሊ።
ስለዚ፡ መንእሰይ ብፖለቲካዊ ውደባ ይኹን ብበርጌሳዊ ማህበር ይወደብ ብዘየገድስ፡ ኩሉ ዝገብሮ ምንቅስቓስ ንዲሞክራሲያዊ መስመር ዝዕኵዅ ወይ ዘህስስ ወይ እውን ዝዕወት ወይ ዝፈሽል፣ ዲዩ ኣመዛዚኑ ክርዳእ ኣለዎ። ከምኡ እውን እቲ ንሱ ሒዝዎ ዘሎ ኣተሓስስባ ዝተጠርነፈን ዝተሓቛቘፈን ሕብረተሰብ ክፈጥር ይኽእልዶ ኣይክእልን ዝመዝንን ዝግምግምን ከኸውን ኣገዳሲ እዩ። እዚ ማለት ዲሞክራሲያዊ ባህልን ኣተሓሳስባን ዝጠናኸረሉ እንኮ መገዲ ኣብቲ ባህሪ ናይ ንሱ ዝተወደበሉ ፖለቲካዊ ሰልፊ ይኹን በርጌሳዊ ማሕበር ዝመርኮስ እዩ። ይኹን እምበር፡ ንሕብረተሰብ መቓቒልካ ናብ ትደልዮ ዓወት ከምዘየብጽሕ እውን ብኣግኡ ከስተብህለሉ ኣለዎ። እቲ ዓወት ዝበሃል ዘሎ ድማ ንፍልልያት ካብ ምግፍሑ ንምጽባቡ ብምውሳእ ፍትሓዊ ዝኾነ ሕብረተሰብ ምፍጣር ማለት ኣዩ። ዎ! ኤርትራዊ መንእሰይ፡ እዛ ሃገርካ ኤርትራ ትደልየካ ኣላ ክበሃል ከሎ ካባኻ እንታይ ትጽበ ኣላ ዝብል ሕቶ ንምምላስ ክትበቅዕ ኣሎካ። ንሱ ድማ ነቲ እታ ሃገርካ ትደልዮ ብመገዲ ምፍልላይን፡ ምግርጫውን ድዩ ወይስ ብቕኑዕን ንኹሉ ዝጥርንፍ ኣገባብ ፈሊኻ ምግንዛብ እዩ።
ድራር መንታይ
ዝተበደለ መንእስይTuesday, 26 August 2014 17:37 Written by ተኽለ መለኪን
1ይ ክፋል (ካብ 2 ክፋላት)
ናህርን ሓቀኛ ስምዒትን ዘይምንሓፍን ወዘተ ገለ ካብ ናይ መንእሰይ ባህርያት ኢዩ ይበሃል። ከምኡውን፡ ኣብ ህዝባዊ ሓልዮት ዘተኮረ፡ ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ዘሰልፎ ጭርሖን ቃልስን ምክያድ፡ እንተወሓደ ድማ ድጋፈ-ሕልና ምውካፍን፡ ብሓጺሩ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሱ ጥቕሚ ከየተኮረ ኣብ ፍትሕን ናይ ህዝቢ ሓልዮትን ምግዳስ፤ ብሓፈሻዊ ኣዘራርባ መለልዪ ናይ መንእሰይ ኢዩ ክበህል ይከኣል። እዚ ጠባይዚ ድማ ንመንእሰይ ናብቲ ናይ ኣመሓያሽን ደላይ ለውጥን ኣተሓሳስባን ፍልስፍናን ይጽንብሮ። ነዚ ከየማልአ ወይ በዚ ዘይሓለፈ መንእሰይ፤ ኣብ ናይ ንእስነት ዕድመኡን ታሪኹን ሓደ ዝዝንቶ መድረኽ ከምዝሓለፎ ከይተሰምዖ ኣይክተርፍን ኢዩ እንተበልኩ ጌጋ ኣይመስለንን። ንሱ ጥራይ ዘይኮነ’ውን፡ ኣብ ምምዕባል መንነትን ሰብነትን (personality) ናይ ሓደ መንእሰይ ግደ ዘለዎ ብምዃኑ ከእ፤ ኣብ ዕድመ መንእሰይ ክሕለፍ ዘለዎ ብምዃኑ፡ ኣሰራቱ ክገድፍ ይኽእል ይኸውን። ግንከ ኩሉ መንእሰይ ነዚ የማልእዶ? ኣብ ኩሉ ሃገራት ዝርከብ መንእሰይከ ነዚ ባህርያትዚ ከንጸባርቕ ማዕረ ዕድል ይረክብዶ? ኩሉ መንእሰይከ እወንታዊ ጎደና ጥራሕ ድዩ ዝኽተል? ንዝብሉ ሕቶታትን ካልኦት ምስ መንእሰይነት ዝተእሳሰሩን ብሓጺሩ ንክምልስ ኣብ ታሕቲ ተንኪፈዮ ኣለኹ።
رسالة تضامنية من شباب حزب الشعب الديمقراطي الارتري الى مؤتمر الشباب الارتري بواشنطون دي سيTuesday, 26 August 2014 17:27 Written by أمانويل براخي
المحترمون أعضاء مؤتمر الشباب الارتري
المشاركون الاعزاء
نود ، نحن الشباب أعضاء حزب الشعب الديمقراطي الارتري، عبر مكتب شؤون الشباب بالحزب ، وبمناسبة انعقاد مؤتمر الشباب الارتري الذي تعقدونه بمدينة واشنطن الامريكية ، ان نعبر لكم عن تمنياتنا لمؤتمركم هذا النجاح ، وأن نبعث لجميع المشاركين فيه بتحياتنا وتضامننا.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ "ንውጽኢት ምርጫ ንምቅልባስ ወጢኖም"፣ ደገፍቶም ንኣዳራሽ ባይቶ (ካፒተል ሂል) ንክወሩ ድሕሪ ምውድዳዶምን ሞት ዘስዓበ ዕግርግር ኣስዒቦም ተባሂሎም ምኽሳሶም፣ ብቤት ምኽሪ ኣሜሪካ ካብ ስልጣኖም ንክወርዱ ንዝጽውዕ ውሳነ ትማሊ ረቡዕ ኣሕሊፉ።
232 ደገፍ 197 ተቃውሞ ዝረኸበ እቲ መስርሕ ድምጺ፣ ኩሎም ደሞክራሲያዊያንን 10 ሪፐብሊካዊያን እዮም ትራምፕ ስልጣኖም ንከረክቡ ሰሙን ምስተረፎም ንክወርዱ ወሲኖም ዘለው።
እቲ ናይ ትማሊ ውሳነ፣ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ናይ 245 ዓመታት ታሪኽ ኣሜሪካ ክልተ ጊዜ ካብ ስልጣኖም ንክውገዱ ዝፈረዶም ፕረዚደንት ኮይኖም ኣለው ።
ኣብ 2019 ቤት ምኽሪ ኣሜሪካ ትራምፕ ካብ ስልጣን ንክእለዩ ወሲኑ ነይሩ ግን ብሴነት ኣሜሪካ ተነጺጉ እዩ።
ደንጉዮም ናይ ቪድዮ መልእኽቲ ዘሕለፉ ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፣ ንውሳነ ቤት ምኽሪ ዘሕለፎ ካብ ስልጣኖም ናይ ምእላይ ውሳነ ከይተዛረብሉ ሓሊፎም፣ ኣብ ልዕሊ ኣዳራሽ ቤት ምኽሪ (ካፒተል ሂል) ዝተፈጸመ ወረራ ግና ኮኒኖምዎ።


text:
Radio Erena: 05 October 2020
ኣብ ታሪኽ ናጻ ኤርትራ፣ ንፍትሒን ሕጊን ብምጽዋዕ ካብ ዝተኣስሩ ሓረበኛታት ቀዳማይ ምዃኑ ዝንገረሉ፣ ገዲም ተጋዳላይ ሓርነት፣ ጀነራል ቢትወደድ ኣብራሃ፣ ናብ ማእሰርቲ ካብ ዝኣቱ፣ ጽባሕ 6 ጥቅምቲ 2020፣ መበል 29 ዓመቱ ከቑጽር’ዩ።
ጀነራል ቢትወደድ፣ ንፍትሒ ዘቕረቦ ጻውዒት፣ ካብ ዝሓለፈ ዓመታት ብሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፣ ብቪድዮ ድሕሪ ምዝርግሑ፣ ታሪኹ፣ ኣብቶም ድሕሪ ምእሳሩ ዝተወልዱ ንኣሽቱ ወለዶ’ውን ከይተረፈ ደሚቑ ዝርከብ ዘሎ፣ ብትብዓቱን ንሓቒ ደው ምባሉን ዝተፈልጠ ሓርበኛ’ዩ።
ጀነራል ቢትወደድ፣ ሒደት ኣዋርሕ ድሕሪ ናጽነት ዝተኣስረ’ዩ።
ብምኽንያት መበል 29 ዓመታት ማእሰርቱ፣ ድማ ኣብ ካናዳ ብስሙ፣ ቢትወደድ ፋውንደሽን ዝተሰምየ፣ ሓደ ማሕበር ቆይሙ ኣሎ።
ንዕላማን ንጥፈታትን እዚ ማሕበር ብዝምልከት ዝርዝራዊ መብርሂ ተኸታተሉ።


text:
ቋንቋ ፈረንሳ ንመሃር
ምስ ምስ Secours(ሰኩር)
ሰኩር ፖፑሌር"secours populaire" ትርጉሙ ናይ ሰባት ሓጋዚ ሩፍታ ማለት እዩ፣
እንታይ ኢዩ?
ከም ናትና ናህሪ ቋንቋ ፈረንሳ ምእንቲ ክንማሃር፣ ዝሕግን ናይ ውልቅኻ መድብ ናይ ትምህርቲ እዩ።
ብኻልእ ኣገላልጻ
ብውልቅና እንመሃሮ ትምህርቲ ቋንቋ ፈርንሳይ ምኽን ያቱ ምስቲ ንዓና ዝጥዕመና መዓልትን ግዜን ሃዋህውን ክሰማማዕ መታን፣
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
21 - Côte-d'Or
ዞባ\ ዴባርትሞ
21 - Côte-d'Or
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ኣብ ናትካ ደርጃ ዝተጠዓዓመ እዩ
ብኻልእ ኣገላልጻ
ምስቲ በጺሕካዮ/ክዮ ዘልኻ/ኺ ናይ ፍልጠት ደረጃ ማዕረ ምኻድ፣
እቶም ወለንተኛታታ ምስቲ በጺሕካዮ ክዮ ዘልኻ ኺ ናይ ፍልጠት ደረጃ ማዕረ ዝኸይድ፣ ዝተፈላለየ መደባት ኣዳልዮም ኣለዉ፣
ናይ ውልቂ መደብ ትምህርቲ፣
እዚ ድማ ምእንቲ ብቕልጡፍ ኣብ ምዕሟቕ ፍልጠትኩምን፣ ዝተወሰኑ ጠቓሚ ዝኾኑ ንድሌትካ ዝመጣጠኑን ነገራት የፍልጠካ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ደውሉልና፣
በዚ ቁጽሪ ስልክና ክትረኽቡና ትኽእሉ ኢኹም፣
03 80 30 20 70.
ከምኡ እውን ብጽሑና፣
ኣድራሻና : 15 rue de la Brot "ሩ ደ ላ ብሮት" ኣብ ናይ ስራሕ ሰዓታትና ክትመጹና ትኽእሉ ኢኩም፣.


text:
ካብ ኢትዮጵያ ተበጊሶም ብሶማል ኣቢሎም ቀይሕ ባሕሪ ብምቁራጽ ናብ የመን ዝጉዓዙ ዝነበሩ ስደተኛታት ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ኣብ ገማግም ባሕሪ ሸብዋ የመን ምድርባዮም ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ይገልጽ። እዞም ስደተኛታት ብዘይሕጋዊያን አስገርቲ ሰባት ካብ ዝትኮሰሎም ጥይት ንምድሓን ናብ ባሕሪ ምዝላሎምን እቶም ምሕባስ ዝኽእሉ ክተተርፉ ከለው ብዙሓት ካልኦት ግን ብህይወት ክተርፉ ከምዘይኸአሉ ይገልጹ።
ካብቶም ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት ኣብ ገማግም ባሕሪ የመን ካብ ዝሞቱ ሬሳ ክልተ ኢትዮጵያዊያን ሎሚ ከምዝተረኽበን ” ኣብቲ ገምገም ባሕሪ ሬሳ ይቐብር አለኹ” ዝበለ ሓደ ካብቲ ሓደጋ ዝተረፈ ንድምጺ ኣሜሪካ ሓቢሩ’ሎ።
ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ብወገኑ ካብቶም ካብቲ ሓደጋ ተሪፎም ናይ ህክምና ኣገልግሎት ዝተዋህቦም ስደተኛታት ጉዕዞም ከምዝቐጸሉ ይገልጽ።
ካብ መርበብ ሓበሬታ ትካል ስደተኛታትን ካብዚ ካብ ዋሽንግተን ዲሲ ጽዮን ግርማ ዘዳለወቶ ጸብጻብ ዊንታ ኪዳነ ከተቕርቦ’ያ።
ካብቶም ትማሊ እዚ ሓደጋ ዘጋጠሞም 160 ስደተኛታት መብዛሕትኦም ካብ ክልል ኦሮምያ ምኳኖም እንተኮነ ካብ ክልል ኣምሓራን ትግራይን ዝተበገሱ ኣብታ ጀልባ ተሳፊሮም ከምዝነበሩ ካብቲ ሓደጋ ዝተረፉ ይሕብሩ።
ካብቲ ሓደጋ ዝተረፉ ዝተበገሰሉ ጉዕዞ ክፍጽሙ ዘይኸአለ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዶር ዓሊ ዝተባህለ ከባቢ ኣብ የመን ዝርከቡ ኢትዮጵያዊያን ንድምጺ ኣሜሪካ ብዛዕባ እቲ ኩነነታ ከምዚ ክብሉ ይገልጹ።
ካብቲ ሓደጋ ዝተረፈት መስኖ ጠሪ ዝተባህለት ናይ ሸውዓተ ወርሒ ነፍሰ ጾር፡ ካብ ሃረርጌ ረጫሴ ዝተባህለ ከባቢ ከምዝተበገሰትን ኣብ ዓዳ ዘሎ ኩነታት ስለዘማረራ ነዚ ጉዕዞ ክትፍጽም ምግዳዳ ትገልጽ። ንሳ መጀመርያ ናብ ሶማልያ ክልል ከምዝሃደመት ካብኡ ናብ ሶማል ከምዝኸደት ካብኡ ድማ ጀልባ ተጻዒና ናብ የመን ከምዝተበገሰት ትገልጽ።
መስኖ ብተወሳኺ ናብታ ጀልና ክጸዓኑ ከለው ገንዘብ ከምዝኸፈሉ ድሕሪ 18 ሰዓታት ጉዕዞ በጺሕኩም ኢኹም ኢሎም ከምዘውረድዎ፡ ናይታ ጀልባ ሞተር አጥፊኦም ብብረት ብምፍርራሕ ክወርዱ ከምዘገደድዎም ትገልጽ።
“ነታ ጀልባ ቅድሚ ምግልባጦም ይሃርሙና ኔሮም። ነተን ደቂ ኣንስትዮ ብጸጉርና ይደፍኡና ኔሮም። እዘን ሕጂ ዝቐበርናየን ክልተ ሰባት ኢድ ኢድ ተታሓሒዝና ኔርና። እቲ ወናኒ እታ ጀልባ ንሰለስቴና ምስ ደፍአና ንሰን ሞይተን አነ ድማ ብእግዚኣብሄር ተሪፈ።”
ድሕሪ እቲ ሓደጋ ዓቕሚ ዘለዎም ጉዕዞኦም ቀጺሎም እቶም ዓቕሚ ዝሰአኑ ግን ኣብኡ ጸኒሖም።ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ናይ መግቢ፡ማይን ናይ ህጹጽ እዋን ህክምናዊ ኣገልግሎት ካብ ዝገበረሎም 57 ሰባት ብተወሳኺ ካልኦት 84 ቅድሚ እቲ ትካል ናብቲ ቦታ ምብጽሑ ነቲ ቦታ ለቒቆም ምካዶም ይገልጽ።
መስኖ ብሰንኪ ጥንሲ ጉዕዞ ክትቅጽል ከምዘይኸአለት ብምሕባር ናብዚ ኹሉ ሽግር ዝበጽሓት ኣብ ዓዳ ክትነብር ብዘይምኽኣላ ምኳኑ ፡ በዓል ቤት ካብ ዝእሰር ክልተ ወርሒ ምቁጻሩ ብድሕሪ ምእሳሩ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ብዛዕባ ንሱ የኻይዶ ዝነበረ ምንቅስቃስ ሓብርና እንዳበሉ ከምዘሸግርዋን ንሳ ግን አበይ ተአሲሩ ከምዘሎ እኳ ክትፈልጥ ከምዘይኸአለት ወለዱ’ውን እንተኾኑ ሃለዋቱ ክፈልጡ ከምዘይኸአሉ ትገልጽ።
ጀማል ቀልቦ ካብታ ብቕድሚ ትማሊ ረቡዕ ኣብ ገማግም ባሕሪ የመን ዝተደርበዩ ስደተኛታት ሓደ እዩ። ንሱ ካብ ቦሳሶ ከምዝተበገሰ መጀመርያ 300 ሰባት ከምዝተበገሱ ካብኦም 250 ኢትዮጵያዊያን ምኳኖም ብምግላጽ ክሳብ ሕጂ ምሟቶም ዝተረጋገጸ ግን 69 ምኳኖም ገለ ካብኣቶም እውን አስከሬኖም ተረኺቡ ከምተቐብረ ይሕብር።
“160 ሰባት ኔሮም 19 ሰባት ሞይቶም ካብኦም ድማ ሬሳ ሽዱሽተ ሰባት ተረኺቡ’ሎ። ክልተ ኣወዳት ሽዱሽተ አዋልድ እዮም። ብጠቕላላ ሸሞንተ ማለት እዩ ሕጂ ነቶም ዝተረኽቡ ንቐብር አለና። ካብቶም ዝተረፉ ዝበዝሑ ብመስመር ሰብዋ ናብ ሰንዓ ከይዶም። ብእግሮም እዮም ዝጉዓዙ ይብል።”
ወሃቢት ቃል ትካል ዓለምለኸ ስደተኛታት ኦሊቭያ ሂዶን ካብ ጀነቭ ውን ነዚ የረጋግጻ።
“ብመሰረት ሎሚ መዓልቲ ዝተገንዘብናዮ ፡ እቶም ትማልን ብቕድሚ ትማሊን ንሕና ዝሓገዝናዮም ስደተኛታት ኣብዚ ሕጂ እዋን ምስ ናትና ኣባላት የለው። ይመስለኒ ናብ ሃገራት ውሽመጥ ጉዕዞኦም ንምቅጻል ብምውሳን ካባና ከይዶም’ዮም። ናብ ዶብ ንምብጻሕ ጥራይ እቲ ጉዕዞ ካብ ሓሙሽተ ክሳብ ሸውዓተ መዓልታት ይወስድ። ስለዚ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ውሽጢ የመን ይህልው ይኾኑ። ንሕና ናይ ህጹጽ እዋን ናይ ህክምና ኣገልግሎትን ገለ ስነ ኣእምሮኣዊ ደገፍን ሂብናዮም። እቲ ናብ የመን ምጉዓዝ ዘለዎ ሓደገኛነትን ናብ ሃገሮም ክልምለሱ እንተደልዮም ሓገዝ ክንህቦም ቅሩባት ምኳና ሓቢርናዮም። ኣብ ሓደ ቦታ ክጸንሑ ኣይደልዩን ኣብ ቀይዲ ከይኣትው ይፈርሁ።ኣብዚ ሕጂ እዋን ናብቲ ቦታ ዝለአኽ ሓደ ጉጅለ ነዳልው አለና ከምኡ’ውን ሰንበት ኣብቲ ቦታ ዳሕሳስ ዘካይድ ጉጅለ ክንልእኽ ኢና።
ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት 208 ኢትዮጵያዊያን ሶማልያዊያን ስደተኛታት ኣብ ኣብ ገማግም ባሕሪ የመን ብዘይሕጋዊያን ኣስገርቲ ናብ ባሕሪ ተደብዮም ምርኻቦም ዓለምለኸ ትካል ስደተኛታት ምሕባሩ ይዝከር።


text:
ሰላም !! ዝኽበርኩም ኣሕዋት ደቂ ሃገር ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም ሕጅውን !! ሰላም !! ንሎሚ መመላእታ ነቲ ናይ ቦኣምሆይ ቱኒሳውያን ንዓኹም የማስለና ኢለ ዘቅረብክዎ ‘የ ክዛረብ፣
‘ኢሳይያስ፡ እዚ ሓለቓ (ካፖ) ጥፍኣት፡ ንኸይፈልጠን ይኹን ንኸይዝክረን ዝመሓለለንን ዝጠሓለለንን ክልተ ነገራት ኣለዋ፡። ንሳተን ከኣ፡ እታ ቐዳመይቲ “ፍቕሪ ሰብ” እታ ካልኣይቲ ኸኣ “ምሕረት” እየን።’
እቶም ትማሊ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ሓደጋ ኣጋጢሙዎም ረዲኤት ከምዝሓተቱ ብመንገዲ ኣሰና ዝሓበርናኩም 90 ኤርትራውያን ናይ ህይወት ኣድሕን ጻውዒቶም ኣንታዊ ምላሽ ድሕሪ ምርካቡ፡ እቲ ንምርድኦም ብሓለዋ ባሕሪ ዝተኻየደ ስርሒት ሎሚ 8 መስከረም ድሕሪ ቐትሪ ተዛዚሙ፡ ከምዝደሓኑ ካብ ዓዲ ጥልያን ዝረኸብናዮ ኣፈናዊ ኣፍሊጡ።
ዝተፈላለያ ኣህጉራዊ ማዕከናት ዜና እንተላይ ቢቢሲን ድምጺ ኣመሪካን ከምዝተቐሳኦ፡ ማእከላይ ባሕሪ ክሰግሩ ካብ ዝፈተኑ 80 ኤርትራውያን እቶም 75 ‘ሞይቶም’ ዝብል ከቢድ ስግኣት ከንጸላሉ ኸሎ፡ ሓደ ህጻንን ሓንቲ ሰበይትን ዝርከቦም 5 ካብኣቶም ግን ድሒኖም ኣብ ደቡባዊ ጥልያን ኣብ ትሕቲ ሕክምናዊ ክንክን ይርከቡ ኣለዉ።
‘ፕረዚደንት’ ኢሳይያስ ብ19 መጋቢት ምስ ልኡኽ መንግስቲ ሊብያ ኣብ ኣስመራ ኣብ ዝገበሩዎ ርክብ፡ ህግደፍን ሰውራ ሊብያን ‘ዲሞክራሲ ኣብ ኣፍሪቃ’ ዝቴማኡ ኣህጉራዊ ዋዕላ ኣብ ኣስመራ ከካይዱ ብዛዕባ ኣዋዲዶሞ ዘለዉ ውጥን ከምዝተዘራረቡ መርበብ ሓበሬታ ናይቲ ስርዓት ገሊጻ።


text:
Radio Erena: 11 April 2021
ሱዳናውያን ደቀንስትዮ፣ ኣብ ፖለቲካዊ ስልጣን እታ ሃገር ብግቡእ ክውከላ ዝጽውዕ ማኒፈስቶ ኣውጺኤን።
ንስርዓት ኣልበሽር ንምዕላው ንኣስታት ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ዝተኻየደ ህዝባዊ ናዕቢ፣ መሪሕ ተራ ከምዝተጻወታ ዝገልጻ እተን ደቀንስትዮ፣ ጾታ ዝመሰረቱ ኣፈላላይ፣ ገና ብሰፊሑ ይቕጽል ብምህላዉ፣ ውሕስነተን ከምዘይተረጋገጸ እየን ዝኸሳ።
ብቀዳማይ ሚኒስተር ዓብደላ ሓምዶክ ዝመራሕ መንግስቲ ሱዳን፣ ንዝኾነ መሰል ደቀንስትዮ ዝሕሉ ኣህጉራዊ ውዕል ገና ኣይፈረመን ዘሎ። እቲ ግዚያዊ መንግስቲ፣ መሰል ደቀንስትዮ ዝሕሉ ውዕላት ንምኽታም፣ ተደጋጋሚ እማመታት ከቕርብ ምጽንሑ፣ እንተኾነ ግን፣ ብዝተፈላለዩ ኣካላት’ቲ መንግስቲ ተቐባልነት ከምዘይረኸበ’ዩ ዝገልጽ።
እተን ኣብ ዝሓለፈ መዓልታት ኣብ ኣፍደገ ቀጽሪ ሚኒስትሪ ፍትሒ ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዳ ደቀንስትዮ ኣብ ዘቕረቦኦ ማኒፈስቶ፣ ኣብ ሱዳን ምሉእ ደሞክራስያዊ ስርዓት ንምትካል፣ ማዕርነት ደቀንስትዮ ክረጋገጽ ከምዘለዎ ኣዘኻኺረን። ንሰን ብተወሳኺ ኣብ ሕግታት ሱዳን ሰፊሩ ዘሎ ንደቀንስትዮ ኣትሒቱ ዝርእን፣ ዝብድልን ሕግታት፣ ኣብ ገበናዊ ሕጊን፣ ሕጊ ዕዮን ከይተረፈ ስለዝርከብ፣ ብቕጽበት ክስረዝ ጸዊዐን።
ኣብ ልዕሊ’ተን ወደብቲ ሰላማዊ ሰልፊ ከቢድ ናይ ምፍርራህን ምግቡዕቧዕን መጥቃዕቲ ይወርደን ከምዘሎ ዝገልጹ ተጣበቕቲ መሰላት፣ ጸጥታዊ ውሕስነተን ከረጋግጸለን፣ ናብ መንግስቲ ሱዳን ጥርዓኖም የቕርቡ።
=================


text:
ትንተና
ኲናትን ብርሰት ሃፍቲ ተፈጥሮን ከባብን:- ትምህርቲ ካብ ሕሉፍ መጠንቀቕታ ንመፃኢት ትግራይ
ብ ሙሉጌታ ገብረማርያም
መሬት ትግራይ ቅድሚ ክልተን ሰለስተን ክፍለ ዘበናት ኣቢሉ ብ ሕርሻዊ እቶቱ ዝደንፍዐ ንነበርቱ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ዝተመጣጠነ ስርዓት ኣመጋግባ ከቕርብ ዘኽእል ምህርቲ ዝሕፈሶ ሰፊሕ ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝወነነ ልሙዕ መሬት ምንባሩ መዛግብቲ ታሪኽ የረድኡ። ከም ወዮ ወረርትና ዝብሉዎ ኣኽራናትን ሜዳታትን ትግራይ ተፈጥሮ ዝበደለቶም፣ እንትርፊ እምንን በለስን ብዕሩቖም ዝተፈጠሩ ድርቅን ሓርሪን ዝመፍለይኦም ገይሩ ዝሓስብ ምናልባት ዝተገረሀ ሰብ እንተሃሊዉ ምልስ ኢሉ ታሪኽ ክምርምር ይምከር።
ኣብ መወዳእታ 18 ክፍለ ዘበን ናብ ትግራይ ዝተጕዓዘ ስኮትላንዳዊ ዳህሳሲ ጀምስ ብሩስ ኣብ እቲ እዋን ይነብሩ ዝነበሩ ተጋሩ ሓረስቶት ምንም ዓይነት መሰሰኒ ምህርቲ (ድዅዒ) እንተኢተጠቐሙ ኣብ ዓመት 3 ግዜ የምርቱ ምንባሮምን ኣብ እዋን መገሽኡ እቶም ሓረስቶት ናይ ሃፋትም ቍመና ሒዞም ከም ዝቐረብዎን ፅሒፉ እዩ። ካልእ ናትናኤል ፒርስ ዝተብሃለ ፅሓፊ ድማ ብ 1820ታት ዓምፈ ናብ ትግራይ ተጓዒዙ ጥቓ ዓድዋ ብደኒ ዝተሸፈነ ምንባሩን ኣብኡ ብጣዕሚ ብርክት ዝበሉ ሓራምዝ ከም ዝርኣየን ይምስክር። ይኹን ድኣ እምበር ብ ድሕሪ እዚ 40 ኣብ ዘኢይመልኡ ዓመታት ናብ ዓድዋ ዝተንቀሳቐሰ ብ ጀነራል ናፒር ዝተመረሐ ሰራዊት ኢንግሊዝ ኣብ እቲ ከባቢ ን መዘርግሒ መስመር ቴለፎን ዝዀን ዕንፀይቲ እኳ ከም ዘኢረኸበን ገባራት ካብ ቤቶም ቈሪፆም ዘቕረብሉ ኣእዋም ንምግዛእ ከም ዝተገደደን ሓቢሩ እዩ።
እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቐሰ ድሕረ ባይታ ዘድለየሉ ቀንዲ ምኽንያት ተፈጥሮ ን ትግራይ ዘልበሰታ ፀጋታታ ካብ ዓመት ናብ ዓመት እናተመናመነ ንክመፅእ ምድረ ሰማይ ትግራይ እላሽዑ ዓውደ ኲናት ብ ምዃኖም ዘኸተሎ መዘዝ ከም ሓደን ዋናን ምኽንያት ስለ ዝጥቀስ እዩ። “ኲናት ዘስዓቦ ስፍሓትን ዕምቈትን ብርሰት ሃፍቲ ተፈጥሮ ትግራይ ካበይን ናበይን እዩ?” ዝብል ሕቶ ንምምላስ ኣብ እዚ ርእሲ ኣድሂቡ ዝተገበረ መፅናዕትታት ምምርማርን ከምኡ እውን ተወሳኺ መፅናዕቲ ምክያድን ዘድልይ እኳ እንተዀነ፡ መሬት ትግራይ ብቐደሙ ልሙዕን ሃፍታምን ነይሩ እንተብቅዕ ከመይ ኢሉ ናብ እዚ ደረጃ በፂሑ ኢልኻ ምትንታን ግን ንቐፃሊ ኣንፈትና ወሳኒ እዩ። ድሕሪ ኲናት ትግራይ ኣብ ዝህልው ዕማማት ዳግመ ህንፀት ሓደ ርእሱ ዝኽኣለ ዓውዲ ስራሕን ምርምርን ክዀን እውን ትፅቢት ይግበር።
ቀንዲ ዕላማ እዚ ፅሑፍ ኣብ ልዕሊ ተጋሩ ዝተኣወጀ ኲናት፡ ሂወት ሰብ ጥራይ እንተኢዀነስ ተፈጥሮ ንመሬት ትግራይ ዝዓደለታ እፅዋት ፣ ኣግራብ ፣ እንስሳት ዘገዳምን ሓረስታይ ትግራይ ፆሙ ውዒሉ ዘሕወዮን ዝዓቀቦን ሃፍቲ ተፈጥሮን እውን የፅንት ምህላው ንምዝኽኻር እዩ። ብእኡ ኣቢሉ እውን ኣብ እዚ ዓውዲ ቕርበት ንዘየብሉ ትግራዋይ ፅዕንቶ ኲናት ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ ክሻብ ክንደየናይ ምዃኑ ንምምልኻትን ከም ህዝቢ ንቕድሚት ሰፋሕቲ ስራሕቲ ከም ዝፅበየና ንምእማትን እዩ።
ትግራዋይ ትንፋሱ ዘሕድረላ ዝትልሓስ ዝትቝርጠም ስኢኑ በቢ ምዓልቲ ከም ቈፅሊ ይረግፍ ኣብ ዝሃለወሉ እዋን፣ እዚ ዛዕባ ከም ሓደ ርእሲ ወሲድኻ ምፅሓፍን ምዝታይን “ን ኣፈንያ ዘየብለን ቐጠምጠምስ ን ርእሰን ሻሽ መጠምጠም” ክመስል ይኽእል ይዀን። ይዅን ድኣ እምበር ትግራይ ከም እቲ ሐዚ ዘላቶ ኰና ኣይክትነብርን እያ። ምውግሑ ዘኢይተርፍ እዩ። ብሳላ ደቃ! ስለ ዝዀነ ን እዚ ሽግር ተረዲእኻ ንመፃኢ ብኣጋ መፍትሒ ንምንዳይን እንተንኣሰ ሓደ ካብ ዛዕባታትና ክንገብሮ ግቡእ ይመስለኒ።
ፀጋታት ተፈጥሮ ትግራይ ንምንታይ ዕላማ ፀላእቲ ይዀኑ?
ኣብ ትግራይ ድሕሪ ውድቀት ደርጊ ካብ ዝተሰርሑ ከም ህዝቢን መንግስትን ካብ ዝንሕበነሎም ዕውታት ስራሕቲ ሓደ ክንክን ኣግራብ ፣ ዕቀባ ሐመድን ማይን ብእኡ ኣቢሉ ድማ ኣብ ሓለዋ ኵለ መዳይ ሃፍቲ ተፈጥሮ እዩ። ኣብ እዚ ዓውዲ ዝተዓመሙ ኣድማዕቲ ዕማማት ብዋናነት ዝጥቀሱ ብምዃኖም ብዙሓት ኣካላት ኮላይ ዓለም ለኻዊ ትካላት ዝሰማምዕሉሉ ሓቂ እዩ። እዚ ዕውት ስራሕ እዚ ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ መነባብሮ ህዝብና ካብ ምምሕያሽ ሓሊፉ ሃገራውን ዓለም ለኻውን ኣፍልጦ ክሻብ ምርካብ ዝበፅሐ “የዕብየለይ” ዘብል ዕማም እዩ።
ኣብ ክሊ ዕማም ሕውየት ሃፍቲ ተፈጥሮ፡ ገባር ትግራይ ጕልበቱን ግዜኡን ኣፍሲሱ ሓለዋ ከባቢን ሃፍቲ ተፈጥሮን ከም ሓደ ሰናይ ባህሊ ሓረስታይና ኰኑ ክቝፀርን ክጕልብትን ኣኽኢሉ እዩ። ከባቢኡ ፅቡቝ ገይሩ ዝዕዘብ ኣብ ተፈጥሮ ከባቢ ኣሉታዊ ተፅዕኖ ዘሕድሩ ሰብ ሰራሕ ይዅኑ ተፈጥሮኣዊ ምንቅስቓሳት መሚዩ ዝፈልጥን ብንቕሓት ዝከታተልን ሓረስታይ እዩ፡ ሓረስታይ ትግራይ። እምብኣይ ኸሳይ እዚ ሓደ ካብ ክብርታት ትግራይ ናብ ምዃን ዝዓበየ ብእወታነት ከባቢና ክትፀልው ዝጀመረትን ፃዕርን ዘኢተሓላልነትን ህዝብና ዝመሰረቱ ርቑሕ ተግባር “100 ዓመት ንድሕሪት ንምምላስ” ኣብ ምሕዋይ ዝነበረ ሃፍቲ ተፈጥሮ ትግራይ ዕላማ ፀላእትና ምዃኑ ዝገርም ኣይኰነን። ሕሉፍ ታሪኽና ዝነግረና እውን ንሱ እዩ።
ደራስን ጋዜጠኛን ነጋ ዘርኡ ብ 1992 ክሳብ 1993 ዓም ወራሪ ሰራዊት ሻዕብያ ከባቢታት ትግራይ ተቘፃፂሩ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ነዊሕ ዝዕድመኦም ከም ፀጋ ዝቝፀሩ ኣእዋም ዘልዒፉ ናብ ኤርትራ ኣግዒዙ ፣ ድፋዕ ሃኒፁሎምን ዝተረፉ ድማ መሳወሪ ሓዊ ከም ዝገበሮምን “ቅድመ-ግንባር” ኣብ ዝተሰመየ መፅሓፉ ብመርዳእታ ፎቶ ደጊፉ ሰኒዱ እዩ። ሎሚ ኣብ ስደት ዝነብር እብ እቲ እዋን ወራር ኣባል ሰራዊት ኤርትራ ዀይኑ ዝተሰለፈ ኤርትራዊ፡ መሬት ትግራይ ወሪሮም ኣብ ዝሓዙሉ እዋናት ማእለያ ዘየብሎም ብፃዕርን ድኻምን ገባር ትግራይ ተዓቂቦም ንዓመታት ዝዘለቑ ኣግራባት ዀነ ተባሂሉ ብሰራዊት ኤርትራ ክበርሱ ይግበር ከም ዝነበረ ምስክርነቱ ቅድም ኢሉ ብ ዩቱብ ኣብ ዝተዘርግሐ መልእኽቱ ገሊጹ ነይሩ እዩ። ኣብ እዚ ናይ ሎሚ ወራር እውን እንተዀነ ወታደራት ኤርትራ ዝለመዱዎ ካብ ምግባር ዓዲ ኣይውዓሉን። ኣብ ከባቢ ዓዲ ዳዕሮ ዝነበረ ሓደ ካብ ኣዘዝቲ ወታደራት ኤርትራ ምስ ላዕለዋይ ኣዛዚኡ ካብ ዝገበሮ ርክብ ኣብ ዝተሰመዐ ድምፂ ”እዚ ዓየ ዝብሃል ገረብ ምሽ ኣሎ … ነዋሕቲ ከም እዚ ባላ ዝዀን … ናይ ዓራትን ናይ ሳሎንን ነዋሕቲ መምበር … 20 ዝዀን ከምኡ ቝረፅ” ኢሉ ከም መደብ እንተውርደሉ ሰሚዕና እይና።
እዙይ ከም ኣብነት ድኣ ተጠቒሱ እምበር ኲናት ዘንቀሎ ብርሰት ሃፍቲ ተፈጥሮ ትግራይ መጠኑ ሰፊሕ መልክዑ ብዙሕ እዩ። እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገለፀ ብግብረ ኽፍኣት ኰነ ተባሂሉ ሞራል ሓረስታይ ትግራይ ብምትንካፍ ክብርታቱ ግሂስካ ንድሕሪት ምምላስ ከም ሓደ ተወሳኺ ፍሉይ ምኽንያት ዝውሰድ ድኣ እምበር ሓደ ኸባቢ ዓውደ ኲናት ብምዃኑ ጥራይ ብቐጥታ ዝበፅሖ ዕንወት ሃፍቲ ተፈጥሮ፡ ኣብ ትግራይ እውን ብተመሳሳሊ ንብርክት ዝበሉ ዓመታት ከም ዝነበረን ከም ትሑዝ ምውሳዱን ክዝንጋዕ የብሉን።
ዘመናዊት ኢትዮጵያ ካብ ዝትምስረት ናብ እዚ ጥራሕ ዘካየደቶም ተደጋገምቲ ውግኣት ፡ ብፍላይ ካብ እቶም ኣንጻር ባዕዳውያን ወረርቲ ሓይልታት ዝተገብሩ፡ ካብ ትግራይ ወፃኢ ዝተገበረ ውግእ እንተሊዉ እቲ ምስ ስያድ ባሬ ናይ ሃገረ ሶማል ዝተገበረ ውግእ ጥራይ ይመስለኒ። ትግራይ ኣብ ታሪኽ ብተደጋጋሚ ዓውደ ኲናት ብምዃና ዘስዓቦ ዕንወትን ጥፍኣትን ሃፍቲ ተፈጥሮ ተጋሩ ብ ሓደጋ ድርቅን ጥሜትን ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ብ ኣማኢት ኣሽሓት መረበቶም ገዲፎም ክስደዱን ክሃልቁን ኣገዲዱ እዩ። ፕሮፌሰር ጆን ያንግ “Peasant Revolution in Ethiopia” ኣብ ዝብል መፅሓፎም ካብ ዘበነ ንግስና ሃፀይ ዮሃንስ ንድሓር ኣብ ዘሎ እዋና ጥራይ ትግራይ ኣብ ዝተፈላለዩ ወቕታት ንልዕሊ 17 ግዜ ሓደጋ ጥሜት ከም ዘጥቅዓ ይገልፁ። ኣብ 1880ታት ዓምፈ ብ ወደብ ምፅዋዕ ኣቢሉ ምስ ምእታው ጣልያን ዝተዛመተ ብ ቫይረስ ዝመፅእ ለበዳ ሕማም ጕልሓይ (rinderpest) ከም ኣብነት ምጥቃስ ይክኣል።እዚ ለበዳ ሓማም ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ካብ ዝተርኣዩ ክስተታት ድርቅን ዓፀቦን ሓደ ካብ እቶም ግዱዳት ተባሂሉ ዝእመነሉ ካብ 1889 ክሳብ 1892 ዝጸንሐ ድርቂ ንክኽሰት ምኽንያት ከም ዝዀነን ካብ ኢትዮጵያ ሓሊፉ ኣብ ትሕቲ ስሃራ ንዘለዋ ሃገራት ብምጥቃዕ 95% ጥሪት ናይ እቲ ዝተጠቐሰ ከባቢ ከም ዘህለቐን ይንገር።
ኣሉታዊ ፅዕንቶ ኲናት ኣብ ልዕሊ ተፈጥሮን መግለፂታቱን
እዞም ካብ እዚ ንታሕቲ ተዘርዚሮም ዘለው መግለፅታት ምስ እቲ ተርእዮታት ትግራይ ብ ምትሕሓዝ መጠንን ስፍሓት እቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ሽግር ንምግማት ክጠቅም ብምሕሳብ እዩ ቀሪቡ። ብኣውርኡ ኲናት ኣብ ከይዲ ንዝነበሩ ስራሕቲ ዕቀባን ክንክንን ሃፍቲ ተፈጥሮ ብ ምትእጕጓል ን ድሕሪት ስለ ዝመልስ ንተግበርቲ ኣካላት ተስፋ ዘቝርፅን ሞራል ዝትንክፍን ፍፀመ ብ ምዃኑ ዘሕድሮ ስነ ልቦናዊ ፅልዋ ኣዝዩ ልዑል እዩ። እቲ ካልእ መግለፂ ኣብ መንጎ ተጋጠምቲ ኣካላት ዝህልው ልውውጥ ተዅሲ ንዝለዓለ ሞትን ስደትን እንስሳ ዘገዳምን ዘቤትን ምኽንያት ከም ዝዀነ ዝተረጋገፀ ጉዳይ እዩ።
ካብ ተሞክሮ ካልኦት ሃገራት ንምርኣይ ዝኣክል ከም ፎስፎረስ ዝበሉ ኬሚካላዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ኣፅዋርን ተዛመድቲ ናውቲ ኲናትን ብ ጊዝያውን ብዘላቕነትን ኣብ ልዕሊ መነባብሮ ህያውያን ሃፍቲ ተፈጥሮ ፅልዋ ስለ ዘሕድሩ ዝመፅእ ዓይነት ብርሰት ሰፊሕ እዩ። ንኣብነት ነፈርቲ ኣሜሪካ ኣብ ኲናት ቬትናም ልዕሊ 100 ሽሕ ቶን ዝምዘን ኣቝፅልቲ ኣግራብን እፅዋትን ዘሕርር ኬሚካል ብምንፃገን ን ብዙሕ ዓመታት ዝፀንሐ ብርሰት ሃፍቲ ተፈጥሮ ከም ዘጋጠመ ዎርልድዎች ዝተብሃለ ትካል ኣብ መፅናዕቱ ሓቢሩ ነይሩ። ከም ውፅኢቱ ድማ ቍፅሪ ናይ እቶም ከም እኒ ሓርሽን ሓራምዝን ዝኣመሰሉ እንስሳት ዘገዳም ብ ምኽንያት ሞትን ስደትን ከም ዝተመናመነ ይሕብር። ኣብ እቲ ኲናት ሓራምዝ ብፍሉይ ድራር ጥይትን ዕላማ ነፈርቲ ኲናት ኣሜሪካን ዝዀንሉ ምኽንያት እቶም ሓራምዝ ብ ሓይልታት ቬትናም ንግልጋሎት መጐዓዓዚ ናውቲ ኲናት ክውዕሉ ይኽእሉ እዮም ተባሂሉ ስለ ዝተኣመነሉ እዩ። እታ ኣብ ኣፍሪካ ካብ ዝርከቡ ጠቕላላ በዝሒ ሓራምዝ እቶም 20% ዝዀ ይከቡላ እዮም ተባሂሉ ዝእመነላ ዝነበረት ሃገር ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንኮ ኣብ እታ ዓዲ ብ ሰንኪ ዝተርኣየ ኲናት ሕድሕድን ምፍንቓልን፡ ቍፅሪ እቶም ሓራምዝ ኣዝዩ ከም ዝተመናመነ ይግለፅ። ብኻልእ መዳይ ኲናት ሕድ ሕድ ኣብ ሩዋንዳ ዘኢሕጋዊ ሃደንን ጕሕለት ዓሌታት እንስሳ ዘገዳም ንክውስኽ ምኽንያት ከም ዝዀነ ከም መርኣይያ ተጠቒሱ እዩ።
ኲናት ውፅኢት እንስሳት ዘገዳም ዝዀኑ ከም ስኒ ሓርማዝ ዝኣመሰሉ ክባራት ጥረ ኣቑሑ ብወረርቲ ሓይልታት ኣብ ዕዳጋ ቐሪቦም ብናውቲ ኣፅዋርን ሸቐጣት ምግቢን ክልወጡን ብሃደን ቐጥታ ንምግብነት ፣ ንባህላዊ መድሓኒትን ንገይፅን ክውዕሉ ዝኽእልሉ ጥጡሕ ባይታ እውን ይፈጥር እዩ። ኣረጊት ሰፍእን ውዳእ መዀስተርን እንተኢኣተረፈ ኣራርዩ ዝወሰደ ወታደር ኤርትራ ኰነ ሓይሊ ኣምሓራ ኣብ ጫካ ቃፍታ ሑመራ ሓርማዝ ምስ ረኸቡ እንታይ ከም ዝገብሩ ምግማቱ ቐሊል እዩ።
ኣብ ዝምባቡዌ ብ ኲናት ሩዱሽያ ማእኸላት ሕክምና እንስሳ ምዕናወን ስዒቡ ኣብ እንስሳተ ዱር ኰነ ዘቤት ከም ኣንትራክስን ዕቡድ ከልብን ዝበሉ ተላበድቲ ሕማማት ተራእዩን ካብኡ ሓሊፉ እውን ድሕሪ ኲናት ኣብ ዝነበሩ 7 ዓመታት ኣብ ቍፅፅር ክሻብ ዝውዕል ካብ እንስሳት ሓሊፉ ንዓሰርተታት ኣሽሓት ሰባት በቲ ረኽሲ ክልከፉ ምኽንያት ዀይኑን እዩ።
ብሰሪ ኲናት ዝመዛበሉ ነበርቲ ሓንቲ ሃገር ሂወቶም ንምድሓን ዝዕቈብሎም ቦታታት ፀላኢ ኣየርክቦን ኢሎም ዝግምትዎም ርሑቝ ገጠራትን ተሓዚኦም ዝነበሩ ድሩን ጫካን እዮም። ብርክት ዝበለ ህዝቢ ንነዊሕ መዓልታት ኣብኡ እንትፀንሕ ብዙሕ መልክዕ ዘለዎ ዕንወት ኣብ ልዕሊ ተፈጥሮ የብፅሕ። ንዋቱን ጥሪቱን ዝተዘመተ እሞ ዝበልዖ ዝሰኣነ ተመዛባላይ ትንፋሱ ከሕድር ኣብ ዝተዓቘበሉ ስፍራ ብቐጥታ ንምግብነት ወይ እውን ንመሸጣ ዝውዕሉ ኣካላት እንስሳ ንምርካብ ሃደን ካብ ምፍፃም ዓዲ ኣይውዕልን። ንመስርሒ ምግቢ ነዳዲ ዕንፀይቲ ምቝራፅ ፣ ንመስርሒ መፅለሊ ኢልካ ደኒ ምብራስ እውን ከምኡ።
እቲ ኻልእ ብመፅናዕቲ ዝተረጋገፀ ተርእዮ ወረርቲ ሓይልታት ንምንቅስቓስ ክጥዕሞም ምእንቲ ዕጥቅን ስንቅን ንዘጐዓዕዛ ወታደራዊ ተሽከርከርቲ ዘንቀሳቕስ ብጊዝያውነት ዝስርሑ ፅርግያታት ተፈጥሮ ከባቢ ካብ ምርባሹን ምድንጋፁን ብተወሳኺ ቅድሚኡ ዘኢነበረ ዋሕዚ ሰብን እንስሳን ናብ ሕዙኣት ቦታታት ኣጋዲዱ ተገላፅነቶም ክውስኽ ምግባሩ እዩ። ከም ሳዕቤኑ ምዝመዛ ሃፍቲ ተፈጥሮ የምፅእ። እዞም ዝተጠቐሱ መግለፅታት ከም ኣብነት ዝቐረቡ ድኣ እምበር ልዕል ኢሉ ከም ዝተጠቐሰ ሳዕቤን ኲናት ኣብ ልዕሊ ሃፍቲ ተፈጥሮ መግለፂታቱ ብዙሓት እዮም።
እንታይ ይገበር?
እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተዘርዘሩ ሃሰያታት ኲናት ገለ ውሑዳት ክንመልሶም ዘኢንኽእል በሰላ ገዲፎሙልና ዝኸየዱ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። ኣብ ዝንኽእሎን ካብ ቍፅፅርና ወፃኢ ኣብ ዘኢነን እይና ክንስርሕ ዝግብኣና። ብ እዚ መሰረት ኣብ ትልምታት ሓፂርን ነዊሕን ግዜ እንታይ ክግበር ኣለዎ ኣብ ዝብል ዝመስለኒ ብሓፂሩ ኣቐሚጠ ፅሑፈይ ክዛዝም።
- ብወገን መንግስቲ ትግራይ ክበረታታዕ ዘለዎ ጐናጐኒ መኸተ ብውሱን መልክዑ ዝስርሑ ዘለው ህዝቢ ዘሳተፉ ጅማሮታት ስራሕቲ ዕቀባ ኣግራብ ፣ ሓመድን ማይን ተጠናኺሩ ክቕፅልን ኣብ ዘኢተጀመረሉ ከባቢታት እውን ክጅምሩ ምግባርን
- ሐዚ ኣብ ዘኢመለአ ንህዝብን ንሰብ ሞያ ሃፍቲ ተፈጥሮን እናንቃሕኻን ሰብ ሞያ ሓለዋ ከባብን ተፈጥሮን እናበራበርካን ምፅናሕ ወሳኒ እዩ። እቲ ናይ ምዕቃብን ክንክንን ስራሕ ድሕሪ ኲናት ብዕቱብ ከም ዝስርሐሉ ንተዋሳእቲ ኣካላት ተስፋ እናውሃብካን እናወደብካን ምፅናሕ ፣ ጐናጐኒ ዓቕሚ መዕበዪ ስልጠናን ካልእ ኣድላዪ ሓገዝ ክርከበሉ ዝኽእል መገዲ ምንዳይን
- መፅናዕትታት ከም ዝሕብርዎ ድሕረ ኲናት ኣብ ዘለው ውሱናት ዓመታት እውን እንተዀነ መሓውራት መንግስቲ ናብ ቦትኦም ተመሊሶም ክሻብ ዝድልድሉን ኢሉ እውን መንግስቲ ናብ ካልኦት ዋኒናት ስለ ዘትኵር እሞ ጉዳይ ሓለዋ ተፈጥሮ ኣቓልቦ ስለ ዝስእን ጠልቆምቆም ገለ ገለ ሓለፍቲ ተወሲኽዎ ዕንወትን ጉሕለትን ሃፍቲ ተፈጥሮ ካብ እቲ ኣብ እዋን ኲናት ዝነበሮ መጠን ብሓያል ናህሪ ክውስኽ እዩ ተራእዩ። ስለ ዝዀነ እዚ ኵነታት ኣብ ትግራይ እውን ከጋጥም ምዃኑ ተኣሚኑ ድሓር ንዝፍጠር ደንገርገርን ምዝንጋዓትን ብጋንኡ ምድላው የድልይ።
- ህዝቢ ፣ መንግስታውን ዘኢመንግስታውን ትካላትን ኣብ እዚ ዓውዲ ዝወፈሩ ዓለም ለኸዊ ትካላትን ምናዳ ኣብ ምዕባይ ዓቕሚን ምቕራብ ቴክኒካዊ ሓገዛትን ተዋዲዶም ዝሰርሕሉ መንገዲ እናመቻቸውካ ምፅናሕ ኻልእ ወሳኒ ጉዳይ እዩ።
- ኣብ መወዳእታ መንግስቲ ትግራይ ኣብ ዝቈፃፀሮም ኣብዝሓ ክፋላት ትግራይ ዘለው ተመዛበልቲ ከምኡ እውን ኣባላት ሰራዊት ትግራይ፣ ኣብ ሃገር በቈል ዝዀኑን ናብ ምፅናት ዝቐረቡን ዓሌታት ኣግራብ ጥቡቝ ጥንቃቐ ክገብር ምኽርን ማዕዳን ምግባር ፣ ብኣንፃሩ ከም ናይ መወዳእታ መማረፂ ቀልጢፎም ኣብ ዝባፅሑን ብፍላይ “እንደጂኒየስ” ዘኢኰኑ ተስፋሕፋሕቲ (invasive) ዓሌታት ኣግራብ ክጥቀሙ ከም ጊዝያዊ መፍትሒ ክውሰድ ምግባርን ንፅባሕ ዘኢይብሃል ዋኒን ኵሉ ትግራዋይ ክዀን ኣለዎ።
ሙሉጌታ ገብረማርያም፡
ባዓል ሞያ ስነ ከባቢ እዩ። ቅድም ኢሉ ኣብ ባዓል ስልጣን መንግድታት ኢትዮጵያ ይሰርሕ ነይሩ። ሀዚ ኣባል ሰራዊት ትግራይ እዩ። ኣብ ትዊተር፦@weddigerea።
1 Comment
-
እዚ ፅሑፍ፣ ኣብ ፀልማት ኮይኑ ብርሃን ዝኹልዕ፤ተስፋ ዘስንቅ፤ ንነዊሕ ዝአመተ፤ ኣብ ዳግመ ህንፀት ሃገረ ትግራይ ዕዙዝ እጃም ዘወፍይ ኮይኑ ረኺበዮ አለኹ።
ንፀሓፊ ሓዉና ሙሉጌታ ገብረማርያም ብርዒ የሰስን እንዳበልኩ፣ ኣብ ቀፃሊ ተመሳሳሊ ረብሓ ዘለዎም ፅሑፋት ከበርክተልና እላቦ።
ትግሃት ‘ወን ስለእቲ ዘይተሓለለ ፃዕርኹም አመስግን!!❤🙏


text:
June 20, 2022
ሰኑይ 20 ሰነ ኩሎም ኣብ ውሽጢ ሃገርን ወጻኢን ዝነብሩ ኤርትራውያን መዓልቲ ናይ’ቶም ንፍርቂ ዘመን ምሉእ ካብ 1961-1991 ከምኡ ድማ ካብ 1998 -2018 ንምእንቲ ናጽነትን ሉኣላውነትን ዝወደቁ ሰማእታት ኤርትራ ብረዚን ሃገራዊ መንፈስ ኣኽቢሮም። ተኸታተልቲ ስርዓታት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ ንክልተ ዕቁዳትን ፈረቓን ማለት ካብ 1967-1991 ናይ ዝባደመ መሬት ፖሊሲ ብምኽታል ኣብ መብዛሕትኡ ከተማታትን ዓድታትን ኤርትራ ዘስካሕክሕ ጃምላዊ ህልቂት ብምፍጻም፡ ዓድታት ኣዕንዮም፡ ጥሪት ኣህሊቆም፡ ዒላታት ሰሚሞም፡ ኣእዋም ኣቃጺሎምን ነበርቲ ናይ’ተን ዝተደምሰሳ ዓድታት ድማ ተመዛቢሎም ተሰዲዶምን።
ወተሃደራዊ ስርዓት ኢትዮጵያ’ውን እንተኾነ፡ ብሕብረት ሶቬት ነበር፡ ምብራቕ ጀርመን ነበርን ደቡብ የመን ነበርን ብፋይናንሳዊ ደገፍ ሊብያን እናተሓገዘ ውዲታት ኣህጉራዊ ማሕበረሰብን ስርዓት ሱዳንን ብምምዝማዝ ካብ 1978-1986 ኣብ ውሽጢ 8 ዓመታት ሸሞንተ ዓበይቲ ወተሃደራዊ ወራራት ኣካይዱ። ኣብ’ቲ


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ብተወላዶ ኦሮሞን ኣምሓራን ዝጀመረ ኣብያ ህዝቢ፣ ናብ ሓያሎ ንኣሽቱ ከተማታት’ታ ሃገር እንዳለሓመ ኣብ ዝመጻሉ ዘሎ እዋን፣ ኣብ ዝሓለፈ ክልተ መዓልታት፣ ህይወት ሽዱሽተ ሰባት ከምዝወሰደ ከካብ ቦትኡ ዝተረኽበ ሓበሬታ የመልክት።
ኣብ ከተማ ደብረ ታቦር ስራሕ ደው ናይ ምባል ኣድማ ክካየድ እንከሎ ብዉሑዱ ሰለስተ ሰባት ክቕተሉ እንከለዉ፣ ኣብ ዱር ቤቴ ዝተባህለት ከተማ’ውን ብተመሳሳሊ ሰለስተ ሰባት ከምዝተቐትሉ፣ ናይ መላእ ኢትዮጵያ ሓድነት ፓርቲ ኣፍሊጡ።
እቲ ውድብ ብኣፈኝኡ ኣቢሉ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ ስራሕ ደው ናይ ምባል ኣድማ ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ሰላማዊ ሰልፍታት ኣብ ሓያሎ ከተማታት ዞባ ኣምሓራ ይካየዱ ከምዘለዉ ኣፍሊጡ።
ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብወገኑ ኣብታ ሃገር ንዝርከቡ ወጻእተኛታት ዲፕሎማሰኛታት ኣብ ዝሃቦ መብርሂ፣ ሕቶ ሰልፈኛታት ሕጋውነት ከምዘለዎ፣ እንተኾነ ግን ገለ ወገናት ናብ ረብሓኦም ንምቕያር ተንኮላት ይምህዙ ከምዘለዉ ሓቢሩ።
ኣብ ከተማ ቡሬ እውን ብተመሳሳሊ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፣ ሓደ ውልቀሰብ ክመውት እንከሎ ካልኦት ሰለስተ ከኣ ከምዝቖሰሉ ተሓቢሩ። ሰልፈኛታት ኣብ ልዕሊ ምስ መንግስቲ ዝደናገጹ ዝበልዎም ትካላት ከምዘዕነዉ ይግለጽ።
ኣብ ልዕሊ ተወላዶ ትግራይን ትካላቶምን ብናዕበኛታት ዝወርድ ጉድኣት ስልጡን ፖለቲካዊ ባህሊ ብዘይምዃኑ ደው ክብል ኣለዎ ክብሉ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ኢትዮጵያውያን ፖለቲከኛታት የተሓሳስቡ።


text:
ጥቅምቲ 24/2013 ኣ.ግ ነይሩ ንሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ክፈሓስ ዝፀነሐ ህዝቢ ትግራይ ናይ ምፅናት ‘ፕሮጀክት’ ብዕሊ ኹናት ብምኽፋት ፀግዒ ክፍኣ-ተግባራቱ ዝገለፀ። እነሆ ድማ እዚ ዘርኢ ናይ ምፅናት...
ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን መንግስቲ ትግራይን ብሳልሳይ ወገን ኣቢሉ ብዝተበፅሐ ናይ ተናፀል ሰብኣዊ ተፃብኦ ደው ምባል ምርድዳእ መሰረት ንዝሓለፉ ልዕሊ 6ተ ኣዋርሕ ኣብ መንጎ ምክልኻል ሰራዊት...
ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ገና ካብ ብጉሓቱ ነይሩ፡ ኣብ መንጎ ስርዓት ኢትዮጵያን ህወሓትን ክካየድ ዝተብሃለ ድርድር፡ ብውፅኢቱ ‘ኣብ ጥፍኣት ትግራይ ኢትዮጵያ ናይ ምድሓን ዘተ ክኸውን እዩ’ ብምባል...
ሰሙናዊ መግለፂ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ 1) ኣብ ህዝብና ዝወረደ ዓፀቦን ዘስዓቦ ጥሜትን ህዝብና ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዓፀቦን ከቢድ ጥሜትን ኣትዩ ይሳቐይ ከምዘሎ ንኹሉ ግሉፅ እዩ። ታሪኻዊ...
ንብሉፃት ሓሳባት ዝምቹ ባይታ ምፍጣርን ናይ ምትሕብባር ፖለቲካን ትግራይና ካብቲ ኣትያቶ ዘላ መሸንቁቕን ሓሳረ መከራን መዋፅኦታት ክኾኑ ኣብ ጠረጴዛ ዘለዉ ኣማረፅቲ ኮይኖም እንተብቅዑ፤ በቲ ኣብ ስልጣን...


text:
ሓደ ግዜ ኣንበሳ ንማንቲለ ክበልዓ ይሃድና ነበረ። ንሱ ከጐያ ንሳ ክትሃድም ተረባረቡ። ኣብ መወዳእታ ኣንበሳ ዘግ ኢሉ ደኸመ ማንቲለ ኸኣ ኣምለጠት። ኣንበሳ ኸኣ ንማንቲለ ከምዚ ኢሉ ሓተታ። ብሓይሊ ኣነ ካብኺ ይብርትዕ፣ ብግዝፊ ካባኺ ይገዝፍ፣ ብስልጣን ከኣ ኣሽንካዮዶ ክትመዓርረይኒ ጥቓይ እኳ ኣይትበጽሒ ግና ንምንታይ እየ ዘይሓዝኩኺ ንምንታይ ኣምለጥኪ በላ። ማንቴለ ኸኣ ኣያ ኣንብሳ ልክዕ ኣሎኻ ንስኻ ክትጐየኒ ከለኻ ንእንጌራ ወይ ክትበልዓኒ ኢኻ ደሊኻ፣ ኣነ ክሃድም ከለኹ ከኣ ንህይወተይ ንከድሕን እየ ስለዚ፣ እቲ ፍልሊ ኣብ መንጎ ብልዕን ህይወትን እዩ ዘሎ በለቶ። ዘገርም መልሲ። ኣንበሳ ኣብ መንገዲ ተሓሊሉ ዝደኸመ እንጌራ ንምብላዕ ስለ ዝጐየየ እዩ፣ ማንቴል ዘምለጠት ግና ንህይወት ዋጋ ስለ ዝሃበታ እዩ።
በዚ ታሪኽ ጌረ ናብቲ ቐንዲ መልእኽተይ ክሰግር ሎሚ ኸኣ ኣነን ንስኻን ኣጓይያና ከመይ ኣሎ ንህይወትዶ ወይ ንብልዒ? እዚ ዘለናዮ ዘመን ካብ ንህይወት ንላዕሊ ብዛዕባ እቲ ስጋዊ ነገራት ክንግድስ ዝገበር ዘመን እዩ። ሰብ ኩሉ ኣተክርኡ ኣብ ስጋዊ ነገር ኮይኑ ኣእምርኡ ኩሉ ብዓለማዊ ጉዳይ ተታሒዙ ኣሎ። ስለዚ ኸኣ እዩ እቲ ጸፋዕፋዕን ጉያን ነዚ ምድራዊ ነገር ዝገበር ዘሎ።
እቲ ኩሉ ግዜ ኣተኩሩኡ ኣብ ስጋዊ ነገር ዝገበረ ሰብ ከኣ ውሽጡ ደኺሙ ምስ ተሓለለ እዩ። እቲ ንህይወት ክብሪ ሂቡ ግና ብዛዕባ ህይወት ዝሓስብ ካብ መፈንጥራ ከምልጥ ወትሩ ምስ ተጓየየ እዩ። ኣብዛ ምድሪ ሰባት ኣብ ክልተ እዮም ዝኽፈሉ ንሳቶም ከኣ ኣተክሮኦም ኣብ ምድሪ ዝገበሩ ሰባት እሞ ኸኣ ግዲኦም ዓለማዊ ነገር ዝገበሩን እቶም ንህይወት ክብሪ ሂቦም ስለ ህይወት ሓሲቦም ክንዮ እንጌርና መስተን ኣርሒቖም ዝርእዩ ሰባት እዮም።
ሓደ ሰብ ኣብ ልዕሊ ህይወቱ ዘለዎ ክብሩ ከመይ ዓቢ ምኻኑ ዝምዘን፣ ንነፍሱ ወይ ህይውቱ ብመንጽር ዘልኣለምነት ክጥምታ ከሎ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ተሪፉ ጻዕሩ ኩሉ ክሳብ ኣብዛ ምድሪ ዘሎ ንመጻኢ ዘየሳሊ እዩ ዝኸውን። ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ህይወት ካብ ብልዕን መስተን ኰታ ካብዚ ኣብ ምድሪ ንገብሮ ንጥፈታት ዝበለጸትን ዝዓበየትን ምዃኑ ኣብ ቃሉ ብኸምዚ ዝስዕብ ገሊጽዎ ኣሎ “ካብ መብልዕስ ህይወት ዶ ኣይትበልጽን፣ ካብ ክዳንስ ስጋዶ ኣይትበልጽን፣ ስለዚ ንህይወትኩም ብትበልዕዎን ብትሰትይዎን ወይስ ንስጋኹም ብትኽደንዎን ኣይትጨነቑ እብለኩም ኣለኹ” ማቴ 6፣25።
እዛ ህይወት እዚ ካብ ክቡርነታ ዝተላዕለ ጥራይ፣ ክቡር ህይወት ሓቲታ። ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ እዛ ኡፉ ኢሉ ዝደኰና ህይወት ዘለዎ ክብሪ ካብ መጠን ንላሊ ዓቢ ካብ ምኻኑ ዝተላዕለ ደቂ ሰባት ወትሩ ብዛዕባ እዛ ህይወት እዚኣ ጥንቁቓትን ንመጻኢ ኸኣ ዝሓስቡ ክኾኑ ይደልዮም። ሰባት ከኣ ህይወቶም ኣብዛ ምድሪ ብከንቱነት ብምሕላፎም ንመጻኢ ዝኸስርዎ ክሳራ ስለ ዝፈልጥን ዘስተውዕልን፣ ኩሉ ሳዕ ኣብ ቃሉ ንህይወት ተጠንቀቑላ እናበለ ካብ ምዝራብ ዓዲ ኣይወዓለን። ሰብ ብስስዐ መሊኡ ናብቲ ንግዜኡ ባህታን ዕረፍትን ዝህቦ እናማዕደወ ንኣምላኽ ቦታ ከሊእዎ ይርከብ። ስለዚ ከኣ ሓሳቡ ኩሉሳዕ ምድራዊ ኰይኑ ንህይወቱ ምስ እዛ ምድሪ እምብዛ ኣጣቢቕዋ ይርከብ።
ግደ ሰብ ከኣ ኣብዛ ምድሪን ብዓለማውን ስጋውን ነገር ጥራይ እንተ ዀይኑ ናይ መወዳእታ ውጺት ኩሉ ውርደትን መርገምን እዩ። ዳዊት እኳ ናብ ኣምላኽ ክጽሊ ኸሎ ካብቶም ግዲኦም ኣብዛ ምድሪ ዝገብሩ ሰባት ሰውረኒ ኢሉ ኣሎ። እዚ ባርያ ኣምላኽ እዚ ብዛዕባ ትርጉም ህይወት ስለ ዝተረደኦ እዩ ከምዚ ክብል ዝኸኣለ። ዓሚቕ ዝዀነ ርድኢት ህይወት ስለ ዘለዎ ኸኣ ካብ ንስጋዊ ህይወት ምጉያይ ንፍቓድ ኣምላኽ ምንባር ዝወሰነ። ነዚ ኸኣ እዩ ካብ ሽሕ ዓመት ኣብ ቤት ረሲኣንሲ ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ደገ ኣምላኸ ሓላዊ ምኻን ይበልጸኒ ዝበለ። እዚ ምርጫ እዚ ምርጫና ክኸውን ውሳኔና መዓልታዊ ይኹን። ስለዚ ሎሚ መዛግብትና ኣብ ሰማይ ሰቒልና ህይወት ትርጉም ዘለዋ ክትከውን እሞ ህይወትና ካብ ምውጻእን ምእትዋን ጥራይ ሓሊፋ ንኣምላኽ ንምባር ንወስን። ምስ እዛ ከም ደርማሲ ውሕጅ ትሓልፍ ዘላ ዓለም ከይንሓልፍ መጸጊዒና ኣብቲ ልዑል ንግበር። ንህይወት ብቐሊል ኣይንርኣያ ዋጋ ተኸፊሉላ እዩ። ትንፋስ ዘበለ ኹሉ ንኣምላኽ ክብሪ ክህብ ተጸዊዑ እዩ ኣነን ንስኻትኩምን ከኣ ነዚ ትእዛዝ ነተግብሮ ብህይወትና ንኣምላኽ ነኽብር ብድሕር እዚ ህይወት ሰማይ ኣብ ውሽጥና ተሰኺዑ ብሰማያዊ ሰላማዊ ዘልኣለማዊ ናብራ ክንመላለስ ኢና። አብዛ ትመጽእ ዘላ ዓመት ውሳኔና እዚ ክኸውን ኣምላኽ መንፍሳዊ የዒንትና ይኽፈት። ኣምላኽ ይባርኽኩም።


text:
ናይ 2012 ኣ/ፈ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ከይዲ ፕሬዝዳንታዊ ውድድር ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣብ ክፍለግዝኣት ኣየዋ ብወግዒ ተጀሚሩ’ሎ።ኣብታ ክፈለ ግዝኣት ዝርከቡ ኣባላት ሪፓብሊካዊ ፓርቲ ኣብ ዝቕፅል ወርሒ ሕዳር ንፕሬዝዳንት ባራክ ኦባማ ዝገጥሙ ካብቶም ሸዱሽተ ሕፁያት ንሓዲኦም ንምምራፅ ኣብ ምሉእ እታ ክፈለ ግዝኣት ሎማዕንቲ ሰሉስ ድምፆም ክህቡ እዮም።
ኣብ ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ፖለቲካ ኮከስ ኢሎም ዝፅውዕዎ ኣባላት ፓለቲካዊ ፓርትታ ሕፁዮም ኣብ ዝመርፅሉ ኣገባብ ፈላማይ ብርኪ ኣባላት ሪፓብሊካዊ ፓርቲ ሎማዕንቲ ድምፆም ክህቡ እዮም።ንመን ከምዝመርፁ ንዘይወሰኑ መረፅቲ ንምስሓብ ፕሬዝዳንታዊ ሕፁያት ሪፓብሊካዊ ፓርቲ ናይ መወዳእታ ፃዕሪ እናገበሩ ይርከቡ።ናይቲ ምርጫ ኣሰናዳእቲ’ውን ሎማዕንቲ ሰሉስ ኣብ ክፍለግዝኣት ኣየዋ ኣባላትን ሪፓብሊካዊ ፓርቲ ኣብዝካየድ ምርጫ ምስ ፕሬዝዳንት ኦባማ ዝወዳደር ሕፁይ ዝመርፅሉ ኣገባብ ናይ መወዳእታ ምስንዳእ እናገበሩ እዮም።ሪፓብሊካዊያን ብዙሕ ህዝቢ ንምምራፅ ከምዝወፅእ ትፅቢት ይገብሩ።ምኽንያቱ ኣየዋ ፕሪዝዳታዊ ሕፁይ እትመርፅ ፈላመይቲ ክፍለግዝኣት ስለዝኾነት።ንዝርዝሩ የድምፁ።


text:
ኣድላይነት ኮንፈደረሽን እዋናዊ ኤርትራዊ ሕቶ ድዩ ሎሚ ወይስ ! ሰዲህኤ 30 ሚያዝያ 2018
ጉዳይ ፈደረሽን ወይ ኮንፈደረሽን ኣብ ኤርትራዊ ሕቶ ሓድሽ ዝለዓል ዘሎ ኣይኮነን፡ ብፍላይ ከኣ ፈደረሽን ፍቱን መድሃኒት ዘለዎ ፖለቲካዊ ተሞክሮ ህዝቢ ኤርትራ ስለ ዝኾነ፡ ሕጂ ኸ እንታይ ሓድሽ ስለ ዝተረኽበ’ዩ፡ ዝብል ሕቶ ክመጽእ ይኽእል። ብመሰረቱ ንኣፍልጦ ይኹን ንቕሓትን ፈደረሽን ይኹን ኮንፈደረሽን ዘለዎ ትርጉም ንህዝቢ ሓፈሻዊ ፍልጠ ምቕራብ ዝጠቅም’ምበር ዝጎድእ ኣይኮነን፡ ካብኡ ሓሊፉ ዝተፈላልየ ልፍንታዊ ይኹን ርትዓዊ ዝምድናታት ዘለዎ ምትእስሳር ክልተ ሃገራት ንኣፍልጦ ክዝረበሉ’ውን ጸገም ዘለዎ ኣይመስለንን። እንተኾነ ብዛዕባ ዝምድናታት ክልተ ሃገራት ከም ኣብ’ዚ ኣርእስቲ ዝጥቀስ ኮንፈደረሽን ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዕላምኡ ካበይ ዝተበገሰ’ዩ፡ ንምንታይ ዕላማ፡ ከመይ መዓስ ዝብሉ ብዙሓት ሕቶታት ክለዓሉ ከም ዝኽእሉ ዘጠራጥር የብሉን።
ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ዝተፈላልዩ ንኣሽቱን ዓበይትን፡ ምሁራትን ፖለቲከኛታትን ብሓደ ጸግዒ ወይ ከውሊ ኮይኖም ብዛዕባ ኮንፈደረሽን ይኹን ሓድነት ምስ ኢትዮጵያ ለይትን መዓልትን ኣብ ገጻት መራኸቢ ብዙሓት ክዝርግሑ ጸኒሖም’ዮም። እስከ ንድሕሪ ምልስ ኢልና ገገለ ክንዝክር።
ቀዳማይ መድረኽ ታሪኽ ፈደረሽን ተሳታፍነት ህዝቢ ዓብይ ኣቓልቦ ዘይረኽበነ፡ብዕብለላን ዓመጽን ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሴን ዝተሓባብርዎም መንግስታት፡ ሸለልትነት ሕቡራት መንግስታት ኣብ ሓደጋ ከም ዝወደቀ፡ ብሰንኪ’ዚ ከኣ ዝእሰሩን ዝጠፍኡን፡ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ፖለቲካዊ ንብረታዊ ቃልሲ ዝተሰጋገረሉን ነጻነቱ ንምምላስ ብኣማኢት ኣሽሓት ሂወት ዝኸፈለሉ መድረኽ ብነጻነት ብሕጽር ዝበለ ክግለጽ ይከኣል።
ካልኣይ መድረኽ ታሪኽ ተምሳል ፈተነ ፈደረሽን ኣብ መጀመርያ 90ታት መራሒ ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ብኢደ ወነንኡ ብጋዜጥኛታት ኣዲስ ዘመን ብዛዕባ ፈደረሽን ምስ ኢትዮጵያ ሕቶ ኣብ ዝቀረበሉ፡ ጉዳይ ከየተነጸረ ፈደረሽን ንበሎ ካልእ ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ትርጉም ዘይብሉ ብርኪ ክቅየር’ዩ ብማለት ዝገለጾ፡ ብተደጋጋሚ ብመጽሔት እፎይታን ሪፖርተርን ሕቶታት ቀሪብሉ ተመሳሳሊ መልሲ ዝሃበሉ ነበረ።ይኹን’ምበር ቅድሚ’ዚ ብሂል’ዚ ብታሕቲ ታሕቲ፡ ማለት ብዘይ ተሳትፎ ህዝቢ ነዊሕ ዝኸደ ጉዳይ፡ ንመረዳእታ እዚ ዝስዕብ ስምምዓት ክዝከር ይከኣል።
ሀ/ 27 መስከረም 1993 ሓባራዊ ኮሚሽን ሚኒስተራት ቀዳማይ ፕሮቶኮላዊ ስምምዓት ዝተበጽሓሉ
ለ/ 5 ታሕሳስ 1993 ክልቲኤን መንግስታት ዝተበጽሐ ስምምዓት መግለጺ ዘውጽኣሉ
ሐ/ 19 ሚያዝያ 1995 25 ዓናቕጽ ዝሓዘ ቀዳማይ ኣብ ኣስመራ ካልኣይ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክልቲኦም መራሕቲ ዝፈረምሉ ስምምዓት ተበጽሐ። እዚ ስምምዓት ነዊሕ ዝኸደን፡ ኣብ ዝተፈላልየ እዋን ገገለ ከም ጎረባብቲ ሃገራት ክህልወን ዝኽእል ስምምዓትን ምትሕግጋዝን ክኸውን እንከሎ፡ ኣብ ገገለ ሸነኻቱ ህዝባዊ ወኸሳን ሰፊሕ ኣፍልጦ ህዝቢ ክህሉ ዝግባእ ምንባሩ ዘይተሓታት ዝግባእ’ኳ እንተነበረ እቲ ስምምዓት ካብ ግዚያውነት ሓሊፉ ብመሰረት መግለጺ መራሒ ጃንዳ ህግዲፍ ትርጉም ዘይብሉ ብርኪ ማለት ዶባት ክልቲኤን ሃገራት ትርጉም ዘይህልወሉ ደረጃ ስምምዓት ክብጻሕ ምዃኑ ዝኣንፈተ ጽቡቕ ድሌት ምድግጋፍ ዝመስል ዓይነት ኣቀራርባ ኮይኑ ህዝብና ኣብ ጋዜጣታትን መጽሔታትን ኢትዮጵያ’ዩ ኣንቢብዎ። እተን ጋዜጣታት ከም ጦብያ፡ ኣዲስ ዘመን፡ እፎይታን ሪፖርተርን’የ። እዚ ምዕብል ዝበለ ግን ከኣ ንካልኣይ ግዜ ተምሳል ኮንፈደረሽን ዘለዎ ስምምዓት
ሀ/ ብዘይኣፍልጦን ድሌት ህዝብን ዝተፈጸመ
ለ/ እዋኑ ዘይሓለወ መስርሕ
ካብ’ቲ ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ደርግ ካብ ስልጣን ንምእላይ ነጻነት ኤርትራ ካብ ምእዋጅ ንላዕሊ ክኸይድ ዘይነበሮ፡ እዋኑ ዘይሓለወ መድረኽ ነይሩ ክበሃል ዝኽእል ብዙሓት ዝሰማምዕሉ’ዩ። እዚ ብሰናይ ምትሕግጋዝ ዝግለጽ ውዕላት ትርጉም ዘይብሉ ዶብ ዝብል ዘይተነጸረ መግለጺ ንህዝቢ ኣብ ብዙሕ ሕቶ ከመላልሶ ከኣ ግድነት ነበረ።
ሎሚ ተመሊሱ ከም ሓድሽ ሕቶ ክለዓል እንከሎ፡ ኩሉ ዘይስሕቶ ብቀዳምነት ዝመጽእ ጉዳይ ሃለዋት ህዝቢ ኤርትራ፡ በቲ ሓደ ሸነኽ ከኣ ሃለዋት ህዝቢ ኢትዮጵያ ኮይኑ፡ ኣብ’ዚ ጽንኩር ኩነታት ”ኣገዳስነት ኮንፈደረሽን እዋናዊ ኤርትራዊ ሕቶ ድዩ ሎሚ ወይስ” ዝብል እምበኣር፡ ገገለ ሓሳባት ነቲ ኣብ’ዚ ዞባ ዘሎ ፖለቲካውን ምጣነ ሃብታውን ሽግር መፍቲሒ ይኸውን ዘብል ገለጻታት’ዩ። እሞ ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ሓደ ጨካን መላኺ ስርዓት ወግዒ ፖለቲካ ኤርትራ ዘሪጉ፡ ምስ ዓለም ምሕዝነቱ ዝቦኾረ፡ ቁጠባ ሃገር መሬት ዘቢጡ መተመኒ ቅርሺ/ናቕፋ ጠፊኡ ንድሕሪት ተመሊሳ ትርከብ ሃገር፡ ህዝብና ተሃዲኑ ኣብ ማእሰርቲ ዝጠፍኣሉ፡ ስድራ ቤት ዝተበታተነትሉ፡ ዝስተ ማይ ይኹን ዕለታዊ መግቡ ውሕስነት ዘይብሉ ህዝቢ ሎሚ ብዛዕባ ኮንፈደረሽናዊ ምምዳር ከም ቀንዲ ጉዳይ ኮይኑ ዝዝተየሉን ዝምደረሉን ዘስደምም ጉዳይ እዩ። ኮንፈደረሽን ይኹን ኣይኹን ፈጻሚ ህዝቢ’ዩ። ሎሚ ግን ህዝቢ እንተዝሕተትስ ሰላም፡ ማይ፡ መግቢ፡ ደቀይ ደሊየ ሓድነተይ ህዝበይ መሬተይ ከዕቍብ ዝብል እምበር ከም ምርጫ ዘሊሉ ኮንፈደረሽን ክረጋገጸሉ ኣይምሓተትን። መደርቲ ግን ንስቃይካን መከራኻን ኣማራጺ ዘይብሉ እንኮ ብመንገዲ ብኮንፈደረሽን ፍትሓዮ ጉዳይካ ኤርትራውያን ብኤርትራውያን ጥራሕ ዘይኮነስ ብህላውነት ኢትዮጵያ’ዩ ክፍታሕ ዝኽእል ዝብልን ተምሳል’ውን ካብ’ቲ ጽዑቕ መግለጺ ኮንፈደረሽን ዘለዎ ድፍኢት ቃላት ከረድእ ዝኽእል ወስታት ብዘለዎ ዘስምዕን ዝመስልን’ዩ።
ርእይቶ ሰዲህኤ ብዕብየቱን ኣገዳስነቱ መሰረቲ’ዚ ህዝባዊ ሕቶ’ኳ እንተኾነስ እዋናዊ ጠለቡ ግን ኣይኮነን ይብል። ኮንፈደረሽን መስርሓቱ ክብረት ዘለዎ ክልተኣዊ ዝምድናታት ሃገራት ብናይ ባዕለን ዕብየት ብዘርእይኦ ውጽኢት’ምበር ካልኦት ሃገራት ከም’ዚ ይገብራ ኢልካ ዘይኮነን። ብዝለዓለ ኣብ ግምትን ጸብጻብን ክኣቱ ዘለዎ ማሕበራዊ ኣቋውማ ሕብረተ ሰባት፡ ድሌትን ሓደ ሸነኽ፡ ታሪኽ ከይድገም ኣብ ኣብ’ዚ ዝሓለፈ ሚእቲ ዓመት ዝነበረ ኩነታት፡ ህሉው ዘይተረጋገአ ነውጽን ፖለቲካዊ ቁጠባዊ ጸጥታዊ ኩነታትን ከይገምገምካ ዝላ ኮንፈደረሽን ኣብ’ዚ እዋን’ዚ ኣብ ክለዓል ግቡእ ኣይኮነን። እተን ብፈደራል ይኹን ብኮንፈደረሽን ዝሰርሓ ዝባሃላ ዘለዋ ሃገራት እንተኾና ከኣ ኣቀዲመን ዕዮ ገዝአን ሰርሐን ዝወድኣ፡ ህዝበን ኣንቒሐን ዘዳለዋን ዝተቀረባን፡ ቀዳምነት ዝውሃቦ ጉዳይ ኣሳሊጠን ህዝቢ ብዝደፋፍኦ ብህዝባዊ ወኸሳ ዝተበጽሐ ደኣምበር ብድሌት ውሑዳት ባእታታት ወይ እኩባት ምሁራት ይኹኑ ፖለቲካዊ ሓይልታት ዝለዓል ጉዳይ ኣይኮነን፡ ምእንቲ’ዚ ከኣ ኤርትራውያን ኣብ ቀረባ ንዘየሎ ፍታሕ፡ ሓቅነት ዘይብሉ ዕማም ኮንፈደረሽን ክብጻሕስ ከይብጻሕ፡ ቅድም ቀዳድም ዕዮ ገዛና ክንገብርን፡ ሰላምን ራህዋን፡ ሕግን ፍትሕን ዝነግሰሉ ባይታ ብምፍጣር ንብዓት ህዝብና ጸሪግና ዘገም ኢልካ ዝረአ ደኣ’ምበር ምስ’ቲ ርሑቅን ቀረባን ዝሓለፈ ታሪኻዊ ተርኽቦታት ኣህዛብ ክልተ ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሃንደበት ዘቀራርብ ኣይኮነን። እዚ ዝተሓላለኸን ኣዝዩ ከቢድ ዕማምን ሎሚ ተመራጽን እዋናዊ ሕቶ ኤርትራን ኤርትራውያንን ኣይኮነን።
ዜናን ሓበሬታን
ሰዲህኤ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=11000


text:
Radio Erena: 25 September 2018
ኣብ ሱዳን ዞባ ከሰላ ምስ ዓሶ ዝመሳሰል ሕማም ይላባዕ ከምዘሎ ንመግለጺ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ብምጥቃስ ሬድዮ ዳባንጋ ሓቢራ።
በቲ “ቺኩንጉያ” እናተባህለ ዝግለጽ ዘሎ ሕማም፣ ዛጊት ልዕሊ 6 ሽሕ ሰባት ከምዝተጠቕዑ ንሓላፊት ክፍሊ ህጹጽ ሕክምና ዶክተር ለይላ ሓማድ ኤል ኒል ብምጥቃስ እቲ ሓበሬታ ብተወሳኺ የመልክት።
እዚ ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣትሒዙ ከምዝተቐላቐለ ዝግለጽ ዘሎ ሕማም፣ ብቫይረስ ዝስዕብ ኮይኑ ብጣንጡ ከምዝመሓላለፍ’ዩ ዝግለጽ።
እቲ ልዑል ረስኒን ቃንዛ ኣብ መላግቦታትን ዝኣመሰሉ ምልክታት ዘለዎ ሕማም፣ ቅልጡፍ ሞት ዘየስዕብ እኳ እንተኾነ፣ቅልጡፍ ሕክምና እንተዘይረኽቡ ኣብ ውሽጢ ሰሙናት ክሳብ ኣዋርሕ ኣብ ዘሎ ግዜ ከቢድ ስንክልና ከምዘስዕብ ክኢላታት ይገልጹ።
ኣብ ዞባ ከሰላ ተላቢዑ ከምዘሎ ዝግለጽ “ቺኩንጉያ” ዘመሓላልፉ ጣንጡ፣ ምስቶም ከም ደንግን ዚካን ዝብሃሉ ሕማማት ዘመሓላልፉ ዓይነት ጣንጡ ተመሳሰልቲ ምዃኖም እቶም ክኢላታት የረድኡ።
እቲ ሕማም ኣብ ከባቢ ከሰላ ሸውዓተ ሰባት ከምዝቐተለ ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ሜድያታት ሱዳን ይጠቕሱ እኳ እንተለዉ፣ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ግና ኣየረጋገጾን።
ውድብ ጥዕና ዓለም፣ ብዛዕባ’ቲ ኣብ ሱዳን ዞባ ከሰላ ከምዝተላብዐ ዝንገር ዘሎ ሕማም ብዝምልከት ዝኾነ ሓበሬታ ኣይሃበን።


text:
ኢትዮጵያ ኣብ ዝሓለፈ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ብክስታት ግብረ ሽበራን ክሕደት ሃገርን ኣብ ማእሰርቲ ዝጸንሑ 13,000 ሰባት ምሕረት ምፍትሓ ፈደራል ዓቃቢ ሕጊ ኣፍሊጡ ክብላ መራኸቢ ብዙሃን ውሽጢ ሃገር ሓቢረን።
ንምርጫ 2015 ስዒቡ ኣብታ ሃገር ብዝተላዕለ ተቓውሞ ተማሃሮ: ጋዜጠኛታት: ኣመራርሓ ተቓዋሚ ውድባት ዝርኸብዎም ኣስታት 30,000 ሰባት ኣብ ማእሰርቲ ምንባሮም ይፍለጥ።
ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ወርሒ ሚያዝያ ናብ መዝነት ድሕሪ ምምጽኦም ነቶም ብክሲ ግብረ ሽበራ ተኸሲሶም ኣብ ማእሰርቲ ዝጸንሑ ንሽዱሽተ ወርሒ ብዝጸንሕ ናይ ምሕረት ኣዋጅ ካብ ማእሰርቲ ምፍትሖም ይፍለጥ።
እቲ ኣብ ወርሒ ሓምለ 2018 ብፓርላማ ዝጸደቐ ናይ ሽዱሽተ ወርሒ ናይ ምሕረት ኣዋጅ ትማሊ ዘብቕዓ ክኸውን ከሎ በዚ አዋጅ ኣስታት 13,200 ሰባት ተጠቐምቲ ምኳኖም ንዓቓቢ ሕጊ ብምጥቃስ ፋና ብሮድካስቲንግ ሓቢሩ።
ይኹን ደአ እምበር እቲ ናይ ምሕረት ኣዋጅ ብምጽናት ዓሌት: ዘይሕጋዊ መቕተልቲ: ጭውያን ሰብኣዊ ዘይኾነ ስቅያት ፈጺሞም ዝተኸሱ ከምዘይምልከት ፋና ብሮድካስቲንግ ወሲኹ ሓቢሩ’ሎ።
እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ መንግስቲ ሕጊ ግብረሽበራ ንምምሕያሽ ምስ ተቓወምቲ ውድባትን ሲቪል ማሕበረሰባት ይዘራረብ ከምዘሎ ይፍለጥ።


text:
ርጉዲ ወይ ከዓ ካብ ዓቐን ንላዕሊ ምርጓድ ማለት ሓደ ሰብ ኣብ ንነዊሕ እዋን ካብቲ ኣካሉ ዘውጽኦን ዘቃጽሎን ሓይሊ ንላዕሊ ብምብላዕ ይኹን ብምስታይ ብዙሕ ሓይሊ ከዋህልል እንከሎ እዩ፡፡ ርጉድን ካብ ዓቐን ንላዕሊ ምርጓድን ኣብ ኣካልና ብዝሓት ዘለዎ ስብሒ እንተተዋህሊሉ እዩ ዘጋጥም፡፡ እዚ ስብሒ እዚ ከዓ ንጥዕና ጠንቂ እዩ፡፡
ካብ ዓቐን ንላዕሊ ዝኾነ ርጉዲ ንክፍጠርን ክብደት ንምቕናስ ንከይንኽእልን ዝገብሩ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ናይ ባዕልቶም እጃም ኣለዎም፡፡ እዚኦም ድማ ንርጉዲ ዘጋልፅ ከባቢ ፣ ውልቃዊ ምኽንያትን ናይ ዘርኢ ፅዕንቶን እዮም፡፡
ሓይሊ-ዝበዝሖ ምግቢ ሙሉእ መዓልቲ ኣብ ጥቓና ምርካብ ቀሊል ክኸውን እንከሎ፣ ብተደጋጋሚ ነቲ ምግቢ ናይ ምብላዕን ምስታይን ድልየትና ክውስኽ ይኽእል እዩ፡፡ ከምኡ ድማ መብዛሕትኡ ጊዜ ናይ ህዝቢ መጓዓዝያ ብቐሊሉ ምርካብ ስለ ዝክኣል ምንቅስቓስ ናይ ምግባር ዕድልና ዝተሓተ እዩ፡፡
መብዛሕትኡ ሰብ ብዝተፈላለየ ምኽንያት ኣካላዊ ክብደት ውስኽ፡፡ ንኣብነት ጥዕንኦም ዘይተሓለዉ ምግብታት
ሓደ ሓደ እዋን ብስድራ ኣቢሉ ርጉዲ ክመሓላለፍ ይኽእል እዩ፡፡ ብዘርኢ ርጉዲ ዝመሓላለፎም ሰባት እንድሕር ውሕድ ምንቅስቓስ ጥራሕ እንዳገበሩ ምግቢ ብበዝሒ ዝበልዑ እተኾይኖም.ንካb ዓቐን ዝሓለፈ ርጉዲ ንቐሊሉ ይጋለፁ፡፡ ክብደት ንምቕናስ እውን ኣዝዩ ኣፀጋሚ ክኾኖም ይኽእል እዩ፡፡
ካብ ካልኦት ነገራት ብተወሳኺ ሕፅራት ድቃስ መልዐሊ ርጉዲ ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ ምኽንያቱ ድማ ውሑድ ድቃስ ወይ ከዓ ፈጺምካ ዘይመድቃስ፣ ኣብ ልዕሊ ንወስዶ ሓይሊ ፅዕንቶ ኣለዎ እዩ፡፡ ንነዊሕ እዋን ዝፀንሕ ጭንቂ (ዘየቋርጽ ሻቐሎ) ኣብ ከብዲና ከባ ንዝህልው ናይ ስብሒ ንምውሳኽ፣ ናይ ምግቢ ምርጫና ንምቕያር ምኽንያት ክኸውን ይኽእል እዩ፡፡ እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ፣ ጭንቀት ውሑድ ዝኾነ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክንገብር ስለዝገብረና እዩ፡፡ ብሓፈሻ ርጉዲን፣ ካብ ዓቀን ንላዕሊ ምርጓድን ብ ስነ ኣእምሮኣዊን ብአካላዊ ምኽንያት ክመጽእ ዝኽእል እዩ፡፡
ቢ.ኤም.ኣይ (BMI) ኣካላዊ ክብደትና ምስ ንዋሕትና ዘለዎ ርክብ ንልክዐሉ መንገዲ እዩ፡፡ ቢ.ኤም.ኣይ (BMI)፣ ብኪሎግራም ዝልካዕ ኣካላዊ ክብደትና ምስ ትርብዒት ንዋሕትና ክምቀል እንከሎ ዝህብና ቀመር እዩ፡፡ ንበል 80 ኪሎ ዝምዝን ኣካላዊ ክብደትን 1.70 ሜትሮ ዝኾነ ንዋሕትን ኣለኩም፡፡ ቀመር ቢ.ኤም.ኣይ (BMI) ድማ 80/(1.70x1.70) = 27.7 ይኸውን፡፡
ካብ ዓቐን ንላዕሊ ንዝኾነ ርጉዲ ዝተፈላዩ ገደባት ኣለውዎ፡
ፀገም ቀመር ቢ.ኤም.አይ ኣብ ኣካልና ክንደይ ስብሒ ከምዘሎ ክሕብረና ኣይክእልን እዩ፡፡ ብምኹዋኑ ድማ፣ ናይ ጥዕና ሓደጋ ንምፍላይ ዙሪያ ሽንጢ ምልካዕ ተወሳኺ ረብሓ ኣለዎ፡፡
ካብ ቢ.ኤም.ኣይ ቀመር ብተወሳኺ ልክዒት ዙሪያ ሽምጢ ኣብ ኣካልና ክንደየናይ ስብሒ ከምዘሎ ንምፍላጥ ይሐግዘና፡፡ ኣብ መዓንጣና ከባቢ ዝርከብ ስብሒ ንጥዕናና ሓደጋ እዩ፡፡ ርጉዲ ሀልይኩም ኮይኑ ግና ፅቡቕ ዙሪያ ሽንጢ ኣለኪም ዶ እንድሕር ከምኡ ኾይኑ፣ርግፀኛ ንምኹዋን ምስ ሓኪም ቆጾሮ ንኽትገብሩ ንመክር፡፡
ኣብ ቆልዑት ልክዒት ዙሪያ ሽንጢ ናይ ዝኾነ ዓይነት ካኦት ሕክምናታት ኣብ ልዕሊ እቲ ቖልዓ ዘለዎ ፅዕንቶ ንምፍላጥ ጥራሕ እዩ ዝጠቅም፡፡ ልዕሊ 70 ዕድመ ንዝመልኦም ኣረጋውያን ብስምምዕ ዝተቐመጠ ዝተፀንዐ ልክዒት ዙሪያ መዓንጣ ትሑት ዓቐን ስለዘለዎ ብጥንቃቐ ክንወስዶ ይግባእ፡፡ ሓባራዊ ስምምዕ ነጥቢ መልክዒ እዚ ልክዒት እኹል ገይሩ ኣይተመዝገበን፡፡ ልክዕ ከም ቢ.ኤም.ኣይ ቀመር ኣብ ደቡባዊ እስያ ንዘለዉ፣ ቻይናያንን ጃፓናውያንን ሰባት ትሑት ዝኾነ መለክዒ ቁፅሪ እዩ ዘለዎም፡፡ ንዞም ሰባት እዚኦም ልክዒት ዙሪያ መዓንጣ ን ኣወዳት ልዕሊ 90 ሲንቲሜትሮ እንትኸውን እዚ ድማ ብጣዕሚ ልዑል ቁፅሪ እዩ፡፡ ንደቂ ኣንስትዮ ድማ ልዕሊ 80 ሴንቲሜትር እዩ፡
ረጒድ ምኹዋን እዞም ዝስዕቡ ናይ ጥዕና ፀገማት ኣለውዎ
ርጉዲ ዘለዎም ሰባት ካብ ጥዕንኡ ዝሓለወ ኣካላዊ ክብደት ዘለዎም ሰባት ንላዕሊ ጥዕንኦም ኣብ ሓደጋ ይርከብ፡፡ እቲ ርጉዲ ብጣዕሚ ብዝወሰኸ ቑፅሪ እቲ ናይ ጥዕና ፀገም ሓደጋ እውን በኡ ልክዕ እንዳወሰኸ ይኸይድ፡፡ ኣብ ሽንጦም ወይ ከዓ መዓንጣኦም ብዙሕ ስብሒ ዘለዎም ሰባት ድማ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ናይ ጥዕና ሓደጋ ኣለዎም፡፡ ከም ሕማም ካርዲዮቫስኩላርን ዓይነት 2 ሕማም ሽኮርያን ዝኣመሰሉ ዓብዪ ናይ ጥዕና ሓደጋታት፡፡
ጥዕንኡ ዝሓለወ ኣመጋግባን ኣካላዊ ምንቅስቃስ ምግባርን ዘየድሊ ርጉዲ ንምክልኻልን ጥዕናና ንምሕላውን ዓብዪ ግደ ኣለዎም፡፡ ክብደት ዝቐነሱ ሰባት እቲ ክብደቶም መሊሱ ኬወሰኹ ኣብ ዘለዎ ጠጠው ንምባል፣ ኣብ መዓልቲ ብውሕድ ን 60 ደቓይቕ ዝኸውን ከቢድ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብሩ ይግባእ፡፡ ክብደት ዝቐነሰ ሰብ እቲ ክብደት ክሳብ መወዳእታ ንዝተረፈ ዕድመኡ ንኬውስኽ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ክገብር ይግባእ፡፡
ብጀካ ርጉዲ ተወሳኺ ናይ ጥዕና ፀገማት (ከም ደም በዝሒ፣ ኮሌስትሮል ወይ ከዓ ሽኮርያ) ዘይብሎም ዕድመኦም ካብ 19-69 ዕድመ ዝኾኖም ሰባት፣ ብዘይ ሓገዝ ብባዕልቶም ክብደት ምቕናስ ይኽእሉ እዮም፡፡ ካብ ጠቕላላ ክብደቶም 5 ወይ ከዓ 10 ሚእታዊ ብምንካይ ጥራሕ ናይ ጥዕና ሓደጋታ ምንካይ ይክኣል እዩ፡፡
ጥዕንኡ ዝሓለወ ክብደት ንምሓዝ፣ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ምግባርን ውሑድን ጥዑይ ምግብን ምብላዕ እዩ ዘድሊ፡፡ እዙይ እንተዘይተሳኺዕልም ወይ ከዓ ካብቲ ዝነበርኩምዎ እንተገዲድኩምንሓኪምኩም ኣማኽሩ፡፡
ስፍሓት ዙሪያ መዓንጥኦም ዝዓበየ፣ ልዑል ኮሊስትሮል፣ ደም በዝሒ፣ ሽኮሪያ፣ ሕማም ካርዲዮቫስኩላር፣ ኣብ እዋን ድቃስ ምዝባእ ናይ ምትንፋስ ፀገም ዘለዎም ወይ ከዓ ናይ መዓንጣ ሕቖ (ኦስትዮኣርትራይቲስ) ዘለዎም ኣብ ሞንጎ 19-69 ዕድመ ዝርከቡ ሰባት ክብደት ብባዕልቱም ንክቕንሱ ኣይምከርን፡፡ ናብ ሓኪሞም ክኸዱ ይግባእ፡፡ እዚ ኹነታት ዓቐን ዝሓለፈ ርጉዲ ንዘለዎም ሰባ እውን ይምልከት እዩ፡፡ ናብ ሓኪም ክትኸዱ ዝግበኣሉ ምኽንያት ነዚ ሕማም መበገሲ ዝኾኑ ነገራ ንምፍላጥን ቀጼሉ እንታይ ክትገብሩ ከምዝግባእ ንምስምማዕን እዩ፡፡
መድሓኒት ምውሳድ ትኽእሉ ድሕሪ ሓኪም ምስ ኣማኸርኩም ጥራሕ እዩ፡፡ እቲ ሓኪም ንምድሓን ክሕግዘኩም ዝኸእል መድሓኒት ክእዝዘልኩም እዩ፡፡ መጥባሕቲ እቲ ናይ መወዳእታ መማረጹ እዩ፡፡ መጥባሕ ቅድሚ ምክያዱ ድማ እቲ ተሓካሚ ንመጥባሕቲ ብቑዕ ምኹዋኑን ዘይምኹዋኑን ንምፍላጥ ብዙሕ ምርመራ ክግበረሉ እዩ፡፡
ሓደ ቖልዓ ካብ ዓቐን ንላእሊ ረጒድ እተኾይኑ፣ ብዕልትኹም ክብደት ንክቕንስ ምግባር ኣድላዪ ኣይኮነን፡፡ ቆልዑት ገና ንቀጻሊ ስለዝዓብዩ ተወሳሒ ብዙሕ ሓይሊን ንጥ ነገርን ከድልዮም እዩ፡፡ ብምኹዋኑ ድማ ካብ ዓቐን ንላዕ ርጉዲ ዘለዎም ቆልዑት እቲ ናይ ቤተሰብ ሓኪም፣ ናይ ቆልዑት ክንክን ማእኸል ወይ ከዓ ናይ ቤት ትምርቲ ሓኪም ክምርምሮም ይግባእ፡፡
ልዕሊ 70 ዕድመ ዝገብሩ ኣረጋውያን ቢኤምኣይ ቁፅሮም ልዕሊ 30 ጥራሕ እንተኾይኑን ክብደት ብምቕናሶም ካልኦት ናይ ጥዕና ረብሓታት ዝረኽቡ እንተኾይኖም ጥራሕ እዮም ክብደት ንክቕንሱ ዝምከሩ፡፡ ናይ ኣካልና ጭዋዳ ክብደት እንዳነከየ ብዝፀ ቁፅሪ ሓፈሻ ኣካላዊ ክብደትና እውን ይንክይ እዩ፡፡ ክብደት ጭዋዳና እንዳነከየ ብዝመፀ ቑፅሪ እውን ጥንካረ እንዳቐነሰ እዩ ዝኸድ፡፡ እዚይ ከዓ ንምንቅስቓስ ኣፀጋሚን ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ናይ ምውሳኽ ዕድል ይውስኽ፡፡ ልዕሊ 70 ዕድመ ዝመልኦም ሰባ ክብደት ንምቕናስ ሓኪም እንተማኸሩ ዝሓሸ ይኸውን፡፡ እ ሓኪም ድማ ክብደት ምንካይ ኣድላዪ ምኹዋኑን ዘይኁኑን ድሕሪ ምልላይ ናብ ጥዕና ክንክን ዝህብ ትካል ክልእኾም ይኽእል እዩ፡፡


text:
አብ ጎኒ ሻዕብያ ዝተሰለፉ'ውን እንተኾነ ጊዚኦም አየጥፍኡ ናብ ሰላማዊ መንገዲ ይመለሱ ክብሉ'ውን እቶም ቀዳማይ ሚንስትር ተዛሪቦም።
እዚ ዘረባ'ቶም ቀዳማይ ሚንስትር ምስቲ ናይ ትማሊ ናይ መንግስቶም ውሳኔ ምሕረት ተጋጢሙ'ሎ ይብል ካብ አዲስ አበባ ዝረከብናዮ ጸብጻብ።
"ንአብነት ኦብነግ ዝበሃል ውድብ አብቂዑ'ዩ። ኦነግ ዝበሃል'ውን አብቂዑ'ዩ። ካልኦት'ውን ከምኡ ሽም ዘውጽኡ ውድባት ዝተባህሉ አብዚ እተው ዝበሃሉ ኣይኮኑን ግን እቲ ንግዲ ስለዘሎ ውሑዳት መራሕቲ ኢና ዝብሉ አብዝን አብትን ውጥም ቅልቅል ዝብልሉ ኩነታት'ሎ። "
ቤንሻንጉል፡ጋንቤላ ዝተወሰኑ ውሑዳት ዝንቀሳቀሱ ዝነበሩ ዝኸሸፍሉ ቀንዲ ምክንያት እቲ ህዝቢ ልምዓት፡ሰላም፡ዲሞክራሲ ስለዝደልይን ስለዝራአየን እዚ ክቅጽለሉ ስለዝደልይን'ዩ ኢሎም ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ።
ቀዳማይ ሚንስትር ሃይለማርያም ደሳለኝ አብቂዖም'ዮም ተዳኺሞም'ዮም ክብሉ አብዚ መብርሂኦም ዝጠቀስዎም ተቃወምቲ ጉጅለታት ቤንሻንጉል፡ጋንቤላ፡ግንባር ነጻነት ኦጋዴን፡ግንባር ነጻነት ኦሮሞን ሓዊሱ ሓሙሽተ ተቃወምቲ ጉጅለታት ኢትዮጵያ ሕብረት ህዝብታት ንነጻነትን ዲሞክራሲን ዝብል ጥምረት መስሪትና ክብሉ መግለጺ ምውጽኦም ይዝከር።
ምሉእ ትሕዝቶ አብዚ ምስማዕ ይኸአል።


text:
ኣብ ኣዉሮጳ ብፍላይ ድማ ኣብ ጀርመን ሰባት ናይ ዓሌት ወይ ባህሊ ወይ ስድራቤት ዶብ የብሎምን፣ ምስ ዝኾነ ሰብ ክመሓዛዘዉን ኣዕሩኽ ክኾኑን ይኽእሉ እዮም፣ ሓንቲ ነገር ግን ኣዝያ ተገድሶም ነገር ኣላ ንሳ ኸኣ ምትእምማን እያ፣ እሙን ክትከዉን ኣለካ ሓቀኛ ክትከውን ኣለካ ምኽንያቱ ሰባት ክትሕስዎም ኣይፈትዉን እዮም። ኩሉ ግዜ ሓቂ ክትዛረብ ኣለካ። ከምዚ ምስ እትገብር ሰባት ክኣምኑኻ ይጅምሩ ዕርክነትካ ድማ እንዳ ደልደለ ይመጽእ።
ካልእ ፍልይ ዝበለ ነገር ድማ ጀርመናዉያን ኖኖእ ክብሉ ከለዉ እዩ። ንኣብነት ንዝኾነ ዕድመ ትዕድሞም እሞ ኣይጥዕመንን እዩ እንተ በሉኻ፣ ካልኣይ ሻዕ ኣይትሕተተኒ ማለት ኣይኮነን፣ ግን ነታ መዓልቲ ኣይትዕመንን እያ ካልእ ግዜ ምናልባት ማለት እዩ። ወይ ዉን ንስኻ እንተ ተዓደምካ እሞ እንተ ዘይጥዕመካ ኮንይኑ ኣይጥዕመንን ብምባልካ ዝቕየም ወይ ሕማቕዝስምዖ ሰብ የለን። እዚ ነገር እዚ ኣብ ዝኾነ መዳይ ናይ ህይወት ግልጺ ኮንካ ነጻ ምርጫ ክትመርጽ ከም ዘለካ ይሕብር።
You can download this article in your language as a pdf-file:


text:
...እዮብ ንኣምላኽ ዚፈርሆስ ብኸምኡ ድዩ? እዮ.1:9
እዛ ሕቶ እዚኣ ሰይጣን ብእከይ ሃቐና ንኣምላኽ ብዛዕባ እዮብ ዝምልከት ዝሓተታ ሕቶ እያ። እንተኾነ ግና ብዘይ እኩይ ሃቐና ንርእስና ክንሓታ ዘሎና ሕቶ ኮይና ትስምዓኒ። "ስለምንታይ እየ ንኣምላኽ ዝፈርህ? ስለምንታይ እየ ንኣምላኽ ዘፍቅሮ? ስለምንታይ እየ ንኣምላኽ ዝስዕቦ?" ንዝብሉ ሕቶታት ምላሽና እንታይ እዩ? ካብቲ ታሪኽ ከምንዕዘቦ እዮብ ንኣምላኽ ዝፈርሃሉ ምኽንያት ከምቲ ሰይጣን እተጸበዮ ነገራቱ ስለ ዝመልኣሉ፡ ፈተና ስለ ዝይነበሮ፡ ብድሆታት ስለ ዘየጋጠሞ፣ ኣምላኽ ንኹሉ ድሌት ልቡ ስለ ዝሃቦ ከምዘይኮነ እዮብ ኣመስኪሩ እዩ።
ኣምላኽ ድሌት ልቢ ደቁ ዝመልእ ኣምላኽ እዩ። ልብና ግና ምስቲ ህያብ ድዩ ዘሎ ወይስ ምስቲ ወሃቢ? ንኣምላኽ ከም ንድሌትና ክመልእ ኣብ ተጠንቀቕ ዘሎ ኣገልጋሊ ጌርናዶ ንርእዮ ወይስ ቅድሚ ኩሉ ድሌታትና እንሰርዖ ጐይታና እዩ? ኣምላኽ ግና ኩነታት ከይበድሃና ኣብ ኩሉ እዎን፡ ኣብ ምርካብ ይኹን ኣብ ምስኣን፡ ኣብ ኣብ ጊዜ ሰላም ይኹን ኣብ ጊዜ ፈተና፡ ናይ ህይወትና ጐይታን ኣምላኽን ክንገብሮ ይደልየና።
ጸሎት: ዎ’ኣምላኽ ንስኻ ኣምላኽ ኣማልኽቲ ንጉስ ነገስታት ጐይታ ጐይቶት ኢኻ። ኩነታተይ ብዘየገድስ ንስኻ ኣምላኸይን ጐይታይን ምዃንካ እእመን ኣለኹ። ብኹሉ ዘመነይ ድማ ክግዝኣካ’የ። ኣሜን!


text:
ህንዲ ብለበዳ ኮቪድ 19 ብዝለዓለ ደረጃ ትጥቃዕ ኣላ።ሎሚ ሶኑይ ጥራሕ 352,991 ብኮቪድ ዝተታሕዙ ሰባት ተመዝጊቦም ኣለው። ብተኸታታሊ ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ መዓልታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ መዓልቲ ልዕሊ 300,000 ብቫይረስኮሮና ዝተታሕዙ ሰባት መዝጊባ ኣላ።
ብሰንኪ እዚ ማዕበል ሆስፒታላት ልዕሊ ዓቕሞም ብምምልኦም ንሓደሽቲ ሕሙማት ክቕበሉ ኣይክኣሉን ሕፅረት ኦክሲጅን'ውን ኣብታ ሃገር ይረአ'ሎ። ሕሙማት ኣየር ሓፂሩዎ ክስሓጉ ይርኣዩ።ብምዃኑ እውን ናይታ ሃገር ስርዓት ጥዕና ወዲቑ ኣሎ።
ህንዲ ሎሚ ሶኑይ 2,812 ሰባት ዝሞቱ መዝጊባ ኣላ። ህንዲ ካብ ኣስታት 1.4 ቢልዮን ዝግመት ህዝባ ኣስታት 138 ሚሊዮን ክታበት ሂባ'ላ።
እቲ ቅልውላው ማሕበረሰብ ዓለም ኣገደስቲ ዝኾኑ ቀረባት ሕክምና ንምሕጋዝ ይንቀሳቐሱ ኣለው።ናይ ኣሜሪካ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ሃገሮም ክታበት ንምፍራይ ዘኽእሉ ናውቲ ናብ ህንዲ ክትልእኽ እያ ኢሎም።
ህንዲ ልዕሊ 17.3 ሚሊዮን ብኮቪድ ዝተትሓዙ: ዝመቱ ድማ 195,123 ሰባት መዝጊባ ኣላ።።


text:
ኣብ ኢትዮጵያ ከተማ ድሬዳዋ ቺኩን ጉንያ ተባሂሉ ዝፅዋዕ ለበዳ ከምዝተለዓለ ቤት ጽሕፈት ጥዕና’ታ ከተማ ኣፍሊጡ።እቲ ምስ ደንጊ ዝቀራረብ ሕማም ቅድሚ ሎሚ ኣብ ክልላት ዓፋርን ሶማሌን ተራእዩ ከምዝነበረ ዝተሓበረ ኮይኑ ክሳብ ሎሚ ምስቲ ሕማም ዝመሳሰል ምልክታት ዝተርኣዮም 3,756 ሕሙማት ተፈሊዮም ምህላዎም እቲ ቤት ጽሕፈት ሓቢሩ’ሎ።
ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ከተማ ድሬዳዋ ዶ/ር ፋኣድ ከዲር እቶም ሕሙማት ኣብ ትካላት ጥዕና ድሬዳዋ ዝተሓከሙ ምዃኖም እንተኾነ ክሳብ ሕጂ በቲ ሕማም ዝሞተ ሰበ ከምዘየለ ሓቢሮም። ምልክት ናይቲ ሕማም ዝተርኣዮም ናብ ሕክምና ክኸዱ ዝመዓዱ ዶ/ር ፉኣድ እቲ ሕማም ከም ዓሶ ብጣንጡ ስለዝመሓላላፍ ኣብ ድሬዳዋ ንሰለስተ ዓመታት ዘገልግሎ ብከሚካል ዝተኣለኸ 197 ሽሕ ዛንዚራ(ላምስያ) ከምዝተዓደለ ገሊፆም።ኩሉ ሰብ ከባቢኡ ከጽርይን ዝዓቖረ ማይ ምድፋን ከምዝግባእ ሰሰብሞያ ወሲኾም መኺሮም ኣለው።


text:
March 6, 2020
ተስፋኣለም ገብረስላሰ(ጫረ)
ኣብ ኣስመራ ተወሊዳ፡ ዓብያን ተማሂራን። ተማሃሪት ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ
ኣስመራ ሓፈሻዊ ኣብ ዝነበረትሉ፡ ፖለቲካዊ መንቋሕቋሕታ ሓደራ። ካብ ከባቢ ኣስመራ እናተመላለሱ ብዝመሃሩ ደቂ-ክፍላ ብዛዕባ ገድልን ፍልልያት ክልተ ውድባትን ክትፈልጥ ክኢላ። ጸኒሓ ኣብታ ስዉእ ገብረሂወት ዝምእክላ ዝነበረ ዋህዮ ህዝባዊ ሓይልታት ተወዲባ። ልኡኽ ምብጻሕ፡ ጽሑፍ ተቐቢልካ ምስግጋርን ዳግም ምጽሓፍን ምብዛሕን፡ ንብረት ውድብ ክሳብ ጥይትን ብረትን ምዕቃብን ምሕባእን ኣብ ግዜኡ ናብ ዝምልከቶ ምብጻሕን ኣብ ዝኣመሰለ ምስጢራዊ ስርሓት ድማ ትሳተፍ ነበረት። ኣብ 1975፡ ክትጋደል ወሲና፡ ክሳብ ዓዜን በጺሓ ነይራ። ተጋደልቲ ግን ኣብ ኣስመራ ኮይና ክትሰርሕ መለሱዋ። ኣብ 1977 ግን ብናጻ ክትንቀሳቐስ፡ ክትመሃርን ክትሰርሕን ኣብ ዘይትኽእለሉ ደረጃ በጽሐት። ጓል ገጠር ተመሲላ ካብ ዛግር ናብ ሰሜናዊ ባሕሪ ፍልፍል ሰጊራ፡ ንታዕሊም ናብ ብሌቓት ወረደት። ኣብ መወዳእታ 1978 ከኣ ወተሃደራዊ ታዕሊም ዛዚማ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ተመደበት። ኣብ 1981 ካብ ሳሕል ናብ ድሕሪ መስመር ብምውጻእ፡


text:
Radio Erena: 22 November 2020
ኤርትራ፣ ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዝርከባ ሃገራት ንመነባብሮ ደቀንስዮ ዝኸፈአት ሃገር ምዃና ብዓርቢ 20 ሕዳር ዝወጸ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ገሊጹ።
ኣፍሪካን ቻይልድ ፖሊሲ ፎረም ኣብ ዘቕረቦ ጽሑፍ፣ ደቡብ ሱዳን፣ ጫድን ኤርትራን ንደቀንስትዮ ዘይምችኣ ሃገራት ብምባል ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ከቐምጠን እንከሎ፣ ብኣንጻሩ ብዙሕ ክመሓየሽ ዘለዎ ሕግታት እኳ እንተለወን ሞሪሸስ፣ ቱኒዝያን ደቡብ ኣፍሪቃን ኣብ ዝሓሸ ኩነታት ከምዘለዋ ኣፍሊጡ።
እቲ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ዘተኮረሎም መምዘኒታት ጥዕናዊ ኩነታት፣ ደረጃ ትምህርቲ፣ ሕጋጋትን ፖሊሲታትን መንግስታት ኣብ ጉዳይ ደቀንስትዮ ገለ ካብቶም ብዝለዓለ ደረጃ ዝረኣዮም እዮም።
ብፍላይ ኣብዚ ሕጂ እዋን ምስ ለበዳ ኮቪድ 19፣ ብዝያዳ ደቀንስዮ ኣብ ናይ ገዛ ስራሕ ከምዝጽመዳ ምግባሩ ብሓደ ወገን፣ ካብ ትምህርትን ስራሕን ምብኳረን ብካልእ ወገን፣ ዋላ ኣብተን ደሓን ለውጥታት ኣምጺኤን ዝነበራ ሃገራት’ውን ንድሕሪት ከምዝጉሰሳ ኮይነን ከምዘለዋ ሓቢሩ።
ኣብ ኤርትራ ኣብ ርእሲ’ቲ ጸቓጢ ባህሊ ሕብረተሰብ፣ ምስ ሃገራዊ ኣገልግሎት ብዝተሓሓዝ እውን ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዝወርድ ግፍዕታት ብዝተፈላለያ ኣህጉራውያንን ኤርትራውያንን ማሕበራት ግብረሰናይ ክስነድ ጸኒሑ’ዩ።
ብመሰረት ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት 23% ካብ ኣፍሪቃውያን ደቀንስትዮ ናይ መባእታ ደረጃ ትምህርቲ ዘይወዳኣ እየን።
ኣብ 2050 ዓመተምህረት ናብ ልዕሊ ፍርቂ ቢልዮን ክድይብ ምዃኑ ዝንገረሉ ቁጽሪ ኣፍሪቃውያን ደቀንስትዮ፣ ንምሕያለን ካብ ሕጂ ወፍሪ እንተዘይተገይሩሉ፣ ኣብ ሕብረተሰባት ዝወርድ ክሳራ መዳርግቲ ከምዘይርከቦ እቲ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ኣተሓሳሲቡ።
================


text:
Tingsryd
ናይ መጠረሽታ ዝተሓደሰሉ፡ 11 11 2020
ኣብ ሓደ ሂወት ዘለዎ፡ ሰሓቢ ገጠራዊ ግን ከኣ ጥቓ ዓበይቲ ከተማታት ዚርከብ ኮምዩን ክትቅመጥ ትደሊዶ? ከምኡ ካብ ኮነ ቲንግስሪይድ ኮምዩን ንዓኻ ዝኸውን ቦታ እዩ። ቲንግስሪድ፡ ኣብ መንጎ ሰባት ርክባት ነተባብዓሉ ብዙሕ ባህልታት ዘለዎ ቦታ እዩ።
ሓበሬታ ብዛዕባ ምምሕዳር ከተማ
ብዝሒ-ህዝቢ12,395
ስፍሓት መሬት1,207 ኪሜ²
ርሕቐት ካብ ዓበይቲ ከተማታት
- Växjö 44 ኪሜ
- Karlskrona 68 ኪሜ
- Kristianstad 97 ኪሜ
ኣብዚ፡ ውላድካ ኣብ ምሉእ ውሕስነት ክዓቢ ይኽእል፡ ንስኻ ድማ ከም ወላዲ መጠን ኣብ ሓደ ሃብታም ዝኾነ ማሕበራዊ ህይወትን ንጡፍ ኢንዱስትሪን ንግድን ክትሳተፍ ትኽእል። ኣብ ናይ ብእግሪ ዚኽየዶ ርሕቀት ግሩም ኣብያተ ትምህርቲ፡ ማእከላት ጥዕና፡ ቤት መድሃኒት፡ ባንክታት፡ ሓላል ስጋ ዘለወን ናይ መግቢ ድኳናት፡ ቤት ንባብ፡ ቤት ጽሕፈት መራኸብቲ ስራሕን ድኳናትን ኣሎ። ብሕልፊ ንዓኻ መዘዋሪ ፍቓድ ዘይብልካ፡ እዚ ኣዚዩ ጠቓሚ እዩ።
መንበሪ-ገዛ
ኣብ ቲንግስሪድ ኮምዩን ዳርጋ ኩሉ ሰብ ይፋለጥ እዩ፡ እዚ ድማ ሓደ ዓይነት ውሕስነት ይፈጥር። ዝካረ መንበሪ ገዛ ንምርካብ ምስ ቲንግስርይድቡስቴደር (Tingsrydsbostäder) ምርኻብ ጥራይ እዩ ዘድልየካ። ንሶም ኣብ ምሉእ እዚ ኮሙን ኣማኢት ገዛውቲ ይውንኑ እዮም። ናይ ቤተሰብካ ብዝሒ ብዘየገድስ ሕሱር ዝካረ ገዛውቲ ኣሎ። ኣብቲ ናይ ቲንግስሪይድ ብሕታውያን ወነንቲ ኣባይቲ ክትርኢ እውን ትኽእል ኢኻ።
ካልእ ቋንቋታት ዝዛረቡ ተቐማጦ መን ኣለዉ ኣብቲ ቦታ
ቲንግስሪድ ብዙሕ ባህላታትን ብሔራትን ዘለዎ ኮምዩን እዩ። ኣብኡ ብዘይካ ሽወደናውያን፡ ሲርያንን ሶማልን ጀርመንን ኣፋኒስታንን ኢራቕያውያንን ሆላንዳውያንን ኢራናውያንን ኣልባናውያንን ሩስያውያንን ሮርቨጃውያንን ደንማካውያንን ሰርብያውያንን ኤሪትራውያንን ታይላንዳውያንን ብሪጣንያውያንን በልጃውያንን ወዘተ. ኣለዉ። እቲ ኮምዩን ካብ ጥንቲ ናይ ጀርመናውያንን ሆላንዳውያንን ደንማርካውያንን ፍቱው ቦታ ኮይኑ ጸኒሑ እዩ።
ማሕበራትን ምትእኻባትን
ኣብ ማሕበራት ምስታፍ ማለት ርክባት ምፍጣርን ብጾት ምጥራይን ማለት እዩ። ናብ ስፖርት፡ ምግፋፍ ዓሳ፡ ሙዚቃ ትግደስ እንተ ኾንካ፡ ወይ ካልኦት ሰባት ንምርካብ ድሌት እንተ ኣሎካ፡ ኣብ ማሕበራት ምስታፍ ግሩም እዩ። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ደብተር ማሕበራት ዝያዳ ሓበሬታ ክትረክብ ትኽእል።
ቤትክርስትያን ምኻድ ትደሊ እንተ ኾንካ፡ ሽወደናዊት ቤትክርስትያንን ሶደርፖርትሺርካን ኣሎካ። ኣብ ቨክሾ መስጊድ ኣሎ፡ ናብኡ ንምኻድ ብኣውቶቡስ ልዕሊ 30 ደቓይቕ ይወስደልካ።
ኣብቲ ከባቢ ብቐረባ እንታይ ይርከብ
ቤትጽሕፈት ዜጋታት
ብዛዕባ ቤትትምህርቲ ወይ ክንክን ጥዕና ሕቶታት ኣሎካዶ፡ ወይ ፎርም ንኽትመልእ ሓገዝ ትደሊዶ? ክንሕግዘካ ኢና! ኣብቲ ኣብ ቲንግስሪድ ኮምዩን ዚርከብ ቤትጽሕፈት ዜጋታት ወይ Medborgarkontoret ነቲ ሕቶታትካ ኪምልሽ ዚኽእል ብቑዕ ሰብ ኣሎ። ኣብኡ ነቲ ካብ ምምዝጋብ ኤስኤፍኢ ጀሚሩ ክሳዕ ምስ ቤትጽሕፈት መድህንን ሚግራሹንቨርከትን ንኽትራኸብ ዚሕግዘካ ናይ መእትዊ ወይ መላላዪ ኣተሓባባሪ ክትረኽቦ ትኽእል።
መራኸቢ ቦታታት
ኣብ ቲንግስሪድ ኮምዩን እተፈላለየ መራኸቢ ቦታታት ኣሎ፤ Torgträffen i Ryd, Träffpunkt Urshult, Träffpunkt Tingsryd ከምኡውንTräffpunkt Konga። ኣብኡ ንህጻናትን ዓበይትን ናይ ቋንቋ ሽወደን ሓገዝ ንገብረሎም። ናብ ኩሉ ጉጅለታትን ዕድመታትን ዝቐንዐ እተፈላለየ ንጥፈታት ኣሎና።
ንግዲ
ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ድኳናት፡ መግቢ፡ ክዳውንትን ኣቕሑ ገዛን ክትገዝእ ትኽእል። ኣብ ገሊኡ ድኳናት ከኣ ናይ ሓላል መግቢ ኣሎ። ኣብቲ ከም ናይ ቀዪሕ መስቀል ኩፓን፡ ሶደርፖርትሺርካን ካፈ ሚጎሪ ወይ ላየንስ ሓራጅ ዝመሰለ ድኳናት፡ ሕሱርን ግሩምን ኣቕሑ ገዛን ክዳውንትን ኣቕሑ ክሽነን ክትዕድግ ትኽእል።
ቤት ንባብ
ኣብ ቲንግስሪድን ኡሽሁልትን ሪድን ኣልመቡዳን ሊነሪድን ቨከልሶንግን ኮንጋን ቤትንባብ ኣሎ። ኣብቲ ቦታ ኴንካ ወይ ብናጻ ተለቂሕካ መጻሕፍቲ ወይ ጋዜጣታት ከተንብብ ትኽእል። ኣብቲ ቦታ ዘየልቦ መጻሕፍቲ ክትእዝዝ ትኽእል። ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ብዛዕባ ናይቲ ኮምዩን ቤትንባብ ተወሳኺ ኣንብብ።
ኣገልጎት ክንክን ወይ ሕብሐባ ቆልዑ
ኣብ ቲንግስሪድ ኮምዩን መታን ንኣኻን ንደቅኻን ደስ ኪብሎም መደበኛን ናይ ህጻናትን ኣብያትትምህርቲ ኣብ ጥቓኻ ኣሎ። ናይ ቲንግስሪድ ኮምዩን ዕላማ መደበኛን ናይ ህጻናትን ኣብያትትምህርቲ ኣብ ሾውዓተ ክፍልታት ናይቲ ኮምዩን ከም ዚህሉን ኩሉ ደቂ ዘለዎ ወላዲ ድማ ዕጉብን ተሳታፍን ከም ዚኸውን ንምግባር እዩ። መጠየቕታ ምስ ምቕረብካ ድሕሪ ሰለስተ ኣዋርሕ ኣብቲ ቤትትምህርቲ ህጻናትን/ናይ ዕረፍቲ ቤትን ንውላድካ ቦታ ከም ዚርከቦ ውሕስነት ኣሎካ። ትምህርቲ ናጻ እዩ ውላድካ ድማ መግብን መጎዓዓዝን ብናጻ ይረክብ።
መባእታ ኣብያተ ትምህርትን ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርትን
ኣብ ቲንግስሪድ ኡሽሁልትን ሪድን ረቨሞላን ሊነሪድን ቨከልሶንግን ኮንጋን ቫከልሶንግን ሸውዓተ ኮሙናዊ መባእታ ኣብያተትምህርቲ ኣሎ። ኣብኡ እቲ ውላድካ ሽወደንን ካልእ ዓይነት ትምህርትን ኪወስድ ይኽእል፡ ከምኡውን ናይ ኣደኡ ቋንቋ።
ብዘይካ ሸውዓተ መባእታ ኣብያተትምህርቲ፡ ነቶም ሓደስቲ መጻእቲ ተምሃሮ ዚኸውን ኣህጉራዊ ክላስ ዘለዎ ሓደ ኮሙናዊ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ፡ ዋሳስኩላንን ኣሎ። ናይ ምህሮ ጸገም ዘለዎም ተምሃሮ ዚኸውን ከኣ ፍሉይ ካልኣይ ደረጃ ቤትትምህርቲ ኣሎ።
ቲንግስሪድ ኮምዩን ሓንቲ ካብተን ዝበለጻን ዝማዕበላን ናይቲ ሃገር ናይ ሙዚቃ ኣብያተትምህርቲ AMB (Academy of Music and Business) ኣለዋ። ኣብዚ፡ ነቶም ናይ ሙዚቃ ብርቱዕ ስምዒት ዘለዎም ሰባት ኣብ ምሹእን ሰላማውን ኣከባቢ ኮይኖም ኪምሃሩ ተኽእሎ ኣሎ።
ዕድላት ትምህርቲ
ኣብ ናይ ትንግስርይድ ቤት ትምህርቲ ኣባጽሕ ከም ሓድሽ መጻኢ መጠን ኣብ ሓደ ምቹእ ሃዋሁው ቋንቋ ሽወደን ንወጻእተኛታት(sfi) ክትምሃር ትኽእል ኢኻ። ) ኣብ ነፍስ ወከፍ ክፍሊ ውሱን ቍጽሪ ተምሃሮ እዩ ዘሎ። እዚ ነታ መምህር ንተምሃሮኣ ዝያዳ ግዜ ትረኽበሎም ማለት እዩ። ኣብ ነፍስ ወከፍ ዓመት ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ኵሉ ባህልታት ንምርኣይ ዝዓለመ ኣህጉራዊ መዓልቲ ይብዓል እዩ። ኣብ ቤት ትምህርቲ ኣባጽሕ እንግሊዝኛ፡ ቍጽሪ፡ ፊዚክስ፡ ከሚስትሪ ወይ መደብ ትምህርቲ ክንክን ጥዕናን ሓልዮትን ክትምሃር እውን ትኽእል ኢኻ።
ናብ ኮለጅ ክትቅጽል ምስ እትደሊ ኣብቲ ናይ ቨክሾ/ካልማር ሊነ ዩኒቨርሲቲ ወይ ናይ ብለኪንገ ተክኒካል ኮለጅ ክትምሃር ትኽእል።
ኣገልጎት ጥዕና
ኣብ ቲንግስሪድ ኮምዩን ክልተ ማእከላት ጥዕና ኣለዋ፡ ሓንቲ ኣብ ቲንግስሪድ ሓንቲ ከኣ ኣብ ሪድ። ኣብ ቲንግስሪድ ሓዳስ ማእከል ጥዕና ኣላ፡ ኣብኡ መደበኛ ሓኪምን ሓኪም ስንን መሕረሲት ወይ ነርስ ክትረክብ ትኽእል። ናብ ናይ ቲንግስሪድ ወይ ናይ ሪድ ማእከል ጥዕና ንምኻድ ኣየናይ ከም ዝሕሸካ ባዕልኻ ክትመርጽ ትኽእል። ብሕማም ምኽንያት ናብቲ ክሊኒክ ክትከይድ ምስ ዘይትኽእል፡ ሓኪም፡ ነርስ ወይ መሕረሲት ኣብ ገዛ ክትመጽእ ትኽእል።
ናይ ቋንቋ ድግፍ-ተርጓሚ ምርካብ
ምስ ተርጎምቲ ብዙሕ ኢና እንሰርሕ፡ መብዛሕትኡ እዋን ከኣ ብተለፎን እዩ። ኣብኡ ምስጢርካ ኣይወጽእን እዩ። እቲ እትብሎ ኩሉ ኣብቶም ዚምልከቶም ኣካላት እዩ ዚተርፍ።
ኣገልግሎት መጎዓዝያ
ኣብ Länstrafiken Kronoberg ኩሉ ካብን ናብን ቲንግስሪድ ኮምዩን ዚንቀሳቐስ ጕዕዞታት ትረክብ። ናብ ሮነቢን ካርልስሃምንን ዚኸዳ ኣውቶቡሳትውን ኣለዋ። ናብ ካልማር፡ ማልመ ወይ ስቶክሆልም ብባቡር ንምኻድ ኣብ SJ ተመልከት።
ስራሕን ትካላት ናይ ምምስራት ተኽእሎታትን
ቲንግስሪድ ኮምዩን እቲ ዝዓበየ ወሃብ ስራሕ እዩ። ኣብ ናይ ምስናዕ ፋብሪካውን ብዙሕ ናይ ስራሕ ዕድላት ኣሎ፡ ይኹንምበር ኣብ ናይ ክንክንን ጥዕናን ማሕበራዊ ጉዳያትንውን ስራሕ ኣሎ። ኣብዚ፡ ብኣህጉራዊ ደረጃ ዚፍለጣ ዋኒናት ኣለዋ፤ Nelson Garden, Hammarplast, Börjes, Ryds Båt ከምኡውንLinders aluminiumbåtar። ንክፉት ናይ ስራሕ ቦታ ዚምልከት ተወሳኺ ሓበሬታ ኣብቲ ናይቲ ኮምዩን ወብሳይት ተመልከት።
ናይ ቢዚነስ ሰብ ዲኻ፡ ናይ ውልቅኻ ዋኒን ክትጅምርከ ትደሊዶ? እምበኣር ንሕና ንሕልምኻ ንምግሃድ ክንሕግዘካ ኢና።