text:
መርገፂ
ህልው ኩነታት፣ ስግግርን ሕውየትን ትግራይ
መብርሂ፡ እዚ ሰነድ፡ ብ ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ተዳሊዉ፡ ብ 21 ሚያዝያ 2014 ዓም፡ ኣብ ገፅ ፈይስቡክ እቱ ውድብ ዝተፈነወ እዩ። እቱ ሰነድ፡ እቱ ውድብ ፡ ኣብ ህሉው ኵነታት ትግራይ ዘለዎ ምልከታ ይድህስስ፥ ኣድላይነት መንግስቲ ስግግር ይምጕት፥ ከምኡ እውን መንገዲ ስግግርን ሕውየትን ዝበሎ ይሕብር።
- መእተዊ
- 1. ህልዊ ኩነታትን ኲናት ዘርኢ ምፅናትን ትግራይ
- 2. ስግግርን ኣድላይነትን ስግግርን
- 2.1. እንታይነት ስግግር
- 2.2. ኣድላይነት ስግግር
- 2.2.1. ካብ ብፖሊስ ዝምራሕ ህዝባዊ ድሕንነት ናይ ምሕላው ሓላፍነት ናብ ህዝባዊ ቃልሲ ዝተገበረ መሰረታዊ ለውጢ
- 2.2.3.መረፃ 2012 ዝተኻየደሉ ሕጋዊ፣ ሕገ መንግስታውን ወድዓውን ኩነታት ብመሰረታውነት ስለዝተቐየረ
- 2.2.4.ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ካብ ሰንፈላል ናብ ዓወት ክሳገር ምጥያሽ መሰጋገሪ መንግስቲ ግድን ሰለዝኾነ
- 2.2.5.ሓደሽቲ ድልየታትን ሕቶታትን ህዝቢ ትግራይ መልሲ ዘድልዮም ስለዝኾነ
- 2.3. ፀጋታት መሰጋገሪ መንግስቲ
- 3. ከይዲ ስግግርን ሕውየትን
- 4. መጠቓለሊ
መእተዊ
ህዝቢ ትግራይ ንመዋእሉ ክብሪ ዓዲ’ቦ፣ ግዝኣታዊ ሓድነቱን ብሄራዊ መንነቱን ንምሕላዉ፣ ብዘላቕነት ንምቕፃል፣ እናተዋደቐ ዝመፀ ሐዚ ድማ ዝቃለስ ዘሎ ጅግና ህዝቢ እዩ፡፡ በቢዘበኑ ኣብ ዝገበሮ ቃልሲ ከቢድ ዋጋ እናኸፈለ ንምቕፃል ዋላኳ እንተኸኣለ፤ በቢ ግዚኡ ካብ ዝመፅዎ ከም ብሄር ናይ ምጥፋእ ሓደጋታት ብዘላቕነት ዝወፀሉ ኩነታት ግን ኣይተፈጠረን፡፡ ካብ ውሽጥን ግዳምን፣ ካብ ቀረባን ርሑቕን ዝለዓሉ ሓይልታት፣ ሃገራትን መንግስታትን ናይ ምጥፋእን ምፅናትን ጥቕዓታት ተፈፂምሉን እናተፈፀመሉን ይርከብ። እዚ ንነዊሕ እዋን ዝቐፀለን ዘይዛረየን ሓደጋ ኣዉራ ፍልፍሉ፣ ኣኽኣላይ ኩነታት ዘደላደለን ተቓላዕነትና ዘቀላጠፈን ዉሽጣዊ ፖለቲካዊ ብስርውና እዩ። ብተወሳኺ ድማ ንዘበናት ዝቐፀለ ኣብ ጥፍኣት ትግራዋይነት ክትከል ዝስራሕ ዝነበረን ዘሎን ህንፀት ሓደ ብሄረ ሃገረ ኢትዮጵያን ብወገን ሰሜን ዝማዕበለ ፀረ ትግራዋይነት ዝኾነ ህንፀት ኤርትራዊ ሃገራዊ መንነትን እዮም። ነዚ ብምልላይ ዘላቒ መፍትሒን መዉፅኢ መንገዲን ስለዘይተቐመጠሉ ሐዚ እዉን ህዝቢ ትግራይ ግዳይ እዚ ንዘበናት ዝቐፀለ ዘርኢ ናይ ምጥፋእ ሓደጋ ኮይኑ ኣሎ፡፡
ህዝቢ ትግራይ ናይ ህልዉንኡ ሓደጋታት ንዘለኣለሙ ክፍትሑ ተስፋ ብምንባር ኣብ ካልኣዋይ መፋርቕ መበል 20 ክፍለዘበን 17 ዓመት ዝወሰደ ኣዝዩ መሪር ብሄራዊ ቃልሲ ኣካይዱ ነይሩ፡፡ ሳላ መስዋእቱ፣ ፅንዓቱ፣ ጅግንነቱ፣ ብሄራዊ ስምረቱን ሓድነቱን ንግዜኡ እንተኾነ እውን ፀላእቱ ንምስዓር ክኢሉ እዩ፡፡ እዚ ኣዝዩ ክባር ዋጋ ዝተኸፈሎ ነዊሕን ከቢድን ብረታዊ ቃልሲ ናብ ዘላቒ ብሄራዊ ረብሓ ተለዊጡ፤ ህዝቢ ትግራይ ዘለኣለማዊ ዉሕስና ዝረኽበሉን ካብ ተደጋጋሚ ናይ ህልዉና ሓደጋ መሊኡ ዝወፀሉን ጉዕዞ ክጅምር እምነት ከሕድር ንቡር እዩ፡፡ ይኹን እምበር ብእንግድዓን መስዋእትን ህዝቢ ትግራይ ናብ ስልጣን ዝደየበ ህወሓት ፤ ካብ ግዝያዊ ወታደራዊ ዓወት ዝዘለለ፣ ብሄራዊ ሓደጋታት ትግራይ ንሓዋሩ ዝቐርፍ ፖለቲካዊ ዕላማ ስለዘይነበሮ፣ ዝተሓንገጦ ስነሓሳብ ድማ ፀረ ብሄራውን መንነታውን ባህጊ ስለዝኾነ፣ ተስፋን እምነትን ህዝብና ግብራዊ ከይኮነ ተሪፉ፡፡ ሐዚ ዘለናዮ ኩነታት ከም ዘሎ ኮይኑ፤ ምእንቲ ህዝቢ ክባር ዋጋ ዝኸፈለ ህወሓት ዝመርሖ ወሎዶ ካልኣይ ወያነ ትግራይ ነቲ ክባር መስዋእቱን ጀግንነቱን ክብሪ ይግበኦ።
“ፀላእትኻ ሓመድ ድበ ኣትዮም” ተባሂሉ ዝተነገሮ ህዝቢ ትግራይ፣ እቲ ንዓመታት ዝተጠጀአ ዘርኢ ናይ ምጥፋእ መደብ ብቐሊሉ ክረኣዮ ኣይከኣለን፡፡ ብርግፅ ህዝቢ ትግራይ ፀላእቱ ብቕልፀሙ ስዒርዎም ዋላኳ እንተነበረ፤ ብዘደንፁ ኩነታት ናይ ቃልሲ ስልቲን ግዝያዊ ኣሰላልፋን ለውጢ ብምግባር መላፍንቲ ስልጣን ህወሓት ኮይኖም እዮም ቀፂሎም፡፡ እዞም ሓይልታት ብሓይሊ ብረት ተሳዒሮም ዘወንዘፍዎ ህዝቢ ትግራይ ናይ ምጥፋእ መደብ፣ እቲ ንትግራይ ዝወከለ ሓይሊ ካብ ድሌትን ባህግን ህዝቢ ትግራይ ብተፃራሪ ስለዝኸደን ፀላእቲ ኣካል እቲ ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ደርጊ ዝተመስረተ መንግስቲ ስለዝኾኑን ነዚ ንምፋፃም ልምሉም ኩነታት ረኺቦም እዮም፡፡ እቲ ንልዕሊ ርብዒ ክፍለ ዘበን ኣብ ስልጣን ዝፀንሐ ኢህወዴግ፣ ኣባላት እቲ ግንባር ዝኾኑ ውድባትን መራሕቱን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ንዝተኣለመ ጥፋኣት ብምምራሕን ብምህንዳስን ሰብ ዋና እቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመን ዝፍፀም ዘሎን ኲናት ዘርኢ ምፅናት እዮም፡፡ እዚ ኩሉ ክፍፅሙ ርሑው በሪ ዝኸፈተሎም ድማ ንትግራይ ዝወከለ ፖለቲካዊ ሓይሊ እዩ።
ጥቅምቲ 24/ 2013 ኣ.ግ. ብመሪሕነት ኢትዮጵያ፣ ብበዓል ዋንነት ሓይልታት ኣምሓራን መንግስቲ ኤርትራን፤ ብድጋፍን ተሳትፎን ዞባዉያን ሓይልታት፣ ሓያላት ሃገራትን ኣህጉራዉያን ትካላትን ኲናት ዘርኢ ምፅናት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ብቕሉዕ ከምዝተኣወጀ ይፍለጥ፡፡ ብወገን ትግራይ ነዚ ዝምክት ምድላዉ ስለዘይነበረ፣ ጥምረት ሓይልታት ዘርኢ ምፅናት ትግራይ ናብ መሬት ትግራይ ክኣትዉን ማእለያ ዘይብሉ ግፍዒ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ከዉርዱን ዕድል ረኺቦም፡፡ ከም ውፅኢቱ ድማ ምፍራስ ሕገ መንግስትን ፌደረሽንን ኢትዮጵያ፣ ምፍራስ ሕገ መንግስቲ ትግራይን ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ዘስዐበ ኮይኑ፤ ትግራይ ሕጋዊን ቅቡልን መንግስቲ ኣብ ዘይብሉ ኩነተ-ግዜ ኣትያ ትርከብ፡፡ ህዝቢ ትግራይ ኣብዚ እዋን ዝጠልቦም ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማሕበራዊ፣ ፀጥታዊ፣ ዲፕሎማሲያዊ፣ ናይ ፍትሒን ዲሞክራሲን ጠለባትን ቀረባትን ዘቕርበሉ ሕጋውን ባላሂን (Legal and Deliverer) መንግስቲ ዘይብሉ ህዝቢ ኮይኑ ኣሎ።
ሳልሳይ ወያነ ትግራይ (ሳወት) ከም መጠን በዓል ዋና እቲ ህዝባዊን ኩለመዳያዊን ቃልሲ፣ ኢሉ እውን ንፁር ዕላማ ምግሃድ ዲሞክራሲያትን ልእላዊትን ሃገረ ትግራይ ከም ዝሓዘ፣ ነቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣጋጢምዎ ዘሎ ሰንፈላል ፍታሕ ንምንዳይ ከምኡ እውን ህዝብና ኣትይዎ ካብ ዘሎ ዓፀቦን ሕቶ ህላወን መዋፅኦ ክግበር ስለዘለዎ፤ ንተግባራውነቱ ከዓ ብዕቱብ ክቃለስ ታሪኻዊ ልኡኽቶን ሓላፍነትን ብምውሳድ ይቃለስ ኣሎ፡፡ ስለዝኾነ ክባር ዋጋ ዝተኸፈሎን ይኽፈሎን ዘሎ ህዝባዊ ቃልሲ ካብ ሰንፈላል ወፂኡ ዝግበኦ መኸምበቲ ክረክብ ይግባእ። ብሉፅ ፍታሕ እዚ ዘበነ ሕሰም ድማ ብሕጋውን ቅቡልን ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ምግሃድ ዴሞክራሲያዊትን ልእላዊትን ሃገረ ትግራይ እዩ። እዚ ዕላማ ንምዕዋት ይኹን ካልኦት ግዜያዊ ጠለባት ህዝቢ ንምምላስ እዋኑ ዝጠልቦ መፍትሒ ምትካል ቅቡልነትን ሕጋዊነትን ዘለዎ መሰጋገሪ መንግስቲ ትግራይ እዩ፡፡
መሰጋገሪ መንግስቲ ተባሂሉ ቀሪቡ ዘሎ መፍትሒ ሓሳብ ሰለስተ ኣውራ መበገስታት ዘለውዎ እዩ፡፡
ቀዳማይ፡ እቲ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ስዒቡ ምፍራስ ሕገ መንግስትታት ስለዘጋጠመ፣ ነዚ ዘለናሉ ኩነታት ዝመርሕ ሕጋዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ቅቡልን ሞራላውን መሰረት ዘለዎ መንግስቲ ሰለዘየለ፤ ነዚ ኩነታት ድማ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ዘለዎ ሓዱሽ መንግስቲ ክህልወና ስለዝግባእ፤
ካልኣይ፡ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናብ ስልጣን ዝተመለሰ ውድብ ህወሓት ብፕሮግራሙን ግብራዊ ምንቅስቓሳቱን ኣንፃር ሓቀኛን ወድዓውን ዕላማ ህዝቢ ትግራይ ኮይኑ ምስ ፈደሬሽን ኢትዮጵያ ክቕፅል ስለዝደሊ፤ ኣብ ህዝባዊ ቃልስና ዝተፈጠረ ጎነፅ ዕላማ ዝፈጠሮ ሰንፈላልን ኩለመዳያዊ ክሳርኡን ክፍታሕ ስለዘለዎን
ሳልሳይ፡ ዛጊድ ባህጊ ህዝባዊ ቃልስናን መፃኢ ዕድል ህዝብናን ብህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ኣቢሉ ምግሃድ ዲሞክራሲያዊትን ልእላዊትን ሃገረ ትግራይ ኮይኑ ስለዘሎ፤ እዚ ድማ ብናይ ሓደ ወገን ድሌትን ኣተሓሳስባን እሞድማ ሕጋዊ መሰረት ዘይብሉ ኣካል ክምራሕ ምግባር ሕጋዊ፣ ፖለቲካውን ሞራላውን ቅቡልነት ክህልዎ ስለዘይኽእልን
ቀንዲ ፋይዳ እዚ መሰጋገሪ መንግስቲ ሓሳባት፣ ዓቕምታትን ሓይሊን ትግራይ ብምእካብ፣ መኽሰራይ ሕሉፍ መንገዲ ብምእራም ፖለቲካውን ዲፕሎማሲያውን ንጥፈታት ንምውጋን፣ ብሕጊን ብኣሰራርሓን ካብ ጅማሮ ክሳዕ ፍፃመ ህዝቢ በዓል ዋና መሰል ዓርሰ ውሳንኡ ንምግባር፣ ኣጋጢሙና ዘሎ መዋቕራዊ ኽባ፣ ቴክኒካውን ምሕደራውን ዕፅዋ፣ ስእነት ፍትሒ፣ ምኽባር ዋጋ፣ ሕፅረት ሸቐጥ፣ ዘጋጥም ዘሎ መስካሕክሒ ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ንምዕጋት፣ ኣብ መድረኽ ዓለምን ይኹን ምስ ኢትዮጵያ ምእንቲ ፍትሒን መፃኢ ዕድልናን ንእንገብሮ ሞጎት ዝበለፀ ስጂ ንምርካብ ወዘተ እዩ።
1. ህልዊ ኩነታትን ኲናት ዘርኢ ምፅናትን ትግራይ
ህዝቢ ትግራይ ዝተፈፀሞ ኲናት ዘርኢ ምፅናት፣ ዝበፅሖ ጉድኣት፣ ዝተፈፀሙ ገበናትን ኣፈፃፅምኦምን ኣብ ካልኦት ህዝብታት ካብ ዝተፈፀሙ ወራራትን ገበናትን ዝተፈለየ እዩ፡፡ እዚ ወራር ዘርኢ ምፅናት ብዙሓትን ሃገራትን ሓይልታትን ብቀጥታን ብኢደ-ዙርን ዝተሳተፍሉ ኮይኑ ኣብ ኢትዮጵያን ትግራይን ድማ ብዙሓት ለውጥታት ፈጢሩ እዩ፡፡ እዞም ምዕባለታትን ለውጥታትን ድማ ብመንፅር ኣብ ትግራይ ዘለዎም ሚዛንን ትርጉምን ብዝርዝር ቀሪቦም ኣለው፡፡ በዚ መሰረት ድሕረ ባይታን ኣመዓዕብላን እቲ ሐዚ ገጢሙና ዘሎ ከቢድ ናይ ህልዉና ሓደጋ ኢሉ እዉን ህዝቢ ትግራይ ነቲ ዝተፈጠረ ከቢድ ብድሆ ንምስጋር ዘካይዶ ዘሎ ህዝባዊ ቃልስን ከምኡ እዉን ኣብ ከይዲ ቃልስን ተጋድሎን ህዝቢ ትግራይ ዝተፈጠሩ ሓደሽቲ ምዕባለታትን ለውጥታትን፣ ዝተረኣዩ ብድሆታትን ከምኡ እዉን ባህርን ተግባራትን ተዋሳእቲ ሓይልታትን ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡
1.1. ቅድሚ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ዝነበረ ኩነታት ትግራይ
እቲ ሕዚ ከም ህዝቢ እናዕነወና ዝርከብ ኲናት ዘርኢ ምፅናት መበገሲኡ ኣብ ሞንጎ ብሄራት ኢትዮጵያ ዝነበረን ዘሎን ተፃራሪ ባህጊ በቲ ሓደ ወገን፣ ብወገን ትግራይ ዝነበረ ስእነት ብሄራዊ ራእን ዕላማን ብካሊእ ወገን ዘስዓቦ ንወራር ዝተቓለዐት ትግራይ ዝፈጠረ ስርዓታዊ ኣተሓሳስባን በቲ ካልእ ገፅ፣ ተደማሚሮም ዝፈጠርዎ እዩ፡፡ ዋላኳ እዚ ኲናት ብደመኛታትን ታሪኻዉያንን ፀላእትና ዝተሃደሰ እንተኾነ፤ ናይዚ ኲናት እዚ ቀንዲ መበገሲ፣ እቲ ኲናት ዘስዐበልና ውድቀትን ጥፍኣትን ምንካይ ዘይተኸኣለሉ ምኽንያት ንዝሓለፉ ዘበናት ብፍላይ ድማ ድሕሪ 1983 ኣ.ግ ትግራይ ዝተጎዓዘቶ ብሄራዊ ዕላምኡ ዘይንፀረን ኣንፃር ህልውንኣ ዘቐንዐን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ተግባርን እዩ፡፡ እቲ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዘብፅሐልና ጥፍኣትን ውድቀትን ውፅኢት ብቐንዱ ኣብ ዝሓለፉ ሳላሳ ዓመታት ትግራይ ብመሪሕነት እቲ ገዛኢ ውድብ ዝሓለፈቶም ቁጠባዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ወተሃደራዊን ዲፕሎማስያውን ክያዶታት ብወሳነይነቱ ህልዉናን ብሄራዊ ረብሓን ተጋሩ ዘሀገሩ ብምንባሮም እዩ።
ደመኛታት ፀላእቲ ትግራይ ክወሩ ምሉእ ኩለመዳያዊ ምድላው እንትገብሩ፤ እቲ ኣብ ትግራይ ኣብ ስልጣን ዝነበረን ዘሎን ኣካል ግን ብግልባጡ፤ “ህላወ ትግራይ ኣብ ማዕርነታዊ ሓድነት ኢትዮጵያ ይረጋገፅ” ብዝብል ዘይወድዓዊ ኣተሓሳስባን ተግባርን ክሕሎ ይፅበ ነይሩ። ፀላእትና ብሓይሊ ክጎብጡናን ከፅኑትናን ምሉእ ዘይጉድል ወተሃደራዊ ምድላው እናሳለጡ፤ እዚ ገዛኢ ትግራይ ዝኾነ ኣካል ግን ኣብ ክንዲ ነቲ ፅንታዊ ወራር ፀላእትና ዝምጥን ምድላው ምግባር፤ ነቲ ብደሙ ዓዲ ክሕሉ ዝተዳለወ መንእሰይ ትግራይ ከም ናይ ስልጣን ሓደጋ ሰሪዑ፤ ሕብረተሰባዊ መሰረት ዘይብሎም ንውልቀ ረብሓ ዝሓደሩ ውልቀ ሰባትን ጉጅለታትን ኣኪቡ “ፌዴራሊስት ሓይልታት” እናበለ ዓቕሚ ትግራይ የምክን ነይሩ። ብምዃኑ ድማ ሰኣን እኹል ምድላው ትግራይ ኣብ ሓደ ወርሒ ዘይመልአ ኲናት ኣብ ትሕቲ ደመኛታት ፀላእታ ወዲቓ፤ ዓለም ዘሰምበደ ህልቂትን ዘርኢ ምፅናትን ክፍፀማ ክኢሉ። እቲ ኲናት እንትጅመር ኢሉ እውን እቲ ንሸሞንተ ኣዋርሕ ዝቐፀለ ጎበጣ ወረርቲ ሓይልታት፣ መድሕን ህልውና ትግራይ ተጌሮም ዝተስርዑ ሕገ-መንግሰቲ ኢትዮጵያን ፌዴራሊስት ሓይልታትን ብግብሪ ኣካል ኲናት ዘርኢ ምፅናት ኮይኖም፡፡
1.2. ገበናት ወረርቲ ሓይልታት፣ ምፍራስ ሕገ መንግስታትን ፌደረሽንን ኢትዮጵያ
ታሪኻዊ ድሕሪ ባይታ እቲ ፀገም ከምዘሎ ኾይኑ፤ ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ሰርዓት ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዘካይዶ ዝነበረ ስነ ልቦናዊ ኲናት ናብ ጉልበት ተቐይሩ ብመሪሕነት መንግስቲ ኢትዮጵያ፣ በዓል ዋናነት ሓይልታት ኣምሓራን መንግስቲ ኤርትራን፤ ኢሉ እዉን ካልኦት ባዕዳዊ ሓይልታት ዝተሳተፍሉ ጥቅምቲ 24/2013 ኣ.ግ. ዝተኣወጀ ቕሉዕ ዘርኢ ናይ ምፅናት ወራር፣ ትግራይ ብግዲ ናብ ዓርሰ-ምክልኻል ኲናት ከምትኣቱ ኮይኑ እዩ። እዚ ድማ እቲ ዝነበረ ፌደረሽንን ሕገ-መንግስታዊ ስርዓትን ብዕሊ ፈሪሱ ህዝባዊን ኩለመዳያዊን ቃልሲ ናብ ምክያድን ህልውናኻ ናይ ምርግጋፅን ህዝባዊን ብሄራዊን ቃልሲ ክውለድ ክኢሉ እዩ፡፡ ህዝቢ ትግራይ ካብ ብሄራዊ ጨለለቃዊ ጥፍኣት ንምድሓን ነቲ ብፍቓድን ድሌትን ስርዓት ኢትዮጵያ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲ ከም ኣሳሪ ውዕሊ ከይተወከሰ ተፈጥሮኣዊ ናይ ምክልኻል መሰሉ ክጥቀም ግድን ኮይኑ።
ኣብ ስራሕ ዝነበረ ናይ ኢትዮጵያ ፌደራላዊ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ከምዝሓገጎ፤ ኣብ ሞንጎ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ህዝብታትን ዘሎን ክህሉ ዝኽእልን ኣፈላላይን ጎነፅን ኣብቲ ሕገ መንግስቲ ብዝተቐመጠ ናይ ሕግን ፖለቲካን መስርሕ ማለት እዉን ብሰላማዊ፣ ሕጋውን ዲሞክራስያዊን ኣገባብ ጥራሕ ክፍታሕ ይግብኦ ነይሩ። እዚ ምግባር እቲ ዝተሓተ ናይቲ ሕገ-መንግስታዊ ስርዓት ስራሕ (Function) እኳ እንተኾነ፣ እቲ ተደጒሉ ዝፀንሐ ኣፈላላይን ፀገምን ግን ብዲሞክራስያውን ሰላማውን ልዝብ ክፍታሕ ብዘይምኽኣሉ፤ እቲ ኩነታት ናብ ጎንፅን ኹናትን ተቐይሩ።
ከም ውፅኢቱ ድማ ልእላውነት ህዝብን ሃገርን ንምሕላውን ንምክልኻልን ኢሉ እዉን ናይ ህዝቢ ሰላም ህልውናን ድሕንነትን ውሑስ ንምግባር ብሕገ መንግስቲ ዝተጣየሸ ሓይልታት ምክልኻል ፌደሪኢ፤ ኣንፃር ልእላውነት፣ ህልውናን ድሕንነትን ትግራይ ጠጠው ብምባል ምስ ናይ ደገ ወረርቲ ሓይልታት ተዛሚዱን ተላፊኑን ብዝፈፀሞ ክሕደት፣ ዘርኢ ናይ ምፅናት ገበን ሓዊሱ ኩሎም ዓይነታት ዓለምለኸ ገበናትን ግፍዕታትን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ተፈፂሞም እዮም።
ኣብ ትግራይ ብዝተኻየደ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ብዙሓት ዓለም-ለኻዊ ተሓታትነትን ፍርድን ዘድልዮም ገበን ወራር (Crime of Agression) ፣ ገበን ኲናት (War Crime) ፣ ኣብ ልዕሊ ሰብኣዊነት ዝፍፀም ገበንን (Crimes Against Humanity) ገበን ዘርኢ ምፅናትን (Genocide) ተባሂሎም ኣብ ዝፍለጡ ኣርባዕቲኦም ዓለምለኻዊ ገበናት ዝምደቡ ተወሰኽቲ ገበናት ዝተፈፀሙ እንትኾን፤ ንኣብነት ዝተወሰኑ ንምግላፅ ዝኣክል፦
- ኣብ ልዕሊ ሰላምን ድሕንነትን ደቂ ሰባት ዝተፈፀመ ገበን (crime against Peace and Security of Mankind) ፤
- ብሓይልታት ኣምሓራን መንግስቲ ኤርትራን ዝተፈፀመ ወራር (Crime of Agression) ፤
- ናይ ህዝቢ ህልውናን ድሕንነትን ናብ ሓደጋ ንምውዳቕን ወራር ንምፍፃምን ምስ ናይ ደገ ሓይልታት ውዲት/ ሽርሒ ምፍሓስን ምትግባርን (Crime of Conspiracy) ፤
- ምፅፃይ ዘርኢ (Ethnic Cleansing) ፤
- ብኲናትን ኣብ ኲናትን ህዝቢ ናይ ምርዓድ ገበን (Crime of Terrorism in War)፤ o ጥምየት ከም መሳርሒ ኲናት ምጥቃም (Crime of using Famine as a weapon of War) ፤
- ዕፅዋ መሰረተ ልምዓት ከም መሳርሒ ኲናት ምጥቃም (Crime of shutdown of basic infrastructures as a weapon of War and Genocide) ፤
- ንናብራ ወዲ ሰብ መሰረታዊ ዝኾኑ ሃፍትን ጥሪትን ምብዳምን ምርሳይን (Crime of destroying and looting of basic livelihoods of human beings) ፤
- ፆታዊ ዓመፅ ከም መሳርሒ ኲናትን ዘርኢ ምፅናትን ምጥቃም (Crime of using rape as a weapon of war and Genocide) ፤
- ገበን ምብራስን ምርሳይን ባህላውን ታሪኻውን ሓድግታት ፤
እዞም ዝተጠቐሱ ገበናት ሓዊሱ አብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝተፈፀሙ ኩሎም ገበናት ኲናት ብኣፈፃፅመኦም ኮነ ብዕላምኦም ዘርኢ ናይ ምፅናት ገበን ንምትግባር ብዘኽእል መንገዲ ዝተፈፀሙ እዮም። ብምዃኑ ድማ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ገበን ዘርኢ ምፅናት (Genocide) ተፈፂሙን ይፍፀም ኣሎን። እዚ ማለት ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመን እናተፈፀመ ዘሎን ተግባር ገበን ዘርኢ ምፅናት ከም ዝኾነ ብመሰረት ስምምዕነት ጀኖሳይድ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ገበን ዘርኢ ምፅናት ተፈፂሙ ንምባል ዘኽእሉ ሓሙሽተ ኣውራ መግለፂታት ሪኢኻ ምርግጋፅ ይከኣል፡፡ ብመሰረት ዓንቀፅ 4 እዚ ዓለምለኻዊ ስምምዕነት ዘርኢ ምፅናት (ጄኖሳይድ) ማለት ‹‹ሓደ ኣባል ዝኾነ ጉጅለ ዘርኢ፣ ዓሌት፣ ብሔር ወይም ሃይማኖት ኮነ ተባሂሉ ብኽፋል ወይ መሊእካ ንምጥፋእ ብምሕሳብ ዝፍፀም ተግባር ገበን ኮይኑ እዞም ዝስዕቡ ተግባራት ይሓውስ›› ክብል ይድንግግ፡፡
ንሳቶም ድማ፦
- ኣባል እዞም ጉጅለታት ዝኾነ ሰብ ምቕታል፤
- ኣብ ልዕሊ ኣባል እዞም ጉጅለታት ዝኾነ ሰብ ፅኑዕ ኣካላዊን ስነ-ኣእምሮዊን ጉድኣት ክበፅሖ ምግባር፤
- ኣብ ልዕሊ ኣባል እዞም ጉጅለታት ዝኾነ ሰብ ብክፋል ወይ መሊእካ ንምፅናት ብምሕሳብ ኮነ ኢልካ ኩለ-መዳያዊ ኩነታት ናብራ እቲ ጉጅለ/ማሕበረሰብ ክህሰይ ምግባር፤
- ኣብ ልዕሊ እቲ ጉጅለ/ማሕበረሰብ ምትካእ ዘርኢ (ወሊድ) ዝኽልክሉ ስጉምቲታት ምውሳድ፤ 5. ኣካል እቲ ጉጅለ ዝኾኑ ህፃናት ናብ ካሊእ ጉጅለ ማሕበረሰብ ብሓይሊ ምዝዋር ዝብሉ እዮም፡፡
ስለዝኾነ ድማ እቶም ዝተፈፀሙ ግፍዕታት ዓለምለኻዊ ገበናት ምዃኖም ርዱእ ኾይኑ፤ ብመንፅር በዝሕን ዓይነትን ኣብቲ ዘርኢ ናይ ምፅናት ኲናት ዝተሳተፉ ተዋሳእቲ ሓይልታት እንትረአ እውን እቲ ገበን ካብ ውሽጣዊ ሃገራዊ ጉዳይ ናብ ዓለምለኻዊ ጉዳይነት ተሰጋጊሩ እዩ። ብኻልእ ኣበሃህላ ናብ ትግራይ ዝወፈሩ ሓይልታት ካብ ክልተ ንላዕሊ ዝኾኑ ሃገራትን ብዙሓት መላፍንቶምን ዝጠጅእዎ፣ ዝፈፀምዎን ክሳብ ሐዚ ዝፍፅምው ዘለውን ስለዝኾነ፤ እቲ ኲናት ዓለምለኻዊ ቅርፂ ክሕዝ ክኢሉ እዩ። እዚ ብኢትዮጵያን መላፍንታን ዝተፈፀመ መነወርን ጨካንን ኲናት ዘርኢ ምፅናት፤ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ዓድናን ኩሎም ዓይነታት ዓለምለኸ ገበናት ዝተፈፀመሉ ዓለምለኻዊ ኲናታዊ ጎንፂ፣ ናይ ህዝብታትን መንግስታትን ዓለምለኸ ሕግን (Public International Law) ዓለምለኸ ናይ ሰብኣዊ መሰልን ሰብኣውነትን ሕግታትን ድንጋገታትን (International Human Rights and Humaniterian Laws) ብዝለዓለ ብርኪ ዝተጠሓሰሉን ዘይንቡር ጭካነ ዝተመልኦም ግፍዓዊ ገበናት (Heinous and Iniquitous Crimes) ዝተፈፀመሉን ኲናት እዩ።
ልዕል ኢሉ ካብ ዝተገለፀ ምርዳእ ከምዝከኣል እቲ ናይ ህዝቢ ህልውና፣ ድሕንነት፣ ልእላውነት ዓዲ ክሕሉን ወራር ክከላኸልን ተባሂሉ ዝተጣየሸ ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ናብ ኢ-ሕገ መንግስታዊ ገበነኛ መሓውር እዩ ተለዊጡ። ምስዚ ተኣሳሲሩ ክስመረሉ ዘለዎ ጉዳይ ብሕገ መንግስቲ መሰረት ዝተጣየሹ ናይ ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ክልላዊ መንግስታት፣ ከተማ ምምሕዳራት፣ ፌደራላዊ ትካላትን ፖለቲካዊ ሓይልታትን ምስ ገዛኢ ሓይሊ ምስዝወገነ ሓይልታት ምክልኻል ኢትዮጵያ ግዳማዉያን ወረርትን ተሰሊፎም ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ግዝኣታዊ ሓድነትናን ብምዝማቶም፤ እቲ ናይ ፌደረሽን ቃልኪዳን ይኹን እቲ ዝነበረ ሕገ መንግስቲን ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ብዕሊ ምሉእ ብምሉእ ምፍራሱ ዘርኢ ፍፃመ እዩ።
እቶም ወረርቲ ሓይልታት ብዘካይድዎ ናይ ገበን ልፍንትን ቃልኪዳናዊ ክሕደትን፣ እቲ ዝነበረ ፌደረሽንን ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ብዕሊ ብምፍራሱ ድማ፣ ንትግራይን ተጋሩን ህዝባውን ኩለመዳያውን ቃልሲ ምክያድ ናይ ህልውና ሕቶ ኾይኑ ዝመፀሉ ኩነታት ፈጢሩ።
1.3. መረፃ፣ ኲናት ዘርኢ ምፅናትን ምፍራስ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን
እቲ ቅድሚ ኲናት ዝነበረ ናይ ኢትዮጵያን መንግስቲ ኤርትራን ሽርሓዊ ምንቅስቓስን ርክብን፤ ንትግራይን ህዝቢ ትግራይን ዓብይ ናይ ህልውናን ድሕንነትን ስግኣት ብምፍጣሩ፤ ህዝቢ ትግራይ ነቲ ዝመፅእ ዘሎ ሓደጋ ዝምጥን ምድላው ንክግበር ዝተፈላለዩ ምንቅስቓሳትን ፀቕጥታት እናገበረ ፀኒሑ እዩ። ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ይኹን ግዱሳት ተጋሩ ነቲ ዝመፅእ ዝነበረ ሓደጋ ብኣጋ ብምርዳእ ህዝቢ ናብ ሓደጋ ንከይኣቱ፤ ነቲ ሓደጋ ዝከላኸልን ዘውግድን ህልውናን ድሕንነትን ህዝቢ ውሑስ ናይ ምግባር ዓቕምን ተኽእሎን ዘለዎ ቅቡልን ጠንካራን መንግስቲ ንክህሉ፤ ብብርኪ ትግራይ መረፃ ንኽካየድ ድፍኢትን ፀቕጥን ተገይሩ እዩ።
ይኹን እምበር እቲ ኣብ ትግራይ መንግስታዊ ሓላፍነት ዝተሸከመ ኢሉ እዉን ብመረፃ ዝተጣየሸን መንግስቲ፤ በቲ ህዝብን ፖለቲካዊ ውድባትን ዝኣመትዎ ብርኪ ክዳለው ኣይከአለን። ብኻልእ መዳይ ድማ እቲ ኣብ ስራሕ ዝፀንሐ ሕገ መንግስቲ ወራር ንምክልኻልን ዘኽእል ሓላፍነታትን ዓቕምታትን ነቲ ፌደራል መንግስቲ ጠቕሊሉ ዝሃበ እዩ ነይሩ። ኣብ ትግራይ ዝነበረ ህወሓት ከዓ ዝስዕቦን ዘሰጉሞን ኣመለኻኽታ ዝደለየ ዓይነት ፍፃመ ይፈፀም እቲ ሕገ መንግስቲ ኣይፈርስን ጥራሕ ዘይኮነስ ክፈርስ የብሉን ዝብል ስለዝነበረ፤ ትግራይ ብሕገ መንግስታዊ ሞቑሕ ጅሆ ተታሒዛ እኹል ምድላው ከይገበረት ፀኒሓ።
በዚ መሰረት ድማ ካብቲ ዝተለመደ ክልላዊ ፖሊስን ፀጥታን ወፃኢ ዝተፈጠረ ወታደራውን ድሕንነታውን መሓዉር ኣብ ትግራይ ኣይነበረን። ናይ ወፃኢ ጉዳይ ፖሊስን ዲፕሎማስያውን መሓውርን ኣሰራርሓን እዉን ኣይተፈጠረን። ልዕሊ ሕገ መንግስቲ ንዝኾነ ስግኣት (Extra-Constitutional Threat) ልዕሊ ሕገ መንግስቲ ዝኾነ መፍትሒ (Extra-Constitutional Solution) ንምምፃእ ምስ ፖለቲካዊ ሓይልታት ትግራይ ፍሉይ ዘተን ስምምዕነትን ንምፍጣር ዘኽእል ናይ ፖለቲካ መድረኽ ኣይተመስረተን። ምምሕዳር ትግራይ ነቲ ዝተለወጠ ሃገራዊ፣ ጂኦ-ፓለቲካዊ፣ ዞባዊ፣ ኣህጉራውን ዓለምለኻውን ኩነታት ኣብ ግምት ዘእተወ ናይ ትግራይ ህልውናን ድሕንነትን ዝሕሉን ዘረጋግፅን ፖሊሲ ኾነ ስትራተጂካዊ ኣንፈት ሒዙ ኣይተንቀሳቐሰን።
ብወገን ትግራይ ዝተገበረ ምድላዉ ኣዝዩ ድሩት ብምንባሩ ነቲ ሕገ መንግስቲ ሃደሽደሽ ኣቢሉን ልእላውነት ሃገር ጥሒሱን ምስ ናይ ደገ ሃገራት ተሻሪኹ ንዝመፀ ወራሪ ሓይሊ ክከላኸል ኣይከኣለን። ከም ወፅኢቱ ድማ ኣብ ልዕሊ ትግራይን ህዝቢ ትግራይን ማእለያ ዘይብሎም ኪሳራታት በፂሖምን ገበናት ተፈፂሞምን እዮም። ብሓፈሻ እንትርአ እቲ ክልላዊ መንግስቲ ዝነበሮ ምድላው በቲ ንክፈርስ ኣብ ደንደስ ዝበፅሐ ሕገ መንግስታዊ መስርሕ ብዝፈቕደሉ መጠን ዝተገደበ ምዃኑ ጥራሕ ዘይኮነስ፤ እቲ ዝተለወጠ ኩነታት ዝምጥንን እኹልን ምድላው ኣይነበረን።
ብመሰረቱ ህዝቢ ትግራይ ህልውንኡን ድሕንነቱን ንምሕላው ዘካየዶ መረፃ ዕላምኡ ኣየዐወተን ጥራሕ ዘይኮነስ ትፅቢት ካብ ዝተገበረሉ ብኣንፃሩ ዝተጓዓዝሉ ኩነታት እዩ ተፈጢሩ። ኣብ እዋን መረፃ ዝቐረቡ መብዛሕቲኦም ናይ ኣይዶሎጅን ፖሊስን መማረፅታት ነቲ ኲናት ንምክልኽል ዘኽእሉን ንሓደጋ ምላሽ ዝህቡን ዘይኮኑስ ኣብ ስሩዕ ሰላማዊ ፖለቲካ ኮይንካ ክትግበሩ ዝኽእሉ ናይ ስሩዕ እዋን ክትዓት እዮም ነይሮም። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ’ቲ ቕድሚ ኲናት ዝተኻየደ መረፃ ብወገን ገዛኢ ውድብ ቀሪቦም ዝነበሩ ናይ ፖሊሲ፣ ኣይዶሎጅን (ርእዮተ-ዓለምን) ናይ ወፃኢ ርክብን መማረፅታት ኣንፃር ህዝብና ምውዓሎም፤ ድሕሪ ምጅማር ኲናት እቲ ቕድሚ መረፃ ዝነበረ ኹነታት ብመሰረቱ ዝተቐየረሉ ወድዓዊ ሓቂ ምፍጣሩ ብግልፂ ዘርኢ እዩ።
ኣብ እዋን መረፃ ይኹን ቅድሚ ኲናት ምእዋጁ ናይቲ ገዛኢ ዉድብ ኣተሓሳስባ፤ ናይ ህዝብና ህልውና፣ ድሕንነት፣ ሰላምን ልምዓትን ዝረጋገፅ ኣብቲ ዝፀንሐ ናይ ፌደረሽን መስርሕ ኮይኖም ተግባራዊ ብዝኾኑ ፖሊስታት፣ ትካላት፣ ኣሰራርሓታትን መሰረተ ልምዓታትን ኣቢሉ እዩ ዝብል ነይሩ። ብግብሪ ከም ዝተረኣየ ግን ኣብ ትሕቲ እቲ ዝፀንሐ ሕገ መንግስታዊ መሰርሕን ኣተሓሳስባን ዝተተኸሉን ዝተሃነፁን መሰረተ ልምዓታትን ግልጋሎት ወሃብቲ ትካላትን ኣንፃር ህዝቢ ትግራይ ንዝተገበረ ወራርን ዘርኢ ምፅናትን ኣውራ መሳርሒ ኮይኖም እዮም። ብምዃኑ ድማ ኢትዮጵያ እቲ ዝፀንሐ ፌደረሽንን ዝቖመሉ ሕገ መንግስታዊ ቃልኪዳንን ኣፍሪሳ ናብ ብልሓታ ዘይትፍለጥ ዓዲ (Renegade State) ተለዊጣ ትርከብ።
ኣብ ላዕሊ ካብ ዝተገለፁ ነጥብታት ምርዳእ ከምዝከኣል፤ እቲ ዝፀንሐ ክልላዊ መንግስቲ ብሕገ መንግስታዊ ማእሰርቲ ጅሆ ተታሒዙን ግዳይ ናይቲ ገዛኢ ውድብ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተደረኸ ኣተሓሳስባ ማዕርነታዊ ሓድነት ኮይኑን ነቲ ዘይተርፍ ዝነበረ ሓደጋ ዝምጥን ፖለቲካዊ፣ ወታደራውን ዲፕሎማስያውን ምድላው ከይገበረ ብምፅንሑ፤ ግዝኣታዊ ሓድነት፣ መሰል ዓርሰ ዉሳነን ብሄራዊ ክብሪን ትግራይ ሃደሽደሽ ኢሉ፡፡ ህዝብና ከም ህዝቢ ንዝኸፍአ ጥቕዓት፣ ግፍዕን መከራን ተሳጢሑ፤ ፖለቲካዊ ተሳትፎ፣ ውክልና፣ ረብሓን መሰልን ተጣሒሱ፤ ህልውናን ድሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ናብ ዝለዓለ ሓደጋ ክወድቕ ክኢሉ እዩ። ዘርኢ ናይ ምፅናት ገበን ሓዊሱ ኩሎም ዓይነታት ዓለምለኸ ገበናት ኣብ ልዕሊ ህዝብና ተፈፂሞም እዮም።
ብሓፈሻ እቲ ቅድሚ ኲናት ኣብ ትግራይ ዝነበረ ክልላዊ መንግስቲ ባዕዳዊ ወራርን ኲናት ዘርኢ ምፅናትን ክከላኸል ብዘይምኽኣሉ፤ ምልኣተ-ህዝቢ ናብ ዘሳተፈ ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ ክንኣቱ ተገዲድና። እዚ ማለት ድማ ህዝቢ ትግራይ ኣብቲ ዝነበረ ሕገ መንግስቲ ፌዲሪኢ ዝሰፈረ ናይ ትካቦት ስልጣንን በቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት ኣቢሉ ብዝተሳለጠ መረፃ-ትግራይ 2012 ኣ.ግ ዘይኮነስ ተፈጥሮኣዊ መሰሉን ልእላዊ ስልጣኑን ተጠቒሙ ሓዱሽ ባይታን መደላድልን ክፈጥር ተበጊሱ።
1.4. ዘይሕጋውን ዘይንቡርን ተኸላ «መንግስቲ ህወሓት»፡ ፍልፍል ሰንፈላል ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ
እቲ ክፋል ትግራይ ሓራ ዘውፅአን ድሕሪ ናይ ሸሞንተ ኣዋርሕ ህዝባዊ ቃልሲ ዝተረኸበ ታሪኻዊ ዓወት ነብሰ ወከፍ ትግራዋይ ውድባዊ ሓፁር ከየዐንቀፎ፣ ፆታን ሃይማኖትን ከይፈለየ፣ ዕድመን ብርኪ ትምህርትን ከይሓለኾ፣ ደርቢን ፍልልይ መነባብሮን ከይዓገቶ፣ ውህሉል በደል ገዛኢ ውድብ ከየሰኮኖ ክቃለስ ብምኽኣሉ ዝተረኸበ ግን ድማ ዘይተልኣመ ህዝባዊ ዓወት ተጋሩ እዩ፡፡ ቀንዲ ምስጢር ናይዚ ብሄራዊ ዓወት ከዓ ህዝቢ ትግራይ ከም ህዝቢ ንህላውኡን ክብረቱን ከም ሓደ ኣካል ኣብ ብሄራዊ ሓድነቱ ሰሚሩ ሰለዝተቓለሰ ድኣ እምበር እቲ ሕዚ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎ ዉድብ ሰለዝመርሖ ኣይኮነን፡፡ እዚ ውድብ ኣይኮነንን ዶ ንባዕሉ ከም ንጉስ ዘይብሉ ንህቢ ፋሕ ፋሕ ዝበለሉ ግዘ ኲናት፤ ክመርሕ ኣብ ዝኽእለሉ፣ ፈቓድን ቅቡልነትን ኣብ ዝተውሃበሉ እዋን መሪሑ ካብ ጥፍኣት ከድሕኖ ኣይከኣለን። ተጋድሎ ሸሞንተ ኣዋርሕ ብቐንዱ ውፅኢት ከምፅእ ዝኸኣለ፣ ህዝቢ ትግራይ ትማሊ እናረኣየ ዘይኮነስ ኣብ ፅባሕ ሕቶ ህላውኡን ድሕነቱን እተረጋግፅ ናፃ ሃገረ ትግራይ እናመዓደወ ባዕሉ ኣብ ዝፈጠሮ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ሰለዝተሰለፈ እምበር፤ ከም ድልየት መሪሕነት «መንግስቲ እየ» ዝብል ሓይሊ ናብ ኣዲስ ኣበባ ክምለስ ተስፋ ሰኒቑ ሰለዝተቓለሰ ኣይኮነን፡ ፡ ኣዲስ ኣበባ ተፈጥሮኣዊ መንበረ መንግስትነታ ንደርባውያን ተቓለስቲ እምበር ንብሄራውያን ተጋሩ ፈፂማ ኣይኮነትን።
ካብ ሰነ 21/2013 ኣ.ግ ንደሓር ኣብ ዘሎ ከይዲ ማለት እውን ብህዝባዊ ቃልሲ ክፋል ትግራይ ሓራ ካብ ዝወፅእ ንድሓር ኣብ ፖለቲካ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ሰንፈላልን ዕንክሊልን፣ ይትረፍ ንክብርን መሰልን ሃገርነት ትግራይ ንዘቕንዑ ደቁን ውድባቱን፣ ፈተውቲ ትግራይ እውን ዘስደመመን ዘጉሀየን እዩ። ካብ በረኻታት ትግራይ ብደምን መስዋእትን ንፁሃት ተጋሩ ዝተመለሰ ናይ ስልጣን ሓይሊ ካብ ሕግን ዉድዓዊነትን ፍፁም ተፃራሪ ብዝኾነ ኣገባብ ዘይሕጋዊ መንግስቲ ንምትካል መሪፁ፡፡ ህዝብና ደቁ፣ ሃፍቱን ሞራሉን ኮታስ ኩሉ ዓቕሙ ንስለ ዓወት ህዝባዊ ቃልስና እንተኽተተ እውን ይትረፍ ንሃገረ ትግራይ ዝኸውን ትሉም ፈለግ ፣ ከርሱ ዘዕንግል ዝብላዕ ስኢኑ ኣብ ኣፍ ደገ ዕርብርባዊ ጥፍኣት ይርከብ።
ናይዚ ኩሉ መበገሲ ድማ ድሕሪ እቲ ውርደትን ሕሰረትን ዘምፅኣልና ብኣዋጅ ኢትዮጵያን ህንደሳ ሓይልታት ኣምሓራን መንግስቲ ኤርትራን ዝኣተናዮ ኲናት ዲፕሎማስያዊን ፖለቲካውን ዓወት ብዘምፅእ ንፁር ብሄራዊ ዕላማ ስለዘይተመርሐ እዩ። ብኻልእ ወገን ድማ ድሌትን ባህግን ኣዝዩ ኣብዝሓ ህዝብናን ህይወቱን ኣካሉን ዝግብር ዘሎ ተጋዳላይን ምግሃድ ልእላዊት ሃገረ ትግራይ ኮይኑ እናሃለወ፤ መሪሕነት ህወሓት ግን ዕላምኡን ኣሰላልፍኡን ብተፃራሪ ስለዝኾነ፣ ኣብ ኣፍደገ ዓወት በፂሑ ዝነበረ ህዝባዊ ቃልስና ድሕርሕሪት ክጓዓዝ፣ ማሓዛን መላፍንትን ክሓርሞ፣ ፍትሓዉነቱ ክሃስስ ጌርዎ ይርከብ፡፡
ከም ውፅኢቱ ድማ ቃልስና ኣብ መዳይ ዲፕሎማሲ ሰፍ ዘይብል ክሳራታት ኣጋጢምዎ፤ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዓለምለኸ መድረኽ ከፍርዮም ጀሚሩ ዝነበረ ሃገራትን ኣካላትን ስኢኑ ብዘይ መሓዛ ክተርፍ ግድን ኮይኑ፤ እቲ ዋግ ዋጎ ምሉእ ዓወት ክርኢ ዝጀመረ ወተሃደራዊ ዓወታት ህዝቢ ትግራይ እውን ሓደጋታት ሰንፈላል እናገጠሞ ይርከብ። ብመዳይ ዲፕሎማሲ ፈፂመን ክተዓረቓ ዘይክእላ ሃገራት ኣብ ልዕሊ ትግራይ ግና ብሓባር ሰሚረን። ብፀጋም ዓይኒ ዝጠማመታ ኢራንን እስራኤልን፣ ቱርክን ዓረብ ኢማራትስን ምስ ፀላእትና ተሰሊፈን ወጊአናና እየን። መንቀሊ ፖለቲካዊን ዲፕሎማሲያዊን ውድቀት ተጎዛጒዙ ዝሰዓበ ወተሃደራዊ ሰንፈላል ድማ ህዝባዊ ቃልስና ኣብ ሞንጎ ናይ ህዝብና ካብ ወራር ዘርኢ ምፅናት ብምድሓን ዲሞክራሲያዊትን ልእላዊትን ሃገረ ትግራይ ምርግጋፅን ናይ ህወሓት ዕላማ ምቕፃል ማዕርነታዊ ሓድነት ኢትዮጵያን ተቐርቂሩ ስለዘሎ እዩ። ህዝባዊ ቃልስና ካብ ዘላቒ ብሄራዊ ህላወ ምርግጋፅ ናብ ስርዓት ኢትዮጵያ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ምልዋጥ ዝብል ዕላማ ስለዝተሳገረ፤ ቃልስና ፍትሓዉነቱን ዓለምለኻዊ ግቡኡነቱን ስኢኑ እዩ። ህዝባዊ ቃልስና ግቡኡን ቅቡልን ሃዲዱ ስሒቱ መሪሕነት ህወሓት ከም ፈረስ ክጋልበሉ ስለዝፈተነ፤ እዚ ሓይሊ ድማ ኣብ ቅድሚ ማሕበረሰብ ዓለም ሕማቕ ምስሊ (ኮሚኒስት፣ፀረ ዲሞክራሲያዊ፣ ገባቲን ቅቡልነቱ ባይታ ዝዘበጠን) ዘለዎ ሓይሊ ብምዃኑ፣ ኣብ መድረኽ ዓለም ከቢድ ፈተና የጋጥሞ ኣሎ፡፡
ብሓፈሻ እቲ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ዘይብሉ መሪሕነት ኣብ ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ፈጢርዎም ዘሎ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ፖለቲካውን ምምሕዳራዉን፣ ዲፕሎማሳውን ወተሃደራዊን ውድቀታት ተባሂሎም ክግለፁ ይኽእሉ።
1.4.1 ፖለቲካውን ምምሕዳራውን ውድቀት
ህዝባዊ ቃልስና ብቐንዱ ኣጋጢምዎ ዘሎ ውድቀት ፖለቲካዊ እዩ። ኣጋጢሙና ዘሎ ፖለቲካዊ ውድቀት ከዓ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ኣብ ልዕሌና ክፍፀም ኣፍደገ ዝኸፈተ ስእነት ብሄራዊ ዕላማ ዘለዎ ዉዳበን መሪሕነትን ኣብ ስልጣን ስለዝነበረ እዩ፡፡
ብሓፂሩ ኣጋጢሙና ዘሎ ፖለቲካዊ ውድቀት በዞም ቀፂሎም ዘለው ነጥብታት ምግላፅ ይከኣል፡-
o እቲ ኲናት ብባህሪን ትሕዝቶን ህዝባዊ ኮይኑ እናሃለወ፤ ድሕሪ ሰነ 2013 ኣ.ግ. መሪሕነት ህወሓት ምእንተ ፀቢብ ናይ ስልጣን ረብሕኡ ናብ ውድባዊ ቃልሲ ቀይርዎ ብናይ ባዕሉ ድሌት ጥራሕ ክመርሖ ብምውሳኑ፤ ንህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ብውሽጥን ብደገን ፍትሓውነት ኣስኢንዎ ኣሎ።
o ኣብ ፕሮፓጋንዳ ኣንፃር ትሕዝቶን ባህርን እቲ ህዝባዊ ቃልሲ ሚድያታት ብፍፁም ኢድ ኣታውነት »መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካል፤ ካብ ሓቀኛን ወድዓውን ኩነታት እቲ ኲናት ወፃኢ፤ ንዕላማ ሓደ ሓይሊ ዝሰብካ ንካልኦት ዝዓፅዋ ኮይነን ምህላወን ከይኣክል፤ ኣብ ፍርሕን ራዕድን ዝተመስረተ ምልዕዓል ተፀሚደን ብምትራፈን፤ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ተጋድልኡ እምነት ክስእን ዝገበር ኩነታት ንምፍጣር ይሰርሓ ኣለዋ። ብተወሳኺ ድማ ናይ ሓደ ውድብ ናይ ፕሮፖጋንዳ መሳርሒ ኮይነን፤ ናይቲ ቃልሲ ሓቀኛ ዕላማ ከይጋዋሕ፣ ተዋሳእቲ እቲ ህዝባዊ ቃልሲ ዝኾኑ ኩሎም ሓይልታት ናይ ሚድያ ዕድል ከይረኽቡ ብምዕፋን፣ ህዝባዊ ቃልሲና ደዉታን ምንቁልቋልን ንኸጋጥሞ ናይ ባዕለን ግደ ይፃወታ ኣለዋ:: ሚድያታት ትግራይ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ማይ ዕቋር /ኣልውሃ/ ድሕሪ ምስጋሩ ገሊኤን ንህዝቢ ትግራይ ብምርሳዕ ጠቕሊለን ልሳን ብሄር ብሄረሰባት ኮይነን ናብ ጥበራን ምሕፅንታን እንትኣትዋ፤ ገሊኤን ድማ ንቲ ክንዲ እምባ ዝኾን ወታደራዊ ሓይሊ ዝፈጠረ ህዝቢ ትግራይ ተመፅዋትን ብሕርጓቶ ብሄር ብሄረሰባትን ዝነብር ጌረን የቕርበኦ ኣለዋ።
ብመዳይ ምሕደራ ኣጋጢሙና ዘሎ ውድቀት ድማ በዞም ቀፂሎም ዘለው ነጥብታት ምግላፅ ይከኣል፡-
- ዝኾነ ዓይነት ኢኮኖሚያዊ ምሕደራ ኣብ ትግራይ የለን፡፡ ናይዚ ፍልፍሉ ብቀንዱ ስእነት ሕጋዊ ማዕቐፍ እንትትከውን ምስ ሕዱር ድኽመትን ግዕዝይናን «መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካል ተደማሚሩ ንበለፀን ንምዝመዛን ተቓሊዑ ይርከብ። ኣብ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ኮይንካ ኣዝዩ ውሑድ ሃፍቲ ቀዳምነት ንዝወሃቦ ሂብካ ኣብ ምምሕዳር ሕጋዊ መሰረት ገይሩ ዝኸይድ ስለዘየለ ዘይተደለየ ብኽነት ኣብ ልዕሊ ምፍጣሩ ንዘይተደለየ ምኽባር ናብራ የሳጥሕ ኣሎ። ኢኮኖሚና ካብ ዝኾነ ርክብ እንኮላይ ካብ ልክዕ ብላዕሊ ተሰፍይዎ ካብ ዝነበረ ፌደራል ዝተበተኸ እዩ። ንሱ ጥራሕ ዘይኮነስ ገንዘብ ዝንቀሳቐሰሉ ዋና ስርዓት ባንኪ ካብ ዝዕፆ ናብ ዓመት ይፅጋዕ ኣሎ። በዚ ምኽንያት ድማ ሕፅረት ገንዘብ ኣሎ። ካብ ስርዓት ባንኪ ወፃኢ ዘሎ ገንዘብ ድማ ኣብ ኢድ ውሑዳት ተቖሊሉ ንዘይስሩዕን መዝማዛይን ስርዓተ ኢኮኖሚ ይውዕል ኣሎ።
- ኣብ ትግራይ እቲ ካሊእ ዘሎ ምሕደራዊ ፀገም ዝርኣየሉ ኣብ መዳይ ትራንስፓርትን መጎዓዝያን እዩ። ሰብ ይኹን ዋላ እቲ ውሑድ ሸቐጥ ካብ ሓደ ቦታ ናብ ሓደ ቦታ ዝንቀሳቐሰሉ ስርዓት ትራንሰፖርት የለን። ሓልሓሊፉ ድማ ብሓገዝ ዝርከብ ሒደት ህይወት ኣድሕን መድሓኒት እኳ ምኽንያታት ብምዝርዛር ግን ድማ እቲ ዋና ፀገም ስርዓት ትራንስፖርት እናዳሃለወ ናብ ሕሙማት ከይበፅሕ ይኸውን ኣሎ፡ ብሓደ ወገን ብኣመራርሓን ኣባላትን እቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካል ዝግበር ምብኻን ሃፍቲን ፍኑው ኣገባብ ምሕደራን እንትርአ ኣብ እዋን መከራን ዓፀቦን ዘለና ኣይመስልን። ብካሊእ ወገን ድማ ሰብ ምስ ስድርኡ ከይራኸብ፣ ከምኡ ድማ ሸቐጣት እውን ብዓቅሙ ብእዋኑ ከይረክብ ብምግባር ኣዝዩ ዝነሃረ ናብራ ክነብርን ህይወት ክንዲ እምባ ክትኮኖን ይግበር ኣሎ።
- ፀጥታኣዊ ዝኾነ ፀገም እቲ ካሊእ ብመዳይ ምሕደራ ዝርአ ዘሎ ዓብይ ውድቀት እዩ። ኣብ ገጠራት ይኹን ኣብ ከተማታት ትግራይ ብርሰት ደኒ፣ ክትራን፣ ምፍጓር ገዛ፣ ስርቂ፣ ባእሲ ዝኣምሰሉ ኣብ እዋን ቅልውላው/Crisis/ ዝግውዱ ተርእዮታት ኣዝዮም ተበራኺቶም ኣለው። ነዚ ኩነታት ስርዓት ዘትሕዝን ዘመሓድርን ሕጋዊ ማዕቐፍ ዝተገበረሉ ኣካል የለን።
- ኣብዚ ሐዚ እዋን ካብ ከተማ ክሳዕ ገጠር ዝርአ ዓብይ ፀገም ስእነት ፍትሒን ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን እቲ ቀንዲ እዩ። ብዓፀበን ቀለለን ምእሳር፣ ኣሲርካ ምስቓይ፣ ዝተጋነነን ድከት ዘእቱን ቅፅዓት፣ ቤተሰብ ከይሓትት ምኽላእ፣ ምጉልእላእ ብሓፈሻ እዛ ንዓለም ፍትሒ ይወሃበኒ ኢላ ትፅውዕ ዘላ ትግራይ ከምቶም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁን ካልኦትን ሰብኣዊ ግህሰታት ዝፍፀሙላ ክትክውን ኣይግባእን።
1.4.2 ዲፕሎማሳዊ ውድቀትን ኪሳራን
ንዝሓለፉ ሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ፖለቲካዊ ስርዓት ትግራይ ዝተመርሓሉን ሐዚ እውን ክምርሓሉ ዝህቀን ዘሎን ፀጋማዊ ስነሓሳብ ብቐንዱ ንህዝቢ ትግራይ ዝጎድአ እኳ እንተዀነ ምስ ማሕበረሰብ ዓለም ብፍላይ ምስ ምዕራባውያን ናብ ዘይተደለየ ጎንፅን ተነፅሎን ኣጥሒልዎ እዩ። ብመዳይ ዲፕሎማሲ ኣጋጢሙና ዘሎ ኪሳራን ውድቀትን ከምዝስዕብ ምግላፅ ይክኣል፤
- ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ህዝባዊ ቃልስና ብህዝባውነቱን ፍትሓውነቱን ደገፍ ሂብዎ እናሃለወ፤ እቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካል ነቲ ኲናት ንውድባዊ ዕላምኡ ጨውዩ ህዝባውነቱን ሓቀኛ ባህሩን ዘህስስ ምንቅስቓሳት ብምክያዱ፤ ህዝባዊ ቃልስና ንመሰል ዝሳለጥ ህዝባዊ ኲናት ዘይኮነስ ዲፕሎማሲያዊ ቅልፅምና ብዘልምስ መንገዲ ከም ሓደ ተራ ዓመፅ /rebellion/ ተገይሩ ክውሰድ ኪኢሉ። ኣብዚ ክስመረሉ ዝግባእ ማሕበረሰብ ዓለም ብፍላይ ድማ ኣሜሪካ ተቓውምኡ ንሃገርነት ትግራይ ዘይኮነስ እታ እትገሃድ ሃገረ ትግራይ ኮሚኒስታዊትን ዓፋኒትን ከይትኸውን እዩ። ኣሜሪካ ዋላ እኳ ግዝኣታዊ ሓድነት ኢትዮጵያ ክሕሎ ኣለዎ ኢላ ብዲፕሎማሲያዊ ቋንቋ ብተደጋጋሚ እንተገለፀት፤ ኣብ እትገሃድ ሃገረ ትግራይ ምስ ኣሜሪካ ዝህሉ ሓበራዊ ረብሓ እቲ ዝበለፀ ከም ዝኾነ ብምርዳእ ድጋፋን ሓገዛን ምርካብ ይከኣል እዩ።
- ኣቐዲሞም ንፍትሓዊ ህዝባዊ ቃልስና ድጋፍ ዝህቡ ዝነበሩ ሓይልታት ዓለም ብኸይዲ ጠጠው ኣብ ልዕሊ ምባሎም፤ ብቐጥታ ነቲ ወተሃደራዊ ግስጋስና ንምኽባስ ተንቀሳቒሶም እዮም፡፡
- ካብ ኣይዲዮሎጂካዊ ኣበር ዝፍልፍል ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት በቲ ናይ 1983 ኣ.ግ ዝነበረ ኩነታት መሰረት ጌርካ ናይ ስርዓት ለውጢ ክካይድ ብግብሪ ምውስዋስ ብማሕበረሰብ ዓለም ብትሪ ተነፂጉ።
- ንሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ብዘይውክል መንገዲ ብወተሃደራዊ ኣመራርሓታት ኣቢሉ ዴሞክራስን ብዝሃ-ፓርትን ዝዕፍን ርኡይ ፕሮፖጋንዳ ሰለዝተጀመረ፤ ማሕበረሰብ ዓለም ካብ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ኣተስፍይዎ ዝነበረ ለውጢን ዴሞክራስያዊ ሃዋህዉን ኣብ ሓደጋ ከምዝኣተወ ሰለዝተቓልዐ፡፡
- ረብሓ ትግራይ ዘሀገረ፣ ኢትዮጵያዊ፣ ዘይፍትሓውን ዘይወድዓውን ዕላማ መሪሕነት ህወሓት፤ መሰል ዓርሰ-ውሳነን ሪፈረንደምን ትግራይ ክነውሕስ ክድግፉና ዝኽእሉ ሃገራትን መሓዙትን ክንከስሮም ምግባሩ፡፡
- ዓቕሚ ተጋሩ በቲኑ ዓምቢሩን ተወሃሂዱን ዝሳለጥ ዝነበረ ናይ ዲያስፖራ ፐብሊክ ዲፕሎማሲያዊ ቃልሲ ከይተረፈ ኣብ ዕንክሊል ሰለዘእተዎ፡፡
1.4.3 ኣብ ወተሃደራዊ መዳይ ዘለው ፀገማት
ልዕል ክብል ዝተዘርዘሩ ፖለቲካዊ፣ ምምሕዳራዊ ይኹን ዲፕሎማስያዊ ውድቀትን ኪሳራን ንወተሃደራዊ ወፍርታት እውን ኣዝዩ ፀላዊ ከም ዝነበረ ብተደጋጋሚ ብኣመራርሓ ሓይልታት ምክልካል ትግራይን «መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካልን ተገሊፁ ዝሓደረ እዩ። ንሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ካብ ህዝባዊ ትሕዝትኡን መበቆልን ኣጋሊሱ ህወሓታዊ ሰራዊት ክገብሮ ዝኸዶ ርሕቐት፤ ኣብ ወተሃደራዊ ኣቋውማን መንፈስን ሰራዊትና ዝነበረ ስሙር ህዝባዊ ዕላማ ዓበይቲ ሓጓፋት ዝተርኣየሉ ዕድል ፈጢሩ እዩ። ኣብዚ መዳይ ዝተርኣዩ ፀገማት ዝተወሰኑ ንምጥቃስ ዝኣክል፤
- ምትሕውዋስ ፖለቲካዊ ፓርቲን ሰራዊትን፤ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ መፈፃሚ ምልካዊ ስርዓት እቲ ስልጣን ዝበሓተ ኣካል ክኸውን ግብራዊ ምንቅስቓስ ስለዝተሳለጠ፤ ኣብ ህዝቢ ዝነበረ ዘይሻራዊ ትካል ሓይሊ ምክልኻል ትግራይ ናይ ምርኣይ ባህጊ ክሽርሸር ይግበር ኣሎ።
- ብሰንኪ ናይ መሪሕነት ህወሓት ኣብ ኣዲስ ኣበባ ስልጣን ናይ ምሓዝ ዕላማ፤ ምሉእ ትግራይ ሓራ ናይ ምውፃእን ህዝብና ናብ መረበቱ ናይ ምምላስን ስራሕ ክተዓናቐፍ ክኢሉ እዩ። ሓራ ኣብ ዘይወፁ ከባቢታት ትግራይ ዝነብር ህዝብና ድማ ንኣደዳ ማእለያ ዘይብሉ ግፍዒ ፀላእቲ ተቓሊዑ። ዝተሰደደን ዝተመዛበለን ህዝብና ናብ መረበቱ ተመሊሱ ሓሪሱን ነጊዱን ንባዕሉ ዝዕንግለሉን ደጀን ህዝባዊ ቃልስና ዝኾነሉ ዕድል እውን ክፍጠር ኣይከኣለን። ብተወሳኪ ድማ ብመዳይ ሎጂስቲክስን ምኽፋት ሰብኣዊ ሓገዝን ስትራቴጂካዊ ብልጫ ክህበና ዝኽእል ዝነበረ ሙሉእ ትግራይ ሓራ ኣብ ምዉፃእ ኣብ ክንዲ ምትኳር ምእንቲ ስልጣን ናብ ኣራት ኪሎ ምግስጋስ ግዳይ ሰብኣዊ፣ ንዋታውን ወተሃደራውን ክሰራታት ኮይንና። ሳወት ምእንቲ ሃገርነት ትግራይ ዝግበር ወፍሪ ጥራሕ ይድግፍ።
- ምትእትታው ካድራዊ ኮሚሳር፤ ህወሓት ንሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ውድባዊ ሰራዊት ንምግባር ካድረታቱ ብሽም ኮሚሳርን ዝኣምሰለን ናብ ሰራዊት ሰለዘእተወ፣ መሪሕነት ህወሓት ዝግለፀሎም ሕመቓት ናብ ሰራዊት ሊሒኾም። ኮሚሳር ዝብል ቃል ብዲክሽነሪያዊ ብያንኡ ከምዝስዕብ ይግልፅ። «Commissar means an official of the Communist party who is assigned to teach party principles to a Military unit. » (ኮሚሳር ማለት ናይ ሓደ ኮሚስታዊ ውድብ ኣባል ዝኾነ በዓል ስልጣን ኮይኑ ኣብ ሰራዊት ኣትዩ ዕላማታትን ሓሳባትን እቲ ውድብ ንሰራዊት ዝምህር ወይ ዘስርፅ ማለት እዩ።)
- ዘይሻራውነት ኣመራርሓ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፤ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ረብሓን ህላወን ትግራይ መሰረት ጌሮም ዝቃለሱ ፖለቲካዊ ውዳበ ዘለዎምን ዘይብሎምን ኩሎም ተጋሩ ዘለውሉ ህዝባዊ ትካል ኮይኑ እናሃለወ፣ ሓድ ሓደ ላዕለዎት ኣመራርሓ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ተሰከምቲ ተልእኾ መሪሕነት ህወሓት ኮይኖም ብግልፂ ብምውፃእ፣ ነቲ ሰራዊት ናይ ዕላማ ሓድነት ዘስእን መንፈስ እናተፈጠረ ምምፅኡ ንጉዕዞ ወታደራዊ ወፍርታት የጉትም ኣሎ። እዚ ኣብቶም ላዕለዎት ኣመራርሓ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ዝምዕብል ዘሎ ደምበ ምትሕውዋስ ነዚ ህዝባዊ ቃልስና ይኹን ንፍትሒን ዲሞክራሲን መፃኢት ትግራይ ዝቃለስ ተጋዳላይ ትግራይን ምልኣተ ህዝብናን ዓብይ ዕንቅፋት ኮይንዎ ኣሎ።
2. ስግግርን ኣድላይነትን ስግግርን
2.1. እንታይነት ስግግር
ስግግር ማለት ካብ እንፈልጦን ዘለናሉን ኩነታት ናብ እንብህጎን ሓዱሽን መድረኽ ዝግበር ጉዕዞ ኮይኑ፤ ዝፀንሑን ግጉያትን ኣተሓሳስባታት፣ ኣሰራርሓታትን ኣወዳድባታትን ብምልዋጥ ብሓደሽቲ ኣተሓሳስባታት፣ ኣሰራርሓታትን ኣወዳድባታትን ክትካእ ምግባር እዩ፡፡ ስግግር ተሳትፎ ብዙሓት ሓይልታትን ኣካላትን ዝጠልብ፣ ፃዕሪን ተወፋይነትን ዘድልዮ፣ ዝተፈላለዩ ቅዋማት ዝርኣይሉ ከይዲ እውን እዩ፡፡ እዋን ስግግር ተሳትፎ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ዝጠልብ፣ ንምዕባለ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ሰረት ዘንብር፣ ማሕበራውን ፖለቲካውን ውሳነታት ብዝተፈለየ ቅድን ስርዓትን ዝዉሰንሉ እዋን ስለዝኾነ ኣዝዩ ወሳናይ ግዘ እዩ፡፡
ስግግር ብዛዕባ ዝኽሰተሉን ከይዱን ኣመልኪቱ ሳሙኤል ሃቲንግተን (1991) ዝተብሃለ ምሁር ፖለቲካ ልውጠት (Transformation)፣ መተሓላለፊ (Transplacement)፣ ምትካእ (Replacement) ክብል ነቲ ከይዲ ብሰለስተ መልክዓት ይገልፆ፡፡ ልውጠት (Transformation) ማለት ኣብ ውሽጢ እቲ ገዛኢ ሓይሊ ዘለዉ ሊሂቃን ስልጣን ዓቲሮም ዴሞክራሲ ንምምፃእ ዘካይድዎ ናይ ለውጢ ክያዶታት ኣቢሉ ዝመፅእ እንትኸውን፤ መተሓላለፊ (Transplacement) ዝብሃል ዓይነት ስግግር ድማ ኣብ ስልጣን ዘለዉ ልሂቃን ምስ ኣብ ሰልፊ ተቓውሞ/ተናሓናሓይነት ዘለዉ ልሂቃንን ካልኦት ሓይልታትን ኮይኖም ብሓባር እቲ ዝድለ ለውጢን ስግግርን ግሁድ ዝገብርሉ ከይዲ እዩ፡፡ ምትካእ (Replacement) ማለት ድማ ኣብ ስልጣን ዝነበረ ዓፋናይ/ገባታይ ሓይሊ እንትሰዓር ወይ እንትወድቕን ብተቓወምቲ ውድባት/ሓይልታት መሪሕነት ኣቢሉ ናብ መንገዲ ዴሞክራሲ ዝግበር ከይዲ ስግግር እዩ፡፡
ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ዝጠልቦ ዘሎ ኣገባብን ዓይነትን ስግግር መተሓላለፊ (Transplacement) ዝብሃል ዓይነት ስግግር እንትኾን ኣብ ስልጣን ዘሎ ውድብ ህወሓት፣ ተነሓናሕቲ ዉድባት፣ ሲቪክን ሲቪልን ማሕበራት፣ ወከልቲ ዝተፈላለዩ ክፋላት ሕብረተሰብ፣ ውልቀሰባት ወዘተ ብሓባር ብምዃን ዘግህድዎ ከይዲ ስግግር እዩ፡፡ ሐዚ ብዘሎ ጭቡጥ ኩነታት ህዝቢ ትግራይ ተኺልዎም ዝነበሩ ሕጋዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ማሕበረ ኢኮኖሚያዊ ከምኡ ድማ ካልኦት ትካላቱ ፈሪሶም ከምብሓዱሽ ክተኽለሉ ዘኽእሎ ተፈጥሮኣዊ መሰልን ሓላፍነትን ወይከዓ ስልጣን ኣብ ኢዱ ጥራሕ እዩ ዘሎ። ልዕል ኢሉ ተጠቒሶም ብዘለው ኣካላት ክትከል ዝጥለብ ዘሎ መሰጋገሪ መንግስቲ ብትርጉም ክንሪኦ ከለና ህዝቢ መፍትሒ ኩሎም ፀገማት ኣብ ኢዱ ከምዘሎ ብምእማን እዩ። ህዝቢ ትግራይ ንህይወታዊ መስዋእቲ ጥራሕ ዘይኮነስ ብልዝብን ብምኽኽርን ንፀገማቱ ብበዓልዋናነት ዘላቒ መፍትሒ ክገብረሎም ስለዝግባእ እዩ።
2.2. ኣድላይነት ስግግር
ከም ህዝቢ ሕዚ በፂሕናዮ ዘለና ኩነታትን መግለፂታቱን እንትምዘን፤ ብመንፅር ኣቲናዮ ዘለና ፖለቲካውን ማሕበረ ኢኮኖሚያውን ብርኪ እንትርአ፣ መዕለቢኡ ንምዉሳን ዘኽእል ጭብጥታት ምርቛሕ ኣድላዪ እዩ፡፡ በዚ መሰረት ህልዉ ኩነታት ትግራይ መንግስታዊ መሓዉራት ክልላዊ መንግስቲ ኣብ ስሩዕ ተግባራትን ንጥፈታትን ዘየለዉሉን ንቡር ዘይኮነ ኩነተ-ስርዓት(Interregnum) ከምዘለና ምድምዳም ይከኣል፡፡ ብኻሊእ ኣንፈት ኣብ ልዕሊ ትግራይ ብልፍንቲ ወረርቲ ሓይልታት ኲናት ዘርኢ ምፅናት (Genocide) ከምዝተፈፀመ፣ ነዚ ወራር ንምክልኻል ኣብቲ እዋን ዝነበረ ስሩዕ ናይ ፀጥታ ሓይሊ (ፖሊስን ምልሻን) ፈሪሱ ናይቲ ኲናት መሰረታዊ ባህሪ ተለዊጡ ህዝባዊ ቃልሲ ከምዝተወልዐ፣ እቲ ኣብ ፍቓድ ብሄራት፣ ብሄረ ሰባትን ህዝብታትን ዝተጣየሸ ቃልኪዳን ፌደረሽንን ሕገ መንግስቲን ከምዝፈረሱ ተገሊፁ እዩ፡፡
እቲ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ዘይብሉ «መንግስቲ እየ» ዝብል ሓይሊ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ብዘይብሉ ኣገባብ ስልጣን ሒዙ ነቲ ኲናት ኣንፃር ወድዓዊ ባህግን ኩነትን ህዝቢ ትግራይ ክመርሖ ብምውሳኑ እቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣብ ሰንፈላል ክኣቱ ክኢሉ እዩ፡፡ ሰለዚ ነቲ ኣቲናዮ ዘለና ብዓይነቱን ዝተፈለየ ምዕራፍን ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ኩነት ዘላቒን ዘየማትእን መፍትሒታት ዝፈጥር ስግግር እንተዘይኣደላዲልና፤ ህዝባዊ ቃልስና ናብ ዓወት ዝበፅሓሉ ዕዱል ኣብ ሕቶ ከም ዝኣትው ምእማት ከቢድ ኣይኮነን፡፡
ሐዚ ኣቲናዮ ዘለና ኩነታት ብዓይነቱን ትሕዝትኡን ዝተፈለየ ከምዝኾነ፣ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ መድረኽ ምዃኑ፣ ኣብ መፃኢ ጉዕዞ ህዝቢ ትግራይ ዘይሃስስ ኣስር ኣንቢሩ ዝሓልፍ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ከምዘለና፣ ህዝቢ ትግራይ ኣብ መዋእሉ ገጢምዎ ዘይፈልጥ ኣዝዩ ከቢድ ናይ ምጥፋእ ሓደጋ ከምዝገጠሞ፣ ነቲ ዝገጠሞ ከቢድ ሓደጋ ንምስጋር ኣብ ህዝባውን ኩለ መዳያውን ቃልሲ ከምዝርከብ ማንም ዝስሕቶ ሓቂ ኣይኮነን፡፡ ስለዚ ነቲ ኣዝዩ ዝተፈለየን ዝተሓላለኸን ኩነታት ብዝተለመደ ኣገባብን ስርዓትን ምፍታሕ ፈፂሙ ኣይከኣልን ጥራሕ ዘይኮነስ እንተተፈቲኑ እውን በሰልኡ ንወለዶታት ዝተርፍ ቃንዛ እዩ፡፡ በዚ መሰረት ነቲ ሐዚ ብጭቡጥ ኣብ ትግራይ ዘጋጠመ ኩነታት መፍትሒኡ መሰጋገሪ መንግስቲ ኮይኑ፣ እዚ ዝበልናሉ ምኽንያታትን ጭብጥታትን ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ፡፡
2.2.1. ካብ ብፖሊስ ዝምራሕ ህዝባዊ ድሕንነት ናይ ምሕላው ሓላፍነት ናብ ህዝባዊ ቃልሲ ዝተገበረ መሰረታዊ ለውጢ
እቲ ዝነበረ ምድላው ኲናት ዘርኢ ምጥፋእ ከተርፍ ስለዘይከኣለ ከም ህዝቢ ናብ ሓዱሽ ክተትን ስምረትን ዝጠልብ ህዝባውን ኩለመዳያውን ቃልሲ ንክንኣቱ ተገዲድና ኢና። እቲ ህዝባዊ ቃልሲ ናይ ደርቢ፣ ሃይማኖት፣ ፖለቲካዊ ውዳበን ካልኦት ፍልልያትን ከይተገደበ ኩሉ ትግራዋይ ኣብ ትግራዋይነቱ ዓሲሉ ዝኸተተሉን ዝተሳተፈሉን እዩ። እቲ ኣብ ከተማታት ትግራይ ይኹን ወፃኢ ዓድታት ዝተኻየደ ቓልሲ እውን ብተመሳሳሊ ዝኾነ ኣፈላላይ ከይዓገቶ ኩሉ ትግራዋይ ብናይ ባዕሉ ተበገሶን ድልየትን ብሓባር ተሚሙ ዘካየዶን ዘካይዶ ዘሎን ስሙር ህዝባዊ ቃልሲ እዩ።
ኣብዚ ኸይዲ ኣብ ውሽጢ ዓድን ወፃኢን ብዝተወለዐ ህዝባዊ ወያነ/ሕራነ ነቲ ዝፈሸለ ክልላዊ መንግስቲ ዝመርሖ ዝነበረ ናይ ደሕንነት ምሕላው ቃልሲ ተኪኡ (Substitute) ሓዱሽ ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ እናካየደ ድሕሪ ዉሑዳት ኣዋርሕ ካብ ባዶ ተላዒሉ ዝለዓለ ወታሃደራውን ዲፕሎማስያውን ቑመና ክፈጥር ኽኢሉ እዩ። ኣብዚ ህዝባዊ ቃልሲ ዝብል ኣምር ሰነሓሳባዊን ግብራዊን ትርጉም እንታይ እዩ ዝብል ግንዛበ ምውሳድ ኣዝዩ ኣገዳሲ ይኸውን፡፡
ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ ማለት ህዝቢ ከም ህዝቢ ህልውንኡን ድሕንነቱን ዘረጋግፀሉ መንግስቲ (ብቐንዱ ድማ ብቃልኪዳን ኩሎም ብሄራት፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዝቖመ ፌደራል መንግስቲ ፀረ እቲ ዝተጣየሸሉ ሕገ መንግስቲ እንትወፍር)፣ ኣብ ልዕሊኡ ዘርኢ ምፅናት ኲናት እንትእወጀሉን እንትፍፀመሉን… ህዝቢ ዓርሱ ናይ ምክልኻል፣ ህልውንኡን ድሕንነቱን ናይ ምርግጋፅ ቃልሲ ንኸካይድ ናይ ግድን ኣድላይ ዝኾነ ተፈጥራዊ ኩነት እንተጋጥም ዝገሃድ እዩ። እዚ ድማ ሕገ መንግስቲ-ዘለል (Extra-Constitutional)
ዝኾነ ልእላውነትን መሰል ዓርሰ ውሳነን ህዝቢ ብሓይልኻ ተግባራዊ ዝኾነሉ ፍፃመ እዩ።
ህዝባዊ ቃልሲ ኣድማስ ልእላውነት ህዝብን መሰል ዓርሰ ውሳነን ብሕገ መንግስቲ ዘይተገደበ ብምዃኑ፣ ብሓይሊ ንዝጎበጠካ ፀላኢ ብህዝባዊ እምብይታ፣ ተቓውሞ፣ ኲናት፣ ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ኩለመዳያዊ ቃልሲ ተጠቒምካ ብምምካትን ብምፍሻልን ዝግበር ህዝባዊ ኽተትን ስምረትን ልዕሊ ሕገ መንግስቲ ዝኾነ ናይ ህዝቢ ልእላዊ ስልጣን ዝግለፀሉ ዝተፈለየ ናይ ሕገመንግስትን ፖለቲካን እዋን (Extra ordinary constitutional and political moment) እዩ። ህዝቢ ዝደገፎን ዝሓቖፎን ህዝባዊ ቃልስን ኲናትን ለውጢ ከጣጥሕ ዝኣመተ ህዝበ ውሳነ እዩ። እዚ ድማ ሕገ መንግስቲ-ዘለል (Extra Constitutional) ብዝኾነ ሰራዒ ስርዓት ወይከዓ ሰራዒ ስልጣን (constitutive power) እዩ ዝግለፅ።
ሓደ ህዝቢ ዝደልዮ መንግስትን ስርዓተ መንግስትን ናይ ምቛም/ምጥያሽ ዝለዓለ ስልጣን ሰራዒነት (constitutive power) ኣለዎ። በዚ መሰረት ድማ ሕ ገመንግስታዊ ስልጣንን ሓላፍነትን ዘለዎም መንግስታዊ ትካላትን ኣካላትን የቕዉም (constitute ይገብር)፣ ኢሉ እዉን (constituted power ይፈጥር)። ህዝቢ መንግስትን ስርዓትን ብውዕሊ (contract) ዘቑሞም (Constitute ዝገብሮም) ህልውንኡ፣ ድሕንነቱ፣ ረብሕኡን መሰሉን ንምሕላውን ንምርግጋፅን እዩ። እቶም ዘጣየሾም ሕገ መንግስታዊ ትካላትን ኣካላትን፤ ህልውንኡ፣ ድሕንነቱን ረብሕኡን ክሕልውሉን ከረጋግፅሉን እንተዘይኽኢሎም ብፍላይ ድማ ኣንፃር ህልውንኡ፣ ድሕንነቱ፣ ረብሕኡን መሰሉን ኾይኖም እንተረኺብዎም፤ እቲ ዝነበሮን ዘለዎን ተፈጥሮኣዊ ሰራዒ ስልጣን ወይከዓ ‹constituent power› ተጠቒሙ ንመንግስቲ ኣመሓላሊፉ (by contract) ሂብዎ ዝፀንሐ ስልጣንን ሓላፍነትን ናብ ባዕሉ ብምምላስ ህዝቢ ባዕሉ ልእላውነቱን ዓርሰ-ውሳንኡን ብቐጥታ ተግባራዊ ምግባር ይጅምር። ወይ ድማ ነቲ ዝፈረሰን ዝተበላሸወን ስርዓትን ኣካላልላን ዝትክእ ሓዱሽ ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ስርዓተ መንግስትን ወይ ሃገረ መንግስቲ ወይ ክልቲኡ ምእላሽን ምጥያሽን ይጅምር።
ህልውንኡ፣ ድሕንነቱ፣ ልእላውነቱ፣ ዓርሰ ውሳንኡ፣ መሰሉ፣ ረብሕኡን መንነቱን ተረጊፁ ናብ ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ ንክኣቱ ዝተገደደ ህዝቢ ሓዱሽ ፖለቲካዊ ስርዓትን መንግስትን፣ ሃገረ መንግስትን ንምስራሕ (constitute ንምግባር) ዝዓለመ ህዝቢ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ሐዚ ዘለናሉ ዘይንቡርን ዘይሕጋውን ኹነታት ኣብ ዝዓሰሎ ዓዲን ዘይፍለጥ ርክብን እዩ። ልሙድ መዓልታዊ መንግስታዊ ግልጋሎትን ስራሕትን ንክሳለጥ መሪሕነት ክህብ ዝኽእል ሕጋዊ መሰል ዘለዎ ናይ ሲቪል መንግስትን ምምሕዳርን ኣብ ዘይብሉ ኩነትታት ኢና ንርከብ።
ሐዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ሕጋዊ ናይ መንግስቲ መሓውር ብፖለቲካዊ ለውጢ ምኽንያት ዘይለዋወጡ ወይ ክለዋወጡ ዘይግብኦም ብሕጊ ምሕደራ ዝተጣየሹን ዝግዝኡን ምምሕዳራዊ ትካላት (Administrative agencies or Civil Service institutions)፣ ግልጋሎት ወሃብቲ ትካላት እዮም። እዚኦም እውን እንተኾነ ሕጋዊ መሰል ዘለዎም ላዕለዋይ ብርኪ መሪሕነትን ታሕተዎት ብርክታት ምምሕዳርን ኣብ ዘይብሉ ኹነታት ስርሖምን ሓላፍነቶምን ክዋፅኡ ዘይኽእሉ፣ ጠጠው ዝበሉ ኣካላት እዮም ኾይኖም ዝርከቡ። ብምዃኑ ሐዚ ዘለናሉ ኹነታት እቲ ዝነበረ ክልላዊ መንግስቲ ዝፈረሰሉ፣ እቲ ዝነበረ ፌደራል መንግስቲ ፀረ ህዝቢ ትግራይ ዝኾነሉ (ክልላትን ካልኦት ሃገራትን ኣሰሊፉ እንትወግኣና እቲ ቃልኪዳን ፌደረሽን ይፈርስ፣ እቶም ክልላዊ መንግስታት እውን ከምኡ ይፈርሱ)፣ እቲ እንደልዮ ሓዱሽ መንግስትን ስርዓትን ድማ ገና ዘይቆመሉ ዘይንቡር ኹነታት ኢና ዘለና፡፡
ብሓፂሩ ሐዚ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመን ዝፍፀም ዘሎን ምልኣተ ህዝቢ ብቐጥታ ዝተሳተፈሉን ዝሓቖፎን ህዝባውን ኩለመደያዊ ቃልሲ፤ ሓዱሽ ንቡር ስርዓትን ቅድን ንምንፃፍን ንምኽፋትን ዝዓለመ፤ ሕገ መንግስቲ ዘለል (Extra-Constitutional) ዝኾኑ ዋኒናትን ሓላፍነትን ተሸኪሙ ዝመፀ ፍሉይን ኣገዳድን ኩነት እዩ። ብምዃኑ ድማ ኣብ ዝተለወጠ ፍሉይ ናይ ፖለቲካን ሕገ መንግስታዊ ሕቶታትን ባህግታትን እዋን ስለንርከብ እዚ ለውጢ ዝጠልቦ ሓዱሽ ፖለቲካውን ሕጋውን ምትዕርራያት መሰረት ዝገበረ መሰጋገሪ መንግስቲ ምቛም ግድን ይኸውን፡፡
2.2.2.ብምኽንያት ምፍራስ ሕገ መንግስታት እቲ ዝነበረ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ስለዝፈረሰ ኣብዚ ብዝግባእ ግልፂ ክኸውን ዘለዎ ነጥቢ ኣብ ሞንጎ ፅንሰ ሓሳባት መንግስትነትን (State) መንግስቲን (Government) ዘሎ ኣፈላላይ ምርዳእ እዩ፡፡ መንግስትነት ማለት ህዝቢ፣ ልእላውነት፣ ግዝኣትን መንግስቲን ዝበሃሉ መሰረታዊ ባእታታት ዝሓዘ እዩ፡፡ መንግስትነት ሉእላውነት እቲ ህዝቢ ወይከዓ ሃገር ክሳብ ዝሃለወ ብቐፃልነት ዝህሉ ምልክት ናፃነትን ልእላውነትን ህዝቢ እዩ፡፡ ብካልእ ወገን መንግስቲ ማለት ኣብ ዝተደረተ ግዘ ብዝሳለጥ መረፃ ኣቢሎም ዝተፋላለዩ ፖለቲካዊ ሓይልታት ፖሊሲታቶምን ፕሮግራማቶምን ዘፈፅምሉ ትካል ኮይኑ፤ ብዝተፈላለዩ ኣካላት መንግስቲ ማለት እዉን ሕጊ መዉፅኢ፣ ሕጊ መፈፀሚን ሕጊ ተርጓሚን ኣቢሉ ህዝቢ እናመርሐ በብእዋኑ ዝለዋወጥ ስርዓት እዩ፡፡ ብሓፂሩ መንግስትነት ትካላዊ መግለፂ ልእላውነት ህዝቢ ዝኾነን ዝነበረን ቀፃልነት ዘለዎ ትካላዊ መስርሕ እንትኸውን፤ ብኣንፃሩ መንግስቲ ማለት ድማ ኣብ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ንዝተወሰነ ግዘ ንክመርሕ ዝተመረፀ ወናኒ ፖለቲካዊ ስልጣንን በቢ ግዚኡ ዝቀያየር ኣካልን እዩ፡፡ ስለዚ ኣብዚ ፈሪሱ እዩ ዝብሃል ዘሎ እቲ መንግስቲ እምበር መንግስቲነት ትግራይ ዝነበረን ንሓዋሩ እውን ዝቕፅልን እዩ፡፡
ናብ ዝርዝር እቲ ጉዳይ እንትንመፅእ፤ ብሕገ መንግስታዊ ፅንሰ ሓሳብ ሓደ መንግስቲ ብግብሪ ኣሎ ክበሃል ዝኽእል ኩሎም መሓውራት (ጨንፈራት) መንግስቲ ማለት እውን ሕጊ መውፅኢ (ቤት ምኽሪ)፣ ፈፃሚ ሕጊ (ካቢኔ)ን ተርጓሚ ሕጊን (ኣካል ዳይነት) ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ዝተውሃቦም መንግስታዊ ስልጣንን ሓላፍነትን ኣቢሎም ስራሕቶም ብዝተማልአ ኣገባብ ከሳልጡ እንከለዉ እዩ፡፡ እዚ ምግባር ኣብ ዝከኣለሉ ኩነታት ድማ መንግስቲ ስሩዕ መንግስታዊ ምሕደራ በጀትን ፋይናንስን ኣቢሉ ሃለዋትን ደሕንነትን ህዝቡ ውሑስ ክኾን ይገብር፤ ግብሪ ይእክብ፣ መሰረታዊ ህዝባዊ ግልጋሎትን መሰረተ ልምዓትን ንህዝቢ የቕርብ፣ ሓፈሻዊ ስራሕቲ ልምዓት የሳልጥ ማለት እዩ፡፡ ሐዚ እዚ ኩሉ ኣብ ትግራይ የለን። ንኽህሉ ዘኽእሎ /Enable/
ሕጋውን ፖለቲካውን ማዕቐፍ እውን የብሉን።
ድሕሪ ሰነ 21/2013 ኣ.ግ እቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎ ኣካል ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ንምምሕዳር ዝጀመሮ ዝተወሰነ ምንቅስቓስ ቁመና ትግራይ ካብቲ ቅድሚ ኲናት ዝነበሮ ኩነታት ብመሰረታዊ ትሕዝቶኡ ዝተቐየረ ምዃኑ ዘመልክት እዩ፡፡ ብመትከል ደረጃ ትግራይ ቁመናኣ ብመሰረታዊነት ክቕየር ከምዝግባእ ቅቡል ኮይኑ፤ እንተዀነ ግን እቲ ምቕያር ብዒጋም ጠሓስን ብኢደወነንን ሓደ ሓይሊ ዘይኮነስ ብፍቓድን ተሳትፎን እቲ ተፈጥሮኣዊ ስልጣኑ (Constituent Power) ናብ ኢዱ ዝመለሰ መላእ ህዝቢ ትግራይ ጥራሕ ክኸውን ኣለዎ። እቶም ቁመና ትግራይ ብመጠኑ ይቕይሩ ኣለው እዮም ንብሎም ዘለናን ብዒጋም ጠሓስ፣ ብፀረ ዲሞክራሲያዊነት ዝውገኑ ዘለው ሃገራዊ ትካላዊ መርኣያታት ከም ዝስዕብ ተቐሚጦም ኣለው።
ሀ. ምጥያሽ ቤት ፅሕፈት ዝምድናታት ትግራይ
እቲ ሐዚ «መንግስቲ እየ» ኢሉ እናመርሐ ዘሎ ኣካል ድሕሪ ሓራ ምውፃእ ክፋል ትግራይ (ሰነ 21/2013) “ቤት ፅሕፈት ዝምድናታት ትግራይ (Tigrai External Affairs Office)” ብዝብል ሽም ሓዱሽ ትካል ኣጣይሹ ኣብ ምንቅስቓስ ይርከብ፡፡ ዋላ’ኳ ከምዚ ዓይነት ትካል ምጥያሽ ምስቲ ኣቲናዮ ዘለና ዝተፈለየ መድረኽ ቅቡልን ኣወንታዊ ስጉምቲን እንተኾነ ቀንዲ መበገሲ ምጥያሽ እዚ ትካል ግን ካብ ምዕዋት ህዝባዊ ቃልሲ እምበር በቶም ዝነበሩ ናይ ትግራይን ኢትዮጵያን ሕገ መንግስታት ዝምስረት ከምዘይኮነ ርዱእ እዩ።
ለ. ምዝርጋሕ ሓዱሽ መሓውር ኣብያተ ፍርዲ
ብመሰረት እተ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢ ብፍላይ ድማ ብመሰረት ዓንቀፅ 49 እቲ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲ ትግራይ ማሕበራውን ካልኦት ፀገማትን እቲ ሕብረተሰብ ንምፍታሕ ብብርኪ ጣብያ ካብ ምጥያሽ ወፃኢ ስልጣን ዳይነት ዋኒን ገበን ክህልዎም ዘይተፈቐደሎም እናሃለወን፣ ብሱሩ እውን ስልጣን ዋኒናት ክልላት ብውክልና ካብ ዝረኽበኦ ስልጣን ወፃእ ጉዳይ ፍትሒ ገበን ናይ መንግስቲ ፌዴራል ኮይኑ እናሃለወ ኣብ መፈለምታ 2014 ኣ.ግ እቲ ሐዚ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎ ኣካል ብደንቢ ፈፃሚ ስራሕ (ብኣዋጅ ቤት ምኽሪ ዘይኮነስ) ቅድም ክብል ልዕሊ ስልጣን ዳይነት ወረዳ ቤት ፍርዲ ዝኾኑ ዋኒናት ክዳንይ ዘፅደቐን ኣብ ስራሕ እውን እናተተግበረ ምዃኑን ምፍላጥ የድሊ፡፡
ሐ. ምጥያሽ ኮሚሽን መፅናዕቲ ዘርኢ ምፅናት ትግራይ
‹‹መንግስቲ እየ›› ዝብል ኣካል ኣብዚ ሐዚ እዋን ኮሚሽን መፅናዕቲ ዘርኢ ምፅናት ዝብል ትካል ኣጣይሹ ይርከብ፡፡ እዚ ትካል እውን ብተመሳሳሊ እቲ ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመ ገበን ዘርኢ ምፅናት ስዒቡ ዝተጣየሸ ትካል እምበር ክልላዊ ሕገ መንግስቲ መሰረት ብምግበር ዝቖመ ኣይኮነን፡፡ እዚ ማለት ምጥያሽ እቲ ትካል ኣድላይ ኮይኑ ዝተጣየሸሉ ኣገባብን ትርጉምን ኢና ንገልፅ ዘለና።
ካሊእ ምስ ምፍራስ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣተሓሒዝካ ክልዓል ዘለዎ ነጥቢ ናይ ሕልናን ሞራልን ሕቶ እዩ፡፡ ሓደ ኣካል ባዕሉ መንግስቲ ኮይኑ እንዳሃለወ፣ ደሕንነትን ሃለዋትን ህዝቡ ውሑስ ክገብር ሓላፍነት እናሃለዎ፣ ድሕንነት ህዝቡ ውሑስ ክገብር ብዘይምክኣሉ መሓውራዊ ትሕዝቶኡ ፈሪሱ ብምጥፋኡ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ዘርኢ ምፅናት ድሕሪ ምፍፃሙ ህዝቢ ባዕሉ ብዘባረዖ ህዝባዊ ቃልሲ ናብ ሙሉእ ዓወት ዝወስድ ወሳናይ ዓወት ድሕሪ 8ተ ኣዋርሕ ምስ ኣብሰረ «ተመሪፀ እየ» ብዝብል መመኽነይታ ህዝባዊ ቃልሲ ክመርሕ መንበረ ስልጣን መንግስቲ ዓቲረ ኢሉ ምእዋጁ ፍፁም ሞራላዊ ተቐባልነት የብሉን፡፡
እዞም ክሳዕ ሐዚ እናረኣናዮም ዝመፃእና መርኣያታት ምፍራስ ሕገ መንግስታት ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ዝብሎም ጥራሕ ዘይኮነስ ኣካል እቲ ‹‹መንግስቲ እየ›› ዝብል ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣብ ጥሪ 2/2014 ኣ.ግ. ኣብ ዘውፀኦ መግለፂ እቲ ዝነበረ ሕገ መንግስቲ ከም ዝፈረሰ ግልፂ ሞሽን ወይከዓ ናይ ውሳነ ሓሳብ ኣውፂኡ እዩ፡፡ እዚ ማለት ነቲ ብጳጉሜን 2012 ኣ.ግ ዝተሳለጠ መረፃ መሰረት ዝኾነ ሕገ መንግስቲ እንትፈርስ ብኡኡ ኣቢሉ ዝተመስረተ መንግስቲ፣ ዝተዓተረ መንግስታዊ ስልጣንን ሓላፍነትን እውን ብተመሳሳሊ መንገዲ ካብ ምፍራስ ወፃእ ካልእ ሕጋዊ፣ ሕገ መንግስታውን ፖለቲካውን መመኽንይታ ክህልው ከምዘይክእል ምግንዛብ ይግባእ፡፡ ካብዚ ብግልፂ ምርዳእ ዝከኣል እቲ ሞሽን ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ምስቲ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ዝብሎ ዘሎ ምፍራስ ሕገ መንግስታት ሰሚሩ ኣሎ ማለት እዩ። ብካሊእ ኣበሃህላ ኣብ ትግራይ ንባዕሉ ነቲ ቤት ምኽሪ ሓዊሱ ዝኾነ ሕጋዊ መንግስታዊ ኣካል ከምዘየለ ብግልፂ ኣአንፊቱ ኣሎ።
ኣብዚ ክንግንዘቦ ዝግባእ ዓብዪ ነጥቢ እቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት ትግራይን ፌደሪኢን ፈሪሶም እዮም እንትንብል ብምኽንያት እቶም ልዕል ክብል ዝተገለፁ ነጥብታት ኮይኑ፤ ካብ ዘለናሉ ኩለመዳያዊ ሰንፈላል ንክንወፅእ ድማ መሰጋገሪ መንግስቲ የድሊ ዝብል መፍትሒ እንተነቕምጥ፤ መፃኢ ዕድል ትግራይ ብዝምልከትኣብ ቅድሜና ዝፅበዮና ዘለዉ ክልተ ዓበይቲ ረብሓታት ትግራይን ህዝቢ ትግራይን ውሑስ ንምግባር ዝሕግዝ ዝሓሸ ፖለቲካዊ ባይታ ስለዘንፅፍን ስለዘጣጥሕን እዩ፡፡ እቲ ሓደ ኣብ ክፍሊ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ዝብል ብሰፊሑ ከም ዝተገለፀ ዝነበረ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢን ዘጣየሸን ትካላትን ካብ ኩለመዳያዊ ምሕደራን ከይዲን ህዝበ ውሳነ ትግራይ ወፃእ ክኾኑ ስለዘኽእለና፣ እዚ ድማ እቲ ህዝበ ውሳነ ብዴሞክራስያዊ ተሳትፎን ሕርያን ህዝቢ ትግራይ ጥራሕ ክውሰን ስለ ዝሕግዝ እዩ፡፡ እቲ ካልኣይ ኣብ ቀፃላይ ዝህልወና ቃልሲ ምምላስ ታሪኻዊ ግዝኣታት ትግራይ ክገጥሞ ዝኽእል ብድሆ ሕገ መንግስቲ ትግራይን ፌደሪኢን ዝጠቅስ ስነ ሞገት ከይህሉ ዝገብር እዩ፡፡
2.2.3.መረፃ 2012 ዝተኻየደሉ ሕጋዊ፣ ሕገ መንግስታውን ወድዓውን ኩነታት ብመሰረታውነት ስለዝተቐየረ
ህዝቢ ትግራይ ብመሰረት ኣብ ስራሕ ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት ትግራይን ፌደሪኢን ኣብ ወርሒ ጳጉሜን 2012 ኣ.ግ ባይቶ ወከልቲ ትግራይ ንምሕራይ መረፃ ኣካይዱ እዩ፡፡ እዚ መረፃ ፍልይ ዘብሎ ኣብ ፌዴራል ስልጣን ዝዓተረ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢ ብምጥሓስ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ተጠቒሙ ስልጣኑ ዘናወሐሉን ናይ ክልላት መረፃ እውን ንክናዋሕ ዘወሰነሉን ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ ብፍሉይ ውሳነ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ድማ ትግራይ ክተካይዶ ንዝወሰነቶ መረፃ ኢ-ሕገ መንግስታዊ ከም ዝኾነ ኣብ ዝበየነሉ እዋን ዝተሳለጠ ምዃኑ እዩ፡፡
እዚ ኩሉ ፀቕጢን ምፍርራሕን እናሃለወ ብወገን ትግራይ መረፃ ንዘይምንዋሕ ዝተወሰነሉ ብርክት ዝበሉ ሕጋውን ፖለቲካዊን ምኽንያታት ምጥቃስ ዝከኣል ኮይኑ ቀንዲ ዕላማታት እቲ ብጳጉሜን 2012 ኣ.ግ ዝተኻየደ መረፃ ግና ህዝቢ ትግራይ ብደሙን መስዋእቱን ብብርኪ ትግራይን ኢትዮጵያን ዝተኸሎ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ኣቢሉ ዘይተገደበ መሰል ዓርሰ-ውሳነ ስለዘለዎ ናይዚ ሓደ መርኣዪ ዝኾነ መረፃን መንግስቲ ናይ ምጥያሽ መሰልን ከይተሸራረፈ ክዉገን ስለዝግባእ እዩ፡፡
ይኹን እምበር ድሕሪ እቲ መረፃ ወረርቲ ሓይልታት ብዘካየድዎ ዙርያ መለሽ ናይ ዘርኢ ምፅናት ኲናት እቲ ተተኺሉ ዝነበረ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ብተግባር ክፈርስ ዝኾነሉ ኩነታት ካብ ምፍጣሩ ብተወሳኺ ዕላማ እቲ መረፃ እውን ብፍላይ ምስቲ ሐዚ ዘሎ ሓዱሽ ፖለቲካውን ወታደራውን ምዕባለታት እንትርአ መሰረታዊ ብዝኾነ መልክዑ ክቕየር ገይርዎ እዩ፡፡ እቶም ለውጥታት ብዝሓሸ ንምርዳእ ከም መርኣያ ትሕት ኢሎም ዝተዘርዘሩ ነጥብታት ምጥቃስ ይካኣል፡፡
እቲ ሓደ ቀንዲ ዕላማ እቲ መረፃ ከም ኣዉራ መግለፂ መሰል ዓርሰ ውሳነ ህዝቢ ትግራይ ኮይኑ ብሰላማዊ መንገዲ መረፃ ብምክያድ ብመሰረት እቲ ዝነበረ ሕገ መንግስቲ ዝተደንገገ ስልጣንን ሓላፍነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ደሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ውሑስ ዝገብር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ምጥያሽ ዝብል ኮይኑ ከም ውፅኢት ድማ ሰላማዊ መረፃ ተኻይዱ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ቆይሙ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ድሕሪ ምቛም ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝተወለዐ ወራርን ኲናትን ስዒቡ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ሕገ መንግስታዊ ስልጣኑን ሓላፍነቱን ክዋፃእ ብዘይኽእለሉ ስለዝፈረሰ እቲ ልዕል ክብል ዝተጠቐሰ ዕላማ መረፃ ከይተዓወተ ዝተረፈሉ ዕድል ተፈጢሩ፡፡ ህዝቢ ትግራይ ድማ ብዘይ መንግስቲ ክተርፍ ክኢሉ፤ ወረርቲ ሓይልታት ድማ ገበናት ዘርኢ ምፅናት ኣብ ልዕሊኡ ፈፂሞም፡፡ ግዝኣታዊ ሓድነት ትግራይ ብጎበጥትን ወረርቲን ሓይልታት ተሸራሪፉ፡፡ ምስነለ ምምሕዳር ተተኺሉ። ህዝቢ ተቐቲሉ፣ተጋፊዑ፣ ፆታዊ ዓመፅ ወዘተ… ተኻይዱ። ከም መፍትሒ ድማ ህዝባዊ ቃልሲ ተወሊዑ፤ ካብ ንቡር ሕገ መንግስታዊ መስርሕ ወፃኢ (extra-constitutionaly) ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ (TDF) ክፈጥር ክኢሉ፡፡
እቲ ካልኣይ መሰረታዊ ምኽንያት ድማ፣ ኣብቲ መረፃ ዝተሳተፋ ፖለቲካዊ ውድባት ትግራይ ኣብ እዋን ጎስጓስን ክትዓትን መረፃ ናብ ህዝቢ ሒዘንኦ ዝቐረባ ፖለቲካዊ ፕሮግራማት፣ ፖሊሲታት፣ ኣንፈታት ወዘተ ኣብቲ እዋን ዝነበረ ሕገ መንግስታዊ መስርሓት ግምት ዘእተወ እምበር፤ እቲ ዝተፈጠረ ኲናት ስዒቡ ኣብ ትግራይ ዘጋጠሙ ኩለ መዳያዊ ማህሰይቲን ገበናት ዘርኢ ምፅናትን ከምኡ እውን እዞም በሰላታት ኲናት ስዒቡ ዝተፈጠሩ ሐዚ እውን ዘለዉን ሓደሽቲ ድሌታትን ሕቶታትን ህዝቢ ትግራይ ግምት ዘእተወ ኣይነበረን፡፡ ብተመሳሳሊ ህዝቢ ትግራይ ኣብቲ መረፃ ኣብ ሞንጎ ውድባት ፖለቲካ ሕርያ ዝገበረሉ መሰረታዊ ረቛሒታት ካብቲ ሐዚ ዘሎ ኩነታት ዝተፈለየን ነዚ ኣብ ግምት ዘየእተወን እኳደኣስ ኣብ ክሊ እቲ ዝነበረ ሃገራዊን ክልላዊን ሕገ መንግስታዊ መስርሕ ኮይኑ ሕርያ ዝተገበረሉ ኩነት እዩ ነይሩ፡፡
ሳልሳይ፡ እቲ ዝተካየደ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ስዒቡ ኣብ ትግራይ ዘጋጠሙ ኩለመዳያዊ ማህሰይቲን ገበናት ዘርኢ ምፅናትን ከምኡ እውን ዝተፈጠሩ ሓደሽቲ ድሌታትን ሕቶታትን ህዝቢ ትግራይ ዝተኣናገደሉን ዝምለስሉን ሓዱሽ ፖለቲካውን ሕጋውን መሰርሕ ዘድሊ ምዃኑ እዩ፡፡ እዚ ማለት ልዕል ክብል ካብ ዝተገለፀ ብተወሳኺ እዞም ሓደሽቲ ምዕባለታት ብመሰረት እቲ ዝፈረሰ ሕገ መንግስታዊ መስርሕ ክምለሱ ስለዘይኽእሉ እዩ፡፡
ጠቕሊልካ እንትርአ መረፃ ጳጉሜን 2012 ካብዚ ሕገ መንግስታዊ መስርሕ ወፃኢ ዝኾነ ካሊእ ሓላፍነት ዝሸከም ኣይኮነን፤ ክኸውን ድማ እቲ ዝፀንሕ ሕገ-መንግስታዊ መስርሕ ዝፈቅድ ኣይነበረን፡፡ ስለዝኾነ ድማ እቲ ኲናት ዘብፀሖ ኩለ መዳያዊ ማህሰይቲ፣ ነዚ በደልን ዘርኢ ምፅናትን ንምምካት ዝተጣየሸ ህዝባዊ ትካል ማለት እውን ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፣ እዚ ዝተፈለየ ፖለቲካዊን ወተሃደራዊን ኩነታት ዝፈጠሮም ሓደሽቲ ናይ ትግራይ፣ ኢትዮጵያን ዓለምለኻዊን ድልየታትን ለውጥታትን ንክመርሕ ዝተመረፀ መንግስቲ ካብ ፈለማ ኣይነበረን፡፡ ብባህሪኦም እውን እንተኾነ እዞም ሓደሽቲ ምዕባለታትን ሕቶታትን መፃኢ ዕድል ትግራይን ህዝቢ ትግራይን ዝውስኑ ስለዝኾኑ ብተሳትፎ መላእ ህዝቢ ትግራይ ክምለሱ ኣለዎም፡፡ እዚኦም ሕቶታትን ድሌታትን ትግራይ ውሑስ ብዝገበረ መንገዲ ዝምልስ ሓዱሽ ፖለቲካውን ሕጋውን መስርሕ ስለዘድሊ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣብ ትግራይ ምጥያሽ ኣዝዩ ኣገዳሲ ይገብሮ፡፡
2.2.4.ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ካብ ሰንፈላል ናብ ዓወት ክሳገር ምጥያሽ መሰጋገሪ መንግስቲ ግድን ሰለዝኾነ
ድሕሪ ዘይሕጋውን ዘይንቡርን ተኸላ «መንግስቲ እየ» ዝብል መሪሕነት ህወሓት፣ ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ካብ መንገዲ ዓወት ዝዕንቅፉ ሓደሽቲ ውሽጣዊን ደጋዊን ምዕባለታት ተፈጢሮምን እናተፈጠሩን ይርከቡ፡፡ እዞም ምዕባለታት ብዋናነት ልዕል ኢሎም ፖለቲካውን ምሕደራውን፤ ዲፕሎማሳውን ወተሃደራውን ተባሂሎም ዝተጠቐሱ ኮይኖም፤ ኣብዚ ክፍሊ ምግላፅ ዝተደለየ ቀንዲ ነጥቢ እቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎ ኣካል ነዞም ውራያት ንክመርሕ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ዘይብሉ ምዃኑ እዩ፡፡ ብመሰረት እቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስቲ ትግራይን ፌደሪኢን «ተመሪፀየ እየ» ዝብል ዘሎ ሓይሊ ነቲ ህዝባዊ ቃልሲ ብወድዓውነት ዝጠልቦ ፖለቲካዊ፣ ዲፕሎማሲያን ወተሃደራውን ቅርፂ ክመርሕ ሕጋዊ ናይ ድጋፍ ማዕቐፍ የብሉን፡፡ ብዘይ ሕጋዊ ማዕቐፍ ንምኻድ ዝጀመሮ ጉዕዞ ከመይ ናብ ሰንፈላል ከምዘእተወና፣ ህዝባዊ ቃልስና ኣብዚ መዳይ ዝጠልቦ መሰጋገሪ መንግስቲ ክህሉ ዘገድድ ኩነታት ከምዝተፈጠረ፣ ነዚ ዝድርኹ ፖለቲካዊ፣ ወተሃደራውን ዲፕሎማሳውን ኣገደድቲ ኩነታት ከምዝስዕብ ንምርኣይ ንፈትን፡፡
ሀ. ፖለቲካዊ ኣገዳዲ ኩነታት
ድሕሪ ምፍራስ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን ምውላዕ ህዝባዊ ቃልሲን እቲ ዝነበረ ስሩዕ ፖለቲካዊ መስርሕ ተቐይሩ ኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታት ቀዳምነት ዕላምኦም ትግራይን ህዝቢ ትግራይን ምድሓን ኮይኑ ነዚ ውሑስ ንምግባር ብዘይኣፈላላይ ኣብቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣለው፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ድማ ብምኽንያት እቲ ዝበፅሐ ገበን ዘርኢ ምፅናትን ኩለመዳያዊ ኪሳራን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ድሌትን ህዝቢ ትግራይ ናብ ሓዱሽ ምዕራፍ ዝተሰጋገረሉ ኩነታት ምፍጣሩ ግሉፅ እዩ፡፡ ኣድማስ ህዝባዊ ቃልሲና ኣዝዩ ሰፊሕን ንብዙሓት ነናይባዕሎም ረብሓ ዘለዎም ተወሳእቲ ሓይልታት ዝገጠመን ስለዝኾነ ነዚ ወድዓዊ ሓቂ ዝምጥን ሰፊሕ ኣሳታፍይነት ህዝብን ልሂቅን ዝሓተሉ ኣገዳዲ ኩነታት እዩ ዘሎ። እቲ ዝሓለፈ ሸሞንተ ወርሒ ዝመፃእናሉ ፖለቲካዊ መንገዲ ምልስ ኢልና ምስንርኢ ድማ ኣብ ፖለቲካ መዳይ ዘጋጠመና ውድቀት ንኩሎም ግንባራት ህዝባዊ ቃልስና ዝኸበሰ ከምዝነበረ ኩሉ ዝፈልጦ እዩ። ስለዚ ምእንቲ ምሉእ ዓወት ህዝባዊ ቃልስና ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ ዘጋጥመና ብኩሎም ሓይልታት ትግራይ እምንቶ ዝተገበረሉ ውድቀት ንምዕራይ ምቛም መሰጋገሪ መንግስቲ ፖለቲካዊ ኣገዳዲ ኩነት ይገብሮ። ኣብ ትግራይ ዘሎ ሕጋውን ፖለቲካውን ሓጓፍ ብምርድዳእ ኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታትን መላእ ህዝብን ተደፊኑ ንኩሎም ግንባራት ህዝባዊ ቃልስና ሕጋዊ መሰረት ንምቕማጥ ናይ ቀዳምነት ቀዳምነት እዩ። ስለዚ ህዝባዊ ቃልስና እታ ቁልፊ ለውጢ ትደልየላ ዘላ ዓውዲ ፖለቲካ እያ።
ለ. ወተሃደራዊ ኣገዳዲ ኩነት
ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ እቲ ዝገጠመና ልዕሊ ሕገ መንግስታዊ ዝኾነ ቕልውላው ዝፈጠሮ ህዝባዊ ኲናት ዘሳልጥ ናይ ህዝቢ ድሕንነትን ልዓላውነትን ዝሕሉ ሓዱሽ ህዝባዊ ሓይልን ትካልን እዩ። ናይቲ ህዝባዊ ሓደራ ዝተሸከመ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ፍልፍል ቕቡልነት እቲ እናተኻየደ ዝፀንሐን ዝቕፅል ዘሎን ህዝባዊን ኩለመደያዊን ቃልሲ እንትኾን፤ ውፅኢታውነቱ ዝረጋገፅ ድማ ህዝቢ ትግራይ ንዝፍፀመሉ ዘሎ ዘርኢ ናይ ምፅናት ወፍሪን ወራርን ብምፍሻልን ብምውጋድን ሙሉእ ዓወት ብምምፃእ እዩ፡፡ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ንዝኾነ ፖለቲካዊ ውድብ ከይወገነ ንኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታትን ዜጋታትን ትግራይ ዝሕልውን ዘኽብርን (ክሕልውን ከኽብርን ዝግብኦ) ህዝባዊ ሓደራ ዝተሰከመ ህዝባዊ ኣካል እዩ። ብምዃኑ ድማ ተፃዋዕነቱ ነቲ ህዝባዊን ኩለመደያዊ ቃልስን ዕላምኡን ክኸውን ናይ ግድን እዩ።
ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ንሕጊን ንህዝቡን ተፀዋዒ ዝኾነን ዘላቕነት ዘለዎ ትካል ኮይኑ ዝህነፀሉ ሳይንሳዊ መንገዲ ክፍጠር እንተኾይኑ ምሕደራ ሰራዊት ብሕጊ ዝተቐየደን ካብ ዝኾነ ውድባዊ ውግንና ናፃን ዘይሻራዊን ክኸውን ይግበኦ፡፡ ካብዚ ተወሳኪ ግልፂ ብዝኾነ ሕጊ ክምስረትን ክቐውምን ግድን እዩ። ውሽጣዊ ህንፀቱን ምሕደርኡን ንመፃኢ ዕድል ትግራይ ዝምቹ ኮይኑ ክጣየሽ ዝግበኦ ኮይኑ ግልፂ ዝኾነ ረብሓ ትግራይ መሰረት ዝገበረ ፖለቲካዊ ዕላማ ድማ ክሽከም ኣለዎ። እዞም ልእኽቶ እዚኣቶም ንምፍፃም ዘኽእሎ ናይ ሕጊን ፖለቲካን መሰረት ንክረክብ ምቛም መሰጋገሪ መንግስቲ ኣገዳዲ ይኸውን። ካብዚ ወፃኢ ዝህሉ ከይዲ ግን ንዕላማ ህዝባዊ ቃልስና ዘዕንቅፍ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንባዕሉ ንቲ ህዝባዊ ትካል ዝኾነ ንሓይልታት ምክልኻል ትግራይ እውን ግልፂ ትካላዊ ኣሰራርሓ ንከይህልዎ ገይሩ፤ ኣብ ዝኾነ እዋን ብዒጋም ጠሓስን ብፖለቲካዊ ድልየትን ሓደ ሓይሊ ንክፈርስ በሪ ዝኸፍት እዩ።
ሐ. ዲፕሎማስያዊ ኣገዳዲ ኩነት
እቲ ዝፀንሐን ከም ህዝቢ ብዘይ መሓዛ ዘትረፈናን ብፀጋማዊ ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባ ህወሓት ዝተበየነ ዲፕሎማሲ ትግራይ ንወተሃደራዊ ጉዕዞ ህዝባዊ ቃልስና ዕንቅፋት ከም ዝነበረ ብኹሉ ዝተመስከረ እዩ። ክሳብ ሐዚ ብትካላትን ሃገራትን ዓለም ምስ ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ዲፕሎማስያዊ ዝርርብ ምግባረን ብርእሱ፤ ብዓይኒ ህላወን መፃኢ ዕድል ትግራይን ዘይግቡእን ዘይሕጋውን ተግባር እዩ፡፡ ብልምዲ ከዓ ብሓደ ፖለቲካዊ ሓይሊ እሞድማ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ብዘይብሉ ጥራሕ ዝግበር ዲፕሎማሲያዊ ርክብ ጥቕሙ ንቲ ሓይሊ እምበር ንህዝቢ ከምዘይኮነ ዝፍለጥ እዩ። ህዝባዊ ቃልስና ናብ ግቡእ ዓወት ክበፅሕ እንተኾይኑ፤ ትግራይ ኣብ ዓለም ዝህልዋ ርክባት ብተግባርን ባህርን እቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ መሪሕነት ዘይኮነስ ካብ ባህጊ፣ ክብርታት፣ ዓቕምታትን ጂኦ-ፖለቲካዊ ረብሓ ትግራይን ህዝባን ብዝብገስ መለክዕታት ክምዘን ግድን እዩ፡፡ ሰለዚ ሓቀኛ ባህግን ዕላማን እቲ እነካይዶ ዘለና ህዝባዊ ቃልሲ ብዓለም ግቡእ ኣፍልጦ ረኺቡ ትግራይ ሓዱሽ ይኹን ዝፀንሐ ምሕዝነት ክትፈጥር ንምግባር ሕጋውን ፖለቲካውን ማዕቐፍ ዘለዎ ስራሕቲ ዲፕሎማሲ የድሊ። ስለዚ ድፕሎማሲና ብንፁር ሕጋውን ፖለቲካውን መሰረት ክጣየሽ፣ ኣብ ምርግጋፅ ረብሓ ትግራይ ክድረኽ፣ ንህዝባዊ ቃልስና ዘድልዮ ህዝባዊ ዲፕሎማሲያዊ ወፍሪ ማለት እውን ብህዝቢ ይኹን ኣሎ ብዝበሃል ምሩፅ ውህሉል ሞያን ሃፍቲን ክዕመም ስለዝግባእ፣ ካብ ሓደን ዓለም ዝፈንፈኖን ዘይወድዓዊ ስነሓሳብ ክወፅእ ስለዘለዎ ምቛም መሰጋገሪ መንግስቲ ትግራይ ኣገዳዲ ይኸውን።
መ. ኢኮኖሚያዊ ኣገዳዲ ኩነት
ድሕሪ ጥቅምቲ 24/2013 ኣ.ግ. ኢኮኖሚ ትግራይ ምስ ኣራት ኪሎን መርካቶን ከምኡ ድማ ምስ ዓለም ዝነበሮ ርክብ ብትእዛዝ ኢትዮጵያ ተበቲኹ እዩ። ድሕሪ ሰነ 21/2013 ኣ.ግ. ድማ ምስ ኢትዮጵያ ዝኾነ ይኹን ገንዛባውን ሸቐጣውን ምልውዋጥ ኣብ ልዕሊ ምዕጋቱ ብተወሳኺ ድማ ከም መሳርሒ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ንኸገልግል ተባሂሉ ዕቃበ ተገይርሉ እዩ። በዚ ምኽንያት ኣብ ትግራይ ሕፅረት ገንዘብ፣ ሸቐጥ፣ መድሓኒት፣ ምግቢን መስተን፣ ካልኦት ኣድለይቲ ሃለቕቲ ኣቑሕት ኣጋጢሙ ኣሎ። እዚ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ኢኮኖያሚያው ብርሰት፣ ሞት ዘስዓበ ተግባር እዩ። እዚ ሕፅረትን ናህሪ ዋጋን ብምፍጣር ንዓሚቕ ማሕበራዊ ቅልውላው የሳጥሕ ኣሎ። ብካሊእ ሸነኽ ድማ ብቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ኣካል ዝሳሰ ዘሎ «ቁፃር ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓሳት» ንህዝቢ ዘይኮነስ ንቲ ኣብ ጥቃ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎን ንባዕሉ ነቲ ሓይሊን እምበር ጥር ትብሎ ህዝባዊ ረብሓ ኣብ ልዕሊ ዘይብሉ ምዃኑ ንመፃኢት ትግራይ እውን ንምእራሙ ዘፀግም ግዕዝይናን ንግዳዊ ሽፍትነትን የገብል ኣሎ።እዚ ኩሉ ፀገም ክፍታሕን ክረጋጋዕን ኣለዎ።
ኣብዚ ሐዚ ዘለናዮ ዓለማዊ ስርዓት ብመዳይ ፖለቲካ ይኹን ኢኮኖሚ፣ ንትግራይ ናብ ኣራት ኪሎ ተመሊሳ ካብ ክትቁረን ብቀጥታ ናብ ዓለም ክትፅምበር እቲ ዝቐለለ ወፃኢ ዘለዎ ከምዝኾነ ምርዳእ ይግባእ። ስለዚ ኢኮኖሚ ትግራይ ብቐጥታ ምስ ዓለም ክራኸብ ኣለዎ። እዚ ንምግባር ትግራይ ሃገራዊ ኢኮኖሚያውን ፋይናንሳውን ትካላትን ኣሰራርሓታትን ክተጣይሽ ኣለዋ። ብቐንዱ ክጣየሽ ዝጥለብ ዘሎ ስርዓት ኢኮኖሚ ውሽጣዊ ኢኮኖያዊ ሃፍቲ ብኣግባቡ ኣብ ልዕሊ ምምሕዳሩ ኣጋጢሙና ዘሎ ኢኮኖሚያዊ ሕፅረትን ብድሆን ብመሰረታዊነት ዝቐርፍ ይኸውን። እዞም ትካላት ንምጥያሽ ድማ ፖለቲካዊ ውሳነ ዝመሰረቱ ሕጋዊ ማዕቐፍ የድሊ። እዞም ሕጋዊ ማዕቐፋት ከውፅእን ከተግባርን ዝኽእል ሕጋውን ፖለቲካውን ኣካል ስለዘየለ ምቛም መሰጋገሪ መንግስቲ ትግራይ ኣገዳዲ ይገብሮ።
2.2.5.ሓደሽቲ ድልየታትን ሕቶታትን ህዝቢ ትግራይ መልሲ ዘድልዮም ስለዝኾነ
ድሕሪ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ትግራይ ዘሎ ኩነታት እንተወሓደ ኣርባዕተ ዓበይቲ ድልየታትን ሕቶታትን ሒዙ መፂኡ ኣሎ፡፡ ሕቶ ምፅራይ ገበን ዘርኢ ምፅናትን ምርግጋፅ ፍትሕን፣ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ህንፀትን ሕውየትን፣ ሕቶ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ከምኡ ድማ ምርቃቕን ምንዳፍን ሃገራዊ ሕገ መንግስቲ ትግራይ እዮም፡፡
ሀ. ምፅራይ ገበን ዘርኢ ምፅናትን ምርግጋፅ ፍትሕን
ኣብ ትግራይ ዝተፈፀመን ዝቕፅል ዘሎን ኲናት ዘርኢ ምፅናት(Genocidal War) ምዃኑ ዓለም ዝፈልጦ ሓቂ እዩ፡፡ ልዕል ኢሉ ከም ዝተሓበረ ንገበን ዘርኢ ምፅናት ሓዊሱ ብዙሓት ዓለምለኻዊ ገበናት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ተፈፂሞም እዮም። ስለዝኾነ ነቲ ዝበፅሖ ኣዝዩ መስካሕካሓይ ዝኾነ ገበን ምፅናት ዘርኢ ብመሰረት ዓለምለኸ ሕግታት ገበነኛታት ተሓተትቲ ክኾኑ ንምግባር ዘኽእል ውሑስ ትካላዊን መሓውራዊን ውዳበ ዝጣየሸሉን ናይ ተግባር ቃልሲ ዝጅመረሉን ጥጡሕ ባይታ ክፍጠር ምግባር የድሊ፡፡ ነዚ ድማ ኩሎም ፖለቲካዊ ሓይልታትን ህዝቢን ዘሳትፍ ኩለመዳያዊ ምፅራይ ክሲን ገበን ዘርኢ ምፅናትን ዝመርሕ፣ ዘሳልጥን ዝከታተልን ጥንኩር ትካል ምጥያሽ ኣዝዩ ኣገዳሲ ይኸውን። ከምዚ ዝበለ ትካል ንምትካል ፖለቲካውን ሕጋውን ማዕቐፍ ዘንፅፈሉ ምቛም መሰጋገረሪ መንግስቲ ግድን እዩ፡፡
ለ. ህንፀትን ሕውየትን ትግራይ
ኲናት ዘርኢ ምፅናት ትግራይ ካብ ዘስዓቦም ነገራት እቲ ሓደ ማሕበረኢኮኖሚ ዕንወትን ብርሰትን እዩ። እዚ ዕንወት ማሕበረ ኢኮኖሚ ዓቕሚታት ሃለዋትን ድሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ናብ ሓደጋ ዘእተወ ፍሉይ ትኹረትን ጠመተን ተዋሂብዎ ክስርሐሉ ዝግባእ ዓብይ ዋኒን እዩ። ብምዃኑ ድማ ነዚ ብርሰት ግቡእ ምላሽ ንምሃብ፣ ህፁፅ ሓገዝ ንምርካብ፣ ዝተሃሰየን ዝተመዛበለን ማሕበረ ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓስን ኩለመዳያዊ ኩነታት ትግራይን ንምህናፅ ዘኽእሉ ሓደሽቲ ትካላት ምጥያሽን ሓዱሽ ፖሊሲን ስትራተጂካዊ ኣንፈታትን ምውፃእ ኣገዳሲ እዩ።
ብምዃኑ ድማ ነቲ ዝተፈጠረ ቕልውላው ዝፈትሕ ናይ ማሕበረ ኢኮኖሚ ህፁፅ እዋን ህንፀት ፖሊሲ፣ ትልሚ፣ ትካላዊ ኣሰራርሓን ምሕደራን ምዝርጋሕ የድሊ። በዚ ትካል ክፍፀሙ ዝኽእሉ ዝተመዛበሉ ወገናት ናብ ዝነብርሉ ቦታ ምምላስ፣ እግሪ ንክተኽሉን ብሩህ ተስፋ ንክሰንቁን ምግባር፣ ኢኮኖሚ ትግራይ ክሓዊ፣ ክድበስን ክዕንብብን ንምግባር ዘኽእል ናይ ህፁፅ እዋን ኢኮኖሚያዊ ህንፀት ትልሚ ብምውፃእ ናብ ተግባር ምእታው ወዘተ ዝብሉ ምጥቃስ ይከኣል። እዚ ኣብ እዋን ስግግር ክትግበር ዝኽእል ጉዳይ ብዝግባእ ንምዕዋት ድማ ምዕሩይን ስሙርን ዝኮነ ናይ ወፃእን ከባብያውን ዓለምለኻዊ ርክብን ምሕዝነትን ንምስላጥ ዘኽእል ናይ ፖሊሲን ምትሕብባርን ማዕቐፍ ምንፃር የድሊ።
ምስዚ ጎና ጎኒ ድማ እኹል ረድኤትን ሰብኣዊ ሓገዝን ንምርካብን ንምብፃሕን ዘኽእል ናይ ወፃኢ ርክብን ምትሕብባርን ፖሊሲ ምውፃእን ነዚ ዝምልከት ሓላፍነትን ተሓታትነትን ዝወስድ መተሓባበሪ ኮሚሽን ምጥያሽ ጠቓምነቱ ዝለዓለ እዩ። እቶም ዝጣየሹ ትካላት፣ ዝወፁ ፕሮግራማት፣ ፖሊሲታት ውፅኢታውነት ብለገስቲ ትካላትን ሃገራትን ድማ ግቡእ ቅቡልነት ምእንታን ክህልዎም ግልፅነት፣ ኣሳታፋይነት፣ ተሓታትነት፣ ክትትልን ቑፅፅርን ብዘስፍን መንገዲ ክጣየሹን ክሰርሑን ኣለዎም። ብምዃኑ ነዚ ዝምጥን መሓውር፣ ኣሰራርሓን ምሕደራን ምዝርጋሕ ኣገዳሲ ይኸውን። እቲ ዝፍፀም ናይ ህንፀት፣ ሕውየትን ስግግርን ኸይዲ ድማ ንኹሎም ተጋሩ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ማዕርነት፣ ፍትሒ፣ ብሩህ ተስፋን ዕድልን ብዝፈጥር መንገዲ ክፍፀም ዘይሕለል ቃልሲ ምግባር የድሊ። እዚ ዝተፈጠረ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ብርሰት ዝፈትሑን ኩነታት ብዝሓሸ ዝሃንፁ ትካላትን ናይ ስግግር እዋን ናይ ፖሊሲ መምርሕታት ንምውፃእን ትካላት ንምጥያሽን ዘኽእል ሕጋውን ፖለቲካውን መስርሕ የለን። ስለዚ እዚ ናይ ሕጋውን ፖለቲካውን መስርሕ ሓጓፍ ንምፍታሕ ምጥያሽ መሰጋገሪ መንግስቲ ወሳኒ መፍትሒ ይኸውን።
ሐ. ህዝበ-ውሳነ (ሪፈረንደም)
እቲ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዝተወለዐ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ህዝቢ ትግራይ ዓበይቲ ሕቶታት ከልዕልን ሓደሽቲ ድልየታት ከማዕብልን ገይርዎ እዩ፡፡ ኣብ ልዕሌኡ ብዝወረደ ገበን ዘርኢ ምፅናት ህዝቢ ትግራይ ፖለቲካውን ኢኮኖሚያውን ባህግታቱ ንምስኻዕ ምስ ዝኾነ ይኹን ሓይሊ ዝነበርዎ ውዕላት ብምንፃግ ኣብ ምንዳይ ሓዱሽ ባይታ ይርከብ፡፡ እዚ ንምግሃድ ድማ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ከም መስርሕ ክጥቀመሉን ድልየቱ ንዓለም ክገልፅን ተዳልዩ ኣሎ፡፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲን ወፃእን ዘሎ ትግራዋይ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ካብ ዝኣወጀትሉን ብግብሪ ዝፈፀመትሉን ኢትዮጵያ ሓራ ዝኾነላ ሃገር ናይ ምምስራት ድልየቱ ብግልፂ እናተርኣየ እዩ፡፡ ብቃልስኻ ህልውናኻ መሊእኻ ንምርግጋፅ ዓወት ኣብ ዝረኽበካሉ ብርኪ ኮይንካ ዘርኢ ምፅናት ምስ ዘካየደትልካ ሃገር ብሓባር ምንባር ከም ዘይከኣል፤ ኣብ ዓለም እውን ከምዚ ዓይነት ታሪኽ ከም ዘየለ ምርዳእ የድሊ፡፡
እቶም ልዕል ክብል ዝተገለፁ ሓደሽቲ ድልየታት ሕውየትን ህንፀትን ስራሕቲ ዝጠልቡ ከም ዝኾኑ፣ እዚ ናይ ምግባር ሓላፍነት ድማ ብመሰረት ዝፈረሰ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ስልጣን መንግስቲ ፌዴራል ከም ዝኾነ፣ እቲ ክሕልወና እዩ ዝበልናዮ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢ ፈሪሱን እቲ ስርዓት ከም ህዝቢ ከፅንተና ብምሕሳብን ብተግባር ብምፍፃምን ሰፍ ዘይብል ናይ ሃለዋት ሕቶ ዝፈጠረ በደል ከም ዘብፀሐልና ብምጥቃስ ምፍራስ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት መንግስቲታት ክልቲኦም ብርኪታትን (ክልልን ፌደራልን) ብሓፈሻ ድማ ምፍራስ እቲ ፌደረሽን እትንግነዘብ ሓዱሽ ምዕራፍ ንጥፈት ሃገርነት ብዓለምለኻዊ ትካልን መስርሕ ዝውገን ሪፈረንደም ዝጠልብ ከም ዝኾነ ርዱእ እዩ፡፡ ስለዝኾነ ድማ እዚ ሓዱሽ ድልየት፣ ተፈጥሮኣዊ መሰል እውን ስለዝኾነ ዴሞክራስያዊ ብዝኾነ መንገዲ መልሲ ክወሃቦ ናይ ግድን ስለዝኸውን፣ ኩለ-መዳያዊ ትልሚ፣ ኣካይዳን ምሕደራን ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ትግራይ ውሑስን ቅቡልን ንክኸውን ሓቛፋይን ኣሳታፋይን ዝኾነ መድረኽ ማለት እውን መሰጋገሪ መንግስቲ ምጥያሽ ኣድላዪ ኮይኑ ኣሎ፡፡
ሪፈረንደም ንምክያድ መሰጋገሪ መንግስቲ ምጥላብ ንምንታይ ኣድላየ? መሰጋገሪ መንግስቲ ምጥያሽ ከየድለየ በቲ ዘሎ ሪፈረንደም ምክያድ ኣከኣልን’ዶ? ዝብሉ ወሰንቲ ሕቶታት ምሕታት ኣድላዪ ኮይኑ ቅድሚ ነዞም ሕቶታት ምምላስና ፈለማ ግንዛበ ዘድልዮም ክልተ ዓበይቲ ነጥብታት ምርኣይ የድሊ፡፡ ብመሰረት እቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስታት ከይዲ (Procedure) ህዝበ ውሳነ ሕቶ ሃገርነት ብዝምልከት ቅድሚ ህዝበ ውሳነ ክልተ ትካላት (ቤት ምኽሪ ክልልን ቤት ምኽሪ ፌደረሽንን) ወሳናይ ግደ ኣለዎም፡፡ እቲ ሓደ ናይቲ ህዝበ ውሳነ ዝጠልብ ዘሎ ህዝቢ ወይከዓ ብሄር (ክልል) ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልል ፈለማ ብክልተ ሲሶ (2/3)
ድምፂ ኣባላት ድጋፍ ረኺቡ ንቤት ምኽሪ ፌደረሽን ሕቶኡ ክልእኽ ይግባእ፡፡ ብምቕፃል ቤት ምኽሪ ፌደረሽን ዝቐረበሉ ሕቶ ስዒቡ ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመት ምድማፅ ህዝበ ውሳነ እንተሳልጥ ዝብሉ እዮም።
ግደ እዞም ክልተ ትካላት (ኣብያተ ምኽሪ) ኣብዚ ምጥቃስ ዝተደለየሉ ቀንዲ ምኽንያት እቲ ሐዚ ኣብ ትግራይ ተፈጢሩ ዘሎ ሕቶን ድልየትን ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ብመሰረት እዞም ዝፀንሑ መስርሓት ክምለስ ዘኽእል ሕጋዊ፣ ሕገ መንግስታዊ፣ ፖለቲካዊን ወድዓዊን ኩነታት ከም ዘየለ ንምርኣይ ኮይኑ እዚ ድማ ብውሕዱ ሓሙሽተ ነጥብታት ምውካስ ይከኣል::
ቀዳማይ፡ ልዕል ክብል ኣብ ዘለዉ ክፍልታት ብተደጋጋሚ ከም ዝተገለፀ እቲ ኲናት ስዒቡ ዝነበሩ ክልቴኦም ሕገ መንግስትታት ስለዝፈረሱ በዞም ሕገ መንግስትታት ዝተጣየሹ ኣብያተ ምኽሪ (ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልል ትግራይን ቤት ምኽሪ ፌደረሽንን) ብተመሳሳሊ ክፈርሱ ግድን ስለዝኾን፣ እዚ ድማ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ብዝምልከት ዝነበሮም ልዕል ክብል ዝተገለፀ ስልጣንን ሓላፍነትን ክህልዎም ዘኽእል ሕጋዊ ይኹን ሕገ መንግስታዊ መሰረት የለን ዝብል እዩ፡፡
ካልኣይ፡ ወድዓዊን ፖለቲካዊን ምኽንያት ኮይኑ በቲ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲ ኣቢልካ ሕቶን ድልየትን ህዝበ ውሳነ ትግራይ መልሲ ክረክብ ኣይክእልን ዝብል እዩ፡፡ እዚ ማለት ድማ ህዝቢ ትግራይ ኣካል ኢትዮጵያ ኮይኑ ክልላዊ መረፃ ከካይድ እየ ስለዝበለ ጥራሕ መረፃ ንዘናውሐ ፌደራል መንግስቲ ደጊፉ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ዝኣወጀ ቤት ምኽሪ ፌደረሽን፤ ሃገረ ትግራይ ንምግሃድ ዝዓለመ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ተቐቢሉ ጥጡሕ ባይታ ክፈጥር ዝኽእለሉ ዕድል የለን።
ሳልሳይ፡ ብመሰረት ኣብቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት ዝሰፈሩ ከይዲታት (Procedures) ሕቶ ህዝበ ውሳነ ዝምለስ ብዴሞክራስያዊ ሕርያ (Choice) ህዝቢ ትግራይ ጥራሕ ዘይኮነስ ብሰናይ ፍቓድ መንግስቲ ፌዴራል ከም ዝኾነ ብግልፂ ስለ ዝተደንገገ እዩ፡፡ ካብቶም ኣብ ዓንቀፅ 39 (4/መ) ነበር ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢ ዝተደንገጉ ሓሙሽተ ረቛሒታትን ኣካይዳታትን እቲ ራብዓይ (መ) ኮይኑ ዝሰፈረ ‘’መንግስቲ ፌዴራል ንቤት ምኽሪ እቲ ምንፃል ዝመረፀ ብሔር ስልጣን እንተረክብ/እንተመሓላልፍ ‘’ ክብል ይድንግግ፡፡ እዚ ማለት ድማ ዋላኳ ብመሰረት እቲ መበል ሳልሳይ ብርኪ ረቛሒ ኣቢሉ ኣብቲ ዝሳለጥ ህዝበ ውሳነ ሚኢቲ ምኢታዊ /100%/ ህዝቢ ትግራይ ናፃ ሃገረ ትግራይ ኢሉ እንተድመፀ (እንተመረፀ) ብመሰረት ረቛሒ «መ» መንግስቲ ፌዴራል ስልጣን ኣየመሓላልፍን እንተይሉ ድምፂ ህዝበ ውሳነ ህዝቢ ትግራይ ብዓይኒ እቲ ሕገ መንግስቲ መድሕን ክኾን ከም ዘይክእል ዘርኢ እዩ፡፡ ነዚ ሕገ መንግስታዊ ሓቂ ክሪስተፈር ክላፋም ብከምዝስዕብ መልክዑ የጥናኽሮ። The Constitution [FDRE, 1995] imposes procedural constraints which could be used to block any attempted secession that was opposed by the central government. ነዚ ሓሳብ ናብ ትግርኛ ምስ ንምልሶ « ኣብ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢ ዝተቐመጠ መሰል ምንፃል ንምጥቃም ሕቶ እንትቐርብ ፌደራል መንግስቲ እንተተቓዊምዎ ወይከዓ እንተዘይደልዩ ከይዲያዊ ማሕለኻታት ብምንባር ክዓግቶ ይኽእል እዩ።»
ራብዓይ፡ ኣብ ፖለቲካዊ ፕሮግራሙ (ማኒፌስቶኡ) ኢትዮጵያዊ ፌዴራሊስት ዝኾነን ሃገርነት ትግራይ ዘይቕበልን ፖለቲካዊ ሓይሊ ኣብ ከይዲ ቃልሲ ምፍጣር ሃገርነት ወሳናይ ቦታ ዘለዎ ሪፈረንደም ክመርሕ ዘኽእል ሞራላዊ ይኹን ፖለቲካዊ ቅቡልነት ክህልዎ ኣይኽልን ዝብል እዩ፡፡ እቲ ሐዚ «መንግስቲ እየ» ኢሉ እናመርሐ ዘሎ ናይ ስልጣን ሓይሊ ክሳብ ሐዚ ብዘሎ ስሩዕ ፖለቲካዊ ፕሮግራሙ ፌዴራሊስትን ንማዕርነታዊ ሓድነት ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ዝቃለስ ውድብ እዩ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ ዝሓለፈ መረፃ ትግራይ ዝተመረፀ ግን ድማ ዝፈረሰ ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ሙሉእ ብሙሉእ ኣባላት እዚ ፖለቲካዊ ውድብ ብዝኾኑ ሰባት ዝተትሓዘ እዩ፡፡ ልዕል ክብል ከም ዝተገለፀ ድማ ነቲ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲን ክልላዊ ቤት ምኽርን ኣሕዊኻ ኣብ ትግራይ ህዝበ ውሳነ ክካየድ እንተኾይኑ ክልተ ሲሶ ኣባላት እዚ ቤት ምኽሪ እንተደጊፎምዎ ጥራሕ እዩ፡፡ ሰለስቲኦም ነጥብታት ብሓባር እንትንርእዮም ሕቶ ህዝበ ውሳነ ብብርኪ ትግራይ ካብ መፈለምታኡ ድጋፍ ክረክብ ወይ ውዱቕ ክኸውን ኣብ ኢድ እቶም ኢትዮጵያዊ ፌደራሊስት ዝኾኑ ኣባላት ሓደ ውድብ ጥራሕ ዘለውዎ ቤት ምኽሪ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ፡፡ ህዝቢ ትግራይ ብቐጥታ ሪፈረንደም ዝገብረሉ ታሪኻዊ ዕድል ዝዓፁ ፀረ ድልየት ህዝቢ ዝኾነ ኣካይዳ እዩ። እዚ ድማ ምስቲ ዘለናሉ ኩነታት ወድዓውነት ዝጎድሎ ፖለቲካዊ ይኹን ሞራላዊ መሰረት ዘይብሉ እዩ፡፡
ሓምሻይ፡ ነቲ ዝፈረሰ ሕገ መንግስቲ ረብሓይን መሰለይን ይሕልወለይ እዩ ኢልካ ዝግበር ሪፈረንደም ታሪኻዊ መሬትን ርስቲን ትግራይ ዘሀግርን እታ ንዘላቒ ዕፅዋ (መዋቕራዊ ክባ) እተሳጥሕ ፌደራላዊት ካርታ ሒዝካ
ክትተርፍ ዝገብርን እዩ። እዚ ድማ ጅኦፖለቲካዊ፣ ታሪኻዊ፣ ኢኮኖሚያውን ፀጥታውን ረብሓ ትግራይ ዘሀግር ሓደገኛን ንወለዶታት ዝተርፍ ስቓይ ዝገድፍ ፖለቲካዊ ስሕተት እዩ ዝኸውን።
ብሓፈሻ እቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታትን ንሶም መሰረት ገይሮም ዝተተኸሉ መንግስታዊ መሓውራትን ትካላትን ስለዝፈረሱ፣ በቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት ኣቢልካ ህዝበ ውሳነ ንምክያድ ምሕሳብ ዕጫ ህዝቢ ትግራይ ኣብ ኢዱ ዘይኮነስ ኣብ ሰናይ ፍቓድ እቶም ፀላእቱ ዝኾኑ ትካላት ኢትዮጵያ ስለዝገብሮ፤ ኣብ ትግራይ እውን ኣብ ከይዲ ቃልሲ ምግሃድ ሃገርነት ወሳናይ ቦታ ዘለዎ ሪፈረንደም ብብሕታውነት ክመርሕ
ዝኽእል ሕጋዊ፣ ሞራላዊ ይኹን ፖለቲካዊ ቅቡልነት ዘሎ ፖለቲካዊ ሓይሊ ስለዘየለ፣ ኩለመዳያዊ ምሕደራን ከይዲን ሪፈረንደምን ትግራይ ካብ ዝኾነ ኢድ-ኣእታውነት ትካላትን መራሕትን ኢትዮጵያን፤ ከምኡ ድማ ብሕታዊ ሓላፍነት ሓደ ውድብ ወፃእ ኮይኑ ኩሎም ፖለቲካ ውድባት ትግራይን ዝምልከቶም ኣካላት ሕብረተሰብን ዘካተተ ትካላዊ መሓውር ስለዘድሊ ምጥያሽ መሰጋገሪ መንግስቲ ኣዝዩ ኣድላዪ ይገብሮ፡፡
መ. ምርቃቕን ምውፃእን ሕገ መንግስቲ ትግራይ
ቅድም ኢልና ከምዝረኣናዮ እቲ ዝተፈጠረ ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ ናብ ሓዱሽ ናይ ለውጢ ምዕራፍ ዝወስድ፣ ህዝቢ ትግራይ ከም ሓደ ፖለቲካዊ ማሕበረሰብ ዝቖሞሉን ዝምርሐሉን ላዕለዋይ ሕጊ ዝኾነ ቕዋም/ሕገ መንግስቲ ንምቕራፅ (ንምስራት) ዴሞክራስያዊትን ሕገ መንግስታዊትን ሃገር ንምምስራትን (ንምፍጣር) ዘኽእል ሓላፍነት ዘለዎ ትካላዊ መስርሕ ዘድልየሉን ናይ ህዝቢ ዝለዓለ ስልጣን ተግባራዊ ዝገብረሉን ፍሉይ ናይ ሕገ መንግስትን ፖለቲካን እዋን ተፈጢሩ ይርከብ።
ስለዚ ሓዱሽ ሕገ መንግስቲ ብምውፃእ /ብምቛም ሓዱሽ ስርዓተ መንግስቲ ወይ ሃገረ መንግስቲ ምጥያሽ ወይ ድማ ምቛም ዕላምኡ ዝገበረ መቖሚ (መስራቲ-ሰራቲ) ሓይሊ ስለዘድሊ እዚ ተግባራዊ ዝኾነሉ ፍሉይ ሕገ መንግስቲ ምቛም ስግግር ብምክያድ እዩ። ሐዚ ኣብ ትግራይ ዝተልዓሉ መሰረታዊ ሕቶታትን ኣብ ከባቢና ዝተፈጠረ ኩለመዳያዊ ለውጥታትን በቲ ዝነበረ ሕገመንግስታዊ መስርሕ ክፍትሑ ኣይኽእሉን ጥራሕ ዘይኾኑስ እቲ ሕገ መንግስታዊ ስርዓት ሙሉእ ብሙሉእ ዝፈረሰሉ ኩነታት እዩ ዘሎ። እሱ ጥራሕ ዘይኮነስ ብመሰረታውነት ዝተቐየረ ሓዱሽ ሕገ መንግስቲ ብምውፃእ ወይ ብምቛም (constitute ምግባር) መሰረታዊ ለውጥን ስግግርን ምክያድ ናይ ግድን ኾይኑ ኣብ ዝመፀሉ ፍሉይ ታሪኻዊ እዋን ንርከብ። እዚ ተግባራዊ ንምግባር ድማ ናይ ኩሎም ፖለቲካ ሓይልታት ትግራይን ምልኣተ ህዝብን ተሳትፎ ዝደሊ ናይ ስግግር ከይዲ ዝመርሕ መሰጋገሪ መንግስቲ ምጥያሽ ኣገዳሲ ይኸዉን።
2.3. ፀጋታት መሰጋገሪ መንግስቲ
ኣብ ትግራይ ንዝማዕበለ ዝተፈለየ ኩነት፣ ንዝተፈጠሩ ፖለቲካዊ፣ ወተሃደራውን ዲፕሎማሲያውን ኣገደድቲ ኩነታት ኢሉ እውን ዝተኸሰተ ናይ ሕገ መንግሰታትን ፖለቲካዊ ስርዓትን ምፍራስ ስዒቡ ዝበለፀ፣ እዋኑ ዝጠልቦ መፍትሒ መሰጋገሪ መንግስቲ ምዃኑ ዘማትእ ኣይኮነን፡፡ ነቲ ሐዚ ዘለናሉ ኩነታት ጥራሕ እንተኮይነስ ከም ህዝብን ብሄርን ኣብ ዘየቋርፅ ጉዕዞ ዕንኪላሎ ክንመላለስ ዝገበሩና መሰረታዊ ፀገማት ጥሉልን ዘላቒን ፍታሕ ንምሃብ ከምኡ ድማ መፃኢ ዕድል ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዝሓሸን ዝተማዓራረየን መሰረት ንምንባር እምነ ኩርናዕ ኮይኑ ዘገልግል ስለዝኾነ ህዝቢ ዝጠልቦ መፍትሒ እዩ፡፡
መሰጋገሪ መንግስቲ ትግራይ ምስ ወድዓዊ ኩነታትን መፃኢ ዕድልን ትግራይ ብምዝማድ እዞም ዝስዕቡ ፀጋታት ኣለውዎ፡-
1) ዕላማ ህዝባዊ ቃልስና ብምንፃር ዘላቒ ረብሓን ህልውናን ህዝቢ ትግራይ ብዘረጋግፅ ግቡእ፣ ሕጋውን ቅቡልን ዓወት ክዛዘም ስለዝገብር።
2) ሐዚ ብጭቡጥ ተበቲኑ ዘሎ ዓቕሚታት ትግራይ ኣኪቡ ኣብ ኩሉመዳይ ህዝባዊ ቃልስና ውፅኢታዊን ኣድማዒን ስራሕ ስለዝዓምም።
3) ኣብ ትግራይ ዝነበሩን ዘለውን ዓበይቲ ፀገማትን መፍትሒታቶምን ዝንፅርን ዝፈትሕን፣ በፂሕናዮ ዘለና ብርኪ ህዝባዊ ቃልሲ ዝምጥን፣ ግልጋሎት ዝህብን ቀረባት ዘቕርብን ሓዱሽ መንግስቲ ስለዘጣይሽ። 4) ህልውናን ድሕንነትን ህዝቢ ትግራይ ንምውሓስ ተባሂሎም እቲ ቃልሲ ዝፈጠሮም ህዝባዊ ትካላት ከምኒ
ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ፣ ቤት ፅሕፈት ዝምድናታት ትግራይን ኮሚሽን መፅናዕቲ ምፅራይ ዘርኢ ምፅናት ካልኦት ብከይዲ ዝፍጠሩን ሕጋውን ፖለቲካውን ማዕቐፍ ስለዝህብ።
5) ሓዱሽ ሃገራዊ ሕገ መንግስቲ ስለዝሕንፅፅን ስለዘቕውምን።
6) ኣብ ዕንወትን ብርሰትን ዘላ ትግራይ ህንፀትን ሕውየትን ክትገብር ስለዝሰርሕ። 7) ኣብ ትግራይ ዝተፈፀሙ ገበናትን ዝበፅሐ ጉድኣትን ብሕጋዊ ትካል ብምፅናዕን ብምስናድን፤ ግዳያት ፍትሕን ግቡእ ካሕሳ ክረኽቡን ስለዘኽእል።
8) ኣብ ዓለም ዝነበረ ግጉይ ርድኢት ትግራይ ኣወጊዱ ሓቀኛ ድልየትን ምስሊን ትግራይ ስለዝውክል። ኣብዚ ህዝብና ክርድኦ ዝግባእ ካብ ታሪኽ እቲ «መንግስቲ እየ» ዝብል ዘሎ ኣካል ናይ ትግራይ ዝኾኑ ፖለቲካዊ ረብሓታት ይኹን ግዝኣታዊ ሃፍትታትን ከምኡ ድማ ጉዳያት ፍትሒ ምእንቲ ውድባዊን ጉጅለኣዊን ረብሕኡ ክብል ንረብሓን ጥቕሚን ትግራይ ዝፃብኡ ኣካላትን ሓይልታትን ኣሕሊፍካ ምሃብን ምህጋርን፣ ኣረኪስካ ምምፃእ፣ ሕድገት ምግባር ዝኣምሰሉ ተግባር ክፍፅም ስለዝተርኣየ፤ ንወለዶታት ዝተርፍ መከራ ናይ ምግዳፍ ልምዲ ስለዘለዎ ኣብ መዳይ ዲፕሎማሲ እምነት ተሕድረሉ ኣይኮነን። ብኡአ ዝረጋገፅ ረብሓ ትግራይ ድማ ኣይህሉን።
9) እዋናውን ግዘ ዘይህቡን ጠለባት ህዝብና ሕጋውን ፖለቲካውን ማዕቐፍ ብምግባር ቅልጡፍ መፍትሒ ስለዝህብ። ህዝብና ብሰንኪ ዕፅዋ መሰረታውያን ግልጋሎት ወሃብቲ ትካላትን ክባን ግዳይ ሞት፣ ዓፀቦን ሕማምን እናኾነ ይርከብ፡፡ እዚ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዘንፀላለወ ናይ ምጥፋእ ሓደጋ ንምስባር ዘኽእል ውፅኢታዊ ስራሕ ንምስራሕ ዓብዪ ግደ ዘለዎ ምዃኑ ዘማትእ ኣይኮነን፡፡ ብተወሳኺ ሰኣን ግቡእ ምሕደራን ጠመተን ኣብ ትግራይ ዘሎ ሃፍቲ ንምጥቃምን ናብ ዘድልዮም ወገናት ንምብፃሕ ኣይተኸኣለን፡ ፡ ስለዚ ምሕደራ መሰረታውያን ሸቐጣት፣ ዝርአ ዘሎ ናህሪ ዋጋ፣ ኣብ ምሕደራ ገንዘብ ዘሎ ብሰሩው ምሕደራን ኣጠቓቕማን፣ ኣብ ኣጠቓቕማን ዝርገሐን ኣብ ትግራይ ዝፈርዩ ምህርትታት ዘለው ዓበይቲ ፀገማት ብምልላይ ኢሉ እውን ኣብቶም ዝተጠቐሱን ካልኦትን ዘለው ፀገማት ንምፍታሕ የኽእል እዩ፡፡
10) ሕጋዊ፣ ቕቡልን ኣሳታፍን ከይዲ ህዝበ ውሳነ (ረፈረንደም) ብምስላጥ መፃኢ ዕድል ህዝቢ ትግራይ ኣብ ዘተኣማምን ብርኪ ስለዘዕልብ፡፡
11) ኣብ ህንፀት ዴሞክራስን ልዕልና ሕግን ዘይትካእ ግደ ዘለዎም ትካላት ፍትሕን ፀጥታን፡ ሃገራዊ ድሕነትን ሓይልታት ምክልኻል ትግራይን ከምኡ እውን ካልኦት ትካላት ነፃን ዘይሻራውያንን ኮይኖም ክህነፁ መሰረት ስለዘንፅፍ፡፡ ቤት ፍርዲ፣ ዓቃቢ ሕጊ፣ ፖሊስ፣ ሚድያ፣ ትካላት ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ብሕጊ ዝጣየሹ ትካላት ዴሞክራሲን ካብ ፖለቲካዊ ውግንና ነፃ ኮይኖም ንህዝቢ ብማዕርነትን ፍትሓዉነትን ዘገልግልሉን ኣብ ምዕባለ ዴሞክራሲ ትግራይ ኣሰሮም ዘጉልህሉን ኩነታት ንምፍጣር ስለዘኽእል እዩ፡፡
12) ኣብ ህልው ኩነታትን መፃኢ ዕድል ትግራይን ንዝግበሩ ዘተታትን ድርድራትን ወካላይን ዓቕሚ ዘለዎን ኣካል ብምጥያሽ ንምምራሕ፣ ንምስላጥ ስለዘኽእል።
3. ከይዲ ስግግርን ሕውየትን
እቲ እናተኻየደ ዝፀንሐን ዝካየድ ዘሎን ህዝባዊን ኩለመደያዊን ቃልሲ ምልኣተ ህዝቢ ዝገበሮ ሓበራዊ ኽተትን ቃልስን ስለዝኾነ፣ ነቲ ህዝባዊ ቃልሲ ዝምጥን ሓዱሽ ቅዲ ኣሰራርሓን ትካላዊ መዋቕርን ዝጠልብ ሓዱሽ ፖለቲካዊ ከይድን ባህግን ኣስዒቡ ኣሎ። ሰለዝኾነ ድማ ነቲ ዝተርኣየ ሓዱሽ ፖለቲካዊ ኩነታትን ባህጊ፣ ሕቶን መፃኢ ዕድልን ትግራይ ኣብ ፅኑዕ ሰረት ዘቐምጥን ዕልባት ዝህብን ትካላዊ መስርሕን መሓውርን ብምፍጣር እቲ ህዝባዊ ቃልሲ እቲ ዝበለፀ ዝብሃል ፍርያት ንክህልዎ ምግባር የድሊ።
ነዚ ዝተፈጠረ ፖለቲካዊ ምዕባለን ሓዱሽ ናይ ቃልሲ ምዕራፍን ዝምጥኑ ሓደሽቲ ኣወዳድባታት፣ መድረኻትን ትካላትን ምፍጣር ኣገዳሲ ይኸውን። እቲ እንደልዮን እንብህጎን ክፍፀም እንተኾይኑ ህዝባውን ኩለመደያውን ቃልሲ ዝፈጠሮም ህዝባዊ ትካላትን ሓይልታትን ዓብይ እጃም ናይ ምፅዋት ታሪኻዊ ሓላፍነት ኣለዎም። ምስዚ ተኣሳሲሩ እቲ ቃልሲ ዝፈጠሮ ሓይልታት ምክልኻል ትግራይ ቐፃሊ ናይ ለውጥን ስግግርን ኸይዲ ንክሳለጥ ኣወንታዊ ግደ ክፃወት ይግባእ።
ከይዲ ስግግር ኩሎም ፖሎቲካዊ ሓይልታት ትግራይ ከምኡ እዉን ሞያን ተሞክሮን ዘለዎም ተጋሩ ዘሳተፈ፣ ኣተሓሳስባታትን ባህግታትን ኩሎም ተጋሩ ዝሓቖፈ፣ መፃኢ ዕድል ትግራይ ብሩህ ክኸዉን ባይታ ዘንፅፍ፣ ዘላቒ ዴሞክራሲያዊ መንግስትነት ንምህናፅ እምነ ኩርናዕ ዘንብር ዕዉት ፖለቲካዊ መድረኽ ንምግባር ኩሉ ብዉነን ብቅንዕናን ክነጥፍ ይግባእ፡፡
3.1. ምጥያሽ ብሄራዊ ጉባኤ ትግራይ
ንዝሓለፈ ሓደ ዓመትን ልዕሊኡን ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ትግራይ ሒዝዎም ዝመፁ መሰረታዊ ናይ ኹነታት ለውጥን (Fundamental change of Circumstances) ኩለመደያዊ ቕልውላዋትን ምላሽ ንምሃብን ንምፍታሕን ዝሕግዝ ቀፃሊ ኣንፈት ምእንፋትን (Road map) ምድላውን እቲ ዘለናሉ ናይ ህንፀት፣ ለውጥን ስግግርን እዋን ዝጠልቦ ዓብይ ጉዳይ እዩ።
እዚ ንምፍፃም ድማ እቲ ኲናት ሒዝዎም ዝመፀ መሰረታዊ ሕቶታትን ሳዕቤናትን ብዝምልከት ኩሎም ናይ ትግራይ ፖለቲካዊ ሓይልታት፣ ሲቪልን ሲቪክን ማሕበራት፣ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት፣ ምሁራት፣ ዓበይቲ ዓድን ተወከልቲ ትካላትን ከምኡ እዉን ብዉልቀኦም ኣብ ፖለቲካ ዝነጥፉ ተጋሩ (ኣብ ውሽጢ ዓድን ወፃኢ ሃገራትን ዝርከቡ መማረፂ ሓሳብ ዘለዎም ዉልቀ ተጋሩ ሓዊሱ) ዘካተተ ሰፊሕ ናይ ምኽክርን ዘተን መድረኽ ብምድላው፣ ኣብ መሰረታዊ ፀገማት ናይ ሓባር ምርድዳእ (common understandig) ብምፍጣር፣ ኣብ እንኽተሎምን እነሰጉሞምን መትከላትን ረብሓታትን ትግራይ ዓሚቕን ሰፊሕን ስምምዕነት ምፍጣር የድሊ።
ነዚ ንምግባር ዘኽእል ምቹውን ኣሳታፋይን ፖለቲካዊ ሃዋህው ብምፍጣር፣ ኣብዚ ጉዳይ ኩሎም ተጋሩ ዝመኽርሉ ማሕበረሰባዊ ስምምዕነት (ውዕሊ) ንምፍጣር ዘኽእል ፍኖተ ካርታ ወይ ቻርተር ዘፅድቕሉ፣ ቃልኪዳን (ውዕሊ)፣ ውዕሊ ፖለቲካን ሕገ መንግስትን ዝምስረተሉ ብሄራዊ ጉባኤ ምጥያሽ ብጣዕሚ ኣገዳሲ ኣብ ዝኾነሉ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ንርከብ። እዚ ብሄራዊ ጉባኤ ኣዝዩ ኣገዳሲን ኣብ ህንፀት ድሞክራሲያዊት ትግራይ ርኡይ ኣሰር ዘንብርን ብዙሓት ረብሓታት ዘለውዎ እዩ፡፡
እቲ ሓደ ረብሓ ዝተፈላለዩ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ተዋሳእትን ካብ ናይ ባዕሎም ውድባዊ መነፅር ወፂኦም ናይ ካልኦት ሓሳባትን ተበግሶታትን ኽብሪ ሂቦም ብውነ ከዳምፁን ኢህን ምሂን ክበሃሃሉን፤ ኣብቲ መበገስን መዕለብን ህዝባዊ ቃልሲ ንክዓስሉን ብሓባር ንክስለፉን ከምኡ እውን ዓወትን መንፈስን እቲ ቃልሲ ንክዕቅቡን ንኽሕሉውን ዝሕግዝን ዘበረታትዕን ሰለዝኾነ እዩ፡፡
እቲ ካልኣይ ረብሓ ኣብ መሰረታዊ ጉዳያት ዓዲ ስምምዕነትን ሰነያን ንክህሉ ንምግባርን ኣብ ቀፃሊ ንዝህነፅ ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ሃገረ መንግስትን ዓብይ መንፀፍ ኾይኑ ስለዘገልግልን እዩ፡፡
እቲ ሳልሳይ ረብሓ ዝተፈላለዩ ፖለቲካ ሓይልታትን ተዋሳእትን ኣብ ሓበራዊ መሰረታዊ ጉዳያትን ፀገማትን ትግራይ ብሕብረት ክሰርሑ ዘኽእሎም ትካላትን ኣሰራርሓታትን ንምንፃርን ንምጥያሽን ስለዝሕግዝ እዩ፡፡
እቲ ራብዓይ ረብሓ ፖለቲካ ሓይልታት ትግራይ ኣብ ልዝብን ፍልጠትን መሰረት ዝገበረ ርክብ ንክህልዎምን ስልጡን ናይ ፖለቲካ ባህሊ ንክለማመዱን ንከዕብዩን ናይ ባዕሉ ግደ ስለዝፃወት እዩ፡፡
ከም ሓምሻይ ረብሓ ክጥቀስ ዘለዎ ኣብዚ መድረኽ ዝሳተፉ ፖለቲካዊ ሓይልታትን ተሳተፍትን ኣብ ቐፃሊ ዝግበር ሪፈረንደም ምክያድ ዘኽእል ናይ ሓባር መስርሕ ንምዝርጋሕ ስለዝሕግዝ ይኸውን፡፡
ናይ መወዳእታን እቲ ቀንዲን ድማ ናይ ስግግር ቻርተር የውፅእ። መሰጋገሪ መንግስቲ የጣይሽ። ዕድመ መሰጋገሪ መንግስቲ ዝውስን ይኸውን።
3.2. ኣብ ናይ ስግግር መድረኽ ናይ ስግግር ግዘ ቻርተር ኮይኑ ዘገልግል ሰነድ ምድላው
ብሄራዊ ጉባኤ ተጋሩ ንሕውየትን ስግግርን ሓዊሱ ብፍላይ ድማ ምርቃቕን ምፅዳቕን ሓዱሽ ሕገ መንግስቲ ትግራይ ካልኦት ቅድመ ምምዕርራያት ምግባር ከም ዘድሊ ቐሪቡ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ብመስርሕ ምልኣተ ተሳትፎ ህዝቢ ሓድሽ ሕገ መንግስቲ ምፅዳቕ ግዘ ዝወስድ ስለዝኾነ፤ እዚ ግብራዊ ይኹን እንተተባሂሉ ድማ ዕዮ ምሕንፃፅን ምፅዳቕን ሓድሽ ሕገ መንግስቲ ትግራይ ዘሳልጥ ሕጋውን ፖለቲካውን ቅቡልነት ዘለዎ ኣካል ስለዘየለ፤ ነዚኦም ክልተ ባህግታት ኣተዓሪቑ ዝኸይድ መፍትሒ ኣድላዪ ይኸውን፡፡ እዚ መፍትሒ ናይቲ ስግግር እዋን ላዕለዋይ ሓጋጊ ዝኸውን ላዕለዋይ ሰነድ ኪዳን /ቻርተር/ እቲ ስግግር ኮይኑ ዘገልግል ሰነድ ብብሄራዊ ጉባኤ ትግራይ ተዳልዩ ዝፀድቕ ይኸውን፡፡
4. መጠቓለሊ
እቲ ህዝባዊ ቃልሲ ኣጋጢምዎ ዘሎ ውሽጣውን ግዳማውን ሓደጋታት ንምፍታሕ፤ መሰጋገሪ መንግስቲ ከም እዋኑ ዝጠልቦ ብሉፅ ፍታሕ ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ። ህዝባዊ ቃልሲና ብቅቡልን ኣሳታፋይን ዝኾነ ህዝበ ውሳነ (ሪፈረንደም) ኣቢሉ ብምግሃድ ሃገረ ትግራይ ክኽምበት ካብ ምድላይ ዝብገስ መፍትሒ እዩ፡፡ ብሰፊሑ ተቐሚጡ ከምዘሎ፤ ብታሪኽ ዝነበረን ዘሎን ንቐፃላዊ እውን ዝህሉን መንግስትነት ትግራይ ሕዚ ካብ ዘለዎ ሕጋውን ፖለቲካውን ብድሆ ወፂኡ ፅባሕ ኣብ እትገሃድ ሃገረ ትግራይ ዴሞክራስያውን ዱልዱልን ኮይኑ ንክወፅእ ጥጡሕ ባይታ ስለዘንፅፍ ንኹሎም ህዝባውያን ሓይልታት ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ዝሓቁፍ መሰጋገሪ መንግስቲ ምጥያስ ግድን ይገብሮ፡፡
ፃዉዒት መሰጋገሪ መንግስቲ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ብመሰረት ዘጋጠመናን ዘለናሉን ኩነታት በይኑ ስልጣንን ሓላፍነትን መንግስትነት ትግራይ ንክመርሕ ሕገ መንግስታዊ፣ ሕጋዊ፣ ፖለቲካውን ሞራላውን መሰረትን ቅቡልነትን ዘለዎ ኣካል ስለዘየለ እንትኸውን እዚ እማመ ድማ ርትዓውን ምኽንያታውን ከም ዝኾነ እዞም ዝስዕቡ መንቀሊታት ከም ጭቡጥ መረዳእታ ነጥብታት ገይርካ ምውሳድ ይከኣል፡፡
ቀዳማይ፡ እቲ ክሕልወና ዝተኸልናዮ ሕገ መንግስቲ ፌደሪኢን ትካላቱን ብምኽንያት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ዝተኸየደ ልፍንታዊ ወራርን ገበን ዘርኢ ምፅናትን ባዕሉ እቲ ሕገ መንግስቲን ንሱ ዘጣየሾም ትካላት ማለት እውን ፌደረሽን ኢትዮጵያ፣ ክልላት ከምኡ ድማ እቲ ፌደረሽንን ናይ ኩሎም ብርክታት መንግስቲን ስለዝፈረሱ እዩ፡፡ እዚ ማለት ክሕልወና ዝተጣየሸ ሓይልታት ምክልኻል ፌደሪኢ ንባዕሉ ሓዊሱ ፀላእቲ ህዝቢ ትግራይ ዝኾኑ ናይ ወፃኢ ሓይልታት ዓዲሙ ስለዝጨፍጨፈና፤ ኣባል ቃልኪዳን እቲ ፌደረሽን ዝኾና ክልላት እውን እዚ ሕገ መንግስታዊ ቃልኪዳን ጥሒሰን ኣካል እቶም ልፍንታውያን ኮይነን ስለዝጨፍጨፋና እቲ ዝነበረ ሕገ መንግስታዊ ፌዴራላዊ ስርዓትን ቃልኪዳናቱን ብግብሪ ፈሪሱ እዩ፡፡
ካልኣይ፡ ኣብ ልዕሊ ትግራይ ዝተፈነወ ልፍንታዊ ወራርን ገበን ዘርኢ ምፅናትን ስዒቡ እቲ በቶም ዝነበሩ ሕገ መንግስትታት መሰረት ተመሪፁ ዝነበረ መንግስቲ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ እውን በቲ ሽዑ ዝነበረ ስሩዕ መንግስታዊ መሓውር ፀጥታ ኣቢሉ ደሕንነት ህዝቢን ግዝኣት ትግራይን ውሑስ ክገብር ስለዘይከኣለ ብሕጊን ተግባርን ማዕረ ምስቶም ዝተጣየሸሎም ሕገ መንግስትታት ትግራይን ፌደሪኢን ስለዝፈረሰ እዩ፡፡ ነዚ ስዒቡ ድማ ምውሓስ ደሕንነትን ህላወን ህዝቢ ትግራይ ካብ ስሩዕ ሕገ መንግስታዊን መንግስታዊን መሓውር ፀጥታ ናብ ህዝባውን ኩለመዳያውን ቃልሲ (ተፈጥሮኣዊ መሰል ዓርስኻ ምኽልኻልን ሰራዒነት ስልጣንን) ዝተቐየረሉ ኩነታት ከም ዘለና ግንዛበ ምውሳድ ኣገዳሲ እዩ፡፡
ሳልሳይ፡ እቲ ኲናት ስዒቡ ዝተፈጠሩ ሓደሽቲ ፖለቲካዊ፣ ወተሃደራውን ዲፕሎማስያውን ምዕባለታት ልዕሊ እቶም ዝፈረሱ ሕገ መንግስታዊ ወሰን ስልጣን ክልላት ስለዝኾኑን በቶም ዝነበሩ ክልተ ሕገ መንግስትታት ኣቢሉ ዝተመረፀ መንግስቲ ብሄራዊ ክልላዊ ብተመሳሳሊ ሕጋዊ መስርሕ ክመርሕ ዝኽእለሉ ዝኾነ ዓይነት ሕጋዊ መሰረት ስለዘየለ እዩ፡፡
ራብዓይ፡ ኲናት ዘርኢ ምፅናት ስዒቡ ብመስርሕ እቲ ዝነበረ መንግስቲን ሕገ መንግስቲን ትግራይ ክምለሱ ዘይኽእሉ ሓደሽቲ ድሌታትን ሕቶታትን ህዝቢ ትግራይ ስለዝተፈጠሩን ነዞም ድሌታት ፍትሓዊን ተግባራዊ መልሲ (መፍትሒ) ምሃብ ዘኽእል ሓዱሽ ሕጋዊን ትካላዊን መስርሕ ምዝርጋሕ ወይ ድማ ምእንፋት ስለ ዘድሊ ዝብሉ ምጥቃስ ይከኣል፡፡
ብሓፈሻ መሰጋገሪ መንግስቲ ትግራይ ምጥያሽ ነቲ ሕዚ ቃልስና ዝርከበሉ መድረኽን ፈተናታቱን ንምእላይ ዘኽእል ነቲ ዝገጠመና ፀገም ዝምጥን መዋፅእ ብምኻኑ፤ ኩሎም ሰብ ዋና ህዝባዊ ቃልሲ ትግራይ ብግብራዊ ተሳትፎን ውሳነን ከዐውትዎ ታሪኻዊ ፃውዒት ኮይኑ ቀሪቡ ኣሎ::
ሃገር ንውንን፣
ቅልፅምና ነሕይል፣
ህልውናና ነውሕስ።


c: text/html

text:
ማሕበራዊ ባህላዊን ንጥፈታት ንምስታፍ
ምስ Promofemmes ፕሮምፕፋም
እንታይ ኢዩ?
ብሳላ እዚ መድደብ እዚ፣ ነይ ወጻኢ መበቆል ዘለወን ደቀንስትዮ ፣ እብ መዳያት ጥዕና ፣ ማሕበራዊ ህይወትን ሕክምናን ከም ዝስነያ ምግባረን።
Promofemmes እዚ ፕሮሞፋም ዝበሃል ትካል እዚ ፣ ን ነበርቲ ቦኽዶ ዘራኽብ ኮይኑ፣ ን መደባተን ዘዕብያሉ ፕሪጀክታት እውን ዝከፈላሉ እዩ።
ንጡፋት መደባት ናይ ማሕበራዊ ምድግጋፋትን፣ ኮርሳትን ከማኡ ኣውን ጉጅለ. ናይ ቃላትን ፣ ሕሳብን ናይ ዝተፈላለዩ ወለዶታት ምርኽኻባት የጠቓልል፣ ስለዚ ኩለን ደቀንስቶ ንኽመጻ ብሃንጎፋይ ንቕበለን።
ንመን ኢዩ ፧
ብዘይ ገደብ
ዞባ\ ዴባርትሞ
33 - Gironde
ብዘይ ገደብ
ዞባ\ ዴባርትሞ
33 - Gironde
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ኣብ ናይ ቤትጽሕፈት ጉዳያት ምስናይ
- መሰላተን ከም ዝፈልጣ ምግባር
- ኣብ ዘድምዓሉ ዓውዲ ንኽካፈላ ምትብባዕ
ናይ ሓድሕድ ሰናይ ምዕያይ
- ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ስልጠናታት ምሃባብ ናይ
- ኣብ ናይ ስፖርታዊ ምንቅስቓሳትን ናይ ጥዕናን ቃላትን ምኽሻንን ካልእን ምስታፍ
- ብ ጉጅለ ምምይያጥ
- ብሓባር ምውጻእን ኣብ ባህላዊ መደባት ምስታፍን
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ቆጸራ ምስ ሶሻል
ተመዝገባ ኣድራሻና ኣብ ከምኡ እውን መአከቢ ኣደራሽና 10 Rue Carpenteyre, 33000 Bordeaux. እዩ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ካብ ዞባታት ዓንሰባ፡ ማእከልን ጋሽ-ባርካን ዝተዋጽኡ ክኢላታት ሕርሻ፡ ከምኡ’ውን ሓረስቶት ዞባ ዓንሰባ ዝተሳተፍዎ ስልጠናን ኣስተምህሮን ብዛዕባ ሳጋሚ ባርኖስ ቀውዒ፡ ካብ 13 ክሳብ 17 መጋቢት ኣብ ከተማ ከረን ተዋሂቡ።
እቲ ንክኢላታት ሕርሻ ዝተዋህበ ስልጠና፡ ብቐንዱ ኣብ ሓድሽ ተርእዮታት ባልዕ ኣብ ኣፍሪቃ ዘተኰረ ኮይኑ፡ ንኣመጻጽኣኡን ባህርያቱን፡ ኣገባብ ምክልኻሉን ሳዕቤናቱን ዘብርህ ምዃኑ፡ ኣብ ሚኒስትሪ ሕርሻ ሓላፊ ኣሃዱ ሳገምቲ ባልዓት ኣቶ ቴድሮስ ስዩም ገሊጹ።
ሳጋሚ ባርኖስ ቀውዒ፡ ብኣጋኡ ዕቱብ ጥንቃቐ ምስ ዘይግበረሉ ንምቊጽጻሩ ኣሸጋሪ ስለዝኸውን ከቢድ ሃስያ ከምዘውርድ ዝጠቐሰ ኣቶ ቴድሮስ፡ ኣቐዲምካ ኣብ ኣፍልጦን ንቕሓትን ክኢላታትን ሓረስቶትን ዝተመርኰሰ ቅድመ-ምድላዋት ጌርካ ምጽናሕ፡ ኣብ ዝኽሰተሉ እዋን ንምቊጽጻሩ ውጽኢታዊ ዕማም ክሰላሰል ከምዝሕግዝ ኣብሪሁ።
እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ ንልዕሊ 2200 ሓረስቶት ዞባ ዓንሰባ ተመሳሳሊ ኣስተምህሮ ከም እተዋህበ፡ ካብ ክፍሊ ሕርሻን መሬትን ዝተረኽበ ሓበሬታ የረድእ።
እቲ ብክኢላታት ጨንፈር ሚኒስትሪ ሕርሻ ዞባ ዓንሰባ ዝተዋህበ ኣስተምህሮ፡ መቐጸልታ ናይ’ቲ በብእዋኑ ኣፍልጦ ሓረስቶት ንምዕባይ ዝውደብ ኣስተምህሮታት ኮይኑ፡ ሓረስቶት ክራማት ቅድሚ ምእታዉ ምድላዋቶም ከጻፍፉ ከምዝሕግዝ ተሓቢሩ።
ኣብ ምምሕዳር ዞባ ዓንሰባ ዋና ዳይረክተር ክፍሊ መሬትን ሕርሻን ኣቶ ባህታ ቴድሮስ፡ ሓረስቶት ዝቐሰምዎ ፍልጠት፡ ምስ ክኢላታት ሕርሻ ብምትሕብባር ኣብ ግብሪ ከውዕልዎ ተላብዩ።


text:
ህዝቢታት #ትግራይን #ዓፋርን ብዝኾነ ይኹን ሓይሊ ዘይብተኽ ታርኻዊ ምትእስሳር ዘለዎ ስጡም ምሕዝነት ከምዘኮነ ተወከልቲ ክልትኦም ህዝቢታት ኣብ ዘካየድዎ መድረኽ ዘተ ሓቢሮም፡፡
ብፍላይ ኣብ ከባቢታት ራያ ዓዘቦን ወጀራትን ዝርከቡ ህዝቢ ትግራይን ዓፋርን ብማሕበራዊን ባህላዊን ጉዳያት ንዘመናት ዝተኣሳሰረ ህዝቢ እዩ ክብሉ እውን ገሊፆም፡፡
እዙይ ከምዚ እንዳሃለወ ብጉጅለ #ፋሽስት ኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ዘሎ ተለኣኣኺ ኣወል ኣርባ ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ህዝቢታት ዝነበረ ስጡም ምሕዝነት ብምብጥጣስን ደም ንምቅባእ ዝተፈላለዩ ሽርሕታት ይገብር ከምዘሎ ዝሓበሩ እቶም ተወከልቲ ነዚ ዝኸውን ባይታ የለን ክብሉ ኣስምሮምሉ፡፡
ኣብ መንጎና ዘይምርድዳእ እኳ እንተጋጥም ብናይ ባዕልና ዝመሰረትናዮ ኣቦ ገረብ፣ ዓበይቲ ዓዲን ሽማግለታትን ብገረብና ኣቢልና ፀገማትና ብምፍታሕ ምሕዝነትና ኣጠናኺርና መፂና ኢና ኢሎም፡፡
ነዚ ኣብ መንጎና ዘሎ ስጡም #ሓድነት ዘይወሓጠሎምን ንውልቀ ስልጣኖም ጥራሕ ዝግደሱ ፋሽስታውያን ዝፈሓስዎ ሽርሒ ተቐባልነት ዘይብሉ እዩ ክብሉ ድማ ሓቢሮም፡፡
ህዝቢታት ትግራይን ዓፋርን ኣብ ዝሓለፈ ብረታዊ ቃልሲ 17 ዓመት እውን ብሓባር ተቓልስና ተጠቀምቲ ማሕበረ ቁጠባ ኮይንና ፀንሕና ኢና ዝበሉ እቶም ተወከልቲ ሐዚ እውን ሓባራዊ ፀላኢና ንምድምሳስ ሓቢርና ክንቃለስ ይግባእ ኢሎም፡፡
ብገነት ካሕሳይ
Website
ዘይብተኽ ታርኻዊ ምትእስሳር ህዝቢታት ትግራይን ዓፋርን
ህዝቢታት #ትግራይን #ዓፋርን ብዝኾነ ይኹን ሓይሊ ዘይብተኽ ታርኻዊ ምትእስሳር ዘለዎ ስጡም ምሕዝነት ከምዘኮነ ተወከልቲ ክልትኦም ህዝቢታት ኣብ ዘካየድዎ መድረኽ ዘተ ሓቢሮም፡፡


text:
Radio Erena: 21 May 2021
ብኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ እዚ ኣፍሪቃ፣ ጀነራል ስቴፈን ታውንሰንድ ዝምራሕ ላዕለዋይ ወትሃደራዊ እዚ ኣመሪካ ናብ ጂቡቲን ሶማልን በጺሑ።
ጀነራል ታውንሰንድ፣ ብ18ግንቦት ናብዘን ሃገራት ዝበጽሐ፣ ህሉወ ወትሃደራዊ ኣቃውማ ሰራዊት ኣመሪካን ጸጥታዊ ኩነታት እዘን ሃገራትን ንምግምጋም ምዃኑ ተመልኪቱ።
ኣብ ጂቡቲ ኣብ በጽሓሉ፣ ምትዕርራይ ዘካይድ ንዘሎ ናይ ልፍንቲ ሰራዊት ዞባ ቀርኒ ከምዝተዓዘበ ዝጠቐሰ እቲ ጀነራል፣ ኣብ ሶማል ድማ፣ ተሪፉ ዘሎ ሰራዊት ኣመሪካ ንዘካይዶ ዘሎ ንጥፈታት ብዝምልከት ተመያይጡ።
ኣብ ርእሲ’ዚ ብዛዕባ ህሉው ኩነታት ሶማል ብዝምልከት ምስ ሚኒስተር ምክልኻል ሶማል፣ ሓሰን ሑሰን ሓጂን ምክትል ኣዛዚ ሓይልታት ሶማል ብርጋዴር ጀነራል ዓባስ ኣሚን ዓሊን ተዘራሪቡ።
እቲ ጀነራል፣ ኣብ ናይ ሶማል ዑደቱ፣ ናብ ርእሰ ምምሕዳር ጁባላንድ ብምምራሕ፣ ምስ ፕረዚደንት ናይታ ርእሰ ምምሕዳር ኣሕመድ ማዶበ ኣብ ከተማ ኪስማዮ ተራኺቡ።
ዝበዝሐ ክፋል ሰራዊት ኣመሪካ ካብ ሶማል ስሒቡ እኳ እንተኾነ፣ ኣመሪካ ንህሉው ጸጥታዊን ፖለቲካውን ኩነታት ሶማል ብቀረባ ትከታተሎ ከምዘላ’ያ ትገልጽ።
ኣዛዚ ሰራዊት ኣመሪካ እዚ ኣፍሪቃ፣ ኣብ ናይ ሶማል ዑደቱ ብዝያዳ ዘተኮረሉ ዛዕባ ድማ፣ ኣብታ ሃገር ምስ ምርጫ ተተሓሒዙ ተፈጢሩ ዘሎ ናይ ስልጣን ቁርቁስን ጸጥታዊ ሃጓፋታን’ዩ።
=====================


text:
ምልክታ ብዛዕባ ሃገራዊ ኮምሽን ኣብ ለንደን ዘካየዶ ዘተ
ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ
ልኡኻት ኤርትራዊ ሃገራዊ ኮምሽን ንደሞክራስያዊ ለውጢ (ኤሃኮደለ) ምስ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰደህኤI) ሰሉስ ሰነ 14, 2011 ኣብ ከተማ ለንደን ዓባይ ብሪጣንያ ድሕሪ ምርኻቦም ሕጂ ነናብ ቦትኦም ብሰላም ተመሊሶም ኣለዉ። ሃገራዊ ዋዕላን፡ ዋዕላ ዝፈጠሮ ትካላትን ብሓደ ወገን፡ ብመንጽሩ ከኣ ኣብ መንጎ ሰደህኤን ኤርትራዊ ዲሞክራስያዊ ኪዳን (ኤደኪን) ዝሰዓበ ናይ ኣተራጓጕማ ፍልልያትን ስዒቡ ዝማዕበለ ግርጭታትን፡ ሃገራዊ ኮምሽን ኢዱ ከየእተወ ነጻ ኮይኑ ክቕጽል ናይ ግድን ነበሮ። ሰደህኤ ብድሕሪ ሓደ ክፋሉ ናብ ሃገራዊ ኮምሽን ምእታዉን፡ ካብ ኢደኪ ምስሓቡን ግን ኣብ መጋቢት 15, 2011 ኣብ ዝተኻየደ ካልኣይ ስሩዕ ኣኼባ ኮምሽን ንኩለን ካብ ኪዳን ወጻኢ ዘለዋ ፖለቲካውን ሲቪካውን ውድባት ንምርካብ ውሳኔ ስለ ዘሕለፈ ብቐጥታ ርኽክባት ካብ ዝጅመር ኣስታት 2 ኣዋርሕ ኮይኑዎ’ሎ። ነቲ ዝተጀመረ ጉዕዞ ጭቡጥ ንምግባር ከኣ ኣቦ መንበር ሃገራዊ ኮምሽን ኣቶ ኣምሃ ዶመኒኮን ክልተ ኣባላት ኮምሽን ዝኾኑ ወ/ሮ ዓይሻ ሙሳ ገዓስን፡ መንእሰይ በረኸት ካሕሳይን ዝሓዘ ልኡኽ ምስ ኣቦ መንበር ወልደየሱስ ዓማርን፡ ኣቶ ተስፋይ ወልሚካኤልን፡ ኣቶ ኣሰፋው በርሀን ዝርከብሉ ልኡኽ በቲ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ዕለት ተራኺብና፣
1. መበገሲ ጻውዒትና ኩሉ ኤርትራዊ ሓይሊ (ህዝብና) ብሓባር ተጋቢኡ ብደሞክራስያዊ መንገዲ ተዋሲኡ፡ ብልዑል ድሌት ህዝቢ ተማእዚዙ ክነብር ከምዝግብኦ መሰረታዊ እምነትና ምዃኑ ገሊጽና
2. ንጽቡቕ ድሌታት ክልቲኡ ሸነኻት ኣመልኪትና ወሲድናዮ ዘሎና ታሪኻዊ ተበግሶ ጠቒስና ኣመስጊና
3. ዕማምን ሸቶን ነጻነትን ጊዜያውነትን ተለኣኽነትን ተማእዛዝነትን ናይ’ዚ ኮምሽን ኣብሪህና
4. ዝመጽእ ዘሎ ጉባኤ ዝጠልቦ ናይ ሰፊሕ ሕብረተሰብና ሓድነትን ብዙሕነትን ምስ ዘሎ ኩነታት ሃገርና ከኣ ህጹጽነትን ኣድላይነትን ናይ ተልእኾና ገሊጽና
5. ንዝቐረበልና ሕቶታት ብጽሞና ድሕሪ ምስማዕ ዘድሊ መልስታትን መብርህታትን ሂብና
6. ካብ ዝቐረቡልና ብዙሓት ርእይቶታን ትንተናታትን መሰረትን ሓቅታትን ከምዘይብሎም ኣስሚርና
7. ብዘይካ እቲ ንኹሉ ውልቀሰባትን ውድባትን ዝግባእ ናይ ምስታፍ መሰል ምግላጽ ካልእ ናይ ሕሉፍ ታሪኽ ተንታን ኣዎንታዊ ከምዘይከውንን፡ እንተተደልዩ ግን ሰነዳትና ከነቕርብ ድሉዋት ምዃናን ሓቢርና።
ዝርዝር ውጽኢት ዘተና ብመደብ ወይ ኣብ ዝኾነ ኣጋጣሚታት ንህዝቢ ከነብርህ ድሉዋት ምዃናን፡ ዕላማ ኮምሽን ከኣ ህዝቢ ምጥርናፍን ምሕብሓብን ደኣ’ምበር ምግላልን ምውጋንን ከምዘይኮነ ኣናገልጽና፡ ዘተና ባህጊ ህዝብና ዘርዊ፡ ንያት ደላይ ሰላምን ስኒትን ዘዕግብ ክኸውን ብዙሕ ጻዕርን ጊዜን ከምዘድልየና ብምእማን ንቀጻሊ ርኽባት ማዕጾ ክፉት ገዲፍና ኣኼባና ደምዲምና።
ልኡኽ ዘተ ኤሃኮደለ
ለንደን ሰነ 15, 2011


text:
Radio Erena: 30 November 2020
ሱዳን፣ ብሰንኪ’ቲ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ኵናት ዝተመዛብሉ ልዕሊ 10ታት ኣሽሓት ሓደስቲ ስደተኛታት ንምትእንጋድ ኣብ እትዳለወሉ ዘላ እዋን፣ ላዕለዋይ ኮሚሽነ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት ፊሊፖ ግራንዳ ናብታ ሃገር ዑደት ኣካይዱ።
እቲ ላዕለዋይ ኮሚሽነር ብ27 ሕዳር ናብ ካርቱም ኣብ ዘምርሓሉ፣ ሓደ ሓደ መዓስከራት ስደተኛታት ብምጻሕ ኩነታት እቶም ሓተቲ ዑቕባ ተዓዚቡ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ፣ ኣብታ ሃገር ብዛዕባ ዝካየድ ዘሎ መስርሕ ምሕታት ዑቕባን ስደተኛታት ዝእለይሉ ኣገባባትን ብዝምልከት ምስ ወከልቲ እቲ ኣህጉራዊ ትካልን ሰበ ስልጣን ሱዳንን ተመያይጡ።
ኣብ ምብራቕ ሱዳን ኣብ ዝርከብ መዓስከራት ስደተኛታት፣ ልዕሊ 100 ሽሕ ኤርትራውያን ተዓቝቦም ይርከቡ።
ኣብ ልዕሊ’ዚ ድማ፣ ካብ ኵናት ትግራይ ዝሃደሙ ኣስታት 43 ሽሕ ኢትዮጵያውያን ተጸንቢሮሞም ኣለው።
ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራት፣ ካብ ኩነታት ናይቶም ኣብ ሱዳን ዘለዉ ሓተቲ ዑቕባ ብዝያዳ፣ ኩነታት ናይቶም ኣብ ክልል ትግራይ ብዘይኣላዩ ተሪፎም ዘለዉ ኣስታት 90 ሽሕ ስደተኛታት ከምዘሻቐሎ’ዩ ዝገልጽ።
================


text:
ናይ USAID ኣማሓዳሪት ጌል ስሚዝ ዝቕጽላ ክልተ ሰሙናት ወሰንቲ እየን ኢለን ኣለዋ። በመሰረት ካብ ኣዲስ ኣበባ ዝረኸብናዮ ጸብጻብ ምላሽ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ምንታይ ደረጃ ከምዘሎ መንግስቲ እዋናዊ ሓበሬታ ኣይሃበን ይብል።
10.2 ሚሊዮን ኢትዮጵያዊያን ንምሕጋዝ ንዝቐረበ ጻውዒት ብዙሕ ትጽቢት ይግበረሉ’ሎ።ኣብ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ንምስታፍ ኣዲስ ኣበባ ዝጸንሑ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪ-ሙን ሓዊሱ ሓለፍቲ ኣካላት ሕቡራት መንግስታት ዝተረኸብሉ ኣብዚ ሰሙን ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ድርቂ ዝጠመተ ዝርርብ ተኻይዱ’ሎ።
ንካብቲ ዘድልይ ሓገዝ 1.4 ቢሊዮን ዶላር ወይ 25 ቢሊዮን ብር እቲ ዝበዝሕ ከምዘይተረኸበ ተገሊጹ’ሎ።ኣብ ጉባኤ ሕብረት ኣፍሪካ ዝተሳተፈ ልኡኽ ዩናይትድ ስቴትስ ዝመርሓን ኣብቲ ዝርርብ ዝተሳተፋን ኣማሕዳሪት USAID ጌል ስሚዝ ብዛዕባ’ዚ ከምዚ ኢለን።
‘ካብ ዘድሊ ገንዘብ ክንደይ ከምዝተረኽበ ንግዚኡ ክገልጾ ኣይክእልን እየ።ምስ ተወሳኺ ሓገዝ 97 ሚሊዮን ዶላር ደሚርና ነቲ ዝተረክበ ሓገዝ ወግዓዊ ክከውን’ዩ። ካብ ዝተሓተተ ኣስታት 46 ሚእታዊት ዝኸውን ሓገዝ ምርካቡ ግን ፈሊጥና ኣለና።ኣብ ሓጺር እዋን ዝተውሃበ ምላሽ ሕማቕ ዝብሃል እንተዘይኮነ እውን ብህጹጽ ንምብጻሕ ዝተረፈ ግዜ ግን ውሱን እዩ።ስለዚ ብቕልጡፍ ክንቀሳቐስ ኣለና።’
ዋና ጸሓፊ ሕቡራት መንግስታት ባን ኪ-ሙን ብምኽንያት እቲ ድርቂ ናይ 2007ን 2008 ዓ/ም 90 ሚእታዊት ናይ ቀውዒ ምህርቲ ኣብ ዝሰኣነ ክልል ኦሮሚያ፣ዞባ ኣርሲ ወረዳ ዙዋይ ዱግዳ ብኣካል በጺሖም ነቲ ኩነታት ተዓዚቦም። ሕቡራት መንግስታት ክሕግዝ እዩ ክብሉ ቃል ኣቲዮም ኣለው።
ኣብ ኢትዮጵያ ብደርቂ ንዝተጠቕዑ ዘድሊ ህጹጽ ሓገዝ ክኸውን ኣለዎ ዝብሃል ዘሎ ፓርላማ ኢትዮጵያ ነዚ ዝውዕል 14 ቢሊዮን ብር ምምዳቡ ምስ ገለጸ ድሕሪ ሒደት ሰሙናት እዩ።ብዛዕባ እዚ ካብ መንግስቲ መብርሂ ንምርካብ ዝተካየደ ጻዕሪ ኣይሰለጠን ።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
ምጽናዕ ናይ መኪና መምርሒ ፍቓድ ናይ ቃል ፈተና ወይ ምጽናዕ (ብትዮሪ)
ምስ ኣንተግራል"intégral" ኮድ ምስ ዝበሃል ትካል፣
እንታይ ኢዩ?
እዚ ሓደ ስልጠና ወይ ትምህርቲ ናይ 200 ሰዓታት ዝወሃብ ስልጠና እዩ፣ ንምጽናዕ ኣገደስቲ ቓላት ናይ ፈረንሳ ምጽናዕ ተጠቓልል ፣ ከም ዝፍለጥ እዚ ምጽናዕ እቲ ኮድ ናይ መገዲ ንምውጻእ መምርሒ ፍቓድ ንምውጻእ ካብ ክማላእ ዘለዎ ቕድመ ኹነት እዩ።
ንስኹም እውን ፣ ምልከት ቋንቋ ፈረንሳ ምስ ኣረጋገጽኩም ፣ ምድላው ንምምሃር ሕጊ ምምራሕ መኪና ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም፣።
ንመን ኢዩ ፧
ንኽንደይ እዋን ፣ ካብ 3 ክሳብ 4 ኣዋርሕ
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ንኽንደይ እዋን ፣ ካብ 3 ክሳብ 4 ኣዋርሕ
ዕለት ኣብ ሃገረ ፈረንሳይ ዝመጻኽም\ሉ\ላ ወይ ዝኣተኽም\ሉ\ላ
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ብሳላ እዚ ስልጠና እዚ፣ ምሳኹም ዝሰምማዕ ምድላው ናይ ቃል ፈተና ሕጊ ምምራሕ መኪና ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም፣
መታን ንፈተና ንምድላውን ንምልሕላፍን፣ ክሕግዙና ኣብ ሕጊ ምምራሕ መኪና እንጥቀመሎም ፍሉያት ቃላትን ሓረጋትን ብቓልና ክንሕዞምን ክንሽምድ ዶምን ይግበኣና እዩ፤
ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ክእለትኩም ኣመሓይሹ፣
ኣብ ናትና መደባት ብምስታፍ፣ መዓልታዊ ናይ ቋንቋ ፈረንሳ ብቕዓትኩም ኣማሓይሹ።
ርእስኹም ክኢልኩም ብዘይ ናይ ሰብ ሓገዝ ወይ ካብ ሕደ ሰብ እኳ ሓገዝ ከይተጸበኹም ምእታውን ምውጻእን ከኣሉ፣
እዚ Mob'in ዝብል ትካል ኣብ ከባቢኹም ርእስኹም ክኢልኩም ርእስኹም ክ ኢልኩም ብዘይ ናይ ሰብ ሓገዝ ወይ ካብ ሕደ ሰብ እኳ ሓገዝ ከይተጸበኹም ምእታውን ምውጻእን ክትክእሉ ክሕግዘኩም እዩ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
እበኣርከስ ናይ ትካልና ሞብ ኢን"Mob'in" ቀንዲ ወሰንቲ ዝበሃሉ ሰባት ተወከስዎም።
ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዞባ ዘለዉ ወከልትና ንምርካብ እዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ስነ ካርታ ብግቡእ ተዓዚብኩም ዝርከቡሎም ቦታታት ክትፈልጥዎን ክትረኽብዎምን ትኽእሉ ኢኹም፣
- ብተወሳኺ ድማ ንፓስካል ግራን ኣወሃሃዲ ሃገራዊ በዚ ተዘርዚሩ ዘሎ ናይ መርበብ ሓበሬታ ናይ መልእኽቲ መቐበሊ ኣድራሻኡን ማለት ኢመይል integracode@mobin-solutions.fr
- ብቁጽሪ ስልኩን ክትረኽብዎ ትኽእሉ ኢኹም 06.16.99.90.29


text:
Radio Erena: 15 August 2017
ካብ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ንዝተበገሱ ስደተኛታት ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ናይ ምድሓን ስርሒታት ከካይዳ ዝጸንሓ ሰለስተ ትካላት ግብረ ሰናይ ንጥፈታተን ከምዘቋረጻ ሓቢረን።
ብፈረንሳውያን ዝተመስረተ ሓካይም ብዘይዶብ፣ ኣብ ጀርመን ዝመደበሩ ዓይኒ ባሕሪ፣ ከምኡ ድማ ድሕነት ቆልዑን ዝተባህላ ዘይመንግስታውያን ትካላት፣ ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ስደተኛታት ናይ ምድሓን ንጥፈታተን ዘቛርጻሉ ምኽንያት፣ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ናብቲ ንሳተን ዝነጥፋሉ ክሊ ማይ ክንቀሳቐስ ድሕሪ ምጅማሩ’የን።
ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ምስ ኢጣልያ ብምትሕብባር፣ ዋሕዚ ስደተኛታት ንምግታእ ክሰርሕ ድሉው ከምዘሎ ድሕሪ ምግላጹ፣ ክሳብ’ቲ ስደተኛታት ንምድሓን ዝተዋፈራ መራኽብ ትካላት ግብረ ሰናይ ዝንቀሳቐሳሉ ከባቢታት ስርሒታት ካከይድ ጀሚሩ ኣሎ።
እተን ትካላት ግብረ ሰናይ፣ በብወገነን ኣብ ዝህበኦ ዘለዋ መግለጺታት ካብ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ክወርድ ካብ ዝኽእል መጥቃዕታት ብምስጋእ፣ ህወይት ናይ ምድሓን ስርሒታተን ደው ከምዘበላ ይጠቕሳ።
ሓለዋ ገምጋም ባሕሪ ሊብያ፣ ዝሓለፈ ሰሙን ንሓንቲ ስደተኛታት ኣብ ምድሓን ዝተዋፈረት መርከብ ሓይሊ ባሕሪ ስጳኛ ናይ መጠንቐቕታ ተዅሲ ከምዝኸፈተላ’ዩ ዝግለጽ።
ብዋሕዚ ስደተኛታት እተማርር ዘላ ኢጣልያ፣ ኣብ ምግታእ ስደተኛታት ተዋፊሩ ንዘሎ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ ሊብያ ንምሕጋዝ መራኽብ ሓይሊ ባሕራ ክሳብ ጣራብሎስ ከተንቀሳቕስ ወሲና ምህላዋ ኣቐዲማ ኣፍሊጣ።
======================


text:
ኣብ ኤርትራ፡ ሕጽረት ኤለክትሪክን ሓያል ግፋን2022-08-23 08:55:56 Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ Published in ጽሑፋት ትግርኛ Read 227 times
- font size decrease font size increase font size
ካብ ሬድዮ ኤረና ዝተረኽበ ሓበሬታ ኣብዚ እዋንዚ ካብቲ ዝሓለፈ ግዝያት ብዝኸፈአ፡ ብኩራት ሓይሊ ኤልክትሪክ ይገጥም ከም ዘሎ ክገልጽ እንከሎ፡ ካብ ቢቢሲ ዝተረኽበ ዜና ድማ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኤርትራ ዘስካሕክሕ ግፋ ንግዱድ ውትህድርና ይካየድ ምህላዉ ምግላጹ ተፈሊጡ።
በቲ ናይ ሬድዮ ኤረና ሓበሬታ መሰረት፡ ዳርጋ ኣብ ኩሉ ከባብታት ኤርትራ ንሓያሎ መዓልታት ብቐጻሊ ሓይሊ ኤለክትሪክ ይቋረጽ ስለ ዘሎ፡ ካብቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝገደደ፡ ናይ ተለፎን ርክባትን ካልእ መሰረታዊ ጉዳያት ብኩራት የጋጥም ኣሎ። ጉዳይ ርክብ ተለፎን ኣይኮነንዶ ናብ ወጻኢ ኣብ ውሽጢ ሃገር እውን የጸግም ከምዘሎ እቲ ካብ ኤረና ዝተረኽበ ዜና ብተወሳኺ ሓቢሩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብዚ ህግደፍ “ኤርትራ ብዕቤት ንቕድሚት ትሕንበብ ኣላ” ዝብለሉ ዘሎ ግዜ፡ ህዝቢ ነታ ዝርካባ መንግስታዊ ተለቪዥን ኤርትራ እውን ምክትታል ከምዘይክእል ተፈሊጡ። እዚ ድማ ኤርትራ ካልእስ ይትረፍ፡ ካብቲ ቅድሚ 20 ዓመታት ዝነበረቶ ደረጃኳ ንድሕሪት ትምለስ ከም ዘላ ዘመልክት ምዃኑ እቲ ዜና ኣዘኻኺሩ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ ሬድዮ ኤረና ኣብ ከተማታት ኤርትራ ቀጻሊ ዕድመን ጾታን ዘይፈሊ ግፋ ከም ዘሎ ክሕብር እንከላ፡ ማዕከን ዜና ቢቢሲ ብወገና፡ ዝተፈላለዩ ከባብታት ኤርትራ ብምጥቃስ እቲ ግፋ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝኸፈአ መልክዕ ይካየድ ምህላዉ ገሊጻ። በቲ ናይ ቢቢሲ ሓበሬታ፡ እቲ ግፋ ካብ ኣሃዱታቶም ብፈቓድ ይኹን ብህድማ ምስ ስድራቤቶም ዝጸንሑን ብዝተፈላለዩ ምኽንያታት ናብ ሳዋ ከይከዱ ዝጸንሑን ዝዓለመ ምዃኑ ጠቒሳ። ነቲ ግዱድ ግፋ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝኸፈአ ዝገብሮ ከኣ እዞም ዝተጠቕሱ ኣካላት እንተዘይተረኺቦም፡ ኣብ ልዕሊ ህይወትን ንብረትን ስድራቤቶም ነዚ ተግባር ብዝተዋፈራ ወተሃደራዊ ኣሃዱታት ዝውሰድ ዘሎ ዘይሰብኣዊ ስጉምታት ምዃኑ ተፈሊጡ። እቲ ካብ ቢቢሲ ዝተረኽበ ዜና እቲ ዘይሰብኣዊ ግፋ ኣብ ብዙሕ ከባብታት ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ምዃኑ ብምሕባር፡ ከም ኣብነት ነቲ ኣብ ከባቢ ሰገነይቲ ዝተፈጸመ ንኣብነት ብሰፊሑ ዘርዚሩ ኣቕሪቡ። ብሰንክዚ ዘይሰብኣዊ ተግባራት ካብ መረበተን ሃዲመን ኣብ በረኻ ክሕበኣ ዝተገደዳ ስድራቤተት ከም ዘለዋ ድማ ተፈሊጡ።


text:
“ምዕብልቲ፣ እትፍራሕ፣ እትኽበር፣ ሰላማ ዘረጋገፀት፣ ንተጋሩ ምችውቲ ዝኾነት ትግራይ ክርእይ ዘይምነ ዓባይ ትግራዋይ የለን፤ እዚ ኩላትና እንብህጎ እዩ፡፡”
ማሕበር ልምዓት ትግራይ (ማልት)፣ ኣብ ክብርታት ተጋሩ ዘድሃበ ዋዕላ ኣሳሊጣ፡፡ ማሕበር ልምዓት ትግራይ “ክብርታትና መሰረት ዓወታትናን ውሑስ መፃኢናን” ብዝብል ቴማ ብዛዕባ ክብርታት ተጋሩን ትግራዋይነትን ዘድሃበ ዋዕላ ጋዜጠኛታት፣ ደረስቲ፣ ከየንቲ ዝተሳተፍሉ መድረኽ ዘተ ኣካይዳ፡፡ ተወካሊ ፈፃሚ ዳይሬክተር ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣይተ ተስፋይ ገብረእግዚኣብሄር ማልት፣ ኣብ 1981 ዓ.ም ክትምስረት እንተላ ህዝቢ ትግራይ ተፈጥሮኣዊ ድርቅን ማህሰይቲ ኲናትን እናተፈራረቕዎ ኣብ ከቢድ ኩነታት ኣብ ዝነበረሉ እዋን፤ ብሓደ ወገን ነቲ ሓራ መሬት ዝነበረ ምንቅስቓስ ንምድጋፍ፣ በቲ ካልእ ወገን ድማ እቲ ሽዑ ዝነበረ ቃልሲ ንምግሃድ ተጋሩ ተወዲቦም ብፍልጠቶም፣ ክእለቶምን ንዋቶምን ትግራይ ንከልምዑ ንክተተሓባብር ሽዑ ዝነበሩን ዝመስረቱን ከምኡ እውን ሐዚ ተቐቢሉ ዘቐፅሎ ዘሎ ወለዶ ብምዃን ናይ ሓባር መድረኽ ከምዝተሳለጠ ሓቢሮም፡፡ ዕላማ ማልት ዘላቒ ረብሓ ህዝቢ ትግራይ ንክረጋገፅን ትግራይ ኣብ ዝለዓለ ብራኸ ንክትበፅሕን ምስራሕ እዩ ዝበሉ ኣይተ ተስፋይ፣ እዚ ንምትግባር ድማ ብኩለ መዳይ ተወዳዳራይን ሰዓራይን ትግራዋይ ብምፍራይ ከምዝረጋገፅ ኣስሚሮምሉ ኣለዉ፡፡ ትግራይ፣ ብደረጃ ምርምርን ኢንቨስትመንትን ኣብ መድረኽ ዓለም ተወዳዳራይ ብምዃን ኣብ ዝሐሸ ምዕራፍ በፂሓ ነይራ፡፡ ኮይኑ ግና ፀላእትና ኩነታት ኣመቻችዮም ዝሃነፅናዮ ኢኮኖሚያዊ ዓቕሚ፣ ታሪኽናን ቅርስናን ብምዕናዉ ኣብ ናይ ህልውና ሓደጋ ዝወደቕናሉ መድረኽ ኢና ዘለና፡፡ ኣብ መዋእልና ዘጋጠሙና ፀገማት ብሓደ ወገን ንኣለሻ መንነት፣ ብካልእ ወገን ድማ ንሓለዋ መንነት ዝግበር ቃልሲ እዩ፡፡ ሐዚ እውን ንሱ እዩ ዝግበር ዘሎ፡፡ ትማሊ ወለዶታት ትግራይ ዝኸፈልዎ መስዋእቲ ንሓርነትን ሓለዋ መንነትን እዩ፡፡ ሎሚ እንኸፍሎ ዘለና ዋጋ እውን ንሓርነትን ሓለዋ መንነትን እዩ፡፡ ፅባሕ ክገጥመና ዝኽእል እውን ንሱ እዩ፡፡ ይኹን እምበር እቲ ትማሊ ዝገጥመና ዝነበረን ሐዚ ገጢሙና ዘሎን ሓደጋ ካብ ድሕሪ ሐዚ ክገጥመና ስለዘይንብህግን ብስሩ እውን ስለዘይግብኦን ሎሚ ክነውሕስ ፅባሕና ክነበርኽ ክንመያየጥ ግድን ከምዝኾነ ኣይተ ተስፋይ ገሊፆም፡፡ እቲ ዝነበረና ባህጊ ፀላእትና ምቕባር እዩ ዝበሉ ኣይተ ተስፋይ፤ “ፀላእትና ኣብ ግንባር ንቐብሮም ነይርና፡፡ ይኹን እምበር እቶም ኣብ ግንባር ዝቐበርናዮም ፀላእትና ፀኒሖም ናብ ቤተ ክርስትያን፣ ትካላት ሚድያ፣ ኪነ-ጥበብን ስነ- ፅሑፍን ይምለሱ፡፡ ኣብኡ ኾይኖም የጓሃህሩ፡፡ ኣብ መወዳእታ ንሕና ሃገር ሰላም ኣላ እናበልና ናብቲ ሐዚ ገጢሙና ዘሎ ሓደጋ ህልውና ኣቲና” ኢሎም፡፡ ስለዚ ነዚ እንኮ መፍትሕኡ ፀላእትና ንሓንሳብን መወዳእታን ምቕባር ንሕና ብርኽ ምባልን ኣንቃዕሪሮም ክርእዩና ምግባርን እዩ መፍትሒኡ ብምባል ብራኸ ትግራይ ኣበይ ይኹን? ዝብል ግና ናይ ኩሉ ዛዕባ ብምዃኑ ፡፡ኣብዚ ጉዳይ ንምዝታይ መድረኽ ክህልው ይግባእ፡፡ እዚ ንምግባር ድማ ማልት ሓድነት ተጋሩ ክተስምር ዝተጣየሸት ማሕበር ስለዝኾነት “ሀ” ኢላ ጀሚራቶ ከምዘለናን ኣጠናኺራ ከምእትቕፅለሉን ኣይተ ተስፋይ ኣረዲኦም፡፡ ምክትል ፈፃሚ ዳይሬክር ማልት ኣይተ ተስፋሁነይ ሃይለማርያም ብወገኖም፣ ኣብዚ ሐዚ እዋን “ምዕብልቲ፣ እትፍራሕ፣ እትኽበር፣ ሰላማ ዘረጋገፀት፣ ንተጋሩ ምችውቲ ዝኾነት ትግራይ ክርእይ ዘይምነ ዓባይ ትግራዋይ የለን፤ እዚ ኩላትና እንብህጎ እዩ፡፡” ምስበሉ፣ ቀንዲ ዕላማ እዚ መድረኽ እውን ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ምዝታይ ከምዝኾነ ኣገንዚቦም፡፡ ስለዚ እቲ ትግራዋይ ዝደልዮን ዝብህጎን ግሁድ ንምግባር ብድፍረት ኣቲኻ ምዝታይ ወሳኒ ከምዝኾነ፣ ምእንቲ እዚ ድማ ማልት ጀሚራቶ ከምዘላን ኩሉ ኣጠናኺሩ ከቐፅሎ ከምዘለዎን ኣይተ ተስፋሁነይ ተላብዮም፡፡ “ትንሳኤ ማሕበረሰብ ትግራይ” ብዝብል ርእሲ መፅናዕታዊ ፅሑፍ ዘቕረቡ ኣይተ ነጮ ኣባይ፣ ትግራይ ብዘላቕነት ንክትስዕር ባህጊ መሰረት ዝገበረ ተጋድሎ ምግባር ከምዘድሊ ገሊፆም፡፡ “ተጋሩ ተመራመርቲ ነይርና፤ ስርዓተ መንግስቲ ዝነበረና ኢና፤ ዓበይቲ ፍልስፍናታት ነይሮምና፤ ኣብ ዝለዓለ ብራኸን ስልጣነን በፂሕና ነይርና፤ ዝበሉ ኣይተ ነጮ፣ በብእዋኑ ዝነበሩ ፀላእትና ንድሕሪት ከምዝመለሱና ኣዘኻኺሮም፡፡ እዞም ፀላእቲ ሃይማኖት ጉልባብ ገይሮም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ማህሰይቲ ኣብፂሖም፡፡ ታሪኻዊ መፅሓፍትና ጓሕጊሖም ሰሪቖምዎ፡፡ ኣብ ባህሊ ስራሕ ትግራዋይ ኣሉታዊ ፅልዋ ኣሕዲሮም፡፡ እዞም ፀላእቲ ዘገድሶም ታሪኽን መንነትን ትግራይ ምምንጣል ጥራሕ እዩ ዝበሉ ኣይተ ነጮ ይኹን እምበር ህዝቢ ትግራይ ሱቕ ኢሉ ዘይምንጠል ህዝቢ ስለዝኾነ ኣብ ዝተፈላለዩ እዋናት “ጀኖሳይድ” እናፈፀሙ ሰፍ ዘይብል ግፍዕን ጨፍጫፍን እናብፀሕሉ ከምዝመፁን ሐዚ እውን ይቕፅልሉ ከምዘለዉን ኣይተ ነጮ ኣረዲኦም፡፡ ናይዚ ዘላቒ መፍትሒ ድማ ይብሉ ኣይተ ነጮ፣ ትግራይ ዓርሰ ውሳነኣ ዘረጋገፀት፣ ማንም ሓይሊ ዘይምንጥላ፣ ግዝኣታዊ ሓድነት ዘለዋ፣ ናይ ምድርዳር ዓቕሚ ዝወነነት፣ ኣብናይ ዓለም ሕጊ ዝለዓለ ኣስተዋፅኦ ዘለዋ፣ ንተፈጥሮኣውን ሰብ ሰራሕን ተፀብኦታት ብኣግኡ እተምክን፣ ፀጋታታ ናብ ረብሓ እትቕይር፣ ዝተምሃረ ሓይሊ ሰብ ዘለዋ፣ ኣብ ዓለም ተወዳዲራ ክተሸንፍ እትኽእል ሓያልን ዘይትድፈርን ክትኸውን ከምዘለዋ ኣገንዚቦም ክብል ወይን ፀብፂቡ።


text:
ብዋሕዲ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ኣብ ከቢድ መዋጥር ዝርከብ መንግስቲ ኤርትራ፣ ኣብ ወጻኢ ንዝርከቡ ዜጋታት መንበርን ናይ ትካላት ኣባይትን ብምህናጽ ክሸጠሎም መዲቡ ከምዘሎ ጎስጓስ የካይድ ኣሎ።
መንግስቲ ኤርትራ ኣቐዲሙ ነቶም ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ ዜጋታት ብቦንድን ካልእ መልክዓትን ንዝዓደግዎ መሬት፣ ኣባይቲ ንክሰርሓሎም ዝወሰዶ ኩንትራት ከይዛዘመ ልዕሊ 10 ዓመታት ኣቝጺሩ ክነሱ፣ እንደገና ናይ ወጻኢ ሸርፊ ንምውህላል ኣብ ወጻኢ ንዝርከቡ ደገፍቲ መንግስቲ ኣባይቲ ሃኒጹ ክሸጠሎም ምዃኑ ይገልጽ።
እንተኾነ ብሰንኪ እቲ ኣቐዲሙ ዝነበረ ንብዙሓይ ዘጉሃየ መስርሕ ምዕዳግን ምህናጽን ኣባይትን በሰልኡ ከሓወየ፣ መንግስቲ እንደገና ብህግደፍ ብዝውነና ኩበንያታት ህንጻ ኣባይቲ ሰሪሐ ክሸጠልኩም’የ ምባሉ ጥርጣረታት ፈጢሩ ይርከብ።
ድሕሪ እገዳ ባይቶ ጸጥታ፣ ኤምባሲታት መንግስቲ ኤርትራ ክልተ ካብ ሚእቲ ምእካብ ከቛርጽዎ መንግስታት ሃገራት ምዕራብ ጸቕጢ ድሕሪ ምግባሮም፣ ደገፍቲ ህግደፍ ናብ ኤርትራ ኣብ ዝኸድሉ ክልተ ካብ ሚእቲ ክኸፍሉ’ዩ መምርሒ ዝመሓላለፈሎም ዘሎ።
ነዚ ሓድሽ ክስራሕ ምዃኑ ዝግልጸ ዘሎ ኣባይቲ ክዕድግ ዝደሊ ደጋፊ ህግደፍ ድማ ክልተ ካብ ሚእቲ ከምዝኸፈል ዘረጋግጽ ሰነዳት ብምቕራብ 25 ሚእታዊት ዋጋ እቲ ዝስራሕ ገዛ ብምኽፋልን ምዝገብ ከምዝክእል’ዩ ብመንገዲ ኤምባሲታት ዝሕበር ዘሎ።
ኣቐዲሙ ንተጋደልቲ ተባሂሉ ኣብ ማይ ሕጹ ዝተጀመረ ምስራሕ ኣባይቲ ከይተዛዘመ 10 ዓመቱ ኣቑጺሩ ክነሱ፣ ብሃንደበት ኣብ ወጻኢ ንዝርከቡ ደገፍቲ ህግደፍ ኣባይቲ ክሰርሓሎም ምውሳኑ፣ መንግስቲ ኤርትራ ጸገም መንበሪ ኣባይቲ ከቓልል ዘይኮነ፣ ገጢምዎ ዘሎ ዋሕዲ ናይ ወጻኢ ሰርፊ ንምምላእ ጥራይ ምዃኑ’ዮም ሓያሎ ወገናት ዝገልጹ።
ነቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዝነብር ህዝቢ ጸገም እቲ ከቢድ ጾር ኮይንዎ ዘሎ ክራይ ኣባይቲ ንምፍታሕ ዝኾነ ፖሊሲን ውጥንን ዘይብሉ መንግስቲ ኤርትራ፣ ጸገም መንበሪ ኣባይቲ ንምቕላል ነቶም ኣብ ወጻኢ ሃገራት ዝርከቡ ደገፍቲ ህግደፍ መንበሪ ኣብይቲ ክሃንጽ’የ ምባሉ ኣሽኻዕላል ምዃኑ’ዮም ሓያሎ ኤርትራውያን ኣብ ማሕበራዊ ሜድያትት ዝገልጹ።
መንግስቲ ኤርትራ ነዚ ሕጂ ንደገፍቱ ኣብ ከባቢታት ኣስመራ ክሰርሓሎምየ ዝብሎ ዘሎ ኣባይቲ ብናጻ ጉልበት ሃገራዊ ኣገልግሎት ከካይዱ ብምውጣኑ’ውን ካልእ ዘተሓሳስብ ጉዳይ’ዩ።


text:
ካብ ጎንደር ዘፈናቀሉና ከይኣኽሎምስ ኣብ ዓድና ደፊሮም ካብ መረበትናውን ኣመዛቢሎሙና-ብፋኖ ዝተበሃለ ጉጅለ ብዕስለ ዝተደፈረት ንእስቲገበቲ ሓይሊ ኣምሓራ ካብ 2008 ዓ/ም ጀሚሮም ኣብ ልዕሊ ደቂ ትግራይ ነበርቲ ክልል ኣምሓራ ማእለያ ዘይብሉ ግፍዒ ኣብፂሖም እዮም ክትብል ኣብ ከተማ ሰቲት ሑመራ ፋኖ ብዝተብሃለ ገባቲ ሓይሊ ብጉጅለ ዝተደፈረት ተመዛባሊት ገሊፃ፡፡እዛ ንእስቲ ተወላዲት ከተማ ሰቲት ሑመራ እያ፡፡
ኣብ ከተማ ጎንደር ኣብ ዘነበረትሉ እዋን ንብረትን ሃፍትን ኣጥሪያ እያ፡፡ ተወላዲት ትግራይ ብምዃና ጥራሕ ድማ ኣብ ከተማ ጎንደር ብዙሕ በደል በፂሕዋ እዩ፡፡ ኣብ 2012 ዓ/ም ህይወታ ክተድሕን ንብረታ ራሕሪሓ ብሱዳን ጌራ ናብ ዓዳ ኣትያ፡፡ኣብ 2013 ዓ/ም ድሕሪ ዝተወለዐ ኲናት ድማ እግሪ እግራ ስዒቦም ፋኖ ብዘተብሃለ ገባቲ ሓይሊ ኣብ ገዝኣ እናሃለወት ከም እንስሳ ብዕስለ ደፊሮማ ፡፡ መሓሩኒ…. ሕደጉኒ…. እንተበለት እውን ክሰምዕዋ ኣይከኣሉን፤ እዛ ንእስቲ ቃንዝኣ ከይኣክላ ኣብ ርእሲ ፀገማ ብመከራ ንሽረ ተመዛቢላ ሕዚ ኣብ ከተማ መቐለ ትነብር ኣላ፡፡እዛ ንእስቲ ሐዚ ካብ ዝበፅሓ ግፍዕን ማህሰይትን ንምሕካም ናብ ሰብ ሞያ ጥዕና ቀሪባ ክትትል እናገበረት እያ፡፡
ካልኦት ከምኣ ዝበላ ጥቕዓት ዝበፅሐን ደቂ ኣንስትዮ ድማ ናብ ትካላት ጥዕና ብምኻድ ቃንዘአን ክፍውሳ ፀዊዓ ኣላ፡፡ጅግንነት ሰራዊት ትግራይ መግለፂ የብሉን ዝበለት እዛ ንእስቲ ዜና ዓወት እንትትሰምዕ ካብ ቃንዘኣ ከምትፍወስ ሓቢራ፡፡ ሕዚ እውን ኣብ ጎኒ ሰራዊት ትግራይ ብምስላፍ ካብኣ ዘድለ ኩሉ ንምውፋይ ድልውቲ ምዃና ኣረጋጊፃ፡፡
ብጎይተኦም ተኸስተ


text:
ኣብ ደቡብ ምዕራብ እታ ሃገር ዝርከብ ዞባዊ ሆስፒታል በይ ብከብዲ ቅርጸት፣ብተምላስን ውፅኣትን ዝሳቐዩ ብዙሓት’ዮም።
ካብ ወርሒ ታሕሳስ ጀሚሩ ልዕሊ 40 ሽሕ ሶማልያዊያን ብሕማም ሸሮኽ ምጥቕዖም መብዛሕቲኦም ግዳያት ድማ ብሰንኪ ሕፅረት ዝተመጣጠነ መግቢ ህፃናት ምኳኖም ተሓቢሩ።
ሓሙሽተ ዓመት ዝዕድሚኣ ፋጡማ ብሕማም ሸሮኽ ተጠቒዓ ኣብቲ ሆስፒታል ደቂሳ ትርከብ።ወላዲት ኣዲኣ ቢሻሩ መሓመድ ካልኣይቲ ውላዳ ክትሞታ ከምዘይትደልይ ትገልጽ።
“ዓባይ ሓፍታ ነታ ሓሚማ ዝደቀሰት ህፃን ብውፅኣት ተሳቒያ ቅድሚ ክልተ ወርሒ ሞይታ፤ሸውዓተ ዓመታ እያ ነይራ።”
ኣብ ትካል ጥዕና ዓለም ክኢላ ሕማም ሸሮክ ዶ/ር ዓብዲናሲር ኣቡባካር ብሰንኪ ናይ ፀጥታ ፈተናታት እቲ ለበዳ እናኸፍአ ይኸይድ ከምዘሎ ይገልፁ።
“ኣብ በይ፣ባኩል፣ማእኸላይ ጁባ፣ጌዶን ገለ ካልኦት ከባቢታትን እንተወሲድና ክንኣትዎም ኣይንኽእልን።ብቲ ሕማም ዝሞቱን ዝሓመሙን ብዙሓት እዮም።እቲ ኹነታት ድማ ካብዚ ከገድድ ምኳኑ ንፈልጥ ኢና።”
ኣብዚ ወርሒ ኣብ ደቡባዊን ማእኸላይን ሶማል ዝወቕዐ ዝናብ እቲ ሕማም ክጋፋሕ ከምዝገብረ ኣብ ዞባዊ ሆስፒታል በይ ተቖፃፃሪት ሳሊማ ሸኽ ሹዋይብ ይገልፃ።
ብዩኒሴፍን ትካል ጥዕና ዓለምን ዝሕገዙ ሰብ ሞያ ጥዕና ናይ ሕማም ሸሮኽ ክታበት ንህፃናት ክኸትቡ ናብ ከባቢ ባይዶዋ ክጉዓዙ እዮም።
ዶ/ር ኣቡበካር ግን ሓፈሻዊ ሰብኣዊ ኩነታት ከይተመሓየሽ ምስፍሕፋሕ ናይቲ ሕማም ንምቁፅፃር ከቢድ እዩ ይብሉ።


text:
Radio Erena: 21 October 2018
ኣብ ኣገልግሎታት ወደብ ዝነጥፍ ዲፒ.ዎርልድ ናይ ዱባይ፣ ኣብ ወደብ ዓሰብ ቆላሕታ ገይሩ ከምዘሎ ተገሊጹ።
ጋልፍ ኒውስ ንቃል ኣካያዲ ስራሕ’ቲ ትካል ብምጥቃስ ኣብ ዝዘርገሖ ሓበሬታ፣ ወደብ ዓሰብ ንኢትዮጵያ ጥራይ ዘይኮነ ንደቡብ ሱዳንን ካብኡ ዝሓልፍ ንካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃ’ውን ኣገልግሎት ክህብ ከምዝኽእል ገሊጹ።
ኣሕመድ ቢን ሱለይማን ኣብ ቃለመጠይቑ፣ ንወደብ ዓሰብ ናይ ኤርትራ ቀንዲ ኣገዳሲ ዝገብሮ፣ ስትራተጂያዊ ኣቀማምጣኡ ምዃኑ ድሕሪ ምግላጽ፣ መዓልታዊ በዚ መስመር’ዚ ዝሓልፍ ጽዕነት ነዳዲ ከም ኣብነት ጠቒሱ።
ድሕሪ ስምምዕ ሰላም ኤርትራን ኢትዮጵያን ተፈጢሩ ዘሎ ናይ ቀርኒ ኣፍሪቃ ርግኣት፣ ኣብቲ ዞባ ንዝፍጠር ቁጠባዊ ምዕባለ፣ ወደብ ዓሰብ ዓቢ ተራ ክጻወት ተኽእሎ ኣሎ፣ ድሕሪ ምባል ኣሕመድ ቢን ሱለይማን፣ ንኣገልግሎታት ወደብ ዓሰብን ባጽዕን ንምቁጽጻር ካብ መንግስቲ ኤርትራ መልሲ ይጽበ ከምዘሎ ኣመልኪቱ።
ናይ ኢትዮጵያ ኣገልግሎት መጎዓዝያ ባሕሪ ንወደባት ኤርትራ ከመሓድር ድሮ ሓቲቱ ከምዘሎ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ምግላጹ ይዝከር።
ዲፒ ዎርልድ፣ ንወደብ ዶራለህ ናይ ጂቡቲ ኩንትራት ሒዙ ክሰርሕ ድሕሪ ምጽናሕ ምስ መንግስቲ ጂቡቲ ብዘጋጠሞ ምስሕሓብ ኣገልግሎቱ ኣቋሪጹ ኣብ መስርሕ ፍርዲ ከምዝርከብ ይፍለጥ።
ኣካያዲ ስራሕ’ቲ ትካል ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ ቃል፣ ትካሉ ንወደብ ዓሰብ መተካእታ ወደብ ዶራለህ ናይ ጂቡቲ ብምግባር ንዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ቁጠባዊ ኣበርክቶ ክገብር ደኣምበር ዝኾነ ፖለቲካዊ ዕላማ ከምዘይብሉ ይሕብር።
ዲፒ ዎርልድ ኣብ ሶማል ወደብ በርበራ’ውን ምስ ኢትዮጵያ ብምሽራኽ ኣገልግሎት ወደብ ንምሃብ ኩንትራት ከምዝፈረመ ዝፍለጥ’ዩ።
=====================


text:
ናይ ምርጫ መወዳደሪ ባይታ ይመዓራረ ብዝብል ተቓወምቲ ፓርትታት ናይዘጣየሽዎ ኮሚቴ ኣቦመንበር ዝኾኑ ኣቶ ኣስራት ጣሴ ንቪኦኤ ኣብዝሃብዎ ቃል ኣኼባ ንምክያድ ኣዳራሽ ክንረክብ ኣይክኣልናን፣ኣብዝሓለረ ሓደ ወርሒ ጥራሕ ክልተ ግዜ ተመሳሰልቲ ዕንቅፋታት ኣጋጢሞምና ከምዘጋጠሞም ሓቢሮም።
ኣብ ናይ ሎሚ ዘበን ናይ ከባቢን ናይ ከተማን ምርጫ ኣብያተ ምኽሪ ዘይሳተፉ ፓርትታት ምኽንያቶም ንደገፍቶም ንምግላፅ ኣብ ዝሓለፈ 26 ጥሪ ኣኼባ ፀዊዖም ነይሮም።እንተኾነ ናይ መእከቢ ኣዳራሽ ስልለተኸልከልና እቲ ኣኼባ ክነካይዶ ኣይክኣልናን፣እቲ ፅገም ሕዚ’ውን ቀፂሉ’ሎ ኢሎም ኣቶ ኣስራት ጣሴ።
ዕለት 26 ጥሪ ህዝባዊ ኣኼባ ንምክያድ ሕቶና ነቲ ምምሕዳር ኣቕሪብና እቲ ምምሕዳር ንደብዳበና ተቐቢሉ ነይሩ ምስበሉ ‘’ነገር ግን ናብ 11 ዝኾኑ ሆቴላትን ኣዳራሻትን ገንዘብና ኸፊልና ንምክራይ ሓቲትና ኣብ ኩሎም ተኸልኪልና።’’
ገሊኦም ሆቴላት ናይ ምምሕዳር ፍቓድ ኣምፅኡ ከምዝብሉዎምን እቲ ምምሕዳር ብወገኑ እትእከብሉ ኣዳራሽን ዝኸፍልኩምሉ መረጋገፅን ኣምፅኡ ስለዝብሉዎም እብ ውሽጢ ዕንኪልል እናእተው ኣኼባ ንምክያድ ከምዘይክኣሉ ሓቢሮም።
ዝቕፅል ቀዳም እውን ኣኼባ ኣብ ሆቴል ንምክያድ ንሸሞንተ ሆቴላት ሓቲቶም ተመሳሳሊ ምኽንያት እናትወሃቦም ክረኽቡ ከምዘይክኣሉ ኣረዲኦም።
ን26 ጥሪ ተፀዊዑ ዝነበረ ኣኼባ ዝምልከት ካብቶም ፓርትታት ዝበፅሖ ደብዳበ ዝተምማልአ ኣይኮነን ክብሉ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ከተማ ኣዲስ ኣበባን ጉዳያት ካቢኔትን ኣቶ ብሩክ ግዛው ንቪኦኤ ገሊፆም።’’እቲ ደብዳበ ግልፂ ኣይኮነን።እቲ ኣኼባ ኣበይ ከምዝካየድ ኣይሕብርን።ፀገም’ዃ እንተተፈጢሩ ኣድላይ ሓለዋ ክግበር ኣለዎ።’’
እቶም ኣመልከቲ ጉዳዮም ብኣካል መፂኦም ከረድኡ ኣይክኣሉን ብስልኪ ንምርካብ ተፍቲኑ’ውን ኣይተረኸቡን ኢሎም ኣቶ ብሩክ። ሽግር እንተሃሊዩ ናብቲ ምምሕዳር መፂኦም ፀገሞም ከረድኡ ከምዝኽእሉ’ውን ገሊፆም።ቅድሚ ሕዚ መፂኦም ከምዘይፈልጡ ግን ወሲኾም ሓቢሮም።
ሆቴላት ኣዳራሽ ንምክራይ ናይ ምምሕዳር ፍቓድ ክሓቱ ኣለዎም ዝብል ኣሰራርሓ ከምዘየለ’ውን ገሊፆም ኣቶ ብሩክ።
ተቓወምቲ ፓርትታት ኣብ ናይ ሆቴል ኣዳራሻት ከካይድዎ ሓሲቦምዎ ዝነበሩ ኣኼባ ኣዳራሽ ስለዘይረኸቡ ኣብ ቤት ፅሕፈት መላእ ኢትዮጵያ ሓድነት ፓርቲ ዝቕፅል ቀዳም ንምክያድ ወሲኖም ኣለው።


text:
ድራኺ ሓይሊ ሓድነትና፡ዝተኽፍለ ክቡር ዋጋ’ዩ!
ድራኺ ሓይሊ ሓድነትና ዝተኽፍለ ክቡር ዋጋ’ዩ!
ድራኺ ሓይሊ ሓድነትና ዝተኽፍለ ክቡር ዋጋ ግድነት ክምለስ ዘለዎ ዕዳ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ’ዩ! ኣብ’ዚ ንነብረሉ ዘለና ህልዉ ግዜ ሓድነት ክውን ንምግባር ኣብ ስምምዕ ክብጻሕ ዘኽእል ኣብ ባይታ ዘሎ ወድዓዊ ኩነታት እኹልን ተረፍን’ዩ።
ሓድነትና ከነረጋግጽ ኣለና ድዩ? እወ ከም ሓደ ህዝብና ሃገርን ብዘይ ቅድመ ኩነት ህላውነትና ዘረጋግጽ ኣርማን ምልክትን እንኾ ሓድነትና እዩ። ምሕያል ሓድነትና ብውልቀ ዜጋ ጀሚሩ ክሳብ ስልፊ፡ ውድብ ሲቪካዊ ማሕበራት ዝበቍልን ከም ሳዕሪ ኣስፋሕፊሑ ዘይበታተኽ ሱር ዝሰድድ፡ ከይዱ ከይዱ ሃገር ዘቅውም ዘትክል ዘጽንዕ ዓንዲ ማእከልን ዋልታን እዩ። ቀንዲ መርኣያ ሓድነት ኮይኑ ኣብ ምክእኣልን ምድግጋፍን፡ ሓድሕ ሃልዮትን ክብርን ኣንጻር ውሽጣውን ግዳማውን ተጻብኦታት ብሓደ ሰሚርና ጠጠው ብምባል ንሰርሖ ዕዮ ገዛና’ዩ። ንሕና ከም ህዝብን ሃገርን ክሳብ ሎሚ ብዝተኸፍለ ከቢድ ዋጋ መርትዖታትን ጭብጥታትን ዘለዎ ኣብ ሽቶኡ ዘይበጽሐ ሓድነትና፡ ክሳብ መወዳእታ ዕላማ ንምብጻሕ ሰብ ዕዳ ስለ ዝኾና ዕዳና ክንመልሶ ቀዳማይ ድርኺት ሓይሊ ሓድነትና’ዩ። መሰልናን ክብርታትና ከኣ ኣብ ህላወ ሓድነትና’ዩ ዝነብር፡ ዝደምቕ ዝተርርን።
መን ዋጋ ከፊሉ፡ ዝሓለፈን ዘሎን ኣተሃላልዋናን ታሪኽን ዝምስክሮ ብሩህን ንጹርን ሓቂ’ዩ። ይኹን’ምበር ኣብ’ዚ ህዝባውን ሃገራውን ታሪኻውን ዝተኸፈል ከቢድ ዋጋ ሓድነት ውልቀ-ሰባት ይኹኑ ጉጅለታት ንባዕላዊ ጥቅምን ረብሓን ንምርካብ ምጽዓር ምድላይ ከንቱ’ዩ። ብሕጽር ዝበለ ዝተኸፈል ዋጋ፡ ዕዳ ኩሉ’ዩ። ኤርትራውያን ዜጋታት ኣበየናይ ፖለቲካዊ መስርዕ ይሃልዉ ብዘየገድስ ንሕቶ መላእ ህዝብን ሃገርን ክምለስዎ ዘለዎም ብታሪኻዊ ሓላፍነት ዘሕትት ድማር ትጽቢት መጻኢ ወለዶታትና’ዩ። ኣብ ትሕቲ ሓድነት ከኣ ሰላምን ራህዋን፡ ግዝኣተ ሕግን ፍትሕን ክረጋገጽ ክኽእል ምትእምማ ኩሉ የድሊ። ንምእንቲ ህላውነት ህዝብን ሃገርን ክንመልሶ ክንክሕሶ ዘለና ዓብይ ዕዳን ጾር ሓድነትና ምርግጋጽ ጸማም ዝሰምዖ፡ ዕውር ዝረእዮ፡ ዘይሓስብ ዝርድኦ ጭብጥትታን ምስክርነት ዘለዎ ሓቂ ክንርዕምን ንምዕኳዅ ብሓበር ክንጽዕርን ክንቃለስን ግቡእ’ዩ።
እቶም ንፍትሕን ግዝኣተ ሕግን ከይተሓለሉ ዝቃለሱ ዘለዉ ጀጋኑ ሓርበኛታት ኤርትራውያን፡ብግዜ፡ብምስክርነት ብታሪኽ፡ ብድርኺት ሓድነቶም ክረጋገጽ ቃልሶም ከበራትዑ ክመርሖም ዝኽእል ንጹር ጎደና ሓድነት ክፍት ምህላዉ ዕድለኛታት እዮም ዘየብሎም ኣይኮነን። እዞም ተርኽቦን ተርእዮን ብመሪር ጽንኩርን ተሞክሮታት መስዋእትታትን፡ ስቓይ፡ ጃምላዊ ማእሰርቲ፡ ጭውያ፡ ቅትለት ዝሕለፍ ዘሎ ምዃኑ ንምጥቃሱ ካብ ኤርትራ ክሳብ ደቡብን ሰሜን ኣሜሪካ ካናዳን፡ ክሳብ ጫፍ ምብራቕ ዓለም ኣውስትራልያ፡ ማእከላይ ምብራቕን ኤውሮጳን ዝርገሐ ዘለዎ ተዛሪብካሉ ዘይውዳእ’ዩ ምብትታን ህዝቢ ሃገርን እዩ።
ሃየ እስከ በሉ፡ ኣብ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ኣብ ነባራት ተጋደልትን ኣብ ልዕሊ ገደብ ኣልቦ ወፍሪ ሃገራዊ ኣገልግሎት ሳዋ፡ ኣብ ሽማግለታትን ዓበይቲ ዓዲ መራሕቲ ሃይማኖትን፡ ኣብ ኣደታት ኣቦታትን ዝተፈጸመ ዝፍጸም ዘሎ ግፍዕታት ክንድብሶ ክንክእል ሕቶ ዕዳና ብሓድነትና ምምላስ’ዩ። ኣብ ስደት ክነብር ዝምነ ሓደ’ኳ የልቦን። ምኽንያት ኣብ ስደት ምህላውና ከኣ ጠንቂ እንታይ ምዃኑ ንፈልጥ። ነ’ቶም ተዓሲቦም ዝተሰደዱ ገዲፍካ፡ ደላይቲ ፍትሒ ንጹሃት ዜጋታት ኤርትራ ኣብ ሂወቶም፡ ኣብ ገዝኦም ኣብ መሰሎምን ክብሮም ዝወረዶም ግፍዕታት ኣጸቢቆም ይፈልጡ። ንግዜኡ’ኳ እንተተሓብኤ ክሓብእዎ ዝደልዩ’ውን እንተሃለዉ፡ ዘይፍወስ ሕማም ደሓር ኮይኑ እንዳጸንሐ ዕዳኡ ንምኽፋል’ውን ዝኸብድ ምስኡ ተታሓሒዙ ዝዓቢ እምበር ዝጠፍእ ኣይኮነን። ምእንቲ’ዚ ብእዋኑ ንትግባረ ሓድነትካ ጠጠው ኢልካ ግቡእ ምድላው ምግባር ግድነት’ዩ። ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ብጸቢብ መንቀራቕሮ ብጽንኩር ኩነታት ክሓልፉ ምእንታና ዋጋ መስዋእቲ ዝከፈሉ ምህላዎም ወትሩ እንተዘይረሳዕናዮ ዘርኢ ሓድነትና’ዩ።
ደለይቲ ፍትሒ ንድርኺት ሓይሊ ሓድነትና ምርግጋጽ ዘኽእሎ ዕድል ኣሎ’ዩ ንብሎ ከኣ ከም’ዚ ልዕል ክብል ዝተጠቕሰ ሓቀኛ ታሪኽ ንሕና ንፈልጦ፡ ኣህጉራዊ ሕብረተ ሰብ ዓለም ዝፈልጦ፡ ግሉጽ ጭብጥታትን ምስክርነታትን ንውንን ምዃን’ዩ። እዚ ዕድል ምስክርነት ምውናን ከኣ ንህናጸተ ስርዓተ ሕግን ቅዋምን ንጥቀመሉ ኣይንተቐመሉ ግን ኣባና ዝተርፍ ዓብይ ንእዋናውን ነባርን ግድነት ሓድነት ኤርትራውያን ምርግጋጽ ዝድርክ’ዩ። እዚ ዕድላት ኣብ ቅድሚ ዓይንናን እዝንና ብህላውንነትናን ምስክርነትና ዝተፈጸመ ምዃኑ፡ ኣይነበርኩን ዝብል ዜጋ ዘይምህላውን ዘይክሕዶ መድረኽ ምዃኑ’ዩ። ኣብ’ዚ ከኣ እዩ ምስጢር ትግባረ ሓይሊ ሓድነትና ዝመርሕ ንውንኖ ተሞክሮታት ዝህሉ። ካብ’ዚ ወጻኢ፡ ዝግበር ኩሉ ብሂልን ተግባርን ምድንጋርን ትሩፍ’ዩ።
ኣብ ኤርትራ ሓደ መሪሕ ቃልሲ ክህልዉ ነይርዎ ተባሂሉ ዝዝረበሉ ኣጋጣሚታት ውሑድ ኣይኮነን፡ እንተኾነ ከም’ቲ ልዕል ክብል ዝጠቀስክዎ ንምእንቲ ግዝኣተ ሕጊ ሂወቶም ዘሕለፉልናን ዝኸፈሉልና እንተዘከርና፡ ደወል ንጻውዒት ሓድነት ምዃኑ’ዩ። ገገል ንምጥቃስ ….
- ዝግባእ ክብርን ሞሳን ከይተዋህቦ ዓብይቲ ፖለቲካውያን መራሕቲ ብረታዊ ተጋድሎ ንነጻነት ይሓልፉ ዶ ኣለዉ?
- ነባራት ተጋዳልቲ ከካብ ገዝኦምን ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ተጨውዮም ተኣሲሮም ዶ ኣለዉ?
- መንእሰያት ከቢሮም ኣብ ሃገሮም ከይነብሩ ንስደት ዶ ይበታተኑ ኣለዉ?
- ግዳያት ኣሞራን ዓሳታት ባሕርን ኮይኖም ደሃይ ዘይብሎም ዝጠፍኡ ዶ ኣለዉ?
- ዝኽሪ ትማሊ ስርሒት ፎርቶ ኩሉ ዝሰምዖ ዶ እዩ?
- ዝኽሪ ትማሊ ዓበይቲ መንፈሳውያን መራሕቲ ሃይማኖት ሓጅ ሙሳን፡ ፓትሪያርክ ኦርቶዶክስ ኤርትራ ኣቡነ ኣንጦንዮስ ብጭኻነ ኣብ ማሕዩ ዶ ሂወቶም ከፊሎም ሓሊፎም?
መልሲ እዚ ኩሉ ኣብ ላዕሊ ሕቶታት እወ እዩ። ደጊም ብድሕሪ’ዚ ትጽቢትና እንታይ ክኸውን ዘለዎ፡ ግብረ መልስና ብኽመይ ክስነ ዘለዎ እንተኾይኑ ብሓድነት ጠጠው ኢልና ንዝተኸፈለልና ዋጋ ውዕለትን ዕዳና ክንመልስ ጻዕርታትን ተጋድሎን ምትግባር ማለት’ዩ ክኸውን ዝግባእ። ሎሚ መዓት ህዝብና ኣስኪሩና ስቕታና በዚሑስ ሽግር ዓመጽ ምርሳዕ ዝለመድናዮ ይመስል። ንምእንታና ዝኽፈል ከቢድ ዋጋስ ንዕለቱ ተረሲዑ ኣብ ዘዝሓደሰ ረብሓታትና ዘይሕለወሉ ተርኽቦ ምድሃብ ኮይኑ ዝረኣየሉ ዘሎ ኩነታት ንንበር ዘለና ኮይኑ ዝመስል ዝሕብር ኩነታት ወጊድ ኢልና፡ ኣብ’ቲ ጉዳይና ልዑል ኣቃልቦን ሓያል ስራሕን ጻዕርን ከነበርክት ይግባእ።
ዘለኣለማዊ ክብርን ዝክርን ንስዋኣትና
ኤርትራ ብነጻነታ ተኸቢራ ትንበር
ኣንቶንዮ ተስፋይ
8 ሚያዝያ 2022


text:
ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ዒራቕ ኢብራሂም ኣል-ጃፈሪ ምስ ናይ ኢራን መዘንኦም መሃመድ ጃቫድ ዛሪፍ ሎሚ አብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ ህላውነት ዒራቕ አብቲ ዞባ ነቲ ዘሎ ወጥሪ ክልቲአን ሃገራት ዘህድእ’ዩ ኢሎም።
ሩስያ’ውን አብቲ ጉዳይ መንጎኛ ኮይና ክትሰርሕ ጠለብ ዘቕረበት ክትኸውን ከላ ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ጆን ኬሪ ድማ ምስ ሚኒስትራት ወጻኢ ጉዳያት ክልቲአን ሃገራት ይዘራረቡ ምህላዎም ተፈሊጡ’ሎ።
ወሃቢ ቃል ሚኒስትር ወጻኢ ኣመሪካ ጆን ከርቢ ትማሊ አብ ዝሃብዎ ቃል ሚኒስትር ወጻኢ ኣሜሪካ ጆን ኬሪ ነቲ ዘሎ ወጥሪ ንምህዳእን ምስ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ክልቲአን ሃገራት ብቴሌፎን ከምዝተዘራረቡን ጠቒሶም።
ዓረብ ሊግ ብስዑዲ ዓረብ ዝተጸውዓ ብዛዕባ’ዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታትን ንምዝርራብ ሰንበት ኣኬባ ከካይድ’ዩ።ንስዑዲ ዓረብ ወሲኻ ካልኦት አባል ዓረብ ሊግ ዝኾና ሃገራት ምስ ኢራን ዝነበረን ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ምቁራጸን ይዝከር።
እዚ ከምዚ’ሉ ኸሎ ጅቡቲ ሎሚ አብ ዘውጽኣቶ መግለጺ ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ምስ ኢራን ምቁራጻ ገሊጻ’ላ።
ምስ’ዚ አብ ዝተአሳሰር ዜና ሚኒስትሪ ወጻኢ ኤርትራ ትማሊ አብ ዘውጽኦ መግለጺ ምስ ስዑዲ ዓረብ ዘለዋ አብ ስትራቴጂካዊ ጎርብትና ዝተመስረተ ዝምድና ዳግም ብምርግጋጽ ነቲ አብ ኤምባሲ ስዑዲ ዓረብ አብ ኢራን ዝተካየደ መጥቓዕቲ ኮኒና።
ምሉእ ትሕዝትኡ ኣብዚ ምስማዕ ይኸኣል።


text:
ገዛን ስራሕን ንምርካብ፣
ምስ ብምትሕብባር ACCELAIR 09፣
እንታይ ኢዩ?
መዓስ እዚ ጥራይ ኣክሰሌር ዜሮ ት ሽዓተ "ACCELAIR 09" ፣ ትካልና ነቶም ምሉእ ዑቕባ ዝረኸቡ ሰባት፣ ኣብ ሓያሎ ንህይወቶም ጠቓሚ መስርሓት ይተሓባበር፣ ናብነት ኣብ ጭቡጥ ኩነታት ፣ ምምርካኳስ ኣብብ ገዛ ብ ፈረንሳ ዘሎ ዕድላት ምርካብ ገዛ፣ ናይ ተኻራዪን ኣካራይን መሰል ሓበሬታ ምሃብ፣ መሪሕ ተራ ሒዙን ኣብ ምትግባሩዓቢ ግደ ይጻወት።
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
9 - Ariège
ኣብ ኣርየጅ "l'Ariège" ገዛ ንምርካብ፣
ዞባ\ ዴባርትሞ
9 - Ariège
ኣብ ኣርየጅ "l'Ariège" ገዛ ንምርካብ፣
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ብሞያውያን ኣሰተርጎምቲ ዝተሰነየ ሓገዝ፣
ትካልና ኣክሰሌር ዜሮ ት ሽዓተ "d'ACCELAIR 09"፣ ከምቲ ኣብ መስርሕ ምርካብ ገዛ ዝገብሮ ምትሕብባር : ስራሕ ብምንዳይ : ስልጠና ኣብ ምስታፍ፣
ሓገዝ ኣብ መጓዓዝያንን ኣብ ትካላት፣ ኣብ ምምሕዳራዊ ወረቐት ኣብ
ምጽፋፍን ካልእን ይሕግዝ።
ገዛ ንምርካብ፣
.
ኣክሰሌር ዜሮ ት ሽዓተ ACCELAIR 09 ንስደተኛታት ናይ ፈለማ ገዛ ምርካብ ብሓገዝ ይገብር :
- ኣብ መስርሕ ምድላይገዛ ኣብ ጭቡጥ ኩነታት ፣ምርካብ ገዛ ብ ፈረንሳ ፣ ናይ ተኻራዪን ኣካራይን መሰል ሓበሬታ ምሃብ፣.
- ገዛ ከም ዝረክብ ፣ እኹል ሓገዝምርባር
- ገዛ ምስ ረኸበ ኣብ ምቕያር ገዛን ምትሕግጋዝ ጎድኒ ጎኒ
ድማ፣ ግዝያዊ ፍታሓት ምግባር፣
- ድኒ ጎኒ ድማ፣ ግዝያዊ ፍታሓት ምግባር፣ (ንኣብነት ኣብ ናይ ዝተፈላላዩ መጽለሊ ገዛውቲን ማእከላት ትምህርቲን ፣ እቲ
ስደተኛ ከም ዘጽልል ምግባር)።
ሞያን ስራሕ ንምርካብ ዘተሓሕዝ ሓገዝምርካብ፣
- እቶም ስደተኛታት ስራሕ ኣብ ዝድደልይሉ እዋን ፣ ቀጥዒን ሕጊን ኩነታትን ስራሕተኛን ኣስራሒ ኣብ ፈረንሳ
ምሕባር፣ ምስ ስልጠናን ልምምድን ክህቡ ዝኽእሉ ትካላት ምርኻብ።
ብሓደ ኣሰናይነት፣ ወይ ሓገዝ ንስደተኛ ኣብ ናይ ቋንቋን ናይ ስራሕ ስልጠናታት ከም ዝረኽቡ ምግባር፣ ኣብ እቲ መስርሕ ድማ እቲ ስደተኛ፣ ምስእይ ዝሰማማዕ ብምርጭኡ፣
ብነጻ ስልጠና ምርካብን ይሕግዝ።
-ሓደ ብጭቡጥ ስራሕ ዝረኽበሉ ዝኽእል ኩነታት ምፍጣር፣ ከምኡ እውን ስራሕ ምስ ዝረክብ፣ ውዕላት ኣብ ዝፍርመሉ እዋን ማእከላይ ኣካል ኮይኑ እቲ ባህሪን ኣፍልጦን ናይ ኮንትራት ኣብ ልንጻር ዝኣመሰሉ ነገራት ከም ኣብነት ክጥቐሱ ይኽእሉ።
ኣብ ቤትጽሕፈታትን ማሕበራዊ መሳለጥያታታ ሓገዝ ንምርካብ፣
- እቶም ዕድላት ተጠቐምሎም
እዚ ናይ ኣገልግሎት ናይ ኢንተግረሽን ዕድል እዚ ምስ (OFPRA, OFII, Préfecture, CAF, etc.) ዝተተሓሓዘ እዩ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ርኸቡና ቆጸራ ውሰዱ፣
ኣድራሻና Partenaire Hérisson Bellor - 26 chemin de la Chartreuse 09100 Pamiers
ኣገልግሎትና ብቖጸራ ጥራይ እዩ
ብቐጻሊ ኣብ : ፍዋክስ ፓምየር "Foix et Pamiers" ኣለና፣
ቴለፎን ወይ ኢመይን ግበሩልና፣
ንዝያዳ ሓበሬታ ኣክሰሌር ዜሮ ት ሽዓተ "d'ACCELAIR 09" ደውሉልና 06 22 79 44 94 (ረቡዕ ጥራይ )
ኢመይልና ኸኣ እዚ ዝስዕብ እዩ። accelair09@forumrefugies.org


text:
"ሎሚ ኩሉ ዓይነት ዘመናዊ መሳርሕታት ኣብ ኢድና እናሃለወና እውን ስጋብ ሎሚ ካብ ዝረአኹዎም እቲ ዝኸፍአ ቅልውላው ምግቢ ኣጋጢሙና ይርከብ ኣብ አፍሪካ ካብ ሓሙሽተ ሰባት እቲ ሓደ ብዋሕዲ ዝተመጣጠነ ምግቢ ዝሳቀ፟" ኢለን ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሊንዳ ቶማስ ግሪንፊልድ ።
"ቅልውላው ምግቢ ማለት ወልዲ ንደቆም ዝቅ፟ርብሎም ዝብላዕ ምግቢ የብሎምን ማለት እዩ። እዚ ማለት ከኣ ህፃውንቲ ቆልዑ አብ ትምህርቶም ዕዉታት ንኽኾኑ ዝሕግዞም ክረኽብዎ ዝግባእ ዝተመጣጠነ ምግቢ ክረኽቡ ኣይከኣሉን ማለት እዩ። ብኻልእ ኣገላልፃ ድማ ጥምየት ማለት እዩ። ጥምየት ድማ ሞት ማለት እዩ።"
ንሰን ወሲኸን “ ነዚ ድማ እዩ ጥምየት ንምጥፋእ ቆራፅነት ክህልወና ዝግባእ” እዚ ንምግባር ድማ ፈለማ እቲ ቀንዲ ቅልውላው ምግቢ ንኸጓንፍ ዝገብሮ ዘሎ እንታይ እዩ ኢልና ካብ መሰረቱ ክንፍትሾ ይግባእ ኢለን።
"ኣነ ኣርባዕተ ቅሉዓት ምኽንያታት ይረኣዩኒ። ሓደ “#’’ ን ሰለስተ “C”ን ብዝብሉ ናይ እንግሊዘኛ ስያመታት ድማ ይፅወዖም። ንሳቶም ድማ ነዳዲ፣ ኩነታት ከባቢ ኣየር፣ ኮቪድ19ን ጎንፅታትን እዮም።"
“ ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ዋጋ ነዳዲ እናወሰኸ እዩ ዝከይድ ዘሎ” ነዳዲ ድማ ንመስርሕ ምህርቲ ምግቢ ዘገልግል ብሙዃኑ ምኽባር ነዳዲ ማለት ዋጋ ምህርታት መግቢ'ውን ክኸብር ይገብሮ ማለት እዩ። ካልእ እታ ፈላመይቲ ‘C’ ንከባቢያዊ ኣየር(Climate Change) ትውክል እያ" ይብላ ኣምባሳደር ሊንዳ ግሪን ፊልድ።
"ቅልውላው ከባቢያዊ ኣየር ማለት ተፈጥሮኣዊ ቅ፟ልውላው ዝፈጥሮ ዕንወት፣ ከም ሓደጋ ውሕጅ፣ ማዕበላትን ከቢድ ዋዕን ዝበሉ ሳዕቤናት እዮም ።ይኩንእምበር ብቀ፟ጥታ ቅልውላው ምግቢ ንኽስዕብ ዝመርሕ እዩ።"
ከም ኣገላልፃ እተን ኣምባሳደር እቲ ካልኣይ ‘C’ ንኮቪድ19 ዝውክል እዩ።
“ ኮቪድ 19 ኣብ ሓፂር ግዘ ተወሳኺ ካልእ ስምባደ ዝፈጠረ ጉዳይ እዩ። ቅድሚ ኮቪድ ፻ ሚልዮን ዝነበረ በዝሒ ብቅልውላው መግቢ ዝተጠቅ፟ዑ ሰባት ድሕሪ ሰለስተ ዓመት ግና እቲ ቁፅሪ ናብ ልዕሊ 190 ሚልዮን ክዓቢ ክኢሉ እዩ” ኢለን። ሳልሳይ ‘’ድማ እቲ ዝዓበየ ሰላሕታዊ መበገሲ ጥምየት እዩ ኢለ እየ ዝኣምን ይብላ ኣምባሳደር ቶማስ ግሪንፊልድ “ ጎንፂ ዝመበገሲኡ ጥምየት ኮነ ተባሂሉ ዝፍጠር ኮይኑ ከም መስርሕ ውግእ ኮይኑ ዘገልግል እዩ።”
“ኩሎም እዞም ፀገማት ማለትእውን ነዳዲ፣ ኩነታት ከባቢ ኣየር፣ ኮቪድን ጎንፅታትን ብሓንሳብ ተጣሚሮም ነቲ ኣብ ህይወትና ኣጋጢሙና ዝርከብ ዝኸፍአ ቅልውላው ጥምየት ከጋንፍ ምኽንያት ኮይኖም እዮም።” ኢለን ኣምባሳደር ግሪንፊርልድ
ኣብ መወዳእታ ጎንፅታት ብዝፈጠርዎ ጥምየት ሰባት መረበቶም ሓዲጎም ክስደዱ ስለ ይገብሮም ንጎረባብቲ ሃገራት ድማ ኣብ ስርዓት ምግበን ፃዕቂ ንኽፍጠር ይገብ ኢለን ። ብሙኳኑ ነዚ ንምእላይ ልዕሊ 127ሚልየን ዶላር ተወሳኺ ሰብኣዊ ሓገዛት ክወሃቦም ምኳኑ ኣፍሊጠን ።
እዚ ሓገዝ ንዕቁ፟ባ ሓተቲ፣ ስደተኛታት፣ ተመዛበልቲ ውሽጢ ዓዲ፣ ሃገር ንዘይብሎምን ንኹሎም ካብ መረበታቶም ንዝተመዛበሉ ኣብ ኣፍሪካ ዝርከቡ ስደተኛታት ዝውዕል ሙዃኑ እየን ገሊፀን።
“ሐዚ እዩ እቲ እዋን ምስ መንግስታት፣ ኣብ ሞንጎ ሃገራትን ሰባትን ጥምየት ጠጠው ክብል ክንሰርሓሉ ዝግበኣና ኣብዚ ሰዓት እዩ ኢለን። ምስ ሲቪል ማሕበረሰብ፣ ትካላት ውልቀ፣ ኣብ ደገ ዝነብሩ ዜጋታቶም(ዳያስፖራ) ንምትብባዕን ኣብ ሓደስቲ ውፅኢታት ቴክኖሎጂ ዝሐሸ ቴክኒካዊ ኣፈፃፅማታትን ብምጥቃም ስርዓት መግቢን ትልሚ መፃኢ ንምሕንፃፅን ግዚኡ ሐዚ እዩ ኢለን።


text:
ኣብ ናይ 27 ሚያዝያ ዜና ኣሰና ስርዓት ህግደፍ ብ21 ሚያዝያ፡ ማለት ሓሙስ ጽግቦ፡ ኩለን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ ናይ ካቶሊክ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቑ ኣስታት 00 ንጹሃት ኤርትራውያን ጸሎተ ፍትሓት ድሕሪ ምግባረን፡ በዚ ዘይተሓጎሰ ስርዓት ህግደፍ፡ ንሰለስተ ላዕለዎት መንፈሳውያን መራሕቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ከምዝኣሰሩዎም ሓቢርናኩም ኔርና። ኣስማቶም ከኣ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ኣብ ናይ 27 ሚያዝያ ዜና ኣሰና ስርዓት ህግደፍ ብ21 ሚያዝያ፡ ማለት ሓሙስ ጽግቦ፡ ኩለን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ ናይ ካቶሊክ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቑ ኣስታት 00 ንጹሃት ኤርትራውያን ጸሎተ ፍትሓት ድሕሪ ምግባረን፡ በዚ ዘይተሓጎሰ ስርዓት ህግደፍ፡ ንሰለስተ ላዕለዎት መንፈሳውያን መራሕቲ ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ከምዝኣሰሩዎም ሓቢርናኩም ኔርና። ኣስማቶም ከኣ ከምዚ ዝስዕብ እዩ።
ብ21 ሚያዝያ፡ ማለት ሓሙስ ጽግቦ፡ ኩለን ኣብ ኣስመራ ዝርከባ ናይ ካቶሊክ ኣብያተ ክርስትያናት፡ ነቶም ኣብ ማእከላይ ባሕሪ ብጅምላ ዝሃለቑ ኣስታት 400 ንጹሃት ኤርትራውያን ጸሎተ ፍትሓት ድሕሪ ምግባረን፡ በዚ
ሎሚ ሰንበት 22 ለካቲት ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ኣብቲ ብ ተቓወምቲ ውድባት፡ ኣባላት ሲቪካውያን ማሕበራት፡ ናይ ሚድያ ማዕከናትን ግዱሳት ውልቀሰባትን ብምትሕብባር ዝወደቡዎ ኣብ ከተማ ለንደን ኣፍደገ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ዓባይ ብሪጣንያ ዝተኻየደ ውዕዉዕ ሰላማዊ ሰልፊ ብምስታፍ ምእንቲ ምኽባር ሰብኣዊ መሰል ኤርትራውያንን ድሕነት ሃገርና ኤርትራን ድምጾም ኣስሚዖም ።


text:
ሞና ምቕባእ ወይ ምልማጽ ህንጻ ንምድህሳስ
ምስ ለ ክሌ ደ ኣተልየ Les clés de l'Atelier
እንታይ ኢዩ?
እዚ fሰልተጠና እዚ፣ሰርትፍኬቱ 3 ደረጃ ሰዓታ ስልጠና ድማ 695ሰዓታት ናይ ሞያ ፋሳድ Façadier-Peintre ምዃኑ ፍለጡ/
i ክፍለጥ ዘለዎ! :እዚ ብ façadier-peintre ዝበሃል ሞያ ናይ ህንጻታት ምልማጽ ምዃኑ እዩ። መብዛሕትኡ እዋን ሓጺናው ኣስካላታት ዝጥቐም ብምዃኑ ፣ ናይ ሓደጋ መከላኸሊ ኣልባሳትን ቆቢዕን ወዘተ የዘውትር።
ንመን ኢዩ ፧
ዞባ\ ዴባርትሞ
69 - Rhône
ካብ 8 ክሳብኣዋርሕ ወይ 1 ዓመት
ዞባ\ ዴባርትሞ
69 - Rhône
ካብ 8 ክሳብኣዋርሕ ወይ 1 ዓመት
ስለምንታይ እዩ እዚ ጉዳይ ኣገዳሲ ኾይኑ፧
ዝቕጽል ስልጠና እንተ ብ ኣንተርናስን ማለት ምፍርራቅ ስራሕን ትምህርቲን
እዚ ስልጠና ዝህቦ ነበራት :
- ኣብ ቀጻሊ ወይ ሓደ ተመክሮ ናይ ስራሕ ን ጀመርቲ ን (140ሰዓታታት ) ኣብ ትካላት
- ወይ ብ ኣልተርናንስ 3 ሰሙን ኣብ ስራሕ 1 ሰሙን ኣብ ስልተና
ብኸምኡ ድማ ፣ ን ኽትክፈሉ የኽእለኩም ኣብ እዋን ትምህርቲን ስራሕን ድሕሪኡ ብቐጥታ ስራሕ ንምርካብ ትፍትሹ።
ብዙሕ ስራሕ ዝርከቦ ስልጠና
ሞያ ናይ ምልማጽ ፣ ብዙሕ ተድደላያይ ሞያ እዩ ኣብዚ ሰዓት እዚ ። ብ ቐሊል ሞያ ዝጥረዮን እውን እዩ።
ሓጺርን ሞያዊ ስልተጠና ፣ ስቕልጡፍ ስራሕ
ኣብ ውሽጢ 8 ኣዋርሕ ፣ ዝጸንሕ ስልጠና ፣ ናይ ልምምድ ቦታ ዘዳለወን ፣ እናተመሃርካ ዝስልጠኖም ብምዃኑ ዝተፈልጠን፣ ኣብ ዝተናውሐ ናይ ስራሕ ዕድል ዝጭበጦ ሞያ እውን እዩ።
ብ ኸመይ ኣብርክቶይ ይሳተፍ
ርኸቡ ና
- ኢመይን : hf@lesclesdelatelier.fr
- ቴለፎን : 09 50 00 60 80


text:
ልኡኽ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ምስ ሚኒስትሪታትን ሃገራውያን ማሕበራትን ዘትዩ
ኣ. ዜ. ኤ.
ኣብ ኤርትራ ናይ 5 መዓልታት ዑደት ዘካይድ ዘሎ ቴክኒካዊ ልኡኽ ላዕለዋይ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ብ4 ለካቲት ምስ ሚኒስትሪታትን ሃገራውያን ማሕበራትን ኤርትራ ተራኺቡ ዘትዩ።
እቲ ልኡኽ፡ ኣብ ሰለስተ ቀዳምነታት ኤርትራ፡ ማለት ፍርዳዊ ኣካላት፡ ስንኩላንን ውሕስነት ማይን ሓበሬታ ብምእካብ፡ ቴክኒካዊ ምትሕግጋዝ ንምእማም ዝዓለመ’ዩ።
ኣብ መኽፈቲ ናይ’ቲ ርክብ፡ ካብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ገራህቱ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ኤርትራ ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ዝበቘለት ሃገር ብምዃና፡ ነቲ ጉዳይ ኣብ መስርሕ ህንጸት ሃገር ኣብ ኩሉ ጽፍሕታት፡ ጽላታት፡ ፖሊሲታትን ፕሮግራማትን ትሰርሓሉ ምህላዋ ብምሕባር፡ እቲ ሕጂ ዝዝረበሉ ዘሎ፡ ኤርትራ ኣብ 2014 ብመሰረት ዘቕረበቶ ሃገራዊ ጸብጻብ ዝተቐበለቶ ለበዋታት፡ ነዚ እምነትን ጻዕሪን ልኡኽ ኮሚሽን ሰብኣዊ መሰላት ምስ ሚኒስትሪታትን ሃገራውያን ማሕበራትን ዘትዩ ዘንጸባርቕ ምዃኑ ሓቢሩ።
ኣምባሳደር ተስፋሚካኤል ኣስዒቡ፡ ንዝተፈላለያ ሚኒስትሪታትን ሃገራዊ ማሕበራትን ዝምልከት ናይ ምውህሃድ ባይታ ብምፍጣር ኣብ 2015 ዝተኻየደ ጻዕሪ ምክትታል ከምእተገምገመን ኣብ 2016 ዝቕጽል ናይ ስራሕ መደብ ወጺኡ ከምዘሎን’ውን ገሊጹ።
ተሳተፍቲ፡ ኣብ’ቲ ኤርትራ ዝሰርዓቶ ቀዳምነታት ዘካየደቶን እተካይዶ ዘላ ጻዕሪን ክግበር ዝግብኦ ተክኒካዊ ምትሕግጋዝን ብዝምልከት ተመያዪጦም። ኣብ መዛዘሚ’ቲ ርክብ፡ ኣወሃሃዲት ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራን ሓላፊት ፕሮግራም ልምዓት ው.ሕ.ሃን ሚስስ ክርስቲን ኡሙታኒ፡ ኣብ ኤርትራ ዋላ’ኳ ብድሆታትን ሕጽረታትን እንተሎ ዓበይቲ መደባት ይሰላሰል ከምዘሎ፡ ቤት-ጽሕፈት ሕቡራት ሃገራት ብመሰረት ቀዳምነታት መንግስቲ ኤርትራ ድማ ኣብ ሽርክነት ዝተመርኰሰ ኣበርክቶ ይገብር ከምዘሎ ኣብሪሃ።
ንሳ ብተወሳኺ፡ ተነዲፉ ዘሎ መደብ ቀልጢፉ ተጻፊፉ፡ ትካላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራ ንምዕዋቱ ዘድሊ ቴክኒካዊን ፋይናንሳዊን ደገፍ ክገብር ቅሩብ ምዃኑ ኣረጋጊጻ።


text:
ሃማመተኤ፡ ንስለስተ ወርሒ ብደረቕን ተንቀሳቓስን ስእሊ፡ ምፍራይ መደብ ተለቪዥንን ዕዮ ፊልምን ዘሰልጠኖም መንእሰያት ብ29 ለካቲት 2020 ኣመሪቑ። ኣብ’ቲ ስልጠና ካብ 9 ኣካላት መንግስቲ፡ ግንባርን ማሕበራትን ዝተዋጽኡ ኣብ ቦታ ስራሖም ከም…
Category: Others
መንእሰያት ተማሃሮ ኮለጅ ሕርሻ ሓማልማሎ ወከልቶም መሪጾም!
መንእሰያት ተማሃሮ ኮለጅ ሕርሻ ሓመልማሎ ንክልተ ዓመታት ከገልግልዎ ንዝጸንሑ ንምትካእን ሓደሽቲ ኣባላት ኣካያዲት ኣካል ንምምራጽን ጉባኤ ኣካይዶም። ኣብ’ቲ ብ ቤ/ጽ ሃማመተኤ’ቲ ን/ዞባ ዝተወደበ፡ ብዕለት 26/10/2019 ዝተኻየደ ጉባኤ መእተዊ ቃል ዘስመዐት…
ሃማመተኤ ዞባ ሳዋን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን ገምጋም ንጥፈታት ኣካይዱ።
ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያትን ተማሃሮን ኤርትራ ጨንፈር ዞባ ሳዋን ላዕለዎት ትካላት ትምህርትን፡ ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ናይ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ዓመት ኣብ ስትራተካዊ ውጥን ስራሕ ማሕበር ምርኩስ ብምግባር፡ ናይ ዝተሳላሰሉ ንጥፈታት ገምጋማዊ ኣኼባ…
ተሳትፎ ማሕበር፡ ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል
ወኪል ማሕበር ብዕለት 11 መጋቢት ኣብ ቤትጽሕፈት ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ጀኔቭ ኣብ ዝተኣንገደ ላዕለዋይ ደረጃ ልዝብ ኣብ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ኤርትራ፣ high level interactive dialogue on human…


text:
ኣብ ዝሓለፈ ሰኑይ ዝዓረፉ ኣምባሳደር ሪቻልድ ሆልብሩክ ከም ኣ.ኤ ግንቦት 2000 ዓ.ም ንልኡኻት ባይቶ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት መሪሖም ናብ ኢትዮጵያ ከይዶም ከምዝነበሩ ይዝከር። ኣምባሳደር ሪቻልድ ሆልብሩክ ነቶም ልኡኻት ባይቶ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት መሪሖም ናብ ኣፍሪቃ ዝበፅሑ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንዝነበረ ኹናት ንምህዳእ ዝከአል እንተኾይኑ ክፍትኑ ብምድላይ ምኻኑ ኣብቲ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ኣሜሪካ ኣምባሳደር ቲቦር ናዥ ገሊፆም።
ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ቴክሳስ Teck ዩኒቨርስቲ ኣብ ቤት-ፅሕፈት ዓለም-ለኸ ጉዳያት ዝሰርሑ ዘለውን ኣብ ኢትዮጵያ ኣምባሳደር ኣሜሪካ ዝነበሩን ቲቦር ናዥ ኣብቲ እዋን ናይ ኣልጀርያ ፕረዚደንት ዝነበሩን ኣማኻሪ ሃገራዊ ፀጥታ ኣሜሪካ ዝነበሩ አንተኒ ሌክን ናብ ስምምዕ መሰረተ-ሓሳብ ንምብፃሕ ናብ አዲስ-አበባን አስመራን ይመላለሱ ኔሮም ኢሎም።
ኣብቲ እዋን እቲ ልኡኻት ባይቶ ፀጥታ ሕቡራት መንግስታት ሓደ ውሳነ ከምዘርቀቀን እቲ ውሳነ ንኢትዮጵያ ኣቆጢዑ ከምዝነበረን ገሊፆም።


text:
Radio Erena: 02 May 2022
ስዑዲ ዓረብ፤ ኣብ ኲናት የመን ዝማረኸቶም 163 ኣባላት ሑቲ ናጻ ከምእትሰዶም ኣፍሊጣ።
ወሃብ ቃል ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ ጀነራል ቱርኪ ኣል ማሊኪ ኣብ ዝሃቦ ቃል፤ እቶም 163 ምሩኻት ኲናት፤ ንኣህጉራዊ ማሕበር ቀይሕ መስቀል ክርከቡ ምዃኖም ኣፍሊጡ።
ንሱ ብተወሳኺ ልፍንቲ ሃገራት ዓረብ ነዚ ስጉምቲ ዝወስድ ዘሎ፤ እቲ ምስ ሓይልታት ሑቲ ዝተበጽሐ ንክልተ ኣዋርሕ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ፤ ዕዉት ክኸውን፤ መተኣማመኒ ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ ክብል ገሊጹዎ።
ብመንጎኝነት ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝጀመረ ዘተ ሰላም የመን፤ ብተደጋጋሚ ብዘይፍረ ኣብ ዕጹው ማዕጾ ክበጽሕ ከምዝጸንሐ ዝፍለጥ ኮይኑ፤ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብ ዕለት 2 ናይ ወርሒ ሚያዝያ ዝጀመረ ተኹሲ ደው ናይ ምባል ስምምዕ ከይፈሽል ልዑል ኣቓልቦ ሂቡ ይሰርሓሉ ከምዘሎ ይገልጽ።
ሓደ ካብቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ስምምዕ ክብጻሕ ዝሓገዞም ነጥብታት፤ ምልውዋጥ ምሩኻት ኲናት እዩ።
ኲናት ልፍንቲ ሃገራት ዓረብን ሑቲ ናይ የመንን ኣብ 2015 ካብ ዝጅምር ምሩኻት ኲናት ካብ ዝኾኑ፤ ስዑዲ ዓረብ ን1400 ናጻ ክትሰድድ ክትሕተት እንከላ፤ ሑቲ ብወገኑ ማሪኹዎም ዘሎ፤ 16 ስዑዳውያንን ሰለስተ ሱዳናውያንን ዝርከብዎም 823 ወተሃደራት ናጻ ክገድፍ ይሕተት።
==================


text:
ውድባዊ መግለጺ ብዛዕባ ሓው ሱለማን ኣደም ሑሴን
ውድባዊ መግለጺ ብዛዕባ ሓው ሱለማን ኣደም ሑሴን
ዝኸበርካ ደለይ ፍትሒ ህዝቢ ኤርትራ፡
ኣብ’ዚ ሒዝናዮ ዘለና ሰሙን፡ ኣባል ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ(ውሓደለ) ኣቶ ሱሌማን ኣደም ሑሴን ፡ ምክትል ኣቦ መንበር፡ ሓላፊ ውጻኢ ጉዳያትን ፡ ብወለንትኡ ካብ ውሓደለ ከም ዝስሓበ ክንሕበር ንፈቱ ። ውድብ ካብ ዝሃቦ ሓላፍነት ክስሕብ ዝገበሮ ፡ ምስ ድልየትን ኣታሕሳስባን ውድብ ፍልልይ ከም ዝገጠሞ ይሕበር። ብወገን ፈጻሚ ሽማግለ ውድብ፡ እቲ ጉዳይ ብመንጽር ክብደት ህልዉ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን፡ ንስቓይ ህዝብና ፍታሕ ንምርካብ ኣፈናዊ ምቅርራብ ዳህሳስን መጽናዕቲ ንዝተገብረ ስርሓት ኣብ ክንዲዚ ዘብጽሕ ጉዳይ ጌርና ኣይንወስዶን ። ምኽንያቱ ኣብ ቦታ ፈ/ሽ ክፈላሊ ዝኽእል ዝተወስደ ሓድሽን ፍሉይን ውሳኔ ይኹን፡ ዝተሓንጸጸ ፖሊሲ ብዘይምንባሩ’ዩ። ኣቶ ሱሌማን ሑሴን ንዝወሰዶ ስጉምቲ ሙሉእ መሰሉን ኮይኑ ክኽበረሉ ከም ዘለዎ ምዃኑ ንኣምን። ምእንቲ ድሕነት ህዝብናን ሃገርናን ፣ ምስ ዝኾነ ውድብ/ ሃገር ነቲ ብመስዋእቲ ዝተረጋገጸ ሉኡላውነትናን፡ንሙሉእ መሰል ርእሰ ውሳነናን ዝእምኑን ዘኽብሩን ወገናት ክንዛመድ ፍቓድ እንሓተሉ ጉዳይ ኣይኾነን።
ኣብ መወዳእታ ንኣቶ ሱለማን ኣዳም ሑሴን ኣንጻር ምልካዊ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ዘካይዶ ቃልሲ ስኒት ጽንዓት ንምነየሉ ።
ፈጻሚ ሽማገለ
ውድብ ሓድነት ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ውሓደለ)
25 ሓምለ 2020


text:
ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ፈላማይ ሕሙም ኢቦላ ተረኺቡ።ኣብ መጀምሪያ እዚ ወርሒ እዚ ካብ ላይበሪያ ናብ ዩናይትድ ስቴትስ ዝኣተወን መንነቱ ዘይተገልፀን ሰብ ኣብ ክፍለ ግዝኣት ቴክሳስ ከተማ ዳላስ ተፈልዩ ይሕከም ከምዘሎ ዶክተራት ኣፍሊጦም ኣለው።
ናይ ዩናይትድ ስቴትስ ዳይረክተር ማእኸል ምቁፅፃርን ምክልኻልን ሕማም ቶማስ ፍረይደን እቲ ብኢቦላ ዝተለኽፈ ሰብ ካብ ላይበሪያ ክልኣዓል ከሎ ይኹን ናብ ዩናይትድ ስቴትስ ይበርር ኣብዝነበረሉ እዋን ጥዑይ ከምዝነበረ ገሊፆም።
እቲ ሰብ ካብ ላይበሪያ 19 መስከረም ተላዒሉ 20 መስክረም 2014 ኣብዚ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ተላዒሉ ምስ በሉ ኣስዒቦም ‘’ካብ ላይበሪያ ክልዓል ከሎ ወይ ኣብ ዩናይትድ ስቴትስ ክኣቲ ከሎ ናይ ሕማም ምልክት ኣይነበሮን።ድሕሪ ኣርባዕተ ወይ ሓሙሽተ ማዕልታት ናይቲ ሕማም ምልክት ምርኣይ ጀሚሩ’’ኢሎም።
ምልክት ክሳብ ዘየርኣየሉ ኣብ ዝነበረ እዋን እቲ ሰብ ንካልኦት ናይ ምምሕልላፍ ስግኣት የለን ኢሎም ፍረይደን።ናይ ምሕማም ምልክታት ኣርእዩ ኣብ ከተማ ዳላስ ናብ ዝርከብ ሆስፒታል ካብ ዝኣቲ ንድሓር ምስቲ ሰብ ዝተራኸቡ ሰባት ንምልላይ ሰበስልጣን እናፈተኑ እዮም።
እዞም ሰባት እዚኦም እቲ ሕማም ዝሓዞም ምዃኖም ንምርግጋፅ ብቐረባ ክትትል ክግበረሎም እዩ።እቲ ሕሙም ኣብ ሆስፒታል ፕረስብተሪያን ፅዑቕ ሕክምና ይግበረሉ ከምዘሎን ምእንተ ናይቲ ሰብ ውልቃዊ ሓበሬታ ክብሃል ካሊእ ተወሳኺ ሓበሬታ ከምዘይህቡን ወሃቢ ቃል እቲ ሆስፒታል ሓቢሮም።
ኣብ ምዕራብ ኣፍሪካ ልዕሊ 3,000 ሰባት ብኢቦላ ምማቶም ትካል ጥዕና ዓለም ገሊፁ’ሎ።


text:
መግለጺ ሓዘን ብምኽንያት አብ ማእከላይ ባሕሪ ብምጥሓል ሂወቶም ዝሰኣኑ ዜጋታትና
ብሰሪ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጋበቲ ስርዓተ ምሕደራ ህግደፍ፡ እንሆ ዜጋታትና ካብ ገዛእ ሃገሮም እግሮም ናብ ዝመርሖም ብምስጓም ንዘጋንፎም ኩፉእ ነገር ዘበለ ንምቕባል፡ ዝኸፍአ እንተኸፍአስ ካብ ኣተሓሕዛ ስርዓት ህግደፍ ዝኸፍእ’ዶ ከይህሉ ክሳብ ዘብል፤ መሪር ሂወት ከም ዝመርሕ ንህዝብና ይገብሮ ብምህላዉ፡ ናብ ፈቐዶ መኣዝን ዓለምና ከም ዝዝረው ይኸውን፡፡ ብኡ መጠን ድማ ብውልቅን ብጥርኑፍ ብኣልማማን ኣደዳ ንኽትሰምዖ መሰክሕ ዝኾነ ቅዝፈት ብምድራግ፤ ን ሂወት ህዝቢ ኤርትራ ካብ እዋን ናብ እዋን ዝገደደ እምበር ይሓይሽ ዘይበሃሎ፡ ፈታኒ ሂወት ከምዘሕልፍ ብምግባር፤ ፈትሊ ሂወት በቲኽካ ዝርከብ ትንፋስን ናብራን፡ ዝሕሸሉን ዝምረጸሉን ዓይነት ኣተሓሕዛ ጌርካ ብምጭቋን ዝወለዶ ምረትን ኣርሒቕካ ናይ ምጥፋእ ሽርሕን ብምኽታል፤ ስርዓት ህግደፍ ዝጠንሰሶ እከይ ግብሪ ሕሰም፡ ሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ ከምዝልለዎ ጌርዎ ይርከብ፡፡
እዚ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ ዜጋታትና ብዘይ ዉሑስን ጥዕነአን ይኹን ብቕዓተን ብዘይተሓለወን ናእሽቱ ጀላቡ ብልዕሊ ዓቐን ብዝሒ ስደተኛታት ዜጋታትና ብምጽፍጻፍ ነቲ ኣዝዩ ሓደገኛ ጉዑዞ ማእከላይ ባሕሪ ብሰላም ዛዚምካ ክብጻሕ ዘለዎ ከምዘይከውን ዝግበር ዘሎ፡፡ ኣብ እዚ’ዩ እምበኣር ነቲ ከጋጥም ዝኽእል ጃምላዊ ሂልቂት ዘጋድዶ ውዲት ይፍጸመሉ ኣሎ ከብል ዝኽእል ኣስተብህሎ ዘሎ፡፡ እዚ መቐጸልታ ናይ እቲ ዝሓለፈ ህልቂት ምናልባት እውን ቀልጢፍና ብቓልስና ክንገትኦ እንተዘይኪኢልና ብዝኸፍአ መልክዑ ክቕጽል ምዃኑ ብሩህ ዝኾነ ዘሕዝን ፍጻመ፡ ተራ ነገርን ወዝብን ዘጋጥም ዘሎ ዘይኮነ ኮነ ተባሂሉ ንህዝቢ ኤርትራ ኣብ ስቅያት ንምውዳቕን ንምህላቑን ዝስርሓሉ ዘሎ ውዲት ስርዓት ህግደፍ ምኳኑ ድሮ ብሩህ ኮይኑ ክቐርብ ዝግብኦ፡፡ በዚ መሰረት እምበኣር ንሃገራዊ ወጽዓናን ስቓይናን እንኮ መፍቲሒኡ ኣምሳያ ብስደት ተኸዊልካ ከተሕልፎ ምፍታን ፊት-ንፊት ከጢምካ ክትስዕሮ ኣዝዩ ዝቐለለን ዝጠዓመን ምዃኑ ብምግንዛብ ዘሎ ኒሕ ሃገራውነትና ብምምላስ ተርኒዕና ክንቃለሶ ይግባእ ንብል፡፡
በዚ ዘጋጠመ ዘሎ፤ ዘስካሕክሕ ህልቂት ዜጋታትና መሪር ሓዘን እንዳተሰመዓና፡ ነዚ መግትኢ ንምግባር ድሮ ኣብ ቃልሲ ዝርከብ ሃገራዊ ውድብና ግሃድኤ-ሕድሪ፡ ንህግደፍ ንምውዳቕ ዝግበር ዘሎ ቃልሲ ንምዕዋት ኢድ መላእ ህዝቢ ኤርትራ የድልዮ ኢሉ ስለ ዝኣምንን ብመሪሕ ዝንቀሳቐሰሉ ባህጉን ምዃኑ ደጋጊሙ ብምንጻር፡ ኣብ ውሽጡ ተጠርኒፎም ክቃለሱ ዝደልዩ ውልቀ ተቓለስቲ ይኹኑ ጥርናፈታት፡ ከምኡ ውን ብዝተፈላለየ ግንባር፡ ክሰርሑ ዝብገሱ ሃገራውያን ተቓለስቲ መርሓባ ኢሉ ሙሉእ ናይ ምቅርራብ መንፈሱ የርኢ፡፡
ድሕነት ህዝብን ሃገርን ልዕሊ ኩሉ!!!!
ዓወት ንሓፋሽ ብተግባር!!!
10 / ሰነ / 2016
ቤት ጽሕፈት ዜናን ባህልን ግሃድኤ-ሕድሪ
Short URL: https://english.farajat.net/?p=10370


text:
ሚኒስትር ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ጆን ኬሪ ትማሊ ምስ ቴሌቭዥን ኣልሁራ ኣብ ዘካየድዎ ቃለ-መጠይቅ ንዳዒሽ ንምስዓር 66 ሃገራት ዝርኸብኦ ድልዱል ጥምረት ምዕባለ የርእ’ሎ ኢሎም።
‘ካብ ዝተፈላለዩ ቦታታት ዝመጽእ ገንዘብ ንምብታኽ ንሰርሕ’ለና። መንእሰያት ብዳዒሽ ከይምረዙ ንዳዒሽ ዝጻረር ተበግሶ ማህበራዊ ሚድያ ብምድላው ንቃለስ’ለና’ ኢሎም።
ስዑዲ ዓረብ ኣብዚ ንዳዒሽ ንምስዓር ኣብ ዝግበር ቃልሲ ቀንዲ ግደ ትዓምም’ላ ዝበሉ ጆን ኬሪ ነቲ ጉጅለ ካብ ናይ ውልቂ ናይ ሕሳብ ባንክታት ገንዘብ ከይበጽሖ ስዑዲ ክትሕግዝ ትኽእል’ያ ኢሎም።
ገለ መንእሰያት መራሕቲ ማእኸላይ ምብራቕ ነቲ ዞባ ንምርግጋእ ድልውነቶም የርእዩ’ለው ኢሎም።
‘ናይ ዓረብ ኤማራትስ ልኡል መሓመድ ቤን ዛይድ ምስ የሕዋቶም ብምኳን ኣብ ምቅላስ ግብረ-ሽበራ ዝነአድ ራኢ ከምዘለዎም ኣርእዮም’ዮም። ኣንጻር ዳዕሽን ኣል-ቃይዳን ደው ብምባል ንጹር መርገጺኦም ኣርእዮም’ዮም።’
ኣሜሪካ ኣብ ካልኦት ሃገራት’ቲ ዞባ ከም ኢራቕ ኣብ ዝበላ ንዝረአ ምዕባለ ተተባብዕ ክብሉ’ውን ወጻኢ ጉዳያት ኣሜሪካ ጂን ኬሪ ገሊጾም።
ምሉእ ትሕዝቶ ኣብዚ ምስማዕ ይክኣል።


text:
መድህን ፈርዲናንዶ ድራር፡ "ተመሊስካ እትረድኦ ገዲፍካዮ ኣይትእቶ እዩ"
ኣብ ፈለማ ስሳታት ሓያሎ ዕድል ዝረኸባ ኤርትራውያን ኣዴታት ተማሂረን ከም መማህራናን ኣለይቲ ሕሙማን ነርሳት ዝበጽሓ ኣለዋ። ኣብ ከተማ ኦታዋ ዝነብራ ወይዘሮ መድህን ሓንቲ ካብተን ብዙሓት እየን - ተመኩሮአን እነሆ።
ትምህርተን ወትሩ ብብልጫ ዝዛዘማ ኣብ ከረን ተወሊደን ዝዓበያ ወይዘሮ መድህን፡ ካብ 1968 ክሳብ 1972 ኣብ ሕርጊጎ ቤት ትምህርቲ ኣዋልድ፡ እንግሊዝ፡ ቁጽሪ፡ ስነ-ፍልጠት፡ ጂኦግራፍን ኢደ ጥበብ ምሂረን።
ኣብ 1972 ምስ በዓል ቤተን ኣቶ ተኽሉ ሃብቶም ተመርዕየን ሓዳር መስሪተን።
እንተኾነ ናብራን ሓዳርን ከይዓገተን ኣብ 1974 ኣብ ማእከል መሰልጠኒ መማህራን ኣስመራ (TTI) ኣትየን።
እንተኾነ ትምሀርተን ከይወደኣ ኣብቲ ስርዓት ደርግ ዝኣወጆ እድገት በህብረት ዝብል ወፍሪ (ዘመቻ) ተሳቲፈን ኣብ ባጽዕ ምሂረን።
እቲ ግደታ ምስ ፈጸማ ከኣ ኣብ 1976 ናብ ማእከል መሰልጠኒ መማህራን ኣስመራ ተመሊሰን ትምህርተን ወዲአን፡ ዓቕመን ኣመሓይሸን፡ ኣብ ባጽዕ ቤት ትምህርቲ ቀዳማይ ደረጃ ኩትሚያ ተቖጺረ ሰሪሐን።
ኣብ ሕርጊጎ ዝምህረአን ዝነበራ ደቀንስትዮ ብዙሓት እኳ እንተነበራ ምስ ምንዋሕ ግዜን ስደትን ግን መን ኣበይ ኣሉ ኣይዝክራን፤ ንኣምና ናይብ ግን ንፍዕቲ ብምንባራ ኣይረሰዓኣን።
ካብቶም ምስ ግዜ ኣብ ፈቐድኡ ዝተበታተኑ ሓቢሮመን ዝምህሩ ዝነበሩ መሓሪ ዝተባህለ ኣብ 1975 ብስርዓት ደርግ ዝተቐትለ መምህር ይዝክራ። ሓያሎ ብህይወት ዘየለዋ መተዓብይተንን መማህርተንን ኣዴታት ምስዘከራ ንብዓት ስዒሩወን።
"እንድዒ ምስ ምንዋሕ ግዜ መን ኣበይ ኣሎ ተጣፊእና - ኩናትን ስደትን ከቢድ እዩ" ክብላ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፎ ምረትን ዝሓልፎ ዘሎ ከቢድ ግዝን ከምዘተሓሳስበን ገሊጸን ናብ ዝኽረን ተመሊሰን።
ኣብ ሰብዓታት፡ ብግፍዕታት ጸላኢ ዝሰንበረ ህዝቢ ሃገራዊ ወኑን መንፈሱን ተጓሃሂሩ ኣንጻር እቲ ብግፍዒ ህዝቢ ከንበርክኽ ዝጽዕር ዝነበረ ስርዓት ደርግ ግህዱን ስውርን ቃልሲ ዝበራተዓሉ እዋን እዩ ነይሩ።
እቲ ግሁድ ቃልሲ፡ እቲ ኣብ 1961 ዝጀመረ ብረታዊ ቃልሲ ክኸውን እንከሎ፡ ነቲ ናይ ግዳም ቃልሲ ዘሐይልን ዝድግፍን ኣብ ከተማታት ብምስጢር ዝካየድ ንስርዓት ደርግ ዘሰንከለ ካልእ ህዝባዊ ቃልሲ ነይሩ።
ወይዘሮ መብራትን በዓል ቤተንን ከኣ ኣብዚ ምስጢራዊ ስርርዕ ተወዲቦም ዓቕሞም ዘፍቅዶ ይሰርሑን ካብ በረኻ ብምስጢር ንዝኣተዉ ተጋደልቲ የዕቁቡን ይተሓጋገዙን ነይሮም።
ኣብ 1977 ህዝባዊ ግንባር ንከተማ ባጽዕ መሰጥቀዓ ካብ ዝነብሩሉ ዝነበሩ ቦታ ሃዲሞም ፈለማ ንደጎሊ፡ ካብኡ ድማ ንከረን ኣትዮም።
ክሳብ እዋን ምዝላቕ ኣብ ከረን ጸኒሖም ምስቲ ውድብ ክደጋገፉ ድሕሪ ምጽናሕ ከኣ ምዝላቕ ምስኮነ ኣብ ጥሪ 1979 ተሰዲዶም ናብ ሱዳን ኣትዮም።
ሽዑ ክልተ ቆልዑ፡ ወድን ጓልን ነይሮመን። ኣብ ካርቱም ምስ ሓዳረን ንሽዱሽተ ዓመት ጸኒሐን ክልተ ክልተ ቜልዑ ወሲኸን ምስ ኣርባዕተ ደቀንን ንእሽቶ ሓወንን በዓል ቤተንን ኣብ 1984 ናብ ካናዳ ኣትየን።
ህይወት ስደት ከቢድ እዩ። ዘይትፈልጦ ባህሪን ባህልን ክትለምድ፡ ንኪሊማን ኣነባብራን እቲ ህዝቢ ክትለምድ ይኸብድ እዩ።
ግን ወይዘሮ መድህን ዝዓበያሉ ከተማ ከረን፡ ቋንቋታት ትግረን ትግርኛን፡ ቢለንን ዓረብን ዝዝረቦ ብምንባሩ፡ ወይዘሮ መድህን እውን ንኹሉ ቋንቋታት ይመልከኦ ስለዝነበራ ኣይጸገመንን።
ሓዳር ዝመስረታሉን ንዓመታት ዝመሃራሉን ከተማ ባጽዕ ከኣ ቆላ ብምንባሩ ምስ ኪሊማ ሱዳን እውን ብዙሕ ኣይተጋየሻን።
ኣይደንጎያን ባህሎምን ቋንቋኦምን ቀልጢፈን መሊኸነኦ።
ንካናዳ ምስ ስድረአን ምስ ኣተዋ፡ እቲ ባህሊ ቀሊል እኳ እንተዘይነበረ፡ ኣቐዲሞም ተሰዲዶም ዝጸንሑ ኤርትራውያን ዓዲ ኣለማሚዶመን።
መንግስቲ ካናዳ እውን ብጽቡቕ እዩ ተቐቢሉወን፤ ደቀን ትምህርቲ ጀሚሮም። በዓል ቤተን እውን ቀልጢፎም ስራሕ ጀሚሮም።
ንሰን ከኣ ንዝነበረን ጽምኢ ፍልጠት ከርውያ፡ ኣብ ኮሌጅ ናይ ኤለክትሮኒክስ፡ ህጻናት ናይ ምእላይን፡ ናይ ክንክን ጥዕና ኮርሳትን ትምህርትን ወሲደን። ምስክር ወረቐት ዘለወን ብቕዕቲ መምህር ስለዝኾና ከኣ፡ ኣብ ከተማ ኦታዋ ንቖልዑ ናይ ትግርኛ ትምህርቲ ክምህራ ጀሚረን።
እቶም ሽዑ ዝነበሩ ውሑዳት ኤርትራውያን ስደተኛታት፡ ደቅና ባህሎምን ቋንቅኦምን ከየጥፍኡ፡ ዘይንምህሮም ዝብል ሓሳብ የቕርቡ'ሞ፡ ቦርድ ትምህርቲ እታ ሃገር ምስ ተሓተተ፤ እቲ ዝምህር ናይ ምምህርና ምስክር ወረቐት ዘለዎ ክኸውን ኣለዎ ስለ ዝበለ ወይዘሮ መድህን ፍቓደኛ ኮይነን ቖልዑት እቲ ኮሚዩኒቲ ብምምሃር ድርብ ኣበርክቶ ገይረን።
እቶም ካብ ሱዳን ሒዘንኦም ዝኣተዋ ኣርባዕተ ደቀን ኩሎም በብዓቕሞም ተማሂሮም ገሊኦም ኣብ ሓዳርን ውላድን ስለ ዝበጽሑ እታ ስድራ ብሓጎስን ፍቕርን ትነብር ኣላ።
"ኣብ ስደት ቖልዓ ምዕባይ ቀሊል ኣይኮነን። ልዑል ደገፍ ናይ ወለድን ኮሚዩኒትን የድልዮም እዩ" ዝብላ ወይዘሮ መድህን፡ "ምስቲ ዝነበረኒ ትምህርትን ናይ ምምህርና ተመኩሮን ተማሂረ ፍልጠት ወሲኸ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ክበጽሕ ድላይን ዓቕምን እኳ እንተነበረኒ፡ ድሌታተይ ምእንቲ ደቀይ ክብል እየ ቀቲለዮ" ብማለት ንደቀንን ደቂ ደቀንን ትምህርቶም እናተኸታተላ ዝበዝሕ ግዜአን ምስኦም ከም ዘሕለፈኦ ይዛረባ።
ህይወትን ናብራን ስደት ከቢድ ብምዃኑ እትረፍ ሓደ ኢድ፡ ሰብኣይን ሰበይትን፡ ኣቦን ኣደን ወፊርካ እውን ቀሊል ዘይምዃኑ ዝገልጻ ወይዘሮ መድህን፡ "ግን ንልዕሌኻ ከይረአኻ፡ ነቶም ብኽንደይ ጻዕሪ ወሊድና ዘዕበናዮም ደቅና ከይንኸስሮም፡ ሰብኣይን ሰበይትን፡ አሕዋትን ቤተሰብን እናተደጋገፍና፡ ብፍላይ ኣዴታት እኹል ግዜ እናሃብና ክንጓስዮም ኣገዳሲ እዩ" ብምባል ተመኩሮአን የካፍላ።
ወይዘሮ መድህን ንኤርትራውያን ኣዴታት ፍሉይ ዝበልኦ መልእኽቲ ኣለወን።
"ቜልዓ እንተስ ብመዘንኡ እንተስ ብኸባቢኡ ተጸልዩ ይጋገ እዩ። ደቅና ዝዓብዩሉ ዘለው ሕብረተሰብ ዝተፈላለየ ባህልን ልምድን ኣነባብራን ዝኽተል እዩ። ስለዚ ውላደይ ጌጋ ገይሩ፡ ጓለይ'ዶ ከምዚ ክትከውን እናበልና ደቅና ከነርሕቕ የብልናን።
ተመሊስካ እትረድኦ ገዲፍካይ ኣይትእቶ! ከይኮነና፡ ኣንጸርጺርና እንሰጎም ደቅና ኣብ ዝዝገደደ ክፍኣት ከይወድቁ፡ ኩሉ ኪኢልና ሓደራ ደቅና ንሓብሕብ፡ ጌጋኦም ኣሪምና ፍቕሪ እንተሂብናዮም ናብ ንቡር ክምለሱ እዮም" ብምባል፡ ንመተመኩሮአን ምርኩስ ገይረን መልእኽተን ኣመሓላሊፈን።
እቲ ብዓመጽ ገዛእቲ ስርዓታት ኢትዮጵያ ኣብ መወዳእታ ሱሳታት ዝጀመረ ስደት ኤርትራውያን ሕጂ ናጽነት ምስተረኽበ እውን ይቕጽል ምህላዉ ብሓዘን ዝገልጻ ወይዘሮ መድህን ነቶም ሕጂ ዝመጽኡ ዘለው መንእሰያት "ሓደራኹም ኣይትሕመቑ፡ ነቲ ኣብ ስደት እትረኽቡዎ ዕድል ተጠቐምሉ እናሰራሕኩም ተማሃሩ" ክብላ ተላብየን።
መገዲ የማን ዝሓዘ ወዲቑ ከም ዘይወድቕ ብምሕባር ከኣ፡ ነብሲ ወከፎም ካብ ዝኾነ ሕማቕ ጠባያትን ወልፍታትን ክርሕቑ መኺረን።
ጸገምን ጭንቅን መኻይዲ ወዲ ሰብ ስለዝኾነ ከኣ ዝኾነ ጸገም ዘለዎ ሰብ ካብ ዝምልከቶም ትካላትን ሞያውያንን ሓገዝን ምኽርን ክረክብ ከምዝኽእል ኣዘኻኺረን።
ወይዘሮ መድህን፡ ካብተን ነባራት ደቂ ኣንስትዮ ከተማ ኦታዋ ኮይነን፡ ኣብ ኩሉ ዋኒን እቲ ኮሚዩኒቲ፡ ኣብ ሓጎስን ሓዘንን ኣብ ሞትን መርዓን ተዓጢቐን ዝውዕላ ክብርቲ ኣደ ምዃነን ፈለጥተን ይምስክሩ።


text:
March 2, 2019
(8)
ደራሲ – ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድ
ሰራዊት ሱዳን ብመሰረት መቦቖላዊ ኣቛውማኡ፣ ከም ሓደ ሓያል ስነ-ስርዓት ዘለዎ ሓይሊ ብምውሳድ፣ ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ሱዳን ዘይነዓቕ ተራ ተጻወተ። ብስንኪ ፖሊሲ “ፈላልኻ ግዛእ” መግዛእቲ ዓባይ ብሪጣንያ፣ ዝነበረ ክቱር ቅርሕንትን ጽልእን፣ ኣብ መንጎ ፖለቲካኛታት ሰሜንን ደቡብን ሱዳን ኣብ ታሪኽ ሱዳን እኳ እንተ ኣጋጠሙ፣ ሰራዊት ሱዳን ነቲ ኣብ ውሽጡ ብፍላይ ኣብ ውሽጢ ኣብ ደቡብ ሱዳን ዝነበረ ክፍለ-ሰራዊት ዝተላዕለ ደማዊ ናዕቢ ገቲኡን ነቲ ናይ ልፍንቲ ፖለቲካዊ ስርዓት ኣውድቑን፣ ብ 17 ሕዳር 1959 ብመርሕነት ጀነራል እብራሂም ዓቡድ ፖለቲካዊ ስልጣን ጨበጠ።እድሪስን ብጾቱን፣ ብስንኪ እቲ ንፖለቲካዊ ህይወት ሱዳን ዝተቖጻጸረ ወተሃደራዊ ስልጣን ዝፈጠሮ ጽንኩር ፖለቲካዊ ኩነታት እኳ እንተተሳቐዩ፣ ኣቶ ማሕጁብ ኣልጃዓሊ ብዝገበረሎም ሕውነታዊ ርህራሄ እናተተባበዑ የመስግኑ ነበሩ። ኣቶ ማሕጁብ ኣልጃዓሊ ብምግዳስ“ህጹጽ ኩነታት ስለ ዝተኣወጀ፣ ሓፈሻዊ ሃዋሁ ሱዳን ተዘናብሉ ብምህላዉ፣ ዜጋታት ዝኸፍአ ከይመጽእ ብዝብል ስግኣት ኣብ ሻቅሎት’ዮም ዘለዉ።”ምስ በለ፣ እድሪስ ኩነታት ኣብ ዝኸፍአ ገጹ ከይዓርግ እናሰግአ“እንታይ ኣሎ? ክሳብ ሕጂ ኩነታት ኣይተረጋገአን ድዮ ዘሎ?”ዝብል ሕቶ ኣቕረበ።
“ዋላ ሓንቲ። እንተኾነ ሰራዊት፣ ህሉው ኩነታት ንረብሕኡ ስለ ዘየለ፣ እቶም ዕልዋ ዝፈጸሙ ዝኸፍአ ኩነታት ከየጋጠሞም ኣይተርፍን’ዩ ዝብሉ ባእታታት ሰለ ዘለዉ፣ እቲ ወጥሪ ኣብ ቦትኡ’ዩ ዘሎ።” ኣቶ ማሕጁብ ኣልጃዓሊ መለሰ።


text:
ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ንምድፋዕ ህዝባዊ ምንቅስቓስ ጋዜጣዊ ናይ ደገፍ መገለጺ ነቲ ኣብ ከተማ ኣስመራ ጀሚሩ ናብ ኩሉ ክፋላት ኤርትራ ዝልሕም ዘሎ ህዝባዊ ኣብያ
ትማሊ 31 ጥትምቲ፡ 2017 ብዕምጠራ ህግደፍ ንዝተዓጽወ ናይ እምነታት ቤት ትምህርታት ሓደ ካብኡ ቤት ትምህርቲ ድያ፣ከምኡ’ውን ምእሳር መማህራንን ወለድን እቲ ቤት ትምህርቲ፣ ብፍላይ ከኣ፣ ብማእሰርቲ ናይ እቶም ንመሰሎምን፣ ንመሰል ደቆምን ብዓውታ ሂወቶም ክኸፍሉ ድሉውነቶም ዝገለጹ ኣቦ – ሓጅ ሙሳ መሓመድኑር ፣ዝነደሩ ተማሃሮ ኣብ ጎደናታት ኣስመራ ብትብዓት ሰላማዊ ሰልፊ ምክያዶም፡ ነቲ ምልካዊ ጉጅለ ኣዝዩ ዘሰምበደ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ከኣ ናይ ተበራበር – ተላዓል መጸዋዕታ እዩ ኔሩ።
ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን ነቲ ተባዕ ስጉምቲ ህዝቢ ምሉእ ድጋፉ እንዳገለጸ፥ ሰብኣዊ መሰልን ሓርነትን ህዝቢ፡ ካብ ውልቂ ዜጋ ክሳብ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ካብ ልዑል ፈጣሪኡ ዝተዋህቦ ዘይቕንጠጥ ክብሩ እምበር፣ ካብ መለኽትን፣ ጨቆንትን ዝትኮብ ስለዘይኮነ፣ መላእ ህዝቢ ኤርትራን ከምቲ ምእንቲ ሃገራዊ ነጻነት ኤርትራ ካብ ጫፍ ናብ ጫፍ መስዋእቲ ከፊሎም ዘረጋገጽዎ፣ ምእንቲ ሰብኣዊ መሰሎምን ዝተማለአ ሓርነቶምን ብስምረት እምቢ ንምልኪ ኢሎም ክለዓሉን ንጽውዕ። ብፍላይ ከኣ፦
- ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ኤርትራ እትነብሩ ዜጋጋት ኤርትራን መላእ ህዝቢ ኤርትራን ፣ ብዘይ ቅዋምን ስርዓተ-ሕግን ረጊጹ ዝገዝእ ጉጅለ ዝወርደኩም ዘሎ ኣደራዕን ጭቆናን ካባኹም ንላዕሊ ዝፈልጦ የለን። እቲ ብመስዋእቲ ደቕኹም ዝተረጋገጸ ነጻነት ናብ ሓርነትን ሰላምን ራህዋን ንኽቕየር ብስምረት ተላዓሉ።
- ኣብ ኩሉ ኮርናዓት ኤርትራ ዘለኹም ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራን ፖሊስን፡ ልዕሊ ኩሉን ቅድሚ ኩሉን ኣገልግልቲ ህዝብኹም ምዃንኩም ዘኪርኩም፣ ሕድሪ ናይ እቶም እታ ተሓንጊጥኩማ ዘለኹም ብረት ዘረከብኹም ጀጋኑ ስውኣት ዘኪርኩም፣ እታ ናይ ስውኣት ብረት ናብ ኣደን ኣቦን ስውኣት ወይ ሓብትን፣ ሓውን ስውኣት ወይ ደቂ ስውኣት ከይተቕንዕዋ፣ ልዑል መጸዋዕታና ነቕርበልኩም። ሕድሪኹም ክትፍጽሙ፣ ዋልታ ምሉእ መሰላትን ሓርነት ህዝብኹም ክትኮኑ ሃገርን ህዝቢ ኤርትራ ይጽዋዓኩም ኣሎ።
- ኩሎም ዲያስፖራ ኤርትራውያን፡ ዓለምለኻዊ ተበግሶ፡ ኣብ ከባቢ 15 ሕዳር ወከልቶም ብምምራጽ ናይ ከባብያዊ ባይቶታት (ባይቶ ዓዲ) ከቑሙ ዝገበሮ ጻውዒት ደጊሙ የዘኻኽር። ነቲ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ዘሎ ቀንዲ በዓል ብርኪ ናይ ለውጢ ሞራላዊ ድጋፍ እንዳሃብና ንማሕበረሰብ ዓለም ህዝቢ ዝሰረቱ ደሞክራስያዊ ስርዓት ናይ ምትካል ዓቕሚ ከምዘሎ ነመስክሩሉ እዋን ሕጂ እዩ። ኣብ እትነብሩሉ ኣከባቢታትን ዞናታትን፣ ናይ ምልካዊ ጉጅለ ውዲታትን ማሕለኻታትን ክትበጣጥሱ፣ ኣብ ዲያስፖራ ዝርከብ ኤርትራዊ ሰሚሩ ደጀን ህዝቡን ሃገሩን ንክኸውንን ክትሰምሩን፣ ኤርትራ ካብ ሕሱም ምልካዊ ጭቆና ተገላጊላ ናብ ሰላማዊ ዲምክራያዊ ሂወት ንኽትሰጋገር ሃገርን ህዝብን ይጽወዓና ኣሎ።
- ፖለቲካዊ ውድባትን ምንቅስቓሳትን ሲቪክ ማሕበራትን ኣብ እተካይድዎ ዘለኹም ቃልሲ ምሉእ ዓወት እናተመነና፣ ነዚ ኣብ ሃገርና ወሪዱ ዘሎ ሕሱም ምልካዊ ጭቆና ንምውጋድ፣ ህዝቢ ዝማእክከሉ ምሉእ ስምረት ናይ ኩሎም ተቓለስቲ ንፍትሒ ብምዕዋት ሃገርን ህዝብን ንምድሓንን ናብ ሰላማዊ ዲሞክራስያዊ ሂወት ንምስግጋርን ግደኹም ክትጻወቱ ንጽውዕ።
ነዚ ዝምልከት በብንነብረሉ ከባቢታት ንምጥርናፍን፣ ናይ ተግባር ምደባት ንምስኣልን ኣብ ሰፊሕ ህዝባዊ ናይ ዘተ መኣዲ ንቀዳም 4 ሕዳር ሰዓት 11:00 ቅ.ቀ. ብናይ ኒው-ዮርክ ሰዓት አብቲ ናይ Paltalk ገዛና ክትሓብሩና ብትሕትና ንዕድም።
ንዝያዳ ሓበሬታ በዚ ዝስዕብ ኢመይል ተወከሱና GIEEGM@googlegroups.com
ምልኪ ይፍረስ ሕጊ ይንገስ!
ዓለምለኻዊ ተበግሶ ኤርትራውያን 01 ሕዳር 2017
Short URL: https://english.farajat.net/?p=10884